Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjhn. d. hefur haft þetta frv. til athugunar og gat ekki orðið sammála um afgreiðslu þess. Hv. 4. þm. Reykv. leggur til, að frv. verði fellt samkvæmt nál. hans á þskj. 227, en við hinir nm. lítum svo á, að það sé með öllu óhugsandi að svipta ríkissjóð þeim tekjum, sem hann hefur af söluskattinum, og þess vegna leggjum við til, fjórir nm., að frv. verði samþ. Þess er getið í nál. okkar í meiri hl. á þskj. 218, að við munum athuga nánar fyrir 3. umr., hvort ekki sé þörf á að bera fram brtt. við frv., og var það út af þeim breytingum, sem frv. tók í hv. Nd. frá því, að það var þar lagt fram í fyrstu af hæstv. ríkisstjórn. Ég skal nú geta þess, þó að það sé ekki að öllu leyti fyrir hönd n., að ég hef á ný athugað þessar brtt., sem samþ. voru í hv. Nd., og ég get ekki fyrir mitt leyti fundið, að í þeim felist neitt annað en að gera ákvæði frv. skýrari, a.m.k. raska þau framkvæmd þessara l. ekki á neinn hátt. Lögin hafa verið framkvæmd á þann veg, sem 3. gr. frv. segir fyrir um. Þær upplýsingar hef ég frá fjmrn. Samt sem áður mun ég á sínum tíma spyrjast fyrir um það í fjhn., hvort einhverjir nefndarmanna þar sjái ástæðu til að bera fram brtt. út af þeim breytingum, sem Nd. setti inn í frv. Um álit hv. minni hl., 4. þm. Reykv., skal ég ekki ræða, fyrr en hann hefur gert grein fyrir því, en þó vil ég til að spara tíma nú þegar spyrjast fyrir um það hjá honum, og ætlast til að hann svari því: Hvernig á að hans áliti að afgreiða fjárl. næsta árs, ef hans till. um að fella frv. verður samþ.? Hvernig á að mæta þeim stórkostlega tekjumissi, sem af því mundi leiða? Er það t.d. með því að draga eitthvað töluvert úr tryggingalöggjöfinni, þannig að spara mætti útgjöld ríkisins á þann veg? Eða þótt ekki væri dregið úr tryggingunum sjálfum, er það meint þá með því að færa gjöld af ríkissjóði og yfir á þá tryggðu, svo að þetta yrðu virkilegar tryggingar, en ekki að nokkru leyti opinber framfærsla? Eða hvað er það, sem fyrir hv. þm. vakir? Menn halda, að það sé vinsælt að vera á móti sköttum, en með verklegum framkvæmdum og ýmsum öðrum útgjöldum, sem ríkissjóður þarf að inna af hendi, en ég er nú ekki alveg viss um, að almenningur sé yfirleitt svo blindur, að hann sjái ekki, að slík pólitík er alls ekki framkvæmanleg. Þess vegna vil ég mjög skora á hv. minni hl. n. að gera grein fyrir, hvað hann hyggst fyrir um afgreiðslu fjármála t.d., ef hann ætti nú skyndilega að taka við þeim málum og bera á þeim fulla ábyrgð. Mér finnst hann skyldugur til þess, þegar hann gerir svona till., að gera jafnframt grein fyrir afleiðingum hennar.



Herra forseti. Eins og hv. frsm. meiri hl. greindi frá, gat ég ekki átt samleið með öðrum hv. nm. í fjhn. um að mæla með þessu frv., sem hér liggur fyrir um framlengingu söluskattsins. Söluskatturinn var, eins og hv. dm. er í fersku minni, á lagður með lögum 1948 og þá ákveðið, að hann ásamt nokkrum smærri tekjuliðum skyldi renna í svonefndan dýrtíðarsjóð. Meginverkefni þessa dýrtíðarsjóðs skyldi vera það eftir l. að greiða uppbætur á verð útfluttrar vöru og að nokkru leyti að greiða niður verð hér innanlands. Þegar svo hæstv. fyrrv. ríkisstj., fyrsta ríkisstj. Framsfl. og Sjálfstfl., tók við völdum árið 1950, var það hennar fyrsta verk að fella gengi íslenzkrar krónu, að því er ríkisstj. hélt fram, í því skyni að komast hjá að greiða verðlagsuppbætur á útfluttar vörur og þar með losa þjóðina við þá skatta, sem á hana hefðu verið lagðir til þess að standa straum af þessum útflutningsuppbótum, en útflutningsuppbæturnar voru greiddar, og það kom greinilega fram í þeim umr., sem um þau mál urðu hér á Alþ., að þær voru greiddar í þeim tilgangi að koma í veg fyrir, að lækka þyrfti gengi á íslenzkri krónu. Um leið og gengið var lækkað og úlflutningsuppbætur felldar niður, var sú ástæða niður fallin, sem borin var fram sem réttlæting á því að leggja söluskattinn á. Það sýndi sig nú, eins og kunnugt er, að þrátt fyrir þá verðhækkun í íslenzkum krónum, sem fékkst á útflutningsafurðunum með því að lækka gengið, þá fór því þó fjarri, að það nægði til þess, að útvegurinn bátaútvegurinn sérstaklega - gæti haldið áfram rekstri án stuðnings, þannig að þegar næsta árið á eftir varð að taka upp bátagjaldeyrisfyrirkomulagið til þess að hækka verð á útflutningsafurðum bátaflotans og greiða þannig fyrir sjávarútveginum eða vélbátaútveginum. Þessar upphæðir, sem styrkurinn til bátaútvegsins gegnum bátagjaldeyrisfyrirkomulagið hefur numið, munu vera rétt í kringum 60 millj. kr. á ári eða mjög nálægt þeirri upphæð, sem söluskatturinn gaf til að byrja með annað og þriðja árið, sem hann var í gildi, en sú upphæð, sem landsmenn greiða til þess, að þessi styrkur til útflytjendanna, 60 millj., fáist, er að sjálfsögðu miklu hærri, vegna þess að ofan á bátagjaldeyrisálagið bætist að sjálfsögðu álag milliliðanna, heildsalanna og smásalanna, sem þessar vörur selja, svo að allar líkur benda til, að það sé ekki minna en 90–100 þús. kr., sem á landsmenn er lagt með bátagjaldeyrisfyrirkomulaginu einn til þess að styrkja þennan atvinnuveg okkar, sem þá kemur í staðinn fyrir þær útflutningsuppbætur, sem áður voru greiddar, í fyrsta lagi gengislækkunina, sem hækkaði verð útlenda gjaldeyrisins um 72%, og síðan bátagjaldeyrisálagið, sem sjálfsagt nemur ekki minnu í hækkuðu vöruverði á landsmenn en eitthvað í kringum 100 millj. kr. á ári. Nú væntu menn, eftir að gengislækkunin hafði verið framkvæmd og bátagjaldeyrisskipulagið komið upp, að þá væri unnt að fella niður söluskattinn, þar sem hann var beinlínis á lagður í því skyni að standa undir útflutningsuppbótunum, sem voru niður felldar, eins og ég áðan sagði. Þetta hefur þó ekki orðið. Á öðru ári eftir að stjórnin tók við, þá var í stað lækkunar söluskattsins grunnskatturinn sjálfur á innflytjendum hækkaður úr 6% upp í 7% og hefur haldizt svo síðan, þó að sú upprunalega ástæða, sem var höfð í frammi fyrir söluskattinum, væri algerlega burtu fallin. Nú leitar hæstv. ríkisstj. enn eftir framlengingu á söluskattinum og með þeirri hækkun, sem nú fyrir nokkru hefur verið á honum gerð. Ég álít - og Alþfl. er sömu skoðunar, að af - mér liggur við að segja - öllum þeim tollum, sem á eru lagðir hjá okkur, sé söluskatturinn ranglátastur og óskynsamlegastur. Hann er ranglátastur af því, að hann lendir langþyngst á þeim, sem minnsta getu hafa til að greiða til opinberra þarfa. Hann fellur langþyngst á barnmargar fjölskyldur og stór heimili, og það þarf ekki orðum að því að eyða, hversu ranglátt slíkt fyrirkomulag er til innheimtu opinberra gjalda. Aðrir tollar ýmsir - ég vil nú ekki segja flestir - eru þó álagðir með það sjónarmið fyrir augum, að þeir séu mismunandi þungir, eins og t.d. verðtollurinn, eftir því, hvaða vörur eiga í hlut, hvort hægt er að komast af án þeirra eða ekki, en til þessa sjónarmiðs er engan veginn tekið tillit við álagningu söluskattsins, heldur þvert á móti. Í öðru lagi liggur í augum uppi, að söluskattur hlýtur að hækka verðlag í landinu og þar með dýrtíðina a.m.k. sem skattinum nemur og þeirri álagningu, sem óhjákvæmilega hlýtur að koma á hann í öllum viðskiptum. Sú aukna dýrtíð, sem af þessu stafar, kemur svo fram í hækkuðum framleiðslukostnaði. Af því leiðir aftur, að útflutningsvörur okkar, sem framleiddar eru með þessum háa framleiðslukostnaði, verða torseldari og standa þess vegna lakar að vígi í samkeppninni við hliðstæðar vörur á heimsmarkaðinum. Tollur þessi og skattur er því hvort tveggja í senn ranglátur gagnvart þeim, sem greiða hann, og mjög óskynsamlegur frá sjónarmiði þjóðfélagsheildarinnar. Við leggjum því til, Alþfl.