Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nál. um frv. til laga um breyting á tollalögum, nr. 55/1987, með síðari breytingum. Með frumvarpinu er lagt til að Kópavogshöfn verði aðaltollhöfn sem hefur þá þýðingu að skip sem eru í förum til og frá landinu geta fengið fyrstu og síðustu tollafgreiðslu hér á landi við höfnina. Þetta mál var talsvert rætt í efh.- og viðskn. Alþingis, m.a. með hliðsjón af því að á það var bent að í svokölluðu svæðisskipulagi höfuðborgarsvæðisins væri ekki gert ráð fyrir því að þessi höfn hefði mjög veigamikið hlutverk heldur væri fyrst og fremst horft til hafnanna í Hafnarfirði og Reykjavík. Ljóst er að um stöðu hafnarinnar kunni að vera ólík sjónarmið á milli sveitarfélaganna. Það breytir ekki því að nál. er með þessum hætti og við leggjum til að frv. verði samþykkt óbreytt. Það kom fram í máli fulltrúa Kópavogshafnar að höfnin í Kópavogi er lítil. Hún hefur fyrst og fremst þjónað smábátum svo og viðgerðarþjónustu. En á seinni árum hefur einnig verið tekið á móti skipum með vörur frá útlöndum. Þarna landar skip vörum á tíu daga fresti og það er mat bæjaryfirvalda í Hafnarfirði að samþykkt umrædds frv. geri þjónustu við það markvissari og betri. Svæðisskipulagið gerir þó ráð fyrir stækkun Kópavogshafnar. Engu að síður er ljóst að það gerir líka ráð fyrir því að aðalhafnirnar á höfuðborgarsvæðinu verði Reykjavík og Hafnarfjörður, enda er augljóst mál að hafnarsvæði Reykjavíkur og hafnarsvæði Hafnarfjarðar eru mun stærri en hafnarsvæðið í Kópavogi og því ekki líku saman að jafna. Undir þetta nál. meiri hluta efh.- og viðskn. rita hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, formaður og frsm., Kristinn H. Gunnarsson, Gunnar Birgisson, Árni Ragnar Árnason, Adolf Berndsen og Jóhanna Sigurðardóttir, en þeir v. þm. Hjálmar Árnason og Össur Skarphéðinsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins.

Herra forseti. Það er kannski heldur orðum aukið hjá hv. formanni efh.- og viðskn. að segja að málið hafi talsvert mikið verið rætt í efh.- og viðskn. Staðreyndin er sú að talsverð fljótaskrift er á þessu máli. Það kom upphaflega inn sem þingmannamál og var orðið að stjórnarfrv. þegar upp var staðið. Það er rétt sem fram kom hjá hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni að það var álitamál hvort þetta stangaðist á við svæðisskipulag og var kallað eftir upplýsingum um það efni. Sannast sagna þá er ástæðan fyrir því að ég er ekki á þessu nál. ekki sú að ég sé andvígur frv. Ég kem til með að styðja það og hef síður en svo nokkuð á móti því að höfnin í Kópavogi verði gerð að tollhöfn, síður en svo. Hins vegar tel ég mjög mikilvægt að það sé unnið faglega að þessum málum og að fyrir nefndir þingsins sem eiga að fjalla um mál af þessu tagi komi hlutaðeigandi aðilar og mönnum gefist ráðrúm til þess að fara í saumana á málinu. Það fannst mér ekki gerast í þessu máli og það er ástæðan fyrir því að ég er ekki á þessu nál. Hins vegar mun ég styðja frv. eins og ég gat um. Í Kópavogi hefur verið að byggjast upp höfn á undanförnum árum og ef fyrir því er vilji að gera höfnina að tollhöfn þá mun ég síður en svo standa í vegi fyrir því og styðja frv. En ég vildi gera grein fyrir því hvers vegna nafn mitt er ekki að finna á nál.

Herra forseti. Ég hef skrifað undir þetta nál. um breyting á tollalögum. Með frumvarpinu er lagt til að Kópavogshöfn verði aðaltollhöfn sem hefur þá þýðingu að skip sem eru í förum til og frá landinu geta fengið fyrstu og síðustu tollafgreiðslu hér á landi við höfnina. Ég tel að þetta sé ágætismál og styð það. Ég taldi ekki ástæðu til þess að hafa fyrirvara í málinu en þó hef ég nokkuð við vinnubrögð sem viðhöfð voru í þessu máli að athuga. Í fyrsta lagi kom málið mjög seint fram og hefði þurft að skoða það betur í nefnd, m.a. hjá svæðisskipulagi á höfuðborgarsvæðinu sem hefði þurft að koma að málinu. Herra forseti. Ég tel ástæðu til að fara aðeins ofan í umsögn sem barst frá Árna Þór Sigurðssyni, forseta borgarstjórnar Reykjavíkur, formanni Hafnasambands sveitarfélaga, þar sem gagnrýni hans á þetta mál kemur fram. Vil ég fara yfir það álit. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Málið hefur m.a. verið sent til umsagnar Sambands ísl. sveitarfélaga og Hafnasambands sveitarfélaga en stjórnir þeirra hafa kosið að senda ekki umsögn um málið. Ástæðurnar eru augljósar, hagsmunir aðildarsveitarfélaga og aðildarhafna kunna að rekast á í þessu máli og því ekki eðlilegt að landssambönd af þessum toga taki afstöðu til málsins. Ég vil þó ekki láta hjá líða að benda þér og nefndinni á að málið getur m.a. varðað svæðisskipulag höfuðborgarsvæðisins. Það skipulag var samþykkt af öllum sveitarstjórnunum átta á svæðinu sl. vor og var skipulagið staðfest af umhverfisráðherra þann 20. desember og hefur þannig gildi skv. 12. og 13. gr. skipulagslaga, nr. 73/1997, með síðari breytingum. Í svæðisskipulaginu er m.a. fjallað um hafnamál. Þar segir m.a. um uppbyggingu hafnanna á svæðinu: ,,Uppbygging hafna á höfuðborgarsvæðinu er mikilvægur hluti af svæðisskipulaginu og þessar hafnir eru miðstöðvar vöruflutninga til og frá landinu. Reykjavíkurhöfn verður áfram ráðandi vöruflutningahöfn á Íslandi, einkum fyrir gámaflutninga, olíu og fleira. Hafnarfjarðarhöfn verður efld sem þjónustuhöfn, m.a. fyrir fiskiskipaflotann, auk þess að vera áfram stór flutningahöfn. Miðað er við að Straumsvíkurhöfn geti stækkað í tengslum við stækkun álvers þar eða aðra stóriðju í næsta nágrenni. Ekki verði gert ráð fyrir öðrum vöruflutningahöfnum á höfuðborgarsvæðinu. Kópavogshöfn hefur takmarkaða möguleika á stækkun með landfyllingum og viðlegurými. Hlutverk hennar verður fyrst og fremst á sviði viðgerða og þjónustu.```` Herra forseti. Hér lýkur tilvitnun í það sem segir í svæðisskipulaginu um hafnamál. Í lok þessarar umsagnar frá formanni Hafnasambands sveitarfélaga segir, með leyfi forseta: ,,Þessi stefnumörkun í svæðisskipulaginu er skýr og var samþykkt eins og áður segir af sveitarstjórnunum öllum á svæðinu á síðasta ári. Umhverfisráðherra hefur staðfest svæðisskipulag sem gengur út frá þessari stefnu. Það frumvarp til breytinga á tollalögum sem nefndin hefur til umfjöllunar fer að mati undirritaðs ljóslega í bága við þessa stefnumörkun og staðfest skipulag. Verður ekki séð að hægt sé að byggja Kópavogshöfn upp eins og frumvarpið gerir ráð fyrir nema að undangenginni umfjöllun samvinnunefndar um svæðisskipulag höfuðborgarsvæðisins og, ef nefndin fellst á að breyta skipulaginu í þessa veru, að fara með slíka skipulagsbreytingu í samræmi við ákvæði 14. gr. skipulagslaga.`` Herra forseti. Ég taldi ástæðu til að halda þessu sjónarmiði sem hér kemur fram hjá formanni Hafnasambands sveitarfélaga til haga. Þar kemur ljóslega fram, herra forseti, að hann telur að þessi breyting á tollalögum brjóti í bága við þessa stefnumörkun sem hann lýsti í sinni umsögn og staðfest skipulag og telur hann að ekki sé hægt að byggja Kópavogshöfn upp eins og frv. gerir ráð fyrir nema að undangenginni umfjöllun samvinnunefndar um svæðisskipulag höfuðborgarsvæðisins og er nauðsynlegt að það sjónarmið komi inn í þessa umræðu þegar við erum að fjalla um þetta mál. Þó ber að árétta, eins og fram kom í upphafi umsagnarinnar, að málið var sent til umsagnar Sambands íslenskra sveitarfélaga og Hafnasambands sveitarfélaga sem kaus að senda ekki inn umsögn um málið. Það hlýtur að vega ansi þungt þegar þessir aðilar telja ekki ástæðu til að senda inn umsögn um málið. Vera má að á því séu skiptar skoðanir hvort breyta þurfi svæðisskipulagi höfuðborgarsvæðisins miðað við þá breytingu sem hér er verið að gera á tollalögunum. En því miður, herra forseti, fékkst ekki úr því skorið á þeim stutta tíma sem nefndin hafði málið til umfjöllunar. Herra forseti. Ég hef lokið við að gera grein fyrir þeirri umsögn sem kom um þetta mál. Gagnrýni mín beinist eingöngu að því að nefndin hafði ekki tíma, tök eða tækifæri til þess að staðreyna það sem fram kemur í umsögninni um að frv. gangi gegn svæðisskipulagi höfuðborgarsvæðisins. Á það verður þá að reyna síðar og hlýtur að vega þungt í því sambandi, eins og ég nefndi, að Samband íslenskra sveitarfélaga og Hafnasamband sveitarfélaga kusu að senda ekki inn umsögn um þetta mál.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir brtt. við frv. til laga um breytingu á lögum um heilbrigðisþjónustu, nr. 97/1990, með síðari breytingum. Brtt. mín er á þskj. 1134. Málið er 453. mál þingsins. Skemmst er frá því að segja, herra forseti, að skömmu fyrir jól mælti hæstv. heilbrrh. fyrir þessu frv. í framhaldi af samkomulagi sem gert var milli ríkisins og Sambands íslenskra sveitarfélaga um að breyta þeirri kostnaðarskiptingu sem átt hefur sér stað undanfarin svo og svo mörg ár, þ.e. með 15% þátttöku eða hlutdeild sveitarfélaga í byggingu eða í stofnkostnaði og meiri háttar viðhaldi og tækjakaupum heilsugæslustöðva, svæðissjúkrahúsa, deildarsjúkrahúsa og almennra sjúkrahúsa. Þetta er eins og ég segi, herra forseti, það samkomulag sem þarna var gert og sem hæstv. heilbrrh. mælti fyrir skömmu fyrir jól og meiningin var að keyra í gegnum þingið áður en þingið færi í jólaleyfi. En skemmst er að segja frá því að málið stoppaði þá í hæstv. heilbr.- og trn. þar sem ég átti möguleika á að sitja þann fund í fjarveru hv. þm. Margrétar Frímannsdóttur. Kannski má segja að umræðan sem þar átti sér stað hafi, eins og ég sagði áðan, stoppað málið þá. En það er komið hingað inn núna. Herra forseti. Ég fagna því að sjálfsögðu að þetta samkomulag skuli hafa náðst og að þessi 15% hlutdeild sveitarfélaganna skuli vera tekin til baka og að ríkið taki það að sér alfarið. Það er að sjálfsögðu til bóta þegar mörkin eru skýr og það er ekki um svona deiliverkefni að ræða eins og verið hefur sem oft hefur verið mikið vandamál, að fylgja eftir og ganga frá. Ég fagna því. En ég fagna ekki, herra forseti, því sem lætt er inn í þetta frv. í leiðinni og sem var ekkert verið að semja um, eins og ég kem að betur á eftir, þ.e. hugmynd heilbrrh. sem kemur fram í þessu frv. um að leggja niður allar stjórnir sjúkrahúsa og heilsugæslustöðva um allt land nema stjórn Ríkisspítala. Hún starfar áfram. Herra forseti. Brtt. mín er einmitt um þetta atriði. Hún er um það atriði að ég vil að áfram séu stjórnir heilsugæslustöðva og sjúkrahúsa. Ég legg því til í þessari brtt., herra forseti, að ráðherra skipi fimm manna stjórnir heilsugæslustöðva. Skal einn tilnefndur af hlutaðeigandi sveitarstjórn, í stað þriggja áður og á það vil ég leggja mikla áherslu að nú þegar kostnaðarþátttaka sveitarfélaga er horfin, þá er auðvitað ekki eðlilegt að sveitarfélög skipi meiri hluta stjórnar, eða þrjá. Þess vegna legg ég til að hlutaðeigandi sveitarstjórn skipi einn aðila í stað þriggja áður. Einn stjórnarmaður verði kosinn af starfsliði viðkomandi stöðvar og þrír án tilnefningar af ráðherra og skal einn þeirra vera formaður. Jafnframt legg ég til að stjórnir heilsugæslustöðva skuli skipaðar í upphafi kjörtímabils ráðherra og skal starfstími þeirra vera fram að næstu alþingiskosningum. Herra forseti. Ég legg enn fremur til að með reglugerð skuli kveða nánar á um hlutverk viðkomandi stjórnar. Það sem ég hef lýst hér er um heilsugæslustöðvar og stjórnir þeirra. Nákvæmlega sömu tillögu geri ég um sjúkrahús, eins og segir í brtt. minni, með leyfi forseta: ,,Sjúkrahús þau, sem ríkið á eða starfrækir (ríkisspítalar), skulu vera undir yfirstjórn heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytis. Skal þeim (öðrum en þeim sem um getur í 1. og 4. mgr.) stjórnað af fimm manna stjórnarnefnd. Nefndin skal skipuð þannig að einn er tilnefndur af hlutaðeigandi sveitarstjórn, einn af starfsmannaráði spítalans og þrír án tilnefningar og skal einn þeirra þriggja vera formaður. Stjórnir sjúkrahúsa skulu skipaðar af ráðherra í upphafi kjörtímabils hans og skal starfstími þeirra vera fram að næstu alþingiskosningum. Kveða skal nánar á um hlutverk stjórnar með reglugerð sem ráðherra setur.`` Herra forseti. Þetta er sú brtt. sem ég tala hér fyrir og fylgi fram. Ég tel það til bóta að hafa þetta svona eins og ég er hér að lýsa. Eins og ég sagði áðan er ég líka að gera eðlilega tillögu um að sveitarfélög skipi ekki lengur þrjá heldur bara einn mann í stjórn heilsugæslustöðvar og að ráðherra skipi þá þrjá fulltrúa. Þetta er mjög mikilvægt, herra forseti, að hafa í huga og tel ég mjög eðlilegt að þessi breyting hafi átt sér stað. En, ég verð að segja alveg eins og er, herra forseti, að ég varð fyrir miklum vonbrigðum með hæstv. heilbrrh. fyrir jól þegar hann flutti þetta frv. og boðaði þær breytingar sem verið er að fjalla um í þessu frv., þ.e. að leggja niður stjórnir sjúkrahúsa og heilsugæslustöðva út um allt land. Það má eiginlega segja, herra forseti, að svo bregðist krosstré sem önnur tré. Og þó við gerum okkur grein fyrir því að Framsfl. hefur í mörgum tilfellum algjörlega gleymt landsbyggðinni að sögn hæstv. félmrh. Páls Péturssonar, þá hélt ég að Jón Kristjánsson hæstv. heilbrrh. væri ekki búinn að gleyma henni og mundi ekki gera þá tillögu sem ég er hér að ræða og gera brtt. við, sem er um það að leggja niður stjórnir heima í héraði og draga þetta apparat allt hingað suður til Reykjavíkur, fella það undir heilbr.- og trn. og fella niður stjórnir. Ég verð að segja alveg eins og er, herra forseti, að ég varð fyrir verulegum vonbrigðum með að hæstv. heilbrrh. skyldi ganga í þá vinnu. Fram kom, herra forseti, hjá fulltrúum Sambands íslenskra sveitarfélaga, þeim Þórði Skúlasyni framkvæmdastjóra og Vilhjálmi Þ. Vilhjálmssyni, formanni Sambands íslenskra sveitarfélaga, á kvöldfundi þeim sem haldinn var í skyndi eftir að frv. var flutt hér rétt fyrir jól, að það hafi aldrei verið talað um það sem lið í þessu samkomulagi að leggja þyrfti niður stjórnir sjúkrahúsa og heilsugæslustöðva, heldur eingöngu að sveitarfélögin mundu afasala sér lögbundnum rétti til tilnefninga í stjórnir hlutaðeigandi stofnana um leið og þátttaka þeirra í stofnkostnaði og viðhaldi stofnana félli niður. Herra forseti. Þetta er mjög mikilvægt, vegna þess að lengi vel var það látið líta þannig út að þetta væri samkomulag sveitarfélaganna í landinu og heilbrn. að ganga þessa göngu svona. Því vil ég mótmæla, herra forseti. Í því sambandi vil ég lesa upp umsögn sem barst frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga og dagsett er 11. desember. Það getur vel verið, herra forseti, að það hafi verið sama dag og málið var flutt og þessi fundur í hv. heilbrn. var haldinn og farið yfir málið, þá minnir mig að þessi umsögn hafi þá þegar komið inn, ég vona að ég sé ekki að fara með rangt mál. En í umsögninni segir m.a. orðrétt, með leyfi forseta: ,,Í aðdraganda að gerð umrædds samkomulags var aldrei að því vikið einu orði að stjórnir umræddra stofnana yrðu lagðar niður í tengslum við brotthvarf fulltrúa sveitarfélaga í stjórn tilgreindra heilbrigðisstofnana. Þá fyrirhuguðu ákvörðun er ekki með neinum hætti hægt að tengja við umrætt samkomulag. Í samkomulaginu kemur einvörðungu fram að sveitarfélögin afsala sér lögbundnum rétti til tilnefningar í stjórnir hlutaðeigandi stofnana um leið og þátttaka þeirra í stofnkostnaði og viðhaldi stofnananna fellur niður. Samband íslenskra sveitarfélaga gerir fyrir sitt leyti engar athugasemdir við að áfram verði skipaðar stjórnir fyrir hlutaðeigandi stofnanir þótt sveitarfélögin eigi ekki lögbundinn rétt til tilnefningar fulltrúa sinna í þær stjórnir.`` Þetta er ákaflega mikilvægt að hafa í huga, herra forseti, vegna þess að eins og ég sagði áðan hefur allt of oft verið látið að því liggja að þetta hafi verið liður í því samkomulagi sem hæstv. ríkisstjórn gerði þegar hæstv. félmrh. og hæstv. fjmrh. undirrituðu þetta samkomulag við Samband íslenskra sveitarfélaga 4. des. 2002. Það er ákaflega mikilvægt að hafa þetta í huga, þannig að það eru ekki rökin fyrir því að hæstv. heilbrrh. kemur fram með þetta frv. og leggur niður allar stjórnir. Enda hafa margir þeir aðilar sem veitt hafa umsögn um þetta mál lýst því yfir að þeir séu á móti þessari breytingu. Ég ætla, með leyfi forseta, að lesa upp umsögn sem barst frá Heilsugæslustöðinni á Akureyri, með leyfi forseta. Það er dagsett á Akureyri 13. febrúar 2003: ,,Framkvæmdastjórn Heilsugæslustöðvarinnar á Akureyri þakkar fyrir að fá tækifæri til að gera athugasemdir við frumvarp til laga um breytingu á lögum um heilbrigðisþjónustu, nr. 97/1990, með síðari breytingum. Undirrituð gera ekki athugasemdir við einstakar greinar frumvarpsins, þar sem allar þessar tillögur fela einvörðungu í sér tvenns konar breytingar: að létta þeirri kvöð af sveitarfélögunum að fjármagna 15% stofnkostnaðar sjúkrahúsa og heilsugæslustöðva og í annan stað að leggja niður stjórnir þeirra og svipta þannig notendur þjónustu þessara stofnanan ábyrgð og áhrifum á rekstur og starfsemi þeirra. Um þessi tvö markmið frumvarpsins, sem engan veginn þurfa að vera óaðskilin, viljum við segja þetta: Þessi gjörningur er dæmi um samþjöppun valds og hættulega tilhneigingu sumra ráðherra og ráðuneytismanna til að safna í sínar hendur öllum hugsanlegum stjórnartaumum, sumum af ómerkilegasta tagi.`` Herra forseti. Ég held að það sé ákaflega mikilvægt að lesa þetta aftur. ,,Þessi gjörningur er dæmi um samþjöppun valds og hættulega tilhneigingu sumra ráðherra og ráðuneytismanna til að safna í sínar hendur öllum hugsanlegum stjórnartaumum, sumum af ómerkilegasta tagi. Þarna er um að ræða virðingarverða viðleitni til að setja rekstri heilbrigðisþjónustunnar skorður, þannig að fjárhagsáætlunum sé fylgt. Staðreyndin er hins vegar sú að þessum aðilum reynist yfirleitt um megn að hafa áhrif á annað en launakostnað og stofnkostnað á meðan eftirspurnin eftir heilbrigðisþjónustu er af skiljanlegum ástæðum utan áhrifavalds þeirra. Sömuleiðis er samþjöppun valds í hendur ráðuneytisfólks ekki til þess fallið að hvetja lækna og aðra þá sem útgjöldum stýra til að beita aðhaldssemi við rannsóknir, meðferð og innkaup sem væri greiðasta og árangursríkasta leiðin til að draga úr sjálfvirkri kostnaðaraukningu heilbrigðiskerfisins. Hlutverk heilsugæslustöðva í forvörnum og heilsueflingu og þar með framgangi nýlegrar heilbrigðisáætlunar getur verið afar mikilvæg þegar samráð og samvinna tekst við íbúa þjónustusvæðisins fyrir milligöngu kjörinna fulltrúa þeirra. Með sama hætti er heilbrigðisstofnunum fengur að liðveislu metnaðarfullra og baráttufúsra sveitarstjórnarmanna og annarra fulltrúa almennings, sem um áratuga skeið hafa setið í stjórnum þessara stofnana. Það er í fyllsta máta eðlilegt að notendur opinberrar þjónustu fái að hafa áhrif á það hvernig hún mótast og þróast. Ekki síst þegar um starfsemi og þjónustu er að ræða sem skipt getur sköpum varðandi búsetuskilyrði byggðarlagsins. Með því að leggja niður þessar stjórnir er verið að klippa á mikilvæg tengsl íbúanna við heilbrigðisstofnun sína báðum aðilum til bölvunar. Með því að losa sveitarsjóði undan 15% kostnaðarhlutdeild er verið að leysa þá undan ábyrgð en líka áhrifum því nú verða mikilvægar ákvarðanir um þróun heilbrigðisþjónustunnar færðar undir vald aðila og einstaklinga sem ekki eru í neinum tengslum við þá sem málin varða og hafa enda sjaldnast neina yfirgripsmikla þekkingu á aðstæðum viðkomandi svæðis eða umdæmis. Hér er ekki um neinn sparnað að ræða fyrir sveitarfélögin því framlag ríkis til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga skerðist sem sparnaðinum nemur. Sú reynsla og þekking sem skapaðist við reynslusveitarfélagsverkefnin á Akureyri hefur sannfært okkur um kosti þess að heilbrigðisstofnanir tengist sveitarfélögum og íbúum viðkomandi þjónustusvæðis sem sterkustum böndum. Umrætt lagafrumvarp gengur gegn þessari sannfæringu okkar og mælum við því eindregið gegn samþykkt þess.`` Undir þetta rita Margrét Guðjónsdóttir framkvæmdastjóri og Pétur Pétursson yfirlæknir, bróðir hæstv. félmrh. Herra forseti. Það sem kemur þarna fram er náttúrlega mjög mikilvægt atriði. Ber að þakka þessu fólki fyrir hreinskilni og að setja þetta á blað eins og hér hefur verið gert, vegna þess að hér eru setningar inni sem við vitum að skýra þau sjónarmið sem allt of oft verða þess valdandi, herra forseti, að ráðherrar eða starfsfólk í ráðuneytum eða opinberum stofnunum kemur með svona tillögur eða leggjast gegn góðum tillögum um að færa störf e.t.v. frá höfuðborgarsvæðinu út á land, eða viðhalda þeim eins og stjórnamálin sem við erum hér að ræða um, og á ég þá auðvitað við þá setningu sem ég ætla að lesa hér aftur, herra forseti, með leyfi forseta: ,,Þessi gjörningur er dæmi um samþjöppun valds og hættulega tilhneigingu sumra ráðherra og ráðuneytismanna til að safna í sínar hendur öllum hugsanlegum stjórnartaumum, sumum af ómerkilegasta tagi.`` Það er hérna, herra forseti, sem ég vil aðeins staldra við og ítreka það sem ég hef áður sagt. Hvað ætli þetta hafi nú gerst oft á þessu kjörtímabili í umræðum um hin ýmsu mál, sama hvort verið er að tala um að flytja e.t.v. hálft starf, eða kvart starf, eða heilt starf, eða breyta eitthvað um kúrs og annað slíkt, hvað skyldi þetta oft hafa gert það að verkum að viðkomandi ráðherrar hafa farið í bakkgírinn ef svo má að orði komast, hætt við eða ekki treyst sér til að gera hlutina? Og að hæstv. heilbrrh. skuli fara þá leið eins og ég hef hér lýst veldur auðvitað mjög miklum vonbrigðum, að hæstv. ráðherra, sem kosinn er í Austurlandskjördæmi og að mér finnst hefur nú oft verið töluvert drjúgur við það að reyna að sporna gegn ýmsu sem hefur verið að flytjast hingað suður, skuli í þessu frv. koma fram með þá tillögu að leggja niður stjórnir allra sjúkrahúsa og heilsugæslustöðva á landsbyggðinni og flytja þær suður til Reykjavíkur.

