Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Fá mál í samfélaginu ef nokkur eru jafnvandmeðfarin í almennri umræðu og málefni lögreglu. Verkefni lögreglu eru einhver þau mikilvægustu sem nokkur stofnun hefur á hendi, enda felast þau m.a. í því að vernda borgarana í sínu daglega lífi og halda uppi allsherjarreglu í samfélaginu. Vegna mikilvægis hennar eru störf stofnunarinnar einnig viðkvæm þannig að hvatvís og óábyrg umræða á opinberum vettvangi getur skaðað orðstír hennar og hætta er á að sá skaði gæti orðið okkur öllum til mikillar óþurftar. Á hinn bóginn breytir það ekki því að umræða um starfsemi lögreglu verður að fara fram. Skynsamleg, fordómalaus og gagnrýnin umræða er forsenda allra framfara og það á einnig við um starfsemi og starfshætti lögreglu. Markmiðið með þessari umræðu hefur frá upphafi verið það að um lögregluna fari fram skynsamleg, gagnrýnin og uppbyggileg umræða. Umræðan hefur aldrei verið hugsuð þannig að henni sé beint að eða eigi að beinast gegn persónu eins eða neins og breytir þá engu hvort hæstv. dómsmrh. á í hlut eða einhverjir aðrir þó verk þeirra komi að sjálfsögðu til skoðunar við þessa umræðu. Ég vil því í upphafi vekja sérstaka athygli á því að ábyrgð okkar hv. alþingismanna sem tökum þátt í þessari umræðu er mikil og við verðum að gæta þess að hún verði ekki til þess að skaða orðstír lögreglu og trúverðugleik gagnvart almenningi. Það er mín skoðun að sú umræða sem fram hefur farið undanfarin ár um starfsaðferðir, starfsemi og skipulag lögreglu hafi verið til góðs og leitt af sér margt jákvætt. Í fyrsta lagi hefur hún orðið þess valdandi að löngu tímabær rannsókn eða skoðun á starfsemi, skipulagi og stjórnun á stærsta lögregluembætti í landinu hefur farið fram og menn eru almennt sammála um að niðurstaða þeirrar skoðunar hafi verið sú að þar á bæ hafi ekki allt verið eins og best verður á kosið. Upplýsingar um niðurstöður þessarar skoðunar koma m.a. fram í skýrslu sem hæstv. dómsmrh. birtir á hinu háa Alþingi 20. desember sl. og var rædd 2. febrúar sl. Í henni segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Þær upplýsingar sem fram koma í skýrslu setts rannsóknarlögreglustjóra vekja að sjálfsögðu upp réttmætar spurningar um hvort skipulag og starfsemi ávana- og fíkniefnadeildar lögreglunnar í Reykjavík hafi á umræddu tímabili verið í samræmi við þær kröfur sem eðlilegt er að gera til slíkrar deildar. Til þess verður hins vegar að líta nú að umtalsverðar breytingar hafa verið gerðar til bóta á starfsháttum og skipulagi innan einstakra rannsóknardeilda hjá lögreglustjóranum í Reykjavík, auk þess sem yfirstjórn lögreglunnar hefur verið endurskipulögð í grundvallaratriðum. Það er mat ráðuneytisins að þær breytingar sem nú hefur verið ráðist í ... hafi leitt til þess að skipulagslega sé stjórnun og ábyrgð yfirstjórnar lögreglunnar í Reykjavík nú með eðlilegum hætti.`` Af orðum hæstv. dómsmrh. verður því ekki annað ráðið en rannsóknin hafi verið löngu tímabær og hann hafi brugðist við niðurstöðum hennar. Það sem á hinn bóginn vekur kannski sérstaka eftirtekt í þessu sambandi er sú staðreynd að skoðun á starfsemi, skipulagi og yfirstjórnun á lögreglustjóraembættinu í Reykjavík skuli ekki hafa farið fram fyrr en gerð var um það krafa á hinu háa Alþingi í mars í fyrra. Í því sambandi hef ég m.a. í huga upplýsingar sem fram koma í Morgunblaðinu á síðasta ári því strax á árinu 1992 ritaði þáv. lögreglufulltrúi í ávana- og fíkniefnadeild dómsmrh. og fleirum greinargerð þar sem kvartað var undan skorti á markvissri yfirstjórn á embættinu, vöntun á lögfræðilegri ráðgjöf auk skorts á stjórnunarlegu og fjárhagslegu sjálfstæði deildarinnar. Allar götur síðan sú greinargerð var rituð og til dagsins í dag hefur sami einstaklingur gegnt starfi dómsmrh. Því beini ég þeirri spurningu til hans hvort hann hafi í engu sinnt þessum ábendingum lögreglufulltrúans. Hafi hann sinnt þeim eða brugðist við, er nauðsynlegt að hann upplýsi þing og þjóð um hver þau viðbrögð hafa verið. Það breytir því hins vegar ekki að umræðan undanfarna mánuði varð til þess að þessi löngu tímabæra skoðun á embætti lögreglustjórans í Reykjavík fór fram auk þess sem þingflokkur jafnaðarmanna ásamt hæstv. dómsmrh. hafa farið þess á leit í kjölfar hennar að fram fari almenn stjórnsýsluendurskoðun á embættinu í samræmi við lög um Ríkisendurskoðun. Í öðru lagi hefur umræðan undanfarna mánuði leitt til þess að gerð hefur verið gangskör að því að settar verði reglur um óhefðbundnar rannsóknaraðferðir lögreglu því nú loksins hefur verið sett á laggirnar nefnd sem á að gera tillögur að reglugerð um það efni sem mun vonandi leiða til þess að starfsumhverfi þeirra manna sem að þessum rannsóknum starfa batni til mikilla muna. Það er mitt mat að helsta átæða þess að þeir óvanalegu atburðir sem áttu sér stað í dómsmrn. fyrir um það bil sjö árum eigi rætur að rekja til þess að ekki voru til almennar verklagsreglur um óhefðbundnar rannsóknaraðferðir lögreglu. Það er því eftirtektarvert að nú fyrst í kjölfar þessarar umræðu skuli vera gerður reki að því að slíkar reglur verði settar þrátt fyrir að lögreglan hafi um langt skeið óskað eftir því að slíkar reglur yrðu settar, enda hafa yfirvöld í flestum þróuðum ríkjum fyrir nokkuð löngu sett reglur um þessa starfsemi lögreglunnar. Má í því sambandi nefna að Danir fóru í gegnum sambærilega umræðu og við höfum gert nú um miðjan síðasta áratug og settu þá í kjölfarið almennar reglur um óhefðbundnar rannsóknaraðferðir. Það er skoðun mín að enginn hafi rakið betur nauðsyn þess að slíkar reglur verði settar en fyrrv. lögreglufulltrúi í ávana- og fíkniefnadeild í greinargerð sem hann ritaði og birtist í Morgunblaðinu 19. ágúst sl. en þar segir hann svo, með leyfi forseta: ,,Starfsumhverfi það sem mönnum hefur hins vegar verið boðið upp á hefur verið vonlaust og í rauninni hlaut að koma að því að steytt yrði á skeri þar sem stjórnendur lögreglumála hafa aldrei fengist til að setja þessum viðurkenndu vinnubrögðum formlegan ramma en hafa haldið sig til hlés þegar á hefur reynt.`` Virðulegi forseti. Ég ætla að leyfa mér að vitna áfram til sömu greinargerðar lögreglufulltrúans fyrrverandi því að þar eru í hnotskurn dregin fram þau vandamál sem lögreglumenn hafa átt við að etja í starfi sínu sökum þess að stjórnvöld hafa ekki sinnt því hlutverki sínu að setja almennar reglur um óhefðbundnar rannsóknaraðferðir. Í umræddri greinargerð undir fyrirsögninni ,,Er lögreglumanni heimilt að vera í upplýsingasambandi við sölumann fíkniefna?`` segir, með leyfi forseta: ,,Slík vinnubrögð [en þar er vitnað til óhefðbundinna rannsóknaraðferða] hafa verið viðhöfð hér á landi frá því að rannsóknir fíkniefnamála hófust um 1970. Starfsmenn ávana- og fíkniefnadeildar voru á starfstíma lögreglufulltrúans fyrrverandi 1985--1990 hvattir til að ná sem bestum tengslum við fíkniefnaumhverfið sjálft, m.a. með því að komast í trúnaðarsamband við brotamennina sjálfa. Þar með hefur lögreglan ávallt tök á púlsinum, veit hvernig landið liggur, hverjir eru virkastir og hvað er í gangi á hverjum tíma. Lögreglumenn í fíkniefnarannsóknum hafa starfað samkvæmt línu sem lögð hefur verið af yfirvöldum lögreglumála að þessu leyti. En spurningin hvort rétt sé að rannsóknarlögreglumenn séu yfir höfuð í upplýsinga- og trúnaðarsambandi við brotafólk er afar erfið og viðkvæm. Í henni togast á ýmis sjónarmið. Þess vegna hafa yfirvöld allra þróaðra ríkja velt þessari spurningu rækilega fyrir sér og öll fyrir mörgum árum sett lögreglumönnum skýrar reglur um framkvæmd slíkra upplýsingasambanda sem og annarra óhefðbundinna rannsóknaraðferða nema reyndar Íslands.`` Enn fremur segir í sömu greinargerð lögreglufulltrúans fyrrverandi, með leyfi forseta: ,,Ég hef margoft bent á nauðsyn þess að setja nákvæmar reglur um framkvæmd allra þeirra óhefðbundnu rannsóknaraðferða sem yfirvöld vilja að stundaðar séu. Samstarfsmenn mínir í fíkniefnadeild á sínum tíma, á árunum 1985--1990, bentu einnig á þessa nauðsyn. Eftirmaður minn benti einnig á þessa nauðsyn. Lögreglustjórinn í Reykjavík hefur bent á ríkissaksóknara en hann bent aftur á dómsmrn. Engar reglur hafa þó verið settar.`` Sú greinargerð sem hér er vitnað til og lögreglufulltrúinn fyrrverandi ritaði í Morgunblaðið snýst um grundvallaratriði. Það sem umræddur lögreglufulltrúi bendir réttilega á í greinargerð sinni er það að aldrei hafi verið tekist á við og reynt að svara þeirri grundvallarspurningu hvort rétt sé að rannsóknarlögreglumenn séu yfir höfuð í upplýsinga- og trúnaðarsambandi við brotafólk. Það hafa flestar þjóðir gert, sem við viljum bera okkur saman við, og sett um það skýrar reglur. Tilvist slíkra reglna er forsenda þess að lögreglumönnum sem eru að berjast við jafnalvarleg lögbrot og fíkniefnabrot sé búið það starfsumhverfi sem lögregla verður að hafa ef hún á að ná árangri í baráttu sinni við fíkniefnasala. En umræðan undanfarna mánuði virðist ætla að leiða til þess að loksins verði settar löngu tímabærar reglur um þetta atriði og því ber að fagna. Í ljósi þeirra upplýsinga sem fram koma í greinargerð lögreglufulltrúans fyrrverandi um síendurteknar óskir af hans hálfu og fleiri á sínum tíma um að stjórnvöld settu almennar og skýrar reglur um óhefðbundnar rannsóknaraðferðir er nauðsynlegt að fá upplýst, það sem þetta einstaka atriði hefur ekki mér vitanlega verið borið sérstaklega undir ráðherra né umræðu á Alþingi fyrr, hvernig yfirlýsingar hæstv. ráðherra um að lögreglan hafi aldrei farið þess formlega á leit við ráðuneytið að settar yrðu reglur um óhefðbundnar rannsóknaraðferðir komi heim og saman við greinargerð umrædds fulltrúa. Þetta er nauðsynlegt að skýra við þessa umræðu því að upplýsingarnar sem fram eru komnar eru misvísandi auk þess sem ég tel nauðsynlegt að hæstv. dómsmrh. skýri það á hinu háa Alþingi hvers vegna þessar reglur hafa ekki verið settar fyrir löngu. Þrátt fyrir að æskilegt sé að hæstv. ráðherra geri þingi og þjóð grein fyrir því hvers vegna hann hafi ekki fyrir löngu reynt að tryggja þeim lögreglumönnum sem starfa í fíkniefnadeild viðunandi starfsumhverfi með því að setja þessar almennu reglur er ekki þar með sagt að verið sé að leita að einhverjum sérstökum sökudólg. Á hinn bóginn virðist það nokkuð augljóst í ljósi sögunnar að Alþingi og stjórnvöld hafi gersamlega brugðist því hlutverki sínu að setja ramma utan um þessar óhefðbundnu rannsóknaraðferðir lögreglu. En sem betur fer er umræðan undanfarna mánuði að skila því að þessar reglur verði settar. Það er enn fremur mín skoðun að sú umræða sem fram hefur farið að undanförnu hafi leitt í ljós ýmsa veikleika á störfum Alþingis, einkum er varðar það hlutverk Alþingis að veita ráðherrum aðhald og eftirlit í störfum sínum. Í fyrsta lagi tel ég það ekki ásættanlegt fyrir Alþingi að ráðherra, í þessu tilviki hæstv. dómsmrh., taki sér sjálfdæmi um það hvaða upplýsingar hann lætur þinginu í té og leyfi sér að bera fyrir sig ákvæði í almennum lögum í því skyni. Slík röksemdafærsla er að mínu viti gersamlega fráleit. Ég efa það stórlega að nokkurt þjóðþing, þar sem byggt er á sams konar stjórnskipun um þrígreiningu ríkisvalds, léti sér það nokkru sinni til hugar koma að láta svo lítið sem hlýða á röksemdafærslur af þessu tagi, svo fráleitar sem þær eru. Á hinn bóginn er hverjum manni ljóst að ýmsar upplýsingar geta verið þess eðlis að þær verða ekki gerðar opinberar í einu vetfangi. Í þessu ljósi tel ég nauðsynlegt að forusta þingsins taki þessa stöðu til alvarlegrar athugunar og leiti leiða til þess að Alþingi geti óhindrað aflað sér nauðsynlegra upplýsinga. Enn fremur er það skoðun mín að forusta þingsins hafi átt að taka undir þær kröfur sem minni hlutinn í allshn. Alþingis hefur haft uppi um að þetta tiltekna mál verði tekið upp í fagnefnd án þess að slík upptaka sé háð fyrirvörum því um trúnaðarupplýsingar er að ræða og vitaskuld ber að fara með þær í slíkri nefnd sem slíkar. Reyndar skilst mér að samþykkt hafi verið í allshn. á fundi hennar í morgun að málið verði tekið til skoðunar í nefndinni og vil ég fagna því sérstaklega. Ég tel það enn fremur vera veikleika í þingsköpum að þegar þingið vill bregðast svo skjótt sem auðið er við nýjum upplýsingum í málum sem þegar hafa verið til umræðu á þinginu, þá er umræða utan dagskrár nánast eina færa leiðin til þess að koma spurningum til ráðherra og fá svör. Tilefni þess að þetta mál er nú rætt í þriðja sinn á hinu háa Alþingi, eru hinar nýju upplýsingar sem fram hafa komið í fjölmiðlum undanfarna daga, um það hvernig dæmdum fíkniefnasala var veitt reynslulausn eftir að hafa afplánað helming refsivistar. Fyrir mér vakir fyrst og fremst að bera hinar nýju upplýsingar sem fram hafa komið og lágu ekki fyrir þegar málið var rætt síðast, saman við þær yfirlýsingar sem hæstv. ráðherra hefur áður látið falla um málið. Ég mun ekki gera það að umræðuefni á hinu háa Alþingi hvort umrætt samkomulag ráðuneytisins og brotamanns hafi skilað tilætluðum árangri. Í ræðu minni ætla ég ekki að rekja allar þær upplýsingar sem fram hafa komið um þetta mál í fjölmiðlum, heldur einblína á það sem birtist í Morgunblaðinu sl. laugardag. Þar kristallast þær upplýsingar sem áður höfðu komið fram í dagblöðum og ljósvakamiðlum. Í Morgunblaðinu, sl. laugardag, er haft eftir hæstv. dómsmrh. að vorið 1991 hafi komið á hans fund tveir lögreglumenn, óskað reynslulausnar fyrir umræddan brotamann og vísað til þess að Halldór Ásgrímsson, þáv. dómsmrh., hafi verið búinn að veita samþykki sitt en framkvæmdin ekki komist á. Þeir hafi enn fremur sagt að forveri hæstv. núv. dómsmrh. hafi veitt þeim leyfi til þess að afla upplýsinga frá brotamanni um starfsemi í fíkniefnaheiminum gegn vilyrði um reynslulausn. Hæstv. dómsmrh. segir enn fremur í umræddu viðtali að hann hafi fengið það staðfest hjá Halldóri Ásgrímssyni að hann hefði fallist á samkomulag um reynslulausn. Hvað svo sem er rétt í allri þessari umfjöllun þá virðist mér að lögregla og dómsmrn. hafi á árinu 1991 staðið í þeirri trú að á árinu 1989 hefði verið gert samkomulag milli lögregluyfirvalda með vitund og vilja hæstv. dómsmrh. og umrædds sakamanns. Samkomulagið var að gegn því að hann veitti lögreglunni upplýsingar um fíkniefnaviðskipti yrði hann látinn laus eftir að hafa afplánað helming refsivistar. Samningur þessa efnis á að hafa legið fyrir. Skilningur lögregluyfirvalda á því herrans ári 1991 virðist samkvæmt greininni sá að þetta samkomulag hafi verið til staðar. Að mínu viti hlýtur að þurfa að skoða ummæli í skýrslu dómsmrh. til Alþingis í nýju ljósi eftir að þessar upplýsingar liggja fyrir. Í þeirri skýrslu er að finna ummæli sem tekin eru upp úr bréfi setts rannsóknarlögreglustjóra, með leyfi forseta: Af ferilsskýrslu hins dæmda brotamanns hjá lögreglustjóraembættinu má sjá að fyrir hafi legið margvíslegar upplýsingar um mikil umsvif hans sem fíkniefnasala og fíkniefnaneytanda það tíma bil sem rannsóknin setts rannsóknarlögleglustjóra tók til, þ.e. frá ársbyrjun 1988 til ritunardags bréfsins, 11. júní 1997. Mál hans höfðu lítt verið rannsökuð eða ekki til hlítar. Tvö dæmi séu, frá árinu 1988 og 1992, um rannsökuð mál sem ekki höfðu hlotið eðlilega framhaldsmeðferð. Ég tel nauðsynlegt að bera þessar nýju upplýsingar um tilvist umrædds samkomulags saman við upplýsingar og yfirlýsingar sem þinginu hafa áður verið gefnar um þetta efni svo umræðan geti farið fram á grundvelli nýjustu upplýsinga. Í fyrsta lagi sagði hæstv. dómsmrh. í umræðu utan dagskrár í mars á síðasta ári, með leyfi forseta: ,,að óheimilt væri með öllu og refsivert af hálfu lögreglu að semja um að menn geti sloppið við viðurlög ...`` Hér verður ekki annað skilið af ummælum hæstv. dómsmrh. en að ólöglegt sé að gera samninga um að brotamenn sleppi við viðurlög að hluta eða öllu leyti. Í öðru lagi kemur ekkert fram um það í skýrslu hæstv. dómsmrh. til Alþingis að ráðuneytið hafi haft frumkvæði að því að koma upplýsingum um tilvist umrædds samkomulags á framfæri við fullnustumatsnefnd áður en hún gaf síðari umsögn sína um reynslulausn viðkomandi brotamanns. Þó virðist það koma fram í áðurnefndu viðtali við hæstv. dómsmrh. í Morgunblaðinu sl. laugardag að þessum upplýsingum hafi verið komið á framfæri við fullnustumatsnefnd. Í þriðja lagi hefur hæstv. dómsmrh. lýst því yfir í fjölmiðlum að hvorki hann né dómsmrn. hafi haft áhrif á að umræddum fíkniefnasala yrði veitt reynslulausn eftir að hafa afplánað helming refsivistar. Því vil ég í ljósi nýrra upplýsinga um tilvist þessa samkomulags, umrædds brotamanns og lögregluyfirvalda, beina eftirfarandi spurningum til hæstv. ráðherra. Hæstv. ráðherra fékk þessar spurningar í morgun: 1. Hvernig var nýjum upplýsingum um að vilyrði hafi legið fyrir um reynslulausn komið til nefndarmanna í fullnustumatsnefnd? 2. Hafði ráðherra persónuleg afskipti af því að þessum upplýsingum var komið á framfæri? Hafði ráðherra samband við einhvern nefndarmanna í fullnustumatsnefnd í því skyni að koma þessum upplýsingum á framfæri? 3. Telur ráðherra að þessar nýju upplýsingar hafi haft áhrif á að fullnustumatsnefnd tók nýja ákvörðun? 4. Voru nefndarmenn einróma um að taka nýja og breytta ákvörðun? Hafi svo verið, hvernig skýrir þá hæstv. ráðherra fréttir sem birtust í Dagblaðinu fyrir skömmu um að formaður fullnustunefndar hafi íhugað afsögn í kjölfar þessa máls? 5. Sat starfsmaður ráðuneytisins í nefndinni á þessum tíma, þ.e. fullnustumatsnefnd, og átti hann þátt í báðum ákvörðunum? Telur ráðherra eðlilegt að starfsmaður ráðuneytis sitji í nefnd ætlað er að veita lægra settu stjórnvaldi umsögn áður en ákvörðun er tekin þar? 6. Á hvaða lagaheimild var byggt þegar umræddur samningur var gerður? Ummæli hæstv. ráðherra verða ekki skilin öðruvísi en svo að lögregluyfirvöld, þar með talið dómsmrn., hafi litið svo á að samningur eða samkomulag lægi fyrir. 7. Stendur ráðherra enn við fyrri fullyrðingar sínar um að hann hafi, hvorki persónulega né gegnum ráðuneytið átt neinn þátt í því að dæmdur brotamaður fékk reynslulausn?

Herra forseti. Aðdragandi þessarar utandagskrárumræðu hér í dag er nokkuð sérstakur. Hann hefst með því að formaður þingflokks Alþfl. kveður sér hljóðs um fundarsköp forseta og tilkynnir um utandagskrárumræðu, sem er brot á þingsköpum. Mér er sagt að þingflokksformaðurinn hefði tilkynnt ýmsum fjölmiðlum um þá ræðu áður en hún var flutt. Hann tilkynnti ekki þeim ráðherra sem verið var að drótta að, með beiðni um þessa utandagskrárumræðu, að hefði jafnvel gerst brotlegur við lög. Heppilegra þótti að hann væri fjarstaddur til þess að dylgjurnar gætu komist á framfæri og í fréttir. Þetta er einstakur aðdragandi að utandagskrárumræðu og ég man ekki eftir öðru slíku dæmi meðan ég hef setið á þingi. Hv. málshefjandi hér í dag þorði ekki að biðja sjálfur um utandagskrárumræðuna. Formaður þingflokks jafnaðarmanna lýsti því yfir á föstudaginn að óskað væri eftir umræðunni þá til þess að ráðherrann gæti undirbúið vörn sína yfir helgina. Spurningarnar sem fyrir mig voru lagðar bárust mér á tólfta tímanum í morgun. Þetta vildi ég, herra forseti, geta um vegna þess hversu einstakur aðdragandi er að þessari utandagskrárumræðu. Upphaf þessa máls er líka nokkuð sérstakt. Það hefst með umræðum í blöðum fyrir tæpu ári síðan þegar varaþm. Alþfl. í Suðurl. skrifar grein í tímarit þar sem bornar eru mjög þungar ásakanir á lögregluna. Þar var henni borið á brýn að vera á bandi fíkniefnasala og fíkniefnaglæpamanna og þjóna hagsmunum þeirra. Heimildarmenn varaþm. Alþfl. í þessari grein eru ýmsir glæpamenn og andstæðingar Franklíns Steiners í fíkniefnaheiminum, eins og fram kemur í skýrslu ríkissaksóknara. Í skýrslu ríkissaksóknara segir svo um þetta: ,,Hinn nafngreindi lykilmaður, [sem varaþm. Alþfl. á Suðurl. vitnar til] ásamt gæslufanga í hegningarhúsinu við Skólavörðustíg, sem hlotið hefur dóma fyrir fíkniefnaviðskipti, voru yfirheyrðir. Framburðir þeirra virðast gefa til kynna að undirrótin að andúð þeirra á Franklín Steiner sé reiptog milli aðila um fíkniefnamarkaðinn og að þeir telji Franklín hafa útvegað fíkniefnalögreglunni ,,fórnarlömb`` eins og það er orðað.`` Ég hef aldrei orðið var við það að þingmenn Alþfl. vitnuðu í þennan kafla í skýrslu ríkissaksóknara og ég hef aldrei orðið var við það að blaðamenn vitnuðu í þennan kafla í skýrslunni, þó að hún sé lykilatriði um upphaf þessa máls. Ég hef aldrei orðið var við að þingmenn Alþfl. hafi ætlast til að varaþm. í Suðurl. upplýsti hverjir heimildarmenn hans væru um ásakanir á lögregluna. En ég hef orðið var við það að þingmenn Alþfl. hafa krafist þess að lögreglan upplýsti um heimildarmenn sína í baráttu sinni gegn glæpamönnum. Ég óska eftir því að hv. formaður þingflokks jafnaðarmanna svari því hvort að hann telji að varaþm. Alþfl. í Suðurl. eigi meiri rétt á að halda nafnleynd yfir heimildarmönnum úr glæpaheimi fíkniefnanna en lögreglan í baráttu sinni við þá sömu glæpamenn. Svar formanns þingflokksins skiptir miklu máli því að það lýsir því hvaða hagsmunum jafnaðarmenn eru að þjóna með þessari umræðu. Ég man eftir því þegar hv. 4. þm. Vestf. hóf um árið atlögu að Ólafi Jóhannessyni. Ég ætla ekki að líkja þessum málflutningi saman við það mál. Hliðstæðan er þó um margt sérkennileg. Þá var hafði varaþm. Alþfl. á Vestf. heimildarmenn í undirheimunum og einn opinberan starfsmann og hóf skrif í blöð en þingmaður Alþfl. á Vestf. kom með málið inn á þing í utandagskrárumræður. Nú er það varaþm. Alþfl. á Suðurl. sem hefur heimildarmenn í röðum glæpamannanna og einn opinberan embættismann sem ekki er tilgreindur og þingmaður Alþfl. á Suðurl. hefur utandagskrárumræðuna. Þó að þessi mál séu ekki hliðstæð þá vekur athygli hvað aðdragandinn er svipaður. Það er e.t.v. eðlilegt að þessum orðum sögðum að einhverjir spyrji: Er óeðlilegt að taka framburð glæpamanna alvarlega þegar þeir bera fram ásakanir á lögregluna? Nei, það er mjög eðlilegt að mínu mati. Það er svo eðlilegt að á þeim grundvelli tók ég ákvörðun um að óska eftir umfangsmestu opinberu rannsókn sem gerð hefur verið gagnvart lögreglu á Íslandi og þótt víðar væri leitað. Þar höfðu 40 lögreglumenn og yfirmenn lögreglunnar í Reykjavík réttarstöðu grunaðra manna. Svo alvarlega voru þessar ásakanir teknar. Niðurstaða eftir rannsókn setts rannsóknarlögreglustjóra og ríkissaksóknara hefur verið birt opinberlega. Hvert einasta atriði sem fram kemur í rannsókninni er tilgreint í skýrslu ríkissaksóknara auk rökstuddrar niðurstöðu hans. Í öllum tilvikum kemst ríkissaksóknari að þeirri niðurstöðu að þeir lögreglumenn sem bornir hafa verið sökum hafi ekki gerst brotlegir við lög eða brotið gegn starfsskyldum sínum sem opinberir starfsmenn. Nú vil ég að hv. þm., formaður þingflokks jafnaðarmanna, svari þessari spurningu: Hvort lítur þingflokkur jafnaðarmanna á framburð glæpamannanna sem varaþm. Alþfl. ber fyrir sig með meiri trúnaði eða niðurstöður ríkissaksóknara? Þegar sú niðurstaða liggur fyrir treysti ég því að þeir lögreglumenn sem hér eiga hlut að máli hafi staðið heiðarlega að verki og verði ekki, hvorki með beinum ásökunum né aðdróttunum, sakaðir um ólöglegt athæfi. Ég tel mjög mikilvægt að þeir njóti þess trausts sem niðurstaða ríkissaksóknara hefur í för með sér og ég vil gjarnan fá að vita hvort þingflokkur jafnaðarmanna sé sömu skoðunar í þessu efni. Ég ætla að víkja aðeins að því sem fram kom í ræðu hv. 6. þm. Suðurl. um starfsreglur um óhefðbundnar rannsóknaraðferðir. Yfirstjórn lögreglunnar hafði ekki komið slíkum tilmælum til ráðuneytisins. Fyrstu formlegu tilmælin sem ég man eftir að hafa séð í þeim efnum komu fram í skýrslu starfshóps sem ég skipaði til þess að undirbúa átak gegn fíkniefnavandanum undir stjórn Daggar Pálsdóttur hæstaréttarlögmanns og í framhaldi af því var hafinn undirbúningur að því að fela væntanlegum ríkislögreglustjóra að undirbúa slíkar reglur. Það voru því ekki umræður að undanförnu eins og hv. þm. segir sem leiddu til þess heldur þessi skýrsla starfshópsins. Löngu áður en þessar umræður hófust fyrir forgöngu varaþingmanns Alþfl. í fyrra hafði dómsmrn. hafið undirbúning að endurskipulagningu lögreglunnar í landinu og sakarannsókna í landinu. Ég hafði rætt þau mál persónulega við yfirstjórn lögreglunnar í Reykjavík og ég hafði hafið þann undirbúning sem leiddi til þeirra umfangsmiklu skipulagsbreytinga sem Alþingi síðan ákvað, löngu áður en þessi umræða hófst. Þær skipulagsbreytingar eiga ekkert skylt við þá umræðu og það er rangt hjá hv. þm. Og settur ríkisrannsóknarlögreglustjóri segir í bréfi sem birt hefur verið og sent dómsmrn. í byrjun þessa árs, að sú gagnrýni sem ég hef talið réttmæta á ýmis vinnubrögð og skipulag lögreglunnar í Reykjavík á sínum tíma sé fortíðarvandi vegna þess frumkvæðis sem ráðuneytið tók í endurskipulagningu lögreglumálanna. Ég hef aldrei heyrt þingmenn jafnaðarmanna vitna í þetta og því síður hef ég heyrt fjölmiðla vitna í þessa lykilsetningu. En það er nauðsynlegt að þetta komi fram við umræðuna. Ég ætla þá að gera að umtalsefni þann hluta í ræðu hv. þm. og þær fyrirspurnir sem hann bar fram vegna reynslulausnar Franklíns Steiners. Vorið 1991, skömmu eftir að ég tók við embætti, komu til mín í viðtal lögreglumenn og gerðu mér grein fyrir því að þeir hefðu á sínum tíma þegar mál Franklíns Steiners var til rannsóknar komið að máli við þáv. dómsmrh. og talið sig geta fengið mjög umtalsverðar upplýsingar sem leitt gætu til þess að unnt væri að koma lögum yfir ýmsa fíkniefnaglæpamenn ef heitið yrði reynslulausn að hálfu. Þeir sögðu að ráðherra hefði veitt vilyrði fyrir því að unnið yrði áfram í málinu á þeim grundvelli. Þeir fullyrtu við mig að sú viðleitni hefði leitt til þess að margir komust undir manna hendur sem ekki hefðu gert það ella. Ráðherrann var vissulega settur í erfiða stöðu en hann hlaut í þessu tilviki að taka þá afstöðu að beita öllum löglegum ráðum til þess að laganna verðir tækju höndum sem flesta fíkniefnaglæpamannanna. Það var eðlileg afstaða þáv. ráðherra og rökrétt þó að ég líti svo á að lögreglan hafi sett hann í mjög erfiða stöðu. Ég tók þannig á þessu máli að ég gerði að sjálfsögðu embættismönnum í ráðuneytinu sem fóru með þessi mál grein fyrir þessu viðtali. Niðurstaða okkar varð sú að í ljósi nýrra upplýsinga væri rétt að senda málið aftur til meðferðar fullnustumatsnefndar og Fangelsismálastofnunar en báðir þessir aðilar höfðu á fyrra stigi, án þessara upplýsinga, hafnað erindinu. Sú niðurstaða var kærð og sú kæra barst dómsmrn. þremur vikum áður en ég tók við embætti. Forveri minn í embætti afgreiddi ekki það mál. Hann tók aldrei afstöðu til þess. Ef hann hefði gert það hefði það aldrei komið til minna kasta að veita því í nýjan farveg og aldrei komið til kasta fullnustumatsnefndar og Fangelsismálastofnunar að taka efnislega afstöðu. Málið var óafgreitt í nokkrar vikur áður en ég kom í ráðuneytið. Hér er um að ræða mál sem þagnarskylda ríkir um. Vegna hvers? Vegna þess að fíkniefnalögreglan eða sú deild lögreglunnar sem er að berjast fyrst og fremst gegn fíkniefnunum á ekki mörg önnur úrræði en að afla upplýsinga hjá glæpamönnunum sjálfum. Ef það upplýsingastreymi á að vera óhindrað, þá verða þeir sem upplýsingarnar gefa að geta treyst því að lögreglan segi aldrei frá nöfnum þeirra sem upplýsingarnar gefa. Þetta er forsenda þess að unnt sé að halda þessari baráttu á þessum grundvelli áfram. Í annan stað þarf að gæta öryggishagsmuna þeirra sem upplýsingarnar gefa og öryggishagsmuna þeirra sem að rannsóknunum vinna. Þess vegna ríkir um þetta þagnarskylda og það er rangt sem hv. 6. þm. Suðurl. segir að það sé einhver einkaákvörðun mín að svo sé. Sú ákvörðun byggist á gildandi reglum og niðurstöðu Hæstaréttar. Í skýrslu minni sem liggur fyrir Alþingi --- þetta er niðurstaða úr skýrslu ríkissaksóknara --- segir svo um þetta efni, með leyfi forseta: ,,Lögreglumanni ber þannig að afla upplýsinga um brot og taka við upplýsingum sem fram eru bornar. Skiptir í því sambandi ekki máli þótt þær kunni að vera veittar af afbrotamanni. Lögreglufulltrúarnir, Arnar og Björn, neituðu við lögreglurannsóknina að gefa upp nöfn þeirra er veitt höfðu þeim upplýsingar í trúnaði. Var þeim það bæði rétt og skylt, m.a. samkvæmt dómi Hæstaréttar 1985 bls. 1436 ...`` Þeim var bæði rétt og skylt að þegja um nöfn uppljóstraranna. Þegar lögreglumenn greina dómsmrh. frá slíku máli flyst sú þagnarskylda yfir á dómsmrh., ella er hann að grafa undan starfsemi lögreglunnar með því að birta nöfnin og gera það að verkum að hugsanlega nýir uppljóstrarar geta ekki treyst því að nafnleyndin ríki áfram. Fyrir því er ráðherrann bundinn þagnarskyldu. Af þeim sökum hef ég ekki getað greint frá þessum ástæðum fyrr en lögreglan sjálf ákvað að rjúfa þessa þagnarskyldu. Það var ekkert sérstakt trúnaðarbrot gagnvart mér þó það hafi verið það í raun og veru. Alvarleiki þess var sá að lögreglan steig það skref að greina frá nafni trúnaðarmanns og það skapar þá hættu að slíkar upplýsingar verði ekki veittar síðar. Þetta var ástæðan. Ég hefði gjarnan viljað svara því fyrr því að það hafa verið ómæld pólitísk óþægindi fyrir mig svo ég kveði ekki fastar að orði að hlusta hér á dylgjur um að ég hefði óhreint mél í pokahorninu í þessu efni. Ég hefði gjarnan viljað hreinsa það mál. Og lögreglumennirnir sem hér eiga hlut að máli hafa þurft að sitja undir dylgjum um að þeir hafi verið að brjóta lög. En þeir hafa metið almannahagsmuni meira en svo að þeir hafi brotið trúnaðinn sjálfs sín vegna og það taldi ég mér skylt að gera. En það er athyglisvert að þingmenn jafnaðarmanna telja, ef ég get ráðið rétt í þær umræður sem hér hafa farið fram, að ráðherra eigi að brjóta trúnað og veikja starf lögreglunnar í þessu efni. Ég óska eftir því að hv. þm., formaður þingflokks jafnaðarmanna, svari því hvort það er í raun og veru afstaða þingflokks jafnaðarmanna að ráðherra eigi að brjóta trúnað í slíkum tilvikum og veikja stöðu lögreglunnar. Það þjónar líka almannahagsmunum að fá að vita hvaða hagsmuni Alþfl. er að verja þegar það svar liggur fyrir. Það er athyglisvert í þessu sambandi að það var einn af þingmönnum Alþfl. sem ber ábyrgð á því að lagður var þrýstingur á fulltrúa lögreglustjórans í blaðaviðtali að rjúfa þagnarskylduna, hv. 15. þm. Reykv. sem jafnframt er ritstjóri DV.

Níundi.