-menn, að þessi skattur verði felldur niður. Hv. frsm. meiri hl. hefur eitthvað dálítið ruglazt í ríminu og flokkaskipun hér á Alþ., að því er mér virtist eftir framsöguræðu hans. Hann krafði mig sagna um það, hvernig ég mundi semja fjárlög, ef söluskatturinn væri felldur niður. Hv. þm. getur ekki meint þetta í alvöru. Hann veit, að það er ekki hægt að heimta af neinum einstökum þm. og sízt þeim, sem er í stjórnarandstöðu, að hann sé reiðubúinn undir umr. máls að skýra frá því, hvernig hann mundi steypa um jafnvíðtækum og fjölþættum lögum eins og fjárlögin eru, sem eru að miklu leyti bundin af ákveðnum, sérstökum lögum, sem þyrfti að breyta í ýmsum atriðum, sumum hverjum, í sambandi við afgreiðslu fjárl., ef gerð væri þessi breyting á þessu. Það get ég þó fullvissað hann um, að ef ég skyldi verða fjmrh. með öflugan meiri hluta á bak við mig, þá mundi ég í mjög veigamiklum atriðum breyta fjárl. í heild sinni, og það mundi að sjálfsögðu hafa áhrif til lækkunar á útgjöldum ríkissjóðs og á einstökum liðum til hækkunar. En þó að ég sé ekki viðbúinn að svara hv. þm. með því, á hvern hátt eigi að sjá ríkissjóði fyrir þessum 90 millj. tekna, sem í fjárl. er áætlað að söluskatturinn gefi nú, þá skal ég benda honum á, að hæstv. fjmrh., sem fyllir flokk þessa hv. þm., hefur einmitt viðurkennt nauðsynina á því að taka til athugunar skattakerfi og skattalög, heildartekjuöflunarkerfi ríkissjóðs, og það nú hið allra bráðasta. Það hefur sérstök mþn. samkvæmt þál. frá stjórnarflokkunum unnið að þessu verki nú að ég ætla töluvert á annað ár, og eftir því sem mér skilst á blöðum stjórnarflokkanna, þá er að vænta tillagna frá þessari mþn. nú hið allra bráðasta, ef þær eru ekki þegar komnar í hendur ríkisstj. A.m.k. er enginn vafi talinn á því, að þær komi það snemma, að unnt sé að taka þær til afgreiðslu hér á Alþ., áður en þingið lýkur störfum, og ég veit ekki, hvaða verkefni hefði legið nær og verið sjálfsagðara fyrir slíka n. sem þessa heldur en að gera ráðstafanir til þess að afla fjár í stað söluskattsins, að svo miklu leyti sem það skyldi teljast nauðsynlegt, þar sem viðurkennt er af öllum, sem um hann tala, að hann sé, eins og ég áðan sagði, ranglátasti og óskynsamlegasti tollurinn, sem á þjóðina er lagður. Hv. frsm. hreyfði engum andmælum gegn því, að eðli söluskattsins og áhrif væru þau, sem ég gerði grein fyrir áðan, enda orkar það ekki tvímælis. Hann bar það aðeins fram, að nauðsyn ríkissjóðs til tekna væri svo rík, að af þeirri ástæðu einni væri ekki fært að fella skattinn niður. Ef hæstv. ríkisstj. og hennar flokkar eru þeirrar skoðunar, að engin leið sé önnur til að afla fjár í ríkissjóðinn heldur en að framlengja sí og æ hina gömlu tolla og skatta, þá er þýðingarlaust og meiningarlaust og ekkert annað en eyðsla á ríkisfé að vera með braki og bramli að skipa mþn. til að endurskoða þessa löggjöf. Að sjálfsögðu er tilætlun með þeirri endurskoðun að finna réttlátari og skynsamlegri leiðir til þess að ná tekjum í ríkissjóðinn heldur en þessa, sem hér er farin. Ég get þó, hv. þm. til nokkurs hugarléttis, bent honum á eitt og annað til athugunar í því efni. Ég skal í fyrsta lagi benda honum á það, að söluskatturinn er með þeim endemum, að á hverju ári, sem hann er framlengdur, eru gerðar á honum ýmsar breytingar, vegna þess að það sýnir sig æ og ávallt, að þetta er slík vandræðalöggjöf, að tæplega er hægt við hana að una, og því er verið að reyna að liðka til í hvert skipti, sem löggjöfinni er breytt, á einu sviði nú og á öðru næst, eins og kemur fram í þeim till., sem samþ. voru í Nd. nú að þessu sinni. Þar sem söluskattur er annars staðar á lagður, er mér ekki kunnugt um, að hann sé lagður á nema einu sinni, og þá er hann lagður á vöruna, þegar hún kemur til landsins. Hér er söluskatturinn lagður á þrisvar sinnum og getur í sumum tilfellum verið oftar. Einmitt á algengustu vörurnar, nauðsynlegustu vörurnar eins og brauð er söluskatturinn a.m.k. lagður á þrisvar sinnum, fyrst þegar efnið er flutt inn, síðan þegar það er selt til brauðgerðarhúsa eða verksmiðjunnar, sem býr til brauðin, og loks, þegar selt er út úr búðinni. Í sumum tilfellum er mér sagt að geti komið fyrir, að söluskatturinn falli á fjórum sinnum. Ég man ekki betur en að samtök iðnaðarmanna hafi birt útreikninga, sem sýna, að söluskatturinn á ýmsum vörum, sem fóru um þeirra hendur, gat komizt upp í milli 12 og 13%. Ég skal benda hv. þm. á ýmsar aðrar leiðir til þess að afla fjár. Það er enginu vafi á því, að það má með hækkuðu verði á einkasöluvörum, sérstaklega áfengi, fá nokkurn tekjuauka til ríkissjóðs. Loks er svo það að athuga, hvort ekki er hægt að losna við eða lækka eitthvað af þeim gjöldum, sem í fjárl. eru bundin nú, annað heldur en það, sem hv. þm. nefnir hér sýknt og heilagt, í tíma og ótíma, framlagið til Tryggingastofnunar ríkisins. Það er von manna, að nú sé búið að vinna bug á mæðiveikinni, sem hefur kostað tugi milljóna árlega undanfarið, það var a.m.k. látið í veðri vaka, að það væri sérstök neyðarráðstöfun að leggja þetta fé fram til styrktar bændastéttinni í landinu til að afstýra beinum voða. En það var þá líka sagt, að um leið og unninn væri bugur á þessum mikla vágesti með þessum miklu framlögum, sem ríkissjóður hefur lagt á sig í þessu skyni, yrði þeim miklu sköttum, sem á hann voru lagðir til þessa, auðvitað létt af. Mér er sagt, að vonir standi til, eftir þær miklu aðgerðir, sem framkvæmdar hafa verið í þessu efni, að þessi liður muni geta þurrkazt út úr fjárl. mjög bráðlega. Ýmislegt fleira mætti til tina, ef menn færu að semja fjárl. að nýju, sem mér virðist hv. frsm. ætlast til að ég fari að gera nú í sambandi við þetta eina mál. Það gefst kannske tækifæri til þess að ræða þetta atriði nánar. En meginrök mín fyrir því, að elnmitt nú sé rétt að synja um framlengingu á söluskattinum, eru þau, að það er sérstök n. skipuð af hæstv. ríkisstj. að tilhlutun stuðningsflokka hennar beggja, sem hefur það verkefni með höndum og er að vinna að því að leiðrétta ranglæti skattalaganna, finna sanngjarnari og skynsamlegri leiðir til þess að afla ríkissjóði fjár heldur en þær, sem nú eru farnar, t.d. með innheimtu söluskattsins, sem á var lagður í allt öðrum tilgangi en þeim að standa undir daglegum og almennum þörfum ríkissjóðsins. Þó að ég nú hafi lýst yfir andstöðu minni við söluskattinn og muni greiða atkvæði gegn því, að hann verði samþykktur, þá er mér það vel kunnugt um afstöðuna hér á þ., að ég tel ekki miklar líkur til, að minar till. í því efni verði teknar til greina. Ég leyfi mér því til vara við þá aðaltill. mína, að 1. gr. og þar með frv. verði fellt, að bera fram brtt. á þskj. 228, sem ég vænti, að hæstv. forseti láti koma til atkvæða, ef 1. gr. og 2. gr. frv. verða samþ. Þær till. eru þess efnis, að ef söluskattinum er haldið á annað borð, hann á lagður, þá skuli fjórði hlutinn af þeirri upphæð, sem hann gefur, ekki renna í ríkissjóð, heldur til sveitarsjóða í heild á landinu öllu. Það er lagt til í l. brtt. á þskj. 228 undir a-lið, að 3/4 hlutar skattsins skuli renna í ríkissjóðinn, en 1/4 skuli renna til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga. Þeim hluta, sem rennur til jöfnunarsjóðsins, skal síðan skipta á milli sveitarfélaganna í hlutfalli við fólksfjölda, þó þannig, að sá söluskattshluti, sem rennur í sjóð hvers einstaks sveitarfélags, megi aldrei nema meiru en 50% eða helmingi af álögðum útsvörum næsta árs á undan í því bæjar- eða hreppsfélagi. Tekjur af skattinum renna allar til ríkissjóðs, en hann greiðir síðan hlutann til jöfnunarsjóðs, sem skiptir honum svo á milli sveitarfélaganna, eins og áður er sagt. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að fjárhagur ýmissa sveitarfélaganna er mjög erfiður og að þeim gengur illa mörgum hverjum með þeim tekjustofnum, sem þau hafa yfir að ráða, að mæta þeim kröfum, að því er snertir rekstur bæjarfélagsins og sérstaklega að því er snertir nýjar framkvæmdir, sem metið er óhjákvæmilegt á hverjum tíma. Þetta hefur leitt til þess, að farið hefur í vöxt meir og meir með hverju ári, sem hefur liðið, að framkvæmdir bæjarfélaganna, t.d. til rafvirkjana, til vatnsveitna, til hafnargerða og annarra slíkra óhjákvæmilegra framkvæmda, hafa verið studdar með því, að ríkissjóður hefur gengið í ábyrgð fyrir öllu eða miklum hluta af þeim lánum, sem til þessa hafa verið tekin. Síðan hefur það komið í ljós, að talsvert mikið af þessum ábyrgðum hefur fallið á ríkissjóð sem sjálfskuldarábyrgðarmann vegna bæjarfélaganna, og ég ætla, að það skipti milljónum í fjárl. nú, jafnvei 7 eða 8 millj., sem hæstv. ráðh. gerir ráð fyrir að ríkissjóður þurfi að leggja út af þeim sökum. Því er það ákvæði sett hér inn í c-lið eða væntanlega 6. gr., að ef ábyrgðarskuldbindingar falla á ríkissjóð vegna sveitarfélags, þá sé ráðherra heimilt að ákveða, að hluti sveitarfélags af söluskatti skuli ganga til greiðslu á þessum vanskilum. Ég álít, að þetta sé sjálfsagt ákvæði og mikil trygging í því fyrir ríkissjóðinn gagnvart sveitarfélögunum, að hann verði ekki fyrir skelli vegna þessara ábyrgða, og einmitt slíkt ákvæði sem þetta inni í lögum, meðan söluskatturinn á annað borð er innheimtur, mundi að sjálfsögðu gera ríkissjóði að verulegu leyti auðveldara að styðja bæjarstjórnir til slíkra framkvæmda sem ég áðan nefndi, sem oft og einatt er hér um bil ókleift að koma fram nema með ábyrgð og stuðningi ríkissjóðs, eins og kunnugt er. Ég skal svo ekki hafa þessi orð mín fleiri, hæstv. forseli. Mín aðaltillaga er sú, sem kemur fram við atkvgr. um 1. gr., að frv. verði fellt, en ef söluskatturinn verður framlengdur enn að ósk hæstv. ríkisstj., þá er það tillaga mín, að fjórða hluta hans verði varið eins og þær brtt., sem greinir á þskj. 228, segja til um. Ég skal geta þess, að eins og kunnugt er voru þessar brtt. frammi á síðasta þingi í hv. Nd. og fluttar þá af sjálfstæðismönnum í d., og virtist það benda til þess, að a.m.k. Sjálfstfl. væri þessum tillögum í heild sinni fylgjandi, þótt af einhverjum ástæðum hafi annað orðið ofan á við afgreiðslu málsins, eins og kunnugt er.



