Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Till. þessi var einnig flutt á þinginu 1973–1974 og þá af okkur hv. 5. þm. Vestf., Karvel Pálmasyni, og hæstv. núv. menntmrh. Ráðh. er af eðlilegum ástæðum ekki flm. nú, en í hans stað kemur hv. 3. þm. Norðurl. v., Páli Pétursson. Till. er svo hljóðandi: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að hlutast til um að komið verði á fót stofnlánasjóði sem hefði það hlutverk að veita stofnlán til kaupa á vörubifreiðum, langferðabifreiðum og stórvirkum vinnuvélum:` Í framsöguræðu fyrir máli þessu í fyrra rakti ég helstu ástæðurnar fyrir flutningi till. af þessu tagi. Ég lét þess þá getið, að hún væri fram komin fyrst og fremst vegna eindreginna óska ýmissa þeirra aðila úti á landsbyggðinni, sem átt hefðu í miklum erfiðleikum með að afla fjármagns til kaupa á þessum dýru atvinnutækjum, - atvinnutækjum sem þó verða að teljast nauðsynleg í mörgu tilliti og sum ómissandi varðandi t.d. samgöngur einstakra landshluta. Á það var þá bent, að öll þessi atvinnutæki verða fullkomnari og þar með dýrari með ári hverju og erfiðleikarnir því sífellt meiri að komast yfir þau nema fyrir fjársterka aðila sem sjaldgæfir eru í þeim landshlutum sem við flm. þekkjum til í. Fjármagnið er nær eingöngu fengið með skammtíma víxillánum eða erlendum lánum og er hvort tveggja jafnóaðgengilegt og óhægt að byggja á einvörðungu, auk þá eigin fjár þeirra sem kaupa. Einhverra úrræða verður að leita til aðstoðar þessum aðilum. Annars verða þessi annars ágætu atvinnutæki eingöngu í eigu stórfyrirtækja og voldugra verktaka, en það yrði ekki hagstætt fyrir þróun þeirra mála sem þessi atvinnutæki snerta. Allra verst yrði þó landsbyggðin úti í þeim efnum. Fólks- og vöruflutningar á landi teljast til hinnar nauðsynlegustu þjónustu í landinu, og stórvirkar vinnuvélar ryðja sér æ viðar til rúms við hvers kyns framkvæmdir. Atvinnurekstur eins og þessi hlýtur að eiga einhvern rétt til ákveðinna stofnlána. Að sjálfsögðu eiga allir okkar höfuðatvinnuvegir aðgang að stofnlánasjóðum, og ekki hefur okkur til hugar komið að varðandi þennan atvinnurekstur gæti komið til fyrirgreiðsla í öllu hliðstæð því sem þeir höfuðatvinnuvegir okkar njóta. Stofnlánasjóður eins og sá, sem hér er verið að fitja upp á, yrði í fyrstu veikur, þótt sérstök fyrirgreiðsla Framkvæmdasjóðs eða annarra aðila kæmi til, og því vart að búast við stórum hlut í byrjun. En svo kunnugur er ég fjárhagsvandræðum margra þeirra sem eiga hlut að máli, að 25–30% lánsfyrirgreiðsla úr stofnlánasjóði með tiltölulega hagstæðum kjörum til langs tíma mundi gerbreyta allri þeirra aðstöðu, þótt auðvitað væri brýn nauðsyn að geta a.m.k. komið til móts við þá í ríkara mæli eða jafnvel allt að helmingi kostnaðar. Þessi fjárhagsvandræði, sérstaklega manna úti á landsbyggðinni, hafa haft þau áhrif að mjög hefur verið á Byggðasjóð sóttumlánsfyrirgreiðslu og hefur sjóðurinn séð sig til knúinn að koma í sumu til móts við lánsþörf nokkurra þessara aðila, og eigendur stórvirkra vinnuvéla hafa átt þar kost vissrar fyrirgreiðslu, að uppfylltum ýmsum skilyrðum, m.a. meðmælum sveitarfélaga eða þá ræktunarsambanda. Við flm. teljum, að Byggðasjóður eigi hér aðeins að taka þátt í að hluta og þá sérstaklega þar sem um sérstaka örðugleika er að ræða í rekstri og aðstöðu allri, komi sem sagt inn í dæmið sem hreinn viðbótaraðili til þeirra úti á landsbyggðinni sem örðugast eiga uppdráttar. Að öðru leyti viljum við létta þessu verkefni af Byggðasjóði, sem þrátt fyrir nokkra fjármagnsaukningu hefur nóg önnur verkefni við að glíma. Sú mótbára hefur heyrst gegn þessari till. og er um margt eðlileg, að nóg sé til af sjóðum á landi hér og lítil ástæða við að bæta. En erfitt mun þó að finna þann sjóð, sem gæti tekið þetta viðbótarverkefni að sér með nokkrum rétti, nema þá Byggðasjóður að óverulegu leyti. Við flm. teljum hins vegar sjálfsagt, að í þessu efni verði sem flestar leiðir kannaðar, t.d. að stofnlánadeild, sem leysti þennan vanda, yrði komið á laggirnar hjá Framkvæmdasjóði ríkisins, - reyndar hef ég heyrt nú síðustu dagana, að þess væri jafnvel að vænta að einhverri slíkri stofnlánadeild yrði þar komið upp og Framkvæmdasjóður kæmi til móts við þarfir þessara aðila, - eða þá að einhverjum ríkisbankanum, sem einnig kemur til greina, yrði falið að sinna þessu viðfangsefni. En okkur sýnist hins vegar engan veginn vansalaust, að eðlileg stofnlán skuli ekki fást til heilbrigðrar og sjálfsagðrar fjárfestingar í þessum tækjum, sem skipta millj. kr. að verðmæti, sérstaklega þegar þess er gætt að þetta eru mikilvæg þjónustutæki mörg hver í þágu almennings. Fróðir menn um þessi mál hafa bent mér á það, að í raun þyrfti að breyta um leið veðlögum, þannig að atvinnutæki sem þessi yrðu veðhæf að fullu. Það sýnist raunar sjálfsagt sanngirnismál og yrði þá vitanlega breytt, ef af samþykkt till. yrði og henni hrundið eftir einhverjum leiðum í framkvæmd. Ekki skal, eins og áður er að vikið, nein dul á það dregin, að efst í huga okkar flm. eru þau skilyrði og sú aðstaða, sem fjölmargir aðilar á landsbyggðinni búa við varðandi kaup þessara tækja, og ekkert úr því dregið, að í flestum tilfellum eru lánamöguleikar þeirra í bankakerfinu minni en hér munu vera á höfuðborgarsvæðinu, og gildir það raunar um fleira eða flest. Ég tek fólksflutningafyrirtækin alveg sérstaklega fyrir. Þýðing þeirra og þjónustustarfsemi er hafin yfir efa í landshlutum okkar flm. Þessi atvinnurekstur er of víða í hættu af þeirri ástæðu að endurnýjun tækjakosts hefur dregist úr hömlu og hann því viða alls ófullnægjandi. Að vísu má segja, að