Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er um stofnlánadeild landbúnaðarins, landnám, ræktun og byggingar í sveitum. Með frv. er lagt til að mynda einn sjóð úr ræktunarsjóði og byggingarsjóði, er nefnist stofnlánadeild landbúnaðarins. Um þetta frv. hefur verið nokkuð rætt og ritað, áður en það er tekið fyrir hér í hv. deild, og er út af fyrir sig ekkert nema gott um það áð segja. Eitt dagblaðanna hefur tekið afstöðu til málsins, og hefur sézt þar, að frv. er talið árás á bændur, að það hindri uppbyggingu í landbúnaðinum, ef að lögum verður, að bændurnir eigi að greiða gengistöpin. Það verður að ætla, að þessar fullyrðingar blaðsins hafi verið skrifaðar, áður en frv. var lesið til enda, og hygg ég, að hv. þm., þegar þeir hafa kynnt sér frv. í heild, verði ekki á sömu skoðun og blaðið, og allra sízt þegar þess er gætt, að þeir, sem að frv. standa, greiddu atkv. með því, hv. þm. Framsfl., að leggja gjald á búvörur bænda til þess að byggja bændahöllina hér í Reykjavík, án þess að búnaðarsjóðirnir eða landbúnaðurinn fengi nokkuð þar á móti. Það er vitað mál, að þetta gjald var allmikið umdeilt, þegar það var lögfest. Ég skal ekki fara út í það, en afstaða mín til þess gjalds, þegar það var á dagskrá, markaðist af því, að það væri ekki bændunum sérstaklega til gagns að byggja stærra en svo, að það nægði yfir þeirra starfsemi, og að það væri eðlilegt, að Þeir legðu kapp á að byggja yfir sig og gera jarðabætur í sínum sveitum, áður en það væri gert. Hitt hefði mátt koma á eftir. Það er þess vegna fróðlegt að vita, eftir að hv. þm. hafa kynnt sér frv., sem nú hefur legið á borðum þeirra í nokkra daga, hvort afstaðan getur orðið eitthvað lík og ég hef lýst í blaðinu. Það hefur einnig verið sagt, sem er nokkuð ótrúlegt, en sennilega aðeins í hita dagsins, að óathuguðu máli, að lánasjóðir landbúnaðarins hafi orðið út undan að því leyti, að öllum bönkum og sjóðum hafi verið bætt það gengistap, sem þeir urðu fyrir, en lánasjóðir landbúnaðarins skildir eftir. Hér er um svo mikil öfugmæli að ræða, að hv. þm. hljóta að vera sammála um það, þegar þeir hafa kynnt sér málið, að það þarf ekki að eyða tíma til umr. um það. Það er vitað, að bönkum hefur ekki verið bætt gengistapið, heldur hefur gengishagnaðurinn verið tekinn af bönkunum. Hlutunum er gersamlega snúið við, og er vitanlega hægt að færa gild rök fyrir því, ef þess gerist þörf, ef einhverjir hv. þm. ætla að verja það, sem hefur verið sagt að óathuguðu máli í hita dagsins af einhverjum flokksbróður. Með þessu frv., sem hér er um að ræða, er lagt til, að búnaðarsjóðunum verði ekki aðeins bætt gengistapið að fullu, heldur miklu meira. Það er lagt til, að þeir fái árlega margfalt meira en sem nemur hallanum vegna gengistapsins. Og það er þess vegna, sem þetta frv. er gott, ekki aðeins fyrir nútíðina, heldur og ekki síður fyrir framtíðina, Því að verði það lögfest, þá gerir það búnaðarsjóðunum fært að auka útlán og efla landbúnaðinn, verða sú styrka stoð, sem landbúnaðurinn þarf á að halda. Og það er eðlilegt, að það sé athugað, hvers virði Það er að bæta gengishallann út af fyrir sig. Það er vitanlega spor í rétta átt. Og að því miðar það frv., sem hér er á dagskrá í dag og flutt af hv. þm. Framsfl. Það er vitanlega spor í rétta átt, en það bara nær allt of skammt, því að þótt það frv. verði lögfest eitt út af fyrir sig, verða sjóðirnir vanmegnugir, algerlega vanmegnugir að lána og búa áfram við fjárskort. Það er þess vegna ekki nema aðeins spor í rétta átt, það frv., sem hv. framsóknarmenn hafa lagt fram. Það verður meira að ske, ef sjóðirnir eiga að byggjast upp, ef þeir eiga að geta innt af hendi það hlutverk, sem þeim er ætlað. En það munu þeir gera og geta, eftir að þetta frv. hefur verið lögfest. Þá munu sjóðirnir fá miklu meira fé til umráða en þeir áður hafa haft og geta hækkað útlánin og tekið að sér að lána t.d. út á vélar og annað, sem aldrei hefur verið hægt að lána út á áður vegna fjárskorts. Það er vitanlega höfuðatriði, að sjóðirnir geti byggt sig upp og geti fengið nauðsynlegt fjármagn til umráða, og það er það, sem ræður mestu um uppbyggingu landbúnaðarins, bæði nú og eftirleiðis, hvort landbúnaðurinn á greiðan aðgang að hagstæðum lánum. Það skal tekið fram, að eftir að þetta frv. hefur verið lögfest, er ætlunin að lengja lánstíma ræktunarsjóðs, - sem ekki heitir á eftir ræktunarsjóður, - stofnlánadeildarinnar í 20 ár út á útihús og ræktun, svo sem áður var, en það hefur verið, eins og kunnugt er, nú um tveggja ára skeið til 15 ára. Þetta verður gert, ef frv. verður lögfest, vegna þess að sú uppbygging, sem í frv. felst, leyfir það. Ég vil þá í nokkrum orðum lýsa því. hvaða tillögur eru í frv., sem gera það fært að byggja sjóðina upp eins og ég hef lýst. Það þarf vitanlega ekki að taka það fram, að stofnlánadeildin á að vera tengd Búnaðarbanka Íslands á sama hátt og ræktunarsjóður og byggingarsjóður eru nú. Samkv. 3. gr. er, auk núverandi eigna ræktunarsjóðs og byggingarsjóðs, lagt til. að stofnlánadeildin fái nýtt stofnfé, 60.5 millj. kr., sem ríkissjóður hefur ýmist lánað stofnlánasjóðum landbúnaðarins eða greitt vegna þeirra í áföllnum ábyrgðum. Þannig eignast stofnlánadeildin strax nokkurn höfuðstól, í stað þess að sjóðirnir skulda nú 34 millj. kr. Það er sem sagt öfugur höfuðstóll hjá þessum deildum nú, sem nemur 34 millj. kr. Samkv. 4. gr. er gert ráð fyrir, að stofnlánadeildin fái tryggðar miklar árlegar tekjur. Í fyrsta lagi er lagt til, að núv. fjárframlag verði óbreytt. Það er 4 millj. kr. á ári. í 2. og 3. tölul. er lagt til, að bændastéttin og ríkissjóður leggi fram að jöfnu árlegt tillag til stofnlánadeildarinnar. Með hliðsjón af því alvarlega vandamáli, sem hér er við að fást, og mikilvægi þess fyrir alla framtíðaruppbyggingu landbúnaðarins í landinu er lagt til að leggja 1% gjald á framleiðsluvörur landbúnaðarins, sem ákvarðast og innheimtist á sama hátt og 1/2% gjald til búnaðarmálasjóðs og 1/2% gjald til bændahallarinnar, eins og það er nú innheimt. Það skal tekið fram, að þetta 1/2% gjald til bændahallarinnar fellur niður lögum samkvæmt á Þessu ári. Mér er ekki kunnugt um, hvort þeir, sem stóðu að samþykkt þessa gjalds á sínum tíma, óska eftir, að það verði framlengt. En verði það ekki framlengt, verður hér ekki um að ræða nema 1/2% hækkun á búvörur bænda, og fá þeir þá stóran hluta annars staðar frá, eða mætti segja, að þeir greiddu í viðbótargjald frá því, sem nú er, aðeins 1/9-1/8 hluta af árlegum tekjum deildarinnar. Það er erfitt að áætla nákvæmlega tekjur af gjaldinu, en miðað við framleiðsluverð og framleiðslumagn nú má áætla það á næsta ári 8 millj. 240 þús. Eins og kunnugt er, hefur sjávarútvegur í mörg undanfarin ár greitt útflutningsgjald af sjávarafurðum, og nemur það nú 6.15%. Að vísu fær sjávarútvegurinn talsverðan hluta af þessu aftur í gegnum tryggingar og fleira. En það mun vera nú 1.8% af útflutningsverði sjávarafurða, sem lagt er í fiskveiðasjóð. Þetta gjald hefur gert það að verkum, að fiskveiðasjóður er þegar orðinn öflug stofnun, sem lánar út á fiskiskip. En fiskveiðasjóður hefur á undanförnum árum fengið aðeins lítið framlag á móti þessu gjaldi, sem lagt hefur verið á sjávarútveginn. En sjávarútvegurinn á vegna þessa gjalds, sem hefur verið lagt á útflutningsvöruna, öfluga lánastofnun, sem er útveginum alveg ómissandi. Það er lagt til, að lagt verði gjald á útsöluverð mjólkur og rjóma og á heildsöluverð allra annarra landbúnaðarvara, er nemi 0.75% af verði til framleiðenda. Þessi 0.75% bætist við útsöluverð vörunnar, og er gert ráð fyrir, að það nemi 5.5 eða jafnvel 6 millj. á ári. Þetta er alveg nýtt í löggjöf hér á landi, en fyrirmyndina má sækja til Noregs, að verkamannastjórnin þar hefur lagt gjald á búvörur, útsöluverðið, og er það viðurkenning á því, að Norðmenn líta svo á, að landbúnaðurinn sé ekki aðeins fyrir bændurna, heldur fyrir þjóðarheildina. Um leið og lagt er til að lögfesta þetta ákvæði hér, er það einnig viðurkenning af löggjafans hendi, að landbúnaður á Íslandi sé fyrir alla þjóðina og það sé þess vegna ekki aðeins eðlilegt, að ríkissjóður leggi fram ríflegan skerf til þess að bæta gengishallann og til þess að byggja upp þessa starfsemi, heldur einnig hinn almenni neytandi, um leið og hann kaupir vöruna. Það má þess vegna gera ráð fyrir, að hinn árlegi tekjustofn deildarinnar verði: 8.24 milli., 1% frá bændum, sama upphæð úr ríkissjóði, það eru 16,5 millj., 4 milli. fast gjald úr ríkissjóði. 20.5 millj., 5.5 millj. eða jafnvel 6, 0.75% gjaldið, það eru 26 millj. En auk þess má meta nokkurs stofnframlagið, sem ríkissjóður leggur fram nú þegar. Væri miðað við 12 ár og 7.5% vexti af þessu stofnfé, jafngildir það rúmlega 9 millj. kr. á ári fyrir stofnlánadeildina, þannig að hér eru sama sem 35 millj. kr. árlegar tekjur í stofnlánadeildina. Ég vænti þess, að þegar hv. þm. hafa áttað sig á þessum atriðum, geri þeir sér ljóst, að þetta frv. stefnir ekki að því að hindra uppbyggingu landbúnaðarins. Það stefnir ekki að því að leggja byrðar á landbúnaðinn og láta bændurna greiða gengistöpin. Ég veit, að hv. þm. í Ed. gera sér fulla grein fyrir því, hverja þýðingu þetta mál hefur. Ég veit, að þeir gera sér ljóst, að sé reiknað með 1% gjaldi af vörum, þá borga bændur ekki 1/4 af því, sem deildin fær árlega. Og sé reiknað með aðeins 1/2% nýju gjaldi, sem kannske vært eðlilegra að gera, þá væri þetta milli og 1/9 og 1/8 hluti, og væri það borið saman við það, sem útvegurinn greiðir, og það, sem hann hefur fengið úr ríkissjóði, þá held ég, að þeir, sem tala fyrir landbúnaðinn, mundu ekki segja, að bændurnir ættu í þessu tilfelli að fá sama rétt og útgerðin, vegna þess að þarna er um annan og meiri rétt að ræða en útgerðin hefur búið við. Ég veit, að einhverjir munu segja, að það sé erfitt fyrir bændur að borga 1% gjald, vegna þess að þeir fái ekki fullt grundvallarverð fyrir afurðirnar og þeir fái ekki útgjaldaliði við framleiðsluna viðurkennda. En það var ekki heldur, þegar bændahallargjaldið var lögfest. Þá höfðu bændur ekki útflutningstryggingu. þá fengu þeir ekki viðurkennda kostnaðarliði í grundvellinum, og var verðgrundvöllurinn vitlaus eins og hann er nú. En þá var það þannig, að þeir fengu ekki það verð, sem skráð var eftir grundvellinum, vegna þess að það vantaði útflutningstryggingu, og ég efast um, að bændur hafi þá verið nokkru færari um að bera gjöld heldur en það 1% gjald, sem nú verður lagt á. Það vitanlega miðast ekki við það, að bændurna vanti á næstu árum viðurkenningu á útgjaldaliðum við búrekstur, jafnvel þó að það vanti nú. Það hlýtur að koma að því, að þeir liðir, sem hægt er að færa rök fyrir til útgjalda við búreksturinn, verði viðurkenndir, og jafnvel þótt það gengi illa og fengist ekki, þá er nauðsynin svo brýn að byggja upp lánasjóði landbúnaðarins, að á því veitur framtíð íslenzks landbúnaðar, að það megi takast. Samkv. 5. gr. tekur stofnlánadeildin að sjálfsögðu við öllum skuldbindingum, sem ræktunar- og byggingarsjóður hafa haft. Sú breyting er gerð á gildandi ákvæðum um lán út á framkvæmdir, að bætt er við framkvæmdum í sambandi við lax- og silungseldi, sem ætla má að verði í vaxandi mæli hér eftir. Það hefur sem sagt ekki vantað að undanförnu heimildir til þess að lána út á vélar, vinnslustöðvar og annað tilheyrandi landbúnaðinum. Það hefur einfaldlega ekki verið gert, vegna þess að það hefur vantað fé. Og einmitt vegna þess, að þessar heimildir voru í lögum, þurfti litlu við að bæta. Þá er gert ráð fyrir lánum allt að 60% kostnaðarverðs, sem nú er í lagaákvæðum um ræktunarsjóð. Og það er fellt niður gildandi ákvæði um lánsupphæðir til byggingar íbúðarhúsa, því að það var algerlega úrelt, enda ekki eftir því farið. Öðrum ákvæðum er lítið breytt í sambandi við væntanlegar lánveitingar. Þá er vitanlega ákvæði um tryggingar fyrir lánum í samræmi við gildandi lög. Tekið er í 9. gr. ákvæði um lánstíma á lánum, bæði í byggingarsjóði og ræktunarsjóði, og gert ráð fyrir, að lánstími verði nánar ákveðinn með reglugerð, en lánstími út á íbúðarhús í sveitum hefur verið 42 ár og úr ræktunarsjóði lengst af 20 ár, og er gert ráð fyrir að lengja lánstímann til framkvæmda, byggingar útihúsa og ræktunar, eins og ég áðan sagði, aftur upp í 20 ár. Þá er ekki heldur ákveðið í þessum lögum með vaxtafótinn, því að eins og vitað er vegna ákvæða laga um efnahagsmál, eru vextir ákveðnir með öðrum hætti. Það gerir Seðlabankinn í samráði við ríkisstj. En það þykir hins vegar rétt að mæla fyrir um vaxtamismun, og er gert ráð fyrir, að það verði eins og áður, að vextir hafa alltaf verið hærri á lán til íbúðarhúsabygginga heldur en úr ræktunarsjóðnum. Er gert ráð fyrir, að það verði framvegis sami mismunur. Þá er, eins og verið hefur, samkv. 11. gr. gert ráð fyrir, að ríkissjóður sé ábyrgur fyrir öllum skuldbindingum fyrir stofnlánadeildina, eins og er fyrir ræktunar- og byggingarsjóð. Þrátt fyrir þá uppbyggingu, sem augljós er samkv. þessu frv., verður að gera ráð fyrir, að stofnlánadeildin taki lán fyrstu árin, og þess vegna er lánsheimild í 12. gr., og má þá ætla, að aðallega verði tekin lán innanlands og að það verði, eftir að augljóst er, að stofnlánadeildin byggir sig upp og getur staðið undir lánunum, greiðara en áður, þegar um það var að ræða að útvega uppbyggingar- og ræktunarsjóðslán s.l. 2 ár. Ég komst í kynni við það, þegar ég talaði við Seðlabankann, hvernig þeir litu á það í Seðlabankanum að lána ræktunarsjóði og byggingarsjóði, eins og rekstur þeirra hefur verið. Það var beinlínis skilyrði frá þeirra hendi, til þess að geta lánað þessum sjóðum, að rekstrargrundvöllur þeirra yrði á annan veg en verið hefur. Og það er vitanlega ekkert að undra, Þótt svo sé, þegar um það er að ræða að lána einni stofnun, jafnvel þótt ríkisábyrgð sé á bak við. Það má einnig hugsa sér að taka eitthvert erlent lán til þess að lána vinnslustöðvum og jafnvel út á vélar til stutts tíma. Það er t.d. kunnugt, að Mjólkursamsalan og fleiri stöðvar mundu glaðar taka erlent lán og kemur ekki til hugar raunverulega annað, eða lán t.d. í gegnum Búnaðarbankann, sem væri endurlánað með gengisklásúlu. Það er svo mikið fjármagn, sem þarf þannig á einn stað, að þeim kemur ekki til hugar, að það sé hægt að fá það innanlands. Hins vegar kemur vitanlega ekki til mála, að bændur geti tekið lán með gengisklásúlu til byggingar, ræktunar eða annars, nema ef það væri þá að einhverju leyti til vélakaupa og væri til skamms tíma. Það gæti verið til athugunar. Það er kunnugt, að veðdeildin hefur búið við algeran fjárskort undanfarin ár og alls ekki getað innt það hlutverk af hendi, sem henni er ætlað. Samkv. 13. gr. þessa frv. er gert ráð fyrir, að stofnlánadeildin geti keypt bankavaxtabréf af veðdeildinni allt að 10 millj. kr. á ári. Og það mundi gera veðdeildinni fært að lána samkv. þeim reglum, sem henni var upphaflega ætlað að gera. Og 10 millj. kr. á ári er sú upphæð, sem tvö síðustu búnaðarþing hafa samþykkt og óskað eftir, að ríkisstj. hefði forgöngu um að útvega veðdeildinni, 10 millj. kr. á ári. 14.–21. gr. eru algerlega í samræmi við gildandi ákvæði. Um byggingarsjóð og ræktunarsjóð eru ákvæði í lögum um Búnaðarbanka íslands, en ekki þykir þó ástæða til að gera nú breytingu á þeim lögum, heldur láta nægja almennt ákvæði, er í 22. gr. felst. í sambandi við innheimtu álags á landbúnaðarvörur er ekki ákveðið í þessu frv., hvernig að því skuli farið, það verður gert með reglugerð og sennilega með svipuðum eða sama hætti og búnaðarmálasjóðsgjaldið er innheimt. Um aðrar greinar frv. er í rauninni ekkert að segja. Það er aðeins breytt orðalagi í samræmi við aðrar breytingar á frv. Ég hygg, að hv. alþm. séu sammála um þá miklu þarf, sem fyrir því er að byggja upp lánasjóði landbúnaðarins. Það þarf þess vegna ekki að eyða mörgum orðum til þess að rökstyðja það, og þegar núv. ríkisstj. var mynduð, var gefin yfirlýsing um, að hún mundi leitast við að koma styrkum stoðum undir þessar stofnanir, og á grundvelli þeirrar yfirlýsingar var skipuð nefnd til þess að gera tillögur um uppbyggingu og endurreisn sjóðanna. Það var mikið starf, og starfaði nefndin í samráði við ríkisstj. í nefndinni voru upphaflega Magnús Jónsson bankastjóri og alþm., Jóhannes Nordal bankastjóri og Gunnlaugur Briem ráðuneytisstjóri. Síðar var bætt við í nefndina Jóni Þorsteinssyni alþm., sem var með í samningu frv. undir lokin. Eins og augljóst er þeim, sem lesa frv., miðar það að því að efla sjóðina, koma styrkum stoðum undir þá og gera þá bæra um að auka útlánin og verða landbúnaðinum meiri og styrkari stoð en búnaðarsjóðirnir hafa verið á undanförnum árum. Skal þó ekki lítið gert úr því. sem búnaðarsjóðirnir hafa verið landbúnaðinum undanfarið, enda þótt þeir vegna fjárskorts hafi alltaf lánað minna en nauðsyn bar til, og vegna þessa fjárskorts hafa safnazt lausaskuldir hjá landbúnaðinum, sem nú er verið að gera ráðstafanir til að losa bændur við. Frv. fylgja skýrslur og útreikningar um efnahagsrekstur op greiðsluyfirlit byggingar- og ræktunarsjóðs. Það sýnir annars vegar, hvaða ástand skapast með því að hafast ekkert að, og hins vegar, hvernig sjóðirnir byggja sig upp, ef þetta frv. verður að lögum. Og ég, vil sérstaklega biðja hv. alþm. að lesa þessar töflur og þessar skýrslur vel og greinilega og átta sig á þeim, því að þær sýna svo glögglega að ekki verður um villzt, að sjóðirnir byggja sig mjög ört upp, að stofnlánadeild landbúnaðarins verður sterk stofnun sem ræður yfir miklu fjármagni, meira fjármagni en ýmsir okkar hafa áður látið okkur dreyma um að mundi skapast og safnast fyrir í stofnlánadeildum, sem landbúnaðurinn á að njóta góðs af. En áður en við förum út í það, er rétt að gera sér grein fyrir, jafnvel þótt hv. þm. hafi gert það áður, hvaða ástand hefði skapazt hjá byggingarsjóði og ræktunarsjóði með því að hafast ekkert að. Ef ekkert hefði verið hafzt að og miðað við óbreytt ástand gæti byggingarsjóður ekkert lánað, en greiðsluhalli hans næmi 50 millj. kr. næstu 14 árin. Og á fskj. III má sjá árlegan rekstrarhalla ræktunarsjóðs. Hann var 1961 6 millj. kr., en 1970 mundi hann verða 16.5 millj. kr. Skuld ræktunarsjóðs í árslok 1961 nam 52.5 millj. kr. umfram eignir. Að óbreyttu ástandi héldi hagur sjóðsins áfram að versna þannig að 1970 væri skuld umfram eignir 156 millj. kr. Ástæðan er vitnalega aðallegar gengishallinn, en hann er um 156.5 millj. kr., og útgjaldaaukning vegna hans, og ég skal þess vegna ekkert gera lítið úr því, það er vitanlega mikils virði fyrir sjóðina að losna við gengishallann. En þeir verða eigi að síður fávana. Þeir byggja sig ekki upp og verða févana, og það þarf þess vegna meira að gera, ef ætlazt er til að sjóðir landbúnaðarins verði það aflögufærir og geti lánað eins og nauðsyn ber til, til þess að uppbygging verði í landbúnaðinum eins og æskilegt er En þetta frv. leggur til, að hvort tveggja sé gert. að gengishallinn verði að fullu greiddur með hækkuðu framlagi ríkissjóðs og að sjóðirnir verði byggðir upp, sbr. fskj. II með frv. Það sýnir, hvernig stofnlánadeildin byggist upp. að eigið fé stofnlánadeildar vex mjög ört. Árið 1962 mundi stofnlánadeildin hafa eigið fé 31.7 millj. kr. og þarf þess vegna að taka lán á þessu ári til þess að geta innt af hendi það, sem þarf að gera í sambandi við lán á þessu ári, og einnig það, sem er að nokkru leyti eftir frá fyrri árum. 1963 verður eigið fé deildarinnar komið upp í 50 millj., 1964 56.5 millj.. 1965 61.6 millj., 1970 101.6 millj, og 1975 148.4 millj. Þetta er miðað við óbreytt verðlag, en hækki verðlagið, þá hækkar einnig framlag til deildarinnar, þannig að lánsfjármáttur deildarinnar ætti lítið að minnka, þótt verðlagið hækkaði. Það er þess vegna ljóst, að ef hv. þm. athuga fskj. og töflurnar, sem frv. fylgja, og greiðsluyfirlitin, þá verður það ljóst, að stofnlánadeildin verður á tiltölulega skömmum tíma mjög sterk stofnun. Efnahags- og rekstrarreikninginn geta menn séð á fskj. I, sem fylgir frv. í árslok 1961 er öfugur höfuðstóll ræktunarsjóðs og byggingarsjóðs um 45 millj. kr., í árslok 1962 verður réttur höfuðstóll, ef frv. verður lögfest, 28.3 milli. kr., í árslok 1963 47.7 millj., í árslok 1956 93.2 millj., í árslok 1967 148.8 millj., í árslok 1970 255 millj. og í árslok 1975 507.1 millj., höfuðstóll deildarinnar. Ég hef ekki reiknað út, hvað deildin hefur yfir að ráða á árinu t.d. 1980, þegar höfuðstóllinn er kominn upp í 507 millj. og árlegur rekstur kominn upp í 60 millj. Þá náttúrlega byggist þetta ótrúlega ört upp, og þarna höfum við undirstöðuna og trygginguna fyrir áframhaldandi uppbyggingu í íslenzkum landbúnaði. Á fskj. í má einnig sjá rekstraryfirlit. og það sýnir, að rekstrarafgangur stofnlánadeildarinnar hækkar ár frá ári og tryggir öra uppbyggingu hennar. Búnaðarsjóðirnir hafa á undanförnum árum fengið allmikið fé úr mótvirðissjóði, eins og hv. þm. er kunnugt um, eða helminginn af fé mótvirðissjóðs. Framkvæmdabankinn hefur haft milligöngu með þau lán. Vaxtakjörin hafa verið óhagstæð, eins og sjá má af fskj. V með frv. Með óbreyttum vaxtahalta af lánum úr mótvirðissjóði mundi sjóðurinn tapa 100 millj. kr. í vaxtahalla á 15 árum. Þetta er vitanlega algerlega óþolandi ástand. Þess vegna hafa verið teknir unn samningar við Framkvæmdabankann um lækkun vaxta á eldri lánum og einnig þeim lánum, sem hér eftir verða tekin úr mótvirðissjóði, um niðurfærslu á vöxtunum, þannig að það verði a.m.k. enginn vaxtahalli á þessum lánum og helzt að vextirnir verði færðir það langt niður, að það verði enginn vaxtahalli. Ég get fullyrt það hér, að Framkvæmdabankinn er mjög vinsamlegur í þessu máli og þess vegna full ástæða til þess að ætla, þó að ekki sé rétt að fullyrða fyrr en máli er lokið, að samningar takist við Framkvæmdabankann um þetta atriði. Frv. miðar að því að gera það mögulegt, eins op, áður hefur verið sagt, að hækka lán til landbúnaðarins og veita lán út á vélar og aðrar framkvæmdir, sem hefur ekki verið unnt að sinna áður vegna fjárskorts. Og þegar hv. þm. gera sér grein fyrir því, hvernig deildin byggist upp, mun enginn verða í vafa um, að þetta er mögulegt. Það verður náttúrlega nú í fyrstu að bæta þetta upp með lánum, en frv. þetta, eftir að bað hefur verið lögfest, gerir mögulegt að fá lán, því að augljóst er, að stofnlánadeildin er þess virði með þeirri uppbyggingu, sem hér er gert ráð fyrir að lögfesta. Ég hef hér hjá mér töflu um útflutningsgjald af sjávarafurðum, en ég drap á það fyrr í ræðunni, hvað það væri, og sé ekki ástæðu til þess að fara lengra út í það að sinni og þá sízt vegna þess, að hv. þm. er kunnugt um, að ég ætla, hvernig það er framkvæmt. Það er augljóst, að með stofnframlagi ríkissjóðs, 60.5 millj., er ekki aðeins réttur við sá öflugi höfuðstóll, sem nú er, heldur einnig lagður hornsteinn áð þeirri mikilvægu uppbyggingu, sem felst í fjáröflun þeirri, sem lagt er til að verði lögfest. Og eins og ég áðan drap á, hefur sjávarútvegurinn byggt upp sína lánastofnun á útflutningsgjaldi án þess að fá nokkuð að ráði á móti frá ríkissjóði eða annars staðar frá, og það er áreiðanlegt, að enginn útgerðarmaður væri þess fýsandi, að útflutningsgjaldið, sem gengur til fiskveiðasjóðs, yrði fellt niður. Þá má einnig geta þess, að nú er fyrir hv. Ed. frv., sem var lagt fram fyrir síðustu helgi, um hlutatryggingasjóð, og í því frv. er lagt til, að 11/4 % verði lagt á sem útflutningsgjald af sjávarafurðum, sem gengur í hlutatryggingasjóð. Þetta er nokkuð hliðstætt því. sem hér er lagt til með búvörugjaldið, að öðru leyti en því. að prósenttalan er miklu hærri á sjávarafurðum heldur en hér er lagt til að verði og að útvegurinn fær ekkert svipað á móti í fiskveiðasjóð eða til sinnar starfsemi eins og lagt er til með þessu frv. Ég hef minnzt á það áður, hversu mikið Það er, sem stofnlánadeildin fær árlega í tekjum. Það er í fyrsta lagi 8.24 millj., áætlað á næsta ári, 1% gjald af búvörum, sama upphæð á móti úr ríkissjóði, 16.5 millj., 4 millj. fast gjald og 5.5–6 millj., sem kemur sem álag á útsöluverð landbúnaðarvara, þannig að þetta eru 26–27 millj. kr., og sé reiknað með í 12 árum og 71/2% vöxtum af 60.5 millj. kr. framlagi ríkissjóðs, Þá jafngildir það rúmlega 9 millj. kr. á ári, þannig að árlegar tekjur stofnlánadeildarinnar eru samkv. þessu 35 millj. kr. og fara vaxandi með ári hverju, eins og greinilega kemur fram á þeim töflum og útreikningum, sem fylgja með frv. Það er þess vegna ljóst, að þetta frv, gerir ekki ráð fyrir því, að gengishallinn verði aðeins bættur, það er svo augljóst. Það er rétt, að með því frv., sem hv. framsóknarmenn hafa flutt, er gert ráð fyrir að bæta gengishallann, að ég ætla að fullu, sennilega alveg að fullu, en þá er gert ráð fyrir, að það séu 10 millj. kr. á ári. Ég hygg, að þeir útreikningar séu réttir, a.m.k. í aðalatriðum, og engin ástæða til Þess að rengja Það. En hér er ljóst samkv. Þessu frv., að greiðsla ríkissjóðs verður á árinu 1963, bein greiðsla ríkissjóðs, 21 millj. 740 þús., sé miðað við árlegar greiðslur af þessum 60.5 millj. kr., sem þegar eru lagðar fram, og reiknað með þeim vöxtum, sem þessi upphæð gefur. Og auk þess kemur annars staðar frá en frá bændunum 51/2–6 millj. kr. Þá sjáum við það, hversu miklu lengra þetta frv. gengur en hitt frv., og það má segja, að hv. framsóknarmenn í sinni stjórnarandstöðu hafi, eftir að ljóst var, hvernig komið var fyrir búnaðarsjóðunum, sýnt hógværð í kröfum á hendur ríkissjóði með því, að í þessu frv., sem þeir nú hafa lagt fram, er gert ráð fyrir að dreifa þessu í árlegar greiðslur, öfugt við það, sem var í fyrra frv., þar sem ætlazt er til, að ríkissjóður taki summuna í einu. En ég veit, að hv. þm., sem hafa ætlað að gera að þessu leyti vel við búnaðarsjóðina, eru mér sammála um það, að jafnvel þótt Þeirra frv. væri lögfest, þá gengur það of skammt til þess að gera búnaðarsjóðina færa um að veita lán til landbúnaðarins eins og nauðsyn ber til. Ég tek þetta fram hér, án þess að ég sé á nokkurn hátt að gera lítið úr þessu frv. Ég met það sem viðleitni og sem örþrifaráð, sem menn grípa til, þegar augljóst er, að komið er í vandræði, því að það erum við öll hér í þessari hv. deild áreiðanlega sannfærð og sammála um, að ástand búnaðarsjóðanna í dag er í fullkomnum vandræðum, og ég veit þess vegna, að hv. þm. eru mér fyllilega sammála um, að sá dráttur, sem orðið hefur á því að flytja þetta frv., er fyllilega eðlilegur, vegna þess að leiðin út úr ógöngunum var vitanlega alls ekki greið. Ég hitti einn hv. framsóknarþm. í gær og átti tal við hann, og hann sagðist hafa lesið frv. og hann sæi það, að með þessu móti væri greitt úr málinu vel og farsællega, að hann taldi. Og ég veit, að fleiri hv. þm. Framsfl. munu taka undir þetta og vitanlega flestir kjósendur flokksins 

Hvaða þingmaður var þetta?