Ekki bara af landsbyggðinni ...

Já, allar stjórnir reyndar og af höfuðborgarsvæðinu að sjálfsögðu líka, nema stjórn Ríkisspítala, enda kem ég að því hér á eftir, t.d. athugasemdum frá heilsugæslustöðinni í Hafnarfirði og fleiri aðilum. Herra forseti. Þó að ég sé ekki mjög mikið fyrir það að vitna í ályktanir eða samþykktir sjálfstæðismanna, þá sé ég að til heilbr.- og trn. hefur komið bréf sem ritað er af Guðrúnu Jónsdóttur, fulltrúa Sjálfstfl. í stjórn heilsugæslunnar í Hafnarfirði, og það er rétt að lesa upp það litla bréf sem þangað hefur borist, vegna þess að það sýnir að sú skoðun er töluvert útbreidd að verið sé að fara vitlausa leið með því að leggja niður þessar stjórnir. Bréfið er til heilbr.- og trn. Alþingis og varðar það frv. sem við erum hér að ræða, þ.e. lög um heilbrigðisþjónustu, nr. 97/1990, með síðari breytingum. Bréfið er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Það er skoðun okkar sjálfstæðismanna í Hafnarfirði að við teljum það óæskilegt að missa á þennan hátt tengsl bæjarins inn í stjórn heilsugæslunnar og að hafa áhrif á málefni hennar. Teljum við því óheillavænlegt að leggja stjórn heilsugæslunnar niður.`` Undir þetta ritar Guðrún Jónsdóttir, fulltrúi Sjálfstfl. í stjórn heilsugæslunnar í Hafnarfirði. Enda er það svo, herra forseti, að í umsögn sem kemur frá heilsugæslustöðinni Sólvangi í Hafnarfirði, sem Gunnsteinn Stefánsson undirritar fyrir hönd læknaráðs heilsugæslustöðvarinnar Sólvangi Hafnarfirði, er líka fjallað um þetta líkt og ég var að lesa hér áðan. Og ég held að ástæða sé til, herra forseti, máli mínu til stuðnings að vitna í umsögn læknaráðs heilsugæslustöðvarinnar Sólvangi í Hafnarfirði um það lagafrv. sem við erum hér að ræða. Umsögnin er svohljóðandi, með leyfi forseta. ,,Læknaráð Heilsugæslustöðvarinnar Sólvangi varar við frekari miðstýringu heilsugæslunnar í landinu. Læknaráð telur að ofangreint lagafrumvarp muni stuðla að frekari miðstýringu og er því efnislega mótfallið þeim tillögum að leggja niður stjórnir heilsugæslustöðva.`` Hér er, herra forseti, varað við þeirri miðstýringaráráttu sem hæstv. heilbrrh. er að beita eins og áður hefur komið fram. Í greinargerð kemur fram m.a., með leyfi forseta: ,,Eins og fram kemur í athugasemdum við lagafrumvarp þetta er það samið af heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytinu í framhaldi af samkomulagi ríkisins við Samband íslenskra sveitarfélaga um breytingar á fjármálalegum samskiptum ríkisins og sveitarfélaga frá 4. des. 2002. Megininnihald frumvarpsins er að leggja niður núverandi fyrirkomulag með 5 manna stjórnum heilbrigðisstofnana (sjúkrahús/heilsugæsla), sem skipaðar hafa verið af ráðherra en með tilnefningum frá sveitarstjórnum (3) og starfsmannaráði viðkomandi stofnana (1) en formaður hefur verið tilnefndur af ráðherra. Í stað þessara stjórna verður framkvæmdastjóri sem skipaður er af ráðherra.`` --- Svo er hér getið um ástæðu, og síðan segir, með leyfi forseta: ,,Málið getur haft víðtæk áhrif á heilsugæsluna í landinu. Það þarfnast því gaumgæfilegrar lýðræðislegrar umræðu áður en það verður afgreitt. Nokkur atriði er rétt að skoða í þessu samhengi.`` Fjallað er um miðstýringuna og læknaráðið setur fram eftirfarandi máli sínu til stuðnings, með leyfi forseta: ,,Með þessu lagafrumvarpi er verið að boða enn meiri miðstýringu í heilbrigðiskerfinu og var þó miðstýringin orðin allt of mikil fyrir. Hvað varðar heilsugæsluna hefur hún verið rekin af ríkinu og það verður að segjast eins og er að það hefur gefist illa. Ríkið fylgir ekki þeirri lagaskyldu sem á því hvílir samkvæmt lögum um heilbrigðisþjónustu. Stór hluti íbúa er án heimilislæknis og bið eftir tímum allt of löng. Þrátt fyrir loforð um uppbyggingu og að hlúa eigi að þessari grunnþjónustu gerast hlutirnir afar hægt og það brennur mest á heimamönnum. Gott dæmi um afleiðingar of mikillar miðstýringar þar sem ákvarðanataka er langt frá vandamálunum er ástandið á Heilbrigðisstofnun Suðurnesja sem er algjörlega á ábyrgð heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytisins. Slík staða kæmi seint upp ef heimamenn hefðu meira um þessi mál að segja. Það er því ólíklegt að þessi lagabreyting hafi í för með sér betra heilbrigðiskerfi.`` Þeir sem rita þetta fjalla m.a. um atvinnulýðræði og má að sjálfsögðu segja að þetta sé auðvitað liður í atvinnulýðræði eða við getum líka sagt íbúalýðræði eins og það hefur verið þar sem íbúar viðkomandi svæða hafa átt aðild í gegnum sveitarstjórnir. Enn vil ég fara yfir fleiri umsagnir og kem nú að heilsugæslustöðinni í Hveragerði sem veitir umsögn um þetta mál. Segir svo í þeirra umsögn, með leyfi forseta: ,,Frumvarpið í heild sinni er mjög gott og margt þar sem er til þess fallið að efla heilbrigðisþjónustuna. Það að ríkið yfirtaki hlut sveitarfélaganna er mjög jákvætt og mun eflaust skila sér í öflugri og harðvirkari uppbyggingu þar sem ekki er lengur þörf að taka mið af getu og vilja tveggja aðila til uppbyggingarstarfs og eðlilegri þróun í heilbrigðisþjónustu. Framkvæmdin og ákvarðanatakan er þá komin á eina hendi. Við þessa breytingu er eðlilegt að fulltrúar sveitarfélaga fari úr stjórnum heilbrigðisstofnana. En ég vil benda á að sú ákvörðun að fella niður stjórnir stofnana þurfi umhugsunar við. Eðli málsins samkvæmt eru margar og afdrifaríkar ákvarðanir sem framkvæmdastjórar á umræddum stofnunum þurfa að taka. Á minni stöðum hefur eina baklandið fyrir framkvæmdastjórana til að ræða málin út frá hinum ýmsu sjónarmiðum verið stjórnir stofnana. Þar hafa komið fram breið sjónarmið á málunum og ákvarðanatakan tekið mið af því. Ég tel að við það að fella niður þetta bakland gæti framkvæmdin orðið frekar einlit. Vissulega má segja að ráðuneytið ætti að taka við þar sem stjórnirnar voru en nálægðin við málefnið verðu aldrei sú sama og betur sjá augu en auga. Hver þessara stofnana er með á fjárlögum tugi til hundruð milljóna og því alls ekki óeðlilegt að stjórnun þess fjármagns sé á fleiri en einni hendi, þó vissulega megi segja að ábyrgðin sé okkar. Það sem ég vildi sjá með þessu frumvarpi er að stjórnirnar verði áfram og verði skipaðar með þeim hætti að: Ráðherra skipi tvo menn í stjórn og einn fulltrúi komi frá starfsfólki.`` Að öðru leyti gerir viðkomandi ekki athugasemd við frv. Og undir þetta skrifar Herdís Þórðardóttir, framkvæmdastjóri heilsugæslustöðvar Hveragerðis. Í umsögn Læknafélagsins er líka fjallað um þetta og þar er talað um að hlutverk stjórna hafi orðið eitthvað óskýrt við breytingar sem gerðar voru 1996 og það má að sjálfsögðu taka undir það að vissu leyti. En þar segir m.a.: ,,Læknafélagi Íslands sýnist í ljósi þess að annaðhvort beri að finna stjórnum þessum nýtt hlutverk eða leggja þær niður til að gera stjórn stofnana gleggri og spara ríkissjóði fé.`` Ég held reyndar, herra forseti, að stjórnir heilbrigðisstofnana og sjúkrahúsa hafi nú ekki verið að taka svo mikið fé úr ríkissjóði en ég tek undir það sem þarna er sagt að það megi finna þeim nýtt hlutverk, og þess er getið í breytingartillögu minni, sem ég hef hér mælt fyrir, þar sem fjallað er um það að með reglugerð skuli ákveða um nánara hlutverk stjórnar og þá yrði ráðherra að gera það. Og auðvitað er tilgangurinn sá að ráðherra skipi meiri hluta stjórnar. Í stjórnum heilsugæslustöðva og sjúkrahúsa eru trúnaðarfólk viðkomandi heilbrigðisráðherra, það á að vera í nærumhverfi, reka heilsugæslustöðvar og sjúkrahús í byggðarlögum sínum og vera trúnaðarmenn viðkomandi ráðherra við reksturinn. Þess vegna er það eins og ég sagði í upphafi máls míns mjög eðlilegt að ráðherra skipi þrjá og þar af formann. 

Ekki samtal.

... hættur að fara þess á leit að hæstv. ráðherrar séu viðstaddir, manni hefur stundum fundist að það væri svona svipað og skvetta vatni á gæs og ég hef ekki óskað eftir því að ráðherra væri hér viðstaddur, en er ánægður með það að hv. þm. Jónína Bjartmarz, formaður heilbr.- og trn., er hér í salnum og fylgist með umræðunni, eins og henni ber að sjálfsögðu skylda til, og að annað fólk sem er í heilbrn. tekur þátt í henni og er hér í salnum. En ég hef ekki gert kröfu um að hæstv. heilbrrh. verði hér í salnum. Ég ræddi þetta þegar hæstv. ráðherra flutti málið í desember, benti þá strax á þetta atriði og lýsti andstöðu minni við það og átti smáorðræðu við hæstv. heilbrrh. þá. Ég hélt, herra forseti, og vonaði þá að ráðherra mundi snúast hugur og hverfa til baka frá þessu, en því miður, það hefur ekki gerst og hafa verið mikil vonbrigði með það að hæstv. ráðherra skyldi ætla að ganga þá leið að leggja niður stjórnirnar eins og við erum hér að ræða um. En það eru fleiri, herra forseti, sem hafa lagst gegn því að leggja niður stjórnirnar. Þannig er það með Félag íslenskra hjúkrunarfræðinga. Herdís Sveinsdóttir formaður sendi inn umsögn, og hún kom reyndar á fund heilbr.- og trn. þetta umrædda kvöld þegar málið var tekið fyrir, þegar málið stoppaði rétt fyrir jól. Í umsögninni segir, herra forseti, með leyfi forseta: ,,Stjórn Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga leggst eindregið gegn því að við heilsugæslustöðvar og sjúkrastofnanir séu engar formlegar stjórnir. Að mati stjórnar Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga tryggir frumvarpið ekki að fagleg sjónarmið hafi vægi. Stjórnir stofnana hafa verið ráðgefandi afl og hafa endurspeglað vilja og skoðanir starfsmanna og íbúa svæðisins sem njóta þjónustunnar. Telur stjórnin það ekki samræmast nútímalýðræði að einn aðili fari með öll völd og hafi úrslitaákvörðunarrétt sem getur haft bæði faglega og fjárhagslega þýðingu innan stofnunarinnar. Stjórn félagsins vill einnig benda á það misræmi sem verður á milli stofnana þegar Landspítali -- háskólasjúkrahús hefur 7 manna stjórnarnefnd en aðrar stofnanir ekki. Stjórnin er einnig efins að ráðuneytið hafi það bolmagn að veita bæði fjárhagslegt eftirlit og faglegan stuðning til eins aðila. Enn fremur að hvort tryggt sé að öll sjónarmið stofnunarinnar jafnt fagleg, byggðarleg og fjárhagsleg komi fram til ráðuneytis þegar formleg samskipti verða á einni hendi, þ.e. framkvæmdastjórans. Slíkt styrkir ekki nútímalýðræði.`` Svo segir m.a. í umsögn Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga og ég vil sérstaklega taka undir það sjónarmið sem hér kemur fram að við erum jú að leggja allan stjórnunarþáttinn úti um allt land og í þeim heilsugæslustöðvum og sjúkrahúsum á höfuðborgarsvæðinu sem ég hef m.a. vitnað hér í fyrir utan sjálfan Landspítalann í Reykjavík, alla þessa ábyrgð á viðkomandi framkvæmdastjóra sem hefur ekkert bakland á bak við sig heima fyrir og heyrir beint undir hið mikla ráðuneyti og eins og hér kemur fram þar sem dregið er í efa að ráðuneytið hafi það bolmagn að veita bæði fjárhagslegt eftirlit og faglegan stuðning til eins aðila. Ég segi alveg eins og er, herra forseti, að ég tel að það sé ekki, eins og ég hef verið að reyna að fylgja hér eftir með rökum, til styrktar að fela þetta einum aðila. Þess ber auðvitað að geta þegar hér er komið að ég hef eingöngu verið að tala um nokkrar af þeim umsögnum sem komu inn vegna málsins, þeirra aðila sem hafa lagst gegn því að leggja niður stjórnirnar. Mér er bæði ljúft og skylt að geta m.a. um það að framkvæmdastjóri sjúkrahússins á Akranesi hefur mælt með því --- hann kom á fund nefndarinnar þetta umrædda desemberkvöld --- og var hlynntur því að stjórnir yrðu lagðar niður. Þetta gerði líka framkvæmdastjóri Sjúkrahúss Skagafjarðar, sá ágæti maður Birgir Gunnarsson, sem í umsögn sinni leggst ekki gegn því að stjórnirnar verði lagðar af. Og vafalaust er það svo með fleiri aðila. Þótt ég sé ekki að taka tíma hér til að lesa þau mál og þær umsagnir og ætla mér ekki að gera það --- ég gat hér um sjúkrahúsið á Akranesi, þeim ágæta stað --- vekur það samt athygli mína að Guðni R. Tryggvason, formaður stjórnar Sjúkrahúss og Heilsugæslustöðvar Akraness, sem mig minnir að sé bæjarfulltrúi eða varabæjarfulltrúi og væntanlega framsóknarmaður eins og aðrir stjórnarmenn sjúkrahússtofnana úti um allt land um þessar mundir leggst gegn þessu. Stjórnin leggst gegn þessari breytingu. Ég ætla að lesa þá umsögn sem gengur þvert á það sem framkvæmdastjórinn sagði, frá stjórn Sjúkrahúss og Heilsugæslustöðvar Akraness en þar kemur m.a. fram í bréfi sem ritað er 26. janúar, með leyfi forseta: ,,Ágæta þingnefnd. Athygli mín beinist fyrst og fremst að 6. gr. þar sem fjallað er um stjórnskipulag sjúkrastofnana í landinu. Ég tel að með því að setja af allar stjórnir heilbrigðisstofnana í landinu rýri hæstvirt Alþingi möguleika sína á því að hafa áhrif á uppbyggingu heilbrigðisstofnananna í landinu.`` Síðan er fjallað hér um aðra tillögu sem þessi ágæti maður leggur fram, um að skipta landinu upp í ákveðin svæði sem er ágætisframtíðarlógík. Það er athyglisvert, herra forseti, að frá Akranesi berast þessar tvær umsagnir. Þetta eru nokkrar af þeim umsögnum sem hafa komið fram og ég hef, herra forseti, farið aðeins yfir þær máli mínu til stuðnings. Ég ætla því að koma örlítið meira að þeirri tillögu sem ég hef hér mælt fyrir og sem ég hefði viljað sjá hv. Alþingi samþykkja, tillögu sem stoppar hæstv. heilbrrh. við það að leggja af allar stjórnirnar eins og ég hef gert að umræðuefni. Ég tek það skýrt fram, herra forseti, að ég tel mjög eðlilegt að það hvernig skipað er í stjórnirnar breytist eins og ég sagði í upphafi máls míns. Ég tel það mjög eðlilegt að ráðherra skipi þrjá af fimm, jafnframt formann. Ég tel mjög eðlilegt að starfstími viðkomandi stjórnar sé sá sami og starfstími ráðherra, það sé kjörtímabilið og skipað í upphafi þess, og að þetta séu sérstakir trúnaðarvinir, ef svo má að orði komast, trúnaðarmenn viðkomandi ráðherra til rekstrar á þessum heilsugæslustöðvum og sjúkrahúsum þar sem miklu fé er útdeilt. Það er mikilvægt að farið sé vel með það og þessar stjórnir eiga að hafa hlutverk í þessari stjórnskipun. Þetta er eins og ég sagði líka áðan, herra forseti, spurning um ákveðið íbúalýðræði, atvinnulýðræði, og þess vegna tel ég það líka vera til bóta. Herra forseti. Ég gat þess áðan að ég átti þess kost að fara á fund heilbr.- og trn. í fjarveru hv. þm. Margrétar Frímannsdóttur þennan umrædda dag þar sem frv. var fyrst rætt og ræða þetta mál þar. Eins og ég sagði áðan var niðurstaðan þar að annaðhvort yrði allt frv. samþykkt þá fyrir jól eða ekkert, þ.e. frestað. Ég tel að það hafi verið mjög skynsamlegt að stoppa þetta þá og keyra það ekki í gegnum þingið eins og þá var ætlað, 20 mínútum fyrir jólafrí eða svo. Ég verð að segja alveg eins og er að nál. og brtt. sem hv. heilbr.- og trn. hefur gert, ég vil ég taka það skýrt fram, er skömminni skárra, ef svo má að orði komast, heldur en frv. sjálft. Vissulega er þar komið til móts við ákveðin atriði en ég er enn þeirrar skoðunar eftir að hafa skoðað þessar brtt. og nál. sem öll nefndin stendur að, að vísu með fyrirvara tveggja hv. þm., að það sé skárra en lagt var af stað með í upphafi. Ég er samt sem áður þeirrar skoðunar enn þá, herra forseti, að best sé að hafa stjórnir fyrir viðkomandi stofnanir eins og ég hef hér mælt fyrir, þrátt fyrir að þessar tillögur hafi komið fram. Heilbr.- og trn. hefur væntanlega unnið vinnu sína í samræmi við það sem kom fram í tillögum ráðherrans sem vill leggja stjórnirnar alfarið niður en hún hefur með vinnu sinni nú í janúar og febrúar gert þetta örlítið skárra en það leit út fyrir í byrjun. Það vil ég að komi skýrt fram. Ég ætla svo sem ekki að fara að lesa það upp. Hv. þm. Jónína Bjartmarz, formaður heilbr.- og trn., hefur vafalaust fylgt því úr hlaði áðan þó að ég hafi því miður ekki getað hlustað á alla þá ræðu. Ég vil taka það skýrt fram að það er spor í rétta átt. Herra forseti. Ég hef flutt brtt. á þskj. 1134 við þetta mál sem hér er verið að ræða. Ég tel mig hafa fært fram rök máli mínu til stuðnings og vil enda á því að segja: Ég verð að lýsa miklum vonbrigðum mínum með hæstv. heilbr.- og trmrh., þingmann sem kosinn er af landsbyggðinni, að hann skuli í framhaldi af því samkomulagi sem gert var milli ríkis og sveitarfélaga ætla að draga líka úr þessum stjórnunarþætti viðkomandi stjórna sem hafa verið í ótal mörg ár, ég kann ekki einu sinni að segja hvað þær hafa verið lengi. Ég þekki það sem fyrrverandi sveitarstjórnarmaður og íbúi í litlu bæjarfélagi úti á landi og ég tel að það hafi hiklaust verið til góðs að heimamenn hafi setið í stjórnum viðkomandi stofnana og það hafi styrkt þær stofnanir á undanförnum árum og verið viðkomandi byggðarlögum til góðs. Þess vegna er ég andvígur þessu frv. og segi það enn og aftur: Ég varð fyrir miklum vonbrigðum með hæstv. ráðherra, fyrir það fyrsta að hann skyldi koma fram með frv. og í öðru lagi að hann skyldi ekki breyta því vegna þess að það var töluverð andstaða gegn því þótt hún hafi vafalaust minnkað núna með brtt. heilbr.- og trn. Engu að síður kemur sá kostur næstur á eftir því að halda stjórnunum áfram, eins og ég sagði áðan. Herra forseti. Ég hef oft á hinu háa Alþingi á þessu kjörtímabili andmælt þeirri miðstýringaráráttu sem felst hér í stjórnkerfinu, ráðuneytum og annars staðar í Reykjavík, þeirri miðstýringu að draga allt hingað suður til Reykjavíkur af landsbyggðinni. Þessi aðgerð er enn einn þáttur í því eins og kemur fram í umsögn heilsugæslunnar í Hafnarfirði og því hlýt ég að vera andvígur. Ég segi það rétt í lokin, eins og ég kannski hóf mál mitt á, að hæstv. ráðherra hefði átt að kippa þessu til baka og láta það eiga sig. Það hefði mátt skilgreina betur starfsemi stjórnanna og það hefði mátt gera það þannig að stjórnirnar ynnu meira sem samverkamenn ráðherra við það að virða fjárlögin betur og halda sig innan fjárhagsramma þeirra, gæta aðhalds í rekstri, passa upp á að allt sé eðlilegt í þessum ,,stóru fyrirtækjum``, heilsugæslustöðvum og sjúkrahúsum, sem eru vítt og breitt. Ég er ekki sammála því sjónarmiði sem þarna kemur fram að þetta sé best gert með því að viðkomandi framkvæmdastjóri geti leitað til heilbr.- og trmrn. í Reykjavík með mál sem þarf að bera upp. Ég held, herra forseti, að ég hafi látið það flest koma fram sem ég vildi sagt hafa við þessa umræðu en mun koma aftur ef annað kemur á daginn.

