Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa, um lengd þingfunda, er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en hvað þingsköp kveða á um. Forseti lítur svo á að það sé samstaða um að þingfundur standi að minnsta kosti það sem þarf til að umræðu um 2. dagskrármálið verði lokið.

Hádegishlé verður kl. 12–13.30 vegna nefndafunda.

Til svara eru forsætisráðherra, fjármála- og efnahagsráðherra, umhverfis- og auðlindaráðherra og velferðarráðherra.

Frú forseti. Í síðustu viku kom út skýrsla frá fyrirtækinu McKinsey þar sem þeir fara yfir íslenska hagkerfið og benda á það sem vel er gert og tækifæri til að gera enn betur. Það sem hefur greinilega tekist mjög vel hjá okkur Íslendingum undanfarna segjum tvo áratugi er að auka framleiðnina í íslenskum sjávarútvegi. Svo vel hefur það tekist hjá okkur að við berum höfuð og herðar að því er virðist yfir allar aðrar þjóðir í þeim efnum. Þetta hlýtur að vera ríkisstjórninni mikið umhugsunarefni þar sem meira eða minna allar tillögur hennar á þessu kjörtímabili hafa lotið að því að gera breytingar sem munu draga úr hagkvæmni veiðanna. McKinsey benda á að það skipti sköpum fyrir lífsgæðin á Íslandi að okkur takist að hafa hámarksframleiðni í sem flestum greinum. Þar er bent á ýmsar aðrar greinar en sjávarútveginn, t.d. orkunýtinguna. Þeir ganga svo langt að segja að það geti skipt sköpum um lífskjör á Íslandi í framtíðinni að taka réttar ákvarðanir varðandi orkunýtinguna á næstu missirum. Ég vona að ríkisstjórnin horfi til þessa, sérstaklega núna þar sem við erum til dæmis að meðhöndla rammaáætlun sem getur haft mjög mikil áhrif á það úr hvaða kostum við höfum að spila á næstu árum. Það er margt fleira sem rætt er í þessari skýrslu sem ég get ekki farið yfir hér en mig langar til að bera upp við forsætisráðherra þá spurningu hvort henni lítist ekki vel á þá hugmynd sem McKinsey koma fram með um að nú sé rétt, á grundvelli þeirra upplýsinga sem þeir hafa dregið saman, að koma á samráðsvettvangi milli stjórnmála og atvinnulífs og annarra hagsmunaaðila á Íslandi til að vinna áfram með þann grunn sem þeir hafa lagt og byggja á honum áætlun til sjö eða tíu ára um það hvernig við færum hinar ýmsu stoðir efnahags okkar í átt til meiri framleiðni og þar með 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Í forsætisráðuneytinu höfum við allt þetta ár verið að vinna að skipulagningu á því hvernig við getum kortlagt betur sóknarfæri á Íslandi, tækifæri og ógnanir. Við vorum komin langleiðina með það hvernig við vildum skipuleggja þá vinnu þannig að skýrsla McKinseys kemur bara eins og kölluð inn í þá umræðu sem er í gangi í forsætisráðuneytinu. Ég tek sannarlega undir það sem hv. þingmaður segir, við eigum að nýta okkur það sem fram kemur í þessari skýrslu ásamt því sem við höfum verið að vinna að í forsætisráðuneytinu. Ég hef einmitt verið með það í undirbúningi og mun leggja það fyrir ríkisstjórn, annaðhvort á morgun eða þriðjudaginn, hvernig við eigum að fara í það að draga sem flesta að þessu borði og fara í þá vinnu sem kemur fram í McKinsey-skýrslunni og raunar vinnu við fleiri þætti sem við höfum unnið að. Ég tel að fulltrúar stjórnarflokkanna eigi að koma að þessu borði sem og fulltrúar aðila vinnumarkaðarins og hugsanlega fleiri þannig að ég er svo sannarlega tilbúin að ræða þetta mál og hvernig við skipuleggjum það. Ég tel reyndar að við ættum að skoða sameiginlega hvernig við viljum leggja þessa vinnu fram og hvernig uppleggið á að vera í henni. Ég mun fyrr en seinna kalla fulltrúa stjórnarflokkanna að borðinu til að ræða hvernig við getum farið í þessa mikilvægu vinnu. Sóknarfærin liggja víða en það eru líka ógnanir sem þarf að taka á þannig að ég fagna þessari skýrslu og fagna því sem fram kemur í orðum hv. þingmanns um að allir komi að þessu borði enda fellur það nákvæmlega að þeirri hugmynd sem við höfum verið að vinna að 

Frú forseti. Það sem mér finnst eftirtektarvert varðandi skýrsluna er að engin alvörugagnrýni hefur komið fram á hana. Það er eins og meira eða minna öllum helstu niðurstöðum skýrslunnar sé tekið sem sjálfsögðum staðreyndum. Það er mikið fagnaðarefni og vonandi verður það til þess að ríkisstjórnin staldrar aðeins við og hinkrar með áform sín um að kollvarpa fiskveiðistjórnarkerfinu sem samkvæmt niðurstöðum skýrslunnar er greinilega framúrskarandi á alla mælikvarða. Varðandi framhald málsins er stóra spurningin þessi: Ætlar forsætisráðherra að haga framhaldinu með þeim hætti að það sé allt á forsendum ríkisstjórnarinnar? Augljóst er að ekki er að búast við niðurstöðu um jafnviðamikið verkefni á þeim örfáu mánuðum sem líða fram að kosningum. Stendur til að búa til breiðan samstarfsvettvang þar sem engu skiptir í raun og veru að einn eða tveir aðilar séu með meiri hlutann? Verður þetta áfram á forsendum stjórnarflokkanna þannig að þeir hafi tögl og hagldir í framgangi vinnunnar 

Virðulegi forseti. Þótt margt sé fróðlegt í þessari skýrslu McKinseys og gagnlegt, sérstaklega uppleggið í henni, eru ýmsir þættir þarna sem menn eru ekki sammála um og þarf að ræða eins og hv. þingmaður nefndi, þar á meðal fiskveiðistjórnarkerfið. Hvernig ég vil nálgast þetta? Ég vil að menn setjist að þessu borði og finni hvar samnings- og sáttafletir eru. Hvar er hægt að ná sátt og einingu um þau ýmsu verkefni sem þarna koma fram og reyndar fleiri sem ég vildi leggja upp með? Ég tel að breið fylking þurfi að koma að þessu borði þannig að skoðanir sem flestra fái að njóta sín og koma saman. Við eigum ekkert að flýta okkur í þessu. Ég tel ekkert sáluhjálparatriði að flýta þessu og fá einhverja niðurstöðu fyrir kosningar. 

Virðulegi forseti. Ég hef tvær spurningar fram að færa til hæstv. forsætisráðherra og báðar lúta að aðildarumsókn Íslendinga að ESB. Í fyrsta lagi hafa rökin hjá þeim sem vilja halda þessari umsókn til streitu verið þau að halda beri áfram með umsóknina og að raunverulegi grunnurinn að því að leggja inn umsókn hafi verið sá að koma Íslandi í skjól efnahagslega. Því spyr ég hæstv. forsætisráðherra hvort það sé álitlegt fyrir okkur sem fullvalda ríki að sækja um aðild að Evrópusambandinu þar sem endurskoðendur þess treysta sér ekki eitt árið enn til að endurskoða reikninga sambandsins. Mér telst til að þetta sé í átjánda sinn sem endurskoðendurnir treysta sér ekki til að undirrita efnahagsreikninga þess. Í öðru lagi er það Króatía. Króatar eru nú í þessu aðildarferli og 16 lönd eru búin að samþykkja Króatíu inn í sambandið. Með því að Króatía gangi í Evrópusambandið fá Króatar hinn svokallaða embættismannakvóta, 149 embættismenn og 100 aðstoðarmenn, samtals 249 einstaklinga. Hver er áætlaður embættismannakvóti Íslendinga gangi Ísland í Evrópusambandið?

Virðulegi forseti. Hann leynir sér ekki í umræðum, og hefur ekki gert, áhugi hv. þingmanns á Evrópusambandinu þótt það sé með öfugum formerkjum miðað við þá sem hér stendur. Ég tel að það sé mikill efnahagslegur ávinningur fyrir íslensku þjóðina að gerast aðili að Evrópusambandinu. Það er of langt mál að fara út í það hér. Aðildarviðræðurnar ganga ágætlega, við eigum að vísu eftir að opna mjög erfiða kafla sem eru sjávarútvegurinn og landbúnaðurinn, en ég tel að við höfum efnahagslegt skjól í því að ganga í Evrópusambandið, ekki síst ef við getum tekið upp evruna þó að það sé alveg örugglega töluvert langt í það, jafnvel þótt við gerumst aðilar. Það eru erfiðleikar í Evrópu núna sem ég vona að hægt sé að vinna á. Það er svar við fyrstu spurningunni um skjólið. Varðandi embættismennina og Króatíu sem hv. þingmaður spyr um, ég man ekki hvað hún talaði um, einhvern fjölda embættismanna og 200 aðstoðarmenn sem koma inn með aðild Króatíu, hef ég bara ekki hugmynd um hvað þeir eru margir sem mundu koma hér inn ef við gerðumst aðilar að sambandinu. Ég tel að það skipti engu höfuðmáli. 
            

Virðulegi forseti. Fátt er um svör hjá hæstv. forsætisráðherra, svarað er á annan hátt en spurningarnar ganga út á. Ég spurði þeirrar einföldu spurningar hvort það væri traustvekjandi fyrir okkur að sækja um aðild að sambandi sem endurskoðendur sambandsins treysta sér ekki til þess að skrifa upp á reikningana hjá. Þess vegna tel ég að þessi umsókn sé að fara úr öskunni í eldinn, ef svo má segja. Í öðru lagi er einkennilegt að hæstv. forsætisráðherra sem fer fyrir þessari umsókn sem ráðherra skuli í embætti sínu ekki vita hvað embættismannakvóti Íslendinga er stór við inngöngu í sambandið. Þegar ríki gengur í sambandið fær það úthlutað embættismannakvóta. Virðulegi forseti. Ef hæstv. forsætisráðherra hefur ekki svar við þessum spurningum hér í dag verð ég að lýsa því yfir að ég kem til með að leggja fram skriflega fyrirspurn til forsætisráðherra.

Virðulegi forseti. Gjaldeyrishaftavandamálið er þannig vaxið að það mun þurfa sameiginlegt átak stjórnar, stjórnarandstöðu, verkalýðshreyfingar og Samtaka atvinnulífsins til að hægt sé að móta stefnu til að leysa þennan vanda. Hluti af vandanum er sá að það hefur gengið illa að skilgreina umfang hans. Á undanförnum dögum og vikum hefur komið í ljós að vandinn er meiri en menn ætluðu. Það kemur fram í Morgunblaðinu í dag að Seðlabankinn hafi átt í erfiðleikum með að fá upplýsingar frá slitastjórnunum um samsetningu krafna og upphæðir. Ég vil því spyrja forsætisráðherra fyrst þessa: Gerði Seðlabankinn ríkisstjórninni grein fyrir því að bankinn ætti erfitt með að fá þessi gögn? Þau skipta verulegu máli í mati á þessum vanda sem um leið hefur áhrif á það hvaða stefnu við eigum að taka. Og ef svo er, hver voru viðbrögð ríkisstjórnarinnar? Í öðru lagi kemur líka fram að heimildarmenn innan úr bankanum hafi sagt að bankinn hafi upplifað sig sem einangraðan í þessu máli. Þetta mál, virðulegi forseti, fullyrði ég að sé svo mikilvægt að það getur ekki bara verið á forræði Seðlabankans. Ég ítreka að það þarf samstöðu stjórnar, stjórnarandstöðu og allra annarra sem að þessu máli koma. Því vil ég spyrja hæstv. forsætisráðherra: Er hæstv. forsætisráðherra tilbúinn að koma hér upp núna og lýsa því yfir að það sé vilji ríkisstjórnarinnar að ekki verði kláraðir nauðasamningar þrotabúanna, það liggi fyrir skýr vilji ríkisstjórnarinnar þannig að Seðlabankinn fái skýra leiðsögn frá ríkisstjórninni hvað varðar þetta gríðarlega mikla hagsmunamál Íslands?

Virðulegi forseti. Ég er auðvitað sammála hv. þingmanni um gjaldeyrishöftin, það er mjög mikilvægt að skipulega og vel sé farið í afnám þessara hafta. Ég tel að Seðlabankinn hafi gert það, unnið eins skipulega og hægt er að þeim málum. Það hafa komið upp ýmsir erfiðleikar þegar Seðlabankinn hefur verið að aflétta þessum höftum, sérstaklega að því er varðar útboðin. Ég hygg að það sé eitt af því sem við þurfum að skoða í þinginu, hvort það sé hamlandi, eins og ég hef heyrt frá Seðlabankanum, að ákveðið hefur verið að aflétta höftunum um þarnæstu áramót og það komi í veg fyrir að útboðin gangi eðlilega fyrir sig sem er liður í afnámi hafta. Það sem hv. þingmaður er að tala um, að erfitt sé að fá gögn frá slitastjórn og Seðlabankinn kvarti yfir því að fá ekki upplýsingar um samsetningu krafna og upphæðir, er auðvitað mjög bagalegt ef satt er. Ég hef ekki heyrt þetta áður og veit ekki hvort Seðlabankinn hefur borið sig upp við ráðherra bankamála eða fjármálaráðherra. Þetta mál hefur ekki verið tekið upp á þeim vettvangi sem við hittumst á einu sinni í viku, þ.e. í ráðherranefnd um efnahagsmál, þar sem fjallað er um öll slík mál. Ég mun af þessu gefna tilefni á næsta slíkum fundi, sem verður á mánudaginn, taka upp þessa spurningu frá hv. þingmanni og kanna hvort aðrir ráðherrar hafi verið upplýstir um þetta. Það er mjög bagalegt að ekki séu öll gögn uppi á borðinu sem þurfa að vera til þess að Seðlabankinn geti unnið skipulega að afnámi hafta. Vera má að slitastjórnin hafi einhver rök sem ég þarf þá að skoða áður en ég tjái mig frekar um þetta mál.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra þetta svar. Það skiptir miklu máli að málið sé tekið upp og Seðlabankanum send þau skýru skilaboð að ef hann skortir einhverjar valdheimildir til að afla sér upplýsinga til að hægt sé að leggja mat á umfang vandans eigi hann strax að snúa sér til framkvæmdarvaldsins og löggjafarvaldsins til að hægt sé að bæta þar úr. Málið er svo mikilvægt. Ég ítreka þá síðari lið spurningar minnar til hæstv. forsætisráðherra sem snýr að því að staðan er núna þannig að það er á valdi Seðlabankans eins að láta nauðasamningana ganga fram. Virkilega góð rök hafa verið færð fyrir því að það kynni að veikja samningsstöðu Íslands ef nauðasamningarnir gengju fram. Því spyr ég aftur hæstv. forsætisráðherra: Er hæstv. forsætisráðherra tilbúinn að lýsa því yfir í ræðustól Alþingis að það séu skilaboð ríkisstjórnarinnar til Seðlabankans að nauðasamningarnir muni ekki ganga fram og þá að minnsta kosti ekki nema að 

Virðulegi forseti. Við verðum alltaf að gæta allrar varúðar þegar kemur að því að stjórnvöld fari að skipta sér af Seðlabankanum og þeim verkum sem þar eru unnin. En í stórum málum eins og uppgjöri þrotabúa gömlu bankanna er auðvitað farið yfir þessi mál á þeim vettvangi sem ég áðan nefndi, ráðherranefnd um efnahagsmál, og meðal annars hefur verið farið yfir uppgjör bankanna og að það verði að fara mjög varlega í það. Ég tel að Seðlabankinn hafi farið mjög varlega í þessu efni og hafi öll tök á þessu máli vegna þess að það er hans að gefa út reglur hvað þetta varðar. Ég held að við höfum alveg full tök á þessu máli. Við ræðum þetta reglulega en ég er ekki tilbúin hér og nú að gefa út einhverja skipun til Seðlabankans. Ég er tilbúin að skoða málið og það sem þingmaðurinn hefur lagt hér fram 

Frú forseti. Ég vakti máls á því í umræðum á þinginu í gær að nú hefðu komið fram tillögur úr ranni sjálfstæðismanna um aðgerðir í ríkisfjármálum varðandi fjárlagafrumvarp fyrir árið 2013 þar sem gengið er mjög langt í því að skera niður fjárlagafrumvarpið, þ.e. um 22%. Þar er ráðist á mikilvæga grundvallarstarfsemi í samfélaginu eins og menntakerfið, rannsóknir og vísindastarfsemi, Lánasjóð íslenskra námsmanna, Ríkisútvarpið, þróunaraðstoðina eins og hún leggur sig, Hafrannsóknastofnunin slegin af, Jöfnunarsjóður sveitarfélaga tekinn af um 15 milljarða, 100%, og þar eru tillögur meðal annars um að taka algerlega út framlög til nýsköpunar, nýsköpunarfyrirtækja, tækniþróunarmála og þess háttar. Þetta eru vissulega tillögur frá ungum sjálfstæðismönnum og þær hafa ekki komið með formlegum hætti frá flokknum inn í þingið en þær lýsa ákveðnum hugmyndum og hugsjónum sem þarna eru á ferðinni, vísa veginn og benda til þess að þessi flokkur sé á hraðri leið til hægri. Þeir sjálfstæðismenn sem eiga hlut að máli hafa afhent hæstv. fjármálaráðherra þessar hugmyndir sínar og mig langar að heyra mat hæstv. ráðherra á því hvaða áhrif tillögur af þessum toga mundu hafa á efnahags- og atvinnulíf í landinu og á samfélagið almennt. Ég held að það sé mikilvægt að við heyrum skýrt hvaða sjónarmið hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra hefur til þessara róttæku, og ég vil segja eyðileggjandi, tillagna sem mundu rústa mikilvæga samfélagslega starfsemi í landinu. 
            

Frú forseti. Ég held að margar af þessum tillögum sem þarna koma fram gætu haft mjög skaðleg áhrif á íslenskt efnahags- og atvinnulíf. Hvers vegna segi ég það? Vegna þess að við þurfum rannsóknir í landinu, við getum ekki treyst á það að fyrirtækin í landinu séu tilbúin að fjármagna rannsóknir háskólanna með þeim hætti sem ríkið gerir og það hefur aftur skaðleg áhrif á atvinnulífið og efnahaginn í heild. Það hefur líka skaðleg áhrif ef við förum að skera niður sjóði á borð við Tækniþróunarsjóð sem þessi ríkisstjórn leggur til að verði tvöfaldaður á næsta ári. Við leggjum til að hann verði tvöfaldaður, þau leggja til að hann verði skorinn alveg burtu. Þarna er grundvallarmunur á sjónarmiðum vegna þess að við vitum hverju Tækniþróunarsjóður skilar. Hann skilar okkur verulegum tekjum í ríkissjóð vegna þess að hver einasta króna sem fer út úr Tækniþróunarsjóði skilar sér margfalt til baka. Þetta eru alltaf samstarfsverkefni og mótframlög og 75% af öllum verkefnum þaðan skila sér í frumgerð sem síðan þróast út í vöru á markaði og nýsköpun. Það væri að mínu mati sóun á fé að fara eftir þeim tillögum sem þarna eru lagðar til þegar á hólminn er komið. Ég vona að þessar tillögur eigi ekki eftir að koma frá Sjálfstæðisflokknum þó að hann hafi boðað að við þyrftum að fara í frekari niðurskurð, 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra fyrir þessi svör. Ég verð var við það að það fer eitthvað fyrir brjóstið á mörgum sjálfstæðismönnum í þessum sal að vakin sé athygli á þeim hugmyndum og þeim hugmyndafræðilega grunni sem er að gerjast í samtökum þeirra.  Mér finnst líka mikilvægt að í máli hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra koma fram aðrar áherslur sem byggja á samfélagi jöfnuðar og réttlætis og það finnst mér skipta mjög miklu máli varðandi framhald málsins og þann málflutning sem hæstv. fjármálaráðherra vill halda á lofti. 
            

Frú forseti. Svona almennt held ég að í því fjárlagafrumvarpi sem núna er til meðferðar í þinginu og líka þeim tillögum sem eru að líta dagsins ljós milli umræðna séu þau góðu tíðindi að gerast að eftir þriggja ára varnarbaráttu fyrir ríkissjóð, vegna þess að við þurftum að loka risafjárlagagati, sjáum við loksins svigrúm til að sækja fram á mikilvægum sviðum. Við erum að fara að sækja fram á sviði heilbrigðismála með framlögum til tækjakaupa á Landspítalanum, með tvöföldun á framlögum til Kvikmyndasjóðs, tvöföldun á framlögum til Tækniþróunarsjóðs og Rannsóknasjóðs. Þetta eru sóknarfjárlög sem við fjöllum um hér miðað við það sem á undan er gengið. Sá niðurskurður sem við höfum þurft að fara í hefur að miklu leyti verið gríðarlega sársaukafullur og sums staðar erum við komin langt inn að beini. Þess vegna er gott þegar við erum farin að geta skilað að einhverju leyti til baka. Hluti af þessum niðurskurði hefur líka verið nauðsynlegur og komið sér vel fyrir rekstur ríkisins. Ég held að þeir sem koma með þær tillögur sem fjallað var um áðan hljóti að geta fagnað einhverjum af þeim ráðstöfunum 

Virðulegi forseti. Guðjón Guðmundsson, framkvæmdastjóri hjúkrunar- og dvalarheimilisins Höfða á Akranesi, skrifaði ákaflega athyglisverðar greinar annars vegar í Skessuhorn og hins vegar í Morgunblaðið. Í þeim vekur hann athygli á því að gert er ráð fyrir því að fólk sem flytur inn á hjúkrunar- og dvalarheimili hafi til ráðstöfunar um það bil 65 þús. kr. Hafi það meiri tekjur fer það fé sem er umfram 65 þús. kr. til dvalarheimilisins en þá greiðir ríkið minna með viðkomandi vistmanni en ella. Einstaklingur sem er með 100 þús. kr. tekjur á mánuði þarf að greiða tæpar 35 þús. kr. en einstaklingur með 200 þús. kr. tekjur greiðir tæpar 135 þús. kr. Upphæðin, 65 þús. kr., hefur ekki breyst frá 1. janúar 2009. Það veldur því að ráðstöfunartekjur þess fólks sem dvelur á dvalarheimilum hafa rýrnað að raungildi svo um munar. Á sama tíma hefur ýmislegt annað hækkað eins og við vitum, til dæmis hafa bætur almannatrygginga hækkað á þessu tímabili um tæp 12%. Ég spyr hæstv. velferðarráðherra hvort hann hyggist ekki beita sér fyrir því að sú fjárhæð sem fólk sem dvelur á dvalarheimilum hefur til ráðstöfunar verði hækkuð að minnsta kosti sem nemur vísitölubótunum sem komið hafa fram á almannatryggingakerfinu þannig að upphæðin fari þá úr 65 þús. kr. upp í tæpar 73 þús. kr.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Okkar sameiginlegi félagi, Guðjón Guðmundsson, hefði getað hringt eitt símtal og fengið staðfestingu á því að gert er ráð fyrir hækkun þarna frá 1. janúar á næsta ári. Hefur í því sambandi verið talað um 10 þús. kr. hækkun þannig að það fer umfram það sem hv. þingmaður nefndi, eða upp í 75 þús. kr. Nú er ekki búið að ganga alveg frá þeirri tölu og á eftir að gefa út reglugerðir og annað slíkt en ég tek undir með Guðjóni Guðmundssyni og hv. þingmanni að auðvitað á þetta að fylgja verðlagi ef hægt er. Þetta er auðvitað hluti af miklu stærra máli sem við þurfum að skoða, þ.e. með hvaða hætti greiðslur á hjúkrunarheimilum eiga sér stað. Við höfum talað um að við þurfum helst að tryggja að fólk fái sjálft peningana og síðan greiði það fyrir þá þjónustu sem það fær á viðkomandi hjúkrunarheimilum. Þannig þurfi það að vera til lengri tíma. Þangað erum við ekki komin en ástæða er til að vekja athygli á því að það hefur oft komið til umræðu. Hér geta menn þurft að greiða allt upp í 290–300 þús. kr. á mánuði fyrir hjúkrunarrými ef menn hafa háar tekjur. Við erum nýbúin að láta gera úttekt á því að greiðslan sem kemur frá einstaklingum á hjúkrunarheimilum er innan við 5% af heildinni. Sem betur fer er það ekki stærsti hlutinn. Almennt heldur samfélagið utan um þessa einstaklinga og borgar fyrir þá gjöldin. Hæsta greiðslan er um það bil 40% af raunkostnaði við hjúkrunarheimilið þegar menn borga 290–300 þúsund. Svarið við spurningu hv. þingmanns er einfaldlega það að til stendur að leiðrétta þetta og er kominn tími til. Vonandi verður það fljótlega að veruleika þegar reglugerð kemur fyrir gjaldskrárbreytingar næsta árs.

