Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég flyt hér á þskj. 90 frv. til l. um áætlunarráð ríkisins. Ég hef áður flutt frv. mjög svipað og upp á síðkastið nokkurn veginn alveg eins og þetta og gert mjög ýtarlega grein fyrir höfuðatriðunum í þeim frv. Ég vil að þessu sinni ræða þetta frv. með hliðsjón af því ástandi, sem nú er í efnahagsmálum landsins og að hve miklu leyti felst í þessu frv. lausn á þeim erfiðleikum og leið út úr þeim vandræðum, sem nú er stýrt í, en að öðru leyti vísa til fskj. I, þar sem saga baráttunnar fyrir þessu frv. er allmikið rakin. Það hefur af hálfu ýmissa þeirra, sem deila um efnahagsmálin í okkar þjóðfélagi, verið sagt, að það væri þarna um tvennt að ræða, um tvennt barizt: annars vegar þá leið, sem alþýðusamtökin og flokkar alþýðunnar venjulega hafa lagt til að fara, leið skipulagningar, leið heildarstjórnar á þjóðarbúskapnum, en hins vegar um frelsi, um það að láta hina einstöku aðila og þeirra samtök um það, hvað gerist í þjóðarbúskapnum. Ég vil taka það fram, ef einhverjir í þessari hv. d. skyldu halda, að það hafi verið farið inn á þá leið að hætta afskiptum ríkis og gefa allt frjálst í þjóðfélaginu með þeirri stefnu, sem hæstv. núv. ríkisstj, tók upp fyrir tæpu ári, þá vil ég leggja áherzlu á, að því fer mjög fjarri. Það er ekki um það að ræða í þjóðfélaginu nú, hvort annars vegar skuli taka upp þá stefnu, sem felst í þessu frv. um áætlunarráð, eða hins vegar, hvort koma skuli á algeru frelsi, heldur um hitt, hvers konar skipulagningu og hvers konar ríkisafskipti skuli hafa, að hverju þau ríkisafskipti skuli miða og í þágu hverra þau skuli framkvæmd. Nú sem stendur er það svo, að sérstaklega á fernan hátt skiptir hæstv. ríkisstj. og hennar ríkisvald sér af efnahagslífi þjóðfélagsins og stjórnar því á sinn undarlega máta í þágu þeirra, sem ég nánar mun koma inn á: 1) Hér er ríkjandi það ástand, að allir bankarnir eru ríkisbankar, meira eða minna undir pólitískri stjórn, sem sýnir sig í öllum daglegum rekstri bankanna að vera háð ríkisstj. og hennar fyrirmælum og hennar óskum, þannig að í gegnum ríkisbankana, - og hér er um lítt annað að ræða en ríkisbanka, - þá stjórnar ríkisstj., eins og sakir standa, öllum lánsfjármálum þjóðarinnar. Það, sem nú er skapað í þjóðfélaginu, - við skulum segja lánsfjárkreppan og allt annað slíkt, - er þess vegna bein, skipulögð ráðstöfun ríkisvaldsins, ríkisstjórnarinnar, sem framkvæmd er í krafti þess, að bankarnir eru allir ríkisbankar. 2) Allur útflutningurinn er háður leyfum. M.ö.o.: verzlunin er ófrjáls. Það þýðir, að það er ríkisstj., sem með afskiptum sínum af útflutningnum stjórnar og ber ábyrgð á útflutningnum og ræður þeirri helstefnu, sem núna ríkir í útflutningnum. 3) Leyfi til þess að taka erlent lánsfé er háð leyfum ríkisstj., þannig að hún stjórnar algerlega því, hvaða erlent lánsfé kemur inn í landið, hve mikið og í hvaða tilgangi. M.a. stjórnar hún t.d. því, að mikið erlent lánsfé hefur streymt inn í landið á þessu ári, en allt þetta lánsfé farið eingöngu til neyzlunnar og í verzlunina, en ekkert af því til þess að byggja upp framleiðslu landsmanna. 4) Ef einhver skyldi halda, að hér ríkti verzlunarfrelsi, þá er rétt að minna á það, að sú skylda hvílir á öllum þeim, sem framleiða gjaldeyri í þjóðfélaginu, að afhenda hann ríkisvaldinu, þannig að enginn af þeim mönnum, sem gjaldeyrinn framleiða, er, svo að við vitum, frjáls um sinn gjaldeyri. M.ö.o.: ríkisstj. hefur með sínum afskiptum tekið að sér ábyrgðina og stjórnina á efnahagslífinu. Það er ekkert venjulegt frelsi, eins og ella tíðkast í svokölluðum auðvaldslöndum í þessum efnum, en afskiptum ríkisstj. er að mínu áliti hagað hins vegar með það fyrir augum að skapa betri aðstöðu gagnvart lítilli, pólitískri klíku peningamanna í landinu. Og til þess að skapa þessa betri aðstöðu fyrir þessa litlu valdaklíku er með þessum skipulögðu ríkisafskiptum verið að framkalla fyrirbrigði, sem eru mjög óheppileg. Það, sem nú er verið að skipuleggja í íslenzku þjóðfélagi, er í fyrsta lagi kreppa, og það er vert að gera sér það ljóst, að sú kreppa, sem hæstv. ríkisstj. er nú að skipuleggja á Íslandi, á engar eðlilegar orsakir, heldur er einvörðungu framkölluð annaðhvort af vítaverðu gáleysi og stjórnleysi ríkisstj. eða vísvitandi. Í öllum auðvaldslöndum í kringum okkur, Danmörku t.d. og öðrum slíkum, er það, sem kallað er á kapítalistísku máli há-konjunktur, eða m.ö.o. tiltölulega mjög mikil atvinna og mjög öflug og greið viðskipti, þ.e. góðir tímar, eins og kallað er á efnahagsmáli. Það, að kreppa skuli vera að ríða í garð hér á Íslandi, er einvörðungu vegna þess, að ríkisstj. er að skipuleggja þessa kreppu. Hún er að framkalla hana með þeim ráðstöfunum, sem hún hefur gert í krafti þess valds og í krafti þeirra afskipta, sem hún hefur af efnahagslífi landsins. Það er sérstök íslenzk kreppa, sem þessi kreppustjórn framkallar. Hér ríkir stjórnleysi, sem ríkisstj. skipuleggur, og það er e.t.v. undarlegasta fyrirbrigðið í því efnahagsástandi, sem við búum við. Ríkisstj. hefur allt valdið enn þá til að stjórna efnahagslífinu, en hún kýs að beita þessu valdi og þessum afskiptum sínum, þessu valdi sínu yfir bönkunum, úthlutuninni á lánsfénu og gjaldeyrinum, til þess að koma á stjórnleysi, skipulagsleysi í efnahagslífinu. Sú ringulreið, sem nú er að skapast í efnahagslífinu, er beinlínis framkölluð með beinum ráðstöfunum ríkisstj. Hér er að verða efnahagslegt hrun. Menn þurfa ekki nema líta í Lögbirtingablaðið. Hér eru sem stendur tugir, ef ekki hundruð manna, sem á undanförnum árum hafa lagt í það að reyna að koma upp yfir höfuð sér þaki, reynt að eignast íbúðir, hér eru þeir á góðri leið með að missa þessar íbúðir og jafnvel sumir búnir að missa þær. Það er sívaxandi fjöldi uppboðsauglýsinganna í Lögbirtingablaðinu á íbúðum, og það er sífellt erfiðara að selja íbúðir, vegna þess að það hefur verið skipulagt kaupgetuleysi og kaupgetuminnkun, sem gerir það að verkum, að menn geta ekki keypt slíkt. M.