Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Finnur Jónsson) : Þetta frv. er staðfesting á bráðabirgðal., sem gefin voru út til að létta undir með síldarútgerðarmönnum, er koma þurftu skipum á síldveiðar, þar sem skortur var á vélstjórum, er hefðu nægilegt próf, vegna þess, hve mörg skip fóru á síldveiðar nú í sumar. Þar sem séð er fyrir því, að þeirri undanþágu, sem hér er gert ráð fyrir, verði ekki misbeitt, hefir sjútvn. lagt til, að frv. yrði samþ. og því vísað til 3. umr.

Frsm. (Finnur Jónsson) : Þar sem sýnt var, að lánveitingum úr skuldaskilasjóði yrði eigi lokið fyrir 30. sept., eins og ákveðið er í l., þótti rétt að lengja tímann til 31. des., og er hér farið fram á þetta. Sjútvn. hefir athugað málið og leggur til, að þessi breyt. verði samþ.

Frsm. (Vilmundur Jónsson) Allshn. hefir haft þetta frv. til meðferðar og orðið ásátt um að leggja til við hv. þd., að það verði samþ. með einni breyt., ef hreyt. skyldi kalla, og er í því fólgin, að kveðið verði á um það, undir hvaða ráðh. framkv. þessara væntanlegu l. skuli heyra. Það er annars talið geta orkað tvímælis, hvort það á að vera ráðh., sem fer með heilbrigðismál, eða ráðh., sem fer með dómsmál. Allshn. hefir orðið ásátt um að leggja til, að það verði dómsmrh., í viðurkenningu þess, að hér er ekki eingöngu um heilbrigðismál að ræða, heldur öllu fremur um félagsleg mál og réttarfarsmál, og sérstaklega að því er snertir þau atriði l., sem mjög miklu varðar að gætilega séu framkvæmd. Með því að ég geri ráð fyrir, að hér í hv. d. sé ekki fremur en í allshn. ágreiningur um þetta frv., mun ég spara mér að fara um það mörgum orðum. að vísu er mikið undir því komið, að embættismenn þeir, sem eiga að sjá um framkvæmd þessara væntanlegu l., og sú n., sem á að aðstoða þá við framkvæmd þeirra, og einnig allur almenningur, sem á við l. að búa, átti sig vel á því, hver tilgangurinn er með þeim, og þá sérstaklega, hvaða takmörk eru sett framkvæmdum samkvæmt þeim. Jafnvel texti frv. skýrir þetta ekki til fulls. En ég læt nægja að vísa til ritgerðar, sem ég hefi skrifað um þetta efni og fylgdi sem greinargerð með þessu frv. á síðasta Alþ., þar sem þetta er allt eins greinilega fram tekið, skýrt og túlkað og ég ætla, að þörf sé á. Ef ég færi að endurtaka þetta hér með öðrum orðum og miður hnitmiðaðan en unnt er að koma við í rituðu máli í góðu tómi, mundi það aðeins verða til þess að rugla þá, sem síðar kynnu í þetta að skyggnast. Ég vil þó aðeins taka það fram, af því að ég er ekki viss um, að það hafi verið nógu greinilega tekið fram í þessari tilvitnuðu ritgerð, að ekki er ætlazt til, að þessi væntanlegu l. komi að nokkru leyti í bága við l. frá 28. jan. 1935 um fóstureyðingar. Og þó að hér sé einnig um að ræða að heimila fóstureyðingar, þá eru þau ákvæði aðeins ætluð til viðbótar því, sem lögfest er í l. frá 1935, þannig að þessi væntanlega l. eiga ekki á nokkurn hátt að takmarka heimildirnar til þessara aðgerða eftir hinum fyrri 1. Þá vil ég geta þess, með tilliti til þeirra hv. þdm., sem ekki hafa haft fyrir því að kynna sér þetta frv. og grg. fyrir því, sem er áminnzt ritgerð, að hér er alls ekki um nein nýmæli í löggjöf að ræða. Algerlega tilsvarandi löggjöf hefir nú um skeið verið í gildi í mörgum löndum, þar á meðal á öllum Norðurlöndum, en lengst þó í Danmörku, þar sem tilsvarandi lög hafa verið framkvæmd nú í nokkuð mörg undanfarin ár og þykja gefa góða raun. Þetta frv. er sem sé ekki til líka eins mikið nýmæli og fóstureyðingal. frá 1935, sem ég minntist á, og voru raunar, eftir því sem ég veit bezt, algert nýmæli í löggjöf, þegar þau voru sett. Enda hafa þau vakið athygli viða úti um heim og mikið verið um þau skrifað, sem eftir því að dæma, sem ég hefi átt kost á að sjá, lifir allt verið á eina lund og okkur heldur til sóma. Þó að það komi ekki þessu máli, sem hér er til umr., beint við, þá stilli ég mig ekki um að skýra frá því í þessu sambandi, sem er meira um vert en þá eftirtekt, sem fóstureyðingarlögin hafa vakið, að eftir því að dæma, sem séð er af framkvæmd þeirra l., hefir reyndin af þeim orðið góð og til mjög mikillar siðbótar um þessi mál. Á hverju ári síðan l. voru sett, hefir verið tryggð heilsa svo og svo margra kvenna, sem annars mundu hafa orðið án allrar hjálpar í þessu efni. Og þó að sumum komi að virðast það mótsögn, er það engu að síður staðreynd, að fyrir það, að þessi lagaákvæði um fóstureyðingar eru í gildi, fæðast nú alls á hverju ári töluvert fleiri börn en annars mundu fá að fæðast. L. hafa sem sé þau áhrif, að miklu minna er um fóstureyðingar heldur en var áður en þau voru sett. Þetta er sérstaklega eftirtektarvert fyrir þá, sem stimpluðu þá sem barnamorðingja, er unnu að setningu þessara l. Við það guðhrædda fólk, sem þannig talaði, vildi ég aðeins segja það, að það er ekki þess hrós, að það ber nú ekki ábyrgð á dauða margra einstaklinga, sem líf hafa fengið vegna áhrifa þessara l., en annars hefðu orðið að láta lífið. Að endingu vil ég geta þess til leiðbeiningar fyrir þá hv. þm., sem eiga nú að greiða atkv. um þetta frv., sem hér liggur fyrir, án þess að hafa kynnt sér það til hlítar, að málið hefir verið rækilega og gætilega undirbúið og jafnvel betur en mörg þýðingarmikil mál, sem lögð hafa verið fyrir Alþ. Frv. var sent í þrjá staði til athugunar: til Læknafélags Reykjavíkur, sem setti í það sérstaka n. til þess að yfirfara það, þá til læknadeildar háskólans og loks til lagadeildar háskólans, sem fól sinum lærðasta manni að kynna sér það og skrifa um það álit. Á milli mín og allra þessara aðilja var enginn ágreiningur um frv. eins og það varð endanlega, og í raun og veru var því ekki breytt mikið í þessari meðferð frá því formi, sem það hafði fengið í upphafi. Í þessu, sem ég hefi nú tekið fram um rækilegan undirbúning þessa máls, hygg ég, að felist trygging fyrir því, að ekki sé mjög ógætilegt eða háskalegt að samþ. frv. Vil ég að síðustu óska þessu máli góðrar afgreiðslu til 3. umr. og síðar til hv. Ed.



Meiri hl. fjhn. leggur til, samkv. nál. á þskj. 91, að þetta frv. um gjaldeyrisverzlun o. fl. verði samþ. óbreytt. Nú á þessum fundi hefir verið úthlutað nál. frá minni hl. n., hv. þm. G.-K. Ég sé ekki ástæðu til að fara út í umr. um það að svo stöddu, meðan hann hefir ekki gert grein fyrir þeim breyt., sem hann telur æskilegar á frv.

