Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég vil láta í ljós ánægju mína yfir því, hversu ágætum undirtektum þetta frv. hefur sætt hjá þessari d. og sömuleiðis Ed. Mér virðist, að allir hv. þm. séu á einu máli um það, að frv. þetta beri nú að afgreiða sem l. frá Alþ., og virðist málið hafa verið ágreiningslaust að mestu. Þó hafa komið fram við meðferð málsins nokkrar breyt. varðandi 2. gr. frv., en hún fjallar, eins og kunnugt er, um það, hvernig stjórn hælisins skuli skipuð. Ég gat því miður ekki verið viðstaddur 2. umr. málsins sökum lasleika, en hefði kosið að geta gert grein fyrir sjónarmiði mínu í sambandi við þessa gr. og ætla því nú að nota tækifærið til þess. Í fyrsta lagi vil ég segja það með almennum orðum, að ég hygg, að árangur af starfi því, sem unnið er í sambandi við heilsuhæli fyrir drykkjumenn, sé að miklu leyti kominn undir því, að þar sé hugsað fyrir hverjum einstökum manni af góðvild og fullum skilningi. Mín skoðun er því sú, að þetta starf nái ekki tilgangi sínum, nema einhver ákveðinn aðili kynni sér nákvæmlega heimilisástæður hvers þess manns, sem á hælið fer. Síðan ber þessum sama aðila að kynnast hugsunarhætti þeirra og reyna að glæða áhugamál þeirra, ef einhver eru, svo að það geti orðið þeim til sjálfsbjargar og sjálfsvirðingar. Þegar hælisvist er svo lokið, er afar nauðsynlegt, að þessi sami aðili greiði veg þeirra manna, sem þaðan koma; útvegi þeim atvinnu, forði þeim frá slæmum félagsskap og reyni að stuðla að því, að þessir menn lifi við þau skilyrði, að þeir geti fengið fulla bót og fulla uppreisn æru sinnar. Nú er þetta mál þannig, að þau störf, sem hér um ræðir, verða ekki aurum keypt, en aðeins lögð fram af sérstökum áhugamönnum, þeim mönnum, sem af einhverjum ástæðum hafa fengið sérstakan áhuga á því að vinna gegn þessari þjóðfélagsmeinsemd. En svo vill nú til, að sá hópur manna, sem hefur áhuga á því að vinna móti þessu meini, hefur safnað sér saman í skipulagða félagsheild, og er þennan hóp að finna meðal templara. Ég vil þó að vísu taka fram, að fyrir utan þennan hóp getur verið hægt að finna forustumenn, sem einnig eru fullir skilnings og áhuga á þessu málefni, en flesta áhugamenn mun þó vera að finna meðal templara. Eins og þetta frv. var fyrst lagt fram fyrir Ed., voru engin ákvæði um það, hvernig þessari stofnun skyldi stjórnað, en í 2. gr. frv. stendur innan sviga: „Heimilt er ráðherra að semja við stórstúku Íslands um, að sérstök stjórnarnefnd, er stórstúkan velji og starfi endurgjaldslaust, skuli undir yfirstjórn ráðherra hafa eftirlit með rekstri hælisins.“ Félmn. Ed. varð sammála um að gera breyt. á þessu, þannig að sérstök stjórnarnefnd, er skipuð væri þrem mönnum, skyldi tilnefnd af stórstúku Íslands til þess að hafa með höndum rekstur hælisins. Ég hygg, að bak við þessa till. hafi legið sami skilningur, sem ég hef nú lýst. Það kom þó fram við meðferð málsins í Ed., sem ég tel næsta eðlilegt, - að það þætti ekki viðfelldið, að stofnun, sem rekin er af ríkinu, væri undir stjórn, sem ríkisstj. hefði enga íhlutun um, hvernig skipuð væri. Þá bar hv. þm. Dal. fram þá brtt., að stjórnin skyldi sem áður skipuð þrem mönnum, en þar af skyldu tveir tilnefndir af stórstúku Íslands, en einn skyldi skipaður af ráðherra, og skyldi hann vera formaður n. Í þessari mynd kom frv. til Nd., og virtist þá þeim tveim eðlilegu sjónarmiðum að nokkru leyti borgið, að tryggð væru störf áhugamanna í stjórninni og að hæstv. ríkisstj. hefði þar réttmæta íhlutun. Það var því í þessari mynd, sem frv. kom til 2. umr. í Nd., en þá bar hv. þm. Ísaf. fram skriflega brtt., sem gekk í þá átt, að stjórnin skyldi öll skipuð af ráðh., en áður átti ríkisstj. aðeins að skipa einn samkvæmt till hv. þm. Dal. Samkvæmt till. hv. þm. Ísaf. skyldi þó einn af þessum þrem vera valinn eftir tilnefningu stórstúku Íslands. Með þessu er frv. komið í það horf, að engin trygging er fyrir því, að áhugamenn, sem vilja starfa fyrir þetta hæli, skipi meiri hluta stjórnarinnar. Ég vil þó ekki halda því fram, að það gæti ekki vel svo farið, að í stjórnina yrðu valdir áhugamenn, en engin trygging er fyrir því. Mér finnst hins vegar, að það væri skynsamlegasta afgreiðslan á þessu máli að halda þeirri tryggingu, sem áður var fengin samkvæmt till. hv. þm. Dal., að áhugamenn skipi meiri hluta stjórnarinnar. Ég álít þó eðlilegt, eins og hv. þm. Ísaf. lagði til, að hæstv. ríkisstj. skipi alla stjórnarn., en að tveir skuli tilnefndir af stórstúku Íslands í staðinn fyrir einn, eins og hann lagði til. Öðru atriði tel ég æskilegt, að breytt yrði í sambandi við þessa gr. eða kæmi til viðbótar við hana. Á ég þar við, að tekið sé fram, að stjórnarn. skuli starfa kauplaust. Það er nú einu sinni mín skoðun, að þau störf, sem unnin eru án endurgjalds, séu rækt af meiri alúð en þau, sem eru fyrir fé keypt, og skýringin á því er auðvitað sú, að til hinna ólaunuðu starfa veljast eingöngu áhugamenn, en þegar farið er að gjalda stórfé, getur svo farið, að önnur sjónarmið komi til greina en málefnið sjálft, og vilji menn þá reyna að „pota“ sér inn í störfin. Ég vil því leyfa mér að bera fram skrifl. brtt. við 2. gr. frv. og vænti þess, að hv. dm. muni hugleiða þær röksemdir, sem ég hef hér fært fram í þessu máli. Brtt. mínar eru þær, að við niðurlag 2. gr. komi í stað orðanna „skal annar þeirra valinn“ komi: „skulu meðstjórnendur valdir“. Breyt. er aðeins sú, að í staðinn fyrir, að annar skuli valinn eftir tilnefningu stór stúkunnar, skulu báðir tilnefndir af henni. Enn fremur legg ég til, að bætt verði við sömu gr.: „Stjórnarn. skal starfa kauplaust.“ Ég mun svo ekki fjölyrða um þetta mál, og finnst mér ekki ástæða til að hefja um þetta neinar deilur, þar sem ekki er svo langt á milli sjónarmiða, og með leyfi forseta vil ég svo bera fram þessa skrifl. brtt.



