Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Ég flyt hér á þskj. 369 ásamt hv. þm. N.-Þ. brtt. við brtt. á þskj. 301. Það er nokkuð af þeim ástæðum, sem komu fram við 2. umr. þessa máls. Það hefur komið fram í sambandi við þetta mál, að till. á þskj. 301 er komin fram og flutt vegna aðstöðunnar á Hornafirði. Á það var engin dul dregin við 2. umr. málsins. Það er og það, sem hefur vakað fyrir okkur hv. þm. N.-Þ. með flutningi þessarar brtt. Ég hef við fyrri umr. um þetta mál gefið nokkuð yfirlit um, hvernig háttað er ástandinu á Hornafirði, en mér virðist, að enn sé uppi nokkur hópur manna, sem hefur þá trú, að kaupfélagið á Hornafirði okri á austfirzkum sjómönnum. Það hafa komið fram hér á Alþ. trúboðar þessa boðskapar. Nú er svo, oft og tíðum, með heittrúaða menn, að það er erfitt að sannfæra þá um. að þeir kunni að hafa á röngu að standa, jafnvel þótt komið sé með vísindalegar niðurstöður, sem brjóta í bág við það, sem þeir trúa. Og ég get hugsað mér, að þótt dregnar séu fram staðreyndir, sem sýna, að austfirzkir sjómenn hafi ekki verið beittir okri, þá muni þeir heittrúuðu ekki láta sannfærast. En vegna annarra, sem þurfa að taka afstöðu til þessa máls, þykir mér hlýða að gefa nokkrar skýringar á því, hvernig háttað er greiðslu austfirzkra báta til kaupfélagsins á Hornafirði fyrir afnot af verstöðinni. Ég hef, síðan ég talaði hér áður um þetta mál, kynnt mér það enn ýtarlegar og aflað mér fullkominna gagna, og ég skal stytta mál mitt eftir föngum og forðast að endurtaka svo sem ég get, það, sem áður er sagt, en drepa á nokkur ný atriði. Það leiðir af sjálfu sér, að þar sem leiga er greidd í aflahluta, þá er hún misjöfn frá ári til árs og misjafnlega mikið, sem hver bátur greiðir. Síðustu tvö árin hafa verið óvenjulega hagstæð, bæði óvenjulega aflasæl og aflasala hagkvæmari en áður. Árið í fyrra mun hafa verið mesta stríðsgróðaárið, og einkanlega fyrir þá báta, sem stunduðu veiðar frá Hornafirði, því að þar var meiri afli en annars staðar. Einn bátur, Hafaldan, skar sig úr um afla. Hún hafði 700–800 skippund yfir vertíðina, en það hæsta, sem áður þekktist þar, var 400–500 skippund. Leigan, sem Hafaldan greiddi, nálgaðist það að komast í 8000 kr. Flestir hinna bátanna greiddu miklu minna. T.d.. greiddu Austri frá Eskifirði og fleiri bátar lága leigu. En meðalleiga á bát, af 26 bátum, sem stunduðu róðra frá Hornafirði, var um 3000 kr. Það er sú tala, sem raunverulega ber að miða við, þegar gerður er samanburður á leigunni eftir verstöðvarnar í Hornafirði og annars staðar. Um ljósatoll er það að segja, að hér er um að ræða ljósastöðvar, sem eru reknar vegna útgerðarmanna. Þær voru til áður en kaupfélagið keypti verstöðvarnar. Tollur af þeim var áður greiddur með 11/2 skippundi á hvern bát, og meðan afli var saltaður, tók kaupfél. sjálft á móti fiskinum og kom honum í verð. Þegar hætt var að salta aflann, þá tók kaupfélagið ekki lengur aflahluta í ljósatoll, heldur var hann metinn til verðs. Á fyrsta árinu, sem þessi breyting varð á meðferð aflans, var 11/2 skp. metið á 300 kr., og þetta var það, sem hver bátur greiddi í ljósagjald. Við þetta hefur setið síðan. Bátarnir hafa ekki greitt af aflahluta, heldur 300 kr. á hvern bát. Þess vegna er sú staðhæfing, að bátarnir hafi greitt 350 kr. fyrir ljós á einni 40 kr. lukt, gripin úr lausu lofti. Bátarnar, sem stunduðu veiðar frá Hornafirði á síðustu vertíð, voru 26. Hver þeirra greiddi 300 kr. Var því allur ljósatollurinn 7800 kr. Þetta getur hver maður séð. Kaupfélagið rekur ljósastöðvar í eyjunum eingöngu vegna báta. Það er sinn maður í hvorri ey. Að vísu hafa þeir líka umsjón með eign félagsins í eyjunum, en það er sanngjarnt að telja, að þeir séu þar að hálfu leyti vegna ljósastöðvanna. Þeir hafa fast kaup 1000 kr. á mánuði yfir vertíðina. Kaup þeirra allra er 8000 kr. yfir fjögurra mánaða vertíð. Til að beita ýtrustu sanngirni skulum við segja, að ekki fari nema 4000 kr. af ljósatollinum til þessara manna. En auk þess þarf kaupfélagið að leggja til alla olíu og viðhald á stöðvunum, og sannleikurinn er sá, að ljósastöðvarnar í eyjunum hafa ekki borið sig, en stöðin í þorpinu, sem íbúar þorpsins greiða fyrir afnot af, borgar hallann. Um umboðslaunin er .það að segja, að það er hreyting, sem hefur komizt á nýlega. En það en ekki bara á Hornafirði sem umboðslaun eru greidd. Þau eru líka greidd annars staðar. Það bara vill svo til, að á Hornafirði er sá aðili, sem fær umboðslaunin, einnig leigusali. Þetta aukagjald greiða kaupmennirnir, en ekki sjómennirnir. Það er eins og með tolla. Það fellur í hlut kaupandans að greiða tollinn, en ekki þeirra, sem selja vöruna erlendis. En það mætti koma því svo fyrir, að þeir gætu unnið fyrir þessu gjaldi. Ef sjómenn hefðu sjálfir félagsskap um þetta, gætu þeir sennilega látið gjaldið renna aftur í sinn sjóð, og það mundi ég telja sanngjarnt. En ef umboðssalan væri gefin frjáls, þá gæti orðið samkeppni um hana. Ef fiskkaupendur vildu hafa gjaldið sem lægst, gæti svo farið, að þessar tekjur yrðu óvissar eða hefðu jafnvel horfið. Eg vil aðeins benda á þetta. En undanfarin ár hefur þetta gjald runnið til kaupfélagsins, og þar sem það hefur verið reiknað af aflahlutanum, hefur það verið misjafnt. Aflahæsti báturinn hefur e.t.v. komizt upp í að greiða 5000 kr. Hinir, sem minni afla hafa haft, hafa