Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti. Á umhverfisnefndarfundi á fimmtudag óskaði ég eftir því að hæstv. umhvrh. yrði boðið á fund nefndarinnar til að skýra ummæli sín eftir fund Landeigendafélags Laxár og Mývatns í fyrri viku. Hv. formaður nefndarinnar féllst ekki á þetta og vísaði til samræðu við umhvrh. annaðhvort í þingsal eða undir fjögur augu. Ummæli ráðherra voru þau að henni þætti eðlilegt að málið biði þangað til eitthvað gerðist. Nú er frv. um breytingar á lögum nr. 36/1974 ekki lengur á valdi ráðherra, heldur til umræðu í umhvn. Ráðherra hlýtur þess vegna með ummælum sínum að vera að beina erindi til nefndarinnar. Nú er það svo að þingmálið er tvíþætt, annars vegar almennar breytingar á verndarsvæðinu sem um ræðir, frv. sem endurflutt er, og hins vegar bráðabirgðaákvæði III um hækkun stíflunnar í Laxá sem var skotið inn í frv. núna í haust. Spurningin er: Er ráðherra að tala um að bæði málin bíði? Það er hvorki verulegur ágreiningur innan þings né utan um sjálft frv. Á afgreiðsla þess að bíða bráðabirgðaákvæðisins? Í síðustu viku var hætt umfjöllun um stjfrv. í allshn. Það gerðist þannig að hæstv. dómsmrh. skrifaði nefndinni bréf og bað um það, sem nefndin samþykkti, að hætt yrði að vinna í málinu. Er eitthvert slíkt bréf í smíðum hjá hæstv. umhvrh., eða hvað meinar ráðherrann? Það hefur komið í ljós að bráðabirgðaákvæðið kemur í veg fyrir viðræður heimamanna og virkjunareigenda um rannsóknir og framkvæmdir við Laxá. Afstaða mín og Samf. er að fleygja bráðabirgðaákvæðinu strax en halda áfram að vinna frv. sjálft á eðlilegan hátt. Er hæstv. umhvrh. sammála þessu?

Hæstv. forseti. Í ljósi niðurstöðu fundar Landeigendafélags Laxár og Mývatns á Narfastöðum fyrir stuttu var eðlilegt að láta þetta mál sem hér er til umræðu bíða og gefa mönnum tækifæri á að ræða saman ef þeir kjósa svo. Það er alveg skýrt að miðað við þessa stöðu er lagafrv. ekki á leiðinni að verða að lögum. Menn geta rætt saman ef þeir vilja. Það er búið að gefa út þá yfirlýsingu að málið í heild bíði og það er búið að ræða það í stjórnarflokkunum. Það er ekkert óeðlilegt við það í ljósi þessarar stöðu. Kjósi menn að ræða þetta heima í héraði geta þeir gert það án þess að verið sé að vinna í þessu máli sérstaklega í þinginu. Það er alveg skýrt miðað við þetta að frv. er ekki að verða að lögum. Stjórnarflokkarnir hafa meiri hluta og auðvitað halda þeir utan um mál eins og þeim þykir eðlilegast að halda á þeim. Varðandi það hvort eitthvert bréf sé á leiðinni er ekkert bréf í smíðum enda hefur þessi yfirlýsing komið fram, bæði í fjölmiðlum og núna á Alþingi, úr pontu. Það er búið að ræða þetta mál í stjórnarflokkunum þannig að það er alveg skýrt að málið bara bíður. Aðilar geta talað saman ef þeir hafa hug á því og okkur liggur ekkert á að flýta okkur með þetta mál í gegn miðað við þessar aðstæður.

Herra forseti. Það er eðlilegt að þetta mál komi upp í umræðum um störf þingsins. Hér er um mjög flókið mál og viðkvæmt að ræða. Við stöndum frammi fyrir því að ef ekkert verður að gert hlýtur að koma að því fyrr en síðar að Laxárvirkjun verði lokað og ég hygg að enginn hv. þm. æski þess sérstaklega ef við hugsum um þá miklu byggðaþýðingu sem Laxárvirkjun hefur og hugsum um það reiðarslag sem það yrði fyrir Aðaldalshrepp og Þingeyinga. Það eru auðvitað takmörk fyrir því hversu mörg fyrirtæki er hægt að leggja niður í ekki stærra byggðarlagi en Þingeyjarsýslu. Á hinn bóginn er alveg ljóst að ekki verður unnið að þessu máli nema í sátt og samlyndi meðal heimamanna og þeir hljóta nú að vinna að því að ná samkomulagi um það hvernig að þessu máli skuli unnið. Við stöndum frammi fyrir því að unnið hefur verið að endurbótum á undanförnum árum, ég hygg að Landsvirkjun hafi varið mjög háum fjárhæðum til þess að græða upp land við Kráká. Veiðifélög við Laxá hafa greitt milljónir kr. til hins sama með þeim góða árangri að svo hefur dregið úr sandburði að við getum sagt að Mývatnssveit sé borgið að þessu leyti. Við getum líka sagt að nú sé svo komið að Kráká er farin að grafa sig niður að sínum fyrra jarðvegi. Ég hygg að þeir sem kunnugir eru á þessum slóðum geri sér grein fyrir hvaða þýðingu það hefur ef hægt verður að halda þessu áfram og sandgildra komi í Kráká, og einnig ef hægt verður að draga úr sandburði í Laxá. Þetta er auðvitað mikið mál fyrir þá sem þarna búa.

Frú forseti. Staða þessa máls er afskaplega sérkennileg, jafnvel neyðarleg svo ekki sé enn fastar að orðið kveðið. Nú gerist það í annað skipti á örskömmum tíma að ráðherrar ríkisstjórnarinnar hafa áttað sig á villu síns vegar. Í fyrra tilfellinu, tilfelli hæstv. dómsmrh., var allshn. beðin um að draga til baka mál sem var fullkomlega vanbúið og var vakin athygli á við 1. umr. máls. Nú gerist það í annað sinnið en með öllu óskýrari hætti. Hæstv. umhvrh. segir í einhverju blaðaviðtali að þetta mál megi bíða og endurtekur hér að yfirlýsingar hafi verið gefnar um þetta mál, að þingnefndin þurfi ekkert að sinna þeirri lögbundnu skyldu sinni að fara yfir og afgreiða mál frá sér. Ég spyr: Hvaða yfirlýsingar eru það og í krafti og afli hvers? Nú er það einfaldlega þannig að málið er til umfjöllunar á hinu háa Alþingi en ekki á vettvangi ríkisstjórnar, ekki á vettvangi ráðherra, þannig að ráðherrann hefur strangt til tekið ekkert um það að segja hvort og hvernig nefnd, umhvn. í þessu tilfelli, fer áfram með málið. Þannig er það bara og það þýðir ekkert að vísa með almennum orðum til þess að ríkisstjórnin búi við þingmeirihluta. Ef ráðherra vill láta á það reyna hvort hún hafi þingmeirihluta í þessu máli, sem lá aldrei fyrir, á hún auðvitað að senda bréf til umhvn. og biðja formanninn og nefndina alla að bíða með málið. Öðruvísi gerist það ekki. Ella eru þingmenn ekki að sinna skyldum sínum á hinu háa Alþingi í nefndum með því að fara ekki yfir málið og vinna það ekki eins og lög og reglur standa til. Hér verða mál einfaldlega að vera skýr. Við búum við þingræði og eigum að hegða okkur í samræmi við það. Einhverjar óljósar meldingar, umhvrh. í þessu tilfelli, duga ekki. Hæstv. ráðherra hefur ekkert um það að segja hvernig umhvn. vinnur. Hún verður þá að biðja um það og játa á sig þá sök að hún hafi farið offari og beðið nefndina um að bakka.

Frú forseti. Það mál sem hér hefur verið gert að umtalsefni, og skýrt hefur komið fram að er ansi furðulegt frá hendi ríkisstjórnar, er að mestu leyti um það bráðabirgðaákvæði sem smeygt var inn í frv. á síðustu stigum og hefur valdið miklum deilum fyrir norðan. Hér hefur verið farið yfir það hvernig ráðherra hefur talað um að þetta eigi að bíða meðan menn ræða saman og það má eiginlega spyrja að því, virðulegi forseti, hvort ekki hefði verið ástæða til að aðilar ræddu saman áður en frv. var lagt fram, áður en hæstv. ríkisstjórn gerði allt vitlaust með því að hengja þetta svona saman. Það má nefnilega segja sem svo að þetta séu tvö aðskilin mál og annað þeirra sjálfsagðar lagfæringar gagnvart Skútustaðahreppi. Þar hafa verið óskir sveitarstjórnar ansi lengi um að fá fram breytingar á þessum lögum um vernd Mývatns og Laxár, enda hafa þau hamlað framgangi og vexti sveitarfélagsins. Sem dæmi um það má taka að burtfluttur íbúi þessa sveitarfélags óskaði ekki alls fyrir löngu eftir því að fá að byggja sér sumarbústað og eyða þar elliárum sínum. Það tók apparatið upp undir fjögur ár að koma því til leiðar að þessi burtflutti íbúi gæti byggt þarna og það er óþolandi fyrir eitt sveitarfélag að vera sett undir svona lög sem hamla vexti og viðgangi sveitarfélagsins og hengja þetta svona saman sem hér er. Þess vegna hvet ég til þess, virðulegi forseti, að umhvn. slíti þetta í sundur, leggi bráðabirgðaákvæðið frá sér og vinni lögin. Hér á hinu háa Alþingi held ég að sé nokkuð mikil sátt, vonandi, um að klára allt annað en þetta bráðabirgðaákvæði. Það er auðvitað það sem við eigum að einhenda okkur í þannig að ég lýsi andstöðu minni við það sem hæstv. ráðherra segir, að það verði að bíða úr því að menn kjósi svo og að þetta sé ekki á leiðinni að verða að lögum á hinu háa Alþingi vegna þess sem þarna var skeytt við, þ.e. bráðabirgðaákvæði III. Ég hvet til þess að umhvn. haldi áfram með þetta mál og klári það sem að sveitarfélaginu snýr og varðar það.

Hæstv. forseti. Ég held að enginn vafi sé á því að við búum við þingræði. Það er hins vegar spurning hvort það er ekki eðlilegt að sá sem flytur mál, hæstv. umhvrh. í þessu tilfelli, hafi eitthvað um það að segja eftir að það kemur inn í nefndina ef hún kýs svo. Í þessu tilfelli er málum þannig háttað að hæstv. umhvrh. hefur óskað eftir því að hv. nefnd hægi á ferðinni til þess að hugsanlega verði hægt að ná þarna samkomulagi í mjög viðkvæmu máli. Það er í raun ekki rétt að málið sé algerlega tvíþætt því að allt snýst það um verndun Laxár og Mývatnssvæðisins. Þarna eru mörg sjónarmið uppi, ekki síst hjá heimamönnum. Málið væri einfaldara ef heimamenn hefðu bara eina skoðun en þær eru margar, það eru þeir sem búa í Skútustaðahreppi og óska eftir því að hafa meira svigrúm í sambandi við framkvæmdir, það sé ekki í raun eins og þeir búi í þjóðgarði, og það eru Laxárdælingar sem sumir hverjir vilja ekki hækka stífluna fyrir nokkurn mun. Svo eru það þeir sem vilja umfram allt losna við sandinn úr ánni o.s.frv. Ef hægt væri að ná því fram með einhverri aðgerð að allt þetta leystist væri það náttúrlega það besta. Þá er ég að tala um að það er hugsanlegt að með því að hækka stífluna um nokkra metra sé hægt að vinna að því að fanga sandinn ofar þannig að hann fari ekki í virkjunina og ekki niður ána og þar með væri sá vandi leystur og Skútustaðahreppur hefði aukið svigrúm í sambandi við framkvæmdir sínar o.fl. Þetta er mál sem þarf að ræða og við munum ekki leysa það, a.m.k. ekki hér í þingsalnum. Það þarf að ræða það milli heimamanna, milli fyrirtækisins Landsvirkjunar 

Frú forseti. Málsmeðferð hæstv. umhvrh. og ríkisstjórnarinnar í málinu hefur verið óeðlileg frá upphafi og hefur vakið upp nákvæmlega það sem ég spáði fyrir við 1. umr. málsins, harðvítugum deilum, og ákvæði til bráðabirgða III er efni frv. um breytingu á lögum um verndun Laxár og Mývatns að öðru leyti óviðkomandi. Ég kallaði ákvæðið smyglgóss og stend við það. Þetta er virkjunarákvæði í verndunarfrumvarpi. Það var einhliða ákvörðun hæstv. ráðherra og ríkisstjórnar að tengja þessi tvö mál saman. Það sem ríkisstjórnin er nú að reyna er ósköp einfalt. Það á að reyna að nota áhuga heimamanna, sérstaklega Mývetninga, á því að breyta gildissviði verndunarlaganna til að fleyta virkjunarheimildinni með í gegnum Alþingi. Þetta er augljóst hverjum manni og málsmeðferð sem er engum til sóma, allra síst hæstv. ríkisstjórn. Svo vil ég segja það, frú forseti, að hæstv. umhvrh. og iðnrh. misskilja mjög stöðu sína gagnvart Alþingi. Málið er komið á forræði þingsins, er til umfjöllunar í þingnefnd, og hæstv. ráðherrum kemur það ekki við hvernig þingnefndirnar haga störfum sínum. Þær eru sjálfstæðar og til þess bærar að stjórna þeirri vinnu, jafnt hraða á afgreiðslu málsins sem öðru. Það eina sem flutningsmaður getur gert er að kalla frv. sitt til baka ef hann er hættur við það, ef hann vill ljúka þingmeðferðinni. Að öðru leyti eiga ráðherrar ekki að vera með puttana í því sem þingnefndirnar eru að gera. Nógur er yfirgangur framkvæmdarvaldsins samt gagnvart Alþingi. Um málið er það að segja að það liggur fyrir að forsenda samstarfs við landeigendur er að ákvæði til bráðabirgða III fari út. 

Frú forseti. Ég vil byrja á að hrósa hæstv. dómsmrh. fyrir að hafa dregið umdeilt frv. um fullnustu refsinga til baka, en það var alveg greinilegt á vinnu sem fram fór í allshn. að málið þurfti að vinna betur. Nú höfum við enn og aftur mál sem þarf að vinna betur sem er hér til umfjöllunar. Það er ekki einungis umdeild stíflugerð heldur er einnig verið að aflétta friðun á ýmsum náttúruperlum svo sem Dimmuborgum, Leirhnjúki og Hverfjalli. Mér finnst eina vitið að hæstv. umhvrh. dragi frv. einfaldlega til baka og fylgi góðu fordæmi hæstv. dómsmrh. Hvað þýðir það að málið eigi að bíða í nefnd? Ég veit það ekki. Eftir hverju er verið að bíða? Mér finnst þetta vera óskiljanleg vinnubrögð.

Frú forseti. Þetta var ekki í fyrsta sinn sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon kemur hingað upp í hlutverki spákonu, en ekki hafa allir spádómar hans ræst og hygg ég að það eigi við í þessu sem og mörgum öðrum spádómum hv. þm. Ég vil jafnframt nefna það að röksemdin gengur ekki upp hjá hv. þm. þegar hann segir að hæstv. ráðherrum komi málið ekkert við. Auðvitað kemur hæstv. ráðherrum málið við. Það má vekja athygli hv. þm. á því að málinu hefur verið vísað til þingnefnda og er þar með í höndum þingnefnda  Hvað hefur gerst í málinu? Hæstv. umhvrh. hefur lagt fram frv., kynnt það með ákveðnum forsendum og um það hefur verið fjallað við 1. umr. og því síðan beint til hv. umhvn. Síðan gerist það að forsendur breytast og hæstv. umhvrh. lýsir þeim sjónarmiðum. Það er ekkert óeðlilegt við það að hæstv. ráðherra lýsi þeirri skoðun sinni að forsendur hafi breyst og hvetur til þess að sættir náist frekar á heimaslóð. Það er ekkert óþinglegt við það, frú forseti.

Ætlar þú að fara að kenna ...?

Hæstv. forseti. Umræðurnar hafa verið fróðlegar og lýsa vel hvernig þingheimur skiptist í málinu. Það kemur ekki á óvart í hvaða tóni hv. 5. þm. Norðaust., Steingrímur J. Sigfússon, hefur talað. Þetta minnir á margar ræður hans, m.a. um kísilgúrverksmiðjuna. Það er alveg nýtt fyrir mér að hann geti hugsað sér að breyta lögunum um verndun Laxár- og Mývatnssvæðisins. Ég veit satt að segja ekki hvað hefur komið til, því að í hans huga hefur það verið heilagur pappír fram að þessu.  
             Ég vil almennt segja um málið að það er ýmislegt annað, ef við sleppum bráðabirgðaákvæðinu, sem nauðsynlegt er að athuga í þessu samhengi eins og t.d. hvort ekki sé rétt að hv. þingnefnd taki til athugunar að Dimmuborgir skuli falla undir verndunarákvæði frv. Ég hygg að það sé nauðsynlegt. Ég vil eins og áður leggja áherslu á að nauðsynlegt er að heimamönnum sé gefið svigrúm til að ræða málin til þrautar sín á milli. Það verður síðan að skýrast eftir því sem málinu vindur fram hvernig skynsamlegast sé að standa að þeim viðræðum og undir hvaða kringumstæðum, en ég held að hv. þm. eigi ekki að vera með stóryrði í þingsalnum að svo stöddu, því hér er mikið í húfi og sterkar tilfinningar í málinu.

Forseti. Stóryrði hafa fallið í málinu af hálfu hv. 2. þm. Norðaust., en ekki annarra sem hér hafa talað. Hins vegar er staða málsins ósköp einfaldlega sú að landeigendur við Laxá og Mývatn hafa sagt: Við tökum ekki þátt í viðræðum við Landsvirkjun nema bráðabirgðaákvæði III sé úti. Skútustaðahreppur, sem hefur mikla hagsmuni af frv., hefur samþykkt í hreppsnefndinni áskorun til okkar um að taka bráðabirgðaákvæðið út þannig að þeirra hagsmunamál geti gengið fram, fengið eðlilega umfjöllun með Dimmuborgum og hvaðeina. Undir þetta hefur t.d. búnaðarþing tekið og allir skynsamir menn eins og eðlilegt er. Hæstv. umhvrh. hefur klúðrað bráðabirgðaákvæði III, sem hún með einhverjum hætti var rekin til að fara í eða taldi sig knúna til að koma með fyrir þingheim. Henni er sæmst að kalla það aftur með þeim eina hætti sem ráðherra getur kallað slíkt aftur, með því að biðja nefndina með formlegum hætti að fjalla ekki um málið, á sama hátt og hæstv. dómsmrh. gerði, með akvont frv. sem honum var sýnt að væri, og hafði manndóm í sér til þess, sem er hrósvert, að kalla það aftur með þeim hætti. Það gerði hæstv. umhvrh. ekki. Það verður ekki skilið nema á einn hátt. Annars vegar ætlar hún að hafa bráðabirgðaákvæði III hangandi í frv. sem einhvers konar svipu á landeigendur til þess að knýja þá áfram í málinu, gegn vilja þeirra, og annars vegar vonast hún til þess og væntanlega hæstv. iðnrh. með henni, eins og hún talaði áðan, að þeir í Mývatnssveit og annars staðar verði annar þrýstiaðili á landeigendur við Laxá og Mývatn til að koma þeim til samninga við Landsvirkjun. Þetta er svona, og hæstv. umhvrh. er ekki sómi að því. Það sem við samfylkingarmenn munum hins vegar gera í umhvn., ef við fáum nokkru um það ráðið, er að halda áfram eðlilegri umfjöllun um frv. sem nú er flutt í annað skipti, en láta bráðabirgðaákvæðið eiga sig til eilífrar skammar fyrir þann hæstv. umhvrh. sem það flutti.

Hæstv. forseti. Til upprifjunar er rétt að halda því til haga að með bráðabirgðaákvæðinu var verið að gefa kost á því í fyrsta lagi að aflétta réttaróvissu varðandi umhverfismat. Í öðru lagi var verið að veita Landeigendafélaginu neitunarvald á framkvæmdina ef þeim hugnaðist hún ekki, m.a. vegna umhverfisverndarsjónarmiða. Síðan átti Umhverfisstofnun að hafa heimild til að gefa út leyfi fyrir framkvæmd ef umhverfisáhrifin væru ásættanleg.  Eftir að fundurinn var haldinn á Narfastöðum hjá Landeigendafélaginu lá beinast við, þar sem Landeigendafélagið átti að fá neitunarvald, að málið biði af því að það komu neikvæð skilaboð frá þeim fundi. Það er því eðlilegt að málið bíði við þessar aðstæður. Við höfum rætt það í stjórnarflokkunum og auðvitað hafa stjórnarflokkarnir meiri hluta á þinginu og meiri hluta í umhvn. Það er því mjög skrýtið þegar hv. þm. er að boða einhver allt önnur vinnubrögð. Fulltrúi Samf. ætlar nú að fara að stýra vinnubrögðum umhvn. Ég vil líka draga það fram, hæstv. forseti, að málið er mjög viðkvæmt og okkur er ekki sómi að því að æsa upp til ófriðar að óþörfu. 

Forseti biður hv. þingmenn um að gefa ræðumanni, hæstv. umhvrh., hljóð.

Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon er búinn að ganga um og æsa upp til ófriðar, meira að segja úr þessum ræðustóli. Hann leyfði sér að tala til fólksins í sveitinni á þessu svæði með þeim hætti að ekki er sómi að því. Hv. þm. sagði hér að hann tryði því ekki að viðkomandi aðilar væru slíkir ættlerar að þeir létu þetta yfir sig ganga. Ég tel því að hér hafi verið farið mjög óvarlega fram í mjög viðkvæmu máli úr pontu Alþingis.

Umræðu um störf þingsins er nú lokið.

Frú forseti. Mér virðist sem nokkur brögð séu að því að liðurinn, umræður um störf þingsins, fari ekki fram á þeim grunni að jafnræði sé á meðal þingmanna. Þetta er ekki skipuleg utandagskrárumræða þar sem málshefjandi og ráðherra hafa rétt umfram aðra þingmenn. Ég veit ekki nákvæmlega í hvaða röð menn báðu um orðið, en hitt er ljóst að eftir að forseti þingsins hafði synjað mér um að taka til máls öðru sinni kom hv. þm. Halldór Blöndal og hélt seinni ræðu sína sem að uppistöðu til voru ávirðingar í garð þess sem hér stendur. Ekki bætti svo um betur þegar hæstv. umhvrh. kom og gjörði slíkt hið sama, vitandi þó báðir tveir, hv. þm. og hæstv. ráðherra, að ég var dauður í umræðunni og hafði ekki aðstöðu til að svara fyrir mig. Þetta er ekki stórmannlegt. Fyrir utan það, frú forseti, að hér fóru fram, af hálfu hv. þm. Halldórs Blöndals og að nokkru leyti hæstv. umhvrh., hreinar efnisumræður um frv. sem er til meðferðar í þingnefnd og snerust á engan hátt um störf þingsins eða hina þinglegu meðferð málsins. Flestir aðrir ræðumenn voru þó að koma inn á eða tengja mál sitt við málsmeðferðina sjálfa og hvort t.d. hæstv. ráðherrar ættu að vera með puttana í því hvernig þingnefndir höguðu störfum. Ég endurtek það sem ég sagði áður um það, að það er ekki á þeirra forræði og ekki á þeirra valdi. Hæstv. ráðherrar verða þá að gjöra svo vel að fara í gegnum fulltrúa sína í nefndinni, þ.e. fulltrúa meiri hlutans, og koma þannig á framfæri formlegum skilaboðum í nefndina eða gera það eitt sem er í þeirra valdi, sem flutningsmanna málsins, að kalla það til baka. Sú athugasemd, frú forseti, sem ég vil gera við fundarstjórn forseta lýtur sérstaklega að þessu, að tvennt var þarna ekki með þeim hætti sem ég tel réttast vera samkvæmt þingsköpum. Hið fyrra er að allir þingmenn standa jafnt að vígi gagnvart því að biðja um orðið og nýta rétt sinn til að gera athugasemdir um störf þingsins. Þar eru allir undir eitt seldir, jafnt þingmenn sem ráðherrar, og á ekki að gilda neitt fyrirframskipulag um málshefjanda og ráðherra sem kýs að svara ef honum býður svo við að horfa. Hið síðara er að það hefur aldrei þótt góð latína í þingsölum, og er dapurlegt að verða fyrir því af hálfu þingreyndustu manna hér, að ráðast persónulega að þingmönnum sem eru dauðir í umræðunni og hafa ekki aðstöðu til að svara fyrir sig. Það segir hins vegar heilmikið um þá sem það ástunda.

Að gefnu tilefni vill forseti taka fram að hv. 2. þm. Norðaust., Halldór Blöndal, hv. málshefjandi umræðunnar og hæstv. umhvrh. höfðu beðið um orðið á undan hv. 5. þm. Norðaust., Steingrími J. Sigfússyni. Það er aðeins ákveðinn tími sem hægt er að hafa í þessa umræðu samkvæmt þingsköpum. Sá tími var liðinn og raunar var komið nokkuð fram yfir þann tíma. Forseti hyggur því að hv. þm. hafi haft nokkuð góðan tíma til að ræða þetta mál.

Frú forseti. Ég vildi við afgreiðslu málsins sem 1. flm. þess þakka fyrir þann stuðning sem það hlýtur hér. Ég þakka hv. iðnn. fyrir vinnu að málinu. Það tókst góð samstaða í nefndinni um afgreiðslu málsins sem byggði m.a. á jákvæðum umsögnum sem málið fékk í meðförum nefndarinnar. Ég er afar þakklátur og ánægður með að þessi tillaga skuli hljóta afgreiðslu og mættu góð þingmál oftar, án tillits til þess af hverjum þau eru flutt í þingsal, hljóta slíka afgreiðslu. Ég vona að hæstv. ríkisstjórn taki vel á móti barninu og komi því til manns með framkvæmd.

Forseti. Hér er um merkilegt frv. að ræða sem bætir verulega umhverfisrétt á Íslandi. Um það hefur náðst gott samstarf í umhvn. Einn af göllum þess er umbúnaður svokallaðra svæðisráða sem sveitarfélögunum er gert skylt að stofna. Með þessari brtt. er reynt að bæta grundvöll þessara ráða með því að veita þeim starfskrafta og þekkingu fulltrúa frá umhverfisverndarsamtökum á sama hátt og frá samtökum atvinnurekenda. Ég segi já.

