Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Að lokinni framsöguræðu hæstv. fjmrh. í gær fóru hér fram almennar umr. um efnahags- og fjármál á breiðum grundvelli, eins og skiljanlegt er, þegar fjárlagafrv. er lagt fram. Ræðumenn sneiddu meira eða minna hjá því að víkja að einstökum liðum í þessu fjárlagafrv., enda þótt full ástæða væri til að fara náið í það. Venjulega gerir maður ráð fyrir því, að í fjárlagafrv. séu ígrundaðar og vel athugaðar till. hæstv. ríkisstj. á hverjum tíma og það megi ganga út frá því, að þetta frv. sé svo úr garði gert, að það lýsi í einstökum atriðum, hver vilji viðkomandi yfirvalda sé um fjárveitingar til einstakra mála. En nú bregður svo við, að þegar minnzt er á einstök mál í þessu fjárlagafrv., þá kemur fram, að ýmist hefur láðst að setja þau inn í frv. ellegar rn. er ekki kunnugt um, hvar eigi að setja fjárveitingarnar inn í það eða þá að upplýst er, að hæstv. ríkisstj. hafi góðan hug til þess að breyta frv. Þannig vitna ég til frétta um það, sem snertir aðstoð við vanþróuðu þjóðirnar. Á það var bent, að ekki væri gert ráð fyrir fjárveitingu til þessa liðs, eins og í síðustu fjárl., - og reyndar þar á undan. Þegar á þetta var bent, kom yfirlýsing frá rn. um það, að þeim hefði ekki verið ljóst, hvar fjárveitingin skyldi sett inn í frv., og því hefði það alls ekki verið gert, en beiðni send beint til fjvn., og gengur rn. út frá því, að úr þessu verði bætt í meðförum, og er ekkert nema gott eitt um það að segja í sjálfu sér. Í öðru lagi er minnzt á hér í dag í síðasta máli, að enda þótt fjárveitingar til þess máls, sem þar var fitjað upp á, séu ekki fyrir hendi í frv., þá standi ekki annað til en góður hugur hæstv. ríkisstj. til þess að ráða bót á því í meðförum Alþingis, og því er ekki gott við þetta að eiga, þegar menn fara að rýna ofan í einstaka liði. Ég hafði ekki hugsað mér að taka þátt í almennum umr. um fjárlagafrv., en vildi gera hér eitt mál að umtalsefni, sem ég tel af ýmsum ástæðum, að eigi sérstakt erindi inn í þefsar umr. Þar á ég við fjárveitingar til Lánasjóðs ísl. námsmanna. Afstaða og afgreiðsla hæstv. ríkisstj. á því máli er e.t.v. táknrænt dæmi um það, hve stjórnin og stjórnarsinnar eru sjálfum sér samkvæmir, hversu tvískinnungur þeirra er óskammfeilinn og hversu þeim raunverulega er annt um þær félagslegu umbætur, sem þeir sífellt telja sér til ágætist. Stuðningur við námsmenn verður vissulega að teljast menningarlegt og félagslegt viðfangsefni, bæði vegna þeirrar kröfu nútímans, að sem flestir afli sér menntunar og fræðslu, sem á annað borð hafa hug og getu til og eins vegna hins, að í seinni tíð gerast æ háværari og þjóðfélagslegri kröfur um, að fullt jafnrétti ríki á þessu sviði, svo námsmönnum eða fólki almennt sé kleift að stunda nám, og þá langskólanám, án tillits til efnahags eða fjárhagsástæðna. Aukin námslán voru tekin upp sem heilagt baráttumál og veigamikill þáttur í stjórnarandstöðu núv. stjórnarflokka, og var reyndar aldrei legið á þeim áróðri, að viðreisnarstjórnin væri námsmönnum andvíg í kröfugerð þeirra fyrir auknum námslánum. Látum það nú vera. Þó fór svo að lokum, að fráfarandi ríkisstj. samþykkti í öllum atriðum áætlanir stjórnar Lánasjóðs ísl. námsmanna um fjárveitingar til námsmanna, og skyldu þær koma til framkvæmda í áföngum að fullu á fjárlagaárinu 1974–1975. Þessari ákvörðun þáv. ríkisstj, fögnuðu námsmenn mjög, enda fylgdi þáv. ríkisstj. þessari ákvörðun sinni eftir, með því að fylgja áætluninni að öllu leyti í fjárlagagerð fyrir árið 1971. Á því þingi gripu þáverandi stjórnarandstæðingar undir forustu núv. hæstv. iðnrh. til þess örþrifaráðs að bera fram till. þess efnis, að áætlunin yrði lögfest, svo að ekki færi á milli mála, að henni yrði fylgt. Væntanlega vildu þeir með þessu sýna áhuga sinn og stuðning í verki, og skal ekki efast um heilindi þeirra í þeim efnum. Þegar fyrsta fjárlagafrv. þessarar ríkisstj. var lagt fram hér í fyrrahaust, brá hins vegar svo við, að þar voru settar inn tölur og fjárveitingar, sem þýddu stórskerðingu á áætlun Lánasjóðsins. Í því frv. vantaði upp á um 90 millj. kr. til þess að það mætti áætlun Lánasjóðsins. Þetta mál olli á sínum tíma miklu fjaðrafoki og ef ekki reiði, þá mikilli undrun a.m.k. í röðum námsmanna, sem sízt áttu von á þessum viðbrögðum bjá þeim mönnun, sem svo mjög höfðu haldið kröfum þeirra á lofti. Ekki varð hjá því komizt, á þeim tíma, að fá frekari og afdráttarlausari upplýsingar um afstöðu ríkisstj. til þessa máls. Vegna þingskapa þá var slíkt ekki unnt við fjárlagaumr. á síðasta þingi, og því leyfði ég mér að spyrjast fyrir um málið utan dagskrár í Sameinuðu þingi. Skal ekki getum að því leitt, hvort það var hin mikla óánægja og úlfúð, sem fjárlagafrv. vakti í röðum námsmanna eða sú skýring, sem ráðh. gaf, að till. hefðu ekki borizt í tæka tíð, - hvor ástæðan var veit ég ekki, - en hitt er víst, að ráðh. gaf í þessari umr., og sem svar við minni fsp., yfirlýsingu þess efnis, að aldrei hefði annað staðið til en taka fullt tillit til þessarar áætlunar. Eitt er víst, að þessu svari hæstv. ráðh. var mjög fagnað, enda urðu efndir í fullu samræmi við þær yfirlýsingar. Þess má geta að auki, að hæstv. menntmrh. sá við þessa umr. ástæðu til þess að undirstrika sérstaklega, að vilji hans hefði aldrei staðið til annars, en farið yrði eftir áætluninni, aldrei hefði annað komið til greina. Nú hefur vinstri stjórnin lagt fram fjárlagafrv. sitt í annað sinn og þá gerist hið óvænta, - ég vil segja furðulega, - að aftur er stórlega vikið frá áætlun stjórnar Lánasjóðsins. Áætlun Lánasjóðsins gerði ráð fyrir því, að veitt yrði um 493 millj. kr. til sjóðsins, en samkv. þessu fjárlagafrv. er gert ráð fyrir 273 millj, kr. Að vísu hefur ráðh. nú við umr. lýst því yfir, að tekið verði tillit til innlendra verðhækkana, sem breyti þessari tölu til hækkunar, og er það ánægjuleg yfirlýsing, en hins vegar hefur ekki verið borin fram sú afsökun, sem gerð var hér í fyrra, að áætlun hefði ekki legið fyrir í tæka tíð.

Þetta lá nú fyrir.

Þetta lá nú fyrir, segir hæstv. ráðh. Það er gott að fá upplýsingar um það. Ég vildi segja í framhaldi af því, að hann hefur þó borið það fyrir sig í þessum umr., að þar sem tölum Lánasjóðsins, sem þá lágu fyrir í svona tæka tíð, annars vegar og tölum, að mér skilst, hagsýslunnar hins vegar ber ekki saman, sé áætlunin ekki tekin inn, eins og Lánasjóðurinn lagði til. Nú mætti að vísu spyrja, hvers vegna voru tölur áætlunarinnar ekki teknar inn í frv. úr því að þarna var ágreiningur um, þar var um hærri tölur að ræða og gott að hafa vaðið fyrir neðan sig. Einnig mætti spyrja, hvers vegna var þá ekki tekið fram í aths. eða þess getið, að þessi mismunur væri og hvað til stæði, ef og þegar rétt niðurstaða fengist. Að þessu hvoru tveggja mætti spyrja, ef óljóst væri hvort ríkisstj. hygðist fylgja áætlun Lánasjóðsis, eins og fullyrt var, að gert yrði, þegar málið bar á góma í fyrra. En það er bara alls ekki óljóst, því að það vita allir, sem vilja vita og verður ekki annað skilið, en þetta fjárlagafrv. feli það í sér, að ríkisstj. hyggist falla frá áætlun Lánasjóðsins, falla frá þeirri stefnumörkun, sem námsmenn hafa lagt fram, fráfarandi ríkisstj. samþ. og ráðh. sjálfir hafa þótzt vilja styðja. Það er ekki af tilviljun eða misskilningi, sem nú rignir yfir ríkisstj. mótmælum frá samtökum námsmanna, bæði hér heima og erlendis, við þessar till. Þessi stefnubreyting, sem ég tel, að komi fram í þessu fjárlagafrv., kemur fram, þegar ég skýri í örfáum orðum, hvernig áætlun stjórnar Lánasjóðsins er hagað. Í stórum dráttum er gert ráð fyrir því, að reikna verði með fjölgun námsmanna frá ári til árs, aukinni útfærslu af lánakjörum vegna fleiri aðila, sem fá lán, gera ráð fyrir verðlagsbreytingum, bæði hérlendis og erlendis og breytingum á reglugerðum. En síðast og ekki sízt verður að gera ráð fyrir því, að aukning verði á námsaðstöðunni, þ.e.a.s. sá áfangi, sem stíga á frá ári til árs, verði stiginn milli fjárl. Gert var ráð fyrir því, að námsmenn fengju greidda umframfjárþörf sína allt upp í 100% samkv. þessari áætlun fram til ársins 1974–1975, þ.e.a.s. fjárlagaársins, og næðist þá þessi 100% umframfjárþörf á því ári. Nú mun umframfjárþörfin hafa verið komin upp í u.þ.b. 77% og var þá gert ráð fyrir því samkv. áætluninni, að hún hækkaði núna á árinu 1973 upp í u.þ.b. 88%, ég hef nú fyrirvara á þessum tölum, en þær eru nærri lagi. En þá má sjá, að þetta síðasta atriði, þ.e.a.s. skrefin um aukningu á námsaðstoð, er það, sem skiptir meginmáli, er prinsipatriðið í þessari áætlun. En það vill svo til, að einmitt þetta atriði er fellt niður úr frv. og tillögugerð hæstv. ríkissj. Þess vegna segi ég, að hún hafi brugðið frá þeirri stefnumótun og því stefnumarki, sem að var miðað með áætluninni og fyrri stjórnvöld höfðu samþykkt. Í aths. með fjárlagafrv. er þess getið, þegar raktar eru fjárveitingatill. til Lánasjóðsins, að tekið sé tillit til áætlunar sjóðsstjórnar um aukna útgjaldaþörf vegna fjölgunar lántakenda og styrkþega, úrfærslu lánakerfis, en við bætast nemendur Stýrimannaskólans, Vélskólans o.fl. og auk þess er tekið tillit til þeirra gengishækkana erlendra gjaldmiðla, sem orðið hafa að undanförnu. Þetta eru engin tíðindi. Þetta er alveg í fullu samræmi við þá áætlun, sem lá fyrir og gengið hefur verið út frá. Hæstv. ráðh. hefur í þessum umr. upplýst, eins og ég hef vikið að áður, að enn fremur verði tekið tillit til verðlagsbreytinga innanlands. Þetta eru heldur engin ný tíðindi og í fullu samræmi við áætlunina. Hins vegar mætti spyrja í því sambandi, við hvað sé miðað, þegar reiknaðar eru út innlendar verðlagsbreytingar, hvernig verði reiknað með tekjuöflun hjá námsmönnum. Þetta er meira og minna óljóst, en látum það nú vera. En það, sem hæstv. ráðh. hefur ekki minnzt á og ekki er heldur minnzt á í fjárlagafrv., er það, sem mestu máli skiptir, þ.e.a.s. aukning á námsaðstoð, hin hlutfallslega hækkun, sem koma á í áföngum á umframfjárþörf námsmanna. Hún mun samkv. áætlun Lánasjóðsins nema u.þ.b. 48 millj. á þessu ári. Hirði ég þá ekki að rekja um ýmsar smærri fjárveitingar, sem ekki eru teknar inn, - að mér sýnist, - í þetta frv. Ég get ekki dregið aðrar ályktanir, - og er reyndar ekki einn um að draga þær ályktanir, - en að ríkisstj. hafi hafnað þessari stefnumörkun, eins og áður er getið, virt að vettugi það samkomulag, sem gert var í tíð fyrri stjórnar og hlaupizt frá þeirri áætlun, sem m.a. hæstv. núv. iðnrh. vildi beinlínis lögfesta fyrir aðeins tveimur árum síðan. Þetta er áætlunin og málið, sem hæstv. menntmrh. sagði hér í fyrra, að yrði að sjálfsögðu fylgt af þessari ríkisstj. Ef þetta eru rangar ályktanir hjá mér. þá bið ég hæstv. ráðh. um að leiðrétta mig, en annað verður ekki ályktað af málinu, eins og það liggur fyrir núna og ég hef rakið. Nú hefur hæstv. ráðh. lýst því yfir, að endurskoða skuli þessi mál. Ef endurskoðun er nú fram undan, þá hefði nú verið karlmannlegra og heiðarlegra af ríkisstj. að hnika ekki frá þeirri áætlun, sem liggur fyrir, fyrr en að þessari endurskoðun lokinni. Það hefðu nú verið rökrétt vinnubrögð. En hitt vil ég benda á og minna á, að það eru engin ný tíðindi, að þetta skuli endurskoðað. Stjórn Lánasjóðsins lagði það beinlínis til, þegar frv. til breytingar á lögum varðandi Stýrimannaskólann og Vélskólann lá fyrir á síðasta þingi, að þessi endurskoðun færi fram og sú till. Lánasjóðsins var tekin til greina í þeim lögum, vegna þess að aftan við lögin, sem endanlega voru samþ. um breytingar á lögum um Lánasjóð íslenzkra námsmanna, var hnýtt ákvæði til bráðabirgða, sem ég vil leyfa mér að lesa. En þar segir: „Menntmrh. skal beita sér fyrir endurskoðun laga um námslán og námsstöðu, og skal að því stefnt, að henni sé lokið, áður en þing kemur saman haustið 1972.“ Þarna stendur það svart á hvítu samkv. l., sem þetta þing samþykkti hér í fyrra, að ráðh. skyldi beita sér fyrir þessari endurskoðun og þeirri endurskoðun skyldi lokið, áður en þetta þing hæfist. Nú hefur hins vegar hæstv. fjmrh. upplýst í þessum umr., að þessi endurskoðun standi fyrir dyrum, og ég get ekki skilið það öðruvísi en svo, að hæstv. menntmrh. hafi ekki komið þessu í verk - eða hvað líður þessari endurskoðun? Er búið að skipa þessa n.? Hvernig á hún að skipast? Hvernig er hagsmunum námsmanna hagað í þessari nefndarskipun? Það mætti líka beina þeirri fsp. til hæstv. menntmrh., sem því miður er ekki viðstaddur þessa umr., - sýnir henni viðeigandi virðingu, - það mætti spyrja hann um það, hvað lántökum til að mæta fjárþörf Lánasjóðsins líði. Nú þegar þetta er mælt í dag, hefur dregizt að hefja lánveitingar um óeðlilegan tíma, vegna þess að sjóðurinn stendur í óvissu um fjárv. og fjárm. Herra forseti. Ég skal ekki orðlengja þetta frekar. Ég vildi ekki fjalla um þetta fjárlagafrv. að öðru leyti en því að víkja að þessu máli, taldi það eiga sérstakt erindi hér inn í þessa umr. Máske finnst ráðh. ekki mikið til þessa máls koma, það sé létt hlass að losa 50 millj. af 20 milljarða fjárlagafrv. Það kann að vera, að það vegi ekki þungt, þegar allt dæmið er skoðað og skipti ekki sköpum í fjárlagagerðinni. En ef það skiptir ekki sköpum, þá skiptir heldur ekki svo miklu máli, þó að þessar 50 millj., - eða hvað það nú er, - séu teknar inn, og væri það nú karlmannlegast, eins og málum er háttað. En ég vil leyfa mér að halda því fram, að þessi meðferð á málinu, miðað við þær ályktanir, sem ég hef dregið, sé talandi tákn um þau vinnubrögð, sem ríkisstj. viðhefur, og þann hug, sem stjórn vinstri flokkanna ber til námsmanna og. þeirra hagsmuna. Nú verður ekki skotið sér á bak við afsakanir og betri vilja, og hefur það sannazt, hverjir séu fyrst skornir niður við trog, þegar veizluhöldunum linnir. Kannske verður þetta mál bezta dæmið um þau yfirboð og lýðskrum, sem viðhöfð hafa verið af þeim stjórnmálamönnum, sem nú sitja í valdastólum.

Of skammt var liðið frá 2. umr. - Afbrigði leyfð og samþ. með 11 shlj. atkv.