Það er ekkert leyndarmál, hvaða þm. þetta er, því að ég veit, að það verða fleiri þm. Ég vona, áð hv. 1. þm. Vesturl. beri gæfu til þess að fylgja góðu máli, og ég ætla ekki að trúa Því. að hann komi hér upp í ræðustólinn og segi, að hér sé ekki um gott mál að ræða. Ef hann gerir það, þá getum við talað saman um málið frekar. Ég minntist á það í upphafi ræðu minnar, að það hefði verið sagt, að bönkunum og öðrum sjóðum en landbúnaðarsjóðunum hefði verið bætt gengistapið að fullu, en lánasjóðir landbúnaðarins hefðu orðið út undan. Sannleikurinn er sá, og það veit ég, að hv. þm. Ed. vita, að það hefur engum sjóðum verið bætt gengistap, engum sjóðum nema landbúnaðarsjóðunum, það er lagt til, að þeim verði bætt gengistapið og miklu meira en það. Ef einhver vill enn halda því fram, sem sagt var í hita dagsins í hv. Nd. og prentað var í Tímanum, þá væri eðlilegt, að Það væri nefndur einhver sjóður, sem hefur fengið gengisfauið bætt. Ríkissjóður fékk gengistapið bætt, og hann tók gengishagnaðinn af bönkunum, sem var 40 millj, kr., og hann fékk 112 millj. kr. af mótvirðisfé, sem var geymt á bundnum reikningi í Seðlabankanum, einnig upp í sin töp. En gengistap Seðlabankans var 80 millj. kr., og hann varð vitanlega sjálfur að bera þáð. Ég veit, að hv. þm. Ed. taka sér ekki orð í munn, þar sem þessum hlutum er alveg snúið við. Ég vænti þess, að þegar hv. þm. hafa kynnt sér frv., eins og ég vænti að þeir hafi nú þegar gert, þá verði þeir mér sammála um, að hér sé verið að byggja upp trausta stofnun, sem landbúnaðurinn muni njóta góðs af. Og eins og töflurnar sýna, sem fylgja með frv., er þáð séð, að árið 1965 verður eigið fé stofnlánadeildarinnar 61.7 millj., 1970 101.7 millj. og 1975 148.4 millj., og hækki verðlag, minnki kaupmáttur, þá hækkar þessi fjárhæð nokkurn veginn, ekki kannske alveg í hlutfalli við það, en mikið til samræmis við það. Og þá er einnig rétt að hafa í huga og má endurtaka, að öfugur höfuðstóli í árslok 1961 er 34.67 millj., réttur höfuðstóli í árslok 1965 verður 93.2 millj., í árslok 1970 255 millj. og í árslok 1975 507.1 millj. Og þegar þetta liggur fyrir, dettur mér ekki í hug að ætla, að einhver ætli að fullyrða, að hér sé verið með mál, sem kemur ekki landbúnaðinum að miklu gagni, að hér sé verið með eitthvert hégómamál eða með þessu sé verið að leggja byrðar á bændur, að með lögfestingu þessa frv. sé verið að hindra framgang og uppbyggingu landbúnaðarins. Ég veit, að hv. þm., ef þeir vilja líta á þetta mál með sanngirni og láta dómgreindina ráða, Þá verða þeir sammála mér um það, að þessi lausn málsins er sú bezta, sem hægt var að fá. Og ég er því sannfærðari um það, þegar hv. framsóknarmenn, sem vissulega vildu leysa málið, - það efast ég ekkert um, - höfðu ekki annað fram að bera en það frv., sem hér liggur fyrir á dagskránni í dag og fer fram á að leiðrétta gengishallann, en ekki annað. Þegar uppbygging stofnlánadeildarinnar er komin vel á veg, eins og sýnt er að verður eftir stuttan tíma, þá má segja, að hana muni ekki mikið um að kaupa af veðdeildinni bankavaxtabréf fyrir 10 millj. kr. árlega. Það má hins vegar segja, að hún geti það ekki af eigin fé fyrstu árin. En eins og áður hefur verið að vikið, er ætlunin fyrstu árin að afla deildinni fjár með lánum. Og ég hef rökstudda ástæðu til þess að ætla, að ef þetta frv. verður lögfest, liggi peningar lausari fyrir en áður fyrir stofnlánadeildina, sem komin er á fjárhagslegan grundvöll, eftir að þessi löggjöf er komin á. Til þess að ekki þurfi í hvert sinn, sem lán þarf að taka, að leita heimildar, er gert ráð fyrir með þessu frv., að stofnlánadeildin hafi heimild til þess að taka alls allt að 300 millj. kr. lán. Það má vel vera, að það þurfi ekki að nota Þessa heimild að fullu, en það getur ekki skaðað neitt, þótt hún sé fyrir hendi. Það er ekki mikil ástæða til að hafa þessa framsöguræðu öllu lengri. Ég held, að ég hafi tekið fram öll meginatriðin, og ég efast ekki um, að hv. þm. er vitanlega ljóst, hvaða gildi þetta hefur fyrir landbúnaðinn, ef Það verður lögfest. Ég er sannfærður um, að bændur gera sér ljóst, hvaða þýðingu þetta hefur. Og það, sem máli skiptir, er, að eftir að þetta frv. hefur verið lögfest, verða lán út á framkvæmdir í sveitum aukin frá því, sem verið hefur. Það verður að auka lán til íbúðabygginga í sveitum. Það er ekki nóg að lána 100 Þús. kr., eins og gert var s.l. ár. Það verður að hækka það verulega. Það verður að lána út á vélar, sem hefur ekki verið gert áður. Það verður að lána út á vinnslustöðvar, sem lítið hefur verið gert að áður. Og það þarf meira. Ég minnist þess, að hv. framsóknarmenn hafa flutt hér frv. um bústofnslánasjóð. Sú viðleitni er vitanlega virðingarverð, en það vantar ekki nýjan sjóð í Búnaðarbankann til þess að geta lánað út á bústofn. Það vantar fjármagnið, og veðdeildin og stofnlánadeildin gætu vitanlega tekið þetta verkefni að sér, ef fjármagn er fyrir hendi, og með Þessu frv. skapast grundvöllur til að ná því fjármagni, sem nauðsyn ber til. Þegar ég las hina óvæntu frétt í Tímanum og sagt var, að hér væri árás á bændur og frv. miðaði að stöðnun í landbúnaðinum, þá var einn kunningi minn, sem sagði við mig: Þetta er vont fyrir þá, sem hafa skrifað þetta og talað þetta, en þetta er vitanlega gott fyrir þá, sem að flutningi þessa máls standa. - Og ég er vitanlega sannfærður um, að þetta er rétt. Hver mundi ekki vilja hafa flutt þetta frv., t.d. eftir 5 eða 10 ár, þegar árangurinn er orðinn staðreynd? Og hver mundi ekki vilja hafa flutt þetta frv. t.d. eftir 15 eða 20 ár, þegar staðreyndin er, að þarna er komin saman fjárhæð og höfuðstóil, stærri en nokkur atvinnuvegur hefur látið sig dreyma um, að hægt væri að eignast? Eða hvað haldið þið, hv. þm., - ég efast ekki um, að þið eruð margir góðir reikningsmenn, - hvað haldið þið, að höfuðstóll þessarar deildar verði hár t.d. 1980, 1990? Við vitum, að hann verður á 6. hundrað millj. í árslok 1975. Ég hef ekki setzt niður að reikna lengra, en það eru áreiðanlega margir hv. þm., sem gætu gert það, og vissulega væri fróðleikur í því. En einmitt þetta sýnir og sannar, hvaða gildi þetta frv. kemur til með að hafa, ef að lögum verður, fyrir þann atvinnuveg, sem lengst af hefur orðið að búa við fjárskort þrátt fyrir góðan vilja margra manna að útvega lánasjóðum landbúnaðarins fé. Menn geta sagt ýmislegt í hita dagsins og óhugsað og fullyrt, en getur nokkur, eftir að hann hefur lesið þetta frv. og kynnt sér það ofan í kjölinn, tekið undir það, sem áður hefur verið sagt, að Þetta sé árás á bændastéttina, að frv. miði að því að hindra uppbyggingu landbúnaðarins, að bændum sé gert að greiða gengishalla búnaðarsjóðanna, sem aðrir sjóðir og bankar hafi ekki þurft að gera? Ég hef haft það álit á hv. Ed: mönnum, að ég á ekki von á, að þeir að athuguðu máli taki undir þessi ummæli, sem hljóta að hafa verið viðhöfð áður en frv. var lesið ofan í kjölinn. Ég tel ekki ástæðu til að svo stöddu að fjölyrða meira um málið, en legg til, að því verði vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Hæstv. landbrh. hefur gert svo rækilega grein fyrir þessu frv. og rakið efni þess, að ég tel ekki ástæðu til að fara um það mörgum orðum til viðbótar, en vildi þó segja örfá orð, sem ætti þá að vera að einhverju leyti annað en ræða hans, því að ég vil ekki vera að endurtaka það, sem hann hefur sagt. Á umliðnum aldarfjórðungi eða svo hefur gerzt mikið ævintýri hér á landi á sviði verklegra umbóta og tækniumbóta, en varla þó annars staðar eins mikið og í sveitunum, miðað við alla aðstöðu þar. Á þessum tíma hefur bóndinn orðið að byggja upp hvert hús á jörð sinni í gerbreyttu formi frá því, sem var um aldaraðir, rækta völl handa tvöfalt, þrefalt, fjórfalt stærri bústofni en jörðin áður bar, kaupa vinnuvélar fyrir 100, 200, 300 þús. kr., miðað við núgildandi verðlag, til þess að geta skilað fullu dagsverki á nýræktinni. Allt þetta hefur kostað hann í minnsta lagi 1 millj., 2 millj., 3 millj. kr., miðað við núv. verðlag. Samhliða þessu hefur svo uppvaxandi æska horfið þaðan jafnt og þétt yfir í aðra atvinnuvegi, þegar búið var að ala hana upp, svo að annar hver bóndi hefur verið einyrki. Það er þess vegna alveg furðulegt, hverju þeir hafa getað komið í verk. En hvers vegna standa sveitabændur í þessu stímabraki, erfiði og tilkostnaði við að byggja hús og rækta jörð? Þeir gera það auðvitað af ýmsum ástæðum, en öðrum þræði og einkum þó margir hverjir til að búa í haginn fyrir eftirkomendurna, hverjir sem það verða. Aðrar stéttir búast við að geta selt sín handaverk fullu verði, jafnvel með ágóða. Allir vita, að ekki verður sveitabýli selt, þegar bóndinn hættir að geta búið þar, fyrir heila millj. eða meira, í mesta lagi af Því. sem búið er að leggja í jörðina. Uppbygging sveitanna hefur ekki verið fyrst og fremst fyrir liðandi stund. Sé hún reist á réttum grunni, er hún fyrst og fremst fyrir framtíðina. Þegar lög voru gerð um byggingarsjóð sveitabæja og ræktunarsjóð nokkru síðar, eða 1935, vakti sá skilningur undir, að bændur væru ekki að byggja fyrir sjálfa sig aðeins, heldur einnig fyrir komandi tíma. Hið sama liggur til grundvallar smávægilegum styrkjum, sem þeir hafa fengið fyrir jarðabætur samkv. jarðræktarlögum. Búnaðarsjóðirnir hafa af þessum ástæðum jafnan verið látnir lána til langs tíma með vægari vöxtum en aðrar lánastofnanir til að dreifa skuldaþunganum á lengri tíma og flytja nokkuð af honum yfir á þann, sem koma skyldi. á eftir þeim, sem framkvæmdina gerði. Að þessu hefur orðið mikill styrkur og hvöt til athafna. Jafnan hafa þessir sjóðir þó verið mjög févana og ekki getað lánað líkt því eins mikið og þurft hefði, og í reynd hefur það orðið, að hið opinbera hefur greitt þann kostnað, sem af starfsemi þeirra stafaði, og nokkurn mismun vaxta. En er fram leið, fóru framkvæmdir, einkum í byggingum, mjög vaxandi. Þá fóru að myndast skuldir á vegum sjóðanna, sem aka varð með einhverju móti áfram, unz taka varð til skóflunnar og moka frá. Við og við hefur ríkisvaldið létt Þannig af sjóðunum nokkrum upphæðum. Það skal hér fyllilega viðurkennt, að talsvert hefur á þennan hátt verið greitt af almannafé til stuðnings þeirri ótrúlegu fjárfestingu, sem búið er að gera á tveim til þrem áratugum í sveitunum. Fjarri fer því. að ég vilji fara út í meting um eitt eða neitt, en minni aðeins á, að Það eru þær aleinu ríkisábyrgðir, sem fallið hafa á ríkissjóð vegna bænda og raunar þó ekki þeirra bænda, sem unnið hafa verkin, heldur þeirra, sem á eftir koma. Með frv. því, sem hér liggur fyrir til umræðu, er gert mjög myndarlegt átak og leitazt við að tryggja starfsgrundvöll stofnlánasjóða landbúnaðarins, byggingarsjóðs og ræktunarsjóðs, og breyta báðum í eitt með nýju nafni, stofnlánadeild landbúnaðarins. Markmið þeirrar deildar er nokkurn veginn það sama og hinna gömlu sjóða, lánveitingar út á umbætur á sveitabýlum, en nokkru þó við bætt frá því, sem áður var, og tilætlunin að lána út á margt fleira en til þessa hefur reynzt fært, þótt lög væru fyrir því, og olli þar féleysi. Af töflum, sem fylgja með athugasemdum um þetta frv., er sýnt á reikningslegan hátt, hvernig lánadeildinni er ætlað að byggja sig upp með tímanum, er hún hefur fengið fasta tekjustofna árlega, sem nú eru mjög auknir með þessu frv., eða a.m.k. 25 millj. og þar að auki 60.5 millj. til þess að mæta gömlum skuldum, sem hvíla á stofnlánasjóðunum. Það mun varla leika á tveim tungum, að hér er um mjög mikla umbót að ræða frá eldri lögum og lagður grundvöllur að nauðsynlegri lánastarfsemi Búnaðarbankans og hann mjög treystur, ef frv. verður að lögum. Athugasemdir, sem fylgja, eru ýtarlegar og allvel sannfærandi. Hins vegar dylst ekki, að það muni taka nokkurn tíma að byggja upp stofnlánadeildina, svo að hún þurfi ekki á miklum lántökum að halda fyrst í stað til að geta valdið hlutverki sínu, en það er það að lána verulega miklu hærri upphæðir en verið hefur út á íbúðarhús, einkanlega þau, og einnig út á peningshús og um leið að taka upp lánveitingar út á vélar til landbúnaðarstarfa og til bústofnskaupa. Þetta kallar mjög á að auka lánveitingar til Þessara hluta vegna aukinnar dýrtíðar. Um einstakar greinar frv. skal ég ekki vera fjölorður. Ég vil þó aðeins minnast á 12. gr., en þar er gert ráð fyrir, að stofnlánadeildin geti að fengnu ríkisstjórnarleyfi tekið allt að 300 millj. kr. erlend lán og endurlánað síðan, „fyrst og fremst til vinnslustöðva og vélakaupa,“ segir í greininni. Þetta „fyrst og fremst“ hefði ég viljað láta fella niður úr gr., enda er gert ráð fyrir í athugasemd við þessa grein, að einungis verði lánað með gengisáhættu til vinnslustöðva og vélakaupa. Ég hefði kosið, að það yrðu tekin af öll tvímæli um þetta. Ég get verið því samþykkur, að lánað sé á þennan hátt til vélakaupa og vinnslustöðva, því að það er allt annars eðlis en til fjárfestingar í húsum og ræktun. Í öðru lagi tel ég rétt að minnast á 4. gr., 2. tölulið. Get ég búizt við, að um það atriði verði margt sagt og allskiptar skoðanir, því að þar er gert ráð fyrir að leggja 1% gjald á söluvörur landbúnaðarins til styrktar stofnlánadeildinni. Þetta er alveg nýtt í lögum um stofnlánasjóði Búnaðarbankans, en ég lít svo á, að bændur eigi ekki að víkjast illa við þessu ákvæði, vegna þess að hér er verið að gera það stórt átak til umbóta að því er snertir lánveitingar til landbúnaðarins og þetta er einn liður af mörgum, og að nokkru leyti má segja, að það geti verið metnaðarmál bænda að taka einhvern Þátt í þessari uppbyggingu. En ég vil taka það fram, að þetta er talsvert tilfinnanlegur útgjaldaliður fyrir bændur, því að það mun gilda í kringum 2% af kaupi þeirra, því að þetta er tekið af brúttóframleiðslunni, ekki sízt þegar þetta bætist við önnur 2%, sem fyrir eru, af kaupi þeirra til búnaðarmálasjóðs. En þrátt fyrir þetta tel ég einboðið að samþykkja þetta atriði sem einn lið í þeim nauðsynlegu aðgerðum, sem hér er verið að gera. Ég er því mjög samþykkur, að ekki er tekið fram í lögunum eða frv. um, hverjir vextir skuli vera af stofnlánum, vegna þess að yfirstandandi tími er sérstakur að því leyti er vexti snertir á lánum og þess vegna ekki skynsamlegt að binda vexti í lögum nú um langan tíma, sem e.t.v. yrðu þá óhagstæðari en kynni að geta orðið, þegar betri tímar renna upp. En ég vil taka það fram sérstaklega, að vegna þess hlutverks, sem ég lýsti hér í upphafi, vegna þess hlutverks, sem stofnlánadeildin hefur gagnvart fjárfestingu í sveitum, sem er ekki fyrir líðandi stund, heldur einnig og jafnvel kannske meira fyrir framtíðina, þá tel ég afar nauðsynlegt, að vextir af lánum til þeirra hluta geti verið sem allra lægstir og lánstími sem lengstur, svo að eitthvað færist yfir á þá, sem á eftir koma. Og ég vænti þess, að þegar fjárhagsmöguleikar þessarar stofnlánadeildar leyfa, verði vextir færðir eins mikið niður og mögulegt er. Ég vil svo aðeins bæta því við að lokum, að ég fagna þessu frv. og tei það mjög mikils virði fyrir landbúnaðinn.



