Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Árni M. Mathiesen, 3. þm. Reykn., Halldór Ásgrímsson, 1. þm. Austurl., Jón Kristjánsson, 2. þm. Austurl., Jóna Valgerður Kristjánsdóttir, 6. þm. Vestf., Rannveig Guðmundsdóttir félmrh.

Virðulegi forseti. Rétt fyrir kl. 10 í gærkvöldi var lögð fram brtt. við frv. til lánsfjárlaga um að heimila fjmrh. að ábyrgjast sjálfskuldarábyrgð lántöku Silfurlax hf. allt að 50 millj. kr. gegn skilyrðum sem fjmrh. og landbrh. setja. Um þetta mál urðu miklar umræður í nótt og lögð var á það áhersla að umræðunni lyki sem og gert var um það bil kl. 4.30 í morgun. Það var upplýst í umræðunni að ætlunin væri að taka veð í afla ársins 1996 til þess að tryggja þær 50 millj. sem tillagan felur í sér. Nú hefur mér borist í hendur í morgun afrit af dómi Hæstaréttar frá 16. júní sl. í máli Íslandsbanka hf. gegn Sundagörðum hf. og þrotabúi Vogalax hf. Þessi dómur Hæstaréttar frá 16. júní felur það í sér að hafbeitarlax sé ekki eldisfiskur sem veðsetja má til fjögurra ára, heldur skuli hann vera afli í merkingu 4. mgr. 4. gr. veðlaga, nr. 18/1987, sbr. 1. gr. laga nr. 43/1986, sbr. 14. gr. laga. nr. 9/1989. Þess vegna megi eingöngu veðsetja hafbeitarlax sem afla til eins árs. Ég vil þess vegna, virðulegi forseti, beina þeirri ósk til hæstv. fjmrh. að áður en Alþingi greiðir atkvæði síðar í dag skv. 5. dagskrárlið þessa fundar um þessa brtt. þá verði það upplýst af hálfu fjmrh. hvort það hafi verið kannað alveg ótvírætt að þessi brtt. sé ekki brot á hæstaréttardómi frá 16. júní sl. í ljósi þess að taka á veð í afla ársins 1996 sem samkvæmt dómnum er óheimilt. Mér virðist þess vegna blasa við að þessi hæstaréttardómur feli í sér að fjmrh. og landbrh. hafi ekki heimild samkvæmt dómi Hæstaréttar til þess að taka það veð fyrir þessum 50 millj. kr. sem lýst var hér í nótt að ætlunin væri að gera. Ég óska þess vegna eftir því, virðulegi forseti, að þetta verði upplýst svo að þingheimur fái í hendur tryggingu fyrir því að grundvöllur tillögunnar brjóti ekki í bága við nýlegan dóm Hæstaréttar.

Virðulegi forseti. Mér hefur eðlilega ekki gefist kostur til þess að kynna mér þessa nýju ástæðu sem hér er nefnd til sögunnar en ég bendi á að sú brtt. sem liggur fyrir er á þessa leið með leyfi forseta: ,,Fjmrh. fyrir hönd ríkissjóðs er heimilt að ábyrgjast með sjálfskuldarábyrgð lántöku Silfurlax hf. allt að 50 millj. kr. gegn skilyrðum sem fjmrh. og landbrh. setja.`` Samkvæmt brtt. er einungis um að ræða að í lögum segir að skilyrði skuli sett af fjmrh. og landbrh. Í bréfi til nefndarinnar kemur hins vegar fram að hugmyndin er að taka 1. veðrétt í seiðum og hafbeitarlaxi félagsins og því er þar lýst, eins og vandlega hefur komið fram í umræðunum, hvernig hugmyndin er að tryggingar verði settar. Þetta mál hefur verið undirbúið og skoðað af embættismönnum en að sjálfsögðu verður þess gætt að ekki verði farið öðruvísi að en lög heimila og er sjálfsagt að kynna sér það í alla staði og fara að þeim enda liggur það í hlutarins eðli. Ég vil taka það fram og það hefur reyndar komið fram í umræðunum líka að það eru sett mjög ströng skilyrði fyrir félagið. Hluthafarnir þurfa að leggja fram verulega fjármuni. Það er alls óvíst hvort af þessu getur orðið en þessum ströngu skilyrðum sem sett verða verður auðvitað fylgt eftir. Ég vil láta það koma fram að það verður að sjálfsögðu farið að þessu með löglegum og lögmætum hætti. Ég sé því ekki ástæðu til að tefja atkvæðagreiðsluna af þeirri ástæðu sem hér hefur verið nefnd til sögu.

Frú forseti. Vitaskuld er það góðra gjalda vert að vilja hjálpa þessu fyrirtæki eða eigendum þess jafnvel þó að komið hafi fram að þeir séu ekki örsnauðir menn. Hitt finnst mér bera vott um æðimikla hugkvæmni að láta sér detta í hug að taka veð í hafbeitarlaxi sem kunni að slæðast til baka 1996. Út af fyrir sig finnst mér það mikil hugkvæmni að láta sér detta þetta í hug, sérstaklega þegar það kemur nú í ljós að þessi hafbeitarlax er ekki veðhæfur og hefur meira að segja gengið um það hæstaréttardómur. Þetta allt saman fer nú að minna mig á afgreiðslu sem skeði hér fyrir mörgum árum varðandi gullskipið og leitina að því.

Forseti biður um að menn haldi sig við að ræða störf þingsins undir þessum dagskrárlið.

Virðulegi forseti. Ég tel mig fyllilega halda mig við þann efnisþátt sem snýr að störfum þingsins vegna þess að við stöndum hér frammi fyrir því hvort á að fara að greiða atkvæði um tillögu sem samkvæmt þeim forsendum sem kynntar voru í nótt brýtur gegn dómi Hæstaréttar frá 16. júní sl. Ef sá skilningur sem ég hef lýst á dómi Hæstaréttar er réttur, og ég hef enga ástæðu til þess að draga það í efa að hafbeitarlax sé ekki eldisfiskur heldur afli í skilningi veðlaganna og því megi eingöngu veðsetja hann til eins árs, þá er alveg ljóst að það er ekki hægt að veita þessa 50 millj. kr. ábyrgð á árinu 1995. Tillagan gengur ekki upp, hæstv. fjmrh., samkvæmt dómi Hæstaréttar. Það er í sjálfu sér fullkomlega út í hött að fara að samþykkja hér heimild til fjmrh. um sjálfskuldarábyrgð sem ekki stenst fyrr en í fyrsta lagi með lánsfjárlögum sem verða afgreidd á næsta ári fyrir árið 1996 því að það var upplýst af ábyrgum aðilum í nótt að afli ársins 1995 er að fullu veðsettur. Það er ekkert svigrúm fyrir veðtöku í afla næsta árs. Þess vegna tel ég, virðulegi fjmrh., sérstaklega þegar fjmrh. hefur upplýst að honum var ekki kunnugt um þennan hæstaréttardóm, að málið verði skoðað nánar áður en atkvæðagreiðslan fer fram. Umræðu er lokið og það er engin ástæða til að ætla annað en atkvæðagreiðslan fari fram annaðhvort síðar í dag eða áður en þingi lýkur, en ég vona að hæstv. fjmrh. skilji að það er nauðsynlegt að hann kynni sér þetta mál og geti upplýst það nánar í þingsalnum áður en atkvæðagreiðslan fer fram því að það er ekki sómi þingsins að samþykkja tillögu sem brýtur gegn dómi Hæstaréttar. Ég vil svo að lokum, virðulegi forseti, spyrjast fyrir um það, sem mér var ekki ljóst þegar ég kom upp áðan, hvort það er heimilt samkvæmt þingsköpum að breyta flutningsmönnum brtt. eftir að umræðum lýkur. Hér hefur verið prentað upp þingskjalið með brtt. frá því sem það var í alla nótt þar til umræðu lauk en breytingin felur það í sér að einn af flm., hv. þm. Guðjón Guðmundsson, er ekki lengur flm. Ég vil spyrja hæstv. forseta að því: Er hægt að breyta þannig brtt. eftir að umræðu er lokið?

Virðulegi forseti. Ég vil vekja athygli á því að hér er einungis um heimild að ræða og menn fara ekki að beita heimild með ólögmætum hætti. Hins vegar veit ég það af kynnum mínum við hæstv. fyrrv. fjmrh. að honum gengur það eitt til að tryggja það að fjármagni ríkisins verði varið sem best og tryggast. Það er rætt um það að taka veð líka í seiðunum. Hér er um að ræða fyrirtæki sem ég held að ég fari rétt með þegar ég segi að framleiði um það bil 3 millj. seiða. Það er því alveg ljóst að 50 millj. tryggðar með 1. veðrétti í seiðunum gerir margfalt það að dekka þetta fjármagn. Ég held að það ætti að friða hv. þm. og færa hann í öruggan sann um að það er ekki verið að sólunda fé ríkisins með þeim hætti sem mér fannst liggja í orðum hv. þm.

Varðandi fyrirspurn sem hv. 8. þm. Reykn. beindi til forseta þá getur forseti svarað því að það er ekkert sem bannar að þingmaður dragi nafn sitt út af brtt. þegar það hefur komist þangað vegna misskilnings og þingskjalið prentað upp sem iðulega gerist eins og hv. þingmenn vita. Þingskjöl eru prentuð upp ef það þarf að leiðrétta einhver atriði.

Virðulegi forseti. Þessar umræður um störf þingsins hafa verið alleinkennilegar og síðasta ræða sem hæstv. umhvrh. flutti um lögmæti þess að lána út á hafbeitarfisk sem kann að koma til skila á árinu 1996 kemur mér undarlega fyrir sjónir af jafngagnmenntuðum manni og hann er. En ég spyr svo aftur í leiðinni og það skiptir máli fyrst störf þingsins eru komin út í þetta: Er þá réttlætanlegt að stærsta lánastofnun þjóðarinnar neiti algerlega um lán út á fisk sem er öruggur í kerum? Finnst umhvrh. það vera alveg sjálfsagður hlutur?



Kosning sjö fulltrúa og jafnmargra varafulltrúa úr hópi þingmanna í Norðurlandaráð, að viðhafðri hlutfallskosningu, skv. þingsályktun frá 15. desember 1961 um kjör fulltrúa í Norðurlandaráð, sbr. þingsályktun frá 3. desember 1969 og þingsályktun frá 17. nóvember 1983 um fullgildingu samkomulags um breytingu á samstarfssamningi Norðurlanda. Gildir kosningin þar til ný kosning hefur farið fram á næsta reglulega Alþingi. Við kosningu aðalmanna og varamanna komu fram tveir listar með jafnmörgum nöfnum og menn skyldi kjósa. Samkvæmt því lýsti forseti yfir að kosin væru án atkvæðagreiðslu: Aðalmenn: Geir H. Haarde (A), Halldór Ásgrímsson (B), Árni M. Mathiesen (A), Kristín Einarsdóttir (B), Guðmundur Árni Stefánsson (A), Sigríður A. Þórðardóttir (A), Hjörleifur Guttormsson (B). Varamenn: Sturla Böðvarsson (A), Valgerður Sverrisdóttir (B), Árni Johnsen (A), Jóna Valgerður Kristjánsdóttir (B), Petrína Baldursdóttir (A), Ingi Björn Albertsson (A), Svavar Gestsson (B). Kosning þriggja manna í síldarútvegsnefnd og jafnmargra varamanna, allra til þriggja ára, frá 1. janúar 1995 til 31. desember 1997, að viðhafðri hlutfallskosningu, skv. 1. gr. laga nr. 54 2. maí 1968, um breytingar á lögum nr. 62 21. apríl 1962, um síldarútvegsnefnd og útflutning saltaðrar síldar. Fram komu tveir listar sem á voru jafnmörg nöfn samtals og menn skyldi kjósa. Samkvæmt því lýsti forseti yfir að kosnir væru án atkvæðagreiðslu: Aðalmenn: Gunnar Flóvenz, fyrrv. framkvæmdastjóri, Kópavogi, (A), Hermann Hansson (B), Egill Guðlaugsson framkvæmdastjóri, Egilsstöðum, (A). Varamenn: Guðmundur Karlsson framkvæmdastjóri, Reykjavík, (A), Þorleifur Björgvinsson (B), Þór Vilhjálmsson verkstjóri, Vestmannaeyjum, (A). Kosning eins fulltrúa hvers þingflokks og jafnmargra varafulltrúa úr hópi alþingismanna í Vestnorræna þingmannaráðið skv. ályktun Alþingis 19. desember 1985. Gildir kosningin þar til ný kosning hefur farið fram á næsta reglulega Alþingi. Fram komu tveir listar sem á voru jafnmörg nöfn og menn skyldi kjósa. Samkvæmt því lýsti forseti yfir að kosin væru án atkvæðagreiðslu: Aðalmenn: Árni Johnsen (A), Ingibjörg Pálmadóttir (B), Petrína Baldursdóttir (A), Jóna Valgerður Kristjánsdóttir (B), Steingrímur J. Sigfússon (B). Varamenn: Guðmundur Hallvarðsson (A), Valgerður Sverrisdóttir (B), Sigbjörn Gunnarsson (A), Anna Ólafsdóttir Björnsson (B), Margrét Frímannsdóttir (B). Kosning þriggja yfirskoðunarmanna ríkisreikninga 1994, að viðhafðri hlutfallskosningu, skv. 43. gr. stjórnarskrárinnar. Fram komu tveir listar sem á voru jafnmörg nöfn og menn skyldi kjósa. Samkvæmt því lýsti forseti yfir að kosnir væru án atkvæðagreiðslu: Pálmi Jónsson alþingismaður (A), Svavar Gestsson alþingismaður (B), Birgir Dýrfjörð rafvirki (A). Útbýting þingskjals: Tekjuskattur og eignarskattur, 290. mál, brtt. JóhS, þskj. 511.

Virðulegur forseti. Þessi till. sem er seint fram komin við 3. umr. um frv. til lánsfjárlaga hefur vakið mikið umtal og undrun og í vaxandi mæli eftir því sem komið hefur í ljós hvernig að þessu máli er staðið. Ég tel það mál út af fyrir sig að fara efnislega yfir málefni fiskeldisstöðva í landinu, hafbeitar sem annarra, og meta það hvort réttmætt sé að veita stuðning, m.a. með ríkisábyrgð ef svo ber undir. Ég tel hins vegar með öllu óeðlilegt að þannig sé staðið að máli eins og hér er gert, eitt fyrirtæki tekið út úr, vísað til veða eftir fleiri ár í óvissum afla og síðan upplýsinga sem hafa komið fram um það að öll þessi málafylgja öll stangast á við hæstaréttardóm. Ég segi því nei.

Virðulegur forseti. Það kom fram í ræðu minni um málið í gær að ég tel að það séu út af fyrir sig efnisleg rök fyrir því að styðja við bakið á þeim tilraunum sem enn eru í gangi í hafbeit hér á landi. Ég hafði hins vegar í umfjöllun nefndarinnar fyrirvara á þeim leiðum sem væru valdar og hefði talið að það væri á margan hátt eðlilegra að styrkur ríkisins færi í gegnum aðrar leiðir en lánsfjárlög. Hitt er svo annað mál að málsmeðferð stjórnarflokkanna á þessu máli er þannig að mér er ómögulegt að styðja tillöguna og ég minni m.a. á það að í gær kom yfirlýsing frá hæstv. fjmrh. þess efnis að hér væri um að ræða stjórnartillögu og því hlýtur stjórnarmeirhlutinn að bera á þessu ábyrgð. Hins vegar væri fullkomlega óheiðarlegt af minni hálfu gagnvart meðnefndarmönnum í efh.- og viðskn. ef ég færi á þessu stigi að greiða atkvæði gegn málinu og ég greiði því ekki atkvæði.

Hæstv. forseti. Við meðferð og könnun þessa máls í hv. efh.- og viðskn. í gær kom í ljós að ýmis rök mæla með aðstoð við fyrirtækið Silfurlax en það verður að segjast eins og er að hér hefur verið þannig að málum staðið og flýtirinn sem er á þessu og það sem komið hefur í ljós í umræðunni sem fer fram er þannig að ekki verður við unað. Ég treysti mér ekki til þess að styðja tillöguna og ég ætla meira að segja að ganga lengra, ég segi nei.

Virðulegi forseti. Tillagan er fram borin af fjórum fulltrúum sem eru nú reyndar orðnir þrír í efh.- og viðskn. nokkrum mínútum áður en 3. umr. um lánsfjárlög hófst. Ég hef alltaf verið hlynntur fiskeldi og ekki ráðist að stjórnvöldum þegar þau hafa sýnt skilning á þeim málum eins og allar fiskveiðiþjóðir hafa gert. Hins vegar gagnrýni ég harðlega að fyrirtækjum sé mismunað eins og þegar Landsbanki Íslands gerði vel reknu fyrirtæki, Þórslaxi í Tálknafirði, óbærilegt að starfa áfram og rak það í gjaldþrot. Fyrirtækið er að verulegu leyti í eigu útlendinga og virðist ríkisstjórnin gera mikinn mun á því hvort um er að ræða íslenskt framtak eða erlent. Þessu óréttlæti mótmæli ég og segi nei.

Virðulegi forseti. Þótt þetta mál hafi borist landbrn. fyrir tveimur mánuðum og ríkisstjórnin tekið afstöðu í málinu fyrir allnokkru er engu að síður haldið þannig á þessu máli að á það var ekki minnst fyrr en 3. umr. var að hefjast seint í gærkvöldi. Það hefur á engan hátt gefist tækifæri í umfjöllun í þinginu til þess að skoða til hlítar samhengi þessarar tillögu við þau örlög sem önnur fiskeldisfyrirtæki eru að hljóta í landinu. Þess vegna blasir alveg skýrt við að verði þessi tillaga samþykkt hér og nú er fiskeldisfyrirtækjum á Íslandi mismunað með óverjandi hætti. Ekki er hægt að samþykkja slíka mismunun. Og enn síður er hægt að samþykkja þessa tillögu þegar upplýst hefur verið að fyrir liggur hæstaréttardómur frá í sumar sem bannar þá veðatöku sem upplýst var í nótt að væri grundvöllur tillögunnar. Ég segi nei.

Frú forseti. Þar sem veðtaka í fiski, sem e.t.v. kann að skila sér 1996, er að mínu mati næsta hæpin og þar hæstaréttardómur hefur gengið sem telur hliðstæð veð ekki gild þá segi ég nei.

Hæstv. forseti. Ég lét koma fram í efh.- og viðskn. í gær og eins í umræðum í gærkvöld að ég teldi rétt að reyna að koma með einhverjum hætti til aðstoðar þessu fyrirtæki eins og öðrum hafbeitar- og fiskeldisfyrirtækjum í landinu sem ættu sér lífs von. Ég hef verið og er þeirrar skoðunar að rétt væri að reyna að fleyta einhverjum hópi lífvænlegra fyrirtækja í þessari atvinnugrein í gegnum þá erfiðleika sem þau berjast við. Hins vegar verður að segja eins og er að sú aðferð sem hér er lögð til í þessum efnum og hvernig þetta mál hefur þróast og að því verið staðið gerir það að verkum að ég treysti mér ekki til að greiða tillögunni atkvæði eins og hún er hér fram borin. Ég vil hins vegar ekki leggja stein í götu þess að reynt verði að aðstoða þetta fyrirtæki og hefði gjarnan viljað geta stutt það eins og ég hefði gjarnan viljað og vil styðja önnur sambærileg tilvik þar sem um lífvænleg fyrirtæki er vonandi að ræða sem gætu átt sér framtíð í þessari grein. Ég á því ekki annan kost en að sitja hjá við þessa atkvæðagreiðslu og greiði ekki atkvæði.

Hæstv. forseti. Ríkisábyrgð til eins félags í fiskeldi hlýtur að valda deilum. Hér er hins vegar um að ræða mjög stórt tilraunaverkefni á sviði hafbeitar sem er mikilvægt að ljúka. Eigendur munu leggja fram verulegar fjárhæðir til að halda verkefninu áfram og ábyrgð verður ekki veitt nema að uppfylltum skilyrðum sem landbrh. og fjmrh. munu setja. Ég segi því já.

Virðulegi forseti. Það er ekki hægt að segja að þetta fyrirtæki sem starfar í fiskeldi eða hafbeit hafi verið þurftafrekt á opinbert fé eða opinbera aðstoð á sínum starfstíma. Eigendur þess hafa tapað stórum fjármunum á starfsemi þess. Ég held líka að ef við tökum tillit til þess verkefnis sem nú er í gangi á vegum þessa fyrirtækis og þeirra tilrauna sem verið er að gera þar með hafbeit og líka til þess að eigendur fyrirtækisins eru að leggja mjög mikið af mörkum til þessara tilrauna umfram það sem er búist við að einkafyrirtæki yfirleitt geri þá tel ég réttlætanlegt í þessu tilfelli að gera þessa hluti. Þetta mál hefur ekki borið svo mikið öðruvísi að en mörg önnur sem koma af þessum toga við lokaafgreiðslu fjárlaga og lánsfjárlaga. Því segi ég já.

Virðulegi forseti. Ég er mikill stuðningsmaður fiskeldis landinu og tel að fiskeldi eigi mikla framtíð fyrir sér. Ég tel þess vegna að sú tillaga sem hér er fram lögð sé fordæmisgefandi, hún sé einungis fyrsta sporið í þá veru að ganga til liðs við þessi fiskeldisfyrirtæki. Undir öðrum kringumstæðum væri þessi tillaga þingleg óhæfa. Þess vegna segi ég já.

Virðulegi forseti. Hér er verið að taka ákvörðun um hvort veita skuli fyrirgreiðslu til tiltekins fyrirtækis í fiskeldi. Sagt hefur verið að þetta fyrirtæki hafi sérstöðu. Vissulega hefur fyrirtækið sérstöðu líkt og öll fyrirtæki í fiskeldi hafa sína sérstöðu. Ég vek t.d. athygli á að alls ekki er um að ræða einu hafbeitarstöðina í fiskeldi á Íslandi. Ég ræddi þetta mál ítarlega efnislega í nótt og þarf í sjálfu sér engu við að bæta. Þar rakti ég m.a. hvernig fyrirtækjum í þessari grein hefur verið og er mismunað. Spurningin sem við þurfum að svara er einfaldlega þessi: Er jafnræðis gætt á milli fyrirtækja ef við afgreiðum þessari tillögu jákvætt? Þessari spurningu er einungis hægt að svara með fleygum orðum: Svo er ekki. Ég segi því nei.

Virðulegi forseti. Fyrir jól kynnti landbrh. fulltrúum allra þingflokka þessa tillögu þannig að hún átti að vera mönnum kunn. Verði tillagan samþykkt þá verður heimildin að sjálfsögðu aðeins notuð að lögmæt skilyrði séu fyrir hendi. Samkvæmt áætlunum fyrirtækisins sjálfs verða sölutekjur á næsta ári 180 millj. kr. en þær voru tæplega 90 millj. í ár þegar alger brestur varð á heimtu. Eigendur áætla að færa núverandi hlutafé úr 480 millj. í 240, fá afskrifaðar lána- og skuldbindingar upp á 440 millj., að 340 millj. verði breytt í hlutafé og nýtt hlutafé til fjármögnunar verði 230 millj. kr. Sérstaða þessa fyrirtækis er talin vera sú rannsókna- og tilraunastarfsemi í hafbeit sem unnin er í samstarfi við Stofnfisk hf., rannsóknafyrirtæki ríkisins. Að öllu samanlögðu segi ég að sjálfsögðu já.

Virðulegi forseti. Þegar þetta mál var til umræðu og afgreiðslu í heilbr.- og trn. sem ég sit í hafði ég miklar efasemdir og skrifaði undir nefndarálitið sem hér fylgir með fyrirvara. Efasemdir mínar hafa aukist eftir því sem frá hefur liðið og ég hugsað meira um þetta mál og fengið fleiri hliðar á málum og gögn í málunum. Ég mun því sitja hjá við afgreiðslu þessa frv. í þeirri von og ósk að málið verði aftur tekið upp í heilbr.- og trn. áður en það kemur til 3. umr. í þinginu.