Herra forseti. Ég veitti því athygli undir ræðu hv. 2. þm. Norðurl. e., að hann vísaði til þess, að hann hefði í fórum sínum ræður frá því, þegar hæstv. fjmrh. var í stjórnarandstöðu og var höfuðmálssvari síns flokks í umr. um fjárlög að jafnaði, að ég hygg, upp undir áratug. Það kom hins vegar fram hjá hv. 2. þm. Norðurl. e., að hann, að því er manni Fannst af samúð með hæstv. fjmrh., sleppti að vitna bókstaflega til þessara ræðna hans. En það er að vísu svo, að ég hef, eins og ég geri ráð fyrir allir aðrir, ríka samúð með hæstv. fjmrh., en ég fór svo að glugga í einar tvær ræður hæstv. ráðh. frá því í okt. 1969 og í okt. 1970, og þar var ýmsan fróðleik að finna, sem ég gat ekki meint, að ætti í neinu að skaða, þótt rifjaður væri upp, sér í lagi af því mér sýnist, að þar komi fram alveg framúrskarandi og ljómandi framsóknarmennska. Hæstv. fjmrh. segir í ræðu sinni hinn 20. okt. 1969 í 1. umr. um fjárl. svo, með leyfi hæstv. forseta: „Fjárlög íslenzka ríkisins hafa nærri tífaldazt síðan 1958, þ.e. síðan áhrifa núverandi valdhafa fór að gæta, og hækkun þeirra er 145% síðan 1965, að núv. fjmrh. (þ.e. hv. 2. þm. Norðurl. e.) settist í valdastól. Ef sama þróun á sér stað til næstu aldamóta, eins og orðið hefur síðustu 5 árin, þá liti myndin þannig út með 5 ára millibili: Árið 1975 yrðu niðurstöðutölur fjárl. 19 milljarðar og 500 millj. kr.“ Það rifjaðist upp fyrir mér, að eitt sinn heimsóttu vinir Bjarts í Sumarhúsum hann og höfðu uppi þar merkilegar samræður, sér í lagi af því, að Ólafur í Yztadal, sem var mjög svo vísindalegur í hugsun, hafði varpað fram ýmsum spurningum, sem vöfðust fyrir mönnum. Og Bjartur fór þá að segja frá því, þegar faðir hans hafði verið í Reykholti suður og sagði: „Það var eitt sinn á hvítasunnumorgun sem oftar, að faðir minn þurfti að skera kálf í Reykholti á bæjarhólnum fyrir framan skemmudyrnar. Og nú vil ég leggja fyrir ykkur spurningu eins og hann Ólafur okkar hérna áðan: Hvað haldið þið, að kálfurinn geri?“ Gestir Bjartar gáfust þegar upp við spurninguna, en nú bjargaði hin vísindalega hugsun Ólafs í Yztadal honum og hann sagði að bragði: „Bezt gæti ég trúað, að kálfurinn hafi stokkið höfuðlaus úr klofinu á honum föður þinum sáluga út um víðan völl.“ „Seigur er Ólafur,“ sagði Bjartur, „nærri fórstu, en ekki hafðir þú það. Þannig vill til, að fyrir neðan bæjarhólinn í Reykholti er hver, og haldið þið ekki, þegar faðir minn sálugi hafði skorið hausinn af kálfinum, að hann stökkvi úr klofinu á honum og beint niður í hverinn.“ „Hvernig átti ég að vara mig á þessu, þar sem þú hafðir ekki getið þess, að hver væri beint fyrir neðan bæjarhólinn?“ sagði Ólafur í Yztadal og var gramur. Þegar hæstv. fjmrh., sem er góður í prósentureikningi, hafði framið þennan vísindalega útreikning, þá gáði hann ekki að því, enda höfðu honum ekki verið veittar um það upplýsingar, að það mundi vera heitur pyttur í nágrenninu, að hæstv. fyrrv. fjmrh., Magnús Jónsson, og hans stefna ættu skammt eftir, en við tæki annað og önnur stefna, hans eigin. Og hann kemst þannig áfram í reikningi sínum, að hann fær út árið 2000 allháa fjárhæð. En ef ég beiti svipuðum reikningi og skal nú ekki jafna mig til móts við hæstv. fjmrh., þá skilst mér, að ef hans stefna ríkir til ársins 2000, þá muni upphæð fjárl. vera orðin 2 billjónir og 700 millj.  Hæstv. núv. fjmrh., þáv. aðalmálsvari flokksins í fjármálum og umræðum um fjárlög, segir enn fremur í þessari tilvitnuðu ræðu, að alvarlega horfi vegna þess mikla nefndafargans og það þurfi að gera gangskör að því að leggja niður fjölda nefnda til þess að spara útgjöld hjá ríkissjóði, og nefnir þar m.a., hvort ekki væri ráð að sameina Efnahagsstofnunina hagdeild Seðlabankans. Það er eins og í fleiru, þegar gripið er niður í orðum hans, frá því að hann var í stjórnarandstöðu, og til gerða hans nú í stjórn, að þar skýtur ýmsu skökku við. Að vísu hafði hann um það frumkvæði ásamt samstarfsflokkum sínum að leggja niður Efnahagsstofnunina. En hann sameinaði hana ekki hagdeild Seðlabankans, heldur stóð hann að stofnun þess risafyrirtækis og yfirnefndar, nefndar allra nefnda, sem er Framkvæmdastofnun ríkisins. Og það væri kannske ráð fljótlega að gera fsp. um það hér í þingi, hvernig starfsemi þeirrar stórstofnunar er háttað, og ég hygg, að hæstv. forsrh., sem ekki gefur sér tíma til þess að fylgjast með umr. um fjárlög hér, það snúi e.t.v. að honum að veita upplýsingar þar um. En það hefur komið fram hér í umr., að því fer fjarri, víðs fjarri, að hæstv. núv. ríkisstj. hafi beitt sér fyrir fækkun nefnda, heldur þvert á móti, enda mun nefndum í hennar tíð hafa fjölgað um einar 50, enda þótt einhverjar hafi verið skornar niður við trog. Og m.a. er ein frægust nefnda sú, sem skipuð var af hæstv. ríkisstj. á ársafmæli hennar, að ég hygg, þegar henni var ljóst, að einhverjar ráðstafanir alvarlegar þyrfti að gera til viðreisnar í fjármálum. Og það er hin svonefnda valkostanefnd. Fjmrh. tók það fram eða eitthvað í þá átt, að menn þyrftu ekkert að undrast, þótt ríkisstj. þyrfti að skipa nefndir til þess að vinna með sér störfin. Og það skal alls ekkert undrazt yfir því, þótt hæstv. núv. ríkisstj. þurfi að fá mjög marga menn til þess að vinna með sér verkin og nýjar nefndir. En þessi n. er sérstaklega athyglisverð fyrir það, þessi n., sem ég nefndi, valkostanefndin, að stór meiri hluti þeirrar n. er skipaður mönnum, sem kallast mega, að hafi verið aðalráðunautar fyrrv. ríkisstj. og mjög áhrifaríkir um mótun stefnu hennar í efnahagsmálum. Ekki skal það heldur lastað. En það kemur vissulega ýmsum á óvart, að þar er að finna prófessor Ólaf Björnsson, sem, eins og ég segi, var ekki einvörðungu aðalráðgjafi fyrrv. ríkisstj. í efnahagsmálum á viðreisnartímanum, heldur aðalráðgjafi Sjálfstfl. í efnahagsmálum allt frá því fyrir 1950. Og oft hefur mátt lesa það á undanförnum áratugum, að stuðningsmenn hæstv. núv. ríkisstj. hafa síður en svo haft mikið álit á þeim ráðagerðum, sem hann hefur haft uppi um stjórn þjóðarbúsins. Í þessari valkostanefnd er enn fremur seðlabankastjóri Jóhannes Nordal. Menn hafa haft það fyrir augum um allmörg ár, a.m.k. meðan núv. hv, ríkisstjórnarflokkar voru í stjórnarandstöðu, að þeir virtust mjög hafa það á oddi, að þar færi ekki maður, sem væri vel treystandi til þess að taka þær ákvarðanir, sem helzt skyldi hafa í frammi í efnahagsmálum, og nefndu stefnu hans í háði Nordalsfrystihús o.s.frv. Fleiri mætti telja, en ljóst er, að meiri hluta þessarar nefndar skipa, menn sem voru mjög áhrifaríkir og sumir hverjir þeir áhrifaríkustu um mótun þeirrar efnahagsstefnu, sem fylgt var af fyrrv. ríkisstj. Og ég skal ekkert um það segja, hvaða valkosti hún mun leggja fyrir hæstv. ríkisstj. um leiðir í efnahagsmálum. Ég verð að segja, að það hafa ýmsir haft á orði, að það hafi verið kjarkur af hæstv. forsrh., sem því miður er ekki viðstaddur, að hefja hásætisræðu sína á því, að stefna ríkisstj. væri óbreytt, og hafa viljað kalla það mikinn kjark af hans hálfu. Það er ég sannfærður um, að þetta er ekki kjarkur. Sá maður, sem gerir sér grein fyrir ástandi og horfum í efnahagsmálum nú, hefur alls ekki slíkan kjark til þess að lýsa slíku og þvílíku yfir. Þetta hlýtur að stafa af því, að hæstv. forsrh. gerir sér ekki grein fyrir ástandi og horfum, og engu öðru. Og nú, þegar valkostanefndin leggur fram sína valkosti, færri eða fleiri, þá er að sjá, hvernig brugðizt verður við. Bezt gæti ég trúað því og það væri í samræmi við annað, að þetta yrði sett í einn hatt og hæstv. sjútvrh. fengi að draga úr hattinum undir vitni hæstv. heilbrh. og það mundi þá ráða ferðinni. En sleppum því. Ég ætla ekki að láta alveg staðar numið við að vitna í hæstv. núv. fjmrh. Hann segir hér, með leyfi hæstv. forseta: „Ég vil undirstrika það, að málum ríkissjóðs er þannig komið, að fjárlög hækka um milljarða á milli ára vegna aukins rekstrarkostnaðar, en verklegar framkvæmdir ríkissjóðs, er áður voru greiddar af samtímatekjum, eru fjármagnaðar með lánsfé. Hæstv. ráðh. er hér að lasta það sérstaklega, að framkvæmdir ríkissjóðs séu fjármagnaðar með lánsfé. Nú höfum við aftur á móti fyrir augum, hvernig ástatt er í þessum efnum hjá hæstv. núv. ríkisstj., og auðvelt að ganga úr skugga um, hvað gífurlega háar lántökur eru á þessum skamma tíma, sem hún hefur setið við völd, og hversu skuldasúpa ríkissjóðs hefur hækkað gífurlega. Þá er að vitna enn í hæstv. fjmrh. og það er ekkert langt síðan þessi speki var fram sett. Það er aðeins frá árinu 1969. Og nú kemur hér lesning, sem er afar athyglisverð og mundi tæplega vera hægt að vitna upp á annan heldur en mann, sem hefur tekið stórar gráður í framsóknarmennsku. Og þetta hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Forstjóri Landssímans hefur að engu haft tilraunir ríkisstj. til að ná til þeirra tekna, er Landssíminn aflar, heldur notar þær eingöngu til rekstrar og uppbyggingar í stofnuninni sjálfri. Hann hefur meira að segja (þ.e. forstjóri Landssímans) verið það harður í horn að taka í vörn sinni við ásókn ríkissjóðs í fjármuni Landssímans, að hann hefur komið í veg fyrir, að söluskattur væri lagður á tekjur Landssimans. Með þessum hætti hefur Landssimanum tekizt að byggja kerfi sitt upp með undraverðum hraða og þannig lagt grundvöll að miklum tekjum stofnunarinnar í framtiðinni. Ég hef ekki heyrt, að því væri haldið fram, að það væri ábyrgðarleysi af forstjóra Landssímans að láta stofnun sína njóta þeirra fjármuna, sem hún aflar, þó að á því sé smjattað á opinberum vettvangi af ráðamönnum þjóðfélagsins og það jafnvel þeim, er sízt skyldi.“ Svo mörg eru þau orð. Það þarf enginn að segja mér það, að hæstv. fjmrh. hafi verið búinn að gleyma þessari ræðu sinni, þegar hann ákvað á s.l. ári að leggja söluskatt á tekjur Landssímans. Þetta er aðeins dæmi um framúrskarandi framsóknarmennsku. Að sjálfsögðu hefur honum verið þetta ofarlega í mínni. En eftir sem áður var þetta eitt af hans fyrstu verkum, sem hann hælir Landssímanum sérstaklega fyrir árið 1969, að honum hafi tekizt að verjast þeirri ásókn, að farið yrði til og teknar af honum tekjur eða lagður söluskattur á tekjur hans, þá er það hans fyrsta verk, þegar hann tekur við stjórn fjármálanna, að leggja söluskatt þar á. Og hvernig er svo ástandinu háttað nú hjá Landssímanum, sem hefur t.d. með höndum dreifingu sjónvarps í landinu? Mér er fullkunnugt um það, að sú framkvæmd er stórsvelt fjármálalega séð, - stórsvelt, - og það hefur orðið stórlega að draga úr þeim framkvæmdum, sem áformaðar voru. Betra hefði verið, að forstjóra Landssímans hefði tekizt að verjast ásókn hæstv. fjmrh. og fengið að hækka sín gjöld til þess að stofnunin sjálf fengi að ráða yfir sínu fjármagni til hinna nauðsynlegu framkvæmda, sem dreifing sjónvarpsins t.d. er um landið. Þá kemur hér einn lærdómurinn hjá hæstv. fjmrh. í stjórnarandstöðunni þáv. Hann segir, með leyfi hæstv. forseta: „Það er með öllu óskiljanlegt, hvað því veldur, að persónufrádráttur til skatts skuli ekki hafa verið hækkaður. Það vekur undrun, að í fjárlagafrv. fyrir árið 1970 er gert ráð fyrir honum lítið breyttum, þar sem áætluð er 10% hækkun á tekjuskatti. Við það getur þjóðin ekki unað, að lagðir séu háir skattar á nauðþurftartekjur, eins og nú er gert. Persónufrádráttur verður að breytast í samræmi við breyttan framfærslukostnað.“ Mönnum er í fersku minni, með hverjum hætti hann fór að þessum eigin orðum á s.l. ári við afgreiðslu fjárl. þá. Hann segir enn fremur í ræðu sinni árið 1970 við 1. umr. um fjárlög þá, með leyfi hæstv. forseta: „Framsóknarmenn telja, að eitt af þeim atriðum, sem nota þurfi til baráttu gegn verðbólgunni, sé að fella niður söluskatt af mestu nauðsynjum og hafa persónufrádrátt til skatts þannig, að ekki sé lagt á nauðþurfartekjur eins og nú er gert. Það er röng stefna að dómi framsóknarmanna að hagnýta sér vöxt verðbólgunnar til aukinnar skattheimtu.“ Hér er tekið mjög svo skýrt til orða. Það fer ekkert milli mála, að það er að dómi framsóknarmanna röng stefna að hagnýta sér verðbólgu til aukinnar skattheimtu. Hvernig hefur nú hæstv. fjmrh. farið eftir þessari stefnu Framsfl., eins og hún var árið 1970? Þessu geta allir hv. þm. svarað sér sjálfir af kunnugleika sínum af því, hvernig þessi mál hafa verið framkvæmd, hinni gífurlegu skattpíningu, sem átti sér stað samkv. skattal., sem var rubbað hér í gegnum þingið á s.l. ári. Hann segir meira um skattamál, og það er mjög athyglisvert að kynna sér það aðeins, og það snertir atvinnufyrirtæki í landinu. Ein af forsendunum fyrir skattalagabreytingunni í fyrra, var sú, að fyrrv. ríkisstj. hefði ætlað að ívilna atvinnufyrirtækjunum í landinu og það bæri hina mestu nauðsyn til þess að breyta því. En árið 1969 hefur hann þetta að segja, hæstv. fjmrh., um skattalagningu á atvinnufyrirtæki, með leyfi hæstv. forseta: „Það sama er að segja um skatta á atvinnufyrirtæki. Í verðbólguþjóðfélagi sem okkar verður sú regla að gilda, að afskriftir séu miðaðar við endurkaupsverð. Með öðru móti er fyrirtækjum með öllu gert ókleift að endurnýja sig. Eitt af því, sem hefur verið óskabarn núverandi valdhafa, er, að skattur á skatt ofan sé lagður á atvinnufyrirtæki landsins, sem nemur nú orðið háum fjárhæðum. Væri þörf hreingerningar þar til stuðnings við atvinnuvegina.“ Þetta er talsmaður Framsfl., sem er að setja fram þá stefnu, sem sá flokkur hafði í þessum málum árin 1969 og 1970. En svo bregður við, að strax og þeir eru komnir í stjórn, þá er þessu öllu öfugt farið og ekkert stenzt af þeim kennisetningum, sem efstar voru hafðar í frammi á þeim tíma, sem þeir voru sjálfir í stjórnarandstöðu. Læt ég svo lokið tilvitnunum í þessa stórfróðlegu ræðu hæstv. fjmrh. frá því, þegar hann var höfuðtalsmaður sins flokks í umr. um fjárl. hér á hinu háa Alþ. árin 1969 og 1970, en það er af miklu, miklu meira að taka. En það endist enginn maður til þess, enda veit ég svo sem ekki, ef í alvöru er talað, hversu mikið er upp úr þessu leggjandi. En það er þó fróðlegt að kynnast þessu á marga vísu. Ég vil aðeins svo að lokum víkja að nokkrum fréttum, sem sagðar voru í Þjóðviljanum í gær af skýrslu eða upplýsingum, sem hæstv. sjútvrh. hafði veitt þingi þeirra Alþb: manna. Og þar kemur ýmislegt fróðlegt fram. Í lok ræðu sinnar hafði hann vikið að þeim vandamálum, sem nú væri glímt við, og með leyfi hæstv. forseta vil ég tilvitna orðrétt, sem sagt er hér. „Hann sagði, að vissulega væri við nokkra erfiðleika að stríða vegna stórminnkaðs fiskafla. Sennilega yrði að afla nær 100 millj. kr. í tengslum við endanlega fjárlagaafgreiðslu, en þá upphæð kostaði að greiða niður 5–7 vísitölustig í eitt ár. Einnig þyrfti útflutningsframleiðslan og fjárfestingarsjóðir á nokkurri fjáröflun að halda.