Ég get ekki fallizt á röksemdir hv. 8. þm. Reykv., sem talaði hér áðan út af því, að hann var ekki samþykkur brtt. þeirri, sem ég bar hér fram í hv. d. og hv. d. féllst á. Ástæðan fyrir því, að ég bar hana fram, var sú, að ég taldi eðlilegt, að í stofnun, sem að öllu leyti er rekin á kostnað ríkisins, eigi ríkið að hafa meiri hluti í stjórninni. Það er sjálfsagt ýmislegt rétt, sem hv. þm. sagði viðvíkjandi áhugamönnum, en hins vegar verður ríkið að gæta þess, að það hafi umráð yfir stofnunum, sem eru reknar fyrir kostnað þess. Þetta var því ástæðan fyrir brtt. minni við þetta frv. Ég taldi, að þessi skipan á stjórn stofnunarinnar væri í samræmi við það, sem tíðkast um aðrar ríkisstofnanir, en stórstúkunni væri þó gefin þau hlunnindi að tilnefna einn mann í stjórnina. Ég er ekki viss um, að þessi brtt. hv. þm. komist að, þar sem d. er þegar búin að fella, að stórstúkan tilnefni tvo menn í stjórnina, þó að það að vísu sé orðið nokkuð öðruvísi í hans till. Ég geri ráð fyrir, að rétt sé að samþ. frv. óbreytt, en fella skrifl. brtt., a-lið, eða vísa henni frá, vegna þess að hér er gert ráð fyrir, að ríkið kaupi þessar eignir hælisins, og móttakandi verður þá væntanlega þessi stjórnarnefnd, og tel ég viðkunnanlegra, að ríkið sjálft hafi meiri hluta í þeirri n., sem tekur við stofnuninni.



Herra forseti. Mér er það alveg ljóst, og tók ég það fram, þó að óbeint væri, í upphafi ræðu minnar, að hv. þm. Ísaf. vill á engan hátt verða meinsmaður þessa frv., enda kom það fram af hálfu þessa hv. þm., að mér virtist, að hann vildi greiða götu þess. Viðvíkjandi síðasta atriðinu, sem hann tók fram, að ríkið ætti að kaupa hælið í Kumbravogi, gætti nokkurs misskilnings á þessu hæli. Það hæli á ekkert annað en húsgögn. Hús á það ekki, en er leigjandi. Og í bréfi, sem hv. félmn. í Ed. var skrifað, var fram tekið, og það er einnig í grg. frv., að stórstúkan mun að sjálfsögðu afhenda allar eignir hælisins endurgjaldslaust til heilsuhælis ríkisins, ef upp verður komið samkv. þessu frv. Þessu hefur stjórn hressingarhælisins í Kumbravogi lýst yfir í umboði stórstúkunnar, sem fyrir liggur um það. Og það, sem hælið á, sem er innbú, sem er að vísu nokkurs virði á þessum dögum, verður afhent stofnuninni, þegar ríkið tekur við henni, ef þetta frv. verður samþ. Ríkið hefur lagt fram 30 þús. kr. til þessa hælis, Reykjavíkurbær 30 þús. kr. og stórstúkan 30 þús. kr. Og stórstúkan telur ekki eftir sér að láta þetta framlag hverfa inn í þessi opinberu framlög frá bæ og ríki. Varðandi það, að það sé óviðfelldið, að ríkið eigi ekki meiri hluta í þessari stjórn, þá vil ég benda hv. þm. á það, að ég hygg, að þær ákvarðanir séu mjög fáar, sem slík stjórn getur tekið án samþykkis ráðh. Hún getur ekki ráðið starfsfólk án þess og ekki heldur gert neinar veigamiklar fjárhagsráðstafanir án samþykkis ráðh. Og hann á einnig sína umboðsmenn innan stjórnar hælisins, svo að ég hygg, að hér sé ekki á neina hættubraut stefnt, en hins vegar tryggt það, sem tryggja ber, að áhugamenn starfi, - eftir því sem ég hef lýst í minni fyrri ræðu, - í þessari stjórn. Vildi ég því vænta þess, að jafnvel hv. þm. Ísaf. gæti við nánari athugun fallizt á þetta. - Skal ég svo ekki fjölyrða meira um málið.



Herra forseti. Ég ætla ekki beinlínis að blanda mér í umr. um þetta mál. En mér þykir þá rétt að láta í ljós þá skoðun mína, að mál þetta sé alls ekki eins undirbúið og það þyrfti að vera. Það hefur verið klifað mikið á þessu á nokkrum þingum, að það þurfi að stofna drykkjumannahæli. En mér og ýmsum fleirum, sem ég hef átt tal um þetta við, hefur sýnzt hér ógæfulega vera til stofnað, því að það mun vera ákaflega erfitt að fá menn til að koma á hæli, sem heitir drykkjumannahæli, og þeir, sem helzt þyrftu þess með, mundu kannske sízt á þetta hæli koma. Ég hygg, að e. t. v. væri það betra að stofna hæli fyrir taugaveiklað fólk, sem hefði ekki þann stimpil að vera kallað hæli fyrir ofdrykkjumenn. Stórstúkan mun nú þykjast hafa þekkingu til þess sennilega að undirbúa þetta mál eða stofna til þess og ætlar svo að láta ríkið taka við. Ég er alls ekki viss um það, þó að stúkan hafi reynt að vera eins konar hæli fyrir slíka menn, að hún sé fær um það að undirbúa slíkt hæli sem þetta og að skapa á því það form, sem má verða að gagni. Ég sé, að í grg. frv. stendur, að hælið hafi sigrazt á veikleika eins manns. Það er náttúrlega ekki ákaflega mikill árangur, þó að þannig hafi einn maður fiskazt allan þennan tíma. Fjórir hafa hins vegar hlaupizt á brott af hælinu, meðan einn hefur útskrifazt. Ég er sannfærður um það, að ef hægt væri að setja svona hæli í það form, að það væri ekki aðeins ofdrykkjumönnum, heldur einnig þeim mönnum, sem ofþreyttir eru og taugaveiklaðir, innkomu auðið þangað, þá mundi hælið að sjálfsögðu ná miklu frekar tilgangi sínum. Ég er þess vegna algerlega á móti því, að ríkið taki á móti þessu hæli, eins og til þess er stofnað. Hinu mundi ég geta verið samþykkur, að það væri undirbúið að koma upp hæli fyrir taugaveiklað fólk, sem þá gæti náttúrlega líka hentað fyrir ofdrykkjumenn.

