Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

[15:15] Herra forseti. Með frv. því sem hér er lagt fram eru lagðar til breytingar á lögum nr. 43/1993, um viðskiptabanka og sparisjóði. Áður hef ég lagt fram frumvörp sem liggja til breytinga á öðrum sviðum fjármálamarkaðarins. Með þátttöku sinni í Evrópska efnahagssvæðinu skuldbatt Ísland sig til að lögtaka meginefni ýmissa tilskipana Evrópusambandsins á sviði fjármálaþjónustu. Lög nr. 43/1993 voru sett í kjölfar aðildar Íslands að Evrópska efnahagssvæðinu og var bankalöggjöfin samræmd ákvæðum ýmissa þágildandi tilskipana Evrópusambandsins á þessu sviði. Ljóst er hins vegar að aðild okkar að samningnum um hið Evrópska efnahagssvæði leiðir til þess að innlend löggjöf á þessu sviði verður áfram í stöðugri mótun með hliðsjón af Evrópuréttinum. Þetta frv. er liður í þeirri þróun. Jafnframt er ljóst að enn frekari breytinga kann að verða þörf á umræddri löggjöf til þess að fylgja þeirri þróun sem hér á sér stað og á sér stað hjá Evrópusambandinu. Ástæða þeirra breytinga sem hér eru lagðar til eru einkum af þrennum toga: Í fyrsta lagi verði samþykkt að nokkrar nýjar tilskipanir Evrópusambandsins skuli vera hluti af samningnum um hið Evrópska efnahagssvæði. Þær tilskipanir leiða þó ekki allar til breytinga á lögum þar sem unnt var að taka tillit til efnis þeirra við samningu laganna á sínum tíma og með setningu reglugerðar. Ákvæði tveggja tilskipana kalla þó á breytingar á ákvæðum laganna um eiginfjárkröfur viðskiptabanka og sparisjóða og innlánatryggingakerfi. Í öðru lagi hefur komið í ljós að þrátt fyrir að íslensk bankalöggjöf hafi í meginatriðum verið samræmd helstu tilskipunum ESB sem í gildi voru þegar Ísland gerðist aðili að samningnum um hið Evrópska efnahagssvæði, þá eru enn nokkur atriði sem lagfæra þarf með breytingum á lögum þessum. Hefur Eftirlitsstofnun EFTA bent á nokkur atriði þar að lútandi. Í þriðja lagi hafa með framkvæmd laganna komið í ljós nokkur atriði í núgildandi löggjöf sem betur mættu fara. Herra forseti. Ég vil þá víkja að helstu breytingum sem lagðar eru til í því frv. sem hér liggur fyrir. Veigamestu breytingarnar sem lagðar eru til í frv. snúa annars vegar að ákvæðum um eigin fé, eiginfjárhlutfall viðskiptabanka og sparisjóða en hins vegar að ákvæðum um innstæðutryggingar. Í 8. og 9. gr. frv. eru lagðar til breytingar á 54. og 55. gr. laganna um eigið fé og eiginfjárhluta viðskiptabanka og sparisjóða. Þær breytingar eru gerðar til samræmis við ákvæði tilskipunar Evrópuráðsins, nr. 6/1993, frá 15. mars 1993 um eiginfjárkröfur fjárfestingarfyrirtækja og lánastofnana. Megintilgangur hennar er að tryggja að eiginfjárhlutfall fjárfestingarfyrirtækja og lánastofnana endurspegli ýmiss konar áhættu sem fyrirtækið tekur á sig vegna markaðsáhættu og vegna gengisáhættu. Þá er í tilskipuninni kveðið á um lágmarksstofnfé fjárfestingarfyrirtækja. Einnig er þar að finna ákvæði er lúta að hámarki lána og ábyrgða til einstakra viðskiptavina eða fjárhagslega tengdra viðskiptavina og ákvæði er lúta að eftirliti á samstæðugrundvelli. Í frv. til nýrra laga um verðbréfaviðskipti sem ég hef þegar lagt fram er m.a. kveðið á um eiginfjárkröfur fjárfestingarfyrirtækja í samræmi við ákvæði tilskipunarinnar. Hér er lagt til að ákvæðum þessara laga verði breytt til samræmis við orðalag hliðstæðra ákvæða í fyrrgreindu frv. til laga um verðbréfaviðskipti. Mikilvægasta breytingin frá gildandi lögum er sú að viðskiptabönkum og sparisjóðum verður heimilt að telja nýjan lið, eiginfjárþátt C, til eigin fjár. Um er að ræða víkjandi lán sem tekin eru til minnst tveggja ára. Ýmis skilyrði gilda um þennan eiginfjárþátt og eru þau talin upp í ákvæðinu. Í 16. gr. frv. eru lagðar til verulegar breytingar á X. kafla laganna í því skyni að lögfesta meginatriði tilskipunar nr. 19/1994, frá 30. maí 1994, um innlánatryggingakerfi. Í tilskipuninni er skilgreining á hugtakinu innstæðurými önnur en sú skilgreining sem beitt hefur verið hér á landi. Undir skilgreiningu tilskipunarinnar falla þannig tiltekin verðbréf auk hefðbundinna innlána. Í þessu frv. er hins vegar lagt til að nýtt verði heimild í tilskipuninni til þess að undanskilja liði eins og verðbréf. Þess vegna er gert ráð fyrir að skilgreiningarhugtakinu innlán verði ekki breytt. Hins vegar er ekki gert ráð fyrir að heimild tilskipunarinnar til að undanskilja aðra liði sem lækka trygginguna á einstökum liðum verði nýtt. Því er gert ráð fyrir að gildissvið tryggingarinnar hér á landi verði óbreytt frá því sem verið hefur að undanskildum innstæðum í eigu viðskiptabanka, sparisjóða og annarra lánastofnana sem verða skilyrðislaust að vera undanþegnir tryggingunni. Hér á landi gildir að bætur skuli skertar hlutfallslega jafnt ef eignir Tryggingarsjóðs viðskiptabanka eða Tryggingarsjóðs sparisjóða duga ekki til að bæta innstæðu að fullu. Í tilskipuninni er hins vegar gert ráð fyrir því að innstæður upp að jafnvirði 20 þúsund ECU skulu bættar að fullu. Þeta þýðir að breyta verður innstæðutryggingunni hér á landi á þann hátt að samanlagðar innstæður innstæðueiganda undir þessu marki verða að fullu tryggðar, en hugsanleg skerðing vegna ónógrar eignar tryggingarsjóðanna verða að koma á þann hluta samanlagðrar innstæðu sem er umfram fyrrgreind mörk. Í tilskipuninni er gert ráð fyrir að til greiðslu úr tryggingarsjóðum geti komið fyrr og undir öðrum kringumstæðum en gilt hefur hér á landi. Í tilskipuninni er miðað við að greiðsla skuli innt af hendi þegar viðskiptabanki eða sparisjóðir að mati lögbærra yfirvalda eru ekki af fjárhagslegum ástæðum færir um að endurgreiða nú þegar eða í nánustu framtíð innstæðu í samræmi við þá skilmála sem um hana gilda. Slíkt mat verður að liggja fyrir eigi síðar en þremur vikum eftir að staðfest var að hlutaðeigandi viðskiptabanki eða sparisjóður gat ekki endurgreitt innstæðuna. Hér á landi hefur hins vegar verið miðað við að viðskiptabanki eða sparisjóður hafi verið tekinn til gjaldþrotaskipta. Því verður að breyta með lögum hér að lútandi. Í 16. gr. frv. er lagt til að sá hluti af starfsemi Tryggingarsjóðs sparisjóða sem snýr að innstæðutryggingum verði sameinaður Tryggingarsjóði viðskiptabanka í ársbyrjun 1996 undir heitinu Tryggingarsjóður innlánsstofnana. Sá sjóður mun annast innstæðutryggingar hjá öllum viðskiptabönkum og sparisjóðum auk þess sem hann getur veitt þessum stofnunum víkjandi lán til að efla eigin fjárstöðu þeirra. Nýi sjóðurinn yfirtekur allar eignir og skuldir Tryggingarsjóðs viðskiptabanka og verður sá sjóður lagður niður. Lagt er niður að Tryggingarsjóður sparisjóða greiði Tryggingarsjóði innlánsstofnana 300 millj. kr. við stofnun þess síðarnefnda. Þessi fjárhæð er rétt rúmlega 1% af áætluðum tryggðum innstæðum í sparisjóðunum 1994 miðað við reglur frv. Heildareign Tryggingarsjóðs innlánsstofnana verður milli 1.800 og 1.900 millj. kr. við stofnun hans eða vel yfir 1% af áætluðum tryggðum innstæðum samkvæmt reglum frv. Sameining tryggingarsjóðanna leiðir því ekki til þess að viðskiptabankar og sparisjóðir þurfi að hefja inngreiðslur í hinn nýja sjóð. Þá er lagt til að Tryggingarsjóður sparisjóða starfi áfram með sömu starfsheimildir og áður að undanskildum innstæðutryggingum. Tryggingarsjóður sparisjóða hefur á undanförnum árum gegnt veigamiklu hlutverki í endurskipulagningu sparisjóðakerfisins og átt þátt í að greiða fyrir sameiningu ýmissa sparisjóða og fjárhagslegri endurskipulagningu nokkurra. Þannig hefur hann átt þátt í því að auka öryggi sparisjóðanna. Ætla má hins vegar að þörf sparisjóðanna fyrir slíka aðstoð muni minnka á næstu árum. Þannig má ætla að sparisjóðaheildir verði öflugri ef frekari árangur næst í sameiningu. Auk þess hafa lög og reglur á þessu sviði tekið nokkrum breytingum á síðustu árum í þá átt að treysta öryggi í rekstri þessara stofnana. Eins og fram er komið var með lögum nr. 43/1993, um viðskiptabanka og sparisjóði, lögfest meginefni þeirra tilskipana ESB sem áður voru í gildi. Til þess að tryggja fullnægjandi samræmingu hefur Eftirlitsstofnun EFTA í samvinnu við viðskrn. og Seðlabanka Íslands farið yfir íslensk lög með tilliti til þess hvort náðst hafi fullnægjandi samræmi milli hennar og tveggja tilskipana í ESB, þ.e. 1. bankatilskipunarinnar, nr. 780/1977, og 2. bankatilskipunarinnar, nr. 645/1989. Í kjölfar þessarar athugunar hefur verið ákveðið að leggja til tilteknar breytingar á lögunum. Helstu breytingarnar sem rekja má til þessarar sameiginlegu endurskoðunar íslenskra stjórnvalda og Eftirlitsstofnunar EFTA eru eftirfarandi: 1. Lagt er til að ákvæðum 4., 26. og 89. gr. laganna um veitingu, synjun og afturköllun starfsleyfis verði breytt, sbr. 1., 4. og 20. gr. frv. Þannig er lagt til að kveðið verði ítarlega á um efni og fylgigögn umsóknar um starfsleyfi. Auk þess vantar í lögin ákvæði um að starfsleyfi verði afturkallað ef stofnun hefur ekki starfsemi innan 12 mánaða frá veitingu þess og enn fremur vantar ákvæði um að ákvörðun ráðherra um veitingu leyfis skuli liggja fyrir innan 6 mánaða frá því að umsókn barst til hans. 2. Lagt er til að ákvæðum 3. mgr. 46. gr. laganna um eignarhlut í viðskiptabanka eða sparisjóði í öðrum fyrirtækjum verði breytt til samræmis við ákvæði tilskipunar, sbr 5. gr. frv. 3. Lagt er til að í lögunum verði kveðið á um að dótturfyrirtæki eins eða fleiri viðskiptabanka eða sparisjóðs í öðru ríki Evrópska efnahagssvæðisins geti starfað hér á landi að uppfylltum ákveðnum skilyrðum. Jafnframt er lagt til að kveðið verði á um sambærilegan rétt innlendra fyrirtækja til að starfa annars staðar á hinu Evrópsku efnahagssvæði. Þessar heimildir ná einnig til umræddra dótturfyrirtækja, en með því er átt við hina svokölluðu þriðju kynslóð fjármálastofnana. Ákvæði þessa efnis eru í 17.--19. gr. frv. Þá er í 21. gr. frv. lagt til að kveðið verði á um að bankaeftirlitinu beri að aðstoða lögbær yfirvöld í öðru ríki á hinu Evrópska efnahagssvæði gerist innlendur viðskiptabanki eða sparisjóður brotlegur við lög þess ríkis. Auk þess sem hér er á undan rakið hafa við framkvæmd laganna komið í ljós nokkur atriði sem betur mætti fara. Þannig er í 2. gr. frv. lagt til að fellt verði á brott ákvæði laganna um að ríkisviðskiptabankarnir skuli leita eftir samþykki Alþingis til að taka víkjandi lán til að efla eiginfjárstöðu sína, sbr 1. gr. frv. Þetta er gert að tillögu Seðlabanka Íslands sem bent hefur á að ríkisbankarnir taki lán með margs konar hætti án sérstakrar heimildar Alþingis, svo sem með sölu verðbréfa og víxla og slíkar lántökur feli í raun í sér ríkari skuldbindingar en víkjandi lán. Því þykir rétt að umrædd ákvæði verði felld brott úr lögum. Einnig má nefna að lagðar eru til nokkrar breytingar á VII. kafla laganna um ársreikning, endurskoðun og samstæðureikningsskil. M.a. eru lagðar til breytingar til samræmis við lög nr. 144/1994, um ársreikninga, og fyrirliggjandi er frumvarp um verðbréfaviðskipti. Þá er lagt til að reglur sem bankaeftirlitið setur samkvæmt ákvæðum kaflans verði bindandi en ekki almennar og leiðbeinandi eins og nú er. Þá má nefna að lagt er til að ákvæðum laganna sem kveðið er á um, Lánastofnun sparisjóðanna hf., verði breytt með tilliti til þess að Sparisjóðsbanki Íslands hf. hefur verið stofnaður. Herra forseti. Ég hef nú rakið meginefni þessa frv. og legg til að málinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. efh.- og viðskn.

