Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Nú hefur flutningaskipið Wilson Muuga legið í Hvalsnesfjöru í rúmlega fimm vikur og framtíð flaksins ekki öllum ljós og reyndar nokkuð langt frá því. Ástæðan er sú m.a. að eigendur Wilsons telja sér ekki skylt vegna mistaka í lagasetningu að greiða meira en 74 millj. kr. fyrir hreinsun á strandstað, sem er náttúrlega fjarri þeim kostnaði sem til fellur við það að fjarlægja Wilson. Eigendur telja sig í fullum rétti til að binda sig við þessa fjárhæð samkvæmt ákvæðum siglingalaga sem virðist hafa gleymst að uppfæra til raunveruleikans um kostnað við slíkt slys sem strandið á Wilson Muuga er. Nýja takmörkunarfjárhæð vantar og hefur vantað í áratug og fyrir gáleysi hefur það ekki verið uppfært. Því stendur eftir: Hvað kostar að ljúka við að hreinsa strandstað og hver á að borga? Síðan er meginmálið þetta: Á meðan það er ekki leitt til lykta er umhverfisslys í uppsiglingu. Það vofir yfir á meðan Wilson er í fjörunni. Því er nær að spyrja hvað það mundi kosta íslenska náttúru ef slíkt gerðist vegna óljósra laga og seinagangs stjórnvalda. Lausnina er að hluta að finna í ákvæði um bótatakmörkunarrétt þess sem ber ábyrgð, sem er mun strangari t.d. í norskum lögum og þarf að breyta gagngert í íslenskum siglingalögum frá 1985, sem og lögum um verndun hafs og stranda og þá þarf skýra ábyrgð útgerðar annars vegar og tryggingafélags hins vegar. Þá koma einnig inn í þetta lög um verndun hafs og stranda sem kveða á um að eiganda sé skylt að fjarlægja skip á strandstað hálfu ári frá strandi. Meginmálið er að leiða þarf til lykta hvað kostar að fjarlægja Wilson Muuga, hver ber ábyrgð og hvenær það verður gert. Þá þarf að samræma siglingalög og lög um verndun hafs og stranda til að fyrirbyggja svona uppákomur. Auk þess og það sem mestu máli skiptir er að endurskoða siglingaleiðina um Ísland þar sem umferð hefur aukist gífurlega, háskasiglingar stórra flutningaskipa við landið hafa aukist mjög mikið, skilgreina þarf sjóveg á að minnsta kosti þremur stöðum, við Reyðarfjörð, Reykjanes og fyrir Horn, út fyrir 30 sjómílur að talið er. Það er gerbreytt landslag í siglingu stórra skipa og slík slys vofa yfir. Því þarf að taka verulega á í þessu máli og samræma aðgerðir og að sjálfsögðu að ná flakinu af Wilson Muuga sem fyrst úr Hvalsnesfjöru.

Herra forseti. Hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson vekur hér máls á Wilson Muuga og afstöðu útgerðar eða tryggingafélags skipsins. Rétt er vegna orða hv. þingmanns að taka fram að hvort sem það er eigandi skipsins eða tryggingafélag, þá geta menn gengið lengra en lagaleg skylda býður þeim, ef menn ætla á annað borð að byggja á siglingalögunum. En lagalega skyldan, skyldan til aðgerða og útgjalda er í 20. gr. laga um varnir gegn mengun hafs og stranda. Þar segir ótvírætt að eiganda skips beri að fjarlægja strandað skip sem fyrst og eigi síðar en sex mánuðum eftir strand. Með þeim sex mánaða fresti er tryggt nægjanlegt svigrúm með tilliti til veðurfars og annarra aðstæðna. Ég hef líka haft á orði að á eigendum skipsins hvíli siðferðileg skylda gagnvart umhverfinu og viðkvæmri náttúru umhverfis strandstaðinn, sem er m.a. á náttúruminjaskrá, og til viðbótar lagalegri og siðferðilegri skyldu er líka vert að árétta samfélagslega skyldu, ábyrgð eiganda flaksins gagnvart nærsamfélaginu. Ljóst er að sveitarstjórnir á umræddu svæði og íbúar umhverfis strandstaðinn hafa lagt mikla áherslu á þetta og taka ekki annað í mál en flakið verði fjarlægt. Hins vegar má segja sem svo þegar verið er að velta upp hugsanlegu misræmi á milli laga, eins og hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson gerir, er ljóst að við byggjum á þessu ákvæði í 20. gr. laga um varnir gegn mengun hafs og stranda. Það er auðvitað ekki mitt hlutverk og ekki staður né stund í þingsal Alþingis að flytja þetta mál og ef á reynir verður tekist á um lagaleg álitaefni á öðrum vettvangi.

Virðulegi forseti. Ekki er óeðlilegt þó að umræður séu um það þegar tiltekin mengunarógn steðjar að náttúru okkar, ekki síst við strendur landsins og í hafinu. Því er eðlilegt að hv. þingmenn velti fyrir sér hvað sé fram undan í vörnum og aðgerðum til að varna frekari skaða vegna strandsins við Sandgerði. Ég vil hins vegar hvetja hv. þingmenn til að leggjast ekki eindregið á sveif með þeim útgerðarmönnum eða tryggingafélögum sem reyna með öllum tiltækum ráðum að víkja sér undan ábyrgð. Við þekkjum það frá Víkartindsslysinu, þá skapaðist þar mjög skýr afstaða útgerðarfélagsins sem áttaði sig á þeirri skyldu sinni að fjarlægja og kosta allar aðgerðir til að koma í veg fyrir frekara tjón við ströndina. Hvað varðar þetta tiltekna mál og vísun til laga þar um er það sameiginleg niðurstaða okkar í samgönguráðuneyti og umhverfisráðuneyti, eins og fram kom hjá hæstv. ráðherra umhverfismála, að lögin um verndun hafs og stranda eru sú löggjöf sem á að taka á skyldum útgerða og tryggingafélaga þegar strand verður. Við höfum því ekki gefið neinn afslátt af þeirri kröfu sem lögin um verndun hafs og stranda gera ráð fyrir og að sjálfsögðu var sú lagasetning afgreidd frá Alþingi til að tryggja okkur fyrir slysum og óhöppum við ströndina eins og þarna er um að ræða.

Virðulegi forseti. Ég vil fyrir það fyrsta þakka hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni fyrir að taka þetta mál upp. Ég vil beina spurningu minni til hæstv. samgönguráðherra vegna þess að hann hefur sagt í fréttum sem skýringu á því þegar um það var rætt að fyrir átta árum skipaði þáverandi samgönguráðherra nefnd til að móta reglur um siglingar á þeirri leið sem hér er gerð að umtalsefni, þá kom það fram í svari hæstv. ráðherra að skipafélögin hafi komið í veg fyrir að farið væri að þeim ráðleggingum sem þar voru lagðar fram. Því vil ég spyrja hæstv. ráðherra. Er það endilega vilji skipafélaganna sem ræður hér algerlega för? Gæti ekki verið að vilji og áhugi hæstv. samgönguráðherra og siglingayfirvalda ætti að ráða för hvaða leið væri farin en ekki beinlínis hagsmunaaðilar, í þessu tilfelli skipafélögin? Hvernig stendur á því að þetta hefur ekki verið gert? Fyrir átta árum var skipuð nefnd og ekkert hefur komið út úr henni. Hæstv. ráðherra talar um afslátt á kröfum. Ég held að það sé mikill afsláttur á kröfum að afgreiða þetta á þann hátt að skipafélögin geti neitað þessu og hafa verið á móti þessu, og þar með sé það hátturinn. Einnig vil ég spyrja hæstv. samgönguráðherra út í það sem líka hefur verið fjallað um í fréttum, að hefðu 11 ára gamlir viðaukar við alþjóðasáttmála verið innleiddir hér á landi hvað þetta varðar, hefði ábyrgðarhlutinn sem hér er gerður að umtalsefni ekki verið 70 milljónir heldur 200 milljónir. Hvernig stendur á því, virðulegi forseti, að þessir 11 ára gömlu viðaukar sem talað er um í fréttum hafa ekki verið innleiddir í lög og reglugerðir hjá okkur?

Herra forseti. Það er fullkomlega eðlilegt að taka þessi mál til umræðu, þ.e. siglingar við landið. Á forsíðu Fréttablaðsins í morgun er aðalfréttin einmitt um glæfrasiglingar stórra flutningaskipa við Ísland og sagt að þær séu algengar. Þá vil ég vitna til þeirrar skýrslu sem hv. þm. Kristján L. Möller nefndi, þar sem hvatt er til þess að tekið verði á þessu og sigling stórra skipa verði bönnuð svona nærri landinu. Í Fréttablaðinu í dag nefnir Georg Lárusson, forstjóri Landhelgisgæslunnar, dæmi um tvö erlend flutningaskip sem hafi á síðustu vikum sýnt mjög mikla glæfrasiglingu við landið: „Það mætti halda að annað skipið hefði ekki verið með sjókort. Það mátti ekkert bregða út af, þá hefðu þeir farið upp í klettana.“ Og hann nefnir nöfnin á þessum stóru skipum, Danica White og Wilson Brake. Ég spyr hæstv. samgönguráðherra: Ætlar hann að taka á þessu máli, taka á því að banna siglingar svona nálægt landi? Því að þetta er náttúrlega stórlegur skaði og mjög alvarleg umhverfisslys geta orðið ef skipin fara upp í klettana eða stranda. Georg Lárusson segir að viðbragðstími þyrluáhafnar sé 30 mínútur og flugið taki álíka langan tíma og þessi skip væru því löngu komin upp í klettana við þær aðstæður sem voru þegar skipin sigldu á umræddum tíma. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hvað ætlar hann að gera í málinu? Ætlar hann að taka á þessu? Ætlar hann að fara að þeim ráðum sem gefin voru í þeirri skýrslu sem nefnd var áðan? Í umræðunum um Wilson Muuga var einmitt vísað til skýrslunnar og aðgerðaleysis stjórnvalda í kjölfar hennar.

Herra forseti. Mér finnst vandræðagangur á hæstv. ráðherrum þegar kemur að því að svara spurningum varðandi Wilson Muuga sem nú liggur í Gerðarkotsfjöru á Hvalsnesi. Ég ætla ekki að fara yfir þá sögu hvernig stendur á því að skipið endar þarna uppi í fjöru og öllu því sem fylgt hefur. En vandræðagangurinn sem ég er að tala um er sá að hæstv. ráðherrar báðir segjast trúa því og treysta að 20. gr. laga um verndun hafs og stranda muni verða til þess að eigendur skipsins og tryggingafélag þess þurfi að bera kostnað af því að fjarlægja það  Við höfum heyrt í fréttum að eigendur og tryggingafélag telja sig ekki þurfa að greiða nema um 70 millj. kr. fyrir hreinsun og að láta fjarlæga flakið. Það getur vel verið að hæstv. ráðherrar hafi rétt fyrir sér að 20. gr. í lögum um verndun hafs og strandar sé nægjanleg. En hversu lengi á að standa í því að rífast um hver eigi að gera hvað og hver eigi að greiða? Á að láta skipið liggja þarna í Gerðarkotsfjörunni á meðan, mánuðum eða jafnvel árum saman sem málaferli gætu tekið í sambandi við þetta? Það sem mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um er: Munu stjórnvöld þá sjá um að það sem fram kemur í 20. gr., að fjarlægja eigi svona skip úr fjöru innan sex mánaða, að það verði gert og lögin þannig uppfyllt og leita þá réttar ríkisins gagnvart eigendum og tryggingafélögum þannig að þeir sem þarna búa og hafa skipið í fjörunni beint fyrir framan hús sín og þeir sem eru í forsvari fyrir sveitarfélög geti treyst því að ríkið axli til að byrja með þá ábyrgð að fjarlægja skipið og síðan geti ríkið rifist í mörg ár við eigendur og tryggingafélög um að hver eigi að greiða?

Herra forseti. Vert er að ræða þessi mál ekki eingöngu út frá siglingaleiðum, þ.e. þau mál er varða öryggi stranda og mengunarvarnir, heldur líka út frá þeim mannskap sem stjórnar umræddum skipum. Það er staðreynd að á mörgum þessara skipa eru erlendir sjómenn, það er nánast ekki eitt einasta flutningaskip skráð í landinu, nema þá Herjólfur. Þetta er í rauninni afleiðing af stefnu ríkisstjórnarinnar sem hefur verið sú að gera fyrirtækjum sem reka þessi skip ekki jafnt undir höfði og í samkeppnisrekstri erlendis, t.d. á Norðurlöndunum. Skattareglunum er ekki breytt. Að vísu eru á sumum þessara skipa „íslensku skipafélaganna“ innlendir yfirmenn en meðan ekki eru íslenskar áhafnir verður engin endurnýjum á þeim yfirmönnum sem stjórna skipunum. Einn þátturinn í þessu er sá þegar verið er að horfa til öryggis hafs og stranda, að þeir sem stjórna þessum skipum séu staðkunnugir og þekki aðstæður þegar siglt er um viðkomandi svæði en ekki að horfa eingöngu til siglingaleiðanna sjálfra. Menntunin hjá þessum mönnum og reynslan af því að sigla á norðurslóðum skiptir ekki síður máli en að vera að merkja siglingaleiðir inn á kort. Og eitt af því sem ríkisstjórnin sem nú situr að völdum hefur ekki hirt um er menntun sjómanna og þetta er komið í algert óefni. Þennan hlut þarf ekki síður að skoða en að horfa eingöngu á hvaða leiðir skipin fara, herra forseti.

Hæstv. forseti. Þegar Víkartindur strandaði hér við land kom í ljós þegar menn skoðuðu aðdragandann og fylgdust reyndar með honum, að íslensk stjórnvöld höfðu ekki möguleika á að grípa inn í. Landhelgisgæslan gat ekki tekið yfir málið vegna þess að lagagrundvöll skorti til þess. Nú er sá lagagrundvöllur fyrir hendi en auðvitað hefði það mál átt að ýta við mönnum líka að skoða þyrfti hér önnur mál. Fyrrverandi samgönguráðherra hafði sett af stað nefnd til að skoða siglingaleiðir og sjá til þess að skip færu leiðir sem væru sem öruggastar. Hæstv. núverandi samgönguráðherra hefur setið í átta ár án þess að til nokkurra framkvæmda komi í framhaldi af því sem fyrri samgönguráðherra gerði. Það hlýtur að vera mikið umhugsunarefni hverslags sofandaháttur er í gangi hvað þessa hluti varðar. Búið er að ræða árum saman um siglingar stórra skipa fram hjá Íslandi sem séu að skella á og munu gríðarlega stór skip fara hér fram hjá. Þau mega nánast sigla við strendur landsins. Önnur lönd, t.d. Noregur, hafa nú þegar sett reglur um hver fjarlægðin eigi að vera og haft hana það ríflega að hægt sé að grípa til aðgerða ef bilanir verða í þessum skipum eða eitthvað kemur upp á. Ekki er hægt að bíða lengur eftir því að hér taki menn slíkar ákvarðanir. Ég hvet hæstv. samgönguráðherra til að fara ofan í skúffurnar hjá sér, draga upp það sem þar er og koma málum fram ef þarf að setja lög um það á Alþingi. Menn geti skoðað þá lagasmíð sem þarf til að hægt sé að ná tökum á þessum málum. Verið er að smíða varðskip fyrir Íslendinga. Gert er ráð fyrir 

Herra forseti. Ég tek undir það og er þeirrar skoðunar að að sjálfsögðu eigi að láta reyna til hins ýtrasta á ákvæði laga hvað varðar ábyrgð aðila í þessu máli. Ef þau lög reynast ekki nógu haldgóð í þessum efnum þurfum við að fara yfir það og endurskoða þau. Norðmenn hafa hert verulega á sínum reglum, eins og m.a. ákveðnar íslenskar útgerðir þekkja að gefnu tilefni. Þar gilda mun strangari reglur en áður var um siglingar með ströndum sem og um beina gegnumferð í lögsögu þeirra. Það eru hlutir sem við þurfum að taka til skoðunar, þ.e. hvað við getum á grundvelli þjóðarréttarins gengið langt t.d. í því að beina gegnumferð frá ströndum landsins, þó það sé utan 12 mílna, en grunnreglan í þjóðarrétti er jú sú að menn hafa heimild til frjálsrar gegnumferðar utan 12 mílna. En á móti koma ákvæði sem skylda strandríki til að venda lögsögu sína og auðlindir, ákvæði Alþjóðahafréttarsáttmálans og ákvæði í alþjóðlegum siglingarétti sem má grípa til í þessu sambandi. Ég held því að full þörf sé á að fara yfir þessi mál í heild sinni. Mér er ekki alveg ljós hver munurinn er á glæfrasiglingu og venjulegri siglingu, þ.e. ef menn fara að lögum. Ég held að við ættum ekki að gera aðra að sökudólgum en þá sem raunverulega bera ábyrgð, þ.e. íslensk stjórnvöld, svo fremi sem ekki sé sýnt fram á að menn hafi brotið í bága við lög og reglur og farið út fyrir viðurkenndar siglingaleiðir. Þá er ekki mikið við þá að sakast. Það er þá okkar að hafa ekki gripið til ráðstafana og verið betur á verði í þessum efnum. En það er að minnsta kosti alveg ljóst að það er margt sem kallar á að yfir þessi mál sé farið. Annars vegar þróun sem orðin er í flotanum og hvernig skip eru mönnuð í dag, og ekki síður hitt að hér á að fara í stórauknum mæli að flytja gríðarstóra farma af gasi og olíu fram hjá landinu og full ástæða til að taka þau mál föstum tökum.

