Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við höfum leyft okkur hér nokkrir saman að flytja frv. til l. um breyt. á l. nr. 4 frá 20. febr. 1960, um efnahagsmál. Ætla ég að gera með nokkrum orðum grein fyrir þessu frv. fyrir hönd okkar flm. Eins og tekið er fram í grg. frv., má segja, að aðalefni þessa frv. greinist í tvo meginþætti: Annars vegar að hætta að draga inn í Seðlabankann til frystingar þar hluta af sparifjáraukningunni, en þetta hefur verið gert nú um alllanga hríð, eins og kunnugt er. Annar þáttur frv. er sem sé um að hætta þessu. En hinn þáttur frv. er um að breyta vöxtunum í landinu í það horf, sem þeir voru, áður en núv. hæstv. ríkisstj. gerði ráðstafanir til vaxtahækkunarinnar miklu árið 1960. Og er gert ráð fyrir, að þetta eigi bæði við bankavexti almennt og enn fremur vexti af stofnlánum til uppbyggingar í atvinnulífinu og íbúðalánum. Ég skal nú fara nokkrum orðum um hvorn meginþátt þessa máls, og verð ég þá að víkja í leiðinni nokkuð að þeirri þróun, sem orðið hefur í efnahagsmálum frá því, að stefnunni í lánamálunum var breytt á árinu 1960, eða þróuninni síðan núv. ríkisstj. tók upp þá stefnu, sem hún fylgir enn í dag í efnahagsmálum. Till. okkar um að hætta að draga hluta af sparifjáraukningunni inn í Seðlabankann og halda þessu sparifé úr umferð og koma þar með í veg fyrir, að það komi mönnum að gagni með því, að það sé lánað út aftur, - þessi till. okkar byggist á þeirri skoðun, að það sé ekki undirrót verðbólgu að lána út sparifjáraukninguna eða það, sem raunverulega er sparað saman og lagt inn í bankakerfið, það sé ekki undirrót verðbólgu að lána þetta fé út í uppbyggingu landsmanna og atvinnurekstur þeirra og í almenn lán, eftir því sem um er að ræða. Það var líka ætið þannig, að sparifé landsmanna var haft í umferð, á meðan uppbyggingarstefnan var hér í heiðri höfð. Þá var ætíð reynt að leita jafnvægis í þjóðarbúskapnum með því að hafa það fjármagn, sem myndaðist með þjóðinni, í umferð og stuðla þannig að sem mestri framleiðslu og sem mestum þjóðartekjum og skapa þannig möguleika fyrir jafnvægi í þjóðarbúskapnum. En eins og kunnugt er, var tekin upp alveg ný stefna í þessum efnum 1960, sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur kallað viðreisn, og einn þátturinn í þeirri stefnu var sá að leita jafnvægis í þjóðarbúskapnum með því að draga inn í bankakerfið og halda úr umferð verulegum hluta af sparifjáraukningunni. En viðreisnarráðstafanirnar, eins og þær voru framkvæmdar, voru, eins og kunnugt er, fólgnar í því að lækka gengi íslenzkrar krónu mjög verulega, leggja um leið á stórkostlegar nýjar óbeinar álögur, aðflutningsgjöld og söluskatta, magna með þessu móti dýrtíðina, þ.e.a.s. gera þessar ráðstafanir til þess að hækka verðlag á erlendum vörum í landinu sjálfu, bæði neyzluvörum og þeim, sem notaðar væru til nýrra framkvæmda. Jafnhliða þessu ætlaðist svo ríkisstj. til þess og hafði alla tilburði í þá átt, að kaupgjald í landinu og þær tekjur, sem bændum voru ætlaðar, skyldi standa í stað. Þannig átti að verða og hlaut að verða framkvæmd mikil kjaraskerðing hjá almenningi, sem hæstv. ríkisstj. gerði víst ráð fyrir að menn mundu þola möglunarlítið eða möglunarlaust, og einnig hugsaði ríkisstj. sér, að með þessu mundi verða það mikill samdráttur í innflutningi og á annan hátt í efnahagskerfinu, að það mundi skapast jafnvægi, sem kallað var, í efnahagsmálum, þ.e.a.s. að með þessu átti að tryggja verðgildi íslenzkra peninga og stöðugt verðlag og svo náttúrlega góða afkomu út á við. En meginmarkmiðið var, að með þessum aðferðum átti að tryggja jafnvægi í efnahagsmálunum, þ. á m. verðgildi peninganna til frambúðar og stöðugt verðlag. Til þess að auka líkurnar fyrir því, að þetta gæti tekizt, var einn liðurinn í þessum ráðstöfunum hafður sá að koma í veg fyrir, að sparifjáraukningin öll yrði lánuð út aftur. Átti með því að hjálpa til að skapa jafnvægið. Þegar þessar ráðstafanir voru gerðar, sýndum við fram á það, sem vorum mótfallnir þessari stefnu, að verðhækkunaráhrif þessara ráðstafana hlytu að verða á annað þús. millj. þegar í fyrstu umferð, og var sýnt fram á þetta með dæmum, sem óhrekjandi voru, enda aldrei verið reynt að bera á móti því. Við sögðum það líka, að afleiðingarnar af þessu tiltæki hlytu að verða stórkostlega aukin dýrtíð í landinu, og mundi hver dýrtíðarbylgjan rísa af annarri, þegar svona væri í pottinn búið. Við bentum á, að þá voru allar þjóðartekjurnar metnar á 5500–6000 millj. kr. og það lægi því algerlega í augum uppi, að svona gífurlegar ráðstafanir til dýrtíðaraukningar í landinu hlytu að hafa í för með sér stórkostlega truflun á öllu efnahagskerfinu og leiða til óbotnandi dýrtíðar og raunar upplausnar, þegar frá liði. Því miður hefur þetta farið á þá lund, sem við óttuðumst, og er nú ekkert um að deila, að af þessum ráðstöfunum hefur leitt óbotnandi dýrtíð í landinu, sem enginn sér enn þá fyrir endann á, því að fjarri fer því, að síðasta dýrtíðarbylgjan, sem risið hefur í landinu sem afleiðing af þessari stefnu hæstv. ríkisstj., hafi enn brotnað á þjóðinni með fullum þunga. Þar eiga margháttaðar afleiðingar enn eftir að koma fram, eins og öllum er fullkomlega ljóst. Vísitalan, sem sett var, - það var sett ný vísitala, - sá hluti hennar, sem mælir kostnað við vörukaup og þjónustukaup vísitölufjölskyldunnar, hafði hækkað um 32 stig nú síðast, þegar hún kom út. Það jafngildir 64 stigum með því lagi, sem á þessu var haft, áður en nýja vísitalan var tekin upp, eða samkvæmt gömlu vísitölunni. Því fer þó alls fjarri, að þessi tala gefi nokkra hugmynd um dýrtíðarflóðið, vegna þess að þá er eftir að taka inn í það húsaleiguliðinn. En verð á íbúðum og kostnaður við að búa í húsnæði yfirleitt hefur hækkað gífurlega og alveg vafalaust miklu meira að tiltölu en þessar tölur sýna. Því fer fjarri, eins og ég sagði áðan, að öll kurl séu komin til grafar, því að fram undan eru vitaskuld stórfelldar hækkanir. Þessi mál geta sem sé engan veginn staðið, eins og þau eru í dag. Allt launakerfi í landinu hefur gersamlega brostið undan þunga þeirrar dýrtíðarbylgju, sem stefna hæstv. ríkisstj. hefur reist, og hæstv. ríkisstj. ræður ekki við neitt, eins og nú er komið málum. Það er því alveg óhætt að fullyrða, að því fer alls fjarri, að með þessum nýju aðferðum í efnahagsmálunum, sem hæstv. ríkisstj. beitti sér fyrir og byrjaði á 1960, hafi tekizt að skapa jafnvægi í efnahagsmálum eða með þessum aðferðum hafi verið tryggt verðgildi peninga og stöðugt verðlag. Og hygg ég, að engum - ekki einu sinni úr herbúðum ríkisstj. - detti í hug að halda því fram, að það hafi tekizt. Á hinn bóginn hefur atvinna í landinu orðið miklu meiri en gert var ráð fyrir, þegar þessar áætlanir voru lagðar. Á því leikur enginn vafi, og kemur þar til greina sú stórkostlega framleiðsluaukning, sem orðið hefur vegna þeirrar nýbyggingar, sem búið var að koma í framkvæmd, áður en stefna ríkisstj. kom til greina. Nægir í því sambandi að benda á þá stórkostlegu aukningu fiskiskipaflotans, sem búið var að leggja grundvöll að, áður en stefnubreytingin átti sér stað, enn fremur mikla uppbyggingu í síldariðnaði og fiskiðnaði í sjávarþorpunum og kaupstöðunum víðs vegar um landið og mjög mikla uppbyggingu í íslenzkum landbúnaði, sem búið var að koma áleiðis og hefur gefið stórkostlega framleiðsluaukningu á þessum árum. Enn fremur kemur hér til greina ný tækni í síldveiðum og síðast, en ekki sízt, útfærsla landhelginnar, sem hefur gerbreytt öllum kringumstæðum á Íslandi til bóta frá því, sem áður var. En þá útfærslu var búið að framkvæma, áður en ríkisstj. kom til greina með hina nýju efnahagsmálastefnu sína. Af þessum ástæðum hefur atvinna orðið miklu meiri en gert var ráð fyrir, þegar þessi áætlun var lögð, og má vera, að hæstv. ríkisstj. vilji, ef svo mætti segja, frá sínu sjónarmiði kenna því um, hversu illa hefur gengið að efna til jafnvægis í efnahagsmálunum. En það eru þá a.m.k. ekki mikil meðmæli með því efnahagskerfi, sem hæstv. ríkisstj. hefur komið upp, ef það er fyrst og fremst aðaleinkenni þess, að það þolir ekki góðæri, þolir ekki framleiðsluaukningu og fer úr skorðum vegna þess. Það þarf áreiðanlega eitthvað að endurskoða í því efnahagskerfi, sem er þeirrar náttúru, að það þolir ekki góðæri, enda hefur hæstv. ríkisstj. tæplega lagt út í að afsaka það, hvernig farið hefur, með því að halda því fram, að góðærið hafi spillt fyrir árangri viðreisnarinnar. Það er fitlað við þetta af hálfu hæstv. ríkisstj. og í málgögnum hennar og haft að hálfgerðu feimnismáli. En hvað sem því líður, þá hefur nú svo giftusamlega til tekizt, að stóraukin framleiðsla á öllum sviðum, sem á grundvöll sinn í því, sem búið var að gera, áður en viðreisnarstefnan var tekin upp, hefur forðað þjóðinni, sem betur fer, frá nokkru af þeim búsifjum, sem á hana átti að leggja með hinni nýju samdráttar- og kjaraskerðingarstefnu, sem hæstv. ríkisstjórn tók upp. Hæstv. ríkisstj. hefur haft á orði, að aðstaða landsins út á við hafi batnað, og þakkað það aðgerðum sínum og þeirri stefnu, sem hún hafi tekið upp. En í því sambandi hefur nú verið gripið til þess að slíta einstök atriði algerlega úr sambandi. Gjaldeyrisstaða bankanna sjálfra hefur batnað verulega síðustu mánuðina, og er víst alveg óhætt að segja, að það er ekki vegna stefnu hæstv. ríkisstj., sem þannig hefur til tekizt, heldur raunar fremur þrátt fyrir hana, þar sem undirrótarinnar að þeim bata, sem orðið hefur á gjaldeyrisreikningum bankanna, er blátt áfram að leita í hinni stórauknu framleiðslu á öllum sviðum í landinu og þá fyrst og fremst við sjóinn vegna óvenjulegs síldarafla. Þangað er að leita fyrst og fremst ástæðnanna fyrir því, að staðan hefur batnað á gjaldeyrisreikningum bankanna. En ég skal ekki nú fara að reyna að gera upp hag landsins út á við samanborið við það, sem áður var. En ég held, að sá samanburður, þegar hann verður gerður, verði ekki hagstæður fyrir núv. hæstv. ríkisstj. og hennar stefnu, þrátt fyrir óvenjulegt góðæri. Þetta mun áreiðanlega verða gert síðar, en nú er nægilegt að minna á, að ef borið er saman ástandið út á við nú í dag við það, sem var í árslok 1958, áður en núv. stjórnarmeirihluti tók við, þá er alveg óhætt að fullyrða það, að erlendar lántökur nema miklum mun meira en því, sem gjaldeyrisstaða á reikningum bankanna hefur batnað, og það þrátt fyrir þetta óvenjulega góðæri, sem orðið hefur og komið til bjargar í þessu tilliti. Ég skal svo ekki fara lengra út í það. En ég ætla í framhaldi af þessu að sýna fram á, hversu gersamlega óstætt það er að halda áfram þeirri stefnu í lánamálum þjóðarinnar að loka inni hluta af sparifjáraukningunni og taka hann úr umferð, eins og gert hefur verið undanfarið. Lítum nú t.d. á það, hvað íbúð kostar. Við skulum taka 300 teningsmetra íbúð. Það er talið, að hún kosti nú tæpar 500 þús. kr. og hafi hækkað, síðan hæstv. ríkisstj. tók upp hina nýju stefnu, um allt að 150 þús. kr. Menn geta nú fengið bráðum 150 þús. kr. lán til þess að koma upp slíkri íbúð, eða aðeins sem svarar því, sem íbúðin hefur hækkað, síðan hæstv. ríkisstj. tók við. Allt hitt verða menn að leggja fram úr eigin vasa. Hvað halda menn, að það séu margir, sem geta haldið áfram að eignast eigin íbúðir í landinu við þessi skilyrði? Ef við svo tökum landbúnaðinn og athugum stofnkostnað við að koma upp búum í sveit núna og berum saman við það, sem áður var, þá má víst alveg óhikað fullyrða, að svo mikil fjarstæða sem það er, að menn geti almennt komið upp eigin íbúðum, miðað við þau lánakjör, sem nú eru í boði, þá sé það þó enn meiri fjarstæða, að menn geti stofnað til búskapar í sveit, nema þá þeir, sem hafi bókstaflega fullar hendur fjár, ef miðað er við stofnkostnaðinn annars vegar og þá lánamöguleika, sem núna eru, hins vegar. Ef við lítum til sjávarsíðunnar, þá sjáum við, að það sama blasir við. Menn þurfa að hafa í höndunum 2–3 millj. kr. til þess að geta eignazt góðan fiskibát. Menn þurfa að leggja á borðið 2–3 millj. umfram þau lán, sem veitt eru úr fiskveiðasjóði, og þar að auki mun fiskveiðasjóði jafnvel vera fjárvant til að leggja fram það, sem honum er ætlað að lána. En 