greitt minna. Það mun láta nærri, að þessi greiðsla hafi að meðaltali numið 2000 kr. á bát. Við skulum þá líta á tölurnar. Meðalleiga hefur verið 3000 kr., meðalljósagjald 300 kr. og meðalumboðslaun 2000 kr., eða samtals 5300 kr. meðalgreiðsla á bát. Nú stendur vertíðin 3–4 mánuði, við skulum segja 100 daga að meðaltali. Þá verður greiðslan að meðaltali 53 kr. fyrir hvern bát á dag. Nú vil eg spyrja hv. þdm.: Hafa þeir ekki orðið varir við aðrar eins tölur? Hvaða leigu borga þeir? Hvað hefur Rvík að bjóða í þessu efni? Er ekki húsaleiga fyrir einn þingmann allt upp í 30 kr. á dag? Er þá nokkuð merkilegt, þó að fyrir heila skipshöfn sé leigan 53 kr.? En sé umboðslaunum sleppt, þá er niðurstaðan sú, að leigan sjálf fyrir heila bátshöfn er svipuð og þekkist eftir eins manns herbergi hér í bænum. - Og ef við berum þetta saman við óskyld efni, þá má minna á það, að í sumar þótti sjálfsagt hér á háttv. Alþ. að bæta 25–30% við laun opinberra starfsmanna. Af 10000 kr. grunnlaunum nemur það 6550 kr. Þá er það upplýst, að veitt hafi verið til einstakra manna 2000 kr. uppbót án allra heimilda. Það þýðir sama sem 6250 kr. útborgaðar. Ég hygg því, að háttv. þingm. hafi séð aðrar eins tölur og þær, sem hér um ræðir. Þar, sem talið var sjálfsagt að bæta við laun eins einasta opinbers starfsmanns, nam hærri upphæð en tekin var fyrir útgerðaraðstöðu eins vélbáts á Hornafirði. Ég hef rakið hér nokkuð áður upphafið að sögu þessa máls, að kaupfélagið keypti á erfiðum tímum verstöðina á hátt á annað hundrað þús. króna. Þetta var þungur baggi á aflaleysisárunum. Þá gilti þetta hlutaskiptafyrirkomulag eins og nú. Afli sumra bátanna var ekki 100 skippund. Á þeim árum komst hluti sá, sem einn bátur greiddi, niður í 150 kr. Á þessum árum átti kaupfélagið í nokkrum örðugleikum með að standast greiðslu skulda vegna kaupa á verstöðinni og annast viðhald hennar. En á síðustu árum hefur orðið nokkur hagnaður af stöðinni. Því hef ég ekki neitað. En þótt 1/20 af verði fisksins hafi hækkað svona mikið, þá ber þess að gæta, að hinir 19/20, sem sjómenn hafa fengið í sinn hlut, hafa hækkað að sama skapi. Hvernig hefur svo kaupfélagið farið með sinn gróða? Það hefur m.a. ráðizt í endurbætur á þessari fasteign. Það hefur byggt beitingarhús fyrir 8 vélbáta, og auk þess hafa hús í Mikley verið endurbætt, svo að sá gr óði, sem kaupfélaginu hefur hlotnazt vegna hlutaskiptanna, hefur verið notaður til að bæta eignirnar, til þess að bæta aðstöðu þeirra, sem þessara mannvirkja eiga að njóta. En ef á að fara að gera upp á milli A.- Skaftfellinga og austfirzkra sjómanna, þá getur fleira komið til greina en það, sem þegar hefur borizt í tal. Ég ætla ekki að þessu sinni að fara út í það mál. En ég vil þó aðeins drepa á það, að mér skilst að í útsvarsl. séu ákvæði, sem heimila þeirri sveit, þaðan sem bátar stunda veiði, að heimta hluta af því útsvari, sem þeir greiða í sinni heimasveit. Nú er því svo varið, að Hornfirðingar munu ekki hafa innheimt síðustu árin þann hluta af útsvörum þessara sjómanna, sem þeim bar með réttu. Hv. þm. Siglf. kvartaði undan því hér í hv. d. um daginn, að Siglufjörður hefði ekki nógu trausta aðstöðu til þess að afla sér útsvara, sem honum bæri 1. samkvæmt. Hornfirðingar hafa ekki kvartað um slíkt viðvíkjandi þeim sem útróðra stunda í Hornafirði. Ég hygg, að nokkur frádráttur verði á sannleiksgildi þeirra stóryrða, sem fram hafa verið færð í sambandi við þetta mál, ef það er skoðað niður í kjölinn. Ég held, að því betur, sem það er rakið, því fremur muni þau dauð og ómerk falla. Þó að ég hafi nú farið nokkrum orðum um þetta mál, eins og það liggur fyrir, er þó ekki þar með sagt, að ég sé að verja okur, því að ekkert vær í fjarri mér. Ég álit, að um þetta eigi að fara fram frjálsir samningar milli þessara tveggja aðila, en ekki eins og farið er fram á í þessu frv. á þskj. 143, að annar aðilinn sé sviptur öllum rétti, en allur rétturinn fenginn í hendur hinum aðilanum. Í því getur ekki falizt nokkur sanngirni, ef segja á við þann aðilann, sem sviptur er réttinum, þegar vel gengur: Lögin eru í gildi. Hafðu þig hægan, góði. En þegar atvinnureksturinn gengur illa: Hafðu þinn hlut. Þú færð ekki meira. - Á slíka afgreiðslu málsins get ég ekki fallizt. Ef menn aftur á móti vilja fella þetta inn í l., þá verður það að verða Alþ. til sóma, en frv. stefnir því miður í gagnstæða átt. Tveir hv. þm. hafa borið fram brtt. við húsaleigul., og er hún á þskj. 301. Þessi till. fer mjög í sömu átt og frv. á þskj. 143, og vegna þess hef ég ásamt hv. þm. N.-Þ. leyft mér að bera fram brtt. við þessa brtt. Hún fer í þá átt, að ákvæði núgildandi húsaleigulaga gildi einnig eftir því, sem við á, um leigu á húsum, bryggjum og pöllum til fiskibáta og fiskiskipa. En aftur á móti viljum við, að hlutaskipti geti haldizt áfram milli þessara aðila, en brtt. á þskj. 301 felur í sér, að hlutaskipti verði látin niður falla. Í okkar brtt. eru ákvæði um það, að þegar leigan er greidd í aflahlut, þá geti leigutaki og leigusali krafizt mats á því, hve stór sá aflahlutur skuli vera, og er þetta ákvæði sett til þess að varna því, að okur fari fram. Hvor aðilinn, sem er, getur því krafizt rannsóknar, ef hann þykist órétti beittur, og má segja, að það sé til mikillar tryggingar. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta frekar að sinni.



