Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er 3. frv. um landbúnaðarmál, sem væntanlega verður samþ. á þessu þingi, l. um Framleiðnisjóð og l. um búreikningaskrifstofu hafa áður verið afgr. Öll þessi lagafrv. eiga að stuðla að hagkvæmari búrekstri, þegar á heildina er litið, og létta róður þeirra bænda, sem verst eru settir. Búreikningaskrifstofan á á þann hátt að finna tölulega, hvaða búgreinar henti bezt við mismunandi aðstæður og um leið hvað kosti raunverulega að framleiða búvörur, þegar meðaltal er tekið. Framleiðnisjóðurinn er myndaður af 50 millj. kr. framlagi á 4 árum og á að þjóna því hlutverki að styrkja rannsóknir og framkvæmdir, er miða að lækkun framleiðslukostnaðar á búvörum, stuðla að nauðsynlegum breytingum á framleiðslunni, veita lán og styrki til vinnslustöðva búnaðarvöru, ræktunarsambanda, vísindastofnana og einstakra manna. Í 3. lagi er svo frv. það, sem hér liggur fyrir um Jarðeignasjóð. Stofnframlag sjóðsins er 36 millj. kr. eða 6 millj. kr. á ári í 6 ár. Á öllum tímum landsbyggðarinnar hafa bújarðir verið að fara í eyði suma tíma, en byggzt aftur aðra tíma. Næstliðna áratugi hafa mörg byggðarlög og einstakir bæir farið þessa leið og hafa eigendur þeirra jarða tíðast gengið slyppir frá eignum sínum. Jarðeignasjóði er ætlað að koma þeim til hjálpar, sem hér eftir verða að yfirgefa jarðir, sem ekki teljast búrekstrarhæfar, vegna þess hversu þær eru illa í sveit settar, með því að kaupa þær fyrir matsverð. Honum er einnig ætlað að kaupa jarðir, þótt vel séu í sveit settar, ef þær eru svo landlitlar eða snauðar að ræktanlegu landi, að þar teljist ekki vera hægt að stunda lífvænlegan búskap. Fleiri verkefni eru þessum sjóði ætluð skv. frv. Hér er þó ekki um neins konar valdboð að ræða, heldur heimildir eftir samkomulagi við hlutaðeigandi bændur, sem þannig stendur á fyrir, og sitja á því jarðnæði, sem ég drap á áðan. Frv. þessi varðandi landbúnaðinn eru öll gerð í samráði við stéttarfélög bænda og allt eru þetta stjórnarfrv. Ég tel, að öll þessi frv. og ný lagaákvæði horfi til bóta, bæði fyrir bændastéttina og einnig landið eða þjóðina í heild, ef vel tekst um stjórn þessara mála hjá þeim mönnum, sem framkvæmdir hafa með höndum. Um leið er vert að fagna því, að góð samvinna hefur í seinni tíð yfirleitt tekizt milli fulltrúa stéttarsamtaka bændanna og ríkisvaldsins, eða nánar tiltekið landbrn., um ýmis mál. En um leið og ég mæli með þessu frv., vil ég benda á, að mjög gætilega þarf að fara í sakirnar, ef leggja þarf niður búrekstur á jörðum. Byggðarlög eru háð því lögmáli, sem alls staðar gildir, að annaðhvort miðar þar aftur á bak ellegar nokkuð á leið. Fækki fólki í byggðarlögum, er vá fyrir dyrum. Ekkert byggðarlag þolir teljandi grisjun, nema til komi annað í skörðin. En í sveitum má stunda margt annað en okkar algengustu bústörf og búvöruframleiðslu og á þann veg eiga sveitabyggðirnar að dafna og eflast, þótt lélegustu jarðir hætti að vera bújarðir. En þetta er mál út af fyrir sig og stórmál, sem enn hefur verið of lítill gaumur gefinn. Ég sé ekki ástæðu til að ræða þetta mál meira hér, það er miklu yfirgripsmeira en svo, að hér sé staður eða stund til þess, en endurtek að landbn. hefur mælt með, að þetta frv. verði samþ., en einstakir nm. skrifuðu þó undir frv. þetta með fyrirvara og hafa flutt brtt. við það á sérstöku þskj., og verður að sjálfsögðu gerð grein fyrir þeim af flutningsmönnum.