Herra forseti. Hv. 10. landsk. (BGuðm) talaði hér síðast og gat hann þess réttilega, að það væri seintekinn gróði í landbúnaði og útilokað fyrir bændastétt landsins, þegar bændur hyrfu frá störfum að dagsverki loknu, að fá sannvirði fyrir sínar eignir, sem þeir hefðu unnið að í sínu ævistarfi. Þetta var alveg rétt hjá hv. 10. landsk. þm. Og rökin fyrir því hjá hv. þm. voru þau, að það færi svo mikið af fé bændanna í framkvæmdir, sem eingöngu kæmu framtiðinni að notum. Þess vegna hélt ég í upphafi máls hv. 10. landsk. þm., að framhaldið mundi verða eftir því, að hann mundi ekki ætlast til þess, jafnframt því sem bændurnir legðu í varasjóð varðandi jarðyrkju og byggingar fyrir framtíðina, að það væri lagður sérstakur skattur á tekjur bænda landsins. Ég hélt, að hann mundi ekki fylgja því ákvæði þessa frv., þar sem Það er nokkuð sérstætt, að jafnhliða því, sem ætlazt er til þess, að bændurnir byggi upp fyrir framtíðina og Þar af leiðandi njóti ekki nema að nokkru leyti sinna verka, þá er það merkilegt, að nokkur skuli geta fundið upp á því að skattleggja Þá sérstaklega umfram það, sem gert er um aðrar stéttir. Hvað mundu launamenn landsins segja, ef þeir ættu að borga í sérstakan sjóð af sínum tekjum til að lána sjálfum sér? Hv. 10. landsk. gat þess einnig, að það væri heimild í þessu frv. að taka 300 millj. kr. erlent lán. Ég hélt, að það væri bara 300 millj. kr. innlent lán. En eitthvað er hann samt hræddur við, að Þarna sé um erlent lán að ræða. Hann óttast, hv. þm., og hann veit sennilega meira en ég og ýmsir aðrir um það mál, og má vel vera, að hann hafi rétt fyrir sér í þeim efnum, - og hann virtist bera mjög mikinn kvíðboga fyrir því, að bændastétt landsins yrði til neydd að taka þessi lán með gengisklásúlu, sem er alveg nýtt varðandi stofnlánasjóði landbúnaðarins. Það hafa aldrei verið ákvæði í lögum um Það, þótt tekið væri erlent fé til útlána, að lána það síðan út með gengisklásúlu. En hv. 10. landsk. þm. virtist bera mikinn kviðboga fyrir því, ef bændur þyrftu á slíku að halda, og hygg ég, að sá ótti hans sé ekki algerlega ástæðulaus. En þrátt fyrir þessa annmarka, sem hv. þm. sá á þessu frv., ætlar hann dyggilega að fylgja því, eftir því sem hann lýsti yfir í lokin, og má það merkilegt heita, að til skuli vera sá bóndi í landinu, sem er því fylgjandi að skattleggja sjálfan sig og sína stétt, um leið og hann er að leggja stóra fjármuni í sjóði fyrir framtíðina með sínum verkum í búskapnum. Það er merkilegt. Ég kem nokkuð að þessu síðar, en vildi minnast á þetta fyrst, vegna þess að mér kom ræða hv. þm. mjög á óvart. Út af fyrir sig verð ég að játa það, að mér kom fátt eitt á óvart, sem hæstv. landbrh. minntist á, því að hann hefur smám saman í þeim ræðum, sem hann hefur haldið á þessum vetri, verið að boða þennan boðskap, sem loksins brauzt út í sambandi við þetta mál í dag, og var hann ákaflega lukkulegur yfir því, að það skyldi þó takast að uppfylla eitt af þeim loforðum, sem mér skildist að hæstv. ríkisstj. hefði gefið, um leið og hún settist í valdastólinn, að treysta öryggi stofnlánasjóða landbúnaðarins. Já, það er nú svo. En hverjir hefðu trúað því, að það skyldi gert á þennan hátt, sem þetta frv. mælir fyrir um, og hver skyldi hafa trúað því fyrir nokkrum árum, að núv. hæstv. landbrh. mundi verða fyrstur talsmaður þessa máls, því að hann sagði í þingræðu 1958, með leyfi forseta, í sambandi við annað mál að vísu: „Hér er um dálítið sérstakt mál að ræða. Það er um það að ræða, hvort bændur eigi að borga nýjan skatt, sem nemur nú a.m.k. 2 millj. kr.“ Þetta var 1958. Þá var 2 millj. kr. skattur á bændastéttina mjög mikill skattur í augum þessa hæstv. ráðh., en nú er 8 millj. kr. skattur bara ofur lítið smáræði. En það er nú svo, að „þetta, sem helzt hann varast vann, varð þó að koma yfir hann“, það sannast áþreifanlega á þessum hæstv. ráðh. Og Það má með sanni segja, að það er ekki ein báran stök, hvorki hjá þessum hæstv. ráðh. né þessari hæstv. ríkisstj., því að þegar ein báran rís, þá er önnur vís. Og það hefur aldrei síðan með löggjöf var farið að vinna að uppbyggingu landbúnaðarins verið búið jafnilla og verið staðið jafnilla að þeirri löggjöf eins og nú hjá þessari hæstv. ríkisstj., þannig að það er um alger straumhvörf að ræða. Og ég get nefnt nokkur dæmi og sýnt hæstv. ráðh. og þm. fram á það, hvernig búið hefur verið að uppbyggingu landbúnaðarins á liðnum áratugum, því að ég geri ráð fyrir, að hæstv. ráðh. hugsi lítið um það og kæri sig kannske ekki mikið um að vita Það, en það skal þó staðfest í þingtíðindum, hvernig að landbúnaðinum hefur verið búið á hinum einstöku tímum. Árið 1928 eru lán samkv. byggingar- og landnámssjóðslögunum til endurhýsingar með 5% vöxtum og lánstíminn 42 ár, lán út á nýbýli á ræktuðu landi með 31/2% vöxtum og lánin til 50 ára og lán til nýbýla á óræktuðu landi með 2% vöxtum og til 50 ára. Ræktunarsjóður hafði frá 1925 til 1946 aðeins 41/2 % vexti og frá 1947 21/2% vexti, veðdeildin frá 1930 til 1946 4% vexti, og frá 1947 til 1954 veitti byggingarsjóður lán til 42 ára, Þegar um varanlegar byggingar var að ræða, en annars til 25 ára með 2% vöxtum. Ræktunarsjóður tók á sama tíma 21/2% vexti og lánstíminn 25 ár, allt til þess að þessi hæstv. ráðh. kom til valda, og veðdeildin 4% vexti til 30 ára. En síðan hin nýja landbúnaðarstefna hófst og hin nýja viðreisn hófst í þessu landi, eru lán hjá byggingarsjóði með 6% vöxtum og ræktunarsjóði 61/2%, jafnframt því sem lánstíminn var styttur niður í lengst 15 ár, og lánstími veðdeildar styttur fyrir skömmu niður í 25 ár með 8% vöxtum. Samhliða því sem lánakjör landbúnaðarins eru stórskert, er lagður nýr skattur á bændastétt landsins, um það bil 2% af launum hvers bónda í landinu, og nemur sú upphæð samkv. verðlagsgrundvallarverði um 1700 kr. á vísitölubúið í landinu, - um 1700 kr. skattur á vísitölubúið eða hvern bónda, sem hefur tekjur samkvæmt vísitölubúinu í landinu. Þetta er fáheyrt, að úrræðaleysið skuli vera svona mikið hjá þeim, sem hafa endurskoðað þessi lög og átt að byggja upp þessa sjóði fyrir framtíðina. Og þetta er líka alveg gagnstætt því. sem bændastétt landsins hefur ætlazt til. Eða hefur Stéttarsamband bænda verið spurt, hefur verið leitað ráða til þess varðandi þessa lagasetningu - eða Búnaðarfélags Íslands? Ég bara spyr. Hafi þau gefið svar í þá átt, eins og þetta frv. mælir fyrir um, Þá er það algerlega gagnstætt því, sem samþykkt hefur verið á aðaifundum Stéttarsambands bænda. Á síðasta fundi Stéttarsambands bænda, sem haldinn var að Bifröst í byrjun september 1961, voru óskir Stéttarsambands bænda í lánamálum eins og hér segir, með leyfi forseta: „Aðalfundur Stéttarsambands bænda 1961 litur svo á, að þær stórstígu breytingar á verðlagsmálum í landinu, sem átt hafa sér stað að undanförnu, einkum þó á síðasta ári, hafi svo neikvæð áhrif á þróun landbúnaðarins meðal þjóðarinnar, sér í lagi að því er snertir byrjendur í búskap, að ekki sé unandi við það ástand, er ríkir í þessum málum nú. Sem tilraun til að draga nokkuð úr þeim erfiðleikum, sem þarna er við að stríða, telur fundurinn nauðsynlegt, að Stéttarsamband bænda beiti sér fyrir eftirfarandi: 1) Veðdeild Búnaðarbankans verði efld, svo að hún verði fær um að veita frumbýlingum nægileg lán með hagstæðum kjörum til kaupa á jörð, búi og landbúnaðarvélum. 2) Að tryggt verði fjármagn til stofnlánasjóða landbúnaðarins. 3) Að lausaskuldir bænda fáist yfirfærðar í bankana og verði lánað til langs tíma með lágum vöxtum. 4) Að ríkissjóður taki að sér greiðslu hinna erlendu lána, sem sjóðir Búnaðarbankans hafa fengið. 5) Að vextir stofnlána verði lækkaðir og lánstíminn lengdur í Það, sem áður var.“ Og svo er hér ein tillaga til viðbótar: „Aðalfundur Stéttarsambands bænda 1961 skorar á þing og stjórn að hlutast til um það, að rekstrarlán til landbúnaðarins vaxi í hlutfalli við aukna framleiðslu og njóti að öðru leyti svipaðra kjara og sjávarútvegurinn.“ En á þetta skortir allmikið, að það sé í nokkru fylgt óskum Stéttarsambands bænda frá þessum aðalfundi eða öðrum þeim fundum, sem Stéttarsambandið hefur gert ályktanir á. Það skortir mikið á, að svo sé. Og það er vert að geta þess líka, af því að á stéttarsambandsfundi eru fulltrúar bænda innan allra stjórnmálaflokka landsins, að þessar till. voru samþykktar einróma, með öllum atkvæðum fundarmanna, þannig að það var enginn ágreiningur um þessi atriði á meðal bænda landsins. Það er ekki mikið verið að hlusta á bændurna og þeirra vilja og þeirra getu til uppbyggingar í landbúnaðinum. Og það er mikill uggur í bændum um, að hin nýja stefna hæstv. landbrh. kunni að valda gífurlegum samdrætti í landbúnaðarframleiðslunni á komandi árum. En í þessu sambandi vil ég geta Þess, að á árinu 1950 var gerð áætlun um framfarir innan landbúnaðarins næstu 10 ár, og stóðst sú áætlun fullkomlega og fór að nokkru fram úr því. sem gert hafði verið ráð fyrir, vegna þess að það var það vel búið af löggjafarvaldinu að landbúnaðinum á þeim árum, á þessu tíu ára tímabili. Og það erlenda kapítal, sem kom til landsins á þeim árum, varð því þjóðarheildinni til mikils gagns varðandi uppbyggingu, bæði í landbúnaði, sjávarútvegi, iðnaði og ýmsum öðrum atvinnugreinum þjóðarinnar. Það er því engin goðgá að ætlast til Þess, að ríkið, sem nýtur framleiðslunnar, sem fer fram í landinu, taki á sig þau gengistöp, sem núverandi valdhafar hafa valdið þjóðinni, síðan Þeir komust í stólana. En í Árbók landbúnaðarins stendur, með leyfi forseta, þar sem er lýst áhrifum þess fjármagns, sem veitt var til landbúnaðarins á þeim árum: „Þetta viðhorf og þær þjóðfélagsaðstæður, sem að framan eru greindar, voru frumorsök þess, að á árunum 1950–1960 má segja, að bylting hafi átt sér stað í vélvæðingu og ræktun í íslenzkum landbúnaði, og óhætt er að fullyrða, að meira hafi verið framkvæmt á þessu tíu ára tímabili í íslenzkum landbúnaði en nokkru öðru tíu ára tímabili í sögu þjóðarinnar.“ En við skulum nú bara líta ofur lítið á dæmið og vita, hvort þessi sama þróun á sér stað, siðan þessi hæstv. ríkisstj. kom til valda. Það er að vísu ekki liðinn langur tími, og maður gæti búizt við, að það færu ekki að verða djúp sporin innan landbúnaðarins enn þá eftir svo skamman tíma. En því miður eru staðreyndirnar allt aðrar. Og það stendur í bók, sem útbýtt var í Þinginu fyrir nokkru, þ.e. Til búnaðarþings 1962, og allir þm. hafa þetta á borðunum fyrir framan sig og geta vitanlega fylgzt þar með málum. Ef maður tekur eina sýslu, eins og t.d. Rangárvallasýslu, sýslu þessa hæstv. landbrh., hvernig hefur þróunin verið þar árið 1960, á því fyrsta herrans ári, sem hæstv. landbrh. ræður ríkjum í þessu landi? Þar stendur, með leyfi forseta: „Nýrækt 381.03 hektarar árið 1960.“ En hvað var hún árið áður? Hún var 648.46 hektarar eða 267 hekturum meiri í sýslu þessa hæstv. landbrh. Og hvernig er með girðingarnar? Það voru girtir 58138 m árið 1960, en árið áður 73 366 m. Það er yfir 15 þús. m, sem minna er girt á árinu 1960 en árinu áður. Hvernig skyldi það vera með byggingarnar í þessu ágæta héraði? Þurrheyshlöður steyptar 10396 rúmmetrar árið 1960, en 20369 rúmmetrar árið 1959, eða um 10 þús. rúmmetrum meira. Og vélgrafnir skurðir voru árið 1960 317496 rúmmetrar, en árið áður 609 747 rúmmetrar, eða 292 þús. rúmmetrum meira. En einhver mundi kannske segja, að það væri ekki rétt að taka svona út úr eina sýslu. En sannleikurinn er bara sá, að þessi eina sýsla er ekkert sérstök í sinni röð, vegna þess áð í flestöllum sýslum landsins á sér stað svipaður samdráttur í framkvæmdum á vegum bændastéttar landsins. Og heildarniðurstaðan fyrir árið 1960 er - með leyfi forseta - á þennan veg: „Í sambandi við ræktunarframkvæmdir, er unnar hafa verið 1960, er nokkur ástæða til að vekja athygli á því, að árið 1960 er eina árið um tíu ára skeið, þar sem dregið hefur úr framkvæmdum, sem framlag er veitt til úr ríkissjóði. Í tíu ár, nánar tiltekið frá 1949, hafa framkvæmdir bænda aukizt ár frá ári, einkum nýræktin, en árið 1960 snýst blaðið við. Frá 1959 hafa eftirtaldar framkvæmdir minnkað sem hér segir: Nýrækt um 826.34 hektara eða 19%. Vélgrafnir skurðir um 831700 rúmmetra eða um 19%. Girðingar um 67 929 metra eða ca. 11%. Þurrheyshlöður um 53 408.7 rúmmetra eða 30%. Þetta er heildarniðurstaðan á árinu 1960. Á Því herrans ári, þegar núv. landbrh. er búinn að sitja eitt ár í ríkisstj. Svona verkuðu hans aðgerðir þrátt fyrir fögur loforð til bændastéttar landsins það herrans ár. Og það er vitað mál, að árið 1961 varð þessi samdráttur meiri, eins og greinilega kom fram í þeirri útvarpsræðu, sem Gísli Kristjánsson flutti snemma á þessu ári. Og þetta liggur líka tölulega fyrir, þótt það sé ekki aðgangur að því í einu lagi nú, enda ekki orðið það áliðið árs, og hægt er að fá upplýsingar um það, áður en langir tímar liða. En hver er svo ástæðan fyrir þessum samdrætti? Er það vegna þess, að framleiðslan sé nóg, ræktunin sé nóg, að bændur hafi það svo gott, að þeir þurfi ekki meira að gera? Er það aðalorsökin og eina orsökin? Nei, aðalorsökin er fjárskortur. Og þetta hefur líka hæstv. ríkisstj. viðurkennt með þeim kreppulöggjöfum, sem hún hefur verið að beita sér fyrir hér á Alþingi. Það hefur ríkt kreppa á meðal atvinnuveganna og orðið að gera sérstakar ráðstafanir, til þess að atvinnuvegirnir gætu gengið nokkurn veginn óhindrað. Í fyrra var sett löggjöf um stofnlánadeild sjávarútvegsins, og svo aftur nú í ár er a.m.k. að nafninu til verið að koma á svipaðri löggjöf varðandi lausaskuldir bænda, um að koma þeim í föst lán. En kverkatökin hafa ekki verið nógu sterk hjá hæstv. ríkisstj. á bændastétt landsins með gengisfellingunni, vaxtahækkuninni, styttingu lánstímans og minnkuðum ríkisframlögum, heldur þarf enn fremur nú að höggva í sama knérunn og sérstaklega skattleggja bændastétt landsins. Þáð er seint nóg að gert. En allar þessar ráðstafanir miða fyrst og fremst að höfuðstefnu núv. ríkisstj., það er samdráttur í allri framleiðslu, og Þetta frv. er byggt á því. að það eigi sér stað samdráttur og þess vegna verði hægt að fullnægja eftirspurn eftir lánum í framtiðinni. En það veitir engin sérstök fríðindi í lánastarfsemi fram yfir það, sem áður hefur verið. Það er ekki í fyrsta skiptið, sem reynt er að byggja upp þessa sjóði fyrir framtíðina. Ég man ekki betur en það væri 1946, þegar sjálfstæðismenn beittu sér þá fyrir breytingu á byggingar- og landnámssjóðslögunum, að þá væri búið að bjarga þessum málum um alla framtið. Bændurnir ættu að vísu ekki að fá styrk út á byggingar, en þeir ættu að fá svo hagkvæm lán, að það yrðu ekki mikil vandræði hjá bændunum eftirleiðis. Hver er svo reynslan af þessu? Ég held, að höfuðsjónarmiðin, þegar sú löggjöf var sett, 1946 eða 1947, - ég man nú ekki, hvort árið það var, - hafi verið þau, að ríkið átti að greiða með sérstökum fjárframlögum vaxtamismuninn á þeim lánum, sem byggingar- og ræktunarsjóður tækju, og útlánsvöxtum til bænda frá þessum sjóðum. Ríkisframlagið átti að brúa bilið þarna á milli, en gert ráð fyrir því, að sjóðirnir gætu notað innlent fé til útlána, eftir því sem möguleikar gæfust, samhliða því sem reynt yrði að efla höfuðstól sjóðanna, eftir því sem tækifæri gæfust til hverju sinni. Ef maður flettir upp í Morgunblaðinu frá þessum árum, þá var búið að tryggja þetta um alla framtíð. Hvers vegna hefur það þá ekki orðið í reyndinni? Við getum líka minnzt annars atviks í sambandi við þessa sjóði, að Þegar mótvirðisframlagið kom til sögunnar og það var lögfest á Alþingi, að lánasjóðir landbúnaðarins fengju helming mótvirðissjóðs til útlána, þá var svo sem búið að tryggja Þetta um alla framtíð. Og á þeim árum, miðað við það verðlag, sem þá ríkti, nægði að vísu mikið af mótvirðissjóðsframlaginu til útlána úr byggingar- og ræktunarsjóði. En Adam var ekki lengi í Paradís að þessu sinni frekar en endranær. Og þær verðbreytingar, sem orðið hafa í landinu, hafa valdið því í og með, að uppbygging sjóðanna hefur ekki reynzt á þann veg, sem til hefur verið stofnað í upphafi, og á því hygg ég, að verði ákaflega lítill munur að þessu sinni, þótt þessi tilraun sé gerð. Og það er nokkuð víst, að undir forustu þeirrar ríkisstj., sem nú er, standast ekki þeir útreikningar, sem nú eru gerðir, lengi, ef fram heldur sem byrjað hefur með þær verðbreytingar í landinu, sem hófust í tíð núv. hæstv. ríkisstj. Það er nokkuð víst, að það stendur ekki lengi. Hér er um algera stefnubreytingu að ræða í sambandi við lánamál landbúnaðarins. Það er tekin upp ný stefna, samhliða því. sem lánakjörin eru stórum skert frá því. sem áður var. Með háum vöxtum og stuttum lánstíma þykir ekki nóg að gert, heldur á Þar ofan í kaupið að skattleggja bændur. Þetta er vel að verið hjá þessari hæstv. stjórn. Höfundar þessa frv., sagði hæstv. ráðh., að væru Jóhannes Nordal seðlabankastjóri, Magnús Jónsson bankastjóri Búnaðarbankans og Gunnlaugur Briem í stjórnarráðinu, og síðan hefði verið fenginn höfundur einn úr Alþingi, úr Alþfl., Jón Þorsteinsson, til þess að leggja blessun sína yfir þetta frv. Ráðh. gat þess, að Það væru miklar líkur til þess, ef á þyrfti að halda og þetta frv. næði fram að ganga, að það yrði þægilegra um vik að útvega sjóðunum fjármagn í framtíðinni, ef þessi ákvæði laganna næðu öll fram að ganga, það væri eiginlega búið að tryggja það á einhvern hátt, að ef skatturinn á bændurna stæði um nokkurra ára skeið, þá yrðu ýmsir viljugri til að lána þessum sjóðum, ef á þyrfti að halda, en ella væri. En hverjir eru það? Það væri fróðlegt að vita, hverjir það eru, sem hafa gefið þannig loforð upp á framtíðina. Ég hygg, að hæstv. ráðh. hafi sagt það satt, að Það sé e.t.v. svo, að það hafi kannske verið kaup kaups að taka inn þetta ákvæði til þess að tryggja sjóðunum lán frá Seðlabankanum eða einhverjum öðrum aðila. Það var að skilja á hæstv. ráðh., að það hafi ákaflega lítið verið gert til þess að afla þessum sjóðum fjár á undanförnum árum og höfuðstóll sjóðanna væri sem sagt í mínus nú. Ég hugsa, að hann segi það satt, að Þeir séu í mínus og hafi komizt það fyrst í tíð núv. hæstv. ríkisstj. Árið 1953 ákvað Alþingi með sérstökum lögum að láta ræktunarsjóð hafa 14.4 millj. og byggingarsjóð 14.4 millj., eða 28.8 millj. þá á einu ári, til að efla höfuðstól sjóðanna. Og aftur árið 1957 er ræktunarsjóður látinn hafa 32.3 millj. og byggingarsjóður 4.3 millj., eða 36.6 millj. þá í einu, og á þessu fimm ára tímabili fengu sjóðirnir í óafturkræft framlag frá ríkinu auk þess, sem árlega er tekið inn á fjárlög, 65.4 millj. kr. eða álíka háa upphæð og mér skilst að eigi að láta sjóðina hafa nú samkvæmt þessu frv., þrátt fyrir það að dýrtíðin hefur margfaldazt, síðan þessar fjárupphæðir voru látnar til sjóðanna. Ég hef lýst hér nokkuð lánamálum landbúnaðarins áður fyrr og einnig þeirri nýju stefnu, sem nú er upp tekin í lánamálum landbúnaðarins. Og bað má segja sem svo, að þetta komi engum á óvart, þessi nýja stefna, því að henni hefur skotið upp hér og þar á vegum sjálfstæðismanna, og það verður mörgum landsmönnum minnisstæður kafli úr ræðu, sem einn af framámönnum Sjálfstæðisfl. flutti, - ég held, að það hafi verið 1. maí, - hér í Reykjavík fyrir nokkrum árum, en það var Guðjón í Iðju, þegar hann lýsti því yfir, að það ætti að fækka bændum um helming. En þetta er sennilega stefna sumra sjálfstæðismanna, þótt ég trúi því tæpast, að Þetta sé almenn skoðun sjáifstæðismanna í landinu, þótt vafalaust séu nokkrir til, sem vilja gera þetta að sinni meginhugsjón, en eru þá ragir við að láta mikið á Því bera. En þetta kemur óneitanlega fram í huga manns nú, þegar maður stendur frammi fyrir aðgerðum hæstv. ríkisstj. í lánamálum landbúnaðarins og mörgum öðrum gerðum hennar, sem skella á bændastéttinni, því að allt miðar þetta í hina einu og sömu átt, þ.e. í samdráttarstefnuna. Við höfum hlustað á það oft og mörgum sinnum í þinginu í vetur, að nú ætti að tryggja, að hver einasti bóndi gæti fengið það mikil lán til sinna framkvæmda og vélakaupa, að það kæmi ekki til mála, að það söfnuðust neinar lausaskuldir í framtiðinni. Það er fjarstætt. Og meira að segja er því nú haldið fram í sambandi við lausaskuldamálin, að það hafi verið lánað það mikið út á framkvæmdir 1961, að Það beri ekki að taka til greina lausaskuldasöfnun á því ári, vegna þess að þær séu svo hverfandi litlar, miðað við það, sem áður var. Þessi nýja stefna hæstv. ríkisstj. á sinn líka hvergi í heiminum, því að allar þjóðir, sem hafa unnað landbúnaði, hafa notað ríkisvaldið til þess að miðla málum og byggja upp öflugan landbúnað í sínu landi. Og Bretar skildu það, ekki sízt á stríðsárunum, hvers virði landbúnaðurinn var þeim, og einmitt eftir þann tíma og frá Þeim tíma hafa þeir lagt mikið af mörkum til uppbyggingar brezka landbúnaðinum. Fyrir utan hin óafturkræfu almennu framlög, sem hver einasti bóndi nýtur í Bretlandi, greiða þeir til þeirra, sem erfiðasta hafa aðstöðuna, vissa fjárupphæð á framleiðslu bændanna, til þess að þeir fái hærra verð en þeir, sem betri hafa aðstöðuna, fyrir utan svo Það, að þar er lánað út til framkvæmda í landbúnaði, til bygginga og ræktunar, lán til langs tíma með mjög lágum vöxtum. Þeir telja, að þetta séu ein af aðalbjargráðunum fyrir landbúnaðinn, að geta haft vaxtafótinn nógu lágan og lánstímann nógu langan. Og bændur landsins hér finna það líka vel, hver breytingin hefur orðið á í þessum efnum, því að Það er ekki sama, hvort maður borgar lánið upp á 15 árum eða 30 árum eða hvort maður borgar 3% eða 6% vexti. Ég tala nú ekki um, ef þar ofan í kaupið á að leggja 2% skatt á laun bændanna í landinu, eins og gert er með þessu frv. Alveg sama þróun hefur átt sér stað í Noregi. Norsku fjallabyggðirnar hafa haldizt í byggð fyrir það, að valdhafarnir í Noregi hafa skilið hlutverk landbúnaðarins norska og reynt að miða styrki og kjör bænda við það, að þeir gætu haldið áfram sinni framleiðslu. Og svona má viðar fara. Það er alþekkt, að danskir bændur búa við sérstaklega hagstæð lánakjör, og ég efast mjög um það, sem hæstv. ráðh. gat um hér áðan, að það fyrirfinnist nokkur hliðstæður skattur í norskri löggjöf, sem aflar fjár til útlána innan norska landbúnaðarins, eins og hér er lagt til, - ég efast um, að það sé nokkur fótur fyrir því. Það er líka augljóst mál, að íslenzkur landbúnaður getur ekki lengi haldið áfram við þau kjör, sem honum eru nú búin, það er alveg augljóst mál, og þetta veit ég að margir skilja, þótt Þeir styðji þetta mál hér í þingi. Ég hygg, að margir muni skilja það, Þótt þeir fái af einhverjum annarlegum ástæðum ekki við það ráðið og séu eitthvað blekktir í málinu, sem ég efast ekki um að Þeir eru. En ég verð að segja það, að ég hélt nú satt að segja, að hæstv. ríkisstj. mundi ekki enn á ný ofan í Það, sem hún hefur áður gert í garð bændanna, koma með frv. líkt þessu og þann skatt, sem á að leggja á bændur skv. þessu frv. Ég hélt satt að segja, að hún hefði fengið sig fullsadda af því að stytta lánstímann og hækka vextina. En það er nú ekki svo, og virðast engin takmörk vera fyrir því. hvað hún ætlar sér að gera til þess að minnka landbúnaðinn verulega frá því, sem annars væri. Það er vert að minna á það, að ef núv. stjórnarstefna hefði ríkt á 10 ára tímabilinu frá 1950-1960, þá yrði að flytja inn landbúnaðarvörur nú fyrir á fjórða hundrað millj. kr. En fyrir framsýni þeirra ríkisstjórna, sem verið hafa að undanförnu, á árunum frá 1950-1960, og ekki sízt Þeirra ráðh., sem fóru þá með landbúnaðarmálin, tókst að auka framleiðsluna svo mikið, að við gerum betur en fullnægja Því, sem við þurfum innanlands af landbúnaðarframleiðslu, og getum flutt nokkuð út, enda er Það alveg augljóst mál, að ef landbúnaðurinn á að vera hlutverki sínu vaxinn, sínu fyrsta hlutverki, að sjá þjóðinni fyrir hollri landbúnaðarfæðu, þá verður alltaf að flytja út kúfinn af framleiðslunni, því að annars verður skortur á þessum vörum annað slagið. Hæstv. ráðh. vildi gera lítið úr því. hvað við hefðum gert fyrir þessa sjóði landbúnaðarins á undanförnum árum, og minntist eiginlega ekki á neitt annað en erlendu lánin, sem höfðu verið tekin og hafa engan veginn orðið til skaða þjóðarheildinni eða landbúnaðinum, nema siður sé. Og við höfum lagt til, framsóknarmenn, á mörgum þingum, að ríkið tæki að sér að greiða þann gengismun, sem er á þessum lánum og hefur komið fram við þær gífurlegu gengisbreytingar, sem orðið hafa, síðan lánin voru tekin. Og það er táknrænt fyrir þessa hæstv. ríkisstj., að um leið og hún lætur ríkið taka að sér gengistöp annarra banka, þá skilur hún eftir eina sjóði Búnaðarbankans, sem voru landbúnaðinum til handa. Það er táknrænt fyrir hæstv. ríkisstj. og eftir öðru í garð bændastéttarinnar. En hver heilvita maður í þessu landi skilur, að það er fyrst og fremst þjóðarheildin, sem á að borga þennan gengismun, þar sem það eru valdhafarnir, sem hafa orðið til þess að valda þessum breytingum. Og Það er merkilegt, að hæstv. landbrh. skyldi geta stutt það, þótt það kæmi fram í milliþn., er hann skipaði, að láta leggja þennan sérstaka skatt á bændur landsins. Og það stangast algerlega á við hans skoðun á slíkum sköttum á árum áður. En hann er bara miklu stórstígari en nokkur annar hefur verið á undanförnum árum, því að nú ætlar þessi hæstv. ráðh. að láta bændur landsins greiða um 140 millj. kr. skatt á um það bil 14 árum - um 140 millj. kr. skatt - og að auki láta leggja skatta á framleiðsluvörur landbúnaðarins, sem til samans eru nokkuð á þriðja hundrað millj. kr., þannig að sá höfuðstóll, sem hann var að tala um hér í dag að mundi verða til 1975, mundi verða 507 millj. 150 þús. það ár, en af þeim höfuðstól er komið í hann af framleiðsluvörum landbúnaðarins, -% af upphæð höfuðstólsins, 2/5 af þeim höfuðstól, sem stofnlánadeild landbúnaðarins á á því herrans ári. Og það kalla ég sannarlega vel að verið ofan á annað að ætla að skattleggja bændur svo gífurlega. Þá eru ýmis ákvæði þessa frv., sem eru varhugaverð bændastéttinni, eins og ég gat um áðan, eins og 12. gr. frv., sem ber það með sér, að hér er um algera nýjung að ræða, alveg nýja stefnu, þar sem sagt er, að það skuli heimilt að lána út lán, sem kunni að vera tekin erlendis, með gengisklásúlu. Við vitum nokkurn veginn, hvernig þetta mundi hafa verkað á undanförnum árum, ef það hefði verið siður og ef yrði lögboðið að lána bændum lán til ræktunar og byggingar með gengisklásúlu. Við skulum segja, að bóndi keypti dráttarvél á s.l. ári fyrir 100 þús. kr. og nú félli hæstv. ríkisstj. gengið á ný, því að hún er alitaf að feila gengið, t.d. um 50%, og það sé lánað út á þessa vél 100 þús. kr. eða kaupverðið, þá kostar hún ekki aðeins 100 þús., heldur er hún komin upp í 150 þús., með kannske lán til 5 ára, eins og mér skildist að mundi verða lánstíminn fyrir vélarnar, ef væri lánað út á þær með 61/2% vöxtum. Það bætast þarna við 50 þús. með 61/2 % vöxtum til skamms tíma. Það sér hver heilvita maður, að það er útilokað mál, að bændastétt landsins geti notfært sér slík lán. Og það kemur líka greinilega fram í grg. þessa frv., að þeir, sem það hafa samið, höfundar þess, þeir sakna þess, að það skuli ekki hafa verið lánuð út þau erlendu lán, sem voru tekin fyrir stofnlánasjóðina, með gengisklásúlu. Það er söknuður hjá þeim um það atriði. Og þeir segja, með leyfi forseta: „Þar sem engu að síður verður að teljast fráleitt að taka erlent lánsfé án þess að endurlána það með gengistryggingu, þykir rétt að takmarka slík endurlán við vinnslustöðvar og vélakaup, enda hljóta vélakaupalán jafnan að verða til tiltölulega stutts tíma, auk þess sem vélar hækka í verði, ef gengislækkanir verða.“ Þannig er augljóst mál, að ef ekki verður hægt að fá innlent lánsfé til þessara sjóða, þá verður reynt að fá erlend lán og lána þau síðan út með gengistryggingu, eins og lögin mæla fyrir um, en slíkt tel ég vera mjög óheppilegt og útiloka, að bændastéttin almennt geti notfært sér þau. Það er sannarlega vel hugsað fyrir bremsunni á því hjóli, sem á að takmarka hraðann í framkvæmdum á vegum bændastéttarinnar á komandi árum, því að þar er margföld bremsa, sem ég hef áður getið um. Tekjurnar samkvæmt frv. eru í 5 liðum í 4. gr. frv. Þar er minnkað fjárframlagið frá því, sem verið hefur á fjárl., fastaframlagið. Síðan kemur 1% á söluverð landbúnaðarins, sem er um 1700 kr. á bónda, sem hefur tekjur samkvæmt meðalbúinu í landinu, og er sérstakur tekjuskattur á bændur. Og í þriðja lagi er gert ráð fyrir, að ríkið greiði jafnháa upphæð og innheimtist samkvæmt 2. lið frv. Því ber að sjálfsögðu að fagna, og sá liður getur að sjálfsögðu staðið, þótt hinn yrði felldur úr frv. Fjórði möguleikinn er sérstakt gjald, sem á að leggjast við söluverð varanna, 0.75%, en þó að miðast við grundvallarverð landbúnaðarafurða. Það á að miðast við grundvallarverð landbúnaðarafurða, en bætast ofan á heildsöluverðið, þannig að ég geri ráð fyrir, að neytendum sé ætlað að greiða þetta. En fari svo, að Það skorti á, að bændur fái sitt grundvallarverð fyrir afurðirnar, þá vitanlega tekst þetta gjald af þeirra verði einnig, og tæplega trúi ég því, að neytendur verði mjög spenntir fyrir því að greiða Þetta gjald, því að Það er nokkuð táknrænt, að fyrir nokkrum árum urðu málaferli hér á landi milli framleiðsluráðs landbúnaðarins annars vegar og að mig minnir neytendasamtakanna hins vegar út af 90 aura gjaldi, sem framleiðsluráðið bætti ofan á heildsöluverð kjöts til þess að bæta upp útflutningsverð landbúnaðarafurðanna. Þetta var heimilt samkvæmt lögum, en neytendur risu öndverðir gegn þessu gjaldi, þannig að þetta fór í mál, og hæstaréttardómur féll á þann veg, að framleiðsluráð hefði verið í fullum rétti með að leggja þetta gjald á til að bæta útflutningsverðið. Ég er því ekki búinn að sjá, að neytendur verði sérstaklega ánægðir yfir þessu gjaldi. Fimmti möguleikinn með tekjuöflun eru vaxtatekjur. Í frv. er ekki um neinar nýjungar að ræða gagnvart lánastarfseminni. Það eru ekki teknir upp neinir nýir liðir í þetta frv., aðrir en til lax- og silungseldis, umfram það, sem áður hefur verið í lögum um ræktun og byggingar. Það er það eina. Og ef maður lítur á veðin, þá er þar ekki heldur um neinar nýjungar að ræða. Það hefur verið talað um, að Það ætti að lána út á vélar skv. þessu nýja frv. Þá þarf eftir sem áður að veðsetja fasteign eða fá þá ábyrgð sýslufélags, að mér skilst, þannig að þar er ekki um neina breytingu að ræða heldur, að bóndi, sem ekki á sína jörð og á erfitt með að fá veðieyfi hjá jarðareiganda, getur eftir sem áður ekki fengið nein lán, jafnvel þótt féð væri fyrir hendi. Hér er gert ráð fyrir skv. þessu frv. að slengt sé saman byggingarsjóði og ræktunarsjóði. Ég skal ekkert segja um það, hvaða áhrif það kann að hafa, en ég hygg þó, að ef stofnlánadeildin hefur mjög takmarkað fé, þá muni þetta sízt verða til bóta. Svo er líka gert ráð fyrir því, að Það sé ekki lánað til neins meira en 60% af kostnaðarverði, en áður stóð í lögum um byggingarsjóð og lagaheimildin náði til 75% af kostnaðarverði húsa. Það skal að vísu játað, að því ákvæði laganna hefur ekki verið hægt að framfylgja, en ef spá hæstv. landbrh. rætist, þannig að stofnlánadeildin hafi nú fullar hendur fjár innan nokkurra ára, Þá held ég. að það væri ekkert úr vegi að láta þetta ákvæði standa áfram, vegna þess að ég er sannfærður um það, að þeim, sem byggja íbúðarhús í sveit eftirleiðis, veitir sannarlega ekki af því. og því væri æskilegt, að sú heimild yrði áfram í lögum, ef fjármagn yrði fyrir hendi til þess að sinna þeirri lánastarfsemi. Lánstíminn á að vera frá 5 og upp 3 42 ár, og er það að sjálfsögðu á valdi hlutaðeigandi ríkisstj. og bankastjóra, hvað lánstíminn verður langur í hverju og einu tilfeili. En hitt vita allir, að það er mjög bagalegt, að stytting lánstímans var gerð jafnframt vaxtahækkun. Um vextina hef ég talið, að væri hyggilegt að binda þá fasta í lögum og færa þá í það horf, sem þeir áður voru, vegna þess að það er þegar búið að sýna sig, að vaxtakjörin hafa valdið bændum landsins stórkostlegum baga og gert það að verkum, að meiri lausaskuldasöfnun hefur orðið hjá þeim en ella hefði verið. Það er að sjálfsögðu ekkert að segja við Þeirri lántöku, sem hér er heimiluð. Það veitir sjálfsagt ekki af henni. Geri ég ráð fyrir, að ef svo fer eins og fram kemur af þessum skýrstum, sem hér eru birtar með frv., þá þurfi þegar á Þessu og næsta ári, ef sinna á nokkurn veginn lánsbeiðnum í hlutfalli við það, sem var s.l. ár, þó að maður miði við nokkurn samdrátt, þá veitti ekki af verulegum lánum. En ég harma, að það skuli vera tekið upp í lög að heimila að lána út með gengisklásúlu, ef um erlent lánsfé er að ræða, því að ég hef þegar sýnt fram á það, að slíkt getur ekki orðið nema bagi einn fyrir bændastétt landsins. Þá er það 13, gr. Hún fjallar um heimild til þess fyrir stofnlánadeildina að kaupa bankavaxtabréf veðdeildar Búnaðarbankans allt að 10 millj. kr. á ári. Nú skal ég ekkert um það segja, hvað veðdeildin kann að þarfnast mikils fjár, en ég hygg þó, að það sé töluvert, vegna þess að mér er ekki kunnugt um og að minnsta kosti hef ég ekki fengið eitt einasta lán afgreitt úr veðdeild árið sem leið og bíð með fjöldamörg lán fyrir ýmsa, og ég veit, að það er mikil þörfin á því. að hægt sé að efla þá deild. En ég fæ ekki séð af því, sem þegar er upplýst í þessu máli, að veðdeildin verði starfhæf nú á þessu eða næsta ári, vegna þess að fjárráð stofnlánadeildarinnar virðast vera það lítil nú í fyrstu að minnsta kosti, að það er óhugsanlegt, að hún geti keypt bankavaxtabréf af veðdeildinni. Það hefur verið líka margsinnis skýrt frá því í tíð núv. stjórnar, að það sé verið að afhenda fjármagn til veðdeildar Búnaðarbankans, og því hefur margsinnis verið heitið, að það liðu ekki langir tímar, þar til hægt yrði að veita lán úr veðdeildinni. En ef ekkert annað liggur fyrir varðandi veðdeildina en það, sem getið er um í þessu frv., þá hygg ég, að fjöldi hænda verði að bíða nokkuð lengi eftir lánum úr veðdeildinni, fyrir utan svo það, að það er mikil þörf á því að hækka verulega lánsupphæðir úr veðdeildinni frá því, sem verið hefur. Ég held, að það séu engar sérstakar breytingar gerðar hér á lögum um landnám ríkisins frá því. sem gilt hefur í lögum áður, nema að því er snertir aðrar breyt., sem gerðar eru á stofnlánasjóðum landbúnaðarins frá því. sem var. Ef svo er, væri fróðlegt að vita um það, því að ég minnist þess ekki, að hæstv. landbrh. gæti þess neitt sérstaklega. Í 3. gr. þessa frv. er talið upp stofnfé stofnlánadeildarinnar. Það er í fyrsta lagi eignir ræktunarsjóðs Íslands og byggingarsjóðs sveitabæja, eins og þær verða, þegar lög þessi taka gildi, í öðru lagi lán, sem ríkissjóður veitti ræktunarsjóði og byggingarsjóði 1960, ásamt áföllnum vöxtum, samtals 34,9 millj. kr., og í þriðja lagi skuldabréf, sem ríkissjóður afhenti deildinni til eignar, samtals að fjárhæð 9 millj. 142 þús. kr., sem sundurliðast þannig: Skuldabréf sex sveitarfélaga, skuldabréf veðdeildar Búnaðarbankans, skuldabréf bjargráðasjóðs og skuldabréf Sölufélags garðyrkjumanna. Þetta eru skuldabréf, og ég geri ráð fyrir, að þau greiðist inn í deildina smátt og smátt, og þess vegna spyr ég: Hvað eru þessi skuldabréf hvert fyrir sig til margra ára? Og út frá því getur maður séð, hvað stofnlánadeildin kann að fá mikið fjármagn gegn þessum skuldabréfum á næstu árum, því að það skiptir höfuðmáli, hvort skuldabréfin eru til nokkurra ára, 5 eða 10 ára eða 50 eða 60 ára. Þetta vænti ég að hæstv. landbrh. upplýsi, því að vafalaust er honum það kunnugt, eða a.m.k. er hv. 6. þm. Norðurl. e. þetta mál kunnugt, þar sem hann er bankastjóri Búnaðarbankans, auk þess sem hann hefur staðið að samningu þessa frv. Þetta er æskilegt að fá upplýsingar um. Ég andmæli því, að það sé nú gripið til þeirra ráða, örþrifaráða, að leggja sérstakan skatt á bændur landsins ofan á allt annað, sem búið er að gera í garð bændastéttarinnar af þeirri hæstv. ríkisstj., sem nú ríkir í landinu. Ég vil skora á hæstv. ríkisstj. og höfunda þessa frv. að endurskoða þetta mál á þann veg, að það sé hægt að finna tekjuleiðir fyrir sjóðina, án Þess að það sé sérstaklega seilzt ofan í vasa bænda í landinu til þess að lána Þeim sjálfum.  Það kann aldrei góðri lukku að stýra svona gífurlegt undanhald og hratt undanhald í málefnum bændastéttarinnar eins og hefur verið 2–3 síðustu ár, - alveg gífurlegt undanhald. Það er hvergi staðið í stað, ekki á neinu sviði, og þetta frv. sýnir úrræðaleysi þessara hæstv. valdhafa kannske einna bezt, því að þetta mundi fáum hafa dottið í hug, að seilast ofan í vasa félítilla manna og margra félausra til Þess að ná í krónur til þess að geta síðan lánað þeim eða einhverjum öðrum innan landbúnaðarins. Það er vitað mál, að landbúnaðurinn þarfnast fjármagns annars staðar að en úr eigin vasa, og tilgangur þessa frv. og þessara laga og Þessara sjóða er sá að veita fjármagni í landbúnaðinn annars staðar að en frá landbúnaðinum sjálfum. Þetta hefur verið höfuðatriði þessara stofnana frá upphafi, allt þar til nú, að á að fara að skattleggja bændurna til Þess að lána þeim sjálfum. Hæstv. ráðh. gumaði mikið af því, að nú væri alveg öruggt mál, að það þyrfti ekki mikið að hugsa um fjáröflun til þessara sjóða í framtiðinni. Það væri svo tryggilega gengið frá þessum málum nú, að það væri alveg öruggt mál, að Það yrði gaman að lifa 1975, því að þá hefðu sjóðirnir fullar hendur fjár. Þetta er nákvæmlega sama og sjálfstæðismenn sögðu 1946, þegar lögin um byggingar- og ræktunarsjóð voru samþ. í þinginu. Þá voru ekki mikil vandræði. En af hverju erum við í vandræðum nú? Það er a.m.k. nokkuð víst, að þessi stjórn situr ekki lengi að völdum, ef þetta frv. á að koma að fullum notum, því að svo hefur dýrtiðin vaxið í tíð Þessarar stjórnar, að ef áfram heldur eins og byrjað hefur, verða ekki lengi not að þeirri fjáröflun, sem hér er gert ráð fyrir og byggð er á því, að allt verðlag í landinu sé stöðugt. En þess er varla að vænta hjá þeirri hæstv. ríkisstj., sem nú ríkir, því að hún virðist vera ákaflega lagin á það að kreppa skóinn æ meira, eftir því sem hún situr lengur að völdum. Ég skal að lokum segja það, að ég tel fyllilega þörf á því að gera ýmislegt landbúnaðinum til handa. En ég vantreysti hæstv. núv. ríkisstj. mjög til þeirra hluta, því að allar hennar gerðir miða í aðra átt. Ég vil þó mælast til þess, að hæstv. landbrh. og sá bankastjóri Búnaðarbankans, sem hér á sæti á Alþingi, að hann og Þeir í sameiningu vinni að Því að byggja stofnlánasjóðina upp á þann veg, að þeir veiti nýju lífi, nýju blóði og nýju fjármagni til landbúnaðarins, án þess að það sé nokkur blóðtaka fyrir bændastéttina sjálfa, jafnframt því sem Þeir betrumbæti sínar gerðir og lengi lánstímann verulega frá því, sem þeir hafa sjálfir stungið upp á, og lækki vextina til muna frá Því, sem nú er. Ef það tækist að koma þessu í kring með þessu frv. og gera það að lögum að veita verulegu nýju fjármagni til landbúnaðarins, Þá gæti orðið þar blómaskeið enn á ný, eins og var frá 1950–1960, en ekki áframhaldandi gífurlegur samdráttur, eins og hefur verið hin síðari ár. síðan núv. stjórn kom að völdum, eins og ég færði rök að í upphafi míns máls. Ég vænti þess, að þessir aðilar, sem völdin hafa, skilji hlutverk landbúnaðarins í þjóðarbúinu og skilji bændastétt landsins Það vel, að þeir geri sitt ýtrasta til þess að betrumbæta á þessum sviðum. Og ég vil benda á, að þessar aðgerðir allar stangast algerlega á við allt, sem félagasamtök bændanna í landinu hafa farið fram á. Hvert einasta atriði, sem hér er gert, stangast á við það, sem Stéttarsamband bænda og Búnaðarfélag Íslands hafa farið fram á við valdhafa landsins. Það er fráleitt, þegar mann vantar fjármagn, að segja við hann: Láttu mig hafa svo og svo margar krónur sjálfur, þá skal ég láta þig hafa kannske eitthvað meira. - Þetta er fráleit hugsun. Þess vegna vænti ég þess, að þessir aðilar, þegar þetta mál er nú til 1. umr. í fyrri deildinni, endurskoði sína afstöðu, áður en málið er afgreitt frá Alþingi, og að það verði til bóta fyrir bændastétt landsins, en ekki álögur ofan á álögur, eins og átt hefur sér stað í tíð hæstv. núv. ríkisstjórnar.