ónógu og slæmu skipulagi þessara mála sé að nokkru um að kenna. Ég man það held ég rétt, að á þingi 1972 hafi verið samþ. hér á Alþ. till. frá hv. 5. þm. Vesturl., Skúla Alexanderssyni, um bætt skipulag þessa þjónustuþáttar. En um framkvæmd í anda þeirrar till. veit ég ekki og hygg raunar að framkvæmdin sé í algeru lágmarki, svo að ekki sé meira sagt. Skipulag þessara mála í þjónustu fólksins er ekkert smámál og ég hygg að eftir till. Skúla hefðu þau komist í sæmilega framkvæmd. Eftir þeim leiðum, sem hún vísaði til, hefði verið kleift að koma þessum áætlunarferðum í hagfelldara, þægilegra og notadrýgra form fyrir almenning en oft er nú. En til þess þarf tækjakosturinn líka að vera til staðar og hann sem bestur. Þar þarf til að koma einhver sú leið til aðstoðar, sem hér er farið fram á. Ég hef orðið þess var, að sumir líta svo á og óttast það mjög, að stofnun sjóðs sem þessa gæti haft það í för með sér, að stórir verktakar og stór fyrirtæki á höfuðborgarsvæðinu mundu óðar gleypa sjóð þennan að mestu, svo sem lengi var t.d. með Iðnlánasjóð að því mér er tjáð. Reyndin gæti því orðíð sú, að þeir, sem við helst bærum fyrir brjósti, sætu eftir með sama vandann, sama lánsfjárskortinn. Þessi hætta kann að vera fyrir hendi, en hún ætti ekki að vera meiri en hjá öðrum slíkum sjóðum. Eins hljótum við að treysta því, að höfuðtilgangurinn verði ekki fyrir borð borinn, en þannig um hnútana búið að þeir, sem örðugasta aðstöðu kunna að hafa, sætu einmitt fyrir þeirri fyrirgreiðslu sem sjóðurinn veitti. Hins vegar er ekki hægt í þáltill. sem þessari að taka ákveðið upp neina algilda úthlutunaraðferð, en því treyst að hún yrði sem réttlátust. Á það skal einnig bent, að ég hygg að þessir umræddu stóru verktakar með sínar stóru bifreiðar og stórvirku vinnuvélar hafi ekki átt við neinn óviðráðanlegan lánsfjárskort að etja, enda verið með fleira í takinu, og ég hygg, að bankadyrnar standi þeim opnar en einhverjum smákörlum úti á landsbyggðinni. Það er því fjarri okkur að ætla að leysa þeirra mál sérstaklega, þvert á móti. Við flm. leggjum á það áherslu, að vel þurfi að athuga og finna hér heppilega leið til lausnar Við leggjum ekki til neina sérstaka fjáröflun, ákveðna eða skilyrðislausa, en bendum á tvennt sem hvort tveggja hlýtur að koma til skoðunar: annars vegar að Framkvæmdasjóður leggi til ákveðið lánsfé, svo og að til komi gjald frá eigendum þessara atvinnutækja, sem þeir skiluðu til sjóðsins eftir ákveðnum reglum. Verði Framkvæmdasjóði falin þessi aðstoð, þá fellur fyrri leiðin að sjálfsögðu þar inn í. Hitt hlýtur svo að teljast sjálfsagt, enda fetuð þar sama slóð og aðrir stofnlánasjóðir hafa farið. Einnig hefur það verið nefnt við okkur, að eðlilegt gæti talist að ríkissjóður veitti árlegt framlag á fjárl. til þessa sjóðs. En við treystum okkur ekki til að fara fram á það, þótt fordæmi séu fyrir hendi sem auðvelt er á að benda. Um lánaprósentu gerum við engar till. heldur, enda fullsnemmt að taka nokkra ákveðna stefnu þar. Hins vegar ítreka ég enn þá skoðun okkar flm., að ef af stofnun sjóðs sem þessa verður, þá verði hann sem færastur gerður til þess að létta þeim aðstöðuna sem hafa hana erfiðasta, jafnt til kaupa atvinnutækjanna sem til rekstrarins, því að vissulega þyrftu til að koma eðlileg rekstrarlán til þeirra, sem t.d. leysa alvarleg vandamál samgangna og vöruflutninga í einangrun ýmissa afskekktra byggðarlaga. Þjónustuþátturinn í þessum rekstri er okkur fyrir mestu og hann þarf að rækja sem best. Við teljum þetta eina leið að því marki og hana býsna mikilvæga. Ég legg svo til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Sú þáltill., sem við hv. 3. þm. Norðurl. v. flytjum hér í Sþ., hljóðar á þessa leið: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að vinna að því eftir fremsta megni að lokið verði lagningu byggðalínunnar svokölluðu norður í Varmahlíð í Skagafirði fyrir árslok 1975. Jafnframt heimilar Alþ. ríkisstj. að taka nauðsynleg lán, erlendis og innanlands, til að framkvæma þetta verk.“ Einhverjum kann að finnast að ekki sé gott í ári nú til að hraða framkvæmdum sem þessari. Satt er það að í mörg horn er að líta og þörfin er víða brýn. Ég hygg þó að færa megi sterk rök fyrir því, að af því hlytist mjög umtalsverður sparnaður fyrir þjóðfélagið ef hægt yrði að flýta þessu verki svo sem hér er gert ráð fyrir. Fram hefur komið að gert er ráð fyrir að lögð verði háspennulína frá Andakílsárvirkjun norður að Laxárvatnsvirkjun í Húnavatnssýslu á árinu 1975. Til þess að flutningsgeta þeirrar háspennulínu gagnist Norðurlandi öllu þarf að leggja línuna áfram frá Laxárvatnsvirkjun að Varmahlíð í Skagafirði. Sú leið er um 41 km. Það, sem farið er fram á í þáltill., er því í reynd lagning þessarar línu umfram það verk sem fyrirhugað er. Ef þess er einhver kostur að þessi lína verði lögð, álít ég að fá eða engin verk, sem við eigum kost á að framkvæma á árinu, mundu svo fljótt skila arði sem þetta. Áætlað er, að á árinu 1976 þurfi að framleiða um 40 millj. kwst. með dísilolíu á Norðurlandi. Fram hefur komið af hálfu Rafmagnsveitna ríkisins að kostnaður við framleiðslu hverrar kwst. sé um eða yfir 10 kr., þar af um 6 kr. olíukostnaður. Ekki sparast þessi kostnaður allur þótt byggðalínan komi í Skagafjörð, en meginhluti olíukostnaðarins ætti að sparast og einhver hluti annars rekstrarkostnaðar. Áætlaður heildarkostnaður við lagningu byggðalínunnar sjálfrar, þ.e.a.s. staura og lagningu víra á þá, er um 750 millj. kr. og vegalengdin öll frá Hvalfirði norður í Varmahlíð um 226 km. Hvort að því er stefnt að ljúka lagningu byggðalínunnar