Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) : Hæstv. forseti. Frv. til laga um hlut Íslands í stofnfé endurreisnar - og þróunarbanka Evrópu, European Bank for Reconstruction and Development á enska tungu, sem er á þskj. 134 og ég mæli nú fyrir, er flutt í tengslum við tillögu sem hæstv. utanrrh. mun flytja til þál. um heimild til að fullgilda samning um stofnun þessa banka. Samningur fjörutíu þjóðríkja og tveggja alþjóðastofnana um stofnun Endurreisnar- og þróunarbanka Evrópu var undirritaður í París hinn 29. maí sl. Hlutverk bankans er að stuðla að endurreisn efnahags og lýðræðis í ríkjum Mið- og Austur-Evrópu. Stofnun hans er táknræn fyrir þær miklu breytingar sem átt hafa sér stað í þessum ríkjum á aðeins einu ári. Þær hafa verið bæði örari og meiri en nokkurn hefði órað fyrir. Þjóðirnar varpa af sér oki kommúnisma og miðstýringar, frelsisvindar feykja burt þrúgandi andrúmslofti einangrunar og ofstjórnar kommúnismans. Austur - og Vestur - Þýskaland heyra nú sögunni til en nýtt ríki hefur orðið til með sameiningu þeirra. Sovétríkin virðast varla geta brauðfætt þjóðirnar sem þau mynda og gætu þá og þegar liðast í sundur. Þjóðir Mið - og Austur - Evrópu hafa goldið það dýru verði að treysta á hagskipulag sem byggðist á miðstýrðum áætlunarbúskap. Kommúnisminn drap framtak einstaklinga í dróma og gat alls ekki tryggt almenningi svipuð lífskjör og þjóðir Vestur - Evrópu hafa náð. Um leið og þjóðir Mið - og Austur - Evrópu taka upp fjölflokkalýðræði í stað einræðis kommúnismans freista þær þess að breyta sínu hagskipulagi á þann hátt að leysa markaðsöflin úr læðingi og virkja þau til að auka hagsæld almennings. Í stað efnahagslegrar einangrunar stefna þessar þjóðir nú að því að verða hluti af hinu alþjóðlega hagkerfi, hinu alþjóðlega viðskiptakerfi, og efla sín utanríkisviðskipti. Slík umbreyting mun ekki ganga þrautalaust fyrir sig. Reyndar eru engar leiðbeiningar til um það hvernig best fari að gerbreyta hagskipulagi á þennan hátt á skömmum tíma. Þó virðist það ljóst að afnám ríkiseinokunar á framleiðsluþáttum og frjáls verðmyndun á grundvelli markaðslögmála sé lykilatriði í þessum breytingum. Hætt er við að umbreytingunni fylgi aukin verðbólga og atvinnuleysi fyrst í stað meðan þjóðfélagið lagar sig að þeirri breytingu að búa ekki lengur við verðstýringu og stórlega niðurgreitt verð á lífsnauðsynjum, matvöru og húsnæði. Þá er ljóst að endurreisnin og umbreytingin mun krefjast mikilla fjármuna. Verksmiðjur í þessum löndum eru flestar úreltar, samgöngumannvirki léleg og önnur þjónusta, sem hið opinbera lætur vanalega í té, eins og vatn, rafmagn og fjarskipti, er öll í lamasessi. En þetta er í reynd forsenda þess að einkaframtak fái notið sín eins og það gerir á Vesturlöndum. Þetta allt er vanþróað í þessum ríkjum. Þá hefur komið í ljós, sem ekki er síður alvarlegt, að umhverfisspjöll og mengun af ýmsum toga er mun alvarlegri í þessum ríkjum en nokkurn grunaði og brýn þörf er á meiri háttar hreinsunaraðgerðum og umhverfisvörnum. Það er ljóst að alþjóðastofnanir eins og Alþjóðabankinn, Alþjóðalánastofnunin og Evrópubandalagið og stofnanir þess, einkum Evrópski fjárfestingarbankinn, munu gegna mikilvægu hlutverki í því endurreisnarstarfi sem er fram undan í ríkjum Mið - og Austur - Evrópu og ýmist lána þessum þjóðum fé eða leggja fé í atvinnurekstur eða veita þeim tæknilega aðstoð. Þá munu einnig einstök iðnríki leggja sitt af mörkum í sama skyni. Þrátt fyrir þetta allt þótti vestrænum ríkjum og þykir enn ástæða til að setja á laggirnar sérstaka fjármálastofnun til þess að greiða fyrir umbreytingunni í þessum ríkjum. Endurreisnar - og þróunarbanka Evrópu, sem hér er gerð tillaga um að Ísland leggi til nokkurt fé, svipar á ýmsan hátt til annarra fjölþjóðlegra þróunarbanka, t.d. Þróunarbanka Afríku, Þróunarbanka Asíu, Ameríska þróunarbankans og að sjálfsögðu Alþjóðabankans. En öðrum þræði er hann annars eðlis því honum er fyrst og fremst ætlað það pólitíska hlutverk að styðja lýðræðisþróunina í ríkjum Mið - og Austur - Evrópu. Þá er bankinn einnig að því leyti til sérstakur að þetta er í fyrsta sinn síðan 1945, þegar Alþjóðabankinn og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn voru stofnaðir, að vestræn ríki og ríki Austur - Evrópu standa saman að stofnun sameiginlegrar fjármálastofnunar á alþjóðavettvangi. Í starfi bankans, samkvæmt stofnskrá hans, verður höfuðáherslan lögð á það að efla starfsemi einkaaðila í efnahagslífi ríkja Mið - og Austur - Evrópu. Honum er þó heimilt að veita lán til aðgerða, hvort sem þær eru á vegum einkaaðila eða opinberra aðila, sem eru til þess fallnar að markaðshagkerfi geti starfað eðlilega. Í þessu sambandi má nefna opinberar framkvæmdir á sviði samgöngumála, veitu- og fjarskiptakerfa. Þá er bankanum líka ætlað að veita fjárhagslegan stuðning við verkefni á sviði umhverfismála. Bankinn getur bæði lánað og lagt hlutafé í einkafyrirtæki og ríkisfyrirtæki sem verið er að einkavæða til þess að greiða fyrir slíkri breytingu eða til þess að stuðla að þátttöku erlendra aðila í slíkum fyrirtækjum. Þá er honum einnig heimilt að ábyrgjast hlutafjárútboð eða lántökur einkafyrirtækja eða ríkisfyrirtækja sem verið er að breyta í einkafyrirtæki. Heildaraðstoð bankans við opinber fyrirtæki á hverju tveggja ára tímabili er þó takmörkuð við 40% af samanlagðri fjárhagslegri aðstoð bankans. Sama hámark gildir um hans aðstoð við opinber fyrirtæki í hverju landi en í þeim útreikningum er hins vegar ekki miðað við hvert ár heldur hvert fimm ára bil. Það er mikilvægt í þessu sambandi að lán, ábyrgðir eða eigin fjárframlag til ríkisfyrirtækja sem verið