Herra forseti. Ég vil fyrst og fremst og í upphafi máls míns fá að vísa á bug orðum hv. þm. Kristjáns L. Möllers um að þetta frv. sé til vitnis um það að hæstv. heilbrrh. hafi gleymt landsbyggðinni, það sé einhvers konar atlaga að heilbrigðisþjónustu á landsbyggðinni, þetta frv. sem við erum hérna að ræða um. Það er náttúrlega öllum ljóst að valdsvið og ábyrgð forstöðumannanna og stofnana var heilmikið aukið með setningu laga nr. 70/1996, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Á sama tíma hefur það verið viðurkennt að valdsvið þessara stjórna sjúkrahúsanna var eiginlega eingöngu eftirlit og ráðgjöf, og hlutverk þeirra og ábyrgð öll var ákaflega óljós. Þar sem hv. þm. Kristján L. Möller hefur lesið hérna upp úr nokkrum ágætum umsögnum og vel unnum vildi ég vekja athygli á því að af öllum þeim aðilum sem sent var þetta ágæta frv. til umsagnar held ég að ég geti staðhæft og það sé rétt með farið að einungis 11 sáu ástæðu til að svara því og þar af voru a.m.k. sex umsagnir sem studdu það að þessi leið væri farin. Þær studdu frv. og þá breytingu að leggja stjórnirnar niður. Hv. þm. hefur orð á því að sú breyting sem hv. heilbr.- og trn. leggur til að verði gerð við frv. sé skömminni skárri en það að leggja stjórnirnar alfarið niður. Þess vegna langar mig að inna hann eftir því hvaða hlutverk þessar stjórnir eigi að hafa. Hann eftirlætur ráðherra í reglugerð að kveða á um hlutverk stjórnarinnar en ég tek fram að í þeirri brtt. sem ég mælti fyrir fyrr í dag frá hv. heilbr.- og trn. er ítarlega gerð grein fyrir því hvað þessar framkvæmdastjórnir, sem við leggjum til, eigi að gera og hvert verksvið þeirra sé. Þar er talað um að þær skuli vera framkvæmdastjóra til ráðgjafar um rekstur, bæði heilsugæslustöðva og sjúkrahúsa eftir því sem við á, og hann skuli hafa samráð við þær um allar mikilvægar ákvarðanir varðandi þjónustu og rekstur stöðvarinnar.

Herra forseti. Fyrst vil ég segja að ég held að ég hafi ekki notað það orð að þetta væri atlaga að landsbyggðinni. Ég held að það sé ekki rétt. Ég hef hins vegar sagt að með þessu væri verið að draga stjórnunarþátt hingað suður. Ég vitnaði í því sambandi í þær umsagnir sem hér hafa komið fram, m.a. frá Hafnfirðingum sem telja þetta vera miðstýringaráráttu eins og ég gat um áðan, og ætla ekki að lengja umræðuna með því að fjalla um aftur. Það sem er kannski allra verst í þessu er miðstýringaráráttan og það að þessar nærstjórnir, ef svo má að orði komast, eru lagðar niður. Eftir er einn framkvæmdastjóri sem mun stýra viðkomandi stofnun. Jafnframt vil ég minna á það sem ég las upp og kom frá heilsugæslunni á Akranesi. Það er jú alveg rétt sem hér kom fram að valdsvið stjórnanna hefur að mati margra verið óljóst undanfarin ár. Það hefur e.t.v. verið liður í því að láta smátt og smátt fjara undan þeim. Ég ítreka, herra forseti, að þetta er fyrst og fremst spurning um það hvort alla stjórnsýslu eigi að draga hingað suður, eins og ég gat um áðan, og það er það sem mér gremst hvað mest. Ég held að það sé auðvelt fyrir ráðherra að setja það í reglugerð og fjalla um það hvert valdsvið stjórna eigi að vera, hvernig þær eiga að vera framkvæmdastjóra til aðstoðar og ráðuneytis um rekstur o.s.frv. Ég held að það sé auðvelt að gera. Ég ætla mér ekki, herra forseti, eins og hv. þm. bað mig um, að útskýra það valdsvið. Ég tel að það sé betra að það sé gert af þeim sem við þetta vinna og ég er sannfærður um að vítt og breitt eru til tillögur um hvernig það ætti að vera.

Herra forseti. Ég vil fá að lýsa þeirri skoðun minni að ég held að meira máli skipti að ljóst sé í lögum eins og þeim sem við erum að ræða hvaða hlutverk stjórnirnar eigi að hafa, heldur en bara það að stjórnir séu til. Menn hljóta að spyrja til hvers og hvaða verk, hvaða valdsvið og hvaða ábyrgð ætlum við þeim? En af því að hv. þm. Kristján L. Möller hafði orð á því áðan að það væri skömminni skrárra að hafa fyrirkomulagið eins og við leggjum til í heilbr.- og trn. miðað við það fyrirkomulag sem við erum að leggja niður og hann hafði líka orð á því að hann hefði ekki verið hér í dag þegar ég mælti fyrir þessu nál., þá ætla ég að ítreka það að nefndin leggur til að við allar heilsugæslustöðvar og sjúkrahús skuli vera framkvæmdastjórn skipuð minnst þremur mönnum og heimilt að fjölga þeim eftir því sem skipurit stofnunarinnar kveður á um. Þær skuli vera framkvæmdastjóra til ráðgjafar um rekstur heilsugæslustöðvar og hann skal hafa samráð við þessar stjórnir um allar mikilvægar ákvarðanir varðandi þjónustu og rekstur stöðvarinnar. En hv. heilbr.- og trn. gengur lengra, hún leggur líka til að framkvæmdastjórn skuli boða til upplýsinga- og samráðsfunda með starfsmannaráði stofnunar a.m.k. fjórum sinnum á ári. Og af því að hv. þm., að mig minnir, nefndi líka íbúalýðræði, þá leggjum við auk þess til að framkvæmdastjórn skuli boða til upplýsinga- og samráðsfunda með sveitarstjórn eða sveitarstjórnum á starfssvæði stöðvarinnar a.m.k. tvisvar á ári. Þetta held ég að sé nú gott betur en skömminni skárra, því við erum kannski að koma á einhverju sem má kalla, ég segi ekki fyrirmyndarfyrirkomulagi, en svona ,,ideal`` fyrirkomulagi á þetta.

Herra forseti. Bara rétt í lokin til að hafa það á hreinu. Ég sagði ekki að það fyrirkomulag sem hv. heilbr.- og trn. leggur til núna væri skömminni skárra en það sem er í dag. Það er ekki. Ég sagði að það væri skömminni skárra en það sem ráðherrann leggur til, þ.e. að leggja þetta allt niður. Að því leytinu til get ég hælt heilbr.- og trn. fyrir það verk sem hún hefur gert, þó að ég taki það skýrt fram sem ég sagði áðan að ég tel að það hefði samt sem áður verið betra fyrirkomulag að halda þessu óbreyttu með þeim breytingum þó milli ríkis og sveitarfélaga um þessa þrjá fulltrúa. Þannig að það sé alveg á hreinu að heilbr.- og trn. hefur þó unnið það besta, næstbesta kannski skulum við segja, upp úr þessu heldur en lagt var af stað með af hæstv. heilbr.- og trmrh. fyrir jól, sem kom með frv. 20 mínútum fyrir jólafrí eða svo, lagði það til að allar stjórnir yrðu lagðar niður og málið átti að keyra í gegn fyrir jólaleyfi þingmanna. Sem betur fer tókst að stoppa það í heilbr.- og trn. og það ekki tekið í gegn, og eins og sagt var: Annaðhvort var það allt eða ekkert. Það var ekki hægt að taka bara í gegn ákvæði um breytinguna um 15%, heldur vildi hæstv. ráðherra að stjórnirnar fylgdu með. Og þess vegna dagaði þetta uppi þá. Ég tel að það hafi verið, eins og ég sagði áðan, til góðs að svo fór, en tek það skýrt fram að skoðun mín er sú að fyrirkomulagið eins og það var með þeim breytingum milli sveitarfélaga og ríkisins vegna þátttöku ríkisins og þessi 15% detti út, hafi verið betra, en þetta sé næstbesti kosturinn og það er þá kannski betra orðalag en skömminni skárra og vona ég að hv. nefndarmenn heilbr.- og trn. verði þá aðeins ánægðari.

Herra forseti. Við ræðum frv. til laga um breytingu á lögum um heilbrigðisþjónustu eins og kynnt hefur verið. Þetta frv. var lagt fram skömmu fyrir jólaleyfi þingmanna. Ég vil láta það koma fram í upphafi að ég var erlendis við þá umræðu og tók ekki þátt í henni og sömuleiðis var ég svo óheppin að vera fjarverandi þann dag sem heilbrn. afgreiddi málið og tók það úr nefnd, þannig að ég skrifa hvorki undir nál. frá nefndinni né er með sérstakt nál. sem ég hefði nú verið með ef ég hefði verið á þessum síðasta fundi. Ég vildi að þetta kæmi fram hvað varðar aðkomu mína að umræðunni fyrir jólin, því ég tók ekki þátt í henni. En ég mæli hér fyrir breytingartillögum en engu nál. sem ganga út á það, án þess að ég sé að lýsa því nánar, að halda inni stjórnum heilbrigðisstofnana, þ.e. heilsugæslustöðva, heilbrigðisstofnana og sjúkrahúsa sem rekin eru af ríkinu, fyrir utan Landspítala -- háskólasjúkrahús. Þar er og verður áfram sérstjórn. Með breytingu á lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins sem voru samþykkt árið 1996 breyttist starfssvið og ábyrgð framkvæmdastjóra heilbrigðisstofnana og við það að ábyrgðin er algjörlega þeirra hvað varðar rekstur stofnananna varð hlutverk stjórna heilbrigðisstofnana svolítið í lausu lofti og hafa allir fundið fyrir því að skýra þurfi hlutverk stjórnanna betur. Það er alveg ljóst að stjórnir heilbrigðisstofnana eiga að hafa eftirlit með rekstri og eins að vera ráðgefandi, en þetta er ekki nægilega skýrt og ég geri tillögu um það að hlutverk stjórna verði skýrt í lögunum. En sannarlega hafa komið misvísandi umsagnir frá heilbrigðisstofnunum. Stór hluti þeirra sem hafa gefið umsögn vilja hafa stjórnirnar áfram og telja það mikilvægt til þess að tengja viðkomandi heilbrigðisstofnanir við íbúa svæðisins, við sveitarstjórnirnar og telja þetta samráð vera mikilvægt, og það er það. Og þó svo að hv. heilbrn. hafi lagt fram brtt. þar sem koma eigi á sambandi við íbúa viðkomandi svæðis og sveitarstjórnir með reglubundnum fundum allt að fjórum sinnum á ári, þá er það ekki það sama og að hafa þetta samráð í gegnum stjórnir. Það er annars konar nálgun og mér finnst að það geti farið mjög vel saman að halda núverandi stjórnum og hafa þær eins skipaðar og þær eru í dag, því þetta er fyrst og fremst til ráðgjafar og til þess að styrkja sambandið á milli þeirra sem fara með framkvæmd stofnunarinnar og út í samfélagið og ná þar samhljómi við það sem sveitarstjórnirnar eru að gera og inn á það svið þar sem áhugi íbúanna liggur varðandi ákveðin verkefni og tvinnast þá oft saman áhuginn á svæðinu að fara í átaksverkefni þar sem aðilar geta hjálpast að, t.d. í fíkniefnaforvörnum eða varðandi ofbeldi, einelti, samþættingu skóla, félagsþjónustu og heilsugæsluþjónustu. Þennan samþættingarþátt þurfum við að efla miklu meira og þarna geta stjórnirnar með fulltrúum frá sveitarfélögunum komið að og verið miklu ábyrgari heldur en að bara séu haldnir fundir. Þess vegna legg ég til og styð það að við styrkjum framkvæmdastjórnirnar eins og gert er í brtt. hv. heilbr.- og trn., að framkvæmdastjórnirnar fái ákveðna lagastoð, hægt verði að stækka þær ef áhugi er á því, en þær eru fyrst og fremst framkvæmdastjórnir og virka sem slíkar og ég tel ekki heppilegt að þær séu stórar. Þriggja manna framkvæmdastjórn hefur virkað mjög vel og þó svo að bætt verði við fulltrúa frá starfsmönnum gæti það gengið, en ég tel að miklu stærri framkvæmdastjórnir yrðu ekki mjög virkar. Mér finnst það geta farið alveg saman að halda stjórnunum eins og þær eru í dag og eins skipuðum og þá á þessari forsendu, en jafnframt að skjóta stoðum undir framkvæmdastjórnirnar og að auk þess séu haldnir fundir reglulega með starfsmönnum stofnananna, ekki veitir af, og eins með íbúum viðkomandi svæðis. Með því mundum við vera að stórauka íbúalýðræði og við mundum líka vera að efla atvinnulýðræði og ég tel að við eigum að standa vörð um þetta, enda vil ég benda á að hæstv. heilbrrh. hefur óskað eftir tilnefningu í nefnd sem á að yfirfara öll lögin um heilbrigðisþjónustu, allt innihaldið, uppbygginguna og hvernig við viljum hafa heilbrigðisþjónustuna í landinu. Þetta er nefnd sem á að gefa sér a.m.k. ár ef ekki meira til að starfa. Það á að ná víðtækri sátt um niðurstöður þeirrar nefndar og ég tel að við eigum að geyma allar svona breytingar og vísa þeim inn í þá nefnd. Það er ástæðulaust að vera að rífa þetta upp eins og þetta er í dag. Ég legg til að við núverandi lagagrein um stjórnir heilsugæslustöðvanna bætist nýr svohljóðandi málsliður: ,,Hlutverk stjórnar er að hafa eftirlit með rekstri heilsugæslustöðva og vera ráðgefandi varðandi þjónustu stofnunarinnar.`` Festa þetta. Þetta er hlutverk þeirra. Það er framkvæmdastjórinn sem fer með æðsta vald og er ábyrgur gagnvart ráðherra. En ég tel mig geta talað af nokkurri reynslu að það á eftir að myndast mikið tómarúm hjá framkvæmdastjórum víða um land að hafa ekki stjórnirnar sér til ráðgjafar og stuðnings við erfiðar ákvarðanatökur því erfiðar ákvarðanatökur bíða margra. Töluvert fjármagn vantar og á sumum stöðum vantar mikið fjármagn inn í reksturinn eins og hann er í dag. Stofnanirnar voru reknar með halla á síðasta ári og sá halli var ekki bættur. Það kom aukafjármagn til sárafárra heilbrigðisstofnana fyrir rekstur á þessu ári, þannig að fyrirsjáanlegt er að vandinn verður mikill þegar líður á árið og þá þarf að skera niður. Víða er búið að spara á öllum þeim sviðum sem hægt er að spara, segja upp stöðu hér og stöðu þar og klípa niður einstök atriði, hafa ódýrari matvöru og leita allra ódýrustu leiða til þess að reka stofnunina og það er bara ekki hægt að finna fleiri smugur. Og þá er komið að þeim punkti að skera þurfi niður þjónustuna. Það er kannski ekki síst með þjónustuna sem snýr að íbúum viðkomandi svæðis sem skiptir okkur öll svo miklu máli, og þar sé ég stjórnina vera þennan mikla stuðning við framkvæmdastjóra og framkvæmdastjórn við að taka þessar afdrifaríku ákvarðanir þegar kemur að því að skera niður ákveðna rekstrarþætti ef fjármagn kemur ekki inn í reksturinn eins og þarf. Þegar ekki er hægt að finna fleiri litlar smugur kemur að því að velja. Eigum við að loka fæðingardeildinni? Eigum við að loka einni af þessum þremur heilsugæslustöðvum af því að fólk getur keyrt á hálftíma eða þrem korterum á milli? Eigum við e.t.v. að loka alzheimer-deildinni eða öldrunardeildinni? Hvað eigum við að gera? Þetta eru allt ákvarðanir sem eru og verða sársaukafullar og það er mikilvægt að vinna málið með íbúum svæðisins. Er hægt að ná samstöðu um hvar eigi að skera niður eða er hægt að standa saman um að benda á lausnir og knýja á um meira fjármagn? Þetta er sannarlega enn eitt skrefið til miðstýringar. Þótt stjórnirnar hafi átt erfitt með að finna sér hlutverk eða vita hvar þær stæðu hafa þær verið þarna og ég er alveg sannfærð um það, herra forseti, að þar sem hefur verið unnið að því af mikilli eljusemi að sameina heilbrigðisstofnanir, sjúkrahús og heilsugæslustöðvar, á stórum svæðum, eins og í Þingeyjarsýslu og á Austurlandi, skiptu stjórnirnar máli. Aldrei hefði tekist að koma á fót Heilbrigðisstofnun Austurlands nema vegna þess að þar var stjórn sem sveitarfélögin, svæðin, gátu tilnefnt í. Þar með vissu þau að þau hefðu aðgang að stjórnun stofnunarinnar, a.m.k. möguleika á að standa vörð um þjónustuna í sveitarfélaginu sínu. Ef þessi stjórn hefði ekki verið til staðar er ég alveg sannfærð um að Heilbrigðisstofnun Austurlands væri ekki til í dag. Þetta var samnefnari, þetta var það sem fólk gat séð sem tryggingu fyrir því að eiga aðild að stofnuninni á viðkomandi svæði. Þegar fjármagn er takmarkað eru allir á varðbergi um það hvort þjónustan haldist og það er eðlilegt að fólk sé á varðbergi með að halda fulltrúum sínum inni í þessum stjórnum. Það má líka benda á að það var sömuleiðis aðgerð til miðstýringar að leggja niður embætti héraðslækna fyrir ári. Það má segja að á þeim svæðum þar sem búið var að steypa saman heilbrigðisstofnunum, sjúkrahúsum og heilsugæslustöðvum, í eitt hafi hlutverk héraðslækna á því svæði minnkað eða orðið annað þegar það færðist yfir á stjórn þessara stofnana. Eftir sátu þá önnur svæði þar sem sameining hefur ekki átt sér stað og verður hugsanlega ekki á næstunni, þar sem embætti héraðslæknisins var mikilvægt. Það er rétt að það komi fram að embættunum var á sínum tíma ætlað meira hlutverk en þau höfðu nokkurn tíma tækifæri til að þróast í. Þegar allt sogast hingað miðlægt dafna heldur ekki embætti eins og héraðslæknaembættin hefðu átt að hafa tækifæri til. Auk þess er rétt að það komi fram að sveitarstjórnirnar spara ekkert með þessu frv. Þó að þær losni undan 15% þátttöku í byggingu og rekstri sjúkrastofnana, heilsugæslu og sjúkrahúsa, mun framlag jöfnunarsjóðs minnka í sama mæli og framlag þeirra hafði verið til þessa reksturs. Hér er því eingöngu verið að ná fram hreinni verkaskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga en það er enginn sparnaður hvað varðar sveitarfélögin við þessa aðgerð. Ég vil benda á að í brtt. á þskj. nr. 1149 sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon og Jón Bjarnason eru meðflutningsmenn mínir að leggjum við til að það eigi einnig við um sjúkrahúsin, fyrir utan Landspítalann -- háskólasjúkrahús, að áfram verði skipað samsvarandi í þær stjórnir. Hv. þm. Kristján Möller vitnaði til ýmissa umsagna heilbrigðisstofnana um frv. og sannarlega dró hann þar fram umsagnir þeirra stofnana sem leggjast alfarið gegn þessari breytingu sem við tökum undir sem flytjum hér brtt. Það er aðeins eðlismunur á tillögum okkar. Samfylkingin vill breyta samsetningu stjórnanna þannig að rekstri stofnananna verði alfarið komið yfir á ríkissjóð en við leggjum til að þær verði óbreyttar, og þá vísum við til þessa íbúalýðræðis. Ég ætla ekki, herra forseti, að lesa hér allt upp sem hv. þm. Kristján Möller las áðan. Ég vil draga sérstaklega fram, því að það kom fram í ræðu hæstv. ráðherra og það kemur fram í nál. hv. heilbr.- og trn., að það er fullt samkomulag á milli Sambands íslenskra sveitarfélaga og ráðuneytisins, en það kemur fram í umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga um frv., með leyfi forseta: ,,Í aðdraganda að gerð umrædds samkomulags var aldrei að því vikið einu orði að stjórnir umræddra stofnana yrðu lagðar niður í tengslum við brotthvarf fulltrúa sveitarfélaga í stjórn tilgreindra heilbrigðisstofnana. Þá fyrirhuguðu ákvörðun er ekki með neinum hætti hægt að tengja við umrætt samkomulag. Í samkomulaginu kemur einvörðungu fram að sveitarfélögin afsala sér lögbundnum rétti til tilnefningar í stjórnir hlutaðeigandi stofnana um leið og þátttaka þeirra í stofnkostnaði og viðhaldi stofnananna fellur niður. Samband íslenskra sveitarfélaga gerir fyrir sitt leyti engar athugasemdir við að áfram verði skipaðar stjórnir fyrir hlutaðeigandi stofnanir þótt sveitarfélögin eigi ekki lögbundinn rétt til tilnefningar fulltrúa sinna í þær stjórnir.`` Það verður að vera alveg skýrt að þetta var ekki hluti af þessu samkomulagi enda hefur Samband íslenskra sveitarfélaga ekkert umboð til þess að semja svona án þess að vera þá með umboð frá sveitarstjórnum. Samband íslenskra sveitarfélaga hafði ekki þetta umboð enda var þetta ekki hluti af samkomulaginu. Þess vegna má það ekki standa eftir hér í gögnum frá þingi, bæði í ræðu hæstv. heilbrrh. og í nál., að þetta hafi verið samkomulag. Það var það ekki. Með tilliti til þess að það er verið að endurskoða öll lögin og fyrirkomulag heilbrigðisþjónustu í landinu legg ég til að þessi hugmynd verði lögð til hliðar þó að við hreinsum svolítið til hvað varðar verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga og máum út þessa 15% þátttöku sveitarfélaganna, þ.e. í byggingum framtíðarinnar og rekstrarkostnaði frá og með að það yrði þá samþykkt að fella niður 15%. Svo eru fagfélögin, Félag íslenskra hjúkrunarfræðinga leggst eindregið gegn þessu og er auk þess með hugmyndir um hjúkrunarráð sem er ekki nýtt af nálinni. Svo lengi sem ég hef starfað við hjúkrun hefur verið einlægur áhugi hjúkrunarfræðinga að koma á hjúkrunarráðum, samsvarandi læknaráðum, til að fá umsagnir þeirrar fagstéttar hvað varðar ákvarðanatöku í ýmsum stjórnunaraðgerðum heilbrigðisstofnananna, ekki síður en læknaráðsins. Það vildi svo illa til að umsögn frá Heilbrigðisstofnun Austurlands barst ekki hv. heilbr.- og trn. Ég fór að leita eftir henni og sá að sú stofnun hafði sent umsögn en það hafði bara orðið eitthvert óhapp hvað varðaði afgreiðslu hennar, hún hafði aldrei farið frá stofnuninni. Ég er með hana hér undir höndum en hún komst ekki til afgreiðslu heilbr.- og trn. Mig langar, með leyfi herra forseta, að lesa þessa umsögn: ,,Framkvæmdastjórn HSA`` --- sem er Heilbrigðisstofnun Austurlands --- ,,hefur leitað eftir áliti frá lækna- og hjúkrunarráði HSA um ofangreint frumvarp. Báðir aðilar hafa svarað erindinu og fylgja tilvitnanir í umsagnir. Þær eru efnislega líkar og framkvæmdastjórn er þeim sammála. Álit hjúkrunarráðs er svohljóðandi: Forsendur fyrir breytingu laga eru sagðar samningar milli ríkis og sveitarfélaga um niðurfellingu 15% hlutdeildar sveitarfélaga í stofnkostnaði og almennu viðhaldi innan heilbrigðisstofnana. Ríkið ætlar að sama skapi að fella niður sömu upphæð til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga. Helstu breytingar í þessu frv. eru að leggja niður stjórnir heilsugæslustöðva og heilbrigðisstofnana. Okkar álit: Þó að stjórnir við heilbrigðisstofnanir hafi ekki haft bein völd hafa þær verið ráðgefandi afl og getað endurspeglað vilja og skoðanir starfsmanna og íbúa svæðisins sem eiga að njóta þjónustunnar. Við teljum að það samræmist ekki nútímalýðræði og réttlátri byggðastefnu að framkvæmdastjóri, sem er skipaður af ráðherra og starfar í hans umboði, fari með öll völd og ákvarðanir innan hverrar heilbrigðisstofnunar. Á sama tíma starfar forstjóri Landspítala -- háskólasjúkrahúss í umboði sjö manna stjórnarnefndar og ráðuneytis.`` Undir þetta skrifar Rut Guðbjörnsdóttir. Álit læknaráðs er svohljóðandi: ,,Frumvarpið fjallar m.a. um að ríkið yfirtaki kostnaðarhlutdeild sveitarfélaga í stofnkostnaði, meiri háttar viðhaldi og rekstri sjúkrahúsa og heilsugæslustöðva og að stjórnir heilbrigðisstofnana verði lagðar niður frá 1. janúar 2003. Læknaráðið óttast afleiðingar þess að stjórnir heilbrigðisstofnana verði lagðar niður og heimamenn missi þar með möguleika á að hafa áhrif á framgang heilbrigðismála á sínu svæði.`` Fyrir hönd læknaráðs HSA undirritar Jón H. Sen þessa umsögn. En fleiri frá þeirri stofnun, þ.e. stjórn HSA, ályktuðu um málið. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Stjórn Heilbrigðisstofnunar Austurlands hefur tekið til umfjöllunar á fundi sínum 18. desember 2002 frumvarp til laga um breytingu á lögum um heilbrigðisþjónustu, 453. mál.`` Ég ætla að sleppa lýsingum þeirra á því um hvað frumvarpið fjallar og fara í miðja greinina: ,,Stjórnin leggur áherslu á að hlutverk stjórna heilbrigðisstofnana verði skoðað gaumgæfilega frá öllum sjónarhornum og metið áður en ráðist verður í svo viðamiklar breytingar á stjórnkerfi þeirra sem frumvarpið gerir ráð fyrir. Alhæfing sú sem sett er fram í ljósi áðurnefndrar skýrslu varðandi skörun á valdsviði stjórna og framkvæmdastjórna er varhugaverð.`` --- Þarna er vísað til skýrslu nefndar sem hæstv. heilbrrh. skipaði til að gera úttekt á stjórnsviðinu. ,,Stjórnir heilbrigðisstofnana hafa myndað bakland framkvæmdastjóra við ákvarðanatökur og endurspegla vilja íbúa og sveitarfélaga sem lúta að þjónustu en ekki eingöngu framkvæmdum. Þar sem starfssvæði stofnana er víðfeðmt, eins og gerist á Austurlandi, skiptir miklu máli að sjónarmið dreifðra byggða nái inn á borð þeirra sem ákvarðanir taka. Stjórnin treystir því að áfram verði staðbundnar stjórnir yfir heilbrigðisstofnunum. Tillagan var rædd og samþykkt.`` Herra forseti. Það skiptir mjög miklu máli þar sem búið er að sameina heilbrigðisstofnanir á víðfeðmu svæði að taka tillit til mjög mismunandi sjónarmiða og halda stjórnunum. Þannig geta allir setið við sama borð. Þannig komast að sjónarmið þeirra sem fjær eru ekki síður en þeirra sem nær eru. Áðan var vitnað til umsagnar heilsugæslustöðvarinnar á Sólvangi í Hafnarfirði. Ég ætla ekki að gera það aftur en þar er mjög eindregið lagst gegn þessari breytingu. Á sama hátt gerir heilsugæslustöðin á Akureyri góða grein fyrir því hvers vegna hún leggst ge gn því að stjórnirnar verði lagðar af. Herra forseti. Ég ætla ekki að fara yfir fleiri umsagnir en fjmrh. skipaði í byrjun árs 2000 nefnd til að gera úttekt á ákvæðum laga um ábyrgð, valdsvið og stjórnunarumboð forstöðumanna ríkisstofnana. Hún komst að þeirri niðurstöðu að ríkisstofnanir hefðu ekki eiginlegar stjórnir. Ég mismælti mig áðan og sagði heilbrrh. hafa skipað nefndina en það var fjmrh. sem skipaði þessa nefnd og kom þeirri vinnu í gang. Ég tel, herra forseti, að ég sé búin að gera brtt. mínum nokkuð góð skil. Munurinn á brtt. okkar í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði og Samfylkingarinnar er sá að við leggjum til að stjórnirnar séu óbreyttar, eins skipaðar og þær eru í dag, en hlutverk þeirra verði gert skýrara í lögum.