Virðulegi forseti. Kjarni málsins er sá að annars vegar bera stjórnvöld ábyrgð á því að koma flakinu af Wilson Muuga úr fjörunni hið fyrsta og koma í veg fyrir að alvarlegra slys skapist en orðið hefur nú þegar og beita öllum þeim ráðum sem til eru til að það verði gert hið allra fyrsta. Hins vegar ber að grípa til fyrirbyggjandi aðgerða til þess að varna því að miklu tíðari og stóraukin umferð stórra fraktskip fram hjá Íslandi leiði til þess að hér verði enn þá alvarlegri og enn þá stærri slys á borð við strandið sem hér um ræðir. Rétt til samanburðar borgar tryggingarfélag fraktskipsins Server, sem strandaði við Noreg með alvarlegum afleiðingum fyrir nokkrum vikum, allan kostnað við hreinsun og björgun á meðan skyldur tryggingafélags Wilson Muuga eru fjarri því að vera í nokkurri nálægð við það. Þetta er sérstaklega ankannalegt miðað við hvað íslensku og norsku siglingalögin eru annars lík, og strand Server var miklu alvarlegra en Wilson Muuga. En meginmálið er að stjórnvöld axli pólitíska ábyrgð á málinu, tryggi það að flakið af skipinu verði fjarlægt úr fjörunni og komi í veg fyrir að alvarleg slys á borð við þetta gerist með því að færa siglingaleiðina á tilteknum stöðum út fyrir það sem þarf að gera. Nefnt er sérstaklega út fyrir Reykjanes, út fyrir Reyðarfjörð og fyrir Hornstrandir. Það eru fyrirbyggjandi aðgerðir sem stjórnvöld eiga að grípa til nú þegar. Pólitíska ábyrgðin er skýr, hún er þeirra og því er ástæða til að skora á hæstv. ráðherra samgöngu- og umhverfismála til að samræma þessa löggjöf, breyta lögunum í þessa veru og tryggja að flakið af Wilson Muuga verði fjarlægt úr fjörunni hið fyrsta og komið í veg fyrir að þar skapist alvarlegt umhverfisslys.

Virðulegi forseti. Mér finnst hv. þingmenn tala ansi glannalega um þetta mál, ég verð að segja eins og er. Ég minni þá á að lög eru sett á Alþingi og þingmenn hafa náttúrlega sömu möguleika og ráðherrar til að flytja breytingartillögur við gildandi lög. Ábyrgðin er því víða. 
             Hins vegar er alveg ljóst að við settum hér lög árið 2004 um varnir gegn mengun hafs og stranda. Það er mat okkar ráðherranna, og ekkert eigi að fara á milli mála með það að ekki eigi að gefa undir fótinn með það eða gefa afslátt af þeirri ábyrgð sem hvílir á eigendum skipsins. Ef hv. þingmenn halda einhverju öðru fram er það mjög athyglisvert. Það er enginn afsláttur af okkar hálfu gefinn hvað það varðar. Hins vegar að sjálfsögðu  Skipafélögin, það verður að segja hverja sögu eins og er, eru og hafa verið að reyna að fría sig ábyrgð, m.a. með því að skrá skipin annars staðar en hér, hafa áhafnir skráðar á þessi skip sem eru ekki Íslendingar þannig að þar liggur mikil ábyrgð. Að sjálfsögðu munum við fara yfir þetta mál. Við erum að því. Í samgönguráðuneytinu er unnið að því í góðu samstarfi við umhverfisráðuneytið að endurskoða þá löggjöf sem þarf að endurskoða. En aðalatriðið er að í landinu gilda lög um varnir gegn mengun hafs og stranda og það er á grundvelli þeirrar löggjafar sem við eigum að sækja rétt okkar  
            

Bara örstutt, herra forseti. Það kom fram í umræðunni áðan að þegar Víkartindur strandaði hefði ekki verið skýr lagaheimild í lögum fyrir skyldu á eigandann að fjarlægja skipið. Í því tilviki brást eigandi eða vátryggingarfélag skipsins við og gerði betur en lagaákvæðin stóðu til og þar var mjög vel að öllu staðið. Í kjölfarið var ráðist í það hér á Alþingi að breyta þeim lögum og taka skýrt fram að sú skylda hvílir á eiganda skips að fjarlægja flak af strandstað. Auðvitað er það þannig að við byggjum á þessu ótvíræða ákvæði í lögunum um varnir gegn mengun hafs og stranda, eins og hefur komið fram í máli hv. samgönguráðherra. Það vill svo til vegna, m.a. veðuraðstæðna, að það þótti nauðsynlegt við þá lagasetningu að gefa sex mánaða frest fyrir eiganda skipsins að standa að því og nú er beðið eftir því annars vegar að eigandi skipsins ráðist í að greiða þann kostnað sem hefur hlotist af eftirliti og aðgerðum Umhverfisstofnunar til að koma í veg fyrir bráðamengun á staðnum og jafnframt að þeir leggi fram áætlun um hvernig þeir ætli að standa að aðgerðum, þ.e. áhættumat gagnvart umhverfistjóni og þeir leggi það fram við Umhverfisstofnun. Þetta er staðan í málinu núna og ég sé enga ástæðu til, herra forseti, að fara eitthvað að velta vöngum yfir því í ræðustóli Alþingis, að ef menn ekki bregðast við eins og lögin kveða skýrt á um að þeir eigi að gera, hvað eigi þá að gera. Þetta er það sem við byggjum á. Þetta eru lögin sem Alþingi hefur sett og skyldan er ótvíræð.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að bæta neinu í þá umræðu sem var áðan þó ég hefði gjarnan viljað leiðrétta eitt, tvö atriði. En ég vil spyrja hæstv. forseta út í það hvort hann geti upplýst þingheim um af hverju eingöngu sjö fyrirspurnir eru á dagskrá í dag þegar um 60–70 bíða svars á hinu háa Alþingi. Er það vegna þess að svörin eru ekki tilbúin eða er það vegna þess að ekki eru nógu margir ráðherrar á landinu til að taka þær fyrirspurnir sem liggja fyrir? Á íþróttasíðum, sem Íslendingar lesa mjög mikið nú upp á síðkastið af frækilegri frammistöðu íslenska landsliðsins í Þýskalandi, gátum við líka lesið það í gær að ráðherrum fjölgi mjög á heimsmeistaramótinu í Þýskalandi. Er það m.a. ástæðan fyrir því að við getum ekki tekið fleiri fyrirspurnir fyrir í dag, virðulegi forseti?

Forseti getur upplýst að ætlunin var að taka fyrir fleiri fyrirspurnir á þessum degi og hefði verið æskilegt, því að margar bíða. En það eru fjarvistir, bæði ráðherra og fyrirspyrjenda, sem valda því að ekki er hægt að taka fleiri. Það er auðvitað ekki gott mál, en svona er staðan.

Forseti. Fróðlegt væri að vita og sjálfsagt að forseti gefi upplýsingar um hvaða ráðherrar eru fjarri. Í hvaða erindum þeir eru og hvaða fyrirspurnum þeir gætu hafa verið að svara. 60–70, sagði hv. þm. Kristján Möller áðan, að fyrirspurnirnar væru að tölu sem bíða. Sumar þeirra, m.a. frá mér, eru frá því í október í fyrra, frá fyrsta mánuði þingsins og hefur ekki enn verið svarað. Þetta á við um munnlegar fyrirspurnir en til eru líka skriflegar fyrirspurnir sem ekki hefur verið svarað. Kannski eru ráðherrarnir að dunda við það á milli leikja í útlöndum að svara þeim. Þetta er aldeilis fráleit frammistaða af ráðherra hálfu á meðan það er þannig hér á þinginu, að í a.m.k. annarri þeirri nefnd sem ég sit í, menntamálanefnd, er verið að knýja menn mjög til verka. Þar hefur það gerst í dag og í gær að þrjú þingmál eru send til umsagnar og umsagnaraðilar eiga að fá viku til verksins til að umsagnir séu tilbúnar í tæka tíð fyrir nefndardaga, fimmtudaginn og föstudaginn í næstu viku, 8. og 9. febrúar. Þeir eiga að fá viku. Þetta eru flókin mál. Eitt þeirra er mál Kennaraháskólans. Annað er um grundvallarbreytingar á námsgagnagerð fyrir grunnskóla. Það þriðja er umdeilt frumvarp um æskulýðsmál sem var að vísu flutt í fyrra en komst þá ekki úr nefndinni. Það liggur svo á að afgreiða frumvörp þessara sömu ráðherra, sem ekki eru hér staddir, að það á að gefa fræðimönnum, rannsóknastofnunum, félagasamtökum o.s.frv. viku, eina viku til að skila umsögnum. Maður hlýtur að spyrja úr því að taka þarf svona mikið á á Alþingi Íslendinga, það er svona bráðnauðsynlegt að gera þetta fyrir vorið, af hverju eru þá ekki hæstv. ráðherrar hér að hjálpa til við þau verk? Af hverju eru þeir ekki að greiða fyrir þingstörfum í staðinn fyrir að vera í erindum sem sum hver að minnsta kosti virðast ekki mjög brýn? Ég verð að segja með mennta-, vísinda-, æskulýðs- og íþróttaráðherra, mér finnst alveg eðlilegt að hún sé viðstödd að einhverju leyti þegar miklir atburðir verða á sviði hennar erlendis. En ég sá ekki betur í leiknum í gær en að þar væri stödd líka hæstv. utanríkisráðherra, Valgerður Sverrisdóttir. 

Forseti vill taka fram að ég hef ekki í þessum stól núna upplýsingar um fjarveru ráðherra 

Virðulegi forseti. Það er oft þannig á mannamótum að þeir eru skammaðir sem eru mættir því að ekki er hægt að ná til þeirra sem ekki eru viðstaddir. Það á kannski við í þessu tilviki. Hér eru a.m.k. mættir tveir ráðherrar og mér skilst að sá hinn þriðji sé einhvers staðar í húsinu eða ínáanlegur þannig að þá vantar níu ráðherra ef ég hef þessa tölu rétta. Mér finnast það ekki vera miklar heimtur því að við erum að tala um að ráðherrum er skylt að svara fyrirspurnum. Þeim er skylt að vera hér og þeim er skylt að svara fyrirspurnum þingmanna. Miðað við þá áætlun sem liggur fyrir um starfslok þingsins eru u.þ.b. sex vikur eftir af þinginu og þar af er eitthvað af nefndadögum þannig að fyrirspurnadagar eru sennilega ekki margir í þessari áætlun, tveir til fjórir, einhvers staðar á þessu bili og um 70 fyrirspurnum er enn ósvarað, virðulegi forseti. Mér þætti ágætt, virðulegi forseti, ef við fengjum kannski einhverjar betri skýringar á þessum litlu heimtum hæstv. ráðherra en hér hafa komið fram og í annan stað að við yrðum upplýst um áætlaðan fjölda fyrirspurnadaga fram að starfslokum í vor. Ég held að það væri gott að þetta lægi fyrir því að það er alveg fráleitt að 1/4 ráðherra sé mættur þegar verið er að leggja fram fyrirspurnir, jafnvel þó að íþróttaáhuginn sé mikill.

Ég vil upplýsa það að eftir því sem næst verður komist eru fimm fyrirspurnadagar eftir og það er nauðsynlegt að nýta þá sem allra best.

Hæstv. forseti. Ég held að það sé rétt að samkvæmt upplýsingum frá skrifstofu bíði 56 fyrirspurnir munnlegs svars. Það var að sjálfsögðu ætlunin þegar vikuáætlun var gerð og þegar unnið var að því að skipuleggja dagskrá þessa fundar í dag að unnt yrði að taka mun fleiri fyrirspurnir til afgreiðslu hér og var eftir því leitað bæði hjá fyrirspyrjendum og ráðherrum hverjir ættu þess kost að vera viðstaddir. Niðurstaðan varð sú að ekki reyndist unnt að taka fleiri fyrirspurnir á dagskrá í dag. Eins og hæstv. forseti hefur getið um við umræðuna eru forföll bæði hjá ráðherrum og fyrirspyrjendum þannig að það verður auðvitað að hafa jafnvægi í þeirri umræðu. Það liggur fyrir að ráðherrum ber skylda til þess að svara fyrirspurnum og enginn deilir um að fyrir því er gert ráð í þingsköpum. Eftir því starfar auðvitað stjórn þingsins, að reyna að koma því í kring. Hins vegar er rétt að hafa það í huga líka, vegna ummæla sem hér féllu áðan um lélegar heimtur á ráðherrabekkjunum, að í fyrirspurnatíma er ekki mætingarskylda með sama hætti og á aðra þingfundi þannig að það er ekki venja að hér mæti aðrir ráðherrar en þeir sem eru komnir til þess að svara fyrirspurnum. Hins vegar mundi ég mælast til þess, vegna þess að forseti hefur gefið skýringar hér við umræðuna á því að ekki gefst kostur á að svara fleiri fyrirspurnum í dag, að við leyfðum þeim fyrirspurnum að komast að sem hér eru á dagskrá þannig að við getum þá einbeitt okkur að þeim. Athugasemdir eru komnar fram og ætti að vera óþarfi að framlengja umræðuna frekar að þessu leyti.

Hæstv. forseti. Það er ástæða til að brýna hæstv. forseta til þess að tryggja það að áferðin á þingstörfum fram á vor verði með þeim hætti að við getum staðið keik og talið hana vera okkur til sóma. Það er alveg ljóst að það er m.a. í verkahring hæstv. forseta að tryggja það að ríkisstjórnin setji fram einhvers konar forgangsröðun mála hérna fyrir vorið og það er ekki seinna vænna að sú forgangsröðun liggi fyrir. Það gerir hún ekki í dag þannig að það verður að tryggja það að þinginu sé stjórnað hérna með sæmilegri meðvitund um það hver áherslumál ríkisstjórnarinnar í þessum efnum munu verða en, eins og ég segi, það liggur ekki fyrir í dag. Síðan finnst mér líka mikilvægt að hæstv. forseti átti sig á því að ráðherrar draga hér lappirnar aftur og aftur í því að skila svörum við skriflegum fyrirspurnum. Skemmst er að minnast þeirrar rimmu sem hér stóð vegna Ríkisútvarpsmálsins fyrir skemmstu þegar hæstv. menntamálaráðherra dró fram úr hófi að koma með svar við brýnni fyrirspurn í því máli. Nú vill svo til að sú sem hér stendur á enn inni tvö skrifleg svör frá hæstv. menntamálaráðherra sem hún samkvæmt þingsköpum hefur 10 virka daga til að svara. Hér er um að ræða fyrirspurnir sem varða tónlistarskóla og tónlistarnám í landinu, fyrirspurnir sem lagðar voru fram og dreift var í sölum Alþingis 23. nóvember. Enn eru ekki komin svör. Það er í verkahring forseta Alþingis að halda utan um það að þingstörfin geti gengið með þeim hætti sem þingsköp gera ráð fyrir og í þessu tilliti þarf að brýna ráðherrana, og svipan sem við höfum á ráðherra hvað þetta varðar er forseti þingsins. Við sem hér tölum treystum því að þessum skilaboðum héðan verði komið til skila til þeirra ráðherra sem í hlut eiga, hér verði reynt að halda uppi þingstörfum af dampi og að það verði þá í verkahring ráðherranna, ekki síður en almennra þingmanna, að greiða fyrir þingstörfum.