Forseti. Menn sjá eindrægni og störf umhvn. í verki við þessa löngu atkvæðagreiðslu. Það verður að segja að það er ekki beinlínis umhvrn. og hæstv. umhvrh. til hróss að hafa flutt frv. þetta gallað inn á þingið, einkum í ljósi þess að þetta er í þriðja sinn sem það er lagt fram og búið að taka tillit til fyrri athugasemda við það. Ég segi þó já.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir skýrslu samstarfsráðherra um störf Norrænu ráðherranefndarinnar árið 2003. Sem endranær var árið viðburðarríkt í norrænu samstarfi. Svíar sem voru í forsæti völdu sér einkunnarorðin ,,Norðurlönd sem heild``. Aðlögun, samræming og samþætting jafnt innan landanna, milli þeirra og í samskiptum Norðurlandanna við grannsvæðin og ESB voru lykilatriðin í formennskuáætlun þeirra. Árið 2002 birti Norræna ráðherranefndin skýrslu sem sýndi fram á að margvíslegar stjórnsýsluhindranir á norrænum landamærum standa enn í vegi fyrir þeirri innri samræmingu sem sóst hefur verið eftir um árabil á Norðurlöndum. Undir formennsku Svía náðist mikilvægur árangur í að ryðja úr vegi landamærahindrunum á Norðurlöndum en Poul Schlüter, fyrrv. forsætisráðherra Danmerkur, var fenginn til þess að samræma og leiða það starf. Þar með hófst hið svokallaða Schlüter-ferli sem var mjög virkt allt árið og leiddi m.a. til þess að í lok ársins var stofnuð sérstök deild á ráðherranefndarskrifstofunni í Kaupmannahöfn til að vinna gegn landamærahindrunum. Á árinu tókst að leysa gamalt þrætumál Íslendinga og Svía, þ.e. nafnamálið svokallaða. Er nú unnið að því að finna lausn á þessu vandamáli fyrir þá Íslendinga sem búsettir eru í Danmörku. Danir og Svíar gerðu með sér sérstakan skattasamning sem kemur þeim sem búa á Eyrarsundssvæðinu til góða. Í ágúst var undirritaður nýr og endurskoðaður norrænn samningur um almannatryggingar en með endurskoðuninni var verið að aðlaga samninginn betur að ESB-reglum. Þá er unnið að því að einfalda skráningu fólks við flutninga milli landa með því að koma á beinu sambandi milli norrænu þjóðskránna og flýta þannig til muna fyrir úthlutun kennitalna. Enn standa þó ýmis vandamál eftir óleyst og því er nauðsynlegt að í ár haldi þessi vinna áfram af engu minni krafti. Með þeirri fjölgun aðildarríkja ESB sem kemur til framkvæmda nú á vormánuðum breytist ásýnd Evrópu og Evrópusamstarfsins marktækt. Ein afleiðing stækkunarinnar er sú að svæðisbundið samstarf aðildarríkjanna innbyrðis og við grannríki Evrópu er eðlilegur og nauðsynlegur þáttur Evrópusamstarfsins. Þessi breyting hefur jákvæð áhrif á norrænt samstarf sem aldrei hefur fallið jafn vel að evrópsku samstarfi og nú. Aldrei hefur heldur verið sterkari vilji hjá norrænum stjórnmálamönnum til að nýta norrænan vettvang til pólitísks samráðs um norræn og alþjóðleg mál. Hin evrópska vídd samstarfsins endurspeglast einnig í því beina samstarfi sem nú er stefnt að milli Norrænu ráðherranefndarinnar, ESB og annarra svæðisbundinna alþjóðastofnana sem hafa málefni norðlægra slóða á dagskrá. Þannig átti Norræna ráðherranefndin frumkvæði að því að haldnir voru fundir með fulltrúum Norðurskautsráðsins, Eystrasaltsráðsins, Barentsráðsins og ESB um Norðlægu víddina svokölluðu í því skyni að stilla saman krafta samtakanna, auka á hagkvæmni og ná þannig samlegðaráhrifum þar sem hagsmunir fara saman og viðfangsefni eru keimlík eða þau sömu. Í framkvæmdaáætlun ESB um Norðlægu víddina sem lögð var fram í mars kemur fram að norræna ráðherranefndin sé reiðubúin til samstarfs um aðgerðir á fjölmörgum fagsviðum svo sem í öryggis- og umhverfismálum og aðstoð við að bæta lífskjör á norðurslóðum. Á undanförnum 12 árum hefur Norræna ráðherranefndin átt þróttmikið samstarf við Eystrasaltsríkin þar sem markmiðið hefur verið að tryggja stöðugleika á svæðinu með því að styðja við lýðræðisþróun og markaðsvæðingu í ríkjunum þremur. Aðgerðir ráðherranefndarinnar til þessa hafa mestmegnis verið fjármagnaðar af norrænum fjárlögum. Kaflaskil verða í þessu samstarfi þegar Eystrasaltsríkin verða fullgildir meðlimir í ESB 1. maí næstkomandi. Meginþungi grannsvæðasamstarfsins færist því á næstu þremur árum yfir til Norðvestur-Rússlands. Líta má á svæðasamstarfið við Norðvestur-Rússland sem hluta af framlagi Norrænu ráðherranefndarinnar til hinnar Norðlægu víddar ESB. Í samræmi við þessa stefnubreytingu var tekin upp sú meginregla á árinu 2003 að hefja ekki ný samstarfsverkefni við Eystrasaltsríkin án þess að annaðhvort kæmi til aðild Norðvestur-Rússlands að verkefninu eða kostnaðarþátttaka af hálfu Eystrasaltsríkjanna. Á sama tíma er lögð rík áhersla á að styrkja pólitískt samstarf við Eystrasaltsríkin og efla samstarfið við þau á jafnréttisgrundvelli. Það var í þeim anda að Norðurlöndin fimm, sem eigendur Norræna fjárfestingarbankans, buðu Eistlandi, Lettlandi og Litháen aðild að bankanum. Afkoma Norræna fjárfestingarbankans er góð og er hann dæmi um norræna stofnun sem hefur skilað eigendum sínum, ríkisstjórnum landanna, miklu. Þannig var hagnaður bankans á liðnu ári þó nokkuð hærri en fjárlög Norrænu ráðherranefndarinnar. Íslendingar tóku við formennsku í Norrænu ráðherranefndinni 1. janúar síðastliðinn og einkenndi undirbúningur fyrir þau tímamót allt árið 2003. Á þingi Norðurlandaráðs sem haldið var í Ósló í októberlok lögðum við formennskuáætlun okkar fram til kynningar og mælti hæstv. forsrh. fyrir henni á fyrsta degi þingsins. Áætlunin sem unnin var í samstarfi allra ráðuneyta ber yfirskriftina Auðlindir Norðurlanda, lýðræði, menning, náttúra. Í yfirskriftinni felst að Norðurlöndum beri að nýta betur auðlindir sínar sem eru undirstaða velmegunarinnar. Þannig eigi að beina sjónum sérstaklega að mannauðnum, menningarauðnum, lýðræðishefðinni og náttúruauðlindum. Á þemaráðstefnu Norðurlandaráðs í Reykjavík vorið 2002 var bent á mikilvægi þess að fylgjast vel með lýðræðisþróuninni í okkar heimshluta. Þess vegna lögðum við Íslendingar til í formennskuáætlun okkar að skipuð yrði norræn lýðræðisnefnd með það hlutverk að skoða framtíð lýðræðis í ljósi hnattvæðingar og upplýsingatækni. Kristín Ástgeirsdóttir, sagnfræðingur og fyrrverandi alþingismaður, leiðir starf nefndarinnar fyrir Íslands hönd en aðrir nefndarmenn eru skipaðir af ríkisstjórnum hinna norrænu ríkjanna og heimastjórnum sjálfstjórnarsvæðanna þriggja. Vinna gegn stjórnsýsluhindrunum verður áfram í forgrunni á formennskuári okkar Íslendinga. Það er mjög áríðandi að við nýtum vel þann byr sem Svíum tókst að fá í seglin vegna þessa máls. Hyggjumst við þess vegna fylgja því eftir af engu minni þunga en þeir gerðu. Poul Schlüter hefur samþykkt að liðsinna okkur í þeim efnum, a.m.k. fram á mitt ár 2004. Ég tel afar mikilvægt að unnið verði gegn landamærahindrunum af fullri einurð á öllum sviðum samstarfsins og legg á það áherslu að við tökum til við þær stjórnsýsluhindranir sem snúa að atvinnulífinu á Norðurlöndum því að sá málaflokkur er ekki síður mikilvægur. Norrænn starfshópur sem samstarfsráðherrarnir höfðu falið að gera úttekt á stöðu Vestur-Norðurlanda í norrænu samstarfi lagði fram skýrsluna Vestur-Norðurlönd í norrænu samstarfi á vormánuðum 2003. Var hún samþykkt á fundi samstarfsráðherranna í júní sama ár. Skýrslan hefur að geyma margar hugmyndir og beinar tillögur sem eru til þess fallnar að efla samstarf þjóðanna við Norður-Atlantshaf. Þar er jafnframt lagt til að samstarf Vestur-Norðurlanda verði eflt á mörgum mikilvægum sviðum, svo sem varðandi samgöngur, ferðaþjónustu, rannsóknir, umhverfisvernd og fiskveiðistjórn. Einnig er lögð áhersla á að það þjóni heildarhagsmunum Norðurlanda að taka upp nánara samstarf við grannsvæðin við Norður-Atlantshaf og hvatt til að Norræna ráðherranefndin hefjist handa við að móta grannsvæðastefnu í vesturátt. Með því er einkum átt við Atlantshafshéruð Kanada, Írland og Norður-Írland og Skotland ásamt skosku eyjunum. Í skýrslunni er m.a. lagt til að kannað verði hvort grundvöllur sé fyrir því að bjóða grönnum við Norður-Atlantshaf aðild að Lánasjóði Vestur-Norðurlanda, að vestnorræna svæðasamstarfið NORA komi sterkar inn sem samræmingaraðili fyrir samstarf atvinnulífs á svæðinu auk þess sem grannsvæðunum í vestri verði boðin bein aðild að stofnuninni. Einnig er lagt til að norrænu húsin í Reykjavík, Þórshöfn og Nuuk, fái hliðstætt hlutverk að því er varðar menningarsamstarfið við Norður-Atlantshaf. Þá er einnig lagt til að Norræna ráðherranefndin láti gera víðtæka úttekt á stöðu flug- og skipasamgangna innan vestnorræna svæðisins á milli Vestur-Norðurlanda og annarra ríkja. Eitt helsta áherslumál okkar Íslendinga í ár þegar við höldum um stjórnartaumana í Norrænu ráðherranefndinni er að fylgja fyrrgreindri skýrslu eftir og koma til framkvæmda eins mörgum af tillögum hennar og kostur er. Við höfum því falið Páli Péturssyni fyrrv. félmrh. að fylgjast með því að tillögur skýrslunnar komi til umfjöllunar á árinu í viðeigandi embættis- og ráðherranefndum. Beinar tillögur í skýrslunni eru ýmist komnar til skoðunar eða framkvæmda. Þannig hefur íslenska samgrn. fyrir hönd norrænu samgönguráðherranna þegar látið hefja umrædda úttekt á samgöngumálum á Vestur-Norðurlöndum og er stefnt að því að kynna niðurstöður á fundi ráðherranna í ágúst næstkomandi. Hæstv. forseti. Almennt má segja um norrænt samstarf að það sé í senn samfellt og sveigjanlegt. Á flestum sviðum samstarfsins hafa menn komið sér saman um að starfa eftir langtímaáætlunum sem oftast ná yfir nokkurra ára skeið. Stefnumótandi skýrslur og samþykktir skipta einnig miklu máli. Það land sem leiðir samstarfið hverju sinni er að sjálfsögðu bundið af því að fylgja þeirri stefnu sem mörkuð hefur verið. En kosturinn við norrænt samstarf er að það er líka sveigjanlegt. Með formennsku í Norrænu ráðherranefndinni fylgja tækifæri til að setja mark sitt á samstarfið, koma með nýjar áherslur, beina því inn á nýjar brautir og bregðast þannig við kalli líðandi stundar. Þetta tækifæri fellur okkur Íslendingum í skaut í ár. Gagngerar breytingar hafa verið boðaðar á stefnu Norrænu ráðherranefndarinnar í samstarfinu við grannsvæði Norðurlanda við Eystrasalt og Norðvestur-Rússland. Á sama tíma er meiri hljómgrunnur en oft áður fyrir því að horfa í vesturátt og móta grannsvæðastefnu á Norður-Atlantshafssvæðinu. Þessi áhersla fellur afar vel að stefnu okkar Íslendinga í utanríkismálum og um eflingu menningartengsla ásamt samstarfi og samráði varðandi auðlindanýtingu þjóðanna á svæðinu. Þess vegna er brýnt að við gerum okkar til þess að hún nái að skjóta rótum í norræna samstarfinu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þessa miklu skýrslu upp á tæplega 130 síður. En mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra út í samstarfið við Norðurlandaráð. Ég tek eftir því að í skýrslunni er mjög lítið fjallað um það, í sjö línum í skýrslunni er fjallað um samstarfið við Norðurlandaráð. Ég spyr hæstv. ráðherra: Er vægi Norðurlandaráðs í eitthvað að minnka og hefur samstarf milli Norrænu ráðherranefndarinnar og Norðurlandaráðs minnkað að hennar mati? Hérna er því ekki gert sérstaklega hátt undir höfði. Af því að ég er ný í Norðurlandaráði spyr ég um þetta þegar ég sé að svo lítil áhersla er lögð á það starf.

Hæstv. forseti. Það er alls ekki þannig að vægi Norðurlandaráðs fari minnkandi. Samstarf ráðherranefndanna og Norðurlandaráðs hefur verið mjög gott. Að mínu mati hefur það samstarf verið að styrkjast á síðustu árum. Ég get m.a. bent á að tilmæli Norðurlandaráðs eru tekin miklu fastari tökum en áður fyrr, þ.e. svokölluðum ,,rekommendasjónum`` eða tilmælum ráðsins. Þótt hv. þm. finnist kaflinn sem þetta varðar stuttur þá eru það alls ekki skilaboð um að samstarfið sé minnkandi. Að mínu mati hefur það styrkst hin seinni ár og ég tel mjög gott að svo sé. Það er mjög mikilvægt að gott samstarf sé á milli Norðurlandanna og ráðsins. Allir þessir aðilar vilja stuðla að norrænu samstarfi, bæta það og láta það snúa að þeim hagsmunum sem eru sameiginlegir þessum löndum.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að samstarfið við Norðurlandaráð er að styrkjast. Ef einhver sem ekki þekkir málið læsi skýrsluna gæti hann haldið annað, miðað við hvaða vægi lagt er á þetta samstarf í þessari skýrslu. Ég vil því leggja áherslu á það að næst þegar svona skýrsla kemur, hver sem hana semur, verði starfi Norðurlandaráðs gert aðeins hærra undir höfði þar þannig að þeir sem koma ókunnir að lestri skýrslunnar viti nákvæmlega hvernig því er háttað.

Frú forseti. Það er fullyrt í skýrslunni að svæðisbundið samstarf muni fá aukið vægi í ESB eftir stækkun þess. Þess vegna vil ég spyrja ráðherrann hvort sú sé raunin. Er þetta raunin? Síðan er lagt út frá því. Fróðlegt væri að fá nánari útlistun á því hvort þetta sé svo í raun og veru eða hvað. Síðan er komið inn á rannsóknir sem er mjög nauðsynlegt að fara út í á ýmsum sviðum og skilgreind eru fjölmörg samstarfssvið í vestnorrænu samstarfi. Í fréttum hefur komið fram að orðið hefur mikil hlýnun, mun meiri en áður var talið. Ég tel að þarna þurfi að leggja í auknar rannsóknir og spyr hvort búið sé að ákveða að þær rannsóknir fari fram.

Virðulegur forseti. Já, svæðisbundið samstarf hefur vaxið, m.a. út af stækkun Evrópusambandsins. Maður getur t.d. litið bara til Norðurlandanna sjálfra. Samstarfið sem við höfum átt innan okkar svæðis, þ.e. innan Norðurlandanna, hefur aukist og komist meiri kraftur í það vegna stækkunar Evrópusambandsins. Maður sér að það er miklu líklegra að menn nái fram hagsmunum sínum ef þeir standa saman og eftir því sem ríkin verða fleiri eykst áherslan á það að menn þjappi sér saman um hagsmunamál sín. Við getum líka séð þetta gagnvart Eystrasaltsríkjunum. Þegar menn sáu að ESB var að stækka til austurs, þ.e. Eystrasaltsríkin voru að fara inn, --- reyndar út af mörgum öðrum atriðum eins og öryggismálum og almennri lýðræðisþróun, en líka út af stækkun ESB --- þá juku Norðurlöndin svæðasamstarf sitt við Eystrasaltsríkin. Á sínum tíma var það samstarf mjög lítið. Það var lítið sem ekkert auðvitað á Sovéttímanum. En eftir að Sovétríkin féllu þá jókst þetta svæðasamstarf mjög mikið og mun verða áfram sterkara í framtíðinni af því að hagsmunir Norðurlandanna og hagsmunir Eystrasaltsríkjanna fara að verulegu leyti saman. Varðandi hitt atriðið sem hv. þm. nefndi, hlýnun á norðurhveli, þá hefur það komið fram nokkrum sinnum í umræðum á Alþingi að loftslag hlýnar tvisvar sinnum meira í kringum norðurheimskautið en hnattrænt. Við höfum vaxandi áhyggjur af því. Það er verið að rannsaka þau mál. Að því koma norrænir rannsóknaraðilar. Ég vil líka nefna hér að undir Norðurskautsráðinu eða arktíska ráðinu er verið að vinna núna mikla skýrslu um þessi mál.

Frú forseti. Ég þakka fyrir þessi svör. Í þessari skýrslu er talað um að samstarfssviðin séu fleiri, t.d. fiskveiðistjórn og í framhaldi af ræðu hæstv. umhvrh. um rannsóknir á hlýnun er rétt að spyrja hæstv. ráðherra út í þessi samstarfssvið á sviði fiskveiðistjórnar, þ.e. hvort menn séu þá að taka á brottkasti sem hefur verið mikið í umræðunni nú upp á síðkastið á norðurslóðum. Nú hefur komið fram í máli hæstv. sjútvrh. að brottkast sem fjallað var um í fréttum fyrir skömmu væri ekki á lögsögu íslenskra stjórnvalda. Væri þetta þá eitt af þeim verkefnum sem þetta samstarf mun ná utan um, þ.e. hvernig hægt sé að ná utan um það að menn séu ekki að henda matvælum í norðurhöfum á svæðum sem eru kannski ekki vel skilgreind í þjóðréttarlegu tilliti? Er þetta eitt af þeim málum sem hæstv. samstarfsráðherra mun beita sér fyrir að tekið verði á innan þess samráðs sem um er rætt?

Virðulegur forseti. Nú er það þannig í þessu norræna samstarfi að samstarfsráðherrann mótar í sjálfu sér ekki stefnuna innan hvers ráðherraráðs, innan hvers fagráðs, ef svo má að orði komast. Í þessu tilviki eru það sjávarútvegsráðherrar Norðurlandanna sem móta sína sameiginlegu stefnu um fiskveiðarnar og þá um brottkast og hvort þeir vilji sérstaklega skoða það þannig að samstarfsráðherrann mun ekki taka það mál inn á sitt borð. Hins vegar er alveg ljóst að í því felast miklir hagsmunir fyrir hin norrænu ríki að eiga gott samstarf um fiskveiðistjórn og um málefni hafsins. Það er vegna þess að þessi ríki sum hver nýta sjávarafurðir og eru mjög háð þeirri nýtingu. Þess vegna er það sameiginlegt hagsmunamál þessara ríkja að upplýsa aðra um stöðuna í Norður-Atlantshafinu, þ.e. um að það sé með hreinustu höfum í heimi t.d. og um að við erum að nýta stofnana hér á sjálfbæran hátt. Þeir stofnar sem við erum að nýta hér eru ekki í mikilli hættu eins og stofnar víðast hvar annars staðar. Mikill misbrestur hefur verið á því að stofnar hafi verið nýttir á sjálfbæran hátt, t.d. hjá mörgum ESB-ríkjum, og hefur gætt ákveðinnar tilhneigingar til þess að yfirfæra það á Norður-Atlantshafið. Því felast miklir hagsmunir í því fyrir okkur sameiginlega með Norðurlöndum að upplýsa um rétta stöðu fiskveiða okkar og um rétta stöðu varðandi hreinleika hafsins í Norður-Atlantshafi.

Frú forseti. Þegar skýrsla samstarfsráðherra kemur hér til umræðu, sú fyrri af tveimur sem við munum ræða í dag og varða hið norræna samstarf --- sú síðari er að sjálfsögðu skýrsla Íslandsdeildar Norðurlandaráðs --- þá eru nokkur atriði sem ég vil koma aðeins inn á og skipta þessu bróðurlega á milli þessara tveggja skýrslna eftir því sem mér sýnast efni standa til. Það er þá það sem lýtur meira að samstarfinu á ráðherravettvangi annars vegar og hins vegar það sem snýr að Norðurlandaráði sjálfu. Almennt vil ég segja um hið norræna samstarf að ég held að það sé við ágæta heilsu, að það hafi komist nokkuð klakklaust út úr ýmiss konar breytingum og sviptingum sem yfir hafa gengið í stjórnmálum Norðurlanda og Evrópu og þó víðar væri leitað jafnvel á síðustu 10--15 árum. Auðvitað hefur norrænt samstarf ekki farið varhluta af þeim miklu hræringum sem verið hafa í alþjóðastjórnmálum á þessum tíma frekar en annað alþjóðasamstarf. Segja má að fjölgað hafi í fjölskyldunni því að á tímanum frá því um 1990 og fram til dagsins í dag hafa litið dagsins ljós margs konar samtök eða skipulögð samvinna ríkja sem Norðurlöndin eru þátttakendur í eða tengjast eins og Eystrasaltssamvinna, heimskautasamvinna, Barentshafssamvinna o.s.frv. Menn eru kunnugir því, geri ég ráð fyrir, sem leggja sig eftir því að fylgjast með á þeim vettvangi. Ég held að óhætt sé að segja að norræna samstarfið haldi áfram og eftir sem áður velli sem kjarni í alþjóðasamstarfi okkar og þannig viljum við Íslendingar væntanlega flestir hafa það og að það standi alveg undir nafni sem slíkt. Í gegn hafa gengið talsverðar skipulagsbreytingar sem ástæðulaust er að rifja upp hér og segja má að dálítil tilraunastarfsemi hafi verið í gangi með Norðurlandaráð á árunum frá árunum 1995 og fram um 2000. En menn hafa nú að nýju horfið til baka til hefðbundnara samstarfsforms þar sem um er að ræða fagnefndir. Það fellur betur að samvinnu Norðurlandaráðs annars vegar og norræna ráðherraráðsins hins vegar. Á því leikur lítill vafi. Nefndir Norðurlandaráðs hafa þá á nýjan leik fagráðherra til að leita til og vinna með í einstökum málum. Þess sér þegar stað að það er aukin samvinna á nýjan leik milli ráðherraráðsins og einstakra ráðherra á fagsviðum annars vegar og viðkomandi nefnda Norðurlandaráðs hins vegar. Sú áhersla sem lögð er í skýrslu samstarfsráðherra á Vestur-Norðurlönd og hið vestnorræna samstarf er að sjálfsögðu eðlileg bæði út frá sjónarhóli og hagsmunum Íslands og eins í ljósi formennskuárs Íslands í hinu norræna samstarfi. Ég held að ástæða sé til að nefna það hér og fagna því að vestnorrænt samstarf hefur komist aftur á landakortið og nýtur núna meiri athygli á nýjan leik sem svæðisbundið samstarf undir hinni norrænu regnhlíf en áður var eða var á tímum mikillar athygli á Eystrasaltsríkjunum og Evrópumálum. Þess sá náttúrlega ekki síst stað í því þegar menn endurskipulögðu í grunninn sjálft hið norræna samstarf til þess að taka mið af veruleikanum í kringum sig, þ.e. bjuggu til Evrópunefnd og nærsvæðanefnd sem fyrst og síðast var hugsuð sem tæki til að vinna með Eystrasaltsríkjunum og þá kannski að einhverju leyti Norðvestur-Rússlandi. Nú hafa menn sem sagt horfið frá þessu, eins og ég sagði áður. Sömuleiðis þykjumst við merkja það á ýmsan hátt að það sé aukin athygli á vestnorrænu samstarfi á nýjan leik og því fögnum við. Þannig kom út t.d. ágæt skýrsla sem var unnin og samþykkt af samstarfsráðherrum á vordögum fyrir um ári síðan þar sem vestnorrænt samstarf var kortlagt og hugsanleg vandamál og þróunarmöguleikar greindir umtalsvert. Einnig var litið til nærsvæða vestnorrænu landanna, eyþjóðanna og strandþjóðanna við norðan- og norðvestanvert Atlantshafið. Ég hef áður vitnað til þessarar ágætu vinnu og fylgiskýrslu sem var unnin af norrænu byggðaþróunarstofnuninni, Nordregio, og fylgdi nefndarálitinu eða skýrslunni til samstarfsráðherranna. Þar er að mínu mati á ferðinni gagnlegur grunnur til þess að byggja á og á að geta komið að gagni í sambandi við frekari þróun þessara mála, einnig vestnorræna samstarfið sem slíkt, þ.e. samskipti Íslands, Grænlands og Noregs sem eru jú í föstum skorðum. Það er einn þáttur þeirrar skýrslu sem ég vil sérstaklega gera að umræðuefni og gjarnan spyrja hæstv. samstarfsráðherra út í. Hann varðar úttekt á samgöngumálum, flug- og skipasamgöngum, innan vestnorræna svæðisins. Sú tillaga er ein af tillögum starfshópsins sem ráðherraráðið hefur gert að sinni og ég veit ekki betur en standi til að hefjast handa um á þessu ári. Ég veit að samgrn. fer með það verkefni fyrir Íslands hönd á formennskuári Íslands og ég vil gjarnan spyrja hvað því líði að það verk verði boðið út eða hafist verði handa um það og hvort nægjanlegir fjármunir séu tryggðir til að það geti farið í gang og helst að því verði lokið sem fyrst. Ég er þeirrar skoðunar að það gæti orðið um afar gagnlegt innlegg í vinnu í þessu máli að ræða að fá slíka óháða úttekt sérfræðinga sem geta með gests augum skoðað fyrirkomulagið í flug- og skipasamgöngum innan vestnorræna svæðisins. Ég veit að áhugaaðilar á sviði samgangna og ferðaþjónustu líta til þessarar vinnu með nokkurri eftirvæntingu. Þar af leiðandi er sömuleiðis eðlilegt að í formennskuáætlun Íslands sé sams konar áhersla lögð á Vestur-Norðurlönd og samstarf þeirra við grannsvæðin, kannski ekki bara í vestri heldur allt um kring, og það er löngu tímabært að menn átti sig á því að Norðurlöndin eiga nágranna í vestri, ekkert síður en í austri. Sá atburður varð á árinu að það var endanlega ákveðið og staðfest að bjóða Eystrasaltsríkjunum aðild að Norræna fjárfestingarbankanum. Það held ég að sé að mörgu leyti eðlileg og skynsamleg þróun. Stundum hafa komið upp umræður um að bjóða ætti Eystrasaltsríkjunum aðild að sjálfu Norðurlandaráði og hinu skipulega norræna samstarfi sem slíku. Þá væru að sjálfsögðu engin rök til annars en að ráðherrar frá Eystrasaltsríkjunum ættu sams konar aðild að ráðherraráðinu. Ég held að þetta sé vænlegri leið sem hér er verið að feta, að halda áfram að byggja brýr og tengja Eystrasaltsríkin við norrænt samstarf á ýmsum sviðum, t.d. eins og í þessu tilviki að bjóða þeim aðild að Norræna fjárfestingarbankanum áður en farið er að hreyfa við sjálfum hinum pólitíska grundvelli samstarfsins. Ég hef enn sem komið er a.m.k. verið hallur undir þá skoðun að það eigi að viðhalda ákveðnum kjarna norrænu ríkjanna sem verði fyrir þeirra samstarf eingöngu. Mikil vinna hefur á undanförnum missirum farið í það sem menn kalla landamærahindranir eða hindranir í samskiptum innan Norðurlandanna. Það kom mörgum kannski dálítið á óvart þegar það var kortlagt, skoðað af starfshópum og unnar um það skýrslur við hvers konar ýmsar hindranir væri þrátt fyrir allt að glíma enn þá í innbyrðis samskiptum borgara Norðurlandanna og þess vegna fyrirtækja og aðila á þeim tímum sem menn tala hátíðlega um að ekki bara Norðurlöndin, heldur meira og minna öll Evrópa svo að ekki sé sagt allur heimurinn, séu að renna saman, jafnvel í eitt lítið heimsþorp. Það er kannski dálítið ofmælt þegar betur er að gáð og í ljós kemur að ýmsu leyti alveg hið gagnstæða, meira að segja innbyrðis innan Norðurlandanna er við ýmiss konar hindranir að glíma. Það á t.d. við um, eins og kom fram í skýrslu Ole Nordbaks sem síðan fyrrv. forsætisráðherra Dana, Poul Schlüter, var fenginn til að fylgja eftir, að hvað varðar skattalöggjöf, vandamál sem koma upp þegar menn vinna í einu norrænu landi en greiða skatta í öðru, yfirfærslu félagslegra réttinda innan almannatryggingakerfa og félagssáttmála á Norðurlöndunum, á sviði menntunar hvað varðar viðurkenningu á prófgráðum og ýmislegt í þeim dúr er við ýmsar hindranir að glíma. Þetta hefur t.d. komið upp þegar slík samskipti hafa stóraukist með tilkomu Eyrarsundsbrúarinnar og menn glíma við ýmiss konar vandamál sem tengjast skattlagningu launatekna og atriðum sem koma upp, eins og áður sagði, þegar menn eru í þeirri aðstöðu að vinna í einu landinu og greiða skatta í öðru, jafnvel vinna og vera búsettir í öðru landinu en eiga afganginn af fjölskyldu sinni í hinu o.s.frv. Þarna eru auðvitað ýmis praktísk viðfangsefni sem áfram er við að glíma og þarf að vinna að að ryðja úr vegi til að standa að hindranalausum samskiptum innan Norðurlandanna sem einu atvinnu- og félagsmálasvæði. Sumt af þessu er kannski meira sofandaháttur, að menn hafa ekki verið vel á verði í þessum efnum allra síðustu árin. Það er alveg ljóst að hið norræna samstarf var mjög framsækið og langt á undan samtíð sinni að mörgu leyti þegar ýmiss konar réttindi voru tryggð á öllu svæðinu, þegar Norðurlöndin voru gerð að einum vinnumarkaði, einu vegabréfasvæði o.s.frv. áratugum áður en menn fundu upp það hjól suður í Brussel eða annars staðar í Evrópu. Þess vegna er svolítið neyðarlegt, ef maður má nota það orð, það er á köflum hálfneyðarlegt að standa svo frammi fyrir því að menn hafi sofnað á verðinum síðustu árin og þetta hefur kannski ekki þróast eins hratt og ætla hefði mátt út frá því hve framsækið norrænt samstarf var að þessu leyti á fyrri áratugum. Í sumum tilvikum snýst þetta fyrst og síðast um það að koma upplýsingum á framfæri, t.d. hvað varðar skattamálin sem eru þarna býsna snúin viðfangs, skatta- og réttindamálin. Það er ekki verið að tala endilega um að menn eigi að leggja á nákvæmlega sömu skatta eða gera Norðurlöndin einsleit í þeim efnum, og áfram verður örugglega einhver munur á félagslöggjöf landanna þótt hann sé kannski ekki ýkja mikill. Það sem málið snýst um er að mönnum séu réttindi sín ljós og aðgengileg á hverjum tíma. Ég leyfi mér að halda því fram að þetta sé alveg sérstakt hagsmunamál fyrir Íslendinga vegna þess að því miður held ég að stuðningur við Íslendinga hvað varðar upplýsingar og aðstoð í tilvikum af þessu tagi sé minni en er annars staðar á Norðurlöndunum, t.d. til muna minni en er í Svíþjóð. Síðan eru Íslendingar hreyfanlegir í miklu meira mæli hlutfallslega en gildir annars staðar á Norðurlöndunum og sækja nám eða tímabundið vinnu eða annað til Norðurlandanna einhvern tíma á ævinni. Það er stórt og mikið hagsmunamál fyrir Íslendinga að í þessum hlutum sé unnið. Á vettvangi efh.- og viðskn. hefur verið í undirbúningi tillaga um að setja á laggirnar einhvers konar norrænar skattaupplýsingamiðstöðvar eða skatteiningar, ekki beinlínis skattyfirvald eða skattaskrifstofur heldur einhvers konar skatteiningar sem hefðu að sjálfsögðu ekki álagningarvald eða annað í þeim dúr sem er í höndum einstakra landa en þessar skrifstofur gætu gert meira en bara að veita upplýsingar. Þær gætu greitt úr málum og gefið út einhvers konar álit um hvaða rétt menn hefðu og hvernig ætti að greiða úr ágreiningsmálum sem upp kæmu. Þær yrðu til stuðnings og aðstoðar þeim sem lenda í jaðartilvikum af ýmsu tagi og gætu átt það á hættu að óbreyttu að þeirra mál yrði afvelta og flæktist á milli skattyfirvalda í löndunum o.s.frv. Því miður eru að þessu talsverð brögð og það á líka við um ýmis félagsleg réttindi sem menn hafa haldið að þeir gengju að vísum þó að þeir flyttu sig innbyrðis milli Norðurlandanna en það er ekki alltaf tilfellið. Menn hafa mátt standa í alls konar barningi við að fá jafnsjálfsagða hluti og barnabætur greiddar þegar þeir fluttu sig milli landa. Þetta voru nokkur af þeim atriðum, virðulegi forseti, sem ég ætlaði að koma inn á og varða beinlínis það sem hér er fjallað um í skýrslu norrænu samstarfsráðherranna.