Herra forseti. Frv. þetta er, eins og fram hefur komið í umr. hér á hv. Alþ., ávöxtur samninga, sem gerðir voru milli Stéttarsambands bænda annars vegar og ríkisstj. Íslands hins vegar í sambandi við verðlagningu landbúnaðarafurða á s.l. hausti. Það má að sjálfsögðu um það deila, hvort semja eigi um önnur mál í sambandi við verðlagningu landbúnaðarafurða heldur en þau, sem snerta verðlagið beint, og það má líka um það della, ef samið er um vissa þætti mála, hvaða mál eigi að sitja í fyrirrúmi og hver ekki, því að af mörgu er að taka í landbúnaðinum, og sjálfsagt kann okkur nokkuð að greina á um það, hvað eigi að hafa forgang og hvað ekki. Þetta mál, Jarðeignasjóðurinn, er að sjálfsögðu þýðingarmikið, þótt ég líti þannig á, að það kæmi sér engu síður vel fyrir bændastéttina, að um ýmis önnur mál væri samið, og vil ég minna á nokkur mál, sem hér liggja fyrir hv. Alþ. og við höfum flutt, framsóknarmenn. Ég vil í fyrsta lagi minna á frv. til l. um breyt. á l. um Búnaðarbanka Íslands, varðandi veðdeild Búnaðarbankans, en þetta frv. felur í sér verulega réttarbót fyrir bændastétt landsins. Nú mun kannske einhver segja, að um það hafi einnig verið samið á s.l. hausti, að veðdeild Búnaðarbankans fengi 20 millj. kr. að láni til útlána á þessu ári. Rétt er það, að veðdeildin á að fá 20 millj. kr., en þess vil ég geta í leiðinni, að veðdeild Búnaðarbankans skuldar meira en 20 millj. kr., þannig að hún er jafnnær eftir sem áður, til að taka myndarlega á útlánum, þótt hún fái þessar 20 millj., sem ennþá liggur ekki neitt fyrir um, hvenær kann að verða. En þörfin fyrir útlánastarfsemi veðdeildarinnar er allmikil, það vitum við allir. Þá vil ég líka minna á það, að við framsóknarmenn höfum flutt frv. til l. um Bústofnslánasjóð, en það er ekki lítið í húfi hjá þeim, sem hefja búskap nú, vegna þess að þeir fá svo litla opinbera fyrirgreiðslu, að þeir eiga við mikla fjárhagsörðugleika að etja. Ég minni á þessi mál, ef til þess skyldi koma í framtíðinni, að samið yrði um viss málefni bænda í sambandi við verðlagningu, eins og það frv., sem hér liggur fyrir, ber með sér og er einn ávöxtur af þeim samningum. Það er fyrst og fremst stjórn Stéttarsambands bænda, sem hefur beitt sér fyrir þessu máli og öðrum þeim málum, sem hv. frsm. gat um, og nú hafa verið lögð fyrir Alþ. á yfirstandandi þingi. Þá vil ég minna á það, að búnaðarþing gerði allmargar breyt. á frv. til l. um Jarðeignasjóð, og hafa flestar þær breyt. verið teknar til greina í hv. Nd. Ein till. frá Búnaðarfélagi Íslands varðandi 8. gr. frv. hefur þó ekki verið tekin til greina, en hún fjallar um það, hverjir eiga að taka þátt í að meta þær jarðir, sem Jarðeignasjóður kann að kaupa. En eins og till. okkar flm. á þskj. 495, þ.e.a.s. 2. till. varðandi 8. gr. frv., ber með sér, felur hún þá breyt. í sér, að í staðinn fyrir að Hæstiréttur tilnefni einn af þremur í matsnefndina, verði það Búnaðarfélag Íslands. Ástæðan fyrir því er í fyrsta lagi sú, að Búnaðarfélag Íslands hefur í höndum öll gögn varðandi framkvæmdir á jörðum í landinu, og þar eru menn, sem eru öllum málum kunnugir, að því er varðar jarðir og jarðasölur. Nú efast ég ekki um það, að Hæstiréttur, eða fulltrúi hans í þessum efnum, myndi geta aflað sér þessara upplýsinga, en þess ber að geta, að það