Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill fyrst nefna að nú í morgun fóru fram málstofur þar sem rædd voru jafnréttismál og vinnustaðaumhverfi hér á Alþingi og tóku þingmenn og starfsmenn þingflokka þátt í þeim atburðum, tvískipt sökum aðstæðna þar sem um rafrænan atburð var að ræða. Forseti vill fagna því að það tókst að koma þessum dagskrárlið að og þakkar öllum sem þátt tóku fyrir sitt framlag.

Borist hafa bréf frá heilbrigðisráðherra þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 1126, um ráðgjafaþjónustu, verktöku og tímabundin verkefni, frá Gunnari Braga Sveinssyni, á þskj. 1157, um meðferð barna og unglinga sem upplifa kynmisræmi hjá transteymi barna- og unglingageðdeildar Landspítala, frá Silju Dögg Gunnarsdóttur, á þskj. 1152, um lagalega ráðgjöf, frá Birni Leví Gunnarssyni, og loks á þskj. 1155, um myglu í húsnæði Landspítalans, frá Birgi Þórarinssyni.

Það er tillaga forseta að fundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um ef þörf krefur. Skoðast sú tillaga samþykkt ef enginn hreyfir andmælum.

Til svara eru: Fjármála- og efnahagsráðherra, ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra og mennta- og menningarmálaráðherra.

Herra forseti. Samfylkingin, sóttvarnalæknir og raunar allur þorri almennings hefur síðastliðnar vikur kallað eftir hertari aðgerðum á landamærum til að takmarka áhættu á því að smit berist inn í landið. Á endanum tókum við í Samfylkingunni málið í okkar hendur og sendum inn frumvarp um breytingar á sóttvarnalögum sem heimilaði ráðherra að skylda komufólk í sóttvarnahús. Það virtist loksins hreyfa eitthvað við þessari ríkisstjórn, en sólarhring síðar var forystufólk hennar mætt í Hörpu á blaðamannafund að tilkynna um nýjar aðgerðir á landamærum. Við fögnum því út af fyrir sig, en blaðamannafundurinn þótti frekar ruglingslegur og skildi marga eftir með fleiri spurningar en svör. Ein spurningin sem er á vörum margra varðar viðmið um nýgengi smita. Þegar heilbrigðisráðherra kynnti síðast reglugerð um skyldudvöl í sóttvarnahúsi, en var gerð afturreka með, var hááhættusvæði miðað við 500 smit á 100.000 íbúa, eins og Sóttvarnastofnun Evrópu gerir ráð fyrir. Þá var staðan nokkuð góð innan lands og ríkisstjórnin samstiga að eigin sögn. Í dag er staðan talsvert verri, en samt tilkynnir ríkisstjórnin að hækka eigi fjöldaviðmiðið, svo mikið að nánast ekkert land í Evrópu er skilgreint sem hááhættusvæði. Hæstv. ráðherra. Nákvæmlega hvað í faraldrinum kallar á að nú séu gerðar vægari kröfur en þegar ríkisstjórnin stóð sameinuð um þetta fyrir tveimur til þremur vikum? Hvaða heimspeki liggur yfir höfuð þar að baki? Telur hæstv. ráðherra ekki öruggara fyrir landsmenn að sömu viðmiðum sé fylgt hér og í öðrum Evrópuríkjum í staðinn fyrir að ríkisstjórnin taki upp á að búa til sín eigin?

Virðulegi forseti. Ég verð að byrja á því að taka fram að hér er hv. þingmaður að bera undir mig mál sem strangt til tekið heyrir ekki undir mitt svið. En engu að síður skal ég bregðast við eftir bestu getu. Í fyrsta lagi segir hv. þingmaður að margir hafi kallað eftir hertari aðgerðum á landamærum. Ég segi við því: Já, og við því hefur verið brugðist. Ég get nefnt mörg dæmi um það og við höfum gert það jöfnum skrefum eftir því sem tilefni hefur þótt til. Ég get nefnt sem dæmi að við hófum að skima fyrir veirunni jafnvel hjá bólusettu fólki eða þeim sem sýndu fram á að hafa áður fengið sýkingu. Það er ekki langt síðan það var, en vottorð um bólusetningu voru t.d. tekin gild frá og með miðjum janúarmánuði. Ég gæti nefnt fleira. Við höfum fært okkur til tvöfaldrar skimunar og með sóttkví. Það var ekki alltaf þannig og við höfum boðað það að áhættumeta á landamærunum og það er nokkurra mánaða gömul umræða. Hérna er sérstaklega spurt út í viðmið um nýgengi smita sem miðar við 1.000 smit fyrir 100.000 íbúa á 14 daga tímabili. Það er rangt hjá hv. þingmanni að engin lönd falli innan þeirra viðmiðunarmarka í Evrópu, Pólland, Holland, Frakkland og Ungverjaland eru allt lönd þar sem smitstaðan er eins og þar segir. Fyrir þessi lönd gildir þess vegna ófrávíkjanleg regla um að í fyrsta lagi verði ekki um að ræða nema nauðsynlegar ferðir þaðan, samkvæmt þessum tillögum, og í öðru lagi að það verði engar undanþágur frá sóttkvíarhótelinu. Fyrir hina sem hv. þingmaður vísar til gildir sú regla, samkvæmt þessum nýju tillögum, að menn eigi að meginreglu að fara á sóttkvíarhótel og þurfi undanþágu til þess að gera það ekki.

Herra forseti. Blaðamannafundurinn hefur verið svo ruglingslegur að hæstv. ráðherra skilur hann ekki einu sinni sjálfur. Það er ekkert óeðlilegt við það að oddviti ríkisstjórnarinnar svari fyrir þetta mál. Hann kynnti líka aðra til sögunnar á fundinum í gær. Ekkert af þeim löndum sem hæstv. ráðherra talaði um gerir ráð fyrir fortakslausri skyldu vegna þess að þar er nýgengi smita á milli 750 og 1.000. Ef nýgengið er undir 750 má sækja um undanþágu þannig að eina landið í Evrópu þar sem er fortakslaus skylda er San Marínó, ef ég man rétt. Ég spyr: Hvað í faraldrinum núna, þegar það eru 70, 80, 90 smit staðfest, gerir ráð fyrir að við förum í vægari aðgerðir en fyrir þremur vikum þegar það voru ekki nema sex eða sjö smit í landinu? Hvaða heimspeki liggur þar á bak við, hæstv. ráðherra?

Virðulegi forseti. Ég heyri að hv. þingmaður telur að ég misskilji eitthvað en ég hygg að því sé öfugt farið. Ég hygg að hv. þingmaður hafi ekki áttað sig á því að þetta viðmið, 1.000 smit, gildir fyrir landið allt, viðkomandi land, jafnvel þótt það séu einungis einstök svæði innan landsins þar sem smittalan er sú sem vísað er til. Þetta er reglan sem til stendur að miða við og hún leiðir það af sér að það eru, samkvæmt nýjustu upplýsingum, fjögur lönd sem falla innan þessara viðmiða. En það getur auðvitað breyst yfir tíma. Hugmyndin er, samkvæmt tillögunni sem fram hefur komið, að uppfæra viðmiðunartölur í þessu efni vikulega hér innan lands þar sem horft verði til þess hvernig þróunin er annars staðar. Það er algjört lykilatriði í þessum nýju tillögum að við erum að herða á landamærum til að fá skjól fyrir bólusetningar og í kjölfarið afléttingar innan lands.

Virðulegi forseti. Kannski er tímabært að beina fyrirspurn til hæstv. fjármálaráðherra sem heyrir beint undir hans svið. Það liggur við að maður velti fyrir sér: Hver hefur raunverulegur ábati orðið af því að vera búin að taka í fangið þrjár bylgjur af þessum andstyggðarfaraldri með öllum þeim hörmungum sem hafa fylgt í kjölfarið? Hvaða ábati hefur verið af því? Hvernig er hægt að réttlæta meðalhóf þegar stór hluti þjóðarinnar er í rauninni búinn að vera hnepptur í fjötra frá því að þessi andstyggðarfaraldur hóf göngu sína? Það er löngu orðið tímabært að við fáum að sjá kostnaðinn af því að standa í landamæraskimunum og öllum þeim aðgerðum sem eru til þess fallnar að reyna að taka á móti örfáum ferðamönnum sem eiga að bjarga 10% hagkerfisins sem í raun og veru mega og eiga að vera á ís fyrir þau tæplega 90% sem við höfum getað haldið gangandi sjálf. Er það ekki satt, hæstv. fjármálaráðherra, að engin hagspá gerði ráð fyrir því, miðað við ástandið í fyrrasumar, að við myndum koma eins vel út og raunin varð á með okkar einkaneyslu og styðja eins vel við hagkerfið sjálf? Ég velti því fyrir mér núna þegar talað er um herðingu á landamærum, sem eru þannig herðingar að nánast er ómögulegt að þær nái yfir nokkurn skapaðan hlut: Hvaða þrýstingur er það, hæstv. fjármálaráðherra, sem ríkisstjórnin er að láta undan? Hvar er meðalhófið? Gildir það ekki um samlanda hæstv. fjármálaráðherra? Svo er annað og það er náttúrlega þverlega ekki á hans sviði en hvers vegna er núna verið að kasta fram gjörbreyttri sýn á virði bólusetninga? Allt í einu á bara að opna hér allt þegar búið er að veita fyrri bólusetningu. Maður er í raun algerlega, ef ég á að segja það á góðri íslensku, kjaftstopp.

Virðulegi forseti. Ég átta mig ekki alveg á því þegar spurt er: Hver er kostnaðurinn af öllum aðgerðum stjórnvalda?  Eitt af því sem við skulum muna í þessu sambandi er að þegar við fórum í fyrstu aðgerðir okkar lá ekkert fyrir um það hvort bóluefni kæmi yfir höfuð. Menn höfðu spáð því að það gæti mögulega gerst seint á árinu 2021. En eftir því sem tíminn hefur liðið þá hefur ýmislegt fallið með okkur, t.d. það að menn skyldu hafa unnið það kraftaverk að framleiða bóluefni sem geta komið að gagni á skömmum tíma, sett algjört met í þeim efnum. Og já, við ætlum okkur að njóta góðs af því að sækja þau bóluefni og koma þeim til landsmanna. Það er auðvitað á endanum ekkert annað en læknisfræðilegt mat byggt á þekkingu í sóttvörnum sem mun ráða því hvenær óhætt er að fara að draga úr hömlum hér innan lands. Þegar allir viðkvæmir hópar, hóparnir sem sýkjast helst og veikjast, hóparnir sem helst eru lagðir inn á spítala, fólkið sem er í mestri lífshættu - þegar allt þetta fólk hefur fengið fulla bólusetningu og stór hluti þjóðarinnar að öðru leyti er kominn með a.m.k. fyrri skammtinn er samkvæmt bestu upplýsingum, og við munum fara að ráðum sérfræðinga í þessu, mjög lítil áhætta í því fólgin að fara að draga úr hömlum hér innan lands. Svo munum við nota áhættumat fyrir landamærin.

Virðulegi forseti. Ég ætla að taka undir með ágætum manni sem var í Silfrinu um daginn beint frá Ástralíu, prófessor í ég veit ekki hverju, ég man ekki einu sinni hvað hann heitir, en ég man alla vega hvað hann sagði, hann kallaði þessar aðgerðir fúsk. Ég ætla að taka undir það heils hugar, fúsk. Hæstv. fjármálaráðherra talar um hvað sé raunverulegur ábati. Stór hluti þeirra sem hafa sýkst af þessari veiru og farið í gegnum hana lifandi glímir við eftirköst sem ekki er fyrirséð hvernig muni fara. Og ég vil líka vita hvernig hæstv. fjármálaráðherra réttlætir að það skuli vera búið að bjóða landsmönnum upp á þrjár bylgjur af þessum faraldri með öllu tilheyrandi og við séum sennilega að taka þá fjórðu í fangið akkúrat núna.

Virðulegi forseti. Ég held að það séu ekki margir í liði með hv. þingmanni sem kallar þær aðgerðir fúsk sem vakið hafa athygli og skila óumdeilanlega gríðarlega góðum árangri í baráttu við heimsfaraldur. Það eru ekki margir sem deila þeirri skoðun með hv. þingmanni en henni er frjálst að hafa þá skoðun. Árangurinn talar bara sínu máli. Okkur hefur tekist að halda gjörgæsluinnlögnum í algeru lágmarki um margra, margra mánaða skeið. Okkur hefur tekist að halda uppi einkaneyslu langt umfram allar spár í því efni. Umsvif í efnahagslífinu, afkoma ríkissjóðs í fyrra var umfram væntingar og það ríkir bjartsýni í atvinnulífinu og ánægja með efnahagsaðgerðirnar. Það er að fara að birta til og það er engin ástæða til að fara á taugum á lokametrunum, hæstv. forseti.  
            

Herra forseti. Við þinglok í fyrra var frumvarpi, sem undirritaður hafði lagt fram á þremur þingum þar á undan, um að starfslokaaldur ríkisstarfsmanna gæti orðið allt að 73 ár, ef þeir kysu svo, vísað til ríkisstjórnar sem hluta af samkomulagi um þinglok, gegn því loforði að á síðasta haustþingi kæmi fram frumvarp sama efnis frá ríkisstjórninni, frá fjármálaráðherra. Eins og sjá má, af því að í dag er 21. apríl, hefur sá sem hér stendur sýnt nokkra biðlund og ekki verið að æsa sig mikið yfir því að frumvarpið er ekki fram komið. En svo vill til að einn af stuðningsmönnum ríkisstjórnarinnar, hv. þm. Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir, lagði fram nánast samhljóða frumvarp nú á útmánuðum, sem bendir til þess að hún hafi minna traust á loforðum hæstv. fjármálaráðherra en sá sem hér stendur. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Hvað dvelur þetta frumvarp, sem var í eðli sínu, eins og frá því var gengið í fyrra, mjög einfalt? Ég spyr líka að því vegna þess að framganga ráðherra í þessu máli til þessa gæti mögulega spillt fyrir þinglokum nú í vor, þ.e. það frumvarp, sem lofað var um leið og frumvarpi mínu var vísað til ríkisstjórnar fyrir ári síðan að kæmi fram, hefur ekki komið fram. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Hvað dvelur þetta mál og hvenær kemur það fram?

Virðulegi forseti. Ég ætla nú að byrja á því að benda aðeins á samhengið sem hv. þingmaður setur málið í, en áður en ég geri það ætla ég að segja þetta: Málinu var vísað til ríkisstjórnar og kemur til skoðunar í mínu ráðuneyti og hefur verið til skoðunar ásamt ýmsu sem varðar lífeyrisréttindi í landinu og er að fara í almenna endurskoðun með hugmynd um grænbók í framhaldinu. En að öðru leyti, bara þannig að maður leyfi sér aðeins að ræða formið hérna: Hvað á það að þýða að mönnum þyki það góð hugmynd að við þinglok sé samið um það í þingnefnd að einhverju tilteknu máli, sem hv. þingmaður í þessu tilviki hefur lagt fram, verði vísað til ríkisstjórnar gegn loforði um að einhver ráðherra lofi í eigin nafni að leggja málið fyrir Alþingi? Það var notað orðið fúsk hér áðan, þetta er ekki fúsk en þetta er algjör brenglun á öllum lögmálum hér á þinginu. Og sama gildir um það þegar menn setja inn í bráðabirgðaákvæði með lögum, eins og átti við í öðru máli sem nú er fram komið á þinginu, tilmæli til ráðherra um að hann láti semja frumvarp einhvers efnis og leggi það fyrir Alþingi til meðferðar. Af hverju leggja menn ekki bara mál sín fyrir hér á þinginu og láta á það reyna hvort þau hafi einhvern meirihlutastuðning? Hvað á það að þýða að vera að leggja það fyrir ráðherra, setja þeim fyrir einhverja heimavinnu að búa til fyrir þingið, eða einstaka þingmenn, einhver frumvörp og flytja þau síðan í eigin nafni eins og þau væru þeirra hugðarefni? Þetta er auðvitað algjört rugl, svo ég taki ekki sterkar til orða. Ég hafna alfarið þessum vinnubrögðum og hvet þingið, nefndir þingsins, einstaka þingmenn sem hafa hér frumkvæðisrétt, reyndar langt umfram það sem gildir í öðrum þingum, rétt til þess að leggja fram mál og láta reyna á þau hvort stuðningur er við þau, að láta af þessum bellibrögðum að vera að reyna að snúa upp á handlegginn á ráðherrum og pína þá til að leggja fram mál alveg óháð því hvort þeir hafa áhuga á þeim eða ekki.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra kærlega fyrir þetta svar. Það var upplýsandi en ekki uppörvandi. Svo vill til að hæstv. ráðherra tók þátt í því rugli í atkvæðagreiðslu í fyrra - um frumvarp sem hann lýsti eftir að þingmenn kæmu fram með og þessi þingmaður hefur komið með fram þrisvar - að samþykkja sjálfur hér í atkvæðagreiðslu að þetta frumvarp færi til ríkisstjórnar undir þeim formerkjum að það kæmi fram á síðustu haustmánuðum. 

Virðulegi forseti. Ég tel að hér sé einhver misskilningur á ferð, a.m.k. sjáum við þetta með mjög ólíkum hætti. Ég get alveg tekið þátt í því að málum sé vísað til ríkisstjórnar og að þau fari þangað til skoðunar og úrvinnslu. Í því felst ekki loforð um að tiltekinn ráðherra muni leggja málið fram til Alþingis í sínu nafni og í þeim búningi sem hv. þingmaður vill. 

Það er alltaf gaman af því að umræðum ljúki á jákvæðum nótum.

Forseti. Við vitum öll að það sem er á vogarskálunum hjá okkur núna eru hertar sóttvarnir á landamærum eða hertar sóttvarnir innan lands. Öðrum hvorum megin þarf að herða. Það vitum við. Við vitum hvað það kostar í lífum að fá bylgju yfir okkur eftir því hvað margir smitast og bylgjan fer upp. Við vitum hvað það kostar í skertum réttindum. Það hefur komið skýrt fram hvað það kostar í skertum réttindum þegar við náum ekki tökum á bylgjunni og hún fer upp, það þarf alltaf að herða á sóttvörnum innan lands. Við vitum það. Mig langar að biðja hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra að fara yfir eftirfarandi með okkur: Hvað kostar þetta í peningum? Hvað kostar þetta ríkissjóð? Þær aðgerðir sem ríkisstjórnin hefur farið í til þess að létta undir með atvinnulífinu og heimilunum byggja á einhverjum forsendum um það hver skaðinn er fyrir fyrirtækin og fjölskyldur í landinu þannig að eitthvað hefur hæstv. fjármálaráðherra skoðað hvað þetta kostar. Hvað kostar þetta samfélagið, bæði heimilin, fyrirtækin og svo ríkissjóð? Sumir heyra best þegar hlutirnir eru settir fram í krónum, settir fram í peningum. Ég vil biðja hæstv. ráðherra um það. Þegar öllu er á botninn hvolft þá stöndum við frammi fyrir því núna að það þarf að herða sóttvarnir á landamærum ef við ætlum ekki að þurfa að herða sóttvarnir innan lands. Það er staðreynd. Það er betra fyrir líf og heilsu landsmanna að herða þær á landamærum en innan lands. Það er betra fyrir borgararéttindi, athafnafrelsi okkar og réttindi til mennta og atvinnu að herða á landamærum frekar en innan lands. Í því sem The Wall Street Journal tók saman um áhrif á efnahagslíf þjóða þá kom Svíþjóð verr út en Danmörk, Noregur og Nýja- Sjáland, þannig að við vitum að það er líka efnahagslega betra. Ég vil biðja hæstv. fjármálaráðherra um að taka það saman fyrir okkur hvað það kostar í peningum að fá aðra bylgju yfir okkar hér innan lands.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að vísa til efnahagslegrar úttektar á sóttvarnamálum sem við höfum gefið út, reyndar í tvígang, fyrsta skýrslan kom út síðastliðið haust og svo kom önnur í kjölfarið, þar sem við færum einmitt rök fyrir því að óumdeilanlega sé skynsamlegt að hefta möguleika veirunnar til að komast inn í landið og beita um leið sóttvarnaaðgerðum innan lands eftir aðstæðum hverju sinni til að verja efnahagslífið. Hvað kostar þessi heimsfaraldur? Það eru margir mælikvarðar, það fer eftir því hvaða leið við notum. Við getum skoðað afkomu í ríkisfjármálum. Við getum sett marga mælikvarða á þetta. Mig langar bara til að segja að við Íslendingar höfum á margan hátt verið leiðandi í útfærslum, t.d. varðandi tvöföldu skimunina, aðferðafræði sem margir tóku upp eftir að við höfðum innleitt hana hér á landi. Við vorum sömuleiðis snemma í því að opna fyrir bólusetningarvottorð eða sönnun um fyrra smit og einfalda skimun í tengslum við það sem leið inn í gegnum landamærin. Það hefur reynst ágætlega. Við erum algerlega í fremstu röð í smitrakningu og skilningi á því hvernig veiran dreifist innan lands. Það er því margt um það að segja hvaða leiðir við höfum farið og hvaða árangri þær leiðir hafa skilað. Ég vil halda því til haga að við höfum á suma vegu verið í ákveðnu brautryðjandastarfi í landamæraaðgerðum okkar og þær hafa skilað miklum árangri. Mig langar til að velta því upp fyrir síðari ræðu hv. þingmanns hvort hann sé að velta fyrir sér hvort við gætum skapað ástand þar sem væri engin veira innan lands þannig að við gætum fellt niður allar hömlur. 

Forseti. Bara svo ég svari spurningu hæstv. ráðherra í óundirbúnum fyrirspurnum. Veirufrítt samfélag - við vitum hvað hefur verið gerlegt hingað til. Við náðum ágætu sumri í fyrra af því að við náðum faraldrinum niður. Við náðum að fletja kúrfuna, eins og það heitir. Það er hægt að gera það. Við vitum það. Við höfum reynslu af því og höfum gert það a.m.k. tvisvar. Það er það sem hægt er að gera. Og þá er hægt að létta á sóttvarnaaðgerðum innan lands, það er raunveruleiki. Staðan er þessi: Það þarf að herða á landamærunum. Sóttvarnayfirvöld eru alveg skýr í því að það þarf að herða á landamærunum ef við eigum að geta létt á takmörkunum hér innan lands. Það er þess vegna sem farið var af stað með PCR-próf á brottfararstað til að meta hvort hægt væri að fara í litakóðunarkerfið. Núna eru forsendurnar bara brostnar og staðreyndirnar sýna okkur að ekki eru forsendur fyrir því af því að fólk skilar sér ekki í sóttkví. 

Virðulegi forseti. Faraldurinn hefur kostað u.þ.b. 200 milljarða í beinum aðgerðum og líklega annað eins í óbeinum aðgerðum. Það er tjónið hingað til. Það liggur einhvers staðar á bilinu 300–400 milljarðar, aðeins eftir því hvernig við horfum á það. Ég held að enginn hefði getað komið í veg fyrir það. Mig langar til að segja hér að það tjón var óumflýjanlegt að verulegu leyti og okkur hefur með aðgerðum tekist að draga mjög úr því. Þegar hv. þingmaður kallar eftir mjög hertum aðgerðum á landamærunum vil ég segja að við erum með mjög harðar aðgerðir. Við erum að leggja til að þær verði hertar enn frekar. Einhvers staðar verður að spyrja sig um meðalhóf, og það er reyndar grundvallarregla, skrifuð og óskrifuð, í íslenskum rétti sem við verðum að horfa til. Og við teljum að verið sé að taka tillit til þess, jafnvel þótt hér sé lagt upp með skyldu til að fara á sóttkvíarhótel í ákveðnum tilvikum án möguleika á undanþágu.