Herra forseti. Ég geri ráð fyrir því. að till. hæstv. ráðh. um, að Þessu máli verði vísað til landbn., verði samþykkt. Þá fer málið til nefndar, þar sem ég á sæti, og gefst mér þá kostur á að athuga frv. og ræða um það síðar, eftir að sú athugun hefur farið fram. Ég mun því að mestu láta bíða að ræða þetta mál almennt, en vil nú við þessa umr. segja aðeins fáein orð og gera örfáar athugasemdir við málið. Hæstv. ráðh. vitnaði oft í framsöguræðu sinni fyrir málinu til útreikninga, sem birtir eru sem fskj. með frv., og vitnaði til þeirra þannig, að þær niðurstöðutölur, sem þar eru sýndar, séu óyggjandi. Það er í sjálfu sér mjög vel farið og eðlilegt, að vitnað sé til þessara útreikninga, vegna þess að þeir eru grundvöllur undir ákvæðum frv. sjálfs, sem hníga að fjárhag búnaðarsjóðanna eða stofnlánadeildarinnar, eins og hún á að verða, allt til 1975. Það liggur í augum uppi, að það er ógerningur fyrir þm., sem fá svona þskj, í hendur með mörgum og flóknum töflum, að gera sér fulla grein fyrir því, hvaða athuganir á bak við hverja tölu liggja, og sannprófa þannig það öryggi, sem í þessum útreikningum felst. Ég hef ekki heldur aðstöðu til þess að leggja fullan dóm á þetta, en vil aðeins með þessum orðum, sem ég segi hér, benda á örfá atriði, sem eru þess eðlis, að mér virðist nokkurrar ónákvæmni gæta og að Ýmsir liðir, sem vega mikið í þessum útreikningum, séu harla óvissir. Í grg. segir á bls. 15 í frv. t.d.: „Á meðfylgjandi töflu, fskj. III, má sjá rekstrarhalla ræktunarsjóðs næstu 10 árin.“ Þetta sést ekki af fskj. III, heldur af fskj. VIII. Þá segir neðar á sömu bls.: „Meðfylgjandi tafla, fskj. IV, sýnir, að árin 1961–1973 nema útgjöld sjóðanna vegna gengishalla á lánum þessum 11 millj. kr. á ári, eða samtals 156 millj. kr.“ Þetta virðist mér ekki koma fram í fskj. IV, heldur fremur í fskj. V, og nær það þó lengra, þar eru klipptar aftan af tvær tölur, þegar þetta er tekið upp í grg. Þá segir á bls. 16 í frv.: „Á meðfylgjandi töflu, fskj. V, er sérstaklega sýndur vaxtahalli vegna lána úr mótvirðissjóði.“ Þetta virðist mér mega finna í fskj VI, en ekki í fskj. V. Enn fremur segir neðarlega á bls. 15: „Enda þótt ræktunarsjóður hafi á undanförnum 30 árum fengið sem óafturkræf framlög frá ríkissjóði um 67.5 millj. kr., þá er efnahagur sjóðsins svo bágborinn, að hann skuldar nú 52.5 millj. kr. umfram eignir.“ Og svo er haldið áfram: „Að óbreyttu ástandi mundi hagur sjóðsins versna enn svo stórkostlega næstu árin, að 1970 mundi hann skulda 156 millj. kr. umfram eignir.“ Ef þetta er borið saman við þá töflu, sem um þetta gildir og birt er hér með frv., þá sýnist mér, að talan 52.5 millj. standi ekki í töflunni, heldur ofur lítið hærri tala. Ég segi ekki þetta í því skyni, að þetta séu svo stór atriði, að þau hafi áhrif á meginefni málsins, heldur aðeins sem dæmi um ónákvæmni, sem kemur fram í frv. Það liggur í augum uppi, að fskj. I, um efnahagsreikning stofnlánadeildar landbúnaðarins og rekstrarreikning deildarinnar, ásamt fskj. II, um greiðsluyfirlit stofnlánadeildar landbúnaðarins, eru þau fskj., þar sem grundvöllurinn undir löggjöfinni er í raun og veru lagður, grundvöllur stofnlánadeildarinnar, sem hún á að byggja á og starfa eftir allt til ársins 1975. Ef litið er á greiðsluyfirlitið, fskj. II, þá má segja, að töluliður 2, þ.e. afborganir lána, sem veitt eru fyrir árslok 1961, sé nokkurn veginn öruggur, vegna Þess að Það er kunnugt, hver Þau lán eru. En ef litið er á tölulið 3, þ.e. lán veitt eftir árslok 1961 og allt til ársins 1975, þá liggur í augum uppi, að sá liður getur engan veginn verið örugg tala. Hér er um áætlun eða þó líklega fremur ágizkun að ræða, eins konar spádóm um það, hvernig starfsemin verði og hve útlánin verði mikil á næstu 10–15 árum. Vegna þess, að liðir í útreikningunum eru svona óvissir, verður vitanlega að taka niðurstöðutölu töflunnar með nokkurri varúð. Ef við lítum nú á fskj. I, efnahagsreikninginn, þá kemur svipað fram. Þar er langhæsti liðurinn skuldabréf fyrir lánum, og sá liður fer síhækkandi allt til ársins 1975 samkvæmt töflunni. Þetta er líka mjög óviss tala. Þetta er fremur ágizkun um það, sem gerast kann á næstu árum, heldur en að hér sé um örugga og óyggjandi staðreynd að ræða. Ef við lítum svo á skuldahlið efnahagsreiknings, kemur í ljós, að liðurinn erlend lán nemur nú eða á árinu 1961 samkv. þessum útreikningum 226 millj. kr. Síðan fer þessi fjárhæð lækkandi ár frá ári allt tímabilið, sem reikningarnir ná yfir, og verður 31.6 millj. árið 1975. Ég geri mér þá grein fyrir þessu, að hér sé miðað við þau erlendu lán, sem nú hvíla á byggingar- og ræktunarsjóði. En þess ber að gæta, þegar á þetta er litið, að eitt ákvæði frv. og Það mikilvægt ákvæði er heimild til þess, að stofnlánadeildin taki á því tímabili, sem hér ræðir um, hvorki meira né minna en 300 millj. kr. lán, innlent eða erlent eftir atvikum. Mér skilst, að efnahagsyfirlitið sé miðað við, eins og þessu er stillt upp hér, að þessi lánsheimild verði alls ekki notuð á tímabilinu og að aukin lán, innlend eða erlend, komi ekki fram í töflunni. En ætli efnahagsyfirlitið liti ekki nokkuð öðruvísi út, ef búið væri að taka 300 millj. kr. lán, sem kæmi inn í skuldahlið þess? Þá skulum við líta á rekstrarreikning. Það er viðurkennt, bæði í grg. frv. og í ræðu ráðherrans, framsöguræðu hans fyrir málinu, að það sé erfitt að ákveða eða áætla alveg nákvæmlega það framleiðslugjald, sem bændur eiga að greiða samkv. frv., og enn fremur gjald það, sem á að taka samkv. 4. tölulið 2. gr. frv. Þetta er vitanlega alveg rétt og liggur í augum uppi, því að Það er háð breytingum á framleiðslunni, hvort þetta gjald hækkar eða lækkar og hve miklu sá mismunur nemur frá ári til árs. En hæsti liðurinn á rekstrarreikningi eru vaxtatekjur. Mér virðist sá liður vera þannig fenginn, að stafliðir b, þ.e.a.s. þær tölur, sem á eftir þeim standa, í 2. og 3. tölulið greiðsluyfirlits, fskj. II, séu lagðar saman og sú samtala, sem þannig fæst, sé færð sem vaxtatekjur á rekstrarreikningi á fskj. I. Ég fæ ekki betur séð en þessu sé þannig stillt upp. Nú virðist mér, að þessar vaxtatekjur séu við það miðaðar í útreikningunum, að allt tímabilið, sem útreikningarnir ná yfir, verði vextir af ræktunarsjóðslánum eða hliðstæðum lánum þeim, sem nú eru veitt úr ræktunarsjóði, 61/2 %, en af lánum til íbúðarhúsa í sveitum 6%. Ég fæ ekki betur séð en reikningarnir séu miðaðir við þetta. Og ef þetta er ekki rétt skilið, þá óska ég þess, að það verði leiðrétt nú þegar við þessa umr., því að þetta er þýðingarmikið atriði. En ég byggi mál mitt á því, að þannig sé þetta, því að mér virðist það liggja alveg í augum uppi eftir fskj. II, að þetta sé þannig fengið. Og ég vek athygli á þessu vegna þess, að hér er um ekkert lítilvægt atriði að ræða, þegar meta skal rekstrarhagnað stofnlánadeildarinnar samkvæmt rekstrarreikningnum, eins og honum er stillt upp hér á fskj. I, því að vaxtatekjurnar, sem þannig eru fengnar, eru fullur helmingur allra tekna á rekstrarreikningi. 1962 eru vaxtatekjur 16.3 millj. af 28.4, svo hreyfist þetta dálítið, en þegar líður á tímabilið, sem reikningarnir ná yfir eykst hlutdeild vaxtateknanna Þannig, að 1970 eiga vaxtatekjurnar að nema 38 millj. af 69 alls, 1971 41.9 millj. af 73, 1972 46 millj. af 78, 1973 50 millj. af 83, 1974 54 millj. af 88 og 1975 59 millj. af 94. 1975 nálgast það, að vaxtatekjurnar nemi 2/3 af heildartekjum stofnlánadeildarinnar samkv. rekstrarreikningi. Og þetta er byggt á því. samkv. því. sem ég fæ bezt skilið, að núv. vaxtafótur haldist allt tímabilið, sem reikningarnir ná yfir. M.ö.o.: með þessu þskj. er Það gefið til kynna af hæstv. ríkisstj., að hún og flokkar þeir, sem hana styðja, hafi í hyggju að beita valdi sínu og áhrifum til þess, að hinir háu „viðreisnarvextir“ af stofnlánum landbúnaðarins haldist allt til ársins 1975, þrátt fyrir það þó að sumir ráðherranna láti í það skína eða orð liggja að því í umr. um önnur mál, að sá dagur muni ekki vera langt undan, að almenn vaxtalækkun í landinu geti átt sér stað. En yrði nú sú breyting á, að vextirnir lækkuðu þrátt fyrir þann ásetning, sem virðist koma fram í þessu Þskj., og yrðu t.d. eins og Þeir voru, þegar þeir voru lægstir, 2% hjá byggingarsjóði til íbúðarhúsa og 21/2% úr ræktunarsjóði, þá hljóta vaxtatekjurnar, sem eru aðalliðurinn í tekjum stofnlánadeildarinnar, að stórlækka. M.ö.o.: þá er botninn í þessum reikningum suður í Borgarfirði. Nú er það mikið umræðuefni út af fyrir sig, hvort landbúnaðurinn þolir að bera mjög háa vexti af stofnlánum. Sú var tíðin, að Það þótti til afreka af ráðherra Sjálfstfl. að beita sér fyrir Því. að vextir af stofnlánum landbúnaðarins væru ákveðnir 2% af byggingarlánum í sveitum og 21/2% af lánum til ræktunar og útihúsa. Þessi vaxtafótur var ákveðinn á tíma nýsköpunarstjórnarinnar, þegar Pétur heitinn Magnússon fór með yfirstjórn landbúnaðarmála. Ég hef nokkuð oft, árlega á undanförnum árum, lesið Það í Morgunblaðinu og Ísafold, að Þetta hafi sýnt góðan hug Sjálfstfl. og þáv. landbrh. til landbúnaðarins, enda hafi Pétur Magnússon verið landbúnaðinum hollur vinur. Nú er það á hinn bóginn í sambandi við þetta mál talið núv. hæstv. landbrh. til gildis og að mér skilst Sjálfstfl. til afreka að ætla að beita sér fyrir því, að hinir háu „viðreisnarvextir“ af stofnlánum landbúnaðarins haldist næstu ár. Þetta sveiflast svo langt hvort frá öðru, Þessar aðgerðir, að hvort tveggja getur ekki verið til hagsbóta landbúnaðinum. Annaðhvort er það sú stefna að hafa vextina lága til hagsbóta fyrir landbúnaðinn eða þá það, sem hér kemur fram í þessu frv. Hæstv. ráðherra minntist á það í framsöguræðu sinni, að það væri unnið að samningum við Framkvæmdabankann um það, að vextir af lánum af mótvirðisfé, sem þaðan er greitt inn til búnaðarsjóðanna, lækki frá Því. sem verið hefur um skeið. Þetta er mjög góðra gjalda vert. En í þessu sambandi vaknar sú hugsun: Voru ekki þessir vextir hækkaðir af Framkvæmdabankanum í samræmi við hina almennu vaxtahækkun í landinu samkv. efnahagslögunum frá því, sem verið hafði að undanförnu? Og sé þetta rétt skilið, þá er núv. ríkisstj. hér aðeins að glíma við sinn eigin draug. Hæstv. ráðherra lét það hæfa í framsögu ræðu sinni, í upphafi hennar, að fara að minnast á gjald til búnaðarmálasjóðs og sérstaklega Það gjald, sem greitt er vegna byggingarkostnaðar við bændahöllina. Um búnaðarmálasjóð og þá baráttu, sem háð var fyrir þeirri löggjöf, er löng saga. Það var háð hér á fjórum þingum samfleytt löng og hörð barátta um búnaðarmálasjóð, þar sem fylkingar skipuðust svo, að sumir hinna mætustu þingmanna Sjálfstfl., eins og Jón á Reynistað, Pétur Ottesen og Gísli Sveinsson, stóðu með þingmönnum Framsfl. í baráttu gegn meginhluta Sjálfstfl. í þessari sögu á hæstv. ráðh. Ingólfur Jónsson sérstakan kapítula. Mér finnst þessi saga ekkert erindi eiga inn í þessar umr., og ég drep á Þetta aðeins að gefnu tilefni frá hæstv. ráðh., en ætla mér ekki að fara að rekja Þessa sögu að öðru leyti, nema þá frekara tilefni gefist til síðar í umr. En af því að hæstv. ráðh. taldi hæfa að fara að vitna í það gjald, sem bændur greiða vegna byggingarkostnaðar bændahallarinnar, finnst mér ekki verða komizt hjá því að minna á, að Það gjald er lögfest vegna beiðni og áskorunar bændasamtakanna í landinu. Þegar Það gjald var lögfest, kom það fram í þskj., að búnaðarþing hafði gert samþykkt um málið, þar sem skorað er á Alþingi að lögfesta þetta gjald. Ályktun búnaðarþings er svo hljóðandi samkv. því þskj., sem þá lá fyrir: „Á búnaðarþingi, er háð var í febrúar Þessa árs, kom fram frá fjárhagsnefnd svo hljóðandi tillaga: Búnaðarþing ályktar að fela stjórn Búnaðarfélags Íslands að vinna að því, að lögum um stofnun búnaðarmálasjóðs verði breytt Þannig, að sett verði í lögin ákvæði til bráðabirgða, svo hljóðandi: Á árunum 1958-1961, að báðum meðtöldum, skal greiða 1/2% viðbótargjald af söluvörum landbúnaðarins, sem um ræðir í 2. gr., og rennur það til Búnaðarfélags Íslands og Stéttarsambands bænda til að reisa hús félaganna við Hagatorg í Reykjavík yfir starfsemi þeirra. Skal fénu skipt milli þeirra eftir hlutfallinu tveir á móti einum. Um álagningu og innheimtu gjaldsins gilda sömu reglur og um búnaðarmálasjóð.“ - Og svo er bætt við: „Þessi till. var samþykkt með 18:2 atkv.“ Og á aðalfundi Stéttarsambands bænda, sem haldinn var í Bifröst í Borgarfirði 3.–4. sept. 1958, kom fram svo hljóðandi tillaga: „Aðalfundur Stéttarsambands bænda, haldinn í Bifröst dagana 3, og 4. sept. 1958, ályktar að fela stjórn Stéttarsambandsins að vinna að því, að lögum um stofnun búnaðarmálasjóðs verði breytt þannig, að sett verði inn í lögin ákvæði til bráðabirgða, svo hljóðandi: Á árunum 1958–1961, að báðum meðtöldum, skal greiða 1/2% viðbótargjald af söluvörum landbúnaðarins, sem um ræðir í 2, gr., og rennur það til Búnaðarfélags Íslands og Stéttarsambands bænda til húsbyggingar félaganna við Hagatorg í Reykjavík í sömu hlutföllum og eignarhluti þeirra er í byggingunni. Um álagningu og innheimtu gjaldsins gilda sömu reglur og um búnaðarmálasjóðsgjaldið, sem nú er.“ Þessi till, var samþykkt með 39:8 atkv. Afstaða bændasamtakanna til þeirrar breytingar, sem gerð var á lögunum um búnaðarmálasjóð 1958, var því skýr og afdráttarlaus. En það hefur ekki komið fram í umr. um þetta mál, að leitað hafi verið umsagnar eða álits bændasamtakanna um þau gjöld, sem á að leggja á bændur samkv. 4. gr. þessa frv. Og ég segi það sem mína skoðun, að í mínum huga vegur það mjög mikið, það er þungt á metaskálunum, hvort vissa er fyrir því. að bændastéttin og fulltrúar hennar á stéttarsambandsfundi og búnaðarþingi sætta sig við slíka skattálagningu eða óska eftir henni, ellegar að þetta sé lögfest algerlega án þess að leita álits þeirra eða jafnvel gegn þeirra vilja og óskum. Þetta er mjög þungt á metaskálunum, þegar ég geri mér grein fyrir þessu máli. En þótt þetta mál, sem hæstv. ráðh. gerði að umtalsefni, væri svo vel undirbúið og athugað, áður en frá því var gengið hér á hv. Alþingi, þótti Ingólfi Jónssyni, þáverandi þm. Rangæinga, ekki nógu tryggilega um þá hnúta búið, því að hann flutti sérstaka brtt. um þetta mál. einmitt um þetta gjald, sem hann er nú að vitna til. Þær brtt. eru svo hljóðandi á þskj. 177 1958: „1) Aftan við ákvæði til bráðabirgða bætist nýr málsliður, svo hljóðandi: Gjöld þessi teljast með framleiðslukostnaði landbúnaðarvara, og skal tekið tillit til þess við verðlagningu þeirra. 2) 2. gr. orðist svo: Þegar lög þessi hafa hlotið staðfestingu, skal Búnaðarfélag Íslands hlutast til um, að fram fari um þau almenn atkvæðagreiðsla í öllum hreppabúnaðarfélögum landsins. Þau taka gildi, ef meiri hluti þeirra bænda, sem þátt taka í atkvgr., er þeim samþykkur.“ Svona varlega vildi Ingólfur Jónsson stíga fram, þegar skattleggja átti bændastéttina 1958 að eigin ósk bændasamtakanna í landinu. Og Ingólfur Jónsson vildi 1958, að það gjald, sem þá stóð til að lögfesta, teldist með í framleiðslukostnaði landbúnaðarvara og tekið yrði tillit til þess við verðlagningu þeirra. Mér virðast spor hæstv. ráðherra stefna nokkuð í gagnstæða átt við þá braut, sem hann gekk í þessu máli 1958, því að nú er lagt til af hans hálfu, að skattur, sem áætlaður er 8 millj. á ári, verði tekinn beinlínis af launatekjum bændanna sjálfra, það reiknist ekki inn í verðlag landbúnaðarvaranna. M.ö.o.: hér er stefnt að því að koma á sérstökum launaskatti á bændastéttina, og það fé á að renna inn í stofnlánadeild landbúnaðarins. Hvað skyldu nú verkalýðs- eða launastéttirnar í landinu, sem svo eru oft nefndar, segja, ef það yrði lagt til að leggja 2% skatt á laun þeirra og féð yrði látið renna inn í hið almenna veðlánakerfi til útlána vegna íbúðabygginga? Þessi skattur jafngildir 2% af kaupi bóndans, þó að það sé 1% af brúttóframleiðslu. Nú er það vitað mál, að húsnæðismálastofnunin hefur allt of lítið eigið fé til útlána og þarf að afla sér mikils fjármagns með lánum, aðallega með lánsfé, sem fengið er af því fjármagni, sem er í umferð í þjóðfélaginu, þannig að ef þetta er snjallræði gagnvart bændastéttinni, þá væri vissulega þörf fyrir slíkt fé hjá húsnæðismálastofnuninni líka. En ég er alls ekki viss um, að launastéttirnar í landinu tækju því með þökkum, að sú leið yrði farin gagnvart þeirra byggingarmálum. Það hefur verið vitnað til fiskveiðasjóðs eða sjávarútvegsins í þessu sambandi og borið saman það gjald, sem innheimt er af sjávarafurðum í fiskveiðasjóð. Það er ekki að öllu leyti sambærilegt. Á því er mikill eðlismunur við þetta gjald, vegna þess að það gjald, sem tekið er af sjávarafurðunum inn í fiskveiðasjóð, er reiknað inn í verðlagsgrundvöll sjávarafurða og það er metið sem einn kostnaðarliður. Þegar af hálfu Alþ. og þjóðfélagsins er athugað, hvað gera þurfi vegna sjávarútvegsins með uppbótum eða gengisfellingu eða öðru slíku, þá er þetta gjald metið þar sem einn kostnaðarliður sjávarútvegsins. Um það gjald, sem greint er í fjórða tölulið 4. gr., vil ég aðeins segja Það, að á meðan svo er, og því miður hefur það endurtekið sig ár eftir ár, að bændur fá ekki í sinn vasa fullt grundvallarverð, hlýtur Þetta gjald í reyndinni, þó að það leggist á heildsöluverðið, að dragast frá því verði, sem endanlega kemur í vasa bændanna. Það er einn kostnaðarliður, sem dregur til sín tilsvarandi hlut af afurðaverðinu, sem á að renna í vasa bændanna. Ég sé, að fundartimi er nú þrotinn, og skal ljúka máli mínu.



Herra forseti. Mig langar til, áður en ég vík að því máli sjálfu, sem fyrir liggur, að minnast á eitt atriði, sem hv. 1. þm. Vesturl. hóf ræðu sína með og lauk enda einnig ræðu sinni með að vísa til upphafsins, og má í rauninni segja, að það hafi farið vel á því. því að það, sem þar var á milli, var í svipuðum dúr. Hann vitnaði til þess, að það hefði verið mikill samdráttur í framkvæmdum í landinu, og m.a. og sérstaklega gat hann um upptýsingar um það efni, sem munu sennilega hafa átt að hitta hæstv. landbrh. sérstaklega, hversu mikill samdráttur hefði orðið í nýrækt og vélgröfnum skurðum í Rangárvallasýslu á árinu 1960, miðað við árið 1959, og bætti því við, að síðan hefði þetta enn þá meira hallazt á ógæfuhlið. Það vill svo til, að fyrir stuttu hefur verið birt í blaðinu Suðurlandi viðtal við jarðræktarráðunaut Búnaðarsambands Suðurlands, og ég geri ráð fyrir, að þær upplýsingar, sem hann gefur, séu réttar. Það eru að vísu nokkrar sveiflur í þessu til og frá, þannig að það er rétt, að á einstökum liðum hafa minnkað framkvæmdir, en á öðrum aftur mjög verulega hækkað. Um þá liði, sem hann sérstaklega minntist á, skal ég aðeins lesa þær tölur upp varðandi Rangárvallasýslu, og um nýræktina er það að segja, að á árinu 1961 eru það 565 hektarar á móti 381 á árinu 1960 og vélgrafnir skurðir eru 700 þús. kúbikmetrar 1961 á móti 317 þús. 1960. Ég geri ekki ráð fyrir því, að hv. þm. tortryggi þessar tölur, enda getur hann borið þær saman. En þetta er eins og svo margt annað staðreyndir, sem rekast heldur illilega á fullyrðingar hv. framsóknarmanna um móðuharðindi og samdrátt á öllum sviðum í þjóðfélaginu. Þetta mál, sem hér liggur fyrir, varðar langstærsta vandamál landbúnaðarins í dag, og það hefði því mátt ætla með hliðsjón af mikilvægi málsins, að það væri rætt hér á þann hátt, að menn reyndu í alvöru að gera sér grein fyrir eðli vandans og kryfja til mergjar þær hugsanlegu leiðir, sem kæmu þar til úrbóta, og létu hjá liða að gera málið fyrst og fremst að uppistöðu í pólitískum áróðri til þess á ódýran hátt að reyna að notfæra sér óánægju, sem alltaf er til staðar, þegar kvaðir á að leggja á, og reyna þannig að fiska í gruggugu vatni, ef svo mætti segja. Mín skoðun er sú, að þetta mál sé miklu þýðingarmeira en svo, að leyfilegt sé að ræða málið á þann hátt, sem hv. 1. Þm. Vesturl. gerði, og sannast sagna furðaði mig mjög á því, að jafnmætur maður og hann er skyldi flytja þá endemisræðu, sem hann flutti hér áðan, þar sem úði og grúði svo af rangfærslum, að það er í rauninni leitun að öðru eins. Mér kom þetta sannast sagna mjög á óvart úr þeirri átt, og ég efast um, að sú ræða, sem hann hér flutti, muni af ábyrgum aðilum í forustusveitum landbúnaðarins vera talin heppileg leið til þess að ræða þetta mál út frá. Mér er vel kunnugt um það, ég hef rætt um þetta vandamál við marga og það einnig flokksbræður hv. þm., m.a. um þær úrbætur, sem um er rætt í þessu frv., og það kveður þar mjög við annan tón. Það er auðvitað svo, að Það er enginn út af fyrir sig glaður að þurfa að fara að leggja á þær kvaðir, sem hér er gert ráð fyrir, en þeir menn, sem ég hef rætt um þetta mál við, og Það eru ýmsir mjög mætir framámenn í bændasamtökunum og flokksbræður hv. þm., þeir hafa sannarlega hugsað þar út frá ábyrgari afstöðu en kom fram í þeirri ræðu, sem hv. þm. hér flutti. Auðvitað væri hægt að svara fullum hálsi margvíslegum staðhæfingum þessa hv. þm., þar sem hann fór vítt og breitt til þess að reyna að finna sem flest atriði til árása á hæstv. ríkisstj. og það svo mjög, að margt af því. sem hann sagði, kom í rauninni lítið sem ekkert þessu máli við, en allt þjónaði Það því hlutverki að reyna að gera hæstv. landbrh. tortryggilegan, ráðast á hann með fullyrðingum, sem áttu sér ekki nokkra stoð í veruleikanum, eins og t.d. þegar hv. þm. lætur sér það um munn fara, að allt, sem gert hafi verið af Þessum hæstv. landbrh., hafi verið til bölvunar fyrir landbúnaðinn.

Það er ekki mitt orðalag

Ekki nákvæmlega þetta, en það var meiningin, og því býst ég við að hv. þm. muni eftir, Þeir hv. þm., sem hér voru inni og hlýddu á hans ræðu, að hann tók það hvað eftir annað fram, að allt hefði hallazt á ógæfuhlið nú síðustu árin, eftir að hæstv. núv. landbrh. hefði farið að fást við þessi mál, og ekkert af hans málum eða þeim úrræðum, sem hann hefur verið með fyrir landbúnaðinn, hefði miðað í jákvæða átt. Þetta var tónninn í ræðu hv. þm. Veit ég, að hann er það sanngjarn og réttsýnn maður, þó að hann tali hér í æsingu í ræðustól til þess að gefa Tímanum dálkafyllingu, þá veit hann mætavel, áð hér er að sjálfsögðu verið að fara með fullyrðingar, sem eiga sér ekki neina stoð í veruleika og áreiðanlega eru ekki til þess fallnar að auka hróður hv. þm. né Þess flokks, sem hann telur sig vera að þjóna með þessum málflutningi. Ég skal láta alveg liggja á milli hluta að fara að ræða hér almennt um þróun landbúnaðarmála á síðustu árum, en í þeim orðum, sem ég segi, takmarka við þetta mikla viðfangsefni, sem hér liggur fyrir, og ræða örlítið um þær tillögur, sem hér eru fram bornar, því að það er rétt, sem hæstv. landbrh. sagði og ég er á engan hátt að mælast undan, að ég ber allmikla ábyrgð á þeim tillögum, sem hér eru fluttar, og blygðast mín ekkert fyrir það. Það er rétt, áður en vikið er að tillögunum, að fara aðeins örfáum orðum um þann vanda, sem hér er við að glíma, og skal ég þó aðeins stikta á stóru, Því að hæstv. landbrh. vék glögglega að Því máli í sinni ræðu. Því miður hefur frá fyrstu tíð verið búið illa að sjóðum landbúnaðarins, þ.e.a.s. Þannig, að það hefur ekki verið unnið kerfisbundið að því að byggja þá upp, eins og hefði átt að gera, og það er sú sorgarsaga í dag, að ef strax í upphafi hefði verið lagður nægilega traustur grundvöllur að fjáröflun til sjóðanna, þannig að þeir hefðu getað byggzt upp meira af eigin fé, þá hefðum við staðið andspænis allt öðru vandamáli í dag. Ég geri ráð fyrir, að hv. framsóknarmenn muni segja sem svo, að hér sé ég að vega að þeim, sem upphaflega hafi lagt þessi frumvörp fram. Ég skal láta það alveg liggja á milli hluta, að hverjum er verið að vega í þessu efni. Löggjöf þessi var upphaflega merkileg löggjöf, og hugmyndin, sem að baki henni fólst, um það að tryggja fé til framkvæmda í landbúnaði, er að sjálfsögðu mál, sem allir, sem landbúnaðinum unna, hafa sameinazt um og talið gott, svo langt sem það nær. En stofnlánasjóðunum var aldrei séð fyrir nægilegu eigin fé, og þess vegna varð að byggja þá upp annars vegar með lántökum og hins vegar reyna svo að létta þeim baggann með því á ýmsum tímum annaðhvort að afhenda þeim hluta af greiðsluafgangi ríkissjóðs eða gefa eftir lán, sem sjóðunum hafa verið veitt. Þetta var að sjálfsögðu allt lofsvert, en voru í rauninni þó hrossalækningar að því leyti, að það var ekki séð fyrir því að leggja hinn trausta grundvöll, sem þurfti. Hv. 1. þm. Vesturl. vék hér að einu atriði, sem var alveg rétt, að það var frá upphafi sjáanlegt, að það mundi verða mjög verulegur vaxtahalli á þessum sjóðum, vegna þess að þeir urðu að taka lán með miklu óhagstæðari lánskjörum en þeir lánuðu út, vegna þess að útlánskjör sjóðanna, einkum vextirnir, voru miklu lægri en fé fékkst fyrir á hinum almenna lánamarkaði. Framlög ríkissjóðs, hin föstu árlegu framlög, nægðu engan veginn, eftir því sem árin liðu, til þess að mæta þessum halla, og hann óx þannig ár frá ári og át meira og meira af stofnfé sjóðanna. Það má auðvitað segja, að það hafi verið galli í uppbyggingu sjóðanna frá upphafi að sjá ekki nægilega fyrir þessu, en ef menn á annað borð vilja fara að leggja Það á eftir pólitískum línum, þá má að sjálfsögðu einnig á Það benda, að þeir aðilar, sem síðan hafa ráðið Þessum málum, þ. á m. þeir menn, sem hafa verið landbrh., sem lengst af hafa verið framsóknarmenn, þeir hafa sennilega ekki megnað að fá því framgengt, að framlögin í fjárlögum væru hækkuð til þess að mæta vaxtahallanum. Þótt litið sé fram hjá áhrifum gengisbreytinganna, var því vaxtahallinn einn orðinn svo hár, að það hlaut að leiða af sér hina alvarlegustu Þróun fyrir sjóðina, ef það mál út af fyrir sig væri ekki tekið til alvarlegrar athugunar og fundin úrræði til lagfæringar á Þeim vanda. Það var minnzt á það hér áðan af einum ræðumanni í sambandi við yfirlit, sem er með frv. um vaxtahalla af mótvirðissjóðslánum, að sá vaxtahalli hefði komið til nú á síðustu árum, þannig að hinar nýju vaxtareglur, sem ríkisstj. hefði átt hlut að, hefðu valdið þessum mikla vaxtamismunun á mótvirðissjóðslánum. Þetta er alger misskilningur, vegna þess að hallinn á mótvirðissjóðslánum var meiri áður. Þá voru útlán úr sjóðunum 4%, en vextir af mótvirðissjóðslánum voru 61/2%. Það skiptir ekki miklu máli sá mismunur, hvort hann er minni eða meiri. En það er svo kjarni málsins, að það er sannarlega ekki nýtt fyrirbæri, að sjóðirnir hafi þannig verið látnir bera vaxtahalla af mótvirðissjóðslánum, og mér er ekki kunnugt um, að það hafi komið fram tillögur um það frá hv. framsóknarmönnum, meðan þeir réðu þessum málum, að afnema þennan vaxtahalla, og hefði það þó væntanlega verið þeim innan handar, þannig að þó að megi segja, að hér sé mál, sem sé einfalt viðureignar fyrir hæstv. ríkisstj., þá er það þó engu að siður svo, að það hefur ekki öðrum áður dottið í hug að létta þessu af sjóðunum á þennan hátt, þannig að það er vissulega eitt atriði út af fyrir sig, sem er lofsvert, enda þótt það beri að taka fram, að þetta muni ekki auka ráðstöfunarfé sjóðanna. hvort vextirnir eru meiri eða minni, því að þannig er háttað. að mótvirðisféð. þ.e.a.s. afborganir og vextir, sem eru greiddir frá sjóðunum til mótvirðissjóðs á hverju ári, er endurlánað aftur. En það gefur auga leið, að þessi tilhögun. þessi vaxtahalli, hann gerir hag sjóðanna stöðugt verri og verri, eftir því sem tímar líða. Þetta er annar þátturinn í vandamálunum í uppbyggingu sjóðanna. Hinn þátturinn er svo sá, eða við getum samt, að það séu í rauninni þrír þættir, sem hér skipti máli, það eru vextirnir. það er stofnfjáröflun og það er í þriðja lagi gengishalli. Stofnfjáröflun hefur verið töluvert mikil á þessu tímabili, en þó þannig, að það hefur ekki verið um fasta tekjustofna að ræða, heldur hefur, eftir því, hversu á hefur staðið fyrir ríkissjóði, verið lagt fé til sjóðanna á hinum ýmsu tímum. Þar er um allverulegar fjárhæðir að vísu að ræða, þó að það sé ekki mjög mikið á hverju ári, ef Því er deilt á starfstíma sjóðanna. Hefur byggingarsjóðurinn fengið í óafturkræft framlag um 65 millj. og ræktunarsjóðurinn rúmar 67 millj. kr. Þetta eru hin óafturkræfu framlög frá ríkissjóði á því tímabili. En fasta tekjustofna hafa sjóðirnir ekki haft, ef undan eru skilin framlögin í fjárlögum, sem hafa ekki einu sinni nægt til að mæta vaxtahallanum. Það, sem svo skapar að sjálfsögðu höfuðvandann í dag, er gengishallinn, sem stafar fyrst og fremst af yfirfærslugjaldinu, 55% gjaldinu, og síðar af tveimur gengisbreytingum. Því hefur af hv. framsóknarmönnum verið mjög haldið á loft, að raunverulega sé þetta núv. hæstv. ríkisstj. að kenna og þess vegna beri henni í rauninni að leysa þetta, helzt á þann veg, að það komi við engan, þetta sé hennar mál. Nú skal ég ekki fara langt út í þá sálma, það vita auðvitað allir hv. þm., að gengisbreytingarnar og ekki heldúr yfirfærslugjaldið á sínum tíma, sem vinstri stjórnin lagði á, er í rauninni sök þeirra ríkisstj., sem þar hafa verið að verki, heldur eru það afleiðingar þróunar, sem stefnt hefur í mjög óheillavænlega átt í þjóðfélaginu. Og þetta, bæði yfirfærslugjaldið á sínum tíma og gengisbreytingarnar, eru ráðstafanir, sem gerðar hafa verið af hálfu stjórnarvaldanna á hverjum tíma til þess að mæta þessum vanda. Þetta gat auðvitað hver maður sagt sér, að gæti hent, þegar hin erlendu lán voru tekin fyrir sjóðina, og ef nokkurn á að saka í þessu efni, þá má saka þann hæstv. ráðh. þáv., sem tók þessi lán á þann hátt að láta sjóðina taka lánin og vera ábyrga fyrir þeim, í stað Þess að ríkissjóður tæki lánin og endurlánaði sjóðunum, því að þá hefði sjóðunum verið forðað frá þessum vanda, sem hér var við að fást. Það var horfið að því ráði að láta sjóðina endurlána þetta fé, án þess að nokkur gengisáhætta væri tekin, og mun ég víkja að því atriði út af fyrir sig síðar varðandi gengistrygginguna á lánum almennt í landbúnaði. Og það var eða mátti vera augljóst mál hverjum sæmilega skynbærum manni, að það var þannig ástatt í efnahagslífi þjóðarinnar, að við því mátti búast, hvenær sem var, að gerðar yrðu gengisbreytingar, og það var enda vitanlegt og er ómótmælt, að á tímum vinstri stjórnarinnar voru uppi mjög háværar raddir um og raunverulega var það till. Framsfl., að gengisbreyting yrði framkvæmd, þannig að ekki gat þetta komið þeim ágætu mönnum á óvart, sem þá stjórnuðu þessum málum. Ég get jafnframt upplýst það hér, að það var ákveðið varað við því af bankastjóra Búnaðarbankans, hvaða afleiðingar þetta gæti haft, og enn þá frekar varaði hann við þróuninni, sem fram undan væri, eftir að yfirfærslugjaldið var lagt á, sem eitt út af fyrir sig olli sjóðunum tugmilljóna tjóni, þó að vissir aðilar kæri sig ekki mikið um að minnast á það tjón nú. En það var látið sem vindur um eyru þjóta, og hefði þó óneitanlega vandamálið verið léttara í dag, ef strax hefði verið snúizt gegn vandanum og reynt að mæta honum þá þegar. En það var ekki gert. Það voru engar tillögur gerðar í sambandi við yfirfærslugjaldið um það að létta þeim byrðum af sjóðunum. Það var talið, að slíkt gæti allt beðið. Og Það er einnig vert að vekja athygli á því, af því að hv. þm. Framsfl. telja það nú geysilegt hneyksli, að ekki skuli hafa verið létt gengishallanum af sjóðum landbúnaðarins, að ég hygg, að það sé rétt með farið hjá mér, að í sambandi við gengisbreytingalögin hafi ekki komið fram ein einasta till. frá þeirra hendi um það að taka þennan gengishalla með, þegar var verið að gera upp gengisjöfnunarreikninginn. Það er svo aðeins eins og annað í málflutningi þeirra hv. framsóknarmanna, þegar þeir bera þá firru á borð, að gengishalla hafi verið létt af bönkunum, þegar staðreynd málsins er sú, að gengishagnaðurinn var tekinn af þeim, en engum gengishalla af þeim létt, og sá bankinn, sem bjó við gengishalla, Seðlabankinn, var látinn bera sinn gengishalla sjálfur. Það, sem er því útkoman úr þessu dæmi öllu nú og við stöndum andspænis, hvort sem við viljum eða vitjum ekki, og það breytir engu, hvort við hendum á milli okkar hnútum og kennum einum um þetta og öðrum um hitt, þær staðreyndir blasa við, að sjóðir þessir eru gersamlega gjaldþrota. Byggingarsjóður á að vísu enn um 19 millj. kr. umfram skuldir. en þá hefur hann eytt öllu sínu stofnfé og öllum þeim óafturkræfu framlögum, sem hann hefur fengið, og býr raunverulega hvað greiðslujöfnuð snertir svo illa, að það er milljónagreiðsluhalli á honum á hverju ári. Og þessar 19 millj. mundu étast upp á næstu tveimur árum í hallarekstur. Ræktunarsjóðurinn stendur svo illa að vígi, að þrátt fyrir óafturkræf framlög á undanförnum árum yfir 67 millj. kr. skuldar hann umfram eignir um síðustu áramót 52.5 millj. Eins og ég áðan sagði, getum við náttúrlega gert okkur það til dundurs að elta hér ólar hver við annan um það, hverjum allt þetta sé að kenna á undanförnum árum. En hvernig sem við deilum fram og aftur um það, komumst við aldrei fram hjá því að horfast í augu við þessar staðreyndir. Og þessar staðreyndir leiða af sér aðra alvarlega staðreynd, og hún er sú, að eins og háttað er hag þessara sjóða, þá fæst ekkert lánsfé til þeirra úr nokkurri átt, því að sjóðirnir eru raunverulega gjaldþrota, eru ekki færir um að taka neitt fé að láni og enginn vilt lána þeim, hvorki innanlands né utan. Það fé. sem fékkst á s.l. hausti til að leysa sárustu vandræði varðandi stofnlánaveitingar, fékkst frá Seðlabanka Íslands með því skilyrði, að það væri ríkissjóður, sem tæki lánið, en ekki stofnlánasjóðir landbúnaðarins, og það var vitanlegt, að þó að menn hefðu látið sér detta í hug að taka erlent lán, þá var gersamlega útilokað að taka nokkurt slíkt lán, eins og ástatt var um þessa sjóði. Hvaða skoðanir sem við annars höfum á baráttu flokka fyrir hagsmunamálum bænda á ýmsum tímum, verðum við að horfast í augu við þetta, og ég efast um - og er í rauninni fullviss um, að í dag er ekkert mál til, sem skiptir meira máli fyrir bændastétt landsins en að takist að leysa þennan Gordfonshnút, sem hér er um að ræða. Og það þjónar sannarlega ekki málstað eða hagsmunum bænda að vera að reyna að æsa til illinda út af þeim tillögum, sem hér eru fram lagðar. Það er auðvitað ekki hægt að krefjast þess, að menn hafi allir sömu skoðun um þær og standi allir upp og lýsi hrifningu sinni, - ég ætlast ekki til þess. En það verður að krefjast þess, að þeir menn, sem gagnrýna þær, bendi þá á önnur úrræði, sem líklegri séu til að leysa vandann, en vísi ekki til þess, eins og hv. 1. þm. Vesturl. gerði hér áðan, að krefjast þess, að þeir, sem undirbúið hefðu þessar tillögur, fyndu aðrar leiðir til þess að leysa þennan vanda. Þeir finna ekki aðrar leiðir.