ö.o.: það er verið að skipuleggja efnahagslegt hrun hjá þeirri millistétt, sem dreymdi um það að verða efnahagslega sjálfstæð og trúði því m.a., sem Sjálfstfl. hafði sett sem sitt efnahagslega takmark, að hver maður ætti að geta eignazt sína eigin íbúð. Það er verið að framkalla hér fjöldagjaldþrot. Í öðru stjórnarblaðinu stóð 1. nóv. með stærsta fyrirsagnaletri á fyrstu síðu, í Alþýðublaðinu: „Bátaflotinn allur á uppboði.“ M.ö.o.: annað stjórnarblaðið og það einmitt blað hæstv. sjútvmrh. lýsir því yfir, að allur bátaflotinn sé nú á uppboði, og það er vitað, að það stendur til að bjóða upp meginið af bátunum í landinu, ef farið er eftir þeim venjulegu reglum, sem ríkisstj. segir að nú skuli fara eftir, að hver maður, sem á bát, skuli standa á eigin fótum. Sú ríkisstj., sem slíkt segir, hlýtur að vita það, að útvegsmenn á Íslandi hafa aldrei staðið á eigin fótum. Þeir hafa alltaf fengið að standa á fótum ríkisins. Það hafa verið ríkisbankarnir á Íslandi, allt frá því að fyrsta bankanum er komið hér upp, sem hafa skoðað það sem sitt verkefni að sjá um, að útgerðin gæti gengið. Og þegar menn hafa gert einhverjar tilraunir um að láta þetta verða frjálst, þá hafa menn orðið svo hvekktir við afleiðingarnar, eins og sýndi sig bezt í kreppunni 1931, að menn hafa sem skjótast afnumið slíkt frelsi og ekki komið því á aftur. Hér vofa yfir fjöldagjaldþrot. Þessi fjöldagjaldþrot eru ekki afleiðing neinnar eðlilegrar kreppu, heldur afleiðing kreppu, sem skipulögð er af ríkisstj. með afskiptum ríkisstj. af efnahagsmálum þjóðfélagsins með lánsfjárkreppu, sem hún fyrirskipar ríkisbönkunum að koma á í þjóðfélaginu. Ég hef grun um, eftir mínum kunnugleik af bankamálunum á Íslandi, að það sé meiningin, að pólitískir bankastjórar eigi síðan að velja á milli, þegar að þessum fjöldauppboðum kemur, hverjir skuli lifa og hverjir skuli deyja, hverjir skuli missa sína báta og hverjir skuli halda bátum og í höndum hverra eign bátanna sé saman safnað. Ég þori auðvitað ekkert um það að segja, hvort þetta er tilætlun ríkisstj. „Oss er ei nýrnanna rannsókn veitt.“ En ef þeir menn, sem ráða þeirri pólitík, sem nú er rekin í efnahagsmálunum, þeirri skipulagningu kreppunnar, sem nú er framkvæmd, kunna ekki að leggja saman tvo og tvo, ef þeir kunna ekki að gera sér ljósar afleiðingar verka sinna, þá eru þeir sannarlega ekki færir um að vera að skipta sér af stjórnmálum á Íslandi, þannig að það verður að ætla þeim mönnum, sem valda nú fjöldagjaldþrotum og eignaráni, að þeir stefni að þessu. Það verður að ætla þeim, að þeir geri þetta vitandi vits. Það verður frekar að gruna þá um græsku heldur en að frýja þeim vits. Þetta, sem ég nú hef mælt, snertir skipulagningu kreppunnar fyrst og fremst hjá atvinnurekendum og hjá millistéttinni og þeim, sem hafa reynt að verða bjargálna. Fyrir utan það hefur ríkisstj. gert beinar ráðstafanir til þess að minnka kaupgetuna í landinu með því að rýra þannig lífskjör almennings, að hann gæti ekki keypt það, sem honum væri nauðsynlegt. Ég skal taka það fram, að það hafa alltaf, allan þann tíma, sem rætt hefur verið um efnahagsmál og vandamál þeirra, sérstaklega síðustu 20 árin, á Íslandi, verið til tvær leiðir að fara í þessum efnum til þess að koma á jafnvægi í þjóðarbúskapnum út á við. Önnur leiðin hefur verið að auka framleiðslu landsmanna, þannig að íslenzka þjóðin yrði að ríkari fyrir og hverjum einstaklingi hennar liði betur. Hin leiðin hefur verið sú að minnka kaupgetu landsmanna. Það er á því gamla máli að gera menn fátækari, skipuleggja fátæktina, til þess þannig að minnka það, sem menn keyptu inn til landsins. Hið síðarnefnda hefur alltaf verið mjög þægileg leið fyrir þá, sem kæra sig ekki um framfarir eða lífskjarabætur. Og sú leið hefur nú verið skipulögð. Ég segi: skipulögð. Eins og ég hef þegar sýnt fram á, eru það bein afskipti ríkisins og ríkisvaldsins, sem til þess leiða, að þessi kaupgetuminnkun hefur nú verið framkvæmd. Ég hef látið reikna út, hver sú kaupgetuminnkun er, miðað við tímakaup verkamanns, eftir þeim mælikvarða, sem reiknað hefur verið undanfarin ár, og ég hef birt sem fskj. II með þessu frv. þennan útreikning. Ég hirti hann líka með því síðast, og ég man sérstaklega eftir, að annað stjórnarblaðið, Alþýðublaðið, fagnaði mjög þeim útreikningi og birti hann í sínu blaði mér til mikillar ánægju, og ég vonast til þess, ef það er einhver Alþýðuflokksmaður hér inni, að þeir birti líka þennan útreikning. Þá birti Alþýðublaðið útreikninginn undir þeirri fyrirsögn, að þegar Alþfl. væri í stjórn, þá væri auðsjáanlega kaupmáttur tímakaupsins mjög hár. Og nú er rétt að lesa þróunina, með leyfi hæstv. forseta, eins og hún hefur verið nú 1960. Miðað við kaupmátt 1945 sama sem 100, hefur hún verið þessi í hverjum mánuði 1960: janúar 99, febrúar 99, marz 98, apríl 93, maí 92, júní 89, júlí 88, ágúst 88, september 88, þ.e. 87.5 hækkað upp, október 86, eða nákvæmlega séð 86.2. M.