“ Þarna er tekið mjög vægt til orða, og hér er ekki um stóran vanda að tefla, eftir því sem fram kemur í þessari frétt. Nú kann að vera, að þar sé einhverju hallað til, en eftir því sem mér heyrðist á samþykktum ráðstefnu eða þings þeirra Alþb: manna í útvarpinu í hádeginu, þá var kveðið þar miklu fastar að orði en þetta um þau vandamál. sem þyrfti að glíma við og þyrfti að leysa fyrir áramót nú. Ef það hefði verið einhver annar en hæstv. sjútvrh., sem hefði fullyrt, að 100 millj. kr. þyrfti í tengslum við endanlega fjárlagaafgreiðslu, en þá upphæð kostaði að greiða niður 5–7 vísitölustig, - ef það hefði verið einhver annar annar en hæstv. sjútvrh., sem sagði þetta, þá hefði ég reiknað með, að þetta væri prentvilla. En e.t.v. fáum við skýringar á þessu. En það er ekki mikið um að vera og vandinn ekki stór, þegar hæstv. sjútvrh. er mættur á þingi sinna manna og er að leggja þar fram skýrslur sínar um ástand og horfur í efnahagsmálum. Hann lætur þess getið eftir umsögn Þjóðviljans, að það hafi verið lagður grundvöllur að nýrri atvinnuþróun, uppbyggingu togaraflotans þýði atvinnulega byltingu fyrir marga staði úti um land. Nú hefur verið rætt hér um arfinn, sem þessi hæstv. ríkisstj. tók við af fyrrv. ríkisstj., og yfirleitt hafa þeir lastað hann með stórum orðum. Hv. 2. þm. Norðl. e. vék sérstaklega að þessu máli. En þarna er þó varðandi uppbyggingu togaraflotans um arf að tefla frá hæstv. fyrrv. ríkisstj., svo að það fer ekki á milli mála. Ég vil láta þess getið, að í tíð fyrrv. ríkisstj. hafði verið tekin ákvörðun a.m.k. með lagasetningu um smíði 8 togara af stærstu gerð, um 1000 tonn og enn fremur um 5 af millistærð, tæpra 500 tonna, í Noregi, þarna eru 13. Enn fremur höfðu verið keyptir til landsins eldri togarar af minni gerð til Neskaupstaðar, til Eskifjarðar, til Siglufjarðar, og fyrrv. ríkisstj,. hafði tekið ákvörðun um kaup og byggingu á eldri og nýjum skuttogurum 17 talsins. Og það var ærin framkvæmd, þannig að þegar hæstv. núv. ríkisstj. er að hæla sér af því að hafa staðið fyrir þessari atvinnubyltingu, sem þeir svo nefna, þá vil ég aðeins leyfa mér að rifja það upp, að allt frumkvæði í þessu er verk fyrrv. ríkisstj. Að vísu er það rétt, að haldið hefur verið áfram á þessari braut - og kannske um of, ekkert vil ég um það fullyrða. Ljóst er, að við höfum orðið nokkuð á eftir tímanum í þessu efni. Við höfum misst af allmörgum árum, sem við hefðum þurft að nota til þess að byggja þessa atvinnugrein upp, en ástæðan fyrir því er fyrst og fremst sú, að á þessum árum bjó okkar togaraútgerð við mjög bágborinn hag. Og það er fyrst á árinu 1969 og sér í lagi 1970, sem svo raknar úr um útgerð togaranna, að áhugi vaknar fyrir því að festa kaup á þessum framleiðslutækjum. Vitaskuld er það fyrst og fremst fyrir þann áhuga, sem vaknaði, sem þau kaup og samningar, sem gerðir hafa verðir síðan um kaup á þessum atvinnufyrirtækjum, hafa verið gerð. Það er fyrst og fremst fyrir þessa möguleika, sem opnuðust, fyrir það, að menn hafa nú áttað sig á því, að þetta er nýi tíminn í þessu efni og auðvitað hljótum við og allra helzt við Íslendingar að leggja höfuðáherzlu á uppbyggingu þessa atvinnuvegar með kaupum á þessum nýtízku framleiðslutækjum. Ég dreg enga dul á það, að ég álít, að hæstv. fyrrv. ríkisstj. hefði átt að bregða fyrr við og reyna að efna til þess, að þessi tæki yrðu keypt til landsins. En ytri skilyrði voru ýmis mjög svo öndverð, þannig að ekki varð af þessu fyrr en á árinu 1969, að ákvarðanir eru teknar, og í kjölfarið fylgdu þeir samningar, sem gerðir voru um kaup á samtals 17 skipum af þessari tegund í tíð fyrrv. ríkisstj. Eftir umsögn Þjóðviljans hefur hæstv. sjútvrh. orðað það svo á ráðstefnu Alþb.-manna, að atvinnuleysinu, sem viðreisnarstjórnin lét viðgangast, hefði verið útrýmt. Sem betur fer er atvinnuleysi ekki ríkjandi í þessu þjóðfélagi. En þetta orðaval, að atvinnuleysinu, sem viðreisnarstjórnin lét viðgangast, hafi verið útrýmt, er með þeim hætti, að því verður ekki látið ómótmælt. Eða hvað segja hæstv. félmrh. og hv. þm. Björn Jónsson, forseti A.S.Í., um það, að fyrrv. ríkisstj. hafi látið atvinnuleysi viðgangast? Hvaða dóm vilja þeir kveða upp úr um það? Sannleikurinn er sá, að þau stóráföll, sem við urðum fyrir á árunum 1967 og 1968 og allt fram á árið 1969 voru með þeim hætti, að ekkert er saman við að jafna. Og það var með algerum ólíkindum, að takast skyldi að vinna bug á hinu alvarlega og gífurlega atvinnuleysi, sem varð þá í landinu. Og það hefur aldrei verið brugðið myndarlegar við til þess að vinna bug á þessum ógnarvanda, en það er vitaskuld einhver mesti vandi og hörmulegast, þegar atvinnuleysi heldur innreið sína í einu þjóðfélagi. Ég vil minna á stofnun atvinnumálanefndanna, sem urðu til gífurlegrar hjálpar við að útrýma atvinnuleysinu, og það er stærsta átak, sem hefur verið gert, sem ég a.m.k. þekki til, í þeim efnum. Og ég vil minna hæstv. sjútvrh. á, að það var ekki hvað sízt til mikillar uppörvunar og til viðreisnar atvinnulífi á Austurlandi, sem þessar aðgerðir með stofnun atvinnumálanefndanna urðu. Mér er nær að halda, að það hefði haft meiri þýðingu og meiri áhrif til uppbyggingar eftir hin miklu áföll, sem þar urðu vegna þess, að síldin hvarf af miðunum. Nei, það skal hafa það, sem sannara reynist, og í þessari fullyrðingu um, að viðreisnarstjórnin hafi látið atvinnuleysið viðgangast í þjóðfélaginu, er svo farið með staðreyndir, að það getur ekki staðið, án þess að því verði harkalega mótmælt, enda má færa að því skýr rök, að þetta er alrangt. Ég nefndi þetta sérstaklega varðandi togaruppbygginguna af því, að þessar staðreyndir liggja nú til málsins. Það er mjög haft í orði af þeim hv. stjórnarsinnum, að efnahagsvandinn, sem nú er við að glíma, stafi af aflabresti. Ég vil minna á, að það var sér í lagi Dagblaðið Tíminn og þeir framsóknarmenn, sem héldu því statt og stöðugt fram á miklum áfallaárum okkar, að þetta væri svo sem ekkert sérstakt, sem þar væri á ferðinni varðandi aflabrestinn og lækkun útflutningsafurða okkar þá. En nú er reynt að halda því að fólki, að aflabrestur sé ein höfuðorsök þess efnahagsvanda, sem nú blasir við. Þetta er auðvitað fjarri öllu lagi. Að vísu hefur þorskaflinn minnkað nokkuð, og það er mjög alvarlegt út af fyrir sig. En að það eigi einhvern verulegan þátt, einhvern snarasta þáttinn í þeim örðugleikum, sem nú er við að etja, það er fjarri öllu lagi, og má m.a. benda á það, að nú hefur verð á t.d. fiskmjöli hækkað svo mikið, að það slagar nokkuð upp í það, að vega upp á móti þessum aflabresti, sem um er talað. Það eru náttúrlega rök, sem eru haldlaus, að ætla að fara að halda því fram, að aflabrestur nú sé orsök þess efnahagsvanda, sem við er að glíma. Sá vandi er allur heimatilbúinn, og eins og þetta fjárlagafrv., sem hér er til umr., ber með sér, þá vantar þar í allt, þannig að menn geti af því markað, hver stefna hæstv. núv. ríkisstj. er í þessum málum og hvernig hún ætlar að bregðast við vandanum. Mála sannast er það, að fjárlagafrv. er höfuðlaust og hleypur nú sennilega í heita pyttinn hjá hæstv. fjmrh.

1. gr. samþ. með 11 shlj. atkv. 2. gr. samþ. með 11 shlj. atkv. 3. gr. samþ. með 11:8 shlj. atkv. 4. gr. samþ. með 11 shlj. atkv. Fyrirsögn samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 13 shlj. atkv.

Frv. samþ. með 11 shlj. atkv. og afgr. sem lög frá Alþingi (þskj. 227).



Herra forseti. Ég get tekið undir það, sem hv. 1, þm. Reykv., byrjaði ræðu sína á hér í dag, að þessar umr. hafa að verulegu leyti verið málefnalegar, og ræða hans var ekkert frávik frá því, því að í henni voru góðlátlegar vangaveltur um ástandið eins og það lítur út frá hans bæjardyrum séð. Ég hef auðvitað engar aths. við það að gera, þó að hann sjái það í öðru ljósi en ég og aðrir hv. þm. Um það er aldrei að sakast, þótt menn hafi misjafnar skoðanir á málefnum, því að það skiptir mönnum í stjórnmálaflokka. Ég ætla mér ekki að fara út í margar þær ræður, sem hér hafa verið fluttar í dag, sumu var búið að svara áður, eins og umr. milli okkar hv. 2. þm. Norðurl. e. Þó er ein ræða, sem ég sé ástæðu til að víkja nokkuð að, og vil ég vekja athygli á því, að hún var með öðrum blæ en venja er hér á hv. Alþingi. Þetta var ræða hv. 2. þm. Reykv. Það má vel vera, að það þyki góður siður í borgarstjórn Reykjavíkur að tala um, að það sé gott, þegar menn kunna að skammast sín. Það má líka vel vera, að það þyki gott á þeim bæ að tala um, að einhver hafi komið fram illvirki sínu, eða illvilji manna ráði þar för. Í þau 16 ár, sem ég hef verið á Alþingi, hafa svona orðatiltektir ekki verið notaðar og komu mér því ókunnuglega fyrir eyru. Satt að segja hélt ég, að menn notuðu ekki slíkan ræðuhátt á hv. Alþingi, en vel má vera, að hv. 2. þm. Reykv. þekki það frá sínum heimavígstöðvum, að ég nú ekki tali um þessa alkunnu setningu um aðför að Reykvíkingum eða Reykjavík. Þau efnisatriði, sem hv. 2. þm. Reykv. vék að, og ég ætla að gera hér að umtalsefni, voru í fyrsta lagi varðandi tilganginn með skattalagabreytingunum. Hann taldi að vísu að út af fyrir sig væri það ekki rangt, að þetta hefði haft einhvern tilgang umfram hið illa, og almannatryggingum hefði mátt breyta. Hins vegar taldi hann ekki ástæðu til að fara að breyta tekjuöflunarkerfinu vegna þess arna. Ég hef áður leitt rök að því, að ég hef litið svo á, - og hv. 2. þm. Reykv. breytti ekki þeirri skoðun minni, - að sú breyting, sem gerð var á tryggingalöggjöfinni í fyrra, hafi verið óframkvæmanleg nema breyta tekjuöflunarlöggjöfinni. Mat mitt á því er, að hvorki einstaklingarnir né sveitarfélögin hefðu þolað þá breytingu, ef tekjuöflunin hefði verið óbreytt. Ég skal ekki heldur fara langt út í umræður um viðhorf mitt á persónusköttum, ég hef litið á það sem eina stórfelldustu félagslegu umbót, sem hér hefur verið gerð á sviði skattamála. Ég held, að síðari tímar muni líta þannig á þetta og almenningur yfirleitt, ef það er skoðað í réttu ljósi. Ég álít, að það hefði verið afar erfitt fyrir unga fólkið í landinu eða foreldra þess, sem höfðu styrkt það, t.d. í sambandi við nám og annað, að greiða þá persónuskatta, sem voru. Á þessu ári hefði þetta verið um 60 þús. fyrir hjón með tvö börn, og á næsta ári einhvers staðar á milli 50 og 60 þús. eftir þeirri tekjuþörf, sem nú er og hefur aukizt hjá tryggingakerfinu. Þetta skal ég ekki fara frekar út í vegna þess, að ég hef áður gert grein fyrir því. Það var greinilegt í ræðu þessa hv. þm., að það var tvennt sem snart hann þannig, að hann, fór út í þau stóryrði, sem hann notaði í ræðu sinni, og það var í fyrsta lagi þetta, sem ég hafði áður sagt, að ég hefði talið bera brýna nauðsyn til þess að koma í veg fyrir, að skattalög viðreisnarstjórnarinnar kæmust til framkvæmda. Hv. 2. þm. Reykv. vitnaði til þess, að hér hefði nú ekki verið um stóra hluti að ræða, þar sem hlutafjáreigendur, hjón, hefðu aðeins átt að fá 60 þús. kr. skattfrjálsar af tekjum af hlutabréfum. Í upphaflega frv. áttu að vera 15 þús. fyrir hvert barn, en raunverulega var það Vinnuveitendasambandið, sem snerist gegn þessu. Meginmunur á þessu og því, sem nú hefur verið gert, er það, að þarna var ekki verið að tryggja fjármagn fyrirtækjanna, heldur var verið að tryggja fjármagn hlutafjáreigendanna. Fyrirtækið sjálft bjó ekki að eins góðum kjörum og áður, meðan það safnaði í varasjóð, en það var auðveldara fyrir hlutafjáreigendurna að ná sínum arði af hlutafénu á þennan hátt, því að það var náttúrlega ekki lítils virði að fá þessa upphæð skattfrjálsa. Hv. 2. þm. Reykv. sagði, að þetta hefði verið sparnaður, sem hefði átt að vernda með þessum hætti og gera það sambærilegt við sparifjármyndunina. Þar er að minni hyggju reginmunur á, því að það hefur verið svo í okkar landi, að einmitt spariféð hefur verið að rýna, en eignir, sem hlutafélögin eiga, sem eru venjulegar fasteignir og fleiri slík tæki, hafa verið að vaxa í verði. Ég vil minna á það, að í sambandi við umr. um þetta skattalagafrv. í hv. Ed. 3. apríl 1971, vék frsm. fjhn., fulltrúi Sjálfstfl. í d., prófessor Ólafur Björnsson, að þessum atriðum og gerði þá m.a. grein fyrir viðhorfum sínum varðandi þetta sparnaðarform og hvort ætti að vernda það öðrum fremur. Sagði þá þessi ræðumaður m.a. þetta, með leyfi hæstv. forseta, - hann var þá búinn að ræða um annað atriði, en það er skattfrelsi arðs af hlutafjáreign að vissu marki, sem mun vera algert nýmæli í okkar skattalöggjöf. Aðspurðir kváðust sérfræðingar þeir, sem ég gat um, að hefðu mætt á fundum okkar, að þeim væri ekki kunnugt um fordæmi fyrir slíku í löggjöf nágrannalandanna. Síðan heldur ræðumaður áfram og tekur þá annað sparnaðarform fyrir og segir svo: „Í sveitum landsins hefur það verið þannig um langt skeið og enn í dag, að bændur spara á þann hátt, að þeir setja á lömbin sín frekar en að slátra þeim, og það er þeirra sparnaðarform.“ Þá mætti alveg eins út frá þessum hugsunarhætti segja, að arður af búfé ætti í raun og veru að vera skattfrjáls, af því að vextir af sparifé er það. Mér er ekki kunnugt um það, þó að bændur geri vissulega sínar kröfur eins og aðrar stéttir þjóðfélagsins og væru sennilega flosnaðir upp af búum sínum, ef þeir gerðu það ekki, að slík krafa hafi nokkurn tíma komið fram frá bændum. Í þessu sambandi vil ég nefna það, sem oft er sagt, að áhætta fylgi því að eiga hlutabréf. Sama held ég, að gildi um búfé, og fyrir kemur, að lömbin fara ofan í pytt eða fá bráðapest, svo að búfjáreignin hefur líka sína áhættu í för með sér. Síðar í þessari sömu ræðu sagði þessi þáv. þm., með leyfi hæstv. forseta: „En ég get að lokum ekki látið hjá líða að benda hér á annað atriði, og vil ég þá - með leyfi hæstv. forseta - lesa hér upp fáein orð úr erindi því, sem borizt hefur varðandi þetta mál frá atvinnurekendasamtökunum. Í því segir, með leyfi hæstv. forseta: „Í annan stað er vert að benda á, að eins og löggjöf um hlutafélög er nú háttað, er nánast hægt að stofna hlutafélag um hvaða smáatvinnurekstur sem vera skal. Af þessu leiðir, að smáatvinnurekendur og jafnvel einyrkjar í hvaða atvinnugrein sem er gætu í reynd valið skattalagaform hlutafélaga.