Virðulegi forseti. Það er ánægjulegt og ástæða til að fagna því sem hæstv. ráðherra segir að til standi að breyta fyrirkomulaginu um næstu áramót og færa það til núgildandi verðlags, en það er auðvitað mikið umhugsunarefni að þetta skuli þrátt fyrir allt ekki hafa fylgt neinum verðbótum í fjögur ár, 2009, 2010, 2011 og 2012. Við höfum séð ástæðu til þess að láta almannatryggingabæturnar fylgja verðbótum, að minnsta kosti að einhverju leyti. Þær hafa hækkað um tæplega 12%, ef ég man þetta rétt, og þess vegna er undarlegt að þessi þáttur málsins hafi ekki fylgt eftir. Síðan er það hitt málið sem hæstv. velferðarráðherra vekur réttilega athygli á, þ.e. sú staðreynd að það fólk sem safnað hefur fé í gegnum lífeyrissjóði og lagt til hliðar til að eiga til efri áranna, skuli fá svo mikla og nánast algera skerðingu á lífeyrisgreiðslum sínum. Það fólk afsalar sér að vissu leyti ákveðnum lífsgæðum þótt auðvitað séu mikil lífsgæði fólgin í því að dvelja 

Hæstv. forseti. Það sem er náttúrlega meginumhugsunarefnið í sambandi við allt það sem við höfum verið að gera á árunum 2009–2012 er: Af hverju í veröldinni lentum við í að þurfa að gera þetta? Af hverju þurftum við að horfa upp á samfélag okkar hrynja? Við þurftum að endurskoða fjárlög og skera niður um 25% almennt.  Þannig hefur stefna okkar verið og við munum halda okkur við hana 

Forseti. Ég flyt álit meiri hluta fjárlaganefndar á frumvarpi til fjáraukalaga fyrir árið 2012. Nefndin hefur haft frumvarpið til umfjöllunar og hefur í því skyni leitað skýringa hjá fjármálaráðuneyti og fagráðuneytum varðandi beiðnir um auknar fjárheimildir. Nefndin hefur einnig farið yfir þau erindi sem borist hafa nefndinni. Meiri hlutinn gerir breytingartillögur við frumvarpið sem samtals nema 1.243,1 millj. kr. til lækkunar gjalda og 4.344,8 millj. kr. til lækkunar tekna á rekstrargrunni. Áhrif af þessum breytingum má sjá í töflu á nefndaráliti. Þær leiða til þess að heildarjöfnuður versnar um 3,1 milljarð frá því sem gert var ráð fyrir í frumvarpinu. Fjáraukalög hvers árs endurspegla að miklu leyti hvernig til tókst með framkvæmd fjárlaga innan ársins. Að öllu jöfnu má miða við að ef umfang gjaldahliðar fjáraukalaga lækkar milli ára hafi betur tekist til en áður með að halda fjárlög. Tekjuhlið fjáraukalaga er aftur á móti frekar tengd þjóðhagsspá og óreglulegum liðum eins og eignasölu. Tekjuáætlun ríkissjóðs gerir nú ráð fyrir 4,3 milljarða kr. lækkun frá fjáraukalagafrumvarpinu. Veigamesta skýringin liggur í 2,7 milljarða kr. lækkun vaxtatekna þar sem vextir hafa lækkað mikið og er leiðrétt fyrir því nú við 2. umr. Til margra ára hefur Ríkisendurskoðun, og reyndar einnig Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn, bent á nauðsyn þess að takmarka útgjöld með því að draga úr vægi fjáraukalaga meðal annars með því að hafa varasjóð í fjárlögum hverju sinni til þess að mæta óvæntum útgjöldum. Á undanförnum árum hefur tekist að koma á breytingum í þá veru að takmarka viðbótargjaldaheimildir í fjáraukalögum, þrátt fyrir niðurskurð á hverju ári allt frá árinu 2009. Að viðbættum tillögum fjárlaganefndar nema viðbótarheimildir nú rétt rúmum 2% af fjárlögum ársins. Það er eigi að síður heldur hærra hlutfall en gengur og gerist í flestum nágrannalöndum okkar. Línurit í nefndarálitinu sýnir umfang fjáraukalaga sem hlutfall af fjárlögum hvers árs, bæði með og án vaxtagjalda. Eins og á því sést dregur úr vægi fjáraukalaga miðað við fjárlög. Yfirlitið nær til 2002 og hefur umfang fjáraukalaga aldrei verið lægra en einmitt nú sem hlutfall af fjárlögum síðustu tíu árin. Langtímaáætlun í ríkisfjármálum sýnir glögglega að ekki má undir neinum kringumstæðum draga úr þeim aukna aga sem þó hefur tekist að koma á í ríkisútgjöldum á síðastliðnum árum. Vaxtakostnaður ríkissjóðs nemur um 15% af áætluðum heildartekjum á næsta ári og getur hæglega aukist þótt heildarskuldir lækki sökum þess að stór hluti lánskjara hans er háður markaðsaðstæðum sem eru almennt taldar vera óvenjuhagstæðar um þessar mundir. Fyrir bankahrunið nam vaxtakostnaður ríkisins um 5% af fjárlögum hvers árs sem þýðir að hann hefur þrefaldast á þessu árabili og er orðinn gríðarlega þungur baggi á rekstri ríkisins. Eins og áður hefur komið fram gerir meiri hlutinn tillögur um breytingar á tekjuhluta fjárlagafrumvarpsins um að þær verði lækkaðar um ríflega 4,3 milljarða kr. Ég mun gera nánari grein fyrir útgjaldahliðinni og breytingum á tillögum sem meiri hlutinn gerir á útgjaldahlið frumvarpsins og helstu atriðum þess. Stærsta einstaka breytingin er áfallin ríkisábyrgð vegna einkavæðingar bankakerfisins á sínum tíma en gert er ráð fyrir að það muni kosta okkur að þessu sinni um 3,1 milljarð kr. Sú upphæð er til komin vegna skuldabréfa sem gefin voru út fyrir einkavæðingu bankanna á meðan þeir voru í eigu ríkisins. Bréfin sem voru í eigu lífeyrissjóða og fleiri aðila voru með ríkisábyrgð sem varð síðan virk þegar bankarnir hrundu. Það skal tekið fram að eftir sem áður gerir ríkið kröfur í þrotabú bankanna um endurheimtur á þessum ábyrgðum þannig að ekki er að fullu útséð með endi þess máls. Það er líka rétt að minna á að frá hruni hefur ríkið, þ.e. þjóðin, þurft að leysa til sín 33 milljarða af slíkum ábyrgðum sem fylgdu hinum einkavæddu bönkum. Þannig voru 3 milljarðar teknir inn í fjáraukalögin 2009 vegna fallinna ábyrgða. 27 milljarðar voru gjaldfærðir í ríkisreikningi 2010 og svo er komið að fjáraukalögum núna. Rétt er að minna á það að Alþingi samþykkti síðast í gær að setja á fót sérstaka rannsókn á einkavæðingu bankanna sem mun þá væntanlega leiða í ljós hvað gerðist og hvers vegna við erum í þeirri stöðu sem við erum í dag. Endurmat á áætlun í október um vaxtagjöld ríkissjóðs fyrir árið 2012 felur í sér að útgjöldin verða töluvert lægri en gert var ráð fyrir í frumvarpinu og er lagt til að fjárheimild verði lækkuð um sem nemur 4.385 millj. kr. á rekstrargrunni og 3.276 millj. kr. á greiðslugrunni. Gerð er tillaga um aukin útgjöld til Fjármálaeftirlitsins sem er til komin vegna kostnaðar við vinnu vegna aðgerða á grundvelli neyðarlaganna 2008. Í fyrsta lagi er um að ræða kostnað vegna skilanefnda sem skipaðar voru á grundvelli laganna, en heildarkostnaður þeirra nemur tæpum 400 millj. kr. Í öðru lagi er um að ræða ýmsan kostnað vegna yfirtöku viðskiptabankanna, meðal annars sérfræðiþjónustu, öryggisgæslu og tölvuþjónustu. Kostnaður vegna tapaðs stórmáls vegna Héðinsfjarðarganga nemur 577 millj. kr. og er gerð tillaga til breytingar í þá veru af meiri hluta fjárlaganefndar. Sá kostnaður er til kominn vegna skaðabóta sem íslenska ríkið var dæmt til að greiða vegna áætlaðs hagnaðar fyrirtækja sem gerðu tilboð í verkið og þau eru talin hafa orðið af þegar hætt var við gerð ganganna árið 2003. Gert er ráð fyrir lægri útgjöldum til Ábyrgðasjóðs launa um 300 millj. kr. vegna endurmats á áætluðum útgjöldum í ljósi útkomu ársins það sem af er árs. Meiri hlutinn gerir tillögu um hækkun á útgjöldum til Atvinnuleysistryggingasjóðs upp á 257 millj. kr. til að leiðrétta atvinnuleysisbætur fólks sem hafði fengið greiddar bætur samhliða hlutastarfi á tímabilinu frá september 2010 til október 2012 en bæturnar þess voru skertar vegna mistaka. Skerðing vegna tekna var ofmetin og leiddi það til þess að fólk fékk lægri atvinnuleysisbætur en það hafði rétt á. Meiri hluti fjárlaganefndar gerir tillögu um að 150 millj. kr. verði veittar til tækjakaupa á Landspítalanum og 50 millj. kr. kaupa á tækjum á Sjúkrahúsinu á Akureyri. Á undanförnum áratug hefur fé til tækjakaupa verið skert jafnt og þétt á fjárlögum. Afleiðing þess er sú að tækin eru nú orðin úr sér gengin og uppfylla ekki lengur þær kröfur sem til þeirra eru gerðar. Það er fagnaðarefni að nú skuli í fyrsta skipti mögulegt í langan tíma, og eftir verstu efnahagserfiðleika sem þjóðin hefur nokkru sinni orðið fyrir, að snúa þessum málum til betri vegar. Stefnt er að því að halda áfram á þeirri leið í fjárlögum næsta árs og má búast við breytingartillögum þess efnis við fjárlagafrumvarp ársins 2013. Enn og aftur er gerð tillaga um stóraukin útgjöld vegna S-merktra lyfja eða alls upp á 785 millj. kr. Þar af er áætlaður 325 millj. kr. halli vegna nýrra lyfja sem tekin hafa verið upp á árinu án þess að gert hafi verið ráð fyrir því við afgreiðslu fjárlagaársins 2012, auk þess sem eldri lyfjum hefur verið ávísað vegna annarra sjúkdóma en þegar þau voru fyrst tekin í notkun. Því til viðbótar er gert ráð fyrir 460 millj. kr. umframútgjöldum vegna raunvaxtar í útgjöldum liðarins umfram forsendur fjárlaga 2012. Núverandi fyrirkomulag á umsýslu S-merktra lyfja hefur verið í gildi frá árinu 2009 en við 2. umr. fjárlaga þess árs var ákveðið að færa fjárheimildir vegna S-merktra lyfja frá Landspítalanum og Sjúkrahúsinu á Akureyri yfir á fjárlagalið sjúkratrygginga. Samhliða þeirri breytingu var gert samkomulag milli Sjúkratrygginga Íslands annars vegar og sjúkrahúsanna tveggja hins vegar um umsýslu á greiðslu kostnaðar vegna S-merktra lyfja. Í samkomulaginu er meðal annars kveðið á um að sjúkrahúsin annist greiðslu kostnaðar fyrir sjúkratryggða vegna S-merktra lyfja en þar segir einnig að fjárveiting vegna þessa kostnaðar og þeirrar aukaumsýslu sem fyrirkomulagi þessu fylgir sé ákveðin í fjárlögum. Einnig er kveðið á um að sérstök kostnaðarnefnd, skipuð aðilum samkomulagsins, ákvarði og endurskoði kostnaðargrunn S-merktra lyfja árlega og skiptingu kostnaðar milli nýrra S-merktra lyfja og S-merktra lyfja sem þegar eru í notkun. Telja verður mikið álitamál hvort þær breytingar á fyrirkomulagi fjármálastjórnarinnar sem gerðar voru í lok árs 2008 hafi gefið góða raun þar sem ítrekað hefur þurft að bæta við fjárheimildum í fjáraukalögum vegna þessa liðar á undanförnum árum. Forseti. Það er morgunljóst að mínu mati að endurskoða þarf alla áætlanagerð vegna Sjúkratrygginga Íslands að því leyti sem snýr að kostnaðaraukningu vegna lyfjakaupa. Á síðasta ári voru við afgreiðslu fjáraukalaga samþykkt aukin útgjöld upp á ekki miklu lægri upphæð en við erum að tala um í dag og þannig hefur það verið undanfarin ár. Hér er um gríðarlega háar fjárhæðir að ræða, kannski er sumt af þessu óumflýjanlegt, þ.e. það þarf væntanlega að innleiða ný lyf, það er magnaukning í lyfjum, bæði hér á landi og annar staðar, en áætlanagerð hvað þetta varðar, þ.e. varðandi kostnað á S-merktum lyfjum, varðandi rekstur Sjúkratrygginga Íslands, er algjörlega úr böndum. Það gengur ekki öllu lengur að leggja fram fjárlög sem ekki standast betur hvað þessa liði varðar en á hefur reynt nú í ár og á liðnum árum langt aftur í tímann. Á því verðum við að taka og finna leiðir til að gera betur en við gerum í dag. Meiri hluti fjárlaganefndar gerir tillögu um 125 millj. kr. til aukinna útgjalda vegna halla á útgáfu vegabréfa frá Þjóðskrá Íslands sem eru til komin vegna aukinnar endurútgáfu vegabréfa og kaup á fleiri bókum til þess umfram það sem áætlað var. Framlag til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga mun samkvæmt tillögum meiri hlutans aukast um 141 millj. kr., sem er samkvæmt lögboðnu framlagi miðað við hlutfall sjóðsins af skatttekjum ríkisins, en eins og allir vita taka tekjur jöfnunarsjóðs mið af skatttekjum ríkisins sem hafa aukist mjög að undanförnu og nýtur jöfnunarsjóður þess þá að fá til sín aukinn hlut af þeim skatttekjum. Meiri hlutinn gerir tillögu um að útgjöld vegna rannsóknarnefnda Alþingis verið aukin um 190 millj. kr. frá því sem nú var gert ráð fyrir í fjárlögum. Í fjárlögum ársins voru veittar 140 millj. kr. til rannsóknar á tveimur málum sem Alþingi ákvað að ráðast í að kanna, auk þess sem 48 millj. kr. voru á fjáraukalögum 2011 til þessara verkefna. Heildarkostnaður vegna þeirra tveggja rannsókna sem nú eru í gangi er orðinn 378 millj. kr. og má vænta þess að hann aukist eitthvað umfram það sem hér er gert ráð fyrir þar sem þeim er ekki enn lokið. Forseti. Ég hef hlaupið hér yfir helstu atriði varðandi breytingartillögur meiri hluta fjárlaganefndar við fjáraukalagafrumvarp 2012 og gert grein fyrir þeim. Fyrir utan einstaka liði og breytingartillögur er líka rétt að horfa til þess hvað fjáraukalög segja okkur, eins og ég nefndi áðan, þ.e. hvernig okkur tekst að halda rekstri ríkisins innan fjárlaga hvers árs. Vitna ég þá aftur í þær upplýsingar og línurit sem eru á blaðsíðu 2 í nefndaráliti meiri hlutans í þessu sambandi sem sýna hvernig þróun fjáraukalaga hefur verið síðasta áratuginn. Það verður ekkert um það deilt að við höfum náð árangri hvað það varðar að draga úr umfangi fjáraukalaga sem hlutfalli af fjárlögum hvers árs og það vitnar jafnt að mínu mati um bætta áætlanagerð ríkisins, stjórnvalda og Alþingis. Það vitnar sömuleiðis um ríkan vilja fjárlaganefndarmanna þvert á flokka til að hafa eftirlit með fjárreiðum ríkisins, sem ég tel að hafi breyst til betri vegar á undanförnum árum. Um það er full samstaða í þinginu, í fjárlaganefnd og hjá stjórnvöldum og mér finnst fjáraukalagafrumvarpið í ár bera vitni um að þar hafi okkur tekist bærilega upp þótt vissulega megi gera betur og að því eigum við auðvitað að stefna hverju sinni. Fjárlaganefnd hefur verið samstiga í þeim áherslum sínum og má ekki síst þakka það þeim árangri sem náðst hefur. Á hitt ber hins vegar að líta að betur má gera hvað þetta varðar og aðra þætti. Þá langar mig sérstaklega að minnast á eðli fjáraukalaga; til hvers setjum við fjáraukalög? Hvert er hlutverk þeirra? Í fjáraukalögum eru gerðar breytingar á gildandi fjárlögum hvers árs og má deila um hvort einstök atriði fjáraukalaga, til dæmis nú í ár og undanfarin ár og áratugi, hvort tilteknar breytingartillögur sem Alþingi hefur samþykkt hafi átt rétt á að vera í þeim lögum ef litið er til fjárreiðulaga. Í gildandi fjárreiðulögum er einungis gert ráð fyrir því að leita megi heimilda til breytinga á fjáraukalögum ef ófyrirséð atvik valdi því að grípa þurfi til ráðstafana sem ekki var gert ráð fyrir í fjárlögum, þ.e. ný lagasetning, kjarasamningar eða eitthvað sem ekki mátti sjá fyrir þegar fjárlög voru sett á hverjum tíma. Það eru þau atvik sem eiga heima í fjáraukalögum. En það verður að segja eins og er að Alþingi, stjórnvöld og þingið hafa farið nokkuð frjálslega með þá grein fjárreiðulaga lengi vel og um það ber umfang fjáraukalaga aftur í tímann gott vitni. Það má örugglega finna slík dæmi í þeim fjáraukalögum sem nú liggja fyrir Alþingi, án þess að ég ætli að verja það að neinu leyti. Við verðum að taka mun fastar á þessum málum en gert hefur verið. Það á við okkur í fjárlaganefnd, það á við um þingið. Það varðar aga í ríkisfjármálum, það krefst þess að við vöndum okkur betur í áætlanagerð, að við fylgjumst betur með ríkisútgjöldum og náum þannig betri tökum fjárlögum hvers árs en sagan vitnar um að gert hafi verið. Það gerir engum gagn að vera með lausatök á fjármálum ríkisins sem við vitum öll hvað kann að kosta okkur. Ég hvet þingið og líka fjárlaganefnd til að færa fjáraukalög nær því sem segir í fjárreiðulögum þótt við höfum vissulega færst nær þeim raunveruleika, að gera enn betur í þessum efnum. Ég held að það sé góður vilji til þess í fjárlaganefnd. Stjórnvöld verða að fá þau skilaboð frá okkur og þinginu að þannig eigi það að vera. Virðulegi forseti. Ég hef nú hlaupið yfir helstu atriði í þeim breytingartillögum sem meiri hluti fjárlaganefndar leggur til við fjáraukalagafrumvarp ársins 2012 og gert grein fyrir nefndaráliti meiri hlutans hvað það varðar. Undir nefndarálitið skrifa auk þess sem hér stendur, hv. þingmenn Sigmundur Ernir Rúnarsson, Lúðvík Geirsson, Valgerður Bjarnadóttir og Björgvin G. Sigurðsson. Ég vonast til þess að við munum eiga ágætisumræður um fjáraukalögin, efnislega um tillögurnar og markmið fjáraukalaga og hvernig bæta megi fjárlagagerð ríkisins enn frekar en þó hefur tekist að gera og er óumdeilanlegt.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Ég ætla ekki að fara í efnislegar spurningar við þingmanninn heldur ætla ég í upphafi umræðunnar að varpa fram tæknilegri spurningu. Nú liggur það fyrir að ákveðið var af meiri hluta fjárlaganefndar að vísa frumvarpi til fjáraukalaga fyrir árið 2012 ekki til Ríkisendurskoðunar til yfirlestrar og fór þar formaðurinn hv. þm. Björn Valur Gíslason fremstur í flokki. Ég spyr því: Hvar er málið statt? Fær ríkisendurskoðandi það til yfirlestrar eða á að afgreiða fjáraukalögin fyrir áramót án aðkomu embættisins?

Forseti. Málið er þannig statt að við erum í 2. umr. um fjáraukalög í dag og það stendur ekki til að vísa málinu til Ríkisendurskoðunar.

Virðulegi forseti. Þá vitum við það. Þarna talaði formaður fjárlaganefndar. Því hlýt ég að spyrja á ný: Úr því að rjúfa á þá áralöngu hefð að vísa fjáraukalögum til ríkisendurskoðanda til yfirlestrar eru þá einhverjir aðrir aðilar sem eiga að lesa fjáraukalögin yfir eða er þetta eingöngu á ábyrgð ríkisstjórnarinnar hvernig málið er lagt fram? Verður ekkert faglegt mat eða yfirlestur fenginn annars staðar frá inn í þessa vinnu? Ég spyr jafnframt: Hvers vegna hefur ekki verið tekin ákvörðun um að vísa málinu til ríkisendurskoðanda vegna þess að nú hefur komið í ljós að ríkisendurskoðandi nýtur trausts forseta Alþingis og þingmanna flestra?

Virðulegi forseti. Fjárlaganefnd hefur að venju leitað álits fjölmargra aðila á fjáraukalagafrumvarpinu og tekið hefur verið á móti fjölmörgum gestum. Ég hef ekki tölu yfir það hve margir þeir eru í augnablikinu, ég man það ekki. Það eru fjölmargir aðilar, sveitarstjórnir og það eru aðilar sem hafa óskað eftir að eiga samráð við okkur hvað þetta varðar. Ábyrgð fjáraukalagafrumvarpsins er hjá Alþingi. Það er Alþingi sem ber ábyrgð á að afgreiða málið. Það er það sem við erum að gera í dag. Ég tel málið ágætlega búið til umræðu og afgreiðslu og sé ekkert því til fyrirstöðu að við afgreiðum það þó að ríkisendurskoðandi hafi ekki fengið það til umfjöllunar.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og alveg sérstaklega hvatningu hans til aukins aga. Ég ætla að spyrja að hlutum sem ég vona að menn taki ekki einhvern veginn sem flokkspólitískum enda hefur það viðgengist lengi. Það er spurningin um mismuninn á fjáraukalögum og ríkisreikningi. Á bls. 3 í nefndaráliti 1. minni hluta kemur fram á línuriti, ef maður les í töfluna, að þessi munur var 40 milljarðar árið 2010 en er núna 47 milljarðar, ég les það út úr teikningunni. Þetta eru fjármunir sem menn hafa eytt í ríkissjóði án þess að til þess væri heimild í fjárlögum eða fjáraukalögum. En í 41. gr. stjórnarskrárinnar segir: „Ekkert gjald má greiða af hendi, nema heimild sé til þess í fjárlögum eða fjáraukalögum.“ Þetta er því stjórnarskrárbrot.

Virðulegur forseti. Ég fékk reyndar enga spurningu frá hv. þingmanni. Ég held ég hafi samt skilið hann þannig að hann hafi viljað spyrja mig álits á þessum tilteknu málum. Ég tek undir með hv. þingmanni, það hefur verið lenska hér á landi að haga málum á þann hátt sem þarna er, meðal annars eins og ég nefndi áðan varðandi meðferð fjáraukalaga samanborið við fjárlög. Þetta eigum við ekki að gera. Við eigum að sýna miklu meiri aga í fjármálum. Þessi munur á ekki að vera á milli lokafjárlaga og ríkisreiknings, eins og vitnað er til. Hægt er að finna dæmi um þetta langt aftur í tímann. Þetta er lenska sem ekki hefur tekist að koma í veg fyrir en það er fullur vilji hjá fjárlaganefnd til þess, og að því er unnið af hálfu nefndarinnar, að koma í veg fyrir að slíkir hlutir haldi áfram. Ég er því sammála hv. þingmanni.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni, formanni fjárlaganefndar, fyrir að ætla sér að vinna að því að minnka þann mun. Hann hefur farið vaxandi, að minnsta kosti undanfarin tvö ár, úr 40 milljörðum upp í 47 milljarða. Þetta eru ekki smáar tölur. Þetta eru gífurlega stórar tölur. Nú er spurning mín: Sér hv. þingmaður, er hann svo forspár að hann sjái fyrir einhverjar veilur í þessu fjáraukalagafrumvarpi sem kunni að falla til í ríkisreikningi? Ég nefni Íbúðalánasjóð, ég nefni mörg önnur dæmi sem bent hefur verið á þar sem menn hafa ekki tekið á vanda sem fyrir liggur og er augljós. Spurning mín til hv. þingmanns er hvort hann hafi séð það og hvort þá sé ekki ráð að setja þetta núna inn í meðförum nefndarinnar og horfast í augu við skuldirnar og vandann.

Virðulegur forseti. Það eru kannski fáir af þeim sem sitja í þessum sal og átt hafa sæti í fjárlaganefnd undanfarin ár sem ekki hafa þurft að horfast í augu við skuldirnar og vandann. Það verður nú ekki borið upp á þá sem hér sitja eða þann sem hér stendur, að menn hafi ekki þurft að gera það. Þess vegna hafa menn reynt að taka sig taki og reynt að gera hlutina betur en áður voru gerðir og þar hefur orðið allmikill árangur, fram hjá því verður ekki litið. Ég er hins vegar algjörlega sammála því sem fram kom hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal varðandi muninn á fjárlögum og ríkisreikningi. Það er óviðunandi og á því verður tekið. Að því vinnur fjárlaganefnd meðal annars með ýmsum tillögum sínum í þá veru og ég á von á að inn í þingið detti fljótlega mikil og góð skýrsla sem fjallar meðal annars um þessi mál og tillögur nefndarinnar til úrbóta í því.

Herra forseti. Ég tek undir með hv. formanni fjárlaganefndar að eðlilegt er að hafa áhyggjur af því hvernig kostnaður við S-merktu lyfin hefur þróast. Fyrirhuguð er endurskoðun á þessum S-merkta lista. Henni var því miður frestað, gildistöku laganna um nýtt lyfjaendurgreiðslukerfi til 1. janúar næstkomandi og heyrst hafa raddir um að fresta því enn frekar, sem mér finnst ekki gott. Þetta er mikið hagsmunamál sjúklinga og gæti skipt miklu um stjórnun á S-merktu lyfjum. Ég vil aðeins spyrja hv. formann fjárlaganefndar af því að hann ræddi um magnaukningu annars vegar sem fer úr 3% upp í 9% og hins vegar um ný lyf sem þó hafa verið í algjöru lágmarki frá hruni. Ég vil spyrja hann um innkaupakerfið og um verðlagningu á þeim lyfjum því að það er ekki minni þáttur í þeim vanda sem við glímum við miðað við önnur Norðurlönd.

Virðulegur forseti. Það er rétt sem kemur fram hjá hv. þingmanni að um mikið hagsmunamál er að ræða eins og ég nefndi í ræðu minni áðan. Við gerum ráð fyrir hundruðum milljóna á hverju einasta ári í fjáraukalögum til útgjaldaaukningar til S-merktra lyfja og vegna magnaukningar. Magnaukningin er vandamál sem flestar þjóðir, held ég, stríða við sem og aukinn lyfjakostnaður. Það er sömuleiðis rétt sem hv. þingmaður nefndi að við höfum dregið heldur úr innleiðingu nýrra lyfja hvað þetta varðar. Rætt hefur verið um það í fjárlaganefnd, þó að það heyri kannski ekki beint undir nefndina sem slíka, hvernig á að standa að innkaupum á lyfjum, til dæmis að gera það í samráði við nágrannaþjóðir okkar, reyna að sameinast betur um það hér heima hjá stofnunum hvernig á að stýra innkaupum þannig að þau verði ódýrari. En það er í sjálfu sér ekkert í tillögugerð eða á borði okkar fjárlaganefndar að útfæra það sérstaklega en við höfum gert kröfur um að fá slíkar útfærslur og að gripið verði til ráða til að draga úr hinni gríðarlegu aukningu sem þarna er um að ræða.

Herra forseti. Það skiptir miklu máli að horfa ekki bara á tölurnar. Það er 6,1 milljarður kr. sem S-merktu lyfin stefna í á þessu ári og nú er verið að bæta í 785 milljónum kr. á fjáraukanum. Alþingi breytti fyrir tveimur árum lögum um opinber innkaup í þeim tilgangi, yfirlýsta tilgangi samkvæmt frumvarpi þáverandi hæstv. fjármálaráðherra að auðvelda Landspítalanum að komast inn í útboð með innkaupastofnun norsku heilbrigðisstofnananna sem hefði getað þýtt, þótt ekki hefði verið nema bara eitt lyf, dýrasta lyfið á listanum, verulega lækkun á útgjöldum vegna þessa. Það eru ástæður fyrir því að þessi lög hafa ekki verið virk. Ég tel mikilvægt að fjárlaganefnd eigi að hafa frumkvæði að því að benda á leiðir, ég tala nú ekki um þegar þær eru, eins og þarna er, löglegar og nýtilkomnar 

Forseti. Já, eins og hv. þingmaður nefndi er um gríðarlegar upphæðir að ræða. Ef við gerum ráð fyrir að 785 milljónir kr. fari á þennan lið á fjáraukalögum í ár þá skulum við gera ráð fyrir að þær sömu 785 milljónir kr. fari inn á fjárlög næsta árs til að dekka það sem fer í ár. Ef við gerum síðan ráð fyrir að það komi aftur á fjáraukalögum næsta árs eins og hefur gerst undanfarin ár, lengi, þá erum við kannski að tala um að á því tímabili séum við að setja 1,5–2 milljarða inn í aukningu umfram áætlanir. Þetta eru gríðarlegir fjármunir sem um er að ræða og fara því miður vaxandi. Eins og ég sagði áðan höfum við í fjárlaganefnd ekki þekkingu til að gera beinar tillögur um hvernig á að standa að innkaupamálum hvað þetta varðar eða verðlagningu á lyfjum. En þetta hefur verið rætt, ekki bara núna heldur undanfarin ár, ítrekað, við ráðuneyti, við velferðarráðuneytið, við Sjúkratryggingar, hvernig í ósköpunum megi bregðast við hinni stigvaxandi aukningu á kostnaði og magnaukningu á lyfjum. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir framsöguræðu hans og tek undir það sem fram kom í máli hans um mikilvægi þess að bæta aga í ríkisfjármálum. Það var eitt atriði sem stakk mig í ræðu hv. þingmanns sem sneri að því að áætlanagerð Sjúkratrygginga Íslands hefði ekki gengið eftir og hana þyrfti að bæta. Ef ég man rétt og það hefur komið fram á fundum fjárlaganefndar, bæði frá Sjúkratryggingum Íslands og frá fulltrúum velferðarráðuneytisins, að sú magnaukning sem um ræðir hefur ekki verið viðurkennd í fjármálaráðuneytinu. Það hefur verið útskýringin á þeim lið. Ég kalla eftir því við hv. formann hvort hann geti ekki tekið undir það með mér að það sé í raun og veru ástæðan, að það hefur ekki verið viðurkennt í fjármálaráðuneytinu áður en fjárlögin eru lögð fram og bregðast þurfi við með öðrum hætti, þá með niðurskurði á öðrum stöðum ef þetta á að ganga eftir, því að magnaukningin hefur ekki verið viðurkennd í fjármálaráðuneytinu.