Herra forseti. - Fyrir nokkru flutti ég frv. á þskj. 143 um breyt. á húsaleigul. Í því frumv. var lagt til, að leiga eftir verbúðir, þ.e.a.s. leiga eftir bryggjur, palla, sjómannabústaði og sjóhús, lúti sömu ákvæðum og leiga húsnæðis almennt samkvæmt núgildandi húsaleigul. Eins og hv. þm. er kunnugt, þá eru nú fram komnar fleiri breyt. við l. þessi en þetta frv. mitt, og tveir hv. þm. úr allshn. hafa nú borið fram brtt. á þskj. 301, sem fer mjög í sömu átt og mitt frv. Út af þessum ýmsu breyt., sem menn vilja gera á húsaleigul., hafa spunnizt miklar umr. hér í hv. d. Vegna þess, sem hv. þm. A.- Sk. hélt fram hér í ræðu sinni áðan, þá verður eigi hjá því komizt að dvelja aðeins lengur við einstök atriði í viðskiptum austfirzkra sjómanna við kaupfélagið í Hornafirði. En áður en ég ræði þessi einstöku atriði, þá vil ég með nokkrum orðum minnast á brtt. á þskj. 301, sem er, eins og áður var sagt, borin fram af tveim hv. nm. allshn. Ef þessi brtt. verður samþ., þá er slegið föstu, að þeir, sem leigja út verbúðir, lúti sömu l. og aðrir leigusalar húsnæðis í landinu, og eins og ég gat um, þá er þetta einmitt hið sama og ég fer fram á í mínu frv. á þskj. 143. Enginn mælir því í gegn, að leiga eftir sjómannabústaði ætti að heyra undir núgildandi l. um húsaleigu, og enginn mælir því í gegn, að leiga eftir sjóhús lúti sömu reglum. Þetta tvennt, leiga eftir sjómannabústaði og sjóhús er yfirgnæfandi meirihluti af verbúðarleigunni. Það, sem eftir er, er leiga á bryggjum og pöllum. Nú hafa leigusalar komizt hjá ákvæðum núgildandi húsaleigul. aðeins vegna þess, að þeir færa leigu eftir palla og bryggjur undir leigu af sjóhúsum og sjómannabústöðum, hafa gefið þessu annað nafn og þannig sloppið. Nú leikur enginn vafi á því, að leiga af bryggjum og pöllum er nátengt hinu tvennu, svo að hún ætti því að heyra undir sömu ákvæði. Till. á þskj. 301 fer fram á, að núgildandi ákvæði um húsaleigu nái einnig til alls þessa. Annað atriði í till. á þskj. 301 er það, að hafi leiga verið greidd í aflahlut, þá skuli leigusali ekki njóta neinnar verðhækkunar, sem orðið hafi á fiskinum, heldur sitja við sama borð og aðrir húseigendur í landinu og fá leiguna aðeins hækkaða eftir húsaleiguvísitölu. Í sambandi við þetta hefur verið bent á, að á einum stað væri okrað á þessari leigu. Það hefur verið játað hér í umr., að einn bátur hafi á síðustu vertið orðið að greiða um 13 þús. kr. í verstöðvarleigu á þessum stað, þ.e. Hornafirði, eða yfir 10 þús. kr. hærra en samsvarandi bátar í útgerðarstöðvum við Faxaflóa hafa greitt á sama tíma. Þetta þýðir það, að hver háseti á þessum bát hefur misst um 500 krónur af hlut sínum fyrir það, hvað leigan var hærri á þessum stað en við Faxaflóa. Þessu hefur ekki verið mótmælt hér í hv. d. Mér finnst nú ekki nema eðlilegt, að sjómenn vilji létta af sér þessum skatti, sem kaupfélagið á þessum stað (Hornafirði) leggur á þá. Sama máli gegnir og með útgerðarmennina, nema hvað þeir misstu ekki 500 krónur, heldur 5000 fram yfir það, sem þeir hefðu þurft að greiða við Faxaflóa. Sjómenn og útgerðarmenn hafa gert ítrekaðar tilraunir til þess að semja við eiganda útgerðarstöðvanna í Hornafirði um réttlátari leigukjör, en slíkir samningar hafa jafnan farið út um þúfur vegna óbilgirni kaupfélagsstjórans. Það er því ekki nema eðlilegt, að fram komi á Alþ. breyt. í þá átt, að þetta okur verði bannað með lögum. Það er athyglisvert nú, .þegar öll blöð og flokkar og ekki sízt hæstv. ríkisstj. talar um, að létta þurfi af vélbátaútgerðinni því okri, sem á henni hvílir, að fram skuli koma á hv. Alþ. raddir, sem mæla slíku okri bót, sem hér hefur verið lýst, og ótrúlegt er, að Alþ. láti slíkt athæfi líðast öllu lengur. Nú er svo komið hjá vélbátaútgerðinni, að okur á beitu er úr hófi fram. Sama máli gegnir um allar véla- og bátaviðgerðir, þegar leitað er til vélsmiðja eða slippfélaga. Það er von mín, að hæstv. ríkisstj. reyni með l., sem hún hefur fengið, að fyrirbyggja þetta óheyrilega okur. Það er eigi síður óhæfa, að ein útgerðarstöð skuli taka 10 þús. krónum meira fyrir verbúðaleigu eftir einn bát en útgerðarstöðvar við Faxaflóa. Brtt. á þskj. 301 er til mikilla bóta, og stefnir að því að fyrirbyggja þetta okur á verbúðaleigum. Hv. þm. A.- Sk., sem í þessari hv. d. hefur tekið sér það hlutverk að reka erindi kaupfélagsins á Hornafirði í þessu máli, hefur sagt söguna eftir heimildum, sem ég býst við, að séu frá Jóni Ívarssyni kaupfélagsstjóra. Hv. þm. sagði í síðustu ræðu sinni, að þetta háa gjald eða nokkur hluti þess séu umboðslaun kaupfélagsins, sem annars hefði lent í höndum fiskkaupmanna. Á þessum ummælum hv. þm. A.-Sk. sést, að hann er gerókunnugur öllum málavöxtum, og vil ég nú skýra frá hinni réttu hlið málsins. Útgerðarmenn í Neskaupstað hafa stofnað með sér félag, sem útvegar skip til að flytja fiskinn á erlendan markað. Félagið fær 3% í umboðslaun frá hinum færeysku skipaeigendum. Útgerðarmennirnir njóta því þessa gjalds sjálfir. Þegar svo til Hornafjarðar kemur, þá bannar kaupfélagið þeim að halda þessu áfram, heimtar að fá að útvega fisktökuskipin og stingur 3% umboðslaununum í sinn vasa. Þetta er hið sanna í málinu, en ekki það, sem hv. þm. A.- Sk. sagði, sem ég vona, að byggist á ókunnugleika hans til málsins. Þá gerir þessi hv. þm. tilraun til að láta menn halda, að þessi umræddi bátur, sem talið er að hafi greitt um 12–13 þús. kr. í verbúðaleigu á einni vertíð, hafi verið langhæstur með afla. Hann segist hafa ábyggilegar upplýsingar, sem sýni, að eigi skuli reikna með 13 þúsund krónu leigu, heldur með meðaltali sem hafi verið um 3000 krónur. Þetta er rangt með farið. Ef meðaltalsleigan hefur verið aðeins 3000 krónur, þá hefði meðaltals veiði á bát verið um 60 þúsund krónur, og miðað við núgildandi verð á fiski, er það í kringum 225 skp., og það er hlálegt að ætta að telja mönnum trú um, að meðalafli á Hornafirði á síðustu vertíð hafi verið 225 skp. Sannleikurinn er sá, að aflahæsti báturinn skar sig ekki úr með afla svo neinu verulegu næmi. Hann var aðeins hæstur, eða lítið eitt hærri en fimm aðrir bátar þarna. En þetta er í raun og veru gott dæmi um, hvernig haldið er á málunum hjá hv. þm. A.