Herra forseti. Það eru eingöngu nokkur atriði sem ég vildi halda til haga vegna ræðu hv. þm. Þuríðar Backman. Í fyrsta lagi virtist mér hv. þm. hafa látið að því liggja að í nál. heilbr.- og trn. sé því haldið fram að niðurlagning stjórnanna sé hluti af samkomulagi ráðuneytisins um kostnaðarskiptinguna. Það segir ekki í nál. heilbr.- og trn. að svo sé. Þar er hins vegar bent á að í umræðu um þetta mál hafi verið látið að því liggja að hluti af samkomulaginu væri að leggja stjórnirnar niður. Þannig var það aldrei. Það fór einhver misskilningur af stað um að því væri haldið fram að hluti af samkomulaginu fælist í þessu en það er alla vega löngu leiðrétt. Þetta er umræða sem átti sér stað einhvern tíma fyrir síðustu jól. Í áliti heilbr.- og trn. kemur a.m.k. hvergi fram að þær séu hluti af samkomulaginu. Við getum svo sem rætt um hvaða fyrirkomulag sé best við stjórnir þessara stofnana langt fram á nótt. Mergurinn málsins er kannski sá, eins og hv. þm. Þuríður Backman hafði orð á áðan, að stjórnirnar áttu erfitt með að finna sér hlutverk og vita hvar þær stóðu. Sérstaklega var þetta óljóst eftir að lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins var breytt og valdsvið og ábyrgð forstöðumanna þeirra aukin til mikilla muna. Hugmyndin um að breyta þurfi þessu fyrirkomulagi með stjórnirnar er svo sem ekki gripin af himnum ofan. En af því að hv. þm. hafði orð á og vísaði til umsagna frá læknaráði, hjúkrunarráði og stjórn Heilbrigðisstofnunar Austurlands, vil ég taka fram að á því landsvæði er þetta rekið undir einni heilbrigðisstofnun, sem ég hef verið einna hrifnust af. Ég vil taka fram að þær umsagnir hef ég ekki séð vegna þess að þær bárust ekki nefndinni fyrr en löngu eftir að allir frestir voru liðnir og eftir að nefndin afgreiddi málið.

Herra forseti. Ég vitna til nál. en þar stendur: ,,Frumvarpið er lagt fram í framhaldi af samkomulagi ríkisins við Samband íslenskra sveitarfélaga um breytingar á fjármálalegum samskiptum ríkis og sveitarfélaga.`` Síðan segir: ,,Í samkomulaginu afsala sveitarfélögin sér lögbundnum rétti til tilnefningar í stjórnir umræddra stofnana um leið og þátttaka þeirra í stofnkostnaði og viðhaldi fellur niður.`` Ég get ekki lesið þetta öðruvísi. Ég var að vitna til þessa, að það var ekki samkomulag um að fella niður stjórnirnar. Engu að síður kemur fram í nál. að samkomulag hafi verið um það. Ég tók það fram áðan, herra forseti, að vegna misskilnings bárust umsagnir Heilbrigðisstofnunar Austurlands, bæði frá læknaráði, hjúkrunarráði og stjórn, ekki hv. heilbr.- og trn. Allar þessar umsagnir áttu að fara út rétt fyrir jólin. Það vissi enginn betur en að þær væru löngu komnar til nefndarinnar þegar ég fór að grennslast fyrir um það. Hið rétta kom svo í ljós, að þetta var einhvers staðar stíflað í kerfinu.

Herra forseti. Ég er með nál. heilbr.- og trn. Enn vil ég leiðrétta misskilning. Í nál. segir að frv. sé lagt fram í framhaldi af samkomulagi ríkisins og Sambands íslenskra sveitarfélaga um breytingar á fjármálalegum samskiptum ríkis og sveitarfélaga. Síðan segir: ,,Samkomulagið felur í sér að ríkið yfirtekur 15%.`` Svo er það nánar útfært, talað um að sveitarfélögin muni áfram láta í té lóðir undir slíkar heilbrigðisstofnanir ríkinu að kostnaðarlausu. Svo er talað um gatnagerðargjöld o.fl. Þetta fer ekkert á milli mála. Síðan segir: ,,Í samkomulaginu afsala sveitarfélögin sér lögbundnum rétti til tilnefningar í stjórnir umræddra stofnana um leið og þátttaka þeirra í stofnkostnaði og viðhaldi fellur niður.`` Þetta stendur í samkomulaginu. En svo segir: ,,Í frumvarpinu er lagt til að stjórnir heilsugæslustöðva og umræddra sjúkrahúsa verði lagðar niður.`` Það er það sem ekki er inni í samkomulaginu. Þeir afsala sér réttinum til að tilnefna í stjórnirnar í samkomulaginu. Í framhaldi af því er innifalið í frv. að stjórnirnar séu lagðar niður. Svo vil ég að endingu vekja athygli á því, vegna þess að hv. þm. lagði mikla áherslu á umsagnir frá þeim örfáu aðilum sem styðja að stjórnirnar verði reknar áfram, að heilbr.- og trn. gengur lengra til að styðja þessa framkvæmdastjóra í starfi sínu með þeim tillögum sem hún leggur fram. Gert er ráð fyrir að þær séu ráðgefandi og þetta sé samráðsvettvangur, sem er einmitt það sem þeir sem standa að Heilbrigðisstofnun Austurlands lögðu áherslu á í umsögn sinni. En það er ekki, í ljósi aukins valdsviðs forstöðumanna stofnana, hægt að tala um eftirlitsskyldu hjá þessum stjórnum lengur. En samráð og ráðgjöf eru það sem gengið er út frá.

Herra forseti. Með samkomulaginu afsala sveitarfélögin sér lögbundnum rétti til tilnefningar í stjórnir umræddra stofnana um leið og þátttaka þeirra í stofnkostnaði og viðhaldi fellur niður. Þar með er ekki sagt að meiningin hafi verið að leggja þær niður. 

Herra forseti. Við erum hér að ræða frv. til laga um breytingu á lögum um heilbrigðisþjónustu, nr. 97/1990. Eins og komið hefur fram hef ég skrifað undir nál. heilbr.- og trn. með fyrirvara ásamt hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni. Ég kem upp til að gera grein fyrir þeim fyrirvara sem við gerum við þetta mál. Eins og reyndar hefur komið fram í ræðu hv. þm. Kristjáns Möllers fyrr á fundinum leggjum við jafnaðarmenn, eða Samfylkingin, mikla áherslu á íbúalýðræði. Það hefur verið álit ýmissa í okkar hópi að það að fella niður stjórnirnar væri tilhneiging til aukinnar miðstýringar og aukinnar stjórnar framkvæmdarvaldsins í þessum málaflokki. Reyndar hefur einnig komið fram að valdsvið stjórna heilbrigðisstofnana hefur minnkað mjög mikið eftir að lögin um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna voru samþykkt. Síðan hefur hlutverk þeirra aðallega verið eftirlit og ráðgjöf. Það var niðurstaða hæstv. ráðherra að í kjölfar breytinga sem urðu vegna samkomulags ríkis og Sambands íslenskra sveitarfélaga, um fjármálaleg samskipti ríkis og sveitarfélaga, að ríkið yfirtæki 15% hlutdeild sveitarfélaganna í stofnkostnaði, meiri háttar viðhaldi og tækjakaupum heilsugæslustöðva, svæðissjúkrahúsa, deildasjúkrahúsa og almennra sjúkrahúsa. Sveitarfélögin munu hins vegar áfram láta í té lóðir undir þessar stofnanir, ríkissjóði að kostnaðarlausu. Í framhaldi af þessu afsala sveitarfélögin sér rétti til tilnefninga í stjórnir umræddra stofnana, þ.e. um leið og þátttaka þeirra í stofnkostnaði og viðhaldi fellur niður. Frv. gerir sem sagt ráð fyrir því að stjórnir þessara stofnana verði lagðar niður. Við í Samfylkingunni höfum verið þessu andvíg. Hins vegar var mjög komið til móts við þá sem gagnrýndu þetta harðlega og stöndum við að brtt. nefndarinnar þar sem gert er ráð fyrir að framkvæmdastjórnir starfi við þessar stofnanir. Við tökum sem sagt undir þær brtt. en þar sem brtt. hv. þm. Kristjáns Möllers gengur lengra munum við auðvitað styðja tillögu hans um að stjórnirnar starfi áfram. Verði hún felld munum við að sjálfsögðu styðja tillögu nefndarinnar þar sem komið er til móts við kröfu okkar um aðkomu fleiri að stjórnum stofnananna. Ég hefði reyndar viljað sjá íbúana koma meira að þeim stjórnum. Það er ákveðin opnun í tillögunni frá nefndinni sem getur séð til þess. Ég vil geta þess að við munum að sjálfsögðu styðja tillögu nefndarinnar þegar hún kemur til atkvæða, verði tillaga hv. þm. Kristjáns Möllers felld. Eins og komið hefur fram í umræðunni er þetta ákvæði um niðurfellingu stjórnanna allumdeilt. Margir eru andvígir því. Hér er búið að lesa upp allmargar umsagnir um þetta mál og ætla ég ekki að fara að tína það til enda tel ég mig búna að gera ágæta grein fyrir fyrirvara mínum.

Herra forseti. Hér er til 2. umr. frv. til laga um breytingu á lögum um heilbrigðisþjónustu. Eins og komið hefur fram ganga brtt. við frv. fyrst og fremst út á það að leggja niður stjórnir sem hafa verið við sjúkrahús og heilsugæslustöðvar vítt og breitt um landið. Þegar mælt var fyrir frv. fyrir jólin var gert ráð fyrir því að fella alveg brott þessar stjórnir en nú er verið að gera ráð fyrir eins konar innri stjórn sjúkrahúsanna, skipaðri af ráðherra. Það hefur verið rætt hvers vegna þetta hafi komið inn. Ég minnist þess að þegar hæstv. heilbrrh. mælti fyrir frv. hélt hann því fram að þetta væri hluti af samkomulagi við sveitarfélögin, við það að ákveðinn hluti í stofn- og rekstrarkostnaði sjúkrahúsanna færi undir ríkið og yrði létt af sveitarfélögunum. Áfram er þó um samrekstur að ræða því að áfram eiga sveitarfélögin þann hluta sem þegar er til kominn í stofnkostnaði á sjúkrahúsunum, áfram eiga þau lóðir og áfram eru þau með skuldbindingar varðandi gatnagerðargjöld og ýmislegt sem að því lýtur. Eignarlega og rekstrarlega er í sjálfu sér áfram um töluvert mikinn samrekstur og formlegt samstarf að ræða sem þarf að sjálfsögðu að vera í einhverjum farvegi á milli sjúkrahúsanna og sveitarfélaganna. Þó virðist sem verið sé að skera á það með þessu frv. hér. Það þarf ekki að koma á óvart að frv. sem þetta líti dagsins ljós frá hæstv. ríkisstjórn, frá ríkisstjórn Framsfl. og Sjálfstfl., sem hefur mjög ötullega unnið að því að auka miðstýringu á hvers konar almannaþjónustu og færa þá stjórn og ráðslag inn í miðstýrt apparat í höfuðstöðvunum í Reykjavík. Þetta frv. er einn liður í því sem þar er verið að gera, að færa valdið, tengslin og nándina frá almannaþjónustunni við umhverfi sitt til framkvæmdarvaldsins. Stjórnir sjúkrahúsanna hafa verið tengiliðir á milli viðkomandi stofnunar og umhverfisins við sveitarfélögin, við íbúa á viðkomandi svæðum, og hafa gegnt þar gríðarlega miklu hlutverki. Menn geta velt því fyrir sér hversu afdrifaríkt það er á hverjum tíma, en til þessara stjórna getur verið hægt að grípa, þær geta haft þau afskipti sem þær vilja af áætlanagerð og rekstri sjúkrahúsanna. Það frv. sem hér er flutt miðar að því að skera verulega á þessi tengsl. Þó að nú við 2. umr. sé lagt til að boðað verði til einhverra samráðsfunda milli sjúkrahúsanna og sveitarstjórna, a.m.k. tvisvar á ári, er það ekki sama aðkoman og sama nándin og var, og er, með því að hafa stjórnir sem eru tilnefndar af sveitarfélögunum, eins og nú er. Ég vil vekja athygli á því að í 15. gr. núgildandi laga stendur, með leyfi forseta: ,,Kveðið skal á um skiptingu landsins í heilsugæsluumdæmi í reglugerð. Þar skal einnig kveðið á um fjölda og flokkun heilsugæslustöðva og starfssvæði þeirra, að höfðu samráði við hlutaðeigandi sveitarfélög og Samband íslenskra sveitarfélaga.`` Hv. þm. Þuríður Backman gerði grein fyrir því hvað þetta væri mikilvægt einmitt þegar fleiri en ein heilsugæslustöð eru á sama starfssvæði, eins og er á Austurlandi. Þar gegndi stjórnin lykilhlutverki þegar rekstur sjúkrahúsa og heilsugæslustöðva á því svæði var sameinaður og samræmdur, og einmitt vegna þess að stjórnin, skipuð heimamönnum, naut þess trúnaðar sem til þurfti við að láta þá hluti ganga. Ég þekki hliðstæð dæmi hjá okkur, bæði í Skagafirði og í Húnavatnssýslum. Í Húnavatnssýslum er t.d. sjúkrahús á Blönduósi og heilsugæslustöð á Skagaströnd. Í Skagafirði er það hliðstætt, sjúkrahús og heilsugæslustöð á Sauðárkróki og svo er líka lítil heilsugæslustöð á Hofsósi. Hvað eftir annað hafa komið upp umræður um að leggja þessar litlu stöðvar niður, loka þeim í hagræðingar- og sparnaðarskyni. En þar hefur einmitt viðkomandi stjórn, sem hefur verið skipuð fulltrúum úr byggðarlaginu, stjórn sem þekkti þar vel til og bar hag íbúanna þar fyrir brjósti, getað stýrt því á þann veg að af því hefur ekki orðið. En þrýstingur hins opinbera framkvæmdarvalds í svokallaða hagræðingu og jafnvel ómarkvissan niðurskurð á þjónustu getur bitnað hart á litlum sjúkrahúsum og heilsugæslustöðvum. Þess vegna vil ég bara ítreka það hér að sú breyting sem lögð er til, þrátt fyrir nokkrar lagfæringar sem gerðar eru í nál. meiri hlutans, miðar að því að auka miðstýringu á rekstri þessarar mikilvægu þjónustu úti um landið, og reyndar hvar sem er. Hún miðar að því að rjúfa mikilvæg tengsl og mikilvæga nánd sem hefur verið á milli íbúanna, milli sveitarstjórnanna og viðkomandi sjúkrahúsa og heilsugæslustöðva. Hún miðar að því sem er andstætt stefnu okkar í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði enda er fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í heilbrn. 1. flm. að brtt. við þetta frv. þar sem lagt er til að þessum stjórnum verði viðhaldið en hlutverk þeirra skýrt. Ég tel, virðulegi forseti, að einmitt þetta eigi að gera. Við eigum að færa valdið, nándina og tengslin út til héraðanna, út til þeirra sem treysta á þessa þjónustu, njóta hennar og geta þá líka fylgst með því að hún sé með þeim hætti sem þeir óska eftir og vilja. Fyrir dyrum stendur heildarendurskoðun á skipan heilbrigðismála. Hæstv. heilbrrh. hefur tekið frumkvæði í því að skipa nefnd, sem allir stjórnmálaflokkar á þinginu munu eiga aðild að, til þess að gera tillögur um endurskoðun og endurskipan á heilbrigðisþjónustunni. Í ljósi þeirrar umræðu sem við höfum farið í gegnum hér varðandi heilbrigðismálin á undanförnum missirum er mjög brýnt að þessi nefnd vinni hratt og skili sem allra fyrst tillögum sem hægt er að byggja á til að styrkja og efla velferðarkerfi okkar. Þá er það alveg út í hött að mínu mati að grípa til aðgerða, eins og hér er verið að gera, að leggja niður stjórnir sjúkrahúsanna. Ímyndum okkur t.d. styrk Sjúkrahússins á Selfossi vegna þeirrar góðu stjórnar sem þar hefur verið. Nú missir það af henni ef af þessum breytingum verður, og stendur frammi fyrir fullkominni óvissu um framhaldið. Hér hefur verið vitnað í umsagnir margra aðila sem einmitt hafa bent á hversu mikilvægt það er að halda þessum stjórnum. Virðulegi forseti. Ég árétta það sem hv. þm. Þuríður Backman hefur sagt um mikilvægi þessara stjórna fyrir tengslin og samstarfið á milli sjúkrahússtofnananna og umhverfisins sem hafa gefist vel og reynst mikilvægar. Því skyldum við vera að skera á þá hluti sem hafa reynst vel? Það er svo fráleitt. Það er alveg hárrétt, það mætti styrkja og skýra hlutverk þeirra en að klippa á þær með þeim hætti sem hér er gert, þó að það komi tillaga um einhverjar innri framkvæmdastjórnir, er það allt annar hlutur og ekki það sama og hér er verið að klippa á. Ég óska eftir því á hv. Alþingi að tillögur okkar, hv. þm. Þuríðar Backman, Steingríms J. Sigfússonar og þess sem hér talar, um að stjórnirnar fái að vera óbreyttar fái brautargengi á hv. Alþingi.