Hæstv. forseti. Ég vil fá að hefja mál mitt á því að þakka hæstv. samstarfsráðherra Norðurlanda, Siv Friðleifsdóttur, fyrir ágætisskýrslu. Norðurlandasamstarfið hefur alltaf vakið áhuga minn þó að því miður hafi minn litli flokkur ekki fulltrúa í íslenska þingmannahópnum sem starfar innan Norðurlandaráðs. Það stendur vonandi til bóta. Ef flokkurinn nær að stækka munum við taka þar fullan þátt.  Þetta Norðurlandasamstarf eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon benti á áðan hefur lifað af þó að heimurinn hafi breyst mikið á undanförnum árum og sé alltaf í stöðugri breytingu. Ég sé á skýrslunni að Íslendingar hafa tekið við formennsku í norrænu ráðherranefndinni á þessu ári og það er að sjálfsögðu mjög jákvætt. Það er líka lögð áhersla á hluti varðandi auðlindir Norðurlandanna. Hér er t.d. greint frá því að útbúin hafi verið samræmd verkefnaáætlun sem var kynnt á Norðurlandaráðsþingi í október undir fyrirsögninni Auðlindir Norðurlanda -- lýðræði, menning og náttúra. Þetta vekur áhuga minn. Einnig sameiginleg þátttaka í heimssýningunni í Japan árið 2005. Það sem ég ætlaði að gera að umræðuefni hér, hæstv. forseti, er starf innan norrænu ráðherranefndarinnar varðandi sjávarútvegsmál sem ég hef kynnst svolítið í gegnum störf mín. Ég hef fylgst með því á undanförnum árum. Ég sé að lögð er aukin áhersla á samstarf við nágranna okkar í norðvestri og það er mjög jákvætt en ef við skoðum vinnu varðandi umhverfismálin langar mig til að spyrja hæstv. ráðherra nokkurs. Ef við lítum á bls. 56, lið e, sjáum við að það hefur þurft að koma í veg fyrir tvíverknað af hálfu samstarfsnefndar umhverfis- og sjávarútvegsmála hvað varðar umhverfismerkingar en einnig að stöðva verkefni um skráningu fisks í meintri útrýmingarhættu. Þetta er einhver ný lenska sem hefur verið tekin upp á undanförnum árum í mörgum löndum, menn hafa verið að flokka hina og þessa fiskstofna í rautt, gult og grænt. Fiskstofnar í rauða hópnum eru þá taldir vera í útrýmingarhættu. Gulir eru á einhvers konar gráu svæði og síðan mun vera óhætt að veiða úr grænum fiskstofnum og neyta þeirra. Mér finnst þetta stórvarasöm þróun. Þarna er verið að einfalda hlutina oft og tíðum allt of mikið og það væri gaman að fá að heyra hvort það hafi verið komið í gang einhvers konar svona starf innan Norðurlandaráðs sem mér finnst nánast eiginlega með ólíkindum. Einnig væri ágætt að heyra frá hæstv. ráðherra eitthvað um hvernig gengur varðandi svokallaðar umhverfismerkingar. Þar höfum við t.d. samtök sem heita Marine Stewardship Council. Þau hafa pressað mikið á það að fiskstofnar yrðu vottaðir og umhverfismerktir og þau hafa mikið reynt að stíga m.a. í vænginn við okkur á Íslandi til að reyna að fá okkur með í þetta samstarf. Norræna ráðherranefndin hefur unnið svolítið í þessu á undanförnum árum og það væri ágætt ef hæstv. ráðherra gæti kannski upplýst okkur aðeins meira um það hvað þessu starfi líður því að þarna er á ferðinni þróun sem við hljótum að verða að taka afstöðu til fyrr eða síðar. Annars langaði mig svolítið til að koma inn á einmitt þetta með fiskveiðar. Þær skipta þó nokkuð margar Norðurlandaþjóðanna, a.m.k. okkur Færeyinga, Íslendinga og Norðmenn, mjög miklu máli og eru líka mikilvægar á vissum svæðum í Danmörku. Mig langar til að varpa fram þeirri hugmynd hvort ekki sé rétt að haldin verði sameiginleg norræn ráðstefna um fiskveiðar og fiskveiðistjórn. Það er löngu orðið tímabært að það verði gert og það er sjálfsagt mál að norræna ráðherranefndin sem hefur verið töluvert þung innan fiskveiða fari í þá vinnu og láti halda svona ráðstefnu hið allra fyrsta. Því miður er mikil kreppa í fiskveiðum, t.d. í Norðursjó. Þar er allt í kaldakoli og Danir eru í miklum vandræðum með fiskiflota sinn. Menn telja þar að botnfisksstofnar séu að hruni komnir og það verði að gera eitthvað. Það eru áhöld um hvort það sé rétt eða ekki. Við Noreg eru furðulegir hlutir að gerast. Þar er allt í einu allt fullt af fiski, mikil þorskgengd sem átti varla að vera til fyrir nokkrum árum ef marka mátti fiskifræðinga. Við Færeyjar er ástandið mjög gott. Nýlega hefur komið fram á Íslandi að færeyski þorskstofninn er talinn vera sá best haldni í öllu Norður-Atlantshafi. Það er þvert á spár fiskifræðinga líka sem hafa í mörg herrans ár varað við ofveiði við Færeyjar og talið að þar væri allt að fara á vonarvöl vegna þess að menn hlustuðu ekki á fiskifræðinga og vegna þess að menn tækju ekki upp kvótakerfi, og allra helst að fyrirmynd Íslendinga. Það eru meira að segja mjög jákvæðar fréttir sem berast frá Færeyjum núna. Í nýjasta tölublaði Fiskifrétta var greint frá því að meðal tíu landa væri aflaverðmæti á hvern sjómann hæst í Færeyjum, 21,4 millj. Ísland er í öðru sæti með 16,3 millj. á hvern sjómann. Ef við skoðum síðan fjölda sjómanna hefur fjöldi sjómanna í Færeyjum verið mjög stöðugur undanfarin ár. Þeir eru frá 2.500--3.000. Á Íslandi hefur sjómönnum fækkað um 21% frá árinu 1994. Í Noregi hefur sjómönnum fækkað um 34% á sama tímabili, þ.e. frá 1994. Á Íslandi er mikið rætt um stöðugleika, þörfina á stöðugleika, að það þurfi að vera stöðugleiki í sjávarútveginum og menn þurfi að hagræða. Ég vildi leyfa mér að kalla eftir þessum stöðugleika og þessari hagræðingu þegar við sjáum að við Ísland eru flestir botnfiskstofnar í sögulegu lágmarki þrátt fyrir 20 ár með kvótakerfi, sjómönnum hefur hríðfækkað og því spyr ég: Er það endilega þjóðhagslega hagkvæmt að við fækkum þeim sem hafa lífsviðurværi sitt af helstu auðlind þjóðarinnar? Er það ekki miklu meiri stöðugleiki að sem flestir geti starfað við þessa undirstöðuatvinnugrein og haft af henni tekjur og það meira að segja rífandi góðar tekjur eins og staðreyndin virðist vera í Færeyjum? Hér eru atriði sem þyrfti að skoða alvarlega og eins og ég sagði áðan held ég að það væri mjög þarft verk ef slíkri ráðstefnu yrði komið á hið allra fyrsta þannig að við fengjum heildarmynd, fengjum að heyra hjá frændum okkar og vinum í nágrannalöndunum hvaða reynslu þeir hafa, menn geti borið saman bækur sínar og þá gætum við t.d. á Íslandi kannski gert okkur betur grein fyrir því eftir á hvað við höfum verið að gera rangt og hvað við höfum hugsanlega verið að gera rétt. Reyndar hef ég ákveðinn grun um að við höfum verið að gera ansi mikið rangt þegar við sjáum hvernig staðan er hér með hrikalegri skuldasöfnun sjávarútvegsins sem kannski hefur aldrei verið jafnbrjálæðisleg og á undanförnum vikum, með stöðugt færri sjómenn, stöðugt fleiri sjávarbyggðir sem lenda í miklum vandræðum og almenn hnignun, ef svo má segja, á landsbyggðinni á meðan t.d. í Færeyjum ríkir sátt og velmegun. Þar er nóg af fiski, nóg vinna og allir ánægðir.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir umræðurnar sem hér hafa orðið en af þeim má skilja að norrænt samstarf nýtur mikils velvilja í þinginu eins og vitað var. Í þeim ræðum sem hér hafa verið haldnar hefur komið fram að það er almennur stuðningur við áherslur okkar á aukið vestnorrænt samstarf og vestnorrænt samstarf til vesturs þar að auki. Þó hafa komið upp nokkrar spurningar og ég ætla að freista þess að reyna að svara þeim. Í fyrsta lagi spurði hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon um samgönguúttektina sem ég kom inn á í framsögu minni. Málin eru þannig stödd að verið er að gera úttekt á samgöngumálum milli vestnorrænu landanna innbyrðis og svo milli þeirra og annarra landa. Það verkefni er nú þegar hafið og það er Háskólinn á Akureyri sem annast þá úttekt og hún á að liggja fyrir í sumar. Meiningin er að kynna úttektina á fundi samgönguráðherranna sem mér skilst að eigi að vera á Egilsstöðum í lok ágúst, 23.--24. ágúst. Frétta er því að vænta af þessari samgönguúttekt á þeim fundi eins og áætlanir miða að. Hv. þm. kom líka inn á hið mikla starf varðandi landamærahindranirnar og að það sé að vissu leyti hálfneyðarlegt hve þær voru margar þegar farið var yfir það mál og það er alveg rétt. Ég vil draga það fram sérstaklega að verkefnið ,,Hallo Norden`` hefur verið mjög gott í því að skilgreina þessar landamærahindranir, en verkefnið felst í því að fólk getur hringt í ákveðið símanúmer og því er svarað. Það eru norrænu félögin sem sinna því verkefni, og fólk fær svör varðandi ýmsar hindranir sem á vegi þess verða þegar Norðurlandabúar fara á milli Norðurlandanna. Verkefnið ,,Hallo Norden`` hefur því hjálpað okkur við að skilgreina þessar hindranir. Hér á Íslandi sáum við ástæðu til þess, eins og reyndar var gert víðar, að halda sérstök námskeið fyrir embættismenn til að upplýsa um stöðu norrænna samninga og hvernig aðstoða mætti fólk í gegnum þessar hindranir. Einhverjar hindranir er því hægt að skrifa á þekkingarleysi embættismanna í kerfinu, en vonandi minnka þær núna þegar við höfum haldið slík námskeið sérstaklega fyrir þá. Varðandi það sem kom fram í máli hv. þm. Magnúsar Þórs Hafsteinssonar um ýmis sjávarútvegsmál þá er alveg ljóst að við Íslendingar höfum að vissu leyti sett sjávarútvegsmálin á oddinn í formennskuáætlun okkar. Við teljum að samræma eigi upplýsingar um sjálfbæra nýtingu sjávarauðlinda, efnainnihald í sjávarfangi og merkingu og rekjanleika sjávarafurða. Þessar upplýsingar mætti varðveita í samræmdum gagnabanka þar sem leita mætti upplýsinga um sérstöðu ólíkra hafsvæða og tegunda. Sjávarútvegsráðherrar landanna eru að skoða þetta mál og það tengist auðvitað því sem hv. þm. kom inn á, það kemur fram á bls. 56 í skýrslunni um skráningu fisks í meintri útrýmingarhættu sem er auðvitað mikið og vandasamt verk og má auðvitað alls ekki leiða til þess að menn misskrái fisktegundir. Það er einmitt það sem við höfum verið svo hrædd við í íslenskum sjávarútvegi. Varðandi það hvort eitthvert slíkt samstarf eða starf hafi verið unnið á vettvangi Norðurlandráðs þekki ég ekki beint og tel eðlilegt að hv. þm. grennslist fyrir um það sérstaklega hjá sjútvrh., ef hugur hans stendur til þess, þar sem ég get ekki farið mjög djúpt ofan í þá vinnu sem norræna embættismannanefndin vinnur að varðandi fisk eða sjávarútveg. Ég hef því ekki upplýsingar um hvað hún er komin langt með þau mál eða hvort eitthvað hafi verið unnið að þeim á vettvangi Norðurlandaráðs. Ég vil þó segja að ég tek undir það sem kemur fram hjá norrænu embættismannanefndinni um að það sé meiri áhersla almennt á að merkja matvæli, að merkja fisk gagnvart innihaldi, og það er auðvitað framtíðin, neytendur vilja fá merkingar og vilja vita um efnainnihald þeirrar vöru sem þeir neyta. Þeir vilja líka vita um umhverfismálin á bak við hana og hvernig fisksins eða matar er aflað. Þetta er mjög jákvæð þróun og mun auðvitað styrkja allt umhverfisstarf í framtíðinni. Hæstv. forseti. Að öðru leyti vil ég þakka fyrir þessar umræður og tel að þær hafi verið mjög gagnlegar.

Frú forseti. Það er greinilegt að hæstv. ráðherra hefur velt fyrir sér málefnum hafsins og fiskveiðistofna og hefur kynnt sér það gaumgæfilega. Því langar mig að spyrja hæstv. umhvrh. sem er náttúrlega orðin sérfræðingur í umhverfismálum út frá starfi sínu og hefur lifað og hrærst í þeim heimi um nokkra hríð: Er ekki áhugavert að skoða það hvort við getum lært af öðrum þjóðum hvað varðar fiskveiðistjórn, t.d. Færeyingum, þar sem fiskstofnar eru í mjög góðu ástandi en hér hefur verið sýnt fram á að stofnar eru lakari en fyrir daga kvótakerfisins? Og vegna þess að hæstv. umhvrh. er sérfræðingur á þessu sviði, telur hún þá ekki áhugavert að skoða það stjórnkerfi sem Færeyingar hafa reynslu af og hefur skilað þeim mun meiri afla en Íslendingum en hér er afli helmingi minni að meðaltali en fyrir daga kvótakerfisins? Gætum við ekki lært eitthvað af Færeyingum og jafnvel haldið ráðstefnu eins og hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson minntist á, væri ekki áhugavert að skoða þau mál? Í Færeyjum hefur náðst árangur en við höfum ekki af miklum árangri að státa, því miður.

Virðulegur forseti. Ég vil kannski ekki taka svo djúpt í árinni að segja að ég sé einhver sérstakur sérfræðingur í umhverfismálum þó að ég hafi starfað á þeim vettvangi um tíma. En hér er hv. þm. sérstaklega að ræða um nýtingu sjávarafurða og hvað við getum lært af Færeyingum og hvort það sé ekki áhugavert. Mín skoðun er sú og það blasir auðvitað við öllum að umræðan varðandi nýtingu sjávarafurða á sér stað meira og minna í samfélagi okkar og hefur átt sér stað um árabil og það er margoft búið ræða um þær aðferðir sem Færeyingar nota og sitt sýnist hverjum. Það er því mikill áhugi á þessum málum almennt í samfélaginu. Bæði á vettvangi Alþingis og úti í samfélaginu eru þessi mál til sífelldrar umræðu. Ég sé því kannski ekki að það sé eitthvað nýtt sem á sér stað í Færeyjum núna sem kallar á einhver sérstök viðbrögð, a.m.k. af minni hálfu. En ég er alveg sannfærð um að auðvitað eigum við Íslendingar að skoða það sem nágrannalönd okkar eru að gera og við höfum verið að gera það, og það má læra af sumu en öðru ekki. Ég styð alla vega þá stefnu sem við höfum haft í okkar sjávarútvegi en fagsvið okkar í umhvrn. lýtur auðvitað miklu meira að mengunarmálum hafsins, loftslagsbreytingum og áhrifum þeirra á hafið o.s.frv. en að beinni nýtingu sjávarafurða. Það fellur undir sjútvrn.

Frú forseti. Hæstv. umhvrh. styður þá stefnu sem sýnt hefur verið fram á, m.a. í skýrslum Hafrannsóknastofnunar, að er ekki góð fyrir stofnana. Þeir eru helmingi lakari núna en fyrir daga þessarar fiskveiðistjórnar. Mér finnst þess vegna ekki óeðlilegt að menn eigi að skoða það, hvort sem menn eru ráðherrar eða hvaða störfum þeir gegna, ef þeir sjá árangur annars staðar. Auðvitað eiga menn að líta til þess með opnum huga og taka jákvætt í svona ábendingar og sérstaklega þegar um er að ræða samstarfsráðherra Norðurlandanna, að líta til árangurs annarra þjóða og hvar menn geta náð árangri. Ég er sannfærður um að við getum náð miklum árangri af því að líta til Færeyinga. Ég tala nú ekki um hæstv. umhvrh. sem er búin að kynna sér slíka hluti, það kom hér ítrekað fram, um verndun hafsins, verndun villtra stofna og veiðar. Ég teldi það mjög af hinu góða ef hún liti með opnum huga til þess hvernig Færeyingar stjórna sínum veiðum, hvernig þeim tekst að vernda sína stofna, hvers vegna þeir ná árangri en við ekki. Það kemur fram í umræddri skýrslu sem við erum að ræða hér að við eigum einmitt að líta til umhverfismála og við eigum að líta til stjórnar á fiskveiðum í samstarfi okkar, og ég tel að hæstv. umhvrh. ætti að leggja sérstaka áherslu á þetta vegna þess hve fiskveiðar eru mikilvægar fyrir íslenska þjóð. Og ef við getum gert betur er þá ekki rétt að líta til þeirra þjóða sem hafa gert betur? Mér finnst það bara eðlilegt.

Virðulegi forseti. Ég tel eðlilegt að líta á öll þessi mál með opnum huga og hef ávallt lagt mig fram um það. Ég tel að við nýtum fiskstofna okkar með sjálfbærum hætti og höfum tekið fremur góð skref í þeim efnum. Ég held að almennt sé litið svo á að við höfum ekki gengið um of á fiskstofna okkar eins og mörg önnur ríki hafa gert. Við höfum einkum haft niðurstöður sérfræðinga að leiðarljósi. Í umhvrn. höfum við hins vegar verið að skoða málefni hafsins út frá mengunarmálum, þ.e. því hvernig við getum varið hreinleika hafsins. Við höfum unnið að því að reyna að hafa áhrif á Sellafield, takmarka þrávirk lífræn efni í hafinu o.s.frv. Svona mætti lengi telja. Við erum ekki með fiskveiðistjórnina undir okkar hatti. Ég sé engin efnisrök fyrir því af minni hálfu við að gera athugasemdir við fiskveiðistjórnina eins og hún er rekin hjá okkur í dag. Við erum mjög háð sjávarútvegi. Hann hefur haldið uppi efnahagslífi okkar um langan tíma og mun gera það áfram, a.m.k. meðan við sem hér erum drögum andann, býst ég við. Ég sé engar efnislegar ástæður til að grípa þar sérstaklega inn í. Auðvitað eigum við að skoða allt með opnum huga og fylgjast með nágrannaríkjum okkar og það höfum við gert í gegnum tíðina.

Frú forseti. Ég kynni, sem formaður Íslandsdeildar Norðurlandaráðs, skýrslu Íslandsdeildarinnar um norrænt samstarf árið 2003. Að öðru leyti vil ég vísa til skýrslunnar í heild, á þskj. 1017, sem er nokkuð ítarleg umfjöllun um störf Íslandsdeildarinnar. Í þeirri skýrslu er fjallað um störfin, starfsemi nefnda Norðurlandaráðsins, fundi ráðsins, sameiginlega fundi með Eystrasaltsráðinu og Norðurlandaráðsþing. Í þeirri skýrslu er jafnframt fjallað um skipan ráðsins og fyrirkomulag á starfsemi og samstarfi ráðsins og ráðherranefndarinnar. En eins og fram kom áðan í umræðunni milli hæstv. samstarfsráðherra og hv. þm. Ástu Ragnheiðar Jóhannesdóttur er aðalsnertiflötur samstarfsins í gegnum Norðurlandaráð sem með samþykktum tilmælum hefur frumkvæði að málum sem ráðherrarnir taka upp og framkvæma. Jafnframt leggur ráðherranefndin framkvæmdaáætlanir sínar fyrir Norðurlandaráð til umsagnar áður en þeim áætlunum er hrint í framkvæmd. Flokkahóparnir fjórir sem starfa innan Norðurlandaráðs móta sameiginlega afstöðu til einstakra mála og velja þingmenn í nefndir. Að öðru leyti byggist starf Norðurlandaráðs á landsdeildum aðildarríkjanna. Í upphafi ársins 2003 skipuðu Íslandsdeildina: Ísólfur Gylfi Pálmason, Sigríður Jóhannesdóttir, Sigríður Anna Þórðardóttir, Rannveig Guðmundsdóttir, Arnbjörg Sveinsdóttir, Drífa Hjartardóttir og Steingrímur J. Sigfússon. Í kjölfar síðustu alþingiskosninga var kosin ný Íslandsdeild og hana skipuðu hv. þm. Drífa Hjartardóttir, Rannveig Guðmundsdóttir, Sigríður Anna Þórðardóttir, Ásta R. Jóhannesdóttir, Steingrímur J. Sigfússon og Sigurður Kári Kristjánsson auk þeirrar sem hér stendur. Þessi skipan hélst út árið. Stígur Stefánsson alþjóðaritari gegndi starfi ritara Íslandsdeildar á starfsárinu 2003 sem hér er til umræðu. Íslandsdeild Norðurlandaráðs kom saman til fundar sjö sinnum á árinu. Að venju var þátttaka í fundum, þemaráðstefnu og þingi Norðurlandaráðs undirbúin en þar að auki voru fjöldamörg mál á dagskrá. Töluvert var rætt um eftirfylgni við tilmæli Norðurlandaráðs en við breytingarnar á skipulagi ráðsins sem tóku gildi 1. janúar 2002 var lögð áhersla á nánari tengsl við þing ríkjanna og hlutverk landsdeilda við að fylgja tilmælum Norðurlandaráðs eftir heima í héraði. Að loknu Norðurlandaráðsþingi í byrjun nóvember var ákveðið að senda tilmæli Norðurlandaráðs til viðkomandi fastanefnda Alþingis. Hugmyndin að baki þessari ráðstöfun er fyrst og fremst sú að fastanefndirnar fái tilmæli ráðsins til upplýsingar og geti, eftir því sem þær kjósa, fylgt þeim eftir í löggjafarstarfi. Íslandsdeildin hélt einn fund með Siv Friðleifsdóttur, samstarfsráðherra Norðurlanda, í aðdraganda 55. Norðurlandaráðsþings og var þingið sjálft, formennska Íslands og áherslur Norðurlandaráðs helstu umræðuefnin. Íslandsdeildin hélt fund með nokkrum stjórnarmönnum og starfsmönnum Norræna félagsins um starfsemi félagsins, helstu verkefni og möguleika á samstarfi Íslandsdeildar og Norræna félagsins, m.a. varðandi hugsanlega norræna daga sem haldnir yrðu í tengslum við Norðurlandaráðsþing í Reykjavík árið 2005. Frú forseti. Ég vil fara nokkrum orðum um starf nefnda Norðurlandaráðs. Málefnastarfið fer að mestu leyti fram í fimm málefnanefndum auk forsætisnefndar. Í upphafi starfsársins 2003 sátu Ísólfur Gylfi Pálmason, Rannveig Guðmundsdóttir og Sigríður Anna Þórðardóttir í forsætisnefnd. Sigríður Jóhannesdóttir sat í menningar- og menntamálanefnd og Drífa Hjartardóttir í velferðarnefnd. Steingrímur J. Sigfússon átti sæti í efh.- og viðskn. og Arnbjörg Sveinsdóttir í umhverfis- og náttúruauðlindanefnd. Að loknum alþingiskosningum breyttist nefndaskipan þannig að sú sem hér stendur tók við af Ísólfi Gylfa Pálmasyni í forsætisnefnd. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir tók við af Sigríði Jóhannesdóttur í menningar- og menntamálanefnd og Sigurður Kári Kristjánsson tók við af Arnbjörgu Sveinsdóttur í umhverfis- og náttúruauðlindanefnd. Íslandsdeildin átti ekki mann í einni nefnd ráðsins, þ.e. borgara- og neytendanefnd Norðurlandaráðs. Ég ætla að láta við það sitja í stuttri framsögu að hafa nokkur orð um starfið í forsætisnefnd. Varðandi störf annarra nefnda vísa ég til skýrslunnar auk þess sem aðrir meðlimir Íslandsdeildarinnar kunna að kveðja sér hljóðs á eftir og fjalla um starf hinna nefndanna. Forsætisnefnd er skipuð forseta og tólf fulltrúum sem kosnir eru af þingi Norðurlandaráðs. Norski þingmaðurinn Inge Lønning gegndi embætti forseta Norðurlandaráðs á árinu og er hann úr flokkahópi hægri manna. Forsætisnefnd annast víðtæk pólitísk og stjórnunarleg málefni, og hefur yfirumsjón með öllum málum í sambandi við þing Norðurlandaráðs. Eftir breytingar á nefndakerfi Norðurlandaráðs sem tóku gildi árið 2002 er aukin áhersla lögð á utanríkis- og öryggismál í starfi forsætisnefndar, þar á meðal friðargæslu og málefni hinnar norðlægu víddar ESB. Þá sér forsætisnefnd um tengsl við svæðisbundnar og alþjóðlegar stofnanir og á í samstarfi við ESB, ÖSE, Sameinuðu þjóðirnar og fleiri alþjóðastofnanir. Af helstu málum sem forsætisnefnd fjallaði um fyrir utan hefðbundin störf má nefna landamæralaus Norðurlönd. Það málefni var í í brennidepli á starfsárinu og Norræna ráðherranefndin, eins og mig minnir að komið hafi fram í máli hæstv. samstarfsráðherra Norðurlandanna, réð Poul Schlüter, fyrrv. forsætisráðherra Dana, til að hafa yfirumsjón með starfi til afnáms landamærahindrana. Það starf var eins og komið hefur fram í umræðunni fyrr í dag byggt á svokallaðri Norrback-rannsókn og skýrslu þar um. Nefndir Norðurlandaráðs unnu líka samtímis að tillögum um hvernig málefni landamæralausra Norðurlanda snertu málefnasvið þeirra. Til að samræma aðgerðir og tillöguvinnslu nefnda Norðurlandaráðs á þessu sviði kom forsætisnefndin á fót sérstökum stýrihóp innan ráðsins. Annað mál sem er ofarlega á dagskrá forsætisnefndar var og er framtíðarstefnumótun Norðurlandaráðs varðandi stöðu og hlutverk Norðurlandanna í Evrópu eftir stækkun ESB. Stækkunin eykur þörfina á því að Norðurlöndin hafi samráð um hagsmunamál sín í Evrópusamstarfinu. Það á jafnt við um norrænu ESB-löndin og EES-löndin Ísland og Noreg. Enn fremur var litið til þess að Norðurlönd gætu átt samstarf við Eystrasaltsríkin þegar þau eru komin inn í ESB um að koma sameiginlegum hagsmunamálum fram. Umræðan um stöðu og áhrif Norðurlanda í Evrópu var nátengd umræðunni um afnám landamærahindrana því að með því að leysa þau vandamál mundu Norðurlönd styrkja sig í sessi og gætu um leið orðið fyrirmynd að afnámi landamærahindrana innan ESB. Af öðrum málum sem komu til kasta forsætisnefndar má nefna Vestur-Norðurlönd og norðurskautsmál. Hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir var áheyrnarfulltrúi Norðurlandaráðs í þingmannanefnd um norðurskautsmál og skilaði skýrslum og tillögum til forsætisnefndar um aukinn stuðning við þann málaflokk. Norðurlandaráð er í miklu samstarfi við Eystrasaltsríkin. En þjóðþing ríkjanna þriggja stofnuðu á sínum tíma í Eystrasaltsþingið að fyrirmynd Norðurlandaráðs. Komist hefur hefð á að halda sameiginlega fundi annað hvort ár til skiptis á Norðurlöndunum eða í Eystrasaltsríkjunum. Norðurlandaráð og Eystrasaltsþingið héldu fjórða sameiginlega fund sinn í Lundi í Svíþjóð 27.--29. apríl síðastliðinn. Þessir fundir eru afar mikilvægur samráðsvettvangur þar sem þingmenn ríkjanna og ráðherrar koma saman og taka fyrir þau pólitísku mál sem eru í brennidepli hverju sinni. Meginþema fundarins í Lundi voru barátta gegn skipulagðri glæpastarfsemi, friðargæsla og öryggismál og byggðastefna ESB. Nánar má lesa um þennan fund og lokayfirlýsingu fundarins, frú forseti, í skýrslu Íslandsdeildarinnar. Stærsti viðburður starfsársins var að sjálfsögðu sem endranær þing Norðurlandaráðs. Það var haldið í Ósló dagana 27.--29. október síðastliðinn. Ég get ekki látið hjá líða að geta þess að Íslandsdeildin, sem er sannarlega minnsta landsdeildin innan Norðurlandaráðsins með aðeins sjö fulltrúa, var mjög virk á því þingi og lét ekki minna að sér kveða í umræðum en sumar stóru landsdeildirnar með 20 þingmenn. Ég tel það vera mjög gott og eiga hv. þm. Íslandsdeildarinnar hrós skilið fyrir virkni sína á þeim vettvangi. Af stórum málum þingsins má nefna afnám landamærahindrana sem ég kom aðeins inn á áðan í umfjöllun um störf forsætisnefndar. Önnur stór þemu voru staða Vestur-Norðurlanda í norrænu samstarfi, sem er sérstakt áhugamál okkar Íslendinga. Þar áttu þingmenn mjög góðar viðræður um samstarfsráðherrana um aðgerðir á því sviði. Aðgerðir gegn vændi og mansali voru til umræðu á þinginu og nokkuð tekist á um hvort Norðurlöndin ættu samleið í baráttunni gegn vændi með hinni sænsku leið, sem gengur úr á að gera vændiskaup refsiverð. Þá var rætt ítarlega um vinnumarkaðssamstarf Norðurlandanna og Eystrasaltsríkjanna eftir stækkun ESB, um umhverfismál og nýtingu náttúruauðlinda auk hefðbundinnar utanríkismálaumræðu. Frú forseti. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um Norðurlandaráðsþingið. Ég vísa enn og aftur til skýrslu Íslandsdeildarinnar varðandi nánari upplýsingar um það. Að síðustu vil ég leggja áherslu á að gagnstætt því sem margir ætla er hið norræna samstarf í sífelldri þróun og sífelldri endurnýjun. Umhverfi okkar hefur breyst mikið á liðnum árum og helstu viðfangsefni Norðurlandaráðs eru allt önnur en fyrir 10--15 árum. Fyrir fall Berlínarmúrsins var norrænt samstarf t.d. nær einungis innan á við en teygðist síður út á við. Norðurlöndin brugðust hins vegar strax við og studdu lýðræðislega og félagslega uppbyggingu í Eystrasaltsríkjunum. Þau lögðu mikið í það starf og hafa gert allar götur síðan. En síðan hefur margt breyst og Eystrasaltslöndin verða meðlimir í ESB eftir nokkrar vikur. Ég er þeirrar skoðunar að sú ímynd Norðurlandaráðs sem fjölmiðlar draga upp hafi ekki fylgt þessum breytingum eftir og allt of margir tengi norrænt samstarf einungis við menningarsamskipti og vinabæjamót. Þetta segi ég með fullri virðingu fyrir slíkum samskiptum. Ég tel að menn viti ekki nógu mikið um stöðu ráðsins sem öflugs samstarfsvettvangs á utanríkismálasviðinu. Fyrir Íslendinga tel ég norrænt samstarf einkar mikilvægt sem farveg í utanríkismálum. Norðurlöndin eru okkar nánustu bandamenn í alþjóðamálum og við leitum jafnan fyrst til þeirra eftir stuðningi, til þessara bræðraþjóða, þegar mikilvæg hagsmunamál okkar Íslands ber upp á vettvangi alþjóðasamfélagsins. Gleggsta dæmið um þetta eru Evrópumálin. Ég greindi áðan frá stefnumótunarvinnu á vegum forsætisnefndar ráðsins um stöðu norræns samstarfs í Evrópu eftir stækkun ESB. Það er ljóst að Ísland nýtur góðs af norrænu samstarfi í Evrópumálum enda er þar vettvangur til viðræðna og og skoðanaskipta við þau ríki í ESB sem tengjast okkur nánustum böndum. Þar getum við mælt fyrir áherslum okkar í Evrópumálum og njótum góðs skilnings á íslenskum aðstæðum og sérstöðu. Norðurlandasamstarfið mun að mínu mati eftir sem áður verða okkar mikilvægasti pólitíski samráðsvettvangur í Evrópumálum. Það verður jafnframt brú okkar til álfunnar, hvernig sem við kjósum að haga tengslum okkar við álfuna að öðru leyti. Mig langar, frú forseti, að ljúka máli mínu með því að minna á að Ísland mun eiga forseta Norðurlandaráðs á næsta ári. Ég er viss um að Íslandsdeildin mun þá veita Norðurlandaráði mjög öfluga forustu.

Virðulegi forseti. Ég vil koma inn í umræðuna um norrænt samstarf og greina stuttlega frá starfi velferðarnefndar sem ég hef átt sæti í síðastliðin ár. Nefndin sinnir velferðar- og tryggingamálum, félagsþjónustu og heilbrigðismálum, málefnum fatlaðra, fjölskyldumálum, börnum og unglingum og baráttu gegn misnotkun vímuefna. Landamærahindranir og afnám þeirra hafa verið nefnd fyrr í umræðunni, en umfjöllun um þau mál voru ofarlega á baugi hjá velferðarnefnd. Fjallaði nefndin einkanlega um vandamál á sviði félags- og heilbrigðismála við flutning á milli Norðurlanda. Vann nefndin m.a. tillögu um að einfalda og samræma skattlagningu á lífeyrisgreiðslum yfir landamæri. Þá gerði nefndin tillögu um að ráðherranefndin beitti sér fyrir einföldun og samræmingu á reglum um örorkubætur á Norðurlöndum. Virðulegur forseti. Á sviði heilbrigðismála fjallaði nefndin um fyrirbyggjandi aðgerðir gegn sykursýki og norrænar rannsóknir á því sviði. Þá var sérstök áhersla lögð á vandamál samfara misnotkun áfengis og vímuefna á starfsárinu og vann nefndin tillögu um aðgerðir til að hamla gegn slíkri misnotkun. Kjarni tillögunnar voru tilmæli til norrænu ráðherranefndarinnar um að vinna með Eystrasaltsríkjunum að strangari og skilvirkari stefnu í Evrópu í þessum málaflokki, tryggja meðferðarúrræði fyrir vímuefnaneytendur og vinna að því að minnka neyslu áfengis með verðlagsstefnu og takmörkunum á aðgengi að því og takmörkunum á möguleikum framleiðenda til markaðssetningar. Virðulegi forseti. Velferðarnefnd kom á fót vinnuhópi um málefni barna og ungmenna árið 2002 og starfaði hann áfram árið 2003. Nánar tiltekið á hópurinn að fylgjast með stöðu barna og ungmenna á Norðurlöndunum, í Eystrasaltslöndunum og í Norðvestur-Rússlandi og koma með tillögur að því hvernig Norðurlandaráð getur unnið að því að ákvæði barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna verði virt og virkt í Eystrasaltslöndunum og Norðvestur-Rússlandi. Í þessu skyni var sumarferð velferðarnefndar farin til Viborgar í Rússlandi þar sem nefndin skoðaði m.a. skýli og neyðarmóttöku fyrri götubörn, barnaheimili, barnaspítala og sumarbúðir fyrir börn og ungmenni, auk þess sem nefndin átti fund með fulltrúum hjálparsamtaka sem beita sér fyrir málefnum barna. Ég tók þátt í þessari kynningarferð og verð að segja að það tók á að sjá hversu hrikalegar aðstæður sum börn í nágrannalöndum okkar búa við. Virðulegi forseti. Þetta var aðeins stutt samantekt á starfi velferðarnefndar Norðurlandaráðs á síðasta ári sem ég vildi koma að til að undirstrika það góða starf sem á sér stað á þessu sviði og tek heilshugar undir orð hv. formanns Íslandsdeildar Norðurlandaráðs.