* Frsm. minni hl. (Ólafur Thors): Nefndin hefir, eins og hv. frsm. meiri hl. sagði, ekki orðið á eitt sátt um afgreiðslu þessa máls, og hefi ég orðið einn í minni hl. Ég hefi leyft mér að gera grein fyrir mínu áliti á málinu í nál. á þskj. 114. En af því að það er til þess að gera alveg nýlega búið að úthluta nál. í deildinni, og hæpið, að þdm. hafi kynnt sér það enn, ætla ég að leyfa mér að fara örfáum orðum um aðalatriði málsins. Höfuðágreiningurinn milli mín og meiri hl. - að svo miklu leyti sem hann kemur fram í nál. hvors um sig - liggur í því, að ég fyrir mitt leyti hefi ekki getað sætt mig við þá breyt. á valdsviði ráðh. annarsvegar og bankanna hinsvegar, sem gerð er með ákvæðum 2. gr. frv. Til þessa hefir það verið í lögum, að ráðh. gefur út reglugerð um úthlutun gjaldeyrís, en reglugerðin öðlast ekki gildi í framkvæmd nema því aðeins, að bankarnir, sem hafa gjaldeyrisverzlunina með höndum, samþ. hana. Nú er ætlunin með þessu nýja frv. að breyta þessu þannig, að ráðh. getur algerlega einn ráðið reglum fyrir úthlutun gjaldeyris, og er eingöngu tilskilið, að hann hafi leitað umsagnar bankanna áður en hann gefur út slíka reglugerð. Hinsvegar er ekkert lagafyrirmæli um það, að hann sé skyldur að fara eftir þeim till. í einu eða neinu, sem bankarnir gera. Nú er það á almanna vitorði, að það er náttúrlega hægt með úthlutun gjaldeyris að svipta heilar stéttir þjóðfélagsins atvinnu, en gefa öðrum þegnum þjóðfélagsins sérréttindi til innflutnings. Það er þess vegna ákaflega mikið einræðisvald, sem ráðh. er selt í hendur með þessu ákvæði frv., ef að lögum verður, þar sem hann einn á að mega ráða þessum úthlutunarreglum. Ég hefi sem sagt á enga lund getað sætt mig við þetta. Og ég held, að ekki sé vonlaust, að hægt sé kannske á síðara stigi þessa máls að ná einhverju samkomulagi bæði við meiri hl. n. og fjmrh. um eitthvað annað fyrirkomulag á þessu, fyrirkomulag, sem ekki gefur ráðh. eins mikið einræðisvald í þessu máli eins og það ákvæði, sem hér er um að ræða í 2. gr. frv. Ég geri mér nokkra von um þetta samkomulag, enda þótt það hafi ekki náðst enn, því að mér hefir skilizt á umr. við meðnm. mína, að þeir séu reiðubúnir að athuga þetta. Mér hefir skilizt, að þeir telji það sérstaklega óviðfeldið ákvæði, að ráðh., sem á að setja reglugerð, getur enga reglugerð sett, ef bankanum þóknast að banna það. Ég hefi nú gert grein fyrir því í nál., að annarsstaðar, þar sem ég hefi reynt að kynna mér slíka löggjöf, hefi ég hvergi orðið var við, að slíkt einræðisvald væri falið neinum ráðh. Ég hefi kannske átt einna beztan kost að kynna mér danska löggjöf. Þar var gefin út nýlega reglugerð á þriðja hundrað síður um gjaldeyrislöggjöf og framkvæmd hennar. Hefi ég sérstaklega reynt að kynna mér efni hennar í höfuðdráttum. Sýnist mér að vísu, að vald ráðh. sé þar nokkru meira en mér virðist í þeim öðrum löndum, sem ég hefi átt kost á að afla mér gagna frá. En þó er þetta vald mjög takmarkað, þannig að ráðh. verður fyrst að semja við þjóðbankann,sem í raun og veru er ætlazt til hér, að hann geri. En ákvæði dönsku laganna eru þannig, að ef þjóðbankinn loks ekki gengur inn á till. ráðh., þá hefir ráðh. enga aðstöðu til að sveigja þjóðbankann til hlýðni við sinn vilja í þessu efni. Hann hefir engin önnur ráð en þau, að svipta þjóðbankann undanþágu frá innlausnarskyldu seðla. En það er ákaflega örlagaríkt vopn að beita. Auk þess eru gjaldeyrisvöldin í Danmörku bæði hjá gjaldeyrisnefnd og gjaldeyrisráði, en í gjaldeyrisráði eiga höfuðatvinnugreinar þjóðfélagsins sína fulltrúa, sem bæði leggja á ráð og hafa auk þess heimild til að gagnrýna allar gerðir annara valdhafa í þessum málum. Jafnvel í þessu landi, þar sem vald ráðh. er meira en annarsstaðar, þar sem ég hefi rannsakað, þá er valdinu skipt á milli margra aðilja. Og ég held, að þessar reglur nágrannalandanna séu m. a. viðhafðar af því, að það er mjög hætt við, að slíkt einræðisvald í höndum stjórnmálamanna mundi leiða til misbeitingar á valdi Okkur er sjálfsagt öllum stjórnmálamönnum nokkuð hætt við að líta einhliða á málið, og ég hygg, að almennt talað megi ganga út frá því, að svo örlagaríku valdi sem hér er um að ræða sé betur borgið í höndum bankastjórnar, sem er að gera skyldu sína gagnvart atvinnulífi þjóðarinnar og hefir ekki freistingu til að líta á annað en hag almennings og hag bankans, sem má gera ráð fyrir að fari saman. En einstakur stjórnmálamaður getur oft og einatt verið nokkuð einsýnn. Og ég held, að þörf okkar Íslendinga fyrir gætni í þessu efni sé sízt minni en annara þjóða, því að hér er stjórnmálabaráttan heitari en annarsstaðar og persónulegri og misbeiting valdsins sjálfsagt fullt eins tíð - að ég ekki segi meira - eins og í nágrannalöndunum. Þetta er nú sú höfuðbreyt. á núgildandi l., sem ég er langandvígastur af öllum fyrirmælum frv., og sem ég leyfi mér í lengstu lög að vona, að náist samkomulag um á einhvern annan hátt en þennan. Ég hefi leyft mér í nál. að vekja athygli á því, að á seinni árum hefir verið gengið lengra á þeirri braut að fela einstökum ráðherrum vald, sem á að liggja hjá Alþingi eða dómstólum; og slíkt er náttúrlega frekar fallið til að vekja einræðiskennd hjá mönnum heldur en glæða rétta tilfinningu fyrir lýðræði, og til að draga úr virðingu Alþingis. Í 1. gr. frv. er bannaður útflutningur og innflutningur á seðlum. Þetta held ég, að hvergi sé gert annarsstaðar. Innflutningur á seðlum er a. m. k. leyfður í þeim löndum, þar sem ég hefi haft aðstöðu til að kynna mér slíka löggjöf nema í Þýzkalandi. Í Danmörku er leyft að flytja inn seðla, jafnvel þó að þeim hafi verið smyglað úr landi. En ég sé ekki ástæðu til að beita mér gegn því, að banna megi útflutning á seðlum. Hinsvegar er annað atriði, sem ég er mjög andvígur. Það er það nýmæli, að enginn megi fara úr landi, nema hann geti sýnt skírteini frá gjaldeyris- og innflutningsnefnd um það, að hann hafi aflað sér gjaldeyris á löglegan hátt. M. ö. o., gjaldeyrisnefnd hefir heimild til þess algerlega að ráða því, hverjir fara úr landi og hverjir ekki. Ég er nú ekki hræddur um það, að af þessu leiði það, að menn, sem þurfa að sigla vegna atvinnu sinnar, verði kyrrsettir. En þetta er ákaflega óviðfeldið, að enginn skuli mega fara út fyrir landsteinana nema með leyfi gjaldeyrisnefndar, og fjarska þýðingarlaust ákvæði. Og ég er sannfærður um það, að gjaldeyrissparnaður af þessu útflutningsbanni á fólki er ekki mikill. Ég er líka sannfærður um, að ekki verður með þessum hætti sett undir þann leka, sem ætlazt er til; en lekinn liggur aðatlega þar í, að menn, sem fá leyfi gjaldeyrisnefndar til utanfarar, afla sér meiri gjaldeyris á ólöglegan hátt og eyða meiru en gjaldeyrisnefnd hefir ætlazt til. En hitt, þó að einstaka ungur maður eða stúlka, sem ætlar að sigla sér til frama heldur en gagns, verði kyrrsett, það leiðir ekki til neins teljandi sparnaðar. Og svona óviðfelldnar þvinganir á alls ekki að lögfesta nema í þjóðarnauðsyn. En hér er engin þjóðarnauðsyn. Miklu fremur gæti orðið þjóðartjón að þessu ákvæði, því að ef við beitum alveg sérstökum reglum,sem meina Íslendingum að sækja önnur lönd heim, má búast við, að önnur lönd beiti okkur samskonar aðferðum að einhverju leyti. Slíkt myndi draga mjög úr þeim auknu tekjum, sem menn gera sér von um af auknum ferðamannastraumi. Ákvæðið er því að mínum dómi gagnslaust, óviðfelldið og getur orðið skaðlegt, og mun ég bera fram brtt. um að fella bað niður. Ég leyfi mér einnig að bera fram tvær aðrar brtt. Önnur er um það, að meðal þeirra erlendu lána, sem ekki þarf sérstaklega að sækja um gjaldeyrisleyfi til að standa í skilum með (en þau sem sérstaklega er talað um í frv., eru lán ríkissjóðs og sem ríkissjóður ber ábyrgð á), meðal þessara lána verði einnig lán sveitar- og bæjarsjóða, sem ríkissjóður hefir ekki tekið beina ábyrgð á. Ég held það sé rétt hjá mér, að slík lán sé ekki leyfilegt að taka nema með samþykki ríkisins, og þá er svipuð siðferðisskylda að standa í skilum út á við eins og væri á þeim ríkisábyrgð. Mér hefir skilizt á formanni n. og hv. 1. þm. Rang., að þeir væru reiðubúnir til að ganga inn á þetta. Loks leyfi ég mér að bera fram þá brtt., að útgerðarmenn megi nota þann gjaldeyri, sem þeir fá fyrir útflutningsvörur sinar, að svo miklu leyti sem þeir þurfa á að halda til þess að kaupa til þarfa sinnar eigin útgerðar. Þetta er gamalt og þekkt mál hér í hv. deild. Það lá fyrir í fyrra og hefði þá orðið samþ., ef við flm. hefðum gengið inn á að hnýta aftan í það því, sem við vorum mótfallnir. Frv. dagaði uppi af þeim ástæðum, en hafði meirihluta þingfylgis. Ég vil benda á, að í lögum annara þjóða eru svipuð ákvæði. En í lögum Dana er heimild til þess að undanþiggja frá afhendingarskyldu þann aðilja, sem getur sannað, að hann getur þurft að nota gjaldeyririnn til eigin þarfa áður en langt líður. Ég sé ekki ástæðu til að láta fleiri skýringar fylgja minni sérstöðu í þessu máli, en leyfi mér að vænta, að brtt., sem ég flyt, geti náð samþykki hv. deildar.

