Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fyrirspyrjandi (Magnús Kjartansson) Hæstv. forseti. Í stjórnmálasögu okkar íslendinga eru margir heldur óskemmtilegir kaflar. Einn kaflinn, ákaflega óskemmtilegur, er um stöðuveitingar. Það tíðkaðist hér mjög lengi að stöður voru veittar að geðþótta ráðh. og oft að pólitískum geðþótta og væri hægt að rekja þá sögu um langan aldur. Hún er ákaflega óskemmtileg. En sem betur fer hefur dregið úr slíkri mismunun að undanförnu, m.a. fyrir tilstilli Alþ. sem hefur sett í lög í ákaflega mörgum tilvíkum að fara skuli að sérstökum reglum þegar stöður eru veittar, leitað álits þar til greindra aðila, og nú í eina tvo áratugi hafa ráðh. fylgt slíkum fyrirmælum yfirleitt á næsta eðlilegan hátt svo að mismunun við veitingu embætta er miklu minni núna en hún var um afar langt skeið. Meðal þeirra embætta, sem mjög var keppt um áður fyrr, voru lyfsöluembættin, vegna þess að þau voru talin veita allálitlegar gróðalíkur, og margir sóttust um að komast í slíka aðstöðu. Alþ. setti þess vegna á sínum tíma reglur um það, hvernig ætti að veita slíkar stöður, og hefur verið farið eftir þeim frá því að þau lög voru sett, allt þar til hæstv. ráðh. Matthías Bjarnason tók við stöðu heilbrrh. Hann hefur brotíð þessar lagareglur - eða andann í þessum lagareglum, því hann fer vissulega með æðsta vald, það dregur enginn það í efa, - hann hefur brotíð í bága við anda og tilgang þeirra. Ég skal rekja þessa sögu stuttlega, og til þess að enginn telji að ég sé hér að láta í ljósi almennan pólitískan ágreining minn við þennan hæstv. ráðh., þá mun ég fylgja frásögn sem birtist í Dagblaðinu 10. okt. s.l., en hæstv. ráðh. mun á það fallast að það blað sé frekar hlynnt honum í stjórnmálum. Fyrirsögn Dagblaðsins er þannig: „Heilbrrh. hundsaði þrívegis álit sérfræðinga. Hefur veitt þrjú lyfsöluleyfi að eigin geðþótta“. Og sjálf frásögnin er þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Í sumar hafa lyfsöluleyfi í þremur apótekum á landinu verið auglýst laus til umsóknar og síðan verið veitt. Í engu tilfeilanna fór Matthías Bjarnason heilbrmrh. að till. sérfræðinga sem samkv. lögum eiga að raða umsækjendum í röð eftir reynslu þeirra og starfsaldri. Sérfræðingarnir, sem raða eiga umsækjendum upp, eru annars vegar tveggja manna n. skipuð fulltrúum lyfsala og lyfjafræðinga og hins vegar landlæknir. Í öllum tilfeilunum þremur voru umsagnaraðilarnir sammála um niðurröðun umsækjenda, og þannig fékk Matthías Bjarnason ráðh. í hendur lista yfir umsækjendur í tölusettri röð. Í öllum tilfellunum virti ráðh. umsagnir sérfræðinganna að vettugi og valdi „sína menn“ að eigin geðþótta. Er þetta enn eitt dæmið um valdníðslu ráðh. í embættisveitingum. Lögin fela honum embættisveitingar, en þau mæla líka fyrir að áður skuli álits áðurnefndra sérfræðinga leitað. En álit sérfræðinganna mun ekki hafa hentað ráðh. í þessum tilfellum. Lyfsöluleyfin, sem auglýst voru laus til umsóknar í sumar, voru á Egilsstöðum, í Neskaupstað og Ingólfsapótek í