Forseti (JörB) : Þá hafa ekki fleiri kvatt sér hljóðs, og er umr. lokið. Hv. þm. Ísaf. hefur bent á, að brtt. sú hin skrifl. komist kannske ekki að, sökum þess að líkt ákvæði hafi verið numið burt úr frv. og þessi brtt. fjallar um. Það er að vísu svo, að þessi ákvæði eru nokkuð svipuð. En bæði er nú það, að þetta ákvæði, sem burt var numið, er ekki alveg sams konar og það, sem er í brtt., og hins vegar er ekki beinlínis hægt að segja, að það hafi verið fellt, þó að því væri breytt í frv. Í frv. við 2. umr. stóð: „Stórstúka Íslands velur tvo stjórnarnefndarmenn, en ráðherra skipar þriðja manninn, og skal hann vera formaður nefndarinnar.“ En þessu var breytt við 2. umr. hér í hv. d., svo að það er nú í frv. þannig: „Ráðherra skipar stjórnarnefndina, formann og tvo meðstjórnendur, og skal annar þeirra valinn eftir tilnefningu stórstúku Íslands.“ Nú er fram komin skrifl. brtt. um að breyta þessu þannig, að í staðinn fyrir orðin „skal annar þeirra valinn“ komi: „skulu meðstjórnendur valdir“. Dálítill munur er á þessu að efni til, en ég játa með hv. þm. Ísaf., að hann er mjög smávægilegur, en þó það mikill, að ég vil láta hv. d. um það, hvort hún vill hafa þetta ákvæði þannig nú eða ekki, þannig að þessi brtt. kemur til atkvæða, stafl. a. í skrifl. brtt. Annar stafliður brtt. er um, að við bætist orðin: „Stjórnarnefndin starfar kauplaust,“ og mun ég bera upp báða liðina saman, ef ekki verður mótmælt.

Ég óska, að þeir verði bornir upp hvor í sínu lagi.

Þá verður það gert.



Herra forseti. Þó að ég hafi orðið var við, að í hugum margra hv. þm. er hér um svo mikið nauðsynjamál að ræða fyrir berklavarnirnar í landinu, þá er af öðrum ástæðum mikil fyrirstaða gegn því, að slíkt lagaákvæði fáist fram, sem hér liggur fyrir. Það hefur þess vegna verið talið heppilegt og hyggilegt, að gildi þessara l. yrði ákveðið um stuttan tíma, þ. e., að fyrir fram væri ákveðið, að þau giltu ekki nema stuttan tíma, eins og til að undirstrika það, að hér sé um undantekningu að ræða, sem gerð sé í þessu mikla vandamáli þjóðarinnar. Enn fremur er það, að á þeim stutta tíma, sem um er að ræða, yrði fengin reynsla fyrir því, hvort þetta frv., ef að l. verður, yrði sú lyftistöng fyrir vinnuhæli berklasjúklinga, sem til er ætlazt. Ég hef því leyft mér að skrifa upp og bið um, að borin verði upp til atkv. brtt. við 2. gr. frv., sem takmarki gildi l. þannig, að ákvæði þeirra gildi til ársloka 1944. Orðalag gr. yrði þá þannig: Lög þessi öðlast þegar gildi og gilda til ársloka 1944. Ég vil vona, að með þessari miklu takmörkun á gildi l. fallist hv. þd. á að láta þetta frv. fara til hv. Ed. Og þrátt fyrir það að menn hafi ýmislegt við það að athuga, að þetta spor sé stigið, þá hygg ég, að þegar þetta er undirstrikað á þennan hátt, að þessi löggjöf skuli gilda aðeins um stuttan tíma, þá megi þess vegna segja, að þessi l. séu sett nokkuð til reynslu á því, hvort þetta verður mikil hjálp til þess að koma vinnuhælinu á stofn. Ég er sannfærður um það, að þetta verður lyftistöng til þess. En vinnuhæli berklasjúklinga er þjóðarnauðsyn. - Vil ég svo leyfa mér að leggja fram þessa skriflegu brtt.

Forseti (JörB) : Mér hefur borizt skrifl. brtt. frá hv. þm. Vestm. (JJós), sem hann nú hefur lýst. Er hún of seint fram komin og skrifl., og þarf því fyrir henni tvenns konar afbrigði.

Frsm. (Jörundur Brynjólfsson) : Herra forseti. Þetta mál hefur átt hálf erfitt uppdráttar hjá allshn. að því leyti, að það hefur lengi dregizt afgreiðsla þess af hálfu n. Og eins og nál. ber með sér, er orsök þess augljós. Innan n. voru skiptar skoðanir um það, á hvern veg skyldi afgreiða þetta mál. Töldu sumir í n., að það mætti vel samræma þessa lagabreyt. breyt. á skattal., sem búizt var við, að kæmi fyrir þetta þing og næði afgreiðslu, og töldu jafnvel sumir hv. nm., að þótt ekki fengist afgreiðsla á skattal. að þessu sinni, þá þyrfti það ekki að koma að sök, þó að afgreiðsla þessa máls, sem hér liggur fyrir, biði. En við tveir nm., hv. 2. þm. Eyf. (GÞ) og ég, lítum svo á, að lögfesta beri þessa breyt. á útsvarsl. og að hún eigi nú að ná fram að ganga á þessu þingi. Það hefði nú kannske verið betra af okkar hálfu, sem mælum með frv., að till. frá okkur hefði komið um það fyrr. En við vildum ógjarnan gera ágreining innan n., ef hægt væri að koma því fram, sem fyrir hv. flm. þessa máls vakti með flutningi málsins, með breyt. á skattal., þegar hún kæmi fram. Nú finnst mér að vísu og hv. 2. þm. Eyf., sem mælum með því, að þetta frv. verði samþ. á þessu þingi, að bezt fari á því, að slík breyt. sem þessi verði gerð á útsvarsl. Hún á þar heima, og það er áreiðanlega heppilegast, að þau lagaákvæði, sem snerta útsvarslöggjöfina, sé þar að finna, en þeim sé ekki blandað innan um skattal. hér og þar. Sums staðar mun framkvæmd skattal. vera eins og fyrir er mælt í þessu frv., en þó mun það ekki vera alls staðar. Við, hv. 2. þm. Eyf. og ég, erum sammála hv. flm. um það, að það beri að vernda þessi sjóðatillög fyrir útsvarsálagningu, því að ef það er ekki gert, og við skulum segja, að megnið af þessari upphæð sé tekið í útsvör hjá hlutaðeigandi manni eða fyrirtæki, þá er náttúrlega tilgangslítið að samþ. í sambandi við skattal. þessar ívilnanir, ef þannig skyldi svo með þetta farið. A. m. k. styður þá sú ráðstöfun ekki þá starfsemi, sem þessi fyrirtæki eða einstaklingar hafa með höndum, en það er þó vissulega tilgangurinn með þessu ákvæði skattalöggjafarinnar. Ég ætla þess vegna, að það fari bezt á því, að hæstv. Alþ. afgreiði þetta mál nú með því að samþ. frv. eins og það liggur fyrir. Ég get getið þess, að við nm. leituðum til skattan. Reykjavíkur. En það svar, sem frá formanni hennar kom, var mótfallið því, að þessi breyt. næði fram að ganga. En það var að sjá svo, að þeir vildu gjarnan hafa óbundnar hendur um álagningu á þetta fé. En það rýrir ekki gildi þess að minni hyggju, að þetta frv. eigi að verða samþ. - Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta mál, en ég vona, að hv. d. geti fallizt á till. okkar hv. 2. þm. Eyf. um að samþ. frv.