Herra forseti. Vegna orða hv. þm. Jóns Bjarnasonar um tilhneigingu í tíð þessarar ríkisstjórnar til að auka og efla miðstýringu vil ég fá að benda hv. þingmanni á að sum okkar horfa fram á við, við horfum til þess að það er ýmislegt sem breytist í þessu umhverfi, og ég vil árétta við hv. þingmann að þau lög sem samþykkt voru 1996, um aukna ábyrgð og valdsvið forstöðumanna stofnana, fara ekki saman við þá breytingu sem gerð var til að efla stjórnir sjúkrahúsanna og rekstur þeirra. Það fer ekki saman að vera á sama tíma með þessar stjórnir sem, eins og hv. þm. Þuríður Backman sagði áðan --- hún er nú í sama þingflokki og hv. þm. Jón Bjarnason --- hefðu átt erfitt með að fóta sig og hefðu verið í vandræðum með að vita hvert hlutverk þeirra væri. Af því að hv. þm. nefndi það að umsagnir hefðu bent á mikilvægi þessara stjórna ætla ég að fá að ítreka það sem ég sagði fyrr í þessari umræðu: Af öllum þeim aðilum sem sent var þetta frv. til umsagnar, og þeir skiptu mörgum tugum, sinntu því ekki nema ellefu að skila umsögnum og þar af voru sex umsagnir sem studdu það eindregið að þessi breyting yrði gerð. Að endingu vil ég leggja áherslu á það að í þeirri brtt. sem hv. heilbr.- og trn. leggur til við frv. er ekki verið að tala um neinar innri stjórnir. Það er verið að tala um framkvæmdastjórnir sem séu framkvæmdastjóra til samráðs og honum til ráðgjafar og til þess að bakka hann upp í störfum sínum til viðbótar því sem við leggjum til um reglulega samráðsfundi með sveitarstjórnum.

Herra forseti. Ráðgefandi stjórnir geta haft þau áhrif sem þær vilja og þetta fer að sjálfsögðu eftir samstarfi þeirra sem með stjórnirnar fara. Ég geri mér alveg grein fyrir valdi og ábyrgð framkvæmdastjórans. En ég bendi bara á að í minni skólastjóratíð var ég líka með ráðgefandi skólanefnd sem var skipuð fulltrúa heimamanna af svæðinu. Hún starfaði mjög náið og mjög sterkt og í henni var mikill styrkur fyrir starfsemi stofnunarinnar og tengslin út í héraðið. En að sjálfsögðu bar ég ábyrgð á því sem síðan var gert. Ég tel að menn eigi ekki að vera svona bundnir í hinu formlega valdi. Menn eiga að horfa meira á tengslin og hlutverkið og hvernig megi nýta það. Það sem vel er gert er ekki alltaf fólgið í valdinu, sem hv. þm. Jónína Bjartmarz vill trúa á, þó að ábyrgðin þurfi að vera fyrir hendi. Ég held að svona ráðgefandi stjórnir við sjúkrahúsin, skipaðar heimafólki, fólki sem þekkir vel til, fólki sem er hluti af því samfélagi sem þarna er verið að starfa með og þjóna, séu þessu starfi til styrktar. Ég tel þær mikilvægar og að það sé missir í þeim ef þær hverfa.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. frá meiri hluta hv. allshn. um frv. til laga um breyting á lögum um almannavarnir, lögreglulögum, lögum um Viðlagatryggingu Íslands, lögum um varnir gegn snjóflóðum og skriðuföllum og lögum um fjarskipti. Þetta lýtur að stjórnsýslu almannavarna. Með frumvarpinu er lögð til breyting á stjórnskipulagi almannavarna. Við fengum marga góða gesti á fund nefndarinnar, leituðum umsagna víða og er þeirra getið í þingskjalinu sem þetta nefndarálit er ritað á. Verkefni sem hafa verið á hendi almannavarnaráðs og Almannavarna ríkisins eru færð til embættis ríkislögreglustjóra. Gert er ráð fyrir að stofnuð verði sérstök deild við embættið í þessu skyni sem annist heildarskipulagningu og samhæfingu almannavarna. Þá er lagt til að sérstök ráðgjafarnefnd verði ríkislögreglustjóra til ráðuneytis um stefnumörkun og skipulag. Ekki eru lagðar til breytingar á stjórnskipulagi almannavarna í héraði nema gert er ráð fyrir að sveitarfélögum verði heimilt að koma á fót sameiginlegum almannavarnanefndum yfir tvö eða fleiri lögsagnarumdæmi. Það er rétt að hnykkja á því að ekki eru lagðar til breytingar á stjórnskipulagi almannavarna heima í héraði nema gert er ráð fyrir því að almannavarnir geti sameinast yfir tvö eða fleiri lögsagnarumdæmi. Slíkt er ekki heimilt nú. Lögreglustjóri hefur sem sagt fram til þessa stýrt í almannavarnaástandi, eins og við þekkjum svo vel. Því er ekki verið að breyta, alls ekki, en bent hefur verið á að hann hafi stundum vantað stuðning í slíku almannavarna\-ástandi. Almannavarnaráð er fjölskipað stjórnvald og hefur ekki með lögregluvald að gera og getur því ekki yfirtekið starf eða starfssvið lögreglustjórans ef svo ber undir. Bentu sýslumennirnir í Vestmannaeyjum og á Ísafirði m.a. á að þessi breyting væri mjög til bóta og leiddi til einföldunar fyrir lögreglustjóra, sem ég vil enn og aftur minna á að eru yfirmenn almannavarna heima í héraði. Jafnframt geti þessi breyting styrkt embætti lögreglustjóra og þá þætti er lúta að undirbúningi fyrir almannavarnaástand. Þetta eru m.a. þau atriði sem sýslumennirnir í Vestmannaeyjum og á Ísafirði bentu á. Meginsjónarmiðið að baki þessum breytingum er að ríkislögreglustjóri fer með málefni lögreglunnar í umboði dómsmálaráðherra og samkvæmt gildandi lögum fara lögreglustjórar með stjórn almannavarna hver í sínu umdæmi. Því er talið eðlilegt að ríkislögreglustjóri fari með yfirstjórn þessara mála á landsvísu, sér í lagi með það í huga að almannavarnaástand getur náð yfir fleiri en eitt lögsagnarumdæmi. Gerir ríkislögreglustjóri það þá að höfðu samráði við viðkomandi lögreglustjóra. Flestir gestir nefndarinnar tóku undir það að ábyrgð á hlutverkaskipan þyrfti að vera skýr. Með þessu muni jafnframt m.a. boðleiðir í almannavarnaástandi styttast, stjórnskipulag verða einfaldara og sparnaður nást í opinberum rekstri vegna samlegðaráhrifa. Er þetta fyrirkomulag, herra forseti, með svipuðum hætti og er í Noregi en þar eru tvær björgunarmiðstöðvar, önnur í Norður-Noregi og hin í Suður-Noregi, og lúta þær yfirstjórn lögreglustjóra. Þetta eru lágmarksbreytingar svo að hægt sé að sameina almannavarnir, t.d. á höfuðborgarsvæðinu, en ekki síður eru þetta lágmarksbreytingar vegna yfirstjórnar og björgunarmiðstöðvar. Í heimsókn nefndarinnar í Skógarhlíðina, sem var afskaplega góð heimsókn, kom skýrlega fram að breytingin sem getið er um í frv. styður mjög við björgunarmiðstöðina og skýrir ábyrgðardreifingu og hlutverkaskipan. Annað getur beðið. En þeir bentu ítrekað á að þessi breyting væri nauðsynleg til að styðja enn frekar við þessa björgunarmiðstöð sem flestallir eru sammála um að sé afskaplega mikilvæg. Þá bentu þeir einnig á mikilvægi þess að þrátt fyrir að allir þessir aðilar komi að borði í björgunarmiðstöðinni sé skýrt kveðið á um að það sé einn aðili sem stýri. Formaður Slysavarnafélagsins Landsbjargar gat þess m.a. að þetta frumvarp væri til að stytta boðleiðir og væri einnig stuðningur við að þeir sem koma að þessum mikilvægu málum tali sama tungumál, eins og hann orðaði það á fundi nefndarinnar. Nefndin ræddi málið ítarlega á fundum sínum, eins og ég gat um áðan. Helstu athugasemdir sem fram komu hjá gestum lutu að nauðsyn heildarendurskoðunar á lögunum en jafnframt var á það bent að hlutverk hinnar svokölluðu samstarfsnefndar um almannavarnir væri ekki nógu skýrt. Meiri hlutinn leggur til breytingar sem lúta að verksviði ríkislögreglustjóra annars vegar og svokallaðrar samstarfsnefndar um almannavarnir hins vegar sem frumvarpið gerir ráð fyrir. Meiri hlutinn leggur til að í stað samstarfsnefndarinnar verði áfram starfandi almannavarnaráð, skipað lykilmönnum frá nánar tilgreindum stofnunum og aðilum á sviði almannavarna. Er með þessu ætlað m.a. að skerpa á hlutverki almannavarnaráðs enda lutu flestar athugasemdir þeirra sem leitað var til að hlutverki almannavarnaráðs. Fór meiri hluti nefndarinnar gaumgæfilega yfir þessar athugasemdir og eru breytingarnar m.a. gerðar í samræmi við þær athugasemdir sem komu fram í þessum umsögnum. Talið er nauðsynlegt að í almannavarnaástandi liggi skýrt fyrir hverjir eigi sæti í því og sé upptalningin því til þess fallin að spara tíma og vangaveltur við slíkar aðstæður. Meiri hlutinn leggur jafnframt til það nýmæli að dómsmálaráðherra skipi óháðan formann ráðsins án tilnefningar í þeim tilgangi að tryggja jafnræði aðila innan þess. Þá leggur meiri hlutinn til að dómsmálaráðherra hafi heimild til þess að kalla fleiri aðila til starfa í almannavarnaráði ef nauðsyn ber til. Lagt er til að almannavarnaráð verði ríkisstjórninni til ráðgjafar um almannavarnir. Auk þess verði það hlutverk ráðsins að stuðla að samhæfingu í almannavarnaaðgerðum og fjalla um áhersluatriði í almannavörnum á hverjum tíma og vera auk þess ríkislögreglustjóra til ráðgjafar þegar almannavarna\-ástand kemur upp. Ég vil rétt geta þess, herra forseti, vegna þeirrar tillögu meiri hlutans að dómsmálaráðherra hafi einnig heimild til að kalla fleiri aðila til starfa í almannavarnir ef nauðsyn ber til að hér er meiri hlutinn með það í huga að ef málefni lúta m.a. að lögsögu yfirdýralæknis sem tengjast sóttvörnum o.s.frv. sé einmitt hægt í slíkum tilfellum að kalla yfirdýralækni inn í almannavarnaráð. Meiri hlutinn leggur til að ríkislögreglustjóri hafi mun nánara samstarf við almannavarnaráð en frumvarpið gerði ráð fyrir og beri öll helstu atriði tengd almannavörnum undir það. Þetta leggjum við mikla áherslu á. Í breyttu stjórnskipulagi ber ríkislögreglustjóri hins vegar stjórnsýslulega ábyrgð á málaflokknum gagnvart dómsmálaráðherra enda er töluverður munur á stjórnsýslunni nú og stjórnsýslunni 1962 þegar almannavarnalögin voru samþykkt. Þá, eins og ég gat um áðan, var yfirstjórn almannavarna í héraði sett undir lögreglustjóra eins og það er nú. Ríkislögreglustjóri ber stjórnsýslulega ábyrgð á málaflokknum gagnvart dómsmálaráðherra. Með því að lagt er til að meðal verkefna ríkislögreglustjóra sé vöktun og mat á hættu, viðbúnaður og upplýsingaöflun í samvinnu við hlutaðeigandi stofnanir, auk annarra verkefna sem tekin eru fram í 2. gr. frumvarpsins, er ekki gert ráð fyrir að hann annist mælingar, spár eða nokkra vísindalega vinnu heldur sé embættið upplýst um stöðu mála hverju sinni í þessum mikilvægu málaflokkum sem geta snúið að Veðurstofunni, Geislavörnum o.s.frv. Þá leggur meiri hlutinn áherslu á að tímabært er að endurskoða lögin í heild og gera úttekt á stöðu almannavarna í landinu, ekki síst með hliðsjón af aukinni samvinnu við leit og björgun og samhæfingu viðbragða gegn vá. Meiri hlutinn mælir með samþykkt frumvarpsins með breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Þær helstu eru eftirfarandi: 1. Meiri hlutinn leggur til að ríkislögreglustjóri hafi mjög náið samstarf við almannavarnaráð og beri öll helstu atriði tengd almannavörnum undir ráðið, sbr. breytingartillögur við 1., 2., 5., 9., 11., 12. og 13. gr. frumvarpsins. Ríkislögreglustjóri ber hins vegar stjórnsýslulega ábyrgð á málaflokknum gagnvart dómsmálaráðherra. 2. Lögð er til nauðsynleg breyting á 5. gr. laganna í samræmi við ákvæði sóttvarnalaga, nr. 19/1997, og annarrar löggjafar á þessu sviði. 3. Lagðar eru til breytingar á 2. gr. frumvarpsins, er verður 3. gr., til samræmis við það sem nefnt er hér að framan og skýrar kveðið á um samráðsskyldu ríkislögreglustjóra við ýmsa aðila. Lögð er til orðalagsbreyting á b-lið um vöktun og mat á hættu til að skýrt sé hvað átt er við og að hér sé um að ræða samvinnu ríkislögreglustjóra við hlutaðeigandi stofnanir en ekki einungis við vísindastofnanir. Þá er lögð til breyting á c-lið ákvæðisins um geislavarnir. Viðmið í geislunarviðbúnaði hafa breyst mikið á undanförnum árum og reynslan hefur sýnt að jafnvel grunur um smávægilega aukningu geislunar getur haft veruleg efnahagsleg og félagsleg áhrif. Þannig miða nú flest lönd geislunarviðbúnað sinn við að geta brugðist við minnstu breytingu frá venjulegu ástandi og sama gildir um Geislavarnir ríkisins. Nauðsynlegt þykir að skipulag viðbúnaðar sé það sveigjanlegt að það geti tekið á smávægilegum frávikum jafnt sem alvarlegum slysum og atvikum. Með þeirri breytingu sem hér er lögð til mun ríkislögreglustjóri hafa skýra lagaheimild til víðtækari samvinnu við Geislavarnir ríkisins um viðbúnað vegna geisla- og kjarnorkuvár með svipuðum hætti og tíðkast í grannlöndum okkar. Þá er lagt til að við bætist tveir nýir stafliðir þar sem kveðið er á um samráðsskyldu ríkislögreglustjóra við Umhverfisstofnun, landlæknisembættið og yfirdýralækni við nánar tilgreindar aðstæður. Loks er lagt til að áfram verði stuðst við nákvæma upptalningu í lögum á því hverjir eigi sæti í almannavarnaráði. Talið er nauðsynlegt að slíkt liggi skýrt fyrir í almannavarnaástandi. Upptalningin er til þess fallin að spara tíma og vangaveltur við slíkar aðstæður. Meiri hlutinn leggur þó til að ráðherra hafi heimild til þess að kalla fleiri aðila til starfa í almannavarnaráði ef nauðsyn ber til, samanber yfirdýralækni sem ég gat um áðan. Meiri hlutinn leggur til að nokkrir aðilar bætist í grunnhóp ráðsins. Nauðsynlegt þykir að veðurstofustjóri eigi þar sæti þar sem Veðurstofa Íslands er orðin helsta vöktunarstofnun landsins og fylgist með nánast allri náttúruvá, annaðhvort ein eða í samstarfi við aðrar stofnanir. Í núgildandi lögum um almannavarnir er gert ráð fyrir að póst- og símamálastjóri sitji í almannavarnaráði. Með tilliti til þeirra breytinga sem orðið hafa í löggjöf leggur meiri hlutinn til að þess í stað eigi þar sæti forstjóri Póst- og fjarskiptastofnunar ásamt forstjóra Landssíma Íslands til þess að tryggja eðlileg fjarskipti og síma- og netsamband frá landinu í almannavarnaástandi. Þá þykir jafnframt nauðsynlegt að hafa æðstu yfirmenn frá Rauða krossinum, Slysavarnafélaginu Landsbjörg og Sambandi íslenskra sveitarfélaga í ráðinu ásamt flugmálastjóra þar sem þessir aðilar þurfa í ljósi reynslunnar að koma að málum ef almannavarnaástand skapast. Þá er lögð er til orðalagsbreyting í 6. gr. frv. Einnig er lögð til nauðsynleg breyting á gildistöku frumvarpsins. Herra forseti. Undir þetta nál. rita ásamt þeirri sem hér stendur hv. þm. Katrín Fjeldsted, Jónína Bjartmarz, Ásta Möller og Kjartan Ólafsson en hv. þm. Ólafur Örn Haraldsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Við leggjum til þær breytingar sem getið er um í þskj. 464 sem þegar hefur verið lagt fyrir þingið. Við teljum um afskaplega brýnt mál að ræða sem eykur öryggi landsmanna í almannavarnaástandi, sem hugsanlega getur komið upp. Eins og ég gat um áðan, herra forseti, er málið þess eðlis að af þeim 21 sem sendi inn umsagnir eru 16 fylgjandi frv. en tveir eru á móti því, er annar framkvæmdastjóri Almannavarna ríkisins og hinn frá Vegagerðinni. Þrjá má skilgreina sem nokkurn veginn hlutlausa þar sem þeir leggja áherslu á endurskoðun á almannavarnaráði sem slíku. En við leggjum einmitt til að þar verði gerðar breytingar. Herra forseti. Að öðru leyti hef ég ekki fleiri orð um þetta að sinni en meiri hluti nefndarinnar mælist til að frv. verði samþykkt.