-Sk. Og til enn frekari sannana nefndi hv. þm. A.-Sk., að báturinn „Austri“ frá Eskifirði hefði t.d., greitt mun minna en meðalleiguna 3000 kr., en hv. þm. gat þess ekki, að þessi bátur var bilaður heima á Eskifirði meirihlutann af úthaldstímabilinu. Það er því ekki nema von, að hann greiði minna í leigu en hinir bátarnir, og þar að auki má geta þess, að þessi bátur tekur ekki nema hálft pláss á við aðra báta, og hefur helmingi færri menn. Hv. þm. A.-Sk. seildist langt í röksemdafærslu sinni til réttlætingar húsaleiguokri kaupfélagsins á Hornafirði á austfirzkri útgerð, en hámarki mun hann þó hafa náð, er hann gerði samanburð á verbúðaleigunni eystra og húsaleigu alþingismanna hér í Rvík. Við þann samanburð komst hann að þeirri niðurstöðu að varla hefði kaupfél. gengið eins langt og hótelin hér í Rvík. En hver er svo munurinn á húsnæðinu í verbúðunum og á hótelunum? Aðbúnaðurinn í verbúðunum er þannig, að menn verða oft að sofa þar í sjóklæðunum, því þar blæs og snjóar inn á menn. Það er alkunnugt mál, hvernig aðbúnaðurinn í verbúðunum er. Og að rétttæta svo verbúðaleiguna með því að gjaldið eftir þær sé ekki hærra en alþm. verði að borga fyrir herbergi hér í Reykjavík, það kalla ég að ganga nokkuð langt. Það, sem aðallega er umdeilt í þessu verbúðarmáli, er þetta: Á með skýlausum lagastaf að ákveða, að þeir aðilar, sem eiga og leigja út verstöðvar, skuli búa við sömu lög og reglur og aðrir þeir, sem leigja út húsnæði, eða eiga verbúðaeigendur að hafa ótakmarkaðan rétt til þess að okra á leigunni eins og nú er? Þá hélt hv. þm. A.-Sk. því fram, sínu máli til stuðnings, að þeir á Hornafirði væru ekki frekir til fjár, og þeir hefðu ekki gengið eins langt í ýmsum kröfum og heimilt hefði verið, og því væri ótrúlegt, að þeir hefðu gengið of langt í leigu á verbúðunum. Hann sagði, a ð þeir hefðu t.d.. ekki notað sér það ákvæði útsvarslaganna að heimta skiptingu útsvars sjómanna og útgerðarmanna, sem komið hefðu til Hornafjarðar. Þetta er alveg rangt með farið hjá hv. þm. Mér er kunnugt um, að við í Neskaupstað höfum á hverju ári fengið kröfur frá Hornafirði um að fá skiptingu á útsvari vegna sjómanna og útgerðarmanna þar. Því var kastað hér að mér af manni, sem hefur haft með höndum oddvitastörf á Eskifirði, að slíkar kröfur kæmu þangað á hverju ári, svo að þetta er algerlega rangt hjá þessum hv. þm. Hv. þm. A-Sk. sagði, að það væri ekki skemmtilegt, að hann hefði neyðzt til þess að taka hér upp varnir í þessu máli. Já, það er raunar mikil neyð, þegar málið liggur fyrir eins og hér hefur verið upplýst að gerast málsvari þess og heimta þau sérréttindi til handa kaupfélagsstjóranum á Hornafirði, að hann fái að taka jafnóheyrilega leigu af útgerðinni og hann hefur gert síðusta ár. Það er mikil neyð að vera settur í að verja slíkt mál og reyna að koma hér inn brtt., sem yrði til þess, að kaupfélagsstjórinn á Hornafirði gæti haldið áfram að reka þessa iðju sína, en sú brtt., sem hv. þm. ber fram, miðar að því að viðhalda sama óréttlæti og ríkt hefur á Hornafirði að undanförnu. Í brtt. hans stendur á þessa leið: „Öll ákvæði þessara laga um íbúðarhúsnæði gilda eftir því sem við á einnig um leigu á húsum, bryggjum og pöllum til fiskibáta og fiskiskipa. Sé leiga eftir slík hús, bryggjur og palla greidd með aflahlut, getur leigutaki eða leigusali krafizt, að metið sé, hve stór sá aflahlutur skuli vera.“ Hvers vegna er verið að áskilja sér rétt til að taka leiguna í aflahluta, þó að eigi að meta, hvað hann skuli vera mikill? Það er vegna þess, að það er hægt að teygja það eins og hrátt skinn endalaust, hvað aflahluturinn eigi að vera mikill. Hitt er afgerandi, ef sá, sem leiguna afhendir á Hornafirði, er settur undir sömu l. og aðrir og hann skuli ekki fá að hækka leiguna nema eftir sama hlutfalli og aðrir. Ég hef bent á, að þó að svo kunni að vera að nokkru leyti, að kaupfélagið á Hornafirði, sem hefur leigt verbúðirnar undanfarin aflaleysisár gegn ákveðnum aflahluta, hafi fengið tiltölulega Iítið fyrir verstöðvarnar, þá er kaupfélagið nú í síðustu tvö ár meira en búið að jafna þann leik, því að leigan, sem kaupfélagið hefur tekið síðasta ár, mun vera meiri en allar verstöðvarnar hafa kostað kaupfélagið frá upphafi. En ef það mætti verða nokkuð til að sætta hv. þm. A.- Sk., þá vil ég taka fram, að þótt þessi breyt. verði gerð á húsaleigul., þá er síður en svo, að viðskiptum austfirzkra sjómanna og útgerðarmanna við Jón Ívarsson og kaupfélagið sé þar með lokið, því að það er aðeins einn liður í þeim viðskiptum, því að þótt þessi breyt. yrði samþ., þá hefur kaupfélagið eftir sem áður óbundnar hendur t.d., um gjald fyrir beitugeymslu. Útgerðarmenn hafa orðið að sætta sig við það undanfarin ár að greiða 4–5 sinnum meira fyrir geymslu hverrar síldartunnu á Hornafirði en heima í sínum eigin íshúsum. Þó að sú till., sem hér liggur fyrir og ég hef aðallega gert að umtalsefni, verði samþ., þá eru þau viðskipti ekki útkljáð með því. Kaupfélagið getur líka þrátt fyrir þetta sett upp allt vöruverð, þegar sjómennirnir koma suður, til þess að hægt sé að græða á þeim svo sem frekast er unnt. Þessi brtt. kemur ekki heldur í veg fyrir slíkt. Það er ekki heldur með þessu gert út um lifrarverðið. Það er eðlileg óánægja hjá sjómönnum þar eystra fyrir að fá þar ekki fyrir lifrina nema 1/3 verðs, miðað við það, sem greitt er fyrir lifrina annars staðar á landinu. Út af þessu hafa alltaf verið meiri og minni deilur, og þær leysast ekki heldur nú. Það eru því mörg atriði, sem óleyst eru, þó að þetta leysist, sem hér um ræðir. Ég ætla svo að lokum aðeins að minnast á það atriði, að kaupfélagið áskilur sér rétt til að selja aflann, sem bátarnir veiða. Eins og ég lýsti áður, hafa sjómenn og útgerðarmenn myndað samtök um að útvega sér skip til þess að annast flutning aflans á erlendan markað. Þeir hafa gert meira