Ég vil taka það fram að ég er þeirrar skoðunar að þingmenn og ráðherrar eigi að láta þingstörfin ganga fyrir en auðvitað geta verið önnur lögmæt skyldustörf. Að öllu jöfnu og ekki síst núna þegar fer að líða á þingið vil ég beina því til allra sem hér eiga sæti að láta þingið sitja fyrir. Varðandi fyrirspurnirnar er sjálfsagt mál að halda pressunni í því. Mér er það kunnugt frá því að ég sat í ríkisstjórn að skrifstofa þingsins hafði oft samband við ráðuneytin út af þessu einmitt. Það er sjálfsagt að gera það og taka við þeim ábendingum.

Virðulegi forseti. Vegna orða sem féllu hér áðan frá einum af þeim sem sitja í forsætisnefnd og gegna á stundum því starfi að stjórna hér fundum, hv. þm. Birgi Ármannssyni, vildi ég leiðrétta hann hvað það varðar að það er rétt að það er ekki mætingarskylda hjá þingmönnum í fyrirspurnatíma. Hins vegar átta ég mig ekki á því hvernig fyrirspurnatímar geta farið fram ef ráðherrar túlka þetta á þann veg að þeim sé ekki skylt að mæta, eins og mátti ráða af orðum hv. þingmanns. Ráðherrum er skylt að svara fyrirspurnum. Þess vegna finnast mér þær röksemdir sem hér hafa komið fram af hálfu þeirra sem hafa tekið til máls, röksemdir í þá veru að vegna fjarveru þingmanna hafi ekki verið hægt að koma að fleiri fyrirspurnum, mega sín lítils. Vel má vera að það sé ekki hægt en þá væri líka ágætt að við yrðum upplýst um það ef einhverjir ráðherrar hafa ekki komist á vettvang eða ekki þurft að koma vegna þess að fyrirspyrjendur voru ekki tiltækir á staðnum þegar átti að bera fyrirspurnirnar upp. Það væri ágætt að vita þetta því að það er mikilvægt í þessu samhengi að hér bendi ekki hver á annan. Við verðum einfaldlega að horfa á þá staðreynd að það er einungis 1/4 af ráðherranna mættur til þess að svara fyrirspurnum. Það er staðreynd og sú ásýnd þingsins er algerlega óásættanleg, virðulegi forseti.

Forseti. Árósasamningurinn er einn af merkilegustu alþjóðasamningum á okkar tímum. Hann sameinar mannréttindi og umhverfismál, leggur sérstaka áherslu á rétt almennings til heilbrigðs umhverfis, leggur áherslu á að tryggja verndun þess og að leiða verði í lög sjálfbæra þróun. Hann leggur áherslu á rétt almennings til þátttöku í ákvörðunum um umhverfismál, um aðgang hans að upplýsingum og réttlátri málsmeðferð. Saga þessa máls hér á landi er einkennileg og lýsir undarlegum ágreiningi eða a.m.k. töfum innan stjórnkerfisins og að því er virðist milli stjórnarflokkanna. Það er kunnara en frá þurfi að segja þeim sem eitthvað hafa fylgst með að nú eru sex ár síðan þáverandi utanríkisráðherra, Halldór Ásgrímsson, lagði fram frumvarp um staðfestingu Árósasamningsins, sem gerður var 1998 og við skrifuðum undir þá, og það kom fram að að mati umhverfisráðuneytisins kallaði fullgilding samningsins ekki á neinar lagabreytingar hér á landi. Þessu var svo breytt í október sama ár, 2001, í ljósi álits réttarfarsnefndar á málinu að svo væri ekki. Utanríkisráðuneytið átti þá að halda áfram athugunum og hafa samráð við umhverfisráðuneytið og dóms- og kirkjumálaráðuneytið samkvæmt því sem sami Halldór Ásgrímsson sagði í svari við fyrirspurn Ólafar Guðnýjar Valdimarsdóttur, þáverandi hv. þingmanns, um þetta. Sama ár í desember var málið komið í athugun hjá þessum ráðuneytum öllum, þrjú ráðuneyti höfðu þetta mál til athugunar. Málið var enn til athugunar í utanríkisráðuneytinu 2. febrúar árið 2002 og kæmi í ljós á næstu vikum hver afdrif þess yrðu. Ári og átta dögum síðar sagði þáverandi utanríkisráðherra að samningurinn biði væntanlega umfjöllunar næstu ríkisstjórnar sem tæki við völdum eftir kosningar. Það var 2003 en umhverfisráðherra nýrrar ríkisstjórnar vatt sér ekki í það fyrr en í febrúar 2005 að skipa nefnd frá öllum ráðuneytum sem áttu að kanna málið. Nokkrum sinnum hefur verið spurt um árangur þeirrar nefndar og í síðasta svari umhverfisráðherra, sem var sá sem sat á undan þeim sem nú er og séu þeir allir hæstvirtir, kom fram að árangurs væri að vænta að loknu sumri 2006, sem er liðið fyrir nokkru, og þá yrði árangur þessa nefndarstarfs tryggður. Nú bíð ég eftir því, forseti, að hinn ágæti núverandi hæstv. umhverfisráðherra skýri okkur frá því að þessi nefnd hafi lokið störfum og að nú verði flutt frumvarp um staðfestingu þessa samnings.

Herra forseti. Hv. þm. Mörður Árnason spyr mig hvað líði störfum nefndar sem umhverfisráðherra hafi skipað í febrúar 2005 til að gera úttekt á þeim lagabreytingum sem fullgilding Árósasamningsins frá 1998 hefur í för með sér. Því er til að svara að nefnd sem var falið það verkefni að fara yfir ákvæði Árósasamningsins, frá 25. júní 1988, um aðgang að upplýsingum, þátttöku almennings í ákvarðanatöku og aðgang að réttlátri málsmeðferð í umhverfismálum skilaði skýrslu sinni til umhverfisráðherra í lok september sl. eða nánar tiltekið 28 september. Nefnd þessi var skipuð af þáverandi umhverfisráðherra, Sigríði Önnu Þórðardóttur, á grundvelli ákvörðunar ríkisstjórnarinnar frá því í nóvember 2004. Í nefndinni áttu sæti auk fulltrúa umhverfisráðuneytisins, fulltrúar sjávarútvegsráðuneytis, landbúnaðarráðuneytis, iðnaðar- og viðskiptaráðuneytis, dóms- og kirkjumálaráðuneytis og utanríkisráðuneytis. Hef ég þá talið upp þau ráðuneyti sem áttu fulltrúa í nefndinni. Hlutverk þessarar nefndar var að greina efni Árósasamningins, m.a. hvaða opinberar leyfisveitingar falla undir samninginn samkvæmt gildissviði hans. Þá var nefndinni ætlað að fara yfir hvaða breytingar þurfi að gera á lögum ef Ísland fullgildir Árósasamninginn. Nefndinni var að þessu sinni ekki falið að gera tillögur að lagafrumvörpum heldur meta hvaða skuldbindingar fullgilding Árósasamningsins mundi kalla yfir íslensk stjórnvöld. Ekki hefur verið tekin afstaða til þessarar skýrslu en hún hefur hins vegar hefur verið kynnt í ríkisstjórninni. Sú nefnd sem hér hefur verið margnefnd gerði ítarlega greiningu á því hvaða ákvæði íslenskra laga ákvæði Árósasamningsins gætu haft áhrif á. Fulltrúar þeirra ráðuneyta sem áttu sæti í nefndinni fóru í þessu skyni yfir alla þá löggjöf sem heyrir undir ráðuneyti þeirra og auk þess leitaði nefndin eftir upplýsingum frá samgönguráðuneytinu og forsætisráðuneytinu. Hvað varðar fyrstu tvær stoðir Árósasamningsins sem varða aðgang að upplýsingum um umhverfismál og rétt til þátttöku í ákvörðunum um umhverfismál, þá er það niðurstaða nefndarinnar að lög um upplýsingarétt um umhverfismál, nr. 23/2006, lög um mat á umhverfisáhrifum, nr. 106/2000, ásamt síðari breytingum, og lög um umhverfismat áætlana, nr. 105/2006, kveði með fullnægjandi hætti á um þau réttindi og uppfylli því kröfur samningsins að því leyti. Hvað varðar þriðju stoð Árósasamningsins sem fjallar um svonefndan aðgang að réttlátri málsmeðferð í umhverfismálum þá er það niðurstaða nefndarinnar að íslensk lög uppfylli að meginstefnu til ekki kröfur samningsins og því þurfi að gera breytingar á lögum komi til fullgildingar hans. Það skal þó tekið fram að framkvæmdarleyfi sveitarstjórna vegna matsskyldra framkvæmda uppfylla kröfur Árósasamningsins að þessu leyti eftir breytingar sem gerðar voru á lögum um mat á umhverfisáhrifum vorið 2005. Samkvæmt samningnum skal almenningur sem málið varðar, eins og segir í samningnum, hafa aðgang að endurskoðunarleið fyrir dómstólum eða óháðum úrskurðaraðilum innan stjórnsýslunnar vegna útgáfu leyfa til framkvæmda sem haft geta umtalsverð umhverfisáhrif eða ef stjórnvald vanrækir að krefjast leyfis fyrir tiltekinni starfsemi þrátt fyrir lagaskyldu þar um. Leyfi vegna framkvæmda sem kunna að hafa í för með sér umtalsverð umhverfisáhrif falla undir lög um mat á umhverfisáhrifum og heyra undir iðnaðarráðuneyti, landbúnaðarráðuneyti, sjávarútvegsráðuneyti, forsætisráðuneyti og umhverfisráðuneyti. Umhverfisverndarsamtök sem uppfylla skilyrði samkvæmt landsrétti skulu ávallt teljast falla undir hugtakið almenningur sem málið varðar og njóta þannig kæruréttar samkvæmt samningnum án þess að þurfa að sýna fram á lögvarða hagsmuni. Að mati nefndarinnar kallar fullgilding Árósasamningsins á eftirfarandi breytingar á íslenskum lögum: Tryggja þarf að unnt sé að leggja ákvarðanir um útgáfu leyfa vegna matsskyldra framkvæmda fyrir dómstóla eða óháða úrskurðaraðila til endurskoðunar og að umhverfisverndarsamtök geti átt aðild að slíkum málum. Í því sambandi er unnt að velja á milli tveggja leiða, annars vegar stjórnsýsluleiðar og hins vegar dómstólaleiðar. Jafnframt þyrfti að breyta ákvæðum um aðild að kröfu um lögbann þannig að umhverfiverndarsamtök geti átt aðild að slíkri kröfu. Enn fremur þyrfti að huga að sérákvæðum um skilyrði lögbannstryggingar í málum vegna leyfisveitingar fyrir matsskyldar framkvæmdir þannig að hún væri felld niður eða fjárhæð þeirra skyldutakmarka.

Hæstv. forseti. Þetta er hið versta mál fyrir ríkisstjórnina því að hún hefur gerst sek um ákveðið sleifarlag í þessum efnum sem hv. þm. Mörður Árnason lýsti í ræðu sinni. Ég held að krafan til hæstv. umhverfisráðherra sé auðvitað sú að hún opinberi þá skýrslu sem við erum að heyra núna að búið sé að kynna í ríkisstjórninni, skýrslu nefndar sem hóf störf í febrúar 2005. Í öðru lagi ber að geta þess við þessa umræðu að ríkisstjórnin hefur meðvitað á undanförnum árum þrengt rétt fólks til að gera athugasemdir við stjórnsýsluna, þ.e. þrengt aðkomu fólks og girt fyrir möguleika einstaklinga á því að eiga aðild að málum. Búið er að þrengja skilyrði til gjafsóknar fyrir einstaklinga sem eru beinlínis sett til að koma í veg fyrir að einstaklingar geti höfðað mál gegn stjórnvöldum í erfiðum umhverfisverndarmálum. Sama má segja um þessa skilgreiningu á umhverfsverndarsamtökum sem hefur verið mótmælt. 

Forseti. Í ljós kemur að nefndin lauk störfum nógu snemma til að skila áliti sínu 28. september árið 2006 áður en þing kom saman. Ég man ekki hvenær fyrirspurn minni var útbýtt í þinginu, ég hygg að að hafi verið í síðari hluta október og umhverfisráðherra var reiðubúinn að svara henni, reyndar ekki í dag heldur fyrir viku þegar ég átti óhægt með að hlýða á svarið. Mér þykir sem, eigum við ekki að orða það kurteislega, hæstv. ráðherra hafi kannski ekki legið mikið á að svara þessari fyrirspurn eða gera uppvíst um niðurstöðu nefndarinnar. Um skýrsluna vil ég segja að ég fer fram á það við hæstv. umhverfisráðherra að hún afhendi mér skýrsluna og reikna með því að hún liggi í hólfinu mínu á neðri hæðinni fyrir vikulokin. Skýrslan virðist vera hin merkasta og það sem við höfum fengið að heyra úr henni boðar auðvitað merkilegar réttarbætur, miklar réttarbætur fyrir almenning í umhverfismálum á Íslandi. Lokaspurningin er auðvitað sú: Hvernig líður undirbúningi lagabreytinganna og hvenær væntir hæstv. umhverfisráðherra þess að annað frumvarp komi frá utanríkisráðherra, eins og árið 2001, um staðfestingu Árósasamningsins?

Herra forseti. Hvað varðar aðgang að þeirri skýrslu sem skilað var til umhverfisráðherra 28. september sl. þá veit ég ekki betur en að hún liggi inni á heimasíðu ráðuneytisins. Því fer fjarri að þessari skýrslu eða vitneskju um hana eða hvað hún inniheldur hafi verið haldið frá einum eða neinum sem sýnir því máli áhuga. Það er rétt að halda til haga niðurstöðu þessarar skýrslu. Hlutverk nefndarinnar var að greina efnið og jafnframt hvaða opinberar leyfisveitingar falla undir Árósasamninginn. Það er listað upp og flokkað eftir ráðuneytum. Fljótlega eftir að skýrslan kom út var hún kynnt í ríkisstjórninni. Í nefndinni sátu fulltrúar þeirra ráðuneyta sem ég hef þegar talið upp og það er eðlilegt að á vettvangi hvers og eins þeirra ráðuneyta sé málið skoðað nánar út frá verksviði þess. Eins og ég gat um í upphafi var meginniðurstaða nefndarinnar sú varðandi fyrstu tvær stoðir Árósasamningsins, sem varða aðgang að upplýsingum um umhverfismál og réttinn til að taka þátt í ákvarðanatöku, að kveðið sé á fullnægjandi hátt á um réttindi og skyldur sem að þessum tveimur stoðum lúta. Það er einungis þriðja stoðin sem stendur út af borðinu. Er til athugunar í viðkomandi ráðuneytum og umhverfisráðuneytinu hvora leiðina sé vert að fara, annars vegar stjórnsýsluleiðina en í henni felst að breyta þarf ákvæðum þeirra laga sem skýrslan telur upp og heyra undir þau ráðuneyti sem ég hef þegar talið upp, eða dómstólaleiðina sem er hin leiðin sem nefndin 

Forseti. Ég fer fram á það að forseti rannsaki hvernig á því stendur að fyrirspurn um störf nefndar sem lögð er fram í október er ekki svarað fyrr en í janúar. Við skulum segja um miðjan janúar til að taka tillit til þess að vika leið frá því að hæstv. umhverfisráðherra var tilbúin með svarið og þangað til hún svaraði en þannig stóð á að nefndin hafði þegar lokið störfum þegar fyrirspurnin var lögð fram. Ég tel að forseti þurfi að kanna hvort um sé að ræða einhver vandræði í starfsemi ráðuneytisins, hjá skrifstofu ráðherra eða hvort um það sé að ræða að ráðherra hafi ekki getað verið viðstödd þá miðvikudaga sem um er að ræða frá því í október og til janúarmánaðar þess sem nú er að ljúka. Eða er einhver önnur ástæða? Mér finnst satt að segja að hér sé komið dæmi um mikinn vandræðagang af því tagi sem við ræddum áðan í umræðu um fundarstjórn forseta. Mér finnst alveg fráleitt að hæstv. umhverfisráðherra skuli ekki hafa getað svarað þessu fyrr þegar nefndin hafði lokið störfum áður en fyrirspurnin er sett fram.

Forseti mun taka þessa beiðni þingmannsins til skoðunar.