Eða níundi. Telur formaður þingflokks jafnaðarmanna að vegsauki sé að því fyrir Alþfl. að einn af þingmönnum hans skuli hafa átt aðild að því og bera ábyrgð á því að slíkur þrýstingur var lagður á fulltrúa lögreglustjórans í Reykjavík að rjúfa þessa þagnarskyldu? Telur hv. þm. að það auki álit manna á því að Alþfl. sé í fullri alvöru að taka þátt í baráttunni gegn fíkniefnaglæpamönnunum? Þegar ákvörðun hafði verið tekin um að beina málinu í hefðbundinn farveg á grundvelli nýrra upplýsinga þar sem fullnustumatsnefnd gaf álit og Fangelsismálastofnun tók ákvörðun, þá lét ég tilkynna lögreglustjóranum í Reykjavík að ég óskaði ekki eftir því að ráðherrar yrðu á ný settir í þá stöðu að þurfa að taka ákvarðanir af þessu tagi og þeim fyrirmælum hefur að ég best veit verið hlýtt síðan. Vissulega er ráðherra stillt svolítið upp við vegg þegar lögreglan leggur mál með þessum hætti fyrir hann. Ég neita því ekki. Vissulega. En ég tel að hér hafi í einu og öllu verið farið að lögum. Ef lögreglumennirnir hefðu verið að leggja fyrir mig mál sem hefði verið andstætt lögum, þá hefði mér borið skylda til ekki aðeins að taka á því máli heldur að gera það opinbert, að sjálfsögðu. Ég beitti mér enn fremur fyrir því mjög fljótlega á mínum ferli að reglur um reynslulausn voru hertar og skilyrðin þrengd með setningu nýrrar reglugerðar. Og kveðið var á um, áður en stjórnsýslulög um stjórnsýslukærur komu til, að slíkar ákvarðanir yrðu teknar af Fangelsismálastofnun, fullnustumatsnefnd yrði lögð niður og ráðuneytið gæti tekið á stjórnsýslukærum ef þær bærust. Það var því mín ákvörðun að leggja nefndina niður. Þeir sem í hana voru skipaðir meðan hún starfaði voru ekki skipaðir af mér og ég taldi það fyrirkomulag ekki vera í samræmi við nútímastjórnsýsluhætti. Ég vil gjarnan, herra forseti, fá að lesa minnisblað sem ráðuneytisstjórinn í dómsmrn. sendi mér í morgun eftir samtal við Jónatan Þórmundsson prófessor sem var formaður fullnustumatsnefndar á þessum tíma. Minnisblað ráðuneytisstjórans er svohljóðandi: ,,Í samtali Þorsteins Geirssonar og Jónatans Þórmundssonar þann 16. febrúar sl. sem Jónatan staðfesti svo í síma í morgun kom fram að fullnustumatsnefnd hefði verið sammála um seinni afgreiðslu í máli Franklíns Steiners og bókað hefði verið að ný afgreiðsla sem var í andstöðu við fyrri afgreiðslu væri vegna nýrra upplýsinga sem nefndinni hefðu borist. Jónatan kvaðst hafa komið fyrir allsherjarnefnd Alþingis og þar verið spurður að því hvort hann teldi afgreiðslu nefndarinnar hafa verið lögmæta og hvort að reynslulausnin hefði brotið í bága við lög. Hann sagðist hafa skýrt nefndarmönnum frá því að afgreiðslan væri fyllilega lögmæt enda hefði nefndin sérstaklega litið til ákvæðis í lögunum þar sem segði að veita mætti reynslulausn eftir helmingsafplánunartíma þegar sérstaklega stæði á. Hann taldi að þarna hafi sérstaklega staðið á og að nefndin hefði verið í sömu sporum og ráðherrann að þessu leyti. Þetta hefði verið óþægilegt en rétt eins og á stóð. Hann kvaðst hafa verið spurður um það í allhsn. hvort málið væri ekki hliðstætt danska Tamíla-málinu. Hann kvaðst hafa skýrt nefndarmönnum frá því að það væri af og frá. Í Tamíla-málinu hefðu verið brotin lög, í þessu máli hefðu engin lög verið brotin. Í Tamíla-málinu hefði verið um að ræða samsæri þagnar, í þessu máli hefði um trúnaðarupplýsingar að ræða. Það mun hafa verið ákveðið á fundinum að samtal hans við allshn. skyldi vera trúnaðarmál. Hann kvaðst telja að fullnustumatsnefnd hefði verið sett upp að vegg á nákvæmlega sama hátt og ráðherra og samtalinu lauk með því að hann sagði: ,,Það getur verið að ég sé ósammála Þorsteini Pálssyni í einhverjum hlutum en ekki þessu máli.`` Það kom fram hjá Jónatan að nefndin hefði að sjálfsögðu einungis haft ráðgefandi hlutverk. Hins vegar hefði meginreglan verið sú að eftir hennar tillögum var farið. Hann gat þess að hann vissi ekki til að núverandi dómsmrh. hefði vikið frá tillögum nefndarinnar en hún var lögð niður í árslok 1992. Ég hef borið textann hér að ofan undir Jónatan og hann er samþykkur því að það sem þar stendur megi lesa upp í þinginu í dag. Þorsteinn Geirsson.`` Ég get svo bætt því við að það er ekki einasta að ég hafi aldrei óskað eftir því meðan fullnustumatsnefnd fór með þessi mál að hliðrað yrði til með reynslulausn í einu einasta máli og eftir að nýr háttur var tekinn upp að frumkvæði mínu hef ég aldrei, ekki í eitt einasta skipti, óskað eftir því að hliðrað yrði til í einstöku máli. Að því er varðar náðanir man ég ekki til þess, ég hef að vísu ekki gert nákvæma rannsókn á því, að ég hafi í eitt einasta skipti utan einu sinni vikið frá tillögum náðunarnefndar en í því tilviki hafnaði ég tillögu nefndarinnar að svo stöddu um að veita náðun til þess að gefa skýrari fyrirmæli um að ég vildi strangari reglur í þessu efni. Ég held að þingmenn Alþfl. geti leitað með logandi ljósi í sögu dómsmrn. alla þessa öld og ég held þeir finni ekki annað sjö ára tímabil þar sem jafnsjaldan hefur verið vikið frá tillögum um reynslulausn og náðun og á undanförnum sjö árum. Svo situr maður hér viku eftir viku og mánuð eftir mánuð, að sjálfsögðu ekki undir ásökunum því að þær þora þeir ekki að bera fram, en dylgjum um að maður hafi gengið í lið með dæmdum fíkniefnasölum eins og ásakanir voru bornar á lögregluna og sé að þjóna þeim hagsmunum. Gjarnan er vitnað til þess að dæmdum fíkniefnaglæpamanni hafi verið veitt reynslulausn. Flestir sem dæmdir eru í fangelsi fá reynslulausn. Afskaplega fáir fá hana ekki og látið er liggja að því að sú yfirlýsing sanni að Franklín Steiner hafi gengið laus með vitund og vilja lögreglunnar og aðild tveggja ráðherra og ekki verið settur í fangelsi. Í hinu orðinu er sagt að reynslulausnin hafi verið óeðlileg af því Franklín Steiner hafi haft fleiri dóma og lengri fangelsisvist en nokkur annar. Hér ber engu saman í dylgjunum sem fram eru bornar. Herra forseti. Hér hefur í einu og öllu verið staðið rétt og eðlilega að málum af hálfu dómsmrn. Ekki er með neinum rökum hægt að færa fram líkindi fyrir því að annað sé uppi á teningnum. En það er mjög mikilvægt að okkur takist að herða baráttuna gegn fíkniefnaglæpunum. Ég skil mætavel og hef staðið að því eins og hefur komið fram að það þarf að rannsaka ofan í kjölinn ásakanir sem glæpamennirnir sjálfir bera fram þótt fyrir liggi að það eigi rætur í innbyrðis átökum þeirra en þegar fyrir liggur og hefur legið fyrir mánuðum saman, rökstudd niðurstaða ríkissaksóknara lið fyrir lið, að ekki sé tilefni til aðgerða gegn viðkomandi lögreglumönnum, hefði ég talið að við ættum að einbeita okkur að því að byggja lögregluna upp en halda ekki áfram að sá grunsemdum og efasemdum um trúverðugleika lögreglunnar. Þegar fyrir liggur að dómsmrn. hefur staðið að endurskipulagningu rannsóknarlögreglunnar og lögreglustarfseminnar í landinu og settur rannsóknarlögreglustjóri hefur lýst því yfir að skipulagsvandinn sem lýst hefur verið að sé fortíðarvandi, skiptir meira máli að halda áfram uppbyggingarstarfinu en að sá grunsemdum og efasemdum um trúverðugleika lögreglunnar. Auðvitað getur það farið allt eftir því hvaða hagsmuni menn vilja verja. Ég tel að það séu almannahagsmunir í landinu að byggja lögregluna upp, taka á þeim vandamálum sem þar hafa verið eins og gert hefur verið og taka af fullu afli á í þessum efnum og skapa trúnað um það. Á þeim grundvelli höfum við reynt að vinna í dómsmrn. um langan tíma og ég vona að okkur takist það á komandi árum og að þeir atburðir sem hafa verið til umræðu lami ekki til lengdar þrótt og getu lögreglunnar til að taka á í þessum efnum.

Virðulegi forseti. Þingflokkur jafnaðarmanna óskaði eftir umræðu utan dagskrár við forseta sl. fimmtudagskvöld að hún færi fram sl. föstudag, eftir atvikum á mánudag eða í dag. Það var rökrétt miðað við fyrri umfjöllun að þingflokkur jafnaðarmanna kallaði eftir svörum ráðherra á Alþingi í kjölfar frétta um nýjar upplýsingar í málinu. Ég ætla að leiðrétta ráðherra að það var Stöð 2 sem byrjaði umfjöllun um þetta mál. Þeirri umfjöllun var reyndar fylgt eftir af fjölmörgum blaða- og tímaritsgreinum og í kjölfar þess vakti Margrét Frímannsdóttir athygli á málinu í utandagskrárumræðu á þinginu. Sú umræða hafði sín áhrif og tveimur dögum síðar setti ráðherra rannsókn í gang. Umræða og gagnrýni er sem betur fer oftast til góðs, samanber þá utandagskrárumræðu, en ráðherrann hefur valið það í ræðu sinni, og hafa væntanlega fleiri orðið undrandi á ræðu ráðherrans en ég, að snúa utandagskrárumræðunni í umræðu gegn formanni þingflokks jafnaðarmanna. Það er allt í lagi, ég er tilbúin til þess. Ég hlýt að koma síðar í umræðunni með mitt innlegg. Ráðherrann drepur umræðunni á dreif með því að snúa henni upp í spurningar til annarra. Hann gerir athugasemdir við hvernig utandagskrárumræðuna bar að. Þingflokkur jafnaðarmanna biður oftast nær um umræður utan dagskrár sem leitað er eftir við forseta og tilkynnir síðan hver tekur umræðuna. Það gerðum við líka núna. Sú sem stendur hér braut ekki þingsköp og mun ræða þá ásökun við forseta síðar. Sú sem stendur hér talaði ekki við fjölmiðla og sú sem stendur hér talaði reyndar ekki fyrr en á laugardag við ráðherrana enda er það oftast nær það sem gert þegar búið er að ganga frá viðkomandi degi við forsetann. Ráðherrann nefnir það að fyrir ári hafi eins konar aðför að sér hafist með skrifum varaþingmanns Alþfl. Það er fráleitt að kenna Alþfl. um þá miklu fjölmiðlaumfjöllun, virðulegi forseti, sem hefur átt sér stað. 

Herra forseti. Hv. þm. formaður þingflokks jafnaðarmanna hefur engu breytt varðandi fullyrðingar mínar um að hér var staðið mjög óvenjulega að ósk um utandagskrárumræðu og ég man ekki eftir því að það hafi verið gert með þessum hætti áður og hv. þm. hefur ekki hrakið það. Ég hef svarað efnislega með ræðu minni og með tilvitnun í samtal við prófessor Jónatan Þórmundsson öllum spurningum sem hv. 6. þm. Suðurl. varpaði fram í umræðunni. En málatilbúnaður þingmanna jafnaðarmanna og varaþingmanns Alþfl. hefur verið með þeim hætti að óhjákvæmilegt var að varpa fram mjög alvarlegum spurningum til þingflokksformannsins. Í því felast engar árásir á þingflokksformanninn en þjóðin hlýtur að vænta þess að þeim spurningum verði svarað hreinskilnislega og til þess eru umræður á Alþingi og einkennilegt ef Alþfl. er að kinoka sér við að svara spurningum í umræðum sem hér fara fram, ekki síst þegar það eru umræður sem eiga sér stað að hans eigin frumkvæði. Ég man varla eftir að það hafi gerst áður að þingmaður hafi kvartað undan því að bornar væru fram spurningar til þingmanns eða þingflokksformanns en það hefur þá gerst núna.

Virðulegi forseti. Þetta eru fullkomnir útúrsnúningar. Ég ætla að víkja að því af því ráðherrann talar um dylgjur. Hér hefur þingmaður jafnaðarmanna, Lúðvík Bergvinsson, flutt mjög faglega ræðu sem inngangsræðu að utandagskrárumræðunni. Hins vegar dregur ráðherrann það fram að varaþingmaður Alþfl. eigi heimildarmenn í undirheimum, það er ráðherra dómsmála sem segir að þingmenn jafnaðarmanna hlusti á framburð glæpamanna fremur en saksóknara, og það er dómsmrh. sem dregur fram einhvers konar hliðstæðu í þessu máli við mál sem hafi snúið að Ólafi heitnum Jóhannessyni. Ég hlýt að spyrja, virðulegi forseti: Hver er það sem er með dylgjur í ræðustól Alþingis?

Herra forseti. Er það rangt að varaþingmaður Alþfl. hafi í tímaritsgrein fyrir einu ári borið ásakanir á lögregluna? Er það rangt að í skýrslu ríkissaksóknara komi fram að heimildarmenn hans séu ótilgreindir glæpamenn í fíkniefnaheiminum og einn nafngreindur? Er það rangt? Ég óska eftir að þegar hv. þm. fær tækifæri til síðar að hann geri grein fyrir því hvort þessar staðreyndir séu rangar. 

Forseti biður menn að hafa hljóð meðan ráðherrann talar.

Herra forseti. Ég heyri að sumir þingmenn jafnaðarmanna eiga erfitt með að hlusta á sannleikann. Sannleikanum verður stundum hver sárreiðastur.

Herra forseti. Hafi einhver farið með dylgjur úr þessum ræðustóli í umræðunni er það hæstv. dómsmrh. sjálfur. Hann er gamall ritstjóri og veit mætavel að trúnaður sérhvers ritstjóra er fyrst og fremst við þá stofnun sem hann vinnur við. Skiptir þá ekki máli hvort viðkomandi er varaþingmaður einhvers flokks, þingmaður einhvers flokks eða flokksbundinn sjálfstæðismaður eins og varaþingmaður Alþfl. á Suðurl. er nú orðinn. Það er trúnaður hans við stofnun sína sem ritstjóri sem skiptir máli. Ég spyr hæstv. ráðherra. Hann sagði að þetta væri samsæri þingmanna og varaþingmanna Alþfl. eins og orðið hefði áður í máli sem var tekið til umræðu gagnvart þáv. dómsmrh. Það blað sem hafði forustu um þá umræðu var dagblaðið Vísir. Þar komu þessar umræður fyrst fram. Ritstjóri og ábyrgðarmaður þess blaðs var þá Þorsteinn Pálsson. Voru upplýsingar hans sem ritstjóra og ábyrgðarmanns þess blaðs, þegar sú umræða fór fram, sóttar til glæpamanna og undirheimalýðs? Hvers konar ásakanir og dylgjur eru þetta, virðulegi forseti? Það að þingmaður og varaþm. Alþfl. eigi með samsæri að hafa stjórnað allri fjölmiðlaumfjöllun um þetta mál í Morgunblaðinu, á tveimur sjónvarpsstöðvum, í DV og hvarvetna, er svo út í hött að það þarf ekki einu sinni um það að tala. Hæstv. ráðherra hlýtur að gera sér grein fyrir því sem gamall ritstjóri að ritstjórar meta fréttir eftir fréttagildi og trúnaður ritstjóra 

Herra forseti. Það er alveg rétt munað hjá hv. 4. þm. Vestf. að ég var ritstjóri Vísis. Þáv. varaþm. Alþfl. á Vestfjörðum skrifaði höfundargrein undir nafni og höfundargreinar undir nafni í það blað sem samkvæmt prentlögum eru á hans ábyrgð en ekki ritstjórans. Þær voru tilefni til þeirrar utandagskrárumræðu sem ég vitnaði hér til. Ég tók það fram að ég var ekki að líkja þessum málum saman. Ég var að benda á hliðstæðuna, þ.e. hvernig það mál bar að hér inn á Alþingi og hvernig þetta mál ber að í umræðum hér inn á Alþingi. Það var allt og sumt sem ég var að gera. Ég skil bara ekki hvers vegna hv. þm. æsist svona út af þessu. Ég taldi þetta ekki vera neitt erfitt eða viðkvæmt mál fyrir Alþfl. heldur bara eðlilega upprifjun eða ábendingu um hliðstæðu í aðdraganda umræðu. En hv. þm. kemur hér og skelfur og nötrar í umræðunni eins og þetta sé eitthvað alvarleg ásökun. Viðbrögð hv. þm. koma mér algerlega á óvart. Ég verð að segja það alveg eins og er.

Virðulegi forseti. Það væri gaman að vita hvort hæstv. dómsmrh. telur sig á þessum ritstjóraárum sínum hafa verið þátttakanda beint eða óbeint í samsærum þingmanna Alþfl. Og það að kenna þingmanni Alþfl. um það að starfsmaður lögreglustjóraembættisins í Reykjavík skuli koma fram með upplýsingar, sem er ástæðan fyrir þessari umræðu, er auðvitað út í hött. Það er ekki þingmanni Alþfl. að kenna að fjölmiðlar grafast fyrir um nýjar upplýsingar um málið sem verða til þess að óskað er efnislegrar umfjöllunar um málið hér, ekki í neinum dylgjustíl heldur beinlínis til þess að óska eftir því við hæstv. ráðherra að hann skýri frá því hver hans viðbrögð séu við þeim nýju upplýsingum sem hafa komið fram. Ég hef ekki tíma til þess í stuttu andsvari að fara yfir það mál. En mín niðurstaða er sú að fyrri helmingur ræðu hæstv. ráðherra hafi verið dylgjur, pólitískar dylgjur í garð pólitískra andstæðinga og að í seinni helmingi ræðu sinnar hafi hann ekki svarað nema einni spurningu af þeim sem til hans var beint. Hann sagði í seinni hluta ræðu sinnar að ástæðan fyrir því að fullnustumatsnefnd hefði breytt afstöðu sinni hefði verið nýjar upplýsingar. En hann var sérstaklega spurður að því hvaða nýju upplýsingar það voru sem gerðu það að verkum að fullnustumatsnefnd breytti fyrri niðurstöðu sinni og frá hverjum þær upplýsingar voru fengnar. Ég vil gjarnan óska eftir því að hæstv. ráðherra svari þessari spurningu. Hún er mjög einföld. Hún er laus við allar dylgjur. Hún er efnisleg og hann hefur nógan tíma í andsvari til að svara þeim.

Herra forseti. Sú var tíð að ritstjórar dagblaða voru gjarnan þingmenn og dagblöðin nátengd stjórnmálaflokkunum. Svo leið þetta undir lok. En nú vill svo til að einn af þingmönnum Alþfl. er jafnframt ritstjóri DV. Ég get ekkert að því gert þó að sú aðstaða sé uppi. En hann er jafnt þingmaður Alþfl. þegar hann situr á þingflokksfundum og þegar hann er í sínu starfi. Hann er ekki bara þingmaður Alþfl. stundum og stundum ekki. Þessi er aðstaðan og ég get ekkert að því gert þó að aðstaðan sé þessi. Bæði er honum frjálst og eigendum þess blaðs að ákveða þá skipan mála. En ég benti aðeins á ákveðna staðreynd í þessu máli og hún liggur fyrir. Í því er engin aðdróttun. Það er bara staðreynd sem hér liggur fyrir 

Herra forseti. Ég hef lítið blandað mér í þá umræðu sem hefur verið hér á Alþingi undanfarið ár og mér finnst að hafi verið hálfgert gerningaveður. Ég hélt satt best að segja þegar fyrir liggur skýrsla um það að lögreglan í landinu hafi ekki gert neitt ólöglegt, að þá væri kominn tími til að snúa umræðunni við, snúa blaðinu við og standa við bakið á lögreglunni í því að berjast við fíkniefnasalana. Ég tel að þessi umræða hafi veikt lögregluna til muna hvað svo sem þingmönnum Alþfl. finnst um það. Mér þykir hins vegar vænt um að heyra að svo var að skilja á framsögumanni að honum fyndist komið nóg, væntanlega eftir þennan dag, og nú ættu menn að taka höndum saman um að styðja lögregluna og ég vona að það geti orðið niðurstaða þessarar umræðu þrátt fyrir ýmislegt sem kann að koma þar fram. Mitt nafn hefur komið inn í þessa umræðu vegna þess að ég gegndi starfi dómsmrh. í stuttan tíma á árunum 1988 og 1989. Það er rétt að menn úr lögreglunni komu til mín oftar en einu sinni og oftar en tvisvar og ég gekk líka á fund þessara lögreglumanna inn á lögreglustöð og skoðaði aðstæður þeirra. Ég taldi það vera skyldu mína vegna þess að ég bar ábyrgð á þessum embættum og þeirra embættisfærslu. Það liggur ljóst fyrir að þessir aðilar áttu með mér og einum embættismanni í dómsmrn. tvo fundi á árinu 1989 þar sem fjallað var um þetta erfiða mál í algjörum trúnaði, enda veit ég að hv. þm. skilja það. Ég vildi ekki útiloka það að lögreglumennirnir notuðu þessar óhefðbundnu aðferðir. Og hvers vegna vildi ég ekki útiloka það? Vegna þess að mér var sagt að hægt væri að koma upp um mjög alvarleg fíkniefnamál sem menn hefðu grun um en ekki væri hægt að upplýsa öðruvísi. Átti þáv. dómsmrh. fyrst hann var settur í þessa stöðu umhugsunarlaust að vísa því frá eða var kannski eðlilegt að hann hugsaði til þeirra fjölmörgu ungmenna sem verða þessum vanda að bráð og hvort hugsanlegt væri að koma í veg fyrir að eitthvert þessara fórnarlamba yrðu sölumönnum dauðans að bráð? Ég skal ekkert segja um það hvernig aðrir hefðu brugðist við í því sambandi en ég trúi því að enginn hv. þm. hefði algjörlega umhugsunarlaust hafnað því, enda væri ljóst að hér væri um löglega aðgerð að ræða. Síðan fór ég fljótlega úr dómsmrn. Það lá alveg ljóst fyrir að þetta yrði aldrei gert ef það kæmi ekki að gagni. Síðan hafði núv. dómsmrh. samband við mig skömmu eftir að ég fór úr ríkisstjórn 1991 og ræddi þetta mál við mig og í ljósi þeirra aðstæðna sem hann þar lýsti og uppi voru var ég sammála honum um að ekkert annað væri að gera en senda málið til fullnustumatsnefndar. Það var gert og menn vita framhaldið. Það er hins vegar mjög alvarlegt að upplýsingar sem þessar leki út eins og hér hefur gerst og kannski miklu alvarlegra mál en margir gera sér grein fyrir. Ég tel að það gerningaveður sem hófst á Alþingi hafi með réttu eða röngu leitt fram þessa niðurstöðu. Ég tek því undir með hv. frummælanda að menn ættu að gæta að sér í þessari umræðu þó mér fyndist hann farinn að gæta sín mun betur í þeirri ræðu sem hann flutti hér núna en mér hefur fundist hann gera oft áður. Spyrja má: Komu þessar tilteknu upplýsingar að einhverju gagni? Já, þær komu að gagni og þær komu að miklu gagni --- það hef ég fengið upplýst --- í tveimur mjög stórum málum. En það er ekki líklegt að slíkt komi að miklu gagni í framtíðinni því allir hljóta að skilja að erfiðara verður að nota óhefðbundnar aðferðir í þessari baráttu eins og nú er komið málum þó það liggi fyrir að ekki er hægt að berjast við þennan vágest nema með óhefðbundnum aðferðum. Hvað gerir Alþingi Íslendinga? Mér skilst að allshn. þingsins eða stjórnarandstaðan í allshn. þingsins hafi verið að hamast síðustu daga og krefjast þess að allt yrði birt, allt yrði gert opinbert. Gera menn sér enga grein fyrir því hvað þingmenn eru með í höndunum? Gera nefndarmenn stjórnarandstöðunnar í allshn. sér ekki grein fyrir því að í þessari skýrslu eru trúnaðarupplýsingar sem ekki er rétt að birta og er heldur ekki rétt að birta til þingnefndarinnar? Af hverju í ósköpunum vill þingnefnd liggja inni með slíkar trúnaðarupplýsingar? Það er náttúrlega af og frá og er ekki hlutverk Alþingis, að mínum dómi, nema menn vilji breyta Alþingi í einhvers konar lögreglustofnun og að hér eigi að fara fram yfirheyrslur. Það er ekki hlutverk Alþingis. Það er Alþingis að setja lög og það er Alþingis að sjá til þess að þeir sem berjast gegn fíkniefnunum hafi aðstæður til þess og standa við bakið á þeim því að ég vænti þess að við séum sammála um að einn versti glæpur sem fyrir getur komið sé að koma fíkniefnum inn á fólk og stuðla að útbreiðslu þeirra. Það hlýtur að vera skylda okkar að nota öll tiltæk lögleg ráð til þess að koma í veg fyrir það. Ég tek undir með núv. dómsmrh. að það er erfitt fyrir ráðherra á hverjum tíma að vera í slíkri aðstöðu. Það kemur fyrir í þessum störfum, þó að það virðist ekki vera mjög ríkt í umræðunni, að ráðherrar þurfa að gera ýmislegt fleira en gott þykir. Það mun aldrei verða hægt að koma í veg fyrir að ráðherrar standi ekki í erfiðri aðstöðu. Þá er mikilvægt að þeir ráðherrar hafi góða embættismenn sér við hlið og hafi réttlætiskennd til að taka réttar ákvarðanir. Auðvitað má deila um þær ákvarðanir, það má gagnrýna þær. Ég tel að réttilega hafi verið staðið að málum og ég skora á Alþingi og alþingismenn að taka höndum saman í baráttunni gegn fíkniefnum og standa fast við bakið á þeim ágætu mönnum sem hafa verið að reyna að ráða við þennan vanda á undanförnum árum. Sá aðili sem rannsóknin beindist fyrst og fremst gegn hefur orðið fyrir ómaklegum árásum. En nú liggur fyrir að hann hefur ekkert ólöglegt gert. Er þá ekki kominn tími til að hætta þessu?

Virðulegi forseti. Það er mikilvægt í réttarríki að lögreglan og æðsti yfirmaður hennar, dómsmrh., njóti trúnaðar og trausts. Sem betur fer er óhætt að fullyrða að allar helstu grundvallarstofnanir réttarríkisins hafi notið þessa mikilvæga trúnaðartrausts almennings, þær hafi gætt laga og reglu þannig að fólk hafi almennt fundið það nauðsynlega öryggi sem þar á að finna. Þetta er mikilvægt að hafa í huga þegar sú umræða stendur yfir sem hér er og hún er skilgreind og metin. Ég tek skýrt fram að hér eiga ekki að mínu mati að fara fram neinar nornaveiðar, engar galdrabrennur. Ég er ekki að tala þannig að ég vilji æruna af hæstv. dómsmrh., núv. eða fyrrv. Hér er enginn pólitískur skotgrafarhernaður í gangi af einu eða neinu tagi af minni hálfu. Ég þekki sjálfur býsna vel hvernig það er að sitja á ráðherrastóli og verða fyrir ásökunum á ásakanir ofan, oft upplognum, eða mál eru tekin úr samhengi þar sem andstæðingar hér eða þar vilja það eitt að tilgangurinn helgi meðalið, nefnilega að koma höggum á sitjandi ráðherra algjörlega burt séð frá efnisatriðum máls. Ég vil því að það sé alveg kristalklárt af minni hálfu að innlegg mitt í umræðuna helgast ekki af neinum slíkum hvötum eða hugsanlegum pólitískum ávinningi heldur tel ég einfaldlega brýnt fyrir dómsmrh., lögregluna í Reykjavík, fyrir baráttuna gegn fíkniefnabölinu, fyrir réttarríkið í landinu og fyrir þingræðið og lýðræðið í samfélagi okkar, svo nefndir séu nokkrir grundvallarþættir sem tengjast umræðunni, að undan því verði ekki vikist úr því sem komið er að öll spil séu lögð á borðið, allar nauðsynlegar upplýsingar verði gerðar opinberar. Það er best fyrir alla aðila til skemmri og lengri tíma litið. Mér finnst það því ekki rétt viðbrögð af hálfu hæstv. dómsmrh. og raunar að hluta til einnig hæstv. fyrrum dómsmrh., núv. utanrrh., að bregðast þannig við að þingflokki jafnaðarmanna gangi eitthvað annað til en að fá sem bestu og réttustu upplýsingar um þau mál sem eru til umræðu og hefur verið fjallað um í opinberri umræðu um nokkurra mánaða skeið. Ég minni á að í gær fór fram utandagskrárumræða um óskylt mál sem var þó að því leytinu tengt yfirstandandi umræðu að það laut að embættisfærslu tveggja ráðherra. Þar var að heyra á viðkomandi ráðherrum að þeim þætti mikilvægt að frekari athugun færi fram á þeim fullyrðingum sem komu fram í því máli og voru talsmenn þess að óháðir aðilar og enn fremur nefndir þingsins könnuðu nánar ýmis þau atriði sem þar voru til umfjöllunar. Því má spyrja: Gilda einhver önnur lögmál um þau mál sem eru nú til umfjöllunar? Er ekki algjör nauðsyn á því í ljósi opinberrar umræðu síðustu daga, vikna og mánaða, að við þetta mál verði ekki skilið í hálfkveðnum vísum með upphrópunum og sleggjudómum, heldur að það verði einfaldlega rannsakað ofan í kjölinn þannig að efnisatriði, sönn og rétt, verði dregin fram í dagsljósið? Ég taldi raunar að það væri hæstv. dómsmrh. fagnaðarefni úr því sem komið væri að þessi mál fengju málefnalega og hlutlæga umræðu þannig að einhver botn fengist í ýmis þau atriði sem fram að þessu hefur verið fjallað óljóst um. Í þeim efnum er hreint ekki hægt að undanskilja hæstv. dómsmrh. sem hefur því miður valið þann kostinn, að vísu með vísan til trúnaðar, að ræða þessi mál við hið háa Alþingi m.a. í hálfkveðnum vísum og með opnu orðalagi sem hefur með réttu verið túlkað á misvísandi vegu. Í þessu sambandi er einnig athyglisvert að nýjustu fréttir málsins, sem urðu til í kjölfar upplýsinga yfirlögfræðings lögreglustjóraembættisins í Reykjavík, komu fram á þann veg að fyrrv. og núv. hæstv. dómsmálaráðherrar upplýstu hvor um hlutdeild annars. Fyrst nefndi núv. hæstv. dómsmrh. til sögunnar að það hefðu verið forverar hans sem hefðu gefið ádrátt um reynslulausn dæmdum manni til handa í stað upplýsinga. Fyrrum dómsmrh. Halldór Ásgrímsson brást þannig við upplýsingum Þorsteins Pálssonar, hæstv. núv. dómsmrh., að hann greindi frá samtali sem Þorsteinn hefði átt við sig þar sem hann aflaði upplýsinga um málið og staðfesti þannig að í ráðherratíð Þorsteins hefði verið tekið efnislega á málinu, þvert á það sem áður hafði verið gefið til kynna. Þar með er komið að einum mikilvægasta þætti málsins. Hver voru í raun og sanni efnisleg afskipti ráðherra dómsmála af reynslulausn þessa tiltekna fanga og hverjar voru heimildir til slíkra afskipta? Halldór Ásgrímsson, fyrrum hæstv. dómsmrh., hefur sagt eftirfarandi um það erindi lögreglunnar að veita þessum tiltekna manni reynslulausn á helmingi afplánunar í stað upplýsinga að hann hefði, og ég vitna orðrétt, með leyfi forseta, í Morgunblaðsviðtal í því sambandi: ,,Ég sagði sem svo að ef þetta samræmdist lögum og reglum teldi ég að þetta gæti komið til greina.`` Svo mörg voru þau orð. Samræmist það lögum og reglum að dómsmálaráðherrar taki ákvarðanir um reynslulausn með þessum hætti? Í öðru lagi voru þá efnislegar ástæður til þess í þessu tilviki að heimila reynslulausn á helmingi afplánunar? Í 40. gr. refsilaga segir um þetta efni, með leyfi forseta: ,,Þegar fangi hefur tekið út 2 / 3 hluta refsitímans, en þó minnst 2 mánuði, getur dómsmálaráðherra eða annað stjórnvald, sem hann felur úrlausn slíks máls, ákveðið að fanginn skuli látinn laus til reynslu.`` Síðan segir: ,,Reynslulausn má þó veita, ef sérstaklega stendur á, þegar liðinn er helmingur refsitímans.`` Í reglugerð nr. 569, um upphaf og lok fangavistar, segir að fullnustumatsnefnd og Fangelsismálastofnun gegni lykilhlutverkum varðandi mat og ákvarðanir um reynslulausn. Þar kemur fram það framsal á valdi sem kveðið er á um í áðurnefndri 40. gr. refsilaga, þetta ,,annað dómsvald`` sem dómsmálaráðherra hefur falið úrlausn slíks máls. Í þessu ljósi má því vel vera að fyrrum hæstv. dómsmrh. hafi við nánari athugun máls komist að þeirri niðurstöðu, í kjölfar erindis lögreglunnar um reynslulausnina, að hæpið væri að afskipti ráðherra samræmdust lögum og reglum þannig að það vilyrði sem núv. hæstv. dómsmrh. hefur orðað sem svo, en fyrrv. hæstv. dómsmrh. hefur orðað þannig að hann hafi ekki útilokað að koma að málinu, hafi af þessum ástæðum ekki komið til framkvæmda í ráðherratíð Halldórs Ásgrímssonar né heldur í ráðherratíð Óla Þ. Guðbjartssonar. Ekki var að heyra á hæstv. fyrrv. dómsmrh. að hann tæki af skarið í þeim efnum hvort að hann hefði komist að skýrri og klárri niðurstöðu um það hvort lög stæðu til þess að dómsmrh. gæti komið að málinu beint eða óbeint með þeim aðdraganda sem um ræðir. Væri fróðlegt að fá svar við því. Hins vegar er athyglisvert í þessu sambandi að það er aðeins núv. hæstv. dómsmrh. sem hefur rætt um að um vilyrði hafi verið að ræða af hálfu fyrrv. hæstv. dómsmrh. og að hann hafi í ráðherratíð sinni fallist á að reynslulausn kæmi til álita. Við skulum orða það þannig að þarna nálgast ráðherrarnir tveir hæstv. málið með mjög ólíkum hætti og þarna er að finna athyglisvert misræmi. Það kann að vera ekki stórt í fljótu bragði en engu að síður athyglisvert og þess vegna vek ég athygli á því. Raunar hefur hæstv. núv. dómsmrh. einnig sagt um erindisrekstur af þessum toga gagnvart ráðherra og, ítrekað það í þessum umræðum, í Morgunblaðsviðtali á laugardag sagði hann orðrétt, með leyfi forseta: ,,Mér fannst hins vegar mjög óeðlilegt að lögreglan setti pólitísk stjórnvöld í þá stöðu að þurfa að taka afstöðu til mála eins og þessara.`` Hann orðaði það í umræðunni að hann hefði verið settur upp við vegg. Ber að skilja hæstv. dómsmrh., að það hafi verið forveri hans í embætti sem hafi sett hann upp við þennan vegg og vilyrðið meint af þeim toga? Nauðsynlegt er að fá það upplýst. Einnig hafa verið nefndar nýjar upplýsingar sem fullnustumatsnefnd hafi tekið mið af. Voru þessar nýju upplýsingar meint vilyrði forvera hæstv. núv. dómsmrh. eða voru þessar nýju upplýsingar um efnisatriði máls, upplýsingar í stað reynslulausnar? Úr því sem komið er er mikilvægt og nauðsynlegt að fá þetta algjörlega skýrt og ljóst fram. Ég tek skýrt fram, virðulegi forseti, að mér finnst fyllilega koma til greina að lögreglan hafi heimildir til svokallaðra óhefðbundinna rannsóknaraðferða. Það er að sönnu hárrétt sem fram hefur komið í umræðunni að þjóðin á í harðskeyttri baráttu við það böl sem fíkniefnin hafa í för með sér og mikilvægt að veita lögreglunni þær heimildir sem nauðsynlegar eru til að stemma stigu við þeirri ógn. Það verður þó að gera innan ákveðins ramma og samkvæmt vel skilgreindum heimildum frá réttum aðilum. Um slíkar reglur og heimildir hafa okkar ötulu og duglegu lögreglumenn beðið hin síðari ár en ekki fengið. Hina pólitísku ábyrgð á því er að finna í dómsmrn. Enn liggja slíkar reglur ekki fyrir. Enn þá er verið að vinna að gerð þeirra. Það skapar lögreglunni umtalsverða erfiðleika í störfum sínum og enn fremur sannarlega hinu pólitíska valdi. Hæstv. dómsmrh. segir í Morgunblaðsviðtali sl. laugardag eftir að hafa lýst því hversu óeðlilegt hann teldi að lögreglan setti pólitísk stjórnvöld í þá stöðu að taka afstöðu til mála á borði margnefndrar reynslulausnar, með leyfi forseta: ,,Þess vegna gaf ég um það fyrirmæli þegar þetta gamla mál lá fyrir að lögreglan bæri ekki fleiri mál af þessu tagi upp við ráðuneytið og það hefur ekki verið gert. Sú viðmiðunarregla var strax sett eftir að málið til minnar vitundar.`` Með öðrum orðum taldi dómsmrh. málið á mörkum þess eðlilega eða raunar óeðlilegt, eins og hann orðaði það, og bannaði að fleiri slík erindi bærust inn á borð hans. Þarf frekari vitna við um hið gráa svæði sem við erum að ræða en einmitt sjálfan ráðherrann? Þetta voru að mörgu leyti skiljanleg viðbrögð af hálfu ráðherra en það vantaði hins vegar hið mikilvæga í málinu, að koma böndum, festu og reglu á hinar óhefðbundnu rannsóknaraðferðir og stöðu þeirra í stjórnkerfinu. Það hefur brugðist. Þessar reglur hefur vantað. Það er augljóst að samskipti lögreglustjóraembættis og dómsmrn. þarf að færa í betra horf og ekki seinna en nú. Ég hef fulla samúð með núv. hæstv. dómsmrh. í þessari orrahríð. Mér dettur ekki í hug annað en þeim báðum hafi gengið gott eitt til í stjórnsýslu sinni. Það breytir hins vegar ekki staðreyndum máls og þeim veruleika sem við blasir. Við þurfum svo sannarlega með öllum ráðum að treysta réttarríki okkar og trúnaðartraust milli lögreglu. Þar undanskil ég ekki yfirvald hennar, dómsmrn. og svo aftur þjóðarinnar. Ég ber traust til lögreglunnar. Ég þekki þar raunar allvel til eftir að hafa starfað sem lögreglumaður á yngri árum mínum, á áttunda áratugnum, þar á meðal um skamma hríð í fíkniefnadeild lögreglunnar og veit því af eigin reynslu að þar er að finna trausta og dugmikla einstaklinga sem vinna oft við erfiðar aðstæður og bág kjör. Ég hef því ekki og mun ekki gagnrýna lögregluna í þessari umræðu. Ég tel hins vegar óumflýjanlegt að svarað verði skýrt og afdráttarlaust um samskipti lögreglu og dómsmrh. fyrr og nú og leitað verði leiða til að koma þeim í viðunandi horf. Þar þurfum við skýrar reglur til stuðnings lögreglu og ekki síður til stuðnings stjórnmálamönnum. Við erum að ræða alvörumál, virðulegi forseti. Það þarf að gera af hófstillingu eins og málshefjandi, Lúðvík Bergvinsson, gerði í upphafi umræðunnar og ég vona að ég hafi gert í ræðu minni. Ég sé ekki að það þjóni neinum tilgangi að upphefja pólitískar skylmingar og sumpart útúrsnúninga sem mátti að sumu leyti finna í svörum hæstv. ráðherra og ég lýsi yfir vonbrigðum mínum með það. Slíkur málflutningur, þótt skiljanlegur sé út frá mannlegu sjónarmiði, er tæpast til þess fallinn að styrkja lögregluna í baráttu við fíkniefnabölið sem er eitt aðalatriði í þeirri mikilvægu umræðu sem fram fer.

