Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

*Frsm. (Gísli Guðmundsson): Ég skal aðeins geta þess, að samgmn. hefir haft til athugunar þær brtt., sem fyrir liggja við þessa umr. Ég skal geta þess jafnframt, að nm. hafa ekki orðið sammála um neinar af þessum brtt. Ég geri ráð fyrir, að meiri hl. nm. muni greiða atkv. á móti þessum brtt.; annars hafa einstakir nm. óbundin atkv. um allar till.

*Pétur Ottesen: Það var svo við 2. umr. þessa máls, að ég tók aftur eftir tilmælum frá hv.frsm. samgmn. þá brtt., sem ég bar hér fram við vegalögin. Skildi ég það raunar svo, að hv.frsm. teldi ekki óhugsandi, að hægt væri að fá samkomulag um brtt. En af þessu leiðir það, að ég hefi kannske ekki gert nægilega rækilega grein fyrir þessari brtt. minni því tilfelli, að ég hefði ekki stuðning n. með henni. En ég er ákaflega hræddur við það, að stólarnir, sem eru hér auðir allar götur kringum borðin, muni daufheyrast við tilmælum frá mér um að taka þetta mál til athugunar. Ég hefði því helzt óskað þess til þess að geta sem bezt greitt götu þessarar brtt. minnar, að umr. um frv. yrði nú frestað með tilliti til þess, að það fengjust einhverjar mannverur til að setjast í þessa stóla. Vil ég bera fram tilmæli um þetta við hæstv. forseta, svo að ég fengi tækifæri til að koma brtt. minni á framfæri við þá menn, sem eiga að sitja í þessum stólum.

Forseti (JörB): Þetta hefir nokkrum sinnum komið fyrir áður, og ég man til þess einu sinni, að yfir þessu var kvartað af hálfu flm. og það sama fært til, en hvernig sem á því stóð, þá gafst það vel, að umr. væri lokið, og sú samþykkt fékkst af meiri hl., sem þá var leitað eftir.

Pétur Ottesen Ef hæstv. forseti vili tryggja mér, að þessi till. mín njóti þeirrar aðstöðu við atkvgr., sem þær till., sem hann gat um, hafa notið, þá get ég að sjálfsögðu látið umr. niður falla.

Eiríkur Einarsson Með því að ég tók aftur til 3. umr. þær till., sem ég bar fram við vegalagafrv., þá mundi ég hafa sagt nokkur orð um þær nú, ef það hefði ekki orðið að samkomulagi að láta umr, falla niður. Af þessari ástæðu hefi ég gengið inn á að mæla ekki fyrir brtt. mínum, en vildi aðeins láta það vera skráð, hvers vegna ég læt umr. falla niður frá minni hendi.

Thor Thors Vegna þess að ég er nokkuð kunnugur því málefni, sem hefir verið dregið inn í umr., vil ég ekki láta hjá líða að gera nokkrar aths. við það, sem fram hefir komið. - Ég ætla að fara eftir mannvirðingum og snúa mér fyrst að hæstv.atvmrh. Hann er að vísu ekki hér í d., en ég vona, að einhver sé hér viðstaddur, sem geti skrifað niður það, sem hæstv. ráðh. vildi svara í minni ræðu. Hann byrjaði með því að spyrja um það, hvort það væri með ráðnum hug eða það hefði verið tilviljun, að útvegsmenn hefðu valið hv. 6. þm. Reykv. til þess að hafa forystu í þessu máli. - Það er fullkomlega með ráðnum hug, sem útvegsmenn og sjálfstæðismenn þessarar hv. d. hafa valið hv. 6. þm. Reykv. til þess að eiga sæti í sjútvn. deildarinnar, og sem nefndarmaður þeirrar n. hefir hann tekið hér til máls, og ég ætla, að bæði útvegsmenn og aðrir hv. sjálfstæðismenn þessarar hv. d. beri fullt traust til hv. 6. þm. Reykv. í þessum sökum, og þeir vita að hann hefir mjög staðgóða þekkingu á þeim málum. Hæstv. atvmrh. brosir. En hann gerir bara sjálfan sig hlægilegan með því. Hann þykist hafa mikið vit á útvegsmálum og virðist byggja það á því, að hann hefir verið búsettur á Ísafirði um langt skeið, eins og hv. 6. þm. Reykv. En hv. 6. þm. Reykv. hefir verið í stjórn togaraútgerðarfélags og haft því tækifæri til þess að kynnast þeim málum rækilega, og hann hefir einnig átt sæti í milliþinganefnd, sem hafði það starf með höndum að rannsaka hag og afkomu allra sjávarútvegsmanna í landinu og málefni sjávarútvegsins í heild. Þessi n. innti starf sitt mjög vel af hendi og skilaði rökstuddu áliti til Alþingis. Hlýtur hún því að hafa fengið mjög staðgóða þekkingu á hag og afkomu sjávarútvegsins í landinu. Af þessum ástæðum hefir hv. 6. þm. Reykv. mjög mikla þekkingu á þessum málum, enda sýnir það sig, þegar hann deilir við hæstv. stjórn um þá hluti. Hæstv. atvmrh. kom nú með gamlan lofsöng um afrek fiskimálanefndar. Hann byrjaði á því að geta þess, að hún hefði úthlutað leyfum fyrir útflutningi á fiski. Það er vart meira verkefni en hjá S. Í. F., sem hafði þetta starf með höndum að því er snertir 90% af útflutningnum. - Hæstv. atvmrh. talaði einnig mikið um herðingu á fiski, þetta stóra bjargráð fyrir sjávarútveginn, sem mér hefir skilizt á stjórnarblöðunum, að ætti að vera. En hvað hefir fiskimálanefnd gert? Ég held, að það hafi verið hert 200 tonn af fiski og flutt út síðastl. ár. En það er vert að geta þess sem dæmi um víðsýni fiskimálanefndar, að hún þurfti endilega að senda verulegan hluta af þessu til Ítalíu og láta andvirðið frjósa þar inni. Þá var hæstv. ráðh. mjög kampakátur, þegar hann minntist á kampalampann. Ég hefi nú því miður haft þær fregnir, að vafasamur hagnaður mundi verða af kampalampaveiðum, vegna þess hve erfitt er að fá markað fyrir hann. Þetta var það helzta, sem hæstv. ráðh. gat um, að fiskimálanefnd hefði afrekað, að undanteknum hraðfrysta fiskinum, sem ég skal minnast á síðar. En það vill alltaf gleymast að telja fram það, sem fiskimálanefnd hefir kostað í sínu starfi. Það er ekki svo að skilja, að hv. form. fiskimálanefndar, hv. 2. þm. Reykv., leggi sjálfur þetta fram til almenningsþarfa. Nei, hann hefir til ráðstöfunar mikið fé úr ríkissjóði, sem ýmist hefir fengizt með lántökum eða er tekið af útvegsmönnum í landinu. Og það er hvorki meira né minna fé, sem n. er búin að eyða, en 445 þús. og 500 kr. N. hefir fengið 418500 kr. frá ríkissjóði, frá markaðs- og verðjöfnunarsjóði 2700 kr., eða samtals 445500 kr. Hvernig hefir hún svo varið þessu fé ? Það má segja, að því hafi verið varið á ýmsan hátt. T. d. er einn liðurinn upp á kr. 44721,86 og er beinn kostnaður við Póllandssöluna, sem svo mikið var gumað af á sínum tíma og Alþýðublaðið birti skrautmynd af hv. 2. þm. Reykv. í tilefni af. Svo er fyrir hraðfrystan fisk, svokallaðan Esphólínsfisk, kr. 53492,88. Ég veit ekki, hvað hefir komið á móti þessum lið. Ég býst við, að verðmætin hafi alls ekki verið tilsvarandi. Svo er ferðakostnaður og kaup Eiríks Sigurbergssonar kr. 7663.94. En mér er ekki kunnugt um nokkurn minnsta árangur af hans för, nema eina niðgrein um Mussolíni, sem kom í Alþýðublaðinu. Hann komst þó aldrei til Ítalíu. Þá er fyrir kvikmynd kr. 10514.46, fyrir kvikmyndavél kr. 3043.60 og ferðakostnaður einhvers ljósmyndara kr. 2197.30. - Ég sé ekki. hvað þetta kemur fiskinum við. Það er að sjálfsögðu þarflegt verk að sýna kvikmyndir héðan af Íslandi, en það er ekki ástæða til þess að sjávarútvegsmenn landsins standi eingöngu undir því. Það verður að vona, að þessi myndatökumaður, sem búinn er að fá yfir 2 þús. kr., sé orðinn svo fær í sinni list, að hann geti tekið verulega góða mynd af hv. 2. þm. Reykv., sem verður birt í Alþýðublaðinu næst þegar fiskur verður sendur til Póllands. Í Ameríkufiskinn fóru kr. 115154,84, en þar kemur verðmæti á móti, en alls ekki öll sú upphæð. Verður nú stórkostlegt tap á þessari sendingu fyrir hreinustu handvömm fiskimálan. Svo er beinn rekstrar- og nefndarkostnaður færður á þetta eina ár kr. 54868.25. - Þessu gleyma þeir. Þeir telja þetta ekki fram, þegar þeir eru að hæla fiskimálanefnd fyrir sín miklu afrek, sem voru þó ekki fyrirferðarmeiri en þau, sem hæstv. ráðh. taldi upp. Ég skal þá minnast á hraðfrysta fiskinn, en þá kemst ég ekki hjá því að minnast á, hvert er samkv. lögum verkefni fiskimálanefndar. Það kemur fram í 2. gr. laga um fiskimálanefnd, sem hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Fiskimálanefnd hefir með höndum úthlutun verkunarleyfa, ef þau verða fyrirskipuð. Hún skal gera ráðstafanir til þess, að gerðar séu tilraunir með nýjar veiðiaðferðir og útflutning á fiski með öðrum verkunaraðferðum en nú eru mest tíðkaðar. Hún skal hafa forgöngu um markaðsleit og tilraunir til að selja fisk á nýju markaði og annað það, er lýtur að viðgangi sjávarútvegsins. Getur ríkisstj. veitt nefndinni fé úr markaðs- og verðjöfnunarsjóði í þessu skyni með samþykki sjóðsstjórnarinnar.“ Hér stendur, að fiskimálan. eigi að gera ráðstafanir til þess, að gerðar séu tilraunir með útflutning á fiski með nýjum verkunaraðferðum. Það er svo sem ekki ætlun löggjafans, að fiskimálanefnd geri þetta sjálf, heldur á hún að hlutast til um, að tilraunir séu gerðar. Nú var það svo með þann hraðfrysta fisk til N.-Ameríku, sem S. Í. F. hafði með að gera, að hann líkaði vel. Þegar hann kom út, símar umboðsmaður S. Í. F. í New-York á þá leið, að hann sé ánægður með fiskinn; hann sé góður og í heilbrigðu ástandi. Það eina, sem sé að, sé, að pappírinn sé ekki nógu góður. Segist hann þegar geta selt 25 tonn, ef S. Í. F. samþ. það. Eftir að þetta var orðið upplýst í málinu leitaði S. Í. F. samvinnu við fiskimálanefnd um sendingu á einum farmi. Hv. 2. þm. Reykv. bar fram till. um það, að þessarar samvinnu væri leitað, og ég verð að segja honum það til lofs, að hann var í fyrstu fús til samvinnu og sá, að það var hið eina rétta í málinu. En síðan, þegar stjórnmálin tóku hug hans heljartökum, þá snerist hann í málinu og neitaði algerlega, að S. Í. F. hefði nokkur afskipti af þessu. Það varð því úr, að stjórnmálin, sem illu heilli komust inn í málið, sigruðu og hv. 2. þm. Reykv. fékk vilja sinn fram í þessu máli, eins og svo oft nú á tímum. Hinn 18. febr. fékk svo S. Í. F. skeyti frá umboðsmanni sínum í New-York, þar sem hann segist vera búinn að selja 50 smálestir til þessa firma, sem hann nefnir, sem hefir 35 þús. útsölustaði víðsvegar um Bandaríkin, og hann biður um að mega selja meira, þar sem þessi sami kaupandi hafi í hyggju að kaupa meira. Og hann biður S. Í. F. að gera svo vel að ætla sér allt, sem unnt er, handa þessum þýðingarmikla kaupanda vegna framtíðarviðskipta. Hér staðhæfi ég, að hafi verið möguleikar fyrir hendi að selja allan þennan umrædda farm fyrirfram fyrir verð, sem hefði gefið um 20 þús. kr. hagnað. En það er þó sannað, að fyrir ofurkapp og ofmetnað fiskimálanefndar undir forystu hv. 2. þm. Reykv. var komið í veg fyrir þetta, og afleiðingin varð því sú, að farmurinn var ekki seldur með 20 þús. kr. hagnaði, heldur með tapi, sem vafalaust má reikna 30 til 40 þús. kr., þegar öll kurl koma til grafar. Ég verð því af þessum ástæðum að staðhæfa í fyrsta lagi, að fiskimálan. hafi misskilið hlutverk sitt, í öðru lagi, að hæstv.atvmrh. hafi haldið verndarhendi yfir þeim misskilningi, og í þriðja lagi, að fyrir þessa óheillaákvörðun, að hafna samvinnu við S. Í. F., hafi útgerðarmenn beðið tjón, sem nemur mörgum tugum þús. króna. Hæstv. atvmrh. sagði, að Sölusambandið skorti vit, reynslu og þekkingu á við fiskimálan. Má alltaf deila um slíkt, því að mannvit og reynsla verða ekki vegin. En út af mannavali því, sem hann taldi vera í fiskimálan. og tefldi fram gegn liðléttingunum í stj. Sölusamb., vil ég minna á, að ofurmennið Héðinn Valdimarsson á sæti í báðum n., og eins Helgi Guðmundsson bankastjóri. Að ólöstuðum Júlíusi Guðmundssyni staðhafi ég, að Magnús Sigurðsson bankastjóri muni hafa vit og reynslu á við hann, og að Jón Árnason geti jafnazt á við Pálma Loftsson. Að því er Jón Axel Pétursson hafnsögumann snertir, fullyrði ég, að Jóhann Jósefsson hafi eins mikla þekkingu á sjávarútvegsmálum og hann. Þannig held ég, að hægt sé að sýna fram á, að meiri þekking sé saman komin í stj. Sölusambandsins en í fiskimálan. Og þó að fiskimálan. hafi nú fengið ungan starfsmann sem skrifstofustjóra, staðhæfi ég, að skrifstofustjóri Sölusambandsins, sem öll sín manndómsár hefir starfað að þeim málum, sem hún fæst við, komist til jafns við hann pilt. En þá eru ónefndir allir þrír framkvæmdastjórar S. Í. F., sem allir hljóta, sakir langrar reynslu, að teljast helztu sérfræðingar okkar á sviði fisksölumálanna. Ég þykist því hafa sýnt, að þetta fleipur er ekki frambærilegt hér í þingsölunum. Það sýnir bezt rökþrot þau, sem hæstv.atvmrh., jafnorðslyngur og greindur maður, er kominn í, að hann telur það til hindrunar því, að Sölusamb. geti farið með verkefni sín, að það verði að gera upp á milli félagsmanna. Hann ætti að geta sagt sér það sjálfur, að það er ekki meiri vandkvæðum bundið fyrir Sölusambandið að jafna milli viðskiptamanna sinna en fyrir fiskimálan., þar sem Sölusambandið þekkir þá alla, en n. ekki. Annars fannst mér hæstv. ráðh. tala nú í öðrum tón og valdsmannslegri en á aukafundi S. Í. F. Hann vildi bera brigður á, að samþykkt þess fundar sýndi hug útvegsmanna á landinu. Ég vil bendir hæstv. ráðh. á, að á þeim fundi voru saman komnir menn víðsvegar að af landinu, menn, sem höfðu umboð fyrir langsamlega mestan hluta af fiskmagni því, sem til er á landinu. Mig minnir, að þar hafi verið fulltrúar fyrir fiskeigendur, sem ráða yfir 330 þús. skippundum af fiski, en allt fiskmagn félagsins mun nema um 386 þús. skippundum. Á það hefir verið bent, til þess að reyna að gera þennan fund ómerkari, að ýmsir menn utan af landi, sem ekki gátu sótt fundinn, fólu framkvæmdarstjórum eða starfsmönnum Sölusambandsins að fara með umboð fyrir sig. Ég tel það einmitt vott um sérstakt traust, að þessum mönnum voru falin umboðin. en ekki mönnum eins og t. d. hv. 2. þm. Reykv. Þarna voru einnig fjölmargir útvegsmenn frá Keflavík, Akureyri, Stokkseyri, Eyrarbakka og af Norðurlandi, fulltrúi fyrir Vestmannaeyjar, sem jafnframt er þm. þeirra og formaður sölusambandsins þar. Þarna var fulltrúi fyrir Sölusamlag Vestfjarða og fulltrúi frá S. Í. S., sem hafði umboð frá nærri öllum kaupfélögum landsins. Er það því fjarstæða að efa, að bak við þessa samþykkt hafi staðið vilji útvegsmanna yfirleitt. Hæstv. ráðh. sagði, að sér þætti miður, ef breyt. yrði á um forustu þessara mála. Ég er ekki viss um, að hæstv. ráðh. tali hér af einlægni eða að honum þætti leitt, ef fiskimálan. félli niður og S. Í. F. tæki við. En fyrst svona mikið hefir verið talað um að sameina S. Í. F. og fiskimálan., verð ég að minnast nokkuð á viðskipti þessara stofnana út af saltfisksölunni til Norður-Ameríku. S. Í. F. mátti lengi vel ekki koma nærri sölunni til Norður-Ameríku, þó að það hefði fastan umboðsmann þar, af því að fiskimálan. þurfti að bola þessu undir sig. Á meðan samlaginu var haldið í fjötrum af hæstv.atvmrh., fóru umboðsmenn fiskimálan. um allt til að selja og urðu til að veikja traust það, sem samlaginu hafði tekizt að afla. S. Í. F. var stofnun, sem réð yfir 90% af fiskmagni landsmanna. Fiskimálan. sendir nú mann til Norður-Ameríku og lætur hann segja, að S. Í. F. sé stofnun, sem ekkert mark sé á takandi, en fiskimálan. ráði öllu um þessi mál. Hv. 2. þm. Reykv. sækir þetta svo fast, að hann hlutast til um, að atvmrh. svari ekki í heilar þrjár vikur málaleitun S. Í. F. um að mega bjóða út til sölu saltfiskinn. Svo þegar umboðsmaður fiskimálan. hefir sýnt, að hann getur ekkert selt, þá er S. Í. F. enn leiðin lokuð, til þess að fiskimálan. geti látið danskan umboðssala selja 700 tonn af saltfiski. Maður, sem ekki er löglegur útflytjandi, má selja gegnum umboðsmann í Danmörku og umboðsmann í Bandaríkjunum til aðilja, sem S. Í. F. hefir haft bein viðskipti við. Það er þetta, sem þykir varða almanna hag, eins og þetta pólitíska hornsíli hér var að tala um, hv.þm. Ísaf. - Ef hæstv. forseti óskar, get ég frestað framhaldi ræðu minnar. Frh.

*Ólafur Thors: Ég þarf ekki að þessu sinni að flytja langt mál, og það er vegna þess, að hæstv.forsrh. hefir lítið reynt til að hrekja rök þau, sem ég hefi flutt fram í þessu máli. Og mér þykir það leiðinlegt, að hæstv. ráðh. skuli ekki telja sig hafa tök á að svara því, sem fram hefir komið, því sannast að segja vildi maður helzt, að hann hefði getað borið fram einhver tyllirök, en hans málstaður er svo haldlaus, að ég get ekki fundið ástæðu til að eyða tíma í það, því vegna áheyrenda er engin þörf á að svara því, sem þeir finna sjálfir, að eru haldlaus rök. Ég ætla þess vegna að þessu sinni aðeins að víkja að ræðu hæstv.atvmrh. Skal ég þá víkja fyrst örfáum orðum að þeim ummælum hans, sem hann vildi víkja að mér, er hann ásakaði mig um að haf, minnzt á eða sveigt að starfsmönnum við símann. Ég hallmælti þeim í engu, þó ég segði, að grunur léki á um, að þeir njósnuðu í símann eftir skipun. - Í sambandi við þetta vék hann að því, hæstv. ráðh., að mér mundi sárt um þetta mál vegna þeirra njósna, er hefðu verið framkvæmdar um togaraskeytin. Ég er ekki meira riðinn við það mál en hæstv. ráðh. sjálfur, og þess vegna alls ekki sárt um það mál að neinu leyti. Nú gengur orðrómur um það - og hvað er hæft í honum? - að viss maður sé hafður til að rannsaka skeyti milli togara og útvegsmanna. Hæstv. ráðh. taldi þessa þáltill. algerlega óþarfa, vegna þess að hún væri í rauninni krafa um rannsókn á 3 atriðum, sem nú þegar væri öllum svarað. Hann segir, að það sé upplýst, að hve miklu leyti símaleyndin hafi verið rofin, í hvaða augnamiði og að hverra tilhlutun, og af því að þessu sé öllu svarað, - en þetta sé það, sem spurt hafi verið um -, þá sé till. óþörf. En svona létt er nú ekki hægt að komast í kringum þessa hluti, að minni hyggju. Það er upplýst, að lögreglustjórinn í Rvík hefir sagt - ekki ómerkari manni en borgarstjóranum í Rvík - að það væri alls ekki hægt að hlusta í símann. Það er ennfremur vitað, að ráðh. hefir flutt skriflega yfirlýsingu frá æðsta manni símamálann., að hlustun hafi aldrei komið fyrir áður, þ. e. í aprílmánuði, - þetta sé algert nýmæli.

Þetta er ekki satt

. Ég hefi nú ekki þetta bréf, en landssímastjórinn segir, þegar lögreglustjórinn fer fram á það 8. apríl þ. á. að mega úrskurða njósnir, að nauðsynlegt sé að fara varlega með þennan hlut og hann segist gera þetta vegna þess, að hér sé um algert nýmæli að ræða. Og hann gerir betur, því hann telur upp þær ástæður, er hann telur, að verði að vera fyrir hendi. Og í hvaða tilgangi er þetta gert? - Það lítur svo út, sem það sé gert til þess að telja mönnum trú um, að friðhelgi símans sé órofin. Er nú ekki ástæða til að afla sér meiri upplýsinga um, að hve miklu leyti símaleyndin hafi verið rofin, þegar maður rekur sig á þvílík ósannindi? Og þegar nú ofan á þetta bætist, að menn, sem hlustuðu, eru sóttir út fyrir stofnunina, að því ógleymdu, að sá maður, sem tekinn er frá landssímanum til að hlusta í bæjarsímann, hefir á sér mjög illan grun, þá er ekki hægt að segja, að nú liggi fyrir fullkomnar upplýsingar. Enda liggja ekki fyrir aðrar upplýsingar en þær, sem við sjálfstæðismenn höfum neytt ráðherrana til að gefa, eða réttara sagt játa, og það er ekki ástæða til að ætla, að við vitum um allt, - miklu fremur, að við vitum aðeins um minnsta hlutann Ég held, þess vegna, að ég geti með fullum rétti fullyrt það, að þetta mál liggur alls ekki upplýst fyrir, og það getur vel verið, að miklu fleira eigi eftir að koma upp í þessu máli, sem er til enn meiri skammar fyrir stjórn landsins og æðsta mann símans. En þó er sú skömmin mest fyrir hæstv.dómsmrh. að hafa ekki manndóm í sér til að játa á sig sína sök, en skjóta sér á bak við lögreglustjórann, þó að allir viti, að hann hefir ekki gert annað í þessum málum en það, sem dómsmrh. hefir knúð hann til að gera. Það hefir sannazt í þessum umr., að ekki má njósna í síma, nema fyrir liggi rökstuddur grunur um afbrot, og það er jafnframt upplýst, að símanjósnir hafa farið fram án þess, að slíkur grunur lægi fyrir, nfl. í bílstjóraverkfallinu. Það hefir ennfremur verið upplýst, að símaleyndin hefir verið rofin, þó að svo lítil ástæða lægi til, að það náði engri átt, og það í máli, sem hægt var að upplýsa án þess að rjúfa símaleyndina, og ekki var hægt að upplýsa með því að rjúfa hana. Ennfremur er upplýst, að landssímastjóri hefir sagt vísvitandi ósatt, þar sem hann segir, að aprílnjósnirnar séu þær fyrstu, en upplýst er, að þá hafði áður verið hlerað a. m. k. einu sinni, og sterkur grunur leikur á um, að hlerun hafi oftar farið fram, eins og yfirlýsing liggur fyrir um, og er því full ástæða til að ætla, að sú tortryggni í garð ríkisstj. eða sá grunur, sem á hana hefir fallið um skipulagðar njósnir, sé á fullum rökum reistur. Málið liggur því þannig fyrir, að ríkið selur almenningi afnot eins hins mesta menningartæki, nútímans, með þeirri forsendu, að ekki sé hægt að misbeita því, þar sem ómögulegt sé að hlusta og skjóli þessarar yfirlýsingar fara daglega fram viðtöl í bæjarsímanum, sem notendum hefði ekki dottið í hug að nota símann til, ef þeir hefðu ekki trúað yfirlýsingu valdhafanna. Það er náttúrlega ákaflega eftirtektarverð sönnun um áberandi sljóa réttartilfinningu, þegar forsrh. og dómsmrh. landsins þessu til varnar leyfir sér að viðhafa orð eins og þau, að það sé undarlegt, að menn séu nú að fjargviðrast yfir því, þó að ekki ríki fullkomið öryggi um símann, - sömu menn, sem um mörg ár hafa sætt sig með ánægju við það að eiga við að búa síma sem allir vissu, að hlustað var í. En skilur ekki þessi ráðherra þann geipilega mun, sem er á því, að menn ganga út frá því, að þeir séu að tala í tæki, sem allir geta hlustað í, og svo hinu, að sjálft ríkisvaldið selur borgurunum afnot þessa menningartækis með öruggri yfirlýsingu um það, að hann megi fullkomlega treysta því, að enginn óviðkomandi geti hlustað á, og sé því hverjum óhætt að tala hvað sem er þess vegna, eins og innan sinna eigin veggja. Annarsvegar veit símanotandinn, að hann á sér ills von, en hinsvegar lýsa íslenzk stjórnarvöld yfir því, að hann eigi sér einskis ills von. Annað er þess vegna ágalli á þessu menningartæki, sem símanotandinn veit um: hitt eru svik í trúnaði, framin af stjórnarvöldunum. Því að þegar svo ríkisvaldið er búið að selja þegnunum afnot þessa tækis með öruggri yfirlýsingu um, að hættulaust sé að nota það, - þegar símanotendur eru búnir í þessu trausti að tala í síma um þau málefni, sem þeir annars mundu ekki gera nema innan fjögurra veggja, þá sendir ríkisvaldið sjálft sporhunda sína á þegnana, til þess að þeir geti þar njósnað um, hvað fram fer. En þó að ekkert sé tekið til greina í þessu máli annað en það, sem ríkisstj. sjálf er búin að játa, þá er afbrot hennar í þessu efni svo augljóst, og svo stórvægilegt, að það er raunalegt, að það skuli hafa átt sér stað. En ofan á þetta hefir svo bætzt það, eins og ég sagði, að sjálfur trúnaðarmaður símanotenda hefir lagzt á sveif með ríkisstj., maðurinn, sem átti helzt að standa í ístaðinu fyrir þá. Hann á að verja þann rétt, sem okkur er seldur. Hann hefir ekki varið hann, þó að hann hefði getað það - því að ég held, að hann hefði getað það. En hinsvegar hefir hann gerzt svo talhlýðinn við ríkisvaldið, að hann hefir farið með vísvitandi ósannindi. En hann skýtur sér á bak við það, sem hv. 9. landsk. orðaði þannig, að hann teldi þagnarskylduna svo ríka, að hann vildi heldur segja vísvitandi ósatt en láta uppi hið sanna. Það er þá viðurkennt af landssímastjóra, að hann hafi ragt ósatt, og vísvitandi ósatt. Og það er þetta, sem ég kalla alveg óþolandi ástand í því þjóðfélagi, sem vill byggja á lýðræðislega viðurkenndum grundvallarhugsjónum. Við erum með þessu móti búnir að leiða inn í okkar þjóðfélag allt það viðbjóðslegasta, sem fylgir einræðinu, án þess þó að hafa fengið neitt af þeim kostum, sem óneitanlega líka fylgja því. Og það er þetta, sem við sjálfstæðismenn viljum mótmæla skýrt og alveg tvímælalaust. Við krefjumst þess, að leynihjúpnum verði svipt af þessu máli. Við krefjumst að fá að vita, hjá hverjum hefir verið hlustað, hverjir hafa hlustað og samkv. hvaða rétti hefir verið hlustað, - og hvað víðtækt yfirleitt þetta hneykslismál er. Og af þessum ástæðum heimtum við það, að þessi till. okkar verði samþ. Það er sá minnsti réttur, sem ríkisstj. getur afhent okkur, eftir að hún hefir gerzt ber að jafnstórvægilegum sökum í þessu máli eins og rann ber vitni um. - Ég skal ljúka þessum fáu orðum mínum með því að endurtaka það, sem ég áður sagði, og flokksbræður mínir hafa tekið undir: Ríkisstj. á valið í þessu efni. Ef það er í raun og veru svo, að afbrot ríkisstj. sé ekki meira en við nú höfum uppljóstrað, þá tel ég sjálfsagt, að ríkisstj., ekki aðeins annara vegna, heldur og sjálfrar sín vegna, heimili þessa rannsókn, sem hér er farið fram á. Ef hinsvegur ríkisstj. neitar þessu, þá mun hún liggja undir grun - og undir alveg réttlátum grun - um það, að langstærsti afbrotamaður í þessu máli sé ríkisstj. sjálf, því að þrátt fyrir það, þótt ríkisstj. kunni með þessum njósnum að lánast að grafast fyrir rætur einhvers þess verks, sem ekki er rétt að lögum, þá sé það afbrot, sem þannig er framið, svipur hjá sjón samanborið við það, sem ríkisstj. sjálf hefir brotið af sér í þessu máli. Þetta val á ríkisstj. Hún um það, hvernig hún heldur á því. En hitt verð ég að segja, að hvort sem hún velur betri kostinn eða verri, þá tel ég, að þessu máli megi ekki ljúka þannig, að ekki komi einhverjar málsbætur fyrir framin afbrot, einhverjar nýjar tryggingar símanotendum til handa, þannig að það öryggi símans, sú friðhelgi, sem átti að hvíla yfir símanum, það traust, sem sú friðhelgi átti að skapa, verði endurreist. En það öryggi og traust liggur nú fullkomlega í rústum og verður fyrr en varir til fjárhagslegs niðurdreps fyrir þetta stærsta og risavaxnasta menningarfyrirtæki.

*Flm. (Finnur Jónsson): Ég hefi flutt þetta frv. eftir beiðni síldarútvegsnefndar, og hefir hún samið frv. samkv. ósk félags síldarframleiðenda á Akureyri og við Eyjafjörð. Svo sem kunnugt er, þá er síldarútvegurinn að verða annar helzti atvinnuvegur þjóðarinnar, eða a. m. k. svo mikill þáttur í þjóðarframleiðslunni, að full ástæða er til þess fyrir ríkisvaldið að hlúa sem bezt að honum. Nú hefir það verið svo með þann hluta síldarútvegsins, sem síldarsöltun heitir, að til hans hafa menn ekki haft neina aðstöðu til þess að fá lánað rekstrarfé. Er það að vísu nokkuð skiljanlegt, þegar litið er á, hvað áhættusamur atvinnurekstur þetta hefir löngum verið. En með þeim ráðstöfunum, sem ríkisvaldið gerði með skipun síldarútvegsnefndar, þar sem hún hefir bæði eftirlit með framboði á síld og að ekki sé framleitt meira heldur en líkindi eru til, að seljist, þá er ekki hægt að neita því, að skipt hefir nokkuð um í þessu efni, þannig að síldarsöltun er ekki nærri eins áhættusöm síðan sú löggjöf var sett eins og áður var. En á síðastl. ári varð þó engin breyt. á aðstöðu síldarsaltenda hjá bönkunum, svo þeir eru enn komnir upp á náð og miskunn erlendra síldarkaupmanna að því er rekstrarfé snertir, og verða þar af leiðandi að sæta verri kjörum heldur en ef þeir hefðu t. d. sömu aðstöðu hjá bönkunum eins og saltfisksframleiðendur, í stað þess að það hefir verið og er enn svo, að það þýðir lítið fyrir síldarsaltendur að snúa sér til bankanna í því skyni að fá rekstrarfé. Því er það, að síldarframleiðendum hefir komið til hugar að reyna að koma á fót sinni eigin lánsstofnun, og í því skyni er þetta frv. flutt. - Gert er ráð fyrir, að fé safnist í sjóðinn á þann hátt, að síldarútflytjendur greiði 1% af söluverði útfluttrar síldar og útgerðarmenn 1% af söluverði síldar til bræðslu; ríkissjóður leggi síðan sjóðnum jafnháan styrk á ári hverju eins og það, sem síldarútvegsmenn leggja fram, og auk þess renni svo fyrst um sinn það fé í sjóðinn, sem síldarútvegsnefnd kann að hafa umfram 15000 kr. tekjuafgang á ári. Í venjulegu ári má gera ráð fyrir, að tekjur sjóðsins geti orðið 140–170 þús. kr., þannig að á tiltölulega skömmum tíma mundi sjóðnum safnast töluvert mikið fé til þess að vera einskonar bakhjarl síldarframleiðenda á Norðurlandi. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða meira um nauðsyn þessa máls við 1. umr. En ég vil leggja áherzlu á, að síldarsaltendum er það mjög mikið áhugamál, að eitthvað verði gert í þessu efni. Ég óska svo, að frv. verði vísað til 2. umr. og sjútvn. að lokinni þessari umr.

*Frsm. 4. minni hl. (Sigurjón Á. Ólafsson): Við 2. umr. málsins tók ég lítinn þátt í umr. Ég fór þá mjög lítið út í stefnu frv. og þá agnúa, sem ég taldi vera á því, svo að ég tel rétt að gera grein fyrir þeim brtt., sem ég gerði við frv., í fyrsta lagi, og í öðru lagi vil ég gera grein fyrir því, hvers vegna ég hefi lagt til, að ýmsir kaflar frv. verði felldir burt. Ég hafði í upphafi skýrt frá því í n., að ég mundi geta fylgt I. kafla frv. með nokkrum breyt. A-liður 1. brtt. er að efni til nokkuð svipaður því, sem er í frv., að öðru leyti en því, að það er farið nokkru ýtarlegar út í það, sem á að skattleggja, svo sem ýms mannvirki, jarðarítök, námur, rekaréttindi, veiðirétt í ám o. s. frv. þetta eru vitanlega hlunnindi, sem oft gefa talsverðan arð. Hinir liðirnir, sem á eftir koma, eru í raun og veru tilfærsla á þeim skattstiga, sem í frv. felst. Þetta breytir nokkuð til um tölur frá því, sem þar er. - Við A-lið frv. er t. d. gerð sú breyt., að af óbyggðum byggingarlóðum skuli hækka skattinn, þannig að hann verði ekki lægri en 1% og ekki hærri en 3%. Ég býst við, að svarið hjá þeim, sem á móti mæla, verði, að verðmæti slíkra lóða sé ekki ýkjamikið í ýmsum bæjum utan Reykjavíkur, en í Reykjavík hefir þetta nokkra þýðingu. Það er vitanlegt, að hér í bæ eru til lóðir, sem ástæða er til að leggja háan skatt á, því að það er vitanlegt, að þeim er haldið óbyggðum í því augnamiði að koma þeim í hærra verð, eftir því sem þrengslin aukast í bænum og eftirspurnin eftir lóðum verður meiri. Hinsvegar ætlast ég til, að skatturinn verði lægri, ef slíkar lóðir eru að einhverju leyti nytjaðar til gras- eða matjurtaræktar. Við 2. tölul. A-liðs frv. er gerð sú brtt., að hámarkið er fært úr 1% niður í 0,8%, því að í mörgum tilfellum er það svo, að húsaskatturinn leggst á leigjendur. D-liður 1. brtt., við 3. tölulið a-liðs frv., gerir ráð fyrir, að í stað „erfðafestulöndum“ komi: ræktunarlöndum, - og er skatturinn heldur lækkaður á landi, sem komið er í ræktun, því að ég tel ekki rétt, að lagður sé á óþarflega hár skattur í þessu tilfelli, því að hann gæti dregið úr því, að ræktunarland yrði nytjað. - Brtt. við 1. tölulið B-liðs frv. er aðeins orðalagsbreyt. til samræmis við aðra brtt., sem ég hefi gert um sama efni og ég hefi þegar lýst. Um f-lið brtt. er sama að segja. Í g-lið brtt., sem á við 3. tölulið B-liðs frv., er orðalaginu breytt þannig, að í stað „erfðafestulöndum„ komi: ræktunarlöndum. Í h-lið brtt., sem á við C-lið frv., er gert ráð fyrir, að skatturinn verði ekki lægri en 0,2% og ekki hærri en 0,8%; er þar um hækkun að ræða. Ég sé ekki neitt því til fyrirstöðu að leggja þennan skatt á í sveitum, eins og hann er lagður á í kauptúnum og bæjum. - Við 2. gr. frv. hefi ég gert nokkrar orðabreyt., en aðalefnið er það, að ef leigan er 6% eða hærri, þá verður sá, sem eignina á, jafnvel þótt hann leigi hana út, að greiða þennan skatt, en ef leigan er aftur á móti 4% eða lægri, þá greiðir leigjandinn hana, og ef skatturinn er þarna mitt á milli, þá greiða báðir aðiljar, sinn helminginn hvor, og byggist þetta á því, að þegar leigan er há, þá er þetta það mikill arður fyrir lóðareiganda, að hann á í rauninni að vera þess megnugur að greiða skattinn frekar en leigjandinn. Þetta eru í aðalatriðunum brtt. mínar við I. kafla frv., um fasteignaskattinn. Að öðru leyti er ég samþykkur því, að rétt sé að fara þessa leið í skattaöflun, enda hafa þegar margir bæir löggjöf um þetta efni, þótt hún sé nokkuð mismunandi á ýmsum stöðum. 3. brtt. mín er við II. kafla frv. Ég er yfirleitt andvígur þeirri skattaöflun, sem þar um ræðir. Þó að hún sé að vísu lögfest í öllum hreppum landsins, þá hefir hún ekki samkv. löggjöf seinustu ára náð til bæjanna, en það eru deildar meiningar um það, hvort rétt sé að koma þessu á í bæjunum, og ég leyfi mér að halda því fram, að það hefði litla þýðingu fyrir Reykjavík t. d. að leggja þennan skatt á. Vegagjaldið í Reykjavík er, eins og allir vita, innifalið í útsvari manna, og er lagt á eftir efnum og ástæðum, sem ég tel í raun og veru, eins og nú standa sakir, réttmætasta grundvöll, sem við höfum enn getað farið í öflun skatttekna fyrir bæi á meðan ekki er búið að finna aðra heppilegri og réttmætari tekjustofna. Þar fyrir utan verður alltaf að telja rétt, að þeir beri byrðar til almenningsþarfa, sem yfirleitt eru færastir til þess, en þetta mundi verka svo hér í Reykjavík, að mikill fjöldi manna, sem yfirleitt eru ekki skattlagðir og niðurjöfnunarnefndin í bænum álítur ekki færa um að bera 10 kr., ætti eftir þessu frv. að leggja fram til almenningsþarfa í bænum þessa upphæð, þó að hann sé ekki fær um að greiða útsvarið að dómi n. Allur sá fjöldi manna, sem verður að fá framfærslueyri af bænum, er skattskyldur þarna líka, en það er yfirleitt ekki regla að skattleggja þá til opinberra þarfa, sem fá framfærslueyri af því opinbera. Af þessum ástæðum er ég á móti því, að þessi vegaskattur verði lagður á fyrir bæina, en þeir kunna að vera einhverjir, sem telja þetta nauðsynlegt, og þess vegna hefi ég farið millileið í till. minni, þannig að þetta getur gilt fyrir minnstu bæina, sem eiga líka aðstöðu og kauptún, sem verða yfirleitt að búa við þennan vegaskatt. 4. brtt. er um, að III. kafli frv. (15.–20. gr.), falli niður, og er náttúrlega frá mínu sjónarmiði veigamest. Ég vil fella niður aðflutningsgjaldið, eins og ég hreyfði við 2. umr., því að ég tel ekki fært að leggja lengra inn á þá braut en nú er komið, að skattleggja nauðsynjar fólksins, bæði ætar og óætar. Þá hefi ég bent á, að e. t. v. sé ekki nægilega athugað, hve mikla aðstoð bæjarfélögin þurfi að fá um nýja tekjustofna. Ef reynslan sýnir, að þeirra sé þörf, þá verður að kafa dýpra en leggja nýja skatta á bændur og búalið til sjávar og sveita. Þótt ekki séu nema 10%, þá koma þeir fram við verzlunarálagningu vörunnar. Ég get ekki fallizt á að grípa til þeirra örþrifaráða, sem óhjákvæmilega skapa aukna dýrtíð. Samkv. áætlun mþn. ættu þessir 5% að gefa 450 þús., og ef því væri deilt eftir mannfjölda, yrði það ekki stór upphæð, sem kæmi niður í hvern stað; í Reykjavík mundi það verða uppundir 100 þús. kr. Það má að vísu segja, að það séu dálitlir peningar, en þegar fjárhagsáætlunin nemur 2 millj. kr., gætir 100 þús. kr. lítið. Ég er því á móti þessu bæði með tilliti til þess ástands, sem nú ríkir um afkomu fólksins, sem er að berjast fyrir lífi sínu og á, sérstaklega í bæjunum, við mikla erfiðleika að stríða vegna lítillar vinnu, og einnig af principástæðum. Ég legg því til, að kaflinn sé felldur niður. Hv. þm. er kunnugt um, að frv. um að leggja svona gjöld á hafa legið fyrir Alþingi og hefir verið mótmælt af mörgum þm., og a. m. k. mínum flokksmönnum, sem ætíð hafa skoðað það sem neyðarúrræði. 5. brtt. er um, að 24. gr. falli niður, af því að ég er ekki með að taka 1/2% af framleiðslu verksmiðjanna og láta renna til bæjarsjóðanna. Þetta hafa nú 2 af hv. meðnm. mínum fært niður úr 1% í ½%. En ástæðan fyrir því, að ég er á móti þessu, er sú, að það er alveg tilviljun, hvaða bæir hafa fengið verksmiðjurnar, og að þær leggja þeim svo mikið til í sambandi við umsetninguna, að ég hygg, að það megi fremur telja hag fyrir bæina að hafa fengið verksmiðjurnar. Eins og nú háttar, eru það ekki nema 3 staðir á landinu, sem slíkan skatt gætu lagt á, sem sé Siglufjörður, Sólbakki og Raufarhöfn, og e. t. v. Norðfjörður sá fjórði. Ég get ekki séð hvers vegna þessi bæjarfélög eiga að fá þau hlunnindi að skattleggja alla þá framleiðslu, sem þar er lögð á land, oft að mestu leyti af aðkomuskipum. Og þetta á að gera einmitt á sama tíma sem verið er að gera tilraun til þess að draga úr gjöldum verksmiðjanna, svo að hægt sé að hækka verðið til þeirra, sem afla síldina. Og þar sem ég varð ekki var við, að það mætti verulegri mótspyrnu, þykir mér undarlegt, ef nú á sama þingi á að fara að samþ.till., sem leggur á verksmiðjurnar nýja skatta. Ég skil ekki það ósamræmi hjá hv.þm., ef þeir ætla að taka aftur með annari hendinni það, sem þeir hafa gefið með hinni. Það má að vísu segja, að þetta nemi ekki miklu, eða 15 þús. kr., eftir því, sem mþn. segir. En ég lýst við, að þetta verði meira, a. m. k. þegar vel aflast, því að það fer eftir vörumagni og verðlagi afurðanna á hverjum tíma. Þá kem ég að því, hvort réttlátt sé að leggja þennan skatt á til handa hlutaðeigandi bæjarfélögum. Ef við tökum t. d. Siglufjörð, þá lagði hann svo mikið kapp á, að verksmiðjan yrði byggð þar, að hann lagði fram landið undir hana o. fl. Hvers vegna gerði bærinn það? Vitanlega vegna þess, að hann vildi þannig skapa aukið atvinnulíf í bænum. En svo, eftir að bærinn hefir fengið þessa atvinnumöguleika, á hann að fá rétt til þess að leggja skatt á fyrirtækið í því formi, sem hér greinir. Þetta eru hlunnindi, sem ég get ekki fallizt á, vegna þess að mér finnst þau ranglát eins og þau eru hér framsett. Það eru svo mikil hlunnindi fyrir bæjarfélögin að fá svona fyrirtæki til sín, að það út af fyrir sig ætti að vera nóg. Hvað græðir Siglufjörður á allri þeirri verzlun, sem skapast í sambandi við síldarverksmiðjurnar þar? Ég hygg, að þær krónur séu ótaldar, sem þangað renna vegna aukinna viðskipta, og sama er að segja um aðra staði, sem fengið hafa verksmiðjur. Hitt getur vel verið, að taka þurfi einhvern vissan hluta af tekjum verksmiðjanna, en þá verður að jafna upphæðinni til annara bæjarfélaga, sem lakari ástæður hafa. En meginástæðan fyrir því, að ég get ekki samþ. að leggja þetta gjald á, er sú, að það er tekið af því verði, sem fiskimennirnir eiga að fá fyrir fiskinn. Tel ég því, að fara verði aðrar leiðir til þess að finna nýja skattstofna. Þá vil ég í þessu sambandi benda á, að fjöldi þeirra skipa, sem veiði stunda, verður að inna af hendi hafnargjöld, sem óbeint renna í bæjarsjóðina gegnum hafnarsjóð. Sérstaklega hefir Siglufjörður miklar tekjur á þennan hátt. Mun mönnum þykja þau gjöld nóg, þótt ekki bætist ný við. - Um síðustu brtt. get ég verið fáorður, því að það er aðeins orðabreyt., um að í stað þess að geyma fé jöfnunarsjóðs í landsbankanum, megi geyma það í hvaða banka, sem rekinn er með ríkisábyrgð, og þannig er öllum 3 bönkunum gert jafnhátt undir höfði. Vænti ég, að þessi brtt. mæti ekki mótspyrnu. Ég hefi þá í stuttu máli gert grein fyrir brtt. mínum, en skal ekki minnast á aðrar brtt., sem fyrir liggja, fyrr en talað hefir verið fyrir þeim. En svo virðist sem allir standi hálfráðalausir gagnvart þeim erfiðleikum, sem nú er að mæta. Það hafa sjálfsagt allir vilja á að bæta úr þeim erfiðleikum, en greinir á um, hvaða leiðir skuli fara. Vill oftast verða svo, þegar leggja þarf nýja skatta á þegnana. Þá kemur fram togstreita um, hvort þá skuli leggja á breiðu bökin eða þau, sem mjóst eru. Mín stefna er sú, að ég vil vernda þá, sem mjóst hafa bökin, fyrir sköttum, svo sem nefsköttum og tollum á neyzluvörur, sem þá lendir á þeim, sem þurfa að annast flesta munnana. Þess vegna er ég á móti þessum skatti, meðan ekki er þrautreynt, hvort ekki er hægt að finna aðrar heppilegri leiðir.