í einum áfanga eða skilja eftir kaflann frá Laxárvatnsvirkjun að Varmahlíð, virðist því ekki skipta meginmáli kostnaðarlega. En meginhluti þess vanda, sem byggðalínan á að leysa, leysist ekki fyrr en samband er komið í Skagafjörð. Þar og á austanverðu Norðurlandi notast mestur hluti þeirrar raforku sem nú er framleidd með dísilvélum. Samkv. þeim tölum, sem ég áður nefndi, er kostnaður við lagningu sjálfrar línunnar frá Laxárvatnsvirkjun að Varmahlíð innan við 140 millj. kr. á núgildandi verðlagi. Gert er ráð fyrir að kostnaður við spennuvirki á byggðalínunni allri verði um 270 millj. Þegar annars vegar er hafður í huga sá gífurlegi kostnaður sem framleiðsla rafmagns með dísilorku hefur í för með sér, og hins vegar áætlaður kostnaður við lagningu byggðalínu, kemur í ljós að lagning byggðalínunnar hlýtur að vera hagkvæm framkvæmd frá fjárhagslegu sjónarmiði, miðað við að ástandið væri látið óbreytt uns Kröfluvirkjun kemur í gagnið. En hagkvæmni byggðalínunnar byggist þó fyrst og fremst á því að hún verði reist fljótt og komist sem fyrst í gagn. Olíusparnaður árin 1976 og 1977 ætti að geta greitt stóran hluta stofnkostnaðar línunnar. Séu hins vegar fyrir hendi önnur úrræði til að leysa orkuvanda norðlendinga fljótt og vel, er sjálfsagt að athuga þau gaumgæfilega. Þó verður að leggja áherslu á að allt hik í lausn þessara mála virðist sama og tap. En sé þess kostur að fá á þessu ári ódýra orku á Norðurlandi til að leysa dísilorkuna af hólmi, er sú lausn auðvitað álitlegust. Annað atriði, sem við flm. þáltill. teljum mikilvægt í sambandi við skjóta lausn raforkumálanna eða raforkuvandans á Norðurlandi, snýr að húsbyggjendum. Eins og er hefur að mestu eða öllu leyti verið lokað fyrir ný leyfi til rafhitunar húsa. Allir eru þó sammála um að sjálfsagt sé að stefna að rafhitun húsa á þeim svæðum landsins sem ekki geta notið jarðvarma í framtíðinni. Nú er viða byggt mikið af íbúðarhúsnæði á Norðurlandi, og mjög óheppilegt er að húsbyggjendum sé meinað að nota rafmagn til hitunar húsa sinna. Ef byggðalínan kemur alla leið í Varmahlíð á þessu ári eða önnur skjót lausn fæst á orkuskortinum ætti strax að mega leyfa rafhitun húsa að nýju. Ástæða er til að taka það fram hér að lagning byggðalínu frá Suðvesturlandi norður er engin frambúðarlausn á orkuskorti norðlendinga, enda eru nú aðrar framkvæmdir áætlaðar til þess. Svo löng lína sem byggðalínan fyrirhugaða verður seint svo úr garði gerð að bilanahætta verði ekki mikil. Þess má geta að háspennulínan frá Akureyri vestur í Varmahlíð bilaði tvisvar á árinu 1974 vegna þess að snjóflóð féllu á línuna. Samt sem áður hefur sú lína gegnt mikilsverðu hlutverki í orkukerfi Norðurlands síðan hún var reist og sparað mikla dísilorku. Með nýrri 7 mw. dísilstöð á Akureyri, sem verið er að byggja, er allvel fyrir varaafli séð á austanverðu Norðurlandi að öðru en því að dreifa þyrfti varaaflsstöðvunum um þéttbýlisstaði meira en nú er. Þess vegna skal það enn tekið fram að byggðalínan leysir að vísu úr bráðasta vanda, en felur aðeins í sér einn þátt í framtíðarlausn orkuvandamálsins. Enn er rétt að geta þess að ekki er fyrir hendi ótakmörkuð raforka sunnanlands. Að því er fróðir menn telja er þó nægileg afgangsorka flesta daga ársins til að mæta þörfinni á Norðurlandi. Nokkra daga, en fáa, fæst þessi orka ekki. Þörfin fyrir varaafl er því fyrir hendi jafnt eftir sem áður. Hinn almenni olíusparnaður er því mest virði af því sem vinnst ef byggðalínan verður lögð á skömmum tíma. Ég geri ráð fyrir að nokkrir örðugleikar séu á því að fá efni til byggðalínunnar á svo stuttum tíma sem hér er gert ráð fyrir. Afgreiðslufrestur mun vera alllangur á ýmsum efnisvörum til háspennulínulagna. Hinu er erfitt að trúa, að miklu muni hvort við er bætt efni í 41 km milli Laxárvatnsvirkjunar og Varmahlíðar eða ekki. Slíkt veldur naumast úrslitum um efnisútvegun, en ræður úrslitum um notagildi byggðalínunnar, eins og reynt hefur verið að sýna fram á. Herra forseti. Ég læt nú máli mínu lokið og leyfi mér að leggja til að till. verði vísað til hv. fjvn.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér á þskj. 112 till. til þál. um jafnrétti sveitarfélaga í dreifbýli og Reykjavíkur í húsnæðismálum og um fjárhagslega fyrirgreiðslu vegna byggingar einingarhúsa. Till. er svo hljóðandi: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að skipa nefnd til þess að endurskoða lög um Húsnæðismálastofnun ríkisins, nr. 58 frá 30. apríl 1973. Endurskoðun þessari skal þannig háttað að fjármögnun og fyrirgreiðsla ríkisins við byggingu 1000 leiguíbúða sveitarfélaga, þar sem ekki hafa verið byggðar íbúðir samkv. 1. gr. laga nr. 97 22. des. 1965, verði sveitarfélögunum jafn hagkvæm og sú fyrirgreiðsla sem veitt er við þær íbúðir sem byggðar hafa hafa verið af Framkvæmdanefnd byggingaráætlunar ríkisins og Reykjavíkurborgar. Enn fremur skal þess gætt að veitt verði nægileg fyrirgreiðsla við fjármögnun til byggingar einingarhúsa, enda reynist þau samkeppnisfær um verð og gæði.