[15:28] Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um einkaleyfi, nr. 17/1991, með síðari breytingum, lögum um vörumerki, nr. 47/1968, með síðari breytingum, og lögum um hönnunarvernd, nr. 48/1993. Lagabreytingar þær sem hér um ræðir eru nauðsynlegar vegna skuldbindingar Íslands annars vegar samkvæmt samningnum um stofnun Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar og samningnum um hugverkarétt í viðskiptum og hins vegar samkvæmt EES-samningnum. Enn fremur eru teknar inn í frv. nokkrar breytingar samkvæmt tillögum vinnuhóps sem starfað hefur á vegum norrænu einkaleyfastofunnar. Sú breyting, sem hafa mun mest áhrif, verði frv. að lögum, felst í því að heimilt verður að veita einkaleyfi fyrir lækningalyfjum hér á landi. Hingað til hefur einungis verið unnt að fá einkaleyfi fyrir aðferð við að framleiða lyf. Í núgildandi einkaleyfalögum sem tóku gildi 1. jan. 1992 er ákvæði þess efnis að heimilt skuli að veita afurðaeinkaleyfi, þ.e. fyrir lyfinu sem slíku fimm árum eftir gildistöku laganna. Samkvæmt þessu hefði átt að vera unnt að veita slíkt einkaleyfi hér á landi eftir 1. jan. 1997. Í samningnum um hugverkarétt í viðskiptum er hins vegar að finna ákvæði sem skyldar aðildarríki sáttmálans til að heimila veitingu slíkra einkaleyfa eftir eitt ár frá gildistöku samningsins sem er 1. jan. 1996. Þetta ákvæði GATT-sáttmálans hefur það í för með sér að umrædd heimild tekur gildi einu ári fyrr en gert var ráð fyrir í einkaleyfalögum okkar. Önnur breyting sem rétt er að nefna varðar nýtt ákvæði um svonefnd nauðungarleyfi. Samkvæmt hugverkaréttarsamningi GATT er gert ráð fyrir að aðildarríki setji skýrar reglur um nauðungarleyfi. Með nauðungarleyfi er átt við að heimiluð sé hagnýting einkaleyfis án samþykkis einkaleyfishafa. Þessi takmörkun á einkaleyfarétti er talin réttlætanleg þegar almannahagsmunir eða aðrir veigamiklir hagsmunir eru í húfi. Þá má nefna breytingu vegna umrædds hluta GATT-samningsins er varðar sérákvæði um sönnunarbyrði vegna aðferðareinkaleyfa. Í ákvæðinu felst að sá sem talinn er brjóta gegn einkaleyfi sem tekur til aðferðar við framleiðslu skal færa sönnur á að hans aðferð sé önnur en hinnar einkaleyfðu. Sú breyting sem leiðir af EES-samningnum varðar viðbótarvottorð fyrir lækningalyf. Lagt er til að ESB-reglugerð nr. 1768/1992 um þessi efni hafi lagagildi hér á landi. Reglugerð ESB um útgáfu viðbótarvottorðs um vernd lyfja er tilkomin vegna þess að hinn raunverulegi eða virki gildistími einkaleyfa á sviði lyfja er oft mun styttri en annarra einkaleyfðra uppfinninga. Ástæðurnar má rekja til þeirra umfangsmiklu tilrauna sem oft eru undanfari framleiðslu og markaðssetningar margra lyfja. Ekki er óalgengt að helmingur einkaleyfistímans, sem er 20 ár, líði áður en heimilt er að markaðssetja lyf. Til að bæta úr þessu kveður ESB-reglugerðin á um að verndartími fyrir lyf skuli lengdur um fimm ár með útgáfu viðbótarvottorðs. Í samræmi við framangreint er í frv. kveðið á um lagagildi reglugerðar hér á landi og meginreglur varðandi viðbótarvernd fyrir lyf hér á landi. Ekki er gert ráð fyrir að þessar reglur taki gildi hér á landi fyrr en á árinu 1998. Rétt er að fara nokkrum orðum um það hver yrðu helstu áhrif þeirra breytinga sem frv. fjallar um. Þegar unnt verður að fá einkaleyfi fyrir lyfjum hér á landi má gera ráð fyrir að erlend lyfjafyrirtæki muni í ríkari mæli en verið hefur sækja um einkaleyfi hér á landi. Hingað til hafa íslensk fyrirtæki getað framleitt svonefnd samheitalyf sem eru eftirlíkingar erlendra lyfja þar sem erlendir lyfjaframleiðendur hafa ekki getað verndað lyfin með einkaleyfi hér á landi. Benda má þó á að breyting þessi snertir aðeins þau lyf sem ekki eru þegar komin á markað hér. Líklegt er að umrædd breyting muni hafa í för með sér einhverja hækkun á verði lyfja því talsverð bið verður á því að samheitalyf, sem oftast er ódýrara, komi á markaðinn. Þetta mun hafa í för með sér einhverja aukningu á útgjöldum, bæði fyrir almenning og heilbrigðiskerfið. Herra forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frv. verði vísað til hv. iðnn.

[15:39] Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir hönd allshn. fyrir nál. á þskj. 338, um frv. til laga um breyting á almennum hegningarlögum, nr. 19/1940. Með leyfi virðulegs forseta ætla ég að lesa upp þetta nefndarálit: ,,Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á fund til sín Björgu Thorarensen, deildarstjóra í dómsmálaráðuneyti. Þá fékk nefndin sendar umsagnir um málið frá Íslandsdeild Amnesty International, Mannréttindaskrifstofu Íslands, Fangavarðafélagi Íslands, Sýslumannafélagi Íslands, Fangelsismálastofnun ríkisins, Landssambandi lögreglumanna og lögreglustjóranum í Reykjavík. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Hún vill þó benda á að í umsögnum Íslandsdeildar Amnesty International og Mannréttindaskrifstofu Íslands komu fram ábendingar um nauðsyn þess að gerður verði samanburður á ákvæðum alþjóðlegra mannréttindasáttmála, sem Ísland er aðili að, og íslenskum lögum og réttarframkvæmd.`` Undir nefndarálitið rita Sólveig Pétursdóttir, Sighvatur Björgvinsson, Kristján Pálsson, Guðný Guðbjörnsdóttir, Ögmundur Jónasson, Ólafur Örn Haraldsson, Arnbjörg Sveinsdóttir og Hjálmar Jónsson.

[15:40] Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. frá allshn. á þskj. 339, um frv. til laga um viðurkenningu og fullnustu erlendra ákvarðana um forsjá barna, afhendingu brottnuminna barna o.fl., ásamt meðfylgjandi brtt. á þskj. 340. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á fund til sín Björgu Thorarensen, deildarstjóra í dómsmálaráðuneytinu. Þá fékk nefndin sendar umsagnir um málið frá Barnaheillum, barnaverndarstofu, Sálfræðingafélagi Íslands, Bernskunni, Geðlæknafélagi Íslands, Heimili og skóla, Sýslumannafélagi Íslands, barnaverndarráði, biskupsstofu og réttarfarsnefnd. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem lagðar eru til á sérstöku þingskjali, eins og ég gat um hér áðan. Í þeim breytingum felst: 1. Tekin eru af tvímæli um að dómsmálaráðuneytinu er aðeins ætlað að endurskoða ákvörðun sýslumanns að því er varðar inntak umgengnisréttarins, en ekki framkvæmd aðfarargerðar að öðru leyti. Skv. 3. mgr. 37. gr. barnalaga úrskurðar sýslumaður ávallt um inntak umgengnisréttar ef foreldra greinir á um umgengnina. Fullnusta sýslumanns á erlendri umgengnisréttarákvörðun á grundvelli Evrópusamningsins er undantekning frá þeirri meginreglu íslenskra laga að ekki verði gerð aðför til að fullnægja ákvörðun um umgengnisrétt, sbr. niðurlag 38. gr. barnalaga. Þykir eðlilegt að ákvörðun um inntak umgengnisréttarins verði áfram í höndum sýslumanns með kæruheimild til dómsmálaráðuneytis en færist ekki til dómstóla samhliða öðrum ágreiningsefnum um aðfarargerðina. Að öðru leyti en því sem snertir inntak umgengnisréttarins er orðað sérstaklega í breytingartillögunni að komi ágreiningur upp um önnur atriði varðandi aðfarargerðina gildi almennar reglur aðfararlaga. Með þessu er fyrst og fremst átt við ákvæði 14. kafla laga um aðför, nr. 90/1989, um úrlausn ágreinings sem rís við framkvæmd aðfarargerðar eða um endurupptöku hennar og 15. kafla sömu laga um úrlausn ágreinings eftir lok aðfarargerðar. 2. Með því að bæta inn í 16. gr. frumvarpsins ákvæði um að aðeins beiðandi geti krafið dóminn um skýringar eru tekin af tvímæli um að þessi heimild er einskorðuð við hann. Beiðandi getur krafist skýringanna beint eða fyrir milligöngu móttökustjórnvaldsins hér á landi, þ.e. dómsmálaráðuneytisins. 2. mgr. 16. gr. er byggð á 2. mgr. 11. gr. Haag-samningsins. Þar segir að þeir sem geti krafist skýringa samkvæmt ákvæðinu séu beiðandi eða móttökustjórnvald þess ríkis sem beiðni er beint til (þ.e. dómsmálaráðuneytið hér á landi) annaðhvort að eigin frumkvæði eða að ósk móttökustjórnvalds þess ríkis sem ber fram beiðni. Rétt er að vekja athygli á að þessi regla er undantekning frá þeirri meginreglu íslensks réttarfars að dómari verði ekki krafinn skýringa eða verði gert skylt að tjá sig um gang máls á meðan það er til meðferðar fyrir dómi. Á móti kemur þó að reglan er afdráttarlaust bundin í 1. mgr. 11. gr. Haag-samningsins og er þannig þjóðréttarleg skuldbinding sem samningsríkjum er óheimilt að gera fyrirvara við. Þess má geta til hliðsjónar að í Danmörku, Noregi og Svíþjóð hefur reglan verið lögfest í sambærilegar meginreglur réttarfars um að dómari verði almennt ekki krafinn skýringa um mál sem eru til meðferðar fyrir dómi. Um þetta atriði var talsvert rætt í allshn. við meðferð málsins 3. Tilvísun í barnalögin, í 17. gr. frumvarpsins, er gerð afdráttarlaus, enda ekki önnur ákvæði þeirra sem koma sérstaklega til álita varðandi þetta atriði. Í 4. mgr. 34. gr. barnalaganna eru skýrar reglur um hvenær skylt er að leita afstöðu barns og hvaða aðferðum er beitt í því markmiði. Rétt er að benda á að í umsögn Barnaheilla um frumvarpið kemur fram að nauðsyn sé að kanna hvort ekki beri að fullgilda hér á landi Norðurlandasamning frá 1977, um viðurkenningu og fullnustu norrænna einkamálaákvarðana, sem heimilar að fullnægja ákvörðunum um forsjá, umgengnisrétt eða afhendingu á barni sem teknar eru í einu Norðulandanna í einhverju hinna, ef ákvörðun er fullnustuhæf í því landi þar sem hún var tekin. Tekur þessi samningur bæði til barna giftra og ógiftra foreldra. Undir þetta nefndarálit og breytingartillögur rita nöfn sín Sólveig Pétursdóttir, Sighvatur Björgvinsson, Kristján Pálsson, Guðný Guðbjörnsdóttir, Ögmundur Jónasson, Ólafur Örn Haraldsson, Arnbjörg Sveindóttir og Hjálmar Jónsson.

[15:46] Virðulegi forseti. Utanrmn. hefur tekið þetta mál til umfjöllunar og leggur til að tillagan verði samþykkt óbreytt. Að nefndarálitinu standa allir þeir nefndarmenn sem á fundi voru.