Frsm. meiri hl. (Skúli Guðmundsson) : Út af ræðu hv. þm. G.-K. vil ég enn fara um þetta mál nokkrum orðum. Hann gerði grein fyrir þeim brtt. við frv., sem hann hefir lagt fram á þskj. 114, og ræddi fyrst um þá breyt., sem hann vill gera á 2. gr. frv., viðkomandi reglum þeim, sem settar verða um úthlutun gjaldeyris- og útflutningsleyfa. Hann vill, að fyrirmæli um þetta verði eins og í núgildandi lögum, þannig að fjmrh. setji þessar reglur og verði þær samþ. af bönkunum, sem fulltrúa eiga í gjaldeyrisnefnd. M. ö. o., fjmrh. getur ekki sett reglurnar, nema fá þær í öllum atriðum samþ. af báðum þessum bönkum. Í frv. er aftur á móti svo ákveðið, að ráðh. eigi að setja þessar reglur að fengnum till. þessara banka. Og út af því, að hv. þm. G.-K. sagðist vona, að hægt væri að ná samkomulagi við meiri hl. n. um þessar brtt., þá lýsi ég yfir því fyrir mitt leyti, að ég mun ekki fallast á þessa brtt. hans, hvað sem um hinar má segja. Mér finnst það mjög óeðlilegt, að úrslitavaldið um þetta sé hjá bönkunum, en ekki hjá ráðh., sem þessi mál heyra undir. Ég býst að vísu ekki við, að þetta hafi komið að sök enn. En mér finnst það að öllu leyti eðlilegra, að það sé ráðh., en ekki banki, sem á að ákveða þessar reglur. Hitt er annað mál, að hann mun vitanlega taka tillit til þeirra tillagna, sem bankarnir gera. Hv. frsm. minni hl. telur, að með þessu sé vald ráðh. aukið meira en góðu hófi gegnir, og vitnar hann í sínu nál. í dönsk lög. Ég hefi þessi lög hér. Og við að athuga þau er það ljóst, að vald ráðh. þar yfir þessum málum er meira en það er nú hér. Gjaldeyrisnefnd og gjaldeyrisráð eru ráðgefandi stofnanir þar. Það er ákvæði í hinum dönsku lögum, að ráðh. ákveði endanlega í þessum málum. Og það er lengra gengið þar í því að veita ráðh. vald en gert er ráð fyrir í því frv., sem hér liggur fyrir. Meira að segja, ef það sýnist nauðsyn að gera breyt. á úthlutun gjaldeyris- og innflutningsleyfa í Danmörku á einhverju tímabili, þá er það ekki hægt nema ráðh. samþ. Ég get því ekki fallizt á þá skoðun hv. þm. G.-K., að nokkur hætta geti stafað af þessum ákvæðum frv. Þvert á móti tel ég, að hér sé gert ráð fyrir þeirri skipun á þessum málum, sem verður að telja sjálfsagða. Þá ræddi hann nokkuð um annað atriði, sem hann gerir brtt. um, þ. e. að útgerðarmönnum skuli heimilt að ráðstafa þeim erlenda gjaldeyri, sem fæst fyrir vörur þeirra, að því leyti sem þeir þurfa til greiðslu á vörum til útgerðar sinnar. Þessi breyt. er alveg óþörf, vegna þess, að þetta hefir verið þannig framkvæmt undanfarið, að útgerðarmenn hafa fengið að ráðstafa af andvirði útfluttra afurða því, sem þeir hafa þurft að nota til kaupa á nauðsynjum til útgerðarinnar. Og geri ég ráð fyrir, að þetta verði þannig framvegis. Býst ég ekki við því, að hv. þm. G.-K. viti dæmi þess, að útgerðarmönnum hafi verið meinað þetta. Þá ræddi hann og nokkuð um eitt atriði enn í frv., þó að hann hafi ekki gert neinar brtt. um það. Það er bannið við inn- og útflutningi íslenzkra seðla. En till. hefir hann gert um það, að 3. málsgr. 1. gr. falli niður. En málsgr. fjallar um það, að heimilt sé að ákveða með reglugerð, að allir, sem ferðast til útlanda, þurfi sérstök skírteini frá gjaldeyris- og innflutningsnefnd fyrir því, að þeir hafi aflað sér nauðsynlegs erlends gjaldeyris á löglegan hátt. Ég get upplýst það, að þetta ákvæði í frv. mun vera komið þar inn fyrir tilmæli frá bankaráði Landsbanka Íslands. Á fundi bankaráðs Landsbankans þann 3. des. sl. var samþ. eftirfarandi till., og vil ég leyfa mér að lesa hana upp: „Bankaráðið samþykkir að skora á fjármálaráðherra að gera ráðstafanir til að fyrirbyggja útflutning íslenzkra seðla, með því meðal annars: 1) Að afgreiðslum skipa, sem halda uppi farþegaflutningi frá Íslandi til útlanda, sé gert að skyldu að selja ekki mönnum, búsettum á Íslandi, farseðla til útlanda nema þeir leggi fram skilríki fyrir því, að þeir hafi tryggt sér gjaldeyri til ferðarinnar. 2) Að láta alla, sem fara frá Íslandi til útlanda, gera grein fyrir því áður en skip leggja úr síðustu höfn til útlanda, hvað hver maður hafi mikið af íslenzkum seðlum meðferðis. Engum skal leyft að taka með sér til ferðarinnar meira en ætla má, að svari fæðis- og þjónustukostnaði með skipunum í ísl. seðlum. 3) Að banna innflutning á íslenzkum seðlum frá útlöndum umfram það, sem um getur í 2. lið“. Bankaráðið tilkynnti hæstv. fjmrh. samþykkt þessa, og var þess þá ekki getið, að nokkur ágreiningur hefði orðið um hana. En hv. þm. G.-K. á sæti í bankaráði Landsbankans. Mér virðist, að þessi ályktun feli í sér svo veigamikil rök fyrir þessu atriði frv., að ég þurfi ekki að fara um það fleiri orðum. Viðvíkjandi brtt. hv. þm. G.-K. við 2. gr., að á eftir orðunum „af lánum ríkissjóðs“ komi: lánum bæjar- og sveitarfélaga, hefi ég ekkert sérstakt að segja, en tel ekki ástæðu til að amast sé við þeirri brtt.

*Einar Olgeirsson: Það eru tvö atriði, sem ég vildi einkum gera að umtalsefni, og þá fyrst það atriði, sem hér hefir nú nokkuð verið rætt, um vald bankanna, hvort eigi að draga úr því, eða hvort það á að haldast óskert. Ég hefi skilið það svo, að það vald, sem bönkunum er gefið með gjaldeyrislögunum, sé fyrst og fremst til að tryggja það, að þau gjaldeyrisleyfi, sem gjaldeyrisnefnd gefur, gildi í raun og veru. Og bankarnir eru sá aðili, sem bezt getur tryggt, að gjaldeyrir fáist út á þau leyfi, sem gjaldeyrisnefnd úthlutar. Mælikvarði á það, hvort bankarnir reynast þessu starfi vaxnir, er einmitt þetta, hvort gjaldeyririnn fæst út á þau gjaldeyrisleyfi,sem gefin eru. Nú hefir þetta reynzt svo, að mikill hluti þeirra gjaldeyrisleyfa, sem gjaldeyrisnefnd hefir gefið út, hafa orðið ógild, vegna þess að gjaldeyrir hefir ekki fengist út á þau hjá bönkunum. Eftir að bankarnir - og þá einkum Landsbankinn - hafa leyft mönnum að samþ. víxla, eins og gjaldeyrisnefnd hefir áskilið, hafa menn ekki fengið að borga þá. Loforð bankanna hafa ekki verið haldin. Hvað eftir annað hefir það komið fyrir, að víxlar hafa verið afsagðir, sem bankarnir hafa leyft að samþ. og gjaldeyrisleyfi verið fyrir. Þetta hefir stuðlað að því að koma gjaldeyrismálunum í það öngþveiti sem þau eru nú. Eftirlit bankanna á gjaldeyrismálunum og stjórn þeirra á þeim hefir reynzt ófær. Og mest brögð hafa orðið að þessu einmitt hjá Landsbankanum. Ég álít, að það ástand, sem nú ríkir í gjaldeyrismálunum, mæli sízt með því, að bönkunum verði áfram trúað fyrir því sama valdi og þeir hafa þar haft, og er ég því samþykkur,að vald fjmrh. í þessu efni verði aukið, eins og virðist vera tilgangur þessarar lagabreytingar. Ég fæ ekki séð, að sú nána þekking, sem hv. þm. G.-K. ætti að hafa af bankamálum, komi nokkursstaðar fram í umr. um þetta atriði. Landsbankinn hefir rækt þetta starf sitt hættulega illa, og því er engin ástæða til að láta hann eða bankana yfirleitt halda því valdi, er þeir hafa haft til þessa. Það hefir verið talað um, að með þessu væri fjmrh. fengið í hendur hættulegt vald, en ég álít enn hættulegra að hafa það vald hjá stofnun eins og Landsbankanum. Hitt atriðið, sem ég vildi taka til athugunar, var ákvæði 1. gr. frv., sem nokkuð hefir verið rætt, - það ákvæði, að fólki sé bannað að fara til útlanda án þess að hafa til þess leyfi gjaldeyrisnefndar. Ég býst við, að þetta ákvæði, sem fer fram á það, að íslenzkir borgarar séu settir á sama bekk og vörur sé runnið undan rifjum bankaráðs Landsbankans. Það er eftir þeim háu herrum, sem þar drottna, að láta sér ekki nægja það vald, sem þeir hafa yfir atvinnuvegunum og fjármálum landsins, heldur seilist nú líka inn á svið persónufrelsisins og vilja fá úrskurðarvald um það, hverjir fara utan. Ég álít, að það megi ná því sama, sem fyrir hv. flm. vakir, með öðrum og skemmtilegri aðferðum, t. d. með því að banna innflutning á íslenzkum seðlum. Með innflutningsbanni á íslenzkum seðlum væri það algerlega hindrað, að smyglað sé út miklu af íslenzkum seðlum. Þeir seldir þar með 20–40% afslætti og sendir svo til Íslands aftur í stórum pökkum. Það nær auðvitað ekki nokkurri átt að láta slíkt viðgangast. Ákvæði um innflutningsbann á íslenzkum seðlum væri bezta tryggingin fyrir því, að íslenzkur gjaldeyrir væri ekki notaður ólöglega í sambandi við ferðir til útlanda. Ákvæði það, sem hér er farið fram á að sett verði í lög, er beinlínis skerðing á persónufrelsi manna. Ég álít, að það nái ekki nokkurri átt að banna mönnum með lögum að ferðast til útlanda, nema menn fái til þess leyfi sérstakrar nefndar. - Hv. þm. V.-Húnv. taldi það sérstök meðmæli með þessu ákvæði, að bankaráð Landsbankans hefði mælt með því. Þetta er þveröfugt. Meðmæli bankaráðs Landsbankans eru í mínum augum sízt meðmæli með frv. Hv. þm. G.-K. hefir borið fram brtt. viðvíkjandi gjaldeyrisleyfum til smáútvegsmanna. Ég hefi borið fram þáltill. um þetta mál, og mun ekki taka afstöðu til brtt. meðan ekki er séð, hvernig fer með þá þáltill., þó að ég sé í aðalatriðum sammála efni brtt.