*Ólafur Thors: Ég hefi nú verið mér til ánægju að handfjalla þennan króga, sem hv. 6. þm. Reykv. var að lýsa og eftir nokkurt volk í heimi þessum var feðraður af hv. 1. landsk. Og ég verð að láta í ljós undrun mína yfir því, að slíkt plagg er borið fram. Það er í fyrsta lagi, að það er blandað saman hér alveg ólíkum málum. Í öðru lagi er beinlínis farið með vísvitandi ósannindi í sjálfri rökst. dagskránni. Þar stendur, að það sé upplýst, að síðan núv. ríkisstj. kom til valda hafi ekki verið rofin leynd símasamtala nema að undangengnum úrskurði. Ég neita, að þetta hafi verið upplýst. En þetta er það, sem við viljum fá upplýst. Hver trúir því, þó að ráherrar séu að margstagast á vísvitandi ósannindum í þessu máli? T. d. þegar hæstv.dómsmrh. þvertekur fyrir það, að símanjósnir hafi farið fram í sambandi við bílstjóraverkfallið í vetur. Ég lýsi yfir, að þar fór hann með vísvitandi lygi 

Það er naumast orðbragð!

. Ég neita þess vegna því, að það sé upplýst, að síðan núv. ríkisstj. kom hafi ekki verið rofin leynd símtala nema að undangengnum dómsúrskurði. Það er eitt af því, sem við erum að biðja um að fá rannsakað, - í þágu símans, og í þágu símaöryggisins og í þágu þess trausts, sem síminn sjálfur þarf að njóta hjá símanotendum. - Ennfremur segir, að aldrei hafi verið rofin leynd símasamtala nema í því skyni einu að fá upplýst alvarleg lögbrot, sem rökstuddur grunur var um, að framin væru eða fremja ætti. Ég leyfi mér því, nú þegar þetta plagg er komið fram og stjórnin og lið hennar á að rétta upp putana til að sverja sannleiksgildi þessa plaggs, - ég leyfi mér í síðasta skiptið að beina þeirri áskorun til höfuðafbrotamanns þessa máls, hæstv.dómsmrh., enn einu sinni, að hann segi til um það, hvaða rökstuddur grunur lá fyrir um afbrot, sem búið var að fremja eða átti að fremja í sambandi við bílstjóraverkfallið í vetur, og ekki var hægt að upplýsa nema símasambandið væri rofið. Ég ætla að endurtaka spurninguna, svo að ég sé viss um, að hún komist inn í hausinn á hæstv. ráðh. Ég vil spyrja hann í hundraðasta skipti, hvaða rökstuddur grunur legið hafi fyrir í sambandi við bílstjóraverkfallið um afbrot, sem búið væri að fremja eða átt hefði að fremja, þess eðlis, að ekki hefði verið hægt að upplýsa það nema með því að rjúfa símaleyndina. Af báðum þessum ástæðum lít ég svo á, hæstv. forseti, að vísa beri frá dagskrártill. þessari. - Að öðru leyti er formið á till. meira en lítið kyndugt. Hún byrjar þannig: „Af því að upp hefir komizt við rannsókn á loftskeytum stórfelld njósnarstarfsemi“ o. s. frv. Af þessari ástæðu má ekki komast upp, að ríkisstj. hafi orðið sér til skammar. Af því, að komizt hefir upp um þessa njósnarstarfsemi, má ekki komast upp um þessa síðari sökudólga, enda þótt vafi geti leikið á því, hvor sökin er verri. Svona undarleg er röksemdafærslan í þessari rökst. dagskrá: Af því að nokkrir menn hafa orðið uppvísir að afbroti, þá má ekki komast upp, að stj. hafi framið afbrot, alveg eins og þeir eigi að fá að vera einir um glæpina. Hvort sem litið er á efni dagskrártill. eða form, þá er það ljóst, að henni ber að vísa frá. Og þó að ég hafi ekki mikla von um, að henni verði í raun og veru vísað frá, ber ég samt fram þessa ósk, eða réttara sagt: kröfu.

*Ingvar Pálmason: Það eru aðeins örfá orð. - Mér þykir rétt að gera grein fyrir afstöðu okkar, sem skipum 2. minni hl. allshn., til brtt., sem fram hafa komið við frv. Ég vil byrja á að harma það, að brtt.hv. 4. þm. Reykv. lágu aldrei fyrir n., svo að nm. gafst ekki kostur á að athuga þær, en það hefði kannske orðið til meiri samvinnu milli nefndarhlutanna. Ég vil segja það um þessar brtt., að mér finnst 1. brtt., undir stafl. a–h, vera þannig vaxin, að líkur hefðu verið til, að hægt hefði verið að ná samkomulagi um þetta í n., eða a. m. k. milli einhvers hluta úr n. En ég vil þó geta þess strax, að á þeim eru þó agnúar, sem gera það að verkum, að ég mun ekki geta greitt þeim atkv. Stærsti agnúinn er á stafl. a. Ég hygg, að það, sem hv.flm. hefir ætlað að ná með brtt., hafi verið það, að ná undir fasteignagjaldið fleiri eignum heldur en þeim, sem skilgreindar eru í frv. eins og það er nú. Ég álít, að út frá almennu sjónarmiði geti það komið til athugunar að ná einhverju, sem þar er talað um, undir fasteignagjaldið. En þarna fylgir sá böggull skammrifi, að till. er þannig orðuð, að það er frágangssök að samþ. hana, því að upphafið segir það sama og í 1. gr. frv. stendur, að undanteknu upphafinu þar, en það er sagt á klaufalegri hátt. Brtt. byrjar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Í kaupstöðum og kauptúnum, sem eru sérstök hreppsfélög og 3/4 hlutar hreppsbúa eru í kauptúninu, svo og öðrum hreppum“ o. s. frv. - Það er með öðrum orðum það sama og í 1. gr. frv., en þar stendur: „Í kaupstöðum og hreppum er heimilt“ o. s. frv. Þetta gerir það að verkum, að ég álít, að það sé frágangssök að samþ.till. Ef það hefðu verið einhver hreppsfélög, sem hefðu verið undanskilin í þessari brtt.hv.þm., þá var þetta skiljanlegt. En það er ekki svo. Það eru kaupstaðir, kauptún og hreppar. Ég álít þetta svo mikið vansmiði, að ég get ekki fylgt till. Þetta hefði mátt laga í n., ef menn hefðu getað orðið sammála um að koma með þessa brtt., sem hefði átt að koma, að því er mér skilst, á öðrum stað. - Að öðru leyti get ég sagt það, að sumstaðar, þar sem um hækkun er að ræða á lágmarkinu, er ég því mótfallinn. Hinsvegar er ég því fylgjandi, að svigrúmið sá haft sem allra rýmst. Ég álít það kost að láta hvert hreppsfélag ráða því, hvaða mark það velur. En ég álít það varhugavert að færa markið upp, vegna þess að þá er viðkomandi hreppsfélag bundið við það lágmark, og það getur orðið til þess, að það vilji síður nota heimildina til þess að leggja gjaldið á, af því að því þyki lágmarkið of hátt. Hinsvegar skal ég taka það fram, að ég álít, að þessar brtt. skipti mjög litlu máli, og þess vegna hefi ég ekki samvizkubit af því að greiða þeim ekki atkv. En ég tel það verr farið, ef þessi nm., sem er form. n., hefði haft eitthvað að leggja til málanna, sem til umbóta horfði, að það skyldi ekki koma fram fyrr en eftir dúk og disk, svo að maður er jafnvel neyddur til þess að vera á móti því. - Um 2. brtt. er það að segja, að hún er viðleitni hv.flm. til þess að ná sem mestu réttlæti, og er það allra góðra gjalda vert. Ég finn, að það er fyllsta réttlæti í þessari brtt. að því leyti, að ef lóð er leigð hátt, þá er það réttara, að eigandi lóðarinnar greiði lóðagjaldið, og aftur öfugt, ef gjaldið er lágt. Gallinn er sá, eins og oft vill verða, að erfitt er að ná öllu réttlæti; ef gjaldskyldunni er skipt, leiðir það af sér eilífa togstreitu um það, hver eigi að greiða, og þótt svo það yrði tekið fram í leigumála, þá er ekki vafamál, að það torveldar innheimtuna, svo að alveg er frágangssök að vera með þessari till. Um hinar brtt. er svipað að segja. Um 3. brtt. get ég sagt sama og hv. 1. þm. Eyf., að ég sé ekki, hvaða ástæða er til að heimila vegaskatt í 2 kaupstöðum, en ekki hinum. Mér fannst satt að segja, þegar ég las frv., að vegaskatturinn væri eini nýi tekjustofninn til handa bæjarfélögunum, en hann hefir nú í mörg ár verið tekjustofn í sveitum landsins, og hann hefir þann kost, að öllum er létt að greiða hann; allir, sem vilja og geta, geta greitt hann í peningum, og hinum, sem ekki hafa fjárráð og geta því ekki greitt til bæjarins vegna fjárhagsörðugleika, er heimilt að vinna þennan skatt af sér. Ef þessi maður er t. d. atvinnulaus, þá sé ég ekki betur en að gert sé góðverk með því, að hann fái að leggja fram eins dags vinnu. Ég held því, að þetta sé misskilningur hjá hv. 4. þm. Reykv., sem mér skilst að sé að verja þá fátæku, því að ef maður er atvinnulaus, og vilji hann á annað borð vinna, þá verður honum ljúft að létta byrðar síns bæjarfélags með því að vinna eina dagstund, auk þess sem þetta getur orðið til þess, að bæjarfélagið njóti meiri styrks til atvinnubóta. Af greindum ástæðum get ég því ekki verið með þessari brtt. - Um 4. brtt. vil ég segja það, að það leiðir af sjálfu sér, að við í 2. minni hl. getum ekki verið með henni, þar sem þá er kippt burtu kjarna frv., svo að það getur ekki orðið að gagni. Við lítum svo á, að eins og frv. er nú, sé þetta mál sæmilega afgr., þar sem hægt er að koma til fólksins og segja, að tekjur sveitar- og sýslusjóða hafi verið auknar um 1¼ millj. kr. (BSt; Meira). Já, það má segja, að það sé nokkru meira. Ég get því ekki séð, að rök hv. 1. þm. Reykv. séu rétt, að svo illa sé séð fyrir afkomu bæjarfélaganna, að ekki megi við hlíta. Það er rétt, að þau fá nokkru minna en gert var ráð fyrir í upphaflega frv., en það nær engri átt, sem hv.þm. vildi vera láta, að í staðinn fyrir vörugjaldið, sem mþn. hafði áætlað 650 þús. kr., fái bæjarfélögin ekkert nema helming þeirrar hækkunar, eða þá 5%, sem við leggjum til, að hækkuð verði aðflutningsgjöldin. Þetta er ekki rétt, því að þessa hækkun fá kaupstaðirnir alla; eftir frv. átti 5% gjaldið í IV. kafla að ganga allt til sveitarfélaganna, en eftir brtt. okkar, þá ganga þessir 5% óskertir til bæjarfélaganna. - Um 5. brtt. á þskj. 458, að fellt sé niður gjald af síldarverksmiðjunum, verð ég að segja, að ég tel það ekki rétt að fella það alveg niður, af þeim ástæðum, sem ég tók fram við 2. umr. Það er viðurkennt, að sveitar- og bæjarfélögin, sem hafa þessa starfrækslu innan sinna vébanda, hljóta alltaf af því nokkra aukabyrði. Þetta er óviss atvinnugrein, en samt streymir fólk árs árlegu á þessa staði, og það er alls ekki dæmalaust, að viðkomandi sveitar- eða bæjarfélög hafa orðið fyrir þungum búsifjum af þessu fólki; þess vegna er ekki rétt að fella þetta gjald alveg niður. Hinsvegar teljum við ekki rétt, a. m. k. ekki til að byrja með, að hafa þetta gjald hærra en ½%, og verður að líta svo á, að það séu nokkrar bætur til viðkomandi sveitar- og bæjarfélaga. Á Siglufirði t. d. mun þetta nema 12–13 þús. kr. á ári. Tel ég, að það sé viðurkenning fyrir þau skakkaföll, sem þessir aðiljar bíða vegna þess fólks, er þangað kemur í atvinnuleit á hverju ári. - 6. brtt. tel ég vera til bóta og mun greiða henni atkv., Það stendur í frv., að jöfnunarsjóð, sem mynda skal samkv. 33. gr. frv., skuli ávaxta í Landsbanka Íslands. Þetta ákvæði er fullþröngt, þar sem innheimtumenn ná ekki alstaðar til þessarar stofnunar, en til eru aðrar jafntryggar, sem nota má samkv. brtt. Um aðrar brtt., er fyrir liggja, sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða. - Um brtt. á þskj. 455 hefir verið rætt, og get ég tekið undir með hv. 1. þm. Eyf., sem er málum þessum kunnugur og hefir í mþn. athugað þetta gaumgæfilega. Aftur á móti verð ég að hryggja sama hv.þm. með því, að skoðun okkar 2. minni hl. hefir ekki breytzt frá því við 2. umr., og teljum við í hóf stillt að ákveða þetta gjald ½%, og getum við hvorki fallizt á hækkun þess né heldur að það falli niður. Að svo mæltu vil ég vænta þess, að þingið beri gæfu til að afgr. þetta frv. í svipaðri mynd og nú er. Tel ég, að með því sé synd virðingarverð viðleitni til að bæta úr því ástandi, sem nú er, á sæmilegan hátt, en hitt teldi ég ekki vansalaust, ef þingið vildi ekki bæta úr þörfum þessara héraða, og þótt sjálfsagt megi segja með einhverjum rökum, að þetta nægi ekki fullkomlega einhverjum sveitarfélögum, þá er ég viss um, að þetta bætir úr fyrir mörgum og mun nægja þeim, auk þess sem þau sveitar- og bæjarfélög, er harðast verða úti, njóta jöfnunarsjóðsins, sem gert er ráð fyrir, að stofnaður verði. Ég verð því að líta svo á, að eins og nú horfir um tekjuöflun bæði fyrir ríki og bæjarfélög, þá megi segja - verði frv. þetta að lögum -, að þá sé þessu máli sinnt af þinginu, eftir því sem efni standa til, þó að segja megi, að betur þyrfti að vera.

*Bernharð Stefánsson: Frá mínu sjónarmiði var þessu máli spillt við 2. umr. að því leyti, að dregið var úr möguleikum til tekjuöflunar fyrir sveitar- og bæjarfélög. Ég hefði þó getað unað því, að vörugjaldið var fellt niður, enda var ég á móti því í mþm. En ég hefði talið nauðsynlegt, og ég veit, að sama er um hina mþnm., að hafa aðflutningsgjaldið nokkru hærra og öðruvísi skipt en nú er ætlazt til. Ég hafði hugsað mér að bera fram brtt. um þetta milli umr., ef brtt. 2. minni hl. yrðu samþ. En ég sá það á atkvgr. við 2. umr., og hefi heyrt það á hv.þdm., að slíkar brtt. myndu hafa fallið. En þótt ég líti svo á, að frv. hafi að þessu leyti verið spillt, verð ég þó að telja, að frv. sé allmikils virði enn, þrátt fyrir allt. Ef áætlun mþn. er lögð til grundvallar. og ég hefi ekki heyrt, að hún hafi verið rengd ennþá, eru möguleikar eftir frv. nú til þess að afla bæjar- og sveitarsjóðum tekna, sem nema 1265000 kr. Þessi upphæð finnst mér vera svo mikils virði fyrir bæjar- og sveitarsjóðina, að ekki megi gera neitt, þar sem nú er orðið svo áliðið þings, til þess að breyta málinu og tefja það, heldur verði að leggja allt kapp að koma því áfram eins og það er nú, eða sem næst því. Af þessari ástæðu hefi ég fallið frá því að bera fram víðtækar brtt., enda þótt ég hefði talið þess þörf. Ég hefi aðeins borið fram eina litla brtt. á þskj. 451, um að gjald síldarverksmiðjanna verði 0,8%. Ég minntist á þetta við 2. umr. í sambandi við þá till.allshn. að lækka gjaldið niður í 0,5%. Ég stakk upp á 1%, en fer milliveg með þessari till. minni. Þar sem ég vil vona, að hér finnist fleiri menn sanngjarnir en ósanngjarnir, vænti ég þess, að þessi brtt. fái góðar undirtektir. Ég mun ekki fara út í brtt. annara þm., enda stendur nm. það nær en mér. Um brtt. á þskj. 458, frá hv. 4. þm. Reykv., er það að segja, að mér virðist 1. og 2. brtt. ekki stórvægilegar. En ákaflega finnst mér undarlegt orðalag á fyrstu brtt., t. d. skilgreiningin á því, hvað þorp sé, og fæ ég ekki séð, að það taki orðalagi frv. fram. En annars skal ég ekki skipta mér af þessum till. um fasteignaskattinn. Hinsvegar vil ég víkja örlítið að 3. brtt., um vegaskattinn, því að hún kemur mér ákaflega furðulega fyrir sjónir. Ég hefði vel getað skilið þá afstöðu hv.þm., að hann vildi engan vegaskatt hafa. En samkv. till. hans á vegaskattur að gilda í þeim kaupstöðum utan Reykjavíkur, sem hafa undir 2000 íbúum. Mér skilst, að hér sé nú ekki nema um tvo kaupstaði að ræða, Seyðisfjörð og Norðfjörð. En hvers vegna á að taka þá kaupstaði út úr? Hvers vegna er þessi heimild ekki látin gilda alstaðar í kaupstöðum, eða þá kaflinn alveg felldur niður? Ég skal ekki halda þessum kafla fram, en ef slíkur skattur er réttmætur í sveitum, - hvers vegna er hann það þá ekki líka í kaupstöðum? Hv. 4. þm. Reykv. kvaðst vera andvígur slíkum sköttum sem þessum, enda ætti að leggja á menn eftir efnum og ástæðum. En þetta frv. er nú einmitt samið og fram komið vegna þess, að sú aðferð hefir ekki fullnægt þörfum sveitar- og bæjarfélaga. Hann sagði ennfremur, að með þessum hætti væru sumir þeir menn skattlagðir með vegaskatti, sem ekki væru lögð á útsvör. Þetta kann að vera, en er þá víst, að þessir menn hafi aldrei dagstund afgangs til þess að vinna af sér skattinn, þótt þeir hafi ekki peninga til að greiða hann með? - Þá er sú brtt., að fella niður III. kaflann, um aðflutningsgjald. Hv. flm. sagði, að ekki væri gerlegt að skattleggja nauðsynjavörur almennings. Ég man nú samt ekki betur en að þessi hv.þm. hafi greitt atkv. með einhverju svipuðu áður. Svo er annað. Það heyrast aldrei frá þessum hv.þm. né öðrum þeim, sem honum standa næst, nokkrar till. um að lækka útgjöld sveitar- og bæjarfélaga. Þeir eru á móti því að skattleggja nauðsynjar, - en hvar á að taka peninga til þess að gera það, sem þeir heimta, að sé gert? Ég játa það fúslega, að það er ekkert skemmtilegt að skattleggja nauðsynjar, en það verður annaðhvort að gera, að draga úr kröfunum, eða að afla fjár til þess að hægt sé að fullnægja þeim. Það er hægt að gera sig góðan með því að segjast heimta atvinnubætur, en segja svo, þegar kemur að því að afla fjár, til þess að hægt sé að verða við þessari kröfu: „Ég er á móti þessu“. Hann segist vera á móti þessu at principástæðum og að sinn flokkur sé alltaf á. móti því. Ég vil minna hann á það, að hv. 6. landsk., sem átti sæti í mþm., var ekki hvað sízt fylgjandi því að hafa þann kaflann, sem nú er búið að leggja niður, og þar stóð til að skattleggja nauðsynjar meira en nú. Ég vildi nú gjarnan - án þess að vilja hvetja mikið til áframhaldandi ræðuhalda - fá að vita, hvernig á að fara að, þar sem sá möguleiki, að leggja á útsvör, er tæmdur, - þar sem ekki er hægt að innheimta útsvör og bæjarfélög og sveitir standa ráðþrota. Hvernig á að innheimta tekjur þar? Og et það á að taka af tekjustofnum ríkissjóðs, hvar á þá ríkið að fá tekjur í staðinn? - Þá vil ég drepa á 5. brtt.hv.þm., sem fer fram á, að felld sé niður 24. gr. frv., sem mælir svo fyrir, að síldarverksmiðjur skuli greiða til bæjar- og sveitarfélaga, þar sem þær eru starfræktar, ½% af andvirði seldrar framleiðsluvöru. Hann spurði. hvers vegna þessi bæjarfélög ættu að njóta þeirra hlunninda öðrum fremur að skattleggja þennan atvinnurekstur. Hvers vegna eiga bæjarfélög yfirleitt að njóta þeirra hlunninda að hafa rétt til að skattleggja atvinnurekstur? Í mínu kjördæmi eru tvær verksmiðjur, sem eru reknar af einstaklingum. Það er sama um þær að segja eins og hinar verksmiðjurnar, að þær kaupa síld af ýmsum skipum, en það dettur engum annað í hug en að þær séu skattlagðar og greiði útsvör. Ég sé ekki annað en að það eigi að gilda alveg það sama, þótt verksmiðjurnar séu reknar af ríkinu. Hv. þm. taldi það sem rök í þessu efni, að Siglufjarðarbær hefði lagt til land handa verksmiðjunni og gefið þetta land. Mér finnst ekki, að þetta séu rök fyrir hans máli, heldur einmitt fyrir mínu. Mér sýnist ekki ástæða til þess, þegar bærinn gefur lóðina, að hann fái síður tekjur af verksmiðjunni heldur en ef hann hefði selt lóðina háu verði. Það er rétt, að íbúar Siglufjarðar vildu gjarnan, að þessi verksmiðja kæmist þarna upp. Það er vitanlegt, að svo er með öll bæjarfélög, að þau vilja hafa mikinn atvinnurekstur, en þau vilja líka hafa leyfi til að skattleggja hann. Hann var að tala um, að það væru hlunnindi að fá menn inn í bæjarfélagið, vegna aukinna viðskipta. En þetta er mjög tvíeggjað, og það stafar ekki lítil áhætta og kostnaður af fólki, sem þannig kemur, ef illa fer. Hvað viðvíkur þeim háu hafnargjöldum, sem hann var að tala um, þá er því til að svara, að hafnarmannvirki eru dýr, og ég býst við, að það borgi sig fyrir þá, sem þangað koma, að nota höfnina. Hv. þm. endaði ræðu sína með því að segja, að það væru allir ráðalausir yfir þessu máli. Það getur hugsazt, að það séu fleiri, sem hafa slíka skoðun, - þeir sem vilja fá fé til nauðsynlegra framkvæmda, en þora ekki að horfast í augu við, að það þurfi að afla fjár, þegar á reynir. Hitt er ekki ráðaleysi, að gera þetta frv. að lögum og breyta því sem minnst frá því, sem nú er. Ég veit ekki, hvað þeir hv.þm., sem vilja hundsa þetta mál, hugsa um framtíðina. Það er nú svo komið, að ef ekkert er að gert, þá eru ýms bæjar- og sveitarfélög, t. d. sérstaklega við sjó; sem ekki geta staðið undir gjöldum sínum lengur, og þótt þetta frv. sé enginn kína-lífselixir, sem læknar öll þeirra mein, þá ætla ég, að það gerði mikið gagn, ef að lögum yrði. Út af till.hv. 1. þm. Reykv. vil ég segja, að það hefði verið nauðsyn að bæta kaupstöðunum og kauptúnunum meira upp, ef vörugjaldið er fellt niður, heldur en gert er með till.hv. 2. minni hl. n., og þá helzt með því að hækka innflutningsgjaldið og skipta því bæjunum í hag. Ég verð að taka undir það með hæstv. fjmrh. um afstöðu mþn., að hún leit svo á, að það ætti ekki að hrófla við einkasölum ríkisins, bæði af þeirri ástæðu, sem hann nefndi, og svo af þeirri ástæðu, að ef um meiri tekjur af þeim yrði að ræða síðar, þá væri það eðlileg tekjuleið fyrir ríkið.

*Fjmrh. (Eysteinn Jónsson): Ég mun halda mér við brtt. á þskj. 457, þar sem þær snerta svo mjög tekjuöflun ríkissjóðs. - Í frv. er ekki gert ráð fyrir því, að hækkaður verði tollur á tóbaki eða áfengi. Þetta stafar vitanlega alls ekki af því, að ekki sé álitið réttmætt að tolla þessar vörur og leggja á þær eins og unnt er. En svo stendur á, sem kunnugt er, að þessar vörur eru báðar í einkasölu, og því hlyti tollhækkun, sem renna ætti til bæjar- og sveitarsjóða, óhjákvæmilega að skerða tekjuöflun ríkissjóðs. Ríkissjóði er lögum samkv. ætlað að hafa allar tekjur af þessum stofnunum, bæði toll og álagningu. Ég skal nú fyrst tala um tóbakstollinn. Hann hefir verið smáhækkaður undanfarið, og síðast 1934. Þá var því spáð af stjórnarandstæðingum, að sú hækkun myndi ekki svara kostnaði fyrir ríkissjóð vegna minnkandi sölu. Þá vildi ég ekki fallast á þessa skoðun, sem hv. 1. þm. Reykv. hélt þá mjög fast fram. En ég get játað það fyrir þeim hv.þm. nú, að tollhækkunin hefir ekki öll náðst inn, vegna þess að sala hefir minnkað. Þetta bendir ótvírætt til þess, að aukinn tollur ásamt álagningu myndi gera vöruna svo dýra, að sala stórminnkaði nú. Sú aðferð myndi því ekki leiða til neins annars en að taka hl. af tekjum ríkissjóðs og afhenda hann bæjarsjóðunum. Ég er hissa á því, að hv. 1. þm. Reykv. skuli ekki muna, hve harðlega hann beitti sér gegn tollhækkuninni 1934. En reynslan hefir sýnt, að hann hafði rétt fyrir sér að nokkru leyti þá, og það er alveg augljóst, að nýjum tollauka verður ekki komið yfir á neytendurna. Það væri því fjarstæða og ranglæti gagnvart ríkissjóði, að grípa til þessara ráða. Það sýndi sig við 2. umr. fjárl., að honum mun ekki veita af þeim tekjum, sem honum ber lögum samkv., og mun sjást enn betur við 3. umr. Ég er því gersamlega andvígur þessari brtt. og mun greiða atkv. gegn frv., ef hún verður samþ. - Alveg sama er um áfengistollinn að segja. Það má að vísu vera, að hækka megi útsöluverð vínanna eitthvað, og er nú verið að athuga það mál. En þótt það verði gert, er margt, sem bendir til þess, að tekjur ríkissjóðs af áfengisverzluninni muni fara lækkandi, og því mun ekki veita af hinni auknu álagningu til þess að tryggja tekjur þær af áfengi, sem ríkissjóði eru ætlaðar í fjárl.frv. 1937. Sala áfengis fer, sem betur fer, minnkandi. Sala í aprílmánuði reyndist allmiklu minni en á sama tíma í fyrra. Margt bendir til þess, að bindindishreyfingunni sé að aukast fylgi. Auk þess verður ekki komizt hjá því vegna gjaldeyrisvandræðanna að spara gjaldeyri til innkaupa á áfengi. Verður þá að fara þá leið, að kaupa hinar ódýrari tegundir, en það hefir í för með sér lægri tolltekjur. Auk þess má gera ráð fyrir hækkandi útsvarsgreiðslum frá þessum fyrirtækjum í jöfnunarsjóð bæjarfélaga, eða um 100 þús. kr. á ári. Því gilda hér alveg sömu rök og um tóbakið. Það er ekki hægt að treysta á tekjur af áfengum drykkjum frekar en gert er í fjárl.frv. Með þessum brtt. eru því aðeins teknar tekjur frá ríkissjóði og afhentar öðrum aðilja. Auðvitað geta verið uppi mismunandi skoðanir um afgreiðslu fjárlaganna. En þeir, sem vilja afgreiða fjárl. nálægt þeirri mynd, sem þau nú eru í, geta ekki fylgt þessum brtt. Ég vil endurtaka það, að eins og lítur út með yfirfærslur á þessu ári til kaupa á víni og tóbaki, er ekkert vit í að áætla toll og verzlunarhagnað hærri af þessum vörum en gert er í frv. til fjárl. Örðugleikar ríkissjóðs eru alveg nægilegir, þótt ekki sé reiknað með hærri upphæðum en þar eru áætlaðar. Þetta vil ég biðja menn að leggja á minnið. Það eru lítil úrræði í því fólgin að ætla að skjóta sér undan vandræðunum, sem að bæjarfélögunum steðja, með því að leggja til að sækja fé í ríkissjóðinn. En það eru að vísu fleiri till. en þessar, sem ganga í þá átt. Það er vitanlega ákaflega auðvelt úrræði á vandræðatímum að stinga höfðinu í sandinn og nota svo slíka frammistöðu til blekkinga á eftir.

*Sigurður Kristjánsson: Hv. 1. landsk. hefir nú gengizt við vanskapnaði þeim, sem hæstv. forseti hélt upp til sýnis, og það verður sjálfsagt ekki hægt að véfengja, að króginn sé rétt feðraður. Ég ætla, að hann með ræðu sinni hafi sannað, að slíkur krypplingur er ekki líklegur til að vera getinn af öðrum en honum, slíkur vanskapnaður sem hans rök voru nú fyrir því, að það væri samkv. íslenzkum l. hægt að liggja á hleri í síma. Þetta er að sönnu ekki alveg nýtt. Hann hefir tuggið þetta upp eftir sjálfum sér; og hann taldi þetta sannað með því, að gera mætti húsrannsókn. Hann sagði, að þetta væri að sönnu hvergi heimilað í íslenzkum 1., og það eitt mælti hann rétt. En það er sú mesta hunda„logik“, sem hugsazt getur, að leggja að jöfnu húsrannsókn og símahlerun. Það er vitað, að þegar úrskurðuð er heimilisrannsókn, þá er það til þess að leita hjá ákveðnum manni eftir ákveðnum hlut. En þegar lagzt er á hleri í síma, þá er hlustað á alla þá menn, sem kunna að tala gegnum þetta símanúmer. Það er m. ö. o. hnuplað samtölum, án þess að vita, hver muni tala eða um hvað muni verða talað. Þetta virðist eiga að geta komizt inn í hvern einasta haus, hversu ferkantaður sem hann kann að vera; en þó er það svo um föðurinn að þessum óskapnaði, að inn í hans höfuð kemst ekki skilningsneisti. Ýmislegt væri ástæða til að gera aths. við af því, sem ráðherrarnir hafa sagt, sérstaklega það, sem hæstv.atvmrh. sagði til hnekkis því að samþ.till. okkar um skipun rannsóknarnefndar. Hann sagði, að allt væri upplýst í þessu máli, það þyrfti enga nefnd. Stj. hefði sem sagt upplýst allt, - að hlustanir hefðu farið fram eftir úrskurði lögreglustjóra, og allt, sem till. talar um að rannsaka, væri stj. búin að upplýsa. En hæstv. ráðh. gleymdi bara einu: að menn trúa ekki ríkisstj., hún hefir glatað tiltrú sinni, bæði hjá Alþingi og borgurunum yfirleitt. Þeir gera sig ekki ánægða með það, sem ráðherrarnir segja, allra sízt þegar komið hafa fram alvarlegar missagnir frá hans hendi. Hæstv. ráðh. var með sögu nokkra, sem mér er sagt, að hann segi nú við flestöll tækifæri. En nú kom hún nokkuð ömurlega við, og fór hann skakkt með hana í tilbót. Sagan byrjaði nú á því, að hann hefði aldrei fengið lánaðan pottinn, nefnilega ráðh. sjálfur, því að hann kvað símann aldrei hafa verið notaðan til hlerunar. En í öðru lagi hafi potturinn verið heill, þegar stj. fékk hann að láni: að mennirnir, sem hlustað var á, hafi verið afbrotamenn, og að það megi ekki hlusta á nema menn, sem sterklega eru grunaðir um afbrot. Í þriðja lagi var potturinn heill, þegar honum var skilað: að engum hafi verið mein gert, m. ö. o., að það hafi ekki verið sannað brot á nokkurn mann. Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um það, sem hæstv.atvmrh. var hér að ræða um afbrot manna í sambandi við togara; hv.þm. G.-K. hefir gert því skil. Ég vil aðeins bæta því við, að það má ganga út frá því vísu, að þegar þessi hæstv. ráðh. blæs sig út, svo að hann ætlar að springa, þá er hann að blása frá sér þeim grun - þeim alvarlega grun -, sem stundum hvílir á honum og stj. hans um að fara ekki sem ráðvandlegast að í meðferð mála. Og um þennan grun er að ræðu í þessu tilfelli. Ég hygg, að hæstv. ráðh. sé kunnugt um það, að það er nokkuð almennt álit, að stj. hafi beitt mikilli hlutdrægni í þessari rannsókn. A. m. k. efast víst enginn úr mínu liði um það, að þessar hlustanir í höndum lögreglunnar og þessa ráðherra hafi stöðvað rannsóknina um íslenzku togarana, af því að við málið voru riðnir hans flokksmenn. Þessu hefir aldrei verið hnekkt, og staðreyndin er sú, að eftir öll svigurmælin um sekt íslenzkrar togaraútgerðar dettur allt í dúnalogn allt í einu. Þetta er það, sem hv.þm. G.-K. var að spyrja um og hæstv. ráðh. á eftir að svara: Af hverju datt allt í dúnalogn? var það af því, að það fannst ekki, sem leitað var að, eða að það fannst, sem ekki var leitað að? Út af því, að það er alltaf verið að mikla þessi brennivínssölumál og réttlæta þessa seinni hlustun með því, hvað almennur háski stafi af þeim, vil ég í fyrsta lagi undirstrika það, sem ég áður sagði, að það er ríkisstj., sem selur þetta áfengi, og það er varla hægt að líta á þessa áfengissala hér nú orðið, sem selja eingöngu frá ríkisverzluninni, öðruvísi en sem umboðssala ríkisstj. - Þeir eru ekkert annað. Og það trúir enginn lifandi maður á vandlætingar stj. út af þessu máli. Almenningur lítur svo á, að stj. fái hér yfirskinsástæðu til að geta látið misnota símann, og í öðru lagi að gremjan við bifreiðarstjórana frá í vetur út af því að vilja ekki kyngja benzínhækkun stjórnarinnar alveg þegjandi hafi alltaf soðið í þeirra æðum og beinum, og sé því þessi herferð hafin til þess að reyna að setja einhvern sérstakan blett á þá í þessu vínsölumáli, - sé hefndarpólitík stj. gagnvart þessum mönnum.  Því hefir óspart verið haldið fram, að rannsókn þessa máls væri óþörf, ef úrskurðir fengjust birtir. En því fer fjarri. Það er sjálfsögð og réttmæt krafa, sem ég og fleiri höfum gert, að úrskurðir verði birtir; og alveg sérstakt gildi hefir sú krafa frá minni hálfu, að fá að sjá þá, því að þeir eru orðnir eignarskjal þeirrar stofnunar, sem mér með l. er heimilað að sjá öll skjöl hjá. En það tek ég ákveðið fram, að ég álít engan veginn fullnægt með birtingu úrskurðanna, heldur sé rannsóknar fullkomin þörf. Því að ég meina a. m. k. það með flutningi þessarar till., að það þurfi að rannsaka miklu meira heldur en þessa tvo úrskurði, sem við hefir verið gengizt. Það er minn grunur eins og margra annara, að síminn hafi verið misnotaður miklu meira en þetta. Og það vil ég fá upplýst með því að skipa þessa rannsóknarnefnd. Ég er sannfærður um, að það verður álit alls almennings í landinu, að ef stj. lætur vísa till. frá, svo sem nú er stofnað til, þá sé það af því, að hún þori ekki að láta skoða ofan í pokann hjá sér.

*Frsm. 2. minni hl. (Páll Hermannsson): Það fara nú að verða töluvert langar umr. um þetta frv. og ekkert skemmtilegar, og væri réttast að hafa þær ekki lengri. En þar sem svo stendur á, að ég mun vera talinn frsm. einhvers hl. í allshn., þá þykir mér rétt að segja um frv. örfá orð, áður en það fer út úr d. Ég skal þá í fyrsta lagi segja það um þetta frv. eins og það lá fyrir í byrjun, að ef þeir tímar, sem við nú lifum á, hefðu mátt teljast svona nokkurnveginn eðlilegir, þá hefði ég getað fallizt á höfuðstefnu frv., sem var í því fólgin, að leggja nokkur gjöld á innfluttar og útfluttar vörur, til þess að létta af sveitarútsvörum bæjar- og sveitarfélaga í landinu. En af því að ég tel þessa tíma ekki eðlilega - og það óeðlilega við tímana tel ég það, að aðalatvinnuvegir landsmanna eiga við alveg óvenjuleg vandræði að stríða - þá hefi ég ekki getað fallizt á, að það væru sérstaklega lögð gjöld á þessa aðalatvinnuvegi landsmanna. Þó að það standi nú kannske svo á, að það séu vissir menn í landinu, sem telja sig hafa einkarétt til þess að sjá vandræði atvinnulífsins og segja frá þeim, þá mun það vera svo, að flestir, ef ekki allir landsmenn, finna til þess, að atvinnulífið á alveg sérstaklega erfitt uppdráttar nú. Með hliðsjón af þessu var það, sem við framsóknarmenn í allshn. lögðum til, að III. kafli upphaflega frv. yrði felldur burtu. Hinsvegar skal ég játa það, að eins og frv. er nú orðið, þá er ekki með því séð eins vel fyrir þörfum kaupstaða og kauptúna eins og gert var með upphaflega frv., en aftur á móti tel ég, að með frv. eins og það er orðið nú, þá sé í raun og veru betur séð fyrir þörfum sveitarfélaganna heldur en með hinu upphaflega frv. Það byggist á því, að þau halda eiginlega öllum þeim tekjum, sem þeim var ætlað í hinu upphaflega frv., en losna undan útgjöldum, sem ætlað var, að legðust á fólkið í sveitunum. Það sagði einhver þm. áðan, að sveitarfélögin þyrftu síður á tekjustofnum að halda heldur en kaupstaðir og kauptún. Ég skal ekki leggja neinn dóm á þetta, en vil bara slá því föstu, að það eru til margir sveitahreppar í þessu landi, sem þurfa á nýjum tekjustofnum að halda. Mér er sjálfum persónulega kunnugt um, að víða í sveitum verður að leggja útsvör á fólk, sem því er um megn að greiða. Það verður að greiða útsvör ekki aðeins af rekstri eða arði atvinnu sinnar, heldur af eignum sínum, meðan þær eru nokkrar til. Og þar sem svo stendur á, er vissulega þörf á nýjum tekjustofnum. –Þegar við hv. 2. þm. S.-M. gerðum till. okkar til breyt. á þessu frv., þá bjóst ég ekki við því frekar, að það yrðu þær till. eingöngu, sem fengju að komast inn í þetta frv. Ég gerði þær till. sérstaklega með hliðsjón af málstað sveitahreppanna, og ég get í hreinskilni sagt, að ég bjóst jafnvel við því, að inn í þetta frv. yrði bætt nýjum tekjum til handa kaupstöðunum, og ég bjóst líka við því, að vel gæti komið til mála, að farið yrði fram á einhverja aðra skerðingu á þeim upphæðum, sem III. kafli frv. nú gerir ráð fyrir. En nú virðist sem það muni verða svo í þessari d., að það verði fyrst og fremst till. okkar, sem gera breyt. á frv. Ég veit að vísu ekki fyrir víst, hvað af till. verður samþ., en mér þykir líklegt, að frv. fari úr þessari d. lítið breytt frá því, sem það er nú. Og þó að ég viðurkenni, að það hefði þurft að bæta betur úr tekjuþörf kaupstaðanna, þá er það svo, að það er nokkuð annað að sjá þörfina á umbótum og svo hitt, að sjá ráð til þess að bæta úr henni. Ég verð að taka undir það, sem hv. 1. þm. Eyf. sagði hér í dag, að þó að menn kunni að álíta, að töluvert vanti á til þess að bæta úr brýnustu þörf landsmanna í heild, þá er þetta frv. þó töluvert spor í áttina. Ég ímynda mér, að það láti nærri, að eftir þessu frv. hafi sveitahrepparnir þær tekjur, sem upphaflega frv. gerði ráð fyrir, en að það vanti um 400 þús. kr. af þeim tekjum, sem kaupstöðum og kauptúnum var ætlað. En samt er það svo, að kaupstöðum og kauptúnum eru ætlaðar tekjur upp á a. m. k. eina milljón. Og þegar maður svo jafnframt hefir það í huga, að nú lítur út fyrir, að berklavarnagjaldinu verði létt af í því formi, sem það hefir verið, þá minnkar nú mismunurinn að töluverðu leyti frá því, sem gert var ráð fyrir í upphaflega frv. Ég vil sérstaklega láta þess getið, að þótt við höfum lagt til að fella niður gjaldið af framleiðsluvörunum nú, þá er það ekki vegna þess, a. m. k. fyrir mér, að ég ekki álíti, að það megi vel leggja gjald á framleiðsluvörur, þegar sæmilega árar, þegar atvinnuvegirnir ganga sæmilega og viðskiptalífið er þar af leiðandi sæmilega fjörugt. En mér finnst, eins og nú er ástatt, ekki gerlegt að gera það. Við vitum, að atvinnuvegirnir í landinu, bæði landbúnaðurinn og sjávarútvegurinn, hrópa til þingsins um að létta af sér gjöldum, og ekki aðeins það, heldur líka um að fá beina fjárhagslega hjálp frá ríkissjóði. Þá er sjáanlegt, að eitthvað muni vera bogið við að leggja sérstök ný útgjöld á þessa sömu atvinnuvegi. Sumir segja að vísu, að þetta séu ekki ný gjöld, það sé aðeins tilfærsla á gjöldum, en það er ekki nema hálfur sannleikur, og ekki það. Því að vitanlegt er, að ekki er meiningin, að þessar nýju tekjur sveitar- og bæjarfélaga skuli eingöngu ganga til þess að létta útsvörum af atvinnurekendum. Mér hefði þótt nokkurs um vert, að þetta frv. fengi staðfestingu eitthvað líkt því, sem það er nú, þótt maður hafi náttúrlega fulla ástæðu til að efast um, að svo geti orðið nú á þessu þingi, úr því að málið er ekki komið lengra áleiðis ennþá. En út af skoðun þeirra manna, sem vilja slá málinu algerlega á frest, vil ég segja, að ég man ekki betur en að hæstv.atvmrh. hafi lýst yfir, að hann ætlaði að fela þeirri sömu n., sem undirbjó þetta frv., áframhaldandi starf í sama augnamiði. Ég verð að segja, að þeirri ágætu n. þyrfti að takast það starf einhvernveginn öðruvísi en hið fyrra starf, ef ætla mætti, að hæstv. ráðh. fái frá henni till., sem honum væri verulega ljúft að taka á móti, því að mér hefir fundizt, að því leyti sem hann hefir minnzt á þetta mál hér í deildinni, að það væri býsna lítið í tillögum þessarar nefndar, sem hæstv. ráðherra getur fallizt á.