Virðulegi forseti. Það er svolítið merkilegt að upplifa það í umræðu hér sem ég vona að sé lokakafli umræðu sem staðið hefur lengi á hv. Alþingi, í hv. nefndum Alþingis og víðar í þjóðfélaginu um málefni löggæslunnar og baráttu hennar við fíkniefnaglæpamenn, að málshefjandi hefur mál sitt ekki á því efni sem tilkynnt var, raunar ekki af forseta Alþingis, heldur einum þingflokksformanni sl. föstudag að yrði umræðuefnið. Ekki síst var merkilegt að upplifa að megintími málshefjanda fólst í að biðjast nánast afsökunar á að hafa ekki fundið fleira ámælisvert en fáein álitamál um framkvæmd óhefðbundinna rannsóknaraðferða lögreglunnar í þessari baráttu. Þess vegna, herra forseti, vil ég benda á að það er rangt að fyrir slíkum aðferðum sé ekki lagagrundvöllur. Umræðuefnið í dag er ekki hvort þær eigi að heimila eða leggja niður, heldur er til meðferðar það mál hvernig eigi að skilgreina heimildir til þeirra, aðferðir og réttarstöðu þeirra sem blandast í þær. Hins vegar er rétt að geta þess og það sé ljóst að réttarstaða lögreglumanna sem stunda þessar aðferðir skyldu sinnar vegna, og yfirmanna þeirra sem hafa upplýsingar um það undir höndum, er alveg klár og hefur komið fram í umræðunni. Það er rétt, herra forseti, og ástæða til að geta þess aftur og aftur í umræðunni að hvatvís eða óvönduð umræða um störf eða starfshætti lögreglunnar er ekki til þess fallin að hún verði traustari fyrir okkur borgarana, og getur í raun orðið réttarríkinu Íslandi að fótakefli. Af þeim ástæðum verð ég að viðurkenna, herra forseti, að mér hefur oft sýnst álitaefni hvort sumir málshefjendur í þingsölum um þessi mál hefðu ekki átt að láta kyrrt liggja á stundum. Einhverjir hafa spurt sig hvort einmitt þetta geti átt við um rætur umræðunnar, ekki aðeins í dag, ekki aðeins sl. föstudag, heldur allt frá því á síðasta ári þegar hún var hafin, að varkárara hefði verið að fara fetið og hafa jafnvel í huga að stundum er ekki betur af stað farið. Herra forseti. Ég tel alveg ljóst og það hefur komið fram í þessari umræðu eins og raunar áður, að kröfur til ráðherra um skýr svör við tilteknum spurningum um þau efni sem hafa verið nefnd, hafa ekki verið réttmætar kröfur um upplýsingar sem eigi skilyrðislaust að koma fram heldur hafi jafnvel einhver þeirra verið krafa um að ráðherra brjóti þagmælskuskyldu um að gæta upplýsinga þar sem fjallað er um gögn eða fram eru lögð gögn sem varða persónulega hagi einstakra manna og sem skylt er að lögum að vernda. Ég verð að viðurkenna, herra forseti, að ég er ekki sannfærður um að við allir, hv. þm., höfum farið rétt með þessi ákvæði. Nú er ljóst, herra forseti, og það hefur skýrlega komið fram í umræðunni að nokkur ástæða er til að spyrja um heilindi nokkurra þingmanna sem hafa aftur og aftur vakið máls á þessum málum í þingsölum. Það kynni kannski svo að vera að fleiri en einn þurfi að benda á að það sé hugsanlegt eins og áðan var sagt að menn hafi eitthvað betra í huga þegar þeir hófu ræðuna. Ef það er, sem vel kann rétt að vera, verðum við hins vegar að viðurkenna að mikið skelfing hafa mönnum verið mislagðar hendur. Herra forseti. Það hefur komið fram og var lesið upp í fyrri ræðum við umræðuna að hv. allshn. hefur undanfarna daga og vikur fjallað um erindi minni hluta í nefndinni. Það var einmitt lagt fram með þeim orðum að það væru tilmæli minni hlutans í nefndinni að hún kynnti sér frekar þau mál sem nú hafa verið gerð að umtalsefni. Vegna þess að einn af viðmælendum nefndarinnar hefur sjálfur gert uppvíst það sem hann bað um í nefndinni að yrði haft í trúnaði verð ég að viðurkenna sem nefndarmaður og áheyrandi þeirra orða hans að þau voru öll rétt eftir höfð, en hitt er merkilegt að íhuga að stundum hafa tilteknir nefndarmenn beðið um að sú umræða færi fram í trúnaði og jafnvel haft við þau orð að nefndin væri lokuð nefnd. Það verð ég að viðurkenna fyrir félögum mínum á hv. Alþingi að mér finnst sérkennilegt að þingnefnd geti sjálf álitið sig lokaða nefnd en samt sem áður ryðjast einhverjir ótilkvaddir inn í nefndina til myndatöku eða fréttaöflunar eins og gerðist á einum af þessum fundum. Herra forseti. Ég held að það sé brýn nauðsyn í þessu samfélagi sem stendur í sívaxandi og síþyngri baráttu við fíkniefnaglæpamenn, einhverja þá erfiðustu sem við höfum kynnst, að við styrkjum og eflum starfshætti og öryggi löggæslunnar svo að við getum sjálf treyst á hana. Ég tel að umræða um að lögreglumenn hafi misfarið með heimildir sínar eða trúnað sé ekki til þess fallin að efla trú á lögregluna sem ég tel að hún verðskuldi. Ég held að rétt sé að við höfum í huga að þau efni sem hér hefur verið vikið að eða dróttað um, að ekki hafi verið rétt með farið, geta varðað lög um ráðherraábyrgð. Þau geta varðað ákvæði í sjálfri stjórnarskránni. Þau geta varðað ákvæði í lögum, sem eru ekki mjög gömul, um skráningu og meðferð persónuupplýsinga, þau geta varðað ákvæði í mannréttindasáttmála Evrópu sem Ísland er aðili að og hefur löggilt sérstaklega. Ég verð að viðurkenna, herra forseti, að ef hæstv. ráðherra hefði orðið það á að svara hreint út þeim spurningum sem lagðar voru fyrir hann í dag og hafa raunar verið bornar upp áður, er vel hugsanlegt að hann hefði orðið ábyrgur gagnvart öllum þessum ákvæðum vegna þess að hann hefði ekki gætt trúnaðar. Ég verð líka að viðurkenna, herra forseti, að ef svo hefði farið teldi ég hugsanlegt að fyrsta mál á dagskrá þessa fundar yrði ekki rætt í dag heldur yrðum við kannski knúin til að leggja fram frv. eða tillögu um að Ísland segði sig frá ákvæðum mannréttindasáttmála Evrópu vegna þess að þá hefði Ísland ákveðið að gæta ekki upplýsinga um persónulega hagi manna. Ég verð að viðurkenna, herra forseti, að það væri ekki það sem ég tel vera aðal réttarríkisins Íslands. Herra forseti. Ég tel líka að það að krefja lögreglumenn eða yfirmenn þeirra um upplýsingar um mál sem leynt eiga að fara samkvæmt réttindum manna ekki vera aðal réttaríkisins Íslands. Ég tel það, herra forseti, ekki vel til þess fallið að fást við alvarlega glæpi sem verða sennilega börnum okkar mun skeinuhættari en okkur sjálfum, sem erum hér í dag að draga úr aðalsmerkjum og sterkustu kostum réttarríkisins Íslands.

Herra forseti. Á undanförnum mánuðum og missirum hafa iðulega komið upp árekstrar milli löggjafarvalds og framkvæmdarvalds. Árekstrarnir eru af misjöfnum toga og snúast iðulega um að löggjafarvaldið telur á sig hallað af framkvæmdarvaldinu og veikleikar löggjafarvaldsins gagnvart framkvæmdarvaldinu koma æ betur fram, m.a. að framkvæmdarvaldið hunsi iðulega þingið og ætlist til að þingið sé afgreiðslu- og stimpilstofnun fyrir framkvæmdarvaldið. Einnig birtist þetta iðulega í að þingið telur að verulega skorti á nauðsynlega upplýsingagjöf frá ráðuneytum og framkvæmdarvaldi og ráðherrar svari oft illa og seint fyrirspurnum og skýrslum frá alþingismönnum, auk þess sem framkvæmdarvaldið skáki í skjóli laga eins og upplýsingalaga og hlutafélagalaga til að leyna Alþingi upplýsingum sem það kallar eftir og fari oft villandi og frjálslega með staðreyndir sem það gefur þinginu. Sú sem hér stendur hefur ítrekað bent á að Alþingi skorti úrræði til að geta haft nauðsynlegt eftirlit með framkvæmdarvaldinu og tvívegis flutt ásamt öðrum þingmönnum frv. um að komið verði á fót sérstökum rannsóknarnefndum þingsins, líkt og þekkist í flestum þeim löndum sem við berum okkur saman við. Tvö mál hafa komið upp á þessum síðustu vikum sem staðfesta að nauðsyn sé á slíkum rannsóknarnefndum þingsins sem geti að eigin frumkvæði tekið upp mál og rannsakað og kallað til sín málsaðila. Allshn. hefur samþykkt á fundi sínum í dag á grundvelli 26. gr. þingskapa að taka til sérstakrar umfjöllunar og athugunar það mál sem við ræðum í dag. Sérstaklega þau atriði sem snúa að störfum og starfsháttum lögreglunnar og að reynslulausninni. Ég tel mjög mikilvægt að nefndin vandi til verka en athugun nefndarinnar á málinu gæti hugsanlega leitt til bættra vinnubragða af hálfu framkvæmdarvaldsins í þessum vandmeðfarna málaflokki og styrkt eftirlitshlutverk Alþingis með framkvæmdarvaldinu. Herra forseti. Ég held að varðandi upplýsingar gagna frá framkvæmdarvaldinu og líka þeirra sem leynt eiga að fara, eigi framkvæmdarvaldið að gera greinarmun á því hvort verið er að veita þingnefndum upplýsingar í trúnaði til að auðvelda þeim að sinna eftirlitsskyldu sinni eða að birta gögn opinberlega. Mál það sem við fjöllum um nú og tengist fíkniefnum, baráttu lögreglunnar við fíkniefnasala og meint óeðlileg afskipti dómsmrn. af því máli er vissulega vandmeðfarið. Makalausar ásakanir dómsmrh. hér áðan um að þingmenn jafnaðarmanna gangi erinda glæpamanna eru alveg með ólíkindum og ekki til þess fallnar að skapa málefnalega umræður um þetta mál. Í baráttunni gegn neyslu fíkniefna, innflutningi þeirra og dreifingu þarf að ríkja breið samstaða og gagnkvæmur skilningur löggjafarvalds, framkvæmdarvalds og dómsvalds, um hvernig taka beri á þessum málum í löggjöf, dómum og framkvæmd mála og fullnustu refsinga á vegum framkvæmdarvaldsins. Ábyrgð hvers aðila fyrir sig þarf að vera skýr í þessu máli og sameiginleg markmið allra þessara aðila eiga vitaskuld að vera öllum ljós. Þannig og aðeins þannig fær fólkið í landinu trú á réttarkerfinu og baráttu stjórnvalda gegn þessum eiturlyfjum sem ógna lífi og framtíð þúsunda einstaklinga í landinu og eru bölvaldur og orsök gríðarlegra vandamála fjölda heimila í landinu. Því er afar brýnt að fólkið hafi trú á réttarkerfinu þegar fíkniefnamálin eru annars vegar og getu þeirra til að vinna eins og kostur er gegn fíkniefnum og kannski það sem mest er um vert að fíkniefnasalar og dreifingaraðilar eitursins fái þannig skýr og afdráttarlaus skilaboð um að tekið sé af fullri hörku í öllu kerfinu af löggjafarvaldi, framkvæmdarvaldi, réttarkerfinu og fullnustuaðilum á þessu máli. Sá hlekkur sem þarf að vera hvað sterkastur til að ná til innflutnings- og dreifingaraðila fíkniefna er vitaskuld lögreglu- og tollyfirvöld. Þess vegna er skylda löggjafar- og framkvæmdarvalds að búa þannig að þessum yfirvöldum að ekkert sé til sparað að þeir geti komið böndum á fíkniefnasalana og stöðvað innflutning og dreifingu fíkniefnanna. Herra forseti. Ég held að í því máli sem við erum að ræða hafi margt farið úrskeiðis og af þessu máli þurfum við að draga ákveðinn lærdóm. Við þurfum að svara þeirri spurningu hvort nægilega sé búið að lögreglunni, sérstaklega fíkniefnalögreglunni, í tækjum, mannafla og úrræðum, þar á meðal óhefðbundnum rannsóknarúrræðum til að fíkniefnalögreglan geti tekist á við það sem við ætlumst til af henni. Ég tel að verulega skorti á að fíkniefnalögreglan hafi yfir nauðsynlegum tækjum að ráða og var það m.a. staðfest í skýrslu forsrh. til mín frá árinu 1996 um fíkniefnamálin. Hvað hitt atriðið varðar um óhefðbundnar rannsóknaraðferðir og skort á reglum í því sambandi, þá er ekki hægt að horfa fram hjá þeirri staðreynd að dómsmrn. á verulega sök í því efni að ekki hafa verið settar reglur um slík úrræði. Eftir þeim reglum hefur verið kallað í mörg ár af lögregluyfirvöldum og má með fullum rökum gagnrýna dómsmrh. og hans ráðuneyti fyrir að hafa ekki beitt sér sem skyldi í því efni sem á nokkra sök á því hvernig þetta sérstaka mál sem hér er til umræðu hefur þróast. Þegar þetta mál var til umræðu snemma á sl. ári sagði hæstv. ráðherra að von væri á slíkum reglum en nú fyrst fyrir nokkrum vikum er skipuð nefnd í málið til að semja slíkar reglur. Þessi vinnubrögð dómsmrh. eru gagnrýnisverð og hefur hann ekki fært fram neina haldbæra skýringu á því að slíkar reglur hafi ekki verið settar þó kallað hafi verið eftir þeim a.m.k. allt frá árinu 1992. Vil ég í því sambandi vitna til þess sem fram kom í dagblaði 19. mars 1997 og haft var eftir Birni Halldórssyni hjá fíkniefnadeildinni. Hann segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Að sjálfsögðu verðum við að vinna eftir reglum og þess vegna erum við að biðja um skýr fyrirmæli.`` Þetta er haft eftir honum 1992 og ekki bólar enn á þeim reglum. Þær upplýsingar sem nýverið hafa komið fram og eru tilefni þessarar umræðu um afskipti núverandi og fyrrverandi dómsmrh. um fullnustu refsingar síbrotamannsins og kannski stórtækasta fíkniefnasala hingað til eru afar sérstakar og málsvörn ráðherranna í málinu satt að segja afar hæpin. Að auki er það varla til málsbóta í þessu máli að á reynslulausnartímanum, um mitt ár 1992, var Franklín Steiner handtekinn með fíkniefni og er það hið svokallaða Tunguvegsmál sem er annað þeirra mála sem týndust í kerfinu og aldrei hefur verið dæmt í eða þetta skilorðsrof á reynslulausninni hafi leitt til þess að Steiner hafi verið settur inn á nýjan leik vegna brota á reynslulausninni. Þannig er þetta mál allt hið sérstæðasta og erfitt að sjá nokkuð sem réttlætir reynslulausnina. Herra forseti. Það hlýtur að hafa verið fullnustumatsnefndar en ekki dómsmrh. að leggja mat á hvort rök fyrir reynslulausn væru þess eðlis að þau réttlættu reynslulausn. Það er afar þýðingarmikið í réttarkerfinu að fullnusta dóma fari fram án afskipta dómsmrn. eða ráðherra, enda er fullnusta lögum samkvæmt á hendi sérstakrar fullnustumatsnefndar sem metur allar umsóknir um reynslulausn og annast veitingu reynslulausna samkvæmt 40. gr. almennra hegningarlaga. Hlutverk dómsmrh. er aftur á móti að búa svo um hnútana að fíkniefnalögreglan geti sinnt sínu verkefni, m.a. með því að setja reglur um óhefðbundnar rannsóknaraðferðir, sem ekki hefur verið gert, eins og áður hefur fram komið þó að stíft hafi verið eftir því leitað af lögreglunni. Fullnustumatsnefnd veitir að jafnaði ekki reynslulausn fyrr en liðinn er helmingur refsitímans, eins og segir í reglugerð um upphaf og lok refsivistar frá 1988, ef um meiri háttar fíkniefnabrot er að ræða eða ef um síbrotamann er að ræða. Hvort tveggja var fyrir hendi í þessu máli, margítrekuð meiri háttar fíkniefnabrot og um síbrotamann var að ræða. Auk þess segir í reglugerðinni að fanga verði ekki veitt reynslulausn nema sérstakar ástæður mæli með því og nefnt í reglugerðinni framúrskarandi hegðun fangans í refsivistinni. Engu að síður hefur komið fram að þegar Franklín Steiner sat inni varð hann tvisvar uppvís að agabrotum og fíkniefnaneyslu innan fangelsisins sem varla getur talist framúrskarandi hegðun í refsivistinni eins og segir í reglugerðinni. Hæstv. dómsmrh. ber fyrir sig að ráðuneytið hafi engin efnisleg afskipti haft af málinu. Hvað eru efnisleg afskipti, herra forseti? Eru það ekki efnisleg afskipti þegar dómsmrn. telur rétt að fengnum þeim upplýsingum að fyrrv. dómsmrh. hafi veitt lögregluyfirvöldum leyfi til að afla upplýsinga hjá fíkniefnasalanum gegn vilyrði fyrir reynslulausn, að senda málið aftur til fullnustumatsnefndar þannig að hún gæti tekið afstöðu í ljósi nýrra upplýsinga? Hæstv. ráðherra hafði í ræðustól áðan eftir Jónatan Þórmundssyni að fullnustumatsnefnd hafi verið sett upp við vegg með sama hætti og ráðherra. En ég spyr ráðherra, sem ég vona að hlýði á mál mitt: Sett upp við vegg af hverjum? Af hverjum var fullnustumatsnefnd og ráðherra settur upp við vegg? Var það e.t.v. af fyrrv. dómsmrh. sem hafði tekið ákvörðun í þessu máli eða var ráðherra og fullnustumatsnefnd sett upp við vegg af einhverjum öðrum? Því hefur ekki verið svarað í þessari umræðu og ég óska eftir skýrari svörum frá hæstv. ráðherra um það. Herra forseti. Hvaða leið átti fullnustumatsnefnd í málinu ef reynslulausn hafði í reynd verið ákveðin í dómsmrn. hver svo sem tímasetning þeirrar ákvörðunar var í tíð fyrrv. eða núv. dómsmrh.? Ég ætla ekki að fullyrða að hæstv. dómsmrh. hafi gefið Alþingi villandi eða rangar upplýsingar um þetta mál en a.m.k. er full ástæða til að skoða það sérstaklega. Herra forseti. Mér finnst líkt og fyrirspyrjanda afar athyglisvert sem fram kom á Alþingi 17. mars á sl. ári þar sem hæstv. ráðherra sagði að það væri refsivert að semja um að menn gætu sloppið við viðurlög. En orðrétt sagði hæstv. ráðherra: ,,Í þessu efni er rétt að taka fram að óheimilt er með öllu og refsivert af hálfu lögreglu að hylma yfir grun um refsiverða háttsemi, semja um að menn geti sloppið við viðurlög eða ákæru eða á nokkurn annan hátt að láta grun um refsiverða háttsemi afskiptalausa.`` Mér finnst að þetta þurfi frekari skýringa við af hálfu hæstv. dómsmrh. vegna þess að líta verður á það að hér hafi verið samið um að þessi tiltekni maður gæti sloppið við viðurlög. Mér finnst líka að orð og gerðir hæstv. dómsmrh. fari ekki saman þegar hann fullyrðir á Alþingi eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Ráðherra er með öllu óheimilt að hlutast til um það hvaða rannsóknargögn eru birt.`` Engu að síður óskaði hæstv. ráðherra eftir að fá birtan þann hluta úr skýrslu Atla Gíslasonar sem snýr að skipulagi lögreglunnar en sá hluti skýrslunnar er vafalaust unninn upp úr rannsóknargögnum. Ef hæstv. ráðherra heldur því fram að sá kafli í skýrslu Atla Gíslasonar sé ekki rannsóknargagn, þá spyr ég hæstv. ráðherra: Af hverju hlutaðist hann ekki til um að sá kafli sem snýr að meintum afskiptum dómsmrn. af reynslulausninni yrði einnig birtur opinberlega eða a.m.k. fyrir þingnefnd? Sá kafli sem snýr að meintum afskiptum framkvæmdarvaldsins snertir varla rannsóknargögn sem leynt skulu fara samkvæmt lögum. Ég er hér að tala um framkvæmdarvaldið og afskipti ráðherra af málinu. Hvers vegna í ósköpunum birti ráðherrann ekki um leið þann kafla sem snýr að reynslulausninni á sama hátt og hann birtir opinberlega, ekki fyrir þingnefnd, þann kafla sem snýr að skipulagi lögreglunnar? Það getur varla fallið undir ákæruvaldið og sjálfstæði þess. Það er fyrst og fremst dómsmrh. sem getur ákveðið eða leitað til saksóknara um að sá kafli verði birtur og það vekur furðu mína að ráðherra skuli ekki hafa beitt sér í því efni. Það hefði e.t.v. sparað okkur þá umræðu sem hér fer fram í dag. Ég tel eðlilegt að hæstv. ráðherra muni með sama hætti og hann gerði varðandi skipulag lögreglunnar óska eftir því við saksóknara að sá þáttur dómsmrn. varðandi reynslulausnina verði birtur. Ég minni á að fram hefur komið í fjölmiðlum að Jónatan Þórmundsson, sem var formaður fullnustunefndar á þeim tíma þegar reynslulausn var veitt, hefur óskað eftir því að sá kafli verði birtur opinberlega. Það er reyndar mín skoðun í þessu máli öllu að hæstv. dómsmrh. hefði strax þegar þess var óskað í þingsölum að allshn. fjallaði um málið á grundvelli 26. gr. þingskapa að greiða fyrir því að lokuð þingnefnd eins og allshn. fengi þær upplýsingar sem nauðsynlegar voru til að Alþingi gæti a.m.k. í trúnaði sinnt eftirlitsskyldu sinni í málinu. Mér finnst það afar sérkennilegt að dómsmrh. skyldi ganga til verka eins og hann gerði að birta opinberlega eingöngu þann kafla sem snýr að skipulagi lögreglunnar þó að gagnrýnin í þingsal hafi einnig og ekki síður beinst að meintum afskiptum dómsmrn. í því máli. Sú spurning er því áleitin: Af hverju bar að óska eftir birtingu á þeim kafla sem snýr að lögreglunni? Hvar er upphafið? Hver braut trúnað og þá gagnvart hverjum? Af hverju hlutaðist hæstv. dómsmrh. bara um birtingu kaflans í skýrslunni gagnvart lögreglunni en ekki ávirðingum dómsmrn. sem ekki er rannsóknargagn í málinu um meinta íhlutun ráðuneytisins í fullnustu reynslulausnar? Ef ráðherrann hefur ekkert að fela í því efni og afskipti hans og ráðuneytisins fyrr og síðar hafa verið með eðlilegum hætti, þá er sú spurning áleitin af hverju hæstv. dómsmrh. hlutaðist ekki um leið um birtingu þess kafla sem snýr að hans ráðuneyti. Herra forseti. Týnd gögn í fíkniefnamálum hjá lögreglunni, sérkennileg meðferð upptækra fíkniefna hjá lögreglunni, meint afskipti dómsmrh. af ákvörðun fullnustumatsnefndar sem heimilaði ekki reynslulausn síbrotamanns sem síðar er heimiluð vegna afskipta ráðherra í stað upplýsingagjafa um aðra fíkniefnasala, sinnuleysi dómsmrn. um að setja reglur um óhefðbundnar rannsóknaraðferðir í fíkniefnamálum, allt eru þetta mál sem kalla á svör og sem skoða þarf sérstaklega, kryfja til mergjar og læra af til að á nýjan leik sé hægt að byggja upp þá þéttu varnargirðingu sem þarf að vera til staðar til að sporna gegn innflutningi, dreifingu og neyslu fíkniefna. Það er mikið undir því komið að hæstv. dómsmrh. takist að eiga eðlilegt samráð og samskipti við þingið og allshn. sem að eigin frumkvæði fær nú málið til efnislegrar skoðunar sem leitt getur til úrbóta í góðri samvinnu löggjafar- og framkvæmdarvalds.

Virðulegi forseti. Töluvert hefur verið rætt um það hér að þetta er í þriðja sinn sem mál tengt afbrotum ákveðins einstaklings, afplánun hans og lausn frá fangelsi er tekið upp í þinginu. Hæstv. utanrrh. gerði það sérstaklega að umtali í ræðu sinni að hann teldi að umræðan hefði orðið til þess að veikja lögregluna og frá því að Mannlífs-greinin birtist, um ákveðinn einstakling, Franklín Steiner og afbrot hans og síðan meðferð mála hans, hafi það allt í rauninni orðið til þess að veikja lögregluna. Jafnvel fannst mér ýjað að því að þarna væri um það að ræða að þeir sem tækju þátt í þessari umræðu og umfjöllun allri væru jafnvel á móti því að tekið væri sérstaklega á varðandi fíkniefnavanda barna. Mér finnst þetta afar mikil einföldun á því sem hér hefur gerst á einu ári. Fyrir rétt um ári voru hér miklar fjölmiðlafréttir, almennar fjölmiðlafréttir, ekki bara Mannlífs-greinin heldur var í flestum fjölmiðlum fjallað um starfshætti fíkniefnalögreglunnar og ýmsar getgátur voru uppi varðandi þá starfsemi. Rætt var í fjölmiðlum um að ákveðinn einstaklingur hefði fengið undirritað byssuleyfi, starfsmaður lögreglunnar hefði mælt með því að hann fengi byssuleyfi. Sagt var frá því að lögreglan hefði selt sínar gömlu byssur einstaklingum úti í bæ og síðan var talað um að lögreglan keypti upplýsingar. Gagnrýnin fólst kannski fyrst og fremst í því að ekki voru til neinar reglur um slík vinnubrögð. Getgáturnar og fréttaflutningurinn sem var uppi var því fyrst og fremst um það að þarna ætti sér stað ákveðinn þáttur í starfsemi lögreglunnar sem hefði hvergi lagastoð. Um það var verið að tala. Er þetta löglegt eða ekki? Þegar Mannlífs-greinin birtist, hin umrædda Mannlífs-grein, þá tel ég hana vera í rauninni rökrétt framhald af þeirri umræðu sem átti sér stað í þjóðfélaginu. Vegna þess að það var nánast sama hvar maður kom þar sem á annað borð var verið að ræða um fíkniefni, sölu, neyslu, afbrot tengd fíkniefnum, þá voru uppi ákveðnar getgátur þess efnis að fíkniefnalögreglan eða lögregluembættið í Reykjavík keypti upplýsingar af þeim sem selja fíkniefni, fíkniefnasölum og glæpamönnum og það gert án allrar heimildar. Í beinu framhaldi af því er síðan farið að rannsaka málið. Og við skulum ekki gleyma því að í grein Mannlífs, sem tók yfir 20 síður, er talað við mjög marga sem gáfu upp nafn sitt. Ekki var eingöngu um að ræða einstaklinga sem óskuðu eftir nafnleynd, heldur var einnig talað við einstaklinga sem gáfu upp sitt nafn og voru þar af leiðandi tilbúnir til að standa við þær upplýsingar sem þeir gáfu. Þegar þetta var tekið upp í þinginu fyrir rétt tæpu ári var það vegna þess að í greininni og í viðtölum komu fram mjög þungar ásakanir í garð lögreglunnar, sérstaklega fíkniefnalögreglunnar, sem var gersamlega útilokað fyrir okkur á Alþingi að sitja undir og taka ekki til greina. Við urðum að krefjast þess að rannsókn færi fram. Enda segir í skýrslu dómsmrh. um rannsóknarstörf fíkniefnadeildar lögreglunnar, sem lögð er fram samkvæmt beiðni, um ástæðu þess hvers vegna var farið í að vinna þessa skýrslu, þar sem haft er eftir fyrirspyrjanda --- en ég fór fram á að dómsmrh. beitti sér fyrir því að þessi skýrsla yrði unnin --- þá segir í skýrslunni, með leyfi forseta: ,,Hins vegar er full ástæða til þess að Alþingi krefjist þess að fram fari rannsókn á því hvort þessar fullyrðingar eru réttar, [þ.e. þær sem komu fram, ekki bara í Mannlífs-greininni heldur í fjölmiðlum yfirleitt] þar sem um er að ræða starfsheiður manna og ekki síður vegna þess að sagt er þannig frá starfsaðferðum fíkniefnalögreglunnar að útilokað er fyrir Alþingi að láta sem vind um eyru þjóta.`` Síðan segir í skýrslunni, með leyfi forseta: ,,Í framhaldi af þessum umræðum ritaði dómsmálaráðherra ríkissaksóknara bréf þann 19. mars sl. en þar segir: ,,Dómsmálaráðherra hefur ákveðið að beina því því til yðar, herra ríkissaksóknari, að fram fari opinber rannsókn á samskiptum lögreglunnar í Reykjavík og Franklíns Kristins Steiners. Markmið þeirrar rannsóknar yrði að staðreyna sannleiksgildi fullyrðinga um að Franklín Steiner stundaði umfangsmikil fíkniefnaviðskipti, sem varði við refsilög, með vitund og samþykki lögreglunnar. Með því yrði sannreynt hvort lögreglumenn hafi, einn eða fleiri, gerst sekir um brot í opinberu starfi eða eftir atvikum gerst brotlegir við refsilög``.`` Dómsmrh. tók undir í þeirri umræðu að full þörf væri á að vinna slíka skýrslu og beitti sér fyrir því að skýrslan yrði unnin. Það hefði því kannski verið eðlilegt í ljósi þess að beiðnin kom fram á Alþingi að Alþingi fjallaði með einum eða öðrum hætti um skýrsluna. Ég hef fram til þessa verið algerlega mótfallin því að skýrslan væri birt í heild sinni. En miðað við hvernig umræðan hefur þróast tek ég undir þá beiðni, sem ég veit að hv. þm. Guðrún Helgadóttir hefur lagt fram í allshn., að skýrslan verði skoðuð þar í fullum trúnaði. Það hefur enginn farið fram á það í stjórnarandstöðunni, mér vitanlega, að innihald þeirrar skýrslu verði birt algerlega opinberlega, og að öllum verði ljóst allt sem í henni stendur. Það hefur ekki verið farið fram á það, enda eru þessar skýrslur þannig að þær eiga ekkert erindi fyrir almenningssjónir, þ.e. yfirheyrsla yfir fólki sem hefur réttarstöðu grunaðra manna þegar niðurstaðan er síðan sú að ekki er talin ástæða til að sækja það til saka í framhaldi af yfirheyrslum. Það er niðurstaðan. Þá hafa slíkar yfirheyrslur ekkert að gera fyrir almenningssjónir en ýmsir aðrir þættir í skýrslunni geta skipt máli. En hættan er sú, sem hlýtur að hafa komið upp við umfjöllun málsins, að mörg önnur mál tengd þessum einstaka sakamanni og afbrotaferli hans, sem staðið hefur yfir í mörg ár, hljóta að hafa komið fram í þessari skýrslu. Um það hefur hins vegar ekkert verið fjallað hvernig var farið með. Var unnin upp sérstök greinargerð um hvert mál? Eða var það bara látið liggja? Um það hefur ekkert verið fjallað. Það eru slíkir einstaka þættir sem væri kannski ástæða til að taka fyrir til umfjöllunar og þá kannski fyrst og fremst í ljósi þess að beiðnin kemur frá þinginu, en yfirheyrslur yfir einstaka mönnum á ekki að birta. Ef við kæmumst að þeirri niðurstöðu að gera þá kröfu að slíkar yfirheyrslur yrðu birtar, hvar ættum við þá að stoppa í þeim efnum? Og ætlar Alþingi að taka á sig þá vinnu að fara yfir þau gögn og yfirheyrslur í stórum sakamálum sem þeim tilheyra hverju sinni? Eða ætlum við bara að gera það í þessu einstaka tilviki að fara yfir yfirheyrslurnar? Ég ætla ekki að leggja mat á það hvort sú skýrsla sem hér birtist í þingsölum inniheldur öll þau atriði sem ég hefði talið rétt að kæmu fyrir þingið, a.m.k. finnst mér að það hefði mátt gera betur grein fyrir þeim sakamálum sem tengjast þeim einstaklingi sem hér um ræðir, sem ég veit að eru nokkur. Ég tel að umræðan hafi frá upphafi ekki snúist um annað en það að við höfum ekki búið nógu vel að þessum málum almennt. Þess vegna eru þessi mál tekin upp aftur og aftur og aftur því að ítrekað hefur komið fram að reglur vantar um hinar óhefðbundnu rannsóknaraðferðir. Það vantar fjármagn til fíkniefnalögreglunnar og við bregðumst ekki við með þeim hætti sem við ættum að gera. Mér finnst gott að heyra frá hæstv. utanrrh. að hann ætli nú að beita sér alveg sérstaklega fyrir því að tekið verði á fíkniefnavandamálum barna og unglinga þannig að til dugi. Við þingmenn þekkjum það mjög vel því við erum með slík vandamál nánast daglega á borðum að ekki hefur verið tekið á þeim hvorki hvað varðar lögreglu, forvarnastarfsemi né meðferðarúrræði. Þessi umræða er hluti af því en hún hefur því miður snúist upp í það að ákvörðun sem tekin var fyrir nokkrum árum um hvort beina ætti því til fullnustumatsnefndar að ákveðinn einstaklingur, Franklín Steiner, fengi reynslulausn. Þeirri beiðni er beint til dómsmrh. að hann óski eftir að nefndin fjalli aftur um hvort hann eigi að fá reynslulausn. Það finnst mér ekki rétt. Þetta mál snýst ekki um það. Það snýst ekki um reynslulausn þessa einstaklings. Og ég spyr: Er einhver hér inni sem hefði tekið aðra ákvörðun? Við erum nú að fara inn í algerlega nýtt umhverfi. Vita þingmenn ekki að ekki eru mörg ár síðan örfáir einstaklingar voru á Litla-Hrauni eða í fangelsum landsins vegna afbrota sem tengdust fíkniefnum eða eiturlyfjum, fyrir utan brennivín og víndrykkju? Það hefur gerbreyst, þetta er algerlega nýtt umhverfi. Við höfum engar reglur um óhefðbundnar rannsóknaraðferðir sem eru tíðkaðar alls staðar. Og þegar tveir lögreglumenn vinna eftir bestu vitund að því að upplýsa tvö stór fíkniefnamál sem eru liður í að koma upp um mjög alvarlegt fíkniefnamál --- sem hefur hinar ógnvænlegustu afleiðingar og ég bendi á að sölumenn fíkniefna hafa stundum verið kallaðir réttilega sölumenn dauðans --- óska þeir eftir því að þetta sé tekið til endurskoðunar, menn vísi því aftur til fullnustunefndar hvort þessi einstaklingur geti hugsanlega fengið reynslulausn vegna þess að hann býður þeim upplýsingar um þessi tvö stóru mál sem þeir höfðu verið að rannsaka og ekki komist lönd né strönd, þá vísaði ráðherra málunum áfram og nefndin kemst að þessari niðurstöðu. Við erum á vissan hátt að kaupa upplýsingar. Við höfum engar reglur. Og ég held að hver og einn hljóti að velta því fyrir sér hvort hann hefði tekið aðra afstöðu á þeim tíma. Ég held ekki. En þetta verður hins vegar til þess að reglurnar verða settar. Þessi umræða og sú þróun sem hefur orðið í þjóðfélaginu verður til þess að reglurnar verða settar. Og lögreglumennirnir hefðu aldrei verið settir í þá stöðu að leita eftir þessu í dómsmrn. hefðum við haft reglur, hefðu þeir þekkt þetta umhverfi og kunnað að bregðast við því á annan hátt. Við verðum að skoða alla þætti þessa máls. Ég tel að reynslulausnin sé ekki það versta. Hins vegar bregst lögreglan þegar viðkomandi einstaklingur brýtur af sér á tíma reynslulausnar. Þá á auðvitað að húrra honum beint í fangelsið aftur, að sjálfsögðu, því aldrei var talað um að maður á reynslulausn mætti brjóta af sér að vild á þeim tíma. Að sjálfsögðu ekki. Um leið og hann gerist brotlegur við lögin á hann að fara eins og skot inn í fangelsið aftur. Þar bregst lögreglan af einhverjum ástæðum, sem mér skilst að lögreglustjóri sé að rannsaka en hafi ekki enn komist að neinni niðurstöðu um hvernig standi á því að gögn máls hafi týnst. Það er vissulega mjög slæmt en hæstv. dómsmrh. hefur beint þeirri spurningu til hans hvort þetta hafi gerst í fleiri tilvikum. Við skulum ræða þetta út frá því þjóðfélagi og þeim veruleika sem við bjuggum við á þeim tíma sem atburðurinn á sér stað og þeim veruleika sem við búum við í dag, hvernig við bregðumst við og hvað réttlætiskenndin segir okkur, því í þessu tilviki verður jafnvel að fara meira eftir henni en einhverju öðru. Hvað bauð hún að gera á þeim tíma? Við skulum ekki snúa þessari umræðu í persónulegar orðahnippingar, eins og mér finnst hafa gengið hér á báða bóga. Umræðan um Franklín Steiner, greinarskrifin í Mannlífi, umfjöllun fjölmiðla, umræðan á þingi hefur aðallega snúist um eitt: Að við lærum að bregðast við þeim vanda sem við blasir, þ.e. aukinni eiturlyfjaneyslu sem þýðir aukna eiturlyfjasölu og fleiri glæpi. Þess vegna erum við fyrst og fremst að ræða þetta. Ég skora á hæstv. utanrrh. að beina reiði sinni annað en til okkar þingmanna, t.d. í þann farveg að auka fjármagn til lögreglunnar, í forvarnastarfsemi og til meðferðarúrræða.

