Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá innanríkisráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 1228, um leigufélög með fasteignir, frá Haraldi Einarssyni.

Fyrir skömmu heimsótti Alþingishúsið hópur sjö ára barna úr Dalskóla í Grafarvogi. Þau afhentu þinginu gjöf sem er verkefni sem þau hafa unnið að í vetur og snýr að því hvað þau telja mikilvægast í lífinu. Gjöfinni fylgdi svohljóðandi bréf: „Kæru alþingismenn og ráðherrar. Þetta er það sem okkur finnst mikilvægast í lífinu. Viljið þið passa vel upp á þessi atriði þegar þið stjórnið landinu okkar?“ Síðan eru talin upp 15 atriði sem lögð er áhersla á, svo sem hreint vatn, foreldrar, notalegt heimili, eigið svefnherbergi, lýðræðislegar kosningar og reglur. Þessi skilaboð unga fólksins eru varðveitt á skrifstofu þingsins og aðgengileg þingmönnum.

Klukkan 19.35 í kvöld fara fram almennar stjórnmálaumræður, öðru nafni eldhúsdagsumræður.

Virðulegi forseti. Ég hef lagt fram fyrirspurn til hæstv. heilbrigðisráðherra til munnlegs svars sem hér fer á eftir um rannsókn á þætti Landspítalans í umdeildri barkaígræðsluaðgerð. Spurning mín til ráðherra er eftirfarandi: Telur hann æskilegt að gerð verði óháð rannsókn á þætti Landspítalans í meðferð sjúklings sem undirgekkst þessa barkaígræðsluaðgerð árið 2011? Ef svo er, telur ráðherra að hér á landi séu starfandi læknar sem engra hagsmuna hafi að gæta og séu færir um að rannsaka málið? Hér er um að ræða aðgerð sem vakti heimsathygli á sínum tíma þegar hún var gerð 2011. Sjúklingurinn sem um ræðir var 36 ára Erítreubúi sem var búsettur á Íslandi og var við nám við Háskóla Íslands. Hann leitaði til lækna á Landspítalanum og kom í ljós að hann var með krabbamein í hálsi. Var æxlið af þeirri gerð að það var farið að þrengja að öndunarvegi hans og ljóst að fjarlægja þyrfti það og jafnvel hluta af barkanum sem er auðvitað öllum lífsnauðsynlegur. Þegar íslenskir læknar fóru að ráða sínum ráðum komust þeir að því að við Karólínska háskólasjúkrahúsið í Svíþjóð starfaði læknir sem var að undirbúa mikla tímamótaaðgerð, að þeim var sagt, þ.e. að skipta um barka í manneskju og setja í stað þess barka sem tilheyrir manninum sjálfum plastbarka sem hafði verið undirbúinn sérstaklega fyrir aðgerðina með því að koma stofnfrumum inn í barkann. Átti slíkur barki, eins og ég skildi þetta sem leikmaður, að starfa eðlilega eins og að hann væri náttúrulegur hluti líkamans. Það sem gerðist síðar var að sjúklingurinn lést og það sem gerðist enn síðar var að í ljós kom að sá rökstuðningur sem var fyrir aðgerðinni stóðst ekki og þær vísindalegu tilraunir sem sá sem fór fyrir aðgerðinni sagðist hafa gengist fyrir höfðu alls ekki farið fram.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Elín Hirst hefur beint til mín munnlegri fyrirspurn um hvort ég telji æskilegt að gerð verði óháð rannsókn á þætti Landspítalans í meðferð sjúklings sem undirgengst umdeilda barkaígræðslu árið 2011, og ef svo er, hvort ég telji að hér á landi séu starfandi læknar sem engra hagsmuna hafi að gæta og séu færir um að rannsaka málið. Samkvæmt upplýsingum sem velferðarráðuneytið hefur aflað frá yfirvöldum í Svíþjóð eru nú í gangi þrjár viðamiklar rannsóknir sem tengjast beint starfsemi ítalska læknisins