Mér finnst, að þetta frv. og ákvæði þess ætti að afgreiða með öðrum hliðstæðum og skyldum ákvæðum skattal., og þó að ég út af fyrir sig gæti hugsað mér að vera með þessu ákvæði, sem í frv. er, þá fer það nokkuð eftir því, hvernig önnur skyld ákvæði þessum verða afgreidd, og greiði ég því ekki atkvæði.



Með tilvísun til grg. hv. þm. Hafnf. segi ég nei. 2. gr. samþ. með 14:16 atkv. Fyrirsögn samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 16:4 atkv.



Herra forseti. Ég skal fyrir mitt leyti verða við þeim tilmælum hæstv. forseta að eyða litlum tíma í framsögu fyrir þessu frv., sem ég flyt á þskj. 453 ásamt hv. 11. landsk. þm. (STh). Ég get að mestu látið nægja að vísa til þeirrar grg., sem frv. fylgir. En það vildi ég þó segja, að ef við lítum yfir land okkar, komumst við fljótlega að raun um það, að við eigum ákaflega fátt gamalla og varanlegra mannvirkja. Varanleg mannvirki hafa að heita má ekki verið reist á landi hér fyrr en á allra síðustu árum. Og það verður ekki komizt hjá að viðurkenna þá staðreynd, að svo virðist, að nokkuð skorti á um, að vel hafi tekizt til um útlit og fyrirkomulag þeirra mannvirkja. Ég hygg, að til þessa liggi eðlilegar orsakir, sem ekki tjái að sakast um, því að sjálfsagt höfum við átt fremur fátt fræðimanna á þessu sviði, verkfræðinga og byggingarmeistara. En á því hefur orðið gerbreyting síðustu árin, þannig að þetta eru nú orðnar fjölmennar og vel menntaðar stéttir. Og ég hygg það ekki ofsagt, að þjóðinni sé þess nokkur nauðsyn, að kraftar þessara manna nýtist sem allra bezt. Og til þess að það geti orðið, er það nauðsynlegt, að þeir fái störf til þess að reyna krafta sína og þá auðvitað fyrst og fremst í sambandi við öll þau meiri háttar opinberu mannvirki, sem reist kunna að verða. Ég hygg, að þetta sé nauðsynlegt, bæði til þess, að við getum vænzt þess að eignast vel þroskaða kunnáttumenn á þessu sviði, og einnig til þess, að þjóðin geti notið þeirra krafta, sem fyrir hendi eru. Þess vegna er lagt til sem meginatriði þessa frv., að um allar meiri háttar opinberar byggingar og mannvirki skuli fram fara hugmyndasamkeppni, þ. e. a. s. samkeppni um það, hversu mannvirkin skuli líta út í höfuðdráttum og hvernig þeim skuli fyrir komið í höfuðdráttum. Ég skal svo láta máli mínu lokið, en óska þess, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr., og mér skilst, að það helzt mundi eiga heima í félmn. En mér er satt að segja ekki fyllilega ljóst enn, hvar mætast starfsvið allshn. og félmn. Og mér virðist, að ekki geti komið til greina nema önnur þessara n. til þess að fjalla um málið.

Ég legg til, að frv. fari til menntmn.

Ég get á það fallizt, ef hv. þm. vilja það heldur.