hefur oft komið fyrir, að málaferli hafa risið út af jarðasölum, og ég tel því ekki rétt, að sá aðili, sem fer með æðsta dómsvald í landinu, hafi á frumstigi þessara mála aðstöðu til að fella úrskurð um verðlag. Það er því eðlilegra að fela það öðrum aðilum, og þá ekki sízt Búnaðarfélagi Íslands, sem hefur tillögurétt og úrskurðarvald í flestum þeim málum, sem varða bændastétt landsins. Ég tel, að það sé vel fyrir því séð, að fjmrn. hafi fulltrúa í þessari n. og að hann skuli jafnframt vera form. n., eins og við leggjum til og 2. till. á þskj. 495 ber með sér, og vænti ég þess, að hv. þm. samþ. þessa till., því að ég tel hana á allan hátt hyggilegri en eins og hún er nú orðuð í því frv., sem hér liggur fyrir. Þá er það önnur breyt., þ.e.a.s. till. á þskj. 495, og hún er við 4. gr. frv., og felur það í sér, að kaupverð jarða þeirra, sem getur um í þessu frv., sé ekki háð fasteignamati, eins og gert er ráð fyrir í frv. Í sambandi við 4. gr. frv. er vitnað í fasteignamat, skv. l. nr. 28, frá 29. apríl 1963. Þetta mat átti að vera gengið í gildi fyrir nokkru síðan, en er ekki enn komið til framkvæmda, og enginn veit hvenær það öðlast gildi, og í öðru lagi hefur enginn hugmynd um, hvernig það verður, þ.e.a.s. hvað miklar hækkanir það hefur í för með sér. Þess vegna leggjum við flm. til, að það fasteignamat, sem kann að gilda í landinu, verði ekki látið ráða neinum úrslitum um verð eða mat á þessum jörðum. Ef það sýnir sig síðar, að þetta fasteignamat, sem kann að öðlast gildi eftir nokkur ár, verður réttlátt í öllum meginatriðum, er það hægur heima að breyta þessum l. á þann veg, ef það eitt sýnist rétt vera. Ég skal ekki, herra forseti, tefja fyrir máli þessu, en ég tel það hafa lagazt mikið í höndum Alþ., því að blærinn á upphaflega frv. var alls ekki góður, þar sem 1. mgr. 1. gr. hljóðaði þannig, með leyfi forseta: „Stofna skal sjóð, er nefnist Jarðeignasjóður ríkisins. Hlutverk sjóðsins skal vera það að kaupa jarðir í þeim tilgangi að fella þær úr ábúð“. Það var eini tilgangur þessa frv. í upphafi, en á þessu hefur orðið meginbreyting, og tel ég það vera til verulegra bóta. En hins vegar er ég sannfærður um það, að þar sem um jafnmikið stórmál er að ræða og hér er, á það eftir að sýna sig, að ekki verður hjá því komizt að endurskoða þessa löggjöf eftir nokkur ár, því að við eigum eftir að reka okkur á ótalmargt í sambandi við þetta mál, sem við sjáum ekki fyrir nú, og býst ég við að við verðum, áður en langir tímar líða, að taka þetta frv., ef að l. verður, til endurskoðunar. En þá koma tímar og þá koma ráð og þá geta menn breytt því á hagkvæmari hátt og kannske meira til heilla fyrir land og þjóð en við höfum möguleika á í dag. Ég vænti þess, að hv. þm. taki til greina þær till., sem hér liggja fyrir frá hv. 4. þm. Austf. ásamt mér, og samþ. þær. Ég veit, að það mun ekki valda neinum töfum á framgangi þessa máls á hv. Alþ., enda þótt nú sé talað um, að þingi eigi senn að ljúka, því að mér finnst, að það megi ekki hraða þingstörfum meira en það, að þau mál, sem afgreidd verða frá hv. Alþ., verði til sóma fyrir þingið, en ekkí á annan veg, eins og ég ætla að muni verða kannske um sum þeirra mála, sem þingið kann að fjalla um þessa dagana.