er að einkavæða og lán til opinberra lánastofnana sem endurlána til einkafyrirtækja, verða ekki talin með fjárhagslegri fyrirgreiðslu við hið opinbera í þessum löndum. Það er með öllu ljóst að bankinn getur orðið mikilvæg uppspretta fjármagns og annarrar fyrirgreiðslu fyrir samstarfsverkefni, sérstaklega, svo ég nefni dæmi, jarðhitaverkefni á milli íslenskra aðila og aðila í ríkjum Mið - og Austur - Evrópu. Hann gæti þannig stuðlað að útflutningi á íslensku hugviti og verkþekkingu um leið og hann liðsinnir ríkjum í þessum heimshluta. Ég get nefnt í þessu sambandi t.d. samstarf sem tekist hefur á milli íslenska fyrirtækisins Virkir-Orkint og ungverskra aðila um jarðhitaverkefni í Ungverjalandi og um áform þessara aðila um sameiginlega landvinninga í Mið - og Austur - Evrópu. En bankinn verður líka annað og meira en uppspretta fjármagns. Hann verður mikilvægur nýr vettvangur fyrir skoðanaskipti og miðlun þekkingar frá vestrænum sérfræðingum til starfsbræðra í ríkjum Mið - og Austur - Evrópu um ýmis atriði á sviði efnahagsmála, fjármála og fyrirtækjastjórnunar. Á öllum þessum sviðum er óhætt að fullyrða að síðarnefndu ríkin standi Vesturlöndum langt að baki. Ein forsenda þess að umbreytingin yfir í markaðsbúskap heppnist, eins og vonir standa til, er að þjóðirnar öðlist þekkingu á því hvernig best sé að nýta sér þá kosti sem valddreifing og markaðsbúskapur bjóða umfram miðstýrðan áætlunarbúskap. Ég vík þá nokkrum orðum að stofnun bankans, stærð hans og stjórnskipulagi. Stofnendur bankans eru eins og ég hef þegar nefnt 42, nánar tiltekið 24 aðildarríki Efnahags - , framfara- og samvinnustofnunarinnar OECD, en að auki eru svo Egyptaland, Ísrael, Kýpur, Lichtenstein, Malta, Marokkó, Mexíkó og Suður - Kórea og átta ríki úr Mið - og Austur - Evrópu: Austur - Þýskaland, Búlgaría, Júgóslavía, Pólland, Rúmenía, Sovétríkin, Tékkóslóvakía og Ungverjaland, auk tveggja stofnana Evrópubandalagsins, Efnahagsbandalags Evrópu og Evrópska fjárfestingarbankans. Stofnfé hins nýja banka mun nema 10 milljörðum evrópskra mynteininga, ECU, sem er jafnvirði um 748 milljarða króna miðað við gengi 1. okt. sl. Hlutur Bandaríkjanna er stærstur, um 10%, en síðan koma Bretland, Frakkland, Ítalía, Japan og Vestur - Þýskaland með rúmlega 8,5% hvert ríki. Samanlagt leggja aðildarríki Evrópubandalagsins, Efnahagsbandalag Evrópu og Evrópski fjárfestingarbankinn fram 51% af stofnfénu. Hlutur Íslands í stofnfénu verður 0,1%. Bankaráð skipað einum fulltrúa frá hverjum af stofnendum bankans mun fara með æðsta vald í málefnum hans. Bankastjórn skipuð 23 mönnum mun fara með daglega stjórn mála fyrir hönd bankaráðsins. Aðildarríki Evrópubandalagsins og stofnanir þess munu skipa 11 fulltrúa í bankastjórnina, EFTA-ríkin, Kýpur, Malta og Ísrael skipta með sér fjórum fulltrúum, ríki Mið- og Austur-Evrópu skipa fjóra fulltrúa og loks ríki utan Evrópu aðra fjóra. Það hefur tekist um það samkomulag milli Íslendinga og Svía að þessar þjóðir standi saman að kjöri fulltrúa í bankastjórn. Framkvæmdastjórn bankans verður í höndum eins bankastjóra og náðist samkomulag um að ráða Frakkann Jacques Attali, fyrrverandi ráðgjafa Mitterands Frakklandsforseta, til þessa starfs. Auk bankastjórans verður dagleg stjórn bankans í höndum eins eða fleiri aðstoðarbankastjóra. Svo ég víki nánar að lagafrv. sem hér er til umræðu vil ég taka fram að samkvæmt II. kafla stofnskrár bankans skal stofnfé hans vera 10 milljarðar ECU, eða jafnvirði 748 milljarða króna eins og ég hef þegar nefnt. Hlutur Íslands í stofnfénu, hinu upphaflega stofnfé, yrði 10 millj. ECU, eða jafnvirði 748 millj. kr. Af þessari fjárhæð er greiðsluhlutafé 3 millj. ECU eða 224 millj. kr. og skal inna greiðslurnar af hendi á fimm árum með jöfnum ársgreiðslum, í fyrsta sinn árið 1991. Áætlað er fyrir þessari fyrstu greiðslu í frv. til fjárlaga sem nú liggur fyrir þinginu. Þar er ætlað fyrir 44 eða 45 millj. kr. Ábyrgðarhlutaféð, 7 millj. ECU, eða 524 millj. kr., þarf aðeins að inna af hendi að öllu leyti eða hluta til ef á þarf að halda vegna fjárhagslegra áfalla eða slita bankans. Það má taka fram að ákvæði stofnsamningsins um ábyrgð taka mið af samsvarandi ákvæðum í stofnsamningum Alþjóðabankans. Þótt Ísland hafi verið aðili að Alþjóðabankanum um áratuga skeið, nánar tiltekið frá árinu 1945, hefur aldrei reynt á ábyrgðarskuldbindingar landsins eða á loforðið um ábyrgðarhlutafé. Vegna skuldbindinga í 54. gr. stofnsamnings Evrópubankans, sem eru sambærilegar skuldbindingum Íslands vegna aðildar að ýmsum öðrum alþjóðastofnunum, þarf nú að leggja fram sérstakt lagafrv. um réttarstöðu bankans svo og friðhelgi, forréttindi og undanþágur er tengjast honum og starfsliði hans. Drög að lagafrv. um þessi atriði almenns eðlis hafa verið samin í viðskrn. og send utanrrn. og dóms- og kirkjumrn. til nánari athugunar. Það er að því stefnt að leggja þetta frv. fram innan tíðar. Virðulegi forseti. Endurreisnar- og þróunarbanka Evrópu er ætlað að greiða fyrir þeim stórkostlegu og langþráðu breytingum sem eru að verða í ríkjum Mið- og Austur-Evrópu og hann á vafalaust eftir að gegna þar veigamiklu hlutverki. Íslendingum ber, sem velmegandi lýðræðisþjóð, að styðja stofnun bankans líkt og önnur iðnvædd lýðræðisríki gera. Um leið og Evrópubankinn nýi kemur ríkjum Mið- og Austur-Evrópu til góða, kann hann einnig að ljúka upp dyrum fyrir íslenskum fyrirtækjum og sérfræðingum til að starfa á alþjóðavettvangi og vinna að verkefnum í samvinnu við erlenda aðila með stuðningi bankans. Ég legg til, virðulegi forseti, að þessu frv. verði að umræðunni lokinni vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.