Herra forseti. Ég verð að játa að ég er örlítið ringlaður eftir gærdaginn og vísa þar til blaðamannafundar sem var haldinn í Hörpu þar sem boðað var frumvarp sem var lagt fram í gærkvöldi um hertar sóttvarnir á landamærum. Á sama tíma sá maður í fjölmiðlum að gosið í Geldingadölum var tekið að falla niður húsveggi á Times Square þar sem verið var að hvetja erlenda ferðamenn til að sækja Ísland heim. Ég velti fyrir mér hvernig það geti farið saman að hvetja ferðamenn til að koma í auknum mæli til landsins og að herða á sama tíma eftirlit á landamærunum. Í greinargerð frumvarpsins sem var lagt fram í gærkvöldi segir, með leyfi forseta: „Reynslan af Covid-19 faraldrinum sýnir að það nægir að einn einstaklingur virði ekki reglur um sóttkví eftir komuna til landsins til að hrinda af stað stórri hópsýkingu og jafnvel nýrri bylgju faraldurs.“ Ég velti fyrir mér og vil spyrja hæstv. ferðamálaráðherra að því hvort hann óttist ekki að þetta geti skapað gloppur í sóttvörnum sem leiði til þess að aftur þurfi að taka upp harðari takmarkanir hér á landi og lama ferðaþjónustuna innan lands og setja miklar skorður við líf almennings. Ef hæstv. ráðherra gæti hjálpað mér að skilja betur hvernig þetta tvennt getur farið saman.

Herra forseti. Fyrst varðandi það atriði sem hv. þingmaður kom inn á í upphafi fyrirspurnar, auglýsingu á Times Square þar sem sýnd er mynd af gosinu, þá er það auglýsing sem Icelandair ákvað að birta og er bara auglýsing fyrirtækisins á þessum stað. En við höfum tekið frá fjármuni til að setja í markaðssókn og ákváðum það fyrir töluverðu síðan. Við erum að nýta þá fjármuni, t.d. með því að mæla áhuga og ferðavilja. Við erum í ákveðinni herferð til að tryggja að Ísland sé í undirmeðvitund fólks og fólk sé að skoða Ísland sem mögulegan áfangastað, að hluta til þegar þar að kemur og að hluta til kannski á næstunni. Við sjáum að Evrópumarkaður var áður líklegri til að taka fyrr við sér en Bandaríkjamarkaður sem gert var ráð fyrir að kæmi inn síðar. Núna hefur það snúist við. Það hangir augljóslega að miklu leyti saman við stöðu bólusetninga þar í landi. Verið er að sækja á Bandaríkjamarkað vegna þess að fólk þar er tilbúið til að ferðast með bólusetningarvottorð. Nýjar aðgerðir og breytingar sem eru áformaðar á landamærum snerta ekkert það fyrirkomulag sem við erum með varðandi bólusetningarvottorð og vottorð um mótefni. Þar er sú regla að það er einföld skimun á landamærum. Það hefur gengið vel og ekkert smit komið þar upp það sem af er þeim tíma. Næstu vikur eru vissulega rólegar en vonandi verður sumarið með einhverju frekara lífi, sérstaklega þegar kemur að ferðamönnum með bólusetningarvottorð sem er þá allt annars eðlis út frá sóttvörnum 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ferðamálaráðherra fyrir svarið. Ég skil það þannig að Icelandair njóti þá ekki neinna fjármuna frá íslenska ríkinu til að auglýsa þarna og að Íslandsstofa sé ekki í sérstakri markaðsherferð erlendis til að laða að erlenda ferðamenn á þessari stundu. Ég kýs að skilja það þannig. Hæstv. ráðherra leiðréttir mig þá ef það er ekki rétt. Nú er það einu sinni þannig að vel heppnaðar markaðsherferðir leiða til þess að áhugi eykst. Vonandi er tilgangur herferðarinnar að ferðamenn streymi hingað til lands í hundruðþúsundatali. Þá er spurningin um innviðina og hvernig þeir geta tekið við. Þá er ég fyrst og fremst að vísa til þess hvernig menn ætla að taka sýni úr öllum þessum ferðamönnum, hvernig menn ætla að halda þeim við sóttkví í sex klukkutíma og hvernig menn ætla að halda því til streitu að þeir komist ekki út í samfélagið, því að dæmin sanna að jafnvel bólusett fólk getur borið með sér veiruna og dreift henni. 

Herra forseti. Til að vera alveg skýr þá nýtir Íslandsstofa fjármuni í að markaðssetja Ísland og hefur verið að gera það. Það eru töluverðir fjármuni eftir af því verkefni, sem verða þá væntanlega nýttir þegar við erum lengra komin inn í bólusetningaráform okkar hér. En við notum þá fjármuni með markvissum hætti til þess bæði að mæla ferðavilja, sjá hvar helstu tækifærin eru og auglýsa Ísland meðal fólks víða um heim. Skimunargetan hefur stóraukist og það er staða sem við þurfum á hverjum tíma að vera örugg um að geta sinnt. En það er þá líka fjárfesting sem myndi borga sig mjög hratt til að geta tekið á móti bólusettu fólki, og eins og ég nefndi hefur enginn hingað til komið bólusettur í gegnum skimun og greinst jákvæður þar. Þetta er viðleitni til að gera það sem við getum til að auka umsvif og tekjur ríkisins og íslensks atvinnulífs án þess að það sé á nokkurn hátt á kostnað sóttvarna.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á sóttvarnalögum, nr. 19/1997, og lögum um útlendinga, nr. 80/2016. Frumvarp þetta er samið í heilbrigðisráðuneytinu og dómsmálaráðuneytinu og lagt til sem hluti af þeim aðgerðum sem taldar eru nauðsynlegar í baráttunni við heimsfaraldur SARS-CoV-2 veirunnar sem veldur Covid-19 sjúkdómnum. Áður en lengra er haldið í framsögu minni um þetta mál langar mig til að þakka Alþingi fyrir samstöðuna sem ríkt hefur um aðgerðir vegna Covid-19 vegna þess að það er ekki sjálfgefið í samfélagi eins og okkar, sem er opið og öflugt og þar sem lýðræðishefð er mikil, þar sem umræðan er óheft, að það ríki svo mikil eindrægni í samfélaginu. Sem betur fer hefur það einkennt umræðuna, bæði innan þings og utan, að að öllum jafnaði hefur það heyrt til algerra undantekninga að veiran sé gerð að pólitísku bitbeini. Ég held að það megi segja að það hafi verið reglan alveg fyrstu tíu, tólf mánuðina að sú hafi verið raunin. En það hefur borið aðeins meira á því núna að undanförnu og þá kannski fyrst og fremst í kringum áramótin þegar rætt var um bólusetningar og fólk hafði áhyggjur af kaupum á bóluefni, og svo núna þegar við ræðum ráðstafanir vegna mögulegra smita um landamæri. Ég held að það sé samspil ýmissa þátta að þessi umræða kemur upp með þessu móti núna, kannski fyrst og fremst vegna þess að komin er mikil óþreyja í samfélaginu eftir því að þessu fari að ljúka, enda sjáum við loksins fram á endasprettinn í þessu ati. Og þó að ekkert okkar hafi órað fyrir því í apríl í fyrra að við yrðum stödd hér nú að því er varðar sóttvarnaráðstafanir, að hámarksfjöldi sem geti hist séu 20 manns o.s.frv., þá held ég jafnframt að ekkert okkar hafi órað fyrir því að við værum komin svo langt með bólusetningar og raun ber vitni. Auðvitað hefur framvindan í bólusetningum mjög mikil áhrif á sóttvarnaráðstafanir innan lands, líka sóttvarnaráðstafanir á landamærum, vegna þess að eftir því sem bólusetningu vindur fram, þeim mun betur erum við varin. Og þegar ég segi við þá á ég við þá hópa sem líklegri eru en aðrir til að verða fyrir alvarlegum veikindum. Umræðan undanfarna daga og vikur hefur eðli máls samkvæmt snúist fyrst og fremst um nauðsyn þess að geta takmarkað betur að Covid-19 smit berist til landsins. Sóttvarnalæknir hefur m.a. lýst því yfir að hann telji nauðsynlegt að stjórnvöld skjóti frekari lagastoð undir þær opinberu sóttvarnaaðgerðir sem hann hefur lagt til, þar með talið þá tillögu að skylda einstaklinga til að sæta sóttkví í sóttvarnahúsi við komu til landsins. Markmiðið með því frumvarpi sem hér hefur verið veitt afbrigði til að ræða á Alþingi í dag er að skjóta þessari skýru lagastoð undir tiltekna ráðstöfun sem er afmörkuð í tíma, og í raun og veru líka afmörkuð í inntaki þessarar ráðstöfunar. Að því leyti til er frumvarpið algerlega markað af og merkt þeirri stöðu sem uppi er núna í glímunni við faraldurinn og af þeim sökum er ákvæðið sett fram sem bráðabirgðaákvæði. Jafnhliða er verið að huga að heildarendurskoðun sóttvarnalaga sem við sjáum vonandi líta dagsins ljós á næsta þingi, væntanlega bak kosningum, þar sem við getum með nesti frá reynslunni af glímunni við þennan tiltekna faraldur haft skýrari sýn en áður á það hvers konar lagaumgjörð þarf að vera fyrir hendi til að við höfum þau verkfæri sem þarf. Við fórum í töluverða endurskoðun á sóttvarnalögum að sumu leyti í vetur sem leið, eða fyrr á þessu þingi, en þó ekki þannig að horft væri til lagaumhverfisins alls. Alþingi tók það mál til umfjöllunar og það var afgreitt á Alþingi. Þetta frumvarp er til þess hugsað að skjóta lagastoð undir þá ráðstöfun að skylda ferðamenn sem koma frá tilteknum svæðum til dvalar í sóttvarnahúsi, óháð því hvort þeir geti dvalið í húsnæði á eigin vegum eða ekki. Þannig er staðan núna á grundvelli gildandi laga að allir þurfi að gera grein fyrir því að þeir uppfylli tiltekin skilyrði um heimasóttkví en þurfi ella að vera í sóttvarnahúsi. Í því frumvarpi sem hér er til umfjöllunar eru tvö bráðabirgðaákvæði. Í því fyrra er lagt til að ráðherra verði gert heimilt að setja reglugerð en þó alltaf að tillögu sóttvarnalæknis. Tillagan er um að skylda ferðamenn sem koma frá hááhættusvæði að dvelja í sóttkví eða einangrun í sóttvarnahúsi. Það er mikilvægt að átta sig á því að það sem við erum að gera núna með þessum lögum er að setja tímabundna heimild til að ráðherra geti gefið út reglugerð, þó alltaf að fenginni tillögu sóttvarnalæknis, þetta þurfi alltaf að spila saman. Það má því segja að frumvarpið sé óvenjulegt að því leytinu til að við erum ekki að tala um víðtækar, almennar heimildir heldur afmarkaðar og tímabundnar. Það finnst mér eðlilegt í ljósi þess að það liggur á að afgreiða málið vegna þess að við þurfum og viljum koma í veg fyrir þau smit sem koma um landamæri eins og nokkurs er kostur eins og segir í greinargerðinni. Með frumvarpinu er gert ráð fyrir að hááhættusvæði verði skilgreint út frá 14 daga nýgengi smita á hverja 100.000 íbúa. Þetta er einn mælikvarði af mörgum sem notast er við, en þetta er sá mælikvarði sem notast er við í Evrópu. Sóttvarnastofnun Evrópu gefur út kort einu sinni í viku, á fimmtudögum, þannig að við bíðum spennt eftir því hvernig kortið lítur út á morgun. En eins og við munum þá er Ísland eina græna landið núna á þessu korti þó að við höfum dottið í gult á tímabili þegar hópsmitin fóru að gera vart við sig. Sem dæmi væri hægt að miða við að 14 daga nýgengi á hverja 100.000 íbúa sé yfir 750. Það kann að vera rétt að velferðarnefnd taki til skoðunar hvort þau viðmið sem tekin eru sem dæmi í greinargerð verði tekin beint upp í lagaákvæðið og ég tel rétt að Alþingi komi frekar að þeirri ákvörðun og þeirri spurningu. Ég held að hvort tveggja gangi upp, en spurningin sé í raun og veru hversu afgerandi Alþingi kýs að ákvæðið sé. Jafnframt er markmið frumvarpsins, og það er í síðara ákvæðinu, bráðabirgðaákvæði um breytingu á lögum um útlendinga, að veita dómsmálaráðherra skýra heimild að lögum til að takmarka ferðalög hingað til lands frá þessum sömu svæðum nema í brýnum erindagerðum, eins og lagt er til í 2. gr. frumvarpsins. Sömu sjónarmið um hááhættusvæði og viðmið um nýgengi kunna að eiga við í þessu ákvæði frumvarpsins og ég nefndi áður. Ég held að það sé skynsamlegt að nefndin skoði það sérstaklega og ég geri ráð fyrir því að mitt ráðuneyti sé reiðubúið til að ræða þau álitamál. Nú kynni einhver að spyrja: Bíddu, hvað er eiginlega í gangi og hverju er verið að breyta? Hvað er það í raun sem verið er að leggja til? Við þurfum auðvitað að gæta mjög vel að því í hverju skrefi í þessum faraldri að láta ekki kappið bera okkur ofurliði. Við erum núna stödd þar að það eru afar fáir á sjúkrahúsi. Það eru mjög fáir alvarlega veikir. Við erum komin mjög vel af stað með bólusetningar. Þessi vika er sennilega metvika í bólusetningum og sú næsta þegar enn þá fleiri verða bólusettir. Horfi maður utan frá á faraldurinn og framgang hans þá held ég að okkur sé óhætt að segja að staðan sé núna betri en hún hefur nokkru sinni verið. Þess vegna þurfum við að fara af varfærni í allar ákvarðanir sem lúta að því að hindra fólk í sínu daglega lífi eða svipta það frelsi sínu á einhvern hátt. Við þurfum að hafa fyrir því málefnaleg rök út frá faraldrinum í heild en ekki síður út frá almennum sjónarmiðum um meðalhóf. Hvort sem farin verður sú leið í þessu frumvarpi að setja þessi viðmið í lagatextann sjálfan eða í greinargerð, eins og hér er gert, þá værum við í raun og veru að tala um að línan væri dregin í gegnum það að yfir línunni næðum við utan um þann hóp þar sem fleiri en 750 hafa smitast á síðustu 14 dögum miðað við 100.000 íbúa. Fyrir neðan 750 manna markið erum við með sama fyrirkomulag og núna, sem er það fyrirkomulag að allir þurfa að gera grein fyrir því að þeir geti uppfyllt tiltekin skilyrði til að geta verið í heimasóttkví, ella þurfi þeir að fara á sóttkvíarhótel eða í sóttvarnahús. Yfir þessum 750 er fólk skyldað til að vera í sóttvarnahúsi. Þó geti fólk sótt um undanþágu frá því með tveggja daga fyrirvara að uppfylltum þremur skilyrðum. Fyrsta skilyrðið er um að smitin séu ekki fleiri en 1.000 á viðkomandi svæði, en þá gerist það sjálfkrafa að ekki kemur til álita að gefa undanþágu. Númer tvö er að viðkomandi geri grein fyrir því að hann hafi viðunandi stað til að vera á og geti sýnt fram á að hann eða hún ætli að dvelja þar í sóttkví. Þetta eru tilteknar takmarkanir og meginreglan er skylda til að vera í sóttkvíarhúsi. Ég veit að þingið tekur eftir því að hér erum við ekki að tala um þessa almennu heimild sem gæti gilt við ýmsar kringumstæður, heldur erum við að tala um heimild sem við viljum að gildi nákvæmlega við þessar kringumstæður á þeim tiltekna tíma sem hér er til umræðu. Reynslan af Covid-faraldrinum sýnir, og það eru fræði sem við höfum lært, ekki vegna þess að okkur hefur langað til þess heldur vegna þess að það hefur verið hluti af okkar daglegu tilveru um misseraskeið, að það nægir að einn einstaklingur virði ekki reglur um sóttkví eftir komu til landsins til að hrinda af stað stórri hópsýkingu og jafnvel nýrri bylgju. Alls hafa 118 mál komið til kasta lögreglu vegna brota á sóttkví og einangrun frá því að faraldurinn braust út, þar af 24 slík brot á þessu ári. Öll þessi mál tengjast landamærum. Samkvæmt upplýsingum frá smitrakningarteymi sóttvarnalæknis og almannavarna greindust á tímabilinu 1. febrúar til 1. apríl síðastliðinn 202 virk Covid-19 smit á Íslandi. Af þeim greindust 105 á landamærum og 97 innan lands. Rakningin á þessum smitum hefur leitt í ljós að öll Covid-19 smitin á þessu tímabili má rekja til smita frá landamærum með einum eða öðrum hætti. Með hliðsjón af þessu er talið rétt að bregðast við smitum sem berast inn í samfélagið frá landamærum með þeirri lagasetningu sem hér er rædd þar sem núgildandi ráðstafanir á landamærum eru ekki taldar duga til að hefta útbreiðslu Covid-19 í samfélaginu. Virðulegi forseti. Í því skyni að draga úr líkum á því að smit berist til landsins við landamærin er talið nauðsynlegt að takmarka sérstaklega ferðalög hingað til lands frá svæðum sem skilgreind eru hááhættusvæði. Með frumvarpinu er dómsmálaráðherra því falin heimild til að setja reglugerð sem bannar útlendingum sem dvalið hafa á slíkum svæðum að koma til landsins. Heimilt verður að gera undanþágur vegna búsetu hér á landi og vegna brýnna erindagjörða. Með beitingu þessa úrræðis er því ekki aðeins unnt að minnka líkur á smiti innan lands heldur jafnframt að draga úr álagi á landamærum og í sóttvarnahúsum. Það er von mín að með afgreiðslu þessa frumvarps náum við utan um þann vanda sem okkur er á höndum. En ég vil um leið segja að þær ráðstafanir sem við höfum hingað til beitt á landamærum eru þannig að horft er til þeirra um lönd og álfur, þ.e. að krefjast neikvæðs PCR-prófs, að prófa fyrir Covid-19 tvisvar með fimm daga sóttkví á milli, að nota sóttvarnahús, eins og við höfum verið að gera núna frá því í byrjun mánaðarins, að auka eftirlit eins og nokkurs er kostur. En stóra málið, og það sem hefur forðað okkur frá því í íslensku samfélagi að beita mjög hörðum heildstæðum aðgerðum, er sú staðreynd að við erum með mjög öfluga smitrakningu, og þar held ég að séu margir sem eiga fálkaorðu skilið, og ekki síður sú öfluga rakning sem átt hefur sér stað á vegum Íslenskrar erfðagreiningar. Þetta eru verkfæri sem hvergi er verið að nota í eins ríkum mæli og á Íslandi. Þess vegna getum við haldið í okkur með að beita mjög hörðum aðgerðum innan lands, sem hefur verið mjög mikilvægt. Mín von stendur til þess að við þurfum ekki aftur að halda blaðamannafund um að við ætlum að snúa bökum saman í þrjár vikur í viðbót, að við ætlum að halda áfram að herða, að við ætlum að taka síðasta slaginn enn eina ferðina. Mín von stendur til þess að með því að gera þær ráðstafanir sem hér eru lagðar til, með því að halda áfram í þeim góða gangi í bólusetningu sem við sjáum, þá séum við einfaldlega farin að horfa til þess tíma að samfélagið fari að virka hér eins og við þekkjum það best og að við getum aflétt öllum sóttvarnaráðstöfunum innan lands ekki síðar en um mitt sumar.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra kærlega fyrir kynninguna á þessu frumvarpi og þakka henni fyrir að leggja það fram. Ég greini ákveðið hjálparkall frá hæstv. ráðherra til þingsins um að setja fyllilega nægar stoðir til þess að hægt sé að verja land og þjóð í baráttunni við veiru sem geisar um alla heimsbyggðina. Ég er til reiðu til að fara í þær aðgerðir sem nauðsynlegar eru. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra um þann tímaramma sem settur er inn í þetta. Hvað gerist í heiminum 1. júlí? Þetta frumvarp er algjörlega markað af þeirri stöðu sem við erum í núna, sagði hæstv. ráðherra. Við vissum ekki 1. mars að við yrðum með 100 smit 21. apríl. Er ekki óvarlegt að setja lagaákvæði sem gefinn er svona knappur tími þegar við vitum ekki hvar heimsbyggðin verður 1. júlí og Alþingi Íslendinga verður í sumarleyfi?

Virðulegur forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir að hafa greint ákall mitt um hjálp en segi það án alls gríns að auðvitað geri ég ráð fyrir því, eins og hefur sem betur fer verið í öllum þessum málum sem lotið hafa að Covid-umræðunni, að það sé í meginatriðum samstaða á Alþingi. Ég þakka velferðarnefnd fyrir aðkomu sína að því. Við vitum ekki hvað gerist 1. júlí, eins og þingmaðurinn bendir réttilega á. En við vitum þó að við verðum komin þangað með bólusetningarnar að við eigum eftir mjög lítinn hluta af samfélaginu. Þá ættum við að geta verið í þeirri stöðu að innanlandsaðgerðir ættu að mestu leyti að heyra sögunni til. Varðandi heimild af þessu tagi er mat mitt það að sá tímarammi sem hér er gefinn upp eigi að duga. En ég held að það sé um leið gott að gera ráð fyrir því að Alþingi geti komið að því að endurmeta það ef til kemur.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir andsvarið og spyr: Hvers vegna höfum við ákveðið séríslenskt afbrigði af flokkun á hááhættusvæðum? Hvers vegna fylgjum við ekki Sóttvarnastofnun Evrópu, sem hefur flokkað þetta og við höfum fylgt? Hvernig sér hæstv. ráðherra fyrir sér að meta eigi hvernig ferðamaður sýnir fram á það með fullnægjandi hætti að hann muni uppfylla öll skilyrði sóttkvíar í húsnæði á eigin vegum? Hvernig fer með bólusetta einstaklinga og einstaklinga sem hafa Covid? Þurfa þeir líka að dvelja í sóttvarnarhúsi, af því það kemur ekkert fram um það í frumvarpinu né heldur í drögum að reglugerð sem velferðarnefnd hefur fengið? Hvað teljast fullnægjandi upplýsingar um svæði eða land, eins og tilgreint er í frumvarpi?

Virðulegur forseti. Í fyrsta lagi varðandi litakóðunarkerfi Evrópu annars vegar og hins vegar innlent mat á áhættu þá er litakóðunarkerfið þannig sett saman að það byggir á gögnum sem safnað er saman yfir tíma. Það er viðleitni til að halda gögnunum eins mikið í samræmi við daginn og hægt er. Að bæta síðan við mati innan lands snýst í raun um að byggja á þeim gögnum og upplýsingum sem við viðum að okkur á landamærum jafnharðan, þ.e. um smit, um útbreiðslu þeirra, um það hvaðan þau koma o.s.frv., þannig að við erum í raun og veru að segja að okkar mat sé betra, að það sé sterkara þegar við bætum þessum innlendu gögnum við. Bólusettir verða eftir sem áður að fara í eitt próf eins og þeir hafa gert hingað til, og það var að koma frétt frá ráðuneyti mínu núna í dag um að það hefði gefist vel, þ.e. að í öllum tilvikum hefði fólk sem kemur með bólusetningarvottorð á landamærin greinst án smits við eitt próf.

Forseti. Ég er með endalaust margar spurningar en rosalega lítinn tíma til þess að spyrja þeirra. Ég ætla því að spyrja hæstv. ráðherra aðeins út í þessar undanþágur. Mig langar að spyrja hvort það hafi verið rætt eða hvort hún telji mikilvægt að tryggja að viðkvæmir einstaklingar eða hópar geti fengið mat á því hvort þeir geti yfir höfuð verið í fimm daga sóttkví fjarri heimili sínu. Þá er ég t.d. að tala um fatlaða einstaklinga sem þurfa sérstaka aðstöðu eða aðstoð við daglegt líf, einstaklinga sem eiga við andleg vandamál að stríða, t.d. áfallastreituröskun eða svæsna innilokunarkennd, sem dæmi, en líka fjölskyldur með ungbörn eða veik fötluð börn. Hvernig eigum við að tryggja að við setjum slíkt fólk ekki í ómannúðlegar aðstæður? Er búið að tryggja að fram muni fara mat á einstaklingsgrundvelli? Fram kemur í umsókn um undanþágu að hún skuli hafa borist sóttvarnalækni a.m.k. tveimur sólarhringum fyrir komuna til landsins. Hvenær mun svarið við undanþágunni berast? Hvernig ætlum við að tryggja að fólk sé upplýst um hvað tekur á móti því þegar það kemur til landsins?