* Frsm. minni hl. (Ólafur Thors) : Ég mun ekki gera að umræðuefni fyrri hluta af ræðu hv. síðasta ræðumanns, þó að ég sé ósammála þeirri skoðun, er þar kom fram. Um annað aðalatriðið í brtt. mínum, um útflutningsbann á mönnum, er hann mér sammála, og læt ég mér það vel líka, þó að hann telji önnur rök sterkust gegn þessu ákvæði. Í sambandi við innflutningsbann á seðlum, þá mun það vera svo víðast hvar í öðrum löndum, að bannað er að flytja seðla út úr landinu, en ekki bannað að flytja þá inn. Ádeila hv. þm. á þjóðbankann er gripin úr lausu lofti, - maður er orðinn svo vanur slíkum ádeilum úr þeirri áttinni, að ekki er ástæða til að taka þær alvarlega. Ég vil þá víkja að hv. frsm. meiri hl. nokkrum orðum. Hann taldi till. mína um að hafa þungamiðju valdsins í þessum málum óbreytta, óheppilega. Það má vera, að finna megi fyrirkomulag, sem er heppilegra en það, sem nú er í lögum. Þetta fyrirkomulag hefir þó verið í lögum lengi, og hv. frsm. hefir í mörg ár verið formaður þeirrar nefndar, sem mest hefir stjórnað framkvæmd laganna, og orðið að starfa eftir núgildandi reglum. Hv. þm. mun álíta það sjálfur, að þetta hafi gengið vel. Í mínum brtt. felst ekki annað en það, að þessu fyrirkomulagi verði haldið áfram. Ég tel ekki þörf á því að endurtaka hér rök mín fyrir því, að hættulegt sé að gefa ráðherra einræðisvald í þessum efnu:n. En ég vil leiðrétta misskilning, sem kom fram í ræðu hv. frsm. meiri hl. Hann sagði, að samkv. dönskum lögum væri vald ráðh. í þessum málum meira en það væri hér nú. Þetta er rétt. En síðar í ræðu sinni sagði hv. frsm., að í Danmörku væri vald ráðh. meira en það yrði hér, ef þetta frv. yrði samþ. óbreytt. Þetta er misskilningur. Í Danmörku er þetta vald svo bundið, að fyrst er ætlizt til, að viðkomandi ráðherra, verzlunar- og iðnaðarmálaráðherra, í samráði við fjármálaráðherra, geri samning við þjóðbankann. Í þeim samningi er þó að vísu skilið til, að þjóðbankinn verði að fara eftir till. þess embættismanns, sem með þessi mál fer og nefndur er „Kongelig Bankkommissær“. En í Danmörku hefir ráðh. ekkert vald til þess að sveigja þjóðbankann inn á aðra stefnu en þjóðbankinn sjálfur vill halda. Í Danmörku er ráðh. þannig ekki fengið neitt einræðisvald í þessum efnum. Auk þess, sem þegar er sagt, kemur þarna til gjaldeyrisráðs, sem hefir mjög mikil völd, ennfremur „Valutacentralen“ sem einnig hefir mikið vald. Löggjöfin sjálf hefir inni að halda ýmislegt af því, sem teljast mega grundvallaratriði í þessum efnum. Til dæmis á „Valutacentralen“ að sjá um það, að samskonar atvinnurekendur skuli njóta jafnréttis, hvort sem það er einstaklingsfyrirtæki, samvinnufyrirtæki eða ríkisfyrirtæki. Svo sem sjá má af þessu, er valdinu dreift milli ráðherra, þjóðbankans og þeirra ýmsu stofnana, sem eiga fulltrúa í „Valutaraadet“ og „Valutacentralen“. Hér er aftur á móti, gert ráð fyrir því, að ráðh. fái einræðisvald í þessum málum; ef þetta frv. verður samþ. óbreytt, má heita að ráðh. geti gert það, sem honum sýnist. Núv. hæstv. fjmrh. getur gefið út reglugerð daginn eftir að nýju lögin ganga í gildi, og ákveðið þar, að kaupmenn skuli engin innflutningsleyfi fá, fyrr en búið sé að afgreiða allar beiðnir kaupfélaganna. Annar ráðh. gæti ákveðið það í reglugerð, að kaupfélögin fengju engin innflutningsleyfi fyrr en búið væri að verða við öllum beiðnum kaupmannanna. Slíkt einræðisvald er hættulegt, - ég lít svo á, algerlega án hliðsjónar til hæstv. núv. fjmrh. Alþingi á ekki að gefa neinum slíkt einræðisvald. Mér hefir ekki hugkvæmzt annað betra fyrirkomulag í þessum málum en verið hefir hingað til, en það er betra en fyrirkomulag frv. Það verður að dreifa þessu valdi; með því einu móti er það tryggt, að það verði ekki notað í pólitískum tilgangi á einn eða annan hátt. Það má vel vera, að breyta þurfi núgildandi lögum, en það á ekki að gefa ráðh. einræðisvald í þessum efnum. Hv. frsm. meiri hl. sagði, að brtt. mín um það, að útvegsmenn fengju full yfirráð yfir gjaldeyri sínum, væri óþörf, af því að þeir hefðu alltaf fengið þetta leyfi. Ég vil ekki fallast á að þetta sé rétt. Í meðvitund útgerðarmanna er það svo, sem þeim sé hvað eftir annað synjað um að mega nota sinn eigin gjaldeyri. Það getur komið þannig fram, að í því felist ráðstöfun til verndar innlendum iðnaði, og í fleiri myndum. Hv. frsm. sagði, að ákvæðið um útflutningsbann á fólki væri sett að ráði bankaráðs Landsbankans, og ekki væri að sjá, að nokkur ágreiningur hefði orðið í bankaráðinu um samþykkt þá, er hann las upp. Gerðabók bankaráðsins mun þó sýna, að ég greiddi atkv. gegn þessu ákvæði. Ég vil ennfremur minna hv. frsm. á, að allmikið var deilt um þetta atriði á Alþingi í fyrra, og var það þá varið af hæstv. fjmrh. Þá var engin samþykkt komin frá bankaráði Landsbankans, svo að mér skilst, að fordæmið fari að verða vafasamt. - Ég tók eftir því, að hv. frsm. var mér sammála um seinni brtt. mína við 2. gr. frv., og ég mun halda áfram að reyna að komast að samkomulagi við nefndina, þó að brtt. mínar verði felldar að þessu sinni.

Frsm. meiri hl. (Skúli Guðmundsson) : Ég vildi aðeins fara nokkrum orðum um ræðu hv. 5. þm. Reykv. Hann talaði um, að persónufrelsi manna væri skert, ef 1. gr. frv. yrði samþ. - Hv. þm. G.-K. hefir tekið í sama strenginn hvað þetta atriði snertir. En ég sé ekki, að þeir hafi fært nokkur rök fyrir þessari staðhæfingu. Í 1. gr. frv. er svo að orði komizt, að heimilt sé að ákveða með reglugerð, að allir, sem ferðast til útlanda, þurfi sérstök skírteini frá gjaldeyris- og innflutningsnefnd fyrir því, að þeir hafi aflað sér nauðsynlegs erlends gjaldeyris á löglegan hátt, og að eigendum flutningatækja sé óheimilt að selja mönnum farmiða eða flytja fólk til útlanda nema framangreindum skilyrðum sé fullnægt. Mér finnst, eftir ræðum þessara hv. þm. að dæma, sem þeim finnist ekkert athugavert við það, að menn eyði erlendum gjaldeyri á ólöglegan hátt. Ákvæðið nær aðeins til þeirra manna, er hafa löngun til að brjóta l., því að ég veit, að ef maður vili fara af landi burt og sannar n., að hann þurfi ekki gjaldeyrisyfirfærslu, t. d. af því, að hana sé boðinn, þá muni honum ekki vera meinað það. En ég get ekki skilið orð þessara hv. þm. öðruvísi en svo, að þeir vilji hjálpa mönnum til að brjóta lögin. Hv. þm. G.-K. telur það misskilning, sem ég sagði um vald ráðh. í Danmörku yfir innflutnings- og gjaldeyrismálum. Ég hefi í höndum l. um þetta og get lánað honum þau. Í l. stendur, að eftir að gjaldeyrisn. hefir gert till. um innflutningsleyfi fyrir ákveðið tímabil, skuli þessar till. sendar ráðh., sem eftir að hafa rætt þær við þjóðbankann, gengur endanlega frá veitingu leyfanna. Valdið er því þarna allt í höndum ráðh. Leyfi er ekki hægt að fá, nema hann hafi samþ. till. n. Ég held, að ótti hv. þm. um það, að ráðh. muni með þessu valdi útiloka vissar stéttir manna frá innflutningsleyfum, sé ástæðulaus. Og ég get ekki gengið inn á þær breytingar, sem hann vill gera. Hitt getur komið til athugunar, hvort setja skuli með samkomulagi inn í frv. einhver ákvæði um framkvæmd þessara fyrirmæla. Viðvíkjandi því, sem hv. þm. G.-K. sagði, að útgerðarmönnum hafi verið neitað um gjaldeyri fyrir olíu, get ég sagt það, að ég held það hafi ekki komið fyrir, a.m.k. ekki síðastl. 2 árin.

Frsm. minni hl. (Ólafur Thors) : Ég þarf ekki að svara hv. 5. þm. Reykv. En út af því, sem hv. frsm. meiri hl. sagði, vil ég endurtaka það, að vald ráðh. í Danmörku er í þessum efnum minna en hér er til ætlazt. Ég veit, að hv. frsm. játar, að sjálf l. setja þær skorður við því, að jafnvægisröskun geti orðið á sviði athafnalífsins. Það er margt í dönskum l. og danskri hefð, sem er til öryggis við því, að hægt sé að misbeita valdi því, sem ráðh. hefir. Þetta er það eina, sem ég vildi gera aths. við þá vil ég lýsa yfir því, að ég tek aftur til 3. umr. allar þessar brtt. Að vísu erum við sammála um eina þeirra, en ég ætla þó að taka þær allar aftur til 3. umr. og sjá, hvort ekki getur orðið samkomulag um þær í n.

Frsm. meiri hl. (Skúli Guðmundsson) Hv. þm. G. K. viðurkenndi í síðustu ræðu sinni, að vald ráðh. í Danmörku yfir úthlutun gjaldeyrisleyfa væri mjög mikið, eins og ég hafði haldið fram, þar sem hann verður að samþ. till. gjaldeyrisn., til þess að þær geti náð fram að ganga. Því er þess vegna slegið föstu, að þetta vald er þar raunverulega hjá ráðh. Ég tel nú, að ákvæði þessa frv. séu í góðu samræmi við dönsku lögin. Hv. þm. kvaðst taka aftur til 3. umr. brtt. sínar, og sé ég því ekki ástæðu til að ræða þær frekar.