“ Till. fylgir grg., sem ég mun nú lesa hluta af, með leyfi hæstv. forseta: „Nokkur undanfarin ár hafa stjórnvöldin stuðlað að framkv. þróttmikillar byggðastefnu. Stórfelld atvinnuuppbygging hefur átt sér stað um land allt. Jafnvel í þeim byggðarlögum, þar sem árstíðabundið atvinnuleysi ríkti og kyrrstaða var í öllum framkvæmdum, hefur nú skipt um til hins betra, stórvirk framleiðslutæki hafa verið keypt og atvinnulíf stendur í blóma. Fólki fjölgar í dreifbýlinu og það hefur öðlast nýja trú á lífsbjargarmöguleika þar. Þessi þróun má ekki stöðvast. Byggðarlögum er ekki einhlítt að eignast hagkvæm framleiðslutæki. Nauðsynlegt er að sjá einnig fyrir húsnæðisþörf sveitarfélaganna í dreifbýlinu. Vorið 1973 voru samþ. á Alþ. lög um byggingu 1000 leiguíbúða sveitarfélaga. Þessi lagasetning var þörf og tímabær, svo sem umsóknir hinna ýmsu sveitarfélaga um íbúðarlán bera gleggst vitni um. Þó kemur í ljós við framkvæmd l., að þar njóta sveitarfélögin í dreifbýlinu hvergi nærri jafnhagstæðra kjara og Reykjavík og nágrannasveitarfélög hafa notið hvað varðar byggingar samkv. l. nr. 97 frá 22. des. 1965, um breyt. á l. nr. 19 10. maí 1965, um Húsnæðismálastofnun ríkisins, samkv. reglugerð um íbúðabyggingar ríkisins og Reykjavíkurborgar frá 28. apríl 1967. Það er skoðun flm. að sveitarfélög í dreifbýli eigi skilyrðislaust að njóta sama réttar og sömu fyrirgreiðslu og ríkisvaldið hefur veitt Reykjavíkurborg við íbúðabyggingar.“ Þannig hljóðaði fyrri hluti grg. Hvert er svo þetta misrétti sem sveitarfélög í dreifbýli verða við að búa samanborið við Reykjavík og nágrannasveitarfélögin? Þetta kemur glöggt í ljós ef bornar eru saman þær reglugerðir sem starfað er eftir. Ég mun nú lesa, með leyfi hæstv. forseta, 1. og 5. gr. reglugerðar um úthlutun lána og byggingu 1000 leiguíbúða sveitarfélaga frá 28. febr. 1974. 1. gr. reglugerðarinnar hljóðar þannig: „Á árunum 1974–1978 er húsnæðismálastjórn heimilt að veita sveitarfélögum, þar sem ekki hafa verið byggðar íbúðir samkv. 1. gr. l. nr. 97 22. des. 1965 og íbúar þeirra ekki átt kost á íbúðum samkv. því lagaákvæði, lán til byggingar á allt að 1000 leiguíbúðum með þeim lánakjörum sem hér greinir: a) Lánsfjárhæð nemi allt að 80% af byggingarkostnaði íbúða. b) Lánstíminn skal vera 33 ár. c) Lánin skulu vera afborgunarlaus fyrstu 3 árin, en endurgreiðast síðan á 30 árum. d) Lánakjör skulu að öðru leyti vera hin sömu og E-lánakjör Byggingarsjóðs ríkisins.“ 5. gr. hljóðar þannig: „Sveitarfélög skulu leggja til land án endurgjalds undir íbúðarhús sem byggð eru samkv. þessari reglugerð. Lán Byggingarsjóðs má nema allt að 80% af kostnaðarverði íbúðanna og er þá miðað við íbúðir fullgerðar, tilbúnar til notkunar. Íbúðirnar skulu byggðar úr varanlegu efni, vandaðar að öllum frágangi, en án íburðar. Húsin skulu vera fullfrágengin að utan, lóðir skulu fullfrágengnar samkv. byggingarskilmálum hvers byggðarlags, en óheimilt er að lána út á bílskúra eða telja kostnað við þá með byggingarkostnaði íbúða sem lán eru veitt til samkv. þessari reglugerð.“ Þannig hljóða þessar reglugerðargreinar um leiguíbúðir sveitarfélaga í dreifbýli. Og nú mun ég lesa, með leyfi hæstv. forseta, 1. og 2. gr. reglugerðar um íbúðabyggingar ríkis og Reykjavíkurborgar frá 28. apríl 1967. 1. gr. þeirrar reglugerðar er svo hljóðandi: „Á árunum 1966–1970 skulu byggðar 1250 íbúðir í Reykjavík á vegum ríkisins og Reykjavíkurborgar í samvinnu við verkalýðsfélögin, svo sem nánar er lýst í reglugerð þessari.“ 2. gr. „Fjármagn til byggingaframkvæmda þessara skal ríkið útvega að 4/5 hlutum, en Reykjavíkurborg að 1/5 hluta, enda verði eignar- og ráðstöfunarréttur á íbúðum þessum í sömu hlutföllum af hálfu hvors aðila. Þannig hljóða reglugerðarákvæðin um Breiðholtsíbúðirnar í Reykjavík. „Fjármagn til byggingarframkvæmda þessara skal ríkið útvega að 4/5 hlutum, en Reykjavíkurborg að 1/5.“ - Um dreifbýlisíbúðirnar er orðalegið hins vegar: „Heimilt er að veita sveitarfélögum, þar sem ekki hafa verið byggðar íbúðir samkv. 1. gr. l. nr. 97 22. des. 1965“ - þ.e. Breiðholtsfyrirkomulagið - „lán til bygginga.“ Og síðar í staflið a) „Lánsfjárhæð nemi allt að 80% af byggingarkostnaði íbúða.“ - Allt er það orðalag með öðrum svip og loðnara þegar reglugerðin er um skyldur ríkisins við dreifbýlið, sveitarfélögin. Við höfum ekki átt þess kost að fá sömu eða svipaða fyrirgreiðslu og ríkið veitti Breiðholtsframkvæmdunum. Í mínum huga er mikill munur á heimild og skyldu. Það er gott að Reykjavík hefur fengið sitt Breiðholt. En bæir og þorp úti á landi hefðu líka þurft að fá sín litlu Breiðholt, en því var ekki að heilsa. Setning laga um Breiðholtsíbúðirnar og framkvæmd þeirra stórfelldu áætlunar hafði forgangsfyrirgreiðslu í Byggingarsjóði ríkisins, e.t.v. vegna skylduákvæðisins m.a. Og auðvitað hefur alltaf vantað fé í þennan blessaðan Byggingarsjóð. Lögbundinn forgangur Breiðholts hefur þannig að sjálfsögðu sogað fjármagn frá byggingarframkvæmdum á landsbyggðinni. Setning laga um leiguíbúðir sveitarfélaga í dreifbýli, nr. 59 frá 20. apríl 1973, var vafalaust hugsuð af hæstv. fyrrv. ríkisstj. sem jafnvægisráðstöfun, rétting á hinum skerta hlut dreifbýlisins, viðurkenning á því að nú væri röðin komin að okkur dreifbýlingum, byggðastefna í húsnæðismálum. Þörfin er brýn fyrir þessar leiguíbúðir. 15, okt. í haust höfðu borist umsóknir um 984 íbúðir. Nú fyrir jólin voru þessar umsóknir komnar upp í hálft 15. hundrað eða því sem næst. Undirbúningi umsókna hefur að vísu sjálfsagt verið áfátt frá hendi einhverra þessara sveitarfélaga, en óeðlileg töf Húsnæðismálastofnunar á því að úrskurða, hverja meðferð ætti að veita umsóknunum og hvaða kjör stæðu sveitarfélögunum til boða, skapaði verulega óvissu og mjög mikið óhagræði sumra þeirra sveitarfélaga sem áttu von á því að fá leyfi til þess að hefja framkvæmdir í vor, en fengu ekki leyfi fyrr en byggingartíma var lokið í haust. Þess háttar frestun á framkvæmdum kom sér mjög illa í ýmsum tilfellum sem ég þekki, enda verðlagsþróunin með þeim hætti í landinu. Dreifbýlisfólki þykir stundum sem það eigi formælendur fáa hjá stjórn Húsnæðismálastofnunar, þótt ekki séu þar allir undir sömu sök seldir. Ég er þess