Herra forseti. Ég ætla að bera upp spurningu til hæstv. umhverfisráðherra sem hljóðar svo: Hvað líður endurskoðun reglna um aflífun og flutning búfjár sem eru frá árunum 1957 og 1958? Þess ber að geta að það er ekki mikil endurnýjun í gerð þessara reglna vegna þess að reglurnar frá árinu 1957 sem eru gefnar út af menntamálaráðherra tóku við af reglum frá árinu 1923 en við sitjum hér uppi með reglur sem eru að stofni til frá árinu 1957. Það er alveg með ólíkindum, sérstaklega þegar gripið er niður í 2. gr. þessara reglna sem segir að alifugla skuli deyða með því að hálshöggva þá með beittri öxi eða með skotvopni. Þetta eru reglurnar. Ég er alveg gáttaður á þessu, sérstaklega í ljósi þess að það er búið að beina fyrirspurnum til hæstv. landbúnaðarráðherra varðandi þetta efni, hvort endurskoðun fari fram á þessum reglum og hvað tefji. Mér finnst að það þurfi að koma fram því að það er ekki hægt að búa við þetta öllu lengur. En hæstv. landbúnaðarráðherra var af einhverjum framsóknarmanni sem ég man ekki hvað heitir sagður vera svona eins og landvættur. Mér finnst hann vera miklu frekar reglugerðavættur. Það virðist eins og hann sé að vernda reglugerðir. Einhvern tíma var þeim hraða sem er á vinnunni í landbúnaðarráðuneytinu líkt við hraða snigilsins, en þetta er orðinn hraði steingervingsins. Það er alveg með ólíkindum en þetta er alvörumál, herra forseti, vegna þess að það er búið að fækka sláturhúsum um allt land og sauðfé er keyrt um langan veg, af öllum Vestfjörðum og jafnvel úr Breiðdalsvík í Skagafjörðinn. Reglurnar eru frá 1958. Það er ekki hægt að búa við þetta. Í umræðum á Alþingi fyrir um þremur árum sagði hæstv. landbúnaðarráðherra að það væri gott samstarf við þáverandi umhverfisráðherra. Mig langar að spyrja nú þá sem gegnir starfinu hvort samstarfið sé orðið eitthvað verra. Þessar reglur heyra undir hæstv. umhverfisráðherra en augljóst er að ráðherrarnir eiga að hafa eitthvert samstarf um þennan málaflokk, dýraverndina, og nú er það svo að sú sem gegnir starfi umhverfisráðherra hefur gefið sig út fyrir að vera mikill hvalavinur, ef ég skil hana rétt, og ég spyr þá hvort sauðfé njóti ekki sömu náðar fyrir augum hæstv. ráðherra og hvalirnir sem hún lýsti yfir á haustdögum að hún hefði vissar efasemdir um að ætti að drepa. Mér finnst með ólíkindum að 

Herra forseti. Hv. þm. Sigurjón Þórðarson spyr hvað líði endurskoðun reglna um aflífun og flutning búfjár. Önnur reglugerðin er frá árinu 1957 en hin 1958. Það er unnið á vegum umhverfisráðuneytisins að endurskoðun þessara tveggja reglugerða og það var stofnuð nefnd til að vinna að þeirri endurskoðun. Ég tek undir með hv. þingmanni að þessar reglugerðir eru taldar bæði úreltar og ekki í takt við tímann og við endurskoðunina var gert ráð fyrir að tekið yrði mið af annars vegar reynslu liðinna ára og hliðstæðum reglum í löndum Evrópusambandsins hins vegar. Í nefndinni sitja auk fulltrúa umhverfisráðuneytisins fulltrúar tilnefndir af Umhverfisstofnun og síðan fulltrúar úr því ráðuneyti sem hv. þm. Sigurjón Þórðarson, fyrirspyrjandi, nefndi hér öðrum fremur sem er landbúnaðarráðuneytið. Nefndin hefur lokið vinnu við endurskoðun annarrar reglugerðarinnar, þeirrar sem er frá 1957 og er um slátrun búfjár. Nefndin tók í störfum sínum mið af reynslu liðinna ára og hliðstæðum reglum Evrópusambandsins eins og var markmiðið með starfinu. Nefndin hefur sent drög að þessari reglugerð til umsagnar til um þriggja tuga aðila og hefur fengið viðbrögð frá þeim aðilum. Í þessari nefnd áttu sér stað miklar umræður um eftirlit með framfylgd reglugerðarinnar svo og um þvingunarúrræði og viðurlög. Þetta var helst og mest rætt innan nefndarinnar. Einnig hefur verið rætt sérstaklega um hvernig æskilegt væri að skipta verkum milli umhverfisráðuneytisins og landbúnaðarráðuneytisins hvað þetta varðar. Viðræður hafa átt sér stað milli þessara tveggja ráðuneyta og það má segja að niðurstöðu úr þeim viðræðum sé að vænta fljótlega. Það er ljóst að ef breyta á verkaskiptingu milli þessara tveggja ráðuneyta hvað þessar reglugerðir varðar þarf líka að ráðast í breytingu á lögum um dýravernd sem eru frá 1994. Nefndin vinnur enn að endurskoðun hinnar reglugerðarinnar um meðferð búfjár við rekstur og flutning með vögnum, skipum og flugvélum og sú vinna er langt komin, það er reglugerðin frá 1958, og nefndin hefur í vinnu sinni tekið mið af reglum Evrópusambandsins um velferð dýra í flutningum. Nefndin gerir ráð fyrir að senda drög að reglugerð á næstu vikum til fjölda hagsmunaaðila til umsagnar og það er áætlað að þessi nefnd ljúki síðan endanlega störfum sínum á næstu vikum.

Hæstv. forseti. Það er aldeilis tímabært að vekja máls á þeim reglum sem kastljósinu hefur hér verið beint að. Mig langar bara í þessu sambandi til að minna hæstv. umhverfisráðherra á að Umhverfisstofnun hefur oftar en einu sinni undanfarin ár gert athugasemd við það við þingmenn í starfi þingnefnda þegar fjárlög hafa farið hér í gegn að það skorti fjármuni í þennan málaflokk, dýraverndina. Hæstv. ráðherra umhverfismála hefur þarna ákveðnum skyldum að gegna, að standa vörð um þennan málaflokk, velferð búfjár og meðferð þess. Það verður að segja hæstv. ráðherra það til hróss að hún hefur nefnt þennan málaflokk en það sýnir þetta dæmi svo að ekki verður um villst að þarna er verulega mikið verk sem þarf að vinna og hæstv. ráðherra þarf að bretta upp ermarnar og sjá til þess að þeir 

Hæstv. forseti. Ég fagna því að í gangi skuli vera vinna við það að endurskoða þessar reglur en ég vil ekki láta hjá líða að hvetja til þess að í þeim verði tekið tillit til heilbrigðis sláturfjár og að vandlega verði skoðaðir flutningar sláturfjár á milli hólfa vegna sauðfjárveikivarna. Það er veruleg áhætta fólgin í þessum flutningum eins og þeir hafa verið framkvæmdir á undanförnum árum. Auk þess eru girðingar sem eru milli þessara hólfa vanræktar og ég tel að þetta sé mál sem menn þurfi að horfa á í samhengi líka fyrir utan auðvitað meðferð þessara skepna sem hér um ræðir. Það er ekki hægt að skilja við þetta mál öðruvísi en að menn hafi farið yfir það í samhengi.

Herra forseti. Ég held að öllum ætti að vera ljóst að þetta er mál sem á að leysa en ekki velta á undan sér. Þetta er einmitt mál sem menn hafa velt á undan sér vegna þess að ráðuneytin deila um það hvorum megin hryggjar það eigi að liggja, hvort landbúnaðarráðherra eigi að hafa þennan málaflokk eða hæstv. umhverfisráðherra sem við erum að spyrja út úr. Þetta sýnir hvað þessi ríkisstjórn er gamaldags, að láta svona mál þvælast ár eftir ár og þingmenn koma hér ár eftir ár - eða reyndar eru þrjú ár síðan - og spyrja út í sömu málin. Og ekkert gerist. Þetta er stórfurðulegt. Ríkisstjórnin ber þunga ábyrgð á þessum málaflokki vegna þess að eins og ég minntist á hefur hún unnið skipulega að því að fækka sláturhúsum með því að nota einhverja ríkishagræðingu þar sem sláturhúsum er jafnvel lokað í heilu landsfjórðungunum, svo sem á Vestfjörðum, og síðan eru þau fjölmörg í Norðvesturkjördæmi þaðan sem ég kem. Það er alveg stórundarlegt að horfa upp á þetta. Ég vona sannarlega að hæstv. umhverfisráðherra láti verkin tala í þetta skiptið þótt ég efist um það, því miður. Það er alveg stórundarlegt, ef maður bara horfir á sögu þessa máls, að ekki skuli vera hægt að leysa svona einföld mál. Báðir þessir ráðherrar sem þessi málaflokkur heyrir undir tilheyra sama flokknum en samt sem áður reynir hvort um sig að toga þetta litla mál til sín, hvoru megin eftirlitið eigi að vera. Ég vona svo sannarlega að hæstv. ráðherra gangi frá þessu máli.

Herra forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda Sigurjóni Þórðarsyni fyrir þessa ágætu fyrirspurn og jafnframt hv. þm. Jóhanni Ársælssyni fyrir ábendingu hans inn í umræðuna. Ég vil þó halda því til haga vegna orða hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur að það er ekki vegna skorts á fjármunum sem endurskoðun þessara reglugerða hefur ekki tekist. Ég hef ekki enn orðið vör við að menn bæru fyrir sig skort á fjármunum inn í þennan málaflokk, dýravernd, ekki frekar en annað sem menn tala um að þeir gætu notað meira fjármagn í. Það er þó sjálfsagt að huga að því hvar það er statt ef sú er raunin. Það hljómar einkennilega að heyra hér nefndar reglugerðir sem eru gott eldri en meðalaldur þingmanna í þessum sal er, tel ég alltént, og reglugerðir sem eiga rætur sínar að rekja til 1957 og 1958 hljóma mjög sérkennilega miðað við hraða lagaþróunarinnar og fjölda reglugerða. Varðandi þó það sem hv. fyrirspyrjandi nefndi hér varðandi fækkun sláturhúsa vegna hagræðingar er ljóst að við þurfum í öllum tilvikum að koma því þannig fyrir að forsvaranlega sé að málum staðið í þessum málaflokki en jafnframt að reglurnar séu ekki svo flóknar að það leiði til hækkunar matarverðs. Það er ákveðið bil þarna á milli og við þurfum að finna það skynsamlega fyrirkomulag sem tryggir okkur hvort tveggja, að eftirlitið, dýraverndin, sé fullnægjandi og jafnframt að það skili sér ekki í hærra verði til neytenda.

Virðulegur forseti. Það hefði einhvern tíma þurft að segja okkur Íslendingum það tvisvar að hlýindi yrðu okkar helsta áhyggjuefni en þannig er það nú á tímum. Stærsta verkefni alþjóðasamfélagsins, sú mesta ógn sem við stöndum frammi fyrir er hin hnattræna hlýnun og þess vegna hafa menn verið að leita ráða sameiginlega og á alþjóðavettvangi og hver í sínu landi til að fást við það verkefni og leita lausna sem gætu dregið úr þeirri miklu mengun sem hefur stórfelld neikvæð áhrif fyrir heimsbyggðina alla og er nú svo komið að þrátt fyrir að ýmsar efasemdaraddir hafi, fyrir ekki mörgum árum, hljómað um hina hnattrænu hlýnun þá eru þær efasemdaraddir nú allar hljóðnaðar og almennt viðurkennt að loftslagsbreytingarnar í heiminum eru eitthvert mest aðkallandi og brýnasta viðfangsefni okkar. Þróaðar þjóðir, samstarfsþjóðir okkar hafa hver af annarri markað sér stefnu í þeim efnum og við höfum líka gert alþjóðlegan samning, Kyoto-samninginn sem lýtur að loftslagsmálum á tímabilinu 2008–2012. En þjóðir eins og Norðmenn og Svíar, ríkjasambönd eins og Evrópusambandið, ríki eins og Kalifornía og flest ríki að ég held á Vesturlöndum nú orðið, hafa sett sér stefnu í loftslagsmálum og markmið um það hvernig þær hyggist draga úr loftslagsmengun á komandi árum og áratugum. Þess vegna er eðlilegt að spurt sé hver sé stefna ríkisstjórnar Íslands í loftslagsmálum, hvaða markmið ríkisstjórnin hefur sett sér um að draga úr loftslagsmengun á næstu árum og áratugum. Ég hef þannig bent á að í Kaliforníu hefur ríkisstjórinn, Arnold Schwarzenegger, sett að markmiði að þar verði dregið úr mengun um 50% fyrir árið 2050. Evrópusambandið hefur nýverið gefið það út að það hyggist draga úr mengun um 20% fyrir árið 2020 og sé tilbúið til að ráðast í 30% samdrátt ef önnur iðnríki koma með. Það er þess vegna eðlilegt að hæstv. umhverfisráðherra sé spurður hver sé afstaða ríkisstjórnar Íslands til þeirrar yfirlýsingar Evrópusambandsins og hvort Ísland sé tilbúið til að ganga jafnlangt í því að draga úr mengun og Evrópusambandið hefur lagt til. Sömuleiðis er eðlilegt að spyrja ráðherrann hvernig hann hyggist tryggja að mengun hér, eftir 2008–2012 vegna íslenska ákvæðisins, fari ekki yfir 1,6 milljón tonna að meðaltali en samkvæmt fyrirliggjandi stóriðjuáformum virðist það vera að mengun þá um áramótin verði komin fram úr þeim heimildum sem gilda á því tímabili. 

Herra forseti. Hv. þm. Helgi Hjörvar spyr mig um loftslagsmál og hann spyr stórt, hver sé stefna ríkisstjórnarinnar í loftslagsmálum. Meðal almennra orða er rétt að taka undir það með hv. þingmanni að flestar efasemdaraddir hafa þagnað og æ fleiri viðurkenna að loftslagsbreytingar af manna völdum sé hnattrænn vandi sem við leysum aðeins með sameiginlegu átaki ríkja heims og Ísland vinnur með öðrum ríkjum að því að draga úr loftslagsbreytingum innan ramma loftslagssamnings Sameinuðu þjóðanna og Kyoto-bókunarinnar. Stefnumörkun ríkisstjórnar Íslands um ráðstafanir til að standa við skuldbindingar loftslagssamnings Sameinuðu þjóðanna og Kyoto-bókunarinnar var samþykkt í ríkisstjórn árið 2002 og er sú stefna sem stjórnvöld enn þá vinna eftir. Þessi stefnumörkun var m.a. kynnt hér í tengslum við staðfestingu Kyoto-bókunarinnar. En íslensk stjórnvöld hafa einnig lagt fram sjónarmið í upphafi nýrra samningaviðræðna um bætta framkvæmd loftslagssamningsins og framhald og endurskoðun Kyoto-bókunarinnar. Þar kemur m.a. fram að Ísland telur alþjóðlega samvinnu nauðsynlega til að takast á við loftslagsvandann og að þróuð ríki eigi áfram að vera leiðandi í þeirri baráttu en þá hljóti einnig að þurfa að horfa til og skoða leiðir til að beina efnahagsþróun ört vaxandi þróunarríkja inn á loftslagsvænni brautir. Meðal þessara sjónarmiða Íslendinga er líka að það eigi að leita leiða til að auka ábyrgð fyrirtækja og atvinnulífsins til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda og það segir sig sjálft að slíkt er nauðsynlegt í heimi hnattvæðingar. En auk þessa eru upplýsingar um stefnumörkun Íslands og framkvæmd á ákvæðum loftslagssamningsins að finna í nýjustu skýrslu Íslands til skrifstofu samningsins sem var skilað fyrr á þessu ári og ég hef gert ráðstafanir til þess að fyrirspyrjandi fái öll þessi gögn í hendur og að þau verði þingheimi aðgengileg. Stefna ríkisstjórnarinnar í loftslagsmálum er skýr og skjalfest og aðgengileg þeim sem vilja kynna sér hana en mér sýnist ég hafa tíma, herra forseti, til að nýta þetta tækifæri til að fjalla aðeins nánar um framkvæmd stefnunnar til að gefa hv. þingmanni heldur fyllra svar og um leið finnst mér rétt að upplýsa að samráðsnefnd átta ráðuneyta í loftslagsmálum er nú að leggja lokahönd á uppfærða stefnu sem fer síðan fyrir ríkisstjórn. Þessi nýja stefna er framhald stefnunnar frá 2002 og fer því vel á því að stikla á stóru varðandi framkvæmd hennar nú og kynna svo nýju stefnuna sem ég vona að verði innan skamms. Það má segja að flestir þættir loftslagsstefnunnar frá 2002 hafi komið til framkvæmda með einhverjum hætti og ég ætla að nefna nokkur atriði í því samhengi. Í fyrsta lagi nýtt olíugjaldskerfi sem kom til framkvæmda í júlí 2005 og sú löggjöf breytti fyrirkomulagi við skattlagningu á dísilolíu og á að leiða til þess að hlutur lítilla dísilbifreiða í bílaflotanum mun aukast og þannig draga úr losun gróðurhúsalofttegunda í umferðinni. Nýjar tölur benda til þess að þetta sé að gerast. Vörugjöld hafa verið felld niður af loftslagsvænum ökutækjum, svo sem rafbílum og vetnisbílum, og lækkuð á svokölluðum tvíorkubílum eða tvinnbílum. Í loftslagsstefnunni eru sett mjög ströng viðmiðunarmörk um losun flúorkolefna frá álverum sem eru innan við þriðjungur af meðallosun þessara efna á heimsvísu, miðað við framleitt tonn á áli. Bæði álverin sem nú starfa á Íslandi hafa náð þeim viðmiðunarmörkum og ef orkuþátturinn er tekinn með þá er óhætt að fullyrða að losun gróðurhúsalofttegunda og tonn af framleiddu áli á Íslandi er með því allægsta sem þekkist í heimi ef ekki hið lægsta. Þá vil ég nefna sérstakt átak stjórnvalda um aukna bindingu kolefnis úr andrúmslofti með landgræðslu og skógrækt sem tókst vel. Það hefur tekist vel og hefur skilað sér í aukinni bindingu og jafnframt skilað sér í betri vísindalegri þekkingu á bindingaraðferðum. Í þessu samhengi má líka nefna aðgerðir eins og söfnun og notkun metangass á vegum Sorpu og stuðning stjórnvalda við verkefni á sviði vetnistækni. Það má segja að stefna Íslands og framkvæmd hennar sé vel kynnt á alþjóðavettvangi og alþjóðasamtök hafa séð ástæðu til að veita Íslandi viðurkenningu fyrir árangur í loftslagsmálum. Á ellefta aðildarríkjaþingi samningsins í Montreal árið 2005 var Ísland eitt af þremur ríkjum sem var veitt viðurkenning af samtökunum The Climate Group og það var einkum fyrir þrjú atriði: hátt hlutfall endurnýjanlegra orkulinda í orkubúskapnum, átak til að binda kolefni með landgræðslu og skógrækt og loks fyrir nýsköpunarverkefni á sviði vetnistækni.