Ég er því samþykkur, að 2. gr. frv. þurfi breytinga við, en ég er engan veginn samþykkur brtt. hv. þm. G. K., sem vill, að völdin séu í höndum bankanna, eins og nú er. Það er að öllu leyti lýðræðissinnaðra, að völdin séu hjá ráðh., því að hann ber ábyrgð gagnvart Alþingi, en það gera bankastjórar ekki, og auk þess á almenningur betra með að fella dóm sinn á gerðir hans. Mér er kunnugt um, að mikil óánægja ríkir út af ástandinu í gjaldeyrismálunum. Eg get nefnt það sem dæmi um þetta ástand, að verzlunarfyrirtæki það, sem ég stend fyrir, á nú á skipaafgreiðslu vörur fyrir 3–400 þús. kr., sem ekki fæst gjaldeyrir fyrir, og eru vörurnar búnar að liggja þarna í hálfan mánuð. En aftur er þarna í Vestmannaeyjum verið að reisa hús fyrir 250 þús. kr. Þetta er samkomuhús og alóþarft, því að þarna er nóg af samkomuhúsum til að fullnægja þörfinni, sem fyrir er. Hefir mikill lúxus verið fluttur inn í hús þetta, og virðist engin fyrirstaða hafa verið gegn þessu. En þó að flytja þurfi menn af landi burt til lækninga, fæst það oft og tíðum ekki. Hv. frsm. gat um atriði, sem gæfi ríkisstj. 40 þús. kr. tekjur, sem sé 2 0/00 innflutningsgjaldið. Þetta virðist mjög sakleysislegt, en er það ekki, þegar litið er á það, að hér er gefið fordæmi um nýja tolla á allar vörur, án tillits til þess, hvort þær eru þarfar eða óþarfar. Ef ríkissjóður þarf tekjur, á ekki að taka þær á svona dulbúinn hátt, heldur verður slíkt að koma fram á fjárl. í mynd nýrra tekjustofna. Ég tel þetta hættulegt fordæmi. Hugsum okkur, að þetta gjald væri tifaldað. Þá væri kominn 400 þús. kr. tollur, sem lagður væri á án tillits til þess, hvort um væri að ræða þarfar vörur eða óþarfar.

* Flm. (Gísli Sveinsson) : Herra forseti! Frv. á þskj. 100 er um efni, sem ekki er ókunnugt þessari hv. deild. Eins og í grg. segir, er farið fram á það, að breytt verði nokkrum höfuðatriðum í jarðræktarl. frá 1936. En þetta eru líka atriði, sem almenningur í landinu vill breyta. Nú liggur hér fyrir þinginu annað frv., á þskj. 78, þar sem einnig er farið fram á breytingar á þessum sömu 1., og má segja, að sumt af því, sem farið er fram á í frv. okkar, sé að efni til það sama og fyrir kemur á vissum stöðum í frv. á þskj. 78. En okkur og fleirum þótti hlýða að bera þetta fram sérstaklega, til þess í fyrsta lagi að gera aðgengilegra að breyta þessum ákvæðum l., sem ekki verður deilt um, að almenningur hefir lýst fylgi sínu við að breytt yrði, og í annan stað þykir rétt, að það komi fram, að það eru einkanlega þessi ákvæði l., sem vænta má, að geti orðið nokkur samvinna um að breyta. Ég þarf ekki nú að fara inn á höfuðefni þessa máls, sem mjög hefir verið rætt um allt land og einnig hér á þinginu, sem sé þau ýmsu ákvæði jarðræktarl., sem deilt hefir verið um og rædd hafa verið af þar til kvöddum mönnum í útvarpi og öllum landsmálafundum og kosningaundirbúningsfundum hvarvetna um landið. Það er kunnugt, að það er mikil óánægja með þau nýju ákvæði, sem er að finna í 11., 12. og 13. gr. jarðræktarl. um hámarksstyrk til búnaðarframkvæmda. Og það verður ekki á móti því mælt, að þau ákvæði, eins og þau eru, hafa möguleika til þess, og jafnvel þegar framkomna, að gera það að verkum, að framkvæmd jarðræktarl. verður ekki svo sem skyldi og ætlazt var til. Má ekki hvað sízt segja þetta um 17. gr. l. Þessi gr. hefir vakið óvild mikils hluta bænda og þeirra, sem framkvæma jarðrækt í landinu. Hún hljóðar um það, eins og kunnugt er, að þeir sjálfir verði ekki áfram eigendur þessara umbóta, sem þeir hafa framkvæmt. Þegar þessi l. voru fyrst borin fram fyrir landslýð, var að vísu nokkur meiningarmunur hjá mönnum um það, hvernig bæri að skilja þessa gr., en allt bar það að sama brunni, að eignarrétturinn væri ekki hjá þeim, sem framkvæmdu. Sumir hafa haldið því fram, og það með nokkrum rétti, að þetta yrði eign hins opinbera, ríkisins, en aðrir hafa haldið fram hinum svo kallaða millieignarétti, sem sé, að býlin sjálf gætu talið sér þetta, þótt það standi öfugt við það, sem áður hefir gilt um eignarrétt. En hvað um það, þetta ákvæði hefir öðrum fremur orðið til þess, að menn hafa ekki ráðizt í jarðabætur eða ekki hirt um að telja þær fram og fá styrk út á þær. En hvorttveggja þetta er vitanlega gagnstætt því, sem ætlazt er til með þessum l., og þess vegna er ekki viðlit að ganga þegjandi framhjá þessu ákvæði ár eftir ár, án þess að gera tilraun til að fá því breytt. Ég tel svo ekki þörf á því að fara frekar út í þetta mál, nema sérstakt tilefni gefist, en get vitnað til þeirra ástæðna, sem eru færðar fram fyrir líkum eða sömu breytingarákvæðum í frv. til jarðræktarlaga á þskj. 78. Tilgangurinn með þessu frv. er að gera það auðveldara að komast að réttri niðurstöðu um að breyta þessum l., og vænti ég, að á það verði fallizt. Vil ég svo leyfa mér að leggja til, að þessu máli verði vísað til 2. umr. og landbn.



Jafnvel þó að þetta mál fari sennilega til þeirrar n., sem ég á sæti í, og ég geti þar fengið aðstöðu til að taka afstöðu til þess, álit ég rétt að segja örfá orð við þessa umr. Hv. flm. þessa frv., þm. V.-Sk., hélt því fram, að þetta frv. væri fram borið vegna þess, að kunnugt væri um megna óánægju meðal bænda almennt út af ýmsum höfuðatriðum í ákvæðum jarðræktarl., eins og þau eru nú. Hv. flm. reyndi að vísu ekki til þess að rökstyðja þessar fullyrðingar á neinn hátt, enda hygg ég, að hann geti það ekki, og virtist það koma fram í því, sem hann sagði í sinni ræðu. Það voru tvö atriði, sem hann telur, að einkanlega hafi valdið mikilli óánægju og orðið þess valdandi, að því er hann segir, að til stórmuna hafi dregið úr jarðabótum hér á landi. Annað ákvæðið er um hámarksstyrk og hitt er ákvæði 17. gr., sem miðar að því að hindra það, að jarðræktarstyrkurinn verði gerður að braskfé, eins og oft hefir orðið um það fé, sem lagt hefir verið fram til endurbóta á jörðum. Nú er það vitanlegt, að það fór fram glögg atkvgr. um þessa hluti, því einmitt jarðræktarl. var vísað til búnaðarfélaganna í landinu, og meiri hl. þeirra tjáði sig samþykkan þeim höfuðbreyt., sem gerðar voru með þeim l. Þetta er ómótmælanlegt, og skal ég, ef hv. flm. vill, leggja fram skýrslu með fskj. til að sanna þetta. Hér er því um fullyrðingu að ræða, sem ekki styðst við neitt í veruleikanum, þegar hv. flm. heldur því fram, að það hafi orðið megn óánægja hjá meiri hl. bændastéttarinnar yfir þessum l. Þetta var alveg öfugt. Það var einmitt meiri hl. bændastéttarinnar, sem á sínum tíma tjáði sig fylgjandi þessum l. í aðalatriðum. En mér dettur ekki í hug að mótmæla því, að nokkur hluti bændastéttarinnar tjáði sig mótfallinn þessum l. Þetta var atriði, sem um var deilt. Ég hygg, að það sé allt of fljótt fyrir hv. flm. að segja nokkuð um það, hvort dregið hafi úr jarðabótum vegna þessara l. Jarðabæturnar í fyrra voru svipaðar og árið áður. Styrkupphæðin óx dálítið. Ekki bendir það í þá átt, að framkvæmdir hafi minnkað. Ég veit, að í vissum hlutum landsins hefir mjög dregið úr jarðabótum í ár. En það eru aðrar ástæður, sem hafa valdið því, eins og erfitt tíðarfar í vor um mikinn hluta landsins. Þá hefir dregið úr jarðabótum þar, sem fjárpestin hefir geisað, eins og í Borgarfirði og Húnavatnssýslu. Ég ætla ekki að koma inn á einstök atriði í þessu máli. Þó verð ég að mótmæla fullyrðingum hv. flm. í þessu sambandi. Hv. þm. talaði mikið um óvinsældir 17. gr., en þar eru ákvæðin um það, að ekki sé leyfilegt að braska með jarðræktarstyrkinn, þegar jarðir ganga kaupum og sölum eða eru afhentar sem erfðagóss og skipta um eiganda. Ég verð að segja það, að mér finnst það einkennilegt, að þessi hv. þm. og ýmsir af hans flokksmönnum skuli hafa tjáð sig andvíga þessum ákvæðum, þar sem þeir eru sjálfir farnir að bera fram hliðstæð ákvæði um þá beinu styrki, sem veittir eru úr ríkissjóði til hagsbóta fyrir almenning. Ég vil benda á ákvæði í frv. til l. um byggingarsjóð sveitanna sem er flutt af flokksmönnum þessa hv. þm., hv. þm. Borgf. og hv. þm. A.-Húnv. Þar eru mjög miklar hömlur lagðar á það, að hægt sé að selja þar byggingar, sem voru styrktar eða lánað var út á. Og yfirleitt er það svo, að það er búið að setja slíkar hömlur á einn eða annan hátt á svo að segja alla þá styrki, sem veittir eru úr ríkissjóði, hvort sem þeir eru til ræktunar eða bygginga, og nú einnig á jarðræktarstyrkinn samkv. jarðræktarl. En það er svo einkennilegt, að það er þetta eina ákvæði í jarðræktarl., sem menn vilja nema burt aftur. Ég vil leyfa mér að fullyrða, að þetta er eingöngu sprottið af pólitísku ofurkappi. Það sýnir afstaða Bændafl. til þessa máls. Sá flokkur hefir áður borið fram harðari till. um þetta ákvæði en er í 17. gr. jarðræktarlaganna, í nýbýlafrv. sínu. Og svo vilja þessir sömu þm. nema burt ákvæði 17. gr. Hér er um mikið ósamræmi að ræða, og ég skil ekki, hvernig er hægt að taka afstöðu þessara manna alvarlega, þegar þeir ganga þannig algerlega í hring með skoðanir sínar. Mér dettur ekki í hug að mæla gegn því, að þetta frv. fari til n., og ég mun hafa aðstöðu til að taka þar afstöðu til frv. En ég vil strax lýsa því yfir, að ég mun leggja gegn því, að ákvæði 17. gr. jarðræktarl. verði felld burt, af því að ég veit, að þau eru til blessunar fyrir íslenzka bændur, en verði þau numin burt, kemur það þeim einum að gagni, sem vilja selja jarðir sínar og reyna að spenna upp kaupverðið. Og það er bezt fyrir hv. þm. V.-Sk. að túlka þetta mál á réttan hátt fyrir bændum landsins, en vera ekki að reyna að koma upp óánægju hjá nokkrum hluta þeirra yfir þeim ákvæðum, sem eru til hagsbóta fyrir þá sjálfa. Og því er betur, að meiri hl. bændastéttarinnar er kominn á þessa skoðun, eins og ég hefi sannað með því að skýra frá samþykktum hreppabúnaðarfélaganna. Og við síðari umr. þessa frv. get ég lagt fram fyllri sannanagögn fyrir mínu máli en ég hefi nú.