fullviss að stjórn Húsnæðismálastofnunar er skipuð hinum bestu mönnum og góðviljuðum, en aukin tengsl þeirra við dreifbýlið hygg ég að væri til bóta, og búseta í Reykjavík er ekki að mínum dómi neitt höfuðskilyrði fyrir hæfni til setu í stjórn þeirrar stofnunar. Um þessa vafninga Húsnæðismálastofnunnar urðu á s.l. sumri snörp og að sumu leyti þörf blaðaskrif. Fjölmargar ályktanir bæjarstjórna, hreppsnefnda og fjórðungsþinga á landsbyggðinni voru gerðar, þar sem úrbóta og jafnréttis var krafist. Ég mun - með leyfi hæstv. forseta - lesa eina örstutta ályktun. Hún er frá samstarfsfundi fjórðungssambanda sem haldinn var á Ísafirði 8. sept. í haust. Þessi samstarfsfundur er fundur forráðamanna allra landshlutasamtaka: „Samstarfsfundurinn átelur seinagang og stjórnleysi í framkvæmd laga um leiguíbúðir á vegum sveitarfélaga. Ónógur undirbúningur húsnæðismálamálastjórnar hefur komið í veg fyrir að sveitarfélög hæfu framkvæmdir nú í ár. Vill fundurinn að í stað heimildar Byggingarsjóðs til að lána 80% kostnaðarins við leiguíbúðir verði það í lögum skylda hans. Eðlilegt er að sérstök framkvæmdanefnd, sem skipuð sé fulltrúum landshlutasamtakanna, hafi yfirstjórn um framkvæmd áætlunar um byggingu leiguíbúða. Áhrifaríkasta leiðin til að draga úr búsetutilfærslum til Reykjavíkur og Reykjanessvæðis er aukin lánafyrirgreiðsla til íbúðabygginga í dreifbýli.“ Þannig hljóðaði ályktun samstarfsfundar landshlutasamtakanna um leiguíbúðirnar. Loksins komu byggingarleyfin og fyrirheitin um fjármagnsfyrirgreiðslu - nokkur byggingarleyfi - ég held að það hafi verið veitt eitthvað í kringum 100. Sú niðurstaða er þó þakkarverð, því að það er betra seint en aldrei. En þessi saga má ekki endurtaka sig og þetta skapar óþolandi öryggisleysi. Þess vegna verður að breyta lögunum þannig að reglugerðarákvæðin verð samræmd og dreifbýlinu tryggt lögbundið jafnrétti við höfuðborgarsvæðið. Dreifbýlið hefur dregist mjög aftur úr í húsnæðismálum og stórátaks er vissulega þörf. Leiguíbúðahugmyndin er eðlilega lausn á hluta þess húsnæðisvanda sem fólkið í bæjum og þorpum á landsbyggðinni á við að stríða. Ég vil nefna húsnæðismál á Blönduósi sem dæmi um húsnæðisvanda. Þetta er blómlegt þorp með nokkuð traustu atvinnulífi og vafalaust nokkuð bjarta framtíð fyrir sér sem miðstöð viðskipta, þjónustu, iðnaðar og samgangna í góðu og víðlendu héraði. Á Blönduósi hefur á undanförnum árum vaxið upp margt af duglegu og myndarlegu efnisfólki. Þetta fólk giftist og vill stofna heimili, en til þess að svo megi verða þarf það að byggja yfir sig ef það vill vera kyrrt, en ekki flytja hér suður. Við húnvetningar höfum orðið að sjá á eftir of mörgum suður, þótt sem betur fer hafi margir ráðist í það að byggja fyrir norðan, jafnvel með tvær hendur tómar. Aðkomumenn, sem hafa haft hug á því að setjast að á Blönduósi, hafa orðið frá að hverfa þar sem þeir fengu hvergi inni og þorðu ekki að byggja á ókunnum stað og festa þar fé sitt til frambúðar, ef þeim kæmi svo ekki til með að líka vistin. Þannig höfum við misst suður margar fjölskyldur sem fengur hefði verið að fá í héraðið. Blönduós er ekkert einsdæmi. Ég fullyrði að svipað ástand er í öllum bæjum og þorpum á Norðurl. v. og sjálfsagt er svo um land allt. Húsnæðisskorturinn stendur þessum þéttbýlisstöðum fyrir þrifum og atvinnuuppbyggingu þeirra. Þá mun ég ræða nokkuð um síðari lið till., að veitt verði nægileg fyrirgreiðsla við byggingu einingarhúsa, og vil ég nú - með leyfi hæstv. forseta - lesa niðurlag grg. þeirrar sem ég lét fylgja þáltill.: „Þar sem nú eru að rísa á legg fyrirtæki sem byggja einingarhús í fjöldaframleiðslu og líklegt er að þeir byggingarhættir geti orðið til þess að lækka verulega byggingarkostnað og stytta byggingartíma mjög mikið í framtíðinni, er eðlilegt að sérstök áhersla sé lögð á það að þeir þættir byggingariðnaðar nái að þróast. Núgildandi lánareglur Húsnæðismálastofnunar eru þessum byggingarháttum ekki fullnægjandi þar sem fyrirtæki, sem skila næstum fullbúnum verksmiðjuframleiddum einingarhúsum, svo sem Húseiningar hf. á Siglufirði, verða að festa geysimikið fé í byggingarefni og geta ekki veitt kaupendum langan greiðslufrest þar til lán Húsnæðismálastofnunar greiðist. Flm. telur réttmætt og mjög nauðsynlegt að bundið verði í löggjöf um Húsnæðismálastofnun, hvernig þessi vandi skuli leystur á hagfelldan hátt.“ Hér lýkur grg. og við hana vil ég bæta þessu: Á síðustu árum, þó einkum síðan viðlagasjóðshúsin tóku að flytjast til landsins, hafa augu margra íslendinga opnast fyrir þeirri hagkvæmni, þeim kostum, sem stöðluð verksmiðjuframleiðsla húsa hefði í för með sér. Í stað þess að mæta hinum mikla og sívaxandi kostnaði við módelsmiði einbýlishúsa og tvíbýlishúsa eingöngu með því að setja hverja íbúðina ofan á aðra og upp við aðra, eins og algengt hefur verið, þá hafa nokkur fyrirtæki risið á legg hér á landi og hafið verksmiðjuframleiðslu einingarhúsa. Það hefur sýnt sig og á að sjálfsögðu eftir að sýna sig enn þá gleggra þegar þessir byggingarhættir hafa náð að þróast betur, að hér er fundin sú lausn sem viða getur hentað fólki því sem heldur kýs að búa í einbýlishúsi en í blokk, án þess þó að húsnæðiskostnaður í einbýlishúsi þurfi að verða meiri en ef um íbúð í blokk væri að ræða. Þessi fyrirtæki, sem framleiða einingar til húsagerðar, haga framleiðslu sinni með ýmsu móti. Sum þeirra framleiða stórar steinsteyptar einingar sem eru hentugar nærri verksmiðju, einkum þar sem völ er á góðum tækjakosti, krönum, vögnum og lyfturum, til uppsetningar. Önnur framleiða smærri einingar og léttbyggðari sem henta mun