ö.o.: í október er vísitalan um kaupmátt tímakaupsins komin niður í 86. Hún hefur aðeins á tveim árum síðustu tuttugu árin verið lægri. Það var á árunum 1951 og 1952. Þá var hún 84.7 og 84.9, sem sagt tæp 85. Það munar rúmlega einu stigi, að hún sé að komast niður í það sama. Árin 1951 og 1952 voru árin rétt eftir gengislækkunina, árin áður en verkalýðssamtökin höfðu gert nokkrar stórfelldar ráðstafanir til hækkunar, árin þegar upp undir 2000 manns voru atvinnulausir í Reykjavík, árin þegar aftur fór að sjá á börnum verkamannafjölskyldnanna hérna í Reykjavík, vegna þess að þau höfðu ekki nóg að borða, í fyrsta skipti þá í tíu ár. Nú er undir þessari stjórn kaupmáttur tímakaupsins að nálgast hið sama. Og fram undan blasir atvinnuleysi, byrjað nú þegar víða úti á landi, orðið tilfinnanlegt fyrir t.d. þær stúlkur í hraðfrystihúsunum, sem sérstaklega hafa byggt á þeirri vinnu, þannig að það, sem er kórónan á skipulagningu þeirri, sem núv. ríkisvald er notað til að framkalla, atvinnuleysið, er þegar á næstu grösum. Ég ræði hér ekki um sviðin, sem að vísu snerta efnahagsmálin, en eru enn nánar tengd menningarmálum þjóðarinnar. En ég býst við, að flestir þm. eða a.m.k. hafi þingflokkarnir fengið þá aðvörun frá Sambandi íslenzkra barnakennara, að þegar sé í hættu uppeldisstarfið í barnaskólum þjóðarinnar og jafnvel fleiri skólum, og þegar er farið að minnka kennslu sums staðar á landinu, af því að efnahagsráðstafanir ríkisstj. hafa bitnað þannig á kennurum, að það fást ekki lengur nægilega margir menn til þess að inna kennslu af hendi í því landi, sem eitt sinn stóð einna fremst í Evrópu um alþýðufræðslu. Ég ætla ekki heldur að fara inn á, hvað þetta þýðir fyrir listamenn og menntamenn okkar. Það er líka búið að sýna nægilega vel fram á, að það, sem einu sinni voru sultarlaun á Alþingi fyrir skáld, á tímum Þorsteins Erlingssonar, 600 krónurnar, það er nú langt fram yfir það, sem nokkurt skáld dreymir um að komast í í dag. En við skulum láta það eiga sig. Ég býst við, að það sé nokkurn veginn skýrt af því litla, sem ég hef um þetta sagt, að sú skipulagning, sem nú er verið að framkvæma, er skipulagning kreppunnar, skipulagning fátæktarinnar á Íslandi. Og í þágu hverra? Í þágu þeirra auðmanna á Íslandi eða pólitískra valdamanna, sem hafa þann aðgang að bönkunum að geta farið að kaupa upp eignir annarra, þegar þær nú verða boðnar upp, og safnað í sínar hendur því valdi, sem felst í því að ráða atvinnutækjunum í þjóðfélaginu. Það, sem nú ríkir í þjóðfélaginu, er ekki frelsi, heldur vísvitandi skipulagning kreppu og fátæktar með það fyrir augum að skapa hér alræði nokkurra peningamanna og pólitískra braskara. Spurningin, sem nú liggur fyrir, er, hvort þessari skipulagningu, svona ríkisafskiptum, í þágu þessa fólks, þessa valds, skuli haldið áfram, eða hvort skuli horfið að því ráði, sem ég legg til að sé tekið upp með þessu frv. Það, sem þetta frv. miðar við, er að sameina þjóðina um stórfellt átak í hennar efnahagsmálum til að skapa stórkostlegar efnahagslegar framfarir á Íslandi, að leggja ákveðna áætlun til grundvallar, sem allar stéttir og allir flokkar þjóðarinnar, allt ríkisvald og allt almannavald í landinu sé sameinað um að hrinda í framkvæmd. Það hafa verið gerðar smátilraunir í þá átt áður hér á Íslandi, og þessar litlu tilraunir, sem aðeins hafa þó verið tilraunir og aðeins fengið að standa skammt, hafa þó sýnt, að með þeim hefur verið hægt að leggja þann grundvöll í þjóðfélaginu, sem enn er staðið á. Þetta frv. miðar að því að skipuleggja slíkt átak hjá þjóðinni, sameina hana til slíkrar stórfelldrar, efnahagslegrar uppbyggingar og efnahagslegra framfara, fullrar atvinnu og skipulagðra atvinnuframkvæmda, í stað þess að skipuleggja fátækt og kreppu. Þetta frv. og þær framkvæmdir, sem samkv. því yrðu gerðar, ættu að hafa það sem höfuðtilgang að tryggja bætur á lífskjörunum. Það eðlilega, sem hægt væri að skipuleggja í því sambandi á Íslandi, ef rétt væri stjórnað í þágu þjóðarheildarinnar og fjöldans, er kauphækkun eða lífskjarahækkun, með hverju móti sem hún er framkvæmd, sem mundi samsvara frá 3% upp í 8% á ári, og þá náttúrlega án allrar verðbólgu, án allrar rýrnunar á sparifé, án allrar verðbólgu í þjóðfélaginu, þ.e. raunveruleg kauphækkun eða raunveruleg lífskjarabót frá 3–8% á ári. Meira að segja í ýmsum auðvaldslöndum í kringum okkur hefur verið knúin fram lífskjarabót, sem hefur samsvarað upp í um 3% á ári, og samt hefur á þeim tíma sá gróði, sem runnið hefur til auðmannastéttarinnar af framkvæmdunum í þjóðfélaginu, orðið hlutfallslega miklu meiri en þessar lífskjarabætur almennings. Í þeim sósíalistísku þjóðfélögum, sem eru að byggja upp á grundvelli sósíalismans sinn þjóðarbúskap, hefur sú lífskjarabót, sem eins og sakir standa er verið að framkvæma þar, verið frá 6% og jafnvel upp undir 8% á ári. Ég minni, um leið og ég segi þetta, á það, að á síðustu 18 árum á Íslandi höfum við staðið í stað og nú á þessu ári tekið stór skref aftur á bak í þessum efnum, þannig að væri nú hægt að skipuleggja örugga lífskjarabót, sem á ári hverju samsvaraði eitthvað á þessu bili, sem sagt 5 eða 6%, þá mundi það þýða öruggar áframhaldandi lífskjarabætur án allrar verðbólgu, sem mundi fljótt bæta íslenzkri alþýðu upp það, sem hún hefur nú verið að missa, og mundi koma henni upp á hærra sig lífsafkomu en hún hefur verið á á undanförnum árum. Til þess að framkvæma þetta hins vegar þarf átak allrar þjóðarinnar, það þarf heildarstjórn á þjóðarbúskapnum, og það er það, sem er lagt til að framkvæma með þessu frv. Ég hef rakið nokkuð áður þær tilraunir, sem gerðar hafa verið í þessa átt, og mun ég ekki fara út í það hér nú, og þá baráttu, sem sérstaklega alþýðusamtökin hafa háð fyrir því, að þetta sé gert, og hef minnt á það í fskj. I. þar sem saga þessa máls er nokkuð rakin. En ég vil aðeins hér skjóta einu inn, ef það mætti verða þeim, sem um þetta mál vilja hugsa af alvöru, til nokkurrar glöggvunar á málinu. Það hefur verið talað um, að fjárfestingin hafi verið mikil á Íslandi á undanförnum árum og samt hafi lífskjör þjóðarinnar ekki batnað. Og það er alveg óhjákvæmilegt að svara þeirri spurningu, hvernig á því stendur, að svo er. Á bls. 6 í fskj. með þessu frv. mínu eru birtar skýrslur, sem svara þessu algerlega. Þar er sýnt fram á, hvernig fjárfestingin á Íslandi er jafnvel allt upp undir 35% af þjóðartekjunum, en neyzlan hins vegar um 70% og þar í kring. Fjárfesting okkar hefur