Virðulegi forseti. Taka má undir það eins og kemur fram hjá hv. þingmanni að við höfum ekki gengist við því eða horfst í augu við það, eins og við ættum kannski að gera, að gera ráð fyrir enn meiri aukningu til innkaupa á nýjum lyfjum og sömuleiðis magnaukningu lyfja hér á landi. Það heyrir undir okkur líka hér að gera það. Ég hef einnig skilning á því að ef ríkisvaldið eða þingið gerir ráð fyrir mikilli aukningu sé þar með orðið við þeirri aukningu, það þýði nánast ávísun á það að auka megi upp í þann hluta. En áætlanagerðin er ekki góð þegar munar svona miklu og það sýnir að við erum ekki alveg í tengslum við það sem við vitum kannski að muni raunverulega gerast og við verðum að bæta okkur í því.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Það sem ég vildi draga fram í þessu andsvari er það að áætlanir Sjúkratrygginga Íslands hafa gengið eftir. Magnaukningin hefur ekki verið viðurkennd í þinginu. Það er mikilvægt að við gerum okkur grein fyrir því. Einnig hefur komið fram af hálfu Sjúkratrygginga Íslands þar sem fulltrúar þeirra mættu á fund fjárlaganefndar og bentu á að eigi fjárlög stofnunarinnar að ganga eftir verði þingið að bregðast við á þann hátt að breyta lögum eða reglugerðum. Það kom einmitt fram í mikilli gagnrýni Ríkisendurskoðunar og í þeirri umræðu sem átti sér stað í fjárlaganefnd að velferðarráðuneytið hefur akkúrat ekki gripið til þeirra ráðstafana sem eru nauðsynlegar til að þjónustuþörfin sé í samræmi við fjármagnið, eða fjárlögin. Það er gríðarlega mikilvægt að grípa inn þegar menn setja fram fjárlög. Við hv. þingmaður erum algjörlega sammála því að þingið þarf að bregðast við, og þá ráðuneytið í þessu tilfelli, til að það gangi eftir, þ.e. annars vegar fjármagn og hins vegar það þjónustuframboð sem er í boði.

Virðulegi forseti. Í kjölfar ummæla formanns fjárlaganefndar verð ég að koma því á framfæri og legg til að þessari umræðu um fjáraukalög fyrir árið 2012 verði frestað því að skýrt ákvæði er í lögum um Ríkisendurskoðun, nr. 86/1997, að hún skuli „annast eftirlit með framkvæmd fjárlaga og vera þingnefndum til aðstoðar við störf er varða fjárhagsmálefni ríkisins.“ Virðulegi forseti. Með því að vísa ekki fjáraukalögum 2012 til Ríkisendurskoðunar til yfirferðar og fá frá þeim umsögn um það sem betur mætti fara í fjáraukalögum þá er að mínu mati ekki hægt að halda áfram með þessa umræðu. Ég get ekki tekið þátt í því að brjóta lög sem alþingismaður. Virðulegi forseti. Ég legg því til að umræðunni verði frestað þar til ríkisendurskoðandi hefur fengið sinn tíma til að fara yfir fjáraukalögin.

Forseti. Það er rétt sem fram kemur hjá hv. þingmanni að Ríkisendurskoðun á að vera fjárlaganefnd Alþingis til ráðgjafar um ríkisfjármál ef eftir því er leitað. Það hefur ekki verið gert í þessu tilfelli. Það hefur lengi legið fyrir að umræðan um fjáraukalögin færi fram í dag, það lá fyrir strax við upphaf þings. Okkur er ekkert að vanbúnaði að halda henni áfram og ljúka málinu. Ef fólk hefur ekki undirbúið sig nægilega vel fyrir það eða treystir sér ekki til að taka þátt í umræðunni þá heyrir það ekki undir fjárlaganefnd eða mig sem formann fjárlaganefndar að bæta úr því.

Virðulegi forseti. Þetta mál snýst alls ekki um dagskrárplan þingsins fram að áramótum þó að umræður um fjáraukalög 2012 hafi verið settar á þennan dag. Þetta snýst um að þingmenn fari að lögum, að formaður fjárlaganefndar, hv. þm. Björn Valur Gíslason, fari að lögum og vísi fjáraukalögum 2012 til ríkisendurskoðanda til yfirlestrar eins og kveðið er á um í 1. gr. laga um Ríkisendurskoðun, nr. 86/1997. Ríkisendurskoðun ber að annast og hafa eftirlit með framkvæmd fjárlaga og vera þingnefndum til aðstoðar er varðar fjárhagsmálefni ríkisins. Hér er verið að brjóta lög að þessu leyti. Formaður fjárlaganefndar fer fram með þeim hætti að hann brýtur bæði lög og þá áratugalöngu hefð þingsins að ríkisendurskoðandi komi að gerð fjáraukalaga.

Virðulegi forseti. Ég vil bara endurtaka það sem ég sagði áðan. Fjárlaganefnd ber engin skylda til að vísa fjáraukalagafrumvarpinu eða öðru máli til Ríkisendurskoðunar eða annað nema hún óski eftir því sjálf að leita álits þeirra aðila sem hún vill fá til ráðgjafar við sig. Ríkisendurskoðun heyrir undir það. Ég legg því til að við hættum þessu og höldum þessu máli áfram og þeir sem ekki vilja það yfirgefi þá bara salinn og láti þá sem hafa áhuga á málinu og vilja klára það um að ljúka því hér í dag.

Forseti hefur meðtekið ábendingu hv. þingmanns. Næstur á mælendaskrá er hv. 4. þm. Norðaust., Kristján Þór Júlíusson. Forseti vill geta þess að kl. tólf eru nefndarfundir fyrirhugaðir og því verður að gera hlé á þingfundi. Forseti biður því hv. þingmann um að finna góðan tíma til að gera hlé á ræðu sinni ef hann verður ekki búinn að ljúka henni fyrir tólf, sem mér finnst reyndar ólíklegt. Ég mun gera þingmanninum viðvart rétt áður en klukkan slær tólf. Í síðasta lagi klukkan tólf verður þingfundi frestað.

Forseti. Til er orðtak sem lýtur að því að hafa matarást á einhverjum. Ég held að það hljóti að fara að styttast í að mér verði færður matarbiti hér í ræðupúltið þegar umræða um fjáraukalög stendur yfir. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem ég og virðulegur forseti lendum í þessu matarsambandi og kann ég honum bestu þakkir fyrir viðvörunina. Ég skal reyna að ljúka máli mínu á tiltölulega skömmum tíma því að í raun er fljótafgreitt að fara í gegnum þetta í stóru myndinni eins og ég ætla að gera. Ég mæli fyrir nefndaráliti sem 1. minni hluti fjárlaganefndar, ég og hv. þingmenn Ásbjörn Óttarsson og Ragnheiður Ríkharðsdóttir, stendur að. Þingskjalið, forseti, er nr. 457, þetta er 153. mál sem við leggjum hér fram, og ég fylgi því úr hlaði með þessum orðum: Það er alveg ljóst af því fjáraukalagafrumvarpi sem fyrir liggur að ríkisstjórnin hefur kosið að fara ekki eftir þeim aðgerðum sem boðaðar voru og samþykktar sem stefna ríkisstjórnar Íslands og Alþingis um að ná jöfnuði í ríkisfjármálum á árunum 2009–2013. Fjáraukalagafrumvarpið undirstrikar að enn er verið að hverfa frá þeirri stefnu sem þar var mörkuð og samþykkt. Fyrir liggur að umtalsverð frávik eru frá upphaflegum áætlunum sem gerðar voru á árinu 2009. Má sem dæmi nefna að niðurstaða ríkisreiknings á árinu 2011, á síðasta ári, sýnir helmingi meiri halla en áætlanir höfðu gert ráð fyrir. Þar að auki lá fyrir að upphafleg markmið um jákvæðan frumjöfnuð náðust ekki og slakað var á markmiðum um frumjöfnuð undir lok síðasta árs. Þetta leiddi meðal annars til þess að stjórnvöld, ríkisstjórn Íslands og stjórnarmeirihlutinn, tóku þá ákvörðun síðasta haust að slaka á eða fresta markmiðum um heildarjöfnuð um eitt ár og reyna að ná honum árið 2014. Er athyglisvert að skoða rökin fyrir þeirri stefnubreytingu. Þau voru á þann veg að ríkissjóður stæði betur en búist hefði verið við. Ef horft er til niðurstöðu ríkisreiknings árið 2011 og fjáraukalaga nú blasir sú niðurstaða við að sú ákvörðun hafi verið ótímabær. Staðan er einfaldlega önnur og miklu verri en menn gengu út frá síðasta haust. Staða ríkissjóðs er enn erfið og fullt tilefni til áframhaldandi aðhalds. Fyrir liggur að þung staða Íbúðalánasjóðs endurspeglar ákaflega vel hve erfitt og viðkvæmt ástandið er. Við heyrðum það síðast í fréttum í morgun að til stendur að draga til baka áform sem uppi voru um aukna innspýtingu, væntanlega vegna þess að staðan er alvarlegri en menn ætluðu og rýmri tíma þurfi til að móta tillögur sem taka betur á því ástandi sem skapast hefur í Íbúðalánasjóði og ríkissjóður ber fulla ábyrgð á. Eins og málið liggur fyrir okkur í dag er allt útlit fyrir að bæta þurfi að minnsta kosti 14 milljörðum kr. til viðbótar við það sem áður hafði verið sett inn, eða 33 milljarðar. Þá getum við gert ráð fyrir að það framlag, 14 milljarðar, bætist við þann halla sem fjáraukalögin endurspegla halla upp á um 25 milljarða. Ekkert verður heldur úr áformum um að tekjur af sölu eigna skili ríkissjóði 7,6 milljörðum. Að öllu samanlögðu má því gera ráð fyrir að halli ársins 2012, halli þessa árs, verði um 47–48 milljarðar kr. að teknu tilliti til þessara þátta eingöngu. Ég vil minna á það fyrir okkar hönd, sem stöndum að þessu áliti, og ítreka að því miður stóð endurskoðuð þjóðhagsspá Hagstofu Íslands, sem birt var fyrir nokkrum dögum, ekki undir væntingum fjármálaráðherra um aukinn hagvöxt. Þegar fjármálaráðherra sem þá var lagði fram fjárlagafrumvarpið í byrjun september, fjárlagafrumvarp ársins 2013, vænti hún þess að endurskoðuð þjóðhagsspá gerði ráð fyrir meiri hagvexti en fjárlagafrumvarpið byggði á. Í ljósi þessa alls er mjög brýnt að setja í forgang á ný þau markmið sem lagt var upp með í samstarfinu við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, hvort sem mönnum líkar það betur eða verr. Ríkissjóður má einfaldlega ekki við frekari frávikum frá þeirri stefnu sem þar var mörkuð. Fyrir liggur að hreinar skuldir ríkissjóðs jukust úr því að vera 85% af landsframleiðslu árið 2010 upp í 100% árið 2011 og það liggur við að nú fari um það bil ein króna af hverjum sex í að þjónusta lánin. Það er staða sem engum hugnast. Hrein peningaleg eign versnaði á milli áranna 2011 og 2012, ef horft er til annars ársfjórðungs, um 117 milljarða kr. Vöxtur skulda ríkisins, ef horft er á þetta í enn stærra samhengi, er hraðari en vöxtur skatttekna. Þetta er veruleikinn sem við blasir og á sama tíma horfum við upp á það að sú litla og takmarkaða fjárfesting sem þó er til staðar er enn langt undir sögulegu meðaltali. Það sjá allir sem vilja horfast í augu við þann veruleika að það ýtir ekki undir hagvöxt heldur skilar sér þvert á móti í enn frekari samdrætti og lægra atvinnustigi og þar með lægri skatttekjum. Þetta var um heildarmyndina. Ég ætla að stikla á stóru um álit 1. minni hluta fjárlaganefndar. Í framsöguræðu hv. formanns fjárlaganefndar kom fram að það verklag sem viðhaft er við fjáraukalögin er ósköp svipað í ár eins og verið hefur mörg undanfarin ár. Menn verða hins vegar með einhverju móti að komast út úr því verklagi því að fjárreiðulögin kveða mjög skýrt á um það á hvaða fjárveitingum fjárreiðulögin eiga að taka og hvað þau heimila. Það vekur mig til umhugsunar um það sem kom fram í umræðum fyrr á þessum fundi varðandi þátt Ríkisendurskoðunar í þessu máli. Eins og hér hefur komið fram er þar um að ræða brot á áralangri hefð. Það hefur tíðkast að fjárlög og fjáraukalög hafi fengið hlutlæga umsögn utan frá. Því er hafnað með óljósum rökum og ég álít að um mikla afturför sé að ræða. Þetta er að mínu mati óvönduð vinna og veikir í raun eftirlitshlutverk Alþingis sem ég held að þokkalega góð samstaða sé um að verði styrkt. Gengur það þvert á þá stefnu sem við höfum rætt í nefndinni og viljum halda í heiðri. Ég skora á hv. formann fjárlaganefndar að endurskoða þessa afstöðu. Ef það verður ekki gert skora ég á Ríkisendurskoðun að nýta sér það sjálfstæði sem hún hefur að lögum og skila Alþingi umsögn sinni um fjáraukalagafrumvarpið og þá stöðu sem við blasir í því ljósi. Ég tel að Ríkisendurskoðun hafi fullar heimildir til að vinna á þann veg og ég beini þeirri eindregnu ósk til stofnunarinnar að hún virði það sjálfstæði sem henni er falið og gert í lögum og nýti þann rétt sem lögin veita henni til að gefa Alþingi upplýsingar. Vert er að staldra aðeins við annað atriði í þessu efni sem lýtur að upplýsingagjöf til Alþingis og snertir einnig eftirlitshlutverk þess. Þingmenn sem sitja í fjárlaganefnd í umboði Alþingis alls eiga að mínu mati og okkar í stjórnarandstöðunni að hafa allan rétt til aðgangs að upplýsingum. Okkur hefur í þrígang verið neitað um þær upplýsingar og við neyddumst til að gera sérstaka bókun á fundi fjárlaganefndar varðandi rétt stjórnarandstöðu á hverjum tíma til aðgangs að upplýsingum. Við þurftum að leita til lögfræðisviðs Alþingis til að fá skoðun okkar staðfesta. Niðurstaðan varð sú að fjórðungur þingmanna hefur allan rétt til að fá aðgang að þeim gögnum sem við höfum óskað eftir og nefndinni ber að leita eftir því við viðkomandi stjórnvald. Ég vænti þess að við fáum þær upplýsingar strax eftir helgi. Það er ólíðandi að þær komi ekki fram tímanlega áður en fjáraukalögin eru afgreidd. Það er gjörsamlega ólíðandi að Alþingi geti ekki unnið vinnu sína út af því að meiri hlutinn komi í veg fyrir að stjórnarandstaðan ræki lögbundið hlutverk sitt, því að aðgengi að upplýsingum er breytilegt og meiri hluti hverju sinni hefur rýmri aðstæður til að afla sér upplýsinga út frá þeirri skipan sem við höfum á hlutunum í dag. Það er kallað meirihlutaræði þegar meiri hlutinn gengur yfir stjórnarandstöðuna með því að meina henni um aðgang að upplýsingum. Það er verklag sem ég vil hvergi sjá stundað. Það vekur líka athygli í fjáraukalagafrumvarpinu að allar tillögur ríkisstjórnarinnar til útgjaldabreytinga, hvort heldur það er til hækkunar eða lækkunar, eru teknar hráar og kokgleyptar af stjórnarmeirihlutanum í fjárlaganefnd og hann gerir þær að sínum. Einu breytingarnar sem gerðar eru eru á óskum Alþingis um útgjöld, þeim er breytt og þær eru lækkaðar, ekki orðið við þeim. Þetta er verklag sem ég tel að við getum ekki stundað þegar við erum að reyna að fikra okkur inn í þann veruleika að herða tök Alþingis á fjármálum ríkisins og fjáraukalagagerð. Við getum ekki verið með þennan bútasaum, þ.e. að byrja fyrst á þinginu en taka allt hrátt sem kemur frá ríkisstjórninni vegna þess að þar er um að ræða stóran hluta þeirra tillagna sem óskað er eftir að Alþingi samþykki, að þær gangi þannig að orðið sé við þeim öllum saman. Ég vil að lokum, forseti, nefna hér almennt þau gjöld sem lögð eru fram í fjáraukalagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar. Á bls. 54 er fullyrt að þar sé almennt ekki að finna tillögur um ný verkefni eða aukið umfang heldur fyrst og fremst útgjaldamál sem voru ófyrirséð við afgreiðslu fjárlaga. Þetta er í besta falli hálfsannleikur. Það er einfaldlega ekkert sem gefur tilefni til að ríkisstjórn Íslands leggi fram frumvarp með þessum texta. Það liggur einfaldlega fyrir að fjöldi fjárbeiðna í frumvarpinu uppfyllir ekki þau skilyrði sem þessi texti tiltekur og það er ólíðandi og í besta falli vafasamt að birta hann með þessum hætti. Það segir hins vegar töluvert mikið um hvernig ríkisstjórnin umgengst Alþingi í frumvarpssmíð sinni. Það er mikil óvirðing að ætlast til þess að Alþingi gleypi við þeim rangfærslum sem ríkisstjórnin heldur þarna fram. Með þeim orðum læt ég lokið tali mínu, þessari ræðu, og vænti þess að við gerum matarhlé fljótlega.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til fjáraukalaga. Ég vil byrja á því að þakka ágætissamstarf í fjárlaganefnd þó að það sé töluverður áherslumunur á því hvernig við nefndarmenn viljum sjá fjáraukalagafrumvarpið og þær breytingar sem gerðar hafa verið á því. Ef við berum saman fjárlögin fyrir 2012 og tillögur í frumvarpi til fjáraukalaga hefur heildarjöfnuðurinn versnað um 5 milljarða kr. frá því að fjárlögin voru samþykkt eða um 23,9%. Það er mun verri árangur en að var stefnt og því miður í samræmi við varnaðarorð þess sem hér stendur við samþykkt fjárlaga árið 2012. Frumjöfnuður hefur lækkað um 5,8 milljarða kr. eða 16,1%. Frumtekjur hafa hækkað um 6,8 milljarða kr. Meiri hlutinn afgreiddi frumvarpið með hækkun frumútgjalda um 3,1 milljarð kr. Vaxtaáhætta ríkissjóðs endurspeglast í breytingu vaxtagjalda. Við framlagningu frumvarpsins voru vaxtagjöld hækkuð um 3,1 milljarð kr. en við 2. umr. voru þau lækkuð um 4,4 milljarða kr. Þá ber að hafa í huga ýmsa veikleika í frumvarpinu þar sem ekki hefur verið tekið á öllum gjöldum sem koma til með að auka halla ríkissjóðs meira en gert er ráð fyrir. Í tekjuáætlun fjárlaga 2012 var gert ráð fyrir 20,7 milljörðum kr. í formi nýrrar tekjuöflunar. Áætlað er að fjársýsluskattur skili svipuðum tekjum og upphaflega var gert ráð fyrir enda þótt hann hafi verið útfærður með öðrum hætti í meðförum þingsins en áætlað var. Ný lög um veiðigjöld munu væntanlega skila 3 milljarða kr. hærri tekjum en áætlað var í fjárlögum. Hins vegar munu markmið um eignasölu að fjárhæð 7,6 milljarðar kr. ekki nást, en þó er enn reiknað með 716 millj. kr. af sölu ótilgreindra eignarhluta. Að mati 2. minni hluta væri eðlilegt að fyrir lægi hvað er fyrirhugað að selja. Gert er ráð fyrir hærri arðgreiðslum en í forsendum fjárlaga. Þannig muni arður frá Landsvirkjun skila 1,8 milljörðum kr. og frá Seðlabanka Íslands 3,5 milljörðum kr. 2. minni hluti bendir á að skattlagning á lífeyrissjóði mun lækka lífeyri í framtíðinni þar sem ekki var gert ráð fyrir skattinum við ákvörðun iðgjalda. Í nefndaráliti um frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2012 lagði 2. minni hluti fram tillögur sem byggðust á hófsamri og ábyrgri miðjustefnu sem og efnahags- og atvinnumálatillögum Framsóknarflokksins. Útfærðar voru leiðir til að auka tekjur ríkissjóðs, örva hagvöxt og koma hjólum atvinnulífsins af stað. Það frumvarp sem ríkisstjórnin lagði fram og átti að vera grundvöllur að fjárlögum ársins 2012 hefur því miður ekki náð að örva hagkerfið eins og væntingar stóðu til. 2. minni hluti leitaðist við að vernda velferðarkerfið í tillögum sínum fyrir fjárlagaárið 2012. Í fjárlögum fyrir árið 2011 var gengið nærri heilbrigðiskerfi landsmanna og lagt af stað í grundvallarbreytingar á því án þess að fyrir lægi stefna og áætlun um fyrirkomulag heilbrigðisþjónustunnar. Ekki var heldur gerð gangskör að því að gera úttekt á byggðalegum áhrifum niðurskurðarins þrátt fyrir loforð í þá veruna. Í þeim álitum sem 2. minni hluti hefur sent frá sér um fjárlagagerðina hefur ítrekað verið bent á mikilvægi aukins aga við gerð fjárlaga. Í 44. gr. laga um fjárreiður ríkisins, nr. 88/1997, segir: „Valdi ófyrirséð atvik, kjarasamningar eða ný löggjöf því að grípa þarf til sérstakra fjárráðstafana sem ekki var gert ráð fyrir í fjárlögum ársins skal leitað heimilda fyrir þeim í frumvarpi til fjáraukalaga. Heimilda fyrir fjárráðstöfunum af þessu tagi, sem grípa þarf til eftir samþykkt fjáraukalaga, skal leitað í lokafjárlögum, sbr. 45. gr. Öðrum óskum um breyttar heimildir til fjárráðstafana en getur í 1. mgr. skal jafnan vísað til ákvörðunar Alþingis.“ Eins og fram kemur í lagagreininni skal ekki veita heimildir í fjáraukalögum vegna fyrirséðra útgjalda og ákvæði laganna eru því ekki alltaf virt sem skyldi. Í því sambandi er rétt að hafa í huga að fjárlög eiga að endurspegla raunhæfar áætlanir. Frumvarp þetta bendir því miður til þess að enn sé langt í land með að stjórnvöld leggi fram nógu vandaðar áætlanir og að nauðsynlegum aga sé náð við framkvæmd fjárlaga. Við yfirferð frumvarpsins hafnaði meiri hluti fjárlaganefndar því að senda frumvarpið til umsagnar hjá Ríkisendurskoðun eins og hefð er fyrir. Stofnunin hefur hingað til verið talin best til þess fallin að veita slíka umsögn. 2. minni hluti gagnrýnir verklag meiri hluta fjárlaganefndar og bendir á brýna nauðsyn vandaðrar málsmeðferðar og aukins gagnsæis við gerð fjáraukalaga. Ég vil taka fram að ég mundi vilja sjá álit frá Ríkisendurskoðun án þess að fyrir lægi beiðni frá fjárlaganefnd. Ég tel að stofnunin mundi þannig sýna fram á sjálfstæði sitt. Hún á ekki að fara eftir því sem stjórnmálamenn segja á hverjum tíma. Hún á að veita bæði Alþingi og stofnunum aga og aðhald. Ég vona því að Ríkisendurskoðun komi með slíkt álit þrátt fyrir að ekki hafi borist formlegt erindi þess efnis frá fjárlaganefnd. Eins og hefð er fyrir lagði formaður fjárlaganefndar til að meiri hlutinn gerði breytingartillögur ríkisstjórnarinnar að sínum en auk þess voru samþykktar breytingartillögur um fjárveitingar til Alþingis. Að mati 2. minni hluta vekur þessi aðferðafræði upp spurningu um sjálfstæði Alþingis gagnvart framkvæmdarvaldinu. Meiri hluti fjárlaganefndar virðist telja það hlutverk sitt að koma ákvörðunum ríkisstjórnarinnar í gegnum Alþingi fremur en taka sjálfstæða afstöðu til mála því engar greiningar hafa verið gerðar af hálfu nefndarinnar á einstökum fundum. Fundir fjárlaganefndar virðast einungis vera kynningarfundir af hálfu ráðuneytanna á þeim tillögum sem þau hafa komið í frumvarpið. 2. minni hluti telur eðlilegt að Alþingi beiti sér fyrir vandaðri vinnubrögðum í framtíðinni. Ég vil taka fram að ríkt hefur góð og mikil samstaða innan fjárlaganefndar um breytingar á nýjum fjárreiðulögum. Það var ráðist í slíkar breytingar í lok 10. áratugarins eða í kringum 1997–1998 og voru þær umbætur sem þá voru gerðar til mikilla bóta. Ég bind miklar vonir við að vinnu við nýtt frumvarp verði lokið núna um áramótin og það verði klárað fyrir kosningar. Ég finn að um þessa vinnu er breið og mikil samstaða um á Alþingi og ég er sannfærður um að ef við náum að koma þessum breytingum af stað, jafnvel þótt mér skiljist að þar séu hugsanlega einhverjar breytingar sem maður er ekkert endilega sammála, sé hægt að spara gríðarlega mikla fjármuni í framtíðinni. Ég veit fyrir víst að eitt af markmiðum breytinganna er að leggja af notkun fjáraukalaga nema í algerum undantekningartilvikum. Gert er ráð fyrir að óvissusjóðir taki á óvæntum útgjöldum og hækkun útgjalda til eins málaflokks lækki útgjöld þess næsta þannig að heildarramminn eins og hann er ákveðinn af Alþingi haldi sér. Ef þessar breytingar nást í gegn tel ég að það verði af hinu góða. En frumvarp til fjáraukalaga eins og það er lagt fram núna sýnir því miður að við eigum svolítið langt í land og þá kannski sérstaklega framkvæmdarvaldið. Þetta snýst um að auka vægi Alþingis í fjárlagagerðinni. Allir þingmenn voru sammála um að það þyrfti að vinna meira í því að efla sjálfstæði þingsins og ég tel að ný fjárreiðulög væru mikið og gott skref í þá veru. Í frumvarpinu eru nefnd nokkur dæmi um að framkvæmdarvaldið fari ekki að fyrirmælum fjárlaga eða gæti þess ekki að fjárveitingar séu fyrir hendi til verkefna sem það síðan ræðst í. Sem dæmi má taka að útgjöld Atvinnuleysistryggingasjóðs jukust um 791,4 millj. kr. þar sem ekki varð af aðhaldsáformum velferðarráðuneytisins sem gert hafði verið ráð fyrir í fjárlögum fyrir árið 2012. Velferðarráðuneytinu láðist að gera ráð fyrir útgjöldum vegna almennra starfsþjálfunarsamninga, reynsluráðninga o.fl. að fjárhæð um 300 millj. kr. og í forsendum fjárlaga var ekki gert ráð fyrir 338 millj. kr. til verkefnisins Vinnandi vegur enda þótt starfshópur hefði starfað lengst af á árinu 2011 við að undirbúa það. Ekki var gert ráð fyrir greiðslu atvinnuleysisbóta til fólks í atvinnuleit erlendis og nemur það vanmat 212 millj. kr. Ekki var gert ráð fyrir fjárheimild vegna yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar í tengslum við kjarasamninga 2011 og er því farið fram á 75,3 millj. kr. í frumvarpinu. Þá má telja upp fjölmarga liði sem sýna að vanáætlun fjárlaga birtist í frumvarpinu, t.d. rekstrarhalla framhaldsskóla, málsvörn Íslands við EFTA-dómstólinn, þjóðaratkvæðagreiðslu vegna tillagna stjórnlagaráðs að nýrri stjórnarskrá, málefni hælisleitenda, Vegagerðina, Landeyjahöfn, fjarskiptasjóð, ýmsa stóra fjárlagaliði velferðarráðuneytis, endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar o.fl. Við samþykkt fjáraukalaga verða veittar heimildir vegna ýmissa kostnaðarþátta sem ekki var heimild fyrir þegar tekin var ákvörðun um að stofna til útgjaldanna. Þessi aðferð er í samræmi við hefð sem myndast hefur í áranna rás og dregur verulega úr aga fjárlaga. Að mati 2. minni hluta verður ekki gerð bragarbót á þessu fyrr en lagaheimildir um ábyrgð forstöðumanna og ráðherra verða hertar þannig að þeir standi með skýrum hætti reikningsskil gjörða sinna áður en aukafjárveitingar gera óheimil fjárútlát heimil. Ég held að þetta sé mikill og stór þáttur í því að auka aga við fjárlagagerðina. Ríkisendurskoðun hefur í áranna rás bent á fjölmörg atriði sem sýna að ýmsar stofnanir og ráðuneyti fara fram úr fjárlögum og því miður höfum við dæmi þess að háar fjárhæðir lenda á ríkissjóði einfaldlega vegna þess að ráðuneyti sem bera ábyrgð á stofnunum sínum fylgja ekki nægilega vel eftir þeim fjármunum sem til þeirra renna. Því hefur verið velt upp í fjárlaganefnd hvort ákvæði um stjórnsýslu ráðherra sem varða ábyrgð og áminningar séu nægilega sterk. Í svörum sem ráðuneytin og embættismenn hafa gefið kemur fram að áminningarkerfið sé þannig að mjög erfitt sé að beita því, viðurlögin séu mjög ströng og það sé það slæmt fyrir forstöðumann að fá áminningu að ráðuneytin sjálf hugsi sig tvisvar og jafnvel þrisvar um áður en þau beita slíka ákvæði. Það leiðir hins vegar af sér að eftirfylgni og það sem maður getur kallað varúðarnet sem þarf að vera til staðar skortir einfaldlega. Þess vegna tel ég að Alþingi verði að velta því mjög vandlega fyrir af hverju, ef Ríkisendurskoðun er sú stofnun sem við höfum til að fylgja hlutum eftir og kanna í hvað fjármunir fara, hún sé í raun orðin valdalaus í dag. Það má segja að ef meiri hluti fjárlaganefndar vill ekki fá álit hennar á fjáraukalögum, eins og hefð hefur verið í gegnum árin, sé það í raun einhvers konar vantraust á störf Ríkisendurskoðunar. Þetta er einfaldlega staða sem er því miður ekki boðleg, hvorki fyrir Alþingi, framkvæmdarvaldið né almenning í landinu. Við verðum að hafa og treysta þeim stofnunum sem eiga að fylgja eftir og hafa eftirlit með þeim fjármunum sem ríkið sýslar með. Ég tel líka mikilvægt að við náum upp þessum aga vegna þess að ef það er einhver þáttur sem eykur verðbólgu á Íslandi, sem leiðir svo af sér hækkun á lánum einstaklinga og fyrirtækja, eru það útgjöld úr ríkissjóði. Það má í rauninni segja að útgjaldaaukning úr ríkissjóði geti valdið þenslu sem leiðir af sér hærri verðbólgu. Ég hef hins vegar verið talsmaður þess að við höldum í íslensku krónuna og hef sagt að hægt sé að ná þeim aga sem þarf til að lifa með henni. Ég tel ekki ráðlegt að taka upp evruna og er sannfærður um að það mundi skapa meiri og stærri vandamál fyrir íslenska þjóð, t.d. aukið atvinnuleysi, ef við hefðum ekki sveigjanleika með gjaldmiðilinn okkar. Ég vil benda á sem dæmi að Danir, jafnvel þó að þeir séu tengdir evrunni, vilja hafa 10% sveiflumöguleika á sinni krónu til að geta tekið á sveiflum í hagkerfinu. Og jafnvel þó að Svíar séu í Evrópusambandinu eru þeir með sjálfstæðan gjaldmiðil sem hefur kannski sett þá í mun sterkari stöðu en ella meðal annarra Evrópuþjóða. Fjárlaganefnd fór til Svíþjóðar og kynnti sér fjárlagagerðina þar. Svíar lentu í sams konar vandræðum og Íslendingar, þeir urðu fyrir áfalli fyrir um 20 árum síðan, það skall á kreppa. Sú kreppa var kannski ólík þeirri sem við erum að glíma við vegna þess að það var ekki bankakrísa heldur var orsök hennar í raun bara útgjaldaaukning. Við Íslendingar höfum haft þann sið að ráðherrar hafa haft heimild til að ráðstafa fjármunum. Okkur var sagt að þannig hefði þetta verið fyrir 20 árum í Svíþjóð en það hafi verið liður í því að auka aga við fjárlagagerðina að taka þær heimildir af ráðherrum. Núna dettur engum heilvita manni eða þingmanni í hug að lofa útgjöldum ef þau eru ekki innan þess ramma sem Alþingi hefur sett sér. Þá komum við aftur að þeirri mikilvægu vinnu sem á sér stað við ný fjárreiðulög vegna þess að ef okkur tekst að klára þau í þinginu verðum við komin með miklu stífari og sterkari ramma utan um fjárlagagerðina en hefur tíðkast hingað til. Það er einmitt það sem við erum að glíma við í dag, fjáraukalögin sem eru hér til umræðu eru því miður því marki brennd að menn virðast nota þau til að víkka út rammann sem settur var í fjárlögin fyrir árið 2012. Ég minntist áðan í ræðu minni á vaxtagjöldin sem hafa sveiflast mjög mikið frá því að fjáraukalagafrumvarpið var lagt fram í haust og núna við 2. umr. eða um það bil 7 milljarða kr. Vaxtagjöld erlendra lána hækkuðu um 3,2 milljarða þar sem ekki hafði verið gert ráð fyrir lántökum ríkissjóðs hjá Danmörku, Svíþjóð og Finnlandi í árslok 2011 og 1 milljarðs bandaríkjadala skuldabréfaútgáfu á erlendum mörkuðum í maí sl. Ákvörðun um að draga á norrænu lánin lá ekki fyrir fyrr en í lok ársins þegar erlendar heildarskuldir ríkissjóðs voru auknar um 7% af vergri landsframleiðslu, með það að markmiði að styrkja gjaldeyrisvaraforða Seðlabankans. Í mars 2012 var síðan tekin ákvörðun um að greiða lán Norðurlanda niður um 44,5 milljarða kr. Í byrjun maí gekk ríkissjóður frá samningum um útgáfu skuldabréfa til tíu ára að fjárhæð 1 milljarður bandaríkjadala, sem nam á þágildandi verðlagi 124,5 milljörðum kr. Útgáfa þessara skuldabréfa kom í kjölfar útgáfu ríkissjóðs til fimm ára á 1 milljarðs bandaríkjadala skuldabréfi 11 mánuðum fyrr. Þá var ákveðið að nýta útgáfuna til niðurgreiðslu erlendra skulda ríkissjóðs og Seðlabanka og í júní greiddi ríkissjóður niður lán Danmerkur, Svíþjóðar og Finnlands fyrir að jafnvirði 80 milljarða kr. Vaxtakostnaður erlendra lána eykst því sem nemur lántökunni í árslok 2011 auk þess sem vextir skuldabréfaútgáfanna eru hærri en lán Norðurlandanna sem greidd voru niður. Í frumvarpinu er leiðrétt fyrir áætluðum hækkuðum vaxtagjöldum vegna endurfjármögnunar fjármálastofnana um 600 millj. kr. en þar á meðal eru vextir af 19,2 milljarða kr. skuldabréfi sem ríkissjóður gaf út vegna SpKef með áföllnum vöxtum frá mars 2011. 2. minni hluti vill velta því upp að svo virðist sem það hefði verið ódýrara fyrir ríkissjóð að halda sig við Norðurlandalánin í stað þess að efna til þessarar dýru útgáfu skuldabréfa í bandaríkjadölum. Svo virðist sem vaxtakostnaðurinn hafi í raun aukist um 3 prósentustig eða úr bilinu 3–3,5% upp í 6%. Seðlabankinn hefur útskýrt þetta þannig að það hafi verið mikilvægt að sýna að Íslendingar gætu fjármagnað sig á almennum markaði, en svo virðist, eins og ég sagði áðan, að þetta muni hafa í för með sér meiri kostnað fyrir ríkissjóð en við hefðum haft af því að halda í Norðurlandalánin. Það má líka velta upp þeirri spurningu hvort við hefðum ekki verið betur sett með að fá lán frá vinaþjóðum okkar á Norðurlöndunum en að fjármagna okkur á almennum markaði í bandaríkjadölum þar sem innheimta verður væntanlega eins og gengur og gerist á almennum markaði og engar tilslakanir gefnar í þeim efnum. Það sem ég tel líka rétt að velta upp er vandi Íbúðalánasjóðs. Framkvæmdastjóri Íbúðalánasjóðs hefur varað við fjármögnunarvanda sjóðsins og taldi að hann næmi um 12 milljörðum kr. um mitt ár. 2. minni hluti vekur athygli á því að þrátt fyrir að ríkissjóður hafi nýlega varið 33 milljörðum kr. til að endurreisa sjóðinn er vandinn aftur orðinn a.m.k. helmingur þeirrar fjárhæðar. Því miður bendir slíkt til að það séu einfaldlega ekki komin öll kurl til grafar í fjármögnunarvanda sjóðsins en þó liggur fyrir að fjárþörf fjárlaga var vanmetin um fjárhæð sem nemur raunverulegum vanda sjóðsins. Í athugasemdum við frumvarpið kemur fram að hækkun gjalda frá forsendum fjárlaga stafar m.a. af bótagreiðslum vegna vinnumarkaðsúrræða á vegum Atvinnuleysistryggingasjóðs og áætlunum um útgjöld vegna bóta samkvæmt lögum um félagslega aðstoð en þar vega þyngst sérstök uppbót lífeyrisþega og heimilisuppbót. Jafnframt hækkaði áætlun um tekjutryggingu ellilífeyrisþega við endurmat miðað við útkomu fyrstu sjö mánaða ársins og skýrist það af því að tekjur lífeyrisþega sem koma til skerðingar á bótarétti reyndust hafa verið ofáætlaðar þegar gögn samkvæmt skattálagningu ársins lágu fyrir. Einnig er í frumvarpinu gerð sú breyting að styrkir vegna útborganlegs skattfrádráttar nýsköpunar- og þróunarverkefna samkvæmt nýlegum lögum eru færðir á gjaldahlið ríkissjóðs en þeir hafa fram að þessu verið færðir á tekjuhlið. Ekki var gert ráð fyrir fjárveitingu vegna þeirra í fjárlögum fyrir árið 2012 og hækkar útgjaldahlið ríkissjóðs sem þessu nemur. Þá eru horfur á að vanáætlaðar hafi verið hækkanir á lífeyri ríkisstarfsmanna sem hafa hafið töku lífeyris og ríkissjóður stendur skil á til Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. Ýmis önnur ófyrirsjáanleg útgjöld hafa fallið til á árinu eins og fram kemur í frumvarpinu, svo sem hærri rekstrarkostnaður Vegagerðarinnar sem nemur um 300 millj. kr. vegna reksturs Herjólfs og 420 millj. kr. vegna aukins kostnaðar við snjóruðning og hálkuvarnir sl. vetur. Ég held að rétt sé að benda á að það er í raun ófært að rekstur Herjólfs fari stöðugt langt fram úr áætlunum þó að sá sem hér stendur skilji hina gríðarlega miklu samgöngubót sem rekstur hans er fyrir Vestmannaeyjar og íbúana þar. Þetta er einfaldlega eitthvað sem þarf að vera rétt í bókhaldi ríkissjóðs þannig að við stöndum ekki frammi fyrir því nánast á hverju ári að leggja fram stóraukna fjármuni í reksturinn. Það má líka nefna að gert er ráð fyrir endurgreiðslum vegna kvikmyndagerðar á Íslandi upp á 545 millj. kr. og eru þær sem því nemur hærri en fjárheimild fjárlaga. Í fjárlögum var eingöngu gert ráð fyrir fjárheimild til að mæta áætluðum óafgreiddum styrkveitingum vegna ársins 2011. Talið er að þær skuldbindingar hafi verið vanáætlaðar um 145 millj. kr. og einnig eru horfur á að nýjar skuldbindingar vegna sjónvarpsþátta og kvikmynda á þessu ári verði um 400 millj. kr. Ég held að það sé ágætt, virðulegi forseti, að við veltum þessu fyrir okkur. Það er jákvætt að við búum til gjaldeyri og aukum atvinnu í landinu með því að fá stórfyrirtæki til að koma hingað og framleiða myndir sínar. En það er með þetta eins og annað að það má ekki verða krani sem einfaldlega er skrúfað frá og það bitnar svo á öðrum mikilvægum liðum í fjárlögum ársins eins og velferðarkerfinu, öldruðum og þeim sem minna mega sín. Það þarf að mínu mati að búa svo um hnútana að eitthvað hámark sé sett á þessar endurgreiðslur þannig að það liggi fyrir á hverju ári um hvað er að ræða eða þá að umsóknir verða að vera þannig úr garði gerðar að þær gefi raunsæja mynd af því hvað þetta komi til með að kosta ríkissjóð. Ég held að við séum einfaldlega þannig stödd, við Íslendingar, að við verðum að sjá fram í tímann. Heimilisbókhaldið verður að vera þannig að öll útgjöld liggi fyrir en komi ekki aftan að fólki. Þá er gert ráð fyrir í frumvarpinu að ríkið þurfi að greiða 355 millj. kr. vegna þjónustusamnings sem gerður var af hálfu fjarskiptasjóðs við Farice ehf. til að tryggja rekstur á tveimur sæstrengjum milli Íslands og Evrópu en ekki var gert ráð fyrir fjárheimild til þess í gildandi fjárlögum. Loks má nefna að kostnaður við atkvæðagreiðslu um tillögur stjórnlagaráðs að nýrri stjórnarskrá nemur um 240 millj. kr Ég ætla ekki að hafa þetta lengra, virðulegi forseti. Það liggur fyrir að breyta þarf fjárreiðulögum og því vinnulagi sem viðgengist hefur við gerð fjárlaga. Ég er samt bjartsýnn á að það verði gert og er ánægður með að finna vilja hjá meiri hlutanum til að stíga nauðsynleg skref. Ég vil ítreka þau orð mín að ég tel mikilvægt að sú vinna klárist fyrir komandi kosningar vegna þess að við vitum ekki hvað tekur við, hvað ný fjárlaganefnd gerir. Ég óttast að það taki hugsanlega einhvern tíma að vinna upp á nýtt þá samstöðu sem hefur náðst í þessari nefnd nú um fjölmörg ágæt verkefni.