betur við þær aðstæður sem algengastar eru í dreifbýlinu, þar sem hagkvæmni í flutningum frá verksmiðju á byggingarstað skiptir miklu máli og stórvirk hjálpartæki við byggingar ekki fyrir hendi. Flest þessi fyrirtæki hafa orðið að miða framleiðslu sína við það að skila kaupendum húsunum fokheldum. Þau hafa samið sig að þeim starfsháttum sem Húsnæðismálastofnun hefur haft um lánveitingar, þannig að kaupendur húsanna hafa ekki þurft að snara út við móttöku húss eins miklu fé, og lán þau, er Húsnæðismálastofnun veitir út á fokheld hús, hafa hentað vel til fjármögnunar. Hins vegar hefur kaupandi hússins átt eftir mjög mikinn og kostnaðarsaman hluta verksins og tímafrekan. Önnur fyrirtæki hafa hins vegar valið þann kost að skila húsunum sem allra mest frágengnum, þannig að heildarbyggingartími hefur verið ótrúlega stuttur og kaupandi fengið strax not af fjárfestingu sinni. Ég er nokkuð kunnugur rekstri eins þess háttar fyrirtækis, þ.e. Húseininga hf. á Siglufirði. Þetta fyrirtæki selur fullbúin timburhús og lætur reisa þau, þannig að kaupandi þarf einungis að gera grunn hússins, en getur síðan flutt inn í fullbúið og vandað einbýlishús að örskömmum tíma liðnum. Kaupandi getur valið um nokkrar teikningar. Verð þessara húsa er mjög lágt miðað við íbúðarverð í dag, en það þarf að borga það. Fyrirtækið getur ekki lánað kaupanda mikinn hluta húsverðsins á meðan hann bíður eftir húsnæðismálastofnunarláni sínu, ef það er veitt samkv. núgildandi reglum og afgreiðslumáta stofnunarinnar. Þetta tímabil frá byggingu hússins og til þess tíma er lán berst verður með einhverjum hætti að brúa. Skoðun mín er sú að þessi framleiðsla, þessi byggingarháttur gefi svo góðar vonir og sé svo álitlegur að einskis megi láta ófreistað til þess að hann nái að þróast og hljóta verðuga útbreiðslu. Menn mega ekki láta vissa ókosti sumra viðlagasjóðshúsanna glepja sér sýn. Við þau ólánlegu vaxtakjör, sem við búum við í dag, er augljóst að skammur byggingartími er eitt meginatriðið til þess að halda byggingarkostnaði niðri. Enn fremur ber okkur að hafa það í huga að við eigum stórt og gott land, íslendingar. Við eigum að veita okkur þann munað að gefa þeim fjölskyldum, sem þess óska, tækifæri til þess að njóta kosta einbýlishúss án þess að þau þurfi að verða rándýrar byggingar. Þessi áætlun, 1000 leiguíbúðir sveitarfélaga í dreifbýli, er mikið og fjárfrekt fyrirtæki, 5 milljarðar eða kannske talsvert meira á árunum 1974–1978. Ef tækist að lækka byggingarkostnað, þó að ekki væri nema um ca. 5%, mundi það nema mjög hárri upphæð, 250 millj. 10% sparnaður mundi nema um 500 millj., 15% 750 millj., 20% sparnaður mundi nema milljarði, þannig að það er eftir nokkru að sækja. Ég er sannfærður um að framleiðsla eins og t.d. Húseininga hf. á Siglufirði mundi henta ýmsum sveitarfélögum mjög vel, enda hafa nokkur sveitarfélög þegar ákveðið að byggja sínar leiguíbúðir í einingarhúsum. Húsnæðismál - það að hafa þak yfir höfuðið - er ein af frumþörfum okkar íslendinga. Verulegur hluti af tekjum hverrar fjölskyldu fer til þess að standa straum af húsnæðiskostnaði. Mjög verulegur hluti þjóðarteknanna hefur verið notaður í því skyni. Þess hefur enda verið full þörf og meiri þörf hér en víðast mun hjá öðrum þjóðum, þar sem næstum því allt íbúðarhúsnæði þjóðarinnar hefur verið byggt á síðustu 50 árum. Auk þess krefst veðurfar okkar þess að við reisum vandaðar byggingar. Löggjöf um húsnæðismál hlýtur að vera breytingum undirorpin, eftir því sem ágallar eldri löggjafar koma í ljós. Þáltill., sem ég flyt hér nú, bendir á þau tvö atriði sem gera verður kröfu um að betur verði háttað en núgildandi lög ákveða. Þótt hér séu aðeins talin þau tvö atriði sem mér þykja brýnust til úrlausnar, er ekki þar með sagt að ekki séu mörg fleiri atriði sem nauðsynlegt sé að lagfæra, einkum ef nægilegt fé er fyrir hendi og tiltækt hjá Húsnæðismálastofnuninni. Nokkru eftir að ég lagði fram þessa þáltill. mína á þskj. 112 báru tveir hv. þm., þeir Kjartan Ólafsson og Lúðvík Jósepsson, fram frv. til l. um breyt. á l. nr. 30 12. maí 1970, um Húsnæðismálastofnun ríkisins, á þskj. 205. Þeir benda þar á nokkur atriði sem þeir vilja breyta, m.a. að gera 80% fjármögnun ríkisins á leiguíbúðum að skyldu, svo sem lagt er til í þáltill. minni, enn fremur hækkun lánsupphæðar, endurbótalán á eldra húsnæði og einnig fjármagn til kaupa á gömlum íbúðum. Enn fremur leggja þeir til aðra tilhögun á láns- og vaxtakjörum til leiguíbúða heldur en gert er í gildandi lögum. Öll eru þessi atriði til bóta fyrir húsbyggjendur að mínum dómi og æskileg þótt ekki vegi þau jafnþungt í mínum huga og þau tvö sem ég benti á í þáltill. minni. Hefðum við bara nóga peninga til ráðstöfunar, þá væru þau öll sjálfsögð, - „ef maður ætti sög,“ sagði Jón Hreggviðsson. Ég hef ekki trú á því að það sé fyllilega raunhæft að tala um 2% vexti nú á þessum missirum, einkum eftir að vextir voru hækkaðir með þessum ódæmum síðla á ráðherraferli hv. flm., Lúðvíks Jósepssonar. En þar fyrir er ég sammála því að þessar leiguíbúðir verða nokkuð dýrar - það verður mjög dýrt að búa í þeim. Það þýðir ekki annað en gera sér grein fyrir því. Ég vil ljúka máli mínu, herra forseti, með því að segja að ég treysti hv. Alþ. til þess að sjá um það að sveitarfélög í dreifbýli fái skilyrðislaust að njóta jafnréttis við höfuðborgarsvæðið hvað varðar fyrirgreiðslu til húsnæðismála. Þetta er réttlætismál, og það er óviðunandi fyrir okkur landsbyggðarfólk að það nái ekki fram að ganga. Eftir þessa umr. í dag vil ég gera það að till. minni að málinu verði vísað til athugunar hjá hv. allshn.