Flm. (Jóhann Jósefsson) : Herra forseti. Við höfum flutt þetta frv. hér þrír þm. þessarar d., og er það eftir tilmælum Farmanna- og fiskimannasambands Íslands. Á síðasta þingi Farmanna- og fiskimannasambandsins var tekið fyrir að ræða það ástand, sem smám saman hefur skapazt hér, að því er snertir réttindi fiskimanna og sjómanna til þess að vera með fiskiskip þau, sem nú tíðkast. Og óskirnar voru nú víst mjög á við og dreif til að byrja með. En þó kom svo að lokum, að þau 14 stéttarfélög, sem eru í Farmanna- og fiskimannasambandinu, komu sér niður á þær till., sem liggja hér fyrir í aðalatriðum, þ. e. a. s., mergur af till. þessum er frá þeim. En við flm. höfum gert breyt. á ákvæði því til bráðabirgða, sem fylgdi þessu frv. frá Farmanna- og fiskimannasambandinu. Þó skal ég taka það fram, að sérstaklega hvað snertir eitt atriði í ákvæðum til bráðabirgða, hafði okkur, sem fluttum frv., láðst að gera breyt. á því, þegar í stað. En við munum sætta okkur við, að sú breyt. verði gerð í þeirri hv. n., sem fær þetta mál til meðferðar. Getur og verið, að við flm. munum sjálfir koma fram með brtt. um það atriði, því að það stóð til að breyta þessu, en það féll niður af vangá, þegar farið var yfir málið. En þetta ákvæði er, þar sem talað er um, að þeir einir, sem hafa náð 35 ára aldri, geti fengið að ganga undir það sérstaka próf við Stýrimannaskólann í Reykjavík, sem um ræðir í þessu ákvæði til bráðabirgða. Þetta aldurstakmark er að okkar áliti, þó að það standi þarna, allt of hátt. Og þó að ég vilji ekki fara út í það hér, hvað við munum álíta hæfilegt aldurstakmark í þessu tilliti, þá erum við flm. frv. fúsir til þess að fallast á breyt. eða koma sjálfir með brtt. um þetta ákvæði. En um óskir sínar á þessu sviði segir Farmanna- og fiskimannasambandið í skjali, sem borizt hefur frá því, eftirfarandi, með leyfi hæstv. forseta: „Það er stefna sambandsins, að menntun sjómanna sé sem bezt og skipin stækki og verði fullkomnari. Á síðustu árum hefur einnig risið hér upp allverulegur skipastóll frá 30–150 rúmlesta, en fyrir stærðina 75–150 rúmlesta nægir ekki hið minna fiskimannapróf. En sú stefna að veita réttindi til skipstjórnar á sífellt stærri skipum án þess að auka á menntunina er í mótsögn við kröfur tímans um framfarir og aukna þekkingu, og því er 75 rúmlesta prófið orðið algerlega ófullnægjandi. En þar sem margir þeirra manna, sem það próf hafa tekið, hafa öðlazt mikla reynslu í sjómennsku og skipstjórn og eru sumir orðnir fullorðnir menn, þá er varla sanngjarnt að ætlast til þess, að þeir fari að setjast á skólabekk að nýju með lítt reyndum piltum. Því er það tillaga vor, að stofnuð verði sérstök kennsludeild við Stýrimannaskólann í Reykjavík, er veiti þeim þann viðbótarlærdóm, sem þeir þurfa til þess að öðlast sömu réttindi og þeir, sem útskrifast úr fiskimannadeild, og verði um prófkröfurnar farið eftir tillögum þeirra manna, sem um það eru dómbærastir“. Að öðru leyti er hér farið fram á, að próf, sem hafa gilt fyrir 6–15 rúmlestir, gildi framvegis fyrir 6–30 rúmlestir og síðan verði próf, sem veitir réttindi á 30 rúmlesta skipum og upp í stór fiskiskip, látið vera eitt og hið sama, með þeim tíma, sem ákvæðið til bráðabirgða ákveður fyrir þá, sem hafa mikla reynslu í sjómennsku og þurfa ekki annað en lítilsháttar aukna bóklega þekkingu í þeim fræðum, til þess að þeir geti verið full-forsvaranlegir skipstjórar á stærri skipum. Till. miðast enn fremur við það, að það vandræðaástand hverfi, að menn miði stærð skipanna við réttindi þeirra manna, sem stjórna skipunum. Þetta ástand hefur skapazt smátt og smátt, að menn hafa látið smíða skip og miðað stærð þeirra við það, að þeir gætu fengið þau í hendur duglegum fiskimönnum, sem þeir hafa trúað fyrir skipum sínum. En þessir menn eru komnir fram yfir það aldursskeið, að þeir hafi setið lengi á skólabekk, og hafa menn því orðið að slá af kröfunum, hvað stærð skipanna snertir, til þess að geta haft þá formenn á skipunum, sem þeir helzt kjósa. Þetta vandræðaástand þarf því að lagfæra. Það getur vel verið, að eitthvað fleira sé við þetta frv. að athuga en það, sem við flm. við fljótlega athugun höfum getað komið auga á, enda áskiljum við okkur að fylgja eða flytja brtt. eftir þeirri meðferð, sem málið kann að sæta hjá hæstv. Alþ. - Ég vil sérstaklega benda á þetta aldurstakmark, sem við höfum ætlað okkur að breyta, áður en málið væri lagt fram, en fyrir vangá var það ekki gert. Hins vegar hefur Farmanna- og fiskimannasambandið ekki gert ráð fyrir, að þeim námskeiðum, sem haldin hafa verið úti um landið, verði haldið áfram. En það höfum við sett inn hér í ákvæði til bráðabirgða, b-lið, vegna þess að þó segja megi, að það sé ekki til of mikils ætlazt af þeim mönnum, sem þannig fá þá aðstöðu, sem meira prófið veitir, að þeir verji part af tveim vetrum við Stýrimannaskólann í Rvík, þá er svo ástatt um ýmsa menn, sem þar gætu komið til greina, að þeir eru ekki lengur ungir menn og eru komnir í fast form með atvinnu sína, eru t. d. með bát og eiga örðugt með að vera þannig að heiman. Með þessari breyt. viljum við, sem flytjum frv., koma í veg fyrir það, að þessir menn þyrftu að fórna nema einum vetri í Stýrimannaskólanum í Rvík, en námskeiðin, sem gert er ráð fyrir, að haldin verði á fjórum stöðum á landinu, geta gert hvort tveggja í senn að veita farmannaefnum fræðslu, sem nægi, til þess að þeir menn geti tekið þau próf, sem ætlazt er til fyrir 30 tonna báta, og einnig ættu þessi námskeið að geta veitt þá undirbúningsfræðslu, sem þeir menn þurfa, er ætla sér að taka inntökupróf í Stýrimannaskólann í Rvík, en mega ekki missa sig að heiman. Ég skal svo taka það fram, að þó að ætlazt sé til þess, að þessi l. öðlist gildi þegar í stað, er til þess heimild fyrir stj. í 11. gr. að fresta framkvæmd þeirra, þar til Stýrimannaskólinn tekur til starfa í hinu nýja húsnæði. Ég skal svo ekki fjölyrða frekar um þetta mál, en tel rétt, að því verði að lokinni þessari umr. vísað til sjútvn.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að beina þeirri fyrirspurn til forseta, hvort einhver sérstök ástæða sé þess valdandi, að frv. til l. um dýrtíðarráðstafanir hefur ekki verið sett á dagskrá til 3. umr., eða hvort ósk hafi komið fram um að fresta því?

Forseti (JörB) : Fyrir nokkrum dögum barst mér ósk um að taka þetta mál ekki að svo komnu á dagskrá. Ég hef ekki kynnt mér það síðan, en mun athuga, hvernig ástatt er um það.