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Vesturl. tók fram það, sem ég raunar hefði átt að gera hér áðan, að þetta frv. hefði tekið talsverðum breyt. í Nd. frá því að það var lagt fram og að þær breytingar séu til bóta, undir það vil ég hiklaust taka. Aðalbreytingarnar, sem þar voru gerðar á því, voru gerðar að ósk búnaðarþings og var það vel, að málið skyldi þangað fara. En hann gat líka um það, að þetta mál hefði verið samkomulagsmál milli ríkisstj. og Stéttarsambands bænda, og þannig var það lagt fram í þinginu, eins og þessir aðilar höfðu komið sér saman um. Allar brtt. búnaðarþings voru teknar til greina í Nd. nema ein, en hún fjallar um skipun stjórnar Jarðeignasjóðs. Ég fyrir mitt leyti tel ekki, að það sé stórt atriði, þar sem Stéttarsambandið hefur þarna fulltrúa eftir frv. og landbrn. annan. Ég get ekki heldur talið það neitt óeðlilegt, þó Hæstiréttur tilnefni 1 mann í þessa stjórn, mér virðist, að það ætti einmitt að tryggja það, að vel sé frá öllum samningum um jarðakaup gengið. Hitt getur svo alltaf verið álitamál, hver eigi að tilnefna menn í stjórnir, en ég fyrir mitt leyti tel ekki ástæðu til að gera breyt. á þessu atriði, enda líklegt, eins og hv. frsm. fyrir brtt. vék að, að þess verði máske ekki langt að bíða, að einhverjar breyt. verði gerðar á þessu frv. Aftur á móti vil ég segja um hina brtt., að miða við fasteignamat, en ekki matsverð, að ég álít, að tæplega sé hægt að taka hana upp hér á þessu stigi, þar sem þetta var samkomulagsmál á milli ríkisstj. og stéttarsambandsins, og ekki einu sinni búnaðarþing sá ástæðu til að óska eftir því, að þessi breyt. væri gerð. Þess má vænta, að það fasteignamat, sem við verður miðað, gangi í gildi 1969, og ég ætla, að það verði eðlilegasta viðmiðunaratriðið um sölu slíkra jarða, sem hér um ræðir, sem finnanlegt sé, a.m.k. á meðan ekki verða verulegar verðbreytingar frá því, sem það fasteignamat miðast við. Þessar aths. eða brtt., sem hér hafa komið fram, voru til umr. í landbn., og meiri hl. n. gat ekki fallizt á að flytja þær og þar af leiðandi geri ég ekki ráð fyrir, að sá meiri hl. fallist heldur á að samþ. þær nú.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að fara fáeinum orðum um þetta mál almennt í sambandi við þessa umr. Skömmu fyrir síðustu aldamót byrjaði Alþ. að veita einstaka manni listamannalaun eða skáldalaun, eins og það var þá orðað. Þá var varla um aðrar listgreinar að ræða hér á landi en orðsins list, sem hafði verið þjóðinni öldum saman „ljós í lágu hreysi og langra kvelda jólaeldur“, eins og Matthías kvað. Um þetta leyti voru að opnast augu manna fyrir því, hve hörmulega hafði farið um suma ljóðsnillinga landsins, eins og t.d. Bólu-Hjálmar og Sigurð Breiðfjörð, vegna skorts á „hinum þétta leir“, eins og meistari Jón nefnir fjáraflann. Það er nú svo, að listin á sjaldnast samleið með því, sem í askana verður látið, og örðugt fyrir flesta að þjóna tveim herrum. Þótt við getum að vísu minnzt dæma, sem eru aðdáanleg, manna, sem ekki létu vinnudag, sem var helmingi lengri en nú er talið við hæfi, smækka sig, eins og t.d. Stephan G. Stephansson o.fl. Íslendingar. En listamenn geta verið miklir listamenn, þótt þeir séu ekki ofurmenni eins og Stephan G. Stephansson. Þegar Alþ. tók upp þessa nýbreytni, olli skáldastyrkurinn strax miklum deilum og má þar jafnvel til