Herra forseti. Mér fannst verða heldur litið um svör hjá hv. minni hl. n., 4. þm. Reykv., við þeim spurningum, sem ég bar fyrir fram upp við hann. Skal ég víkja nokkuð að því síðar, en snúa mér í bili að þeim rökum, sem hann færði fram fyrir því, að nú ætti að afnema söluskattinn. Það var þá í fyrsta lagi, að tilgangurinn með söluskattinum, þegar hann var settur á í fyrstu, hefði verið sá að greiða uppbætur á útfluttar afurðir og niður aðrar vörur til að lækka dýrtið. En svo vildi hann halda því fram, að þegar gengislækkunin var gerð, hefði þessi upprunalegi tilgangur söluskattsins verið fallinu úr gildi. Nú er það í fyrsta lagi við þetta að athuga, að miklum hluta - eða yfir helming - söluskattsins, þegar maður einangrar það, er varið til að greiða niður vörur í landinu til að lækka dýrtíðina. Það mun vera nokkuð yfir helming þess, sem söluskatturinn gefur í tekjur, sem varið er til þess, sem er í mjög svipuðum tilgangi gert eins og upprunalega var. Að vísu segir hv. þm., sem má til sanns vegar færa að nokkru, að tilgangurinn með þessu hafi verið sá að komast hjá að lækka gengið. Ég ætla nú ekki að taka upp umræður um gengismálið á ný, en ég hygg, að halda megi því fram með fullum rökum, að ekki hafi verið komizt hjá að lækka gengið, þegar það var gert, og að reynslan hafi síðan sýnt, að þær ráðstafanir voru ekki nægilega miklar, og ef miðað er við raunverulegt gengi, ef maður getur komizt þannig að orði, þá hygg ég, að söluskatturinn haldi þessum upprunalega tilgangi sínum. Það, að vörur eru greiddar niður, er til þess gert að komast hjá því að lækka gengið enn á ný, því að það er vitanlegt, að innlendur kostnaður við alla framleiðslu er orðinn það mikill, að það er þess vegna sem útflutningsatvinnuvegirnir eru í vandræðum, enda er það ef til vill ekki svo mikil furða, þegar þess er gætt, að þó að fullt tillit sé tekið til gengismunar, þá mun hvergi vera dýrara að framleiða nokkurn hlut en á Íslandi, og er það auðvitað vegna þess, að kaup er hér hærra en í nokkru af nágrannalöndunum, a.m.k. hér í Evrópu. Söluskatturinn hækkar að vísu nokkuð vöruverð, það er rétt, en það vegur þó miklu meira, hvað greitt er niður af nauðsynjavörum, því að söluskatturinn kemur auðvitað á allar vörur, óþarfar sem þarfar. Að söluskatturinn sé ranglátasti skattur, sem á þjóðina er lagður, kann að vera rétt að nokkru leyti og einkum ef þetta væri eini tollurinn og eina gjaldið, sem greitt er af vöru, en það er langt frá, að svo sé. Það eru margir áratugir síðan fyrst voru lagðir á tollar hér á landi. Það fylgdi fljótt á eftir því, að landið fékk sjálfstæða fjármálastjórn. Þá var byrjað á því að tolla ýmsar þær vörur, sem nú eru taldar til nauðsynja, t.d. eins og sykur og kaffi. Við vorum rétt áðan að samþykkja ákvæði í frv. um að fella með öllu niður aðflutningsgjöld af ýmsum nauðsynjavörum. Þess vegna er það, að ég hygg, að söluskatturinn gefi ekki eins mikið af mörgum vörum elns og alls konar tollar á þeim. Þetta verður að hafa í huga, þegar dæmt er um, hvað söluskatturinn sé ranglátur eða réttlátur. Aðalröksemd hv. minni hl. fyrir því, að það ætti að fella frv., var þó það, að það væri milliþn. að rannsaka skattakerfi og tollakerfi landsins og ætti að gera tillögur um það, og þess vegna fannst honum, að það mætti fella niður söluskattinn, því að þessi nefnd hlyti að koma með tillögur um það, hvernig úr því ætti að bæta, - hann vildi sem sagt skjóta þessu máli frá sér og mínum spurningum og til þessarar nefndar. Mér er það nú óskiljanlegt, að sú nefnd geti fundið upp nokkra þá tekjustofna, sem einstaklingar þjóðarinnar þurfa ekki að greiða. Ég hygg, að henni sé nokkuð mikið ætlað, ef hún á að benda á eitthvað annað. Það gæti þá helzt verið að leggja Grænland undir Ísland og arðræna íbúana þar. Ef Íslendingar eiga ekki að greiða það, sem ríkissjóður þarf á að halda, þá er engin önnur leið til heldur en ef hægt er að skattleggja einhverjar aðrar þjóðir. En svo er það, að það eru engar minnstu líkur til þess, að milliþn. í skattamálum skili áliti um þessi atriði svo tímanlega, að það verði hægt að taka tillit til þess í afgreiðslu fjárlaga fyrir næsta ár, og þetta frv. er nú ekki um annað en að framlengja söluskattinn næsta ár. Ég skal ekkert fullyrða um það, nema nefndin geti komið með einhverjar tillögur ú næsta ári, sem geri söluskattinn óþarfan. En hitt fullyrði ég, að hún gerir það ekki áður en þarf að ganga frá fjárlögum næsta árs, svo að þessi meginröksemd hv. minni hl. fellur algerlega um sjálfa sig, og mér er ekki kunnugt um, að núverandi ríkisstjórn hafi lofað öðru í þessu efni en því, að á þessu þingi skuli lögin um tekju- og eignarskatt verða endurskoðuð. Ég hef alls ekki skilið það svo, að ríkisstj. hafi lofað neinn um það, að öll tollalöggjöf landsins skuli verða endurskoðuð á þessu þingi. Og ég ætla, að til þess veiti ekki af næsta ári eða tímanum fram að næsta hausti, þegar þing kemur væntanlega saman aftur. Það er því ekki til neins að slá svona fram. Það er auðvitað hægt að bera sig borginmannlega og segja: Ef ég væri fjármálaráðherra, þá mundi ég gera ýmsar tillögur og sjá um, að ríkissjóður bæri sig, þó að söluskatturinn væri felldur niður - og nefna svo ekkert, hvaða tillögur það mundu vera. Ég get bara ekki viðurkennt það sjónarmið, að þm. leggi til að fella niður stóran tekjulið og segi: Ja, ef ég væri fjármálaráðherra, þá mundi ég koma með tillögur um það, hvernig úr því ætti að bæta, en ég er ekki fjármálaráðherra, og mér kemur ekkert við, hvernig það er haft. - Hv. þm. nefndi þó tvö atriði aðeins. Annað var það að hækka áfengi. Það mætti ef til vill gera það. Þó þykir nú mörgum, sem það kaupa, það vera orðið nokkuð dýrt, og ég gæti haldið, eins og þingmaður komst að orði fyrir mörgum árum, að drykkjuskapurinn kæmist kannske í „afturför“, ef það væri gert að miklum mun. Það gerir út af fyrir sig ekkert til, en ég hygg, að mikil hækkun áfengis yrði aldrei mikil tekjulind fyrir ríkissjóð. Ég hygg, að þá minnkuðu mjög kaupin í Áfengisverzlun ríkisins, ef áfengið yrði hækkað til stórra muna. En það er ekki víst, að drykkjuskapur minnkaði að sama skapi. Menn kunna sem sé ýmsar leiðir nú á dögum til þess að veita sér áfengi án þess að kaupa það í áfengisverzluninni. Ætli það yrði ekki farið að brugga, ef þetta yrði gert að verulegu ráði - að hækka áfengið? Fréttir hafa komið um það a.m.k., að frændur okkar, Norðmenn, hafi lækkað áfengið, vegna þess að brugg var orðið svo mikið, að salan minnkaði í áfengisverzlun þeirra, en drykkjuskapur minnkaði ekki að sama skapi a.m.k., heldur jókst bruggið og önnur ólögleg meðferð áfengis. Ég hef ekki trú á þessu úrræði, að það mundi a.m.k: nægja til að bæta fyrir söluskattinn. Og þá minntist hann á mæðiveikina. Það er rétt, að það er vonandi, að útgjöld ríkisins af sauðfjárpestunum fari nú að taka enda, en bæði hefur nú ekki verið varið til þeirra eins miklu fé og söluskattinum nemur, og í öðru lagi eru önnur verkefni komin, sem munu kosta meira heldur en sauðfjársjúkdómavarnirnar hafa kostað. Ég minni á samning stjórnarflokkanna um rafmagnsmálin. Ég hugsa, að þær framkvæmdir taki algerlega eins háa upphæð og sauðfjárveikivarnirnar hafa tekið. Um brtt. hv. þm. vil ég ekki mikið segja og get í raun og veru ekkert um þær sagt fyrir hönd n., því að þær hafa ekki verið ræddar í nefndinni og ekki legið þar fyrir. Hefði þó hv. þm. vel getað borið þær upp í n., þar sem hann á þar sjálfur sæti. Mér fyndist mjög gott, ef ríkissjóður þyldi það, að hægt væri að veita bæjar- og sveitarfélögum þá hlutdeild í söluskattinum, sem stungið er upp á í brtt., en ég sé ekki, með tilliti til afgreiðslu fjárlaga á þessu þingi, að slíkt sé hægt. Þar af leiðandi þykir mér ákaflega ólíklegt, að n. fallist á þessar brtt., vil þó ekkert um það fullyrða. Vilji hv. þm. fá um það álit nefndarinnar, þá mundi ég ráða honum til að taka þessar brtt. aftur til 3. umr., og mundi ég þá sem form. n. bera þær undir n. á milli umræðnanna.



