Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Eins og forseta og þingmönnum er sjálfsagt kunnugt var á dagskrá þingsins í nóvembermánuði á sl. hausti gert ráð fyrir umræðu um skýrslu Byggðastofnunar eða umræðu um byggðamál en ekki varð af vegna veikinda hæstv. forsrh. ef ég man rétt. Nú hefur þessi umræða ekki verið sett á dagskrá á starfsáætlun þingsins svo mér sé kunnugt. Mér þykir það bagalegt og hef áður gengið eftir því í desembermánuði sl. Ég minni á að umræða um þessi mál fór heldur ekki fram á þinginu á undan þessu. Það eru því komin rúmlega tvö ár síðan rætt hefur verið um þessi mál. Ég vil því spyrja hæstv. forseta tveggja spurninga. Sú fyrri er hvort það verði rætt á þessu þingi um skýrslu Byggðastofnunar fyrir árin 1991 og 1992. Í öðru lagi: Hvenær myndi sú umræða fara fram ef hún á að verða?

Vegna fsp. hv. 5. þm. Vestf. vill forseti upplýsa að það hafði verið áætlað að skýrsla Byggðastofnunar kæmi á dagskrá þingsins í fyrstu viku eftir að þing kom saman eftir jólahlé en af sérstökum ástæðum var það ekki hægt. Það er stefnt að því að skýrslan verði tekin til umræðu og afgreiðslu svo fljótt sem verða má. Það er ekki hægt að dagsetja það á þessari stundu en það verður væntanlega innan ekki langs tíma.

Frú forseti. Ég hef í höndum drög að yfirliti þingfunda vikunnar. Það vekur athygli mína að á þessu yfirliti er ekki gert ráð fyrir umræðum um stjfrv. um landbúnaðarmál. Það er að vísu ekki komið fram þrátt fyrir að því hafi verið lýst yfir áður að það mundi koma fram í síðustu viku svo það er kannski eðlilegt að það sé ekki tilgreint á dagskránni. En ég vil inna eftir því hvort þetta frv. sé ekki væntanlegt og verði ekki áreiðanlega rætt í þessari viku. Landbúnaðarmálin eru öll í uppnámi eins og stendur eftir dóm Hæstaréttar og er mjög brýnt að taka af öll tvímæli. Ef þetta væntanlega stjfrv. er ekki alveg í burðarliðnum eða kemur ekki til umræðu nú í vikunni þá vil ég fara fram á að þingmannafrv. sama eða svipaðs efnis sem lagt var fram í síðustu viku verði tekið til umræðu í þessari viku.

Það er rétt sem hv. 1. þm. Norðurl. v. benti á að það er ekki hægt að sýna á dagskrá, jafnvel ekki vikuskipulagi, mál sem ekki hefur enn komið til þingsins. Þannig háttar til um þetta frv., sem hv. þm. nefndi en forseti telur sig vita að von sé á því mjög fljótlega. Forseti getur ekki dagsett það. Undir eins og það gerist þá verður málið væntanlega tekið á dagskrá eins og þingsköp gera ráð fyrir. Eins og hv. þm. veit þarf tvo sólarhringa áður en slík mál koma á dagskrá.

Frú forseti. Ég þakka þessi svör og áhuga forseta á að drífa málið til umræðu. Ég teldi enga goðgá að taka þetta mál fyrir með afbrigðum þannig að við þyrftum ekki að bíða lengi eftir að það kæmi til umræðu. Hins vegar er það þetta með tímasetningar. Hvað er bráðlega? Það er orðið nokkuð afstætt. Ég minni á yfirlýsingar um kaup á björgunarþyrlu í því sambandi. Þetta ,,bráðlega`` getur því verið mjög langur tími. Ég tel að við höfum ekki efni á að bíða lengi. Ef ríkisstjórnin hefur ekki burði til að drífa þetta mál frá sér og fyrir þingið þá verður þingið að taka málið í sínar hendur og afgreiða með skjótum hætti það frv. sem hér liggur fyrir. Það vil ég eindregið fara fram á að gerist í þessari viku.

Forseti væntir þess að ,,bráðlega`` þýði í þessu tilfelli mjög fljótlega.

Virðulegi forseti. Þegar skattabreytingar fyrirtækja hófust fyrir rúmu ári, m.a. með afnámi aðstöðugjaldsins, var markmiðið fyrst og fremst að bæta hag fyrirtækja og gera þau betur samkeppnishæf m.a. með tilliti til hins nýja viðskiptaumhverfis sem er og hefur verið að opnast í Evrópu. Hins vegar var á það bent og lögð á það áhersla að afnám aðstöðugjalds, sem var veltuskattur, mundi jafnframt þýða lækkað vöruverð og aðgerðin sem slík mundi því skila sér til neytenda í lækkuðu vöruverði og þar með bæta hag heimilanna í landinu. Ég reyndi að afla mér upplýsinga um þetta efni á síðustu vikunum fyrir jól en fékk ekki óyggjandi svör þar sem ég leitaði fyrir mér og því ber ég fyrirspurnina fram. Það virtist hægt að leiða líkum að svari en gengisbreytingin á síðasta ári flækti myndina þar sem talið er að hún hafi ekki öll verið tekin inn í kostnað eða vöruverð. Einnig er erfitt að átta sig á hvað skrifa má á aukna samkeppni og hagstæð innkaup þegar vöruverð er skoðað. Fyrirspurn mín og svar við henni átti erindi í umræðuna sem fram fór fyrir jól en þá náðist ekki að fá hana á dagskrá. Mér finnst mikilvægt að fá af því glögga mynd að hvaða marki það skilaði sér til neytenda að um það bil 5 milljörðum var létt af atvinnulífinu í formi aðstöðugjalda þar með talið af versluninni. Þess vegna vona ég að sá dráttur sem orðið hefur á að fyrirspurnin kæmist á dagskrá og yrði rædd hér hafi gert það mögulegt að kanna málið betur en ella. Fyrirspurnin er þessi: ,,Hefur verið gerð athugun á því hvort niðurfelling aðstöðugjalds hafi skilað sér í bættum hag neytenda, svo sem í lækkuðu vöruverði?``

Hæstv. forseti. Efnahagsaðgerðirnar í nóvember á sl. ári bættu stöðu fyrirtækja, sérstaklega útflutningsfyrirtækja, með minni sköttum og lækkun gengis en lögðu um leið, eins og vitað er, þyngri byrðar á heimilin. Hins vegar mátti búast við að heimilin nytu góðs af afnámi aðstöðugjalds með lægra vöruverði auk þess sem bætt fjárhagsstaða fyrirtækja kæmi heimilum til góða með ýmsum hætti. Lítill vafi leikur á að afnám aðstöðugjaldsins hefur leitt til minni hækkunar á vísitölu framfærslukostnaðar en ella hefði orðið. Það er þó enginn hægðarleikur að aðgreina afnám aðstöðugjalds frá öðrum þáttum er ráða verðmyndun á markaði. Seljendur taka tillit til samspils fjölmargra þátta þegar þeir ákveða verð á vöru og þjónustu en vægi hvers þáttar liggur ekki fyrir. Með því að bera saman verðbólguspár sem gerðar voru í kjölfar efnahagsaðgerðanna og raunverulega þróun framfærsluvísitölunnar má þó fá vísbendingar um áhrif afnáms aðstöðugjalds á verðlag. Í verðbólguspám var gert ráð fyrir að afnám aðstöðugjalds lækkaði framfærsluvísitöluna um 1--1,5%. Spá Þjóðhagsstofnunar um verðbólgu eftir efnahagsaðgerðir í nóvember gekk nokkurn veginn eftir. Það má því draga þá ályktun að öðru óbreyttu að afnám aðstöðugjalds hafi leitt til 1--1,5% lægra verðlags. Það þýðir að afnám aðstöðugjalds hefur bætt stöðu heimilanna um tæpa 3 milljarða kr., en aðstöðugjöld námu tæpum 5 milljörðum kr. á síðasta ári. Aðstöðugjaldið lagðist af meiri þunga á innlenda framleiðslu en innflutta þar sem gjaldið var lagt á öll framleiðslustig án tillits til uppsafnaðra áhrifa á fyrri stigum. Því hlóðust meiri gjöld á vöruna eftir því sem framleiðslustig voru fleiri. Afnám aðstöðugjalds bætti því samkeppnisstöðu innlendrar framleiðslu gagnvart innfluttri. Að mati Þjóðhagsstofnunar námu uppsöfnunaráhrif aðstöðugjaldsins um 2,5% af smásöluverði að meðaltali. Gjaldið lagðist síðan beint á heimilin með hærra vöruverði. Ekki var þó talið að afnám aðstöðugjalds mundi leiða til samsvarandi lækkunar verðlags. Búast má við að fyrirtæki hafi brugðist við breytingunni á ólíkan hátt. Væntanlega hafa mörg fyrirtæki notað svigrúmið sem afnám aðstöðugjaldsins gaf til að halda vöruverði óbreyttu þrátt fyrir hækkanir á erlendum aðföngum og því hafi verðbólguáhrifin af gengisfellingunni verið minni en ella. Ekki er líklegt að afnámið hafi leitt til beinna verðlækkana nema þá því aðeins í þeim greinum þar sem samkeppni er hvað hörðust. Einnig má gera ráð fyrir að fyrirtæki í fákeppnisgreinum hafi notað niðurfellinguna til að bæta fjárhagsstöðuna sem og fyrirtæki í greinum þar sem afkoman er hvað lökust. Vísitala framfærslukostnaðar hækkaði um 3,2% frá því í janúar 1993 til jafnlengdar í ár. Vísitalan lækkaði um 0,4% í janúar vegna niðurfellingar virðisaukaskatts af matvælum. Frá desember 1992 til jafnlengdar á síðasta ári hækkaði framfærsluvísitalan um 4,7%. Landbúnaðarvörur lækkuðu á þessu tímabili um 1% en aðrar innlendar neysluvörur hækkuðu um 6,9%. Húsnæðisliður framfærsluvísitölunnar lækkaði um 0,3% vegna lækkunar á fjármagnskostnaði en þjónustuliðir vísitölunnar hækkuðu um 4,6%. Innfluttar vörur hækkuðu um 7,5% á þessu tímabili og koma þar fram áhrif gengisfellingar í nóvember og júní á sl. ári. Margt bendir til að afnám aðstöðugjaldsins hafi haft nokkuð meiri áhrif á innlenda framleiðslu en innflutta og þannig bætt samkeppnisstöðu hennar. Almennt má því segja að fyrirtæki hafi stillt verðhækkunum mjög í hóf og nýtt sér það svigrúm sem afnám aðstöðugjaldsins gaf.

Virðulegi forseti. Það mátti ráða af orðum hæstv. forsrh. að menn hafi ekki haft ítarlega athugun að baki þegar þetta svar var samið. Ég hjó þó eftir því að það kom fram í máli fyrirspyrjanda að hann taldi að létt hefði verið sköttum af atvinnulífinu upp á 5 milljarða kr. sem væntanlega er byggt á því að álagt aðstöðugjald nemi þeirri upphæð. Það er út af fyrir sig misskilningur að halda því fram að hér sé verið að létta sköttum af atvinnulífinu því það eru neytendur sem borguðu aðstöðugjaldið og aðrir ekki. En í svari hæstv. forsrh. kom fram að ábati neytendanna næmi 1--1,5% af vísitölu og kæmi fram í lægra verðlag og í krónutölu þýddi það um 3 milljarða kr. Það þýðir að það er verið að leggja aukna skattbyrði á neytendur sem nemur mismuninum eða 2 milljörðum kr.

Frú forseti. Ég verð nú að draga í efa sumar þær staðhæfingar sem komu fram í svari hæstv. forsrh. Ég tel að vöruverð hafi ekki lækkað af þessum sökum. Mér finnst það hafa hækkað nóg. Hefur hagur sveitarfélaga ekki beðið hnekki? Jú, a.m.k. sumra þar sem innheimta var í lagi. Flutningur þessara miklu byrða af fyrirtækjunum til heimilanna orkar að mínum dómi tvímælis. Ég studdi á sínum tíma afnám aðstöðugjalds en ég er farinn að efast um að við höfum haft rétt fyrir okkur. Ég er farinn að efast um að það hafi verið stigið rétt spor þegar aðstöðugjaldið var afnumið. Vegna þess að neytendur hafa ekki notið góðs af því. Hugsanlega hafa einhver af fyrirtækjunum notið góðs af því og bætt sinn hag en það sést þó ekki á atvinnustiginu, að það hafi batnað til muna.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir það svar sem ég hef fengið frá forsrh. Ég geri mér fulla grein fyrir því að það var ekki við því að búast að öll upphæðin sem aðstöðugjöldin námu skilaði sér í lækkuðum útgjöldum heimilanna. Það er afar mikilvægt að geta fylgst með hreyfingu verðlags og áhrifum af aðgerðum ríkisvaldsins. Mér finnst mikilvægt að það hefur komið hér fram að þessar líkur séu á að verðlag hafi af völdum þessa lækkað um 1--1,5% og að það þýði bættan hag heimilanna upp á 3 milljarða. Ég vona að það reynist svo en hef nokkrar áhyggjur af því miðað við reynslu mína frá því í haust hvað erfitt er að fá hröð og óyggjandi svör um hreyfingu verðlags.