Virðulegi forseti. Við ræðum um breytingu á lögum um almannavarnir, lögreglulögum og nokkrum fleiri lögum sem nauðsynlegt hefur verið talið að breyta vegna þessa frv., verði það að lögum. Frv. hefur fengið nokkuð góða meðferð í hv. allshn. Fyrir nefndina hafa komið flestir þeir sem eitthvað hafa haft til málsins að leggja. Ber að þakka formanni nefndarinnar fyrir vinnubrögðin við meðferð þessa máls. Það er ekki hægt að kenna hv. allshn. um hvernig þetta mál er fyrir þingið komið. Frv. er flutt af hæstv. dómsmrh. og ég vil segja í upphafi máls míns að þær breytingar sem meiri hluti nefndarinnar hefur reynt að gera á frv. eru flestar til bóta. Hins vegar var aldrei frá upphafi möguleiki á að bjarga þessu frv. Við meðferð frv. hefur komið í ljós að það er erfitt að átta sig á því hvernig þessar hugmyndir urðu til. Við yfirferð í nefndinni kom fram hjá ráðuneytisstjóra dómsmrn. að upphaflega hugmyndin hafi verið að spara á fjárlögum í aðdraganda fjárlagagerðarinnar. Eins og fram kemur í frv. er hugmyndin sú að spara ríkisframlög til þessa málaflokks, almannavarna, úr 40 millj. rúmum niður í 20 millj., þ.e. draga saman á fjárlögum til málaflokksins um u.þ.b. 51--52% miðað við árið 2002. Upphaflega hugmyndin virðist ekki lúta að því að auka almannavarnir eða neitt í þá veru. Enda er vandséð að samdráttur um 52% í útgjöldum til þessa málaflokks sé til að efla almannavarnir í landinu. Hvaða niðurstöðu geta menn dregið af því ef samdráttur í framlögum til þessa málaflokks um rúm 50% leiðir til þess að almannavörnum verði betur fyrir komið heldur en áður var? Maður spyr sig: Hvað voru menn þá að gera áður ef þetta er til að auka öryggi landsmanna, eins og látið er í veðri vaka í frv.? Ég leyfi mér einnig að mótmæla því að aðeins örfáir af þeim sem komu fyrir nefndina hafi gert verulegar athugasemdir við frv. Án þess að ég ætli að telja þá upp hér gerðu flestir sem við teljum að hafi góða þekkingu á þessum málum miklar athugasemdir við frv. Hugmyndin með þessu frv. er sú að færa Almannavarnir ríkisins undir ríkislögreglustjóra, þ.e. að gera almannavarnir að deild hjá ríkislögreglustjóra. Almannavarnir ríkisins hafa verið lítil ríkisstofnun sem hefur fyrst og fremst haft það hlutverk að samhæfa aðgerðir þegar slík vá er fyrir dyrum að það heyri undir almannavarnir. Eins hefur henni verið ætlað að vinna forvarnastarf og upplýsingastarf auk þess að gera áætlanir um hvernig eigi að bregðast þegar almannavarnaástand kemur upp. Ég ætla að leyfa mér, virðulegi forseti, að gera grein fyrir nál. minni hluta allshn. og fara síðan yfir nokkrar af þeim umsögnum sem bárust. Auk þessa ætla ég að gera almenna grein fyrir afstöðu okkar í minni hluta allshn. Auk mín stendur að þessu áliti hv. þm. Guðrún Ögmundsdóttir. Ögmundur Jónasson, áheyrnarfulltrúi í nefndinni, er samþykkur áliti þessu. Auk þess veit ég að hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson, sem sæti á í nefndinni, styður það álit sem ég ætla hér að gera grein fyrir. Markmið frumvarpsins er að leggja niður Almannavarnir ríkisins sem sérstaka stofnun og færa starfsemina til deildar sem heyrir undir embætti ríkislögreglustjóra. Þessar hugmyndir ganga þvert á áætlanir Almannavarna ríkisins um uppbyggingu almannavarna í landinu. Þar sem frumvarpið hvorki eflir né eykur öryggi almennings í landinu, en er líklegt til að hafa gagnstæð áhrif, er mikilvægt að Alþingi hafni því. Komið hefur fram að ekkert samráð var haft við framkvæmdastjóra Almannavarna áður en frumvarpið var samið og á meðan það var í smíðum. Einnig kom fram á fundi allsherjarnefndar að upphafið að því að leggja stofnunina niður var leit ráðuneytisins að leið til að spara í rekstrinum. Minni hlutinn gagnrýnir ekki þann vilja dómsmálaráðherra að spara í ríkisrekstrinum en svo virðist sem í óðagotinu við undirbúning fjárlaga hafi þessi ákvörðun verið tekin án þess að skoðað hafi verið hvaða áhrif það kynni að hafa á almannavarnir í landinu. Almannavarnir hafa það hlutverk fyrst og fremst að samhæfa aðgerðir viðbragðsaðila þegar áföll verða. Þar koma við sögu ríkisstofnanir, sveitarfélög, sjúkrastofnanir, björgunarsveitir, vísindamenn, fjölmiðlar, einkaaðilar og aðrir þeir sem hönd geta lagt á plóg þegar hætta steðjar að. Almannavarnir eru því fyrst og fremst vettvangur aðila sem koma saman og samhæfa björgunaraðgerðir. Í athugasemdum við frumvarpið er nefnt að það feli í sér aukið öryggi og eflingu almannavarna. Telja verður harla ólíklegt að verði sérhæfðum starfsmönnum á þessu sviði fækkað um þriðjung og framlög til málaflokksins dregin saman um helming muni það leiða til aukins öryggis og eflingar almannavarna. Þá er nefnt að breytingin feli í sér styttingu boðleiða í almannavarnaástandi og einföldun á stjórnskipulagi almannavarna. Hvað varðar styttingu á boðleiðum er aðeins eitt um það að segja, en samkvæmt núverandi skipulagi geta boðleiðir ekki verið styttri af því að allir sem koma að almannavarnaástandi eiga sæti í almannavarnaráði. Því verður að halda til haga að almannavarnir snúast ekki fyrst og fremst um lögreglu og löggæslumál. Það er aðeins einn þáttur starfseminnar. Aðrir sem koma að henni eru t.d. slökkvilið, læknar, hjúkrunarfólk o.fl. Því er mat minni hlutans að frumvarpið, verði það að lögum, muni ekki leiða til aukins öryggis landsmanna ef og þegar til almannavarnaástands kemur. Minni hlutinn óttast að málið sé ekki nægilega undirbúið og því skynsamlegt að fresta því og vinna frekar hafi menn raunverulegan áhuga á því að efla almannavarnir í landinu. Margir sem komu fyrir nefndina gerðu athugasemdir við það fyrirkomulag sem stefnt er að með frumvarpinu. Mat minni hlutans er að breytingartillögur meiri hluta allsherjarnefndar við frumvarpið séu til bóta en það breyti ekki þeirri staðreynd, út frá almannavarnasjónarmiðum, að ekki sé hægt að bjarga frumvarpinu vegna þess hversu illa ígrundað það er í upphafi. Þetta vildi ég segja, virðulegi forseti, og um leið og ég geri grein fyrir áliti minni hluta allshn. vil ég líka ítreka það sjónarmið sem við setjum hér fram og allir sem að þessum málum koma viðurkenna, en það er að almannavarnir eru ekki og geta ekki verið eingöngu lögreglumál. Það eru svo miklu fleiri sem koma að almannavarnaástandi eins og ég hef nefnt. Það hefur verið nefnt nokkrum sinnum í umræðum á hinu háa Alþingi hversu mjög embætti ríkislögreglustjóra hefur þanist út og líkast til eru ekki dæmi um slíkt áður. Það embætti var upphaflega hugsað sem lítið samræmingarembætti í löggæslumálum í landinu og með því yrði sú starfemi flutt úr dómsmrn. sem þar var og laut að þessum málaflokki. Hugmyndin í upphafi var sú að koma á fót litlu samræmingarembætti. Nokkur ár eru síðan þessar hugmyndir voru settar á flot en eftir að til embættisins var stofnað hefur það þanist út svo mjög að ekki þekkjast önnur dæmi. Meira að segja var það svo, virðulegi forseti, að þegar ríkislögreglustjóri kom fyrir nefndina gat hann þess að hann hefði ekki verið með hugmyndir eða verið með í ráðum þegar ákveðið var eða hugmyndirnar settar fram um að færa þetta til ríkislögreglustjóra. Þetta kemur fram í skriflegu áliti sem hann sendi allshn. Það er því dálítið sérstætt þegar menn hugsa til þess að hvorki fulltrúar Almannavarna ríkisins né sá sem á að taka við málaflokknum voru með í ráðum þegar ákveðið var að fara þessa leið. Þess vegna er það líka mjög sérstætt að fullyrt sé að sú leið, þ.e. að fækka sérhæfðum starfsmönnum á þessu sviði og draga úr fjárframlögum um helming, sé til þess fallin að auka öryggi landsmanna. Eins og ég sagði í upphafi er ekki við hv. þm. í allshn. að sakast. Ég held meira að segja að meiri hluti allshn. hafi reynt að gera sitt til að lagfæra það sem þó virðist ekki vera hægt. En þessi vinnubrögð eru ekki til fyrirmyndar og þau eru ekki til eftirbreytni. Vel má vera að hv. þm. hafi verið í einhverjum vandræðum þegar þeir voru að koma saman fjárlögum en það skiptir miklu máli að þeir beri ekki niður bara einhvers staðar þegar verið er að skaða jafnmikilvæga starfsemi og starfsemi almannavarna. Ég ætla að leyfa mér, virðulegi forseti, að fara nokkuð vel og vandlega yfir umsögn sem kom frá Almannavörnum ríkisins og gera nokkuð skilmerkilega grein fyrir þeim sjónarmiðum sem þar koma fram, einkanlega vegna þess að þar held ég og tel að sé mest þekking þeirra sem að slíkum málum koma. Það er líka mjög sérstætt að Almannavarnir ríkisins hefur verið óumdeild stofnun, hún hefur notið mikillar virðingar af því að Almannavarnir ríkisins eru fyrst og fremst samhæfingaraðili aðgerða þegar almannavarnaástand kemur upp. Þessi umsögn er ekki mjög löng, virðulegi forseti, aðeins nokkrar síður, og ég ætla að fara nokkuð vandlega yfir hana, en þar segir, með leyfi forseta --- ég sé að hv. þm. Ögmundur Jónasson sprettur upp við þetta og er augljóst að áhugi hans á málinu er mikill og kinkar hann kolli og ætla ég nú að reyna að upplýsa hann um þau sjónarmið sem fram koma hjá þeim sem mesta þekkingu hafa á málinu hér á landi. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Í bréfi allsherjarnefndar, dags. 16. des. 2002, til Almannavarna ríkisins er óskað eftir umsögn um frumvarp til laga um breytingar á lögum um almannavarnir o.fl., 464. mál. Markmið þessa frumvarps`` --- ég er, með leyfi forseta, að lesa upp úr bréfi sem er dagsett 20. jan. 2003 --- ,,er að leggja niður Almannavarnir ríkisins sem sérstaka stofnun og færa starfsemina til deildar undir embætti ríkislögreglustjóra og leggja niður almannavarnaráð og færa verkefni þess til embættis ríkislögreglustjóra. Þessar hugmyndir ganga þvert á áætlanir Almannavarna ríkisins um uppbyggingu almannavarna í landinu. Þar sem frumvarpið hvorki eflir almannavarnir né eykur öryggi landsmanna, en er líklegt til þess að hafa gagnstæð áhrif, er mikilvægt að það verði ekki samþykkt. Því mun undirrituð ekki gera athugasemdir við einstakar greinar þess heldur fjalla nokkuð um greinargerðina með frumvarpinu og um málið í heild.`` Undir þetta skrifar Sólveig Þorvaldsdóttir, framkvæmdastjóri Almannavarna ríkisins. Ég ætla að leyfa mér, virðulegi forseti, að fara vandlega yfir umsögnina, því ég held að í henni komi fram kjarninn í þessari umræðu. Í henni eru dregnar fram helstu röksemdir fyrir því af hverju þessi leið er mjög svo gagnrýniverð. Ég vil þó segja áður en ég fer yfir umsögnina að almennt voru flestir ef ekki allir sem gáfu umsögn og komu fyrir nefndina þeirrar skoðunar að mikilvægt væri að endurskoða lög um Almannavarnir ríkisins. Hins vegar voru þeir færri sem vildu fara þá leið sem hér um ræðir. Þó er kannski rétt að taka fram að gefnu tilefni, af því að hv. formaður nefndarinnar taldi hér upp hverjir voru með, hverjir voru á móti og hverjir voru hlutlausir, að sýslumennirnir í landinu voru almennt á því að þessa leið ætti að fara. Ég held að það sé mikilvægt að það liggi hér fyrir í umræðunni. 
             En, með leyfi forseta, ætla ég að fara yfir þá umsögn sem ég vitnaði til áðan og bera niður í henni þar sem ég tel mikilvægt að koma á framfæri: ,,Í greinargerðinni eru nefndar þrjár meginröksemdir fyrir frumvarpinu. Í fyrsta lagi: nefnt er að breytingarnar feli í sér aukið öryggi og eflingu almannavarna í landinu. Í frumvarpinu er lagt til að fækka sérhæfðum starfsmönnum um þriðjung eða helming og minnka fjárframlag til starfseminnar um 51% (21,2 milljónir). Það er ekki trúverðugt að það muni efla almannavarnir í landinu. Almannavarnir ríkisins, sem sérstök hlutlaus stofnun, hefur átt greiðan aðgang að ýmsum stofnunum og aðilum. Þegar staða stofnunarinnar verður lækkuð í stjórnkerfinu frá því að vera sérstök ríkisstofnun í það að vera lítil deild undir ríkislögreglustjóra munu þau samskipti verða erfiðari. Þá munu boðleiðir milli þeirra sem starfa daglega að almannavarnamálum og æðstu manna almannavarna lengjast. Enn fremur hafa Almannavarnir ríkisins, sem sérstök hlutlaus stofnun, öðlast álit meðal landsmanna og greinilega notið velvilja mjög margra sem sinna störfum er snerta almannavarnir. Það má fastlega búast við að skrifstofa innan embættis ríkislögreglustjóra njóti ekki sömu velvildar. Allt þetta mun veikja almannavarnir í landinu, því meir sem lengra líður.`` Áfram segir þar sem verið er að fjalla um, með leyfi forseta, meginröksemdir fyrir frv. sem eru þrjár, og er hér farið yfir þær og athugasemdir gerðar. ,,Í öðru lagi: nefnt er að breytingin feli í sér styttingu á boðleiðum í almannavarnaástandi og einföldun á stjórnskipulagi almannavarna. Hvað varðar styttingu á boðleiðum má benda á að samkvæmt núverandi skipulagi eru í samhæfingarstöð almannavarna, þegar neyðarástand ríkir, almannavarnaráð, framkvæmdastjóri þess og aðrir starfsmenn stofnunarinnar. Í almannavarnaráði sitja forstjóri Landhelgisgæslunnar, (núverandi formaður), landlæknir, ríkislögreglustjóri, vegamálastjóri og forstjóri Landssímans. Samhæfingarstöðin er í beinu sambandi við þann lögreglustjóra sem stýrir störfum á vettvangi og aðra þá sem hafa verið virkjaðir til björgunaraðgerða. Þá eiga allar mikilvægar stofnanir, frjáls félagasamtök og aðilar tengiliði í samhæfingarstöðinni eða geta verið kallaðir til. Boðleiðir geta ekki verið styttri. Þetta skipulag hefur reynst vel og ekki kunnugt um nein dæmi þess að boðleiðir hafi verið svo langar að það hafi valdið töfum. Í þriðja lagi: nefnt er að í breytingunum sé talinn felast nokkur sparnaður. Það er vafalaust rétt að helmings niðurskurður á framkvæmdafé stofnunarinnar og fækkun starfsmanna muni spara fé til skemmri tíma litið, en óvíst er um sparnað þegar til lengri tíma er litið. Í upphafi greinargerðarinnar með frumvarpinu segir að frumvarpið sé samið í dómsmálaráðuneytinu og það ber þess greinileg merki. Í frumvarpinu og greinargerðinni eru nær eingöngu gerðar breytingar sem snúa að því ráðuneyti. (Undantekning er þó ákvæði um aukið frelsi sveitarstjórna til þess að skipa almannavarnanefndir, bæði hvað varðar mannaval og samvinnu sveitarfélaga. Það er til bóta.) Almannavarnir snúast ekki fyrst og fremst um lögreglu- og löggæslumál. Það er aðeins einn þáttur starfseminnar. Aðrir sem koma oft og mikið við almannavarna- og björgunarstörf eru t.d. slökkvilið, læknar og hjúkrunarfólk, björgunarsveitir, sjúkraflutningamenn, Vegagerðin og þeir sem annast fjarskipti. Þá hefur Landhelgisgæslan oft þýðingarmiklu hlutverki að gegna við björgun. Aðkoma æðstu manna á þessum sviðum er tryggð með núverandi fyrirkomulagi, bæði er lýtur að skipulagningu og þegar almannavarnaástand ríkir. Samkvæmt frumvarpinu verða þau tengsl rofin og í stað þeirra komi óskilgreind ,,samstarfsnefnd``.`` --- Hér er þó rétt að hafa í huga að þessu hefur verið breytt í meðförum nefndarinnar. Svo segir áfram, með leyfi forseta: ,,Í viðbrögðum við áföllum skiptir meginmáli að samhæfing þeirra sem bregðast við sé góð. Þar koma við sögu ríkisstofnanir, sveitarfélög, sjúkrastofnanir, björgunarsveitir, vísindamenn, fjölmiðlar, einkaaðilar og aðrir þeir sem geta lagt hönd á plóginn á hættu- og neyðarstundu. Almannavarnir ríkisins hafa það hlutverk fyrst og fremst að tryggja samstarf aðila og að samhæfing aðgerða gangi fyrir sig eins vel og hægt er og að tryggja upplýsingastreymi á milli þeirra sem þurfa á upplýsingum að halda, bæði þeirra sem vinna að neyðaraðstoð og fjölmiðla. Færa má rök fyrir því að Almannavarnir ríkisins, sem sérstök hlutlaus stofnun, sé líklegri til þess að fá alla aðila til að starfa saman heldur en skrifstofa á vegum embættis ríkislögreglustjóra. Frumvarpið tekur ekkert tillit til þessa samhæfingarstarfs né er það rætt í greinargerð. Það er ljóst af lestri frumvarpsins og greinargerðarinnar að þeir sem sömdu þessi skjöl hafa litla þekkingu á starfsemi almannavarna og hafa ekki leitað til neinna sem þekkingu hafa á málaflokknum. Víða er að finna fullyrðingar, sem koma þeim sem sinna almannavörnum og hafa þekkingu á þeim málum, spánskt fyrir sjónir. Það sem talið er þessu frumvarpi til ágætis eru breytingar sem þegar er farið að vinna að og hafa ekkert með frumvarpið að gera. Almannavarnir ríkisins hafa t.d. haft frumkvæði að því að samnýta húsnæði sem verið er að byggja í Skógarhlíð. Stofnunin hefur gert leigusamning um húsnæði fyrir skrifstofur sínar á efstu hæð í Skógarhlíð og samhæfingarstöð í kjallaranum. Þar á að byggja upp sameiginlega aðstöðu fyrir alla þá sem sinna stjórnun og samhæfingu á landsvísu. Þá verður aðstaða Almannavarna ríkisins við hliðina á Fjarskiptamiðstöð lögreglunnar og Neyðarlínunni. Um það er full samstaða og samvinna. Þessi mál voru í góðum farvegi áður en þetta frumvarp varð til. Þótt þetta frumvarp sé ónýtt er mikil þörf á að endurskoða lög um almannavarnir. Það þarf t.d. að skilgreina Almannavarnir ríkisins sem stofnun og marka henni starfssvið. Það þarf að skilgreina betur valdsvið almannavarnaráðs og framkvæmdastjóra, bæði í daglegum rekstri og við almannavarnaástand. Í gildandi lögum er ekki tekið á því hvernig staðið skuli að uppbyggingu eftir áfall. Það er ekki síður mikilvægur þáttur í viðbrögðum við neyðarástandi og þarf að vera skilgreint í lögum sem verksvið almannavarna. Ákveða þarf undir hvaða ráðuneyti stofnunin á að heyra. Störf almannavarna eru svo margvísleg og koma inn á svið svo margra fagráðuneyta að stofnunin ætti að heyra undir forsætisráðuneytið. Það ráðuneyti getur samhæft störf annarra ráðuneyta. Því til stuðnings má benda á að ýmis dæmi eru um að forsætisráðuneytið hafi gripið inn í þennan málaflokk. Þegar snjóflóðin urðu á Vestfjörðum 1995 voru viðbrögð ríkisins skipulögð af hálfu forsætisráðuneytisins. Sama gerðist þegar auknar líkur voru á að eldstöðin Katla í Mýrdalsjökli færi að gjósa í lok síðustu aldar og einnig þegar skipulögð voru viðbrögð ríkisins varðandi jarðskjálftana á Suðurlandi sumarið 2000. Dæmi um máttleysi fagráðuneytisins`` --- þ.e. dómsmálaráðuneytisins --- ,,til þess að samhæfa störf eru viðbrögðin við ógninni sem stafaði af hugsanlegum hryðjuverkum af völdum miltisbrands. Þar komu að málum lögregla, slökkvilið, heilbrigðisaðilar (landlæknir, slysadeildir, sjúkrabílar og rannsóknarstofnanir), póstþjónusta (flokkunarstöðvar, bréfberar), opinberir aðilar (forsætisráðherra) og rannsóknaraðilar (ríkislögreglustjóri). Ástandið þá sýndi að sá ráðherra sem er æðsti maður almannavarna hefði átt að hafa vald sem nauðsynlegt var til þess að tryggja samhæfðar aðgerðir. Málið fór þó vel að lokum, það dó út vegna þess að ekkert miltisbrandstilfelli kom upp. Á þeim 7 árum sem undirrituð hefur verið framkvæmdastjóri Almannavarna ríkisins stendur þessi aðgerð upp úr, sem mál, sem illa var staðið að. Sem fyrr segir þarf að semja ný lög um almannavarnir og full þörf er á að efla Almannavarnir ríkisins. Aðstaða stofnunarinnar er allsendis ófullnægjandi. Við stofnunina starfa 6 starfsmenn. Það er ekki nóg til þess að viðhalda þeim viðbúnaði sem þarf að vera til staðar ef hann á að nýtast vel þegar á reynir eða til þess að fylgja eftir nýjungum og þróun sem er að verða á almannavörnum í heiminum. Undirrituð hefur, í samvinnu við starfsmenn stofnunarinnar, gert greiningu á framtíðarþörfum stofnunarinnar, þar á meðal starfsmannaþörf. Fram kemur að starfsmannafjöldi þarf að lágmarki að vera 11 manns svo viðunandi sé. Í framhaldi af því hefur verið samin ítarleg skýrsla um framtíðarþörf Almannavarna ríkisins. Undirrituð gerði grein fyrir þörfunum þegar skýrslan var kynnt og afhent núverandi dómsmálaráðherra á fundi í upphafi árs 2000. Ráðherra er því vel kunnugt um tillögur Almannavarna ríkisins um aðgerðir sem nauðsynlegar eru til forvarna svo unnt sé að bregðast við náttúruhamförum og öðrum stóráföllum á viðunandi hátt. Ástæða var til þess að ætla að dómsmálaráðuneytið væri sammála stefnumótun stofnunarinnar í meginatriðum því að í bréfi ráðuneytisins til Almannavarna ríkisins, sem dagsett er 14. júní 2001 segir: ,,Ráðuneytið hefur haft til skoðunar ársáætlun 2001 og þriggja ára áætlun fyrir Almannavarnir ríkisins. Það er mat ráðuneytisins að sú þriggja ára áætlun sem skilað hefur verið sé prýðilega úr garði gerð, enda eru þar njörvuð niður vel skilgreind markmið, sem raunhæft er að ætla að verði lokið innan þriggja ára. Jafnframt eru þetta verkefni sem hafa verið framarlega í forgangsröð og eðlilegt þykir að hrundið verði í framkvæmd. Þá er til fyrirmyndar hve framsetningin á ársáætluninni er skipuleg og aðgengileg. Fellst ráðuneytið á téða áætlun stofnunarinnar og samþykkir hana hvað markmiðin snertir.```` Það er mikilvægt, virðulegi forseti, að þessi afstaða ráðuneytisins liggi fyrir hér í umræðunni á hinu háa Alþingi því að það er ljóst að sú leið sem hæstv. dómsmrh. hefur ákveðið að fara með framlagningu þessa frv. er algjörlega á skjön við þær hugmyndir sem þarna voru lagðar fram. Svo heldur áfram í bréfi, með leyfi forseta: ,,Það kom undirritaðri því á óvart þegar tilkynnt var að dómsmálaráðherra hefði ákveðið þær breytingar sem felast í frumvarpinu, án nokkurra viðræðna við almannavarnaráð, Almannavarnir ríkisins eða aðra aðila með þekkingu á málefninu. Spurningarnar sem alþingismenn þurfa nú að svara eru hvort þróa eigi öflugar almannavarnir í landinu og hvort við höfum efni á því að eyða til þess 80 til 100 milljónum króna á ári. Sé svarið já, er mikilvægt að þetta frumvarp nái ekki fram að ganga og að hefja heildarendurskoðun laga um almannavarnir sem fyrst. Að því verki þarf að koma fólk með þekkingu á málaflokknum og þeim margvíslegu störfum sem þarf að sinna við neyðaraðstoð. Almannavarnir ríkisins starfi í óbreyttu formi þar til endurskoðun laga og endurskipulagningu er lokið.`` Undir þetta ritar Sólveig Þorvaldsdóttir, framkvæmdastjóri Almannavarna ríkisins, 20. janúar 2003. Það er mat mitt, virðulegi forseti, að í þessari umsögn komi fram þær meginathugasemdir sem draga fram þá afstöðu sem minni hlutinn hefur í þessu máli. Við teljum mjög alvarlegt, virðulegi forseti, að sú leið skuli vera farin sem hér er ákveðið að fara. Almannavarnir geta og eiga að vera samhæfingaraðili fyrir þá sem koma að almannavarnaástandi. Við hljótum að spyrja í þessu samhengi þar sem ætlunin er að flytja þessi verkefni yfir til ríkislögreglustjóra: Þýðir það það í almannavarnaástandi að hann hafi yfir læknum og heilbrigðisfólki að segja? Ganga þessi lög framar læknalögum og lögum um heilbrigðisstéttir almennt? Eða vita menn í raun og veru á hvaða vegferð þeir eru með því að setja málið í þann farveg sem hér er ætlunin að gera? Það er líka fróðlegt, virðulegi forseti, að velta fyrir sér þeirri umsögn sem Rauði kross Íslands lét frá sér vegna þessa tiltekna frumvarps. Í henni segir m.a., með leyfi forseta: ,,Almannavarnir ríkisins eru lítil sjálfstæð stofnun sem hefur getið sér gott orð og staðið undir þeim skyldum og væntingum sem til hennar eru gerðar. Stofnuninni hefur tekist að byggja upp á jafnréttisgrundvelli góð tengsl við samstarfsaðila, ríkisstofnanir, vísindastofnanir og frjáls félagasamtök og hefur henni oft tekist að sameina ólík sjónarmið. Rauði kross Íslands óttast að þessi sérkenni, sem hafa stuðlað að velgengni Almannavarna ríkisins, kunni að glatast ef stofnunin verður að deild í stórri stofnun og vægi almannavarna verði minna. Ef af breytingunum verður, telur Rauði krossinn mikilvægt að Almannavarnir fái tilhlýðilegan sess innan embættis ríkislögreglustjóra.`` Þessar athugasemdir koma frá Rauða krossinum sem augljóslega hefur af því miklar áhyggjur að Almannavarnir ríkisins verði lagðar niður. Fleiri umsagnir, virðulegi forseti, hafa borist allsherjarnefnd þar sem gerðar eru verulegar athugasemdir við frumvarpið, t.d. ætla ég að leyfa mér, virðulegi forseti, að bera hér niður í umsögn Vegagerðarinnar. Þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Verkefnum, sem Almannavarnir ríkisins sinna og skilgreind eru í gildandi lögum, má í grófum dráttum skipta í þrennt, forvarnavinnu, (t.d. gerð neyðaráætlana, æfingar, kennsla, samráð við vísindamenn og margt fleira), eftirlit með almannavarnanefndum og búnaði þeirra og í þriðja lagi stýringu og samhæfingu í almannavarnaástandi. Fyrri tveir verkefnaflokkarnir svara í aðalatriðum til þeirra verkefna sem almannavarnanefndum eru falin í héraði, en sá þriðji er á valdsviði lögreglunnar, og því hægt að taka undir það að boðleiðir í almannavarnaástandi styttast. Ekki er þó kunnugt um tilvik í fortíðinni þar sem langar boðleiðir í hættuástandi hafa komið að sök. Þá sýnist unnt að stytta og styrkja boðleiðir milli ríkislögreglustjóra og lögreglustjóra í héraði án þess að flytja málaflokkinn. Má í því sambandi hafa til hliðsjónar ákvæði í gildandi almannavarnalögum um valdsvið landlæknis, en bæði eiga þessi embætti aðild að almannavarnaráði. Mikill meiri hluti starfs Almannavarna ríkisins beinist að tveim fyrri verkefnaflokkunum. Ekki verður séð, að þessi verkefni falli sérstaklega vel að starfi lögreglunnar, enda ekki gert ráð fyrir því, að lögreglan í héraði taki þessi verkefni til sín. Raunar má færa ýmis rök fyrir því, að lítil sjálfstæð stofnun sé betur til þess fallin að sinna þeim heldur en enn þá minni deild í stórri stofnun. Hér skal einungis bent á tvennt. Hið fyrra er að hætt er við, að erfiðara sé að fá hæft starfsfólk í mjög smáa deild í stórri stofnun. Þá má búast við, að hið mikla sjálfboðaliðastarf, sem Almannavarnir ríkisins treysta á í mörgum greinum (og þá er ekki bara hugsað til björgunar- og hjálparsveita) verði ekki eins auðfengið hjá stórri stofnun. Samkvæmt frumvarpinu á samstarfsnefnd um almannavarnir að leysa almannavarnaráð af hólmi.`` --- Þessu hefur reyndar verið breytt. ,,Í umsögn fjármálaráðuneytisins um frumvarpið kemur fram, að rúmur helmingur af fjárveitingum til Almannavarna ríkisins sparist við þessar breytingar. Ekki skal það dregið í efa, en ekki er sú staðreynd líkleg til að efla almannavarnir eins og stefnt er að. Komið hefur fram af hálfu dómsmálaráðuneytisins við kynningu þessa máls að ráðuneytið telji heildarendurskoðun laga um almannavarnir brýnar og ráðuneytið muni beita sér fyrir henni hið bráðasta. Tekið er undir þetta sjónarmið, enda lögin að stofni til orðin gömul. Eðlileg verktilhögun er að ráðast í þá endurskoðun og laga síðan skipulagið að nýjum lögum, en ekki að breyta skipulaginu fyrst og endurskoða lögin á eftir. Með vísun til framanritaðs er lagt til að heildarendurskoðun laga um almannavarnir verði hraðað eins og frekast er unnt og afstaða tekin til frumvarpsins við þá endurskoðun.`` Undir þetta ritar vegamálastjóri, reyndar sá sem nú hefur nýlátið af störfum. Eins og ég gat um í upphafi máls míns er augljóst að ríkislögreglustjóri hafði litla sem enga aðkomu að þessum breytingum og eins kom það fram þegar hann kom fyrir allshn. Ég ætla að leyfa mér að vitna í umsögn hans, með leyfi forseta, --- og ég sé að forseti kinkar kolli svo leyfið er augljóslega fengið: ,,Þær breytingar sem stefnt er að með frumvarpi þessu hafa vakið blendin viðbrögð ýmissa aðila og skal af því tilefni áréttað að ríkislögreglustjóri hafði enga aðkomu að þeim breytingum sem nú er stefnt að.`` Það er því augljóst, virðulegi forseti, að þeir aðilar sem nú sinna þessum málum og sá aðili sem á að taka við þessum málaflokki virðast ekki hafa verið með í för þegar þessi hugmynd fyrst kom fram. Í frv. er líka að finna ýmislegt sem veldur manni ég segi kannski ekki hugarangri, en a.m.k. verður að segja alveg eins og er að maður er dálítið hugsi yfir ýmsu sem hérna kemur fram. Ein spurningin sem einn gesta allshn. spurði var hvenær almannavarnaástand verður. Dæmið var tekið um stórbruna, ef um hann væri að ræða, þá gætu málin á einhverjum tímapunkti æxlast þannig að bruni sem menn álitu upphaflega ekki vera þess eðlis að hann skapaði almannavarnaástand, gerði það. Og menn veltu því líka fyrir sér hvenær ríkislögreglustjóri tæki þá við af slökkviliðinu. Hvenær væri ástandið orðið að því almannavarnaástandi að viðbrögð og aðgerðir á staðnum heyrðu undir ríkislögreglustjóra en ekki lengur slökkviliðið? Við þessu voru lítil sem engin svör frekar en mörgu öðru sem þarna kom upp. Menn spurðu líka og óskuðu eftir dæmum úr fortíðinni sem skýrðu hvers vegna þessi leið væri farin. Menn reyndu að kalla fram tilvik úr fortíðinni sem skýrðu hvers vegna nauðsyn væri á þessari breytingu, í stað þess að fara þá leið sem ég held að allir hafi verið sammála um að rétt væri að fara, þ.e. að fara í heildarendurskoðun á þessum lögum, en ekki þær bráðaaðgerðir sem í er ráðist án þess að nokkur fái séð að það muni á nokkurn hátt auka öryggi almennings í landinu. Þá kom líka fram hjá sveitarfélögunum sem gerðu athugasemdir við frv. að þau vildu frá tryggingu fyrir því að ef ráðist yrði í aðgerðir á þeirra kostnað og um þær tæki ríkislögreglustjóri ákvarðanir, að kostnaður vegna þeirra lenti ekki á sveitarfélögunum. Vitaskuld er mjög erfitt eins og málið er lagt upp að veita einhverja tryggingu fyrir því. Þá kemur reyndar fram í frv. eins og það liggur fyrir að opnað er á heimildir að almannavarnanefndir taki yfir fleiri umdæmi. Síðan segir í frv. að ráðherra, í þessu tilviki hæstv. dómsmrh., taki um það ákvörðun undir hvaða lögreglustjóra almannavarnanefndin heyri. Með öðrum orðum er hér að finna hugmyndir um að lögreglustjórar, einstaka lögreglustjórar verði sviptir valdi sínu í sínu umdæmi ef ráðherra tekur þá ákvörðun að einhver annar taki yfir það svið, þ.e. með sameiginlegri almannavarnanefnd. Þetta er mjög stór breyting, en eins og ég sagði í upphafi og þurfti kannski ekki að koma neitt sérlega á óvart, þá gerði enginn sýslumaður í landinu, a.m.k. af þeim sem veittu umsögn vegna málsins, athugasemdir við málið, a.m.k. ekki við málið í heild þó nokkrar athugasemdir kæmu reyndar fram um einstaka þætti. Það er því alveg ljóst, virðulegi forseti, að það er eitthvað allt annað sem býr að baki þessu frv. heldur en það að tryggja eða bæta öryggi almennings í landinu. Og þó að við tökum ekki annað en það að starfsmönnum skuli fækkað á þessu sviði og fjárframlög til verkefnisins dregið saman um rúmlega helming, þá staðfestir það eitt vitaskuld að frv. mun ekki auka öryggi almennings í landinu. Ég hef rakið helstu sjónarmiðin sem komu fram á fundum allshn., því nokkrir fundir voru nú haldnir um málið, sem mér finnst skipta verulegu máli að komi fram í þessari umræðu. Ég vil líka segja að verði þetta frv. að lögum, þá vil ég lýsa því yfir að það er algerlega á ábyrgð meiri hluta eða þeirra þingmanna sem styðja þá hv. ríkisstjórn sem nú situr. Ég vil lýsa því yfir að ég vil ekki bera neina ábyrgð á þessu máli.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni fyrir góð orð í minn garð varðandi vinnubrögð nefndarinnar og sama má í rauninni segja um alla nefndarmenn, sama hvaða skoðun þeir hafa haft á þessu máli, þá lögðu sig allir fram um að reyna að vinna það sem mest og best til að fá sem skýrastar línur í niðurstöðuna. En síðan þegar kom að ræðu hv. þm. þá fannst mér eftirtektarvert að þegar vitnað var í umsagnir aðila vildi hv. þm. náttúrlega ekki vísa beint í sýslumennina, þeir tóku eðlilega að hans sögn undir frv., sem mér finnst mjög eðlilegt því það eru akkúrat þeir sem mesta ábyrgð bera á skipulagi, stjórnun og þekkingu á almannavarnaástandi heima í héraði og því erum við ekki að breyta. En það var ekki vitnað í umsagnir frá Landsbjörg eða Neyðarlínunni, ég nefni sérstaklega Slysavarnafélagið Landsbjörg því það er sá aðili sem fólkið í landinu ber hvað mest traust til í almannavarnaástandi og við leit og björgun. Og þeir styðja frv. eindregið og segja að þetta skipti þá máli varðandi björgunarmiðstöðina og líka varðandi það að skipulagið sé gert skýrara og skarpari línur séu settar varðandi ábyrgðarhlutverkið. Þetta hafa þeir margoft undirstrikað og m.a. á góðum fundi okkar í heimsókn til þeirra í Skógarhlíðina. Það er heldur ekki rétt, sem mér finnst í rauninni vera nokkuð sérstök rangtúlkun hjá hv. þm., að taka málið þannig að sérhæfðum starfsmönnum á sviðum almannavarna komi til með að fækka. Það er síður en svo. Það er nefnt að starfsmönnum komi til með að fækka um þriðjung, það er rétt, en þeir sem halda áfram eru hinir fjórir sérhæfðu starfsmenn Almannavarna ríkisins og það eru þeir sem fara áfram yfir til ríkislögreglustjóra og koma til með að njóta þar líka þeirrar þekkingar sem er á því sviði innan ríkislögreglustjóraembættisins, þannig að þvert á móti vil ég halda því fram, herra forseti, að sérhæfðum mönnum á sviði almannavarna komi til með að fjölga við þessa breytingu.