*Guðrún Lárusdóttir: Það eru aðeins örfá orð í sambandi við 4. gr. frv., þar sem talin eru upp þau mannvirki og stofnanir, sem undanþegin skulu vera fasteignaskatti. Ég sakna þess, að þar eru ekki talin barnaheimili, sem við vitum, að er orðinn fastur liður á dagskrá þjóðarinnar, og búast má við, að reist verði fleiri í nánustu framtíð, bæði af einstaklingum og félögum. Virðist að öllu leyti réttlátt, að þessi starfsemi sé undanþegin skatti eins og aðrar þær stofnanir, sem upp eru taldar í 4. gr. frv. Langar mig til að afhenda hæstv. forseta skrifl. brtt. um þetta atriði með ósk um, að hann leggi hana fyrir hv. d., sem ég vænti, að sjái sér fært að leggja henni lið og samþykki sitt.

*Forsrh. (Hermann Jónasson): Ég skal fara nokkrum orðum um þessa ræðu hv. 3. þm. Reykv., því að þar eru nokkur atriði, sem ég sé ástæðu til að drepa á, þar sem ég get ekki verið honum sammála, eins og ég get yfirleitt ekki verið honum sammála um nauðsyn þessarar till., sem hér liggur fyrir. Ég vil þá fyrst minnast á það, sem hann sagði í upphafi ræðu sinnar, að hlustun lögreglunnar í þessi símanúmer væri eins og innbrot á næturþeli, en það er nafn, sem andstæðingablöðin hafa valið þessari rannsókn lögreglustjóra. Vitanlega er svona rannsókn, sem lögreglan sér ástæðu til að framkvæma, alltaf framkvæmd að óvörum þeim, sem rannsóknin er gerð hjá. Það er t. d. ekki hægt að rjúfa bréfahelgina án þess að það sé gert að óvörum þeim, sem bréfin senda og setja í póst. Hver sá, sem setur bréf í póst, gerir það í því trausti, að lögreglan gruni hann ekki umi neitt, sem gefi henni ástæðu til að opna bréfið. Þetta gerir hver og einn borgari. En ef hann liggur undir grun um að hafa með því framið ólöglegt athæfi, þá getur lögreglan kveðið upp úrskurð um, að bréfið skuli tekið og opnað, og sá, sem sendir, veit ekkert um það fyrr en eftir á, að bréfið hefir verið tekið. Alveg nákvæmlega á sama hátt er hægt að fara inn á heimili manns hvenær sem er, þó að það sé í fjarveru þessa manns, sem heima á, á þessu heimili, skoða öll þau gögn, sem þar liggja fyrir, lesa bréf frá hverjum sem er, alveg eins þó að þau séu frá saklausum mönnum, sem hafa skrifað um allt önnur málefni en þau, sem verið væri að grennslast eftir. Til alls þessa hefir lögreglan leyfi, og alveg eins getur hún hlustað í síma án þess að gera þeim viðvart, enda næði rannsóknin annars ekki tilgangi sínum. Og það, sem mest er, það er hægt að koma hverjum borgara á óvart og svipta hann því, sem dýrmætast er, sjálfu frelsinu. Þetta vald er dómurunum fengið í hendur, og hjá því verður ekki komizt, svo að hægt sé að framkvæma nauðsynlegar rannsóknir til þess að vernda þá borgara, sem liggja ekki undir grun gegn þeim, sem drýgja lögbrot, svo að hægt sé að halda uppi lögum og reglum í landinu. Það er því ekki óeðlilegt, þó að þessar rannsóknir séu framkvæmdar að mönnum óvörum, því að það er nauðsynlegt til þess að þær nái tilgangi sínum. Og ég verð að segja, að ég býst ekki við, að í síma hér í bæ tali menn yfirleitt um öllu meiri leyndarmál en þau, sem ritað er um í bréfum manna á milli. Það munu þvert á móti vera meiri persónuleg launungarmál í bréfum en símtölum, og þó getur lögreglan opnað bréfin, eins og ég sagði áðan. Nákvæmlega er það sama að segja um símskeyti, sem menn senda, og þá vitanlega í því trausti, að þau séu ekki tekin og skoðuð af lögreglunni. Þessi skeyti má taka og skoða af lögreglunni og hefir þráfaldlega verið gert á undanförnum árum. Það er alveg rétt hjá hv.þm., eins og ég hefi drepið á áður, að leyndin er ekki síður nauðsynleg fyrir símskeyti, en í því sambandi fór hann inn á skoðun mína, og skal ég ekki sérstaklega fara inn á það, en eitt vil ég þó benda á í þessu máli, sem er satt að segja einkennilegt í okkar löggjöf - og er dálítið viðfangsefni fyrir þá, sem vilja rannsaka, hversu mikil leynd hvílir yfir skeytunum, - að skv. ákvæðum l. nr. 82 frá 1917, sem mest hefir verið deilt um, og í reglugerð nr. 32 frá 1918 er svo ákveðið, að stj. megi láta skoða eða stöðva öll þau loftskeyti, sem að hennar áliti eru skaðleg eða hættuleg fyrir velferð landsins. Þessi ákvæði í reglugerðinni frá 1918 eru ákaflega teygjanleg, eins og ég hefi bent á áður. En það er annað, sem er ennþá einkennilegra við þessi ákvæði, og það er það, að þótt ekki verði talið, að þessi ákvæði nái til símskeyta, og ég hefi aldrei haldið því fram hér á þingi, að mikill hluti af verzlunarskeytum, sem send eru á milli landanna, eru send sem loftskeyti. T. d. á árinu 1928 voru send 12875 loftskeyti milli landa, og mikið af þeim voru náttúrlega verzlunarskeyti, send þegar ritsíminn var bilaður. Það er sent mikið af loftskeytum til Vestmannaeyja, Flateyjar og Hesteyrar, þegar síminn er bilaður, o. s. frv., og svo höfum við ákvæði, þessi takmarkalausu ákvæði um loftskeyti, sem send hafa verið, svo takmarkalaus, að eftir þeim mætti stj. ganga í skeytin og skoða þau, eins og t. d. í togaramálinu, og það hefir verið fundið að því, að stj. skyldi ekki gera það þegar í stað. Þannig er þessi heimild, ef hún er notuð eins og orð standa til. Hún er þá - og það sést beint á ákvæðum reglugerðarinnar - komin út yfir talsvert mikinn hluta af öðrum skeytum en þessum venjulegu loftskeytum, sem venjulega eru send milli skipa í landhelgi eða milli skipa og lands, af því að loftskeytastöðin er þráfaldlega notuð, þegar ritsíminn er bilaður, og þá koma þau undir ákvæði l., sem gilda um skeyti, sem eru send frá loftskeytastöðinni. Og þá er sú spurning, hvort eigi að gilda annað um skeyti, sem send eru í dag gegnum loftskeytastöðina vegna þess að síminn er bilaður, en þau, sem send eru á morgun í gegnum ritsímann, þegar hann er kominn í lag. Þetta er ekki praktiskt atriði, því að það hefir aldrei verið ástæða til að skoða þessi skeyti eða athuga, hver þessi heimild kann að vera, en ég bendi á þetta fyrir þá, sem eru að tala um þessa heimild, ef hún skyldi vera eins víðtæk og þeir vilja halda fram, en ekki eins víðtæk og ég hefi viljað skoða hana. Hún er þá komin lengra, þessi heimild, og orðin nokkuð víðtækari en flestir vilja kannske kannast við. Það hefir vitanlega ekki við nein rök að styðjast og er því bara sagt út í bláinn, að settar hafi verið á stofn almennar njósnir í sambandi við þessi tvö mál. Það var getið um það í dagblöðunum í dag - ég hefi ekki vitað um það fyrr - að formanni símanotendafélagsins var fyrir fundinn á sunnudaginn boðið af lögreglustjóra að sjá þá úrskurði, sem lögreglustjóri hefir kveðið upp, til þess að hann gæti séð, á hvaða tiltekin númer hefir verið hlustað, og séð, hvort þar hafi verið beitt hlutdrægni við pólitíska andstæðinga, eins og haldið hefir verið fram, jafnvel í þessari hv. d. Þetta hefir formaðurinn ekki þegið, því að lögreglustjóri setti það skilyrði, að bann segði ekki frá því fyrr en úrskurðunum hefði verið áfrýjað, en því skilyrði skildist mér, að hann hefði ekki viljað fullnægja. En það liggur í hlutarins eðli, og ég efast ekki um, að hver hv.þm. í þessari d. skilji það, að það gæti leitt til vandræða, ef dómsmrh. færi að fyrirskipa dómurum landsins, hvenær þeir eiga að birta úrskurði í máli, sem er undir rannsókn. Ef dómsmrh. færi að gera þetta, þá gæti vel svo farið, þar sem hann getur ekki fylgzt með rannsókninni, og ef hann hefði heimild til að gefa svona fyrirskipanir, sem er vafasamt, þá gæti vel svo farið, að þær fyrirskipanir gereyðilegðu alla rannsókn í málinu. Þessir úrskurðir verða að sjálfsögðu, eins og aðrir úrskurðir, birtir á sínum tíma. Það koma sennilega innan skamms dómar í þessum málum, og þá ganga úrskurðirnir til hæstaréttar með málunum, sem að sjálfsögðu verður áfrýjað, þar sem þau eru svo víðtæk, og þá verða úrskurðirnir birtir á sínum tíma. Það er ekkert nema getsakir gagnvart lögreglustjóra, að þetta hafi komizt upp af tilviljun. Ég veit ekki betur en að við rannsókn á þeim mönnum, sem talið var að hefðu selt áfengi og þessari rannsóknaraðferð hafði verið beint gegn, hafi verið sagt, að þeim þýddi ekki að þræta, því að þetta hefði verið athugað í gegnum síma. A. m. k. hefi ég skilið þetta þannig, að þeir menn, sem hlustuðu í gegnum símann, hafi verið leiddir fram sem vitni í málinu. Þess vegna hefir hér ekkert verið dulið, enda ekki ástæða til að dylja neitt, vegna þess að úrskurðirnir hljóta að koma fram við áfrýjun á málunum. Þessir úrskurðir eru alls ekki neitt launungarmál, þegar rannsókninni er lokið og málunum verður áfrýjað. Þeir geta ekki orðið neitt launungarmál, vegna þess að úrskurðirnir og dómarnir eru birtir í tíðindum hæstaréttar, en þeir geta hinsvegar verið það meðan á rannsókninni stendur, því að það mundi torvelda eða gera ómögulega rannsóknina, ef þeir væru birtir áður en rannsóknin er búin.

Er bílstjóraverkfallið ekki búið?

. Ég er fús til að ræða það mál á eftir við hv.þm., ef hann vill. En fyrst hann er að grípa fram í fyrir mér, þá vil ég spyrja hann að því, hvort hann áliti, þegar ástandið var þannig, að jafnvel yfirvöldum landsins var rænt og þau send hingað til bæjarins, að engin ástæða hafi verið fyrir hina lögreglustjórana að grennslast eftir því, sem gert var. Og þegar ástandið er orðið þannig, að farið er að ræna yfirvöldunum, og það jafnvirðulegu yfirvaldi og því, sem hér var um að ræða, þá er sannarlega ástæða til að fylgjast með málunum, þó að jafnvel málsókn falli niður á eftir. Ég vil nú spyrja hv.þm., hvort persónufrelsið sé minna skert, þar sem lögreglunni er samkv. l. landsins leyft ekki aðeins að fara inn á heimili manna til rannsókna, heldur einnig að taka menn fasta. En hvers vegna á að takmarka meira rétt lögreglunnar til þess að nota símann en til þess að taka menn fasta? Frelsi borgaranna er vitanlega dýrmætt, enda er einmitt verið að vernda það. Hv. þm. minntist á, að takmörkin milli ríkisvaldsins og dómsvaldsins væru óljós, og þess vegna fælist ekkert öryggi í því að fela dómaranum að skera úr um það, hvenær og fyrir hvaða tegundir lögbrota hlustun skuli leyfð. Það, sem um er deilt, er, hvort minniháttar lögbrot eigi að vera vernduð bak við símaleyndina. Og menn mega vera vissir um, að eigi að vernda lögbrot bak við símann, þá vilja ýmsir einnig fá vernd á bak við loftskeytin. Eigi þannig að halda nokkurskonar friðhelgi yfir vissum tegundum lögbrota, vex vitanlega upp heill hópur lögbrjóta, sem lifir í því skálkaskjóli, sem með því væri skapað. Og hvers vegna ætti líka síminn að vera skjól fyrir vissa tegund lögbrota? Eða hvers vegna ætti síminn að hafa annan rétt en bréf, heimilin og persónufrelsi manna? - En öryggið í þessum efnum fyrir heimilin, bréfin og persónufrelsið er einmitt í því fólgið, að samkv. stjskr. er þetta í höndum dómsvaldsins. Og það er eina öryggið, sem þjóðfélagið getur búið til. Við skulum segja, að skipaður væri maður með lögreglustjóra, sem ætti að segja til, hvenær skyldi hlusta; þá er það ekki annað en það, að kominn er nýr maður, nýr dómari, sem á að segja til um, hvenær símaleynd skuli rofin. Ber því að sama brunni, að menn verða að treysta einum manni til þess að kveða á um það í hvert sinn. Hér er þess vegna komið fram, að raunverulega er ekki um annað en ræða en það, að verið er að láta í ljós, að lögreglustjóri hafi framkvæmt verk sitt með hlutdrægni, og því sé ekki hægt að treysta honum. En þó settur væri með honum umsjónurmaður eða einskonar yfirdómari til þess að skera úr um, hvenær mætti opna símann, þá kemur alveg að því sama, að treysta verður einum einstaklingi, og öryggið yrði því sízt meira en hjá dómaranum, sem á að vera hlutlausastur allra og vernda á þann hátt öryggi réttvísinnar. Ég hefi heldur aldrei heyrt fyrr en nú í þessum umr., að lögreglustjórinn í Rvík væri pólitísk persóna, sem menn gætu ekki treyst til að kveða upp hlutlausan dóm. Hér hefir verið óskað eftir, að sett væri upp einskonar rannsóknarnefnd til þess að athuga rökin fyrir úrskurði lögreglustjórans. En ég skal henda á, að slíka n. getur aðeins komið til greina að skipa, ef um yfirsjónir er að ræða hjá einstaklingum eða fyrirtækjum, sem heyra undir framkvæmdavaldið, t. d. misfellur í embættisrekstri o. fl. Þá getur verið eðlilegt að skipa rannsóknarnefnd þá, sem stjskr. ræðir um í 34. gr. En hér er að ræða um athöfn, sem dómsvaldið sjálft hefir gert. Og þar sem fyrir liggja þau rök, sem úrskurðurinn er reistur á, ber að láta hann ganga til hæstaréttar, því hann er það eina vald, sem rétt hefir til þess að dæma um, hvort úrskurðurinn er réttur eða ekki. Þessa úrskurðar verður krafizt af sækjanda og verjanda málsins, sem fá aðgang að öllum skjölum, er það snerta, og síðan verður af æðri dómi, hæstarétti, kveðinn upp dómur um það, hvort undirdómurinn hafi verið réttur. Það er sú eina rannsóknarnefnd, sem getur athugað og dæmt um, hvort undirdómurinn sé réttur. Við skulum setja svo, að n. yrði skipuð til þess að athuga úrskurðinn, og að hún gæfi út álit um, að hann væri ekki á rökum reistur. En hvaða þýðingu hefði það, þar sem hún hefir ekkert vald til þess að fella úrskurðinn úr gildi? Og álit þeirrar n. mundi ekkert hafa að segja, þegar hæstiréttur tekur ákvörðun um, hvort úrskurðurinn sé á rökum reistur eða ekki. Þess vegna er það alveg fráleitt um mál, sem algerlega heyrir undir dómsvaldið og fer fyrir æðri dóm, þar sem sækjandi og verjandi hafa aðgang að öllum skjölum, að setja aðra rannsókn á þau verk. Lögregluvaldið er sú hlutlausasta rannsókn, sem hægt er að fá á málinu, og þess vegna er dómsvaldinu bezt treystandi til að skera hlutlaust úr, enda vill svo vel til, að þetta mál gengur til hæstaréttar. Ef þingið kveður upp úrskurð í þessu máli. er það, með því að draga undir sig dómsvaldið, að teygja sig inn á svið, sem því heyrir ekki til og er því alveg óviðkomandi. - Ég held, að ég hafi þá minnzt á flest atriði úr ræðu hv. 3. þm. Reykv., sem þörf er að svara.

*Magnús Jónsson: Ég skal fyrst aðeins víkja örfáum orðum að brtt. þeirra hv. 10. landsk. og hv.þm. Dal. Ég svaraði henni í raun og veru fyrirfram með því að segja það í fyrri ræðu minni, hvers vegna ég teldi ekki ástæðu til þess, að sveitirnar fengju hlutdeild í þessu gjaldi. Bæði er það af því, að sveitirnar borga tiltölulega lítið af þessu gjaldi, og eins af því, að þær halda þeim tekjustofnum, sem þeim upphaflega voru ætlaðir í frv. aftur á móti hefir verið létt af þeim mjög verulega með því að fella niður vörugjaldið og það, sem þær hefðu þurft að borga til bæjanna með því. Það er þess vegna ekki nokkur ástæða til þess að auka nú tekjur sveitarfélaganna, þar sem á þennan hátt beinlínis hefir verið létt af þeim útgjöldum, en bæjarfélögin um leið svipt verulegum tekjustofni án þess að bæta þeim það að nokkru. Ég játa, að ég hefði verið veikur fyrir breyt. á þessari till. minni, ef sú breyt. hefði verið þannig, að þetta gjald skyldi skiptast á milli kaupstaða og þeirra kauptúna, sem eru sérstök hreppsfélög. Og ef það mætti vænta samkomulags um að koma till. minni fram á þeim grundvelli. þá mundi ég vera tilleiðanlegur að ganga inn á brtt. í þá átt. Það væru þá þessir 13400 menn, sem þannig kæmust með í púlíuna. En ef á að fara að útvatna þetta, sem ég ætlaðist til, að skiptist á milli 31 þús. manna, með því að bæta þar við yfir 60 þúsundum, þá er það til að gera þetta gagnslaust. Mér þykir það leitt, að hv.þdm. skuli ekki vilja fallast á að skipta þessu á sama hátt eins og átti að skipta vörugjaldinu. Þar sem þetta er beinlínis lagt til í þeim tilgangi, að það verði nokkur uppbót á því, að vörugjaldið var fellt niður, þá er það vitanlega eina rökrétta meðferðin, að því gjaldi, sem með þessu fæst, verði skipt niður á milli þeirra aðilja einna, sem einhvers misstu í við það, að sá liður var felldur niður, en ekki að hinir fái hlutdeild í því, sem höfðu hagnaðinn af því, að vörugjaldið var fellt niður. Þá vil ég víkja fáeinum orðum til hæstv. fjmrh. Hann varði tíma sínum til þess að andmæla till. minni, og ég verð að segja, að mér fannst það koma úr hörðustu átt, þegar hann kemur með þau andmæli, að það þýði lítið að koma með slíkar till., þar sem aðeins væri stefnt að því að taka frá ríkinu og leggja til sveitar- og bæjarfélaganna. Það er einmitt þetta, sem við sjálfstæðismenn höfum borið fram, þegar hann hefir verið að heimta hinar síauknu tekjur handa ríkinu, að með því væri hann og hans samherjar beinlínis að gera árás á sveitar- og bæjarfélögin og eyðileggja tekjustofna þeirra og sölsa þá undir ríkið, og það getur þá ekki talizt nein goðgá, þótt bæjar- og sveitarfélögin reyni að ná í - einhvern lítinn hl. þess aftur, og þetta er sannarlega ekki nema lítill hluti. Það er heldur ekkert nýtt, að bent sé á þessa leið, og skal ég í því sambandi benda á, að á síðasta þingi kom einmitt fram þáltill. um að hækka álagningu á áfengi um 1 kr. á lítra og láta þann verðauka ganga til bæjarfélaganna. Þetta byrjaði á því, að lagt var til, að Siglufjörður fengi að hafa þessar tekjur af því víni, sem þar væri selt, en fór svo eins og eldur í sínu til annara staða, unz borin var fram að lokum þáltill. um að hækka áfengið um 1 kr. á lítra og láta hækkunina ganga til bæjarfélaganna. Það eru ýms bæjar- og sveitarfélög, sem standa þannig uppi, eins og hv. 1. þm. Eyf. minntist á í sinni ræðu, að þau geta ekki náð því fé inn, sem þau þurfa, til þess að inna af hendi þær skuldbindingar, sem á þeim hvíla. Það er þess vegna ekki ný hugmynd hjá mér að hækka þessa tekjustofna til ágóða fyrir bæjar-og sveitarfélögin. Hæstv. ráðh. sagði, og undir það tók hv. 1. þm. Eyf., sem var einn í mþn., að ástæðan til þess, að n. tók ekki þessa 2 tolla, áfengistollinn og tóbakstollinn, og hækkaði þá til afnota fyrir bæjar- og sveitarfélögin, væri sú, að þetta væru svo eðlilegir tekjustofnar fyrir ríkið, og að það ætti þá, svo að ekki væri rétt að ganga á þá á neinn hátt til afnota fyrir bæjar- og sveitarfélögin. Þetta er það, sem margir hafa haldið fram að því er snertir bæjar- og sveitarfélögin, að það væru vissir tekjustofnar, sem þau ættu með réttu, og það væri ekki rétt af ríkinu að fara svo freklega að í því að afla tekna, að þau standi uppi ráðþrota. En hvað er þá eðlilegra en bæjar- og sveitarfélögin fari fram á að ná sínum tekjum af þeim mörgu liðum, sem ríkið hefir eitt, og ég sé ekki, að áfengis- og tóbakstollur sé nein undantekning í þessu efni. Ég á ómögulegt með að koma auga á muninn á því að leggja toll á tóbak og vín og að leggja á verðtoll og kaffitoll og annan slíkan toll. Og þó þessar vörur séu í einkasölu, þá gerir það ekkert til í þessu efni. Annars verð ég að segja það, að ég var sammála mþn. í því, að þetta vörugjald yrði lagt á. Þegar þessi hv. d. er búin að fella till.n. um vörugjald handa bæjar- og sveitarsjóðum, þá ber ég fram mínar till. sem neyðarúrræði, þegar ekki er í annað hús að venda. Hv. d. hefir skorið þetta niður gegn mínu atkv., og þá er ekki annað fyrir hendi en að fara í það næstbezta, til þess að fylla upp þetta skarð, og það þýðir ekki að vitna á móti með því, að það sé það, sem n. hefir lagt til. - Það var fróðlegt að heyra einu sinni játningu frá hæstv. fjmrh. um það, að það væri komið að takmörkunum fyrir því, hvað mikið mætti tolla einstakar vörur, - að þeim takmörkum, þegar tollahækkunin hætti að veita auknar tekjur. Hann hefir vanalega ekki viljað fallast á það, þegar aðrir hafa talað um það. Ég vil þó benda á það, sem kom fram hjá öðrum hv.þm., að reynsla eins árs í þeim efnum getur ekki skorið neitt úr um þetta. Allar tolltekjur, og sérstaklega af óþarfavöru, sveiflast upp og niður eftir árferði og kaupgetu manna, en tollaviðaukinn þarf ekki að skera úr þessu. Það er oft, að hækkunin kemur ekki öll fram, en hún getur verið töluverð samt. Ég skal fallast á það með hæstv. ráðh., að tollaálagið á tóbak og vín sé komið nærri mörkum. En það mætti gera þessa tilraun. Þetta eru ekki þesskonar vörur, sem hægt er að horfa í, þótt kaup á þeim minnki og tollaukinn kæmi ekki inn. En mér finnst, að það mætti prófa þetta, og ég býst við, að þó að eitthvað dragi úr kaupum, þá mundu tekjurnar nógar samt. Ég vil líka benda á það í þessu sambandi, að það gæti gert dálítinn mun, að tollahækkunin gengi beint í bæjar- eða sveitarsjóði. Það er ekki óhugsandi, að það hafi dálítil áhrif, að þessi tollhækkun gengur beint til þess að létta öðrum gjöldum af mönnum innan takmarkaðs svæðis. Það er dálítill munur heldur en ef ætti að verja þessari tollhækkun í almennar þarfir ríkisins, án þess að mönnum væri það ljóst, að önnur gjöld lækkuðu að sama skapi. En þessi tekjuaukning bæjar- og sveitarfélaga á beinlínis að ganga til þess að lækka önnur gjöld, sem menn eiga erfitt með að rísa undir. Það er yfirleitt ekki þannig með tekjuhækkanir, sem ríkissjóði eru ætlaðar, að þær lækki alveg af sjálfu sér önnur gjöld á mönnum, en það gera þessir tekjustofnar vanalega. Menn vita, ef þetta væri samþ., að það, sem þeir borga meira fyrir tóbak og vín, verður til þess, að þeir greiða þeim mun minna í hina beinu skatta, útsvörin. Ég er ekki með þessu að segja, að þetta hefði stórkostleg áhrif, en það má þó benda á þetta. Ég skal ekki mikið fara út í hugleiðingar hæstv. ráðh. um það, að hækkun vínsins verði til þess að hækka tekjurnar. Ég er hræddur um, að hæstv. ráðh. sé ekki vel góður kaupmaður, et hann hugsar svona, a. m. k. ekki samtímis því, sem hann vill sýna fram á, að það dragi úr kaupunum. Eina ráðið til þess að auka tekjur ríkisins af víninu er að lækka vínið verulega í verði. Það er ekki ráðlegt að gera þetta, en ég er í engum vafa um, að það má græða mikið meira með því að selja ódýrt. Það er ekki verið að halda verðinu uppi til þess að fá sem mestar tekjur, heldur til þess að takmarka það, sem keypt er af víni. En þær verzlanir blómgast auðvitað bezt, sem geta boðið viðskiptamönnum sínum bezt kjör. Það má taka mjög mikið fyrir ágóðann með því að hækka vínið í verði. Ég hefi litið svo á, að með hinu háa verði á víninu sé verið að halda í hemilinn á mönnum, svo að þeir kaupi það ekki í óhófi. Eins og menn vita, þá tíðkast mismunandi aðferðir á Norðurlöndum til þess að hefta vínnotkunina; ýmist er það gert með ýmiskonar ákvæðum og lagaþvingunum, eða eins og Danir hafa haft það, en þeir hafa allt frjálst og hafa vínið dýrt, og hefir þeim ekki reynzt það lakar en þær aðferðir, sem notaðar hafa verið í hinum löndunum. En aðalmótbára hæstv. ráðh. var sú, að þetta væri að taka frá ríkinu og færa yfir á bæjar- og sveitarfélögin. Ég er nú ekki sammála hæstv. ráðh. um, að það megi ekki ná inn meiri tekjum með þessu. Það getur verið, að hækkunin verði ekki að sama skapi sem tollurinn hækkar, en hún verður áreiðanlega töluverð. En ég vil benda hæstv. ráðh. á það, að hann skrifar ekkert í hinn dálkinn. Nú hafa verið felld niður úr frv. stórkostleg gjöld, sem upphaflega var ætlazt til, að væru þar, og á ýmsan hátt og eftir mjög mörgum leiðum hefði þetta vörugjald, 650 þús. kr., komið á einhvern hátt niður á ríkissjóðinn. Þetta hefði dregið úr kaupum manna og tekjum á ýmsan hátt, og það er enginn vafi á því, að 650 þús. kr. skattur, sem lagður væri á landsmenn til bæjar- og sveitarfélaga, kæmi niður í lækkuðum tekjum ríkissjóðs. En nú hefir þetta verið fellt niður, og það kemur í staðinn fyrir það, sem ríkið tapar á því, að tóbaks- og víntollurinn hækkar um 10%. Ég er sannfærður um, að ríkið og þess tekjur líða ekki við þetta sem nokkru nemur, frá því að frv. lá fyrir óbreytt. Ég man ekki eftir því, að hæstv. ráðh. andmælti því nokkuð á þeim grundvelli. Sá er munurinn, að með þessum till. mínum er um að ræða nýjan skatt til bæjarsjóða, sem nemur 200 þús. kr., móts við 620–630 þús. kr., sem felldar hafa verið niður úr frv. Ég er sannfærður um, að ríkissjóður sleppur vel út úr þeim viðskiptum. Sú ástæða hæstv. ráðh., sem var sú eina móti þessu, að það svipti ríkissjóðinn tekjum, er því ekki rétt. Ég hefi svo ekki fleira um þetta að segja annað en það, að ég óska eftir því, að hinar skrifl. brtt. verði ekki samþ., vegna þess, hvað þær draga mikið úr þeim umbótum, sem hér er um að ræða fyrir bæjarsjóðina.

*Flm. (Jakob Möller): Tilefni þess, að þessi till. er fram komin, er svo þekkt og svo mikið rætt, að ég þarf ekki að vera margorður um það. Ég tel, að aðalhlutverk framsögumanns að þessu sinni sé það, að gera grein fyrir nauðsyn þess, að mál þetta sé svo rannsakað, að öll kurl komi til grafar. Ég sagði hér um daginn, að framkvæmd hlustunar í bæjarsíma Reykjavíkur og Hafnarfjarðar mætti teljast áþekk því, að þjófur hefði framið innbrot í hús að öllum íbúum þess í fasta svefni, og við nánari athugun bygg ég, að flestir muni sannfærast um, að þetta er rétt samlíking. Þegar síminn er notaður á þann hátt, að hlustað er í hann að öllum óvörum, jafnvel þótt ekki sé hlustað nema á ákveðin númer, þá bitnar það engu síður á þeim, sem alsaklausir eru og ekki eru grunaðir um nokkurt ólöglegt athæfi, ef þeir þurfa að tala við þau númer, sem hlustuð eru, heldur en á þeim, sem grunaðir eru um ólöglegar framkvæmdir. Það er óhafandi ástand, að borgararnir geti sí og æ átt það yfir höfði sér, að slík misnotkun á símanum geti verið framkvæmd út af hve lítilfjörlegu atriði sem er, aðeins ef stjórnarvöldin telja, að þess þurfi, eða þeim þóknast það. Það er hlutverk símans að greiða fyrir viðskiptum manna og auðvelda þau án tillits til fjarlægðar. Ef leynd símans er ekki örugg, þá er hann óhæfur til þessa hlutverks, og færist þá bæði viðskiptaleg þróun þjóðarinnar og þjóðlífið í heild áratugi aftur í tímann, og þetta gildir jafnt um símtöl og símskeyti, og af þessu leiðir það, að með njósnum um símtöl og símskeyti er starfi þessarar stofnunar stefnt í beinan voða. Ef menn vita það, að leynd símans má ekki treysta og búast má við, að allskonar njósnir séu fyrirskipaðar í sambandi við þessi tæki, þá hætta menn að nota símann og stofnunin bíður af því svo mikið tjón, að spursmál er, hvort hún getur staðizt fjárhagslega. Til símans er þannig stofnað, að þeir, sem nota hann, eru í raun og veru eigendur hans. Hann hefir verið borgaður af notendum og verður að haldast uppi af áframhaldandi notkun, og það er auðsætt, að gagnvart þessari stofnun er slík framkvæmd stjórnarvalda algerlega óhæf, nema ýtrasta nauðsyn krefji, að þvert ofan í það traust, sem menn hafa til leyndar símans, sé ráðizt að þeim óvörum og látið hlusta á samtöl þeirra, og það ef til vill af þeim aðiljum, sem þeir sízt vilja. Það er líka auðsætt, að löggjafarvaldinu hefir þegar í upphafi verið þetta ljóst, því að í sambandi við uppljóstranir símamanna á því, sem þeir heyra af símasamtölum, er ákveðin svo þung refsing, að leita verður til glæpaframkvæmda til þess að finna svipuð ákvæði í löggjöfinni. - En það er líka önnur hlið á þessu máli. Þessi hlið, sem ég nú hefi lýst, er ópólitísk og snýr að stofnuninni sjálfri og viðskiptamönnum hennar, og það er rík ástæða til þess að taka tillit til þessarar hliðar. En það er engu síður rík ástæða til þess að taka tillit til annarar hliðar málsins, og sú hliðin er pólitísk. Hæstv. ríkisstj. hefir reynt að skjóta sér bak við lögregluvaldið. Hún hefir reynt að afsaka þær framkvæmdir, sem hér hafa verið gerðar á hlustun í bæjarsímann, með því að segja, að þær hafi verið samkv. fyrirmælum lögreglustjórans í Reykjavík og án tilhlutunar ríkisstj. En hvað sem því líður, að þetta hafi á þann hátt komið til kasta ríkisstj., þá ber ríkisstjórnin, sem verndari þessarar opinberu stofnunar, ábyrgð á þessu, og í öllum lýðfrjálsum löndum væru ríkisstjórnir látnar í slíkum málum standa reikningsskil fyrir þinginu. Þetta hygg ég ekki, að ég þurfi að rökstyðja. Það mun öllum hv.þdm. vera fullkunnugt. En af því að hæstv.ríkisstj. telur sér þetta með öllu óviðkomandi og að lögreglustjóri megi halda þessu öllu leyndu, hefir það leitt, að Alþ. hefir ekki fengið upplýsingar um það, í hverju skyni leynd símans hefir verið rofin eða hve víðtækar þessar njósnir hafa verið. Og þá er ekki annað eftir en að bera fram slíka till., eins og stjórnarskráin gerir ráð fyrir, að þingið geri í slíkum tilfellum - samkvæmt 34. gr.stjskr. - og það er að skipa slíka nefnd, sem hafi fullan rétt til að krefjast þess af öllum hlutaðeigandi embættismönnum, að þeir láti í té allar þær skýrslur, sem nefndin þarf til þess að upplýsa málið. Í sambandi við þetta er rétt að vekja athygli á því, að með slíkum aðgerðum sem símanjósnum þessum er öllu persónufrelsi í landinu stefnt í hættu. Beint framhald af því, að þannig sé hlerað á samtöl í símann, er, að sett sé á almenn símskeytaskoðun, og sannleikurinn er sá, að það má vel vera, að hér sé komin á allsherjar símskeytaskoðun, þótt ekki sé um það vitað. Það var fullkomin tilviljun, að upp komst um hlustanirnar í vetur. Þeim hefir getað haldið áfram án þess að vitnazt hafi. Hlustanirnar í apríl í sambandi við vínsöluna hlutu að komast upp við frekari rannsókn málsins. En með þessu er sýnt, að slíkar hlustanir og aðrar svipaðar njósnir í sambandi við talsímann og ritsímann er hægt að framkvæma án þess að almenningur fái að vita um það fyrr en seint og síðar meir. Það má líka jafnvel segja, að fyrir liggi rökstuddur grunur um, að víðtækari símanjósnir hafi verið framkvæmdar heldur en þessi hlerun símtala í bæjarsímann í Reykjavík og Hafnarfirði. Mér þykir miður, að hæstv.forsrh. hefir orðið að fara út, því að ég ætlaði að beina máli mínu sérstaklega til hans í sambandi við ræðu, sem hann flutti hér á dögunum, þar sem hann lét orð falla á þá leið, að hann teldi, að slík hlerun og símaskeytaskoðun væri í rauninni heimil, lögreglustjóri hefði fullkomna heimild til að láta almenna skeytaskoðun fara fram, og í rauninni féllu orðin þannig, að skilja mátti, að hann teldi, að stj. hefði jafna heimild til þess að láta fara fram almenna símskeytaskoðun eins og hún hefði heimild til að láta fram fara rannsókn á loftskeytum, sem send væru milli skipa í hafi og til skipa af mönnum í landi. En þetta er auðvitað mesta fjarstæða, því að í öðru tilfellinu er bein heimild til, en í hinu tilfellinu er engin heimild, en þungar refsingar lagðar við að ljósta upp leyndarmálum símans. En þó að hæstv. ráðh. kynni að hafa sagt þarna meira en hann meinti, og að hann meinti ekki annað en að slík skeytaskoðun mætti fara fram samkv. lögregluúrskurði á sama hátt og hlerun símtala, þá er auðsætt, að símaviðskipti eru hér ekki síður í hættu fyrir afskiptum ríkisvaldsins heldur en símasamtöl. Og þegar svo stendur á, að stj. getur ekki haft ákveðnari ummæli um það, hvenær til slíkra ráðstafana mætti grípa, heldur en það, að það yrði að vera og ætti að sjálfsögðu að vera á valdi lögreglunnar, hvenær gripið yrði til slíks, þá er augljóst, að notendur þessa tækis verða að sjálfsögðu að ganga út frá, að alltaf kunni að vera hlustað á samtöl þeirra og símaviðskipti þeirra séu að staðaldri undir nákvæmri skoðun, eða m. ö. o., það hefir ekki fengizt annað um þetta frá hæstv. stj. en að slíka njósnarstarfsemi mætti fyrirskipa, hvenær sem stjórnarvöldunum byði svo við að horfa. Að vísu hefir í öðru orðinu verið um það talað, að slíkt mætti ekki framkvæma nema rökstuddur grunur lægi fyrir um alvarlega glæpa- eða landráðastarfsemi, en í hinu orðinn hefir verið sagt, að þetta yrði alveg að vera á valdi lögreglunnar, svo að þessi ummæli um alvarlega glæpa- eða landráðastarfsemi verða í raun og veru ákaflega lítil leiðbeining um það, hvenær þau stjórnarvöld, sem nú eru, telja heimilt, að slíkar ráðstafanir séu gerðar. Það er auðvitað mesta fjarstæða, að hægt sé að einangra þetta mál við lögregluvaldið, því að sambandið milli lögregluvaldsins og stjórnarvalda landsins er svo náið, að þar er ómögulegt að greina á milli. Vil ég í því sambandi benda á, að ef stj. teldi rökstuddan grun liggja fyrir um, að stofna ætti til einhverrar víðtækrar landráðastarfsemi eða uppreisnar gegn stjórnarvöldunum, getur þá nokkrum dottið annað í hug en að stj. sneri sér til lögreglunnar og beinlínis fyrirskipaði henni að rannsaka þetta með öllum þeim meðulum og aðferðum, sem hún hefði yfir að ráða? Í því sambandi vil ég minna á, að þegar bílstjóraverkfallið stóð yfir í vetur, þá létu blöð stj. þannig um málið, að með því væri verið að gera uppreisn gegn ríkisvaldinu. Það er enginn vafi, að þessi ummæli þeirra voru höfð um þetta í þeim ákveðna tilgangi að gera sem eðlilegast, að af hálfu stj. yrðu hafðar frammi hinar öflugustu ráðstafanir til að njósna um allt í sambandi við þetta verkfall, og ég efast ekki um, og ég er sannfærður um, að þær símahleranir, sem þá voru fyrirskipaðar, hafa ekki verið fyrirskipaðar öðruvísi en í beinu samráði við stj., og að öllum líkum beint eftir hennar fyrirskipun, því að ef hún hefði ekki gert það, þá mætti jafnvel telja, að ef virkilega hefði verið alvara á bak við þessi fáránlegu ummæli stjórnarblaðanna - að hér væri um uppreisn að ræða -, þá mætti telja, að það hefði verið skylda hennar að hafa nákæmt eftirlit með því, hvað fram færi í því sambandi. En ef á að vera heimilt að fyrirskipa símanjósnir, hlerun í talsíma og allsherjar skeytaskoðun, ef til vill hvenær sem stj. þykist hafa ástæðu til að gruna um einhverja starfsemi, sem beint væri gegn stj., þá er auðsætt, að það hlýtur að leiða til hinnar frekustu misnotkunar á þessari rannsóknaraðferð, og það endar ekki með neinu öðru en því, að hér skapast alveg sama ástand og nú ríkir í hinum römmustu einræðislöndum, þar sem persónufrelsi og yfirleitt lýðfrelsi er gersamlega að vettugi virt. Þetta verður að stöðva. Það verður að stöðva á að ósi í þessu efni. Það má ekki hleypa stjórnarvöldunum inn á þessa braut. Það verður að taka í taumana þegar í byrjun og krefjast þess, að menn gjaldi varhuga við, að nokkur slík misnotkun eigi sér stað um símann. Til þess að fá allar upplýsingar um það, hver misnotkun kann að hafa átt sér stað, hvað víðtæk hún er og í hvaða tilefni, höfum við sjálfstæðismenn ekki séð aðra leið en að skipa slíka rannsóknarnefnd, sem farið er fram á í þessari till., og ég þykist hafa rökstutt það nokkuð með þessum orðum mínum, að skipun slíkrar n. er nauðsynleg undir þeim kringumstæðum, sem nú eru fyrir hendi, og alveg sjálfsögð.

*Pétur Halldórsson: Herra forseti! Ég geng út frá, að nú muni öllum ljóst, að þetta mál sé ekki til lykta leitt með því, sem hæstv.forsrh. hefir lýst yfir. Í sambandi við yfirlýsingar hæstv.forsrh. vil ég spyrja hann að því, hvort ég hafi ekki skilið rétt, að hann hafi gefið fyrirheit um að áfrýja til hæstaréttar úrskurðum lögreglustjóra um að rjúfa símaleyndina almennt, en ekki aðeins úrskurðunum, sem snerta hlustunina vegna áfengisbrotanna. Verði þetta gert, þá játa ég, að það er fullnægt þeim óskum, sem ég bar fram við fyrri umr. um þetta mál, að ekki væri aðeins áfrýjað úrskurðinum frá í apríl, heldur og úrskurðunum, sem kveðnir munu hafa verið upp vegna hlustunar í bílstjóraverkfallinu. Þá vildi ég benda á, að mér þykir alllævíslega til orða tekið í þessari dagskrártill., og mér þykir leitt að heyra, hve lævíslega og óviðeigandi aðferð hæstv.atvmrh. notaði hér í kvöld við málflutning sinn, þar sem hann var að geta það í skyn, að þetta símahlerunarmál hefði verið flutt inn í þingið vegna uppljóstrunar þeirra, sem átt hefir sér stað hér í vetur um ólöglegar aðvaranir til veiðiskipa, til þess að þau gætu stundað veiðar í landhelgi. Þetta og því líkt er óhæfilegar og óviðeigandi dylgjur, sem eiga sér enga stoð í veruleikanum. Þessar sömu dylgjur koma og fram í upphafi dagskrártill. og mun þeim vera ætlað að villa mönnum úti í frá sýn um hin réttu tildrög málsins í þinginu. Ég segi „mönnum úti í frá“, því að ég býst við, að hv. 1. landsk. viti það ofurvel, að honum tekst ekki að glepja mönnum hér í Reykjavíkurbæ sýn hvað þetta snertir, og því ætli hann að reyna, hvað honum tekst með fólk, sem ekki hefir haft eins gott tækifæri til þess að kynna sér og fylgjast með hinum rétta gangi málsins eins og þeir, sem nær búa. Þá er annað atriði, sem ég vil drepa á. Það er eins og það felist einhver grunur í dagskrártill. um það, að betra sé að fara varlega í fullyrðingunum. Þó eru rökin flutt í mörgum liðum, og sum þeirra tóm reginósannindi, sem telja verður djarft að flytja í rökst. dagskrártill. Einn liður er þar, sem mun eiga að ná til framtíðarinnar, þar sem segir svo, að þáltill. verði að teljast óþörf, með því að símaleyndin hafi aldrei verið rofin síðan núv. stjórn tók við völdum, nema með dómsúrskurði. Í þáltill. okkar er ekki aðeins átt við það, að rannsaka þurfi, hvort símaleyndin hafi verið rofin vegna símtalanna, heldur að það þurfi að rannsaka, hvort símaleyndin hafi verið almennt rofin. Það liggur nfl. sterkur grunur á því, að það hafi ekki aðeins verið hlerað á símtöl manna, heldur og að símskeytaleyndin hafi verið rofin líka. Enda hefir hæstv.atvmrh. ekki neitað, að slíkt hafi átt sér stað. Hæstv. dómsmrh. segir bara það, að hann hafi ekki gefið fyrirskipanir um slíkt. En það þýðir bara ekkert fyrir hæstv. ráðh. að segja þetta, því að allur almenningur í bænum veit of mikið um þetta til þess að trúa þessum ummælum ráðherrans. Enda býst ég við, að það, sem hæstv. ráðh. hefir gert hvað þetta mál snertir, hafi þann gert með ráðnum hug, en ekki óviljandi. Ég held, að það sé röng og óviturleg afstaða, sem hæstv. stjórn tekur í þessu máli, ef hún og fylgismenn hennar neita um þá rannsókn, sem farið er fram á í þáltill. Og ég trúi ekki fyrr en í síðustu lög, að hún geri slíkt. Þegar verið var að ræða um verksvið hinnar svonefndu skipulagsnefndar í atvinnumálum, Rauðku sem kölluð hefir verið, þá þótti ekki annað fært en gefa henni vald til þess að fara inn á einkarekstur manna og athuga hann eftir vild; en hér er aðeins um það að ræða, að gefa þingnefnd vald til þess að athuga, hvort framið hafi verið brot gegn almenningi Reykjavíkurbæjar, með því að hlera á einkasamtöl manna og skoða almenn skeyti. Verði þessu neitað af hinum sömu mönnum, sem gáfu skipulagsnefnd atvinnumála alræðisvald til þess að ganga inn á einkalíf manna, hlýtur að vakna grunur um það, að hér sé eitthvað bogið á bak við hjá hæstv. stjórn. Og grunurinn hlýtur að myndast við það, þegar hæstv.forsrh. heldur því fram, að það reki á engan hátt meiri nauður til þess að rannsaka, hvort símaleyndin hefði verið rofin, heldur en rannsaka það, hvort bréfaleyndin hafi verið rofin. En þetta er bara alveg út í loftið hjá hæstv. ráðh.: hér er alls ekki um neitt sambærilegt að ræða. Það hefir ekkert heyrzt um það, að stj. hafi látið brjóta upp bréf borgaranna, eins og hún hefir látið hlusta í síma þeirra. Ef nokkuð slíkt hefði heyrzt, myndi hafa verið farið fram á rannsókn á því líka. Það eina, sem ég hefi heyrt í þessa átt, er það, að hér í Reykjavík hafi verið reynt að gegnumlýsa bréf, og þá til þess að athuga, hvort sendir væru út úr landinu íslenzkir peningaseðlar, en mikil brögð munu þó ekki hafa verið að þessu. Það er því ekki viðeigandi af hæstv. ráðh. að bera þetta tvennt saman. Að síðustu vil ég svo segja þetta, að mér finnst það furðulegt af hæstv. ráðh. og stuðningsmönnum stj. yfirleitt, að þeir skuli hugsa sér að afgr.þáltill. okkar með jafnrotinni og órökstuddri dagskrártill. eins og hér virðist eiga að gera.