Herra forseti. Út af niðurlagsorðum hv. frsm. fjhn. vil ég segja það, að ég mun að sjálfsögðu eftir þessi óbeinu tilmæli hans taka brtt. aftur til 3. umr. og væri honum þakklátur fyrir, ef hann héldi nefndarfund, þannig að afstaða n. til þeirra fengist, áður en þær koma til afgreiðslu síðar hér í d. Ég mun þá geyma mér alveg að tala um efni þeirra frekar en ég hef gert þangað til við 3. umr., eftir að n. hefur athugað tillögurnar. Hv. frsm. gerði mikið úr því, að söluskatturinn hefði ekki eingöngu verið á lagður til þess að greiða uppbætur á útflutningsvörur, heldur jafnframt til þess að greiða niður verðlag á vörum hér innanlands og þar með halda dýrtíðinni niðri. Nokkuð er til í þessu, en það er þó ekki nema bara svolitið brot af sannleikanum, sem hv. þm. þar segir. Vörur höfðu verið greiddar niður hér innanlands um alllangt árabil, áður en söluskatturinn var lögtekinn, og tilefnið til þess, að hann var lögtekinn, var fyrst og fremst það, að ástandið var þannig í sjávarútveginum, sérstaklega vélbátaflotanum, að talið var, að eitt af tvennu þyrfti að gera: að tryggja ákveðið verð á útflutningsvörunum, nokkru hærra en sýnt þótti, að mundi fást fyrir þær í markaðslöndunum, eða lækka gengið og fá fram krónuhækkun í gegnum það á verðlagi varanna. Sú leiðin, sem ég nefndi fyrst, varð ofan á á þingi 1948, og söluskatturinn var lögtekinn beinlínis til þess, eins og 19. gr. þeirra l. ber með sér, að standa undir þeim uppbótargreiðslum, sem þurfti til þess að tryggja, að útgerðin fengi það verð, sem Alþ. hafði ábyrgzt á því ári. Tilgangurinn með álagningu söluskattsins var því sá fyrst og fremst og nærfellt eingöngu að standa undir þessum greiðslum. Hitt skipti svo ekki máli, hvernig framkvæmdin hefur farið úr höndum þeirrar hæstv. ríkisstj., sem þá fór með völd, hvort hún hefur haft algert „pokasystem“, eins og það var kallað, og gætt þess vandlega, að enginn eyrir af skattinum yrði notaður til annars en í þessar niðurgreiðslur, eða hvort þessu er blandað saman við aðrar greiðslur ríkissjóðsins. En fram hjá því verður ekki komizt, að skatturinn var á lagður í þessu skyni, og þess vegna voru ástæðurnar fyrir honum burt fallnar, um leið og niðurgreiðslurnar voru felldar niður. Ég skal ekki taka upp neinar kappræður við hv. frsm. um gengislækkunina, það er búið að ræða hana svo oft. Hann sagði hér sem sína skoðun, að gengislækkunin hefði verið með öllu óhjákvæmileg, þegar hún var gerð, en hún hefði bara ekki verið nægilega mikil, og því þyrftum við í viðbót við gengislækkunina nú að hafa bátagjaldeyrisfyrirkomulagið og nota - held ég hann hafi sagt - fast að helmingi af söluskattinum til að greiða niður verð á vörum hér innanlands. Ég sé nú ekki betur en að þessar yfirlýsingar hv. frsm. séu þó áfellisdómur á einmitt gengislækkunaraðgerðir hæstv. ríkisstj. og hans flokks í þessum málum, því að það er sannað augljóslega, að gengislækkunin hefur alls ekki náð þeim tilgangi, sem yfir var lýst, þegar hún var samþ., og að sjálfsögðu var tilætlun þeirra, sem knúðu hana fram. Þá sagði hv. þm. einnig, að innlendur kostnaður við framleiðsluna væri nú orðinn svo mikill, að það torveldaði sölu útflutningsafurða okkar í markaðslöndunum. Ég er honum alveg fullkomlega sammála um þetta. En meginástæðunnar til þess, hvað framleiðslukostnaðurinn er orðinn mikill, er að leita einmitt í tollapólitík hæstv. ríkisstj. Ég hélt nú ekki, að verkalýðsfélögin væru sérstaklega sterk hér innan stjórnarflokkanna eða hefðu verið frá því 1950, að gengislækkunin var samþ. Það er viðurkennt af hv. frsm. sjálfum, að söluskatturinn hljóti að koma fram í hækkuðu verði varanna. Hann hefur ekki hreyft neinum mótmælum eða athugasemdum við áætlun mína um, hvað þetta nemur mikilli upphæð. Ég hef áætlað, að það næmi nú allt að 100 millj. kr., sem vörurnar hækkuðu vegna söluskattsins, og að sjálfsögðu kemur það fram í aukinni dýrtíð, kemur fram í hækkuðu kaupi, kemur fram í auknum framleiðslukostnaði á þeim vörum, sem við flytjum út og seljum þar í samkeppni við aðra. Þetta sér hv. frsm. mætavel og viðurkennir. Þegar svo til viðbótar við þetta er tekinn bátagjaldeyririnn og sú verðhækkun, sem af honum stafar, vísitöluhækkun og kauphækkun, þá er augljóst, að þessir tveir liðir eiga sinn ríka þátt í því, hversu framleiðslukostnaðurinn hefur aukizt og þar með nauðsynin á því að fá hækkað verð fyrir útflutningsafurðirnar. Ég þykist vita, að hv. frsm. muni svara því til, að þetta sé því að kenna, að verkalýðssamtökin í landinu hafi knúið fram kauphækkanir og þar með íþyngt atvinnuvegunum, eins og það heitir. Ég hygg, að ef með sanngirni er litið á þessi mál, þá verði menn að játa það, því miður, að raunverulegt kaupgjald verkamanna í landinu nú, miðað við klst. eða dag, er sízt hærra, heldur lægra en það var fyrir gengislækkunina. Það, sem verkalýðurinn hefur áunnið með sínum samtökum í þessu efni, er ekki einu sinni nægilegt til þess að mæta þeirri dýrtíðaraukningu, sem orðið hefur á þessum tíma. Ég hygg, að ef hv. frsm., sem er sanngjarn maður, kynnti sér þessi mál, þá hlyti hann að játa, að svo er. Þó var látið í veðri vaka, þegar gengislækkunarlögin voru sett, að svo væri um hnútana búið, að byrðar ættu ekki að lenda í formi kauplækkunar á almenning og verkalýðinn í landinn af þeim sökum. Hv. þm. spyr enn um það, á hvern hátt ég vilji sjá ríkissjóði fyrir tekjum, ef þessi liður sé niður felldur. Ég vil alls ekki fallast á, að það sé skylda einstakra þingmanna, sem andstæðir eru stjórninni, í hvert skipti sem þeir hreyfa andmælum um hennar tekjuöflunarleiðir, að hafa á takteinum till. um það, hversu fjárins skuli afla í staðinn, vegna þess, eins og ég áður sagði, að það er tvennt, sem kemur til athugunar þar: annars vegar matið á þörfum ríkissjóðs og hvernig skuli verja því fé, sem ríkissjóður tekur til sín, og hins vegar, eftir hvaða leiðum þess skuli aflað. Því er alveg óeðlilegt að taka einn einstakan tekjulið eða gjaldalið og heimta, að það séu gerðar ráðstafanir til að mæta honum alveg sérstaklega. Þetta er samhangandi kerfi, eins og hv. þm. viðurkenndi, og það er einmitt verkefni þeirrar nefndar, sem nú situr, að finna réttlátari og skynsamlegri leiðir til þess að afla ríkissjóði þeirra tekna, sem nauðsyn krefur á hverjum tíma, og því eðlilegt, að hún vinni það verk í heild, og ég verð að vænta þess, að till. komi frá henni í þessu efni. Ég skal þó, rétt til þess að vekja athygli hv. þm. á þessu, sem ekki ætti að vera þörf á, benda á einn tekjustofn, sem er - mér liggur við að segja - ónotaður sem slíkur. Það er sú gífurlega verðhækkun á fasteignum, sem fallið hefur í skaut einstakra manna í landinu og félaga á gengislækkunarárunum eða verðhækkunarárunum. Það er enginn vafi á því, að sú eignaaukning, sem fram hefur komið í gegnum verðhækkun fasteigna og fasteignatgilda á landi hér, er svo stórkostleg, að einmitt þar væri sjálfsagður tekjustofn fyrir hendi.

Ætli það gæti ekki þvælzt fyrir þingmanninum að innheimta hann.

Það er ekki ótrúlegt, en hæstv. fjmrh. hefur nú ýmis ráð, sem þingmaður hefur ekki, til að innheimta það. En fyrsta tilraunin er þó sú að setja um þetta skynsamlega löggjöf og síðan að fá öfluga og góða innheimtumenn til að sjá um framkvæmd hennar, og í því hefur nú fjmrh. nokkra æfingu, og ég efast ekki um, að hann mundi leggja sig í lima, - en ég vil ekki gera þetta að neinu gamanmáli. Það er alveg augljóst mál og viðurkennt af öllum, sem ekki loka augunum fyrir staðreyndum, að það eru hópar manna hér í þessu landi, sem hafa grætt hundruð þúsunda og milljónir á því, sem fasteignirnar hafa hækkað í verði, gersamlega án eigin aðgerða, og þessi verðhækkun kemur að sama og engu leyti fram til skatts. Ég skal bara minna á eitt dæmi hér, sem hv. frsm. ætti að vera í fersku minni. Það er sala Kveldúlfseignanna, um 12 millj. kr. Flokkur hans og blað hafa fullyrt, að kaup þessi séu ámælisverð af hálfu kaupandans, þetta sé svo háu verði keypt. Ég þori engan dóm á það að leggja. Ég er ekki viss um, að það sé hærri sala á þessum eignum heldur en ýmsum öðrum eignum, sem hafa verið seldar hér í bænum um svipað leyti, en hitt er víst, að þessi eign hefur ekki kostað seljandann nema nokkur hundruð þúsunda króna, langmestur hlutinn af þessum 12 milljónum er hreinn gróði, sem aldrei kemur til skatts og enginn eyrir hefur verið tekinn af til skatts. Ég nefni þetta dæmi bara af því, að það hefur verið umrætt hér mjög í blöðunum og einmitt orðið nokkurt umræðuefni milli stjórnarflokkanna. Það er talið, að húseignirnar eingöngu hér í Reykjavík séu að brunabótamati nokkuð á fjórða þúsund milljóna króna. Meginhlutinn af þessari upphæð, þessu verðmæti, liggur í hækkuðu verði á fasteignum og húsum, sem voru byggð áður en til féþurrðar útgerðarinnar kom, enda er það vitað, að slíkar eignir hafa tífaldazt í verði og jafnvel meira núna á síðustu 10–11 árum. Ekki milljónir, ekki tugir milljóna, heldur hundruð milljóna hafa á þennan hátt skapazt sem verðmæti í eigu einstakra manna á gengislækkunarárum og dýrtíðaraukningarárum, sem ekki er tekinn neinn skattur af og enginn skattstofn verður að óbreyttu. Ég fæ ekki annað séð en einmitt meginverkefni slíkrar mþn. sem mþn. í tolla- og skattamálum væri að sjálfsögðu að finna leiðir til þess að fá eitthvað af þessu fé aftur í ríkissjóðinn. Það er ekki nóg að hrista höfuðið og segja, að það sé torvelt að innheimta þetta. Ég veit, að innheimta með sama hætti eins og á stóreignaskattinum getur kannske orðið leiðigjörn, en ég get vel skilið það, að hæstv. fjmrh. andvarpi, þegar minnzt er á slíka innheimtu, en það ætti að mega búa svo um hnútana í löggjöfinni, að til slíks greiðslufyrirkomulags ætti nú ekki að þurfa að koma. - En þetta er nú alls ekki verkefni mitt. Þetta er bara ábending til hv. þm., af því að hann sér engar leiðir aðrar en söluskattinn til þess að afla þessa fjár, og þarna er þó leið, sem mætti athuga í því sambandi. Hv. þm. sagði, að hvað sem maður nú ætlaðist til af mþn., þá væri það ljóst, að hún gæti ekki skilað till. um þetta efni svo snemma, að þær yrðu afgr. fyrir lok þessa þings; það mesta, sem hún gæti klárað, væri það, ef hún gæti lokið