Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég sé, að hæstv. forseti hefir ekki tekið á dagskrá fund eftir fund till. frá mér og hv. 2. þm. Skagf. viðvíkjandi söltun matjessíldar á Húnaflóa og Skagafirði, svo það er auðséð, að meiningin er, að hún nái ekki fram að ganga. Af því tilefni vil ég leyfa mér að beina þeirri fyrirspurn til hæstv. atvmrh., hvort hann sé reiðubúinn til að gefa yfirlýsingu um það, að hann muni vinna að því, að matjessíldarsöltun verði leyfð þar á þessu sumri.



Ég og hv. þm. G.K. höfum sömu sögu að segja og hv. þm. A.-Húnv. og hv. 2. þm. Skagf., að þær till., sem við höfum borið hér fram og snerta mjög einn stærsta atvinnuveg þjóðarinnar, síldveiðarnar, hafa ekki verið teknar á dagskrá. Þessar till. hafa gersamlega verið hundsaðar og látnar víkja fyrir öðrum málum. Ég vil ekki fella dóm um það, hve mikils virði þau mál eru, en ég vil leyfa mér að segja, að þýðing og gildi þess, að Alþ. láti vilja sinn í ljós um þær till., sem við höfum borið fram, hafa ekki minni þýðingu en sum þau mál, sem haldið hefir verið hér til streitu og knúin fram í þinginu. Ég vil þess vegna, þar sem þetta er síðasti dagur þingsins og því útséð um, að við, sem stöndum að þessari till., verðum að beygja okkur undir þann órétt og þá ósanngirni, sem við höfum verið beittir með því að hundsa þannig okkar mál, þá vil ég gjarnan, eins og hv. þm. A.-Húnv., skjóta máli mínu til hæstv. atvmrh. og spyrja hann, hvort hann vilji ekki styðja að því, að reynt sé að bæta fyrir syndir og afglöp þeirra manna, sem eru þess valdandi, að Alþ. fær ekki að segja álit sitt um þetta mál. Ég vil spyrja hann, hvort hann vilji ekki beita sér fyrir því, að þeir, sem stunda síldveiðar við Faxaflóa, verði ekki beittir öðrum eins fantatökum og þeir hafa verið beittir undanfarið, þar sem mönnum hefir verið bannað að veiða síld til söltunar, eða ekki fengið leyfi til þess fyrr en seint og síðar meir, þegar tækifærið var að renna út og verkfall var á Akranesi, sem eyðilagði möguleikana til að notfæra sér þetta. Ég vil nú mjög skora á hæstv. atvmrh., að hann gefi yfirlýsingu um það, að veiðiaðferðum og veiðibrögðum verði að engu leyti spillt fyrir íhlutan þeirra manna, sem nú hafa yfirráð þessara mála. Ég veit, að með þeirri skipan, sem gerð var á síldarútvegsnefnd á siðasta þingi, þá geta menn borið meira traust til hennar en áður. En brennt barn forðast eldinn, og þeir menn sitja í nefndinni enn, sem gert hafa sig bera að ósanngirni í þessum efnum; Þó er ekki fyrir það að synja, að þeir séu síður líklegir til að beita slíku, þar sem þeir hafa óhentugri aðstöðu til að koma sínum skemmdarverkum fram eftir hina nýju skipan nefndarinnar. Það er hatramlegt, eins og var á síðasta sumri, að þar sem búið er að leggja margar milljónir króna í hafnarbætur við Skagafjörð og Húnaflóa, þá skuli vera bannað að verka síld á þessum höfnum með slíkum hætti, sem hér er farið fram á. Slíkt er náttúrlega ekki hægt að þola, og það er þess vegna ekkert undarlegt, þó fulltrúar þessara kjördæma reyni að brynja sig gegn slíkum ófögnuði. Það er mjög óeðlilegt og ósanngjarnt að leyfa ekki þinginu að segja álit sitt um þetta mál. En það er komið sem komið er með það, og nú er að heyra, hvað hæstv. atvmrh. treystir sér til að gera, svo hlutur þessara manna verði ekki fyrir borð borinn.