Virðulegi forseti. Ég greiði atkvæði gegn þessari tillögu í fyrsta lagi vegna þess að ég tel að umsýslugjaldið sé óþarft. Hér er verið að leggja á nýjan skatt sem engin sérstök rök eru fyrir. Í öðru lagi tel ég að með því að greiða þessu atkvæði séu menn að staðfesta þá lögleysu sem hæstv. heilbrrh. gerði sig sekan um sl. sumar þegar hann gaf út reglugerð um álagningu þessa gjalds án þess að lagaheimild væri fyrir því. Ég tel að það sé óhjákvæmilegt að ræða þetta mál nánar en ég greiði atkvæði gegn þessari tillögu um þennan nýja skatt eins og hún liggur fyrir hér.

Virðulegi forseti. Það er að vísu rétt að með þessu ákvæði er verið að leggja örlítið gjald á fasteignaeigendur í landinu en um leið, og það finnst mér skipta meira máli, er ákveðið að fella niður gjöld sem Fasteignamat ríkisins hefur tekið fyrir útgáfu ýmiss konar vottorða. Þeir sem yfirleitt þurfa á þessum vottorðum Fasteignamats ríkisins að halda eru fólk sem á í nokkrum greiðsluerfiðleikum og þar af leiðandi tel ég að það sé verið að koma að vissu leyti til móts við þennan hóp með því að Fasteignamatið ákveði að fella þetta gjald niður af þeim vottorðum sem það er að gefa út. Stjórnarandstaðan skrifaði undir þetta nefndarálilt með fyrirvara, ekki síst vegna þess hvernig að málinu var staðið í upphafi, þ.e. að hæstv. heilbrrh. gaf út reglugerð sem óvíst var hvort stæðist lög og síðan var komið með þetta frv. inn á Alþingi til að tryggja lagastoð þeirrar reglugerðar. Þrátt fyrir það greiði ég atkvæði með þessu frv.

Virðulegi forseti. Ég tel að í ákvæðum 2. gr. þessa frv. þar sem er breyting á 2. mgr. 3. gr. laganna sem heimilar að miðað sé við markaðsverð í stað brunabótamats að frádregnum 15%, sé um verulega mismunun að ræða eftir búsetu manna sem ekki er hægt að fallast á. Menn greiða iðgjöld til tryggingafélaga miðað við brunabótafjárhæð samkvæmt mati og því hljóta bætur að miðast við brunabótaverðmæti hvar sem er á landinu. Við þetta bætist að þar sem markaðsverð er lægst á landinu eru jafnframt dýrastir aðdrættir til bygginga. Ég segi því nei við 2. gr.

Frú forseti. Þar eð menn eiga samkvæmt þessari grein misjafnan bótarétt eftir því hvar þeir eiga heima á landinu þótt um hliðstæð tjón sé að ræða þá sé ég ekki að greinin samræmist mannréttindakafla stjórnarskrár þeirrar sem hér er í undirbúningi þar sem lögð er sérstök áhersla á jafnræðisregluna. Ég tel að þessi hugsun sem kemur fram í greininni brjót gegn þeim anda sem er í frv. og þess vegna segi ég nei.

Virðulegi forseti. Ég greiði atkvæði gegn þessari tillögu fyrst og fremst með þeim rökum að í greininni eins og hún lítur út felst herfileg mismunun gagnvart íbúum í landinu. Ég vil einnig láta það koma fram að ég tel að það sé óhjákvæmilegt að þetta frv., m.a. þetta ákvæði þess, verði rætt mjög rækilega við 3. umr. málsins. Málið er algerlega ótækt eins og það lítur út og þess vegna greiði ég atkvæði gegn þessari tillögu eins og hún lítur núna út.

Hæstv. forseti. Eins og fleiri hafa gert grein fyrir þá tel ég að það geti engan veginn gengið að lögfesta með skýrum hætti eins og hér er lagt til mismunun af því tagi sem þarna á að innleiða. Það getur ekki staðist að menn greiði áratugum saman fjárhæðir vegna trygginga miðað við tiltekinn gjaldstofn en eigi svo ekki rétt í vissum tilvikum nema stórlega skertum bótum borið saman við aðra. Lögleiðing slíks misréttis inn í okkar löggjöf hlýtur að orka stórkostlega tvímælis gagnvart jafnréttisákvæðum stjórnarskrár og jafnræðisreglum almennt hvort sem heldur er í mannréttindaákvæðum stjórnarskrár eða annars staðar. Ég held að það sé algerlega óhjákvæmilegt, hæstv. forseti, að það verði athugað mjög rækilega milli umræðna hvort þetta mál er yfir höfuð afgreiðslutækt eins og það er úr garði gert. Ég sé enga knýjandi nauðsyn á að afgreiða þetta mál á þessu þingi og segi því nei.

Virðulegi forseti. Ég skrifaði undir nefndarálit heilbr.- og trn. eins og aðrir stjórnarandstöðuþingmenn með fyrirvara. Minn fyrirvari lýtur fyrst og fremst að 2. gr. þar sem segir: ,,Vátryggjanda er heimilt að veita undanþágu frá byggingarskyldu að höfðu samráði við skipulagsyfirvöld gegn því skilyrði að 15% dragist frá bótafjárhæðinni. [ . . . ] Hafi ákvörðun verið tekin um að veita undanþágu frá byggingarskyldu og telji vátryggjandi brunabótamat húseignar greinilega hærra en markaðsverð húseignar þá er vátryggjanda heimilt að miða bótafjárhæð við markaðsverð viðkomandi húseignar.`` Ég get ekki skilið þessa grein öðruvísi og reyndar hef ég rætt við nokkra lögfræðinga og beðið þá um skýringu á þessu og vegna þess að ég skil þetta þannig að fari húseigandi sjálfur fram á það að byggja annars staðar eða byggja ekki upp á sama stað og húseignin stóð þá sé vátryggjanda heimilt að greiða samkvæmt markaðsverði viðkomandi húseignar auk skilyrðisins að draga 15% frá.

Virðulegi forseti. Það ákvæði sem hér er verið að lögfesta í 2. gr. er ákvæði sem nú er í reglugerð þannig að þetta ákvæði hafi ótvíræða stoð í lögum. Það var ákveðið að setja það inn í þetta lagafrv. Sú breyting sem þarna er gerð er að mínu viti að nokkru leyti réttarbót frá því sem áður var þar sem þeim sem urðu fyrir tjóni var gert skylt, ef þeir vildu fá bætur greiddar eða að það tjón sem þeir yrðu fyrir væri greitt af tryggingafélagi, þá þurfti viðkomandi að reisa íbúð aftur á sama stað og áður hafði verið og var það forsenda fyrir því að menn fengju bæturnar útgreiddar. Það sem verið er að gera með þessu ákvæði hér og setja í lög er að nú er heimilt að víkja frá þessu ákvæði og greiða þeim út sem verða fyrir tjóni, kjósi þeir af einhverjum ástæðum að koma sér upp íbúðarhúsnæði á öðrum stað. Í þessu ákvæði sem hér um ræðir felst því að mínu viti nokkur réttarbót.

Formaður efh.- og viðskn. hefur óskað eftir því við forseta að úrskurðað verði, áður en umræða hefst, hvort þær brtt. meiri hluta efh.- og viðskn. við frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum á árinu 1995 á þskj. 451, þ.e. 2. tölul. d- og e-liðir, megi koma til umræðu og atkvæðagreiðslu við þessa umræðu. Ástæðan fyrir þessari ósk eru efasemdir innan nefndarinnar um að brtt., sem eru bornar fram að einróma tilmælum heilbr.- og trn., standist 37. gr. þingskapa þar sem segir að lagafrumvarp sé ekki samþykkt til fullnaðar fyrr en það hefur verið rætt við þrjár umræður. Í 44. gr. stjórnarskrárinnar segir að ekkert lagafrv. megi samþykkja fyrr en það hefur verið rætt við þrjár umræður á Alþingi. Auk þeirrar reglu sem í ákvæðunum felst --- og er ófrávíkjanleg --- hefur greinin verið skilin svo að hún setti því takmörk hversu mikið breyta megi frv. við meðferð þess á Alþingi. ,,Gerbreyting`` frv., þ.e. að því sé efnislega umturnað með brtt. og verði í raun að öðru frv., er þannig óheimil. Því er ekki auðvitað fyrir að fara um áðurgreindar breytingartillögur. Enn fremur leiðir af þessari grein stjórnarskrárinnar og 37. gr. þingskapa að óheimilt er að setja í frv. við 2. eða 3. umr. ný og sjálfstæð atriði sem eru utan við efnismörk frv. Þegar metið er hvað eru ný og sjálfstæð atriði í þessu sambandi ber að miða við frv. eins og það var lagt fram en ekki þau lög sem þeim er ætlað að breyta. Spurningin hér er því sú hvort brtt., sem fyrr voru tilgreindar, þ.e. c- og d-liðir 2. tölul. á þskj. 451, séu innan efnismarka frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Forseti telur að svo sé tæpast enda segir í skýringum í nefndaráliti um þessar tillögur að þær séu ,,tæknilegs eðlis``. Í umsögn heilbr.- og trn. í fylgiskjali III í nál. segir að fyrri breytingin miði að því að fá rýmri tíma til að afla frekari tekjuupplýsinga um bótaþega, ekki til þess að hækka bætur eða lækka þær heldur til þess að útreikningur þeirra verði auðveldari. Og síðari tillagan felur í sér að færa útborgun bóta fram um tvo daga. Tillögur þessar verða því ekki taldar til ráðstafana í ríkisfjármálum eins og eðlilegt er að skilja þau orð. Hins er að gæta að brtt. sem hér um ræðir eru ekki stórvægilegar, raska ekki á neinn hátt meginefni frv., þær eru til hagsbóta þeim sem þeim er ætlað að ná til og jafnframt hefur forseti ástæðu til að ætla að við þessar breytingar sé efnislega almennur stuðningur meðal alþingismanna. Enn fremur ber að nefna að fyrir þremur árum var sambærilegt ákvæði um útborgunardag bóta í stjfrv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Af þessum ástæðum mun forseti úrskurða að brtt. megi koma til umræðu og atkvæðagreiðslu. Af þessu tilefni vill forseti þó geta þess að með breytingu á skipulagi þingsins, afnámi deildaskiptingarinnar, hlýtur að verða að gera ríkari kröfur um meðferð frumvarpa með hliðsjón af 44. gr. stjórnarskrárinnar og 37. gr. þingskapa. Forseti vill jafnframt beina því til þingmanna og þingnefnda að hafa þetta ákvæði í huga við gerð brtt. og afgreiðslu þingmála. Forseti mun beita sér fyrir því að skrifstofa þingsins gangi frá greinargerð sem send verði þingnefndum og þingmönnum af þessu tilefni þar sem fram komi meginsjónarmið við túlkun þessarar greinar stjórnarskrárinnar og samsvarandi ákvæða 37. gr. þingskapa, svo og leiðbeiningarreglur.

Hæstv. forseti. Ég fagna því að það hefur verið orðið við ósk okkar um að líta á þessi álitamál og út af fyrir sig einnig forseta fyrir þann úrskurð sem hér hefur verið upp kveðinn, en ég saknaði þess nokkuð að í úrskurði forseta var fyrst og fremst tekið á einu afmörkuðu viðbótarefni brtt. á þskj. 451. Ég ætla ekki að deila við hæstv. forseta um það sem þar var sagt um efni þess hluta brtt. sem lúta að almannatryggingalögunum. Ég hygg að það sé rétt að hvort tveggja sé að breytingarnar séu ekki stórvægilegs eðlis og ekki íþyngjandi og um þær sé sæmileg samstaða og það megi kannski færa slík rök fyrir þeim en þegar á það er litið að brtt. meiri hlutans á þskj. 451 fela í sér að taka inn í þetta frv. ekki aðeins breytingar á einum óskyldum lögum, sem alls ekkert var fjallað um í frv. upphaflega, heldur fjórum og þegar jafngersamlega óskyldir þættir eins og breyting á lögum um meðferð, skoðun og mat á sláturafurðum, breyting á ákvæðum um lánslengd útlána Ferðamálasjóðs, breyting á lögum um félagslega aðstoð og síðan áðurnefnd breyting á almannatryggingalögum eru þarna saman á ferð þá verður að segjast alveg eins og er að ég held að farið sé að teygja háskalega á þessum ákvæðum þingskapalaga og stjórnarskrár sem hér var vitnað til. Ég verð að segja það alveg eins og er, hæstv. forseti, að mér hefði fundist það varlegra og varkárara að leggja til að úr því að um er að ræða svona miklar breytingar á fjórum aðskildum sviðum sem eiga alls ekkert skylt við ráðstafanir í ríkisfjármálum í öllum tilvikum, eru um alls óskyld efni, ýmist stjórnkerfisbreytingar eða lagfæringar tæknilegs eðlis, þá hefði verið eðlilegra að leggja til að flutt yrðu fjögur sjálfstæð frv. sem fengju eðlilega þriggja umræðna meðferð. Ég geri nokkurn greinarmun á því þó að menn hefðu e.t.v. fallist á að rúm túlkun þessara ákvæða leyfði það að eitt slíkt minni háttar atriði hafi e.t.v. verið tekið með í bandorm af þessu tagi úr því að slíkur á í hlut. Ég held að þetta sé, hæstv. forseti, ákvæði sem menn verða að vanda sig mjög gagnvart. Út af fyrir sig veit ég að hæstv. forseti vill gera það einnig en ég og væntanlega fleiri hljótum að spyrja okkur, hv. þingmenn, inn á hvaða braut erum við að halda? Hvar endar það ef í vaxandi mæli ár frá ári er heimilað að taka inn algerlega óskylda efnisþætti í frumvörp á lokastigi afgreiðslu þeirra og stytta þar með leið slíkra hluta í gegnum þingið, jafnvel niður í eina umræðu? Auðvitað verðum við að vera á verði gagnvart því, hæstv. forseti, að leiðast ekki út á slíka óheillabraut.

Forseti vill taka fram að sá úrskurður sem hefur hér verið kveðinn upp er byggður á þeirri beiðni sem barst forseta. Forseti getur, vegna orða hv. 4. þm. Norðurl. e., bætt því við að það er óheimilt að setja í frv. við 2. eða 3. umr. ný og sjálfstæð atriði sem eru utan við efnismörk frv. Það er því andstætt þessum skilningi að setja við 2. umr. --- og enn síður við 3. umr. --- inn í svokallaða bandorma, þ.e. frv. um breytingu á ýmsum lögum, nýja kafla sem oftast má jafna til sjálfstæðra frumvarpa nema þeir séu efnislega af sama tagi og aðrir kaflar frv. Í þeim brtt. sem liggja fyrir á þskj. 451 eru t.d. gerðar tillögur um fjóra nýja kafla í frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum á árinu 1995. Þótt lagasmíð af þessu tagi sé sannarlega ekki til fyrirmyndar sýnist forseta að meginefni þessara kafla sé innan efnismarka frv., þ.e. fjalli um ráðstafanir í ríkisfjármálum, hafi með öðrum orðum áhrif á afkomu ríkissjóðs. Þess vegna er það úrskurður forseta að þessi atriði megi koma til umræðu.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að deila við hæstv. forseta um þennan úrskurð en einhvern veginn finnst mér af því sem forseti hefur hér lesið að efnistökin séu þau að þetta hefði átt að úrskurða með öðrum hætti en forseti hefur gert. Úrskurð sinn finnst mér forseti kannski fyrst og fremst byggja á því að góð samstaða sé um málið í efh.- og viðskn. og heilbr.- og trn. Það er rétt hjá hæstv. forseta að það var samstaða um brtt. frá heilbr.- og trn. til efhn. um breytingar á almannatryggingalögunum, en menn verða að hafa það í huga að í efh.- og viðskn. voru síðan gerðar breytingar við tillögur heilbr.- og trn. Ef þær hefðu farið frá hv. heilbr.- og trn. til efn.- og viðskn. eins og þær liggja nú fyrir eftir breytingar efh.- og viðskn. þá er allsendis óljóst hvort um þessar tillögur hefði orðið sú samstaða er var eins og þær lágu þá fyrir. Mér finnst því að það þurfi að skoða þennan úrskurð í þessu ljósi ekki síst.

Forseti hefur gefið sinn úrskurð og mun ekki ræða það frekar.

Virðulegur forseti. Það var eitt atriði í úrskurði forseta sem ég vildi koma á framfæri ábendingu varðandi. Það er spurningin um hvort það sé eðlilegt að vera að leggja mat á efni máls í þessu sambandi og líklegan vilja meiri hluta þings. Ég held að það sé miklu tryggara að láta í raun form gilda í þessu efni alveg ótvírætt en ekki slík huglæg ákvæði eða vera að leggja mat á hvort það sé eðlilegt að víkja frá því sem sé meginregla. Þetta finnst mér að þyrfti að athuga frekar við athugun málsins. Ég undrast það nokkuð að þessi umræða og beiðni um úrskurð og álitamálin honum tengd skuli ekki hafa komið til umræðu í þingflokkum og vil inna hæstv. forseta eftir því hvort mál þetta hafi verið rætt og kynnt í forsætisnefnd Alþingis áður en úrskurður var upp kveðinn.

Nei, það hefur ekki verið þar. Það er forseta að úrskurða þetta, ekki forsætisnefndar.

Hæstv. forseti. Á undanförnum dögum, bæði fyrir jól og nú þessa daga sem við höfum verið hér milli jóla og nýárs hafa verið gerðar miklar athugasemdir við vinnubrögð, m.a. urðu miklar umræður í nótt vegna tillögu sem tekin var upp milli 2. og 3. umr. um lánsfjárlög. Með því sem hér er til umræðu, þ.e. frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum, er verið að fara inn á sömu braut. Það er verið að taka upp alls óskyld mál í brtt. og það verður að segjast eins og er að þær tillögur sem hér eru hafa fengið álíka umræður og aðrar tillögur sem við höfum fengið inn á okkar borð í hv. efh.- og viðskn. Ég lít þannig á að hér sé um allsendis óskyld mál að ræða, tilmæli um að koma á ákveðnum lagabreytingum sem koma ráðstöfunum í ríkisfjármálum ekkert við. Þær breytingar sem hér er verið að gera á almannatryggingalögunum koma ráðstöfunum í ríkisfjármálum ekki nokkurn skapaðan hlut við. Mér finnst hið sama gilda um tillögu um breytingu á lögum um meðferð, skoðun og mat á sláturafurðum þar sem um er að ræða ákveðna gjaldtöku til að standa straum af ákveðnum kostnaði sem neytendur eða þeir sem fá þessa þjónustu greiða og ég get ekki séð að þetta komi ráðstöfunum í ríkisfjármálum nokkurn skapaðan hlut við. Ég efast um að þetta komi nokkurs staðar fram í fjárlögum. Ég held því að hér sé verið að fara inn á mjög hæpnar brautir og ef það á að ganga svona ár eftir ár að menn kippi inn nýjum og nýjum málum við 2. og 3. umr. þá veit ég ekki hvar við endum. Það stendur í íslensku stjórnarskránni hvernig farið skuli með lagafrumvörp og ég sætti mig ekki við þessa málsmeðferð.

Hæstv. forseti. Ég hlýt að lýsa þeirri skoðun minni að eðlilegt hefði verið að leita ráða hjá forsætisnefnd þar sem þar eru aðilar sem allnokkrum sinnum fengust við að skera úr um svona hluti. Ég tel að niðurstaða forseta sé röng. Hér er um að ræða algerlega ný atriði sem ekki voru í hinu fyrra frv. og ég ætla að taka dæmi af því að ég veit að fæstir hér inni vita og þekkja það mál. Með skerðingu á uppbót á lífeyri vegna húsaleigubóta missir fólk fyrri uppbót sína. Það missir ekki bara hana, það missir . . .

Ég bið hv. þm. að halda sig við fundarstjórn forseta.

Já, ég hlýt að upplýsa, ég er að sanna mál mitt, virðulegi forseti, að þessi úrskurður var rangur því að hér er nýtt atriði á ferð. Þetta fólk mun einnig missa rétt til ókeypis afnotagjalda af útvarpi og sjónvarpi og ég vil spyrja hv. þm.: Hversu margir áttuðu sig á þessu? Ég er með sönnun fyrir þessu frá Tryggingastofnun ríkisins sem staðfestir þennan grun minn. Hér er algerlega nýtt atriði sem enginn hefur rætt enda enginn um vitað og ég er satt að segja að verða dálítið þreytt á því að þurfa að standa hér upp hvað eftir annað til að upplýsa hv. þingheim um innihald þess sem menn eru að greiða atkvæði um. Ég tel þess vegna að það sé alveg útilokað að hafa þetta ákvæði varðandi breytingar á almannatryggingalögum inni. Það krefst þriggja umræðna svo sannarlega ef menn ætla ekki að ganga að gamla fólkinu og öryrkjunum og svipta það rétti til ókeypis útvarps og sjónvarps.

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi geri ég athugasemdir við það frumvarpsform sem er kallað meðal þingmanna bandormur og allir hafa lofað því að hætta við þennan skapnað en það er alltaf bætt við. Nú nær þetta frumvarpsform aðeins til ráðstafana í ríkisfjármálum á næsta ári, árinu 1995. Ég spyr hæstv. forseta varðandi 8. og 9. gr. frv.: Nær þessi breyting á lögum um flugmálaáætlun og fjáröflun til framkvæmda á flugmálum aðeins til þessa eina árs sem ráðstafanir í ríkisfjármálum gera ráð fyrir eða er hér verið á laumulegan hátt að breyta lögum til frambúðar? Ég tel að þetta sé ólöglegt í alla staði, ef þessi skilningur er og það hefði þá vantað að taka inn að þessi breyting gildi aðeins á því ári sem ráðstafanir í ríkisfjármál gilda. Hér er ekkert talað um slíkt og því beini ég þeirri fyrirspurn til hæstv. forseta hvort það sé hans skilningur, forsetans, að þetta eigi að gilda um eitt ár eða þetta sé endanleg breyting á þessum lögum.

Forseti getur ekki svarað svona fyrirspurn héðan úr forsetastóli á þessari stundu.

Hæstv. forseti. Ég tel rétt að upplýsa að þegar efh.- og viðskn. ákvað að óska eftir úrskurði forseta í þessu máli þá lá einungis fyrir áform um að breyta ákvæðum almannatryggingalaganna. Það er jafnframt okkar skilningur í efh.- og viðskn., a.m.k. minni hlutans, að brtt., þskj., yrði ekki lagt fram fyrr en úrskurður forseta lægi fyrir. Þess vegna hlýt ég sömuleiðis að láta það koma fram og nota tækifærið til að mótmæla því að engu að síður skyldi þskj. verða útbúið og dreift hér þar sem ekki aðeins einum nýjum óskyldum lagakafla er bætt inn í bandorminn heldur fjórum. Í öðru lagi, hæstv. forseti, er ekki hægt með neinum efnislegum rökum að sýna fram á að breytingar á lögum um meðferð, skoðun og mat á sláturafurðum komi ráðstöfunum í ríkisfjármálum við. Staðreyndin er sú að hér er á ferðinni kerfisbreyting varðandi þetta mál sem er algerlega óviðkomandi ríkissjóði vegna þess að þessir fjármunir koma ekki við ríkissjóð og hafa ekki komið við ríkissjóð.

En ef um almenna slátrun er að ræða?

Það er hins vegar annað mál ef ætti að slátra landsmönnum almennt eða þingmönnum og öðru slíku, þá gæti það komið við á æðri stöðum. Nei, hæstv. forseti. Hér er um það að ræða að gjöld sem sláturhús hafa lagt á innlegg til að standa straum af heilbrigðiskostnaði verði eftirleiðis innheimt af yfirdýralækni og greitt í gegnum það embætti. Þetta er kerfisbreyting, þetta er skipulagsbreyting vegna þess að hagsmunatengslum milli sláturhúsa og dýralækna hefur verið mótmælt þar sem í reynd væri sá sem eftirlitið ætti að beinast að að kosta það miðað við núverandi fyrirkomulag. Það er enginn ágreiningur um að breyta þessu. En hér er hins vegar á ferðinni efnisbreyting í óskyldum málaflokki, lögum sem eru með öllu óviðkomandi ráðstöfunum í ríkisfjármálum og ríkissjóði yfirleitt. Hvorki króna fer inn né út úr ríkissjóði vegna þessa máls. Og þess vegna, hæstv. forseti, þó að með mjög rúmri lagatúlkun megi e.t.v. segja að bæði almannatryggingalög, lög um félagslega aðstoð, sem að vísu er á vegum sveitarfélaga ekki ríkissjóðs, og lög um skipulag ferðamála, sem er opinber sjóður þar sem Ferðamálasjóður á í hlut, megi allt saman teygja inn undir það með ákaflega rúmri lagatúlkun að koma ríkisútgjöldum eitthvað við í víðasta skilningi þá er það ekki hægt um fjórða málið. Það er bara ekki hægt. Það er alls óviðkomandi ríkissjóði. Ég neyðist til þess, hæstv. forseti, mér þykir það leitt en ég bara neyðist til þess að gera þessa athugasemd vegna þess að við erum að fjalla hér um mjög alvarlegt grundvallaratriði og ég hefði óskað eftir því að það gæfist færi á fundi í efh.- og viðskn. og okkur gæfist kostur á að ræða hvort ekki væri betra fyrir alla aðila að meiri hlutinn kallaði brtt. sína til baka og endurflytti hana a.m.k. án þessa síðasta ákvæðis.