Macchiarini við Karólínska sjúkrahúsið í Stokkhólmi. Ein þerra er á vegum Karólínska Intistutet og beinist að því hvort fylgt hafi verið reglum um vísindarannsóknir og hvort niðurstöður um barkaígræðslur sem birtar hafa verið í vísindatímaritum hafi mögulega verið falsaðar. Önnur rannsókn er framkvæmd af sænskum yfirvöldum, þ.e. Stockholms läns landsting, og varðar beint starf og starfshætti umrædds læknis við Karólínska sjúkrahúsið. Hluti af þeirri rannsókn fór fram hér á landi í byrjun apríl og tengdist meðferð þess sjúklings sem undirgekkst barkaígræðslu á Karónlínska sjúkrahúsinu árið 2011 og var í meðferð á Landspítalanum, bæði fyrir og eftir þá meðferð. Velferðarráðuneytið aðstoðaði sænsku rannsóknarnefndina við að ná til þeirra viðmælenda sem nefndin hafði valið að ræða við, en þeir komu bæði frá Landspítala og Sjúkratryggingum Íslands. Ráðuneytið útvegaði nefndinni einnig aðstöðu þar sem viðtölin fóru fram. Rannsóknarnefndin bauð Íslendingum að óháður aðili yrði viðstaddur viðtölin þannig að ef eitthvað kæmi fram í þeim sem sá aðili teldi að þyrfti nánari skoðunar við gætu Íslendingar farið í nákvæmari úttekt á því. Ég ákvað að þiggja það boð og var lögfræðingur í velferðarráðuneytinu viðstaddur þegar viðtöl voru tekin. Þriðja rannsóknin er svo lögreglurannsókn í Svíþjóð á barkaígræðsluaðgerðum Macchiarinis við Karónlínska sjúkrahúsið. Þá hef ég fengið yfirlit yfir níu aðrar rannsóknir sem nú eru í gangi varðandi starfsemi viðkomandi læknis sem hafa á einn eða annan hátt leitt af umfjöllun um umrædda barkaígræðslu. Þær rannsóknir ná einnig til starfa Macchiarinis á Ítalíu, í Bandaríkjunum og í Rússlandi. Þá er rétt að taka fram að þann 31. mars síðastliðinn barst mér bréf frá Siðfræðistofnun Háskóla Íslands eftir fund minn með fulltrúum stofnunarinnar. Þar áréttaði stofnunin mikilvægi þess að sett yrði á fót sérstök rannsóknarnefnd í málinu. Að mati Siðfræðistofnunar munu þær rannsóknir sem að ofan greinir ekki taka sérstaklega á þætti íslenskra stofnana og aðkomu þeirra að málinu. Stofnunin bendir einnig á að þær hafi ekki það umboð sem nauðsynlegt sé til að nálgast gögn, svo sem sjúkraskrár. Ég tel rétt að Alþingi taki til skoðunar hvort ástæða sé til að koma á fót rannsóknarnefnd, samanber lög um rannsóknarnefndir, nr. 68/2011, til að rannsaka aðkomu íslenskra stofnana að málinu. Í greinargerð lagaskrifstofu Alþingis frá janúar 2015 segir að lög um rannsóknarnefndin geri almennt ráð fyrir því að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd leggi fram tillögu til þingsályktunar um skipun rannsóknarnefndar. Unnið er á mínum vegum að minnisblaði um málið sem sent verður stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd á næstunni og hún beðin um formlega afstöðu til málsins. Öllum er ljóst að við búum í litlu samfélagi. Við þekkjum öll kosti þess og einnig helstu galla. Hv. þingmaður spyr hvort hér á landi séu starfandi læknar sem hafi engra hagsmuna að gæta við rannsókn þessa máls. Ég get ekki svarað því hér. Fyrst þarf að liggja fyrir hvaða sérþekkingu þarf til til að taka þátt í slíkri rannsókn og hvort einhverjir læknar sem starfa hér á landi hafi þá þekkingu. Síðan þarf að meta hæfi þeirra á grundvelli hæfisreglna stjórnsýslulaganna.