2–3 millj. þurfa menn að hafa í höndunum til þess að eignast góðan fiskibát. Og þannig mætti halda lengi áfram að telja til að sýna, hvernig þetta er komið gersamlega í strand, hvernig þessi mál eru komin gersamlega í sjálfheldu. Nú er ekki nema um tvennt að ræða. Annað er, að menn verði bókstaflega að hætta að hugsa til þess almennt að koma upp eigin atvinnurekstri í landbúnaði eða sjávarútvegi, t.d. nema þeir, sem eru gamalgrónir fyrir og hafa fullar hendur fjár. Annaðhvort verða menn að hætta við þetta og einnig að hætta að hugsa til þess að eignast nýjar íbúðir, eða stórauka verður lán í þessum greinum öllum saman, auka stórkostlega þau stofnlán, sem standa til boða. Og þá verður að afla fjár til þess. Og ég segi: Það er gersamlega óhugsandi að samrýma þá lánaþörf, sem nú er orðin, þeirri pólitík að halda áfram að loka hluta af sparifjáraukningunni og frysta hana inni í Seðlabankanum og halda úr umferð. Það er bókstaflega ekki hægt. Þess vegna verður að knýja fram þá stefnubreytingu, að sparifjáraukningin í landinu verði notuð í þágu uppbyggingarinnar. Annars hlýtur hún að stöðvast í höndum almennings í landinu. Eða hver er hugsun ríkisstj. í þessu? Hverjir eiga að taka við uppbyggingunni? Eru það aðeins þeir innlendir menn, sem hafa svo fullar hendur fjár, að þeir geti komið fyrirtækjum á fót og framkvæmdum við þessi skilyrði? Eru það þeir einir, sem eiga að annast uppbygginguna framvegis? Eða eru það útlendingar? Eða hvað hugsar ríkisstj. sér eða þeir, sem standa fyrir þessari stefnu, eða hvernig hugsa þeir sér, að þetta geti staðizt? Eða er það kannske meiningin, að það eigi að halda áfram að loka inni sparifjáraukninguna í Seðlabankanum og halda henni frá umferð innanlands, en taka svo þeim mun meiri erlend lán í staðinn til íbúðabygginga og til þess að koma upp framleiðslutækjum í landinu? Er það kannske meiningin? Er það hugsunin? Það væri hægt að nefna ýmis dæmi, þótt ég skuli ekki fara út í það núna, til þess að sýna, hversu fáránlegir hlutir gerast, þegar haldið er á peningamálunum á þá lund, sem nú er gert, eins og t.d. að á sama tíma, sem sparifjáraukningin er lokuð inni í seðlabankakerfinu og þetta innilokaða fé er nú komið nokkuð á 5. hundrað millj. og nálgast vafalaust mjög 500 millj., að á sama tíma er lagður sérstakur skattur á launatekjur bænda, persónulegur skattur á bændurna, til þess að draga saman nokkrar millj. á ári í lánasjóði landbúnaðarins. Og það er sagt, að þetta sé gert vegna fjárskorts, vegna þess að það séu engin tiltækileg önnur úrræði til að afla fjár í lánasjóði landbúnaðarins. Á sama tíma og þetta er gert, er verið að klípa af sparifjáraukningunni og koma því fyrir í frystihólfum Landsbankans, til þess að halda því fjármagni úr umferð, sem vitaskuld væri hægt að nota til að lána í skynsamlega uppbyggingu, ef menn vildu aðhyllast þá skoðun, sem áður hafði verið viðurkennd. Og hún væri sú, að það væri ekki verðbólguaukandi að lána út spari-. fjáraukninguna, enda veit ég sannast að segja ekki, hvernig hefði farið fyrir íslenzku þjóðinni á síðustu áratugum, ef þessi innilokunar- eða, frystingarpólitík á því fjármagni, sem myndazt hefur í landinu sjálfu, hefði verið rekin. Ég held,. að það hefði farið eitthvað einkennilega. Þetta er líka algerlega komið í strand eins og aðrir þættir þessarar stefnu og aðrir liðir í viðreisn hæstv. ríkisstj. Það hlýtur að verða undan að láta í þessu. Það er ekki hægt að halda þessu áfram. Þegar litið er á fjármagnsþörfina, eins og hún er orðin, miðað við þennan nýja stofnkostnað, sem ég tók dæmi um áðan, þá getur þetta ekki staðizt. Annaðhvort verður að láta af þessari pólitík og fara að nota sparifjáraukninguna. í landinu til þess að ýta undir uppbygginguna í landinu sjálfu eða þá að taka í vaxandi mæli erlend lán í því sambandi, og er það kannske ætlunin, eins og ég sagði, að taka bara erlend lán, en halda svo á sama tíma áfram að taka úr umferð verulegan hluta af því fjármagni, sem myndast í landinu sjálfu. Að sumu leyti hefur þetta verið gert nú undanfarið, vegna þess að nokkuð hefur þó verið tekið af erlendum lánum á sama tíma, sem þetta fjármagn hefur verið dregið inn. Ég minntist á það áðan, hvernig dýrtíðin hefði vaxið og launakerfið væri algerlega brostið í landinu, og er ekkert um það að villast. Það er engum blöðum um það að fletta og ég vil ekki vera að eyða tíma manna til þess að rekja hér dæmi um svo augljósan hlut. Það þarf ekkert annað en renna huganum að því, hvað framundan er í launamálum opinberra starfsmanna og hvað gerzt hefur undanfarið í launamálum annarra stétta. Og það er alveg augljóst mál, ef litið er á þau atriði, að fram undan eru enn, eins og ég sagði, verulegar hækkanir, miklar hækkanir í öllum greinum. Það er allt á uppleið, og ég býst við því, að það séu kannske skiptar skoðanir um, hvernig eigi að mæta þeim dýrtíðarskriðum, sem enn eiga áreiðanlega eftir að falla, í framhaldi af því, sem búið er að gera. Það er alveg gefið mál, að það hlýtur að hækka allt á næstunni, enda vita það allir, að þannig hlýtur að fara. Hæstv. ríkisstj. veit það ákaflega vel einnig. En ágreiningur er um, hvaða leið skuli fara. Það getur vel verið, að hæstv. ríkisstj., ef hún getur komið því við eftir næstu alþingis, kosningar, mæti þessum nýju hækkunum, sem sýnilega eru fram undan, hækkunarbylgjunum, sem enn eiga eftir að brotna, með nýjum viðreisnarráðstöfunum, sem hæstv. ríkisstj. kallar, þ.e.a.s. nýjum samdráttarráðstöfunum. Það getur vel verið, að í þeim herbúðum verði þá enn uppi sú skoðun, að það skuli mæta þessari þróun, sem sýnilega er fram undan, með nýjum samdráttarráðstöfunum, með samdráttarráðstöfunum í lánapólitíkinni, jafnvel enn hækkuðum vöxtum frá því, sem nú er, og öðrum slíkum ráðstöfunum til þess að skapa jafnvægi eftir þeirri leið. En ég segi, að ef þær aðferðir yrðu við hafðar, þá sækir áreiðanlega aftur í sama horfið og sams konar óefni og nú er í komið. Það er alveg víst, að það sækir aftur í það sama óefni, sem nú er orðið. Ég held því, að það eigi að reyna að rífa sig út úr þeim vanda, sem fyrir liggur og fram undan er, fyrst og fremst með því að tjalda öllu því, sem til er í landinu af fjármagni, til að auka framleiðsluna í öllum greinum, reyna þannig að komast út úr þeim erfiðleikum, sem búið er að skapa, reyna þannig að mæta þeim hækkunum, sem fyrirsjáanlega eru fram undan, með aukinni framleiðslu og aukinni vélvæðingu í öllum greinum, til þess að betur verði hægt að standa undir þeim hækkunum á kaupi og verðlagi, sem sýnilega eru óhjákvæmilegar og hljóta að verða. Eins og þetta er allt í pottinn búið, eigi að tjalda öllu því, sem til er, til að auka framleiðsluna í öllum greinum og auka vélvæðinguna og þá ekki sízt að auka framleiðnina, sem kölluð er, þ.e.a.s. að reyna að búa sem bezt í haginn, þannig að afköstin verði sem mest og afraksturinn af framleiðslunni, þannig að hægt verði að mæta á þá lund þeim miklu hækkunum, sem fram undan eru. Ég álít, að til þess að nokkur von sé um, að hægt sé að ná verulegum árangri í þessum greinum, verði að breyta um stefnu í lánamálunum á þá lund, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, sem sé að nota hiklaust spariféð til lána. Það er ekki verið að stinga upp á verðbólguútlánum, því fer alls fjarri. Ég legg áherzlu á, að það er ekki verið að stinga upp á neinum verðbólguútlánum, en að hætta þeirri pólitík að draga úr umferð hluta af sparifjáraukningunni, en nota það fjármagn, sem raunverulega myndast í landinu, til að lána það út og reyna með öllu hugsanlegu móti að stuðla að aukinni framleiðslu og aukinni vélvæðingu, aukinni tækni og aukinni framleiðni, og reyna á þann hátt að ná jafnvægi í þjóðarbúskapnum í stað þeirrar upplausnar og þess jafnvægisleysis, sem nú ríkir. Það vottar að vísu stundum örlítið fyrir því, að hæstv. ríkisstj. hugsi sér eitthvert undanhald í þessari fjármagnsfrystingarpólitík og hafi jafnvel stundum í hyggju að setja eitthvað af því fé, sem inn er kallað, í umferð. En enn sem komið er, hefur þetta verið ákaflega lítið og óákveðið og full ástæða til þess að gruna, að ef eitthvað verði gert í þessa átt, þá sé það meira af ótta við þær alþingiskosningar, sem fram undan eru, og til þess að reyna að mæta eitthvað dálitið um stundarsakir þeirri miklu gagnrýni, sem mjög almennt ríkir á þessari lánapólitík núv, ríkisstj., heldur en þar sé raunverulega um nokkra stefnubreytingu að ræða af hendi stjórnarinnar eða stjórnarflokkanna. Þess vegna höfum við miðað okkar tillögur við að nema brott úr seðlabankalögunum ákvæðið um, að draga mætti fé inn úr sparisjóðunum, innlánsdeildunum og viðskiptabönkunum. Sú tillaga er miðuð við þessar kringumstæður, að þessi mál eru í höndum þessarar hæstv. ríkisstj. og þingmeirihl., sem hefur misnotað þetta ákvæði að okkar dómi eða notað það á mjög skaðlegan hátt. En í raun og veru þyrfti að gera í staðinn ráðstafanir til að tryggja, að hæfilegur hluti af sparifjáraukningunni rynni sem lánsfé til stuðnings þýðingarmestu fjárfestingarframkvæmdum í landinu. Það eru ekki till. um það í þessu frv. að setja slík ákvæði beint í staðinn fyrir bindingarákvæðin, sem við viljum afnema og hæstv. ríkisstj. hefur notað á þessa lund, enda þyrftu tillögur um slíkt rækilegan undirbúning, og enn fremur þarf þá að gera sér grein fyrir því, að hve miklu leyti þarna þyrfti að vera um beina löggjöf að ræða og að hve miklu leyti gæti verið um samning að ræða á milli ríkisvaldsins og bankanna. En við leggjum til, að bindingarákvæðin verði numin úr seðlabankalögunum með þessum rökstuðningi, sem ég nú hef haft, og viljum með því móta þá stefnu okkar, að það skuli tafarlaust hætta sparifjárfrystingunni í Seðlabankanum. Þá er það hinn aðalþáttur frv., eð breyta vöxtunum í það horf, sem þeir voru 1960. Núv. hæstv. ríkisstj. segir, að það hafi þurft að hækka vextina stórkostlega af tveimur ástæðum: Til þess að draga úr eftirspurn eftir lánsfé. Það var haft mjög á oddi, þegar vextirnir voru hækkaðir, að vaxtahækkunin ætti að verða tæki til þess að draga úr eftirspurn eftir lánsfé, m.ö.o. gera óaðgengilegra að taka lán. Og það átti að vera vafalaust einn liður í því að draga úr fjárfestingarframkvæmdum í landinu. En reynslan sýnir, að eftirspurn eftir lánsfé hefur ekki minnkað, og eftirspurn eftir lánsfé hefur kannske aldrei verið meiri en nú. Þetta stafar fyrst og fremst af því, hversu aðþrengdir menn og fyrirtæki eru af þeim ráðstöfunum, sem hæstv. ríkisstj. hefur gert, einnig að öðru leyti. Fyrirtæki og einstaklingar hafa verið og eru það aðþrengdir, að menn hafa orðið að leita og leita á með sífellt meiri krafti eftir auknu lánsfé, þannig að því fer alls fjarri, að eftirspurnin eftir lánsfé hafi minnkað. T. d. stappar mjög nærri, að margir missi eignir sínar og komist í óviðráðanleg vanskil vegna þeirrar gífurlegu verðhækkunar, sem orðið hefur. Þessi fyrirtæki hafa orðið að leita eftir auknu lánsfé til að reyna að bjarga staðfestu sinni, og hefur þó ekki einu sinni öllum tekizt það og orðið ýmsir að hrekjast frá eignum sínum, vegna þess að þeir hafa ekki getað fengið lánsfé til þess að bjarga eignum sínum, þótt þeir hafi haft góðar tryggingar í boði, og þetta vegna þeirrar lánastefnu, sem hæstv. ríkisstj. hefur rekið. Það er því alveg víst, að þó að hærri vextir hafi gert óaðgengilegra en áður fyrir menn að taka lán, þá hafa aðrar ráðstafanir hæstv. ríkisstj. þjarmað svo að mönnum, að menn hafa samt sem áður, þrátt fyrir óaðgengileg lánskjör, gengið jafnvel fastar að en nokkru sinni fyrr að fá lán. Það má í þessu sambandi einnig minnast á, hvernig ástatt er fyrir þeim, sem eru að byggja, og í því sambandi vísa til þeirra talna um stofnkostnað og lánsmöguleika, sem ég gat um áðan. Þá var hin ástæðan, að það væri nauðsynlegt að hækka vextina til hagsbóta fyrir sparifjáreigendur í landinu. Var því þá einnig haldið á lofti, að þessi nýja lánastefna og vaxtastefna væri liður í því að skapa hér stöðugt verðlag og jafnvægi í peningagengi og verðlagi og ætti að tryggja verðgildi sparifjár, eins og ég gat um áðan. Sparifé í landinu hefur aukizt á undanförnum missirum. Að vísu hefur það