við breytingar á tekju- og eignarskattslögunum. Þetta er mér ekkert kunnugt um. Ég vil ekki vefengja orð þm. í þessu efni, en mér hefur fundizt, að n. hefði getað sinnt öðrum störfum jafnframt, og mætti við því búast eftir hálfs annars árs starf, að hún gæti nú lagt einhverjar fleiri till. fram heldur en þetta. En sannleikurinn mun vera sá í þessu efni, að hæstv. ráðh. og stjórnarflokkarnir una mjög sæmilega þessu fyrirkomulagi, sem nú er, og sjá því ekki ýkja mikla ástæðu til að leita að öðrum leiðum til að afla fjár fyrir ríkissjóð. Ef eindreginn vilji kæmi fram á Alþingi um það, að það telji þessar leiðir ekki lengur færar, efast ég ekki um, að hæstv. ráðh. og mþn. mundu óðar taka til starfa af meira kappi en gert hefur verið til þessa til þess að finna aðrar leiðir til að afla fjárins. Ég held sannarlega, eftir að búið er að framlengja söluskattinn nú ár eftir ár, eins og kunnugt er, undanfarin fjögur ár, þá sé ekki vanþörf á því að láta hæstv. ríkisstj. og þá mþn. líka hafa nokkurt aðhald í þessu efni. Ég skal nú ekki ræða mikið um áfengisverðið eða „afturför“ drykkjuskaparins, gefst sjálfsagt tilefni til þess seinna, en það vil ég nú segja, að ég hef enga trú á því, að þó að brennivínið yrði hækkað eitthvað lítillega, t.d. til þess að mæta því, sem þyrfti þá að leggjast sem aukaframlag til trygginganna, - það mundi nema hér um bil 10 kr. á flösku, - þá mundi það nú gera verulegan mun á því, hvort menn brugguðu meira eða minna af þeim sökum. Sú markalína liggur ekki svo glöggt, að slík verðhækkun mundi hafa nein veruleg áhrif í þeim efnum. Ég veit ekki heldur, hvort áfengið er svo mjög dýrt, samanborið við annað. Ég gat um það áðan, að húseignir hafi tí- eða tólffaldazt í verði, og ég efast um, að brennivínið, „svarti dauðinn“, hafi gert betur en að fylgjast með verðhækkun fasteignanna og kannske tæplega það. Og ekki get ég nú sagt, að það væri nein bein áníðsla á þjóðfélaginu, þó að hækkunin á „svarta dauða“ væri eitthvað í líkingu við hækkunina á almennu húsnæði til almenningsþarfa, - það væri nein sérstök ástæða til að kvarta yfir því, að þeir, sem hann kaupa, væru svo illa meðfarnir af þeim sökum. Ég get látið þetta nægja að sinni. Ég mun, eins og ég tók fram í upphafi máls míns, taka brtt. aftur til 3. umr. og er að sjálfsögðu formanni n. þakklátur fyrir, ef hann kallar saman fund til þess að ræða þær, og mundi sérstaklega verða honum þakklátur, ef hann féllist á að mæla með till.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð út af tilganginum með því að setja í fyrstu lögin um söluskattinn, því að hv. síðasti ræðumaður, frsm. minni hl., rangfærði nokkuð það, sem ég hafði sagt um það. Ég vil endurtaka það, að ég álit, að sömu ástæður séu enn fyrir hendi að nokkru leyti, ekki eingöngu vegna þess, að að nokkru leyti voru greiddar niður innlendar vörur og söluskattinum varið til þess frá upphafi, heldur var höfuðtilgangur með lögunum, eins og hv. þm. réttilega benti á, að verjast gengislækkun. Ég fullyrði, að þetta er enn, niðurgreiðslurnar eru enn gerðar til þess, því ef þeim væri hætt, þá mundi ekkert liggja fyrir að mínu áliti annað en gengislækkun. Þess vegna eru sömu ástæður fyrir hendi nú að halda söluskattinum eins og voru, þegar hann var settur 1948 að forgöngu stjórnar, sem Alþýðuflokksmaðurinn Stefán Jóh. Stefánsson veitti forstöðu. Hv. þm. fór enn að benda á nýjar tekjulindir í staðinn fyrir söluskattinn og virtist með því vera að reyna þó að gera tilraun til að verða við áskorun minni, og þá benti hann á skatt af gróða á fasteignasölu, því að fasteignir hefðu hækkað mjög í verði vegna gengisbreytingarinnar. Það getur verið eitthvað til í þessu, og það getur verið ástæða til að athuga þetta atriði. Þó má benda á það, að þótt fasteignir hafi hækkað í verði, þá eru fasteignir, sem eru í höndum eigendanna, nákvæmlega þær sömu og þær voru. Þó að jörð t.d. mundi hækka í verði, ef hún væri seld nú, þá væri hún bóndanum, sem býr á henni og bjó á henni, þegar gengisfallið var gert, nákvæmlega sama jörðin og hún var fyrir gengisfallið, hafi hún ekki verið bætt síðan. Þannig mundi það vera töluvert vandasamt verk að setja löggjöf um skatt á þetta. Með því er ég þó ekki að segja, að slíkt sé með öllu óhugsandi, en hitt fullyrði ég - og ekki sízt vegna þess, að hv. þm. hefur alltaf í sínum ræðum verið að skjóta sér á bak við mþn. í skattamálum, það væri ekki hann, sem ætti að benda á leiðir til þess, að ríkissjóður fengi skaðann bættan, heldur mþn. í skattamálum, - að það er alveg áreiðanlegt, að mþn. í skattamálum hefur engar till. um þetta fram að flytja fyrir þann tíma, sem afgreiða þarf fjárlögin fyrir næsta ár, og þetta frv. er ekki nema um að framlengja lögin um eitt ár. Það er hugsanlegt, að einhverjar þær till. komi fram frá mþn., sem geri framlengingu á þessum lögum óþarfa framvegis, en núna getur slíkt alls ekki legið fyrir.



Herra forseti. Eins og ég gat um við 2. umr. málsins, þá hef ég breyt. að gera við frv. um breyt. á tollskrá o.fl. Breyt. þessar er að finna á þskj. 226. Hin fyrsta lýtur að því, að B-liður 1. gr. skuli falla niður, og 2. brtt. er bein afleiðing af því. Í þessum lið, B-lið 1. gr., er heimilað að hækka verðtollinn um 45% eða, eins og það er orðað í gr., að innheimta verðtollinn með 45% álagi. Eins og verðlagsbreytingum er háttað, þá er það bersýnilegt, að verðtollurinn fylgist nokkurn veginn með hækkuðu verðlagi og gefur þess vegna því meiri tekjur sem verðlagið á þeim vörum, sem hann er lagður á, verður hærra. Einmitt gengislækkun íslenzku krónunnar varð þess vegna til þess að hækka verðtollinn stórkostlega, nokkurn veginn sem samsvaraði því, sem erlendur gjaldeyrir, sem vörurnar voru keyptar í, hækkaði í verði, eða um nálægt 72%. Því var það í rauninni alveg óeðlilegt að halda því álagi á verðtollinn, sem áður hafði verið, enda viðurkenndi hæstv. ríkisstj. það í orði með því að lækka álagið örlítið frá því, sem áður var. Ég ætla, að það hafi verið 65% áður. Nú eru til athugunar breytingar á tolla- og skattakerfi ríkissjóðs, og eftir því sem stjórnarblöðin hafa skýrt frá, þá má gera ráð fyrir því, að till. um heildarbreyt. á skatta- og tollalöggjöfinni verði lagðar fyrir þetta þing svo snemma, að þær nái afgreiðslu áður en þinginu lýkur. Ég álít því rétt að svo stöddu að fella nú niður þennan viðauka á verðtollinum og vænti þess, að sú nefnd, sem um þetta fjallar, leiti þá annarra tekjustofna til að bæta þetta upp.  3. brtt. á sama þskj. er sérstaks eðlis og gengur aðeins í þá átt að bæta örlítið úr því misrétti, sem tollaálagningin og tollskráin innifelur. Þar er lagt til, að aftan við e-lið 3. gr., - en þeir liðir, a–e, eru upptalning á þeim vörum, sem aðflutningsgjöld skulu felld niður á, - sé bætt einum lið, f-lið, og í honum séu lyf, sem teljast til nr. 57 og 58 í 30. kafla tollskrárinnar. Þetta munar engu fyrir ríkissjóðinn fjárhagslega, hvort aðflutningsgjöld eru heimt af þessum vörum. Aftur á móti kemur það fram í verðlagi lyfjanna. Það verður til þess að hækka þau, og munu þó flestir sammála um, að þau séu nógu dýr fyrir. Það sýnist alveg óeðlilegt að gera ríkissjóði að tekjustofni aðrar eins vörur og lyf, sem eru notuð að langmestu leyti beinlínis eftir læknisráði og til þess að lina þrautir manna og reyna að veita þeim lækningu. Hvað sem líður þess vegna þeim meginmun í skoðunum, sem ég þykist vita að sé milli mín og hv. meiri hl. og stjórnarflokkanna um 1. og 2. till., þá vænti ég, að sú litla till., sem greinir í 3. lið á þskj. 226, geti náð samþykki hv. dm. allra, því að þar er aðeins um að ræða - mér liggur við að segja sjálfsagða leiðréttingu, sem ekki getur haft nein áhrif á fjárhag ríkissjóðs.



Herra forseti. Þegar þessari umr. var frestað hér á dögunum, þá var það með tilliti til þess, að nefndin athugaði betur brtt. sína á þskj. 198, hvort hún væri ekki óþörf. Ég gat þess að vísu þá þegar, að ég áliti, að þetta væri fullathugað og óþarfi að fresta umr. þess vegna. Ég hef nú athugað það betur síðan, að það er alveg ástæðulaust að samþ. 2. tölulið 3. gr., þar sem hann er um sama efni og kemur að nokkru leyti í bága við e-lið 1. tölul. Þessi 2. tölul. mun bara vera leifar úr eldri lögum. Þá var heimilað að lækka um helming aðflutningsgjald af sykri o.s.frv., en svo var síðar settur inn e-liðurinn, án þess að 2. tölul. væri afnuminn. Brtt. n. er því alveg hárrétt að mínu viti. Hefur lítillega um það verið rætt í n. síðan, og er það álít nefndarinnar. Þá liggja hér fyrir brtt. frá 4. þm. Reykv. Það segir sig sjálft eftir þeirri afstöðu, sem þegar er tekin af meiri hl. n., að hún getur ekki fallizt á þessar till., a.m.k. ekki á 1. og 2. lið þeirra. Hér er um framlengingu eldri laga að ræða, og þetta álag á verðtollinn, sem hér um ræðir, hefur áður verið innheimt og verið framlengt, og við, sem erum í meiri hl. n., álítum, að það geti ekki komið til mála að lækka tekjur ríkissjóðs á þann veg, sem hv. 4. þm. Reykv. leggur til. Það má auðvitað færa ýmsar ástæður fyrir till. um skattalækkanir og tollalækkanir, en þeim till. þyrfti þá að fylgja greinargerð fyrir því, hvað ætti að koma í staðinn eða hvaða útgjöld ríkissjóðs ætti að lækka í staðinn. Ég álít, að ekki sé forsvaranlegt af þeim þm., sem vilja telja sig bera nokkra ábyrgð á gerðum sínum, að bera fram svona till. án þess. Ég býst við, að þetta komi nú betur til umr. í öðru máli, sem hér er á dagskrá í dag. Það, sem hv. þm. sagði um það, að verðtollurinn fylgdist með verðbreytingum, þá er nokkuð til í því. En elns og hann sjálfur tók fram, þá var einmitt þetta álag lækkað, þegar gengisbreytingin var gerð, og þar af leiðandi tekið tillit til þeirrar verðbreytingar, og svo hækka sífellt útgjöld ríkisins, en ég hef ekki orðið þess var, að hv. þm. vildi nú lækka þau mikið, m.a. liggur nú hér fyrir frv. frá honum sjálfum, sem mundi hafa í för með sér töluverðan gjaldaauka. Um 3. lið brtt. hv. þm. get ég ekkert sagt fyrir n. hönd, því að það hefur ekki beinlínis verið tekið fyrir á nefndarfundi, en þó geri ég ekki ráð fyrir því, að n. vilji nokkuð breyta afstöðu sinni í þessu máli, en fullyrði ekki um það fyrr en frekar liður á umr.