[15:47] Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti félmn. um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 26/1994, um fjöleignarhús. Hæstv. forseti. Eftir að lög þessi tóku gildi varð nokkur bið á því að reglugerð yrði sett til þess að fylgja einstökum ákvæðum laganna eftir, en þegar sú reglugerð leit dagsins ljós kom í ljós að þar var um nokkuð flókna hluti að ræða sem aftur sýndu fram á það að taka varð á nokkrum atriðum í lögunum. Þau atriði snúa fyrst og fremst að eignaskiptayfirlýsingum sem kveðið er á um við eignaskipti á íbúðum og þurfa að liggja fyrir þegar íbúðir eru keyptar og seldar. Í öðru lagi er kveðið á um það í frv. hvernig staðið skuli að þessum eignaskiptayfirlýsingum og hvaða kröfur skuli gera til þeirra sem vinna slíkar yfirlýsingar og er þar gengið út frá því að hér eftir þurfi sérstakt leyfi til þess að gera eignaskiptayfirlýsingar og að halda þurfi námskeið til þess að gera fólki kleift að vinna þetta verk sem orðið er býsna flókið. Í þriðja lagi er svo meginefni þessa frv. varðandi bílskúra og hvernig farið skuli með bílskúra í eigu utanaðkomandi aðila. Nefndin hefur farið yfir þetta mál og kallað fjölmarga aðila á sinn fund og er skemmst frá að segja að það atriði sem einkum var gagnrýnt snýr að því að hér eftir skuli þess vera krafist að þeir aðilar, sem gera eignaskiptayfirlýsingar, skuli hafa sérstakt leyfi, en það komu fram afar sterkar röksemdir varðandi það atriði, að þetta væri einfaldlega það mikið og flókið verk að það væri rétt að hafa fyrirkomulagið með þessum hætti. Engu að síður vill félmn. leggja til nokkrar breytingar á frv. til þess að gera það skýrara. Lögð er til breyting á 1. gr. frumvarpsins til skýringar á því hvenær allir eigendur fjöleignarhúss þurfi að undirrita eignaskiptayfirlýsingar. Er þar vísað til A-liðar 1. mgr. 41. gr. laganna, en í 9. og 10. tölul. þess stafliðar er tilvitnun til ákvæða 4. mgr. 35. gr. og 3. mgr. 57. gr. laganna. Í þeim ákvæðum er annars vegar kveðið á um að einstökum eigendum verði ekki fenginn aukinn og sérstakur réttur til hagnýtingar sameignar umfram aðra eigendur nema allir eigendur ljái því samþykki. Hins vegar segir að húsfélag geti ekki tekið ákvarðanir gegn vilja eiganda sem feli í sér meiri og víðtækari takmarkanir á ráðstöfunar- og umráðarétti hans yfir séreign en leiði af ákvæðum laganna eða eðli máls. Í slíkum tilvikum þarf eignaskiptayfirlýsing fortakslaust að vera undirrituð af öllum eigendum, þ.e. ef leggja skal ríkari skyldur eða kvaðir á eigendur eða skerða rétt eigenda meira en gengur og gerist í sambærilegum húsum á grundvelli fyrirmæla laganna. Með sömu rökum er lögð til breyting á 4. gr. frumvarpsins. Þá eru lagðar til breytingar á 2. gr. frumvarpsins. Breytingarnar eru í fyrsta lagi nánari útlistun á hvaða skilyrðum menn þurfi að fullnægja til að fá leyfi félagsmálaráðherra til að gera eignaskiptayfirlýsingar. Í öðru lagi er lögð til breyting sem felur í sér að þeir sem eftir leyfi sækjast þurfi ekki nauðsynlega að gangast undir próf til að fá leyfið heldur að sýna fram á það, m.a. með verkum sínum að þeir standist þessar kröfur. Nefndin telur að ýmsir aðrir kostir en próf komi til greina. Þá vill nefndin koma því sérstaklega á framfæri vegna athugasemda sem fram komu hjá lögmönnum að þess verði gætt við samningu reglugerðar á grundvelli þessara breytinga á lögunum að skoðað verði sérstaklega hvort ástæða sé til að leyfishafi taki sérstaka starfsábyrgðartryggingu. Slíkt tíðkast mjög á hinum almenna markaði þar sem menn eru að tryggja sig, einkum fyrir gáleysisbrotum. Þess var einnig getið að menn tryggðu sig fyrir ásetningsbrotum, en það er nokkuð sérstakt og á ekki við í þessu tilviki. Þá er þess að geta, hæstv. forseti, að við 1. umr. um þetta mál kom fram brtt. frá Kristínu Halldórsdóttur sem snertir dýrahald, þ.e. hunda og ketti, í fjöleignarhúsum. Nefndin tók ekki afstöðu til þessarar tillögu en hún kemur að sjálfsögðu til atkvæða. Hins vegar kom það fram í umfjöllun nefndarinnar að sá ótti sem var uppi þegar þessi lög voru til samþykktar á sínum tíma hefur reynst ástæðulaus. Eins og formaður Húseignafélags Reykjavíkur komst að orði, þá áttu menn von á miklu blóðbaði í fjöleignarhúsum landsins en það varð ekki heldur hefur eftir því sem best er vitað náðst ágætis samkomulag um það hvernig þessum málum skuli háttað og því er það spurning hvort þörf sé á þessari tillögu, en alþingismönnum gefst kostur á því að taka afstöðu til þess þegar þar að kemur. Hæstv. forseti. Undir nefndarálitið rita auk mín Kristján Pálsson, Bryndís Hlöðversdóttir, Magnús Stefánsson, Drífa Sigfúsdóttir, Einar K. Guðfinnsson, Arnbjörg Sveinsdóttir og Rannveig Guðmundsdóttir en Pétur H. Blöndal var fjarverandi við afgreiðslu málsins.

[15:55] Herra forseti. Ég vildi, með leyfi forseta, og ef enginn gerir athugasemdir fá að mæla fyrir 8. og 9. dagskrármálunum sameiginlega. Það eru samkynja mál um innritunargjöld eða skrásetningargjöld í Háskóla Íslands annars vegar og Háskólann á Akureyri hins vegar. Tilefni frumvarpanna er hið sama, þ.e. að umboðsmaður Alþingis gerði athugasemd við það á liðnu vori með áliti sem er dagsett 19. maí 1995 að ekki væri nægilega skýrt í gildandi lögum hvaða kostnaðarliði megi fella undir skrásetningargjald í háskólana og hvernig megi ráðstafa gjaldinu. Í framhaldi af því eru þessi frumvörp flutt, annars vegar um breytingu á 21. gr. laga um Háskóla Íslands og hins vegar á 15. gr. laga um Háskólann á Akureyri. En eins og segir í athugasemdum við frv. varðandi Háskóla Íslands, þá lýtur breytingin á 21. gr. laganna að því að treysta lagagrundvöll undir töku skrásetningargjalds af stúdentum Háskóla Íslands. Er slík breyting nauðsynleg í ljósi álits umboðsmanns Alþingis.

Má ég biðja hæstv. menntmrh. að gera hlé á ræðu sinni andartaksstund. Samkvæmt þingsköpum þarf að leita heimildar þingmanna til þess að mæla megi fyrir tveimur málum samtímis og ef enginn andmælir því, þá verður það gert. --- Engum andmælum er hreyft og heldur þá hæstv. menntmrh. áfram ræðu sinni.

Ég þakka fyrir, herra forseti. Eins og ég sagði er álit umboðsmanns nr. 836/1993, dags. 19. maí 1995, þar sem fram kemur að skrásetningargjaldið er talið þjónustugjald og ekki nægilega skýrt í gildandi lögum hvaða kostnaðarliði megi fella þar undir og hvernig megi ráðstafa gjaldinu. Sértekjur sem háskólinn aflar með skrásetningargjaldi þurfa þannig að hafa skýra lagastoð. Hið sama gildir um ráðstöfun hluta þeirra til annarra aðila en háskólans sjálfs. Í framhaldi af álitinu mæltist ég til þess við háskólaráð að Háskóli Íslands gerði tillögu um breytingu á háskólalögum til að treysta lagagrunn undir töku skrásetningargjalds. Tillaga þessa efnis var samþykkt í háskólaráði 24. ágúst 1995 og barst menntmrn. 4. sept. 1995 og tekur hún til 1. mgr. 1. gr. frv. að því er Háskóla Íslands varðar. Ráðuneytið féllst á tillögu háskólans en gerði á henni breytingar að því er varðar árlega endurskoðun gjaldsins við setningu fjárlaga og stöðu stúdentaráðs. Ráðuneytið telur eðlilegt að samið sé við stúdentaráð Háskóla Íslands um að það sinni sérstökum verkefnum fyrir Háskóla Íslands og til þess sé varið hluta skrásetningargjalda til skólans. Í tillögu ráðuneytisins er tekið mið af því að í drögum að samningi háskólaráðs og stúdentaráðs sem fylgja tillögu Háskóla Íslands kemur fram að umsamin verk eru ekki öll á starfssviði stúdentaráðs, heldur einnig stúdentaskiptasjóðs. Í tillögu ráðuneytisins er tekið mið af sjálfstæði stúdentaráðs sem samningsaðila, en í bréfi ráðuneytisins til stúdentaráðs frá 14. ágúst 1995 segir að stúdentaráð sé félagsskapur stúdenta sem komi fram fyrir þeirra hönd í samskiptum við menntmrn. og ráðuneytið telur að tryggja beri stjórnarskrárverndaðan rétt manna til að standa utan félaga. Sú tilhögun, sem síðan er tekin upp eins og frv. ber með sér, er sú að skrásetningargjaldið er ákveðið 24 þús. kr. Upphæð gjaldsins kemur til endurskoðunar við afgreiðslu fjárlaga ár hvert. Háskólaráði er heimilað að ráðstafa allt að 13% af gjaldinu til Félagsstofnunar stúdenta og allt að 10% til sérstakra verkefna samkvæmt samningi milli háskólans og stúdentaráðs Háskóla Íslands sem háskólaráð staðfestir. Heimilt er að taka 15% hærra gjald af þeim sem fá leyfi til skrásetningar utan skrásetningartímabila og síðan segir að þeir teljist einir stúdentar við Háskóla Íslands sem skrásettir hafa verið til náms og í reglugerð megi kveða nánar á um árlega skrásetningu stúdenta. Frv. fylgir síðan sem fskj. drög að samningi Háskóla Íslands og stúdentaráðs Háskóla Íslands og þar er greint frá þeim verkefnum sem stúdentaráð tæki að sér ef þessi skipan kæmist á eins og hér er mælt fyrir um. Umræður hafa orðið um það hvað gerðist ef stúdentaráð tæki ekki að sér slík verkefni fyrir háskólaráð og ekki yrði gerður slíkur samningur. Þá hlyti upphæð gjaldsins að koma til skoðunar og hvernig að því væri staðið, en það er ljóst að um skylduaðild er ekki að ræða að stúdentaráði, enda væri það brot á nýsamþykktum stjórnarskrárákvæðum. Að því er varðar frv. til laga um breytingu á lögum um Háskólann á Akureyri þá er það, eins og ég sagði, um samkynja mál að ræða. Ástæðan fyrir því að þessi tillaga að lagabreytingu er flutt eru athugasemdir umboðsmanns Alþingis. Tilhögunin er eins og í Háskóla Íslands. Gjaldið er ákveðið 24 þús. kr. Upphæð þess kemur til endurskoðunar við gerð fjárlaga ár hvert. 13% af gjaldinu má verja til Félagsstofnunar stúdenta á Akureyri og allt að 10% til sérstakra verka samkvæmt samningi milli Háskólans á Akureyri og Félags stúdenta við Háskólann á Akureyri sem háskólanefnd staðfestir. Frumvarpinu fylgir síðan skipulagsskrá Félagsstofnunar stúdenta á Akureyri. Það er öðruvísi að málum staðið heldur en í Háskóla Íslands þar sem eru lög um Félagsstofnun stúdenta. Hér eru einnig drög að samningi Háskólans á Akureyri og Félagsstofnunar stúdenta. Málið held ég að liggi mjög skýrt fyrir, herra forseti. Það er einfalt í eðli sínu. Verið er að bregðast við athugasemdum og áliti umboðsmanns Alþingis. Menn geta deilt um það hvort þessi skrásetningargjöld eigi að leggja á eða ekki. Þær deilur hafa verið hér uppi á Alþingi. Ef menn vilja fara út í umræður um það vegna þessara frv. þá er það sjálfsagt og eðlilegt að menn ræði það mál. En hér er verið að formfesta þetta og treysta lagaforsendur fyrir því að innheimta þessi skrásetningargjöld og heimila háskólanum að ráðstafa þeim með þeim hætti sem getið er í viðeigandi lagagreinum.