“ Síðar í þessari ræðu segir ræðumaður: „En eins og hlutafélagalöggjöfin er, þá er hún auðvitað mjög rúm, og það má ekki loka augum fyrir þeirri hættu, sem í því er, sem atvinnurekendur benda á, að þeir, sem hafa einhvers konar sjálfstæðan atvinnurekstur með höndum, mundu í mjög stórum stíl fara þá leið að stofna hlutafélag með nánustu fjölskyldu sinni, sem þýðir það, að þeir fengju þar jafnvel nokkra tugi þús. kr. skattfrjálsa. Hér er ekki um það að ræða, að þetta sé raunverulega arður af neinu hlutafé, því að aldrei er neitt borgað inn í slík hlutafélög, heldur mundi leiðin verða sú, að það er til málamynda stofnað þarna nýtt fyrirtæki, hlutafélagið Jón Jónsson, ef um málflutningsmann væri að ræða. Síðan reiknaði Jón Jónsson sér tiltölulega lágt kaup sem starfsmaður hjá þessu hlutafélag og fær þannig meiri eða minni hluta af sínum vinnutekjum í formi hlutabréfsarðs. fyrir þessari hættu má ekki loka augunum.“ Finnst nú hv. 2. þm. Reykv. alveg ástæðulaust, þó að núv. ríkisstj, gerði sér grein fyrir þessari hættu og gengi ekki blákalt í vatnið og yrði fyrsta ríkisstj., sem framkvæmdi þessi skattalög?  Ég verð að benda á, að hér var ekki um neitt smámál að ræða. Hv. 2. þm. Reykv. talaði líka um flýtifyrninguna og taldi, að það væri ekki hægt að reka atvinnurekstur í landinu nema hafa hæfilega fyrningu. Ég er honum sammála um það. Í skattal. núna er líka gert ráð fyrir fyrningu. En flýtifyrningin, eins og hún var í þessari löggjöf, var ekki með neinum venjulegum hætti. Ég hef öruggar heimildir fyrir því, að hæsti skattgreiðandi landsins, Olíufélagið h/f, hefði með auðveldu móti getað gert sig skattlaust á þessu herrans ári með flýtifyrningu. Ég veit ósköp vel, að það er ekki hægt að nota flýtifyrninguna ár eftir ár. En það er einmitt hægt að nota hana, þegar útkoman er sérstaklega hagstæð. Þess vegna var þessu breytt nú, flýtifyrningin takmörkuð og afskriftirnar gerðar eðlilegri. Nauðsynlegt er að gera afskriftirnar eðlilegri, en taka þær ekki upp með slíkri flýtifyrningu eins og þarna var gert ráð fyrir. Þá kem ég þar að, sem hv. 2. þm. Reykv. talaði um eignarskattinn, en þar hafði ég komið mínu illa innræti vel við. Um eignarskattinn hef ég sagt það og skal vitna þar til skýrslu, sem ég hef hér í höndunum frá Framkvæmdastofnun ríkisins, hagrannsóknadeild, en þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Í l. nr. 68 1971 var álagningarreglum um eignarskatt einstaklinga breytt mjög verulega frá því, sem verið hafði, en við tilkomu nýja fasteignamatsins var nauðsynlegt að breyta skattstiga eignarskatts. Samkv. lauslegri áætlun hefðu hinar nýju reglur leitt til þess, að gjaldendum eignarskatts hefði fækkað úr 32 þús. árið 1971 í 2 þús. árið 1972 og álagður eignarskattur hefði sennilega lækkað úr 121 millj. kr. 1971 í 18 millj. kr.“ Finnst nú ekki hv. 2. þm. Reykv., að hér sé fullhraustlega að verið? Finnst ekki þessum hv. þm., að það hafi verið nokkur ástæða til að stinga við fótum, þegar átti að fara að framkvæma svona skattalöggjöf? Ég verð að segja það alveg eins og er, að ég get ekki talið það illmennsku þó að menn reyni að breyta svona ákvæðum. Ég er miklu meira undrandi á því, að það skuli hafa verið gengið í það að setja skattalög með þessum hætti, og mér finnst það nánast sagt merkilegt, að komið skyldi geta fyrir, að ganga ætti svo langt í breytingu á skattal. sem gert var þarna. Allt talið um flaustrið, slæmu vinnubrögðin og allt það, sem átti að vera á skattal. í fyrrahaust og fyrravetur, er víst ekki hægt að færa undir þetta, því að vafalaust hefur þetta allt verið vel unnið. Það hefur nú samt komið fyrir hér á hv. Alþ., og ég man ekki betur en brtt., sem fylgdu þessu skattalagafrv. frá n. hv. Alþ., væru upp á hér um bil eins margar síður og frv. sjálft, þrátt fyrir það að ekki væru höfð þau vinnubrögð, sem svo mjög hafa verið fordæmd í minni hendi. Nei, ég held, að ég skilji það vel, að þessi hv. þm., sem virðist vera sérstakur talsmaður hlutafjáreigendanna, finni sárt til þessara skattalagabreytinga, og ræða hans leyndi því ekki. Ég held, að þegar betur er að gáð, muni hann einnig sjá, að hér var þörf á breytingum. Þá kom hv. þm. að samskiptum sveitarfélaganna og tekjustofnalögunum, og las þar upp úr ályktun, sem ég því miður greip nú ekki, en ég vil minna á það, að af þessum fundi, sem fulltrúaráðið og sambandsstjórn sveitarfélaganna hélt í fyrra um skattal. og mun hafa verið í janúar, hafði ég þær fregnir, að hv. 2. þm. Reykv., borgarstjórinn í Reykjavík, hafi beitt sér af miklum dugnaði til þess að hafa áhrif á niðurstöðu fundarins. Við því er ekkert að segja og ekki nema eðlilegt, að menn fylgi fram sínum skoðunum. Hitt var lítið skemmtilegt og vægast sagt smekkleysi í meira lagi, að ríkisskattstjóri var látinn flytja ræðu, áróðursræðu gegn þessum frv., eftir að umr. hafði verið lokið. Það voru afskaplega lítið skemmtileg vinnubrögð. Ég hef ekki haldið því máli á lofti og hef ekki sagt frá því opinberlega fyrr en hér, en þetta er staðreynd. En hverjir skyldu hafa unnið að þessu og hvernig var svo ályktunin, sem þessi fulltrúaráðsfundur gerði? Hún var m.a. svona, með leyfi hæstv. forseta: „Fulltrúaráð Sambands ísl. sveitarfélaga telur, að með frv. því til l. um tekjustofna sveitarfélaga, sem nú liggur fyrir Alþ., séu í höfuðatriðum stigin þýðingarmikil spor í rétta átt.“ Er þetta nú ekki nokkur viðurkenning á málinu að stíga í höfuðatriðum þýðingarmikil spor í rétta átt?  „Frv. felur í sér mikilvæga einföldun á samskiptum ríkis og sveitarfélaga. Skattkerfið í heild er gert einfaldara og virkara. Tekjustofnar sveitarfélaga eru ekki eins háðir hagsveiflum og verið hefur, og ríkið tekur að mestu að sér hina félagslegu þætti skattlagningarinnar.“ Þetta var nú framhaldið. Ég þarf ekki meira. Hv. 2. þm. Reykv. getur svo haldið áfram með sinn lestur síðan. Þetta nægir mér. En ég vil minna á það, að það var ekki lítill áróðurinn í fyrravetur, og fram á vor um það, hvernig sveitarfélögin færu óskaplega illa út úr þessu. Hvað hefur verið talað um seinni partinn í sumar? Hafa sveitarfélögin farið svo óskaplega illa út úr þessari skattalagabreytingu? ég held t.d., að vinur minn, hv. 2. þm. Vesturl., mundi ekki telja það í sinni heimabyggð. Ég tel það ekki í minni heimabyggð, og vil ég t.d. nefna stað eins og Akureyri. Hún var farin að nota álögur á álagninguna, - ég man nú ekki, hvort það var 1970 eða 1971, sem hún notaði álagninguna, - en 1970 var hún komin með 35.4% af sínum heildartekjum í fjárfestingarframkvæmdir og annað því um líkt, 66% tæp fóru í reksturinn. En 1972 fara 49.l% í fjárfestingu og uppbyggingu þarna í bæjarfélaginu. Er þetta sönnun fyrir því, að það hafi nú verið þrengt að þessu sveitarfélagi? Mér finnst það vera hið gagnstæða. Ég held því, að reynslan hafi sannað það, sem ég sagði, að þetta hafi orðið sveitarfélögunum mjög í hag. Þá erum við komnir að höfuðborginni, aðförinni að Reykjavík og Reykvíkingum. Hver var aðförin að Reykjavík og Reykvíkingum? Hún var fólgin í því, að ríkissjóður tók að sér að greiða 380 millj. af gjöldum, sem Reykjavík hefði að öðrum kosti þurft að greiða. Hér var um að ræða, að á árinu 1971 þurfti borgarstjórnin í Reykjavík að verja 24.4% af sínum heildartekjum til þessara mála, en 8.4 í ár. Það er meiri aðförin, þetta. Er svona farið að, þegar menn eru að gera aðför að öðrum? Eru þeir þá að gera þeirra hag betri og auðveldari? Nú kem ég að því, sem borgarstjórinn ræddi hér áðan, því, hvort þeir hefðu þurft að nota álagsheimildirnar. Þá vil ég fyrst geta þess, að á árinu 1971, meðan viðreisnarstjórn sat hér og góðir menn voru í ráðherrastólum, gat Reykjavíkurborg varið 296.9 millj. kr. til eignahreyfinga eða 19.7% af útgjöldum sínum. Svo kom desember 1971, en þá fór Reykjavíkurborg að áætla, hvernig útgjöldunum yrði hagað hjá sér á árinu 1972. Þá höfðu þeir eitthvert veður af því, að breytingar væru í lofti, en samt byggðu þeir upp sína áætlun og reiknuðu með því, að þeir gætu varið 503.5 millj. kr. í eignahreyfingu. Það var 21.8% af heildarútgjöldum þeirra. Hækkunin á þessum lið var 68%. Svo kom vorið og komið fram í marz og farið að lifna yfir öllu. Þá voru skattal. orðin til. og Reykjavík sá nýja veröld í aðförinni. Þá hækkaði Reykjavíkurborg framlagið til eignahreyfinga sinna upp í 587.9 millj. kr. eða þar með 37.8% af heildarútgjöldum sínum miðað við 21.8% frá því árið áður og hafði þá hækkað þetta á þessu eina ári um 98%. Þar er svona hraustlega að verið, eins og menn tala um, að sé hjá mér. Hún er nú af þeirri gerðinni, fyrirhyggjan þar. Þetta var gert, og var þá búið að stinga inn á ýmsa rekstrarliði rúmum 100 millj., 130 millj., til þess að búa í haginn frá því, sem gert hafði verið ráð fyrir um haustið. Svona er aðförin að Reykjavíkurborg. Finnst nú hv. 2. þm. Reykv., að eitthvað vont sé að gerast, þegar þannig er á borgina snúið? Ekki sé ég, að hann sem höfuðstjórnandi þessarar borgar ætti að kvarta undan því að geta lagt nærri því 100% meira í verk til framtíðarinnar en hann gat árið áður. Hinu held ég fram eftir sem áður, að það hefði verið afskaplega auðvelt að komast hjá því að hækka fasteignaskattana og útsvörin um þær rúmlega 200 millj., sem borgarstjórnin í Reykjavík gerði. Það er afskaplega erfitt að fá mig til þess að skilja það, að menn, sem í raun og veru hafa litið á skattheimtuna í landinu sem óþolandi og allt of mikla, hafi farið svona að. Það er líka erfitt að fá mig til þess að trúa því, að þessir hinir sömu menn, sem ganga svona hraustlega fram á sínum eigin heimavigstöðvum, séu hræddir við spennu, eftirspurn eftir vinnuafli og annað því um líkt. Eða er þetta þá leiðin til þess að vinna að því? Ég fæ ekki séð, að svo sé. En þannig mat borgarstjórnin í Reykjavík þetta. Og undan því kvartaði svo hv. 2. þm. Reykv. hér áðan, að ótætis ríkisstj. væri nú svo slæm, að hún hefði ekki einu sinni leyft þeim að gera allar þær hækkanir, sem þeir hefðu þurft og viljað gera í hitaveitu, rafmagnsveitu, strætisvögnum og ég man nú ekki, hvað það var fleira. Var nú ekki nóg komið af þessu ágæta, þótt lengra væri ekki gengið? Hvort sem við eyðum í það lengri eða skemmri tíma að ræða um okkar ágætu skattamál, er staðreyndin sú, þegar öllu er á botninn hvolft, að ef verkaskiptingin á milli ríkis og sveitarfélaga hefði ekki átt sér stað og sveitarfélögin hefðu ætlað að halda uppi því, sem þau gerðu, - áætluninni síðan í sumar, - þá hefðu þau í skattheimtu sinni orðið að fara í 55.5% frá árinu áður, þegar ríkissjóði hefði nægt 31.6%. Þetta er staðreynd, ef gamla kerfið hefði verið óbreytt. Svo kem ég að öðru, sem hv. 2. þm. Reykv. taldi, að ég hefði sannað, að hann hefði farið rétt með þegar hann talaði um, að það væri aðför að Reykjavík, sem verið væri að gera með þessum lögum. Það hefði sannazt, þegar ég sagði, að þessi skattalagabreyting væri stórvægilegur þáttur í því að jafna aðstöðu í landinu. Ég endurtek, að það var stórkostlegur þáttur í að jafna aðstöðu í landinu, þegar ríkið tók að sér að greiða þá þætti úr rekstri sveitarfélaga, sem hvíldu jafnþungt á þeim og tryggingarnar, sjúkrasamlagið og lögreglukostnaðurinn. Það var ekki aðför að neinum nema þá að ríkissjóði, ef menn vilja hafa það svo. En þetta er gjörbreyting fyrir þessi sveitarfélög. Ég vil undirstrika og leggja áherzlu á, að það voru um 18 sveitarfélög, sem leituðu til jöfnunarsjóðs á árinu 1971, og það voru ekki allt smá sveitarfélög. Hvernig var með staði eins og Siglufjörð, Sauðárkrók o.fl.? Þessir staðir urðu að leggja á sína gjaldendur meira en almennt var lagt á í landinu og leita til jöfnunarsjóðs sveitarfélaga að auki. Hver er staða þessara sveitarfélaga núna? Hún er allt önnur. Það er kunnara en frá þurfi að segja, og ég veit, að hv. 2.. þm Reykv. er það vel að sér í sveitarstjórnarmálum, að honum var vel kunnugt um það, að greiðsluvandræði margra sveitarfélaga til sjúkrasamlaga, til trygginganna, vegna hafnanna var orðin svo mikil, að til hreinna vandræða var komið. Ef til viðbótar því hefðu komið þær álögur, sem fylgdu hækkun trygginganna, þó að ekki hefði verið gengið lengra en viðreisnarstjórnin gekk, þá hefðu sveitarfélögin átt meira en í vök að verjast. Þess vegna endurtek ég, að það er einn stórkostlegasti þátturinn í aðstöðujöfnuði hérlendis að létta þessum gjöldum af sveitarfélögunum, því að með því móti fá þau rými til uppbyggingar á heimastöðum. Og það er algerlega vonlaust fyrir bæjar- og sveitarfélögin úti um landsbyggðina að halda fólkinu í sínum byggðarlögum, ef þau geta ekki búið sæmilega að þeim, eins og þau, sem betur eru sett. Til mín komu í dag 3 bæjarstjórnarmenn eða forsvarsmenn austan af fjörðum og voru að ræða um hugsanlegar framkvæmdir sínar í gatnagerð. Þeir sögðu: Við höldum ekki okkar byggðum áfram í uppbyggingu, ef við getum ekki breytt götunum úr for og ryki í olíumöl eða malbik. Þetta er staðreynd, sem við verðum að horfast í augu við, hversu erfitt sem það verður. Það er engin aðför að Reykjavík, þó að hagur þessara sveitarfélaga sé bættur. Slíkan skilning get ég ekki tileinkað mér, og ég vil ekki heldur ætla það, að hv. 2. þm. Reykv. hugsi þannig. Þá hef ég a.m.k. reiknað skakkt um hans hugarheim. Það er því ekki um neina aðför að Reykjavík að ræða, þó að ríkið taki að sér þau útgjöld, sem voru að kaffæra þessi bæjar- og sveitarfélög. Það er staðreynd, sem ekki verður á móti mælt, að það var gert stórkostlegt átak til þess að aðstoða byggðirnar úti um landsbyggðina, og það mun sýna sig, að rétt var að stefnt í þeim efnum. Þetta var nú kjarninn í því, sem hv. 2. þm. Reykv. sagði og ég vildi gera aths. við. Ég skal nú fara að stytta mál mitt, því að þetta er þriðja lota, sem ég tek, og sé ég ekki ástæðu til þess að bæta hér miklu við. Flest annað, sem fram kom í ræðu hv. 2. þm. Reykv., svo og ræðu hv. 1. þm. Reykv., var mál. sem búið er að ræða hér um áður, eins og m.a. greiðslujöfnuður okkar við útlönd, sem að verulegu leyti stafar af því, að við erum í stórfelldum framkvæmdum, sem við fjármögnum með erlendum lántökum. Viðskiptalega séð stöndum við betur nú í ágústlok a.m.k. heldur en við stóðum í fyrra, svo að verulegri fjárhæð munar, og ég hygg, að það hafi verið eins í septemberlok, þó að ég hafi ekki tölurnar, ég held, að það hafi heldur batnað. Hins vegar tek ég undir það, að í slíkum viðskiptum sem öðrum verður að hafa gát á. Það skiptir höfuðmáli, hvernig þessi skuldamyndun verður til. hvort það er fyrst og fremst vegna atvinnutækja, sem eiga að skila gjaldeyri, eða atvinnutækja, sem eiga að spara gjaldeyri. Það er höfuðþáttur þess máls. Það hefur verið sagt í þessum umr., og ég skal nú ekki fara langt út í það og heldur ekki fara að vitna í fortíðina neitt í því sambandi, að botninn í málinu væri í Borgarfirði. Ef svo er, þá mun ég treysta því, að afgreiðsla málsins verði með góðum hætti, því að flest er traust og kjarngott, sem þaðan kemur.