Reykjavík. Á Egilsstöðum voru umsækjendur 5. Sérfræðingarnir skipuðu þremur í röð 1, 2 og 3 þannig: Einar Benediktsson, Hjálmar Jóelsson og Vigfús Guðmundsson. Ráðh. veitti Hjálmari Jóelssyni embættið. Í Neskaupstað sótti Einar Benediktsson aftur um og einnig Vigfús Guðmundsson. Aftur settu sérfæðingarnar Einar í efsta sæti og Vigfús í annað sæti. Ráðh. veitti Vigfúsi embættið. Er kom að veitingu Ingólfsapóteks í Reykjavík setti umsagnarnefnd lyfsala og lyfjafræðingafélagsins Ingólf Lilliendahl apótekara á Dalvík í efsta sæti og Werner Rasmussen í annað sæti. Landlæknir var sammála þessari niðurstöðu. Ráðh. veitti Werner Rasmussen embættið. Einar Benediktsson, sem hefur þannig í tvígang á þessu ári orðið fyrir valdníðslu ráðh., tók kandídatspróf 1967. Hann starfaði við lyfsöludeild lyfjadeildar Pharmaco til vors 1973. Það sumar starfaði hann hjá lyfjaeftirlitinn, en frá hausti 1973 hefur hann verið lyfjafræðingur ríkisspítalanna með fullri ábyrgð. Hann mun ekki sömu stjórnmálaskoðunar og ráðh. Efstu umsækjendur um Ingólfsapótek eru bekkjarbræður og kandídatar sama ár eða 1963. Hefur Ingólfur Lilliendahl rekið lyfjabúð á Dalvík með fullri ábyrgð en Werner starfað hjá öðrum í Reykjavík. Tíðkast hefur að þyngra sé á metum við leyfisveitingar rekstur lyfjasölu úti á landi um árabil en störf hjá öðrum í Reykjavík. Um slíkt hirti ráðh. ekki nú „og þó ráðh. hafi veitingarvaldið er óeðlilegt að hann sé að hræra í málum að eigin geðþótta, gegn samdóma áliti sérfræðinga“, komst einn lyfjafræðingur að orði í samtali við Dagblaðið.“ Ég óska þess, að hæstv. ráðh. geri hér grein fyrir ástæðum sínum til þess að brjóta í lága við tilgang laga og þá hefð sem skapast hefur á þessu sviði.



Herra forseti. Orðalag þessarar fyrirspurnar er óvenjulegt, en fyrirspyrjandi er líka óvenjulegur maður og hann ræður orðavali sínu sjálfur og það gerir auðvitað hver og einn eins og náttúra hans og innræti kalla á. En áður en ég svara fyrirspurninni, þá ætla ég að vísa skyldleika mínum við Dagblaðið til þessa hv. fyrirspyrjanda, ég hygg að oftast sé andi Dagblaðsins meira í ætt og skyldleika við hann heldur en mig. Í sambandi við veitingu lyfsöluleyfa, þá segir S 7. gr. lyfsölulaga að forseti Íslands veiti slíkt leyfi. Síðan segir í gr.: „Umsóknir skal leggja fyrir tveggja manna nefnd, annar nm. skal kjörinn af Apótekarafélagi Íslands, en hinn af Lyfjafræðingafélagi Íslands. Varamenn eru kjörnir á sama hátt. Sæki nm. um lyfsöluleyfi tekur varamaður sæti hans í n. Kjörtími nm. er 6 ár. Nm. lætur landlækni í té rökstudda umsókn um þá umsækjendur, sem að hennar áliti eru hæfastir, og skipar þeim í töluröð, en þó aðeins þremur hinum hæfustu ef umsækjendur eru þrír eða fleiri. Telji n. einhvern umsækjanda óhæfan skal hún geta þess. Landlæknir sendir því næst ráðh. rökstutt álít um það, hverja af umsækjendum hann telur hæfasta í töluröð, og skal umsögn n. fylgja áliti hans.