Virðulegi forseti. Í kjölfar ræðu formanns Íslandsdeildar Norðurlandaráðs, hv. þm. Jónínu Bjartmarz, er fjallaði um starfsemi Íslandsdeildarinnar, vil ég greina örstutt frá því starfi sem ég kom að í menningar- og menntamálanefnd ráðsins. Samstarf á sviði mennta- og menningarmála hefur löngum verið hornsteinn norræns samstarfs og e.t.v. sá þáttur þess sem eflir hvað mest norræna samkennd. En ég sat í mennta- og menningarmálanefndinni fram að síðustu áramótum, frá því í maí. Menningar- og menntamálanefnd annast breitt svið málefna sem varða menningu og listir á Norðurlöndum og á alþjóðavísu, fjölmenningarleg Norðurlönd, kvikmyndir og fjölmiðla, tungumál, íþróttir, óháð félagasamtök, menningu barna og unglinga, grunnmenntun, framhaldsmenntun, fullorðinsfræðslu, rannsóknir, menntun vísindamanna og fræðimannaskipti. Á starfsárinu 2003 beindi nefndin m.a. sjónum að aðstæðum til vísindarannsókna, sér í lagi möguleikum á samvinnu mennta- og rannsóknasvæða á Norðurlöndum og í Eystrasaltsríkjunum. Þá voru íþróttir til umfjöllunar sem leið til aðlögunar ungra nýbúa að norrænum samfélögum og tungumálastefna og staða norrænna tungumála voru einnig á dagskrá nefndarinnar. Á sumarfundi nefndarinnar sem haldinn var í Færeyjum sl. sumar, kynntu sérfræðingar frá Noregi og Svíþjóð reynslu þessara landa af íþróttum sem leið til að blanda nýbúabörnum betur inn í samfélagið. Þeir nefndu bæði kosti og galla við að beita þessari aðferð, nefndu t.d. hversu mikilvægt það stöðutákn er þegar keyptir eru erlendir leikmenn í Norðurlandaliðin, eða jafnvel bresku fótboltaliðin, og hvaða áhrif það hefði á nýbúabörnin að geta tekið þátt í íþróttum með þær fyrirmyndir. Sömuleiðis var tekið á ýmsum vandamálum eins og þeim að múslimskar stúlkur búa við mjög stranga hefð um klæðnað og ýmislegt fleira sem snýr að þeim trúarbrögðum. Það er ýmislegt í reynslu bæði Svía og Norðmanna, að nota íþróttirnar sem leið til að blanda nýbúabörnunum betur inn í samfélagið, sem við gætum vel tekið okkur til fyrirmyndar, en það er of langt mál að að rekja það í þessari stuttu yfirferð. Hér á undan nefndi bæði formaður Íslandsdeildar og norræni samstarfsráðherrann í umræðunni um skýrsluna stöðu Vestur-Norðurlanda í ræðum sínum. Mennta- og menningarmálanefnd beindi sjónum sínum að málefnum svæðisins og hélt sumarfund sinn í Færeyjum eins og ég nefndi áðan, þar sem menning og tungumál Vestur-Norðurlanda voru í brennidepli. Þar var fjallað m.a. um stöðu vestnorrænu tungumálanna á tímum hnattvæðingar og málstefnu stjórnvalda á Vestur-Norðurlöndum og í hvaða mæli önnur norræn tungumál væru kennd á svæðinu. Átti nefndin m.a. fund með menntamálanefnd Lögþingsins í Færeyjum og heimsótti ýmsar menningarstofnanir. Þá hélt menningar- og menntamálanefnd málstofu um klámvæðingu í tengslum við septemberfund Norðurlandaráðs. Þar fjallaði fagfólk á því sviði um hvernig greiðara aðgengi að klámi, m.a. á netinu, hefur áhrif á viðhorf æskufólks til þess hvað það teldi eðlilegt og hvað ekki í kynferðismálum. Einnig var rætt hvernig klámvæðingin hefur haft áhrif á jafnrétti kynjanna og hvernig hún kæmi mismunandi niður á drengjum og stúlkum. Þá var fjallað um tengsl kláms og fjölgun kynferðisglæpa og loks var kynnt átaksverkefni frá Noregi þar sem brugðist var við aukinni klámvæðingu með fræðslu og umræðuverkefnum í skólum. Ungt fólk sá um þessi verkefni og þarna er á ferðinni mjög áhugaverð aðferð til að vekja ungt skólafólk til umhugsunar um eðlilegt kynlíf annars vegar og hins vegar klám og kynferðislega áreitni. Verðlaun Norðurlandaráðs á menningarsviðinu eru tvenn, bókmenntaverðlaun og tónlistarverðlaun. Bókmenntaverðlaunum Norðurlandaráðs hefur verið úthlutað á hverju ári frá 1962 og eru þau veitt fyrir bókmenntaverk á norrænu tungumáli. Markmið verðlaunanna er að auka áhuga á norrænum bókmenntum. Tónlistarverðlaun Norðurlandaráðs voru fyrst veitt árið 1965. Fram til ársins 1988 voru þau einungis afhent annað hvert ár, en frá 1990 hafa þau hins vegar verið veitt árlega, annað árið til tónskálda og hitt árið til tónlistarflytjanda. Ég get ekki stillt mig um að nefna að samíski listamaðurinn Mari Boine hlaut verðlaunin 2003, en hún hélt einmitt tónleika hér á landi í febrúar sl., sælla minninga, og komust færri að en vildu. Hún hefur lofað að koma hingað aftur til að bæta úr því fyrir þá sem ekki komust á tónleikana. Síðastliðna áratugi hefur nýjum kynslóðum tónlistarmanna og tónskálda tekist að endurnýja tónlist Sama með djarflegri tilraunastarfsemi og þar hefur Mari Boine verið í fararbroddi. Það er ekki auðvelt að setja tónlist hennar í ákveðinn bás, en undirstaðan er samískt jojk, en auðveldlega má greina áhrif afrískra rytma, heimstónlistar og rokk-fönks í tónlist hennar. Ég verð að segja að það var alveg sérstök upplifun að hlusta á Mari Boine flytja tónlist sína á Norðurlandaráðsþinginu í vetur. Virðulegi forseti. Ég nefni þessi verðlaun nú því á starfsárinu 2003 var mikil umræða í menningar- og menntamálanefnd og forsætisnefnd um að koma á fót þriðju verðlaununum fyrir kvikmyndir. Það var gert og kom það í minn hlut að mæla fyrir áliti menningar- og menntamálanefndar á Norðurlandaráðsþinginu í Ósló í byrjun nóvember sl. Nefndin taldi tímabært að stofna til verðlauna fyrir kvikmyndamiðilinn, enda óumdeilt að Norðurlönd standa mjög framarlega í kvikmyndagerð. Innan Norðurlanda munu verðlaunin vekja athygli á norrænum kvikmyndum og norrænni menningu almennt, auk þess sem þeim er ætlað að styrkja stöðu norrænna kvikmynda á heimamörkuðum. Mikilvægast er að kvikmyndir, sem er helsti afþreyingarmiðill ungs fólks, gætu aukið áhuga nýrra kynslóða á bræðraþjóðum og norrænni menningu. Utan Norðurlanda munu hin nýju verðlaun vekja athygli á norrænum kvikmyndum og norrænni menningu og gætu orðið til þess að auðvelda dreifingu norrænna kvikmynda á alþjóðamarkaði. Mig langar til að nefna í þessu sambandi að norræn kvikmyndastefna eða -mót hafa verið haldin fyrir ungt fólk á vegum Norðurlandaráðs. Síðast var slík hátíð haldin í Tromsö 13.--17. ágúst sl. Þar vann ungt fólk frá Norðurlöndunum saman að kvikmyndagerð undir leiðsögn hæfra kvikmyndagerðarmanna. Að vinnu lokinni sýndu þau afraksturinn á kvikmyndahátíð ungs fólks sem þau kölluðu ,,NUFF`` eða ,,Nordisk Ungdoms Filmfestival``. Verkefnið var kynnt á Norðurlandaráðsþinginu í vetur og myndirnar sýndar þeim sem áhuga höfðu á því. Það var einn Íslendingur með í hópnum, en alls voru þátttakendur 32 sem störfuðu saman í fimm hópum og gerði hver hópur eina stuttmynd á kvikmyndahátíðinni. Á hátíðinni í Tromsö voru veitt verðlaun í þremur aldursflokkum: 15--17 ára, 18--20 ára og 21--25 ára og mjög ánægjulegt að það var Íslendingur, Sigurður Orri Þórhannesson, sem fékk verðlaunin í elsta aldurshópnum fyrir stuttmynd, teiknimynd, sem hann nefnir ,,Le Mime``, en mynd hans var valin úr hópi 40 stuttmynda sem sendar voru á hátíðina frá öllum Norðurlöndunum, en 20 þeirra voru sendar áfram til keppni. Þarna var ekki aðeins á ferðinni kvikmyndahátíð heldur var boðið upp á ýmsa aðra menningarviðburði, svo sem rokktónleika. Ég vona að fleiri ungmenni frá Íslandi eigi þess kost að taka þátt í verkefni sem þessu því þarna var greinilega á ferðinni frjótt og skemmtilegt nám og starf. Svo vil ég nefna Nordjobb sem hefur aðeins verið til umræðu í menningar- og menntamálanefndinni. Fleiri tækifæri fyrir ungt fólk mætti auðvitað nefna, en það væri of langt mál í þessari stuttu yfirferð. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að orðlengja þetta frekar, en taldi rétt að gefa þingheimi stutt yfirlit yfir starfsemi menningar- og menntamálanefndar Norðurlandaráðs og það góða starf sem þar fer fram.

Frú forseti. Það má segja um norrænt samstarf að þar gildi hið fornkveðna að engar fréttir séu góðar fréttir, að norrænt samstarf gangi sinn vanagang og ekki sé við nein sérstök vandamál að etja. Það þýðir ekki það sama og að ekki sé verið að vinna hið merkasta starf, þó hinu sé ekki að neita að að ósekju mætti, að mínu mati og væntanlega fleiri sem því tengjast beint sem fulltrúar Alþingis, vera meiri umfjöllun um það sem þar er á baugi. Nokkur hætta er á því satt best að segja að almenningur gleymi eða átti sig ekki á hversu umfangsmikið og víðtækt norrænt samstarf er á fjölmörgum sviðum, ekki síst á meðal almennings eða á grasrótarplani ef svo má að orði komast, því minnstur hluti hins norræna samstarfs er í raun og veru sýnileg samvinna þjóðþinga og ríkisstjórna þó hún sé til umræðu hér. Það er þvert á móti þannig að hin rótgróna og umfangsmikla samvinna félagasamtaka og ýmissa aðila á faglegum forsendum, aðila vinnumarkaðar, fyrirtækja o.s.frv. er stærstur hlutinn af hinni almennu snertingu Norðurlandanna. Það taka menn meira og minna sem gefið og þess vegna er nokkur hætta á því að þegar engin sérstök tíðindi eru þar á ferð falli þetta svolítið í skuggann. Einn angi hins norræna samstarfs sem mikilvægt er að hlúa að eru norrænu félögin sjálf sem hafa það hlutverk að tengja saman almenning eða áhugafólk almennt um norræna samvinnu. Þeim er ætlað veigamikið hlutverk í hinu norræna skipulagi og ástæða til að minna á norrænu félögin hér og reyndar líka hægt að fagna því að á Alþingi var við afgreiðslu síðustu fjárlaga skilningur á mikilvægi þess að búa þannig að Norræna félaginu á Íslandi að það gæti sinnt sínu mikilvæga hlutverki og samstaða um að auka svolítið fjárveitingar eða stuðning Alþingis við félagið, sem ég held að hafi verið tímabært og rúmlega það. Sá sem hér talar starfar í Flokkahópi vinstri grænna í Norðurlandaráði. Sá flokkahópur breytti reyndar nafni sínu á síðasta ári og tók upp það sem hann nú heitir, Flokkahópur vinstri grænna. Þar er um að ræða minnsta skipulagða flokkahópinn --- en auðvitað þann duglegasta --- með á milli 10%--15% af kjörnum fulltrúum í Norðurlandaráði, en allmargir, sem endurspegla sæmilega stærð flokkanna á norrænu þjóðþingunum, sem margir eru með á milli 10%--12%, 10--15% fylgi, með undantekningum þó í Grænlandi og Færeyjum þar sem flokkar sem tengst hafa flokkahópi vinstri sósíalista eða vinstri grænna sósíalista í Norðurlandaráði hafa fylgi á milli 20%--30% og eru í hópi stærstu flokka í þeim löndum. Allmargir þingmenn kjósa að starfa utan flokka og mynda, má segja, fimmta hópinn í norræna samstarfinu, en eins og menn þekkja ugglaust hefur skipulögð samvinna flokkanna gegnt æ vaxandi eða veigameira hlutverki. Þeir eru núna á margan hátt í meira mæli kjölfestan í pólitísku starfi Norðurlandaráðs og undirbúningur undir málflutning og ákvarðanatöku í Norðurlandaráði sjálfu fer í miklu ríkara mæli en áður fram innan flokkahópanna en í minna mæli á vettvangi landsdeilda. Ég sit í efh.- og viðskn. Norðurlandaráðs, eins og þegar hefur verið nefnt af framsögumanni, formanni Íslandsdeildar. Þar eru undir mjög mörg málasvið sem mundu falla undir einar þrjár eða fjórar þingnefndir á Alþingi Íslendinga ef það er borið saman, þ.e. efh.- og viðskn., iðnn., félmn, og jafnvel fleiri nefndir, allshn. t.d. Efnahags- og viðskiptanefnd Norðurlandaráðs fjallar um efnahagsmál og starfsskilyrði atvinnulífsins, um innri markað á Norðurlöndunum, um frjálsa fólksflutninga án landamærahindrana, um viðskipti almennt, um byggðastefnu, vinnumarkaðsmál, vinnuvernd, innra skipulag, samgöngur, upplýsingatækni o.fl. þar fram eftir götunum. Starfssvið efnahags- og viðskiptanefndar er því mjög vítt og nefndin á samstarf við nokkra af ráðherrum ráðherraráðsins. Vinnumarkaðsmálin og samstarf við Eystrasaltsríkin hafa verið fyrirferðarmikil á vettvangi efnahags- og viðskiptanefndar undanfarin ár og sérstakur starfshópur hefur unnið að því máli og skilað tillögum. Fram undan er, eins og ég hef áður nefnt í öðru samhengi, þ.e. þegar á þingi var til umræðu frv. um stækkun Evrópusambandsins og Evrópska efnahagssvæðisins, fram undan er stór vinnumarkaðsráðstefna sameiginleg á vegum Norðurlandaráðs, Norræna ráðherraráðsins og aðila vinnumarkaðarins með haustinu. Þar er m.a. ætlunin að fara yfir öll þau flóknu álitamál sem uppi eru í tengslum við aðild nýju Evrópusambandsríkjanna að sameiginlegum innri markaði og vinnumarkaði Evrópusambandsins og Evrópska efnahagssvæðisins. Ýmis fleiri áhugaverð mál hafa verið á dagskrá eða eru til umfjöllunar í efh.- og viðskn. Norðurlandaráðs. Mætti nefna norræna sáttmálann um smáfyrirtæki, frumkvöðla og sjálfstæða uppfinningamenn. Það hefur mikið verið unnið að málefnum sem tengjast hugbúnaðarkerfum, opnum stöðlum og opnum hugbúnaðarkerfum, og ályktanir gerðar í framhaldi af nefndarstarfi um það efni, þar sem Norðurlöndin eru á margan hátt í fararbroddi. Hefur sú vinna vakið nokkra athygli, m.a. risanna í tölvuiðnaðinum, og ekki á hverjum degi sem stórfyrirtæki á borð við Microsoft og IBM fylgist grannt með starfi starfshópa á vegum Norðurlandaráðs, en það var tilfellið í þessu tilviki og væntanlega vegna þess að handan við hornið eru gríðarlega miklir viðskiptahagsmunir þar sem eru spurningarnar um það hvers konar hugbúnaðarkerfi og hvaða viðmiðanir, hvaða staðla löndin velja sér í þeim efnum. Ef norrænu ríkin riðu þar á vaðið og tækju upp formlegan stuðning við opna staðla gæti það reynst lítil þúfa sem veltir stóru hlassi ef það breiddist út og hefði áhrif almennt í tölvuheiminum. Efh.- og viðskn. hefur erft mörg af þeim verkefnum sem unnið var að á vegum fyrri Evrópunefndar í Norðurlandaráði. Þar á meðal var þar unnið talsvert að breiðbandsmálum og upplýsingasamfélaginu og skilað gagnmerkum tillögum sem Norðurlandaráð hefur að mestu leyti gert að sínum í þeim efnum, sem m.a. lúta að skyldum opinberra aðila til þess að tryggja jafnræði og jafnan aðgang allra að hinu mikilvæga upplýsingasamfélagi. Er þar á ferðinni að ýmsu leyti róttæk tillögugerð sem Íslendingar gætu haft gott af að kynna sér, m.a. í tengslum við breytingar sem hér eru að verða eða hafa orðið í fjarskiptamálum. Ég vil einnig nefna að undir efh.- og viðskn. falla byggðamál og að þeim hefur talsvert verið unnið. Sérstakur starfshópur skilaði tillögum um samræmdar norrænar aðgerðir í byggðamálum þar sem m.a. var lagt til að Norðurlöndin beittu sér sameiginlega á vettvangi Evrópusambandsins til að reyna að skapa skilning á því að við okkar aðstæður á hánorrænum breiddargráðum gæti verið þörf fyrir öðruvísi mælikvarða og öðruvísi viðmiðanir hvað varðar heimild til að beita sértækum aðgerðum en Evrópusambandið sjálft byggir á, sem fyrst og fremst lúta að því að skilgreina svæði út frá tekjum eða tekjustigi. En hér koma aðrir hlutir til sögunnar, á hánorrænum breiddargráðum getur verið við annars konar erfiðleika að etja en þá að tekjur séu lágar. Þar koma til miklar víðáttur og erfið veðrátta og annað í þeim dúr sem getur kallað á sértækar aðgerðir. Lengi vel leit út fyrir að um þetta efni gæti orðið ágæt samstaða meðal Norðurlandanna og var ekki annað að heyra á norrænum þingmönnum en svo væri. Hins vegar skarst danska ríkisstjórnin úr leik þegar á átti að herða og lagðist gegn því að Norðurlöndin mótuðu sameiginlega áherslu af þessu tagi eða berðust fyrir henni, t.d. í samskiptum við Evrópusambandið, og því hefur minna orðið úr því en til stóð. Eftir sem áður er að mínu mati enginn vafi á því að það er mikið í það að sækja að Norðurlöndin efli samstarf sitt á þessum sviðum. Það er að mörgu leyti við hliðstæð vandamál að etja hvað varðar búferlaflutninga frá norðri til suðurs í öllum þessum löndum og úr strjálbýli í þéttbýli, og þó að vandamálin séu kannski af mismunandi stærðargráðu --- og einna alvarlegust hafa þau verið á Íslandi --- geta menn ýmislegt af því lært að bera saman bækur sínar. Síðast en ekki síst er að mínu mati ekki nokkur vafi á því að norræna byggðarannsóknastofnunin, Nordregio, er að vinna mjög gagnlegt starf, tekur saman og heldur utan um upplýsingar fyrir öll Norðurlöndin að þessu leyti, og reyndar njótum við góðs af því á ýmsan hátt, Íslendingar, að sækja í þann gagnabanka. Ég vil taka eitt mál, frú forseti, sérstaklega sem varðar hið norræna samstarf í pólitísku samhengi, og það er ósk Færeyinga um sjálfstæða aðild að Norðurlandaráði. Ég hef talað fyrir því á norrænum vettvangi alveg eindregið og hér heima fyrir að við Íslendingar styðjum þessa ósk. Ég tel að okkur beri rík skylda til þess. Sjálfum finnst mér ósk Færeyinga við núverandi aðstæður í stjórnmálum þar fullkomlega eðlileg og um hana er aldrei þessu vant þverpólitísk samstaða í Færeyjum. Ég veit ekki annað en að ný ríkisstjórn hyggist halda óskinni til streitu. Þar með finnst mér að við hljótum að gera meira en bara að vísa því máli til Dana og að selja þeim sjálfdæmi í því hvernig Norðurlöndin bregðast við óskinni. Að sjálfsögðu þurfa Danir og Færeyingar að leysa úr innri samskiptamálum sínum sjálfir og við getum ekki aðhafst mikið í þeim efnum nema eftir því verði óskað af þeirra hálfu að við séum þar einhvers konar milligöngumenn. En þegar málið snýst um sjálfsákvörðunarrétt færeysku þjóðarinnar í þeim skilningi að forustumenn þeirra hafa nú sameiginlega óskað eftir því að Færeyjar fái sjálfstæða aðild að Norðurlandaráði er það ekki mál sem menn geta vísað frá sér með því einu að benda á Dani. Með fullri virðingu fyrir þeim svörum sem hæstv. forsrh., Davíð Oddsson, gaf mér í umræðum um málið á síðasta Norðurlandaráðsþingi tel ég að við getum ekki látið þar við sitja. Þó vissulega skilji maður þá stöðu sem forsrh. telur sig vera í gagnvart starfsbróður sínum, hinum danska, breytir það ekki hinu að við Íslendingar getum haft okkar sjálfstæðu afstöðu í málinu. Það er ekki þar með sagt að málið sé strand þó stjórnarskráin danska torveldi það að Færeyjar við núverandi aðstæður fái sjálfstæða aðild að Norðurlandaráði, í ljósi þess hvernig Helsinki-sáttmálinn er úr garði gerður. Það er breytanlegur hlutur, hann er einfaldlega fyrirbæri sem hægt er að taka upp og breyta og er einfaldara í vöfum en að breyta dönsku stjórnarskránni, eins og kannski einhverjir þekkja að er hægara sagt en gert vegna þess hversu stóraukinn hluta atkvæða þarf til að ná slíkum breytingum fram til viðbótar mikilli kosningaþátttöku. Það er mál sem mér finnst að eigi að taka til skoðunar, að Helsinki-sáttmálinn verði endurskoðaður með það í huga að sjálfstjórnarsvæði eða þjóð sem er á leið til fulls sjálfstæðis, eins og Færeyingar tvímælalaust eru, geti þegar einhverju vissu stigi sjálfstæðis er náð, öðlast sjálfstæða aðild að Norðurlandaráði. Krafan sé ekki sú að þetta séu algerlega sjálfstæð ríki, heldur geti sjálfstjórnarsvæði sem þess óska og hafa náð tilteknu sjálfstæði öðlast fullgilda aðild að þessu leyti þó skoða verði sérstaklega hvernig færi svo aftur með aðild þeirra að ráðherraráðinu. Þetta vildi ég nefna hér, herra forseti, og er mér nokkurt áhugamál að okkur Íslendingum renni blóðið til skyldunnar í þessum efnum.

Frú forseti. Ég kem ekki hingað upp til að halda langa ræðu né til að gera stórar athugasemdir við ræðu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar, en þakka honum fyrir ræðu hans sem innlegg í umræðuna um störf Íslandsdeildar Norðurlandaráðsins. Það síðasta sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon kom inn á, frá því greinir og þeirri afstöðu hans í skýrslu Íslandsdeildarinnar og eins og hv. þm. kom inn á eru tvær leiðir færar. Önnur er sú að breyta dönsku stjórnarskránni, sem er ekki í okkar höndum, og hitt er að breyta Helsinki-sáttmálanum, grunnsamningnum að hinu norræna samstarfi. Þessu geri ég ráð fyrir að hv. þm. muni tala fyrir áfram og aldrei að vita nema á þessu verði einhverjar breytingar eins og á ýmsu öðru í samstarfinu. Það sem mig langaði fyrst og fremst að gera var að taka undir með hv. þm. varðandi það að ímynd Norðurlandasamstarfsins er ekki nógu góð hérlendis og kannski annars staðar á Norðurlöndunum, eða réttara sagt leggja áherslu á að það þurfi að kynna samstarfið betur. Ég ætla bara að viðurkenna það að ég vissi ósköp lítið þegar ég kom inn í samstarfið eftir síðustu kosningar og ég verð líka vör við að margir í kringum mig, ágætlega upplýst fólk og vel að sér á öllum sviðum, spyr mann oftar en ekki undir fjögur augu: Út á hvað gengur þetta? Hvað er Norðurlandaráð og hvað er norræna ráðherranefndin og um hvað fjalla þessar ágætu stofnanir og deildir? Ég held að þetta gæti verið til mikilla bóta, af því að eins og ég kom inn á og lagði áherslu á í ræðu minni hefur Norðurlandaráðssamstarfið breyst og þróast á liðnum árum. Það er orðið meira út á við en inn á við og við verðum að leggja mat á það, líka í samhengi við Evrópusamstarfið sem slíkt. Þetta er því framtíðarstarf og mjög öflugur samstarfsvettvangur okkar í utanríkismálasviðinu í það heila.

Frú forseti. Í sambandi við fréttaflutninginn og kynningu á hinu norræna samstarfi held ég hreinlega að við verðum að taka það til skoðunar að setja einhverjar sérstakar aðgerðir í gang í þeim efnum. Mögulega er einfaldlega nauðsynlegt að gera fjölmiðlum t.d. betur kleift að fylgjast með og sækja atburði af því tagi sem við teljum að ástæða sé til að fái umfjöllun hér heima og almenningur viti af. Við erum hér með fremur litla og kannski fjárhagslega veikburða fjölmiðla á norrænan mælikvarða séð. Við erum hvorki með jafnöfluga ríkisfjölmiðla né einkafjölmiðla eða blöð eins og gerist annars staðar á Norðurlöndunum og við vitum vel að í vaxandi mæli hefur gætt þeirrar tilhneigingar að menn spari sér að senda fréttamenn, jafnvel á Norðurlandaráðsþing, hvað þá á aðra atburði. Mögulega verður þá að horfast í augu við það að einfaldlega fá slíkir atburðir ekki þá umfjöllun hér heima sem byggð er á viðveru fréttamanna og þekkingu á atburðum á staðnum nema þeim sé gert það kleift eða þeir með einhverjum hætti studdir til þess að rækja slíkt. Það er nokkuð sem við hljótum að þurfa að taka til skoðunar. Varðandi sjálfstæða aðild Færeyinga, sem ég hef hér gert að umtalsefni og ekki í fyrsta skipti, mun ég halda áfram að nudda með það mál. Ég get lofað hv. þingmanni því, það er engin uppgjöf í mér í þeim efnum. Og mér fyndist fara vel á því að í formennskutíð okkar í Norðurlandaráði á næsta ári tækjum við Íslendingar það til alvarlegrar skoðunar hvort ekki eru færar leiðir, án þess að um það þurfi að verða ágreiningur, til þess að setja í gang skoðun, t.d. lögfræðilega og þjóðréttarlega skoðun á möguleikum þess að breyta Helsinki-sáttmálanum þannig að sjálfstjórnarsvæði með mjög hátt stig sjálfstæðis, eins og Færeyjar eru nú að ná með yfirtöku fleiri og fleiri málaflokka frá Dönum, geti átt sjálfstæða og fullgilda aðild að ráðinu.

Frú forseti. Já, það er aldrei að vita nema fleiri sláist í hópinn með hv. þingmanni og nuddist áfram með honum fyrir sjálfstæðri aðild Færeyja að Norðurlandasamstarfinu. Það sem ég hefði þó viljað nota þetta seinna andsvar til er að koma inn á annað sem hv. þm. nefndi í ræðu sinni og það varðaði starf norrænu félaganna. Það er náttúrlega einn farvegurinn til að vekja athygli á þessum störfum á vegum Norðurlandaráðs, norrænu ráðherranefndarinnar og norræna samstarfsins í það heila. Ég fagna því, eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon gerði, að það tókst að tryggja Norræna félaginu og þeirri starfsemi sem þar er rekin aukinn stuðning í fjárlagagerðinni núna. Það er Halló Norðurlönd, skrifstofan þeirra, sem veitir þessa leiðbeiningaþjónustu til fólks sem þarf að fara á milli en Halló Norðurlönd safnar líka upplýsingum um landamærahindranir og kemur þeim til skila til þeirra sem hafa það í hendi sér að bregðast við þeim vanda. Hv. þm. hafði sérstaklega orð á því að hann tilheyrði flokkahópi vinstri grænna á Norðurlandaráðsþinginu og tók það svo fram að þeir væru minnstir og duglegastir. Ég tilheyri flokkahópi miðjumanna og ég vil þá fá að geta þess líka að þeir eru stærstir og mjög duglegir þó að ég fari ekki í meting við hv. þingmann um dugnaðinn. Það sem ég held að sé kannski eitt það erfiðasta í þessu Norðurlandaráðssamstarfi er dvínandi áhugi íslensks æskufólks á norrænu tungumálunum og því að læra þau. Ég held að m.a. með aðild Eystrasaltsríkjanna að Norræna fjárfestingarbankanum þar sem framvegis verður töluð enska en ekki norræna sjáum við svolítið inn í framtíðina á þessu sviði. Ég vil þá í þessu samhengi leggja áherslu á að ég er eindreginn stuðningsmaður þess að gefa ungu æskufólki kost á að læra eitthvert norrænu tungumálanna en mér sýnist tungumálið valda því að áhuginn á norrænu samstarfi er minni en oft hefur verið áður.