Virðulegur forseti. Varðandi þessa umræðu þá tel ég skylt að upplýsa hér ákveðna hluti. Sá sem hér stendur sem formaður efh.- og viðskn. tók á sig ákveðin mistök varðandi umfjöllun þessa máls í nefndinni. Eins og menn vita þá bar þessi umfjöllun öll merki þess að mál hafa komið mjög seint fram og var vægast sagt mikill flumbrugangur á afgreiðslu stjórnarflokkanna á brtt. Virðulegur forseti, ég tók seinni hluta úrskurðar forseta þannig að hann væri að nokkru leyti að setja ofan í við Alþingi og framkvæmdarvaldið varðandi slík vinnubrögð. Minn misskilningur fólst hins vegar í því að ég taldi að við afgreiðslu brtt. í upphafi hefði stjórnarmeirihlutinn í nefndinni tekið að sér, þar sem þetta mál var afgreitt nokkuð hastarlega út, að fá þennan úrskurð hjá forseta sem ekki var. Þeir höfðu ætlað mér sem formanni að gera það. Ég tók það á mig sem formaður að þetta skyldi fara á þennan hátt og sem varð þess valdandi að brtt. komu hérna fram áður en forseti var búinn að úrskurða. Varðandi hins vegar 5. liðinn þá er um það atriði að segja að hann kemur ekki fram fyrr en í seinni umferð brtt. hjá nefndinni eftir að umræðan um það að fá úrskurð forseta um það sem tengdist heilbrigðis- og félagsmálum fór fram í nefndinni. Og það kann að vera ástæðan fyrir því að það er ekki inni í úrskurði forseta. Virðulegi forseti. Vissulega ber þetta mál allt saman keim af þeim flumbrugangi sem hlýtur að verða á afgreiðslu mála þegar mál koma svo seint fram eins og gerðist núna fyrir jólin og þar sem verið er að koma með brtt. fram á síðustu stundu. Og ég vil ítreka það sem ég sagði við umræðu um fjárlög varðandi 5. liðinn, um mat á sláturafurðum, að það kom svo seint fram að það gafst ekki ein einasta mínúta til að skoða það mál í nefndinni. Sú brtt. kemur bara fram þegar verið er að taka málið út --- ég veit ekki hvort ég á að segja með ofbeldi en nánast. Tillagan var að vísu sýnd í nefndinni en það gafst enginn kostur á að kanna málið. Virðulegur forseti. Um jólin var maður ekki að hugsa um þetta, en ég er einmitt núna að láta kanna það og reyna að komast til botns í því hvort 5. liður brtt. kemur ráðstöfunum í ríkisfjármálum við og ég vona að það upplýsist núna á næstu mínútum.

Hv. 5. þm. Vestf. tekur til máls um fundarstjórn forseta og væntir nú forseti þess að hv. þm. gæti þess að ræða einungis fundarstjórn forseta.

Hæstv. forseti. Já. Ég hyggst ræða fundarstjórn forseta og úrskurð hans varðandi brtt. við það þingmál sem hér á að fara að ræða. Ég vil segja mína skoðun um það mál. Mér finnst að menn eigi í úrskurði um álitaefni af þessu tagi að láta stjórnarskrá lýðveldisins njóta vafans og kveða úrskurði upp þannig að það séu sem minnstar líkur á því að nokkur deiluefni geti verið um efni úrskurðarins. Ég hefði talið farsælla að úrskurða þessi efnisatriði frá frv. sem gerð er tillaga um að bætist við. Röksemdir forseta um að um þau mál sé í meginatriðum góð samstaða og þau séu ekki stórvægileg eru ekki rök fyrir því að tefla á tvær hættur í þessu efni heldur þvert á móti rök fyrir því að úrskurða að málin skuli flutt sem sjálfstæð þingmál. Mig langar að beina fyrirspurn til forseta um þingmálið sjálft, ráðstafanir í ríkisfjármálum fyrir árið 1995. Ég skil það þannig að efnisatriði þess máls séu einvörðungu bundin við árið 1995 og einvörðungu bundin við ríkisfjármál þannig að efnisatriðin verða þá að snerta fjármál ríkisins og verða að taka einvörðungu til ársins 1995. Hér hefur hv. 1. þm. Vestf. bent á það að 8. og 9. gr. eru þannig úr garði gerðar að það er ekki kveðið á um það í greinunum að þær takmarkist við árið 1995 og í skýringum við þessar greinar er þvert á móti skýrt tekið fram að hér sé verið að gera breytingu til frambúðar. Ég vil bæta við þeim upplýsingum að í 5. og 6. gr. frv. er líka um að ræða ótímabundnar breytingar og ég tel að í þeim greinum sé mjög hæpið að halda því fram að þær snerti sérstaklega ríkisfjármál, hvað þá einvörðungu á árinu 1995. Ég bendi líka á 18. gr. frv. um heimild til ráðherra um að innheimta gjald af sláturleyfum. Það er ekki tímabundið samkvæmt frv.

Ég bið hv. þm. að halda sig við fundarstjórn forseta.

Enn fremur bendi ég á að skerðingarákvæði á tekjum til Hafnabótasjóðs í 27. gr. frv. er ótímabundið en ekki bara áformað 1995 eins og frv. gefur tilefni til að ætla. Vegna þess að forseti grundvallar úrskurð sinn á því að efni frv. verði að rúmast innan heitis þess þá fer ég fram á úrskurð forseta um það hvort þessar greinar rúmist innan heiti frv. og ef svo er ekki hvort ekki beri þá að taka þær út úr frv. Því að eitt er ljóst, virðulegi forseti, að áður en þetta mál verður tekið til umræðu þá verða menn að vita um hvað þeir ætla að fara að ræða hér á eftir.

Forseti vill benda á að hér gefst væntanlega tími til að ræða efnislega um frv. þegar umræðan hefst.

Við erum að ræða formlega um frv.

Hæstv. forseti. Varðandi þetta mál kom það fram í hv. nefnd að það voru efasemdir um hvort það stæðist stjórnarskrána og okkar ágæti ritari samdi fyrir okkur stutta greinargerð um málið sem varð þess valdandi að nefndin fór fram á það að forsætisnefnd úrskurðaði í málinu. Og ég vil ítreka að það var ávallt talað um að forsætisnefnd úrskurðaði í málinu en ekki forseti sem slíkur. Nú hefur það komið fram að það var ekki farin sú leið heldur var það forsetinn einn og sér sem úrskurðaði og það var einfaldlega ekki það sem nefndin fór fram á. Ég vil þá ítreka þá ósk mína að það verði forsætisnefnd sem geri það enda hefur komið núna fram í máli eins varaforseta þingsins að skiptar skoðanir eru innan forsætisnefndarinnar. Ég tel því grundvallaratriði að nefndin sem slík fjalli um málið og komist að niðurstöðu. Síðan hefur forseti þingsins lokaorðið í því efni ef menn ná ekki saman. Þá vil ég einnig gagnrýna að þegar málið var afgreitt út úr hv. nefnd var það með því fororði að niðurstaða væri fengin frá forsætisnefnd áður en þingskjölum yrði dreift hér inni þannig að hægt væri að fjalla frekar um málið í ljósi þeirrar niðurstöðu sem þá kæmi fram. Við þetta var ekki staðið. Þingskjölunum var dreift strax og þess vegna erum við núna komnir í þá stöðu sem blasir við okkur. Ég tek því undir orð hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar að eðlilegt sé að það gefist núna kostur fyrir nefndina að hittast, að halda stuttan fund og gert yrði þá hlé á fundinum eða farið í einhver önnur mál á dagskránni.

Samkvæmt reglum þingskapa er það forseti hverju sinni sem sker úr ágreiningi ef upp kemur.

Virðulegi forseti. Ég tel að það sé að sjálfsögðu hlutverk forseta að skera úr um svona hluti og það er væntanlega hlutverk nefndarinnar og annarra þingmanna að una þeim úrskurði og taka þá til við efnislega umræðu málsins. Eins og fram hefur komið var um það rætt í efh.- og viðskn. að sérstaklega yrði beðið um úrskurð forseta varðandi uppsetningu á þessu og meiri hluti nefndarinnar stóð efnislega að breytingartillögunum. Þess vegna hefði verið í lófa lagið og ekkert til fyrirstöðu að flytja málið sem sjálfstætt frv. sem hefði þá farið í gegnum þrjár umræður en hefði ekki endilega þurft að koma til sérstakrar umfjöllunar í nefndinni. Ekki hefði verið neitt því til fyrirstöðu. Hins vegar ber líka á það að líta að þessi mál voru öll til umfjöllunar fyrir jólin þegar menn höfðu alla vega þá trú að hægt væri að klára þingstörfin fyrir jólin. Það reyndist ekki vera og þess vegna var að sjálfsögðu nauðsynlegt að stilla tillögunum upp á þingskjali þannig að það væri hægt að taka afstöðu til þess í forsætisnefnd hvort þskj. væri þinglegt eða ekki. Ég vil óska eftir því að þessum úrskurði fengnum að menn geti þá byrjað á því að taka til við efnislega umræðu um málið.

Hæstv. forseti. Ég hlýt að ítreka það sem ég sagði áðan að ég held að það sé alveg nauðsynlegt að nefndin komi saman og kalli til sín fulltrúa frá Tryggingastofnun ríkisins. Fulltrúar í ráðuneytunum eru ekki eins kunnugir málum af því tagi sem ég nefndi hér áðan. Það er greinilegt að þingmenn hafa meiri áhuga á öðrum nýjungum en því hvort gamalt fólk og öryrkjar í þessu landi fá að halda þeim réttindum sínum til þess að greiða ekki afnotagjöld af útvarpi og sjónvarpi. Það er auðvitað fráleitt að það nægi einhverjum að hér séu nokkrar línur um þetta í nefndaráliti meiri hlutans. Þetta mál skal ég útskýra betur þegar umræða hefst en ég tel alveg fráleitt, hæstv. forseti, að þessi breyting á almannatryggingalögunum komi hér inn í frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Ég krefst þess einnig að hæstv. heilbr.- og trmrh. komi til umræðunnar því að ég vil fá svar frá honum hvort það sé vilji hans og ætlun og pólitísk ákvörðun að svipta þá sem fá húsaleigubætur í framtíðinni þessum rétti ef svo ber undir. Hér er ekki hægt að læða inn slíkum ákvörðunum án þess að nokkur maður taki eftir. Það er auðvitað forkastanlegt að setja breytingartillögu eins og þessa inn án þess að kalla til fulltrúa Tryggingastofnunar og maður hlýtur að undrast vinnubrögð af þessu tagi. Hæstv. forseti, ég óska þess að nefndin komi saman og fái til viðtals við sig fulltrúa frá Tryggingastofnun ríkisins. Síðan þegar umræða hefst um málið, óska ég eftir því að hæstv. heilbr.- og trmrh. verði viðstaddur.

Virðulegi forseti. Það er ljóst í mínum huga að hér hafa orðið mistök. Sá úrskurður sem hæstv. forseti las af stóli miðaðist eingöngu við þá kafla í þessum breytingartillögum sem snúa að almannatryggingunum. Það vill svo til eins og hér hefur verið rakið að verið er að gera breytingar á mörgum öðrum lögum sem koma ráðstöfunum í ríkisfjármálum ekkert við. Ég hlýt því að fara þess á leit við hæstv. forseta að hún skoði þetta mál að nýju í ljósi þeirra kafla annarra sem hér eru, ekki aðeins almannatrygginganna heldur hina kaflana sem koma ráðstöfunum í ríkisfjármálum ekkert við. Að lokum, hæstv. forseti, það er stjórnarskráin sem á að njóta vafans.

Forseti var búin að lýsa úrskurði sínum og þarf ekki að endurtaka hann.

Virðulegi forseti. Það er mér mikil ánægja að fá tækifæri til þess að mæla fyrir þessu máli eftir þær umræður sem hér hafa orðið. Efh.- og viðskn. hefur fjallað um frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum á árinu 1995 og breytingartillögur koma fram á þskj. 451 og nefndarálit á þskj. 452. Ég vil gera grein fyrir þeim breytingartillögum sem meiri hluti nefndarinnar flytur. Í fyrsta lagi er lögð til breyting á þeim kafla þar sem fjallað er um atvinnuleysistryggingar. Lagt er til að í stað þess að Atvinnuleysistryggingasjóði verði ekki heimilt að veita styrki skv. 3. tölul. 2. mgr. 36. gr. laganna um atvinnuleysistryggingar verði stjórn sjóðsins heimilt að veita lánastyrki og standa straum af kostnaði við námskeið og stjórn sjóðsins veitt allt að 62 millj. kr. til þessara verkefna samkvæmt þeim tillögum sem meiri hlutinn leggur til. Í b-lið 1. gr. brtt. er lagt til að skattstjórum og Tryggingastofnun ríkisins sé skylt að láta Atvinnuleysistryggingasjóði í té upplýsingar sem nauðsynlegar eru við framkvæmd laganna um atvinnuleysistryggingar. Þetta er hugsað til þess að koma á betra upplýsingastreymi þannig að það takist að koma í veg fyrir misnotkun betur en nú er. Í c-liðnum eru breytingar við 6. gr. þar sem talað er um að komi inn tvö ný ákvæði og er annað ákvæðið þannig að Atvinnuleysistryggingasjóði sé heimilt að greiða þeim sem hafa þegið atvinnuleysisbætur í samtals fjóra mánuði eða lengur á 12 mánaða tímabili sambærilega uppbót og kjarasamningaaðilar vinnumarkaðarins gera ráð fyrir. Síðan er önnur breyting og hún er sú að í samræmi við 5. mgr. 22. gr. er stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs heimilt á árinu 1995 þrátt fyrir ákvæði 37. gr. að gera tillögu til að styrkja sérstök verkefni á vegum sveitarfélaga til eflingar atvinnulífi enda verði dregið samsvarandi úr greiðslu atvinnuleysisbóta á viðkomandi stað. Úthlutun styrkja skal vera í samræmi við reglur sem ráðherra setur að fenginni umsögn Sambands ísl. sveitarfélaga, Tillögur sjóðstjórnar um styrkveitingar skulu staðfestar af ráðherra. Þetta er hin nýja útfærsla á hinum svokölluðu átaksverkefnum. Í öðru lagi eru gerðar tillögur um breytingar á lögum um almmannatryggingar. Í a-, b- og c-lið eru gerðar breytingar á skilgreiningum á því hvaða tekjur það eru sem skerða grunnlífeyri og síðan uppbótarliði. Þetta eru tvenns konar breytingar. Annars vegar er lögð til breyting á tekjuhugtaki laganna til samræmis við breytingar á almannatryggingalögum. Hins vegar er lögð til breyting á ákvæði laganna um sérstaka heimilisuppbót þannig að tryggt verði að þeir einstaklingar sem hafa lægri tekjur úr lífeyrissjóði en sem nemur fjárhæð sérstakrar heimilisuppbótar fái greiddan mismuninn. Í sambandi við þessar breytingar vill meiri hluti nefndarinnar taka sérstaklega fram að ekki er ætlunin að skerða rétt þeirra bótaþega sem eiga rétt á niðurfellingu af afnotagjaldi útvarps og sjónvarps sbr. 2. mgr. 24. gr. útvarpslaga, nr. 68/1985, um 18. gr. reglugerðar nr. 35/1986, sbr. reglugerð nr. 478/1986. Það verður nauðsynlegt að endurskoða framkvæmd þessara mála í kjölfar þess að farið verður að greiða húsaleigubæturnar í stað uppbótar á lífeyri til þeirra sem greiða háa húsaleigu. En þær breytingar sem hér eru gerðar eru fyrst og fremst að útvíkka þær tekjur sem ganga ekki til skerðingar á bótum eða grunnlífeyri. Það er verið að bæta því við, bæta samkvæmt lögum um félagslega aðstoð, að húsaleigubætur gangi ekki til skerðingar með sama hætti og bætur almannatrygginga. Þetta eru sem sé ívilnandi ákvæði þar sem húsaleigubæturnar eru ekki látnar reiknast sem tekjur í þessum skilningi. Síðan er í d- og e-lið lagðar til breytingar sem eru að vísu tæknilegar en hafa vissa þýðingu fyrir bótaþega. Í fyrsta lagi er miðað við að útreikningspunktur tekjutryggingar verði 1. september þegar allar upplýsingar eru komnar fram um fyrra ár í stað 1. júlí og í öðru lagi er þarna gerð sú breyting að útborgunardagur bótanna verði fyrsti dagur hvers mánaðar en ekki þriðji eins og verið hefur og þetta er til bóta fyrir þá sem njóta bóta almannatrygginga. Síðan eru í þriðja lagi gerðar tillögur um breytingar á lögum um félagslega aðstoð og eru þær samhliða þeim breytingartillögum sem ég hef áður gert grein fyrir að því leyti að húsaleigubæturnar eru teknar þarna inn sem liður sem skerðir ekki bætur. Síðan er útfærsla á heimilisuppbótinni sem er í rauninni staðfesting á því fyrirkomulagi sem hefur verið og til nánari skýringar á því. Í 4. lið brtt. er gert ráð fyrir að Ferðamálasjóði verði veitt heimild til lengingar lána skv. 26. gr. laga nr. 117/1994, um skipulag ferðamála, úr 15 í 25 ár. Hér er aðallega um að ræða lán til heilsárshótela á landsbyggðinni. Til að mæta kostnaði af þessu er lagt til að framlag í sjóðinn hækki um 20 millj. og þess er getið í 9. lið. Í fimmta lagi er lögð til breyting á lögum nr. 30/1966, um meðferð, skoðun og mat á sláturafurðum. Um þetta var fjallað við 3. umr. fjárlaga þar sem tekjur og gjöld vegna þessa komu inn en þarna er verið að bæta inn nýju ákvæði sem segir: ,,Til að standa straum af kostnaði heilbrigðiseftirlits dýralækna með sláturafurðum skal landbrh. innheimta gjald af öllu innvegnu kjöti í afurðastöð. Eftirlitsgjaldið miðast við raunkostnað, þó ekki hærra en 2,50 kr. á hvert kíló kjöts miðað við vísitölu framfærslukostnaðar í janúar 1995. Ráðherra setur í reglugerð nánari ákvæði um gjaldskyldu, innheimtu, gjalddaga og greiðslufyrirkomulag við heilbrigðiseftirlit dýralækna í sláturhúsum.`` Greinin felur í sér að ríkissjóði verði heimilt að innheimta þetta gjald en samkvæmt lögunum í dag greiðir sláturleyfishafi eftirlitsaðila beint fyrir kostnað við slíkt eftirlit. Hér er því ekki um nýja gjaldtöku að ræða heldur breytt fyrirkomulag frá gildandi gjaldtöku. Þessi breyting er lögð til þar sem eftirlitsaðilar heilbrigðisyfirvalda í Evrópusambandinu og Bandaríkjunum hafa lýst yfir að núverandi fyrirkomulag skapi hættu á óeðlilegum hagsmunatengslum og hafa gert kröfu um breytingar. Að öðrum kosti fáist ekki leyfi til innflutnings á sláturafurðum frá Íslandi til þessara landa. Þessi gjöld og þær tekjur sem þarna er um að ræða ganga sem sé inn og út í bókhaldi ríkissjóðs og var tekið á því í fjárlagafrv. Í sjötta lagi er brtt. þar sem gert er ráð fyrir hækkun á framlagi í Kvikmyndasjóð úr 80 millj. í 100 millj. Í 12. gr. er gert ráð fyrir að framlag til listskreytingasjóðs verði ekki fellt niður heldur að það verði 4 millj. Í 8. brtt. er lagt til að 24. gr. falli brott þar sem greinin hefur ekki þýðingu og það var gert að ósk fjmrn., að þessi grein var byggð á vissum misskilningi til að byrja með. Loks er lagt til að skerðing á tekjum Hafnabótasjóðs verði minnkuð og verði 19,6 millj. kr. minni heldur en frv. gerir ráð fyrir. Að þessu nál. stendur meiri hlutinn fyrir utan það að hv. þm. Ingi Björn Albertsson áskilur sér rétt til að flytja sjálfur eða styðja aðrar brtt. við málið.

Virðulegi forseti. Forseti var spurður að því áðan hvort breytingar í 8. og 9. gr. frv. afmörkuðust við árið 1995 eða væru varanlegar breytingar. Forseti kvaðst ekki geta svarað því þannig að umræðan hófst undir þeim formerkjum að það væri óljóst. Nú hefur hv. nefnd haft málið til athugunar og ég spyr því frsm. meiri hluta nefndarinnar: Eru þessi ákvæði í 8. og 9. gr. frv. afmörkuð við árið 1995, eins og heiti frv. gefur til kynna, eða er hér um að ræða varanlega breytingu á lögunum og þar með heiti frv. rangt?

Virðulegi forseti. Ákvæði frv. eru ýmist tímabundin og tengd árinu 1995 sérstaklega, eins og fram kemur við lestur greinarinnar, það er ýmist verið að breyta lögum með varanlegum hætti eða tímabundið. Þau ákvæði sem eru tímabundin og eiga eingöngu við árið 1995 eru flest í II. kafla frv., sem eru svokölluð ,,þrátt- fyrir``-ákvæði. En þetta ákvæði sem hv. þm. spurði um er í 8. og 9. gr. frv. en ekki í þessum ,,þrátt-fyrir`` kafla og þau eru ekki tímasett eða tengd árinu 1995 sérstaklega og ekkert í gildistökuákvæði frv. sem segir eða tekur það sérstaklega fram að þau eigi eingöngu við árið 1995. Þannig að ég lít svo á og hef litið svo á að þarna sé um ótímabundna breytingu að ræða.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka frsm. meiri hluta svörin, en ég spyr hann þá í framhaldi af svörum hans: Var það ekki rætt í nefndinni hvaða atriði frv., eða hvaða greinar, væru tímabundin, afmörkuð í tíma við árið 1995, eins og heiti frv. gefur til kynna og þá hvaða ákvæði væru það ekki? Mér finnst það ekki góð vinnubrögð af hálfu meiri hlutans í nefndinni ef hann gerir ekki grein fyrir því í þingnefndinni hvaða ákvæði frv. falla að heiti frv. og hvaða ákvæði eru þannig að þau eigi að vera skerðingarákvæði mun lengur en frv. segir sjálft. Ég bendi hv. þm. á að sum ákvæði í I. kafla frv. eru skýrlega afmörkuð í tíma, eins og t.d. skerðingin á Framkvæmdasjóði fatlaðra í 3. gr., sem er sérstaklega tekið fram að eigi einungis við um árið 1995, eins og ákvæðin líka í 1., 2. og 4. gr. Það eru því bara sumar greinar sem ekki er tekið fram að eigi við um árið 1995 og ég taldi þær upp hér áðan áður en umræða hófst. En ég get minnt hv. þm. á þær og beðið hann jafnframt um að svara því hvort það sé réttur skilningur að þær breytingar séu varanlegar, þ.e. breytingarnar í 5. gr. frv., 6. gr. --- hann er búinn að svara 8. og 9. gr. --- en þá spyr ég um 18. gr. frv. í ,,þrátt-fyrir``-kaflanum og 27. gr., um skerðinguna á framkvæmdagetu Hafnabótasjóðs. Eru þetta ekki tímabundnar breytingar, eins og er verið að láta okkur halda, heldur í raun verið að smygla hér inn laumulega varanlegum breytingum?