Forseti (HG): Út af ummælum hv. þm. A.-Húnv. og hv. þm. Borgf. um, að þeir hafi verið órétti beittir og það sé með öllu óeðlilegt, að till. þeirra skuli ekki hafa fengið afgreiðslu, þá vil ég taka það fram, að mér er kunnugt um, að ef þessum málum hefði verið hreyft, þá myndu hafa komið fram margar till. um sama efni frá þm. einstakra héraða um að tryggja matjessíldarsöltun þar. En eins og störfum þingsins var komið, þá var bersýnilegt, að ekki væri unnt að ljúka þessum málum. Þetta hafði ég í gær tilkynnt hv. þm. Borgf. og hann þá sætt sig við það. Það verða svo ekki leyfðar nema örstuttar aths. um þetta.



Út af fyrirspurnum og umr., sem orðið hafa um þessi mál, vil ég geta þess, að ég hefi rætt um þetta við síldarútvegsnefnd, eða einstaka menn í n. Ég hefi ekki heyrt því mótmælt af neinum, sem oft hefir verið haldið fram, og m. a. af flm. þessarar till., að sú síld, sem veiddist á Húnaflóa, væri venjulega fullt eins góð til þessarar verkunar eins og sú síld, sem annarsstaðar veiddist, eða jafnvel betri. Þetta mun hafa verið þannig framkvæmt undanfarin ár, að þau skip, sem hafa viljað notfæra sér það, að matjessalta eitthvað af afla sínum, sem þau hafa fiskað á Skagafirði eða Húnaflóa, hafa orðið að fara með þann hluta veiðinnar til Siglufjarðar eða á aðrar hafnir þar norðurfrá. Nú hafa þeir af nm. úr síldarútvegsnefnd, sem ég hefi talað við, m. a. bent á, að ef matjessíldarsöltunin væri dreifð á marga staði, þá myndi það valda auknum kostnaði við mat og eftirlit með verkuninni, auk þess sem þeir láta þess getið, að víða á þessum stöðum, t. d. við Húnaflóa og Skagafjörð, þar sem síldarsöltun er nú framkvæmd, hafi fólk, sem að því vinnur, ekki æfingu í að fara með síldina á þennan sérstaka hátt. Ég geri ráð fyrir, að eitthvað sé til í þessu, og mér er það ljóst, að það getur orðið kostnaðarsamt fyrir þessar hafnir að láta framkvæma mat og eftirlit með þessu, ef það er mjög víða. En hinsvegar tel ég það óeðlilegt, að engin söltun á matjessíld sé leyfð t. d. við Húnaflóa eða Skagafjörð, og út af fyrirspurn hv. þm. A.-Húnv. get ég sagt, að ég mun athuga þetta mál nánar og möguleikana til þess, að úr þessu verði bætt, ef það sýnir sig, sem ég vona, að það sé framkvæmanlegt. Um hitt atriðið, sem hv. þm. Borgf. minntist á. get ég ekki sagt mikið að svo stöddu, því þar gegnir nokkuð öðru máli, þar sem sú síld, sem veidd er í Faxaflóa, er náttúrlega allt önnur vara heldur en um er að ræða í Húnaflóa og í Skagafirði. En um það, hvað talið er fært á hverjum tíma. fer eftir því, hvaða markaðshorfur eru og hvort hætta er á því, ef við flytjum út á einum tíma vöru, sem er lakari að gæðum heldur en það, sem kaupandinn vonast eftir, að það spilli fyrir síldarsölu erlendis. Ég álít, að fyrst og fremst verði að hafa í huga vörugæðin. því að með því móti er hægt að vænta þess, að við getum fengið aukna sölu í framtíðinni. Ég sé svo ekki ástæðu til að segja fleira út af þessu.

Forseti (HG): Ég vil benda hv. þm. á, að þetta mál er ekki til umr.