Herra forseti. Ég ætla ekki að blanda mér mikið í orðræður milli hæstv. fjmrh. og hv. 2. þm. Reykv., en hæstv. fjmrh. vék hér í sambandi við það, þegar hann var að tala um, hvað hann hefði búið vel að sveitarfélögunum með löggjöf um tekjustofna sveitarfélaga, sérstaklega að Akureyri, og taldi, að útkoman hefði verið sérstaklega góð fyrir Akureyri. Það á að heita svo, að ég sé bæjarstjórnarmaður á Akureyri og ætti því að vita eitthvað svolítið um fjármál Akureyrarkaupstaðar. Það má vel vera, að nokkuð sé til í því, sem hæstv. ráðh. sagði, en þá eru til nokkrar ástæður fyrir því. Sú fyrsta er sú, að hið mikla fyrirtæki á Akureyri, Samband ísl. samvinnufélaga, hefur aldrei borgað útsvör til Akureyrarkaupstaðar, en á þar miklar fasteignir. Það er auðvitað hagstæðara fyrir Akureyri að geta lagt fasteignaskatt á þessar eignir heldur en fá ekki útsvör fá Sambandi ísl. samvinnufélaga. Það er einnig svo um Akureyri, að þar vinna giftar konur mikið úti, meira en annars staðar, að því er talið er, og brúttóútsvar á tekjur þeirra kemur auðvitað þannig út, að farið er dýpra í vasa þeirra heimila, þar sem giftar konur vinna úti, heldur en áður. ég veit ekki, hvort hæstv. ráðh. er sérstaklega hreykinn af þessu. Í síðasta lagi er það að segja um Akureyri og tekjuöflun fyrir Akureyrarkaupstað, að 600 nýir gjaldendur bættust á útsvarsskrá í þeim kaupstað á s.l. ári. Allt er það lágtekjufólk, allt er það fólk, sem ekki hefði verið á útsvarsskrá, ef lagt hefði verið á með öðrum lögum. Ég hef ekki séð ennþá hvernig innheimta þessara útsvara gengur, mig minnir, að það séu um þúsund útsvarsgjaldendur á Akureyri, sem hafa minna útsvar en 15 þús. kr. Það merkir, að þeir hafa tekjur, sem eru nálægt 150200 þús. kr. Mér segir svo hugur um, að innheimta þessara útsvara gangi illa og niðurstöðutölur segi ekki allan sannleikann um þetta mál, enda er það svo, að innheimta bæjargjalda á Akureyri hefur aldrei gengið eins illa og á þessu ári. Um þetta get ég uppýst hæstv. ráðh. út af því, sem hann sagði hér. Það hefur heldur aldrei þurft áður að grípa til þeirra ráða á Akureyri að leggja heimilaðar álögur á alla tekjustofna bæjarfélagsins. Þær umr., sem hér hafa orðið í Sþ. um fjárlagafrv. ríkisstj., eru nú orðnar nokkuð langar, en ég finn mig þó knúinn til þess að taka til máls við þessa umr. til þess að fá skorið úr um eitt mikilvægt atriði, sem mér er ekki kunnugt um, að enn hafi borið hér á góma við þessa umr. Það er, hvenær leggur ríkisstj. fram fyrir Alþ. heildartill. sínar um lausn vandans í efnahagsmálum? Þetta er ákaflega mikilvæg spurning, ekki sízt þegar það er haft í huga, að Alþýðusambandsþing sezt á rökstóla innan skamms. Ég hygg, að það komi saman síðari hluta nóvembermánaðar. Það er óneitanlega nokkur freisting fyrir hæstv. núv. ríkisstj. að hafa stefnu sína í efnahagsmálum opna í alla enda fram yfir Alþýðusambandsþing, þegar haft er í huga það öngþveiti, sem nú blasir við í efnahagslífinu. Ég er þó ekki með þessu að slá því föstu, að ríkisstj. hyggist gera þetta í blóra við, að hún sé að bíða eftir valkostum þeirrar n., sem á að hvísla í eyra henni, hvert hún eigi að stefna í efnahagsmálum. Ég er hér til þess að fá úrskurð um, hvort nokkur maðkur sé í mysunni og krefjast svars um, hvort heildartill. ríkisstj., - ríkisstj. hinna vinnandi stétta, eins og hún kallar sig sjálf á hátíðarstundum, - verði ekki lagðar fram það tímanlega, að launþegum í landinu verði ljós sá raunverulegi vandi, sem við er að etja í efnahagsmálum þjóðarinnar og til hvaða ráða ríkisstj. hyggst grípa til þess að finna lausn á honum. Ég tel það skýlausa kröfu þingheims og þjóðarinnar allrar að fá nú þegar í stað yfirlýsingu um, hvort ríkisstj. ætlar að gera þetta eða hvort hún hyggst láta þann huliðshjúp hvíla yfir þessum málum, sem hún hefur reynt að bregða yfir fjárlagafrv. og önnur þau frv., sem varða efnahagsmálin almennt. Ég hef margheyrt þau rök og bið hæstv. fjmrh. að fara ekki að þylja þau hér yfir mér og þingheimi, að bíða þurfi þess, hvernig útlit verður um afla og ástand almennt n.k. áramót. Hér er um hrein falsrök að ræða. Vandinn sýnist því miður orðinn svo mikill í efnahagsmálum þjóðarinnar, að það er nú þegar ljóst, að gera verður miklar ráðstafanir til lausnar honum, jafnvel þótt aflavonir glæddust þann tíma, sem eftir er til áramóta. Það hefur verið sagt hérna við umr. og haft eftir hæstv. núv. fjmrh., að fjárl. séu spegilmynd af ríkisbúskapnum á hverjum tíma. Þetta er rétt. Í samræmi við þetta er kjarni þessa fjárlagafrv. fólgin í því, að ríkisstj. og sérfræðingar hennar segi: Við miðum þetta frv. við óbreytta vísitölu á næsta ári. Við miðum það við glæfralega tekjuáætlun, sem leiddi til þess, að innflutningur vara og þjónustu þyrfti að vera svo geigvænlegur á tveim árum, að halli yrði á viðskiptajöfnuði við útlönd um 6–8 þús. millj,. kr. Við miðum líka við 1300 millj. kr. tekjuskattshækkun hjá einstaklingum. Allt kemur fyrir ekki. Samt sem áður skortir okkur ótilgreindar þús. millj. til þess að ná endum saman, þannig að sjálfar forsendur frv. standist miðað við 117 vísitölustig allt árið 1973. Þar byrjar huliðhjúpurinn og ósagt er látið, að vísitalan hækki óhjákvæmilega um 4–5 stig um áramót, þótt öllum niðurgreiðslum sé haldið áfram, og gæti hækkað margfalt meira, eins og hv. 1. þm. Reykv. benti réttilega á í umr. áðan. Hagstofa Íslands hefur tjáð mér, að það kosti um 180–200 millj. kr. að greiða niður hvert vísitölustig á ársgrundvelli. því blasir sú spegilmynd við af ríkisbúskapnum, sem ríkisstj. og sérfræðingar hennar hafa sagt með fjárlagafrv. Glæfralegasta tekjuáætlun sögunnar nægir okkur ekki, ekki heldur áframhaldandi tekjuskattspíningarstefna, til þess að ná saman hallalausum fjárl. Framkvæma verður kjaraskerðingu með einhverjum öðrum hætti einnig. Í viðbót við þetta segir hæstv. ríkisstj.: Við látum hv. þm. hins vegar alls ekki í té upplýsingar að sinni um, hve margar hús. milli. skortir nákvæmlega og skerða þarf kjörin um. Við segjumst í bili bíða eftir ráðum valkostanefndarinnar, hvernig við framkvæmum nauðsynlega kjaraskerðingu. En er það valkostanefndin, sem er beðið eftir? Sé annað frv., sem ríkisstj. hefur lagt hér fram á hinu háa Alþ., skoðað í samhengi við fjárlagafrv., blasir önnur spegilmynd við. Samkv. frv. um breyt. á l. um verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins, þarf að bæta við tekjur útgerðar og fiskvinnslu tæpum 90 millj. kr. á yfirstandandi ári, til þess að endar náist saman. Hér er um að ræða 1/10 hluta ársaflans. Á næsta ári þarf því um 900 millj. í þessu skyni að óbreyttum forsendum. Nú er vitað, að grunnkaup hækkar um 6% á næsta ári og ósennilegt er, að komizt verði hjá verulegum tilkostnaðarhækkunum af öðrum toga hjá sjávarútveginum. Á hinn bóginn er gert ráð fyrir miklu minni hækkun á útflutningsverði einstakra fisktegunda en á yfirstandandi ári nema á loðnuafurðum. Af þessum sökum er óvarlegt að áætla, að sjávarútveginn skorti mínna en 1200–1500 millj. kr. eða þar um bil, að óbreyttum aflabrögðum á næsta ári, til þess að endar nái þar saman. Þótt ekki hafi enn verið lagt fram frv. eða þskj. hér á hv. Alþ. um afkomuhorfur iðnaðarins, sennilega af þeirri ástæðu, að hæstv. iðnrh. virðist hugsa meira um iðnbyltinguna 1980 en núv. ástand, - þá er vitað mál, að flestar iðngreinar eru að komast í þrot efnahagslega. Sú spegilmynd blasir því við, þegar skoðað er ofan í kjölinn, hvað felst í framangreindum þskj. og almennar staðreyndir um afkomu atvinnuveganna eru hafðar í huga, að ríkisstj. og sérfræðingar hennar meta nú stöðuna þannig í þjóðarbúskapnum, að framkvæma þurfi kjaraskerðingu, sem vægt er áætluð 2.5–3 þús. millj kr. á ársgrundvelli, en e.t.v. er raunsærra að nefna miklu hærri tölu. Það er ómögulegt fyrir hæstv. ríkisstj. að neita þessu. Framangreind frv. eru þess órækur vottur. En ekki má segja núna, hversu mikið á að skerða kjör þjóðarinnar í heild. Þótt þessu sé leynt við hv. þm. og Alþ. þannig óvirt, er jafnljóst, að sérfræðingar ríkisstj. vita nú nokkuð nákvæmlega, hversu mikið þarf að lækka seglin um sinn, eins og hæstv. forsrh. sagði, en leggst út á mæltu máli, hversu mikil kjaraskerðing er áformuð á næsta ári. Annars hefðu framangreind plögg aldrei verið lögð fram. Ég endurtek og vil leggja þunga áherzlu á, að framangreind ágizkun um kjaraskerðingaráform ríkisstj. er byggð á því, að ennþá verði eytt eins geigvænlega gjaldeyrisforða þjóðarinnar og verið hefur og stefnt er að með framangreindu fjárlagafrv. Ef snúa ætti við á þeirri óheillabraut, - sem aðeins hefur einn enda, - að eyða og spenna gjaldeyri, til þess að ríkissjóður fái nógu hækkaðar tekjur af innflutningi, er vandinn miklu meiri. Þetta er einhver geigvænlegasta staðreyndin um það öngþveiti, sem ríkisstj. hefur komið efnahagslífi þjóðarinnar í á aðeins rúmlega eins árs valdaferli sínum. Herra forseti. Það endurspeglast í frv. til fjárl. fyrir 1973 og frv. til l. um breyt. á l. um verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins, að það er mat ríkisstj., að framkvæma þurfi stórfellda kjaraskerðingu, sem nemur þús. millj. kr. á ársgrundvelli, til þess að unnt verði að afgreiða hallalaus fjárl. fyrir næsta ár og halda atvinulífinu gangandi Spurningin er einfaldlega sú, með hvaða hætti hyggst ríkisstj. gera þetta. Því er ósvarað, og hversu vandinn er mikill. En þar sem hér er um að ræða stórkostlegan vanda, sem varðar hag og heill alls almennings, og Alþýðusambandsþing er á næsta leyti, tel ég réttmæta kröfu allra launþega, hv. alþm. og þeirra aðila, sem þetta mál varðar, að heildartill. ríkisstj. liggi hér fyrir á hinu háa Alþ., áður en umrætt Alþýðusambandsþing kemur saman. Ég vil spyrja hæstv. fjmrh. og vænti afdráttarlausra svara: verður þetta gert? Koma till. ríkisstj. í efnahagsmálum fyrir Alþ. fyrir 15. nóv.? Ef hæstv. fjmrh. vill ekki upplýsa þingheim um þetta, vænti ég liðsinnis hæstv. samgrh., fyrrv. forseta Alþýðusambands Íslands.