*Frsm. meiri hl. (Finnur Jónsson): Eftir þá hirtingu, sem hv. 6. þm. Reykv. hefir fengið hjá hæstv.atvmrh., verð ég að segja það, að ég verð að herða mig upp til þess að bæta þar nokkru við. Hv. 6. þm. Reykv. hefir nú lýst fiskimálanefnd á þann hátt, sem honum er einuni lagið. Hann sagði m. a., að þetta væri verzlunarfyrirtæki, sem væri til þess haft að spilla fyrir sölumöguleikum á fiski og annað slíkt. Hæstv. atvmrh. hefir nú rakið starf fiskimálanefndar allýtarlega, og sé ég því enga ástæðu til þess að bæta neinu þar við. En ég vildi þó leyfa mér að skilgreina afstöðu sjálfstæðismanna til fiskimálanefndar nokkru nánar heldur en hæstv.atvmrh. hefir gert. Mér virðist, að skipta megi sjálfstæðismönnum í tvo hópa í þessu máli. Öðrumegin eru sjálfstæðismenn, sem eru reiðubúnir til að vinna að alþjóðarheill eftir beztu getu, ef þeir eru skipuðir í starf, sem gefur þeim tilefni til þess. Hinumegin eru menn, sem ekkert sjá nema sína eigin hagsmuni í einu og öllu, og ekkert annað viðurkenna en það, sem er til pólitísks framdráttar fyrir Sjálfstfl., og reiðubúnir til þess að fórna alþjóðurheill í hvert skipti, sem það kemur í bága við hagsmuni þessara fáu manna, og fremstir í þessari klíku eru þeir Kveldúlfsbræður og leiguþý þeirra, hv. 6. þm. Reykv. Ég skal þá reyna að finna orðum mínum stað, og vil ég því leyfa mér að taka tvo dóma um starf fiskimálanefndar þessu til sönnunar. - Annar dómurinn er hafður eftir hv. 6. landsk., að fiskimálanefnd væri stofnun, sem fyrst og fremst væri til ills og bölvunar og til þess höfð að spilla fyrir sölumöguleikum á fiski, - m. ö. o. spilla fyrir lífsafkomu manna. - Hinumegin eru menn, sem líta á starf fiskimálanefndar óhlutdrægt og eingöngu út frá þeim atriðum, sem í dagsins ljós eru komin, og þessir menn hafa kveðið upp dóm, sem er talsvert annar en sá dómur um fiskimálanefnd, sem hv. 6. þm. Reykv. leyfði sér að kveða upp hér í deildinni. Þessi dómur er kveðinn upp á fiskiþinginu í nál. um hagnýtingu sjávarafurða, frá sjútvn. fiskiþingsins, og hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Fiskiþingið lýsir ánægju sinni yfir þeim tilraunum, sem gerðar hafa verið um nýbreytni á hagnýtingu og útflutningi sjávarafurða, svo, sem hraðfrystingu á fiski, herðingu á fiski, karfaveiðum og þess háttar. Telur fiskiþingið brýna nauðsyn að leggja svo, mikla áherzlu á tilraunir þessar sem unnt er og styðja að því, að þær geti komið sem fyrst að sem mestu gagni, m. a. með því að setja hraðfrystitæki í íshús, þar sem þau eru fyrir, jafnóðum og markaður fæst fyrir hraðfrystan fisk, og jafnframt sjá fyrir skipum með kælirúmi.“ Eins og hv.þm. er kunnugt, hefst þetta nál. á því, að fiskiþingið lýsir ánægju sinni yfir þeim tilraunum, sem fiskimálanefnd hefir verið að gera undanfarið, yfir þeim sömu tilraunum, sem hv.þm. leyfir sér að bera fram, að séu gerðar til þess að spilla atvinnuvegum landsmanna. Hv. þm. Snæf. spurði, hver hefði samið þetta álit. Undir þetta álit skrifa 4 af fulltrúum fiskiþingsins, sem áttu sæti í sjávarútvegsn. þess, sá 5. var fjarverandi. Það er fróðlegt að lofa þessum hv.þm. að heyra, hverjir þessir menn eru. Þessir menn eru: Guðmundur Pétursson, form. nefndarinnar, alkunnur útgerðarmaður frá Akureyri, sem hefir lengi stundað útveg og var byrjaður á því löngu áður en Kveldúlfur leigði hv. 6. þm. Reykv., Ólafur B. Björnsson, ritari nefndarinnar, alkunnur útgerðarmaður af Akranesi. Og ef hv.þm. Borgf. væri hér, ætti að nægja að vísa til hans um meðmæli. 3. maðurinn er hv. 1. þm. Rang., sem því miður er ekki staddur hér af því að hann er veikur. 4. maðurinn er sá, sem hér talar. Þetta nál. var samþ. með shlj.atkv. á fiskiþinginu. Nú hefir hv. 6. þm. Reykv. leyft sér að fara mjög niðrandi orðum um fiskiþingið. Hann hefir m. a. leyft sér að viðhafa þau orð, að á fiskiþinginu hafi verið beitt kúgun við menn, og að þar séu menn, sem ekki skilja sitt hlutverk. Við skulum nú alveg láta mig liggja milli hluta, en taka einungis hv. 1. þm. Rang., og svo þá Guðmund Pétursson og Ólaf B. Björnsson. Allt eru þetta góðir og gildir sjálfstæðismenn; þeir eru af þeirri betri tegund sjálfstæðismanna, sem eru reiðubúnir að vilja vinna að heill allrar þjóðarinnar, þegar þess gefst færi. Þeir eru ekki af sömu tegund og Kveldúlfsliðið og leiguþý þess. Hv. 6. þm. Reykv. lýsti fiskiþinginu þannig, að þarna væru menn, sem ekki skildu sitt hlutverk, menn, sem ekki væru samvizkusamir. Það vill til, að hv. 1. þm. Rang. er fjarverandi úr d., svo hv. 6. þm. Reykv. þarf ekki að horfa upp á hann.

Hann mundi hafa hirt hv.þm. Ísaf., ef hann væri hér

. - En hverjir eru það svo, sem hafa kosið þessa ágætu nefnd? Jú, það er fyrst hv. 1. þm. Rang., Magnús Sigurðsson bankastjóri, Geir Sigurðsson skipstjóri, Þorsteinn Þorsteinsson skipstjóri, Þórshamri, Páll Halldórsson erindreki fiskifélagsins, Guðmundur Pétursson, Friðrik Steinsson, Niels Ingvarsson, Ól. B. Björnsson, Jón Jóhannsson, Björn Eggertsson og Finnur Jónsson. Þetta eru menn, sem hv. 6. þm. Reykv. leyfir sér að segja um, að séu menn, sem ekki skilji sitt hlutverk, og menn, sem ekki séu samvizkusamir; ennfremur segir hann, að það þurfi að hreinsa til á fiskiþinginu. Því var skotið hér fram af hv.þm. Snæf., að þessi ályktun, sem ég var hér að lesa, hefði verið samþ. með eins atkv. mun. Þetta eru hreinustu ósannindi; þessi ályktun var samþ. með shlj.atkv. allra fundarmanna.

Ég átti við aðaltill.

. Þetta er aðaltill., sem samþ. var um störf fiskimálanefndar. Þetta er till., sem fordæmir allt athæfi Kveldúlfsliðsins og hv. 6. þm. Reykv. Hún sýnir betur en nokkuð unnað vilja fiskeigenda í þessu máli. Ég þarf ekki að fjölyrða um þetta frekar; hv. 6. þm. Reykv. er orðinn ber að því að kveða upp svo augljósa sleggjudóma, m. a. um einn bezta þm. sjálfstæðismanna, að það þarf ekki frekar vitnanna, við. - Ég sagði hér í minni frumræðu, að hlutverk S. Í. F. og lög þess væru miðuð við, að það væri stofnað til að selja saltfisk. Hv. 6. þm. Reykv. vildi fara um þessa skoðun mína mjög óvirðulegum orðum, en hann staðfestir þó það, sem ég sagði um þetta, þar sem hann sagði, að tilgangur félagsins væri að selja saltfisk. M. ö. o., hann sannar það, sem ég sagði, en afsannar það, sem hann sjálfur heldur fram. Munurinn er aðeins sá, að ég segi hlutverk, en hann segir tilgangur. Ég get ekki séð, hvaða mismunur er á þessu tvennu, því að hlutverk og tilgangur er nákvæmlega það sama. Í sambandi við þetta hafði hv. 6. þm. Reykv. málaflutning hér í d., sem enginn stendur honum framar í. Það eru fúkyrði og órökstuddir sleggjudómar. Ég þarf ekki að bera blak af fiskimálanefnd frekar en hæstv.atvmrh. hefir gert og sú till., sem ég las hér upp áðan og samin er af mönnum, sem hafa þúsundfalt vit á við hv. 6. þm. Reykv. En ég vildi þó aðeins segja það út af þeim ásökunum, sem komið hafa fram um það, að tap hafi orðið á tilraunum hennar, að það er tæplega ein einasta tilraun, jafnvel um mjög útgengilega vöru, sem ekki verður tap á fyrstu tilrauninni. Og þess eru ótal dæmi, að svo hafi verið. Við þurfum ekki að seilast lengra heldur en þegar h/f Kveldúlfur gerði tilraunir hvað eftir annað, eftir því sem framkvæmdarstjórarnir segja sjálfir frá, og alltaf varð stórtap á þeim. Þetta eru þó menn, sem þykjast fæddir til þess að vita allt um allan fisk, hvort sem hann er saltur, frosinn eða úldinn. Er það nokkur furða, þegar þessir menn geta ekki gert eina tilraun án þess að tapa á henni, þó að tap verði á tilraunum fiskimálanefndar? Viðvíkjandi Póllandsferðinni er það að segja, að það var hv.þm. Vestm., sem ráðlagði þessa sölu; og mér er kunnugt um, að hann hafði sem bakhjarl mann, sem að vísu hafði fengið meðmæli hjá sendiráðinu í Varsjá, en sýndi sig að vera mjög óheppilegur ráðunautur í þessu efni. Það þarf ekki til, þó að tap verði á fyrstu tilrauninni, að óheppilegur ráðunautur sé valinn: það getur orðið þó að beztu menn vinni þar að að öllu leyti. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta, en vil biðja hv. dm. að athuga þessa 2 dóma, dóm hv. 1. þm. Rang., Guðmundar Péturssonar og Ólafs B. Björnssonar, og setja upp við hliðina á dómi hv. 6. þm. Reykv. og gera sér á þann hátt grein fyrir öllum atriðum málsins.

Forseti (PZ): Mér hefir borizt svo hljóðandi rökstudd dagskrá: „Þar sem upp hefir komizt við rannsókn á loftskeytum stórfelld njósnarstarfsemi fyrir erlenda og innlenda landhelgisbrjóta, hættuleg fyrir land og lýð, sem ekki virðist hafa verið hægt að sanna án slíkrar skoðunar, og þannig er reynsla fengin fyrir því, að fyllsta nauðsyn getur verið til þess að rjúfa leynd símans, þegar hann er notaður til hættulegra eða víðtækra lögbrota, og með því að upplýst er, að síðan núverandi ríkisstj. kom til valda, hafi ekki verið rofin leynd símasamtala nema að undangengnum dómsúrskurði, og þá í því skyni einu að fá upplýsingar um alvarleg lögbrot, sem rökstuddur grunur var á, að framin væru eða fremja ætti, og þar sem hér er um að ræða valdsvið og athafnir dómsvaldsins í landinu, sem er óháð framkvæmdavaldinu, þá telur deildin till. á þskj. 447 ástæðulausa og óréttmæta og tekur fyrir næsta mál á dagskrá.“ - 

*Forsrh. (Hermann Jónasson): Það er fremur fátt, sem ég þarf að svara í ræðum þeirra hv.þm., sem hafa tekið til máls og andmælt því, sem ég hélt fram í minni ræðu. - Hv. þm. G.-K. hélt því fram, að ef farið væri að fylgja þeirri reglu að opna símann til hlustunar, þá mætti eins opna hvert einasta bréf í landinu. En þetta er hjá hv.þm. fullkomlega að fara fyrir ofan garð og neðan, vegna þess, að það, sem hér hefir gerzt, er aðeins það, að það hefir verið hlustað á tiltekinn grun, númerin vitanlega örfá, sem hefir verið hlustað á, og það er viðurkennt af öllum hv.þm., sem hafa talað í þessu máli, að það sé leyfilegt að kveða upp slíkan úrskurð, sem kveðinn hefir verið upp af lögreglustjóra. Hinsvegar hefir því verið haldið fram af hv.þm., að það sé ekki heimilt í því máli, sem hér er um að ræða, áfengismálinu, að nota þennan úrskurð. Með því erum við komnir inn á eitthvað til þess að halda okkur við. Því var haldið fram af hv. 3. þm. Reykv., að lögreglustjóri hefði rétt til þess að opna símann samkv. úrskurði í nægilega stórum málum. Þetta er alveg rétt og verður ekki vefengt. En það get ég viðurkennt, að í almenningsvitundinni hafa áfengisafbrotin aldrei verið talin stór brot. Þess vegna er það, að áfengislögin hafa í mörg undanfarin ár verið meira brotin heldur en flest önnur lög. En samt sem áður getur enginn dómari tekið tillit til þessa. Hann verður að framfylgja þeim lögum, sem þingið setur, og dæma eftir þeim. En það er dómarans að ákveða um það, og einskis annars, hvort lögreglustjóra hefir verið heimilt að beita þessu valdi í máli, sem svipuð refsing liggur við, ef brotið er. Ég hefi álitið, að honum væri þetta heimilt, og álít það, en ég veit ekkert um; hvort ég hefði notað þessa aðferð, ef ég hefði verið lögreglustjóri. Það getur vel verið, en ég álít tvímælalaust, að lögreglustjóri hafi haft rétt til þess að nota þessa aðferð.  Hinsvegar, þegar málið er komið inn á þann grundvöll, sem hv.þm. G.-K. ræddi það, með þeirri vanstillingu, sem greip hann, að það er varlega mælandi við þá þm., sem tala þannig, því að það er ekki hægt að neita því, að það gengur nokkuð langt, þegar hv.þm. heldur því fram, að hann geti vel trúað því, að tilteknir menn færu að taka upp á því að hringja og panta áfengi í sínu nafni. Ég hygg, að það sé þannig útbúið á símastöðinni, að það megi sjá, hvaða númer tali. A. m. k. eiga þeir menn, sem hafa eftirlit með stöðinni, alltaf að geta sagt um það. Það gengur því langt hjá hv.þm. (ÓTh), þegar hann er að beina því að mönnum, að þeir komist í sitt númer - í sitt eigið hús - til þess að panta vín í hans nafni. Þegar heilaspuninn kemst á svona hátt stig, þá er ekki hægt að tala við þessa menn. Á sama hátt var tal hv. 5. þm. Reykv.; hann sagði, að það væri almenn skoðun hér í bænum, að loftskeyti væru skoðuð, og meira að segja líka símskeytin, sem fara til og frá landinu. Ég sé, að hv.þm. kinkar kolli til samþykkis; hann segir, að almennt sé álitið, að það sé hlustað í símann yfirleitt. Það má alveg með sama rétti reyna að koma þeirri skoðun inn hjá fólkinu, að hvert einasta bréf, sem um bæinn fer, sé skoðað, og það gæti vel verið, að það mætti takast að fá fólkið til þess að trúa þessu, ef nógu dyggilega væri að því unnið að breiða þessi ósannindi út, enda er sagt, að ef eitthvað getur farið á tvo vegu, þá trúi fólkið ekki því, sem betra er. Ég verð bara að segja það, að ef löggjafarvaldið og þingið á að fara að hlaupa eftir því, sem hinum og þessum dettur í hug að segja í sambandi við svona mál, þá er nokkuð langt gengið.  Þegar lögreglustjórinn skýrir frá því, að það hafi undir þessum kringumstæðum verið hlustað á símanúmer samkv. úrskurði til þess að koma þessum brotum upp, þá er dómaranum ekki trúað, og það er álitið, að hann fari með ósannindi. Til hvers er það yfirleitt fyrir þingið að fara eftir slíkum firrum eins og þessum, þegar taugaæsingurinn og fjarstæðurnar eru komnar út í þessa sálma? Ef ekki á að trúa dómaranum, sem á að sjálfsögðu að skera úr þessu, þá er hér komið út yfir öll takmörk, og þá er þýðingarlaust að nema staðar við þessi mál; þá má eins stíga næsta sporið, eins og hv. 5. þm. Reykv. gerði; hann heimtaði, að líka væri látið rannsaka, hvort búið væri að setja á almenna skeytaskoðun í landinu. Svo kemur næsta skrefið, hvort ekki sé komin á almenn bréfskoðun. Það mætti með jafnmiklum rétti hóa upp þeirri trú, að það ættu sér stað óeðlilegir hlutir hjá hinu eða þessu félagi í þessum bæ, sem miklu máli skipti, hvernig rekið er, og svo koma menn í þingið og segja: Við óskum eftir rannsóknarnefnd. - Þetta mál er mjög óbrotið; rannsóknardómarinn hefir í þessu tilfelli látið hlusta á tiltekin símanúmer, til þess að upplýsa tiltekið mál; ríkisstj. hefir jafnframt látið fara fram undirbúningsrannsókn viðvíkjandi misnotkun loftskeyta. Það er það, sem gert hefir verið, og ef menn geta ekki sætt við það þær skýringar, þá eru þeir komnir út á þann hála ís, sem hv. 5. þm. Reykv. er byrjaður að renna eftir, því að hann heldur því fram, að það sé skoðun manna, að það sé almennt hlustað á símtöl í bænum og sennilega sé látin fram fara skeytaskoðun og svo koll af kolli, þannig að næst kemur almenn bréfaskoðun, og svo náttúrlega í fjórða lagi úrskurður um að leita í húsum. Lögreglan getur eins gert það eins og að úrskurða, að það skuli hlustað í tiltekin símanúmer, en hún fer svo að hlusta á önnur númer. Ef lögreglan úrskurðaði að fara í tiltekin hús og færi svo í önnur hús, þá væri það brot, og á sama hátt væri það brot af hennar hálfu, ef hún hlustaði á önnur númer en þau, sem henni er fengið vald til þess að hlusta á. Það er talað um, að þetta eigi ekki að verða rannsóknarnefnd nema í þeim skilningi, að hún eigi að upplýsa, að hve miklu leyti hafi verið hlustað. Hún á að kalla lögreglustjórann fyrir rétt, og getur það tekið talsverðan tíma frá lögreglustjóranum, ekki sízt ef þessi rannsókn yrði eins víðtæk og grunsemdir hv. 5. þm. Reykv. gefa tilefni til. Það er ekki hægt að neita því, að með slíkri rannsóknarnefnd væri verið að stíga það spor að setja dómsvaldið undir framkvæmdarvaldið. Ég sé ekki ástæðu til að kýta um öllu fleiri atriði; ég skal aðeins benda á það, að hv. 3. þm. Reykv. sagði, að það væri aðeins átt við loftskeyti milli skips og lands, þar sem talað væri um loftskeyti í reglugerðinni.

Lögunum sagði ég

. Í lögunum er bæði talað um loftskeyti, sem send eru innan íslenzkrar landhelgi, og sömuleiðis loftskeyti, sem ekki eru sérstaklega send innan íslenzkrar landhelgi. Þessu getur hv.þm. flett upp í lögunum á bls. 662, og í samræmi við það er reglugerðin sett, því að annars færi hún bersýnilega út yfir takmörk laganna. Ég vil svo að lokum endurtaka það, að það er óþarft að skipa þessa rannsóknarnefnd, vegna þess að það er æðri dómstóll, sem á að leggja úrskurð á verk lögreglustjóra, og það er sú bezta rannsókn, sem völ er á í þessu sambandi.

*Jónas Guðmundsson: Eins og tekið er fram í grg. frv. og kunnugt er, þá liggur fyrir þinginu frv. um tekjuauka fyrir bæjar- og sveitarfélög. Frv. þetta var afgr. frá Ed. í dag. Einn liðurinn í frv., eins og það kom frá mþn., var svipaður lögum þeim, sem hér er verið að tala um að framlengja fyrir Vestmannaeyjakaupstað, en þar var ætlazt til, að hann næði til allra kaupstaða landsins, því að þeim er ekki síður þörf aukinna tekjustofna en Vestmannaeyjakaupstað. Þegar þetta sama mál lá hér fyrir í fyrra, var ég því fylgjandi, en áleit þá, eins og ég tel enn, að allir kaupstaðir landsins hefðu þörf fyrir svipaðar tekjur. Nú hefir svo farið, að einmitt þessi kafli hefir fallið úr frv. um aukna tekjustofna fyrir bæjar- og sveitarsjóði. Ég get því ekki fyrir mitt leyti gengið inn á það, að frv. þetta verði samþ., ef aðrir kaupstaðir landsins eiga ekki að fá sömu fríðindi. Mér finnst það því vera skylda Alþingis að athuga það nú, hvort ekki sé hægt að afgr. frv. þetta þannig, að það verði sem heildarlög fyrir alla kaupstaði landsins, og sýna þar með, að það skilji þörf kaupstaðanna almennt eins vel og það skilur þörf Vestmannaeyja. Takist þetta ekki, þá ræður það atkv. mínu um frv. þetta, hvernig frv. um tekjuauka fyrir bæjar- og sveitarfélög reiðir af.

*Frsm. minni hl. (Sigurður Kristjánsson): Þetta mál er nú orðið nokkuð gamalt hér í d., og ég hefi látið í ljós áður, að mér þykir því hafa verið sýnd heldur lítil rækt. Nál. kom fram 16. marz, en nú er komið fram í apríllok, svo málið hefir þannig legið fyrir á sjöundu viku án þess að koma á dagskrá. Þetta út af fyrir sig sýnir, að málið nýtur ekki velvildar af hendi þeirra, sem ráða vinnubrögðum hér á þingi. En það má segja, að ef frv. á að bíða bana við atkvgr., þá hefði það mátt verða tafarlaust. Það stendur nú þannig á, að flm. málsins og við, sem erum því fylgjandi, vorum ráðnir í að taka þetta mál upp á annan hátt eða flytja annað í þess stað, ef frv. það, sem hér liggur fyrir, næði ekki fram að gang. En með þeim misrétti, sem beitt hefir verið við afgreiðslu málsins, er séð fyrir því, að slíkt er ekki hægt að gera. Enda þótt hæstv. forseti sé yfirleitt réttsýnn í því, hvenær mál koma hér fyrir, hefir þetta mál ekki notið hans réttsýni, og kemur hér greinilega fram. hvað óþægilegt slíkt getur verið. Og í þetta skipti er, án þess að atkvgr. fari fram um málið, með drættinum einum komið í veg fyrir, að hægt sé að bæta úr þeirri þörf á annan hátt, sem þetta frv. átti að bæta úr, þ. e. a. s., ef það verður fellt. Hv. frsm. meiri hl. n. í þessu máli gerði grein fyrir skoðun þess hluta n., þegar umr. þessar byrjuðu. Skal ég nú nokkuð koma að hans röksemdum (ef svo má nefna það) bráðlega. En ég vildi í byrjun taka það fram, sem sjálfsagt er mörgum áður kunnugt, að fiskimálanefnd hefir skilið hlutverk sitt nokkuð á annan hátt, og ég vil segja mjög á annan hátt en gert var ráð fyrir, þegar l. um hana voru samþ. á Alþ. Það var ekki minnzt á það einu orði þá, að þessi n. ætti að vera verzlunarfyrirtæki, og sízt af öllu áhættusamt verzlunarfyrirtæki, og því síður að hún ætti að vera einskonar ríkisstuddur keppinautur til þess að bæta niður eða koma í veg fyrir starfsemi fiskeigenda landsins og ráðstafanir þeirra til þess að gera framleiðslu sína verðmæta. En í framkvæmdinni hefir n. farið inn á það svið fyrst og fremst að reka verzlun. Og í öðru lagi hefir hún á ýmsum sviðum gerzt beinn andstæðingur fiskeigenda og beitt ríkisstuddu valdi sínu til þess að ónýta fyrir fiskeigendum markaðs- og sölumöguleika. Ég held, að það sé ekki hægt að hugsa sér herfilegri misskilning á hlutverki sínu en þetta. Og þeir menn hljóta að vera haldnir mjög fágætri blindu, sem halda það, að Alþ. sé skylt eða yfirleitt sæmandi, á þeim vandræðatímum, sem nú ganga yfir útgerð þessa lands, að gera mjög kostnaðarsamar ráðstafanir til þess að leggja stein í götu þeirra manna, sem framleiða fiskafurðir. Og allra mest fjarstæða virðist það vera, að fiskeigendur sjálfir eigi að kosta svo ótrúa þjóna, sem sólunda fé eftin því sem þeim sjálfum þóknast, fiskimálan. og aðra aðstandendur þessara spellvirkja. Það hefir í öðru sambandi verið tekið hér fram, að gert var ráð fyrir, að þeir, sem framleiddu fiskinn, héldu áfram að gera hann verðmætan alveg á sama hátt og þeir hafa frá upphafi gert. með því að leita hinna beztu markaða fyrir hann og verka hann fyrir þessa markaði, og þá vitanlega fyrir nýja markaði, eftir því sem eldri markaðirnir þrjóta. Með l. um fiskimálanefnd var gert ráð fyrir, að þeir, sem framleiddu fisk, gerðu tilraunir um öflun nýrra markaða fyrir fisk, eftir því sem þörf krefði, og að fiskimálanefnd styddi þessar tilraunir á allan hátt. Enda var það hið sjálfsagðasta, að þeir gerðu það sjálfir og fengju styrk til þess, eftir því sem þær tilraunir virtust á viti byggðar, en ekki það, að þeim væri meinað slíkt og fiskimálan. gripi fram fyrir hendurnar á þeim í þessum efnum. Nú hefir það orðið svo í framkvæmdinni, að fiskimálanefnd er svo metnaðargjörn og sér það með einhverjum öfundar- og óvildaraugum, ef aðrir hreyfa sig í þessu tilliti. En henni dettur aldrei í hug neitt af viti, nema þegar hún getur hermt það eftir einhverjum öðrum. En þó að henni detti í hug eitthvað af viti, þá verða framkvæmdirnar svo ömurlegar og aumar, að það er eins og vitlausum manni sé hleypt inn á sjónarsviðið, sem setur allt, sem hann snertir við, í fjaðrafok og vitleysu. Og svo eru fiskeigendur látnir bera kostnaðinn við að vinna þessi skemmdarverk. Ég vil ekki tefja tímann með því að rekja alla þá atburði, sem sannað hafa skaðræðisvinnubrögð fiskimálan. En það er vitað, að hún hefir viljað taka fram fyrir hendurnar á fiskeigendum um sölu á kældum og frystum fiski. Það er vitað um ferðalagið til Póllands, þar sem ríkið og fiskeigendur urðu að borga jafnmikið fyrir ófarir og slysni fiskimálanefndar eins og allur farmurinn kostaði, sem sendur var. Ég vil ekki tefja tímann með því að endurtaka það, sem sagt hefir verið hér um sendinguna á fiski til Norður-Ameríku. En nú skal ég með fáum orðum víkja að því, sem frsm. meiri hl. sjútvn. sagði hér. Hann endurtók það í ræðu sinni, sem er í nál. meiri hl., en þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Ennfremur er hlutverk sölusambandsins, samkv. samþykktum þess. eingöngu það, að sjá um sölu á saltfiski.“ Mér er nú ekki kunnugt um - og ætti mér þó að vera kunnugt um það, ef nokkur stafur væri fyrir því - að fisksölusambandið hafi nokkurn tíma sett tæmandi reglur um það, hvað það mætti gera í fisksölumálunum. Það er ekkert annað en heilaspuni og fávizka að halda slíku fram, því að Sölusambandið samanstendur af nær því 90% af öllum fiskeigendum landsins. Og þeir mega auðvitað selja allt, sem þeir framleiða. Þeir reka sinn atvinnurekstur í þeim tilgangi að selja allt, sem þeir framleiða. Og það getur enginn neitað þeim að leita til þeirra stjórna, sem þeir hafa valið sér í félagi til þess að sjá um sölu á framleiðslu sinni fyrir sig. Og þetta hafa þeir gert. Hlutverk félagsins er ekkert annað en það, að selja alla framleiðslu félagsmanna, í hvaða ástandi sem hún er. Það hlutverk hafa haft ýmist framleiðendur sjálfir með höndum eða þeir hafa falið stjórn félagsins það. Þarna ruglar hv.þm. saman tveimur atriðum. Og það er kannske eðlilegt, því að það hafa svo margir gert á undan honum. Og hann þarf ekki annað að gera en að hafa ruglið eftir, sem sé það, að l. félagsins telji tilgang þess að selja aðeins saltfisk félagsmanna. Nú vita það allir, sem hafa glætu af viti í höfðinu, að mestöll fiskframleiðslan hefir verið seld sem saltfiskur, og auðvitað var þá fyrst og fremst í þeim kringumstæðum tilgangur félagsins að selja saltfisk. En það þarf einkennilega óvitran mann til þess að draga af því þá ályktun, að þetta félag megi ekki selja fisk þessara framleiðenda, sem þeir verka á annan hátt. - Svo, segir hér í nál. meiri hl.: „Hafa þeir og hvorki talið sér rétt né skylt að skipta sér af annari afurðasölu“, og er hér átt við framkvæmdarstjóra í Sölusambandinu. En þeir hafa ekkert um þetta sagt eða prentað. En hitt er víst, að þeir telja sér rétt og skylt að gera það, sem félagsmenn fela þeim, ef þeir álíta það sjálfir á viti byggt. Þá segir ennfremur í nál. meiri hl.: „Ekki verður annað séð en að þessi skoðun meiri hl. n. fari saman við vilja fiskeigenda í þessu efni.“ Það er náttúrlega hart að þurfa að spyrja um það, hvort þeir menn, sem skrifað hafa þetta nál., eru að leika sér eða hvort mennirnir eru virkilega að ganga af vitinu. En til þess að segja slíka hluti sem þessa, þegar fiskeigendur eru nú nýbúnir að senda Alþ. áskorun um að afnema þessa fiskimálanefnd, til þess að fiskframleiðendur megi hafa frið til að selja fisk sinn, þarf annaðhvort mann, sem er að leika, eða mann, sem er genginn af vitinu. Svo er í þessu sambandi í nál. farið að rökstyðja það - ef svo skyldi kalla - með því, að fiskiþingið hafi fellt till., sem raunar var dálítið óákveðin, en var um það, að fiskeigendur skyldu fara með sín mál sjálfir, eða eitthvað þessháttar. En þetta fiskiþing var alls ekki samsett af fiskeigendum fyrst og fremst. Þar voru menn, sem engan fiskugga eiga, og kannske menn, sem ekki einu sinni þekkja fiskugga. Og ennfremur skiptust menn við atkvgr. þar alveg í jafna hluta um þetta mál, þannig að það var nú ekki um að ræða þarna neinn sigur þessara öfundarmanna fiskeigenda. Og menn, sem voru í meiri hl. viðkomandi skoðun á þessu máli, sátu einnig margir hjá við atkvgr., þannig að fyrir það féll till., en ekki fyrir það, að hún ætti ekki fylgi meiri hl. fiskiþingsins. Það er ekkert á móti því að segja þá hluti, sem sannir eru, og þess vegna segi ég það, að það var af hálfu olíusalans beitt kúgun við menn til þess að þeir greiddu ekki atkv. eftir sannfæringu sinni. Þessi ímyndaði sigur hv. meiri hl. n. er nú ekki betur ættaður en þetta. - En það, sem fram fór á fiskiþinginu, sýnir, að það var illa skipað, - skipað mönnum, sem ekki skildu hlutverk sitt, sem ekki eru réttsýnir eða samvizkusamir menn. Það má ekki minna vera en að fiskeigendur eigi þessa stofnun. Hv. frsm. sagði, að Sölusambandið mundi krókna, ef fiskimálanefnd væri lögð niður. Ekki veit ég, af hverju hann dregur þessa ályktun. Á aukafundi félagsins, sem haldinu var nú fyrir skemmstu, var samþ.till., sem ég ætla, með leyfi hæstv. forseta, að lesa hér upp. Hún hljóðar svo: „Aukafundur S. Í. F., haldinn í Reykjavík 3.–4. apríl 1936, lítur svo á, 1. Að fiskimálanefnd hafi unnið fisksölunni tjón og álitshnekki með afskiptum af fisksölunni til Norður-Ameríku. 2. Að stjórn S. Í. F. geti annazt flest störf nefndarinnar því nær kostnaðarlaust, og sé betur til treystandi að leysa þau vel af hendi. Skorar fundurinn því á Alþingi að láta fiskimálanefnd hætta störfum nú þegar og ráðstafa verkefnum hennar eins og lagt er til í frumvarpi, sem nú liggur fyrir neðri deild Alþingis (þskj. 51). Þessi till. var samþ. með 1823/4 atkv. gegn 43½ atkv. Ég hugsa, að það verði ekki vefengt, að vilji fiskeigendanna í landinu hafi komið ótvírætt í ljós á þessum aukafundi S. Í. F. Ég get getið þess, að samlög fiskeigenda, sem mynduð eru á Vestfjörðum, við Faxaflóa og í Vestmannaeyjum, héldu öll fundi um þetta mál, og meðlimir þeirra samþykktu að skora á stjórn Sölusambandsins að halda þennan fund til þess að hnekkja valdi fiskimálan. Og þetta var alveg atkvæðagreiðslulaust samþ. hjá þessum aðiljum, og þar var saman kominn allur þorri fiskframleiðenda á þessum svæðum. Það var aðeins samlagið hér við Faxaflóa, sem hafði þá aðferð að láta hvern meðlim út af fyrir sig koma fram með sinn vilja, sem stafar af því, að hér við Faxaflóa er framleiddur pólitískur fiskur, þ. e. a. s., það eru í samlaginu hér stöku menn, sem meta mest að fylgja rauðu flokkunum að málum. - Sömuleiðis var það á Austfjörðum, að Austfirðingar sameinuðu sig ekki um að taka ákvörðun um þetta, heldur sendu hver fyrir sig umboð í þessu skyni. - En annars var þessi fundur Sölusambandsins svo eindreginn, eins og hér sést, að ca. 183 atkv. voru með samþykktinni, en aðeins 43½ á móti. Svo kemur hv.frsm. meiri hl. sjútvn. og segir, að álit meiri hl. S. Í. F. virðist vera í fullu samræmi við vilja fiskimálan. Ég held nú, að það sé erfitt fyrir hæstv.Alþ. að ganga á móti svona eindregnum vilja fiskeigenda. Ég held, að það verði að líta svo á, að framleiðsla til sjávarins sé svo mikils virði fyrir ríkið, að verðugt sé að gefa gaum og styðja þá starfsemi fiskframleiðenda að þessum málum, sem hægt er að styðja, án fjárframlaga a. m. k. Og það hefir ekki fjárhagsleg útlát í för með sér að létta fiskimálan. af fiskframleiðendum. Ég tel það ákaflega varhugavert, þegar heil atvinnustétt safnast saman vegna vandræða sinna og sendir jafneindregin tilmæli eins og þessi tilmæli frá S. Í. F. eru, sem ég las upp og engin önnur óþægindi hafa í för með sér fyrir ríkið en að láta hætta störfum um stund eina nefnd, sem þessum framleiðendum þykir hnekkja sinni framleiðslu, að daufheyrast þá við því að taka til greina slíkar áskoranir. Því að eins og aðrar stéttir hafa sýnt það með samtökum sínum, að þær vilja ekki láta misbjóða sér, þá gæti verið, að þessi framleiðslustétt hefði tök á að koma vilja sínum fram á nokkuð harkalegri hátt en tilraun er gerð til hér með þessu rökstudda og mjög hóflega erindi. - Vil ég í þessu sambandi geta þess, að þegar fiskimálanefnd fór að vasast í fisksölumálum Sölusambandsins, sérstaklega nú að því er snertir sölu á fiski til Ameríku, þá urðu óvinsældir n. meðal fiskeigenda svo miklar, að smábátaeigendur neituðu blátt áfram að afhenda n. fisk í þess, fyrirhuguðu sölu, bæði af því, að þeir treystu n. ekki til þess að fara með málið af viti, og líka af því, að þeim þótti með öllu óviðeigandi, að þetta mál væri tekið úr höndum þeirra manna, sem meiri þekkingu höfðu á því og stóðu nær því að fara með það. Og þegar svo langt er komið, að fiskeigendur, sem ekki eiga kost á að selja fisk sinn á annan hátt, neita að afhenda þessari n. fisk sinn, þá er sýnilegt, að traustið á n. er harla lítið. Til hvers er svo þessi n. að troða sér fram til þess að hafa á hendi þessa sölu? Það virðist vera vandfundin ástæðan fyrir því. Ekki getur það verið til hagsbóta fyrir fiskeigendur, sem telja það vera til hins mesta tjóns. Fyrir hvern þá? Ekki getur það verið til þess að sjá því opinbera fyrir fé. Því að það hefir sýnt sig, að sala n. á fiski hefir verið með þeim endemum, sem mest hafa þekkzt um sölu á nokkurri vöru frá landinu. Það getur ekki verið annað en að annaðhvort sé n. að halda lífinu í sjálfri sér og skara eld að sinni köku, þ. e. einstakra manna í n., með því að þiggja sín laun, eða þá að tilgangurinn sé að vinna beinlínis þessum atvinnurekstri, sjávarútveginum, tjón. En hvorntveggja þennan tilgang n. skil ég ekki, að hæstv.Alþ. geti virt mikils. Ég þarf náttúrlega ekki að svara fjarstæðum eins og þeirri, þegar hv.frsm. meiri hl. n. sagði, að sala á ferskum fiski væri algerlega fjarskyld starfsemi Sölusambandsins. Hverjir framleiða nýjan fisk, ef ekki þessir fiskeigendur? Það er nú allt starf þessa fisksölusambands að framleiða fisk og selja hann í því ástandi, sem heppilegast þykir. Ég skal ekki heldur skipta mér neitt af þeirri fávizku, sem fram kom hjá hv.frsm. meiri hl., þegar hann var að tala um, að framkvæmdarstjórarnir ættu svo annríkt, að þeir gætu ekki svarað bréfum. Þetta er vitanlega ekkert annað en hvert annað óvitahjal hv.frsm. meiri hl. n. Hv. frsm. meiri hl. sagði, að starf framkvæmdarstjóra Sölusambandsins hefði verið gert pólitískt af sjálfstæðismönnum. Ég veit nú ekkert, hvaðan honum kemur sú speki. En ég held, að mér sé óhætt að segja, að framkvæmdarstjórar Sölusambandsins hafi aldrei spurt um pólitík í þessum efnum. Þeir hafa unnið sitt starf án þess að láta sig það nokkru skipta, hvaðan hin pólitíska gola stóð. Hinu ætla ég ekki að neita, að pólitík hefir verið blandað nokkuð inn í starf stj. félagsins. Sú pólitík hófst með því, að ríkisstj. tróð inn í þessa stj. - í fullri óþökk fiskeigenda - tveim mönnum, sem þangað höfðu ekkert að gera annað en að koma þangað inn pólitískum áhrifum. Því var áður svarað, er hv.frsm. meiri hl. sagði, að það væri vilji mjög margra fiskeigenda, sem kæmi fram í samþ. fiskiþingsins. En eins og ég sagði, var reynt að gera það, sem þar fór fram, sem allra mest pólitískt. - Hitt vita menn, að þau atkv., sem ekki komu þar fram við atkvgr., á aukafundi S. Í. F., voru algerlega með meiri hl. þeirra, sem greiddu atkv. við atkvgr. á þessum aukafundi Sölusambandsins. Ég fer ekkert út í að skýra frá, hvernig á þessu stóð, að þau atkv. komu ekki fram. Það vita allir, að til eru menn, sem ekki geta mætt á svona fundum, en af einhverjum ástæðum þykir ekki henta að fá mönnum umboð fyrir sig. En munurinn á fylgi þeirra, sem mættu á fundinum, var svona greinilegur, að meir en fjórum sinnum fleiri greiddu atkv. með samþykktinni heldur en móti. Þetta mál er svo yfirgripsmikið, að ef ég ætti að fara út í að sýna fram á það frá öllum hliðum, hversu óþörf þessi n. er og hve nauðsynlegt er, að hún hætti störfum, þá yrði það allt of langt mál nú. Ég ætla ekki að fara út á svo breiðan grundvöll með umr. Ég sé það ekki fært tímans vegna. - En ég vil taka það fram, að það fé, sem n. þessi er látin hafa til umráða, er ekki neinn hégómi. Ríkissjóður hefir ánafnað n. 1 millj. kr., þó að ekki sé það fé allt út greitt. Einnig er samþ. að taka helming af útflutningsgjaldi sjávarafurða og nota í sama tilgangi. Ráðh. hafði þetta fé til umráða, en honum hefir nú þóknazt að láta fiskimálan. vaða í því. Og þegar maður lítur á það, hve mjög hefir dregizt saman framleiðslan og þau verðmæti, sem sjávarútvegsmenn fá fyrir útfluttar fiskafurðir, er ómögulegt að líta smáum augum á þessa fjárhæð. Ég er ekki í vafa um, að ef þetta fé væri í þeirra manna höndum, sem með kynnu að fara, væri hægt að vinna fisksölunni ákaflega mikið gagn, en ég vil skora á hv.frsm. meiri hl. og stéttarbræður hans að benda á eitt einasta atvik, þar sem fiskmálanefnd hefir leyst verk vel af hendi og til hagsmun, fyrir fiskeigendur. Mér er ekki kunnugt um, að þar hafi neitt gengið slysalaust, nema harðfiskframleiðslan, en þó mun hún fyrir trúleysi á n., og kannske fyrir klaufaskap hennar, hafa orðið miklu minni en hún hefði getað orðið. En að þessi n. hafi opnað nokkra nýja möguleika, er mér ekki kunnugt um, og því síður, að nokkrar tilraunir hafi farið þannig úr hendi, að þær hafi aukið hróður íslenzkrar framleiðslu eða skilað svipað því eins miklum hagnaði og venja er til, þó að allra verst hafi tekizt til með frystifisksöluna til Ameríku. Og þegar nú fiskeigendur krefjast þess að fá þessi sín mál í sínar hendur, þá sé ég ekki, að Alþingi geti með nokkru móti forsvarað að standa þar á móti. Það er þá ekkert annað en að beita bolmagni og yfirgangi við þá menn, sem í versta árferði eru af þrautseigju sinni að reyna að vinna að því, að Íslendingar geti eignazt einhvern erlendan gjaldeyri, því að hann er að langmestu leyti skapaður af framleiðendum sjávarafurða. Ég skal ekki hafa þessi orð fleiri, en vænti þess, að þetta mál verði að lokinni umr. látið koma til atkv. og afgreiðslu nú þegar á einhvern hátt.