Friðrik Sophusson : Herra forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um hlut Íslands í stofnfé Endurreisnar - og þróunarbanka Evrópu. Hæstv. iðnaðar- og viðskrh. hefur lýst hér nákvæmlega og í skýru máli aðdraganda að stofnun þessa banka og þeim samningi sem fyrir liggur á milli þjóða og hvernig bankinn hyggst starfa. Reyndar kemur það mjög ítarlega fram á þskj. 151 með till. til þál. sem er 145. mál þingsins en það er till. til þál. um samning um stofnun Endurreisnar - og þróunarbanka Evrópu eins og hæstv. ráðherra vék að í sínu máli. Við 1. umr. þessa máls er ekki ástæða til þess að hafa langa umræðu um málið. Frv. fer, eins og hæstv. ráðherra gat um og gerði tillögu um, til hv. fjh. - og viðskn. Þar verður það skoðað og ég er viss um að mikil samstaða ríkir um þetta mál og það verður fljótafgreitt af hv. nefnd. Ég vil einungis láta það koma fram að það er full ástæða til þess að fagna því að Ísland skuli geta gerst aðili að þessu samstarfi sem er ákaflega mikilvægt og merkilegt. Það hlýtur að vera skylda okkar nú á þessum tímum að taka þátt í því ásamt öðrum þjóðum að breyta hagskipulagi þeirra þjóða sem áður voru fyrir austan svokallað járntjald sem dregið hefur verið frá á undanförnum missirum. Það hlýtur að vera skylda okkar að hjálpa þessum þjóðum og taka þátt í að breyta hagskipulaginu með því að stuðla að því að þær geti tekið upp svokallaðar ,,vestrænar leikaðferðir`` í efnahagsmálum sem stundum hefur borið á góma. Það er ekki út í bláinn að kalla þetta ,,vestrænar leikaðferðir`` í efnahagsmálum, ég geri það að yfirlögðu ráði vegna þess að þetta orðalag var notað á sínum tíma, við upphaf stjórnartímabils hæstv. ríkisstjórnar sem nú starfar, þegar hæstv. forsrh. sagði í stefnuræðu sinni að slíkar leikaðferðir gætu ekki gilt hér á landi. Ég held að með því að taka þátt í því ásamt öðrum þjóðum að breyta hagskipulagi Austur - Evrópu- og Mið - Evrópuþjóða getum við sýnt að aðrir geta af okkur lært og að það hlýtur að vera sameiginlegt markmið allra þessara þjóða að stuðla að því að markaðsskipulagi verði komið á og frjálsræði aukið. Eða með öðrum orðum að vestrænum leikaðferðum verði beitt í efnahags - og atvinnumálum. Með því ætti okkur að takast að tryggja frið og frelsi og framfarir í Evrópu framtíðarinnar. Það er ástæðulaust að fara frekari orðum um þetta frv. sem hér liggur fyrir. Auk þess gefst tækifæri síðar til þess að ræða þáltill. þegar hún kemur til umræðu. Þó hygg ég að ástæða sé til þess á þessari stundu að spyrjast fyrir um það hvernig á því standi, án þess að verið sé að gera athugasemdir við það í sjálfu sér, að Íslendingar hafi gert samkomulag við Svía um að standa að kjöri stjórnarmanns. Hvers vegna samkomulagið var þá ekki víðtækara og náði til annarra þjóða sem Íslendingar hafa mikið samstarf við? Á ég þá kannski ekki síður við Norðmenn og jafnvel aðrar þjóðir í EFTA-samstarfinu. Að öðru leyti, virðulegi forseti, fagna ég því að þetta frv. er lagt hér fram á Alþingi og hygg að það eigi greiða leið í gegnum þingið.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) : Virðulegi forseti. Ég þakka hv. 1. þm. Reykv. fyrir stuðning við málið sem hér er flutt. Hann beindi til mín þeirri spurningu hvernig á því stæði að Íslendingar hefðu gert samkomulag við Svía um að standa saman að kjöri stjórnarmanns í bankastjórn Evrópubankans nýja en ekki átt aðild að víðtækara samkomulagi, t.d. við Norðmenn eða aðrar Norðurlandaþjóðir eða aðrar EFTA - þjóðir. Svarið er að þegar kom að því að skipta hlutafénu og áhrifum í bankanum milli aðildarþjóðanna kom í ljós að Norðurlöndin gátu fengið tvo stjórnarmenn, þau sem standa utan Evrópubandalagsins, auk þess sem Danir eiga þarna aðild í gegnum Evrópubandalagið. Með því að skipta hópnum í tvennt: Norðmenn og Finnar saman, Íslendingar og Svíar saman, geta þau best nýtt sitt atkvæðamagn. Þetta felur líka í sér að Íslendingar munu jafnan eiga fulltrúa í framkvæmdastjórn bankans sem ég tel mikilsvert fyrir okkur, bæði vegna þess að þar með gefst okkur tækifæri til að taka þátt í starfsemi þessa banka sem í sjálfri sér er ágæt en líka þannig að við getum þarna átt farveg fyrir okkar eigin útflutningsstarfsemi, okkar eigin iðnað til beinna samstarfsverkefna við þjóðir Austur - Evrópu og þátttöku við aðra í yfirfærslu tækni, þekkingar og ráðgjafar. Þetta eru ástæðurnar. Þær eru ákaflega einfaldar. Þetta er einfaldlega besta hagsmunagæsla sem Ísland gat haft í frammi við þessar aðstæður. Hefðum við ekki gert þetta svona, hefðum við átt sjaldnar og rýrari aðild að stjórn bankans.