Virðulegi forseti. Ég vísa því á bug að það sé verið að smygla hér inn laumulega einu eða öðru. Þetta frv. kom til efh.- og viðskn. með hefðbundnum hætti. Það var brotið upp og einstökum köflum þess var vísað til annarra þingnefnda til yfirferðar. Það hefur því fengið meiri skoðun heldur en flest önnur frv. sem hér eru til meðferðar vegna þess að mörg ákvæði þess hafa verið til umfjöllunar í tveimur nefndum. Það á sérstaklega við um þau efnisatriði sem fjallað er um I. kafla frv. Það er sem sagt ekki venjan að ,,þrátt-fyrir``-ákvæðin fari til skoðunar í öðrum nefndum heldur að farið sé yfir þau í efh.- og viðskn., enda eru flest hver ákvæði sem hefur verið tekið á áður og það sem ekki hefur verið tekið á áður í fyrri lögum af þessum toga hefur verið farið sérstaklega yfir í nefndinni og kallaðir til aðilar og beðið um umsagnir þar sem um slíkt hefur verið að ræða. Eins og hv. þm. bendir á þá eru í I. kafla frv. ýmis atriði sem eiga eingöngu við um árið 1995 og það er tekið skýrt fram, en í öðrum greinum er ekki um neina slíka fyrirvara að ræða, að breytingarnar eigi einungis við um árið 1995. Það hefur verið algengt í bandormi af þessu tagi að lögum hefur verið breytt til lengri tíma og það skýrir sig yfirleitt sjálft hvort um er að ræða breytingu til lengri tíma eða hvort breytingarnar eru tímabundnar.

Virðulegi forseti. Það liggur við að manni verði orðfall við upphaf þessa máls eftir þá umræðu sem hér átti sér stað áðan og eftir að hafa fylgst með þeim. vinnubrögðum sem hér hafa verið tíðkuð á undanförnum dögum. Eins og ég segi, manni verður nánast orðfall og það er erfitt að átta sig á því hvað á eiginlega að gera við þessum ósköpum því að mínum dómi þá er hér verið að ganga mjög nærri stjórnarskránni. Það er auðvitað erfitt að fella dóm um þetta lagasafn eða lagasamtíning sem er að finna í frv. Það er erfitt að fella dóm án þess að hafa skoðað það rækilega. En í mínum huga er það alveg ljóst að hér er verið að tína inn í þetta frv. alls óskyld mál milli 1. og 2. umr. við meðferð málsins í nefnd. Ég vil undirstrika það að ég tel að við séum hér komin inn á mjög hæpnar brautir. Menn eru að spyrja um það hvort nefndin hafi skoðað þetta og skoðað hitt. Ég verð bara að lýsa því hér yfir, hæstv. forseti, að það hefur einfaldlega ekki gefist tími til að skoða eitt eða neitt. Þetta frv. kom fram einhvern tímann upp úr miðjum desember og við höfum haft örfáa daga til þess að fara ofan í það. Einstakir kaflar voru sendir til viðkomandi nefnda sem héldu, að því er ég held, einn fund til að fara í gegnum málið og reyndu auðvitað sitt besta. En eins og við vitum liggur oft meira á bak við málin heldur en við sjáum við fyrstu sýn. Þannig að því miður er hér enn einu sinni verið að endurtaka þessi óvönduðu vinnubrögð. Þetta er okkur til vansa, því miður og ég verð að segja það að mér finnst alveg hörmulegt að þurfa að taka þátt í þessu. Ég ætla þá að mæla fyrir nál. minni hluta efh.- og viðskn. --- Virðulegi forseti, ég óska þess að hæstv. heilbrrh. mæti til fundar. Ég þarf að leggja fyrir hann spurningar og það er eitt meginmál þessa frv. sem snertir hans ráðuneyti. Er hann í húsinu?

Forseti sér að hæstv. heilbrrh. er ekki í húsinu. Eftir þeim upplýsingum sem forseti hefur er hann ekki heldur í Reykjavík.

Virðulegi forseti, nú fellur mér allur ketill í eld. Er virkilega meiningin að við ræðum þetta frv., sem reyndar heyrir undir hæstv. forsrh., það var hann sem mælti fyrir þessu máli, en hann er ekki í salnum. En það er eitt meginefni þessa frv. og það mál sem hefur valdið hve mestum deilum og ég ætla að gera að umfjöllunarefni, snertir héraðslækna í Reykjavík og á Norðurlandi eystra og það er algjörlega óhugsandi að ræða þetta mál án þess að fá að heyra sjónarmið hæstv. heilbrrh. Ég fer þess á leit að fresta ræðu minni þangað til hæstv. heilbrrh. kemur hingað. Það er ekki nokkur leið að ræða þetta mál. Ég vil fara þess á leit við hæstv. forseta að það verði kannað hvenær von er á hæstv. heilbrrh. Ég ætla líka að biðja um staðgengil félmrh., sem ég reyndar veit ekki hver er. Ég óska bara eftir hléi á fundinum, ég vil fá að ræða þetta við forseta þingsins. ( Forseti (KE) : Hæstv. forsrh. er í húsinu og forseti skal gera honum viðvart að hans sé óskað. Upplýst er að hæstv. heilbrrh. er væntanlegur milli kl. fjögur og fimm þannig að spurningin er hvort hv. þm. getur haldið áfram ræðu sinni og rætt við hæstv. forsrh. þangað til hæstv. heilbrrh. kemur í húsið.) Nú er úr vöndu að ræða, hæstv. forseti. Ég get að sjálfsögðu tekið fyrir þá kafla sem ekki heyra undir hæstv. heilbrrh. Ég ítreka það að þetta er eitt stærsta málið hér sem að honum snýr og þó það sé ekki um mikla peninga að ræða þá er þetta mál sem snertir m.a. alla borgarbúa og það hafa komið fram mótmæli bæði frá Reykjavíkurborg og borgarráði og heilsugæslustöðvum Reykjavíkur. Það er algjörlega óhugsandi að ljúka 2. umr. um þetta mál án þess að hæstv. heilbrrh. komi hér í salinn. Ég skal verða við því að halda áfram ræðu minni og taka fyrir þá þætti sem snúa að öðrum liðum, en ég verð síðan að fá að fresta ræðunni. Ég lýsi því yfir, hæstv. forseti, að þetta er algjörlega óviðunandi. Hvernig stendur á því að það er verið að gera samkomulag um afgreiðslu mála? Ríkisstjórnin leggur áherslu á það að þessi mál séu afgreidd á milli jóla og nýárs, það er verið að kalla fólk hingað utan af landi í þessa umræðu og svo geta hæstv. ráðherrar ekki verið viðstaddir þessa umræðu. Þetta er frv. sem er samsett úr mörgum lagabálkum. Þetta heyrir undir menntmrh., félmrh., heilbrrh., samgrh. og fleiri ráðherra, það eru kannski smærri mál. En hvernig dettur mönnum í hug að halda þessari umræðu áfram með þessum hætti? Það gengur alveg yfir mig, hv. þm. Vilhjálmur Egilsson. Ég ætla að verða við því að fara yfir þessa kafla og fresta þá því sem snýr að hæstv. heilbrrh., en ég óska eftir því að hæstv. forsrh. láti svo lítið að vera við umræðuna.

Forseti hefur þegar gert ráðstafanir til að gera hæstv. forsrh. viðvart og væntir þess að hann muni koma fljótlega í salinn.

Ég verð að segja það, hæstv. forseti, að ég ætla ekki að óska hér eftir menntmrh., ég hef svo oft rætt þennan kafla við hann. Hér er verið að endurtaka og framlengja þær skerðingar til skólamála sem hófust í byrjun árs 1992 og fela það í sér að því er frestað að koma á skólamáltíðum í grunnskólum landsins og því er frestað að fækka nemendum í bekkjum og því er frestað að fjölga kennslustundum. Hér er verið að endurtaka þetta ár eftir ár. Í þessum kafla frv. er um það að ræða að verið er að spara 180 millj. kr. Þetta er að mati okkar stjórnarandstæðinga dýr sparnaður sem hér er á ferð. Hér er verið að ráðast á garðinn þar sem hann er lægstur, þ.e. grunnskólabörnin. Þetta kemur fyrst og fremst niður á þeim. Og það er afar sérkennilegt og nöturlegt að það skuli enn einu sinni verið að fresta þessum ákvæðum á sama tíma og við erum í hv. menntmn. að fjalla um grunnskólafrv. eða frv. til laga um grunnskóla, þar sem á að færa grunnskólann yfir til sveitarfélaganna og gera á honum margvíslegar breytingar sem munu kosta milljarða til viðbótar við þann kostnað sem nú er lagður í skólakerfið. Það er stefna þessarar ríkisstjórnar að gera þetta og þegar á að færa eitthvað yfir til sveitarfélaganna þá er hægt að breyta og bæta. En þegar ríkið á í hlut þá er nú ekki aldeilis hægt að gera nokkurn skapaðan hlut. Þá er bara skorið og skert. Ég veit ekki hvort sveitarfélögin hafa áttað sig á því hversu mikill kostnaður fylgir frv. til grunnskólalaga, en það er ríkisstjórninni til skammar hvernig að þessum málum er staðið. Við í minni hlutanum mótmælum þessum áformum harðlega enn eitt árið og munum greiða atkvæði gegn þessum tillögum, enda er þetta í hrópandi ósamræmi við yfirlýsta skólastefnu núv. ríkisstjórnar. Þá kem ég að kaflanum um málefni fatlaðra, sem felur það í sér að það er verið að taka sífellt meira fé úr Framkvæmdasjóði fatlaðra og verja því til reksturs á stofnunum fatlaðra í stað þess að þeir peningar fari í framkvæmdir. Hér er um allverulegar upphæðir að ræða og það er ekki hægt annað en að vara við þeirri stefnu sem hér er verið að taka upp og er reyndar verið að innleiða hér í hverjum málaflokknum á fætur öðrum. Þar sem um markaða tekjustofna er að ræða þá er farið þar inn og þeir peningar teknir í rekstur í stað framkvæmda og þetta verður auðvitað að skoða í samhengi við stöðu mála í viðkomandi málaflokkum. Það sama gildir um málefni aldraðra. Hér á eftir kemur kafli sem snertir flugmálaáætlun og þannig mætti lengi telja. Í stað þess að afla fjár þá eru þessir mörkuðu tekjustofnar teknir og þeim varið til annarra mála. Á kaflanum um atvinnuleysistryggingar verða nokkrar breytingar samkvæmt tillögum meiri hlutans. Það stóð til að stöðva styrkveitingar til varanlegrar atvinnusköpunar en það var frá því horfið og í stað þess er sett ákveðið þak á styrkveitingar, sem m.a. snerta námskeið sem haldin eru fyrir atvinnulausa. Hér er einnig um að ræða nokkuð furðulegt mál í þessu frv. þar sem er loksins verið að leita heimilda til að greiða atvinnulausu fólki uppbætur samkvæmt kjarasamningum sem gerðir voru á árinu eða í samræmi við kjarasamninga. Þetta er nú enn eitt dæmið um þessi furðulegu vinnubrögð, að ákvörðun sem tekin var og framkvæmd hér á miðju ári, að heimild Alþingis er sótt rétt undir lok ársins. Það er erfitt að átta sig á því hvað þarna veldur og skýring fulltrúa fjmrn. var heldur sérkennileg, en í henni fólgst reyndar að það væri bara ekki seinna vænna. Ég ætla þá að hlaupa yfir kaflann um heilbrigðisþjónustuna og geyma mér hann þar til hæstv. heilbrrh. þóknast að heiðra okkur með nærveru sinni. Ég vík þá að flugmálaáætlun sem er býsna umdeilt mál og felur það í sér, sem ég nefndi áðan varðandi málefni fatlaðra, að hér er verið að taka 70 millj. af mörkuðum tekjustofni og það á að verja þeim peningum í rekstur flugvalla og til annarra hluta. Þetta mál var sent hv. samgn. til skoðunar og þar kemur í ljós að það er ekki einu sinni meiri hluti í nefndinni sem mælti með þessu heldur sat hv. þm. Egill Jónsson hjá. Það segir í umsögn samgn., með leyfi forseta: ,,Egill Jónsson tekur ekki afstöðu til málsins þar sem ekki liggur fyrir hvaða áhrif breytingar á lögum hafa á flugmálaáætlun og aðrir nefndarmenn, Jóhann Ársælsson, Jón Kristjánsson, Jóna Valgerður Kristjánsdóttir og Stefán Guðmundsson, leggja til að greinar þessar verði felldar brott.`` Það var því ekki einu sinni meiri hluti í samgn. sem mælti með þessum breytingum og það er hægt að taka undir það sem þarna kemur fram, að það er alls ekki ljóst hvaða áhrif þessar breytingar hafa á flugmálaáætlun. Hvar á að skerða, hvaða framkvæmdum á að seinka. Því það er augljóst mál að þessar breytingar munu hafa áhrif á flugmálaáætlun og valda seinkun á þeim framkvæmdum sem þegar var búið að ákveða. Maður spyr sig nú hvað þetta eigi að þýða. Þetta er auðvitað sparnaðarráðstöfun, en spurningin er hvort hún sé skynsamleg. Það verður fróðlegt að heyra í ýmsum þingmönnum sem hafa gagnrýnt þetta harðlega, en það verður að segjast eins og er að þetta er eitt af þessum málum sem hv. efh.- og viðskn. kannaði ákaflega lítið og í mínum huga er það engan veginn ljóst hvaða afleiðingar þetta ákvæði mun hafa. Þá kem ég að þeim kafla sem gengur undir heitinu ,,þrátt-fyrir``-greinarnar, þar sem ægir saman skerðingum af ýmsu tagi úr ýmsum áttum og einnig þar hafa orðið verulegar breytingar frá frv. Þá er það fyrst að nefna að eftir að framkvæmdastjóri Kvikmyndasjóðs heimsótti fjárln. og lét um þá falla ummæli sem greinilega höfðu nú áhrif þá var ákveðið að hækka framlagið um 20 millj. kr. til Kvikmyndasjóðs. 

Það skal ég gera með glöðu geði.

En svo mikið er víst að horfið var frá því að skerða Kvikmyndasjóð jafnmikið og áætlað hafði verið og við fögnum að sjálfsögðu þessari breytingu því kvikmyndagerð í landinu skiptir verulegu máli. Hún er atvinnuskapandi, hún er framlag til okkar menningarlífs og hún er gott innlegg í að kynna Ísland og íslenska menningu fyrir öðrum þjóðum. Þannig að það ber að fagna því að horfið var frá þessari skerðingu. Við í hv. efh.- og viðskn. létum kalla á fulltrúa menntmrn. til að fræðast um bókhlöðuskattinn og hvað ætti nú að gera við hann. Það kemur hér fram að í fyrsta lagi á að verja 40 millj. kr. af þessum skatti til reksturs Landsbókasafns Íslands -- Háskólabókasafns. Þarna er um að ræða enn einn markaðan tekjustofn sem áætlað var að verja til ákveðinna hluta og hér er farin sú leið að taka hluta af þeim peningum í rekstur safnsins. Það er auðvitað spurningin hvort menn ætla að halda því áfram því það er alveg ljóst að þörfin fyrir þennan sjóð og til endurbóta á menningarbyggingum er alveg gífurlega mikil. Við vitum að Þjóðminjasafnið þarf hundruð millj. til sinnar endurreisnar, Þjóðskjalasafnið þarf hundruð millj. til að því verði komið í horf og loks hefur hinn nýi listaháskóli verið nefndur í þessu samhengi og verið bent á þennan sjóð sem hugsanlegan stað þar sem hægt væri að leita peninga til þeirra endurbóta. Þannig að þörfin er gríðarlega mikil.  Fjárln. varð líka við beiðnum um að skerða ekki listskreytingasjóð. Hann fékk nokkrar bætur á fjárlögum, en áætlað var að leggja framlög til hans algjörlega niður. Að þessu sinni höfðum við ekki tíma til að skoða málefni útvarpsins eins og vert hefði verið. Við kölluðum fulltrúa útvarpsins á fund efh.- og viðskn. í fyrra og þá kom í ljós að heldur betur var þörf fyrir Framkvæmdasjóð útvarpsins sem ríkissjóður hefur gleypt ár eftir ár og Ríkisútvarpið þar af leiðandi fengið lítið fjármagn til framkvæmda. En það er alveg ljóst að það þarf að bæta dreifingarkerfið og það stendur til að Ríkisútvarpið yfirtaki mastrið á Gufuskálum og það kostar auðvitað allt mikla peninga. Þá kem ég að 14. gr. þessa frv., um framlög ríkissjóðs í Húsafriðunarsjóð. Það fékkst reyndar nokkur hækkun á upphæðum til húsafriðunar á fjárlögum. Þeim peningum á fyrst og fremst að verja til endurbóta á Húsinu á Eyrarbakka. Það er auðvitað af hinu góða, en það er alveg ljóst að þörfin til húsafriðunar og til endurbygginga á gömlum húsum er gríðarlega mikil og við hljótum að benda á það í því samhengi að þarna er um verkefni að ræða sem eru gríðarlega atvinnuskapandi. Þarna er hægt að verja tiltölulega litlum peningum til mikillar atvinnusköpunar. Þannig að hér er nú heldur betur verið að fara rangar leiðir, auk þess sem við vitum að mörg gömul hús liggja undir skemmdum og Þjóðminjasafnið og Húsafriðunarsjóður hafa alls ekki nægjanlegt fé til að sinna þeim verkefnum sem þeim ber að sinna. Ég get enn einu sinni rifjað upp stöðu torfbæjanna úti á landi og það er hægt að nefna hús víða um land og við fengum einmitt í hendur skýrslu Húsafriðunarsjóðs þar sem bent er á mörg þau verkefni sem þarf að sinna. Ég ætla ekki að nefna hér mörg fleiri mál. Ég vil þó ítreka enn einu sinni þessa undarlegu pólitík sem speglast í 25. gr., þar sem um það er að ræða að skerða fjármagn til Ferðamálasjóðs þrátt fyrir gífurlega þörf hans og þrátt fyrir þann vaxtarbrodd sem er í ferðaþjónustu á landinu. Það er ljóst að þarna er gríðarlega mikilla úrbóta þörf og einnig þarna er um verkefni að ræða sem geta haft í för með sér mikla atvinnusköpun. Að vísu var samþykkt örlítil aukafjárveiting, 5 millj. kr., á fjárlögum, til ferðamála, til gerðar göngustíga og vissulega ber að fagna því. En það er auðvitað sáralítið og mætti beina þeim tilmælum til hæstv. forsrh. þegar farið verður að skoða atvinnusköpun og það hvernig á að verja þeim peningum sem bensínskatturinn á að skila og aðrar fjárveitingar til atvinnusköpunar, hvort ekki er hægt að skoða í því samhengi ýmislegt sem tengist ferðamálum og ferðamannastöðum. Virðulegi forseti. Eins og komið hefur skýrt fram í dag þá er hér einnig um að ræða brtt. frá meiri hluta efh.- og viðskn. sem ekki var að finna í frv. og hafa komið inn á milli 1. og 2. umr. Ég ætla ekki að fara fleiri orðum um þessa aðferð sem hér er beitt og orkar mjög tvímælis séð út frá stjórnarskránni en aðeins að koma inn á þessi mál efnislega. Við í minni hluta efh.- og viðskn. erum fylgjandi þeim breytingum sem verið er að gera á almannatryggingunum en megininntak þessara breytinga er það að þær húsaleigubætur sem teknar verða upp á næsta ári verði ekki til þess að skerða aðrar bætur, nóg er nú samt. Að vísu kom fram á fundi nefndarinnar að það fólk sem nú þegar nýtur húsaleigustyrks og fær húsaleigubætur þar verður skerðing á, það er ekki meiningin að fólk fái tvöfaldan húsaleigustyrk. Síðan er um það að ræða að verið er að leiðrétta uppæðir í samræmi við breytingar á verðlagi og einnig að færa til dagsetningar við greiðslur bóta til fyrsta dags hvers mánaðar sem vissulega er til bóta fyrir þá sem fá sínar bætur frá almannatryggingunum. Þær breytingar sem hér er verið að gera á lögum um félagslega aðstoð eru einnig samhljóða. Þar er sama málið á ferð. Síðan er hér nýr kafli sem varðar breytingu á lögum um skipulag ferðamála og ræðst af þessari hækkun sem ég nefndi áðan sem samþykkt var við 3. umr. fjárlaga. Síðan kemur þessi nýi kafli og alveg óskyldur og kemur ráðstöfunum í ríkisfjármálum ekkert við, um breytingu á lögum um meðferð, skoðun og mat á sláturafurðum. Eftir því sem ég best fæ séð þá er hvergi neitt um þetta að finna í fjárlögunum. Þarna er um það að ræða að innheimta gjald þegar dýralæknar eru að skoða sláturafurðir. Hér er verið að kveða á um það í lögum en þetta kemur ríkissjóði ekki nokkurn skapaðan hlut við eftir því sem ég best fæ séð. Virðulegur forseti. Eins og ég nefndi áðan þá neyðist ég til að fresta ræðu minni vegna fjarveru hæstv. heilbrrh. En ég vil þó aðeins fara í þetta mál sem ég vil ræða við hann fyrst hæstv. forsrh. er mættur þar sem svo vill til að hann er 1. þm. Reykv. Nú veit ég ekki hvort hæstv. forsrh. hefur sett sig inn í þetta mál en það er þannig vaxið að meiningin er að leggja niður embætti héraðslæknis í Reykjavík og héraðslæknisins á Norðurl. e. Það hefur komið í ljós við skoðun á þessu máli að ekkert samráð hefur verið haft við borgaryfirvöld um þetta mál. Það hefur ekkert samráð verið haft við heilsugæsluna í Reykjavík og samkvæmt þeim bréfum sem við þingmenn Reykjavíkur höfum fengið þá leggst bæði borgarstjórn eða borgarráð, sem hefur sent frá sér samþykkt um þetta mál, gegn þessari breytingu og það sama gildir um heilsugæslulæknana í Reykjavík og samráð heilsugæslusöðvanna hér í borginni svo og þann mann sem nú gegnir embætti yfirlæknis eða héraðslæknis í Reykjavík. Málið er það, hæstv. forsrh., að hér er á ferð rétt ein tillagan ættuð úr heilbr.- og trmrn. þar sem verið er að stinga upp á einhverjum handahófskenndum niðurskurði án þess að málið hafi verið kannað og án þess að nokkrar ráðstafanir hafi verið gerðar til að koma þeim verkefum fyrir annars staðar sem þessi embætti sinna. Það er ekkert lítið sem þessi embætti sinna. Héraðslæknirinn í Reykjavík er t.d. fulltrúi í almannavarnanefnd borgarinnar, hann hefur umsjón með sóttvörnum í borginni, hann tekur á málefnum einstaklinga sem hér koma upp, t.d. geðsjúkra, áfengissjúklinga, þegar um nauðungarvistun er að ræða. Hann er kallaður til þegar dauðsföll verða úti í bæ og samkvæmt þeim upplýsingum sem fram komu á nefndarfundi þá fer slíkum dauðsföllum fjölgandi, m.a. vegna þess að fólk er útskrifað fyrr af sjúkrahúsum en áður og því miður kannski stundum of snemma. Það er náttúrlega ýmislegt fræðilegt sem héraðslæknirinn sinnir, skýrslugerð og samantekt um heilsufar í borginni. Hann er kallaður til þegar um einhvers konar réttarlæknisfræði er að ræða og það er alveg ljóst af þessari upptalningu að hér er um viðamikið starf að ræða. Það er ekkert hægt bara að leggja þetta embætti niður og ætla að ráða einhvern heilsugæslulækni í 20% starf til að sinna þessu. Við hljótum að spyrja: Hvaða sparnaður næst í raun? Það hefur ekki verið sýnt fram á að það náist nokkur einasti sparnaður. Fulltrúar heilbrrn. segja: Við viljum gjarnan að hluti af þessu fari til landlæknis. Við viljum gjarnan að lögreglan taki yfir þau verkefni sem undir hana heyra og hún ráði sér lækni sem sinni t.d. dauðsföllum eða mannsdrápi eða slíku sem upp kemur í borginni og þar sem kalla þarf á úrskurð. Ég hef reyndar gleymt að nefna það hér að héraðslæknirinn í Reykjavík úrskurðar hvenær þurfi t.d. að opna líkkistu, hvenær megi brenna lík o.s.frv. Þetta er býsna sérhæft. Ég átti samtal við einn af heilsugæslulæknum borgarinnar, sem reyndar er formaður stjórnar læknavaktarinnar í Reykjavík, því ein af hugmyndum heilbrrn. er að koma hluta af þessu yfir á læknavaktina. Þeir hjá læknavaktinni í Reykjavík segja að þessi verkefni sem héraðslæknirinn í Reykjavík hefur sinnt falla ekki að því sem þeir eru að gera. Læknavaktin er þannig skipulögð að læknar skiptast á og menn eru kannski á örfáum vöktum á mánuði og hér er um slík sérverkefni að ræða að menn væru alltaf byrjendur. Auk þess hefur verið bent á að það er bara ekki við hæfi að landlæknisembættið fari að sinna einhverjum úrskurðarmálum og sérstökum málum sem upp koma í Reykjavíkurlæknishéraði. Landlæknir er æðsta úrskurðarvald í málefnum lækna og í ýmsum heilbrigðismálum og þessi breyting, ef verkefnin yrðu færð yfir til landlæknis, þýddi það einfaldlega að hann sæti beggja vegna borðsins. Það verður ekki annað séð en að með þessu yrði að koma einhvers staðar upp bakvakt eða einhvers staðar yrði að vera bakvakt allar nætur til að sinna þessum verkefnum. Minni hluti efh.- og viðskn. leggur til að þessu máli verði frestað. Þarna er um sáralítinn sparnað að ræða, það hefur á engan hátt verið gengið frá því hvar þessum verkefnum verði sinnt, þetta er gert í andstöðu við borgaryfirvöld, sama hvort þar er um minni hluta eða meiri hluta borgarstjórnar að ræða, og þetta er gert í andstöðu við þá sem stjórna heilbrigðismálum í borginni, heilsugæslulækna. Ég ætla að geyma mér það að fara í gegnum öll þessi bréf sem okkur hafa borist þangað til hæstv. heilbrrh. mætir til fundarins. En það er alveg ljóst að hér er um vanhugsaða tillögu að ræða og það getur ekki verið ætlun okkar með einhverjum smá sparnaði að rýra þjónustu við borgarbúa. Það er það sem málið snýst um. Það verður algjörlega óljóst hvar þessari þjónustu verður komið fyrir. Það er mergurinn málsins. Það má vel vera að það sé réttlætanlegt að endurskoða þetta skipulag læknisþjónustunnar í borginni en það er verið að gera þetta algjörlega vanhugsað og óundirbúið. Við þingmenn Reykjavíkur hljótum líka að spyrja: Hvar á yfirsýnin í heilbrigðismálum borgarinnar að vera? Ef þetta embætti verður lagt niður þá er hún einfaldlega hvergi. Hugsanlega í þessu samráði heilsugæslustöðva sem ég reyndar þekki ekki til og veit ekki hvaða verkefnum sinnir nákvæmlega eða hvað oft það hittist. En það er alveg augljóst mál að verði þetta embætti lagt niður þá verður auðvitað að endurskoða skipulag heilbrigðismála í borginni. Allra síðast, hæstv. forseti, vil ég undirstrika að það gildir allt annað um 100.000 manna borg heldur en bæi úti á landi með kannski nokkur þúsund íbúa þar sem menn vita hver heilsugæslulæknirinn er og menn vita hvert á að leita ef aðstoðar er þörf en málið horfir allt öðruvísi við hér. Hér er engin bakvakt á heilsugæslustöðvum. Það eru bara læknavaktir sem hægt er að leita til og hingað til hefur verið hægt að leita til héraðslæknis, áður borgarlæknis. Þannig að hér er um stórt mál að ræða. Það er ekki um miklar fjárupphæðir að ræða og við eigum að fresta þessu, skoða þetta mál miklu betur og sjá hvernig við getum komið heilbrigðisþjónustunni í Reykjavík betur fyrir.