„ Síðan ég tók við embætti heilbrrh. hafa losnað óvenjumörg lyfsöluleyfi: þrjú vegna dauðsfalla, tvö ný lyfsöluleyfi hafa verið veitt og fjögur hafa losnað vegna tilflutninga. Fyrsta lyfsöluleyfið, sem ég veitti, var í Hafnarfirði, Norðurbæjarhverfi. Þar voru umsagnaraðilar sammála, bæði apótekara og lyfjafræðinga, og landlæknir. Í öðru lagi var lyfsöluleyfi á Akranesi. Þar voru umsagnaraðilar ekki sammála. Annars vegar voru sammála umsagnaraðilar apótekara og lyfjafræðinga, en hins vegar landlæknir sem hafði aðra niðurröðun. Ég veitti stöðuna þeim sem apótekarar og lyfjafræðingar settu í fyrsta sæti, en landlæknir setti í annað sæti. Þá kom upp næst leyfisveiting til Vestmannaeyja og Stykkishólms, en um það var fullt samkomulag á milli umsagnaraðila, landlæknis og rn. Fimmta lyfsöluveitingin var Iðunnarapótek. En þrátt fyrir það að apótekarar eigi að skipa n. til 6 ára, þá hafa verið fimm menn frá hendi apótekara í þessari umsagnarnefnd, sem sýnir að þar hafa orðið tíðar byltingar, og félagið hefur verið mjög ósamstætt í umsögnum sínum og áliti hinna einstöku nm. Við veitingu Iðunnarapóteks var mjög mikill ágreiningur á milli umsagnaraðila apótekara og lyfjafræðinga annars vegar og landlæknis hins vegar og síðan stórs hluta af apótekurum í félagi apótekara strjálbýlisins. Þar veitti ég embætti þeim manni sem hafði lengstan starfsaldur og landlæknir seti í annað af tveimur efstu sætunum, en n. lyfjafræðinga ekki. Um það urðu svo engar deilur. Þá gerðist það að skipt var um fulltrúa apótekara í nefndinni eftir þessa veitingu og enn kom nýr aðili. Það var við veitingu lyfsöluleyfis í Borgarnesi og um það var fullt samkomulag. Næst kemur að veitingu Ingólfsapóteks. Þar er settur í efsta sæti Ingólfur Lilliendahl, en í annað sæti er settur Werner Rasmussen og þeir eru taldir mjög áþekkir hvað snertir starfstíma sem lyfjafræðingar. Hins vegar eru þá aftur komnir til valda sem umsagnaraðilar Apótekarafélagsins þeir sem vilja láta þá, sem úti í strjálbýli hafa starfað, ganga fyrir. Ég gerði það aftur á undan, í sambandi við Iðunnarapótek, þá veitti ég það lyfsalanum úr Borgarnesi eftir till. landlæknis. En ég vil ekki gera það ófrávíkjanlegt skilyrði að menn hafi starfað úti á landi til þess að öðlast lyfsöluréttindi innan borgarmarka Reykjavíkur. Hins vegar var settur í efsta sætíð frá hendi landlæknis lyfsali hér á höfuðborgarsvæðinu, og mér fannst óeðlilegt að það væri verið að skipta um lyfsöluleyfi lyfsala hér innan höfuðborgarsvæðisins. Manninn, sem var settur af fulltrúum apótekara í efsta sætíð í sambandi við úthlutun lyfsöluleyfis fyrir Iðunnarapótek, skipaði ég lyfsala við Ingólfsapótek. Ef hann hefur verið fær að dómi apótekara og lyfjafræðinga að vera apótekari uppi á Laugavegi, þá er hann að mínum dómi jafnfær um að vera apótekari þó hann sé kominn niður í Aðalstræti. En þetta sýnir hve mikið samræmi er í störfum þessara umsagnaraðila. Og þá kem ég að áttunda lyfsöluleyfinu, þ.e. á Egilsstöðum, sem fyrirspyrjandi gerði nokkuð að umræðuefni. Þar eru fimm umsækjendur og n. raðar þremur í þeirri röð sem fyrirspyrjandi gat um. Í ljós kemur að sá, sem