Þó að þetta mál sé ekki til umr., þá get ég ekki látið hjá líða að svara því örlítið, þegar ráðizt hefir verið á síldarútvegsnefnd með mjög óþinglegum orðum. Það er sérstaklega hv. þm. Borgf., sem ég þarf að svara, en hann hóf mál sitt á því, að síldarútvegsnefnd hefði tekið útgerðarmenn við Faxaflóa einhverjum sérstökum fantabrögðum. Nú er það vitanlegt, að þau fáu ár, sem síldarútvegsnefnd hefir starfað, hefir verið gert miklu meira að því að efla síldveiðar við Faxaflóa heldur en nokkurn tíma áður. Það hefir verið vitað frá 1880 eða jafnvel lengur, að síld hefir verið hér í Faxaflóa. En þó menn hafi vitað þetta, þá hafa hvorki verið gerðar verulegar veiðitilraunir, þar sem síldveiði hefir ekki verið stunduð öðruvísi en í reknet, né heldur gerðar neinar tilraunir til þess að flytja út saltaða síld þaðan fyrr en síldarútvegsnefnd hafði forgöngu um það. Síldarútvegsnefnd hefir á síðastl. 3 árum varið milli 10 og 100 þús. kr. í veiðitilraunir hér við Faxaflóa og í það að reyna að gera Faxaflóasíld að útgengilegri vöru. Það er m. ö. o. fyrst að tilraunir eru gerðar til þess að gera Faxaflóasíld að útgengilegri vöru eftir að nefndin tekur til starfa. Hv. þm. Borgf., sem nú er úrillur og svefnlaus eftir tvær vökunætur, hefir haft þau ummæli hér, sem ég skoða fyrir neðan virðingu mína að svara, því þegar æðisköstin grípa þennan hv. þm., þá veit hann bókstaflega ekki. hvað hann segir. Að skilja þetta er sama og að fyrirgefa honum það. Í fyrra sumar seldi síldarútvegsnefnd fyrir síldarútgerðarmenn við Faxaflóa 3000 tunnur af Faxasíld, en vegna verkfalls á Akranesi og ekki síður vegna þess, að engin síldveiði var í Faxaflóa síðari hluta fyrra sumars, og ennfremur vegna óveðra, sem voru á þeim tíma, þá fengust ekki nema rúmlega 200 tunnur upp í þessar 3000, sem nefndin var búin að leyfa. Það er í samræmi við rök og æsing þessa hv. þm., ef hann kennir n. um veiðibrest og óveður í Faxaflóa í fyrrasumar. Hann sagði líka, að það hefði verið bannað gersamlega að salta síld á ýmsum höfnum við Húnaflóa. Ef hv. þm. hefði sagt þetta í nótt, þá hefði ég haldið, að hann væri að tala upp úr svefni, en þar sem hann segir þetta um hábjartan dag og þetta eru rakalaus ósannindi, þá verð ég að halda, að hann segi þetta af því hann veit ekki betur. Það er engin höfn við Húnaflóa, þar sem bannað er að salta síld. Hitt er svo annað mál, að á öllum stöðunum er það ákveðið hámark, sem salta má. Þetta hámark er sett á stöðunum af því, að það eru orðnar svo margar síldarsöltunarstöðvar, að það væru margar, sem fengju ef til vill ekkert að gera, ef hámark væri ekki sett. En þó er hámarkið svo rúmt, að engin söltunarstöð við Húnaflóa hefir saltað líkt því eins mikið og hún hefir mátt á síðasta ári. Ég sé, að hæstv. forseti er orðinn óþolinmóður, og skal ég því reyna að stytta mál mitt. Ég get þó ekki látið hjá líða að segja það út af till. hv. þm. A.- Húnv. og hv. 2. þm. Skagf., að við Skagafjörð hefir á Sauðárkróki verið leyfð matjessíldarsöltun öll þessi ár, en þeir, sem hafa stöðina á Sauðárkróki, hafa ekki kært sig um að nota það leyfi.

Ég vil biðja hv. þm. að gæta þess, að þetta mál er ekki til umr.