Hæstv. forseti. Ég get viðurkennt að á sínum tíma þegar borgarlæknisembættið var í raun lagt niður sem slíkt þá þótti mér það vera skref afturábak vegna þess að borgarlæknisembættið var mjög virt embætti, virt og virkt hér í borginni og mér þótti miður þegar borgarlæknisembættið var flutt frá því að vera sveitarstjórnarembætti yfir í embættismann ráðuneytisins þó að heitið hafi nú verið látið halda sér ef ég man rétt þá þótti mér það mjög miður. Varðandi þessa brtt. að öðru leyti í bandorminum þá reikna embættismenn það út að hún eigi að spara ef ég man rétt 8 millj. kr. Sjálfsagt höfum við ekki forsendur til þess að neita því að sú tala geti staðist, að hún sé a.m.k. réttilega reiknuð. Ég hef ekki haft forsendur til þess. En hv. þm. dró það í efa. Ég tel að þetta atriði sé eitt af þeim atriðum sem menn eigi að ræða mjög nákvæmlega hér við lok þinghaldsins, ef menn eru að ná samkomulagi um það með hvaða hætti við ljúkum þingstörfum hér í kringum áramótin þá er þetta eitt af þeim atriðum sem menn eiga að ræða að mínu viti.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir þessi orð. Ég veit að hann þekkir vel til í borginni og áttar sig á því að hér er um býsna sérstætt mál að ræða og ég held að við hljótum að geta fundið þessar 8 millj. kr. einhvers staðar. Enda vil ég ítreka það að það fylgir töluverður kostnaður þessum breytingum. Það eru áætlaðar 700 þús. kr. til landlæknisembættisins vegna þessara breytinga sem landlæknir reyndar telur vera allt of lága upphæð. Síðan koma launin til þessa heilsugæslulæknis sem áætlað er að ráða í 20% starf og síðan er allt það sem þarf að koma fyrir annars staðar. Þannig að ég vona að við náum hér samkomulagi um að fresta þessu máli og skoða þetta miklu betur til hagsbóta fyrir okkar umbjóðendur, borgarbúa í Reykjavík.

Virðulegur forseti. Í aðdraganda umræðu um þetta mál var rætt allnokkuð um formlega hlið þessa frv. og ég vil við upphaf míns máls undirstrika það að hér er mjög óeðlilega að staðið varðandi einstaka þætti í uppsetningu málsins af hálfu stjórnvalda og verið að flytja hér inn undir heitinu frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum á árinu 1995 ýmis ákvæði sem taka til miklu lengri tíma eða eru ótímabundin eins og þau eru fram sett í þessu frv. eða varða ekki ríkisfjármálin sem slík og að því leyti er meginfyrirsögn þessa máls röng. Það hefði jafnvel mátt sleppa með lítilli viðbót að vera að brjóta á þessu formlega eins og stundum hefur verið gert þegar svokallaðir bandormar hafa verið lagðir fyrir þingið að skeyta við skammstöfuninni o.fl., og fleira, en ekki teldi ég það út af fyrir sig vera til þess að bæta málið. Það er mikil þörf á því að breyta til í sambandi við framlagningu mála af þessum toga og aðgreina í sérstökum frumvörpum þá þætti sem saman eiga með eðlilegum hætti en hér er verið að sulla saman í þessu frv. Mætti t.d. styðjast við efnisþætti sem eru afmarkaðir í sérstökum köflum eða finna sem sagt annað form sem er betra og eðlilegra og gefur bæði þingheimi og almenningi til kynna hvað um er verið að fjalla og auðveldar alla málsmeðferð. Ég ætla að öðru leyti ekki að fara að ræða þann úrskurð sem var ræddur undir öðru formi áður en umræðan hófst, en ég tel að það sé mikil þörf á því að taka þessi mál til athugunar. Við meðferð þingnefndar á þessu máli hafa vissulega verið lagfærð örfá atriði og það er sjálfsagt að geta þess sem er til bóta án þess að ég ætli að fara að telja það upp í einstökum atriðum. Nokkur atriði sem þar er að finna í brtt. meiri hlutans og sem minni hlutinn styður sem er til lagfæringar og bóta eins og það að hætta við áform um að leggja af fjárveitingu til listskreytingasjóðs sem ekki var í upphaflegu frv. lengur, að finna heimild fyrir og lengingu á lánum til Ferðamálasjóðs svo dæmi séu tekin um lagfæringar sem horfa til bóta að mínu mati. Það eru hins vegar fjölmörg atriði sem tengjast þessu frv. sem þörf er á að gagnrýna og sem fram kemur í áliti minni hluta nefndarinnar og ég ætla ekki að fara að vitna til þess með beinum hætti. Það liggur fyrir og það hefur verið mælt fyrir því af framsögumanni þó að frestað hafi verið að fylgja því úr hlaði sem snýr sérstaklega að málefnum heilbr.- og trmrh. En það eru nokkur atriði sem ég vildi benda á og koma hér að og eitt af þeim var til umræðu áðan og kom fram að nokkru í orðaskiptum við frsm. minni hluta efh.- og viðskn. og hæstv. forsrh. áðan að því er snertir málefni héraðslæknanna sérstaklega. Ég ætla ekki að gera að sérstöku umræðuefni það sem snýr að almannatryggingum og breytingu á almannatryggingalögunum. Um það verður vafalaust fjallað í umræðunni af fleirum og hv. þm. Guðrún Helgadóttir hefur þegar vakið athygli á einum þætti þess máls sem varðar afnotagjöld útvarps og sjónvarps og er hér á mælendaskrá. Það er einnig að því vikið í áliti meiri hlutans að ekki sé ætlunin að skerða rétt þeirra bótaþega sem eiga rétt á niðurfellingu á afnotagjaldi útvarps og sjónvarps, stendur þar í áliti meiri hlutans, en hins vegar segir í framhaldi af því, með leyfi forseta: ,,Nauðsynlegt verður að endurskoða framkvæmd þessara mála í kjölfar þess að farið verður að greiða húsaleigubætur í stað uppbótar á lífeyri til þeirra sem greiða háa húsaleigu.`` Eitthvað virðist það málum blandið af hálfu meiri hluta nefndarinnar hvernig búið sé um framkvæmd í þessum efnum og full þörf á því að farið sé nánar yfir þau efni við skoðun málsins í þessari umræðu og í framhaldi af henni. Ég tek einnig undir það sem fram hefur komið varðandi flugmálaþáttinn, flugmálaáætlun í þeim kafla frv. sem lýtur að því, 8. og 9. gr. frv. Þar er verið að fara inn á stefnu sem við hljótum að gagnrýna mjög ákveðið og harðlega að ætla sér að fara að skerða markaðan tekjustofn til framkvæmda í þágu flugmála í landinu og taka þar inn í rekstur einar 70 millj. kr. sem á að fara að taka af rekstrarfé til flugmála í landinu og svo taka til rekstrar í flugvalla og annað sem lýtur að undirbúningi framkvæmda samkvæmt flugmálaáætlun. Þetta er stefnubreyting frá því sem verið hefur til skerðingar á mörkuðum tekjustofni. Þetta snertir ekki síst landsbyggðina sem notar innanlandsflug meira en höfuðborgarbúar. Hér hefur verið vakin athygli á því að ekki er kveðið á um það hvort hér sé um tímabundna aðgerð fyrir árið 1995 að ræða eða hvort hér er verið að marka stefnu til lengri tíma og liggur fyrirspurn fyrir af hálfu hv. 1. þm. Vestf. til forseta um hver sé skilningur forseta í því máli. Ég tek undir það að mikil nauðsyn er á að skýra það við þessa umræðu hvert verið sé að fara að þessu leyti. Það er mikil óhæfa að mínu mati að ganga þannig inn á áður markaða stefnu í sambandi við öflun fjár til framkvæmda í flugmálum, skattlagningu sem almenningur hefur unað vel, a.m.k. mjög margir, vegna þess að það hefur tekist í krafti þeirrar fjáröflunar að lagfæra margt í flugrekstri hér og koma af stað og ljúka við mannvirki sem mikil nauðsyn var á. Og það munar um minna en heilar 70 millj. í þeim efnum, um það þarf ekki að fjölyrða. Virðulegur forseti. Það er rétt að benda einnig á það hversu ósmekklegt það er að vera að taka inn í þetta frv. og afgreiðslu þessa máls varðandi ríkisfjármálin breytingu eins og varðar meðferð og mat á sláturafurðum, algerlega óskylt mál sem er ágætt sýnishorn af því hvernig menn ganga til verks í þessum efnum að því er formið snertir. Efnislega ætla ég ekki að ræða það mál frekar. Ég ætla þá, virðulegur forseti, að víkja að þeim þætti sem ég geri aðallega að umræðuefni í tengslum við þetta frv. og þykir vænt um að hæstv. forsrh. er viðstaddur í fjarveru hæstv. heilbrrh. En það er mjög sérkennilegt að hæstv. heilbrrh. sem á jafnmikið efnislega undir í þessu máli skuli ekki vera viðstaddur hér á þingfundi til þess að svara fyrir og fylgjast með í þeirri umræðu. Í sérstökum kafla í frv. er að finna breytingar á lögum um heilbrigðisþjónustu með síðari breytingum og það er sérstaklega ákvæði 5. gr. í sambandi við héraðslækna sem ég ætla að gera að umtalsefni. Við framlagningu fjárlagafrv. var sú fyrirætlan hæstv. heilbrrh. og ríkisstjórnar kynnt að spara 8 millj. kr. með því að leggja af héraðslæknisembætti í Reykjavík, borgarlæknisembættið og héraðslæknisembættið í Norðurl. e. Ég lagði af því tilefni fram fyrirspurn til hæstv. heilbrrh. til að fá fram rökstuðning af hálfu ráðherrans fyrir þessari aðgerð og fyrir liggur skriflegt svar hæstv. heilbrrh. um það efni. Ég tel hins vegar að hér sé um að ræða miklu stærra og víðtækara mál en þessi aðgerð að leggja af þessi tvö héraðslæknisembætti og sá sparnaður sem þar fylgir. Það hangir þar mun meira á spýtunni og það sé mjög langt frá því að þetta mál snerti fyrst og fremst Reykjavíkurborg og starfsemi á vegum héraðslæknis þar eins og ætla mætti af því sem hefur komið fram í umræðunni. Þetta varðar einnig starfandi héraðslækni og embætti hans í Norðurl. e. en það varðar einnig almenna stefnumörkun í þessum málum sem Alþingi hefur fjallað um á undanförnum þingum og samþykkt ítrekað að leggja inn á nýja braut einmitt til þess að styrkja svæðisbundna stjórn, héraðsstjórn í sambandi við heilsugæslumálefni undir embætti héraðslækna. Þær ályktanir sem Alþingi hefur samþykkt í þessum efnum ganga sem sagt í þveröfuga átt við þá stefnu sem hér er verið að biðja um uppáskrift fyrir og ég vil nota tækifærið til þess að vekja alveg sérstaka athygli á því. Ég vil, virðulegur forseti, leyfa mér að rifja upp ályktun Alþingis frá 7. febr. 1991 um skrifstofur heilbrigðismála í kjördæmum landsins. Samþykkt Alþingis samhljóða gerð er svohljóðandi: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að undirbúa að komið verði á fót í kjördæmum landsins á næstu fjórum árum skrifstofum heilbrigðismála sem sinni m.a. verkefum fyrir héraðslækna, heilbrigðismálaráð og Tryggingastofnun, svo og fjárhagslegri og faglegri áætlanagerð og eftirliti með heilbrigðisþjónustu á svæðinu.`` Þessi ályktun þingsins byggðist á tillögu sem ég var flm. að og lagði fram á tveimur þingum og á þinginu 1990--1991 var þessi tillaga afgreidd með lítils háttar breytingu og samþykkt efnislega samhljóða á Alþingi. Í aðdraganda þessa máls var umræða sem fram fór eftir breytingu á verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga að því er varðaði heilbrigðismál í landinu, skipan heilbrigðismála í landinu en eins og menn rekur minni til var með breyttri verkaskiptingu og lögum nr. 87/1989 farið inn á þá braut að ríkið tók við heilsugæslu í landinu sem áður var að hluta á hendi sveitarfélaganna. Þessi breyting leiddi óhjákvæmilega til þess að óbreyttu að verkefni í heilbrigðisþjónustu á vegum ríkisins fari vaxandi og flytjist í auknum mæli til Reykjavíkur, sérstaklega yfirstjórn þeirra mála. Því taldi ég og þeir sem studdu þetta mál nauðsynlegt að samræma stjórn heilbrigðismálanna í kjölfar þessarar breytingar á verkaskiptingu og styrkja svæðisbundna stjórn í læknishéruðum sem að mestu fylgja kjördæmaskipan í landinu. Um þetta efni var fjallað á tveimur þingum samtaka sveitarfélaga haustið 1989 á Austurlandi og á Vestfjörðum og samþykktur stuðningur við stefnu í þá veru sem Alþingi síðan lagði blessun sína yfir með áðurnefndri þál. Og í erindi sem Stefán Þórarinsson, héraðslæknir á Austurlandi, flutti á þingi Sambands ísl. sveitarfélaga haustið 1989 rökstuddi hann á greinargóðan hátt þörfina á því að koma á slíkri samræmdri skipan á heilbrigðisþjónustunni til þess að andæfa gegn þeirri miðstýringu sem fólst í yfirtöku ríkisins á málaflokknum að öðru leyti. Stefán Þórarinsson, héraðslæknir og heilsugæslulæknir á Egilsstöðum, sagði á nefndum fundi, með leyfi forseta, örstutt tilvitnun: ,,Á þeim tímamótum sem heilbrigðisþjónustan stendur nú á eru tveir valkostir. Annar að láta hlutina vera óbreytta og þá halda verkefnin áfram að færast frekar suður á bóginn eða taka upp þá stefnu að gera heilbrigðismálaráðin virk í kjördæmunum og efla þannig stjórn heilbrigðisþjónustunnar sem þar er veitt og reyna að auka þjónustu innan fjórðungsins, t.d. á sviði sérfræðiþjónustu.`` Margt fleira lagði hann gott og gilt til málanna í þessu erindi sínu en ég læt þessa örstuttu tilvitnun nægja. Samþykktir þessara sveitarstjórna í þessum tveimur landshlutum liggja fyrir og styðja þá stefnu sem ég var hér að rifja upp. Ég leyfði mér á þingi 1992 að inna þáv. og reyndar núv. hæstv. heilbrrh. eftir því hvað aðhafst hefði verið í framhaldi af ályktun Alþingis frá árinu 1991 um skrifstofur heilbrigðismála í kjördæmum landsins. Og í skriflegu svari hæstv. ráðherra sagði svo, með leyfi forseta: ,,Heilbrrh. skipaði með bréfi, dags. 25. sept. 1991, nefnd til að endurskoða lög nr. 97/1990, um heilbrigðisþjónustu.`` Síðan er talið upp hverjir voru skipaðir í nefndina og segir síðan: ,,Var nefndinni falið að hafa áðurnefnda þingsályktun til hliðsjónar við endurskoðunina og er ráðuneytinu kunnugt um að svo hefur verið gert. Nefndin hefur ekki lokið störfum.`` Þetta voru svörin sem þá fengust en það liggur ekkert fyrir og hefur ekkert verið framreitt í sambandi við þá tillögu sem nú er um að leggja af störf héraðslæknanna hvað hafi komið fram hjá þessari stjórnskipuðu nefnd í þeim málum. Ég hef ekki farið yfir álit nefndarinnar en mér býður í grun að þar sé að finna allt aðra stefnumörkun en þá sem hér er fram borin. Ég vil einnig leyfa mér, virðulegur forseti, að vitna til samþykktar Alþingis um íslenska heilbrigðisáætlun sem gerð var fyrir þinglok 1991, 19. mars 1991 eða röskum mánuði eftir að umrædd samþykkt hafði verið gerð. Þetta var stjórnarmálefni en stutt af öllum þingflokkum á Alþingi og átti raunar upptök hjá heilbrrh. Sjálfstfl. í ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar líklega 1985 eða 1986. Það var þáv. hæstv. ráðherra Ragnhildur Helgadóttir sem lét hefja vinnu að gerð slíkrar stefnumörkunar um íslenska heilbrigðisáætlun og síðan fylgdu málinu eftir fleiri ráðherrar heilbrigðismála, m.a. Guðmundur Bjarnason, hæstv. heilbrrh. í ríkisstjórn 1988--1991 og var starfandi heilbrrh. þegar þessi samþykkt var gerð. En alþingismenn og fyrrv. ráðherrar lýstu ánægju með þessa samþykkt um íslenska heilbrigðisáætlun og þar í tölulið 5 í þessari áætlun segir svo, með leyfi, virðulegi forseti: ,,Í samræmi við ályktun Alþingis frá 7. febr. 1991 verði á næstu fjórum árum komið á fót skrifstofum heilbrigðismála í öllum kjördæmum landsins og sinni þær m.a. verkefnum fyrir héraðslækna, heilbrigðismálaráð og Tryggingastofnun, svo og fjárhagslegri og faglegri áætlanagerð og eftirliti með heilbrigðisþjónustu á svæðinu.`` Það var mjög mikil vinna lögð í þetta mál á vegum þáv. félmn. Alþingis sem ég var formaður fyrir á þessum tíma en vann þar í góðri samvinnu við stjórnarliða og stjórnarandstöðu að koma þessu máli í höfn, með verulegum breytingum frá upphaflegri tillögu vissulega. Meðal þeirra sem þar störfuðu vel að málum var hv. þm. Sólveig Pétursdóttir sem var þá fulltrúi í þessari nefnd og um þetta tókst prýðileg samstaða, þar á meðal um að taka þetta atriði sem Alþingi hafði áður fjallað um inn í áætlunina. Mér finnst alveg nauðsynlegt, virðulegi forseti, að það komi fram varðandi þetta atriði sérstaklega hvað Alþingi hefur ályktað, hvernig Alþingi hefur fjallað um þennan þátt á fyrri stigum, hvað hefur verið ályktað um og hvaða undirtektir liggja þar fyrir. Ég þarf ekki að eyða mörgum orðum að því að það er mjög ríkur áhugi á því að hverfa að þeirri skipan sem ég hef verið að rekja úti í umdæmunum, sem að mestu falla saman við kjördæmi landsins, m.a. með því að styrkja starfsemi héraðslæknanna og fella undir heilbrigðisskrifstofur í kjördæmunum einnig þætti sem varða Tryggingastofnun og annað fleira. Slíkt væri ótvírætt til að vega á móti þeirri miklu miðstýringu sem vissulega felst í núverandi skipan mála með heilsugæslumálin á hendi ríkisins að mestu undir einu ráðuneyti í Reykjavík og á þess vegum. Margt hefur verið sagt um embættisfærslu sem tengist heilbrigðismálunum á undanförnum mánuðum og á liðnu ári. Ég ætla ekki að rekja það en ég tel að það væri málaflokknum í heild til mikils framdráttar ef menn hyrfu að því ráði að koma upp þessari svæðisbundnu stjórn, auðvitað í náinni samvinnu við ráðuneyti þessara mála þannig að ekki vinni eitt á móti öðru heldur vinni menn saman að því að færa málin til hins besta horfs. Heilbrigðismálaráðin sem kosin hafa verið lögum samkvæmt úti í umdæmunum hafa verið máttlausar stofnanir vegna þess að þeim hefur ekki verið búin starfsaðstaða og þó að héraðslæknar, sem hefur verið ætlað að sinna verkefnum þó næsta lítt skilgreindum utan þeirra sem hér er sérstaklega um fjallað að leggja eigi niður, þ.e. borgarlækni í Reykjavík og héraðslækni í Norðurlandi eystra, hafi reynt að liðsinna þeim hafa þeir vissulega enga aðstöðu haft til að gera það eins og þörf væri á þannig að heilbrigðismálaráðin yrðu eitthvað meira en nafnið og gætu í rauninni komið fram með gildar og vel unnar tillögur sem snerta heilsugæslu á viðkomandi svæðum. Svo er þess að geta að lokum varðandi þetta efni að fyrir liggur á þskj. 189 skriflegt svar frá núv. heilbr.- og trmrh. við fyrirspurn minni um breytingar á embættum héraðslækna, þetta er 60. mál núverandi þings. Þar segir að vísu í svari hæstv. ráðherra að það eigi ekki formlega að leggja niður embætti héraðslækna. Því er svarað neitandi en ótvírætt liggur það fyrir í þeirri stefnu sem er mörkuð með þessu frv. að efnislega er verið að leggja það til þó að það sé ekki slegið af með formlegri lagabreytingu en þó felst í frv. sem vafalaust verður túlkað sem mjög ákveðið skref í þá átt þar sem segir í 5. gr.: ,,Ráðherra skipar einn af starfandi heilsugæslulæknum héraðsins sem héraðslækni til fjögurra ára í senn.`` Hér er náttúrlega verið að svipta héraðslæknisembættin sjálfstæði sínu sem sjálfstæðri starfsemi eins og það hefur verið í gildi fram að þessu, bæði á grundvelli laga og í reynd. Ég vil að endingu, virðulegi forseti, vænta þess og þá m.a. með vísan til þeirra orða sem féllu af munni hæstv. forsrh. áðan í umræðu að þessi þáttur frv. verði tekinn til efnislegrar endurskoðunar áður en frv. verður afgreitt á þinginu. Ég teldi það mjög miður fyrir heilbrigðismálin ef sú stefna gengi fram sem hér er mörkuð. Ég tel í rauninni þörf á allt öðru en það verði gert og menn þurfi af fullri alvöru að fara yfir þær samþykktir sem þingið hefur gert í góðri trú og samhljóða á undanförnum fáum árum, bæði varðandi heilbrigðisáætlun til ársins 2000 og í sérstakri samþykkt sem varðar styrkingu héraðslæknisembættanna og uppbyggingu í kringum embættin til þess að gera þeim kleift að ná tökum á þessum þýðingarmikla en kostnaðarsama málaflokki þar sem miklu varðar að fjármunum sé vel varið.