er í öðru sæti, er einu ári eldri lyfjafræðingur en sá sem er í fyrsta sæti. Samkv. lögum segir að nefndin eigi að raða og hafa rök fyrir sínu máli. Rökin varðandi þann, sem var settur í efsta sæti, eru þau að dómi þessara nm., að um nokkurra ára skeið hafi hann unnið ötullega að því að komið yrði á fót lyfjabúð á Egilsstöðum og Héraðsbúum veitt fullkomin lyfjafræðiþjónusta sem rík þörf hafi verið fyrir um alllangt skeið. Auk þess voru önnur höfuðrökin þau fyrir því, að hann var settur í fyrsta sæti, en ekki Hjálmar Jóelsson, að hann hafi verið fús til starfa í dreifbýlinu, eins og fram komi í umsóknum um veitingu lyfsöluleyfa á þremur stöðum sem hann kom ekki til greina í vegna þess að þar voru eldri lyfjafræðingar. Þetta tel ég engin rök vera, að maður vilji ýta undir það að stofnuð verði lyfjabúð sem skipi honum mjög öruggt lífsviðurværi ævina á enda, og það sannar ekkert að viðkomandi sé neitt fúsari að vinna í strjálbýli heldur en allir aðrir sem um lyfsöluleyfi í strjálbýli sækja. Það, sem réð afstöðu minni til málsins, var að ég taldi það ekki vera nein rök hjá n. sem landlæknir einnig gerði að sínu, heldur réð úrslítum að maðurinn í öðru sæti var einu ári eldri lyfjafræðingur. Hvað snertir stjórnmálaskoðanir viðkomandi manna, þá get ég lagt eið út á það að ég hef ekki hugmynd um hvar sá maður er í stjórnmálum sem fékk þetta starf, þekki hann ekki nokkurn skapaðan hlut. Hann hefur einu sinni komið á minn fund og ég hef einu sinni séð hann. En hann hafði mjög góð meðmæli og um hann var fjallað af umsagnaraðilum af mikilli vinsemd. Þá er slegið upp níunda og síðasta lyfsöluleyfinu, Neskaupstað, sem losnaði við það að sá apótekari fékk Borgarnes. Þar sækja þrír menn, tveir eru taldir koma öðrum fremur til greina vegna þess að þeir hafi mjög líkan starfsaldur, Einar Benediktsson og Vigfús Guðmundsson. Segir í umsögn aðila að Einar Benediktsson og Vigfús Guðmundsson hafi sama starfsaldur. Síðan segir n. orðrétt: „Eins og sjá má, er n. mikill vandi á höndum að velja á milli þeirra Einars og Vigfúsar. Starfsaldur þeirra er nákvæmlega hinn sami, en segja má að starfsreynsla Einars sé nokkru viðtækari, auk þess hefur hann verið sjálfstæður í starfi frá 1. júlí 1974, en Vigfús frá 1. júní 1976.“ Þetta er það sem um er að ræða. Það er nákvæmlega sami starfsaldur og samkv. lögunum hefur ráðh. fulla heimild til þess að veita lyfsöluleyfið hvaða umsækjanda sem er, sem talinn er hæfur að dómi þeirra sem um þessi mál eiga að fjalla. Þetta er í fullu samræmi við skoðanir fyrrv. heilbrrh. í sambandi við veitingu læknisembætta sem hann lét frá sér fara þegar var mikill ágreiningur um eina af þeim fáu stöðum sem hann veitti á sínu tímabili. Í sambandi við lyfsöluleyfi veitti sá ráðh. tvö leyfi. Honum var ekki mikill vandi á höndum. Í öðru tilfellinu sóttu fjórir aðilar, einn var með langlengstan starfsaldur. Og í hinu tilfellinu var honum miklu minni vandi á höndum því þar sótti einn maður. Hann var talinn hæfur til starfsins og ráðherra veitti honum það.