þess vegna verið með mestu fjárfestingu, sem þekkist í Evrópu. Af hverju hefur þessi fjárfesting ekki gefið þjóðinni eins mikið í aðra hönd og hún ætti að gera? Mitt svar er það: Hún hefur ekki gefið það vegna þess, að hún er stjórnlaus, vegna þess, að hún er ekki skipulögð frá sjónarmiði heildarinnar. Við skulum bara taka dæmi, sem flestir þekkja. Segjum, í einu kauptúni er eitt hraðfrystihús, og þetta hraðfrystihús getur verið hvort heldur er í eigu t.d. kaupfélagsins á staðnum eða í eigu einstaks aðila. Ef það er í eigu kaupfélagsins, höfum við hvað eftir annað rekið okkur á það, að vissir einstaklingar segja: Þetta getur ekki gengið, ég verð að fá að koma upp hraðfrystihúsi. - Ef það er í eigu einstaklinga, þá er máske oft beitt þannig völdunum yfir því, að kannske bæði kaupfélagið og jafnvel stundum sjómenn á staðnum segi: Ég vil fá að koma upp sjálfur hraðfrystihúsi. - Og hver hefur afleiðingin orðið af svona togstreitu? Hún hefur orðið sú, að það hefur risið upp annað hraðfrystihús. Hvaða aðilar það eru, sem valda því, skiptir ekki máli í þessu efni. Það, sem skiptir máli í þessu efni, er, að það er efnahagslega séð ópraktískt upp á rekstur, að á einum litlum stað séu máske tvö hraðfrystihús, sem gætu hvort um sig tekið á móti, jafnvel á hávertíð, öllum þeim fiski, sem þar berst á land, eða jafnvel þótt annað hraðfrystihúsið hefði ekki getað það, þá hefði þó verið praktískara að stækka það hraðfrystihús, sem fyrir er. Spurningin, sem þarna var, var um valdið yfir viðkomandi hraðfrystihúsi. Það, sem var nauðsynlegt viðvíkjandi þessum hlutum, var að tryggja, að almenningur, þjóðarheildin, frá sínu sjónarmiði gæti ráðið þessu húsi, en það væri ekki hægt að nota það í neina einokunarþágu. M.ö.o.: vegna stjórnleysis á þjóðarbúskapnum hefur verið fest miklu meira fé en þarna var nauðsynlegt, og vegna þess að menn þorðu ekki að horfast í augu við það, að þjóðnýting í einu eða öðru formi var óhjákvæmileg ráðstöfun á Íslandi til þess að taka upp skynsamlegasta rekstrarformið á þessum sviðum. Það eru ekki bara hraðfrystihúsin, sem þetta á við. Sama dæmið hefur komið fyrir t.d. um fiskimjölsverksmiðjur. Svo hefur verið komið upp slíkum fyrirtækjum, reksturinn á þeim verið ópraktískur, síðan hefur verið komið til verkafólksins og sagt: Ja, fyrirtækin, með sínum rekstri og sínum vöxtum, sem þau verða að borga, og öllu öðru slíku, þau bera ekki þennan rekstur, og verkalýðurinn verður að lækka kaup. - M.ö.o.: verkalýðnum á að blæða fyrir allt stjórnleysið á atvinnulífinu í þjóðfélaginu, og þetta eru hlutir, sem geta ekki gengið. Verkalýðurinn hefur nú í 18 ár barizt fyrir breytingu á þessu, sýnt fram á, hvernig hægt væri að stjórna þjóðfélaginu skynsamlega. Nú koma valdhafarnir í þjóðfélaginu, sem vilja hindra það, að tillögur verkalýðsins yrðu framkvæmdar, og segja: Verkalýðurinn verður að borga, því að við höfum stjórnað því eins og vitleysingar. - Þetta er nauðsynlegt að þeir menn geri sér ljóst, sem ræða um fjárfestinguna á Íslandi á undanförnum áratug. Þá er vert líka að minna í því sambandi á annað, og það lagði ég sérstaka áherzlu á í mínu nál. um þetta mál í fyrra, þegar það var afgr. frá fjhn., sem birtist þá á þskj. 513. Ég birti þar tölur um, hvernig fjárfestingin skiptist hjá nágrannaþjóðum okkar. Fjárfestingin er talin skiptast í tvennt: neyzlufjárfestingu, og hún gefur bætt lífskjör í aðra hönd, meiri lífsþægindi, en hún gefur ekki aukna framleiðslu í þjóðfélaginu, - það skiptist sem sé annars vegar í neyzlufjárfestingu og hins vegar í framleiðslufjárfestingu. Hvernig hafa nú þessi hlutföll verið á undanförnum árum, t.d. hjá okkur annars vegar og hjá Dönum og Norðmönnum hins vegar? Hjá Dönum og Norðmönnum hafa 75%, t.d. á tímabilinu 1950–54, af allri fjárfestingu farið til framleiðslufjárfestingar, en 25% til neyzlufjárfestingar. M.ö.o.: ¼ hjá þessum þjóðum fer í neyzlufjárfestinguna, en ¾ til framleiðslufjárfestingar til þess að bæta þannig lífskjörin. Hjá okkur eru samsvarandi tölur t.d. 1955 og 1956 þannig, að meiri hlutinn af allri fjárfestingunni fer til neyzlufjárfestingar, 54–56%, en minni hlutinn, eða 44–46%, til framleiðslufjárfestingar. Þarna kemur í ljós líka afleiðingin af stjórnleysinu í fjárfestingunni. Við, sem fjárfestum einna mest af öllum þjóðum Evrópu, fjárfestum hlutfallslega minna í framleiðslufjárfestingu heldur en okkar nágrannaþjóðir og líklega heldur en nokkur þjóð í Evrópu. M.ö.o.: við, sem fjárfestum einna mest af öllum þjóðum Evrópu, fjárfestum frá framtíðarsjónarmiði þjóðfélagsins vitlausast af öllum. Þetta eru staðreyndir, sem liggja fyrir, - staðreyndir, sem ég lagði hér mjög greinilega fyrir síðasta vetur, þegar þetta frv. var rætt, - staðreyndir, sem enginn af hagfræðingum ríkisstj. hefur treyst sér til þess að hrekja og enginn af fulltrúum ríkisstj. treyst sér til þess að ræða. Ég vil aðeins leggja áherzlu á þetta, vegna þess að þetta eru ein af þeim rökum, sem undirbyggja þær till., sem ég flyt hér f.h. Alþb. um lausn, um algera lausn, framtíðarlausn, á öllum núverandi efnahagsvandamálum Íslands. Ísland á nægan auð, ef hann er rétt notaður. Ísland og íslenzka þjóðin fær nægar tekjur á hverju ári, ef þeim tekjum er rétt stjórnað. Íslendingar fjárfesta nóg á hverju ári, ef þeir fjárfesta það skynsamlega, ef það er hugsað frá heildarinnar sjónarmiði, hvernig þetta er fjárfest. Og ég vil minna á, að þegar hinu svokallaða einkaframtaki hefur verið sleppt lausu á Íslendinga eins og óargadýri, þá hefur fjárfestingin aldrei verið vitlausari en þá. Ég vil bara minna á, þegar sami einkaframtaksfagnaðarboðskapurinn var fluttur við gengislækkunina 1950 eins og núna við gengislækkunina 1960 og einkaaðilarnir áttu að sýna sína vizku og Framkvæmdabankinn var settur á stofn, til þess að einkaaðilarnir