Hæstv. forseti. Það er alveg ljóst hver stefna núverandi ríkisstjórnar í loftslagsmálum er. Hún er í öllu falli allt annað en tryggja að það verði dregið úr losun gróðurhúsalofttegunda á Íslandi. Hún fjallar öll um það að gera einhverjar tæknilegar úrlausnir, finna einhverjar tæknilegar úrlausnir fyrir samgöngurnar eins og auka hlut dísilbíla í umferðinni, eins og að binda CO 2 í skógi og annað slíkt en þessa ríkisstjórn vantar áætlun um það á hvern hátt eigi að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Ríkisstjórnin er að gera eitthvað allt annað. Hún er að tryggja að hér sé komið upp álbræðslu og er komin svo langt fram úr skuldbindingum okkar varðandi Kyoto-sáttmálann árið 2012 að það er öruggt að þangað þarf að sækja gríðarlegar umframheimildir og um það hefur hæstv. fyrrverandi forsætisráðherra Halldór Ásgrímsson gefið yfirlýsingar hér og ég heyri ekki á hæstv. umhverfisráðherra að sú stefna hafi eitthvað breyst.

Hæstv. forseti. Hæstv. umhverfisráðherra forðaðist að tala um raunverulega aðalmálið. Það eru ákvarðanir ríkisstjórnarinnar og stefnan, sem í framkvæmd felst í því að vísa því til sveitarfélaganna í landinu hvort hér verði byggðar nýjar álbræðslur. Nú er að fara fram kosning í Hafnarfirði um það hvort eigi að byggja upp álbræðslu þar. Sveitarfélagið á Reykjanesi hefur tekið ákvörðun um að það eigi að byggja álbræðslu þar. Það eru engin tæki í höndum stjórnvalda til að stjórna því eins er, hvort af þessum bræðslum verður eða þeirri þriðju, norður í landi. Er þetta ekki stefnan í raun og veru? Ég held að það sé ekki hægt að orða hana betur en þetta. Hún er fólgin í því að vísa því til Hafnarfjarðar en ekki taka ákvörðun um það á Alþingi hvernig eigi að framkvæma hana.

Forseti. Hæstv. umhverfisráðherra bíða tvær fyrirspurnir frá þeim sem hér stendur um það hvernig eigi að halda sig við íslenska ákvæðið svokallaða í ljósi þeirra áforma sem nú eru uppi og lýsa auðvitað best stefnu ríkisstjórnarinnar í loftslagsmálum. Nú eru fjögur álver í pípunum og hæstv. umhverfisráðherra ræddi ekki um eitt einasta þeirra áðan eða það hvað þau losa mikið. Annað gott dæmi um loftslagsstefnu ríkisstjórnarinnar er kannski sú frétt í blöðum í dag að vetnisstrætóarnir sem keyrt hafa um götur Reykjavíkur séu nú á leiðinni á safn.

Herra forseti. Mig langar að koma örlítið inn í þessa umræðu. Ég vil byrja á því að þakka fyrirspyrjanda Helga Hjörvar fyrir þessa fyrirspurn og jafnframt vil ég þakka umhverfisráðherra fyrir innlegg hennar í umræðuna, mér finnst það vera við hæfi sem hér hefur komið fram. Mér finnst hins vegar umræðan ekki vera nóg á hnattrænum nótum. Við erum nefnilega ekki þau einu sem um þessi mál fjöllum. Við áttum þess kost að vera seinni partinn á mánudaginn á lítilli ráðstefnu á vegum Norðurlandaráðs þar sem var verið að ræða vandamálið í nágrannalöndunum okkar, þar nota menn eldsneyti svo sem kol, gas, olíu og eru að fara að byggja upp kjarnorkuver til að fullnægja orkuþörf sinni. Mér finnst að við eigum að líta það sem hér er verið að gera svolítið jákvæðum augum og þær aðstæður sem hér eru og hvernig við getum haldið áfram að nota náttúruauðlindir okkar til að byggja upp þetta land.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. umhverfisráðherra fyrir svörin eins langt og þau og stefnan nær, þ.e. til 2012. En það er auðvitað allt of skammt í málefni eins og loftslagsmálum. En það er fagnaðarefni að það sé unnið að mótun langtímastefnu ríkisstjórnarinnar. En hæstv. umhverfisráðherra verður að svara lykilspurningunum í þessu stærsta máli sem heimurinn glímir við. Evrópa hefur lýst því yfir að hún sé tilbúin til að ráðast í 20–30% samdrátt á næstu 13 árum í mengun. Til þess að ná þeim árangri dugir ekki að fjölga dísilbílum eða veita tollaafslátt af rafmagnsbílum, virðulegur forseti. Til að ná slíkum árangri þarf að grípa til verulegra aðgerða og það fljótt. Þess vegna er spurt: Er ríkisstjórn Íslands tilbúin til þess að ráðast á næsta áratug í verulegan samdrátt í mengun á Íslandi eins og Evrópa hefur kallað eftir eða ætlar ríkisstjórn Íslands að vera bara á línu George Bush og tala um mögulegar tæknilausnir í framtíðinni en halda áfram að menga og menga hér heima? Umhverfisráðherra verður líka að svara því hvort ríkisstjórn Íslands, fyrir utan þetta atriði, ætli að sækja í stóriðjunni auknar heimildir til mengunar eftir 2012. Það er grundvallarspurning sem ráðherrann verður að svara og ef ekki þá verður ráðherrann að svara því miðað við fyrirliggjandi stóriðjuáform, hvernig hæstv. ráðherra ætlar að tryggja það að losun hér árið 2013 sé ekki komin fram yfir 1,6 millj. tonna því að augljóslega verður hún það að óbreyttu.

Herra forseti. Hv. þingmaður spyr: Hver er stefna ríkisstjórnarinnar í loftslagsmálum? Ég hef í fyrra svari mínu gert honum grein fyrir því hverjir eru megindrættirnir í þeirri stefnu. Það er alveg hárrétt að það er sjálfsagt að ríkið setji sér til lengri tíma töluleg markmið með þennan hnattræna vanda, prósentutölu um það hvar þeir ætli að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Evrópusambandið kastar fram tölu en það hefur ekki nokkra þýðingu að setja fram slíkt markmið nema menn ætli jafnframt að átta sig á því hvernig markmiðinu verði náð, þannig að annað kemur ekki í veg fyrir hitt. Menn setja sér ekki bara markmið en greina síðan ekki frá leiðunum hvernig þeir ætli sér að ná þeim, við þurfum öll að taka þátt í þessu. Ég var að gera grein fyrir hvernig við höfum unnið að þessari stefnu og jafnframt að við höfum náð árangri með þeim leiðum sem við höfum verið að vinna eftir. Gagnvart spurningunni hver stefnan sé tel ég mig hafa svarað henni til fulls og ég gerði grein fyrir því hvernig hún hefur verið útfærð og hvaða árangur hefur náðst með henni. Ég sagði jafnframt í fyrra svari mínu, herra forseti, að ný og uppfærð stefna væri handan við hornið og ég geri ráð fyrir því að ræða hana, þ.e. stefnu ríkisstjórnarinnar, mjög fljótlega á þessum vettvangi við fyrirspyrjanda og aðra sem láta sig þessi mál varða. Þar komi fram markmið sem stefnt verður að á ákveðnu árabili fyrir og eftir Kyoto-skuldbindingartímabilið. Svo vil ég loks, herra forseti, taka undir það sem kom fram í ræðu hv. þm. Kjartans Ólafssonar. Þau tilteknu mál sem hér eru til umræðu eru hnattrænn vandi en ef maður fylgist með umræðum um orkubúskapinn almennt, úti um allan heim, í löndunum sem standa okkur nær, í Bretlandi, á Norðurlöndunum, hjá Finnum, þá eru menn að tala um að þeir ætli að afla sér orku með kjarnorku, vegna þessa vanda. Það er eitthvað sem margir mega ekki heyra minnst á í umræðunni um umhverfismál í víðara samhengi. Aðstaða okkar er mjög sérstök.

Hæstv. forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. sjávarútvegsráðherra um hvaða sjónarmið séu lögð til grundvallar banni og/eða takmörkunum á dragnótaveiðum. Ég óskaði eftir upplýsingum um ástæður fyrir alfriðun svæða, árstíðabundnum takmörkunum, mismunandi takmörkunum á stærð fiskiskipa og mismunandi kröfum um samsetningu afla. Það hafa verið átök um dragnótaveiðar frá því ég man eftir mér. Það er mjög eðlilegt vegna þess að þessar veiðar fara fram á grunnslóð og býsna oft á heimamiðum nærliggjandi fiskiþorpa og bæja sem þróuðust á sínum tíma vegna þeirra möguleika sem næstliggjandi fiskimið gáfu til veiða. Þær hafa alltaf þau áhrif að aðrar veiðar þýðir lítið að reyna á þeirri fiskislóð. Það má eiginlega segja að dragnótabátarnir fái einkarétt til að veiða á bleyðunum sínum. Nú stendur meðal annars styr um veiðar í Skagafirði. Í ágætri grein sem Steinar Skarphéðinsson skrifar nú um áramótin undir fyrirsögninni Sjávarútvegsráðherra hunsar óskir Skagfirðinga kallar hann veiðarnar sjóræningjaveiðar á grunnslóð og segir að eftir standi auðnin ein. Frá Hafrannsóknastofnun kemur þó alltaf sama staðlaða svarið: Engin fiskifræðileg rök eru fyrir því að banna dragnótaveiðar. Sammála henni er Níels Ársælsson sjómaður sem segir í grein frá síðasta hausti að veiðislóð dragnótarinnar sé eins og frjór akur bóndans sem yrkir landið af alúð og dugnaði. Dragnótin er stórkostleg líkt og ástargyðjan Venus, hljómur hennar og yndisþokki ægifagur, segir sá ágæti skrifari. En er þetta rétt? Þróun þessara veiða hefur orðið mikil. Einu sinni voru hér veiðar með landnót. Ummerkin um landnótina má enn sjá í Skarðsvík á Snæfellsnesi svo ég taki dæmi. Þetta var bannað. Voru engin fiskifræðileg rök fyrir því? Áður voru einungis litlir bátar með afllitlar vélar við þessar veiðar og kasthringurinn var lítill. Nú eru stórir bátar á þessum veiðiskap og kasthringurinn gríðarlega stór, allt að 7 km. Átök um veiðarnar hafa oft verið mikil og þegar þau urðu um Faxaflóann á sínum tíma þá komust menn að þeirri niðurstöðu að þar mættu skipin einungis vera 22 metrar á lengd og hlutfall þorsks í veiðunum má þar ekki fara yfir 15% en stundum reyndar 30%. Því er ástæða til að spyrja hæstv. ráðherra: Ef það eru engin fiskifræðileg rök eru rökin þá ekki atvinnupólitísk og hver eru þá viðhorf og hver er stefna ráðherrans? Hvað leggur hann til grundvallar afstöðu sinni? Í ljósi þessa alls saman spyr ég: Hver eru áhrif heimamanna, annars vegar útgerðarmanna og hins vegar sveitarstjórnarmanna á ákvarðanir ráðuneytisins 