Ég get sagt eins og hv. 2. þm. Skagf., að þetta mál fer sennilega til n., sem ég á sæti í. Ég ætla því ekki að ræða málið sjálft, en hinsvegar voru nokkur atriði í ræðu hv. síðasta ræðumanns, sem ég vildi víkja að, af því að ég fann, að þar var rangt með staðreyndir farið. Í fyrsta lagi var það rangt, að það hefði komið í ljós, að meiri hl. bænda hér á landi hafi samþ. 17. gr. núgildandi jarðræktarl. Þvert á móti kom í ljós, að mikill meiri hl. var andvígur henni. Atkvgr. í búnaðarfélögunum átti fyrst og fremst við fyrsta kafla jarðræktarl. Og það er rétt, að meiri hl. var með því að láta hann standa. Hvað 17. gr. snertir, er öðru máli að gegna. Og ég furða mig á því, að hv. síðasti ræðumaður, búnaðarmálastjórinn, sem lýtur þó að hafa verið kunnugt um, hvernig atkvgr. fór fram, skuli halda því fram, að meiri hl. hafi verið fylgjandi 17. gr. Hinsvegar verður að játa, að það var ekki í öllum búnaðarfélögunum tekin föst afstaða til 17. gr. og hún ekki tekin fyrir til atkvgr. sérstaklega. Hitt atriðið, sem ég vildi mótmæla, er það, að í frv. mínu og hv. þm. Borgf. séu samskonar ákvæði og þessi í jarðræktarl. Þar er tekið fram, að meðan skuld hvílir á viðkomandi jörð fyrir byggingu, megi ekki fara með jörðina nema eins og þar er tilskilið, og það sjá allir, að þar er um gerólíka hluti að ræða. Í því sambandi vil ég geta þess, að við töldum ekki ástæðu til að koma með brtt. við þá gr., sem um þetta fjallar, því sannleikurinn er sá, að ekki hefir komið í ljós í starfsemi byggingar- og landnámssjóðs, að hún hafi hindrað menn í því að nota sér þau hlunnindi, sem sjóðurinn hefir að bjóða. Ég vil mótmæla því, að þarna sé um hliðstætt atriði að ræða. Að öðru leyti ætla ég ekki að fara fleiri orðum um þetta frv., því að mér gefst síðar tækifæri til að ræða þau atriði, sem ég hefi komið hér inn á.

* Flm. (Gísli Sveinsson): Herra forseti! Ég verð að segja það, að ég bjóst ekki við því, að þetta margrædda mál færi svo í taugarnar á hv. 2. þm. Skagf., sem er búnaðarmálastjóri og fæst þar af leiðandi mikið við þessi mál, og raun ber vitni um. Ég hélt, að hann mætti vera þess minnugur, að þegar núgildandi jarðræktarl. voru í uppsiglingu, var undirbúningur hans og þeirrar stj., sem hann fylgir, ekki þann veg, að það væri til að monta af. Það var farið með þessi mál eins og stolinn hlut, eða jafnvel eins og mannsmorð, sem bændur landsins máttu hvorki sjá né heyra neitt um. Þessu máli var ungað út í skipulagsn. hér, sem hv. þm. mun hafa átt sæti í og ekki mun hafa fengið veglega grafskrift; ég vænti þess, að hún sé liðin. Síðan kom til kasta ríkisstj., sem henti málinu inn í þingið með þeim ummælum, að það yrði að afgreiðast, án þess svo mikið sem þm. hefðu nægilegan tíma til að athuga það. Hitt mátti ekki nefna, að þessir hans menn, - þ. e. 2. þm. Skagf., sem þá var ekki á þingi, en stóð þar að, - bændurnir í landinu, fengju nokkuð um þessa löggjöf að vita eða nokkur afskipti af henni að hafa, fyrr en búið var að samþ. hana sem l. frá Alþingi. Bændum landsins var meinað af þessum hv. þm., búnaðarmálastjóranum, hæstv. ríkisstj. og Alþ. að fá nokkra hlutdeild í afgreiðslu þessa máls, fyrr en allt var klappað og klárt. Ég hélt því, að þessi hv. þm. mundi hafa lágt um sig hér, þótt komið væri inn á það að breyta nokkrum höfuðatriðum að vísu, en þeim ákvæðum, sem hafa verið meðfarin þannig, að bændur landsins hafa talið þau óhæf. Og þar sem þessi ákvæði hafa sýnt sig vera óvinsæl, þá væri ekki nema eðlilegt, að þessi forsvarsmaður bændanna tæki þessari till. með þökkum og styddi hana. En hann vill það ekki. Hann sér ekki annað en þetta fóstur sitt, sem hann kann vel við, og sér ekki annað en það eigi að lifa og dafna, e. t. v. á kostnað framkvæmda bændanna í jarðræktarmálum. Hv. þm. sagði, að óánægjan hefði svo sem engin verið. Nú mega það heita firn mikil, að bera slíkt fram hér á Alþ. af þeim manni, sem óð um landið til þess að reyna að fá fólk eftir á til að samþ. þetta. Og það kom fram megn óánægja um land allt, þótt ýmsir væru með, því þessi hv. þm. og stj. höfðu þau tök, að allir bændur létu ekki í ljós sína óánægju. Það er líka kunnugt í sumum sýslum, hvað gert var til þess að fá bændur til að greiða atkv. rétt um þetta. En nú fullyrði ég, eftir þeim rökum, sem fram hafa komið, að hefði þetta mál verið borið undir þá aðilja, sem að því áttu að standa, áður en frv. var lagt fyrir Alþingi, þá hefðu ákvæði 17. gr. og einnig hámarksákvæðin ekki átt neinum fögnuði að sæta meðal bænda. Ég veit ekki til, að bændur hafi látið í ljós fyrirfram, að þeir vildu afsala sér þessum styrk. En ég veit, að meðan frjálst var að framkvæma jarðrækt eftir gömlu l., gerðu bændur mikið og af fúsum vilja, og þeir gerðu það í þeirri vissu, að þeir fengju þann styrk, sem þeim hafði verið lofað. Hvort getur hv. þm. komið með skýrslur um það, að bændur hafi fyrirfram óskað þess, að styrkurinn yrði tekinn af þeim? Ég skora á hann að gera það. Ekki um, hvað hægt er að fá menn af vissum stjórnmálaflokkum til að greiða atkv. með. En komi hann með þær óskir, sem lágu fyrir frá öndverðu. Hv. þm. hefir gert sér að keppikefli að ræna bændur þessum löglega styrk, sem þeir áttu að fá. vísvitandi fór hann í þessa ránsferð, og færi hann nú rök fyrir því, hvort hann gerði það að vilja bændanna, - og hvar er hann skráður? Hv. þm. sagði, að það væri rangt, að það hefði dregið úr framkvæmdum á sviði jarðræktarinnar af þessum sökum. Nú veit ég, og það vita fleiri, að bændur hafa með hangandi hendi unnið að jarðabótum og látið taka þær út, eftir að l. gengu í gildi, og spurt hverjir aðra að því, hvort þeir ættu ekki að vonast eftir því, að þessu yrði breytt, og biða með að láta taka út. Það eru góðir bændur, sem elska sínar jarðir, og hafa sýnt það í verki víða. Ég þekki þá, og ef hv. 2. þm. Skagf. sem búnaðarmálastjóri hefði kynnt sér þetta og vildi þekkja einstaklinga þá, sem hér um ræðir, eins og hann talar um heildina, þá mundi hann þekkja þessa menn og víta, að þeir vilja ekki missa það, sem þeir einu sinni eiga og elska og vilja hlynna að. Nú vænti ég þess, að hv. þm. hneykslist ekki, þó að ég telji, að bændur elski óðul sín, og það hefði hann átt að skilja áður en hann færðist í fang að láta þessi ákvæði öðlast gildi, sem hann síðan heldur fram, að séu þannig vaxin, að ekki megi við þeim hreyfa. Ég hélt, að það væri farin að renna af hv. þm. þessi jarðránsvima og að hann mundi fús til að leiðrétta þetta, en það er ekki á honum að heyra, og verður þá ekki neitt um það að fást. Ég vil snúa við þeirri áskorun, sem hann beindi til mín. Hann fór fram á, að ég færi um þann hluta landsins, þar sem ég helzt hefi tök á fólkinu, og færi að prédika blessun 17. gr. jarðræktarlaganna. Ég veit ekki, hversu mikinn rétt hv. þm. hefir til þess að gera slíka ósk til mín. Hann veit mína skoðun í þessu. Það lægi honum nær að bæta ráð sitt, þar sem hann er í þeirri stöðu, að það verður ekki aðeins að telja, að menn eigi óskir á hendur honum, heldur verður að telja, að honum sé skylt að vinna á þann hátt, sem til blessunar getur talizt og samkv. yfirlýstri ósk bænda færi bezt á. Þess vegna vil ég óska honum þess, að honum auðnaðist að prédika blessun fyrir bændur á annan hátt heldur en að ræna þá rétti, því að ég fullyrði, að eins og lögin voru og eins og andi laganna er og á að vera, ef rétt er með þau farið, þá eigi þeir heimtingu á að fá þennan styrk, og að þeir eigi einnig heimtingu á því að eiga sínar jarðir og eignir eftir sem áður samkv. slíkri löggjöf, þó að þeir vinni að jarðræktarframkvæmdum. Ég tel að svo stöddu ekki ástæðu til að fara lengra út í þetta. Hv. þm. A.-Húnv. hefir tekið af mér ómakið og sýnt fram á, að búnaðarmálastjóri, hv. 2. þm. Skagf., er búinn að gleyma þessum skýrslum, sem gerðar voru um atkvgr., og er varla nema ár síðan þær voru birtar fyrir alþjóð, og flestir, sem með málið höfðu að gera, muna, og þar á meðal var það, sem hv. þm. A.-Húnv. tók fram og merkilegt er, að hv. 2. þm. Skagf. skuli blanda saman við annað, að eftir framkomnum atkv. var vafalaust meiri hl. á móti 17. gr. l., en af ýmsum ástæðum greiddu þessir aðiljar ekki alltént og alstaðar atkv. um það, því að eins og tekið hefir verið fram, kom til mála, hvort breyta skyldi, vegna Búnaðarfélags Íslands og afskipta þess, I. kafla jarðræktarlaganna, m. a. hvort búnaðarmálastjóri ætti að vera verkfæri í höndum pólitísks ríkisvalds eða trúr þjónn þeirrar stofnunar, sem hann er settur yfir. Þetta hélt ég, að hv. þm. væri minnisstætt, því að í rauninni voru greidd atkv. um örlög hans sjálfs. Ég hélt, að honum væri það svo minnisstætt, að hann blandaði ekkí óskyldu atriði saman við það, sem að vísu er í sömu löggjöf, en er annars eðlis.