gætu látið blessunina af sér leiða. Hvað var eitt aðalatriðið, sem þá var gert og lagt í af hálfu Framkvæmdabankans? Það var glerhöllin, glerverksmiðjan, sem stendur enn þá sem óbrotgjarn minnisvarði yfir framsýni og hyggni einkaauðvaldsins á Íslandi undir amerískri handleiðslu. Þess vegna væri það æskilegt, ekki sízt ef einhver á meðal hv. þm. ríkisstjórnarflokkanna, ég tala nú ekki um, ef einhver hæstv. ráðh. hefði eitthvert smá samvizkubit út af því, að það væri að verða kreppa og vaxandi eignamissir og kaupgeturýrnun sem afleiðing af pólitík ríkisstj., og hefði ekki ætlazt til þess, þá vil ég biðja þann viðkomandi að íhuga þessi mál, ræða þessi mál, og í fjhn., sem ég legg til að þetta mál fari til, væri tækifæri til þess, ef það er hægt að koma einhverjum rökum að, fá upp einhverjar viðræður um þessi mál, þannig að menn komi ekki á eftir einu sinni enn þá, eins og menn gerðu eftir gengislækkunina 1950, og segi: Við gengum aldrei út frá, að svona mundi það verða. Ég álít, að með því frv., sem hér er flutt, ef sameiginlegt átak þjóðarinnar yrði framkvæmt um það, væri verið að vinna í alþjóðarþágu að stórkostlegri breytingu og stórkostlegri uppbyggingu á atvinnulífi landsins og til að tryggja öruggar árlegar lífskjarabætur án allrar verðbólgu, sem þýddi, að kjör íslenzkrar alþýðu færu batnandi ár frá ári. Ég álít velferð íslenzka þjóðfélagsins á næstu árum, hina efnahagslegu velferð þess, undir því komna, að þessi stefna verði upp tekin. Ef hins vegar ríkisvaldið verður nú notað til niðurrifs í atvinnulífinu í staðinn fyrir til uppbyggingar, notað til árása og rýrnunar á lífsafkomu almennings í staðinn fyrir til lífskjarabóta, notað til eignaráns gagnvart þeim, sem hafa verið að reyna að verða efnahagslega sjálfstæðir í þjóðfélaginu, í staðinn fyrir til þess að auka eignir manna og gera þá bjargálna, þá getur hæstv. ríkisstj. og sú valdaklíka, sem bak við hana stendur og nú ætlar að sópa til sín eignum og tekjum landsmanna eða drjúgum hluta af hvoru tveggja, ekki undrazt það, þó að risið verði upp gegn slíku framferði. Verkalýðssamtökin hafa beðið mjög róleg og rólegri en jafnvel nokkru sinni fyrr, til þess að allir mættu sjá, hvað leiðir af þeirri stefnu, sem tekin var upp af hæstv. ríkisstj. Ég vil segja eitt í þessu sambandi. Ef hæstv. ríkisstj. eða einhverjir innan hennar skyldu óttast þetta frv. svo mjög vegna þess, að talað er þarna um áætlunarráð og heildarstjórn á þjóðarbúskapnum, og þeim þyki slíkt smakka of mikið af bolsévisma, þótt eitt sinn hafi annar stjórnarflokkurinn ekki verið neitt hræddur við hann -  „Eftir þeim áætlunum, sem fyrir liggja, mun fjárfestingin að fráreiknuðum birgðum 1960 vera hér um bil 35% af heildarþjóðartekjunum.“ 35% reikna þeir, að fjárfestingin hafi verið á þessu yfirstandandi ári, og reikna með að minnka hana ekki á því ári, sem fer í hönd, 35%. Norðmenn leggja sjálfir áherzlu á það í næstu greinunum þarna á eftir, að þeir haldi áfram að vera með hæstu fjárfestingarprósentuna af kapítalistískum löndum Evrópu, og jafnvel eru hin sósíalistísku lönd ekki með hærri fjárfestingarprósentu en þetta. Það þýðir m.ö.o.: Norðmenn eru ekkert hræddir við það, þó að fjárfestingarprósentan geti farið upp í 35%. Þeir álíta ekki, að fjárfestingin sé meinið í þjóðarbúskapnum. En þeir taka að sér að stjórna þeirri fjárfestingu, stjórna henni alveg ákveðið, stjórna henni þannig, að það er lagt fyrir þingið af ríkisstj. sem það mál, sem mest liggur á af öllu, mál, sem bókstaflega fylgir fjárlagafrv., hvernig þjóðarbúskapurinn skuli verða næsta ár. Ég vil vekja sérstaka athygli á því og hef gert það hér ár eftir ár án þess að geta komið vitinu fyrir þær ríkisstj., sem hér hafa verið starfandi, hver nauðsyn er á að taka upp slíka fasta heildarstjórn á okkar þjóðarbúskap. Satt að segja er það, enn nauðsynlegra fyrir okkur en nokkurn tíma Norðmenn. Ég skal svo ekki fara nánar út í þetta frv., því að um hin einstöku atriði þess hef ég rætt hér svo oft, að þess á ekki að vera þörf. Ég vil aðeins að lokum taka það fram, að ég álít, að eftir afstöðu hv. þm., sem þeir taka gagnvart þessu frv., ráðist það, hvort þeir vilji leggja hönd að verki til þess að skapa hér á Íslandi framfarir á næstunni eða hvort þeir ætla að horfa upp á, að það sé skipulögð hnignun, - ég segi skipulögð hnignun. Það, sem nú er að gerast í þjóðfélaginu, sú hnignun, sem nú er að fara fram, er ekki afleiðing af hinu svokallaða frelsi, þó að hið svokallaða frelsi í efnahagsmálum gæti ósköp vel skapað slíkt fyrirbrigði. Sú hnignun, sem nú er að fara fram, er afleiðing af beinum aðgerðum ríkisstj., af hennar afskiptum, afskiptum ríkisvaldsins af stjórn á efnahagslífinu. Ég vil taka það fram, að undir því, hvaða afstöðu menn taka til þessa frv., er ekki aðeins komin spurningin um, hvort það verða framfarir eða hnignun á Íslandi á næstunni í okkar efnahagsmálum, heldur líka hitt, hvort það verður stríð eða friður í íslenzku efnahagslífi, hvort það verður gert sameiginlegt átak þjóðarinnar um að skapa framfarir og bæta lífskjörin eða hvort það verður haldið áfram, eins og nú er stefnt, að hagnýta ríkisvald þjóðfélagsins til þess að skipuleggja afturför í efnahagslífinu, skipuleggja kreppu í þjóðfélaginu, skipuleggja efnahagslegt hrun hjá millistéttunum, skipuleggja kaupgeturýrnun og launalækkun hjá verkalýðnum í þágu örfárra peningamanna og pólitískra valdamanna í þjóðfélaginu. Það er um þetta, sem baráttan stendur. Ég vil svo leyfa mér að leggja til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til hv. fjhn.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er til umr., um breyt. á l. nr. 48 frá 28. maí 1957, um landnám, ræktun og byggingar í sveitum, er flutt vegna þeirra miklu breytinga, sem orðið hafa á verðlagi í landinu undanfarin ár, og þó einkum vegna laga um efnahagsmál, sem samþykkt voru á þessu ári. Samkv. 