Virðulegi forseti. Hv. 2. þm. Norðvesturkjördæmis hefur lagt fyrir mig þrjár fyrirspurnir um dragnótaveiðar. Fyrsta spurningin er: Hvaða sjónarmið eru lögð til grundvallar banni og/eða takmörkunum á dragnótaveiðum? Svarið er þetta: Í 5. gr. laga nr. 79/1997, um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands, segir að dragnótaveiðar séu heimilar á þeim svæðum þar sem fiskiskipum eru heimilar togveiðar samkvæmt greininni. Síðan segir meðal annars í 6. gr. sömu laga, með leyfi forseta: „Þrátt fyrir 5. gr. er heimilt að leyfa veiðar með dragnót nær landi en um ræðir í 5. gr. samkvæmt sérstökum leyfum Fiskistofu. Aðeins er heimilt að veita leyfi skipum styttri en 42 metrar, enda séu þau með aflvísi lægri en 2.500, en ráðherra skal með reglugerð kveða nánar á um skilyrði fyrir veitingu leyfa samkvæmt þessari málsgrein. Getur ráðherra sett almennar og svæðisbundnar reglur í því skyni að stuðla að hagkvæmri nýtingu fiskstofna, að teknu tilliti til veiða með öðrum veiðarfærum sem stundaðar eru á viðkomandi svæðum. Getur ráðherra m.a. ákveðið að leyfin séu bundin við ákveðið svæði og að aðeins hljóti leyfi til veiða á tilteknu svæði tiltekinn fjöldi skipa, skip sem skráð eru á því svæði, skip af ákveðinni stærð eða gerð eða skip sem áður hafa stundað dragnótaveiðar. Þá getur ráðherra, að fenginni umsögn Hafrannsóknastofnunarinnar, ákveðið að dragnótaveiðar á ákveðnu svæði miðist við nýtingu ákveðinnar fisktegundar.“ Í reglugerð nr. 788/2006 um dragnótaveiðar og í veiðileyfum einstakra skipa er kveðið nánar á um framkvæmd laganna. Þetta er svar við fyrstu spurningunni. Önnur spurningin lýtur að áhrifum heimamanna, annars vegar útgerðarmanna og hins vegar sveitarstjórnarmanna, á ákvarðanir ráðuneytisins um takmarkanir á dragnótaveiðum. Svar mitt er þetta: Það hefur ekki verið ágreiningslaust hvar og hvenær eigi að heimila dragnótaveiðar eins og hv. þm. Jóhann Ársælsson vakti réttilega athygli á. Þetta er ekki ný deila. Hún hefur staðið lengi og ég spái því að hún muni standa lengi um hríð. Eins og áður sagði þá tekur ráðherra ákvörðun um skipan dragnótaveiða innan togveiðilína. Það er reynt að gera slíkt í samráði við útgerðarmenn, sjómenn, á viðkomandi svæði og oft hafa sveitarstjórnir líka haft milligöngu í málinu. Við sjáum það núna til dæmis að í þeirri umræðu sem hefur staðið um dragnótamálin þá hafa sveitarstjórnirnar verið mjög í forgrunni. Þær hafa lagt fram tillögur í þessum efnum þannig að við erum meðal annars að taka afstöðu til tillagna þessara sveitarstjórna. Það má líka segja að ákvarðanir í þessum málum hvíli sjaldnast á beinum verndunarsjónarmiðum einum og sér heldur er reynt að finna á því lausn með tilliti til skiptingar veiðisvæða milli veiðarfæra og nýtingar þeirra fiskstofna sem einkum fást við dragnót. Þess vegna má til sanns vegar færa að það sé rétt sem hv. þingmaður sagði áðan að þetta getur líka verið byggðapólitísk ákvörðun. Við gerum það líka þannig að við skiptum hafsvæðinu niður þannig að menn hafa einungis heimild til að stunda veiðar með dragnót á tilteknum svæðum en ekki öðrum innan tiltekins fiskveiðiárs. Þetta hefur verið gert til þess meðal annars að reyna að koma til móts við óskir heimamanna sem hafa fundið að því að menn voru að flakka á milli með skip sín og stunda dragnótaveiðar vítt og breitt í kringum landið sem olli heilmiklum átökum eins og allir vita. Það er hins vegar aðeins við dragnótaveiðar í Faxaflóa sem menn gerðu kröfu til þess að dragnótin sé aðeins notuð til veiða á tilteknum fisktegundum. Þá sérreglu má rekja til þess að þegar dragnótaveiðar voru heimilaðar á ný í Faxaflóa á sínum tíma þá var það gert með því skilyrði að bolfiskur færi ekki yfir tiltekin mörk og sú regla hefur haldist síðan. Við höfum hins vegar verið að taka upp þessar stærðartakmarkanir víðar. Þessar stærðartakmarkanir gilda til dæmis fyrir Vestfjörðum. Þær gilda fyrir Austfjörðum og þær gilda, að ég hygg, nokkuð víðar þannig að við höfum auðvitað verið að þróa þessa stýringu meira í þessa átt eins og hv. þingmaður vakti athygli á. Þriðju spurningunni sem hv. þingmaður gerði grein fyrir vil ég svara með þessum hætti: Sjávarútvegsráðuneytinu barst áskorun frá mörgum íbúum við Skagafjörð um að banna dragnótaveiðar á Skagafirði. Þessi ákvörðun var studd af sveitarstjórnarmönnum í Skagafirði. Sjávarútvegsráðuneytið brást þannig við að banna dragnótaveiðar á Málmeyjarsundi og fyrir því færði ég ákveðin rök. Ég taldi að það væru fiskverndarfræðileg rök fyrir því og meðal annars gerði ég það eftir ábendingum heimamanna, ekki síst smábátasjómanna sem töldu að það mundi geta skipt allnokkru máli. Þessari ákvörðun vildi sveitarstjórnin ekki una þó að það kæmi fram í sjálfu sér ánægja með það að þetta skref yrði stigið og ítrekaði óskir sínar um bann við dragnótaveiðum á Skagafirði og nú innan línu sem dregin yrði úr Ásnefi vestan fjarðarins í norðurenda Þórðarhöfða að austanverðu. Þessar óskir höfum við haft til athugunar. Þessum óskum eins og öðrum óskum varðandi dragnótamálin var reyndar vísað til sérstakrar nefndar sem starfar á vegum sjávarútvegsráðuneytisins og skipuð er fulltrúum allra hagsmunaaðila. Ég hef lýst því yfir að ég vilji sjálfur taka afstöðu til þessa máls innan skamms og mun gera það þrátt fyrir að ég hafi komið því í þennan farveg og þrátt fyrir að Hafrannsóknastofnun hafi ekki mælt með því að þessar veiðar yrðu bannaðar. Tíðinda af þessu er vonandi að vænta innan ekki mjög langs tíma.

Frú forseti. Þessi umræða er mjög erfið fyrir hæstv. sjávarútvegsráðherra vegna þess að það eru engin rök sem hann getur lagt á borðið eða rannsóknir eða einhver málefnalegur rökstuðningur. Það eina sem hægt er að gera er að lesa eins hratt og hæstv. ráðherra getur upp úr lögum og reglum. En það er fátt um veigamikil rök í þessari umræðu. Það er miður. Þetta er kannski lýsandi fyrir þá stöðu sem stjórn fiskveiða er í á Íslandi, þ.e. menn reyna að forðast þessa umræðu, reyna að flækja þetta í einhvern lagabókstaf í stað þess að svara þessum einföldu spurningum með einhverjum rökum eða málefnalegum hætti. 

Hæstv. forseti. Það kemur skýrt fram í því sem hæstv. ráðherra segir að rökin sem menn hafa fyrir stjórn dragnótaveiðanna snúast ekki um fiskifræði vegna þess að Hafrannsóknastofnun hefur sagt að þetta hafi ekkert með fiskifræði að gera. Maður verður þó hugsi yfir því þegar maður hefur séð hvernig steinbíturinn hringar sig utan um hrognin sín á sandbleyðunum. Það hefur verið sýnt í sjónvarpi þannig að fólk hefur séð hvernig það er. Skyldi nú ekki dragnót geta haft áhrif á búsvæði steinbíts að minnsta kosti á hrygningartímanum? En hvað um það. Okkur þingmönnum hafa borist ályktanir frá þeim aðilum sem hæstv. ráðherra nefndi, Skagfirðingum, og þeir vilja að línan verði dregin úr Ásnefi að vestan og í Þórðarhöfða að austan. Við höfum líka séð áskoranir frá þeim sem búa við Húnaflóann sem vilja að þar verði bannað að veiða innan línu sem verði dregin úr Kálfshamarsvita á Skaga í Gjögurvita á Ströndum og Strandamenn vilja þetta líka. Ég tel að hæstv. ráðherra þurfi að horfast í augu við að þetta er byggðamál, að þetta er atvinnumál byggðanna á þessum svæðum sem hér eru á ferðinni úr því að menn vilja ekki meina að nein fiskifræði sé í þessu. Hæstv. ráðherra sagði í ræðu sinni áðan að hann spáði deilum um þetta mál áfram. Af hverju skyldu þær deilur spretta? Þær geta aldrei sprottið af neinu öðru en því að annars vegar séu það heimamenn sem vilji friða sín fiskimið og fá að nýta þau með þeim hætti sem þeir telja sér henta og að hins vegar séu útgerðarmenn sem vilji fara þangað sem þá lystir til þess að veiða á mismunandi stórum skipum. En með hvorum ætlar hæstv. sjávarútvegsráðherra þá að standa? Ég tel að 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Sigurjón Þórðarson fann að því að ég væri að vitna til laga og reglugerða þegar ég svaraði spurningum sem lúta einmitt að lögum og reglugerðum.  Hv. þingmaður vitnaði til þess sem ég hef áður sagt, að ég spái því að áfram verði deilur um veiðarfæri. Það byggi ég bara á gamalli reynslu, hv. þingmaður, og ég hygg að hv. þingmaður sé kannski ekki alveg ósammála mér um þetta. Það er einfaldlega þannig að þetta eru álitamál. Þarna greinir menn á. Hv. þingmaður vitnaði í kunnan sjósóknara, Níels Ársælsson sem er umdeildur maður á margan hátt. En hann hefur óneitanlega gríðarlega mikla reynslu af dragnót. Hann hefur þetta ýtrasta sjónarmið. Svo þekkjum við þá sem telja að dragnótin sé bölvaldur alltaf og alls staðar. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að það sé vel hægt að koma á svona veiðarfærastýringu. Ég held að það verði stóra verkefnið okkar á margan hátt á komandi árum vegna þess að mjög margt annað sem við höfum verið að ræða er ekki rætt af jafnmiklum ákafa og offorsi. Ég held að þetta sé mjög spennandi viðfangsefni, að þetta sé viðfangsefni sem við eigum að fást við. Ég vil ekki ljúka umræðunni þannig að menn skilji það svo að ég telji að það geti ekki einhvern tíma gilt fiskifræðileg rök þegar við ræðum þessi veiðarfæri. Þvert á móti held ég að fiskifræðileg rök geti oft átt við. En í þessu tiltekna tilviki sem snýr að Skagafirði þá taldi Hafrannsóknastofnun að ekki giltu sérstök fiskifræðileg rök þar. Við erum að beita svona veiðarfærastýringum heilmikið. Af því að hv. þingmaður nefndi steinbítinn og hrygningarsvæðið þá er eins og hann veit núna búið að setja í reglugerðir ákvæði sem fela í sér heilmikla friðun á steinbítnum einmitt á hrygningartímanum. Það var líka mjög umdeilt 

Frú forseti. Við búum við algerlega misheppnaða stjórn fiskveiða. Gögn Hafrannsóknastofnunar segja einfaldlega að aflinn núna sé helmingi minni en fyrir daga þessa kerfis. Þetta er því algerlega misheppnað kerfi. Þetta byggir á því að hafsvæðið hér sé í rauninni einn og sami stofninn, horft sé á þetta eins og eitt mengi og það sé sama hvaðan fiskur er tekinn, að það dregst frá heildaraflanum. Síðan spá menn fyrir um afla næsta árs. Hún er venjulega birt í skýrslu á vordögum. Þetta er svona álíka vitlaust, frú forseti, og að menn mundu áætla t.d. uppskeru úr öllum kartöflugörðum ársins að vori til. Þó er það að mörgu leyti nærtækara vegna þess að menn geta þá a.m.k. séð það fyrir út frá því hversu mikið útsæðið er. Svo má lengi telja. Þetta er eins og að áætla hve mikil berjauppskera verði næstu tíu árin ef við byggjum berjamóa upp hér og þar um landið. Þetta kerfi hefur algerlega misheppnast. Samt sem áður hefur núverandi hæstv. sjávarútvegsráðherra haldið algeru dauðahaldi í þetta kerfi vegna þess að hann veit sem er að ef opnast glufur í því getur það hrunið yfir menn. Samt sem áður stangast þetta algerlega á við viðtekna vistfræði, sérstaklega í ljósi þess að þorskstofninn er ekki eins og eitt mengi heldur eru staðbundnir stofnar víðast hvar. Menn geta velt því fyrir sér ef allar aflaheimildir fara í burtu, t.d. úr Grímsey eða Bakkafirði, hvort menn hætti að nýta þau mið. Það gæti orðið miðað við þá stjórn sem nú ríkir. En það er svo einkennilegt að innbyrðis stangast þau rök á sem eru notuð við stjórn fiskveiða, t.d. í sambandi við svæðalokanir. Þá er verið að loka ákveðnum svæðum og það stangast á við að þetta sé eitt mengi og að engu máli skipti hvar fiskurinn er tekinn. En ef út í það er farið er miklu nærtækara að stjórna fiskveiðum á Austfjörðum saman með fiskveiðum í Færeyjum. Það er miklu styttra þar á milli en að hafa þetta sem eitt kerfi og stjórna því með heildarafla með því sem tekið er út af Vestfjörðunum. Þetta er svo vitlaust og þetta er búið að valda svo miklu tjóni fyrir byggðir landsins að maður furðar sig á því að hæstv. ráðherra sem kemur frá byggð sem hefur farið 

Virðulegi forseti. Ég held að við hv. þingmaður getum þó verið sammála um eitt og það er að ekki er árangursríkt eða líklegt til árangurs við fiskveiðistjórn eða uppbyggingu fiskstofna, að stjórna því bara með einu eða sér aflamarki, þ.e. heildaraflamarki, alveg burt séð frá því við hvaða fiskveiðistjórnaraðferð við búum, hvort sem það er aflamark eða sóknarmark. Það þarf mjög margt annað að koma til. Þetta er, held ég, flestum löngu orðið ljóst. Ef við förum aðeins yfir það hvernig við stöndum að fiskveiðistjórn okkar, þá gefum út heildaraflamark sem síðan er deilt niður á tiltekin skip en síðan eru þau skip líka látin lúta alls konar annarri stjórn. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður sagði áðan. Það er ekki bara þannig að menn segi að það sé sama hvar og hvernig veiðarnar fari fram. Við erum með alls konar aðrar reglur sem banna togveiðar við tilteknar aðstæður, banna tiltekna gerð af togveiðarfærum, við erum með hrygningarstopp o.s.frv. Það er hluti af þeirri svæðisbundnu fiskveiðistjórn sem hv. þingmaður var að kalla eftir. Ég held að ef við skoðum þetta nokkuð vel sjáum við að hin svæðisbundna fiskveiðistjórn er mun meiri en margan grunar í upphafi. Ef við skoðum t.d. þau miklu bönn og þær miklu takmarkanir sem við höfum, t.d. í togveiðum hér við land, blasir ansi skrautleg mynd við okkur. Kort sem menn geta séð af þessu sýnir okkur þetta svart á hvítu. Hv. þingmaður vék einnig að öðru. Hann velti fyrir sér, eins og hefur þegar komið fram í fréttum, hvort um fleiri en einn þorskstofn sé að ræða. Og þá verður að játa að málið verður töluvert flóknara. Tillögur Hafrannsóknastofnunar hafa ávallt miðast að því að stjórna beri fiskveiðum hér við land eins og um einn þorskstofn væri að ræða. Verði breyting á þeirri afstöðu hlýtur að koma til þess að þorskveiðum verði stjórnað meira með tilliti til þess sem um fleiri staðbundna stofna væri að ræða. Ég reyni þá að svara frekar þessari spurningu með skírskotun til þess en ekki þeirra vangaveltna minna áðan um svæðisbundna fiskveiðistjórn að öðru leyti. Auðvitað þarf að velta því fyrir sér hver eigi að vera markmið stjórnar, hvort svæðisbundin stjórn sé eftirsóknarverð í fiskveiðistjórnarlegu og fiskverndarlegu tilliti varðandi uppbyggingu þorskstofnsins, hversu framkvæmanleg hún er. Fyrsta atriðið sem ég nefndi hlýtur þó fyrst og fremst að horfa til þess hvort líkur væru á að við næðum markvissari nýtingu og verndun og þá umfram allt uppbyggingu þorskstofnsins. Eins snertir svæðisbundin stjórn lokun svæða til verndunar á fiskungviði eða viðkvæmum búsvæðum, einkum á hafsbotni, eins og ég fór yfir, en það er aftur á móti önnur og lengri saga. Lengi hefur verið vitað að þorskur hrygnir víða umhverfis landið og einnig að hann dreifist mjög mikið eftir hrygningu. Þetta kemur m.a. fram í ritum Bjarna Sæmundssonar frá upphafi síðustu aldar og í nýlegum rannsóknum, bæði Hafrannsóknastofnunar og Háskóla Íslands. Jafnframt hafa slíkar rannsóknir gefið vísbendingar um erfðafræðilegar afmarkaðar hrygningareiningar þorsksins. Merkingartilraunir hafa aftur á móti sýnt fram á að þorskur gengur víða og blandast saman utan hrygningarsvæða. Á veiðislóð utan hrygningartíma er veitt úr mörgum hrygningareiningum og því erfitt að beina veiðum að ákveðnum þætti. Af þeim sökum er næsta ómögulegt að stjórna veiðum úr einstökum hrygningarstofnum eða hrygningareiningum, nema ef veiðar væru eingöngu stundaðar á hrygningartíma, vegna þess að það er einfaldlega þannig að þó að þetta séu margir stofnar blandast þeir eftir hrygningartímann. Það mætti hins vegar vernda ákveðnar mikilvægar hrygningareiningar, ef það væri það sem við vildum stefna að í þessu sambandi, með auknum svæðalokunum yfir hrygningartímann. Mér fannst að verið væri að kalla eftir því að hluta til í umræðunni áðan, að því gefnu að samhliða væri verið að draga úr heildarsókn þannig að sóknin aukist þá ekki á öðrum hrygningarsvæðum rétt á meðan. Ein ákvörðun hefur auðvitað áhrif á aðra og þegar við ætlum að reyna að ná árangri í því að draga úr veiðum á hrygningartíma er það enginn sérstakur árangur ef við síðan flytjum hann til milli svæða. Það er auðvitað ljóst mál að aukin vitneskja með frekari rannsóknum á líffræði, atferli og vistfræði þorsks við Ísland mun varpa frekara ljósi á mikilvægi staðbundinna hrygningareininga í nýliðun þorsks og hvernig taka megi tillit til þeirra við fiskveiðistjórnina. Að mínu mati er þetta ákaflega athyglisvert og áhugavert mál og er verið að rannsaka það miklu meira en áður. Bæði er verið að skoða erfðamengi þorskstofna, ekki bara með tilliti til þess hvar þeir eru, heldur líka á hvaða dýpi þeir veiðast og þar á meðal hafa slíkar rannsóknir verið framkvæmdar á vegum Einars Árnasonar í Háskóla Íslands. Þetta eru allt saman mjög áhugaverðir hlutir sem gera hins vegar fiskveiðistjórnina örugglega ekki auðveldari nema síður væri.