Hæstv. forseti. Ég geri ekki lítið úr þessu ágæta yfirliti hv. þm. þó að ég segi um þátt héraðslæknanna að ég láti mér nægja að vísa til þeirra orða sem féllu í andsvari mínu við ræðu hv. 15. þm. Reykv. Varðandi það atriði sem hv. þm. vék að um breytingu á lögum nr. 30/1966, um meðferð, skoðun og mat á sláturafurðum, þá er ég sammála hv. þm. að þessi breyting eigi ekki við á þessum stað óháð efni málsins. Menn geti þá komið því fyrir með öðrum hætti og er honum sammála um að það er eðlilegra form að brtt. verði ekki bætt inn í frv.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir að taka undir þessa athugasemd mína. Ég vænti þess að það vísi til þess að hæstv. ráðherra sé reiðubúinn til þess að skoða framsetningu mála af þessum toga. Það er heldur leiðinlegt hvernig þetta er lagt fyrir þingið, svo að ekki sé sterkara að orði kveðið, þessir bandormar, og sannarlega þörf á því að reyna að skipta þeim upp í liði eins og skepnan sú sem frv. er kennt við er byggð upp úr og losa þá sundur og koma málunum efnislega fram eins og eðlilegt verður að teljast og betur fer á að öllu leyti.

Virðulegur forseti. Ég sagði hér í dag að ég kynni ákaflega illa við uppsetningu á þessum frumvörpum um ráðstafanir í ríkisfjármálum á næsta ári þó að hér sé ekki um nýtt atriði að ræða því að hver ríkisstjórnin á fætur annarri hefur gripið til þess að framleiða þessa skepnu svo að segja á hverju ári og með misjöfnum árangri og við misjafna hrifningu þingmanna amennt. Þó hefur verið gerð að þessu sinni ein breyting á bandormi. Hin svokölluðu ,,þrátt-fyrir``-ákvæði hafa verið í lánsfjárætlun mörg undanfarin ár flestum til sárra leiðinda en nú hafa þau verið flutt í frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum árið 1995 og hér er um að ræða 20 ,,þrátt-fyrir``-greinar. Ég hef hvað eftir annað minnst á það, bæði þegar minn flokkur hefur verið í stjórn og í stjórnarandstöðu, að það ætti fremur að breyta þessum lögum sem er verið að skerða með ,,þrátt-fyrir``-ákvæðunum en það er kannski ekki von á því að það sé gert nú á þessu stigi þar sem kjörtímabilinu er að ljúka. Auðvitað ætti að grípa til þess ráðs í byrjun kjörtímabils og venja sig af þeim ósið að vera með þessi ,,þrátt-fyrir``-ákvæði. En ég veit ekki hvaða snillingur hefur fundið upp á því að fytja alla þessa liði bandormsins úr lánsfjárlögunum yfir í ríkisfjármálin eða hvað liggur á bak, enda er mér alveg sama. Í 3. gr. frv. er gert ráð fyrir því að heimilt verði að verja allt að 40% af ráðstöfunarfé Framkvæmdasjóðs fatlaðra og það er bætt við nýjum verkefnum, sumum góðum og þörfum. Þarna er um að ræða að hækka þennan hluta af ráðstöfunarfé Framkvæmdasjóðs fatlaðra úr 25% í 40%. Þegar lögin um Framkvæmdasjóð fatlaðra voru sett á sínum tíma þá voru ekki deilur um að Framkvæmdasjóður fatlaðra þyrfti að verða að veruleika heldur voru deilur um það hvort leyfa ætti markaða tekjustofna eða taka inn fjárframlög á fjárlögum. Að vissu leyti höfðu báðir aðilar nokkuð til síns máls. Ég var þá í stjórnarandstöðu en tók þá afstöðu að styðja þetta ásamt fleiri mönnum úr mínum flokki vegna þeirrar miklu þarfar sem var á því að byggja upp heimili fyrir fatlaða og það frv. fór í gegn. Fyrstu árin voru þetta eingöngu fjárframlög sem fóru til þess að byggja upp heimili fyrir fatlaða og byggja upp t.d. öldrunarálmu Borgarspítala sem fékk á þeim fyrstu árum langstærstu framlögin sem ekki var nema eðlilegt og sjálfsagt að gera. Ég fyrir mitt leyti tel að eins og komið er og eins og búið er að byggja upp þá ætti að liggja fyrir áætlun um hvað stendur til að gera, t.d. á næstu 10 árum, í nýjum byggingum, hvar er þörfin mest og byggja á því og taka svo ákveðinn hluta og verja með því að breyta þessum lögum með eðlilegum hætti eins og við breytum lögum. Ég set mig ekki upp á móti því að einhver hlutdeild sé tekin í því skyni sem mörg þessi ákvæði í lögunum gera ráð fyrir. En mér finnst vera farið að seilast ansi langt þegar komið er í tvo fimmtu af tekjum sjóðsins. Ég verð að láta þá skoðun mína í ljósi. Í 4. gr. þessara ráðstafana segir að á næsta ári sé stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs ekki heimilt að veita styrki skv. 3. tölul. 2. mgr. 36. gr. laganna. Mig langar að spyrja: Af hverju er þessi breyting gerð? Það var sagt þegar Atvinnuleysistryggingasjóður fékk þessa heimild að það væri gert í sparnaðarskyni með því að útvega fleira fólki atvinnu, auka framleiðslu þjóðarinnar. Hefur eitthvað farið þarna úr böndunum að ríkisstjórninni þyki nauðsynlegt að afnema þetta? Þetta er mál sem heyrir undir félmrn. nú en heyrði áður undir heilbr.- og trmrn. og af því að hér er um töluverða breytingu að ræða þá finnst mér það vera allmikið atriði að fá svar við því: Hefur orðið þarna misnotkun sem er talið að þurfi að stemma stigu við? Hefur þetta þá verið misskilningur sem sagt var að það væri sparnaður í því að hafa þessa heimild? Að í ljós hafi komið að hér væri ekki um sparnað að ræða? Þessu fylgja engar skýringar. Í 6. gr. frv. erum við komnir að sveitarstjórnarmálum og heilbrigðismálum, sérstaklega heilbrigðismálum. Þar segir: ,,Ráðherra getur í samráði við hlutaðeigandi sveitarstjórnir ákveðið breytingar á framkvæmd einstakra málsliða skv. 2.--9. mgr. þessarar greinar, svo sem að færa heilsugæslustöðvar milli umdæma. Við sameiningu sveitarfélaga getur ráðherra sett reglugerð um heilsugæsluumdæmi og heilsugæslustöðvar í héruðum. Það færist æ meira í vöxt að ráðherrar fái heimild til þess að gerbreyta lögum með reglugerðum. Það er slæmt að hæstv. heilbrrh. er ekki viðstaddur til að fá að vita hvað er hér í farvatningu. Það hljóta að vera einhver tiltekin atriði uppi sem á að breyta og er það ekki sjálfsögð virðing við löggjafarsamkunduna að segja frá því hvað er þá á seyði. Svo eru 8. og 9. gr. sem ég vil alveg sérstaklega gera að umræðuefni. Ég vil byrja á því að segja að ég spurði hæstv. forseta, sjálfsagt aðalforseta þingsins, um það hvort þessar breytingar á lögum nr. 31/1987, um flugmálaáætlun og fjáröflun til framkvæmda í flugmálum, sem eru tengdar inn í frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum á árinu 1995 séu breytingar sem eigi að gilda áfram eftir að árið 1995 er liðið. Finnst mönnum ekki undarlegt að taka löggjöf sem Alþingi hefur sett, vandlega útbúna löggjöf, og ætla að smygla þessu hérna inn? Svo er verið að taka menn fyrir að smygla tveimur, þremur brennivínsflöskum. En hérna þykir þetta orðið sjálfsagt. Er ekki kominn tími til þess að taka í þessa nýju smyglarastétt?

Hverjir skipa hana?

Þeir sem stunda þennan verknað og þeir sem samþykkja hann. Er fyrirspyrjanda þá ljóst hvað ég á við?

Já.

Það er gott.

Vildi fá það staðfest.

Já. Það vildi svo til að snemma árs 1984 gegndi ég embætti samgrh. og skipaði þá nefnd undir forustu Birgis Ísl. Gunnarssonar til þess að vinna að tillögugerð um framkvæmdir í flugmálum. Sannleikur málsins var sá að framlög til flugmála frá hendi þáv. fjárveitinganefndar og fjmrh. voru það lítil að verkefnin æptu á mann víðs vegar að af landinu. Þó var eitt verkefnið langstærst, það var bygging flugvallar á Egilsstöðum sem gat ekki dregist lengur að taka ákvörðun um og láta mikið fjármagn í. En það voru líka fjölmörg önnur verkefni sem þurfti að framkvæma. Þegar þetta frv. var lagt fyrir Alþingi þá var lagt fram sem stjfrv. um flugmálaáætun og fjáröflun til framkvæmda í flugmálum. Í frv. var gert ráð fyrir innheimtu sérstaks eldsneytisgjalds af flugbensíni og þotueldsneyti svo að hver flugfarþegi greiddi svokallað flugvallargjald. Mér finnst rétt að taka fram í greinum frv. og athugasemdum við þær að umræddum gjöldum átti eingöngu að verja til framkvæmda í flugmálum samkvæmt flugmálaáætlun. Þetta leyfði ég mér að segja við flugrekstraraðila sem voru ekkert ánægðir yfir þessu gjaldi: Þið eruð að fá betri flugvelli, þið fáið þetta gjald margoft endurgreitt og eigið því að taka því vel. Ég man sérstaklega eftir því að það voru mjög skiptar skoðanir hjá formanni Flugleiða sem sagði: Þetta á að taka af fjárlögum og hafa þessi framlög myndarleg á hverju ári, en nýr forstjóri Flugleiða, sem er enn forstjóri, tók þessu miklu hógværar og sagðist skilja það að samgrh. ætti undir högg að sækja hverju sinni um það hversu miklu væri varið til framkvæmda í þessum málaflokki. Nú er ekkert við því að segja að breyta þessum lögum en þá á auðvitað að breyta þeim með eðlilegum hætti. Það á að breyta lögunum ef það er talið að búið sé að vinna svo mikið í flugvallarframkvæmdum og flugstöðvarbyggingum að það megi skerða verulega þetta framkvæmdafé og þá færa menn rök fyrir því. Ég er þeirrar skoðunar að það veiti ekki af öllum þessum tekjum eins og lögin eru gerð úr garði af Alþingi. Það á eftir að veita í miklar framkvæmdir bæði út um land og þá ekki síst í Reykjavík. Hér er enn þá óbyggð flugstöð og ég vona það að hér verði miðstöð innanlandsflugsins eins og verið hefur. Þess vegna finnst mér ranglátt og hættulegt að breyta þessum lögum og taka þetta fjármagn til þess að annast það sem ríkið á að gera því að ríkið hefur miklar tekjur af flugmálum og getur því vel staðið og á að standa undir þeim liðum. Það er undarlegt að menn skuli fá sig til þegar þeir eru að leita að einhverju að raska því sem hefur tekið óralangan tíma að koma á og tryggja samgöngur. Þetta gerir það að verkum að menn fara að hætta því að marka nýja tekjustofna þegar þeir eiga það á hættu að af þeim verði tekið til kontórhalds sem ríkið á að standa undir og hefur margar aðrar tekjur á móti. Og það er furðulegt hvað Alþingi Íslendinga er móttækilegt fyrir svona tillögum sem koma frá kerfiskörlunum uppi í Arnarhvoli. Ef einhverjir kerfiskarlar eru þar á ferðinni, benda á eitthvað sem hægt er að taka af sem þessi virðulega stofnun, eða a.m.k. á hún að vera það, hefur sett, þá vilja menn kyngja því alveg eins og ekkert hafi í skorist.  Ég tel að þessi breyting á lögum um flugmálaáætlun sem er troðið hér í 8. og 9. fremstu liði bandormsins eigi hér ekki erindi og það sé ljóður á Alþingi að kokgleypa þetta. Það þýðir að verið er að draga úr framkvæmdum víða úti um land, það er verið að tefja fyrir uppbyggingu flugstöðvar í Reykjavík og endurbyggingu flugbrauta í Reykjavík. Og það verður gaman að sjá hverjir standa að þessu, hvað flokksþrælarnir og þeir sem ríkisstjórnina styðja alltaf þegar hún kemst í einhverjar raunir en þykjast vera miklir stjórnarandstæðingar þess á milli. Það verður gaman að sjá þegar að þessu kemur. Ég ætla að segja fyrir mitt leyti að ég er ekki eitt í dag og annað á morgun, ég flökta ekki til og frá eftir því hvort Sjálfstfl. er í stjórn eða stjórnarandstöðu. Ég held mig við sannfæringu mína. Ég beitti mér fyrir því og barðist fyrir því og fékk margar ákúrur að koma þessu frv. í gegn og ég hef talið og tel að það hafi orðið mjög til góðs og það væri stórt skref aftur á bak að hverfa frá því.



Hæstv. forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum árið 1995. Ég vil byrja á því að taka undir með hv. síðasta ræðumanni um það sem hann sagði um þetta frv., en það sem ég ætla einkum að gera að umræðuefni eru tvær fyrstu greinar frv. er varða grunnskólann. Aðrir hv. þm. Framsfl. munu koma að öðrum málum. Þannig er að nú er enn á ný af hálfu hæstv. ríkisstjórnar ætlunin að skerða framlög til grunnskólans. Þetta er í sjálfu sér gamall kunningi sem hér er á ferð því að öll árin sem þessi hæstv. ríkisstjórn hefur setið að völdum hefur hún ráðist á grunnskólann og litið á það sem alveg sérstakt ætlunarverk sitt. Mig langar, hæstv. forseti, til að rifja aðeins upp söguna þar sem við erum nú stödd hér á síðasta ári þessa kjörtímabils og eigum væntanlega ekki von á því að fá fleiri slíkar sendingar inn á hv. Alþingi eins og við höfum hér fyrir framan okkur eða það er a.m.k. einlæg von mín og ég sakna þess ekkert að þurfa ekki að halda oftar ræður eins og þær sem ég hef gert öll þessi ár og varða þessa skerðingu. Árið 1992 var með frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum, sem varð að lögum nr. 1/1992, skert framlag til grunnskólans. Í umsögn fjmrn. segir, með leyfi forseta: ,,Að öllu samanlögðu er gert ráð fyrir að frestun framangreindra ákvæða grunnskólalaga, nr. 49/1991, spari ríkissjóði rúmlega 40 millj. kr. á árinu 1992, en tæpar 100 millj. kr. á heilu ári. Sparnaðurinn á árinu 1992 miðast við fimm mánuði. Allar fjárhæðir eru á áætluðu verðlagi í janúar 1992.`` Í öðru lagi. Á árinu 1993 var ekki lagður fram sérstakur ,,bandormur`` en flutt voru sérstök lög, nr. 4/1993, um breytingu á lögum nr. 49/1991, um grunnskóla. Þar segir í umsögn fjmrn. um frv., með leyfi hæstv. forseta: ,,Að öllu samanlögðu er gert ráð fyrir að frestun framangreindra ákvæða grunnskólalaga, nr. 49/1991, spari ríkissjóði a.m.k. 100 millj. kr. á árinu 1993.`` Í þriðja lagi. Lög nr. 127/1993, um ráðstafanir í ríkisfjármálum árið 1994. Þar segir í umsögn fjmrn., með leyfi hæstv. forseta: ,,Að öllu samanlögðu er gert ráð fyrir að frestun framangreindra ákvæða grunnskólalaga spari ríkissjóði um 160 millj. kr. á haustinu 1994, en 350 millj. kr. á öllu skólaárinu 1994--1995.`` Síðan erum við í dag að fjalla hér um bandorm og þar eru ákvæði um sparnað sem hljóðar upp á, ef ég vitna hér í umsögn fjmrn. eins og ég hef gert varðandi hin tilfellin. Þar stendur, með leyfi hæstv. forseta: ,,Sparnaður af þessu ákvæði [þ.e. fækkun kennslustunda] er því um 105 millj. kr. á vorönn og um 75 millj. kr. á haustönn eða samtals 180 millj. kr. á árinu 1995. Auk þess sparast 50--100 millj. kr. vegna þess að frestað er ákvæði um fækkun nemenda í bekkjum.`` Til þess að greina örlítið betur frá því hvaða ákvæði þar er um að ræða þá kemur það fram í umsögn minni hluta menntmn. um frv., sem er birt sem fskj. með nál. meiri hluta efh.- og viðskn., að það er alls um 26 bekkjardeildir að ræða þar sem þetta ákvæði er nýtt, að fjölga í bekkjum um allt að tvo nemendur með sérstöku leyfi fræðslustjóra. Á sama tíma og þessi hæstv. ríkisstjórn sem hér situr er að koma fram við grunnskólanemendur á þennan hátt, er lagt fram frv. til laga á hv. Alþingi um ný grunnskólalög sem kveða á um gífurlegan kostnaðarauka í rekstri grunnskólans. Og það er hægt að gera það núna vegna þess að nú á að færa grunnskólann yfir til sveitarfélaganna og þá er hægt að vera uppi með háleit markmið. Þetta finnst mér vera vinnubrögð sem eru algerlega óviðunandi og það er eiginlega dapurlegt að þurfa að taka þátt í vinnubrögðum sem þessum í hv. menntmn., en þar höfum við verið með til umfjöllunar þessi tvö frumvörp á sama tíma, frv. sem sparar 200 millj. eða svo, 280 millj., og svo frv. sem hefur í för með sér kostnaðarauka upp á milljarða kr. Það er eins og hæstv. ríkisstjórn hafi oftrú á lagasetningu og telji að ný lög um grunnskóla breyti öllu og séu fyrst og fremst það sem grunnskólinn þarf. En sannleikurinn er sá að grunnskólinn þarf fyrst og fremst meira fjármagn og hann þarf fyrst og fremst að lögin frá 1991 fái að gilda í landinu, en þau hafa aldrei verið tekin í gildi vegna þess að þau voru strax skert á fyrsta ári með sérstökum lögum sem hæstv. ríkisstjórn og hv. stjórnarsinnar hafa samþykkt hér á þingi öll þessi ár. Það hefur ekki staðið mikið í stjórnarsinnum í hv. menntmn. að samþykkja þetta öll þessi ár og hv. formaður menntmn., sem hefur leitt þá 18 manna nefnd sem hefur verið að störfum þetta kjörtímabil til þess að móta nýja stefnu í menntamálum, hefur ekki tekið það mjög nærri sér, eftir því sem best verður séð, að samþykkja öll þessi ár þessa skerðingu á framlögum til grunnskólans. Samt sem áður sagði hv. þm. í viðtali 23. okt. sl., það var líklega á Stöð 2 --- viðtalið var haft í framhaldi af því að háskólinn var mjög ósáttur við það framlag sem honum var ætlað í fjárlagafrv. og var viðtal við hv. formann menntmn. til þess að heyra hennar álit á niðurskurði til menntamála. Þá segir hv. formaður, með leyfi forseta: ,,Ég vil kannski ekki á þessari stundu nákvæmlega telja fram hvað það væri sem við ættum að skera niður en ég tel hins vegar að þetta sé svo brýnt mál að menntamálin verði að eiga forgang og ég bendi sérstaklega á það að það er beint samband á milli efnahagslegs árangurs og menntunar þjóða þannig að það er alveg hægt að fullyrða það að menntamál eru efnahagsmál.`` Þetta var fallega mælt. Þetta er hins vegar ekki í raun það sem maður sér í verki af hálfu hv. þm. og annarra stjórnarsinna hér á hv. Alþingi, að það sé eitthvert samband á milli menntamála og efnahagsmála, því það er litið svo á að það sé alltaf verið að spara til menntamála. En þegar dæmið verður gert upp, hvenær sem það verður nú gert og er sjálfsagt erfitt nokkurn tíma að gera það upp debet og kredit, þá er ekki víst að þessi sparnaður sé svo óskaplega mikill sparnaður fyrir þjóðarbúið þegar á allt er litið og ekki síst hvernig komið hefur verið fram gagnvart grunnskólanum. Þar finnst mér að hæstv. ríkisstjórn hafi hreinlega orðið sér til skammar. Hæstv. forseti. Það eru um það bil 42 þúsund nemendur sem nú stunda nám í grunnskólum landsins. Þeim hefur verið að fjölga upp á síðkastið en hæstv. menntmrh. sagði í sinni stefnuræðu sl. haust, undir stefnuræðu forsrh., að hann ætlaði að skila aftur þeim kennslustundum sem hann hefði óneitanlega tekið frá grunnskólanum í sinni ráðherratíð. Og það er svo sem vel að hæstv. ráðherra hefur manndóm í sér til þess að gera það, en hins vegar hef ég sagt það að þeim kennslustundum verður aldrei skilað til þeirra nemenda sem voru svo óheppnir að vera í grunnskóla þessi ár. Það uppgjör getur ekki farið fram, eftir því sem ég fæ best séð, þannig að hæstv. ráðherra verður að hafa það á bakinu að hafa tekið þessar kennslustundir frá nemendum grunnskólans og þeim verður ekki skilað. Auk þess má nefna að samkvæmt fjárlagafrv. á að spara 1% í grunnskólanum, flatur niðurskurður. Flatur niðurskurður er uppáhaldið hjá hæstv. ríkisstjórn í flestum tilfellum vegna þess að það þarf meiri kjark til þess að forgangsraða. Það á að spara 1%, það á að hagræða og þetta eru 40 millj. kr. heilt yfir og það bætist ofan á annan sparnað. Svo er það annað sem á að færa núna yfir til sveitarfélaganna og það gerist án þess að um það hafi farið fram í sjálfu sér nokkur umræða og kannski er þar ekki um stórkostlegar upphæðir að ræða, en það er kennsla í norsku og sænsku sem hefur verið heimiluð og stunduð á Stór-Reykjavíkursvæðinu. Þeir nemendur sem hafa undirstöðu í þeim tungumálum hafa getað tekið norsku eða sænsku í stað dönsku og hefur ríkissjóður staðið undir kostnaði hvað þetta varðar þangað til núna að nú á að færa þetta yfir á sveitarfélögin sem verður þó sérstaklega Reykjavíkurborg og það á að gerast án þess að það sé í samræmi við það að grunnskólinn sem slíkur færist yfir því að það er algerlega óútséð um það í dag hvenær það geti átt sér stað.  Að síðstu, hæstv. forseti, ég skal nú reyna að ljúka máli mínu fyrir kl. 5 en þá veit ég að á að gera hlé á fundinum, langar mig til þess að koma aðeins inn á orð hæstv. menntmrh. Þegar fyrst var gripið til niðurskurðar í grunnskólanum, þ.e. fyrsta ár þessarar ríkisstjórnar og það var samkvæmt lögum nr. 1/1992, um ráðstafanir í ríkisfjármálum, þá urðu mikil viðbrögð úti í þjóðfélaginu vegna þessa niðurskurðar og foreldrafélög funduðu og sendu inn mikinn fjölda áskoranabréfa til hv. þingmanna og hæstv. ráðherra en það hafði ekki árangur. Þá hélt hæstv. menntmrh. því fram að það væri ekki verið að skera niður kennslu í íslensku og lagði mikla áherslu á það að þetta ætti allt saman að fara fram einhvern veginn öðruvísi. Og hann segir orðrétt í viðtali, með leyfi hæstv. forseta: ,,Ég hef líka sagt að það komi ekki til greina að minnka kennslu í íslensku eða hætta kennslu í einhverju tungumáli. Þarna er bara verið að mála þetta allt of dökkum litum. Þetta verður ekki gert svona.`` Síðan kemur það nú í ljós þegar minni hlut í hv. menntmn. leggur fram fyrirspurn á hv. Alþingi til hæstv. menntmrh. um það hvar þessi niðurskurður hafi aðallega komið niður að það er þannig t.d. í 4.--7. bekk að kennslustundum hefur verið fækkað mest í íslensku og almennri bekkjarkennslu. Í 8. og 9. bekk kemur fækkun kennslustunda mest fram í íslensku, samfélagsgreinum, heimilisfræði, erlendum málum og náttúrufræði en reyndar í 10. bekk kemur fækkun næstum eingöngu fram í valgreinum. Þannig að meðan börnin eru á þessum aldri þar sem íslenskukennslan hlýtur að vera þeim ákaflega mikils virði þá er búið að taka af þeim íslenskukennslu svo að þetta gekk nú ekki eftir. Að vísu er þetta svar ekki nýtt sem kom frá hæstv. menntmrh. við fyrirspurn en samkvæmt upplýsingum sem ég aflaði mér í morgun þá er ekkert sem gefur til kynna að á þessu hafi orðið breyting þannig að það er íslenskukennslan fyrst og fremst sem verður fyrir þessum niðurskurði og það álít ég að eigi eftir að hafa afleiðingar sem er of snemmt að segja fyrir um í dag hverjar verða. Ég ætla að síðustu að segja það að ég vona að ég þurfi ekki að halda fleiri slíkar ræður á hv. Alþingi um grunnskólann.