Fyrirspyrjandi (Magnús Kjartansson) Hæstv. forseti. Hæstv. ráðh. Matthías Bjarnason hóf ræðu sína á eins konar sálkönnun á mér. Hann fór að tala um náttúru mína og innræti, og ber það væntanlega með sér að hann er farinn að kynna sér kenningar Freuds og annarra sálfræðinga eftir að hann fór í þetta mikilvæga embætti. Er ég síst að lasta það, því kenningar Freuds hafa mér alltaf fundist ákaflega skemmtilegar. Mér fannst leitt að ráðh. gekk mjög stutt í þessari sálgreiningu á mér, og ég ætla nú ekki að fara í neina sérstaka sálgreiningu á honum heldur. En ég kemst ekki hjá því að minnast á að það hefur komið í ljós að þessi hæstv. ráðh. er ákaflega skapríkur og á erfitt með að leysa mál á þann hátt að hann taki tillit til annarra. Við kynntumst því ákaflega vel í sambandi við maraþonumr. sem fór fram hér á þingi í sambandi við hið svokallaða rækjumál fyrir norðan, þar sem þessi eðliseinkenni hæstv. ráðh. komu ákaflega skýrt í ljós. Það kom í ljós að hæstv. ráðh, hefur veitt níu leyfi til lyfsölu. Í sumum tilvíkunum var ágreiningur uppi, og í slíkum tilvikum er það verkefni ráðh. að skera úr um ágreininginn. En í þeim þremur tilvíkum, sem ég nefndi, var enginn ágreiningur uppi. Þar voru þeir sérfróðu menn, sem ég nefndi áðan, sammála um hvernig ætti að haga stöðuveitingu, og það þarf ákaflega sterk rök til þess að ráðh. gangi í berhögg við slíkan undirbúning og það brýtur í bága við vilja Alþ. að ráðh. geri það. Hann leiddi engin rök að ákvörðunum sínum í þeirri ræðu sem hann flutti hér áðan. Og þetta er ákaflega alvarlegt mál. Við megum ekki aftur sökkva niður í það fen að ráðh. beiti eigin geðþótta eða pólitísku mati við veitingu embætta. Þeir verða að vera menn til þess að halda þannig á málum að þeir fari málefnalega með veitingar á embættum. Þetta hefur hæstv. ráðh. ekki gert í þessum þremur tilvikum. Hann gat ekki fært nein rök að því, hvers vegna hann vék frá þeirri einróma niðurstöðu sérfræðinga og landlæknis sem fyrir lá í þeim tilvíkum. Hann var með almennar hugleiðingar í kringum það. En þegar um er að ræða einróma álit þessara aðila, sem lögin hafa gert að umsagnaraðila, þá þarf ákaflega sterk rök til að ráðh. gangi í berhögg við það, og þau rök komu ekki fram. Ég vil vara hæstv. ráðh. við að halda áfram á þessari braut, og ég vil raunar beina því til hæstv. ráðh. allra, að sómi ríkisstj. og Alþ. liggur við að við sökkvum ekki aftur niður í það fen hneykslanlegra stöðuveitinga sem mótaði Ísland í marga áratugi. Við verðum að forðast að sökkva niður í það fen aftur. Því miður hefur hæstv. heilbrrh. ekki áttað sig á þeirri staðreynd.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. - Ég vil algjörlega mótmæla því að nokkur þessara lyfsöluveitinga sé háð stjórnmálaskoðunum viðkomandi manna, síður en svo. Því mótmæli ég algjörlega. En það, sem ber á milli, er það, að það er ráðh. sem á að veita lyfsöluleyfi. Nefndir eins og þessi eru fyrst og fremst og eingöngu settar til þess að fyrirbyggja að ófaglærður maður ráðstafi embætti sem slíku í hendur á mönnum sem eru óhæfir til að gegna því, enda segir að ráðh. velji á milli. Og í þessum tilfellum hefur alltaf verið um að ræða að það hefur verið tekinn efsti maður frá öðrum hvorum aðila. Það hefur orðið ágreiningur um 4 leyfi af þessum 9, 2 á milli þessara aðila, og þar verð ég auðvitað að skera úr. Ég taldi óréttláta og órökstudda niðurröðun og valdi þann manninn, sem var með eins árs lengri tíma sem lyfjafræðingur, við næstsíðasta leyfið. Hitt var mjög jafnt á metunum og er auðvitað alltaf í slíkum tilfellum erfitt fyrir veitingavaldið að gera upp á mílli manna þegar báðir eru prýðilega hæfir til starfans. Þess vegna held ég að menn bæti síg ekkert með því að vera að deila í þessum efnum í þeim dúr sem hv. fyrirspyrjandi gerði. Ég hef algjörlega farið eftir lögum. Ef á að breyta þessu, þá á að taka veitingarvaldið úr höndum ráðh. og setja það undir þessar hagsmunanefndir sem átti að skipa til 6 ára, en er alltaf verið að skipta um menn i. Slíkt gerir ekki störf samræmd, þannig að ráðh. eða rn. geti farið í öllu falli eftir því. En hitt skiptir höfuðmáli, að hér hefur aldrei verið tekinn annar maður í þessi störf en sá sem þessar n. hafa talið einn af þremur hæfustu umsækjendum og í öllum tilfellum einn af tveimur meðal hæfustu umsækjenda.