Herra forseti. Umr. við 1. umr. fjárl. hafa nú farið hér fram með nokkrum öðrum hætti en undanfarin ár, og tel ég það vera til bóta. Sannleikurinn er sá, að þegar n. eru búnar að fjalla um þetta mál, eins og verið hefur, og aðeins eru útvarpsumr. við 1. umr., þá er ekki til neins að benda á neitt. Menn eru búnir að taka ákvörðun. Það er miklu eðlilegra, ef menn vilja á eitthvað benda, að það sé gert við 1. umr. Hér hafa yfirleitt farið fram málefnalegar umr., eðlilega ekki hlutdrægnislausar, - það er ekki þess að vænta, að stjórnarandstaðan tali algerlega hlutlaust um málið, - en hógværar og sanngjarnar. Ég hef nú hlustað á ræður stjórnarandstöðunnar, og það hefur hvergi bólað á því, að þeir kæmu með neinar ábendingar um, hvað gera ætti. En þeir hafa málað allt svart, og má vera, að það sé ekki að öllu leyti ástæðulaust. En ég hef vandlega hlustað eftir þessu, og þeir hafa ekki bent á í einu einasta atriði, hvað gera ætti. Eðlilega geta þeir sagt, að það sé ekki í þeirra verkahring, þeim sé ekki skylt að gefa neinar leiðbeiningar. Það hefur verið talað hér mikið um skattamál og skattbreytingarnar frá því í fyrra, og satt að segja er það mitt álit, að það hafi verið rangt að fara í þessar skattbreytingar í fyrra. Við áttum að láta gamla kerfið alveg halda sér, og vitanlega hefðu skattarnir hækkað á fólkinu, vegna þess að tekjur þess uxu, jafnvel þó að persónufrádrátturinn hefði verið aukinn, en samt hefðu skattarnir mikið hækkað. Og það var miklu hyggilegra pólitískt fyrir fjmrh. að geta sagt: Þetta er allt fyrrv. stjórn að kenna, heldur en láta alltaf vera að skamma sig fyrir þessar hækkanir, sem leiddi eðlilega af sjálfu sér, vegna þess að laun fólksins hækkuðu. Þetta var þess vegna pólitísk yfirsjón. En náttúrlega verða menn að ná tekjunum eftir einhverjum öðrum Íeiðum. En þetta hefði verið miklu klókara, og svo hefðum við getað gert skattbreytingar núna og verið búnir að hugsa málið vel. og þá hefði kannske ekki þurft að gefa út nein brbl. viðvíkjandi gamla fólkinu, þannig að þetta hefði verið miklu betra. Jæja, það er nú komið sem komið er. Ég skal ekki blanda mér í deilurnar um aðstöðu kauptúnanna, að þau hefðu orðið svo voðalega illa haldin, ef þetta hefði allt verið óbreytt. Ég geri nú ekki mikið úr því, því að ríkið tók tekjustofnana og hirti þá hvað snertir tekjuskatt og eignarskatt, og ég held, að þau hafi einhvern veginn hjarað, þessi kauptún eða bæir úti á landinu, þó að ástandið hefði verið óbreytt í eitt ár. Og ef það hefði verið ákaflega óhagkvæmt fyrir þau, þá hefðu þau orðið enn þakklátari, ef eitthvað hefði verið breytt þeim til bóta á þessu ári. Ríkisstj. gaf út málefnasamning, og það er byrjað snemma í honum að tala um kjaramál, og stytting vinnutíma var fyrsti liðurinn. Svo kom lenging orlofs. Svo kom, að leiðrétta ætti vísitöluna, og svo enduðu þeir með 20%, sem rauntekjur að þeirra áliti ættu að hækka. Skýlaust var þó loforðið ekki. Ég las þetta vandlega í dag, en það var álit stjórnarinnar, að rauntekjur ættu að hækka um 20%. Það þarf nokkuð mikla kauphækkun til að rauntekjur hækki um 20%. Og ég held nú, ef þessir hv. herrar hefðu verið búnir að reka atvinnufyrirtæki, frystihús eða bát eða eitthvað slíkt eða iðnfyrirtæki, þá hefðu þeir ekki kveðið alveg svona fast að orði. Þeir hefðu tekið varlegar til orða og sakzt vildu vinna að því, að rauntekjurnar hækkuðu. En það er nú svo með unga menn og röska, sem eru t.d. óvanir að fara með hesta, þegar þeir eru settir á hestbak, þá ríða þeir fyrsta sprettinn e. t.v., nokkuð hratt. Svo reka þeir sig á það, að hesturinn þarf að blása og getur ekki endalaust hlaupið. Og þannig er það náttúrlega, að það má ekki dæma það allt of hart, þegar menn komast svona í ráðherrastólana eftir að hafa lengi verið utan við stjórnina, þó að þeir taki dálítið til höndunum og fari nokkuð hratt af stað, það er ekki nema mannlegt. Ég varaði þá við þessu, eftir því sem ég náði til þeirra, að það væri siður mikilla hestamanna að fara rólega af stað, þá endist klárinn betur. þegar kæmi fram á daginn. En eðlilega, þegar menn eru komnir í svona embætti, þá hlusta þeir ekki á svona karla eins og mig. Og ég tók ekkert hart á því. En það er ekki hægt að bera það á hæstv. ríkisstj., að hún hafi svikið þessi loforð. Svo átti að bæta kjör bænda og yfirleitt að gera allt fyrir alla, og sést á því, að þetta eru ákaflega góðir menn í sér og vilja allt fyrir alla gera, bæta allra kjör, nema kannske manna, sem grafa fé sitt í holur. Ég skal ekki segja um það. Þetta er ríkisstj. allt búin að efna með þessi kjaramál. Það er búið að gera þetta, og rauntekjur fólks, eins og bær standa í dag, hafa sennilega hækkað. Ég veit ekki, hvort þær hafa hækkað um 20%, en á milli 10% og 20%. Það er ekki hægt að bera vanefndir á ríkisstj. fyrir það. En í ákvæðinu um vinnustyttinguna álít ég vera eina mestu vitleysu, sem ríkisstj. hefur gert, vegna þess að það var ekkert jákvætt við málið. Fólki var hreinlega engin þægð í þessu. Og ef ætti að hækka kaupið meira, - atvinnuvegirnir þola það, - þá er miklu betra að hafa 10% kauphækkun, ef ríkisstj. vildi svona vel gera, og það var náttúrlega makalaust með stjórnarandstöðuna, að hún skyldi ýmist annaðhvort vera með þessari vitleysu eða sitja hjá. Ég spurði þá held ég einhvern þeirra að því, hvernig stæði á þessu, og þá sagði hann mér, að hann vildi helzt að ríkisstj. gerði sem mesta vitleysu. Út af fyrir sig er það engin afsökun. Ég var einnig á móti þessari endemis vitleysu og er afar stoltur af því. En nú væri þetta allt í lagi, ef þetta væri fólkinu til góðs. En þetta á ríkan þátt í því að skapa ómenningu í þjóðfélaginu. Af hverju koma föstudagsfylliríin hér nema af laugardagsfríunum? Þeir eru nú vitrir í ríkisstj., en ég efast um, að þeir séu vitrari en gamli Móses. Hann sagði, að það væri alveg nóg að hafa einn frídag í viku. Og ég er nú ekki einu sinni farinn að hafa það, þegar ég er heima hjá mér, og líður vel fyrir því. Þetta væri hægt að laga, og þá væri hægt að létta um það bil 10% hækkun á atvinnuvegunum. Nú hef ég talað við marga atvinnurekendur, því að ég rak nú einu sinni atvinnu og geri það svolítið enn og þekki þá marga og ræði við þá, og þeim ber nokkurn veginn saman um það, að tilkostnaður hjá fyrirtækjum sínum sé 40%; sumir halda því fram, að hann sé meira. Og svo er þjónustustarfsemin, segja mér mennirnir, sem eiga skipin, að hún hafi alveg tvöfaldazt. Og það er tvennt, sem veldur, og það er það, að úr dreifbýlinu hafa sumir beztu tæknimennirnir flutt í aðra staði og óvanari menn komið í staðinn, og í öðru lagi hefur þessi óhemju eftirspurn eftir vinnu gert það að verkum, að vinnusvik eru orðin meiri en þau voru nokkurn tíma, segja þeir mér, og voru þau þó í allsæmilega lagi sums staðar, þegar mest var eftirspurnin eftir vinnu hér á árum viðreisnarstjórnarinnar sálugu. Þessi mikla fjárfesting, sem hefur verið í ár, getur ekki gengið lengi. Það er ámóta hættulegt að hafa allt of mikla eftirspurn eftir vinnu eins og að hafa hana of litla. Það þarf allt að vera í hófi. Sighvatur gamli Sturluson var vitur karl þó að honum yrði það á að fylgja sínum heimska syni þarna á Örlygsstöðum. En honum varð það að orði, þegar hann var að ræða um hann, að „fá eru óhóf alllangæ.“ Og annað, sem ég bið dreifbýlismenn að athuga, er, að með þessari óhemju vinnueftirspurn, sem er í þéttbýlinu, skapast straumur frá dreifbýlinu. og úr sveitunum, einkum þeim, sem eru afskekktar, og til staða, þar sem vinnan er ótakmörkuð og lán til að koma sér upp íbúðum, og þetta veldur röskun í þjóðfélaginu, ef það verður varanlegt. Þetta skeði t.d. í Bretlandi, þegar iðnaðurinn var í uppsiglingu og gróði var að reka iðnfyrirtækin, að fólkið flykttist úr sveitunum og í kauptúnin. Og við finnum þetta, sem búum úti í dreifbýlinu, hve miklu erfiðara er með alla þjónustu. Það væri ógerlegt að slátra í kauptúnunum úti á landsbyggðinni, nema sveitafólkið hlypi undir bagga. Húsmæðurnar meira að segja verða að fara af heimilunum. Það verður því að stilla þessari fjárfestingu í hóf. Það er ágætt að gera mikið, en það er ekkert góðverk að ætla sér að gera allt í einu. Vinnan þarf að vera jöfn, og það er ár á eftir þessu ári, og það koma menn, þegar við hverfum, sem nú lifum, Það koma aðrir á eftir, og þeir vilja eitthvað gera. Þetta þarf að vera allt í hófi. Við þurfum að vinna á móti atvinnuleysi, en eftirspurnin eftir vinnunni þarf að vera í hófi. Þess vegna er það, að við skulum ekkert vera að blekkja okkur á því, að fjárfestingin í ár er of mikil. En það er ekki allt á vegum þess opinbera. Það hefur bara verið vaðið áfram. Ýmsir af ræðumönnum hafa haldið því fram, að halli á viðskiptum ríkisins hafi verið 4 milljarðar s.l. ár. Þetta er út af fyrir sig rétt. En þeir láta þess alls ekki getið, að þetta er alls ekki á vegum þess opinbera allt saman. Álfélagið er t.d. með stórbyggingar. Innstreymi var um einhverja milljarða raunverulega. Og það er vörusöfnun í landi. Það safnast fyrir vörur, bæði ál o.fl., þannig að á vegum þess opinbera hygg ég, að það hafi verið eitthvað á 2. milljarð. En þrátt fyrir þetta, þó að þetta sé ekki algerlega raunverulegt, þá er þetta of mikið. En núv. ríkisstj. verður ekki kennt um þetta að öllu leyti, því að hún tók ekki við fyrr en á miðju ári, og það er ekkert víst, að þetta hefði orðið miklu minna, þótt hinir hefðu setið. Svo er aftur árið 1972, þar er spáin eitthvað svipuð. Það er ómögulegt að fullyrða um þetta núna. Það liggur ekkert endanlega fyrir um, hver hallinn verður mikill. Vafalaust verður hann einhver, sem ekki er óeðlilegt með þessari miklu fjárfestingu, og það getur náttúrlega ekki gengið svona mikil skuldasöfnun ár eftir ár. 1973 liggur heldur ekkert endanlega fyrir. Það er ekki búið að ganga frá neinu enn. Það má vera, að bað verði, en það er ekki hægt að fullyrða neitt um þetta. En þar fyrir er ekki hægt að halda þessu áfram, eins og hefur verið í ár. Það verða að koma breytingar þar á. Það er búið að leggja fram 20 milljarða fjárlög. Það liggur á borðinu, og það er rétt fram tekið, það eru engar ráðstafanir gerðar fyrir þessari kauphækkun, sem er búið að ákveða í byrjun marz, og það er gert ráð fyrir, að vísitalan hækki. Hve mikið það er, veit ég ekki fyrir víst, en því er haldið fram, að þetta sé jafnvei 5–8%. Satt að segja finnst mér það ótrúlegt, ef ekki verður hækkun á útsöluverði landbúnaðarvara. En vera má, að það sé. Ég skal ekkert fullyrða um það. En þessu þarf að mæta. Og að mínu áliti er ekki hægt að hækka fjárl. Það þarf, þá að hækka skattana. Hvað á að hækka? Á að hækka söluskattinn? Það eykur dýrtíðina í landinu? Það er ekki hægt að hækka beinu skattana. Það er eðlilegt, að það kæmu ýmsir gallar í ljós á skattakerfinu. Þessu var náttúrulega flaustrað af. Og það, sem mér finnst að, - það er, að lagður er á þessi hái skattur, 54% sameiginlega. Það er lagt á tekjur, sem eru það lágar, að þær nægja ekki fyrir nauðþurftum. Maður með þrjú börn fær 300 þús. kr. frádrátt persónulega og 80 þús., áður en hann er kominn upp í þessi 54%, og hann lifir ekki á þeim 380 þús., þannig að þetta kemur á tekjur, sem fólk þarf að nota til að lifa af. Þetta nær til fjöldans af launafólkinu, og það er annað atriði, sem er hættulega við þetta. Það er hreinlega það, að þegar fólk er farið að vinna fyrir það miklum tekjum, að 54% skatturinn kemur á þær, þá hættir það að vilja vinna. Það er ósköp eðlilegt, og við höfum orðið varir við þetta í ár. Það er eðlilegt, að menn leggi ekki á sig eftirvinnu og næturvinnu upp á það, að 54% eru tekin af því í opinber gjöld. Þess vegna verður að breyta skattakerfinu þannig, að af kaupi hins almenna manns, sem vinnur fyrir sér með sínum höndum, séu ekki tekin 54%. Það er allt of hátt. Það má ekki vera meira en svona 30%. Hinu gæti ég gengið að, að það yrði meira en 30% á mönnum, sem hafa margar millj. kr. í tekjur án þess að erfiða neitt sérstaklega mikið. Það mætti gjarnan fara upp í 70%. Og einhvern tíma á dögum Eysteins voru þetta 90% hjá hátekjumönnum. En að skattleggja þannig að taka 54% af tekjum, sem fólkið vinnur fyrir sér með eftirvinnu og næturvinnu, vökum og of miklu erfiði, það er ekkert vit í því. Nú vil ég ekki halda með langri yfirvinnu, þó ég sé á móti því að færa vinnutíma niður í 37 klst. og 15 mín., af því að það skapar ómenningu og stórkostleg útgjöld. Ég tel hæfilegt svona 40 stundir í viku og að það sé unnið fram að hádegi á laugardögum. Hitt er svo annað mál, að núna á vertíðinni hef ég heyrt sannar sögur af því, að það var alltaf tveggja mánaða tíma í sumum verstöðvunum, að fólkið varð að vinna 16 tíma á sólarhring. Náttúrulega er ekkert vit í þessu. Og svo auk þess arna, fyrir utan alla þessa blessaða vinnustyttingu, þá er hún stórhættuleg upp á áhrifin á fólkið, sem verður að vinna þennan langa vinnutíma. Það kærir sig ekkert um að leggja þetta á sig, því að aðrir vinna ekki nema að meðaltali sem svarar 6 klst. á dag, eða 6 tíma 6 daga í viku, og fólkið leitar til þessara starfa. Nú er eftirsóknin í alls konar þjónustustörf látlaus, straumurinn verður frá fiskimönnum og bændum. Og þetta misræmi í vinnukerfinu í þjóðfélaginu nær náttúrulega engri átt, það er stórhættulegt. Unga fólkið fer úr sveitinni, það vili geta verið í sparifötunum sínum tvo daga í viku og jafnvel þrjá, og vitanlega er leikur einn að vinna þessar 37 klst. á fjórum dögum, og maður, slæpist 3 daga í vikunni og á að vinna í fjóra, hann verður ekki verkhæfur, hann er kominn úr vinnuþjálfun, hann er ekki takandi, búinn að vera í fyllirýi meira og minna kannske, þannig að þetta er ein herfilegasta vitleysa, sem gerð hefur verið. Og fólkinu er ekki ein einasta þægð í þessu. Ég hef fengið þakklæti frá mörgum fyrir að vera á móti þessu og vanþakklæti frá einum einasta manni. Að mínu áliti er hægt að lækka fjárlögin um 5 milljarða frá því, sem nú er. Ef hæstv. ríkisstj. hefur meira fjármálavit í kollinum en fyrrv. ríkisstjórn, náttúrulega. En satt að segja, þó að þeir færu nú hægar í fyrrv. ríkisstj. að hækka, þá gekk þetta nú allt saman furðanlega, svona nokkurn veginn jafnt og þétt um milljarð á ári. En eðlilega urðu nýju mennirnir að skvetta betur úr klaufunum, það er ekki hægt að neita því. Ekki er nú alveg búið að tvöfalda þessa upphæð, sem þeir tóku við, en ef fjárlögin eru tekin eins og þau eru núna og bætt við því, sem þarf að bæta við, þá getur það orðið u.