en að fá þessi 3% umboðslaun sér til handa, sem annars hefðu farið til óþarfra milliliða. Þeir hafa einnig unnið það, að mörg fiskiskip, sem hafa siglt með afla til Englands, hafa flutt aftur kol og salt handa útgerðinni upp aftur, og á þann hátt hafa útgerðarmenn og sjómenn getað fengið kol og salt með hagkvæmari kjörum en almennt hefur tíðkazt. Þessu er líka kippt úr höndum þeirra með því, að kaupfélagið áskilur sér rétt til að ráða yfir þessum skipum. Útgerðarmenn og sjómenn hafa ekki aðeins þannig fengið 3% umboðslaun miðað við verðmæti fiskjarins, heldur hafa þeir einnig stundum náð enn þá hagstæðari samningum við fiskikaupaskipin, þegar þeir hafa verið óheftir með sölu aflans. Þannig hafa fiskimennirnir stundum samið um ákveðinn hluta af hagnaðinum, sem útflutningur aflans og salan erlendis hefur gefið. Þannig sömdu útgerðarmenn í Neskaupstað á síðasta sumri við eitt af beztu skipunum, þannig að útgerðarmenn og sjómenn fengu 1/4 af hagnaðinum af að flytja út fiskinn og selja hann. Þessi möguleiki er einnig sleginn úr höndunum á útgerðarmönnunum, þegar kaupfélagið setur upp það óvenjulega skilyrði að áskilja sér rétt til að selja afla þeirra. Ég held, að ég þurfi svo ekki að hafa um þetta fleiri orð. Ég vil þó að endingu benda á, að sú brtt. við húsaleigul., sem fram er borin á þskj. 301, flutt af hv. 4. þm. Reykv. og hv. þm. Siglf., er til stórra bóta fyrir sjómenn og útgerðarmenn um leigu á verbúðum. Ég efast ekki um, að sjómenn og útgerðarmenn munu fylgjast með því með athygli, hvernig þessari till. reiðir nú af, hvort hv. þd. vill leyfa það áfram, að slík okurstarfsemi gagnvart útgerðarmönnum og sjómönnum, sem hér hefur að nokkru verið lýst, fái að haldast áfram eða hvort það er vilji hv. þd. að létta af þessum okurliðum eins og mörgum öðrum útgjaldaliðum, sem mætti nú létta af útgerðinni. Það er gott dæmi um, hvernig þingið vill bregðast við málum útgerðarmanna og sjómanna, hvernig það tekur þessu máli. Ég vænti þess, að menn láti það ekki á sig fá, þó að fram komi rödd frá þeim aðila, sem vill gína yfir þessar í sérstöðu, sem hann hefur haft, en samþykki till. á þskj. 301, sem miðar að því að afnema óréttlát leigukjör á verbúðum.



Herra forseti. - Ég hafði satt að segja búizt við, að allshn. mundi flytja brtt. við þær brtt., sem hún hefur skilað, en ég sé, að svo er ekki. Áður en lengra er gengið, vil ég enn á ný vekja athygli á því, að ég álit óheppilegt eins og n. hefur gengið frá 5. gr. frv., þar sem er heimildin um skömmtun húsnæðis. Þar segir svo í brtt. n., með leyfi hæstv. forseta: “Bæjar- og sveitarstj. getur, þegar alveg sérstaklega stendur á, ákveðið að taka til ráðstöfunar handa húsvilltu fólki, tiltekna hluta af íbúðarhúsnæði, sem afnotahafi getur að mati húsaleigunefndar án verið og unnt er að skipta úr. Veita skal afnotahafa íbúðar minnst þriggja daga í rest, áður en fólki er ráðstafað í hluta af íbúð hans, til að ráðstafa því sjálfur til húsnæðislausra innanhéraðsmanna“. Í fyrsta lagi álít ég þennan frest of stuttan, og þar að auki álít ég þetta óheppilegra fyrirkomulag en gert er ráð fyrir í frv. eins og það kom frá stj. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Þó getur afnotahafi ráðstafað þessum hluta húsnæðisins til handa þeim innanhéraðsmanni, er hann kýs, og hefur húsaleigun. (fasteignamatsn.) þá sams konar ráðstöfunarrétt á því húsnæði, sem þannig losnar.“ Eins og hv. þd. man, þá sagði hv. frsm. í umr. á laugardaginn, að það hefði fallið niður af vangá hjá n. að fella þetta inn í till. hennar, en ég tel, að það megi alls ekki vanta, því að það er langtum vænlegra til heppilegrar lausnar, að húseigandi, sem á að taka húsnæðið frá, fái að ráðstafa því til kunningja sinna eða skyldmenna eða kjósa sér sjálfur fólk í það, heldur en eins og lagt er til í brtt., að þurfi að úthluta því innan þriggja daga til húsnæðislausra innanhéraðsmanna. Ég held, að hægt væri að framkvæma þetta með meiri vinsemd, ef því væri hagað eins og sagt er í frv. stj. Þá er það viðvíkjandi brtt., sem n. hefur lagt til við 3, gr. Þar ætlast n. til, að inn í l. málsgr. komi, að leigusala sé heimilt að leigja alþm. og nemendum í föstum skólum. Ég vil leggja til, að þetta ákvæði komi inn í 2. málsgr., sem mundi þá hljóða þannig: „Þegar alveg sérstaklega stendur á, getur húsaleigun. veitt undanþágu frá upphafsákvæði þessarar gr. um tiltekinn eða ótiltekinn tíma, svo sem alþm. og nemendum í föstum skólum.“ Eins og ég benti á í d. á laugardaginn, þá væri nokkur hætta á, ef þessi viðbót væri sett í 1. málsgr., að hægt væri að leigja húsnæði alþm. eða nemendum, án þess að húsaleigun. þyrfti að veita til þess leyfi, og þá er ekki loku fyrir það skotið, að þeir, sem fengju húsnæði þannig, gætu haldið því árið um kring, þó að þeir þyrftu ekki að nota það nema lítinn hluta af árinu. Ég held því, að heppilegt sé að fella þetta inn í 2. málsgr., en ekki þá 1., og mun ég leggja fram skrifl. brtt. um þetta atriði. Hv. 2. þm. Eyf. og hv. þm. Snæf. hafa flutt brtt. um að bæta aftan við 2. gr. “enda sé húseiganda áður veittur þriggja daga frestur til þess að leigja húsnæðið innanhéraðsfólki til íbúðar,“ en í þessari gr. segir, ef íbúðarhúsnæði er tekið til annarrar notkunar en íbúðar, sé húsaleigun. rétt að skylda húseiganda að viðlögðum allt að 200 kr. dagsektum í ríkissjóð að taka upp fyrri notkun húsnæðisins, og hafi húsaleigun. heimild til að ráðstafa húsnæðinu samkvæmt reglum þeim, er segir í 5. gr. Aftan við þetta leggja hv. þm. til, að sé bætt við, að húseiganda sé veittur þriggja daga frestur til að leigja húsnæðið innanhéraðsfólki til íbúðar. hetta er ekki fullnægjandi. Ef þessi till. yrði samþ., yrði að standa þar „ húsvilltu innanhéraðsfólki“, því að annars gæti húseigandi, þegar húsaleigunefnd kæmi og segði honum, að hann yrði að leigja húsnæðið til íbúðar, flutt þangað einhver húsgögn og leigt húsnæðið rétt til málamynda, án þess að nokkur byggi þar raunverulega, og mundi það þá á engan hátt bæta úr húsnæðisskortinum. Ég legg