Virðulegur forseti. Í fyrsta lagi varðandi undanþágur eru fatlaðir einstaklingar mjög gott dæmi um hópa sem veita á undanþágu að mínu mati og það er raunar þannig í gildandi reglugerð og mun verða þannig áfram. Varðandi síðan það sem hv. þingmaður spyr sérstaklega um, þ.e. hópa eða einstaklinga sem þurfa að sæta sóttkví en búa við einhverja þá heilsufarsógn eða eitthvað slíkt að þeir telji að þeir þurfi að fá undanþágu, þá er það auðvitað skoðað í hvert sinn. En það er líka þannig, og mér finnst það mjög mikilvægt að það liggi fyrir, að sóttkvíarhótelin eru með ákveðið bakland í heilbrigðisþjónustunni þannig að við erum með tengingar bæði við heilsugæsluna og við geðteymin, þannig að ef upp kemur skyndilegt tilvik þar sem grípa þarf inn í með sérfræðingum á þessu sviði þá viljum við að það sé gert án þess að viðkomandi þurfi mögulega að fara á bráðamóttöku eða eitthvað slíkt.

Forseti. Er það þá rétt skilið að meira að segja sá hópur sem er talað um að eigi ekki að fá neinar undanþágur - að samt sé verið að tryggja undanþágur fyrir viðkvæma? Ókei flott. Þá spyr ég í lokin hvort búið sé að tryggja að frumvarpið brjóti ekki gegn barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna. Í 37. gr. sáttmálans er fjallað um þau mjög þröngu skilyrði sem gilda um frelsissviptingu barna. Er tekið tillit til þess? Svo langar mig að spyrja af hverju þetta gerist svona hratt. Af hverju þurfum við að afgreiða þetta á einum degi og af hverju var þetta ekki gert fyrr fyrst þetta þarf að gerast svo hratt? Tvær vikur eru liðnar síðan úrskurður héraðsdóms féll. Þetta er dálítið óþægileg staða, þótt ég sé algerlega sammála því að það sé rosalega mikilvægt að gera þetta. Af hverju er þetta gert svona hratt?

Virðulegi forseti. Fyrst aðeins varðandi barnasáttmálann og mannréttindasjónarmiðin sem hv. þingmaður nefnir, sem eru auðvitað mjög mikilvæg, þá höfum við horft sérstaklega til þeirra. Það er sérstaklega tekið tillit til barna í drögum að reglugerð sem liggja fyrir á grundvelli frumvarpsins, verði það að lögum, bæði varðandi útiveru og aðbúnað. Sérstaklega er fjallað um það, einmitt í ljósi þeirra sjónarmiða sem hv. þingmaður nefnir. Hv. þingmaður spyr af hverju þetta gerist svona hratt en samt svona seint. Það er alveg rétt að legið hefur fyrir um nokkurt skeið, alveg frá páskum í raun og veru, að lagastoð skorti undir fyrri ákvarðanir. En það var jafn ljóst þá að við myndum freista þess eins og við gætum að beita reglugerðum á grundvelli gildandi laga. En við töldum rétt að við þyrftum að meta það eftir því sem tímanum yndi fram hvort við þyrftum samt sem áður að styrkja lagastoðina. Það var mat okkar, í ljósi þess 

Virðulegi forseti. Ég tek undir þau orð hæstv. heilbrigðisráðherra að það hafi verið gæfa okkar í þessu máli að fylgja ráðum vísindamanna og faglegri ráðgjöf þeirra, sömuleiðis um mikilvægi samstöðunnar og hana á að verja með öllum tiltækum ráðum, finnst mér. Hún er forsenda árangursins. Ég skil markmiðið núna sem svo að hér sé verið að teikna upp aðgerðir til að bregðast við leka á landamærum og að frumvarpið sé tvíþætt, annars vegar skylda til dvalar í sóttvarnahúsi og hins vegar að útlendingum frá þessum sömu svæðum sé í ákveðnum tilvikum óheimilt að koma til landsins. Ég er aðeins að velta fyrir mér samstöðu innan stjórnarinnar, því að svo fylgja reglugerðir. Þegar ég les reglugerð hæstv. dómsmálaráðherra finnst mér aðeins annað tungutak þar en hérna. Ég velti því upp hvort sú reglugerð styðji við það markmið sem hér er verið að lýsa, því að hér er upptalning, held ég, í einhverjum tíu liðum á öllum þeim tilvikum þar sem þetta bann á ekki við. Það á ekki við um útlendinga sem hafa fasta búsetu hér á landi, 

Virðulegur forseti. Ég tel að það sé alger samstaða um málið milli þeirra ráðuneyta sem standa að því. Og þó að ég mæli fyrir þessu, þar sem þetta er nú bandormur þótt stuttur sé, þá erum við algjörlega arm í arm með okkar markmið í þessu máli. Við töldum rétt að heimild yrði opnuð fyrir dómsmálaráðherra til að setja reglugerð sem hér hefur verið fjallað um. En rétt eins og sú reglugerð sem heilbrigðisráðherra getur sett yrði sú heimild ekki virkjuð öðruvísi en með minnisblaði frá sóttvarnalækni, sem er auðvitað óvenjulegt í þessu tilviki. En þannig er það að sóttvarnalæknir verður að virkja heimildina með minnisblaði til dómsmálaráðherra, mögulega með einhverri millilendingu hjá heilbrigðisráðherra.

Virðulegi forseti. Ég hef verið mjög skýr með mína afstöðu allan tímann, að það eigi að fylgja þeirri ráðgjöf sem sóttvarnalæknir hefur teiknað upp. Sé það lendingin hér þá styð ég hana. En ég velti því fyrir mér af því að þegar maður skoðar þetta frumvarp og skoðar svo reglugerðina sem fylgir af hálfu dómsmálaráðherra, þá er þar í raun verið að tala fyrir allt öðrum hlutum en frumvarpið talar um, því að undanþágurnar eru svo margar og svo miklar að ákvæðið sjálft stendur eiginlega tómt eftir. Var það markmiðið?

Virðulegi forseti. Nei, því er náttúrlega fljótsvarað að markmiðið er sameiginlegt og markmiðð er að koma í veg fyrir smit á landamærum eins og nokkurs er kostur, þó minnug þess, sem er auðvitað staðreyndin, að þau smit sem hafa komið upp og verið greind á landamærum eru ekki vegna þess að við setjum reglur heldur vegna þess að reglurnar eru brotnar. Það er fólk sem brýtur í raun og veru reglurnar og þá kemur smitið upp. Varðandi reglugerðina sem slíka er hún á forræði dómsmálaráðherra en þó með þeim lagaumbúnaði sem hér er fjallað um og vonandi tekst að gera að lögum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir að koma með þetta frumvarp þó að ég hefði viljað hafa það örlítið öðruvísi, enda á Flokkur fólksins eftir að kynna breytingartillögu við það. Það voru svo margar mótsagnir í framsögu hæstv. heilbrigðisráðherra. Ég veit eiginlega ekki alveg hvar ég á að byrja. Það er t.d. talað um að verið sé að reyna að koma í veg fyrir að fólk sé hindrað í sínu daglega lífi. Samt erum við búin að vera meira og minna hlekkjuð hér inni og hindruð í okkar daglega lífi frá því fyrir rúmu ári síðan. Mig langar til að spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra að því hvort það sé verjandi, fyrst við höfum verið svona viljug til verksins og fylgt eftir öllu því sem okkur er sagt - hæstv. ráðherra nefnir líka reynsluna af Covid og annað slíkt - að réttlæta það að við skulum sennilega vera að fá núna fjórðu bylgjuna í fangið. Telur hæstv. heilbrigðisráðherra, þegar hún nefnir það sjálf að hvert einasta smit sem hefur greinst innan lands megi rekja til leka á landamærunum þar sem veiran hefur komið inn, hvert einasta smit, að við hefðum þurft að ganga í gegnum svona margar bylgjur faraldursins? 

Virðulegur forseti. Ég hafna málflutningi hv. þingmanns. Ég hafna því að Íslendingar og landsmenn hér hafi verið meira og minna hlekkjaðir í sínu daglega lífi. Það er rangt. Ég held að það sé engum til framdráttar að byggja málflutning sinn á umræðu af því tagi. Ég hafna því. Sem betur fer telur sóttvarnalæknir, og ég vona svo sannarlega að það sé á rökum reist og sé rétt, að vegna þess hversu öfluga smitrakningu við höfum, hversu öfluga raðgreiningu við höfum og hversu mikil ábyrgð hvers og eins er á sóttvarnaráðstöfunum sínum þá sjáum við að við ráðum við fjórðu bylgjuna, sem hv. þingmaður nefnir hér.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Hún getur hafnað hverju sem hún vill en hún skal svara mér, vonandi virðulega eins og alltaf, hvað það þýðir að vera með samkomutakmarkanir. Hvað þýðir það að vera búin að taka stóran hluta hagkerfisins úr sambandi þannig að við getum ekki hjálpað okkur sjálf? Hvað þýðir það að geta ekki farið út á meðal manna og að vera lokaður inni? Hindrar það ekki daglegt líf? Mig langar líka að spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra: Hvað þurfa að vera margir á bak við nýgengi smita, t.d. hjá 38 milljóna þjóð eins og Pólverjum, til þess að geta fallið undir þá skilgreiningu sem skyldar þá í sóttvarnahús? Ég býst við að hæstv. heilbrigðisráðherra sé búinn að reikna út þá tölu því það er alveg á hreinu hvaða lönd eiga að falla þar undir þannig að ég býst við að það standi ekki á því að fá svar við því.

Virðulegi forseti. Sem betur fer hefur verið minna um að landsmenn á Íslandi hafi verið lokaðir inni í þessum faraldri heldur en hefur gerst víðast hvar í Evrópu. Víða hafa börn meira að segja ekki getað verið úti. Og talandi um barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna, sem við höfum rætt um í tengslum við sóttkví, hefur það verið daglegt líf og veruleiki barna í Evrópu á friðartímum að komast ekki út. Þannig að enn og aftur hafna ég gífuryrðum hv. þingmanns af því að ég held að þau hjálpi okkur ekki neitt  Hv. þingmaður spyr sérstaklega um hversu mörg smit þurfi að vera hjá tiltekinni þjóð til þess að sú þjóð teljist vera eldrauð á þessum mælikvarða eða yfir 1.000 á hverja 100.000 íbúa. Ég er ekki með þær tölur í höndunum en í raun og veru falla fjögur ríki undir þá skilgreiningu núna, þ.e. Pólland, Ungverjaland, Frakkland og Holland. Það er staðan núna. 

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir að koma loksins fram með frumvarp til breytinga á sóttvarnalögum svo að hægt sé að stemma stigu við mestu lekunum á landamærunum nú þegar 14 mánuðir eru liðnir frá því að baráttan við heimsfaraldur Covid-19 hófst. Eins og mörgum ætti að vera kunnugt var nokkur umræða í þinginu fyrir fjórum vikum þegar hæstv. heilbrigðisráðherra boðaði framlagningu reglugerðar um að skylda ferðamenn frá hááhættusvæðum til dvalar í sóttvarnahúsi á vegum stjórnvalda, ferðamenn frá dökkrauðum svæðum eins og kallað var, en þá var notast við skilgreiningu Evrópsku sóttvarnastofnunarinnar um slík svæði. Frú forseti. Í gær fékk almenningur, já, og heimsbyggðin öll, þær fréttir að ríkisstjórnin hefði fundið upp íslenskt afbrigði af skilgreiningunni á því hvaða svæði væru hættusvæði og hvaða svæði væru á hááhættusvæði. Íslenska afbrigðið snýst um 1.000 smit á hverja 100.000 íbúa en ekki 500 smit eins og Evrópska sóttvarnastofnunin notar. Engin skýring hefur fengist á þessu íslenska afbrigði né heldur vill sá sérfræðingur sem stjórnvöld hafa reitt sig á síðustu 14 mánuði, sóttvarnalæknirinn geðþekki, Þórólfur Guðnason, kannast við að hafa komið að því þegar stjórnvöld tóku þá ákvörðun, að því er virðist við ríkisstjórnarborðið, að breyta viðmiðunum um hááhættusvæði. Þau eru ekki lengur 500 smit á hverja 100.000 íbúa heldur eru þau 1.000. Sóttvarnalæknir sagði í Kastljósi gærkvöldsins að hann hefði ekki séð frumvarpið og á upplýsingafundi í morgun sagði hann að nú ætti eftir að sjá hvernig frumvarpið liti út eftir þinglega meðferð áður en tekin yrði ákvörðun um framhaldið. Frú forseti. Við glímum við heimsfaraldur sem hegðar sér ekki eftir óskum okkar. Óljóst er hvernig þetta séríslenska afbrigði á skilgreiningu hááhættusvæða á að einfalda það umfangsmikla verkefni okkar, enda eru skýr og einföld skilaboð langbesta leiðin til að koma á samstöðu meðal þjóðarinnar og meðal ferðafólks. Já, ferðafólks, því að það þarf að vita við hverju má búast við komuna hingað til lands. Á þeim grundvelli tekur fólk ákvörðun um að fara eða fara ekki í ferðalög og um að fylgja þeim fyrirmælum sem eru sett, séu fyrirmælin ferðafólkinu kunnug. Frumvarp það sem hæstv. heilbrigðisráðherra leggur hér fram, sem inniheldur hvort tveggja ákvæði til breytinga á sóttvarnalögum sem og ákvæði til breytinga á útlendingalögum, getur því miður seint talist skýrt og auðskiljanlegt en það er forsenda þess að almenningur geti fylgt reglum og skilið tilgang þeirra. Það að setja inn í lagaákvæðið, þó að til bráðabirgða sé, svo þrengdar skilgreiningar í stað þess að eftirláta ráðherra að útfæra í reglugerð hver framkvæmdin verður tel ég afar óheppilegt á tímum sem þessum, enda mátti skilja það á sóttvarnalækni á upplýsingafundi í morgun að hann væri nokkuð uggandi yfir stöðu mála. Mátti einnig túlka orð hans svo, en kann ég þó að hafa rangt fyrir mér, að hann væri í rauninni að biðla til þingsins að fara í það að hafa skilgreininguna frekar í reglugerð en leiðbeinandi í greinargerð með frumvarpinu, að ákvörðun um hvernig þetta væri miðað við stöðuna á faraldrinum yrði frekar færð sóttvarnayfirvöldum. Ég gat ekki betur skilið hæstv. ráðherra rétt áðan en að hún biðlaði einnig til þingsins. Orð hæstv. heilbrigðisráðherra í ræðunni áðan opinbera vandann. Frumvarpið er að hennar sögn algerlega markað af þeirri stöðu sem við erum í núna, 21. apríl 2021. En lög verða að vera skýr, frú forseti. Þau verða að vera nokkuð fyrirsjáanleg og þau verða að vera þannig að við skiljum þau og tilgang þeirra. Við vitum ekkert hvernig þessi heimsfaraldur mun hegða sér í næstu viku enda vissum við ekki í síðustu viku að við stæðum hér í dag með 100 smit. Þess vegna er óvarlegt að hafa þessa heimild svona ofboðslega þröngt skilgreinda. Frú forseti. Það eru nokkrir þættir sem verður að hafa í huga umfram þetta íslenska afbrigði á skilgreiningu sem ég hef nú þegar nefnt. Í fyrsta lagi er um að ræða bráðabirgðaákvæði í sóttvarnalögum með mjög knappan gildistíma eða til 1. júlí næstkomandi. Vissulega eru væntingar stjórnvalda í dag þess efnis að bólusetningar muni ganga vel hér innan lands en við verðum að átta okkur á því að um heimsfaraldur er að ræða og þetta er ekki eingöngu í okkar höndum. Heimsfaraldurinn tekur breytingum. Ný afbrigði koma fram sem leggjast frekar á nýja hópa en ekki þá sem áður voru, ný afbrigði koma fram sem smita meira eða smita jafnvel minna eftir tegundum. Við vitum ekkert hver staðan verður á faraldrinum á heimsvísu þann 1. júlí, ekki frekar en við vissum hvernig staðan yrði í dag þegar við horfðum fram á veginn þann 1. mars síðastliðinn. Við vitum heldur ekki hver árangurinn verður af bólusetningum í heiminum þann 1. júní. Við vitum það eitt að Alþingi verður í sumarhléi á umræddum tíma og því þarf að kalla alla þingmenn til starfa ef framlengja þarf umrædda lagaheimild. Það eitt og sér er óheppilegt. Það er þröskuldur á vegi okkar að hafa þetta með þeim hætti þegar við þurfum að hafa heimildir til að bregðast hratt við. Það að veita lengri tímafrest brýtur ekki gegn meðalhófi því að fyrir liggur að í sóttvarnalögum er hvort tveggja um að ræða skýrt ákvæði um að ráðherra gæti meðalhófs í aðgerðum sínum sem og skýrt ákvæði í 13. gr. um að beita megi ákveðnum aðgerðum ef vísbendingar eru um að lýðheilsa sé í yfirvofandi hættu. Það er þar, herra forseti, sem við ættum að bæta við heimild um að skylda fólk til dvalar í sóttvarnahúsi. Það ákvæði má finna í frumvarpi þingflokks Samfylkingarinnar sem mælt verður fyrir hér á eftir. Ákvæðið um meðalhóf var sett í lögin við síðustu breytingar og segir að ráðstöfunum skuli ekki beita nema brýn nauðsyn krefji til verndar heilsu og lífi manna. Við beitingu sem og afléttingu ráðstafana skuli gæta meðalhófs og jafnræðis og taka tillit til annarra verndarhagsmuna, einkum þeirra sem njóta verndar stjórnarskrár og mannréttindasamninga sem Ísland er aðili að. Þetta tvennt veitir okkur vernd gegn því að stjórnvöld grípi til valdníðslu. Færi svo geta þeir sem telja sig órétti beitta leitað til dómstóla, eins og gerðist með reglugerð ráðherra sem skorti lagastoð. Vegna breytinga á frumvarpi ráðherra í byrjun ársins hjá hv. velferðarnefnd tekur málsmeðferð fyrir dómi mjög skamman tíma, rétt eins og aðrar málsmeðferðir dómstóla í þvingunaraðgerðum. Þess vegna er óhætt að við setjum nú lagaákvæði sem heldur, lagaákvæði sem aðstoðar okkur raunverulega í baráttunni við veiruna, lagaákvæði sem veitir stjórnvöldum heimild til að grípa fljótt til nauðsynlegra og ófyrirsjáanlegra aðgerða. Að þessu slepptu vil ég ræða önnur atriði frumvarpsins, þ.e. hvernig hæstv. ráðherra sér fyrir sér að fari með þá ferðamenn sem þegar hafa smitast af veirunni eða hafa fengið bóluefni. Ekkert er að finna í frumvarpinu, greinargerð né drögum að reglugerð sem tekur á þessu heldur er eingöngu fjallað um hvernig taka eigi á umsóknum um undanþágu frá dvöl í sóttvarnahúsi fyrir þá sem koma frá svæðum með nýgengi smita á bilinu 750–1.000 á hverja 100.000 íbúa. Þannig er fyrirsjáanleikinn fyrir ferðamenn auðvitað enginn, enda getur enginn ferðamaður vitað hvernig ástandið verður í búsetulandi hans að nokkrum vikum liðnum. Þannig að þeir einir sem bóka sér far með nánast engum fyrirvara geta vitað hvort hluta tímans verði varið í sóttvarnahúsi eða heimahúsi. Herra forseti. Ákvæði um breytingu á útlendingalögum er sömu annmörkum háð og ég hef áður komið inn á er varðar skilgreiningu á hááhættusvæði sem og það tímamark sem gefið er, eða til 1. júlí næstkomandi. Já, herra forseti, ég held að ég megi fullyrða hér í þessum ræðustól að við hæstv. heilbrigðisráðherra viljum báðar það sama. Við viljum báðar gera allt sem í okkar valdi stendur til að verja landið fyrir veirunni voðalegu. Það vildi ég í byrjun árs, það vildi ég fyrir fjórum vikum þegar ég átti orðastað við hæstv. ráðherra hér í þingsal og það vil ég núna, herra forseti. Og ég trúi því að hæstv. heilbrigðisráðherra vilji það líka. Ég mun styðja hana í því en þá vil ég benda henni á að í frumvarpi þingflokks Samfylkingarinnar, sem einnig verður mælt fyrir um í dag, er einmitt veitt heimild sem veitir ríkari vernd á landamærum, vernd sem almenningur á Íslandi hefur kallað eftir háværum rómi. Í því frumvarpi er einnig að finna nýja skilgreiningu á sóttvarnahúsi, skilgreiningu sem er ekki jafn takmarkandi og þær tillögur sem bárust hv. velferðarnefnd frá heilbrigðisráðuneytinu við meðferð nefndarinnar á frumvarpinu sem var í vinnslu í byrjun ársins, skilgreiningu sem svo varð að ákvæði í sóttvarnalögum. Með því að veita víðtækari heimild eigum við möguleika, ef þurfa þykir, herra forseti, á að veita víðtækari vernd. Sóttvarnayfirvöld þurfa nefnilega stundum að geta brugðist við með skjótum hætti, með tilliti til þess síbreytileika sem veiran hefur nú kennt okkur og sýnt okkur. Við erum að fást við veiru sem við vitum ekki hvernig mun hegða sér í næstu viku eða þeirri þarnæstu en sóttvarnalögin innihalda, eins og ég áður sagði, þetta temprandi ákvæði á vald stjórnvalda. Því þurfum við ekki að óttast að þau fari fram úr hófi eða að ástæðulausu. Herra forseti. Í niðurlagi frumvarps hæstv. ráðherra segir að heildarmarkmið frumvarpsins sé, með leyfi forseta, „jafnframt að skýra betur þær heimildir sem stjórnvöld hafi til opinberra sóttvarnaráðstafana í samræmi við kröfur lögmætisreglunnar og lagaáskilnaðarreglna stjórnarskrárinnar“. Það tel ég því miður ekki hafa náðst með þessu frumvarpi. Við þurfum einmitt að vera skýr og skiljanleg í lagasetningu hér á landi ef við viljum að almenningur fari eftir þeim reglum sem við setjum. Við verðum núna að standa með landi og þjóð og bregðast við með afgerandi hætti svo að almenningur og ferðafólk skilji hvert við stefnum og í hvaða tilgangi.