Virðulegi forseti. Ég vildi nú eingöngu gera stutta athugasemd og þakka fyrir þessa umræðu. Ég held að það sé brýnt að við drepum á þessum málum hér í þingsal og ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda, Elínu Hirst, fyrir að vekja athygli á málinu. Ég vil einnig þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir að bregðast vel við og hafa tekið undir það að fulltrúi úr ráðuneytinu væri viðstaddur viðtöl og rannsókn á málinu úti í Svíþjóð og einnig að vísa þá málinu til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, sem ég á sæti í. Ég hef ekki tíma til að ræða það hér en það er þó áhyggjuefni í fámennu landi að þegar um læknamistök er að ræða almennt þá séu læknar sjálfir, aðrir kollegar úr starfsstétt, fengnir til þess að ákveða 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni kærlega fyrir þetta andsvar og eins vil ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra Kristjáni Þór Júlíussyni fyrir greinargóð svör. Ég er sammála því sem hefur komið fram í máli annarra, og ráðherra sérstaklega, að það skiptir miklu að þetta mál verði borið undir stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og hún beðin um að taka afstöðu til þess hvort ekki er ástæða til að fram fari rannsókn hér á landi á þessu máli, þ.e. að skipuð verði rannsóknarnefnd í því eins og Siðfræðistofnun Íslands hefur rætt um í bréfi til ráðherra ef ég skil það rétt. Þetta er greinilega stórmál, það er það í Svíþjóð og líka á heimsmælikvarða. Það er jafn stórt mál eftir að upp komust svik um síðir og það var þegar verið var að hrósa viðkomandi aðilum fyrir þessa tímamótaaðgerð. Þess vegna er svo mikilvægt að brugðist sé við af festu og ákveðni þegar í ljós kemur að ekki er allt sem sýnist í þessu. Eins og fram hefur komið eru þrjár viðamiklar rannsóknir í gangi á málinu í Svíþjóð, þar á meðal lögreglurannsókn, og fylgst með því hvort vísindarannsóknir hafi verið falsaðar í þessu máli. Hvað okkur snertir er þetta sjúklingur á vegum Íslands, sjúklingur Landspítala – háskólasjúkrahúss, sem treystir íslensku heilbrigðiskerfi og það er afar mikilvægt að hér fari fram opin og gagnsæ athugun á því hvað var raunverulega þarna á ferðinni.

Virðulegi forseti. Já, ég þakka sömuleiðis þá umræðu sem hér hefur átt sér stað og fyrirspyrjanda sérstaklega, hv. þm. Elínu Hirst. Þá vil ég við lok umræðunnar ítreka það sem ég sagði í ræðu minni í fyrra svari, að ég tel rétt að Alþingi taki ákvörðun um næstu skref þessa máls, samanber lög um rannsóknarnefndir. Ég tek sömuleiðis undir það með fulltrúum Siðfræðistofnunar sem segja í því erindi sem ég gerði hér að umtalsefni til ráðuneytisins að þetta veki upp bæði faglegar og siðferðislegar spurningar. Það er eðlilegt að fá svör við slíkum spurningum, en jafnframt er það vandaverk í litlu samfélagi þar sem tengsl eru mjög náin og við höfum tiltölulega fáar stofnanir undir í þessum efnum og tiltölulega fámennan hóp einstaklinga sem tengjast verkum sem þessum. Þá er það vandaverk að vinna að rannsókn slíkra mála, en ég tel eindregið að það verði að gera af virðingu fyrir öllum aðilum máls og af festu og öryggi með það að leiðarljósi að leiða fram hið sanna og rétta í málinu til þess að við getum lært af þeim mistökum sem kunna að hafa verið gerð.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir að gefa sér tíma til að svara fyrirspurn minni. Þau ánægjulegu tíðindi gerðust í vor að geðheilbrigðisáætlun og stefna til fjögurra ára var samþykkt í þinginu og eru flestir sammála um að hún sé mjög jákvætt fyrsta skref í þá átt að koma þessum mikilvæga málaflokki í ásættanlegt horf. Í febrúar síðastliðinn skilaði Ríkisendurskoðun skýrslu til Alþingis um geðheilbrigðisþjónustu við börn og unglinga, 2. og 3. þjónustustig. Þar kemur fram að sá langi biðtími sem hefur einkennt heilbrigðisþjónustu við börn og unglinga sé óviðunandi. Ríkisendurskoðun segir að auk þess að ganga gegn lögbundnum skyldum ríkisins stefni þessi langa bið bæði langtímahagsmunum þeirra barna sem í hlut eiga í tvísýnu sem og velferð borgarinnar. Þar segir að ef ekki sé tekið á markvissan hátt á geðheilsuvanda barna og unglinga um leið og hans verður vart aukist til muna líkur á þungbærum og langvarandi afleiðingum og jafnvel að örorka komi síðar fram. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar segir enn fremur að stjórnvöld hafi ótvíræðar skyldur þegar kemur að geðheilbrigðisþjónustu við börn og unglinga. Lög um heilbrigðisþjónustu, lög um réttindi sjúklinga, lög um málefni fatlaðs fólks og samningur Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins tryggi börnum og unglingum rétt til eins fullkominnar heilbrigðisþjónustu og tök eru á að veita og feli stjórnvöldum þá skyldu að sjá þeim fyrir þeirri umönnun sem velferð þeirra krefst. Í skýrslunni segir að þörf barna og unglinga hér á landi fyrir ítar- og sérþjónustu hafi ekki verið metin en gengið hafi verið út frá sambærilegri þjónustuþörf hér á landi og í öðrum löndum. Samkvæmt því megi reikna með að um 16.000 börn og unglingar hér í landi séu í þeirri stöðu að þau muni einhvern tíma þarfnast ítar- eða sérþjónustu vegna geðheilsuvanda. Herra forseti. Um þetta segir ríkisendurskoðandi: Fari hluti þessa hóps á mis við þá þjónustu má draga í efa að stjórnvöld standi við skuldbindingar sínar og að viðunandi árangri sé náð. Úttekt Ríkisendurskoðunar bendir til að svo geti verið. Það segir sig sjálft að lífsgæði og tækifæri þeirra barna sem eiga við fjölþættan eða geðrænan vanda að stríða til að taka þátt í menntun og leik og starfi til jafns við önnur börn er í húfi. Þetta eru því afar miklir hagsmunir og gríðarlegt réttlætismál að samfélagið geri það sem í þess valdi stendur til þess að bæta líðan og tækifæri þessara barna. Hér er ekki aðeins lífsgæði barnanna sjálfra í húfi heldur framtíðarmöguleikar þeirra til að vera virk í samfélaginu með þátttöku og virkni á vinnumarkaði. Munu þau getað stundað nám og síðan sinnt margvíslegum störfum og skapað verðmæti, öllu samfélaginu til framdráttar og greitt til þess skatta og skyldur, eða munu þau verða dæmd til óvirkni vegna geðrænna erfiðleika og verða háð fjárhagslegum stuðningi frá samfélaginu? Ég vil beina eftirfarandi spurningu til hæstv. heilbrigðisráðherra: Hefur á vegum Stjórnarráðsins verið lagt mat á þjóðhagslegan ávinning af þjónustu við börn með geðvanda eða fjölþættan vanda?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina, hún lýtur að því hvort Stjórnarráðið hafi látið vinna mat á þjóðhagslegum ávinningi þess að þjónusta börn með geðvanda eða fjölþættan vanda. Því er til að svara að mér er ekki kunnugt um að slíkt mat hafi farið fram á vegum Stjórnarráðsins. Hins vegar eru til rannsóknir, eins og hv. þingmaður gat um áðan, sem varða ýmislegt sem lýtur að þjónustu við börn og mikilvægi þess að gripið sé snemma inn í vanda barna til að koma í veg fyrir og reyna að freista þess að sá vandi sem viðkomandi er að glíma við þróist á verri veg. Það er alþekkt, og segir sig sjálft, að þeim úrræðum sem grípa þarf til þegar mál eru orðin alvarlegri fylgir meiri kostnaður, þau eru flóknari en ef inngrip hefði átt sér stað til muna fyrr. Hægt er að fullyrða um krónutöluna með þessum hætti en ég held að við getum öll verið sammála um að enginn leggur í þann leiðangur að reyna að slá verðmati á hugarangur eða álag á börn og fjölskyldur þeirra. Ekki er þó endilega samasemmerki á milli þess að grípa snemma inn í og afstýra því að geðvandi verði alvarlegur en í yfirgnæfandi meiri hluta tilvika er raunin sú. Hv. fyrirspyrjandi nefndi hér geðheilbrigðisáætlun sem var nýlega samþykkt á Alþingi. Af henni má sjá þær áherslur sem lagðar eru þar á skimun og að gripið sé í taumana ef börn skimast með kvíða eða þunglyndi. Sömuleiðis er lögð áhersla á að styðja foreldra í uppeldishlutverki sínu sem miðar meðal annars að því að börnin fái sem best atlæti í uppvexti sínum og þar með talið að auka líkur á að gripið sé í taumana sem fyrst og leita úrræða ef vandi kemur fram af hvaða toga svo sem hann kann að vera. Það er mitt mat að koma þurfi í veg fyrir að börn með geðvanda þurfi að bíða eftir þjónustu. Tíminn líður fljótt og tími sem okkur sem erum komin á fullorðinsár finnst stuttur er afskaplega langur í lífi barns.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Páli Val Björnssyni að taka þetta mál upp og vil jafnframt þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir þau skref sem hann hefur stigið til þess að bæta geðheilbrigðisþjónustu á Íslandi. Við vitum öll að allt of lítið fé fer í geðheilbrigðismálin innan heilbrigðisútgjaldanna. Því þurfum við að breyta með markvissum hætti. Ég vil taka fram að hæstv. ráðherra hefur nú þegar lagt fram aukið fé í þennan málaflokk, en við þurfum að halda áfram af festu og vera mjög markviss í þessum efnum. Eins og hér hefur komið fram skiptir snemmtæk íhlutun sköpum og bætir lífsgæði barna og fjölskyldna þeirra. Að láta börn bíða eins og við gerum í dag getur valdið óafturkræfum skaða fyrir þann þroska sem þau geta náð og þau lífsgæði sem þau geta búið við sem einstaklingar í samfélagi okkar. Það er sparnaður að snemmtækri íhlutun og mikilvægt að við leggjum okkur öll fram.