því til, að þessi brtt. verði felld og gr. samþ. óbreytt eins og hún er í frv. stj. Þá er síðari brtt. þessara hv. þm., þar sem þeir leggja til, að fellt verði úr 6. gr. bann við að hækka húsaleigu vegna skattahækkunar af fasteignum. Eins og ég gat um í framsöguræðu minni, munar þetta ekki ákaflega miklu fyrir húseigendur, en líka má segja, að það muni ekki miklu fyrir leigjendur. Hér í bæ munu vera um 4000 fasteignir, og skrifstofa Rvíkurbæjar áætlar, að fasteignagjöldin muni hækka um 400 þús. kr., eða um 100 kr. af hverri fasteign, og mundi þá hækkun húsaleigunnar af þeim sökum ekki muna miklu fyrir húseigendur eða leigjendur. En ef öll húsaleiga í bænum ætti að hækka þannig, þyrfti að endurmeta alla húsaleigu, og væri það mikið verk fyrir húsaleigun. nema þá að hægt væri að gera það með einföldum útreikningi af Hagstofu Íslands, og skal ég ekki segja um nema það væri mögulegt, en það skiptir ekki ýkja miklu máli fyrir húseigendur, þó að þeir verði að bera það. Þegar skattstj., skattn. og niðurjöfnunarn. leggja á skatta og útsvör, þá er þess gætt eins og kunnugt er að reikna húseiganda leigu í eigin húsnæði eins og leiguhúsnæði væri. Ef húsaleigan í leiguhúsnæði stendur í stað, þó að fasteignagjöldin hækki, þá er ljóst, að ekki er hægt að fylgja þeirri venju, sem fylgt hefur verið, að reikna eiganda húsnæðið með 80% af fasteignamatsverði, heldur yrði að reikna það eftir lægri prósenttölu, þegar matið hækkaði, því að annars væri húseiganda gert að greiða hærri leigu en sambærileg væri við þá húsaleigu, sem leigjendur greiddu. Ég held því, að húseigendur þyrftu ekki að óttast í þessu efni. Ef hin aðferðin er höfð, að bæta við leiguna vegna hækkaðs fasteignaskatts, þá mundu peningatekjur húseiganda hækka og verða skattlagðar til ríkis og bæjar með stighækkandi skatti. Húsaleigan mundi hækka og dýrtíð aukast, þó að varla sé hægt að gera ráð fyrir, að það munaði miklu. Ég hef fengið gefið upp frá skattstofunni, að leigutekjur hér í bæ munu vera um 0,7 millj. kr. Ef gert er ráð fyrir, að öll húsaleiga vegna hækkaðs fasteignagjalds lenti á þessum íbúðum, þ.e.a.s. ef gert er ráð fyrir, að ekkert af hækkuninni lenti á óbyggðum lóðum, mundi þessi hækkun nema 3,5–4% af þeim tekjum, sem fasteignir hafa skilað í leigutekjur. Þetta þýðir það, að l000 kr. húsaleiga mundi hækka upp í 1035–1040 kr., og það er ekki mikil hækkun. Það mundi verða 3/4 eða 1 stig í vísitölu. Það má raunar segja, að það sé ranglátt gagnvart húseigendum að leyfa þeim ekki að hækka leiguna sem svarar skattahækkunum af fasteignum, en benda má á það, að þessum mönnum er ekki gerður meiri óréttur en þeim, sem eiga fé í bönkum, því að þeir fá litla eða enga vexti af því, sem þeir eiga um fram 25 þús. kr. Þetta kemur að vísu í sama stað niður og vaxtalækkun, en hér er þó ekki lengra farið en svo, að þessir menn verða sízt harðar úti en þeir, sem eiga fé í bönkum. Að minnsta kosti bendir hin öra sala fasteigna á það, að menn vilji heldur eiga fé sitt bundið í þeim en laust. Keppnin eftir húsum bendir til þess, að þrátt fyrir allt sé því fé talið vel varið, sem fer til húsakaupa.

Forseti (JJós): Mér hafa borizt tvær skrifl. brtt., önnur frá hæstv. félmrh., svo hljóðandi [sjá þskj. 37I]. Hin brtt. er frá hv. allshn. og hljóðar svo: [sjá þskj. 372]. Báðar þessar brtt. eru of seint fram komnar og skrifl., og vil ég því leita afbrigða fyrir þeim.



Eftir að ég talaði hér síðast, flutti hv. 6. landsk. ræðu og kom nokkuð víða við. Það er nú svo í þessu máli, að ýmsir þykjast eiga högg í annars garð, og mikið af því, sem rætt hefur verið um hér, snertir ekki efni málsins. Til dæmis, að því er snertir umboðslaun af útflutta fiskinum. Það kemur alls ekki til kasta þingsins að kveða á um þau, því að slíkt verður samningsatriði, og er ekki rétt að teygja umr. út á þau svið. - Hv. þm. spurði, hvaðan ég hefði mínar heimildir. Ég get skýrt honum frá því, að ég hef þær ekki aðeins frá Jóni Ívarssyni, og gætu þær verið góðar fyrir því. Ég hef þær meðal annars frá Þorkeli Daníelssyni í Hornafirði, Sigurði á Stafafelli og Garðari Sigurðssyni útgerðarmanni í Hornafirði. Ég tel að t.d.. Sigurður á Stafafelli, sem hefur verið í stjórn kaupfélagsins í 20 ár, ætti að hafa nokkra þekkingu á þessu. Viðvíkjandi því, er hv. þm. sagði, að allar samningatilraunir hefðu reynzt árangurslausar, vil ég geta þess, að Sigurður á Stafafelli sagði mér í gær, að búið væri að ganga svo frá samningum um það, að kaupfélagið hefði ekki von um mikinn nettóhagnað, þótt afli yrði mikill, hvað þá ef hann reyndist í minna lagi. Hv. þm. getur því létt af sér öllum áhyggjum út af þessu. Ég vil ekki mæla því mót, að okur eigi sér stað í þessu eða öðru í Hornafirði eða annars staðar, og ég er reiðubúinn að vinna að því með hv. 6. landsk. að koma í veg fyrir okur að því er snertir viðgerð báta og annað slíkt. Það er ekki þetta, sem á milli ber, heldur hitt, hvort sá háttur eigi að haldast eða ekki, að þessi kostnaður sé greiddur af aflahlut. Fyrir honum vakir að afnema þetta, en ég vil, að þessi háttur sé í gildi, eins og verið hefur. Ég vil einmitt koma því á í öllum framleiðslugreinum okkar, að þeir, sem að framleiðslunni starfa, beri meira úr býtum, er vel gengur, en þegar illa árar og þeir, sem framleiðsluna reka, séu ekki bundnir við að greiða alltaf sama kaup. Fyrri málsliður brtt. okkar hv. þm. N.-Þ. felur í sér mest allt hið sama og fyrri málsliður í brtt. á 301. þskj. En til þess að koma í veg fyrir, að okur geti átt sér stað, setjum við það ákvæði, að hvor aðilinn, sem er, geti krafizt mats á því, hve stór sá aflahlutur á að vera, sem greiddur er í leigu. Hafi það t.d., komið í ljós, að þessi aflahlutur sé of stór, virðist ekkert sjálfsagðara en hægt sé að ákveða með mati, að hann skuli lækka. En reynist það, að aflahlutur hafi ekki nægt til að greiða leiguna, ætti að mega ákveða, að hann stækkaði, nema samkomulag yrði um, að allir tækju á sig hallann sameiginlega. Þetta vildi ég að hv. þm. athuguðu fyrir atkvgr.