þ.b. tvöfalt, og er það ekki ólaglega gert á tveimur árum. Satt að segja voru þeir komnir nokkuð vel saman, núverandi fjmrh. og fyrrverandi, þarna seinni árin, sem fyrrv. fjmrh. var með fjármálin, þannig að ég lít á núverandi fjmrh. sem eiginlega hálfgerðan lærisvein hins fyrri, nema hvað hann hefur gert þetta einhvern veginn miklu skarpar en hinn, sem eðlilegt er, því að hann var ekki eins þreyttur. Svo vil ég með nokkrum orðum segja ykkur frá hugmyndum mínum, hvernig á að fara að lækka um þessa 5 milljarða. Ég er búinn að benda ykkur á það, að með því að afnema þessa vitleysu, þessa vinnutímastyttingu, þá getið þið bætt hag eða lækkað launakostnað frystihúsa og iðnaðarfyrirtækja um 10%, og ef atvinnufyrirtækin geta borgað þetta hærra kaup, þá er sjálfsagt, að þau geri það. Og þá gæti fólkið fengið hækkað kaup fyrir þessa vinnustyttingu sína. En þar verður reynslan náttúrlega að skera úr. í fyrsta lagi á að afnema þessa vitlausu lífeyrissjóði, sem nú eru og þeir sömdu um, Bjarni heitinn Benediktsson og okkar ágæti félmrh., Hannibal Valdimarsson. Þessi tryggingamál eru nefnilega svo flókin, að það er ekki hægt fyrir menn, sem eru að rabba saman einhvers staðar uppi í sveit, að ákveða þau svona alveg á svipstundu. Þetta þarf rækilegrar athugunar við. Þetta sá hæstv. félmrh., og þegar ég var að deila um þessa lífeyrissjóði bænda einu sinni, þá var hann eini maðurinn, sem stóð með mér. Ég ber alltaf mikla virðingu fyrir honum síðan, gáfum hans og ágæti, og tel honum það til tekna, því að það þarf nefnilega stóra menn til að viðurkenna, að þeir hafi gert eitthvað rangt. Þingið og ríkisstjórnin gerðu sér t.d. mikið til sóma, ef þau afnæmu þessa vinnustyttingarvitleysu, sem þeir komu á í fyrra. Þjóðin mundi bera mikla virðingu fyrir stjórninni á eftir. Það á að afnema þessa sjóði. Þetta er að verða um 10% af kaupi allra landsmanna, sem er tekið og lagt í sjóðina. Þetta eru margir sjóðir og svo nokkrir menn í stjórn hjá hverjum sjóði. Þeir hafa laun, og þeir vilja helzt halda í þessa sjóði. Það eru orðin mörg hundruð manns í stjórn þessara lífeyrissjóða. Svo er farið að braska með þessa sjóði. Ríkisstj. ræður engan veginn yfir þeim. Þeir vilja ekki kaupa þessi sparibréf, sem hún er að bjóða út, og þau ganga nú ekki út. Þeir vilja ráða yfir þessum peningum og braska með þá. Ég vil, að við tökum upp sama tryggingakerfi og Norðmenn hafa. Út af þessari vitleysu með lífeyrissjóðina fór ég að kynna mér tryggingamál í öðrum löndum og komst að þeirri niðurstöðu, að önnur eins hringavitleysa er hvergi til í öllum heiminum eins og hér er. Kerfið er allt tvöfalt, sums staðar þrefalt og jafnvel fjórfalt. Það eru sumir, sem hafa fjórföld eftirlaun, og hafa aldrei haft jafnmikil peningaráð á ævinni heldur en þegar þeir eru hættir að geta gert nokkuð. Norðmenn hafa tryggingakerfi sitt þannig, að launþeginn borgar 4%, atvinnurekandi 8%. Atvinnurekendur tryggja sig með 7% af nettótekjum, og þá er þeim fátækari hjálpað, þeir efnaðri borga 7%, þeir borga mörgum sinnum meira, ef þeir hafa miklar tekjur. Þeir, sem hafa litlar nettótekjur, sleppa, og launþeginn borgar 4%, og það er ekkert meira en á að borga núna í þessa blessaða lífeyrissjóði. Þetta endist Norðmönnum hér um bil alveg, og í þessar tryggingar leggur ríkis sáralítið. Ég ætlast til, að ríkið sjái um örorkubætur; ég ætlast til, að ríkið borgi hálft sjúkrasamlagsgjaldið, en einstaklingar að hálfu með sveitarfélögum, þau gætu borgað sinn helminginn hvort. Ég vil að þetta sé borgað að einhverju leyti heima og sjúkrasamlögin séu heima í héruðunum. Það verður miklu minna svindlað og miklu minni misnotkun, ef aðilarnir eru heima í héruðunum, sjúkrasamlögin sæmilega stór og eftirlitið heima. Þá væri líka ráð að taka upp, að sjúkrasamlögin borguðu tannviðgerðir að einhverju leyti, vegna þess að það eru engir launamenn í þjóðfélaginu, sem draga jafn mikið undan skatti og tannlæknar. Þeir hafa bezta aðstöðu til þess. Ríkið mundi vinna þetta alveg upp með hærri tekjuskatti. Ég ætlast ekki til, að það sé stórlækkað á mönnum, sem hafa 2–3 milljónir, þeir geta borgað háan tekjuskatt. Ég ætlazt til þess, að almannatryggingar verði borgaðar svona, og þá yrði þetta eiginlega engin útgjaldaaukning fyrir atvinnuvegina, sem verða þegar að borga 6%. Þeir yrðu að borga 8%, ef við færum inn í norska kerfið, og þá gætum við bætt þeim eitthvað upp með þessi 2%. Það mætti t.d. lækka framlagið, sem þeir verða að borga til atvinnuleysistryggingasjóðs, það er um 360 millj., hygg ég, sem hann fær alls núna á ári, og 160 millj. í vexti. Og það er áætlað, að útgjöldin verði 80 millj. og engar líkur til þess, að þau verði það, því að það er ekkert atvinnuleysi í landinu og engar líkur til þess, að það verði. Það er því alveg nóg að bæta við vöxtunum og vera ekki alltaf að fella gengið og gera sjóðina verðlausa. Það er náttúrlega búið að fara illa með þennan sjóð með endurteknum gengislækkunum, en það er meira virði fyrir þennan sjóð, ef hann á að vaxa, dafna og þrífast, að gengið sé ekki fellt hvað eftir annað, heldur en að atvinnuvegirnir séu skattlagðir, og þá væri hægt að lækka þarna eða bæta atvinnuvegunum þetta upp. Svo væri vegur kannske að lækka launaskattinn. Það eru bara um 9–10 hundruð milljónir, sem eru borgaðar í launaskatt og atvinnuvegirnir hafa alltaf borgað. Ég ætla nú ekki að fara að halda neinn eldhúsdag hér yfir fyrrv. ríkisstj., en satt að segja voru allar efnahagsráðstafanir þannig, að gengið var fellt og svo voru atvinnuvegirnir skattlagðir í sjóði, til þess að það væri eitthvað til að lána. En ég vil, að atvinnuvegirnir verði ekki skattlagðir svona mikið í sjóði og engið sé tryggt, og þá skapast traust á peningana og fólkið fer að safna peningum. Gert er ráð fyrir, að til almannatrygginga fari milljarðar kr. Sjúkratryggingar yrðu þá borgaðar af einstaklingum og sveitarfélögum að hálfu leyti og ríkinu að hálfu, og ef það kæmi til viðbótar, þá væri hægt að létta þarna á ríkinu á 5. milljarð. Og ef ríkið hætti að leggja í þennan atvinnuleysistryggingasjóð, þá sparaðist þar eitthvað um 200 millj., og þá erum við komin mikið á 5. milljarð. Þetta eykur hér um bil ekkert útgjöld hjá atvinnuvegunum, af því að þeir eiga að borga í þessa lífeyrissjóði hvort sem er. Svo er náttúrlega ótalmargt á fjárl., sem má spara. En af því að það er nú orðið áliðið, þá ætla ég ekki að fara að telja það upp allt saman. En ég gæti nefnt nokkra liði. Ég er búinn að nefna þessar tryggingar, og þá erum við komnir í svona 4.7 milljarða, hygg ég. Svo er t.d. Alþ. Við höfum verið anzi gróflega flott á að hækka launin okkar og auka ýmsan tilkostnað, láta flokkana fá aðstoðarmann, það er nú ein vitleysan. Og það er gert ráð fyrir, að þessir blessaðir aðstoðarmenn flokkanna kosti á 4. millj. Við getum alveg strikað þetta út. Ég held, að ef við erum þeir aumingjar að geta ekki samið frv. eða aflað okkur upplýsinga, þá séum við ekki færir um að vera þm. og þetta sé bara eins og hver önnur vitleysa. Svo höfum við verið ákaflega flott á að hækka ferðakostnað við okkur. Þetta gæti nú gjarnan lækkað, og ef við gerum kröfur til annarra, þá skulum við byrja á að gera kröfur til sjálfra okkar. Háskólinn er kominn með 256 millj, kr. launagreiðslu. Ég held, að það sé búið að tvöfalda þessa prófessoratölu á eitthvað 2–3 árum. Og skólakerfið hefur þanizt út með ævintýralegum hraða. Þarna er búið að stofna tvær nýjar deildir, viðskiptadeild og þjóðfélagsfræðikennslu. Þessar deildir kosta 16 millj., bara kennslan. Þarna eru mörg hundruð manns. Þarna eru dömur að bíða eftir því að giftast, og þarna eru ungir sveinar að skipta sér af pólitík og ætla að krefjast þess núna 1. des., að þessar hræður þarna af Reykjanesinu verði reknar burt, og skamma EBE eitthvað og svoleiðis stórvirki ætla þeir að gera núna á hátíðisdeginum. Þeir gætu nú haft í öðru að snúast og kannske þarfara en því, því að það vantar alls staðar fólk, og það er ýmislegt hægt að gera annað. Ég held satt að segja, að þjóð, sem er 200 þús. manns, verði að hafa eitthvert hóf á þessum háskóladeildum. Það borgi sig þá betur, ef við eigum að láta svona 3–4 menn læra einhverja gagnfræðagrein, að styrkja þá bara til þess að læra í öðrum löndum. Þá er t.d. blessað náttúruverndarráðið með 21 millj. Þeir ætla víst að fljúga yfir öræfin og dreifa áburði og fræi yfir grjótið, sem allt fýkur nú til. Þetta er nú einhver vitlausasta fjárfesting, sem ég gæti hugsað mér, þegar verið er að dreifa áburði uppi á öræfum, ýmist á grjótmela eða flár. Einu sinni voru þeir að dreifa frammi á Auðkúluheiði, og það sá enginn maður, hvar þeir höfðu látið áburðinn. Það var þegar askan féll. Það er ágætt að græða upp landið. Það þarf bara að gera það af einhverri skynsemi. Þessi nýi sandgræðslustjóri skrifaði grein um daginn, og það var töluvert vit í henni, og benti þar á, að þetta væri gert á skynsamlegan og skipulegan hátt. Ég álít, að það mætti spara eitthvað á þeim lið, a.m.k. ætti ekki að ausa þessu uppi á öræfin svona skipulagslaust. Svo er blessuð sinfóníuhljómsveitin með 20 millj. Ég held, að við gætum komizt af án hennar, því að þetta sífellda garg í útvarpinu er að stórheimska fólkið í landinu. Svo er Rannsóknastofnun landbúnaðarins með 42 millj. Ég held, að bændurnir hafi fengið litla vizku frá henni. Ýmsar sögur hef ég nú heyrt af vinnubrögðunum og vil ekki vera að hafa það eftir, en ég held, að það væri áreiðanlega skaðlaust, þó að það væri eitthvað fækkað starfsliðinu þar. Svo er Skógræktin með 28 millj. Það er ákaflega heimskulegt að vera að rækta skóg á Íslandi, það er eitt versta skógræktarland í heimi, fyrir utan pólana, og væri ábyggilega skaðlaust að minnka þetta eitthvað. Það er hægt að láta smákvisti þrífast uppi í dalabotnum. Einu sinni var frv. hér á ferðinni um ræktun skjólbelta. En það er náttúrulega enginn gróður á Íslandi, sem þarf frekara skjól heldur en skógarnir sjálfir. Ég veit ekki til að ræktuð séu skjólbelti. Það er varið fé í þessi skjólbelti, en það bólar ekkert á því, að þau séu til, og því síður, að þau skýli öðrum gróðri. Svo er grænfóðurverkunin. Það á að verja töluverðum upphæðum í hana. Þarna eru keyptar dýrar vélar, svo að hægt væri að þurrka með rafmagni eða olíu, og allt rekið með halla. En við erum farnir að vita það fyrir norðan a.m.k., að það er hægt að rækta bygg og annan góðan gróður, setja hann bara í vothey, breiða plast yfir. Þetta er miklu ódýrara fyrir bóndann heldur en vera að bjánast til að kaupa köggla, sem kosta miklu meira en kjarnfóðrið. Þetta tel ég ákaflega vafasama fjárfestingu. Svo er Hafrannsóknastofnunin með 3 skip og kostar 120 millj. eftir áætlun. Hún vinnur víst mörg stórvirkin, þessi Hafrannsóknastofnun með þessi þrjú skip, en ég veit nú ekki nema það væri óhætt að fækka þarna um eitt og lækka þennan kostnað eitthvað. Þeir mundu ekki veiða miklu minna fyrir það. Ég hef aðeins bent þarna á nokkur atriði. En það má náttúrlega spara í miklu fleiri atriðum og miklu meira. En þetta verður vitanlega ekki gert, nema það sé einhver vilji fyrir hendi og einhver kjarkur. Það er m.ö.o. ekki nokkur minnsti vandi að leysa þetta, ef notuð er einhver hagsýni og menn hafa kjark til að framkvæma það, sem þarf að framkvæma. Þessi sífelldu vandamál, sem við erum alltaf að tala um á hverju einasta þingi, voðaleg vandamál, það er ekkert nema vesalmennskuheimska, sem veldur þessu. Boðorðið er einfaldlega það að eyða ekki meiru en maður aflar. Þetta er ósköp einfalt. Það þarf enga hagfræðinga til þess, og það þarf enga viðskiptadeild uppi í háskóla. Annars er n. núna að starfa og á að skila áliti, og stjórnin bíður nú og bíður eftir vizkunni. En það er bara miklu betra fyrir ráðh. að hafa vitið í sínum eigin kolli, heldur en vera að panta það frá einhverri n. Og ég held, að það mætti fækka mikið þessum n., þjóðinni alveg að skaðlausu, og ráðh. jafnvel líka. Það er alltaf verið að semja frv., og þau eru meira og minna vitlaus, og fer mikið af tímanum í að koma í veg fyrir, að þau verði samþ. Og svo eiga ráðh. að hafa vit á hlutunum, en ekki þurfa að fá allt vit að láni. Menn, sem hafa fjármálavit, þurfa ekki að læra neina hagfræði. Þetta eru kenningar og kjaftæði, sem þeir læra þarna, og ég álit, að það yrði mikið til bóta að setja hreinlega grein í stjórnarskrána um það, að hagfræðingar kæmu ekki nálægt fjármálum, því að ef menn hafa þessa gáfu, sem er alger sérgáfa líkt og lyktnæmi hjá tófunni, há þurfa þeir alls ekki að læra hagfræði, hvorki hjá Ólafi Björnssyni né öðrum. Þessir hagfræðingar hafa alltaf verið að reikna, - ef verða gengisfellingar, - verið að reikna, hvað vísitalan mundi hækka, og svona nokkuð, og hefur aldrei brugðizt, að þetta væri tóm hringavitleysa, sem er reiknuð. Og ég held, að menn ættu að vera búnir að fá alveg nóg af þessu. Ég hef nú verið hér í þinginu í eitthvað 13 ár, og ef komið er með einhverja sparnaðartill., sem eitthvert vit er i, einhverja ráðdeild, þá er það allt saman rifið niður og ég hef ekkert verið að basla í því. En ef einhver kemur með eyðslutill., þá er því vanalega vel tekið og manninum hælt fyrir víðsýni, félagshyggju og þroska og eitthvað. svoleiðis. Ja, þvílíkt! Það er ekki á góðu von. En þetta er nú komið svona. Við erum komnir í 20 milljarða og vantar sennilega töluvert til að nægi, ef engu er breytt, og þá er ekki nema um tvennt að tala, að láta allt rúlla áfram og fella svo gengið. Það var alltaf ráð fyrrv. ríkisstj. að fella gengið. Það er búið að skamma núv. fjmrh. óskaplega fyrir að hafa þetta ekki allt á borðinu, þessar blessaðar ráðstafanir frá þessari virðulegu n. En ég man nú eftir fyrrv. stjórn 1967, hvað hún var ráðleysisleg á svipinn, þegar ómögulegt var að ná neinu í ríkissjóðinn nema fjölga krónunum, og hvað hún varð glöð, þegar Bretar voru búnir að fella pundið, því að þá felldu þeir bara enn meir og þá fjölgaði krónunum. En þetta var engin smákjaraskerðing, sem gengislækkanirnar 1967 og 1968 ollu hjá launþegum. Krónan var, miðað við erlendan gjaldeyri, lækkuð um rúmlega 100% og kaup hér var hliðstætt og í Noregi fyrir gengislækkanirnar, en eftir þær var það nærri helmingi lægra. Og svo var haldið í að hækka launin sem minnst. En skriðan sem kom núna, voru eftirstöðvar af þessu, af kjaraskerðingunni 1967 og 1968. Hv. 1. þm. Reykv. var að tala um hér áðan, hvað iðnaðurinn hefði tekið mikinn fjörkipp eftir gengislækkunina 1968. Vitanlega, þegar búið er að lækka launin um helming, er ekki óeðlilegt, að það sé hagnaðarvon að framleiða einhverjar iðnaðarvörur. Það kom af sjálfu sér. Þetta hefur vitanlega bitnað á launþegunum. Og svo komu kröfurnar á eftir, og þá ganga þeir gjarnan lengra en ef þessu hefði aldrei verið hreyft, þannig að þessi þensla er ekki öll núv. ríkisstj. að kenna, því fer fjarri. Ég ætla nú ekkert að tala um illan arf eða mikinn arf. Ég ætla ekkert að gera það, en það er rétt að viðurkenna það, sem rétt er, að kröfurnar um launahækkanir náðu alla leið, og það er að vissu leyti afleiðing af gengislækkunum 1967 og 1968. Það var furðulegt, hvað launþegar tóku því með mikilli þolinmæði þá og sýndu mikinn sparnað á árinu 1969. Við getum gert þetta enn þá. Ég er sannfærður um það, að ef nauðsynlegt reynist og þing og stjórn geri núna það, sem hægt er til þess að reka ríkisbúskapinn á sem hagkvæmastan hátt, og það sýni sig, að atvinnuvegunum er ofþyngt, þeir bera sig ekki, þá er ég sannfærðurr um það, ef ríkisstj. snýr sér til fólksins, að það sættir sig við það, þó að vísitalan sé á einhvern hátt skert. Og því má ekki endurskoða vísitöluna? Hvaða vit er í því að hafa tóbak og brennivín inni í henni? Og ef nauðsynlegt reynist, á að taka einhverja fleiri liði út úr. En ég er ekki á því, að við megum taka nauðþurftir fólks. Það verður að hæta það, ef verð hækkar á þeim, þannig að kaup hækki. En það mætti athuga um ýmsa liði aðra, sem ekki eru eins nauðsynlegir og nú eru inni í vísitölunni. Og því má ekki setja löggjöf um það, á hvern hátt eigi að reikna vísitöluna út? Ég sé ekki, að það sé neitt við það að athuga. Það er náttúrulega alveg ljóst, að til lengdar er ekki hægt að reka atvinnuvegina með halla. Það þýðir ekkert annað en að verðgildi peninga minnkar, og það endar með beinni eða óbeinni gengisskerðingu. Þetta hlýtur fólkið að vera farið að gera sér ljóst eftir öll þessi ár og endurteknar gengishækkanir. Þess vegna er ég alveg viss um það, að fólkið sýnir skilning, ef ríkisstj. bara rekur búskapinn á skynsamlegan hátt. Ég hef bent henni þarna á leiðir, sem geta numið 20%. Það er þetta, sem verið er að sanka í lífeyrissjóðina og vinnutímastyttingin, sem er ekkert nema tóm vitleysa. Það munar um 20%, og þá er alveg hægt að komast yfir þessa erfiðleika. Vísitalan sé svo löguð, ef nauðsynlegt er og eftir því sem skynsamlegt þykir. Ef þetta dugir ekki til. þá verður fólkið bara að sætta sig við að neita sér um eitthvað. Ef hægt er að lækka skattana, þá lækka líka útgjöld fólksins. Nú á kaupið að hækka um 6% 1. marz. Ef hægt er að lækka tekjuskattinn við hinn almenna launþega, það er ósköp auðvelt, þá á bara að segja við þá: Við skulum lækka tekjuskattinn, en þið gerið ekki kröfu til að fá þessa kauphækkun. - Til hvers er að fá kaup, ef 40% af því kannske eru tekin aftur. Það er ekki nema til ills fyrir launþegann. Hann er ekki eins aðgætinn með, hverju hann eyðir, þannig að ég held, að við verðum að stilla fjárfestingunni í hóf. Það er ekkert vit í öðru, og það verður að vera hófleg eftirspurn eftir vinnuaflinu, og við eigum að strika út þessa liði, sem óþarfir eru. Það á enginn vandi að vera að komast frá þessum erfiðleikum, sem alltaf er verið að röfla um. Við megum ekki eyða meiru en við öflum. Það er skilyrði til þess, að allt sé í lagi. Þá þarf aldrei að fella gengið.