Virðulegi forseti. Ég vil einnig þakka hv. þm. Páli Val Björnssyni fyrir að taka upp þetta mikilvæga mál. Við sem erum í Norðausturkjördæmi höfum fjallað um geðheilsu barna og unglinga undanfarin missiri. Við höfum haft áhyggjur af stöðu mála. Mér skilst reyndar að mál séu að komast í ágætishorfur, en þetta er þannig málefni að það má í rauninni ekkert undan láta. Ég vil taka undir með öllum, og einnig hæstv. heilbrigðisráðherra, um að við getum alltaf gert betur í þessum málaflokki. Við höfum stigið ágæt skref að undanförnu, en þetta er sá málaflokkur sem ég held að við alþingismenn ættum að hafa í forgrunni á næstu missirum vegna þess að við viljum búa í samfélagi þar sem þessi mál eru í góðu lagi.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið. Svokölluð snemmtæk íhlutun er lykilatriði. Það er viðurkennt af öllum fræðimönnum sem starfa á þessu sviði. Öllum má ljóst vera að lífsgæði allra aðstandenda þessara barna eru í húfi. Mörg dæmi eru um að foreldrar séu lengi frá vinnu vegna geðheilbrigðisvanda barna sinna og eins eru mörg dæmi um að foreldrar verði að hætta að vinna til þess að sinna barni sínu eða er hreinlega sagt upp vinnu. Þeir sem lenda í því geta ekki skapað verðmæti fyrir samfélagið og þurfa jafnvel að fá stuðning og bætur til að framfleyta sér. Fjárhagslegt tap bætist því ofan á allt annað sem fjölskyldur og aðstandendur þessara barna þurfa að ganga í gegnum. Það er ekki einungis tap þeirra sem í þessu standa heldur mikið fjárhagslegt tap fyrir samfélagið allt. Afar oft heyrist sú skýring á ástandinu sem lýst er í skýrslu Ríkisendurskoðunar að fé skorti til að bregðast við og gera þær ráðstafanir sem nauðsynlegt er að gera. Mjög mikil lífsgæði hlutaðeigandi barna og aðstandenda eru í húfi. Það er miklu meira en næg ástæða til að vanda þjónustuna mjög mikið. Allt bendir til þess að ef við gerum það ekki vel verði það mikil fjárhagsleg sóun fyrir samfélagið allt. Á það verða stjórnvöld að leggja vandað mat í beinhörðum peningum og gera almenningi grein fyrir því, sem greiðir fyrir þá sóun með skattfé sínu. Ég skora á hæstv. ráðherra að beita sér fyrir því að lagt verði mat á þjóðhagslegan ávinning af þjónustu við börn með geðvanda eða fjölþættan vanda þannig að séð verði hversu mikill ávinningurinn er af því fyrir allan almenning að leggja nægilegt fé í að gera þetta vel og veita ungmennum og börnum vandaða og næga þjónustu strax og ljóst er að þau þurfa á henni að halda. Herra forseti. Ég vil líka minna á hversu mikilvægt er að safna og varðveita tölulegar upplýsingar almennt um velferð barna til að hægt sé að fylgjast með þróun, bæta verklag og þjónustu við börn. Best væri ef ábyrgð á geymslu opinberra tölulegra upplýsinga um velferð barna væri á einni hendi og þær nýttar til að bæta viðhorf til barna almennt og þrýst á um að bæta þjónustu við börn í vanda. Það er lykilmál. Ég tek undir með hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni; þetta á að vera eitt af forgangsmálum í heilbrigðisþjónustu á Íslandi. Málið er grafalvarlegt.