Herra forseti. Frv. þetta fjallar um tvö atriði aðeins. - Hið fyrra atriði er það, að nú þegar skuli hefja heildarendurskoðun á tryggingalögunum og því verki skuli hraðað svo, að brtt. verði afhentar ríkisstj. það snemma, að hún geti lagt þær fyrir næsta reglulegt Alþingi, þegar er það kemur saman. Er þá gert ráð fyrir því eftir venju, að þingið komi saman næsta haust, ekki seinna en 1. okt. eða einhvern tíma í september, þannig að afgreiðslu á þeim till., sem ríkisstj. leggur fram, geti verið lokið fyrir áramót 1954 og tekið gildi í ársbyrjun 1955. En eins og tekið er fram í grg., eru mörg atriði laganna, sem falla úr gildi í árslok 1954, og því er óhjákvæmilegt að gera einhverja skipan á fyrir lok þess árs. Hitt atriðið í frv. er þess efnis, að á næsta ári, meðan endurskoðunin fari fram, leggi ríkissjóður fram nokkurt viðbótarframlag til Tryggingastofnunarinnar, og þó settar þær takmarkanir, að þetta viðaukaframlag fari ekki fram úr 90% af rekstrarhalla stofnunarinnar á árinu og alls ekki fram úr 6.3 millj. kr., og er þá við þessa ákvörðun hámarksins miðað við fjárhagsáætlun Tryggingastofnunarinnar fyrir sama ár. Grg., sem fylgir þessu frv., er allýtarleg, og ég hef leyft mér að prenta sem fylgiskjöl með henni áætlun Tryggingastofnunarinnar fyrir árið 1954, yfirlit yfir tekjur og gjöld á árinu 1952, sem er seinasta árið, sem reikningar liggja fyrir um, og loks yfirlit yfir skiptingu kostnaðar vegna Tryggingastofnunarinnar, sjúkrasamlaga og ríkisframfærslu á árunum 1948 og 1952 á þá aðila, sem bera þennan kostnað, en það er ríkissjóður, sveitarsjóðir, atvinnurekendur og hinir tryggðu. Ég vil leyfa mér að minna á það, að almannatryggingalögin frá 1946 eru nú orðin rétt sjö ára. Því var spáð af ýmsum, þegar þessi löggjöf var sett, að hún mundi verða ákaflega þungur baggi á ríkissjóði, og jafnvel haft við orð, að hér væri verið að gerbreyta þjóðfélaginu. Sumir spáðu því einnig, að þessi löggjöf mundi ekki eiga sér langan aldur, boginn væri of spenntur, eins og það var orðað, og það yrði að stiga hér spor til baka, ef þjóðin ætti að geta staðið undir þessum tryggingum. Ég hygg nú, hvað sem menn segja um tryggingalöggjöfina og framkvæmd hennar á þessum árum, að þá séu þó allir á einu máli um, að þessir spádómar hafi reynzt alveg tilefnislausir og að það hafi sýnt sig á þessum árum, að því sé fjarri, að þjóðinni sé um megn að standa undir tryggingunum, enda væri það illt, ef svo væri, því að það væri sama sem að viðurkenna það, að þjóðfélagið gæti ekki tryggt fólkinu, sem lifir í landinu, þær brýnustu nauðþurftir, sem þarf til þess að draga fram lífið. Í því sambandi þykir mér rétt að vekja athygli hv. dm. á því, sem raunar ætti að vera óþarft, að þau sjö ár, sem liðin eru síðan tryggingalöggjöfin var samþykkt, hefur ekki þurft að leita til ríkisins um einn einasta eyri til stofnunarinnar umfram það framlag, sem lögboðið hefur verið á hverjum tíma. Hafa þó á þessum tíu árum orðið stórfelldari breytingar á verðlagi, kaupgjaldi og lifnaðarháttum fólks hér á landi heldur en nokkru sinni fyrr á jafnskömmu eða löngu tímabili. Ég leyfi mér því að fullyrða, að sá undirbúningur, sem var fyrir hendi, þegar þessi löggjöf var samþykkt, hafi verið mjög góður og ýtarlegur og þær áætlanir, sem þá voru gerðar, hafi fullkomlega staðizt, eins og líka verður ljóst af því, sem ég áðan sagði um afkomu stofnunarinnar á þessu tímabili. Á s. l. ári voru gerðar stórfelldar breytingar á tryggingalöggjöfinni. Þær voru gerðar með nokkuð öðrum hætti en þær breytingar, sem höfðu verið gerðar árið þar á undan, en tryggingalöggjöfinni hefur, eins og hv. dm. er kunnugt, verið breytt á hverju ári frá því að lögin voru sett, sem var eðlilegt og nauðsynlegt og sjálfsagt vegna þeirra stórfelldu breytinga, sem urðu hér á atvinnuháttum, afkomu manna, verðlagi og öðru, sem snertir hag trygginganna, en þær breytingar, sem gerðar voru á árinu 1952, voru minna undirbúnar af hálfu trygginganna en nokkrar aðrar breytingar, sem hafa verið samþykktar. Útgjöld Tryggingastofnunarinnar sjálfrar reyndust á árinu 1952 rétt í kringum 94 millj. kr., en í þeirri áætlun, sem nú liggur fyrir fyrir árið 1954, tveimur árum síðar, er gert ráð fyrir, að útgjöld hennar verði um 123 millj. kr. Hækkunin á þessu tveggja ára tímabili er því áætluð rétt í kringum 28 millj. kr. Meginástæðan til þessarar hækkunar er að sjálfsögðu þær breytingar á löggjöfinni, sem gerðar voru á síðasta þingi í sambandi við vinnudeiluna í des. 1952. Þær hinar nýju bætur, sem þá voru lögleiddar, eru í fyrsta lagi viðbótarfjölskyldubætur og mæðralaun, sem er áætlað að nemi um 16 millj. kr. Þá var einnig í þeim samningum ákveðið, að kaupgjald láglaunafólks skyldi greitt miðað við 10 stigum hærri vísitölu en sú almenna kaupgjaldsvísitala ákvað, og var það að sjálfsögðu einnig látið ná til bótaþega trygginganna. Af þeim ástæðum hefur vísitalan, sem miðað er við, hækkað úr 148 upp í 157 stig. Það er aðeins áætlun, því að það er vísitalan í marz næsta ár, sem ákveður þær raunverulegu tekjur, og vísitala hvers mánaðar, sem ákveður bæturnar. Ef miðað er við þessa áætlun, 157 stig, þá er hækkunin 9 stig eða rétt 6% eða réttar 6 millj. kr. Þessar 22 millj. kr. eru bein afleiðing af samningunum í des. 1952 og þeirri löggjöf, sem sett var í sambandi við það. Þá hefur komið í ljós, að þær töflur, sem áætlanirnar um tölu gamalmenna á hverjum tíma voru byggðar á, hafa ekki reynzt réttar. Fjölgun fólks á níræðisaldri er stórum meiri en gert hefur verið ráð fyrir. Tryggingastofnunin hafði látið reikna út töflur um dánarlíkur og meðalaldur fólks allt fram til ársins 1956. Við manntalið 1950 kemur í ljós, að tala fólks á níræðisaldri er fullum 500 hærri en gert hafði verið ráð fyrir í þessum töflum. Það kemur þó ekki í ljós til fulls fyrr en við úrvinnslu manntalsins 1950, sem hefur legið fyrir fyrst núna á s. l. sumri, en það má gena ráð fyrir, að lífeyrir til þessara 500 manna nemi eitthvað nálægt 3 millj. kr. á ári. Þá hefur einnig annað atriði í þeim útreikningi, sem byggt var á, breytzt stórkostlega, og það er fjölgun unga fólksins, fjölgun barnanna, eða hækkun á fæðingatölunni. Árin 1936–40 fæddust hér að meðaltali á hverju ári 2407 börn, árið 1951 var tala fæðinga yfir 4100 og árið 1950 rétt í kringum 4000. Mismunurinn á þeim árgöngum, sem fæðast, og þeim, sem verða sextán ára og hafa ekki lengur rétt til bóta þess vegna frá Tryggingastofnuninni, er því núna um 1600, en þó, ef miðað er við fæðingatöluna eingöngu, eitthvað lægri vegna barna, sem deyja á þessu tímabili. Mér þykir sennilegt, að mismunurinn á þeim árgöngum, sem eru á þeim aldri, að þeir fá rétt til bóta, og þeim, sem hafa komizt yfir bótaaldurinn, yfir sextán ár, sé a. m. k. 1500 núna. Nú mun eftir þá breytingu, sem gerð var með barnalífeyri og fjölskyldubætur á síðasta þingi, mega gera ráð fyrir, að milli 2/5 og helmingur allra barna muni njóta einhverra bóta frá Tryggingastofnuninni, annaðhvort mæðralauna eða fjölskyldubóta eða barnalífeyris, svo að það er auðséð, hve þessi gífurlega fjölgun á börnunum hefur mikil áhrif á afkomu trygginganna. Þær hækkanir, sem gert er ráð fyrir á þessum tveimur árum, frá 1952–54, nema að því er snertir gamalmenni og öryrkja 2.3 millj. kr., eða rösklega einni millj. hvort árið, en það svarar aftur til fjölgunar um tæplega 200 á þessum tveimur árum af gamalmennum. En bætur vegna fjölgunar barna, sem bætur koma til, er áætlað að nemi í krónum í kringum 1.7 millj. kr. Þessar upphæðir, sem ég nú hef greint, nýju bæturnar, vísitöluhækkunin og sú ófyrirséða fjölgun gamalmenna og barna, nema réttum 26 millj. kr. á tímabilinu frá 1952–54, aðrar hækkanir eru áætlaðar kringum 2 millj. kr., og eru þá fengnar þær 28 millj., sem gert er ráð fyrir að útgjöldin hækki um. Upp í þetta hefur Tryggingastofnunin fengið á s. l. ári hækkun um 17% á grunniðgjöldum, sem talið var líklegt, þegar lögin um mæðralaun og aukningu fjölskyldubóta voru sett, að mundi nokkurn veginn hrökkva fyrir þeim útgjaldaauka, sem af því stafaði. Nú þykir sýnt, að kostnaðurinn verði heldur meiri en þar var gert ráð fyrir, auk þess sem vísitöluhækkunin og sú mikla fjölgun barna og gamalmenna, sem ég drap á áðan, kemur til viðbótar. Niðurstaðan er því sú, að þó að tekjur Tryggingastofnunarinnar séu með tilliti til góðs árferðis í ár áætlaðar 3–4 millj. kr. hærri heldur en undanfarið, þá skortir samt á næsta ári um 7 millj. kr. á, að endarnir nái saman, að tekjurnar nægi til þess að hrökkva fyrir útgjöldunum. Er því farið fram á í þessu frv., að ríkissjóði sé gert að greiða 90% af þessu sem viðbótarframlag til stofnunarinnar, þannig að ekki þurfi á næsta ári að breyta öðrum tekjustofnum til hækkunar, en það eru iðgjöld atvinnurekenda, það eru iðgjöld hinna tryggðu, og það eru framlög sveitarfélaganna. Ýmsir kunna nú að segja, að Tryggingastofnunin hafi verulega sjóði undir höndum og henni ætti því ekki að vera ofvaxið, þó að halli yrði á þessu ári, eins og gert er ráð fyrir, að standa undir því með eigin fé. Ég álít, að það sé ákaflega mikill misskilningur og það væri