Herra forseti. Á þskj. 138 hef ég leyft mér að flytja till. til þál. um öryggisbúnað flugvalla, er svo hljóðar: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta nú þegar gera athugun á því, hvernig komið verði upp á sem skemmstum tíma nauðsynlegum öryggisbúnaði á flugvöllum landsins.“ Það er kunnara en frá þurfi að segja, hvað flugsamgöngur eru orðinn stór og mikilvægur þáttur í samgöngumálum hér á landi. Flugfloti landsmanna vex ár frá ári. Flogið er víðs vegar um byggðir landsins allan ársins hring. Flutningur er af öllu tagi: fólk, fénaður og hvers konar varningur. Auk þess veitir flugið ákaflega mikla og nauðsynlega þjónustu. Sumar byggðir landsins verða nær eingöngu að treysta á flugferðir, a.m.k. að vetrarlagi og þegar mikið liggur við, svo sem þegar slys og sjúkdóma ber að höndum. Oft hefur verið teflt á tæpasta vaðið í slíkum ferðum, enda aðstæður viða erfiðar og ófullnægjandi. Till. þessari fylgir skrá um flugvelli. Þeir eru nú hátt í 100 að tölu, stórir og smáir. Sums staðar er um reglubundið áætlunarflug að ræða, svo sem skrá þessi ber með sér. Aðrir flugvellir, einkum hinir smærri, eru ekki notaðir nema í neyð eða brýnni nauðsyn. Víðast er mikilla endurbóta þörf að því er að öryggiskröfum lýtur. Það er sjálfsagt að viðurkenna að margt hefur þokast í rétta átt til aukins öryggis í flugmálum undanfarin ár. Oftast hefur líka sem betur fer giftusamlega til tekist við erfið skilyrði. En betur má ef duga skal í þessum efnum sem öðrum. Undirbúa þarf ný átök í flugöryggismálum. Þessi till. snýr að öryggisbúnaði flugvalla. Allir, sem eitthvað þekkja til þessara mála, vita að honum er viða ábótavant. Flugmálastjórnin og öryggisnefnd Félags ísl. atvinnuflugmanna hafa gert ýmsar tillögur til úrbóta í þessum efnum á flugvöllum landsins. Er nánar vikið að því í grg., en nefna má sem dæmi að lýsing á flugvöllum er viða ófullkomin eða engin og aðflugstæki og önnur allra nauðsynlegustu öryggistæki eru ekki til staðar. Það er skoðun mín að hér sé um að ræða mjög mikilvægt öryggismál fyrir alla landsmenn, það sé því nauðsynlegt að láta hið allra fyrsta athuga, hvernig best og haganlegast verði að þessum málum unnið á sem skemmstum tíma. Ég legg til að máli þessu verði vísað til allshn. þegar umr. verður frestað.



Herra forseti. Á þskj. 173 höfum við hv. 5. þm. Norðurl. e., Stefán Jónsson, leyft okkur að flytja till. til þál., svo hljóðandi: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að láta endurskoða rækilega núgildandi lög um skipan opinberra framkvæmda. Sérstakt samráð skal haft við Samband ísl. sveitarfélaga um endurskoðun þessa. Ríkisstj. skal síðan á næsta Alþ. leggja fram lagafrv. um þetta efni í samræmi við þær niðurstöður sem endurskoðunin leiðir í ljós.“ Eins og fram er tekið þegar í grg., er till. þessi ekki fram borin að tilefnislausu. Í fersku minni eru öllum mikil blaðaskrif og umr. út af lögum þeim sem lagt er til að hér verði tekin til endurskoðunar. Hér var um að ræða afar einfalda og smáa framkvæmd á okkar mælikvarða, byggingu læknamóttöku á Breiðdalsvík, en framkvæmd sem hafði þó ómetanlega þýðingu fyrir umrætt byggðarlag. Var þar hjartans mál íbúanna og eðlileg viðbrögð þeirra og sárindi út af þeirri meðferð málsins eru skiljanleg okkur sem til þekkjum. Þessi lög og framkvæmd þeirra komust þar svo sannarlega í sviðsljósið, og þótt ég vilji þar ekki gerast neinn dómari, þá má a.m.k. fullyrða að hjá mér og án efa miklu fleirum hafa vaknað ærið miklar efasemdir um réttmæti ákveðinna lagaákvæða, að ekki sé talað um einstrengingslega framkvæmd þeirra. Jafnhliða því er rétt að taka skýrt fram að þörf lagaákvæða um svo mikilvæg málefni er jafnsjálfsögð engu að síður. En þau ákvæði og framkvæmdin sjálf mega hins vegar ekki stangast á við eðlilegt réttlæti eða skynsemi. Áður hafði hér á Alþ. verið rifjuð upp grátbrosleg saga um lagaframkvæmd þessa og túlkun kerfisins á lögunum varðandi læknabústað á Hólmavík, - saga sem svipar meira til sagna Münchausens en raunverulegrar staðreyndar í dag. Er dæmi koma upp eins og þessi á Hólmavík og Breiðdalsvik, hljóta að vakna ýmsar spurningar um lagaframkvæmd yfirleitt, þátt Alþingis í þeim, reglugerðarþátt rn. og síðast, en ekki síst, þátt hins margumtalaða kerfis í framkvæmdum okkar og vald ýmissa embættismanna til hliðar við eða ofar valdi sjálfs Alþ. Þessi mál öll ná vitanlega langt út fyrir þessi sérstöku lög og eru svo sannarlega umhugsunarverð í hvívetna, ekki síst fyrir okkur sem eigum að heita löggjafaraðilinn og eigum þar að bera fulla og óskoraða ábyrgð, einnig á allri framkvæmdinni. Þær raddir gerast æ háværari, einkum úti á landsbyggðinni, að Alþ. sé að verða æ meiri afgreiðslustofnun, ekki fyrir þá ríkisstj. sem situr á hverjum tíma, svo sem oft er þó í raun, heldur fyrir embættismennina, ráðuneytisstjórana og hina ýmsu forstöðumenn einstakra stofnana. Dæmi eins og þau, sem ég nefndi hér í upphafi, styrkja þessa skoðun í hvívetna, og ef grannt er skoðað felst í þessum ásökunum viss sannleikur. Um þetta eru reglugerðirnar hvað skýrast dæmi og um leið alvarlegast, þó svo aldrei nema ráðh. skrifi undir þær í nafni löggjafaraðilans. Fá eru þau lög, sem sett eru hér á Alþ., öðruvísi en í þeim sé að finna setningu eins og þessa: Nánari ákvæði skulu sett í reglugerð. Reglugerðirnar túlka svo þessi sömu lög oft á allt aðra lund en raunverulegur andi laganna, markmið og meining öll segja til um. Ég átti sæti í n. sem samdi frv. til l. um jöfnun námskostnaðar. Ýmis ákvæði þeirra voru þess eðlis að talið var að nánari skýringar þyrftu að koma í reglugerð. Sum atriði voru felld út úr l. sjálfum, þ.e. nánari ákvörðun um túlkun. N. hafði uppi ákveðnar till. um sumt af því og ég treysti því að reglugerðin mundi þá geyma þær till., en sú varð ekki raunin nema að mjög litlu leyti. Oft er deilt hér á Alþ. um anda og efni laga, mismunandi skilding sem menn