[16:02] Virðulegi forseti. Ég fagna því að ríkisstjórnin skuli með þessum frv. taka af öll tvímæli um heimild til handa Háskóla Íslands og í þessu tilfelli einnig Háskólanum á Akureyri, en ég er einkum að ræða hér um Háskóla Íslands, að honum sé heimilt að taka þau skráningargjöld sem hann hefur neyðst til að taka undanfarin ár vegna lágra fjárveitinga til skólans. Eins og við vitum er ekki heimilt að setja skólagjöld á í íslenskum skólum og því er hér lagt til að þetta verði skráningargjald og er það þá hugsað sem það standi undir þeim kostnaði sem af skráningu hlýst. Mér er ekki alveg ljóst hvernig þessi upphæð, 24 þús. kr., er fengin og reyndar dreg ég í efa að skráningin kosti þetta mikið fé. Ég vek einnig athygli á því að þetta er ekki föst upphæð heldur er stjórnvöldum heimilt að breyta henni frá ári til árs. Það er stórpólitísk ákvörðun að setja skólagjöld á í Háskóla Íslands sem ég er mótfallin. En við skulum halda okkur við skráningargjöld og þá vil ég sem starfsmaður háskólans vekja athygli á því að það hefur haft jákvæð áhrif innan háskólans að hafa skráningargjöld. Það skapast meiri festa. Nemar skrá sig ekki að óþörfu. Það er auðveldara fyrir kennara að panta bækur og annað slíkt. En mér er stórlega til efs að þessi upphæð sé hin rétta og finnst hún reyndar fullhá og velti fyrir mér hvernig hún er fengin. Og því vil ég gjarnan spyrja hæstv. ráðherra: Hvaða viðmið eru notuð við að ákvarða þessa upphæð og sér hann fyrir sér að sömu viðmið verði notuð í framtíðinni þegar hún er ákvörðuð?

[16:05] Virðulegi forseti. Það er nú nokkuð með blendnum hug sem maður tekur á móti þessum frv. verð ég að segja. Annars vegar er þetta staðfesting á því að það er verið að taka skólagjöld hér í háskólastofnunum og það verð ég að segja að er ekki fagnaðarefni. Þvert á móti tel ég að það sé ástæða til að gjalda varhug við því. Það er mín skoðun þó að fyrir því geti auðvitað verið ákveðin praktísk rök eins og hv. síðasti ræðumaður nefndi að halda þannig á málum að reynt sé að halda utan um skráningu með ýmsum hætti og jafnvel má beita til þess einhverjum fjárhagslegum úrræðum, ég útiloka það svo sem ekki. En hitt er alveg ljóst að það er verið að innleiða hér skólagjöld í háskólanum og sambærilegum stofnunum á Íslandi og ég tel að það séu býsna alvarleg tíðindi. Í tíð síðustu ríkisstjórnar var farið inn á þessa braut með því að innleiða í fyrsta lagi skólagjöld í háskóla og í öðru lagi skólagjöld í framhaldsskóla. Ég andmælti því þá mjög ákveðið og stjórnarandstaðan að tekin væru upp skólagjöld í þessum skólum, framhaldsskólum t.d., með þeim rökum að það væri engin lagagrundvöllur fyrir því og í raun og veru væri bannað samkvæmt framhaldsskólalögum að taka gjöld af nemendum til þess að standa undir rekstrarkostnaði skólanna. Það stendur í framhaldsskólalögunum að það sé þannig að ríkið borgi rekstrarkostnað skólanna. Þess vegna tel ég að það sé ekki tryggur lagagrundvöllur fyrir þeim gjöldum sem eru innheimt af nemum í framhaldsskólum. Það vil ég segja í fyrsta lagi. Um þetta urðu miklar deilur, m.a. við hv. þm. Alþfl. hér en þingmenn Sjálfstfl. voru náttúrlega í skjóli eins og venjulega af þeim sem hafa vott af samvisku í viðkomandi samstarfsflokki. En það er venjulega þannig að það er kannski einn og einn maður í viðkomandi samstarfsflokkum Sjálfstfl. sem hefur vott af samvisku og slagurinn mæðir helst á en íhaldið er í skjóli. Þannig var það á síðasta kjörtímabili. Þeir voru í skjóli af krötunum í þessu máli og núna af Framsókn. Ég tel að það hafi skort lagagrundvöll að því er varðar framhaldsskólagjöldin. Ég tel það enn þá. Það var auðvitað hörmulegur vesaldómur af Alþfl. að láta það mál yfir sig ganga. Hitt málið á síðasta kjörtímabili sem einnig var tekið upp voru þessi skólagjöld í háskóla. Ég hélt því líka fram þá að það væri mjög hæpið að lagagrundvöllur væri fyrir því. En hæstv. menntmrh. og meiri hluti Alþingis á þeim tíma, þar á meðal Alþfl., hélt allt öðru fram. Það væri allt í lagi að innheimta þessi gjöld. Menn þöndu sig hér daglangt og náttlangt yfir því að þetta væri allt saman í góðu lagi. Það væri nú mikið í lagi að innheimta gjöldin af því að það væri til lagagrundvöllur fyrir því. Hvað gerist svo? Svo kemur umboðsmaður Alþingis og kemst að þeirri niðurstöðu að það sé tæpur grunnur fyrir þessum gjöldum. Hæstv. núv. menntmrh. neyðist því til þess að koma með frv. upp í stólinn til að leiðrétta þessi handaverk forvera síns. Og það má segja að það komi vel á vondan þar sem er núv. hæstv. menntmrh. vegna þess að þegar hann var í menntmn. á síðasta kjörtímabili þá hélt hann utan um þetta ráðslag að taka heimildalaust gjöld af háskólanemum. Það er náttúrlega dálítið umhugsunarefni, hæstv. forseti, að stjórnvöld geti hagað sér svona, geti leyft sér að haga sér með þessum hætti, að stinga bara höfðinu í sandinn og láta sem ekkert sé þó að fram komi mjög alvarlegar athugasemdir í viðkomandi málum hér í þessari stofnun. Það er algengt að stjórnvöld hagi sér þannig að þau láti sem Alþingi skipti engu máli. Alþingi sé fullkomið aukaatriði. Það sem hér er sagt sé algjör hégómi. Ég tek eftir því að í þeim hrokastjórnum sem Sjálfstfl. hefur myndað, bæði núverandi og fyrrverandi, þá er það línan. Alþingi er algjört aukaatriði. Ekki hlustað mikið á það. Tekur tíma og er vesen. Bara að rukka þegnana hvort sem það er í lögum eða ekki. Það er ekki fyrr að umboðsmaður lemur ráðherrann í hausinn með úrskurðum sínum að menn neyðast til að koma hér inn með mál, að vísu sneyptir, og reyna að mæla fyrir því án þess að hafa leitað heimilda hér á Alþingi í einu lagi í tveimur frv. sem hefði þó verið full ástæða til að taka fyrir í löngum umræðum en erfitt var að andmæla úr því að ráðherrann var kominn í stólinn. Í öðru lagi er svo í þessu samhengi líka það að hæstv. núv. menntmrh. hefur ákveðið að hlutast sérstaklega til um fyrirkomulag á félagsstarfsemi háskólastúdenta með því að hafa skoðun á því hvort það er skylduaðild að félögum þar eða ekki. Það er raunar afar sérkennilegt að ráðherrar beiti sér með þeim hætti sem núv. hæstv. menntmrh. hefur gert að menn geti ekki haft það fyrirkomulag á þessu máli sem mönnum sýnist í hverjum skóla fyrir sig. Þessi valdsmennska sem núv. hæstv. ráðherra tíðkar í umgengni við skólana er ákaflega sérkennileg. Í þessu frv. er út af fyrir sig ekki kannski komið beint inn á það mál. En þó er komið að því og þess vegna nauðsynlegt að nefna það hér að ég vil láta það koma fram að það sé óeðlilegt að menntmrh. sé að hlutast til um félagsstörf háskólastúdenta með þeim hætti sem núv. hæstv. menntmrh. hefur gert. Ég tel það óeðlilegt. Ég tel annars vegar ánægjulegt að hæstv. ráðherra skuli hafa tekið eftir því þegar umboðsmaður lamdi ríkisstjórnina í höfuðið með þessum úrskurði en hins vegar þá tel ég það ekki fagnaðarefni þegar verið er að setja lög um skólagjöld á Íslandi. Ég er þess vegna andvígur þessum frv., hæstv. forseti.

[16:12] Herra forseti. Ég get ekki tekið undir með hv. þm. Guðnýju Guðbjörnsdóttur sem fagnaði þessum frv. Ég tel að sá partur af hennar ræðu, sem laut að því að það væri ýmislegt jákvætt við skrásetningargjöld í háskólum eða framhaldsskólum, þarfnist nánari útskýringar. Hv. þm. Svavar Gestsson talaði um vesaldóm Alþfl. á síðasta kjörtímabili sökum afstöðu flokksins til innritunargjalda. Ekki vil ég nú taka að öllu leyti undir með hv. þm. og minni hann á að það voru ekki allir sem tóku undir eða voru hluti af þeim stóra hópi stjórnarliða sem greiddi atkvæði með innritunargjöldum við háskóla. Ég bendi honum á að sá sem hér stendur greiddi atkvæði gegn því, ég held einn þingmanna Alþfl. Ég bendi honum líka á að hæstv. menntmrh., þáv. hv. þm., Björn Bjarnason fór fyrir þeim flokki þingmanna sjálfstæðismanna sem vildi líka koma á skrásetningargjöldum við framhaldsskóla. Það tókst fyrir atbeina Alþfl. að hnekkja því. Þar var um að ræða, ef ég man rétt, 140 millj. kr. álögur sem áttu að koma á fólk undir tvítugu árlega. Það var beinlínis fyrir atbeina Alþfl. að því var hnekkt. Ég tel það slæmt að þetta frv. kemur fram. Ég er á móti því að innritunargjöld séu tekin við skóla af þessum toga. Ég er líka þeirrar skoðunar eins og hv. þm. Svavar Gestsson að gjöldin sem tekin eru og fara beinlínis til rekstrar framhaldsskóla styðjist ekki við lög. Ég held að það sé alveg ljóst að löggjöfin um framhaldsskólana kveði skýrt á um það að ríkið, hið opinbera, eigi að greiða rekstrarkostnaðinn en það eru fjölmörg dæmi um það í einstökum skólum, að hluti af skrásetningargjöldunum fer beinlínis til rekstrar skólanna. Og segi ég það, og ég tek undir með hv. þm. Svavari Gestssyni, að þetta er mál sem þarf að skoða. Það kemur hins vegar ekki á óvart að hæstv. menntmrh. kemur með þetta. Hann skýtur sér að vísu á bak við það að þetta sé nauðsynlegt í framhaldi af áliti umboðsmanns Alþingis. Að hverju laut álit umboðsmanns Alþingis? Niðurstaða álitsins hneig að því að þarna væri um að ræða gjaldtöku sem ekki styddist við lög. Er þá ekki einfaldasta leiðin, hæstv. menntmrh., að hætta einfaldlega við að innheimta þetta gjald? Ég hefði talið það. En hæstv. menntmrh. má eiga það að hann er einn þeirra manna sem hafa skýra stefnu á skólamálum. Hann er þeirrar skoðunar og hefur margsinnis komið fram að það beri að auka innritunargjöld og nota þau í ríkari mæli til að standa straum að rekstri skólakerfisins. Hann er líka einn af fáum sem hafa þorað að standa upp og segjast vera fylgjandi því að einkaskólar verði í ríkari mæli teknir upp. Ég held að þetta mál, þó saklaust sé, beri að skoða talsvert að nokkru leyti í tengslum við það. Ég held nefnilega að þó það sé kannski ekki tímabært á þessu stigi að taka umræðu um einkaskóla og innritunargjöld, þá held ég að fyrr en síðar sé það nauðsynlegt vegna þess að stefnan sem hefur gengið fram frá ríkisstjórninni og þá fyrst og fremst af munni hæstv. menntmrh. lýtur að því að á næstu árum megi búast við því að einkaskólum verði gert hærra undir höfði en áður og að innritunargjöld verði ríkari þáttur í rekstri skólanna. Þarna er um að ræða prinsipp-umræðu sem þarf að fara fram. Einkaskólar eru ekki að öllu leyti slæmir. Það eru ákveðnar tegundir einkaskóla sem er vel þess virði að skoða. Ég vil líka í framhjáhlaupi geta þess að ég tel ekki út í hött að nota innritunargjöld í einstökum tilvikum, ég nefni sem dæmi öldungadeildir og annað því um líkt. Ég tel að þar komi til greina að nota innritunargjöld að hluta til að standa straum af kostnaðinum. Að öðru leyti vildi ég segja það að hæstv. menntmrh. hefur að vísu ekki til þessa lagt fram sína stefnu mótaða um það hvernig hann sér þennan hluta menntakerfisins, sem ég kalla einkaskóla, þróast. En maður hefur í vaxandi mæli séð vísi að þeirri stefnu, síðast í merku erindi sem hæstv. ráðherra flutti á ráðstefnu um nýskipan í ríkisrekstri. Og ég tel að innritunargjöld verði að skoðast í því ljósi. Ég held sem sagt að við munum á þessu kjörtímabili sjá aukna viðleitni frá ríkisstjórninni til að lyfta undir einkaskóla til þess að gera innritunargjöld að snarari þætti í rekstri framhaldsskólakerfisins alls. Þess vegna held ég að það sé tímabært að menn taki þessa umræðu og þá hér í þessum sölum þó ég ætli ekki tiltölulega lítt undirbúinn að hefja þá umræðu nú. En ég vil nefna þetta í þessu samhengi. Annað vil ég nefna af því að ég hef gaman af sögulegri íróníu og hæstv. menntmrh. er einn af þeim sem fylgja þeirri hugmyndafræði sem birtist m.a. glögglega í málflutningi þess félags sem hann tilheyrði á háskólaárum sínum, Vöku, félags lýðræðissinnaðra stúdenta, sem árum saman barðist fyrir því að menn þyrftu ekki að taka þátt í starfsemi stúdentaráðs Háskóla Íslands og þyrftu þar af leiðandi ekki að greiða því gjald. Núna er það hæstv. menntmrh. sem fer í kringum þetta. Hann gat þess hér í sinni ræðu að samkvæmt nýsamþykktum stjórnsýslulögum þyrftu menn ekki að vera aðilar að félagsskap eins og stúdentaráði Háskóla Íslands en þá kemur hann hér með frv. og fylgiskjal með frv. er samningur við stúdentaráð Háskóla Íslands sem gerir það í raun svo að sérhver námsmaður við Háskóla Íslands er samt sem áður knúinn til þess að greiða þetta gjald sem félagar hans í Vöku mótmæltu áður og hann kannski líka á sínum háskólaárum. En mig langar til að varpa fram tveimur spurningum til hæstv. menntmrh. Ég held að hv. þm. Guðný Guðbjörnsdóttir hafi drepið á þá fyrri. Hvernig er þetta gjald, 24 þús. kr., ákveðið? Hver er hækkunin frá síðasta ári? Síðan langar mig að spyrja hæstv. ráðherra og bið forláts á því að ég náði ekki að fylgja allri hans ræðu, kom of seint og veit ekki hvort hann gerði grein fyrir afstöðu stúdentaráðs Háskóla Íslands, en mig langar til að spyrja hann: Hefur þetta mál verið borið undir stúdentaráð Háskóla Íslands og ber að skilja fylgiskjal I með frv. svo að stúdentaráð Háskóla Íslands sé búið að leggja blessun sína yfir þetta fyrirkomulag og þar með í rauninni orðinn þátttakandi í þessum innritunargjöldum sem ráðið hefur áður mótmælt?