nefna nöfn eins og Þorstein Erlingsson, að ekki sé nú talað um ýmsa aðra sem miklu minni hylli nutu hjá þjóðinni fyrir list sína. Síðan þetta var, hafa listamannastyrkir eða listamannalaun verið veitt í einhverju formi fram á þennan dag og jafnan þó valdið miklum ágreiningi og deilum, er hnigið hafa fyrst og fremst að því, hverjir væru verðugir og hverjir óverðugir. Framan af veitti Alþ. sjálft þessi listamannalaun eða skáldastyrki, og urðu oft deilur á þ. og í blöðum út af nöfnum einstakra manna, sem var mjög hvimleitt öllum, sem fyrir urðu. En er stundir liðu fram, var úthlutun þessi fengin þingkjörnum n. Eigi kann ég né hirði að telja upp öll fyrirbæri slíkra n. næstliðna áratugi, en allar hafa þær orðið næsta skammlífar og safnast til feðra sinna eða mæðra saddar lífdaga, að því er ég hygg. Um eitt skeið var úthlutunin falin listamannasamtökunum sjálfum og þótti gefast ákaflega illa, þ.e.a.s. valda þar misklið mikilli. Eins og ég sagði var í fyrstu einkum ætlazt til að styrkir þessir gengju til skálda og rithöfunda, sbr. heiti á fjárlagalið: Til skálda og rithöfunda. Listamönnum mun síðar hafa verið bætt við. En er fram liðu stundir, komu myndlistarmenn mjög fram á sjónarsviðið hér á landi, og hafa margir gert ágæta vel, tónlistarmenn, leikarar o.fl. listamenn mætti telja. Stækkaði því sá hópur, sem skipting þessa fjár náði til, sem til umráða var hverju sinni. Allar þær n., sem úthlutað hafa listamannalaunum í umboði Alþ., hafa átt við þá erfiðleika að etja að hafa minna fé til umráða en þær hefði kosið. Þegar litið er yfir skrár hinna einstöku listamannasamtaka, kemur í ljós, að fjöldi einstaklinga, er við listsköpun fæst, er undarlega mikill og gleðilega mikill mætti raunar segja. Þar er þó auðvitað misjafn sauður í mörgu fé. En margir hafa til síns ágætis nokkuð, þótt dómarnir þar um verði að sjálfsögðu alltaf mjög sitt á hvað. Í framkvæmd hefur það því orðið svo, að öllum úthlutunarnefndum hefur þótt ástæða til að veita fleiri einstaklingum einhverja viðurkenningu fyrir það, sem vel hefur þótt gert, en fjárhagurinn hverju sinni leyfði, svo að smærra hefur verið skipt en æskilegt var, einkum í lægri flokka. - Lágar upphæðir hafa þó í mörgum tilvikum orðið ýmsum efnilegum byrjendum til mikillar uppörvunar og gleði, en öðrum oft til mikillar gremju, þeim er sjá sjálfa sig mjög stóra. Fyrir slíkt er auðvitað ómögulegt að girða, að óánægja rísi á eftir hverri úthlutun. Ofan á hefur svo bætzt það, að við hverja úthlutun hafa komið til álita a.m.k. þriðjungi fleiri nöfn en mögulegt hefur verið að sinna vegna fátæktar. Til þessara róta allra má sjálfsagt rekja með vorkunnsemi sum blaða- og tímaritakrif, sem aðallega eru þannig vaxin, að enginn vildi skrifað hafa, þegar frá liður, öfugt við það, sem sagt var um Lilju Eysteins Ásgrímssonar áður fyrr. Ég drep aðeins á þetta til þess að sýna, upp úr hvaða jarðvegi þetta frv. er sprottið. Hvað eftir annað hafa úthlutunarnefndirnar óskað löggjafar um þetta efni, ef á annað borð á að halda áfram styrkveitingum í svipuðu formi og verið hefur, sem er sannast sagt álitamál, laga, sem gætu verið rammi utan um starfssvið n. og helzt að fundin yrðu einhver ákveðin form að fara eftir, en slíkt er að sjálfsögðu ekki auðvelt, því að listin verður ekki mæld af