. En ég verð að svara árásum, sem bornar hafa verið á mig, þar sem hv. þm. Borgf. hefir talað um, að síldarútvegsnefnd hafi sýnt sérstökum stöðum einhver fantabrögð og haft um þetta óviðurkvæmileg orð, sem hafa verið óátalin af hæstv. forseta. Um Skagaströnd er það að segja, að hún hefir ekki notað líkt því það leyfi, sem hún hafði á síðasta sumri. Það félag, sem ég veiti forstöðu, hefir haft leyfi að einum þriðja á Skagaströnd, og ég get sagt það um okkur, að við höfum ekki minnsta áhuga fyrir því að fá leyfi það áfram, og get ég rökstutt það nánar síðar.

Forseti (HG): Ég vil benda hv. þm. á það, að þetta mál er ekki til umr., og verða hér eftir ekki leyfðar nema örstuttar aths.



Ég vænti þess, úr því að hv. þm. Ísaf. hefir fengið að tala hér alllangt mál, að ég fái að gera það líka. Ég vil segja hv. þm. Ísaf. það, að ég ætla ekki að biðja hann neinnar fyrirgefningar, enda er enginn maður til, sem getur fyrirgefið honum þau afbrot, sem hann hefir gert sig sekan um í þessum málum. Hann þarf ekki að vænta neinnar fyrirgefningar frá þeim mönnum, sem hér eiga hlut að máli. Hann er búinn að drýgja þær höfuðsyndir í þessum málum að undanförnu, að slíkt verður ekki fyrirgefið. Ég verð að segja, að það er talsvert táknandi um það, hvernig litið er á hag sjávarútvegsins eða þeirra manna, sem að honum standa, að hv. þm. Ísaf., með þeirri fortíð, sem hann hefir í síldarmálunum, skuli vera falið að fara áfram með þessi mál. Það sýnir, hve vanskilið það hlutverk hefir verið, sem hv. þm. hefir verið að leika í þessum málum, af löggjöfum þessa lands, að það skuli ekki vera búið að setja hann af fyrir löngu, og það er skýr og ótvíræður vottur þess, hve gersamlega óhafandi það er að láta pólitíska valdið í landinu skipa menn í stöður, sem mikið veltur á fyrir atvinnureksturinn, að vel takist. Það var svo hér við Faxaflóa, að þar gátu menn veitt mikið af síld og selt hana, en þá var mönnum gersamlega neitað um að salta síld og selja hana af nefndarinnar hálfu. Þetta kom sannarlega hart niður, því þá hafði verið einhver sú lakasta þorskveiði, sem verið hefir við Faxaflóa, að þeim skyldi þá vera fyrirmunað að nota þá bjargræðismöguleika, sem fyrir hendi voru í þessum efnum. Þó hv. þm. hafi ef til vill fundizt að ég væri nokkuð úrillur og hafi ekki sett upp neinn blíðu- eða vælusvip við hann, þegar ég var að tala um þetta, þá hefði hann átt að sjá framan í fiskimennina við Faxaflóa, þegar þeim var bannað að veiða síldina og nota þá möguleika, sem þeir höfðu til að selja hana. Hann hefði átt að sjá framan í þá, þegar þeim var bannað þetta og lokað var fyrir markaðsmöguleika þeirra í þessum efnum. Það eru löghlýðnir menn, sem við Faxaflóa búa, og vilja yfirleitt ekki gera nokkru kvikindi mein, en þó býst ég við, að ef þessi þm. hefði þá orðið á vegi þeirra, hefðu þeir ekki getað stillt sig um að taka hann og hafa á honum endaskipti og leysa niður um hann og rassskella hann. 