[16:19] Virðulegi forseti. Ég vil leggja áherslu á það við hv. þm. Össur Skarphéðinsson að Háskóli Íslands var neyddur til að setja á skráningargjöld í heimildarleysi vegna þess að fjárveitingar til skólans voru of litlar. Þess vegna finnst mér það jákvætt að ríkisstjórnin komi lagastoð undir það sem þegar er orðið. Það er fyrst og fremst það sem ég var að meina með að ég fagnaði því að háskólinn fengi lagastoð fyrir því sem hann er að gera. Það er óþolandi að háskólinn sé neyddur út í lögbrot. En um jákvæð áhrif þessara skráningargjalda þá eru það fyrst og fremst þau eins og ég sagði áðan, og útskýrði held ég, að áður fyrr var þetta þannig að kannski voru 100 skráðir í námskeið eða fimm og síðan komu helmingi færri eða fleiri þannig að það var ekki hægt að skipuleggja kennslu. Með því að hafa skráningargjöld þá lagaðist þetta að vissu leyti. En að sjálfsögðu er ég á móti skólagjöldum. Besta lausnin á þessu máli hefði verið sú að það hefði komið lagastoð fyrir skráningargjöldum en þau hefðu verið mun lægri. Ég er að sjálfsögðu á móti skólagjöldum almennt og ég held að við hv. þm. Össur Skarphéðinsson séum algjörlega sammála um það. Ég vil hafa lág skráningargjöld en ekki skólagjöld. Þessi skráningargjöld eru fullhá, því þau vinna auðvitað gegn hinu mikilvæga markmiði um jafnrétti til náms.

[16:21] Hæstv. forseti. Hv. þm. Guðný Guðbjörnsdóttir fagnar því enn þá að það skuli vera skotið lagastoð undir innritunargjaldið til að aðstoða háskólaráð við að taka þessi gjöld. Ef þessi lagastoð kæmi ekki fram í frv. hjá hæstv. menntmrh. þá væri Háskóla Íslands eftir að álit umboðsmanns er komið fram ekki stætt á því að taka þetta gjald. Ég er ekki alveg viss um að ég og hv. þm. Guðný Guðbjörnsdóttir séum fullkomlega sammála. Hún er á móti skólagjöldum en hún er samt með skráningargjöldum ef þau væru svolítið lægri heldur en þessi. Ég er ekki alveg klár á að ég fylgi þessari rökfærslu. En látum það nú vera. Ég tel alla vega að 24.000 kr. sé mjög hátt. Mér finnst það vera verulega hátt og ég held að það gæti aftrað fólki frá námi. Kannski ekki þessi upphæð. En það sem ég óttast til framtíðar er það að með verkhagan og vinnusaman ráðherra með skýra stefnu í þessu máli, eins og hæstv. menntmrh. hefur, þá óttast ég að á næstu árum muni hann stórauka innritunargjöldin vegna þess að hann hefur marglýst því yfir að hann sé þeirrar skoðunar að skráningargjöld eða skólagjöld með einhverjum móti eigi að verða snarari þáttur í rekstri skóla. Ég segi það hins vegar fyrir mína parta að mér þótti fróðlegt að heyra það hjá hv. þm. Guðnýju Guðbjörnsdóttur að skráningargjöld auðvelduðu rekstur háskólans. Hún kom hér með dæmi og ég dreg það ekki í efa, hún hefur reynslu af því en ekki ég. Ég hef ekki þessa reynslu. En ég verð hins vegar að segja að það hefur hryggt mig þegar umræða um innritunargjöld við Háskóla Íslands hefur komið upp hversu tvíbent afstaða háskólakennara hefur verið.

[16:23] Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þm. að kannski væri það mögulegur kostur að banna háskólanum að taka þessi gjöld. En á móti kæmi þá að það er ekki tryggt að mínu mati að háskólinn fengi þær tekjur á móti. Og ég held að háskólinn sé það sveltur núna í fjárveitingum að það megi ekki verða meiri skerðing. Þess vegna var þetta skásti kosturinn í stöðunni en auðvitað þarf Háskóli Íslands stórauknar fjárveitingar.

[16:24] Herra forseti. Mig langar til að koma með smáathugasemd inn í þessa umræðu. Það varðar upphæð skrásetningargjalda hjá Háskóla Íslands og þá aðferð sem beitt er við innheimtuna. Nú hefur því verið þannig varið að nemendur sem koma til náms eftir áramót og stunda nám aðeins í hálft ár hafa verið krafðir um þessar 24.000 kr. Ég veit að hjá efnaminni námsmönnum hafa þetta verið þó nokkuð mikil útgjöld. Það er algengt t.d. eftir stúdentspróf að námsmenn vinna e.t.v. fyrri hluta vetrar og koma síðan til náms. Ég vil því spyrja hæstv. menntmrh., hvort ekki komi til greina að setja inn í þetta frv. að menn greiði einungis hálft innritunargjald ef menn koma til náms seinni hluta vetrar eða stunda aðeins nám hálfan veturinn.

[16:25] Herra forseti. Ég vil þakka þessar ágætu umræður. Það kemur í sjálfu sér ekki á óvart, að menn séu ekki sammála því að þetta gjald sé lagt á. Það er gamalkunn deila hér á hinu háa Alþingi og ég get tekið þátt í henni og stofnað til umræðna um það mál. En ég ætla ekki að gera það. Röksemdirnar sem fram hafa komið með og á móti þessum gjöldum hafa verið skýrðar hér í umræðunum. Ég sjálfur hallast að því að það sé rétt að leggja á slík gjöld. Ég sé ekkert athugavert við þá meginstefnu að menn greiði gjöld eins og þessi vegna setu sinnar í Háskóla Íslands eða Háskólanum á Akureyri frekar en ýmsum öðrum skólum. Varðandi það hvernig gjaldið er reiknað þá kemur það fram í greinargerðinni að þar er tilgreint hvaða verkefni það eru sem háskólinn lítur á og segir þar, með leyfi virðulegs forseta: ,,Skrásetningargjaldið er bókfært hjá yfirstjórn háskólans í samræmi við fjárlög og stendur undir hluta kostnaðar við háskólastarfið. Þar má sem dæmi nefna margvíslega þjónustu sem stúdentum er veitt á námstímanum utan formlegra kennslustunda, svo sem skráningu stúdenta í námskeið og próf, varðveislu upplýsinga um námsferil stúdenta, upplýsingar um námsferil sem sendar eru stúdentum þrisvar á hverju háskólaári, auglýsingu og miðlun upplýsinga vegna skráningar, skipulag kennslu og prófa, kennsluskrá, stúdentaskírteini og aðgang að þjónustu nemendaskrár, skrifstofu kennslusviðs, deildaskrifstofum, alþjóðaskrifstofu, upplýsingastofu um nám erlendis, námsráðgjöf, bókasafni og tölvum og prenturum háskólans.`` Þarna er skilgreint hvað felst í þessu hvað það er sem er greitt af rekstrarkostnaði háskólans fyrir þetta fé. Síðan segir: ,,Grunngjaldið, sem miðað er við í 1. mgr. 1. gr. frumvarpsins, 24.000 kr., er framreiknuð sú upphæð sem háskólinn innheimti fyrir háskólaárið 1992--93. Upphæð gjaldsins mun síðan koma til árlegrar endurskoðunar við setningu fjárlaga.`` Ég tel að gjaldið sé nú 24.000 kr., sama og það var á síðasta ári þannig að þarna er ekki um breytingu á fjárhæðinni að ræða. Það var hugmyndin hjá háskólanum eins og kemur fram í greinargerðinni þá breytti menntmrn. því ákvæði í tillögu háskólans að hafa þarna vísitölutengingu en það var horfið frá því miðað við þá meginstefnumörkun ríkisstjórnarinnar að slíkar tengingar séu ekki lengur eðlilegar í lögum og þess vegna stendur þarna að upphæð gjaldsins komi síðan til árlegrar endurskoðunar við setningu fjárlaga. Þannig er gjaldið fundið. Það eru sem sagt þessi efnisatriði sem tíunduð eru í greinargerðinni síðan er þetta framreiknuð fjárhæðin frá 1992--1993 sem vikið var að í máli hv. þm. Guðnýjar Guðbjörnsdóttur. Varðandi það sem hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir spurði um þá er það að segja að í frv. er gert ráð fyrir að innriti menn sig ekki á innritunartíma þá eigi þeir að greiða 15% álag á skrásetningargjaldið. Varðandi það hvort menn geti borgað hálft gjald eða annað slíkt þá eru ekki heimildir um það í þessu lagafrv. eins og hér kemur fram. Það eru engar undantekningar frá því að menn greiði við skrásetningu til náms skrásetningargjald sem er 24.000 kr. Þannig að ég veit ekki heldur hvað er hálft nám í háskólanum og á erfitt með að átta mig á því hvernig menn ætla að skilgreina  Varðandi spurninguna um skrásetningargjöld og skólagjöld. Það kom fram í máli Guðnýjar Guðbjörnsdóttur að hún gerði greinarmun, réttilega, á skrásetningargjaldi annars vegar og skólagjöldum hins vegar. Mér finnst mjög mikilvægt að menn hafi þetta í huga þegar þeir ræða þessa gjaldtöku að þarna er ekki um skólagjöld að ræða heldur skrásetningargjald því skólagjald er hugtak sem menn nota um það þegar menn borga hluta af námskostnaði sínum með gjaldi sem kallað er skólagjald. Þannig er það í Endurmenntunarstofnun háskólans. Þar eru greidd skólagjöld því þar greiða menn kostnað af náminu. Það sama er að segja um öldungadeildir framhaldsskólanna. Þar er um skólagjöld að ræða þar sem má innheimta allt að þriðjungi kostnaðar við kennsluna af nemendum. Þetta er ekki skólagjald, heldur er þetta skrásetningargjald. Ef menn ætla út í innheimtu af skólagjöldum þá er verið að stíga annað skref heldur en gert er með þessum frv. og það er mál sem víða er rætt en ekki tillaga gerð um í þessum frv. Hér er um það að ræða að staðfesta heimildina til þess að innheimta skrásetningargjöldin. Hv. þm. Svavar Gestsson taldi að álit umboðsmanns væri högg í höfuð stjórnvalda. Hvaða orð sem menn nota um það þá er það svo og það er hluti af okkar stjórnkerfi að unnt er að skjóta málum, álitaefnum, til umboðsmanns Alþingis og hann segir sitt álit á þeim. Það er misjafnt hvernig menn bregðast við slíkum álitum. Við getum farið í gegnum söguna hér og rifjað upp hvernig ráðherrar hafa brugðist við álitum umboðsmanns Alþingis. Sumir hafa brugðist við á þann veg að segja að álitin séu aðeins álit. Hann segi ekki annað en sína skoðun og hún eigi ekki að ráða afstöðu stjórnvalda. Þau geti farið sínu fram í sjálfu sér án tillits til álits umboðsmanns. Ég taldi hins vegar rétt í þessu tilviki og tel almennt og er þeirrar skoðunar að það séu eðlilegir stjórnsýsluhættir að stjórnvöld taki tillit til álits umboðsmanns, bregðist við með þeim hætti sem skynsamlegt er þegar slík álit liggja fyrir og í þessu tilviki var nauðsynlegt að mínu mati að snúa sér til Háskóla Íslands eins og ég gerði í bréfi til háskólaráðs og fara þess á leit við háskólann að hann gerði tillögu um það hvernig hann teldi best að því staðið að eyða þeirri óvissu sem skapaðist eftir að álit umboðsmanns kom fram. Í framhaldi af þeirri tillögu, sem ég fékk frá háskólaráði, og samþykkt var 24. ágúst 1995, var farið í það að smíða þetta frv. og sömuleiðis frv. um Háskólann á Akureyri. Varðandi þær spurningar sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson varpaði fram þá spurði hann annars vegar: Hvernig er gjaldið ákveðið? Ég tel mig hafa svarað því með vísan í grg. þar sem eru tíunduð rök Háskóla Íslands fyrir því hvað á bak við gjaldið er. Hver er afstaða stúdentaráðs Háskóla Íslands? spurði hv. þm. Í stuttu máli sagt, þá hefðu þau drög að samningi sem liggja fyrir og birtast sem fylgiskjal með frv. að sjálfsögðu ekki komið fram nema af því að þar er um drög að ræða sem unnin eru af háskólaráði eða yfirvöldum háskólans annars vegar og stúdentaráði Háskóla Íslands hins vegar og hef ég ekki orðið var við annað en að stúdentaráð sé í sjálfu sér sátt við þessa málsmeðferð. Ég taldi og er þeirrar skoðunar að það hafi verið nauðsynlegt í umræðum um þetta mál að taka af skarið varðandi stöðu stúdentaráðs Háskóla Íslands, að svara spurningum um skylduaðild sem hafa komið upp og tel ég að eins og þeim spurningum hefur verið svarað sé tekinn af allur vafi um afstöðu menntmrn. í því efni. Ráðuneytið telur að það beri að tryggja stjórnarskrárverndaðan rétt manna til þess að standa utan félaga í háskólanum eins og annars staðar og í grg. segir, með leyfi virðulegs forseta: ,,Framlag háskólans til stúdentaráðs er grundvallað á sömu rökum og undanfarna áratugi. Stúdentar skulu hafa umsjón með nauðsynlegri starfsemi í háskólasamfélaginu og lýðræðislega kjörið stúdentaráð er ákjósanleg leið til að gera það markmið að veruleika. Ekki er um það að ræða að með þessu innheimti háskólinn félagsgjöld stúdentaráðs af stúdentum, heldur ráðstafar hann hluta sértekna sinna til starfsemi þeirra samkvæmt samningi við stúdentaráð.`` Samningurinn er tvíhliða. Vilji stúdentaráð ekki gera slíkan samning við háskólaráð finnst mér að það geti komið til álita að lækka þessa fjárhæð um 10% þannig að þá lækki þessi gjöld sem munar því að stúdentaráð taki ekki að sér þau verkefni sem þarna er um að ræða. En það finnst mér vera álitaefni sem ástæðulaust er að velta fyrir sér hér og nú en þannig væri hægt að taka á málum ef menn teldu að stúdentaráð gæti sinnt þessum verkefnum án slíks samnings við háskólaráð. Ég vil einnig vekja athygli á því að af hálfu stúdentaráðs Háskóla Íslands var núna 1. des. staðið að því að stofna Hollvinasamtök Háskóla Íslands sem ég tel að sé mikið og þarft verkefni, að slík samtök starfi, og við sem höfum stundað nám í Háskóla Íslands og aðrir sem hafa áhuga á að styrkja starfsemi hans, geti lagt sitt af mörkum með þátttöku í þessum Hollvinasamtökum og greitt þar gjald eins og reglur Hollvinasamtakanna gera ráð fyrir. Í sjálfu sér finnst mér að þegar menn af hálfu stúdenta standa fyrir því að stofna samtök þeirra sem eru utan skólans, Hollvinasamtök við skólann, sem byggjast á því að menn vilji láta í ljósi stuðning við skólann með sérstökum framlögum, að þá liggi líka í því viðurkenning á því að þeir sem við skólann eða innan hans starfa og stunda þar nám, að það sé ekkert óeðlilegt við það að þeir inni einnig gjald af hendi til skólans til að styrkja hann auk þess sem hér hefur komið fram frá kennara við skólann að þessi skipan hefur stuðlað að auknu skipulagi við innra starf skólans sem að sjálfsögðu ber ekki að vanmeta. Að sjálfsögðu má deila um það hvað þessar fjárhæðir eigi að vera háar og við getum metið það. Skólagjöld eða skrásetningargjöld í skólum eru mismunandi há. Miklu hærri sum heldur en hér er um að ræða. Menn verða seint sammála um fjárhæðir en hér er, herra forseti, ítrekað verið að leggja lagalegan grunn að því að þessi skrásetningargjöld séu innheimt