5. gr. nefndra laga leggur ríkissjóður fram 5 millj. kr. árlega til að undirbúa ræktun lands vegna byggðahverfa og nýbýla einstaklinga. Þetta framlag var ákveðið í maí 1957, og hefur því verðgildi hverrar krónu minnkað mjög síðan. Grasfræ er t.d. tvöfalt dýrara nú, jarðræktarvélar einnig. Áburður hefur hækkað og vinnulaun nokkuð. Öll hækkunin er þó ekki komin fram enn, því að litið sem ekkert hefur verið keypt afjarðræktarvélum síðan efnahagslögin voru samþykkt á þessu ári. Í framkvæmd hefur fé því, sem ríkissjóður greiðir samkv. 5. gr. landnámssjóðsl., verið varið þannig, að hvert nýbýli hefur fengið 35 þús. kr. framlag til jarðræktar. Verði þetta frv. samþykkt óbreytt, er gert ráð fyrir, að hvert býli fái 50 þús. kr. Er það sízt meira framlag en verið hefur, þegar tekið er tillit til þeirra breytinga, sem orðið hafa á verðlaginu. Hvert nýbýli hefur fengið 25 þús. kr. framlag til þess að byggja íbúðarhús. Ríkissjóður hefur greitt árlega 1½ millj. í því skyni samkv. 26. gr. nefndra laga. Þetta framlag hefur alltaf verið of lítið, en nú er það algerlega ófullnægjandi. Við leggjum því til, að 26. gr. breytist þannig, að framlag ríkissjóðs verði 2 millj. árlega, en styrkur til að reisa íbúðarhús á nýbýlum hækki úr 25 þús. í 40 þús. kr. Í 12 ár hefur verið unnið að stofnun nýbýla hér á landi samkv. sérstakri löggjöf, og á þessu tímabili hafa 740 nýbýli fengið framlag frá ríkissjóði. Í fyrstu var framlagið aðeins til jarðræktar og nam þá ekki nema 12 þús. kr., en frá 1957 hefur einnig verið veitt framlag til húsabóta. Það skal tekið fram, að nokkuð af þessum 740 nýbýlum eru jarðir, sem farið hafa í eyði, a.m.k. í bili, og víða mun vera um skiptingu jarða að ræða. Þetta skiptir ekki svo miklu máli. Aðalatriðið er, að nýbýlalöggjöfin hefur borið árangur. Sveitabýlin eru sennilega 10% fleiri vegna þess stuðnings, sem nýbýlin hafa notið, og flest þessi býli hafa sæmilegan húsakost og eru frekar vel í sveit sett. Hitt gefur auga leið, að verði framlag ríkisins ekki hækkað og lán aukin að krónutölu með tilliti til breytts verðlags, þá getur þessi þróun ekki haldið áfram. Á síðasta þingi voru samþ. lög þess efnis, að heimilt væri að veita bændum, sem hefðu þröngan fjárhag, jafnt framlag til að byggja íbúðarhús og þeir fá, sem reisa nýbýli. Slík framlög áttu að greiðast af því fé, sem landnám ríkisins hefur til umráða samkv. 41. gr., en ekki var gert ráð fyrir sérstakri fjárveitingu. Á frv. til fjárlaga fyrir árið 1961 er ekki heldur gert ráð fyrir fjárveitingu í þessu skyni. Við höfum fengið það upplýst hjá landnámsstjóra, að hann geti í mesta lagi lagt fram 750 þús. kr. á þessu ári eða næsta ári af því fé, sem ríkið leggur fram samkv. 41. gr. Verðlag og byggingarefni hefur hækkað um 50–70% á þessu ári. Ég hygg, að kostnaður við að byggja íbúðarhús hafi allt að því tvöfaldazt s.l. 3 ár. Þeir bændur, sem hafa verið að byggja íbúðarhús s.l. 2 ár eða eiga það eftir, eru flestir efnalitlir eða hafa haft slæma aðstöðu á einhvern hátt. Mikill meiri hluti bænda hefur þegar byggt upp á jörðum sínum. Hitt hlýtur öllum að vera ljóst, að þeir, sem eiga eftir að byggja íbúðarhús, geta það ekki nema fá meiri aðstoð en verið hefur. Árið 1959 voru færri íbúðarhús byggð en 1957 og 1958. Og í ár munu mjög fáir hafa byrjað á byggingu íbúðarhúsa. Það vita allir, sem til þekkja, að þeir bændur, sem staðið hafa í byggingarframkvæmdum s.l. 2–3 ár, eru yfirleitt mjög skuldugir. Mikill hluti slíkra skulda eru lausaskuldir með háum vöxtum. Lánsfjárskortur er mikill og fast gengið eftir, að skuldir séu greiddar. Þetta veldur því, að slíkir bændur verða þreyttir á erfiðleikunum og hætta búskap, nema þeir geti fengið lán með skaplegum kjörum og í sumum tilfellum fjárhagsaðstoð. Ríkisvaldinu er skylt að leysa úr þessu vandamáli nú, því að efnahagslöggjöfin var þess valdandi að auka erfiðleika allra, sem eru að byggja, þannig að það, sem áður var framkvæmanlegt, er nú ógerlegt. Íslendingar urðu á eftir flestum eða öllum menningarþjóðum með ræktun og húsabætur. Þeir þekktu tæpast plóginn og bjuggu í hálfgerðum jarðhúsum. S.l. 30 ár hefur orðið á þessu mikil breyting. Fullkomnar jarðvinnsluvélar eru nú notaðar og yfirgnæfandi meiri hluti þjóðarinnar býr í góðum húsum. Ýmsar ástæður valda því, að þetta hefur tekizt. Viðurkenna verður, að félagsleg aðstoð hefur átt sinn mikla þátt í því. En þrátt fyrir þetta eigum við meira af óræktuðu landi, sem auðvelt er að rækta, en flestar aðrar þjóðir, sé miðað við stærð landsins og fólkstölu, og enn búa nokkrir við lélegan húsakost. Það er ekkert athugavert við það, þó að nokkur býli hafi farið í eyði, sem í mörgum tilfellum hafa verið illa staðsett, en önnur verið byggð í staðinn, þar sem ræktunar- og samgönguskilyrði hafa verið betri. Slíkt getur verið hagkvæmt frá þjóðhagslegu sjónarmiði. Við eigum nýbýlalöggjöfinni það að þakka, að bændabýlum hefur lítið eða ekkert fækkað, þó að margar jarðir hafi farið í eyði. Við þurfum ekki að efast um, að þrátt fyrir misjafna fjárhagslega og pólitíska veðráttu heldur þróunin áfram og á að halda áfram. Við eigum að rækta okkar land eins og aðrar þjóðir. Hér er hægt að rækta korn og kartöflur, a.m.k. í vissum landshlutum. Sauðfjáreign okkar getum við margfaldað, þó að beitartilhögun þurfi að verða önnur en nú er. Það er ekki til neins að ætla að hafa allt féð að sumrinu á misjöfnum afréttum og láta það hanga við girðingar, þegar haustar. Heimalöndin þarf að rækta og girða í sundur og beita búpeningnum meira og minna á ræktað land. Ég er sannfærður um, að við höfum möguleika til þess að flytja út sauðfjárafurðir fyrir mörg hundruð milljónir króna árlega, þótt enn sé fjármagnið of lítið og hendurnar of fáar, sem að