Forseti. Píratar telja farsælustu leiðina til að standa vörð um réttindi fólks í heimsfaraldri að styrkja sóttvarnir á landamærum. Valið akkúrat núna stendur á milli þess að setja harðar takmarkanir innan lands eða harðar takmarkanir á landamærunum. Það er mat Pírata að þær síðarnefndu tryggi heilt yfir betur réttindi borgaranna. Við munum því styðja lagabreytingar sem miða að því að renna stoðum undir dvöl á sóttvarnahótelum. En að mörgu þarf þó að huga við framkvæmdina. Framkvæmdin er lykilatriði. Það þarf að tryggja að útfærslan á sóttvarnahótelum standist önnur lög og stjórnarskrá og það þarf að vera fullvíst að útfærslan gangi ekki lengra en nauðsyn krefur. Fólk þarf að vera upplýst með góðum fyrirvara um hvað bíður þess við komuna til landsins og gestir sóttvarnahótelanna þurfa að hafa rétt til útivistar, það verður að tryggja viðunandi aðstæður barna og fólks í sérstaklega viðkvæmri stöðu o.s.frv. Við teljum slíka útfærslu á sóttkvíarhótelum farsælustu leiðina til að standa vörð um réttindi borgara þessa lands og farsælustu leiðina til að tryggja eðlilegt líf innan lands. Það er það sem við erum að standa vörð um, eðlilegt líf innan lands. Frumvarp um sóttvarnir á landamærum, sem Alþingi hefur nú til umfjöllunar og við ræðum núna, er alls ekki gallalaust. Til að mynda er útfærslan á framkvæmd sóttvarnahótelanna óljós á þessu stigi og mun ég beita mér fyrir því að hún verði gerð skýrari þannig að frumvarpið nái tilsettum árangri og að ríkisstjórnin verði ekki aftur gerð afturreka fyrir dómstólum. Undanþáguheimildir og hvað séu ónauðsynlegar ferðir er frekar óskýrt og þarfnast tæmandi útlistunar. Ef stjórnvöld ætla sér að takmarka réttindi borgaranna er lágmarkskrafa að þau útlisti nákvæmlega hvaða reglur séu í gildi, um hvaða fólk og hvers vegna þessar reglur séu taldar nauðsynlegar. Stærsta athugasemdin sem Píratar gera á þessu stigi máls lýtur hins vegar að skilgreiningu ríkisstjórnarinnar á þessum svokölluðu hááhættusvæðum en það liggur ekki fyrir hvers vegna ríkisstjórnin telur þörf á að búa til sína eigin skilgreiningu í þessu máli og hvers vegna stuðst er við nýgengi smita upp á 750–1.000 á hverja 100.000 íbúa þegar Sóttvarnastofnun Evrópu og sóttvarnalæknir hafa sagt að hááhættusvæði séu með nýgengi upp á 500 eða meira. Þetta verður að vera skýrt. Að sama skapi liggur ekki fyrir hvers vegna ríkisstjórnin heimfærir smittölur úr einstökum héruðum yfir á löndin í heild, það er eitthvað sem mér finnst ekki vera búið að útskýra nægilega vel eða var alla vega ekki útskýrt nægilega vel á kynningarfundinum í gær. Þessar séríslensku útfærslur eru til þess fallnar að valda óþarfa upplýsingaóreiðu um þær reglur sem gilda við komu til landsins og það getur verið hættulegt. Ef upplýsingarnar eru ekki nægilega skýrar eru minni líkur á að fólk fylgi reglunum. Okkur finnst eðlilegt að reglurnar séu bara einfaldar, skýrar og í samræmi við alþjóðleg viðmið til að koma í veg fyrir þennan rugling vegna þess að skýrar reglur auðvelda okkur öllum að fara eftir þeim. Ef stjórnvöld vilja yfir höfuð styðjast við skilgreiningu á hááhættusvæðum teljum við að mörkin ætti að vera nýgengi upp á 500 eða meira eins og Sóttvarnastofnun Evrópu og sóttvarnalæknir hafa nefnt. En það er svo sannarlega ekki krafa vísindasamfélagsins að taka upp séríslenskan mælikvarða. Þau sem koma frá svæðum með lægra nýgengi eða eru í viðkvæmri stöðu geta síðan sótt um undanþágur eða eiga að geta sótt um undanþágur frá dvöl á sóttvarnahóteli. Það þarf að tryggja að svörin berist tímanlega þannig að fólk viti alltaf hvað taki á móti því, að hverju það gengur við komuna til landsins. Forseti. Nú setjum við lög sem takmarka réttindi fólks. Þá er lágmark að við gerum okkar allra besta til þess að lögin nái settu marki. Markmiðið er að gera okkur sem hér búum kleift að lifa sem eðlilegustu lífi með því að hindra það að smit berist í gegnum landamærin. Tillaga ríkisstjórnarinnar er að við setjum okkur lægri viðmið en allar aðrar þjóðir í Evrópu um hvað telst vera hááhættusvæði og ég get ekki séð annað en það stefni öryggi landsmanna í meiri hættu og það er líka bara ekki til þess fallið að ná tilsettu markmiði. Ég vona að við náum að vinna þetta vel í nefndinni og við fáum svör við öllum þessum álitamálum. Ég er alveg opin fyrir því að mögulega sé ég að lesa þetta rangt því að við eigum fullt af vinnu eftir í velferðarnefnd. Það hefði verið óskandi að þessi vinna hefði getað komið fyrr til þingsins, að við hefðum haft raunverulegan tíma til að rýna í málið og passa upp á að við séum ekki að gera nein mistök. En því verður ekki breytt úr þessu og það er til mikils að vinna að gera þetta vel. Ég og við Píratar munum leggja okkar af mörkum svo að við getum lifað sem eðlilegustu lífi sem allra, allra fyrst.

Virðulegi forseti. Björtu tíðindin eftir blaðamannafund gærdagsins eru að við gætum, samkvæmt þeirri afléttingaráætlun sem við sáum glitta í, verið að horfa til þess að endurheimta hið fyrra eðlilega líf í lok júnímánaðar. Ég held að svoleiðis áætlun sé okkur öllum mikilvæg hvatning og að það sé mjög þýðingarmikið að hún liggi núna fyrir. Hún er auðvitað sett fram í samhengi við bólusetningar og er, eins og allt annað á tímum Covid, eðlilega með fyrirvara. Ekkert orð notum við jafn oft í Covid og orðið fyrirvari. Áætlunin er eðlilega með fyrirvara um að viðmið um bólusetningar gangi eftir. Við höfum kallað eftir áætlun sem þessari hér í þingsal og í umræðunni í langan tíma og mér finnst gríðarlega gott að hún sé fram komin því að ég held að það skipti svo miklu, nú þegar við erum farin að sjá til lands, að ramma það inn hver skrefin eru og hvenær þau verði stigin. Ég ætla að hrósa ríkisstjórninni fyrir það að hafa stigið það skref að birta áætlun sem þessa. Á tímum Covid mætti kannski orða það sem svo að einhver fyrirsjáanleiki sé það sem hægt er að biðja um en við vitum auðvitað öll hversu þýðingarmikið þetta er fyrir fyrirtæki í rekstri og hvaða þýðingu þetta hefur fyrir fólkið í landinu og fyrir þau fyrirtæki sem hafa bókstaflega lamast í faraldrinum. En ég held að það hafi líka mjög mikla þýðingu sálrænt og sé ákveðinn lykill að samstöðu núna á lokametrunum að við fáum að sjá í mark og sjá í land. En af því að stjórnarandstöðuþingmaður getur ekki leyft sér að koma hérna upp og bara hrósa þá myndi ég vilja segja að ég hefði viljað sjá þessa áætlun ögn skýrari, t.d. um hvaða hlutfall þarf að hafa fengið bólusetningu, við hvaða aldur sé miðað nákvæmlega. Ég hef nefnt það áður í þingsal að stjórnvöld í Danmörku og Noregi hafa þegar birt slíkar áætlanir. Danir hafa sagst ætla að taka ákveðin skref í þessum efnum þegar bólusetningu allra 50 ára og eldri verður lokið. Norðmenn hafa kynnt áætlun sem tekur gildi í skrefum og hafa útskýrt hver þau skref eru, hvaða markmiðum þurfi að ná til júníloka. Ég vonast til þess að við fáum að heyra það hér í dag af hálfu stjórnarinnar hverjar vörðurnar að markinu séu og nánari útskýringu á þessari áætlun. Við hvaða hlutfall bólusettra verður t.d. miðað eða við hvaða aldursmark? Við sáum í glærukynningu í gær að fyrir lágu ákveðin töluleg markmið um það hvenær við teljumst ná þeim punkti, ég man ekki hvert orðalagið var, að stór hluti fullorðinna verði bólusettur. Hvað er stór hluti og hverjir eru fullorðnir? En ég var mjög ánægð með að sjá tímalínu bólusetninga í glærukynningu stjórnarinnar í gær svo ég ætla að leyfa mér að vera björt og glöð og jákvæð hvað þetta varðar í dag. Ég er einlæglega sammála hæstv. heilbrigðisráðherra hvað það varðar að samstaðan er þýðingarmikil og er í reynd forsenda árangurs. Þess vegna skiptir svo miklu að sá fyrirsjáanleiki sem þó er hægt að veita sé veittur, þess vegna skiptir svo miklu máli að stjórnvöld séu skýr um þau atriði sem þau geta verið skýr um og þess vegna skiptir svo miklu að stjórnvöld gangi í takt. Það situr dálítið eftir í dag hvort svo sé, eins og ég nefndi í andsvörum rétt áðan. Þegar frumvarpið er skoðað, þessi stutti bandormur um breytingu á sóttvarnalögum annars vegar og útlendingalögum hins vegar, þá virðist manni skýrt að markmiðið sé að taka fyrir leka á landamærum með því að fara inn í þessa tvo lagabálka með tilteknum aðgerðum en síðan fylgja reglugerðarheimildir tveggja ráðherra um útfærsluna, heilbrigðisráðherra og dómsmálaráðherra. Frumvarpið veitir dómsmálaráðherra heimild í þennan takmarkaða tíma til þess að banna útlendingum frá ákveðnum áhættusvæðum að koma til landsins þrátt fyrir að þeir uppfylli almenn komuskilyrði. En þegar maður skoðar síðan reglugerðina þar sem talið er upp í ótal mörgum liðum til hvaða útlendinga þessi reglugerð taki ekki, þá er niðurstaðan aðeins önnur. En ég vona að við fáum frekari skýringar á því hvort þetta sé hugsunin þarna að baki. Varðandi frumvarpið sjálft og það sem hér er verið að gera þá skiptir í mínum huga máli að hér er um tímabundið úrræði að ræða sem sett er fram til að verja heilsu og líf fólks. Þetta er auðvitað ákveðin lagaleg jafnvægislist að ætla að verja þessa grundvallarhagsmuni, heilsu og líf fólks. Það er ekki bara svo að stjórnvöld geti gert þetta, þau hafa ákveðna skyldu til þess, ákveðna frumkvæðisskyldu til að verja þessa mikilsverðu hagsmuni en á þeim hvílir jafnframt sú skylda að gera það ekki með því að ganga of langt á önnur grundvallarréttindi fólks. Þess vegna skiptir svo miklu máli að við verjum þennan samfélagssáttmála sem við höfum sett okkur um það hvernig lögin í landinu eru sett, hvernig stjórnvöld fara með völdin og að við stöndum í lappirnar með það vald og valdmörk og að leikreglur séu skýrar. Mér finnst sjálfri nokkuð ljóst að hér séu augljóslega málefnaleg sjónarmið að baki. Mér finnst þessi leið líta þokkalega út að teknu tilliti til allra aðstæðna og að hér sé verið að reyna að milda þessa aðgerð með því að tímabinda hana. Við fyrstu sýn myndi ég segja að mér finnist þetta líta þokkalega út. Ég myndi í lokin vilja segja að í upphafi, fyrir rúmu ári þegar við fórum af stað, hafi samstaða verið leiðarstefið og samkennd og að það ætti að vera markmið okkar allra að þegar við erum komin í mark uppi á toppi fjallsins þá getum við sagt saman að okkur hafi tekist að fara í gegnum þennan faraldur með þessi tvö orð, samkennd og samstöðu, sem leiðarljós. Síðan verður það þannig að vorið kemur og heimur hlýnar.

Virðulegi forseti. Ég veit eiginlega ekki hvað maður á að segja. Maður er einfaldlega bara hálfdapur. Ég hélt kannski að við værum búin að fá nóg. Þegar talað er um að hér sé um pólitískan hráskinnaleik að ræða, eða hvaðeina annað, þegar talað er um að það sé alveg frábært að við höfum leyft sóttvarnayfirvöldum og sérfræðingum að vísa okkur leið þá er það ekkert annað en pólitík. Það vita allir, bæði þeir sem segja annað og hinir sem segja ekki neitt. Þetta snýst um pólitík og aftur pólitík og sérhagsmunagæslu. Ég segi nei við því að þetta snúist í fyrsta lagi um að vernda líf og heilsu landsmanna. Það hefur sýnt sig í þremur undangengnum bylgjum faraldursins, það hefur sýnt sig í því hvað við erum að taka í fangið akkúrat núna. Mig langar að spyrja, fyrst talað er um nýgengi smita upp á 1.000 á hverja 100.000 íbúa: Gerið þið ykkur grein fyrir hvers lags gríðarlegur fjöldi það þarf að vera til að við getum beitt þeim reglum sem við erum vonandi að fara að samþykkja hér í dag? Ég ætla sannarlega ekki að draga fjöður yfir það að það væri jákvætt ef smitstuðullinn væri ekki svona gjörsamlega „sky high“ - fyrirgefðu, forseti, ég veit að þingmálið er íslenska - sem sagt algerlega skýjum ofar. Við skulum gera okkur grein fyrir því að þegar við vorum hvað eldrauðust og vorum að berjast á okkar vígstöðvum af fremsta megni þá voru flest smit á Íslandi á einum degi ríflega 100. Gerið þið ykkur grein fyrir því hvað það þýðir í nýgengi smita á 14 dögum? Um 300. Það er ríflega þrisvar sinnum minna en þetta frumvarp gerir ráð fyrir. Það eru um 300 smit, virðulegi forseti. Sóttvarnastofnun Evrópu talar um 500. Þegar nýgengi smita er um 500 á hverja 100.000 íbúa, og þá er miðað við 14 daga, blikka þar öll rauð ljós. Nei, við þurfum að koma með sérreglu, ekki bara um að nýgengi smita þurfi að vera 1.000. Reglan segir: Nú ferð þú í sóttkvíarhús. Það eru þá 750 miðað við að hægt er að sækja um undanþágu. Flokkur fólksins segir líka: Það er ekki rétt að tala um að við höfum ekki verið hneppt í hálfgerða fjötra. Ég hef lifað við það að búa með fólki sem var í stórkostlegri áhættu áður en til bólusetningar kom. Ég þurfti að búa við að geta ekki sinnt starfinu mínu hér og mætt í þingsalinn, einfaldlega af því að ég vildi ekki hafa það á samviskunni að sýkjast af Covid-19 og bera það heim til mín. Við vitum öll hvers Covid-19 er megnugt. Það hefur ekki farið fram hjá neinum. Þess vegna finnst mér með hreinum ólíkindum þegar talað er um það núna á lokametrunum að það sé bjartara fram undan. Það virðist bara eiga að vera bjartara fram undan á Íslandi. Við eigum svo langt í land með að geta sagt að við séum að bólusetja alla heimsbyggðina að það er eiginlega ekki einu sinni broslegt. Það er svo langt í land. Miðað við að við skulum vera að hamast við að auglýsa landið út á við til að sanka að okkur ferðamönnum, miðað við að 40 erlend flugfélög skuli vera í startholunum til að sækja landið okkar heim, miðað við allt þetta, er það með hreinum ólíkindum hvernig þetta er matreitt ofan í okkur hér. Með hreinum ólíkindum. Virðulegi forseti. Flokkur fólksins er með breytingartillögu við frumvarpið. Við viljum sóttkví undantekningalaust fyrir alla þá sem telja sig eiga erindi um landamærin á þeim tíma sem við erum að verja okkur hér innan lands, á þeim tíma sem við erum að ná því hjarðónæmi sem við köllum eftir. Það er margbúið að koma fram hvaðan smitin koma inn í landið. Það er margbúið að sanna það og sýna. Auðvitað dettur kórónuveiran ekki bara ofan úr skýjunum eða kemur með regnvatninu og ég hef ekki heldur heyrt að hún komi með farfuglunum. En hún kemur í gegnum landamærin, í gegnum leku landamærin. Þetta er stórmerkilegt. Talandi um það að það er ekki einu sinni tekið tillit til þess hve mikið af fölsuðum vottorðum er hægt að kaupa, PCR-prófum og bólusetningarvottorðum í gegnum ákveðnar síður á netinu og borga fyrir það nokkra aura. Það er ekki einu sinni tekið tillit til þess heldur er talað um hvað við erum jú öflug, við skimum farþega þótt þeir séu bólusettir. Ein skimun. Hvenær gerum við það? Var það við komuna eða var það eftir fimm daga? Ég held að það sé nefnilega við komuna. Það sem við höfum séð og höfum lært af Covid og öllum þessum skimunum er að við sjáum helling af smitum í seinni skimun, helling af þeim í nákvæmlega seinni skimun. Og hvað er verið að gera til að koma í veg fyrir slíkt? Á ég að segja ykkur það? Ekki neitt. Ekkert. Það á að skima fyrstu skimun. Hvers vegna er verið að skima við komuna? Af hverju er þá ekki skimað eftir fimm daga þannig að í rauninni sé eins og um seinni skimun sé að ræða? Reynslan hefur sýnt okkur að þetta er algerlega óútreiknanlegur faraldur. Við getum ekki stólað á eitt né neitt, að veiran hagi sér á einn eða annan hátt. Jafnvel er talað um það núna að með auknum bólusetningum komum við líka í veg fyrir það að elstu hóparnir okkar og áhættuhóparnir lendi á spítala. Staðreyndin er sú að við erum að glíma við allt aðra veirusort heldur en var í fyrra, allt aðra. Nú er breska afbrigðið komið. Nú erum við að sjá í leikskólum hvernig hún leggst á börn. Þau eru líka að sýkjast núna. Það er ólíkt fyrra afbrigðinu sem við vorum að glíma við, allt öðruvísi en þá. Þannig að ég segi: Ef raunverulegur vilji væri til að opna hér innan lands þyrftum við ekki nema tvær, þrjár vikur og þá værum við komin út í sumarið, sólina og vorið. Ef það væri raunverulegur vilji væri hver einasti einstaklingur sem kæmi um landamærin settur í sóttkví. Við erum að horfa í kringum okkur á samfélög þar sem hefur gengið með ólíkindum vel heima hjá þeim sjálfum að takast á við þennan faraldur. Öðruvísi mér áður brá en við höfum lært ýmislegt á þessari vegferð og það hafa sóttvarnayfirvöld og okkar ágæti sóttvarnalæknir gert líka. Ég man að þegar við vorum að byrja að glíma við veiruna var í fyrsta lagi talið hjá fjármálaráðuneyti og þeim sem voru að glíma við efnahagsafleiðingarnar að þetta væri bara smáskafl sem við værum að keyra í gegnum. Við þyrftum bara að standa saman og þetta yrði búið eftir sirka þrjá mánuði. Eru 12 eða 13 mánuðir síðan þessi söngur var sunginn? Það var eins og enginn lifði í raunheimi. Það var eins og enginn áttaði sig á að við værum að fara að takast á við heimsfaraldur. Í staðinn fyrir að fá að njóta þess og nýta það að við værum sérstök, að við værum lítil eyja norður í ballarhafi og gætum varið okkur sjálf og gerðum okkur grein fyrir því hvaðan veiruna bar að garði, í stað þess að gera það fengum við þrjár bylgjur í fangið og sú fjórða er á leiðinni núna. Mér finnst það óverjandi. Mér finnst það óverjandi vinnubrögð. Hvort sem talað er um stórkarlalegt orðafar eða hvaðeina annað er það sannfæring mín. Svona hef ég talað síðan ég hóf þessa umræðu í janúar 2020. Ég hef aldrei hnikað frá því. Ég og Flokkur fólksins höfum verið að róa ein á þeim báti þangað til núna allt í einu eru komnir til lánsins þingmenn úr stjórnarandstöðu sem taka um árarnar með okkur. Fram að þeim tíma og þar til bara nýlega vildi helst enginn tjá sig um Covid-19 og hvernig ætti að bregðast við. Allir sögðu: Æ, æ, við erum svo góð. Við látum sóttvarnayfirvöld ráða. Nei, við kjörnu fulltrúarnir ætlum ekki að taka ábyrgð. Við höfum ekki vit á þessu. En ábyrgðin er okkar. Það er algerlega á hreinu. Það er hæstv. heilbrigðisráðherra sem fer fyrir þessari skútu frá A til Ö. Það er ekki flóknara en það. Ég get ekki séð neinn raunverulegan vilja til að verja okkur hér innan lands, líf okkar og heilsu, á meðan við stöðvum ekki veiruna skilyrðislaust á landamærunum. Okkur er það í lófa lagið. Við getum það ef við viljum. En viljinn er ekki fyrir hendi, svo að það sé sagt. Öll sýndarmennska um eitthvað annað, öll leikrit um eitthvað annað eru sýndarleikrit því að það er akkúrat ekkert að marka þetta. Það er nánast ómögulegt að vera með annað eins nýgengi og tekið er fram í frumvarpi hæstv. heilbrigðisráðherra: 750 og þá geturðu sótt um undanþágu. Eitt þúsund! Er þetta eitthvert grín? Ég man ekki hvað, það var nú búið að reikna það fyrir mig, en ég held að um 30.000 manns hafi verið að greinast á dag í Frakklandi. 16,5 milljóna manna þjóð, 30.000 á dag. Miðað við frumvarpið þyrftu ríflega 60.000 að greinast þar á dag til að geta fallið undir þennan 1.000 smita nýgengisstuðul. Samt sem áður höfum við heyrt að fjórar þjóðir sem flagga rauðu verði að fara í sóttkví við komuna hingað; Frakkland, Ungverjaland, Holland og Pólland. Ég óska eftir því, virðulegi forseti, að við fáum þessar tölur á blaði. Ómögulegt virðist vera að fá þessi svör. Maður er að rembast við það. Reyndar fékk ég góða þjónustu hjá upplýsingaþjónustu þingsins. Þeir aðstoða okkur alltaf ef við erum í vanda og vitum ekki alveg hvernig við eigum að nálgast vissuna um það sem við viljum koma á framfæri. Ég þakka upplýsingaþjónustu þingsins hjartanlega fyrir góða þjónustu. Við þingmenn getum alltaf leitað til þeirra og fengið svör við þeim spurningum sem okkur liggur á hjarta. Það er alveg með ólíkindum hvað þau eru meira að segja snögg að því. Breytingartillaga Flokks fólksins felur í sér að allir skuli undantekningarlaust í sóttvarnahús, ekki bara í fimm daga heldur sjö. Og af hverju sjö daga en ekki fimm? Af hverju þykist Flokkur fólksins vita betur en sóttvarnayfirvöld? Við, ólíkt stjórnvöldum sem endalaust tala um að þau líti til landanna í kringum okkur, sjáum hvað Norðmenn eru að gera. Þeir eru með tíu daga. Þeir eru búnir að flagga rauðu á Íslendinga. Við förum í tíu daga sóttkví ef við heimsækjum Noreg. Hvað gera hinar þjóðirnar sem hefur gengið hvað best í faraldrinum, Nýsjálendingar, Ástralir og fleiri? Ástralir eru með tvær vikur í sóttkví án undantekninga. Þar greiða einstaklingarnir í rauninni fyrir sig sjálfir. Flokkur fólksins gerir þá breytingartillögu við frumvarp Samfylkingar og alveg eins við þetta frumvarp að sóttkvíin verði greidd af farþeganum sjálfum. Undantekningin er ef félagslegar eða fjárhagslegar aðstæður sýna fram á að hann geti það ekki og sé ekki bær til þess. Markmiðið er einfaldlega að reyna að draga úr flæði og ónauðsynlegri umferð um landamæri. Það er akkúrat það sem við þurfum að gera á meðan við erum að ná hjarðónæmi innan lands, á meðan við eigum að geta brosað framan í sumarið og þjóðina og sagt: Sjáið tindinn, þarna fórum við og við sigruðum að lokum. En það er óverjandi ef það á að kosta okkur fjórðu bylgjuna og við eigum eina ferðina enn, á meðan við bíðum eftir frelsinu, að vera heft í samkomutakmarkanir og fleiri bönn. Staðreyndin er sú að heilu og hálfu stéttirnar, starfsstéttirnar innan lands, hafa verið settar á hliðina burt séð frá öllum hjálparaðgerðum. Sviðslistamenn, tónlistarmenn, allt frá þeim tekið. Það er alveg með hreinum ólíkindum. Hvernig var aftur með páskana? Hvernig var með skíðin? Hvernig var með afkomu allra þeirra? Nei, þið skuluð bara sitja heima af því að þið eruð ekki í neinum fjötrum og það eru engin samkomubönn eða eitt né neitt. Hvers lags mótsögn er það, virðulegi forseti, að ætla að halda því fram og lítilsvirða fólkið okkar sem hefur setið heima og varla litið út úr húsi með því að halda því fram að ekki hafi verið fjötrar á stórum hluta þjóðarinnar til að reyna að vernda hana og koma í veg fyrir að þessi faraldur gangi yfir hana, að hún fengi þessa veiru? Ég segi það enn, virðulegi forseti, að Flokkur fólksins hefur aldrei dregið af sér við að segja skoðun sína hvað varðar þetta mál. Við höfum allan tímann viljað fylgja Nýsjálendingum og læra af þeim þjóðum sem hafa náð hvað bestum árangri. Þrátt fyrir að komið hafi fram að aðrar þjóðir líti jafnvel til okkar fyrir það hvað okkur hefur gengið frábærlega vel og hvað við höfum verið ofsalega dugleg þá get ég líka sagt að ég hef nú heyrt alveg jafn mikinn hlátur yfir því að við skyldum ekki hafa nýtt okkur það að vera 370.000 manna þjóð hér norður í ballarhafi. Og það hefði verið enginn vandi að koma í veg fyrir að við hefðum þurft að ganga í gegnum þær hörmungar af völdum veirunnar sem við höfum raunverulega gert. Ef viljinn hefði alltaf verið að setja líf okkar og heilsu í fyrsta sæti væri staðan svolítið mikið önnur. Ef viljinn hefði alltaf verið sá og hefði það ekki verið efnahagurinn, 10% hagkerfisins og sérhagsmunagæslan sem réð ríkjum þá hefði staðan verið önnur.