Hæstv. forseti. Fyrr í dag óskaði ég eftir því að hæstv. heilbr.- og trmrh. hlýddi á mál mitt vegna þess að ég tel að ég þurfi að eiga við hann nokkurn orðastað og ég spyr nú: Hefur hann ekki fundið sér tækifæri til að koma hingað?  Fyrst af öllu vil ég segja, hæstv. forseti, að ég harma hvernig málum er komið á hinu háa Alþingi. Hér var í dag felldur dómur um að ekkert væri athugavert við þann tillöguflutning sem er kominn á borð okkar við 2. umr. frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum á árinu 1995. Þessi dómur stenst auðvitað ekki og það þykir mér mjög leitt að þurfa að segja vegna þess að ekki eingöngu er ákvæði í 37. gr. þingskapa sem hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Ekki er lagafrv. samþykkt til fullnaðar fyrr en það hefur verið rætt við þrjár umræður`` heldur stendur einnig í sjálfri stjórnarskrá lýðveldisins í 44. gr.: ,,Ekkert lagafrv. má samþykkja fyrr en það hefur verið rætt við þrjár umræður á Alþingi.`` Sjálf stjórnarskráin bannar málsmeðferð sem þessa því að í þessum leiða bandormi eru ákvæði sem ekki hafa verið rædd við 1. umr. og því fer 1. umr. þessa ákveðnu atriða fram hér í fyrsta skipti nú. Og ég hef oft áður haft á því orð að slík lagasmíð er óþolandi. Bandormar í sjálfu sér eru ekki boðleg lagasmíð en það hefur verið erfitt að fá það í gegn að menn hætti að setja landinu lög á þennan hátt, en hér er óumdeilt eins og ég mun koma að síðar, hér birtast á borðum okkar nú gersamlega ný atriði sem svo vill til að skipta þúsundir launþega Tryggingastofnunar ríkisins verulegu máli og skal ég nú koma að því. Sá kafli sem ég ætla að gera aðallega að umræðuefni er kaflinn um breytingu á lögum um almannatryggingar. Ef starfsfólk Tryggingastofnunar ætti að fara að vinna eftir þessum lagatexta, þá held ég að það væri næstum því útilokað því að það vill svo til að það er ruglað saman bótaflokkum og það fyrsta sem er nauðsynlegt til þess að breyta lögum er að þekkja gildandi lög og það er auðvitað fáránlegt í sjálfu sér að það skuli vera efh.- og viðskn. sem er að leika sér að almannatryggingalögunum án þess að ráðgast við heilbr.- og trn. sem fer með þann málaflokk og án þess að kalla til starfsfólk úr Tryggingastofnun ríkisins. Til þess að fólk átti sig á því hvað ég er að fara ætla ég að útskýra þetta mál. Venjulegur lífeyrisþegi sem fær örorku eða ellilífeyri fær tekjutryggingu líka til að tryggja honum lágmarkstekjur. Ef hann býr einn, ellilífeyrisþegi eða örorkulífeyrisþegi sem eru einir um heimilisrekstur og njóta tekjutryggingar --- ég er að lesa upp úr bæklingum Tryggingastofnunar ríkisins --- og eiga rétt á heimilisuppbót þá skerðist hún á sama hátt og tekjutrygging. Þetta eru fyrstu þrír bótaflokkarnir sem varða elli- og örorkulífeyrisþega. Eins og ég sagði hér, hún skerðist á sama hátt og tekjutrygging. Sú skerðing fer reyndar fram eftir flókinni reglu sem ég hygg að lítið gagn sé í að útskýra, en hvað stendur svo hér í brtt. hv. efh.- og viðskn.? Þar segir í 3. brtt., lið b: ,,Við 2. mgr. 9. gr. laganna bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Nú hefur einhleypingur aðrar tekjur en úr lífeyristryggingum almannatrygginga og skal sérstaka heimilisuppbótin þá skerðast krónu fyrir krónu uns hún fellur niður.`` Þarna eru menn að rugla saman annars vegar uppbót og hins vegar heimilisuppbót. Heimilisuppbót skerðist nú eftir sömu reglum og tekjutrygging og þetta skiptir engu smámáli. Og þetta byggist ósköp einfaldlega á því að nefndin kann ekkert í lögum um almannatryggingar. Það er í öllum þessum texta sífellt verið að rugla saman heimilisuppbót og uppbót. Ég skal útskýra fyrir fólki hvað er uppbót sem er fjórða tegundin af bótum. Þar segir svo í bæklingi Tryggingastofnunar: ,,Heimilt er að greiða frekari uppbót á lífeyri ef lífeyrisþegi kemst ekki af með tekjur sínar vegna sérstaks kostnaðar. Á þetta t.d. við um vistunarkostnað á elliheimili, háa húsaleigu, lyfjakostnað eða kostnað vegna mikillar umönnunar. Umsókn um uppbót skal fylgja yfirlýsing læknis um lyfjanotkun viðkomandi eða annan sérstakan kostnað en húsaleigukvittanir ef um uppbót vegna húsaleigu er að ræða.`` Uppbót er ekki aðeins greidd vegna húsnæðiskostnaðar heldur alls kyns annars kostnaðar og þá oftast vegna mikils lyfjakostnaðar. Það er því fráleitt að húsaleigubætur skerði þessar bætur því að yfirgnæfandi meiri hluti fólks nýtur þessara bóta, eins og ég veit að hæstv. fyrrv. heilbrrh., hv. 1. þm. Vestf., veit er vegna lyfjakostnaðar. Þessum bótaflokki, sem þúsundir manna hafa notið, fylgir hins vegar að þeir sem hafa þessa uppbót hafa notið þess að greiða ekki útvarp og sjónvarp. Þetta hefur farið þannig fram að Ríkisútvarpið fær mánaðarlega lista yfir þá sem eru með uppbót á lífeyri og það heitir ekki heimilisuppbót því að hún er annað, og fellir niður afnotagjöld af útvarpi og sjónvarpi. Því er ekkert að leyna að Ríkisútvarpið hefur haft horn í síðu þessa kerfis allar götur síðan það var sett og skiljanlega vegna þess að Ríkisútvarpið hefur auðvitað orðið af stórkostlegum tekjum vegna þessa. En ég hygg að flestir þingmenn hafi litið meira til þess að þetta hefur verið stuðningur við elli- og örorkulífeyrisþega og ég hygg að marga mundi muna um að þurfa nú að fara að greiða fyrir útvarp og sjónvarp. Ég held því að það sé alveg nauðsynlegt að menn viti hverju þeir eru að breyta áður en gengið er til atkvæðagreiðslu um þessi mál og ég mundi óska eftir því að það yrði reiknað út af kunnáttufólki og ekki starfsfólki ráðuneyta, hvað þetta mundi þýða. Það er fleira sem ég hygg að þurfi að athuga. Í texta hv. efh.- og viðskn. er talað um að ef aðrar tekjur ellilífeyrisþega en lífeyrir almannatrygginga, bætur samkvæmt lögum um félagslega aðstoð og húsleigubætur, fara ekki fram úr ákveðinni upphæð þá skal greiða uppbót o.s.frv. og síðan gildir það sama um örorkulífeyrisþega nema þar eru tölurnar ögn hærri og þar segir: ,,Hafi bótaþegi hins vegar aðrar tekjur umfram 217.319 kr. skal skerða uppbótina um 45% þeirra tekna sem umfram eru.`` Nú spyr ég: Örorkulífeyrisþegar sem eiga börn á framfærslualdri fá barnabætur og einstæðir öryrkjar fá mæðralaun eða feðralaun. Eru þær bætur aðrar tekjur en lífeyrir? Og ætli nokkur geti svarað mér því, ég vona að hæstv. trmrh. hljóti að vita það, hvort átt er við að þær tekjur séu allar tekjur lífeyrisþegans því þá fer nú að kárna gamanið. Og það er auðvitað alveg yfirgengilegt að sjá svona samsetning augljóslega unninn af fólki sem hefur ekki hugmynd um hvað það er að gera, ekki minnstu hugmynd. Síðan er lætt hér inn ýmsum sérkennilegum ákvæðum sem ég kannast ekki við að hafa séð áður. Það er sérstaklega þetta, að lífeyrisþegi sem hefur barnalífeyri eða meðlag, hann gæti haft meðlag frá föður eða móður úti í bæ, hann gæti haft barnaörorku ef hann ætti barn sem eitthvað væri að. Það eru ýmsir bótaflokkar sem hann gæti notið vegna fjölskyldustöðu sinnar og ég vona að hæstv. ráðherra sé að hlusta á mig. Mundu það kallast aðrar tekjur, aðrar tekjur örorkulífeyrisþega en lífeyrir almannatrygginga sem er bara einn hlutur? Lífeyrir er bara lífeyrir. Það er ekki inni í því barnalífeyrir, meðlag, mæðralaun, feðralaun, barnaörorka, umönnunarbætur vegna sjúks barns eða hvað sem það kann að vera. Þetta er alveg nauðsynlegt að við vitum áður en við förum að greiða um þetta atkvæði og umfram allt hvað er ,,sérstaka heimilisuppbótin`` vegna þess að starfsfólk í Tryggingastofnun ríkisins gæti ekki unnið samkvæmt þessum lögum. Sérstök heimilisuppbót er annað en heimilisuppbót. Hins vegar getur það fengið sérstaka uppbót sem er vegna lyfja, húsaleigu og kostnaðar af öllu tagi. Það er alveg grundvallarskilyrði að fólk kunni þetta og skilji hverju það er að breyta. Ég vil því leggja til, hæstv. forseti, að kaflinn um almannatryggingarnar verði fjarlægður úr þessum bandormi og ég skal setjast niður með hverjum þeim hv. þm. eða hæstv. ráðherra og gefa ráð um það ef stendur til að breyta almannatryggingalöggjöfinni. En ég hlýt að verða að spyrja hæstv. ráðherra: Eru þetta ekki tæknilegir gallar heldur bara pólitísk ákvörðun? Þá vil ég upplýsa hæstv. ráðherra að hér er ekki á ferðinni nein smáskerðing á kjörum lífeyrisþega. Og ég veit ekki hvaða ráðgjafa hæstv. ráðherra hefur hafi þeir komið nálægt þessum samsetningi því að það er svo gersamlega augljóst að hér er á ferðinni fólk sem hefur bara ekki hundsvit á því sem það er að gera. Þetta er auðvitað að verða alvarlegt mál að það skuli koma fyrir við afgreiðslu hvers málsins á fætur öðru að þingmenn verða að standa hér og reyna að upplýsa hæstv. ráðherra um hvað þeir eru að gera. Ég held að við verðum að gera meiri kröfur til vinnu í ráðuneytunum og þá ekki síður í hv. þingnefndum en svo að við þurfum að standa hér í alls kyns tæknilegum leiðréttingum dag eftir dag og síðan er ætlast til þess að þingheimur hespi þetta í gegn eins og ekkert sé. Ég veit ekki hvort hv. þingmenn hafa skilið inntakið í máli mínu, en þeir geta þá fengið hér upplýsingabækling ef þeir vilja kynna sér málið. En aðalatriðið er að hér er um fjóra bótaflokka að ræða, lífeyri, tekjutryggingu, heimilisuppbót og sérstaka uppbót. Og sé skerðing á heimilisuppbótinni og þar með tekjutryggingunni þá verða menn að borga sinn eigin síma. Ef menn hafa hins vegar fulla tekjutryggingu og þó þeir hafi ekki heimilisuppbót, þá hafa þeir ókeypis síma. Það þarf líka að athuga hvernig þessi skerðing, eins og segir hér í heimilisuppbótinni ,,krónu fyrir krónu``, verkar vegna þess að þarna eru komnar tvenns lags skerðingar. Tekjutrygging skerðist eftir alveg ákveðnum reglum og eins og nú er, heimilisuppbót á sama hátt. Nú er verið að breyta því. Nú á heimilisuppbótin að skerðast krónu fyrir krónu eins og hér segir, verði tekjur þetta og þetta háar. Og svo að ég segi þetta aftur til þess að menn skilji þetta nú örugglega: Hvað kalla menn svo tekjur? Er barnalífeyrir tekjur? Er meðlag tekjur? Er barnaörorka tekjur? Eru alls konar sjúkratryggingar tekjur? Þetta verðum við að vita. Og ég bið menn, hæstv. forseti, að ganga varlega um þetta því að ætli það sé nú ekki um það bil fjórðungur þjóðarinnar, líklega 20%, ekki undir því, sem er á ellilífeyrisaldri og ég hygg að það mundi koma við gamla fólkið á elliheimilunum og fólkið sem býr eitt af það á að fara að borga bæði síma, útvarp og sjónvarp. Ég held að menn verði að huga aðeins að þessu áður en lengra er haldið. Því vil ég fara fram á það við hæstv. ráðherra --- sem ég hef enga ástæðu til að halda að vilji skerða kjör lífeyrisþega, ég trúi því ekki, þannig að ég held að hann hafi orðið þarna fórnarlamb afskaplega misviturra ráðgjafa sem hafa ekki alveg gert sér grein fyrir því hvað þeir hafa verið að gera --- að þetta verði endurskoðað. Það er svo sem efni til að taka ýmislegt fyrir í þessu frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum, en ýmsir hafa tekið fyrir einstaka þætti og ég vil taka undir með hv. 3. þm. Norðurl. e., Valgerði Sverrisdóttur, um grunnskólamálið sem allt er að verða okkur til mikillar hneisu og kennurum og börnum landsins til mikilla erfiðleika. Það er sorglegt að sjá hvernig er að fara fyrir námsmönnum á sama tíma og menn básúna hér um þýðingu rannsókna, menntunar, þekkingar og hvað þetta heitir nú allt saman. En það er augljóst að kjör námsmanna hafa verið skert verulega og svo að úr hefur dregið að fólk leggi í að taka námslán. Síðan er það nú einu sinni svo að síðan menn urðu að fara að taka lán fyrir fram fyrir námsláninu eða fyrir framfærslu öllu heldur þangað til lánið kemur, þeir verða bara ósköp einfaldlega að finna sér tvo ábyrgðarmenn á það lán og það eru ekki allir sem eiga gott með það. Fólk hugsar sig tvisvar um eins og eðlilegt er á þessum síðustu og verstu tímum áður en það fer að ábyrgjast hundruð þúsunda kr. lán fyrir fólk sem það hefur ekki einu sinni tryggingu fyrir því að nái tilskildum prófum og þá kemur ekkert lán. Það er eins og með hafbeitina, það er kannski vafasamt að veðsetja það sem maður veit ekki hvað er. Þannig að allt er þetta auðvitað hin mesta sorgarsaga. Mér sýnist nú --- svo að ég hlaupi hérna á nokkrum atriðum --- að það beri samt að fagna því að okkur tókst að stöðva það að listskreytingasjóður yrði algerlega aflagður. Það er hægt að sætta sig við að mismiklir peningar séu látnir á ári hverju í það að gera lífið svolítið fallegra í kringum okkur og við skulum vera sanngjörn og skera það niður ef það er nauðsynlegt, en það væri afleitt ef þessi framlög hyrfu alveg. Ég skal líka fagna því að Kvikmyndasjóður hefur fengið þarna umtalsverða viðbót. Ég hef margsagt það að það er áreiðanlegt að það getur verið mjög arðbært og atvinnuskapandi að efla kvikmyndaiðnað í landinu þannig að það er ánægjulegt að eitthvað hefur rofað til þar. Mér þykir hins vegar ekki mikið haft við ferðaþjónustuna, sem ég hef stundum leyft mér að skopast ofurlítið að við misjafnlega mikinn fögnuð, bæði félaga minna og annarra hv. þm., því að kauðaskapurinn í þeim málum er náttúrlega alveg hreint ólýsanlegur eins og nýlega kom í ljós að þegar búið er að takast að selja ferðamönnum víðs vegar að úr Evrópu rándýra farmiða og rándýra hóteldvöl til að eyða jólunum uppi á Íslandi. Þá kemur í ljós að þeir höfðu ekki verið látnir vita af því að það væri enginn matur í húsinu. Ég verð nú að segja að ég held að það sé ekki hægt að komast lægra í þeirri aðferð að taka á móti ferðamönnum á þennan hátt.  Ég skal ekki lengja þessa umræðu mikið meira, hæstv. forseti. Ég tel mig hafa gert mitt til að útskýra þá endileysu sem hér er að finna varðandi Tryggingastofnun ríkisins eða öllu heldur lög um almannatryggingar. Ég vildi gjarnan að hæstv. ráðherra ræddi við fólk úr Tryggingastofnun ríkisins, sem ekkert hefur komið nálægt þessu, til þess að það staðfesti, hygg ég, það sem ég hef verið að segja. Þetta getur ekki verið svona. Enda segir það sig sjálft að það stendur ekki orð um hvaða áhrif þessar breytingar á almannatryggingalöggjöfinni hafa á ríkisfjármál og það er ósköp einföld skýring á því, það hefur enginn hugmynd um það. Það hefur ekkert verið reiknað út hvaða áhrif þetta hefur á stærsta launþegahóp þjóðarinnar, fólkið sem tekur laun hjá Tryggingastofnun ríkisins, sem eru líklega um 20% þjóðarinnar á ellilífeyrisaldri og umtalsverður hópur sem vegna sjúkleika hefur orðið að draga fram lífið á örorkubótum og hefur ekki verið ofsælt af því. En ég held að það sé alveg nauðsynlegt að hæstv. ráðherra svari spurningum mínum um hvað hér er á ferðinni, hvað telst til tekna og önnur þau atriði sem ég hef hér minnst á. Og þá skal ég ekki lengja þessa umræðu frekar.