[16:37] Herra forseti. Hæstv. menntmrh. gerði skýran greinarmun á því sem hann kallar skráningargjald og því sem hann kallar skólagjald. Ég tel að það sé hrein blekking þegar menn ræða með þessum hætti. Ég tel að skrásetningargjaldið sem hér er um rætt sé ekkert annað en skólagjald. En gott og vel. Hæstv. ráðherra segir, og byggir þá á áliti umboðsmanns, að það sé ekki hægt að leggja á skrásetningargjald nema sem þjónustugjald en þá verður líka að afmarka rækilega þá kostnaðarliði sem verið er að greiða fyrir. Þeir eru afmarkaðir hérna. Þar kemur fram að þetta er skráning stúdenta í námskeið og próf, varðveisla upplýsinga um námsferil stúdenta, upplýsingar um námsferil, auglýsingu og miðlun upplýsinga vegna skráningar, skipulag kennslu og prófa, o.s.frv. Þarna er löng upptalning þannig að maður hlýtur þá að gera ráð fyrir því, út frá því sem hæstv. ráðherra segir, að menn hafi sest niður og metið það hvað er mikill kostnaður fólginn í því að sinna þessum tilteknu þáttum sem hér eru taldir upp fyrir sérhvern stúdent. Út frá því eiga menn að komast að einhverri tölu og það er skrásetningargjaldið. Það er skrásetningargjaldið og ekkert annað sem er löglegt samkvæmt áliti umboðsmanns Alþingis. En eigi að síður kemur það fram í greinargerðinni, um 1. gr. og reyndar í máli hæstv. ráðherra, að þessi upphæð, 24 þús. kr., er ekki byggð á þessum kostnaðarliðum sem skrásetningargjaldið á að þekja heldur er hún ekkert annað en framreiknuð upphæðin sem sett var á í fyrra og var dæmd ólögleg. Þannig að ég get ekki séð annað en að það gjald sem hæstv. ráðherra er hér að leggja fram sé jafnólöglegt og það gjald sem lagt var á af forvera hans.

[16:39] Herra forseti. Hér er um mikinn misskilning að ræða hjá hv. þm. Eins og unnt er að standa að málum varðandi lögfestingu á svona gjaldtöku þá er annars vegar reynt að tilgreina í lagatextanum ákveðin viðfangsefni sem standa að baki gjaldtökunni án þess að fjárhæðin sé tíunduð eða, sem er hreinlegra, að tíunda fjárhæðina með þeim hætti sem gert er í þessu frv. Sú aðferð sem hér er beitt við ákvörðun á þessu gjaldi er skýrari og öruggari með hliðsjón af áliti umboðsmanns Alþingis og byggist á þeim lagarökum sem menn geta kynnt sér þegar þeir lesa hans álit og stenst fullkomlega þær kröfur sem hann gerir í þessu efni. Ef menn deila hins vegar um fjárupphæðina, sem alltaf má deila um, þá er hægt að gera það en hér eru tíunduð þau atriði sem á bak við þessa fjárhæð búa og komu fram einnig þegar Háskóli Íslands gerði grein fyrir viðhorfum sínum á þeim tíma sem umboðsmaður Alþingis var að semja sitt álit og menn geta kynnt sér ef þeir lesa álitsgerð hans.

[16:40] Herra forseti. Ég vil geta þess að gjarnan vil ég verða fyrstur til að stofna Hollvinasamtök hæstv. menntmrh. Mér sýnist nefnilega að hann þurfi á miklum stuðningi að halda í þessu máli vegna þess að misskilningurinn er ekki minn heldur hans. Það kemur fram í greinargerðinni að það er nauðsynlegt að afmarka þá kostnaðarliði sem verða felldir undir skrásetningargjaldið til þess að hægt sé að meta hversu hátt þjónustugjaldið er. Það var ekki gert áður. Það var ekki afmarkað og þess vegna var það ólöglegt. Síðan eru taldir upp þeir afmörkuðu liðir sem eiga að mynda grunn skrásetningargjaldsins, en það kemur bókstaflega fram í grg. að það hefur ekki verið metið hversu mikill kostnaður er við að uppfylla þessa þjónustu. Heldur kemur hæstv. menntmrh. og segir það blátt áfram, eins og kemur reyndar fram í greinargerðinni, að gjaldið, 24 þús. kr., er ekkert annað heldur en gamla upphæðin framreiknuð miðað við verðlagsþróun. Með öðrum orðum, þetta er jafnólöglegt og í fyrra. Það eina sem hefur breyst er að það á að afmarka ákveðna þjónustuþætti en það á ekki að reikna út kostnaðinn við að uppfylla þessa þjónustu. Og þangað til að það er gert, hæstv. menntmrh., þá hlýtur hæstv. ráðherra, sem er bæði skynsamur og þekktur að rökhyggju, að fallast á það með mér að það sem er að gerast hérna byggir ekki heldur á nægilegri stoð fremur en gjaldið sem forveri hans setti á.

[16:42] Herra forseti. Eftir að þessi lög hafa verið samþykkt þá er enginn vafi í þessu máli. Það er verið að taka af þann vafa sem umboðsmaður Alþingis taldi að væri fyrir hendi í áliti sínu. Síðan liggur það fyrir, og er ekki birt sem hluti af þessari grg. en menn geta fengið það, hvernig háskólinn hefur reiknað þessa kostnaðarliði sem þarna eru taldir og þeir lágu einnig að baki við ákvörðunina 1992--1993.

Þeir hafa aldrei verið reiknaðir.

Þeir hafa víst verið reiknaðir, hv. þm., og liggja fyrir og spurningin var sú: Ætti frv. að byggjast upp á því að tíunda þessa kostnaðarliði í frv. eða tilgreina ákveðna fjárhæð? Sú leið var valin með að tilgreina ákveðna fjárhæð og það samrýmist fyllilega þeim kröfum sem umboðsmaður Alþingis gerir til þess þegar um slík álitamál er að ræða.

[16:44] Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin varðandi viðmiðin um það hvernig gjaldið er ákvarðað. En ég verð að segja og taka undir með hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni að mér finnst þetta dálítið óljóst, að taka gamla gjaldið og nota það sem viðmið, og finnst þar af leiðandi mörkin á milli skólagjalda og skráningargjalda ekki nógu skýr. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. menntmrh. haða merkingu hann. leggur í þau ákvæði lagatextans og það sem kemur fram í greinargerðinni að upphæð gjaldsins muni síðan koma til árlegrar endurskoðunar við setningu fjárlaga ár hvert, þ.e. er það hans ásetningur að miða þá aðeins við vísitölubreytingar eins og hann gaf til kynna í fyrri ræðu sinni eða er hann að opna á það að þessi upphæð geti farið upp úr öllu valdi?

[16:45] Herra forseti. Nei, ég er ekki að miða við það að þessi upphæð geti farið upp úr öllu valdi. Ég tel að það eigi að standa á bak við þessa fjárhæð skilgreindur kostnaður sem tíundaður er í þessari greinargerð. Háskóli Íslands lagði til að þarna yrði um vísitölutengingar að ræða. Það ákvæði var tekið út. Upphæð gjaldsins mun síðan koma til árlegrar endurskoðunar við setningu fjárlaga. Þá vænti ég þess að Háskóli Íslands muni gera grein fyrir því í fjárlagatillögum sínum hvernig kostnaði við þessa þætti sem hér eru tilgreindir er háttað og þá geti menn metið það hvort nauðsynlegt sé að breyta þessu gjaldi eða ekki. Þannig tel ég að eigi að standa að þessu máli og mörkin á milli skrásetningargjalds og skólagjalds eru alveg skýr eftir þessu frv.