Lúðvík Jósefsson Hv. þm. A-Sk. sagði um eitt af þeim atriðum, sem hér hafa verið rædd, umboðslaun af útflutta fiskinum, að það kæmi ekki til kasta þingsins og það mundi ekki leysast með þessari till., sem hér ræðir um. Þetta er ekki rétt. Ef þessi till. nær samþ., þá eru verbúðal. um leið komin undir húsaleigulöggjöfina. En hér í húsaleigufrv. stendur: “Sá, sem áskilur sér hærri leigu en heimilt er samkvæmt lögum þessum, tekur við hærri leigu eða brýtur ákvæði þeirra á annan hátt, skal sæta sektum frá 10–10000 krónum.“ Og auk þess er stranglega bannað að áskilja sér nokkur fríðindi í sambandi við leigukjör. Kaupfélagið á Hornafirði yrði þá líka að hlíta þessu. Þá vildi hv. þm. láta skína í, að það væri rangt hjá mér, að allar samkomulagstilraunir hefðu reynzt árangurslausar, því að þegar væri búið að leysa málið með samkomulagi. Mér er að vísu kunnugt um, að slíkt samkomulag hefur verið reynt, en það er ekki það samkomulag, sem útgerðarmenn og sjómenn sætta sig við, nema út úr neyð. Þegar svo var langt gengið að eigandi útgerðarstöðvarinnar á Hornafirði var byrjaður að leigja stöðina bátum úr öðrum landshlutum og austfirzk útgerð átti á hættu að missa einu vetrarvertíðarstöð sína, þá neyddust austfirzkir útgerðarmenn að semja til bráðabirgða, en slíkt voru neyðarsamningar og kjörin 4–5 sinnum óhagstæðari en t.d., við Faxaflóa. Þá sagði hv. þm., að sjálfsagt væri að halda áfram að greiða leiguna með aflahlut. En ég vil benda honum á, að samkvæmt þeirri aðferð, sem ég mæli með, er leyft að greiða þetta með aflahlut. Hins vegar er líka hægt að fá þetta metið, ef útgerðarmenn og sjómenn æskja þess. Báðar leiðirnar eru sem sé leyfðar. En hann vill, að einungis önnur leiðin sé leyfð. Það getur vel verið, að einhverjir útgerðarmenn æski þess, að þetta sé greitt með aflahlut, og er það þá heimilt samkv. brtt. á 301 þskj., en mat á leigunni er líka heimilt samkv. þeirri brtt. Þá vil ég taka það fram, að það er engan veginn meining mín, að þetta ákvæði gildi einungis gagnvart Hornafirði. Það á að gilda um allar verstöðvar landsins, því að viðar er pottur brotinn en í Hafnarfirði, þó að þar hafi e.t.v. ver ið lengst gengið.



Aðeins nokkur orð viðvíkjandi 3. málsgr. 1. gr. frv. Þar er gert ráð fyrir nokkurri breytingu frá því, sem nú er, því að það er lagt á vald húsaleigun. að úrskurða, hvort uppsögn á slíku húsnæði, sem þar um ræðir, skuli teljast gild eða ekki. Nú er það kunnugt, að ekki er minni vandi að fá húsnæði undir verkstæði og slíkt er til íbúðar, og finnst mér því, að með þessu sé verið að gefa húsaleigun. aukið vald til að leyfa húseigendum að taka húsnæði handa sjálfum sér til annarra nota en íbúðar. Ég tel það óheppilegt að gefa n. meira vald í því efni en hún hefur nú. Hér í bæ hafa verið talsverð brögð að því að undanförnu, að leyft hafi verið að taka íbúðarhúsnæði til að setja upp sölubúðir, án þess að útvegað hafi verið annað húsnæði í staðinn, og hafa húsaleigul. gengið of langt í því að heimila slíkt. Ég vil þess vegna leyfa mér að bera fram skrifl. brtt. þess efnis, að síðari hl. fyrr nefndrar málsgr. falli burt, og vil ég biðja hæstv. forseta að leita afbrigða fyrir þessari brtt.



Það er reyndar að bera í bakkafullan lækinn að ræða einstök atriði þessa máls, enda er þetta 3. umr., og vil ég sízt verða til að tefja fyrir málinu. Hefði mátt vera fyrr frá því gengið. Má segja, að þessi ódýra lukt á Hornafirði sé þegar orðin nokkuð dýr hér í þingsölunum. Nú er komin fram brtt., sem er í nokkru sambandi við það mál, og verða atkv. að skera úr um hana. En ég vildi lítillega minnast á brtt. frá hæstv. félmrh. Þar sem í frv. stendur, að þegar alveg sérstaklega standi á, geti húsaleigun. veitt undanþágu frá upphafsákvæði 3. gr., vill hann kveða nánar á um þetta og bæta inn í orðunum: „svo sem þegar um er að ræða alþm. og nemendur í föstum skólum.“ Mér finnst hér of ákveðið til orða tekið. Þess ber að gæta, að fleiri menn en þm. og nemendur í föstum skólum þurfa að dveljast hér í höfuðstaðnum öðru hverju um tíma við störf, sem eru alveg eins rétthá og störf hinna. Má þar til nefna ýmsar n., sem starfa hér mánuðum saman, fulltrúa til Búnaðarþings o.s.frv. Auk þess eru hér ýmsir nemendur, sem eru að vísu ekki beinlínis í föstum skólum, en eru að búa sig undir slíka skólavist. Einhversstaðar verða þessir menn að vera. Þetta er líka of ákvarðað í brtt. hv. allshn. á 300. þskj. Ég vildi því óska þess, að hv. n. tæki aftur hreinlega a-liðinn í 3. brtt. á þessu þskj., því að sá háttur hefur, hvort sem er, verið tekinn upp, að húsaleigun. gæfi alþm. og nemendum í föstum skólum þessar undanþágur, og svo verður að vera, en ef þessi a-liður í brtt. hv. n. er látinn standa, þá er þetta of bundið. Ég segi t.d., fyrir mig, að ég kann ekki við að hafa þennan rétt um fram ýmsa þá, sem hafa hans að minnsta kosti eins mikla þörf og ég.