Virðulegi forseti. Ég þakka umræðuna og þær athugasemdir sem hafa verið bornar fram. Ég þakka sömuleiðis hv. málshefjanda upptakt hans og brennandi áhuga á málaflokknum. Þetta er ekki í fyrsta skiptið sem við eigum orðastað, ég og hv. þm. Páll Valur Björnsson, um þessi efni og ég kann afskaplega vel að meta það þann áhuga sem hv. þingmaður hefur á þessum hluta heilbrigðismálanna. Ég kýs að skilja samþykki þingsins á geðheilbrigðisstefnu hér fyrir ekki löngu síðan, sem varð til á grundvelli þingsályktunartillögu sem þingmenn báru fram undir forustu hv. þm. Sigríðar Ingibjargar Ingadóttur, ég kýs að túlka þá niðurstöðu sem birtist síðan í afgreiðslu þingsins á geðheilbrigðisstefnunni til næstu ára sem áherslu í þá veru að setja þennan málaflokk í forgang. Ég fagna því mjög. Það verður alltaf, eðlilega og eðli málsins samkvæmt, unnt að kalla eftir upplýsingum eða tillögum til frekari úrbóta o.s.frv. en ég lít svo á að við höfum stigið mjög merkilegt skref. Við erum að fikra okkur inn í annan veruleika. Þessum málum hefur aldrei fyrr í sögu okkar verið skipað í einhvern einn ákveðinn farveg og þegar þessi grunnur er kominn er svo gott að geta byggt ofan á hann og bætt við á þeim sviðum þar sem við stöndum hvað veikast fyrir. Ég fagna enn og aftur umræðuna og skynja að það er mikill vilji þingsins til að taka á í þessum efnum.

Hæstv. forseti. Ég hef áður komið í þennan ræðustól til þess að ræða um málefni þurrkfiskútflytjenda á Íslandi. Það er að verða kominn býsna langur tími sem verið hefur stopp að mestu leyti í innflutningi á hertum þorskhausum og beinhryggjum úr þorski til Nígeríu. Þetta er í rauninni mjög alvarlegt mál vegna þess að undir liggja 450–500 störf. Yfir 20 fyrirtæki á Íslandi hafa þessa starfsemi með höndum. Þessi starfsemi skapar tekjur inn í þjóðarbúið upp á 15–20 milljarða. Þetta eru því mikilvæg fyrirtæki, bæði fyrir Íslendinga og eins fyrir Nígeríubúa vegna þess að þessar afurðir skila inn til þeirra gríðarlega verðmætum próteingjöfum í fæðu fyrir nígeríska þjóð. Þeir sem eru í þessum útflutningi kaupa jafnframt mikla orku. Þeir nota flutningsleiðir sem skila tekjum í þjóðarbúið. Það er alveg ljóst að þetta er í raun eini markaðurinn fyrir þennan útflutning og hann er mikilvægur vegna þess að þarna er verið að fullnýta fiskinn. Það er að vísu einhver hreyfing núna á málinu og vonandi mun hæstv. utanríkisráðherra gera okkur grein fyrir stöðu þess. En ég spyr: Mun ráðuneytið skipuleggja ferðir sendinefndar til Nígeríu til að ræða þá alvarlegu stöðu sem uppi er vegna innflutningshafta á þurrkuðum fiskafurðum frá Íslandi, sem hafa nú þegar haft mjög alvarlegar afleiðingar fyrir íslensk fiskverkunarfyrirtæki? Ef svo er, hvenær má þess þá vænta að sendinefnd fari til Nígeríu? Í öðru lagi: Geta stjórnvöld með einhverjum hætti komið að því að efla innflutning á vörum frá Nígeríu? Eru einhverjir möguleikar á vöruskiptum milli landanna á meðan gjaldeyrisskortur hrjáir nígerískt samfélag? Í þriðja lagi: Hefur sendiherra Ísland afhent nígerískum yfirvöldum trúnaðarbréf sitt nú þegar? Það skiptir miklu máli fyrir markaðinn að við séum með sendiherra af hálfu Íslands í Nígeríu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Um er að ræða afar mikilvægt en á sama tíma erfitt mál. Við þekkjum hve erfitt það reynist ríkjum að glíma við mjög snarpan samdrátt í gjaldeyristekjum líkt og átt hefur sér stað núna í Nígeríu. Forsaga málsins er sú að um mitt ár 2015 setti seðlabanki Nígeríu reglur sem takmarka gjaldeyrisyfirfærslur vegna innflutnings