því vinna, til þess að það sé framkvæmanlegt í bili. En þetta á allt eftir að breytast. Fólkinu fjölgar, og fjármagnið vex. Ég hef drepið á þetta hér vegna þess, að við verðum að gera það upp við okkur nú, hvort við viljum, að hætt sé að reisa nýbýli, og hvort við viljum, að þeir bændur, sem eru að byggja eða eiga það eftir, yfirgefi býli sín vegna fjárhagsörðugleika og þau fari í eyði. Flestir slíkir bændur eru búnir að rækta meira eða minna, kaupa vélar og byggja útihús. Þarna er því um tugmilljóna verðmæti að tala, sem fara að miklu leyti forgörðum, ef engin fyrirgreiðsla er veitt. Það þarf ekki alltaf þungt lóð, til þess að vogarskálarnar verði jafnar, og tiltölulega lítil aðstoð getur ráðið úrslitum í mörgum tilfellum. Flestar eða allar nágrannaþjóðir okkar styrkja nýbýli og nýbyggingar með beinum framlögum og hagkvæmum lánum. Norðmenn lána t.d. 90% af byggingarkostnaði til 47 ára með 3½% vöxtum. Í vissum tilfellum er hluti af lánunum vaxtalaus. Hámarksstyrkur er allt að 20 þús. kr. norskar, sem gerir á annað hundrað þús. ísl. kr. Írland veitir um 275 punda styrk út á 5 herbergja íbúðir. Jafnvel Belgir, sem búa í einhverju þéttbýlasta og bezt ræktaða landi álfunnar, veita allt að 20% styrk til þess að byggja gripahús í vissum tilfellum. Því verður ekki neitað, að sjómenn og bændur eru í fremstu víglínu íslenzks atvinnulífs. Hygginn hershöfðingi veit, að hermennirnir berjast illa, ef þeir eru svangir og kaldir. Vitanlega eru takmörk fyrir því, hvað hægt er að greiða há vinnulaun og hve mikla opinbera aðstoð er hægt að veita. Vera má, að einhverjir bendi á, að við förum með frv. þessu fram á, að útgjöld ríkisins séu aukin um 5½ millj. kr., án þess að benda á leiðir til tekjuöflunar. Því vil ég svara þannig, að samkvæmt 16. gr. fjárlagafrv. eru framlög til jarðræktar og framræslu áætluð 26 millj. Er það sama upphæð og á s.l. ári. Vitað er, að mjög hefur dregið úr framkvæmdum, sennilega er um samdrátt að ræða, sem nemur frá 25 til 30%, þó að endanlegar skýrslur séu ekki komnar. Þetta þýðir það, að 16. gr. fjárlaga þarf ekki að hækka, þó að frv. þetta verði samþykkt. Á það má einnig benda, að ýmsir útgjaldaliðir samkv. 16. gr., þótt ekki sé lengra farið, hafa ekki mikla hagnýta þýðingu og væri skaðlítið fyrir íslenzka bændastétt og þjóðarbúið, þótt sumir væru lækkaðir eða felldir alveg niður. Hitt fullyrði ég, að engin útgjöld samkv. 16. gr. fjárlagafrv. eru jafnnauðsynleg og það er að veita þeim bændum aðstoð, sem nú eru að gefast upp fjárhagslega vegna þeirra aðgerða, sem þing og stjórn hafa þegar gert. Ég get ekki fullyrt, hve margir þeir bændur eru, sem á aðstoð þurfa að halda. Væri ekki fjarri lagi, að þar væri um að ræða 10% íslenzkra bænda. Frv. því, sem hér liggur fyrir, er ekki ætlað að ná nema til þeirra, sem hafa verið að byggja íbúðarhús s.l. 2–3 ár. Ég get ekki nákvæmlega fullyrt, hversu mörg hús hafa verið byggð s.l. 2 ár, en eftir þeim upplýsingum, sem ég hef fengið, má ætla, að það hafi verið eitthvað milli 50 og 60 hús s.l. ár og eitthvað rúm 100 árlega árin 1957–58. Þetta er náttúrlega ekki há tala. En athuga ber, þegar þetta mál er rætt, að aðstaða bænda hefur verið ákaflega misjöfn. Ég skal játa það, að við, sem byrjuðum búskap fyrir 30 árum, höfðum erfiða aðstöðu frá tæknilegu sjónarmiði. En við vorum búnir að gera hlutina áður en verðlagið breyttist. Þeir, sem hafa verið að byggja síðustu 3–4 árin, hafa haft allt aðra aðstöðu, og þeir, sem eiga eftir að byggja, hafa hana enn verri, þannig að verð á húsum, sem þeir hafa byggt, hefur verið margfalt hærra. Það má heita, að nú sé útilokað fyrir bónda að ráðast í að byggja íbúðarhús nema fá miklu meiri aðstoð en verið hefur, annaðhvort með lánum eða beinum framlögum. Ég skal játa, að yfirleitt er ég á móti beinum framlögum. Ég álít, að það sé bezt, að hver reyni að vera ábyrgur sinna gerða, en í vissum tilfellum getur það verið nauðsynlegt, og það getur verið hyggilegt frá þjóðhagslegu sjónarmiði. Við förum fram á samkv. 3. gr. í frv. þessu, sem hér liggur fyrir, að tillagið sé hækkað um 2½ millj. Landnámsstjóri hefur upplýst, að hann geti í mesta lagi misst 750 þús. af því fé, sem honum er ætlað til þess að styrkja stækkun á þeim túnum, sem minnst eru eða fyrir innan 10 hektara. En þetta þýðir það, ef miðað er við 25 þús. kr. framlag, eins og er nú til húsabóta á nýbýlum, að það er aðeins hægt að styrkja 30 bændur í bili. Það er aðeins búið að veita 5 bændum lán, og þetta eru smámunir. Það getur verið, að þið, sem að ríkisstj. standið, álítið, að við gerum allt í áróðursskyni. En ég vil lýsa því yfir, að þetta er ekki gert í áróðursskyni af minni hálfu, og ef þið trúið okkur ekki, framsóknarmönnunum, um örðugleika þeirra bænda, sem í framkvæmdum hafa staðið, sem hafa að nokkru leyti og raunar mestu leyti hlotizt af þeim ráðstöfunum, sem gerðar hafa verið af ríkisvaldinu, þá skuluð þið bara spyrja ykkar eigin menn, sem eru kunnugir úti í byggðum landsins. Frá þjóðhagslegu sjónarmiði er það engan veginn hyggilegt að láta jarðir fara í eyði, sem búið er að gera mikið fyrir. Það má heita, að flestir bændur séu búnir að rækta meira og minna af véltæku landi, og þeir eru búnir að byggja að einhverju leyti upp, annaðhvort peningshús eða íbúðarhús. Yfirgefi þeir þessi býli af fjárhagsörðugleikum, verða þessi verk ónýt, og þarna fara því dýrmæt verðmæti forgörðum. Það er ekki hyggilegt. Við förum ekki fram á stóra upphæð. Við förum fram á, að þetta sé hækkað alls um 5½ millj., bæði til að undirbúa ræktun á nýbýlum og til stuðnings þessum mönnum, sem hafa verið að byggja og eiga það eftir, og til þess að hægt sé að hækka styrk til bygginga á þeim nýbýlum, sem er verið að gera og verða gerð í framtíðinni. Það er hlutfallslega ekki eins mikil hækkun og verðbreytingarnar