Herra forseti. Það voru aðeins fáein atriði í ræðu þeirra hv. þm. Snæf. og hv. þm. A.-Húnv., sem ég vildi fara um nokkrum orðum. Þeir vildu báðir mótmæla því, að það væri tilætlunin, að þessi rannsókn næði inn á heimilin, en báðir hins vegar játa það, að ef leita ætti að orsökum misfellnanna, sem um er talað, þá væri þær stundum að finna á heimilunum, og þar með viðurkenndu þeir það í öðru orðinu, sem þeir neituðu í hinu. Ég held þess vegna, að það sé óhætt að slá því föstu, þó að þeir reyni nú að láta líta svo út, að það hafi ekki verið meining þeirra, að það verði aldrei til hlítar rannsakað, hvernig á því stendur, að mjólkin skemmist eða komi skemmd til búanna, nema sú rannsókn fari fram á heimilunum að einhverju leyti. Hv. þm. A.-Húnv. var að tala um það, að hann gerði lítið úr þeim pöntuðu mótmælum, sem bændur hefðu látið í ljós með áskorunum til Alþ. um það að fella bæði þessa till. og fleiri mál svipuð, sem liggja fyrir Alþ. Í tilefni af þessu hafði hann óviðurkvæmileg orð um skoðanir manna og reyndi að láta líta svo út sem hægt væri að fá fram hvers konar undirskriftir og mótmæli, ef maður færi fram á það. Nú vil ég fyrst afsaka þennan hv. þm. með því, að hann þekkir bændur ekki almennt, - hann þekkir ekki utan síns hrepps bændur nema í tveim hreppum Austur-Húnavatnssýslu, - og hafi því viðhaft þessi ummæli og miðað við kynni sín af þeim, og þar þekkir hann þó ekki nema helzt íhaldsmenn. En þó að hann kunni að þekkja einhverja Húnvetninga, sem mundu bera það fyrir hann að halda fund og samþ. mótmæli eftir pöntun, þá hefur hann alls ekki leyfi til að færa það yfir á bændastétt landsins almennt. Ég vil halda því fram, að yfirleitt sé það svo, að bændur landsins samþykki ekki hluti, hvorki þetta né annað, fyrr en þeir séu búnir að kynna sér málavexti og mynda sér skoðanir. Þess vegna álít ég, að þetta séu bæði ómakleg ummæli af hv. þm. um bændastéttina og allt að því óforskömmuð. Hv. þm. Snæf. var að tala um það, að ef þessi rannsóknarn. ætti að fara inn á heimilin samkv. 34. gr. stjskr., væri það svipað og mþn. í sjávarútvegsmálum færi að fara til hvers einstaks sjávarútvegsmanns og fá rannsókn hjá honum. Nú er einn af flm. í mþn. í sjávarútvegsmálum, og ég veit ekki betur en hún hafi skrifað öllum útgerðarmönnum og skyldað þá til að gefa upplýsingar til þess að reyna að finna frumorsakirnar og reyna að ráða bót á. Þessi mþn. hefur því gert það, sem hv. þm. Snæf. telur ómögulegt fyrir mþn. að gera, og sýnir þetta ekkert annað en það, hversu þeir menn, sem í mþn. eru, reyna að gera sitt verk rækilega, gagnstætt því, sem hv. þm. Snæf. getur dottið í hug, að þeir geri, þegar hann dæmir þá eftir sjálfum sér. Þeir voru báðir að tala um það, hv. þm. A.-Húnv. og hv. 7. þm. Reykv., að mikið væri um gallaða mjólk og slæma mjólk, og hv. þm. A.-Húnv. talaði um það sem eitt af því, sem rannsaka þyrfti. En hv. þm. verða að athuga það, að slæm mjólk er aldrei seld sem neytendamjólk, heldur er unnið úr henni og hún seld sem vara, og sýnir þetta hvað hv. þm. hefur kynnt sér málið eða hitt þó heldur. Ég spurði flm. till. og frsm., hvað þeir hefðu kynnt sér af starfi þeirra sex nefnda, sem starfað hafa að rannsókn mjólkurmála áður, hvað þeir þekktu af þeim misfellum, sem þessar n. hefðu bent á, að ráðin yrði bót á, og hvað nú væri komið í framkvæmd til þess að bæta úr göllunum, og bað þá að gefa upplýsingar um þetta. En þeir þegja, líta skömmustulegir í gaupnir sér, því að þeir vita ekkert. Margt af því, sem þeir hér eru með, hafa þessar n. rannsakað, og sumt er búið að taka til greina, og til þess að þeim yrði sjálfum ljóst, að hve miklu leyti þetta væri byggt á hlutum, sem liggja fyrir, bað ég þá um að segja frá þessu, af því að ég hélt, að það yrði til þess, að þeir færu þá að kynna sér málið. En báðir þegja þeir um þetta. Af hverju? Af því að þeir hafa aldrei reynt að kynna sér, hvað þessar n. hafa samþ., þeir hafa aldrei spurt stjórn mjólkursamsölunnar um það, hvað hafi verið framkvæmt af því, er þær hver ein lögðu til úrbóta. Hafa þeir t. d. kynnt sér það, hvernig Stefán Björnsson vill láta reyna að koma í veg fyrir að mjólkin komist í 3.–4. flokk, og hvernig búið er síðan í vor að reyna að framkvæma það við mjólkurbú Flóamanna? Hafa þeir rannsakað það, hvað hefur verið gert á síðast liðnum árum til þess að vinna bug á mjólkurskortinum í haust? Mér er það alveg ráðgáta, hvernig þessum hv. þm. hefur getað dottið í hug að bera fram þessa þáltill. án þess að afla sér nokkurra upplýsinga í málinu, og landbn. hefði líka átt að leita sér einhverra upplýsinga um það, sem búið var að gera í málinu, áður en hún lagði fram till. sínar og þá hefði hún getað séð, að mikill hluti af þessum sjö liðum, sem á að athuga, er meira og minna athugaður, sumt til fullnustu og sumt að nokkru leyti. Ég vil því halda því ákveðið fram, að það sé með öllu óþarft að samþ. nokkra nýja till. í þessu efni. Hér er ekki um annað að ræða en það, að búið er að „agitera“ upp óánægju með mjólkina, sem farin er þó nokkuð að hjaðna, síðan mjólkin varð nóg, og þessi þáltill. er því aðeins afleiðing af þeirri óánægju. Hins vegar er ekki nema eðlilegt, að menn beri nokkurn kvíðboga fyrir mjólkurmálunum á næsta hausti. Heyskapurinn í sumar hefur orðið með þeim hætti, að það hefur orðið að fækka öllum bústofni mikið í haust. Það er að vísu ekki hægt að segja um það, hvað mikið hefur verið fækkað, en ég gæti hugsað, að það væri um 10–20%, sem nautgripum hefur fækkað. Það væri því þörf á því, að gerðar væru einhverjar ráðstafanir til þess að halda í horfinu og örva menn, hvað mjólkurframleiðsluna snertir, í stað þess að leggja stein í götu mjólkurframleiðslunnar, eins og nokkur hluti alþm. virðist vilja gera. Þessir menn hafa gert allt, sem þeim hefur hugkvæmzt, til þess að gera menn sem óánægðasta með mjólkurframleiðsluna. Og þessir menn höfðu með sér veðráttuna í sumar, sem varð til þess, að fækka varð nautgripum mikið, líklega um upp undir 15%. Samhliða skeður svo það, að þau ráð, sem til þess hafa verið höfð að örva haustmjólkurframleiðsluna undanfarið, með því að borga hana mun hærra verði til bænda en mjólk á öðrum tímum árs, er hæpið, að hægt sé að framkvæma nú, - þessi ráð er mjög vafasamt, að hægt sé að nota eftir ákvörðunum sex manna n. Þannig eru þarna tvö atriði, sem gera það að verkum, að það er ákaflega hætt við því, að sá litli mjólkurskortur, sem var í haust, sé ekki nema brot af því, sem vænta má, að verði næsta haust. Og þeir menn, sem staðið hafa að því að torvelda mjólkurframleiðsluna með öllu móti, sem þeir hafa getað, bera vissulega sinn hluta af ábyrgðinni á þeirri minnkun framleiðslunnar.