Virðulegi forseti. Við erum hér að ræða frumvarp til laga um breytingu á sóttvarnalögum og lögum um útlendinga, sóttvarnahús og för yfir landamæri. Þegar heilbrigðisráðherra mælti fyrir þessu frumvarpi áðan hjó ég eftir þeirri ótrúlegu fullyrðingu hennar að staðan okkar væri mun betri og því ættum við að fara varfærnislega af stað. Ég er ekki sammála vegna þess að staða okkar vegur eiginlega salt. Við vitum ekki hvort veiran er að fara af stað af fullum krafti eða hvort við náum að stöðva hana. En það er alveg skýrt mál að við stöðvum ekki veiruna nema við setjum tappa í lekann frá landamærunum. Með þessu frumvarpi er því miður langt í frá verið að gera það. Nýjustu fréttir, sem eru eiginlega stórfurðulegar, voru að koma á Vísi, þar sem hæstv. heilbrigðisráðherra fullyrti að það væru á leiðinni 16.000 skammtar af AstraZeneca frá Noregi sem Norðmenn væru að lána okkur. TV2 í Noregi fór að kanna þetta og fór í heilbrigðisráðuneytið, að mér skilst, í Noregi og þeir komu bara af fjöllum, höfðu ekki hugmynd um þetta. En ráðuneytið segir að þetta sé svona og það hefði ekki sett þetta út nema það væri pottþétt. Ég veit ekki hvort þetta sé enn eitt furðumálið sem er á sveimi í þessum málum ríkisstjórnarinnar í sambandi við Covid-19. Ef við bara rétt kíkjum á þetta, bæði lögin og reglugerðina, og tökum reglugerðina þar sem talað er um bann við ónauðsynlegum ferðalögum frá skilgreindum áhættusvæðum kemur þessi stórfurðulega upptalning: „Ákvæði 1. mgr. á ekki heldur við um útlendinga sem koma til landsins vegna brýnna erindagjörða, þ. á m. eftirtalda aðila: a. Farþega í tengiflugi. b. Starfsfólk á sviði heilbrigðisþjónustu og öldrunarþjónustu. c. Starfsfólk sem sinnir flutningum á vöru og þjónustu. d. Einstaklinga sem hafa þörf á alþjóðlegri vernd. e. Einstaklinga sem þurfa að ferðast vegna brýnna aðstæðna í fjölskyldu sinni. f. Einstaklinga og sendinefndir sem koma til landsins á vegum íslenskra stjórnvalda, starfsmenn sendiskrifstofa og aðra fulltrúa erlendra ríkja, starfsmenn alþjóðastofnana og einstaklinga í boði þeirra sem þurfa að koma til landsins vegna starfsemi þessara stofnana, fulltrúa herliðs, og starfsmenn sem sinna mannúðaraðstoð og almannavörnum og fjölskyldur framangreindra aðila. g. Námsmenn. h. Einstaklinga sem þurfa nauðsynlega að ferðast vegna viðskipta eða starfa sem eru þess eðlis að þau er ekki hægt að framkvæma síðar eða erlendis.“ Þetta segir okkur bara hreint og beint að það er ekki verið að setja neinn tappa í landamærin til þess að stöðva Covid-19. Landamærin virðist eiga að vera áfram míglek. Eina leiðin til að stöðva þetta er að fara að því sem Flokkur fólksins setti út. Við gerum þá kröfu að allir ferðamenn sem koma til landsins skuli dvelja í sóttvarnahúsi eigi skemur en sjö daga frá komu til landsins og ferðamaður skal greiða fyrir dvöl á sóttvarnahúsi. Hugsið ykkur alla þessa upptalningu sem ég las upp áðan, að við séum að borga þetta, þjóðin, meira að segja fyrir menn í alls konar viðskiptum sem eru á viðskiptaferðalagi og jafnvel fólk sem er að koma hingað til landsins til að skoða eldgosið á Reykjanesi. Á sama tíma og þetta er að gerast þá spyr ríkisstjórnin með undrun og með furðusvip: Hvar í ósköpunum á að fá peninga fyrir þá sem hafa verið innilokaðir í meira en ár í þessum Covid-faraldri og eru loksins núna að fá bólusetningu, þeir sem eru með undirliggjandi sjúkdóma? En það virðast vera til nægir peningar fyrir allt annað en það. Þarna virðist vera alveg ótæmandi brunnur. Það er eiginlega stórfurðulegt að við skulum vera á þessum stað vegna þess að þjóðir í kringum okkur, eins og Norðmenn og Bretar, láta þá einstaklinga borga fyrir. Við segjum líka: „Sóttvarnalækni er heimilt að veita undanþágu frá þessari skyldu sýni ferðamaður fram á með fullnægjandi hætti að hann muni uppfylla öll skilyrði sóttkvíar í húsnæði á eigin vegum.“ Við erum þarna með mjög þrönga undanþágu og mjög strangt skilyrði, bæði að húsnæði verði að vera til staðar og viðkomandi sætti sig við eftirlit. Eins og hefur komið hérna fram eru furðulegar þessar tölur sem verið er að setja út, 750 smit á hverja 100.000 íbúa, 1.000 á hverja 100.000 íbúa, hvort sem það er innan fylkis, innan landa eða sýslna. Við eigum ekki einu sinni að vera að ræða þetta. Við eigum að hafa þetta eins einfalt og hægt er, einfalt þannig að allir sem koma til landsins fari í sóttvarnahús, þeir borga sjálfir, eru í sjö daga og örfáar undantekningar. Eins og kemur hérna fram líka hjá okkur þarf að sækja um þessar undantekningar með tveggja daga fyrirvara. Við verðum líka að átta okkur á því hvar brotin fara fram. Við erum með það alveg á hreinu að veiran sem nú er í gangi í landinu kom í gegnum landamærin. Hvað segir það okkur? Jú, ef við hefðum stoppað upp í þetta gat eins og við héldum að við værum að gera þegar við breyttum sóttvarnalögum í vetur - maður trúði því statt og stöðugt að við værum að ganga frá þessu og værum búin að læra af reynslunni og værum komin á þann stað að við værum farin að læra líka af Nýja-Sjálandi og Ástralíu og þeim svæðum sem eru búin að sýna hvernig á að fara að þessu. Nei, einhvern veginn tókst okkur gjörsamlega að klúðra því, gjörsamlega. Var brugðist við strax? Nei. Nú er verið að bregðast við og það er algjörlega í skötulíki. Þetta frumvarp leysir engan vanda ef það fer í gegn. En er það skárra? Kannski eitthvað. Þess vegna vona ég heitt og innilega að til þess að gera þetta eins pottþétt og hægt er muni breytingartillaga Flokks fólksins verða samþykkt. Það kom líka fram hjá heilbrigðisráðherra að af þeim sem hafa verið bólusettir hafi eitt próf dugað vegna þess að þeir hafi sýnt að þeir væru ekki smitaðar. En staðreyndin er sú að það er ótrúlegur fjöldi sem hefur ekkert verið smitaður við fyrstu skimun við landamærin en akkúrat bullandi smitaður í seinni skimun. Þetta segir okkur að við getum ekki treyst því að þetta haldi. Við verðum líka að átta okkur á því að t.d. nýjasta tilfellið á Nýja-Sjálandi um smit sem komst þar inn var vegna þess að starfsmaður var að þrífa flugvél frá rauðu svæði. Hugsið ykkur, starfsmaður fer að þrífa flugvél frá rauðu svæði og hann smitast. Þeir taka á því alveg um leið. Við eigum víst að vera rosalega heppin miðað við það sem heilbrigðisráðherra og ríkisstjórnin segir, miðað við þær aðstæður sem við erum með hér. En við höfum séð það, 15.000 manns að skemmta sér á Nýja-Sjálandi á tónleikum, enginn með grímu, allir frjálsir. Við vitum það og við erum alveg með það á hreinu hvernig við vorum síðasta sumar. Við gátum ferðast um. En þetta er allt farið. Það sem er eiginlega sorglegast er að við þurfum kannski ekki hafa þetta nema í rúma tvo mánuði, við vitum það ekki en vonandi ekki lengur, hefðum við bara haldið haus þangað til við værum búin að bólusetja elsta hópinn og alla þá sem eru með undirliggjandi sjúkdóma. Það var talað um að við værum með ótrúlega þægilega stöðu miðað við Evrópu. Þetta er jú að mörgu leyti aðeins þægilegra en því miður, það sýnir bara svart á hvítu hvernig Evrópusambandið hefur klúðrað málum þar og þjóðir þar innan og bólusetningarmálunum. Það er bara staðfesting á því að við þurfum ekkert að vera sérstaklega stolt yfir því að vera aðeins betri en Evrópa. En við erum langt á eftir hinum sem stóðu sig langbest. Það er það sem við eigum að miða við og það er það sem við þurfum að taka á. En við megum ekki gleyma því og við verðum að átta okkur á að við erum ekki búin að fá vissu á afleiðingunum hjá þeim sem smituðust, stöðu þeirra sem hafa smitast og eru að segja okkur frá því að þeir finni fyrir einkennum mörgum mánuðum seinna. Þarna erum við bæði að tala um eldra fólk, miðaldra og jafnvel ungt fólk. Eigum við að trúa því að það sé ásættanlegt? Ætlum við að sætta okkur við það, jafnvel þegar við erum komin fram að 7. júní þegar þeir ætla að fara að taka upp litakóðunarkerfið og annað og við erum kannski ekki búin að sprauta alla, að börnin okkar fái veiruna og við vitum ekki hvaða langtímaafleiðingar það hefur? Ég segi nei, við eigum alls ekki að sætta okkur við þetta, ekki á neinn hátt. Við eigum ekki að sætta okkur við það núna að skólahaldið geti farið í algert uppnám. Við sjáum að heilu hóparnir á leikskólum og skólum eru að fara í sóttkví vegna smita og við vitum hvernig íþróttastarfið hefur verið. Fermingar og afmæli og annað. Þetta hefði allt verið í lagi ef við hefðum staðið okkur og staðið í lappirnar. Ef við hefðum séð til þess á sínum tíma þegar við vorum að taka sóttvarnalögin í gegn að gera hlutina rétt. Ég verð að segja að það kom mér gífurlega á óvart hvernig var hægt að snúa því gjörsamlega á haus sem við vorum að gera í velferðarnefnd. Það sem við vorum að gera og það átti að vera tilgangurinn var að sjá til þess að yfirvöld hefðu þau tæki og tól í höndunum sem þyrfti til þess að stoppa veiruna við landamærin og við gætum þá verið í góðum málum þangað til bólusetningin væri að fullu komin fram og við þyrftum ekki að hafa áhyggjur af því að smit kæmi inn og myndi smita fullt af fólki. En því miður, það varð ekki. Eins og ég hef komið að þá hugnast mér þessi lagabreyting ekki, fyrir utan að lögin eiga að gilda frá 22. apríl til 30. júní, eins og hefur komið fram. Við í Flokki fólksins hefðum viljað hafa þetta mun lengri tíma, jafnvel fram á haustið, október, nóvember. Það segir sig sjálft að það þarf auðvitað ekki að grípa til þessarar heimildar ef veiran er farin og allt er komið í lag. Þess vegna er betra að hafa þetta lengur heldur en að þurfa að fara aftur að kalla þing saman í miðju sumarfríi til framlengingar ef á þarf að halda. Eins og hefur komið fram í fréttum segir sérnámslæknir þessa reglugerð óskýra og háar nýgengistölur - það er bara fullt af læknum og fullt af fólki sem er ekki sátt við þetta, vill taka harðari afstöðu. Við í Flokki fólksins teljum okkur bera þá ábyrgð að leggja það fram að reyna að sjá til þess í eitt skipti fyrir öll að við stöðvum lekann á landamærum og við gerum allt sem við getum til að hafa landið veirufrítt þannig að við getum haft bullandi gott sumar, vonandi án veirunnar. En til þess þurfum við að fá samþykkta breytinguna sem við leggjum fram.

Virðulegi forseti. Við erum hér að ræða breytingu á sóttvarnalögum og lögum um útlendinga. Hér er verið að bregðast við því ákalli og þeim aðstæðum sem upp komu, að segja má óvænt. Við vorum komin á gott ról, en markmið þessa frumvarps er að skjóta lagastoð undir frekari sóttvarnaaðgerðir á landamærum. Lagt er til í því augnamiði að færa stjórnvöldum skilvirkari heimildir í baráttu við Covid-veiruna. Ég kem hér upp til að fagna þessu frumvarpi. Ég hef verið þeirrar skoðunar að við hefðum þurft að setja skýrari lagasetningu undir þær aðgerðir sem við þurfum að grípa til, og eins að koma á móts við þær óskir sem sóttvarnalæknir hefur komið fram með. Vissulega hefur liðið nokkur tími frá því að dómur féll og þar til frumvarpið var lagt fram, en aðstæður hafa líka breyst hratt. Ég hef verið þeirrar skoðunar að við hefðum þurft að hafa þessa lagastoð vegna þess að við getum kannski ekki verið á undan veirunni en við þurfum að vera samhliða henni til að geta brugðist við. Þetta frumvarp fór í gegnum þingflokk Framsóknarflokksins án athugasemda og erum við mjög sátt við þessa framkvæmd stjórnvalda. En auðvitað er ljóst að veiran er ekki mjög pólitísk og við höfum öll okkar ákveðnu skoðanir á þessu. Spurningar vakna og ég ætlaði að fara í andsvar við hæstv. ráðherra en náði því ekki. En ég hafði nokkrar spurningar sem ég get svo sem sett út í loftið þó að ég fái ekki svör við þeim hér. Þetta eru ekki mínir fyrirvarar heldur aðeins spekúleringar um hvernig þetta gangi. Vissulega verðum við líka að taka mið af þeirri stöðu sem við erum í í dag. Hún er allt önnur en hún var fyrir ári síðan. Fyrir ári síðan datt okkur ekki einu sinni í hug að komið yrði bóluefni á þessum tímapunkti núna, hvað þá að við værum komin svona langt. Það var fjarlægur draumur. Talað var um nokkur ár og við höfðum líka nokkur ár þegar við vorum að fást við faraldra hér fyrir nokkrum árum. Í dag er staðreyndin sú að um 31.000 manns eru fullbólusettir hér á landi og þeir sem fengið hafa a.m.k. einn skammt eru tæplega 77.000 talsins - 77.000 Íslendingar. Þetta er staðreynd sem við gátum ekki látið okkur dreyma um fyrir ári síðan. Og enn heldur þetta áfram og talað er um að við getum verið orðin fullbólusett 1. júlí þegar þessi bráðabirgðalög falla úr gildi. En ég get alveg tekið undir að kannski sé rétt að taka þetta upp og hafa þetta til lengri tíma svo hægt verði að bregðast við óvæntum aðstæðum síðar. Ég er ekki endilega að tala um Covid. Við getum tekið allan þann lærdóm sem við höfum dregið af því að ganga í gegnum faraldurinn og nú er hópur að störfum sem er að endurskoða sóttvarnalög í heild sinni. Þetta ár og þessi tími sem við höfum gengið núna í gegnum saman, öll sú reynsla verður höfð með í þeirri vinnu og endurskoðun. Vonandi sjáum við fyrir endann á þessari veiru jafnvel á þessu ári eða alla vega þeim sóttvörnum sem við þurfum að beita gagnvart henni vegna þess að við verðum öll bólusett. Og síðan á bóluefni líka eftir að þróast og verða betra. Mig langar aðeins að nefna hérna hvort við teljum að nóg sé að gert. Er þetta nægilegt? Hefði ekki verið betra að setja skýrari eða strangari lög þó að reglugerðin hafi verið mildari miðað við þær aðstæður sem uppi eru í dag? Reglugerðirnar taka mið af akkúrat þeirri stöðu sem er í dag. Kannski hefði verið hægt að setja einhverjar lagaheimildir hér inn sem hægt væri að bregðast við, kannski um miðjan maí. Ég ætla ekki að vera svo svartsýn að halda að við þurfum þess, en það er spurning hvað væri hægt. Alla vega þurfum við alltaf að geta brugðist eins hratt við og veiran, því að hún er alltaf að koma aftan að okkur. Nú er fólk einungis skyldað í sóttkví sem kemur frá löndum sem hafa 14 daga nýgengi smita yfir 750 á hverja 100.000 íbúa. Samkvæmt viðmiðum eru það um 15 lönd núna og er hægt að sækja um undanþágu fyrir fólk sem kemur frá svæðum sem eru með nýgengi smita á bilinu 750 til 1.000. En þá er það spurning: Hvernig ætlum við að auka eftirlit með þeim sem fá þessa undanþágu og fara í heimasóttkví? Hvernig ætlum við að fylgjast með þeim? Erum við búin að undirbúa það nægilega vel? Síðan er spurning um hver viðurlög við brotum á sóttvarnalögum eru. Er búist við því að stjórnvöld geti hert þau viðurlög? Hver verða þau þá? Síðan er líka þessi reglugerð um bann við ónauðsynlegum ferðalögum, sem búið er að fara hérna yfir af nokkrum hv. þingmönnum. Talað er um að ferðamenn sem koma til landsins verði að sækja um undanþágu innan tveggja sólarhringa frá því að þeir koma til landsins. Ef það verður ásókn, af því að við vitum að það er getur orðið vinsælt að koma til landsins, bæði vegna þess að við erum með tiltölulega fá smit og eins t.d. til að sjá eldgosið, það gæti haft aðdráttarafl, hvernig högum við málum þá? Hvernig er þessi reglugerð í framkvæmd? Tryggjum við þá dómsniðurstöðuna með þessari reglugerð og er meðalhófs gætt? Þetta eru allt spurningar sem eðlilegt er að velta upp þó að ég fagni virkilega þeim lögum sem við erum að setja núna og kallað hefur verið eftir af okkur, því að okkur brá virkilega þegar þessi nýju smit komu upp. En allt kostar þetta yfirlegu og þegar við erum að setja breytingalög sem taka kannski gildi í dag er ekkert óeðlilegt við að það séu einhverjir hnökrar á framkvæmdinni. Við þurfum að vera snögg að bregðast við því. En ég kom aðallega upp til þess að fagna þessu máli og vona að það nái fram að ganga því að við sjáum fram á að við verðum fullbólusett, eins og áætlun stendur til, fyrir 1. júlí. Það er ekkert óeðlilegt að við séum ekki algerlega að loka landamærunum vegna þess að ýmis lönd í kringum okkur eru líka á fullu við að bólusetja. Og síðan er veiran á mismunandi stað, sem og nýgengi smita. Það eru t.d. engin smit á Grænlandi. Ætlum við að meina Grænlendingum að koma hingað til landsins, eins og tillögur frá Flokki fólksins segja? Við þurfum að gæta meðalhófs og vera bjartsýn á að þetta verði í lagi í sumar, að við getum tekið á móti fólki, sem við viljum svo sannarlega gera eins og venjulega.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér breytingu á sóttvarnalögum og lögum um útlendinga eins og margítrekað hefur komið fram. Mig langar að byrja á því að fara aðeins til baka í tíma, þó ekki langt. Þann 5. apríl sl. komst héraðsdómur að þeirri niðurstöðu að reglugerð sem sett var þá skorti lagastoð. Þá var velferðarnefnd aldrei með það í huga að ræða slíkt fyrirkomulag og það kom alla vega mér á óvart að reglugerðin var sett, eins og flestir vita, með þessa heimild. Ekki vegna þess að heimildin var sett inn heldur miklu frekar að sá möguleiki var aldrei ræddur innan nefndarinnar. Umræðan og viðbrögðin og afleiðingarnar sem svo fylgdu leiddu til þess að nú stöndum við með þetta mál í höndunum sem þarf að leysa með hraði. Við þingmenn Miðflokksins styðjum þessar aðgerðir ríkisstjórnarinnar en ég vil þó leyfa mér að benda á að það er fullmikill asi á vinnubrögðum. Við heyrum í fjölmiðlum að annaðhvort sé um enga breytingu að ræða eða þá að ekki sé nægjanlega langt gengið. Til að byrja einhvers staðar er ágætt að nú sé komin fram, að því er virðist, nokkuð skýr lagastoð fyrir fyrirhuguðum aðgerðum. Við erum alveg að ná í mark og það er mikilvægt að þjóðin standi saman að því sem þarf til að ná markmiðinu. En það vakna vissulega spurningar. Erum við núna ekki lengur að fletja kúrfuna? Erum við núna að stefna að veirufríu Íslandi? Við þessu þarf að fá svör. Og hvað breyttist? Okkur vantar einnig svör við því af hverju ekki var upplýst um þau 118 mál sem hafa komið til kasta lögreglunnar vegna brota á sóttkví frá því að faraldurinn braust út og þar af eru 24 mál á þessu ári. Ég vil leggja sérstaka áherslu á þau 24 mál. Leiddu þau öll til smita? Þetta er t.d. spurning sem vantar að fá svar við. Sagt er að öll málin sem hafa komið upp á árinu 2021 tengist landamærum og þá vaknar spurningin: Hvernig? Eru þetta erlendir ferðamenn eða heimkomnir landsmenn? Með frumvarpinu er dómsmálaráðherra veitt heimild til að setja reglugerð og ég ætla að vitna hér aðeins í það sem segir um þá reglugerð, með leyfi forseta: „… sem bannar útlendingum sem dvalið hafa á slíkum svæðum að koma til landsins. Heimilt verður að gera undanþágur vegna búsetu hér á landi og vegna brýnna erindagjörða. Með beitingu þessa úrræðis er því ekki aðeins unnt að minnka líkur á smiti innan lands heldur jafnframt draga úr álagi á landamærum og í sóttvarnahúsum.“ Það þarf að upplýsast sem fyrst ef á að flýta málinu í gegn hvaða undanþágur liggi að baki, hvað þurfi til að fá undanþágu. Eins er það með ónauðsynleg ferðalög. Hvað felst í því? Eru það ferðir embættismanna eða hælisleitenda eða hvaða meining liggur í þeim orðum? Ég vil þó leyfa mér að hrósa ríkisstjórninni fyrir ákvörðun sína um hááhættusvæði. Ég held að þetta sé í fyrsta sinn í faraldrinum sem ríkisstjórnin tekur ákvörðun ein og óstudd án aðkomu Evrópusambandsins. Við ræðum hér tvö ákvæði, annars vegar til breytingar á sóttvarnalögum og hins vegar til breytingar á lögum um útlendinga. Gott er að hafa í huga að þetta er aðeins til bráðabirgða eða til afmarkaðs tíma og auðvitað vakna spurningar: Er minnisblað frá sóttvarnalækni komið eða bíðum við eftir því? Er sóttvarnaráð með í ráðum eða er aðeins einn maður sem leggur til minnisblað í þetta sinn, eins og alltaf áður? Mig langar aðeins að víkja að sóttkvíarhótelunum því að ég hef undrað mig á því af hverju við nýtum ekki hótelin sem eru í nálægð við Keflavíkurflugvöll. Þau eru bæði nær og líka minni þannig að hægt er að bjóða upp á góðan aðbúnað. Auk þess mælist atvinnuleysi hátt á svæðinu sem um ræðir og allt sem mælir með því að nýta hótelin þar. Annar hlutur er viðurlög við brotum. Er ætlunin að auka skilvirkni vegna innheimtu? Við heyrum af fólki sem er sektað, það fer úr landi og sektin fellur niður. Mig langar líka að ræða hér drög að reglugerðum sem við höfum fengið. Ég fæ ekki betur séð en að sóttvarnalækni sé falið alræðisvald í drögum heilbrigðisráðherra til þess að útfæra hinar ýmsu aðgerðir og ég get ekki verið sátt við að enn og aftur sé það sett á herðar eins manns að taka ákvarðanir. Ég vil því enn og aftur kalla eftir því að sóttvarnaráð sé haft með í ráðum. En það var víst vilji meiri hlutans hér á þingi að taka það úr sambandi sem stefnumótandi aðila og var það gert við endurskoðun laganna. Í mínum huga snýst þetta í grunninn um bóluefnin og hvernig við höfum staðið okkur við að afla þeirra. Ég fagna því vissulega að nú virðist ganga betur og vonandi haldast kynntar áætlanir. Flestir reiða sig á bólusetningar, bæði almenningur og fyrirtæki, en bak við flest fyrirtæki, lítil, meðalstór og stór, eru fjölskyldur og það er því lífsspursmál fyrir þá sömu aðila að hafa fyrirsjáanleika. Upplýsingaóreiðunni verður að linna. Nú síðast áðan var frétt í Vísi um bóluefni frá Norðmönnum sem koma svo ekki samkvæmt Norðmönnum þó svo að heilbrigðisráðherra hafi farið um það orðum hér í dag. Í framsöguræðu hæstv. heilbrigðisráðherra fjallaði hún nefnilega um fálkaorður og þakkir til þeirra sem hafa staðið vaktina; stjórnvalda, þríeykisins, smitrakningarteymisins. Allir þeir aðilar eiga allar þakkir skildar en aðalþakkirnar, sem ekki voru teknar með, ætti að færa fólkinu í landinu. Við megum aldrei gleyma því að það er fólkið í landinu sem hefur staðið saman og viðhaft allar þær varnir sem hægt er og það sem meira er, þjóðin hefur staðið saman þrátt fyrir alla þá upplýsingaóreiðu sem hefur dunið á okkur undanfarin misseri.