*Flm. (Jakob Möller): Ég þarf ekki að segja mörg orð, því að hv.þm. G.-K. og hv. 5. þm. Rvík. hafa tekið af mér ómakið að mestu leyti að svara því, sem sagt hefir verið af hálfu formælenda þessa njósnarmáls. Hæstv. forsrh. fór að sjálfsögðu, eins og hans er vandi, fyrir ofan garð og neðan og minntist í rauninni ekkert á það, sem hér er til umr. Það virðist eiginlega svo, að báðir þessir hv. ræðumenn, bæði hæstv.forsrh. og hv. 1. landsk., hafi annaðhvort viljandi eða óviljandi misskilið tilgang þessarar till. Með till. er það í sjálfu sér ekki véfengt, að lögreglan hafi heimild til að kveða upp slíka úrskurði, að hlusta í síma. Það er annað, sem er tilgangur till. Tilgangurinn með till. er að komast fyrir það, hvað mikil brögð hafa verið að slíkum njósnum og í hvaða augnamiði þær hafa verið framkvæmdar og að hvers tilhlutun, eins og segir í tillgr. Jafnvel þó að það væri fullkomlega viðurkennt, að slíkar njósnir væru lögmætar, þá gæti orðið um það deilt, hvort almenningur í landinu vildi búa við þá rannsóknaraðferð í lítilsvarðandi og mikilsvarðandi málum. Mér þykir það koma undarlega við, ef stjórnarfl., sem svo mjög hafa slegið á þá strengi almenningsálitsins í landinu, að þjóðarviljinn ætti að ráða svo miklu, jafnvel þó að bein lagaákvæði kunni að vera andstæð þeim vilja, leggja svo á móti þessu, að allur almenningur fái nokkuð að vita um það, hvað hér hefir verið gert. Hinsvegar þykist ég í umr. um þetta mál - og sömuleiðis flokksmenn mínir, sem hafa tekið til máls, - hafa gert svo ýtarlega grein fyrir, hver nauðsyn er á því, að þetta mál sé rannsakað. Hæstv. forsrh. var að reyna að gera lítið úr því, að símanotendur létu sig það miklu varða, hvort eftirlit væri haft með símaviðskiptum eða ekki, og sagði m. a., að mjög mikill hluti af verzlunarskeytum væri sendur sem loftskeyti, þó að það sé vitanlegt, að leynd loftskeyta er miklu ótryggari og jafnvel gerð ótryggari heldur en símskeyti, og það virtist svo, að þeir, sem slík skeyti sendu, létu sig það einu gilda. Þetta er á hinum mesta misskilningi byggt, og hæstv. ráðh. hefir í þessu, eins og svo mörgu öðru í sambandi við þetta mál, gert sig sekan um að fara nokkuð utan við raunveruleikann í þessu máli. - Það er fyrst að athuga, að jafnvel þó leynd loftskeyta væri minni heldur en annara skeyta, þá er óvíst, að allur almenningur geri sér þess grein. En hinsvegar er það svo, að þessi heimild stjórnarvaldanna til þess að hafa sérstakt eftirlit með loftskeytum er bundin við ákveðna tegund loftskeyta. Það eru eingöngu loftskeyti, sem fara á milli lands og skipa í hafi. Það á alls ekki við um venjuleg verzlunarskeyti. Það er eingöngu heimild til þess samkv. lögum að hafa sérstakt strangt eftirlit með skeytum til skipa. Af því má líka sjá, að það er ákveðinn tilgangur sem liggur á bak við þau lagafyrirmæli, sem m. a. alveg vafalaust eiga við ásókn skipa í landhelgina við strendur landsins. Þetta undirstrikar náttúrlega sérstaklega það, hver tilgangurinn er með þessu, og gerir vafalausara, að það er fullkomnari heimild til þessa eftirlits heldur en þess, sem hér hefir verið deilt um að undanförnu. Og sjálf lögin um rekstur loftskeytastöðva gera greinarmun á þessum tveimur tegundum skeyta og undirstrika enn meira þá skyldu, sem hvílir á starfsfólkinu til þess að halda verndarhendi yfir símaleyndinni; því viðurhlutameira ætti það að vera fyrir stjórnarvöldin að brjóta þessa leynd. Það skiptir náttúrlega engu í þessu sambandi, hvort stjórn eða formanni símanotendafélagsins hafi verið boðið að sjá þennan úrskurð, sem lögreglustjóri hefir kveðið upp. Það leysir ekkert úr því, sem þessari n. er ætlað að framkvæma, sem till. gerir ráð fyrir. Það sjá allir, sem hafa fylgzt með rökum fyrir því, að skipun slíkrar n. væri nauðsynleg. Það hefir nú svo rækilega verið sýnt fram á, hve fáránleg sú ræða var, sem hv. 1. landsk., sem því miður er ekki viðstaddur hér nú, flutti áðan, að í rauninni er það alveg óþarfi fyrir mig að endurtaka þau rök, sem að því hafa verið færð. Það varð ekki séð eða skilið af ræðu þessa hv.þm., að hann hefði einu sinni lesið till., sem hér liggur fyrir. Ef hann hefði gert það, hefði hann ekki getað verið í neinum vafa um, að í henni er ekki farið fram á að skipa neinn sérstakan dómstól, sem ætti að fá dóma hinna lögskipuðu dómenda til meðferðar. Hlutverk n. á ekki að vera annað en rannsókn á því, hvernig lögregluvaldið hefir beitt sínum rannsóknarrétti. Það getur verið í ýmsum tilfellum rétt af hæstv. Alþingi að hafa afskipti af því, hvernig lögregluvaldið beitir sínum rétti. Við skulum aðeins hugsa okkur dæmi um það, að það kvisaðist um dómara, að hann beitti gæzlufanga pyndingum, en hinsvegar gerðu stjórnarvöldin ekkert til þess að fá það upplýst. Mundi nokkur maður telja það illa til fallið, að Alþingi léti sig slíkt mál skipta og krefðist rannsóknar á því? Ég held, að enginn hv.þm. mundi leyfa sér að bera fram vefengingu um það, að þingið hefði ekki aðeins rétt, heldur skyldu til þess að láta sig slíkt mál skipta. Rannsóknaraðferðir geta verið óviðurkvæmilegar með ýmiskonar hætti. Það er deilt um það hér, hvort þessi rannsóknaraðferð, sem hér er um að ræða, sé viðurkvæmileg eða óviðurkvæmileg, og það fer að sjálfsögðu mjög eftir því, hve víðtækt henni hefir verið beitt, hvaða tilefni var til þess, og að hvers tilhlutun þessari aðferð kann að hafa verið beitt. Eins og ég benti á áðan, er hægt að misbeita þessari rannsóknaraðferð herfilega einmitt í sambandi við stjórnmálabaráttuna. Það er því mjög fjarri því, að hæstv.forsrh. og hv. 1. landsk. hafi á nokkurn hátt hnekkt réttmæti þessarar till. eða leitt rök að því, að ekki bæri að samþ. hana og framkvæma. Það eiga þeir góðu menn alveg eftir að sýna fram á og þar með að réttlæta þá afstöðu, sem þeir bersýnilega hafa tekið til málsins og meðferðar þess hér í hv. d. Annars er það furðulegt, að hæstv. stj. og stuðningsflokkar hennar skuli beita sér svo mjög gegn skipun þessarar n., því ætla mætti, ef allt væri með felldu - allt svo sjálfsagt og sanngjarnt, sem gert hefir verið í þessu máli –að þeim væri ekkert ljúfara en að fullar upplýsingar kæmu fram og þeir þannig hreinsaðir af öllum ljótum grun, sem á þeim kynni að hvíla.

*Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson): Þessi þáltill. á þskj. 447, sem hér liggur fyrir, er að minni hyggju tilefnislaus. Það er þrennt, sem gert er ráð fyrir samkv. henni, að tekið verði til rannsóknar: Í fyrsta lagi, að hve miklu leyti símaleyndin hafi verið rofin, í öðru lagi, í hvaða augnamiði hún hafi verið rofin, og í þriðja lagi, að hverra tilhlutun hún hafi verið rofin. Og til þess að rannsaka þessi 3 atriði ætlast till.menn til, að sett verði n. innan þings til þess að rannsaka málið fyrir þinglok. Nú er það upplýst í þessu máli, að hve miklu leyti símaleyndin hafi verið rofin, að það hefir verið gert tvisvar, í sambandi við bílstjóraverkfallið í desember og nú í þessum mánuði í sambandi við yfirgripsmikið mál út af áfengislagabrotum. - Þá er 2. atriðið: í hvaða augnamiði þetta hafi verið gert. Því hefir verið margsvarað; það var gert í því augnamiði að reyna að komast fyrir saknæmt athæfi og afstýra vandræðum. - Í 3. lagi er spurt, að hvers tilhlutun þetta hafi verið gert. Það liggur einnig fyrir, að það var gert að tilhlutun og af lögreglustjóranum í Reykjavík sjálfum. Ég sé ekki betur en að öll atriðin, sem ætlazt er til að lá upplýst með þessu, hafi þegar verið upplýst að öðru leyti en því, hvaða númer hafi verið hlustað í. Það hefir komið fram hér í þessum umr. hjá ég held hæstv.dómsmrh., að hann telji eðlilegt og sjálfsagt, að dómur lögreglustjóra í áfengismálinu gangi til hæstaréttar til fullnaðaraðgerðar. Ég fæ ekki séð, að það sé neitt í þessu máli, sem gefur tilefni til rannsóknar eins og til er ætlazt samkv. þáltill. Ég tel ekki ástæðu til yfirleitt að setja slíka rannsókn á, þó að nokkrir miður orðvandir þm. innan Sjálfstfl. láti sér sæma að bera það fram, að ríkisstj. haldi uppi skipulögðum njósnum um pólitíska andstæðinga. Og ef ætti að fara að setja slíka nefnd á laggirnar í hvert skipti, sem einhverjum dettur í hug að ljúga einhverju upp á ríkisstj., þá mætti sennilega setja slíka n. nokkuð oft á fót. 

Þennan engil

. Nei, hann er ekki engill, hann er mennskur maður, en betri þó en þessi hv.þm. Ég gat þess hér áður við umr. um þetta mál, og get endurnýjað það hér nú, að það er fullkomlega mín skoðun, að hjá þeim, sem hæst láta í þessu máli, sé ástæðan ekki opnun símanúmeranna, sem um ræðir í þessu máli, heldur gremja yfir árangri lögreglurannsóknar í landhelgismálunum og þjónustu fjölmargra þeirra flokksmanna við landbelgisbrjóta, innlenda og erlenda. Þeir hafa hugsað sér þarna leik á borði og gefið sinni gremju þarna útrás og ætlað að reyna að fá jöfnuð á. Rök hv.þm. G.-K. fyrir því, að ekki hefði verið tilefni til slíks úrskurðar, sem hér um ræðir í sambandi við áfengisrannsóknina, minna mig helzt á röksemdir Nasreddins hins tyrkneska, er það var borið á hann, að hann hefði brotið pott fyrir náunganum, en eins og dm. munu kannast við, varði hann sig á þessa leið: „Í fyrsta lagi fékk ég engan pott lánaðan, í öðru lagi var hann brotinn, þegar ég fékk hann, og í þriðja lagi var hann heill, þegar ég skilaði honum.“ Alveg nákvæmlega sömu röksemdir voru það, sem hv.þm. G.-K. bar hér fram, og get ég látið nægja að vísa til þessarar gömlu sögu.

*Pétur Halldórsson: Herra forseti! Ég get ekki látið hjá líða að láta í ljós undrun mína yfir því, að nú á þessum fundartíma, þar sem hv.þm. var vitanlegt, að þetta mál yrði rætt, skuli sitja hér í d. aðeins andstæðingar hæstv. stj. Ég veit ekki, hvernig maður skýrir þetta, hvort stjórnarliðið vill sýna fyrirlitningu sína á þessu máli, sem hér er til umr., og þess fánýti, eða að þeirra fjarvera sé vegna þess, að þeir séu sammála þeim, sem flytja till., um að hér sé nauðsynjamál á ferðinni, og það jafnvel svo, að þeir geti ekki heyrt hæstv. ráðh. standa fyrir svörum í þessu máli. Þetta er undarlegt og þetta er óskiljanlegt, ef annaðhvort af þessu tvennu er ekki ástæðan, og ég vil segja, að það er óviðurkvæmilegt og óverjandi, þar sem hér er mál, sem áreiðanlega a. m. k. íbúar Rvíkur og væntanlega Hafnarfjarðar líka eru ákaflega áhugasamir um, hvernig fara muni hér á þingi, og hvaða ráðstafanir muni verða gerðar til lagfæringar á því, sem farið hefir aflaga á sviði símans. - Ég skal svo ekki hafa þennan formála lengri, en hver, sem lítur yfir hv.þm., getur sannfært sig um, að það er undarlegt, hvernig d. er skipuð. Stjórnarliðið hefir ekki sézt síðan kl. 5, þegar málið var tekið til umr. Og nú nýlega hafa mörgum sinnum verið tekin fyrir mál að mér fjarverandi, sem hæstv. forseti vissi þó, að ég kaus að taka til máls í, þó að það sé mjög sjaldgæft, að ég sé fjarverandi hér í þessari hv. deild, en þeir taka sér meiri fríðindi stjórnarliðar en það, eins og reyndar oftar, að láta sjálfstæðismenn ekki taka til máls. Mér þykir ískyggilegt hjá hæstv.forsrh., að mér skildist hann sem stjórnarherra ganga út frá því sem meginreglu, að allir borgarar séu glæpamenn, og því sé eðlilegt, að yfir höfði þeirra hangi þetta vald, að það megi hnýsast í bréf þeirra, síma og símskeyti og yfirleitt koma að þeim óvörum, hvernig sem högum þeirra er háttað, og ríkisvaldið hafi stöðugar njósnir og eftirlit með borgurum landsins til þess, eins og hæstv. ráðh. orðaði það, að vernda þá borgara landsins, sem liggja ekki undir grun fyrir lögbrot, svo að það er þá líklega einhver lítill hluti borgaranna, sem liggur ekki undir grun. Ég þekki og veit, að þessi stefna er til, en fyrst og fremst í harðstjórnarlöndum. Þar á hún heima, og þar ber mikið á, að alltaf sé verið að búast við, að eitthvað sé gert, sem stjórnarvöldunum kemur illa, og þess vegna alltaf haft eftirlit með þeim, sem ekki fylgja stj., og beitt öllum brögðum til að safna eldsglæðum yfir höfuð þeirra, sem kemur einn góðan veðurdag fram. Þessi starfsemi er rekin með miklum krafti og skipulagi, til þess að geta rekið það í nefið á þeim einn góðan veðurdag, að það sé nú fleira vitað um þeirra líf en þeir vilji láta koma opinberlega fram. Við Íslendingar eigum að mótmæla þessu. Hér á landi á að stjórna með það fyrir augum, að yfirleitt séu borgararnir löghlýðnir og það beri að umgangast þá sem frjálsa menn, en ekki ein og þeir væru allir börn eða fábjánar, eða afbrotamenn og stjórnarvöldunum sé falið fyrst og fremst að líta eftir þessum lýð. Það á ekki að stjórna þannig, að höfð séu afskipti af öllum þeirra málum og þeir aldrei látnir afskiptalausir í neinu. Það ískyggilega við stjórnarfar síðustu ára er þetta, að það ber alltaf meira og meira á því, að embættismannavaldið er að taka sér í hendur umráð yfir öllum högum borgaranna, fjárhagslífi og atvinnulífi, og líka í framferði þeirra og siðferði og yfirleitt hverju sem er í þeirra einkalífi. Þetta getur gengið of langt, og það er ískyggilegt að heyra hæstv.forsrh. vera að breiða sig út yfir það, að hér sé ekki meira aðgert en svo, að menn megi vera ánægðir, þar sem ríkisvaldið hafi leyfi til að fara inn á heimili manna og skoða þar hvern kopp og kirnu, fara á pósthúsið og rífa upp bréf þeirra til að leita að ásökunum og meintum grun um afbrot. Menn megi vera ánægðir, meðan ekki sé gengið lengra í þessa átt en orðið er. Þetta er rauð stjórnarstefna, sem við verðum að kveða niður. Hvað snertir þessa till., sem hér liggur fyrir, finnst mér, að hæstv.forsrh. og hv. 1. landsk. fari ákaflega mikið villir vegar í umr. Við fyrri umr. um þetta mál setti ég fram þá ósk, að til þess að fram kæmi æðsti dómur um þessa úrskurði, þá yrði þeim áfrýjað til hæstaréttar, og fá þannig úr því skorið, hvort þeir stæðust og yrðu þar taldir réttmætir. Þessu var þá tekið ákaflega fjarri. En nú virðist hæstv.forsrh. hafa gripið til þess, eins og síðasta hálmstrás, að nú sé búið að áfrýja þessum úrskurðum til hæstaréttar, og það megi þess vegna allir vel við una, því það komi ljóst fram á sínum tíma, hvort þeir hafi verið réttmætir eða ekki. - Þetta er gott, svo langt sem það nær, og var sjálfsagt af ríkisstj. að gera það, úr því að landssímastjóri gerði það ekki strax, eins og hann átti að gera. Að svo miklu leyti sem dóms er þörf um þetta atriði, þá er gott og sjálfsagt, að þetta sé gert. En þetta er ekki nema ein hlið málsins. Það er sú hliðin, sem snýr að ríkisstj. og öllum dómurum þessa lands. Það þurfa allir dómarar að vita, hvort slíkir úrskurðir þeirra fá staðizt eða ekki. En þó verður þetta á engan hátt tæmandi. Þótt hæstiréttur felli dóm um þessa úrskurði, þá segir það ekkert um það, hvort framvegis megi hlera í síma í sambandi við eitt eða annað, sem fyrir kann að koma. Það getur komið í ljós, að það megi hlera - eða að ekki megi hlera - þegar grunur sé um brot gegn áfengislöggjöfinni. Það kann líka að koma í ljós um þá hlerun, sem var í sambandi við bílaverkfallið, að hún hafi verið heimil - eða ekki heimil - í því tilfelli. En meira fæst ekki upp úr þessu. Hæstiréttur heldur sér vitanlega við þau skjöl, sem fyrir liggja í þessu máli. Hinsvegar vita allir hv.þdm. það, að þetta mál, sem hér liggur fyrir, er miklu stærra en þetta. Öryggi símanotendanna bæði hér í Rvík og í Hafnarfirði og öryggi ritsímanotenda er alls ekki tryggt með þessu, og allir vita, að hér í bæ leikur sterkur grunur á því, að miklu meira sé gert af því af hálfu ríkisvaldsins heldur en hér er fram komið að hlera í símann. Það er almennt álitið, að síminn sé svo ótrúlega misnotaður af stjórnarvöldunum, að það mundi vekja hina mestu undrun og óbeit, ef ljóst yrði, - að þar sé beinlínis rekin pólitísk njósnarstarfsemi með því að hlera á það, sem andstæðingar stj. tala í síma. Það hvílir líka sterkur grunur á því, að öll símskeyti séu undir skoðun, og margir segja, að full vissa sé fyrir því, að öll skeyti héðan til útlanda og frá útlöndum hingað séu undir skoðun að tilhlutun ríkisstj., án þess að úrskurður liggi fyrir um slíkt af hálfu lögregluvaldsins, heldur sé þetta almenn njósnarslarfsemi, og mörg atriði, sem einstakir menn hafa tekið eftir, benda til þess, að svona sé -, og það er víst, að yfirstjórn símamálanna misbeitir valdi sínu. Hingað berast stundum fregnir um það, að skeyta- og ritskoðun sé viðhöfð í einu eða öðru landi, og er það helzt þegar uppreist er hafin eða virðist vera fyrir dyrum, og er þá gert til þess að ekki fréttist um hið raunverulega ástand, eða þá að einræðisstjórnir - harðstjórnir - grípa til slíkra ráða, til þess að ekki fréttist um ofbeldisverk þeirra og þrælatök. - En hér er ekki um neitt uppreisnarástand að ræða og engin þörf á slíkum varúðarráðstöfunum. Enda er hinn almenni grunur sá, að þessar hleranir og skeytaskoðanir séu framkvæmdar til þess að skyggnast inn í prívatlíf manna og reyna á þann lævíslega hátt að fá vitneskju um eitthvað, sem síðar meir væri hægt að reka í nefið á stjórnarandstæðingunum, er gæti komið þeim óþægilega. Þetta er óþolandi ástand og full ástæða til að krefjast rannsóknar á því, hvort þessi almenni grunur er réttur. Og það er full þörf á því fyrir þingið, að þetta mál sé rannsakað út í æsar, til þess þá, ef engin löggjöf er til um þetta efni, að geta sett löggjöf um það, hvað skuli heimilt og hvað óheimilt. Því fer fjarri, að það fullnægi símanotendum í bráð eða lengd, til þess að þessi grunur falli niður, að úrskurðum lögreglustjóra í þessum tveimur tilfellum sé áfrýjað til hæstaréttar. Hæstv. ríkisstj. ætti að vera það ljúft, að þannig fari með þetta mál, að þessi stofnun gæti orðið eins örugg og notið eins mikils trausts eins og áður. Það er vitanlega fjarstæða ein, og líka gert til þess að villa sýn, þegar þeir hæstv.forsrh. og hv. 1. landsk. láta svo sem hér sé um að ræða dómstól yfir lögreglustjóra Rvíkur. Þetta er rannsóknarnefnd, en enginn dómstóll, og á að rannsaka, hvað gert hefir verið.

Hvað á hún að rannsaka?

. Ef hv. 1. landsk. er það ekki ljóst ennþá, hvað á að rannsaka, þá er eins og hann hafi ekki verið hér í hv. d. Nú hefir hann verið valinn til að gangast hér við faðerni að þeirri rökst. dagskrá, sem hér kom fram. Kannske það hafi verið gert vegna þess, að hann hafi ekki hlustað á undanfarandi umr. um málið. Ég tel ekki þörf á því að biðja um leyfi til að lesa till., en á orðalagi hennar er hægt að sjá, að hér er ekki um dómstól að ræða, heldur er farið fram á það, að skipuð sé nefnd til þess að gera grein fyrir því, að hve miklu leyti símaleyndin hefir verið rofin og í hverju augnamiði og að hverra tilhlutun; og til þess að komast að þessu hefir n. heimild til að yfirheyra og fá skýrslur frá hlutaðeigandi starfsmönnum. - Nei, nefndinni er ekki ætlað að leggja neinn dóm á lögmæti úrskurðanna, - eingöngu að rannsaka þetta. Það er rétt, sem hv.þm. hefir bent á, að lögmæti úrskurða lögreglustjóra verður að ákveðast af hæstarétti, en ekki af þingnefndum, og úr því að stj. ætlar að fullnægja því atriði að áfrýja úrskurðunum til hæstaréttar til að fá þar dóm um lögmæti þeirra, þá er rétt af henni að fullnægja líka þessu atriði og láta það koma fram, hvort kvartanir og grunsemdir símanotenda eru á rökum reistar eða ekki, og síðan að búa svo um, að öryggi stofnunarinnar - símans - sé tryggt og hann þar af leiðandi geti notið fulls trausts hjá viðskiptamönnum sínum. Ég veit, að hæstv.forsrh. skilur þetta og að hann hefir heyrt af viðtali við ýmsa menn hér í bænum, að þessar símahleranir hafa vakið óvanalega mikla undrun manna og mikið hneyksli hér í bæ, og þessi athugun þarf að fara fram, svo menn fái fullljósa grein fyrir því, hvernig þetta stendur. Ekki sízt þegar hv.l.landsk. orðar sín andmæli þannig, að ekki dugi að vera með aðdróttanir hér í hv. d. til opinberra starfsmanna. Satt að segja vissi ég ekki vel, hvað hann átti við með þessum orðum. Líklega helzt það, að þessar aðdróttanir dygðu ekki sem rök fyrir þeirri þáltill., sem við flytjum hér. En mér finnst, að illur grunur borgaranna ætti að nægja til þess að ríkisstj. eigi að hreinsa símann og sjálfa sig of þessum grun, ef það er hægt, og til þess þarf að skipa þessa nefnd og láta hana rannsaka öll gögn og gera svo árangur rannsóknarinnar heyrinkunnan. Borgararnir geta ekki tekið sér sjálfir það vald, sem ríkisstj. tók sér, að láta hlera í símann, og til þess að rannsaka þetta mál til þrautar dygðu ekki heldur símahleranir. Ég skil ekki þann meirihl.flokk, sem leggur á móti þessari till. án þess að hann geri þá sjálfur einhverja álíka ráðstöfun til þess að leggja öll göng í þessu máli á borðið. Ég mun svo láta máli mínu lokið í þetta sinn, en vil þó að lokum minnast aðeins á þau orð hæstv.forsrh., sem mér fannst að væru sérstaklega einkennandi fyrir afstöðu hans til úrskurða lögreglustjóra. Þessi orð eru svo fjarstæð og svo auðvelt að hrekja þau, að það þarf ekki annað en að hafa þau upp til þess að allir sjái, hve staðlaus þau eru. Hann sagði, að það hefði aldrei heyrzt, að lögreglustjóranum í Rvík væri ekki treyst til að kveða upp rétta dóma. En hvers vegna er þá verið að áfrýja þessum dómum til hæstaréttar? Er það ekki einmitt vegna þess, að dómaranum getur skjátlazt?

Ég sagði óhlutdræga dóma. Það snýst allt við í höfðinu á þessum hv.þm. - ÓTh: Það er nú eftir því, hvaða lögreglustjóra hæstv.forsrh. hefir átt við

. En eins og það er hlutverk hæstaréttar að ákveða um lögmæti úrskurða og dóma. eins liggur það í verkahring þessarar n. að athuga, á hvern hátt, í hvaða augnamiði og að hverra tilhlutun símaleyndin hefir verið rofin, svo að öllum almenningi verði það ljóst, hvernig þessum hlustunum hefir verið hagað hingað til.

Stefán Jóh. Stefánsson Ég afhenti forseta samstundis till. að rökst. dagskrá, sem lesin var upp, og till. er frá mér. Ég hafði við umr. málsins í dag fært rök fyrir því sama, sem liggur í þessari rökst. dagskrá, sem nú liggur fyrir til atkv. Þarf ég í raun og veru engu við það að bæta. En úr því að ég er staðinn upp, skal ég leyfa mér að gera aths. út af því, sem fram kom í umr. viðkomandi minni ræðu í dag, að einn þm., 6. þm. Reykv., mun hafa sagt - ég var ekki sjálfur viðstaddur -, að það mundu engin landslög fyrir því finnast, að hægt væri að hlusta á símtöl manna, og þar af leiðandi mundi það ekki vera löglegt. Nú er það svo í stjskr., að gert er ráð fyrir því, að friðhelgi heimilisins og bréfa sé rofin. En hvergi er að vísu minnzt á símann, en ekki er heldur í íslenzkri löggjöf neinstaðar, að heimilt sé með dómsúrskurði að loka símum einstakra manna. En ég ætla, að það verði ekki véfengt, að 1921 var kveðinn upp af þáv. dómara í Rvík, Jóhannesi Jóhannessyni, úrskurður um að loka tveimur eða fleiri númerum, þó að ekki séu sérstök jákvæð fyrirmæli til um slíka athöfn. En það liggur í hinum almennu ákvæðum í stjskr. og landslögum, að þeim, sem fara með rannsóknarvaldið í landinu, sé heimilt að gera þær ráðstafanir, sem þeim virðist þurfa til þess að upplýsu afbrot. þar á meðal að rjúfa helgi heimilisins og að skoða bréf og önnur skjöl Það er hvergi heldur nefnt í landslögum, að það megi skoða símskeyti. En það hefir verið talið öldungis víst, að þetta mætti þó gera með dómsúrskurði, og margsinnis gert, að skoða símskeyti, sem farið hafa milli manna og stofnana, í því skyni að upplýsa um lögbrot og annað þess háttar. Þess vegna er engum vafa bundið, að slíkt er heimilt eftir íslenzkum l., en hefir verið metið í hvert sinn af dómstólum, hvort ástæða væri að grípa til slíks úrskurðar. Þess vegna liggur úrskurður lögreglustjóra einungis undir íhugun æðra dóms, sem er hæstiréttur. En hvorki Alþingi né framkvæmdarvaldið getur á nokkurn hátt raskað þeim úrskurði. - Ég leyfi mér þess vegna að mæla með því, að mín rökst. dagskrá, sem ég hefi nú borið fram og gert grein fyrir áður í þessum umr., verði samþ. og málið þann veg afgr. úr deildinni.

*Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson): Ég veit ekki, hvort það er af tilviljun, eða að það er gert af ráðnum hug að láta hv. 6. þm. Reykv. hafa orðið fyrir útvegsmönnum hér í d. í fisksölumálum. Það fer kannske vel á því, en engum getur blandazt hugur um, að hann hefir enga sérþekkingu til að bera í þessum málum. Þess vegna er það aðeins broslegt, þegar þessi hv.þm., sem allir vita, að er ófróðastur í þessu máli þeirra manna, sem yfirleitt um þau tala, er að belgja sig upp með miklum oflátungshætti og sleggjudómum um vankunnáttu og fákænsku þeirra manna, sem eru í fiskimálanefnd. Hv. þm. gerir sig að dómara yfir þeim, eins og hann hafi alla vizku til að bera, sem þessi mál snertir. Ég get sagt það strax um þetta frv., sem hér liggur fyrir, að ég er því mótfallinn, að það nái fram að ganga, og tel, að það væri hið mesta glapræði, ef það yrði samþ. Ef það er athugað, hver verkefni fiskimálanefnd eru ætluð, og það. sem hún hefir haft með höndum, er það alveg ljóst, að það væri hið mesta óráð að leggja þess, stofnun niður. - Þau störf, sem fiskimálanefnd eru ætluð, eru tvennskonar: Annarsvegar að sjá um úthlutun útflutningsleyfa, að svo miklu leyti sem þau eru ekki bundin af atvmrh., um veitingarleyfi til sérleyfishafa, og í öðru lagi að standa fyrir þeirri nýbreytni í veiði-, verkunar- og verzlunarháttum, sem tiltækilegt þykir að reyna á hverjum tíma. - Nefndin hefir í þessu efni þegar leyst mikið starf af hendi og hefir mikið starf með höndum, sem hún er byrjuð á, en er mismunandi skammt eða langt á veg komið. Hún hefir haft með höndum úthlutun á útflutningsleyfum fyrir saltfisk allt frá því að Sölusambandið gamla ýtti þeim málum frá sér á síðastl. vetri og allt fram á þann tíma, að Sölusambandið var löggilt sem aðalútflytjandi á þessu ári. - Þá hefir nefndin ennfremur, eins og hv.þm. viðurkenndi í ræðu sinni, unnið mikið starf til undirbúnings því, að hægt væri að taka upp verkun á harðfiski jöfnum höndum við aðra fiskverkun. Hún hefir útvegað hjallaefni og látið byggja hjalla til að herða í fisk, og þær tilraunir, sem hafa verið gerðar með herðingu á fiski, hafa reynzt vel, en þær tilraunir voru samt miklu minni en menn bjuggust við, af því að afli brást og því hert miklu minna heldur en saltað, og í öðru lagi vegna þess, hve seint n. tók til starfa, var ekki hægt að fá efnið nógu snemma og þurft hefði til þess að byrja á þessari verkunaraðferð. Nú hefir ennfremur verið bætt við hjallaefni, og þegar þeir eru komnir upp, verður hægt að taka í þá talsvert mikinn hluta af þeim fiski, sem þarf að herða. Þær tilraunir, sem gerðar voru í fyrra, gefa góðar vonir um það, að það megi fá jafngott og jafnvel betra verð fyrir harðfiskinn heldur en saltfisk, auk þess sem það léttir mikið á saltfiskmarkaðinum. Þá er annað mál, sem fiskimálanefnd hefir haft með höndum, og það er hagnýting karfa, sem nokkuð var gert að á síðastl. ári og telja má víst, að mjög verulega verði unnið að á þessu ári. Þá hefir fiskimálanefnd einnig látið rannsaka ýmsa aðra möguleika, eins og t. d. niðursuðu og ufsaherðingu og annað þessháttar. Þá hefir einnig verið byrjað á rækjuveiðum, með þeim árangri, að líkur eru til, að a. m. k. sumstaðar á landinu megi gera talsverða búbót úr því með því að stunda þessar veiðar, og vélar hafa verið fengnar til þess að sjóða þetta niður. Ég veit, að hv. sjálfstæðismenn brosa að kampalampanum; þeim finnst hann víst helzt til lítilfjörlegur að leggja sig niður við. En þeir um það. - Þá eru loks þær tilraunir, sem fiskimálanefnd hefir gert með útflutning á hraðfrystum fiski og meðferð hans hér heima fyrir. Þangað til þessar tilraunir voru komnar svo langt, að telja mátti sæmilegar líkur til þess, að markað, sem verulega munaði um, mætti fá fyrir þennan fisk, mátti segja, að n. væri að mestu leyti látin óáreitt. En undir eins og það var útilokað að skapa möguleika fyrir sölu, sem um munaði, var hafin hin harðasta árásahríð. Ég skal ekki að þessu sinni, nema sérstakt tilefni getist til, víkja að þeirri tilraunasendingu. sem send var með „Steady“, en aðeins slá því föstu, að ekkert hefir fram komið í því máli, sem gefi bendingu um það, að salan hefði tekizt betur, þó að S. Í. F. hefði haft hana með höndum, heldur en í höndum fiskimálanefndar og þess manns, sem hafði með söluna að gera. Ég hefi þvert á móti ástæðu til að ætla, að mun lakar hefði tekizt til, et fiskimálanefnd hefði ekki verið svo forsjál að senda mann til Ameríku til þess að greiði fyrir sölunni. Að öllu þessu athuguðu verð ég að telja það hina mestu fásinnu, ef nú á þessum tímum, þegar vitað er, að óhjákvæmilegt er að leggja ríka áherzlu á að halda áfram með alla nýbreytni, sem þegar hefir verið hafin, á að hverfa að því að leggja þessa nefnd niður og leggja hennar starf undir S. Í. F., sem ekkert hefir lagt til þessara mála, og stendur því a. m. k. þeim mun lakar að vígi að hafa þessi mál með höndum, sem það skortir þá reynslu, sem fiskimálanefnd er þó búin að fá í þessum málum. Ég þykist heyra það á hv. 6. þm. Reykv., að hann telji, að það sé mikill mannamunur á þeim, sem eru í stjórn S. Í. F., sem hann einhverra orsaka vegna hefir verið svo lánsamur eða ólánsamur að lenda í, og þeirra, sem eru í fiskimálanefnd. Þeir, sem eru í stjórn S. Í. F., séu valdir af framleiðendunum, en hinir séu allt annan veg og verr undir komnir, ef svo mætti að orði kveða. - Ég hygg, ef hv.þdm. vildu rifja upp fyrir sér, hvernig stjórn S. Í. F. og fiskimálanefnd er skipuð hvor um sig, að þeir muni sjá, hversu mikil fjarstæða þetta er. Í stjórn S. Í. F. eru þessir menn, með leyfi hæstv. forseta: Héðinn Valdimarsson, sem að vísu var kosinn fyrstur manna af fiskeigendum, sem mættu á stofnfundi S. Í. F., en það er rétt að játa það strax, að það var eftir ósk ríkisstj., að hann var þar settur í það sæti, sem hann er i, en andmæli komu þar engin fram, heldur virtist vera um almenna ánægju með hann að ræða. Sama er að segja um Jón Árnason, sem einnig var settur eftir ósk atvmrh. að það virtist vera eftir vilja allra, sem á fundinum voru. Ég ætla, að það hafi verið eftir tilmælum frá ýmsum mikilsráðandi mönnum í S. Í. F., að þeir fengu að hafa þessa menn svona til þess að „punta upp á“, og þeir höfðu nokkra ástæðu til þess að telja, að þess væri þörf. Í stjórn S. Í. F. eru ennfremur Magnús Sigurðsson bankastjóri Landsbankans, Helgi Guðmundsson bankastjóri Útvegsbankans, Jóhann Jósefsson útgerðarmaður, Ólafur Einarsson útgerðarmaður og loks Sigurður Kristjánsson, sem er helzti sérfræðingur sjálfstæðismanna hér í hv. d. í fisksölumálum. Í fiskimálanefnd eru hinsvegar: Héðinn Valdimarsson, sá sami og er í stjórn S. Í. F. Hann er tilnefndur af ríkisstj. og er formaður nefndarinnar. Helgi Guðmundsson bankastjóri, sem einnig er í stjórn S. Í. F., Júlíus Guðmundsson, sem til þess starfs er nefndur af Landsbanka Íslands, Kristján Bergsson, sem tilnefndur er af Fiskifélagi Íslands, sem sérfræðingur sjálfstæðismanna í fisksölumálum gaf þá lýsingu á, sem þeir hv. dm., sem á hann hlustuðu áðan, muna sjálfsagt eftir. Þá er það Guðmundur Ásbjörnsson, sem er tilnefndur af togaraeigendum, Pálmi Loftsson, tilnefndur af S. Í. S., sem Jón Árnason er framkvæmdastjóri fyrir, og loks Jón Axel Pétursson, tilnefndur af Alþýðusambandi Íslands. Út af þeirri tilnefningu skal ég benda á, að í frv., sem formaður Sjálfstfl. flutti um fiskiráð, var einmitt gert ráð fyrir því, að Alþýðusamband Íslands tilnefndi einn mann í það ráð. Ég skýt því til hv.þdm., hvort þeim sýnist sá mannamunur í þessum stofnunum, að önnur sé til einskis nýt og á allan hátt fordæmanleg, en hin beri svo af, að henni sé trúandi til alls góðs, svo góð, að hún geti bætt við sig störfum fiskimálanefndar. - Það má geta þess, ef mönnum skyldi virðast, að stjórn S. Í. F. væri betur skipuð, ef Jóhann Jósefsson gengi frá, og þá væri sjálfsagt að fá einhvern unnan þekktan og góðan útgerðarmann, en það vildi svo til, að varamaður Jóhanns Jósefssonar var kosinn Jón Kjartansson ritstjóri, sem hefir álíka þekkingu á þessum málum og hv. 6. þm. Reykv. Ég held þess vegna, án þess að ég vilji draga úr þekkingu og góðum vilja þeirra manna, sem skipa stjórn S. Í. F., að þeir, sem eru í fiskimálanefnd, séu sízt verri. Þar að auki held ég, að mjög óheppilegt væri að blanda þessum tveimur störfum saman. Ég held, að það sé nægilegt verkefni fyrir hendi hjá S. Í. F., eins og tímarnir nú eru, að sinna þeim málum, sem því eru ætluð; auk þess er enginn vafi á því, að mörg af störfum fiskimálanefndar er óheppilegt, að S. Í. F. hafi með höndum, vegna þess að það hefir erfiðari aðstöðu til að skapa fullkominn jöfnuð á útflutningi hjá meðlimum sínum um land allt. Það má til dæmis taka það, að ef freðfisksútflutningur yrði í verulega stórum stíl, yrði það vandaverk fyrir S. Í. F. að gera upp á milli sinna meðlima, svo að ekki rækist á, því að eins og kunnugt er, er útflutningur á freðfiski bundinn við ákveðna staði, þar sem tæki eru til þess að frysta fiskinn. - Þetta veit ég, að stjórn S. Í. F. er ljóst nú, meðan þessi mál eru á tilraunastigi. Það er því bein tilætlun laganna, að fiskimálanefnd hafi þessi störf með höndum. Ég þóttist verða þess var í ræðu hv. 6. þm. Reykv., að það væri eitthvað illa séð í hans herbúðum sú samþykkt, sem gerð var á fiskiþinginu síðasta, þar sem einmitt var lýst ánægju yfir þeim framkvæmdum og nýmælum, sem fiskimálanefnd hafði hrundið fram og mér er kunnugt um, að hafa vakið almenna ánægju meðal fiskframleiðenda í landinu. Hv. þm. sagði í fyrsta lagi, að ekki væri mikið að marka atkvæðagreiðsluna, því að Alþýðusambandið hefði beitt kúgun. Það er ekki í fyrsta sinn, sem hv.þm. fer með slíkt, sem honum er einum sæmandi. Ég vil ekki svara þessu öðru en því, að það er vísbending frá þeim mönnum, sem fara með slíkt fleipur, að þeir eru reiðubúnir til þess sjálfir, hvenær sem færi gefst, að reyna að beita kúgun og láta kúga sig, ef svo ber undir. Að koma með svona fullyrðingar er ósæmilegt hverjum manni, og ástæðan er engin önnur en sú, að þeir hinir sömu mundu láta kúga sig og reyna að kúga aðra. ef þeir hefðu möguleika til þess. Þetta var því ekki nema lýsing á eigin hvötum, sem kom fram hjá hv.þm. - Það voru svo sem ekki réttsýnir og samvizkusamir menn, sem áttu sæti á fiskiþinginu eftir lýsingu hv.þm. Hann var svo sem ekki að færa rök að þessu, það var óþarfi, en það sýnir bara illgirni og samvizkuleysi hv.þm., enda er þetta ekki annað en málþóf, sem hv.þm. finnst veigur í að punta ræður sínar með. Hann er svo vanur því að punta ræður sínar með ósæmilegum orðum, að menn eru hættir að taka eftir því. Ég vil aðeins segja, að slíkar fullyrðingar eru alveg staðlausar og vansæmandi hverjum þm. að bera fram, þar sem ekki eru menn til svara. Þá sagði hv.þm., að aukafundur í S. Í. F. hefði samþ. áskorun til þingsins um að leggja fiskimálanefnd niður og fela S. Í. F. hennar störf. Það var rétt, að þetta var samþ. á þessum fundi, en ég lýsti því þá yfir, að ég teldi engar líkur til þess, að Alþingi yrði við þeirri kröfu. En þessi samþykkt aukafundarins sýnir í raun og veru ekkert fullgilt um það, hver hugur útgerðarmanna er í þessu efni. Það er vitað, að þrátt fyrir þær takmarkanir, sem gerðar voru með lögum um fiskimálanefnd á síðasta þingi, þá hafa stórútgerðarmenn þar mest atkvæðamagn og fá flest atkvæðin fram. Hinu er ekki heldur að leyna, að mikill hluti stórútgerðarmanna er fylgjandi sjálfstæðismönnum, og þeir hafa talið, að hér værri líklegt herbragð á leiðinni að gera stj. pólitískar hrellingar með því að nota atkvæðamagn sitt til þess að fá samþ.till., sem gengi á móti stefnu stj., en ég vil fullyrða, að þetta sýnir ekki hug útgerðurmanna í landinu almennt, því að ef ég man rétt, þá var eitt atkv. á móti hverjum þremur hjá meiri hl., eða 180:51 eða 52. Það er kannske ekki ástæða fyrir mig að taka fleira fram, því að mest af ræðu hv.þm. var órökstuddur sleggjudómur, en minna um efni frv. Ég vil endurtaka það, að ég tel það illa farið, ef sú forstaða, sem með lögum er ákveðin um nýbreytni og allar tilraunir, væri felld í burtu. eins og gert er ráð fyrir í frv.

Thor Thors Ég vil vekja athygli hæstv. forseta á því, að þessi dagskrártill. er algerlega óþinglega fram borin. Það er ekki hægt nema fyrir þingmenn að bera fram till. á Alþingi. En það er ekki vitað, að nokkur þm. standi að þessari till. Það er venja, að till. er lýst af þeim þm., sem hana ber fram, að hann riti nafn sitt undir, og síðan þegar þm. hefir gert grein fyrir henni, lýsi forseti henni af forsetastól. Það er nú eins og þm. skammist sín fyrir að standa að slíkri till. sem þessari. En þangað tii þingmaður hefir gengizt við þessari till. og lýst yfir því, þá er hún ekki löglega fram borin á þingi. 