Friðrik Sophusson : Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þessi skýru svör við fyrirspurn minni. Þau liggja nokkuð í augum uppi þegar frá þeim er sagt hér. Ég minntist á það í minni ræðu, kannski meira í gamni en alvöru, að það væri full ástæða fyrir okkur til þess að taka þátt í því, í sambandi við aðrar þjóðir sem ekki hafa unnið í efnahags - og atvinnumálum á grundvelli vestrænna leikaðferða, að breyta þeirra hagskipulagi. En kannski mætti segja frá því í leiðinni að einnig væri ástæða til þess fyrir Íslendinga að kynna sér nákvæmlega hvernig þessi breyting kemur til með að eiga sér stað í Austur - og Mið - Evrópuríkjunum sem áður voru undir kommúnískri stjórn. Og nú segi ég í fullri alvöru að það gæti farið svo að Íslendingar gætu lært af því hvernig þessar þjóðir breyta sínu hagskipulagi úr því horfi sem er nú, frá miðstýringu og yfir til aukins frjálsræðis, markaðsbúskapar, aukinna samskipta og viðskipta við önnur ríki. Þetta segi ég vegna þess að það hefur örlað á því, og meira en örlað á því, það hefur beinlínis komið fram sem mjög sterkur þáttur í stefnu sumra stjórnmálaflokka hér á landi, meira að segja sumra þeirra sem hafa farið með völd í þessu landi, að vestrænar leikaðferðir, aukið frjálsræði, markaðsskipulag og markaðsbúskapur eigi ekki við hér á landi. Fyrir vikið hefur því verið haldið fram að Íslendingar séu nokkuð aftarlega á merinni þegar rætt er um þessa hluti. Ég veit að ég og hæstv. ráðherra erum á sama máli. Við teljum að aukið frjálsræði, minni miðstýring --- öllu heldur fráhvarf frá miðstýringunni --- meiri markaðsbúskapur, aukin viðskipti milli þjóða hljóti að leiða til bættra og betri lífskjara hér á landi eins og annars staðar því þá getum við notið sérhæfingarinnar. Og ég tel að það sé full ástæða til þess fyrir okkur, einmitt vegna þess hve sterk ítök hér á landi slíkar stefnur eiga sem hafa frekar viljað halda í okkar einangrun og miðstýringu, að skoða það hvernig svona þróun á sér stað með það fyrir augum að nýta okkur þá möguleika sem felast í auknu frjálsræði. Ég sé ekki ástæðu til þess, virðulegi forseti, að varpa neinni fyrirspurn til hæstv. ráðherra um þetta efni. En komi hann hér upp og taki undir þessi sjónarmið má segja að við séum á sama báti hvað varðar þessi efni og eigum þá sameiginlegar hugsjónir hvað þetta varðar. Og ég vil bæta við að það kæmi jafnvel til greina, þetta er kannski ábending til hæstv. ráðherra sem er valdamikill maður í landinu um þessar mundir, að kanna hvort Íslendingar ættu ekki jafnvel að skoða það mjög rækilega hvernig lögum hefur verið breytt í Austur - Evrópu til þess að koma á markaðsskipulagi og meira frjálsræði í atvinnu - og efnahagslífinu með það fyrir augum að Íslendingar gætu lært af því hvernig þeir fóru að.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) : Virðulegi forseti. Svo lengi lærir sem lifir. Hugleiðingar hv. 1. þm. Reykv. gefa mér tilefni til að segja að það sem hann kallar ,,vestræna leikaðferð``, sem ég kýs nú að kalla frjálsa aðferð í efnahagsmálum, miklu einfaldara og íþróttamannslegra orðalag sem ég veit að hv. þm. styður mig í, það er hin frjálsa aðferð sem gildir. En einu skulu menn þó aldrei gleyma: að markaðurinn er tæki en ekki tilgangur. Markaðsbúskapurinn er til fyrir fólkið. Og við verðum jafnan að gæta þess að hann valdi ekki rangsleitni, gangi ekki á auðlindaforða sem þjóðirnar eiga sameiginlegan og getur spillst ef markaðsöflin ein fá að ráða. Þetta á t.d. við um hinar sameiginlegu auðlindir sjávar sem eru okkur svo dýrmætar. Þetta vildi ég segja um leið og ég tek undir það með hv. 1. þm. Reykv. að menn geta lengi lært af því að sjá hvernig aðrir fara að þegar þeir haga sínum búskap eins og þeir telja að best verði gert og ég mun alls ekki halda því fram að við getum ekki lært af því sem þjóðir Austur - Evrópu eru nú að glíma við. Ég er reyndar sannfærður um að það geta allar þjóðir Vestur - Evrópu og Vesturheims lært nokkuð af því. Reyndar er það svo að í lok þessa mánaðar mun Efnahagssamvinnu- og þróunarstofnunin OECD standa fyrir stóru málþingi um þessa umbreytingu hagkerfa Mið - og Austur - Evrópu til frjálsari markaðsbúskapar þar sem einmitt verður farið yfir reynslu Vestur - Evrópuríkja, hvað af þeim megi læra í þessum efnum. Þar munu taka þátt fjölmargir efnahags - og fjármálaráðherrar, atvinnumálaráðherrar Austur - Evrópuríkja ásamt starfsbræðrum sínum úr Vesturheimi. Ég mun taka þátt í þessari ráðstefnu fyrir hönd Íslendinga og reyndar stýra umræðum um nákvæmlega það sem hér var nefnt: Hvað má læra af reynslu Vesturlanda í þessu efni? Þess vegna tek ég undir það að hugleiðingar hv. 1. þm. Reykv. eiga fyllilega rétt á sér hér og ég vona að við getum náð góðri samstöðu um að samykkja þetta frv. En ég endurtek: Markaður er ekki tilgangur heldur tæki. Hann er ekki til sjálfs sín vegna heldur fyrir fólkið.

Friðrik Sophusson : Virðulegi forseti. Ég skal ekki tefja þessa umræðu lengi. Ég tel að hún hafi verið gagnleg og ýmislegt komið fram sem skiptir máli. Kannski ýmislegt sem sjaldan og of sjaldan er rætt hér á hinu háa Alþingi. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir þær upplýsingar sem komu fram í hans síðustu ræðu. Ég tel það áhugavert að hann skuli taka þátt í þeirri ráðstefnu sem fyrirhuguð er og einmitt fjallar um þessi atriði. Vonandi kemur hann til með að skila hingað heim þeim lærdómi sem hann verður vísari á þeirri ráðstefnu. Ég vil rifja upp, virðulegi forseti, að ein af ástæðunum fyrir því að ég tók til máls var einmitt að vekja athygli á að við upphaf núverandi stjórnarsamstarfs leyfði hæstv. forsrh. sér að segja það í stefnuræðu að vestrænar leikaðferðir ættu ekki við hér á landi. Ég er sammála hæstv. viðskrh. að í stað þess að kalla þetta vestrænar leikaðferðir mætti kannski kalla þær frjálsar leikaðferðir og það er ugglaust íþróttalegra orðalag. En tímarnir hafa breyst. Nú er ekki verið að ræða um stefnu hæstv. ríkisstjórnar né þau orð sem þá voru látin falla. Nóg hefur verið gert í þeim efnum enda var það áður en brotinn var niður múrinn sem skildi að vestrænar þjóðir í Vestur - Evrópu og hinar sem voru fyrir austan járntjald. En vegna þess að hæstv. ráðherra talaði um það að markaðurinn væri tæki en ekki takmark vil ég þó benda á að frelsið sem markaðurinn hvílir einmitt á er í senn bæði tæki og takmark. Það er tæki eins og fram kom hjá hæstv. ráðherra vegna þess að með frjálsræðinu, með meira frelsi, með markaðsskipulaginu getum við náð bættum lífskjörum. Það er tæki til þess að auka á sérhæfinguna, tæki til þess að hver og einn geti lagt sig fram og geti í sínu vali á hinum almenna markaði náð fram lægra verði og meiri gæðum og þannig bættum lífskjörum. En frelsið er líka takmark. Það er takmark vegna þess að í frelsinu sjálfu, því að vera frjáls, því að fá að velja, felst hamingjan, lífshamingjan að okkar áliti, a.m.k. margra, og þess vegna megum við ekki gleyma því að þótt frelsið sé tæki og sé gott tæki á markaðnum, tæki til þess að ná betri lífskjörum, þá er frelsið takmark í sjálfu sér einmitt vegna þess að frjáls maður er hamingjusamari en sá sem er ófrjáls.