Hæstv. forseti. Það er enginn vafi á því að lækkun aðstöðugjaldsins hefur skilað sér í lækkun verðlags. Það fer ekki á milli mála. Það var þess vegna sem áhrif hinar fyrri gengisbreytingarinnar á haustdögum urðu miklu minni en menn höfðu óttast. Verðlagshækkun vegna gengisbreytingarinnar innan lands varð miklu minni vegna þess að aðstöðugjaldslækkunin skilaði sér betur en menn hugðu. Þetta var einnig mat verkalýðshreyfingarinnar. Þegar menn segja að ef maður tekur tæpa 3 milljarða annars vegar og tæpa 5 milljarða hins vegar af aðstöðugjöldum og það hafi ekki allt skilað sér til neytenda þá stóð aldrei til að þetta væri bara tilfærsla af þessu tagi. Það var alltaf sagt að það væri verið að létta sköttum af fyrirtækjum og auka hlut almennings hvað þetta snertir. Til að mynda lækkun aðstöðugjalda sjávarútvegsfyrirtækja, eins og hv. þm. Vestfirðinga sem áðan talaði ætti að vita, skilar sér auðvitað ekki í lækkun til neytenda en bætir væntanlega stöðu þessara fyrirtækja og það er afskaplega mikilvægt upp á atvinnuástandið í landinu og sama er um fleiri slík fyrirtæki að segja. Þessar athugasemdir voru því að sumu leyti að mínu mati nokkuð á misskilningi byggðar.

Virðulegi forseti. Það hefur sem betur færst í aukana að menn hugi að því að ekki sé um hagsmunaárekstra að ræða í stjórnsýslunni og embættismannakerfinu og sem dæmi um það eru nýsett stjórnsýslulög. Í framhaldi af því hef ég velt fyrir mér stöðu embættismanna ríkisins gagnvart sveitarfélögum en eins og þingheimi er vafalaust kunnugt um er bæði ríkisvaldið og sveitarstjórnirnar saman hluti af framkvæmdarvaldinu. Oft er það svo að embættismenn ríkisvaldsins, sumir hverjir a.m.k., fara með málefni og eru yfirmenn sveitarstjórnarstigsins í þeim skilningi sem kveður á um í lögum hverju sinni. Má þar nefna t.d. lög um vernd barna og ungmenna og barnalög og sveitarstjórnarlög, svo ég nefni þrenn lög af handahófi þar sem m.a. er kveðið á um hlutverk sýslumanna gagnvart sveitarstjórnum. Ég vil því til þess að vekja upp frekari umræðu um hugsanlega stöðu embættismanna ríkisvaldsins gagnvart sveitarstjórnum varpa fram fsp. sem er á þskj. 315 í 1. tölulið: Hvaða reglur gilda um setu embættismanna, svo sem sýslumanna og starfsmanna ráðuneyta, í sveitarstjórnum eða nefndum á þeirra vegum? Ég vil geta þess varðandi sýslumenn, svo þeir séu nefndir, að í áranna rás hefur skapast sú venja hægt og sígandi sýnist mér að sýslumenn hafi ekki afskipti af sveitarstjórnarmálum. Ég minni m.a. á það að þegar núv. sýslumaður Ísfirðinga var skipaður þá sagði hann af sér öllum trúnaðarstörfum fyrir Ísafjarðarkaupstað en hann var þá forseti bæjarstjórnar og enn fremur formaður Fjórðungssambands Vestfirðinga. Það var því hans mat að starfsins vegna væri eðlilegt að hafa það með þessum hætti. Í öðru lagi vil ég spyrja hæstv. forsrh.: Hvaða áhrif munu ný stjórnsýslulög hafa á þátttöku embættismanna í sveitarstjórnum og nefndum á þeirra vegum þegar þau lög öðluðust gildi um síðustu áramót og telur ráðherra rétt að setja sérstakar reglur þar um vegna lagasetningarinnar?

Hæstv. forseti. Hv. 5. þm. Vestf. hefur borið fram fsp. sem hann gerði grein fyrir í tveimur liðum. Fyrri liðurinn er svohljóðandi: ,,Hvaða reglur gilda um setu embættismanna, svo sem sýslumanna og starfsmanna ráðuneyta, í sveitarstjórnum eða nefndum á þeirra vegum?`` Samkvæmt 20. gr. sveitarstjórnarlaga, nr. 8/1986, eru allir þeir kjörgengir í sveitarstjórn í sveitarfélagi þar sem þeir eiga lögheimili og ná þar 18 ára aldri ásamt því að fullnægja nokkrum öðrum almennum skilyrðum. Samkvæmt sömu lagagrein er þeim sem kjörgengir eru skylt að taka sæti í sveitarstjórn séu þeir til þess kjörnir. Af þessum reglum leiðir að embættismenn ríkis, þar með talið sýslumenn og starfsmenn ráðuneyta, svo og starfsmenn sveitarfélaga, eiga rétt til þess og er meira að segja í vissum tilvikum skylt að taka sæti í sveitarstjórn. Sama á við um nefndir á vegum sveitarstjórnar að öðru leyti en því að í 59. gr. sveitarstjórnarlaga er svo fyrir mælt að forstöðumenn og aðrir stjórnendur fyrirtækja og stofnana sveitarfélaga séu ekki kjörgengir í stjórnir þeirra stofnana er þeir starfa hjá. Ég lít þannig á að með þessum orðum sé svarað hinum fyrri lið fyrirspurnarinnar. Síðari liður í fsp. hv. þm. er svohljóðandi: ,,Hvaða áhrif munu ný stjórnsýslulög hafa á þátttöku embættismanna í sveitarstjórnum og nefndum á þeirra vegum þegar þau lög öðlast gildi um nk. áramót og telur ráðherra rétt að setja sérstakar reglur þar um vegna lagasetningarinnar?`` Hin nýju stjórnsýslulög hafa ekki að geyma neinar reglur um svonefnt almennt hæfi manna til setu í sveitarstjórn eða nefndum á þeirra vegum, þ.e. hvaða skilyrðum menn þurfi að fullnægja til þess að taka þar sæti. Samkvæmt 2. gr. stjórnsýslulaganna gilda ákvæði þeirra ekki heldur við svonefnt sérstakt hæfi sveitarstjórnarmanna eða starfsmanna sveitarfélaga, þ.e. hvenær þeir skuli víkja sæti við meðferð einstakra mála í sveitarstjórnum eða nefndum á þeirra vegum. Um það atriði gilda eftir sem áður ákvæði 45. gr. sveitarstjórnarlaga þar sem segir að sveitarstjórnarmanni ber að víkja sæti við meðferð og afgreiðslu máls þegar það varðar hann eða nána venslamenn hans svo og sérstaklega að almennt megi ætla að viljaafstaða hans mótist að einhverju leyti þar af. Ástæðan fyrir því að ekki þótti rétt að láta hin ítarlegu ákvæði stjórnsýslulaganna um sérstakt hæfi taka til sveitarstjórnarmanna og starfsmanna sveitarfélaga er sú hve fámenn sveitarfélögin eru en sú staðreynd gerir það aftur erfitt eðli málsins samkvæmt að gera strangar kröfur í þessu efni. Álitamál er að sjálfsögðu hvaða reglur skuli gilda um kjörgengi í sveitarstjórnum og nefndir á þeirra vegum. Alþingi hefur sett þær reglur í sveitarstjórnarlögum og sem fyrr segir hrófla hin nýju stjórnsýslulög ekki við þeim reglum. Af þeim sökum er ekkert tilefni til þess að setja sérstakar reglur um þetta efni nú þegar stjórnsýslulög hafa tekið gildi. Á hinn bóginn er það svo, vegna þess að tiltekinn sýslumaður var nefndur, að það er litið svo á að hafi einstaklingar gegnt skyldustörfum sínum í sveitarstjórnum einhvern tíma þá sé þeim heimilt án þess að þeir séu að brjóta þá skyldureglu að taka sæti í sveitarstjórn að biðjast undan því að taka kjöri til slíkra starfa ef þeim hentar. Ég tel að það fari ekki illa á því til að mynda að sýslumenn með þann starfa sem þeir hafa hafi þá reglu sem þarna var nefnd en þeim er það ekki skylt. Þeim er meira að segja rétt að taka slíku kjöri ef þeir óska eftir því sjálfir en það er örugglega til bóta að sýslumenn hafi þá þætti í huga hvort það geti valdið tortryggni í garð þeirra starfa en þeim er það ekki skylt að lögum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir svör hans. Þau voru greinargóð hvað varðar ákvæði laga í þessu efni. Það sem ég vil líka minna á og kom reyndar fram í lokaorðum í svari hæstv. forsrh. er að menn verða að hafa ákveðna þætti í huga og meta sem geta valdið því að um verulega hagsmunaárekstra sé að ræða. Sýslumenn eru samkvæmt sveitarstjórnarlögum t.d. umboðsmenn ríkisvaldsins heima í héraði og fulltrúar félmrn. í þeim málum sem það ráðuneyti kýs að fela sýslumönnum það hlutverk. Það fer ekki vel saman og er augljóst hverjum sem skoðar að t.d. í slíku tilviki gæti sýslumaður sem sæti í sveitarstjórn lent í afar erfiðri aðstöðu og satt að segja verulegum hagsmunaárekstrum. Þetta er mönnum nokkuð ljóst hygg ég og hefur komið fram í þeirri þróun að sýslumenn hafa verið að draga sig úr þátttöku í sveitarstjórnarmálum í gegnum árin. Nú er aðeins eitt dæmi um sýslumann sem situr í sveitarstjórn. Það segir okkur að almennt álit þeirra sem að þessum málum koma er að ekki fari vel saman að gegna þessum tveimur störfum. Það er víðar sem aðstæður eru þannig að það er ákaflega vandmeðfarið ef ekki útilokað að opinberir embættismenn taki sæti í sveitarstjórn jafnvel þótt lög banni það ekki. Ég nefni sem dæmi ráðuneytisstjóra og aðra slíka háttsetta menn sem lögum samkvæmt eru fulltrúar ríkisvaldsins gagnvart sveitarfélögunum þar sem það á í hlut. En fleira er ekki að segja um þetta af minni hálfu, virðulegur forseti. Ég þakka svörin.

Hæstv. forseti. Ég get tekið undir flest þau meginsjónarmið sem fram koma í máli hv. þm. í hans síðari ræðu. Ég hygg líka að við þessir tveir bæjarfulltrúar sem jafnframt erum þingmenn getum verið ásáttir um að ekki sé rétt að setja of þröngar skorður í þessum efnum.

Virðulegi forseti. Það hefur orðið talsvert mikill samdráttur í byggingariðnaði sem hefur þegar leitt til vaxandi atvinnuleysis. Hugsanlegt er að þessi samdráttur í byggingariðnaði sé varanlegur og ýmis atriði benda til þess að svo geti verið. Það eru ekki vísbendingar um mikinn hagvöxt á næsta leiti. Efnahagsstöðnunin í Evrópu hefur ýtt undir breytta hegðan neytenda sem lýsir sér í því að mun meiri varfærni kemur fram í fjárfestingum en áður var. Það má gera ráð fyrir því að svipað gerist hér á landi eftir fimm ára efnahagsstöðnun og efnahagssamdrátt. Mikil byggingarstarfsemi á undanförnum tveimur áratugum, sem ýtt var undir með mikilli spennu á vinnumarkaði og losaralegri efnahagsstjórn, getur leitt til þess að hér verði minni eftirspurn eftir nýbyggingum á næstunni. Þá er einnig rétt að geta þess að lág verðbólga, aðhald í efnahagsstjórn og skuldsetning fyrirtækja og heimila hefur dregið úr áhuga á fjárfestingum og mun hugsanlega halda áfram að gera það. Ég vil í þessu sambandi, virðulegi forseti, geta þess að í síðasta fréttabréfi um verðbréfaviðskipti kemur fram að í atvinnuvegunum er fjárfesting orðin miklu minni en munar eðlilegum afskriftum til viðhalds fjármuna í atvinnulífinu. Það má gera ráð fyrir því að ástandið sé ekki alveg eins alvarlegt í sambandi við íbúðarhúsnæði en engu að síður bendir margt til þess að þar sé ekki heldur stundað eðlilegt viðhald. Áhersla liðinna áratuga á nýbyggingar hefur beint sjónum byggingariðnaðarins frá viðhaldi. Með hækkandi meðalaldri fasteigna fara viðhaldsverkefni hins vegar hratt vaxandi og eru að öllum líkindum stórlega vanrækt. Í þessu tilfelli má vitna í skýrslu sem Félagsvísindastofnun Háskóla Íslands lét gera um viðhorf til viðhalds og nýbygginga í íbúðarhúsnæði. Þar var rætt við verkfræðinga, arkitekta, iðnaðarmenn og verktaka um skoðanir þeirra á viðhaldi húsa. Það sem vekur athygli þar er m.a. að allir þessir hópar halda því fram að viðhaldsþörf á íbúðarhúsnæði sé mjög mikil og verulega vanrækt. Einnig kemur fram í þessari skýrslu að bæði vinnulag við framkvæmdir og efnisval sé ekki sem skyldi. Stærsti hluti þjóðarauðsins er bundinn í fasteignum. Því hlýtur það að vera afar alvarlegt mál ef það kemur í ljós að viðhald fasteigna er vanrækt á sama tíma og í byggingariðnaðinum er mjög vaxandi atvinnuleysi. Af þessum sökum er rétt að varpa ljósi á þetta mál eftir því sem föng eru og þess vegna hef ég beint eftirfarandi fsp. til hæstv. iðnrh.: ,,1. Hvert er verðmæti húsa í einkaeign talið vera? 2. Hver er eðlilegur árlegur viðhaldskostnaður þessa húsnæðis talinn vera, annars vegar innan húss og hins vegar utan húss? 3. Hve mikill hluti verkefna byggingariðnaðarins telst vera viðhaldsverkefni, annars vegar húsnæðis í opinberri eigu og hins vegar í einkaeign? 4. Hver var fjárfesting í nýbyggingum á síðasta ári borin saman við meðaltal áranna 1980--1990?``