Virðulegi forseti. Það kannski ekki margt að segja um það sem kom fram í andsvari hjá hv. þm. Ég vil þó nefna það að sameiginleg björgunarstöð hefur vitaskuld ekkert með þetta tiltekna mál að gera, þannig að því sé til haga haldið. Og að sama skapi ef fjórir af þeim starfsmönnum sem nú vinna hjá Almannavörnum ríkisins fara yfir til ríkislögreglustjóra, þá hefur það ekki í för með sér fjölgun sérhæfðra starfsmanna á því sviði. Það er náttúrlega algerlega fráleitt að leggja þetta upp með þeim hætti. Að öðru leyti, virðulegi forseti, fannst mér ekkert koma fram í þessu andsvari sem geri það að verkum að halda þurfi langa tölu um það.

Herra forseti. Að sjálfsögðu kemur sérhæfðum starfsmönnum til með að fjölga þegar þeir fjórir sérhæfðu starfsmenn Almannavarna ríkisins fara yfir til ríkislögreglustjóra og njóta þar m.a. stuðnings og starfsemi þeirra manna í sérsveitinni hjá lögreglunni sem sjá um fjarskiptamiðstöð lögreglunnar og allra þeirra sem koma á einn eða annan hátt að leit og björgun. Síðan er hitt, sem er ekki heldur rétt, að ekki hafi verið haft samráð við þá aðila sem þetta mál snertir. Það er alveg ljóst og kom fram á fundi nefndarinnar að haft var samráð við m.a. formann Almannavarna, framkvæmdastjóra Almannavarna og ríkislögreglustjóra. Sett var fram dagsetning, 6. júní 2002, þar sem þeim var gerð grein fyrir þessum fyrirhuguðu breytingum. Síðan verð ég líka að segja að það samráð hélt áfram frá Almannavörnum ríkisins. Það var ekki framkvæmdastjórinn reyndar, heldur aðalsviðsstjóri Almannavarna ríkisins sem kom með konkret tillögur í október um breytingar á frv. Það var því sýnilega haft samráð við starfsmenn, hina sérhæfðu starfsmenn Almannavarna ríkisins. Þetta eru starfsmenn sem hafa allt upp í þriggja áratuga reynslu á sviði almannavarna og þeir hinir sömu sem sögðu á fundi allshn. í björgunarmiðstöðinni að þessi breyting kæmi til með að styrkja stöðu almannavarna í landinu, og þeir í ljósi reynslu sinnar styðja þetta mál. Það var haft samráð. Það var rangt sem hv. þm. hélt fram áðan.

Virðulegi forseti. Ég vil segja að í þessari umræðu er hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir einhver öflugasti talsmaður ráðherra síns og gengur mjög hart fram í því að reyna að verja þann málflutning sem hæstv. ráðherra setur fram. Og auðvitað á hv. þm. heiður skilinn fyrir það að standa svo mjög með sínum ráðherra. Og vissulega skiptir það máli. Það er hins vegar verra þegar rangt er farið með. Það er heldur verra þegar menn fara í vörn. Það kom skýrt fram að ríkislögreglustjóri og framkvæmdastjóri Almannavarna ríkisins komu ekki að þessu máli áður en farið var að vinna að þessum hugmyndum. Þau komu ekki að þessum hugmyndum. Það kemur fram í skriflegri greinargerð ríkislögreglustjóra og skriflegri greinargerð framkvæmdastjóra Almannavarna  Niðurstaðan er einfaldlega sú, virðulegi forseti, að það er verið að fækka sérhæfðum starfsmönnum á þessu sviði. Það er verið að draga úr framlögum um helming. Satt best að segja hefur ekkert komið fram sem skýrir að þessi leið skuli farin. Ég verð að segja það líka, virðulegi forseti, að mér þykir mjög ólíklegt að það verði skýrt við þessa umræðu.

Herra forseti. Vegna orðaskipta hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar og hv. formanns allshn. vil ég árétta það sem fram kom í ræðu formannsins. Á fundi nefndar með starfsmönnum Almannavarna, sem m.a. fór fram í björgunarmiðstöðinni, kom skýrt fram að þeir sérhæfðu starfsmenn sem þar eru og hafa starfað, einn þeirra um áratuga skeið, að þessum málum hafði orð á að það hefði verið haft samráð um þessar tillögur og auk þess hefði hann undanfarnar vikur unnið ásamt starfsmönnum ríkislögreglustjóra að undirbúningi þess að hrinda þessari breytingu í framkvæmd, ef svo skyldi fara að frumvarpið yrði samþykkt. Hins vegar er það miður ef framkvæmdastjóri Almannavarna til margra ára upplifir það svo að samráð við hana hafi ekki verið nægjanlegt. Ég ætla ekki að rengja að henni hafi fundist samráðið við hana of lítið og reynsla hennar ekki nýtt til fulls. Það finnst mér miður og ætla ekki að mæla því bót ef svo hefur verið. En það sem vekur athygli við ræðu hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar er að hann getur einungis um þá aðila sem gagnrýna þessa breytingu. Fjölmargir aðilar komu á fund nefndarinnar og skiluðu umsögnum sem studdu að stjórnskipun Almannavarna yrði breytt á þann veg sem lagt er til í frv., segi ég þó með smá fyrirvara. Eins vekur það furðu að menn skuli ekki sætta sig betur við þá breytingu sem allshn. er þó búin að leggja til vegna aðalgagnrýnisefnis þeirra sem gagnrýndu frv., að leggja almannavarnaráð niður. Nú stendur til að almannavarnaráð verði áfram starfrækt, ef eitthvað er verði það eflt. Menn mega aðeins horfa til þess hvar verið er að efla þetta starf með því að halda almannavarnaráðinu eins og verið hefur.

Virðulegi forseti. Ég stend enn við það sem ég sagði í ræðu minni. Ég tel að breytingar meiri hluta allshn. á þessu máli séu til bóta. Ég sagði hins vegar að vegna þeirra hugmynda sem búa að baki frv. þá gat meiri hluti allhn. aldrei bjargað þessu máli. Ég tel hins vegar breytingarnar til bóta. Ég held að rétt sé að halda þessu til haga. Að öðru leyti kom ekki margt nýtt fram í þessu andsvari. Ég held að þó sé rétt að rifja upp að því hefur verið haldið fram að sérhæfðum starfsmönnum á þessu sviði fjölgi. Því er haldið fram hér í umræðunni. Fjórir af þeim starfsmönnum sem nú vinna hjá Almannavörnum ríkisins fara yfir til ríkislögreglustjóra. Ekki allir. Þegar af þeirri ástæðu fækkar sérhæfðum starfsmönnum. Það er rétt að halda því til haga að fyrir þessar breytingar, áður en þessar breytingar eru gerðar, kom ríkislögreglustjóri að störfum við almannavarnaástand. Menn höfðu því aðgang að ríkislögreglustjóra. Þetta er engin breyting. Ég auglýsi því enn eftir rökum fyrir því að fara þessa leið. Þau komu ekki fram við meðferð málsins hjá allshn. Eins og ég sagði áðan á ég ekki von á að þau komi fram í stuttu andsvari.

Herra forseti. Enn ætla ég að gera tilraun til að útskýra fyrir hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni það sem hann hefur hugsanlega misskilið í þessu frv. Varðandi sérhæfðu starfsmennina er alveg ljóst að þó að sérhæfðum starfsmönnum sem hafa starfað hjá Almannavörnum undanfarin ár fækki er ekki þar með sagt að ekki sé verið að leggja aukinn starfskraft og aukinn metnað í almannavarnastarf í landinu. Með því að þessir starfsmenn færast yfir til ríkislögreglustjóra koma þeir til með að starfa með þeim sérhæfðu starfsmönnum sem ríkislögreglustjóri hefur yfir að ráða og hafa bæði fengið kennslu og þjálfun sem tengist þessum störfum. Það sem mig langaði líka að halda til haga er að í brtt. sem allshn. leggur til verður almannavarnaráði haldið. Eina breytingin sem verið er að gera á stjórnskipun Almannavarna er að leggja niður litla ríkisstofnun og færa undir embætti ríkislögreglustjóra til að efla almannavarnir. Ég hvái þegar ég heyri hv. þm. Lúðvík Bergvinsson tala um það að það muni ekki leiða til aukins öryggis landsmanna. Ég spyr: Telur hann þetta leiði til minna öryggis landsmanna? Telur hann að þessar breytingar sem verið er að gera skaði almannavarnastarf í landinu? Mér finnst rétt að það komi þá bara skýrt fram hjá þingmanninum ef hann telur svo vera. Varðandi orð hans um hvort ríkislögreglustjóri hafi eftir breytinguna yfir læknum að ráða og stjórni aðkomu þeirra að svona málum ætla ég að árétta að eftir sem áður ráða lögreglustjórar og sýslumenn í hverju umdæmi öllum aðgerðum og hafa með boðvaldið að gera. Það er einungis í þeim tilvikum að almannavarnaástand skapast í fleiri en einu lögsagnarumdæmi eða að sýslumaður á ákveðnum stað verður ekki fær um að gegna starfi sínu að kemur til kasta ríkislögreglustjóra.

Virðulegi forseti. Það fór nú eins og ég óttaðist, að málið yrði ekki skýrt í þessu andsvari. Ég vil halda til haga þessu litla atriði sem ég fór vandlega yfir í ræðu minni. Ég fór yfir þær röksemdir og tíndi fram það sem ég teldi ekki til góða. En kjarni málsins, til að reyna að einfalda og kristalla, er að samhæfingaraðili við almannavarnaástand, Almannavarnir ríkisins, er lagður niður. Fjárframlög til starfsins eru lækkuð um helming samkvæmt áætlun. Þau eru lækkuð um helming og rúmlega það, 51%. Sérhæfðum starfsmönnum fækkar. Ef þetta er leiðin til að bæta almannavarnir í landinu verð ég að segja, virðulegi forseti, að hún hefur ekki verið studd rökum við þessa umræðu frekar en að hún hafi verið rökstudd í umræðunni í allshn. Þetta er það sem við sitjum uppi með. Þetta er niðurstaðan. Hins vegar tókst okkur aldrei að draga fram hvað raunverulega bjó að baki þessari kjánalegu breytingu.

Herra forseti. Við þessa umræðu hafa menn rætt nokkuð um hvort samráð hafi verið haft við starfsmenn Almannavarna við samningu þessa frv. Ég held að allir hafi rétt fyrir sér í þessari umræðu, einfaldlega vegna þess að í huga stjórnarliða, Framsfl. og Sjálfstfl., hefur samráð, þ.e. hugtakið svolítið sérstaka merkingu. Við kynntumst því þegar bankarnir voru einkavæddir. Þá var haft samráð við starfsmenn bankanna. Það var haft samráð við starfsmannafélögin. Þetta var allt gert í samráði við þau. Í hverju fólst þetta samráð? Samráðið fólst í að tilkynna þeim hvaða breytingar væru á döfinni. Það var allt samráðið. Ég er því ekki í einum einasta vafa um að það er talað af fullri sannfæringu þegar sagt er að haft hafi verið samráð við starfsmenn Almannavarna áður en ráðist var í þessa frumvarpssmíði. Hvað felur þetta frv. í sér? Samkvæmt þessu frv. verður stjórnsýslu Almannavarna breytt þannig að verkefni sem hafa verið á hendi almannavarnaráðs og Almannavarna ríkisins færast til embættis ríkislögreglustjóra. Þetta er grundvallarbreytingin sem gerð er með þessum lögum. Það er gert ráð fyrir því að stofnuð verði sérstök deild við embætti ríkislögreglustjóra í þessu skyni sem annist heildarskipulagningu og samhæfingu almannavarna. Einnig er gert ráð fyrir því að sérstök ráðgjafarnefnd verði ríkislögreglustjóra til ráðuneytis um stefnumörkun og skipulag. Stjórn almannavarna í héraði verði samkvæmt frv. í höndum lögreglustjóra með aðkomu almannavarnanefnda. Í rauninni er þetta ekki ýkja mikil breyting eftir því sem ég skil þetta, frá því sem verið hefur.