lengdarkvarða né vigtuð á sauðavogir. Frv. það, sem hér liggur fyrir, gengur nokkuð í þá átt, sem úthlutunarn. hafa óskað, en samt í allra stytzta lagi. Það, sem tvímælalaust er til bóta í þessu frv., er, að nú skuli kosin n. til 4 ára í staðinn fyrir til 1 áður, og að fækka eigi flokkum í 2, þ.e.a.s. þeim flokkum, sem úthlutunarn. hefur með að gera. Fyrra ákvæðið tryggir fastara form, sem engin n., kosin til 1 árs, hefur treyst sér til að skapa. Síðara ákvæðið leysir einnig vanda, sem of langt er upp að telja eða útskýra, en hefur þó þann galla, að þeim, sem listalauna njóta, hlýtur að fækka frá því, sem áður hefur verið, miðað við þær tölur, sem talið verður að lægstar megi vera í flokkunum. Þriðja atriðið í þessu frv. er alveg nýtt, að Bandalag ís1. listamanna á nú að útnefna fulltrúa, tvo fyrir hvert bandalagsfélag, til ráðuneytis og tillöguflutnings á fundum úthlutunarnefndarinnar. Ég skal játa, að mér er þetta ákvæði nokkur þyrnir í augum og finnst það í ætt við fyrirkomulag, er gilti, þegar listamannasamtökin úthlutuðu sjálf og gafst ekki vel, eins og ég drap á áðan. En þar sem hæstv. menntmrh. hefur upplýst, að einmitt þetta ákvæði sé sett inn að ósk og vilja bandalagsins, tel ég rétt að gera tilraun með þetta og ef til vill tekst val þessara fulltr. samtakanna svo vel, að þeim takist að leiða hina eiginlegu úthlutunarn. inn á brautir réttlætis, betur en ella. Menntmn. hefur orðið sammála um, að rétt sé eftir atvikum að mæla með frv. Þó hafa sumir nm. hitt og annað við það að athuga, og er sennilegt, að fyrir því verði gerð grein hér á eftir. Þess skal að lokum getið, að n. hefur borizt bréf frá einu félagi listamanna, sem nefnist Myndlistafélag og er ekki í Bandalagi ísl. listamanna, og er það félag að vonum óánægt yfir því, að það hafi ekki rétt til að kjósa fulltrúa til skrafs og ráðagerðar við úthlutunarn. Þetta bréf er dags. 4. apr. N. sá sér ekki fært að gera brtt. við frv. til samræmis við óskir Myndlistafélagsins, en var sammála um það, að hún lýsti því yfir sem skoðun sinni, að eðlilegt sé að væntanleg úthlutunarn. bjóði þeim félögum listamanna, sem ekki eru í bandalaginu, að senda fulltr. á fund n. til að gera grein fyrir sínum skoðunum og óskum, áður en úthlutunarn. lýkur störfum hverju sinni. Í öðru lagi kom það fram við athugun á þessu frv., að þar er ekki fram tekið beinum orðum, að úthlutunarn. skuli vera kosin hlutbundinni kosningu. Ég hef rætt bæði þessi atriði við hæstv. menntmrh., og hann hefur tjáð mér, að það hafi engum annað til hugar komið en að n. yrði kosin hlutbundinni kosningu, og einnig telur hann sjálfsagðan hlut, áð sú úthlutunarn., sem væntanlega verður kosin í lok þessa þings, bjóði Myndlistafélaginu að senda 2 fulltr., ef það óskar þess, eins og önnur listamannafélög, sem eru í Bandalagi ísl. listamanna, hafa rétt til. Ég held, að það sé ekki ástæða til, þar sem þetta kemur fram hér við umr., að gera brtt. við þetta atriði um kosninguna, þar sem yfirleitt gildir sú regla hér í hv. Alþ., að n. sem þessi eru kosnar hlutbundinni kosningu, og þessi yfirlýsing liggur fyrir hjá hæstv. ráðh. Svo að lokum vil ég geta þess, að hér er fram komin á sérstöku þskj. brtt. frá þeim hv. menntmnm., sem skrifuðu undir frv. með fyrirvara, sem þeir gera sjálfsagt grein fyrir.