Virðulegi forseti. Fyrsta fsp. hv. þm. hljóðar svo: ,,1. Hvert er verðmæti húsa í einkaeign talið vera?`` Samkvæmt upplýsingum Fasteignamats ríkisins frá árinu 1993 er matsverð eftir fasteignaflokkum þannig: Íbúðarhús og bílskúrar: 537 milljarðar 610 millj. 801 þús. kr. Verslunar- og skrifstofuhúsnæði: 51 milljarður 849 millj. 830 þús. kr. Iðnaðarhús: 51 milljarður 795 millj. 73 þús. kr. Vörugeymslur: 13 milljarðar 795 millj. 792 þús. kr. Sérhæfðar byggingar: 104 milljarðar 248 millj. 229 þús. kr. Íbúðarhús á jörðum: 13 milljarðar 793 millj. 432 þús. kr. Eða samtals verðmæti húsa í einkaeign: 773 milljarðar 93 millj. 157 þús. kr. Þá eru undanskildir sumarbústaðir og útihús á jörðum. Eignarhald á byggingunum er ekki sundurliðað í upplýsingunum en slíkar upplýsingar mætti fá fram með aukinni úrvinnslu. Í öðru lagi spyr hv. þm.: ,,Hver er eðlilegur árlegur viðhaldskostnaður þessa húsnæðis talinn vera, annars vegar innan húss og hins vegar utan húss?`` Viðhaldskostnaður bygginga er mjög breytilegur og fer vaxandi með auknum aldri bygginga. Að því kemur að framkvæma þarf umfangsmiklar aðgerðir sem eru tiltölulega dýrar og árlegur viðhaldskostnaður fellur á ný einhvern tímann þar á eftir. Viðhaldskostnaður er iðulega reiknaður sem hlutfall af nýbyggingarkostnaði húsa. Hvert prósentustig í viðhaldskostnaði gefur því miðað við framangreindar upplýsingar um 7,7 milljarða á ári í kostnað við byggingarviðhald. Það er ekki vitað hver árlegur viðhaldskostnaður er hérlendis en slíkar upplýsingar eru þekktar erlendis frá og tæpast ástæða til að ætla að viðhald hérlendis sé verulega frábrugðið. Til viðmiðunar við erlendar stærðir má áætla að árlegur kostnaður við viðhald bygginga nemi um 1,5--2% af heildarkostnaði. Þar sem íslenskar byggingar eru fremur nýjar getur því þessi hlutfallstala fyrir Ísland verið lægri en er í löndunum í kringum okkur. Lausleg athugun bendir til að viðhald utan húss annars vegar og innan húss hins vegar sé álíka að umfangi. Í þriðja lagi spyr hv. þm.: ,,Hve mikill hluti verkefna byggingariðnaðarins telst vera viðhaldsverkefni, annars vegar húsnæðis í opinberri eigu og hins vegar í einkaeign?`` Upplýsingar um skiptingu verkefna á milli nýbygginga og viðhalds liggja ekki enn fyrir en Meistara- og verktakasamband byggingarmanna hyggst safna upplýsingum varðandi þetta meðal meðlima sinna upp úr áramótum. Í fjórða lagi er spurt: ,,Hver var fjárfesting í nýbyggingum á síðasta ári borin saman við meðaltal áranna 1980--1990?`` Þjóðhagsstofnun hefur birt gögn um fjárfestingar í byggingum og mannvirkjum á verðlagi hvers árs. Ég er út af fyrir sig með þær skriflegar en þar er um að ræða tölur á verðlagi hvers árs þannig að þær segja kannski ekki mikla sögu. En ef menn miða við fjármunamyndun í byggingum og mannvirkjum og ganga út frá magnvísitölunni 100 árið 1980 þá má segja að fyrir ofan töluna 100 hefur fjármunamyndunin verið 1982 102,6, 1987 102,9, 1988 103,9 og 1989 103,1. En hin síðari ár hefur þessi vísitala farið stöðugt lækkandi. Þannig var hún 1992 87,7 miðað við 100 stig árið 1980. 1993 spá 86,7 og áætlun fyrir 1994 84,1. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að fara að þylja allar þessar tölur en vildi gjarnan koma þessum upplýsingum eigi að síður á framfæri til hv. þm. og mun því afhenda honum þær eins og þær eru uppfærðar í því svari sem ráðuneytið hefur látið mig fá.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. 5. þm. Norðurl. e. fyrir að hafa borið þessa fsp. fram. Í upplýsingum sem fram komu frá hæstv. iðnrh. voru fjölmargar tölur og atriði sem ómögulegt var að henda reiður á í þeim upplestri sem hér fór fram. Því vil ég fara fram á það við hæstv. ráðherra að þessu svari verði dreift til þingmanna ásamt öðrum þeim tölum sem hæstv. ráðherra sleppti að lesa vegna tímaskorts.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. iðnrh. fyrir greinargóð svör og tel að beiðni hv. formanns iðnn. sé eðlileg. Það er eflaust hægt að ráða ýmislegt út úr þessum tölum sem gæti komið að gagni. Ég vil hins vegar taka fram að mér sýnast þessar upplýsingar benda eindregið til þess að þarna sé um mjög viðamikið verkefni að ræða. Og ef þær upplýsingar eru réttar sem ég gat um hér áðan og tók upp úr könnun á viðhorfi þeirra stétta sem fást við þessi verkefni, að þar væri um verulega vanrækslu að ræða, þá hefði ég mikinn áhuga á að það yrði skoðað með hvaða hætti væri hægt að örva þessa starfsemi, hugsanlega með breytingum á skattalögum. Svo virðist sem endurgreiðsla virðisaukaskatts af viðhaldsframkvæmdum hafi ekki orðið sá hvati sem vænst var til þess að þessar framkvæmdir færu fram fyrir opnum tjöldum. Ég held að það sé því ástæða til þess að skoða rækilega hvort ekki er hægt að örva byggingariðnaðinn til þess að taka á þessu mikla vandamáli sem viðhaldsverkefnið er, sem eflaust skiptir tugum milljarða að stærð og leita þar með leiða til þess að bæta stöðuna í verkefnum byggingariðnaðarins.

Virðulegi forseti. Það er sjálfsagt að verða við tilmælum hv. formanns iðnn. um að láta dreifa þessum upplýsingum til alþingismanna og ég mun gera ráðstafanir til þess að það verði gert. Í öðru lagi vil ég taka fram að það er ekki bara viðhald húsa í einkaeign sem þyrfti að vinna miklum mun meir og betur heldur en gert er hér á landi. Það á ekki síður við um húsnæði í opinberri eigu. Þegar ég var í heilbrrn. lét ég gera könnun á því hvað þyrfti að gera eingöngu til þess að forða því húsnæði frá skemmdum sem var í umsjá heilbrrn. Það var gerð áætlun um hvaða fjármuni þyrfti, ekki í nauðsynlegt viðhald heldur til þess að vinna viðhald til að forða frá frekari skemmdum. Það var reiknað með að til þess þyrfti að vinna verk upp á 540 millj. kr. Þannig að þarna eru mikil verk óunnin sem stendur upp á okkur, bæði opinbera aðila og einkaaðila, að finna fjármuni fyrir.

Virðulegi forseti. Ég hef lagt fyrirspurn fyrir iðnrh. varðandi útflutning á íslensku vatni í neytendaumbúðum. Eins og flestum er kunnugt hafa margir aðilar litið til þessa máls í mikilli von um að talsverður útflutningur gæti hafist af hálfu Íslendinga, sem þegar er reyndar hafinn. En það verður að segjast eins og er að mér finnst að þeim starfskröftum sem eru í þessari útflutningsgrein sé heldur dreift miðað við umfang mála og þá möguleika sem þessi útflutningur gæti haft í för með sér. Fyrirspurnirnar eru eftirfarandi: ,,1. Hve mörg fyrirtæki hafa verið stofnuð hér á landi á sl. tíu árum með það að markmiði að flytja út íslenskt drykkjarvatn? 2. Þurfa þeir aðilar, sem ætla að hefja útflutning á neysluvatni, að sækja um framkvæmdar- og/eða starfsleyfi? 3. Ef svo er, hversu margir aðilar hafa sótt um slíkt leyfi? 4. Hefur ráðuneytið eða annar aðili unnið að markaðskönnun varðandi frekari möguleika á útflutningi íslensks drykkjarvatns?``