Engin breyting.

Engin breyting, segir hv. formaður allshn. Það er athyglisvert að skoða umsögn frá fjmrn. Þar kemur fram að þessar lagabreytingar séu í samræmi við fjárlög sem samþykkt voru í lok síðasta ár. Með öðrum orðum gerðu fjárlögin ráð fyrir þeirri lagabreytingu sem nú á að samþykkja á þingi. Ég vil taka undir með hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni, að eðlilegra hefði að sjálfsögðu verið að hafa aðra röð á þessu ferli, að fyrst hefðu menn smíðað lögin og síðan væru fjárlögin í samræmi við þau. Hvaða rök eru að baki þessari lagabreytingu? Þau koma fram í þremur liðum í athugasemdum með frv. Í fyrsta lagi segir að þessi breyting feli í sér aukið öryggi og eflingu almannavarna í landinu. Því er haldið fram að þessi lagabreyting komi til með að efla almannavarnir í landinu. Í öðru lagi er rætt um að þetta stytti boðleiðir í kerfinu. Hér segir á þá leið, ekki orðrétt, að samkvæmt þeim lögum sem nú eru í gildi fari lögreglustjórar með stjórn almannavarna og ríkislögreglustjóri gegni m.a. samhæfingarhlutverki gagnvart lögreglustjórum og veiti þeim aðstoð, en nú sé verið að færa þetta inn í markvissara boðkerfi. Í þriðja lagi segir að þessi breyting feli í sér sparnað í opinberum rekstri. Það er alveg rétt. Þetta felur í sér sparnað í opinberum rekstri enda kemur fram í umsögn fjmrn. að gert er ráð fyrir því að 20 millj. sparist á þessum kerfisbreytingum. Er það slæmt? Nei. Það er ekki slæmt. Í sjálfu sér er það ekki slæmt. Ef við hins vegar viljum efla þessa starfsemi, efla almannavarnir, þá vakna ýmsar spurningar. Ég verð að segja, herra forseti, að mér finnast þær röksemdir sem hér hafa verið settar fram og ég hef vísað til að mörgu leyti sannfærandi, að þetta spari peninga, að kraftarnir sem koma að þessu starfi samnýtist betur, boðleiðir verði markvissari o.s.frv. Allt finnst mér þetta geta verið sannfærandi og mæla með þessum breytingum. Þá koma gagnrökin, og hver eru þau? Gagnrökin eru þau að almannavarnir spanna mjög vítt svið. Þar koma margir aðilar að, sem ég veit að hæstv. landbrh. þekkir vel, maður sem ekur hér um vegi landsins. Þar kemur Vegagerðin mjög við sögu. Þar koma sveitarfélögin að málum. Þar koma læknar og hjúkrunarfólk að, sjúkraflutningamenn, þeir sem annast fjarskipti o.s.frv. Almannavarnir hafa síðan það verkefni að samhæfa starf allra þessara aðila. Þegar litið er á hina daglegu önn í þessu starfi er þar unnið margvíslegt forvarnastarf, námskeiðahald o.s.frv. Hlutverk Almannavarna ríkisins er að leiða alla þessa aðila saman. Það sem verið er að gera núna er að færa þetta samhæfingarstarf undir lögregluvaldið. Jafnvel þótt það sé röksemd í sjálfu sér að við spörum með því peninga og gerum boðleiðir styttri o.s.frv. efast ég stórlega um að þetta sé heppileg ráðstöfun. Þvert á móti ættum við að efla Almannavarnir sem sjálfstæða stjórnsýslueiningu. Það er ekki erfitt verk og á ekki að vera erfitt að stytta boðleiðir innan kerfisins þótt svo verði gert. Og erum við þar með að mæla gegn nýrri björgunarmiðstöð? Nei, síður en svo.  Ég gagnrýni síðan að sú sem gegnt hefur embætti forstöðumanns hjá Almannavörnum var ekki höfð með í ráðum við samningu þessa frv. Ég efast ekki um að margir sem koma að björgunarstarfi og almannavarnastarfi eru þessu fylgjandi. Og eins og ég segi finnst mér margt mæla með því að reyna að ná þeim markmiðum sem menn segjast vera að gera með þessu frv., en þetta er ekki rétta leiðin til þess. Sú spurning hefur stundum vaknað í huga mínum hvort við séum ekki að stíga of mörg og of stór skref í að færa margvíslega starfsemi undir embætti ríkislögreglustjóra. Ég hef ákveðnar efasemdir um það. Ef við viljum beina þjóðfélaginu inn á aðrar brautir en þessar --- ég er ekki að ætla að við séum að búa til lögregluríki hérna, ég er ekki að ætla það, en engu að síður er þarna ákveðin áhersla sem ég held að við eigum að varast. Þetta eru almannavarnir og að sjálfsögðu á lögreglan að koma að þeim og að sjálfsögðu nýtur lögreglan fyllsta trausts í mínum huga. Ég er ekki að setja fram neinar slíkar efasemdir og ég vona að enginn misskilji orð mín þannig. Ég er heldur ekki að ætla þeim sem standa að þessum lagabreytingum að vilja keyra þjóðfélagið inn á slíkar brautir, en ég held hins vegar að við eigum að vera svolítið vakandi fyrir því hvert við viljum stefna í þessum efnum. Og þar hefði ég haldið, og tek undir þau sjónarmið sem komu fram í máli hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar, að heppilegri leið væri að efla Almannavarnir sem sjálfstæða stjórnsýslueiningu og síðan mundum við að sjálfsögðu sameinast um að ná fram þeim ágætu markmiðum sem keppt er að með þessu frv.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir málefnaleg gagnrök. Ég vil engu að síður leiðrétta hv. þm. Ögmund Jónasson, það er ekki verið að færa eitt eða neitt undir lögreglu. Það er ekki breyting frá því sem nú er. Það sem verið er að gera núna er að það er verið að skerpa yfirstjórnina, það er verið að skapa og móta skýrari línur. Þar fyrir utan, þegar lögin um almannavarnir voru samþykkt árið 1962 var embætti ríkislögreglustjóra ekki til, ekki yfirmaður lögreglumanna sem það er í dag. Það er bara verið að samræma það því stjórnsýsluhlutverki og stjórnsýsluskipan sem er núna. Þegar menn tala um að þetta sé ekki löggæslumál höfum við í rauninni ekki mótmælt því. Almannavarnir eru ekki eingöngu löggæslumál, við tökum öll undir það. Engu að síður hefur yfirstjórn almannavarna heima í héraði fram til þessa, frá árinu 1962, verið á höndum lögreglu. Og hefur það verið alslæmt? Ég segi nei.  Ég vil enn og aftur ítreka það að helstu sérfræðingar á sviði almannavarna, leitar og björgunar, eins og Landsbjörg, styðja af alefli þessar breytingar, kannski í ljósi þeirrar reynslu sem þeir hafa sjálfir eftir að hafa sameinað allar björgunarsveitir í landinu fyrir um átta eða tíu árum. Þeir sjá að ein yfirstjórn yfir björgunarsveitunum skiptir máli. Þeir hafa reynsluna.

Herra forseti. Það er alveg rétt sem fram kemur í máli hv. þingmanns. Að sumu leyti er hér ekki um veigamiklar breytingar að ræða. Það er alveg rétt. Engu að síður er verið að stíga markandi spor til framtíðar. Það er verið að færa starfsemi og verkefni sem hafa verið í höndum almannaráðs og Almannavarna ríkisins undir embætti ríkislögreglustjóra, enda segir það skýrt í athugasemdum með frv. og lagatextanum, út á þær ganga þessar breytingar. Deilurnar snúa að því hvort við eigum frekar að efla Almannavarnir ríkisins sem sjálfstæða einingu, og það eru ýmsir sem telja það heppilegri leið. Og við höfum fært rök fyrir því hvers vegna við eigum frekar að fara þá leiðina en hina, að keyra þetta undir embætti ríkislögreglustjóra. Nú langar mig til að spyrja hv. þingmann: Hvað var að? Hvað er það sem kallaði á og krafðist þessara breytinga? Hv. þm. spurði mig einmitt um þetta. Hvað var svo slæmt við fyrirkomulagið eins og það var að það kallaði á þessar breytingar? Ég vil snúa þessu upp í spurningu á hv. þingmann og fá svör við þessu.

Herra forseti. Hafi hv. þm. Ögmundur Jónasson hlustað á framsöguræðu mína áðan veit hann að tvær meginforsendurnar fyrir þessum breytingum eru að samræma þetta þeirri stjórnsýslu sem nú þegar er fyrir í landinu, efla almannavarnir, gera boðleiðir styttri, það er hluti af þessu, og í öðru lagi það sem sérfræðingarnir, Landsbjörg, og þeir sem hafa komið að þessu hafa ítrekað bent á að almannavarnaráð og Almannavarnir ríkisins hafa ekki með lögregluvald að gera og geta ekki farið með lögregluvald. Hverjir eru það heima í héraði, eins og ég hef margítrekað hér í kvöld, sem fara með yfirstjórn almannavarna? Það eru lögreglustjórar heima í héraði. Það er enginn, það er ekki almannavarnaráð, ekki Almannavarnir ríkisins, sem getur sagt þeim fyrir. Hver er það í dag sem getur sagt þeim fyrir? Hann gat ekki sagt þeim fyrir árið 1962 af því að þá var það embætti ekki til. Það er ríkislögreglustjóri sem getur samræmt aðgerðir og sér í lagi, eins og hv. þm. Jónína Bjartmarz kom inn á, þegar almannavarnaástand nær hugsanlega yfir tvö lögsagnarumdæmi. Það skiptir máli að það sé yfirstjórn sem getur komið að þessu. Þetta hafa Landsbjargarmenn bent á. Þetta hefur Neyðarlínan bent á og fleiri og fleiri. Það er eitt atriði í viðbót sem mig langar til að koma að, herra forseti, áður en tími minn rennur hér út í andsvari, og það er að í heimsókninni til björgunarmiðstöðvarinnar í Skógarhlíð, sem því miður ekki allir hv. þm. í allshn. gátu mætt á, spurði ég sérstaklega þann sem mestu reynsluna hafði á sviði almannavarna hjá Almannavörnum ríkisins hvort þeir sæju fram á eflingu í forvörnum og fræðslu varðandi almannavarnir innan embættis ríkislögreglustjóra. Hann sagði: Já, tvímælalaust, þetta kemur til með að styrkja almannavarnir í landinu. Við komum til með að efla fræðsluna. Það er auðvitað þetta sem skiptir okkur máli í þessari umræðu.

Herra forseti. Hv. þm. vitnar í aðila sem eru þessu fylgjandi, Landsbjörg og aðra slíka. En ég spyr: Hvað með Vegagerðina? Hvað með slökkviliðið? Hvað með lækna?

Slökkviliðið var ekki andsnúið þessu.

Slökkviliðið í Reykjavík kom með mjög afdráttarlausar efasemdir um þetta mál, ef ég man rétt, á fundi sem ég sat. Hvað með hjúkrunarfólk? Og hvað með okkur þingmenn sem einnig höfum legið yfir þessu máli og teljum mjög vafasama ráðstöfun að færa þessa starfsemi undir ríkislögreglustjóra? Þvert á móti viljum við efla Almannavarnir ríkisins sem sjálfstæða einingu. Og hvernig kemur það heim og saman að þegar fjármagn til þessarar starfsemi er minnkað um helming, þegar starfsmönnum sem sinna almannavörnum er fækkað, sé verið að efla Almannavarnir ríkisins? Ég held ekki. 

Herra forseti. Það frv. sem við erum ræða hér, ásamt brtt. og nál., er um breyting á lögum um almannavarnir. Ég verð að taka fram að ég tek undir það álit minni hlutans að ef frv. verður að lögum muni það ekki leiða til aukins öryggis landsmanna. Ég kem ekki auga á að þær breytingar sem hér eru boðaðar séu beinlínis í þá veru. Það má taka undir, og er ekki hægt að mæla gegn því, að þessi breyting spari fjármuni en að öðru leyti kem ég ekki auga á að frv. bæti stöðuna. Ég sé sem sagt ekki að málið sé í neitt betri farvegi með þeim breytingum sem frv. gerir ráð fyrir. Mjög margir af þeim sem komu fyrir nefndina höfðu miklar efasemdir um ágæti þess að stíga þetta skref. Ég held að mjög margir hafi bent á að það væri þá rétt að skoða málið alveg heildstætt, gera allsherjarbreytingar, skoða málaflokkinn í heilu lagi, og að þetta skref sem nú væri verið að stíga, að færa Almannavarnir ríkisins undir ríkislögreglustjóra sérstaklega, væri hvorki trúverðugt né væri hægt að halda því fram að það stytti boðleiðir frá því sem nú væri eða að það fyrirkomulag sem verið hefði hafi reynst illa. Mér virðist eingöngu verið að breyta breytinganna vegna og ekki færð fyrir því sannfærandi rök. Meiri hlutinn hefur vissulega lagt vinnu í að reyna að bæta þetta frv., ég tek undir það sem hv. þm. sem fluttu minnihlutaálitið sögðu um það. Ég tel að formaður allshn. hafi lagt sig fram við að reyna að bæta frv. en þetta er ekki til bóta. Ég teldi betra að láta þetta ógert og menn tækju málið fremur til allsherjarendurskoðunar, skipulag þessara mála í heild yfir landið, og skoðuðu það algjörlega ofan í kjölinn. Ég sé ekki að að þessi eina breyting, að færa þetta undir ríkislögreglustjóra sé til bóta. Ég tek að mörgu leyti undir þau sjónarmið sem hér hafa komið fram hjá hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni og Ögmundi Jónassyni. Það er ekki hægt að lesa annað úr málinu, miðað við málflutninginn og kynninguna á því í allshn. með þeim gestum sem komu fyrir nefndina, en að eina röksemdin fyrir því að fara af stað með þetta mál sé að með því sparist um 20 millj. kr. Ég dreg reyndar í efa að þegar upp verður staðið og búið að koma þessu fyrir hjá ríkislögreglustjóra og gera það sem þarf í því sambandi þá verði sparnaðurinn eins mikill og af er látið. Það hefur löngum verið þannig að þegar menn stofna til nýrra verkefna hjá nýjum embættum þá vill kostnaðurinn fara ansi mikið úr böndunum. Ég efast því um sparnaðinn svona fyrir fram. En auðvitað finnst mér aðalmálið vera hvort breytingarnar eru til bóta og auki öryggið. Ég verð að segja eins og er, ég endurtek það, að ég kem ekki auga á það. Þess vegna tel ég ekki ástæðu til að styðja málið.

Herra forseti. Ég ætlaði fyrst og fremst að spyrja hvað standi til að láta þennan fund ganga langt inn í nóttina. Hér hefur verið þingfundur frá því klukkan hálfellefu í morgun. Ég vil fá að vita hvaða áætlun er uppi um lok þessa þingdags.

Forseti mun freista þess að ljúka þeirri dagskrá sem prentuð var og útbýtt hér í morgun.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. iðn. um till. til þál. um rannsóknir á samfélagslegum áhrifum álvers- og virkjunarframkvæmda á Austurlandi. Nefndarálitið er á þskj. 1136. Umsagnir um málið bárust frá Alþýðusambandi Íslands, Byggðastofnun, Sambandi sveitarfélaga á Austurlandi, Þróunarstofu Austurlands, Samtökum atvinnulífsins og Byggðarannsóknastofnun Íslands. Í tillögunni er lagt til að Alþingi samþykki að fela Byggðarannsóknastofnun Íslands, í samvinnu við Þróunarstofu Austurlands, að fylgjast með samfélagsbreytingum og þróun byggðar og atvinnulífs á því landsvæði þar sem álvers- og virkjunarframkvæmda á Austurlandi gætir mest. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt óbreytt.

Virðulegi forseti. Eins og hér hefur komið fram hefur verið fundað nánast samfellt, ef undan eru skilin matarhlé, frá því klukkan 10.30 í morgun. Eins og dagskráin er uppbyggð eru nokkur mál sem nú á að fara að ræða, samkvæmt þeirri áætlun sem liggur fyrir, sem eru að koma hér til 1. umr. Ég get vel skilið að sumir hæstv. ráðherrar sem vilja fá að mæla fyrir málum sínum séu örvæntingarfullir um að fá að mæla fyrir þeim því dögum þeirra í embætti fer náttúrlega ört fækkandi. En það eitt að þeir séu áhugasamir um að koma málum til nefnda ætti ekki að duga til að þingfundir séu haldnir hér langt inn í nóttina. Eiginlega finnst mér ekki vera nokkur bragur á þessu. Þetta dregur að minni hyggju upp slæma mynd af störfum þingsins. Ég vil leggja til, virðulegi forseti, að þrátt fyrir að hæstv. ráðherrar hafi margir hverjir mikinn áhuga á því að koma málum til nefnda, þá verði það ekki látið draga upp vægast sagt undarlega mynd af þinginu. Ég hvet því hæstv. forseta til að endurskoða þá áætlun sem birtist í orðum hans þegar hann svaraði hv. þm. Ögmundi Jónassyni. Ég tel svo sem eðlilegt að menn klári þau mál sem samkomulag er um að fari hér í gegn en það má ekki leiða til þess að sérstakur áhugi tiltekinna ráðherra um að koma málum til nefndar áður en dögum þeirra í ráðherraembætti lýkur verði til að hér verði fundað langt fram undir morgunn í algjöru tilgangsleysi, virðulegi forseti.

Hæstv. forseti. Þingfundur hefur staðið frá því klukkan hálfellefu í morgun. Ég verð að segja eins og er, að minna hafa menn séð fara í gegn af málum á einum degi en í dag. Líkast til mun þetta vera met sem hér hefur verið slegið.  Nú er að nálgast miðnætti og fram undan eru mál til 1. umr. á dagskránni. En mér finnst kannski komin ástæða til þess fyrir hæstv. forseta að velta fyrir sér hvort honum nægi ekki að setja þetta met sem komið er þó að hann þurfi ekki að bæta það strax þessa nótt. Ég held að þetta séu ágætisafköst hjá þinginu í dag. Ég legg því til að hæstv. forseti láti nú nótt sem nemur hér við miðnættið.

Herra forseti. Við höfum sýnt góðan samningsvilja í dag og reynt að hraða afgreiðslu mála. Það verður engin breyting á því. Við viljum gott samstarf um þinglokin. Það mun ekki standa á okkur ef stjórnin og stjórnarflokkarnir sýna samningsvilja. Hér er hins vegar svo komið að það þarf að ræða við okkur um málið. Við látum ekki bjóða okkur svona vinnubrögð. Ég geri það að tillögu minni að gert verði hlé á þingfundinum og við ræðum um hvernig við ætlum að haga því sem eftir er af þessum þingfundi, hvenær við ætlum að ljúka fundinum.

Herra forseti. Það hefur verið sæmilega afkastamikill dagur í þinginu í dag, a.m.k. miðað við það sem oft gerist. Ég held að við höfum afgreitt yfir 30 lög. Ein þeirra voru m.a. um vinnutíma sjómanna, stéttar sem hefur oft langan vinnutíma. Menn voru að setja þar ákveðin takmörk. Við erum búin að vera hér að í hátt í 14 klukkutíma frá því í morgun. Mér fyndist því allt í lagi, herra forseti, að við hugleiddum að við vorum að setja hér lög um vinnutíma annarra stétta. Ég tel rétt að við veltum fyrir okkur hvort ekki sé allt í lagi hér og í hvaða fari við erum. Svo má náttúrlega velta því fyrir sér, herra forseti, að hæstv. landbrh. fer núna fram á að keyra á síðustu dögum þingsins í gegn ein þrjú mál af þeim 15 sem hann hefur komið í verk og lagt fyrir þingið í vetur. Það sýnir náttúrlega að hafa mætti vinnulagið öðruvísi. Alla vega finnst mér að hv. landbrh. þurfi ekki endilega að taka sér til fyrirmyndar gamlan mann norðan úr Grunnavík sem rak alltaf gömlu merina á undan sér í staðinn fyrir að ríða henni. Venjulega notuðu menn hestana til að komast hraðar yfir og ná meiri árangri. En þessi aðferð lýsir því vinnulagi sem verið hefur hjá hæstv. landbrh. Ég mælist til þess, herra forseti, að við látum staðar numið nú þegar klukkuna vantar rúmlega tvær mínútur í tólf. Þetta er ágætisdagsverk sem við höfum klárað í dag og einn af afkastameiri dögum þingsins.

Virðulegi forseti. Það er rétt sem hér hefur komið fram. Þingið hefur verið ansi afkastamikið í dag. En það mun náttúrlega ekki vaxa svona afkastamiklu og öflugu þingi í augum að bæta við sig fáeinum málum, m.a. málum sem fullkomin sátt er um. Hér stendur til að mæla fyrir málum sem er samkomulag um, málum sem ég geri ekki ráð fyrir að kalli á mikla umræðu. Það er alvanalegt, sérstaklega þegar líða tekur að seinni hluta þings, að við tölum aðeins inn í nóttina. Ég sé nú ekkert að því að við gerum það núna. Þetta eru mál sem við þurfum að koma áfram eins og gengur í þingstörfunum og ekkert að því. Ég held að virðing Alþingis muni síst af öllu rýrna, öðru nær. Ég held að afgreiðslan verði til marks um að þetta er öflugt þing, að hér starfa öflugir þingmenn sem vilja greiða fyrir málum eins og hér hefur verið gert í dag. Ég tel fullkomlega eðlilegt að við höldum áfram enn um sinn og tökum fyrir þau mál sem eru á dagskránni. Það hefur auðvitað legið fyrir í allan dag hvaða mál eru á dagskrá. Þau hafa verið á dagskrá þingsins allan daginn og mönnum er auðvitað ljóst að hverju forusta þingsins hefur stefnt.

Herra forseti. Ég vil taka undir það sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson sagði í upphafi, að það sé eðlilegt að við reynum að komast að samkomulagi um þessi mál. Ég ítreka ósk mína um að gert verði hlé á fundinum og við ræðum hvernig haga skuli þinghaldinu það sem eftir er af þessum þingfundi.

Hæstv. forseti. Mér finnst að menn megi fara svolítið varlegar í þessum málum. Hætt er við að þingmenn bregðist ekki vel við því þegar því er haldið fram að halda eigi áfram inn í nóttina af því að nægur tími sé til stefnu, að þingið geti verið öflugt og annað eftir því. Við erum að ljúka degi þar sem afköstin hafa a.m.k. verið meiri en oftast áður. Ég held að það væri ekki til þess að auka afköst þingsins í framhaldinu ef menn taka því ekki sæmilega vel að ræða um að ljúka þá deginum núna. Mér finnst nóg komið þennan daginn og ef menn vilja halda góðum afköstum út þessa viku væri kannski betra að ná því fram með góðu samkomulagi milli manna en með því að efna til einhvers konar ófriðar.