Hæstv. forseti. Þetta er merkileg umræða og hún þarf virkilega að fara fram. Þær hugmyndir manna eru nefnilega alltaf að breytast sem hafa verið uppi á undanförnum árum um þessi mál. Fyrir árið 1990 var það skoðun Hafrannsóknastofnunar að það skipti ekki öllu máli hve stór hrygningarstofninn væri við landið. Breyting varð í kringum 1990 á þeirri afstöðu. Núna hafa menn bundið sig við tiltekna aflareglu. Ef þessi aflaregla er miðuð við það að einungis einn þorskstofn sé við landið, hljóta menn að fara að velta henni mikið fyrir sér þegar í ljós koma á hverju ári nýjar og nýjar ættkvíslir þorska, og hvort ofveiðin hljóti þá ekki að koma niður á þessum mismunandi ættkvíslum þannig að þær verði veiddar niður í eitthvert lágmark, sem er hættulegt. Menn þurfa að fara yfir þessa hluti alla aftur út frá þeirri afstöðu og 

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir þessi svör. En ég verð að benda hæstv. ráðherra á að í því starfi sem hann ætlar að fara í, að byggja upp þorskstofninn, hvað sem það nú er, er vert að hafa í huga að ekkert samband er á milli stærðar hrygningarstofns og mikillar nýliðunar. Aldrei hefur verið sýnt fram á það. Síðan eigum við ekki að flækja þessa umræðu allt of mikið, þetta er ekki flókið, með því að velta erfðafræðinni fyrir sér, DNA eða einhverju slíku. Þetta snýst um fiskimið og á ákveðnum fiskimiðum er ákveðinn hópur fiska. Hvort þeir eru sambærilegir að uppruna og svoleiðis skiptir ekki máli. En ætlum við að nýta þessi fiskimið eða ætlum við bara að nýta þau fiskimið sem eru togaramið? Um það snýst spurningin. Ætlum við að hætta að nýta fiskimiðin í Bakkaflóa eins og hætt er við með núverandi fiskveiðistjórn, þar sem þessu er stjórnað eins og um einn pott væri að ræða? Þetta er ekki einn pottur. Þetta eru margir pottar og það er einfaldlega óskynsamlegt að hætta að nýta fiskimiðin hringinn í kringum landið og líta á þetta eins og eitt mengi. Þetta hefur gengið mjög langt, þessi kerfislægi hugsanagangur hjá núverandi hæstv. sjávarútvegsráðherra og forverum hans. Það hefur gengið svo langt að jafnvel á Kópaskeri hefur fermingarbarni verið bannað að leggja línu í fjöruna fyrir fisk vegna þess að þá væri það að veiða úr einhverjum sameiginlegum potti og mögulega raska lífríkinu. Þetta er með ólíkindum að fólk skuli vera að halda í svona kerfi sem stangast algerlega á við alla skynsemi, halda því áfram árið 2007, þegar reynslan hefur sýnt að það hefur ekki skilað neinu nema tjóni og í löndunum 

Virðulegi forseti. Nú verð ég að segja hv. 10. þingmanni Norðvesturkjördæmis til hróss að hann hefur aðeins létt lund mína og gert mér aðeins hugarhægara vegna þess að hann sagði að þessi mál væru ekki jafnflókin og ég ímyndaði mér. Ég verð að játa að þetta greiðir mér aðeins leið í þessum erfiða málaflokki sem mér hefur fundist fiskveiðistjórnin satt að segja vera, vegna þess að uppi eru mjög mörg sjónarmið. Mér hefur fundist afskaplega flókið að velta þessum hlutum öllum fyrir mér, bæði þegar ég ræði við vísindamenn og þá sem starfa í þessari grein. Þess vegna hefur mér stundum fundist erfitt að sjá skóginn fyrir trjánum því það er dálítið erfitt að fóta sig þegar maður er búinn að fá mjög mikið af upplýsingum sem eru kannski ekki alveg augljósar fyrir manni. Að öðru leyti vil ég segja að það er að vísu alveg rétt hjá hv. þingmanni að deila má um þetta samband milli stærðar hrygningarstofns og nýliðunar, en það hefur verið álit íslenskra fiskifræðinga að þegar hrygningarstofninn er kominn niður í ákveðið lágmark fari það klárlega að hafa áhrif á nýliðun. Það er áhyggjuefni sem mjög margir, a.m.k. fiskifræðingar, hafa um stöðu hrygningarstofns okkar núna, þ.e. að hann sé kominn niður í það lágmark að það sé farið að hafa neikvæð áhrif á nýliðunina. Ég hef ekki áhyggjur af því, eins og hv. þingmaður sagði áðan, að við séum að komast í þá stöðu að við séum að hætta að nota tiltekin fiskimið. Ég held að þvert á móti sé sóknarmáttur flota okkar svo mikill að það sé ekkert sem bendir til þess. Umræðan sem við tókum áðan t.d. um dragnótina er einmitt dæmi um að menn hafa áhyggjur af því að verið sé að sækja inn á þessi hefðbundnu heimamið af bátum utan svæðisins, vegna þess að þeir eru auðvitað að leita sér að bleyðum sem gefa sem mest fiskirí. Við sjáum línuaflann, sem hv. þingmaður nefndi áðan. Hvergi nokkurs staðar hefur orðið jafnmikill vöxtur í nokkrum veiðum og einmitt í línuveiðum, svo mikill vöxtur raunar að ýmsir hafa talið ástæðu til að hafa áhyggjur af því, ég hef þær í sjálfu sér ekki. Ég hef því ekki þær sömu áhyggjur 

Virðulegi forseti. Nýlega var lögð fram skýrsla Byggðastofnunar og Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands um hagvöxt landshluta 1998–2004. Þar komu fram tölulegar staðreyndir sem eru íbúum Vestfjarða og Norðurlands vestra mikið áhyggjuefni og hljóta að vekja stjórnvöld af þyrnirósarsvefni varðandi stöðu atvinnu- og byggðamála þessara svæða. Á Vestfjörðum var dauft yfir atvinnulífinu á tímabilinu, framleiðsla dróst saman á þremur af þeim sex árum sem skoðuð eru og öll árin nema tvö er vöxtur minni en að meðaltali á landinu öllu. Árið 1999 dragast fiskveiðar saman um fjórðung á Vestfjörðum og samdráttur er einnig í vinnslu. Árið 2001 rétta veiðar heldur úr kútnum en veiðar og vinnsla dragast saman aftur árin 2002 og 2003. Svipaða sögu er að segja um Norðurland vestra. Í fjögur ár af sex dregst framleiðslan saman og fiskvinnsla einnig. Hagvöxtur í þessum landshlutum var því enginn og neikvæður um 6,6% en á sama tíma var hagvöxtur á höfuðborgarsvæðinu 39%. Nýskráning hlutafélaga og einkahlutafélaga hefur dregist saman í þessum landshlutum. Þessar staðreyndir vekja ótta íbúa þessara landshluta um áframhaldandi þróun í sömu átt ef ekki verður brugðist við af fullum þunga af hálfu stjórnvalda. Fjölgun íbúa mun halda áfram þar sem hagvöxtur er og þensla. Íbúum mun að sama skapi fækka þar sem hagvöxtur er neikvæður Íbúar þessara landsvæða halda eflaust áfram að flytja þangað sem tekjumöguleikarnir eru meiri og hagvöxtur mikill eins og á höfuðborgarsvæðinu. Stóriðjuframkvæmdir á Austurlandi og þensla sem fylgt hefur í kjölfarið, valdið verðbólgu og háu vaxtastigi, bitnar mjög á þessum landshlutum. Þar er ekki hægt að mæta skuldaaukningu heimila og verðlagshækkunum með hærri markaðslaunum. Þau eru ekki til staðar í neikvæðum hagvexti. Einnig hefur sjávarútvegurinn liðið fyrir stóriðjustefnu stjórnvalda. Miklar vonir eru því bundnar við vaxtarsamning Vestfjarða og framkvæmd hans. Ég vil bera upp eftirfarandi fyrirspurn í þremur liðum til hæstv. iðnaðarráðherra: 1. Hvað líður framkvæmd einstakra þátta í vaxtarsamningi Vestfjarða og liggja fyrir upplýsingar um hvaða árangri samningurinn hefur skilað frá upphafi? 2. Hve miklir fjármunir hafa verið veittir til einstakra verkefna sem tilheyra samningnum og til samningsins í heild? 3. Hefur ríkisstjórnin áform um að bregðast við þeim neikvæða hagvexti sem verið hefur á Vestfjörðum og Norðurlandi vestra að undanförnu og upplýst hefur verið um, og þá hvernig?

Hæstv. forseti. Hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir spyr um framkvæmd vaxtarsamnings fyrir Vestfirði og tengd málefni. Svar við fyrstu spurningu hv. þingmanns: Áætlað er að ráðist verði í mat á árangri vaxtarsamnings Vestfjarða á næsta ári. Framkvæmd vaxtarsamnings Vestfjarða má skipta í tvennt. Annars vegar eru verkefni sem tengjast þremur klösum sem upphaflega voru skilgreindir sem megináherslur samningsins. Þeir eru sjávarútvegsklasi, mennta- og rannsóknarklasi og menningar- og ferðaþjónustuklasi. Hins vegar eru einstök verkefni sem verkefnastjórn um byggðaáætlun fyrir Vestfirði skilgreindi á sínum tíma og finna má í skýrslu um vaxtarsamning Vestfjarða. Verkefni sem tengjast sjávarútvegsklasa eru: 1. Mat á kostnaði við land- og sjóflutninga og greining forsendna þess að hefja vikulegar strandsiglingar milli Reykjavíkur og Vestfjarða. 2. Gæðamál fiskiðnaðar og uppbygging ímyndar vestfirskra fyrirtækja og tengsl þessa við ímynd Vestfjarða sem nútímalegs samfélags. 3. Samræming á stefnu og vinnubrögðum sjávarútvegsfyrirtækja í endurmenntun og mannauðsstjórnun með það að markmiði að efla stolt og virðingu starfsmanna fyrir starfi sínu. 4. Mat á hagkvæmni þess að stofna til formlegs samstarfs um sameiginleg innkaup á aðföngum. 5. Mat á nauðsyn vöruþróunar og nýsköpunar í starfandi fyrirtækjum. Verkefni sem tengjast mennta- og rannsóknarklasa eru: 1. Uppbygging þjóðtrúarstofu á Ströndum. 2. Námskeið í sýningargerð sem haldið var á Hrafnseyri. 3. Allmörg verkefni eru í undirbúningi, þ.e. gerð kynningarefnis um rannsóknir í sjávarútvegi á Vestfjörðum, markaðssetning Vestfjarða sem heimildarmyndasvæðis, efling fjarkennslu á Vestfjörðum, meistaranám fyrir iðnaðarmenn, háskóli unga fólksins, íslenska sem annað nám og dreifð nám í samstarfi við Menntaskólann á Ísafirði. Verkefni sem tengjast menningar- og ferðaþjónustuklasanum eru: 1. Vöruþróun í ferðaþjónustu. 2. Hagvöxtur á heimaslóð, í samráði við Útflutningsráð Íslands. 3. Samstarfsverkefni einleikarahátíðarinnar Act Alone og tónlistarhátíðarinnar Við Djúpið. 4. Mat á tækifærum í tengslum við fuglaskoðun. 5. Mat á tækifærum sem felast í þróun minjagripa sem byggja á sérkennum landshlutans. Auk þessa mælti verkefnastjórn um byggðaáætlun fyrir Vestfirði sérstaklega með allmörgum verkefnum sem eru utan klasa. Svar við annarri spurningu hv. þingmanns: Bein framlög til vaxtarsamningsins frá gildistíma hans, 2005–2008, eru alls 112 millj. kr., auk iðnaðarráðuneytis, sem greiðir 75 millj., og Ísafjarðarbæjar skiptist það á milli 8 félaga og fyrirtækja á Vestfjörðum. Að auki eru framlög frá sex félögum og stofnunum í formi vinnuframlags metin jafngilda 28 millj. á samningstímanum. Heildarframlög eru því 140 millj. kr. Á árinu 2006 voru 7,1 millj. kr. veittar til einstakra verkefna auk þess sem vinnuframlag að upphæð 5 millj. kr. var veitt í formi sérfræðivinnu. Svar við þriðju spurningu hv. þingmanns: Eins og fram kemur í riti Byggðastofnunar og Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands, Hagvöxtur landshluta 1998–2004, hefur hagvöxtur í Norðvesturkjördæmi almennt verið lítill sem enginn. Að mati Byggðastofnunar má rekja ástæður þessa fyrst og fremst til þess að atvinnulífið byggist á frumframleiðslugreinum umfram það sem gerist á öðrum svæðum. Efling menntunar og atvinnuþróun með nýsköpun í starfandi fyrirtækjum og stofnun nýrra fyrirtækja á grunni þekkingar hefur því verið leiðarljós stjórnvalda. Lögð er áhersla á eflingu háskólanáms á Ísafirði í tengslum við uppbyggingu þekkingarsetursins. Enn fremur hafa opinberar stofnanir og störf á vegum opinberra stofnana verið flutt inn á svæðið á undanförnum árum. Öllum er kunnugt um að íbúar vestra telja sanngjarnt og eðlilegt að á komandi missirum verði sérstaklega hugað að vaxtar- og atvinnuþróunarverkefnum í þessum landshluta. Um aðgerðir stjórnvalda er fyrst og fremst að nefna framkvæmd vaxtarsamnings Vestfjarða og þær viðræður sem staðið hafa að undanförnu um vaxtarsamning fyrir Norðurland vestra. Ég tek því undir orð hv. þingmanna og íbúa um áhyggjur af þeirri þróun sem orðið hefur.

Virðulegi forseti. Um vaxtarsamning Vestfjarða má segja að hann er eins og sandkorn í stundaglasi. Hann gerir sitt gagn í rétta átt en er svo lítill að einn og sér markar hann engin spor og breytir engri þróun. Þróunin á því tímabili sem Byggðastofnun tók til athugunar er lýsandi fyrir það að menn hafa reynt að bregðast við því sem menn vissu að mundi gerast með einu sandkorni. Hagvöxtur á mann á þessum landshlutum hefur verið núll í Norðurlandi vestra en aðeins 5% á Vestfjörðum meðan hann hefur verið 27% á höfuðborgarsvæðinu. Þetta þýðir að munurinn á tekjum fyrir aðalstarf á Vestfjörðum og á Norðurlandi vestra hefur vaxið frá því sem var. Tekjur á höfuðborgarsvæðinu eru í dag 27% hærri fyrir ársstarf en á Vestfjörðum. Þetta er aðalástæðan fyrir þróuninni, virðulegi forseti, mismunandi lífskjör sem fara versnandi.

Frú forseti. Í sjálfu sér er vaxtarsamningur Vestfjarða ágætur sem slíkur. En ég ætla að taka undir með þeim sem talaði á undan mér. Þetta er lítið á móti þeim öflum sem Framsóknarflokkurinn hefur sett af stað til að eyða byggð á Vestfjörðum. Ég verð að segja það og tala hreint út. Það má segja að fiskveiðistjórnarkerfið grafi undan þessum byggðum. Við í Frjálslynda flokknum höfum lagt fram frumvarp sem strax mundi snúa þróuninni við ef samþykkt yrði. Í fyrsta lagi á að gefa handfæraveiðar frjálsar. En það eru aðrir þættir sem þarf að bæta, t.d. samgöngur. Hverjar voru efnahagsaðgerðir ríkisstjórnarinnar? Þær voru að blása af samgöngubætur í þessum landsfjórðungi, sem stendur hvað verst. Það var alveg með ólíkindum. Í þessu birtist stefna stjórnvalda og í raun hefur formaður Framsóknarflokksins, hæstv. byggðamálaráðherra, birt stefnu sína í riti Borgfirðinga árið 2004, sem ber nafnið Borgríkið. Ég hvet framsóknarmenn til að skoða þá grein.