Hæstv. forseti. Til að hafa það sem réttara reynist var það ekki ég sem óskaði eftir frekari rannsókn á skýrslu dómsmrh. heldur kom hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir með þá tillögu í hv. allshn. Þegar við höfðum fengið skýrslu hæstv. dómsmrh. fyrir þingið þar sem vafaatriði komu fram eins og reynslulausn sakamanna, fíkniefnagreiðsla fyrir upplýsingar, byssuleyfi til sakamanna, rannsóknargögn sem fjarlægð höfðu verið o.s.frv. var ekki óeðlilegt að hv. þm. kastaði því fram í nefndinni hvort ekki væri ástæða til að fara nánar ofan í þessa skýrslu. Hv. formaður nefndarinnar, sem nú er við skíðaiðkanir í Ameríku og er ekki til andsvara, kom þá með langa bókun. Nefndin tók undir þessa beiðni hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur en hv. þm. Sólveig Pétursdóttir kom með langa bókun um hvað við ættum ekki að biðja um. Það var þá sem ég bókaði beiðni mína og hún er svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Allshn. Alþingis [ég á við alla nefndina] samþykkir með vísan til 26. gr. þingskapa að nefndin fái að athuga nánar efnisatriði í skýrslu dómsmrh. um rannsókn á störfum fíkniefnadeildar lögreglunnar sem unnin var skv. beiðni, 92. mál þingsins (þskj. 685). Felur nefndin forseta þingsins að sjá svo til.`` Það var einmitt þess vegna sem ég bar fram þá bókun, að ég vildi ekki taka fram hvað við mættum fá að skoða, það er annarra að ákveða það. Nefndin þurfti ekki að svara sér sjálf. En auðvitað vildi meiri hluti nefndarinnar, sem er skyndilega kominn upp í hv. allshn. sem hefur hingað til ekki skipst í pólitíska vængi, koma í veg fyrir að við fengjum að skoða nokkurn skapaðan hlut. Þetta vildi ég að kæmi fram hér.

Hæstv. forseti. Ég vil nefna fjögur atriði sem mér eru ofarlega í huga við þessa umræðu. Í fyrsta lagi að á Íslandi eins og í mörgum öðrum löndum er fíkniefnaneysla vaxandi vandamál. Unglingar og börn ánetjast neyslu þessara efna og þjóðin stendur frammi fyrir gífurlegum vanda og berst vanmáttug gegn þeirri vá. Í öðru lagi að við harðsvíraða glæpamenn er að fást sem stunda innflutning og sölu ólöglegra efna og er öllum hugsanlegum brögðum beitt til að koma þeim inn í landið og í hendur neytenda. Í þriðja lagi. Enginn mælir því gegn að hefðbundnar aðferðir lögreglu duga skammt til að koma böndum á glæpamennina. Því hefur þurft að beita því sem kallað hefur verið óhefðbundnar aðferðir af hálfu lögreglu og er það einnig gert á meðal annarra þjóða. Í fjórða lagi. Stjórnmálamenn hafa haft stór orð á hv. Alþingi um þennan gífurlega vanda og formaður Alþfl. hefur um tvenn áramót gert unglingavandamálið að aðalatriði í áramótahugleiðingum sínum. En hvað gerist þá? Þessum vandamálum sem varða börnin okkar og framtíð þeirra er ýtt til hliðar. Aðalatriðið í augum jafnaðarmanna, hv. þm. Alþfl. og nokkurra annarra þingmanna stjórnarandstöðunnar, hefur síðustu vikurnar verið hvernig fíkniefnalögreglan starfar og er hún gerð tortryggileg í alla staði, þrátt fyrir að rannsókn hafi farið fram á störfum hennar og æðsti handhafi ákæruvaldsins hafi ákveðið að ákæra ekki í málum lögreglunnar, þ.e. starfsaðferðir lögreglunnar brjóta ekki í bága við lög og hún hefur ekki gerst sek um brot í opinberu starfi. Síðan gerist það að fulltrúar stjórnarandstöðunnar í allshn., hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, Guðný Guðbjörnsdóttir og Guðrún Helgadóttir, koma fram með tillögu um að nefndin taki málið upp. Þetta mál átti nefndin að taka upp að eigin frumkvæði samkvæmt 26. gr. þingskapa, að því er mér virtist, fyrst og fremst til að komast yfir skýrslu setts rannsóknarlögreglustjóra, Atla Gíslasonar hæstaréttarlögmanns, sem hefur að geyma rannsókn á störfum fíkniefnalögreglunnar. Ríkissaksóknari hefur tekið þá ákvörðun að birta skýrsluna ekki opinberlega. Sú ákvörðun ríkissaksóknara byggir á þeirri reglu að birta ekki gögn úr rannsókn sem ekki leiðir til ákæru. Sú regla styðst við meginreglu um vernd persónuupplýsinga. Það að birta skýrsluna gæti varðað mannréttindasáttmála Evrópu. Í skýrslunni er að finna yfirheyrslur yfir fimm tugum einstaklinga sem í dag hljóta að teljast saklausir þar sem ekki hefur verið ákært í málinu. Vegna orða síðasta ræðumanns, hv. þm. Guðrúnar Helgadóttur, þá er það sérkennilegt að hv. þm. kemur upp í andsvari við sinn formann til þess að koma því á framfæri að hún hafi ekki óskað eftir frekari umfjöllun um málið. Þetta er dálítið ruglingslegt. Hún segir síðan frá bókun sem hún lagði sjálf fram. Ég verð að segja, hæstv. forseti, að það kom aldrei nægilega skýrt fram í nefndinni, hvað hv. þm. vildu gera með skýrslu Atla Gíslasonar hæstaréttarlögmanns og hvernig ætti að ljúka málinu. Ég undrast að formaður Alþb. skuli taka undir það að skýrslan skuli birt og tekin fyrir í nefndinni, miðað við það hvernig málið er vaxið.

Hluti af henni.

Niðurstaða nefndarinnar í morgun var hins vegar sú að hafna beiðninni, eins og hér hefur þegar komið fram hjá þeim sem þar voru staddir, tveir hv. þm. voru fjarstaddir, hv. þm. Sólveig Pétursdóttir og Guðrún Helgadóttir. Meiri hlutinn hafnaði því að beiðni kæmi frá nefndinni um að skýrslan skyldi birt í heild sinni en hins vegar var hún sammála um bókun sem felur í sér að málið verði tekið til meðferðar skv. 26. gr. þingskapa, en með almennum takmörkunum. Bókunin hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Tillaga hefur verið lögð fram í allsherjarnefnd, með vísan til 26. gr. þingskapa, að nefndin taki til athugunar efnisatriði í skýrslu dómsmálaráðherra um rannsókn á störfum fíkniefnadeildar lögreglunnar sem unnin var samkvæmt beiðni (92. mál, þskj. 685). Samkvæmt þeirri grein er þingnefnd heimilt að ákveða að eigin frumkvæði að fjalla um önnur mál en þau sem Alþingi vísar til hennar. Um slík mál getur nefnd gefið þinginu skýrslu telji hún ástæðu til. Mikil umræða hefur átt sér stað um rannsóknarskýrslu Atla Gíslasonar hrl., setts rannsóknarlögreglustjóra, dags. 11. júní 1997. Samkvæmt beiðni lagði dómsmálaráðherra fram skýrslu um rannsóknina sem rædd var á Alþingi 2. febrúar 1998. Þar að auki hefur dómsmálaráðherra birt opinberlega þann hluta rannsóknarskýrslunnar sem fjallar um stjórnunarleg atriði viðvíkjandi almennt skipulag og vinnubrögð ávana- og fíkniefnadeildar lögreglunnar í Reykjavík. Loks hefur dómsmálaráðherra óskað eftir því við Ríkisendurskoðun að framkvæmd verði stjórnsýsluendurskoðun hjá embætti lögreglustjórans í Reykjavík. Þrátt fyrir þessa ítarlegu umfjöllun telur allsherjarnefnd í ljósi alvöru þessa máls eðlilegt að fjalla frekar um það, með vísan til 26. gr. þingskapa, sérstaklega þau atriði er snúa að störfum og starfsháttum lögreglunnar og að reynslulausn fanga. Nefndin telur þó eðlilegt að umfjöllun um þann þátt málsins sem lýtur að störfum og starfsháttum lögreglunnar ljúki ekki fyrr en niðurstaða stjórnsýsluendurskoðunar Ríkisendurskoðunar liggur fyrir. Frá árinu 1961 hefur ákæruvaldið verið í höndum ríkissaksóknara og er hann æðsti handhafi þess. Afskipti löggjafarvalds af ákæruvaldi samrýmast ekki meginreglum réttarríkis. Í samræmi við vinnubrögð embættis ríkissaksóknara hefur hann ákveðið að birta ekki opinberlega rannsóknarskýrslu Atla Gíslasonar. Sú regla að birta ekki opinberlega gögn úr rannsókn sem ekki leiðir til ákæru styðst m.a. við meginreglur um vernd persónuupplýsinga. Nefndin mun ekki gera meðferð ákæruvalds í þessu einstaka máli að umfjöllunarefni í skoðun sinni en áskilur sér rétt til þess að óska eftir upplýsingum frá dómsmálaráðherra um eftirlit hans á meðferð ákæruvalds, sbr. 1. mgr. 26. gr. laga um meðferð opinberra mála. Jafnframt áskilur nefndin sér rétt til að leita frekari gagna frá opinberum aðilum, sé það samrýmanlegt lögum að veita umbeðnar upplýsingar. Nefndin er reiðubúin til að gæta trúnaðar um slíkar upplýsingar. Allsherjarnefnd minnir á að í áliti hennar með frumvarpi til upplýsingarlaga á þskj. 899 á 120. löggjafarþingi lagði nefndin áherslu á að endurskoðun á lögum um meðferð opinberra mála sem boðuð var af dómsmálaráðherra yrði hraðað eins og kostur væri og að sérstaklega yrði hugað að í rétti til upplýsinga í lögum um meðferð opinberra mála. Hyggst nefndin kanna stöðu þessa máls.`` Lýk ég þar með vitnun í þá bókun sem samstaða náðist um í hv. allshn. í morgun. Hæstv. forseti. Þetta er að mörgu leyti nokkuð sérkennileg umræða en hún hefur þó einkum beinst að reynslulausn Franklíns Steiners. Hæstv. dómsmrh. og hæstv. utanrrh. hafa farið yfir það mál. Þar voru engin lög brotin eins og hefur komið fram hjá allshn. en að sjálfsögðu orkar allt tvímælis þá gert er. Það getur þó engan veginn verið aðalatriði í fíkniefnavanda þessa þjóðfélags hvort sá síbrotamaður, sem ég að sjálfsögðu hef skömm á, fékk reynslulausn eftir að hafa afplánað dóm sinn að hálfu eða tveimur þriðju ef það leiddi til þess að fleiri glæpamenn næðust og hugsanlega yrði einhverjum forðað frá eitrinu. Á þessum tíma var löng hefð fyrir því að náðun ætti sér stað þegar afplánun væri hálfnuð, þó ekki tíðkaðist það með alvarlegri brot. Í þessu tilfelli var ekki um náðun að ræða heldur reynslulausn. Ég vil að lokum segja það að áherslur margra hv. þm. í þessu máli eru mér illskiljanlegar þegar um svo alvarlegt mál er að ræða, þ.e. fíkniefnavandann. Ég ætla ekki að kveða upp úr um það hvort ákveðnir fjölmiðlar stjórna hv. þm. eða öfugt. Þó er víst að ef þessari umræðu fer ekki senn að ljúka, á þeim nótum sem hún hefur verið, þá verður efnt til mikillar veislu í undirheimum glæpamannanna.

Herra forseti. Mér finnst hv. þm., starfandi formaður allshn., leggja mjög undarlega fram hvernig þetta mál var rætt í allshn. og vekja hér upp þær deilur sem þar hafa orðið. Vissulega hafa orðið deilur þar. Ég gat ekki um þær í minni ræðu af því ég vildi ekki vekja þær upp. Um hvað snerust þær? Þær snerust um hvernig beita ætti ákvæði þingskapa, sem sett var inn til þess að styrkja eftirlitshlutverk Alþingis. Meiri hlutinn vildi taka málið upp á grundvelli 26. gr. þingskapa með mjög þröngum efnistökum sem við í minni hlutanum áttum að gangast undir. Það gengur auðvitað ekki, herra forseti. Við höfum hér fyrir okkur afstöðu ríkissaksóknara sem leggur þingmenn og þá væntanlega þingnefndir að jöfnu við fjölmiðla og þær geti því ekki fengið upplýsingar til að sinna sínu hlutverki. Þess vegna finnst mér formaðurinn leggja þetta upp með afar sérstökum hætti. Í þessari bókun, sem varð að fylgja og var skilyrði hjá meiri hlutanum til þess að málið yrði tekið upp, náðum við fram miklu meiri opnun í málinu. Nefndin getur betur fjallað um það heldur en fyrst var lagt upp með. Hv. þm. segist aldrei hafa skilið hvað ætti að gera með skýrsluna eða þá vinnu sem fram fer í allshn. Nefndir þingsins ákveða ekki í upphafi þegar fjallað er um mál, hvað þær ætli að gera. Fyrst er farið í efnislega umfjöllun um málið og síðan ákveðið hvernig eigi að taka á því. Þessi grein, 26. gr. þingskapa, kveður á um að nefndir þingsins geti gefið Alþingi skýrslu um málið, ef það svo kýs. Það er síðari tíma mál að ákveða hvernig farið yrði með þá niðurstöðu sem nefndin kæmist að. Ég harma að formaður nefndarinnar taki málið svona upp en fyrst hún gerir það þá er rétt að upplýsa að það átti að setja nefndinni svo þröngar skorður að hún gæti raunverulega ekki fjallað um málið. Hún átti að fjalla almennt um skipulag lögreglunnar og reynslulausn fanga.

Hæstv. forseti. Þær þröngu skorður, sem hv. þm. talar um, eru svo að segja nákvæmlega þær sem hún samþykkti í morgun. Þau drög að bókun sem upphaflega voru lögð fram eru nánast það sem við náðum niðurstöðu um. Það var einfaldlega vegna þess, hv. þm. mega eiga það, að þeir áttuðu sig á því að það er ekki hlutverk löggjafarvaldsins að hafa afskipti af ákæruvaldinu. Það bjó undir í þessu máli. Þar greindi okkur á, meiri hlutann og minni hlutann, að minni hlutinn vildi hafa afskipti af ákæruvaldinu sem starfar sjálfstætt samkvæmt lögum. Ríkissaksóknari var búinn að kveða upp að hann mundi ekki ásaka lögregluna í málinu. Engu að síður vildu hv. þm. rannsaka þetta frekar og fara inn á verksvið ríkissaksóknara. Við gátum ekki samþykkt það. Þess vegna gengur þessi bókun út á það að gera það ekki heldur áskiljum við okkur rétt til þess að fara í ákveðna þætti málsins, fá dómsmrh. á okkar fund o.s.frv. En það er alveg skýrt að við munum ekki óska eftir því í nefndinni að fá skýrslu Atla Gíslasonar hæstaréttarlögmanns til umfjöllunar.

Herra forseti. Alltaf versnar nú málið. Mér finnst hv. formaður nefndarinnar draga verulega í land með sína túlkun á þessari bókun. Túlkunin var skýr í nefndinni í morgun. Hún var sú að nefndin gæti leitað eftir því að fá a.m.k. hluta af skýrslu Atla Gíslasonar birta. Minni hlutinn fór ekki fram á að hafa afskipti af ákværuvaldinu heldur einungis að þeirri ósk yrði beint, annaðhvort til dómsmrh. eða til ríkissaksóknara, að fá að fara yfir þessa skýrslu í trúnaði. Hægt væri að fara yfir hluta hennar eða skýrsluna alla, allt eftir því hvað ríkissaksóknari sjálfur ákvæði. Það væri auðvitað í hans valdi að ákveða hvort nefndin fengi skýrsluna, með hvaða hætti hún fjallaði um hana og hvort hún gæti fjallað um einhverja ákveðna hluta hennar. En meiri hlutinn ætlar að ákveða það strax að nefndin, sem á að sinna eftirlitshlutverki, að hún geti ekki einu sinni beðið um ákveðna kafla í skýslunni, t.d. þann sem snýr að reynslulausninni. Það væri þá auðvitað saksóknara sjálfs að hafna því ef svo bæri undir. Ég tel það ekki óeðlileg afskipti af ákæruvaldinu, langt í frá.

Ef einhver hefur dregið í land, hæstv. forseti, þá er það hv. þm. Hún hefur náttúrlega samþykkt þessa bókun sem gengur út á að biðja ekki um þessa skýrslu. Ég sagði áðan að nefndin mundi ekki fara fram á það vegna þess að það er ekki innan hennar valdsviðs að biðja um skýrsluna. Hins vegar er ekki útilokað, og það kemur fram í textanum sem ég las rétt áðan, að einhverjir hlutar eða þættir skýrslunnar yrðu teknir til meðferðar af nefndinni. Því hef ég aldrei mótmælt. Hvað reynslulausnina varðar, þá hefur það alltaf verið inni í textanum að til greina komi að fara yfir þann þátt málsins enda fellur hann undir upplýsingalög. Það verður bara að vera skýrt, þegar við tökum málið fyrir í nefndinni, hver ramminn er. Okkur er annt um virðingu Alþingis og við förum ekki að biðja um upplýsingar sé það ekki í okkar verkahring vegna þrískiptingar valdsins. Ég veit að hv. þm. gerir sér fulla grein fyrir því enda hefur hún mikla þingreynslu.

Herra forseti. Engum dylst að afbrotamál á Íslandi hafa tekið grundvallarbreytingum á síðustu tveimur áratugum. Með tilkomu fíkniefna og mikillar aukningar afbrota sem með einum eða öðrum hætti tengjast innflutningi, dreifingu og neyslu fíkniefna, hafa orðið eðlisbreytingar á glæpastarfsemi. Okkur hefur opnast sýn inn í dapurlegan heim þar sem ríkir áður óþekkt mannfyrirlitning þeirra sem glæpina stunda, samfara takmarkalausri örvæntingu fórnarlambanna. Fíklarnir geta orðið viljalaus verkfæri í höndum glæpamanna. Aðgerðir lögreglunnar til að stemma stigum við afbrotum tengdum fíkniefnum hafa, hér sem annars staðar í heiminum, leitað inn á nýjar brautir. Það hefur að sjálfsögðu verið gert út úr neyð þar sem ekki er um aðrar leiðir að velja. Afbrot sem tengjast fíkniefnamálum eru mjög sérstæð. Þau eru ekki kærð af brotaþola eins og flest önnur afbrot. Fíkniefnabrotin hafa þá sérstöðu að brotaþolar eru oft þátttakendur í brotunum. Þeir eru ofurseldir fíkninni og verða þannig verkfæri í höndum afbrotamannanna. Þeir gera á stundum sitt ýtrasta til að koma sönnunargögnum undan og svo öfugsnúið sem það hljómar getur það oft gerst að fórnarlömbin líta á glæpamanninn, sölumanninn og dreifingaraðilann, sem bjargvætt sinn og velgerðarmann, standa vörð um starfsemi hans og sjá hag sínum borgið í því að glæpa\-starfsemi hans geti gengið hindrunarlaust fyrir sig. Þetta er hin ömurlega hlið þessarar glæpastarfsemi. Fórnarlömbin verða verkfæri í höndum glæpamannanna. Af þessum sökum rís upp í kringum fíkniefnaglæpi þagnarmúr sem oftast nær er illrjúfanlegur. Yfirvöld geta hert eftirlit með innfluttum fíkniefnum en eftir að efnin eru á annað borð komin inn í landið er ekki um aðrar leiðir að velja til að rjúfa þennan þagnarmúr en leita eftir upplýsingum frá þeim sem eru þátttakendur í glæpastarfseminni. Þegar löggæslumenn leita þessara leiða er í raun komið á samstarf milli glæpamanns og löggæslu. Það er að sjálfsögðu vandrötuð leið. Hún er reyndar þrædd hvarvetna í heiminum þar sem stríðið við fíkniefnin er háð. Rétt er að við höfum í huga vægi þeirra upplýsinga sem aflað er með slíku samstarfi. Í langflestum tilfellum er þetta eina leiðin sem lögreglan hefur til að brjóta upp viðskiptahringa fíkniefnaheimsins. Má af því verða ljóst hve mikilvægt er að fara að með fullri gát þegar rætt er opinberlega um mál af þessu tagi. Á það við um fjölmiðla, um þingmenn og aðra sem er annt um það að tryggja sem best stöðu samfélagsins í baráttunni við það böl sem fíkniefnin eru. Þegar lögreglan aflar upplýsinga frá afbrotamönnum er ljóst að fullkominn trúnaður löggæslumanna gagnvart þeim sem upplýsingarnar veitir sé sjálf forsenda þess að þessi leið sé fær. Sé trúnaður brotinn lokast þær mjóu glufur sem geta opnast. Það vekur því mikla athygli að sú krafa skuli hafa komið fram að dómsmrh. birti í heild skýrslu setts rannsóknarlögreglustjóra. Slík krafa jafngilti því að loka þeim fátæklegu leiðum sem lögreglan hafði til að upplýsa fíkniefnabrot. Kröfuna verður einnig að skoða í ljósi þess að hæstaréttardómur hefur fallið í fíkniefnamáli þar sem fram kom að rannsóknarlögreglumönnum sé ekki aðeins rétt heldur og skylt að neita að gefa upp nöfn þeirra sem höfðu gefið þeim upplýsingar í trúnaði. Einnig er ljóst að sú skýrsla sem settur rannsóknarlögreglustjóri samdi um störf fíkniefnadeildar lögreglunnar hefur gefið vísbendingar um meinbugi á skipulagi lögreglumála. Jafnframt liggur fyrir að hæstv. dómsmrh. hefur beitt sér fyrir róttækum breytingum á lögreglulögum sem urðu á árinu 1996 en með þeirri breytingu var málaflokkurinn endurskipulagður í veigamiklum atriðum. Enn fremur lét dómsmrh. skipa snemma árs 1996 sérstaka verkefnisstjórn í ávana- og fíkniefnamálum og lagði hún til að dómsmrh. léti hefja undirbúning að samningu skýrra verklagsreglna um svokallaðar óhefðbundnar rannsóknaraðferðir í ávana- og fíkniefnamálum. Nú er unnið að samningu slíkra verklagsreglna. Enn fremur má nefna að hæstv. dómsmrh. beitti sér fyrir því að stjórnsýslukafli í skýrslu setts rannsóknarlögreglustjóra væri birtur. Þegar þetta er skoðað er ljóst að hæstv. dómsmrh. hefur tekið á málinu af festu. Ekki er gæfulegt hlutskipti fyrir þingmenn að stuðla að því með flumbrulegum málflutningi í þinginu að slá þau fáu vopn úr höndum lögreglunnar sem henni eru fengin í baráttunni gegn fíkniefnabölinu. Að vísu er ljóst að stjórnarandstaðan er á undanhaldi í þessu máli. Þegar borinn er saman málflutningurinn sl. ár í málinu og svo þær tiltölulega kurteislegu athugasemdir sem komu fram af hálfu málshefjanda er ljóst að stjórnarandstaðan og sérstaklega þingmenn þingflokks jafnaðarmanna eru á undanhaldi í málinu og hafa að einhverju leyti eins og segir í fornu máli, fengið geig af vopnum sínum. Áður var talað um stórfellt misferli dómsmrh. í starfi. Nú hafa þessar athugasemdir snúist upp í frekar léttvæg málefni sem reyndar er ekki samkomulag um meðal þingmanna stjórnarandstöðunnar. Ég hjó sérstaklega eftir því að hv. þm. Margrét Frímannsdóttir sagði að umræðan snerist ekki um reynslulausn. Ég reikna með að hún hafi átt við það að hún ætti ekki að snúast um reynslulausn og ég er sammála henni um það. En umræðan í dag hefur einmitt snúist um reynslulausnina og réttlætingu þeirrar gjörðar og nægir þar að vitna sérstaklega í málflutning hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur og málshefjanda sjálfs, hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar. Ýjað var að afskiptum ráðherrans af reynslulausninni. Það er ljóst að málið var sent fullnustumatsnefnd til athugunar vegna nýrra upplýsinga í málinu. Eru það afskipti ráðherrans af málinu? Eru fólgin í því efnisleg afskipti hæstv. dómsmrh. af málinu með því að vísa því til fullnustumatsnefndar? Í raun og veru hefðu fólgist í því efnisleg afskipti ef ráðherrann hefði kosið að vísa málinu ekki til fullnustumatsnefndar því að málinu var vísað til nefndarinnar í ljósi nýrra upplýsinga og ef ráðherrann hefði ekki vísað málinu til fullnustumatsnefndar þá hefði hann verið að leggja það efnislega mat á upplýsingarnar að þær væru ekki gildar. Það fólst nákvæmlega í afgreiðslu ráðherrans á málinu á sínum tíma að hann tók ekki efnislega afstöðu til málsins. Í ræðu sinni minntist hv. þm. Lúðvík Bergvinsson áðan á það að hæstv. dómsmrh. hefði lýst því yfir í mars 1997 að óheimilt væri að semja um að menn gætu sloppið við viðurlög og var þar með að gefa í skyn að í reynslulausninni hefði einmitt falist slíkt samningamakk. Þetta er að sjálfsögðu fullkominn misskilningur, ég vona að það sé fyrst og fremst tæknilegur misskilningur vegna þess að ekki er hægt að jafna reynslulausn við einhvers konar samningamakk um viðurlög. Það er alveg út í hött. Reynslulausn er allt annars eðlis og á ekkert skylt við samninga um viðurlög og athugasemdin var því út í hött. Ég held að mikilsvert sé að geta þess í lok ræðu minnar að það er athyglisvert í málinu öllu saman að umræðan sl. ár hefur beinst gegn hæstv. dómsmrh. en þess eru sennilega engin dæmi í sögu lýðveldisins að dómsmrh. hafi gengist fyrir jafnvíðtækum breytingum á dómsmálum, á lögum um dómstóla og lögreglulögum og sá ráðherra sem nú situr, hæstv. dómsmrh. Þorsteinn Pálsson, og að nú skuli hafa komið fram alvarlegar ásakanir um starfsferil hans verður að harma en jafnframt verður að fagna því að þingmenn stjórnarandstöðunnar með þingmenn þingflokks jafnaðarmanna í broddi fylkingar skuli í hverju málinu á fætur öðru vera farnir að draga í land og málið sé af þeirra hálfu farið að breyta um svip.

Herra forseti. Að undanförnu hefur átt sér stað mikil umræða um störf fíkniefnalögreglu og má segja að sú umræða hafi þróast yfir í harðnandi orrahríð sem hefur ýmist farið fram innan veggja Alþingis eða í fjölmiðlum nema hvort tveggja sé. Reyndar er athyglisvert að sjá hvernig tengsl ýmissa fjölmiðla og þingsins eru varðandi mál þetta og er út af fyrir sig umhugsunarefni. Hinn stöðugt vaxandi þrýstingur nokkurra krossfara hefur smám saman þróast með þeim hætti að nú er spjótum beint að hæstv. dómsmrh., fyrrv. hæstv. dómsmrh., ríkissaksóknara og fíkniefnalögreglu og má segja að dagamunur sé hvar áherslan liggi hverju sinni. En það er jafneinkennilegt að þessum aðilum virðist nú stillt upp sem hinum seku, hinum grunsamlegu, meðan fíkniefnasalarnir virðast hvítþvegnir sakleysingjar. Um hvað snýst málið? Í rauninni snýst það aðeins um eitt: Hvort fíkniefnalögreglan hafi beitt óhefðbundnum aðferðum til þess að upplýsa fíkniefnamál. Hvort fíkniefnalögreglan hafi brotið lög og reglur og hvort yfirmenn þeirra hafi vitað af því. Um það snýst umræðan og hér hefur komið fram og reyndar legið fyrir um hríð að ekkert ólögmætt hefur komið fram um málið. En ég minnist þess varla í eitt skipti að hafa heyrt hina siðvöndu krossfara spyrja grundvallarspurningarinnar, nefnilega þeirrar spurningar hver skyldi vera ástæðan fyrir vinnulagi fíkniefnalögreglunnar. Herra forseti. Rétt er að vekja athygli á því að fíkniefnalögreglan er ekki að fást við umferðarlagabrot. Veruleiki hennar er allur annar. Það er nefnilega til annar heimur í þessu samfélagi. Það eru svokallaðir undirheimar, heimur glæpa, heimur fíkniefna og hinna alvarlegri brota. Í þeim heimi gildir frumskógarlögmálið eitt. Þar streyma vænar fúlgur fjármagns sem harðsvíraðir og kaldrifjaðir glæpamenn stýra. Hjá þeim gilda engin lög eða reglur aðrar en þær að koma út eitrinu og græða pening með öllum tiltækum ráðum. Hvort neytandinn er karl eða kona, barn eða fullorðinn má einu skipta, bara varan, eitrið sjálft, komist á markað. Þessum kóngum undirheima hefur orðið vel ágengt. Nýjustu fregnir herma að hassneysla sé að verða vel þekkt meðal 12 ára barna á Íslandi. Þessir glæpamenn eru hægt en bítandi að ná tökum á samfélagi okkar þrátt fyrir yfirlýstan vilja almennings til að ráðast gegn þeim. Þeir vaða fram með fullar hendur fjár og beita nýjustu og fullkomnustu tækni. Þeir eru ávallt skrefinu á undan. Svo teflum við fram fíkniefnalögreglu til að halda í við þessa glæpamenn. Hver skyldi vígstaða hennar vera gagnvart öflugum her glæpalýðsins? Hún er fjársvelt, fámenn, illa búin tækjum og bundin lagarömmum sem gefa smyglurum og eiturlyfjabarónum Íslands víðáttumikið svigrúm til glæpsamlegra starfa sinna. Lögreglan er ávallt í þeirri stöðu að vera skrefinu á eftir. Ég spyr: Láir þeim nokkur maður að grípa til óhefðbundinna aðgerða? Þær eru réttlætanlegar í því skyni að komast inn í þann dulda heim sem fíkniefnaheimurinn er. Þær eru nauðsynlegar og réttlætanlegar til að ná árangri. Lögreglumennirnir setja sjálfa sig í lífshættu daglega við að berjast gegn vel skipulögðu sölukerfi dópsalanna. Ég lýsi því sem skoðun minni að sé lagaramminn þröngur um of þá á að víkka hann. Séu reglur of takmarkandi á að opna þær og af þeim sökum fagna ég því sérstaklega að á vegum hæstv. dómsmrh. skuli starfa nefnd til þess að skoða hinar óhefðbundnu aðferðir fíkniefnalögreglunnar og lögreglunnar með þátttöku reyndra fíkniefnalögreglumanna þar sem ég teldi að einnig ættu að koma að tollverðir og dómarar úr ávana- og fíkniefnadómi. Ég trúi því að sú nefnd muni skila tillögum þar sem tekið er mið af því starfsumhverfi sem þessar hetjur landsins eru að glíma við og að ramminn verði sniðinn að þeim. Það er skylda okkar. En eftir krossför nokkurra þingmanna sitja fíkniefnalögreglan og yfirmenn hennar skyndilega uppi sem hinir seku, hinir grunuðu. Skyldu ekki barónarnir glotta? Skyldu þeir ekki fagna því hvernig grafið hefur verið undan trúverðugleika fíkniefnalögreglunnar, flett ofan af vinnulagi hennar og þeim þannig fært á silfurfati aðgengi að íslenskum ungmennum með fíkniefni sín? Ég kalla þetta eina aumustu og lágkúrulegustu aðför í pólitísku upphlaupi þar sem aðstandendur virðast kæra sig kollótta um afleiðingarnar. Það er ástæða til að velta afleiðingunum fyrir sér. En á þessu máli eru fleiri hliðar. Það er umhugsunarefni hvernig ónefndir fjölmiðlar leyfa sér að veitast að æru einstakra manna samhliða því sem þeir boða heiðarlega stjórnsýslu. Sömu fjölmiðlar taka sér dómsvald og skirrast ekki við að svipta dugmikla aðila málsins ærunni. Þar gilda önnur siðalögmál. Þeir sem hætta lífi sínu og limum í baráttunni í hinum grimma fíkniefnaheimi eru gerðir sökudólgar. Hinir eiginlegu glæpamenn gleymast. Hver er tilgangurinn með því að velta sér upp úr sjö eða átta ára gömlu máli sem þar að auki er talið löglegt að öllu leyti? Gera menn sér ekki grein fyrir því að lögreglan verður að hafa ákveðið sjálfstæði? Henni er nauðsynlegt að starfa með leynd til þess að geta upplýst mál og náð árangri í að vernda börn okkar og unglinga gegn glæpamönnum. Í mínum huga leikur enginn vafi á að lögreglan á að njóta vafans ef einhver vafi er. Markmið hennar er að berjast gegn eiturlyfjum í þágu barna okkar og unglinga. Þar tek ég eindregna afstöðu með lögreglunni og gegn fíkniefnasölum. Vinnulag krossfaranna í þessu máli minnir á helst á tíðaranda villta vestursins þar sem ekki var óalgengt að fólkið á götunni drægi hina grunuðu úr fangelsum og hengdu í næsta tré án án dóms og laga. Mér finnst samspil krossfaranna og æsifréttablaða vera af svipuðum toga utan það að ekki er sótt í fangelsin heldur ráðist á dugmikla lögreglumenn, embættismenn og stjórnmálamenn og tilraun gerð til að svipta þá mannorði og starfsheiðri. Það skyldi þó ekki vera raunverulegur tilgangur krossfaranna? Málflutningurinn allur ber slíkan keim. Ekki er langt síðan sú stjórnsýsla tíðkaðist hérlendis að embætti sýslumanna önnuðust rannsókn mála og dæmdu síðan í sömu málum. Þessu var breytt á hv. Alþingi til að skerpa stjórnsýsluna og styrkja aðskilnað dómsvalds og framkvæmdarvalds. Í kjölfarið þótti eðlilegt að efla sjálfstæði lögreglu og embætti ríkissaksóknara. Í herför krossfara virðast menn hins vegar vilja ryðja þessum þætti til hliðar, kippa stoðum undan sjálfstæði ríkissaksóknara og leggja starfsaðferðir lögreglunnar fyrir almenning, jafnt hina heiðvirðu sem glæpalýðinn. Ég fæ ekki betur séð en krossfarar vilji blanda öllum stigum málsins í einhvern einkennilegan, pólitískan hrærigraut. Hver skyldi hagnast á því? Skyldu það vera börnin okkar, lögreglan, saksóknari eða fíkniefnasalar? Ég tel að þessar árásir á fíkniefnalögregluna og dylgjur um embættisfærslur skili í raun engu öðru en því að veikja löggæsluna og styrkja fíkniefnaheiminn. Það kalla ég lágkúru. Herra forseti. Mál er að linni. Fíkniefnaváin er ein mesta ógnin við íslenskt samfélag í dag. Gerum okkur grein fyrir því að dópsalinn er sjúkur. Hann leitar stöðugt nýrra leiða til að fjármagna fíkn sína. Í þeirri leit lætur hann sig engu varða hverjum er fórnað. Fórnarlömbin eru í vaxandi mæli börnin okkar og unglingarnir. Skylda okkar er að vernda þau með öllum tiltækum ráðum. Við erum á villigötum ef púðrinu er eytt í að gera þá tortryggilega sem leggja sig hvað harðast fram í þessum vörnum, lögreglumenn, sérmenntað lið í fíkniefnabrotum, embættismenn og stjórnmálamenn. Á meðan flæða eiturlyfin yfir landið og sýna engum grið. Við skuldum börnum okkar það að snúa bökum saman til að styrkja með öllum tiltækum ráðum löggæslu á þessu sviði. Séu leikreglur óskýrar eða lagarammi of þröngur ber okkur að breyta þeim og bæta þannig að lögreglan geti sótt fram af fullri hörku gegn þeirri vá sem eiturlyfin eru. Það er kjarni málsins. Að beina athyglinni að öðru er ekkert annað en eymdarlegt, pólitískt upphlaup sem skaðar þá sem síst skyldi.