[16:46] Virðulegur forseti. Ég vil enn spyrja: Ef sú staða kæmi upp um næstu áramót að það væri vilji framkvæmdarvaldsins að skera verulega niður fjárveitingar til háskólans þannig að Háskóli Íslands sæi sig tilneyddan til að hækka þessi gjöld upp í 100.000 kr., væri þá mögulegt að mati hæstv. menntmrh. að samþykkja þá tillögu?

[16:47] Herra forseti. Ég tel óframkvæmanlegt að rökstyðja hækkun á skrásetningargjaldi í Háskóla Íslands upp í 100.000 kr. með hliðsjón af því að það er verið að sinna þeirri þjónustu sem tilgreind er í þessu frv. Ef Háskóli Íslands gerir tillögu til menntmrh. eða Alþingis um að skólagjöldin verði 100.000 kr., eins og þau eru í a.m.k. einum skóla hér á landi, þá mundi ég líta þannig á að Háskóli Íslands væri að fara fram á að innheimt væru skólagjöld og þá ætti að nota þá fjármuni sem þannig yrðu innheimtir af skólanum til að standa undir öðrum kostnaðarliðum heldur en tilgreindir eru í þessu frv.

[16:48] Hæstv. forseti. Ég vil andmæla þessu frv. mjög harðlega. Ég vil taka undir með þeim hv. þm. sem hafa varað við skólagjöldum af þessu tagi. Hverju nafni sem menn kjósa að nefna þau, innritunargjöld eða skólagjöld, þá eru þetta fjármunir sem fólk þarf að reiða af hendi. Ekki finnst mér stórmannlegt að láta Háskóla Íslands fara fram á að þetta frv. verði gert að lögum til að fá lagastoð fyrir innheimtu á innritunargjöldum sem vitað er að háskólanum hefur verið þröngvað til að setja á. Hvort þetta er há eða lág upphæð, það er afstætt. 24.000 kr. fyrir sumt fólk eru ekki miklir peningar, e.t.v. eru það ekki miklir peningar fyrir hæstv. ráðherra sem nýbúinn er að fá mun drýgri kjarabætur en þessari upphæð nemur. En það eru ekki allir búnir að fá kauphækkun og fyrir láglaunafólk á Íslandi eru þetta talsverðir peningar. Atvinnurekendum hafa þótt 24.000 kr. talsverðir peningar þegar farið hefur verið fram á slíkt. Á það bæði við á einkamarkaði og einnig við um ríkið sem atvinnurekanda. Hér lék allt á reiðiskjálfi fyrir fáeinum dögum þegar ákveðið var að reiða fram hækkun á desemberuppbót á almennum vinnumarkaði. Sú hækkun nam þriðjungnum af þessari upphæð. En ég leyfi mér að fullyrða að með þessu frv. er verið að smíða þröskuld inn í Háskóla Íslands. Þröskuld upp á 24.000 kr. Þetta er ávísun á misrétti til náms og þess vegna hafna ég því.

[16:50] Virðulegi forseti. Eins og alkunna er sá Sjálfstfl. ástæðu til þess að skipta um menntmrh. þegar núv. ríkisstjórn var mynduð. Menn hafa beðið nokkuð spenntir eftir því í allt sumar og allt haust að fá að sjá í reynd hvers vegna Sjálfstfl. skipti um menntmrh. Við höfum beðið eftir því hér á þinginu í haust að fá í hendur hin nýju frv., tímamótafrv., sem útskýrðu nauðsynina á því að nýr maður tæki við að stjórna menntmrn. Nú virðist það einna helst vera að koma í ljós undir lok ársins, á áttunda mánuði eftir að hinn nýi ráðherra tók við stjórn ráðuneytisins að það eina sem hann flytur þinginu eru gömlu frumvörpin frá fyrirrennara sínum. Gömlu frumvörpin frá hæstv. menntmrh., Ólafi G. Einarssyni. Ég sé ekki að það hafi þurft að skipta um mann í menntmrn. til að koma með þessi gömlu frv. Að vísu hefur hæstv. menntmrh., á öðrum vettvangi, gerst brautryðjandi nýjunga. Hann hefur annars vegar tekið að sér í íhlaupum stefnumótandi verk fyrir utanrrh. og svo hefur hann tekið það að sér, eini menntmrh. á Vesturlöndum, að mæla með tilteknum bókum í opinberum fjölmiðli sínum. Ég hélt satt að segja að það væri liðinn sá tími á Íslandi að valdsmenn væru að mæla með bókum og gefa út opinbera línu um það hvað væru góðar bækur. Það eru aðeins tvær bækur af öllum þeim mikla fjölda ritverka, fræðirita, bókmenntaverka, ljóðabóka, sem hæstv. menntmrh. telur þess virði að vekja athygli alþjóðar á í þeim sérstaka miðli sem hann hefur komið sér upp --- og er í sjálfu sér þakkarvert og ber að hæla honum fyrir það að nýta sér tæknina til að eignast þennan sérstaka miðil. En óneitanlega finnst manni það nú sérkennilegt að hæstv. ráðherra skuli nýta hann með þessum gamla hætti. Ég hélt satt að segja að forræðishyggja valdsmanna af þessu tagi heyrði liðinni tíð til. En það er greinilega ekki. Það er bara gamla frjálshyggjuhugmyndafræðideildin sem hæstv. menntmrh. mælir með en ekki ljóðskáldin, ekki höfundar skáldsagnanna, ekki aðrir fræðimenn. Ekki þýðendur á erlendum gullaldarbókmenntum. Það er bara gamla frjálshyggjudeildin. En það er nú ekki til umræðu hér heldur sú ganga hæstv. menntmrh. að koma bara með gömlu verkin frá fyrirrennara sínum og leggja þau fyrir þingið. Og til þess að það sé nú eitthvert nýjabrum af þessu þá reynir hæstv. menntmrh. að koma með þá sérkennilegu kenningu að það sé einhver munur á skrásetningargjöldum og skólagjöldum og munurinn sé helst fólginn í upphæðinni. Nú er hægt að vekja athygli á því að í mörgum deildum háskólans innritast á fyrsta ári rúmlega tvöhundruð nemendur og í sumum jafnvel fleiri. Hlutur háskólans í einni deild af rúmlega 200 nemendum samkvæmt þessu gjaldi er í kringum 4 milljónir. Það tíðkast líka í sumum þessara deilda að námskeið, m.a. á fyrsta ári, eru í höndum stundakennara. Tekjurnar af þessu gjaldi fyrir háskóladeild sem er með rúmlega 200 nemendur á fyrsta ári nægir fyrir kennslukostnaði fimm námskeiða ef þau eru í höndum stundakennara og nægir fyrir árslaunum tæplega þriggja fastráðinna háskólakennara. Svo er hæstv. menntmrh. að reyna að halda því hér fram að þessar upphæðir séu svo lágar að þær mælist ekki í eðlilegum kennslu- og rekstrarkostnaði háskólans heldur tengist bara einhvers konar skrásetningu. Ég held að það sé líka rétt fyrir hæstv. menntmrh. að átta sig á því að það gengur mjög erfiðlega fyrir háskólastúdenta að afla sér tekna utan námsins. Það er því miður nokkuð algengt að heildartekjur háskólastúdenta séu á bilinu 150--200 þús. kr. fyrir þá vinnu sem þeir geta fengið utan námstíma. Hér er verið að tala um upphæð sem getur numið 10--15% af heildartekjum háskólastúdenta sem þeir geta aflað sér með hefðbundinni vinnu námsmanna á Íslandi. Finnst hæstv. menntmrh. það lítið hlutfall? Finnst hæstv. menntmrh. það vera góð skipan að háskólastúdent þurfi að verja 10--15% af heildartekjum sínum í þessi gjöld? Eða á þá svarið að vera að vísa stúdentinum á lánasjóðinn? Það eru margir stúdentar sem telja að kjör lánasjóðsins séu orðin slík að það beri að forðast í lengstu lög að taka slík lán. Það er þess vegna alveg ljóst að hér er verið að lögbinda innheimtu sem gerir háskóladeild með rúmlega 200 nemendur á tilteknu ári kleift að fjármagna næstum því launakostnað allrar kennslunnar á því ári með þeim tekjum sem háskólinn fær í sinn hlut. Það er þess vegna ekki hægt, hæstv. menntmrh., að vera hér með einhverja orðaleikfimi um það að þetta séu bara skrásetningargjöld en ekki skólagjöld. Ég vil þess vegna spyrja hæstv. menntmrh. að því hvort honum finnist eðlilegt að námsmenn þurfi að borga 10--15% af heildartekjum sínum í gjöld til háskólans, lögbundin gjöld. Jafnframt vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort honum finnist eðlilegt að deild sem er með rúmlega 200 nemendur í árgangi geti fjármagnað kannski alla kennsluna á heilu missiri, á öðru missirinu með, slíkum tekjum? Hvar byrja þá skólagjöldin samkvæmt þeirri skilgreiningu sem hæstv. menntmrh. var með hér áðan ef þetta eru ekki skólagjöld? Auðvitað er það alveg rétt sem hefur komið fram í umræðunni að hér er hæstv. menntmrh. eingöngu að flytja inn á þingið sömu viðhorf, sams konar verk og hæstv. forseti þingsins, fyrrv. menntmrh., var gagnrýndur mjög fyrir á sínum tíma. Kannski er ekki eðlilegt við umræðu um þetta frv. að taka til meðferðar spurninguna um stefnumótun í menntmrn. En ég verð þó að segja það hér að ég átti von á því að þegar til haustþings kæmi þá mundi nýr menntmrh. sýna það í verki á þinginu að hann ætlaði að hafa forustu fyrir því að framkvæma það sem allir flokkar voru sammála um í síðustu kosningum og sem allir fræðimenn um efnahagsþróun og þjóðfélagslegar framfarir á Vesturlöndum eru sammála um, að fjárfesting í menntun, uppbygging skólakerfis, vöxtur tæknistofnana og háskólastofnana er forsenda fyrir velferð í framtíðinni. Hér er íslenska ríkið að fagna því mjög að það hafi tekist samningar um stækkun álversins og Landsvirkjun er reiðubúin að leggja í fjárfestingar í þeim efnum. Engu að síður er það sannað af efnahagssérfræðingum að fjárfesting í menntun skilar meiri arði til lengdar heldur en fjárfesting í frumvinnslu á sviði orkugreina. Það er þess vegna spurning um efnahagslega forustu. Um lífskjör þessarar þjóðar í framtíðinni, hvort hæstv. menntmrh. hefur burði til þess að berjast fyrir þeirri stefnu sem hans flokkur og aðrir flokkar kynntu þjóðinni í kosningunum sl. vor að ætti að ráða ríkjum hér á Íslandi næstu fjögur árin. En við virðumst því miður vera komin með menntamálaráðherra sem er enn þá í gömlu skúffunum hjá fyrirrennara sínum. Ég vil hvetja hæstv. menntmrh. til þess að taka höndum saman við þá hér á Alþingi sem eru reiðubúnir til þess að styðja hann í raunverulegum og efnismiklum breytingum varðandi menntakerfið á Íslandi. Hvað var gert í Svíþjóð þegar jafnvel hægri stjórnin þar fór í öflugan niðurskurð til þess að glíma við erfiðleika ríkisfjármálanna þar í landi? Skar sænska hægri stjórnin niður til menntamála? Nei. Sænska hægri stjórnin jók framlög til menntamála. Þannig er hægt að nefna hægri flokka víða í Evrópu sem eru við völd á erfiðum tímum í efnahagsmálum þeirra landa, en engu að síður láta þeir menntamálin hafa forgang og auka fjármagnið til menntamála. Því þeir gera sér grein fyrir því að þjóðir sem ekki byggja upp menntakerfi sitt í anda þeirrar kröfugerðar sem mun ráða ríkjum í alþjóðlegri samkeppni á nýrri öld, þær munu smátt og smátt dragast aftur úr hvað sem líður fjárfestingum í stórvirkjunum eða á öðrum sviðum. Þess vegna ber hæstv. menntmrh. að mínum dómi meginábyrgð allra ráðherra í ríkisstjórninni á efnahagslegum framförum Íslendinga á nýrri öld. Það er enginn ráðherra í ríkisstjórn Íslands sem stjórnar ráðuneyti sem er mikilvægara fyrir efnahagsþróun þjóðarinnar heldur en hæstv. menntmrh. Hæstv. viðsk.- og iðnrh. er bara með örlítið brot af því sem mun ráða úrslitum í efnahagsþróun Íslendinga á nýrri öld. Og mér finnst það miður ef nýr hæstv. menntmrh., sem kannski fyrstur manna í því embætti um langa hríð hefði getað treyst því að ná breiðri samstöðu allra flokka á Alþingi til stuðnings mikilli sókn í menntamálum, skuli svo vera að dunda við það að setja inn á Internetið sérstök meðmæli með útgáfuritum frjálshyggjudeildarinnar í stað þess að vera hér á þingi til að hafa forustu um raunverulegar þjóðfélagsbreytingar í þessum efnum. Við höfum í flokkum stjórnarandstöðunnar ekki verið að gagnrýna hæstv. menntmrh. síðan hann tók við embætti. Hann er líklegast eini ráðherrann í ríkisstjórninni sem við höfum gefið fullkominn frið í þessa átta mánuði til þess að sýna hvort hann væri reiðubúinn og ætlaði sér að móta hér nýja stefnu. Það hefur verið tekin lota á hæstv. heilbrrh. Það hefur verið tekin lota á hæstv. landbrh. Það hefur verið tekin lota á hæstv. iðn.- og viðskrh. að ógleymdum forsætisráðherranum og ýmsum öðrum ráðherrum og fjármálaráðherranum. En hæstv. menntmrh., ef frá er talin þessi sérkennilega ,,affera`` um herinn á Íslandi sem ég tel nú vera fyrir utan embættissvið ráðherrans, hefur fengið fullkominn frið. Og satt að segja frekar fengið góðan anda og góð orð úr okkar herbúðum. Að við væntum okkur þó nokkuð mikils af því að fá nýjan kraft í þetta ráðuneyti. Mér þykir leitt ef það er nú að koma í ljós með þessu frv. og öðru því sem er að gerast hér undir lok ársins að það hafi í raun og veru ekkert gerst. Virðulegi forseti. Ég vil að lokum ítreka það sem ég dró fram áðan, að það gjald sem þetta frv. fjallar um er umtalsvert gjald. Það er af þeirri upphæð að það er kleift fyrir háskóladeild með rúmlega 200 nemendur í árgangi, sem er algengt, sumar deildir hafa mun fleiri, að fjármagna upp undir heils árs kennslu með skólagjöldunum einum. Það geta menn séð einfaldlega með því að reikna dæmið sjálfir. Hér er verið að lögbinda gjaldtöku sem getur numið 19--15% af heildartekjum námsmanna. Það er auðvitað ekki eðlilegt að innleiða slíka gjaldtöku án þess að þora þá að viðurkenna að það er um skólagjöld að ræða. Að klæða það í einhvern búning, eins og hæstv. menntmrh. var að reyna að gera hér áðan, að þetta væru ekki skólagjöld heldur miklu sakleysislegra fyrirbæri sem héti skrásetningargjöld, gengur einfaldlega ekki upp.