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) : Virðulegi forseti. Örstutt athugasemd. Frelsið er vissulega bæði tæki og takmark í sjálfu sér. En það sem ég vildi vara við er að gera það sem hv. 1. þm. Reykv. gerði hér áðan að leggja frelsið og markaðinn að jöfnu. Það er ekki rétt. Frelsið er markaðinum æðra, lýðræðið er markaðinum æðra, manneskjan er markaðinum æðri.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) : Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breyt. á lögum nr. 56 frá 16. maí 1978, um verðlag, samkeppnishömlur og óréttmæta viðskiptahætti, sem er á þskj. 136. Þetta frv. á sínar rætur í þál. um auglýsingalöggjöf frá 18. mars 1987. 1. flm. þeirrar þáltill. var Steingrímur J. Sigfússon. Þetta frv. var lagt fram seint á síðasta þingi en varð þá ekki útrætt. Á liðnu sumri var frv. svo sent til umsagnar menntmrn., Verðlagsstofnun, Verðlagsráði, Neytendasamtökum, fjölmiðlum, Sambandi ísl. auglýsingastofa, Verslunarráði Íslands, Félagi ísl. stórkaupmanna, Barnaverndarráði Íslands, Barnaverndarnefnd Reykjavíkur og til fleiri aðila. Umsagnir bárust frá Neytendasamtökunum, Barnaverndarráði og Verslunarráði Íslands. Stjórn Neytendasamtakanna lýsti yfir eindregnum stuðningi við frv. en gerði eina athugasemd sem ég mun víkja að síðar í minni ræðu. Barnaverndarráð fagnaði frv. í ljósi þess að ráðið hafði eindregið hvatt til þess að Alþingi tæki auglýsingar sem snerta börn sérstaklega til ítarlegrar umfjöllunar. Ráðið gerði reyndar eina athugasemd sem vikið verður að síðar. Verslunarráð Íslands gerði örfáar athugasemdir sem ég vík einnig að hér á eftir. Eftir athugun á athugasemdum þessara aðila þótti ekki fullnægjandi ástæða til að gera breytingar á frv. og er það því hér lagt fram efnislega óbreytt. Gildistökugrein þess hefur að sjálfsögðu verið breytt. Lagafrv. samdi nefnd sem ég skipaði 15. mars 1988. Í því eru ákvæði sem byggja á hinni almennu grein verðlagslaganna um villandi auglýsingar, en það gengur þó lengra og felur í sér ýmis nýmæli. Það tekur reyndar á ýmsum öðrum grundvallaratriðum, t.d. nauðsyn varúðar í auglýsingum sem höfða til barna og nauðsyn þess að auglýsingar séu ekki aðeins á lýtalausri íslensku í sjónvarpi og hljóðvarpi heldur hvar sem þær birtast. Þá þótti rétt að hafa fá ákvæði í hinum almennu auglýsingalögum en setja ítarlegri útfærslu á lagaákvæðunum í reglugerð sem auðvelt væri að breyta eftir þörfum í tímans rás. Í reglugerðinni skyldi m.a. byggt, eins og fram kemur í greinargerð, á siðareglum Alþjóðaverslunarráðsins um auglýsingastarfsemi sem eru mjög ítarlegar. Þá er í frv. gerð tillaga um kerfi til þess að taka á úrlausnaratriðum um auglýsingar. Kerfið byggist á virku valdi og starfi auglýsinganefndar sem nýtur aðstoðar Verðlagsstofnunar, þeirrar opinberu stofnunar sem einna helst er ætlað að sinna neytendavernd hér á landi. Það má ætla að þetta kerfi verði bæði virkara og liprara en núverandi kerfi og bind ég vonir við það að þessi auglýsinganefnd geti gert mikið gagn til að bæta auglýsingar og til að búa til farveg fyrir neytendur að koma á framfæri athugasemdum sínum. Markmiðið með hinum nýju ákvæðum í lögum og reglugerð er að stuðla enn frekar en nú er gert að heilbrigðri samkeppni á auglýsingamarkaðinum og vernda betur hagsmuni neytenda, fyrst og fremst barna, eins og fram kemur í frv. Það er ekki vanþörf á því að gefa hagsmunum barna sérstakan gaum á okkar tímum þegar áhrif fjölmiðlanna eru jafnrík og raun ber vitni. Auglýsingaákvæði annarra íslenskra laga eða reglna byggjast ekki endilega á þessum sömu sjónarmiðum. Sú athugasemd Verslunarráðs Íslands að í frv. séu engin veigamikil ný ákvæði um auglýsingar sem þegar er ekki lagarammi um virðist mér ekki standast. Hér vil ég undirstrika að með þessu frv. er lagður grundvöllur að því að unnt sé að setja ítarlegar reglur um auglýsingar sem snerta börn með hliðsjón af siðareglum Alþjóðaverslunarráðsins og jafnvel öðrum erlendum heimildum. Án skýrrar lagastoðar væri ekki unnt að setja ítarlegar reglur um þetta efni í reglugerð. Þá er einnig með frv. lagður grundvöllur fyrir setningu ítarlegra reglna um auglýsingar almennt með tilvísun í siðareglur Alþjóðaverslunarráðsins og aðrar erlendar heimildir, en engin slík tilvísun er í gildandi lögum. Að þessu leyti getur ný almenn auglýsingalöggjöf horft mjög til framfara, bæði varðandi auglýsingar almennt og þó einkum varðandi auglýsingar sem snerta börn. Ég vík þá, virðulegi forseti, að nokkrum einstökum þáttum frv. og mun einkum geta helstu nýmæla sem í því er að finna. Í a-lið 1. gr. felst það nýmæli að ákvæði laga og reglugerðar verði ítarlegri en áður, m.a. um auglýsingar í sjónvarpi og hljóðvarpi, þar sem ýmsar reglur hafa þó verið settar eins og þingheimi er kunnugt. Þá verður meira samræmi milli krafna um auglýsingar, hvort sem þær birtast í sjónvarpi eða hljóðvarpi annars vegar eða öðrum fjölmiðlum hins vegar. Þar hefur nokkur mismunur verið á og reyndar hafa kröfur til auglýsinga sem birtast í hljóðvarpi og sjónvarpi verið mun strangari en til annarra auglýsinga. Mér þykir sjálfsagt að samræma þessa kröfugerð. Með b - lið 1. gr. eru tekin upp í íslensk lög hefðbundin ákvæði reglugerðar um auglýsingar í sjónvarpi en samkvæmt þeim skulu auglýsingar í hljóðvarpi og sjónvarpi vera á lýtalausri íslensku en erlendur söngtexti má þó vera hluti