Herra forseti. Við lok þessarar umræðu vekur athygli að málshefjendur hafa ekki verið í salnum og virðast ekki þola þá gagnrýni sem komið hefur á málflutning þeirra. Það er út af fyrir sig skiljanlegt því að margt í aðdraganda umræðunnar, herra forseti, var kannski ekki af þeim toga að þegar það kæmi inn á hv. Alþingi væri hægt að skoða augliti til auglitis við hv. þingmenn. Enda hefur það komi á daginn. Hv. málshefjandi hefur ekki sést í þingsalnum, hátt í heila klukkustund.

Það er tæknin ...

Ég ætla mér ekki að deila um tækni í því máli, hv. þm. Kristín Halldórsdóttir, heldur vil ég almenna umræðu, augliti til auglitis. Í sjálfu sér er kannski ekki mjög miklu við það að bæta sem hér hefur verið rætt um þetta viðkvæma mál. Að mínu viti er það eitt hið viðkvæmasta sem verið hefur til umræðu í lengri tíma. Það varðar rannsóknaraðferðir lögreglunnar til að upplýsa glæpamál, hvernig einstakir embættismenn hafa leitað upplýsinga og hvaða aðferðum þeir hafa beitt til þess. Margt af því sem komið hefur fram hjá einstökum embættismönnum undanfarið hefur orkað mjög tvímælis. Ég tek undir það sem komið hefur fram varðandi þær upplýsingar að það er spurning hvort almannahagsmuna og réttaröryggis hafi verið gætt gagnvart borgurum þessa lands. Upplýsingar sem eru þannig að maður veltir því fyrir sér hverjir græði helst á því að þær komi fyrir almannasjónir. Krafan, sem síðan hefur komið fram, um að birta alla skýrslu Atla Gíslasonar er enn til að kóróna þá vitleysu sem ríkt hefur í þessu máli. Í máli hv. þm. Margrétar Frímannsdóttur kom fram að hún teldi eðlilegt að birta alla skýrsluna þó um sé að ræða hagsmuni borgaranna sem eru stjórnarskrárvarðir, sbr. 71. gr. stjórnarskrár Íslands og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, nr. 62/1994. Þar er tvímælalaust tryggður réttur fólks sem komið hefur til yfirheyrslu en reynst saklaust. Því væri óeðlilegt að gera slíka rannsókn opinbera. Að sjálfsögðu er ekki líðandi á hinu háa Alþingi að reynt sé að koma slíkum vinnubrögðum inn í þingið. Slík málsmeðferð mun því ekki verða viðhöfð af hálfu hv. allshn. Hér hefur skipulag fíkniefnadeildar lögreglunnar einnig verið til umræðu og birtar upplýsingar úr skýrslu sem hæstv. dómsmrh. lét gera. Það verður að viðurkennast að skipulag fíkniefnalögreglunnar hefur verið mjög laust í reipunum og óþarft að taka á því með silkihönskum. Á því máli hefur þó verið tekið svo sem eðlilegt er og Ríkisendurskoðun falið að gera sérstaka stjórnsýsluúttekt á lögreglustjóraembættinu í Reykjavík. Ég tel því vangaveltur um það ótímabærar þar til úttektin liggur fyrir. Annað sem snýr að þessu máli er reynslulausn Franklíns Steiners. Ekkert bendir til þess að þar hafi verið brotin lög eins og reyndar hefur komið fram hjá hæstv. ráðherra. Það var birt sem trúnaðarmál í hv. allshn. þar sem ég á sæti að Jónatan Þórmundsson teldi ekkert hafa komið fram í sambandi við afgreiðslur dómsmrh., fullnustumatsnefndar eða fangelsismálastjóra sem bryti lög eða reglur. Fleiri lögmenn hafa einnig álitið þessa meðferð málsins eðlilega miðað við þær reglur og lög sem þá voru í gildi. Ég tel að allt sem um það mál hefur verið sagt hafi verið á misskilningi byggt og hæstv. dómsmrh. hreinsað sig af áburði sem þar hefur komið fram. Herra forseti. Ýmislegt annað hefur komið inn í umræðuna sem varðar allshn. sem, eins og fleiri hafa minnst hér á, hefur samþykkt ákveðna bókun. Sú bókun var til umræðu í nefndinni í marga daga. Hv. þm. Sólveig Pétursdóttir vann þá bókun og undirbúning hennar mjög rækilega áður en hún þurfti að fara utan. Ég vil taka það fram að mér fannst ómaklegt af hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur að gera ferð hennar ómerkilega í þingsölum áðan. Mér finnst ekki við hæfi að höggva til formanns allshn. þó hún hafi þurft að fara af landi brott. Starf hennar til að leysa málið farsællega með nánast einróma samþykki nefndarinnar var mjög mikið. Það var síðan í morgun undir stjórn varaformanns nefndarinnar, hv. þm. Valgerðar Sverrisdóttur, að það samkomulag náðist að endingu um þá bókun. Með bókuninni er allshn. að taka á þáttum í þessari skýrslu sem ekki stangast á við aðskilnað dómsvalds og löggjafarvalds, ég ítreka það, enda eðlilegt og alls ekki gengið á réttaröryggi eða þagnarskyldu. Með þessari bókun er ekki verið með neinar efasemdir um það að málsmeðferð dómsmrh. hafi verið rétt þannig að þessi rannsókn eða könnun sem allshn. mun gera á næstunni verður einungis til þess að fara yfir efni þeirra atriða sem við höfum fullan rétt til að skoða. Herra forseti. Það er gríðarlega mikilvægt að styrkja lögregluna, ákæruvaldið, dómsvaldið og framkvæmdarvaldið í þeirri erfiðu stöðu sem þessir mikilvægu hlekkir í kerfinu eru. Harðsvíraðir glæpamenn eru eitthvert erfiðasta verkefni sem löggjafinn þarf að sinna. Setja þarf lög sem lögreglan og aðrir sem koma að þessum málum geti unnið eftir. Að því ber að vinna hér á hinu háa Alþingi á næstu mánuðum. Að mínu áliti er það fyrst og fremst sú krafa sem almenningur gerir til okkar hv. þm. að tryggja þann lagaramma sem um þessi mál þarf að vera þannig að embættismenn og stofnanir sem að þessum málum vinna geti starfað eðlilega og skynsamlega.

Virðulegi forseti. Það mál sem er til umræðu er í senn stóralvarlegt og vandmeðfarið bæði vegna þess að um mjög alvarlegan og viðkvæman málaflokk er að ræða og ekki síður hins að upplýsingar hafa komið fram sem grafa undan trausti almennings á lögregluyfirvöldum. Miðpunktur umræðunnar í dag hefur verið reynslulausn Franklíns Steiners eftir helming dæmds refsitíma árið 1990 til 1991 sem orkar mjög tvímælis. Bæði það hvernig að endurupptöku erindisins var staðið eftir að því hafði verið hafnað af einum dómsmrh. og að reynslulausn skuli yfir höfuð hafa verið veitt í þessu máli sem á sér fáar ef nokkrar hliðstæður að mér skilst. Hér er um alvarlegt mál að ræða sem krefst nánari athugunar þótt ekki væri nema til að róa almenning og lagfæra það sem virðist óljóst bæði í skipulagi lögreglunnar og varðandi vinnureglur fyrir óhefðbundnar rannsóknaraðferðir hennar. Því hefur allshn. samþykkt á fundi sínum í morgun að taka málið upp til athugunar á grundvelli 26. gr. þingskapa eins og hér hefur verið ítrekað og rætt allítarlega. Ég vil því bíða með stór orð þar til ljóst er hvort lög og reglur hafa verið brotnar í meðferð málsins. Mér finnast lýsingar hæstv. núv. og fyrrv. dómsmrh. skýrar á sínum þætti í því að umrædd reynslulausn var veitt. Þeir viðurkenna að hafa samþykkt fyrir sitt leyti að heimila slíka lausn þar sem það átti að geta skipt afar miklu máli um uppljóstranir í mikilvægum málum. Formlega var þó um ákvörðun fullnustumatsnefndar að ræða. Það er rétt sem hefur komið fram að hv. allshn. fékk Jónatan Þórmundsson og fleiri á sinn fund í síðustu viku en nefndin lítur svo á að þær upplýsingar sem þar komu fram hafi verið trúnaðarmál. Nú hefur hæstv. dómsmrh. hins vegar vitnað í þennan framburð óbeint í gegnum minnisblað og einn hv. þm. Sjálfstfl. í allshn. hefur staðfest að þau ummæli voru rétt eftir höfð. Þau ummæli sem minnst var á var allt það sem kom ráðherranum vel í málinu. Það er staðfest opinberlega en ekki allt það sem kom fram án þess að ég ætli að vera með nokkrar dylgjur. T.d. hefur ekki komið alveg skýrt fram hvers vegna viðkomandi, Jónatan Þórmundsson, hugleiddi að segja af sér sem formaður fullnustumatsnefndar eins og fram hefur komið í fjölmiðlum. Það verður fróðlegt að mínu mati að fylgjast með framvindu þeirrar athugunar sem allshn. hefur samþykkt að fara í þótt ekki væri nema til að skýra réttarstöðu þingnefndarinnar sem lögfræðingar hafa bent á að sé óljós í athugun af þessu tagi. Það er von mín að sú athugun og umræður um þetta mál leiði til betri vinnubragða og bættra starfsreglna innan lögreglunnar og að réttarstaða þingnefnda til að fara ofan í mál í trúnaði sé styrkt. Það var furðulegt að heyra hæstv. ráðherra og þingmenn gefa áðan til kynna að þingnefndir séu ekki lokaðar eða bundnar trúnaði. Slíkt er stundum reglan, t.d. í utanrmn. og ákvæði eru um trúnað í þingnefndum í reglum um þingstörf, þ.e. það er hægt að ákveða að mál séu tekin fyrir í trúnaði og það hefur hv. allshn. gert. Það var nefnt sem dæmi um það hve þingnefndir væru opnar að þangað kæmu oft inn fjölmiðlar. Það er vissulega rétt, stundum koma þar inn ljósmyndarar en það er ávallt gert með heimild nefndarmanna. Að mínu mati er lágmarkskrafa, virðulegi forseti, að þingmönnum sé sýndur trúnaður og að lokuð þingnefnd fái meiri upplýsingar en fjölmiðlar fá. Réttur þingnefnda í athugunum sem þeirri sem nú stendur fyrir dyrum er ekki nógu skýr og úr því verður að bæta. Nokkrar umræður hafa átt sér stað í nefndinni eins og hefur reyndar komið fram hvort slík lokuð nefnd fái að skoða umrædda skýrslu í trúnaði eða ekki annaðhvort í heild eða afmarkaða hluta hennar. Ég lít svo á að samkomulag hafi náðst um málsmeðferð sem ég tel viðunandi og fagna því. Það er vonandi ekki tilgangur neins að fara á pólitískar nornaveiðar í þessu máli. Slíkt er svo sannarlega fyrir neðan virðingu hv. allshn. Fíkniefnavandamálið er eitt af stóru vandamálum þessa samfélags. Það er svo sannarlega rétt þótt ég vilji jafnframt vara við því að öll önnur mál sem snerta ungt fólk falli í skuggann fyrir þeirri umræðu. Allt sem getur styrkt baráttuna gegn þeim vágesti sem fíkniefnin eru er til góðs. Það tel ég fyrirhugaða athugun allshn. vera svo og þær aðgerðir sem hæstv. dómsmrh. hefur þegar beitt sér fyrir um úttekt á störfum lögreglunnar og vinnu við setningu reglna um óhefðbundnar starfsaðferðir lögreglunnar. Vonandi verður þetta mál einnig til þess að eftirlitshlutverk þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu styrkist, lýðræðinu sjálfu til framdráttar.

Herra forseti. Sumir stjórnarsinnar, en þó ekki allir, hafa haldið því fram í umræðunni að hún sé að einhverju leyti óeðlileg. Svo er ekki. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson sem vakti þessa umræðu flutti mál sitt með mjög efnislegum rökum, veittist ekki að einum eða neinum, síst hæstv. dómsmrh. og óskaði eftir svörum við spurningum sem hann hafði afhent dómsmrh. í morgun. Við málflutning hans var ekkert óeðlilegt eða óæskilegt. Svar hæstv. ráðherra var hins vegar á allt öðrum nótum. Hann eyddi helmingi ræðutíma síns í aðdróttanir að tilteknum hópi þingmanna, lét í veðri vaka að umfjöllun fjölmiðla á undanförnum vikum og missirum um mál tengd fíkniefnaheiminum væru samsæri tveggja alþýðuflokksmanna, eins þingmanns og eins varaþingmanns. Með öðrum orðum, lét í ljós þá furðulegu skoðun að þessir tveir einstaklingar með hjálp þess þriðja hefðu stjórnað allri fjölmiðlaumfjöllun um málið sem hefur verið í öllum blöðum og í öllum ljósvakamiðlum um langa hríð. Þetta væri allt saman samsæri nokkurra þingmanna Alþfl. Við þingmenn Alþfl. erum þá orðnir áhrifamiklir, fyrst við erum farnir að stjórna allri fjölmiðlaumfjöllun í landinu og jafnvel hið volduga Morgunblað hlaupi eftir fyrirskipunum frá einum þingmanni og einum varaþingmanni. Alþfl. í umfjöllun sinni um málið. Mikið er veldi okkar orðið. Finnst hæstv. dómsmrh. virkilega eitthvað óeðlilegt við það eins og þetta mál er vaxið að fjölmiðlar hafi fjallað um það? Er það ekki skylda fjölmiðla að leita frétta af málsatvikum eins og þeim sem hafa komið upp, segja fréttir af þeim, skrifa um þau fréttaskýringar og fjalla um þessa atburði með öðrum hætti? Er það samsæri? Á ég að trúa því að fyrrv. ritstjóri dagblaðs telji að ritstjórar dagblaða, fréttastjórar ljósvakamiðla og aðrir slíkir sem hafa fjallað um málið, séu þátttakendur í samsæri alþýðuflokksmanna sér til höfuðs? Hann hefur líka undrast að málið sé tekið upp á Alþingi. En hvað er óeðlilegt við það? Eini aðilinn sem Alþingi getur rætt við um þessi mál er hæstv. dómsmrh., æðsti yfirmaður löggæslunnar í landinu. Við alþingismenn getum ekki snúið okkur til annars en hans með beiðni um upplýsingar og skýringar og það höfum við gert. Það er ekkert óeðlilegt við það, nákvæmlega ekkert óeðlilegt við það. Alvarlegasta ásökunin sem hefur komið fram í umræðunum er ekki ásökun frá þingmönnum jafnaðarmanna í garð hæstv. dómsmrh., því þær hafa engar verið, heldur aðeins spurningar og beiðni um skýringu. Alvarlegasta ásökunin sem komið hefur fram í þessum umræðum er ásökun hans sjálfs í garð okkar og þeirra annarra sem hafa fjallað um þetta mál þegar hann, eins og hann sagði í ræðu sinni áðan, lætur í veðri vaka að helstu bandamenn okkar í umfjölluninni séu eiturlyfjasalar, glæpamenn og undirheimalýður. Það séu þeir bandamenn sem við og ritstjórar fjölmiðla og fréttamenn hafi haft í málinu, helstu bandamenn okkar séu fíkniefnasalar, undirheimalýður og glæpamenn og sameiginlegt markmið okkar sé að rífa niður starfsemi lögreglunnar á Íslandi og að því er virðist mannorð hans sjálfs, þótt við höfum ekki mælt til hans öfugt orð í umræðunni. Er óeðlilegt að fjallað sé um þessi mál, virðulegi forseti, sem hafa verið í fréttum undanfarin missiri? Það hefur komið fram og verið viðurkennt að margdæmdum fíkniefnasala og fíkniefnaneytanda hafi verið sleppt við hálfa refsingu. Það hefur komið fram að þessi einstaklingur var ekki látinn afplána uppkveðinn dóm á reynslutíma, jafnvel þótt hann hafi brotið skilorð. Það hefur komið fram að gagnvart þessum einstaklingi hafa tvö alvarleg brotamál ekki verið rannsökuð til fulls og gögn hafa týnst. Finnst mönnum óeðlilegt að um þetta mál sé fjallað? Telja menn það samsæri að fjalla um slík tíðindi? Til viðbótar hefur nýlega komið fram að í fórum lögreglu hafi fíkniefni glatast og loks að nauðsyn hafi þótt til þess að endurskipuleggja fíkniefnalögregluna og starfsemi hennar vegna alvarlegra ágalla sem á málinu hafi verið. Er það virkilega samsæri í augum hæstv. ráðherra að fjalla um þessi mál? Er þetta niðurstaða af samsæri og er það samsæri fjölmiðla, þingmanna jafnaðarmanna og glæpamanna til þess að hafa af honum æruna? Þetta er furðulegur málflutningur og honum ekki sæmandi. Meðal þeirra nýju upplýsinga sem fram hafa komið er stytting á afplánun umrædds brotamanns. Hæstv. dómsmrh. sagði um það mál á Alþingi í mars á sl. ári orðrétt, með leyfi forseta: ,,... að óheimilt er með öllu og refsivert af hálfu lögreglu ... að semja um að menn geti sloppið við viðurlög ...`` Með öðrum orðum, það eru engar lagalegar forsendur fyrir að gera slíka samninga. Slíkt er óheimilt og refsivert. Þetta eru orð hæstv. ráðherra sjálfs sem hann mælti á Alþingi í mars. Engu að síður hefur komið fram að lögreglumenn sem fóru með rannsókn þessa tiltekna fíkniefnamáls óskuðu eftir því við dómsmrh. að hann staðfesti slíkan samning um að menn gætu ekki sloppið við viðurlög heldur að menn fengju reynslulausn eftir að hafa afplánað helming refsitíma. Það er upplýst að slíkt samkomulag var gert og var borið undir dómsmrh. til staðfestingar. Það er líka upplýst að lögreglumennirnir sem hlut áttu að máli töldu árið 1991 að þetta samkomulag hefði verið staðfest af þáv. dómsmrh. og það er líka upplýst að málið var þá sent til fullnustumatsnefndar til endurúrskurðar. Þetta er upplýst og menn skoða þetta að sjálfsögu í ljósi þess sem hæstv. ráðherra sagði sjálfur, að óheimilt væri og refsivert að gera slíkt samkomulag. Hæstv. dómsmrh. sagði að í ljósi nýrra upplýsinga hefði fullnustumatsnefnd endurskoðað ákvörðun sína. Hann sagði það áðan og ég dreg ekki í efa að það sé rétt. Ég ítreka því spurningu mína sem ég spurði hann fyrr í þessari umræðu: Í ljósi hvaða nýju upplýsinga? Var það, hæstv. dómsmrh., í ljósi þeirra nýju upplýsinga að samkomulag hefði verið gert við umræddan brotamann af hálfu lögreglu, sem aðilar máls stóðu a.m.k. í þeirri trú að hefði verið staðfest af dómsmrh., að samið hefði verið um að hleypa hinum dæmda brotamanni úr fangelsi eftir að hafa afplánað helming refsingar sinnar? Hvaða nýju upplýsingar voru þetta, hæstv. dómsmrh., sem urðu til þess að fullnustumatsnefnd breytti afstöðu sinni? Hæstv. ráðherra sagði sjálfur og las upp bréf um það áðan að þessi breyting hefði gerst í ljósi nýrra upplýsinga. Voru þetta nýju upplýsingarnar? Ef ekki, hvaða nýju upplýsingar voru þá lagðar fyrir nefndina? Í öðru lagi: Hver lagði þær upplýsingar fyrir nefndina? Hver lagði hinar nýju upplýsingar fyrir nefndina? Þær nýju upplýsingar sem byggðust á samkomulagi sem hæstv. ráðherra upplýsti okkur um í mars sl. að væru óheimilar og refsiverðar. Virðulegi forseti. Ég vænti þess að sjálfsögðu að hæstv. dómsmrh. svari þessum spurningum, svo og þeim öðrum spurningum sem hv. þm. Lúðvík Bergvinsson lagði fyrir hann en hann af einhverjum ástæðum lét hjá líða að svara í ræðu sinni í dag. Þar á meðal var spurning frá hv. þm. hvort ráðherra hafi haft persónuleg afskipti af því að þessum upplýsingum var komið á framfæri. Einnig var spurning frá hv. þm. um hvort starfsmaður ráðuneytisins hafi setið í fullnustumatsnefnd á þessum tíma og átt þátt í báðum ákvörðunum, bæði þeirri fyrri og þeirri seinni, og ekki síst á hvaða lagaheimild hafi verið byggt þegar þetta samkomulag var gert við hinn dæmda brotamann. Það er alveg ljóst, ráðherra hefur sagt það sjálfur, að slíkt samkomulag var gert, eða a.m.k. hafi aðilar málsins staðið í þeirri trú og þar á meðal lögreglumennirnir að samkomulagið væri til staðar. Á hvaða lagaheimildum, virðulegi ráðherra, byggðist það samkomulag? Eða er hæstv. ráðherra ekki enn þeirrar skoðunar að slíkt samkomulag, miðað við óbreyttan lagaramma, hafi verið óheimilt með öllu og jafnvel refsivert? Ekki má skilja orð mín svo, virðulegi forseti, að ég sé að draga í efa að óhefðbundnar starfsaðferðir lögreglu þurfi til að ná tökum á jafnerfiðum málum og fíkniefnamálin eru. Sjálfsagt þarf þess og ég efa það ekki að slíkar aðferðir geti skilað árangri. En það stendur engu að síður sem hæstv. ráðherra segir. Samkvæmt gildandi lögum --- ef hann stendur við yfirlýsingu sína frá því í mars --- eru slíkar starfsaðferðir ólöglegar og jafnvel refsiverðar. Ég er alveg reiðubúinn til þess, og tel að aðrir þingmenn séu það líka, að gera þær breytingar sem gera þarf á lögum til að gera lögreglunni fært að stunda með eðlilegum hætti sína starfsemi í meðferð fíkniefnabrota, þannig að hæstv. ráðherra hafi þá lagaheimildir ef hann skortir þær nú til að setja reglur um þau efni. Ég vísa því alfarið á bug að með þessum orðum eða umræðum sem hafa verið í dag séum við stjórnarandstæðingar að ráðast að lögreglunni eða að mannorði hæstv. ráðherra. Það er rangt. Við alþingismenn eigum einfaldlega engan annan aðila til að ræða við um þessi mál á Alþingi en hæstv. ráðherra sem er æðsti yfirmaður löggæslunnar. Og það að ræða við hæstv. ráðherra um þau mál og krefjast skýringa frá honum er ekki persónuleg árás á hann heldur sú eina aðferð sem löggjafarsamkundan hefur til að geta komið að slíkum málum og fengið upplýsingar. Hæstv. ráðherra ætti að hafa það hugfast að hér er ekki um að ræða neinar persónulegar árásir, hvað þá samsæri glæpagengis á Íslandi, þingmanna jafnaðarmanna og fjölmiðla, gegn honum persónulega. Það er hrein ,,paranoia`` að halda slíku fram. Herra forseti. Það er aðeins einn maður sem hefur tekið svo til orða, í ljósi nýjustu frétta, að þegar þær komu fram hafi verið svartur dagur í sögu lögreglunnar á Íslandi eða lögreglustjóraembættisins í Reykjavík, svartur dagur í sögu þeirra. Það var hæstv. ráðherra sjálfur. Þannig að hafi einhver gagnrýnt lögregluna harkalega fyrir málsmeðferð hennar er það hæstv. ráðherra sjálfur, yfirmaður lögreglunnar sem tók þannig til orða að nýjustu fréttir væru svartur dagur í sögu löggæslu á Íslandi. Hver var þar að veitast að löggæsluyfirvöldum og gagnrýna þau harkalegar en nokkur annar þingmaður hefur gert í umræðum á þingi?

Herra forseti. Umræðan í dag er endapunktur á margra missira umræðu. Fram hafa komið miklar upplýsingar, mikilli vitneskju hefur verið dreift um þjóðfélagið en það stendur samt eftir að upplýst hefur verið af sérstökum ríkissaksóknara að ekkert saknæmt var gert af hálfu yfirvalda. Það var ýmislegt aðfinnsluvert hjá lögreglunni á þessum tíma en það hefur líka verið upplýst að þar hafi farið fram endurskipulagning til þess að bæta það áður en þessi umræða hófst. Við borgararnir vitum miklu meira um lögregluna og starfsaðferðir hennar í dag en við vissum áður en umræðan hófst. En glæpamennirnir vita líka miklu meira en þeir vissu áður. Munum við borgararnir sofa betur vegna þeirrar vitneskju? Það hefur verið staðfest að öll þessi umræða hefur skaðað starfsemi fíkniefnalögreglunnar stórkostlega. Það er þá kannski ekki nema von að maður spyrji sjálfan sig: Var öll þessi umræða þess virði? Það er kannski rétt að hv. málshefjandi, og kannski sérstaklega hv. allshn. sem fjallað hefur talsvert um þessi mál, velti þessu fyrir sér. Var hin mikla umræða, þessi mikla uppljóstrun þess virði að hún ætti sér stað? Sofum við borgararnir betur eða höfum við meiri áhyggjur en áður?

Virðulegi forseti. Ég mátti eiga von á þessari ómerkilegu ræðu dómsmrh. í dag og ráðherrann veit til hvers ég er að vísa með þessum orðum. Ég viðurkenni þó að ég var henni óviðbúin. Hann skilur líka hvað felst í orðum mínum. Lærir svo lengi sem lifir. Inngangi er lokið. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson flutti mjög góða ræðu og opnaði þessa utandagskrárumræðu en því var öðruvísi farið með viðmælandann. Hæstv. dómsmrh. Þorsteinn Pálsson ákvað að árás væri besta vörnin, árás á Alþfl., árás á þingflokk jafnaðarmanna, árás á ritstjóra sem væru þingmenn eða varaþingmenn Alþfl. Og ræða hæstv. ráðherra féll undir hið fornkveðna: Nú skal drepa sendiboða válegra tíðinda. Virðulegi forseti. Umræða sem beint er til ráðherra er ekki beint til persónu. Gagnrýni og spurningar beinast að embætti. Ráðherrar mega ekki samsama sig embættinu þó þeir sitji árum saman á ráðherrastóli. Það er alvarlegt þegar það gerist og það er óþægilegt að upplifa það. Ýmislegt vekur athygli í undarlegri ræðu dómsmrh. sem valdi að svara fáu af því sem hv. þm. Lúðvík Bergvinsson beindi til hans. Eitt af því er að vitnisburður afbrotamanna er í lagi þegar lögreglan er í sambandi við þá en ef afbrotamaður upplýsir ritstjóra, þá er eitthvað dularfullt við það, a.m.k. ef ritstjóri tímarits er varaþm. Alþfl. Þetta mátti skilja á málflutningi dómsmrh. og ég harma slíka umfjöllun. Reyndar er það svo, virðulegi forseti, að ræður stjórnarliða í dag hafa fylgt foringjanum. Hver af öðrum hafa þeir talað um aðför að lögreglunni í þingsal og það er alveg rakalaus málflutningur. Við skulum fara örlítið yfir ferli umræðunnar á Alþingi. 17. mars í fyrra fór fram umræða utan dagskrár og spurt var hvort ráðuneytið hafi veitt heimildir til viðskipta, annaðhvort fjárgreiðslur eða aðrar fyrirgreiðslur fyrir uppljóstranir eða ábendingar, hvort settar verði reglur um slík viðskipti, hvort ráðherra muni beita sér fyrir að opinber rannsókn fari fram á alvarlegum fullyrðingum sem settar voru fram um samninga sem fíkniefnalögregla átti að hafa gert, að meintur fíkniefnasali starfaði í skjóli hennar. Dómsmrh. brást við og fékk viðurkenningu okkar þingmanna fyrir það. Tveimur dögum seinna óskaði hann eftir því við ríkissaksóknara að fram færi opinber rannsókn á samskiptum lögreglu og Franklíns Steiners. Atli Gíslason hæstaréttarlögmaður, settur rannsóknarlögreglustjóri, var fenginn til að fara með rannsókn málsins. Hann skilaði skýrslu 11. júní. Ég lít svo á að það að Alþingi sinnti eftirlitshlutverki sínu hafi orðið þess valdandi að þessi rannsókn fór fram. Tímasetningarnar bera þess merki. Rannsóknarlögreglustjórinn skilaði skýrslu 11. júní. Ákveðið var að skýrslan yrði ekki birt almenningi og hún yrði ekki kynnt Alþingi. Seinna kom í ljós, virðulegi forseti, að í henni kemur fram hörð gagnrýni á skipulag og jafnvel starfsemi lögreglunnar í Reykjavík. Ég vek sérstaka athygli á því vegna þess að hver af öðrum hafa stjórnarliðar borið þingmenn stjórnarandstöðunnar þeim sökum að veikja lögregluna í Reykjavík. Reyndar má nefna það, virðulegi forseti, að ræður ráðherranna hér í dag voru ólíkar. Það voru ræður hæstv. dómsmrh. Þorsteins Pálssonar og hæstv. utanrrh., fyrrv. dómsmrh., Halldórs Ásgrímssonar, þó sá síðarnefndi ætti aðild að þeirri reynslulausn sem talsvert hefur verið til umræðu. Sá síðarnefndi hvatti til þess að staðið væri við bakið á lögreglunni, hún yrði ekki veikt í umræðunni. Og hverjir veikja lögregluna? Svari sá sem hlustað hefur á og tekið þátt í umræðum á Alþingi í dag. Virðulegi forseti. Við höfum viljað styrkja stöðu fíkniefnalögreglunnar. Við höfum margoft flutt tillögur um að aðbúnaður hennar yrði styrktur og starfsumhverfi hennar bætt, bæði hvað varðar starfsaðstöðu og fjárveitingar. Það veit ráðherrann. Við höfum boðið ríkisstjórninni samstarf í baráttunni við fíkniefnavandann. Ég hef oft staðið í þessum ræðustól og kallað eftir því samstarfi, bæði að nefndir gætu farið í slíka vinnu og að við gætum tekið þátt í þeim góðu áformum sem ríkisstjórnin hefur sett fram um fíkniefnalaust Ísland. Því hefur ekki verið ansað. Ég minni einnig á að við utandagskrárumræðuna 2. febr. lagði stjórnarandstaðan fram þá tillögu í umræðunni að skýrslan umdeilda færi til umfjöllunar allshn. sem trúnaðarmál svo hún yrði ekki á allra vörum. Þar með hefði þessari umfjöllun lokið enda hefði nefndin getað tekið málið að sér, séð um það og fjallað um það sem trúnaðarmál. Það hefur tekið hálfan mánuð að velta málinu fyrir sér. Virðulegi forseti. Ég ætla að leyfa mér að halda því fram að það hefði verið farsælla að nefndin hefði umsvifalaust fengið málið til meðferðar. Virðulegi forseti. Í október þegar þing kom saman óskaði þingflokkur jafnaðarmanna eftir því að dómsmrh. flytti Alþingi sjálfstæða skýrslu um rannsóknina og önnur atriði svo sem afskipti dómsmrh. af umræddri reynslulausn. Þeirri skýrslu var dreift hér á síðasta þingdegi fyrir jól. Hún var síðan tekin til umræðu núna 2. febr. eins og fram komið. Í þeirri skýrslu voru glefsur úr skýrslu Atla Gíslasonar. Þar kom m.a. fram að frumgögn rannsóknargagna hefðu horfið og annað sem fengið hefur athygli fjölmiðla. Í byrjun febrúar í umræðum um skýrsluna, lýstum við því yfir hversu erfitt það væri fyrir Alþingi að sinna aðhalds- og eftirlitshlutverki sínu. Áhersla var lögð á að þingnefnd þyrfti að hafa tækifæri til að fara ofan í viðkvæm mál og þar sem við hefðum enga rannsóknarnefnd hjá okkar þingi þá yrðum við að fela fagnefnd slíkt. Fyrir viku var óskað eftir stjórnsýsluendurskoðun á lögreglustjóraembættinu í Reykjavík, bæði af hálfu þingflokks jafnaðarmanna og dómsmrh., í samræmi við lög um Ríkisendurskoðun sem naut þá a.m.k. enn þá nokkurrar virðingar með ráðherrum. Fyrir helgi var svo hluti skýrslu Atla Gíslasonar birtur og þar komu fram ýmsar þær upplýsingar sem hafa verið í umræðunni síðan. Virðulegi forseti. Ég ætla að fara örfáum orðum um atburðarásina 1991 eins og hún birtist mér í þeim upplýsingum sem fram hafa komið. Þáv. hæstv. dómsmrh. Halldór Ásgrímsson er beðinn um afskipti af reynslulausn svo lögreglan geti fengið umtalsverðar upplýsingar til að koma böndum á fleiri glæpamenn. Hæstv. núv. dómsmrh. Þorsteinn Pálsson fær síðar upplýsingar um vilyrði hæstv. þáv. dómsmrh. Halldórs Ásgrímssonar. Hæstv. dómsmrh. Þorsteinn Pálsson sendi málið aftur til fullnustumatsnefndar, nefndin fellst samdægurs á reynslulausn, Fangelsismálastofnun veitir reynslulausn. Hæstv. dómsmrh. Þorsteini Pálssyni finnst óeðlilegt að lögreglan setji pólitísk stjórnvöld í þá stöðu að taka afstöðu til svona mála. Hann frábiður ráðuneyti sínu svona málaleitan á ný. Samt, tæpum sjö árum síðar, er enn ekki búið að setja reglur um þessi mál. Þau eru aftur á móti komin í hámæli í fjölmiðlum og hér á þingi. Virðulegi forseti. Ég hef talið óumdeilt að svokallaðar óhefðbundnar rannsóknir væru fyllilega lögmætar. Það hefur m.a. verið staðfest af Hæstarétti, 1993, þegar notuð var tálbeita í stóra fíkniefnamálinu svokallaða. Hins vegar truflar það mig og eflaust fleiri sem fram kom í svari hæstv. dómsmrh. við fyrirspurn hv. þm. Margrétar Frímannsdóttur um reynslulausn Franklíns Steiners. Þar sagði sagði hæstv. dómsmrh. orðrétt: ,,Í þessu efni er rétt að taka fram að óheimilt er með öllu og refsivert af hálfu lögreglu að hylma yfir grun um refsiverða háttsemi, semja um að menn geti sloppið við viðurlög eða ákæru eða á nokkurn annan hátt að láta grun um refsiverða háttsemi afskiptalausa. Slíkt væri hvort tveggja í senn brot í opinberu starfi sem og hlutdeild í viðkomandi afbroti. Af hálfu lögreglustjórans í Reykjavík hefur því alfarið verið hafnað að slíkt hafi gerst eða tíðkast hjá lögreglunni í Reykjavík.`` Ráðherrann bætir því við að ekki sé ástæða til að vefengja þá fullyrðingu og óþolandi sé að sitja undir slíkum ásökunum. Ég minni á að þegar Fangelsismálastofnun ríkisins synjaði um reynslulausn, kærði viðkomandi ákvörðunina til dómsmrn. Að mínu mati hefði verið eðlilegra að dómsmrn. sem stjórnvald á æðra stjórnsýslustigi hefði fjallað efnislega um kæruna og tekið ákvörðun. Dómsmrn. kaus hins vegar að fara aðra leið, þ.e. að senda bréf til Fangelsismálastofnunar, þann 28. júní 1991, þar sem þess er farið á leit að stofnunin endurupptaki málið. Í Ríkisútvarpinu, þann 12. febr. sl., kom fram að vorið 1991 hefðu lögfræðingur og yfirmaður fíkniefnadeildar lögreglunnar í Reykjavík gengið á fund Þorsteins Pálssonar dómsmrh. og beðið um reynslulausn fyrir Franklín Steiner. Þeir töldu hann geta veitt mikilvægar upplýsingar. Síðar hefur dómsmrh. staðfest þetta. Í viðtali í Morgunblaðinu greinir hæstv. dómsmrh. frá því að hann sem yfirmaður dómsmrn. hafi tekið ákvörðun um að senda málið aftur til Fangelsismálastofnunar í stað þess að fjalla efnislega um kæruna eins og eðlilegt hefði verið. Einnig kemur fram að ákvörðunin um að senda málið aftur til endurupptöku hafi byggst á nýjum gögnum, þ.e. væntanlega einhvers konar samkomulagi lögreglunnar og Franklíns Steiners. Því verður ekki á móti mælt, virðulegi forseti, að hér var um nýjar upplýsingar að ræða. Í ljósi þess er eðlilegt að beina þeirri spurningu til hæstv. dómsmrh., nú þegar vitað er að lögreglan með vitneskju dómsmrh. gerði samkomulag við brotamann um að hann slyppi við helming viðurlaga, hvort hann sé enn þá þeirrar skoðunar að slíkt framferði sé hvort tveggja, brot í opinberu starfi sem og hlutdeild í viðkomandi afbroti. Virðulegi forseti. Við skulum staldra við baráttuna gegn fíkniefnaglæpum. Hefur reynsla liðinna ára, atburðir á árinu 1991, tryggt betra og árangursríkara starfsumhverfi fíkniefnalögreglu? Bera upplýsingarnar um stöðu fíkniefnalögreglunnar ekki einmitt þess merki að þeim er ætlað ofurmannlegt verkefni án þess að starfsumhverfi þeirra sé tryggt með lagaramma, reglum og fjárveitingum? Hefur ekki árum saman verið kallað eftir því, m.a. í þessum sal, að starfsaðstaða fíkniefnalögreglu væri bætt? Ég minni enn á tilboð okkar um samstarf. Virðulegi forseti. Ég hef skoðun á því hvers vegna þessir veikleikar hafi komið í ljós í dómsmálunum. Skoðun mín er sú að árum saman hafi dómsmrn. verið skúffuráðuneyti. Á meðan þetta er eitt af virtustu ráðuneytum í nágrannalöndunum þá hefur það verið þannig um árabil og jafnvel áratugi að öflugur og duglegur ráðherra hefur haft þetta í rassvasanum. Mér er kunnugt um að hæstv. dómsmrh. hefur flutt mörg góð mál inn á þing. Ég veit einnig að sá hinn sami ráðherra er ekki sá sem fær mál á dagskrá með hávaða og látum. Ég vek athygli á því að sami ráðherra hefur gjarnan fengið flest mál í gegnum þingið. Margir mættu huga að því hvort það gæti átt rætur í þeirri prúðmennsku sem fram að þessum degi hefur einkennt þennan hæstv. ráðherra. Virðulegi forseti. Ég hef lokið máli mínu og ég vil að lokum segja þetta að gefnu tilefni: Ég er afskaplega stolt af mínum þingflokki og finnst að yfir störfum þingflokks jafnaðarmanna á Alþingi Íslendinga sé mikil reisn.