Virðulegi forseti. Fyrsta spurningin lýtur að því hversu mörg fyrirtæki hafa verið stofnuð hér á landi á sl. 10 árum með það að markmiði að flytja út íslenskt drykkjarvatn. Við þessari spurningu er ekki einhlítt svar þar sem vitað er um fjölda aðila sem áhuga hafa haft á vatnsflutningi, en ekki er vitað hversu margir hafa stofnað fyrirtæki í þeim tilgangi. Frá því að hlutafélagaskráin var tölvuvædd árið 1987 virðast hins vegar átta hlutafélög hafa verið skrásett sem höfðu vatnsútflutning að markmiði. Af þessum átta hlutafélögum var eitt sem eingöngu hafði útflutning á bragðbættu vatni að markmiði. Þrjú fyrirtæki hafa flutt út átappað vatn á undanförnum árum, þ.e. fyrirtækin Agva, Þórsbrunnur og Íslenskt bergvatn. Mest af útfluttu vatni frá þessum fyrirtækjum hefur farið á Bandaríkjamarkað. Hollustuvernd hefur veitt þessum fyrirtækjum þjónustu á sviði rannsókna og ráðgjafar. Rannsóknastofa Hollustuverndar hefur séð um reglulegar örverumælingar á framleiðslunni í samræmi við kröfur heilbrigðisyfirvalda í Bandaríkjunum og hefur rannsóknastofan hlotið viðurkenningu frá heilbrigðisyfirvöldum þar í landi til slíkra mælinga. Eitt þessara fyrirtækja hefur nú hætt starfsemi en það fyrirtæki flutti einvörðungu út kolsýrt vatn. Af fréttum í fjölmiðlum á undanförnum árum er ljóst að ýmsir aðilar hafa haft áhuga á vatnsútflutningi án þess að úr framkvæmdum hafi orðið. Til þessa hefur blávatn og kolsýrt vatn í litlum mæli eingöngu eða nær eingöngu verið flutt út til Bandaríkjanna. Tvö fyrirtæki eru starfandi á þeim markaði eins og fram kom. Eigi er kunnugt um fleiri en þau þrjú fyrirtæki sem upphaflega hófu tilraunir með vatnsútflutning á Bandaríkjamarkað, sem hafið hafa útflutning á vatni og gengið í gegnum þann hreinsunareld sem nauðsynlegur er áður en innflutningsleyfi fæst í viðkomandi ríki. Önnur spurning: Þurfa þeir aðilar sem ætla að hefja útflutning á neysluvatni að sækja um framkvæmdar- eða starfsleyfi? Til þessa hefur ekkert slíkt leyfi þurft frá íslenskum yfirvöldum, en á því verður breyting þegar núgildandi reglur um neysluvatn verða samræmdar EB-tilskipununum en að því er unnið hjá Hollustuvernd ríkisins. Svo framarlega sem fyrirtæki framleiða matvæli, þar á meðal drykkjarvatn, sem seld eru á Íslandi, er þeim skylt að sækja um starfsleyfi til heilbrigðiseftirlits sveitarfélaga. Með nýjum matvælalögum mun það sama gilda þótt framleiðsla sé eingöngu vegna útflutnings. Mismunandi reglur gilda um innflutning á drykkjarvatni. Hjá Evrópubandalaginu eru nú í gildi tvær tilskipanir, önnur um neysluvatn almennt en hin um lindarvatn. Átappað drykkjarvatn sem framleitt er í samræmi við fyrri reglugerðina þarf að uppfylla sömu kröfur og gerðar eru til neysluhæfs kranavatns í löndum Evrópubandalagsins. Hægt er að nota vatn beint úr dreifikerfum vatnsveitna til átöppunar svo framarlega að þau uppfylli fyrrnefndar kröfur. Kröfur Evrópubandalagsins um átappað lindarvatn eru mjög strangar. Þetta varðar fyrst og fremst kröfur um staðsetningu og ástand vatnsbóla og um stöðugleika á efna-, eðlis- og örverufræðilegu ástandi vatns. Gerð er krafa um að öll samsetning vatnsins eftir átöppun sé nákvæmlega sú sama og í vatnsbólinu. Aðeins er leyft að bæta koltvísýringi í vatnið og er það þá merkt í samræmi við það. Áður en Evrópubandalagið samþykkir innflutning á átöppuðu lindarvatni þurfa að liggja fyrir um það bil tveggja ára rannsóknir um stöðugleika á efna- og örverufræðilegu ástandi vatnsbólsins. Lögð er áhersla á að átöppunarverksmiðja sé sem næst vatnsbólinu og að sérstök leiðsla liggi frá vatnsbóli til átöppunarverksmiðju. Þá er gerð krafa um að heilbrigðisyfirvöld í viðkomandi útflutningslöndum ábyrgist að öllum skilyrðum sé fullnægt. Hollustuvernd ríkisins vinnur nú að gerð reglugerða um neysluvatn þar sem gildandi reglur verða samræmdar EB-tilskipunum. Reglur sem gilda í Bandaríkjunum um átappað vatn geta verið mismunandi eftir ríkjum. Strangar kröfur gilda um efna-, eðlis- og örverufræðilegt ástand drykkjarvatns. Í byrjun þarf að leggja fram rannsóknaniðurstöðu sem sýnir fram á að vatnið í vatnsbólunum uppfylli ofangreindar kröfur. Þetta virðist nægja í flestum tilvikum og er ekki gerð sérstök krafa um langtímarannsóknir á vatnsbólum til útflutnings á Bandaríkjamarkað. Leggja þarf hins vegar reglulega fram rannsóknaniðurstöður frá rannsóknaraðila sem viðurkenndur er af heilbrigðisyfirvöldum í Bandaríkjunum sem sýna á að framleiðslan uppfylli allar nauðsynlegar kröfur. Allt ókoltvísýrt vatn sem flutt er út frá Íslandi til Bandaríkjanna í dag er meðhöndlað með ósoni sem drepur allar örverur í vatninu og eykur geymsluþol. Þetta er heimilt að gera vegna útflutnings til Bandaríkjanna en verður ekki heimilt að gera vegna útflutnings til Evrópubandalagsins. Þetta er gert þrátt fyrir að örverur í íslensku vatni séu langt innan þeirra hámarksgilda sem sett hafa verið í Bandaríkjunum um örverur í átöppuðu vatni. Þriðja spurning: Hversu margir aðilar hafa sótt um slíkt leyfi? Eins og kemur fram í svari við fyrri spurningu er ekki um neinar leyfisveitingar að ræða. Fjórða spurning: Hefur ráðuneytið eða annar aðili unnið að markaðskönnun varðandi frekari möguleika á útflutningi íslensks drykkjarvatns? Iðnrn. hefur látið vinna eina könnun á markaði fyrir vatn í neytendaumbúðum og tekið þátt í annarri könnun ásamt Útflutningsráði og Byggðastofnun. Skýrslur þessar veita áhugaaðilum vissar upplýsingar um markaðsmál eins og þau voru á sínum tíma auk þess sem nokkur könnun var gerð á ýmsum möguleikum með vatnsvinnslustöðum á landinu, en lengra ná þær ekki. Ekki er vitað um markaðskannanir einstakra áhugaaðila um vatnsútflutning, enda eru þær trúnaðarmál hjá hverjum og einum. Iðnrn., Byggðastofnun og Iðnþróunarsjóður hafa veitt nokkra styrki til aðila sem hafa haft uppi áform um vatnsútflutning.

Virðulegur forseti. Ég held að það sé út af fyrir sig gott að þessu máli sé hreyft hér. Það er einfaldlega þannig að útflutningur á vatni hefur verið meira í orði heldur en á borði á síðustu árum og staðreynd málsins er sú að það hefur engum aðila tekist enn að brjótast í gegnum það flókna ferli sem er frá framleiðslu og til árangursríkrar markaðssetningar. Það eru ein tvö, þrjú fyrirtæki sem vinna að þessu enn þá og þess vegna er að mínu mati mjög nauðsynlegt að menn reyni að stuðla að því að þeir aðilar sem eru í þessu í dag geti látið á það reyna til fullnustu hvort þeir ná árangri áður en lengra er haldið hvað þetta snertir.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir hans svör. Það er svo að oftar en ekki hefur það verið rætt manna á meðal hversu framarlega við hlytum að vera í framleiðslu íslensks drykkjarvatns og hafa menn jafnvel verið svo stórtækir eða talað um að það væri rétt að flytja út íslenskt vatn í tankskipum og fleira í þeim dúr. Markaðssetningin, eins og síðasti ræðumaður kom inn á, er vissulega stórmál. Þegar ég fór í verslun hér í borg og keypti eina vatnsflösku sem er íslensk, 33 cl, og kostaði 85 kr., sem ekki er í sjálfu sér í frásögur færandi, en þó pakkað inn í plast, og keypti svo aðra sem er innflutt frá Frakklandi og kostaði rúmar 100 kr., glerflaska, þá hljóta menn að sjá í hvaða vanda við erum staddir í sambandi við markaðssetningu hér á þessari ágætu afurð okkar Íslendinga, þessu holla og góða vatni. 

Virðulegi forseti. Ég tek undir það sem hefur komið fram hjá báðum þeim þingmönnum sem hér hafa tjáð sig. Það er ekki nóg að eiga góða vöru, menn verða líka að kunna að selja hana. E.t.v. er markaðssetning á íslenskri framleiðslu það sem einna helst skortir á til þess að við getum náð árangri á erlendum mörkuðum. Í þessu tilviki liggur fyrir að við erum með mjög góða afurð sem er íslenskt vatn, bæði kolsýrt og ókolsýrt. En Íslendingar virðast vera mjög seinir að átta sig á því hve markaðssetningin er þýðingarmikil. Ég er enginn sérfræðingur í markaðssetningu en ég sá nú ekki betur þegar ég fór að kanna þessi vatnsútflutningsmál í Bandaríkjunum en að sá aðili sem flutti út vatn þangað, á þennan stóra markað, og ætlaði sér ekki um of, heldur einbeitti sér að tiltölulega afmörkuðum hluta markaðarins, væri sá aðili sem hefði náð bestum árangri. Þeir sem ætla að gleypa allt tunglið í einum munnbita og ætla að fara með íslenskt vörumerki út á hinn stóra, bandaríska markað án þess að beina sér að nokkrum tilteknum hópi kaupenda eða einhverjum ákveðnum þætti í markaðnum eða einhverjum ákveðnum aðilum í hópi kaupenda, virðast springa á limminu. Þetta á við um miklu fleira heldur en vatnsútflutning. Það er ekki nóg að eiga góða afurð sem við teljum að eigi að vera seljanleg, við verðum líka að kunna að selja hana og gera okkur grein fyrir því að þar erum við í harðri samkeppni og þar kostar söluátak mikla fjármuni.

Virðulegi forseti. Með samþykkt nýrra barnalaga, laga nr. 20/1992, var tekin upp sú nýbreytni að gefa foreldrum kost á að fara sameiginlega með forsjá barna sinna eftir skilnað eða sambúðarslit. Við kvennalistakonur vöruðum við því að ef þetta skref yrði stigið að svo stöddu þá væri ljóst að það væri alls ekki hægt að bjóða upp á þá ráðgjöf sem nauðsynleg væri. Sameiginleg forsjá er því aðeins góður kostur að tryggt sé að foreldrar geri sér fulla grein fyrir því hvers hún krefst af þeim í samstarfi og samstillingu. Í skýringum við frv. og í umræðum um málið í nefnd var m.a. vísað til góðrar reynslu nágrannaþjóðanna af sameiginlegri forsjá. Eitthvað er það nú málum blandið því nýlega kom út í Danmörku athyglisverð skýrsla eftir Morten Nissen sálfræðing, sem rannsakað hefur skilnaðar- og forsjármál í Danmörku sl. 10 ár. Skýrslan heitir Sameiginleg forsjá --- tálmynd eða lausn. Þar greinir hann frá reynslu Dana af sameiginlegri forsjá, en þeir hafa reynsluna síðan 1986 til að byggja á. Dönsku lögin eru að mestu leyti hliðstæð íslensku lögunum og eiga að tryggja að ekki sé samið um sameiginlega forsjá nema því aðeins að báðir foreldrar séu sáttir við það. Sú hefur hins vegar ekki orðið raunin þrátt fyrir skýr lagaákvæði. Morten segir í skýrslu sinni m.a., með leyfi hæstv. forseta, og í lauslegri þýðingu minni: ,,Sífellt fleiri foreldrar taka nú ákvörðun um sameiginlega forsjá. Hluti þessara foreldra er augljóslega betur að sér um það hvað í henni felst en gekk og gerðist fyrst eftir samþykkt laganna. Í þessum tilvikum er sameiginleg forsjá stundum notuð sem mótleikur þess foreldris sem ella hefði ekki fengið sameiginlega forsjá eða að foreldrar velja sameiginlega forsjá sem skásta kostinn í forsjármálum.`` Þegar ég tala um skásta vil ég fá að taka það fram að á dönsku stendur: Den mindst onde, sem sagt, það sem síst er slæmur kostur. Mér er kunnugt um a.m.k. tvö dæmi og hef spurnir af fleirum þar sem talsvert hefur verið lagt að foreldrum að velja sameiginlega forsjá við sambúðarslit. Í báðum tilvikum var um að ræða foreldra í Reykjavík. Ég tók mig til er ég heyrði af þessu og grennslaðist fyrir um það hvort í dómsmrn. væru einhverjar leiðbeiningar sendar út í þessa veru, en svo var ekki. Nú nýverið heyrði ég einnig um dæmi af foreldrum sem eru búsett hvort í sínum landshluta og að þeim hefði verið úrskurðuð sameiginleg forsjá yfir barni. Þetta þykir mér nokkuð á skjön við þá stefnu sem til stóð að marka þegar tekin var upp sameiginleg forsjá og því beini ég eftirfarandi fsp. til dómsmrh. á þskj. 317: ,,1. Hvernig er staðið að ráðgjöf um sambúðarslit, skilnað og forsjá barna? 2. Hvaða menntun hafa þeir sem sjá um þá ráðgjöf hjá fimm stærstu sýslumannsembættum landsins?``

Frú forseti. Sem svar við fyrri lið fyrirspurnarinnar er það að segja að í 67. gr. barnalaganna er kveðið á um skyldur sýslumanna til að leiðbeina aðilum um ágreiningsmál, um réttindi þeirra og skyldur er mál varða og í 33. gr. sömu laga segir að sýslumaður skuli leiðbeina aðilum um réttaráhrif samnings um forsjá barns. Í hjúskaparlögum segir einnig að sýslumaður skuli leiðbeina aðilum um réttindi þeirra og skyldur er mál samkvæmt þeim lögum varðar. Þessi ákvæði skylda sýslumenn til þess að leiðbeina aðilum máls fyrst og fremst varðandi lagaatriði, en fela ekki í sér skyldu til þess að veita aðilum félagslega ráðgjöf varðandi þau mál er fyrirspurnin hljóðar um. Þá hvílir að sjálfsögðu á sýslumönnum almenn leiðbeiningarskylda samkvæmt stjórnsýslulögum. Um félagslega ráðgjöf í málum þeim sem um er spurt er hins vegar fjallað í lögum sem heyra undir önnur ráðuneyti, þ.e. í lögum um Félagsþjónustu sveitarfélaga. Í 16. gr. þeirra laga segir að félagsmálanefndir skuli leitast við að bjóða upp á félagslega ráðgjöf og í 17. gr. að félagsleg ráðgjöf taki m.a. til ráðgjafar á sviði skilnaðarmála, þar með talinna forsjár- og umgengnismála. Þar segir í lögum um heilbrigðisþjónustu að á heilsugæslustöð eða í tengslum við hana skuli veita þjónustu eftir því sem við eigi, m.a. félagsráðgjöf, þar með talda fjölskyldu- og foreldraráðgjöf. Í sambandi við fjölskylduráðgjöf er einnig vert að minna á fjölskylduþjónustu kirkjunnar sem veitir ráðgjöf um þau mál sem um er spurt, en þar starfar prestur með sérmenntun á sviði fjölskylduráðgjafar, sálfræðingur og félagsráðgjafi. Að því er varðar menntun þeirra sem um þessi mál fjalla hjá stærstu sýslumannsembættunum er það að segja að í samræmi við lögin sem kveða á um lagalegar leiðbeiningar, er í öllum tilvikum um að ræða lögfræðinga.