Þeir hafa völdin.

Það gæti nú skeð, þó að menn hafi ekki völdin, að þá hefðu þeir einhverjar skoðanir, og ég held, að það væri ekkert á móti Því. að þær skoðanir kæmu fram og þær birtust á annan hátt en þann einan að varpa hnútum og fjúkyrðum að öðrum fyrir þær tillögur, sem þeir flytja, og láta þar við sitja. Það leysir engan vanda. Hv. 1. þm. Vesturl. spurði áðan í sinni ræðu, hvaðan hefði verið leitað tillagna um þetta mál, hvort það hefði verið leitað til Stéttarsambandsins eða annarra samtaka bænda til þess að benda á úrræði til að leysa vandann. Það hefur ekki verið gert. Það hafa verið settir menn til þess að reyna að benda á úrræði, sem hugsanleg væru. Hv. þm. sagði: Hvaða hliðsjón var höfð af ábendingum og samþykktum Stéttarsambandsins um þetta mál á sínum tíma? Ég held, að þær tillögur séu ákaflega lítill leiðarvísir, því að það eru einhliða kröfur þeirra, eins og svo oft hendir samtök, hvers eðlis sem þau eru, í okkar landi. Þau gera kröfur um að fá þetta og fá hitt, og það eiga aðrir að útvega hlutina. Það er ekkert einstakt um þessi samtök fremur en önnur. Ég hygg, að hv. 1, þm. Vesturl. sé það stjórnvanur, búinn að vera það lengi ábyrgur aðili að ríkisstj., að hann viti mætavel, að það mundi vera erfitt að stjórna þessu landi, ef ætti bara að spyrja hin ýmsu samtök um það, hvað þau vildu gera, og síðan ætti að tengja allar þær lausnir saman og reyna að fá eitthvað viturlegt út úr því. Ég er ekki með þessu að varpa neinum hnjóðsyrðum að þeim ágætu mönnum, sem sátu Þetta stéttarsambandsþing. Þeir benda á Þau vandamál, sem þeirra samtök eiga við að glíma, að það vanti alls staðar fé. Og vissulega vantar fé. Það er þess vegna hið alvarlega vandamál í dag, hvernig eigi að útvega það fé. Þeir hins vegar láta liggja á milli hluta, hvernig eigi að útvega féð. Og Það vill verða svo með æðimargar af þessum ályktunum, sem beint er til þings og stjórnar frá öllum samtökum, að það er látið liggja á milli hluta og öðrum ætlað að leysa þann vanda, þannig að þegar kröfur eru gerðar, eins og var gert af hálfu Stéttarsambandsins um aukið fé í sjóðina, aukið fé í veðdeildina og lægri vexti, þá láðist að gera sér grein fyrir þessu atriði, og þá verða aðrir að reyna að höggva á þann hnút, til þess að mæta þeim óskum, sem þarna voru settar fram frá Stéttarsambandinu, sem vissulega eru réttar, svo langt sem þær ná. Hv. þm. sagði, að það væri fáheyrt úrræðaleysi að benda ekki á önnur ráð til lausnar vandanum en fælust í þessu frv. Það er þó a.m.k. sá munurinn á þessu fáheyrða úrræðaleysi og aðgerðum hv. framsóknarmanna í þessum málum fyrr og síðar, að hvað sem menn kann að greina á um einstök atriði málsins, þá verður ekki um það deilt, að með því frv., sem hér liggur fyrir, er leyst til frambúðar lánsfjárvandamál landbúnaðarins til stofnlána og lagður grundvöllur að því, að hægt sé að bæta úr því mikla vandamáli, sem hv. þm. réttilega benti á að væri við að stríða í dag, að fá aukið fjármagn til lánveitinga í sveitum. Þetta er fyrsta frv. um þetta efni, sem gengur það langt að leysa þennan vanda. Og þegar sagt er, eins og hér var áðan gert, að það væri óvíst, að þetta mundi leysa vandann, vegna þess að Það gætu orðið gengisbreytingar og ný verðbólga og þar fram eftir götunum, þá er að vísu að verulegu leyti séð fyrir því einnig í þessu frv., vegna þess að slík þróun mundi auðvitað hækka Þann grundvöll, sem tekjustofnar frv. eru byggðir á eða meginhluti þeirra, þannig að það ætti ekki að vera ástæða til að óttast það. Ég vil ákveðið halda því fram, að með þessu frv. hafi verið efnt Það fyrirheit að tryggja öryggi stofnlánasjóðanna, - fullkomlega efnt. Það er gengið lengra í fjáröflun til þeirra en nokkurn tíma áður hafa verið lagðar fram tillögur um á Alþingi. Tillögur þær, sem hv. framsóknarmenn hafa borið hér fram, eru aðeins um brot af því fé, sem hér er um að ræða. Það væri vissulega spor í áttina að létta af sjóðunum gengishalla, en það er ekki lausn á vandanum, sem hér er við að glíma, og mundi ekki tryggja það fé, sem nauðsynlegt er að fá til lánveitinga fyrir landbúnaðinn. Grundvallardeiluefnið skilst mér vera 1% gjald, sem hér er lagt til að leggja á framleiðsluvörur landbúnaðarins og greiðist þannig af bændum. Að vísu voru ýmis önnur atriði, sem hv. 1. þm. Vesturl. ræddi um að einkennilegt væri, að ekki væri breytt. Og ég er nú satt að segja hissa á því, að hann skuli ekki á sínum tíma, þegar hans landbrh. lagði fram þetta mál á Alþingi, hafa flutt Þær tillögur og látið breyta þeim ákvæðum, - þetta eru ekki ýkjagömul lög. Og það voru hans flokksbræður, sem þá réðu landbúnaðarmálunum, þegar þau lög voru sett. Að öðru leyti skal ég láta það liggja á milli hluta, Það voru allt smávægileg atriði. Það er auðvitað ljóst, og því hafa auðvitað allir gert sér grein fyrir, sem að þessum málum stóðu, að Það væri ekki líklegt til vinsælda að leggja á þetta gjald. En að halda því fram, að hér sé einhver ofsókn á bændastéttina og sýni illan hug til hennar að reyna að leysa vandann með þessu gjaldi, sem um leið lagði grundvöll að kröfunni um það, að ríkissjóður legði jafnt á móti, það hygg ég að muni ekki fá hljómgrunn hjá neinum þeim bónda, sem af alvöru hugsar um þetta vandamál. Það hefur verið upplýst, enda öllum kunnugt, að stofnlánasjóður sjávarútvegsins hefur verið byggður upp svo að segja eingöngu af gjaldi sem þessu. Ríkissjóður hefur aðeins lagt 2 millj. á ári til þess sjóðs, en á s.l. ári lagði sjávarútvegurinn til fiskveiðasjóðs 41 millj. Og ég er ákaflega hræddur um, að það mundi sumum úr öðrum áttum, - Það eru sumir með önnur sjónarmið, - geta látið sér detta í hug að taka upp Þau rök, sem hér er mjög haldið á loft í sambandi við annað mál, þ.e.a.s. lausaskuldalán til bænda, hvort Það væri ekki rétt, að það væri þá jöfnuður hér á líka, því að hér er vissulega ekki um neinn jöfnuð að ræða á milli atvinnugreina, miðað við framlög ríkisins til þessara tveggja sjóða. Iðnlánasjóður, sem er aðalstofnlánasjóður iðnaðarins, fær 2 millj. kr. frá ríkissjóði. Að vísu er ekki lagt gjald á framleiðsluvörur iðnaðarins til þess sjóðs, en ég lýsi því hiklaust yfir sem minni skoðun, að að því hlýtur að koma og öðruvísi er ekki hægt að byggja þann sjóð upp. Þó að vafalaust sé hægt að blása upp óánægju ýmissa út af þessu gjaldi, er ég sannfærður um, að við nánari athugun og með skoðun málsins í heild, - en það er það, sem hv. framsóknarmenn mjög forðast, enda er málið flutt á svo furðulegan hátt í aðalblaði flokksins, að það er dæmalaust að bera slíkt á borð fyrir menn, og sýnilega flutt á Þann hátt vegna Þess, að menn óttast, að öðruvísi verði á málið litið, ef öll sagan er sögð, - þá má Þó, auk þess sem má benda á, hvernig sjóður sjávarútvegsins hefur verið byggður upp á mjög farsællegan hátt, Þá má einnig á Það benda, að þegar við stöndum andspænis þeim geysilega vanda, sem þarna er við að glíma, og um Það er að ræða, hvort hægt verði að komast út úr feninu eða sökkva svo, að það stöðvist að verulegu leyti fjárfestingarlán til landbúnaðarins, þá muni fáir, þegar Þeir standa andspænis þessum tveimur möguleikum, horfa í það að leggja á sig þessa kvöð. Og á það má líka benda, að Þeir, sem hafa mesta framleiðslu í landbúnaðinum í dag. eru að sjálfsögðu Þeir, sem eru búnir að fá lán með miklu hagstæðari kjörum en bændur fá í dag, á liðnum árum, og er því í rauninni ekki nema sanngjarnt, að þeir gengju þarna nokkuð til móts við starfsbræður sína til þess að tryggja áframhaldandi uppbyggingu í landbúnaðinum. Við vitum það einnig varðandi sjávarútveginn, að það er ekki öll sagan sögð með gjaldinu til fiskveiðasjóðs. Það eru einnig mörg önnur gjöld, sem greidd eru af sjávarafurðum, bæði til fiskimálasjóðs, til Landssambands ísl. útvegsmanna, sem er nokkuð hliðstætt því 1/2%, sem lagt er á landbúnaðarvörur til samtaka landbúnaðarins, til rannsóknarstofnunar sjávarútvegsins, til rannsóknarskips og til ferskfiskmats, og síðan, sem er nokkuð sérstaks eðlis og í rauninni kannske ekki eðlilegt að telja mér með, til greiðslu tryggingariðgjalda, sem ganga þó beint til útvegsins aftur, þannig að það má segja, að það sé nokkuð annars eðlis. Hv. 1. þm. Vesturl. sagði það réttilega æ ofan í æ, að Það yrði að sjá fyrir miklu meira fé. Hann sagði, að það mætti ekki taka útlend lán til að lána með gengistryggingu. Hann segir, að ekki megi leggja skatt á landbúnaðarvörurnar, þetta eina prósent. Og hann segir, eða orð hans urðu ekki skilin öðruvísi en svo, að hann vildi einnig gera tortryggilegt þetta 0.75% gjald, sem gert er ráð fyrir að neytendur borgi, því að hann talaði mjög um, að það væri ekki líklegt, að það yrði vinsælt gjald. Ef þetta hvort tveggja er tekið út, færi held ég að fara nokkuð glansinn af fjáröfluninni, Þó að eftir standi að vísu hið fasta tillag ríkissjóðs, 8–4 millj., eða um 12 millj. kr., og stofnféð. Ef ætti því að fallast á þá skoðun að afgreiða frv. á þennan hátt, þá er á engan veg séð fyrir málum landbúnaðarins og stofnlánaþörf hans og málið í rauninni engin lausn á þeim vanda, sem þar er við að glíma. Hv. þm. ræddi réttilega um hið mikla vandamál að geta ekki starfrækt veðdeildina, og ræddi um það heimildarákvæði í þessu frv., að heimilt væri að verja allt að 10 millj. kr. af fé stofnlánadeildarinnar til kaupa á bankavaxtabréfum veðdeildarinnar. En það eru þær 10 millj. á ári, sem búnaðarþing hefur gert ályktun um, að nauðsynlegt væri að tryggja veðdeildinni. Hann taldi ekki miklar líkur til þess, að á næstu árum væri hægt að kaupa þessi bréf, og vissulega er það rétt. En ég spyr: Er líklegra, að hægt verði að kaupa bréfin, ef á að taka burt stóra tekjustofna frá stofnlánadeildinni? Það þarf auðvitað ekki að segja mönnum það, hvorki hv. 1. þm. Vesturl. né öðrum, að það er auðvitað hruninn gersamlega grundvöllurinn undan þessari löggjöf, ef á að taka burt þessa tekjustofna, og það eru litlar líkur til þess, að það væri hægt að fá það fé, sem gert er ráð fyrir að ríkið leggi fram að sínu leyti, láta það eitt standa eftir, vegna þeirra krafna, sem óhjákvæmilega hlytu að koma úr öðrum áttum um það, að ríkið stóryki þá einnig framlag sitt til þeirra sjóða. Það kann vel að vera, að það sé skoðun þessara hv. þm. í dag, að ríkissjóðinn muni ekkert um það að borga nú milljónatugi í allar áttir til allra sjóða, og vissulega væri það gleðilegt, ef svo væri, og sýnir þá aðra afkomu hjá ríkissjóði en þessir þm. að öðru leyti í öðru orðinu vilja vera láta og sannarlega aðra afkomu en var á sínum tíma, þegar hv. formaður þess flokks var fjmrh. og þegar hann einmitt lýsti því yfir hér fyrir nokkru í Alþingi, að það hefðu ekki verið nein úrræði að afla fjár til búnaðarsjóðanna nema með því móti að taka þessi erlendu lán. Ég held í alvöru talað, að ef við sleppum allri áróðurslöngun og reynum að ræða málið í alvöru, þá hljóti menn að komast að þeirri niðurstöðu að lokum, að eitthvað í þessa átt, sem hér er lagt til, hljóti að verða að fara til að leysa þennan vanda. Að gera ekkert, er ekki gerlegt, nema því aðeins að menn vilji horfa upp á það, að framkvæmdalán til landbúnaðar stöðvist. Að ætla að leysa málin áfram með nýjum lántökum er einnig útilokað, vegna þess að engin lán fást til þessara sjóða, eins og ástatt er, og jafnvel þó að þau fengjust, þá er það aðeins til að fresta gjaldþroti þeirra um skamma hríð. Það er því engin leið önnur en að horfast í augu við það alvarlega vandamál, sem hér blasir við. Og þegar menn eru að ræða um, að það sé nauðsynlegt að lána með hagstæðari vöxtum til landbúnaðar en er á hinum almenna lánamarkaði, - og Það er vissulega rétt, og á það er bent í þessu frv. eða grg. þess, - þá er undirstöðuatriðið, að slíkt sé hægt, að sjóðirnir, sem lána eiga, eigi nóg eigið fé, vegna þess að ef á að byggja þetta allt upp með lántökum, þá hlýtur það að enda í algeru öngþveiti. Einmitt með því að byggja stofnlánadeildina upp eins og hér er lagt til opnast nýir möguleikar til þess að ákveða vaxtakjör án þess að þurfa að óttast Það á hinn bóginn að kyrkja starfsemi stofnlánadeildarinnar vegna vaxtahalla og vandræða. Ég held því, að hvernig sem á málið er litið, verði ekki komizt fram hjá þeirri staðreynd, að með þeim tillögum, sem hér eru gerðar um fjáröflun til stofnlána í landbúnaði, sé lögð frambúðarlausn að þessu vandamáli og létt af því óþolandi ástandi, sem hefur stórkostlega hamlað starfsemi stofnlánasjóðanna, að vita aldrei, hvaða fé stofnlánasjóðirnir hafa til útlána. Ríkisstjórnir hafa um fjölda ára orðið að stríða í því síðari hluta árs að reyna með einhverjum ráðum að herja út lán í þessa sjóði. Og það hefur aldrei verið vitað fyrir fram, hversu fjáröflun gengi eða hvaða fé væri til ráðstöfunar í sjóðunum. Þetta hefur stórkostlega spillt allri aðstöðu Þeirra og hindrað möguleikana til þess að geta gengið kerfisbundið til verks í sambandi við lánveitingar, því að vissulega þarf í því efni að gera margvislegar breytingar, sem ég skal ekki hér fara inn á, en mundi verða auðið að gera til mikilla hagsbóta fyrir bændur á margan hátt, ef hægt væri að skapa þann fjárhagslega trausta grundvöll, sem hér er lagt til að tryggja. Ég get ekki stillt mig um, þótt ég ætli ekki að fara út í önnur einstök atriði í þessu máli, að minnast á það atriði, sem hryggði mig raunar mjög, að það skyldi henda jafnmætan mann og hv. 1. þm. Vesturl. að gefa hér beinlínis villandi mynd af því, sem sagt er í grg. frv. um gengistryggingu, þar sem hann leyfði sér að lesa síðari hluta af ummælum um þetta efni.

Það var orðrétt

Það var lesið orðrétt, það sem lesið var, en það var bara ekki lesið allt. Það var sleppt að lesa það, sem er upphaf málsins. Hv. þm. las: „Þar sem engu að síður verður að teljast fráleitt að taka erlent lánsfé án þess að endurlána það með gengistryggingu, þykir rétt að takmarka slík endurlán við vinnslustöðvar og vélakaup“ o.s.frv. En hann sleppti að lesa næstu setningu á undan, þar sem stendur: „Að sjálfsögðu verður að leggja allt kapp á að fá innlent lánsfé, því að ekki verður talið fært að láta bændur taka á sig gengisáhættu á lánum til bygginga eða annarra framkvæmda á jörðum sínum.“ Þetta kalla ég ekki heiðarlegan lestur.

Það var búið að upplýsa, að það væru 300 millj., erlenda lánsféð

. Það stendur hvergi hér, að það séu 300 millj. af erlendu lánsfé, sem eigi að koma.

Það var upplýst í ræðu minni.

Ég get ekki borið ábyrgð á því. hvað er upplýst í því efni. Það er frv. sjálft, sem talar sínu máli um það, og það veit hv. þm., að Það er venja að orða það svo, eins og hér er gert: jafnvirði þeirrar fjárhæðar í erlendri mynt, ef það þyrfti að taka að einhverju leyti erlent lánsfé. En það er vert að benda á Það, sem hv. þm. er vafalaust kunnugt, að hinn illi landbrh., sem er nú, hefur þó megnað það, sem fyrirrennari hans megnaði ekki, og það er að tryggja sjóðunum innlent lánsfé. Hann hafði þó úrræði til þess, þó að hann eigi allt illt að gera. Nú síðast í haust, þrátt fyrir allt þetta öngþveiti, sem er í málefnum þessara sjóða, þá tókst enn að tryggja innlent lánsfé til sjóðanna. Og ég held, að það bæti ekki neitt úr að vera með rangfærslur og útúrsnúninga í þessu máli, það þjónar engu góðu, og allra sízt, að það þjóni málstað bænda. Það skal hins vegar alveg fullkomlega sagt, að ef á annað borð verður tekið erlent lánsfé til sjóðanna, þá verður að lána út með gengistryggingu, Því að það er ekkert vit í öðru. Það er ekki hægt að horfa upp á það, að slíkir hlutir gerist aftur. Hins vegar tel ég æskilegt, ef slík lán þyrfti að taka, þá væri það ríkissjóður, sem tæki þau og endurlánaði þau sjóðunum sem innient fé. En þó að þyrfti að taka að einhverju broti til erlent lánsfé til vinnslustöðva, þá sé ég ekki, að það þurfi að vera neitt glæpsamlegt. Það er ekki annað en það, sem vinnslustöðvar sjávarútvegsins verða að gera, og jafnvel þeir, sem taka lán til skipakaupa, verða að taka það lán með gengisáhættu. Hitt er alveg rétt, og ég skal taka undir það með hv. 1. þm. Vesturl., að það hefði auðvitað verið hið alvarlegasta áfall og ég vil segja horft til fullkomins öngþveitis fyrir bændur, ef þeir hefðu verið látnir taka til almennra framkvæmda gengisáhættulán á sínum tíma. Þess vegna held ég, að það sé enginn í dag, a.m.k. enginn, sem stendur að þessu frv., sem lætur sér koma til hugar, að það sé hægt að láta bændur taka gengisáhættulán til sinna almennu framkvæmda, ræktunar og bygginga, þó að þær staðhæfingar nægi vafalaust ekki til þess, að því verði ekki slegið upp oft og mörgum sinnum í Tímanum, að þetta sé stefnan hjá ríkisstj. Það getur enginn gert við því. Ég bið afsökunar á því, herra forseti, að ég hef orðið langorðari en ég hefði viljað um þetta mál. En ég verð að segja það, að mér kom það mjög á óvart, að sá ágæti bóndi, hv. 1. þm. Vesturl., skyldi ausa svo úr skálum reiði sinnar og láta skapsmunina, en ekki rólega yfirvegun, sem ég hafði búizt við af honum, ráða málflutningi sínum í sambandi við þetta stóra mát, sem hér liggur fyrir og ég vil segja að sé langstærsta mál bændastéttarinnar í dag. Hv. 5. þm. Austf. talaði hér í nokkuð öðrum dúr og mun hógværara. Að vísu skal ég játa það, að ég heyrði ekki alla ræðu hans, en sá hluti hennar, sem ég heyrði, var í rauninni ekki efnislega mjög þýðingarmikill. Hann var að tína upp úr grg, misræmi, sem var í tilvitnun í einstök fskj. með frv., sem vissulega er slæmt að skuli hafa brenglazt, þessi fskj., en ég held, að flestir muni samt átta sig á því, vegna þess að fskj. eru öll með fyrirsögnum um það, hvert er efni þeirra, enda kom það líka í ljós, að hv. Þm., sem er glöggur maður, hafði ekki haft neitt erfiði við að finna hin raunverulegu fskj., sem við áttu. En það skiptir gróflega litlu í sambandi við Þetta mál efnislega. Hann vildi hins vegar gera töluvert mikið úr því, hvernig þessar áætlanir væru upp settar, og ræddi um það töluvert langt mál. Vitanlega geta ýmis atriði í áætlunum langt fram í tímann aldrei orðið nákvæm, vegna þess að þar er um tekjuliði að ræða og útgjaldaliði, sem er gersamlega ómögulegt að segja nákvæmlega fyrir um. Og ég geri raunar ekki ráð fyrir því. að neinn hv. þm. hafi hugsað sér, að þetta yfirlit væri þannig upp byggt, að aðstandendur þessa máls væru ábyrgir fyrir því, að þróunin hlyti að verða í þessa átt. Það verður að sjálfsögðu að miðast við Það ástand, sem er í dag, og það viðhorf, sem við þekkjum nú um, hvernig slík yfirlit fram í tímann eru byggð upp. Varðandi það atriði, sem hann vildi gera mikið úr, hvaða vöxtum væri reiknað með í Þessu yfirliti, þá get ég glatt hann með því, ef það er einhver gleði, - það kynni að verða það, sennilega verður því slegið upp í Tímanum, - að það er miðað við vextina, sem eru í dag. En það er ekki endilega miðað við þá vegna þess, að það sé skoðun þeirra, sem semja þetta yfirlit, að þeir vextir eigi að gilda um alla framtíð. En hvernig í ósköpunum áttum við að vita, hvaða vextir yrðu á næstu árum? Auðvitað varð að miða við þann vaxtafót, sem við höfðum nú við að miða, og raunverulega skipti þetta ekki stóru máli varðandi þróun og fjárráð þessarar stofnlánadeildar. En hefðum við farið að búa til einhvern vaxtafót fyrir næstu ár, 5%, 4% eða 3%, Þá er það náttúrlega alveg gersamlega út í hött. Hins vegar, þegar menn fá gefinn þennan vaxtafót, þá geri ég ráð fyrir, að a.m.k. jafnglöggum manni og þessi hv. Þm. er muni ekki reynast erfitt að umreikna Þessar vaxtatekjur eftir þeim vaxtafæti, sem hann gefur sér Þá sjálfur, eftir því sem honum sýnist. Hækkunin á hinum áætluðu tekjustofnum, bæði af framleiðslugjaldinu, mótframlagi ríkissjóðs og 1/2% heildsölugjaldinu, er auðvitað líka áætluð, en stuðzt við vissa prósentutölu, sem hefur verið talið við athugun vera sennileg aukning framleiðslunnar. En þá er ekki gert ráð fyrir neinum verðhækkunum, þannig að ef verðhækkanir verða, sem gera má auðvitað ráð fyrir, þá mundi það vega upp á móti þeim tekjumissi, sem kynni að verða í lækkuðum vöxtum. Að sjálfsögðu er einnig, enda er það beinlínis tekið fram í greiðsluyfirlitinu á fskj. II, gengið út frá þeim útlánareglum, sem nú gilda, og hversu lán verði veitt til langs tíma. Það var ekki við annað hægt að miða, og ef breytingar verða vegna lengingar á lánstíma, verður auðvitað að taka tillit til þeirra, þegar þar að kemur. En ég býst við, að hv. þm., bæði hv. 5. þm. Austf, og aðrir, muni játa, að það hafi í rauninni ekki verið annar kostur fyrir hendi en að gera yfirlitin á þessum grundvelli, og yfirlitin hafa ekki heldur neina efnislega þýðingu aðra en Þá að gefa í stórum dráttum mynd af því, hver verður sennilega þróun þessara mála, annars vegar ef ekkert er aðhafzt til bjargar þessum sjóðum og hins vegar ef farið er eftir þeim tillögum sem fram eru settar í þessu frv. Og ég hygg, að þessar áætlanir séu þó mönnum til mikillar leiðbeiningar við alla meðferð málsins. Varðandi þau atriði, sem hv. 1. þm. Vesturl. ræddi um og eru tæknilegs eðlis mest, varðandi lánveitingar og lánstíma, veð og annað þess konar, þá er það rétt, að það er litlu breytt um það efni frá því, sem er í núgildandi lögum. Hann virtist sakna þess mjög, að það væru ekki gerð einhver stór átök í því efni og bætt inn mörgum nýjungum. Sannleikurinn er sá, að yfirleitt eru heimildir til að lána til allra þeirra hluta, sem líklegt er að þurfi að lána til á næstu árum í landbúnaði, nema eitthvað alveg nýtt komi til. Þessar heimildir eru búnar að vera lengi, en þar hefur bara gallinn verið sá, að það hefur ekkert fé verið til þess að lána til þeirra hluta, þannig að það þurfti ekki að búast við neinum breytingum varðandi það atriði. Hin stóra breyting er hins vegar sú, að með þessu frv. er lagður grundvöllur að því, að þessar heimildir geti orðið að veruleika í náinni framtíð. Ég skal ekki lengja Þessa umr. frekar, herra forseti. Ég vil aðeins að lokum láta í ljós þá von, að hvað sem liður tilhneigingum manna til þess að nota þetta mál til pólitísks ávinnings, ef menn telja það ávinning á annað borð að gera það tortryggilegt, þá muni menn þó setjast í alvöru niður við það að kryfja málið til mergjar og reyna að finna þá lausn á þessu vandamáli, sem geti orðið landbúnaðinum til farsældar og geti leyst þann alvarlega hnút, sem er á varðandi alla framtíðaruppbyggingu hans, ef ekki tekst að finna nauðsynlegan grundvöll til eflingar lánasjóða þessa atvinnuvegar. Það er áreiðanlega það, sem þjónar bezt málstað landbúnaðarins í dag og er í mestu samræmi við hagsmuni bændastéttarinnar, að á þetta mál verði horft af raunsæi og reynt að gera sér í alvöru grein fyrir því. hvort hér sé ekki stefnt í rétta átt eða hvort menn hafi sannfæringu fyrir því. að aðrar leiðir komi þar til álita, sem geti verið heppilegri. En ég fullyrði Það hiklaust, að Það má ekkert missa sig af tekjustofnum í þessu frv., nema síður sé. Það er full þörf á öllu þessu fé, og þrátt fyrir það, Þó að Þessa fjár sé aflað, mun á næstu árum þurfa á mjög miklu lánsfé til viðbótar að halda. Og Það, sem gefur okkur von um, að hægt sé að afla þess fjár, eins og hæstv. landbrh, sagði, er einmitt það, að með því að koma sjóðum þessum á þennan grundvöll, byggja þá upp á heilbrigðan hátt, þá er allt annað viðhorf að leita til aðila, bæði innanlands og utan, um að fá aðstoð til þess að brúa Það bil, sem hér verður, þangað til sjóðirnir verða þess megnugir sjálfir að standa undir nauðsynlegum lánveitingum til uppbyggingar í landinu.