Virðulegi forseti. Það er alltaf jafnmikil stemning þegar við erum að ræða fjárlög, fjáraukalög, lokafjárlög eða ríkisreikning. Það er að sjálfsögðu þétt setinn bekkurinn eða hitt þó heldur, hér eru eins og venjulega bara örfáir þingmenn í sal. Ég held að það skipti ekki máli þótt verið sé að halda prófkjör og forvöl um allt land í mörgum stjórnmálaflokkum, þetta er það venjubundna. Hér sitja hv. þingmenn úr fjárlaganefnd en örfáir eru á rölti um húsið. Það er kannski vegna þess að verkefnið er það lítið og augljóst að það sé auðleysanlegt og menn hafi af því litlar áhyggjur. Ég vil þó segja í upphafi máls míns að ég tek undir það sem hv. þm. Björn Valur Gíslason sagði í framsögu sinni og snýr að því hversu mikilvægt það er að ná fram aga í ríkisútgjöldum. Það er að mínu mati gríðarlega mikilvægt mál því að verkefnin fram undan, eins og ég sé þau, eru það stór og það mikil að það verður að taka þau mjög traustum og föstum tökum. Ég varð dálítið hugsi í morgun yfir fyrsta lið á dagskrá, óundirbúnum fyrirspurnum til hæstv. ráðherra, þegar ég hlustaði á hæstv. fjármálaráðherra tala um að hér væru blóm í haga, allt bjart fram undan og að nú gætu menn farið að spýta í lófana og eyða meiri peningum. Ég held að það sé ekki raunstaðan, ég sé hana ekki þannig fyrir mér. Ég varð líka mjög hugsi þegar ég heyrði viðbragð hæstv. forsætisráðherra við úttekt í Morgunblaðinu í morgun vegna þeirra athugasemda sem Seðlabankinn gerir við aðgang að upplýsingum úr slitastjórnunum. Það hafði ekki verið kynnt fyrir hæstv. ríkisstjórn og síðan ég hlustaði á þetta hef ég verið að hugsa um hvernig heildaryfirsýnin er yfir öll málin. Ég viðurkenni fúslega, eins og ég hef svo sem gert áður í þessum stól þar sem ég sit í hv. fjárlaganefnd, að ég hef ekki heildaryfirsýn yfir öll fjármál ríkisins. Ég hef mjög góða yfirsýn yfir það frumvarp sem við erum að fjalla um hér, þekki það og get nánast lesið það upp án þess að opna það, en heildaryfirsýn yfir ríkisfjármálin hef ég ekki. Samt á ég sæti í þessari nefnd og ég held að það sé seint hægt að saka mig um að mæta illa á fundi eða lesa illa gögnin mín.  Eins og ég sagði í upphafi ræðu minnar eru verkefnin gríðarlega mikilvæg, við getum nefnt lífeyrisskuldbindingar upp á á fimmta hundrað milljarða og við getum nefnt Icesave-málið sem enginn veit hvernig fer. Það er mjög mikilvægt að miklu fastar verði tekið á þessum málum og að allir komi að því, hvort sem eru stjórn, stjórnarandstaða, aðilar vinnumarkaðarins eða aðrir aðilar sem hafa eitthvað um þessi mál að segja og geri með sér eins konar samfélagssáttmála til að ná tökum á málunum. Ég segi fyrir mína parta að það kæmi mér ekki í sjálfu sér á óvart að innan einhverra ára yrði jafnvel annað hrun. Það kæmi mér ekki sérstaklega á óvart. Þess vegna held ég að það sé gríðarlega mikilvægt að við reynum að taka höndum saman og skilgreina vandann. Mér finnst þingið og framkvæmdarvaldið oft og tíðum ýta þessu töluvert á undan sér. Ég ítreka það sem ég sagði, ég hef ekki heildaryfirsýnina, ég hef hana bara ekki. Ég vil að það komi hér skýrt fram. Þess vegna fagna ég því og tek undir það sem hv. þm. Björn Valur Gíslason sagði í framsöguræðu sinni um mikilvægi þess að ná fram aga í ríkisfjármálum. Það er númer eitt, tvö og þrjú að sjá heildarmyndina, ná aganum og setja okkur á þann stað sem við þurfum að vera á. Ég sný mér þá að því sem kemur fram í þessu fjáraukalagafrumvarpi. Án þess að ég ætli að fara að ræða hverja einustu tillögu sem þar kemur fram vil ég þó fyrst segja að það er búin að vera þverpólitísk sátt í hv. fjárlaganefnd í mjög langan tíma. Það er mjög gott samstarf á milli þeirra sem þar sitja, sama í hvaða flokki þeir eru. Við höfum áorkað ýmsu og náð fram ákveðnum breytingum til batnaðar en að mínu mati þurfum við að halda áfram á þeirri braut og herða okkur mjög. Mér finnst við komin á þann tímapunkt að við séum búin að tala nóg um þetta, en ýmislegt gott hefur náðst fram og við erum farin að fjalla öðruvísi um mál. Við erum núna að vinna að máli sem snýr að mörkuðum tekjum, það er þverpólitísk samstaða, mikilvæg til þess að ná aganum, en í þessu tilfelli hér sem við förum yfir fjáraukalögin hefði ég viljað hafna öllum tillögum sem ættu ekki heima þar. Ég held að við þurfum að stíga það skref, það er mín skoðun, þannig að framkvæmdarvaldið hrökkvi það við að þingið sé ekki, ég vil ekki nota neikvætt orð yfir það en ég finn í huga mínum ekkert annað orð en afgreiðslustofnun. Það þarf einhvern veginn að láta menn hrökkva við þannig að tillögur sem fara í gegnum ríkisstjórn fari ekki sjálfkrafa í gegnum Alþingi. Þannig er það væntanlega búið að vera um áratugaskeið. Þessu þurfum við að breyta og ég hefði viljað stíga það skref núna, taka bara tillögurnar, sortera þær sem ættu heima hérna undir, henda hinum og gera þá kröfu að þær tillögur sem yrðu eftir uppfylltu þau skilyrði sem sett eru í fjárreiðulögunum sem snúa að því hvernig á að nýta fjáraukalögin. Það hefði verið skynsamlegt að mínu mati en það kemur kannski í einhverjum næstu skrefum, ég veit það ekki. Væntanlega mun ég ekki taka þátt í þeim því að fjáraukalög verða ekki rædd hér fyrr en á næsta ári og þá verð ég horfinn héðan af braut. Það sem ég vil þó segja sem snýr að fjárlögunum og fjáraukalögunum er að í raun og veru lít ég þannig á að fjárlögin plús fjáraukalögin, sem eru þá heildarniðurstaðan og stefnumið ársins, séu eiginlega bara væntingar um það sem muni gerast. Eins og við höfum séð í ríkisreikningi undanfarinna ára hefur niðurstaða hans verið allt önnur. Jú, það hefur verið bent á einskiptisaðgerðir sem snúa að ríkisábyrgðum, Íbúðalánasjóði og margt mætti telja. Það hafa líka verið pósitífir þættir þar inni sem snúa að til dæmis svokölluðu Avens-samkomulagi þegar keypt voru jöklabréfin í seðlabankanum í Lúxemborg. Við megum heldur ekki gleyma stærsta liðnum sem ég mun koma betur að á eftir, þeim sem snýr að vaxtagjöldum ríkissjóðs. Ég verð að vara við þeim væntingum að þetta gangi eftir, sérstaklega í ljósi ummæla hæstv. fjármálaráðherra í morgun. Það sem kemur þó fram í fjáraukalögunum og hefur gengið eftir er tekjuhluti fjárlaganna. Fram hjá því er ekki hægt að líta. Hann gengur eftir, og rúmlega það. Vandamálin eru hins vegar alltaf útgjaldaþátturinn vegna þess að útgjöldin fara alltaf úr böndunum. Það er auðvitað mjög slæmt. Í gegnum fjáraukalögin bæði 2011 og 2010, þó sérstaklega á árinu 2010, sést að vaxtagjöldin hafa verið lægri en reiknað var með. Auðvitað vitum við að einn stærsti þátturinn í ríkisrekstrinum er vaxtagjöldin vegna þess að skuldir ríkissjóðs eru svo gríðarlega miklar. Við erum núna að borga í kringum 15–16% af tekjum ríkissjóðs í vaxtagjöld. Það sem gerðist í vaxtagjöldunum frá því að fjárlagafrumvarpið var lagt fram og fram að fjáraukalagafrumvarpinu var að gert var ráð fyrir að vaxtagjöldin mundu hækka um 3,1 milljarð. Síðan var gerð breyting við 2. umr. þar sem áætlað var að þau mundu dragast saman um 4,4 milljarða sem þýðir í raun 1,3 milljarða í mínus miðað við það sem gert var ráð fyrir í upphafi. Þetta eru ofboðslegar færslur. Það geta verið eðlilegar skýringar á því að allar upplýsingar liggi ekki alveg fyrir í byrjun en maður verður frekar órólegur yfir þessu. Þá langar mig að ræða aðeins frekar þá heildaryfirsýn sem við höfum. Við afgreiðslu fjárlaga 2011 vissi fjárlaganefnd af því að við vorum með svokallaða lánalínu frá samstarfsþjóðunum, þ.e. Norðurlandaþjóðunum, sem féll niður um síðustu áramót. Þegar fjárlögin voru afgreidd í desember fyrir tæpu ári lá ekki fyrir hvort tekin yrði ákvörðun um að draga þessi erlendu lán hjá Norðurlandaþjóðunum. Þess vegna voru vaxtagjöldin ekki sett inn í fjárlög 2012 sem annars hefði átt að gera. Síðan gerðist það milli jóla og nýárs þegar menn höfðu sest betur yfir málið að þeir gátu ekki fengið framlengingu á lánalínunni sem slíkri. Það eru auðvitað miklu lægri vextir á lánalínu en þegar lánin hafa verið dregin en þá var tekin ákvörðun um það, á síðustu dögum ársins, að draga á þessa lánalínu upp á tugi milljarða. Hvað gerðist síðan í framhaldinu? Förum aðeins yfir það. Þegar búið var að draga á lánalínuna í lok árs 2011 var tekin ákvörðun um það í mars á árinu 2012 að greiða um 45 milljarða inn á svokölluð Norðurlandalán eða lán samstarfsþjóðanna. Síðan ekki seinna en í maí 2012 var farið að bjóða út skuldabréf upp á 1 milljarð bandaríkjadala sem er um 124 milljarðar á genginu í maí og þá voru greiddir niður 80 milljarðar af lánum Norðurlandanna. Maður er mjög hugsi yfir öllum þessum ákvörðunum. Vaxtakostnaðurinn við það að fara í útboð á tíu ára láni í bandaríkjadollurum sem var gefið út í maí er miklu meiri, um helmingi meiri en á lánum Norðurlandanna. Þetta eykur kostnað ríkissjóðs um eina 3 milljarða. Það sem ég er að draga fram í þessari umræðu og þessari ræðu minni er að það er ákveðið í lok árs 2011 að draga á lánalínuna. Þá ákvörðun var ekki hægt að taka hálfum mánuði fyrr. Í mars árið eftir eru greiddir 45 milljarðar inn á lánin og síðan er gefið út tíu ára skuldabréf með helmingi óhagstæðari vöxtum og greitt inn á lán með gjalddögum 2016–2018. Þetta kostar okkur nokkuð marga milljarða á þessum tíma. Þess vegna er maður rosalega hugsi yfir þessum hlutum. Síðan væri auðvitað æskilegt ef heildaryfirsýnin okkar væri þannig að við í hv. fjárlaganefnd gætum verið alveg sannfærð og róleg yfir þessum hlutum. Ég er það því miður ekki. Síðan er annað mjög dapurlegt sem ég kom aðeins inn á í upphafi ræðu minnar og sneri að því að það var auðvitað slegið af þeim kröfum að ná jöfnuði í ríkisfjármálum um eitt ár á þeim forsendum að árangurinn væri það mikill orðinn að hægt væri að slaka á. Það held ég að hafi verið mjög mikil mistök. Það voru mjög mikil mistök að slaka á. Við hefðum átt að halda áfram að reyna að ná jöfnuði í ríkisfjármálum. Ég held reyndar að það séu ekki miklar pólitískar deilur um mikilvægi þess því að allir sjá eftir þeim vöxtum sem fara í að greiða af skuldum ríkisins. Í stefnumörkun í ríkisfjármálum í skýrslu þáverandi hæstv. fjármálaráðherra árið 2009 komu markmiðin mjög skýrt fram. Ég var mjög sammála þeim sem sögðu að nú þyrfti að standa í lappirnar og taka þetta föstum tökum, ef ég má orða það þannig, það væri það mikilvægt til að ná niður skuldum ríkissjóðs. Síðan hefur verið slakað á, því miður, og það er ekki gott. Ég vil líka benda á það sem var tekið nýtt inn hjá núverandi stjórnvöldum sem ég var mjög sáttur við og ánægður með, þ.e. þegar settur var inn svokallaður óvissusjóður, óvænt og ófyrirséð eins og stundum er kallað, til þess að reyna að hafa raunútgjöldin í samræmi við væntingarnar í fjárlögum og fjáraukalögum. Það voru ekki allir sammála um þetta en ég var einn af þeim sem studdu hæstv. fjármálaráðherra mjög í því máli og kom því skýrt á framfæri hér að þetta teldi ég mjög skynsamlegt til að niðurstaðan yrði það sem við þekktum að mundi gerast í fjárlögum þannig að við gætum brugðist við, þ.e. launabreytingum, gengisbreytingum og síðan einhverjum náttúruhamförum og þess háttar. Síðan hafa einstakir þingmenn gert athugasemdir við það hvernig óvissusjóðurinn er nýttur en ég hef ekki gert það. Ég hef farið mjög vandlega yfir það hvernig hann er nýttur og ég ætla ekki að gera neinar efnislegar athugasemdir við það. Aðalatriðið er að við höfum borð fyrir báru. Hv. fjárlaganefnd mun funda með Íbúðalánasjóði þegar skýrsla um vandann kemur innan úr stjórnkerfinu, það er verið að bíða eftir henni. Það sem kallar líka á mann er það sem ekki er í fjáraukalögunum. Kannski kemur það fram við 3. umr. Væntanlega verður búið að klára skýrsluna í næstu viku þannig að hægt verður að taka tillit til hennar. Það kemur hins vegar mjög skýrt fram í nefndaráliti okkar að vandinn sem blasir við er á bilinu 14–16 milljarðar til að koma eiginfjárhlutfallinu upp í 5% eins og gert er ráð fyrir í reglum sjóðsins. Það er auðvitað mikilvægt að það verði skoðað mjög vandlega og farið yfir það, auðvitað treysti ég því að það verði gert og hef engar efasemdir um að svo verði. Síðan vil ég þó enda á jákvæðari nótum en ég hef kannski verið. Ég fagna því sem snýr að tækjakaupum til Landspítalans. Það tel ég að hafi verið skynsamleg ákvörðun af hálfu stjórnvalda. Þörfin kallar á mann, það vita allir um hana, og ég held að það sé líka mjög mikilvægt að stjórnvöld geri eins konar áætlun um það. Þessar áætlanir eru væntanlega til í þessum stofnunum en ég held að stjórnvöld þurfi að gera áætlun um hvernig staðið skuli að því að byggja aftur upp tækjakost Landspítalans þannig að við getum sætt okkur við hann. Það held ég að sé gríðarlega mikilvægt. Við vitum hvað gerist þegar stofnanirnar fá takmarkað fé, þær fara jafnvel í dýrari lausnir sem felast í því að fá tæki á kaupleigum eða rekstrarleigum eða hvað þetta heitir og það kostar meiri peninga. Ég held að það sé skynsamlegra að ná sátt og ég efast ekki um að við getum sloppið við að pexa í pólitísku argaþrasi á Alþingi um mikilvægi þess máls. Ég ítreka það sem ég sagði í upphafi, það er gríðarlega mikilvægt að við gerum einhvern samfélagssáttmála þar sem við reynum að greina þennan vanda eins vel og við getum og teljum okkur vera það upplýst og með þær upplýsingar sem við þurfum. Ég hef verulega miklar áhyggjur af stöðu ríkissjóðs og ríkisfjármálunum í heild sinni, það eru mörg óveðursský á lofti og þau ber að taka alvarlega. Við hljótum að hafa lært af því þegar hér var rætt fyrir árið 2008 um fjölda óveðursskýja á lofti og þá megum við ekki kveða þær raddir niður. Það er mikilvægt að við eigum hér málefnalega umræðu um ríkisfjármálin.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ásbirni Óttarssyni fyrir ágæta yfirferð á þessu frumvarpi frá sjónarhorni stjórnarandstöðunnar. Mig langar að spyrja hann hverjir eru á móti áhættusjóði til að mæta þeim áhættum sem óhjákvæmilega fylgja fjárlögum. Fjárlög eru áætlun fram í tímann og áætlanir hafa það eðli að vera skakkar þegar reynslan kemur í ljós. Er einhver á móti því undir nafni að búa til svona sjóð? Síðan vil ég spyrja hv. þingmann. Hann talaði um það, og komið hefur fram í umræðunni, að allir séu á því að auka agann í ríkisfjármálum o.s.frv. Nú hefur sýnt sig að munurinn frá fjárlögum til fjáraukalaga er að minnka og er tiltölulega lítill. Meira að segja stundum plús og stundum mínus síðustu þrjú ár. Reyndar eru ekki fleiri ár undir aftur í tímann, sem ég hefði gjarnan viljað sjá, en munurinn og meira að segja tekjuáætlun er orðin mjög góð. Það sem mig langar að spyrja hv. þingmann um er þessi munur á fjáraukalögum og ríkisreikningi sem sýnir að fólk eyðir peningum sem ekki má eyða samkvæmt stjórnarskrá. Hvaða augum lítur hv. þingmaður það og hvað eigum við að gera til að reyna að laga þá stöðu? Síðan er það spurningin um lífeyrisskuldbindingar. Talið er að það séu ógreiddir um 300–400 milljarðar í LSR. Það hefur aldrei verið tekið á þessu í fjárlögum eða fjáraukalögum og ég er einmitt að benda á að það er hvorki þessi ríkisstjórn né sú fyrri. Telur hv. þingmaður ekki mál til komið að horfast í augu við þennan vanda?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég sagði áðan þegar ég ræddi um svokallaðan óvissusjóð að ég held að margir hv. þingmenn sem gerðu athugasemdir við að hann væri inni hefðu miklar áhyggjur af því að hann yrði misnotaður af stjórnvöldum, settur í verkefni sem hann ætti ekki heima í. Ég hef hins vegar fylgst mikið með því en það getur vel verið að mér hafi sést yfir einstaka mál. Þess vegna kom ég sérstaklega inn á það í minni ræðu að mér finnst sjóðurinn einmitt hafa virkað eins og til var ætlast. Það er auðvitað hægt að rexa og pexa um einhverjar einstaka aðgerðir í hvora áttina sem er þannig að ég staldra ekki lengi við það. Þetta finnst mér hafa virkað mjög vel hjá stjórnvöldum. Það sem hv. þingmaður kemur inn á er fjáraukinn eða fjárlög, fjárauki, ríkisreikningur. Á undanförnum árum hefur hann aldrei stemmt nokkurn veginn. Þess vegna sagði ég í ræðu minni áðan að þegar við ræðum fjárlög og líka fjáraukalög ársins 2012 verðum við auðvitað að átta okkur á því að ákveðnar væntingar eru um niðurstöðuna. Þetta eru væntingar. Ég hef áhyggjur af því, og það kemur mjög skýrt fram í nefndaráliti okkar, að við teljum að hallinn á ríkissjóði verði frekar nær 50 millj. en 25 þegar búið er að gefa út ríkisreikning. Hv. þingmaður spurði líka í sambandi við lífeyrissjóðina. Ég kom inn á það í ræðu minni að sá stabbi er náttúrlega gríðarlega stór. Hann er um 500 milljarðar. Og gleymum ekki einu: Þegar við stofnuðum A-deildina átti hún að vera sjálfbær til þess einmitt að losna við B-deildina. Hún var orðin svoddan haugur að það varð að stoppa vitleysuna af en það heldur bara því miður áfram. Nú er hallinn þar kominn í 50–60 milljarða, það eru síðustu tölur sem ég heyrði. Við erum byrjuð aftur, við höldum alltaf áfram á sömu brautinni. Það er eins og við séum bara einhverjir dópistar. Það er til dæmis eitt í þessum fjáraukalögum núna og fjárlögum 2012. Þar eru tekjur færðar hjá ríkissjóði 300 millj. vegna skatta á lífeyrissjóð opinberra starfsmanna. Hv. þingmaður veit það jafnvel mikið betur en ég að það kemur auðvitað í hinn stabbann á eftir. Það kemur þá einmitt fram í lífeyrisskuldbindingum með ríkisreikningi að ábyrgðirnar hafi hækkað um þessar 300 millj. í ríkisreikningi 2012.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir mikilsverðar upplýsingar. Nú er spurning hvort fjárlaganefnd, þegar hún fær þetta til skoðunar milli 2. og 3. umr., fylgi ekki þeirri stefnu sem formaður nefndarinnar talaði um hérna, að auka agann í ríkisfjármálum. Einmitt með því að taka á þessum vanda sem hv. þingmaður nefndi. Það eru nokkuð margir pottar eða keldur sem menn geta dottið ofan í í þessu máli. Ég held að menn ættu að taka sér tak og horfast í augu við það. Til dæmis A-deild LSR - 47 milljarðar. Þetta á ekki að vera þarna samkvæmt fyrri lögum, þetta átti að vera sjálfbært. Svo ég tali nú ekki um 300 eða 400 milljarðana hjá B-deildinni. Svo er það Íbúðalánasjóður. Hann hleypur ekkert frá okkur, vandinn fer ekki neitt þótt við gleymum honum í eitt ár eða tvö. Og margt fleira. Ég vil nefnilega að hv. fjárlaganefnd taki á honum stóra sínum og horfist í augu við vandann og kenni ekki neinum um heldur komi einu sinni með raunhæf fjáraukalög.