Herra forseti. Frv. þetta, sem er stjfrv., hefur sjútvn. haft til athugunar og er sammála um að mæla með samþ. þess með þeirri breyt., sem fram kemur á þskj. 484. Tveir nm. hafa þó undirritað nál. með fyrirvara. Frv. þetta felur í sér þá efnislegu breyt. á gildandi l., að sektarákvæði fyrir landhelgisbrot hækki verulega;, frá því sem nú er. Að vísu er ekki um hækkun að ræða hjá minnstu bátunum, allt að 200 smálestum, en hækkunin er t.d. um 50% á stærðinni 200–600 smálestir. Í 2. gr. frv. er um nýmæli að ræða, sem talið er vera að norskri fyrirmynd, en það er upptökuheimildin á skipi eða andvirði þessu að hluta, og í síðustu mgr. 2. gr. segir, með leyfi forseta: „Við upptöku skv. 1. mgr. og aðför skv. 3. mgr. fellur niður veðréttur eða aðrar kvaðir, sem hvíla kunna á upptækum verðmætum.“ Út af þessu ákvæði frv. bárust hv. sjútvn. Nd. mótmæli frá L.Í.Ú. og frá Fiskveiðasjóði Íslands, sem telur, að þetta ákvæði frv. stefni hagsmunum sjóðsins í mikla hættu. Við framsögu málsins í þessari hv. d. sagði hæstv. dómsmrh., að augljóst væri, að upptökuheimildin mundi aldrei koma til framkvæmda nema í sambandi við erlenda skipstjóra, sem af einhverjum sérstökum ástæðum næðist ekki til. Sjútvn. þessarar hv. d. er sammála því, að þessi forsenda varðandi íslenzka skipstjóra, þ. e. að ekki náist til þeirra, verði vart fyrir hendi. Þess vegna taldi n. rétt að kveða hér skýrar á og leggur til að breyta 1. mgr. 2. gr. þannig, að á eftir orðunum „svo og allur afli innanborðs, upptæk“ komi: „Nú næst ekki í skipstjóra, og er þá einnig heimilt að gera upptækt skipið sjálft“ o.s.frv. Ég vænti þess, að hv. þdm. geti fallizt á þessa breytingu, og legg til, að frv., þannig breytt, verði samþ. og því að lokinni þessari umr. vísað til 3. umr.