Virðulegi forseti. Þegar lagaákvæðin um sameiginlega forsjá voru tekin upp, þá greiddum við atkvæði gegn þeirri tillögu nokkrir þingmenn, m.a. þingmenn Kvennalista og auk þess nokkrir aðrir, bæði úr stjórn og stjórnarandstöðu. M.a. minnist ég þess, að hæstv. fjmrh. greiddi atkvæði gegn þeirri tillögu og reyndar fleiri. Ástæðan var fyrst og fremst sú að við töldum að hér væri um að ræða faglegt mál sem ætti ekki að skipta mönnum í flokka og það væri varasamt að taka upp sameiginlega forsjá án þess að henni fylgdi mjög veruleg félagsleg fjölskylduaðstoð. Það kemur fram í svari hæstv. dómsmrh. að þessi aðstoð hefur ekki verið veitt og svar dómsmrh. er auðvitað staðfesting þess að það er óhjákvæmilegt að til verði stofnun eða skrifstofa í tengslum við félmrn. sem tryggi það að þeir einstaklingar sem hér um ræðir geti leitað sér faglegrar félagslegrar ráðgjafar. Lögfræðileg þjónusta í þessum efnum dugir því miður ekki.

Virðulegi forseti. Af svari hæstv. dómsmrh. má því miður ráða það að gagnrýni og áhyggjur okkar kvennalistakvenna reyndust á rökum reistar. Það er í rauninni ekki um neina sómasamlega eða réttlætanlega ráðgjöf að ræða aðra en sjálfsagða lagalega ráðgjöf sem mér finnst að þurfi ekki að deila um að er lágmark, að þau atriði séu kynnt. Við lögðum það til, til þess að reyna að ná sátt um málið, að þessum ákvæðum frv., sem nú er orðið að lögum, yrði frestað á meðan þessum málum yrði komið í sæmilegt horf. Því það er alveg ljóst og raunar kjarni þeirrar skýrslu sem ég vitnaði hér til, frá Morten Nissen sálfræðingi í Danmörku, að því aðeins er sameiginleg forsjá góður kostur fyrir foreldra að þeir séu fyllilega meðvitaðir um það hvað er á ferðinni og fái ábyrga ráðgjöf bæði félags- og sálfræðinga um það hvaða skyldur er verið að takast á herðar með þessu fyrirkomulagi, vegna þess að þarna er um að ræða mjög flókin samskipti og flóknari samskipti heldur en ef öðru hvoru foreldrinu er úrskurðuð forsjá og gerður umgengnisréttarsamningur. Þetta er öllum ljóst og um það var í rauninni ekki deilt. Ein höfuðröksemd fyrir því að taka upp þennan hátt hér á Íslandi var einmitt sú að þetta hafði reynst vel í nágrannalöndum okkar. Nú er komin rökstudd gagnrýni fram um þetta fyrirkomulag þar og hafa þeir þó miklu meiri ráðgjöf, frændur okkar Danir, heldur en við getum nokkurn tíma boðið upp á. Því hlýt ég að beina þeirri ábendingu til hæstv. dómsmrh. að taka þessi mál aftur til athugunar.

Frú forseti. Eins og fram hefur komið þá er það lögum samkvæmt hlutverk sýslumannanna að veita leiðbeiningar og ráðgjöf að því er lagaleg atriði þessara mála varðar. Á hinn bóginn er gert ráð fyrir því að félagsmálanefndir sveitarfélaga standi fyrir félagslegri ráðgjöf um aðra þætti þessara mála. Nú dreg ég ekki úr því sem hér hefur komið fram, að í ýmsum tilvikum er vafalaust þörf á fyllri ráðgjöf til foreldra en þeirri einni sem kemur fram í lagalegum leiðbeiningum. En þetta nýmæli sem tekið var upp með barnalögunum hefur, að ég hygg, gefist vel. Það er auðvitað ekki komin á það nein fullnaðarreynsla og öllu máli skiptir vitaskuld að foreldrarnir geri sér grein fyrir því hvaða skyldur og ábyrgð felast í þessu hlutverki, enda er það ekki gert nema með samkomulagi þeirra beggja.

Hæstv. forseti. Ég vona að því verði ekki mótmælt þó að ég geri athugasemd sem svolítið kann að vera til hliðar við það efni sem hér er til umræðu, en að mínu viti hefur mjög mistekist að framkvæma barnalögin eins og þau eru og ekki síst það sem varðar umgengnisrétt við börn. Það linnir ekki klögumálum manna yfir því að samningar um umgengnisrétt séu ekki haldnir þó að skýrt hafi verið kveðið svo á um í samningum milli hjóna sem skilja. Ég vil því leyfa mér að spyrja hæstv. dómsmrh.: Hvers vegna helst foreldri það uppi að hafna umgengni þó að um annað hafi verið samið? Eru ekki einhver ráð til þess að fólk standi ekki ráðalaust gagnvart slíku?

Hæstv. dómsmrh. hefur nú þegar talað tvisvar og er ekki hægt að veita honum tækifæri til að svara. Þetta er fyrirspurnatími og hv. þingmaður verður því að nota aðrar leiðir til að fá svar við spurningu sinni.

Virðulegur forseti. Ég ber fram fsp. á þskj. 506 til hæstv. dómsmrh. um tengsl aðila við björgunaraðgerðir hérlendis. Fsp. er svohljóðandi: ,,1. Hvernig er háttað sambandi við björgunarsveitir og aðra neyðarþjónustu úti um land þegar leitað er aðstoðar björgunarsveitar herliðsins á Keflavíkurflugvelli? 2. Hvernig er gert ráð fyrir að boðleiðir séu milli aðila þegar skipsstrand ber að höndum og leitað er til björgunarsveitar herliðsins á Keflavíkurflugvelli eins og gerðist við strand Goðans í Vöðlavík? 3. Telur ráðherra ekki eðlilegt að reglum um Almannavarnir ríkisins verði breytt þannig að kerfi þeirra komi inn í mál sem þessi á einhverju stigi?`` Tilefni þessarar fsp. eru skipsströnd í Vöðlavík og alveg sérstaklega hið síðara fyrr í þessum mánuði þegar björgunarskipið Goðinn strandaði og með aðstoð þyrlu frá herliðinu á Keflavíkurflugvelli tókst að bjarga sex skipverjum úr sjávarháska af sjö sem um borð voru. Þetta björgunarafrek vakti mikla athygli sem eðlilegt var en hitt vakti einnig athygli að það tengslaleysi sem var á milli aðila við þetta skipsstrand og þessar björgunaraðgerðir tengist ekki einvörðungu sambandi við þyrlu herliðsins heldur raunar einnig fleiri þættir sem ég ætla þó ekki að gera hér að umtalsefni. Það má segja að í ljós hafi komið alveg ótrúlegur skortur á upplýsingum þeirra manna sem voru um borð í þyrlunni sem bjargaði skipverjunum, upplýsingavöntun um aðstæður á landi og vöntun á möguleikum til þess að hafa fjarskiptasamband við þá sem að björgunaraðgerðum unnu í landi. Svo dæmi sé tekið höfðu björgunarmenn í þyrlunni ekki annað kort meðferðis heldur en vegakort. Þeir vissu í rauninni ekki hvaða leið væri vænlegust til þess að komast til Héraðs, en þangað ætluðu þeir á flugvöll, vegna þess að þeir höfðu engar upplýsingar um flugvöll í Norðfirði. Þetta er aðeins dæmi af fjölmörgu sem nefna mætti úr hrakningum sem þarna urðu eftir að björgun hafði farið fram. Það er alveg ljóst að hér er auðvitað eitthvað meira en lítið bogið við málin. Þess vegna hef ég borið fram þessar fsp. við hæstv. dómsmrh. Þó ástæða væri til er ekki tími til að rekja mörg fleiri sláandi dæmi um alveg ótrúlega vöntun á samræmingu sem ekki einskorðast við björgunarsveit frá Keflavíkurflugvelli, heldur einnig í raun í sambandi við samskipti fleiri innlendra aðila sem að málinu koma.

Frú forseti. Það er rétt að taka fram að þegar óskað er eftir aðstoð björgunarsveitar varnarliðsins á Keflavíkurflugvelli þá gerist það fyrir milligöngu Landhelgisgæslunnar og ég held að það tryggi öruggari samskipti á milli og komi í veg fyrir misskilning sem upp getur komið ef boðleiðir í því efni eru flóknari eða fara um fleiri hendur. Hvað varðar þær almennu reglur sem farið er eftir í þessum tilvikum þá segir í þeim að Landhelgisgæsla Íslands og Slysvarnafélag Íslands reki hvort fyrir sig sjóbjörgunarstöð. Þau fara með stjórn leitar- og björgunaraðgerða, hvort á sínu svæði, samkvæmt nánari ákvæðum. Umráðasvæði stjórnstöðvanna afmarkast þannig að stjórnstöð Slysavarnafélagsins annast aðgerðastjórn meðfram strönd landsins og á svæðum næst henni, en stjórnstöð Landhelgisgæslunnar annast aðgerðastjórn á hafinu þar fyrir utan. Þegar stjórnstöð Landhelgisgæslunnar eða Slysavarnafélagsins berst neyðartilkynning skal hún tafarlaust hefja aðgerðir á sínu umráðasvæði eftir því sem við á og gera hinni viðvart. Hvor stjórnstöð um sig skal jafnan láta hina fylgjast grannt með öllum aðgerðum sem hún stjórnar. Jafnframt skal tilkynna hlutaðeigandi lögreglustjóra um atvik. Í þessu sambandi er svo rétt að hafa í huga, eins og reyndar kom fram í máli hv. fyrirspyrjanda, að samkvæmt upplýsingum sem ég hef fengið frá Landhelgisgæslunni þá mun tíðnisvið senditækja björgunarþyrlna varnarliðsins vera með þeim hætti að þyrlurnar eiga í erfiðleikum með að ná fjarskiptasambandi við björgunarsveitir á landi, en geta náð sambandi við þau skip sem í hlut eiga. Því hafa tíðast farið fram skilaboð þarna á milli fyrir milligöngu Landhelgisgæslunnar samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef fengið. Yfirstjórn leitar og björgunar hefur ákveðið að taka þetta mál til sérstakrar athugunar því augljóst má vera að gera þarf ráðstafanir til þess að bæta úr í þessu efni þannig að fjarskipti geti farið milliliðalaust á milli björgunarþyrlna varnarliðsins og þeirra björgunarsveita sem í hlut eiga. Mér er ekki kunnugt um að nokkuð hafi komið fram í því máli sem hér er sérstaklega gert að umtalsefni sem leiði til þess að gera þurfi breytingar á kerfi Almannavarna. Ég minni á að forstjóri Landhelgisgæslunnar er jafnframt formaður almannavarnaráðs og það kom ekki til álita, samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef, að kalla Almannavarnir til í þessu tilviki eða hefja framkvæmd samkvæmt þeirra kerfi.

Virðulegi forseti. Mér finnst þetta mál allt hið athyglisverðasta og þakka fyrirspyrjanda fyrir að hafa hreyft málinu hér. Það hlýtur að segja sig sjálft að það er umhugsunarefni hvernig á því standi að jafnöflugt björgunartæki eins og það sem notað var í þessu tilfelli sem hér er getið skyldi eingöngu hafa haft vegakort um borð til þess að rata eftir meðfram strönd landsins og hvað ekki síst að ekki væri vissa fyrir flugvellinum á Norðfirði hjá þeim sem stjórnuðu þyrlunni er mál út af fyrir sig. Allt er þetta hið sérkennilegasta mál sem vissulega kallar á að grannt sé skoðað. Varðandi tíðni fjarskiptatækja í björgunarþyrlum varnarliðsins, að þau séu einnig til um borð í skipum en tíðni þeirra nái ekki til talstöðva björgunarsveita, er náttúrlega einn kafli út af fyrir sig sem þarf að skoða. Það má segja að fljótt á litið sé björgunarþyrlan ekki sú hin sama ef litið er til þess að eðlileg kort eru ekki til staðar og vona ég að dómsmrh. vinni skjótan bug að breytingu þar á svo að betra samstarf megi verða milli björgunarsveita og þessara merku björgunarsveita á Keflavíkurflugvelli.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin við fsp. en ýmislegt þyrfti að benda á fleira en fram er komið. Ráðherrann vitnaði til reglna um skipulag og yfirstjórn leitar og björgunar frá 16. maí 1990. Ég vil spyrja í því sambandi hvort farið hafi verið eftir þessum reglum eins og þær koma hér fyrir í þessu tilviki, hvort ráðherra getur upplýst það. Varðandi yfirstjórnina sem þá hefur verið í höndum Landhelgisgæslunnar í þessu tilviki, stjórnstöð hennar, og einnig hvort samdar hafi verið nánari reglur sem þessar reglur gera ráð fyrir að samdar verði, sem og hvort endurskoðun hafi farið fram á þessum reglum, en gert er ráð fyrir því að hún fari fram fyrir 1. júní 1993. Það væri gott ef hæstv. ráðherra upplýsti það hvort þetta hafi gerst. Spurningin um Almannavarnir sem ég lagði fram er til komin vegna þeirra miklu tengslaleysa sem fram komu við aðgerðirnar sem þarna voru nauðsynlegar og reynt var að framkvæma. Almannavarnir voru ekki virkar eins og ráðherra gat um, en hefði svo verið með einfaldri tilkynningu um að þær kæmu inn í málið þá hefði það gerst sjálfkrafa að sjúkrahúsi svæðisins hefði verið gert viðvart. Það var ekki gert. Það hafði ekki hugmynd um það fyrr en þyrlurnar voru lentar í miðbæ Neskaupstaðar að strand hefði orðið fyrir mörgum klukkustundum, sem fjölmargir vissu um af tilviljun eða vegna þess að haft hafði verið samband við þá. Þá hefði sjálfkrafa verið opnað fyrir flugturninn í Norðfirði í næsta nágrenni og í Breiðdal svo dæmi séu tekin. Þess vegna bið ég hæstv. ráðherra að yfirfara hvort ekki sé æskilegt að taka það mál einnig til athugunar að þarna verði með einhverjum hætti opnað fyrir boðleiðir á milli vegna þess að almannavarnakerfið er þróað kerfi og vel í stakk búið til þess að koma boðum innan svæðis á framfæri.