Frú forseti. Það mun vera hárrétt hjá hv. þingmanni að flokkahópur miðjumanna sé stærstur í Norðurlandaráði og veldur þar nokkru að þar er áfangastaður og safnstöð fyrir ýmsa sem ekki vita alveg í hvorn fótinn þeir eiga að stíga. Ýmsum flokkum sem róla einhvers staðar í nágrenni við miðjuna finnst þægilegt að finna sér þar samastað, og jafnvel einstökum þingmönnum sem aðild eiga að Norðurlandaráði, þannig að segja má að það sé næsti bær við að vera utan flokka eða hlutlaus í þeim efnum hjá mörgum. Að sjálfsögðu eru klassískir miðjuflokkar uppistaðan í þeim hópi en þeim bætist liðsauki úr ýmsum áttum sem gerir það að verkum að sá hópur er býsna stór. Auðvitað deili ég áhyggjum með hv. þingmanni yfir því að kannski sé ekki sami áhugi á norrænu samstarfi og að sækja sér menntun eða lífsreynslu til Norðurlanda og áður hefur verið meðal æskufólks á Íslandi. Þá má samt líka spyrja hvort við stöndum okkur nógu vel að ýmsu leyti í þeim efnum. Ég nefni t.d. til sögunnar þá smán að við Íslendingar skulum ekki hafa neina styrki til lýðháskólanáms eða yfirleitt að vera í hinum mestu vandræðum með að taka þátt í hinu merka lýðskólasamstarfi á Norðurlöndunum, annars vegar vegna þess að við eigum ekki nema í mjög takmörkuðum mæli skóla sem hægt er að kalla eiginlega lýðskóla eða lýðháskóla, og hins vegar vegna þess að ungmenni héðan eiga ekki kost á styrkjum til slíks náms með sama hætti og nágrannalöndin. Á því sviði höfðu einmitt norrænu félögin mikilvægu hlutverki að gegna og gera út af fyrir sig enn en þar er við verulega erfiðleika að etja. Við erum hálfpartinn upp á náð og miskunn frænda okkar annars staðar á Norðurlöndunum komin. Þetta þekki ég vel af eigin raun frá nýliðnum dögum þar sem ég reyndi að aðstoða ungt fólk við að komast í lýðháskólapláss. Það var verið að reyna að ráða fram úr því hvar væri vænlegast að bera niður, m.a. til þess að verða aðnjótandi styrkja sem hinar Norðurlandaþjóðirnar bjóða upp á en ekki við.

Frú forseti. Mig langar til að segja nokkur orð um þessa skýrslu Íslandsdeildar Norðurlandaráðs um norrænt samstarf árið 2003. Ég tók sæti í henni að loknum kosningum til Alþingis þann 10. maí sl. þegar ég var kosinn hér á þingi til setu í henni. Í kjölfarið var mér falið að taka sæti Arnbjargar Sveinsdóttur sem áður hafði verið fulltrúi Íslands í Norðurlandaráði og fulltrúi í Íslandsdeild Norðurlandaráðs í tveimur nefndum, annars vegar í eftirlitsnefnd ráðsins og hins vegar í umhverfis- og náttúruauðlindanefnd. Mig langaði í þessari stuttu tölu að gera í örstuttu máli grein fyrir því sem gert var í þessum tveimur nefndum og áherslum íslensku fulltrúanna þar. Um eftirlitsnefndina er í sjálfu sér ekki mikið að segja. Sú nefnd fylgist fyrir hönd Norðurlandaráðsþings með starfsemi sem fjármögnuð er úr sameiginlegum sjóðum Norðurlandanna. Nefndin hefur einnig umsjón með málefnum sem snerta túlkun samninga um norræna samvinnu, vinnutilhögun Norðurlandaráðs og önnur innri málefni. Nefndin hafði sérstaklega með höndum verkefni sem varða úttekt á því hvernig nýtt skipulag Norðurlandaráðs virkar og heildarúttekt á upplýsingastarfi Norðurlandaráðs og norrænu ráðherranefndarinnar. Ég sé í sjálfu sér enga ástæðu til að fara út í þau atriði hér en mig langar til að víkja aðeins að atriðum sem varða umhverfis- og náttúruauðlindanefndina sem, eins og ég segi, ég hef setið í frá því um mitt síðasta ár. Nefndin annast málefni sem varða umhverfismál, landbúnað og skógrækt, sjávarútveg, sjálfbæra þróun og orkumál, og eins og segir í skýrslunni á bls. 6 eru meðal helstu verkefna nefndarinnar vísindaráðgjöf við ákvörðun fiskkvóta og stuðningur við hafrannsóknastofnanir á Norðurlöndum. Það verður samt að segjast eins og er að meginþunginn í starfi nefndarinnar hefur varðað kannski önnur mál en sjávarútvegsmál, þ.e. umhverfismál sem varða umhverfi Eystrasaltsins og skipaumferð á því svæði. Menn hafa líka rætt um verndun hafsins, losun sorps og úrgangs í Norðursjó og hafsvæðin sem tilheyra þessum löndum sem mynda Norðurlandaráð. Sömuleiðis hefur mikið verið rætt um Sellafield-kjarnorkuverið og ýmis önnur atriði sem varða helst Skandinavíulöndin en auk þess hefur mikið verið lagt upp úr samstarfi á vettvangi umhverfismála við Eystrasaltslöndin og ekki síst við Vestur-Rússland. Mig langar til að nefna það að við Íslendingar höfum á þessu starfsári Norðurlandaráðs hvað mest látið okkur hvalveiðar varða, þ.e. á vettvangi umhverfis- og náttúruauðlindanefndar. Í upphafi átti hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir, sem þá sat í nefndinni, frumkvæðið að því að haldið var málþing í þinghúsinu í Stokkhólmi um hvali og seli. Á þessu málþingi var fjallað um stofnstærðir og forsendur fyrir sjálfbærri nýtingu, í annan stað um rök og gildi í hvalaumræðunni og þróun hennar og í þriðja lagi var fjallað um hina pólitísku hlið málsins. Sjálfur sótti ég ekki þessa ráðstefnu en ég get þó upplýst um það að í kjölfar júnífundar Norðurlandaráðs í Villmanstrand í Finnlandi hélt umhverfis- og náttúruauðlindanefnd sinn árlega sumarfund áður en nefndin hélt frá Finnlandi og til Eistlands. Á þeim fundi gerði ég grein fyrir því fyrir hönd íslensku sendinefndarinnar að hún hefði, og við Íslendingar, orðið fyrir miklum vonbrigðum með afstöðu Svía og annarra Norðurlandaráðsþjóða á aðalfundi Alþjóðahvalveiðiráðsins þar sem sérstaklega Svíar stóðu gegn þeim sjónarmiðum sem íslenskir fulltrúar á þeim aðalfundi töluðu fyrir. Þessi ályktun var bókuð og undir hana tekið, sérstaklega af hálfu Norðmanna sem hafa forsæti í nefndinni en sömuleiðis, eins og við mátti búast, tóku fulltrúar Grænlands og Færeyja undir málstað okkar hvað þetta varðar. Á þingi Norðurlandaráðs í Ósló í nóvember sl. hélt ég ræðu þar sem ég ítrekaði sjónarmið okkar varðandi sjálfbæra nýtingu náttúruauðlinda og vísaði til þess að ég teldi ósamræmi í því að Norðurlönd berðu sér á brjóst og teldu sig í fararbroddi hvað varðaði sjálfbæra nýtingu náttúruauðlinda en um leið virtust sum löndin vera á móti sjálfbærri nýtingu sjávarspendýra. Menn eru hlynntir, og einstök Norðurlönd eru hlynnt, sjálfbærri nýtingu á tyllidögum en horfa fram hjá þeim prinsippum og eigin málflutningi þegar það hentar þeim. Ég benti á að vandamálin varðandi hvalveiðar væru flókin en ef reynt væri að einfalda málið eins og frekast er unnt stæði eftir spurningin um það hvort ekki ættu að gilda sömu reglur um nýtingu auðlinda sjávar og um nýtingu annarra auðlinda. Ég sagði að fyrir þjóðir sem væru háðar nýtingu sjávarauðlinda væri óþolandi að aðrar kröfur væru gerðar til veiða í hafi en veiða á landi. Í báðum tilfellum hlyti grundvallarreglan að vera sú að maðurinn hefði rétt til nýtingar á villtum dýrastofnum, svo lengi sem það væri gert á ábyrgan og sjálfbæran hátt, og þetta hlyti að vera grunnkrafa gagnvart öllum veiðum, hvort sem um væri að ræða hvalveiðar í Norður-Atlantshafi eða veiðar á elgjum og dádýrum á landi í Skandinavíu, þá kannski einkum í Svíþjóð. Vonandi hefur þessi gagnrýni okkar á afstöðu, þá einkum Svía, til hvalveiðimála náð eyrum þeirra en satt best að segja hefur hún ekki orðið til neinnar verulegrar umræðu um málið umfram það sem var á málþinginu sem ég nefndi áðan. Virðulegi forseti. Ég held að ég hafi farið yfir þau atriði sem hér hafa verið tekin til skoðunar og kannski þau áhersluatriði sem við Íslendingarnir höfum haft varðandi þau málefni sem falla undir þessar tvær nefndir.

Frú forseti. Það er greinilegt á ræðu hv. þm. að það er mjög áhugavert og gagnlegt starf sem unnið er í umhverfis- og náttúruauðlindanefnd. Nefndin annast m.a. málefni sjávarútvegsins og sjálfbæra þróun og það kemur fram hér í greinargerð að eitt af helstu verkefnum umhverfis- og náttúruauðlindanefndar er vísindaráðgjöf við ákvörðun fiskkvóta og stuðningur við hafrannsóknastofnanir á Norðurlöndum. Í framhaldi af því finnst mér rétt að spyrja hv. þm. vegna þess að hann hefur oft beitt sér fyrir einkarekstri á sem flestum sviðum: Hefur hann beitt sér fyrir umræðu um það að auka eigi veg sjálfstætt starfandi vísindamanna á sviði hafrannsókna? En þær stofnanir sem sinna hafrannsóknum eru oft og tíðum og oftar en ekki nær alfarið opinberar stofnanir og eru því háðar stjórnvöldum í veigamiklum atriðum og það hefur verið gagnrýnt á Íslandi og víðar. Ætti ekki að auka veg þeirra sem standa fyrir utan það kerfi sem er svona háð stjórnvöldum og veita aukið fjármagn til þeirra rannsókna? Sýnist hv. þm. ekki rétt að beita sér fyrir þeirri umræðu einmitt í umhverfis- og náttúruauðlindanefnd og gæti umræðan þá ekki orðið frjórri og við fengið betri ráðgjöf? Við höfum ekki haft mjög góðan afrakstur af þeirri ráðgjöf sem þjóðin hefur fengið á Íslandi. Hér er afli helmingi minni en fyrir daga kvótakerfisins. Það væri áhugavert að fá að heyra hvort hv. þm. gæti ekki beitt sér fyrir auknum einkarekstri einmitt á þessu sviði.

Frú forseti. Ég hef í sjálfu sér ekki tekið mikinn þátt í umræðu um bætta stöðu sjálfstætt starfandi vísindamanna í sjávarútvegi og hafrannsóknum á vettvangi Norðurlandaráðs. En ég get alveg upplýst þingmanninn um það að ég er áhugamaður um það almennt að koma opinberum störfum eða almennum störfum í hendur einkaaðila á þeim sviðum þar sem einkaaðilar eru betur eða að minnsta kosti jafn vel til þess fallnir að sinna þeim störfum og opinberir aðilar, og er tilbúinn til þess að skoða hvort það sé rétt að taka þessi atriði upp og ræða nánar innan og á vettvangi Norðurlandaráðs og Íslandsdeildar Norðurlandaráðs. Það er vel skoðandi. En a.m.k. á þeim tíma sem ég hef verið í Íslandsdeildinni og í nefndum innan Norðurlandaráðs hafa málefni sjávarútvegsins ekki verið mjög mikið til umræðu í nefndinni og kannski minna en tilefni er til. En það má vel vera að það breytist á næstu missirum og það væri kannski vel til fundið að það gerðist.

Hæstv. forseti. Ég vil fá að þakka hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni fyrir ágætisræðu um störfin í umhverfis- og náttúruauðlindanefnd. Það var bara smáatriði sem ég hnaut aðeins um, a.m.k. til að byrja með. Það var talað um umhverfi Eystrasaltsins í brennidepli eftir slæm umhverfisslys í siglingum. Mér lék forvitni á að fá að vita svolítið meira um það og einnig starfið varðandi eftirlit og stjórn á rándýrastofnum, hvað var þar til umfjöllunar. Ég vil síðan fá að láta í ljós þá skoðun mína að þó að hvalveiðar séu mikilvægar er þetta kannski ekki alveg rétti vettvangurinn, þ.e. Norðurlandaráð, til að halda heila ráðstefnu um þær því það eru svo fáar Norðurlandaþjóðir sem stunda hvalveiðar. Það er í raun og veru kannski vel af sér vikið að Íslendingum skuli hafa tekist að ná því í gegn að halda ráðstefnu um þær innan vettvangs Norðurlandaráðs því það er nú svo að það eru bara Norðmenn sem stunda þær og Íslendingar með sínar tilraunaveiðar og svo Færeyingar með eitthvað af grindhvalaveiðum og Grænlendingar, en hvorki Færeyingar né Grænlendingar eru fullgildir meðlimir í Norðurlandaráði. Það stendur alla vega hér að þessi nefnd eigi t.d. að sjá um hluti varðandi hafrannsóknir og ákvörðun fiskkvóta. Og því vekur það furðu mína að íslenskir fulltrúar innan Norðurlandaráðs eða Íslandsdeildar Norðurlandaráðs og þá kannski einkum og sér í lagi Sigurður Kári Kristjánsson, sem er fulltrúi okkar í umhverfis- og náttúruauðlindanefnd, skuli þá ekki beita sér. Ég vil beina þeim vinsamlegu tilmælum til hans að hann beiti sér fyrir því að lögð verði meiri áhersla á þennan mikilvæga málaflokk, því eins og ég nefndi í ræðu minni áðan með röksemdum er full ástæða til að þau mál verði skoðuð og Norðurlandaráð er mjög góður vettvangur fyrir þann málaflokk.

Virðulegi forseti. Svo ég komi að öllum þeim atriðum sem hér voru nefnd, eða ég ætla að gera mitt besta til þess, þá voru eins og ég sagði í ræðu minni málefni Eystrasaltsins og umhverfismál á Eystrasalti mjög til umræðu innan Norðurlandaráðs og hafa verið lengi. Umhverfisslys hafa orðið í Eystrasalti og við Eystrasaltið og þetta eru mál sem þjóðirnar eru að taka á. Menn óttast mjög siglingar stórra skipa frá Vestur-Rússlandi og inn á Atlantshafið og eftir því sem ég best veit hefur orðið umhverfistjón vegna þeirra siglinga. Að sama skapi er það svo að áður en Ráðstjórnarríkin féllu og Sovétríkin liðu undir lok voru umhverfisspjöll í Eystrasaltsríkjunum gríðarleg, m.a. við ströndina í Eistlandi og menn hafa verið að grípa til aðgerða til þess að koma í veg fyrir að sú mengun smitist út í Eystrasaltið. Það er því fullt af verkefnum á þessu sviði sem varða Eystrasaltið sem menn hafa verið að ræða á vettvangi þessarar nefndar. Varðandi hvalveiðarnar tel ég að Norðurlandaráð sé prýðilegur vettvangur til þess að koma sjónarmiðum okkar á framfæri hvað þær varðar. Það höfum við gert bæði innan nefndarinnar og sömuleiðis á þingi Norðurlandaráðs. Og að loknu síðasta Norðurlandaráðsþingi tók Ásta R. Jóhannesdóttir, hv. þm. Samf., sæti í nefndinni og hefur m.a. sótt aðalfund NAMMCO til þess að fylgjast með og gæta hagsmuna okkar og tala máli okkar Íslendinga á þessu sviði. Ég tel því að þetta sé ágætisvettvangur til þess að láta rödd okkar Íslendinga heyrast, virðulegi forseti.

Hæstv. forseti. Ég er ekki sammála hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni að Norðurlandaráð sé hinn fullkomni vettvangur til að fara að rífast um hvalveiðar. Að því er ég best veit er bara ein þjóð meðal Norðurlanda sem er alvarlega á móti hvalveiðum og það eru Svíar. Mér finnst stjórnvöld leggja áhersluna vitlaust á þennan málaflokk. Ég er ekki að draga úr mikilvægi þessa málaflokks, alls ekki, en ég held að það væri miklu nær fyrir okkur að reyna að vinna þessum málstað framgang í Evrópu og Norður-Ameríku og síðan í Japan, en ekki að vera að eyða okkar dýrmæta tíma og dýrmætu kröftum í það að tala um hval innan Norðurlandaráðs og reyna að finna réttlætingu og rök fyrir því að veiða hval á þeim vettvangi. Það væri miklu nær fyrir okkur Íslendinga ef við viljum koma á framfæri mikilvægum málum hvað varðar umhverfis- og náttúruauðlindanefnd Norðurlandaráðs, að reyna að beina henni t.d. að umhverfismálum, umhverfisvöktun, bæði á landi og sjó og í vötnum. Það er mjög mikilvægur málaflokkur sem sem mundi síðan beinast að matvælaöryggi. Og síðan að þeim mikilvæga málaflokki sem er náttúrlega hafrannsóknir og fiskveiðistjórnarmál. Þau eru einfaldlega það mikilvæg og tengjast síðan aftur inn á aðra mikilvæga málaflokka eins og t.d. byggðamálin, sem margoft hefur verið bent á úr þessum ræðustól, og ég held að við ættum miklu frekar að reyna að fá Norðurlöndin í lið með okkur í þessum hlutum. Þarna getum við gert mjög góða hluti, gríðarlega góða hluti og þarna er mikið verk óunnið. Við eigum t.d. tvö mjög góð rannsóknaskip, hafrannsóknaskip sem liggja bundin við bryggju stóran hluta úr árinu vegna þess að við þykjumst ekki eiga peninga til að reka þau. Það væri kannski hægt að finna þeim verkefni annars staðar, t.d. á vettvangi norrænnar samvinnu, í staðinn fyrir að þurfa að horfa upp á þá skömm að þessi miklu og dýru skip með öllum sínum mannskap skuli liggja hér geld við bryggju, bundin nánast allt árið.

Virðulegi forseti. Ég sagði nú ekki, svo það komi fram, að Norðurlandaráð væri kannski hinn fullkomni vettvangur til þess að berjast fyrir hagsmunum okkar Íslendinga í hvalveiðimálum, af því það var nefnt í andsvari hv. þm. Magnúsar Þórs Hafsteinssonar. Mér finnst það hins vegar vera sjálfsagður vettvangur til þess að tala máli okkar Íslendinga hvað varðar hvalveiðar og hagsmuni okkar hvað þær varðar. Ég get alveg tekið undir með honum að við eigum að sama skapi að berjast fyrir málstað okkar í Evrópu og Norður-Ameríku, en það þýðir ekki að við eigum að leggja árar í bát á vettvangi Norðurlandaráðs, alls ekki. Ég held við getum talað fyrir hagsmunum Íslendinga á öllum þessum stöðum án þess að það komi neitt sérstaklega niður á starfi okkar á þessum vettvangi að öðru leyti.

Hæstv. forseti. Ég vil hefja mál mitt á því að þakka fulltrúum úr Íslandsdeild Norðurlandaráðs fyrir að hafa flutt hér mjög áhugaverðar ræður þar sem þeir hafa gert grein fyrir starfseminni á liðnu ári. Ég sagði í fyrri ræðu minni í dag að þetta væri áhugamál hjá mér og einnig talsvert hjá mínum flokki. Við teljum að starfið innan Norðurlandaráðs sé mjög mikilvægt fyrir okkur Íslendinga, ekki síst vegna þess að við erum utan Evrópusambandsins og þarna eigum við marga af okkar bestu vinum sem við getum ávallt stólað á í neyð og þegar illa árar hjá okkur og þeir vonandi að sama skapi á okkur. Enn og aftur, bestu þakkir fyrir afskaplega góða og vandaða yfirferð yfir skýrsluna og um starfsemina. Ég vil aðeins minnast örfáum orðum á hluti sem komu fram áðan. Það var talað um að fólk hefði áhyggjur af því að unga fólkið á Íslandi væri að missa áhugann á samstarfi innan Norðurlanda. Þetta er eflaust rétt og eflaust er tungumálaþátturinn stór þáttur í því. Við Íslendingar höfum kannski gert mistök í gegnum árin, ég hef alltaf verið þeirrar skoðunar að það væri ekki rétt að leggja þessa ofuráherslu á að kenna börnum dönsku, einfaldlega vegna þess að það er svo erfitt fyrir okkur Íslendinga að bera fram dönsku, munnleg danska er mjög erfið fyrir mjög marga. Ég man það greinilega sjálfur þegar ég var í barnaskóla og framhaldsskóla að það versta sem maður gat lent í var að lenda í munnlegu prófi í dönsku, þó reyndar sé það þannig að ef maður lærir eitt Norðurlandatungumál, t.d. norsku, dönsku eða sænsku nokkuð þokkalega er maður mjög fljótur að grípa hin einnig. En þarna held ég að við höfum kannski gert mistök og svo þegar blessuð Andrésblöðin hættu að koma á dönsku var það náttúrlega stórkostlegt menningarlegt áfall fyrir Íslendinga, sem við erum enn þá ekki fyllilega búin að jafna okkur á og gerum kannski aldrei. Það þyrfti að auka samskipti hvað varðar menntun á milli Íslands og Norðurlandanna. Við ættum að reyna að taka umræðu um það og reyna að íhuga hvernig við getum reynt að bæta úr þessu, því eins og ég sagði áðan er Norðurlandasamstarfið afskaplega mikilvægt og við höfum svo sannarlega mjög mikið að sækja til þessara landa. Við höfum sótt mikið til þeirra í gegnum aldirnar og munum gera það áfram í framtíðinni og því megum alls ekki gleyma. Ég vil aðeins segja örfá orð um það sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon kom inn á þar sem hann nefndi að það hefðu orðið einhver átök um þætti varðandi sjálfstæðisbaráttu Færeyinga á síðasta Norðurlandaráðsþingi sem var haldið í Ósló, 55. þing, í lok október. Minn flokkur, Frjálsl., hefur lýst því yfir að við styðjum viðleitni Færeyinga til að vera teknir fullgildir, eða að þeir fái sjálfstæða aðild að Norðurlandaráði. Ég held að það væri fyllilega athugandi að kanna hvort ekki væri hægt að koma til móts við þetta með því að breyta Helsinki-sáttmálanum frá 1962, sem er grunnsamningur norræna samstarfsins, þannig að þjóðir eins og Færeyingar geti öðlast fulla aðild, því ég held að það mundi bara, ef eitthvað væri, styrkja Norðurlandaráð og starfið innan Norðurlandaráðs og vinir okkar í Færeyjum hafa örugglega margt til málanna að leggja. Verið er að leggja meiri áherslu á samvinnu Vestur-Norðurlandanna og við munum vonandi ræða síðar í dag starfsemi Vestnorræna ráðsins, þar sem ég sem betur fer og mér til mikillar ánægju er einmitt einn af fulltrúum Íslands og hef lært mikið á því og orðið klókari og finnst það mjög gagnlegt. Í Vestur-Norðurlandasamstarfinu hefur einmitt verið talað um það, og ég sé í skýrslunni að hv. þm. Sigríður A. Þórðardóttir tók á síðasta Norðurlandaþinginu undir mikilvægi þess, að ráðherranefndin beindi sjónum sínum að Vestur-Norðurlöndunum og að lögð verði áhersla á samvinnu um umhverfi hafsins og nýtingu auðlinda þess. Ég hjó líka eftir því áðan í skýrslunni sem við ræddum um norrænu ráðherranefndina að þar er líka að finna sömu áherslu. Við Íslendingar, tel ég, höfum greinilegt sóknarfæri í þessum málaflokki, sem gæti gagnast okkur mjög mikið í framtíðinni ef við höldum rétt á spilunum, því það er alveg ljóst að Norðurlandaráð, ef því er beitt á réttan hátt og starfinu innan Norðurlandaráðs er beitt á réttan hátt, er hægt að fá mikið út úr því fyrir okkur Íslendinga. Það er alls ekki rétt að þetta sé bara einhver svokölluð, ég leyfi mér að segja, kjaftasamkunda sem skili litlu, ég held að það sé fullljóst af þessum skýrslum sem við höfum rætt hér það sem af er degi að samstarfið er eitthvað sem við eigum að leggja góða og mikla rækt við.

Frú forseti. Ég vil í örfáum orðum taka undir með hv. þm. Magnúsi Þór Hafsteinssyni varðandi það sem hann sagði um áhersluna á Vestur-Norðurlöndin. Þetta hefur og er orðið eitt af áherslumálunum og eins og ég veit að hv. þm. veit og þekkir, hefur áherslan í Norðurlandasamstarfinu á undanförnum tíu árum meira og minna verið í austur og á samstarf og stuðning við Eystrasaltsríkin sem eru núna að ganga inn í ESB. Varðandi áhersluna á Vestur-Norðurlöndin, er grunnurinn að þeirri vinnu sem núna fer fram úttekt og skýrsla sem norræna ráðherranefndin lét gera um hverju skyldi forgangsraða þar og hvaða leiðir og áherslur skyldi hafa í því samstarfi. Ég veit ekki hvort hv. þm. er kunnugt um að það var hv. fyrrv. þm., Ísólfur Gylfi Pálmason, sem upphaflega átti hugmyndina í flokkahópi miðjumanna innan Norðurlandaráðsins. Þaðan kom vinnan og tilmæli til ráðherranefndarinnar í gegnum Norðurlandaráðsþing um að þetta skyldi sett í öndvegi og í framhaldi af því var skýrslan unnin. Hins vegar sýnist mér nokkuð einsýnt að þennan Vestur-Norðurlandavagn þurfa Íslendingar og fulltrúar í Íslandsdeild Norðurlandaráðsins að vera nokkuð öflugir að draga vegna þess að eðlilega eru það kannski þau lönd, við, Vestur-Noregur, Færeyjar og Grænland sem hafa meiri áhuga á því en mörg önnur. Ég vil því láta þess getið að fulltrúarnir í Íslandsdeild Norðurlandaráðsins hafa upp til hópa allir verið mjög öflugir í því að tala fyrir auknu svæðasamstarfi á Vestur-Norðurlöndunum og áherslunum þar og þar með fyrir sjálfbærri nýtingu hafsins og auðlinda og öðrum málum sem eru sett í forgang í þeirri vinnu.

Frú forseti. Ég vil byrja mál mitt á að þakka fyrir ágæta skýrslu og umræðu um norrænt samstarf 2003, skýrslu Íslandsdeildar Norðurlandaráðs. Það sem ég ætla að gera að umtalsefni er áhugavert starf velferðarnefndar. Það hefði verið ákaflega fróðlegt að fá nánari umfjöllun um tillögurnar um að einfalda og samræma skattlagningu á lífeyrisgreiðslum yfir landamæri, ef það væru nokkur tök á því. Einnig um tillögur um að nefndin beitti sér fyrir einföldun og samræmingu á reglum um örorkubætur á Norðurlöndum. Svo eru aðrar tillögur sem mér finnst vera nauðsyn að ræða hér, en það eru tillögur um aðgerðir gegn misnotkun áfengis og vímuefna. Kjarni tillögunnar voru tilmæli til norrænu ráðherranefndarinnar að vinna með Eystrasaltsríkjunum að strangari og skilvirkari stefnu í Evrópu í þessum málaflokki, tryggja meðferðarúrræði fyrir vímuefnaneytendur og vinna að því að minnka meðalneyslu áfengis með verðlagsstefnu, og það virðist vera kjarninn í tillögunum að væntanlega hækka verð á áfengi. En þróunin hefur verið önnur ef marka má fréttaflutning. Það hafa borist fréttir af því að Danir séu að lækka verð á áfengi vegna þess að þeir eru að sporna við að Danir fari yfir til Þýskalands að kaupa veigarnar. Síðan hafa hin Norðurlöndin jafnvel séð sig knúin til að elta verðlækkunina svo að menn hópist ekki til Danmerkur til að kaupa áfengi. Það væri fróðlegt að fá að heyra nánar um tilmælin og hvernig menn sjá framkvæmdina á þeim. Einnig væri fróðlegt að heyra t.d. frá fulltrúum Sjálfstfl. hvort þeir væru tilbúnir til að skrifa undir tilmælin, að takmarka aðgengi að vörunni. Það hafa verið raddir í stjórnmálum einmitt um að koma áfengi sem víðast í verslanir og mun jafnvel verða til umræðu á þinginu. Það væri fróðlegt að fá að heyra nánar um hvernig menn hugsa sér að ná árangri á þessu sviði. Að lokum vil ég bara ítreka þakklæti fyrir ágæta skýrslu.