Steingrímur Steinþórsson Hv. flm., þm. V.Sk., gerði mikið úr því, að þetta frv. mundi hafa farið í taugarnar á mér, en sjálfur hefir hv. þm. viðhaft þvílíkt orðbragð í sinni ræðu, að einsdæmi mun vera í sölum Alþingis, þar sem hann talar um, að ég hafi farið um sem ræningi. Ég hygg, að þau orð, sem ég sagði í fyrstu ræðu minni, hafi farið svo í taugarnar á hv. þm., að hann hafi ekki vitað, hvað hann sagði, því að ég geri ráð fyrir, að samkv. þeirri menntun, sem hann hefir fengið á yfirborðinu, kunni hann þá mannasiði, að hann viti, hvernig menn eigi að haga orðum sínum hér á þingi. Ég skal ekki fara frekar út í þá hluti, því að mér er hjartanlega sama, hvaða álit hv. þm. V.-Sk. hefir á mér og mínu starfi, og ég tek ekkert mark á því, hvort hann kallar mig ræningja eða þjóf og öðrum slíkum nöfnum. Ég ætla fyrst að segja örfá orð viðvíkjandi því, sem hv. þm. A.-Húnv. sagði. Hann hélt því fram, og hv. þm. V.-Sk. líka, að það væri mjög rangt, sem ég hafði sagt, að meiri hl. búnaðarfélaga landsins hefði talið sig samþykkan jarðræktarl. í höfuðatriðum. Þessir hv. þm. sneru báðir við mínum orðum. Ég nefndi í þessu sambandi. ekki sérstaklega 17. gr. jarðræktarl., heldur höfuðatriðin, sem falizt hefðu í nýju jarðræktarlögunum. Ég verð að taka það fram aftur, að þetta er rétt, og þessir hv. þm. geta ekki mótmælt því. Hv. þm. V.-Sk. var að tala um einhverja skýrslu, sem gefin hefði verið út um þessa atkvgr., og þar hefði sýnt sig, að mikill meiri hl. hafi verið á móti 17. gr. laganna. Þetta er alrangt. Það var mjög lítill hluti við atkvgr. á móti 17. gr., ekki yfir 25%. Það voru ekki greidd atkv. um 17. gr. sérstaklega nema í einstaka tilfelli, en það er rétt, að þegar greidd voru atkv. um 17. gr. sérstaklega, þá voru heldur fleiri á móti en með, en í flestum samþykktunum var komizt þannig að orði t. d., að fundurinn telji sig fylgjandi jarðræktarl. í meginatriðunum og telur þau til bóta frá því, sem áður var. Þetta tel ég fylgi við 17. gr., og ég hygg, að þessir hv. þm. geti ekki neitað því. Þess vegna var skýrslan um 17. gr. alröng, því að hún segir rangt til um niðurstöðu málsins. Ég held því ákveðið fram, að af því atkvæðamagni, sem fram kom í hreppabúnaðarfélögunum, hafi verið innan við 1/3 hluta andvígur 17. gr. Þess vegna vísa ég algerlega á bug þeim svigurmælum, sem báðir þessir hv. þm. höfðu í frammi, að ég hafi farið með rangt mál í þessu efni. Þá var það ekki rétt haft eftir hjá hv. þm. A.-Húnv., að ég hefði sagt, að það væri samskonar ákvæði í frv. hans um byggingarsjóð sveita eins og í 17. gr. jarðræktarl. Ég sagði aldrei, að það væri samskonar ákvæði, heldur ákvæði, sem stefndi að því sama, að því að hindra, að fé, sem ríkið leggur til umbóta sem styrk eða vaxtalaust framlag, væri hægt að nota til þess að braska með, þannig að hægt væri að gera það að lánsfé aftur. Þetta sagði ég. Það er sorgleg saga, að fé, sem veitt hefir verið til umbóta í sveitum, hefir flutzt aftur til kaupstaðanna. Fjármagnið streymir úr sveitunum gegnum jarðasöluna; bændur selja jarðir sínar og fara með fjármagnið í kaupstaðina og byggja sér þar hús. Það er þessi fjárflótti úr sveitunum til kaupstaðanna, sem hefir verið mesta bölvun og mein fyrir íslenzkan landbúnað á undanförnum áratugum. Þangað til menn eru búnir að fá augun nægilega opin fyrir þessu og vinna að því, að þessi fjárstraumur verði stíflaður, er ekki um verulega viðreisn að ræða fyrir sveitirnar. 17. gr. jarðræktarl. stefnir einmitt að þessu ásamt ýmsum öðrum ákvæðum í lögum, sem sett hafa verið á síðustu árum. Það eru jafnvel ýmsir menn í Sjálfstfl., eins og t. d. hv. þm. A.- Húnv., farnir að sjá þetta, og þess vegna hefir hann borið fram ákvæði í frv. sínu eins og það, sem hér um ræðir. Ég ætti ef til vill að vísa til þeirra umr., sem urðu á sinum tíma um byggingar- og landnámssjóð. Það hefði sjálfsagt þótt saga, ef það hefði verið sagt, að þm. úr Íhaldsfl., eins og hann hét þá, mundi 8–9 árum síðar flytja alveg samskonar till. eins og var í þessari frægu 9. gr. byggingar- og landnámssjóðslaganna, sem mest var skammazt út af á sínum tíma. En svo langt er komið, að Framsfl. hefir tekizt að ala upp réttan skilning á þessu máli hjá andstöðuflokki okkar, Sjálfstfl. Þá verð ég að segja dálítið út af ræðu hv. þm. V.-Sk., sem var að vísu ekkert annað en fullyrðingar og sleggjudómar, án þess að nokkursstaðar væri reynt að koma nálægt kjarna málsins, kryddað með persónulegum svívirðingum. Það, sem hann sagði, var rangt. Hann sagði t. d., að þessu jarðræktarfrv. hefði verið ungað út í skipulagsnefnd, eða Rauðku, sem ekki hefði fengið góða grafskrift. Petta er alrangt hjá hv. þm., og ég vil segja honum, að það hefði verið miklu betra fyrir hann að afla sér réttra upplýsinga um málið áður en hann stendur upp hér á Alþingi til þess að segja hluti, sem hægt er að sanna strax á eftir, að eru algerlega rangir. Skipulagsnefnd hafði aldrei með málið að gera. Frv. var samið af nefnd, sem skipuð var af forsrh., og í henni voru Jörundur Brynjólfsson, Gunnar Þórðarson, bóndi í Grænumýrartungu, og Jón Hannesson, bóndi í Deildartungu. Það er rétt, að ég var beðinn um að aðstoða n. við að athuga frv. Þessi n. undirbjó frv., og engin önnur. Þetta veit hv. þm., en svo stendur hann upp og heldur ræðu um það, að þessu frv. hafi verið ungað út í skipulagsnefnd. Hv. þm. V.-Sk. fullyrti, að 17. gr. hefði verið felld, ef hún hefði verið borin undir atkv. bænda landsins áður en lögin voru sett, og einnig gekk ræða hans mikið út á það, að bændur landsins hefðu ekki þorað að segja skoðun sína á lögunum, af því að þingið hefði verið búið að setja þau. Þeir hefðu samþ. þau, hvort sem þeir voru þeim samþykkir eða ekki. Meiri lítilsvirðing á bændum landsins en þetta hefir aldrei heyrzt hér á þingi, að bera það á bændur, að þeir séu svo miklar höfðingjasleikjur, eða hvað maður á nú að segja, að þeir þori ekki að segja sína skoðun á gerðum alþingis. Ég er hissa á því, að þessi hv. þm., sem er þm. fyrir bændakjördæmi, skuli leyfa sér að koma með slíka aðdróttun í garð bændastéttarinnar eins og þessi ummæli eru. Þá var það rangt, eins og annað, að ég hefði haldið því fram, að það hefðu aðeins nokkrir menn í landinn verið óánægðir með jarðræktarlögin nýju. Það hefir mér aldrei dottið í hug að segja, en hv. þm. hefir fundizt rétt að hagræða orðum mínum, svo að hann gæti búið til endileysu úr þeim. Ég tók það fram, að meiri hl. hreppabúnaðarfélaganna hefði talið sig samþykkan meginstefnu jarðræktarl. Þetta voru mín orð. Ég veit vel, að það var allmikill minni hl., sem var andvígur jarðræktarl. Hv. þm. talaði um, að ég hefði vísvitandi farið einhverja ránsferð um landið í sambandi við þessi jarðræktarlög. Ég skil ekki þennan hugsanagang hjá hv. þm., og verður ef til vill að virða mér það til vorkunnar. Ég veit ekki, hvað hann meinar með þessu, en ég hefi alltaf heyrt, að með ránsferðum væri átt við það, að menn stælu, líkt eins og ég hefði farið um landið, rekið saman kvikfénað bænda, stolið peningum eða öðru slíku, og ef þetta hefði ekki verið sagt hér á þingi, geri ég ráð fyrir, að ég hefði látið hv. þm. staðfesta orð sín annarsstaðar, en ég legg ekki svo mikið upp úr ummælum hans, að ég vilji biðja þingið um að leyfa mér að leita réttar míns utan þings, þrátt fyrir þetta. Þá skoraði þessi hv. þm. á mig að koma með skýrslu um það, hvernig hugur bænda hefði verið gagnvart jarðræktarlögunum áður en þau voru samþ. Þetta er einkennileg spurning og sýnir, í hvilikt öngþveiti hv. þm. er kominn, svo að hann veit ekki, hvað hann segir. Hvernig á nokkur maður að koma með skýrslu um það, hvernig bændur hafi verið „stemmdir“ gagnvart þessum lögum áður en þau voru samþ.? Svo var hv. þm. með ráðleggingu í minn garð í lok sinnar ræðu. Í sambandi við það vil ég segja það, að ég held, að þessi hv. þm. hefði fulla þörf fyrir að glöggva sig betur á því máli, sem hér liggur fyrir, því að ég er sannfærður um það, eftir því sem hann talaði hér, að hann hefir ekki glöggvað sig á höfuðatriðum þeim, sem liggja til grundvallar 17. gr. jarðræktarl. Hann lætur einungis pólitískt ofurkapp hafa sig út í það að viðhafa önnur eins ummæli og hann hefir gert hér. Hann var að tala um, að mér væri skylt vegna stöðu minnar að vinna fyrir bændastéttina. Ég held, að sú skylda sé fyrst og fremst í því fólgin að fylgja fram þeim málum, sem maður álítur rétt, og ég er eftir 20 ára athugun á ýmsu, sem landbúnað snertir, kominn að þeirri niðurstöðu, að það, sem fyrst og fremst þarf að gera íslenzkum landbúnaði til viðreisnar, er að hindra það, að fé streymi gegnum fasteignasölu úr sveitunum til kaupstaðanna, eins og milljónir hafa streymt á síðustu áratugum. Ákvæði 17. gr. eru lítill liður í þeirri viðleitni, að stífla þann fjárflótta. Mér virtist óþarft af hv. þm. V.-Sk. að vera með svona mikil svigurmæli í sinni ræðu. Mín ræða gaf alls ekki tilefni til þess, og það var siður en svo, að ég kæmi inn á nokkuð persónulegt. Ég tók það fram, að ég væri því fylgjandi, að málið færi til n. til athugunar. Ég veit, að það kemur ekki til mála, að ég fylgi till. hv. flm. um að fella niður 17. gr. jarðræktarl., en hitt skal ég geta um, að á flokksþingi Framsfl. í fyrravetur, þar sem þetta mál var tekið til umr. og á annað hundrað bændur úr öllum héruðum landsins sátu, taldi flokksþingið sig einróma fylgjandi nýju jarðræktarl. og höfuðbreytingunum, sem á þeim gömlu höfðu verið gerðar. Var þó um leið samþ. að taka til athugunar og endurskoðunar öll atriði, sem eru hliðstæð ákvæðum 17. gr. l., eins og ákvæðin í lögunum um byggingar- og landnámssjóð, nýbýlalögunum og annað, sem stefnir að sama marki. Það er því alls ekki svo, að ég telji, að 17. gr. l. þurfi endilega að vera áfram í því formi, sem hún er nú í. Það má vel vera, að það megi finna annað form, en það á þá að stefna í þá átt, að þessi ákvæði nái enn betur tilgangi sinum, eins og flokksþing Framsfl. orðaði það í fyrra, þeim tilgangi að hindra, að það fé, sem veitt er sem vaxtalaust framlag til landbúnaðarins, sé gert að lánsfé aftur, sem þeir, sem nota eiga fasteignirnar, verða að borga fulla vexti af um aldur og æfi, og kemur ekki að notum öðrum en þeim, sem fyrst hafa hlotið það af einhverri tilviljun. Mér er það ljóst, að það er þýðingarlaust fyrir mig að samþ., að málið fari til n., af því að ég sé því fylgjandi, að þetta ákvæði verði numið burt, en ég get haft samvinnu við menn um það að finna annað form, ef tilganginum verður að einhverju leyti betur náð með því. Hv. þm. V.-Sk. tók það óstinnt upp fyrir mér, að ég skyldi leyfa mér að segja þau orð, sem ég sagði í fyrra skiptið, en ég verð að segja, að ég hygg, að það sé þingmannsréttur minn, eins og annara, án tillits til þess, hvort það er hv. þm. V.-Sk. eða einhver annar, sem flytur mál, að segja um það mína skoðun, og þess vegna þykir mér undarlegt, að hv. þm. skuli vera með ónot, þó að ég á kurteisan hátt segði skoðun mína um mál, sem hann flytur. Fyrst ég er staðinn upp, er bezt að reka allt niður í hv. þm., sem hann sagði. Hann tók það fram, að þegar atkvgr. fór fram í hreppabúnaðarfélögunum um jarðræktarlögin, þá hafi aðeins verið greidd atkv. um I. kaflann. Hvaðan hefir hv. þm. þessa vizku? Þarna er hann aftur að tala um hlut, sem hann veit ekki um. Það voru gerðar fjölmargar samþykktir, og ég skal ekki segja nema einhverjar af samþykktum hreppabúnaðarfélaganna hafi eingöngu fjallað um I. kaflann, en langsamlega meiri hlutinn fjallaði um jarðræktarlögin í heild, og lögunum var einmitt vísað út í sveitirnar til atkvgr. sem heild. Þess vegna er það ekki annað en tilbúningur hjá hv. þm., að það, sem greidd voru atkv. um, hafi verið staða mín í búnaðarfélaginu. Það er einn af þeim tilbúningum, sem þessi hv. þm. hefir gert sig sekan um í þessum umr. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að hafa orð mín fleiri að sinni, en af því að hv. þm. V.-Sk. tók það svo óstinnt upp, að ég leyfði mér að segja nokkur orð út af frumræðu hans, áleit ég rétt að svara því dálítið rækilega.