allt of mikil léttúð og ábyrgðarleysi að ganga svo frá fjárlögum og áætlun Tryggingastofnunarinnar, að fyrirsjáanlegt væri, að slíkur halli lenti á henni á árinu 1954. Þrjú fyrstu ár trygginganna safnaðist verulegt fé í sjóði hjá þeim. Það stafaði sumpart af því, að það var mikið góðæri, og í öðru lagi og kannske aðallega af því, að meðan menn voru að venjast löggjöfinni, var ekki gengið til fulls eftir þeim réttindum, sem tryggingalöggjöfin veitti, af ýmsum aðilum, sem höfðu ekki knýjandi þörf fyrir þau. En á þessum þremur fyrstu árum varð tekjuafgangur hjá Tryggingastofnuninni, sem rann í tryggingasjóð til þess að mæta sveiflum í framtíðinni, rétt í kringum 16 millj. kr. En eftir að sú stórfellda röskun varð á verðlagi og kaupgjaldi og framfærslukostnaði, sem leiddi af gengislækkuninni og þeim breytingum, sem síðan hafa verið gerðar, þá hefur jafnan tekjuaukning trygginganna verið á eftir útgjaldaaukningunni, því að bætur hafa alltaf verið greiddar með sömu vísitölu og kaupgjald til láglaunafólks, en tekjurnar hafa verið fram að árinu 1952 miðaðar við vísitölu næsta árs á undan. Hefur því Tryggingastofnunin haft nokkurn tekjuhalla öll þessi ár síðan 1949, - árið 1950, árið 1951 og árið 1952, - þannig að nú er ekki eftir af þessum 16 millj. kr., sem safnað var í tryggingasjóð, nema rétt í kringum 11 millj. kr. Það er miðað við ártalið 1951, og á þá eftir að taka halla ársins 1952, sem er ekki gerður upp að fullu, og svo fyrirsjáanlegan halla á árinu 1953. Ég skal ekki spá neinu um, hvað þá verði eftir af tryggingasjóði, þegar sá halli er jafnaður, en mér þykir trúlegt, að það verði ekki mikið yfir milli 5–7 millj. kr., þannig að ef reikna má með 7 millj. kr. halla á árinu 1954, er fyrirsjáanlegt, að hann yrði étinn upp að fullu, og vafasamt, að hann hrykki til að mæta honum. Ég veit það, að ýmsir telja - og það réttilega, að Tryggingastofnunin hafi fleiri sjóði en tryggingasjóðinn einan til að mæta þessu. Það er rétt. Tryggingastofnunin hefur varasjóð, sem nú nemur um 55 millj. kr. Það er það fé, sem Tryggingastofnunin tók við frá alþýðutryggingunum gömlu, lífeyrissjóður Íslands og afgangur slysatrygginganna, sem samtals nam tæpum 40 millj. kr. En samkv. tryggingalögunum er til þess ætlazt, að þessi sjóður verði ekki eyðslufé, heldur eigi hann að vaxa um vextina á hverju ári, og kom það fram, þegar tryggingalögin voru sett, að það þætti allt of lítill vöxtur fyrir slíkan sjóð að fá aðeins vextina eina. Meiningin með þessum sjóði er sú, að hann á að vera eins konar baktrygging fyrir tryggingarnar og vaxa nokkurn veginn í hlutfalli við fólksfjölgunina í landinu og veltu Tryggingastofnunarinnar. Það hefur ekki tekizt, - og því er mjög fjarri. Árið 1949 voru útgjöld trygginganna nokkuð yfir 50 millj. kr. Þá var varasjóðurinn orðinn eitthvað liðlega 40 millj. kr., 42 eða 43 millj. kr., þ. e. a. s. hlutfallið á milli veltu og varasjóðs var þá það, að varasjóðurinn samsvaraði hér um bil 80% af veltu stofnunarinnar. Nú er gert ráð fyrir, að veita stofnunarinnar verði 122 millj. kr. á árinu 1954, en varasjóðurinn verður þá eitthvað innan við 60 millj., alls ekki meira, þannig að það skortir talsvert á, að hann nái þá 50% af veltunni, og hefur hann þannig, miðað við hana, lækkað úr 80% og niður í 50%. En eins og áður er sagt, þá var það ætlunin, þegar tryggingalöggjöfin var sett, að sjóður þessi gæti vaxið og orðið baktrygging stofnunarinnar nokkurn veginn hlutfallslega við fólksfjölgunina í landinu og aukna veltu hjá Tryggingastofnuninni, en yrði alls ekki eyðslufé, enda er það fram tekið í lögunum. Þessum sjóði er líka, eins og hv. dm. er kunnugt, ætlað sérstakt verkefni. Honum er ætlað að lána fé til ýmissa framkvæmda, sjúkrahúsbygginga, elliheimilabygginga og annað slíkt, Auk þess hefur, meðan ekki hefur orðið af framkvæmdum í þessu efni, verið töluverðu af þessu fé varið til almennra útlána, sem ríkisstj. og héraðsstjórnir hafa sérstaklega haft þörf fyrir til þess að koma upp ýmsum nauðsynlegum mannvirkjum eins og kunnugt er. Og ég tel, að sú lánastarfsemi, sem Tryggingastofnunin hefur getað leyft sér að hafa með höndum vegna varasjóðsins undanfarin ár, hafi orðið ákaflega mörgum sveitar- og bæjarfélögum, sem hafa gert framkvæmdir, verulegur styrkur, og væri miður, ef yrði að ganga ríkar eftir greiðslu á þessu en gert er ráð fyrir. Það er heimilað í lögunum að veita lán til tryggingasjóðs, ef halli er á rekstri stofnunarinnar, úr varasjóðnum, en aðeins skyndilán í bili, sem yrðu svo að endurgreiðast aftur af tekjum stofnunarinnar eða framlögum til hennar. Ég tel því, að sú leið sé alveg ófær að ætla sér að eyða þeim sjóðum, sem fyrir eru. Það er ekki líklegt, að tryggingasjóðurinn nægi til þess að greiða þann halla, sem er fyrirsjáanlegur á árinu 1954, og varasjóðinn er ekki heimilt að nota í slíku skyni nema aðeins sem bráðabirgðalán, veita gálgafrest ef svo mætti segja. Á síðasta þingi var sú leið farin að hækka tekjustofna tryggingarinnar, iðgjöldin meðal annars, - hækka tekjustofnana alla um 17%. Þess ber að gæta, þegar litið er á iðgjöldin til trygginganna, að þau taka ekki yfir tryggingarnar allar, Tryggingastofnunin tekur ekki allar tryggingarnar enn þá, því að sjúkratryggingarnar eru enn í höndum sérstakra sjúkrasamlaga. Eigi því að gera grein fyrir tryggingagjöldum almennings, þarf ekki aðeins að taka tillit til Tryggingastofnunarinnar, heldur líka til sjúkrasamlaganna. Hér er í grg. bent á það, að tryggingaiðgjöld í Reykjavík fyrir kvæntan mann nema núna 1362 kr. fyrir yfirstandandi ár. Það skiptist þannig, að 714 kr. eru tillag til Tryggingastofnunarinnar, en svo borgar maður og kona hvort um sig iðgjald til sjúkrasamlagsins, sem er 342 kr. Samtals eru þetta þess vegna 1362 kr. á ári. Fyrir einhleypan mann er, þetta 970 kr. í Reykjavík og fyrir ógiftar konur um 800 kr. á ári. Á öðru verðlagssvæði eru iðgjöldin til Tryggingastofnunarinnar milli 20 og 25% lægri en í Reykjavík, eða á fyrsta verðlagssvæði, og sjúkrasamlagsgjöldin mjög mismunandi, sums staðar jafnvel allt niður í 120 kr. á ári, en á öðrum stöðum nálgast þau iðgjöldin hér í Reykjavík. Nú get ég sagt það sem mína skoðun, að fyrir kvæntan karlmann hér í Reykjavík, sem hefur 34–35 þús. kr. tekjur og annaðhvort er barnlaus eða aðeins á eitt barn, þá finnst mér 1360 kr. ekki óhæfilegt iðgjald. Það eru rétt um 4% af tekjunum. Þegar tekið er tillit til þess öryggis, sem hann kaupir sér með þessum greiðslum, þá hygg ég, að ekki verði sagt, að hér sé óhæfilega langt gengið, þó að það verði að viðurkennast, að fyrir slíkan mann er það að borga á annað hundrað kr. á mánuði talsvert þungur baggi. En fyrir þá, sem hafa lægri tekjur, er alveg augljóst, að tryggingagjöldin eru þungur baggi og því þyngri sem tekjurnar. eru lægri. Sérstaklega er mikið undan því kvartað og með rökum, að á heimilum, þar sem eru margir unglingar á aldrinum 16–21 árs, sem allir greiða sín fullu iðgjöld, sé þessi baggi orðinn heimilinu um megn. Einnig er kvartað undan því, að fólki, sem er orðið tekjurýrt á aldrinum 60 eða 65–67 ára, sé ekki ætlandi að greiða jafnhá iðgjöld og fólki á bezta starfsaldri. Og mikið er til í þessu. Af þessum ástæðum öllum er það augljóst, að það er ekki fært að halda áfram á sömu leið og gert hefur verið að hækka bara þessa tekjuliði um ákveðna prósentu eftir því, sem þarfir Tryggingastofnunarinnar aukast. Það þarf því að endurskoða ákvarðanir um iðgjaldagreiðslur með þetta fyrir augum. Enn fremur er þess að gæta, að tvö atriði tryggingalaganna hafa enn ekki komið til framkvæmda, sem bæði hafa ákaflega mikil áhrif á fjárhag hennar og afkomu. Þessi ákvæði hvor tveggja falla úr gildi í árslok 1954, og verður þá að taka upp einhverja skipun, áfram þá, sem nú er, eða aðra nýja. En þessi tvö atriði eru: Í fyrsta lagi framkvæmd heilsugæzlukafla, þ. e. a. s. III. kafla í almannatryggingalögunum, sem hefur verið frestað að framkvæma til ársbyrjunar 1955. Samkv. þessum kafla er til þess ætlazt, að sjúkrasamlögin hætti störfum, hin einstöku sjúkrasamlög, en Tryggingastofnunin taki að sér sjúkratryggingarnar í þeirra stað og láti umboðsmenn sína úti um land annast þau störf fyrir hennar hönd, sem sjúkrasamlögin hafa haft hvert á sínum stað. Það er augljóst að, að ýmsu leyti er þetta léttir, sérstaklega að því er snertir innheimtu iðgjalda og annað slíkt. Innheimtan yrði þá að sjálfsögðu sameinuð innheimtu iðgjaldanna til Tryggingastofnunarinnar í eitt iðgjald. En ýmis önnur atriði hafa valdið því, að það hefur ekki þótt fært til þessa að ráðast í þessar framkvæmdir. Það er gert ráð fyrir, að þá verði sú breyting á sjúkratryggingunum, að í staðinn fyrir, að sjúkrasamlögin greiða nú að fullu læknishjálp heimilislæknis, þá skuli Tryggingastofnunin aðeins greiða að ¾ hlutum læknishjálpina, en ¼ eigi sjúklingarnir sjálfir að greiða eftir ákveðinni. gjaldskrá, sem heilbrigðisstjórnin setur. Nú hefur verið oftsinnis leitað samkomulags við lækna um breytingu á samningum við: . þá með tilliti til þess, að ,Tryggingastofnunin ætti ekki að greiða nema ¾ af læknishjálpinni, í