Herra forseti. Ríkisstjórnin hefur lagt mikið traust á sóttvarnayfirvöld í baráttunni við faraldurinn hér á landi og ég vil hrósa sóttvarnayfirvöldum fyrir þeirra frábæru frammistöðu og allt það úthald og þann dugnað sem þau hafa sýnt í baráttunni við veirufaraldurinn. Það er því athyglisvert að fylgjast með því hvað þeir sem hafa þekkingu á þessu sviði, sérfræðingar í smitsjúkdómum, segja um nýjustu útfærslu stjórnvalda sem boðuð er í þessu frumvarpi og við sáum kynnta á blaðamannafundi í gær, sem var ansi sérstakur að því leytinu til að hann var ruglingslegur og vakti upp margar spurningar. Það var því miður ekki nógu vel að því staðið af hálfu ríkisstjórnarinnar, það verður bara að segjast eins og er. Ég sá viðtal við yfirlækni og sérfræðing í smitsjúkdómum þar sem hann var að fjalla um þessa nýjustu útfærslu og hann segir að það séu veikleikar í henni og að hann hefði gjarnan viljað sjá einfaldari og hraðari útfærslu og gerir tölur um nýgengi smita, eins og þær birtast í reglugerðinni, að umtalsefni, eins og hefur verið minnst á hér í þessum sal í dag. Jafnframt segir hann að það sé ekki ljóst hvernig þessar tölur séu valdar og hvað sé miðað við, það liggi ekki fyrir greining á því hvernig þær eru til komnar, hvort menn hafi keypt svokölluð spálíkön sem sýni að þetta séu mörk sem við getum unað við, miðað við svo gríðarlega hátt nýgengi eins og lagt er til í reglugerðinni. Hér vildi ég segja það, herra forseti, að þessi útfærsla ríkisstjórnarinnar fær strax hálfgerða falleinkunn frá yfirlækni og sérfræðingi í smitsjúkdómum. Frumvarp ríkisstjórnarinnar miðar að því að fólk frá ríkjum þar sem nýgengi er yfir 1.000 dvelji í sóttvarnahúsi, sömuleiðis fólk frá ríkjum þar sem nýgengi er yfir 750 nema það fái undanþágu. Ekki er bara hægt að veita tímabundna heimild þannig að sóttvarnalæknir geti ákveðið að vissara sé að sumir og að meginreglu allir fari í sóttvarnahús og síðan séu skynsamlegar undantekningar. Ég er á því að við eigum að horfa líka til annarra landa þar sem hlutirnir hafa gengið vel, eins og Ástralíu. Þeir eru búnir að vera með takmarkanir í eitt ár og sömuleiðis Nýja-Sjáland. Og þegar fólk kemur frá landi þar sem hlutirnir eru í ólestri og nýgengi smita hátt þá bregður fólk sem þarf að ferðast bara á það ráð að fara í gegnum land sem er skilgreint í lagi. Fólk er almennt ekki vitlaust. Það finnur leiðir til að komast fram hjá hlutum ef það kýs að gera svo. Þá er viðkomandi kominn til Íslands þó að í upprunalandinu hafi nýgengi smita verið mjög hátt. Hann fer í gegnum annað land þar sem það er lægra. Ef markmiðið er að koma í veg fyrir leka á landamærunum þá þarf að búa þannig um hnútana að ekki sé hægt að fara fram hjá kerfinu. Ég held að það sé ósköp einfalt. Ef það eru fjölmargar undanþágur eins og við sjáum í reglugerðinni þá er verið að bjóða hættunni heim. Þá er þetta í raun og veru bara tilgangslaust vegna þess að það þarf bara eitt smit á landamærum eins og hæstv. ráðherra sagði í framsöguræðu sinni. Svo vitum við alveg að það er svona óróleg deild, órólegir þingmenn innan Sjálfstæðisflokksins, sem ber kannski ábyrgð á því að þetta frumvarp er allt svona óskýrt. Það þarf að vera skýrara og ákveðnara og það er engin ástæða til að hafa allar þessar undanþágur. Ég er þeirrar skoðunar, herra forseti. Skoðum aðeins þessar undanþágur. Það var nú reyndar gerð grein fyrir þeim í ræðu áðan. Það segir í 2. gr. frumvarpsins að í reglugerðinni sé heimilt að kveða á um undanþágur frá banni við komu til landsins, m.a. vegna búsetu hér á landi og brýnna erindagjörða. Svo er það ekkert skilgreint nánar í lögunum. Þá þarf maður að fara í reglugerðina og finna út úr þessu öllu saman. Og hvað er verið að tala um? Þá sér maður eina átta liði, sem eru undanþágur. Það er starfsfólk á sviði heilbrigðisþjónustu og öldrunarþjónustu, starfsfólk sem sinnir flutningum á vöru og þjónustu, einstaklingar sem þurfa að ferðast vegna brýnna aðstæðna í fjölskyldu sinni, einstaklingar sem hafa þörf á alþjóðlegri vernd, hælisleitendur. Þeir fá undanþágu. Það er sagt að þeir hafi þörf á alþjóðlegri vernd en það tekur langan tíma að meta það. Við vitum hver afgreiðslutíminn er hjá Útlendingastofnun, hann er margir mánuðir, og þá kemur í ljós hvort viðkomandi þarf verndina eða ekki. En hann fær að koma inn í landið. Það þarf enginn að segja mér það að þessir einstaklingar geti ekki borið smit með sér en þeir fá að fara inn í landið. Þarna strax er orðinn einn mjög áberandi leki í kerfinu. Síðan er talað um útlendinga sem hafa fasta búsetu og við þekkjum að t.d. atvinnulausir útlendingar sem hafa hér fasta búsetu fara mikið á milli landa. Það hefur komið fram að hæst hlutfall smita á landamærum greinist meðal fólks með pólskt ríkisfang. Þetta fólk fær að koma inn. Það er hluti af undanþágum, þetta ágæta fólk, en það getur svo sannarlega borið smit og dæmi þess að það hafi gert það. Það hefur undanþágu til að koma hér inn. Þannig að það er nánast strax búið koma því til leiðar að þetta verði meira og minna gagnslaust. Síðan eru ýmsar spurningar sem vakna þegar maður les þessa reglugerð. Hvernig er t.d. komið í veg fyrir að ferðamaður frá hááhættusvæði ferðist í gegnum annað land, eins og ég nefndi hér áðan? Hvernig ætla menn að koma í veg fyrir það? Hvað eru brýn erindi sem heimila undanþágu? Það segir hérna: „vegna brýnna erindagjörða“, hvað er það? Það verður að fá skýr svör við því. Og hvað eru svo ónauðsynleg ferðalög? Hver ætlar að meta það hvort ferðalag sé ónauðsynlegt? Svo er talað um útlendinga sem eru í nánu parasambandi sem staðið hefur lengri tíma með íslenskum ríkisborgara eða einstaklingi sem er með löglega búsetu hér á landi. Herra forseti. Það er svo mikill hringlandaháttur í þessu öllu saman að maður stendur hérna hálfgáttaður yfir þessu. Þetta er allt meira og minna götótt þegar kemur að því að koma í veg fyrir að smit komi til landsins. Það verður að segjast alveg eins og er. Ég held að það sé svo sannarlega nauðsynlegt að fara vel yfir öll þessi álitamál í störfum nefndarinnar á eftir. Embættismenn fá hér sérstaka undanþágu. Þurfa þeir sérstaka undanþágu? Ég spyr. Eru þeir ekki að fara til útlanda á fundi innan um annað fólk og er ekki mikil hætta á að þeir beri þá smit til landsins? Nei, þeir eiga að fá undanþágu. Ég held að það verði að fara mjög vel yfir þetta í nefndinni. Við í Miðflokknum ætlum ekki að koma í veg fyrir að þetta mál verði samþykkt, alls ekki, en við viljum hins vegar að farið verði vandlega yfir það hvort málið sé yfir höfuð til hins betra. Það eru margar nauðsynlegar spurningar sem þarf að svara, margar, áður en þetta mál verður að lögum. Áður en ég lýk máli mínu í þessari 1. umr., herra forseti, vil ég koma aðeins inn á bólusetningarmálin vegna þess að við værum ekki hér stödd á þessum tímapunkti, að ræða frumvarp sem þetta, ef bólusetningarmálin hefðu verið í lagi. Ísland hafði allt til brunns að bera til þess að klára bólusetningar hratt og örugglega en það mistókst. Við höfum horft upp á allt of miklar tafir og í raun klúður í bólusetningaráætlun stjórnvalda. Það var engin ástæða til þess að útvista þessu máli, þessu mikilvæga verkefni sem bólusetningarnar eru, til Evrópusambandsins. Ég held að það séu ekki margir sem trúa því og setja traust sitt á að áætlun stjórnvalda gangi eftir um að það verði búið að bólusetja með fyrsta skammti alla Íslendinga fyrir 16 ára og eldri þann 1. júlí. Ég efast um að það gangi eftir og ég er ekkert viss um að margir trúi því að það muni ganga eftir. Hver dagur sem líður án þess að bólusetningu sé lokið er þjóðinni mjög dýr, samfélaginu öllu. Ef við tölum fyrst um fjárhagslega þáttinn þá tapar ríkissjóður milljörðum ofan á milljarða og safnar skuldum á hverjum degi. Við þurfum að lifa við skert athafnafrelsi, ferðafrelsi og skert almenn mannréttindi sem við getum ekki metið til fjár. Það eru glötuð tækifæri, skortur á annarri heilbrigðisþjónustu, versnandi andleg heilsa og skert lífsgæði því að við þekkjum að það að lifa undir svona boðum og bönnum er mjög íþyngjandi til lengdar og getur haft slæmar afleiðingar. Þessi dræma staða bólusetninga hér á landi skrifast fyrst og fremst á ríkisstjórnina. Það hefði verið hægt að bólusetja alla þjóðina miklu fyrr, opna landið og afnema þessar kostnaðarsömu takmarkanir. Það átti að vera algjört forgangsmál stjórnvalda að tryggja nægt bóluefni fyrir löngu. Ríkisstjórnin stóð sig ekki í stykkinu í þeim efnum og það sjá það allir. Það eru rétt rúmlega 350.000 einstaklingar sem búa á Íslandi. Þetta er eins og lítill bær í Bandaríkjunum. Hvers vegna var ekki leitað til Bandaríkjanna eða Ísraels sem dæmi? Þetta eru hvort tveggja vinaþjóðir. Það átti aldrei að hengja sig við þessa misheppnuðu bólusetningaráætlun Evrópusambandsins. Vegna seinagangs og rangra ákvarðana gekk bólusetningin mun hægar fyrir sig í ríkjum Evrópusambandsins en gert var ráð fyrir og veirufaraldurinn hefur því ráðið þar ríkjum lengur en ella. Þjóðir innan sambandsins, eins og Þýskaland, Frakkland, Ítalía og Holland, gerðu með sér sérstakt bólusetningarbandalag til að þrýsta á Evrópusambandið vegna slælegrar frammistöðu þess. Bandaríkjamenn tryggðu sér strax í júlí 600 milljón skammta frá BioNtech og 500 milljón skammta frá Moderna. Japan, Kanada, Hong Kong og fleiri gengu einnig frá samningum í sumar og haust. Hvað voru íslensk stjórnvöld að gera þá, í júlímánuði? Því er fljótsvarað. Ríkisstjórnin var að bíða eftir Evrópusambandinu sem byrjaði ekki að panta bóluefni fyrr en í nóvember og þá allt of lítið. Herra forseti. Ísland er fullvalda ríki og það steðjar hætta að þjóðinni vegna heimsfaraldurs og ríkisstjórnin ákvað að láta Evrópusambandið ráða för, láta Evrópusambandið ráða því hvernig okkur reiðir af á hættutímum. Eru menn búnir að gleyma því að það var rætt í fullri alvöru af hálfu Evrópusambandsins að hætta að senda bóluefni til landa sem eru ekki hluti af sambandinu? Það voru alger reginmistök af hálfu þessarar ríkisstjórnar að leggja allt sitt traust á Evrópusambandið í þessu máli. Í lokin, af því að tíminn er búinn, herra forseti, verð ég aðeins að koma inn á sóttvarnahótelin og það að ríkissjóður skuli vera að greiða fyrir þetta allt saman. Ég get ekki séð ástæðu til þess. Ef við horfum til annarra landa, Frakklands, Bretlands, Noregs, þá borgar viðkomandi sjálfur sem fer á sóttvarnahótel. Í öðrum löndum, eins og í Þýskalandi, Svíþjóð, Danmörku og Finnlandi, er heimasóttkví. Ég held að það sé nú af nógu að taka fyrir ríkissjóð og ég sé ekki ástæðu til þess að við þurfum að vera greiða þetta fyrir ferðamenn sem koma hingað til lands.  
             En ég læt máli mínu lokið, herra forseti, og kem síðar inn í þessa umræðu en ég vona að það verði tekið á þessum mörgu álitaefnum í þessu frumvarpi í störfum nefndarinnar sem eru fram undan í dag.

Herra forseti. Ég ætla að koma inn í þessa 1. umr. og nefna nokkur atriði, kannski svolítið sundurlaus, en atriði sem mér finnst að þurfi að huga að í meðferð málsins hér í þinginu. Ég vildi fyrst segja að ég held að það sé í sjálfu sér mikið fagnaðarefni að við fáum tækifæri til að ræða þetta í þinginu. Tilefnið er það að sóttvarnareglugerð heilbrigðisráðherra þótti skorta viðeigandi lagastoð og tilgangur frumvarpsins er að stórum hluta að mæta þeim skorti, þ.e. að færa viðeigandi lagastoð fyrir aðgerðum af því tagi sem hæstv. ráðherra mælti fyrir um í reglugerðinni sem ekki stóðst fyrir dómi. Það er út af fyrir sig gott. Ég er þeirrar skoðunar og lýsti þeirri skoðun, reyndar almennt í umræðum hér um breytingar á sóttvarnalögum nú fyrr í vetur, að þegar teknar eru ákvarðanir sem fela í sér einhvers konar skerðingu á borgaralegum réttindum sé eðlilegt að það sé þingið sem geri það en ekki framkvæmdarvaldið. Það sé skýr krafa að löggjafinn taki afstöðu til þess með skýrum hætti til hvaða skerðinga á borgaralegum réttindum megi grípa og á hvaða forsendum. Að því leyti fagna ég framkomu þessa frumvarps, sem rennir vissulega skýrari stoðum undir þær hugmyndir sem uppi voru af hálfu heilbrigðisyfirvalda hér fyrir fáeinum vikum en áður voru fyrir hendi. Formlega séð sýnist mér að þarna sé komin stoð sem uppfylli grunnkröfur lögmætis- og lagaáskilnaðarreglu. En ég legg til að hv. velferðarnefnd, sem fær þetta til skoðunar, veiti því samt sem áður nokkra athygli hvort um fullnægjandi lagastoð er að ræða í ljósi skýrleika. Mér sýnist að þetta fullnægi því í meginatriðum en ég held að það sé samt ástæða til að nefndin velti þessu fyrir sér og spyrji gesti út í það, vegna þess að skýrleiki lagastoðarinnar þarf að vera hafinn yfir allan vafa, ekki síst í ljósi undangenginna atburða. Nú er það hins vegar svo að þegar lög eru sett þarf að hafa fleira í huga en bara það að lagastoðin sé skýr þegar gengið er nærri stjórnarskrárvörðum réttindum, borgaralegum réttindum sem mannréttindakafli stjórnarskrárinnar verndar. Þá þarf auðvitað að huga að fleiri þáttum. Það er ekki nægilegt að það sé sett fram með skýrum hætti í lagatexta að það megi, það verða fleiri skilyrði að vera uppfyllt. Að þessu sögðu vil ég nefna að mannréttindaákvæðin heimila slíka skerðingu undir þeim kringumstæðum að það sé nauðsynlegt vegna einhverra lögmætra markmiða, það er alveg á hreinu. Mannréttindaákvæðin eru þannig sett fram í stjórnarskránni að þau réttindi sem ákvæðin eiga að verja má skerða að tilteknum skilyrðum uppfylltum. En það er samt ekki nægjanlegt að segja: Skilyrðin eru uppfyllt, almannahagsmunir krefjast þess, verið er að grípa til aðgerða til að verja líf og heilsu. Það þarf líka við útfærslu ákvæðanna, við útfærslu skerðingarinnar, að gæta að ýmsum þáttum. Þar reynir ekki síst á tvær meginreglur; annars vegar jafnræðisreglu, því að það verður að gæta þess í útfærslu lagaákvæða af þessu tagi að þau feli ekki í sér mismunun milli hópa á einhverjum ómálefnalegum forsendum, og svo er hins vegar regla sem reynir kannski meira á í þessu tilviki þó að jafnræðisreglan sé vissulega þess eðlis að hana þurfi að skoða í sambandi við útfærslu þessara ákvæða, það er ekki hægt að horfa fram hjá því að það geta verið grá svæði þarna þegar kemur að túlkun jafnræðisreglunnar. En það er einkum meðalhófsreglan sem hafa þarf í huga í þessu. Meðalhófsreglan birtist með ýmsum hætti í þessu og ég játa að það er greinilegt að frumvarpshöfundar hafa horft meira til meðalhófsreglu við útfærslu þessa frumvarps en manni hefur stundum þótt áður. En engu að síður tel ég að það þurfi að huga svolítið betur að henni þegar málið fær sína meðferð hér í þinginu. Þá vildi ég nefna, herra forseti, ákveðinn gátlista, ákveðnar spurningar, ákveðnar viðmiðanir sem hafa þarf í huga þegar verið er að meta hvort meðalhófsreglan sé virt, hvort henni sé fylgt við útfærsluna. Í fræðikenningum hafa mótast ákveðnar hugmyndir um það hverju meðalhófsmat eða það próf, hvort sem það eru lagaákvæði reglugerðarákvæði eða einstakar ákvarðanir stjórnvalda, þurfi að lúta á þessum forsendum. Það hafa mótast ákveðnar vinnureglur um hvaða spurninga þarf að spyrja og hvaða viðmið þurfa að vera í lagi þegar metið er hvort íþyngjandi aðgerðir, hvort sem það er í lagaákvæði, reglugerðarákvæði eða ákvörðunum stjórnvalda, standist meðalhóf. Áður en ég nefni þessi meginviðmið eða meginspurningar, grundvallarspurningar sem þarf að spyrja, vil ég nefna að meðalhófsreglan er bæði óskráð og skráð regla. Segja má að stjórnarskrárákvæði almennt verði að lúta meðalhófsmati sem felur þá í sér það almenna viðmið að ekki megi ganga lengra en nauðsynlegt er hverju sinni. En svo fela einstök mannréttindaákvæði líka í sér ákveðna útfærslu í því sambandi eða ákveðnar viðmiðanir. Svo er meðalhófsregla stjórnsýsluréttarins kannski enn þá skýrari eins og hún er sett fram í stjórnsýslulögum. Það reynir á þá reglu, kannski ekki við lagasetninguna sem slíka heldur þegar stjórnvöld, handhafar framkvæmdarvaldsins, taka við af löggjafanum og útfæra reglurnar og framkvæmd þeirra á sínum forsendum. En af því að tíminn er takmarkaður í þessu þá ætla ég að láta nægja að rifja upp þessar fjórar meginspurningar eða meginpróf sem lagaákvæði, í þessu tilviki, verða að lúta til að teljast vera í samræmi við meðalhófsregluna og þar með samrýmanleg stjórnarskrá og raunar mannréttindasamningum líka. Grundvallarspurningin er sú hvort um sé að ræða lögmætt markmið, þ.e. hvort markmiðið með lagasetningunni sé lögmætt og í samræmi við stjórnarskrá og aðrar slíkar meginreglur. Þar þarf kannski að huga að einu. Almennt má segja að ef menn setja nægilega víðtæk og almenn og opin markmið megi heimfæra flest þar undir. Ef við segjum: Markmið lagasetningarinnar er að stuðla að betra þjóðfélagi, þá yfirtekur það ansi mikið. Eins ef við segjum: Markmiðið er að vernda líf og heilsu. Það dekkar ansi mikið. Víðtækar skilgreiningar á markmiði eru hins vegar ekki gagnlegar þegar kemur að því að meta hvort viðkomandi tillaga eða viðkomandi skerðing stenst kröfur meðalhófsreglunnar. Það má eiginlega segja að því almennari, opnari og óljósari sem markmiðin eru, þeim mun minna gagn geri þau þegar verið er að meta meðalhófið. Þannig að við þurfum aðeins að átta okkur á því, og ég þykist vita að hv. velferðarnefnd fari yfir það, hver hin skýru markmið þessarar lagasetningar eru. Eru skýru markmiðin þau að það komist ekkert smit inn í landið eða að það sé með einhverjum hætti takmarkað og þá hversu mikið? Í mínum huga er alla vega ekki nægilegt að segja: Markmið þessarar lagasetningar er að vernda líf og heilsu landsmanna. Mér finnst það of víðtækt. Önnur spurning sem þarf að spyrja er hvort aðgerðin sé það sem kallað hefur verið í fræðunum markhæf, þ.e. hvort hún sé til þess fallin að ná því markmiði sem að er stefnt. Þar held ég að megi segja að tillögur frumvarpsins séu í samhengi. Það er rökrétt samhengi milli þeirra og þeirra markmiða sem að er stefnt. Ég nefni aftur að því óljósara sem markmiðið er, því erfiðara að meta hvort aðgerðin sé til þess fallin að ná því markmiði. Þriðja atriðið sem þarf að skoða, hæstv. forseti, er hvort valið sé vægasta úrræðið sem að gagni getur komið. Þarna verð ég að segja að mér finnst greinargerð frumvarpsins ekki svara þeirri spurningu. Ég ætla ekki að útiloka að svo geti verið, en mér finnst greinargerðin ekki svara því með skýrum hætti hvort fram hafi farið þannig mat á mismunandi úrræðum í þessu sambandi að það leiði til þeirrar niðurstöðu að hægt sé að segja að þetta sé ótvírætt vægasta úrræðið sem að gagni getur komið. Það má síðan tengja þetta við spurninguna um hvort við framkvæmd úrræðisins sé gengið eins skammt og hægt er eða nauðsynlegt er. Það er erfiðara að meta það og það reynir kannski meira á það í framkvæmd og þegar málin eru komin á framkvæmdarvaldsstigið. En ég set hins vegar helst spurningu við það sem ég nefndi áðan, þ.e. hvort það liggi fyrir, hvort það hafi verið rökstutt með nægilega greinargóðum hætti, að það úrræði sem hér er verið að boða, þá sérstaklega í 1. gr. frumvarpsins, sé vægasta úrræðið sem völ er á og að gagni getur komið. Fjórða spurningin sem við þurfum að spyrja okkur í þessu sambandi tengist síðan meðalhófsmati í þrengri merkingu, eins og það hefur verið kallað. Það er þá mat á því að þegar búið er að velja vægasta úrræðið sem völ er á og búið er að ganga þannig frá því að ekki sé gengið lengra í því úrræði en nauðsynlegt er þarf að vega og meta annars vegar almannahagsmunina sem eru undir og svo hins vegar þá hugsanlegu einstaklingsbundnu hagsmuni eða alla vega aðra hagsmuni sem til greina koma í þessu sambandi. Það mat getur ráðist af ýmsum þáttum. Það er ekki bara fjárhagslegt mat eða kostnaðargreining eða eitthvað svoleiðis. Það er heldur ekki svo einfalt að segja megi að einhverjir almannahagsmunir trompi alltaf einkahagsmuni. Það þarf að horfa til þess hversu þungbær skerðingin er fyrir þá einstaklinga sem fyrir því verða og þess háttar. Þannig að það er líka mat sem þarf að eiga sér stað í sambandi við þessa lagasetningu. Ég geri mér grein fyrir því, hæstv. forseti, að tími þingsins til að fjalla um þetta er takmarkaður, en ég vildi þó hér við 1. umr. leggja áherslu á að þessi grunnpróf eða grunnspurningar meðalhófsreglunnar fái nokkurt rými í meðferð hv. velferðarnefndar og að velferðarnefnd geri alla vega það sem hún getur til þess að fullvissa sig um að frumvarpið eins og það er úr garði gert standist þessa mælikvarða. Áður en ég lýk máli mínu vil ég hins vegar nefna það, bara svo ég taki það skýrt fram, að frumvarpstextinn sjálfur eða sú regla sem mælt er fyrir í frumvarpinu felur með vissum hætti í sér ákveðin meðalhófssjónarmið. Þar horfi ég til þess að gildistíminn er takmarkaður. Þetta hefur áður komið til umræðu í dag og einhverjir töldu að þetta væri gagnrýnisvert. En ég tel hins vegar að það sé mikill kostur 