Herra forseti. - Ég hef skrifað undir nál. allshn. um þetta mál með fyrirvara uni brtt. hennar við 5. gr. frv., og skal ég nú gera grein fyrir afstöðu minni til þessarar brtt. og málsins í heild. Það þarf ekki að fjölyrða um það, að húsaleigulögin hafa tvímælalaust verið sterkasta ráðstöfun hins opinbera til þess að halda dýrtíðinni í skefjum. En þau hafa haft í för með sér tvenns konar skerðingu á rétti húseigenda til umráða yfir húsum sínum. Í fyrsta lagi hafa þau sagt fyrir um það, hverjum megi leigja húsnæði og í öðru lagi, hve há leigan megi vera. Auk þess er húseigendum bannað að segja upp leigjendum sínum, nema þeir þurfi húsnæðið nauðsynlega sjálfir. Nú er farið fram á að mega gera nýja ráðstöfun, sem sé að taka upp skömmtun á húsnæði. Þótt með þessu sé ærið langt gengið á rétt húseigenda, sé ég mér ekki fært að mæla gegn þessu eins og nú stendur. aleð takmörkun þeirri, sem gerð hefur verið a hæð húsaleigunnar, er sýnilega gengið á rétt húseigenda. Það hefur þó ef til vill ekki komið mjög að sök með þá húseigendur, sem hafa framfærslu sína að miklu leyti af einhverju öðru. En nú eru hér um 300 húseigendur, sem verða að framfæra sig að hálfu leyti eða meira á leigunni af húsum sínum. Gagnvart þessum eigendum er þetta sérstaklega ósanngjarnt, einkum þar sem flest af þessu er eldra fólk, sem sumt hefur ekki aðrar eignir til þess að lifa af. Það mun því frá þeirra sjónarmiði vera réttmæt ráðstöfun að hækka húsaleiguna. En ég veit, að það getur ekki komið til greina, þar sem nú er verið að hefja baráttu gegn dýrtíðinni í öllum greinum. Hin leiðin mundi þá öllu heppilegri að veita húseigendum einhverja uppbót eftir efnum og ástæðum. Að því er snertir hækkun á húsaleigu, þá má hækka hana eftir því sem viðhaldskostnaðarvísitalan segir til og einnig vegna hækkunar á eldsneyti og ljósakostnaði og vegna vaxtahækkunar af fasteignum, og það er bersýnilega sanngjarnt. Mér kemur það því einkennilega fyrir sjónir, að ekki skuli líka leyft að hækka húsaleiguna vegna skattahækkunar af fasteignum, en nú gengur bráðum í gildi hið nýja hækkaða fasteignamat. Það er ekki hægt að mæla því bót, að ríkisstj. skuli hafa gert undantekningu með þetta, því að það er jafnvel meiri ástæða til þess að leyfa húsaleiguhækkun vegna þess heldur en vegna vaxtahækkunarinnar. Við hv. 2. þm. Eyf. höfum borið fram till. um að leyfa hækkun á húsaleigu vegna skattahækkunar, með því að við teljum ósanngjarnt, að hún sé látin bitna á húseigendum. Hæstv. félmrh. mælti gegn þessu, en mér virtust rök hans ekki þyngri en svo, að þeirra vegna mætti leyfa þessa hækkun. Meðal annars taldi hann, að þetta skipti svo litlu máli vegna þess að skattahækkunin mundi ekki nema meiru en um 100 kr. á hverja fasteign. Nú er það svo, að skattahækkunin getur verið mjög mismunandi, og hún gæti numið mörgum hundruðum kr. á sumum fasteignum. Þetta er því alls ekki svo lítilfjörlegt. Hitt atriðið, sem hann bar fram, var það, að það væri svo erfitt að framkvæma þetta, en það viðurkenni ég alls ekki. Gjöld af fasteignum eru reiknuð út í hundraðshlutum, og mundi því mun auðveldara að reikna út hækkunina á þeim heldur en vaxtahækkunina. Eg hef því alls ekki getað fallizt á þau rök, sem hæstv. félagsmálaráðh. hefur borið fram í þessu máli. Hann upplýsti einnig að þessi hækkun mundi hafa sáralítil áhrif á vísitöluna. Ég skrifaði undir nál. með fyrirvara um brtt. við 5. gr. frv., og skal ég nú skýra, í hverju það er fólgið. Frv. gerir ráð fyrir, ef skömmtun á húsnæði yrði tekin upp, þá skuli húsaleigun. meta það, hve mikið og hvaða húsnæði skuli taka af afnotahafa. Í allshn. varð það hins vegar ofan á að umturna þessu ákvæði, þannig að bæjar- og sveitarstjórnir skyldu einar fá ákvörðunarrétt um þessi mál. Enn fremur, að hlutaðeigandi bæjar- eða sveitarstj. skuli leggja fullnaðarúrskurð á deilumál, sem kynnu að rísa vegna leigunáms á húsnæði. Þetta tel ég óréttmætt, vegna þess að húsnæðismálin eru ekki einkamál viðkomandi bæjar- eða sveitarfélaga, heldur eru þau sameiginleg mál þeirra og ríkisins. Það væri jafnvel réttast að æðsta vald í þessum málum væri einungis skipað af hæstarétti og ríkisstj. og a.m.k. ættu bæjar- og sveitarfélög að hafa samráð við ríkisvaldið um þessi mál. Þetta er önnur hlið málsins, en ég vil biðja hv. þm. að veita hinni hliðinni einnig athygli. Hún er sú, að í framkvæmdinni hlýtur það að verða mjög óhentugt og ógeðfellt að pólitískar bæjarstjórnir skuli eiga að rífast um svona mál á opinberum fundum. Ég álít, að svo viðkvæm mál sem þessi eigi að vera í höndum húsaleigun., en ekki að láta pólitískar bæjarstjórnir blanda sér í þau. Segjum, að ætti að taka 1–2 herbergi af manni og hann kvartaði til bæjarstj. Þá yrði farið að ræða allar heimilisástæður hans og hagi, já, jafnvel fjölskyldulíf hans, á opinberum fundi, og það mundi verða mjög ógeðfellt. Ég held, að hv. þm. ættu að geta sett sig í þessi spor, og þeir ættu að hugsa sig vel um, áður en þeir leggja þessi mál í hendur bæjar- og sveitarstjórna með þeim ógeðfelldu afleiðingum, sem það hlýtur að hafa. Segjum líka, að svona deilumáli yrði áfrýjað til Alþ. og það rætt hér í viðbót. Ekki mundi það bæta úr skák. Af þessum ástæðum er ég á móti brtt. allshn. við 5. gr. frv. og vil leggja til, að 5. gr. verði samþ. óbreytt eins og hún er í frv. Brtt. okkar hv. 2. þm. Eyf. við 4. gr. frv, mun skipta litlu máli. Félmrh. hefur lýst yfir því, að hann hefði hugsað sér að setja ákvæði um þetta í reglugerð, og þá mun vera óþarft að setja það í lögin. Að öðru leyti er ég fylgjandi brtt. allshn. og frv. í heild, en þó hefði ég kunnað betur við, þegar um skömmtun er að ræða, þá ábyrgist viðkomandi bæjarsjóður og ríkissjóður, báðir fyrir annan og annar fyrir báða, fulla greiðslu leigunnar fyrir þær íbúðir, sem teknar væru leigunámi, því að ef einhver slíkur leigjandi getur ekki staðið í skilum, þá er eðlilegra, að ríkissjóður ásamt viðkomandi bæjar- og sveitarsjóði ábyrgist greiðsluna. Ég tel því ótvírætt, að spor sé stigið afturábak með brtt. allshn. við 5. gr. frv.

Forseti (JJós): Mér hefur borizt skrifl. brtt. frá hv. 2. þm. Reykv. við 3. mgr. l. gr. frv., og er hún á þessa leið: [sjá þskj. 373]. Brtt. er of seint fram borin og auk þess skrifl., og vil ég því leita leyfis til afbrigða um hana.



Ég vil leyfa mér að mælast til þess, að atkvgr. um frv. og brtt. við það verði frestað til næsta fundar, til þess að allshn. gefist kostur á að athuga nánar fram komnar brtt.