Frú forseti. Það er rétt hjá hv. þm. að almannavarnarkerfið er býsna vel þróað og gott kerfi eftir því sem við þekkjum best. Sem betur fer hefur ekki mikið á það reynt. Í þessu tilviki mun það alls ekki hafa verið ætlun flugmanna þyrlunnar að lenda í Neskaupstað heldur ætluðu þeir að fljúga til Egilsstaða. Vegna veðurs komust þeir ekki þangað og vissu harla lítið um hvar þeir voru staddir þegar þeir lentu í Neskaupstað en ætlunin var að lenda á Egilsstöðum eins og fram hefur komið. Ég get ekki svarað því hvort hér var í einu og öllu farið eftir þeim reglum sem settar hafa verið í þessu efni. Ég geri ráð fyrir því að þeir aðilar sem þarna eiga hlut að máli virði reglurnar og fari eftir þeim og ljóst að yfirstjórn leitar og björgunar, sem gert er ráð fyrir að komi til starfa undir ákveðnum kringumstæðum þegar leit og björgun á sér stað, mun fara yfir ákveðna þætti og sérstaklega þá þætti sem lúta að skiptum við björgunarþyrlur varnarliðsins og björgunarsveitir á landi. Það hefur í auknum mæli farið fram samstarf og samvinna milli Landhelgisgæslunnar og björgunarsveita varnarliðsins og nokkuð tíðar æfingar eiga sér stað þar á milli en ugglaust er það svo að enn má bæta skipulag og upplýsingamiðlun í þessu efni. Af hálfu ráðuneytisins voru þær reglur sem hér um ræðir skoðaðar á nýjan leik og í sjálfu sér eru þær þess eðlis að þær þurfa jafnan að vera í skoðun. Ekki þótti ástæða á þeim tíma til frekari breytinga þar á en að mínu mati er mjög mikilvægt að þessir aðilar og dómsmrn. séu mjög vakandi um það hvernig framkvæmd þessara reglna reynist og séu þá tilbúnir til þess á hverjum tíma að koma við betra skipulagi og betri reglum ef nauðsyn þykir krefja.

Virðulegur forseti. Ég ber fram fsp. á þskj. 498 til fjmrh. um olíugjald í stað þungaskatts á dísilbíla. Hún hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Hyggst ráðherra beita sér fyrir því að taka upp olíugjald í stað þungaskatts eða vegagjalds á dísilbíla? Ef svo er, hvenær áætlar hann þá að breytingin eigi sér stað? Hvernig telur ráðherra að innheimta hafi gengið í núverandi kerfi?`` Virðulegur forseti. Ég hef í umræðum um skattamál bæði fyrir áramótin síðustu og næstliðin á undan spurt hæstv. fjmrh. hvort ekki sé á döfinni að taka upp olíugjald í stað þungaskatts á dísilbíla. Svarið hefur alltaf verið það sama, að málið sé í skoðun og verði tekið fyrir þegar um hægist hjá skattadeildinni í ráðuneytinu. Nú er Ísland orðið eina landið í Vestur-Evrópu sem enn er með þetta fyrirkomulag og m.a. er svo komið að mikil þróun sem á sér stað í þróun dísilvéla á smærri bíla nær ekki til okkar meðan þær reglur eru í gildi sem hér eru. En það er kannski ekki aðalatriðið í þessu. Aðalatriðið er að þetta er farið að bitna mjög illa á flutningastarfsemi í landinu, þ.e. það er farið að bitna mjög illa á þeim sem standa skil á sínum sköttum. Það er vitað að það eru veruleg undanskot í gangi hvað þetta snertir og meira að segja hægt að tiltaka dæmi þar sem hægt er að benda á að menn séu beinlínis að bjóða niður verkefni og það meira að segja hjá ríkinu á þeim forsendum að menn skili ekki þeim þungaskatti sem þeim sé ætlað. Þetta er líka farið að koma niður á hópferðaakstri. Ég tel því afar brýnt að gengið sé í þetta mál og því komið í það horf sem viðgengst hjá öllum okkar nágrannalöndum. Það er miklu réttlátari og skilvirkari skattheimta. Hún er greidd um leið og olían er keypt á viðkomandi farartæki og olíueyðslan er í réttu hlutfalli við þunga þess ökutækis sem notað er og þunga þess hlass sem það dregur. Mér finnst því allt mæla með þessu. Að lokum vil ég ítreka þá spurningu til hæstv. fjmrh. hvernig hann telji að hafi tekist til við innheimtu á þessu gjaldi á umliðnum árum.

Virðulegi forseti. Á árinu 1993 var skipaður starfshópur til að kanna hvort æskilegt væri að leggja niður innheimtu þungaskatts samkvæmt vegamælum en taka í stað þess upp fastagjald af dísilbifreiðum, mishátt eftir þyngd, og að auki gjald á hvern lítra af olíu. Starfshópurinn hefur í samstarfi við olíufélögin gert úttekt á kostum og göllum þess að taka upp olíugjald. Hefur m.a. verið lagt mat á kostnað við að lita olíu í tengslum við upptöku á olíugjaldi. Þá hefur jafnframt verið skoðuð sú leið að taka upp olíugjald án þess að til litunar komi en sú leið var t.d. valin í Danmörku. Auk þess hefur verið kannað hvort rétt sé að byggja á núverandi kerfi en gera jafnframt á því lagfæringar. Gert er ráð fyrir að starfshópurinn skili tillögum sínum í febrúar og mun ég í framhaldi af því leggja fram tillögur um framtíðarfyrirkomulag þessara mála. Ef ákveðið verður að taka upp olíugjald án litunar gæti það orðið um áramótin 1994--1995. Ef hins vegar verður ákveðið að taka upp olíugjald og lita þá olíu sem er gjaldfrjáls verður að gefa olíufélögunum nokkurn aðlögunartíma þannig að sú breyting gæti í fyrsta lagi komið til framkvæmda um áramótin 1995--1996 ef ákvörðun um litun liggur fyrir fljótlega. Ég legg áherslu á að það skiptir máli hvor leiðin er valin. Núverandi kerfi, þ.e. þungaskattur, hefur kosti og galla. Kostir þess eru að það gerir kleift að miða skattlagninguna við notkun á vegum sem er í samræmi við mörkun þessa tekjustofnar til vegagerðar. Innheimta skattsins eftir að álagning hefur farið fram hefur einnig gengið nokkuð vel vegna þess að bifreiðar fá ekki skoðun og heimilt er að taka skráningarnúmer af bifreiðum ef skatturinn er ekki greiddur. Sem svar við fsp. hv. þm. má því segja að út af fyrir sig gangi innheimtan vel. Ég vil þó taka fram að þess eru dæmi eins og víðar í atvinnurekstri að þeir sem hafa misst bíl eða jafnvel ekki greitt hafi síðan stofnað nýtt fyrirtæki, hafið aftur atvinnurekstur og notað gamla bíla. Það eru því sömu gallar á þessu fyrirkomulagi og almennt þegar reynt er að taka aðila, sérstaklega aðra en lögaðila, fyrirtæki, út úr rekstri. Það er einnig ljóst og almennt viðurkennt að þetta kerfi hefur annmarka, svo ég komi nú að göllunum. Þeir eru að það hefur gerst, og eru þekkt dæmi um það, að svindlað sé á kerfinu. Þetta kerfi býður t.d. upp á það að undið sé ofan af mælum, ekið á stærri dekkjum en mælarnir gera ráð fyrir o.s.frv., sem leiðir til þess að reynt er að komast hjá skattlagningu sem viðkomandi aðilar eiga að standa skil á. Þetta leiðir til þess að það verður óþolandi mismunur á samkeppnisaðstöðu þeim í hag sem sniðganga skattlagningu með ólögmætum hætti. Þetta ásamt öðru hefur leitt til þess að mótuð hefur verið sú stefna að hverfa til annars fyrirkomulags eins fljótt og unnt er eins og ég sagði fyrr í mínu svari. Niðurstaðan er sú að ég tel, eins og ég hef reyndar sagt áður úr þessum ræðustól, eðlilegt að stefna að því að taka upp olíugjald. Að því er unnið og skýrsla ætti að liggja fyrir í næsta mánuði. Á grundvelli þeirrar skýrslu verður hægt að taka endanlega ákvörðun. Það koma tveir kostir til greina, annars vegar lituð olía hins vegar ólituð. Verði hún ólituð koma upp jaðartilvik sem þarf að fást við og þá koma endurgreiðslur til greina. Verði hún lituð þurfa olíufélögin lengri aðdraganda og það er dýrari aðferð. Á meðan þessu vindur fram hefur Vegagerðinni verið falið að líta eftir skattinum og ef hægt er að finna einhverja góða lausn á skattinum eins og hann er innheimtur núna ætla ég ekki að útiloka að það verði ein af ákvörðununum þótt ég telji það harla ólíklegt miðað við þá reynslu sem fengist hefur af þessum málum í okkar nágrannalöndum.

Virðulegur forseti. Ég er einn þeirra sem hafa áhuga á því að gerð verði þessi kerfisbreyting sem hér er verið að ræða um. Ég tel að það geti orðið til mikilla bóta. Ég kem hér í ræðustól vegna þess að hæstv. fjmrh. sagði að hann stefndi að því að breyta þessu eins fljótt og unnt væri en á fundi samgn. í síðustu viku var mættur vegamálastjóri ásamt starfsmönnum sínum. Einn þeirra hefur tekið þátt í þessum starfshópi, sem var hér um rætt áðan, og á þessum fundi var upplýst að það mundi verða tillaga starfshópsins að halda áfram með það kerfi sem hefur verið í gangi næstu tvö til þrjú árin. Þess vegna kem ég í þennan ræðustól að ég lýsi yfir vonbrigðum mínum með þá hugmynd. Ég var að vonast til að menn mundu komast að hinni niðurstöðunni að reyna nýja leið í þessu sem ég tel að sé miklu affarasælli en þá sem við höfum verið með.

Virðulegur forseti. Ég verð eiginlega að lýsa vonbrigðum mínum yfir því hvað þetta mál virðist ætla að þvælast lengi áður en menn fá einhverja lausn. Kannski fer það svo að ekki verði gengið í að leysa þetta mál fyrr en svo verður komið, sem vel getur orðið, að það verði að gera það af tæknilegum ástæðum einfaldlega vegna þess að mælar til þess að mæla kílómetratölu verði ekki lengur fáanlegir eða svo dýrir að þeir verði illkaupandi. En það mun gerast og er bein afleiðing af því ef við förum að vera nánast eina þjóðin sem er með þetta kerfi áfram. Virðulegur forseti. Ég er viss um að þeim flutningabílstjórum sem nú eiga í harðri samkeppni og eru að slást í undirboðum við óprúttna aðila sem ekki fara að reglum mun finnast langt að bíða til annarra áramóta. Þeim mun finnast það langur tími. Það er lítið farið að skila sér í þeim svokölluðu hertu aðgerðum sem nú eiga að vera í gangi. Þó nánast borðliggjandi sannanir séu fyrirliggjandi virðist málunum ekkert vera fylgt eftir af hálfu ríkisins. Ég verð því, virðulegi forseti, að lýsa því yfir að ég varð fyrir hálfgerðum vonbrigðum með þau svör sem hér hafa komið fram. Ég hafði vænst miklu afdráttarlausari yfirlýsinga frá ráðherranum um þetta, m.a. með tilliti til þess sem hæstv. ráðherra hefur svarað þegar ég hef spurt hann að þessu tvö sl. ár. Það voru miklu afdráttarlausari svör en þau sem við höfum fengið í dag.