*Einar Olgeirsson: Að því er snertir leyfi manna til að fara af landi burt, þykir mér ekki líklegt, að menn kæri sig yfirleitt um að vera gefnir undir geðþótta gjaldeyris- og innflutningsn., jafnvel þótt hún lofi því að beita valdi sínu með vægð. Ég held, að engar slíkar hömlur við því að menn fari í ferðalög, nái tilgangi sinum. Það á aftur á móti að gera strangar ráðstafanir við gjaldeyrismissi af þessum ástæðum og fjárflótta. Mætti t. d. setja strangari reglur um það, að þegar menn flytja út vörur, þá skuli allur gjaldeyririnn koma til skila. Ég veit til þess, að eftirlit bankanna í þessu efni er lélegt. Það ætti þess vegna að fara lengra í eftirliti með verzluninni, í stað þess að grípa inn á svið persónufrelsis manna, eins og hér er ætlazt til. Yfirlýsing gjaldeyrisn. um, að hún muni ekki beita valdi sínu óvægilega, er ekki treystandi, því að reynslan hefir sýnt, að sjúklingar, sem orðið hafa að leita til útlanda, af því að þeir hafa ekki getað fengið bót meina sinna hér, hafa oft orðið að biða mánuðum saman eftir lítilli gjaldeyrisupphæð frá n. Þá vil ég snúa mér að hv. þm. G.-K út af því, sem hann sagði í sambandi við Landsbankann. Hann vildi láta líta svo út, sem 1ýsing mín á bankanum og gjaldeyrisástandinu ætti ekki við rök að styðjast og að þar kæmi einungis fram sérskoðun Kommfl. Ég get samt upplýst hann um það, sem hv. þm. þurfa yfirleitt að vita, að reiði almennings út af þessu ástandi er allt annað en lítil, og eru fylgjendur Sjálfstfl. þar enganveginn undanskildir. Bankarnir, og þá einkum Landsbankinn, bera höfuðábyrgðina á því ófremdarástandi, sem nú ríkir í þessum málum, og vil ég, til að sanna það, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp ofurlítinn kafla úr ræðu, sem samflokksmaður hv. þm. hélt hér í byrjun verzlunarþingsins. Ræðumaður var nú ekki bolsevistískari maður en Björn Ólafsson heildsali, og orð hans eru prentuð í Morgunblaðinu 26. okt. þ. á.: „En gjaldeyrisástandið er nú verra en nokkru sinni fyrr. Daglega er synjað um yfirfærslur fyrir vörur, sem fluttar hafa verið inn samkv. leyfi nefndarinnar. Fjöldi innflytjenda stendur nú í óbættri sök við erlenda viðskiptamenn, vegna þess, að vörurnar hafa verið fluttar inn og fengnar að láni í trausti þess, að þær fengjust greiddar. Víxlar á stofnanir ríkisins hafa umvörpum verið afsagðir og endursendir með þeim skilaboðum, að ekki sé unnt að greiða þá. Það þarf ekki að lýsa því, hvaða álit þetta skapar erlendis. Gagnvart útlöndum er þetta ríkisgjaldþrot í lítilli mynd, en af verstu tegund og sem fréttist fljótt. Þetta ástand verður að gerbreytast nú þegar, því að öðrum kosti fá Íslendingar á sig stimpil skrælingja í fjármálum í augum erlendra þjóða“. Svona hljóða þá orð þessa samflokksmanns form. Sjálfstfl. Og ég verð að segja, að þetta er álit fjöldans af kaupsýslumönnum hér og einnig margra, er starfa að samvinnumálum, því að oft eru kaupfélögin látin sæta sömu kjörum af hálfu Landsbankans og einstakir kaupsýslumenn. En þessar aðfarir bankastjórnarinnar eru óverjandi, og er ekki rétt að bera af henni blak í þessu efni. Hinsvegar veit ég, að hv. þm. G.-K. hefir sínar ástæður til að vilja hlífa stjórn Landsbankans. En þar er hann þó í andstöðu við meginhluta landsmanna og einnig margt sjálfstæðisflokksmanna. Það eru hans sérástæður, sem hér koma til greina.