Virðulegi forseti. Svo við gerum okkur aðeins grein fyrir því í sambandi við lífeyrissjóðina þá er ekki lengra þangað til B-deildin fer fram af brúninni en til ársins 2024. Þá hrynur sjóðurinn og verður tómur. Þá vantar tugi milljarða á ári inn í hann. Þessi tími er þrjú kjörtímabil. Síðan verðum við að láta A-deildina vaxa. Þetta eru gríðarlega miklar áhyggjur sem menn þurfa að hafa af þeim þáttum. Við vitum auðvitað um aðra þætti sem er að auka lífeyrisréttindi og annað þar fram eftir götunum. Þetta er eitt af þeim stóru málum sem ég taldi upp í upphafi ræðu minnar. Hversu mikilvægt það væri að átta sig á stöðunni. Ég sagði líka áðan og er alveg heiðarlegur með það: Ég sit í hv. fjárlaganefnd fyrir hönd Sjálfstæðisflokksins og ég hef ekki heildarsýn yfir þau verkefni sem eru fram undan í fjárlögum ríkisins. Ég þekki fjárlögin, fjáraukalögin og lokafjárlögin alveg eins og lófann á mér en heildaryfirsýnina hef ég ekki. Og ég vil bara árétta það sem ég sagði hér áðan við hv. þingmann að ég heyrði það fyrst í fréttum sjónvarpsins eða útvarpsins að Seðlabankinn hefði áhyggjur af því að skuldabréfin milli gamla og nýja bankans gætu ógnað fjármálastöðugleika landsins. Samt á ég sæti í hv. fjárlaganefnd. Þetta hefur aldrei verið rætt þar og aldrei verið kynnt fyrir henni. Þannig er veruleikinn sem við búum við. Ég tók svo sterkt til orða áðan í ræðu minni, kannski líka til að vekja fólk til umhugsunar, að það kæmi mér persónulega ekki á óvart að innan einhverra ára yrði annað hrun af því að mér finnst við oft og tíðum vera í mjög mikilli afneitun. Verkefnin eru það mikil að ég tel að gera þurfi eins konar samfélagssáttmála milli stjórnar, stjórnarandstöðu, aðila vinnumarkaðarins og fleiri sem koma að því til að horfast í augu við þau verkefni sem eru fram undan. Þau eru mikil og erfitt að leysa þau að mínu mati.

Virðulegi forseti. Það er með miklum trega að ég tek þátt í þessum umræðum. Ég bað í morgun undir liðnum um fundarstjórn forseta um að málinu yrði frestað vegna þess að meiri hluti fjárlaganefndar hefur ekki enn þá vísað fjáraukalögum 2012 til ríkisendurskoðanda til yfirlestrar og athugasemda eins og segir fyrir um í lögum nr. 86/1997. Í staðinn er málið keyrt áfram vegna þess að búið er að setja það á dagskrá þingsins. Ég tel að hér sé verið að fórna miklum hagsmunum því að ekkert liggur á að gera þetta. Það er von mín að Ríkisendurskoðun komi inn í umræðuna með umsögn um fjáraukalög 2012 og er þá rétt að hafa jafnvel samband við endurskoðunina sjálfa til að athuga hvort þetta sé í samræmi við lög. Nú er stjórnarmeirihlutinn að brjóta niður það trúnaðartraust sem ríkt hefur á milli Alþingis og Ríkisendurskoðunar í óþökk meiri hluta þingmanna. Hér hefur einn þingmaður sem er formaður fjárlaganefndar, hv. þm. Björn Valur Gíslason, farið í stríð við opinbera stofnun og bitnar það á þingstörfunum. Það er ófært. Úr því að ég sé annan formann nefndar sitja í hliðarsal, hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur, þá hefur hún líka lýst yfir stríði við Ríkisendurskoðun sem formaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, en í þeirri nefnd sit ég. Það er ófært að ekki skuli vera eðlileg samskipti á milli þessara tveggja stofnana, sérstaklega í ljósi þess að við ræðum fjáraukalög og mikil ábyrgð fylgir fjárveitingavaldinu á þingi. Það er bagalegt ef réttir aðilar fá ekki að gefa álit sitt á fjárlagafrumvörpum sem fara í gegnum þingið vegna andstöðu nokkurra einstaklinga í ríkisstjórnarflokkunum. En hvað er hægt að gera? Jú, ég fór yfir það áðan. Það er kannski hægt að fara fram á það við Ríkisendurskoðun að hún skili inn sjálfstæðri umsögn um fjáraukalögin. Við sjáum hvað setur á milli 2. og 3. umr. En ég óska eftir því formlega að frumvarpið fari í fjárlaganefnd milli 2. og 3. umr. til frekari umræðu og skoðað verði hvernig hægt sé að tryggja að farið verði að lögum í þessu máli samkvæmt lögum um ríkisendurskoðanda. Margt hefur verið sagt í umræðunni. Ég tek undir þær áhyggjur sem fram hafa komið að vissulega eru óveðursský á lofti. Þingið hefur verið leynt upplýsingum um fjárhagsstöðu ríkisins, um stöðu Seðlabankans, um ríkisábyrgðir og um skuldastöðu ríkisins út á við og eins og farið var yfir í ræðu áðan var vitað að þessi 280 milljarða skuldbinding sem þáverandi fjármálaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, lagði á íslensku þjóðina í gegnum Landsbankann þegar samið var um Icesave á sínum tíma, yrði þungur baggi fyrir þjóðarbúið. Nú hefur komið í ljós að það raskar jafnvel fjármálastöðugleika. Mikil er ábyrgð ráðherra. Í því sambandi er rétt að minna á að í gær var samþykkt með 24 atkvæðum að rannsaka einkavæðingu bankanna sem átti sér stað árið 2002 en ekki er verið að hugsa um að rannsaka til dæmis gjörðir ráðherra Vinstri grænna. Þá er ég að vísa í hæstv. þáverandi fjármálaráðherra, Steingrím J. Sigfússon, og þær tilfærslur sem hann gerði og bar ábyrgð á í stjórnartíð sinni. Tek ég það sem dæmi fyrir utan það sem komið var í veg fyrir, þ.e. að kasta allri Icesave-skuldinni á herðar íslensku þjóðinni. Það urðu þá bara eftir 280 milljarðar inni í nýja Landsbankanum sem ráðherra ábyrgðist. Þar sem búið er að fara efnislega vel yfir fjáraukalögin almennt langar mig til að fara aðeins í þær breytingartillögur sem liggja fyrir á milli umræðna. Ég vil benda á sóun sem ég tel að eigi sér stað á fjármunum ríkisins. Ef við byrjum á bls. 3, því að ég ætla að taka þetta í réttri röð, þá fer kostnaðurinn við tilraunastarfsemi hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur á stjórnarskránni sífellt hækkandi. Í fjáraukalögum ársins er farið fram á 10 millj. kr. greiðslu til sérfræðiráðgjafar fyrir stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Þar er líklega um að ræða hin svokölluðu lögfræðingateymi og gefin fjárheimild til að greiða þeim lögfræðingum sem tóku þá vinnu að sér að lesa yfir drög stjórnlagaráðs, drögin sem ekki var hægt að hafa tilbúin fyrir þjóðaratkvæðagreiðsluna. Þar eru 10 millj. kr. Strax á eftir kemur 20 millj. kr. framlag vegna kynningarefnis fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu um endurskoðun á stjórnarskránni. Þarna eru strax komnar 30 millj. kr. sem bætast við þann 1.300 millj. kr. stabba sem bröltið sem hæstv. forsætisráðherra stendur fyrir hefur þegar kostað okkur. Samtals eru tillögur um 226 millj. kr. aukningu hjá æðstu stjórn ríkisins. Forsætisráðuneytið sjálft fer fram á 13 millj. kr. hækkun. En það er merkilegt þegar komið er inn á utanríkisráðuneytið sem fer fram á 17,4 millj. kr. hækkun að þá er sérstök fjárveiting til þýðingamiðstöðvar utanríkisráðuneytisins. Okkur var sagt í upphafi að þýðingamiðstöðin yrði eingöngu greidd af Evrópusambandinu en þarna er verið að setja inn fjárheimild til að ráðstafa 131.200 evra styrk frá Evrópusambandinu vegna þýðingarverkefna. Það sem gleymdist að segja bæði þingmönnum og þjóðinni allri er að þýðingamiðstöðin tekur á móti styrk frá Evrópusambandinu en ríkið þarf að leggja sömu upphæð á móti. Eins er það með hina svokölluðu IPA-styrki. Það er merkilegt þegar litið er yfir nefndarálitið, að þar eru alla vega tveir liðir sem hafa verið rangt færðir og sem verið er að leiðrétta í þessu frumvarpi frá fjáraukalögum 2011. Veitt var 37 millj. kr. fjárheimild til Kötlu jarðvangs verkefnisins. Hún var sett inn í fjárlög 2012. Það var styrkur frá Evrópusambandinu. Svo kemur síðar í ljós að ekki á að færa það inn í fjárlög vegna þess að um er að ræða aðila sem standa fyrir utan A-hluta ríkissjóðs. Það var meira að segja ekki alveg á tæru í fjármálaráðuneytinu hvernig fara ætti með þennan 5.000 millj. kr. styrk sem Evrópusambandið sturtaði yfir okkur bara vegna þess að við erum í þessu aðlögunarferli, því að þetta er auðvitað ekkert annað en aðlögun. En batnandi mönnum er best að lifa. Ég bendi á það að hér fer utanríkisráðuneytið fram á rúmlega 21 millj. kr. hækkun á fjárlögum út af þýðingamiðstöðinni. Ég spyr, virðulegi forseti: Af hverju tekur þýðingamiðstöðin til sín svona mikið fjármagn þegar þjóðin er á móti því að ganga í Evrópusambandið? Þvílík peningasóun. Svo er reynt að halda því fram á hverjum degi að ekki sé um aðlögun að ræða. Hvað höfum við að gera með að búið sé að þýða allan lagabálk Evrópusambandsins þegar kemur að þeim degi að við fáum að kjósa Evrópusambandið út af borðinu? Hvað höfum við að gera með það á íslensku? Það er peningasóun, peningasóun, peningasóun og fingraför Evrópusambandsins finnast alls staðar í fjárlögunum, í öllum ráðuneytum og allri lagasetningu sem kemur fyrir hið háa Alþingi Íslendinga, fyrst talað er um að ekki sé um aðlögun að ræða. Sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið hið grafna, sem heitir nú atvinnuvegaráðuneyti, fer fram á 27 millj. kr. hækkun. Ég las um það í fréttum að farið væri fram á 27 millj. kr. hækkun vegna þess að nú sé allt í einu búið að taka ákvörðun um að ráða erlenda ráðgjafarstofu í tengslum við viðræður Íslands um makrílveiðarnar. Ég segi aftur: Batnandi mönnum er best að lifa varðandi það að fá hjálp við að verja réttindi okkar, en það væri nú skemmtilegra að við þingmenn fengjum að vita af því áður en við lesum um það í blöðunum og kannski fá að vita ástæðuna fyrir því út af hverju allt í einu er stokkið af stað núna og ráðgjöf keypt vegna makríldeilnanna. Í því felst líka kynning á málstað okkar varðandi Icesave á erlendum vettvangi. Nú á haustdögum, þegar jólin eru að koma, fer ríkisstjórnin allt í einu að hafa áhyggjur af því að kynna málstað okkar vegna Icesave. Þetta er eins og tröllið sem hefur sofið í heila öld og vaknar allt í einu upp við það núna að fara í einhverja kynningarherferð. Hverju á kynningarherferðin varðandi makríldeiluna að skila? Við eigum rétt samkvæmt alþjóðarétti. Makríllinn er ný auðlind í lögsögu Íslands. Við eigum hann innan 200 mílnanna, við eigum hátt í 17% af heildarmakrílkvóta Evrópusambandsins. Þeir ætla að pína okkur langt niður fyrir 5%. Nei, þá stekkur hæstv. atvinnumálaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, fram og speglar sig með einhverri markaðsskrifstofu til að kynna málstað sinn. Það er bara svo margt sem maður skilur ekki í lífi þessarar ríkisstjórnar. Sem betur fer er líftími hennar farinn að styttast allverulega því að það er alveg sama hvar drepið er niður, ekkert er kynnt fyrir þingi eða þjóð og allt er tilviljanakennt og fálmkennt, verð ég að segja. Svo er það eitt sem ég undra mig mjög mikið á, það eru útgjöld innanríkisráðuneytisins sem þenjast alveg svakalega út í frumvarpinu, eða um tæpar 326 millj. kr. Ég átta mig ekki alveg á því að farið er fram á 15 millj. kr. fjárveitingu til að mæta halla vegna útgáfu ökuskírteina á þessu ári og því síðasta. Ég spyr: Hvers vegna styrkir ríkið ökuskírteinaútgáfu? Af hverju borgum við sem tökum bílpróf ekki sjálf fyrir ökuskírteini okkar? Þjóðskrá Íslands fer einnig fram á hærri upphæð og á að fá 125 millj. kr. fjárheimild samkvæmt frumvarpi þessu vegna halla stofnunarinnar af útgáfu vegabréfa á þessu ári. Mér finnst það að sama skapi alveg dæmalaust að ríkið skuli bera kostnað af því að gefa út vegabréf. Komið hefur fram í fréttum að aldrei hefur verið gefið jafnmikið út af vegabréfum og á þessu ári. Væru vegabréfin höfð dýrari og ríkissjóði ekki blandað inn í þetta með þessum hætti mundum við kannski passa betur upp á vegabréfin okkar og þyrftum því ekki eins mörg. Eftir því sem ég kemst næst er aukningin ekki bara vegna þess að vegabréfin gilda nú orðið í fimm ár í stað tíu heldur fær fólk oft vegabréf á þessu tímabili, það finnur ekki vegabréfið, týnir því o.s.frv. En um leið og um er að ræða einhver peningaleg verðmæti passar fólk betur upp á hlutina. Mér finnst það alveg óheyrileg upphæð að íslensk þjóð skuli þurfa að fá 125 millj. kr. í aukafjárveitingu í frumvarpinu. En það skýrist kannski við 3. umr. Í skýringum stendur að verið sé að skoða það að taka aftur upp tíu ára markið til að draga úr kostnaði. Talandi um vegabréfin þá er það ekki einungis það að borgum fyrir vegabréfið vegna þess að það er passinn okkar heldur er það okkar dýrmætasti réttur að hafa ríkisfang og geta ferðast á löglegu vegabréfi þannig að það eitt að hækka jafnvel að einhverju leyti til að koma til móts við útstreymið úr ríkissjóði leiðir það líka af sér að fólk fer kannski að líta á vegabréfið sitt sem dýrmæti sem beri að passa upp á og geyma á öruggum stað allan ársins hring. Við vitum að nú eru vegabréf farin að ganga kaupum og sölum í Austur-Evrópu og fólk er farið að misnota mjög þann rétt, þannig að ég komi því að í ræðu minni. Ég var búin að tala um þá misfærslu á fjármunum sem koma frá Evrópusambandinu og þarf ekki að fara meira yfir það. En mér finnst athyglisvert að bæði hjá fjármálaráðuneytinu og hjá Fjársýslu ríkisins er bætt við tæpum 3 millj. kr. samkvæmt fjáraukalögunum. Til hvers? Til þess að stofna sérfræðiteymi til að aðstoða við launagreiningu og innleiðingu jafnlaunastaðalsins. Ríkisstjórnin hefur samþykkt tillögu um árlega fjárveitingu til ráðningar tveggja sérfræðinga til að annast umrædd verkefni. Það fellur undir hina svokölluðu jafnréttisstefnu. Hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir er búin að vera í ríkisstjórn í fimm ár og hefur haft jafnréttismál á sinni könnu. Hún hefur barist fyrir þeim málum í bráðum 35 ár eða sem nemur þingsetu hennar, en það hreyfist ekki neitt í jafnréttismálum. Enn þá er launamunur kynjanna fyrir hendi. Hæstv. forsætisráðherra lét hafa eftir sér í fréttum um daginn að það væri algerlega óþolandi ástand. Hún hefði frekar átt að spyrja sjálfa sig að því þar sem hún hefur verið í forsvari fyrir ríkisstjórn í bráðum fjögur ár: Hvað er að? Hvers vegna er ekki búið að kippa því í liðinn hjá opinberum starfsmönnum? Hvað er að? segi ég nú bara. Nei, nei, í staðinn er sett fjármagn inn á fjáraukalög til að setja málið í nefnd, stofna sérfræðihóp - tvö sérstöðuígildi þar. Ríkisstjórnin kann svo sannarlega að fjölga opinberum störfum þótt hún sé máttlaus á almenna vinnumarkaðinum varðandi atvinnusköpun þar. En svona þenst báknið út og þess vegna er mjög athyglisvert að fara yfir í umhverfisráðuneytið því að ég hef verið mjög gagnrýnin á að tæpast er samþykkt frumvarp sem snýr að umhverfismálum, enda eru nánast öll málefni í umhverfisráðuneytinu byggð á reglugerðum Evrópusambandsins. Ég hef sagt í ræðu að það kemur varla frumvarp inn í þingið nema ákvæði sé um að fjölga ríkisstarfsmönnum, því að oftast segir í lokagreinum frumvarpanna að stofna þurfi ný störf og að þetta og hitt verkefni þurfi tvo starfsmenn eða þrjá starfsmenn. En hvað aðalskrifstofu umhverfisráðuneytisins varðar kemur fram að umhverfisráðuneytið fer fram á 10 millj. kr. aukafjárveitingu vegna nýrra verkefna ráðuneytisins í ljósi breytinga á ráðuneytinu. Það tengist breytingum ríkisstjórnarinnar á Stjórnarráði Íslands á sínum tíma. Þá var sagt að um endanlegar upphæðir væri að ræða, það væri svo mikill sparnaður fólginn í því o.s.frv., en svo fer Umhverfisstofnun fram á 9 millj. kr. fjárframlag á aukafjárlögum. Það sannar þar með það sem ég sagði þegar við ræddum frumvarp um loftslagsmál, að þarna er farið fram á að fjölga um tvö stöðugildi með starfstengdum kostnaði, hvorki meira né minna, vegna þess að nú eru þau lög komin í gildi sem halda utan um losunarkerfi. Ríkisstjórnin gaf að vísu frá sér íslenska ákvæðið á sínum tíma. En nú er þetta orðið svo mikið apparat eftir að við tókum upp þetta kerfi að þar þarf tvo starfsmenn til að stunda upplýsingalöggjöf og leiðbeiningar við úthlutun losunarheimilda, rekstur skráningarkerfisins og almenna umsýslu. Virðulegi forseti. Er ekki einstaklega kratalegt að lesa þennan texta? Það er svona sem kerfið þenst út innan frá án þess að nokkur fái rönd við reist. Ef aukningin kemur ekki fram í fjárlögum kemur hún bara fram í fjáraukalögum. Þess vegna er aldrei marktækt að lesa bara fjárlög hvers árs. Það þarf að leggja saman fjárlög og fjáraukalög til að reikna út hvað ríkisstjórnin sóar raunverulega miklum peningum og forgangsraðar á vitlausan máta. Hér kallað eftir því að brýnum verkefnum verði forgangsraðað en ekki gæluverkefnum.