Herra forseti. Fíkniefnalaust Ísland árið 2002. Reykjavíkurborg og ríkisstjórn Íslands standa að því markmiði. Vel meinandi fólk. En þetta markmið er óraunhæft. Umræðan og málatilbúnaðurinn hér í dag hefur heldur ekki þokað okkur nær þessu markmiði. Hv. þm. Guðný Guðbjörnsdóttir sagði áðan að þessi utandagskrárumræða snerist um reynslulausn Franklíns nokkurs Steiners. Það sannar mér enn þá frekar að tilgangurinn með umræðunni var ekki að taka upp baráttu gegn glæpamönnum sem eitra fyrir fólk. Hæstv. dómsmrh. svaraði þessu strax þannig að þrefinu um keisarans skegg hefði mátt ljúka, þegar eftir framsögu hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar og svar ráðherra. Herra forseti. Það er vaxandi vandamál hvernig fíkniefnin flæða yfir landið og hversu margir ánetjast þeim. Bannið við fíkniefnum hefur ekki dugað. Samt sem áður er eitrað fyrir ístöðulitlu fólki. Lögreglan hefur undanfarna áratugi barist gegn útbreiðslunni og þróað starfsaðferðir með líkum hætti og gert hefur verið í öðrum löndum. Vissulega hafa duglegir menn valist til starfa á fíkniefnadeild lögreglunnar. Þeir hafa aflað sér margháttaðrar þekkingar, kynnt sér aðferðir meðal annarra þjóða, fært starfsaðferðirnar hingað heim og reyna að vinna eftir þeim við íslenskar aðstæður. Vafalaust má benda á einhverjar misfellur, mistök á undanförnum árum og áratugum í baráttu þeirra gegn fíkniefnaglæpum. Það er í raunni ekkert óeðlilegt. En afar margt hefur þeim samt tekist vel þó að vissulega hafi ekki tekist að útrýma fíkniefnum. Það fer heldur á hinn veginn. Hörmungar og óhamingja einstaklinga og fjölskyldna, hræðilega margra, tala sínu sorglega máli um þróun mála. En hvað er til ráða? Hvað mundi hið háa Alþingi vilja leggja til mála gegn eitrinu og því að eitrað skuli fyrir fólki? Er það með því að taka heilan starfsdag til þess að ræða um nánast að segja smáatriði í samanburði við allan vandann sem fyrir liggur? Hví að efna til vaðals hér á hinu háa Alþingi um þetta? Er það rétt aðferð gagnvart þessari ógn að ráðast gegn þeim sem mest og best vinna gegn henni? Er það kappsmál nokkurs þingmanns að lögreglumenn segi unnvörpum upp störfum vegna þess að löggjafarvaldið, einstakir alþingismenn og jafnvel heilir þingflokkar taki þátt í slefburði götunnar gegn lögreglunni, dómsmrn. og ákæruvaldinu? Ég trúi því ekki. Þref eins og hér hefur átt sér stað bjargar ekki börnum og unglingum frá því að ánetjast eiturefnum. Það er kjarni málsins og um það ættum við að ræða á hinu háa Alþingi. Hvernig getum við styrkt varnirnar gegn þessari vá? Fáir hafa minnst á það hér í umræðunni að auðvitað ber allt þjóðfélagið ábyrgð og einnig uppalendur. Ekki veit ég hvort menn muna eftir þeirri hvössu krítík Spaugstofumanna um árið þegar þeir skilgreindu Íslendinga sem svo að hér á landi lyki ábyrgð foreldranna á börnum sínum við getnað. Það mun aldrei takast, herra forseti, að draga úr neyslu eiturefna ef ábyrgir aðilar í þjóðfélaginu taka ekki höndum saman. Heilbrigði byggist á mörgum þáttum og ekki síst á samheldni í fjölskyldum. Ég vona að umræðan í dag hafi ekki valdið skaða og að mögulegt verði að byggja upp í beinu framhaldi. Ef unglingar hafa ekki verðug verkefni að fást við, ef þeir finna til tómleika, skorts á athygli eða umhyggju, þá verður með einhverjum hætti fyllt upp í það tóm. Það eru þau blessuð börn sem verða á vegi sölumanna dauðans. En þeir eru sjálfir ógæfumenn og vita ekki hvað þeir eru að gera. Einnig þeir eru hjálparþurfi og gegn öllum þessum vanda þurfum við að snúast af meiri ábyrgð en verið hefur í umræðunni í dag.

Virðulegi forseti. Þetta eru nú fremur þungar fullyrðingar sem koma hér frá hv. þm. og nauðsynlegt að hann skýri þær. Eru þess raunveruleg dæmi að lögreglumenn hafi sagt upp störfum sínum vegna þess að þingmenn hafi hér í þingsölum tekið þátt í slefburði götunnar gegn lögreglunni og dómsmrn. og þeim sem barist hafa móti eiturlyfjavánni í landinu? Ég veit ekki betur en að þeir sem hér hafa talað í dag hafi aftur og aftur rætt um eiturlyfin, um þá þróun sem hér hefur átt sér stað og hvernig eigi að bregðast við. Menn hafa leitað eftir samstöðu um að bregðast við þessum mikla vanda. Mér finnst þetta mjög þung orð og mér finnst þau ljót, ef menn geta ekki staðið við þau að fullu og svarað: Hversu margir lögreglumenn hafa sagt upp störfum vegna þess að við hv. þm. tökum þátt í slefburði götunnar? Og kannski að hv. þm. skýri út fyrir mér um leið hvað ,,slefburður götunnar`` er.

Herra forseti. Ég sagði nú reyndar að það væri varla kappsmál nokkurs þingmanns að lögreglumenn segðu upp störfum. Ég bið hv. þm. að gæta að því að fara a.m.k. rétt með. Hitt er annað mál að lögreglan hefur legið undir árásum. Traustið á lögreglunni í landinu hefur minnkað. Ýmsar ástæður eru fyrir því. Vissulega hefur verið ráðist gegn lögreglunni og ýmsir gert starf hennar tortyggilegt. Ég vona að þingmenn hafi ekki tekið þátt í því, ekki einu sinni varaþingmenn. Ég vona að svo sé ekki þó annað hafi komið fram í ræðum manna hér í dag.

Virðulegi forseti. Ég tel að sú umræða sem hefur átt sér stað um störf lögreglunnar hafi ekki einkennst af slefburði. Fjarri því. Í þeirri skýrslu sem hér var skilað af hæstv. dómsmrh. koma ýmsar athugasemdir mjög skýrt fram. Ákveðnar fyrirspurnir hafa verið lagðar fram um störf lögreglunnar. Lögreglan hefur við athugun Atla Gíslasonar fengið fremur harða dóma. Hæstv. dómsmrh. hefur brugðist við ýmsum þeim athugasemdum sem gerðar voru. Enginn getur sagt að hér hafi verið hafður uppi málflutningur sem einkenndist af einhvers konar slefburði. Þannig er það ekki. Menn hafa reynt að vera málefnalegir, viljað styrkja stöðu lögreglunnar og lagt fram tillögur, m. a. stjórnarandstaðan, um að efla lögregluna. Hluti af vandamálum lögreglunnar og ekki síst fíkniefnalögreglunnar hefur verið sá að ekki hefur fengist nægjanlegt fjármagn. Það er okkar að sjá til þess að bæta úr því. Hún þarf að fá alla þá möguleika og vinnuaðstöðu sem til þarf í baráttunni við þetta vandamál. Það er hin raunverulega ástæða fyrir því að við tökum þessi mál upp. Að segja ætlun okkar aðra er slæmt. Slíkur málflutningur í okkar garð er afar ósanngjarn.

Herra forseti. Ég hóf ræðu mína á því að minnast á yfirlýst markmið stjórnvalda, Reykjavíkurborgar og ríkisins, að Ísland verði fíkniefnalaust árið 2000. Ég á ekki von á því að nokkrum detti í hug að þetta markmið náist. Ég vil frekar hafa það að umtalsefni, hvernig við getum stuðlað að því að Ísland verði vímuefnalaust. Ég vil ekki deila um keisarans skegg, um einhverja smámuni. Því miður hafa menn eytt tímanum í það í dag. Varðandi slefburðinn þá get ég upplýst hv. þm. um að undanfarna daga og jafnvel vikur, hafa vissir nefndarmenn í hv. allshn. viljað taka ákæruvaldið úr höndum saksóknarans og fara með það sjálfir. Kalla hann til yfirheyrslu í allshn. ásamt öllum öðrum sem komið hafa að þessu máli. 

Herra forseti. Sagt er að einn frægasti stjórnmálamaður Íslands hafi einu sinni verið beðinn um liðveislu til að tryggja að ákveðinn þingmaður færi ekki aftur í framboð og kæmist á þing. Og hann spurði: ,,Er þetta ekki lýðræðislega uppbyggður flokkur?`` Hinir jánkuðu því. ,,Eiga þá ekki asnarnir að eiga sinn fulltrúa líka?`` sagði hann og neitaði alfarið að taka þátt í aðför að viðkomandi þingmanni. Ef við göngum út frá því að þingmenn séu og verði þverskurður af þjóðinni, eins og ég hygg að þeir séu, hvorki betri né verri, þá hlýtur það ævinlega að gerast að á Alþingi séu menn með mjög skiptar skoðanir á ýmsum málum. Á undanförnum árum höfum við sameinast um margt í breytingum á réttarkerfi okkar og unnið að því að aðgreina sem mest dómsvaldið og ákæruvaldið. Þar með höfum við reynt að stuðla að því að pólitísk áhrif drottni ekki á nokkurn hátt yfir ákæruvaldinu eða dómsvaldinu. Við höfum ekki stigið þessi skref til fulls, erum ekki búin að ganga jafnlangt og t.d. Bandaríkjamenn hafa gert í þessum efnum. Þeir hafa þá reglu að þegar skipt er um hæstaréttardómara þá hefur forsetinn tilnefningarvaldið en þingið neitunarvald, telji það af einhverri ástæðu að hægt hefði verið að velja hæfari mann. Þetta getur leitt til þess að nokkurn tíma taki að skipa dómara en ég tel að þetta sé til mikillar fyrirmyndar. Hér á landi mundi þetta líklegast eyða grunsemdum um of sterka stöðu einhverra aðila í Hæstarétti Íslands. Við höfum lagt á það mikla áherslu að sjálfstæði dómsvaldsins sé ótvírætt og ekki um það deilt. Og við höfum jafnframt haft þá stefnu að ákæruvaldið eigi að vera sjálfstætt. Það á ekki að lúta pólitískum duttlungum ráðherra. Í V. kafla laga um meðferð opinberra mála er vikið að ákæruvaldinu. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta, í 25. gr.: ,,1. Með ákæruvald fara ríkissaksóknari og lögreglustjórar, þar á meðal ríkislögreglustjóri. 2. Ríkissaksóknari er æðsti handhafi ákæruvalds. Hann skal skipaður af ráðherra ótímabundið og fullnægja lagaskilyrðum til skipunar í dómaraembætti við Hæstarétt. Hann skal njóta sömu lögkjara og hæstaréttardómarar, eftir því sem við verður komið.`` Með þessu er komið í veg fyrir það m.a. að hann verði settur af, t.d. af ráðherra sem telur hann ekki hafa verið sér þóknanlegan. Mikið þarf að gerast svo hægt sé að setja slíkan mann af, það þarf lögsókn á hendur honum. Ég hygg að það væri skrýtið ef staða ríkissaksóknara væri sú að hægt væri að sópa honum burt eins og hverjum öðrum manni. Það væri þá hægt á þeirri forsendu að verkefni hafi þrotið eða eitthvað þvílíkt eða að sú skoðun yrði ofan á að yngja bæri upp í embættinu. Hér er ekki verið að tjalda til einnar nætur enda mundi það skerða sjálfstæði ríkissaksóknara. Ég vona að allir þeir sem fjallað hafa um þessi mál séu sammála um að nauðsyn er að embætti ríkissaksóknara sé sjálfstætt. Pólitískur ráðherra má ekki hafa tök á að ráðskast með það fram og til baka. Þess vegna kemur nú upp sú áleitna spurning: Er það eðlilegt að pólitískt vald í landinu taki ákvörðun um að virða að vettugi þá ákvörðun ríkissaksóknara að birta ekki ákveðna skýrslu, hversu ósammála sem menn eru því, jafnvel þó að aðeins allshn. eigi að fjalla um þá skýrslu? Ég vona að allir sem um þessi mál hafa fjallað séu sammála um að mikil nauðsyn er og mikil alvara að embætti ríkissaksóknara sé sjálfstætt og að ekki sé hægt af neinum pólitískum ráðherra að ráðaskast með það fram og til baka. Þess vegna hlýtur sú spurning að vera mjög áleitin hvort það sé eðlilegt, hafi hann tekið þá ákvörðun hvort sem okkur líkar hún vel eða illa, að leggja til að ákveðin skýrsla sé ekki gerð opinber og að pólitískt vald í landinu taki ákvörðun um að breyta því jafnvel þó að menn segi að það eigi aðeins að vera á þann veg að allshn. fjalli um þá skýrslu. Það er þó nokkuð stór ákvörðun að leggja slíkt til. Eins og ég gat um í upphafi máls mín eru stjórnmálamenn þverskurður af þjóðinni, allsherjarnefndarmenn eru það sömuleiðis og gamli málshátturinn segir: Þjóð veit þá þrír vita. Þetta eru nú hin gömlu sannindi. Þess vegna hljótum við að spyrja okkur þeirrar spurningar mjög alvarlega hvort rétt sé undir slíkum kringumstæðum að leggja á það mikinn þrýsting að breyta afstöðu slíks manns. Nú hef hvorki ég né aðrir hér inni lesið þessa skýrslu og erum við því ekki dómbærir á það af þeirri ástæðu hvort þetta sé röng eða rétt ákvörðun. Kannski mundum við breyta um skoðun ef við læsum skýrsluna, kannski kæmumst við þá að því að við hefðum talið rétt að birta hana. En hitt er staðreynd að ef við viljum beita pólitískum þrýstingi til að þvinga það fram að skýrslan verði birt, þá erum við að draga úr styrkleika þessa embættis, þá erum við aftur að færa það til fortíðarinnar þar sem ákæruvaldið var mjög tengt dómsmrh. sjálfum prívat og persónulega. Þetta segi ég hér og nú vegna þess að mér finnst að þessi skýrsla geti aldrei verið svo stór og geti aldrei verið slíkur örlagavaldur að rétt sé að stíga það skref til baka. Ég held að það væru mikil mistök ef það væri gert. Þetta er annað af þeim stóru málum sem hér hafa verið til umræðu. Ég skil út af fyrir sig vel þá aðila sem telja að birting þessarar skýrslu mundi gefa þeim betri stöðu til að verja sitt mál og sínar gerðir. Ég skil þess vegna vel afstöðu lögreglustjóra Reykjavíkurborgar og ég skil líka út af fyrir sig afstöðu þeirra sem hafa sótt þetta mál. Þeim finnst að þeir eigi aðeins litla sókn eftir til að fá allan vilja sinn fram. En engu að síður hljóta menn að verða að gera það upp við sig í þessu máli hvort við ætlum að stíga skrefið til baka. Ætlum við að leggja það til að ríkissaksóknari verði háður stjórnmálum landsins á þann hátt að hann verði þjónn þeirra þó það sé ekki nema í því tilfelli að hann þurfi þvert um geð að afhenda skýrslu sem hann telur rétt að sé bundin trúnaði? Ég hef gert grein fyrir skoðun minni í þeim efnum og ætla ekki að fjalla nánar um það. Hitt atriðið sem ég tel rétt að víkja að er að samkvæmt 33. gr. laga um meðferð opinberra mála er vikið að yfirheyrslu yfir sakborningi, og með leyfi forseta vildi ég fá að lesa þá grein: ,,Sakborningur skal við yfirheyrslu fyrst spurður um nafn, kennitölu, stöðu og heimili. Ef sakborningur kýs að gefa skýrslu um sakarefnið skal brýnt fyrir honum að segja satt og rétt frá og draga ekkert undan sem máli kann að skipta. Spurningar skulu vera skýrar og ótvíræðar. Ekki má rugla sakborning með ósannindum eða á annan hátt eða beita hann neins konar ólögmætri þvingun í orði eða verki. Sakborningi má ekki gefa fyrirheit um ívilnanir eða fríðindi ef hann meðgangi, enda séu slík fyrirheit ólögleg eða ekki á valdi yfirheyranda að veita þau. Sakborningi er heimilt að ráðgast við verjanda sinn um réttarstöðu sína meðan á yfirheyrslu stendur, enda trufli það ekki skýrslutöku að mati yfirheyranda. Nú greinir yfirheyranda og verjanda á við yfirheyrslu, og skal henni eigi að síður fram haldið, en rétt á verjandi að gera í stuttu máli grein fyrir afstöðu sinni með bókun.`` Hérna er fjallað um þetta stóra ágreiningsefni sem er á þann veg í íslenskum lögum að þú kaupir þér ekki frið fyrir gjörðir þínar þó að þú upplýsir sakir á annan mann. Í bandarískum rétti er þetta á annan veg. Það hefur komið mjög skýrt fram í umræðunni að sá saksóknari sem skipaður hefur verið til að sækja að forseta Bandaríkjanna virðist hafa vald til þess að geta boðið vissa hluti ef viðkomandi aðili skýrir frá málum sem snerta forsetann. Mér finnst þetta mjög tvíbent því mér finnst eiginlega að með þessu móti sé óbeint verið að gera því skóna að hægt sé að kaupa mann til að bera ljúgvitni. Nú getur verið að viðkomandi segi satt og hann viti eitthvað um annan mann og það með réttu. En ef hann aftur á móti veit að hans sakir verði minnkaðar lýsi hann einhverju yfir, þá er freistingin vissulega mikil að bera ljúgvitni gagnvart einhverjum og tryggja sér þannig léttari refsingu en hann hefði ella hlotið. Ég er þess vegna þeirrar skoðunar að það orki mjög tvímælis hvort nokkurt vit sé í því að breyta þessu ákvæði. En ég vil ekki að þessu ákvæði sé ruglað saman við hitt, hvað gerist eftir að maður hefur verið dæmdur og situr í fangelsi. Eftir að maður hefur verið dæmdur og situr í fangelsi, þá er það svo að við höfum það í okkar venjum að hugsanlegt sé að hann fái náðun. Ég tel að náðunarkerfið sé eins og hver önnur vitleysa ef því er beitt á þann hátt að það sé sama hvernig maðurinn hegðar sér eða hvað hann gerir, hann skuli alltaf fá náðun. Þá þýðir það í reynd ekkert annað en að dómurinn er í praxís styttri en upp er kveðinn. Ég tel að einmitt þarna hljóti það að koma inn í hvort maðurinn á einhvern hátt reyni að verðskulda náðun. Ég er þeirrar skoðunar að ef fangi sem situr inni og hefur, hvort sem við teljum af góðum eða slæmum hvötum, breytt hátterni sínu og vill stuðla að því að vera löghlýðnari borgari en hann hefur verið, þá sé beint og óbeint ómögulegt annað en að fullnustunefnd taki tillit til slíkra hluta. Við skulum hugsa okkur bankaræningja sem steinþegði yfir því hvar hann hefði grafið 100 millj. þegar hann var settur inn. En eftir að hann væri búinn að sitja í steininum helminginn af sínum tíma, þá vill hann upplýsa hvar féð er og skila því. Mundum við ekki telja rétt að taka tilboðinu og taka þátt í að náða hann til að fá peningana til baka? Þetta virðist kannski of einfalt dæmi til að réttlætanlegt sé að nota það sem dæmi. Mundum við ekki líka hugsa okkur um tvisvar ef maður sem væri aðili að mjög stóru eiturefnamáli, og við vissum að fleiri aðilar hefðu staðið að því með honum og búið væri að dæma hann og hann kominn inn, tæki þá ákvörðun að upplýsa meira um málið? Mundum við ekki á þeirri stundu telja það mjög freistandi að verða við þeirri beiðni og reyna að gera eitthvað til að ná meiri tökum á því máli sem við áður höfðum óupplýst að stórum hluta, hvort sem hann mundi stunda eiturlyfjasölu eða ekki eftir það? Þess vegna finnst mér að ekki sé með öllu sambærilegt hvort menn eru að tala um það sem fram kemur í 33. gr., hvað er gert meðan réttarhöld fara fram eða áður en búið er að dæma, eða hvað er gert á þeirri stundu þegar menn taka ákvörðun um að náða mann. Ég vil bæta því við í lokin að mér er illa við og tel það ávallt mjög hæpið mál að fara með umræður um einstaka sakamenn á Alþingi Íslendinga.

Virðulegi forseti. Ég gerði þá tilraun í dag að reyna að eiga vitrænan málflutning við hæstv. dómsmrh. Ég hlýddi á hæstv. dómsmrh. flytja mál sitt hér í gær í umræðu um svokallað ÞÞÞ-mál þar sem honum tókst með einstaklega snjöllum hætti að koma málum þannig fyrir að allur vandræðagangur í tveimur ráðuneytum og hjá sýslumanninum á Akranesi væri Ríkisendurskoðun að kenna. Ég verð að viðurkenna að ég átti ekki von á því að hæstv. dómsmrh. kæmist jafnlangt eða gæti orðið jafnómerkilegur í umræðu eins og hann var í gær. En ég held að ég verði að fullyrða það, virðulegi forseti, að þann skamma tíma sem ég hef setið á þingi, þá held ég að fyrri hluti ræðu hæstv. dómsmrh. í dag sé líklega það ómerkilegasta sem ég hef heyrt í málflutningi og er þá miklu til að jafna. Ég vakti athygli á því í upphafi máls míns í dag að veikleiki væri í þingsköpunum, þ.e. að ef nýjar upplýsingar koma fram um þau mál sem rædd hafa verið á Alþingi þá sé vart annar möguleiki fær til að taka þau upp aftur í umræðu en að gera það í umræðu utan dagskrár. Þetta mál hafði þegar verið rætt tvisvar í umræðu utan dagskrár en í ljósi þeirra nýju upplýsinga og þess hvaða möguleikar eru á því að taka mál hér upp, þá taldi ég ekki fært annað en gera þetta með þessum hætti. Eftir að hafa hlýtt á hæstv. dómsmrh. bera okkur þingmönnum jafnaðarmanna það á brýn að upptaka þessa máls og umræða um lögregluna almennt sé í raun samsæri þingmanna gegn, ég veit ekki hverjum, hæstv. dómsmrh. eða lögreglunni, að þingmenn jafnaðarmanna hafi það eitt að markmiði að brjóta niður lögregluna ef marka má orð hv. stjórnarsinna sem hafa talað hér í dag, mætti spyrja hvert menn séu að fara? Hvað í veröldinni eru menn að fara? Er öll umræða um lögregluna einungis til þess fallin að brjóta niður lögregluna? Ég er alveg sannfærður um að sú umræða sem fram hefur farið, og ég nefndi í máli mínu fyrr í dag, hefur orðið til þess að kannski verði hæstv. dómsmrh., loksins eftir sjö ára veru í dómsmrn., rifinn upp á rassinum til að gera eitthvað. Það er kannski það sem hefur gerst. Það hefur kannski komið í kjölfar umræðunnar að loksins reif hæstv. dómsmrh. sig upp á rassinum til að setja t.d. á fót nefnd til að gera tillögu að reglugerð um óhefðbundnar rannsóknaraðferðir. Það er kannski kjarni málsins. Hæstv. dómsmrh. talaði um að þingmenn jafnaðarmanna hefðu verið að dylgja um sitt lítið af hverju, verið með dylgjur um alla skapaða hluti, verið að dylgja um að einhver hefði brotið lög o.s.frv. Ég skora á hæstv. dómsmrh., þar sem hann situr nú í sæti sínu, að koma hér upp á eftir og nefna eitt dæmi um að þingmenn jafnaðarmanna hafi verið með dylgjur á hendur honum, eitt dæmi. Það verður fróðlegt að heyra nákvæmlega það dæmi. Ég þori að fullyrða að sú umræða öll sem fram hefur farið hefur verið mjög málefnaleg og við gerðum heiðarlega tilraun til þess strax í upphafi þessa dags að halda hér uppi málefnalegri umræðu. Því miður fór það úr þeim farvegi strax eftir að hæstv. dómsmrh. hafði flutt fyrri hluta ræðu sinnar í dag. Hann sagði um þann sem hér stendur, að hann hefði ekki þorað að biðja um umræðu utan dagskrár. Ég spyr og vænti þess að hann svari því þá á eftir: Hvað var að óttast? Það væri fróðlegt að heyra hvað hann á við þegar hann talar um að menn hafi ekki þorað að biðja um umræðu. Það skyldi þó ekki vera eitthvað að óttast. Það væri þá fróðlegt ef það kæmi fram hvað er að óttast. Þetta er náttúrlega hreint með ólíkindum, virðulegi forseti, og kannski er það svo að hæstv. forseti hefði hugsanlega átt að stöðva ræðu hans áðan. En ég held að það sé hans lán að hún var flutt innan þingsala en ekki utan. Í öðru lagi sagði hæstv. dómsmrh. í ræðu sinni að þingmenn Alþfl. gengju hagsmuna fíkniefnasala. Ég held að við verðum að fá þessi ummæli skýrð. Ég held að það sé alveg nauðsynlegt. Það er ekki nóg að flytja einhverja lærða, æfða ræðu frá Heimdallartímanum, það verður að vera eitthvað á bak við það. Ég krefst þess að hann komi upp á eftir og geri okkur grein fyrir því hvernig þingmenn jafnaðarmanna gangi erinda fíkniefnasala. Ég held að það sé hreinlega ekki hægt að sitja undir ásökunum af þessu tagi. En það var eitt aðalinntak ræðu hæstv. dómsmrh. fyrr í dag að hv. þm. Alþfl. og væntanlega jafnaðarmanna gangi erinda fíkniefnasala. Svo bætti hann við, virðulegi forseti, að þeir væru á mála við að brjóta niður lögregluna í landinu. Það væri þá líklega hjá fíkniefnasölunum því að það er væntanlega ekki hægt að vera á mála hjá mörgum öðrum. Er einhver möguleiki, virðulegi forseti, að reyna að halda uppi einhverri málefnalegri umræðu í þingsal ef hæstv. ráðherrar bregðast við með þessum hætti? Er það einhver möguleiki? Ég segi alveg eins og ég sagði í upphafi máls míns að ég hélt að hæstv. dómsmrh. hefði kórónað málflutning sinn í gær þegar hann fann Ríkisendurskoðun allt til foráttu vegna þess að menn sem heyra undir hana töpuðu tryggingum sem ríkissjóður hafði og fyrst og síðast vegna klaufagangs. Ég hélt að hann hefði toppað málflutning sinn þar en ég er ekki frá því að hann hafi gert betur í dag en hann gerði í gær og er þá langt til jafnað. Virðulegi forseti. Eftir að hafa hlýtt á stjórnarliða í dag, sem eru þó kannski tíðindi þessa máls að stjórnarliðar tóku a.m.k. til máls og reyndu að setja upp leikrit sitt, verð ég að segja að af málflutningi þeirra mátti ráða að sú umræða sem fram hefur farið í samfélaginu væri að undirlagi þingmanna jafnaðarmanna og hefði ekkert með raunveruleikann að gera. Ég veit ekki betur en að hæstv. dómsmrh. hafi óskað eftir því og skipað rannsóknarlögreglustjóra í þessu sérstaka máli sem hafi skilað skýrslu og dómsmrh. síðan skilað þinginu a.m.k. einhvers konar útdrætti, eða hvað sem kalla má skýrslu hans. Þar koma fram mjög mörg gagnrýniverð atriði og það eru þau sem við höfum verið að ræða. Við höfum verið að ræða lögregluna því að umræðan er nauðsynleg ef við ætlum að byggja hana upp og styrkja hana. Menn mega ekki dæma allar umræður með þeim hætti að ef viðkvæm mál eru rædd þá sé það gert af einhverjum annarlegum hvötum. Það er voðalega erfitt að eiga samskipti við dómsmrh. Ég held hann hafi í dag nánast dæmt sig úr leik í málefnalegri umræðu á þinginu. Ég held að hann hafi gert það einn og óstuddur. Virðulegi forseti. Ég lagði fyrr í dag nokkrar spurningar fyrir hæstv. ráðherra sem ég vil endurtaka á eftir vegna þess að hann sá sér ekki fært í skítkastinu fyrr í dag á hendur þingmönnum jafnaðarmanna að svara þeim spurningum þannig að ég mun í lok ræðu minnar endurflytja þær spurningar og vænti þess að hæstv. dómsmrh. svari einhverju. Það er kannski vert að nefna það sérstaklega þar sem hæstv. dómsmrh. sagði í morgun að ég hefði ekki látið svo lítið nema láta hann hafa þessar spurningar um tólfleytið í morgun svo að hann hefði lítinn tíma til að svara. Það vill þannig til að hér er símbréfið sem hann fékk. Á því stendur kl. 10 þannig að hæstv. ráðherra gat ekki einu sinni farið rétt með það hvenær hann fékk spurningarnar. Það er alveg með ólíkindum hvernig málflutningurinn hefur verið. Markmið mitt með umræðunni í dag var eins og ég sagði áðan fyrst og fremst að reyna að ræða málefnalega þær upplýsingar sem hafa komið fram frá því að málið var rætt síðast. Við þingmenn höfum ekki aðra leið ef við ætlum að ræða þessi mál en taka þau upp með þessum hætti og spyrja þá hæstv. dómsmrh. því að það er ekki við neinn annan að tala. En ég verð að segja eins og er að maður hlýtur að hugsa sig tvisvar um áður en maður gerir það aftur eftir þær svívirðingar sem yfir þingmenn jafnaðarmanna hafa gengið í dag. Ég ætla ekki einu sinni að elta ólar við það sem hv. þm. Hjálmar Jónsson sagði í dag um slefbera götunnar. Ég ætla ekki að leggjast svo lágt að svara þeim áburði. Virðulegi forseti. Ég ætlaði ekki að fara að ræða um það í dag hvort birta eigi þessa skýrslu eða ekki. Ég nefndi sérstaklega að ég taldi og tel að þessa skýrslu eigi að skoða sérstaklega í allshn. og mér virðist sem svo að hlutirnir muni veltast á þann veg að það verði gert. Úr því sem komið er held ég að það sé óhjákvæmilegt að ræða sérstaklega þá ákvörðun dómsmrh. að birta hluta skýrslunnar. Það held ég sé alveg nauðsynlegt vegna þess að í þeim hluta skýrslunnar sem er birtur koma fram mjög harðar ásakanir á starfsmenn lögreglustjóraembættisins í Reykjavík þar sem gefið er í skyn að þeir hafi ekki sinnt starfi sínu sem skyldi. Með öðrum orðum að um vanrækslu í starfi væri að ræða. Það eitt getur leitt til þess að menn þurfi að sæta ákæru skv. 141. gr. almennra hegningarlaga. Röksemdir hæstv. ráðherra fyrir því að birta þennan kafla en ekki annan eru engar. En það hefur verið dálítið sérstakt við þetta mál að það eru alltaf að koma fram nýjar upplýsingar. Það er kannski þess vegna sem þetta mál hefur lifað áfram. Það er vegna þess að það hefur alltaf verið hálfgerð skítalykt af málinu. Þrátt fyrir að búið sé að ræða málið tvisvar á þinginu og það er nú rætt í þriðja sinn eru alltaf að koma nýjar upplýsingar og virðist enginn endir vera á því. Ég dreg ekki í nokkurn efa að það koma líka fram nýjar upplýsingar í allshn. Ég held að leikrit eins og það sem hæstv. ráðherra flutti í fyrri hluta ræðu sinnar komi ekki í veg fyrir það. Staðreyndin varðandi birtingu þessa hluta skýrslunnar virðist vera sú að hæstv. ráðherra birtir bara það sem honum sýnist. Það eru engin rök til að birta þennan hluta frekar en annan vegna þess að hann getur líkt og aðrir hlutar skýrslunnar, ef þeir eru sama eðlis og það sem þarna er birt, leitt til þess að einhver tiltekinn starfsmaður yrði ákærður því að þetta varðar við almenn hegningarlög. Það eru engin rök að birta þennan hluta skýrslunnar frekar en annan, a.m.k. ef taka má mið af þeirri röksemdafærslu sem hæstv. dómsmrh. hefur haft í frammi þegar hann hefur verið að rökstyðja það að skýrsluna eigi ekki að birta. Virðulegi forseti. Ég fjallaði um það í ræðu minni í dag að markmið umræðunnar væri fyrst og síðast að styrkja lögregluna því að almenn umræða um málefni, gagnrýnin, markviss og rökföst er til þess fallin að tryggja að um framfarir sé að ræða. Málefnin verða að vera rædd og þau verða að vera rædd á þeim nótum að það leiði eitthvað jákvætt af sér og það hefur umræðan gert þrátt fyrir hnútur og skítkast hæstv. dómsmrh. í dag. Hún hefur í fyrsta lagi leitt til þess að í skýrslu setts rannsóknarlögreglustjóra kemur fram að það er löngu tímabært að skoða starfsemi, skipulag og stjórnun á lögreglustjóraembættinu í Reykjavík. Það gerist núna í kjölfar umræðunnar á hinu herrans ári 1998. Hæstv. dómsmrh. er búinn að sitja síðan 1991 og ætlar einhver að ímynda sér að þessi skoðun hefði farið fram ef þessi umræða hefði ekki komið til? Er einhver að ímynda sér það? Af einhverjum ástæðum þurfti hæstv. dómsmrh. að ryðjast fram fyrir þingflokk jafnaðarmanna sem hann hefur hnýtt vel í í dag þegar hann óskaði eftir því að stjórnsýsluendurskoðun yrði gerð á embættinu. Að mínu viti hefur verið með ólíkindum hvernig hæstv. ráðherra hefur haldið á málinu frá upphafi og reyndar kórónað málflutning sinn í dag. Í öðru lagi er loksins von á því að reglur verði settar um óhefðbundnar rannsóknaraðferðir eftir allan þennan tíma og hæstv. ráðherra sagði í dag í ræðu sinni að sig minnti að ekki væri önnur formleg erindi að finna í ráðuneytinu en á einhverjum tíma sem honum hentaði. Ég fór í ræðu minni í dag vel yfir greinargerð fyrrverandi lögreglufulltrúa í ávana- og fíkniefnadeild lögreglustjórans í Reykjavík. Þar kemur fram að í hátt í áratug hafi verið óskað eftir þessum reglum. Þessar reglur eru forsenda þess að rannsóknarlögreglumenn í fíkniefnadeild standi föstum fótum í samskiptum sínum við fíkniefnasala sem er algerlega nauðsynlegt ef einhver árangur á að nást í þessu starfi. Ég vitnaði til þess þar sem hann sagði að það gæti ekki farið öðruvísi en svo að steytt yrði á skeri ef þessar reglur yrðu ekki settar enda hefur það komið á daginn. Þetta mál er allt saman þannig til komið og upplýst er um að í þessu máli er algerlega steytt á skeri þrátt fyrir leikrit hæstv. dómsmrh. í dag. Öðruvísi gat það ekki farið. Ætlun mín í upphafi var að fara yfir þær upplýsingar sem hefðu komið nýjar í málinu. Ég taldi reyndar nægjanlegt að ræða málið á hálftíma og ræða það eftir þeim reglum en hæstv. ráðherra þurfti í það minnsta hálftíma einn og sér til að svívirða heilan þingflokk með orðum sem ég man ekki eftir á mínum skamma þingferli að hafi verið viðhöfð í þingsal þannig að ég skil vel að hann hafi ekki treyst sér í stutta, hnitmiðaða og málefnalega umræðu. Það var svo mikið í skítakamrinum að það þurfti heilan hálftíma til að ausa því yfir þingheim. Virðulegi forseti. Ég segi alveg eins og er að það er dálítill uppgjafartónn í mér að reyna að ræða málefnalega við hæstv. dómsmrh. Hann sýndi bakhliðina í gær og sparihliðina í dag svo ég ætla að lokum ræðu minnar að fara yfir þær spurningar sem ég lagði fyrir hæstv. dómsmrh. og hann treysti sér ekki til að svara í dag. Ég ætla ekkert að fara yfir ummæli hans þess efnis að eftirgjöf viðurlaga væri lögbrot. Ég ætla ekki að fara yfir neitt af því enda held ég að hæstv. dómsmrh. hafi skrifað hjá sér nokkuð margar spurningar sem menn hafa lagt fyrir hann í dag. Ég ætla aðeins að endurtaka þær spurningar sem ég lagði fyrir hæstv. dómsmrh. í dag og hann treysti sér ekki til að svara. Ég spurði hæstv. dómsmrh.: Sat starfsmaður ráðuneytisins í fullnustumatsnefnd á þessum tíma og átti hann þátt í báðum ákvörðunum? Telur ráðherra eðlilegt að starfsmaður ráðuneytis sitji í nefnd sem ætlað er að veita lægra settu stjórnvaldi umsögn áður en ákvörðun er tekin? Þessar spurningar hefur hæstv. dómsmrh. undir höndum. Ég spurði: Á hvaða lagaheimild var byggt þegar umræddur samningur um reynslulausn var gerður? Ummæli hæstv. dómsmrh. verða ekki skilin öðruvísi en að lögregluyfirvöld, þar með talið dómsmrn., hafi litið svo á að samningur hafi legið fyrir. Jafnframt spurði ég: Stendur ráðherra enn við fyrri fullyrðingar sínar um að hann persónulega eða ráðuneyti hans hafi ekki átt nokkurn þátt í því að dæmdur brotamaður fékk reynslulausn?