til landsins á ýmsum vörutegundum, meðal annars sjávarafurðum. Voru reglurnar settar í ljósi þess gífurlega samdráttar sem orðið hefur í gjaldeyristekjum þjóðarinnar vegna lækkandi olíuverðs, en langstærstur hluti af útflutningsverðmætum Nígeríu kemur frá olíuviðskiptum. Hinar nýju reglur hafa haft alvarlegar afleiðingar fyrir útflutning sjávarafurða frá Íslandi til Nígeríu, sem eru fyrst og fremst þurrkaðar sjávarafurðir og einnig frystur makríll á síðustu árum. Í kjölfar ákvörðunar seðlabanka Nígeríu stofnaði utanríkisráðuneytið samráðsvettvang með fulltrúum útflytjenda, samtökum fyrirtækja í sjávarútvegi og Seðlabanka Íslands sem hafa hist reglulega. Á þeim vettvangi hefur verið rætt um þá stöðu sem upp er komin í viðskiptum við Nígeríu og hvernig hugsanlegt sé að finna leiðir til að auka viðskiptin að nýju. Utanríkisráðherra sendi jafnframt bréf til utanríkisráðherra Nígeríu í fyrra sumar og óskaði eftir skýringum á hinum nýju reglum seðlabanka Nígeríu. Slíkt hið sama gerði Seðlabanki Íslands í bréfi til seðlabanka Nígeríu um sama leyti. Því miður hefur ekkert svar borist við þeim erindum. Þá hefur málið verið tekið upp á vettvangi Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar, WTO, að frumkvæði Íslands og annarra ríkja. Í þeim efnum hefur verið kannað hvort reglur seðlabanka Nígeríu standist alþjóðlegar skuldbindingar sem Nígería hefur gengist undir á vettvangi stofnunarinnar. Að auki má þess geta að í lok síðustu viku í Ósló átti sér stað fundir milli nígeríska utanríkisráðherrans og íslenskra embættismanna sem er liður í undirbúningi að fyrirhugaðri heimsókn til Nígeríu. Einn vandinn við að sinna hagsmunum Íslands í þessum efnum hefur verið sá að lengi var ekki starfandi ríkisstjórn í Nígeríu, eftir valdatöku nýs forseta í mars 2015. Ríkisstjórn var hins vegar skipuð í lok þessa árs og afhenti sendiherra Íslands í London trúnaðarbréf sitt í Nígeríu í mars síðastliðnum. Við það tækifæri voru viðskipti landanna tekin upp og áhyggjum lýst yfir þeirri stöðu sem þar er uppi. Til að svara fyrstu spurningu hv. þingmanns er síðan í undirbúningi að utanríkisráðherra fari til Nígeríu með viðskiptasendinefnd til þess að ræða frekar þau vandamál sem uppi eru í viðskiptum landanna. Er stefnt að því að slík sendinefnd fari til Nígeríu síðar í sumar eða um leið og aðstæður leyfa. Fóru fulltrúar utanríkisráðuneytisins nýlega til Nígeríu til að undirbúa slíka heimsókn. Sem svari við annarri spurningu hv. þingmanns hefur verið ræddur sá möguleiki að koma á vöruskiptum milli Íslands og Nígeríu með sjávarafurðir og olíu. Of snemmt er þó að segja til um hvort sá möguleiki sé fyrir hendi. Verður það mál ásamt öðrum tekið upp í fyrirhugaðri heimsókn til Nígeríu.

Virðulegi forseti. Ég þakka málshefjanda, hv. þm. Valgerði Gunnarsdóttur, fyrir að vekja máls á stöðu viðskipta við Nígeríu. Eins og fram hefur komið er hér um mikla hagsmuni að ræða, þeirra sem þurrka fiskafurðir eða flytja út þurrkaðar fiskafurðir. Hér er líka um mikla hagsmuni sjávarútvegsins í heild að ræða þar sem þurrkun skiptir miklu máli við fullnýtingu hráefnis. Því miður er staðan sums staðar orðin sú að starfsfólki hefur verið sagt upp svo að ekki sé talað um alvarlega stöðu í Nígeríu. Mér fannst því mjög gott að heyra frá hæstv. utanríkisráðherra að unnið er markvisst í utanríkisráðuneytinu í leit að mögulegum leiðum til lausna. Ég velti jafnframt fyrir mér hvort ekki sé mikilvægt að huga að öflun annarra markaða fyrir þurrkaðar afurðir samhliða vinnunni gagnvart Nígeríumarkaði.