Herra forseti. Við erum búin að ræða þetta mál í einhverja klukkutíma hér og það er ljóst að það eru ansi skiptar skoðanir um þetta mál ríkisstjórnarinnar, þ.e. hvort það sé hæfilega langt gengið, hvort nægilega tryggum stoðum sé rennt undir fyrirætlanir stjórnvalda, hvort það gangi nægilega langt, hvort það gangi of langt. En markmið okkar allra er náttúrlega það sama þegar upp er staðið og það er alla vega jákvæður útgangspunktur. Mig langar aðeins, áður en ég fer í sjálft málið, að fagna því að á fjölmiðlafundi ríkisstjórnarinnar í gær hafi verið talað um afléttingarplan. Við höfum kallað lengi eftir því í Viðreisn og erum náttúrlega ekki ein um það, allt frá sóttvarnalækni niður í ýmsa aðra flokka og fólk í samfélaginu, lærða og leika. Staðan er sú að þó svo við höfum ekki verið beinlínis í aðstöðu til að negla niður tímasett, dagsett afléttingarplan, þá er hægur vandi þannig séð að leggja niður slíkt plan út frá gefnum forsendum, svo fólk viti að hverju það gengur. Það er bara liður í því að tryggja úthald okkar í samfélaginu. Mér finnst líka gott að sjá bólusetningarplan og það var verulega jákvætt. Það var þó náttúrlega slæmt að það var óskýrt. Það var verulega óskýrt á fundinum. Tilfinningin var eiginlega sú að ráðherrarnir sem töluðu fyrir því væru ekki alveg með tölurnar á hreinu og það er ekki gott vegna þess að aftur komum við að því að skýrleikinn skiptir máli til að tryggja áframhaldandi samstöðu. Ég get ekki látið liggja á milli hluta að nefna frétt sem er ekki nema klukkutíma gömul um að Norðmenn hafi komið af fjöllum með lán á bóluefni AstraZeneca til Íslands, eins og íslensk stjórnvöld hafa tryggt. Nú vona ég sannarlega að við séum með hlutina á hreinu en það er engu að síður mjög óþægilegt að fá þetta inn í þessa umræðu vegna þess að það eykur á óskýrleikann sem við þurfum svo virkilega á að halda að sé ekki til staðar. Við erum vonandi komin á lokasprettinn. Við erum orðin vígamóð, misjafnlega mikið enda hefur mætt mjög misjafnlega á einstaklingum í samfélaginu. En það eru akkúrat þeir sem mest hefur mætt á sem eiga mest undir því núna að þetta gangi upp og vilja fá skýr skilaboð. Forsenda þeirrar samstöðu sem við þurfum á að halda er að fólk skilji aðgerðir stjórnvalda og þar verður að segjast eins og er að fjölmiðlafundurinn hjálpaði ekki til. Ef við tölum um það verkefni sem er fram undan núna og tengist þessu frumvarpi, sem ætlað er að gefnu tilefni að renna lagalegum stoðum undir reglugerðir sem búið er að kynna af hálfu heilbrigðisráðherra annars vegar og dómsmálaráðherra hins vegar, þá þarf að vinna hratt, heyrist mér. Það er búið að fara vel í umræðum dagsins yfir lagaleg atriði. Nú er það verkefni hv. velferðarnefndar að hlýða á gesti sem hafa verið kallaðir til. Það verður eiginlega að segjast eins og er að það er með ólíkindum, með þessum skamma fyrirvara, hversu öfluga lögspekinga við höfum fengið staðfest að komi á fund velferðarnefndar hér á eftir. En það er annað verkefni sem velferðarnefnd stendur frammi fyrir, eins og þetta sé ekki nægilegt, og ég árétta að það skiptir máli að fara í það vegna þess að við höfum dæmi um hvernig hefur farið þegar menn hafa flýtt sér of mikið, stjórnvöld hafa flýtt sér of mikið. Verkefnið er að við þurfum að fá til þess bæra aðila til að styðja þessar aðgerðir gögnum. Nú er ég ekki að tala um lagalegan skýrleika heldur gögn sem sannfæra okkur um að hér sé verið að ganga mátulega langt, hvorki of langt né of stutt, eins og hægt er. Þau gögn höfum við ekki enn þá. Þetta skiptir náttúrlega öllu máli. Við vitum, og það hefur verið margítrekað, að víglínan, ef ég má kalla það sem svo, í þessu stríði okkar við Covid hefur færst töluvert. Við byrjuðum fyrir ári síðan að leggja mikil höft á daglegt líf fólks til þess að vernda okkar viðkvæmustu hópa og til þess að létta álagi af heilbrigðiskerfinu. Nú er staðan einfaldlega allt önnur. Um nokkurt skeið hafa skilaboðin miklu fremur lotið að því að við ætluðum að halda veirunni, veirufjandanum, fjarri íslensku samfélagi. Það gefur augaleið að við seinna markmiðið beitum við öðrum aðferðum en við hið fyrra. Ég er þeirrar skoðunar að við þurfum að finna þennan punkt. Við þurfum að vera samstiga í því hvað við viljum raunverulega og tengja það við þessa afléttingaráætlun, alveg jafn mikið og við tengjum það við afgreiðslu þessa máls. Það verður að vera samræmi þarna á milli. Þegar litið er til aðgerða á landamærum, því að þau gögn sem við höfum segja okkur að það er þaðan sem smitin sleppa í gegn, og hvar við sjáum fyrir okkur að víglínan okkar sé - þarna á milli er eitt samfélag sem þarf að fá skýra sýn á það hvernig það eigi að haga sér og við hverju fólk megi búast. Hentistefna er einfaldlega það síðasta sem við getum boðið fólki upp á núna. Þetta tvennt tel ég vera verkefni annars vegar velferðarnefndar núna þegar hún fær málið í hendur og síðan Alþingis þegar kemur að því að afgreiða málið frá sér. Þá er tímalínan sem okkur er gefin orðin býsna knöpp vegna þess að fyrstu skilaboð eru þau að hér eigi að stefna að því að afgreiða þetta mál sem lög frá Alþingi í dag. Ég hef ekki fengið nákvæmar upplýsingar um af hverju það liggur svona mikið á því. Ég hef hins vegar býsna góða tilfinningu fyrir því af hverju við fáum þetta svona seint, tveimur vikum eftir að dómur héraðsdóms féll þess efnis að það væri ekki nægileg lagastoð undir fyrri reglugerð sem þetta mál tengist svolítið. Tilfinning mín er sú að síðan hafi átt sér stað, átök eru kannski ekki endilega rétta orðið því að ég veit það ekki en við skulum segja samtal, samtal milli stjórnarflokka um nákvæmlega hvar þessi skurðpunktur sem ég talaði um áðan eigi að vera. Það er gott og það er mikilvægt og ég hef fullan skilning á því að þrír flokkar séu ekki sammála þar og jafnvel ekki þingmenn innan ákveðinna flokka. En ég hef engan skilning og enga þolinmæði fyrir því að sá tími sem það tók að vinna málið í hendur Alþingis sé tekinn af Alþingi til að vinna málið áfram. Ég ætla mér að taka þetta frumvarp og þá umræðu sem ég hef fylgst með hér í dag og hlýða á öfluga sérfræðinga sem þegið hafa boð, eða ákall, velferðarnefndar um að mæta á fund hér að kvöldi dags; lögfræðinga, ráðuneytisfólk sem kemur fyrst og útskýrir vinnu sína, lögspekinga úr hópi okkar öflugasta fólks, sérfræðinga úr heilbrigðisgeiranum og fleiri. Eftir þann fund er ég tilbúin til að móta mér skoðun á því hvort við þurfum lengri tíma til að afgreiða þetta mál. Það er á þeim upplýsingum sem þarna koma fram og þeim umræðum sem þarna munu eiga sér stað sem ég trúi því að við vinnum málið áfram en ekki af því að þessi dagsetning var ákveðin einhvern tímann í gærkvöldi. Þannig er nú það.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér eitt púsl af mörgum í baráttu okkar við Covid-faraldurinn. Já, ég segi eitt púsl af mörgum. Sú reglugerð og sú lagastoð sem hefur verið til umræðu hér undanfarnar vikur mun kannski ekki leysa öll vandamálin þó að hún komi til. Ég vil þó segja að þessar tvær vikur hafa verið nýttar vel og gengið hefur vel að undirbúa málin að því leytinu til að sett var önnur reglugerð sem hefur ekki verið véfengd. Ekkert hefur bent til annars en að málin hafi gengið þokkalega eftir að sú reglugerð var sett. Núna þegar lagafrumvarpið er komið fylgir meiri heildarmynd. Það er búið að undirbúa málið betur. Það er búið að safna frekari upplýsingum og gera plan fram í tímann. Mér finnst skipta gríðarlega miklu máli að þegar við erum að ræða hvert púsl fyrir sig séum við með heildarmyndina fyrir framan okkur um það hvernig við ætlum að sigrast á veirunni, að við treystum ekki um of á eitt atriði umfram annað. Það þarf að skoða þetta allt í samhengi. Það er svo mikilvægt að vita hvert markmiðið er til að vita hvort aðgerðirnar séu raunhæfar og til að leggja mat á hversu raunhæft er að aðgerðinar nái markmiðum sínum. Þá þurfum við að vita: Hver er þörfin? Hvert er vandamálið? Hvernig ætlum við að reyna að leysa vandamál? Hversu líklegt er að við náum árangri með þessum lausnum? Og eins og ég kom inn á áðan: Hvert er markmiðið? Markmiðið er, eins og kom fram í gær, að komast á þann stað að við getum aflétt öllum takmörkunum innan lands. Nú er komið plan um það. Komin er áætlun um hvernig gengur að bólusetja, hvaða bólusetningum við ætlum að taka mark á og að við segjum að þegar búið er að bólusetja fyrri skammt og vissan aldur og vissa hópa sé hægt að gera þetta. Það hjálpar allt til við að sjá eitthvert ljós handan ganganna. Það eru einhver markmið og við ræðum núna planið um hvernig við ætlum að ná þeim markmiðum. Við höfum líka sagt að þær aðgerðir sem við höfum farið af stað með þýða eitthvað. Það þýðir eitthvað að hafa bólusett fólk. Við erum að fá eitthvað fyrir takmarkanir á lífi fólks innan lands sem og á landamærum og annað sem hefur verið gert hér. Ef ég kem aftur að frumvarpinu er stór munur á því og þeirri reglugerð sem var dæmd ólögleg. Búið er að afmarka hópana betur. Búið er að áhættugreina frumvarpið frekar og reynt hefur verið að draga eins mikið og hægt er úr áhrifunum sem það hefur á allan þennan fjölda. Reynt hefur verið að leita leiða til að gæta betur meðalhófs. Svo munum við í hv. velferðarnefnd náttúrlega ræða hér síðar í dag hvort nóg sé að gert. Ég ætla ekkert að fullyrða um það en alla vega lítur þetta mun betur út en fyrri áætlanir. Að lokum vil ég bara segja að framkvæmdin skiptir öllu máli, að þetta sé rétt framkvæmt. Þá verðum við að hafa í huga að nógu erfitt er það fyrir okkur sem höfum alist upp og búið alla okkar tíð í þessu landi, erum með íslensku sem móðurmál og höfum alist upp í þessum menningarheimi, að átta okkur á upplýsingum og aðgerðum sem snúast um Covid. Við þurfum að passa upp á að við séum að koma réttum skilaboðum, réttum upplýsingum til fólks sem er alið upp í öðrum menningarheimum með önnur tungumál og kemur úr allt öðrum aðstæðum en við þekkjum. Við þurfum að ganga úr skugga um að það sé allt saman rétt gert þannig að allir stefni í sömu átt. Svo þarf að hafa virkt eftirlit. Það þarf að vera virkt eftirlit og hnitmiðað. Oft er vísað í hvernig það er framkvæmt á landamærum í öðrum löndum og annað slíkt. Þá getum við líka farið í eftirlitið. Þar er mjög strangt eftirlit sem fer eftir áhættugreiningu. Þegar maður starfaði sjálfur í lögreglunni fylgdist maður meira með ölvunarakstrinum á kvöldin og um helgar. Það er eitt sem þarf að ganga úr skugga um að sé vel gert. Þá þurfa sektarheimildirnar líka að virka. Ekki er nóg að hafa sektarheimild ef henni er ekki beitt, að það taki einhvern veginn langan tíma og virki ekki. Ganga þarf úr skugga um að það sé ekki. Ég hugsa að það sé alveg hægt að gera þetta vel og skipuleggja það vel, alveg eins og það hefur gengið vel að skipuleggja skimanir og bólusetningar. Ég er búinn að skoða það á Suðurnesjum í dag og það er alveg til fyrirmyndar hvernig heilbrigðisstarfsfólk stendur að þessu, hvernig það bregst við. Ég veit að við getum gert það líka hvað eftirlitið varðar. Ég bara veit það. Þannig að framkvæmdin skiptir máli og líka að það sé alveg á hreinu hvernig er sótt um undanþágur og hvernig fólk getur stýrt þessu. Ég hlakka til að taka þátt í nefndinni, spyrja út í framkvæmdina, spyrja út í tölulegar upplýsingar og allt það. Allt snýst þetta jú um að við höldum samstöðunni. Þá má ekki gera þetta þannig að fólki finnist of langt gengið, að brotið sé á jafnræði eða að þetta sé ómarkvisst. Fólk þarf svolítið að hafa þá tilfinningu að verið sé að gera það sem þarf að gera, að ekki sé verið að ganga lengra heldur en þarf. Það þarf að sjá planið, sjá fyrirsjáanleika, að ekki sé þessi endalausa óvissa, upplýsingaóreiða og annað slíkt. Ég hlakka bara til að takast á við að fylgja þessu púsli eftir í gegnum velferðarnefnd, fá upplýsingar um það og sjá hvert sú vinna leiðir okkur. Ég minni bara á að við erum rétt að komast í gegnum storminn. Við verðum að klára það saman og við erum á réttri leið.

Virðulegi forseti. Okkur á Íslandi hefur í rauninni gengið best í viðureign við kórónuveiruna þegar við höfum höfðað til almennrar skynsemi og samstarfsvilja almennings um að halda veirunni niðri. Á þetta hef ég lagt áherslu frá upphafi þessa faraldurs og tekið heils hugar undir tilmæli sóttvarnayfirvalda og brýningu um hinar persónubundnu sóttvarnir sem við bárum gæfu til að tileinka okkur svo vel strax í upphafi veirufaraldursins. Það er nú komið meira en ár síðan. Þegar horft er til baka og rýnt í gögn um dreifingu veirunnar, fjölgun smita á einstökum tíma, þá þarf enginn að velkjast í vafa um að einmitt þessar persónubundnu sóttvarnir hafa skipt mestu máli við að ráða niðurlögum hraðrar fjölgunar smita í þjóðfélaginu. Í gær voru kynnt áform um afléttingu annarra sóttvarnaaðgerða, ekki þessara persónubundnu, ég held að við þurfum að hafa þau í heiðri og tileinka okkur þau áfram um kannski ófyrirséðan tíma, en aðrar sóttvarnaaðgerðir bættust í verkfærakistuna, eins og kallað hefur verið, upp úr síðasta sumri. Þá er ég að vísa til ýmissa lokana, samkomutakmarkana og þess háttar, sem hefur gengið hér á með í bylgjum. En í gær voru sem sagt kynnt áform um afléttingu þessara sóttvarnaaðgerða allra í tengslum við framgang bólusetningar hér á landi sem gengur alveg ágætlega, a.m.k. þegar bóluefni standa til boða hér á landi. Þetta var ánægjuleg tilkynning og hefði auðvitað átt að liggja fyrir miklu fyrr, enda hefur það svo sem blasað við að mínu viti frá upphafi faraldursins að þegar búið er að bólusetja a.m.k. viðkvæmustu hópana hér á landi, þá hópa sem veiran herjar augljóslega mest á með skaðlegum hætti - eldri borgarar, þeir með undirliggjandi sjúkdóma - standa fá rök til þess að halda uppi hörðum sóttvarnaaðgerðum eins og við þekkjum þær núna. Staðan í dag í þessum töluðu orðum er betri heldur en oft áður, bara miklum mun betri. Við erum í þeirri bestu stöðu sem við höfum verið í frá upphafi þessa faraldurs, sérstaklega með tilliti til þeirra bólusetninga sem nú er lokið. Stærstur hluti viðkvæmra hópa hér á landi er nú bólusettur og stór hluti, ef ekki stærsti, að fullu ef menn vilja miða við það. Þá er ekki síður mikilvægt að hafa það í huga að nýgengi smita á landamærum hefur sjaldan verið lægra en nákvæmlega núna. Til samanburðar var nýgengi smita á landamærum fjórfalt hærra í janúar. Á sama tíma voru mjög fáir bólusettir. Þess vegna hlýt ég að velta þeirri spurningu fyrir mér hvers vegna það frumvarp sem hér liggur núna fyrir, efnislega, var ekki lagt fram eða tekið inn í þá vinnu sem átti sér stað við breytingu á sóttvarnalögum á sínum tíma. Ég vil líka benda á í þessu samhengi, af því að hér er um að ræða frumvarp til laga um breytingu á sóttvarnalögum sem heimila hertar aðgerðir á landamærum og fleiri aðgerðir sem eiga að beinast að ferðamönnum eða þeim sem koma yfir landamærin til Íslands, að síðasta haust voru aðgerðir hertar á landamærunum. Þann 19. ágúst var tekin upp tvöföld skimun. Þau skilaboð voru um leið send að þá tæki við eðlilegt líf innan lands. Það mætti kannski orða það þannig, ef maður væri í spjallþætti, að hugmyndin um tvöfalda skimun á landamærum hafi verið seld mjög mörgum með því fororði að þá tæki við eðlilegt líf innan lands. En það reyndist rangt. Það tók ekki við neitt eðlilegt líf innan lands. Ég hafði reyndar þá þegar bent á að það væri misskilningur, a.m.k. mjög ruglingslegt fyrir almenning og kannski ekki alveg heiðarlegt gagnvart almenningi, að blanda þessu tvennu saman, þ.e. aðgerðum á landamærum annars vegar og aðgerðum innan lands hins vegar. Ákvarðanir um þetta tvennt standa sjálfstætt hvor fyrir sig. Það er hægt að herða aðgerðir á landamærum án þess að slaka á aðgerðum innan lands. Það er líka hægt að herða á aðgerðum á landamærum en slaka innan lands. Það er líka hægt að herða innan lands samhliða því sem hert er á aðgerðum á landamærum og það er hægt að slaka á á landamærum og slaka á innan lands. Þetta eru bara tvær sjálfstæðar ákvarðanir. Það leiðir ekkert sjálfkrafa til slaka á aðgerðum innan lands þó að hert sé á aðgerðum á landamærum. Um þetta höfum við dæmi núna, nokkur dæmi. Ég nefni þetta vegna þess að ég heyri það að fólk hefur sérstakar væntingar um að þegar hert er á landamærunum núna í kjölfar þessa frumvarps, verði það að lögum, þá leiði það sjálfkrafa til tilslökunar eða afléttingar á sóttvarnareglum innan lands. Það er ekki þannig. Það hafa ekki verið boðaðar sérstakar tilslakanir eða sérstakar afléttingar á sóttvarnaaðgerðum innan lands í tengslum við þetta frumvarp. Þær aðgerðir sem voru kynntar í gær, sem eru jákvæðar og við skulum halda til haga og bóka hjá okkur, hvert og eitt okkar, tengjast auðvitað hinu augljósa; árangri í bólusetningu. Þær koma auðvitað, eðli málsins samkvæmt, í kjölfar bólusetninga. Þetta finnst mér rétt að nefna. Ég nefni það líka hér sem mér finnst mikilvægt sem þingmanni þegar kemur að því að taka afstöðu til þessa frumvarps að hafa uppi á borðum en það eru upplýsingar um hvað það er sem nákvæmlega knýr á um þessar aðgerðir, sérstaklega á þessum tímapunkti þegar allir eru að verða bólusettir og nýgengi smita á landamærum er lítið. Ég ætla að nefna það sem hefur verið í umræðunni hér um sóttvarnabrot og nefnt hefur verið að einhver einstaklingur hafi ekki verið nafngreindur í fjölmiðlum. Ég leyfi mér það, virðulegur forseti, að lýsa miklum vonbrigðum mínum yfir umræðu um það tiltekna sóttvarnabrot. Það hefur jafnvel verið kallað eftir því í umræðu, jafnvel af fólki sem hefur viljað láta taka sig alvarlega í umræðunni, að menn séu nafngreindir og að þessi einstaklingur verði nafngreindur. Ég hef miklar áhyggjur af þessu af siðferðilegum ástæðum en einnig af því að ég þykist skynja hér mikinn misskilning og mikla oftrú á smitrakningu og hinni ágætu raðgreiningu sem Íslensk erfðagreining hefur boðið okkur upp á. Ég held að það sé ekki þannig að raðgreiningin gefi okkur upplýsingar um einhver fingraför veiru í tilteknum einstaklingum með þeim hætti að hægt sé að fullyrða um eða rekja nákvæmlega tiltekið smit til tiltekins einstaklings. Ég held að menn séu komnir út á nokkuð hættulegar brautir ef þeir ætla að draga þá ályktun af þeirri vinnu sem hér er undir. Ég hef þessar upplýsingar bara úr fréttum en miðað við fréttirnar sem maður hefur þá hefur verið vísað til sóttkvíarbrots einstaklings. Það segir manni, ef það er sóttkvíarbrot hjá einstaklingi sem hefur komið yfir landamæri, að viðkomandi hefur undir höndum a.m.k. tvö neikvæð próf fyrir þessari veiru, þótt það kunni að vera þannig að við þriðju skimun hafi hann reynst smitaður. En ég verð að segja það að ég hef a.m.k. engar upplýsingar um það hvort hægt sé að rekja smit með þessum hætti. Mér hefur fundist fréttaflutningurinn vera í of miklum æsingarstíl og ekki málinu eða málefnalegri umræðu um þessi mál til góða. Það sem mér hefur fundist vanta í þessi mál eru upplýsingar um það hversu mörg meint brot á reglum um sóttkví hafa raunverulega leitt til smita. Þetta mun kannski koma fram við meðferð nefndarinnar á málinu, hér við þinglega meðferð. Ég vil líka nefna að það má velta fyrir sér hversu mikil alvara býr að baki frumvarpinu í raun þar sem gert er ráð fyrir mjög miklum undanþágum frá banni við för yfir landamæri. Ég hefði kannski átt að nefna það í upphafi að mér hefði fundist betur fara á því að hér væru lögð fram tvö frumvörp, annars vegar frumvarp heilbrigðisráðherra og hins vegar frumvarp dómsmálaráðherra, af því að þessi mál heyra ekki bæði undir heilbrigðisráðherra, 2. gr. lýtur að breytingu á lögum um útlendinga og veitir dómsmálaráðherra heimild til að gefa út reglugerð sem bannar ónauðsynlegar ferðir til Íslands. Hins vegar fylgja svo margar og miklar undanþágur frá þessu banni við ferðum til Íslands að ég velti því fyrir mér hvort það þjóni nokkrum tilgangi í rauninni að setja lög um þetta efni. Það liggur t.d. fyrir að það verður undanþága fyrir embættismenn. Einhverra hluta vegna er litið svo á að þeir geti ekki smitað mikið frá sér. Ég veit ekki af hverju það er. Það eru sem sagt embættismenn og hælisleitendur og fólk sem á búsetu hér, útlendingar sem búa á Íslandi, allir þeir verða undanþegnir þessu banni. Þá myndi kannski einhver segja: Þetta er hluti af meðalhófinu. Hér erum við að mæta meðalhófinu. Gott og vel, segi ég. En er virkilega gott að opna fyrir svona miklar valdbeitingarheimildir ef þær eru þá svona óljósar og eru farnar að miða við nánast nafngreinda einstaklinga, ef það mætti orðast svo? Hér er í rauninni líka verið að taka upp, sem er nokkuð sem ég tel rétt að menn ættu kannski að hafa einhverjar áhyggjur af, sérstaklega þeir sem hafa viljað standa vörð um frelsi fólks til að ferðast á milli landamæra, svokallaða persónugreiningu á landamærum, það sem kallað hefur verið á ensku „profiling“ og hefur verið notað í sumum löndum til að sigta út hugsanlega glæpamenn. Hér er náttúrlega verið að reyna að sigta út og leggja mat á það hverjir muni hugsanlega brjóta lögin. En af frumvarpinu sjálfu er ekki ljóst hvaða aðferðir menn ætla að nota við slíka persónugreiningu í rauninni. Menn hafa rætt hér markmiðið með þessum sóttvarnaaðgerðum sérstaklega. Hvert er markmiðið með því að vista suma í sóttvarnahúsi og banna sumum að koma til landsins? Þetta er einn mikilvægur þáttur í mati á meðalhófi, þ.e. markmiðið. Er markmiðið veirufrítt land eða er markmiðið eitthvað annað? Og hvað tekur við þegar lögin falla úr gildi eftir nokkra daga? Verða einhverjar aðrar aðstæður uppi? Aðalatriði í þeim efnum sem ég vil leggja áherslu á í þessari umferð er að það hefur alltaf verið og það verður alltaf áfram mikilvægt fyrir hvern og einn einstakling að passa sjálfan sig, gæta að eigin sóttvörnum og virða annarra manna sóttvarnir. Ég hef ekki tíma til að fara yfir lagatæknileg atriði í þessu en það kemur væntanlega til umræðu í nefndinni. En það eru nokkur óljós atriði í lagatextanum sjálfum sem greinargerðin skýrir ekki og ég myndi telja að færi betur á því að væru í sjálfum lagatextanum en ekki í greinargerð.