Frú forseti. Það er heldur stuttur tími sem ég hef til að veita andsvar við hvorutveggja sem kom fram hjá hv. þm. Sigurjóni Þórðarsyni. Varðandi afnám landamærahindrana hafa allir fulltrúar í Íslandsdeild Norðurlandaráðs komið inn á það mál í dag. Það kom líka fram í framsöguræðu minni að Schlüter, fyrrv. forsrh. Dana, hefur verið að vinna að þessu og byggir á tiltekinni skýrslu þar sem var kortlagt hverjar landamærahindranirnar eru. Hann gerði síðan grein fyrir vinnu sinni á síðasta Norðurlandaráðsþingi. Áfram er unnið að þessu. Eins og kom líka fram í umræðum í dag eru Halló Norðurlönd skrifstofurnar á öllum Norðurlöndum, sem eru reknar af norrænu félögunum á hverjum stað með styrk, hér á landi frá Alþingi, í rekstur sinn bæði að veita leiðbeiningar til fólks sem er að flytjast á milli og líka að skrá upplýsingar um þær hindranir sem enn eru. Síðan þurfa náttúrlega þær upplýsingar að fara í ákveðinn farveg hvort sem það er innan embættismannakerfisins eða til löggjafans svo hægt sé að bregðast við þessu. Það hefur líka komið fram að staðið hefur verið fyrir námskeiðum fyrir embættismenn til að upplýsa þá betur um hvar hindranirnar eru og hvernig eigi að bregðast við þeim. Ein af niðurstöðum rannsóknarinnar á sínum tíma var einmitt að það væri ákveðin vankunnátta hjá embættismönnum til að geta leiðbeint fólki. Hitt sem ég vildi fá að bregðast við, frú forseti, var það sem hv. þm. bendir á og heyrir undir velferðarnefndina og kjarna tillögu hennar til norrænu ráðherranefndarinnar um vinnu með Eystrasaltsríkjunum að strangari og skilvirkari stefnu í Evrópu í þeim málaflokki og að tryggja meðferðarúrræði fyrir vímuefnaneytendur, vinna að því að minnka meðalneyslu áfengis með verðlagsstefnu, sem hv. þm. lagði sérstaka áherslu á. Ég tek undir með honum að sú þróun sem hefur verið á sumum Norðurlöndum með verðlagningu á áfengi er í rauninni í bága við þá stefnu.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir ársskýrslu Íslandsdeildar þingmannanefndar EFTA fyrir árið 2003. Síðasta ár var nokkuð annasamt hjá þingmannanefndinni. Samningaviðræður EFTA-ríkjanna og ESB um stækkun EES voru eðlilega stórt mál á dagskrá nefndarinnar. Nefndin fékk reglulega upplýsingar um gang mála og létu þingmenn í ljós álit sitt á öllum stigum málsins, bæði við ráðherraráð EFTA og ráðherra og embættismenn ESB. Samstarf við svokölluð þriðju ríki, málaflokkur sem þingmannanefnd EFTA hefur haft mikinn áhuga á, þ.e. gerð fríverslunarsamninga, og var mikið fjallað um þau mál á árinu. Ég verð að viðurkenna að við íslensku þingmennirnir urðum svolítið óþolinmóðir gagnvart EFTA-skrifstofunni og ráðherraráðinu eftir því sem leið á árið og lítið virtist gerast í þessum málaflokki. Bentum við á að í sumum tilvikum væri sagt ár eftir ár að samningurinn væri væntanlegur án sýnilegs árangurs. Sérstaklega var rætt um fríverslunarsamning við Kanada en samningaferlið hófst fyrir mörgum árum og ekkert hefur gerst síðustu þrjú ár. Vandamálið felst í því að Kanadamenn og Norðmenn geta ekki komið sér saman um samning er varðar skipasmíðar og varahluti til skipasmíða. Nú hefur þingmannanefnd EFTA ákveðið að athuga hvort hún geti orðið að liði í málinu og ætlar að taka upp viðræður við kanadíska þingmenn og reyna að ýta á að samningar komist aftur í gang. Þingmenn EFTA-ríkjanna sem sitja í þingmannanefnd EES hafa á síðustu árum oft rætt um það við kollega sína á Evrópuþinginu hvernig hægt sé að auka aðgang EFTA-ríkjanna að stofnunum ESB. Í framhaldi af þessum umræðum hafði sendinefnd Evrópuþingsins frumkvæði að því að koma því til leiðar að utanríkisráðherrum EFTA og EES-ríkjanna verði boðið að ávarpa utanríkismálanefnd Evrópuþingsins. Á síðasta fundi þingmannanefndar EES í nóvember sl. var sagt að þetta ætti að gerast fyrir kosningar til Evrópuþingsins sem fara fram í júní nk. Ég hef ekki heyrt hvort farið er að ræða málið við utanríkisráðherrana eða hvort tímasetning hafi verið ákveðin, en mun fylgja málinu eftir á næsta fundi þingmannanefndar EFTA. Hvort sem þetta verður fyrir eða eftir kosningar til Evrópuþingsins er þetta mjög gott tækifæri fyrir EFTA-ríkin til að koma áherslum sínum á framfæri og mikilvægt að það sé mjög vel nýtt. Ég vil minnast aðeins á mál sem upp kom á árinu og tengist samstarfi þingmannanefndar og ráðherraráðs EFTA. Það kom upp hugmynd innan ráðherraráðsins, sem ég held að mér sé óhætt að segja að hafi komið frá Norðmönnum, um að fækka ráðherrafundum EFTA í einn á ári, en fundirnir eru nú tveir. Þetta hefði jafnframt þýtt að tækifærum þingmannanefndarinnar til að hitta ráðherrana hefði fækkað. Íslandsdeildinni leist vægast sagt illa á þessa hugmynd og taldi ekki veita af tveimur fundum með ráðherrum á ári. Með þessari hugmyndi væri verið að reyna að ýta þingmannanefndinni til hliðar að vissu leyti. Íslandsdeildin lagði áherslu á mikilvægt hlutverk þingmannanefndarinnar sem eftirlitsaðila með framkvæmdarvaldinu og nauðsynlega tengingu EFTA við þjóðþing aðildarríkjanna. Ég vil taka fram að utanrrh. Íslands sýndi málflutningi Íslandsdeildarmanna skilning og vildi tryggja eðlilega aðkomu þingmannanefndarinnar að starfi EFTA. Farsæl niðurstaða fékkst í þessu máli hjá ráðherranefndinni, en desemberfundir ráðherraráðsins verða í framtíðinni minni í sniðum. Það þýðir að þátttaka annarra aðila en ráðherraráðs og þingmannanefndar verður skorin niður, en hingað til hafa allar stofnanir EFTA tekið þátt í þessum fundi. Samhliða þessu verður lögð meiri áhersla á pólitíska stefnumótun á desemberfundunum. Íslandsdeildin fagnar almennt þessari niðurstöðu og sér jafnvel fram á betri fundi þar sem betra næði verði fyrir samráð ráðherraráðs og þingmannanefndar. Ég vil þakka utanrrh. sérstaklega þátt hans í því að þessi niðurstaða fékkst. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að fara frekar í það að rekja efni skýrslunnar hvað varðar starfsemi síðasta árs. Þingmenn hafa skýrsluna fyrir framan sig og geta lesið þar ítarlegar upplýsingar um störf hennar. Hvað þetta ár varðar sér EFTA-nefndin síður en svo fram á verkefnaskort. Sá sem hér stendur hefur verið kjörinn formaður þingmannanefndar EFTA fyrir árið og jafnframt varaformaður þingmannanefndar EES. Á næsta fundi þingmannanefndar EES í apríl nk. verður tekin fyrir skýrsla um ársskýrslu embættisnefndar EES fyrir árið 2003 og skýrsla um sveitarstjórnir og EES, en það mál er reyndar tekið upp að frumkvæði hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar. Samstarf við þriðju ríki verða áfram í brennidepli innan þingmannanefndar EFTA. Auk Kanada verður fylgst náið með gangi mála gagnvart t.d. Rússlandi, Bandaríkjunum, Egyptalandi, Túnis og fleiri ríkjum. Einhver hreyfing virðist núna vera á gerð fríverslunarsamninga, t.d. var nýlega verið að ljúka samningaviðræðum um Líbanon. Stækkun innri markaðarins og hugsanlegar afleiðingar fyrir EFTA-ríkin verður væntanlega rædd innan EFTA og samstarf við nýju aðildarríkin einnig. Sá sem hér stendur og hv. þm. Össur Skarphéðinsson fóru nýlega í heimsókn til Eystrasaltsríkjanna, ásamt öðrum fulltrúum í framkvæmdastjórn þingmannanefndar EFTA, þar sem við kynntum EES-samninginn og ræddum ýmis hagsmunamál honum tengd. Þetta voru mjög góðir fundir og gagnlegir. Íslandsdeildin mun eins og hún hefur gert í mörg ár eiga fundi með þingmönnum þess ríkis sem næst tekur við forustu innan ESB. Þessir fundir eru mikilvægir til að minna á okkur sem erum EFTA-megin í EES-samstarfinu og kynna helstu áherslumál okkar hverju sinni. Það er staðreynd að margir aðilar innan ESB, jafnvel þeir sem ættu að vera sæmilega upplýstir, hafa ekki hugmynd um hvað EES-samningurinn er og veitir ekki af að vekja athygli á honum og stöðu Íslands í Evrópu við hvert tækifæri sem gefst. Ég vil aðeins fjalla um áætlun um innri markað Evrópusambandsins 2003--2006 sem framkvæmdastjórn ESB gaf út á síðasta ári, en í henni er að finna almenna stefnumörkun um málefni innri markaðarins. Áhersla er lögð á að styrkja innri markaðinn og afnema hindranir. Í viðauka eru tillögur framkvæmdastjórnarinnar að nýrri lagasetningu til næstu þriggja ára. Þetta er plagg sem allar fastanefndir þingsins þyrftu að kynna sér vel ef þær hafa ekki þegar gert það. Mikilvægt er fyrir alþingismenn að gera sér grein fyrir hugsanlegum áhrifum áætlunarinnar á íslenska stefnumörkun. Fylgjast þarf vel með starfi framkvæmdarvaldsins við að skilgreina íslenska hagsmuni. Í þessu sambandi skiptir máli að samnýta alla farvegi innan þingsins. Við þingmenn þurfum að koma að málum í tæka tíð á meðan enn er hægt að hafa áhrif á stefnumótunina. Það er til einskis fyrir okkur að koma að málum þegar tillaga að lagasetningu er þegar komin fram hjá ESB. Tími EFTA-ríkjanna til áhrifa er á fyrri stigum á meðan tillögur eru enn í mótun. Það er þá sem sérfræðingar ráðuneytanna eru að leggja línurnar hvað Ísland varðar. Utanríkismálanefnd, aðrar fastanefndir og Íslandsdeild þingmannanefndar EFTA bera sameiginlega ábyrgð á því að Alþingi ræki skyldur sínar á sviði EES-mála. Í þessu sambandi vil ég nefna eitt atriði, virðulegi forseti. Öðru hverju kemur upp sú umræða hvort Alþingi eigi að hafa starfsmann í Brussel. Má búast við að þessi umræða skjóti upp kollinum aftur núna þegar til umræðu er að sveitarfélögin hafi starfsmann í fullu starfi í Brussel, en slíkar tillögur má finna í nýlegri skýrslu utanrrn. Eflaust verða einhverjir til að benda á að ef sveitarfélögin telji þetta nauðsynlegt sé enn meiri ástæða fyrir Alþingi að íhuga slíkt skref. Ég tel að þessi umræða sé á villigötum. Það er engin þörf á að leggja í slíkan kostnað því það er vel hægt að sinna þessum málaflokki héðan á mun ódýrari hátt. Nær væri að styrkja alþjóðasvið þingsins með starfsmanni hér heima sem væri í fullu starfi við að fylgjast með Evrópumálunum. Það er mun ódýrari lausn þó að viðkomandi þyrfti að ferðast nokkrum sinnum á ári til Brussel því mjög dýrt er að halda uppi starfsmanni með búsetu erlendis. En vissulega er þörf á því að starfsmaður sé í fullu starfi við að sinna þessum málaflokki og miðla áfram upplýsingum innan þingsins til allra þeirra sem að málaflokknum koma. Að lokum vil ég nefna, virðulegi forseti, að ákveðið hefur verið að halda ráðstefnu þingmannanefndar EFTA í samvinnu við ráðgjafanefnd EFTA í tilefni af 10 ára afmæli EES-samningsins. Ræða á hlutverk EFTA og EES í nýrri Evrópu. Ráðstefnan verður haldin í Reykjavík í haust, nánar tiltekið 21. október. Þátttakendur verða stjórnmálamenn af EES-svæðinu, aðilar vinnumarkaðarins, sveitarstjórnarmenn og embættismenn. Þetta verður gott tækifæri til að ræða stöðu okkar í Evrópu og framtíðarsýn. Vonast ég eftir góðri þátttöku frá Alþingi.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að halda langa ræðu um þessa skýrslu. Hv. þm. Gunnar Birgisson hefur mælt fyrir henni og skýrt efni hennar prýðilega. Hann hefur gegnt formennsku af okkar hálfu í nefndinni af skörungsskap og ég vil leyfa mér að nefna það að formaður okkar í Samf., hv. þm. Össur Skarphéðinsson, sem hefur til skamms tíma setið í þingmannanefndinni, hefur einmitt tekið til þess hversu vel hv. formanni nefndarinnar hefur farist það úr hendi og hversu ríkt hann hefur lagt sig eftir því að eiga gott samstarf við stjórnarandstöðuna. Ber að fagna því sérstaklega, enda miklu meiri árangur náðst en ef öfugt hefði verið farið. Það er mikilvægt því fyrir litla þjóð skiptir máli að standa saman út á við og hafa, eftir því sem kostur er, sameinaða málafylgju fyrir hagsmunum landsmanna allra. Auðvitað er það svo að uppi eru mismunandi skoðanir og við í Samf. erum t.d. margir hverjir eindregnir Evrópusinnar. Við teljum að tími sé kominn til að sækja um aðild að Evrópusambandinu í fullri alvöru. Aðrir flokkar eru annarrar skoðunar eins og liggur fyrir. Eigi að síður höfum við í Samf. lagt okkur fram um það á vettvangi þingmannanefndar EFTA að stilla ágreiningi í hóf og ná sem breiðastri samstöðu í málflutningi nefndarinnar fyrir málefnum íslensku þjóðarinnar. Ég hef sjálfur átt þess kost, virðulegi forseti, að taka lítillega þátt í starfi nefndarinnar sem einn af varamönnum Samf. Það hefur verið ákaflega lærdómsríkt og fer ekki fram hjá nokkrum manni sem það gerir að þátttakan í EFTA er einn af mikilvægustu hornsteinum í utanríkismálum okkar Íslendinga. EFTA er okkur ákaflega mikilvægt, ekki síst vegna þess að í krafti þess höfum við Íslendingar gert marga ákaflega mikilvæga samninga um fríverslun við margar aðrar þjóðir. Þeir eru okkur sérstaklega mikilvægir vegna þess að samningamenn okkar hafa alltaf borið gæfu til að leggja höfuðáherslu á fríverslun með fisk sem hefur verið mikilvægasti útflutningur okkar um árabil. Gott dæmi um þetta er sá samningur sem hæstv. utanrrh. mælti fyrir í þáltill. í gær um fríverslunarsamning við Chile. Fríverslunarsamningar okkar gegnum EFTA hafa ekki síst verið mikilvægir vegna þess að þeir hafa í reynd verið samhliða þeim samningum sem Evrópusambandið hefur gert um fríverslun við sömu ríki. Við höfum því í gegnum EFTA getað tryggt atvinnulífi okkar, ekki síst sjávarútvegi, fríverslun við sömu ríki og Evrópusambandið gerir fyrir aðildarlönd sín. Á þessu er þó einn mikilvægur munur sem gæti verið okkur EFTA-þjóðunum í hag eins og ég kem að síðar í máli mínu. Það skiptir hins vegar máli að EFTA hafi skýra stefnu hvaða ríki á að setja í forgang þegar kemur að því að ákveða við hvaða ríki á að gera næstu samninga. Þetta finnst okkur í Samf. hins vegar ekki liggja nógu ljóst fyrir. Því höfum við fulltrúar Samf. lagt fram sérstaka fyrirspurn um hver stefna EFTA um forgangsverkefni á þessu sviði sé. Verður þeirri fyrirspurn dreift á næstunni og kemur hér inn sem svar fljótlega og getur málið þá fengið frekari umfjöllun. En í því ljósi langar mig að beina þeirri spurningu til hv. þm. Gunnars Birgissonar og formanns þingmannanefndar EFTA: Hver er forgangslisti EFTA varðandi næstu samninga? Af því tilefni langar mig sérstaklega að inna eftir því hvort á döfinni er að ræða fríverslunarsamninga við Japani. Vissulega er ég ekki hnútum kunnugur um hvernig tollar eru t.d. á fiskverkun gagnvart Japönum en veit þó að þeir eru mikilvæg viðskiptaþjóð á sviði fiskafurða og vaxandi og hlýtur því að skipta miklu máli að ná góðum samningum á því sviði. Ég spyr m.a. af því tilefni að mér er kunnugt um að í næsta mánuði fer sendinefnd þingmanna undir forustu hæstv. forseta Alþingis, Halldórs Blöndals, til Japans og væri ekki þjóðráð að fulltrúar okkar tækju það mál upp í þeim viðræðum sem þá fara fram á milli fulltrúa þjóðanna, Íslendinga og Japana? Aðalerindi mitt hingað er þó að inna eftir stöðu mála varðandi fríverslun við Kanada. Slíkur samningur væri okkur mikilvægur, m.a. vegna þess að Evrópusambandið hefur enn ekki gert slíkan samning. Og tækist okkur að ná fríverslunarsamningi við Kanada hefðum við ákveðið forskot á Evrópusambandið, sem væri gagnlegt og sýndi líka vissan styrk EFTA. Ég held að nú séu brátt liðin sex eða sjö ár frá því hingað kom sendinefnd frá Kanada og ræddi m.a. við hv. utanrmn. þingsins um slíkan samning. Kanadamenn virtust þá ákaflega áfjáðir í að gera slíkan samning. Af honum hefur þó enn ekki orðið, sem sætir vægast sagt furðu. Mér er kunnugt um að íslensku þingmennirnir, þar á meðal formaður Samf., hafa ítrekað tekið þetta mál upp á fundum EFTA og rekið á eftir því. Ágreiningur milli Norðmanna og Kanada hefur hins vegar leitt til þess að þetta hefur ekki gengið eftir. Hver er eiginlega staða málsins? Það er eiginlega orðið kátlegt hversu mjög það hefur dregist. Nú er nýlega kominn nýr forsætisráðherra í Kanada sem stokkaði svo rækilega upp í ríkisstjórninni að segja má að um nýja ríkisstjórn hafi verið að ræða og ný ríkisstjórn hafi tekið við. Þó að sami flokkurinn, Frjálslyndi flokkurinn, sem er einmitt systurflokkur hæstv. utanrrh., sé áfram við völd. Ég vil því að endingu, hæstv. forseti, spyrja hv. formann þingmannanefndar EFTA hver staða málsins sé og hvort sé ekki kominn tími til að Íslendingar taki frumkvæði í þessu máli og ljúki því.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hlý orð í minn garð varðandi samstarf í EFTA-nefndinni. Það hefur verið afskaplega gott og nefndin ævinlega komið fram sem einn maður fyrir Íslands hönd sem er lykilatriði eins og hv. þm. nefndi í ræðu sinni, virðulegi forseti. Okkur þingmönnum í nefndinni hefur oft þótt ganga hægt í þessum fríverslunarsamningum eins og kom fram í ræðu hv. þm. Björgvins Sigurðssonar. Þó liggur hér fyrir þinginu eitt mál til staðfestingar, fríverslunarsamningur við Chile, sem var skrifað undir í fyrra í Kristiansand í Noregi. Varðandi Kanada, af því að spurt var um það, höfum við í tvígang spurt um það mál á ráðherrafundum EFTA þar sem EFTA-þingmannanefndin og ráðherrarnir hafa hist. Tiltölulega fátt hefur orðið um svör nema það liggur alltaf fyrir að það er ágreiningur varðandi skipasmíðar og varahluti til slíkra hluta. Íslenska þingnefndin hefur borið fram hvassar fyrirspurnir til framkvæmdastjórnar EFTA-fríverslunarráðsins og ekki fengið nógu skýr svör. Á síðasta fundi bauðst ég fyrir hönd nefndarinnar til að við tækjum að okkur forustuhlutverk til að reyna að ná sambandi við Kanada um þessi mál, sem við höfum og gert. En þar er, eins og kunnugt er, nýbúið að skipta um ríkisstjórn og nýbúið að skipta um allt þannig að þar er mjög erfitt að fá fast land undir fætur. Við eigum samt von á svari í næstu viku um hvort þeir séu tilbúnir til að hitta hluta þingmannanefndar EFTA til viðræðu um þessi mál til að ýta þeim á flot. Samningar við Kanada voru nánast á lokastigi og gífurlegur styrkur, eins og fram hefur komið, ef það næðist. Það liggur fyrir að það er búið að landa fríverslunarsamningi við Líbanon. Það liggur fyrir líka að það munar mjög litlu að hægt sé að landa fríverslunarsamningi við Egyptaland. Þar stendur einungis á kartöflum sem Norðmenn vilja helst ekki flytja inn til Noregs þannig að, virðulegur forseti, ýmislegt kemur upp í þessum málum milli þjóða. Norðmennirnir ætluðu, held ég, að reyna að sansa það að hægt yrði að ná þeim samningi saman þrátt fyrir kartöflurnar. Það væru mjög litlar líkur á að það væri mikill vilji til að flytja egypskar kartöflur inn til Noregs þannig að menn gætu haft fría verslun á slíkri vöru. Síðan eru samningar við Túnis mjög langt komnir og eftir því sem framkvæmdastjóri EFTA tjáði þingmannanefndinni gæti slíkt legið fyrir á þessu ári og í síðasta lagi á því næsta. Fyrir tæplega tveimur árum spurðu Bandaríkjamenn starfsmenn EFTA hvort fríverslunarviðræður gætu farið fram milli Bandaríkjanna og EFTA. Miðað við alla samninga sem þá voru í gangi treystu menn sér ekki til að fara í þá af alvöru en Íslandsdeildin hefur verið ýta á það við framkvæmdastjórnina að hún komi þessum málum í farveg. Bandaríkjamenn höfðu frumkvæði að þessu. Ég tala nú ekki um, virðulegi forseti, ef við næðum bæði Kanada og svo Bandaríkjunum inn, það mundi styrkja stöðu okkar verulega, sérstaklega í samstarfi við Evrópubandalagið. Þess má geta að EFTA-ríkin eru fyrir stækkun 7% af markaði Evrópubandalagsins. Síðan hafa Rússar gefið merki um að þeir séu jafnvel til viðræðu um fríverslun. Þetta verður allt að koma í réttri röð. Okkur þykir það hérna á Íslandi að þegar við komum til útlanda til að fara að ná alþjóðasamningum gangi það allt voðalega hægt. En ég hef trú á því, virðulegi forseti, að hér muni eitthvað eiga sér stað, það er a.m.k. mjög góður tónn í EFTA-nefndinni milli Íslendinga, Norðmanna, Svisslendinga og Liechtensteina og allir tilbúnir að leggja sitt af mörkum og ýta á að þessi mál geti gengið sem hraðast.

Hæstv. forseti. Hérna fer fram fróðleg og mikilvæg umræða um fríverslun Íslendinga og annarra þjóða gegnum EFTA-samstarfið. Vonandi er að egypsku kartöflurnar standi ekki í veginum fyrir slíku samkomulagi á milli EFTA og Egyptalands. Vegna þessa og í ljósi þeirrar umræðu sem hér fer fram um mikilvægi fríverslunarsamnings við Kanada langaði mig til að beina þeirri spurningu til hv. formanns þingmannanefndarinnar hvort mögulegt sé, ef ekkert gengur á næstunni hjá EFTA, að Íslendingar geri hreinlega tvíhliða samninga á milli sín og Kanada. Ég spyr ekki síst með tilliti til þess að við höfum sérstök tengsl við Kanada, ættartengsl í gegnum þann stóra hóp Kanadamanna sem lítur á sig sem Íslendinga eða a.m.k. af íslensku bergi brotna þannig að það er mikill vilji fyrir því í Kanada að efla tengslin beint við Ísland á mörgum sviðum, hvort sem er fríverslun eða menningarmál, þó sérstaklega á sviði viðskipta sem kannski skiptir líka mestu máli í dag. Þess vegna beini ég þeirri spurningu til formannsins hvort hann telji mögulegt, ef ekkert gangi hjá EFTA, að Íslendingar geri tvíhliða samkomulag á milli sín og Kanada.

Virðulegi forseti. Varðandi Kanada held ég að það verði að láta reyna á hvort þetta geti gengið. Það er fullur vilji, eða var það hjá gömlu viðskiptanefndinni hjá Kanada, að slíkt mundi ganga. Nú vitum við kannski ekki hvernig þetta nýja fólk tekur því en ég vil a.m.k. að við leggjumst á árarnar, allir EFTA-þingmennirnir, og það eru allir sammála því, jafnt Norðmenn sem aðrir, að láta reyna á það til þrautar. Það eru gífurlega miklir hagsmunir fyrir Íslendinga að fá fríverslunarsamning við Kanada, það eru gífurlega miklir hagsmunir fyrir íslenskt samfélag að fá slíkan fríverslunarsamning. Menn þurfa kannski að hugsa upp á nýtt ef slíkt strandar í viðræðum milli EFTA og Kanada en ég hef ekki trú á því. Þegar Kanadamennirnir verða búnir að svara munum við formennirnir fara, formenn landsnefndanna, þ.e. Íslands, Noregs, Sviss og Liechtensteins, og ræða við Kanadamennina til að reyna að koma þessu máli í höfn. Við látum a.m.k. fyrst reyna á það áður en við förum í tvíhliða viðræður við Kanada. Virðulegi forseti. Viðskiptasamningur, fríverslunarsamningur við Kanada, er afar mikilvægur íslensku samfélagi.