Forseti. Ég vil þakka hv. þm. Valgerði Gunnarsdóttur fyrir að taka upp þetta mál. Það eru gríðarlega miklir hagsmunir í húfi og sorglegt að horfa upp á að fólk hafi misst vinnuna út af því pólitíska ástandi sem hefur ríkt í Nígeríu, sem má því miður rekja til falls á heimsmarkaðsverði á olíu. Við horfum upp á gríðarlega mörg fyrirtæki úti um allt land og ég nefni Fiskmiðlun á Dalvík sem eitt stöndugt fyrirtæki sem hefur reitt sig á þennan markað og er í vandræðum. Um leið vil ég fagna orðum hæstv. utanríkisráðherra sem kom með þær yfirlýsingar að hún hygðist fara til Nígeríu og ræða við þarlend stjórnvöld. Ég tel afar brýnt að slík ferð verði farin. Ég geri mér grein fyrir því að reynst hefur afar erfitt að komast fyrr, en því fyrr þeim mun betra. Ég fagna bæði umræðunni sem og jákvæðum viðbrögðum hæstv. utanríkisráðherra.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra kærlega fyrir svör hennar og viðbrögð. Það er í samræmi við kraft hennar og áhuga á starfinu sem þetta mál er að þokast í þá átt að við munum væntanlega sjá sendinefnd fara til Nígeríu. Ég tel að það sé afskaplega mikilvægt að sendinefndin fari suður til Nígeríu og að þessum útflutningi sé sýndur sá áhugi sem það felur í sér og þá virðingu sem þeim sem standa í þessari atvinnustarfsemi er jafnframt sýnd. Ég vil líka bæta því við að mikil lækkun hefur orðið á afurðum. Sú opnun, sem hefur þó orðið, hefur þýtt að útflytjendur eru að selja afurðirnar á allt að 40% lægra verði. Þar fyrir utan hafa innflutningstollar í Nígeríu hækkað úr 5% í 20%. Þannig að þetta er nú mun erfiðari staða en verið hefur og mikilvægt, eins og fram hefur komið hjá öllum sem hér hafa tekið til máls, að reyna að koma þessum markaði í gagnið aftur. Ég vil velta því aðeins upp, og veit að hæstv. utanríkisráðherra hefur komið að þeirri athugun, hvort það sé einhver möguleiki að hækkun á þessum tollum verði lækkuð aftur og líka spurningin hvaða afurðum við sjáum þá að við gætum til dæmis tekið við frá Nígeríumönnum, öðrum en olíu. Er eitthvað sem þeir hafa að bjóða sem gæti verið mikilvægt og áhugavert fyrir okkur að flytja inn á móti þurrkuðu fiskafurðum?

Virðulegi forseti. Ég ítreka þakkir mína til hv. fyrirspyrjanda fyrir að varpa ljósi á stöðu mála á Nígeríumarkaði sem hefur verið útflytjendum okkar afar mikilvægur í áranna rás. Ég tek undir þau sjónarmið fyrirspyrjanda að hér er um brýnt mál að ræða og afar brýnt að við fáum farsæla lausn í þetta mál og mun ég leggja mig mikið fram við það. Ég reifaði í mínu fyrra svari ástæður þess að lokun Nígeríumarkaðar hefur valdið fiskútflytjendum þeim búsifjum sem raun ber vitni. Hér er um að ræða aðstæður sem við eigum erfitt með að hafa áhrif á, en á móti kemur að utanríkisráðuneytið hefur leitað ýmissa leiða til að reyna að rétta af þessa stöðu og munum við vissulega halda áfram þeirri vinnu. Ég vil líka taka það fram, vegna þess að það kom fram í annarri fyrirspurn hvort við værum að horfa til annarra markaða, að það erum við svo sannarlega að gera. Ég vænti þess að sú vinna sem lagt hefur verið í muni jafnvel skila árangri á næstu missirum. Varðandi tollana og þá hækkun sem á þeim varð þá er það eitt af því sem við munum taka upp. Það er mjög erfitt að segja á þessum tímapunkti hvort það muni skila árangri, en við munum taka það upp. Eins hvort það væru einhverjar aðrar afurðir sem kæmu til greina í einhverjum skiptum, en þetta verður mjög fróðlegt að ræða þegar að því kemur. Ég ítreka að við munum leggja mikla vinnu í fyrirhugaða sendiför til Nígeríu og við vonumst til þess að hún verði árangursrík.