Fyrirspyrjandi (Magnús Kjartansson) Hæstv. forseti. Mér er ljóst að ræðutími minn er búinn og skal ekki hafa mál mitt langt. - Hæstv. ráðh. sagði að út frá þeirri gagnrýni, sem ég kom með, ef ætti að framfylgja henni, þá væri rétt að taka þessi völd af ráðh. og afhenda þau einhverjum embættismönnum. Ég er ekki á þeirri skoðun. Hins vegar tel ég ákaflega miklu máli skipta að það séu hæfir umsagnaraðilar sem fjalla um slík mál, og þegar þeir eru sammála um hvernig á að ráðstafa, þá eigi ráðh. að fylgja umsögn þeirra, nema hann hafi mjög veigamikil rök á móti, og það hefur hæstv. ráðh. ekki haft í þessum tilvikum. Mér er þetta fyrst og fremst tilefni til þess að vara hæstv. ráðh. alla saman við því að sökkva aftur niður í það fen óhæfilegra stöðuveitinga sem tíðkaðist hér á Íslandi áratugum saman.



Herra forseti. Hinn 21. febr. 1974 var samþ. shlj. hér á hv. Alþ. till. til þál. um sjóminjasafn. Till. var á þessa leið: „ Alþ. ályktar að fela ríkisstj. að hefja nú þegar í samráði við þjóðminjavörð undirbúning að stofnun sjóminjasafns. Skal leita eftir samvinnu við Hafnarfjarðarbæ um hentugt landsvæði fyrir slíkt safn svo og um byggingu þess og rekstur.“ Mér er um það kunnugt að hinn 28. ágúst 1974 skipaði menntmrh. nefnd til að fjalla um stofnun sjóminjasafns í samræmi við fyrrgreinda ályktun Alþ. og gera till. um fyrirkomulag slíks safns. N. þessi starfaði síðan undir forustu þjóðminjavarðar veturinn 1974–1975 og skilaði allítarlegu nál. og till. til menntmrh. í maímánuði 1975. Nál. þetta var fjölritað og sent öllum alþm. og fleirum í desembermánuði 1975. Ég skal ekki fjölyrða um nál., enda ekki tími til, en aðeins nefna þrjú atriði sem þar var lögð áhersla á, en þau eru þessi: 1. Að sem fyrst verði samið um landrými undir safníð. Nefndir voru þeir staðir innan bæjarmarka Hafnarfjarðar sem til greina kæmu, og raunar hinn fjórði og e.t.v. æskilegasti á mörkum Hafnarfjarðar og Garðabæjar. 2. Að unnið verði skipulega að söfnun og björgun sjóminja og reynt að tryggja sómasamlega varðveislu þeirra meðan safnhús og sýningarskálar eru ekki komnir upp. 3. Að byggingarnefnd verði skipuð hið fyrsta sem hafist gæti handa um undirbúning framkvæmda. Nú vil ég leyfa mér að spyrja hæstv. ráðh.: Hvað hefur verið gert til að framkvæma þáltill. Alþ. frá 21. febr. 1974 fram yfir það sem ég hef nú rakið? Mér leikur sérstök forvitni á að vita hvað hæstv. ráðh. hefur gert eða hyggst gera með þær till. sem felast í fyrrgreindu nál. Hæstv. ráðh. og hans menn hafa nú haft þessar till. og þetta nál. til umfjöllunar í hálft annað ár, og ég vona að það verði ekki talið ótímabær hnýsni af minni hálfu, sem tel mig áhugamann um framgang málsins, þótt ég spyrji hvar það er nú á vegi statt.