*Páll Þorbjörnsson: Eins og kunnugt er, er þetta mál, sem hér liggur fyrir, ekkert nýtt fyrir hv. Alþingi, því að Vestmannaeyjar voru fyrsti bærinn, sem fór þess á leit að fá þennan tekjustofn, eða a. m. k. fyrsti bærinn, sem fékk slíkt samþ. hér á þingi. Á síðasta þingi var svo hér til umr. að framlengja þennan tekjustofn, og eins og kunnugt er, þá var það gert, þó að maður geti ekki nægilega skilið, með hvaða forsendum þeir menn greiddu því atkv., sem það gerðu, en stóðu svo á móti hliðstæðum tekjustofnum fyrir önnur bæjarfélög, því að eins og kunnugt er, þá lá fyrir þinginu í fyrra frv. um svipaðar tekjuöflunarheimildir fyrir Alþingi, en það féll, og samskonar frv. fyrir Sauðárkrók, en því var vísað til stj., með því að þá var ákveðið að skipa mþn. til þess að gera athuganir og till. um tekjustofna bæjar og sveitarfélaga. Í þriðja lagi var flutt hér á síðasta þingi frv. til hafnarl. fyrir Siglufjörð, og í því frv. var farið fram á að leggja á vörugjald, sem skyldi renna í hafnarsjóð. Ég hygg, að það muni vera einsdæmi í sinni röð, að frv. til hafnarl. sé fellt hér á þingi, en það sýnir, hvernig þingheimur hefir litið á þetta vörugjaldsfrv., þó að svo slysaðist til, að Vestmannaeyjar fengju þennan tekjustofn nokkur undanfarin ár. Eins og kunnugt er, var sett mþn., sem hafði það starf með höndum að athuga tekjustofna fyrir sveitar- og bæjarfélög. Þessi n. gekk svo frá frv. Ég skal ekki segja með fullri vissu, hvort nm. hafa allir verið sammála um hina einstöku tekjustofna, en svo mikið er víst, að hæstv. stj. leizt ekki fært að bera þetta frv. fram sem stjfrv., og því varð það úr, að tveir af þessum nm. fluttu þetta frv. í Ed. Eins og kom fram í ræðu hv.þm. Vestm., hefir þetta frv. tekið allmiklum stakkaskiptum frá því, er það kom frá. mþn., enda kom það fljótlega í ljós, er hv.þm. fóru að kynnu sér innihald frv., að margir voru því mjög mótfallnir og beittu sér gegn ýmsum liðum þess, sérstaklega þó þeim lið, sem nú um nokkur ár hefir verið lögfestur sem tekjustofn fyrir Vestmannaeyjar, sem sé vörugjaldinu. Þetta frv., sem er ennþá í Ed., nema það hafi verið afgr. þaðan í dag, það er í þeim búningi, að búið er að fella burt úr því þennan tekjustofn. Hv. þm. Vestm. getur þess í grg. þessa frv., að það sé borið fram sökum þess, að ekki nái fram að ganga frv. um tekjustofna sveitar- og bæjarfélaga. Það mun hafa verið svo, þegar hann bar þetta frv. fram, að litlar líkur virtust fyrir því, að það frv. næði fram að ganga, en nú er að komast á það nokkurt skrið, og hygg ég, að það sé nú að komast út úr Ed., ef það hefir þá ekki verið afgr. þaðan í dag. Ég get ekki séð, að Vestmannaeyjakaupstaður hafi einhverja sérstöðu fram yfir aðra bæi hér á landi, sem geri það að verkum, að hann skuli hafa þennan tekjustofn fram yfir alla aðra bæi, þar sem þingheimur hefir líka séð þann annmarka á þessum tekjustofni, að hann hefir ekki viljað samþ. hann til handa öðrum einstökum bæjum eða bæjum hér á landi í heild. Maður heyrir því oft haldið fram af þeim mönnum, sem eru að tala um erfiðleika á að ná tekjum í bæjarsjóði, að ein höfuðástæðan sé sú, að útgerð sé nú svo víða rekin með samvinnusniði, og á hana sé ekki lagt útsvar, a. m. k. ekki neitt svipað því, sem lagt sé á einstaklingsrekstur. En í þessu bæjarfélagi er ekki þessu til að dreifa, a. m. k. ekki svipað því, sem gerzt hefir í öðrum bæjarfélögum á landinu. Mér er ekki kunnugt um, að það sé nema fisksalan, sem dregizt hefir úr höndum einstaklinganna og inn á nokkurskonar samvinnusnið. Í Vestmannaeyjum er ekkert kaupfélag, sem hefir ótakmarkaða ábyrgð og getur því komið undir skattfrelsi samvinnulaganna, eins og kunnugt er um marga bæi á landinu, svo sem Ísafjörð, Akureyri og Neskaupstað, þar sem samvinnufélög hafa verzlun með höndum og njóta skattfrelsis að mestu leyti. Þess vegna er ekki að þessu leyti ástæða til að veita þessu bæjarfélagi þennan tekjustofn fram yfir önnur bæjarfélög. Hv. þm. Vestm. vill halda því fram, og mér er ekki grunlaust um, að það hafi ráðið nokkru um atkv. ýmissa hv.þm. að undanförnu, að Vestmannaeyjar hafi þá sérstöðu, að það vörugjald, sem þar er lagt á, komi eingöngu niður á vörur, sem notaðar séu í bænum sjálfum. Má að vísu segja, að Vestmannaeyjar hafi ekki mikil vöruskipti við utanbæjarmenn. Þó er það svo, að nokkur brögð munu vera að því, þó ekki mikil. Landmenn skipta lítið eitt við Vestmannaeyjar. Það er ekki heldur ótítt, að útflutningsvörur, t. d. frá Vík í Mýrdal, séu fluttar þar í land til geymslu. Ennfremur er þess skammt að minnast, að á síðasta hausti fór fram nokkur síldarsöltun í Vestmannaeyjum, bæði af mönnum, sem áttu þar heima, og eins af utanaðkomandi mönnum, og þeir, sem komu aðvífandi til síldarsöltunar, urðu að búa við ýmis gjöld þar, m. a. þetta vörugjald. Hér er um stórkostlegan mismun að ræða við það, sem er í ýmsum öðrum bæjum. Ég hygg, að bæjarstjórnin hafi líka séð sitt óvænna á síðasta hausti og létt þessu gjaldi af þessari vöru. Það er því ekki allskostar rétt, að það séu eingöngu vörur, sem neytt er eða notaðar í plássinu sjálfu, sem þetta gjald er lagt á. Og það er full ástæða til að ætla, að eftir því, sem stundir líða fram, verði hnigið að því, að í Vestmannaeyjum verði miðstöð fyrir flota árið um kring, bæði erlendan og innlendan, svo að í því tilfelli mundi þetta gjald lenda á utanbæjarmönnum.

Víkurvörurnar eru allar undanskildar

. Er það ekki bara framkvæmdaratriði? Ég hygg, að hvergi sé stafur fyrir því.

Það leggst ekkert á landbúnaðarafurðir, sem þar er skipað upp

. Um leið og hv.þm. Vestm. var að svara ræðu hv. 6. landsk., þar sem hann hefði sagt, að sér væri ekki kunnugt um, að fjárhagur Vestmannaeyja væri svo illa kominn, að hann þyrfti á þessum skatti að halda, þá vildi hann segja, að í blöðum okkar hv. 6. landsk. hefði þessi kaupstaður verið rógborinn svo mikið, að enginn annar kaupstaður hefði orðið fyrir slíkum rógburði. Ég hygg, að hann hafi ekki skilið orð hv.þm. rétt. Ég hygg, að hv.þm. hafi átt við, að Vestmannaeyjar hefðu skilyrði frekar en margir aðrir bæir til að afla sér tekna án þess að fara inn á þessa braut. Annars er ekki ástæða til að fara mikið inn á það, sem skrifað hefir verið og skrafað um fjárhag Vestmannaeyja og ýmislegt í sambandi við það. Ég býst við, að þar hafi ýmislegt annað komið til greina en aðstaðan til tekjuöflunar. Þá kom hv.þm. Vestm. að hinum sívaxandi kröfum, sem áttu að réttlæta það, að Vestmannaeyjar ættu að halda þessum tekjustofni áfram. Hann minntist á fátækraframfærslu og sjúkrahjálp. Ég vil minna á, að á síðasta þingi voru samþ.l., sem eiga að hafa talsverð áhrif á sjúkrakostnað og fátækrahjálp og eiga að verða til hjálpar bæði bæjum og einstaklingum. Ég hygg því, að ekki sé ástæða til, a. m. k. ekki nú í ár, að samþ. slíkan tekjustofn sem þennan. meðan ekki er fengin reynsla um sívaxandi kröfur þrátt fyrir samþ. þessara l.

Þau l. þyngja útgjöldin fyrst í stað

. Já, et til vill fyrst í stað, en hv.þm. Vestm. veit eins vel og ég, að eftir að menn eru komnir inn í tryggingarnar, koma þessi 1. til með að létta stórkostlega undir með mönnum, bæði hvað fátækrahjálp og sjúkrakostnað snertir. Og ennfremur er nú fyrir þinginu frv. um framfærslu sjúkra manna og örkumla, sem við vitum báðir að koma til með að létta undir í þessu efni. Það, sem ég vil leggja höfuðáherzluna á í sambandi við þetta mál, er það, að hér í þinginu er á ferð frv. um heildarlög fyrir alla bæi landsins, og þegar tekin var ákvörðun um að undirbúa slíka löggjöf, var ætlazt til, að þar með væru úr sögunni sérákvæði um tekjuöflun fyrir einstök bæjarfélög. Þegar þetta frv. kom fram í Ed., kom fljótt í ljós, og sérstaklega sýndi það sig við atkvgr. þar, að mikill meiri hl. d. var nokkurn veginn ásáttur um afgreiðslu málsins, og nú mun það vera farið út úr d. Því sýnist ekki ástæða til að hraða því svo mjög að veita Vestmannaeyjum þessa heimild. Ég vil í því sambandi enn á ný vísa til þeirrar meðferðar, sem samskonar frv. fyrir bæði Akureyri, Siglufjörð og Sauðárkrók fengu á síðasta þingi. Þá var talið ástæðulaust að samþ. þau frv., þar sem bera ætti fram frv. um heildarlöggjöf um tekjur bæjar- og sveitarfélaga. Hinsvegar get ég sagt það sem mína skoðun, að það sé kannske skaðlítið, þó að málinu sé vísað til 3. umr., en mín skoðun um málið sjálft er óbreytt frá því sem áður. Ég álít, að þessi tekjustofn sé óheilbrigður og eigi ekki að vera í gildi, eins og hefir líka sýnt sig að vera álit Ed. Ég legg því til, að þetta frv. verði fellt, a. m. k. við 3. umr.

*Frsm. 3. minni hl. (Þorsteinn Briem): Ég get tekið undir það, sem hv. síðasti ræðumaður sagði um frv. í heild, og lýsi því yfir, að eftir þá breyt., sem á því er orðin, verð ég því fylgjandi, því að nú hafa verið sniðnir af því mestu gallarnir, sem áður voru á því, svo að þótt enn séu gallar á því, þá er það miklu betra en áður. En það, sem ég vildi minnast á nú, er brtt.hv. 1. þm. Reykv. á þskj. 455. Hann leggur til, að lagður sé 10% gjaldauki á áfengistoll og tóbakstoll og þessu viðaukagjaldi skipt á milli bæjarsjóða kaupstaðanna eftir mannfjölda. Hann játaði sjálfur, að þegar hann hefði verið að undirbúa þessa till., þá hefði hann verið í vafa um, hvort kauptúnin ættu ekki líka að fá þátttöku í þessu viðbótargjaldi, en þá er þess að gæta, að í flestum sýslum eru kauptún, og þau sýslufélög, sem hafa fá eða lítil kauptún, eru verr stödd, vegna þess að þau hafa verri aðstöðu um markaði. Þess vegna verð ég að telja - þegar það er játað, að kauptúnin geti komið til greina við skiptingu þessa gjalds - að það sé réttara að skipta því á milli bæjar- og sýslufélaga landsins eftir mannfjölda, eins og öðrum þeim gjöldum, sem um ræðir í þessum kafla. Það er vitað, að allmikill hl. þessara gjalda lendir á kaupstöðum og kauptúnum, en þær fáu sýslur, sem hafa fá kauptún, eru verr settar um verzlunaraðstöðu og ættu þess vegna ekki að vera settar hjá. Allir vita, að þótt erfitt sé nú í kaupstöðum og kauptúnum landsins, þá er það engu síður í sveitahreppum, og er nú skemmst á að minnast, ef t. d. er litið til harðindasvæðanna. Vitanlega gæti komið til greina önnur skipting en sú, að fara eftir mannfjölda, en það hefir engin till. komið fram í þá átt, og ég tel eðlilegt, að um þetta gjald gildi sama regla eins og önnur þau gjöld, sem ákveðin eru í III. kafla frv. Ég get bætt því hér við, að ég gat þess við 2. umr., að ég teldi rétt, ef samþ. yrði ákvæðið um jöfnunarsjóð kaupstaða og kauptúna, að því yrði breytt þannig, að í stað „kauptúna“ kæmi: hreppa. En ef sú skrifl. brtt., sem ég nú ber fram, verður samþ., þá get ég fallið frá till. um það atriði. Ég skal ekki tala mikið um það, að hér sé gengið inn á rétt ríkissjóðs með till. á þskj. 455, en hygg, að það verði að mjög litlu leyti. Það er ekki hægt að miða við það, þótt minna seljist af tóbaki nú heldur en meðan fjárhagur var rýmri, og það er engin sönnun fyrir minnkandi notkun, heldur ávöxtur af fjárhagsástandinu, að dregið er úr innkaupunum og birgðir hafðar minni. Ég vil svo leyfa mér að afhenda hæstv. forseta skrifl. brtt., sem ég flyt hér og gengur í þessa átt.

Forseti (EÁrna): Ég vil mælast til, að hv.þm. takmarki mál sitt, svo að þessu máli geti orðið lokið fljótlega og eigi þurfi að vera kvöldfundur þess vegna.

*Fjmrh. (Eysteinn Jónsson): Ég ætla að tala strax, af því að ég geri ekki ráð fyrir því, að ég geti verið síðar við umr. - Ég ætla þá með nokkrum orðum að svara því, sem hv. 1. þm. Reykv. sagði um brtt. sína. Ég verð að segja það, að ég gat ekki vel áttað mig á ræðu hv.þm., því að mér fannst hann ekki vera vel samkvæmur sjálfum sér í henni. Hann talaði um, að það gerði ekki mikið til, þótt till. hans gengju á tekjur ríkissjóðs, því að ríkissjóður hefði gengið á tekjuöflunarmöguleika bæjar- og sveitarfélaga. Þegar hann sagði þetta, þá fannst mér hann vitna í það, að þetta hlyti að verða til þess að draga úr tekjum ríkissjóðs. Í öðrum kafla ræðu sinnar sagði hann, að ekki væri verulega gengið inn á þessa stofna, og sagðist álíta, að það mætti ná þessu upp. Ég veit ekki, hver niðurstaðan er af ræðu hv.þm., og því óhægt um vík að ræða við hann um þetta. Þó skildist mér, að hann vildi einna helzt leggja áherzlu á það, að skoðun mín sé ekki rétt á því, að þetta hefði áhrif á afkomu ríkissjóðs, og ég ætla því að gera ráð fyrir því, að hann hallist fremur að því. Hann sagði, að það væri enginn munur á því, hvort lagður væri viðaukatollur fyrir ríkissjóðinn á vörur, sem eru í frjálsri verzlun, eða vörur, sem ríkissjóður verzlar með sjálfur. En á þessu er mjög mikill munur, eins og ég sýndi fram á í minni fyrri ræðu, því að á vörur þær, sem frjáls verzlun er með, kemur aldrei neinn frádráttur til greina fyrir ríkissjóðinn, nema sá, sem kann að stafa af minnkuðum innflutningi vörunnar.

Ekki heldur í einkasölu

. Jú, því að þarna verður aðeins sá frádráttur, sem stafar af minnkuðum innflutningi varanna. Hitt kemur sem frádráttur á verzlunarágóðanum, og kemur niður á þeim kaupmönnum eða þeim kaupfélögum, sem verzla með vörurnar. En ef það eru vörur, sem ríkið hefir bæði toll af og verzlar einnig með, þá verður það svo, að ríkissjóður tapar tollinum, vegna þess að innflutningurinn minnkar, og líka verzlunarágóðanum af minnkuðum innflutningi. Þess vegna snertir það ríkissjóðinn mikið meira, ef það er lagður viðaukatollur á þá vöru, sem er í einkasölu, heldur en þótt lagður sé tollur á vöru, sem hann hefir aðeins nokkrar tolltekjur af. Þetta ætla ég, að allir skilji, sem vilja skilja það. - Þá fannst mér hv.þm. viðurkenna það á einum stað í ræðu sinni, að rök mín í þessu máli væru rétt, því að hann sagði, að ráðh. væri ekki góður kaupmaður, þar sem hann vildi hækka verðið með það fyrir augum að auka tekjur ríkissjóðs af áfengisverzluninni. En ef það er ómögulegt með óbreyttum tolli, að áliti þessa hv.þm., að auka tekjur áfengisverzlunarinnar með því að hækka verðið, af því að salan mundi þá minnka að sama skapi, - hvernig er þá hægt að auka tekjur verzlunarinnar sem svarar þessum nýja tolli? Yrði það þá ekki að gerast með því að hækka verðið, - en hefir það ekki, að dómi hv.þm., þau áhrif, að salan minnkaði, svo að tekjurnar hækkuðu ekkert? Þetta er viðurkenning hv.þm. á því, að það sé ekki hægt að búast við því, að tekjurnar verði auknar með því að hækka verðið, hvorki til þess að auka nettóágóða verzlunarinnar né til þess að vega upp þennan nýja toll. Það eru rök hv.þm. sjálfs, sem ég hefi tekið til þess að sýna fram á, að hann er undir niðri sammála mér um þetta mál, þótt hann á yfirborðinu vilji fara undan í flæmingi. Ef hann vill ekki viðurkenna það, að áfengisverzlunin verði fyrir lækkuðum gróða vegna till. hans, þá hlýtur það að byggjast á því, að hægt sé að auka tekjurnar með því að hækka verðið, en sjálfur sagði hann, að það bæri vitni um litla kaupmennskuhæfileika hjá mér að ráðgera þetta til þess að auka nettótekjur verzlunarinnar frá því, sem nú er. Ég held nú, að hv.þm. hafi misskilið mig, þegar ég var að tala um þetta, því að ég gerði ekki ráð fyrir því, að hægt væri að hækka tekjur áfengisverzlunarinnar í heild, þótt verðið væri hækkað, heldur gerði ég ráð fyrir því, að frekar væri hægt að halda þeim í því horfi, sem fjárl. gera núna ráð fyrir. Salan fer minnkandi af ýmsum öðrum ástæðum, og innflutningsörðugleikarnir fara heldur vaxandi, svo að þótt verðið yrði hækkað, þá væru nægileg not fyrir þá hækkun til þess að reyna að halda ágóðanum við. En ég geri ekki ráð fyrir því, að hann mundi aukast. Ég legg ekki mikið upp úr því, sem hv.þm. sagði um það, að menn mundu taka tillit til þess við innkaup, að verðið hefði hækkað vegna bæjar- og sveitarfélaganna. Ég held, að þetta sé hin mesta fjarstæða. Ég held, að menn taki ekki tillit til þess, þegar þeir kaupa áfengi eða tóbak, hvert ágóðinn rennur. Menn kaupa það eingöngu vegna þess, að þeir vilja neyta þess, en ekki í gustukaskyni við bæjar- og sveitarsjóði eða ríkissjóð. Það er enginn, sem kaupir áfengi eða tóbak af þeim ástæðum. Það er eins með þetta og annað, að menn kaupa þessar vörur af því, að þeir telja sig þurfa þeirra með og vilja neyt, þeirra. Ég held, að mönnum séu sveitarsjóðirnir ekki það ástfólgnir, þegar um það er að ræða að greiða þangað skyldur, og þessi ástæða komi því ekki frekar til greina, þótt sveitarsjóðirnir fái þessar tekjur, því að ég veit til þess, að menn aka sér engu síður við því að þurfa að greiða til bæjar- og sveitarsjóða en til ríkissjóðs. Það mun vera ósköp svipað um hvorttveggja.

Þeir vita, að þeir greiða ekki meira

. Heldur hv.þm., að menn fylgist svo nákvæmlega með því, hvernig tekjur stórra opinberra stofnana eins og sveitarsjóðanna breytast, að þeir hafi í huga. þegar þeir kaupa t. d. eina whiskyflösku, að af því að hún hafi hækkað um eina krónu, þá lækki útsvörin. Aðalatriðið í þessu máli, sem ekki má gleymast, er það, sem ég lagði aðaláherzluna á í minni fyrri ræðu, að heildartekjurnar, sem gert er ráð fyrir, að ríkissjóður hafi af áfengisverzluninni og tollinum, og af verzlun með tóbak og tollinum á því, eru svo hátt settar í fjárlfrv. fyrir árið 1937, að það er ekki hægt að gera ráð fyrir því, að hægt sé að ná inn hærri upphæð af þessum tekjustofnum, hvorki til ríkissjóðs né annara, sem samkv. till.hv.þm. ættu að fá hlutdeild þar í. Ég byggi þetta á sívaxandi gjaldeyrisörðugleikum og því, að verið er að hækka útsvarið á þessu fyrirtæki, og svo þeirri reynslu, sem nú er að koma í ljós, að sala þessa fyrirtækis fer minnkandi. Ég held því fram, að ef ætti að samþ.till.hv.þm., þá yrði að lækka áætlanir á fjárl.frv. að því er snertir þessa liði og sjá ríkissjóði annaðhvort fyrir nýjum tekjum á móti eða færa niður útgjöld frv. Ég er ekki hissa á því, þótt hv. 1. þm. Reykv. flytji þessa till., því að hann telur sig hafa þá stefna um fjárl., að hann hefir viljað skera þetta niður, og því er honum ósárt um þetta. En frá sjónarmiði þeirra manna, sem vilja afgreiða fjárl. á þeim grundvelli, sem þau nú eru á, er ómögulegt að ganga inn á þessa till.hv.þm. Mér finnst, að þeir menn geti ekki gert sér vonir um meiri tekjuöflun af þessum liðum, áfenginu og tóbakinu, en gert er ráð fyrir, nema á óvæntan hátt ráðist fram úr viðskiptunum á árinu 1937.

*Frsm. 4. minni hl. (Sigurjón Á. Ólafsson): Ég skal verða við þeirri ósk hæstv. forseta að taka ekki óþarflega langan tíma. Það eru aðeins örfá orð, sem ég þarf að segja við hv. 1. þm. Eyf., út af síðustu ræðu hans; mun ég hlaupa yfir það, sem ég tel minna um vert. Hv. þm. var að tala um, að ég hefði samþ. á fyrra þingi l., sem útheimta auknar byrðar á fólkið, og nefndi þar til tryggingarlöggjöfina. Ég held, að hv.þm. skilji ekki, hvað í þeirri löggjöf felst. Hún er ekkert annað en l., sem eiga að tryggja fólkið gegn því að þurfa að vera upp á aðra komið, að vísu með því að leggja örlítið fram, en það verður sennilega minna heldur en það áður þurfti að leggja fram fyrir læknishjálp og þesskonar, svo að maður hafi sjúkratryggingarnar sérstaklega í huga. Þessi löggjöf felur aðeins í sér skipulag, sem gerir fólkinu mögulegt að bjarga sér sjálft betur heldur en áður. Því þótti mér einkennilegt, að hv.þm. skyldi taka þetta sem sönnun þess, að ég væri með því að leggja byrðar á fólkið.

Klauflaxinn var afleiðing af tryggingarlöggjöfinni

. - Um útsvarsálagningu á kaupfélögin treysti ég mér ekki að ræða í stuttri aths. Hvað kaupfélög fátækra bænda og verkamanna snertir, þá hafa þau nú ekki öll svo góðum árangri að skila, að leggjandi sé á þau. En hér er að rísa upp atvinnurekstur undir samvinnuskipulaginu, sem gefur arð, en ekki er hægt að ná til með útsvör, af því að fyrirtækin koma undir samvinnulögin. Þessi atvinnurekstur kemur í stað einkarekstrar, og er ég sízt að harma það, en hinsvegar verða bæjarfélögin einhvernveginn að ná inn tekjum, jafnvel af samvinnufyrirtækjum, ef þau hafa náð undir sig þeim rekstri, sem áður hefir staðið undir gjöldunum. Ég þarf ekki að fara lengra út í þetta. Í kjördæmi hv.þm. sjálfs er mikið af atvinnurekstrinum komið undir samvinnuskipulagið, svo að til hans er ekki hægt að ná með útsvör. Ég sagði ekki meira áðan en að það kæmi til álita, hvort ekki væri ástæða til að gefa gaum þessari voldugu hreyfingu, þegar verið er að leita nýrra leiða til tekjuöflunar. Ég er nú ekki ennþá ákveðnari en þetta í þessu efni. Þá sagði hv.þm.: Við höfum horfzt í augu við nauðsynina á því að afla tekna. Ég held, að hv.þm. geti ekkert hrósað sér eða sínum flokki af því fremur en núv. stjórnarflokkum í heild. Þeir hafa reynt að mætast í því að afla tekna, og hafa menn orðið að ganga langra í því efni heldur en menn hefðu viljað. Nauðsyn brýtur lög eins og sakir standa, og til bráðabirgða í vondu árferði ganga menn jafnvel inn á leiðir, sem menn mundu annars ekki hafa gengið inn á. Hv. þm. fór í þessu sambandi að minnast á hátekjur, og skildist mér felast á bak við, að hans vilji væri að ganga lengra í að leggja á þær. En hvers vegna var ekki boginn spenntur hærra í því efni? Til þess að svipta ekki sveitar- og bæjarfélögin sínum tekjustofni, útsvörunum. Eftir því sem ríkissjóður gengur nær hátekjumönnunum, er minna eftir handa sveitar- og bæjarfélögunum. Svo lagði hv.þm. fyrir mig þá spurningu, hvort ég vildi ekki, að það væri fjölgað togurum hér í bænum. Honum er vel kunnugt um mína afstöðu í því efni. Ég sé ekki annað en að það sé bæjarfélagið eða ríkið, sem verður að halda þeim atvinnurekstri lifandi og auka vil hann. En mér er fyllilega ljóst, að það er fyrst og fremst til þess að skapa verðmæti í landinu og veita fólkinu atvinnu, svo að hægt sé aftur að skattleggja það. Þetta er það, sem skeður á Siglufirði. Af því að verksmiðjurnar eru þar, er fjöldi manna færari til að skattleggjast heldur en hefði verið, ef verksmiðjurnar hefðu ekki verið þar. Ég skal svo ekki ræða frekar um þetta ½% gjald, sem taka á af sjómönnunum. Það hefir ekki verið hrakið, að það er tekið af því verði, sem sjómennirnir eiga að fá fyrir síldina.

Á þá ekki Hesteyrarverksmiðjan líka að vera skattfrjáls?

. Það verður nú að gera greinarmun á þeim fyrirtækjum, sem ríkið kemur upp til þess að halda uppi atvinnu, og hinum, sem ekki starfa nema þegar þau sjá sér hag í því. Síldarverksmiðjurnar voru byggðar til þess að tryggja síldarútveginn. Ég held, að það sé svo ekki fleira, sem ég þarf að svara hv.þm. Hann hefir ekki með ræðum sínum getað sannfært mig á nokkurn hátt; það getur verið, að hann þurfi ekki að sannfæra hina. Það er út af fyrir sig gott, að þetta mál fari út úr þessari d., því að mér er fyllilega ljóst, að það þarf að ræða það í báðum d., þótt ég voni, að það verði ekki að l. á þessu þingi; til þess er það ekki nógu undirbúið. En það er stuðningur í því fyrir þá, sem að málinu vinna, að heyra raddir sem flestra hv.þm. um það. Og þótt mínar till. fái ekki mikinn byr í d., læt ég mig það ekki miklu skipta; það koma tímar eftir þennan tíma, og má lagfæra þessi l. síðar, ef frv. á að ná fram að ganga, sem ég hefi ekki mikla trú á. Ég vísa því á bug, að ég hafi með afstöðu minni í n. tafið þetta mál á nokkurn hátt. Töfin stafar ekki frá mér, heldur allt öðrum. Ég var tilbúinn til að ganga til atkv. um málið, hvenær sem nm. óskuðu. Hefi ég því ekki haft nokkra ósæmilega meðferð á málinu.

*Garðar Þorsteinsson: Það var fyrst út af því, sem hæstv.atvmrh. sagði í sambandi við það, sem ég skaut hér fram í um það, hvað símamálastjóri hefði upplýst í blaðaviðtali. Hæstv. ráðh. sagðist ekki vera trúaður á þennan fréttaflutning og vildi fyrst heyra símamálastjóra sjálfan skýra frá því. Er ráðh. með einhverjar dylgjur um það, að ég hafi borið eitthvað ósatt á milli í þeim samtölum, sem ég hefi átt við hann og landssímastjóra út af þessum málum sem einn af stjórnarmeðlimum Félags, talsímanotenda? Landssímastjóri hefir játað það á fundi hjá Fél. talsímanotenda, að hann hafi gripið til þess að segja ósatt, af því að hann hafi álitið þagnarskyldu sína við símann vera svo ríka. Ég skal ekki leggja dóm á það, hvort réttara hefir verið fyrir hann, en þetta ætti að vera nægjanlegt fyrir hæstv. ráðh. til þess að sannfæra hann um, að það þýðir ekki fyrir hann að neita þessu. Hæstv. ráðh. hefir á allan hátt reynt að tengja þessi tvö óskyldu mál saman, loftskeytaskoðunina í sambandi við landhelgisbrotin annarsvegar, og þessa hlerun í símann hinsvegar. Þessir hæstv. ráðh. hafa ekki linnt látum, hvorki í blöðum eða hér á Alþingi, að reyna að toga það fram og leggja áherzlu á það, að þetta mál sé komið hér inn í umr. vegna þess, að sjálfstæðismenn séu gramir yfir þeim upplýsingum, sem fengizt hafa við rannsókn á loftskeytum, og hæstv.dómsmrh. hefir sífellt verið að hæla sér að sínum dugnaði í þessu máli, og hann er margbúinn að sýna fram á, að þessi mál séu hvort öðru skyld. Þá sagði hæstv. ráðh., að hann hefði ekki látið skoða loftskeytin og þýða þau fyrr en hann var búinn að fá rökstuddan grun um, að þau væru misnotuð. En svo segir hann: „Hvers vegna gerði ekki Magnús Guðmundsson þetta þegar hann var ráðherra?“ Ég býst við, að það sé af því, að hann hafi ekki haft neinn rökstuddan grun. En svo að maður fari lengra aftur í tímann, þá er bezt að rekja þetta mál til þess tíma, þegar hv.þm. S.-Þ. var dómsmrh. Hann er sá eini ráðh., sem hefir látið á prenti út ganga, að hann hafi ekki einungis haft rökstuddan grun, heldur sannanir fyrir því, að þessar njósnir færu fram um varðskipin. En hvers vegna tók hann þá ekki þessa sökudólga? Mér er spurn. Úr því að hann hafði ekki eingöngu rökstuddan grun um misnotkun loftskeyta, því upplýsti hv.þm. S.-Þ., sem þá var dómsmrh., ekki um afbrot þessara manna? Vitanlega af því, að allar þessar dylgjur hans og staðhæfingar um brot einstakra útgerðarmanna í Rvík voru allar uppspuni. Hann hafði engan rökstuddan grun og engar sannanir, því að það vita allir, sem þekkja hv.þm. S.-Þ., að hann hefði ekki hlífzt við því einn dag að draga þá íslenzku útgerðarmenn fyrir lög og dóm, sem hann hafði sannanir fyrir, að misnotuðu loftskeytin. Svo segir hæstv. dómsmrh: „Ég lét ekki hefja rannsóknirnar fyrr en ég hafði fengið rökstuddan grun.“ Ég fer inn á þetta til að sýna, að þessi málafærsla hæstv. ráðh., að blanda þannig tveimur málum saman, hefir ekki við neitt að styðjast. Það er þrautalending til að leiða athygli almennings frá þeirri svívirðingu, sem hér hefir átt sér stað. Ég skal svo koma að þeirri till. til þál., sem hér liggur fyrir og er um það, að skipa rannsóknarnefnd skv. 34. gr.stjskr., og þeim ummælum, sem hafa fallið hér hjá aðalverjanda hæstv.dómsmrh. í þessu máli. Það hefir verið hans sterkasta vörn að segja, að hér væri um árás á dómarann í Rvík að ræða og að þetta mál væri ríkisstj. óviðkomandi, það sé dómarinn í Rvík, sem hér eigi alla sök, sem þó sé engin sök, því að hann hafi ekki farið út fyrir sitt valdsvið. Það er ekkert aðalatriði í þessu máli, hvort hér á landi sé virkilega svo ófullkomin löggjöf, að slík misnotkun á símanum sé heimiluð. Aðalatriðið er það, að það hefir farið fram hlustun í símanum í málum, sem eru lítilfjörleg, og í öðru tilfellinu um ekkert afbrot eða glæp að ræða. Það er nánast hlægilegt, að það hafi þurft að hlusta í síma og kveða upp úrskurð um það, þó að hv.þm. V.-Sk. væri stöðvaður uppi við Kolviðarhól í bílstjóraverkfallinu í vetur og að það hafi þurft að rjúfa símaleyndina, þó að bíll væri stöðvaður með konsúl í. Þetta eru svo barnaleg og hlægileg rök hjá hæstv. ráðh., að það er raunalegt, að nokkur fullorðinn maður skuli láta slík ummæli frá sér fara úr ræðustól. Hæstv. dómsmrh. mun nú vera farinn að sjá, að þessi mál eru þannig vaxin, að hann getur ekki staðið hér og varið þau án þess að skjóta sér bak við einhvern, og hann skýtur sér líka dyggilega bak við lögreglustjórann, og þegar hv.þm. láta í ljós, að ríkisstj. hafi staðið á bak við þessa úrskurði, það sé hún, sem raunverulega hafi samið þá, verður hæstv. ráðh. mjög reiður og spyr, hvort hv.þm. þori að segja þetta utan þings. því að hann ætli að draga þá fyrir lög og dóm. Hæstv. ráðh. sagði, að hann hefði ekki vitað úrskurðina, sem upp voru kveðnir í apríl um hlerunina í vínsölumálunum, fyrr en eftir að þeir voru kveðnir upp. Ég skal fyrir mitt leyti trúa því, en hvernig stendur á því, að hann hefir hvað eftir annað tekið fram, að hann hafi ekki haft hugmynd um þennan úrskurð fyrr en eftir á, en hann hefir varazt að minnast á, hvort hann hafi vitað um hinn úrskurðinn, sem kveðinn var upp í bílstjóraverkfallinu, fyrr en eftir á, og mun hæstv.atvmrh. hafa haft svipuð ummæli, að hann vissi ekkert um þessa síðari úrskurði fyrr en á eftir, en hann minntist ekki á hina fyrri úrskurði. Ég get trúað því, að hann segi það satt, og að það sé rétt, að hann hafi ekki vitað um síðari úrskurðinn fyrr en á eftir, - en mun hann ekki sjálfur hafa vitað eitthvað um þann fyrri? Ég hugsa, að ég geri lögreglustjóranum í Rvík ekkert til skammar - ég þekki hann svo vel, þann heiðursmann -, þó að ég segi, að hann muni aldrei hafa kveðið upp úrskurð um hlustun í bílstjóraverkfallinu, nema vera til þess knúður af ríkisstj. Og ég vil skora á báða þessa hæstv. ráðh., hæstv.atvmrh. og hæstv.dómsmrh., að lýsa því yfir, að þeir hafi engan þátt átt í því, að sá úrskurður var kveðinn upp, og ég hugsa, að þeir hiki. Þessir hæstv. ráðh. hafa skýrt frá því, að áfrýja ætti úrskurðunum frá því í apríl, - en hvers vegna - ef búið er að ákveða þá áfrýjun - má almenningur þá ekki fá að sjá þetta plagg? Ég fæ ekki skilið þessa leynd. Hvers vegna má almenningur ekki sjá þetta plagg, þegar búið er að kveða upp áfrýjunarstefnu? Og svo eru þessi ummæli hæstv. ráðh. aðeins miðuð við síðari úrskurðinn; ég á eftir að heyra hann segja, að fyrri úrskurðinum verði áfrýjað, og trúa mín er sú, að hæstv. ráðh. forðist í lengstu lög, að almenningur fái að sjá þann úrskurð. Þá er annað atriði, sem kemur til greina, þegar verið er að ræða þetta mál, og margsinnis hefir verið bent á, og það er, hverjir störfuðu að þessari hlustun. Það hefir verið upplýst, að þeir væru fjórir, 2 lögregluþjónar og 2 aðrir menn. Annar þessara manna er frá símanum, Guðmundur Pétursson, - ég þekki þann mann ekkert. nema það sem blöðin hafa á hann minnzt. Nú er vitað, að þessi vitni eru sett af lögreglunni og eiga að vera sem sönnunargagn hennar í málinu, - en hvað lá nær en að vitnin væru lögregluþjónar? Hvers vegna var tekinn maður frá landssímanum? - Ég hefi spurt lögreglustjóra, hverjir hafi hlustað í des., hvort það hafi verið 4 lögregluþjónar, eða hvort þeir hafi verið 2 og 2 aðrir menn, eða hvort enginn lögregluþjónn hafi hlustað, - en það fæst ekkert svar. Af hverju? Voru þeir tilnefndir af ríkisstj. og hlustuðu fyrir hana, en ekki lögreglustjóra, af því það var ekkert glæpamál? - Ég veit, að það hefir verið sagt til að forsvara þetta, að þessi Guðmundur Pétursson hafi verið tekniskur ráðunautur við hlerunina. Ég veit nú ekki, hvort þess hefir verið þörf. En ég álít þá, að þetta „tekniska“ leigutól hefði átt að gera við, en ekki hlusta í símann. Það er allt annað að hafa sérfróðan mann - sem mér er sagt, að þessi maður sé, og getur vel verið, að sé satt, - til að setja í samband og þess háttar, en ég sé ekki, hvers vegna hann átti að vera við hlustunina. Ég hygg, að það sé hinn mikli kunnugleiki hans við stjórnarvöldin, sem veldur því. - að það sé sama ástæðan og liggur til þess og að stjórnin hefir þennan mann dag eftir dag niðri á lögreglustöð til að þýða símskeyti, eftir því sem mér er sagt. Mér hefir verið sagt - en ég hefi ekki tryggingu fyrir því -, að í þessum úrskurði lögreglustjóra hafi verið tiltekin ákveðin símanúmer, sem hlusta bæri á. En hvaða trygging er fyrir því, að ekki hafi verið sett í samband við fleiri númer? Var þessi úrskurður ekki notaður sem skálkaskjól, til þess að hlusta á fleiri númer? Hæstv. dómsmrh. sagði, að það væri nauðsynlegt að geta hlustað í símann, því það væri vitað, að hann væri notaður til afbrota, og þess, vegna væru það afbrotamennirnir, sem við vildum verja. - Ég veit ekki, hvaða tækni það er, sem ekki er hægt að nota til afbrota. Ég hygg, að með sama rétti mætti þá opna bréf og böggla, sem sendir eru í bíl á milli bæja, því þar getur falizt eitthvað ólöglegt, eitthvað, sem mætti nota til afbrota. Hvað er það, sem ekki má nota til afbrot,? - Mér dettur í hug saga, sem ég heyrði fyrir nokkrum árum. Það var gift kona, sem fór á fund lögreglustjóra hér í bænum, - ég þori ekki að segja um, hvort núv. hæstv.dómsmrh. var þá í því embætti, - og þessi kona kvartaði yfir því, að maður hennar færi illa með hana, og bar sig mjög aumlega. Maður hennar ætlaði til útlanda og væri kominn um borð með allt sitt í ferðatöskum, en ætlaði að skilja hana allslausa eftir. Krafðist hún þess, að lögreglustjóri sækti manninn og léti setja hann í land. Og lögreglustjóri varð við bón konunnar. Hann safnaði öflugu lögregluliði og fór um borð. Maðurinn bar sig illa og kvaðst ekki una samvistum við konu sína. En ekkert tjóaði. Lögreglustjóri lét taka hann og flytja hann ásamt farangri frá borði og heim til konunnar á ný. Og það er sagt, að þau hafi bæði sætt sig vel við málalokin, því í farangri mannsins var ekkert annað en áfengi. - Á þennan hátt notuðu þau lögregluna til að flytja áfengið í land, og það mætti því með sama rétti segja, að lögregluna bæri að leggja niður, af því hún hefði verið notuð til afbrota. Þessi rök hæstv.dómsmrh. um hlerunina hafa því ekki við hið allra minnsta að styðjast. Þá kem ég að því, sem báðir hæstv. ráðh. og hv. 1. landsk.þm., svo að þrenningin er fullkomnuð, vildu gefa í skyn og halda fram, að rannsóknarnefnd sú, sem farið er fram á í þessari þáltill. að verði skipuð, ætti að vera æðri dómstólum landsins, og hana ætti að skipa yfir dómsvaldið í landinu. Ég veit nú ekki, hvað hægt er að komast langt með vitleysuna, en þegar sameinuð er öll þessi þrenning, hlýtur hún að vera fullkomnuð. - Hér er ekki um neitt slíkt að ræða; þessi nefnd á ekkert dómsvald að hafa, hún er aðeins skipuð til rannsóknar, og valdsvið hennar er skýrt tekið fram í stjskr. landsins. Og það er dálítið undarlegt, að hæstv.dómsmrh. skuli ætla sér að setja dómsvald undir framkvæmdarvaldið, það er alls ekki um það að ræða. Nefndin á ekki að hnekkja úrskurðinum. Hann stendur þar til honum verður hnekkt í hæstarétti; nefndin getur ekki fellt hann úr gildi, - það dettur engum í hug. En rannsóknarnefnd er ætlað annað og meira vald en verjanda og sækjanda, og það er barnaskapur og blekkingar, og alveg ósæmandi af lögfræðingi eins og hæstv.dómsmrh. að koma fram með slíkt. Það stendur skýrt í till., að rannsóknarnefndin eigi að rannsaka, að hve miklu leyti símaleyndin hefir verið rofin. Ég geri ekki ráð fyrir, að sækjandi og verjandi, sem skipaðir eru út af úrskurðinum í apríl, geti krufið til mergjar, hvaða númer voru opnuð og hlustuð í desember síðastl. Vald n. gengur þess vegna lengra en sækjanda og verjanda í hæstarétti, sem geta ekki sett rétt yfir lögreglustjóra, og það er alveg ósamboðið lögfræðingi, og þá hvað helzt dómsmrh., að koma með slíkt, þó að þeir gætu fengið því í framgengt, að réttur yrði settur yfir lögreglustjóra. Og í hvaða augnamiði hefir símaleyndin verið rofin? Sækjandi og verjandi geta ekki fundið út, hvort hlerað hefir verið í pólitísku augnamiði. En nefndin, - hún gæti kallað fyrir sig alla embættismenn og alla þá, sem við þetta eru riðnir. Og mér er óhætt að fullyrða, að það skilur enginn þá röksemd, hvernig sækjandi og verjandi geta það, sem samkv. till. og stjskr. er valdsvið rannsóknarnefndar, því það eru óframbærileg tök. - En sannleikurinn er sá, að hæstv. ráðh. þora ekki, að sett sé nefnd, sem hafi vald til þess að leiða fram allan sannleikann; þeir vilja framvegis eins og hingað til fela sig bak við leyndina, en þeir vita, að ekki verður komizt hjá því að upplýsa þetta mál, ef n. er skipuð, en það er einmitt það, sem þeir óttast. Ég vil svo endurtaka það, að í mínum augum er það algert aukaatriði, hvort úrskurðurinn fæst staðfestur sem dómsathöfn í hæstarétti eða ekki; honum verður ekki rift hvort sem er, því gerður hlutur verður ekki afturkallaður. Það, sem fyrir mér er aðalatriðið og hefir vakað fyrir mér, er að fá það tryggt á einn eða annan hátt, að slík misnotkun eigi sér ekki stað framvegis, - að símaleyndin verði ekki rofin, hvorki af lögregluvaldinu né öðrum. Og ég get ekki fellt mig við annað en að fá þetta tryggt, því það er komið inn í mína meðvitund, að símaleyndin hafi ekki aðeins verið rofin til að ljósta upp meintum afbrotum eða glæpum, heldur líka í pólitískum tilgangi. Ef borgararnir mega ekki vera óhultir um friðun þessa tækis og hlustun getur farið fram, án þess að fyrir liggi nokkur úrskurður, þá er símaleyndin rofin, og friðhelgi manna er rofin, og það verður að koma í ljós, hver sannleikurinn er í þessu máli. En bezta leiðin til þess er sú, að skipa rannsóknarnefnd samkv. þeirri þáltill., sem við berum fram, og það er ekkert annað en óttinn við, að sannleikurinn komi í ljós, sem veldur því, ef stjórnarflokkarnir greiða atkv. móti þessari þáltill.