auglýsingar. Samkvæmt gildandi reglum má erlent tal ekki vera hluti auglýsingar í sjónvarpi og hljóðvarpi. Var ekki talið fært að gera vægari kröfur í þessu frv. en gerðar hafa verið hér á landi að undanförnu til þessarar greinar auglýsinga. Verslunarráð Íslands hefur bent á að afar erfitt sé að framfylgja ákvæðinu um lýtalausa íslensku svo að vit sé í. Óþarflega mikið þykir mér þeir gera úr þeim erfiðleikum. Tel ég farsælla að stuðla að því að málfar í auglýsingum sé vandað. Reyndar er síst ástæða til þess að slaka á þeim kröfum á tímum málræktarátaks. Ég vil taka það fram í þessu sambandi að í inngangi að tilskipun ráðs Evrópubandalagsins frá 1989 um sjónvarpsstarfsemi kemur fram að aðildarríki bandalagsins geta gert sérstakar kröfur varðandi tungumál í auglýsingum. Þannig yrði ekki ósamræmi að þessu leyti milli íslensks réttar og Evrópubandalagsréttar. Í reglugerðinni um auglýsingar í útvarpi er fjallað um það að þegar dreift er viðstöðulaust um gervihnött eða móttökustöð frétt með dagskrárefni er sýnir atburði er gerast í sömu andrá skulu auglýsingar, sem eru hluti af slíku dagskrárefni, vera undanþegnar íslensku kröfunni sem finna má annars í reglugerðinni. Sama mun samkvæmt eðli máls leiða af ákvæðum þessa frv., þó með þeim fyrirvara að unnt kann að vera að taka á auglýsingum sem beint er sérstaklega að Íslandi eins og fram kemur í athugasemdunum með frv. Það nýmæli felst einnig í b - lið 1. gr. að þar er sett fram sem aðalregla að aðrar auglýsingar en auglýsingar í sjónvarpi og hljóðvarpi skuli einnig vera á lýtalausri íslensku. Þegar sérstaklega stendur á má auglýsingatexti þó vera á erlendu máli, t.d. þegar auglýsingum er aðallega beint til erlendra manna. Í c - lið 1. gr. er byggt á gildandi ákvæðum verðlagslaganna um rangar, ófullnægjandi eða villandi upplýsingar. Ekki þykir ástæða til að sinna athugasemd Verslunarráðs Íslands þess efnis að ákvæðið um viðnám gegn ófullnægjandi upplýsingum í auglýsingum sé erfitt í framkvæmd, valdi ómældum leiðindum og verði líklega marklaust. Ákvæði þetta hefur verið í verðlagslögum um margra ára skeið og hefur ekki verið sýnt fram á það með rökum að þessi gagnrýni standist. Ákvæði verðlagslaganna og frv. er í samræmi við lög hinna Norðurlandanna og tilskipun ráðs Evrópubandalagsins frá 1984 um villandi auglýsingar sem ég vitnaði til áðan og svo síðast en ekki síst siðareglur Alþjóðaverslunarráðsins. Ákvæði í d - lið 1. gr. eru þess efnis að auglýsingar skuli vera þannig úr garði gerðar að ekki leiki vafi á að um auglýsingu sé að ræða og þær skuli skýrt aðgreindar frá öðru efni fjölmiðla. Þessar reglur eru efnislega samhljóða ákvæðum reglugerðar um auglýsingar í útvarpi og er þarna annað dæmi um að setja sem almenna reglu það sem nú gildir fyrir eina grein fjölmiðlunar. Ákvæði frv. eru víðtækari en reglurnar í útvarpinu þar sem þau ná ekki einungis til auglýsinga í sjónvarpi og hljóðvarpi. Í þessu felst nýmælið. Í d - lið 1. gr. er einnig lögfest það ákvæði reglugerðar um auglýsingar í útvarpi að auglýsingar í sjónvarpi og hljóðvarpi skuli fluttar í sérstökum auglýsingatímum. Í 3. gr. þeirrar reglugerðar segir að auglýsingatímum skuli jafnan haga þannig að ekki leiði til afbökunar á dagskrárefni eða verulegrar röskunar á samfelldum flutningi efnis. Því virðist ekki útilokað samkvæmt gildandi reglum að auglýsingar geti tengst dagskrá að einhverju leyti. Ekki þykir ástæða til að taka til greina tillögur stjórnar Neytendasamtakanna um að bæta við d - lið 1. gr. setningunni, og ég er hér með beina tilvitnun, með leyfi forseta: ,,Ekki má rjúfa útsendingu kvikmynda eða einstakra þátta í sjónvarpi til flutnings auglýsinga. Þetta á þó ekki við um beinar útsendingar þegar eðlileg rof verða á útsendingu.`` Mér þykir eðlilegra að útfærsla á lagagreininni verði í reglugerð sem auðvelt sé að breyta með tilliti til tíðarandans. Í e - lið 1. gr. frv., sem yrði 49. gr. verðlagslaga, felst það mikilvæga nýmæli að lögfest er að ákvæði varðandi auglýsingar sem höfða til barna verði fest séstaklega í lögum. Það ákvæði að auglýsingar skuli miðast við að börn sjái þær og heyri og sérstakrar varúðar skuli gætt þegar þær höfða til þeirra á sér fyrirmynd í reglugerð um auglýsingar í útvarpi en nær því ekki einungis til þeirra heldur til auglýsinga almennt og jafnvel ekki aðeins í fjölmiðlum. Þá telst til bóta að mínu áliti að útfæra má þetta ákvæði í reglugerð eftir því sem þurfa þykir og m.a. byggja á ákvæðum siðareglna Alþjóðaverslunarráðsins um auglýsingastarfsemi. Í þeim reglum er að finna ýmis ákvæði sem varða börn og auglýsingar, m.a. ákvæði um það að auglýsingar skuli ekki innihalda neitt sem hvatt geti til ofbeldisverka eða stutt slíkt athæfi. Svipaðar athugasemdir eiga við um það ákvæði í e - liðnum að þess skuli gætt þegar börn koma fram í auglýsingum að sýna hvorki né lýsa hættulegu atferli eða atvikum er leitt geti til þess að þau eða önnur börn komist í hættu eða geri það sem óheimilt er. Hér er um að ræða lögfestingu á ákvæðum er ná til fleiri tegunda auglýsinga en verið hefur. Þetta ákvæði má, eins og fram kemur í textanum, einnig útfæra nánar í reglugerð. Barnaverndarráð lagði til breytingu á athugasemd í e - lið 1. gr. frv. þess efnis að þar skyldi standa að útfæra ætti barnagrein frv. í reglugerð en ekki að útfæra mætti þessa grein. Þar eð ljóst þykir að greinin verði útfærð í reglugerð þykir mér ekki ástæða til að breyta orðalaginu í athugasemdunum en að sjálfsögðu mun þingnefndin fjalla um þetta eins og önnur atriði í málinu. Það er reyndar eitt meginmarkmið þessa frv. að huga betur að og veita ákveðnara aðhald að auglýsingum sem snerta börn. Þá þótti rétt að hafa í f - lið 1. gr. ákvæði um uppsetningu auglýsinga á mannvirkjum. Það er nýmæli í íslenskum lögum. Í g - lið 1. gr. er mælt fyrir um það að ráðherra setji nánari ákvæði um framkvæmd auglýsingaákvæða í reglugerð sem byggist m.a. á títtnefndum siðareglum Alþjóðaverslunarráðsins um auglýsingastarfsemi. Þetta er mjög mikilvægt ákvæði og nýmæli í okkar lögum sem mér virðist að Verslunarráðinu hafi yfirsést. Ákvæði siðareglnanna sjálfra eru svo birt í öðrum viðauka með þessu frv. Jafnframt er dreift sérstaklega með frv. í takmörkuðu upplagi erlendum reglum sem greint er frá í