Herra forseti. Það er síður en svo að það geti skoðast nein óeðlileg hnýsni af hálfu hv. fyrirspyrjanda þó að hann spyrjist fyrir um þetta mál. Þetta er eitt af fleiri ágætum málum sem ganga hægar fram en æskilegt væri. Sem svar við fsp. hans vil ég fyrst og þó í örstuttu máli rifja það upp að nefnd var skipuð 28. ágúst 1974 til þess, eins og hann sagði, að fjalla um stofnun sjóminjasafns í Hafnarfirði. Í henni áttu þeir sæti Þór Magnússon þjóðminjavörður, sem var form., Gunnar Ágústsson hafnarstjóri í Hafnarfirði, Guðmundur H. Oddsson skipstjóri í Reykjavik og Jón Kr. Gunnarsson forstjóri, Hafnarfirði. Síðar var Gils Guðmundsson alþm. skipaður varamaður Gunnars 11. Ágústssonar í veikindaforföllum hans. Þessi n. hélt 14 fundi, flesta í skrifstofu þjóðminjavarðar, en einnig fór hún á vettvang og skoðaði staði þá sem talið var að gætu komið til greina fyrir safnið. Var fyrsti fundurinn haldinn 19. sept. 1971, síðasti fundurinn 28. apríl 1975, og rn. svo skilað ítarlegri álitsgerð litlu síðar eða 29. apríl 1976. Í því bréfi skýrir formaður m.a. frá því, að sjóminjasafnsnefnd muni senda fjvn. Alþ. erindi um fyrstu fjárveitingu til að hefjast handa um undirbúningsvinnu að safninu, 5 millj. kr. í fyrstu lotu. Rn. lét fjölrita álitsgerð n., eins og hv. þm. er kunnugt, og var hún send alþm. rétt fyrir jólin í fyrra og nokkrum fleiri aðilum. En síðan er það að segja í fyrsta lagi, að ekki hafa verið fjárveitingar á fjárl. til sjóminjasafns, og í öðru lagi, að Þjóðminjasafn Íslands hefur unnið markvisst að söfnun sjóminja og björgun þeirra, m.a. gamalla báta, á undanförnum árum og haft til þess nokkra fjárveitingu, og sérstök geymsla hefur verið útbúin fyrir bátana. Ég vil leggja áherslu á þetta, að björgunarstarfi hefur verið haldið áfram og það hefur verið rækt eftir því sem hægt hefur verið miðað við fjárveitingar og aðra aðstöðu. Hitt verður svo að segjast eins og er, að menntmrn. hefur ekki leitað fast eftir fjárveitingum, enda er það mála sannast að á þessum missirum hefur verið ákaflega þröngt um og á vegum menntmrn. í mjög mörg horn að lita í sambandi við fjárveitingar til margvíslegra mála sem þegar er unnið að. Ég vil hins vegar segja það, að það mun verða leitast við að láta ekki þetta menningarmál og ég vil líka segja nauðsynjamál sofna, heldur vinna að framgangi þess eftir því sem tök eru á. Ég get ekki gert ráð fyrir að hv. fyrirspyrjandi sé sérlega ánægður með þessi svör, en ég held að ég hafi sagt nokkurn veginn satt og rétt frá hvernig þessi mál standa.



Herra forseti. Vegna fram kominnar fsp. og umr. um hana vil ég lýsa því yfir að dráttur þessa máls hefur valdið mörgum áhugamönnum miklum vonbrigðum. N, sem skipuð var til þess að segja álit sitt um safnið og staðarval fyrir það, skilaði áliti fyrir meira en ári. Var þar mælt með þeim gullfallega stað sem Hafnarfjarðarbær hefur gefið fyrirheit um fyrir safnið. Þetta er vestur á Skerseyri. Ég býst við að flestir hér kannist við þennan stað. Þess má geta, að á síðustu tveimur árum hefur félag áhugamanna, Sjóminjafélag Íslands, unnið eftir mætti að undirbúningi safnsins. Það er áhugamannastarf, safnað saman gömlum bátum sem voru hinir síðustu sinnar tegundar, þeir teknir til varðveislu og viðgerðar. Er þess síðast að minnast að bjargað var bátnum Geir, hinum síðasta með Suðurnesjalagi. Hann hafði legið í fjörunni suður í Staðarhverfi í Grindavík í nokkur ár, og það má segja það til gamans, að bílstjórinn, sem sótti hann fyrir okkur, sagði: Af hverju takið þið hann ekki bara í nefið og hnerrið honum þegar komið er