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka þeim hv. þm. sem tekið hafa þátt í umræðunni í dag. Ég held að hún hafi að mestu verið gagnleg. Ég met það svo að umræðan í dag hafi að ýmsu leyti færst inn á nýjar brautir og verið með talsvert öðru sniði en undanfarið ár. Ég tel að þannig hafi átt sér stað jákvæð þróun í þessari umræðu. Hér hafa farið fram nokkrar umræður á milli hv. þm. um þingsköp Alþingis og með hvaða hætti nefndir þingsins geti tekið mál eins og þessi til umfjöllunar. Ég sé ekki ástæðu til þess að gera athugasemdir við þann hluta umræðnanna hér í lokaorðum mínum. Þær ræður skýra sig alveg sjálfar. Í lokin ætla ég að gera nokkra grein fyrir atriðum þar sem ég tel að gætt hafi nokkurs misskilnings og öll þau atriði komu fram í ræðu hv. 4. þm. Vestf. Í fyrsta lagi var talið að ég hafi verið með aðdróttanir í garð þingmanna Alþfl. og jafnaðarmanna. Það sem ég var að gera var að vekja athygli á því hvernig þessi umræða hófst. Ég vakti athygli á nokkrum staðreyndum sem eru í skýrslu ríkissaksóknara um þær ásakanir sem bornar hafa verið á lögregluna. Í umræðunni undanfarið ár hefur oft verið látið að því liggja að jafnvel dómsmrh. hafi verið flæktur í vafasamar ef ekki ólöglegar athafnir lögreglunnar. Þessar ásakanir byggjast, samkvæmt skýrslu ríkissaksóknara, á upplýsingum sem varaþingmaður Alþfl. á Suðurl. fékk frá ýmsum ónafngreindum aðilum í fíkniefnaheiminum. Í skýrslu ríkissaksóknara segir um þetta, með leyfi forseta: ,,Höfundur greinarinnar í Mannlífi var kvaddur til skýrslugjafar sem vitni. Upplýsingar sínar kvað hann byggðar á mjög miklum fjölda trúnaðarsamtala við fólk, m.a. fólk sem stundar viðskipti með fíkniefni, menn úr fjölskyldu-, vina- og kunningjahópi Franklíns Kristins Steiners og við menn sem setið hafi með honum í fangelsi. Hann benti á og nafngreindi mann sem hann kvað lykilmann sinn í undirheiminum, sem hafi sína einkarannsókn á umsvifum Franklíns. Þá kvað hann annan lykilheimildarmann sinn úr því sem hann kysi að kalla ,,kerfinu``. Hann kvað þetta vera embættismann sem hann vissi að gjörþekkti þessi mál, og hafi sá talið að menn væru ,,komnir langt út fyrir það sem lög leyfa``. Hann kvaðst ekki undir nokkrum kringum stæðum gefa upp nafn þessa manns vegna stöðu hans í kerfinu. Hinn nafngreindi lykilmaður, ásamt gæslufanga í hegningarhúsinu við Skólavörðustíg, sem hlotið hefur dóma fyrir fíkniefnaviðskipti, voru yfirheyrðir. Framburðir þeirra virðast gefa til kynna að undirrótin að andúð þeirra á Franklín Steiner sé reiptog milli aðila um fíkniefnamarkaðinn og að þeir telji Franklín hafa útvegað fíkniefnalögreglunni ,,fórnarlömb`` eins og það er orðað.`` Ég er ekki að gera upp neinar sakir. Ég er aðeins að vitna í staðreyndir sem koma fram í virtri skýrslu ríkissaksóknara. Síðan vakti ég athygli á því í ræðu minni að ríkissaksóknari hefði, að undangenginni opinberri réttarrannsókn undir stjórn setts rannsóknarlögreglustjóra, komist að þeirri niðurstöðu að engar af þeim ásökunum sem bornar voru á lögregluna gæfu tilefni til ákæru vegna brota á hegningarlögum eða vegna brota í starfi. Niðurstöður ríkissaksóknara eru um hvert einstakt atriði sem fram kemur í rannsókn setts rannsóknarlögreglustjóra, skýrðar og rökstuddar. Ég sagði í ræðu minni að eftir að ríkissaksóknari hefur komist að þeirri niðurstöðu að þær sakir sem bornar hafa verið á lögregluna ættu ekki við rök að styðjast og ekki gæfist tilefni til að hefjast handa gegn þeim lögreglumönnum sem höfðu réttarstöðu grunaðra manna í rannsókninni, þá væri hvorki tilefni né rök til þess að halda áfram að kyrja þann söng um áburð sem hér hefur verið til staðar. Þá er frekar ástæða til þess að segja: Hér hefur hinn óháði embættismaður komist að niðurstöðu í þessu efni. Við styðjum þá lögreglumenn sem hér eiga hlut að máli til áframhaldandi starfa. Ríkissaksóknari hefur ekki fundið neitt saknæmt í athöfnum þeirra og um það snýst málið. Ég hef lýst skýrri afstöðu minni og hvaða niðurstöðu ég treysti í þessu efni. Ég tók það hins vegar mjög skýrt fram í ræðu minni að ég taldi fullkomlega eðlilegt að efna til þeirrar umfangsmiklu rannsóknar sem fram fór vegna þeirra ásakana sem fram komu frá ónefndum sakamönnum og einum nafngreindum. Ég taldi mjög eðlilegt af hálfu hv. 5. þm. Suðurl. að bera slíka ósk fram í umræðum hér á Alþingi fyrir ári síðan. Ég taldi rétt að óska sjálfur eftir því að slík rannsókn færi fram. Ég hef aldrei sagt að það eigi að hafa að engu slík ummæli, jafnvel þó að þau hafi komið frá afbrotamönnum. Þvert á móti bera viðbrögð mín vott um að ég vildi taka þau alvarlega og lét því efna til þessarar viðamiklu rannsóknar. Þeim orðum er hvergi hægt að finna stað að ég hafi talið það vera óeðlilegt, enda bera athafnir mínar í því vitni um annað. Þá hélt hv. 4. þm. Vestf. því fram að ég hefði í ræðu minni talið óeðlilegt að fjölmiðlar fjölluðu um þetta mál. Ég lýsti því aldrei yfir að ég teldi óeðlilegt að fjölmiðlar fjölluðu um þetta mál. Það er hvergi hægt að finna þeirri fullyrðingu stað í ræðu minni. Hann sagði einnig að ég hefði furðað mig á því að málið hafi verið tekið upp á Alþingi. Ég undraðist það aldrei. Ég hef alltaf talið það í meira lagi sjálfsagt. Ég furðaði mig á því hvernig þessa utandagskrárumræðu bar að en ekki að málið væri tekið til umræðu. Þeim orðum er ekki heldur hægt að finna stað. Þá vék hv. 4. þm. Vestf., og reyndar nokkrir aðrir þingmenn einnig, að orðum mínum frá því í fyrra. Þar sagði ég að það væri óheimilt að semja um refsingu og semja við sakamenn að þeir yrðu ekki dregnir til refsingar og þessi ummæli standa að sjálfsögðu. Hvorki lögregla né ráðherra geta gert slíka samninga að þeir hafi áhrif á þá refsingu sem menn hafa unnið til með afbrotum. Einungis dómstólar geta tekið ákvarðanir um refsingu. Þeir hafa heimild til þess að meta það til refsilækkunar ef menn hafa verið samvinnuþýðir og hjálpað til við upplausn mála. Ráðherra getur ekki beitt dómstóla neinum þrýstingi og haft með því áhrif á dóma. Lögreglumönnum er að sjálfsögðu með öllu óheimilt að stinga málum undir stól og koma í veg fyrir að þau gangi til dómstóla, enda hefur ekkert mál af því tagi komið fram. Þegar reynslulausn er veitt er um allt annað að ræða. Langflestir þeirra sem dæmdir eru, fá reynslulausn. Það er allt annar hlutur en ákvörðun um refsingu. Ég tel til að mynda að ráðherra gæti ekki veitt náðun með tilliti til þess að sá dæmdi hefði veitt upplýsingar. Ég tel að það sé ekki hægt. Þarna hafa menn fyrir einhvern misskilning ruglað saman tveimur ólíkum málum, ákvörðun um refsingar og hins vegar ákvörðun um reynslulausn. Í upphafsræðu minni svaraði ég öllum þeim fyrirspurnum sem til mín var beint af málshefjanda. Ég hygg að þegar hv. þingmenn lesa þá ræðu yfir muni þeir komast að raun um að þar er öllum spurningum svarað. Spurningunum var svarað bæði í ræðu minni og eins þeirri bókun sem ég hafði eftir prófessor Jónatan Þórmundssyni. Ég ætla því ekki að endurtaka öll þau svör hér og nú. Ein spurning hefur þó oftar verið borin fram en aðrar, þó að ég hafi svarað henni í upphafi. Hún lýtur að því hvaða lagaheimildir hafa verið til þess að veita reynslulausn. Ég svaraði því skilmerkilega með tilvitnun í prófessor Jónatan Þórmundsson sem vakti athygli á því að í hegningarlögum er ákvæði þess efnis að það sé heimilt, standi sérstaklega á, að veita reynslulausn að hálfnaðri afplánun. Ég get jafnframt endurtekið það hér að í 40. gr. hegningarlaganna segir svo: ,,Reynslulausn má þó veita ef sérstaklega stendur á þegar liðinn er helmingur refsitímans.`` Þessari ábendingu kom prófessor Jónatan Þórmundsson til nefndarmanna í hv. allshn. Allir þeir sem þar sátu áttu að hafa vitneskju um það eftir heimsókn hans þangað. Frá þessu greindi ég í upphafsræðu minni og geri það enn einu sinni til áréttingar vegna þess að þessi spurning hefur verið endurtekin nokkrum sinnum. Ég held þá, herra forseti, að ég hafi vikið að þeim atriðum sem ástæða er til í lok þessarar umræðu. Að öðru leyti vil ég ítreka þakkir mínar til hv. þingmanna fyrir þá umræðu sem hér hefur farið fram. Ég tel hana að mestu hafa verið til gagns.

Herra forseti. Hæstv. dómsmrh. hefur væntanlega slæma samvisku. Hann ræðst með fúkyrðum og dylgjum á þingmenn jafnaðarmanna en svarar sáralitlu af þeim efnismiklu spurningum sem hv. þm. Lúðvík Bergvinsson hefur beint til hans. Hæstv. ráðherra er á hröðum flótta í þessu máli og forðast efnislega umræðu. Þetta mál snýst um tvennt: Í fyrsta lagi einkennilega framkvæmd við rannsókn fíkniefnamála og dularfull atvik við reynslulausn dæmds glæpamanns. Í öðru lagi snýst málið um yfirlýsingar hæstv. ráðherra á Alþingi. Hann er tvísaga vegna þess að hann og ráðuneyti hans komu að reynslulausninni þótt hann hafi áður sagt að slík framkvæmd væri lögleysa. Hæstv. ráðherra er í vondum málum. Steiner-málið er eitt, ÞÞÞ-málið er annað og mál Haraldar Johannessens er hið þriðja. Í öllum þessum málum er ráðherra sakaður um misferli í embættisfærslum. Það er athyglisvert, herra forseti, að Davíð Oddsson forsrh. sér ekki ástæðu til að koma dómsmrh. til aðstoðar eða lýsa yfir trausti á störf Þorsteins Pálssonar. Það, herra forseti, segir margt um stöðu hæstv. ráðherra. Niðurstaða þessarar umræðu er að hæstv. dómsmrh. hefur litlu eða engu svarað, öðru en dylgjum um aðra þingmenn. Þetta mál verður áfram til umræðu á Alþingi, hjá fjölmiðlum og meðal almennings. Þessu máli er ekki lokið.

Herra forseti. Ég vil vekja athygli hv. þm. á því að hv. þm. jafnaðarmanna hafa í þessari umræðu keppst við, hver á fætur öðrum, að lýsa því yfir að enginn þeirra hafi sakað mig um brot í starfi. Svo kemur hv. þm. og segir að aðalmálið og öll umræðan af hálfu Alþfl. snúist um ávirðingar í minn garð. Nú er eitthvað nýtt komið upp í þessu og ég skora á þingmenn jafnaðarmanna að skjóta á fundi og ræða þetta. Þessar yfirlýsingar ganga hver í sína áttina. Ég hygg að þeim væri það afskaplega hollt að halda smáfund og koma sér saman um það hver hafi verið kjarninn í þeirra málflutningi hér í dag.

Herra forseti. Það er eins og oft vill verða í lok umræðu þar sem hæstv. dómsmrh. er þátttakandi að hann svarar ekki neinu. Ég sagði ljóst um hvað þessi umræða snerist. Hún snýst um einkennilega framkvæmd við rannsókn fíkniefnamála og dularfull atvik við reynslulausn dæmds glæpamanns. Um það hefur umræðan snúist. Í öðru lagi um yfirlýsingar hæstv. ráðherra á Alþingi. Hann vitnaði reyndar sjálfur þau í og rakti hér áðan. Ég tel að þar hafi hann orðið tvísaga. Áherslumunur eða breytingar í málflutningi okkar jafnaðarmanna er ekki til staðar. Hins vegar er það lenska hjá hæstv. ráðherra þegar hann er kominn út í horn að svara út í hött. Hann sleppur býsna oft með það. Þetta er ekki í fyrsta skipti. Menn skulu taka eftir því þegar hann kemur upp í ræðustól á eftir að hann mun þá engu svara um það sem ég hef verið að fjalla um heldur veitast að mér eða öðrum þingmönnum jafnaðarmanna með sömu dylgjunum og hann hefur verið með í dag.

Herra forseti. Ég ætla að ítreka leiðréttingu á þeim misskilningi sem fram hefur komið hjá hv. þm. sem ekki hefur gert greinarmun á dómi og reynslulausn. Hér liggur fyrir yfirlýsing frá prófessornum í refsirétti um að það hafi að öllu leyti verið farið að lögum við reynslulausnina. Í skýrslu hefur ríkissaksóknari komist að þeirri niðurstöðu að enginn lögreglumaður hafi gerst brotlegur við hegningarlög eða brotið af sér í opinberu starfi. Þetta eru þær staðreyndir sem hv. þm. hefur fyrir sér. Hv. þm. getur reynt að koma einhverju öðru að sem ekki byggir á staðreyndum. Það byggir á útúrsnúningum.

Virðulegi forseti. Ég verð nú að játa það að seinni ræða hæstv. dómsmrh. var með allt öðrum brag en sú sem hann flutti fyrr í dag. Ég þakka fyrir að hann skuli hafa komist niður á jörðina. Vegna þess að ég skoraði á hæstv. dómsmrh. að benda á hvar sá sem hér stendur eða aðrir þingmenn jafnaðarmanna hefðu verið með dylgjur eins og hann lýsti hér fyrr í dag held ég að nauðsynlegt sé að vekja athygli á því að þingflokkur jafnaðarmanna átti frumkvæði að því að taka þetta mál á dagskrá með beiðni um skýrslu í haust. En allur málflutningurinn um samsærið og allt það sem hann setti fram í dag tengist tímanum áður en þingflokkur jafnaðarmanna kom að þessum málum. Ætli það sé ekki hálft ár eða svo? Þessum staðreyndum þarf að halda til haga. Í öðru lagi fór þingflokkur jafnaðarmanna, að mínu frumkvæði, fram á að umræðan um skýrslu þá sem hæstv. dómsmrh. lagði fyrir þingið yrði 2. febr. sl. Þingflokkurinn fór fram á að fá skýrslu um málið áður en það var tekið til umræðu. Svo sitjum við undir því í dag að við höfum verið að brjóta niður lögregluna, staðið í einhvers konar samsæri, og raunar náði ég nú ekki nema broti af þeim dylgjum sem heyra mátti í því leikriti sem hæstv. dómsmrh. flutti í fyrri ræðu sinni. Í seinni ræðunni var hæstv. ráðherra þó aðeins að ná áttum og ég er sáttur við það. En ég vil ítreka þá fyrirspurn sem ég lagði fyrir hann áðan og hann treysti sér ekki til þess að svara: Hvaða dylgjur hefur sá sem hér stendur eða aðrir þingmenn jafnaðarmanna verið með í garð hæstv. dómsmrh.? Ég held að nauðsynlegt sé að það komi fram svo við vitum hvernig því beri að svara.

Herra forseti. Ef hv. þm. vill fá eitt dæmi um slíkar dylgjur sem hann er að spyrja um þá vek ég athygli hans á andsvari hv. 11. þm. Reykn. hér rétt áðan.

Virðulegi forseti. Þetta svar dugar ekki vegna þess að umræddar dylgjur komu fram fyrr í dag, hæstv. dómsmrh. Eins og lýsti hér áðan þá hef ég aldrei, frá því að ég kom á þing, heyrt aðra eins orðræðu og þá. Ég krefst þess, af því að sá er hér stendur átti frumkvæðið að því að þetta mál væri tekið til umræðu, að bent verði á a.m.k. eina af þeim dylgjum sem ég á að hafa haft um embætti hæstv. dómsmrh. svo ég gæti a.m.k. svarað fyrir mig.

Herra forseti. Ræða hv. 11. þm. Reykn. hér áðan í andsvari var mjög í samræmi við málflutning hv. þingmanna jafnaðarmanna á undanförnum missirum. Ég tók það hins vegar fram að ræður þeirra hefðu í dag verið á annan veg og þeir kepptust allir, fyrir utan 11. þm. Reykn., við að halda því fram að í málflutningi þeirra fælist ekki nokkur aðdróttun um misferli í starfi af minni hálfu.

Herra forseti. Ég bar tvær fyrirspurnir fram til hæstv. dómsmrh. í dag en hann hefur ekki svarað þeim. Í fyrsta lagi: Telur hæstv. ráðherra ekki eðlilegt að birta þann hluta skýrslunnar sem snýr að reynslulausninni með sama hætti og hann beitti sér fyrir því að kaflinn sem snýr að skipulagi lögreglunnar yrði birtur opinberlega? Er þar einhver eðlismunur á? Í annan stað spurði ég hæstv. dómsmrh. að því hvað hann ætti við þegar hann vitnaði í Jónatan Þórmundsson prófessor. Ráðherra hafði eftir honum að fullnustumatsnefnd hefði verið stillt upp við vegg með sama hætti og ráðherra. Stillt upp við vegg af hverjum? Við hverja á hæstv. ráðherra? Á hann við að það hafi legið fyrir ákvörðun frá fyrrv. ráðherra og þess vegna hafi honum og fullnustumatsnefnd verið stillt upp við vegg því að þegar hafi verið tekin ákvörðun í ráðuneytinu um þessa reynslulausn? Við hvað á hæstv. ráðherra? Ég spyr þessara tveggja spurninga.

Hver var fyrri spurningin?

Hvort ráðherrann telji ekki eðlilegt að birta þann hluta skýrslunnar sem snýr að reynslulausninni.

Herra forseti. Að því er varðar birtingu á sakargögnum þá hef ég áður gert grein fyrir því máli. Ástæða þess að ég óskaði eftir því við ríkissaksóknara að þessi tiltekni kafli fengist birtur var sú að í bréfi hans kom fram að sá hluti þessara gagna sem lyti að skipulagi lögreglunnar félli ekki undir starfssvið ríkissaksóknara. Með tilliti til þess óskaði ég eftir þessu. Ég hef ekki séð að ríkissaksóknari hafi tekið þannig til orða um aðra þætti í þessum gögnum og ítreka afstöðu mína í því efni. Síðari spurning hv. þm. laut að ákvörðun fullnustumatsnefndar. Mundi hv. þm. vilja endurtaka það?

Hæstv. ráðherra nefndi að honum og fullnustumatsnefnd hefði verið stillt upp við vegg ...

Ég bið hv. þm. afsökunar á því að þetta féll mér úr minni. Ég gerði ítarlega grein fyrir þessu í upphafsræðu minni, ég veit ekki hvort hv. þm. heyrði það, en þá gerði ég rækilega grein fyrir því að ég teldi lögregluna hafa sett þá ráðherra sem hlut áttu að máli í mjög óeðlilega stöðu. Þá gaf ég um það fyrirmæli og setti nýjar reglur um að lögreglan gerði það ekki aftur. Ég átti við þetta og ekkert annað og gerði skýra grein fyrir því í upphafsræðunni.

Herra forseti. Út af síðasta svari hæstv. ráðherra, af því að hér hefur verið vitnað í allshn. og fund sem nefndin átti með Jónatan Þórmundssyni og það sem hann sagði þar, þá sagði prófessorinn að fullnustumatsnefnd hefði staðið frammi fyrir ákvörðun sem þá þegar hefði verið tekin í þessu máli. Ég get ekki skilið málið öðruvísi en svo að hér sé verið að vitna til skuldbindinga fyrrv. ráðherra í þessu máli og þannig hefði fullnustumatsnefnd og ráðherra verið stillt upp við vegg. Varðandi fyrri spurningu mína um birtingu gagna um reynslulausnina, þá vísar ráðherra til birtingar á sakargögnum. Varla er sá hluti skýrslunnar, sem snýr að reynslulausninni, birting á sakargögnum. Þar erum við að tala um málsmeðferð framkvæmdarvaldsins, í þessu tilfelli dómsmrn. og meintum afskiptum þess af reynslulausninni. Þar er varla um að ræða birtingu sakargagna. Ég spyr hvort hæstv. ráðherra hafi leitað eftir því við saksóknara að sá kafli yrði birtur. Ég tel það auðvitað mikilvægt vegna þess að gagnrýnin hefur í dag og áður beinst að reynslulausninni. Ég spyr því ráðherrann: Hefur hann leitað eftir því við saksóknara að fá þennan kafla birtan eins og þann er varðar skipulag lögreglunnar?

Herra forseti. Það kom skýrt fram í svari mínu að ég hef ekki leitað eftir því. Ég leitaði eftir því að tiltekinn kafli væri birtur þar sem saksóknari hafði sjálfur tekið fram í bréfi að það sem þar væri fjallað um félli ekki undir hans starfssvið. Og um önnur atriði tekur hann að sjálfsögðu sjálfur ákvörðun í samræmi við lög, hvort birta skuli eða ekki. Ég ítreka jafnframt það sem áður hefur komið fram og prófessorinn í refsirétti hefur margsinnis staðfest, að ákvörðunin um reynslulausn byggðist á gildandi lögum. Hér hefur verið gerð nákvæm grein fyrir atburðarásinni í því efni. Málið var í upphafi borið undir þáv. dómsmrh., þeir lögreglumenn sem hlut áttu að máli héldu áfram að vinna á grundvelli hans vilyrða. Þeir fengu umtalsverðar upplýsingar. Þegar málið kom til minna kasta og mér hafði verið gerð grein fyrir því þá vísaði ég því til efnismeðferðar hjá fullnustumatsnefnd og Fangelsismálastofnun sem tóku fullnaðarákvörðun. Á þeim tíma tók ráðuneytið eða ráðherrann ekki efnislega afstöðu til málsins. Allt hefur þetta legið skýrt fyrir og furðulegt að hv. þm. hafi ekki tekið eftir því í hinni löngu umræðu í dag.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um mannréttindasáttmála Evrópu, nr. 62/1994. Frv. þetta er samið í dómsmrn. en í því er lagt til að samningsviðauki nr. 11 um mannréttindasáttmála Evrópu verði lögfestur hér á landi. Samningsviðauki nr. 11 var fullgiltur af Íslands hálfu 29. júní 1995 í kjölfar ályktunar Alþingis 25. febrúar sama ár. Í viðaukanum felst endurskipulagning á eftirlitskerfi mannréttindasáttmálans. Meginbreytingin er sú að mannréttindanefndin og Mannréttindadómstóllinn verða lögð niður í núverandi mynd og stofnaður nýr dómstóll, Mannréttindadómstóll Evrópu, er kemur í stað þessara stofnana. Með samningsviðauka nr. 11 stefna aðildarríki Evrópuráðsins að því að gera eftirlitskerfi sáttmálans skilvirkara en kerfið hefur reynst þungt í vöfum og með auknum kærufjölda hefur afgreiðslutími mála verið talinn óviðunandi. Þegar sáttmálinn var lögtekinn hér á landi var farin sú leið að lögfesta hann í heild sinni, þ.e. ekki einungis efnisreglurnar um mannréttindin, heldur einnig ákvæði um stofnanirnar sem leysa úr kærum vegna brota á sáttmálanum og meðferð mála fyrir þeim. Í samræmi við það er lagt til í frv. að samningsviðauki nr. 11 verði lögtekinn hér á landi. Í frv. er gert ráð fyrir að lögin taki gildi 1. nóvember 1998 en þann sama dag tekur viðauki nr. 11 gildi, ári eftir að öll aðildarríkin hafa fullgilt hann. Herra forseti. Ég hef gert grein fyrir tilgangi frv. en mun nú víkja nánar að þeim breytingum á mannréttindasáttmálanum sem samningsviðauki nr. 11 felur í sér. Í fyrsta lagi eru gerðar breytingar á II.--IV. kafla upphaflega samningsins þar sem nú er að finna ákvæði um mannréttindanefndina og Mannréttindadómstólinn og þau sameinuð í einn kafla, II. kafla. Í öðru lagi er samningsviðauki nr. 2 sem fjallar um vald Mannréttindadómstólsins til að láta uppi ráðgefandi álit felldur brott sem sjálfstæður viðauki en ákvæði hans í staðinn felld inn í meginmál sáttmálans í hinum nýja II. kafla. Í þriðja lagi eru gerðar breytingar á nokkrum ákvæðum núverandi V. kafla samningsins og viðaukum nr. 1, 4, 6 og 7 sem leiðir af breyttu eftirlitskerfi. Í fjórða lagi er einstökum köflum og greinum mannréttindasáttmálans og viðauka við hann gefin fyrirsögn í samræmi við efni sitt. Í fimmta og síðasta lagi er samningsviðauki nr. 9 felldur úr gildi en hann hefur ekki verið fullgiltur af Íslands hálfu. Herra forseti. Ég hef nú gert grein fyrir meginefni frv. og legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar. Í frv. er lagt til að við ákvæði til bráðabirgða í lögum um almannatryggingar bætist nýr töluliður þess efnis að Tryggingastofnun ríkisins verði heimilt að endurgreiða sjúklingum þeirra sérfræðinga sem verið hafa án samnings við stofnunina frá 1. september sl. Sem kunnugt er fá sérfræðingar sem vinna læknisverk á læknastofum utan sjúkrastofnana annars vegar greitt frá sjúklingum og hins vegar frá Tryggingastofnun ríkisins. Um heildargreiðslur fyrir læknisverk fer samkvæmt samningi Læknafélags Reykjavíkur og Tryggingastofnunar ríkisins frá 7. mars 1996. Viðræður samningsaðila um endurskoðun á þeim samningi hafa staðið yfir með hléum allt síðasta ár, en samningar hafa enn ekki tekist. 1. júní 1997 tilkynntu nokkrir læknar að þeir mundu hætta störfum fyrir sjúkratryggingar frá og með 1. september 1997 og síðar hafa fleiri bæst í hópinn. Nú eru starfandi 73 sérfræðingar, einkum í skurðlæknisgreinum, sem ekki starfa samkvæmt samningi við Tryggingastofnun ríkisins, en starfandi sérfræðingar eru samtals um 400. Í b-lið 36. gr. laga um almannatryggingar kemur fram að sjúkratryggingar skuli greiða nauðsynlegar rannsóknir og aðgerðir hjá sérfræðingum eða stofnunum sem Tryggingastofnun ríkisins hefur samning við. Greiðsluhlutdeild sjúklings er hins vegar ákveðin með reglugerð sem sett er með heimild í 2. mgr. 36. gr. almannatryggingarlaga. Í samræmi við b-lið 36. gr. laga um almannatryggingar hefur sjúkratryggingadeild Tryggingastofnunar ríkisins ekki greitt fyrir læknisverk sem unnin hafa verið af þeim sérfræðingum sem samkvæmt framansögðu hafa verið án samnings við stofnunina. Þeir sjúklingar sem leitað hafa til fyrrgreindra sérfræðinga hafa því þurft að greiða læknisverkin að fullu og hafa greiðslur verið samkvæmt ákvörðun sérfræðings í hverju tilviki. Í frv. er lagt til að Tryggingastofnun ríkisins verði heimilt að endurgreiða sjúklingum, sem leita til sérfræðinga sem sagt hafa sig af samningi við Tryggingastofnun ríkisins, hlut sjúkratrygginga vegna þessara læknisverka. Ekki þykir þó rétt að láta ákvæðið ná til þeirra sérfræðinga sem kynnu að vilja starfa áfram án samnings við Tryggingastofnun ríkisins. Því er gert ráð fyrir að sjúklingar fái ekki endurgreiðslu fyrr en viðkomandi sérfræðingur hefur endurnýjað samning sinn við Tryggingastofnun ríkisins. Endurgreiðslur miðast við gjaldskrá 1. september 1997 samkvæmt samningi Tryggingastofnunar ríkisins og Læknafélags Reykjavíkur frá 7. mars 1996 þannig að Tryggingastofnun ríkisins greiði ávallt það sama og hún hefði greitt ef viðkomandi sérfræðingur hefði verið með samning við stofnunina. Eins og ég vék að á undan hafa greiðslur verið í samræmi við ákvörðun sérfræðings hverju sinni. Því má gera ráð fyrir að greiðslur hafi í ýmsum tilvikum verið hærri en fyrrgreindur samningur gerði ráð fyrir. Ekki þykir þó fært að víkja frá þeirri meginreglu að fjárhæð greiðslna almannatrygginga sé ávallt í samræmi við stjórnvaldsákvörðun eða samning. Einnig má benda á að með því að hafa greiðslur mismunandi eftir því hvernig einstakir sérfræðingar hafa verðlagt þjónustu sína má segja að verið væri að gefa út óútfyllta ávísun á ríkissjóð. Til þess að fá endurgreiðslu þarf sjúklingur að framvísa fullnægjandi reikningi. Samkvæmt kostnaðarmati fjárlagaskrifstofu fjmrn. er áætlað að þær endurgreiðslur geti numið um 30--50 millj. kr. Ég bendi hins vegar á að hér er um að ræða kostnað sem Tryggingastofnun ríkisins hefði greitt ef viðkomandi sérfræðingur hefði ekki sagt sig af samningi við Tryggingastofnun ríkisins og því ekki um að ræða neinn viðbótarkostnað miðað við það sem annars hefði verið. Virðulegi forseti. Eins og fram kom í upphafi máls míns hafa sjúklingar sem leitað hafa til þeirra sérfræðinga sem sagt hafa sig af samningi við Tryggingastofnun ríkisins þurft að greiða þjónustuna að fullu. Á sama tíma hefur Tryggingastofnun í raun sparað sér greiðslur á hluta sjúkratrygginga vegna slíkra læknisverka. Vegna þessara sérstöku aðstæðna tel ég nauðsynlegt að koma til móts við þá sjúklinga með því að veita Tryggingastofnun heimild til að endurgreiða hlut sjúkratrygginga, enda verður um tímabundið ástand að ræða þar til sérfræðingar endurnýja samning sinn við stofnunina. Ég leyfi mér, virðulegi forseti, að leggja til að frv. verði vísað til hv. heilbr.- og trn. og til 2. umr.

Herra forseti. Hér liggur fyrir stjórnarfrv. um breytingu á almannatryggingum. Ég er í hópi stjórnarþingmanna og hef mikinn og einlægan vilja til að styðja mína góðu stjórn, en þó hef ég miklar efasemdir um frv. sem hér er lagt fram, og tel að heldur fljótfærnislega sé að málum staðið. Ég veit mjög vel, enda kemur það fram alls staðar, að við höfum staðið í þessari deilu, Tryggingastofnun og heilbrrn. við lækna og það hefur skapað mjög mikil vandamál hjá sjúklingum. Ég tek undir að það er mjög alvarlegt. Ég er hins vegar þess fullviss að hið rétta hjá minni góðu ríkisstjórn hefði verið að breyta þeim samningum á þann veg að setja einhliða taxta og ef til þess hefði skort lagaheimildir hefði átt að afla þeirra á Alþingi. Það hefðu verið hin réttu viðbrögð ríkisstjórnarinnar. Hér er farið, herra forseti, með mjög vafasama hluti, þ.e. að áætla að borga mönnum eftir á það sem þeir læknar unnu sem voru ekki með samning við Tryggingastofnun ríkisins. Herra forseti. Við verðum að líta þannig á að uppsögn lækna, sem verktaka, við Tryggingastofnun ríkisins sé þrýstiaðgerð vegna kjara, vegna launa. Því er uppsögn þeirra ígildi verkfalls. Ég held að staða okkar sé hörmuleg gagnvart öðrum starfsstéttum landsins ef við stöndum frammi fyrir því að hafa búið til lög sem ákvarða að þeir sem eru í verkfalli eða verkfallsígildi skuli fá greidd laun eftir á. Ég veit ekki hvernig við ættum að svara þeim starfsstéttum sem eru í kjaradeilum, t.d. sjómönnum. Ég held líka að hér sé um mjög alvarlegt mál að ræða vegna þess að ég er þess fullviss að mikil samstaða ríkir um það í stjórnmálum Íslands að við stöndum þannig að heilbrigðismálum að til þeirra sé aflað með almennum sköttum og þannig sé staðið undir þeim greiðslum sem til heilbrigðismálanna fara. Ég held að mjög mikil samstaða sé um að gera þetta svona. Að við ætlum að láta samhjálpina í samfélaginu standa undir kostnaði við heilbrigðisþjónustuna og viljum ekki breyta því. Ég held að pólitísk samstaða sé um það meðal allra flokka. Hins vegar vil ég benda á að t.d. í mínum stjórnmálaflokki, Sjálfstfl. og ég held í fleiri stjórnarflokkum, hafa menn ályktað sem svo að æskilegt væri ef við gætum einkavætt einhvern hluta heilbrigðisþjónustunnar. Ég hef tekið þátt í slíkum samþykktum og er þeim sammála. Ég hef litið þannig á að slík einkavæðing stuðli þá að því að lækka kostnað og reyna að koma upp samkeppni þannig að kostnaður geti lækkað. En til þess að svo geti orðið er ég viss um að við þurfum þá að snúa okkur að því að meta á hlutlægan hátt hver þessi störf eru. Ég veit að núna á annað ár hafa farið fram svokallaðar samningaviðræður milli Tryggingastofnunar og lækna um hvað skuli borga fyrir þessi læknastörf. Ég fullyrði að þeir samningar hafa verið fólgnir í því að hnoðast á þessu, reyna að toga og tosa um það hvað ber að greiða í stað þess sem bráðnauðsynlegt er að snúa sér að, þ.e. að meta störfin á hlutlægan hátt. Alls staðar í kerfinu, hjá Ríkisspítölunum, alls staðar, liggur fyrir kostnaðargreining aðgerða. Vandræðin eru þau að menn hafa því miður tiltölulega lítið viljað hafa með þetta að gera. En allar þessar upplýsingar af þeim gríðarlegu upplýsingum um vinnurannsóknir liggja fyrir hjá spítölunum. Ég vil líka benda á að við höfum verið að vinna að þessum hlutum á öðrum sviðum. Ég hygg, herra forseti, að Eysteinn Jónsson, fyrrv. fjmrh., hafi byrjað fyrst að vekja athygli á því að koma upp íslenskum stöðlum. Jóhann heitinn Hafstein, fyrrv. iðnrh. gerði mikið átak kringum 1969 og 1970 í íslenskum stöðlum og íslenskt staðlaráð hefur verið að vinna síðustu áratugina að grunnvinnunni til að við gætum unnið samkvæmt nútímanum. Ég er þess fullviss að við gætum nálgast það mjög á þennan hátt að ná yfir þessa kostnaðarliði. Við getum rétt ímyndað okkur hvernig gengi t.d. hjá Vegagerðinni, Húsameistara ríkisins eða Ríkiskaupum o.s.frv. að bjóða út verk ef engir staðlar væru til. Ég held því að í heilbrigðismálunum sé lífsnauðsynlegt að vinna að því að koma upp slíkum stöðlum, vegna þess að það er lausnin á hinu eilífa reiptogi um þessa liði. Ég er líka handviss um það, herra forseti, að nauðsynlegt er að höggva á þennan hnút, þessa löngu deilu sem er búin að vera allt of lengi milli sérfræðinganna, og mjög nauðsynlegt að heilbrrn. og Tryggingastofnun hafi húsbóndavaldið í sínum höndum. Sá sem borgar verður að ráða því annars missum við alla þessa hluti úr höndum okkar. Því hefði ég talið, eins og ég sagði í upphafi máls míns, að hin rétta málsmeðferð ríkisstjórnarinnar hefði verið sú að gefa út einhliða taxta um hvað skyldi borga sérfræðingum. Ef lög leyfa það ekki í dag, þá er að afla til þeirra lagaheimilda. Ég veit að þingið hefði auðfúslega orðið við slíkri beiðni.