aldrei verið gert upp, hvað spariféð hefur raunverulega aukizt mikið, því að það er ekkert að marka, þó að spariféð hafi aukizt mjög í krónutölu, vegna þess, hversu dýrtíðin hefur vaxið gífurlega og þar með krónufjöldi í öllum viðskiptum, einnig sparifjárviðskiptum. En sparifé hefur aukizt. Má víst alveg fullyrða, að það er fyrst og fremst vegna þeirrar framleiðsluaukningar, sem orðið hefur í landinu, sem spariféð hefur aukizt, og einnig fyrir það, að fólk hefur að nokkru leyti brotizt út úr kjaraskerðingarhring hæstv. ríkisstj. Það er víst alveg óhætt að fullyrða, að sparifjáraukningin á mest og fyrst og fremst rætur sínar að rekja til framleiðsluaukningarinnar, sem orðið hefur og grundvallast á þeirri uppbyggingu, sem búið var að gera, áður en núv. hæstv. ríkisstj. komst að með sína stefnu í efnahagsmálum. Og það er víst alveg óhætt að fullyrða, að þau áhrif, sem stefna núv. hæstv. ríkisstj. hefur haft á verðlag í landinu, hafa ekki laðað fólk til þess að auka sparifjárinnlög. Það hefur ekki laðað fólk til þess, að dýrtíðin hefur vaxið gífurlega og verðgildi sparifjár minnkað óðfluga með hverjum degi, síðan hæstv. ríkisstj. tók upp sína stefnu. Því fer svo alls fjarri, að stefna hæstv. ríkisstj. hafi orðið hagfelld fyrir sparifjáreigendur, að verðrýrnun sparifjár hefur sennilega sjaldan, ef nokkurn tíma, orðið meiri á jafnstuttum tíma en hún hefur orðið síðan farið var að framkvæma þessa nýju stefnu. Það gefur líka auga leið, þar sem gengi hefur verið fellt tvisvar sinnum á tveimur árum og það mjög verulega í bæði skiptin og álögur á neyzluvarning hafa hækkað gífurlega og dýrtíðin vaxið af þessum ástæðum, eins og ég gat um áðan, um 32 stig, þ.e.a.s. vöru- og þjónustuþáttur vísitölunnar hefur vaxið um 32 stig - og þó miklu meira, ef við hefðum fyrir framan okkur vísitöluna, eins og hún raunverulega er í dag. Hæstv. ríkisstj. hélt því mjög fram, að vaxtahækkunin væri ákaflega hagfelld fyrir sparifjáreigendur í landinu og til einhliða ávinnings fyrir þá, en það hefur verið bent á, að þessi gífurlega vaxtahækkun, sem hæstv. ríkisstj. beitti sér fyrir, hefur átt mjög stóran þátt í vexti dýrtíðarinnar og þannig verið tekið aftur af sparifjáreigendum með annarri hendinni það, sem þeim var rétt með hinni í hækkun vaxtanna. Það er ekki gott að rekja það til nokkurrar hlítar, hversu mikill þáttur vaxtahækkunarinnar er í vexti dýrtíðarinnar, en hann er áreiðanlega mjög verulegur. Ég man eftir því, að í fyrravetur var tækifæri til að athuga sérstaklega áhrif vaxtahækkunarinnar á rekstur fiskiðnaðarins í sambandi við þær deilur, sem þá urðu um kauphækkun í landinu, og þá kom það í ljós í áætlun, sem ég hafði í höndum frá Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, að þar var gert ráð fyrir því, að vaxtakostnaður frystihúsanna mundi vera frá 40–45% af launakostnaði húsanna. Það er því ekki neinn smáræðisliður, sem þarna er um að ræða í rekstri útflutningsframleiðslunnar. Og það gefur auga leið, að eftir því sem vextirnir voru hækkaðir meira, eftir því þurfti að fá hærra verð fyrir útflutninginn, jafnhliða því sem verðið hækkaði innanlands, og eftir því urðu gengislækkanirnar, sem hæstv. ríkisstj. taldi nauðsynlegt að gera, að vera ríflegri að hennar dómi. Og er þess m.a. skemmst að minnast, að sumarið 1961 greip ríkisstj. til að lækka gengið í annað sinn og hafði það að málamyndaástæðu, að kaupið hefði verið hækkað nokkuð um sumarið. En þá hefði t.d. verið í lófa lagið að bæta útflutningsiðnaðinum, frystihúsunum, upp mjög verulegan hluta af kauphækkuninni með því að færa vextina í sama horf og þeir voru áður. Þessi dæmi eru alveg nægileg til að sýna, að vaxtahækkunin er ekki einhliða ávinningur fyrir sparifjáreigendurna og allra sízt ef hún er liður í pólitík eins og þeirri, sem hæstv. ríkisstj. hefur rekið, því að ef litið er á ráðstafanir ríkisstj. í heild, þá hafa þær verið alveg sérstaklega óhagfelldar fyrir sparifjáreigendur í landinu og rýrt verðgildi sparifjár. Ég held, að þeir vextir, sem voru hér almennt á innlánum og útlánum, hafi verið mjög hóflegir og skynsamlegir miðað við allar aðstæður, og þess vegna stingum við nú upp á því í þessu frv. eða það er stefna þessa frv., að vextirnir gætu orðið aftur það, sem þeir voru. Ég mundi vilja álíta, að það gæti orðið liður í því að efna hér til meira jafnvægis í efnahagsmálum en orðið hefur nú um skeið, og þá gæti það orðið hagfellt sparifjáreigendum. Það eru ekki aðeins vextirnir, sem þarna skipta máli fyrir sparifjáreigendurna, heldur kannske fyrst og fremst, hvort hægt er að koma á í landinu jafnvægi í efnahagsmálum, þ.e.a.s. komast hjá gengislækkunum og stórfelldri verðhækkun, en þetta hvort tveggja rýrir auðvitað spariféð stórkostlega. Ég held, að það sé alveg ljóst varðandi þessar ráðstafanir, sem ég hef verið að rekja, að það er svo fjarri því, að þær hafi náð að stuðla hér að jafnvægi í efnahagsmálum, að í þeim efnum ríkir nú hin sorglegasta upplausn. Og það leysir ekki vandann, þó að hægt sé að benda á, að nokkur gjaldeyrir sé til staðar á reikningum bankanna. Það er ekki nema einn þáttur í þessum málum, og það mætti fyrr vera, ef það sæist ekkert á gjaldeyrisreikningum bankanna, þegar önnur eins höpp koma fyrir og síldveiðin nú þetta ár. Ég hugsa, að það fari að nálgast 4 millj. mála og tunna, sem veitt hefur verið af síld á þessu ári, og eru engin dæmi til annars eins og ekki neitt í námunda við það. Þá er það einn liður í þessu vaxtamáli, að við leggjum til, að vextir af stofnlánum til sjávarútvegsins, þ.e. fiskveiðasjóðs, til landbúnaðarins, þ.e. stofnlánadeildar landbúnaðarins, og í íbúðalánakerfinu og einnig í raforkusjóði, að þessir vextir og lánstími í þessum stofnunum verði færðir til þess, sem áður var. En eins og kunnugt er, hækkaði hæstv. ríkisstj. vextina í öllum þessum stofnunum nokkuð, sums staðar verulega, og stytti lánstímann einnig. En síðan var aftur leiðréttur lánstíminn á ræktunarsjóðslánunum til landbúnaðarins. En vextirnir hafa verið hækkaðir stórlega og lánstíminn styttur í öllum þessum stofnunum. Við teljum þá stefnu skynsamlega, sem framkvæmd hafði verið hér áður áratugum saman, að þjóðfélagið legði nokkuð fram til þess að hafa sem lægsta vexti á stofnlánum til uppbyggingar í landbúnaði og sjávarútvegi og einnig þegar menn voru að reyna að byggja eigin íbúðir. Framsóknarmenn hafa ætið verið miklir talsmenn þeirrar stefnu að hafa vextina sem lægsta á stofnlánum til þessara framkvæmda, og það hefur verið byggt á þeirri hugsun, að það væri þjóðfélaginu hollast og bezt, að sem allra flestir gætu komið undir sig fótum fjárhagslega og verið fjárhagslega sjálfstæðir. En það gefur auga leið, að eftir því sem menn eiga kost á hagfelldari lánum í því sambandi, eftir því eru meiri líkur til, að menn treysti sér að leggja í að eignast eigin íbúð eða eignast t.d. fiskiskip eða koma undir sig fótunum í búskap. En eftir því sem vextirnir eru hærri og lánin styttri, eftir því eru minni líkur til þess, að almenningur treystist til þess að fást við þessi verkefni. Það hefur verið brennandi áhugamál framsóknarmanna að byggja þjóðfélagið þannig upp, að sem allra flestir einstaklingar treystust til þess að fást við framleiðslu bæði til sjávar og sveita og gætu eignazt eigin heimili. Og á þessari meginstefnu hefur sú lána- og vaxtapólitík verið byggð, sem Framsfl. beitti sér svo mjög fyrir fram að 1960, að núverandi stjórn breytti til. Og við viljum vinna að því, að það verði aftur gengið inn á þessa braut, vegna þess að við höfum ótrú á því, að almenningi verði gert illkleift eða jafnvel ókleift að ráðast í þessar framkvæmdir og treyst svo að segja eingöngu á þá efnameiri í þjóðfélaginu til að fást við þessi verkefni. Við viljum ekki eiga hlut í því, að hér verði komið á þjóðfélagi, þar sem þeir efnamestu eigi allt eða svo að segja allt og aðrir verði allt til þeirra að sækja, heldur viljum við reyna að haga löggjöfinni þannig, að sem flestir geti verið efnalega sjálfstæðir. Og á þessari meginhugsun hefur sú stefna verið byggð að brjótast í því að reyna að hafa vexti á stofnlánum sem lægsta og lánakjörin sem hagfelldust. Sú almenna vaxtalækkun, sem við leggjum til, mundi hjálpa þessum sjóðum eða þessum lánastofnunum, sem hér eiga hlut að máli, til þess að þola lægri vexti á stofnlánunum. En svo viljum við einnig að almannafé sé notað að nokkru til að jafna þá metin, að því leyti sem vextirnir eru hafðir lægri en hinir almennu vextir í landinu, eða þeir vextir, sem kunna að fást á erlendum lánum. Þessi pólitík hefur verið rekin mjög lengi, þangað til blaðinu var að verulegu leyti snúið við með efnahagsmálaráðstöfununum 1960. Þá er einn þáttur í sambandi við þetta mál, sem ég vil aðeins drepa á, þótt ekki séu ákvæði um þann þátt í frv., en það eru lán Seðlabankans út á afurðir, annars vegar sjávarafurðir og hins vegar landbúnaðarafurðir. Það er mjög gömul venja á Íslandi, að aðalbankinn eða Seðlabankinn endurkaupi afurðavíxla fyrir sjávarútveginn, og var orðin föst venja, að Seðlabankinn endurkeypti þessa afurðavíxla sem svaraði 67% af útflutningsverði sjávarafurða. Á þessum víxlum voru hafðir lágir vextir, 5–5½%, og var þetta mikill stuðningur fyrir útflutningsatvinnuveginn, og þurfti hann ákaflega mikið á þessum stuðningi að halda, vegna þess að keppt er við sjávarútveg í öðrum löndum, þar eru vextir yfirleitt miklu lægri en hér. Þetta urðu mikil hlunnindi fyrir sjávarútveginn í samkeppni á erlendum mörkuðum. Þessu hefur hæstv. ríkisstjórn breytt. Henni hefur víst fundizt, að það væri verðbólguaukandi að halda þessari lánavenju áfram. Er nú búið að minnka verulega endurkaup Seðlabankans á afurðavíxlum sjávarútvegsins, nema þau núna ekki nema 54–56% af andvirði sjávarafurðanna, enn fremur hækka stórkostlega vexti á þessum víxlum, úr 5 og 5½ upp í 7–7½%. Síðan fær sjávarútvegurinn að vísu viðbótarlán í viðskiptabönkunum, þannig að mér skilst, að það sé nokkuð föst regla, að sjávarútvegurinn fái um 70% af andvirði útflutningsvaranna að láni í bönkunum. En Seðlabankinn tekur ekki nema 55% eða þar í kring, en hitt verða menn að fá í viðskiptabönkunum með 9–9½% vöxtum, í staðinn fyrir að áður fengu menn 67% með 5–5½% vöxtum. Þessi pólitík hefur auðvitað leitt til þess, að framleiðslukostnaður sjávarútvegsins hefur hækkað verulega og þar með aukið dýrtíðina og lengt gengislækkunarstökkin, sem hæstv. ríkisstjórn hefur tekið, því að framleiðslukostnaður sjávarútvegsins, að því er manni skilst, á víst að vera tekinn til greina í sambandi við gengislækkunarstökkin, þannig að þetta hefur allt saman verkað í sömu átt og vaxtahækkunin að öðru leyti: að lengja gengislækkunarstökkin. Að mínu viti var engin ástæða til að draga nokkuð úr þeim hlunnindum, sem sjávarútvegurinn hafði að þessu leyti, og því fer alls fjarri, að það væri nokkuð verðbólguaukandi að halda áfram að endurkaupa víxla af sjávarútveginum eftir sömu reglu og áður var, halda þeirri reglu, sem áður var. Á síðustu árum hefur einnig verið tekin upp sú venja að endurkaupa afurðavíxla af landbúnaðinum. Var orðin sama regla varðandi landbúnaðarafurðir, endurkeypt sem svaraði 67% af heildsöluverði landbúnaðarafurða með sömu kjörum og sjávarútvegurinn naut. En núverandi ríkisstjórn hefur lagt fyrir að breyta um stefnu í þessu og lækka afurðalánin til landbúnaðarins og hefur fyrirskipað þá sérstöku reglu, að það skuli ekki auka útlán út á afurðir landbúnaðarins í heild í krónutölu frá því, sem áður var. Þó að verðlag hafi hækkað, á krónutalan að standa óbreytt, og þó að framleiðslan aukist stórkostlega, skal krónutalan, sem lánað er út á, standa óbreytt samt. Það á að draga saman lánin til landbúnaðarins sem nemur verðhækkununum og framleiðsluaukningunni. Og nú er svo komið, vegna þess að vitanlega hefur verðið hækkað nokkuð og framleiðslan hefur aukizt allverulega, að þessi afurðalán til landbúnaðarins eru dregin stórkostlega saman. Mér skilst, að verði ekkert lát á þessari stefnu stjórnarinnar, þá muni þessi lán komast talsvert langt niður fyrir 50% af heildsöluverði landbúnaðarafurðanna. Þetta verkar svo aftur þannig, að þeir, sem fara með afurðir