heim? Honum fannst hann svo illa farinn. En hann var nú ekki verr farinn en það, að það er vel hægt að gera þennan bát upp. Bátasmiðastöðin í Bátalóni er nú að endurbyggja þennan bát og sú endurbygging er dýr. En þessir áhugamenn vilja mikið á sig leggja, og það ætti að vera hæstv. menntmrh. veruleg hvatning til að hraða framgangi þessa máls, hvað margir einstaklingar vilja mikið á sig leggja fyrir málið sem slíkt. Ég vil því heita á hæstv. menntmrh. að beita kröftum sínum til þess að Sjóminjasafn Íslands megi sem fyrst rísa af grunni á þeim fagra stað sem því hefur verið ætlaður, við Skerseyrarveg í Hafnarfirði, og verði okkur öllum til sæmdar og ánægju þar með.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir svar hans, enda þótt ég verði að segja að ég sé ekki alls kostar ánægður með það, að í rauninni hafi ekkert gerst í hans ágæta rn. síðan þessi skýrsla og þessar till. um framkvæmdir komu á borð hans fyrir hálfu öðru ári. Nú veit ég að þér er um stórt mál að ræða, en vil leggja alveg sérstaka áherslu á það, að á meðan beðið er eftir framkvæmdum í málinu, þá er ýmislegt hægt að gera og ýmislegt sem nauðsynlegt er að gera, og þá er þó fyrst og fremst varðveisla og viðhald þeirra sjóminja sem hægt er að bjarga, þeirra báta og skipa sem ástæða er til að bjarga og hægt er að bjarga. Eins og síðasti ræðumaður gat um, vinnur félag áhugamanna að þessu verkefni. En þetta verkefni er stórt og viðamikið og dýrt. Þjóðminjavörður vinnur einnig að þessu verkefni, það veit ég, og hefur áhuga á því. En báðir þessir aðilar hafa mjög þröng fjárráð. Ég hygg að á fjárl. nú séu aðeins 600 þús. kr. ætlaðar til þessa verkefnis, og þær duga naumast til þess að endursmíða illa farinn bát og sennilega alls ekki. Nú vil ég skora á hæstv. ráðh. að beita áhrifum sínum og láta velvilja sinn koma fram í því að fá þessa upphæð hækkaða þannig að það verði þó hægt að vinna sómasamlega að þessum þætti málsins. Ég hygg, að þjóðminjavörður hafi sótt annaðhvort um 2 millj. eða 21/2 millj. kr. til þessa verkefnis, og ég tel það algert lágmark þess sem hægt er að ætlast til að unnið verði fyrir á meðan beðið er eftir frekari framkvæmdum í þessu stórmáli. Einnig hygg ég að það væri hægt að fara að ræða um málið við Hafnarfjarðarbæ og tryggja safninu samastað til frambúðar, enda þótt ekki sé um að ræða háar fjárveitingar til að vinna að byggingu safnsins í bili.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka áhuga og stuðning þeirra tveggja hv. þm. sem hafa talað um þessa fsp., og árétta það, sem ég sagði áðan, að við munum leitast við að láta þetta mál ekki sofna, en framfylgja því eftir því sem tök verða á. Ég vil um leið minna á það, að þó hægt hafi gengið með þetta mál á sviði minjavarðveislunnar, þá hefur þó aðeins þokað í öðrum áttum. Það hefur verið stofnaður Húsfriðunarsjóður sem - þó hann hafi ekki morð fjár til umráða - skiptir mjög verulegu máli. Nesstofa hefur verið keypt að hálfu og unnið hefur verið að viðhaldi Viðeyjarstofu. En þetta, sem þegar hefur verið gert, breytir engu um það og dregur á engan hátt úr nauðsyn þess að sinna sjóminjavarðveislunni og söfnuninni eftir því sem mögulegt er. Ég vil svo einnig árétta það, að oft er nokkuð erfitt að velja á milli ef einstök rn. eiga á annað borð kost á einhverri hækkun á sínum fjárlagaliðum. Það getur oft verið erfitt að velja þar á milli þegar reynt er að halda í, eins og allir virðast nú sammála um. En sem sagt, ég þakka þennan áhuga og vil taka í útrétta hönd hafnfirðinga og annarra áhugamanna og reyna að vinna málinu framgang.