Herra forseti. Ég ætla að koma stuttlega inn á þetta frumvarp um breytingu á sóttvarnalögum og lögum um útlendinga sem hér liggur fyrir. Ég verð í þetta skiptið fulltrúi míns flokks í hv. velferðarnefnd í forföllum hv. þingmanns Miðflokksins, Önnu Kolbrúnar Árnadóttur. Það er auðvitað margt búið að koma fram í umræðunni í dag en það er atriði sem mig langar að koma inn á og snýr að verklaginu við þessa lagasetningu og hraðanum og flumbruganginum. Þetta mál er auðvitað ekki að falla af himnum ofan núna með engum fyrirvara. Það virðast vera viðbrögð við einhverjum óvæntum atburði eins og frumvarpi stjórnarandstöðuflokks sem orsaka það að hér þarf að keyra þetta frumvarp í gegn á einum degi. Ef við gefum okkur nú að þetta séu viðbrögð við dómi þar sem þvinguð dvöl í sóttvarnahúsi var dæmd ólögmæt hinn 5. apríl þá er nú dágóður tími búinn að vera til ráðstöfunar frá því þá. Það liggur fyrir að okkur þingmönnum verður auðvitað fyrst og fremst kennt um ef illa tekst til við þessa lagasetningu. Ég vil bara segja á almennum nótum að miðað við stöðuna í samfélaginu, smit og þar fram eftir götunum, held ég að skynsamlegt væri að þingið gæfi sér örlítið meiri tíma en áætlað er miðað við uppleggið hér í dag, þó ekki væri nema tveir, þrír, fjórir dagar. Ég trúi því ekki að það valdi vandræðum í baráttunni við veiruna. Ef við verðum gerð afturreka með þetta mál eins og raunin varð hinn 5. apríl þá verður það ekki til neins sóma fyrir þingið í þessu verkefni öllu. Í samhengi við málshraðann núna þykir mér skipta máli að spurt sé þessarar spurningar: Hefðu þær reglur sem hér eru til umfjöllunar verið í gildi, hefði það haft áhrif á þann aukna fjölda smita sem kom tímabundið fram um liðna helgi? Svona fljótt á litið sýnist mér svo ekki vera. Þeir sem betur þekkja til hafa svarað mér á þeim nótum að svo væri að líkindum ekki. Bara í því samhengi held ég að það væri skynsamlegt að þingið gæfi sér örlítið meiri tíma. Þá er ég ekki að segja það til að leggjast gegn lagfæringum á sóttvarnalögum en þingið í heild hefur komið sér í vandræði áður í þessu verkefni öllu með flumbrugangi og ég held að við ættum að forðast það. Fyrir nokkrum vikum kom beiðni um að breytingu á loftferðalögum yrði hraðað í gegnum umhverfis- og samgöngunefnd í tengslum við Covid-viðbrögð og ætlunin var að það kláraðist á örskotsstundu. Málið hefur ekki enn verið afgreitt núna nokkrum vikum síðar og mér vitanlega er ekki talið að það hafi haft nein teljandi áhrif í baráttunni við Covid. Frumvarpið sýnist mér jafnframt vera þannig sett fram og þær reglugerðir sem er búið að leggja fram til kynningar, sem munu byggja á þessum breyttu lögum, að það er eiginlega sama hvort fólk er þeirrar skoðunar að skella algerlega í lás á landamærunum eða hvort það eigi að fara hina leiðin og opna og liðka til, frumvarpið fær á köflum tiltölulega slæma útreið, kannski í og með vegna þess hversu upplýsingaóreiðan var mikil í kynningu málsins, í aðdraganda þess á fundi ríkisstjórnarinnar í Hörpu í gær. Þar virtist sett einhvers lags héraðsmet í upplýsingaóreiðu, því miður, enn einu sinni í þessum efnum. Ég vil jafnframt halda því til haga hver afdrif litakóðunarkerfisins verða. Er þetta mánaðarfrestun á innleiðingu þeirrar ákvörðunar sem áður hafði verið tilkynnt hvað notkun litakóðunarkerfisins varðar eða er um að ræða meiri breytingu á þeirri afstöðu að notast við það? Ég hef skilið stjórnvöld þannig að ætlunin sé að notast við það kerfi þó að skilaboðin frá sóttvarnalækni hafi á köflum bent til annars. Ég vil sömuleiðis nefna núna þegar við erum að fjalla um breytingar á sóttvarnalögum að mér finnst að við verðum enn einu sinni að gera atlögu að því að draga fram sjónarmið um það hvert sé markmiðið. Ef markmiðið er veirulaust samfélag, sem mér heyrist á öllu að enginn sem einhverja ábyrgð ber telji raunhæft, en ef það er nýjasta markmiðið þá er fyrir bestu að það liggi fyrir, ekki að menn fari með hálfkveðnar vísur. Það eru margir mánuðir síðan sóttvarnalæknir talaði á þeim nótum á upplýsingafundi að við yrðum með einum eða öðrum hætti að læra að lifa með veirunni. Það að ætla sér að ná fram veirufríu samfélagi kallar á aðgerðir sem eru ekki útgjaldalausar hvað aðra þætti samfélagsins varðar. Þá horfir maður bara á efnahagslífið, andlega og líkamlega heilsu og fleiri þætti. Ég held að við verðum jafnframt að spyrja okkur þeirrar spurningar, af því að hér er í báðum tilvikum, í báðum greinum þessa frumvarps, um bráðabirgðaákvæði að ræða sem tekur til tímabilsins 22. apríl til 30. júní 2021: Og hvað svo? Hvað gerist þann 30. júní? Ef staðan verður sú að það verða töluverð smit í samfélaginu verður þá gripið til einhverra drastískra ákvarðana eða aðgerða? Mér heyrist á umræðunni í dag benda til að svo sé. Í gær var ríkisstjórnin í öllu falli tiltölulega brött hvað þá afstöðu varðaði að öllum takmörkunum yrði aflétt innan lands 1. júlí, ef ég greip dagsetninguna rétt, en ég held engu að síður að í meðförum nefndarinnar þurfi að eiga sér stað samtal sem verður að vera á þeim nótum að spurt er: Og hvað svo þegar þessi tími er liðinn? En ég bara ítreka að ég er fylgjandi því og styð það að hér sé um bráðabirgðaákvæði að ræða þar sem tíminn er frekar skammtaður knappt en til lengri tíma. Jafnframt vil ég benda á að það er auðvitað lítið mál að hnika til dagsetningu þessara bráðabirgðaákvæða aftur um nokkra daga ef þingið telur það verða til þess að frumvarpið verði betur ígrundað og til meira gagns en núna liggur fyrir. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra að sinni. Ég fæ að taka þátt í störfum velferðarnefndar sem hefjast væntanlega að þessari umræðu lokinni og vona að sú vinna verði til gagns.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingar á sóttvarnalögum, nr. 19/1997, um sóttvarnarhús. Flutningsmenn eru allur þingflokkur Samfylkingarinnar. Við leggjum til eftirfarandi breytingar: Í 1. gr. er lagt til að 13. tölul. 3. mgr. 1. gr. laganna orðist svo: Sóttvarnahús: Staður á vegum hins opinbera þar sem einstaklingur getur verið í sóttkví eða einangrun. Í 2. gr. leggjum við til að eftirfarandi breytingar verða á 13. gr. laganna: a. Við 2. mgr. bætist nýr töluliður, svohljóðandi: Dvelji í sóttkví eða einangrun í sóttvarnahúsi á vegum stjórnvalda. b. Á eftir orðinu „einangrun“ í 4. mgr. kemur: dvöl í sóttvarnahúsi. Að lokum er lagt til í 3. gr. að lög þessi öðlist þegar gildi. Ef við skoðum þetta í samhengi við frumvarpið sem rætt var áðan er hér mál sem er til þess fallið að gefa rýmri heimildir, auka skýrleika og skapa jafnframt meiri fyrirsjáanleika. Þetta frumvarp kom fram áður en stjórnarfrumvarpið, sem rætt var um áður, og má eiginlega segja að það hafi ýtt við ríkisstjórninni að bregðast við. Í þrjár vikur hefur hún í rauninni ekki gert neitt til að bregðast við dómi héraðsdóms. En það má segja að þetta hafi stuggað við þeim. Þau boðuðu til fundar í Hörpu sem var að mörgu leyti mjög ruglingslegur en fæddi af sér það frumvarp sem verður rætt í velferðarnefnd samhliða þessu. Ég held að það sé alveg augljóst að heimsfaraldur kórónuveiru hefur opnað augu heimsbyggðarinnar fyrir mikilvægi þess að sóttvarnayfirvöld og yfirvöld geti brugðist hratt við með aðgerðum þegar heilsu okkar er ógnað. Gildandi sóttvarnalög eru frá 1997. Þeim var reyndar síðast breytt í febrúar síðastliðnum. Við þá breytingu var rætt um mikilvægi þess að lögin tækju heildarendurskoðun en þó ekki fyrr en að yfirstandandi heimsfaraldri loknum. Í lok mars birti heilbrigðisráðherra reglugerð sem kvað á um skyldu ferðamanna frá skilgreindum áhættusvæðum til dvalar í sóttkví eða einangrun í sóttvarnahúsi. Í umræðu um það bar nokkuð á ábendingum um að lagastoð skorti fyrir slíku ákvæði í reglugerð. Það fór líka svo að nokkur tilvik létu reyna á heimildina fyrir dómi. Eins og áður sagði úrskurðaði Héraðsdómur Reykjavíkur að lagastoð skorti fyrir umræddri skyldu og var reglugerð ráðherra í kjölfarið felld úr gildi. Síðan eru liðnar þrjár vikur. Flutningsmenn frumvarpsins telja mikilvægt að sóttvarnayfirvöldum, eða ráðherra á grundvelli tillagna sóttvarnayfirvalda, verði veitt rúm heimild í lögum til að gefa út reglugerð er skyldar ferðamenn til sóttkvíar eða einangrunar í sóttvarnahúsi á vegum stjórnvalda ef vísbendingar eru um að lýðheilsa sé í yfirvofandi hættu. Telja flutningsmenn að komið hafi í ljós að bregðast þurfi hratt við í hættuástandi. Þar sem sú lagaskylda hvílir á stjórnvöldum að gæta í hvívetna meðalhófs við ákvarðanatöku þykir flutningsmönnum einsýnt að ekki komi til þess að ákvæðinu verði beitt án ríkrar ástæðu. Ég legg því til að málinu verði vísað til velferðarnefndar að lokinni þessari umræðu en vil þó jafnframt segja nokkur orð. Við höfum í baráttunni við veiruna reitt okkur á okkar helstu sérfræðinga, þetta góða þríeyki og auðvitað starfsfólk heilbrigðiskerfisins. Það hefur unnið algjört kraftaverk á síðustu mánuðum. En þegar okkur þykir sundrung ríkisstjórnarinnar vera farin að koma niður á aðgerðum í þágu sóttvarna verðum við að stíga fram og leiða það fram sem sóttvarnayfirvöld og almenningur í landinu kallar eftir, og það er frumvarp af þessum toga sem gefur rýmri heimildir. Hlutverk okkar í stjórnmálunum er býsna mikilvægt á þessum tímum. Það er undir okkur komið að draga úr áhrifum veirunnar og koma í veg fyrir óþarfa þjáningu fólks. Það er undir okkur komið að tryggja þrátt fyrir allt að það fólk sem býr hér og starfar, ekki síst börn, unglingar og veikt fólk, geti notið frelsis og að ýmsar starfsgreinar, sem ættu að geta haft tekjur og viðurværi af vinnu sinni, geti það. Þar má nefna listafólk, sem hefur í rauninni verið algerlega lamað í þessum aðgerðum. Einnig get ég nefnt ferðaþjónustu, veitingarekstur, heilar starfsstéttir, sem gætu, með því að við sinntum mjög ströngu eftirliti og aðgerðum á landamærum, lifað lífi sínu miklu líkar því sem hægt væri í venjulegu árferði. Það hillir undir sumar og ég er ekki jafn bjartsýnn og ríkisstjórnin á að hægt sé að dagsetja hvenær öllum takmörkunum verður aflétt. Fyrirsjáanleikinn er bara ekki nægur til þess að við getum fest niður dagsetningu. Ég vona svo sannarlega að það standist. En í augnablikinu verðum við að taka stöðuna föstum tökum og tryggja almenningi innan lands eins mikið frelsi og mögulegt er næstu mánuði.

Virðulegi forseti. Ég segi bara: Húrra. Þetta er glufan sem sólin hefur skinið inn um hér í þingsal í dag, a.m.k. hvað lýtur að því að reyna að koma til móts við okkur sjálf hér innan lands enn frekar. Ég þakka hv. þm. Loga Einarssyni fyrir þetta frumvarp, sem við munum styðja. Að vísu komum við með breytingartillögu við frumvarpið. Þess vegna langar mig að spyrja hv. þingmann í fyrsta lagi: Þegar kom til þess að skrifa frumvarpið, voru ekki á borðinu neinar vangaveltur um það hvernig til hefur tekist hjá Nýsjálendingum og Áströlum og í Taívan, þar sem allt er í blóma, þar sem engar bylgjur verið og allt gengur eins og smurð vél? 700.000 manns voru saman á landbúnaðarsýningu þar um daginn og engar grímur og ekki neitt. Hafið þið í Samfylkingunni ekki velt fyrir ykkur einhverju í þá áttina? Hafið þið ekki velt fyrir ykkur að taka gjald, eins og breytingartillaga Flokks fólksins felur í sér, sem er algjörlega byggt á áströlsku leiðinni, að komumenn greiði sjálfir fyrir sína sóttkví en ekki íslenskir skattgreiðendur? Hugsunin var sú að þarna væri í rauninni ákveðinn hvati til að reyna að hamla för, fækka ferðum, ónauðsynlegri för um landamærin á meðan við værum að sigra þessa veiru. Við Guðmundur Ingi, gjörvallur þingflokkur Flokks fólksins, höfum verið að róa ein í þá átt í rúmlega ár, þannig að ég er afskaplega þakklát fyrir að fulltrúar Samfylkingarinnar skuli leggjast á árarnar með okkur núna á lokametrunum.

Herra forseti. Hér erum við að ræða breytingar á sóttvarnalögum. Umræðan um algjöra lokun landamæra hefur í sjálfu sér átt sér stað víða, en til þess að ráðast í slíkt yrðum við að breyta útlendingalögunum. Hér erum við sem sagt að leggja til breytingar á sóttvarnalögum og erum fyrst og fremst að bregðast við ákvörðun sem ríkisstjórnin sagðist a.m.k. vera sammála um fyrir þremur til fjórum vikum, þegar veirusmitið var miklu minna í samfélaginu en núna, en hélt svo að sér höndum og gerði ekki neitt. Þetta er því tilraun til að ýta á stjórnvöld að breyta lögunum þannig að það verði a.m.k. hægt að framfylgja svipuðum reglum og voru lagðar til þá. Það er eiginlega býsna undarlegt í þessari umræðu að þegar það voru nokkur smit í samfélaginu taldi ríkisstjórnin, og sagðist vera fullkomlega samhljóma um það, þó að við vitum auðvitað betur, að það ætti að skylda fólk í sóttvarnahús ef það kæmi frá löndum þar sem smit væru 500 af 100.000. En nú, þegar er miklu meira um smit í samfélaginu, sem hefur kannski skapast af því að ríkisstjórnin greip ekki nógu snöggt inni í, koma þau með frumvarp þar sem allir möskvar eru stækkaðir og fiskarnir synda í gegn og gert er ráð fyrir að smitin séu 750–1.000 á hverja 100.000. Þannig að við erum með þessu frumvarpi í rauninni fyrst og fremst að þvinga ríkisstjórnina til aðgerða sem hún átti að vera búin að grípa til fyrir mörgum dögum síðan.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Loga Einarssyni fyrir svarið. Ég fæ ekki betur séð en að þetta sé nákvæmlega það sem felst í frumvarpi Samfylkingarinnar, að reyna að tryggja enn frekar sóttvarnir. Það væri ekki neinum vafa undirorpið ef þeim sem koma til landsins væri ekki mismunað eftir þjóðerni og öðru slíku. Það flokkast líka undir sóttvarnir ef allir eiga að fara í sóttvarnahús. Með því að breyta frumvarpinu þannig og koma til móts við flumbrugang ríkisstjórnarinnar og taka af allan vafa um hvað hugtakið sóttvarnahús felur í sér - ég held að það liggi náttúrlega á borðinu að við getum farið með það nákvæmlega eins og löggjafanum er heimilt, þannig að það væri í okkar verkahring. En ég skal viðurkenna og við sjáum það öll sem viljum að ríkisstjórnin brást ekki við dómi héraðsdóms um daginn. Það er bara þannig. Það er ekki fyrr en núna að smitum fór að fjölga að við fengum einhver viðbrögð. En aftur þakka ég fyrir að Samfylkingin skuli vera lögst á árarnar með okkur. Við göngum lengra og mismunum ekki fólki sem kemur til landsins. Við horfum ekki á einhver litakóðunarkerfi eða hvort smit eru meiri eða minni í héraði. Ég skil hvað hv. þm. Logi Már Einarsson á við þegar hann er að tala um þessa stórmerkilegu viðmiðunarreglur sem eru að koma inn, annars vegar 750 smit á hverja 100.000 íbúa versus 1.000 smit á hverja 100.000. Það er náttúrlega bara galið og það hljóta allir að sjá að það er varla hægt að ná þeirri tölu. Við þyrftum t.d. að vera með 300 smit á dag í okkar litla samfélagi alla daga ársins ef við ætluðum mögulega að geta náð upp í það. Það er eins og verið sé að koma í veg fyrir það með öllum ráðum og hækka staðalinn langt yfir það sem Sóttvarnasofnun Evrópu gerir, að hækka staðalinn svo mikið að þetta nái, liggur við, ekki utan um nokkurn einasta einstakling á jörðinni.

Herra forseti. Almennt er markmiðið með frumvarpi okkar að búa til almennar og skýrar leikreglur sem gefa sóttvarnalækni rýmri heimildir til að bregðast við eins og hann telur best, með ábendingum, ráðgjöf og minnisblaði, og ráðherra þá möguleika til að setja reglugerð á grunni þeirra. Ég efast að talsverðu leyti um þá leið sem ríkisstjórnin fer, að ákveða hvort viðmiðið eigi að vera 500, 750 eða 1.000 smit, vegna þess að það getur verið háð svo ofboðslega mörgum breytum. Þó að við þykjumst kunna og vita mikið hér inni erum við a.m.k. ekki jafn vel að okkur í sóttvarnafræðum og okkar bestu sérfræðingar, þannig að við megum ekki heldur samþykkja frumvarp, a.m.k. helst ekki, eins og mælt var fyrir áðan sem bindur hendur sóttvarnayfirvalda. Það getur vel verið að að loknu öllu þessu þurfum við að vega og meta á endanum hvort það sé illskárri kostur að samþykkja það en ekki. En þegar maður vegur og metur þessi tvö frumvörp saman er þetta miklu líklegra til þess að ná því markmiði sem heilbrigðisyfirvöld vilja en það sem rætt var áðan. Að lokum berast sífellt nýjar fréttir frá sérfræðingum sem dæma þetta frumvarp úr leik. Ef ég skil rétt þá lýsti Læknafélagið því yfir rétt áðan að því lítist illa á þetta áhættumat ríkisstjórnarinnar, enda er það ekki og á ekki að vera á okkar könnu að ákveða það, það getur verið síbreytilegt frá degi til dags og mánuði til mánaðar. Við höfum ákvæðið því vítt og opið þannig að hægt sé að grípa til aðgerða.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Loga Einarssyni fyrir framsöguna. Hann leggur augljóslega mikla áherslu á að þær lausnir sem mælt er fyrir í frumvarpi Samfylkingarinnar séu betri en þær sem eru í frumvarpi heilbrigðisráðherra, sem mælt var fyrir hér fyrr á fundinum. Það sem mér leikur hugur á að vita, af því að frumvarpið er ekki efnismikið eða langt: Hvers vegna ekki fyrr en nú, rúmum hálfum mánuði eftir að dómur héraðsdóms fellur varðandi sóttvarnahús? Hver er skýringin á því að Samfylkingin taldi ekki ástæðu til að leggja málið fram fyrr en núna? Nú er það þingmaður Samfylkingarinnar, hv. þm. Helga Vala Helgadóttir, formaður velferðarnefndar, sem fer með þessi mál. Þekkir hv. þm. Logi Einarsson til þess hvort gerðar voru tilraunir til að fá velferðarnefnd til að leggja fram mál í þessa veru, ef mat Samfylkingarinnar var það að ríkisstjórnin ætlaði að heykjast á því?

Herra forseti. Stundum er það nú þannig í lífinu að maður er bjartsýnn og trúir að hið augljósa verði ofan á. Ríkisstjórnin sagði strax eftir þennan dóm að þau myndu setjast niður og velta fyrir sér viðbrögðum. Mig minnir að þetta hafi verið í páskaleyfi og við komum hérna saman í síðustu viku, en svo á endanum gerist það bara að mann þrýtur þolinmæðina ef ekkert er að gerast og við sjáum smit gjósa upp og ríkisstjórnin hefur ekki nein svör. Ég minni á að nokkrum klukkutímum áður en við lögðum fram frumvarpið átti ég í óundirbúnum fyrirspurnatíma samræður við hæstv. forsætisráðherra og spurði hana nákvæmlega hvort við ættum von á aðgerðum af þeirra hálfu. Svarið var: Ja, við ætlum að bíða og sjá og skoða hlutina. Þá fannst mér augljóst að við gætum ekki beðið lengur og við yrðum bara að koma með okkar frumvarp. Þá bregður auðvitað svo við að klukkutíma seinna er tilkynnt í einhverjum fjölmiðlinum að þetta verði rætt daginn eftir á ríkisstjórnarfundi og síðan var Harpa leigð, dreglarnir dregnir út og þetta var tilkynnt, en á svo ruglingslegan hátt að forsætisráðherra skildi það ekki, hæstv. fjármálaráðherra skildi það ekki. Þannig að hlutirnir eru einhvern veginn mjög flóknir og illa augljósir. Ég held að ég fari rétt með ef ég svara seinni spurningu hv. þingmanns þannig að það hafi einfaldlega ekki náðst samstaða innan velferðarnefndar til að nefndin sjálf legði frumvarp fram, eins og hefði kannski verið betra og hraðast.