Virðulegi forseti. Á þskj. 908 liggur fyrir skýrsla frá Íslandsdeild VES-þingsins fyrir árið 2003. Skýrslan er greinargóð lýsing á starfsemi VES-þingsins og Íslandsdeildar og því óþarfi að rekja allt sem í henni er en ég vil þó í máli mínu víkja að helstu þáttum hennar. Á VES-þinginu sem fyrst hóf þingstörf 1954 koma saman þjóðkjörnir þingmenn frá aðildarríkjum sambandsins en þau eru nú 10 talsins, þ.e. öll aðildarríki ESB og NATO. Aukaaðild að þinginu eiga þau evrópsku aðildarríki NATO sem ekki eiga aðild að ESB, þ.e. Ísland, Noregur, Pólland, Tékkland, Tyrkland og Ungverjaland. Áheyrnaraðild að VES-þinginu eiga þau ESB-ríki sem fylgt hafa hlutleysisstefnu í utanríkismálum, auk Danmerkur. Loks hafa sjö ríki Mið- og Austur-Evrópu gert samstarfssamninga við VES. Því næst að helstu málefnum ársins. Á árinu 2003 varð framhald á umræðu um framtíðarhorfur VES-þingsins og um stofnanatengsl Vestur-Evrópusambandsins við Evrópusambandið og Atlantshafsbandalagið en síðustu ár hafa miklar breytingar átt sér stað á sviði öryggis- og varnarmála í Evrópu. Forsaga þess máls er vel kunn og er rakin í skýrslunni. Vil ég því víkja að þeim helstu þáttum sem marka framtíðarþróun öryggis- og varnarmála í álfunni. Samkvæmt ákvörðunum leiðtoga aðildarríkja ESB hefur nauðsynlegum stofnunum þegar verið komið á fót innan ,,annarrar stoðar`` ESB og auk þess hefur hernaðarlegum markmiðum sambandsins þegar verið ýtt úr vör en stefnt er að því að það hafi á að skipa 50--60 þús. manna evrópsku herliði sem brugðist geti skjótt við er hættuástand skapast. Ákvarðanir nokkurra leiðtogafunda ESB og yfirlýsing leiðtogafundar NATO í Washington liggja til grundvallar beinu sambandi milli NATO og ESB í þessum málum og hefur þróunin í átt að sjálfstæðum hernaðarmætti ESB í kjölfarið gert það að verkum að hlutverk VES í öryggis- og varnarmálum álfunnar er nokkru minna en áður í ljósi þess að stofnanir öryggis- og varnarmála álfunnar hafa færst á ábyrgð ESB. Jafnframt var í yfirlýsingu leiðtogafundar NATO kveðið á um mikilvægi þátttöku evrópsku NATO-ríkjanna utan ESB í öryggis- og varnarsamstarfi á vegum ESB og að NATO-ríkin utan ESB fengju aðgang að búnaði NATO. Á árinu náðist loks samkomulag í sjö liðum um hvernig þessum málum verði háttað í framtíðinni og er það mikilsverður áfangi út af fyrir sig, sérstaklega í ljósi eindreginnar andstöðu Tyrkja þar til fyrir skömmu. Á hitt ber þó að líta að lítil reynsla er komin á samkomulag þetta og þykir ljóst að á næstu missirum verði prófsteinninn yfirfærsla friðargæsluverkefna Atlantshafsbandalagsins í Bosníu og Hersegóvínu til Evrópusambandsins. Virðulegi forseti. Því miður standa öryggis- og varnarmál íbúum Evrópu-Atlantshafssvæðisins mjög nærri um þessar mundir. Breytt heimsmynd og baráttan gegn hryðjuverkum, útbreiðslu gereyðingarvopna og öfgahópum hefur verið ljóslifandi fyrir augum okkar á undanförnum missirum og jafnvel sl. vikum. Lýðræði, friði og stöðugleika er ekki unnt að ná nema með einurð, hernaðargetu og skilvirku samstarfi. Öryggis- og varnarmál Evrópu eru í örri þróun, eins og fyrr var sagt, og að sumu leyti má segja að metnaður ESB hafi farið fram úr eiginlegri getu. Ástæða er til að fagna því hversu mikill vilji er innan ESB-ríkja að axla meiri ábyrgð á öryggi álfunnar en hingað til en að sama skapi verður að undirstrika mikilvægi þess að þróun öryggis- og varnargetu ESB grafi ekki undan Atlantshafsstrengnum sem fært hefur íbúum álfunnar öryggi í yfir hálfa öld. Í þessu samhengi hefur VES-þingið verið mikilvægur þátttakandi í umræðunni um hvernig staðið verði að evrópsku þingi er hafi öryggis- og varnarmál til umfjöllunar. VES-þingið hefur lagt til að komið verði á fót öryggis- og varnarmálaþingi Evrópu þar sem þjóðkjörnir þingmenn hefðu eftirlit með starfsemi stofnana ESB á sviði öryggis- og varnarmála. Þá hefur verið lagt til að nýja þingið yrði grundvallað á ESB-sáttmálanum og að þingmenn þjóðþinga ESB-ríkjanna 15 tækju þar sæti, auk þjóðkjörinna þingmanna þeirra evrópsku aðildarríkja NATO sem ekki eru aðilar að ESB. Þrátt fyrir umfangsmiklar stofnana- og skipulagsbreytingar í Evrópu á undanförnum árum er VES-þingið enn sem komið er eina evrópska þingmannasamkundan sem gefur þjóðkjörnum þingmönnum færi á að fylgjast með og ræða sameiginleg öryggis- og varnarmál álfunnar. Á árinu lagði Framtíðarráðstefna Evrópusambandsins fram drög að stjórnarskrá ESB og höfðu vonir staðið til að í drögunum kæmu fram svör við því hvernig haga bæri þátttöku þjóðkjörinna þingmanna í störfum ESB. Nokkur vonbrigði hafa verið hvað þetta atriði varðar því að í þeim drögum sem liggja fyrir leiðtogum aðildarríkja ESB er staða þjóðþinganna afar veik í ljósi þess að þar er ekki á þau minnst, heldur aðeins óljóst í viðauka. Umræðan um hlutverk þjóðþinganna í þessum málaflokki hefur því haldið áfram á árinu. Íslandsdeildin hefur í málflutningi sínum lagt áherslu á mikilvægi þess að núverandi aukaaðildarríki VES geti tekið þátt í þróun öryggis- og varnarmálasamstarfs álfunnar, sem og framkvæmd þeirrar stefnu sem á endanum verður mótuð. Þá hefur Íslandsdeildin lagt áherslu á mikilvægi lýðræðislegs eftirlits þjóðkjörinnar þingmannasamkundu eins og VES-þingsins. Þessi sjónarmið hafa einnig borið hátt í máli forseta þingsins og annarra sem talað hafa máli þess á alþjóðavettvangi. Óhætt er að segja að um þau ríki sátt innan vébanda VES-þingsins. Fram að alþingiskosningum 10. maí voru aðalmenn Íslandsdeildarinnar Kristján Pálsson, formaður, þingflokki Sjálfstæðisflokks, Katrín Fjeldsted, varaformaður, þingflokki Sjálfstæðisflokks, og Lúðvík Bergvinsson, þingflokki Samfylkingarinnar. Varamenn voru Einar Oddur Kristjánsson, þingflokki Sjálfstæðisflokks, Sigríður Ingvarsdóttir, þingflokki Sjálfstæðisflokks, og Þórunn Sveinbjarnardóttir, þingflokki Samfylkingarinnar. Ný Íslandsdeild var skipuð í upphafi 129. þings. Aðalmenn voru Bjarni Benediktsson, formaður, þingflokki Sjálfstæðisflokks, Guðjón Hjörleifsson, varaformaður, þingflokki Sjálfstæðisflokks, og Bryndís Hlöðversdóttir, þingflokki Samfylkingarinnar. Varamenn voru Drífa Hjartardóttir, þingflokki Sjálfstæðisflokks, Guðmundur Hallvarðsson, þingflokki Sjálfstæðisflokks, og Þórunn Sveinbjarnardóttir, þingflokki Samfylkingarinnar. Andri Lúthersson var ritari Íslandsdeildar VES-þingsins. Ég vil þá víkja örfáum orðum að umræðunni á VES-þinginu á árinu. Dagana 2.--4. júní fór fyrri hluti 49. fundar VES-þingsins fram í Strassborg. Fundinn sóttu af hálfu Íslandsdeildarinnar Bjarni Benediktsson formaður, Drífa Hjartardóttir og Anna Kristín Gunnarsdóttir auk ritara. Evrópusamstarf í öryggis- og varnarmálum á vettvangi Evrópusambandsins annars vegar og Atlantshafstengslin hins vegar voru öðrum málum fyrirferðarmeiri á fundinum að þessu sinni. Þess má geta að í fyrsta skipti í sögu þingsins var haldinn sameiginlegur fundur með Evrópuþinginu og var þá síðarnefnda umræðuefnið á dagskrá. Hollendingurinn Jan Dirk Blaauw, forseti VES-þingsins, hélt í upphafi fundarins ræðu þar sem hann gagnrýndi mjög Framtíðarráðstefnu ESB. Hann sagði að hvorki hefði tekist með tillögum ráðstefnunnar að einfalda stofnanakerfi ESB né auka gegnsæi og lýðræði innan sambandsins. Kæruleysisleg vinnubrögð einkenndu starf ráðstefnunnar á sviði varnar- og öryggismála, tillögur um samstarfsform á þessu viðkvæma sviði væru óþarflega flóknar, ekkert tillit væri tekið til samstarfsríkja utan ESB sem væru aðilar að NATO og nýjustu tillögur varðandi lýðræðislegt aðhald í þessum málaflokki gerðu ekki ráð fyrir samstarfsvettvangi þjóðþinga. Hann sagði gjörsamlega óásættanlegt að einungis COSAC, samstarfsnefnd Evrópuþingsins og þjóðþinga ESB, bæri ábyrgð á lýðræðislegu aðhaldi í varnar- og öryggismálum. Þá gerði Blaauw getuleysi ESB á hernaðarsviðinu að umtalsefni og sagði ótraustvekjandi þegar varnarmálaráðherrar ESB væru með yfirlýsingar sem stönguðust á við raunveruleikann, t.d. þegar þeir segðu ESB tilbúið að framkvæma Petersberg-verkefni í stórum stíl. Aðrir sérstakir ræðumenn á þinginu voru Peter Schieder, forseti Evrópuráðsþingsins, Vecdi Gönül, varnarmálaráðherra Tyrklands, Antonio Martino, varnarmálaráðherra Ítalíu fyrir hönd verðandi formennskulands í ESB og VES, og Yannos Papantoniou, varnarmálaráðherra Grikklands fyrir hönd formennskulands í ESB og VES. Jafnframt fór fram sérstök umræða um evrópsk varnarmál og Atlantshafstengslin og flutti Chris Patten ávarp við það tækifæri, en hann fer með utanríkismál í framkvæmdastjórn ESB. Patten taldi að Evrópa og Bandaríkin næðu markmiðum sínum best með samvinnu. Hann sagði gildismat Evrópu og Bandaríkjanna í grundvallaratriðum það sama og efnahagslega væru Evrópa og Bandaríkin mjög háð hvort öðru, ekki síst á sviði fjárfestinga. Evrópa væri jafnoki Bandaríkjanna efnahagslega, en ekki hernaðarlega. Evrópumenn yrðu að vera reiðubúnir að beita hernaðarvaldi með sannfærandi hætti til að vera teknir alvarlega. Hann taldi að viðhorf Bandaríkjamanna hefðu ekki breyst í grundvallaratriðum eftir 11. september og hagsmunir þeirra og Evrópumanna færu enn saman, þó að vissulega væru ólík viðhorf til Ísraels og Miðausturlanda. Dagana 1.--3. desember var seinni hluti 49. fundar VES-þingsins haldinn í París. Fundinn sóttu af hálfu Íslandsdeildar Bjarni Benediktsson formaður, Guðjón Hjörleifsson varaformaður og Bryndís Hlöðversdóttir, auk ritara. Umræður um sameiginlega öryggis- og varnarstefnu ESB, áætlanir um Evrópuher og hugsanlegar höfuðstöðvar hans, auk samskipta Bandaríkjanna og Evrópu í kjölfar Íraksstríðsins voru öðrum málum fyrirferðarmeiri á desemberfundi VES-þingsins. Þá beindust umræður öðrum þræði að stjórnarskrárdrögum ESB og spurningunni um hvort og með hvaða hætti ESB muni finna öryggis- og varnarmálastefnunni, og þá sérstaklega sameiginlegum vörnum, stað í stjórnarskránni. Í stjórnarskrárdrögum Evrópusambandsins sem ríkjaráðstefna þess á enn eftir að taka afstöðu til, er ekki gert ráð fyrir neinu formlegu hlutverki VES-þingsins á sviði öryggis- og varnarmálastefnu ESB, líkt og þingið hefur lengi barist fyrir. Á fundinum kom fram eindreginn stuðningur við þá afstöðu að hagsmunir aðildarríkja VES og þjóðþinga þeirra væru best tryggðir ef ráðherraráði ESB væri skylt að upplýsa og leita ráðgjafar hjá fjölþjóðlegum þingmannasamtökum sem væru skipuð fulltrúum þjóðþinga. Þetta hvílir á þeirri forsendu sem margsinnis hefur komið fram hjá VES-þinginu að fjölþjóðleg samvinna innan ESB á sviði öryggismála yrði að haldast í hendur við fjölþjóðlega samvinnu þjóðþinga. Árangurinn hafi ekki látið á sér standa innan þeirra stofnana þar sem sá háttur hefur verið hafður á, sbr. VES, ÖSE og NATO. Desemberfundur VES-þingsins fór fram stuttu eftir ráðherrafund ESB í Napólí þar sem fram kom að ekki eru miklar vonir til þess að staða þjóðþinganna verði styrkari hvað fjölþjóðlegt samstarf varðar í lokaútgáfu stjórnarskrárdraganna. Í ávarpi fráfarandi forseta VES-þingsins, Lúxemborgarans Marcels Gleseners, kom fram að í þeim drögum sem nú liggja fyrir leiðtogunum væri staða þjóðþinganna afar veik í ljósi þess að þar er ekki á þau minnst, heldur aðeins óljóst í viðauka eins og ég hef áður komið að. Hvað samvinnu á sviði varnarmála varðaði og möguleika á að stjórnarskráin innihaldi ákvæði um sameiginlegar varnir, væri enn óljóst hvort sáttatillaga Frakka, Þjóðverja og Breta í þeim efnum, sem kvæði á um skipulegt samstarf, hlyti náð fyrir augum leiðtoga ríkjanna 25 sem veita þyrftu samhljóða samþykki sitt. Enn væri eftir að útfæra orðalagið nánar og enn væru margar spurningar sem brýnt væri að svara í þessum efnum, t.d. hvernig hugsanleg ákvæði í stjórnarskránni mundu vera frábrugðin gr. 5 í endurskoðaða Brussel-sáttmálanum, hvaða skilyrði ættu að gilda svo að ríki gætu veitt samþykki sitt við sameiginlegum varnarskuldbindingum, hverjir ættu að skuldbinda sig til að veita hernaðarlegt öryggi til handa þeim ríkjum sem stæðu utan Atlantshafsbandalagsins og hvert væri hlutverk þeirra NATO-ríkja sem stæðu utan ESB í slíku samstarfi. Góður rómur var gerður að erindi forsetans. Áhugavert var að heyra í máli tignargesta sem boðið var til fundarins afar mismunandi skoðanir á því hvernig haga bæri öryggismálum og vörnum í stjórnarskrá ESB. Jean-Claude Juncker, forsætisráðherra Lúxemborgar, hélt ræðu þar sem hann lagði áherslu á að tillögur Frakka, Þjóðverja og Breta um ákvæði um sameiginlegar varnir í stjórnarskrárdrögunum ættu að vera hluti af grunnstoð stjórnarskrárinnar og að þær yrði að útfæra á þrengri hátt. Sagðist hann vera þeirrar skoðunar að ESB-ríkin yrðu í framtíðinni að búa við sameiginlegan varnarviðbúnað. Þegar væru fyrir hendi ákvæði um sameiginlega aðstoð og sameiginlegar varnir ættu því heima í stjórnarskránni. Í ræðu Bachs lávarðar, aðstoðarvarnarmálaráðherra Bretlands, kom hins vegar fram að bresk stjórnvöld væru andvíg mörgum þeim tillögum sem komið hefðu fram í tengslum við ríkjaráðstefnuna. Sagði hann að Bretar væru andvígir ákvæði um sameiginlegar varnir ef það væri andstætt öryggisskuldbindingum þeim sem fælust í Norður-Atlantshafssáttmálanum. Þá mættu slík ákvæði og samstarf sem á þeim hvíldi ekki heldur grafa undan þeim forsendum öryggis- og varnarmálastefnu ESB sem fram hefðu komið og samþykktar á leiðtogafundinum í Nissa árið 2000. Sagði hann að aðeins skipulegt samstarf sem miðaði að því að bæta skilvirkni og hraða væri ásættanlegt. Á hinn bóginn sagði Bach að fullur vilji væri til þess innan bresku ríkisstjórnarinnar að breikka og útfæra svið Petersberg-verkefnanna svonefndu, friðargæslu og mannúðarstarf, en að á móti kæmi að viðvarandi fjársvelti herja ESB-ríkjanna kæmi í veg fyrir nauðsynlega hernaðarlega getu. Sagðist hann jafnframt fagna tillögum Ítala og Frakka um ný höfuðmarkmið ESB sem kvæðu á um að ESB, eitt og sér ef þörf krefði, gæti tekist á hendur hættuástandsstjórn 15 dögum eftir að slíkt ástand kæmist á. Þá hlýddu fundarmenn á mál tveggja ráðherra frá hlutlausum ríkjum í ESB. Erkki Tuomioja, utanríkisráðherra Finnlands, hélt ræðu á fundinum þar sem fram kom að ákvæði það um sameiginlegar varnir sem verið væri að semja um ætti að styrkja pólitíska einingu innan ESB en ekki skapa nýtt varnarbandalag. Sagði hann að ef Finnar þyrftu á öryggisskuldbindingum að halda mundu þeir að sjálfsögðu snúa sér til Atlantshafsbandalagsins. Dick Roche, Evrópumálaráðherra írsku ríkisstjórnarinnar, ræddi á sömu nótum og Tuomioja og sagði í ræðu sinni að hvorki væri þörf á sameiginlegum varnarsáttmála ESB né tveggja hraða kerfi er lyti að öryggis- og varnarsamstarfi. Sagði hann ónauðsynlegt að hafa í stjórnarskránni ákvæði um sameiginlegar varnir sem færi á svig við stjórnarskrár einstakra aðildarríkja. Rík þörf væri á því að finna lausn sem útilokaði enga þjóð. Hér hefur verið drepið á því helsta sem fram kom á fundum VES-þingsins á árinu. Fyllri upplýsingar koma fram í skýrslu þeirri sem hér hefur verið lögð fram.

Frú forseti. Ég mæli fyrir skýrslu Íslandsdeildar ÖSE-þingsins fyrir árið 2003. Öryggis- og samvinnustofnun Evrópu er samstarf 55 ríkja í Evrópu og Norður-Ameríku og allt austur til Asíu. Henni er ætlað að stuðla að friði, öryggi og samvinnu ríkja í Evrópu og standa vörð um virðingu fyrir mannréttindum íbúa álfunnar. Til hliðar við þessa stofnun starfar þingmannasamkunda ÖSE, ÖSE-þingið sem skipað er þjóðkjörnum þingmönnum aðildarríkjanna. Að undanförnu hefur meginmarkmið ÖSE verið framkvæmd Dayton-samkomulagsins í Bosníu og Hersegóvínu, friðargæsluverkefni í Kosovo-héraði, uppbyggingarverkefni í Serbíu og Svartfjallalandi og verkefni í Mið-Asíulýðveldunum. Stofnuninni hefur verið falið að hafa umsjón með framkvæmd kosninga, fylgjast með mannréttindamálum, byggja upp réttarkerfi og frjálsa fjölmiðla og aðstoða við gerð samninga um traustvekjandi aðgerðir og takmörkun vígbúnaðar. Áhersla ÖSE hefur þokast æ meir í austurátt og þá aðallega til Kákasus-ríkjanna og ríkja Mið-Asíu. Um þessar mundir starfrækir ÖSE 18 skrifstofur í 17 löndum allt frá Albaníu austur til Kirgistan og hefur í auknum mæli styrkt störf stofnunarinnar á vettvangi. ÖSE hefur reynst afar mikilvægur samráðsvettvangur fyrir mörg önnur knýjandi málefni líkt og baráttuna gegn mansali, eiturlyfjasmygli og vopnasmygli sem tengst hafa hryðjuverkastarfsemi með beinum eða óbeinum hætti. Hjá ÖSE-þinginu starfa þrjár nefndir. Ein nefnd sem fjallar um stjórnmál og öryggismál, önnur um efnahags- og umhverfismál og þriðja um lýðræðis- og mannréttindamál. Eru þetta meginverkefni ÖSE. Frú forseti. Ég ætla ekki að fara að lesa skýrsluna frá orði til orðs heldur vísa til þess sem þar kemur fram. Starfsemi ÖSE-þingsins fer fram á þremur fundum. Fyrsti fundurinn á árinu 2003 var stjórnarnefndar- og málefnanefndarfundur í Vínarborg. Þátttaka í þeim fundi var góð en það orðin regla að fulltrúar þinganna hittist í Vín á hverjum vetri. Á fundinum í Vín þann 21.--22. febrúar árið 2003 var rætt um Hvíta-Rússland sem oftar. Urðu miklar umræður um það hvort fulltrúar þings Hvíta-Rússlands sætu á ÖSE-þinginu eða hvort nýtt þing ætti þar fulltrúa. Var niðurstaðan sú að þing Hvíta-Rússlands endurheimti sæti sitt á ÖSE-þinginu sem það hafði misst áður. Utanríkisráðherra Hollands, sem fór með formennsku í ráðherraráði ÖSE árið 2003, þ.e. yfirmaður stofnunarinnar, hélt afar áhugaverða ræðu á fundinum. Hann sagði að Hollendingar hygðust m.a. setja baráttuna gegn mansali á oddinn í formennskutíð sinni. Hann taldi mansal vera nútímaþrældóm og eitt flóknasta og mikilvægasta úrlausnarefni Evrópubúa í nánustu framtíð. Sagði hann að öll rök bentu til að mansal hefði áhrif í nær öllum aðildarríkjum ÖSE og að skipulegt mansal vægi að hjarta grundvallarforsendna ÖSE um mannlegt öryggi, mannréttindi, réttarríkið og félagslegan og pólitískan stöðugleika. Á fundi nefndar um stjórnmál og öryggismál var rætt um frekari samhæfingu aðildarríkja ÖSE í baráttunni gegn alþjóðlegri hryðjuverkastarfsemi. Á fundi 3. nefndar sem fjallar um lýðræði, mannréttindi og mannúðarmál, var rætt mikið um frelsi fjölmiðla, auk þess sem rætt var um stöðu sígauna eða róma í Evrópu, í nefnd sem fjallar um minnihlutahópa. Í erindi Freimuts Duves sem fjallaði um frjálsa fjölmiðlun kom fram að hann sagðist vera óþreytandi við að vekja máls á því sem miður hefði farið í fjölmiðlaþróun í álfunni og nefndi til að mynda fjölmiðlaeign í Rússlandi og Ítalíu máli sínu til stuðnings. Sagði hann að í báðum ríkjunum væri afar mikil hætta á að ráðamenn misnotuðu aðstöðu sína og að hann sjálfur hefði bent á það margsinnis. Varaði hann sérstaklega við þróun mála á Ítalíu. Þá ræddi hann um viðsjár á alþjóðavettvangi með tilliti til stöðu mála í Írak og minnti þingmenn á að ábyrgð fjölmiðla væri ákaflega mikil á stríðstímum því að sannleikurinn væri að öllu jöfnu fyrsta fórnarlamb stríðsátaka. ÖSE veitir árlega blaðamannaverðlaun á vetrarfundinum í Vínarborg. Að þessu sinni hlaut þau rússneskur blaðamaður, Anna Politkovskaya, sem stundar blaðamennsku fyrir rússneska dagblaðið Novaya Gazeta. Hún hlaut verðlaunin fyrir störf sín í Tsjetsjeníu á undanförnum árum og hefur hún verið óþreytandi við að benda umheiminum á þau gífurlegu mannréttindabrot sem viðgengist hafa í Kákasus-héraðinu undanfarin ár. Tólfti ársfundur ÖSE-þingsins var að þessu sinni haldinn í Rotterdam 5.--9. júlí. Hann er haldinn á hverju sumri í mismunandi borgum samstarfsins. Þar var rætt um hlutverk Öryggis- og samvinnustofnun Evrópu í hinni nýju stofnanaskipan Evrópu. Það var sem sagt rætt um samstarf ÖSE og samvinnu við aðrar stofnanir eins og Evrópusambandið og Evrópuráðið. Fyrsti liður fundarins var fundur stjórnarnefndar sem skipuð er formönnum allra landsdeilda. Þar var rætt m.a. um ráðstefnur þar sem hafði verið rætt um lítil og meðalstór fyrirtæki, ráðstefnu um málefni Mið-Asíu sem haldin var í Almaty, auk þess sem rætt var um kosningaeftirlit á vegum ÖSE-þingsins. Þá ræddi Rolf Ekeus, forstöðumaður stofnunar ÖSE, sem fylgist með mannréttindum minnihlutahópa um hættuástandsstjórnun, þ.e. hvernig leitast er við að koma í veg fyrir að félagsleg spenna myndist milli þjóðernis- eða trúarhópa sem gæti komið fram í átökum. Reynt væri að finna leiðir til að samþætta minnihlutahópa við ríkjandi hópa og standa þannig vörð um fjölmenningarsamfélagið. Þær leiðir sem væru nýttar væru tungumálakennsla, almenn menntun og þátttaka í stjórnmálum. Það er staðreynd, frú forseti, að mörg þau vandamál sem við glímum við í baráttunni fyrir friði og gegn ófriði stafa einmitt af spennu sem myndast milli þjóðarbrota. Það var líka rætt um ákaflega neikvæða þróun er varðar fjölmiðlafrelsi í álfunni. Var rætt um það að eftirmál hryðjuverkaárásanna í Bandaríkjunum væru að þeir hroðalegu atburðir hefðu verið nýttir sem skálkaskjól til að vega að frelsi fjölmiðla til að halda uppi gagnrýni á stjórnvöld. Taldi ræðumaður það vera mjög hættulega þróun sem menn þyrftu að sporna við og segja má, frú forseti, að á vissan hátt hafi hryðjuverkamennirnir sem frömdu glæpinn mikla í Bandaríkjunum í september náð fram markmiðum sínum með því að nú hefur verið gripið til mikilla ráðstafana sem hemja frelsi einstaklinga, því miður. Nýjustu atburðir á Spáni sýna okkur líka að í raun eru hermdarverkamenn farnir að stýra úrslitum kosninga. Þá var rætt um bágan efnahag ríkja í Kákasus og Mið-Asíu og hve mikil hætta væri á að þau yrðu gróðrarstía fyrir hvers kyns skipulagða glæpastarfsemi á borð við mansal, vopnasmygl og eiturlyfjasmygl. Það er alveg á hreinu að þegar fólk býr við mikla örbirgð og fátækt er miklu meiri hætta á því að það leiðist út í glæpi. Og enn var rætt um Hvíta-Rússland á þessum fundum. Ég ætla að hlaupa hratt yfir sögu og geta um aukastjórnarnefndarfund sem var haldinn í Róm 10. október sl. Meginefni fundarins var samskipti ÖSE-þingsins við Miðjarðarhafsríkin, en mikill áhugi er á því að efla þau tengsl, ekki síst í ljósi hinnar alþjóðlegu baráttu gegn hryðjuverkum. Marcello Pacini tók til máls og ræddi opinskátt um vandann við trú og trúarofstæki og hversu mikil ógn við friðinn trú getur orðið, sérstaklega ef tekið væri mið af stöðu mála í Miðausturlöndum og á Balkanskaga. Meðal annars gat hann um spennu sem virtist ríkja í samskiptum Tyrkja og Grikkja og hefur ríkt mjög lengi vegna málefna Kýpur sem klædd eru í trúarlegan búning í málflutningi margra stjórnmálamanna. Forseti ÖSE-þingsins ræddi á þessum fundi um kosningaeftirlitshlutverk ÖSE-þingsins og sagði að það væri óæskilegt að aðrar stofnanir en ÖSE, þ.e. Evrópuráðið og Evrópusambandið, tækju yfir skyldur og skuldbindingar ÖSE á sviði kosningaeftirlits. Þá sagðist hann hafa orðið fyrir vonbrigðum með að fulltrúar Ísraels og Palestínu sem boðið hafði verið til fundarins skyldu ekki geta þegið boðið. Látið var að því liggja á fundinum að Ísraelsmenn hefðu lagt stein í götu fulltrúa palestínsku heimastjórnarinnar þannig að þeir gætu ekki sótt fundinn. Á fundinum tók til máls Jan Kubis, framkvæmdastjóri ÖSE, og ræddi um fjárlög ÖSE, en þeim hafði verið dreift í annað skipti til þingaðila og þá fjárlög ÖSE-stofnunarinnar. Hann sagði að drögin hefðu verið send til að endurspegla pólitískar áherslur framkvæmdastjórnarinnar og væru því alls ekki yfir gagnrýni hafin. Hann sagði að lögð væri áhersla á verkefni stofnunarinnar í stað þess að efla skrifstofurnar, eins og gert hafði verið áður. Það kom fram að fjárlög stofnunarinnar hljóða upp á 185 millj. evra eða sem svarar 16 milljörðum ísl. kr. Það kostar að reka ÖSE-stofnunina á ári. Svo mörg voru þau orð, frú forseti, í skýrslunni og ég vísa þá enn og aftur til skýrslunnar sem slíkrar. En ég vildi gjarnan koma inn á það hvernig þetta blasir við mér sem fulltrúa á þessu þingi að sækja ráðstefnur eins og hér um ræðir. Því miður eru margar ræður sem haldnar eru á ÖSE-þinginu ekki mjög innihaldsríkar. Þær hefjast á því að menn þakka síðasta ræðumanni fyrir góða ræðu og síðan þakka menn fyrri ræðumönnum. Svo er starfsmönnum þakkað fyrir störfin sem þeir hafa unnið og svo tala menn eitthvað innantómt dágóða stund. Eftir ræðuna situr maður svo eiginlega og veltir fyrir sér hvað maðurinn var eiginlega að segja. Ég held að það sé ekki rétt að safna saman 300 þingmönnum víðs vegar að úr Evrópu, Asíu og Ameríku til þess að hlusta á slíkar ræður. Reyndar eru inn á milli aftur og aftur góðar ræður og það skal viðurkennast sem gott er. Mér finnst samt sem áður að þessi gagnrýni megi gjarnan heyrast. Mér finnst að við eigum að spyrja okkur hvort ekki megi verja betur þeim fjármunum sem þarna er varið með annars lags skipulagi á þessum fundum. Þetta eru 16 milljarðar til ÖSE-stofnunarinnar og einhver hundruð milljónir til ÖSE-þingsins. Til dæmis teldi ég betra að nefndir frá hinum ýmsu þjóðþingum á ÖSE-þinginu hittust á þessum fundum og tækju upp skipulegar samræður sín á milli á skipulegan hátt. Það teldi ég vera mjög gott til þess að leysa þau vandamál sem ÖSE-þinginu er ætlað að leysa, þ.e. að bæta úr mannréttindum og friði í Evrópu. Það blasir líka við þegar maður sækir þessar ráðstefnur að menn eru endalaust að ræða sömu málin. Það er verið að ræða um Kýpur og Hvíta- Rússland. En í engu miðar. Það er líka nokkurn veginn sama fólkið sem maður sér ár eftir ár á þessum ráðstefnum. Maður spyr sig hvort þetta sé eins gott starf og hægt er og hvort þetta sé eins góð nýting á þeim fjármunum sem um er að ræða, sem skattgreiðendur í öllum þessum löndum leggja fram, margir hverjir ekki mjög fjáðir því að þessi lönd eru sum hver mjög fátæk. Ég vil því gera kröfu til þess að þetta starf skili meiru en við mér blasir alla vega. Að öðru leyti vísa ég til skýrslu Íslandsdeildarinnar um starf ÖSE-þingsins.

Hæstv. forseti. Á þskj. 929 liggur fyrir skýrsla frá Íslandsdeild Evrópuráðsþingsins fyrir árið 2003. Ég vil fylgja skýrslunni úr hlaði með nokkrum orðum án þess að rekja efni hennar ítarlega. Hvað starfsemi Íslandsdeildar Evrópuráðsþingsins og starfsemi þingsins sjálfs á árinu varðar vísa ég til skýrslunnar. Fram að alþingiskosningum 10. maí voru aðalmenn Íslandsdeildarinnar Lára Margrét Ragnarsdóttir, formaður, Ólafur Örn Haraldsson, varaformaður og Margrét Frímannsdóttir. Varamenn voru Kjartan Ólafsson, Kristinn H. Gunnarsson og Kristján L. Möller. Ný Íslandsdeild var skipuð í upphafi 129. þings. Aðalmenn voru Sólveig Pétursdóttir, formaður, þingflokki Sjálfstæðisflokks, Kristinn H. Gunnarsson, varaformaður, þingflokki Framsóknarflokks, og Margrét Frímannsdóttir, þingflokki Samfylkingarinnar. Varamenn voru Árni R. Árnason, þingflokki Sjálfstæðisflokks, Birkir J. Jónsson, þingflokki Framsóknarflokks, og Össur Skarphéðinsson, þingflokki Samfylkingarinnar. Ritari Íslandsdeildarinnar var Andri Lúthersson. Ég vil nota þetta tækifæri fyrir hönd Íslandsdeildarinnar til þess að koma sérstaklega á framfæri þökkum til Láru Margrétar Ragnarsdóttur fyrir mikilsverð störf hennar í þágu Evrópuráðsins. Þá vill Íslandsdeildin einnig þakka starfsfólki fastanefndar Íslands hjá Evrópuráðinu sem veitt hefur þingmannanefndinni mikinn stuðning í störfum sínum. Skýrslan sem hér liggur fyrir er ítarlegt skjal og óþarfi er að rekja öll efnisatriði hennar. Vil ég þó víkja aðeins að þeim helstu málefnum sem komu til kasta Evrópuráðsins og Evrópuráðsþingsins á liðnu ári, málefnum sem að mörgu leyti varða veginn til næstu ára. Frá lokum kalda stríðsins hefur Evrópuráðið m.a. gegnt því veigamikla hlutverki að styðja lýðræðis- og efnahagsuppbyggingu í nýfrjálsum ríkjum Mið- og Austur-Evrópu, m.a. með efnahags-, laga- og tækniaðstoð og kosningaeftirliti. Segja má að ríki Evrópuráðsins myndi nú eina órofa pólitíska heild með inngöngu 45. aðildarríkisins á árinu og með vaxandi verkefnum og auknum umsvifum er óhætt að segja að vægi ráðsins hafi því aukist verulega undanfarin ár. Á vettvangi ráðherranefndar Evrópuráðsins var nokkuð rætt um hugmyndir þess efnis á árinu að efna til þriðja leiðtogafundar ráðsins og hvaða málefni verði fjallað um þar. Fyrirhugað er að slíkur fundur verði haldinn árið 2004. Þá varð framhald á umræðum um endurskipulagningu Mannréttindadómstóls Evrópu og liggur framkvæmdaáætlun fyrir í þá veru. Samskipti Evrópusambandsins og Evrópuráðsins hafa verið mjög í deiglunni undanfarin missiri og á árinu varð framhald á þeim umræðum, sérstaklega með tilliti til stækkunar ESB, stjórnarskrárdraga sambandsins og svokallaðrar réttindaskrár Evrópusambandsins. Þing Evrópuráðsins er umræðuvettvangur fyrir flestalla málaflokka sem eru samevrópskir í eðli sínu og er Evrópuráðsþingið nú eina samevrópska þingmannasamkundan þar sem þingmenn Vestur-, Mið- og Austur-Evrópu starfa saman á jafnréttisgrundvelli. Ólíkt Evrópuþinginu eru fulltrúar á Evrópuráðsþinginu þjóðkjörnir þingmenn og hafa störf þingsins því beina skírskotun til starfa þjóðþinganna sjálfra. Þessi staðreynd varpar skýru ljósi á mikilvægi og ekki síður möguleika Evrópuráðsþingsins fyrir íslenska hagsmuni. Af lýðræðis-, réttarfars- og eftirlitsmálum sem jafnan eru til meðferðar á Evrópuráðsþinginu var staða mála í Moldavíu, Georgíu, Aserbaídsjan og Armeníu ofarlega á baugi á liðnu ári. Hvatti þingmannasamkundan ráðherraráð Evrópuráðsins til að nýta allar færar leiðir til að leysa úr þeim vanda sem skapast hefði í þessum ríkjum á undanförnum árum. Nokkrar umræður voru jafnframt um málefni flóttamanna og landamærahindranir, en auk þess bar mikið á umræðu um hina alþjóðlegu baráttu gegn mansali og tengdri glæpastarfsemi. Framan af árinu 2003 voru átökin í Tsjetsjeníu nokkuð hátt á dagskrá Evrópuráðsþingsins líkt og undangengin ár. Þá voru deilur um aðdraganda stríðsins í Írak og stríðsreksturinn sjálfan fyrirferðarmiklar á þinginu og hjá flestum alþjóðastofnunum á síðasta ári og blandaðist sú umræða við áframhaldandi umræður um baráttuna gegn alþjóðlegri hryðjuverkastarfsemi. Hæstv. forseti. Ég vil að lokum staldra aðeins við síðastnefnda atriðið, baráttuna gegn alþjóðlegri hryðjuverkastarfsemi. Er það ekki að ósekju, enda erum við sem aðrir Evrópubúar slegin yfir þeim hörmungarfregnum sem bárust frá Madríd í liðinni viku. Á fundi Evrópuráðsþingsins í janúar sl. var efnt til umræðna um hryðjuverkastarfsemi og ógn hryðjuverka við lýðræðissamfélög. Sú sem hér stendur sagði í þeim umræðum að áhrifa hryðjuverkaárásanna á Bandaríkin gætti enn og að umtalsverður árangur hefði náðst að undanförnu í baráttunni gegn hryðjuverkum. Hins vegar væru margar hindranir á þeirri leið. Í ræðunni kom fram að þessi barátta kallaði á nýjar og breyttar aðferðir og að sumar þjóðir hefði verið lengur en aðrar að átta sig á hinni nýju heimsmynd í kjölfar hryðjuverkanna 11. september 2001. Hins vegar væri staðan nú um stundir sú að allir ættu að geta talað sama máli og því væri brýn þörf á að friðelskandi þjóðir Evrópu sameinuðust í þessari baráttu. Varaði sú sem hér stendur jafnframt gegn áhrifum þess að grafa undan farsælu öryggissamstarfi Atlantshafsþjóða sem kynni að afvegaleiða hina afar knýjandi umræðu um baráttuna gegn hryðjuverkum. Þá var sagt að leiðir til að stemma stigu við hryðjuverkaógninni væru mun fleiri en beiting hervalds sem lokaúrræði. Til að mynda væri rík nauðsyn á því að alþjóðasamfélagið almennt og Evrópuráðið sérstaklega næðu samstöðu um heildrænan alþjóðasáttmála um baráttuna gegn hryðjuverkum. Hryðjuverk væru hrein ógn við lýðræðið og að breytinga á sviði alþjóðalaga væri þörf til að uppræta þá ógn. Sú grímulausa grimmd og það fólskulega hatur sem birtist okkur í hryðjuverkaárásunum á New York og Washington í septembermánuði árið 2001 hefur látið á sér kræla á ný. Þótt enn sé of snemmt að kveða upp úr um það hverjir beri ábyrgð á ódæðisverkunum í Madríd er ljóst að þau bera handbragð þeirra afla sem leitast við að skapa glundroða og ótta og vega að styrkum stoðum lýðræðis, mannréttinda og réttarríkis í vestrænum þjóðfélögum. Evrópubúar þekkja svo sannarlega hryðjuverkaógnina af eigin raun. Á öndverðri síðustu öld börðust fjölmargir hryðjuverkahópar fyrir innihaldsrýrum málsstað með blóðugum aðferðum. En á hinn bóginn hafa Evrópubúar ekki kynnst hryðjuverkaógninni heima fyrir af slíkri stærðargráðu. Að mörgu leyti má segja að Evrópubúar séu að upplifa það sama og Bandaríkjamenn fyrir tæpum þremur árum. Er staðan nú slík að viðbúnaður er víðast hvar á hæsta stigi og búast verður við því að ógnin geti steðjað að hvar og hvenær sem er. Með þessum óhæfuverkum hefur kastljósið nú í einu vetfangi færst frá vám í Mið-Austurlöndum og Suður-Asíu til viðvarandi ógnar sem íbúum Evrópu stafar af hryðjuverkaöflum sem eira engu. Í ljósi slíkrar stöðu er ekki ólíklegt að hlutverk og áherslur Bandaríkjanna kunni að breytast á næstu missirum og kann það að hafa jákvæð áhrif á viðræður okkar og Bandaríkjamanna um framtíð varnarstöðvarinnar í Keflavík. Þegar kemur að hinni alþjóðlegu baráttu gegn hryðjuverkastarfsemi erum við Íslendingar ekki undanskildir þótt jafnan heyrist raddir sem eru á öndverðum meiði. Til eru þeir sem telja að íslensk stjórnvöld geti komið sér hjá því að taka afstöðu til jafnmikilvægra mála og baráttunni gegn hryðjuverkaógninni. Enn aðrir telja að með því að fylkja sér um stefnu úrtölumanna og þeirra sem helst vilja fljóta sofandi að feigðarósi sé öryggi landsins best borgið. Íslendingar, sem og aðrir þegnar ríkja Evrópuráðsins sem hér er til umræðu, geta ekki vikið sér undan ábyrgðinni að berjast af hörku gegn hryðjuverkaógninni. Sú barátta er hnattræn í eðli sínu og atburðirnir á Spáni sýna okkur enn og aftur glögglega fram á að alþjóðleg samvinna sem miðar að áþreifanlegum árangri er frumskilyrði á þessari vegferð. Hæstv. forseti. Ég hef lokið framsögu minni. Skýrslan sjálf er ítarlegt skjal og vísa ég til hennar um önnur efnisatriði starfsemi Evrópuráðsþingsins. Þá vil ég nota tækifærið og þakka nefndarmönnum fyrir vel unnin störf á þessum mikilvæga vettvangi. Evrópuráðið er sá vettvangur þar sem öll evrópsk ríki sameinast á jafnræðisgrundvelli. Þessi fyrirrennari Evrópusambandsins er því frjósamur farvegur og vettvangur þar sem unnt er að ná til annarra ríkja sem standa utan ESB. Þessi tenging er okkur Íslendingum afar mikilvæg og verður það til frambúðar.