eru. Þeir, sem byggt hafa nýbýli, hafa fengið 25 þús. kr. styrk til að byggja íbúðarhús. En verði þetta frv. samþ., sem við leggjum hér fram, gæti sá styrkur numið 40 þús. Heildarstyrkur, sem þeir, er reistu nýbýli, fengju, yrði þá um 90 þús. í stað 60 þús., sem verið hefur. Það má deila um, hvort þessi hækkun er ekki allt of lítil, en of mikil er hún ekki. Stjórnarflokkarnir unnu að því á síðasta þingi, að það var samþykkt lagagrein þess efnis, að það væri heimilt að veita jafnháa upphæð handa bændum, sem væru að byggja upp hjá sér, eins og þeim, sem eru að byggja nýbýli. Ég hygg, að margir bændur hafi gert sér vonir um að fá þarna aðstoð. Ég var með þessu frv., og ég lýsti því yfir, að þrátt fyrir það, þó að þetta væri of lítil aðstoð, þá væri það þakkarvert, miðað við það, ef um engan stuðning væri að tala, því að í þessu tilfelli sýndi ríkisstj, það, að hún vildi að nokkru bæta fyrir þá kjaraskerðingu, sem efnahagslöggjöfin hefði valdið þessum mönnum. En við nánari athugun hefur komið í ljós, eins og ég hef tekið fram, að það er ekki veitt fé í þessu skyni. Þarna verður því að koma fram, hvort af hálfu stjórnarflokkanna hefur aðeins verið um sýndartill. að ræða eða hvort það er meining þeirra, að þetta komi til framkvæmda, og þá sé veitt fé í þessu skyni á fjárlögum, til þess að hægt sé að aðstoða þessa menn, því að vitanlega er ekkert gagn að einhverjum lögum, ef ekki er neitt fjármagn veitt til að framkvæma þau. Sem betur fer eru nú flestir bændur búnir að gera meiri og minni umbætur á jörðum sínum, þannig að aðstaða þeirra er gerbreytt frá því, sem mundi vera, ef þeir væru ekki búnir að gera þessar umbætur. Allmargir bændur eru búnir að byggja yfir fólk og fé og heyja eingöngu á ræktuðu landi. Ég er í engum vafa um, að það er hyggilegt og réttlátt að hætta að styðja þessa menn með lánum og jafnvel framlögum til jarðræktar, en veita þeim meiri stuðning, sem orðið hafa á eftir. Jarðræktarstyrkurinn er ekki svo hár, að hann dragi verulega bændur, sem eru búnir að koma upp fyrir sig góðum búum og hafa talsverða veltu, þannig að það skiptir þá tiltölulega litlu máli, hvort þeir fá styrk til jarðræktar eða ekki. En hina getur munað það mikið, þótt ekki sé um háar upphæðir að ræða. Það þarf ekki miklar fjárhæðir til að gera þeim kleift að halda áfram búskap og þó sérstaklega að þeir missi ekki kjarkinn, því að það er undirstaðan að verða ekki vonlaus. Ég er ekki að gera þetta að till. minni, en ég bendi á, að það er sanngjarnara og það er hyggilegra frá þjóðhagslegu sjónarmiði að hætta að lána okkur, sem búnir erum að rækta og byggja, hætta að lána okkur frekar til húsabóta en búið er og hætta að láta okkur hafa styrk til jarðræktar, en styðja því betur þá menn, sem hafa orðið á eftir með jarðrækt og húsabætur, til þess að þeir þurfi ekki að yfirgefa sín býli. Það er staðreynd, að það er ákaflega erfitt að fá fólk til að flytja úr kaupstað og upp í sveit. Það er ekki eingöngu af því, að fólkið kunni ekki verkin eða vilji ekki vera í sveitinni, en það er hitt, að það hefur ekki fjárhagslega aðstöðu til þess. Ef bændurnir yfirgefa jarðirnar, þá er dálítið erfitt að fjölga þeim aftur og verður enn dýrara en að veita þeim einhverja lítilfjörlega aðstoð, til þess að þeir þurfi ekki að yfirgefa býli sín. Ég hef trú á því, að við höfum mikla möguleika, bæði á sviði iðnaðar, sjávarútvegs og landbúnaðar. En fjárfestingin hefur verið ör, og við höfum takmarkað fjármagn. Það er enginn efi, að í íslenzkum landbúnaði gætum við gert stórvirki. Það eru stór svæði, sem liggja óræktuð í landinu. Það má nefna Rangárvallasýslu, Árnessýslu og Húnavatnssýslurnar t.d. Þarna eru stór flæmi af graslendi, sem eru óræktuð. Þetta þekkist yfirleitt ekki í nágrannalöndum okkar. Þau eru að mestu leyti ræktuð, a.m.k. allt það land, sem auðvelt er að rækta. Við erum þarna á eftir tímanum, sem ekki er óeðlilegt, því að ræktunaraðgerðir hófust ekki í stórum stíl fyrr en fyrir rúmum 30 árum. Okkur skorti tækni. Við höfðum ekki fylgzt með tímanum. Við vorum hér einangraðir og fátækir í margar aldir. Með aukinni ræktun eykst beitarþol landsins geysilega, og ég get t.d. bent á það, að í Nýja-Sjálandi, sem er bezta sauðfjárræktarland í heimi, beita bændurnir ekki fénu nema á ræktað land. Í framtíðinni hlýtur það að verða þannig, að við ræktum þetta land, sem er auðræktað. Við notum það að nokkru leyti til slægna og að nokkru leyti til beitar, og þá getum við haft margfaldan bústofn á við það, sem verið hefur. Það er ekki hægt að ímynda sér, að það sé hægt að reka á afréttir að sumrinu miklu fleira fé en gert hefur verið. Raunar eru íslenzku afréttirnar ákaflega misjafnar. Á Norðausturlandi eru þær yfirleitt gróðurríkar og stórar, en víða á landinu eru afréttarlönd takmörkuð, þannig að ef um aukinn bústofn er að ræða, þá verður að hagnýta beitina betur í byggðunum sjálfum. Og það getum við með því að rækta landið, með því að girða ræktaða landið í sundur og beita í hólfum, og þetta er gert alls staðar, þar sem kvikfjárrækt er stunduð í heiminum. Ég er sannfærður um, að það er auðvelt hér á landi að hafa sauðféð um 2 millj. og það gæfi allt að þrefalt kjöt-, ullar- og gærumagn á við það, sem verið hefur, og á þann hátt gætum við flutt út sauðfjárafurðir í stórum stíl, og ég hef enga ástæðu til að ætla, að sá atvinnuvegur geti ekki borið sig. Það er því ekki hyggilegt af okkur, jafnvel þótt um erfiðleika sé að ræða í bili, að aðstoða ekki þá menn, sem þegar standa í fremstu víglínu í okkar atvinnulífi hvað landbúnað snertir, að aðstoða þá ekki jafnlítið og farið er hér fram á, til þess að þeir þurfi ekki að yfirgefa býli sín. Þar ættu ekki flokkspólitísk sjónarmið að koma til greina. Þetta er þjóðhagslegt mál, sem hyggilegt og skynsamlegt er að leysa á réttan hátt.