bændanna, sem eru yfirleitt félög þeirra, verða fyrir stórkostlegum erfiðleikum varðandi útborgun á andvirði afurðanna til bændanna. Eftir því verður erfiðara að skila bændum nægilega snemma andvirðinu fyrir sínar vörur, sem stjórnin skrúfar meira og meira að landbúnaðarfurðalánunum. En það hefur hún gert á þennan hátt, að halda krónutölunni fastri í heild, enda þótt verð hafi hækkað og framleiðsla aukizt. Nú hefur hæstv. landbrh. á stéttarsamkomu bændanna tekið mjög vel í að kippa þessu algerlega í lag, og eru menn nú að vonast eftir árangri af því hvern daginn. Mundi þá mörgum finnast það sanngjarnt, að þessu yrði komið í sama horf varðandi landbúnaðinn og sjávarútveginn, þ.e.a.s. að landbúnaðurinn yrði ekki fyrir meiri búsifjum frá því, sem áður var, en sjávarútvegurinn. En það, sem bændur hafa farið fram á í þessu sambandi, er þá það, að lánað væri sem næst 70% út á landbúnaðarafurðir, eins og lánað er út á sjávarafurðir. Með því eru þeir þó ekki búnir að fá sambærilega fyrirgreiðslu í þessum málum við það, sem áður var, að öllu leyti, vegna þess að hluti af þessu yrði sjálfsagt eða sennilega með hærri vöxtum en áður. En það væri þó mikil bót, ef hæstv. landbrh. gerði gangskör að því að kippa þessum lánamálum landbúnaðarins að þessu leyti í sama horf og gildir hjá sjávarútveginum og þá í framhaldi af þeirri yfirlýsingu, sem hann gaf um þetta efni á fundi stéttarsambands landbúnaðarins. Af hálfu framleiðsluatvinnuveganna hefur verið sótt mikið á að fá lagfæringar á vöxtum á afurðalánunum, og m.a. var á fundi Landssambands íslenzkra útvegsmanna í des., ætla ég hafi verið, s.l. vetur lögð ákaflega mikil áherzla á þetta atriði og bent á, að það væri mjög vel hægt fyrir Seðlabankann og ríkisstjórnina að slaka til í þessu efni, og þá var gerð ályktun á landssambandsfundinum um vertíðina, sem fram undan var, og í því sambandi gefin út skýrsla, að eftir því sem þeir hefðu fengið að vita frá hæstv. ríkisstj., mætti búast við vaxtalækkun á afurðalánunum. Í því trausti mundi flotinn hefja veiðar. En þegar til kom, var ekki við neitt af því staðið, sem hafði verið sagt við útgerðarmenn í þessu efni, og vextirnir voru ekkert lækkaðir af afurðalánunum. Mér skilst, að einn af þeim erfiðleikum, sem hafi komið í ljós, þegar farið var að íhuga um möguleika til að lækka vextina af afurðalánunum, hafi verið sá, að Seðlabankinn yrði fyrir svo þungum búsifjum af því að borga vexti af dauða sparifénu, sem þangað væri lagt og lokað inni, að hann mundi tæpast hafa möguleika til að lækka vextina á afurðalánunum. Mér skilst þetta hafi verið einn sá þröskuldur, sem kom í ljós, þegar farið var að skoða þessi mál. M.ö.o. er þetta þá orðið svo vizkulegt allt saman, að hluti af sparifjáraukningunni er lagður inn í Seðlabankann, Seðlabankinn borgar vexti af því og verður fyrir vaxtahalla, sem hækkar afurðalánavextina. Jafnvel þó að bankinn geti ávaxtað eitthvað af því fé, sem hann á erlendis, fást miklu lægri vextir af því en hér gilda. Seðlabankinn verður sem sagt fyrir stórútgjöldum af því að liggja með þetta dauða sparifé, sem má ekki vera í umferð. Sá halli verður svo aftur til þess, að halda verður uppi óeðlilega háum vöxtum á afurðavíxlunum, sem keyptir eru frá sjávarútvegi og landbúnaði. Þannig malar þessi mylla hæstv. ríkisstjórnar. Og allt á þetta að vera, að því er manni skilst, til að minnka dýrtíðina og til að draga úr ofþenslunni, eins og það er kallað, eða eitthvað í þá átt. En í heild hafa allar þessar ráðstafanir í einni keðju aukið dýrtíðina stórkostlega. Yfir þjóðina hefur skollið hver bylgjan annarri meiri. Einu sinni á þessu tímabili hafði hæstv. ríkisstjórn möguleika til að laga þessi mál og draga úr þessum bylgjugangi dýrtíðarinnar, og það var sumarið 1961, þegar þrátt fyrir ofboðslega kjaraskerðingu náðist samkomulag á milli verkalýðsfélaganna og samvinnuhreyfingarinnar í landinu um mjög hóflega kauphækkun, - kauphækkun, sem var svo hófleg, að atvinnuvegunum var mjög vel kleift að standa undir henni og með þessu fékk hæstv. ríkisstjórn tækifæri, ef hún hefði haft skapstillingu eða skilning til að nota það, til þess að draga nokkuð úr þessum ofsalega skrúfugangi dýrtíðarinnar. En það gerði hæstv. ríkisstjórn ekki, heldur þaut hún þá til og framkvæmdi aðra gengislækkun, það var gengislækkun númer tvö á 16 mánuðum, og hellti stjórnin með því yfir þjóðina því dýrtíðarflóði, sem nú gengur yfir okkur, og er þó minnst af því séð enn þá. En til að sýna, að hér er ekki um neinar fullyrðingar að ræða, að það hafi verið kleift að notfæra sér þennan samning í þessu skyni, er nægilegt að vitna í eftirfarandi: Í fyrsta lagi, að þessa kauphækkun, sem varð sumarið 1961, var búið að reikna inn í síldariðnaðinn og búið að ákveða verð á síldarafurðum með tilliti til þeirrar kauphækkunar. Í öðru lagi, að það kom í ljós við uppgjör á innlenda iðnaðinum, að hann gat svo að segja undantekningarlaust borið þessa kauphækkun án verðhækkunar, og það var upplýst í stjórnarblöðunum, að iðnaðurinn hefði ekki fengið verðhækkun vegna kauphækkunarinnar, heldur vegna þeirrar hækkunar, sem varð á hráefnunum í sambandi við gengislækkun ríkisstjórnarinnar 1961. Í þriðja lagi var margsannað, að þessi kauphækkun var það hófleg, að sjávarútvegurinn gat vel staðið undir henni, ef slakað hefði verið eitthvað á vaxtaokrinu á móti. Og nú eftir á hefur það komið í ljós, að sjávarútvegurinn hefði mjög vel getað staðið undir þessari kauphækkun, þó að ekkert hefði verið slakað til á vöxtunum þá í bili, þar sem verð á sjávarafurðum fór hækkandi. Og það kom í ljós á eftir, þegar málin voru gerð upp á vegum SH og SÍS og fleiri aðila, að þannig hafði þessi þróun orðið. Þar að auki var framleiðslan í heild óvenjumikil, óvenjumikið af síld, og engin ástæða til gengislækkunar vegna gjaldeyrisstöðu bankanna. Þrátt fyrir þetta skellti hæstv. ríkisstj. á gengislækkun númer tvö. Og svo súpum við seyðið af þessu í dag, ekki sízt hæstv. ríkisstj, eins og henni var strax bent á að hlyti að verða. Hvað gat annað orðið, þegar þannig var hellt benzíni á þann eld, sem áður logaði og var afleiðingar þeirra ráðstafana, sem áður var búið að gera? Því miður var þetta tækifæri ekki notað. Skal ég ekki fara lengra í þetta nú, en ég taldi ástæðu til að minnast á þetta í sambandi við þessi mál, sem snerta efnahagsstefnu hæstv. ríkisstj. í heild. Okkur hefur sem sé verið sagt að loka inni hluta af sparifjáraukningunni, draga saman afurðalánin og hækka vextina, þetta yrðu menn allt að þola, því að það væru liðir í efnahagsmálastefnu, sem hlyti og mundi leiða til aukins jafnvægis, stöðugs peningagildis og stöðugs verðlags. Þess vegna yrðu menn að þola þessar búsifjar. En hvað sýnir reynslan núna? Ég vil að lokum leggja áherzlu á, að ég sé enga leið út úr þeim vanda, sem nú er í komið, og því gífurlega ósamræmi, sem orðið er á milli þeirra tekna, sem menn geta haft fyrir venjulegan vinnudag, og þess kostnaðar, sem orðinn er við að lifa, og eins milli þess kostnaðar, sem orðinn er við að byggja upp, hvort sem við tökum íbúðir, framkvæmdir á vegum landbúnaðar, sjávarútvegs eða iðnaðar eða hvað sem er, ég sé enga leið út úr þessu öngþveiti aðra en þá að tjalda því, sem til er, til að auka uppbygginguna og framleiðsluna á öllum sviðum. Og þá verðum við að breyta um stefnu í lánamálunum og þora að nota okkar eigið fjármagn í þessu skyni.



Herra forseti. Þetta frv. er ekki vel samið, og má það undarlegt heita, þegar það er haft í huga, að flm. þess eru hvorki meira né minna en 11 talsins, mikið mannval víðs vegar að af landinu. Aðalefni frv., eins og kom fram í ræðu hv. frsm., er, að útlánsvextir banka og sparisjóða skuli lækka annars vegar og svo hins vegar að gera skuli breytingar á þeim reglum, sem settar hafi verið um bindingu sparifjár í Seðlabankanum. En það vantar grein í frv. og tilsvarandi skýringar í grg. um, að til þess hlýtur að vera ætlazt, að innlánsvextir lækki jafnmikið hlutfallslega við lækkun útlánsvaxta, því að ég læt mér ekki detta í hug, að þeir 11 ágætu alþm., sem frv. flytja, geri ráð fyrir því, að bankar og sparisjóðir lækki útlánsvexti sína um um það bil 2%, en haldi sínum innlánsvöxtum algerlega óbreyttum og efni þannig til stórkostlegs hallarekstrar á öllu banka- og sparisjóðskerfi landsins. Þetta getur ekki verið meiningin. Þó að um það sé vandlega þagað í frv. og grg., þá er það einungis vegna þess, að það hlýtur að hafa gleymzt í einhverju tilteknu skyni að láta koma skýrt fram, að afleiðingin af samþykkt frv. mundi auðvitað einnig hljóta að verða sú, að innlánsvextir mundu lækka hlutfallslega jafnmikið og útlánsvextirnir. Ég skal gera grein fyrir því, hvaða þýðingu þessi grein, sem í frv. vantar, mundi hafa fyrir íslenzka sparifjáreigendur. Ég hef athugað, hversu miklir vextir hafa verið greiddir af sparifé í bönkum og sparisjóðum síðan 20. febr. 1960 og til loka síðasta mánaðar, en 20. febr. 1960 kom til framkvæmda sú breyting á vöxtum, sem þetta frv. gerir ráð fyrir að nú sé afnumin. Á þessu tímabili, eða starfstíma núv. ríkisstj. nokkurn veginn, hafa verið greiddir vextir af sparifé í bönkum og sparisjóðum að upphæð 476.6 millj. kr., en miðað við vaxtafótinn, sem gilti 20. febr. 1960 og taka á í gildi aftur, ef þetta frv. yrði samþ., hefðu vextirnir orðið 320.6 millj. kr. Nákvæmar tölur eru ekki til um vaxtahækkun í innlánsdeildum kaupfélaganna, en hana mun mega áætla um 15 millj. kr., þannig að heildarvaxtahækkunin, sem íslenzkir sparifjáreigendur hafa fengið í sínar hendur í kjölfar hinnar breyttu vaxtastefnu núv. ríkisstj., er 170 millj. kr. Þetta er það fé, sem þessir 11 þm. Framsfl. hér í hv. Nd. telja að sparifjáreigendur hefðu ekki átt að fá og hefðu ekki fengið, ef Framsfl. hefði fengið að ráða stefnunni í þessum málum. En þegar það er haft í huga, hvernig íslenzkir sparifjáreigendur hafa verið leiknir, ekki aðeins undanfarin ár, heldur undanfarna áratugi, þarf ekki mörg orð um það að hafa, hvílíkt réttlætismál það var að rétta hag þeirra einmitt á þann hátt, sem þarna var gert. Þeir eru sannarlega ekki illa komnir að þeim 170 millj., sem þeir hafa fengið á starfstíma núv. ríkisstj. Það má segja, að þetta snerti fortíðina. Þetta frv. getur að sjálfsögðu ekki svipt sparifjáreigendurna þeim 170 millj., sem þeir hafa fengið síðan í febr. 1960. En þetta frv. mundi minnka þá vexti, sem sparifjáreigendur fá í framtíðinni, og nú skulum við sjá, hvaða upphæð þar er um að ræða. Sparifé var í lok s.l. mánaðar 3501 millj. kr. og hefur aldrei í sögu íslenzku þjóðarinnar verið jafnhátt. Það má gera ráð fyrir því, - og við það er beitt áætlunaraðferðum, sem ég hirði ekki um að gera grein fyrir, því að það mundi lengja málið óeðlilega, - það má gera ráð fyrir því með hliðsjón af reynslu af vexti sparifjár undanfarin ár, að meðalinnstæða í bönkum og sparisjóðum verði á næsta ári 3900 millj. kr. 2% vaxtalækkun af þessari sparifjárinnstæðu mundi svipta sparifjáreigendur 78 millj. kr. á næsta ári. Greinin, sem vantar í þetta frv., áreiðanlega viljandi, en ekki óviljandi, þýðir því, að sparifjáreigendur skuli á næsta ári fá 78 millj. kr. minna í vexti af sparifé sínu en þeir mundu fá, ef núverandi vöxtum yrði haldið óbreyttum. M.