Frú forseti. Hér á þingskjölum liggur fyrir skýrsla frá Íslandsdeild NATO-þingsins fyrir árið 2003. Vil ég fylgja þeirri skýrslu úr hlaði með nokkrum orðum. Það reyndi verulega á þanþol farsæls og stöðugs samstarfs Evró-Atlantshafsríkja á árinu 2003. Framan af ári settu opinskáar og háværar deilur um aðdraganda stríðsins í Írak, lögmæti aðgerða og stríðsreksturinn sjálfur umtalsvert mark á Atlantshafsbandalagið og verður ársins eflaust minnst sem eins hins erfiðasta í sögu þess. Örðugt og tímafrekt reyndist að brúa þá gjá sem myndaðist milli Bandaríkjanna og nokkurra Evrópuríkja í aðdraganda stríðsins og sá djúpstæði ágreiningur sem uppi var meðal aðildarríkja öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna vegna málefna Íraks endurspeglaðist í samskiptum NATO-ríkjanna. Á vettvangi Atlantshafsbandalagsins kom ágreiningurinn t.a.m. glögglega fram í kjölfar bónar Tyrklandsstjórnar um að NATO efldi hernaðarlegan viðbúnað í landinu vegna hugsanlegra átaka í Írak. Eftir því sem á árið leið dró úr ágreiningi og sýnir þróun síðustu mánaða að Atlantshafsbandalaginu hafi verið forðað frá miklum skaða vegna hræringa á alþjóðavettvangi. Ljóst þykir að NATO-ríkin hafa komist yfir einn erfiðasta hjallann sem orðið hefur á vegferð þess. Á sama tíma og Atlantshafsstrengurinn virðist veikari en áður er Atlantshafsbandalagið að ýta úr vör einhverjum mestu umbreytingum í starfi sínu frá upphafi. Veigamiklum ákvörðunum leiðtogafundarins í Prag árið 2002 hefur þegar verið hrint að hluta í framkvæmd og þar með hefur mikið umbreytingaskeið hafist í samstarfi Evró-Atlantshafsríkja gegn nýjum ógnum á nýrri öld. Draga má árangur og þróun undangenginna tólf mánaða saman í sex þætti. Í fyrsta lagi munu sjö ný aðildarríki gerast formlegir aðilar að NATO á vormánuðum 2004. Ríkin hafa verið afar virkir þátttakendur í NATO-samstarfi undanfarin ár og missiri raunar og lagt ríkulega af mörkum til viðhalds friðar og stöðugleika. Með stækkuninni í austurátt verður stuðlað að enn frekari styrk bandalagsins og auknum sveigjanleika. Í öðru lagi hefur átt sér stað endurskilgreining á athafnasvæði NATO. Ógnir þær sem steðja nú að ríkjum Atlantshafsbandalagsins eru sprottnar utan Evrópu og Norður-Ameríku. NATO hefur beint sjónum sínum í austurátt, utan hins hefðbundna athafnasvæðis NATO, og fela nýlegar ákvarðanir bandalagsins um hlutverk NATO í Afganistan og Írak í sér viðurkenningu á þessari breytingu. NATO tók formlega við stjórn alþjóðagæsluliðsins í Afganistan í ágúst og var það í fyrsta sinn sem það tók að sér verkefni utan Evró-Atlantshafssvæðisins. Þá hefur NATO stutt áætlanagerð pólskra hersveita sem sinna gæsluverkefnum í Íran. Enn fremur má geta þess að umræður eru uppi um hugsanlega hlutdeild eða aðkomu NATO-ríkjanna að deilunni við botn Miðjarðarhafs milli Palestínumanna og Ísraela. Í þriðja lagi er vísað til ákvörðunar varnarmálaráðherra NATO-ríkjanna 19 um breytingar á herstjórn bandalagsins sem hafa það að markmiði að auka sveigjanleika, skilvirkni og styrk. Með herstjórnarbreytingunum er bandalaginu veittur aukinn styrkur til að beita sér með skjótum hætti þar sem íhlutunar er þörf. Í fjórða lagi hefur orðið mikill og skjótur árangur af uppbyggingu hraðliðs Atlantshafsbandalagsins sem tekin var ákvörðun um að stofna á leiðtogafundinum í Prag. Þá var á fundinum ákveðið að skilgreina baráttuna gegn útbreiðslu gereyðingarvopna sem eitt helsta forgangsmál bandalagsins og í því samhengi hefur verið ákveðið að koma á fót sérstakri miðstöð gegn útbreiðslu slíkra vopna. Í fimmta lagi hafa aðildarríkin leitast við að uppfylla skuldbindingar sínar um aukið bolmagn herja NATO-ríkjanna með það að markmiði að innan fárra ára muni þau hafa bætt veigamikla hernaðarþætti líkt og loft- og sjóflutninga, eldsneytistöku í lofti og leysistýrð skotfæri. Í sjötta lagi náðu Atlantshafsbandalagið og Evrópusambandið sjö liða samkomulagi sem kennt er við Berlín-plús og kveður á um að ESB er tryggður aðgangur að herbúnaði Atlantshafsbandalagsins í þeim tilfellum þegar ESB beitir friðargæslusveitum sínum en NATO ekki. Markmið samkomulagsins er að tryggja að full samvinna verði milli ESB og NATO og að stofnanirnar vegi hvora aðra upp í stað þess að til tvíverknaðar komi. Þessi árangur færir heim sanninn um að þrátt fyrir að djúpur ágreiningur kunni að verða meðal bandalagsríkja um tiltekin málefni stendur það ekki í vegi fyrir þróttmikilli starfsemi bandalagsins til að tryggja frið og stöðugleika og verjast nýjum ógnunum. Starfsemi NATO-þingsins og umræður á þess vegum á árinu tóku mið af helstu málefnum sem komu til kasta bandalagsins á árinu, eins og hér hefur fyrr verið getið. Málefni Íraks voru afar fyrirferðarmikil í störfum þingsins allt árið og mótuðust umræður mjög af þeim deilum sem uppi voru í alþjóðasamfélaginu um hernaðaraðgerðirnar og um raunar erindrekstur innan öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna. Umræður á helstu fundum þingmannasamkundunnar voru hins vegar mun hófstilltari en við hefði mátt búast og þótt nokkur skoðanamunur hefði ríkt framan af ári, vakti athygli hve mikill vilji virtist ríkja meðal fulltrúa NATO-þingsins til að brúa þann klofning í afstöðu bandalagsríkjanna. Voru menn almennt sammála um að reyna yrði að koma í veg fyrir að öfl beggja vegna Atlantsála gerðu sér mat úr þessum meinta klofningi. Af öðrum málum sem rædd voru á NATO- þinginu á árinu voru baráttan gegn hryðjuverkastarfsemi, niðurstöður leiðtogafundarins í Prag og umbreytingarnar á herstjórn bandalagsins, samstarf NATO og ESB, aukið samstarf við Miðjarðarhafsríkin, og nánari samvinna við Rússland og Úkraínu. Segja má að atburðir á árinu hafi sýnt fram á mikilvægi framlags NATO-þingsins og þeirrar viðleitni þingmanna að beita áhrifum sínum til að treysta Atlantshafsstrenginn. Virðulegi forseti. Þess má geta að á síðasta ársfundi NATO-þingsins lýsti undirritaður yfir boði Alþingis til að gegna hlutverki gestgjafa á ársfundi NATO-þingsins haustið 2007. Andri Lúthersson var ritari Íslandsdeildarinnar og skulu honum færðar bestu þakkir fyrir aldeilis frábært starf og aðstoð alla.

Hæstv. forseti. Ég mun gera grein fyrir skýrslu Íslandsdeildar Vestnorræna ráðsins um störf ráðsins á árinu 2003, en skýrslan í heild sinni er lögð fram á þskj. 966 sem er 649. mál þingsins. Meginmarkmið Vestnorræna ráðsins er sem kunnugt er að vinna að sameiginlegum hagsmunamálum nágrannalandanna þriggja, Færeyja, Grænlands og Íslands. Ráðinu er ætlað að gæta auðlinda, velferðar og menningar þjóðanna á sem víðtækastan hátt. Í starfi sínu í Vestnorræna ráðinu leitast þingmenn við að ná fram markmiðum sínum með ályktunum og tilmælum til ríkisstjórna og landsstjórna, með virkri þátttöku í norrænu samstarfi, samstarfi við aðra aðila og samtök á Vestur-Norðurlöndum og skipulagningu á ráðstefnum og öðrum verkefnum. Vestnorræna ráðið rekur sérstaka skrifstofu og er framkvæmdastjóri ráðsins Færeyingurinn Ernst Olsen. Skrifstofa ráðsins hefur frá upphafi verið staðsett á Alþingi og nýtur í mörgum efnum sambýlisins við skrifstofu þingsins og starfslið þess, þó að reksturinn og starfsemin séu auðvitað að öðru leyti sjálfstæð. Ég vík nú, virðulegi forseti, að skipan og störfum Íslandsdeildarinnar á liðnu ári. Í byrjun árs 2003 skipuðu Íslandsdeildina eftirtaldir þingmenn: Einar Oddur Kristjánsson, formaður, Hjálmar Árnason, varaformaður, Gísli S. Einarsson, Guðmundur Hallvarðsson, Svanfríður Jónasdóttir og Kjartan Ólafsson. Varamenn voru Einar K. Guðfinnsson, Guðrún Ögmundsdóttir, Gunnar Birgisson, Ólafur Örn Haraldsson, Guðjón A. Kristjánsson og Arnbjörg Sveinsdóttir. Í kjölfar alþingiskosninga var ný Íslandsdeild kjörin 27. maí sl. Hana skipa sá er hér stendur, formaður, Hjálmar Árnason, varaformaður, Guðrún Ögmundsdóttir, Einar Oddur Kristjánsson, Margrét Frímannsdóttir og Magnús Þór Hafsteinsson. Varamenn voru kjörnir Gunnar Birgisson, Anna Kristín Gunnarsdóttir, Magnús Stefánsson, Þorgerður K. Gunnarsdóttir, Helgi Hjörvar og Sigurjón Þórðarson. Íslandsdeildin var endurkjörin 1. október í upphafi 130. þings. Á fyrsta fundi deildarinnar hinn 8. október var sá er hér stendur endurkjörinn formaður og Hjálmar Árnason varaformaður. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir var ritari Íslandsdeildar til 10. október en þá tók Arna Gerður Bang við starfinu. Íslandsdeild Vestnorræna ráðsins hélt sjö fundi á árinu. Helstu störf hennar lutu að miklum undirbúningi við yfirgripsmikla úttekt á starfsemi Vestnorræna ráðsins, en deildin lagði metnað sinn í að skila inn greinargóðum tillögum til breytinga. Í tillögum sínum bendir Íslandsdeild sérstaklega á að starfsreglum ráðsins sé ábótavant í ýmsum efnum og ekki framfylgt á viðunandi hátt, einkum hvað varðar ákvæði um tímamörk, útsendingu fundargagna, tillöguflutning, fjárhagsáætlun o.fl. Í greinargerð Íslandsdeildar er einnig hvatt til þess að forsætisnefnd ræði kosti þess og galla að lengja formennskutímabilið úr einu ári í tvö og einbeiti sér að kjarnastarfi sínu, þ.e. að efla tengsl á milli Vestnorrænu landanna í stað þess að beina kröftum sínum um of að alþjóðasamstarfi. Einnig ræddi Íslandsdeildin hvort nauðsynlegt væri að hafa fullt stöðugildi fyrir framkvæmdastjóra og skrifstofurekstur ráðsins. Umræður um þessi efni hafa farið fram áfram innan forsætisnefndar ráðsins og eru nokkuð skiptar skoðanir milli landsdeildanna hvað þetta efni varðar. Vænta má að línur taki að skýrast nú með vorinu þannig að unnt verði að taka afstöðu til hugsanlegra breytinga á ársfundi ráðsins sem haldinn verður á Grænlandi í ágúst. Á fundum sínum lagði Íslandsdeild fram úrbætur á tilhögun barnabókaverðlauna ráðsins og að frumkvæði Íslandsdeildar var efnt til samkeppni um sérstakt merki verðlaunanna. Ákvörðun um val á merki var tekin á fundi forsætisnefndar í Ósló í október sl. og hreppti þau Íslendingurinn Halldór Einarsson. Þær bækur sem hljóta tilnefningu eru á vegum menntamálaráðuneyta landanna þýddar á vestnorrænu málin og eitt norrænt tungumál og er gert ráð fyrir að bækurnar komi að gagni í fræðslustarfi landanna. Verðlaunin verða veitt annað hvert ár og næst nú í ár, árið 2004. Norrænu húsin á Íslandi og í Færeyjum og Norræna stofnunin á Grænlandi hafa hug á að standa áfram fyrir uppsetningu vestnorrænnar veiðimenningarsýningar sem vakið hefur mikla og verðskuldaða athygli. Sýningin þykir vel heppnuð og hefur hvarvetna hlotið mikið lof. Sýningin hefur farið víða og m.a. verið sett upp í Færeyjum, í Reykjavík, á Akureyri, í Nuuk, í Kaupmannahöfn, á Hjaltlandseyjum og á Írlandi. Fyrirhugað er að sýningin verði einnig sett upp í Stokkhólmi og Helsinki á næstunni og hugsanlega í fleiri löndum síðar. Vegna þeirra góðu viðbragða sem sýningin hefur fengið hafa komið fram tillögur um að hún verði hugsanlega sett upp á sýningunni EXPO 2005 í Aichi í Japan. Vinna norrænu húsin þrjú að því marki og hefur forstöðumaður Norrænu stofnunarinnar í Nuuk forgöngu um málið. Íslandsdeildin hefur fyrir sitt leyti lýst stuðningi við þessi áform, en enn eru margir óvissuþættir varðandi framhaldið. Dagana 10.--13. júní 2003 var þemaráðstefna Vestnorræna ráðsins um heilbrigðismál haldin í Ilulissat á Grænlandi. Formaður Vestnorræna ráðsins, Jonathan Motzfeldt, hélt þar tölu þar sem fram kom að heilbrigðismál væru þema ráðstefnunnar að tillögu Grænlendinga. Heilbrigðismál væru afar vandasamur málaflokkur á Grænlandi enda væri heilbrigði og almennri heilsu Grænlendinga ábótavant í ýmsu. Erfitt er að manna stöður á sjúkrahúsum á Grænlandi og margir sjúklingar eru fluttir til Danmerkur, en barnadauði er t.d. þrefalt algengari á Grænlandi en í Danmörku. Jonathan Motzfeldt sagði einu lausn Grænlendinga liggja í auknu samstarfi á þessu sviði og því væri ráðstefna sem þessi afar brýn. Á ráðstefnunni var umfjöllun um samning sem í gildi er milli Íslands og Grænlands frá árinu 1997, um að Íslendingar sinni bráðatilfellum frá Grænlandi. Í erindum á ráðstefnunni kom fram að heilbrigðisyfirvöld Grænlands og Íslands muni á næstunni fara yfir hvernig samningurinn hefur gengið og hvernig best sé að auka samstarfið. Í lok ráðstefnunnar var samþykkt einróma ályktun sem kallaði á aukið samstarf vestnorrænu landanna í heilbrigðismálum og hefur sú tillaga verið lögð fram á Alþingi í formi þáltill. Dagana 14.--16. ágúst 2003 var ársfundur Vestnorræna ráðsins haldinn á Eiði í Færeyjum. Tvær ályktanir voru samþykktar á fundinum. Annars vegar var samþykkt ályktun þar sem skorað er á ríkisstjórnir landanna að koma á frekara samstarfi í heilbrigðismálum og leita leiða til að löndin geti samnýtt krafta sína betur á sviði heilbrigðisþjónustu. Í ályktuninni er auk þess skorað á heilbrigðisyfirvöld að gefa árlega skýrslu um samstarfið og þau verkefni sem sameiginlega hafi verið ráðist í. Þá var þar líka samþykkt ályktun um að auka samráð landanna þriggja um sjálfbæra nýtingu fiskstofna. Í greinargerð ályktunarinnar segir að löndin öll reiði sig öðru fremur á auðlindir hafsins og því sé framtíð þjóðanna undir því komin að umgengni um auð hafsins sé byggð á sjálfbærum grunni. Ályktanir fundarins voru samþykktar samhljóða. Fjölbreytt verkefni bíða Vestnorræna ráðsins á árinu 2004. Þemaráðstefna ráðsins verður haldin í Reykjavík og Svartsengi dagana 9.--10. júní nk. og mun að þessu sinni verða fjallað um orkumál. Íslandsdeildin hefur þegar hafið undirbúning ráðstefnunnar og eru viðræður við aðila sem lagt gætu málefninu lið nú þegar hafnar. Hæstv. forseti. Það er ljóst að margvísleg málefni eru á döfinni hjá ráðinu sem snerta auðlindir, velferð og menningu vestnorrænu landanna þriggja. Það er von Íslandsdeildarinnar að þessum málum verði áfram sýndur sá áhugi sem þegar hefur komið fram á Alþingi. Í þessu efni skiptir verulegu máli að Ísland hefur lagt á það áherslu innan Norðurlandaráðs að vestnorrænum málefnum verði gefinn sérstakur gaumur nú á þessu ári sem er formennskuár Íslands í norrænu ráðherranefndinni. Að þessum orðum sögðum læt ég lokið máli mínu um störf Íslandsdeildar Vestnorræna ráðsins á árinu 2003, en vísa varðandi nánari upplýsingar um starfsemi Íslandsdeildarinnar til þskj. 966 þar sem hana er að finna.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir skýrslu Íslandsdeildar Alþjóðaþingmannasambandsins fyrir árið 2003. Hlutverk Alþjóðaþingmannasambandsins eða IPU er að stuðla að skoðanaskiptum þingmanna frá öllum heimshornum, hlúa að samstarfi þeirra og auka skilning á milli þjóða. IPU fjallar um alþjóðamál og vinnur að framgangi mannréttindamála. Aðild að sambandinu eiga nú 138 þjóðþing en aukaaðilar að sambandinu eru fimm svæðisbundin þingmannasamtök. Sambandið styður starfsemi Sameinuðu þjóðanna og á margvíslegt samstarf við stofnanir þeirra. IPU hefur áheyrnaraðild að Sameinuðu þjóðunum og rétt til að dreifa skjölum sambandsins á allsherjarþinginu. Starfsemi okkar Íslendinga á vegum IPU snýr fyrst og fremst að þeim ráðstefnum eða þingum sem haldin eru tvisvar á ári. Stórt þing er haldið að vori í einu af aðildarríkjum sambandsins og minna þing er haldið að hausti í Genf. Auk þess stendur sambandið fyrir nokkrum alþjóðlegum ráðstefnum og málstofum á ári hverju, oft um málefni sem efst eru á baugi innan Sameinuðu þjóðanna og yfirleitt í tengslum við tiltekna ráðstefnu þar sem stjórnvöld eru að semja um alþjóðlegar skuldbindingar. Íslandsdeildin hefur verið virk í starfi sambandsins að svo miklu leyti sem fjárráð leyfa og má m.a. taka fram að sá sem hér stendur er formaður fastanefndar þingsins sem fjallar um sjálfbæra þróun, efnahags- og viðskiptamál. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lesa upp skýrsluna, enda þingmenn væntanlega búnir að því, heldur vil ég nota tímann og velta upp nokkrum málum sem tengjast starfsemi okkar í IPU. Eitt það mikilvægasta í starfi sambandsins er starf það sem snýr að lýðræðisuppbyggingu og aðstoð við þjóðþing sem eru að fikra sig áfram í lýðræðisátt. Íslandsdeildin kom því til leiðar á síðasta ári að Alþingi styrkti námstefnu um fjárlagagerð sem haldin var í Sri Lanka fyrir þingmenn og embættismenn þjóðþinga í Suðvestur-Asíu. Verkefnið var unnið í samvinnu við Sameinuðu þjóðirnar og fengu þing sem litla reynslu hafa af fjárlagavinnu og lýðræðislegum vinnubrögðum aðstoð og leiðsögn í því hvernig ætti að bera sig að í þeirri vinnu. Þarna má segja að Alþingi hafi lagt nokkuð af mörkum til þróunarstarfs. Ég mundi vilja sjá okkur þróa slíkt starf enn þá frekar innan Alþingis. Í þetta sinn var framlag okkar einungis fjárhagslegt en við gætum hugsanlega komið inn með sérfræðiþekkingu líka, bæði á vegum IPU og í tvíhliðasamstarfi við önnur þing. Ég veit að öflugt starf á þessu sviði er t.d. unnið á öðrum Norðurlöndum. Hví ætti Alþingi ekki að koma meira að þessum málum í framtíðinni? Við eigum þar fullt erindi. Við hljótum að leggja áherslu á að efnahagslegri framþróun fylgi samsvarandi átak í átt að lýðræði. Annað mikilvægt verkefni sem IPU sinnir er að fylgjast með mannréttindum þingmanna um allan heim. Sérstök nefnd er starfandi sem rannsakar kvartanir, skrifar álit og fylgir málum eftir. Þingið samþykkir ályktanir á grundvelli þessarar vinnu sem sendar eru stjórnvöldum í viðkomandi löndum. Ég hef hug á því að fylgja þessu starfi betur eftir hér heima í framtíðinni þannig að Íslandsdeildin vekti athygli á þessum málum hér í þinginu og þeim væri fylgt eftir með einhverjum hætti, t.d. undirskriftalistum frá þingmönnum sem væru send viðkomandi þingi. Jafnframt væri hægt að óska eftir því að utanrrn. beiti sér í einstökum málum. Alþjóðaþingmannasambandið er öðruvísi en aðrar þingmannasamkundur sem Alþingi á aðild að. Til þess að fá aðild þarf einungis að sýna fram á að þjóðþing sé starfandi í sjálfstæðu ríki. Engar kröfur eru gerðar um að þingið sé lýðræðislega kjörið. Á vissan hátt svipar IPU, Alþjóðaþingmannasambandinu, þannig til allsherjarþings Sameinuðu þjóðanna. Af þessum sökum er ég andvígur tilraunum tiltekinna aðila innan Alþjóðaþingmannasambandsins til að auka vægi þess í pólitískri stefnumótun á alþjóðavettvangi. Sumir vilja að framkvæmdastjóri og stjórn sambandsins geti komið fram sem einhvers konar fulltrúi allra þinga heims og fjallað í þeirra nafni um alls konar pólitísk mál. Það væri eflaust gaman fyrir viðkomandi að koma fram á alþjóðavettvangi, tjá sig um stórpólitísk mál og segja að viðkomandi tali fyrir hönd allra þingmanna í heiminum. En það er auðvitað út í hött að halda því fram að aðildarþing sambandsins hafi framselt eitthvert vald til IPU til að tala í nafni þess. Það kemur auðvitað aldrei til greina. Því finnst mér þessar vangaveltur vægast sagt óraunhæfar og Íslandsdeildin mun halda áfram að tala gegn slíkum hugmyndum, a.m.k. meðan ég fæ einhverju um það ráðið. Ég vil í framhaldi af þessum síðustu orðum mínum leggja áherslu á að IPU vinnur mjög gott starf á mörgum sviðum. Auk þeirra sem ég hef þegar nefnt stuðlar sambandið að skoðanaskiptum á milli ólíkra menningarheima og samvinnu þingmanna. Málefnavinnan í nefndunum er mjög gagnleg til að skiptast á skoðunum og fá betri innsýn. Þá er IPU vettvangur fyrir þingmenn frá ríkjum sem eiga í deilum til að ræða saman. Menn verða hins vegar að kunna að sníða sér stakk eftir vexti og fyrir fámenna þjóð eins og Íslendinga hlýtur það sérstaklega að eiga við. Norrænt samstarf er mjög sterkt innan IPU og norrænu landsdeildirnar eru almennt öflugar í starfi sambandsins. Norrænu landsdeildirnar halda samráðsfund fyrir hvert IPU-þing til undirbúnings og fram undan er einmitt slíkur fundur. Hafa norrænir fulltrúar t.d. stutt hvern annan til að ná kjöri í embætti á vegum IPU þar sem við höfum viljað hafa sterkt norrænt innlegg í starfið með áherslu á samnorræn gildi. Flokkadrættir eru ekki áberandi í norrænu samstarfi innan Alþjóðaþingmannasambandsins. Sá sem hér stendur var t.d. dyggilega studdur af norrænum fulltrúum, m.a. jafnaðarmönnum og ekki síst þeim þegar ég bauð mig fram til formennsku í einni af nefndum sambandsins. Vissulega eru menn ekki alltaf sammála um einstök mál eða efnistök sem tekin eru fyrir innan IPU. Menn hafa eðlilega misjafnar áherslur um pólitísk mál, hafa mismunandi pólitíska sýn eins og von er og ræða þá þau mál í fullri hreinskilni. En við látum það ekki aftra okkur frá því að eiga gott samstarf þegar kemur að því að auka norræn áhrif innan Alþjóðaþingmannasambandsins. Virðulegi forseti. Ég vil nefna eitt leiðindamál sem upp kom innan IPU á síðasta ári. Til stóð að halda næsta þing sambandsins, sem fram fer í apríl á þessu ári, í Lundúnum. Það kom hins vegar babb í bátinn þegar Bretar lýstu sig bundna af ákvörðun Evrópusambandsins um ferðabann gagnvart um 60 nafngreindum einstaklingum úr stjórnkerfi Zimbabwe, þar á meðal nokkrum þingmönnum og ráðherrum. Vandamálið fólst í því að þau ríki sem halda IPU þing skrifa undir bindandi samning þess efnis að þau veiti sendinefndum allra aðildarríkja vegabréfsáritun til þess að sækja þingin. Bretar gátu skiljanlega ekki skrifað skilyrðislaust undir slíkan samning af ofangreindri ástæðu. Því kom upp krafa um að þingið yrði fært frá Bretlandi. Ég lýsti yfir stuðningi við þinghald í Lundúnum og varaði alvarlega og eindregið við afleiðingum þess ef öll EES-ríkin yrðu útilokuð frá því að geta haldið IPU-þing, en þannig yrði það ef við tækjum bókstaflega kröfu IPU, sem við yrðum að gera. Flestir innan Tólfplús-hópsins, sem er samráðsvettvangur vestrænna lýðræðisríkja, tóku í sama streng og ég gerði en því miður var ekki algjör samstaða innan hópsins. Margir biluðu í þessari miklu baráttu. Eftir mikinn hasar á síðasta þingi Alþjóðaþingmannasambandsins var tillaga um að staðfesta London sem þingstað felld, því miður, og þingið fært til Mexíkó. Ég tel að þetta mál sé álitshnekkir fyrir IPU. Þessi regla á auðvitað að tryggja að sendinefndir vissra ríkja verði ekki fyrir pólitískum ofsóknum af hendi annarra ríkja en á hitt ber að líta að það gengur ekki að neyða einstakar þjóðir til þess að hleypa glæpahyski inn í landið, en það hefur orðið í tilviki Zimbabwe. Það er ljóst mál að Zimbabwe hefði nýtt þetta mál sér til pólitísks framdráttar og hefði talið það mikilsvert að geta niðurlægt Breta með því að senda eftirlýsta og yfirlýsta glæpahunda sem fulltrúa sína inn á þing Alþjóðaþingmannasambandsins sem haldið væri í Bretlandi. Það er spurning hvort þetta mál muni draga einhvern dilk á eftir sér. Vonandi verður það þó ekki. IPU fylgist ekki eingöngu með starfsemi Sameinuðu þjóðanna heldur á sambandið einnig samstarf við aðrar alþjóðastofnanir eins og WTO, Alþjóðaviðskiptastofnunina. Vilji er til þess að vinna líka með Alþjóðabankanum og Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Á þeim tíma sem Vilhjálmur Egilsson sat sem einn af forsvarsmönnum þess sjóðs voru þessi mál rædd, m.a. fyrir mitt frumkvæði og tilstilli, og komust á nokkurn rekspöl. Þess þarf nefnilega að gæta að ekki verði til margir hópar, starfandi, sem keppi um það á hinum alþjóðlega vettvangi að vinna sama starfið, en það hefur verið nokkur tilhneiging í þá átt, því miður. Það er ekki æskilegt að fjölga alþjóðlegum eða fjölþjóðlegum þingmannasamtökum þannig að sífellt þurfi að stofna til fleiri alþjóðanefnda. Við Íslendingar ættum sérstaklega að vera á varðbergi gagnvart þessu og leggja áherslu á að samstarf við alþjóðastofnanir sem nái til sem flestra þjóða heims séu á hendi IPU. Við vitum að það er vaxandi krafa um aukið alþjóðlegt samstarf. Við vitum líka að fyrir litlar þjóðir með takmarkaðan mannafla í stjórnsýslunni og þinginu er mjög erfitt að taka þátt í slíku samstarfi sem þó er bráðnauðsynlegt í heimi sem einkennist æ meir af alþjóðlegu samstarfi og þess vegna þurfum við sífellt að vera á varðbergi gagnvart því að treysta það að reynt sé að gæta alls hófs og ráðdeildar og skilvirkni í slíku samstarfi. Ég tel það hlutverk okkar í Íslandsdeildinni að fylgjast með starfi þessara stofnana og væri gott að hafa bolmagn til að gera það með markvissari hætti í framtíðinni. Í því sambandi held ég að skynsamlegt væri fyrir okkur að beita okkur fyrir því að hinn pólitíski vængur og pólitíska samstarf í alþjóðlegum stofnunum færðist meira inn í þær stofnanir sem fyrir væru, t.d. á vettvangi Alþjóðaþingmannasambandsins. Ég tel jafnframt eðlilegt af þeim ástæðum að Íslandsdeildin haldi utan um samskipti við þessar stofnanir ef til þeirra verði stofnað á næstunni eins og eðlilegt er og búast má við.