yfirliti yfir viðauka aftast í þessu frv. Í h - lið 1. gr. segir að ábyrgðin á því að ákvæði í lögum og reglugerð séu haldin hvíli á auglýsanda, semjanda auglýsingar eða auglýsingastofu eða útgefanda, eiganda fjölmiðils eða öðrum birtingaraðila. Þetta ákvæði er líka nýmæli í lögum, a.m.k. formlega séð. Þykir mér nauðsynlegt að taka þar af tvímæli hver það sé sem ábyrgð beri á auglýsingagerðinni. Í i - lið 1. gr. er gert ráð fyrir því að viðskrh. skipi til fjögurra ára í senn fimm menn og jafnmarga varamenn í auglýsinganefnd er gegni lykilhlutverki í því að framfylgja ákvæðum verðlagslaga og reglugerðar á grundvelli þeirra að því er varðar auglýsingar. Auglýsinganefndin tæki á sviði auglýsinga samkvæmt frv. við hlutverki Verðlagsráðs sem skipað er níu mönnum. Reyndar er nefndinni ætlað að gegna mun víðtækara hlutverki varðandi auglýsingar en Verðlagsráði þar eð byggt er á fleiri ákvæðum í lögum og ítarlegri reglugerð. Mitt álit er að nýju ákvæðin muni auka skilvirkni í meðferð auglýsingamála þegar einstaklingar telja sig eiga þar réttar að reka. Veigamesta athugasemd Verslunarráðs Íslands varðandi frv. byggist á því sem ég tel vera misskilning, að Verðlagsráð og auglýsinganefnd starfi samkvæmt frv. samhliða að auglýsingamálum. Svo er að sjálfsögðu ekki. Auglýsinganefndin mun leysa Verðlagsráð af hólmi að því er auglýsingar varðar, verði þetta frv. að lögum. Samkvæmt j - lið 1. gr. er Verðlagsstofnun ætlað að sinna þjónustuhlutverki við auglýsinganefndina. Úrræði auglýsinganefndar samkvæmt k - lið í 1. gr. eru svipuð að eðli og umfangi og úrræði Verðlagsráðs í lögum nú, m.a. bann, jafnvel að viðlögðu févíti, krafa um útsendingu leiðréttingar eða viðbótarskýringar og svo sátt. Það nýmæli felst í ákvæðinu að formaður auglýsinganefndar, sem er lögfræðingur, eða starfandi formaður getur bannað auglýsingu til bráðabirgða ef hún er ekki talin vera í samræmi við ákvæði laga eða reglugerðar með vissum skilyrðum og þá um stuttan tíma. Sé vafi á ferðum mundi formaður eða starfandi formaður kalla auglýsinganefndina saman í stað þess að grípa til bráðabirgðabanns. Ekkert mundi banna auglýsinganefndinnni eða formanni hennar að birta skriflegt og rökstutt bann opinberlega en reynslan hefur sýnt að birtingin ein gæti reynst áhrifarík. Virðulegi forseti. Ég tel ekki þörf á að hafa fleiri orð um þetta frv. að sinni og legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn. Vænti ég þess að ekki verði ágreiningur um ákvæði þess sem fyrst og fremst hafa þann tilgang að vernda betur hagsmuni neytenda, fyrst og fremst barna, og stuðla enn frekar en nú er gert að heilbrigðri samkeppni á auglýsingamarkaðnum.

Flm. (Guðmundur G. Þórarinsson) : Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á vegalögum með síðari breytingum. Flm. með mér eru hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson, Guðni Ágústsson og Alexander Stefánsson. 1. gr. þessa frv. hljóðar svo: ,,40. gr. laganna, sbr. 72. gr. laga nr. 87/1989, orðist svo: Vegagerð ríkisins skal aðstoða nýbýlastjórn við lagningu nýbýlavega, enda sé kostnaður greiddur af sérstakri fjárveitingu í fjárlögum, samkvæmt vegáætlun eða á annan hátt. Vegagerð ríkisins skal sjá um gerð og viðhald reiðvega samkvæmt sérstakri reiðvegaáætlun sem samgrh. lætur gera í samráði við samtök hestamanna og sveitarfélaga til fjögurra ára í senn. Kostnaður við gerð reiðvega skal greiddur af hóffjaðragjaldi skv. 2. gr. laga um fjáröflun til vegagerðar, nr. 3/1987, og sérstökum fjárveitingum á fjárlögum, samkvæmt vegáætlun eða á annan hátt. 2. gr. Lög þessi öðlast þegar gildi.`` Það frv. sem hér er um að ræða er flutt samhliða frv. um breytingu á lögum um fjáröflun til vegagerðar og þáltill. um reiðvegaáætlun. Hestamennska nýtur sívaxandi vinsælda. Umferð ríðandi manna er víða orðin mjög mikil, einkum í nágrenni þéttbýlisstaða. Sambýli umferðar ríðandi manna og aukinnar umferðar bifreiða getur verið örðugt. Nauðsynlegt er að taka tillit til hestamennsku í umferðinni umfram það sem gert hefur verið. Óhjákvæmilegt er því að gera sérstaka reiðvegaáætlun þar sem forgangsröð framkvæmda kemur fram. Gerð reiðvega er yfirleitt ekki dýr, en framkvæmd þarf að vera með skipulegum hætti. Í vegalögum er einungis fjallað um reiðvegi í 46. gr. en þar segir: ,,Vegagerð ríkisins skal aðstoða nýbýlastjórn við lagningu nýbýlavega og samtök hestamanna við gerð reiðvega, enda sé kostnaður greiddur af sérstakri fjárveitingu í fjárlögum, samkvæmt vegáætlun eða á annan hátt.`` Með flutningi þessa frv. eru tekin af öll tvímæli um að Vegagerð ríkisins skuli annast gerð reiðvega, enda er hún sá aðili í þjóðfélaginu sem best er búinn til að taka að sér slíka framkvæmd. Jafnframt er með sérstöku frv. gert ráð fyrir að fjár sé aflað til gerðar reiðvega umfram fé á fjárlögum til reiðvegagerðar. Gerir það frv. ráð fyrir sérstöku ,,hóffjaðragjaldi``. Samhliða þessum frv. tveimur flytur flutningsmaður þáltill. um að samgrh. verði falið að láta gera sérstaka reiðvegaáætlun í samvinnu við samtök hestamanna og sveitarfélaga til fjögurra ára í senn. Í reiðvegaáætlun skal koma fram forgangsröð framkvæmda. Árlega hafa verið takmarkaðar fjárveitingar á fjárlögum ákveðnar af Alþingi í þál. um vegáætlun. Landssamband hestamanna ákveður skiptingu þessarar fjárveitingar milli hestamannafélaga og umdæmisverkfræðingar Vegagerðar ríkisins fylgjast með því að áætlaðar framkvæmdir séu inntar af hendi og greiða féð út. Einnig eru dæmi um að Vegagerðin annist framkvæmdir fyrir hestamannafélögin. Undirritað var 7. maí 1982 samkomulag milli Landssambands hestamannafélaga og Vegagerðar ríkisins um gerð reiðvega. Samkomulag þetta er fylgiskjal með þessu frv. Ágreiningur varð fljótlega um túlkun þessa samkomulags. Vandkvæði hafa þannig verið ýmis við gerð reiðvega og ástæða er einnig til að leggja áherslu á hlut sveitarfélaga og þátt reiðvega í skipulagi, en sveitarfélög eru öll skipulagsskyld samkvæmt skipulagslögum frá 1978. Virðulegi forseti. Hér liggur fyrir frv. um breytingu á vegalögum þar sem gert er ráð fyrir að Vegagerð ríkisins sé gert skylt að annast gerð og viðhald reiðvega samkvæmt sérstakri reiðvegaáætlun. Ég legg til, virðulegi forseti, að frv. þessu verði vísað til hv. samgn. að lokinni umræðu.