ö.o.: þetta frv. er um það að svipta sparifjáreigendur 78 millj. kr. á árinu 1963 og síðan vaxandi upphæðum miðað við óbreytta vexti, eftir því sem sparifjárinnlögin vaxa. Þetta er það, sem þagað er um í grg. En rétt er, að þetta komi skýrt fram, til þess að menn geti myndað sér tæmandi og rétta skoðun á því, hvað í frv. felst í raun og veru. Ég læt þetta nægja um ákvæði frv. um vaxtakjörin. Hitt atriði frv. er, að afnema skuli þær reglur, sem settar hafa verið um, að bankar og sparisjóðir skuli leggja inn í Seðlabankann nokkurn hluta af þeirri aukningu, sem verður á sparifé hjá þeim. Um þetta atriði sé ég ástæðu til að fara nokkrum orðum. Ég kemst ekki hjá því að segja það í upphafi þess, sem ég hef um þetta að segja, að mig furðar á málflutningi hv. 1. þm. Austf. (EystJ) um þetta efni, því að það hvarflar ekki eitt andartak að mér, að hann viti ekki miklu betur en kom fram í ræðu hans hér áðan um eðli þess máls, sem hér er um að ræða. Það hvarflar ekki eitt andartak að mér. Ég hef unnið með þessum hv. þm. í ríkisstj. í nokkur ár, og mér er því fullvel kunnugt um það, að hann hefur yfir að ráða mikilli þekkingu á efnahagsmálum, og hann er flestum mönnum glöggskyggnari á þau efni og eldfljótur að átta sig á hinum mesta vanda, sem að hefur borið á þessu sviði. Þess vegna verð ég að segja það, að ég þekki hann ekki fyrir sama mann í ræðustól hér sem leiðtoga annars stjórnarandstöðuflokksins, - þekki hann ekki fyrir sama manninn og við unnum með í ríkisstj. við að fjalla um mál eins og þessi. Svo mikill er munurinn á því, sem frá honum kemur um þessi efni. Ég skal nú reyna að gera grein fyrir því, hvers vegna ég hef ekki talið mig komast hjá að segja þetta. Ég ætla að byrja á því að greina frá því, hversu miklum fjárhæðum hér er til að dreifa, hversu mikið bundið sparifé er nú í Seðlabankanum. Ég minnist þess ekki, að frá þeim tölum hafi verið skýrt opinberlega áður nákvæmlega. En í lok s.l. mánaðar nam innborgað sparifé frá bönkum og sparisjóðum samkv. reglum, sem þar um gilda, 489 millj. 108 þús. kr., og það skiptist þannig: Frá bönkum og sparisjóðum í Reykjavík er af þessu fé 341 millj. 961 þús., frá útibúum bankanna utan Reykjavíkur 74 millj. 600 þús., frá sparisjóðum utan Reykjavíkur 65 millj. 719 þús. og frá innlánsdeildum kaupfélaga 6 millj. 828 þús. Samtals, eins og ég sagði áðan, 489 millj. 108 þús. kr. Nú er eðlilegt, að menn spyrji: Hvers vegna hafa reglur verið settar um það, að hluti af sparifjáraukningu banka og sparisjóða og innlánsdeilda kaupfélaga skuli leggjast í Seðlabankann hér í Reykjavík? Þegar núv. ríkisstj. tók við völdum, átti þjóðin engan gjaldeyrisvarasjóð, heldur skuldaði þvert á móti lausaskuldir erlendis. Slíkan gjaldeyrisvarasjóð varð að byggja upp, og það varð að gera með hluta af sparifjáraukningu landsmanna, það varð að gera með einhvers konar sparnaði innanlands. Það er auðvitað öllum ljóst, að enginn einstaklingur getur eignazt nettóinnstæðu í sparisjóðsbók nema á þann hátt að nota ekki allan hluta tekna sinna. Og nákvæmlega sama máli gegnir að sjálfsögðu um þjóðarbúið í heild. Þjóðarbúið í heild getur ekki eignazt innstæðu í sparisjóðsbók erlendis, þ.e. gjaldeyrisforða, nema með því móti að nota ekki allan tekjuauka sinn, heldur flytja hluta af honum yfir í þessa erlendu sparisjóðsbók, yfir í þennan gjaldeyrisforða. Það má að sjálfsögðu gera með ýmsum hætti. Það mætti gera það með því að hafa mjög mikinn tekjuafgang hjá ríkissjóði. Sú leið, sem valin var hér, var tvímælalaust sú langskynsamlegasta, sem um var að ræða. Það var ákveðið, að bankar og sparisjóðir skyldu leggja til hliðar í Seðlabankanum nokkurn hluta af sparifjáraukningunni til þess að gera Seðlabankanum kleift að koma sér upp þessum gjaldeyrisvarasjóði, því að hvernig átti hann að gera það öðruvísi? Ekki byggir Seðlabankinn upp gjaldeyrisvarasjóð með því að auka seðlaveltuna. Til gjaldeyrisvarasjóðsins varð að svara raunveruleg eignaaukning hér innanlands eða binding á hluta af hinni raunverulegu eignaaukningu innanlands. Þetta var leiðin, sem valin var til þess að reyna að koma gjaldeyrisvarasjóðnum upp. Það hefur tekizt, því að nú á landið gjaldeyrisvarasjóð, sem í lok síðasta mánaðar nam 816 millj. kr. Og það hefur einmitt tekizt m.a. og fyrst og fremst með hjálp þess, að hluti af sparifjáraukningu landsmanna hefur verið bundinn í Seðlahankanum á móti aukningu gjaldeyrisforðans. Hv. 1. þm. Austf. sagði í ræðu sinni áðan, að það væri ekki undirrót verðbólgu að lána út allt spariféð, þ.e. auka útlánin um alla sparifjáraukninguna. Þetta er auðvitað rétt, ef engin aukning þarf að verða á gjaldeyrisforðanum, ef hann getur haldizt óbreyttur, hvað þá ef honum er eytt. Að sjálfsögðu er ekki verðbólguaukandi að láta allt spariféð vera í útlánum, að auka útlánin jafnmikið og allri sparifjáraukningunni nemur. En það er ekki hægt að gera hvort tveggja í senn, að auka gjaldeyrisforðann og endurlána alla aukningu sparifjárins. Það er að gera tilraun til þess að nota sömu peningana tvisvar. Með hliðsjón af þessum einföldu staðreyndum var það, sem ég sagði m.a., að það hvarflaði ekki eitt andartak að mér, að hv. 1. þm. Austf., sem gegnt hefur embætti fjmrh. lengur en nokkur annar maður hér á Íslandi, séu ekki þessar staðreyndir fullkomlega ljósar. Mér er nær að halda, að mér sé óhætt að segja, að ég viti, að honum séu þær ljósar, og samt sem áður getur hann fengið sig til þess að tala á þann hátt, sem hann gerði áðan í rúmlega klukkutímaræðu sinni. Hv. 1. þm. Austf. þarf að sjálfsögðu að svara því, ef hann vill láta taka málflutning sinn í ræðu sinni áðan alvarlega, hvernig hann hefði viljað láta mynda gjaldeyrisforðann á annan hátt en gert var, þ.e. með því að festa hluta af sparifjáraukningunni. Vildi hann láta gera það með því að hafa tilsvarandi aukningu á ríkissjóði? Vildi hann láta hækka skatta hér innanlands sem því svaraði? Vildi hann láta auka tolla til þess að skapa aukningu hjá ríkissjóði, sem þessu nam? Eða hefur hann eitthvert leynivopn í hendinni, sem við hin þekkjum ekki, sem hefði getað komið í staðinn fyrir þessa bindingu á sparifénu? Hinu getur hann ekki haldið fram, og því trúi ég ekki, að hann geri, að hægt hefði verið að koma upp 816 millj. kr. gjaldeyrisforða án þess að nota í það nokkurn hluta af tekjum þjóðarinnar. Til þess að reyna að gera tilraun til að gera þetta dæmi enn gleggra með sem einföldustum hætti er rétt að gera grein fyrir því, yfir hvaða fé Seðlabankinn hefur að ráða og hvernig hann notar féð. Það hygg ég, að megi gera með því að draga reikninga hans saman í nokkur meginatriði. Seðlabankinn hefur yfir að ráða seðlaveltu. að upphæð 600 millj. kr. Hann hefur seðlaútgáfuréttinn og hefur seðla í umferð að upphæð 600 millj. kr. Eigið fé hans nemur um 200 millj. kr. Hann hefur yfir að ráða mótvirðisfé svonefndu, - allir hv. þm. vita væntanlega, um hvað þar er að ræða, - að upphæð 350 millj. kr. Og hann hefur yfir að ráða sparifé frá bönkum og sparisjóðum, hinu margumtalaða bundna fé, tæplega 500 millj. kr. Þetta eru samtals um 1650 millj. kr., sem Seðlabankinn hefur yfir að ráða í aðalatriðum. Og hvernig ver hann þessu fé, hvernig notar hann féð? Hann notar það fyrst og fremst til útlána, til endurkaupa á afurðavíxlum sjávarútvegs og landbúnaðar, og bindur það í gjaldeyrisforðanum. Í útlánum hefur Seðlabankinn, miðað við 15. okt. s.l., nýjustu tölur, sem um er að ræða, í landbúnaðarútlánum 258 millj. kr. og í sjávarútvegsútlánum 563 millj. kr., samtals í útlánum 821 millj. kr. Og hann hefur bundið í gjaldeyrisforðanum 816 millj. kr., eins og ég gat um áðan. Samtals 1637 millj. kr. eða um það bil það sama, sem ég nefndi áðan sem það fé, sem hann hefði til ráðstöfunar. Auk þess er um að ræða í reikningum Seðlabankans hjá Seðlabankanum nokkra aðra liði, verðbréf og stofnlán sjávarútvegs og því um líkt, sem ganga hver á móti öðrum og mundi aðeins rugla þetta dæmi að telja með. En kjarni málsins er þessi: að Seðlabankinn hefur yfir að ráða um það bil 1650 millj. kr., og þar af eru langstærstu liðirnir seðlaveitan annars vegar 600 millj. og bundna spariféð um 500 millj. kr., auk mótvirðisfjárins og eigin fjár. Og þessar 1650 millj. kr. hefur Seðlabankinn sumpart bundið í útlánum í sjávarútvegi og landbúnaði og sumpart í gjaldeyrisforðanum, skiptist um það bil til helminga. Nú vil ég spyrja hv. 1. þm. Austf. og raunar alla hv. dm., sem mál mitt heyra: Ef reglurnar um bindinguna yrðu afnumdar, þ.e. ef Seðlabankinn yrði að skila aftur bönkum og sparisjóðum þessum 500 millj. kr., sem hann hefur frá þeim, hvað á Seðlabankinn þá að gera? Engum dettur í hug, að Seðlabankinn geti skilað þessum 500 millj. kr. og gert ekki neitt. Það er öllum alveg augljóst og áreiðanlega ekki sízt hv. 1. þm. Austf., honum ekki síður en öðrum. Hvað á Seðlabankinn þá að gera? Ég spyr. Á hann að draga úr útlánunum til sjávarútvegs og landbúnaðar? Er það ráðið? Á hann að lækka þau um 500 millj. kr.? Eða á hann að eyða gjaldeyrisforðanum? Það þriðja er ekki til. Þriðja leiðin fyrir hann er ekki til, því að ég læt mér ekki detta í hug, að hv. 1. þm. Austf. sé á sömu skoðun og stundum hefur heyrzt frá hv. 3. þm. Reykv. (EOl), að auka megi seðlaveltuna svo að segja endalaust. Það veit ég, að hv. þm. Austf. dettur ekki í hug, og eigið fé verður ekki aukið með neinum töfrabrögðum og þá ekki heldur mótvirðisféð. M.ö.o.: eigi Seðlabankinn að missa sparifé frá bönkum og sparisjóðum, verður hann að gera annað tveggja, minnka endurkaupin á víxlunum frá sjávarútvegi og landbúnaði um sömu upphæð eða láta gjaldeyrisforðann eyðast. Og ég spyr nú: Hver væri bættari, hvaða aðili í landinu, hvaða maður, hvaða fyrirtæki, þótt viðskiptabankar og sparisjóðir fengju til baka þessar 500 millj. kr. og gætu lánað þær út, gætu aukið útlán sín um 500 millj. kr., ef Seðlabankinn drægi saman útlán sín um nákvæmlega sömu upphæð? Hver væri þá bættari? Þetta eru sömu peningarnir. Þetta eru sömu krónurnar, einmitt af því að peningarnir verða ekki notaðir tvisvar. Er það, það, sem hv. þm. er að gefa í skyn, að hægt sé að gera, með því að segja: Útlán gætu aukizt í heild um 500 millj. kr., ef við hefðum ekki svo vonda ríkisstj., að hún frysti þessar 500 millj. hér í Seðlabankanum við Austurstræti í Reykjavík? - Allur málflutningur hans og Framsfl. byggist á því að fá menn til að trúa því, að heildarútlán í landinu gætu aukizt um 500 millj. kr., ef bindingarreglurnar væru afnumdar. Þetta er það, sem veifað er framan í atvinnurekendur og þá aðra framkvæmdamenn, sem vantar fé til framkvæmda. Þessu er veifað framan í þá í áróðursskyni: Þarna eru peningarnir, þarna eru peningarnir. Við höfum bara vonda ríkisstjórn og vonda seðlabankastjórn, sem heldur peningunum fyrir ykkur. - En þetta er auðvitað herfileg blekking, og það er þetta, sem ég sagði áðan að væri blekking, sem er fyrrv. hæstv. fjmrh. engan veginn samboðin. Ég segi það aftur: sem er honum engan veginn samboðin. Hitt mætti segja, að það væri hægt fyrir Seðlabankann að losa þetta fé smám saman á árinu án þess að draga úr útlánum, ef Seðlabankinn vildi fylgja þeirri stefnu að eyða gjaldeyrisforðanum. Þá er það í raun og veru ekki þetta fé, sem er tvínotað, heldur er gjaldeyrisforðinn þá tekinn í útlán hér innanlands. Þá er það hann, sem er tekinn í útlán hér innanlands. Nú spyr ég hv. 1. þm. Austf. og bið hann um að svara alveg skýrt: Er það þetta, sem hann meinar? Telur hann gjaldeyrisforðann í raun og veru óþarfan? Telur hann það ranga stefnu að koma gjaldeyrisforðanum upp? Er það það, sem hann meinar, að við eigum að taka gjaldeyrisforðann til útlána hér innanlands? Öðruvísi er ekki hægt að framkvæma það, sem hann veifar framan í þá, sem telja sig fjárþurfa, að þeir geti fengið þessar 500 millj. til útlána. Ef þeir eiga að geta fengið þær án þess að nota nokkurn pening tvisvar, eyðist gjaldeyrisforðinn og þeir fá hann til sinnar ráðstöfunar. Er það þetta, sem hv. þm. meinar? Ég trúi því ekki, því að mér er það fullvel kunnugt af áralöngu samstarfi mínu við hann fyrir nokkrum árum, að hann gerir sér nákvæmlega jafnskýra grein og ég og núv. starfsbræður mínir fyrir því, hversu mikil nauðsyn það er fyrir þjóð eins og Íslendinga að eiga gjaldeyrisforða, a.m.k. þá upphæð, sem okkur hefur nú tekizt að eignast með þeim ráðum, sem beitt hefur verið. Þess vegna læt ég mér ekki heldur detta í hug, að það sé þetta, sem hann meinar. Það, sem hann meinar einfaldlega, er, að hann treystir því, að hér sé um svo flókið mál að ræða, að hægt sé að komast upp með að blekkja almenning til þess að halda, að hægt sé að nota sömu peningana tvisvar. En ég verð að segja, að sú skylda hvílir á formanni þingflokks Framsfl. og manni með fortíð og reynslu hv. 1. þm. Austf. að gera skýra grein fyrir því, fyrst hann stofnar til slíkra umr., með hvaða hætti hann vill gera Seðlabankanum kleift að skila bönkum og sparisjóðum aftur þeim 500 millj. kr., sem hann hefur frá þeim fengið. Þeirri spurningu verður hv. 1. þm. Austf. að svara alveg skýrt og alveg útúrdúralaust, og það mun áreiðanlega verða eftir því tekið, hvort sem hann svarar henni og með hverjum hætti hann svarar henni. Það kom mjög skýrt fram í ræðu hv. þm. og raunar í málflutningi hans flokks og hins stjórnarandstöðuflokksins, að hér sé um að ræða mikinn samdrátt og einmitt að reglurnar um bindingu innlána banka og sparisjóða í Seðlabankanum eigi verulegan þátt í þessu, m.