Herra forseti. Síðasti ræðumaður var svo úrræðagóður, að ósjálfrátt dettur manni í hug undir ræðu hans, að núv. stjórnarflokkar ættu að skipta um fjmrh. og fela hv. síðasta ræðumanni störf fjmrh., hann væri ekki lengi að því að ráða bót á fjárvöntun ríkissjóðs. Og viss er ég um það, að hv. síðasti ræðumaður væri ekki eins hörundsár og núv. hæstv. fjmrh., sem tók allóstinnt upp nokkur ummæli, sem ég lét mér um munn fara hér í minni fyrri ræðu. Ég get ekki að því gert, að ræða hæstv. fjmrh. hafði þau áhrif á mig, að ég gat ómögulega dregið aðra ályktun af ræðunni en mér fyndist eins og hann skammaðist sín fyrir skattal. frá s.l. vetri. Hitt vil ég ekki meina og hef aldrei sagt, að hann væri sekur um illvirki eða illvilja. Þar snýr hæstv. fjmrh. algerlega málflutningnum við. Hann sakaði borgarstjórn Reykjavíkur og meirihluta borgarstjórnar um athæfi, sem ekki var hægt að segja annað um en væri illvilji og þá er nú skörin farin að færast upp í bekkinn, ef ég á að taka við skömmum fyrir það, sem hæstv. fjmrh. lét sér sjálfur um munn fara. Ég hef að vísu ekki setið lengi hér á hv. Alþ., en ég verð að segja það, að það eru þá meiri postulínsbrúðurnar, sem hér hafa setið í þau 16 ár, sem hæstv. fjmrh. hefur setið, ef þetta er það alvarlegasta, sem hann hefur heyrt á þingmennskuferli sínum. Hæstv. fjmrh. sagði eitthvað á þá leið, og endurtók það í sinni síðustu ræðu, að það hefði verið óhjákvæmilegt að taka þessa kollsteypu í skattal. og gera þær skyssur, sem gerðar voru með setningu síðustu skattal., vegna breytinga á almannatryggingunum og afnám persónuskatta. Ég vil algerlega mótmæla þessu. Það hefur verið þróun í málum almannatrygginga, að ríkissjóður hefur tekið að sér sívaxandi hluta af útgjöldum almannatrygginga. Og síðasta skrefið, afnám persónuskatta, var hægt að taka án þess að taka þá kollsteypu í skattamálum, sem raun ber vitni um, að gert hefur verið. Þótt sýna megi fram á hagsbætur ungra námsmanna í nokkrum tilvikum,kemur þar aftur á móti, að unga fólkið lendir fyrr í brúttóútsvari og fyrr í tekjuskattsgreiðslu. Þá eru þessar hagsbætur lítils virði á móti óhagræði, sem elli- og lífeyrisþegar og öryrkjar hafa haft af hinum nýju skattal., að ég tali ekki um þyngingu skattbyrða almennra skattgreiðenda, þar sem þeir m.a. borga sína persónuskatta nú í tekjuskatti til ríkissjóðs. Og gagnstætt því, sem var um persónuskattana, að hækkun þeirra fékkst bætt af hækkuðum launum vegna vísitölunnar, þá fást hækkaðir tekjuskattar hinna almennu skattgreiðenda ekki bættir með hækkuðu kaupi, vegna þess að hæstv. ríkisstj. reyndi að fela eða falsa eða fresta, - eins og hv. 1. þm. Reykv. komst hér að orði fyrr í kvöld, - vísitöluuppbótum til handa launþegum, þegar henni bauð svo við að horfa. Það eru líka haldlaus rök, að nauðsyn nýrra skattalaga hafi verið fólgin í því, að nauðsyn hefði verið að bjarga mönnum frá ákveðnum ákvæðum skattalaga viðreisnarstjórnar. Ég skal ekki fjölyrða um skattfrelsi hlutafjár. En að því er tekur til tilvitnunar til Ólafs Björnssonar prófessors, þá leyfði ég mér nú úr sæti mínu að draga þá ályktun, að þar sem þessi hv. þm. átti sæti í Ed. - og ekki var unnt að koma fram breytingum á skattalögum á þingi, ef skortir eitt atkv. í Ed., í stjórnarliðinu þáverandi sem og nú, - þá hefði Ólafur Björnsson prófessor greitt atkv. með þessu skattalagaákvæði. Og það finnst mér heldur kaldar kveðjur til svo ágæts heimildarmanns hæstv. ráðh., að hann hefði ekki greitt atkv. samkv. sannfæringu sinni. Nei, flokksböndin áttu að hafa haldið honum. En slíkan mann, sem ekki heldur þeim þingmannsheiðri að greiða atkv. samkv. sannfæringu sinni, telur hæstv. fjmrh. þó ágætt að vitna til, þegar honum býður svo við að horfa. Annars er um það að segja, að sá annmarki, - hafi hann einhvern tíman verið á þessu ákvæði, - var afnuminn, að hægt væri að stofna lítil fjölskylduhlutafélög til að fá arð af hlutafé frádráttarbæran, af þeirri ástæðu, að þetta skattfrelsi var bundið opnum hlutafélögum, sem m.a. var gert að skyldu að vera skrásett á opnum markaði. Að því er flýtifyrninguna snertir, þá er þess að geta, að um leið og hún var leidd í lög, þá var hin almenna fyrning lækkuð þannig, að þótt í heild væri um nokkru hagstæðari fyrningarákvæði að ræða, þá var svo um búið, að hér var aðeins um hagræði að ræða fyrir atvinnufyrirtækin að ákveða, hvenær fyrning skyldi fara fram, og það var gert með það í huga, að árferði er hér misjafnt og í góðu árferði er eðlilegt, að reynt sé að fyrna atvinnutæki, m.a. til að koma í veg fyrir þenslu í efnahagslífinu. En hitt er líka unnt, að nefna dæmi um mismunandi árferði af mannavöldum, og það e.t.v. sú hætta, sem hæstv. fjmrh. hefur átt við, að mundi hafa freistað ýmissa fyrirtækja, hafi þetta ákvæði staðið áfram í lögum í tíð núverandi stjórnar, vegna þess að atvinnufyrirtækin í landinu geta ekki undir núverandi stjórn búizt við því að hafa nokkurn afgang til þess að treysta framtíð sína og rekstur. Og það hefði jafnvel getað freistað fyrirtækja, sem stjórnarliðar hafa ítök í, eins og fyrirtækisins, sem hann nefndi, til að nota alla flýtifyrninguna á einu ári. En sé um venjulegt árferði af mannavöldum að ræða, þ.e.a.s. ekki slíkt hallærisárferði, sem núverandi hæstv. stjórn hefur komið á, þá ætti ekki að vera nein hætta á slíkri notkun flýtifyrningar. Að því er eignarskattinn snertir, þá vildi ég segja það, að ég nefndi, að hann næmi í heild sinni við álagningu á yfirstandandi ári hér í Reykjavík 168 millj. kr., bæði eignarskattur einstaklinga og félaga. Ég dreg þess vegna í efa, að þar hefði verið um svo mikinn tekjumissi hjá ríkissjóði að ræða sem hæstv. fjmrh. tiltók eftir að hið nýja fasteignamat kom til greina. Þá nefndi hæstv. fjmrh., að brtl., sem fluttar hafa verið hér af hálfu stjórnarandstöðunnar við skattalagafrv., hefðu verið upp á eins margar síður og skattalagafrv. sjálf. Ég skal ekki fjölyrða um þetta, en mínna á, að aðaltill. stjórnarandstöðunnar var um frávísun, að vísa frá skattalagafrumvarpi núv. stjórnar á þeim grundvelli, að það væri of illa undirbúið. Sú rökstudda frávísunartill. hefur í raun sýnt sig að hafa verið sönn og rétt, og ég býst við því, að það hafðu ýmsir gjarnan viljað hlíta nú þeim ráðum, sem í henni fólust. Til vara voru svo fluttar brbl., sem voru mjög viðamiklar, en þar var verið að reyna sníða verstu agnúana af skattalagafrumvarpi núverandi stjórnar. Að því er afstöðu Sambands íslenzkra sveitarfélaga snertir, þá tók ég það sérstaklega fram í minni ræðu, að fulltrúaráðsfundur sambandsins hefði fagnað kerfisbreytingunni, en tekið það fram, sem hæstv. fjmrh. vildi ekki lesa upp hér úr ræðustóli, með leyfi forseta: „Hins vegar er ljóst, að mörg þéttbýl sveitarfélög verða að nýta alla tekjuöflunarmöguleika með öllum álagsheimildum, sem frv. felur í sér, eigi þau að ná sömu eða svipuðum tekjum og þau hefðu náð samkvæmt gildandi lögum. Nokkur sveitarfélög virðast ekki ná saman endum.“ Þetta var byggt á því, að frá Efnahagsstofnuninni lágu fyrir upplýsingar, þegar þessi fundur var haldinn, að fyrirhuguð skattalög og tekjustofnalög mundu, að teknu tilliti til lækkunar útgjalda sveitarfélaga, gefa þeim mínni tekjur heldur en þær álagningarreglur, sem sveitarfélögin beittu árið 1971, og nam sá mismunur u.þ.b. sömu upphæð og 50% álag á fasteignaskatt á öllu landinu. Það var þess vegna ljóst mál, að það lá fyrir þessum fundi, að sveitarfélögin í heild sinni þurftu að beita 50% álagningu á fasteignaskatta, en auðvitað kæmi þetta mismunandi niður á hin einstöku sveitarfélög. Og ef það var tekið með í reikninginn, hverjar álagningarheimildir sveitarfélaga voru samkvæmt fyrri lögum, þá hefði álagið á fasteignaskattana þurft að vera 140%, til þess að sveitarfélögin í landinu hefðu sömu skattlagningarheimildir og samkvæmt fyrri lögum. Það var þessi takmörkun á tekjustofnum sveitarfélaga, sem fulltrúaráðsfundurinn mótmælti og taldi skerðingu á sjálfstæði sveitarfélaganna og vinna á móti dreifingu valdsins í landinu. Og raunin varð sú, að af 14 kaupstöðum hafa 11 kaupstaðir notað einhverja af þessum heimildum, 50% álag á fasteignaskatt og 10% álag á útsvar, og þó flestir hvort tveggja. Þarna eru allir flokkar, sem bera ábyrgð á stjórn í sveitarfélaga. Hæstv. ráðh. fór nokkuð út í fjárhagsáætlanir Reykjavíkurborgar og breytingu á þeim. Ég vil taka það fram, að aðalhækkunin á eignabreytingareikningi hjá Reykjavíkurborg átti sér stað, þegar lagt var fram frv. að fjárhagsáætlun í byrjun desembermánaðar, áður en skatta- og tekjustofnalög ríkisstj. sáu dagsins ljós og áður en Reykjavíkurborg vissi um, hvað þau hefðu inni að halda, því að ekki fengu fulltrúar sveitarfélaganna að fylgjast með þessum frumvörpum eða undirbúningi þeirra. Þau áttu ekki fulltrúa í þeim undirbúningi. Og þegar um það var að ræða, að við höfðum ákveðið 503 millj. kr. á eignabreytingum okkar, var gert ráð fyrir tekjum, sem við mundum fá samkvæmt fyrir tekjustofnalögum. Og þá hefðum við getað notað sömu álagningarreglur og árið 1971, 6% afslátt á útsvari, 2/3 hluta aðstöðugjalda, svo að ég nefni dæmi. Þegar svo nýju lögin komu til. þá urðum við að hækka þennan eignabreytingareikning um 85 millj. kr., sem er hluti af þeim 200 millj., sem ég gat um í minni fyrri ræðu og taldi þá upp, að hver einasti einn liður í þeirri hækkun var af völdum aðgerða núv. hæstv. ríkisstj., að undanteknum einum, það eru skuldbindingar vegna togarakaupa. Og mikill hluti af þessum útgjöldum á eignahlutabreytingareikningi var bundinn því að minnka spennuna, þ.e.a.s. auka afborganirnar til að greiða rekstrarhalla fyrirtækja og fjármagna atvinnutækjakaup eins og togara. Nú reyndust tekjustofnalögin nýju þannig, að við þurftum að leita eftir heimild til 10% hækkunar á útsvörum. Hæstv. ríkisstj. hafði það í höndum sér að neita okkur um þá hækkun, en hún treysti sér auðvitað ekki til þess. Ég virði það, að hún sýndi sanngirni í því og réttsýni. En hefði fjármálastjórn Reykjavíkurborgar verið svo óábyrg sem hæstv. fjmrh. vildi láta í skína hér áðan úr ræðustóli, þá var það auðvitað skylda hennar að gera það. En hvernig var svo útkoman í raun fyrir Reykjavíkurborg samkvæmt hinum nýju tekjustofnalögum. Við náðum ekki áætlunarupphæð útsvara, 144 millj. kr. vantaði upp á það. 10% nema 123 millj. kr. og 50% álag á fasteignaskatta nemur 130 millj. kr. Ef við hefðum átt að sleppa bæði 10% álagi á útsvar og 50% álagi á fasteignaskatta, þá hefðum við þurft að lækka eignabreytingar okkar um 397 millj. kr. Heildarupphæðin á þessum lið var 587 millj. kr. Við hefðum þá haft á eignabreytingareikningi 190 millj. kr., eða lítið meira en fyrir afborgunum og framlagi til Strætisvagna Reykjavíkur. Það hefði þá ekkert verið til skólabygginga, spítalabygginga, íbúðabygginga, að ég tali ekki um til togarakaupa og atvinnumála. Það er ef til vill þessi staða, sem hæstv. fjmrh, vildi að kæmi upp í fjármálum Reykjavíkurborgar. Ég vil ekki trúa því. En þetta er ályktunin, sem verður dregin af hans eigin orðum. Þess vegna stendur það skýrt og óhaggað, að það er ríkisstj., sem hefur knúið sveitarfélögin í landinu til þess að nýta alla tekjustofna núverandi tekjustofnalaga sveitarfélaga til fullnustu, gagnstætt því er var áður. Samkvæmt fyrri lögum höfðu sveitarfélögin sjálf valfrelsi milli margra tekjustofna eftir aðstæðum á hverjum stað. Og þau voru ábyrg gagnvart umbjóðendum sínum, skattborgurunum sjálfum, hvað álagningin var há. Nú eru sveitarfélögin gerð meira og minna að peði í miðstjórnarvaldskerfi núv. hæstv. ríkisstj. Þetta kalla ég aðför ríkisstj. að Reykjavík og raunar aðför ríkisstj. að sjálfstæði sveitarfélaga. Ég skal svo ekki elta ólar við ýmislegt annað í ræðu hæstv. fjmrh. Ég vil þó ítreka það, að ég vil styðja og efla hag strjálbýlu sveitarfélaganna, og hafi það orðið reyndin, sem ég dreg mjög í efa, að hagur þeirra hafi batnað við núverandi tekjustofnalög, þá er skýringin eingöngu sú, að skattbyrðin leggst á tekjulægra fólk, m.a. á tekjur útivinnandi húsmæðra, sem algengara er að vinni úti í dreifbýlinu en hér í Reykjavík. Það var ekki getið um það einu orði hjá hæstv. fjmrh. hvernig á því stæði, - sem ég hygg vera óhrekjandi staðreynd, - að þegar gerður er samanburður á heildarskattheimtu á einstakling í Reykjavík 1971 og 1972, eins og hún kom fram í álagningu, þá hefur nettótekjuaukning einstaklinga í Reykjavík milli þessara ára numið 26.5%. Heildarskattbyrðin hefur aukizt um 49.24%, og meðan Reykjavíkurborg hefur aukið skattbyrði þegna sinna um 31%, þá hefur ríkið aukið skattbyrði einstaklinga í Reykjavík um 70%. Ég held, að það fari ekki á milli mála, þegar á þessar tölur er litið, hvert stefna ríkisstj. í skattamálum hefur leitt, og það er leitt til þess að vita, að þessi mikla aukning skattbyrðarinnar hefur engan veginn verið nægileg til þess að standa undir eyðslustefnu ríkisstjórnarinnar, eins og hér hefur komið fram í umræðum um fjárlagafrumvarpið. Þar vantar mörg þús. millj. kr., til þess að endar nái saman. Halli í ríkisbúskap, halli í þjóðarbúskap er yfirskrift yfir valdaferil núv. hæstv. ríkisstjórnar.