Frú forseti. Við ræðum fjáraukalög fyrir árið 2012 þegar árið liggur nokkurn veginn fyrir eða ætti alla vega að liggja fyrir. Það eru tæpir tveir mánuðir til áramóta og ætti nú velflest að liggja fyrir. Auðvitað getur eitthvað gerst sem raskar þessu en fjáraukalög eiga nefnilega að taka á þeim útgjöldum og tekjum ríkissjóðs sem myndast óvænt frá fjárlögum fyrir árið 2012, sem voru samþykkt fyrir áramót í fyrra. Það er góður siður að reyna að hafa fjárlögin sem allra næst veruleikanum. Fjárlögin eru spá og sem spá eru þau alltaf með einhverja skekkju sem er svo leiðrétt í fjáraukalögum. Þá ætti að liggja fyrir hver skekkjan er og hver endanleg útgjöld og tekjur ríkissjóðs eru. Það hefur sýnt sig, eins og sést í þessum gögnum, að tekjurnar eru tiltölulega vel metnar. Munurinn á fjárlögum, fjáraukalögum og ríkisreikningi er ekki stór. Ég held að menn geti verið nokkuð ánægðir með það. Einnig getum við verið ánægð með að það er sífellt verið að færa fjáraukalögin og ríkisreikning nær því ári sem um er fjallað. Mér skilst að lokafjárlög hafi komið fram nú í október, en ríkisreikningur kom fram í júní eða júlí, ég veit ekki nákvæmlega hvenær en um það leyti. Ég skil ekki, frú forseti, af hverju er munur þarna á, af hverju þetta var ekki lagt fram samhliða, þ.e. lokafjárlög sem er það sama og ríkisreikningur og ríkisreikningurinn. Þarna tekst ekki og tekst mjög sjaldan að ná góðu jafnvægi. Upphæðir frá fjárlögum til fjáraukalaga sveiflast nokkuð í plús og mínus, eðlilega, tekjur geta breyst og gjöld geta breyst, það getur komið einhver óáran, eldgos, eða menn geta verið heppnir og dottið niður á einhverjar tekjur sem þeir áttu ekki von á eða að einhver útgjöld sem menn bjuggust við urðu ekki, það er mjög oft þannig. Það eru því dálitlar sveiflur á því. Það sem ég er ósáttur við er ríkisreikningurinn sem kemur svo í lokin. Nú er verið að ræða um árið 2012 og spurningin er: Hvað skyldi ríkisreikningurinn sýna? Mér skilst, frú forseti, að stærstu fyrirtæki heims, eins og Microsoft, IBM, Chrysler o.s.frv., komi með ársreikninga í febrúar. Þá er búið að gera upp óhemjufjölda færslna um allan heim. Þetta tekst, þetta er hægt og enginn vandi. Með því að færa samtímabókhald er í rauninni hægt að prenta út niðurstöðuna 1. janúar og síðan þarf náttúrlega að leiðrétta eitthvað eins og gengur. Mér finnst að við eigum að stefna að því að ríkisreikningur liggi fyrir í janúar, ef við ætlum að vera mjög metnaðargjörn, eða febrúar, það tel ég vera eðlilegt, og um leið og ríkisreikningur er lagður fram komi lokafjárlög, þá sé dæminu lokað og þá komi strax fram hvað menn voru að fela í fjáraukalögum. Það á við þegar menn taka ekki á hlutum sem liggja fyrir, eins og það sem hér hefur verið nefnt mörgum sinnum, Íbúðalánasjóði, A-deild LSR, sem á að standa undir sér, svo að ég tali nú ekki um ósköpin í B-deildinni sem þarf að sjálfsögðu að greiða einhvern tíma. Ég veit ekki hvaða maður telur að ekki þurfi að greiða það og sá sem telur að þurfi ekki að greiða það mætti gjarnan spjalla við opinbera starfsmenn um eignarrétt og því um líkt og ákvæði stjórnarskrárinnar um eignarrétt. Þetta þarf allt að greiða. Það er alveg eins gott að horfast í augu við það strax. Við sjáum hvernig fór fyrir Grikkjum. Þar var ekki horfst í augu við alls konar skuldbindingar sem var svo auðvelt að lofa, frú forseti. Ég get t.d. lofað forseta 100% lífeyri. Það er enginn vandi að lofa því en það er verra að standa við það. Ég segi ekki að ríkissjóður geti ekki borgað frú forseta 100% laun áfram, en það sem ég er engu að síður að segja er að það er auðvelt að lofa einhverjum skuldbindingum til framtíðar ef skuldbindingin er ekki færð inn strax. Ef hún er skuldfærð strax kemur í ljós hvað hún kostar. Þess vegna er mjög mikilvægt upp á allan aga í fjármálum að færa strax til gjalda það sem menn vita að muni kosta eða falla einhvern tímann á ríkissjóð. Þegar maður talar við skuldugt fólk, það er víst eitthvað af slíku fólki í þjóðfélaginu sem er ekki með fjármálin öll á hreinu og veit ekki nákvæmlega hvað það skuldar, við þekkjum svona fólk, þá er alltaf það fyrsta sem ég segi við það: Kortleggðu skuldirnar þínar, kortleggðu tekjurnar og settu niður á blað hvernig þú ætlar að greiða skuldirnar. Ef í ljós kemur við þá kortlagningu að dæmið gengur ekki upp geturðu strax spjallað við kröfuhafana og sagt: Dæmið gengur ekki upp. Þess vegna er svo mikilvægt að vita hvað maður skuldar, það er númer eitt, tvö og þrjú, ekki síst fyrir heilt þjóðfélag. Það skiptir verulegu máli að menn viti hvað þeir skulda og horfist í augu við skuldbindingarnar. Hafi menn lofað einhverju, eins og LSR, eiga þeir að standa við það með því að horfast í augu við það og færa það í fjárlög eða fjáraukalög. Það liggur fyrir að þessi skuldbinding er upp á fleiri hundruð milljarða, en hún hefur ekki enn verið færð til bókar. Svo geta menn deilt um hvort færa skuli inn skuldbindingar gagnvart Tryggingastofnun og almannatryggingum, en það er ljóst að við hættum ekkert að borga lífeyrisþegum lífeyri um næstu áramót, frú forseti, það er alveg á hreinu, og ekki heldur þarnæstu áramót. Þar er í gangi skuldbinding sem er ágætt að horfast í augu við. Hún er reyndar mjög stór, jafnvel þúsund milljarðar. Ég bað um skýrslu frá Ríkisendurskoðun um hvaða ríkisábyrgð og skuldbindingar eru ekki færðar inn. Til dæmis hafa menn sagt að ábyrgð sé á innstæðum. Síðan hef ég fengið það á hreint að í rauninni er ekki ríkisábyrgð á innstæðum, heldur bara viljayfirlýsing um ábyrgð á innstæðum. Það stendur ekki í fjárlögum eða fjáraukalögum. Þegar til kastanna kemur og þarf að fara að borga út slík loforð eru þau ekki til staðar. Sú skoðun hefur meira að segja komið fram að ekki sé ríkisábyrgð á skuldbindingum samkvæmt B-deild LSR. Ég held virkilega að menn ættu að vinda sér í að athuga hvort þar sé ríkisábyrgð og ef svo er að færa upphæðina í fjárlög eða fjáraukalög, eða sleppa því ella og segja: Það er ekki ríkisábyrgð á þessu, við látum B-deildina bara fara á hausinn. Ríkisendurskoðandi kom með skýrsluna sem ég bað um í janúar 2012. Sú skýrsla var töluvert beitt. Ég hugsa að hún hafi meitt menn dálítið í ráðuneytum, fjármálaráðuneytinu og víðar, því að hann var nokkuð harðorður um vissar ráðstafanir ríkisins. Það leiðir hugann að því að nú hefur formaður fjárlaganefndar neitað að senda fjárlög og fjáraukalög til ríkisendurskoðanda eins og þó ber að gera. Ég ætla að vona að það sé ekki samhengi þarna á milli. Ég ætla að vona, frú forseti, að það sé ekki vegna þess að ríkisendurskoðandi leyfði sér að gagnrýna ákveðnar ráðstafanir ríkisstjórnarinnar og því sé hann tekinn út sem endurskoðandi ríkisreiknings. Svo er, eins og hér hefur komið fram, mjög slæmt að sá reikningur sem við erum að skoða skuli ekki vera endurskoðaður. Þetta er ekki hægt, frú forseti. Í öllum góðum rekstri telja menn nauðsynlegt að hafa endurskoðanda til að fara yfir reikninga og þó að hann sé eitthvað leiðinlegur og beittur gagnvart stjórninni þá er síst af öllu tækifæri til að segja honum upp sem endurskoðanda. Fyrir utan það, frú forseti, að Alþingi sjálft getur sagt honum upp en ekki einstakir þingmenn, eins og fram hefur komið. Ég ætla ekki að hafa þetta mikið lengra um fjáraukalög og fjárlög. Ég skora á hv. þingnefnd sem fær þetta til skoðunar milli 2. og 3. umr. að opna augun og horfa á skuldbindingarnar sem blasa við og færa þær inn í fjáraukalög eða fjárlög eftir atvikum, segja bara: Það er alveg eins gott að við sjáum þessar skuldbindingar strax, eins og í B-deildinni, 47 milljarðar - þetta er skuldbinding, við losnum ekkert undan henni, hún hleypur ekki frá okkur, hún er ekkert að fara. Við skulum horfast í augu við hana. Svo liggur náttúrlega fyrir, eins og kom fram hjá hv. þm. Ásbirni Óttarssyni, að allar skattálögur á lífeyrissjóði koma þannig við opinberu sjóðina, eins og LSR, að þær auka skuldbindingu ríkissjóðs. Það er ríkið sem borgar álögur á þeim bæ en ekki sjóðfélagarnir. Skattálögur á lífeyrissjóðina almennt eiga því að koma fram í fjáraukalögum eða fjárlögum. Þær liggja fyrir, það er hægt að reikna þær út. Það getur vel verið að menn vilji ekki sýna þær. Hvað þýðir það í rauninni? Það þýðir að skattálögur koma niður á hinum sjóðunum, almennu sjóðunum, með tvöföldum hætti. Fyrst með því að minnka eignirnar sem standa á móti réttindunum þannig að það þarf að skerða þær meira, þær standa ekki einu sinni undir sér í dag, og síðan þarf að skerða þær því að ríkið er að skatta sjóðina, þá þarf að skerða hinn almenna sjóðfélaga, lífeyrisþegann, vegna skatta á lífeyrissjóðinn. Svo þarf þetta sama fólk, sjóðfélagar í almennu sjóðunum, að borga aukna skatta í framtíðinni vegna LSR, vegna opinberu sjóðanna, því að ríkið borgar það. Ríkið er náttúrlega, frú forseti, ég ætla að undirstrika það, ekkert annað en skattgreiðendur ef einhver skyldi hafa gleymt því.

Virðulegi forseti. Mig langar að víkja svolítið að svokallaðri fjárfestingaráætlun, sem fjallað er um í frumvarpinu sem hér er verið að ræða, og kynnt var með pompi og pragt fyrir blaðamönnum í morgun. Ef marka má fréttir verður rúmum 6 milljörðum kr. varið í sérstök verkefni sem fjármála- og efnahagsráðherra virðist hafa kynnt ásamt varaformönnum stjórnarflokkanna í morgun. Áður hefur svo verið gert ráð fyrir 4 milljörðum kr. í sambærileg verkefni, þ.e. í sérstök verkefni sem svo eru kölluð. Yfirlýst markmið með þessu, ef marka má frumvarpið sem hér liggur frammi, er aukin fjárfesting. Þar hlýtur að vera átt við opinbera fjárfestingu. Nú er verulegur halli á ríkissjóði. Það liggur fyrir að ríkið er stórskuldugt, svo skuldugt að nemur allri verðmætasköpun í landinu eða um 100% af vergri landsframleiðslu. Til samanburðar er ágætt að hafa í huga að samkvæmt svokölluðum Maastricht-skilyrðum, sem Evrópusambandið setur sem skilyrði fyrir inngöngu í Evrópusambandið og ríkisstjórnin horfir nú vonaraugum til, geta skuldir ríkissjóðs ekki verið meira en 60% af vergri landsframleiðslu. Skuldir íslenska ríkissjóðsins nema 100% af vergri landsframleiðslu. Menn mega alveg vita að fyrirætlanir um 10 milljarða í sérstök verkefni, sem eru reyndar ekki vel skilgreind hjá fjármálaráðherra, standast ekki til lengri tíma. Þessi fyrirheit munu ekki standast. Ef þessar fyrirætlanir ganga eftir verður þetta skorið niður. Í óundirbúnum fyrirspurnatíma í morgun ræddi fjármála- og efnahagsráðherra nokkuð um fjárfestingar eða opinber framlög til tiltekinna greina. Það er enn og aftur dæmi um að stjórnmálamenn virðist vera farnir að trúa því, ég held að þeir trúi því bara hreinlega, að hægt sé að velja úr einstakar atvinnugreinar, búa til einhvers konar sigurvegara á markaðnum og púkka undir þá með ýmsum hætti. Þannig halda þessir stjórnmálamenn að hægt sé að smyrja hjól atvinnulífsins og auka verðmætasköpun í landinu. Þetta er auðvitað barnaleg nálgun. Það er nefnt að hver króna skili sér, ýmist sjöfalt, tífalt eða tuttugufalt. Menn tala þannig mjög barnalega um ríkisaðstoð eins og um sé að ræða einhvers konar peningavél sem bara búi til peninga. Maður spyr sig: Af hverju eru þá einungis settir 10 milljarðar í verkefnin, af hverju ekki 20? Af hverju eru ekki bara öll fjárlögin sett í þessa peningavél sem virðist vera til? Það er auðvitað ekki þannig. Ég legg til að ef þeir 10 milljarðar sem hér um ræðir eru virkilega til verði þeir notaðir til að greiða niður skuldir svo að vaxtakostnaður lækki. Það væri peningavél. Þá væri verið að leggja peninga í eitthvað sem kemur til baka. Með því móti værum við kannski að forða því að taka þurfi frekari lán hjá komandi kynslóðum.

Frú forseti. Nú fara fram prófkjör um allt land þar sem menn kynna sig og sína, hvað þeir eru máttugir og hvað þeir muni gera til að leysa vanda heimilanna, landsins og þjóðarinnar. Hv. þingmaður nefndi fjárfestingaráætlun upp á 6 milljarða - 6 þús. milljónir - sem einn ráðherra kynnti. Það vill svo til að sá ráðherra er í prófkjöri og er að berjast á móti öðrum hjá Samfylkingunni. Getur verið, frú forseti, eða hvernig metur hv. þingmaður það, að þetta sé hluti af prófkjörsbaráttu og hluti af formannskjöri hjá þeim ágæta flokki? Getur verið að menn séu að nota skattpeninga, frú forseti, meira að segja skattpeninga sem ekki er búið að afla, til að fá brautargengi um næstu helgi í prófkjörum sem síðan hefur áhrif á formannskjör innan þess flokks?

Virðulegi forseti. Þetta er hárrétt ábending hjá hv. þm. Pétri Blöndal. Svona útspil á kosningavetri er ekkert annað en kosningabarátta. Í þessu tilviki er sérstaklega um að ræða kosningabaráttu í Suðvesturkjördæminu þar sem hv. fjármála- og efnahagsráðherra heyr sína kosningabaráttu. Hún er líka kosningabarátta ríkisstjórnarinnar. Þetta er allt mjög ótrúverðugt. Hér er kynnt tillaga um einhvers konar fjárfestingarleið sem hefur útgjöld í för með sér, ekki bara á þessu kjörtímabili heldur til nokkurra ára. Það kallar auðvitað á útgjöld næstu ár og um þau á eftir að taka ákvörðun. Það verður ekki þessi ríkisstjórn sem gerir það. Það verður ekki þessi ríkisstjórn sem tekur ákvörðun um útgjöld til þessara mála á næsta kjörtímabili.

Frú forseti. Nú veit ég ekki hversu náið hv. þingmaður hefur skoðað fjárlög og fjáraukalög, en hefur hann séð þessarar fjárfestingaráætlunar stað í fjárlögum eða fjáraukalögum?

Virðulegi forseti. Nei, ég hef ekki fundið neitt um hana þar. Það er helst eitthvað að finna um hana á netmiðlum dagblaðanna í dag í umfjöllun þeirra um blaðamannafundinn í morgun. Þar var þetta kynnt ítarlega fyrir blaðamönnum. Það er mögulegt að þeir hafi nánari upplýsingar um fjárfestingaráætlunina, en í fjárlögum eða fjáraukalögum hef ég ekki séð hana.

Hæstv. forseti. Það eru nokkur atriði sem ég vildi gera að umtalsefni í þessari umræðu. Á suma hluti hefur verið minnst fyrr í dag, en mér finnst samt ástæða til að árétta þá. Það fyrsta er að frumvarp til fjáraukalaga vekur áhyggjur um að enn sé verið að fara þá leið að geta ekki um fyrirsjáanleg útgjöld. Ég tek undir það sem kemur fram í nefndaráliti minni hluta um það efni. Þetta er auðvitað töluvert alvarlegt mál vegna þess að þegar þingið tekur afstöðu til frumvarpsins eiga að vera í því skýrt fram settar upplýsingar um útgjöld sem eru fallin til. Þarna eiga þingmenn að geta komið að málum, meðan enn er kostur að koma að einhverjum athugasemdum, til að fá upplýsingar og skýrari heildarmynd af stöðu ríkisfjármála en ella. Eins og fram hefur komið hafa upplýsingar um stórar færslur eða ábyrgðir hjá ríkinu verið að detta inn síðar í ríkisreikning og lokafjárlög löngu eftir að þeir atburðir eru liðnir sem verið er að fjalla um. Það gerir að verkum að ekki er verið að fjalla um stöðu ríkissjóðs á þeim forsendum sem eru réttastar og gefa réttasta mynd af stöðu mála. Þetta vandamál er enn þá fyrir hendi og ástæða til að geta um það við þessa umræðu. Í annan stað ætlaði ég að nefna að afgreiðsla fjáraukalaga nú eftir umfjöllun í nefnd er sérstök í ljósi þess að fjáraukalagafrumvarpið og þær tillögur sem þar eru til umfjöllunar hafa ekki fengið þá utanaðkomandi skoðun óháðs aðila sem venja er þegar fjáraukalög eru borin undir þingið. Það er löng hefð fyrir því í þinginu að Ríkisendurskoðun hefur farið yfir frumvörp og tillögur að þessu leyti, lagt mat á hvort rétt sé fært til bókar, tillögur rétt fram settar og annað þess háttar, sem skiptir töluvert miklu máli þegar menn reyna að átta sig á fjármálum ríkisins. Eins og aðrir þingmenn hafa bent á hefur Ríkisendurskoðun á undanförnum árum gert ýmsar athugasemdir við framsetningu einstakra liða í fjáraukalögum, stundum við litlar vinsældir af hálfu fjármálaráðuneytis eða fjármálaráðherra hvers tíma og ríkisstjórnarmeirihluta. Nú tók meiri hluti fjárlaganefndar þá ákvörðun að leita ekki til Ríkisendurskoðunar um þetta mikilvæga mál, af ástæðum sem eru algjörlega óviðkomandi fjáraukalögunum sjálfum og vinnu sem þeim tengist. Við þekkjum þá umræðu. Vantraust sem einstakir þingmenn og nefndarmenn í einstökum nefndum hafa ítrekað látið í ljós í garð ríkisendurskoðanda og segja að af þeim sökum eigi ekki að leita til Ríkisendurskoðunar um að fara yfir frumvörp til fjáraukalaga. Þá hefði maður haldið að þessi sami meiri hluti sem taldi að Ríkisendurskoðun ætti ekkert með athugun á fjáraukalögum að gera, vegna þess að einhver skýrsla um allt annað efni hafði dregist eins og menn þekkja, mundi leita til einhvers annars, fá óháð mat og einhverja yfirsýn og ráðgjöf um það hvernig ætti að meðhöndla þetta. En það var ekki gert. Ég þori að fullyrða að fjáraukalög hafa aldrei verið afgreidd úr nefnd á grundvelli jafnlítillar skoðunar og nú. Það hefur enginn utanaðkomandi verið spurður um það hvort þessar færslur standist, hvort þær aðferðir sem notaðar eru við framsetninguna séu í lagi. Það hefur bara enginn verið spurður um það. Var leitað til einhvers sérfræðings á sviði ríkisfjármála, hagfræðings, endurskoðanda, viðskiptafræðings, lögfræðings sem hefur vit á þessum málum? Það kemur ekki fram í nefndaráliti meiri hlutans. Meiri hlutinn kýs með öðrum orðum að afgreiða málin án þess að fara þá leið sem venja er við afgreiðslu fjáraukalaga; að fá óháðan, sérfróðan aðila til að fara yfir frumvarpið. Ég ætla ekki að halda því fram að það sé vegna þess að menn óttist eitthvað, að menn þori ekki að fá álit óháðs aðila, ég ætla ekkert að fullyrða um það, en ég spyr: Hvers vegna var það ekki gert? Hvers vegna? Ef ekki var hægt að treysta ríkisendurskoðanda og starfsmönnum hans, sextíu og eitthvað starfsmönnum, til að fara yfir fjáraukalögin út frá þeim venjulegu forsendum og vinnubrögðum sem beitt hefur verið um ár og áratugi, var þá ekki ástæða til að leita til einhvers annars? Eða var þessi óháða, utanaðkomandi skoðun á fjáraukalögunum allt í einu bara óþarfi af því ríkisstjórnarmeirihlutinn og ríkisstjórnin er svo frábær og óskeikul? Hver er skýringin? Af hverju fékk meiri hluti fjárlaganefndar, fyrst hún treysti Ríkisendurskoðun ekki til að gera þetta, ekki álit einhvers annars aðila? Er hún þeirrar skoðunar að þær athugasemdir sem hafa komið fram á undanförnum árum við frumvörp eins og frumvörp til fjáraukalaga hafi verið algjörlega tilefnislausar, óþarfar og ástæðulausar? Er meiri hlutinn þeirrar skoðunar? Það væri gott ef menn vildu tjá sig um það. Það væri gott ef einhver við þessa umræðu mundi upplýsa um það hvort meiri hluti fjárlaganefndar sé einfaldlega þeirrar skoðunar að þetta frumvarp til fjáraukalaga, ólíkt öllum öðrum frumvörpum til fjáraukalaga bæði fyrr og síðar og annarra mikilvægra frumvarpa sem varða ríkisfjármálin, sé bara allt í einu þannig að það þarfnist engrar sérstakrar skoðunar, að enginn utanaðkomandi aðili þurfi að láta álit sitt í ljós, að engar athugasemdir þurfi frá öðrum en starfsmönnum ráðuneytanna. Er það svo? Þetta vekur furðu. Þessi vinnubrögð vekja furðu og hljóta að verða endurskoðuð milli 2. og 3. umr. Það hlýtur að vera. Það er óskiljanlegt og ótrúlegt ef meiri hlutinn í fjárlaganefnd ætlar ekki að minnsta kosti milli 2. og 3. umr. að fá óháðan, utanaðkomandi og sérfróðan aðila til að fara yfir fjárlagafrumvarpið og athuga hvort í því er eitthvað sem betur má fara. Væru það á einhvern hátt slæm vinnubrögð að láta utanaðkomandi, óháðan aðila fara yfir fjáraukalögin, frumvarpið og breytingartillögurnar? Er eitthvað að slíkri málsmeðferð? Nei, auðvitað ekki. Það eru venjuleg vinnubrögð í þinginu og venjuleg vinnubrögð við afgreiðslu mikilvægra mála að fá álit utanaðkomandi aðila, einhverra sem ekki eru sjálfir tillöguhöfundar, á því sem þarna stendur. Í þessu tilviki þegar um er að ræða ríkisfjármálin er Alþingi með sérstaka stofnun sem hefur það hlutverk að fara yfir þessi mál, sérstaka stofnun sem að lögum hefur sjálfstæði og hefur það verkefni og það hlutverk að fara meðal annars yfir fjáraukalögin og skila umsögn um þau. Á einhver persónulegur pirringur einstakra þingmanna í stjórnarmeirihlutanum í garð ríkisendurskoðanda að koma í veg fyrir að stofnunin skili sínu verki um þetta efni? Það er algjörlega óskiljanlegt. Hæstv. forseti. Jafnvel þótt meiri hlutinn í hv. fjárlaganefnd væri þeirrar skoðunar að ríkisendurskoðandi væri ófær um að skila verki varðandi fjáraukalögin, jafnvel þótt hann væri þeirrar skoðunar að Ríkisendurskoðun í heild væri ófær um að leggja mat á fjáraukalögin, hefði verið lágmarksviðleitni af hálfu þessa sama meiri hluta að finna einhvern annan, leita til einhvers annars óháðs aðila. En þau vinnubrögð sem birtast hér af hálfu meiri hlutans eru með öllu óforsvaranleg. Ég lýsi eftir því að formaður fjárlaganefndar, hv. þm. Björn Valur Gíslason, eða einhver annar úr þessum ágæta meiri hluta, lýsi því hvers vegna ekki var talin nein þörf á utanaðkomandi áliti eða umsögn um fjáraukalagafrumvarpið. Var algjör óþarfi að fá umsagnir annarra aðila? Hafa umsagnir um fjáraukalagafrumvörp undanfarinna ára verið fullkomlega tilefnislausar og óþarfar? Er ekkert að marka þær athugasemdir sem fram hafa komið á fyrri árum? Er verkið svo fullkomið eins og það kemur frá fjármálaráðuneytinu núna að það þarf engar athugasemdir, engar umsagnir, ekkert álit einhvers sem ekki er sjálfur tillöguhöfundur? Er það þannig? Eigum við þá ekki að taka upp svipuð vinnubrögð í öðrum málum, vera ekkert að tefja okkur á því að tala við utanaðkomandi aðila og fá álit þeirra? Það hlýtur sérstaklega að vera óþarfi að tala við þá sem lögum samkvæmt hafa lögboðið hlutverk við skoðun svona mála. Það hlýtur að vera ef þessi vinnubrögð meiri hlutans í fjárlaganefnd eiga að vera fyrirmynd og fordæmi fyrir afgreiðslu annarra mála í þinginu.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna hér áðan. Mig langar til að spyrja, vegna þess að við ræðum hér fjáraukalagafrumvarp ársins 2012, hvort hann hafi einhverja skoðun á því frumvarpi.