ö.o. að lánsfé sé haldið fyrir framleiðendum og það geri það að verkum, að framleiðslan sé ekki eins mikil og hún gæti verið. Hér er að sjálfsögðu um að ræða mikinn misskilning, að ég ekki segi beina blekkingu. Vitum við ekki öll, að allt vinnuafl á Íslandi er fullnotað? Það er notað út í yztu æsar. Og vitum við ekki öll, að öll framleiðslutæki á landinu eru notuð út í yztu æsar? Við getum ekki aukið framleiðsluna með því að taka ónotað vinnuafl til vinnu, því að það er ekki til. Og við getum ekki aukið framleiðsluna með því að taka ónotuð tæki til notkunar, því að þau eru ekki til. Aukin peningaútlán mundu ekki auka vinnuaflið og ekki auka tækin, sem við höfum til ráðstöfunar. Það er því fullkomin blekking, að það, sem á stendur til aukningar á framleiðslunni, sé skortur á peningum, skortur á fjármagni. Það er fullkomin blekking. Það, sem gera þarf til að auka framleiðsluna, er að auka afköst vinnuaflsins og tækjanna, sem við nú eigum. Við þurfum að afla okkur betri og fullkomnari tækja. Með því einu móti getum við vænzt þess að auka afköst þjóðarbúsins. En til þess að geta aukið afköst vinnuaflsins með betri vinnunýtingu og betri skipulagningu og til þess að eignast betri tæki og fullkomnari tæki þarf að vera jafnvægi í efnahagsmálum hér innanlands, og það þarf að vera viðskiptafrelsi gagnvart umheiminum. En til að geta varðveitt jafnvægi í efnahagsmálum innanlands og viðskiptafrelsi út á við er öruggur gjaldeyrisforði ein meginforsendan. Þess vegna var auðvitað rétt að koma gjaldeyrisforðanum upp á þann hátt, sem gert hefur verið, og þess vegna ber enn að stuðla að því að efla hann. Í þessu sambandi sagði hv. þm. sem eitthvert dæmi um samdráttinn, að það væri mikill samdráttur í bátakaupum til landsins. Hér er um mjög alvarlegan misskilning að ræða, sem líklega á - og vil ég gjarnan trúa því - rót sína að rekja til þess eins, að hv. þm. hafi ekki aflað sér réttra upplýsinga, ekki haft aðstöðu til þess að afla sér réttra upplýsinga um þetta efni. Ég skal af þessu tilefni gefa upplýsingar um þau erlend skipakaup, sem fiskveiðasjóður hefur veitt lán til, en hann lánar til allra skipakaupa frá útlöndum. Á árinu 1958, síðasta ári stjórnar Hermanns Jónassonar, komu aðeins 7 skip frá útlöndum. Það átti sér sérstakar skýringar, sem ég sé ekki ástæðu til að fara út í hér. Á árinu 1959 urðu þau 13. Á árinu 1960 urðu þau 38. Á árinu 1961 urðu þau 23. Á þessu ári er fiskveiðasjóður þegar búinn að veita lán út á 10 skip og lofa lánum út á önnur 20, þannig að fiskveiðasjóður hefur afgreitt lán út á fiskiskip, byggð erlendis, 30 að tölu. Er hér í raun og veru um meiri aukningu að ræða en þessi tala gefur tilefni til að halda, vegna þess að hér er um miklu stærri skip að ræða en að meðaltali á undanförnum árum. Enn fremur liggja fyrir beiðnir hjá fiskveiðasjóði um 20–30 skip byggð erlendis. Þetta er sannleikurinn um svartsýnina, sem ríkir í sjávarútveginum, og samdráttinn, sem þar sé um að ræða. Þá ætla ég að fara nokkrum orðum um staðhæfingu, sem hv. þm. lét liggja að einu sinni í ræðu sinni áðan, en mjög hefur verið höfð á lofti af aðalmálgögnum flokks hans, Framsfl., varðandi bindingu sparifjárins, að með henni sé verið að draga fé utan af landi til Reykjavíkur, að afleiðingar hennar séu þær, að fé sé sópað utan af landsbyggðinni og sett í frystiklefa hér við Austurstræti í Reykjavík. Þegar ég las upp skiptinguna á bundna sparifénu áðan, kom í ljós, að af þessum 489 millj. kr. voru 342 millj. úr bönkum og sparisjóðum í Reykjavík, en aðeins 147 millj. frá útibúum banka, sparisjóðum og innlánsdeildum kaupfélaga utan Reykjavíkur. En hvað gerir Seðlabankinn við þetta fé? Hann notar það m.a. til endurkaupa á afurðavíxlum sjávarútvegsins og landbúnaðarins, eins og ég gat um áðan, sem nema samtals 821 millj. kr. Þvi miður er ekki til skipting í Seðlabankanum á því, hvaða aðilar það eru, sem eiga þessa víxla, skipting á milli Reykjavíkur og landsins utan Reykjavíkur. En ég leyfi mér að fullyrða, enda liggur það í augum uppi, að mestur hluti þessa fjár er keyptur af aðilum utan Reykjavíkur. Mesti hluti þessara 821 millj. kr., sem Seðlabankinn hefur í útlánum, er endurkeyptur af aðilum utan Reykjavíkur. M.ö.o.: aðeins 1/3 sparifjárins, sem Seðlabankinn hefur fengið, er frá aðilum utan Reykjavíkur, en ég segi það aftur, mestur hlutinn af útlánum Seðlabankans gengur til aðila utan Reykjavíkur. Þetta er sannleikurinn um atriði, sem endurtekið hefur verið viku eftir viku í málgögnum Framsfl., að Seðlabankinn sjúgi til sín fé utan af landsbyggðinni, haldi fé fyrir mönnum og fyrirtækjum utan af landsbyggðinni. Ég vil líka vekja alveg sérstaka athygli á því atriði talnanna, sem ég las áðan um skiptingu bundna sparifjárins, að af þessum 480 millj. kr. eru aðeins 6.8 millj. frá innlánsdeildum kaupfélaganna. En það hefur líka hvað eftir annað, viku eftir viku, verið endurtekið í málgögnum Framsfl., að bindingarreglunum hafi kannske hvað helzt verið stefnt gegn innlánsdeildum kaupfélaganna. Hafi það verið meiningin, þá er árangurinn samt ekki meiri en þessi, að þær eiga samtals 6.8 millj. inni í Seðlabankanum. Sagan um þetta er raunar ekki öll sögð enn, vegna þess að talan, sem ég nefndi áðan, 489 millj. kr., er það, sem þeir aðilar, sem bindingarreglurnar ná til, höfðu borgað í lok september inn í Seðlabankann. En samkv. reglunum eiga þessir aðilar að borga meira. Þeir eru í nokkrum vanskilum við Seðlabankann. Samkv. reglunum áttu þessir aðilar þegar 30. júní s.l. að borga 515 millj. 796 þús. kr. inn í Seðlabankann, en höfðu ekki borgað nema 489 millj. 180 þús., eins og ég gat um áðan. Þessi vanskil dreifast mjög ólíkt á þá aðila, sem hér er um að ræða. Bankar og sparisjóðir í Reykjavík áttu að borga, eins og málin stóðu 30. júní, 351 millj. 381 þús., voru ekki búnir að borga nema 341 millj. 961 þús. kr., skulduðu m.ö.o. í septemberlok um 10 millj. kr. Útibú bankanna utan Reykjavíkur áttu að borga 30. júní 74.6 millj., borguðu 74.6 millj., stóðu alveg í skilum. Sparisjóðir utan Reykjavíkur áttu að borga 30. júní 71 millj. 420 þús. kr., en voru búnir að borga 30. sept. 65 millj. 719 þús., skulduðu 6 millj. kr. Innlánsdeildir kaupfélaga áttu að borga 30. júní 18 millj. 395 þús., en voru búnar að borga 30. sept. 6 millj. 828 þús., vantar m.ö.o. 12 millj. á það, að þær hefðu fullnægt þeim lögum, sem gilda í landinu. Innlánsdeildir kaupfélaganna höfðu m.ö.o. í lok september ekki borgað nema af því, sem þær áttu að borga samkvæmt gildandi reglum 30. júní s.l. Þetta er ekki hægt að leggja út á þann hátt, sem margoft hefur verið sagt í blöðum Framsfl., að hér sé um að ræða alveg sérstaka ofsókn á hendur kaupfélögunum eða innlánsdeildum þeirra. Á þessu er þá skýringu að gefa, að samkv. lögum frá síðasta þingi um endurskipulagningu á lánum bænda er gert ráð fyrir því, að Seðlabankinn taki við hinum svokölluðu bændabréfum sem greiðslu, og má búast við því, að nú á næstunni skili innlánsdeildir kaupfélaganna inn bændabréfum, þannig að greiðslan fari úr 6.8 millj. í rúmar 12 millj. kr. En þrátt fyrir það, að af þeim yrði tekið við bændabréfunum til greiðslu, sem búið er að ákveða að gera, vantar enn um hjá þeim, að þær fullnægi þeirri skyldu, sem á þeim hvílir eins og öðrum lánastofnunum í landinu. Þessar upplýsingar þótti mér rétt að kæmu fram, til þess að menn vissu sannleikann um málið. Við hinu er ekki að gera, þó að haldið verði áfram að endurtaka það, sem er ekki satt. Að síðustu vil ég aðeins segja, að kjarni þessa frv. er annars vegar vaxtalækkunin, sem eins og ég sagði í upphafi máls míns mundi svipta sparifjáreigendur 78 millj. kr. tekjum á næsta ári, og hins vegar ákvæði um afnám bindingarreglnanna. Framsfl. er auðvitað alveg frjálst að hafa þá skoðun, að það sé meira virði, að þeir, sem nota féð, fái það fyrir lágt gjald, heldur en hitt, að sparifjáreigendur fái góða umbun fyrir sitt þjóðnýta starf, að spara fé handa þjóðarbúinu. Um þetta er ekkert að segja. Þannig getum við hvor haft sína skoðun um það. En um hitt aðalatriði frv., að losa um hinar bundnu 5 millj. í Seðlabankanum, er meira að segja en þetta, vegna þess að þarna skulda flutningsmenn frv. skýringu á því, hvernig þeir vilja gera þetta kleift. Um það er ekki orð í frv., um það er ekki orð í grg., en það viljum við hinir fá að vita, hvernig Seðlabankinn á að geta losað þessar 500 millj. Hvaða aðra ráðstöfun á Seðlabankinn að gera? Þeim, sem vit hafa á þessum málum, og það hefur hv. 1. þm. Austf. án efa - 



Herra forseti. Það eru nokkur orð út af því, sem hæstv. ráðherra hélt fram. Hann bendir fyrst á, að við þetta frv. vanti ákvæði um innlánsvextina samsvarandi og um útlánsvextina. Þetta er alveg rangt hjá hæstv. ráðherra. Það má fremur segja, að í þessu frv. séu hvorki bein ákvæði um útlánsvextina né innlánsvextina. Ákvæðin í þessu frv. um útlánsvextina eru þau að breyta okurlögunum aftur í það horf, sem þau voru, áður en ríkisstj. fékk okurlögin afnumin til þess að geta hækkað vextina. Það varð að fá okurlögin afnumin eða breytt verulega, til þess að ríkisstj. gæti hækkað vextina. Við viljum færa þessi ákvæði aftur í sama horf, og að okkar skilningi þýðir það, að vextirnir megi ekki vera undir neinum kringumstæðum yfir 8%, og það er yfirlýst stefna okkar, að þeir verði færðir aftur í sama horf og þeir voru. Innlánsvextir mundu að sjálfsögðu fylgja með, og fór ég ekkert dult með það í minni framsögu. Ég eyddi miklu af mínum ræðutíma, sem hæstv. ráðherra þykist ekki hafa heyrt, til þess að sýna fram á, að það hafi verið meira en vafasamur gróði fyrir innistæðueigendur í landinu, að ríkisstj. tók upp þessa nýju efnahagspólitík, hvar af vaxtahækkunin var einn liðurinn. Mér heyrðist á því, sem hæstv. ráðherra sagði, að hann hefði alveg lokað að sér, á meðan ég flutti þennan kafla ræðunnar. Hæstv. ráðherra segir, að sparifjáreigendur hafi grætt 170 millj. á þessari vaxtapólitík ríkisstj. Ég er alveg hissa, að hæstv. ráðherra skuli leyfa sér málflutning eins og þennan. Heldur hæstv. ráðherra, að dýrtíðaráhrif vaxtahækkunarinnar séu engin og þau komi ekkert innistæðueigendunum við? Ætlar hæstv. ráðherra að halda því fram, að hin gífurlega vaxtahækkun hafi engin áhrif haft til aukningar á dýrtíðinni, og vill hæstv. ráðherra líta algerlega fram hjá því, hvílíka gífurlega hækkun á dýrtíðinni efnahagsmálastefna ríkisstj., hvar af vaxtahækkun er einn liðurinn, hefur haft fyrir sparifjáreigendurna? Það er enginn vafi á því, að þeir hafa orðið fyrir tjóni, þegar á heildina er litið, af efnahagsmálastefnu ríkisstj., - alveg tvímælalaust orðið fyrir stórkostlegu tjóni, en engan hagnað haft. Uppástunga okkar um að taka upp aðra vaxtapólitík er miðuð við, að sú vaxtapólitík gæti orðið liður í efnahagsmálastefnu, sem fremur gæti stuðlað að stöðugu verðlagi og stöðugu verðgildi á sparifé heldur en sú stefna, sem hæstv. ríkisstj. hefur framfylgt og hvar af vaxtahækkunin er einn liðurinn. Það er ekki hægt að líta aðeins á vaxtamálið eitt í þessu sambandi, heldur verður að líta á þær ráðstafanir, sem hér hafa verið gerðar, í heild, sem vaxtapólitíkin er einn liðurinn í. Á þetta vitaskuld alveg eins við bollaleggingar hæstv. ráðherra um hagnað eða tjón innistæðueigenda í framtíðinni í sambandi við vextina. Þá sagði hæstv. ráðherra, og það var raunverulega aðalkafli ræðu hans, að ég hlyti að vita miklu betur en ég vildi láta koma fram í mínum málflutningi, í sambandi við útlánapólitíkina og efnahagspólitíkina, og hann þekkti mig ekki að þessu leyti fyrir sama mann og ég hefði verið, þegar hann hefði átt sæti með mér í ríkisstj. Ég vil gera þetta örlítið að umtalsefni, að gefnu tilefni frá hæstv. ráðherra. Og ég vil svara þessu að sumu leyti með spurningum. Við leggjum til hér, að vextirnir verði færðir í það horf, sem þeir voru, áður en núverandi ríkisstj. tók upp nýja efnahagsmálastefnu. Er þessi till. okkar í samræmi eða ósamræmi við það, sem ég hélt fram, þegar ég var í ríkisstj.? Ég spyr hæstv. ráðherra. Við leggjum til, að vextirnir verði færðir í það horf, sem þeir voru langmestan hluta af þeim nærri 20 árum, sem ég hef átt sæti í ríkisstj. En þetta segir hæstv. ráðherra að sé vottur þess, að hann geti ekki þekkt mig fyrir sama mann og ég var þá. Þó legg ég til, að það sé tekinn upp aftur sá sami háttur og var í þá nærri tvo áratugi, sem ég átti sæti í ríkisstj. Þetta er málflutningur hæstv. ráðherra. Hver hefur breytzt? Ætli það sé ekki fremur hæstv. ráðherra, sem hefur breytzt og hafi nokkuð annan hátt á upp á síðkastið í ýmsum efnum en var, þegar hann var í ríkisstj. áður?  