Ég vil byrja á því að þakka hæstv. atvmrh. fyrir hans góðu undirtektir, og vænti ég þess, að hann geri skyldu sína í þessum efnum á þá leið, að hann sjái um, að á næsta sumri verði matjessíldarsöltun leyfð við Húnaflóa og Skagafjörð. En viðvíkjandi því, sem hv. þm. Ísaf. var að tala um, að söltunarleyfi á Skagaströnd og við Húnaflóa hefði ekki verið notuð síðastl. ár, þá er það af þeim ástæðum, sem sumum hv. þm. er kannske ekki kunnugt um, að á síðastl. ári var allt kapp lagt á að koma síld í bræðslu vegna hins háa verðs. En bæði í hitteðfyrra og þar áður var matjessíldarsöltuu bönnuð á Skagaströnd, Sauðárkróki og á Hólmavík. Það er svo ósvífin atvinnukúgun, að það er neyðarkostur að líða slíkt. Þó ég hafi ekki mikið vit á síldarmálum, þá get ég upplýst það. að kunnugir menn halda því fram, að hvergi á landinu sé jafngóð síld til söltunar eins og Húnaflóasíldin, og telja, að það muni ekki minna en einni krónu á máli á þeirri síld vegna fitu og þeirri síld, sem veidd er fyrir Austfjörðum. Hvað því viðvíkur, að ekki sé neinn áhugi hjá saltendum fyrir því að fá lyfi til söltunar á þessum stöðum, þá er því til að svara, að það liggja fyrir á þskj. ákveðnar kröfur frá aðalsaltendunum á þessum stöðum, bæði við Húnaflóa og Skagafjörð, og er það skjalfest sönnun fyrir því, að hv. þm. Ísaf. fer hér með rangt mál. Ég skal svo ekki hafa fleiri orð um þetta, en ég treysti loforði hæstv. atvmrh. í þessum efnum.



Ég skal ekki nota þessa aths., sem hæstv. forseti hefir leyft mér að gera, til að fara að skattyrðast við hv. þm. Borgf., sem eins og oft áður sýndi sitt stóra skap. Viðvíkjandi því, sem hv. þm. A.-Húnv. sagði um söltunarleyfin, skal ég segja það, að þau hafa ekki verið uppfyllt tvö seinustu árin vegna þess, að síldveiði hefir yfirleitt brugðizt á Húnaflóa. Síldin hefir aðeins staðið þar við um stuttan tíma, og síldarútvegsn. getur því ekki gert að því, þótt verstöðvarnar við Húnaflóa hafi ekki uppfyllt síldarleyfi sín. Má vera, að hv. þm. hafi verið svo upptekinn af sínum heyskap, að hann hafi ekki haft tíma til að spyrjast almennilega fyrir um, hvernig í þessu lægi, en þá á hann ekki heldur að vera að kasta svona staðhæfingum fram. Þegar hann taldi upp staðina, sem bönnuð væri á matjessíldarsöltun, nefndi hann þar á meðal Sauðárkrók. Ég get upplýst, að þar hefir verið leyft að salta matjessíld síðustu árin, en útgerðarmenn þar hafa ekki kært sig um það. Mín skoðun er sú, að bezt sé að salta Húnaflóasíld fyrir Svíþjóðar-markað, og segi ég það bæði sem forstjóri fyrir útgerðarfyrirtæki og sem síldarsaltandi. Ég ætla ekki að svara hv. þm. Borgf., en sem dæmi um, hve mikil markleysa þessar árásir hans á síldarútvegsn. eru, vil ég geta þess, að þrátt fyrir allan gauragang, sem gerður hefir verið um hana, var hún öll endurkosin á síðasta Alþ., og tel ég það beztu sönnunina, og um hana munu öll ummæli þessa hv. þm. um síldarútvegsn. falla. Skal ég svo ekki frekar svara þeirri ræðu sem hv. þm. hélt og ekki var Alþ. samboðin, þótt hún væri honum sjálfum fullkomlega samboðin.