Herra forseti. Ég hélt nú satt að segja, að hv. 6, þm. Norðurl. e. (MJ) þyrfti ekki að vera jafnsár, óskaplega sár, og hann var í sinni ræðu. Ég hef oft hlustað á hv. þm. verja fjárlög, sem lögð hafa verið fyrir Alþingi, þar sem oft hefur verið á hann deilt, en ég hef aldrei fundið nein sárindi í því. En sannarlega var hv. þm. ákaflega sár, þegar hann var að verja sínar gerðir gagnvart bændastétt landsins með því frv., sem hér liggur fyrir. Og vel má vera, að undirstaðan fyrir því sé sú, að hann hafi orðið að láta þar nokkuð af sínum kröfum og guggnað fyrir öðrum aðilum sér sterkari. Skal ég ekkert um það ræða, hverjir þeir kunna að vera, en vafalaust eru þeir einhverjir til, þó að hv. þm. sé nú valdamikill. Hann ræddi mikið um það, að menn þyrftu að hafa ábyrga afstöðu í málinu. Hver hefur ábyrga afstöðu í málinu? Ég efast um, Þegar hv. Þm. fer að hugleiða þetta frv. af ró og skynsemi, að honum liði alls kostar vel gagnvart bændastétt landsins. Hann veit það ósköp vel sem bankastjóri í þeim banka, sem á mest og bezt að þjóna landbúnaðinum og bændastétt landsins, hver þrýstingurinn á aukið fjármagn til landbúnaðarins er. Það þekkir þessi hv. þm. kannske manna bezt í Alþingi. Og þess vegna getur hann varla með góðri samvizku seilzt í vasa þeirra, sem eru að sækjast eftir fjármagni til hans, og beðið þá um að leggja í sjóði hjá sér, svo að hann geti lánað einhverjum aðilum meira. Ég veit, að það er eðlilegt, að hv. þm. finni mjög fyrir þessu, enda kom það greinilega fram í ræðu hans, að hann er óttasleginn gagnvart bændastétt landsins út af þessum gerðum sínum. Og hv. þm. var ákaflega hneykslaður yfir því. - hann sagði, að ég hefði snúið út úr málinu, en hann benti hvergi á, að ég hefði farið með neitt rangt. Hann gat ekki á það bent, en á hitt benti hann, að honum fannst orð mín í garð hæstv. landbrh. ekki vera viðeigandi, vegna þess að það væri ekki rétt með farið, að það hefði hallað mjög innan landbúnaðarins, siðan þessi hæstv. ráðh. kom til valda. Nú vil ég ekki segja, að það sé eingöngu hæstv. landbrh. að kenna, það eru fleiri, sem sjálfsagt hafa þar lagt hönd á plóginn. En þá finnst mér, úr því að hv. 6. þm. Norðurl. e. minntist á þessa hluti, þá hefði hann þó átt að nefna dæmi um það, sem hefur farið til betri vegar gagnvart landbúnaðinum, síðan Þessi hæstv. ráðh. og þessi hæstv. ríkisstj. kom til valda. En það gerði hann ekki, og ástæðan er sú, að það er af svo sáralitlu að taka. Ég benti á það í ræðu minni í dag, að það hefði fyrr átt að byggja þessa sjóði upp með tilliti til framtíðarinnar, og því héldu sjálfstæðismenn fram 1946, þegar lögin um byggingar- og ræktunarsjóð öðluðust gildi. Þá átti að byggja þá upp með fyrst og fremst innlendu fjármagni og ríkissjóður að greiða Þann vaxtamismun, sem yrði á útlánum úr sjóðunum, og aftur þeim lánum, sem sjóðirnir tækju. Þetta var hugmyndin. En vegna verðbreytinga fór það út um þúfur. Og síðan var reynt að brúa bilið með mótvirðissjóði, sem átti að verða fullnægjandi um aldur og ævi, og við höfum nú heyrt lýsinguna hjá hv. 6. þm. Norðurl. e., hvernig sú tilraun tókst. Og ég er ekki búinn að sjá það, að sú tilraun, sem verið er að gera nú, bjargi málinu um aldur og ævi, þótt hún kunni nokkuð að bjarga því um stundarsakir. Þá minntist hv. þm. á það, að við hefðum aldrei gert neitt til þess að rétta hag þessara sjóða, framsóknarmenn, þegar við höfum setið að völdum. Þetta er ekki rétt. Bara á fimm ára tímabili fá Þessir sjóðir, ræktunarsjóður og byggingarsjóður, yfir 60 millj, kr. sem óafturkræft framlag frá ríkinu. Eftir að vinstri stjórnin fór frá völdum snögglega í árslok 1958, höfum við æ ofan í æ borið fram frv. hér á Alþingi um það, að ríkið tæki á sig gengistöp þeirra erlendu lána, sem sjóðirnir tóku, en á það hefur ekki verið hlustað af þeim þingmeirihluta, sem fer með völdin í landinu. Og ég vil benda á Það, að í árslok 1959 eru eignir þessara sjóða rúmar 100 millj. kr., þegar hæstv. núv. ríkisstj. kemst að völdum. En eftir upplýsingum hv. 6. þm. Norðurl. e. er skuldin í árslok tæpar 35 millj. kr., sem sagt, hagurinn hefur versnað í tíð núv. ríkisstj. um rúmlega 135 millj. kr., og ástæðan er sú, að þeir, sem með völdin hafa farið, hafa ekki hugsað um það í jafnríkum mæli og áður var að sjá þessum sjóðum fyrir nægjanlegu fé, þannig að þeir ætust ekki smám saman upp. Þessi ríkisstj. er búin að sitja að völdum síðan í nóvember 1959, og það er fyrst nú, sem verið er að sýna lit á því að efna fyrirheitið. sem gefið var í nóvembermánuði 1959, Þegar núv. stjórn kom til valda. málin hafa verið dregin á langinn, og það er eðlilegt af þeim sökum, þar sem ekkert hefur verið gert í þessum málum, að ástandið hafi farið versnandi heldur en hitt. Það er alveg rétt, að þessa stofnlánasjóði vantar tekjustofna. Það vitum við ósköp vel allir, þótt við hins vegar deilum um það, hvaðan þessir tekjustofnar eigi að koma. Það er að sjálfsögðu ýmislegt, sem getur orðið tekjulind fyrir þessa sjóði, Þótt sleppt væri þeim sérstaka tekjuskatti, sem lagður er á launatekjur bænda samkv. frv. þessu. Og ég vil spyrja hv. 6. þm. Norðurl. e., hvort ekki hafi komið neitt til tals og hvort ekki sé möguleiki nú að efla þessa sjóði af mótvirðisfé, hvort ekki sé þar um tekjulindir að ræða, sem gætu komið sjóðunum að gagni í framtíðinni og aukið verulega þeirra höfuðstól í framtiðinni. Ég tel, að ef svo er, þá mundi verða hægt að leysa þetta mál á miklu farsælli hátt en lagt er til að öllu leyti með því frv., sem hér liggur fyrir. Hv. þm. sagði, að við hefðum aldrei lagt neitt til þessara mála, framsóknarmenn. Það er ekki rétt. Eins og ég gat um áðan, höfum við lagt fram frv. á hverju einasta Þingi síðan 1958 um, að ríkið taki á sig gengistöpin á þessum erlendu lánum, eins og mörgum öðrum erlendum lánum, sem gengisbreytingin kom mjög illa við, þar eins og annars staðar hjá landsmönnum, og þeim mun verr við fjöldann vegna þess, að fyrir kosningarnar um haustið 1959 var ekki verið að segja fólkinu frá gengisbreytingu. Það var ekki á stefnuskrá þeirra, sem fara nú með völdin. Og þegar hv. 6. þm. Norðurl. e. er að tala um blekkingar, má hann gjarnan hugieiða loforðin, sem hann og hans flokksmenn gáfu fyrir haustkosningarnar 1959, því að ef nokkurn tíma stangast á loforð og efndir hjá nokkrum manni, þá er það hjá þeim, sem með völdin fara í landinu nú, því að það, sem þeir sögðu hvítt fyrir kosningarnar, varð fljótlega svart eftir kosningarnar og hefur ekki hvítnað síðan. Hv. 6. þm. Norðurl. e. sagði, að það þýddi lítið að vera að leita til stéttasamtaka eða hlusta á þau, t.d. búnaðarþing, Búnaðarfélag Íslands eða Stéttarsamband bænda, þetta væru félög, sem væri ákaflega lítið leggjandi upp úr, fjarska lítið leggjandi upp úr. Ég skil þá, vegna hvers hv. þm. hefur ekki leitað neitt til þessara aðila og reynt að tryggja á þann hátt framgang þessa máls, þegar hann var að undirbúa þetta frv., vita, hvort einhver möguleiki væri á því. En einræðiskenndin hjá hv. þm. og hæstv. ríkisstj. er svo mikil, að slíkt kom vitanlega ekki til hugar. Það er þetta blákalda strik, hvort sem um góð mál eða ekki er að ræða, þá á að halda áfram eftir Þessu striki, hvað sem hver segir, og allt annað hlýtur að vera vitleysa heldur en núv. ríkisstj. og hennar aðilar vilja vera láta, hvaða málefni sem Þeir bera hér fram á Alþingi, því að það væri áhyggilegt, að Það væri í annála setjandi, ef tillit væri tekið til nokkurra breytinga frá andstæðingum hæstv. ríkisstj. hér í Alþingi, svo blákalt er þetta strik hæstv. stjórnarsinna og ríkisstj. Það er nú vel séð fyrir sjóðunum í framtíðinni, sagði hv. þm., vegna þess að ef verða gengisbreytingar og verðlagið hækkar, þá hækka afurðir bændanna, Þá hækka tekjur sjóðanna, þá hækkar ríkisframlagið, og þetta er allt til samræmis, þannig að bændurnir geta alltaf fengið nóg lán, nógir peningar í sjóðunum og nóg lán. Sem sagt: fyrirheitið er áframhaldandi um enn þá hærri skattlagningu á bændurna en Þó er gert ráð fyrir í þeirri áætlun, sem fylgir þessu frv. Það er þess vegna, sem áfram á að halda á þessu blákalda striki. Ég vil ítreka það, sem ég sagði hér í dag, að landbúnaðinn vantar mikið fjármagn til þess að geta byggt sig upp í framtíðinni til samræmis við þá Þróun, sem verið hefur innan landbúnaðarins á liðnum árum og ekki sízt áratuginn frá 1950–1960. Og það fjármagn þarf að koma annars staðar að en úr landbúnaðinum sjálfum. Hann þarf allt sitt fjármagn, og hann verður að fá fjármagn annars staðar að sér til uppbyggingar. Það er fest árlega mikið fjármagn í landbúnaði, og á Því 10 ára tímabili, frá 1950–1960, var fest mikið fjármagn í landbúnaði, og 88% af því fjármagni urðu bændurnir að leggja fram sjálfir og útvega sjálfir, aðeins 12%, og er þá talið með allt, sem fór til nýbýla í landinu, - aðeins 12% komu sem framlag frá því opinbera, en 88% urðu bændurnir að leggja fram og útvega sjálfir. Og mér finnst Það koma úr hörðustu átt, um leið og bændurnir eru að leggja í fjársjóði fyrir framtíðina, sem framtíðin nýtur fyrst og fremst, þá eigi á sama tíma að fara að skattleggja þá fyrir framtíðina. Það á bæði að taka undan og ofan af. Og ég er sannfærður um það, að þetta skilur hv. 6. þm. Norðurl. e. og gerir sitt ýtrasta til þess að breyta um í þessum efnum, eins og honum er mögulegt. Og það eru þá áreiðanlega einhver annarleg öfl, sem ráða hlutunum, ef engu fæst um þokað í Þessum efnum. Það væri mjög æskilegt að fá upplýst, hvaða öfl það eru. Hæstv. landbrh. gat þess í ræðu sinni í dag, að ef bændurnir væru skattlagðir á þennan hátt, þá yrði kannske þægilegra að útvega þeim fjármagn. En hvaðan kemur það fjármagn, og hver setur þetta skilyrði? Hver er sá aðili? Það er ákaflega fróðlegt að fá þær upplýsingar strax, áður en þetta mál fer í nefnd. En mér skildist á hv. 6. þm. Norðurl. e., að hann væri undrandi yfir því, að það væru gerðar kröfur til ríkisins. Að sjálfsögðu má gera mikið af ósanngjörnum kröfum til ríkisins og hefur vafalaust verið gert oft og einatt. En ég vil minna þennan hv. þm. á það, að ríkið tekur nú þegar af landsmönnum um tvo milljarða í ríkiskassann, og Þess vegna finnst mér það engin goðgá, þótt örlítið brot af þessu fjármagni renni til þess atvinnuvegar, sem ríkið hefur ekki þurft að greiða neinar vanskilaskuldir fyrir, því að ég hygg, að þótt um það hafi verið rætt oft í sambandi við fjárlagaafgreiðslu og alltaf hafi farið vaxandi hluti ríkisins í þeim ábyrgðum, sem ríkið hefur gengið í ábyrgð fyrir á undanförnum árum, þá hefur það ekki verið vegna þessa atvinnuvegar hjá þjóðinni. Og því finnst mér, að það sé ekki nein ósanngirni í því. þótt ríkið greiði nokkru hærri framlög til landbúnaðarins, Þar sem það hafi sýnt sig, að hann hefur staðið í skilum þannig lagað, að ekki hefur komið neitt til kasta hins opinbera að greiða fjárhagslega úr vanskilaskuldum bændanna. Ef þetta er ekki rétt með farið hjá mér, væri æskilegt að fá það upplýst. Þá minntist hv. þm. á það, að það væri ekkert meira fyrir landbúnaðinn að greiða Þetta eina prósent í stofnlánasjóð landbúnaðarins heldur en sjávarútveginn, sem greiðir miklu meira í sjóði, sem ganga þar til útlánastarfsemi og annarrar uppbyggingar. Þetta er ekki rétt, að ég hygg, vegna þess að það gjald, sem lagt er á sjávarútveginn, er innifalið í útflutningsverði sjávarafurða og tekst ekki af kaupi þeirra manna, sem útgerð stunda. Það er innifalið í verðinu, því endanlega verði, sem þeir fá, og tekst því ekki af þeirra kaupi, sem þeir eiga að hafa til lífsviðurværis fyrir sig og sína fjölskyldu. Þarna er því nokkur skilsmunur á. Þetta leggst eingöngu á útfluttar sjávarafurðir, en aftur á móti er skatturinn, sem lagður er á bændurna, tekinn af sölunni innanlands, en undanþegið það, sem útflutt er, og ræður þar, að ég hygg, það sjónarmið, að það sé ekki hægt að flytja landbúnaðarvörur úr landi án þess, að einhver tilstyrkur þess opinbera komi þar til. Um það skal ég ekkert segja. Það er margt breytilegt í þessum efnum nú, og skal ég ekki fara langt inn á þá hluti. En ég er þeirrar skoðunar, að það sé ekki enn þá upplýst í þessum umr., að það sé ekki hægt að ná sama fjármagni á annan hátt samkvæmt því frv., sem hér liggur fyrir, en að ganga í vasa bændanna sjálfra. Ég minntist hér á mótvirðissjóðinn, og það eru ýmsir sjóðir hér til alls konar starfsemi og uppbyggingar í landinu, og það er ekki upplýst, að þeir kunni ekki að koma þarna að neinum notum. En ég mótmæli algerlega þeim skatti, sem á að leggja á bændastéttina samkvæmt þessu frv., vegna þess að það er ósanngjarnt á allan hátt og ekki sízt þegar maður horfir á það frá þeim sjónarhói, sem blasir bezt við manni. Ég ætla ekki að endurtaka Það, sem ég sagði hér í dag. En það var eðlilegt, að hv. 6. þm. Norðurl. e. væri nokkuð sár, því að sannleikanum verður hver sárreiðastur.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Vesturl. sagði áðan, að hann ætlaði ekki að endurtaka það, sem hann hefði sagt hér í dag. Hann hefur nú flutt tvær alllangar ræður, síðan ég talaði hér í dag, en seinni ræðan var hrein endurtekning á öllu því, sem hann sagði í fyrri ræðunni, og það hygg ég, að allir, sem hlustuðu á báðar ræðurnar, hafi heyrt. Hann hefur rétt til, hv. þm., að gera athugasemd í þriðja sinn og endurtaka eitthvað af því, sem hann hefur sagt, og hygg ég þá, að hv. þingmenn viti gerla, hvað þingmaðurinn hefur sagt. Hv. þm. var að tala um, hvernig á því stæði, að hv. 6. þm. Norðurl. e. hefði verið sár, hefði verið sár yfir því. hvað sagt hefði verið hér í dag í sambandi við þetta mál. Mig undrar það ekkert. Ég hygg, að hv. 6. þm. Norðurl. e. hafi haft talsvert álit á bóndanum í Asgarði, hv. 1. þm. Vesturl. Ég hygg, að hv. 6. þm. Norðurl. e. hafi búizt við því, að þessi hv. þm, fagnaði því. að gerðar eru ráðstafanir til þess að byggja upp lánasjóði landbúnaðarins, leggja grundvöll að áframhaldandi uppbyggingu í landbúnaði, og Þegar það kemur svo allt annað í ljós og þessi hv. þm. talar hér tvisvar, flytur hér tvisvar sömu ræðuna, gegn betri vitund, og fer með visvitandi blekkingar, þá er ekkert undarlegt, þótt þingbróðir hans og deildarbróðir hér í hv. deild verði sár. Það má segja, að hann hafi misst einn mann, - mann, sem hann bar áður nokkurt traust til. Og ég verð að segja það, að ég hef að ýmsu leyti búizt við því, að það mætti reikna með þessum hv. þm., þegar til þess kæmi að gera góða hluti fyrir bændastéttina, að hann léði ekki máls á því að snúast gegn því, sem sýnilega horfir til bóta. Þessi hv. þm. talaði um skattlagningu á bændur. Hann talaði um, að það sé verið að skattleggja bændur. En hann hefur sjálfur áður verið með því að skattleggja bændur, ekki til þess að létta af landbúnaðinum og skapa grundvöll til aukinnar lánastarfsemi landbúnaðinum til handa, heldur í allt öðru formi. Og Þegar hann var að bera það saman, að ég hafði snúizt gegn skattlagningu 1958, sem þá voru 2 millj., 1/2% gjaldið til bændahallarinnar, en nú eru 4 millj. eða á 5. millj., þá er það ekkert sambærilegt, því að nú er lagt gjald á búvörur bænda til þess að skapa aukna möguleika til að byggja yfir bændurna sjálfa, til að rækta, til að veita þeim lán til vélakaupa o.s.frv., og til þess að unnt sé að fá margfalda þá upphæð, sem bændurnir sjálfir greiða, úr öðrum stað. En 1958 fékkst ekkert framlag á móti því gjaldi, sem þá var á lagt. Það var seinheppni hjá hv. þm. að bera þetta saman, og það er hreysti, það er dugnaður út af fyrir sig að geta kinnroðalaust staðið hér í ræðustólnum og borið þetta saman. Maður, sem greiddi atkvæði með skatti á bændur 1958 til þess að reisa bændahöllina hér í Reykjavík án þess að fá nokkurt framlag á móti, segir nú, að það sé verið að leggja óeðlilega skatta á bændur, þegar það miðar að því að útvega þeim fé annars staðar frá, margfalt á við það, sem þeir eiga nú að greiða, sem tryggir starfsemi lánasjóða landbúnaðarins, eins og sýnilegt er með þessu frv. og þeim töflum, sem því fylgja. Það er þrek hjá hv. þm., þegar hann talar um það, að núv. ríkisstj. hafi í rauninni komið öllu í kaldakol og kynt undir dýrtíðinni í landinu. Þetta er maður, sem studdi vinstri stjórnina, greiddi atkvæði með öllu, sem hún bar fram, - eða minnizt þið þess, að þessi hv. þm. hafi nokkurn tíma greitt atkvæði gegn tillögum, sem vinstri stjórnin bar fram? Ég minnist þess ekki, og ég hygg, að þau dæmi fyrirfinnist ekki í þingtíðindunum. En ég skal ekki telja eftir mér að sitja hér í nótt og hlusta á umr. sem þessar, þótt þær séu ekki gagnlegar eða uppbyggilegar. Það má þó segja, að eitt vinnist á þeim, og það er það, að okkur tekst að skyggnast nokkuð inn í og kynnast mönnum nánar en áður hefur tekizt. Hv. 1. þm. Vesturl. talar um, að það þurfi nauðsynlega aukið fjármagn í landbúnaðinn. Þetta hefur hann komið suga á. Það út af fyrir sig undrar mig ekki, þar sem hann er bóndi. Hann segir einnig, að bankastjóri Búnaðarbankans, hv. 6. þm. Norðurl. e., þekki þetta af eigin reynslu og af viðtölum við bændur, sem koma í bankann. Vissulega. Og einmitt vegna þess, að bankastjóri Búnaðarbankans þekkir þetta, þá fylgir hann því frv., sem hér er um að ræða, og hefur átt stóran þátt í því að semja það, og ég vil leyfa mér að þakka honum og öðrum, sem að því hafa staðið að semja þetta frv. og finna leiðirnar út úr þeim ógöngum, sem lánasjóðir landbúnaðarins voru komnir í. Ég vil færa þeim þakkir fyrir, því að þeir eiga vissulega skilið þakklæti fyrir það. Og það er eðlilegt, þegar hv. 1. þm. Vesturl. talar um aukið fjármagn til landbúnaðarins, en í leiðinni að kippa í burtu 14 millj, kr. tekjustofni, að spurt sé að því, hvaða tillögur hv. framsóknarmenn hafi fram að bera. Hv. 1. þm. Vesturl. vill kippa í burtu 1% gjaldinu af búvörum. Hann vill kippa í burtu 0.75% gjaldinu, sem neytendur eiga að borga. Þetta gerir um bað bil 14 millj. kr. Og hann segir, að það megi afla þessa fjár með öðrum hætti, án þess þó að tilgreina, á hvern veg skuli að því farið. Hv. þm. var óheppinn. Hann var mjög óheppinn, og það sýnir glögglega getuleysi hans, þrátt fyrir góða viðleitni, að ég ætla, þegar hann talaði um, að það mætti fá aukið fé úr mótvirðissjóði. Við höfum mótvirðissjóð, sem Búnaðarbankinn hefur vissulega notið góðs af, því að landbúnaðurinn fær helming úr mótvirðissjóðnum að láni í gegnum Framkvæmdabankann. Aðrir atvinnuvegir fá hinn helminginn. Hefur hv. þm. hugsað sér það, að landbúnaðurinn gæti nú fengið allan mótvirðissjóðinn? Ég held, að því hafi verið fagnað á sínum tíma, þegar Pétur Ottesen og Jörundur Brynjólfsson fluttu tillögu hér á Alþingi fyrir nokkrum árum um það, að landbúnaðurinn fengi helminginn af mótvirðissjóðnum, og bað hefði engum þá dottið í hug að gera hærri kröfur landbúnaðinum til handa en að landbúnaðurinn fengi helminginn af mótvirðissjóðnum. Og ég er alveg sannfærður um, að það er algerlega tilgangslaust að hugsa sér í dag að taka þann hluta mótvirðissjóðsins, sem sjávarútvegur, iðnaður og aðrir atvinnuvegir hafa fengið, og ætla landbúnaðinum meira en helming af þessu fé. En þessi uppástunga hv. þm. sýnir, hversu fánýtt þetta hjal framsóknarmanna er, hversu getulausir þeir eru í þessu efni, um tillögur til fjáröflunar fyrir búnaðarsjóðina, og vitanlega sannar bezt það frv., sem þessir hv. þm. hafa flutt hér í deildinni og er á dagskrá í dag, að þeir hafa ekki haft fyllri tillögur til lausnar þessu máli en það, sem felst í Þessu frv. Og hvaða tillögur eru það? Það eru tillögur um það, að ríkissjóður taki á sig gengishallann og ekkert meira. Það eru hinar fyllstu kröfur, sem framsóknarmenn áttu, áður en þetta frv. kom fram. En eftir að þetta frv. kom fram, vilja þeir halda því fram, að það beri að gera hærri kröfur, án þess að gera gáfulegri tillögur en það, sem hv. 1. þm. Vesturl. gerði hér áðan í sambandi við mótvirðissjóðinn. Hann sagði einnig, að það væru fleiri sjóðir til en mótvirðissjóður, án þess að nefna, hvaða sjóðir það væru. Það mætti ef til vill fara með höndina þar ofan í og ná einhverju þar upp og flytja yfir í Búnaðarbankann. En svona málflutningur er vitanlega ekki frambærilegur á hv. Alþingi, - gersamlega óframbærilegur, og það er þess vegna ekkert undarlegt, þótt vinir og kunningjar þessa hv. þm. verði sárir að uppgötva það, að hv. þm. er þá ekki stærri karl en það, sem auglýsir sig í þessum málflutningi. Hv. þm. sagði hér áðan, að búnaðarsjóðirnir hafi tapað miklu, eftir að núv. ríkisstj. tók við völdum, - tapað miklu síðan, sagði hann. Að vísu voru þeir farnir að tapa áður, það viðurkenndi hann. Hann viðurkenndi, að þeir höfðu tapað nokkru, á meðan vinstri stjórnin var við völd. En kröfurnar um að lagfæra það og bæta sjóðunum töpin voru ekki gerðar, fyrr en Framsókn fór frá. Kröfurnar um að bæta sjóðunum töpin komu ekki fram af hendi Framsóknar, fyrr en þeir voru farnir frá völdum. Það er þetta, sem er táknrænt. Það er þetta, sem er alveg sérstakur einkennisstimpill á Framsfl., þ.e. að bíða með kröfugerðina, biða með endurbæturnar fyrir hönd þeirra, sem þeir þykjast vinna fyrir, þangað til þeir eru komnir frá völdum, og þakka sér svo, eftir að þeir eru farnir frá völdum, allt það, sem vel er gert. Vitanlega bar Framsfl., ef hann hefði viljað vera samkvæmur þeirri kenningu, sem hann nú flytur, að gera ráðstafanir til 1958, þegar 55% gjaldið var lagt á, að bæta sjóðunum það tap, sem þeir sýnilega urðu þá fyrir, sem voru margir milljónatugir. En það kom engin tillaga um Það. Hv. 1. þm. Vesturl. sagði ekki eitt orð í þá átt þá, vegna þess að þá var ekki tímabært að gera kröfuna, á meðan framsóknarmenn voru við völd. Það átti að koma í hlut annarra að lagfæra þessa skekkju. Og það voru ekki aðeins nokkrir milljónatugir, sem töpuðust á árinu 1958. Það voru ekki bara milljónatugir, sem búnaðarsjóðirnir töpuðu 1958, því að krónan féll á því ári meira en sem nam þessu 55% gjaldi. Hún féll miklu meira.  upp á eftir og afneita því samfélagi? Ég hygg, að hv. þm. geti það ekki. Ég hygg, að hann hafi svarið sig svo fast í samfélag við þann flokk, að hann telji ekki tímabært að afneita honum, vegna þess að hann ætlar að sjá, hvernig næstu kosningar fara. Það er draumur þessa hv. þm. Það er draumur hans að geta myndað stjórn eftir næstu kosningar með Alþýðubandalagsmönnum. En meiri hluta þjóðarinnar dreymir ekki um það. Meiri hl. þjóðarinnar mun afstýra því. að það takist að vinna slíkt skemmdarverk á ný, sem unnið var með því að mynda vinstri stj. 1956, og meiri hluti þjóðarinnar mun hafa lært það mikið af fenginni reynslu, að slíkt ævintýri tekst ekki aftur. Vill hv. þm. reyna að þvo af sér blettinn? Það væri meiri von til þess, að það tækist, eftir því sem meira hefur verið til reynt. Hv. 1. þm. Vesturl. var að tala um það hér áðan, hvað hefði verið sagt fyrir kosningarnar 1959. Þá hefði fólkinu ekki verið sagt frá því, að það stæði til gengislækkun. Ég skal ekki fullyrða um það, hvað sagt hefur verið á framboðsfundum í Vesturlandskjördæmi. Hitt veit ég, hvernig frambjóðendur núv. stjórnarflokka skrifuðu. Ég veit, hvað þeir sögðu í útvarpsumr. Og ég veit, hvað sagt var í Suðurlandskjördæmi á framboðsfundum. Það, sem sagt var, var þetta, að efnahagsástandið í þjóðfélaginu væri með þeim hætti, að það þyrfti róttækra aðgerða við. Það var ekki rengt, það sem fyrrv. formaður Framsfl. sagði, að Það væri í rauninni allt komið í kaldakol, eftir að vinstri stjórnin hafði setið að völdum í rúmlega tvö ár. Það var staðfest fyrir kosningarnar. Og hvers vegna er svo hv. 1. þm. Vesturl. að tala um það, að núv. stjórnarflokkar eða við sjálfstæðismenn höfum lofað gulli og grænum skógum, ef við kæmumst að völdum? Það, sem við sögðum, var, að það væru erfiðleikar fram undan, en tímabundnir erfiðleikar. Ef þjóðin bæri gæfu til að velja sér þingmeirihluta, sem þyrði að taka á verkefnunum, þá mundi sigur vinnast og erfiðleikarnir ekki standa nema takmarkaðan tíma. Og þegar núv. ríkisstj. var mynduð, var hafizt handa um að bjarga þjóðinni frá bjargarskorti, bjarga atvinnuvegunum frá hruni, forða þjóðinni frá atvinnuleysi og örbirgð. Og þegar hv. framsóknarmenn eru nú að tala um, að það hafi hallað undan fæti hjá landbúnaðinum, síðan núv. ríkisstj. komst að völdum, er eðlilegt, að spurt sé að því. hvernig landbúnaðurinn væri staddur í dag, ef framsóknarmenn ásamt Alþýðubandalagsmönnum hefðu ráðið ríkjum siðan 1958. Hvernig væri það? Þarf ég að svara því? Ég held ekki. Ég held, að hv. alþm., hver fyrir sig, hafi gert sér grein fyrir því og muni gera það, ef þeir gefa sér tíma til rólegrar yfirvegunar um þessi mál. Ég held, að það liggi í hlutarins eðli, að það mátti ekki lengur dragast, að það væri spyrnt við fótum og það væri gerð fullkomin stefnubreyting. Hv. framsóknarmenn eru stöðugt að tala um samdrátt, - samdrátt í framleiðslunni, samdrátt í landbúnaði. Hver er svo þessi samdráttur? í hverju lýsir hann sér? Ekki lýsir hann sér í minnkandi framleiðslu, því að framleiðsluaukningin í landbúnaðinum hefur aldrei verið meiri en síðustu tvö árin. Ekki lýsir samdrátturinn sér í atvinnuleysi, því að allir hafa eins mikla vinnu og þeir geta afkastað og hafa þrek til að leysa af hendi. í hverju lýsir hann sér þá? Hann lýsir sér aðeins í orðagjálfri framsóknarmanna. Og það er leiðinlegt, að hv. 1. þm. Vesturl. kom hér fram áðan með algerlega staðlausa stafi, sem voru gersamlega hraktir, þegar vitnað var í skýrslu ráðunautar Búnaðarsambands Suðurlands og sú skýrsla var lesin og hrakti algerlega þær firrur, sem þessi hv. þm. hafði komið með. Það sýndi sig, að framkvæmdir í Rangárvallasýslu höfðu vaxið meira á árinu 1961 en nokkru sinni fyrr.  Út af fyrir sig er ekki ástæða til að ræða miklu meira við hv. þm. út af þessum tveim ræðum, sem hann hefur flutt, eftir að ég talaði hér í dag, enda voru báðar ræðurnar svipaðar. Hv. þm. spurði að einu, sem er eðlilegt að sé svarað. Hann spurði að því. hvort þetta frv. eða þær tillögur, sem í því felast, hafi verið bornar undir Stéttarsamband bænda, búnaðarþing eða Búnaðarfélag Íslands. Hv. 6. þm. Norðurl. e. svaraði þessu, að það hefði ekki verið gert. En hvers vegna hefur það ekki verið gert? Ekki vegna þess, að við viljum lítilsvirða Stéttarsambandið, Búnaðarfélagið eða búnaðarþing, heldur vegna þess, að við erum sannfærðir um, að forustumenn bændanna hljóta að vera fylgjandi þessum tillögum, og ef þeir snúast gegn þessum tillögum, eru þeir ekki bærir um að hafa forustu fyrir bændastéttina. Hvers vegna skyldi búnaðarþing, Búnaðarfélagið og Stéttarsamband bænda snúast gegn því, að fjár verði aflað til lánasjóða landbúnaðarins með þeim hætti, sem hér er lagt til, þegar sömu menn gátu samþykkt það á árinu 1958, að lagður væri einhliða skattur á bændastéttina, án þess að þeir fengju nokkuð á móti, án þess að verið væri að vinna með því á nokkurn hátt að uppbyggingu landbúnaðarins? Ég þekki marga forustumenn bændastéttarinnar, og ég þekki þá að mjög góðu. Ég þekki þá að raunsæi, og ég þekki þá að víðsýni. Ég hef rætt við marga þessa menn um þetta mál, þótt það hafi ekki formlega verið borið undir félagssamtökin, og ég hef fengið af eðlilegum ástæðum jákvæðar undirtektir. Búnaðarþing situr í dag. Það hefur vissulega tækifæri til þess að taka afstöðu til þessa frv. Er einhver hv. þm. staddur hér í þessari deild, sem reiknar með Því, að búnaðarþingið snúist gegn þessu frv.? Reiknar hv. 1. þm. Vesturl. með því, að búnaðarþing samþykki ekki frv. og þá tekjustofna, sem hér er farið fram á? Ég tel það ekki. Og þeir sömu menn, sem voru á búnaðarþingi 1958, munu trauðla gera slíkt. Mér dettur ekki í hug, að hv. búnaðarþingsmenn og stjórn Stéttarsambands bænda taki að sér það hlutverk, sem hv. 1. þm. Vesturl. hefur gert. Hann greiddi atkv. með skattinum vegna bændahallarinnar, en hann ætlar að greiða atkv. á móti því, sem hér er farið fram á. Ég öfunda hv. Þm. ekkert af þessari afstöðu. Það er kannske ekki ástæða til að vorkenna honum, vegna þess að hann hefur sýnt það við þessar umr., að hann er kaldrifjaður og getur sett sig í gervi, sem brynjar hann að einhverju leyti. En trú mín er sú, að samvizkan muni slá hann, áður en langt um líður. Hv. þm. talaði um, að það væri tekin upp ný stefna í landbúnaðinum, eftir að núv. stjórn tók við völdum. Hver er nú þessi nýja stefna? Það hefur margt gerzt, síðan núv. stjórn tók við og vinstri stjórnin gafst upp, og bændur hafa áreiðanlega gert sér grein fyrir því, að það er að vissu leyti ný stefna, sem horfir til batnaðar frá því. sem var. Hv. þm. sagði t.d. hér áðan, að það væri viðurkennt nú, að það væri eðlilegt, að ríkið bætti það tjón, sem yrði af útfluttum landbúnaðarvörum. En hvenær fékkst þessi viðurkenning? Ef ég man rétt, var þessi hv. þm. á búnaðarþingi 1958, - ég held það hafi verið. Og ef svo hefur verið, þá er áreiðanlegt, að þessi hv. þm. man eftir því, að mikill tími búnaðarþings fór í að ræða um þann halla, þau töp, sem bændur yrðu fyrir, vegna þess að þeir yrðu að flytja út osta, mjólkurduft og kjöt fyrir mun lægra verð en fengist á innlendum markaði. Ekki man ég eftir því, að þessi hv. þm. sæi nokkurt ráð til þess að bæta bændum þennan halla, - því man ég ekki eftir. Ekki kom till. frá honum um það. Bændur urðu að búa við þennan halla, og 1958 munaði þetta 22 aurum á lítra hjá bændum á Suðurlandsundirlendinu, hjá Mjólkurbúi Flóamanna, vegna þess að þeir höfðu flutt út osta á verðlagsárinu. Þá vantaði 22 aura á grundvallarverðið. Og bændur um allt land vantaði mikið á grundvallarverðið. Vissulega hefur komið upp ný stefna í landbúnaðinum að þessu leyti að viðurkenna það, að bændur skuli fá þetta bætt. En það bara varð ekki fyrr en framsóknarmenn voru komnir úr ríkisstj., - varð ekki af því fyrr. Og það hefur komið upp ný stefna í sambandi við lánasjóði landbúnaðarins, síðan núv. ríkisstj. tók við völdum, sú stefna að útvega þeim innlent fé til að lána. Og ef það hefði verið gert undanfarin ár í staðinn fyrir það að taka útlent fé, þá þyrftum við ekki að vera að ræða um frv. eins og þetta, sem hér hefur verið lagt fram til viðreisnar og til endurlífgunar búnaðarsjóðunum. Hvers vegna var ekki útvegað innlent fé, fyrr en framsóknarmenn voru komnir úr stjórn? Það var vegna úrræðaleysis og skilningsleysis. Vitanlega hefði þurft að útvega sjóðunum innlent fé, eða eins og við sjálfstæðismenn höfum oft sagt áður, ríkissjóður átti að taka erlendu lánin og lána búnaðarsjóðunum aftur til þess að aflétta gengisklásúlunni af búnaðarsjóðunum, sem þeir á engan hátt gátu borið, eins og sýnilegt er. Og það er athyglisvert, að það kemur engin viðleitni fram hjá framsóknarmönnum til að bæta búnaðarsjóðunum gengistöpin, fyrr en þeir eru komnir úr stjórn. Þá flytja þeir frv. hér í hv. Alþingi, bæði á s.l. þingi og svo aftur nú. Það er sem sagt þetta, eins og oft hefur komið fram hjá framsóknarmönnum, að gera hærri kröfur til annarra en sjálfra sin, og það hefur ekki þótt stórmannlegt fram að þessu og ekki talinn kostur á einstaklingi og væri ekki heldur talinn kostur á þjóðarheild, ef hún væri stimpluð með því merki. Framsóknarmenn hv. hafa einkarétt á því að bera þetta merki. Hv. 1. þm. Vesturl. var að tala um lögin um landnám, nýbyggðir og endurbyggingar í sveitum frá 1946 og að sjálfstæðismenn hefðu látið mikið yfir þessari lagasetningu, þessi lagasetning mundi tryggja landbúnaðinn um alla framtið. Þetta var vitanlega aldrei sagt, að það mundi tryggja landbúnaðinn um alla framtíð. En þessi lagasetning var ákaflega mikils virði fyrir landbúnaðinn og var fyrsta stóra átakið, sem gert var til uppbyggingar í landbúnaðinum. Það voru miklir peningar 1946, þegar ákveðið var að leggja til 5 millj. kr. á ári næstu 10 ár í þessu skyni. Það var miklu meira en áður hafði þekkzt, á meðan framsóknarmenn fóru með völd. Þeir þekktu ekki svo háar tölur til handa landbúnaðinum. Og það er vissulega rétt, sem oft hefur verið sagt, að Pétur heitinn Magnússon hafi verið velviljaður landbúnaðinum og hann hafi viljað láta landbúnaðinn njóta lágra og góðra vaxtakjara. En þess ber að minnast, að þegar vextirnir voru ákveðnir 1946, bjó landbúnaðurinn ekki við það öryggi í verðlagsmálum, sem hann þó gerir nú, þótt bændur séu ekki alls kostar ánægðir með það. Þá var ekki útflutningstrygging á landbúnaðarvörum, og þá gengu vextirnir ekki nema að sáralitlu leyti inn í verðlagsgrundvöllinn. Þeir gengu ekki að sama skapi inn í verðlagsgrundvöllinn og þeir gera nú, þar sem þó 16500 kr. eru reiknaðar til útgjalda í verðlagsgrundvellinum hvað vextina snertir. Og það er vitanlega alveg í samræmi við hugsunarhátt Péturs heitins Magnússonar að byggja þetta upp og skapa þannig grundvöll fyrir landbúnaðinn með ótrúlega miklum framlögum árlega úr ríkissjóði. Ef við förum að reikna það út, hvað 5 millj. kr. gerðu 1946, þá eru það margar millj. miðað við núv. verðgildi peninga. Ég hef ekki lagt það nákvæmlega niður, en við megum margfalda það talsvert. Ég býst við, að það samsvari að nokkru því, sem lagt er til með Þessu frv., kannske hefur það verið meira tiltölulega 1946. En vextirnir eru vitanlega aldrei fastir. Landbúnaðurinn býr nú við lægstu vexti á lánasjóðum landbúnaðarins, 6% til íbúðabygginga og 61/2% til útihúsabygginga og ræktunar. Það eru ekki aðrir atvinnuvegirnir, sem eiga kost á að fá lægri vexti. Hv. 5. þm. Austf. var að tala um, að það væri reiknað með þessum vöxtum í þeirri töflu, sem fylgir frv., og vildi gefa í skyn, að það væri þar með ákveðið að hafa þennan vaxtafót til ársloka 1975. Þetta er náttúrlega hreinn misskilningur hjá hv. þm. Það er ekkert ákveðið um það. En hitt er annað mál, að ef vextirnir verða lækkaðir, þá tel ég, að það þurfi að útvega sjóðunum tekjur með öðrum hætti, sem nemur lækkun vaxtanna, til þess að uppbygging sjóðanna verði ekki lakari en taflan sýnir, og það er vitanlega á valdi hverrar ríkisstj. og hvers þingmeirihluta á tímabilinu 1962–1975 að taka það til athugunar, hvort ekki sé unnt að lækka vextina og bæta sjóðunum upp vaxtalækkunina með auknu framlagi úr ríkissjóði, og verði talið eðlilegt að lækka vextina almennt og miðað við annað í þessu þjóðfélagi, þá vitanlega ber að athuga, hvernig er unnt að bæta sjóðunum upp vaxtalækkunina með peningum annars staðar frá. Hitt er svo aðalatriðið, og það veit ég, að við erum sammála um, ef við gefum okkur tíma til að hugsa um þessi mál af hógværð, að það er meira atriði fyrir bóndann að eiga greiðan aðgang að lánum, þótt vextirnir séu 6 eða 61/2%, heldur en að eiga ekki greiðan aðgang að lánum, þótt vextirnir væru færðir niður í 4%. Hv. 5. þm. Austf. var að tala um, að þessar töflur væru kannske ekki alveg áreiðanlegar, þótt hann hefði engin stóryrði eða fullyrðingar uppi í því efni. En ég vil upplýsa hv. þm. um það, að þessar töflur eru vitanlega í aðalatriðum alveg ábyggilegar, jafnvel þótt það væri hægt að finna einhverja aura- eða krónuskekkju í þeim, og þótt það hafi komið fyrir, að númerin á fskj. hafi ekki verið rétt færð, þá var það auðheyrt á ræðu hv. þm., að hann fann hina réttu niðurstöðu, eins og ætlazt var til. Það, sem skiptir meginmáli í þessu, er það, að ef verðbreytingar verða, þá heldur sú áætlun, sem hér er gerð, miklu betur að því leyti en hinar fyrri áætlanir, vegna þess að tekjur sjóðanna vaxa, ef verðbreytingar verða, ef verðhækkanir verða. Ef það skyldi henda okkur, sem við skulum vona, að ekki þurfi að koma til, að gengisbreyting yrði á ný, þá hækkar verðlag landbúnaðarvara, þá hækkar sú prósenta, sem af þeim er greidd, 1%, þá hækkar framlag ríkissjóðs, þá hækkar einnig það, sem 0.75% gefur, o.s.frv., þannig að sjóðirnir halda áfram að byggja sig upp, og má segja, að lánamáttur sjóðanna breytist eða minnki tiltölulega lítið, þótt verðhækkanir komi. Það er hrein blekking, þegar hv. framsóknarmenn eru að halda því fram, að 0.75% gjaldið muni lenda á bændum. Það er hrein blekking, vegna þess að það er beinlínis ákveðið, að það skuli lagt ofan á heildsöluverðið. Ef bændur ná ekki grundvallarverðinu, er það vitanlega ekki vegna þess, að 0.75% gjaldið er með. Þeir mundu ekkert frekar ná því, þótt það væri ekki, og þetta er ómerkileg tilraun til blekkinga, sem vitanlega verður reynt að halda fram í Tímanum, að 0.75% gjaldið, þótt það sé lagt ofan á heildsöluverðið og sé hreinn neytendaskattur, muni samt sem áður lenda á bændum. Ég skrifaði eina firru, sem hv. 1. þm. Vesturl. fullyrti hér áðan. Hann sagði, að bændurnir mundu leggja fram hluta af höfuðstól stofnlánadeildarinnar.