Kemur þá aftur spurningin: Hvað leggjum við til, ég og Framsfl., í sambandi við sparifjárbindinguna? Að hætta að binda. Og ég spyr enn: Var tekinn hluti af sparifjáraukningu þjóðarinnar og lokaður inni í Seðlabankanum þau nærri 20 ár, sem ég var í ríkisstj.?  Við skulum þá taka afurðalánin í þessu sambandi. Hvað er það, sem við stingum upp á í afurðalánamálinu? Er það eitthvað allt annað en það, sem við héldum fram, þegar við vorum í ríkisstj.? Nei, við erum að stinga upp á, að það sé hafður nákvæmlega sami hátturinn á afurðalánum fyrir sjávarútveginn og var allan þennan tíma. Og í landbúnaðarmálum erum við að leggja til, að það verði tekinn upp sami háttur og hafður var, lánakerfi, sem við vorum búnir að byggja upp, þegar þessi meiri hluti tók við. Svo kemur rúsínan í pylsuendanum og hún er þessi: Það sé alveg ómögulegt að sjá afkomu landsins út á við borgið með öðru móti en því að taka hluta af sparifjárinneigninni og loka hann inni í Seðlabankanum og halda honum úr umferð, og það hljóti að vera mælt gegn betri vitund, að nokkur maður skuli stinga upp á, að við þetta verði hætt, því að það, sem við stingum upp á, er, að það verði hætt að loka inni. Ég legg áherzlu á, að það verði hætt að loka inni hluta af sparifénu. Við höfum alls ekki lagt til, að það yrðu á einum degi settar út þær 500 millj., sem búið er að loka inni. Það er því ekkert annað en útúrsnúningur hjá hæstv. ráðherra, ef hann vill fá það út úr okkar orðum, að við leggjum til, að það séu á stuttri stundu lánaðar út þær 500 millj., sem búið er að leggja inn. Það mundi verða of mikil röskun. En við leggjum höfuðáherzlu á, að það sé hætt að loka inni sparifjáraukninguna, m.ö.o. tekin upp sú sama pólitík, sem við fylgdum og beittum okkur fyrir allan þann tíma, sem við vorum í ríkisstj. Og þá kemur spurningin : Hvernig var þá afkoma landsins út á við? Var hún ekki gersamlega botnlaus og alveg óhugsandi að halda þannig áfram? Hvernig var hún? Í árslok 1958, þegar Framsfl. var síðast í stjórn, allt fram undir árslok 1958, var gjaldeyrisinneign, enda þótt þessi innilokunarpólitík kæmi ekki til greina. Þá var inneign á gjaldeyrisreikningum bankanna, veruleg inneign á gjaldeyrisreikningum bankanna. Ég fullyrði, að þegar á heildina er litið, þegar á heildarafkomu þjóðarbúsins er litið, var aðstaðan þá betri en hún er núna eftir þessi innilokunarúrræði hæstv. ráðh. Þetta liggur í því einfaldlega, að það er hægt að sjá hag landsins út á við borgið með öðrum ráðum fremur en þeim að taka fjármagnið úr umferð á þann hátt, sem nú er gert. Það er líka hægt með þeirri einföldu aðferð, sem notuð hefur verið hér áratugum saman, að nota yfirleitt það fjármagn, sem í landinu safnaðist, til þess að lána mönnum í framleiðsluna og til alls konar starfsemi í landinu í því trausti, að með því aukist útflutningsverðmætin, framleiðsluverðmætin og hag þjóðarinnar sé á þann hátt borgið. Það kann vel að vera, að það verði með því móti minna í kassanum. Ég skal ekki draga dul á, að það verði með því móti stundum minna í kassanum. En ég fullyrði, að með þessu móti, með því að sigla djarflega að þessu leyti og nota fjármagnið á þennan hátt, verða þjóðartekjurnar og framleiðslan meiri, þegar til lengdar lætur, og afkoman betri en með hinni aðferðinni, sem hæstv. ráðh. og hans félagar hafa lagt aðaláherzlu á, þ.e.a.s. að draga fjármagnið inn, draga sig saman og reyna að skapa jafnvægi eftir þeirri leiðinni, þ. á m. með allstórum gjaldeyrissjóði. Með því móti verður framleiðslan minni en hún gæti ella verið, og hæstv. ráðh. getur ekki bjargað sér frá þeirri staðreynd með því að benda á, að framleiðslan hafi verið mikil og nóg atvinna nú undanfarið þrátt fyrir þennan inndrátt á fénu, af þeirri einföldu ástæðu, að til greina hafa komið algerlega óvenjulegar ástæður, svo sem útfærsla landhelginnar og sá stórkostlegi fjörkippur, sem kom í framleiðsluna við sjávarsíðuna vegna þeirrar útfærslu, nærri því bylting í þeim málum, enn fremur alveg óvenjulegur sjávarafli að öðru leyti, eins og síldveiðarnar sýna, og síðast, en ekki sízt, sú uppbygging, þau framleiðslutæki, sem búið var að afla inn í landið, áður en þessi nýja pólitík var tekin upp. Allt þetta varð til þess, að framleiðslan hefur orðið mikil. Og ætli það hefði ekki orðið heldur lítið í gjaldeyrissjóði hæstv. viðskmrh. þrátt fyrir samdráttinn á sparifénu, ef síldveiðarnar hefðu brugðizt í sumar? Það, sem okkur ber á milli, er og hlýtur að vera það, að ég legg höfuðáherzluna á að sigla djarft í þessum efnum. Það getur vel verið, að gjaldeyrissjóðurinn verði eitthvað minni stundum fyrir það, þá siglingaraðferð, eins og verið hefur á undanförnum áratugum, en ég held því hiklaust fram, að með því verði afkoma þjóðarbúsins í heild bezt, bæði út á við og inn á við, og einstaklinganna og það sé stórtjón að þeirri pólitík, sem hæstv. ríkisstj. virðist enn þá ætla að fylgja, ef maður á að taka fullkomlega með nafnverði yfirlýsingar hæstv. viðskmrh. um, að enn þá verði að halda áfram í sömu stefnu. Spurning hæstv. ráðh. um, hvernig við hugsum okkur, að þessar 500 millj. séu taldar út í skyndi og hvernig eigi að mæta því, er algerlega út í hött, því að frv. fjallar fyrst og fremst um að hætta að binda hluta af innstæðunum í Seðlabankanum. En það yrði að leysa út í áföngum það fjármagn, sem þarna hefur verið sett inn og bundið, og færi það vafalaust eftir ástæðum í framleiðslulífi og efnahagslífi landsins að öðru leyti, hvað óhætt væri að gera í því. En aðaláherzluna leggjum við á að hætta við þessa bindingu, eins og greinilega kemur fram í öllu því, sem ég hef sagt um þetta, og í grg. frv. Hæstv. ráðh. hélt hér bókhaldstíma, sem út af fyrir sig var ákaflega fróðlegur. En hvernig sem hann veltir fyrir sér bókhaldshlið þessara mála, er algerlega óhugsandi að komast fram hjá því, að hér er um tvær meginstefnur að ræða og er ég talsmaður fyrir annarri, og hún er sú að tjalda öllu, sem til er, til þess að reyna að auka framleiðsluna og leggja meira upp úr því að eignast góð framleiðslutæki og öflug, eins og gert hefur verið og gert var allan þann tíma, sem ég vann að þessum málum, heldur en því að eignast nokkrar gjaldeyriskrónur á reikningum, þó að nauðsynlegt sé að hafa þar eitthvert fé til þess að geta borgað dagleg útgjöld. En á hinn bóginn er svo aftur hæstv. ráðh., sem leggur höfuðáherzluna á, að það verði að draga saman í þessu efni, og vill nota til þess þær aðferðir, sem brúkaðar hafa verið. Niðurstaðan af framleiðslustefnunni eða uppbyggingarstefnunni í þessu efni lá fyrir í afkomu þjóðarbúsins, eins og hún var í árslok 1958. Þá hafði í raun og veru þessari stefnu, sem ég kalla uppbyggingarstefnu, þ.e.a.s. að tjalda öllu því, sem til var, til að auka framleiðsluna og þjóðartekjurnar, nota allt fjármagnið í því skyni, sem hægt væri að ná saman, verið fylgt eiginlega alveg frá 1927. Og niðurstaðan varð langsamlega glæsilegasta framfaratímabil í sögu íslenzku þjóðarinnar, og afkoma þjóðarinnar út á við var góð og hefur enn aldrei verið betri en hún var í lok þessa tímabils. En þá vil ég leyfa mér í framhaldi af þessu að biðja hæstv. ráðh., af því að hann vildi fá skýringar hjá mér í þessum efnum, þá vildi ég biðja hæstv. ráðh. að skýra það fyrir mönnum, hvernig hann ætlar að leysa úr þeim hnút, sem efnahagsmálin eru nú í komin, þar sem hann hefur lýst því yfir, að það verði enn að halda áfram þessari pólitík, að loka inni hluta af sparifénu og halda því frá umferð. Hvernig ætlar þá hæstv. ráðh. að útvega allt það gífurlega lánsfé, sem þarf að vera á boðstólum á næstu missirum, miðað við það, hvernig er búið að fara með þessi mál, ef uppbyggingin á ekki að stöðvast í sjávarútvegi, landbúnaði, varðandi uppbyggingu iðnaðarins og íbúðirnar? Hvernig ætlar hann að leysa úr þessu, ef hann ætlar að halda áfram að reka þessa pólitík, að loka inni verulegan hluta af sparifjáraukningunni í landinu? Ég held, að það sé alveg óhugsandi annað en það verði að breyta um stefnu að þessu leyti. En hjá ráðh. kom ekkert fram í þá átt, heldur eingöngu hitt, að það yrði enn að halda áfram í sömu átt. En hvernig ætlar hæstv. ráðh. að leysa þennan hnút? Hæstv. ráðh. hlýtur að vera það algerlega ljóst, að allar lánveitingar til fjárfestingarlánastarfsemi í landinu eru gersamlega komnar út úr samræmi við kostnaðinn við að koma framkvæmdunum upp. Ef ekki á að verða gífurlegur samdráttur á næstunni, verður annaðhvort að auka lánsfjárveitingar innanlands í þessu skyni til að leysa úr þessum hnút eða taka meira af erlendum lánum, og verður þó að grípa til hvors tveggja. En hvernig ætlar hæstv. ráðh. að auka nægilega lánsfjárframboð innanlands til þess að mæta þessari gífurlegu þörf, sem nú liggur fyrir, ef hann ætlar að halda áfram þessari innilokunarpólitík á sparifénu? Er kannske meiningin, að næsta skrefið í þessum málum verði að taka stórlán erlendis, en loka samhliða áfram í sívaxandi mæli inni sparifjáraukninguna innanlands? Ég spyr. Þá var hæstv. ráðh. að minnast á, að það væri minna fé bundið utan af landi en menn vildu vera láta, og nefndi margar tölur í því sambandi. Hæstv. ráðh, getur ekkert séð af þeim tölum, sem fyrir liggja, hvaða fé er utan af landi og hvaða fé er annars staðar frá, vegna þess að fólk úti á landi á alveg jöfnum höndum innistæður sínar í Reykjavíkurfjármálastofnunum og fjármálastofnunum annars staðar. Bollaleggingar hæstv. ráðh. í þessu sambandi hafa ekkert gildi. Og varðandi það, að lítið hafi vaxið féð í innlánsdeildunum og það komi fram af því, hversu lág sú fjárhæð er, sem bundin hefur verið af fé innlánsdeildanna, þá er hæstv. ráðh. bezt að minnast þess, að þau rangindi, sem framkvæmd voru, þegar innlánsdeildir kaupfélaganna voru settar á bekk með útlánastofnunum, eru ekkert minni fyrir því, þó að minna hafi komið frá innlánsdeildunum í bindingu en hæstv. ríkisstj. og ýmsir aðrir hafa kannske álitið fyrir fram. Það hefur sýnilega dregið mikið úr starfsemi innlánsdeildanna undanfarið, sem er vitanlega til stórtjóns fyrir almenning í landinu og þau byggðarlög, sem þarna eiga hlut að máli. Þessi tala, sem nefnd var, sýnir, að það hefur dregið stórkostlega úr starfsemi innlánsdeildanna, en talan réttlætir á engan hátt þau rangindi, sem þarna voru höfð í frammi. En rangindin voru fólgin í því, að innlánsdeildir kaupfélaganna eru ekki útlánastofnanir, en voru settar á bekk með þeim. Það, sem menn leggja í innlánsdeildirnar, er alveg hliðstætt því fé, sem ýmsir leggja inn í einkafyrirtæki og eiga inni í einkafyrirtækjum á reikningum, og ekkert af því fé er háð bindingarskilyrðunum. En innlánsdeildaféð var tekið út úr og sett á bekk með fjármagni útlánastofnana. Þetta er fé, sem notað er í rekstri samvinnufélaganna. Ef það ætti að gilda sama fyrir alla í þessu, þá ætti líka að binda hluta af því fé, sem menn eiga inni hjá einkafyrirtækjum, sem starfa í iðnaði og viðskiptum. Engu slíku hefur verið stungið upp á, enda er ég ekki að stinga upp á slíku, heldur bara að benda á þau rangindi, sem þarna voru lögfest, þar sem innlánsdeildir voru settar á bekk með útlánastofnunum, þar sem þær eiga ekki að vera, en ekki hafðar á bekk með hliðstæðum fyrirtækjum í iðnaði og viðskiptum. Innlánsdeildirnar eru ekkert annað en reikningsform, sem haft er fyrir það fé, sem menn leggja kaupfélögum til sem rekstrarfé.