Forseti (HG): Í þessu sambandi vil ég tilkynna hv. alþm., að Magnús Jónsson alþm. hefir ritað forseta og tilkynnt, að Ólafur Thors alþm. óski að láta af störfum í n., og einnig hefir forseti móttekið bréf frá Ólafi Thors, sama efnis. Ber því að kjósa mann í hans stað og í stað Jóns heitins Baldvinssonar. Vildi ég mega vænta að hv. þm. geti fallizt á, að þeir flokkar, sem misst hafa menn í n., fái að tilnefna menn í þeirra stað. Af hálfu Alþfl. hefir verið stungið upp á Stefáni Jóh. Stefánssyni hæstaréttarmflm. og af hálfu Sjálfstfl. hefir verið tilnefndur Gísli Sveinsson alþm. Þar sem ekki komu fram fleiri uppástungur, lýsti forseti yfir, að rétt væru kjörnir til að taka sæti í nefndinni: Stefán Jóh. Stefánsson hrmflm., Gísli Sveinsson alþm.

Forseti (HG): Mér hefir borizt bréf frá Barða Guðmundssyni, sem sæti hefir átt í nefndinni af hálfu Alþfl., þar sem hann óskar eftir að vera leystur frá starfinu í n., og verður orðið við þeim almennum tilmælum. Ég vænti, að menn geti fallizt á, að Alþfl. geri uppástungu um mann í hans stað í n. Alþfl. hefir stungið upp á Þórði Eyjólfssyni hæstaréttardómara. Þar sem ekki komu fram fleiri uppástungur, lýsti forseti yfir, að rétt væri kjörinn til þess að taka sæti í nefndinni: Þórður Eyjólfsson hæstaréttardómari.



Herra forseti! Á síðasta þingi voru samþ. l. um breyt. á alþýðutryggingal. Meðal þeirra breyt., sem gerðar voru á þessum l., var það, að embættismenn og barnakennarar voru sviptir réttinum til að flytja tryggingu sína úr lífeyrissjóðum barnakennara og embættismanna yfir í lífeyrissjóð ríkisins, sem tekur lægri iðgjöld. Í sambandi við umr. um þetta mál hófum við hv. meðflm. minn máls á því, að gengið skyldi í að athuga, hvort iðgjöldin til þessara sjóða væru ekki óþarflega há. Þessi till. á þskj. 205 er fram borin að þeirri athugun okkar lokinni. Sökum þess, að ekki er hægt að fórna miklum tíma í umr. nú, en marka má nokkuð skoðanir hv. þm. af þeim umr., sem fram fóru á síðasta þingi, vænti ég, að meiri hl. hv. þm. dæmi það eðlilegt, sem í till. felst. Að öðru leyti leyfi ég mér að vísa til grg. till.

* Flm. (Jón Pálmason): Tími þingsins er orðinn lítill, svo ég sé mér ekki fært að hafa langa framsöguræðu um þessa till., enda gerð skýr grein fyrir henni í grg., og eins tók ég það fram í útvarpsumr. fyrir skömmu, hvaða orsakir liggja til þess, að ég og hv. þm. Borgf. berum fram þessa till. um að reyna að leigja þau ríkisbú, sem um ræðir í till. Ég skal taka það fram, að búin yrði að leigja með því skilyrði, að sjúkrahúsin fengju mjólk við ekki hærra verði en nú er, og einnig yrðu þeir menn eða félög, sem til greina kæmu með að taka búin á leigu, að setja hæfilegar tryggingar fyrir því, að þeir héldu búunum í góðu standi. Það, sem fyrir okkur flm. vakir, er að reyna með þessari tilraun að vita, hvort ekki gæti tekizt að koma fjárhagsafkomu búanna úr því ástandi, sem það er nú komið í. Tel ég það leið út úr þeim ógöngum, sem þau að ástæðulausu eru komin í, að reyna að leigja þau einstaklingum eða félögum til rekstrar. Skal ég svo ekki frekar eyða að þessu orðum, nema tilefni gefist til.



Ég ætla ekki að ræða þessa till. eins og hún liggur fyrir, en ég álit, að einmitt í sambandi við þá till., sem var verið að afgreiða næst á undan, um tilraunastarfsemi landbúnaðarins, verði það eitt af verkefnum þeirrar n. að rannsaka, að hve hve miklu leyti þessi bú skuli rekin í sambandi við atvinnudeild háskólans, meðal annars. Geri ég því að till. minni, að þessari till. verði vísað til ríkisstj.