Landbúnaðarframleiðslan.

2/5 hluta. Hefur ekki hv. þm. lesið frv.? Jú, hann hefur það, og hann hefur blað og blýant. Hvernig stendur þá á því, að hv. þm. leyfir sér að fullyrða þetta, að bændur greiði 2/5? Hvað greiða þeir? Þeir greiða 1% af búvörunni, sem er áætlað að gefi 8 millj. 240 þús. á árinu 1963, eða helming þess á árinu 1962. Á móti kemur úr ríkissjóði sama upphæð, sem er 8 millj. 240 þús., enn fremur koma úr ríkissjóði 4 millj., sem gerir 12 millj. 240 þús. Auk þess kemur frá neytendum 51/2 millj. eða jafnvel 6 millj. Þá er þetta orðið 19 millj. Auk þess kemur frá ríkissjóði 60.5 millj. stofnfé strax, og ef reiknað er með vöxtum af því, og er rétt að taka það fram, vegna þess að hv. þm. var að tala um, hvað bréfin væru til langs tíma og hvaða vextir væru af þeim, ég hef það ekki fyrir framan mig, en hitt hefur verið reiknað út, að þessar 60.5 millj. gefa sem svarar rúmlega 9 millj. kr. á ári miðað við 12 ár. Við vorum komnir upp í 19 millj. + 9 millj., - við skulum ekki reikna of hátt, - þá erum við komnir upp í 28 millj. Þetta er framlag frá öðrum en bændunum, en bændurnir leggja fram 8 millj. 240 þús. Hvað er það stór hlutur? Það er nær því að vera fimmti partur heldur en fjórði partur. Það hefði þess vegna verið eðlilegt, að hv. þm. hefði sagt 1/5 í staðinn fyrir 2/5, og gæti hv. þm. rétt nokkuð við mannorð sitt og álit hér í deildinni, ef hann kæmi hér upp á eftir og segði: Mér varð mismæli, ég ætlaði að segja 1/5, en ekki 2/5. - Ég á ekki von á því, að hv. þm. geri það. En hann um það. Við skulum lofa honum að taka þann kostinn, sem honum þykir beztur. En ég er í engum vafa um, hvað hv. deildarmenn teldu, að væri eðlilegast og réttast, - eða er hv. þm. alveg sama, þótt hann verði uppvís að því að fara visvítandi rangt með tölur? Er honum alveg sama um það? Ég hafði haldið, að honum væri ekki alveg sama um það og hann vildi gera tilraun til að lagfæra það og hressa upp á mannorðið. Hv. þm. gerði veðdeildina að umtalsefni hér í kvöld. Við höfum haft veðdeild við Búnaðarbankann mörg undanfarin ár, en þeir, sem hlustuðu á hv. þm., hefðu getað skilið hann sem svo, að eiginlega hefði hún alltaf verið starfhæf og haft fé til útlána nema bara síðustu árin. En sannleikurinn er sá, og því er nú verr, að veðdeildin hefur alltaf verið févana. En með þessu frv., ef það verður lögfest, ætti að skapast möguleiki á því að útvega deildinni nokkurt fé með því að kaupa bankavaxtabréf veðdeildarinnar, eins og gert er ráð fyrir í þessu frv. Og það má segja, að stofnlánadeildin hafi ekki fjármagn til þess núna fyrstu árin af eigin fé, en eins og að hefur verið vikið, þá vitanlega gerbreytir það aðstöðu stofnlánadeildarinnar að útvega innlent fé til starfsemi sinnar, eftir að grundvöllur hefur verið lagður að jafntraustri uppbyggingu hennar og lagt er til með þessu frv. Það er þess vegna von mín, ef þetta frv. verður lögfest, að það verði strax á Þessu þingi mögulegt að kaupa eitthvað af bankavaxtabréfum veðdeildarinnar, svo að hún geti veitt lán í ríkari mæli en verið hefur. Hv. þm. var að finna að því, að ekki er gert ráð fyrir að lána nema 60% af kostnaðarverði húsa, og tetur ástæðulaust að miða ekki heimildina við 75% eins og áður. Ég get verið þessu samþykkur. Ég mundi segja, að það skaðaði ekkert, þó að heimildin væri 75%. En þrátt fyrir þessa heimild, sem verið hefur áður um það, að lána mætti allt að 75% af kostnaðarverði húsa, þá hefur reyndin verið sú, að það hefur oftast verið aðeins 25–30% lánveiting, og það hefur ekki verið gagn að heimildinni. Ég hygg, að ef hægt væri á hverjum tíma að lána 60% af kostnaðarverði, þá þætti bændum það framför frá því, sem verið hefur. Það er talið, að það kosti í dag 400 þús. kr. að byggja íbúðarhús í sveit, og ef bændur ættu nú kost á því að fá kannske 240 þús. að láni í staðinn fyrir Það, sem áður hefur verið, held ég, að það þætti mikil framför. Ég er alls ekki viss um, að það verði fært að fara svo hátt. Lán til íbúðarhúsa voru lengi 45% að ég ætla til ársins 1952, þá munu þau hafa verið hækkuð upp í 60 þús., og það mun hafa verið 60 þús. til ársins 1955, í 75 þús. mun það hafa verið hækkað 1955 og stóð í því til ársins 1960. Ég minnist ekki, að hv. 1. þm. Vesturl. hafi gert nokkra till. um það að hækka lán til íbúðarhúsa með hinni miklu verðhækkun, sem var 1958. Það var hækkað haustið 1960 upp í 90 þús., sem var vitanlega allt of lítið, en það var bara ekki meira fé til, og aftur s.l. haust var það hækkað upp í 100 þús. Eftir að þetta frv. hefur verið lögfest, þarf að hækka lánið ríflega. Ég vil ekki segja, hversu mikið er hægt að hækka það, en áreiðanlega verður það hækkað ríflega frá því. sem verið hefur. Ég held, að ég láti þessi orð ekki verða öllu fleiri, því að vissulega hefur hv. 6. þm. Norðurl. e, tekið fram allt, sem máli skiptir í þessu máli, en ég hef ekki minnzt á. Það er búið að minnast á öll þau atriði, sem máli skipta, og það, sem fram hefur komið til þessa frá hv. framsóknarmönnum, er léttmeti eitt, og ég leyfi mér að segja, að þótt hv. framsóknarmenn tali eins og þeir nú tala, þá hlýtur það að vera gegn betri vitund. Þeir vita það, að þetta frv. ef að lögum verður, verður landbúnaðinum mikill léttir. Þeir vita það, að með þessu frv. er verið að skapa lánastofnun, sem getur í framtíðinni fullnægt lánsþörfinni, þótt uppbyggingin verði örari en hún hefur verið áður. Það má því segja, að hv. 1. þm. Vesturl. hafi eiginlega ratað á það rétta, þegar hann talaði um nýja stefnu, því að það er ný stefna að byggja upp lánastofnanir í landbúnaðinum með þessum hætti, sem nú hefur verið gert, sem gæti fullnægt í framtiðinni lánaþörfinni. Og þegar hv. þm. er að tala annars vegar um hina miklu fjárþörf landbúnaðarins og hins vegar um það að taka út úr frv. stóra tekjustofna, þá vitanlega væri hann skyldur, ef hann vill maður heita, að benda á einhvern tekjustofn í staðinn, sem hægt væri að taka til greina. En hv. þm. hlustuðu á, hvaða tillögur hann hafði fram að færa. Hann hafði þá till. að fá meira úr mótvirðissjóði. Hann hafði þá till. að krefjast þess, að landbúnaðurinn fengi meira en hálfan mótvirðissjóð, eins og hann nú hefur fengið. Ég er alveg sannfærður um það, að þótt hv. 1. þm. Vesturl. sé að skrifa hjá sér núna það, sem hann ætlar að segja á eftir, þá dettur honum ekki í hug að gera kröfu um það, að landbúnaðurinn geti fengið meira en helminginn af mótvirðissjóði. Og ég á ekki von á því, að nokkur annar hv. framsóknarmannanna í deildinni láti sér það til hugar koma. Þegar þessi leið lokast, þá stendur hv. þm. uppi algerlega tillögulaus, og í rauninni er ekki ástæða til að hlusta frekar á hann í sambandi við umr. um þetta mál. Ég mun hins vegar ekki telja það eftir mér að sitja hér í d. og hlusta lengur á jafnómerkilegar ræður og hv. þm, flutti hér áðan, ef einhverjir flokksmenn hans vildu taka upp hans þátt.



Herra forseti. Ég skal ekki vera mjög langorður. Ég sé ekki mikla ástæðu til þess, að á þessu stigi sé verið að ræða málið mikið, þar sem það á eftir að fara til n. og athugast þar og síðan tvær umr. eftir í deildinni. Hæstv. landbrh. var að tala um blekkingar, en þessi ráðh. hefur víst aldrei blekkt nokkurn mann nokkurn tíma, og Sjálfstfl. hefur víst aldrei sýnt neitt slíkt, að hann væri að blekkja einstaklinga eða þjóðina? Ég fékk hér áðan Morgunblaðið frá því fyrir kosningarnar haustið 1959, og stefnuskráin var sú: Stöðvun verðbólgu, aukin framleiðsla, bætt lífskjör. - Hefur verðbólgan stöðvazt, - ég bara spyr, -- síðan hæstv. núverandi ríkisstj. kom til valda? Þjóðin veitti núv. stjórnarflokkum brautargengi gegn því og í því trausti, að þeir stæðu við loforð sín um stöðvun verðbólgunnar, og þjóðin veitti þessum flokkum brautargengi gegn því, að þeir stæðu við það, að framleiðslan ytri í landinu, en hún minnkaði ekki, og þjóðin veitti þessari stjórn brautargengi gegn því, að þeir bættu lífskjörin, en að þeir væru ekki sí og æ að höggva í sama knérunn og gera lífskjörin ómögulegri með hverju árinu sem líður. Svo kemur hæstv. landbrh. og talar um blekkingar, en fáir hygg ég að hafi blekkt meira hér í þingsölum en sjálfur hæstv. landbrh. Síðan minntist ráðh. á, að það hefði ekki staðið á mér að samþ. skatt á bændurna í sambandi við bændahöllina. Þetta er alveg rétt, og ég skammast mín ekkert fyrir það. Þetta var eftir bón bændanna sjálfra, bændasamtakanna í landinu, búnaðarþings, Búnaðarfélags Íslands og Stéttarsambands bænda. Og ég skammast mín ekkert fyrir að gera það, sem starfsbræður mínir í landinu biðja um að sé gert sér til hagsbóta. En það skal fram tekið, að það gjald, sem er lagt á samkvæmt þessu frv., er allt annars eðlis og af allt öðrum rótum runnið, og hefur ekki verið leitað álits bændastéttarinnar að því er það varðar. En ég skora á hæstv. ráðh. að leita umsagnar bændasamtakanna í landinu, Búnaðarfélags, búnaðarþings og Stéttarsambands bænda, og fylgja svo því, sem þessir aðilar leggja til. Það verður farsælast fyrir hann og farsælast fyrir bændastéttina og þjóðina alla, vegna þess að ráðh. hefur upplýst það í þessum umr., að hann vill skattleggja bændurna eina, hann vill ekki skattleggja heildsala, kaupmenn, embættismenn né aðra aðila vegna stofnlánasjóða Búnaðarbankans. Það eru bændurnir einir, sem á að skattleggja til þess að fá fé í þessa sjóði, sem ráðh. hefur dregið í þrjú ár að sinna eins og vera bar. Þá sagði hæstv. ráðh., að ég hefði verið að tala um mótvirðissjóð. Það má vel vera, að það sé ekki rétta nafnið. Mér er kunnugt, að það hefur verið mótvirðissjóður, sem sjóðir Búnaðarbankans hafa fengið fé úr, en hitt er mér kunnugt um, að hæstv. ríkisstj. hefur ótal sjóði, ótal gjafafé, sem hún fær í erlendri mynt og myndaðir eru sjóðir innanlands, hvort sem þeir eru kallaðir mótvirðissjóðir eða annað, og það má mikið vera, ef einhvers staðar er ekki hægt að fá aura þar í stofnlánasjóði landbúnaðarins. Og á það vil ég benda hæstv. ráðh. að vinna ötullega að því, að slíkt nái fram að ganga. Hæstv. ráðh. minntist á, að hann hefði beitt sér fyrir því, að ríkið greiddi þann hluta, sem vantaði á það verðlag, sem bændur eiga að fá fyrir sína útflutningsframleiðslu. Þetta er alveg rétt. En er þá ástæða til að fara að taka hluta af framlaginu nú í gegnum þann skatt, sem á að innheimta af tekjum bænda? Það, sem er gefið með annarri hendinni, er tekið með hinni. Hæstv. ráðh. sagði, að ég hefði verið að blekkja með því að segja, að 2/5 hlutar af þeim höfuðstóli, sem stofnlánasjóðirnir eiga árið 1975, væru komnir frá bændum landsins eða af afurðum bænda. Ég sagði: af afurðum landbúnaðarins, og ég sný ekki til baka með það. Ég get lesið hér tölurnar, og hæstv. ráðh. getur horft á frv. og séð, hverjar blekkingarnar eru. Þegar búið er að leggja saman það, sem getið er um í frv. á bls. 28, þar sem stendur: Framleiðslugjald, sem byrjar með 4 millj. kr. árið 1962 og endar með 11748 Þús. kr. árið 1975, og allar tölurnar eru saman lagðar, þá nemur það 132 millj. 689 kr. Og í öðru lagi 0.75%, sem líka eru lögð á framleiðslu bænda, gera öll þessi ár rúmar 80 millj. kr. Þetta samanlagt er 216 millj. kr., og 216 millj. af 507 millj. kr. höfuðstól er fyllilega 2/5 af höfuðstól sjóðanna árið 1975, það hlýtur hæstv. ráðh. að sjá fljótlega. Það var eðlilegt, að hæstv. ráðh. líkaði ekki, að verið væri að tala um nýja stefnu, því að þessi nýja stefna er samdráttarstefna. Það hefur greinilega komið í ljós og er alltaf að koma betur í ljós, enda er til þess stofnað með öllum aðgerðum ríkisstj., sem hún hefur gert bændunum til handa, síðan hún komst til valda. Hún hefur stytt lánstímann, hækkað vextina, lagt á söluskatta, og nú síðast er hún að leggja sérstakan skatt á tekjur bænda, og allt verkar þetta í samdráttarstefnu hjá uppbyggingu landbúnaðarins í framtíðinni. Þetta er hin nýja stefna, sem er algerlega öfug við þá þróun, sem átt hefur sér stað í landbúnaðinum á undanförnum árum, og leiðir til þess, að innsti kjarni í stefnu sjálfstæðismanna að fækka bændum um helming tekst miklu fyrr en annars yrði.



Herra forseti. Ég hélt nú satt að segja, þegar ég hlustaði á aðra ræðu hv. 1. þm. Vesturl. (ÁB), að hann væri að ná svolitlu jafnvægi í skapsmunum. En þegar hann lauk sinni ræðu hér áðan með Þeim furðulegu fullyrðingum, að það væri innsti kjarninn í stefnu Sjálfstfl. að fækka bændum um helming, þá held ég, að ég verði að endurskoða þá skoðun mína, og það kann þess vegna vel að vera, að það jafnvel gæti sárinda í þessum fáu orðum, sem ég ætla að segja, einmitt út af því. að það virðist vera mjög vonlítið að endurbæta hv. 1. þm. Vesturl. og fá hann til þess að líta öfgalaust á þetta mál, sem ég þó vissulega hafði vonað. Og það er alveg rétt, sem hæstv. landbrh. sagði áðan, að að svo miklu leyti sem það kann að hafa verið sárindatónn í rödd minni, þá var það sannarlega ekki af neinu samvizkubiti. Ég get horft framan í hvern sem er með fullri einurð varðandi hlutdeild mína í þessu máli, fullkomlega. En hitt er aftur annað mál, að ég hafði haft þá skoðun, að hv. 1. þm. Vesturl., sem auk þess að vera bóndi er einn af framámönnum í samtökum landbúnaðarins, mundi í þessu tilfelli láta hagsmuni bændasamtakanna vera ofar pólitískri hlýðni við Framsfl. En það urðu því miður sár vonbrigði mín, og við því er auðvitað ekkert að gera. Það voru aðeins örfá atriði, sem ég vildi minnast á hér út af ummælum, sem hv. 1, þm. Vesturl. hefur látið falla. Hann sagði í ræðu sinni áðan, að ég hefði sagt í ræðu minni, að framsóknarmenn hefðu aldrei neitt gert fyrir landbúnaðinn yfirleitt. Það er ekki rétt. Ég sagði aldrei, að þeir hefðu ekkert gert fyrir hann. Ég sagði, að á ýmsum tímum hefðu sjóðunum verið afhentar sem óafturkræf framlög vissar fjárhæðir, og þeir áttu vissulega hlut í því eins og sjálfstæðismenn, að það væri gert. Hitt er annað mál, og við það stend ég, að framsóknarmenn hafa ekki gert það, sem hefði í rauninni verið hægt að ætlast til af þeim sem leiðtogum þessara mála um fjölmargra ára bil, að reyna að koma fótum undir landbúnaðarsjóðina, þannig að þeir yrðu byggðir upp á jafnskynsamlegum og raunhæfum grundveili og tekizt hefur að gera með sjóði sjávarútvegsins, ekki endilega með því að afla tekna á nákvæmlega sama hátt, heldur finna þann tekjugrundvöll, sem gerði það að verkum, að þessir sjóðir kæmust ekki í það hörmungarástand, sem þeir hafa komizt í í dag, fyrst og fremst fyrir það, að hv. framsóknarmenn hafa haldið þannig á lánamálum þessara sjóða á liðnum árum, að það hefur orðið af því fullkomið öngþveiti. En mér hugkvæmist ekki að halda því fram, að þeir hafi ekki ýmislegt gott gert fyrir þessa sjóði, þó að þeim hafi ekki auðnazt að líta það raunsæjum augum á þessi mál að kryfja þau til mergjar, heldur reynt að veita vandanum fram af sér hverju sinni. Og ömurlegasta dæmið um það er auðvitað sú staðreynd, að þeir skyldu ekki gera neitt, þegar yfirfærslugjaldið var lagt á á sínum tíma, heldur bíða með það og varpa vandanum alveg yfir á aðra og koma svo eftir á og átelja, þegar þeir sömu menn eru að reyna að bjarga undan þeirri vanrækslu, sem þá var sýnd. Ég sé ekki ástæðu til að orðlengja um það, sem hv. þm. sagði um möguleikana á að efla sjóðina af mótvirðisfé. Ég hélt satt að segja, að hann meinti annað með sínum orðum en raunar kom þó fram í seinni ræðu hans, að hann hafði meint, því að auðvitað dettur engum heilvita manni í hug, að það sé hægt að taka úr mótvirðissjóði meira en helming mótvirðissjóðsins til handa landbúnaðinum. Það skil ég ekki í, að hv. 1. þm. Vesturl. hafi látið sér hugkvæmast. Ég skildi satt að segja orð hans svo, sem ég sé þó af síðustu ræðu hans að dæma að muni hafa verið misskilningur, að hann hafi átt við það, hvort hugsanlegt væri með því að afhenda sjóðunum þann hluta mótvirðissjóðs, sem landbúnaðinum er ætlað að fá, að bæta hag sjóðanna. Það er hugmynd, sem kom upp, þó að það yrði ekki sú niðurstaðan að framkvæma það, vegna þess að það snertir miklu flóknara mál og þyrfti að gera meiri breyt. í því sambandi. En ég álít, að það geti mjög vel komið til álita í framtíðinni að afhenda stofnlánadeildinni hluta landbúnaðarins í mótvirðissjóði. En það er rétt að taka það fram, að slík ráðstöfun mundi þó ekki auka neitt ráðstöfunarfé stofnlánadeildarinnar, vegna þess að eins og skipan þessara mála er nú, fær stofnlánadeildin alltaf lánað aftur allt það fé, sem hún greiðir í mótvirðissjóð, hvort sem það eru afborganir eða vextir. En Það vitanlega bætir hins vegar efnahagsafkomu stofnlánadeildarinnar mjög, ef þetta yrði hennar eign. Þá vil ég enn fremur mótmæla því, að ég hafi sagt, að það væri ekkert leggjandi upp úr skoðunum Stéttarsambands bænda og búnaðarþings. Það kann vel að vera, að ég hafi komizt eitthvað óljóst að orði, en ég kannast ekki við að hafa haft þá skoðun, að ekkert væri leggjandi upp úr þeirra skoðunum. Ég sagði hins vegar, að stéttasamtökin yfirleitt, þeirra tillögur og ályktanir væru fyrst og fremst kröfugerð, sem er út af fyrir sig ósköp skiljanleg. Ég hef aldrei vitað, að stéttasamtök legðu það til fyrir sitt leyti, jafnvel þótt þau viðurkenndu eftir á réttmæti þess að leggja til, að vandamál yrðu leyst með kvöðum á viðkomandi aðila. Og ég sé ekki, að það sé neitt merkilegt við það, þó að það hafi ekki um þetta frv. verið haft samráð við Stéttarsamband bænda og búnaðarþing. Í fyrsta lagi var ekki aðstaða til þess að hafa samband við búnaðarþing, það var hægt auðvitað að hafa samband við Búnaðarfélag Íslands. En kjarni málsins var auðvitað sá, að þeir menn, sem að þessu hafa unnið, reyndu að koma sér niður á það, hvaða leiðir væru heppilegastar í þessu. Ef menn hafa sannfæringu fyrir því, að það séu réttar leiðir, þá er auðvitað ekki annað að gera en leggja það fram, og það er svo að sjálfsögðu hlutverk Þeirrar n. í þingi, sem fær þetta til meðferðar, ef henni sýnist svo, að leita umsagnar þessara aðila. Hin hugsunin, sem ég hélt satt að segja að menn hefði fengið nóg af í vinstri stjórninni, að ætla að fara að láta ráða málum til lykta einhvers staðar úti í bæ, í hinum og öðrum samtökum, það held ég að sé ekki giftusamleg leið. Alþm. og forráðamenn þjóðarinnar verða að reyna að gera sér grein fyrir því. hvað þeirra sannfæring segir þeim að sé rétt og eðlilegt að gera.

Hvar var þessu máli ráðið til lykta?

Hvaða máli?

Þessu frv. Var það ekki gert úti í bæ einhvers staðar?

Úti í bæ? Ég held, að því hafi verið ráðið til lykta af ríkisstj. Þetta er stjórnarfrv. Þó að hún hafi falið ákveðnum mönnum að gera tillögur um það til sín, þá er það hún, sem endanlega hefur ákveðið þessar till. og leggur þær fyrir Alþingi, eins og frv. ber með sér, og ég hef ekki vitað, að það hefði heldur verið tíðkað að undanförnu að leita til hinna almennu borgara um álit þeirra um það, hvort ætti að leggja á þá skatta eða ekki í ýmsu formi. Almenningur verður svo að sjálfsögðu að meta það, jafnt bændur og aðrir, hvort þeir telja, að hér hafi verið farin rétt leið eða ekki, og taka þá afstöðu til manna og flokka eftir því. Þá vék hv. þm. að útflutningsgjaldinu og taldi, að það væri ekkert sambærilegt gjald við þetta gjald hér, vegna þess að þetta væri ekki raunverulegt álag á útveginn. Þetta er auðvitað alger misskilningur. Þetta - er tekið af óskiptu, og þar sem útvegurinn hefur enga útflutningstryggingu einu sinni og verður að sætta sig við það verðlag, sem er hverju sinni á heimsmarkaðnum, þá gefur það auga leið, að það er ekki hægt að tryggja útveginn á neinn hátt fyrir því, að hann þurfi ekki að borga þetta gjald. Þetta gat verið hugsanlegt, mætti segja, meðan útvegurinn fékk uppbætur, þá hafi verið reiknað með útflutningsgjaldinu í þeim uppbótum. En eftir að útgerðin verður að sætta sig við markaðsverð á sínum vörum og taka áhættuna af því, þá er þetta að sjálfsögðu borgað af útgerðinni, bæði útgerðarmönnum og sjómönnum. Mig furðar satt að segja á því, að hv. 1. þm. Vesturl. skuli leggja í það hér að breiða úr sér og jafnvel með nokkru stærilæti að mótmæla því, að þetta gjald sé jafnrétthátt og bændahallargjaldið hafi verið, og Það sé sá stóri munur á, að það hafi þó verið leitað álits bænda um það. Það er alrangt. Það var ekki ósk bænda, og það veit hv. þm. sjálfur, að forustusamtök bænda vildu ekki leita til bænda úti um landið, í búnaðarfélögunum og deildunum, vegna þess að þau vissu, að þetta gjald yrði fellt, og það veit hv. þm. vel, því að um það var einmitt rætt af ráðamönnum, þegar var farið með þetta í þingið á þeim grundvelli, eins og var gert, að það voru forustumenn þessara samtaka, sem stóðu að þessu, en alls ekki bændurnir almennt. Ég skal hins vegar ekkert um það segja, hvernig hafi verið háttað skiptingu manna í afstöðu til þess gjalds, og ég skal játa, að ég greiddi atkvæði með því gjaldi, hreinlega á þeim grundvelli, að úr því að þessi samtök bæðu um þetta, þá væri ekki eðlilegt, að Alþingi væri að neita um það, Þó að ég fyrir mitt leyti væri aldrei hrifinn af því. En að leggja það að jöfnu eða jafnvel að gera þessu gjaldi hærra undir höfði en gjaldi, sem er ætlað að ganga til lánasjóða landbúnaðarins til þess að byggja upp landbúnaðinn í landinu á komandi árum, það gegnir fullkominni furðu, að menn skuli láta sér detta í hug að halda fram slíkri kenningu. Varðandi svo það atriði, að landbrh. sé á móti því að fara t.d. að skattleggja heildsala fyrir landbúnaðarsjóðina, - ég skil nú satt að segja ekki, hvaða hugmynd liggur að baki því, hvort hv. þm. hefur í huga einhverjar tillögur um það að leggja á sérstakan heildsalaskatt fyrir landbúnaðarsjóðina. Það náttúrulega má búast við ýmsu, en ég held, að það sé nokkuð fjarstætt að koma fram með slíkar hugmyndir. Það, sem liggur að baki Þessum tillögum hér, er að byggja þetta upp á þann veg, að með því að bændur leggi þarna fram að sínu leyti, þá skapist ný og sterk rök til þess að fá fé úr opinberum sjóðum, sem auðvitað eru ekkert hliðstæð rök fyrir, ef bændur leggja ekkert fram, og miðað við það framlag, sem framsóknarmenn hafa hingað til unað við í fjárl. og ekki séð neina ástæðu til að hækka og ekki komið með neinar till. um að hækka, meðan þeir réðu ríkjum, þá er hér auðvitað um að ræða svo geysilega viðbót, sem hér er lagt til að veita til landbúnaðarins, að ég skil ekki í, að bændur við nánari athugun muni telja það áhorfsmál að taka á sig þá kvöð, sem hér er lagt til, til þess að geta tryggt sér til eflingar og uppbyggingar í sinni atvinnugrein jafnstóraukið framlag frá því opinbera og hér er gert ráð fyrir, og ekki aðeins frá því opinbera, heldur einnig allt að því jafnhátt gjald frá neytendum eins og bændunum er hér ætlað að greiða. Ég skal svo ekki eyða mörgum orðum að samdráttarstefnunni, sem alltaf er efst á blaði hjá hv. framsóknarmönnum. Ég hélt nú satt að segja, að þeir væru orðnir þreyttir á að tönnlast á jafnvitlausum orðum og samdráttarstefnu og móðuharðindum, sem eru nú orðið eiginlega einkunnarorð á þeirra flokki og hitta þá verst sjálfa, því að það er fjarstætt að bera þetta á borð fyrir heilbrigt fólk, þegar alls staðar er miklu meira að starfa í landinu en hægt er að fá vinnuafl til að framkvæma, að þá sé um að ræða stórkostlega samdráttarstefnu í framkvæmdum og allt í voða. Ég veit satt að segja ekki, hvaða sálarlíf menn eru búnir að venja sig á, - ef hægt er að tala um að venja sig á sálarlíf, - sem sjá ekki, hversu það er orðið fáránlegt og broslegt í alla staði að halda fram svona fullyrðingum, enda er náttúrlega hinn almenni borgari hreint og beint farinn að hlæja að þessum dæmalausu staðhæfingum þeirra framsóknarmanna. Það var mjög ánægjulegt, að hv. 1. þm. Vesturl. skyldi vitna í kosningastefnuskrá Sjálfstfl., því að sannleikur málsins er sá og það vita allir í dag, að undirstaðan að því að ná fram því marki, sem þar er boðað, er sú stefna, sem hefur verið fylgt. Framsóknarmenn hafa að vísu lagt sig fram, eftir því sem þeir hafa getað, í samstarfi við kommúnista um að eyðileggja það, að þessu marki yrði náð. Því hefði verið náð fyrr en ella, ef ekki hefðu verið unnin skemmdarverk á s.l. ári. Vonandi verður ekki lagt út í annað ævintýri slíkt. En það eitt er víst, að ef þessum árangri seinkar, þá er það ekki ríkisstj. að kenna og hennar stuðningsliði, heldur öðrum öflum, sem eru nátengdari hv. 1. þm. Vesturl.