Flm. (Guðmundur G. Þórarinsson) : Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga á þskj. 119 um breytingar á lögum um fjáröflun til vegagerðar, nr. 3/1984. Flm. auk mín eru hv. þm. Guðni Ágústsson, Ólafur Þ. Þórðarson og Alexander Stefánsson. 1. gr. frv. orðast svo, með leyfi forseta: ,,Á eftir 1. gr. laganna komi ný grein er verði 2. gr. og orðist svo: Greiða skal sérstakt innflutningsgjald --- hóffjaðragjald --- af hóffjöðrum. Gjald þetta skal nema 2 kr. á hverja hóffjöður. Innlendir framleiðendur skulu einnig greiða hóffjaðragjald. Innflutningsgjaldið skal greitt í tolli en gjalddagar innlendra framleiðenda skulu vera tveir, 1. janúar og 1. júlí ár hvert, en eindagi mánuði síðar. Hóffjaðragjald skal fylgja vísitölu byggingarkostnaðar. 2. gr.: 2. gr. laganna, sem verður 3. gr., orðist svo: Gjöld samkvæmt ákvæðum 1. og 2. gr. skulu innheimt til ríkissjóðs. Tekjum samkvæmt lögum þessum skal einungis varið til vegagerðar samkvæmt vegáætlun nema tekjum skv. 2. gr. sem skal varið til að gera reiðvegi samkvæmt reiðvegaáætlun sem samgrh. lætur gera til fjögurra ára í senn í samvinnu við samtök hestamanna og sveitarfélaga. Ríkissjóður skal að auki leggja til gerðar reiðvega jafnvirði hóffjaðragjalds næsta ár á undan. 3. gr.: Lög þessi öðlast þegar gildi.`` Frv. það sem hér um ræðir er flutt samhliða frv. um breytingu á vegalögum og þáltill. um gerð reiðvegaáætlunar. Með frv. til breytinga á vegalögum er Vegagerð ríkisins ótvírætt falið það verkefni að sjá um gerð reiðvega samkvæmt reiðvegaáætlun sem samgrh. lætur gera í samvinnu við samtök hestamanna og sveitarfélaga. Sú áætlun á að fela í sér forgangsröðun verkefna og vera gerð til fjögurra ára í senn. Það frv., sem hér er flutt, nær til tekjuöflunar vegna reiðvegagerðar. Reiðvegafé 1989 er um það bil 4 millj. kr. og engan veginn nægjanlegt til framkvæmda þegar hestamennska er svo vinsæl og vaxandi sem raun ber vitni og umferð ríðandi manna eykst jafnhliða umferð bifreiða. Frv. þetta gerir ráð fyrir að lagt verði á sérstakt ,,hóffjaðragjald``. Gera má ráð fyrir að 7 -- 8 þús. manns stundi hestamennsku um þessar mundir og eigi hver að meðaltali um fjóra hesta. Ef gert er ráð fyrir að 30 hóffjaðrir fari í járningu og járnað sé að jafnaði fimm sinnum á ári gæti tveggja króna gjald á hverja hóffjöður gefið tekjur til reiðvegagerðar sem nema um 10 millj. kr. á ári. Gert er ráð fyrir að gjaldið fylgi byggingarvísitölu. Þannig gæti féð ásamt reiðvegafé á fjárlögum bætt mjög úr og aukið framkvæmdir, en gera verður ráð fyrir að sveitarfélög verji nokkru fé einnig til reiðvegagerðar. Virðulegi forseti. Eins og fram hefur komið í máli mínu er hestamennska mjög vaxandi og áhugi á hestamennsku mjög mikill. Gera má ráð fyrir að hann aukist enn á næstu árum. Ljóst er að gerð reiðvega hefur farið mjög hægt og nauðsynlegt að bæta þar úr. Ástæðan fyrir flutningi þessa frv. er fyrst og fremst sú að gera má ráð fyrir að í erfiðleikum ríkissjóðs verði óhægt að ná fram fé til reiðvegagerðar nema hestamenn leggi nokkuð af mörkum sjálfir. Með hverjum hætti það skal gert kann að orka að einhverju leyti tvímælis. Þær upphæðir sem hér er um að ræða eru ekki háar. Þó er það nokkru meira fé en varið hefur verið til reiðvegagerðar að undanförnu og mun bæta mjög úr ef að lögum verður að innheimta þessar tekjur. Hygg ég að þar með sé kominn rökstuðningur til að bæta frekar úr þessu brýna máli. Verji hestamenn sjálfir nokkru fé til framkvæmdanna er eðlilegt að ríkið leggi fé á móti. Ég ítreka það að gerð reiðvega er ekki dýr framkvæmd. Hún er hins vegar nauðsynleg og nauðsynlegt að gera um það forgangsáætlun með hverjum hætti þessar framkvæmdir verða. Þótt ekki sé hér um miklar fjárhæðir að ræða, í rauninni fjárhæðir sem engan munar um að greiða, munu þær valda mikilli breytingu á þessum málaflokki ef að lögum verður. Virðulegi forseti. Ég legg til að máli þessu verði vísað til hv. fjh. - og viðskn. að lokinni umræðunni.