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst taka fram að stefna mín í þessu máli er sú að það sé æskilegt að breyta til og hverfa til olíugjaldsins. Ég minni á að í því felst stefnubreyting því í tíð síðustu ríkisstjórnar var beinlínis tekin ákvörðun um að gera það ekki heldur halda í það kerfi sem hér er við lýði. Málið var skoðað ítarlega og niðurstaðan var skýr: Höldum í það kerfi sem við höfum. Ég er því að bisa við það að breyta þeirri stefnu þrátt fyrir það að margir, þar á meðal margir í kerfinu, séu andvígir slíkri breytingu. Í öðru lagi vil ég segja að málið er ekki auðvelt. Það er ekki hlaupið að því að breyta þessu kerfi og fleiri en ein leið til þess. Sú leið sem er einföldust í framkvæmd kann að vera erfiðust í eftirliti. Það er talið að það þurfi upp undir ár, hálft ár það minnsta jafnvel meira, í góðu samstarfi við olíufélögin til þess að koma á því kerfi. Þá er eftir að fást við mjög vandasöm jaðartilvik t.d. í landbúnaði, sjávarútvegi og þar sem olía er notuð til að hita upp húsnæði. Í þriðja lagi vil ég segja að það er þekkt að vegamálastjóri og Vegagerð ríkisins vilja fremur halda í núverandi kerfi og eftirlitið hefur verið fært yfir til þeirra eins og ég gat um í mínu svari til þess m.a. að kynna sér hvort það sé viðunandi að halda því kerfi áfram sem nú ríkir. Ég hef efasemdir um það og vil breyta því en ég vil hins vegar ekki útiloka það þegar allt er skoðað að sú verði niðurstaðan þótt það stríði gegn minni meginstefnu í málinu sem ég hef oftsinnis kynnt. Loks vegna aðgerða í skattamálum hefur núv. ríkisstjórn og núv. fjmrh. öðrum ráðherrum fremur beitt sér fyrri hertu skatteftirliti á þessu sviði og jafnframt stórhertri innheimtu. Eftirlitið hefur verið fært yfir til Vegagerðarinnar einmitt til þess að það verði harðara og betur framkvæmt en hingað til og skal þó ekki kastað rýrð á þá menn sem að því verki hafa staðið að undanförnu.

Virðulegur forseti. Ég ber hér fram fsp. á þskj. 501 til heilbrrh. um starfsmannaíbúðir sjúkrahúsa og annarra sjúkrastofnana. Fsp. hljóðar þannig, með leyfi forseta: ,,Hvaða rök liggja að baki þeirri ákvörðun heilbrigðisráðuneytisins að taka undir ráðuneytið alla umsýslu með starfsmannaíbúðir sem sjúkrahús og aðrar stofnanir hafa til umráða?`` Virðulegur forseti. Samkvæmt reglugerð nr. 480/1992 ber ríkinu eða fjmrn. að hafa yfirumsjón með íbúðum í eigu ríkisins. Það er hins vegar tekið þar fram að það sé heimilt að fela heimaaðilum umsjón með eignum þar sem því þykir betur fyrir komið á þann hátt og þannig hefur verið með þessar íbúðir sjúkrastofnana. En á síðasta ári var ákveðið að taka alla umsýslu inn í ráðuneytið og í kringum þetta er komin í gagn mikil pappírsmylla og sér ekki fyrir endann á því máli. Um þessi mál eru einstaklingar farnir að fjalla suður í Reykjavík sem oft og tíðum hafa aldrei komið á viðkomandi staði og hvað þá séð viðkomandi íbúðir. Þetta er á sama tíma og menn eru uppi með hugmyndir um valddreifingu og færa verkefni heim til héraðanna. Þarna er um að ræða aðila sem sjá um þennan rekstur sem er treyst til þess að fara með allt að einum milljarði kr. í rekstrarfé í sínum stofnunum en þeim er ekki treyst til þess að hafa forræði yfir nokkrum íbúðum. Ég vil nefna í þessu sambandi að á ákveðnum stöðum hefur þessi ákvörðun orðið til þess að lækka leigutekjur ríkisins af þeim íbúðum sem viðkomandi stofnanir hafa haft umsýslu með áður. Það getur ekki verið meiningin með þessu að ætla sér að fara að hafa umsjón með viðhaldi á þessum íbúðum á sama tíma og þessar stofnanir hafa í þjónustu sinni viðhaldsmenn sem geta unnið þetta á mjög hagkvæman hátt, það er nánast óskiljanleg ráðstöfun. Má vera, virðulegur forseti, að einhvers staðar sé pottur brotinn í þessu máli en þá má framkvæmdin ekki vera á þann hátt að það sé verið að refsa þeim sem hafa staðið sig í málinu, það verður þá að taka á þeim tilfellum sem ekki hafa tekist sem skyldi.

Virðulegur forseti. Hv. þm. Jóhannes Geir Sigurgeirsson hefur beint til mín svohljóðandi fsp.: ,,Hvaða rök liggja að baki þeirri ákvörðun heilbrigðisráðuneytisins að taka undir ráðuneytið alla umsýslu með starfsmannaíbúðir sem sjúkrahús og aðrar sjúkrastofnanir hafa til umráða?`` Á haustþingi 1991 var gerð fsp. um embættisbústaði. Annar liður þeirrar fsp. var svohljóðandi: ,,Hvert er starfsheiti þeirra sem hafa afnot af embættisbústöðum og hver er húsaleigan sundurliðuð eftir bústöðum?`` Í þriðja lið þeirrar fsp. var einnig spurt: ,,Hvernig er húsaleiga ákvörðuð?`` Við skoðun kom fram að ákvörðun um upphæð leigugjalda var mismunandi þrátt fyrir reglugerð þar um, nr. 334, sem gefin var út í júní 1992. Í ljósi þeirrar niðurstöðu sem áðurnefnd fsp. leiddi í ljós skipaði fjmrh. nefnd og var verkefni hennar eftirfarandi: 1. Endurskoða gildandi reglur um ákvörðun leigugreiðslna fyrir fasteignir og land. 2. Nefndin skal afla upplýsinga um leigugreiðslur ríkisstarfsmanna fyrir afnot af fasteignum í eigu ríkisins og koma á nauðsynlegum breytingum í samræmi við reglur. Nefndin skilaði af sér í júlí 1992 og segir í niðurstöðu hennar: Mikilvægasta niðurstaða nefndarinnar er sú að verulega skortir á að gildandi reglum sé framfylgt um leigugreiðslur ríkisstarfsmanna fyrir afnot af íbúðarhúsnæði í eigu ríkisins. Önnur mikilvæg niðurstaða er að engum skilgreindum reglum er framfylgt við útvegun íbúðarhúsnæðisins. Nefndin lagði síðan til við fjmrh. að ný reglugerð yrði gefin út í stað reglugerðar nr. 334/1982. Breytingarnar voru einkum þær að í hinni nýju reglugerð, nr. 480/1982, er kveðið á um að allar leigutekjur renni til reksturs og viðhalds þessara eigna. Lítils háttar breyting varð á gildistölu íbúðarsvæða. Á árinu 1991 voru engin leigugjöld greidd af 21 embættisbústað í eigu stofnana á vegum heilbr.- og trmrn. Í 23 tilfellum var húsaleiga reiknuð samkvæmt reglugerð eða hærri en reglugerð segir fyrir um. Samkvæmt reikningum stofnana fyrir árið 1991 voru leigutekjur aðeins 10 millj. 753 þús. af u.þ.b. 25 millj. kr. skv. eldri reglugerð, nr. 334/1982. Samkvæmt upplýsingum fjármálaskrifstofu ráðuneytisins hafa tekur lítið breyst á síðustu tveimur árum. Megintilgangur ráðuneytanna með breytingu á innheimtu er sá að leigugjöld séu þau sömu að teknu tilliti til búsetu hvar sem er á landinu sem vonast er til að komi í veg fyrir að einstakar stofnanir bjóði starfsfólki önnur kjör en lög og reglur segja fyrir um. Annar megintilgangur er sá að tryggja einhverjar tekjur til viðhalds á þessum eignum en embættisbústaðir hafa ekki haft sérstakan tekjustofn í fjárlögum og bera þessar eignir þess víða glöggt vitni. Embættisbústöðum fjölgaði nokkuð á árinu 1980--1990. Dæmi eru um að stofnanir hafi á fáum árum keypt 6--8 íbúðir án tilskilinna heimilda. Þó hefur ríkissjóður að sjálfsögðu greitt 85% af andvirði þeirra. Þetta var gert af svokölluðum halladaggjöldum sem greidd voru áður en þessar stofnanir voru sett á föst fjárlög. Heildarfjárveiting til viðhalds heilsugæslustöðva var á síðasta ári 29,5 millj. kr. og til viðhalds sjúkrahúsa annarra en Ríkisspítala voru 27,4 millj. kr. á fjárlögum ársins 1993, þar eru meðtalin 185 einbýlishús, íbúðir og einstaklingsherbergi. Samkvæmt nákvæmri athugun á síðari hluta ársins 1993 ættu öll leigugjöld í dag að nema u.þ.b. 34 millj. kr. á ári eða 2,9 millj. á mán. Það er ekki tilgangur ráðuneytisins að hafa önnur afskipti af þessum málum en að tryggja að leigutekjur renni í viðhaldssjóð samkvæmt hinni nýju reglugerð og að stuðla að því að viðhald þessara eigna verði viðunandi, koma festu á þessi mál. Samkvæmt reglum sem ráðuneytið gaf út í tengslum við þessa breytingu er sýnt að ekkert breytist nema það að ráðuneytið gerir húsaleigusamninga á sérstakt samningsform sem fjmrn. hefur gefið út og sendir viðkomandi stofnun til undirritunar og að viðkomandi leigjendur eða stofnanir fyrir þeirra hönd senda leigugjöldin mánaðarlega til ríkisféhirðis. Á hinn bóginn er æskilegt eins og raunar heimild í 3. gr. áðurnefndrar reglugerðar segir til um og þegar þessi mál eru komin í viðunandi horf að stofnanir taki aftur við þessari umsýslan, þó með því skilyrði að farið sé að lögum og reglugerð virt, m.a. að leigutekjur séu nýttar til reksturs og viðhalds eignanna, en ekki til reksturs stofnananna eða til eignakaupa. Heilbr.- og trmrn. hefur þó valið þá leið að fyrst um sinn verði sá þáttur sem hér að framan greinir í höndum ráðuneytisins en umsjónaraðili verði eftir sem áður stjórnir viðkomandi stofnana. Ég vil hins vegar árétta að ég vænti þess að fyrr en síðar að verði unnt að færa þessa umsýslu heim í hérað á nýjan leik þegar komin er festa á fyrirkomulag þessara mála og skilningur er orðinn almennur að leigutekjur þessar renni til þeirra hluta sem reglugerð segir fyrir um, nefnilega viðhald eignanna sem svo sannarlega er þörf á að bæta.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið þó að ekki væri ég ánægður með það að öllu leyti. Það virðist sem sagt vera meiningin að halda til til streitu að ráðuneytið taki þessi mál öllsömul inn á borð til sín hvernig sem menn hafa staðið að málunum heima fyrir, jafnt hjá þeim sem hafa staðið vel að þessu og hinum. Það á þá að framkvæma þá leikfimisæfingu gagnvart þeim sem hafa staðið vel að þessum málum að setja þessa pappírsmaskínu í gang, flytja þetta allt inn á skrifborð í ráðuneytinu, hafa það einhver ár þar í gangi. Ég vil, virðulegur forseti, leyfa mér að fullyrða að það séu litlar líkur á því að þau mál verði þá í eins góðu horfi þegar þeim verður skilað aftur heim til viðkomandi stofnana eins og þegar þau voru tekin þaðan. Ég skil ekki slíkar leikfimisæfingar. Ég get nefnt Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri sem rekur núna þó nokkuð margar íbúðir við Kristnesspítala og menn þar telja sig hafa gert það af mikilli prýði. Oft þarf að grípa til snöggra aðgerða við að flytja til fólk milli íbúða í hagræðingarskyni og það væri ansi tafsamt ef um það þyrfti allt saman að fara bréfaskipti milli stofnunarinnar og viðkomandi starfsmanns í ráðuneytinu. Ég nefni sjúkrahúsið á Sauðárkróki sem hefur staðið þannig að þessum málum að það hafa verið meiri tekjur af íbúðunum en nú er samkvæmt reglum ráðuneytisins og þegar ráðuneytið fer að innheimta. Mér er lífsins ómögulegt að skilja þá stjórnvisku að færa þetta allt saman yfir á skrifborð í ráðuneytinu um eitthvert árabil að því er mér skilst til þess að laga til hjá einhverjum öðrum annars staðar.