Herra forseti. Ég held, að hæstv. landbrh. og hv. 6. þm. Norðurl. e. muni nú sjá það, þrátt fyrir hin mörgu orð, sem hafa fallið hjá þeim, að ágreiningurinn er hér aðallega um eitt atriði í þessu frv.

Ég sagði það líka í ræðu minni áðan.

Þessi ágreiningur er fyrst og fremst um skattinn, á bændurna. Um hann er deilt, en hitt held ég að séu öfgar, ef menn halda, að það sé andstaða gegn öllu, sem er í frv. Ég held, að það sé langt frá því. A.m.k. sýnist mér, að ákvæði 3. gr. frv. um að afhenda hinni væntanlegu stofnlánadeild lán, sem áður voru veitt ræktunarsjóði og byggingarsjóði, séu verulegur ávinningur fyrir landbúnaðinn í landinu. Um þetta er ekkert að villast, og það hefur enginn mótmælt þessu. Ég hef ekki heyrt neinum mótmælum hreyft gegn þessum ákvæðum, eða að sé ágreiningur um það, að þetta sé til gagns. Það eru aftur á móti ákvæði 4. gr., skatturinn á landbúnaðarvörur og reyndar skattur á neytendur, sem veldur verulegum ágreiningi, og er ekkert óeðlilegt við það. Og mér sýnist, að hæstv. landbrh. hefði átt að spara sér eitthvað af stóryrðunum, þegar hann var að ræða þetta mál hér áðan.  Þessi skattur á bændurna er ákaflega óeðlilegur, og mér finnst það aðalatriðið í þessu máli, að það hafi verið litið svo á af þeim, sem vildu landbúnaðinum vel í þessu landi frá fyrstu tíð, að það væri ekki hægt að ætla honum sams konar lánskjör, hvorki um lánstíma né lánsvexti, og öðrum atvinnuvegum. Þessum sjóðum landbúnaðarins er ætlað að byggja upp landið, nema landið, í raun og veru stækka landið, stækka landið fyrir komandi kynslóð, og þess vegna er ekki hægt að ætla þeim að bera slíka vexti eða þola sams konar lánskjör og aðrir atvinnuvegir geta auðveldlega þolað. Það vita það allir, að bændurnir, sem eru að rækta og byggja upp, eru að byggja upp fyrir komandi kynslóð og þeir njóta minnsta hlutans af hagnaðinum af þessu sjálfir, heldur komandi kynslóðir. Eða hvaða þjóð er það sem lætur landbúnað sinn búa við sams konar lánskjör í einu og öðru og aðrar atvinnugreinar? Þessir lágu vextir, sem upphaflega og lengi vel voru á lánum til landbúnaðarins, byggðust á því, að þetta væri þátttaka ríkisins í þessu landnámi. Það var gert í því formi að hafa vextina lága, lægri en innlánsvexti. Þess vegna hlaut að koma fram vaxtatap, og auðvitað var það alltaf ætlunin og hefur líka verið gert, að greiða þetta vaxtatap af opinberu fé. Þetta er einn þáttur hins opinbera til að byggja upp landið. Ég tel það alveg fáránlega kenningu að ætla landbúnaði að bera sams konar vexti og sams konar lánskjör yfirleitt og öðrum atvinnuvegum. Það er þess vegna alveg á fullum rökum reist að ætla landbúnaðinum að greiða lága vexti, miklu lægri en aðrir greiða. Þetta er ráðstöfun til þess að nema landið. Það má deila um, hvort það á að vera í þessu formi eða öðru, en þetta er það form, sem hefur verið haft í meira en 30 ár, auk þess sem styrkir hafa verið veittir til landbúnaðarins. Það má gera þetta í öðru formi, ég veit það, en þetta var gert út frá þessu sjónarmiði. Ef maður ber þetta frv. saman við t.d. gildandi lagaákvæði um byggingu íbúðarhúsa í bæjum, sem byggingarsjóður húsnæðismálastjórnar lánar til, þá er ekkert hliðstætt ákvæði í þeim lögum og þessu frv., að leggja skatt á þá, sem lánin eiga að fá. Það má þó ætla, að lánveitingar til íbúðarhúsa í sveit og í kaupstað ættu að vera háðar svipuðum lögum. Nú liggur fyrir þessari deild stjórnarfrv. um húsnæðismálastjórn, þar sem á að hækka hámark lánanna til íbúðarhúsa. En það dettur engum í hug og ekki heldur hæstv. ríkisstj. að koma þar með neinn skatt til þess að drýgja tekjur sjóðsins, til þess að lána meir. Það dettur engum í hug. Ég skal nefna annað atriði, að samkvæmt gildandi lögum um húsnæðismálastjórn má lána allt að 2/3 af kostnaðarverði húsanna, en nú á að lækka þetta hjá bændunum úr 3/4 niður í 3/5, eða niður í 60%. Ég viðurkenni, að þetta hámark, 75%, sem mátti lána út á íbúðarhús í sveitum, hefur ekki verið raunhæft, af því að fé hefur ekki verið til að lána svo mikið. En það hefur ekki heldur skaðað neinn, og enginn sér ástæðu til þess að lækka hliðstætt ákvæði í lögunum um húsnæðismálastjórn, þó að hæstv. ríkisstj. finnist nú þörf á að fara að lækka þetta með þessu frv. Það, sem mér sýnist langeinfaldasta og sanngjarnasta breytingin á þessu frv., er, að í staðinn fyrir þennan skatt á bændurna komi hreinlega framlag ríkisins, þeim mun hærra. Það er í samræmi við Þann megintilgang landnámsins í landinu, að frá hinu opinbera komi þessi stuðningur við landnámið. Og það er, held ég, ekkert voðalegt, þó að hið opinbera ætti að bæta á sig þessum rúmum 8 millj. Fyrst tekjur ríkissjóðs eru nú orðnar a.m.k. eins og er um 1700 millj., þá sýnist það engin fjarstæða. Hæstv. ráðh. hefur gagnrýnt það, að það hafi ekki komið fram tillögur eða ábendingar frá framsóknarmönnum um það, hvernig ætti að fá þetta fé. En það er ekki meira en þetta, sem ég nefndi, sem deilan stendur um, upphæðin, sem skattinum nemur. Þó að við bætum við neytendaskattinum, þá eru það kannske 13–14 millj. Ég tel, að þetta sé að vandræðalausu hægt að taka úr ríkissjóði og að núv. hæstv. ríkisstj. hafi tekið á sig slíka bagga, sem síður skyldi, þó að maður fari ekki út í hina sálmana, hvað hún er að létta sköttum af aðilum í landinu, sem síður skyldi heldur en bændastéttinni. Fyrir þessari hv. deild liggur frv. um skattalækkanir á hlutafélögum. Það er engum blöðum um það að fletta, að Það skattalagafrv. hefur í för með sér, að verulegur hluti, kannske meginþorri hlutafélaga í landinu verði skattfrjáls hvað tekjuskatt snertir. Þetta hlýtur að rýra tekjur ríkissjóðs í stórum stíl. Er nú meiri þörf á því að rýra tekjur ríkissjóðs á þennan hátt heldur en taka á ríkissjóð þessa viðbót, sem nemur skattinum, sem nú á að leggja á bændur og neytendur? Hitt get ég vel tekið undir með hv. 6. þm. Norðurl, e., að það þarf að byggja upp grunninn undir þessum sjóðum betur en gert hefur verið. Það er alveg rétt, það verður að tryggja hann. Það er alveg ófær leið að standa alltaf í þessu, ár eftir ár, að útvega einhver og einhver lán að hausti til til að geta fullnægt lánsfjárumsóknum það árið. Að verulegu leyti stefnir þetta frv. í þessa átt. en það er þessi mikli ágalli á því, sem ég hef nefnt, hvað snertir skattlagninguna. Hv. 5. þm. Austf. benti á, að í þeim töflum, sem fylgja þessu frv., virðist vera reiknað með sömu vöxtum allt fram til ársins 1975. Þetta er staðreynd, og það hafa hv. stjórnarsinnar viðurkennt, að það væri reiknað með þeim, og sagði hv. 6. þm. Norðurl. e., að það væri auðvitað ekki hægt að reikna með öðrum vöxtum en þeim, sem eru nú, því að enginn vissi, hvað þeir yrðu. En til hvers er að vera að birta töflu allt fram til 1975, ef ekki á að líta svo á, að stefna stjórnarinnar sé að fylgja þessari vaxtapólitík? Eru þeir virkilega að setja núv. vexti inn í þessa töflu, en ætla sér svo alls ekki að hafa þessa vexti? Nú geri ég ekki ráð fyrir, að hv. þm. búist við, að núv. ríkisstj. sitji til 1975.  Það er rétt, sem hv. 6. þm. Norðurl. e. sagði. að það var ekki hann, sem hafði orð á Því. að framsóknarmenn hefðu ekkert gert landbúnaðinum til hagsbóta, það var hæstv. ráðh., sem sagði það, enda held ég, að hæstv. ráðh. hefði átt að láta hv. þm. eftir að tala fyrir þessu frv., það hefði farið betur á því. Ég veit ekki, hvort ég Þarf að minna hæstv. ráðh. á það, að 1953 fóru framsóknarmenn með landbrn. Þá voru lagðar fram af tekjuafgangi til sjóða Búnaðarbankans 28.8 millj. kr. Hvað ætli þetta væri há upphæð með núv. gildi peninga? Ég fullyrði, að það er a.m.k. eitthvað á milli 60 og 70 millj. kr. virði með núverandi gengi. Það er meira en felst í þessu frv. Þetta var 1953, og þá fóru framsóknarmenn með landbúnaðarmálin. Hæstv. ráðh. talaði líka um það, að vinstri stjórnin hefði ekkert gert nema til ills eins fyrir landbúnaðinn. En það var einmitt á árinu 1957, þegar vinstri stjórnin var við völd, sem aftur eru lagðar fram til sjóðanna 36.7 millj., sem er miklu hærri upphæð eftir núv. verðgildi peninganna. Þannig eru komnar tvisvar sinnum stórar upphæðir með fjögurra ára millibili, sem mundu vera ríflegar upphæðir núna, og sýnir það, hvort framsóknarmenn og sjálfstæðismenn, sem voru í stjórn 1953, vildu ekki sinna þessu, að sjá sjóðunum farborða. Þetta hefur nefnilega alltaf verið gert öðru hverju, þegar vaxtahallinn hefur orðið sjóðunum erfiður, og var alltaf ætlunin, að af opinberu fé kæmi stuðningur við landbúnaðinn á þennan hátt, af því voru vextirnir hafðir þannig. En hæstv. ráðh. sagði, að ef ekki hefði verið tekið erlent lán handa sjóðunum, þá þyrfti ekki þetta frv. Ég er hræddur um, að hv. 6. þm. Norðurl. e. sé varla sömu skoðunar. Það hefði þurft að gera einhverjar ráðstafanir, varanlegar ráðstafanir, vegna vaxtamismunarins, þó að ekki hefðu verið tekin erlend lán. En hvers vegna fóru þessi erlendu lán svona illa með sjóðina? Auðvitað eru það gengistækkanirnar og ekkert annað, sem gerðu það. Hæstv. ráðh. talaði um, að yfirfærslugjaldið hefði verið voðalegt. Það er rétt, yfirfærslugjaldið hafði sín áhrif. En allur sá halli, sem varð á sjóðunum vegna gengislækkunarinnar 1960, stafaði að 1/3 hluta, eftir því sem ég hef fengið upplýsingar um í Búnaðarbankanum, af yfirfærslugjaldinu. Hallinn mun hafa numið um 97 millj., en 1/3 af því mun hafa stafað af yfirfærslugjaldinu. Og það er ákaflega trúlegt, að það sé nálægt því. En svo kom gengisbreytingin 1960, svo að megnið af öllu tapi sjóðanna er ekki frá árum vinstri stjórnarinnar, heldur síðari stjórnar. Stjórnarsinnar vilja losna við ábyrgðina af gengislækkununum, og það er það, sem þessir virðingarverðu menn eru að reyna að koma yfir á stjórnarandstæðinga, að þeir beri ábyrgð á gengislækkununum, á dýrtíðinni, á öllu, sem illa fer. Ég held, að þeir athugi það ekki, að þjóðin er fyrir löngu búin að skilja það, að gengislækkunin 1960 var ekki til að bjarga neinu, hún var gerð til að koma á nýrri stefnu í efnahagsmálum í þjóðfélaginu, koma á hinum gömlu góðu dögum, sem forsætisráðherrann talaði um þá. Til þess að framkvæma Þessa stefnubreytingu var gengislækkunin framkvæmd, ekki vegna neinna annarra vandræða. Út af lánum til íbúðarhúsa í sveitum vil ég benda enn á eitt atriði. Það er ákveðið að lækka þá prósentutölu, sem hefur verið í lögum, hvað megi lána út á íbúðarhús, úr 75% niður í 60%, og ég tek undir það með hv. forsvarsmönnum þessa frv., að eins og sakir standa, þá er þetta ekki mikið atriði. En ég vil spyrja hæstv. ráðh. að því: Hvers vegna er ekki sett inn í frv. eitthvert ákvæði um það, hvað skuli lána út á hvert hús, hliðstætt Því, sem nú er í frv. hæstv. ríkisstj. um húsnæðismálastjórn? Þar er tiltekið, hvað skuli lána út á hús. Væri nú ekki rétt að bæta þessu inn í frv.? Það er ekkert víst, að það þurfi að breyta þessari 60% tölu fyrir það. Bændur hafa ákaflega mikla þörf á því núna að fá meira lánað en hingað til hefur verið hægt að lána, og þar sem nú er verið að rétta við hag sjóðanna, ætti þetta ekki síður að vera hægt í þessu frv, en það er hægt að gera með stjórnarfrv. um byggingarsjóð húsnæðismálastjórnar. Hæstv. ráðh. kann kannske að segja, að þetta hafi ekki verið í lögunum áður. Það er rétt, það var ekki. En af því að nú er verið að tryggja sjóðina, a.m.k. um einhvern ákveðinn tíma, og þeir eiga að vera betur færir um að lána en áður, væri þá ekki rétt að taka Þetta upp? Það ákvæði þessa frv., sem ég tel ganga næst skattinum sem neikvætt ákvæði, er ákvæði 12. gr. um gengisáhættuna. En þar segir í 12. gr.: „Eigi er stofnlánadeild heimilt að endurlána erlent lánsfé nema með gengisákvæði.“ M.ö.o.: hvern einasta eyri, sem kann að verða tekinn að láni erlendis til hins væntanlega stofnlánasjóðs, skal lána með gengisáhættu. Mér hefur skilizt á hv. frsm. frv., að Þetta eigi aðeins að ná til vinnslustöðva og vélakaupa. En það er ekki rétt. Það er fjarri því, að það eigi eingöngu að ná til vinnslustöðva og vélakaupa, því að það segir í frv.: „enda gangi slíkt lán fyrst og fremst til vinnslustöðva og vélakaupa.“ Það þýðir það, að þau lán eiga að ganga fyrir um að taka á sig gengisáhættuna. En það er ekki sagt neitt um það, að gengisáhættan eigi ekki að koma á hin lánin líka. Væri svo, að engin lán ættu að vera með gengisáhættu nema til vinnslustöðva og vélakaupa, þá hefði staðið í þessu frv.: „enda gangi slík lán eingöngu“, en það er ekki, heldur bara „fyrst og fremst“. Þetta er óefnilegt, að slíkt ákvæði skuli vera sett í lög, því að gengisáhætta er alvarlegur hlutur fyrir hvern, sem tekur lán með slíku ákvæði. Hv. 6. þm. Norðurl. e. minnti á, að nú væri búið að koma þessu á í lánveitingum fiskveiðasjóðs. Það er alveg rétt, menn hafa það til fyrirmyndar, að það var gert. Við framsóknarmenn stóðum eindregið gegn Því. að slíkri áhættu var skellt á þá, sem verða að taka hið erlenda fé að láni, vegna þess að það er svo mikið ranglæti í því, að aðeins þeir, sem fá þetta erlenda fé, verði að taka á sig áhættuna, en ekki hinir, sem fá innlent fé, því að ekki ráða þeir lántakendur neinu um það, hvort þeir fá lán af erlendu fé eða innlendu. Því ekki að jafna þetta á annan hátt, svo að áhættuna beri ekki aðeins þeir, sem neyðast til þess að taka þessi lán, af því að þeir fá ekki annað? Mig undraði það nokkuð, að hæstv. ráðh. skyldi vera að svara fulltrúum bænda fyrir fram, ef þeir féllust ekki á þetta frv., að ef bændasamtökin séu á móti þessu, Þá séu forustumenn þeirra ekki frambærilegir til að vera forustumenn fyrir landbúnaðinn. Það kalla ég nokkuð djarft, að svara bændunum svona fyrir fram: Ef þið ekki samþykkið það, sem ég vil, þá eruð þið ekki hæfir til að vera það, sem þið eruð. 
             Að lokum skal ég aðeins minnast á þá miklu framleiðsluaukningu, sem hæstv. ráðh. talaði um nú og er búinn að tala um oft að undanförnu. Hann hefur mótmælt því, að nokkur samdráttur hafi orðið nokkurs staðar, þó að hann hins vegar geti ekki mótmælt einu einasta orði af þeim tölum, sem hafa verið birtar um samdrátt í ræktun, í byggingum og svo að segja hverri einustu grein landbúnaðar og miklu fleira en landbúnaðar, m.a. í húsbyggingum til sjávar og sveita, innflutningi skipa og hvaðeina. Öllu mótmæla þeir, enginn samdráttur neins staðar, þvert á móti stóraukin framleiðsla. Og hæstv. ráðh. hefur gert sér sérstaklega far um að sýna fram á mjólkurframleiðsluaukninguna í landinu á árinu 1961. Það er rétt, að það varð í mörgum og ég vil segja flestum mjólkurbúum landsins aukning á innveginni mjólk á því ári. Og til þess er hann að benda mönnum á þessa aukningu, að það á að vera sönnun fyrir því, að það sé viðreisnarstjórninni að þakka, þessi aukning, þessi velmegun, viðreisnin sé að heppnast, hún sé að bera árangur. Ég ætla nú, meira kannske af gamni, að benda hæstv. ráðh. á það, að ákaflega varasöm röksemd er það fyrir hann að halda því fram, að mjólkuraukningin á s.l. ári eigi eitthvað skylt við viðreisnarstefnu. Segjum, að bændurnir hefðu aukið við sig búpeningi og í þessu tilfelli nautgripum, um leið og stjórnin hefði orðíð til, fyllzt einhverri bjartsýni og trausti á landbúnaðinn við það, að Þessi stjórn kom, og hefðu nú farið að setja á kvígukálfana sína, því að nú var komin góð stjórn og góður landbrh. En auðvitað gátu bændurnir ekki gert þetta, fyrr en stjórnin sjálf varð til eða m.ö.o. á árinu 1960, þegar viðreisnin byrjar. Fyrr gátu þeir ekki fengið þessa trú. Við skulum hugsa okkur, að bændurnir hefðu nú gert þetta og faríð að setja á viðreisnarkálfana sína þennan velur. En kálfarnir eru bara kálfar í eitt ár, mjólka ekki neitt. Þannig fer allt árið 1960. Svo verða kálfarnir að kvígum, og kvígurnar eru bara kvígur annað ár til og mjólka ekki neitt. M.ö.o.: hversu margar viðreisnarkvígur sem settar hefðu verið á daginn sem þessi viðreisnarstjórn var mynduð, þá væri engin þeirra farin að mjólka neitt enn þá, nema þá í fyrsta lagi nú um síðustu mánaðamót, þó með því, að þær hefðu ekki misst tíma, svo að það er hæpið að hæla sér af mjólkuraukningunni á s.l. ári sem einhverju afreki viðreisnarstjórnarinnar. En samt varð mjólkuraukning, - og hvernig stendur á því? Það stendur þannig á því, að það hefur verið fjölgað gripum, áður en þessi stjórn var til.



Herra forseti. Eins og fram kom í nál. meiri hl. fjhn. við 2. umr. Þessa máls, hafði n. ekki unnizt tími til Þess að ljúka með öllu athugun sinni á frv. fyrir 2. umr., og hefur hún því haft nokkur atriði þess til athugunar síðar. Enn fremur hefur hún haft til athugunar nokkrar brtt., sem teknar voru þá aftur, og eina brtt. frá hv. 9. Þm. Reykv., sem lögð hefur verið fram milli umræðna. Niðurstöður þessara athugana n. koma að mestu fram í brtt. þeim, sem nefndin hefur flutt sameiginlega á þskj. 399, og mun ég hér gera örstutta grein fyrir þeim svo og afstöðu n. til þeirra brtt. frá einstökum þm., sem hún hefur haft til athugunar. Vík ég þá að brtt. á Þskj. 399. Fyrsta brtt., við 11. gr. frv., er aðeins orðalagsbreyting, Þar sem orðalag Það, sem var í frv., gat misskilizt, og þarf sú brtt. ekki nánari skýringar við. Þá flytur n. tvær brtt. við 13. gr. frv. önnur er í Því fólgin, að heimilað er að hækka frádrátt frá skattskyldum tekjum vegna kaupa á lífsábyrgð úr 4 Þús. kr. í 6 Þús. kr. fyrir Þá, sem eru ekki aðilar að lífeyrissjóðum. Nefndinni höfðu borizt frá tryggingafélögunum tilmæli um það, að þetta hámark yrði hækkað, og var þar lögð sérstök áherzla á hækkun vegna þeirra, sem eru ekki aðilar að lífeyrissjóðum, en gera má ráð fyrir, að þeir hinir sömu kaupi sér lífsábyrgðir, sem að nokkru leyti geta þá komið í staðinn fyrir lífeyristrygginguna. Þó að n. hafi að vísu ekki talið fært að taka óskir líftryggingafélaganna í þessu efni að fullu til greina, þá er þó með þessari brtt. nokkuð komið til móts við þær. - í öðru lagi flytur n. brtt. við E-lið 13. gr., og er breyt. fólgin í því, að sú heimild, sem gert var ráð fyrir í frv. að væri til þess að draga afborganir af námsskuldum frá skattskyldum tekjum fyrstu 5 árin, eftir að menn höfðu lokið námi, sé ekki bundin við afborganir af námsskuldum, heldur námskostnað, sem gerð sé grein fyrir, og verði sett nánari ákvæði um Það í reglugerð. Nefndinni höfðu m. a. borizt áskoranir Þess efnis frá Verkfræðingafélagi Íslands og Læknafélagi Íslands, enn fremur hefur hún rætt Þetta mál við skattstjóra og nokkra fleiri skattasérfræðinga, sem álitu, að slík breyt. mundi verða til bóta. Þá flytur n. í Þriðja lagi brtt. við 22. gr. frv. Er sú brtt. fólgin í Því, að ákvæðunum um mat á búpeningi til eignarskatts verði breytt þannig, að í stað þess, að verðlag búpenings sé ákveðið til 5 ára í senn, þá verði Það aðeins ákveðið til eins árs í senn. Þessi brtt. er flutt samkv. ábendingu og ósk frá ríkisskattanefnd, er hún öll stendur að, og taldi n. rétt að taka hana til greina. Þá flytur n. Þá brtt. við 28. gr. frv., að Vestmannaeyjar verði sérstakt skattaumdæmi. Ákveðnar óskir hafa komið um það frá Vestmannaeyjum, að þessi breyt. verði gerð, og n. leit svo á, að Vestmannaeyjar hefðu að ýmsu leyti þá sérstöðu, að eðlilegt væri að taka tillit til Þessara óska. 5. brtt., við fyrirsögn 6. kafla, er aðeins orðalagsbreyting, orðið „tekna“ í fyrirsögninni er að áliti n. óþarft, og fer betur á því, að Það verði fellt niður, og sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða meira um Það. Þá flytur n. í sjötta lagi brtt. við 52. gr. frv., sem er í Því fólgin, að heimilað er Þar hvað einstaklinga snertir að taka tillit til þess, ásamt öðrum ástæðum, sem raktar eru í fyrsta lið gr., ef skuldatöp hafa skert gjaldþol gjaldþegnsins verulega. í Þessu efni er komið til móts við brtt., sem flutt var af hv. 5. Þm. Norðurl. e. (BjörnJ) á Þskj. 344, Þ.e. Þriðju brtt. á Því þskj., sem hv. þm. hafði tekið aftur til 3. umr. Þá flytur n. í sjöunda lagi brtt. við 55. gr. frv. Þess efnis, að tekið er Þar fram, - en láðst hafði að gera það til þessa, - að niður skuli falla umboð allra skattanefnda og ríkisskattanefndar frá Þeim tíma, sem í þessari brtt. er tiltekinn. Þetta eru þær brtt., sem n. flytur sameiginlega. Enn fremur liggur hér fyrir brtt. á Þskj. 4C0, sem flutt er af meiri hl. n. Það er orðalagsbreyting við H-lið 22. gr. Nefndin hafði flutt brtt. í Þessa átt fyrir 2. umr., en samkv. ósk hv. 1. Þm. Norðurl. e. (KK) var sú till. tekin aftur, og hefur till. hér verið orðuð upp að nýju og komið til móts við þær óskir, sem hann hafði fram að bera í því sambandi, þó að hans till. sé að vísu ekki tekin orðrétt upp. Fullt samkomulag varð þó ekki um þessa till. í nefndinni. Þá vil ég víkja aðeins örfáum orðum að brtt. frá þeim hv. 5. þm. Norðurl. e. og hv. 9. þm. Reykv., sem n. hefur haft til athugunar, en þessar till. voru teknar aftur til 3. umr., auk þess liggur fyrir brtt. á þskj. 376 frá hv. 9. þm. Reykv. Hvað snertir brtt. á Þskj. 376 frá hv. 9. þm. Reykv., Alfreð Gíslasyni, þá mælir n. einróma með því, að hún verði samþ., telur þá breyt., sem hér er um að ræða, sem er e.t.v. meira orðalagsbreyting en efnisbreyting, til bóta. Varðandi brtt. frá sama hv. þm. á þskj. 352, þá er í brtt. n. komið til móts við fyrri brtt. á því þskj., og vænti ég, að hv. þm. geti sætt sig við þá lausn. Þá liggur fyrir frá báðum þessum hv. þm. brtt. við 53 gr., þess efnis, að sú heimild, sem þar er gert ráð fyrir til að taka tillit til þess, ef skattþegn hefur, eins og það er orðað, „veruleg útgjöld haft vegna menntunar barna sinna eldri en 16 ára, verði gerð að skyldu. Þetta atriði var töluvert rætt í nefndinni. Enginn ágreiningur var um, að það nýmæli, sem felst í 53. gr., sé til bóta. Hitt er auðvitað álitamál, hvort þarna eigi að vera um skyldu að ræða eða aðeins heimild. Skattstjórinn í Reykjavík o.fl. sérfræðingar um framkvæmd skattamála, sem n. hafði kvatt sér til ráðuneytis, töldu, að af skattatæknilegum ástæðum væri eðlilegra, að hér væri aðeins, fyrst um sinn a.m.k., um heimild að ræða, en ekki skyldu, og hefur meiri hl. n. fallizt á það sjónarmið og telur sig því ekki geta mælt með því að svo stöddu, að þessar brtt. verði samþ. Varðandi b-lið 1. brtt. á þskj. 344 frá hv. 5. þm. Norðurl. e., þá telur meiri hl. n. sig ekki geta mælt með því, að hún verði samþ. Hvað 2. brtt. snertir, við 11. gr., þá hefur verið komið til móts við hana með þeirri brtt., sem ég nefndi áðan og n. flytur sameiginlega á þskj. 399, og vænti ég þess, að hv. þm. geti unað þeirri lausn og munt því taka þá till. aftur. Þá tel ég, að ekki sé meira um þetta að segja að sinni.



Herra forseti. Það er aðeins eitt atriði, sem ég vildi benda hv. fjhn. á, áður en greidd eru atkvæði. Mér sýnist að það sé búið að taka út úr þessu frv. ákvæðið um varaskattstjóra. En þeir eru enn þá lifandi í frv. á einum stað, og það er aðallega til þess að halda uppi sæmd þessarar hv. d. og að við látum ekki frv. fara þannig til hv. Nd., svo að þar verði ekki hlegið að Því, að ég nefni þetta. Þetta er í 33. gr., niðurlaginu: „Tekur varamaður sæti í ríkisskattanefnd samkv. kvaðningu formanns, ef aðalmanns missir við, og varaskattstjóri sæti skattstjóra.“



Herra forseti. r1t af þeirri aths., sem fram kom frá hv. 4. þm. Vestf. (SE) og er á fullum rökum reist, þá hefur fjhn. skotið á stuttum fundi og leggur hér fram brtt. við 33. gr., sem getur ekki orðið nema skriflega, og er hún svo hljóðandi: „Við 33. gr. Orðin „og varaskattstjóri sæti skattstjóra“ falli niður.“ Það er í samræmi við aðrar breyt., sem gerðar hafa verið í þessu efni. Við teljum það leiða af sjálfu sér, að skattstjórum verði skipaðir varamenn með einhverjum hætti. Leyfi ég mér þá að afhenda þessa brtt. hæstv. forseta.



Herra forseti. Sjútvn. hefur athugað þetta frv. á tveimur eða þremur fundum sínum. Hún sendi það stjórn fiskimálasjóðs til umsagnar, og mælti stjórn sjóðsins einróma með frv. Eins og ég tók fram í framsöguræðu við 1. umr. þessa máls, þá er hér ekki farið fram á nema eina breyt. á lögunum um fiskimálasjóð. Það er sú breyting, að hámark lánanna hækki úr 150 þús. kr. í 300 þús. kr. Ég gat þess þá einnig, að þótt þessi breyt. yrði gerð á lögunum, þá væri ætlunin, að áfram héldist óbreytt það ákvæði laganna, að ekki má lána nema sem svarar 25% af andvirði þeirra mannvirkja, sem lánin ganga til, svo að það ákvæði laganna takmarkar að sjálfsögðu upphæð lánanna, hvað sem liður hámarkinu í krónutölu. Nú hefur sjútvn. við nána athugun á þessu máli komizt að þeirri niðurstöðu, að rétt sé að breyta þessu hámarki, ekki aðeins eins og frv. sjálft gerir ráð fyrir í 300 þús. kr., heldur í 400 þús. kr. og þess vegna flytur hún þá brtt. við frv. á þskj. 372, að sú breyt. verði gerð. Um þessa brtt. er n. einhuga. Það má vera, að einhverjum þyki þetta mikil hækkun frá því, sem er í núv. lögum, að hækka hámark lánanna úr 150 þús. kr. í 400 þús. kr. eins og brtt. ber með sér. En þessi breyt. verður í framkvæmdinni ekki svona mikil, þótt hún líti þannig út á pappírnum. Reyndar væru þetta engar öfgar, að hækka hámark lánanna þannig, vegna þess að þetta hámark, sem nú er í lögum, 150 þús. kr., er búið að vera óbreytt í 15 ár, og sú hækkun, sem orðið hefur á þeim mannvirkjum, sem lánin ganga til, er sannarlega mun meiri. En hitt er aftur á móti annað mál, hvort fiskimálasjóður má við því að taka á sig þessa hækkun, hvort árlegar tekjur hans leyfa það, og það má telja nokkurn veginn víst, að sjóðurinn mundi ekki geta lánað svona há lán almennt, eins og tekjustofnum hans er nú háttað. En þá vil ég minna á, að í fyrsta lagi er þetta aðeins heimild, og sjóðsstjórnin notar þetta hámarksákvæði auðvitað með fullri varúð og í fullu samræmi við árlegar tekjur sjóðsins. Hún fer ekki hærra með lánin en fjárhagur sjóðsins leyfir. Auk þess kemur til 25% ákvæði laganna, sem ég nefndi áðan, að það dregur af sjálfu sér úr þessari lánahæð, svo að það á ekki að þurfa að koma að neinni sök, þótt þessi hækkun verði gerð. Út frá þessum sjónarmiðum varð sjútvn. sammála um að mæla með samþykkt þessa frv. með þeirri breyt., sem ég hef nú greint frá og er flutt á þskj. 372.