Hæstv. forseti. Já, ég er nú frekar andvígur því ef út í það er farið. En athugasemdir sem ég gerði áður en hv. þm. Björn Valur Gíslason kom í salinn lutu meðal annars að því að ég hefði áhyggjur af því að þarna væru ekki færð öll þau gjöld sem ljóst væri að mundu falla á ríkið á því ári sem um ræðir. Það var ein efnisleg athugasemd sem fram kom. Ég tel að athugasemdir af hálfu aðila eins og Ríkisendurskoðunar mundu leiða slíkt í ljós. Ég tel, í ljósi reynslunnar, að ef einhver utanaðkomandi aðili, sem ekki væri annaðhvort starfandi í fjármálaráðuneytinu eða í meiri hluta í hv. fjárlaganefnd, kæmi að þessu verki og hefði þann aðgang að gögnum sem nauðsynlegur er, kæmi í ljós að fjárhagslegar skuldbindingar ríkisins væru meiri en koma fram í frumvarpinu. Þá held ég að gerðar yrðu athugasemdir við að ætlunin sé að taka einhver gjöld inn í ríkisreikning og lokafjárlög eftir langan tíma sem með réttu ætti að færa inn í fjáraukalögin. Ég hef að minnsta kosti áhyggjur af því. Ég mundi að minnsta kosti vilja fá álit einhvers utanaðkomandi aðila. Nú kann að vera að hv. þm. Björn Valur Gíslason og félagar hans í meiri hlutanum í fjárlaganefnd telji að ríkisendurskoðandi sé algjörlega ófær um að láta í ljós álit á fjáraukalögunum. Það kann að vera. Það kann að vera að meiri hlutinn í fjárlaganefnd sé þeirrar skoðunar að Ríkisendurskoðun sem stofnun sé algjörlega gagnslaus í sambandi við það að fara yfir fjáraukalögin, það getur verið. En getur hv. þm. Björn Valur Gíslason gefið skýringar á því af hverju ekki var leitað eftir áliti einhvers annars utanaðkomandi aðila, einhvers sem hefði getað lagt mat, óháð mat, á fjáraukalagafrumvarpið og þær tillögur sem þar er að finna, einhvers sem ekki er annaðhvort hluti af starfsliði fjármálaráðuneytisins eða 

Virðulegur forseti. Ég verð nú að segja eins og er að það veldur mér bæði vonbrigðum og áhyggjum að sá ágæti og hv. þm. Birgir Ármannsson, sem öllu jöfnu er nú vel lesinn um þau mál sem hann fjallar um í þingsal, er málefnalegur í ræðum sínum og málflutningi að öllu jöfnu, skuli ekki hafa myndað sér skoðun á fjáraukalagafrumvarpinu sem er til umræðu eða því nefndaráliti og breytingartillögum sem færðar voru fram í dag, þrjú nefndarálit flutt fram í dag. Ég verð að skilja orð hv. þingmanns á þann veg að hann geti einfaldlega ekki myndað sér skoðun á þessu máli nema fá þar utanaðkomandi aðstoð. Það veldur mér nú tilteknum vonbrigðum með hv. þm. Birgi Ármannsson að svo sé. Þetta eru tiltölulega einföld nefndarálit sem hér hafa verið flutt, tiltölulega einfaldar breytingartillögur. Ég reikna með að hv. þingmaður hafi haft góð tök á að kynna sér frumvarpið sjálft, væntanlega breytingartillögurnar og nefndarálitin sem flutt voru í það minnsta af hálfu meiri hlutans sem var lagt hér fram í gær. Ég get hins vegar ekki heyrt, hvorki á ræðu hans né andsvörum áðan, að hann hafi nokkra skoðun á því eða geri nokkrar athugasemdir sem slíkar við einstakar tillögur, heldur kvarti fyrst og fremst yfir því að geta ekki myndað sér skoðun á því af því hann fær ekki við það utanaðkomandi hjálp. Er það rétt metið og rétt lesið úr orðum hv. þingmanns?

Þessi andsvör, hæstv. forseti, hv. formanns fjárlaganefndar sýna að hann stendur hér kviknakinn og rökþrota í málinu.

Hæstv. forseti. Við ræðum frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2012. Þar sem þetta mál er á dagskrá tel ég ástæðu til að ræða almennt um það hvernig við setjum fjárlög á Íslandi. Það hefur vakið mér furðu hversu erfitt virðist vera að halda áætlanir og hversu frjálslega mér þykir við fara með ríkissjóð. Ríkissjóður er rekinn með halla. Við skuldum mikla fjármuni. Þegar af þeim orsökum tel ég rétt að við sýnum mikinn aga í vinnubrögðum okkar við fjárlagagerðina. Það hefur því verið athyglisvert að fylgjast með umræðum hv. þingmanna í fjárlaganefnd hér í dag og eins að lesa þau álit sem þeir hafa gefið frá sér. Í upphafi kjörtímabilsins, svo að maður fari nú í örlitla sögulega skoðun, var varla þverfótað í pontu fyrir þingmönnum sem töluðu um gagnsæi, bætt vinnubrögð, um að nú skyldi allt vera uppi á borðum og vandað til verka. Eitt af því sem vakti athygli mína var skýrsla fjármálaráðherra, um áætlun um jöfnuð í ríkisfjármálum 2009–2013, þar sem sett voru fram nokkur markmið við stjórn ríkisfjármála. Þau markmið eru reifuð í nefndaráliti 1. minni hluta fjárlaganefndar og ágætt að menn haldi þeim til haga. En síðan er það spurning hvort menn hafi staðið við þau stóru orð að fylgja þessum markmiðum. Miðað við það frumvarp sem hér er rætt tel ég svo ekki vera og verð ég að taka undir þau sjónarmið sem birtast okkur þar að lútandi í nefndaráliti 1. minni hluta. Markmiðið með þessari áætlun um jöfnuð í ríkisfjármálum var að auka aga í framkvæmd fjárlaga. Ég tel einfaldlega nauðsynlegt að gera það. Gæta átti aðhalds og sparnaðar í ríkisrekstri og eins að tryggja að ef markmiðum um lækkun útgjalda yrði náð mundu stjórnvöld auka áherslu á ábyrgð ráðuneyta og stofnana og auka almennt eftirlit með rekstri. Síðan átti að auka og styrkja eftirlitshlutverk Alþingis með framkvæmd fjárlaga. Tökum eftir því að auka átti eftirlitshlutverk Alþingis með framkvæmd fjárlaga. Síðan birtist okkur þessi afgreiðsla nefndarinnar, sem á eftir að fara í atkvæðagreiðslu hér í þinginu, um fjáraukann. Ég verð að segja, herra forseti, að það veldur áhyggjum að við séum ekki á réttri leið og að við séum hér í þinginu ekki áttuð á þeirri alvarlegu stöðu sem ríkissjóður er í. Þegar maður er í vanda er oft gott að leggja niður fyrir sér, áður en maður byrjar að taka á honum, nákvæmlega hver vandinn er. Við erum með eitt gott dæmi hér sem er Íbúðalánasjóður. Hann er í vanda, hann uppfyllir ekki þær kröfur sem til hans er gerðar og hefur óskað eftir auknu fjármagni. Hér kemur fram að forsvarsmenn Íbúðalánasjóðs hafi óskað eftir 12 milljarða kr. fjármagni aukalega til að sjóðurinn geti staðið undir hlutverki sínu og hægt sé að fjármagna hann í samræmi við þær reglugerðir sem um hann gilda varðandi eiginfjárhlutfall. Í frumvarpinu er ekkert að finna um að tekið sé á vandanum, hann er enn einhvers staðar falinn í kerfinu og birtist ekki hér. Ég spyr: Hvar á þetta að birtast? Þetta kemur ekki inn í 2. umr. um fjáraukalögin. Á þetta að koma inn fyrir 3. umr.? Eða á einfaldlega að halda þessu áfram, á þetta að koma inn í lokafjárlög fyrir árið 2012? Hver er stefnan hjá þeim sem stjórnar landinu varðandi mál Íbúðalánasjóðs? Rétt er að það komi fram að eftir því sem mér skilst koma lokafjárlög, ef það er stefnan að þetta komi þar inn, ekki út fyrr en eftir kosningar. Þá þurfa þeir sem fara með þessi mál varla að standa skil á máli sínu fyrir kosningar. Þessi mikli vandi Íbúðalánasjóðs er ágætlega reifaður í nefndaráliti 1. minni hluta. En punkturinn hjá mér er sá að það þýðir ekki að stinga vandanum undir stól, maður verður að koma með hann upp á borðið. Ég vil minna á orð hv. þingmanna úr öllum flokkum, sem hér hafa talað fyrir gegnsæi, skýrri stjórnsýslu og að allt skuli vera uppi á borðum, og kalla eftir því hvar maður sjái þeim orðum stað hvað varðar málefni Íbúðalánasjóðs. Hvar er það? Talað er um að þetta sé í einhverri nefnd og engin ástæða til að koma með þetta inn, las ég í fjölmiðlum í dag, en þetta eru einfaldlega ekki boðleg vinnubrögð, herra forseti. Í ljósi þeirrar umræðu sem átti sér hér stað í gær eða fyrradag, um tillögur til lækkunar á útgjöldum ríkissjóðs, er vert að ræða aðeins hugmyndir þingmanna um það hvernig hægt er að lækka útgjöld ríkissjóðs. Verður einhvern tímann hægt að grípa til viðamikilla aðgerða í þá átt að minnka útgjöld ríkissjóðs? Fróðlegt væri að vita hvort fram hafi farið sérstök umræða um það í fjárlaganefnd, einhvern veginn finnst manni þetta alltaf leggjast á hina hliðina. Í þessum gögnum og í þessu máli kemur jafnframt fram að vaxtagjöld ríkissjóðs vegna erlendra lána eru sífellt að aukast og virðist engin stjórn á þeim útgjöldum. Vaxtagjöld af erlendum lánum hafa hækkað um 3,2 milljarða miðað við þessa niðurstöðu. Ekki hefur verið gert ráð fyrir lántökum hjá Danmörku, Svíþjóð og Finnlandi í lok árs 2011 sem og skuldabréfaútgáfu á erlendum mörkuðum í maí, sú skuldabréfaútgáfa nam einum milljarði bandaríkjadala. Hver er stefnan í þessu? Hvernig birtist sú stefna meiri hlutans okkur? Hér er í raun verið að breyta lántökunni. Það lá ekki fyrir við gerð fjárlaga í desember hvort dregið yrði á þessi Norðurlandalán. Ekki var tekin ákvörðun um það fyrr en á síðustu dögum ársins og þá var ákveðið að hækka erlendar heildarskuldir ríkissjóðs um 7% af vergri landsframleiðslu. Þetta kemur fram á bls. 5 í nefndaráliti 1. minni hluta. Í mars var tekin ákvörðun um að greiða niður Norðurlandalánin, upp á 44,5 milljarða, og síðan var gengið frá samningum um útgáfu skuldabréfa til 10 ára sem nema einum milljarði bandaríkjadala, eða á þágildandi verðlagi 124,5 milljörðum íslenskra króna. Ákveðið var að nýta þá útgáfu til niðurgreiðslu þessara lána, erlendra skulda ríkissjóðs, þ.e. þessara Norðurlandalána. Niðurstaðan er sú að vaxtakostnaður erlendra lána eykst sem nemur lántökunni í árslok 2011, auk þess sem vextir eru hærri. Vextir nýju lánanna eru hærri en lán Norðurlandanna sem voru greidd niður. Hver er hugsunin í þessu? Er þetta einhver tilraunastarfsemi, eins og ýjað er að eða fullyrt í nefndaráliti 1. minni hluta? Hver er þá tilgangurinn? Erum við ekki að reyna að laga stöðu ríkissjóðs? Eigum við ekki að reyna að vera með sem hagstæðust lán, reyna að minnka lántöku og draga úr útgjöldum? Hvar sér maður þess stað í þessu frumvarpi? Hvergi. Herra forseti. Ég hef jafnframt ákveðnar áhyggjur af því að útgjöld, t.d. hvað varðar bótagreiðslur, hafi verið stórlega vanáætluð. Þá spyr maður sig: Hvernig er verið að breyta og bæta áætlanagerðina fyrir þau fjárlög sem við höfum til umræðu fyrir næsta ár? Hefur verið ráðist í eitthvert þrekvirki við að breyta þeirri áætlanagerð? Ég tel ljóst að svara þurfi þeirri spurningu. Það gengur ekki að við setjum hér fram fjárlög sem öllum er ljóst að standast ekki, að það eigi einfaldlega að redda því með því að bæta inn í fjáraukann og ef um er að ræða eitthvað óþægilegt sem maður vill ekki að komi fram þá laumar maður því bara inn í lokafjárlögin. Þetta getur ekki virkað svona, herra forseti, og vekur manni ákveðinn ugg í brjósti um að menn hafi ekki yfirsýn yfir verkefnið sem við blasir og hafi einfaldlega ekki hugsað málið í heild sinni og til enda. Margir þingmenn hafa minnst á Ríkisendurskoðun og hvers vegna fjárlaganefnd sendi frumvarpið ekki þangað til umsagnar. Það vekur mér töluverða furðu þar sem Ríkisendurskoðun er nú stofnun á vegum Alþingis. Ég tel, sem þingmaður og einn af þeim sem sitja í forsætisnefnd, að einstakir þingmenn úr fjárlaganefnd hafi ekki heimild til að skera á þau tengsl sem Alþingi hefur við Ríkisendurskoðun. Það er ekki þeirra hlutverk, það er ekki í þeirra verkahring og það er einfaldlega ekki við hæfi að það sé gert. Það vekur mér mikinn ugg í brjósti að þingmenn séu þannig þenkjandi, taki sér vald sem þeir ekki hafa. Við erum að tala um sjálf fjárlögin. Miðað við vinnubrögðin er full þörf á því að fá álit ríkisendurskoðanda. Það er ekki alltaf þægilegt að fá það, alls ekki, en maður hlýtur að vilja fá utanaðkomandi álit á því hvað við erum að gera hér. Niðurstaðan á undanförnum árum og í gegnum tíðina hefur sýnt okkur að full þörf sé á því að fara yfir þau vinnubrögð sem viðhöfð eru í þinginu varðandi setningu fjárlaga og ekki síður nú í dag en oft áður.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Það er tvennt sem mig langar til að minnast á í því sambandi. Í fyrsta lagi var spurt hvort stjórnvöld hefðu einhverjar áætlanir uppi um það hvernig á að draga úr útgjöldum. Það blasir samt við að tekist hefur að draga úr útgjöldum á þessu kjörtímabili fyrir dálítið á annað hundrað milljarða króna. Við öfluðum reyndar tekna upp á svipaða upphæð, um 118 milljarða ef ég man rétt, sem mér skilst að hv. þingmaður og hennar flokkur á Alþingi hafi í hyggju að kalla til baka sem þýðir þá niðurskurð sem því nemur til viðbótar. Það blasir við að nánast hefur verið lyft grettistaki í að draga úr útgjöldum hér á landi á undanförnum árum. Í öðru lagi ræddi hv. þingmaður um vaxtagjöldin sem er vissulega rétt hjá hv. þingmanni. Það er tvennt í því sem ég vil nefna. Vextir breytast og það hefur áhrif á vaxtagjöld, ýmist til aukinna eða minni útgjalda en gert hefur verið ráð fyrir. Það er erfitt að sjá fyrir hvernig vextir þróast á markaði í upphafi árs. Þetta er algilt og á ekkert sérstaklega við um árið í ár. Varðandi það að greiða niður lánin á Norðurlöndunum voru tvær meginástæður fyrir því, þ.e. að greiða þau niður og lækka í leiðinni gjaldeyrisvaraforðann hér á landi. Við sitjum þá ekki uppi með jafnháan gjaldeyrisvaraforða og ber að taka tillit til þess að hann var færður niður til jafns við þetta. Í öðru lagi fjármagnar ríkið sig líka á markaði erlendis til að það sé þá einhver viðmiðun fyrir til dæmis stór íslensk fyrirtæki og önnur sem eru að fjármagna sig á markaði erlendis um á hvaða kjörum hægt er að lána þeim. Það fer eftir þeim kjörum sem ríkið fengi.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að svara nokkrum af þeim spurningum sem ég beindi til fjárlaganefndarmanna þar sem ég á því miður ekki sæti í nefndinni. En hvers vegna er hægt að fullyrða að verið sé að draga úr útgjöldum þegar ekki eru tekin fram öll þau útgjöld sem í raun og veru á að greina frá? Þá vísa ég sérstaklega til þeirrar spurningar sem ég beindi til fulltrúa meiri hlutans í fjárlaganefnd um Íbúðalánasjóð. Hvar eiga þeir fjármunir sem nauðsynlegt er að leggja inn í Íbúðalánasjóð að koma inn í fjárlögin? Er ekki verið að kasta ryki í augun á fólki vegna þess að það vantar heilu kaflana inn í þetta?