Virðulegi forseti. Ég þarf út af fyrir sig ekki að árétta það sem ég sagði áðan að hér er um ákveðna neyðarráðstöfun að ræða. Hún helgast fyrst og síðast af þeirri staðreynd að í stað 34 millj. kr. leigutekna sem eiga að renna af þessum embættisbústöðum hafa skilað sér 12 millj. Það gefur auga leið án þess að ég fari að tilgreina einstök héruð í því sambandi að það er þriðjungur sem skilar þessum leigutekjur eins og ráð er fyrir gert. Það er líka eftirtektarvert og auðvitað brýn nauðsyn á því að það sé fyrirlagt og nokkuð ljóst hver kjör skuli vera gagnvart starfsfólki þessara viðkomandi stofnana. Hér hefur hv. fyrirspyrjandi bent á það að sum sjúkrahús hafi innheimt hærri leigutekjur, haft hærri viðmiðun en reglugerð gerði ráð fyrir og telur óeðlilegt að við því sá amast. Ég er honum ekki sammála, ég held að þarna þurfi að vera nokkuð skýrar línur einmitt þegar fyrir liggur að mörg þessara héraða eru í samkeppni um þær starfsstéttir sem þarna um ræðir. Ég hef ekki heyrt miklar kvartanir yfir því í raun að reglugerðin geri hvorki ráð fyrir of háum gjöldum af þessu né of lágum en þarna hafi menn hitt á hinn gullna meðalveg. Virðulegi forseti. Ég held með öðrum orðum að það sé mjög brýnt að það séu samræmdar reglur í þessu. Auðvitað er það hins vegar alveg hárrétt hjá hv. fyrirspyrjanda að þegar samræming af þessum toga er gerð, þegar gerð er atlaga í þá veru að koma skikk á þessi mál, þá fylgja stundum með aðilar sem síst skyldi sem hafa haft þessi mál í ágætu lagi. Þess vegna vil ég árétta það enn og aftur að ég er ekki að horfa til þess að þetta fyrirkomulag, jafnafdráttarlaust og það er nú, standi til einhverra ára heldur hef ég horft á það til einhverra mánaða og þá megi mjög fljótlega vísa þessu heim í hérað á nýjan leik og þá á sem flesta staði en ekki aðeins til fárra útvaldra því fyrst og síðast er markmiðið það að þarna sé full samræming á og í annan stað að unnt verði að nota þessa fjármuni til að halda við þessum húseignum. Það er brýnt því það hefur ekki verið gert fram undir þetta.

Virðulegur forseti. Á þskj. 505 ber ég fram svohljóðandi fsp. til hæstv. landbrh. um jöfnun á rekstraraðstöðu mjólkursamlaga: ,,1. Hvað veldur því að ekki hefur þegar verið gefin út reglugerð um jöfnun á rekstraraðstöðu mjólkursamlaga? 2. Hvernig hyggst ráðherra hafa áhrif á að tryggður verði hagur þeirra mjókursamlaga sem starfa á einangruðum svæðum í framtíðinni?`` Tilefni þessarar fsp. er sá mikli dráttur sem orðið hefur á því að ráðherra nýti sér heimildir laga til útgáfu reglugerðar og sá veltingur allur sem orðið hefur varðandi þetta mál sem kemur fram í því að á þinginu haustið 1992 var flutt stjfrv. til breytingar á lögum um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum þar sem leitað var tiltekinna heimilda og breytinga en síðan var því frv. vísað frá og ekki talin þörf á þeim breytingum af hálfu hæstv. landbn. þar eð heimildir væru í lögum um þau atriði sem þetta varðaði. En það reyndist svo ekki vera og á sl. hausti kom fram af hálfu hæstv. ráðherra stjfrv. inn í þingið, eða það var flutt af landbn. að ósk hæstv. ráðherra, sérstakt frv. til breytingar á 19. gr. laga nr. 99/1993, um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum. Þar er ráðherra veitt heimild til þess að verja tekjum af verðmiðlunargjaldi m.a. til þriggja tiltekinna þátta. Ég vek sérstaklega athygli á c-lið þessarar tillögu þar sem segir að tekjum af verðmiðlunargjaldi skuli varið til að jafna aðstöðu afurðastöðvanna til að koma framleiðsluvörum sínum á markað. En þar er einnig í fyrri liðum tekið fram að það megi nota til að jafna flutningskostnað frá framleiðendum að afurðastöðvum og til að koma á hentugri verkaskiptingu á milli afurðastöðva. Hér er sem sagt verið að hverfa frá hinum almenna stuðningi í sambandi við reksturinn og ákvæðin þrengd verulega. Það er mjög tilfinnanlegt að reglugerð skuli ekki vera komin fram um þetta efni og raunar hefur til þessa dags ekki verið nein reglugerð til staðar varðandi liðið verðlagsár og síðasta reglugerðin sem út var gefin kom fram haustið 1992. Þetta er auðvitað embættisfærsla sem kemur sér afar illa. Ég skal ekki hafa harðari orð um það meðan ég veit ekki skýringar hæstv. ráðherra en vona að úr þessu verði greitt hið allra fyrsta.

Hæstv. forseti. Í frv. sem undirbúið var í landbrn. til breytinga á búvörulögum voru lagðar til breytingar á fyrirkomulagi verðmiðlunar samkvæmt tillögum sjömannanefndar frá í maí 1992 um breytt fyrirkomulag í mjólkurframleiðslu. Gerð var tillaga um breytingu á 19. gr. búvörulaganna, þ.e. lögum um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, sem fól í sér að unnt væri að takmarka verðmiðlun á mjólk milli mjólkursamlaga. Tillögurnar fólu í sér að í stað almennrar verðmiðlunar yrði tekið upp svokallað flutningsjöfnunargjald sem yrði 1% af heildarandvirði mjólkurafurða. Gjaldið skyldi ganga til að styrkja flutninga innan svæða og til svæða þar sem nauðsynlegt teldist. Jafnframt skyldi gjaldið ganga til þess að styrkja rekstur einstakra lítilla mjólkurbúa mæltu sérstakar aðstæður með því. Flutningsjöfnun frá framleiðanda að afurðastöð skyldi aldrei vera meira en nemur áætluðum kostnaði við að flytja neyslumjólk til viðkomandi svæðis. Forsenda framlagsins skyldi vera sú að hagkvæmara væri að styrkja flutning að afurðastöðvum en að flytja vöruna til að þjóna markaðinum. Hinn 15. des. 1992 var síðan gert samkomulag milli samtaka afurðastöðva í mjólkuriðnaði og framkvæmdanefndar búvörusamninga þar sem mjólkuriðnaðurinn samþykkir að taka á sig hagræðingarkröfu um 2,62% fyrir árið 1992, 2,5% árið 1993 og 2,5% fyrir árið 1994. Jafnframt er gert samkomulag um að settar verði reglur sem fela í sér að stuðningur sem flutningsjöfnunargjald stendur undir verði aldrei meiri en kostar að flytja mjólk til og frá viðkomandi svæði. Þá er enn fremur samkomulag um að hraða setningu reglna um úreldingu og hagræðingu í mjólkuriðnaði. Við umfjöllun landbn. um frv. kom fram það álit sérfróðra manna að fyrirhugaðar breytingar á verðmiðlunarfyrirkomulagi mjólkur gætu náð fram að ganga án þess að til lagabreytingar kæmi. Við undirbúning landbrn. að breytingu á reglugerð um verðmiðlun mjólkur árið 1993 komu hins vegar fram efasemdir lögfræðinga um að fyrirhugaðar breytingar gætu náð fram að ganga innan ramma laganna. Samkomulag hafði orðið milli samtaka afurðastöðva í mjólkuriðnaði og framkvæmdanefndar búvörusamninga um hvaða breytingar væru nauðsynlegar á fyrirkomulagi verðmiðlunar mjólkur sem setja skyldi í reglugerð. Lögfræðingar landbrn. og afurðastöðva í mjólkuriðnaði töldu að þessar breytingar á verðmiðlun rúmuðust tæplega innan núverandi löggjafar svo breyting væri nauðsynleg á búvörulögum. Því var frv. þar að lútandi lagt fyrir Alþingi sem mál nr. 292 og varð að lögum í desember sl. Breytingin á lögunum fólst í að afnuminn er sá almenni réttur sem mjólkurbúin eiga í dag til þess að hljóta verðmiðlun. Í stað þess er sá réttur einungis veittur við sérstakar aðstæður. Þar er sérstaklega hugsað fyrir því að afurðastöðvar sem óhjákvæmilegt er að starfrækja af landfræðilegum ástæðum öðlist rekstrartryggingu á líkan hátt og mjólkuriðnaðurinn hefur haft almennt samkvæmt áðurgildandi lögum. Til þessa verkefnis eru áætlaðar á verðlagi í dag til ráðstöfunar um 70 millj. kr. sem er talið nægjanlegt til verkefnisins. Ég vil taka það fram jafnframt að sú reglugerð sem leitað er eftir var gefin út fyrir helgina, á föstudag. Þar er það ákvæði sem ekki var í fyrri reglugerð að lækka skuli verðmiðlun til hvers mjólkurbús til samræmis við umsamda hagræðingarkröfu samanber það samkomulag milli samtaka afurðastöðva og framkvæmdanefndar búvörusamninga frá 15. des. 1992 sem ég áður gat um og nemur 2,62%. Það var talið vegna þess hversu seint reglugerðin var sett að ekki stæðu efni til þess að ganga lengra til móts við það samkomulag sem gert var um hagræðingu í mjólkuriðnaði og ég hef áður vísað til. Ég vil líka láta þess getið að nú er í vinnslu, og ég hef raunar orðið fyrir vonbrigðum að því verki skuli ekki lokið, reglugerð sem lýtur að því hvernig staðið skuli að hagræðingu innan mjólkuriðnaðarins. Það liggur nú fyrir skýrsla um eignaraðild mjólkurbúa og ekki efni til annars en að frá því máli verði gengið.

Virðulegur forseti. Ég þakka svör hæstv. ráðherra svo langt sem þau náðu. Eins og fram kom síðast í máli ráðherrans þá var verið að vinna það verk einmitt eftir að þessi fsp. er fram komin að gefa út reglugerð vegna ársins 1993 sem átti auðvitað að liggja fyrir fyrir löngu síðan og heimildir voru til staðar í lögum. En eitthvað bögglaðist þetta fyrir lögfræðingum í ráðuneytinu og skal ég ekki kveða upp dóm varðandi þær efasemdir sem þar var um að ræða, en hér er auðvitað afar slæmt mál á ferðinni þegar slíkur dráttur verður á. Enn er ekki komin fram reglugerð eins og hæstv. ráðherra greindi frá á grundvelli þeirra lagabreytinga sem síðan var framkvæmd og studd af þinginu fyrir jól í sambandi við hagræðingu innan mjólkuriðnaðarins, hvernig að honum skuli staðið. Þetta finnst mér mjög til baga og ég heyrði að hæstv. ráðherra kvartaði undan því að mál skyldu standa þannig og ég skil hæstv. ráðherra þannig að hann hafi fullan vilja á að bæta úr þessu en þarna virðist þurfa að koma eitthvað til og þarna virðist skorta ákvarðanir. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hvað er það sem stendur í mönnum í þessu efni? Hvernig stendur á því að þetta er ekki fram komið? Er það hugmyndin að fara lengra en svo í sambandi við nýtingu á því fjármagni sem þarna er til umráða en að verja því til þess að treysta stöðu þeirra stöðva sem af landfræðilegum ástæðum geta ekki staðið undir sínum rekstri nema til komi stuðningur á grundvelli settra laga? Ég hef þá m.a. í huga mjólkurstöð á Ísafirði, Vopnafirði og í Neskaupstað. Ég vona að hæstv. ráðherra geti skýrt þetta nánar á eftir.

Hæstv. forseti. Ég hygg að hv. þm. sé það fullkunnugt að það var samið um ákveðið fyrirkomulag verðmiðlunar í kjölfarið á þeim búvörusamningi sem gerður var í sambandi við mjólkuriðnaðinn og þar er gert ráð fyrir því, eins og ég lýsti áðan, að verðmiðlunin miðaðist við þann kostnað sem það fæli í sér að flytja mjólk til viðkomandi mjólkursamlags þannig að þau einangruðu mjólkurbú sem hann gerði sérstaklega að umræðuefni eða íbúar á þeim svæðum fengju þann kostnað uppi borinn og kæmi þá til lækkunar á rekstrarkostnaði viðkomandi mjólkurbúa vegna þess óhagræðis sem því fylgir að búin séu of lítil. Ég vil jafnframt taka það fram að mér er ekki kunnugt um að það hafði staðið hagræðingu í mjólkuriðnaði fyrir þrifum þó sú reglugerð sé ekki komin út. Það hafa átt sér stað umræður út af einu mjólkurbúi nú um það að hugsanlegt sé að breyta rekstri þess eða jafnvel sameinast öðru mjólkurbúi og slíkt hið sama hefur gerst fyrir vestan, á Patreksfirði, þannig að sú vinna er í gangi. Ég get á hinn bóginn alveg tekið undir það að æskilegt hefði verið að reglugerð þar að lútandi væri komin út.