staðinn fyrir að samlögin hafa greitt hana að fullu hjá flestum læknum samlaganna. Þeir, samningar hafa ekki tekizt enn og borið talsvert mikið á milli. Enn fremur hefur heilbrigðisstjórnin ekki treyst sér til þess að setja gjaldskrá fyrir þann fjórða hluta, sem sjúklingarnir eiga sjálfir að greiða; og hefur því ekki náðst samkomulag heldur um það atriði. Nú má náttúrlega segja, að það sé léleg frammistaða að láta það standa í vegi þess, að þessi kafli komi til framkvæmda, að ekki hafi náðst samkomulag um þessi atriði. En þess er að geta í þessu sambandi, að örðugt - að ég ekki segi ókleift - er að reka þessa starfsemi án þess að hafa samninga og samkomulag við læknana annars vegar og ótækt nema gjaldskrá ákveði um greiðslu fjórða hlutans, meðan svo er ástatt sem nú er í okkar heilbrigðismálum. Hér í Reykjavík t. d. er svo mikill skortur á sjúkrarúmum, að hundruð manna liggja rúmliggjandi í heimahúsum og bíða eftir því að geta komizt inn í sjúkrahús. Heilsuverradarstöðin er nú bráðum að komast í rekstrarhæft ástand, og léttir það að sjálfsögðu mikið. En lækningastöð, sem gert er ráð fyrir að verði, byggð hér í bænum þar sem saman störfuðu bæði almennir læknar og sérlæknar og þar sem hægt væri að veita læknisþjónustu allan sólarhringinn, er ekki komin upp enn og ekki heldur búið að ráða starfsmenn að henni. Af þessum sökum er ákaflega torvelt að framkvæma heilsugæzlukaflann að svo komnu, því að þær stofnanir, sem ég nefndi nú, heilsuverndarstöðvar, lækningastöðvar og sjúkrahús, eru undirstaðan undir því, að þessum framkvæmdum sé hægt að koma sæmilega fyrir. Að minnsta kosti er svo að segja ógerningur að framkvæma þetta nema með fyllsta samkomulagi við læknana, ef þessar stofnanir eru ekki fyrir hendi. Það verður nú eitt verkefni þeirrar n., sem endurskoðar löggjöfina, að ráða fram úr þessu efni, hvað gera skuli. En það er augljóst, að um leið og sjúkrasamlögin falla niður, þá verða iðgjöldin til Tryggingastofnunarinnar að hækka sem svarar þeim kostnaði, sem á henni lendir nú og sjúkrasamlögin hafa borið til þessa, enda eru ákvæði um það í gildandi lögum, því að iðgjöld til Tryggingastofnunarinnar eru 30% lægri en ella vegna þess, að sérstök iðgjöld eru heimt inn til sjúkrasamlaganna. En þá verður að sjálfsögðu enn þá meira aðkallandi að athuga hlutfallið milli hinna einstöku gjaldenda við álagningu tryggingaiðgjaldsins, þegar sjúkrasamlagsiðgjöldin bætast við, því að til sjúkrasamlaganna greiða menn nú, eins og kunnugt er, jafnhátt tryggingagjald bæði fyrir karl og konu. Aftur á móti er iðgjaldið til Tryggingastofnunarinnar sameiginlegt fyrir karl og konu og miklum mun lægra en tveggja persóna iðgjald, eins og hv. þm. er kunnugt um. Annað atriði, sem skiptir miklu bæði fyrir hina tryggðu og fyrir fjárhag tryggingarinnar, er það, hvort enn verður framlengt eða niður fellt með öllu það ákvæði í lögunum, sem skerðir rétt manna til lífeyris, þeirra sem komnir eru á lífeyrisaldur, eftir því, hversu miklar tekjur þeir hafa. Það var athugað fyrir tveimur árum, hversu miklu mundi muna, ef þetta ákvæði yrði fellt niður með öllu og um leið breytt ákvæðunum um frádrátt eða lækkun á lífeyri til þeirra, sem njóta eftirlauna samkv. 18. gr. fjárlaga, og það var talið, að þetta mundi þá auka kostnað við Tryggingastofnunina, ef þetta yrði fellt niður með öllu, eitthvað milli 10 og 12 millj. kr. Það verður annað viðfangsefni þeirrar n. eða þeirra manna, sem athuga tryggingalöggjöfina, að finna lausn á þessu, en um það hafa legið tillögur fyrir Alþ. eins og kunnugt er, og hefur verið bent þar á ýmsar leiðir. En allt hnígur þetta að því sama. Það sýnir, að við endurskoðunina verður að gera gagngerðar breytingar á iðgjaldaákvörðunum og öðrum tekjustofnum trygginganna, og því væri mjög óráðlegt núna að fara að ákveða prósentuhækkun á sama hátt og seinast var gerð á þessum tekjustofnum fyrir þetta eina ár, meðan endurskoðunin fer fram. Sérstaklega verður þetta óeðlilegt og ég vil segja ranglátt, þegar þess er gætt, að til þess var ætlazt, þegar tryggingalöggjöfin var sett, að kostnaðurinn við framkvæmd hennar yrði borinn í ákveðnum hlutföllum af ríkissjóði, sveitarsjóðum, hinum tryggðu og atvinnurekendum. Og þessi hlutföll var gert ráð fyrir að yrðu þau, að ríkissjóður greiddi þriðjunginn, hinir tryggðu sjálfir greiddu þriðjunginn, en þriðji þriðjungurinn skiptist á milli sveitarfélaga og atvinnurekenda nokkurn veginn að jöfnu, þannig að hvor þeirra bæri 1/6 hluta. Þetta er að vísu ekki lögfest í sjálfum lögunum, en útreikningarnir og ákvörðun framlags og iðgjalds hvers um, sig voru miðuð við það, að þessi skyldu verða hlutföllin. Nú hafa þessi hlutföll raskazt nokkuð í framkvæmdinni, eins og sést á fskj. III, sem er prentað á bls. 8 á þskj. Fyrir árin 1948–52 hefur útkoman orðið sú, að ríkissjóður borgar tæp 32%, eða nokkru minna en gert var ráð fyrir. Sveitarsjóðirnir hafa borgað meira en gert var ráð fyrir, eða um 19%, atvinnurekendur stórum minna en gert var ráð fyrir, eða 14%, og tryggðir verulega meira en gert var ráð fyrir, eða 35%. Þetta stafar sumpart af því, að sjúkrasamlagsiðgjöldin hafa hækkað meira hlutfallslega en iðgjöldin til Tryggingastofnunarinnar. Þau eru borin að mestum hluta af hinum tryggðu. Iðgjöld atvinnurekenda hafa verið lækkuð á öðru verðlagssvæði um 25% strax árið 1948, eins og kunnugt er, og síðan gerðar nokkrar tilliðkanir í þeim efnum á því, hvernig reikna skyldi þau út, þannig að þau hafa orðið talsvert lægri en ráð var fyrir gert. Hluti sveitarfélaganna hefur orðið hærri, en hluti ríkissjóðs, eins og ég áðan sagði, lægri en ætlunin var, þannig að á þessu tímabili, 1948–52, hafa hinir tryggðu greitt 6.6 milljónum meira en þriðjung af heildarkostnaði á þessu tímabili, en ríkissjóður aftur á móti greitt 5.2 millj. kr. minna en þriðjung á þessu sama tímabili. Er þá ekki miðað aðeins í þessu yfirliti við útgjöld Tryggingastofnunarinnar, heldur útgjöld allra sjúkrasamlaga á landinu og útgjöld ríkisframfærslunnar, en allt þetta verksvið átti að sameinast undir Tryggingastofnuninni eftir hinum upprunalegu lögum, um leið og heilsugæzlukaflinn kæmi til framkvæmda. Þó að ríkissjóði yrði því gert að greiða sem aukaframlag á árinu 1954 allt að 6.3 millj. kr., þá mundi ekki hans hlutur af heildarkostnaðinum á þessu tímabili fara fram úr þeim þriðjungi, sem upphaflega var gert ráð fyrir, og ekki fást heldur full leiðrétting á því, að hinir tryggðu hafa greitt á þessu tímabili 6.6 millj. kr. meira en þriðjunginum nemur. Mér finnst því, að öll sanngirni mæli með því og skynsemi, að á þessu ári, meðan endurskoðunin fer fram, verði ríkissjóði gert að greiða þetta aukaframlag allt að þeirri upphæð, sem þarna er miðað við, 6.3 millj. kr., því að tryggingasjóðnum ætti ekki að vera ofvaxið að standa undir þessum 10% eða þótt eitthvað yrði meira, sem þarna er gert ráð fyrir, þrátt fyrir það þó að hann fái halla á árinu 1952 og 1953. En hins vegar tel ég það fullkomið neyðarúrræði að hækka almennt iðgjöld hinna tryggðu og framlög sveitarfélaganna til trygginganna, á meðan endurskoðunin fer fram, sem hlýtur að beinast í þá átt að leggja iðgjöldin á almenning eftir nokkuð öðrum reglum en nú er gert. Ég þykist vita, að einhver verði til að spyrja, hvaðan eigi að taka fé til þessa, og þó að ég geti alls ekki á það fallizt, að í hvert skipti sem fluttar eru till. um fjárútlát úr ríkissjóði, sé jafnframt gerð grein fyrir, hvernig teknanna skuli aflað til þess, þá skal ég þó leitast við að mæta þessu að nokkru. Það, sem er vert að taka fram, er þá fyrst, að þær 6 millj., sem hér er um að ræða, eru þó ekki nema tæplega 1½% af áætluðum útgjöldum ríkissjóðs og því ekki nema einn lítill blóðmörskeppur í sláturtíð, ef svo mætti segja, sem óhætt væri að reikna með. En ég vék að því við umr. um annað mál hér fyrr á þessum fundi, að mér sýnist, að fært væri enn að hækka verð á „svartadauða“ og öðrum slíkum nauðsynjavörum, og mér telst svo til, að ef hækkuð væri um 10 krónur flaskan af „svartadauða“, þá mundi það hrökkva langt til að mæta þeim aukagjöldum, sem þarna eru lögð á ríkissjóð.

Var það ekki í staðinn fyrir söluskattinn?

Ég tók það fram áðan, að ég hefði nú hugsað mér einmitt þá upphæð í annað, því að það hrekkur skammt í söluskattinn, - ég skal játa það, - og hef þó ekki gert grein fyrir því, í hvað ég hafði hugsað mér að benda á þetta. En annars tel ég, að við samningu fjárlaga upp á milli 400 og 500 millj. kr. sé tilefnislaust að krefja hvern þann þm., sem flytur till. um einhverja útgjaldaaukningu, sem nemur ekki hærri upphæð en hér um ræðir, tillagna um sérstaka tekjuöflun í því sambandi. Þetta er því aðeins gert til þess að mæta vini mínum, hv. 1. þm. Eyf., í því að benda á möguleika til þess að finna þó eitthvert fé, sem hann sýnist heldur torskyggn á. Ég skal svo ekki þreyta hv. dm. með lengra máli um þetta, en vísa til grg., og að sjálfsögðu eru allar upplýsingar, sem menn óska og ég gæti látið í té, jafnan til reiðu, en vildi leggja til, að frv. yrði að lokinni umr. vísað til heilbr.- og félmn. til skjótrar og góðrar afgreiðslu.