Forseti áminnir þingmenn um að gæta að ræðutíma samkvæmt þingsköpum.

Hæstv. forseti. Svar hæstv. ráðherra var ágæt kynning á þessum samningi sem er í sjálfu sér ágætur. En hann mun draga skammt til að breyta ástandinu á þessum svæðum. Eyðibyggðastefnan hefur gengið sinn gang á undanförnum árum og komið verst niður á þeim svæðum sem veikust eru fyrir. Það er t.d. auðveldast að ná veiðiheimildum frá fyrirtækjum á veikum stöðum og í veikri stöðu. Meðan sjávarútvegurinn átti við erfiðleika að etja notuðu öflugri staðir tækifærið til að ná veiðiheimildum af þessu svæði. Þannig er það enn. Meðan fólkið í þessum sjávarútvegsbyggðum fær ekki að nýta auðlindina sem skóp þær þá mun þetta halda áfram.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. iðnaðarráðherra fyrir svörin og þeim hv. þingmönnum sem tóku þátt í umræðunni. Ljóst er að strax þarf að grípa til róttækra og raunhæfra aðgerða í þessum landshlutum svo koma megi í veg fyrir áframhaldandi fólksflótta og samdrátt í atvinnulífinu. Bæjaryfirvöld í Ísafjarðarbæ gerðu sína eigin byggðaáætlun sem vaxtasamningur Vestfjarða byggist á. Ótal góðar hugmyndir koma þar fram sem efla mundu búsetuskilyrði en fjármagn skortir til að unnt sé að hrinda þeim hraðar í framkvæmd. Bæjarráð Blönduóss hefur lýst áhyggjum sínum yfir stöðu mála á Norðurlandi vestra og neikvæðum hagvexti þar samkvæmt skýrslu um hagvöxt landshluta. Það skorar á stjórnvöld að grípa til raunhæfra aðgerða og að vaxtasamningur á því svæði verði efldur enn frekar. Fjórðungssamband Vestfjarða hefur kallað eftir hraðari samgöngubótum þar sem landshlutinn hefur setið eftir miðað við aðra. Það kom því úr hörðustu átt að fresta ætti vegaframkvæmdum í þessum landshluta, þar sem samdráttur ríkti vegna þenslu í þjóðfélaginu annars staðar. Fram hefur komið að framlög til atvinnuþróunarfélaga hafi í raun lækkað en Atvinnuþróunarfélagi Vestfjarða er ætlað að sjá um framkvæmd vaxtarsamnings Vestfjarða. Atvinnuþróunarfélögum er ætlað að vera hornsteinar í atvinnuþróun á sínu svæði. Ég vil brýna hæstv. iðnaðarráðherra til pólitískra aðgerða í byggðamálum þar sem landsbyggðin á undir högg að sækja og hrun getur orðið á veikustu svæðum ef ekkert er að gert. Hrinda þarf í framkvæmd raunhæfri uppbyggingu í þessum landshlutum þar sem íbúar bíða óþreyjufullir eftir aðgerðum. Efna þarf loforð forvera hæstv. iðnaðarráðherra í formannsstól Framsóknarflokksins. Halldór Ásgrímsson lýsti því yfir sem forsætisráðherra að röðin væri komin að þessum landshlutum sem sannarlega hefðu dregist aftur úr í byggðaþróun og löngu væri orðið tímabært að athafnir fylgdu orðum stjórnmálamanna og þeir létu verkin tala.

Hæstv. forseti. Ég held að þótt margt megi segja um vaxtarsamningana þá séu þeir meira en sandkorn eitt. En auðvitað eru þeir einir og sér ekki til að fylla út í þá mynd af þróuninni sem allir vilja sjá. Ég er sammála þeim orðum sem hér var vitnað til, sem Halldór Ásgrímsson, þáverandi forsætisráðherra lét sér um munn fara, um málefni þessa landshluta. Ég tek undir þau. Ég tek ekki undir vafasamar ályktanir og sumar fráleitar sem hér hafa komið í þessari annars ágætu umræðu. En ég vísa til þess að fyrst um sinn eru meginverkefnin á vegum stjórnvalda framkvæmd vaxtarsamningsins fyrir Vestfirði og undirbúningur og gerð sambærilegs vaxtarsamnings fyrir Norðurland vestra. En ég tek heils hugar undir áhyggjur og hvatningarorð sem hér hafa fallið hjá hv. þingmönnum og komið hafa frá sveitarstjórnarmönnum og íbúum svæðisins.

Hæstv. forseti. Mjög hefur verið kallað eftir því, m.a. af Neytendasamtökunum, að sett verði í lög ákveðnar meginreglur um innheimtu til hagsbóta fyrir neytendur, m.a. um góða innheimtuhætti. Markmiðið með slíkum lögum er að draga úr óeðlilegum kostnaði skuldara af innheimtuaðgerðum. Fyrrverandi viðskiptaráðherra Finnur Ingólfsson flutti frumvarp til innheimtulaga á 123. þingi fyrir um 10 árum en þá strandaði málið á ágreiningi milli stjórnarflokkanna Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks. Á síðastliðnum árum hefur sú sem hér stendur ítrekað flutt sambærileg frumvörp með þó nokkrum breytingum frá því það var lagt fram af fyrrverandi viðskiptaráðherra og að teknu tilliti til umsagna frá umsagnaraðilum við meðferð málsins á þingi. Innheimtulög eru vel þekkt hjá flestum nágrannaþjóðum okkar, m.a. á Norðurlöndum, en ekki hefur enn tekist að setja slík lög hér á landi vegna ágreinings milli stjórnarflokkanna enda er staða skuldara hér afar veik og innheimtuaðilar geta hagað sér frjálslega við gjaldtöku af þeim sem lenda í fjárhagserfiðleikum og vanskilum. Í frumvarpi viðskiptaráðherra sem ekki náði fram að ganga fyrir 10 árum var kveðið á um heimild viðskiptaráðherra til að kveða á um í reglugerð hámark innheimtukostnaðar, m.a. þóknunar. Með því var stefnt að því að skapa hjá innheimtuaðilum almennt, þar á meðal lögmönnum, viðskiptabönkum og sparisjóðum, virkt aðhald við innheimtu peningakrafna. Ástæða er til að nefna að Samkeppnisstofnun gerði á árinu 1997 athugasemdir við fyrirkomulag og innheimtu lögmanna og taldi að verja þyrfti fólk sem enga samningsstöðu hefur gagnvart lánardrottnum. Þennan slag sem stóð fyrir 10 árum milli sjálfstæðismanna og framsóknarmanna unnu sjálfstæðismenn því árið 1998, ári eftir að frumvarp þáverandi viðskiptaráðherra var lagt fram 1997, en þá var samþykkt ákvæði í lögum um lögmenn þess efnis að dómsmálaráðherra skuli gefa út leiðbeiningar að fenginni umsögn Lögmannafélags Íslands, um endurgjald sem þeim sé hæfilegt að krefjast úr hendi skuldara. Eftir því sem ég best veit hafa aldrei verið settar slíkar leiðbeinandi reglur af hálfu dómsmálaráðherra. Þetta fyrirkomulag tel ég að sé afar óhagstætt neytendum og skuldurum almennt auk þess sem verulega má bæta innheimtuhætti til hagsbóta fyrir skuldara. Þess vegna er nú spurt: 1. Telur ráðherra að bæta þurfi stöðu skuldara gagnvart innheimtuaðilum og hver er ástæða þess að ekki hafa verið sett innheimtulög hér á landi? 2. Hver er skoðun ráðherra á því að lögmenn geti einhliða ákveðið gjaldskrár sínar og hvað hefur verið gert af hálfu ráðuneytisins til að koma til móts við sjónarmið Samkeppnisstofnunar sem gagnrýnt hefur þessa tilhögun? 3. Telur ráðherra það ekki heppilegri tilhögun að viðskiptaráðherra ákveði hámarksfjárhæð innheimtukostnaðar, t.d. þóknunar sem heimilt er að krefja skuldara um, m.a. í ljósi athugasemda Samkeppnisstofnunar? 4. Má vænta þess að ráðherra beiti sér fyrir löggjöf sem festi í sessi góða innheimtuhætti, m.a. með setningu innheimtulaga?

Hæstv. forseti. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hefur borið upp fyrirspurn um bætta innheimtuhætti og varpar þar fram fjórum spurningum. Sem svar við fyrstu spurningu þingmannsins má nefna að á 122. og 123. löggjafarþingi lagði þáverandi viðskiptaráðherra fram frumvarp til innheimtulaga. Frumvarpið var einkum byggt á norskum lögum en einnig tekið tillit til laga í Svíþjóð og lagafrumvarps sem þá var í vinnslu í Danmörku. Kveðið var á um heimild til handa viðskiptaráðherra til að setja reglugerð um hámark innheimtukostnaðar. Þá var gert ráð fyrir í frumvarpinu að sérstök viðvörun væri send skuldara áður en gripið væri til kostnaðarsamra innheimtuaðgerða. Ýmsar athugasemdir voru gerðar við frumvarpið. Meðal annars lýsti Lögmannafélag Íslands sig andsnúið því. Vegna viðbragða efnahags- og viðskiptanefndar Alþingis náði frumvarpið ekki fram að ganga. Ég tel þörf á að skoða að nýju hvort setja eigi innheimtulöggjöf til að treysta stöðu skuldara gagnvart innheimtuaðilum. Sem svar við 2. spurningu þingmannsins vil ég taka fram að samkeppnisyfirvöld hafa fjallað nokkrum sinnum um mál er tengjast gjaldskrám og gjaldtöku lögmanna. Þannig synjaði þáverandi Samkeppnisráð Lögmannafélagi Íslands um undanþágu til að gefa út gjaldskrá í febrúar 1994 sem tæki m.a. á þóknun í innheimtumálum. Röksemdir fyrir synjuninni voru m.a. þær að leiðbeinandi reglur vegna þess málskostnaðar sem erindið tæki til væru til þess fallnar að hafa áhrif á aðrar gjaldskrár lögmanna og kostnaðartengdar breytingar á þeim. Með því mundu reglurnar sem sótt var um undanþágu fyrir fremur geta dregið úr verðsamkeppni milli lögmanna en aukið hana. Á árinu 1997 komust samkeppnisyfirvöld að þeirri niðurstöðu að beiting stjórnar Lögmannafélags Íslands á gjaldskrá félagsins við meðferð úrskurðarvalds síns bryti gegn samkeppnislögum. Á árinu 2004 komst Samkeppnisráð loks að þeirri niðurstöðu að um ólögmætt samráð hefði verið að ræða innan Lögmannafélags Íslands þar sem félagið hefði gert og kynnt kostnaðargrunn um rekstrarkostnað lögmannsstofa. Samkeppnisyfirvöld hafa því ítrekað gert athugasemdir við að lögmenn hefðu með sér samráð um gjaldtöku og gjaldskrá. Því er það á nokkrum misskilningi byggt að segja að samkeppnisyfirvöld hafi gagnrýnt þá tilhögun að lögmenn ákvarði einhliða þóknun sína. Samkeppnisyfirvöld hafa með ákvörðunum sínum stuðlað að því að lögmenn ákvarði gjald sitt einhliða en ekki með samráði sín í millum þar sem samráðið leiðir til samkeppnishamla á viðkomandi markaði. Hvað varðar viðbrögð þingmannsins um viðbrögð ráðuneytisins þá er því til að svara að ráðuneytið hefur ekkert gert til að framfylgja ákvörðunum samkeppnisyfirvalda enda hefur Lögmannafélagið viðurkennt brot sín og látið af þeirri starfsemi sem gagnrýnd var af hálfu samkeppnisyfirvalda. Sem svar við þriðju spurningu þingmannsins vil ég nefna að ég get tekið undir þau sjónarmið samkeppnisyfirvalda um að einhliða ákvörðun Lögmannafélags Íslands eða eftir atvikum hins opinbera um gjald lögmanna vegna innheimtu geti haft áhrif á gjaldskrá þeirra að öðru leyti, þ.e. á þeim markaði þar sem þeir eiga að keppa um verð. Þannig geti slíkar aðgerðir verið áfram samkeppnishamlandi. Hins vegar tel ég ástæðu til að skoða hvort hægt sé að tryggja réttarstöðu skuldara án þess að það valdi samkeppnishamlandi áhrifum á gjaldtöku lögmanna að öðru leyti. Vegna fjórðu spurningar þingmannsins tek ég fram að ég er þeirrar skoðunar að skoða þurfi hvort setja eigi löggjöf til að tryggja réttarstöðu skuldara gagnvart innheimtuaðilum eins og áður hefur komið fram. Ég tel einsýnt að ekki verði tími til að leggja fram frumvarp til innheimtulaga á yfirstandandi þingi en ég tel rétt að vinna að þessu máli, að þessum markmiðum.

Frú forseti. Ég fagna þessari fyrirspurn um innheimtuhætti frá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur og þakka ágæt svör hæstv. ráðherra. Ég tel að löngu sé tímabært að setja lög um innheimtu eins og t.d. Neytendasamtökin hafa óskað eftir. Það er víst nógu erfitt fyrir fólk að lenda í stöðu skuldara þótt það síðan sé ekki háð geðþóttaákvörðunum lögfræðinga hversu háar innheimtukröfur lenda á skuldaranum. En það er athyglisvert að heyra, frú forseti, hvernig fór fyrir frumvarpinu um innheimtu á Alþingi fyrir 10 árum og ég tel nokkuð ljóst að Lögfræðingafélag Íslands hefur mjög góð tök í Sjálfstæðisflokknum.

Hæstv. forseti. Það er ástæða til að fagna því að fyrirspurnir mínar hver á fætur annarri til hæstv. viðskiptaráðherra hafa þau áhrif að hæstv. viðskiptaráðherra bregst þannig við að hann telur málið þess eðlis að það þurfi að grípa til aðgerða og skoða lagasetningar í þeim efnum. Ég nefni lög um greiðsluaðlögun sem hæstv. ráðherra ætlar að setja í gang núna rétt fyrir kosningar, en þótt ég hafi kallað eftir slíkri löggjöf í 10 ár þá er það fyrst núna, rétt fyrir kosningar sem það er gert. Það er auðvitað ekki við núverandi viðskiptaráðherra að sakast alveg í því efni vegna þess að hann hefur ekki setið lengi í stól ráðherra. Sama kemur upp úr kafinu varðandi löggjöf um bætta innheimtuþætti sem ég hef kallað eftir í mörg ár og reyndar fyrrverandi viðskiptaráðherra á undan mér eins og ég nefndi og það er núna rétt fyrir kosningar sem hæstv. ráðherra telur líka ástæðu til að skoða það mál, að það þurfi að treysta stöðu skuldara og bæta hér innheimtuhætti. Þetta er auðvitað afar gott, virðulegi forseti, en ég vildi óska þess að þetta hefði verið gert fyrr þannig að við værum með löggjöf um bætta innheimtuhætti vegna þess að það ástand sem nú er er óviðunandi eins og reyndar hæstv. fyrrverandi viðskiptaráðherra Valgerður Sverrisdóttir sagði, að þetta væri í óviðunandi farvegi. En varðandi það að málið sé nú í því horfi sem Samkeppnisstofnun vill þá finnst mér það afar sérstakt vegna þess að það eru í gildi lög um að dómsmálaráðherra eigi að setja út leiðbeinandi reglur varðandi gjaldskrá lögmanna og hún hefur ekki verið sett. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra um það, og það er ekki rétt hjá hæstv. ráðherra að málið hafi ekki náð fram að ganga á sínum tíma vegna viðbragða efnahags- og viðskiptanefndar. Það var vegna ágreinings milli stjórnarflokkanna í því máli

Hæstv. forseti. Í rauninni kem ég aðeins til að endurtaka það að ég fagna þessari fyrirspurn. Ég tel þetta mikilsvert mál. Eins og kom fram í orðum mínum sé ég ekki alveg fyrir hvaða leið við finnum til að tryggja réttarstöðu skuldarans án þess að lenda í athugasemdum frá Samkeppnisstofnun eins og orðið hefur. Við verðum að finna þarna aðra leið sem tryggir þetta sama markmið. Og ég mun fela embættismönnum að byrja að vinna að því.