Herra forseti. Ég geri mér ljóst, að fundartíma er lokið, svo að ég skal ekki reyna á þolinmæði hæstv. forseta nema í örfáar mínútur. Hv. 1. þm. Austf. vildi ekki við það kannast, að stjórnarandstæðingurinn Eysteinn Jónsson væri ekki enn sami maðurinn og fjmrh. Eysteinn Jónsson fyrir nokkrum árum, og spurði í því sambandi: Er vaxtalækkun í ósamræmi við stefnu mína áður? Það hafði ég aldrei sagt. Til þess að renna rökum undir þá staðhæfingu mína, að mér fyndist ég sjá annan mann hér í þessum ræðustól nú en ég sá og heyrði í, meðan hann var fjmrh. fyrir nokkrum árum, var málflutningur hans um bindingarféð. Það var sá Eysteinn Jónsson, sem veifar þessum margumtöluðu 500 millj. framan í þá menn, sem þurfa á lánsfé að halda, það var sá Eysteinn Jónsson, sem þetta gerir, sem ég kannast ekki við frá mínum samvinnuárum við hann fyrir nokkrum árum. Og hann spurði í því sambandi: Var sparifjáraukning kannske tekin í minni tíð? Í þessu sambandi vil ég einmitt minna hv. 1. þm. Austf. á það, að það var einmitt í hans tíð, sem lögunum um Seðlabankann var breytt þannig, að heimilað var að binda spariféð. Það var einmitt í hans tíð. Sú breyting var gerð á árinu 1957, þegar við urðum sammála um það, og einmitt við tveir unnum mest að þeirri breytingu af mönnum í ríkisstj. Bankamálin heyrðu undir ríkisstj. alla, og það var forsrh., Hermann Jónasson, sem með málið fór, en af einstökum ráðh. unnum við tveir, að ég held, - ég segi það ekki okkur til neins hóls, heldur af því, að það er satt. - við unnum mikið að því að endurskipuleggja löggjöfina um bankamálin þá, m.a. setja nýja löggjöf um Seðlabankann, og þar var þetta ákvæði tekið inn, það ákvæði, sem nú er verið að beita. Þetta eru skýr rök fyrir því, að það er ekki hinn sami Eysteinn Jónsson, sem starfaði sem fjmrh. 1957 og 1958, og sá, sem hér stendur nú og talar. Annar var ábyrgur ráðherra, frábærlega vel starfhæfur, hitt er ábyrgðarlaus stjórnarandstæðingur. Þetta frv. er að sjálfsögðu ekki um að losa hið bundna fé skyndilega, sagði hv. þm. Það er mér algerlega ljóst. En það vantar þó til, að það sé losað smám saman, og þess vegna eiga spurningar mínar, sem ég beindi til hans og hann svaraði ekki, alveg við. Hann á því ósvarað, hvaða liði Seðlabankinn á að draga saman, ef losað er, þótt smám saman sé gert, bundna féð. Á gjaldeyrisforðinn að minnka, eða eiga endurkaupin að minnka? Annaðhvort verður að gerast. Og ef Seðlabankinn á að hætta að fá aukna bindingu, hlýtur annað hvort af tvennu líka að verða að gerast: þá minnka skilyrði Seðlabankans til þess að auka endurkaupin eða skilyrði hans til þess að auka gjaldeyrisforðann minnka. Og hvort vill hv. þm. að gerist? Eða það má snúa málinu alveg við, ef við lítum á fortíðina: Ef Seðlabankinn hefði ekki fengið þetta sparifé, sem nú er bundið hjá honum frá bönkum og sparisjóðum, hefði hann ekki getað gert það, sem hann hefur gert. Hvað hefur hann gert? Hann hefur aukið útlánin, og hann hefur aukið gjaldeyrisforðann. Hvort af þessu tvennu vill hv. þm. að ekki hefði verið gert? Var það kannske óþarfi að auka gjaldeyrisforðann? Ef þm. segir þetta, þá eru það rök, sem ég tek fullkomlega gild, því að þá erum við farnir að tala um sama mál, - ef hann segir: Það var alveg óþarfi að leggja áherzlu á að koma gjaldeyrisforðanum upp í rúmar 800 millj. kr. Þess vegna var bindingarstefnan röng. Ef hann segir þetta, þá skiljum við hvor annan fullkomlega, og þá er hann hættur að beita áróðursblekkingum. En þetta hefur hann aldrei sagt. Eða ef hann segði: Seðlabankinn endurkaupir of mikið, það á að lækka endurkaupin, þess vegna er bindingin óþörf, - ef hann segði þetta, þá tölum við líka um sama mál. En þetta segir hann ekki heldur. Hann segir aðeins: Bindingin var óþörf, og hún er röng, - en sleppir alveg að geta um það, hvað annað, sem hlýtur að fylgja, var rangt, hvort það var aukning gjaldeyrisforðans eða hvort það var aukning endurkaupanna. Þá sagði hv. þm., að það væri hægt að hafa góða gjaldeyrisafkomu út á við án þess að beita þeim aðferðum, sem núv. ríkisstj. hefur beitt, og tók gjaldeyrisstöðuna í árslok 1958 til sönnunar um þetta. Þótt mjög freistandi væri að fara um þetta mörgum orðum, get ég það ekki tímans vegna, en verð að láta örfáar setningar nægja. Það er rétt, að afkoma þjóðarbúsins út á við var hagstæð í árslok 1958. Það átti sér tvær orsakir. Fyrst og fremst var árið 1958 mikið góðæri, mesta góðærið, sem yfir landið hafði gengið um langt skeið, líklega nokkurn tíma fram að þeim tíma. Hin ástæðan var sú, að um vorið 1958 gerði þáv. ríkisstj. róttækar ráðstafanir í efnahagsmálum, sem höfðu mjög hagkvæm áhrif á gjaldeyrisstöðuna síðari hluta ársins. Þáv. ríkisstj. lækkaði gengið óbeint með löggjöfinni vorið 1958. Tilgangurinn var m.a. að styrkja gjaldeyrisstöðuna, og það tókst. Þessi bati á gjaldeyrisstöðunni var farinn að koma fram á seinni hluta ársins 1958. En það var bara annað, sem þeirri ríkisstj. mistókst. Henni mistókst að hafa hemil á verðbólgunni innanlands. Það kom í ljós haustið 1958, þá tók verðbólguhjólið nýjan snúning og verðlagið hér innanlands stórhækkaði, og afleiðingarnar af því voru náttúrlega ekki komnar fram árið 1958. Ef ekkert hefði verið að gert, hefði sú gjaldeyriseign, sem við áttum í lok ársins 1958, horfið eins og dögg fyrir sólu á fyrri hluta ársins 1959. Þetta sá hv. þm. þá auðvitað fyrir, þetta sáum við allir fyrir. Þess vegna var það, sem við reyndum að gera nýtt samkomulag í ríkisstj. haustið 1958. Það tókst ekki. Þess vegna fór ríkisstj. frá. Og hún fór frá með þeim ummælum hæstv. forsrh. hér í hinu háa Alþingi, að ekki væri samstaða í ríkisstj. um neinar þær ráðstafanir, sem gætu forðað þjóðarbúinu frá því, að til mikilla vandræða kæmi, og þau vandræði voru m.a. fólgin í því, að gjaldeyrisstaðan hlaut að stórversna á næstu mánuðum. Það er því algerlega haldlaust að benda á það, að gjaldeyrisstaðan hafi verið sterk í árslok 1958. Gjaldeyrisstaðan var svo ótrygg, að sá gjaldeyrissjóður, sem þá var til, hlaut að hverfa eins og dögg fyrir sólu á næsta ári, ef ekkert væri að gert. Þetta var okkur öllum ljóst. Svo reyndum við að komast að samkomulagi um að gera skynsamlegar ráðstafanir, en það tókst ekki. Það féll í annarra hlut að gera þær ráðstafanir. Að síðustu, vegna þess að hv. þm. stóðst ekki þá freistingu að veifa enn 500 milljónunum bundnu framan í lánsfjárþurfandi Íslendinga, vil ég aðeins endurtaka og leggja sérstaka áherzlu á, að það, sem vantar í dag til þess að auka þjóðarframleiðsluna, eru ekki peningar, eru ekki aukin útlán, því að hver einasta vinnandi hönd er notuð og hvert einasta tæki, sem til er í landinu, er svo að segja fullnýtt. Undir þessum kringumstæðum getur aukið peningamagn, geta aukin útlán ekki orðið til þess að auka framleiðsluna. Það eru aðrar ráðstafanir og gagngerðari, sem þarf, eins og ég gat um áðan. Það þarf að auka afköst vinnuaflsins með betri vinnuhagræðingu og betra skipulagi, og það þarf að bæta tæki landsmanna og gera þau nýtízkulegri og fullkomnari frá tæknilegu sjónarmiði séð en nú á sér stað. En þetta skeður ekki eingöngu með útlánaaukningu, svo að þar er um að ræða mikla blekkingu af hálfu hv. þm.



Það er aðeins örstutt, enda hef ég nú aðeins athugasemdartíma. Hæstv. ráðh. sagði, að gjaldeyrisstaðan í árslok 1958 hefði verið nokkuð góð. Það er nú í fyrsta skipti í langan tíma, sem það hefur fengizt viðurkennt og er út af fyrir sig merkisatburður, sem mætti gjarnan minnast. En hann sagði, að það hefði stafað af ýmsum ástæðum, m.a. góðæri. Ætli það gæti ekki skeð, að gjaldeyrisstaða bankanna núna stafaði að einhverju pínulitlu leyti af því, hvernig árferðið er þetta árið? Ég ætla að geyma mér að íhuga það til næsta dags. Þá sagði hæstv, ráðh. enn, að það væri ósamræmi í afstöðu minni fyrr og nú, því að ég hefði verið með í því að setja löggjöf um Seðlabankann, þar sem heimild væri fyrir bankann til þess að draga sparifé inn. Það er rétt, að ríkisstj., sem ég sat í, átti frumkvæði að því, að þessi löggjöf var sett um Seðlabankann. En þetta ákvæði er vitanlega hægt að nota á fleiri en einn veg. Það er hægt að nota þetta ákvæði til þess að draga inn fé í Seðlabankann og lána það í lífsnauðsynlegustu framkvæmdir þjóðarinnar. Það er líka hægt að nota það á þann hátt, sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur notað það. Ég skal játa, að ég sé eftir því að hafa verið með í því að leggja hæstv. ríkisstj. þetta vopn í hendur í seðlabankalöggjöfinni, þegar ég sé, hvernig hún hefur notað það. En hæstv. ráðh. þarf ekki að halda, að hann geti kennt mig við einhverja innilokunarpólitík á sparifé, þó að ég hafi átt þátt í því að setja inn þessa heimild, af þeirri einföldu ástæðu, að þessi heimild var aldrei notuð á þann hátt, sem hæstv. ráðh. og hans félagar hafa notað hana, á meðan ég gat haft um þau mál að segja. Það voru gerðar efnahagsmálaráðstafanir 1958, eins og hæstv. ráðh. minntist á, eftir að þessi heimild var komin í löggjöfina, og það kom ekki til mála, að inn í þær ráðstafanir væri tekin frysting á sparifé. Vegna hvers? M.a. vegna þess, að ég fyrir mitt leyti og þeir, sem unnu með mér, við höfum ekki verið inni á því, að það væri heppilegt úrræði, aldrei notað það og aldrei viljað ljá máls á því, eins og allur okkar ferill sýnir. Þess vegna finnst mér óviðkunnanlegt, þegar hæstv. ráðh. er að reyna að halda því fram, að ég hafi aðra skoðun nú en áður hefur verið. Hann ætti ekki að gera það. Hann ætti á hinn bóginn frekar að snúa sér að því að sýna fram á, að mín skoðun sé út af fyrir sig röng, en láta þetta ekki henda síg. Þá sagði hæstv. ráðh. nú síðast, að það vantaði ekki aukin útlán í landinu núna, því að allir hefðu atvinnu. Ég er hæstv. ráðh. algerlega ósammála um þetta og vil leggja mikla áherzlu á það, eins og komið hefur fram hér í því, sem við höfum rætt. Ég álit nefnilega, að það sé alveg bókstaflega óhugsandi að rífa þjóðina út úr þeirri sjálfheldu, sem hún er komin í, nema með stóraukinni fjárfestingu. Og í þá auknu fjárfestingu þarf stóraukin lán, bæði að nota okkar eigin lánsfé og vafalaust líka einhver erlend lán. En hvernig í ósköpunum á að komast út úr þessu öngþveiti, sem orðið er, t.d. í íbúðamálunum, landbúnaðarmálunum, varðandi stofnkostnað og annað slíkt, sjávarútvegsmálunum, öðruvísi en með því að stórauka útlánin? Þau verða auðvitað að stóraukast, og það verður að finna grundvöll fyrir því. Um þetta er ég hæstv. ráðh. ósammála, einnig um það, að útlánaaukning geti ekki átt rétt á sér, þótt ekki sé atvinnuleysi. Mér skilst á hæstv. ráðh., að engin útlánaaukning eigi rétt á sér, nema það sé atvinnuleysi. Ég er algerlega ósammála því, vegna þess að við þurfum einmitt að reyna að auka tekjurnar hjá einstaklingunum, sem nú eru orðnar allt of litlar, með aukinni framleiðslu og aukinni framleiðni, tækni og auknum vélakosti, og í allt þetta þarf peninga og m.a. lán.