[17:06] Hæstv. forseti. Það hefur margt rifjast upp fyrir mér við þá umræðu sem hér hefur átt sér stað og ég var í rauninni ekki búin undir þegar hún hófst og átti satt að segja ekki von á því að það yrði farið að ræða þessi mál hér rétt undir þinglok. Og ég spyr mig og hæstv. forseta þeirrar spurningar: Hvers vegna er verið að verja tíma þingsins í þessi mál núna þegar m.a. við sem erum að reyna að stýra nefndum þingsins erum ákaflega aðþrengd í tíma og það gengur erfiðlega að finna tíma fyrir nefndarfundi? Það eru m.a. boðaðir tveir nefndarfundir í kvöld kl. 8. Mér þykir þetta nú sannast að segja sérkennileg ráðstöfun á tímanum. Ég fæ ekki séð að það sé nauðsyn á því að afgreiða þessi frv. á næstu dögum og hefði svo sannarlega mátt bíða þar til eftir áramót því það verður ekki fyrr en með vorinu sem farið verður að skrá stúdenta til náms fyrir næsta vetur og það sem gert var á þessu hausti er auðvitað allt saman búið og gert þó það hafi vantað lagastoð. En það er fróðlegt hér við þessa umræðu að rifja það upp hvernig málum var háttað þegar síðasta ríkisstjórn lagði til atlögu við skólagjöldin. Ég vil rifja það upp sem kom fram í máli hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar að það var ekki bara í háskólunum sem átti að taka upp skólagjöld heldur í öllum framhaldsskólum landsins. Það tókst að koma í veg fyrir að tillagan um framhaldsskólana næði fram að ganga. Það var fallið frá henni en það var haldið við tillöguna um skólagjöld --- og ég kalla þetta ekkert annað en skólagjöld, það er búið að taka upp mun hærri gjöld á háskólastiginu heldur en voru við lýði fyrir nokkrum árum. Menn þurfa ekki að kalla hér til sögunnar Samvinnuháskólann á Bifröst. Hann er einkaskóli. Verslunarskóli Íslands er líka einkaskóli. Þó að báðir þessir skólar hljóti einhvern styrk eða fjármagn frá ríkisvaldinu þá eru það skólar sem eru reknir með allt öðru sniði og þeir eru ekki sambærilegir við þá skóla á háskólastigi sem eru fyllilega í eigu íslenska ríkisins. En mér fannst ástæða til þess, hæstv. forseti, að rifja það upp að þegar sú tillaga kom fram í frv. til fjárlaga fyrir árið 1993 --- ég held að ég fari rétt með að það hafi verið um áramótin 1992--1993 sem þessi deila átti sér stað um skólagjöldin --- þá var svokallað innritunargjald í Háskóla Íslands 7.700 kr. Þar af runnu 2.000 kr. til háskólans. Afgangurinn fór til stúdentaráðs. Í rauninni var það þannig að það var skrifstofa háskólans sem sá um innheimtu fyrir stúdenta til þeirrar starfsemi sem stúdentar inntu af hendi. En það voru 2.000 kr. sem runnu til háskólans og það var m.a. rökstutt með því að þetta væri t.d. til þess að prenta skólaskírteini fyrir nemendur sem kom þeim að miklu gagni og reyndar fyrir kennsluskrá og fleira. Ég man að mér var tjáð á þeim tíma að þetta 2.000 kr. gjald reyndar dygði ekki fyrir því sem fælist í innrituninni. En háskólinn hafði ekki verið með neinar hugmyndir um það að fá meiri peninga til þeirra hluta. Þannig að það sem gerðist með þeirri tillögu sem samþykkt var 1992 var auðvitað ekkert annað en það að verið var að sækja peninga til námsmanna í rekstur háskólans. Það er ósköp einfalt mál. Það var bara verið að sækja peninga í reksturinn. Þess vegna vakna þær spurningar varðandi þessar 24 þús. kr. sem hér er verið að ræða um og hluti af þeim fer til stúdenta, fyrst 13% af gjaldinu til Félagsstofnunar stúdenta og allt að 10% til sérstakra verkefna. Það segir í frv. ,,allt að 13% af gjaldinu til Félagsstofnunar stúdenta``. Nú man ég ekki betur en að stúdentaráð Háskóla Íslands séu sérstök samtök við þann skóla og Félagsstofnun stúdenta er stofnun sem annast ýmiss konar starfsemi. Ég átta mig ekki alveg á því hvernig þetta kemur út gagnvart stúdentaráði vegna þess að starfsemi stúdentaráðs hefur verið fjármögnuð af þessum peningum og það er svolítið annað heldur en Félagsstofnun stúdenta. Þannig að ég þarf að kynna mér betur hver hugsunin er í þessu máli. En auðvitað fléttast þetta aðeins saman því Félagsstofnun stúdenta sér m.a. um húsnæði fyrir stúdentagarðana og fleira slíkt. En starfsemi stúdentaráðs hefur verið aðskilin. Síðan er í frv. gert ráð fyrir að allt að 10% af gjaldinu fari til sérstakra verkefna samkvæmt samningi milli háskólans og stúdentaráðs Háskóla Íslands sem háskólaráð staðfestir. Ég reikna með að þarna sé verið að ræða um eitthvað allt annað en þessa daglegu starfsemi stúdentaráðs. Ég kannast við það eins og flestir þingmenn að það hafa komið upp raddir meðal stúdenta í háskólanum um það hversu réttmætt sé að þeir greiði þessi gjöld og ég held að það sé fyrst og fremst vegna þess að menn átta sig ekki á því hvaða starfsemi fer þarna fram. Ef slík umræða hefði komið á þeim tíma þegar ég var við nám í Háskóla Íslands og allt logaði þar í pólitískum deilum og þegar starfsemi stúdentaráðs gekk meira og minna út á það að skipuleggja mótmælagöngur og hápólitíska fundi og 1. des. samkomur snerust einkum um kreppu auðvaldsins og fleira í þeim dúr, þá hefði ég skilið slíkar raddir. En það hefur mikið vatn runnið til sjávar síðan þá og staðreyndin er sú að stúdentaráð Háskóla Íslands er orðinn ákaflega faglegur aðili. Það er ákaflega faglegt. Það sinnir miklu meira innra starfi háskólans. Það hefur beitt sér mjög kröftuglega í þágu háskólans til að efla hann og má þá minnast á öll póstkortin sem rigndi yfir okkur þingmenn í fyrra þegar verið var að vinna að hærri fjárveitingum til háskólans, og eins og hér hefur verið minnst á í umræðunni, þau Hollvinasamtök sem stúdentar áttu frumkvæði að að stofna, þannig að starfsemi stúdentaráðs er nú með nokkuð öðrum hætti og í þágu háskólans og í þágu allra stúdenta. Það er því býsna sérkennilegt að mínum dómi þegar námsmenn eru að reyna að komast hjá því að greiða gjöld til stúdentaráðs. En ég átta mig ekki á því, samkvæmt þessu frv., hvernig stúdentaráð kemur inn í þetta. Eins og ég nefndi er einungis minnst á Félagsstofnun stúdenta sem, eins og ég sagði, gegnir öðru hlutverki. En meginmálið hér er að sú upphæð, sem stúdentar greiddu fyrir aðeins þremur árum, hefur meira en þrefaldast síðan þá. Hér er verið að festa í lög að það sé heimilt að taka þessi gjöld af stúdentum, svokölluð innritunargjöld, og við vitum að það fer hluti af þessum gjöldum til reksturs háskólans og þar með eru þetta orðin skólagjöld. Þetta eru skólagjöld þegar hluti af fjármagninu fer til þessa reksturs. Ég vildi sjá nánari útlistun á því sem hér er talið upp, hvað þetta kostar nákvæmlega sem hér er verið að tala um. Hvað kostar þetta nákvæmlega, þessi skrásetning og þessar upplýsingar? Það er nefndur hér aðgangur að deildaskrifstofum, alþjóðaskrifstofu, upplýsingastofu um nám erlendis. Fellur þetta undir innritunargjöld? Þetta er bara hluti af starfsemi háskólans. Deildaskrifstofur eru bara hluti af þeirri þjónustu sem alltaf hefur verið veitt í Háskóla Íslands. Af hverju á að taka einhver gjöld fyrir það núna? Allt í einu er það orðinn hluti af innritunargjöldum, þjónusta sem hefur verið veitt um áratuga skeið.

Og er aðallega fyrir kennarana en ekki nemendur.

Já, fyrst og fremst. Að vísu kemur fyrir að nemendur þurfa að leita upplýsinga þar. En þetta er allt á sömu bókina lært og ég vil bara taka undir þær áhyggjur sem hér hafa komið fram. Hér er gengið út frá því að þessi upphæð verði skoðuð árlega og væntanlega hækkuð í samræmi við vísitöluhækkanir eða þær hækkanr sem verða milli ára. Það má kannski segja að það sé hið eina jákvæða við þetta að það kemur þá alla vega fyrir Alþingi ef menn ætla sér að hækka þessi gjöld. Það gerist þá ekki þegjandi og hljóðalaust þó að þessi upphæð hafi hækkað nokkuð síðan 1992. En ég lýsi mig andvíga því að taka upp skólagjöld. Ég hef alltaf verið þeirrar skoðunar að okkar ríkisskólar eigi að bjóða nemendum upp á ókeypis nám. Ég hef alltaf stutt það að nemendur geti tekið sín gjöld eins og þeir gera og hafa lengi gert og renna til ýmissa verkefna sem þeir eru að vinna að. Það var mikið rætt á sínum tíma þegar verið var að ræða um innritunargjöld eða skólagjöld í framhaldsskólana að það væru innheimtir tugir milljóna í framhaldsskólunum sem enginn vissi í hvað færu. En ég margskýrði það á sínum tíma að það væru peningar sem væru í sjóðum skólanna og væru notaðir til aðstoðar nemendum sem áttu í erfiðleikum, notaðir til þess að styrkja kórastarf, uppsetningu leiksýninga og fleira slíkt til þess að skólinn hefði úr einhverju að moða. Þetta voru oft 1.000 kr. á nemanda safnað saman innan skólanna með þessum hætti. Það væri gaman að fá það upplýst hjá hæstv. menntmrh. hvernig er með þær 3.000 kr. sem innheimtar voru og er af nemendum framhaldsskólanna. Hvernig er það gjald skilgreint? Til hvers fer það gjald og hefur sú upphæð hækkað? Það voru 3.000 kr. þegar upphæðin var samþykkt á sínu tíma og ég hef einfaldlega ekki orðið neins staðar vör við þessa upphæð. Hver hún er orðin núna? Hvernig er hún skilgreind? Fyrir hvað er hún? Það væri fróðlegt að fá það upplýst hér. En aðalatriðið er þetta, hæstv. forseti, að hér er auðvitað verið að lögfesta skólagjöld og sú hætta er þar með fyrir hendi að þau geti hækkað á næstu árum, en því er ég algerlega mótfallin.