Virðulegi forseti. Hv. 3. þm. Vestf., Einar Oddur Kristjánsson, er ekki sammála mér varðandi þá lagabreytingu sem liggur fyrir þinginu. Ég held að það sé vegna grundvallarmisskilnings sem kom fram í máli hans áðan. Hann sagði að óeðlilegt væri að greiða mönnum laun í vinnudeilu. Ég er alveg sammála því, enda er ekki um það að ræða í þessu tilviki. Við erum eingöngu að ræða um það að þeir sjúklingar fái endurgreitt sem eru hjá þeim læknum sem ekki eru á taxta Tryggingastofnunar í dag en verða það innan skamms tíma vonandi. Það er eingöngu verið að minna þá sjúklinga á, sem fara til þeirra lækna, að halda saman reikningum sínum til að hægt sé að endurgreiða þeim eftir á, því það er ekki hugsað að Tryggingastofnunin sem slík safni einhverjum fjármunum vegna þessarar deilu. Annað grundvallaratriði sem við hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson erum ekki sammála um --- við erum reyndar oftast sammála þannig að það er ekki nema tilbreyting í því að við skiptumst nú á skoðunum --- er að heilbrrn. og Tryggingastofnun eigi að setja einhliða taxta. Ja, svo mikið veit fyrrv. formaður Vinnuveitendasambandsins í samningamálum að þá fyrst mundi flotinn sigla að landi ef þannig væri að málum staðið.

Herra forseti. Ég misskil alls ekki þetta lagafrv. Ég veit að frv. er lagt fram undir þeim þrýstingi að óbærilegt sé að þeir sjúklingar fái ekki sinn hlut greiddan, sem hafa leitað sér lækninga hjá læknum sem hafa ekki samninga. Ég veit alveg nákvæmlega um það, enda stendur það nákvæmlega skráð hér. Ég er bara að halda því fram að með því að stíga þetta skref, með fullri virðingu og fullum skilningi á þörfum sjúklinganna, þá sé ráðuneytið að missa tökin vegna þess að menn geta leikið þennan leik áfram. Þeir geta byrjað á því hvenær sem er að segja bara upp, byrja síðan að vinna, segja öllum: Ja, þið fáið borgað þegar við semjum næst. Það er enginn vandi fyrir bankastofnanir og hvern sem er að taka að sér að fjármagna þetta. Á nokkrum árum gætum við misst þetta úr höndunum. Það er þess vegna, herra forseti, sem ég efast um þessa málsmeðferð ríkisstjórnarinnar. Ég tel að hitt hefði verið réttara vegna þess að þá gætu sjúklingarnir fengið þetta endurgreitt. Ég hef ekkert á móti því. Það er nákvæmlega rétt hjá hæstv. ráðherra að mjög brýnt er að sjúklingarnir fái sínar greiðslur vegna þess að það er óbærilegt fyrir fátækt fólk að fá ekki greidda læknisaðstoð hjá hinu opinbera. Ég bara efast um þessa málsmeðferð. Það kann að vera, herra forseti, að þá fyrst sigli flotinn í land, en stundum þurfa menn að takast á. Þessar deilur eru búnar að standa á annað ár. Það gengur ekki. Á annað ár hafa menn verið að reyna að ná samningum en það hefur bara ekkert gengið. Við getum ekki sætt okkur við það þó að slík lagasetning, eins og ég lagði til, stefni flotanum kannski í land. Þetta er neyðarráðstöfun vegna þess að þetta er búið að standa á annað ár. Ég minni á að menn voru reiðubúnir til þess, þar á meðal ég, að taka í taumana þó að verkfall hefði verið búið að standa í mjög stuttan tíma. En þessi vinnustöðvun eða uppsögn samninga, slík þrýstiaðgerð er búin að standa á annað ár þannig að ég tel mjög brýnt að grípa til ráðstafana.

Virðulegi forseti. Við verðum ekkert sammála um þetta, ég og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson. Út af fyrir sig er það allt í góðu lagi. En ég ætla að minna hv. þm. á það að ef hann hefði fylgst með þessum samningaviðræðum sem hafa verið í alvarlegri umræðu síðan í september sl., þá komst fyrst hreyfing á málið eftir að þetta var ákveðið, þ.e. að fara þessa leið. Og það er búið að semja við meginþorra þeirra 17 sérfræðigreina sem verið er að semja fyrir. Þar sem hnífurinn stendur í kúnni eru einstaka skurðlæknissvið sem gengur illa að semja við, ég viðurkenni það fúslega, og kröfur hafa verið alveg út úr öllu korti. En þar sem hreyfing var að komast af stað og við vorum að ná jafnvægi í þessari umræðu, þá var rétt að minna sjúklinga á að halda sínum reikningum til haga. Um það snýst þetta frv. sem hér liggur fyrir.

Herra forseti. Það kann rétt að vera hjá hæstv. ráðherra að við verðum seint sammála um þetta. En mér er óskiljanlegt hvernig þetta frv. á að leiða til að frekari samningar náist. Ég mundi álykta alveg öfugt, að með því að vera búinn að tryggja sjúklingunum einhvern tíma í framtíðinni, einhvern tíma langt úti í blámanum, að þeir fengju þetta greitt, þá gætu læknar haldið áfram aðgerðum þeim mun lengur. Ég lít þannig á að ef áhrif frv. eru einhver, eru þau helst til að lengja deiluna, ekki til að stytta hana.

Herra forseti. Hér er á ferðinni frv. sem við í stjórnarandstöðunni höfum lengi kallað eftir. Ég hlýt því að fagna frv. þó að ég geri athugasemdir við einstök atriði þess. Það er alveg ljóst, herra forseti, að nokkur breyting hefur orðið á afstöðu ráðherrans vegna þess að þegar á fyrri hluta þessa þings var kallað eftir slíku, mig minnir af hv. þm. Ástu B. Þorsteinsdóttur, þá hafði hæstv. ráðherra allt á hornum sér um að slíkt lagafrv. kæmi fram. Ég vil, herra forseti, víkja að þeim athugasemdum sem ég vil gera við frv. Í fyrsta lagi eru þeir annmarkar á frv., sem ég óttaðist þegar ég spurði hæstv. ráðherra í fyrirspurn í síðasta mánuði hvort von væri á þessu frv., að ekki er gert ráð fyrir að ákvæði frv. nái til þeirra sjúklinga sem hafa þurft á þessu tímabili að leita til læknis, ef ekki nást samningar við þá lækna sem sjúklingarnir hafa leitað til. Ég vil ítreka, herra forseti, að mín skoðun er sú að þarna standi ekki allir jafnir fyrir lögum. Hér er um að ræða fólk sem er eins ástatt fyrir á þessu tímabili og það getur auðvitað ekki gengið að löggjöfin sé með þessum hætti. Ég tel það brot á lögum um réttindi sjúklinga og hef sagt það áður úr þessum ræðustól vegna þess að þar er óheimilt að mismuna sjúklingum eftir efnahag. Ég tel líka að það sé a.m.k. álitamál hvort hér sé ekki líka brot á stjórnarskránni þar sem kveðið er á um að öllum sem þurfa skuli í lögum tryggður réttur til aðstoðar vegna sjúkleika óháð efnahag. Ég vil biðja hæstv. ráðherra að gæta sín aðeins hvort hér sé rétt að málum staðið. Á ekki eitt yfir alla að ganga í þessu efni, þ.e. þá sjúklinga sem hafa þurft að leita til sérfræðinga meðan þessi deila hefur staðið yfir? Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort hún hafi látið skoða þetta mál sérstaklega. Ég er alveg viss um að hv. heilbrn., sem fær þetta mál til umsagnar, mun skoða þennan þátt sérstaklega. Hitt er svo annað mál hvort menn komast að þeirri niðurstöðu þegar endanlega liggur fyrir að ekki verður samið við einhverja sérfræðinga, að á þeim tímapunkti, eftir að það liggur fyrir yrði hlutur sjúklinganna ekki greiddur sem leita til þeirra. Við erum að tala um sjúklinga sem eins er statt um á ákveðnu tímabili, þ.e. frá því að samningarnir losna og þar til samningar takast og sýnt er og fyrir liggur niðurstaða um að ekki nást samningar við einhverja tiltekna sérfræðinga. Þarna er um að ræða hóp á ákveðnu tímabili sem eins var ástatt um. Eiga þeir sjúklingar sem leituðu til sérfræðinga sem ekki nást samningar við að gjalda þess að ekki hafi náðst samningar við þá? Allir þessir sjúklingar hafa beðið í mikilli óvissu um hvernig þessari endurgreiðsu yrði háttað. Ég bið því ráðherrann lengstra orða að skoða þetta mál betur. Hæstv. ráðherra nefndi stöðuna í sérfræðingadeilunni og að samningar hefðu tekist við meginþorra sérfræðinga. Þýðir það, herra forseti, og ég beini því til ráðherra, að um leið og þetta frv. verður samþykkt, segjum að það gerist innan viku, þriggja daga eða hvað nefndin tekur sér langan tíma í þetta, að á þeim degi megi fara að endurgreiða til þeirra sjúklinga sem leitað hafa til þeirra sérfræðinga sem samið hefur verið við? Ég spyr bara til að menn átti sig á stöðunni í þessu máli. Ég skal, herra forseti, ekki taka langan tíma í að fjalla um þetta frv. en ég bendi á þennan stóra annmarka á því. Ég vil líka spyrja hæstv. ráðherra um eitt af því að fyrir liggur að þetta frv. geti kostað um 50--60 millj. kr., sem er sá kostnaður sem Tryggingastofnunin hefði eðlilega haft ef samningar hefðu verið í gildi, þannig að við getum ekki talað um nein ný útgjöld. Ég spurði hæstv. ráðherra reyndar um það í síðasta mánuði og fékk þá mjög óljós svör frá hæstv. ráðherra af því að ráðherrann nefndi á þeim tímapunkti að áhrif kjarasamninga væru ekki ljós á þeirri stundu. Ráðherrann svaraði þessu í tilefni af fyrirspurn minni sem að gefnu tilefni kom fram: Er ástæða til þess að ætla að til standi að hækka hlutdeild sjúklinga í lækniskostnaði, meðal annars vegna þessara kjarasamninga? Nú hlýtur ráðherrann að vera eitthvað nær því hvað þessir kjarasamningar kosta. Það er búið að semja við meginþorra sérfræðinganna. Það liggur fyrir að endurgreiðslurnar eru 50--60 millj. Hefur það verið rætt, annaðhvort innan ráðuneytis hennar eða innan ríkisstjórnarinnar að hækka hlutdeild sjúklinga í lækniskostnaði? Ef svarið er nei, herra forseti, þá spyr ég ráðherrann beinnar spurningar í því efni: Telur ráðherrann sjálfur að til greina komi að hækka hlutdeild sjúklinga í lækniskostnaði? Það er ákaflega mikilvægt þegar þingið er að fjalla um slíkt frv. sem við erum að fjalla um, endurgreiðslur til sjúklinga, að þingið og nefndin sem fær málið til umsagnar fái það alveg á hreint hvort þetta standi til en að við stöndum ekki frammi fyrir því þegar búið er að afgreiða þetta mál að fá það í bakið að ríkisstjórnin ætli að hækka hlutdeild sjúklinga í kostnaði. Þess vegna liggja þær spurningar fyrir, þ.e. um þann hóp sem hugsanlega verður settur til hliðar og fær engar endurgreiðslur, alveg sama hvernig á stendur fyrir honum ef svo tekst til að ekki nást kjarasamningar við einhverja sérfræðinga. Það er ólíðandi að ekki skuli það sama yfir allan þann hóp ganga. Ég spyr sérstaklega um það. Ég spyr hvenær endurgreiðsla geti hafist. Og ég spyr hvort til standi að hækka hlutdeild sjúklinga í lækniskostnaði.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir jákvæð viðbrögð við frv. Hv. þm. spurði þriggja spurninga. Hv. þm. spurði hvenær sjúklingar fengju endurgreitt. Það kemur skýrt fram í frv. --- þegar heildarsamningar nást því að læknar eru ekki tilbúnir að skrifa undir samning fyrr en heildarsamningar nást. Það verður því ekki greitt fyrr en þeir samningar eru í höfn. Varðandi það atriði hvort fyrirhugað sé að hækka þjónustugjöld, þá hefur það verið stefna mín að halda þjónustugjöldum niðri og þjónustugjöld hafa ekki hækkað í tíð þessarar ríkisstjórnar nema um 4--5%. Við höfum haldið þjónustugjöldum niðri og munum halda þeim niðri eins og mögulegt er. Það hefur ekkert verið rætt um hækkun þjónustugjalda í þessu sambandi en við erum í dag ekki komin með þá heildartölu sem þessir samningar munu kosta. Við þurfum auðvitað að taka ákvörðun um hvar þeir fjármunir verða teknir því að við gerðum ekki ráð fyrir svo miklum hækkunum sem hafa orðið á kostnaðarliðum varðandi launahækkanir eins og við sjáum að er að gerast í dag. En það eru auðvitað ýmis ráð til þess. Hægt er að hækka skatta, hagræða eða hækka þjónustugjöld og auðvitað verða menn bara að takast á um það þegar þar að kemur. Varðandi þriðja atriðið sem hv. þm. minntist á, að hún telur það ekki réttlátt að sjúklingar fái ekki allir endurgreitt. Þá er hv. þm. að meina þá sjúklinga sem verða hjá læknum sem ekki verða á samningi hjá Tryggingastofnun. Ég tel það algert grundvallaratriði. Það kemur mjög skýrt fram í frv. að það eru aðeins þeir einstaklingar sem leita til þeirra lækna sem eru á samningi hjá Tryggingastofnun sem fá greitt. Annars erum við komin með tvöfalt kerfi, sem ég trúi ekki að þingmenn séu sammála um að viðhafa hér því þar með værum við búin að brjóta þetta tryggingakerfi sem er svo mikilvægt þjóðinni.

Herra forseti. Ég lít svo á að það liggi alveg klárt og kvitt fyrir, nema hæstv. ráðherra mótmæli því, að hún muni beita sér gegn því að hækka gjöldin á sjúklingum. Ég gat ekki skilið ráðherrann öðruvísi. Ef það gerist síðar meir, þá hefur ráðherrann orðið undir. Það er þó greinilegt að hún mun berjast gegn slíkum tillögum ef þær koma fram. Í annan stað spyr ég, þar sem nú er svo komið að samið hefur verið við meginþorra sérfræðinga: Hefur verið reiknað út hvað áætla megi að þessir samningar muni kosta? Hafa verið gerðir útreikningar á því? Hvenær býst ráðherrann við því að heildarsamningar náist? Síðan er það grundvallaratriði, herra forseti, að hæstv. ráðherra misskilji mig ekki varðandi þann hóp sem hugsanlega mun ekki fá endurgreiðslu af því að ekki muni nást samningar við ákveðna sérfræðinga. Þar geri ég greinarmun, herra forseti. Gefum okkur að 1. mars liggi fyrir að samningar náist við tiltekinn hóp lækna og á grundvelli þess verði gerðir heildarsamningar en við einhverja lækna verði ekki gerðir samningar. Frá t.d. 1. september til 1. mars fengju sjúklingar, hjá þeim sérfræðingum sem ekki nást samningar við, ekki endurgreiðslu og yrðu áfram í sömu sporum. Ég geri greinarmun á því hvort þessir sjúklingar fái endurgreiðslu óháð því hvort samningar náist eða ekki og því að á nýju tímabili, þegar við vitum við hverja samningar nást, gangi fólkið að því vísu hvaða læknar hafi samið. Með því að sækja til þeirra fengju menn kostnaðinn endurgreiddan en einhverjir örfáir stæðu þar fyrir utan án möguleikans á endurgreiðslu. Þá kæmi fólk til með að vita hvaða læknar það væru. En frá því að deilan hófst, þessa mörgu mánuði, hafa menn staðið í óvissu um frá hverjum fengist endurgreitt og frá hverjum ekki. Ég spyr því ráðherrann um það hvort hún sé ekki reiðubúin að endurskoða afstöðu sína hvað þennan hóp varðar. Ég er aðeins að tala um tímabilið frá því að samningunum var sagt upp og þar til séð verður hvaða samningar náist.

Virðulegi forseti. Það er keppst að því að ná samningum við alla sérfræðinga. Hvenær þeir samningar nást get ég ekki sagt frekar en almennt er hægt, áður en samningar nást. Ég veit að hv. þm. hefur fullan skilning á því.

Herra forseti. Mér finnst að hæstv. ráðherra komist ekki hjá því í þessari umræðu að segja til um það hvort hún geri greinarmun á þessum sjúklingum. Ég vona að fleiri þingmenn reyni að fá fram skoðun ráðherrans á því hvort greiða eigi fyrir allan þann hóp sem leitað hefur til sérfræðinga meðan þeir hafa verið án samninga. Þeir sjúklingar hafa þurft að borga lækniskostnaðinn að fullu. Ég held að heilbrn. hljóti að komast að þeirri niðurstöðu verið sé að brjóta lög um réttindi sjúklinga í þeim tilvikum að endurgreiðsla fáist ekki. Eins væri það brot á stjórnarskránni. Þannig bið ég hæstv. ráðherra, þó ekki væri nema hér í ræðustól, að lofa að hugleiða þetta mál. Ég teldi það mjög mikilvægt þar sem hæstv. ráðherra virðist ætla að gera stór mistök í þessu máli.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að fagna framlagningu þessa frv. þó það sé með ákveðnum göllum sem ekki var reiknað með miðað við þá umræðu sem fram hefur farið. Þá tilkynnti hæstv. ráðherra að lagt yrði fram mál sem heimilaði greiðslur til þeirra sjúklinga sem hefðu þurft að greiða fyrir læknisþjónustu þeirra sérfræðinga sem ekki væru á samningi við Tryggingastofnun. Fyrst og fremst er það þetta atriði, sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir kom inn á, að ekki verði um endurgreiðslur að ræða fyrr en samningarnir hafi verið gerðir og aðeins greitt vegna þjónustu þeirra sérfræðinga sem endurnýja samning sinn við Tryggingastofnun. Ég dreg stórlega í efa að þetta samrýmist öðrum lögum um rétt allra til þjónustu heilbrigðiskerfisins. Eins finnst mér óeðlilegt að greiðsla skuli ekki hafin til þeirra sjúklinga sem þegar hafa notað þessa þjónustu. Samningarnir, lok samninga og hverjir endurnýja samning sinn við Tryggingastofnun skiptir ekki máli. Þá er ekki verið að að búa til tvöfalt kerfi vegna þess að við lok samninga liggur það fyrir hverjir endurnýja samning sinn við Tryggingastofnun og hverjir ekki. Greiðslum til þeirra sem ekki endurnýja yrði hætt þann dag sem það yrði ljóst. Mér finnst þetta vera stór galli á frv. sem hlýtur að verða tekinn sérstaklega fyrir í umfjöllun í heilbr.- og trn. Þá þyrfti jafnframt að leita eftir áliti sérfræðinga á því hvort þetta brjóti ekki í bága við önnur lög sem í gildi eru. Í raun og veru mundi það bitna á sjúklingi sérfræðingsins ef sá sami mundi ákveða að endurnýja ekki samning sinn við Tryggingastofnun. Þeir sjúklingar sem keypt hafa þjónustu viðkomandi sérfræðings eru þá þeir einu sem gjalda þessa. Á það er varla hægt að fallast. Mér fannst koma fram mikill misskilningur hjá hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni. Þó að vissu leyti sé hægt að jafna saman því að læknar segi upp samningum sínum við Tryggingastofnun og því að fara í verkfall, þá er alls ekki um það að ræða að þeir sem fara í verkfallið, að mati þessa hv. þm., séu að fá eftirágreiðslu. Læknar hafa þegar fengið greiðslurnar. Það er sjúklingurinn sem geldur þessarar deilu. Það er sjúklingurinn sem borgar. Mér hefur skilist á hæstv. forseta að rétt sé að við höfum þessa umræðu eins stutta og mögulegt er. Við höfum tækifæri til að taka hana upp í nefndinni og því ekki ástæða til að lengja umræðuna. Ég ætla þó að benda á að í frv. er kostnaðarumsögn frá fjárlagaskrifstofu fjmrn. Í fjárlögum fyrir árið 1997 og 1998 hlýtur að hafa verið gert ráð fyrir þessum greiðslum til sérfræðinga miðað við gildandi fjárlög árið á undan. Í raun hlýtur að vera um það að ræða eins og fram kemur í þessari umsögn en þar segir, með leyfi forseta: ,,Ef miðað er við meðaltalskostnað Tryggingastofnunar á hverja komu til sérfræðilæknis og að 70--80 sérfræðilæknar af um 380 hafi þegar sagt sig af samningi má áætla að endurgreiddur kostnaður Tryggingastofnunar af störfum þeirra hefði numið á bilinu 50--60 millj. kr.`` Þannig virðist hafa verið gert ráð fyrir þessum kostnaði á fjárlögum 1997 og 1998. Menn gera a.m.k. ekki ráð fyrir öðru en að samningar náist og kostnaðurinn sé greiddur. Það er því ekki um nein viðbótarframlög til Tryggingastofnunar ríkisins að ræða. Þvert á móti er niðurstaða ráðuneytisins sú að þarna sparist frá áætluðum fjárlögum. Niðurstaða fjmrn. er sú að þessi greiðsla á hlut almannatrygginga í lækniskostnaði geti numið um 30--50 millj. kr. Það er töluvert minni upphæð en gert hefur verið ráð fyrir að öllu eðlilegu. Þannig má áætla að eitthvað sparist ef umsögn þeirra gengur eftir. Reikna má með því að tölurnar séu inni í fjárlögum þessa árs og síðasta þannig að eitthvað hefur sparast á síðasta ári og sú upphæð hlýtur þá að færast yfir á þetta ár. Ég sé ekki ástæðu til að hafa þetta öllu lengra. Fyrst og fremst ber að athuga að skilyrði endurgreiðslunnar er að sjúklingur framvísi fullnægjandi reikningi og viðkomandi sérfræðingur hafi endurnýjað samning sinn við Tryggingastofnun ríkisins. Miðað við það svar sem ég fékk frá hæstv. heilbr.- og trmrh. við fyrirspurn um afleiðingar samningsslita sérfræðinga við Tryggingastofnun ríkisins, reikna ég með að ekkert eftirlit hafi verið með útgefnum reikningum. Það sé hvorki eftirlit af hálfu Tryggingastofnunar né heilbrrn. með útgefnum reikningum þeirra sérfræðinga sem sagt hafa upp samningum enda liggi engar upplýsingar fyrir um fjölda þeirra sjúklinga sem hafa sótt þjónustu þessara sérfræðinga á þeim tíma sem þeir hafa verið án samninga. Erfitt er að átta sig á því hvort þeir reikningar sem hafa verið gefnir út eru fullnægjandi að mati Tryggingastofnunar ríkisins og hvernig með það verður farið ef sjúklingar framvísa ófullnægjandi reikningum. Það hefur ekki legið fyrir að ráðuneytið mundi nokkru sinni greiða þetta fyrr en nú á síðustu vikum. Hvernig hyggst hæstv. ráðherra eða Tryggingastofnun ríkisins fara með þá reikninga sem eru ekki fullnægjandi að mati stofnunarinnar? Munu sjúklingar verða aðstoðaðir við að fá þá reikninga á þeim eyðublöðum sem Tryggingastofnun viðurkennir?

Forseti vill láta þess getið að reiknað hafði verið með að þessum fundi lyki um klukkan sjö. Forseti hefði viljað freista þess að ljúka þessari umræðu og verður umræðunni því haldið áfram enn um stund til að ganga úr skugga um hvort ekki sé hægt að ljúka henni á skömmum tíma. Ella verður að fresta henni. 

Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu en mér finnst mikilvægt að svör komi frá hæstv. ráðherra sem varðar það umræðuefni sem hefur verið til umræðu hjá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur og Margréti Frímannsdóttur um þá sjúklinga sem hafa leitað til lækna sem ekki munu ná samningi við Tryggingastofnun ef þeir læknar verða einhverjir. Samkvæmt almannatryggingalögum eru allir sjúkratryggðir sem eru með lögheimili hér á landi og samkvæmt sömu lögum eiga þeir sem þurfa að leita læknis rétt á greiðsluhlutdeild frá almannatryggingunum leiti þeir til lækna sem eru á samningi við Tryggingastofnun ríkisins. Með þessu frv. er verið að opna fyrir tryggingu eftir á, ef svo má að orði komast. Með þessu bráðabirgðaákvæði verður hluti sjúklings greiddur til baka til þeirra sjúklinga sem hafa verið svo heppnir að leita til lækna sem munu ná samningi aftur við Tryggingastofnun ríkisins. Það er rétt sem kom fram í máli hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, að auðvitað er verið að mismuna þarna sjúklingum því að menn vita ekki fyrir fram hverjir munu ná samningum og stór hópur lækna, t.d. allir læknar í ákveðnum sérgreinum, voru ekki með samning við Tryggingastofnun ríkisins um tíma. Þeir sjúklingar höfðu því ekkert val. Þeir sem fara til læknis sem ekki nær samningi standa uppi með allan kostnaðinn. Ég óska eftir því við hæstv. ráðherra að hún hugleiði hvort þarna þurfi ekki að koma til móts við þá sjúklinga sem þurfa síðan að bera allan kostnað, sjúklinga sem gerðu ráð fyrir að tryggingaskilmálarnir giltu jafnt um þá sem aðra, því vissulega er það ákveðin óheppni að lenda á þannig lækni þótt ég viti að hæstv. ráðherra vilji ná samningum við alla eða sem flesta lækna. Ég velti því fyrir mér hvort hæstv. ráðherra hafi íhugað að hún gæti t.d. komið til móts við þann hóp, ef hæstv. ráðherra er ekki tilbúin að fallast á að hlutur sjúklings hjá þessum hópi verði endurgreiddur eins og hjá þeim sem fara til lækna sem ná samningi, með því að breyta t.d. reglunum um endurgreiðslu vegna mikils læknis- og lyfjakostnaðar, reglum sem eru fyrir í Tryggingastofnun ríkisins sem reyndar miða við að hlutdeild Tryggingastofnunar sé greidd af þeim kostnaði, eða hvort hæstv. ráðherra sé tilbúin að breyta þeim reglum til að koma til móts við þá sjúklinga, því auðvitað er verið að mismuna sjúklingum gróflega ef ekki verður á einhvern hátt komið til móts við þá. Mig langar líka til að spyrja hæstv. ráðherra hvort bráðabirgðaákvæði sem þetta sé ekki fordæmisgefandi þegar litið er til samningaumleitana og samningum við lækna í framtíðinni, þegar búið er að setja inn bráðabirgðaákvæði sem þetta. Hvort menn megi þá ekki gera ráð fyrir að það verði gripið til svipaðra úrræða í framtíðinni. Það er náttúrlega lögfræðilegt atriði en ég velti þeirri spurningu upp. En ég tel mjög mikilvægt að svar komi frá hæstv. ráðherra um það hvernig og hvort hún telji ekki eðlilegt að koma til móts við þessa sjúklinga sem samkvæmt þessu frv. munu ekki fá endurgreiddan sinn hlut af kostnaði vegna læknishjálpar.

Virðulegi forseti. Ég þakka þær umræður sem hér hafa farið fram. Markmiðið með samningum við lækna er að allir læknar verði á samningi við Tryggingastofnun og því markmiði munum við halda til streitu og ég trúi því ekki fyrr en ég tek á að til séu læknar hér á landi sem eru tilbúnir til að ganga alfarið út af samningi við Tryggingastofnun og eru þar með að kljúfa þetta tryggingahugtak, sem er svo mikilvægt sjúklingum í landinu. Það er svar mitt við spurningum hv. þm. þegar þeir tala um að mismuna sjúklingum. Ég trúi því ekki að læknar ætli svo gróflega að mismuna sjúklingum. En við stefnum að því, eins og ég segi, að læknar verði allir á samningum. Varðandi það sem kom fram hjá hv. þm. Ástu Ragnheiði Jóhannesdóttur hvort þetta sé fordæmisgefandi, þá er það svo með alla hluti sem gerðir eru að þeir kunna að vera fordæmisgefandi. Ég tel hér um þannig mál að ræða að það hafi ekki þolað bið þar sem hlutirnir voru komnir í þann farveg sem ég vona að verði til þess að við sjáum innan tíðar samning við sérfræðinga og þá er ég að tala um alla sérfræðinga. Það atriði sem hv. þm. Margrét Frímannsdóttir kom inn á, hvort ekki hafi verið gert ráð fyrir þeim 50 millj. sem eru í frv., þá er að sjálfsögðu gert ráð fyrir þeim. Það sem ég var að ræða um áðan var sá umframkostnaður sem verður vegna samninga við heilbrigðisstéttir, sem er nokkuð umfram það sem áætlað var.

Virðulegi forseti. Það er ekki nægjanleg trygging fyrir okkur að heyra frá hæstv. ráðherra að hún trúi því ekki að læknar valdi slíkri mismunun varðandi greiðslu til sjúklinga sem frv. gerir ráð fyrir. Það er ósköp einfaldlega ekki hlutverk lækna að tryggja jafnan rétt sjúklinga til heilbrigðisþjónustu. Það er hlutverk löggjafans og framkvæmdarvaldsins, ekki þeirra, og þess vegna er ekki hægt að fallast á að þetta svar sé nægjanlegt fyrir okkur sem viljum sjá að þeim lögum, sem eiga að tryggja jafnan rétt sjúklinga til þjónustu, sé framfylgt.

Virðulegi forseti. Ég vona að hv. þm. sé sammála þeim markmiðum sem við setjum okkur og við ætlum ekki að hvika frá þeim markmiðum. Það er nú einu sinni samábyrgð okkar, og þá er ég að tala um heilbrigðisstarfsmenn og löggjafann, að búa þannig um hnútana að það sé jafn aðgangur og jafn réttur sjúklinga. Ef við hvikum frá þeim markmiðum sem við höfum sett okkur, þá erum við ekki í góðum málum, eins og þar stendur.

Virðulegi forseti. Með þessum rökum og væru þau rétt hefðu læknar aldrei sagt upp samningum við Tryggingastofnun til að tryggja að sjúklingurinn fengi sinn hlut í greiðslunum --- ef þessi rökstuðningur væri gildandi, en hann er það ekki.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra hefur ekki gefið nein svör við því hvort hún sé tilbúin til að koma til móts við þá sjúklinga sem þurfa að bera allan kostnað verði þetta frv. óbreytt að lögum. Ég kalla því eftir afstöðu hæstv. ráðherra því komi í ljós að einhverjir læknar semji ekki, ég virði markmið hæstv. ráðherrans að vilja ná samningum við alla, en komi í ljós að einhverjir læknar nái ekki samningum, er hæstv. ráðherra þá tilbúin að endurskoða afstöðu sína á þann veg að þeir sjúklingar, sem hafa þurft að bera allan kostnað vegna þess að læknar þeirra hafa ekki náð samningum, fái sinn hluta, sjúklingshlutann greiddan frá Tryggingastofnun? Er ráðherra tilbúin að endurskoða afstöðu sína komi í ljós að þeir nái ekki samningum? Ég spyr aftur vegna þess að svar kom ekki fram í ræðu ráðherrans við þeirri spurningu í ræðu minni áðan, hvort e.t.v. kæmi til greina að koma til móts við þá sjúklinga með endurgreiðslum vegna reglunnar um endurgreiðslu mikils læknis- og lyfjakostnaðar. Ég kalla eftir því hvort hæstv. ráðherra sé tilbúin til að endurskoða afstöðu sína hvað þetta varðar. Síðan munum við auðvitað skoða þetta mál í heilbr.- og trn. þegar þar að kemur en það er mikilvægt að afstaða ráðherrans komi fram í þessari umræðu.

Virðulegur forseti. Ég virði það við hv. þingmenn að þeir skuli vera sammála mér varðandi markmiðin, þau eru alveg skýr. En það er ekki hægt að svara á þessari stundu einhverjum spurningum sem eru ef eða kannski. Það er það sem hv. þm. eru að þrýsta þeirri konu sem hér stendur til að svara. Ef eða kannski. Mér finnst aðalatriðið vera að við séum sammála um markmiðin. Við stefnum að þeim sameiginlega og síðan verður tekið á því sérstaklega ef þeim markmiðum verður ekki náð.

Herra forseti. Ég túlka svar hæstv. ráðherra á þann veg að hún sé tilbúin að skoða málin ef hún nái ekki samningum við alla lækna. Við vitum að það eru ekki allir læknar á Íslandi á samningi við Tryggingastofnun ríkisins. Það er því ekki ólíklegt að það geti komið upp að einhverjir semji ekki við stofnunina. Ég get ekki túlkað svar hæstv. ráðherra við spurningu minni öðruvísi en svo að hæstv. ráðherra sé tilbúin að skoða hvernig hægt er að koma til móts við þessa sjúklinga sem hafa þurft að bera allan kostnað og munu ekki fá neina endurgreiðslu ef þetta frv. verður samþykkt óbreytt, hvort hún sé tilbúin að skoða það ef sú staða kemur upp að þeir standi uppi með allan kostnaðinn.

Virðulegi forseti. Hv. þm. kom réttilega inn á að það eru nokkrir læknar sem ekki eru á samningi við Tryggingastofnun og það mun náttúrlega jafnt yfir þá ganga og sjúklinga almennt sem eru hjá læknum sem ekki eru á samningi og vita það fyrir fram að þessir læknar eru ekki á samningi. Þetta hlýtur að vera nægilegt svar fyrir hv. þm.

Virðulegi forseti. Ástæða þess að ég bið um orðið var sú að ég gat ekki beðið um andsvar aftur. Hæstv. ráðherra sagði að við værum að þrýsta á sig vegna þess að við vildum fá svör við einhverju sem er ef eða kannski. Það er eðlilegt vegna þess að frv. felur í sér þetta ef eða kannski fyrir sjúklingana og þann vafa viljum við taka af. Þess vegna er verið að biðja ráðherra um skýrari svör en frv. felur í sér. Frv. segir ef eða kannski fyrir þá sjúklinga sem sitja uppi með þá reikninga sem þeir hafa nú þegar orðið að greiða suma hverja mjög háa sem hafa valdið þeim erfiðleikum.

Herra forseti. Aðeins örstutt. Þetta var kjarni málsins sem kom fram í máli hv. þm. Margrétar Frímannsdóttur. Og enn einu sinni þurfum við að fá svör frá hæstv. ráðherra í umræðunni við þeim spurningum. Hvernig standa þeir sjúklingar eftir að heildarsamningum er náð ef læknarnir þeirra eru ekki á samningi við Tryggingastofnun? Munu þeir verða látnir bera allan kostnað eða er hæstv. ráðherra tilbúinn að koma til móts við þá? Svo einfalt er það. Það kemur ekki fram í frv. hvort þeir muni standa uppi með allan kostnaðinn ef frv. verður samþykkt eins og það er. Þess vegna þurfa að koma svör frá hæstv. ráðherra um þetta mál núna.

Virðulegi forseti. Frv. er alveg skýrt. Þetta stendur alveg skýrt í frv. og þar er hvorki ef né kannski. Í frv. stendur að þeir sjúklingar sem eru hjá læknum, á samningi hjá Tryggingastofnun ríkisins, fái greitt. Markmiðið er að þannig skuli á málum haldið. Ég held að það þurfi ekki meiri umræðu um það.

Virðulegi forseti. Kannski er málið bara það að hæstv. ráðherra hefur ekki skilið hvað í frv. felst. Og nú er hæstv. ráðherra farin.

Er ég farin hvert?

Ég sá þig ekki. Frv. felur í sér bæði ef og kannski fyrir sjúklinga vegna þess að þeir verða að bíða. Þeir verða að bíða þar til samningar hafa náðst og síðan, ef þeirra sérfræðingur fer á samning hjá Tryggingastofnun, þá fá þeir greitt. Hinir fá ekki greitt.