Herra forseti. Eins og hv. frsm. gat um, þá hafa tveir nm., ég og hv. 6. þm. Sunnl., skrifað undir nál. með fyrirvara. Eins og frsm. gerði grein fyrir, þá er það nýmæli í þessu frv. að heimila upptöku skips. Ég tel þá upptökuheimild ekki óeðlilega, einkanlega þegar ekki verður komið lögum yfir skipstjóra. Og með þeirri brtt., sem nú er flutt, þá er efni frv. um upptökuheimildina takmarkað við það, ef ekki næst í skipstjóra, eins og þar segir. Á þetta getum við sem sagt fallizt, en okkar fyrirvari laut að síðustu mgr. 2. gr., þar sem segir, með leyfi forseta: „Við upptöku skv. 1. mgr. og aðför skv. 3. mgr. fellur niður veðréttur eða aðrar kvaðir, sem hvíla kunna á upptækum verðmætum.“ Það má vel vera, að þvílíkt ákvæði sem þetta sé nauðsynlegt, til þess að upptaka á skipi nái sínum tilgangi. En okkur er þó ekki ljóst, hverjar afleiðingar slíkt ákvæði sem þetta kann að hafa m. a. varðandi veðhæfni skipa. En ákvæði þetta er alveg fortakslaust og ákveður það, að niður skuli falla allar veðskuldbindingar, sem á skipinu hvíla, og aðrar kvaðir, þ. á m. t.d. lögveðréttur og þá auðvitað sjóveð eins og önnur veð, þau eiga niður að falla. Ég held, að það hefði verið æskilegt, að þetta mál hefði verið betur skoðað og reynt hefði verið að gera sér grein fyrir því, hvern dilk þetta getur dregið á eftir sér. Yfirlýsing hæstv. dómsmrh. getur náttúrlega ekki breytt lögunum að neinu leyti. En það kann að vera, að þetta ákvæði valdi ekki vandræðum í framkvæmd, og í trausti þess, að svo verði, þá höfum við ákveðið að flytja ekki brtt. við þetta og greiða frv. atkvæði, en hins vegar töldum við rétt, að þessi aths. kæmi hér fram, svo að ljóst væri, að þetta hefði ekki farið fram hjá okkur.



Herra forseti. Þetta mál er komið frá Nd., og fékk það alla venjulega athugun, sem slík mál sem þetta þurfa við og einróma meðmæli landbn. þar. Þess ber að geta, að við upphaflega frv. var bætt heimild til að selja eina jörð í Öxarfjarðarhreppi og var það samþ. eftir venjulega athugun á því máli. Landbn. kynnti sér lítillega þau skjöl, sem fylgdu frv. í Nd., og telur ekkert að athuga við að heimila sölu þessara jarða og mælir með, að frv. verði samþ.



Jörð sú, sem hér um ræðir, er svonefnd kristfjárjörð í Miklaholtshreppi, Litla-Þúfa. Alþ. hefur áður gengið inn á þá braut að heimila sölu á nokkrum kristfjárjörðum, þar sem sveitarstjórnir hafa óskað þess og talið, að jarðirnar lægju undir þeirri hættu að fara í eyði, ef ekki yrði breytt um fyrirkomulag á eignarrétti þeirra. Ég ætla, að sala á slíkum jörðum sem þessum þurfi raunar mikillar athugunar við, því að þessar svokölluðu kristfjárjarðir eru með mjög sérstæðum hætti. En þar sem talið er nauðsyn, byggðanna vegna og jarðanna vegna, að heimila það að selja ábúendum slíkar jarðir og það hefur a.m.k. tvisvar sinnum verið gert áður, telur landbn. eftir atvikum rétt að heimila þessa jarðarsölu. Á þessari jörð býr ekkja með börnum sínum, sem er að hætta búskap, og mælir það einnig með að leyfa söltuna. Ýmsar umbætur þarf að gera á jörðinni, og þetta unga fólk vill ekki við henni taka, nema það fái hana keypta, því að það er ekki hægt að fá venjulega fyrirgreiðslu með lán út á kristfjárjarðir. Hreppsnefndin hefur óskað ákveðið eftir því, að jörðin verði seld og ég hef borið þetta undir landnámsstj., Pálma Einarsson, sem er allra manna kunnugastur ástandi jarða um allt land, og hann telur mjög nauðsynlegt að leyfa, að þessir ábúendur jarðarinnar fái hana keypta. Landbn. Nd. mælti samróma með því að heimila þessa sölu, og landbn. Ed. hefur einnig orðið ásátt um að mæla með sölunni.