Skúli Guðmundsson Hv. 2. þm. N.-M. hefur nú tekið fram nokkuð af því, sem ég hafði ætlað mér að ræða um. En þó vil ég fara um þetta mál nokkrum orðum. Í grg., sem fylgir þessari þáltill. um rannsóknarnefnd mjólkurmála, er því haldið fram, að í þessum málum sé margt á huldu og margir hlutir óupplýstir. Það lítur út fyrir, að annaðhvort sé hv. flm. þáltill. svo fáfróður um þessa hluti, að hann viti ekkert um það, að í þessi átta ár, sem mjólkursamsalan er búin að starfa, hafa farið fram athuganir og rannsóknir á þessu fyrirtæki a. m. k. sex sinnum, - eða þá að hann kærir sig ekkert um að hafa það, sem sannast reynist í hverju máli, og halda því fram. Ég vil gera nokkra grein fyrir því, hverjar þessar athuganir hafa verið á þessum málum og hvenær þær hafa farið fram. Ég vil þá fyrst, áður en að því kemur, benda á það, að mjólkursölun., sem einnig starfaði sem stjórn samsölunnar, var, frá því að samsalan hóf starf sitt í janúar 1935 og til vors 1943 - eða í átta ár -, skipuð fulltrúum, ekki aðeins frá bændum og mjólkurbúum á verðjöfnunarsvæðinu, heldur einum fulltrúa frá Alþýðusambandi Íslands og fulltrúa frá bæjarstjórn Reykjavíkur, þannig að þessir aðilar hafa á hverjum tíma öll þessi ár haft hið ákjósanlegasta tækifæri til þess að fylgjast með gangi þessara mála og hafa vitanlega gert það. Ég vil þá minnast nokkuð á nefndir þær og einstaklinga, sem á þessu tímabili hefur verið falið að rannsaka mjólkurmálin og allt, sem snertir samsöluna. Í fyrsta lagi er sjö manna n. kosin 16. des. 1935, eftir að samsalan hafði starfað tæplega eitt ár. Í þeirri n. voru fulltrúar frá a. m. k. þremur stjórnmálaflokkum. Og þessi n. skilaði sameiginlegu áliti, eftir að hún hafði starfað að rannsókn málsins. - Þá er önnur n., sex manna n., skipuð 16. janúar 1936 til þess að endurskoða mjólkurlögin. Í þessari n. átti sæti einn mjólkurfræðingur og menn úr fjórum stjórnmálaflokkum. - Þriðja n. er skipuð í janúarmánuði 1938, tveim árum síðar. Þá n. tilnefndu mjólkurbúin, og voru í henni menn úr þremur stjórnmálaflokkum. Var n. falið að athuga ýmis atriði varðandi framkvæmdir þessara mála. - Ekki er allt búið enn. Næsta ár var skipuð fimm manna n. 14. október 1939, til þess að athuga sérstaklega einn þátt málsins, sem einkum snerti framleiðendur í nágrenni Reykjavíkur. Formaður hennar var löggiltur endurskoðandi. - Meira þurfti að rannsaka. Í fimmta lagi var skipuð n. 18. janúar 1940 til að athuga mjólkurmálið í heild, og skyldi hún athuga, hvernig sölufyrirkomulagið hefði reynzt og hver áhrif þess hefðu orðið á ýmsum stöðum í þau fimm ár, síðan skipulagið kom til framkvæmda, og hvað hugsanlegt væri að gera til umbóta í sambandi við fengna reynslu. Þessi fimm manna n. skilaði mjög ýtarlegu áliti. Og svo loks í sjötta lagi, - til þess að fylla nú kúgildið, - var á fundi, sem stjórnir allra mjólkurbúanna á verðjöfnunarsvæðinu og mjólkursölunefndin héldu að tilstilli þáverandi landbrh. og atvmrh., HermJ og ÓTh, í október 1940 til þess að ræða mjólkurmálið, samþ. í einu hljóði að fara þess á leit við ríkisstj., að hún réði Stefán Björnsson mjólkurfræðing til gaumgæfilegrar athugunar á máli þessu, þar með talið rekstri mjólkursamsölunnar og mjólkurbúanna. Ríkisstj. fékk Stefán Björnsson til þess að vinna að þessari athugun, og skilaði hann ýtarlegu áliti, sem dagsett er 12. maí 1941. - Til viðbótar þessu má svo benda á, að alla tíð, frá því að mjólkursamsalan tók til starfa, hafa reikningar hennar verið endurskoðaðir af löggiltum endurskoðanda, Birni E. Árnasyni. - Og nú kemur hv. þm. Snæf. (GTh) og segir: Þrátt fyrir allar þessar athuganir er margt á huldu í sambandi við þetta mál og margir hlutir óupplýstir. Það þarf að skipa eina n. enn til þess að rannsaka þessi mál. En það er ekki til þess að fá neitt upplýst, því að lítil von virðist til, að neitt verði betur upplýst en búið er í sambandi við þessi mál með öllum þeim mörgu n., sem skipaðar hafa verið mönnum úr mörgum flokkum. Ég efast um, að það takist að svipta þeirri hulu, sem hv. þm. Snæf. og aðrir slíkir tala um, að sé yfir þessum málum, þó að ein n. enn yrði skipuð til þess, ef það hefur ekki tekizt með þessum sex nefndum á þessum átta árum. En eftir till. hans á nú að skipa eina n. enn í þetta þrátt fyrir allar þessar athuganir. Ég held, að það hljóti öllum að vera ljóst, að það, sem hér er á ferð, er ekki fram borið, vegna þess að það sé í þessum efnum þörf rannsóknar. Málið hefur verið svo margrannsakað og þaulrannsakað, að það er engin þörf á slíku nú. Þessi þáltill. er til orðin af allt öðrum ástæðum. Og ég vil víkja nokkuð að því, af hverju hún er fram borin, hverjar orsakir þar raunverulega liggja til. Það mun hafa verið lítils háttar vöntun á mjólk hér í bænum nokkrar vikur í haust, eins og stundum hefur komið fyrir áður. En ég tel það vafalítið, að þessi mjólkurskortur hér í bænum í haust um skamman tíma hafi ekki verið til muna meiri en víða annars staðar á landinu. Það er svo á mörgum sveitaheimilum hér á landi, að það