*Ólafur Thors: Ég hefi ekki ástæðu til að vera margorður, þar sem búið er að ræða málið allmikið og því ekki að vænta nýrra upplýsinga. Ræða sú, sem hæstv.forsrh. flutti, átti að því leyti sammerkt við aðrar ræður hans, að hún var að langmestu leyti fyrir utan efnið, sbr. Tímagrein eftir hann, sem ég las fyrir nokkrum dögum. Ég kallaði fram í ræðu hæstv. ráðh. og spurði, hvernig á því stæði, að ekki væri hægt að birta úrskurðinn, sem felldur var í bílstjóraverkfallinu. Hæstv. ráðh. var áður búinn að segja, að slíka úrskurði mætti ekki birta fyrr en víst þætti, að það truflaði ekki málið, en að þá mætti birta. þegar öruggt þætti, að það ylli engri truflun á málinu. Hæstv. ráðh. þóttist ætla að svara, en féll svo út úr rullunni og skaut sér undan því og sagðist skyldi svara mér síðar. En ég óska að ræða málið hér. Og hvers vegna skýtur hæstv. ráðh. sér undan því að gefa skýr svör, úr því að hann hefir játað, að úrskurðinn megi birta, þegar mál sé útkljáð. Annars var allt tal hæstv. ráðh. um nauðsyn þess að hlera í síma og rétt lögreglunnar hinsvegar til þess að skoða bréf og gera húsrannsóknir alveg út í hött. Það væri nákvæmlega sama nauðsyn eftir þessum krókótta hugsanaferli hæstv. ráðh. að skoða öll bréf, því í einhverju þeirra gæti þó verið ábending um glæpsamlegt athæfi. Svona rökstuðningur hæfir dálkum Tímans og getur dugað fyrir þá, sem þangað sækja andlega næringu, en að bera hann fram hér á Alþingi er ekki til annars en athlægis. En það alógeðslegasta í málinu - og sýnir um leið þá sektartilfinningu, sem skín út úr hverju orði hæstv. ráðh., - er það, hvernig hann notar lögreglustjórann sem skjöld fyrir sig, en þó veit hver maður, að allt, sem hann hefir gert, hefir hann framkvæmt eftir beinni skipun hæstv. ráðh. Þess vegna er það lítilmennska fram úr hófi, sem lýsir sér í því, að hann skuli alltaf þurfa að bregða fyrir sig lögreglustjóranum og skríða á bak við hann, en þora ekki að gangast við sínum eigin verkum.

Vill hv.þm. endurtaka þessi ummæli utan þings?

. Já, fyrst hæstv. ráðh. sýnir d. þann heiður að sýna sig hér innan dyra, þá skal ég lofa honum því að endurtaka þau utan þings. Og ég skora á hæstv. ráðh. að stefna mér fyrir þau og vita, hvort hann getur fengið mig rangleg, dæmdan. Annars er gaman að bera saman þann skilning, sem hæstv. ráðh. hefir nú á almætti lögreglustjórans, við framkomu lögreglustjórans, sem skildi við lögregluna alblóðuga á vígvellinum 9. nóv. Þáltill. sú, sem liggur hér fyrir, er borin fram af okkur sjálfstæðismönnum vegna þess, að okkur var synjað alls réttlætis, þó við hvað eftir annað höfum borið fram um það rökstudda ósk, bæði við hæstv.dómsmrh. og hæstv.atvmrh. og einnig við póst- og símamálastjóra, að fá fullkomnar upplýsingar í málinu. Við höfum því með þáltill. leitað til Alþingis sem síðasta athvarfs til þess að fá okkar skýlausa rétt. Ég vil svo með örfáum orðum rifja upp gang málsins hér á Alþingi. Fyrir tíu dögum var flutt hér inn á Alþingi fyrirspurn um símanjósnir, og var strax fyrsta daginn viðurkennt af málsvörum þessa hneykslis, að aldrei megi hlusta nema fyrir liggi rökstuddur grunur um, að afbrot hafi verið framið eða eigi að fremja, og aldrei nema í viss númer samkv. úrskurði lögreglustjóra í hvert sinn. Ég vil endurtaka það, að þetta afbrot, að selja áfengi eftir kl. 12 á laugardögum, þegar hæstv. ráðh. er hættur sölunni, er ekki svo stórt hneykslismál í meðvitund þjóðarinnar, að það réttlæti óvenjulegar ráðstafanir. Í öðru lagi slæ ég því föstu, að þetta hefði verið hægt að upplýsa án þess að brjóta helgi símans, þ. e. a. s. að stóru vínsalarnir hafi þrifizt undir hendi lögreglunnar, sem til þess að upplýsa það hefði ekki þurft annað en biðja einhvern af vikapiltum sínum að fylgja leynisölunum heim til sín, þegar þeir kl. 12 á laugardögum koma í áfengisverzlunina til þess að sækja birgðir, sem þeir svo selja fyrir hæstv. ráðh. og ríkissjóð fram til mánudags, að aftur er opnað. Og þetta hefði verið gert, ef ekki hefði átt að koma fram hefnd á einni stétt þjóðfélagsins. - Í þriðja lagi skal ég benda á, að hv. 8. landsk. hefir sannað undir umr. í d., að það er útilokað, að nokkur dómari þori að dæma mann fyrir áfengissölu, þó áfengi hafi verið pantað í síma. Þá er samt eftir að sanna, að maðurinn hafi verið sá sami og hann sagðist vera, og að áfenginu hafi verið komið til hans. Ég get t. d. vel búizt við, að hæstv. ráðh. panti nokkrar flöskur undir mínu nafni, og það er þess vegna engin sönnun til önnur en eigin játning. Þannig eru nógar sannanir til fyrir því, að málið ber þannig að að því er njósnirnar áhrærir, að í fyrsta lagi er afbrotið ekki þess eðlis, að það veiti rétt til að rjúfa friðhelgi símans, í öðru lagi var hægt að sanna brotið án þess, og í þriðja lagi er ekki hægt að sanna það með slíkum símanjósnum. Ég mæli því ekki um of, þó ég segi, að það liggi á því grunur, og það sterkur grunur, að njósnirnar hafi verið gerðar í öðrum tilgangi en upp er gefinn. Ef spurt væri, hver önnur rök styðji þunn grun, vil ég leiða athygli að því, að fyrst þegar málið var hér rætt, vissi ríkisstj., að við ætluðum að krefja hana sagna, en hún vissi ekki um nema annað málið og bjó sig því undir að leiða að því líkur, að ekki hefði verið njósnað nema í það eina skipti. Og hvert sneri þá hæstv.ríkisstj. sér? Auðvitað til þess manns, sem að réttu lagi á að vera trúnaðarmaður símanotenda og hefir gert til þess kröfu, að þannig væri á hann litið. - Í bréfi landssímastjóra með upplýsingunum um símanjósnirnar 11.–21. apríl er talað um þær sem algert nýmæli, þ. e. a. s., að það hefði verið í fyrsta skipti sem þær hefðu farið fram. Þá spurði hv. 5. þm. Reykv. um, hvort það væri víst, að ekki hefði verið njósnað í sambandi við bílstjóraverkfallið. Hæstv. forsrh. færðist undan að svara, en hæstv.atvmrh. spratt upp og bjóst til, að svara, og vil ég fullyrða, að hæstv.atvmrh. lætur ekki vel að ljúga, a. m. k. ekki óviðbúnum, enda játaði hann, að svo hefði verið gert. Og það merkilega skeði þennan dag á Alþingi, að jafnframt því, að hæstv. ráðh. les upp bréf frá símamálastjóra, þar sem sagt er, að hlustun hafi aldrei farið fram fyrr en í apríl, þá viðurkennir hæstv. ráðh. í sömu ræðu, að njósnað hafi verið um áramót. Ég býst nú við, að allir sanngjarnir menn viðurkenni, að sjálfstæðismenn hafi á öllum sviðum fulla ástæðu til að gruna hæstv.ríkisstj. og að þeir muni óhikað samsinna, að þetta sé svo hneykslanlegt athæfi, að það gefi okkur ástæðu til að telja, að það sé farið að færast nokkuð nærri því, að grunurinn snúist upp í sterkar líkur. Ef' spurt væri, hvort nokkuð fleira styddi þennan grun, þá má benda á, að símanjósnirnar fóru ekki eingöngu fram innan lögreglunnar, heldur var fenginn til þess að hlusta einn af starfsmönnum símans, og ekki einu sinni bæjarsímans, heldur var hann sóttur til landssímans. Þessi maður heitir Guðmundur Pétursson og er á allra vitorði, að hann var settur að símanum samkv. fyrirmælum Jónasar Jónssonar, og hefir leikið grunur á, að hann ynni ýms óþrifaverk við símann. Og einmitt það, að slíkur maður er sóttur, herðir enn líkurnar, svo að þær fara að nálgast sannanir. Ég leyfi mér því, þegar öll rök koma saman, þegar það er sannað, að hlustanirnar, sem nú hafa farið fram, gátu ekki upplýst þau afbrot, sem þær áttu að upplýsa, en hægt var að upplýsa öðruvísi, þegar það er augljóst, að það átti að nota helzta trúnaðarmann símanotenda til þess að hilma yfir með fjölda afbrota, og þegar þar við bætist, að sá, sem notaður er til þess að hlusta, er einmitt sá maður, sem þyngstur grunur hvílir á um að sé njósnari, þá hika ég ekki við að fullyrða, að hér sé um alvarlega og ósvífna notkun símans að ræða, og nálgast jafnvel fulla vissu. Og þegar þess er gætt, að borgararnir kaupa afnot þessa tækis af sjálfu ríkisvaldinu í þeirri fullu vissu, að það, sem þeir mæla í símann, sé innan fjögra veggja, þá er hér um svo fullkomið hneyksli að ræða og svo óviðunandi í lýðfrjálsu landi, að Alþingi verður að kynna sér öll gögn málsins. Nú heftir verið að frumkvæði Sjálfstfl. skorað á landssímastjóra að birta þau númer, sem hér um ræðir. Ég hefi leyft mér að beina sömu áskorunum til hæstv.dómsmrh.Hv. 6. þm. Reykv., sem er í yfirstjórn símamálanna, hefir beint sömu áskorun til landssímastjóra og hæstv.atvmrh., en öllum þessum tilmælum okkar hefir verið synjað. Grunur sá, sem hér er á ferðinni, studdur af jafnsterkum líkum og ég hefi leitt rök að, getur ekki aðeins orðið þessari stofnun að fjárhagslegu falli, heldur er það alveg óþolandi tilhugsun, að að ástæðulausu sé persónufrelsi borgaranna og sá réttur, sem hverjum þegni er dýrmætastur og helgastur, svo fótum troðinn sem hér er gert. Ef hér er ekki um hreint og beint skipulagsbundnar njósnir að ræða í pólitískum tilgangi eða til þess að geta kynnt sér einkalíf manna og allt, sem þeim er helgast, þá tel ég, að stj. geri það réttast að ganga inn á þá till., sem hér liggur fyrir. Hæstv. stj. verður aldrei felld undan sök í þessu máli, losnar aldrei undan þeim sterka grun, sem hvílir á henni um skipulagsbundna njósnarstarfsemi á hendur andstæðingunum, ef hún synjar Sjálfstfl. um að fá að kynna sér málið. Hæstv. forsrh. má ekki gera sig sekan í svo sljóum hugsunarhætti. -  Ég hefi nú með fáum orðum frá mínu sjónarmiði gert, kannske ekki nægileg, en þó að því leyti fullnægjandi grein fyrir mínu máli, að það er ekki hægt að véfengja rétt okkar sjálfstæðismanna til að fá þessa rannsókn, sem hér er farið fram á. Hæstv. stj. verður að gera sér það ljóst, að það er ekki heppilegt, hvorki fyrir hana né stjórnmálalífið í landinu, að þegar stærsti flokkur þjóðarinnar ber fram till. í slíku máli sem þessu, þá leyfi stj. sér að virða þá till. alveg að vettugi. Hæstv. stj. ætti að láta það verða sér nokkurn leiðarvísi, að hvar sem hún skyggnist inn í sínar eigin herbúðir, þá skín þar í þennan sama vilja, að fá rannsókn á þessum njósnum eins og við sjálfstæðismenn krefjumst hér. Leyfi ég mér þar að minna á till., sem samþ. var á sunnudaginn, þar sem mættir voru 1500–2000 manns. Þessi till. var borin fram af stj. símanotendafélagsins, en í henni er m. a. þekkt framsóknarkona og þekktur jafnaðarmaður. Þessi till. fordæmdi gersamlega það athæfi, sem fram hefir farið, og mótmælti kröftuglega, að slíkt mætti eiga sér stað. Ég hygg, að þessi staðreynd, að samherjar hæstv. stj. hafa flutt þessa till., megi benda hæstv. stj. á, að bak við kröfuna um, að skjölin verði lögð á borðið, stendur ekki eingöngu Sjálfstfl., heldur flestir heiðarlegir og viti bornir menn í stjórnarflokkunum. Ég skora því á hæstv. stj. að verða við þessari kröfu og vil minna á, að því eru nokkur takmörk sett, hvað lengi má þreyta þolinmæði borgara landsins.

*Frsm. 4. minni hl. (Sigurjón Á. Ólafsson): Ég finn mig knúðan til að svara nokkrum orðum þeim andmælum, sem komið hafa fram gegn brtt. mínum, og þá sérstaklega 1. brtt., frá þeim hv. 1. þm. Eyf. og hv. 2. þm. S.-M., og mun ég þá fyrst beina orðum mínum að hv. 2. þm. S.-M. út af orðum þeim, sem féllu hjá honum um samstarfið í n. Hann virtist vilja áfellast mig fyrir það, að hafa ekki leitað nægilegrar samvinnu við hann og samflokksmenn hans um brtt. mínar, og hann vildi jafnframt halda því fram, að ég hafi ekki lagt brtt. fram í n. En þetta er ekki rétt. Það var ákveðið í n., að menn skyldu koma fram með brtt. fyrir vissan ákveðinn dag, sem ég man ekki, hver var. En hvað skeður? Það skilaði enginn brtt. nema ég.

Ekki þessum

. Jú, þessum brtt. við I. kafla frv. Það má vera, að samkomulag hefði getað orðið um eitthvað af brtt. þessum í milli mín og hv.þm., en málið komst aldrei á þann rekspöl, að um það væri hægt að tala. Í n. var málið tekið fyrir á 6 fundum dagana 3., 5., 7., 10., 12. og 17. marz. Frv. var þannig ýtarlega rætt, og kom fram nokkur gagnrýni við ýmsa kafla þess. Að afgreiðsla þess dróst svo lengi sem raun ber vitni um, er ekki mín sök, heldur mun hitt valda, að sumir nm. töldu sig t. d. ekki geta komið fram með brtt. fyrr en aðrir hefðu tekið sínar ákvarðanir. Þannig beið og beið t. d. hv. 1. þm. Skagf. með brtt. sínar eftir að aðrir nm. tækju sína afstöðu Hvað mig snerti, þá tók ég mína afstöðu strax. Endirinn varð svo sá, sem kunnugt er, að n. gat ekki klofnað meir en hún gerði. En það út af fyrir sig, að n. klofni, er vitanlega ekkert einsdæmi, a. m. k. heyrðist mér hæstv. forseti lesa upp í dag eins mörg nál. í einu máli og mennirnir eru margir, sem skipa n. Í aths. hv. 2. þm. S.-M. við brtt. mínar virtist ekki koma neitt fram, sem benti til þess, að hann væri þeim mjög mótfallinn. Aðallega fann hann að orðalagi á a-lið 1. brtt. Með brtt. þessari vildi ég gera skýrari grein fyrir, hvað teldist kauptún, og hvenær býlin, sem kringum kauptúnið liggja, skyldu teljast með kauptúninu. Og eins og brtt. mín ber með sér, þá legg ég til, að kauptún skuli það sveitarfélag nefnast, þar sem 3/4 hlutar íbúanna eru búsettir í kauptúninu, en hreppsfélag þar, sem engin kauptún eru, eða þar sem íbúar kauptúnanna eru í minni hl. á móts við þá, sem í sveitum búa. Eins og kunnugt er, þá hagar víða svo til hér á landi, að kauptún eru samtvinnuð hreppunum, en með þessari skilgreiningu vil ég, að það komi skýrt fram, hvenær hlutaðeigandi sveitarfélag skuli teljast kauptún og hvenær hreppur. - Um aðrar aths., sem hann gerði við brtt. mínar, mun ég ekki ræða að þessu sinni. Ég valdi þá leið, sem ég legg til í brtt. mínum, að farin verði í þessum efnum, af því að ég tel hana munu verða heppilegasta. Annars má vel vera, að samkomulag hefði getað náðst um eitthvað af þeim atriðum, sem hér ber á milli, ef tækifæri hefði gefizt til þess að ræða nokkru nákvæmar um þessi mál. Að öðru leyti vil ég ekki deila frekar en orðið er við hv.þm. Það, sem í 3. brtt. mínni felst, snertir vegaskattinn. Frá sjónarmiði okkar Rvíkinga er 9. gr. frv. mjög illa séð, og svo mun einnig vera, að önnur bæjarfélög telja sig yfirleitt mótfallin þessum skatti. Þó er það svo, að ég veit um einn fulltrúa frá bæjarfélagi, sem telur sig mundu geta fallizt á þennan skatt, og fyrir því hefi ég orðað brtt. mína við 9. gr. á þá lund, að í kaupstöðum, sem hafa undir 2000 íbúa, sé heimilt að leggja þennan skatt á, ef meiri hl. hlutaðeigandi bæjarstjórnar samþ. það, því að þá má ætla, að meiri hl. bæjarbúa sé því einnig fylgjandi. Hvað snertir skoðun íbúa Rvíkurbæjar á þessari skattsálagningu, þá mun óhætt mega fullyrða, að meiri hl. þeirra sé á móti henni. Allt, sem sagt hefir verið um það, að það sé greiði fyrir menn að lofa þeim að vinna af sér þetta gjald, á ekki við hér í Rvík. Hér gegnir allt öðru máli í þessu efni en úti á landi. Vinna við gatnagerð er mikil hér í Rvík og skapar fjölda manna atvinnu. Ætti því að fara að taka eitthvað af þeirri vinnu í þegnskylduvinnu, myndi það svipta fjölda manna atvinnu, auk þess sem það myndi verða lítt mögulegt að taka hvern sem væri til slíkrar vinnu, - menn, sem kynnu ekki að halda á skóflu eða hamri, hvað þá meira. Gjald slíkra manna væri alveg sama og ógreitt, enda þótt þeir héngju við vinnu 1 eða ½ dag. Ég hefi nú að vísu ekki átt tal um þetta sjálfur við borgarstjóra, en ég hefi það fyrir satt, að hann sé því mjög andvígur, að slíkt ákvæði sem þetta sé látið gilda fyrir Rvíkurbæ. Ég fyrir mitt leyti tel það óþarft og óheppilegt, og því hefi ég flutt brtt. um að fella það niður að öðru leyti en sem heimild fyrir kaupstaði með færri en 2 þús. íbúa, til þess að gefa þeim tækifæri til þess að spreyta sig á þessu, sem telja sig geta hagnazt á því. Í niðurlagi ræðu sinnar gat hv. 2. þm. S.-M. þess, að í frv. þessu væri séð fyrir báðum aðiljum, bæði sveitar- og bæjarsjóðunum, en ég get ekki samþ. þetta. Ég tel hlut bæjanna allmjög skertan eins og frv. er nú, og verð ég að telja það illa farið, þar sem því verður ekki með rökum í móti mælt, að þörf þeirra fyrir aukna tekjustofna verður að teljast meiri en sveitarfélaganna. Enda ekkert undarlegt, þó að svo sé, þar sem löggjöf síðustu þinga hefir allmjög hnigið að því að létta undir með sveitunum og um leið að íþyngja bæjarfélögunum, og má því til sönnunar benda á framfærslulöggjöfina, lög um kreppuhjálp fyrir bæjar- og sveitarfélög, að undantekinni Rvík, og ennfremur breyt., sem gerð var á berklavarnagjaldinu, sem léttir á gjaldendum úti um byggðir landsins og eykur gjaldþol þeirra um það, sem lækkuninni nemur. Þá má og nefna það, að nýlega hefir verið afgr. héðan frá d. frv. til breyt. á vegalögunum, sem fækkar mjög þeim vegum, sem hvílt hafa á séslufélögunum. Allt miðar þetta að því að létta byrðar sveitanna. Hinsvegar hefir minna verið gert að því að létta undir með bæjarfélögnnum. Það eina, sem hægt er að telja, eru alþýðutryggingarnar nýju. - Af því, sem ég nú hefi sagt, fæ ég ekki séð, að fulltrúar sveitanna þurfi að vera óánægðir yfir því, að hlutur þeirra hafi verið fyrir borð borinn. Það er því ekki sanngjarnt að kasta því fram, að við, sem stutt höfum að þessum málum, höfum gengið harkalega á móti hagsmunum sveitanna. Niðurstaðan hlýtur nú að verða sú, eftir allan þann stuðning, sem löggjafarvaldið hefir á seinni árum veitt sveitunum, að þörfin fyrir aukna tekjustofna fyrir sveitirnar sé minni eftir en áður. Ég hefi bent á það áður undir þessum umr., að mál þetta hefði þurft meiri undirbúning og gleggri athugun en mþn. hefir haft tækifæri til þess að framkvæma, svo að það gæti fengið góðar undirtektir hér á Alþingi, svo viðkvæmt sem það er. Enda minnist ég ekki að hafa séð jafnsundurleitt nál. eins og álit mþn. Að láta sér svo detta í hug, að ein þingn. geti skapað málið svo um af nýju, að það fái fylgi allra flokka, er vitanlega alveg út í hött. Það, sem ég nú hefi sagt, er um málið almennt, og alveg eins mælt til hv. 1. þm. Eyf. eins og hv. 2. þm. S.-M. - Ég sé, að hv. 1. þm. Eyf. brosir. Það er gömul saga, að bezt sé að bera sig karlmannlega, þó að dálítið gefi á bátinn. - Hv. þm. byrjaði ræðu sína á því, að frv. væri ennþá mikils virði, enda þótt komnar væru á það glompur. Eins og frv. er nú, þá er áætlað, að það gefi í tekjur 1,2 millj. kr. Brtt. mínar miða aftur að því, að frá þeim tekjum dragist 600 þús. kr., svo að helmingur verði eftir, en ég læt ósagt, þegar málið er búið að ganga gegnum Nd., að þessar 600 þús. kr. verði allar eftir. Ég hefi svarað aths. hv.þm. um þorpin, sem ég var að skilgreina hér, og ef þeir ekki skilja það, þá get ég ekki gefið þeim frekari skilning á því, enda hugsa ég, að þeir hafi ætlað þeirri brtt. minni ákveðna leið. Vegaskattinn ætla ég ekki heldur að fara frekar út í. Ég hefi þegar minnzt á mína skoðun á honum. En hv.þm. sagði, að það væri ekki um aðra leið að gera en þessa. Ég skal játa, að ég er ekki dómbær á það, hvernig bezt sé að ná inn útsvörum í landinu, og ég vil leyfa mér að halda því fram, að hv.þm. sé ekki heldur dómbær um það. Hann þekkir náttúrlega bezt til í sínu héraði, alveg eins og ég þekki bezt það, sem næst mér er. En hann veit ekki, hvernig hagar til í öðrum héruðum landsins, svo að hann getur ekki kastað slíku fram órökstuddu. Ég býst við, að þetta fari nokkuð eftir því, hvar er á landinu, eftir árferði og öðru slíku. Hinsvegar þekki ég ekki ennþá - og þá náttúrlega helzt þar, sem fámenni er - neinn grundvöll, sem er réttlátari heldur en útsvör, sem lögð eru á eftir efnum og ástæðum. Aðrar leiðir býst ég við, að finnist ekki réttlátari. Hinsvegar vill hv.þm. halda því fram, að þetta dugi ekki til, en það er fyrir mér ekki fullsannað mál, nema kannske í einstökum tilfellum. Ef við tökum t. d. bæina út af fyrir sig, þá býst ég við, að við nánari athugun á útsvarslögunum geti það komið til álita, hvort innheimtufyrirkomulag útsvaranna mætti ekki vera betra heldur en nú er. Mér er kunnugt um, að víða erlendis er það svo, að í borgunum eru skattarnir innheimtir mánaðarlega, og ekki nóg með það, heldur ber atvinnurekendum víða að tryggja það, að skattarnir séu greiddir. Erum við jafnvel að komast inn á slíkt fyrirkomulag, og ég er ekki í neinum vafa um, að því mætti koma víðar við heldur en nú er gert. En þetta atriði er verkefni hinnar nýju endurskoðunar á útsvarslögunum. - Þá sagði hv.þm., að ég hefði verið með því að leggja á neyzluskatt. Ég skal alltaf fúslega gangast við því, sem ég hefi greitt atkv. með. En það veit hv.þm., að umsetningargjaldið, sem lagt var á, á siðasta Alþingi, var aðeins sem bráðabirgðaráðstöfun, þannig að hægt er að kippa þeim lögum burt strax og þörfin á þeim er ekki lengur fyrir hendi. En hér horfir nokkuð öðruvísi við. Hér er verið að leita að föstum tekjustofnum fyrir bæjar- og sveitarfélög, tekjustofnum, sem eiga að standa svo og svo lengi, kannske meðan við báðir lifum. Það er nokkuð annað að samþ. bráðabirgðaákvæði á erfiðum tímum heldur en að byrja á nýju kerfi um skattafyrirkomulag handa ákveðnum stofnunum í landinu. Þetta vil ég a. m. k. aðgreina mjög skýrt. Ég skal viðurkenna, að það getur ekki hjá því farið, að mþn. hafi úr mjög vöndu að ráða, hvaða leiðir hér skuli fara. Og hv.þm. spyr mig, hvað ég vilji, að gert sé í þessu efni. Ég skal játa, að ég hefi kannske ekki þá hæfileika eða kunnugleika í þessum efnum að geta bent á leiðir, enda er það til of mikils ætlazt af hv.þm., að ég geti það mitt í þingönnunum. En ég skal þó frá mínu sjónarmiði eftir nokkra athugun benda hv.þm. á, hvað ég álít, að gera mætti í þessum efnum. Ég skal játa, og ég hefi ekki heldur farið dult með, að það verður e. t. v. að ganga nokkuð inn á þá stofna, sem ríkið hefir tileinkað sér nú á síðustu árum og að mínu viti eru hreint og beint ekkert annað en „kommunalskattar“. Ég ætla að benda á í þessu sambandi, að skemmtanaskattur og veitingaskattur eru yfirleitt ekkert annað en „kommunalskattar“. Í fjárlfrv. er skemmtanaskattur áætlaður um 120 þús. kr. og veitingaskattur 100 þús. kr. Þetta eru aðeins tvö atriði, sem ég bendi á í þessu sambandi. Nú mun n. hafa látið sér detta í hug að fara fram á það, að helmingur af eignarskattinum skyldi einnig renna til bæjanna. En hitt er mér ljóst, og ég ætla ekki að ásaka hv.nm. fyrir það, að þar var eins og að klappa á stein, þegar til ríkisstj. kom um það, að láta nokkuð af þessum stofnum, sem ríkið hefir tileinkað sér. Að þessu frágengnu, vil ég benda á eitt ennþá, sem ekki hefir verið leitt inn í umr. Því er haldið fram, að a. m. k. í ýmsum minni bæjum úti um land sé grundvöllur skattstofnsins horfinn af þeirri einu ástæðu, að verzlunin er nú horfin úr höndum einstaklinganna yfir í samvinnufélögin og kaupfélögin. Ég fyrir mitt leyti, sem annars get hyllt samvinnustefnuna, álít, að það verði að ganga inn á þá braut að skattleggja verzlun í hvaða formi sem hún er rekin. Ég veit, að þetta er viðkvæmt mál og grípur inn á hugsjónir og stefnu margra manna. En þegar við erum að því komin að örvænta út af því, hvernig eigi að afla tekna til handa bæjar- og sveitarsjóðum, þá getur verið, að við neyðumst til þess að ganga þessa leið, þ. e. a. s. að skattleggja verzlunina í hvaða formi sem hún er rekin. Öllu þessu hefir n. gengið framhjá, en mér er kunnugt um, að þetta kom til umr. innan n., en vitanlega gat ekki orðið samkomulag um það frekar en um svo margt annað. Þá sagði hv.þm., að það værum við, sem heimtuðum allt, en vildum ekki afla peninga til neins. Ég þykist nú vita, að hann hafi átt við okkur jafnaðarmenn hér á Alþingi. En ef á að fara út í sparðatíning um það, hverjir heimtuðu, þá býst ég við, að flokkur hv.þm. mundi ekki teljast alveg heilagur í því efni, og ætla ég þó sízt af öllu að lá honum eða hans flokksbræðrum, þó að þeir geri ýmsar kröfur og heimti peninga handa þeirri stétt, sem þeir eru umbjóðendur fyrir, en ég gæti, ef ég vildi, bent honum á, að það, sem þeir hafa heimtað og í mörgum tilfellum fengið, eru miklu stærri upphæðir heldur en við, umbjóðendur verkamannanna, höfum fengið. Ég tek það skýrt fram, að ég er ekki að telja þetta eftir handa fátækum bændum, en mér finnst bara óþarfi að slá því framan í okkur jafnaðarmenn, að það séum við einir, sem heimtum. Þá ætla ég aðeins að víkja að því, sem hv.þm. sagði um verksmiðjurnar. Ég skil hv.þm. vel í því efni. Hann er umbjóðandi bæjarfélags, Siglufjarðar, sem að sjálfsögðu vill fá auknar tekjur í bæjarsjóð, og ég skil það vel, að hann vilji halda fast á því máli. En hitt er annað mál, hvort grundvöllurinn undir þeirri kröfu er svo réttmætur eins og hann vill vera láta. Siglufjarðarkaupstaður er, eins og allir vita, vaxinn upp af síldarsöltun, en ekki síldarverksmiðjurekstri. Og þegar það kom til álita, hvar ríkið ætti að reisa sína verksmiðju, þá man hv.þm. það kannske vel, að það voru margir, sem hölluðust að því að reisa hana ekki á Siglufirði, heldur við Húnaflóa, og það munaði mjög litlu, að það yrði ekki ofan á. En Siglufjarðarkaupstaður gerði allt, sem hann gat, til þess að bjóða fram hlunnindi og fríðindi til að fá verksmiðjuna í plássið, og var það ofurskiljanlegt. En var það eingöngu til þess að geta skattlagt verksmiðjuna? Nei, það var gert til þess að fá aukna atvinnu handa þeim, sem í kaupstaðnum búa. Og svo má ekki gleyma því, að í sambandi við þennan verksmiðjurekstur hefir hafnarsjóður Siglufjarðarkaupstaðar miklar tekjur, eins og gefur að skilja. Og ofan á þetta vill svo hv.þm. leggja aukagjald á alla umsetningu í bæjarsjóð þessa kaupstaðar. En frá hverjum er þetta svo tekið? Það er tekið frá sjómönnum, sem hafa oft orðið fyrir hræðilega lágt verð að leggja sína síld í land, og verksmiðjunni, sem er grundvölluð á þeim möguleika að greiða hverjum fiskimanni það sanngjarnasta verð sem hún getur. Og þess vegna álít ég það principielt brot, að leggja á þennan skatt í bæjarsjóð með því að afla honum fyrst tekna á kostnað þeirra, sem eiga að njóta sannvirðis af þeim afurðum, sem þeir skaffa verksmiðjunni. Þetta mundi líka að sjálfsögðu geta komið mjög misjafnlega niður, því að verksmiðjur geta risið upp í litlum sveitaþorpum, og umsetning þeirra verksmiðja gæti verið svo mikil, að hver einasti maður í hreppnum gæti verið laus við það að borga einn eyri í útsvar. Við skulum t. d. segja, að verksmiðjan á Raufarhöfn yrði rekin í stærra formi heldur en nú, og yrði umsetningin þá svo mikil, að það nægði í tekjur handa hreppnum, og enginn þyrfti að borga útsvar. Nei, rök hv.þm. fyrir þessu eru í mínum augum nauðalítil, og ég fyrir mitt leyti get aldrei gengið inn á það, að þessi leið sé farin. En það verður hlutverk hinnar væntanlegu n., sem endurskoðar útsvarslögin, að athuga, hvað langt skuli gengið í því efni að láta ríkisfyrirtæki greiða til einstakra staða, eða hvort þau skuli í heild greiða einhverja upphæð, sem svo sé deilt milli þeirra, sem verst eru staddir. En það teldi ég réttlátustu aðferðina, ef nauðsynlegt þykir að leggja skatt á svona fyrirtæki eins og síldarverksmiðjur. Það var ýmislegt fleira, sem hv.þm. minntist á, en ég get sleppt því. Ég hefi drepið á það helzta, en öllum aukaatriðum get ég sleppt. En ég vil aðeins segja það, sem ég reyndar hefi sagt áður, að þetta mál er þannig vaxið, að það hefði gott af því að bíða eitt þing enn og takast til rækilegrar athugunar, hvort ekki mætti fara aðrar skynsamlegri og heppilegri leiðir heldur en þær, sem hér hafa verið nefndar. Það verður vitanlega erfitt að finna lausn á þessu máli, svo að allir geti vel við unað. En hitt er ljóst, að þetta frv. eins og það liggur fyrir á fylgi sitt meðal þeirra manna, sem eru nógu borgaralega hugsandi til þess að vilja leggja byrðarnar á hvern einasta smælingja, sem í landinu býr, en hlífa þeim, sem betur mega. Það er þess vegna eðlilegt, að línurnar skerpist á milli okkar, sem öðruvísi hugsum, og borgaralegu flokkanna, sem taka höndum saman og skella þessu yfir okkur eins og þeim bezt líkar.

*Frsm. meiri hl. (Ólafur Thors): Frv. þetta er flutt af hv.þm. Vestm., og með þeim rökstuðningi, að þar sem það þykir sýnt, að frv. það, sem borið hefir verið fram á þessu þingi um tekjur bæjar- og sveitarfélaga, nái ekki fram að ganga, áður en þingi slítur, og að Vestmannaeyjabær megi ekki missa þær tekjur, sem hann hefir samkv. lögum um bæjargjöld í Vestmannaeyjum frá 12. des. f. á., þá verði ekki hjá því komizt að framlengja þessi lög til ársloka 1937. Í fjhn. voru þrír nm. fylgjandi framlengingu þessara laga. Hv. 2. þm. Skagf. taldi ekki fjarstæðu að framlengja lög þessi, og hefir því óbundið atkv. Einn nm., hv. 1. landsk., var aftur á móti frv. Við, sem viljum mæla með því, að frv. þetta verði samþ., gerum það með sömu rökum og hv.flm. færir fyrir því í grg. þeirri, sem því fylgir. Og ég vil bæta því við, að við, sem mælum með frv., sjáum ekki möguleika fyrir Vestmannaeyjakaupstað að komast af og standa undir þörfum sínum, ef hann fær ekki að halda þessum tekjustofni, eða fær þá ekki einhvern annan í staðinn.

*Magnús Jónsson: Ég skal halda mig við brtt. á þskj. 455. - Eins og hv.þdm. er kunnugt, var sú stórfellda breyt. gerð á frv. við 2. umr., að felldur var alveg niður III. kafli, en sá kafli var stórvægilegastur, þar sem um var að ræða vörugjaldið til bæjarsjóðanna og sveitarsjóða hreppsfélaganna. Þetta vörugjald átti eftir áætlun n. að nema 650 þús. kr., að frádregnum 23 þús. kr., sem nú eru teknar með vörugjaldi í Vestmannaeyjum. Þessi kafli hefir allur verið felldur niður. En þar sem það var langstærsti tekjuliðurinn, sem ætlaður var þeim, sem vænta má, að eftir breyt. á framfærslul. beri þyngstar byrðar af framfærslunni í landinu, hefi ég gert bragarbót, til þess að bæta upp III. kaflann. Eftir því, sem ég hefi komizt næst, mun aðflutningsgjaldsaukinn (5%), sem samkv. frv. á að renna til bæjar- og sveitarsjóðanna, nema um 230 þús. kr. Er það sem næst 13, sem þessir aðiljar þannig fá af því, sem þeim upprunalega var ætlað eftir frv. En við breyt. hafa sveitirnar haldið sínu. Ég sá mér ekki fært, til þess að bæta þetta upp, að taka upp vörugjald, því að ég gerði ekki ráð fyrir, að það fengist samþ. í d. En hinsvegar sé ég ekki, að hægt sé að láta frv. fara svo gegnum þingið, að ekki sé að einhverju leyti bætt úr þessu. Og þar sem nú er orðið síðla þings, er eina leiðin að vinna þennan halla upp með einföldu gjaldi, sem ekki þarf að deila mikið um. Mér hefir því hugkvæmzt að leggja til, að lagður verði 10% viðaukatollur á áfengi og tóbak, til þess að vinna upp þennan halla. Eftir LR 1934 nema þessir tollar um 2 millj. kr., og kæmu því 200 þús. kr. tekjur á þennan hátt. Og 200 þús. + 230 þús., sem áður voru taldar, gera 430 þús. kr. Er þá enn 200 þús. kr. halli frá því, sem frv. mþn. gerði ráð fyrir, en skaðinn, sem orðinn var, bættur að 2/3, ef þessi brtt. verður samþ. - Þetta er svo einfalt, að ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um það. Það, sem ég var í mestum vafa um, var, hvort ég ætti að leggja til, að tollaukinn af áfenginu og tóbakinu skyldi renna til bæjar- og sveitarsjóðanna, eða eingöngu til bæjarsjóða kaupstaðanna, sem ég þó hallaðist að. En ég skal játa, að þetta getur verið álitamál. Mér fannst þetta vera orðið svo útþynnt, ætti að dreifa því meira en til kaupstaðanna, svo að þess færi þá að gæta lítið. Enda er það svo, að kaupstaðirnir borga mest af þessu og hafa teknanna mesta þörf, vegna þess að meginþungi framfærslunnar færist þangað. Ég hefi athugað, að við manntalið 1934 voru 51869 íbúar í kaupstöðum. Tollaukinn mundi því nema um 4 kr. á nef, og er ekki hægt að neita, að það er talsverður styrkur. Í kauptúnum með yfir 300 íbúa eru samtals 13½ þús., svo að ef þeim væri bætt við, kæmu ekki nema 3 kr. á nef. Og mér fannst satt bezt að segja. ef þannig væri farið að lækka þetta, að þá drægi það ekki mikið. Ef hinsvegar ætti að dreifa þessum tollauka til allra landsmanna, þá kæmi ekki nema 1,80 kr. á net, og fer þá að draga sáralítið um það, enda ekki ástæða til þess, þegar sveitirnar halda öllu sínu, sem þeim var ætlað eftir frv. Auk þess vil ég benda á þá staðreynd, að sveitirnar sjálfar greiða hverfandi lítinn hl. af þeim tollum, sem hvíla á áfengi og tóbaki. Ég hygg, að kaupstaðirnir og stærri kauptúnin beri þar meginþungann, því að mestur hl., eða eftir því, sem mig minnir, 9/10 af tóbakstollinum, er af cigarettum, sem lítið er notað af í sveitunum. Hér fer því saman, að ekki er bein ástæða til að auka við skatta til sveitanna á þennan hátt og það, að lítið sem ekkert af þessu gjaldi er af sveitunum tekið, a. m. k. í miklu minna mæli en vörugjaldið, sem þetta á að koma í staðinn fyrir. Ég vona því, að hv.þdm. líti með velvild á þessu tilraun til þess að bæta bæjarsjóðunum það upp, að III. kafli hefir verið felldur niður, um leið og hin nýju framfærslulög hafa verið samþ., sem leiðir til þess, að framfærslan færist óðfluga af sveitunum yfir á kaupstaðina. Ég var í vafa um, hvort skipta ætti þessu gjaldi milli kaupstaðanna einna eða einnig þeirra kauptúna, sem eru sérstakur hreppur. Það má ef til vill gera að álitamáli.

*Bernharð Stefánsson: Það er sjálfsagt tilgangslítið að fjölyrða um þetta öllu meira, enda vildi ég gjarnan, að umr. og atkvgr. gæti orðið lokið á þessum fundi, og skal ég því reyna að takmarka mál mitt. Þó verður ekki með öllu hjá því komizt að minnast á sumar af þeim fjarstæðum og staðleysum, sem hv. 4. þm. Reykv. bar hér á borð áðan. Hv. 4. þm. Reykv. byrjaði á því, sem raunar er lítils virði, að bera saman vinnubrögð allshn. í þessu máli og vinnubrögð einhverrar annarar n., sem mér skildist vera fjhn. Hann taldi líkt á komið með þeim, þar sem þessi hin n. hefði klofnað í eins marga parta eins og hægt var, eins og allshn. í þessu máli. En sá er munurinn, að allshn. sat tvo mánuði yfir þessu máli, en ég hygg, að fjhn., sem hv.þm. mun hafa átt við, hafi aðeins starfað tvo daga í hinu málinu. - Þá var hv.þm. með hugleiðingar út af vegaskattinum og vildi segja, að meiri hl. bæjarbúa í hinum einstöku bæjum væri á móti honum.

Ég talaði um Rvík

. Já, mér skildist hann vera að bera fram till. um að fella niður vegaskattinn í Rvík, vegna þess að það væri í samræmi við vilja meiri hl. bæjarmanna. Um þetta skal ég ekkert segja, en mér þykir trúlegt, að það sé vilji meiri hl. bæjarbúa að fara eftir ákvörðunum meiri hl. bæjarstjórnar í þessu sem öðru. Ég veit ekki betur en að hér í Rvík sé almennur kosningarréttur eins og annarsstaðar. En ef ekki fer saman vilji meiri hl. bæjarbúa og meiri hl. bæjarstjórnar hér í Rvík, - hvaða ástæða er þá til að ætla, að þetta fari frekar saman t. d. á Seyðisfirði? Ég sé það ekki. Það er ekkert við það að athuga, þótt hv.þm. liti svo á, að vegaskatturinn ætti enginn að vera. En mér er óskiljanlegt, að hann sé heppilegur í bæjum, þar sem ekki eru 2000 íbúar, en ómögulegur í stærri bæjum. - Þá minntist hv.þm. á, að mþn., sem fjallaði um þetta mál, hefði haft of lítinn tíma til undirbúnings. Það er rétt, að hún hafði of lítinn tíma, enda er það tekið fram í grg. frv., að n. sjálf leit svo á. En að hún hikaði ekki við að skila frv. fyrir þetta þing, var sökum þess, að nm. var beinlínis kunnugt um, að það bráðlá svo á einhverjum úrræðum í þessu efni sumstaðar á landinu, að þeir töldu, að það mætti alls ekki bíða næsta þings að ráða fram úr málinu. Og ef þetta frv. dagar uppi eða fellur, mun áreiðanlega heyrast hljóð úr horni, um að þröngt sé fyrir dyrum hjá bæjarfélögum og einstökum sveitarfélögum. Hvað snertir sundrung þá, sem hv.þm. var að tala um, að verið hefði í mþn. um þetta mál, sennilega vegna þess fyrirvara, er fylgdi frv., um að nm. hefðu óbundin atkv. um einstök atriði, þá hygg ég, að slíkt sé ekkert óalgengt, og sízt að undra í þessu tilfelli, þar sem allir þrír nm. voru hver úr sínum flokki. Hv. þm. hélt, að ég væri ekki dómbær á það, hvernig gengi að ná inn útsvöru alstaðar á landinu. Það er auðvitað rétt, að ég hefi ekki þekkingu á þessu að því er hvern hrepp snertir. En staðreyndirnar bara tala um það, að víða á landinu, áreiðanlega víðar en í mínu kjördæmi, hefir ekki reynzt hægt að ná inn þeim útsvörum, sem jafnað hefir verið niður og öll fjárhagsáætlun sveitar- og bæjarfélaganna er byggð á. Hv. þm. vildi afsaka, að hann sjálfur hefir greitt atkv. með sköttum á nauðsynjavörur almennings, með því, að það hefði verið bráðabirgðaráðstafanir. Skildist mér hann þar eiga við klauflaxinn svokallaða. En hann hefir nú samþ. fleiri tolla en þá, sem felast í honum. Og þótt það sé rétt, að klauflaxinn er að formi til bráðabirgðaráðstöfun, þá vissu allir, að þau lög yrðu framlengd, ef ekki fengjust aðrar tekjur í staðinn. Gjöldin, sem lögð voru á ríkissjóð í fyrr, með 1. um alþýðutryggingar og fleiri l., voru engar bráðabirgðaráðstafanir, og hv.þm. veit vel, að klauflaxinn var bein afleiðing af þeim. - Hv. þm. var að telja upp ýmsa skatta, sem nú rynnu til ríkissjóðs, en ættu í raun réttri að renna til bæjar- og sveitarsjóða, svo sem skemmtanaskatt, veitingaskatt o. s. frv. Það væri út af fyrir sig ekkert á móti því að haga því svo, að bæjar- og sveitarfélög fengju þessa skatta, ef bara ríkið mætti missa þá. En hv.þm. hefir ekki bent á, hvað ríkissjóður ætti að fá í staðinn fyrir þessa skatta, eða hvað eigi að spara af útgjöldum ríkissjóðs, ef þeir eru afhentir sveitar- og bæjarfélögunum. Þess vegna er það, sem hann segir um þetta, bara út í hött. Það er ekki neinn vandi að slá um sig með orðum um hitt og þetta, sem ekki eiga sér nokkra stoð í veruleikanum. Miklu nær var það frá hans sjónarmiði, sem hann var að láta skína hér í í hálfgerðum hótunartón, að leggja mætti útsvör á kaupfélögin eins og aðrar verzlanir. Í lok ræðu sinnar var hann að tala um borgaralegan hugsunarhátt. Ég hugsa nú, að það sé fullborgaralegur hugsunarháttur fyrir hann sem jafnaðarmann, að vilja nú gegnum útsvör kaupfélaganna skattleggja bláfátæka bændur og verkamenn tvisvar, bara af því, að þeir verzla við kaupfélög; leggja fyrst á þá sem einstaklinga. og svo á viðskipti þeirra í kaupfélaginu. Því að það veit hv.þm. vel, að þessi félög hafa eiginlega engar slíkar tekjur, að verulega sé hægt á þau að leggja. Að svo miklu leyti, sem félagarnir hafa hag af að verzla í kaupfélögunum, kemur það fram á þeirra efnahag og er á það lagt hjá þeim sem einstaklingum. En þetta er þó atriði, sem vitanlega má ræða um, því að þar er ekki beinlínis um að ræða að taka tekjur frá ríkinu án þess að láta nokkuð koma í staðinn. Þá var hv.þm. að tala um, að við framsóknarmenn hefðum heimtað alveg eins mikið til okkar umbjóðenda eins og jafnaðarmenn til sinna; við hefðum krafizt framlaga til bænda eins og þeir til verkamanna. Það er rétt, að við höfum að vísu gert till. um ýmiskonar fjárútlát bændum og öðrum til hagsbóta, en munurinn er sá, að við höfum horfzt í augu við það, að á móti útgjöldunum þurfa að fást tekjur í ríkissjóð. Það er það, sem sumum hv.þm. hættir til að gleyma. Hvað síldarverksmiðjurnar snertir þarf ég litlu að svara hv. 4. þm. Reykv., því að hann gerði ekki annað en endurtaka það, sem hann sagði um þetta atriði í fyrri ræðu sinni, svo að þótt ég færi að svara því, yrði það ekki annað en endurtekning á því, sem ég hefi áður sagt. Hv. þm. sagði, eins og rétt er og ég vék að áðan, að Siglfirðingar hefðu viljað fá síldarverksmiðjurnar byggðar hjá sér, og þetta finnst honum vera rök fyrir því, að verksmiðjurnar ættu ekki að borga neitt í bæjarsjóð. Ég vil spyrja hv.þm.: Vill hann ekki, að ýmiskonar atvinnurekstur eigi sér stað hér í Reykjavík? Teldi hann ekki til heilla fyrir bæjarfélagið, ef bætt væri við fiskiflotann einum tveimur eða þremur togurum? Ég býst við, að flestir Reykvíkingar líti svo á. En mundi nokkrum lifandi manni detta í hug, að þeir menn, sem keyptu nýja togara og gerðu þá út, ættu að vera útsvarsfrjálsir? Þetta, að vera að tala um, að Siglfirðingar hafi viljað fá verksmiðjurnar, kemur því málinu hreint ekkert við. Hv. þm. var að tala um, að gjaldið, sem verksmiðjurnar kæmu til með að borga, kæmi frá vesalings sjómönnunum. Það má nú víst svipað segja um margt annað. Þetta gjald er ekkert frekar tekið frá sjómönnunum heldur en útsvör síldarverksmiðjanna og annara atvinnufyrirtækja; allar slíkar álögur verka víst á svipaðan hátt. Þá þótti mér einkennilegt, hvernig hv.þm. lauk ræðu sinni, þegar hann var að tala um, að þetta frv., sem honum þykir svo viðurstyggilegt, mundi hafa nægilega mikið fylgi á meðal borgaralega sinnaðra manna, sem gjarnan vildu leggja neyzluskatta á almenning. Það var að heyra, að hann væri alveg laus við svo ljótan hugsunarhátt; hann vildi leggja gjöldin þannig á, að þau kæmu sem réttlátast niður, taka frá efna- og hátekjumönnunum. En ég ætla bara að skjóta því til hans eigin samvizku, hvort hans flokkur hefir yfirleitt gengið nokkuð lengra í því en aðrir að koma með till. um að hækka beina skatta og taka gjöldin á þann hátt, sem hann var að tala um. Nei, þeir berja sér á brjóst, þessir herrar, og segja: Við viljum ekki skattleggja almenning, o. s. frv., en við viljum fá þetta og þetta til umbóta. Þegar spurt er um, hvar taka eigi peningana, vill verða lítið um svör. Ég álít, að þessar síðustu setningar í ræðu hv.þm. hefði hann átt að spara sér.