Virðulegur forseti. Þarna ber auðvitað að aðskilja hluti þannig að þeir séu greinilegri en hér er um rætt. Annars vegar er rekstur ríkisins, þ.e. hefðbundinn, árlegur rekstur, og þar hefur tekist að draga verulega úr útgjöldum. Ég er ekki að fullyrða neitt, það blasir bara við og um það vitna staðreyndir sem hægt er að kynna sér og blasa við í ríkisreikningi, samanburði á milli ára, fjárlögum milli ára o.s.frv. Niðurskurður í rekstri ríkisins hefur verið umtalsverður. Hins vegar er það rétt sem hv. þingmaður bendir á, á undanförnum árum hafa komið upp og eru enn að koma upp ýmis mál sem verður að bregðast við. Ég nefndi í ræðu minni í dag ríkisábyrgðir hinna föllnu banka sem við höfum tekið inn nánast á hverju ári síðustu árin. Ég nefni Íbúðalánasjóð sömuleiðis, við höfum gripið til ýmissa ráðstafana varðandi hann á undanförnum árum. Við ætluðum honum hlutverk í kjölfar hrunsins, m.a. það að bregðast við erfiðleikum heimila og skuldugum heimilum. Eigið fé hans féll eins og annarra lánastofnana þannig að við höfum þurft að grípa til ýmissa ráðstafana. Það er annar hlutur og snýr ekki að rekstri ríkisins sjálfs heldur stofnana þess og hvernig við förum með einskiptisaðgerðir sem koma upp hverju sinni. Ríkisábyrgðirnar sem féllu á okkur á þessu ári í gegnum Kaupþing og Búnaðarbankann gamla eru ekki rekstrarmál ríkisins í sjálfu sér, heldur ábyrgðir sem falla á okkur. Ég hef auðvitað áhyggjur af stöðu Íbúðalánasjóðs og hef haft alveg frá hruni og ég held við ættum öll að hafa þær. Kannski verða einhverjar tillögur um það hvernig á að bregðast við stöðu hans fyrir 3. umr. fjáraukalaga eða þá í gegnum fjárlög, eftir því hvernig það vinnst, aðstæður leyfa og ástæður eru til.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að taka undir með hv. þingmönnum sem áttu orðastað áðan um að það er auðvitað mikilvægt að gera sér grein fyrir og fara vandlega yfir það sem snýr að Íbúðalánasjóði og þeim verkefnum sem þar eru fram undan vegna alvarlegrar stöðu hans sem margir þættir spila inn í. Það er kannski ástæðulaust að rekja það allt í þessari ræðu. Auðvitað gerum við okkur grein fyrir því að margt spilar þar inn í sem veldur þeim erfiðleikum sem Íbúðalánasjóður er í, hvort heldur lán til lögaðila eða mikillar uppbyggingar með háum tölum. Eitt málið, sem verður fundur um í hv. fjárlaganefnd á morgun, hefur verið í fréttum síðustu daga þannig að ég held að það séu næg verkefni til að fara yfir á þeim vettvangi. Í þessari seinni ræðu minni um fjáraukalagafrumvarpið sem við ræðum nú við 2. umr. langar mig að fara örstutt yfir einstakar tillögur sem ég náði ekki að fara yfir í fyrri ræðu minni. Mig langar að byrja á því að fara aðeins yfir það sem snýr að 190 millj. kr. fjárveitingu sem fer í rannsóknarnefndir Alþingis, annars vegar sem snýr að Íbúðalánasjóði og hins vegar að rannsóknarnefnd um sparisjóðina. Þetta er ákveðin hvatning því að á þinginu hafa komið fram margar tillögur um hvað eigi að rannsaka, bæði um löngu liðna tíð og eins það sem er að gerast þessar vikurnar eða missirin. Ég held að það sé mjög mikilvægt að það verði skipulagt betur en gert er. Eins og við sjáum er í þessu fjáraukalagafrumvarpi lagt til 190 millj. kr. viðbótarfjármagn, og heildarkostnaður við þessar tvær rannsóknarnefndir verður þá 450–460 millj. kr. samkvæmt kostnaðaráætlun fyrir heildarútgjöldin. Ég held að það sé líka mjög mikilvægt að við breytum vinnubrögðunum í þá veru að ekki þurfi alltaf að vera að rannsaka þau eftir á. Við ættum bara að læra af fortíðinni og reyna að haga okkur þannig í framtíðinni að ekki þurfi að eyða hundruðum milljóna í að rannsaka eitthvað eins og verið er að gera. Síðan vil ég koma aðeins inn á það sem snýr að ríkisábyrgðunum. Við fáum því miður högg af þeim með reglulegu millibili, a.m.k. á síðustu árum, bæði vegna sölu bankanna við fyrri einkavæðinguna, ef ég má segja sem svo, og eins minni ég á að það eru inni ríkisábyrgðir vegna nýju bankanna. Það er mikilvægt að menn geri sér grein fyrir hvernig það er. Það er umhugsunarvert sem kemur einmitt fram núna í textunum með þessum 3,1 milljarði vegna svokallaðra skuldbindinga sem voru í Arion banka, áður Búnaðarbankanum, að það virðist ekki hafa verið nægjanleg yfirsýn yfir þessar ríkisábyrgðir. Af sumum þessara lána hafði ekki verið greitt ríkisábyrgðargjald þannig að það er mjög mikilvægt að taka þau mál föstum tökum. Auðvitað þurfum við að læra af þessu, en ég minni á að í fréttum í morgun var fjallað um að Ríkisábyrgðasjóður er með til umsagnar það sem snýr að svokölluðum Vaðlaheiðargöngum. Þar er verið að fara enn og aftur af stað á þessari vegferð og við virðumst því miður læra allt of lítið. Það er eitt sem mig langar að nefna hér lauslega sem ég tel að nefndin þurfi að skoða á milli 2. og 3. umr. og það snýr að 6. gr. heimildinni um sameininguna út af Þeistareykjum. Ég held að það sé mikilvægt að nefndin geri það og efast ekki um það. Það er mikilvægt að fara vandlega yfir hvað þar er á ferðinni til að vita hvaða skuldbindingar gætu hugsanlega lent á ríkissjóði þar ef það er einhver hætta á því. Eitt sem mig langar að nefna líka til viðbótar snýr að Vegagerðinni. Eins og við munum gekk á fjárveitingar hennar og þær kláruðust á fyrri hluta þessa árs. Það er lögð til um 420 millj. kr. hækkun á fjárheimildum til Vegagerðarinnar vegna mikillar vetrarþjónustu og hálkueyðingar. Það þarf að skoða mjög vandlega hvort það er, eins og ég hef skilið það, í raun og veru til að setja Vegagerðina á núll miðað við stöðuna eins og hún er í dag en ekki er tekið á því sem fram undan er í haust. Við erum þegar búin að fá ávæning af því hvað það muni þýða. Ég nefndi í andsvörum við hv. þm. Björn Val Gíslason áðan nokkuð sem sneri að svokölluðum S-merktum lyfjum. Venjan undanfarin ár hefur verið að það er bætt í þann málaflokk og þess vegna vil ég að það komi skýrt fram í umræðunni að það er ekki vegna þess að Sjúkratryggingar sjálfar hafi vanáætlað þar, hvorki í magnaukningu né um kostnaðinn. Þær hafa staðið sig gríðarlega vel í því en það hefur hins vegar ekki verið viðurkennt í gegnum fjárlögin með hvaða hætti það þurfi að leiðrétta. Það er mikilvægt að við höfum það til hliðsjónar þegar við fjöllum um þau mál sem snúa að því. Fulltrúar stofnunarinnar hafa bent á það á fundum fjárlaganefndar, sérstaklega við fjárlögin fyrir árið 2011, að eigi þau að ganga eftir gagnvart þeirri stofnun, sjúkratryggingastofnun, var fjárlaganefnd og hv. Alþingi gerð grein fyrir því og það var tekið upp í ræðum að fara yrði í ákveðnar breytingar á lögum og reglugerðum á Alþingi til að það gengi eftir og velferðarráðuneytið yrði að hafa forustu um það. Það var hins vegar ekki gert þannig að þeir njóti sannmælis sem þar stýra. Síðan vil ég koma örstutt inn á það sem ég tel mjög mikilvægt að breyta og er mjög ósáttur við að sé óbreytt. Það snýr að endurgreiðslu vegna kvikmyndagerðar. Ég er ekki á móti því að styrkja einhverja atvinnuuppbyggingu, það er ekki vegna þess heldur þeirrar ákvörðunar sem hv. Alþingi hefur tekið. Ég tel að þetta ætti að vera enn ein ábendingin um mikilvægi þess að breyta þessum reglum. Það er sérkennilegt að það skuli koma í fjáraukalög fyrir 2012, m.a.s. um 150 millj. kr. fjárveiting, til að gera upp árið 2011 og til viðbótar 400 milljónir, þetta eru um 545 milljónir plús það sem er á fjárlögum þessa árs þannig að þetta er á að giska milljarður. Staðreynd málsins er að það er búið að færa fjárveitingavaldið frá Alþingi vegna þess að með þeim samþykktum og lögum sem hér hafa verið sett er í raun og veru búið að láta aðra ákvarða hvernig þetta verður. Það verður með þessum hætti áfram nema því verði breytt. Ef menn vildu hafa skattalega hvata eins og er gert við nýsköpun og víðar væri eðlilegast að það væri í öðru formi en þessu. Það væri hægt að hafa ákveðna skattstofna sem viðkomandi aðilar þyrftu ekki að standa skil á, hvort sem það er tryggingagjald eða virðisaukaskattur, þannig að þetta kæmi ekki alltaf inn í fjáraukalögin. Því til viðbótar er Alþingi að mínu viti búið að gefa frá sér fjárveitingavaldið með þessu og það er mjög bagalegt. Síðan vil ég nota síðustu sekúndurnar til að ítreka það sem ég sagði í minni fyrri ræðu. Ég tel mjög mikilvægt að gerður verði samfélagssáttmáli um að taka á öllum þeim vandamálum sem fram undan eru í ríkisfjármálunum. Ég fór lauslega yfir nokkur þeirra áðan og ég held að það sé mikilvægt að það verði tekið föstum tökum og gert samkomulag um í hvað megi ráðstafa fjármunum á hverjum tíma og hv. þingmönnum og hæstv. ráðherrum gert skylt að fara eftir því til þess að hafa einhvern aga inni á þessari stofnun gagnvart austri á fjármunum. Bæði fjárlög og fjáraukalög eru væntingar um það sem muni gerast. Ríkisreikningur er hins vegar staðreyndirnar, þegar hann er prentaður sjáum við hvernig hann er. Ég ætla ekki að fara aftar en til áranna 2010 og 2011. Til dæmis á árinu 2011 var gert ráð fyrir því að hallinn á ríkissjóði yrði 46 milljarðar en niðurstaðan varð 90 milljarðar, tvöfaldur. Á árinu 2010 var gert ráð fyrir að hallinn yrði 70 milljarðar en er í ríkisreikningi 123 milljarðar. Við sjáum að hérna skeikar um 100 milljörðum bara á tveimur árum í útgjöldum ríkissjóðs sem gert er ráð fyrir í fjárlögum og fjáraukalögum miðað við þær staðreyndir sem koma síðan fram í ríkisreikningi. Þess vegna er mikilvægt að taka þessa hluti mjög alvarlega.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um opinbera háskóla, nr. 85/2008. Þetta frumvarp var boðað hér undir vor í fyrra en er nú lagt fram í fyrsta sinn. Með framlagningu þess er að því stefnt að allir opinberir háskólar búi við sama lagaumhverfi og af því leiðir að í frumvarpinu er lagt til að starfsemi Landbúnaðarháskóla Íslands og Hólaskóla verði felld undir lög um opinbera háskóla og lög um búnaðarfræðslu falli brott. Með þessu er tekið mikilvægt skref til að einfalda lagaumgjörð þessara opinberu háskóla. Jafnframt er lagt til að skipan háskólaráða fari fram með samræmdum hætti í öllum opinberum háskólum landsins þannig að Landbúnaðarháskólinn og Hólaskóli – Háskólinn á Hólum falli undir lög um opinbera háskóla. Samkvæmt lögum um opinbera háskóla er ekki leitað beint til hagsmunaaðila heldur eru utanaðkomandi valdir með faglegu mati af þeim sem eru fyrir í háskólaráði og þannig eflist fagleg umfjöllun háskólaráða og sjálfstæði þeirra gagnvart utanaðkomandi hagsmunum, en ég tel að fyrirkomulag á skipan háskólaráða í Háskóla Íslands og Háskólanum á Akureyri hafi reynst skólunum vel. Því var raunar breytt með lagabreytingu fyrir tveimur árum og ég tel að líka hafi verið ánægja með þá breytingu. Virðulegi forseti. Meginatriði frumvarpsins eru eftirfarandi: Eins og ég hef nefnt, að samræma lagaumhverfi opinberu háskólanna og jafna starfsskilyrði þeirra. Þetta ætti að einfalda og skýra um margt lagaumgjörðina og jafna starfsskilyrði þeirra. Í öðru lagi er hér lagt til að lögfesta samstarfsnet opinberra háskóla sem ég hef nefnt háskólanet en opinberir háskólar hafa, eins og hv. þingmönnum er kunnugt, haft með sér samstarf frá árinu 2011 um margvíslega þætti sem tengjast stoðþjónustu og gæðamálum auk annars sem telst til kennslu og rannsókna. Í frumvarpinu er lagt til að þessi samstarfsvettvangur verði festur í sessi með sérstöku lagaákvæði þar sem hlutverk samstarfsins sé skýrt en gera má ráð fyrir auknu samstarfi opinberu háskólanna og samþættingu námsframboðs sem og auknu samstarfi á sviði rannsókna. Samstarf þeirra mun opna ýmsa möguleika sem munu nýtast nemendum vel og til að mynda gefur samnýting námskeiða nemendum tækifæri á að sækja námskeið sem ekki eru í boði í þeim skóla sem viðkomandi nemandi stundar nám í. Þannig getur slíkt samstarf aukið val nemenda, tryggt fjölbreyttara námsframboð óháð búsetu. Ákvæðið byggist á starfi samstarfsnets opinberu háskólanna sem hefur verið við lýði undanfarin tvö ár með góðum árangri. Í þriðja lagi er lagt til að opinberum háskólum verði veitt heimild til að taka svokallað umsýslu- og afgreiðslugjald af nemendum með ríkisfang utan Evrópska efnahagssvæðisins. Tilgangurinn er fyrst og fremst að fækka ófullnægjandi umsóknum frá aðilum utan EES. Þróunin hefur verið sú að þeim hefur fjölgað verulega á undanförnum árum og ein skýringin á þeirri þróun er sú að Danmörk, Svíþjóð og Finnland hafa tekið upp skólagjöld fyrir nemendur utan EES. Hér verður lagt til að opinberum háskólum verði ekki veitt heimild til að taka upp skólagjöld heldur að taka svokallað umsýslu- og afgreiðslugjald og þá stendur það undir þeim kostnaði sem hlýst af því að taka við og afgreiða umsóknir frá nemendum utan EES. Í fjórða lagi er lagt til að tiltekin ákvæði laga um opinbera háskóla séu löguð að þeim breytingum sem urðu á lögum um háskóla á 140. löggjafarþingi, til að mynda ákvæðum um hæfisskilyrði starfsmanna háskóla. Í þeim nágrannaríkjum Íslands sem við berum okkur oftast saman við er doktorspróf í flestum tilvikum forsenda fyrir ráðningu í akademísk störf. Með frumvarpinu er ætlað að tryggja gæði kennslu og rannsókna í opinberum háskólum og að þekking og reynsla sé í samræmi við alþjóðleg viðmið fyrir viðkomandi starfsheiti á hverju fræðasviði. Virðulegi forseti. Rétt er að geta þess að gerðir hafa verið sérstakir samningar við alla háskóla landsins um kennslu og rannsóknir þeirra árin 2012–2016 ásamt sérstökum viðaukum sem lýsa starfsemi skólanna, markmiðum þeirra og stefnu. Í samningi Landbúnaðarháskóla Íslands er nánar fjallað um þjónustu og verkefni skólans. Þar segir að skólinn skuli veita nemendum og kennurum nauðsynlega þjónustu og aðbúnað sem almennt tíðkast vegna náms í auðlinda- og búvísindum og náttúruvísindum, m.a. á námsbrautum í landbúnaðarfræðum, landnýtingarfræðum, náttúrufræðum og auðlinda- og umhverfisfræðum. Jafnframt er þar áréttað að háskólinn skuli reka starfsmenntanám á framhaldsskólastigi á sviði garðyrkju og búfræði sem einnig nýtist sem aðfararnám inn á háskólabrautir. Um það nám skal gert sérstakt samkomulag og er ráðgert að samningsgerð um framboð og fjármögnun náms á framhaldsskólastigi verði lokið fyrir árslok 2012. Samkvæmt þessum samningi er því lögð áhersla á að styrkja námsframboð skólans á sviðum framhaldsfræðslu og starfsmenntabrautum hans. Um langan tíma hefur markmiðið verið að færa starfsmenntanám skólans, til að mynda í búfræði og garðyrkju, nær skipulagi framhaldsskóla, m.a. til að tryggja mat á náminu og tengsl þess við hinn almenna framhaldsskóla. Með breytingum á lögum um opinbera háskóla og samningi um kennslu og rannsóknir Landbúnaðarháskóla Íslands 2012–2016 ásamt viðauka er verið að tryggja stöðu starfsmenntanámsins til framtíðar og styrkja tengsl þess við hinn almenna framhaldsskóla. Nú er að hefjast vinna við útfærslu samningsákvæðis um starfsmenntanámið og verður haft samráð við hagsmunaaðila eftir því sem tilefni er til. Vel þekktar fyrirmyndir eru annars staðar á Norðurlöndunum þar sem háskólar reka starfsmenntabrautir með líkum hætti og er boðað gagnvart Landbúnaðarháskóla Íslands. Í samningi ráðuneytisins við Landbúnaðarháskólann er enn fremur kveðið á um að hann sinni vísindarannsóknum, þróunarstörfum, öflun og miðlun þekkingar á fræðasviðum sínum með áherslu á nýsköpun og öflug tengsl við atvinnulíf. Áframhaldandi öflug tengsl við atvinnulífið, Bændasamtök Íslands, búgreinafélög og önnur fagfélög landbúnaðarins, fyrirtæki bænda og einstaka bændur eru því skólanum afar mikilvæg. Ástæða þess að ég nefni þetta sérstaklega hér er að ég hef orðið vör við áhyggjur úr atvinnugreininni, af hálfu Bændasamtakanna og einstakra búnaðarsamtaka, af því að þetta hlutverk verði ekki lengur lögbundið með sama hætti og verið hefur. Ég ítreka að mat okkar byggir á reynslu. Tengsl háskóla við atvinnulíf snúast ekki fyrst og fremst um að þau séu bundin í lögum heldur snúast þau fyrst og fremst um það hvernig skólunum er stjórnað. Mikil áhersla verður lögð á að þessir skólar verði áfram í mjög sterkum tengslum við atvinnulífið rétt eins og allir okkar háskólar eru í tengslum við það atvinnulíf sem þeir sinna með kennslu sinni og rannsóknum. Að sjálfsögðu hlýtur það að vera samhljómur allra sem fjalla um þessi mál að mikilvægt sé að þessi tengsl séu góð. Ég tala þá ekki aðeins um tengsl skólanna við atvinnulífið því að í þessu tilfelli er líka mikilvægt að skólarnir séu í sterkum tengslum við stjórnsýsluna, þar á meðal atvinnu- og nýsköpunarráðuneyti, sem málefni landbúnaðar falla undir, og umhverfis- og auðlindaráðuneyti og auðvitað hagsmunasamtök á borð við Bændasamtökin þar sem fram fer mikil umræða um landbúnað. Við reglubundna endurskoðun á viðauka samningsins sem fer fram tvisvar á ári er meðal annars fjallað um stefnu, markmið og viðfangsefni skólans. Mennta- og menningarmálaráðuneytið gerir ráð fyrir að fulltrúar fyrrgreindra ráðuneyta og hagsmunaaðila verði kallaðir til þegar fjallað er um stefnumótun, viðfangsefni og tengsl skólanna við atvinnulíf á samráðsfundum skólans og ráðuneytis. Ég tel að það fyrirkomulag á samráði tryggi víða aðkomu hagsmunaaðila, stefnumótun skólans með í raun formlegri, skilvirkari og gagnsærri hætti en verið hefur. Ég hef ekki fleiri orð um þetta frumvarp, virðulegi forseti. Ég vænti þess að málinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. allsherjar- og menntamálanefndar.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. ráðherra fyrir framsöguna. Það kemur fram að markmiðið með framlagningu frumvarps þessa er að allir opinberir háskólar búi við sama lagaumhverfi. Ég verð að viðurkenna að ég hef ákveðnar áhyggjur af rekstri beggja þeirra skóla sem hér eru nefndir, kannski ekki að ástæðulausu. Þess vegna langar mig að spyrja hæstv. ráðherra um það sem kemur fram í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármála- og efnahagsráðuneytis þar sem segir, með leyfi forseta: „Verði frumvarpið að lögum má gera ráð fyrir auknum framlögum til Landbúnaðarháskólans vegna búnaðar- og starfsmenntanáms á framhaldsskólastigi sem ekki liggur fyrir áætlun um af hálfu mennta- og menningarmálaráðuneytis á þessu stigi, en gera verður ráð fyrir að þau framlög rúmist innan útgjaldaramma ráðuneytisins eins og hingað til.“ Ég hef miklar áhyggjur af því, virðulegi forseti, að gert sé ráð fyrir að fjárlögin rúmist innan fjárlagaramma ráðuneytisins. Við vitum að það er mikill fjárhagsvandi hjá þessum skólum og því hefur verið haldið fram af forustumönnum þeirra að þeir hafi ekki fengið öll þau framlög sem þeir áttu að fá þegar þeim var breytt í háskóla, og nú á að samræma lögin. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. ráðherra, af því að þessi lög eiga að taka gildi í júlí 2013, ef þau taka gildi, hvort það sé þá ekki mikilvægt að þeim fylgi eitthvert fjármagn, hvort það séu ekki ákveðnar kvaðir, eins og kemur reyndar fram, og hvort megi gera ráð fyrir því að það komi breytingartillögur á fjárlögum 2013 til að verða við þeirri útgjaldaaukningu sem kveðið er á um í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytis.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að draga fram stöðu þessara skóla. Við höfum auðvitað rætt hana áður bæði í þessum sal og á fundum. Mitt mat er það að vandi háskólastigsins felist ekki endilega í fjölda háskóla, eins og hefur verið lenska að ræða um, heldur þurfi fyrst og fremst að horfa til þess að þegar við skoðum hvernig við rekum háskólastig okkar er það svo að við greiðum talsvert minna með okkar háskólastigi en þau lönd sem við berum okkur saman við. Þó að æskilegt væri að horfa til þess að við getum nýtt kraftana saman, eins og ég tel að við séum að gera með samstarfsnetinu, breytir það því ekki að rekstrarstaða háskólanna er mjög erfið. Þegar rætt er um sameiningar háskóla finnst mér mjög mikilvægt að fólk geri grein fyrir því hvort ætlast er til að skólarnir sameinist, sem hefur ekki endilega sparnað í för með sér, eða hvort hugsunin sé hreinlega að leggja niður ákveðnar stofnanir, deildir eða einingar. Þegar horft er á þessa skóla og ef við ræðum sérstaklega um landbúnaðarháskólana þá er Landbúnaðarháskólinn á Hvanneyri í raun og veru einn að fást við umtalsverðan hluta af því námi sem hann hefur boðið fram. Við höfum látið meta hugsanlega hagræðingu af sameiningu þess skóla við Háskóla Íslands. Niðurstaðan úr því varð að sú sameining gæti haft í för með sér faglega spennandi möguleika en hún hefði ekki í för með sér hagræðingu svo fremi sem við viljum viðhalda námsframboði á þessum sviðum. Það sama má segja um Hólaskóla. Ég tel því mjög mikilvægt að við horfum á þessa umræðu út frá námssviðunum. Mat mitt er það að báðir þeir skólar séu að bjóða upp á mjög mikilvægt framlag á sviði kennslu á tilteknum sviðum og rannsókna. Við höfum haft til umfjöllunar í ráðuneyti okkar mögulegar aðgerðir til að skoða fjárhagsstöðu þessara skóla og þeir hafa líka verið að skoða aðgerðir til að draga saman eða efla sértekjur. En sem stendur liggja ekki fyrir auknar fjárveitingar til skólanna. Mat mitt er það hins vegar að þær þurfi að koma til samhliða hagræðingu í rekstri.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Við þekkjum auðvitað bæði tvö vel fjárhagsvandamál skólanna vegna þess að þeir hafa ekki fengið þau framlög sem þeir hefðu svo sem átt að fá til að standa undir þeim skuldbindingum sem á þá eru settar. Ég held að málið sé ekkert flókið að því leyti til að komi ekki til aukið fjármagn - við vorum bara síðast í gær, hv. þingmenn Norðvesturkjördæmis, að funda með fulltrúum frá Hólaskóla þar sem í stefnir að setja verði að lágmarki 60 millj. kr. til þess að halda bara dampi eða standa undir þeim rekstri sem nú þegar er. Það er því auðvitað mikilvægt að það komi skýrt fram inn í fjárlögin fyrir 2013 gagnvart því sem hér er lagt til. Síðan þekkjum við líka Landbúnaðarháskólann á Hvanneyri, það er mikilvægt að umhverfið sé með þeim hætti að skólarnir verði skornir niður úr snörunni í staðinn fyrir að lengja alltaf í henni. Síðan langar mig líka að spyrja hæstv. ráðherra hvort breyting á þessum lögum einum og sér, burt séð frá því sem er í fortíðinni, kalli á aukin útgjöld - eins og ég skil umræðuna frá fjármálaráðuneytinu kallar það á aukin útgjöld - og hvort þau verði þá ekki örugglega inni í fjárlögum 2013 af því að breytingin tekur gildi á miðju árinu. Eins langar mig að spyrja hæstv. ráðherra út í samstarfsnetið. Nú kom það fram í fjárlögunum fyrir árið 2013 að lagt er til að það verði framlengt aftur um tvö ár, sem eru þá 300 milljónir næstu tvö ár og er þá komið í fjögur ár, sem eru 600 milljónir. Síðan er gert ráð fyrir að það kosti 50 milljónir árlega eftir árið 2014. Er hæstv. ráðherra alveg sannfærð um að þetta sé að skila því sem til var ætlast?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að gefa mér tækifæri til að svara þessu. Samstarfsnetið var ekki af okkar hálfu hugsað sem hagræðingaraðgerð í sjálfu sér. Samstarfsnet opinberu háskólanna er hugsað sem tæki til þess að geta eflt gæði þvert á háskóla til að tryggja það að skólarnir geti lært hver af öðrum, nýtt sér þá þróun og tækni sem hver og einn er að þróa. Hugsun okkar var sú að á tímum mikils niðurskurðar í háskólakerfinu, yfir 20% á þremur árum, væri þetta tæki sem lítill tilkostnaður væri við fyrir ríkið miðað við þann árangur sem við gætum náð af því. Hugsunin er sú að nýta þá fjármuni til að hjálpa skólunum að fylgja þeirri stefnu sem við höfum sett og samþykkt um gæði í háskólastarfi og gera það með sem minnstum tilkostnaði, þannig að þeir skólar séu ekki hver og einn að fást við þetta í sínu horni heldur nýti þeir einn sameinaðan sjóð til þess. Það sem hefur verið gert er sameining á tölvukerfum og stoðþjónustu. Farið hefur verið í nauðsynlegar fjárfestingar að mínu viti. Ég get nefnt sem dæmi kaup á ritstuldarhugbúnaði, sem er mjög brýnt að allir háskólar hafi yfir að ráða, og kostar að sjálfsögðu minna þegar lagt er saman, þ.e. að hver og ein stofnun sé ekki að fjárfesta í slíkum búnaði. Það eru fleiri slík atriði sem skipta okkur verulegu máli ef við viljum reka markvissa gæðastefnu innan háskólanna. Hugsunin á bak við netið er - já, það er tvímælalaus árangur. Hann hefur ekki endilega verið til hagræðingar en hann hefur gert það að verkum að skólarnir hafa getað haldið uppi gæðum með ódýrari hætti en ella.

Virðulegi forseti. Ég vil halda áfram með þá umræðu sem hefur farið af stað um samstarfsnetið. Ég skal ekki segja hvar sú þróun muni enda, hvort samstarfsnet þetta sé fyrsta skrefið í átt að því að sameina í raun og veru opinberu háskólana undir einni regnhlíf ef svo má segja þar sem um væri að ræða mismunandi skóla en þó einn skóla að forminu til. En þetta er áhugavert skref og mikilvægt og að mínu mati ágæt lausn virðist vera, í það minnsta við fyrstu sýn, á nokkuð flóknu vandamáli, þ.e. hvernig skuli halda á með opinberu háskólana. Það sem mig langaði til að spyrja hæstv. ráðherra um er samspilið á milli samstarfsnetsins annars vegar og háskólaráðanna hins vegar. Ég tek eftir því að í niðurlagi 6. gr. stendur, með leyfi forseta: „Ráðherra skal setja nánari starfsreglur um samstarfsnet opinberra háskóla og skulu þær birtar í B-deild Stjórnartíðinda.“ Það mun nokkru varða tel ég hvernig þessu verður háttað, hvert valdsvið ef svo má segja þessa samstarfsnets verður. Getur það gripið inn í ákvarðanir háskólaráðanna þegar þær liggja fyrir og hversu langt inn í starfsemi viðkomandi skóla getur samstarfsnetið í raun og veru seilst? Ég hefði áhuga á að heyra sjónarmið hæstv. ráðherra hvað það varðar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa spurningu. Eins og þetta er skilgreint snúa málefni samstarfsnetsins að þessu sinni eða sem sagt um sinn, getum við sagt, fyrst og fremst að málefnum sem tengjast stoðþjónustu og gæðamálum eins og ég fór yfir áðan í andsvari mínu. Þar er til að mynda rætt um innritun, sem hefur vakið furðu mína í rauninni að á Íslandi hefur hún verið sérstök fyrir hvern og einn skóla þegar mun stærri lönd með mun fleiri háskóla geta haft sameiginlega innritun. Þetta er hugsunin fyrst um sinn með samstarfsnetinu. En þetta er þróunarverkefni og hefur alltaf verið ljóst af okkar hálfu að við viljum að það þróist áfram með þátttöku skólanna. Þess vegna er orðalagið í stofnerindi, getum við sagt, þessa samstarfsnets með mögulega sameiningu í huga. En lengra er ekki gengið því að það sem mér finnst mikilvægt er að áður en slíkar ákvarðanir eru teknar þarf að meta hverju þær þjóni og hvort við getum fengið sama ávinning af samstarfi. Verkefnastjórnin miðast sem sagt við þessi sameiginlegu málefni. Við höfum þekkt dæmi erlendis frá um hreinlega samstæður þar sem saman koma ólíkir háskólar sem starfa undir einni stjórn en hafa eigi að síður talsvert faglegt og fræðilegt sjálfstæði innan síns skóla. Kannski má segja að Háskóli Íslands, eins og hann er byggður upp núna með ólíkum skólum eða sviðum, heilbrigðisvísindasviði, félagsvísindasviði, sé í raun og veru samstæða ólíkra skóla. Það er spurning hvert við leiðum þetta samstarfsnet. En fyrst og fremst er verið að leggja til að það fjalli um þau mál sem snúa að stoðþjónustu, innritun, námsframboðið sé þannig að það sé virkt á milli skólanna, gæðamat og annað slíkt. Ég tel og raunin er sú, af því að þróunin á háskólastiginu hefur verið mjög hröð á undanförnum áratug, að samræmi hefur ekki verið mikið í þessum málum 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið, það var skýrt. Það var sem ég ætlaði að þarna væri í raun og veru kominn í það minnsta vettvangur sem hægt væri að þróa í þá átt ef vilji er til þess. Mér finnst nokkuð áhugaverð lýsing hæstv. ráðherra á Háskóla Íslands, þ.e. að líta svo á sem ég held að margir geri, að þar sé um að ræða ákveðinn fjölda sérskóla eða sjálfstæðra skóla sem síðan starfi undir einni regnhlíf Háskóla Íslands. Þá mun reynslan af þessu skipta miklu máli og síðan hvernig þetta verður útfært þegar kemur að sjálfstæði slíkra skóla og hvað varðar stöðu háskólaráðanna. Ég velti sérstaklega upp fyrstu skrefunum í þessu af því að talað er um gæðamálin og samþættingu þeirra og samræmingu að það getur auðvitað haft heilmikið að segja um til dæmis framsetningu eða námsframboð, samsetningu námsins, valmöguleika o.s.frv. sem hefur síðan úrslitaáhrif á gæði þess náms sem í boði er. Og þá enn og aftur, ef við einskorðum okkur við þann tíma sem við erum að horfa á, þennan upphafstíma, eins og lagt er upp með í frumvarpinu, mundi ég kannski vilja heyra aðeins nánar frá ráðherranum um hvernig hæstv. ráðherra sér fyrir sér að reglugerðin geti litið út - ég átta mig á að það er þá ekki nema í einhverjum mjög breiðum strokum sem sú mynd verði dregin. En ég hef áhuga á að glöggva mig aðeins nánar nákvæmlega á þeim þætti hversu langt samstarfsnetið getur teygt sig inn í starfsemi þessara skóla miðað við þær forsendur sem eru gefnar í upphafi og þá er ég meðal annars að tala um gæðamálin. Það hugtak hefur að gera með námsframboð, samsetningu þess o.s.frv. sem er á valdi eða 

Virðulegi forseti. Ég hef þá trú og sú trú hefur staðfest það fremur en hitt í kringum þetta þróunarverkefni að skólarnir sem slíkir séu jákvæðir gagnvart netinu því að þeir sjá hag í því, það skapar aukna möguleika fyrir nemendur. Af því að við höfum verið að ræða um Hvanneyri þá eru þar gríðarlegir möguleikar á fjölbreyttara námi fyrir nemendur sem eru að stunda til dæmis líffræðinám við Háskóla Íslands að geta tekið hluta af því til að mynda í gegnum búvísindanám Landbúnaðarháskólans á Hvanneyri og að sjálfsögðu öfugt, þannig að við höfum þar ýmsa möguleika. Ætlast er til þess í lögunum að ráðherra muni setja samstarfsnetinu nánari starfsreglur þar sem er kveðið á um það sem hv. þingmaður spyr um, þ.e. hver staða þess verði gagnvart stjórnsýslu opinberu háskólanna. Þetta hefur ekki skapað vandamál hingað til, ég tek það fram, við byggjum þetta net að sjálfsögðu upp á fulltrúum skólanna og við reiknum væntanlega með því að þar þurfi háskólaráð hvers skóla að hafa ákveðnu hlutverki að gegna gagnvart samstarfsnetinu. Þannig sjáum við þetta fyrir okkur, að við fórnum ekki hinu lýðræðislega skipulagi sem felst í háskólaráðum skólanna. En eins og hv. þingmaður þekkir vel, sem sat í háskólaráði Háskóla Íslands einhvern tíma í árdaga þar sem saman komu deildarforsetar ólíkra deilda - og síðar kom ég að sama ráði í sama hlutverki, þ.e. fulltrúi stúdenta - að mestu máli skiptir einmitt að samræma sjónarmið. Í háskólaráðum skólanna er yfirleitt ekki verið að ræða fagleg málefni einstakra deilda eða sviða heldur fremur verið að tala um heildarsýnina og kannski má segja það sama um samstarfsnetið.