er lítið um mjólk snemma hausts, áður en snemmbærar kýr bera, og sama sagan er í ýmsum kaupstöðum og kauptúnum þessa lands, þó að á öðrum tímum árs sé sæmilega auðvelt fyrir menn að fá svo míkla mjólk sem þeir vilja. Ég er sannfærður um það, að mjólkurskorturinn hefur verið tiltölulega minni hér en víða annars staðar á landinu. Þessi mjólkurskortur er auk þess að verulegu leyti tilbúinn af dagblöðunum í Reykjavík. Þegar þau klifa á því, að mjólkurskortur sé í bænum, og hamra á því dag eftir dag og viku eftir viku, verður það til þess, að ýmsir fara að reyna að ná í meiri mjólk en þeir annars mundu gera. Og þetta veldur troðningi við mjólkurbúðirnar og ýmsum óþægindum, sem verða til þess, að sumir verða út undan, sem annars mundu fá viðunandi skerf af þessari vöru. Sósíalistar hafa einkum haft forgöngu í þessum aðfinnslum og þeim hvalablæstri, sem hefur verið hér í bæ út af þessu máli. Þeim virðist um þessar mundir vera sérstaklega uppsigað við fyrirtæki bænda, samvinnufélögin og önnur fyrirtæki bænda. Og þeir vilja með því að flytja hér á Alþ. sitt mjólkurfrv., sem frægt er að endemum, og með því að þeyta lúðurinn í blaði sínu um allt það ólag, sem þeir telja vera á þessum málum, vinna á móti fyrirtækjum bænda. Alþfl. vill vitanlega ógjarnan vera minni og tekur því undir sönginn í blaði sínu, og þeir hafa einnig látið ljós sitt skína í þinginu mennirnir, sem fastast hafa haldið því fram, að verkamenn ættu að fá að hafa viðskipti við setuliðið, sem hér dvelst. Þeir vilja banna bændum öll viðskipti við það og jafnvel ganga svo langt, að leggja til, að hætt sé að selja sjúkum mönnum mjólk, ef erlendir eru. Og þá kem ég að þætti Sjálfstfl. Auðvitað telur hann sér ekki annað fært en taka undir sönginn, - ekki til þess að halda fram því, sem rétt er, að þetta mál sé margrannsakað og að þeir, sem eitthvað vilja vita, ættu að byrja á því að lesa það, sem þær n. hafa álitið, er að þessu hafa starfað, - nei, í stað þess að lagfæra sönginn lendir hann á sömu fölsku nótunum og kveður og kyrjar þær af fullum hálsi, eins og orkan leyfir. Og af því að hann þarf að hafa sitt mjólkurmál í þinginu, - vitanlega eins og hinir, - lætur hann einn af bæjarfulltrúum sínum í Reykjavík, sem á sæti hér, flytja till. um pólitíska rannsókn á mjólkursamsöluna og mjólkurbúin. Ég hef þegar gert grein fyrir því, hve ástæðulaust allt þetta rannsóknarbrölt er, og hv. 2. þm. N.-M. hefur gert það einnig. Málið er fullrannsakað og þaulathugað. Það er vitað, að sölukostnaður samsölunnar hér í Reykjavík er miklu minni en hjá flestum, ef ekki öllum öðrum fyrirtækjum hér á landi, sem verzla með nauðsynjavörur. Þetta mál, sem hér liggur fyrir, er því ekki til þess að fá upplýsta þessa hluti, því að upplýsingar liggja þegar fyrir, ef hv. flm. þessa máls og aðrir slíkir bara nenntu því að kynna sér þau gögn, sem lögð hafa verið fram, heldur er þetta mál einn þáttur í þeim ofsóknarherferðum, sem nú eru svo mjög tíðkaðar gegn bændum og fyrirtækjum þeirra. Og þetta mál hefur gripið svo um sig, að meira að segja menn, sem sæti eiga hér á þingi sérstaklega fyrir sveitakjördæmi, hafa tekið þátt í þessum aðförum. Þannig hefur t. d. hv. þm. A.-Húnv., Jón á Akri, látið ginna sig til þess að taka þátt í þessum ofsóknum gegn fyrirtækjum bændastéttarinnar. Hann hefur verið ginntur svo langt, að hann meira að segja gengur fram fyrir skjöldu og gerist frsm. af hálfu þeirra manna, sem fyrst og fremst standa að þessum ofsóknum og eiga þar upptökin. Og svo rís hv. þm. A.-Húnv. hér upp ósköp sakleysislegur og segir: Ef allt er í lagi hjá þessum fyrirtækjum, er þetta bezt fyrir þau. Það er bezt fyrir samsöluna sjálfa, að rannsókn þessi fari fram, ef allt er í lagi, það er bezt fyrir hana sjálfa, að einni rannsóknarn. enn sé bætt við allar hinar sex, sem hafa starfað. - Ég vil bara vekja athygli á því, að þessar aðfarir, ef þær halda áfram ár eftir ár, geta orðið til þess m. a. að hrekja burt frá þessum fyrirtækjum þá starfskrafta, sem þau hafa nú og vitanlega ekki fá án verið. Það eru vitanlega takmörk fyrir því, hvað bjóða má þeim mönnum, sem veita þessum fyrirtækjum forstöðu og vinna við þau. Það er mjög vafasamt, ef þetta eru starfhæfir menn og eiga þess kost að vinna við fyrirtæki, sem eru látin nokkurn veginn í friði við störf sín, að þeir láti bjóða sér slíkt margendurtekið, þar sem til þess er ætlazt, að þeir eigi að vera á þönum fyrir þessar rannsóknarn., sem stöðugt er verið að kjósa og skipa og þessum starfsmönnum er fyrirskipað að láta upplýsingar í té. Það er hægt að eyðileggja fyrirtæki með því að láta þau engan starfsfrið hafa og hrekja þannig frá þeim þá menn, sem fyrir þau vinna. Sennilega er það þetta m. a., sem fyrir þeim mönnum vakir, er fyrir þessum málatilbúnaði standa. En hitt er öllu merkilegra, þegar þeir menn, sem valdir eru á þing úr sveitakjördæmum og telja sig til þess kosna fyrst og fremst að vera málsvarar framleiðenda í sveitum, láta ginna sig sem þursa til þess að taka þátt í þessum leik.