Hæstv. forseti. Það er tilfinnanlegt þetta aðstöðuleysi hér í ræðupúltinu þegar maður þarf að hafa með sér nokkuð af gögnum. Það er til umhugsunar hvort ekki er hægt að fá góða hönnuði til þess að smíða púlt sem hefði hliðarhillur og skápa þegar mikið liggur við, en þannig er nú orðið pappírsflóðið hjá okkur a.m.k. sem í efh.- og viðskn. búum og störfum þessa dagana að það er auðvitað hugsanlegt að leysa þetta með aðstoðarmönnum, það er rétt, að að okkur hellist þvílíkt pappírsflóð og möppur margar og miklar að það er ekki hægt að hafa það allt saman auðveldlega á reiðum höndum öðruvísi en taka þær bara með sér í ræðustólinn og er svo sem ekkert að því. Ég vil bara láta það koma strax fram, hæstv. forseti, að sá fagráðherra sem ég vil einna helst og mest kalla til fyrir utan hæstv. heilbrrh., sem er ánægjulegt að sjá hér sem endra nær, er hæstv. samgrh. Ég óska eftir því að honum verði gert viðvart um það að ég vildi gjarnan að hann sé viðstaddur umfjöllun um þann þátt þessa máls sem snýr að flugmálaáætlun og ég ætla að víkja talsvert að og reyndar gera kannski að segja má að aðalinntaki míns máls hér á eftir þannig að ef hæstv. samgrh. gæti orðið hér viðstaddur fyrr eða síðar og helst fyrr, þá væri það mjög til hagræðis, hæstv. forseti. Hér er á ferðinni svonefndur bandormur hæstv. ríkisstjórnar um það sem kallað er ráðstafanir í ríkisfjármálum á árinu 1995. Bandormur af þessu tagi er að festast í sessi --- og býð ég velkominn hæstv. samgrh. sem reynist bara á næstu grösum --- er að festast í sessi, hæstv. forseti, og er það heldur hvimleitt satt best að segja því að auðvitað á ekki að þurfa að standa þannig að stjórn efnahagsmála að það þurfi að vera til meðferðar á hverju einasta þingi sérstakt neyðarfrv. um einhverjar bráðabirgðaráðstarfanir í ríkisfjármálum. En þannig er upplegg þessa máls að hér er á ferðinni að stofni til og hugsun tímabundnar ráðstafanir í ríkisfjármálum sem víkja til hliðar eða breyta ákvæðum gildandi laga í einhverjum greinum, sem sagt einhvers konar neyðar- eða krísuaðgerðir í ríkisfjármálum. Það er auðvitað dálítið athyglisvert að þessi hæstv. ríkisstjórn er að festa þetta í sessi sem áður heyrði til undantekninga, var tengt einhverjum alveg sérstökum aðstæðum sem upp komu, efnahagsþrengingum, aðgerðum í tengslum við kjarasamninga eða annað því um líkt. Þetta mun vera ef ég man rétt þriðja árið í röð sem þessi hæstv. ríkisstjórn flytur svona við áramót eins og það sé bara að verða óhjákvæmilegur fylgifiskur fjárlagagerðar að grípa til neyðarráðstafana með sérstöku frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Svo er það reyndar þannig, hæstv. forseti, að í öðru lagi er það öfugmæli að hér sé eingöngu um að ræða ráðstafanir í ríkisfjármálum á árinu 1995. Hér er í bland verið að smygla inn varanlegum breytingum á ýmsum lagaákvæðum sem alls ekki eiga að gilda aðeins á næsta ári svo að heiti frv. er í raun rangt. Það ætti að vera frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum að hluta til á árinu 1995 og að öðru leyti til lengri tíma og fleira eða eitthvað því um líkt. Þetta frv. byrjar á gömlum kunningja, hæstv. forseti, þar sem eru skerðingarnar á lögum um málefni grunnskólans, á lögum nr. 49/1991, um grunnskóla, með síðari breytingum. Og þetta er, hæstv. forseti, eitt af þessum dapurlegri tilfellum þar sem eru á ferðinni grunnskólalögin frá vordögum 1991 eða vetrardögum sem samþykkt voru á Alþingi að lokum í samkomulagi á grundvelli málamiðlunar ágætrar sem hér tókst á vordögum eða vetrardögum 1991 í tíð fyrri ríkisstjórnar og það voru gerðar ákveðnar breytingar á málinu í meðförum Alþingis sem Sjálfstfl. sérstaklega barðist fyrir og út á það náðist heildarsamkomulag um afgreiðslu málsins í þinginu þannig að maður hefði nú ætlað að þar með væri á ferðinni grunnskólalöggjöf sem sæmileg sátt væri um að standa síðan að með einhverri reisn á komandi árum. En því er ekki aldeilis að heilsa því að hvert einasta ár síðan hafa þau verið skert og vantar mikið upp á að þau hafi komið til framkvæmda. Hæstv. núv. ríkisstjórn hefur m.a. gert það að flaggi sínu í skóla- og uppeldismálum að þjarma að grunnskólanum, þrengja kost grunnskólans þannig að það vantar verulega upp á að gildandi ákvæði laga hafi verið framkvæmd. Og enn á hér að höggva í sama knérunn á næsta ári þó að vísu sé í einu tilviki verið að skila litlum hluta af þeirri skerðingu kennslustundar til baka sem þarna er á ferðinni. Ég sem fyrr mótmæli þessu, hæstv. forseti, ég tel þetta misráðið og aumingjadóm að reyna ekki að standa betur að þessum undirstöðuþætti menntunar og uppeldis í landinu sem grunnskólinn er. Það getur ekki verið að við Íslendingingar séu orðnir svo fátækir og aumir nú undir lok 20. aldar að við höfum ekki efni á því að standa a.m.k. að framkvæmd þessara laga eins og þau standa til og þurfum að búa skólanum svona starfsskilyrði svo að ekki sé talað um það umhverfi sem þetta vísar á fyrir starfsfólk skólanna, kennara og aðra starfsmenn, þ.e. það metnaðarleysi og sú framtíð sem við mönnum blasir sem fá þessar kveðjur árlega frá Alþingi. Í staðinn fyrir að vera að byggja upp og bæta skólann og gera þar nýja hluti, þróa hann og efla, þá búa menn við það ár eftir ár að það er í raun og veru þrengdur hans kostur vegna þess að skólinn hefur í raun ekkert fengið til að mæta nýjum kröfum sem á hann lenda vegna stærri árganga, vegna þess að kröfur tímans eru breyttar. Ég get nefnt sem dæmi bara þann kostnað sem grunnskólar þyrftu að geta lagt í til þess að bjóða upp á viðunandi tölvufræðslu í takt við nútímaaðstæður og kröfu í okkar þjóðfélagi. Þar er um að ræða dýran búnað sem er sífellt að breytast, sem er geysilegur áhugi á. Allir þeir sem eitthvað koma nálægt starfi grunnskólanna í dag vita að áhugi unga fólksins liggur ekki síst þar, alveg niður undir yngstu bekkjum grunnskólans er það þannig og þeir sem eiga börn í skóla um þessar mundir vita það. Og það er líka sama hvar komið er að mjög víða er eitt af því sem skólamenn nefna sem standi þeim alveg sérstaklega fyrir þrifum að þeir hafa ekki fé og möguleika til að vera með kennslutæki og kennslugögn sem þarf til á þessu sviði. Þetta er óskaplega dapurlegt, hæstv. forseti, þegar þess er líka minnst að allir tyggja nú sömu tugguna á hátíðisdögum um mikilvægi menntunarinnar og að framtíðin liggi í menntuninni og rannsóknunum og öllu þessu. Hvar ætla menn að byrja ef ekki á barnaskólunum eða grunnskólanum? En þannig standa mál sem sagt hjá okkur. Það er verið að kenna upp undir 30 nemendum í einum bekk og það getur hver séð sig í anda sem á að búa við það heilan vetur með erfiðan bekk, með erfiðum nemendum innan um, að sinna eðlilega þörfum hvers og eins og þegar þannig er ástatt. Þetta rennur auðvitað foreldrum og öðrum svo til rifja að víða er verið að baksa við að reyna að safna fé á sjálfstæðum grundvelli, jafnvel taka að sér hjálparkennslu inn í bekkjum í sjálfboðavinnu sem ég veit dæmi um þar sem menn hafa verið með erfiðar aðstæður í bekkjardeildum án þess að hafa fengið heimild til að skipta þeim upp eða annað því um líkt. Til að mynda norðan af Akureyri úr mínu kjördæmi þekki ég magnað dæmi um það að foreldrar hafa sjálfir skipst á um það, tekið sér frí úr vinnu til þess að fara inn í skólann til þess að hjálpa kennaranum við að halda aga og reiðu á bekk sem var erfiður. Menn geta auðvitað sagt það að þetta sé jákvætt og gott og sýni mikinn áhuga. En ætlum við að reka skólakerfið til frambúðar á þessum grundvelli að það sé komið svona 50--100 ár aftur í tímann og þurfi orðið að byggjast á sjálfboðaliðastarfi?  Ég ætla svo sem ekki að blanda mér meira í umræður um þetta, aðrir gera það sjálfsagt betur en ég vildi ekki láta hjá líða að nefna þetta sem foreldri og maður sem rennur til rifja að sjá hvernig þessum málum er víða komið. Það er satt best að segja alveg ótrúlegt þegar maður heimsækir skóla að sjá við hvað menn þurfa að bjargast þar í t.d. þessum efnum varðandi kennslugögn og annað. Ég nefni í öðru lagi málefni fatlaðra og tek þar undir það sem kemur fram í nefndaráliti meiri hlutans að sú breyting þar að taka allt að 40% af ráðstöfunarfé framkvæmdasjóðsins í rekstur er auðvitað ískyggileg. Það er verið að gera þessa breytingu á hverju sviðinu á fætur öðru að hverfa frá því að afla tekna með sérstökum tekjustofnum til uppbyggingar eins og menn af miklum metnaði gerðu með lagasetningu sérstaklega á 8. og 9. áratugnum og sér stað í gífurlegri uppbyggingu víða. Nú eru menn að gefast upp við þetta, ekki vegna þess að þörfinni sé alls staðar fullnægt, alls ekki vegna þess því miður, heldur vegna þess að menn eru hreinlega að bogna undan því verkefni að byggja sómasamlega upp þjónustu á þessum sviðum. Og það er ískyggilegt að sjá þetta gerast eins hratt og þarna á við um Framkvæmdasjóð fatlaðra, um Framkvæmdasjóð aldraðra og nú um flugmálaáætlun, að nokkru leyti um vegamálin o.s.frv. Um breytingarnar á atvinnuleysistryggingum þá er það að segja að í brtt. meiri hlutans felst viss lagfæring sem ég skal ekki gera lítið úr. Það er til bóta svo langt sem það nær en auðvitað hefði að mínu mati þurft að vera hér á ferðinni miklu myndarlegri áætlun um það hvernig staðið verður að fjármögnun Atvinnuleysistryggingasjóðs á næsta ári. Þau mál eru í upplausn. Það er að vísu búið að breyta þar einu stóru óvissuatriði með því að falla frá áformum um að láta sveitarfélögin kosta 600 millj. kr. í sjóðinn en eftir stendur að það á að reyna að reka Atvinnuleysistryggingasjóð á næsta ári að hluta til með ótilgreindum sparnaði upp á 200 millj. kr. sem enginn hefur sýnt fram á nema að litlu leyti hvernig eigi að ná. Þá á í öðru lagi að ganga á eigið fé sjóðsins um 200 millj. og það á að beita fleiri slíkum æfingum til að prjóna þetta saman. Þetta gengur ekki, menn munu fá þetta í hausinn og það er dapurlegt. Þá, hæstv. forseti, að því sem veit að breytingu á lögum um heilbrigðisþjónustu og hv. frsm. minni hluta efh.- og viðskn. gerði rækilega að umtalsefni og ég get að miklu leyti vísað til þess sem þar kom fram. Ég held að það standi alveg morgunljóst eftir þó að nú sé farið að kvölda eftir umferð efh.- og viðskn. á því máli að það mál er faglega séð mjög illa undirbúið og það var reyndar viðurkennt af talsmönnum heilbrrn. sem komu til nefndarinnar að undirrót þeirrar tillögu að leggja niður embætti borgarlæknis hér í höfuðborginni og héraðslæknis á Norðurl. e. sem föst störf væri sparnaðarlegs eðlis, þ.e. það væri ekki fagleg ákvörðun í grunninn heldur ósköp einfaldlega ákvörðun um niðurskurð. Og þegar svo nefndin fór að fara yfir það hvernig ætti að standa að þessu og hvað lægi að baki þá kom berlega í ljós að ekkert annað hafði verið gert í þessu máli en að ákveða að skera þarna niður um 8 millj. kr. og sjá svo til hvernig tækist að koma þessum verkefnum fyrir annars staðar að svo miklu leyti sem þeim yrði þá sinnt yfir höfuð og hvað það kostaði. Menn slumpa bara á að það sé hægt að henda einhverju af þessu í landlækni með því að láta hann hafa um 700 þús. kr. og afgangnum eigi svo bara að dreifa eftir atvikum á ráðuneytið eða heilsugæslustöðvarnar, læknavaktina og aðra aðila. En það er algjörlega óútfært hvernig að þessu eigi að standa og það liggur alveg fyrir að einhver kostnaður kemur þarna á móti. Það munu engir samningar nást við læknavaktina, lögregluna eða aðra aðila um að taka hluta af þessum verkefnum nema það kosti eitthvert fé. Það liggur alveg í hlutarins eðli. Það sem maður spurði sérstaklega eftir var stefnumörkunin í þessu sambandi. Liður í hvaða stefnu í heilbrigðismálum er þetta að leggja niður þessi stjórnsýsluembætti í heilbrigðismálum eða heilsugæslu og færa þau verkefni undir hið miðstýrða ákvörðunarvald landlæknisembættis eða ráðuneytis? Er þetta í samræmi við heilbrigðisáætlun? Svarið er nei, þetta er alveg þvert á hana. Hún gerir einmitt ráð fyrir því að stefnan sé einmitt í gagnstæða átt, að færa verkefni á sviði stjórnsýslu út til umdæmanna. Þá má spyra: Er þetta í samræmi við einhverja stefnu sem Alþingi hefur mótað að öðru leyti? Svarið er nei, þetta er algjörlega í öfuga átt því Alþingi hefur mótað stefnu með þál. fyrir fáeinum árum að það beri að stefna að uppbyggingu heilbrigðisskrifstofa í hverju kjördæmi sem taki við verulegum þáttum stjórnsýslunnar á þessu sviði, færi þá nær fólkinu. Er þetta þá í þriðja lagi í samræmi við einhverja almenna stefnu um verkefni og völd í þjóðfélaginu sem til að mynda núv. ríkisstjórn hefur markað? Svarið er nei, þetta er í algjörlega öfuga átt því núv. ríkisstjórn hefur verið með það í munninum að hún vilji dreifa verkefnum og valdi út til fólksins --- er það ekki satt?  Ég tel að það sem hér ætti að vera að gerast í þessum efnum væri til að mynda að það væri að verða til eitthvað sem héti heilbrigðisstofnun, ráðuneytið yrði minnkað og gert að fámennri yfirstjórn þessa málaflokks, tilheyrði einhvers konar heilbrigðisstofnun sem væri með skrifstofur í hverju umdæmi og sæi um þessa stjórnsýsluþætti og hluta af starfsemi Tryggingastofnunar og annað því um líkt. Hvers vegna í ósköpunum ætti ekki í þessum langútgjaldamesta málaflokki landsmanna þar sem velt er milljörðum króna í hverju kjördæmi að vera einhver stjórnsýsla, einhver þjónusta og einhver starfsemi úti í umdæmunum? Ég spyr. Af hverju ætti það bara ekki að vera t.d. alveg eins og í vegamálum?  Ég tel þetta mikið umhugsunarefni og alveg sérstaklega vegna þess að ef menn meina eitthvað með þessu tali um að dreifa verkefnum og völdum, hvert ættu menn þá að líta, hvar ættu menn að bera niður ef ekki í heilbrigðismálunum þar sem liggur fyrir að verður vöxtur á næstu árum? Það er einn sá þáttur samneyslunnar sem er alveg borðleggjandi að við Íslendingar munum ekki komast hjá að ráðstafa meiri fjármunum til á næstu árum þó ekkert kæmi annað til en málefni aldraðra. Sem sagt allt sem tengist umönnun aldraðra, vaxandi fjölda aldraðra, eins og aldurspíramídinn er að snúast í okkar þjóðfélagi eins og öðrum vestrænum þjóðfélögum.

Við þurfum að koma valdinu norður.

Það er rétt, hæstv. ráðherra, það er norður með valdið og auðvitað eitthvað af því austur og vestur svona í mátulegum skömmtum. En þetta er alveg nöturlegt, hæstv. forseti, að standa frammi fyrir svona máli þó að ýmsum þyki það sjálfsagt ekki stórt og þó að það sé að hluta til kannski bitamunur en ekki fjár í einhverra huga hvort valdið liggur hjá borgarlæknisembætti --- mér er tamt að kalla það svo þó það heiti héraðslæknirinn í Reykjavík --- eða hjá ráðuneyti þá geri ég skýran greinarmun þar á vegna þess að stjórnskipulega séð skiptir miklu máli hvort um er að ræða sjálfstætt umdæmisbundið embætti eða ráðuneyti eða landlæknisembætti eða annað því um líkt. Það er það stjórnskipulega séð. Það sem ég vil sjá gerast í þessum efnum er að þessi embætti verði efld en ekki veikt. Ég vil sjá til að mynda héraðslækninn á Reykjanesi byggðan upp í áföngum á næstu árum sem fullt starf. Ég held að það sé full þörf fyrir það í þessu stóra umdæmi sem þar er. Ég vil sjá að síðan verði í áföngum stefnt að því að einnig héraðslæknar annarra kjördæma, e.t.v. þó með einhverri sameiningu til að mynda þannig að það kæmi einn héraðslæknir fyrir Vesturland og Vestfirði, einn fyrir allt Norðurland og einn héraðslæknir hugsanlega fyrir Austurland og Suðurland, eitthvað því um líkt, að þetta yrði gert.  Með vísan til þessa tvenns, hæstv. forseti, ég ætla ekkert að fara inn í umræður um þetta mál að öðru leyti og ræði það eingöngu á þessum almennu grundvallarstefnumótunarnótum sem lúta að uppbyggingu heilbrigðismálanna í landinu og það hvernig þessi tiltekna breyting nú er undirbúin eða öllu heldur ekki undirbúin því hún er ekkert undirbúin og það liggja engir samningar fyrir um eitt eða neitt af því sem þarna þyrfti að gerast og ætti auðvitað að liggja þá fyrir. Ég hvet menn eindregið til þess a.m.k. að fresta þessari breytingu og ég tel að skynsamlegasta ráðstöfunin væri sú að setja á fót nefnd sem færi í það verkefni að endurskoða starfssvið þessara embætta. Ég viðurkenni fúslega að hlutverk þeirra hefur breyst og að sumu leyti má segja minnkað, til að mynda borgarlæknisembættisins eða héraðslæknisembættisins í Reykjavík með ýmsum breytingum í heilsugæslumálum. Sérstaklega verkefnatilflutningnum frá sveitarfélagi til ríkis. Þegar ríkið tók endanlega við þessum málaflokki hafði það áhrif á það sem áður var hlutverk borgarlæknis þáverandi starfsmanns í raun sveitarfélagsins að setja þessi mál frekar í endurskoðun og gefa a.m.k. nýjum stjórnvöldum á næsta kjörtímabili kost á því að taka einnig þátt í því að meta þessa ákvörðun, hvort rétt sé að gera þessa breytingu þannig að þessu yrði frestað fram eftir næsta ári og helst út næsta ár að láta þetta ganga í gildi enda er þó ekkert kæmi annað til en bara ónógur undirbúningur næg rök fyrir því. Ég trúi ekki öðru en að menn muni líka horfa til þessa mikla útgjaldamálaflokks, heilbrigðismálanna, á komandi árum varðandi flutning verkefna og valds út frá hinu miðstýrða apparati. Nú eru menn að tala jafnvel um að breyta kosningalögum og það sem menn kalla á fínu máli að jafna vægi atkvæða, þá kemur að sjálfsögðu upp hin hlið umræðunnar --- þarf þá ekki að jafna ýmislegt fleira? Ber ekki fólki sem býr annars staðar í landinu en á höfuðborgarsvæðinu ákveðinn réttur til þess að fleiri hlutir séu jafnaðir og ber því ekki til að mynda sem skattgreiðendum, fullgildum skattgreiðendum í landinu nokkur réttur til þess að njóta í sínu umhverfi sambærilegrar þjónustu og ábatans af því að hafa starfsemi á sínu svæði eins og öðrum? Við getum ekki leyft okkur að horfa fram hjá jafnmiklum málaflokki og heilbrigðismálin eru í þessum efnum. Hæstv. forseti. Næst ætla ég að hlaupa yfir nokkrar greinar og ræða þau ákvæði sem snúa að flugmálaáætlun og fjáröflun til framkvæmda í flugmálum og gef hæstv. heilbrrh. fúslega leyfi til að standa upp og rétta úr hryggnum ef hæstv. landbrh. yrði þá svo vænn að vera hér nálægur sem jafnframt er hæstv. samgrh. Þannig háttar til, hæstv. forseti, að ég er ákaflega óhress með þessi áform um að hefja hér að skerða hina mörkuðu tekjustofna flugmálaáætlunar eins og þetta frv. gerir ráð fyrir svo ekki sé fastar að orði kveðið. Ég tel þetta, hæstv. forseti, algjöra óhæfu með tilliti til forsögu málsins að standa svona að verki. Ég get tekið undir margt af því sem hv. 1. þm. Vestf. sagði fyrr í dag um það mál en ég vil bæta þar ýmsu við og fylla þar aðeins betur í eyðurnar. Í fyrsta lagi er það, hæstv. forseti, og það ætti hæstv. samgrh. að hugleiða sem er allt í einu gufaður upp, vonandi ekki gufaður út eins og hæstv. utanrrh. Í fyrsta lagi ætti hæstv. samgrh. að minnast þess, metnaðar síns vegna ef einhver er, að hæstv. ráðherra er nýbúinn að fá afgreidda flugmálaáætlun. Fyrir nokkrum mánuðum síðan var afgreitt flugmálaáætlun til fjögurra ára á grundvelli tiltekinna forsendna. Hún varð ekki gömul í höndunum á hæstv. ráðherra og hann stendur sjálfur að því hér að leggja fram tillögur um að skerða hana, eyðileggja hana liggur mér við að segja. Ég er hér með í höndunum þá þál. um flugmálaáætlun fyrir árið 1994--1997 sem lögð var fram á þingi fyrir ekki löngu síðan, á þessu ári, einhvern tímann á útmánuðum 1994. Hvað gerði sú tillaga ráð fyrir að yrði sett í þessi mál á næstu árum? Jú, það yrði ráðstafað um 360 millj. kr. af flugvallargjaldi og 35 millj. kr. af eldsneytisgjaldi til framkvæmda í flugmálum öll árin 1994--1997. Það vill segja að 395 millj. kr. yrðu til ráðstöfunar til framkvæmda öll þessi ár. Nú leggur hæstv. samgrh. blessun sína yfir það að í þessum bandormi í ríkisfjármálum séu ákvæði sem eiga að skerða þessar tekjur um 70 millj. kr. á hverju ári og renna í raun og veru í ríkissjóð því það eru bókhaldskúnstir að merkja það eitthvað rekstri Flugmálastjórnar því það sem upp á hefur vantað þar hefur komið úr ríkissjóði undanfarin ár. Það eru sambærilegar fíflaæfingar eins og þegar hæstv. sjútvrh. ár eftir ár var með æfingarnar um Hafrannsóknastofnun, að selja kvóta eða leggja á auðlindaskatt og láta það borga hluta af rekstri Hafrannsóknastofnunar sem aldrei var svo reyndar gert og frægt var af endemum og er orðið að því óbermi sem er væntanlegt auðlindagjald í Þróunarsjóð. Í öðru lagi, hæstv. forseti, langar mig til að rekja lítillega aðdraganda flugmálaáætlunar. Ég veit ekki hvort hv. 1. þm. Vestf. hefur gert það í dag að einhverju leyti en mig langar að fara aðeins yfir þá sögu. Þar eigum við nefnilega báðir ákveðinn hlut að máli, ég og hv. 1. þm. Vestf. En þannig er að í ársbyrjun 1984 skipaði þáv. hæstv. samgrh., Matthías Bjarnason, nefnd til þess að vinna að tillögugerð um framkvæmdir í flugmálum og var verkefni hennar að gera tillögur um uppbyggingu íslenskra flugsamgöngumannvirkja. Nefndin lauk störfum á seinni hluta ársins 1986 og skilaði mjög ítarlegri skýrslu þar sem gerð var tillaga um 10 ára framkvæmdaáætlun til að ljúka uppbyggingu flugvalla. --- Ég legg áherslu á það atriði. Til að ljúka uppbyggingu flugvalla. Hvað var átt við með því? Það var átt við það að með því yrði uppbyggingu allra mikilvægustu flugvalla Íslendinga komið í það horf að þau mannvirki uppfylltu alþjóðlega staðla sem gerðir eru af Alþjóðaflugmálastofnuninni, IC, til flugsamgöngumannvirkja. Í viðbót voru gerðar tillögur um tekjuöflun til þessa verkefnis. Þetta var það sem heitir á fínu máli í dag sjálfbær áætlun. Nú heitir það sjálfbær þróun að hlutirnir standi í raun undir sér sjálfir, gangi ekki á höfuðstólinn, þeir beri sig sjálfir ef svo má að orði komast. Það var ekki ætlast til að þetta yrði kostað af skattborgurunum í formi greiðslna úr ríkissjóði heldur væri þarna sjálfbær áætlun á ferð sem fjármagnaði sig sjálf. Ég minnist fundar sem haldinn var inni í Borgartúni um þetta mál þegar m.a. var verið að kynna þessar tillögur og talsvert hvessti á þeim fundi. Ýmsir voru auðvitað óhressir með þær álögur sem þarna var lagt til að yrðu lagðar á flugrekendur og flugfarþega. Engu að síður náðist þetta í gegn. Áætlunin var lögð fyrir Alþingi og samþykkt á fyrri hluta árs 1987. Fyrsta flugmálaáætlunin var síðan samþykkt fyrir árin 1988--1991 og hún var algerlega byggð á þessari tíu ára áætlun flugmálanefndar. Það kom síðan í minn hlut sem samgrh. að undirbúa og leggja fram aðra tillögu um framkvæmdir í flugmálum sem samþykkt var hér á vordögum 1991. Sú var látin gilda til fjögurra ára en af vissum ástæðum var fjárveitingum eingungis skipt á einstök verkefni fyrstu tvö árin, þ.e. 1992 og 1993, þar sem þá þegar var orðið ljóst að verulegar breytingar hefðu orðið á forsendum flugmálaáætlunarinnar. Síðan hefur verið unnið markvisst á grundvelli þessara áætlana fyrir allt það fé sem til ráðstöfunar hefur verið. Að vísu hafa verið tekin inn ný verkefni og að vísu hafa tekjustofnarnir ekki að fullu fylgt verðlagi. En fram að þessu, til og með þessu ári hefur allt það fé sem aflað hefur verið með hinu mörkuðu tekjustofnum runnið til framkvæmda í flugmálum. Nú kemur það til, hæstv. forseti, að það er nauðsynlegt í þriðja lagi að rifja upp hvernig teknanna er aflað í þessu skyni. Það var gert með því að teknir voru upp tveir nýir tekjustofnar: Eldsneytisgjald, sem er í dag nálægt því að vera 1,60 kr. á hvern lítra af flugvélabensíni og 80 aurar á hvern lítra af þotueldsneyti með þeirri einu undantekningu að eldsneyti til Ameríkuflugs er undanþegið skatti vegna sérsamninga við Ameríkumenn um það ákvæði. Þetta gjald greiða sem sagt flugrekendurnir og þessi skattur hefur allur runnið hingað til í þennan framkvæmdapott. Enn þá viðkvæmari er þó hinn tekjupósturinn sem er flugvallargjaldið. Það er þannig framkvæmt að flugvallargjald er lagt á alla þá sem ferðast með loftfari frá Íslandi til annarra landa eða ferðast innan lands. Þeir sem ferðast milli landa borga nú u.þ.b. 1.250 kr. í hvert sinn og í hvert sinn sem menn ferðast innan lands borga þeir 165 kr. Þarna er því um að ræða sérstakan skatt, álögur til viðbótar öllum öðrum sköttum og skyldum sem þessi grein ber og áður höfðu verið lögð á, þjónustugjöld, lendingargjöld, skoðunargjöld, skattar, tekjuskattar, virðisaukaskattar og annað því um líkt. Og þótti ýmsum nóg um, bæði þau gjöld öll og verðlagið, t.d. í innanlandsfluginu hér. Það er alveg ljóst að þarna var um að ræða hreina viðbótarskattlagningu í þessu skyni þegar hún var lögð á. Það voru engir aðrir skattar felldir niður á móti. Þetta var hrein viðbót sem þarna bættist sem sagt við.

Þá er klukkan sjö, hv. ræðumaður.

Það er bara svona, hæstv. forseti. Hvað eigum við að gera í því? Eigum við að reyna að stoppa hana?

Forseti fer fram á það við hv. þm. að hann fresti ræðu sinni ef hann getur ekki lokið henni á örfáum mínútum.

Ég gæti ekki gert það á minna en 10--15 mínútum þannig að ég held ég verði að þiggja það ágæta boð forseta og fá að halda áfram að eiga orðastað við samgrh. þegar fundur hefst á nýjan leik enda ærin ástæða til.