leggja í hin einstöku ákvæði. Um mörg þessara atriða sker úr sú reglugerð sem alls ekki þarf að vera í neinu samræmi við meirihlutavilja eða jafnvel einróma skilning alþm. Það hlýtur því að fara að verða knýjandi nauðsyn að a.m.k. nefndir viðkomandi þingmála eða laga fjalli um og samþykki þær reglugerðir, sem settar eru um hin einstöku lög, eða séu hafðar með í ráðum við setningu reglugerðanna. Nýleg dæmi er að finna varðandi mismunandi skilning á greiðslu olíustyrksins til þeirra sem híta upp með rafmagni, þar sem olíuverð hefur ótvírætt hækkunaráhrif. Um þetta heyrðum við glögglega nokkuð mismunandi túlkun núv. og fyrrv. viðskrh. í umr. í haust, og mér er til efs að enn sé hér að fullu kominn úrskurður. Væntanlega eru það þó embættismennirnir sem þar leggja þá línu sem fylgja á ef ráðh. tekur ekki beint í taumana. Ég skal ekki eyða lengri tíma í þetta mál. En þó er enginn vafi á því að hér þarf að spyrna við fótum og Alþ. þarf á einhvern hátt að verða virkari aðili að framkvæmd þeirra laga sem það setur. Um hana má aldrei ríkja alræðisvald embættismanna sem geta jafnvel stundað túlkun þeirra að eigin geðþótta, ef þeim þykir það henta. Þessi lög um skipan opinberra framkvæmda snerta önnur lög sérstaklega sem við setjum ár hvert og eiga að verða vilji Alþ. um framlög til hinna einstöku framkvæmda í landinu í skólamálum, heilbrigðismálum og samgöngumálum, svo að eitthvað sé nefnt, þ.e. sjálf fjárl. Það er að vonum að mönnum þyki ákveðin fjárupphæð á fjárl. hverju sinni lítils virði, ef einhvers staðar í kerfinu okkar, rn. eða stofnunum, er mögulegt með alls kyns brögðum að gera þessar tölur að engu í raun, svo sem um eru dæmi. Þetta eru þó þær tölur sem leggja á til grundvallar fyrst og fremst. Öll viðmiðun við þær á vitanlega að vera réttur mælikvarði á framkvæmdavilja Alþ. Þegar svo þar við bætist að viðkomandi stofnun eða rn. gerir ákveðnar till. til þingsins um fjárveitingar, oft svo seint að fjvn., hvað þá þm. einstakra kjördæma, gefst alls ekki tóm til nógu vandlegrar og rækilegrar íhugunar og breytinga, svo sem við höfum gleggst dæmi frá síðustu fjárlagaafgreiðslu, þá verður enn brýnni nauðsyn á því að tölur fjárl. fái þó að standa óhreyfðar af þessum sömu stofnunum eða embættismannavaldinu í heild. Svo að ég snúi mér beint að till. sjálfri, þá fer hún í sjálfu sér ekki fram á annað en rækilega endurskoðun laga um opinberar framkvæmdir, endurskoðun sem hlýtur að teljast eðlileg krafa þegar upp hafa komið alvarleg mál varðandi lagatúlkun og framkvæmd og ekki síður í ljósi þeirra staðreynda sem í heild liggja fyrir um löggjöfina sjálfa, vankanta hennar sjálfrar eða nauðsyn nýrra og skýrari ákvæða sem fyrirbyggi ónauðsynlega árekstra og einstrengingshátt í allri framkvæmd. Við flm. erum síður en svo að draga úr eða efa gildi löggjafar sem þessarar í mörgum greinum. Það hef ég áður tekið fram. Í grg. er bent á hverjar voru helstu röksemdirnar fyrir setningu hennar á sínum tíma. Og þær röksemdir eiga fyllsta rétt á sér og eru ekki síður framkvæmdaaðilanum heima fyrir mikilvægar, því að eflaust hefur oft skort á það að undirbúningur allur hafi verið nægilega tryggður í hvívetna. Hins vegar liggur sú staðreynd ljós fyrir, að í verðbólguþjóðfélagi okkar fer því fjarri að nokkrar fjármögnunaráætlanir, hversu vel sem þær hafa verið undirbúnar í byrjun, standist í raunveruleikanum, og aldrei verið fjær því en nú í dag. En góður undirbúningur verka á ekkert skylt við ýmislegt bað smásmygli, sem mál geta strandað á í kerfinu svo að víkum og mánuðum skipti, þó að ekki sé nú horfið alla leið til Hólmavíkur. Löggjöfin má sem sagt í engu verka sem óeðlilegur hemill á nauðsynlegar framkvæmdir, því síður að ómerkja þær fjárhæðir til framkvæmda sem eru samkv. fjárl. hvers árs og gilda eiga og ráða öllum framkvæmdahraða. Verst er ef þessum einstrengingshætti er beitt gegn minni sveitarfélögunum sem hafa í flestu lakasta aðstöðu til þess að heimta leiðréttingu sinna mála, - ef þau eru beinlínis notuð til að greiða veg einnar framkvæmdar, en hindra aðra, þannig að fjármagni sé ráðstafað meira í eina framkvæmd en ráð var fyrir gert í fjárl. með því að tef ja fyrir og hindra framgang annarra. Ekki er ég að fullyrða að hægt sé að benda á bein dæmi hér um. En um þetta hefur heyrst hörð gagnrýni, m.a. frá sveitarstjórnarmönnum á landsbyggðinni, sem hafa í mörgu slæma sögu að segja í þessum efnum og vilja einmitt fá fram endurskoðun og vissar breytingar á þessum lögum nú. Þannig ályktuðu landshlutasamtök vestra, nyrðra og eystra a.m.k. um þessi mál í haust, að fyllsta ástæða væri til að kanna rækilega hvað er hæft í gagnrýninni og hverju á að breyta í réttlætis- og skynsemisátt. Eigin reynsla af máli þeirra á Breiðdalsvík bendir svo sannarlega til að meira sé hæft í gagnrýni þessari en þeir vilja vera láta sem með mál þessi fara. Nú er rétt að undirstrika að vissulega á Alþ. hér beina aðild að með þátttöku í n. þeirri sem fer með lagaframkvæmdina, þ.e. form. fjvn. er einn nm. En það breytir engu um skyldu Alþ. að kanna öll þessi mál rækilega og hafa sérstakt samráð við Samband ísl. sveitarfélaga um endurskoðun alla. Þar er um að ræða þann sameiginlega aðila, þ.e. fulltrúa þeirra sem harðast hafa gagnrýnt þessi lög, og mótrök og leiðréttingar ættu þá að koma skýrt fram og síðan yrði að vega það og meta að hve miklu leyti yrði tekið tillit til þess. Ég hygg að framsögu þessa þurfi ekki að hafa öllu lengri. Löggjöf okkar þarf að vera í stöðugri endurskoðun. Ný löggjöf þarf sinn tíma til að sannreyna gildi sitt og galla, og nær 5 ár ættu að vera hæfilegur mælikvarði. Því leggjum við nú einmitt til í ljósi hinnar hörðu gagnrýni að löggjöf þessi sé endurskoðuð og á næsta Alþ. verði nýtt endurskoðað lagafrv. lagt fram í þessu efni. Ég vil svo, herra forseti, leyfa mér að leggja til, að að lokinni þessari umr. verði þessu máli vísað til allshn.