*Forsrh. (Hermann Jónasson): Ég held, að þegar mál er komið á það stig, sem þetta er komið á, þá sé mál til að virða ekki nema í hæfilegum mæli svars ræðu eins og þá, sem hv.þm. G.-K. hefir haldið hér. Ég veit fyrir víst, og sá það enda á hv. flokksmönnum hv.þm., að þeim blöskraði þetta orðbragð, æsing og tilburðir hv.þm. Eða heldur hv.þm., að það geri ósannindi hans að sannleika, þótt hann pati og bendi á mig, standi skjálfandi af æsingu og pati út í loftið? Svona ræður eru neðan við það, sem samboðið er framkomu stjórnmálaflokks á Alþingi, að maður tali nú ekki um formann eins af stjórnmálaflokkum landsins. Hv. þm. stendur upp og segir, að ráðh. hafi verið bornir þungum sökum og ekki svarað. Það væri ákaflega auðvelt fyrir mig að benda á þennan hv.þm. og segja, að hann hefði framið afbrot og væri borinn þungum sökum, sem hann bæri ekki af sér, ef hann virti ekki svars slíkar ásakanir. Ég gæti staðhæft, að hv.þm. hefði gert þetta eða hitt, hann hefði tekið úr ríkissjóði þessa eða hina upphæð, meðan hann var ráðh., eða notað aðstöðu sína í stj. til að aðvara togara með því að fá þeim í hendur dullykla, án þess að hann gæti nokkurntíma afsannað þetta. Svona æsing er ekki sæmandi málflutningi á þingi. Hv. þm. hefði líka getað séð fyrirlitninguna á andliti hv. dm., ef hann hefði litið í kringum sig. Að standa hér á þingi og hrópa, að þetta eða hitt sé lygi, er auðveld röksemdafærsla. Hv. þm. spurði, um leið og hann veifaði höndunum, pataði í allar áttir og benti á ráðh., hvaða afbrot hefðu verið fram í bílstjóraverkfallinu eða hefði átt að fremja. Ég leyfi mér að spyrja, hvort hann álíti, að engin afbrot hafi verið framin. Í þessu verkfalli voru yfirvöld svo að segja tekin föst. Myndi hv.þm. G.-K. ekki kalla það lögbrot, ef menn sætu fyrir honum fyrir ofan bæinn, þar sem hann ætlaði í bíl austur um fjall, tækju hann með valdi og sendu hann aftur? Á ekki lögreglan að fylgjast með því, ef þessum aðferðum er beitt gegn mönnum? Eða ef stöðva á matvælaflutning til bæjarins? Kemur það lögreglunni ekkert við, þó að svelta eigi bæinn? (Ég sé, að þarna eru nokkur af vitnunum í kollumálinu á pöllunum, og vil biðja hæstv. forseta að þagga niður í þeim). Ég sný mér þá að ræðu hv. 8. landsk. Hann áleit sig þekkja svo vel lögreglustjórann í Reykjavík, að hann væri viss um, að hann kvæði aldrei upp slíkan úrskurð sem þennan, nema tilknúður af ríkisstj. Það er þokkalegur dómur um lögreglustjórann þetta, að hann kveði upp úrskurði sína, ekki eftir sannfæringu sinni, heldur samkv. áeggjun utanaðkomandi manna. Í öðru orðinu kallar hv.þm. lögreglustjóra heiðursmann, en í hinu orðinu varmenni, sem ekki kveði upp úrskurði eftir sannfæringu sinni, heldur áróðri annara. Þarna er ekki verið að deila á stj., heldur embættismann, sem kallaður er varmenni. Ég hefi skrifað hjá mér nokkur atriði úr ræðu hv.þm. G.-K. Hann spurði, hve langt væri komið rannsókn á skeytasendingum til togaranna. Ég verð að segja, að ég veit ekki nákvæmlega um þetta, og ekki heldur um það, að hve miklu leyti þessi rannsókn grípur til innlendra manna, sem leiðbeint hafa togurunum. Því hefir verið haldið fram, að bæjarsíminn í Reykjavík væri sérstaklega öruggur, því að þar geta ekki aðrir en eiðsvarnir menn hlustað á samtöl manna. Lögregluþjónar þeir, sem hlustuðu í símann, voru einmitt slíkir eiðsvarnir menn. Þetta öryggi hafa allir símanotendur, nema þeir, sem liggja undir rökstuddum grun. Þegar húsrannsóknin var framin hjá Ólafi Friðrikssyni um árið, var svo úrskurðað, að skoða skyldi öll bréf, bækur og skjöl, sem kynnu að vera í vörzlum hans, hvort sem það kæmi málinu við eða ekki. Ef því er trúað, að lögreglan hafi þá verið svo örugg, að henni hafi mátt treysta til að þegja um það, sem hún varð þá vísari, hví má þá ekki trúa hinu sama nú? Nú er því haldið fram, að síminn hér sé mjög öruggur. Ég býst þó við, að menn viti, að landssíminn getur, hvenær sem er, komið inn á bæjarlínuna. En starfsfólkið við landssímann er eiðsvarið fólk, sem enginn óttast, að fari að segja frá því, sem það kann að heyra. Hví skyldi ekki lögreglan í Reykjavík vera eins örugg og þetta starfsfólk? Ég skal svo ekki lengja umr., eftir að þær eru komnar inn á þetta svið. Býst ég frekar við, að ég taki ekki aftur til máls, þar eð bersýnilegt er, að það er þýðingarlaust að ræða málið á þessum grundvelli, því að ef eitthvað er upplýst, þá er staðið upp með taugatitringi og hrópað: Þetta er lygi! Menn eins og hv.þm. G.-K., sem eru þeirrar skoðunar, að almennt sé hlustað á símtöl manna af stjórnarvöldunum, verða að hafa þessa skoðun. Er ekkert við því að gera, og læt ég mér það í léttu rúmi liggja. En ég segi, að þetta séu ósannindi. Þeir geta trúað því, sem vilja, að ég fari rangt með, þegar ég segi, að ég hafi ekki fyrirskipað að kveða upp þennan úrskurð. Hv. þm. G.-K. segir, að þetta sé lygi hjá mér og að ég hafi vitað þetta áður en úrskurðurinn var kveðinn upp. Til hvers er að rökræða við svona menn? Ef hv.þm. vill endurtaka þau ummæli sín utan þinghelginnar, að ég hafi fyrirskipað að kveða upp þessa úrskurði, og skipað lögreglustjóra að gera það, og ef hann vill endurtaka það þannig, að yfirlýsingar mínar séu lygi, skal ég gera honum þann greiða að stefna honum. Þá er hægt að fá upplýst, hvor okkar fer með rétt mál. Ég býð honum að endurtaka þessi ummæli utan þingsins, svo að hann geti fengið tækifæri til að sanna þau, og svo að ég geti fengið tækifæri til að gera heyrinkunnugt, að hann hafi staðið hér upp, viti sínu fjær, og hrópað: Lygi! - Þetta eru mín síðustu orð til hans, nema eitthvað nýtt komi fram, sem ég verð að svara.

*Ólafur Thors: Hæstv. forsrh. sagðist hafa veitt athygli fyrirlitningarsvip á andlitum allra hv.þm. Ég tók líka eftir þessum svip. Hann hefir verið á andlitum manna allt frá kl. 6 í dag, er hæstv. ráðh. flutti varnarræðu sína. Menn fylltust þá fyrirlitningu, og hún hefir farið vaxandi, því berari sem hann hefir orðið að óráðvendni og jafnframt klaufalegri vörn. Við skömmumst okkar ekki aðeins fyrir óráðvendni forsrh. okkar, heldur líka klaufaskap hans, því að þótt hann vanti ekki viljann til að verja sinn vonda málstað, þá vantar hann vitið til þess. Ég þori að leggja það, ekki aðeins undir mína flokksbræður, heldur líka undir hans flokksbræður, hvor okkar heldur betur á málunum. Það hefir tekið hann um 5½ klukkutíma að koma auga á þennan fyrirlitningarsvip, sem hann minntist á. - Ég sé nú líka, mér til mikilla vonbrigða, að mér hefir ekki lukkazt að gera honum skiljanlegt, hvað ég meinti með fyrirspurn minni. Ég spurði, hvað það væri í sambandi við bílstjóraverkfallið, sem benti á, að framin hefðu verið lögbrot eða fremja hefði átt lögbrot og réttlætt hefði, að friðhelgi símans væri rofin, til að koma upp um þau. Fyrri part fyrirspurnarinnar skildi hann, en ekki þann síðari. Hann gaf það svar, að hv.þm. V.-Sk. hefði verið stöðvaður á leið sinni austur og að matvælaflutninga til bæjarins hefði átt að stöðva. En ég get ekki skilið, hvað þetta kemur því við, að friðhelgi símans var rofin. Það þurfti engan veginn að rjúfa friðhelgi símans til að fá að vita, að Gísli Sveinsson hafði verið stöðvaður. - Hv. þm. hefir enn ekki svarað þeirri kröfu okkar, að hann upplýsti, hvaða rökstuddur grunur um afbrot hefði legið fyrir, þannig, að ekki hefði verið hægt að upplýsa það án þess að rjúfa friðhelgi símans. Ég fullyrði það, sem allir hv.þm. vita, að ég segi satt, en hæstv. ráðh. fer rangt með. Ég fullyrði, að úrskurður um símanjósnir í sambandi við bílstjóraverkfallið var kveðinn upp með vitund og vilja hæstv.forsrh. - Hann býður mér að endurtaka þessi ummæli utan þinghelginnar, til þess að hægt sé að upplýsa málið. Ég hefi þegar sagt, að það er bara til ein leið til að fá þetta upplýst, og hún felst í þáltill., sem um er að ræða. Hitt er auðvelt fyrir hann, að hóta, að hann skuli stefna mér, þar sem hann veit, að ég get ekki sannað málið formlega, þótt ég viti það með vissu. Ef hæstv. ráðh. telur sig hafa slíkan málstað, að hann þori að mæta við réttarrannsókn, þá skora ég á hann að samþ. þessa till., sem opnar mér leið til hins sama.

Forseti (JörB): Ég vil benda þessum áheyrendum á það, að venja er, að áheyrendur þegi við umr. vænti ég, að þessir geri eins.

*Frsm. minni hl. (Sigurður Kristjánsson): Mér var sagt, að atvmrh. hefði byrjað mál sitt á því að beina nokkrum orðum til mín. Ég mundi ekki vera mjög brattur, ef ég hefði tekið þau orð fullkomlega til greina eins og mér voru flutt þau. Ég býst nú við, að ég fari samt ekki að hopa mikið fyrir þessu eða taka það nærri mér. Það er algengt, að menn verða sáryrtir, þegar þeir komast í vanda. Og það er gamalt mál, að það reyni aldrei meir á skap manna heldur en þegar þeir eru í hættu staddir. Ég minnist þess, að sagan getur um marga menn, sem hafi orðið misjafnlega við dauða sínum. Það þótti bera vott um göfuglyndi að verða vel við dauða sínum og mæla þá fátt og láta lítið á sér sjá eða heyra, hvað þeim bjó í skapi, og svo aftur það gagnstæða um hina. Ég man það, að Snorri segir einhversstaður: „Ok mælti hann mörg skrækyrði áður en hann var hengdur.“ Nú er það svo, að ég býst við, að atburðir síðustu daga hafi orðið til þess, að ekki sízt atvmrh. sé orðinn valtur í sessi, og ég lít svo á, að það hafi orðið til þess, að hann sé nú að búa sig undir sinn pólitíska dauða. Ég mun þess vegna ekki taka það illa upp fyrir honum, en snúa mér heldur að þeim atriðum, sem við eigum að deila um. Hann furðaði mjög mikið á því, að ég skyldi vera svo djarfur að látast mæla hér máli fiskeigenda, og honum þykir ég ekki hafa mikla burði til þess. Það má vera, að aðrir séu til þess betur fallnir, en það er nú svo, að ég hefi ekkert annað gert en að flytja hér vilja þeirra manna, sem treystu mér vel til þess, og a. m. k. betur en hæstv. ráðh. og hans fylgismönnum. Þetta er í sjálfu sér ekki mikið vandaverk, og ef ég ekki flytti þessi mál vel, væri það mjög leitt, því að það þarf ekki ákaflega mikla þekkingu til þess. Hitt er annað mál, að til þess að setja sig á þann háa hest að vera forsvarsmaður þessarar stéttar er viðkunnanlegra að þekkja þorsk frá ýsu, en það eru þær hæstu kröfur, sem nokkrum manni mun detta til hugar að gera til hæstv. ráðh., sem setur sig á þann háa hest að segja útgerðarmönnum að sitja og standa eins og þekking hans sjálfs býður. Við höfum alið aldur okkar nokkurn tíma í sama bæ, hæstv. ráðh. og ég, og er það útgerðarbær. Ég ætla, að þar geti enginn komizt hjá að öðlast einhverja þekkingu á þessum hlutum, en það verður auðvitað misjafnt, eftir því hvað menn leggja á sig til þess. Ég skal játa það, að ég er kominn ofan úr afdal, eins og hæstv. ráðh., og kom ekki að sjónum fyrr en ég var orðinn fullorðinn, en ég hefi fyrst og fremst haft vit á því, að þeir, sem lifa á útgerð, þó það sé óbeint kannske, eru skyldugir til þess að setja sig inn í þann atvinnurekstur, sem þeir óbeinlínis lifa á, - setja sig inn í höfuðbjargræðisveg þeirra manna, sem maður býr með, og líta með skilningi og velvilja á lífsbaráttu þessara manna. Og það er ekki hægt fyrir þá menn, sem einhverjar skynsamlegar „interessur“ hafa í þessum efnum, annað en leggja sig beinlínis eftir að skilja, hvernig sá atvinnurekstur stendur, hvers hann þarf með o. s. frv. Það er það, sem ég hefi reynt að leggja mig eftir, og þó að ég hafi ekki uppeldisleg, þekkingu, sem margir hafa fram yfir mig, þá er það af þessum ástæðum, að ég hefi verið í stjórn útgerðarfyrirtækis og lent í sjútvn. þessarar d. Þetta er af því, að ég læt mig þessi mál miklu skipta, eins og sjálfsagt er, því að ég lít svo á, að mitt líf sé sama, og þeirra manna líf, sem kringum mig búa, en að eins líf sé ekki annars dauði. Hæstv. ráðh. eyddi miklum tíma í það að rekja afrek fiskimálanefndar. Í raun og veru þarf langan tíma til að rekja öll hennar slys og misstignu spor. Um það, sem hún hefir gert til gagns fyrir útgerðarmenn, heyrði ég hann ekkert segja nema það, sem hver útgerðarmaður hefði getað gert, ef hann hefði fengið fé til þess. Hann var að tala um þá menn, sem þarna væru. Það eru þar náttúrlega margir sæmilegir menn á sínu sviði, en ekki sérstaklega fallnir til þess að hafa vit fyrir útgerðarmönnum. Enda fór það svo, að þegar hann fór að telja upp þessa menn, þá verð ég að segja, að ég fann hvergi mann, sem hafði þekkingu á þessum hlutum. Hann taldi náttúrlega upp formanninn. Ég veit ekki til, að hann hafi nokkra minnstu þekkingu á þessum málum. Hann hefir að vísu selt fiskimönnum olíu, en menn öðlast ekki mikla þekkingu á útgerðarmálum og sölu fiskjar í gegnum það. Hann taldi upp einn góðan sjálfstæðismann, Guðmund Ásbjörnsson; hann er ágætur á sínu sviði og líklega sá maðurinn, sem mesta þekkingu hefir á þessum málum, því að hann hefir verið í stjórn útgerðarfyrirtækis hér í bænum. Hann taldi upp bankastjóra Útvegsbankans, Jón Baldvinsson. Þessi maður sagði sjálfur í minni áheyrn, að hann hefði aldrei komið á fund í n., svo tæplega hefir hann nú lagt mikið til málanna, ef það er rétt. Enda er mér sagt, að nefndarstörfin séu ákaflega losaraleg; þarna traska menn inn eins og klaufdýr sinn í hvert skiptið og olíusalinn segir fyrir og lóðsinn í fjarveru hans. - Það er með þennan harðfisk, sem verið er að tala um, að ég held bara, að hann sé eins og stundum er sagt, að hann sé kominn á heilann á manninum og hans samherjum. Það á ekki að vera hægt að lifa á öðru en harðfiski, sem fiskimálanefnd hefir látið verka. Við höfum hér á Íslandi lifað á harðfiski að sumu leyti í þúsund ár, og hann hefir ekki stigið mönnum svo til höfuðs fyrri. Hæstv. ráðh. sagði, að fiskimálanefnd hefði verið látin í friði þangað til hún fór að selja til Ameríku. Hún hefir verið látin meira í friði heldur en rétt er, því að það er alls ekki rétt að láta þá menn í friði, sem haga sér eins og vitlausir menn. Árangurinn af tilraunastarfi fiskimálanefndar í Ameríku er sá, að markaðurinn þar er nú algerlega lokaður, og það þarf ný átök til þess að opna hann. Það er enginn vafi á því, að það hefði farið betur, ef þeir Kristján Einarsson og Hafsteinn Bergþórsson, sem búið var að ráða af Sölusambandinu til að útbúa þennan farm, hefðu haft með það að gera, heldur en þessi samvinnuskólapiltur, sem síðast var fiskaður upp til þess að gera þetta. Ég get sagt hæstv. ráðh., að þær fréttir eru komnar síðan farið var að nota þennan fisk, að fiskurinn hafi verið skakkt valinn. Þegar fiskimálan. fékk þennan sérfræðing til að velja hann, þá tókst svo til, að fiskurinn var allt of stór. Það er engin von, að þessi maður hefði vit á þessu, en það, að þurfa að bægja þessum mönnum frá þessu, sem vit höfðu á því, hefir leitt til óhappa, og menn vita ekki, hvað þau óhöpp geta af sér leitt í framtíðinni. Ég hefi alls ekki heyrt það vefengt, að það hafi verið hæfustu mennirnir, sem voru valdir, þó að ég efist alls ekki um, að ýmsir mjög hæfir menn aðrir hafi einnig verið til. Og menn þessir voru valdir með mjög samhljóða vilja stjórnarinnar, og þar á meðal þess manns, sem troðið var inn af hæstv. ráðh.  Það er ekki til neins að eyðu mörgum fleiri orðum um þetta, en það er bert af því sem fram hefir farið, og af þeim ráðstöfunum, sem ríkisstj. hefir gert viðvíkjandi fiskimálanefnd, að tilgangurinn var sá, sem aldrei var þó tilgangurinn hjá þinginu, að gera þessa nefnd að verzlunarstjórn og láta hana reka í stórum stíl áhættusöm viðskipti. En það er í fullu samræmi við þá viðleitni, sem sífellt hefir borið á síðan um síðustu kosningar, að blása upp verzlunarbáknum, sem fengju mikil fjárráð, gætu rótazt í fé landsmanna, og á þann hátt þjónað hagsmunum ýmsra manna, eftir því sem þessi fyrirtæki þora að draga menn í dilka. Þess vegna hefir hæstv. ráðh. beint öllu því fjármagni, sem honum var tengið til þess að greiða fyrir fisksölunni, til þessarar nefndar, af því að hún á að rótast í fé landsmanna eins og aðrar stjórnir nýrra ríkisfyrirtækja. Ég veit ekki, hvort ég á að svara nokkru hv.þm. Ísaf. Það er sannarlega að höggva í gamalt kjöt að fara að segja þeim manni til syndanna, og í raun og veru býst ég ekki við, að nokkur maður hallist, þó að hann leggi til hans. Hans sprota vantar algerlega máttinn. Það er málefnið, sem yrði að bera hans högg uppi, því að maðurinn, sem á bak við stendur, er þekktur að því að valda ekki neitt þungum vopnum, og hingað til hafa engin sæmdarhögg verið greidd með hans sprota, því að venjulega hafa farið saman málefnið og maðurinn. Svo hefir þessum manni verið falið að vera í útvegsnefnd þessarar hv. deildar. Hann hefir gert sig frægan fyrir það að rísa tvöfaldur gegn hverju því nytjamáli, sem þar hefir fram komið sjávarútveginum til handa. Þar hafa æfinlega vegið á móti hans persónulegu hagsmunir og pólitískir hagsmunir hans flokks. Enda hefir hv.þm. flutt illan málstað og á hinn ámátlegustu hátt. Ég verð að segja það, ef málstaður hv.þm. væri ekki ávallt illur, þá mundi hann auðveldlega verða það, þegar hann er borinn fram með þeim endemum, sem þessi hv.þm. hefir borið fram skemmdarmálefni andstöðumanna hagsmuna sjávarútvegsins. Ég held, að það hafi verið alveg misheppnuð tilraun, sem hv.þm. gerði til þess að sýna fram á, að ég hefði flutt ámæli á mæta menn, einkanlega sjálfstæðismenn, sem sæti áttu á fiskiþinginu, og tók sérstaklega til hv. 1. þm. Rang. Ég leyfði mér að grípa fram í fyrir hv.þm. Ísaf., en hann sagðist ekki vera hér til þess að heyra það, sem ég segði, en ég sagði, að ef hv. 1. þm. Rang. hefði nennt að rétta út hönd sína og taka tillit til þess, sem hv.þm. sagði, hefði hann hirt hv.þm. Ísaf. eins og hirt er fyrir óþurftarverk. Ég sagði ekkert aukatekið orð til þessa virðulega manns út af þeirri till., sem felld var með jöfnum atkv. og hljóðaði eitthvað á þá leið, að fundurinn teldi eðlilegt og sjálfsagt, að fiskeigendur hefðu meiri hluta í stjórn fisksölumálanna. Þessi till. var felld með jöfnum atkv., en það er vitanlegt, að með henni voru þeir menn, sem vandastir voru að sóma sínum, og þar á meðal þessi hv.þm. (JÓl), sem nú er fjarverandi, og margir aðrir mætir menn og ég ætla allir sjálfstæðismenn. En hinir, sem ekki vildu styðja þann sjálfsagða málstað, að fiskeigendur hefðu meiri hl. í stjórn þessara mála, voru menn, sem höfðu ýmsra annara hagsmuna að gæta. Það getur verið, að sumir hafi eitthvað til síns ágætis, en alla brast þá drengskap til þess að unna fiskeigendum að ráða sínum málum. En það situr sízt á hv.þm. Ísaf. að setja sig á háan hest út af því, hvað illa menn stóðu í sinni stöðu og ræktu trúnað við málefnin. Hv. þm. Ísaf. fór mörgum herfilegum orðum um mig. Kallaði mig leiguþý margsinnis og sagði, að mitt hlutverk væri að leigja mig til þess að bera fyrir borð hagsmuni alþjóðar vegna persónulegra hagsmuna. Að sönnu færði hv.þm. engin rök fyrir þessu. En ég fer þá illa með þessa hagsmuni. því að ekki má það á mér sjá, að ég hafi varið æfi minni til þessa sómaverks. En ég vil bara minna þennan hv.þm. á það, að honum hefir verið trúað fyrir útgerðarfyrirtæki, og ég veit ekki til, að nokkur maður hafi komizt herfilegar frá stjórn á nokkru fyrirtæki heldur en hann. Það er áreiðanlegt, að á jafnskömmum tíma hefir aldrei farið jafnilla fyrir nokkru fyrirtæki hér á landi og því, sem hv.þm. Ísaf. veitir forstöðu. Undir þetta fyrirtæki runnu margar stoðir, bæði frá ríkissjóði og bæjarfélaginu, þar sem það er skrásett í, og auk þess frá fjölda manna. Samt sem áður hefir því verið siglt svo djúpt ofan í fjárhagslegt öngþveiti, að slíks munu engin dæmi hér á landi á jafnskömmum tíma, þrátt fyrir mikinn stuðning, góð tæki og ágæta aðstöðu á allan hátt. Ég held, að mér sé óhætt að fullyrða, að enginn hafi haft hagnað af þessu fyrirtæki af þeim, sem hafa sett fé í það. Þeir hafa allir verið flegnir meira og minna. Það er aðeins einn einasti maður undanþeginn, sem ekki hefir sigið með þessu fyrirtæki, og það er forstjórinn sjálfur. Þegar farið er út í að ræða þetta mál eins og rök hv.þm. eru og taka þau frá þessari hlið og bera þau saman við, hvað mikla trúmennsku hann hefir sýnt útgerðinni, þá er bezt, að einhverjir aðrir hefji máls á slíku. Síðan núv. stjórn tók við völdum hafa flestar dyr lokazt, sem áður voru opnar fyrir sölu á íslenzkum afurðum. Fisksalan er ekki eingöngu í höndum framleiðendanna, heldur og í höndum ríkisstj., og ég held, að engin sneggri lokun á markaði fyrir íslenzkar afurðir hafi átt sér stað heldur en síðan núv. stjórn tók við völdum. Það situr því illa á hæstv. stjórn að vera að blása upp illyrðum um andstæðinga sína um illan vilja og þess háttar, eins og hæstv.atvmrh. gerði. Ég vil líka segja hv.þm. Ísaf., að á honum situr verst allra manna að vera með blekkingar og grjótkast til annara manna út af þessum málum, því að hans útgerðarsaga sýnir, að hún er með meiri endemum heldur en hægt er að draga fram nokkur dæmi um.

*Jóhann Jósefsson: Ég vil þakka hv. meiri hl. fjhn. fyrir afgreiðslu þessa máls, og ég hefi engu að bæta við rökstuðning þann, sem kom fram hjá hv.frsm. meiri hl. Vestmannaeyjabær má alls ekki missa þær tekjur, sem hér er um að ræða. Þær greiðast í peningum og hafa því reynzt drýgri en samskonar upphæð í útsvörum, sem venjulega gjaldast seint og illa. Þegar ég flutti frv. þetta, þótti mér örvænt um, að frv. um aukna tekjustofna fyrir bæjar- og sveitarfélög næði að ganga fram á þessu þingi, en nú hefir því þokað nokkuð áfram síðan, en á því hafa nú orðið þær breyt., að ég tel, að það muni hafa minni möguleika til að styrkja bæjarfélögin en eins og það var í fyrra. Hv. 6. landsk. sagðist hafa fylgt frv. þessu í fyrra, en væri óviss um, að hann sæi sér fært að fylgja því nú, a. m. k. ekki fyrr en útséð væri um frv. um tekjuauka bæjar- og sveitarfélaga, því að Vestmannaeyjar hefðu ekki frekari þörf fyrir auknar tekjur en önnur bæjarfélög. Ég ætla mér alls ekki að fara að bera fjárhag Vestmannaeyjakaupstaðar saman við fjárhag annara sveitar- eða bæjarfélaga. En ég vil minna hv. 6. landsk. á það, að í stuðningsblaði hans var eitt sinn rætt allmjög um fjárhag þessa bæjarfélags og hann talinn þar verstur allra bæjarfélaga. Að þetta sé svo í raun og sannleika, skal ég ekkert segja um nú, en mér hefði virzt, að hv. 6. landsk. hefði mátt reka minni til þessara skrifa, ef hann hefði eitthvert mark tekið á þeim. Orsökin til þess, að ákvæðið um vörugjaldið var tekið úr frv. um tekjuauka fyrir bæjar- og sveitarfélög í Ed., var sú, að vandkvæði þóttu á því að skipta þessu gjaldi, og ennfremur hitt, að það þótti koma ranglátlega niður. En Vestmannaeyjar hafa algerlega sérstöðu í þessu efni. Það vörugjald, sem þar er lagt á, kemur á bæjarbúana sjálfa og enga aðra. Ég fæ því ekki séð, að það þurfi að neita Vestmannaeyjum um þetta gjald til þess að halda fjárhag sínum á floti. Það er a. m. k. ekki hægt af þeirri ástæðu, að það komi niður á aðra en þá, sem þess eiga jafnframt að njóta. Ég skal ekkert vera að fara dult með það, að Vestmannaeyjakaupstaður berst í bökkum með að geta staðið við þær skuldbindingar, sem á honum hvíla, bæði að því er snertir greiðslur af skuldum, og eins á hann erfitt með að rísa undir hinu sívaxandi fátækraframfæri. Ég tel þess vegna, að það sé skylda fyrir Alþingi og sérstaklega fyrir hæstv. stj. að stuðla að því eftir megni, að tekjustofnum, sem svona bæjarfélög hafa haft og ekki hafa reynzt illa, þeim sé ekki svipt burt. Ég álít það mesta glapræði á svona tímum, nema hægt sé þá að fá aðra gjaldstofna, sem er ekki útlit fyrir, að reynist verr. En eins og lítur nú út með frv. um tekjur bæjar- og sveitarfélaga í Ed., þar sem n. þríklofnaði og engir tveir nm. gátu orðið sammála, þá tel ég, að mjög lítið sé hægt að byggja á því og litlar líkur til, að þeir tekjustofnar, sem þar er gert ráð fyrir, komi að þeim raunverulegu notum, sem þar er til ætlazt. Ég skal svo ekki orðlengja um þetta meira, en ég vona, að hv. d. leyfi þessu máli að fara til 3. umr. a. m. k. fyrst um sinn, meðan maður sér, hvað verður úr þessu þríklofna máli í Ed. Og fari svo, að það líti sérstaklega björgulega út fyrir því, þá geri ég ráð fyrir, að sé hægur nærri í Ed. að stöðva þetta mál, sem hér er til umr., ef það verður talið tryggt af stj., að bærinn þurfi ekki að komast á kaldan klaka.

*Sigurður Kristjánsson: Hæstv. ráðh. sagði í seinustu ræðu sinni, að við, sem flyttum þessa till., færum ekki fram á neitt annað en það, að dómsvaldið í landinu yrði sett undir framkvæmdarvaldið. Það, sem við viljum gera með þessari till., er ekki annað en það, sem stjórnarlög landsins heimila, því að það stendur ótvírætt í þessari tilvitnuðu gr.stjskr., að hvor þd. geti skipað nefnd deildarmanna til þess að rannsaka mikilvæg mál, er almenning varða, og þá verður hæstv. ráðh. að viðurkenna, að það sé tilgangur stjskr. að setja dómsvaldið undir framkvæmdarvaldið að þessu leyti, en ég held, án þess að ég ætli að fara út í hina lögfræðilegu hlið þessa máls, að hæstv. ráðh. sé algerlega ruglaður í hinu lögfræðilega rími, og má vel vera, að þetta mál sé búið að hafa þannig áhrif á taugakerfi hans, að þetta sé afsakanlegt frá læknisfræðilegu sjónarmiði, því að Alþingi er ekki framkvæmdarvald; það hefir hingað til verið kallað löggjafarvald þjóðarinnar, og ég held, að hér sé ekki annað verið að gera en það, að löggjafarsamkunda þjóðarinnar sé látin beita þessum rétti, sem henni er áskilinn í stjórnlögum landsins. Hæstv. ráðh. átti ekki að taka sérstaklega að sér hina lögfræðilegu hlið málsins; ég skildi það svo, þegar hv. 1. landsk. kom fram á sjónarsviðið, að stjórnarfl. hefðu vantreyst ráðh. sínum að verja lögfræðilegu hliðina. Ég skal ekkert vera að víta það, en mér hefði fundizt mega sjá betur fyrir hjálparkokknum en gert er með því að setja hv. 1. landsk. í embættið, því að hans frammistaða í þessu máli var lítið annað en það, að hann þuldi upp svo að segja orðrétt úr grein í Alþýðubl., sem ég hefi fyrir satt, að ólöglærður maður hafi skrifað, enda ber hún þess merki, þó að í henni sé töluvert meira vit en í ræðu hv. 1. landsk.Hv. þm. sagði, að samkv. íslenzkum lögum gæti lögreglustjóri úrskurðað, að hlustað skuli á símtöl manna; þetta endurtekur hann, en fæst ekki til að benda á einn einasta lagastaf, sem mælir svo fyrir eða nokkuð í þá átt, og ég get sagt það, að mjög vel lærður lögfræðingur og háskólakennari hefir sagt mér, að hann hafi mikið lagt sig í líma um að rannsaka þetta mál, og sérstaklega að því er snertir önnur lönd, og ég held, að hann hafi hvergi fundið nokkra heimild til slíkra hluta, til hlustunar í síma eða neitt, sem gefur til kynna, að það sé undir nokkrum kringumstæðum leyfilegt hjá nokkurri af Norðurlandaþjóðunum, og sízt af öllu samkv. íslenzkum lögum. Hæstv. dómsmrh. sagði, að rannsókn á afbrotum ætti að koma mönnum á óvart, og með þessum orðum vildi hann verja það, að þessar hleranir voru látnar fara fram, og var það byggt á því, að hér væri um svo alvarlegan glæp að ræða, en það skortir bara þá undirstöðu undir þessa röksemdafærslu, að hæstv. ráðh. gæti sýnt fram á, að þeir, sem hlustað var hjá, hefðu yfirleitt verið grunaðir um glæp eða svo alvarlegt afbrot, að það gæti talizt háskalegt fyrir þjóðfélagið, Hæstv. ráðh. ályktar þarna forsendulaust; slíkt er kallað „hundalógík“. Hæstv. ráðh. sagði, að það ætti æðri dómstóll að skera úr þessu máli, og þess vegna fannst honum óþarft, að rannsókn yrði hafin af þinginu í málinu, en nú hefir ekkert mál verið höfðað út af þessu bílstjóraverkfalli hér í Reykjavík. Hvaða dómstóll er það, sem hæstv. ráðh. á við með orðum sínum, að eigi að skera úr um þetta mál?

Það er hægt að áfrýja úrskurðinum

. Ég hefi heyrt, að landssímastjóri hafi farið fram á, að þeim úrskurði verði áfrýjað. Það er náttúrlega nokkuð seint, þegar þetta mál er fyrir nokkrum mánuðum alveg til lykta leitt. - Hæstv. ráðh. sagði í þessu sambandi, að skeytin hefðu þráfaldlega verið rannsökuð undanfarin ár; ég býst við, að hæstv. ráðh. hafi meint loftskeytin, en þó að hann hafi aðeins átt við það, þá eru þetta nýjar upplýsingar, því að mér er ekki kunnugt um, að það hafi þótt tilefni til þess fyrr en nú. Ég verð að taka undir það með hv. 3. þm. Reykv., að hæstv. ráðh. hafi annaðhvort viljandi eða óviljandi misskilið, hvað meint er með þessari till., sem hér liggur fyrir. Það er sem sé langt frá því, að með henni sé ætlazt til þess að kveða upp nokkurn dóm. Tilgangurinn er að komast að raun um, hve miklar þessar hleranir hafa verið, að hverra tilhlutun og hjá hverjum, og það er bersýnilegt, að það er þetta, sem hæstv. ráðh. og hans nánustu eru ákaflega hræddir við, og þess vegna hleypur hæstv. ráðh. í krók og kring til þess að ekki sé hægt að festa á honum hendur. Mönnum er það ljóst, að eitt af því andstyggilegasta, sem menn geta hugsað sér, er, að menn hafi legið og snuðrað og hlustað á það í símanum, sem fram hefir farið milli vina og vandamanna og viðskiptamanna og þeir hafa verið öruggir um, að enginn annar en þeir hlustuðu á. Það er þetta, sem Reykvíkingar eru sammála um, að megi ekki koma fyrir oftar, og að þeir, sem frömdu verkið, fái sín maklegu málagjöld. Af þessum ástæðum eiga símanotendur heimtingu á nákvæmum upplýsingum um málið, og þær fást bezt í gegnum þessa nefnd. Það er áreiðanlegt, að það er alls ekki sérstök pólitísk þörf, sem verið er að fullnægja af okkur flm., því að ég ætla, að hæstv. ráðh. muni þó hafa skilið það af þeim umr., sem fram hafa farið utan þings um þetta mál, að Reykvíkingar standa nokkuð óskiptir í þessu máli. Þeir taka þetta málefnislega og krefjast þess, hvaða stjórnmálaskoðun sem þeir hafa, að fullt öryggi fáist í þessu efni, og ef hæstv. stj. skilur ekki, að hún er algerlega heillum horfin í þessu máli, því verð ég að segja, að hún er að mun skilningssljórri en ég hefi haldið hingað til. Ég vil benda hæstv. stjórn á það, að hún hefir margsinnis sagt bæði beint og óbeint, að hún væri fyrir röngum sökum höfð, þegar hér er fluttur sá grunur, að síminn hafi verið miklu oftar notaður til njósna heldur en hún vill vera láta, og að hér hafi farið fram víðtækar og algerlega ólöglegar njósnir í síma, sem beint hafi verið gegn hagsmunum ef til vill margra manna. Hæstv. ráðh. taldi, að þetta væri í alla staði óréttmætt, en ég get fullvissað þá um það, hæstv. ráðh., að ef þeir væru sannfærðir um, að þeir væru hafðir fyrir röngum sökum, þá væri það þeim fyrir beztu, að rannsókn færi fram. Og hverjir ættu að vera þess fúsari, að slík rannsókn færi fram, en einmitt þeir, sem telja sig beitta röngum grun, en vita sig hreina og saklausa. En það er bezt fyrir hæstv. ráðh. að hugsa sig vel um, því að það mega þeir vita, að símanotendur láta ekki við það sitja, að hér sé borin fram till. og drepin. Þeir taka þá málið í sínar hendur, og ég hygg, að það verði ekkert þægilegt fyrir hæstv. ráðh. að mæta málinu þegar það er komið í bendur þeirra manna, sem vita sig hafa verið rangsleitni beitta. En ég skal ekki mæla ríkisstj. undan neinum óþægindum eða refsingu í þessu máli, ef hún kann ekki að sjá sóma sinn í að láta þessa till. ná samþykki.

*Stefán Jóh. Stefánsson: Ég mun með nokkrum orðum aðeins minnast á þá þáltill., sem hér liggur fyrir. Hinsvegar mun ég ekki, jafnvel þó að nokkur ástæða væri til, fara út í hið svokallaða hlerunarmál í síma, sem mikið hefir verið rætt undanfarna daga, bæði hér á þingi og eins í blöðum í bænum, jafnvel þó að ástæða hefði verið til út af því, að einstakir menn hafa verið bornir svo miklum brigzlum og ásökunum, að það er vægast sagt alveg óviðeigandi. Á ég þar sérstaklega við þau mjög svo óviðeigandi brigzlyrði, sem borin hafa verið á lögreglustjóra og einn af starfsmönnum landssímans, Guðmund Pétursson. Ég mun þó ekki fara út í það atriði, því að það hefir verið rætt talsvert hér áður. Það, sem farið er fram á í þessari þáltill., er að skipa n. eftir 34. gr.stjskr. Þessi n. á að rannsaka, að hversu miklu leyti og í hvaða augnamiði símaleyndin hefir verið rofin og að hærra tilhlutun. Nú hefir verið upplýst af hæstv. stj., að engin hlerun eða hlustun í síma hafi átt sér stað öðruvísi en að undangengnum dómsúrskurði frá þeim dómara, sem hefir með þan mál að gera hér í Rvík., en það er lögreglustjóri, þó að því hafi verið haldið fram nú síðast í ræðu hv.þm. G.-K. og einnig af flokksmönnum hans, að þessar njósnir, sem þeir svo kalla, hafi verið mjög víðtækar og langt fyrir utan ramma þeirra úrskurða, sem gefnir hafa verið út í þessum málum. Þessar dylgjur eru einnig aðdróttanir gegn hreinni og beinni yfirlýsingu, sem komið hefir fram um þetta atriði bæði frá hæstv. stj. og þeim manni, sem að sjálfsögðu getur bezt um það dæmt, hversu mikið hefir verið hlustað í símann, en það er landssímastjóri. Ég mun ekki frekar fara inn á þær aðdróttanir, en þær eru þess eðlis, að fyrir þeim eru engin rök færð eða neitt, sem nefnzt gæti því nafni, enda eiga þær ekki við neitt að styðjast. Málið liggur þannig fyrir, eftir því sem upplýst hefir verið hér á þingi, að lögreglustjórinn í Rvík hefir í tveimur tilfellum úrskurðað, að hlusta skyldi í tiltekin númer, sem koma fram í úrskurðum hans. Það er engum vafa bundið, að lögreglustjórar hafa heimild til samkv. gildandi landslögum að kveða upp slíka úrskurði. Jafnvel þó að lögreglustjóri hafi ekki næga ástæðu til að kveða úrskurðina upp, þá er hann ekki þar með að fara út fyrir sitt valdsvið, heldur hefir honum skjöplazt í sinni dómgæzlu, þegar meta átti, hvort nægar ástæður voru til að kveða upp slíka úrskurði.

Hvar er lagastafur fyrir þessu?

. Það hefir verið bent á, að það sé viðtekin regla í öllum löndum, að dómari má kveða upp úrskurði um, að fara megi inn á einkalíf manna til þess að upplýsa glæpsamlegt athæfi. Það er heimilt að gera húsrannsókn hjá mönnum, rannsaka bréf þeirra og annað, sem dómari telur, að geti upplýst það mál, sem rannsaka á. Um þetta getur engin deila staðið milli þeirra manna, sem hafa eitthvert vit á lögfræði.

Þetta er ósatt

. Mig varðar lítið um, hvað hv. 6. þm. Reykv. segir um þetta. Hann getur gefið sig út sem sérstakan fræðimann á sviði útgerðar og fiskimála. En þó að kunnátta hans sé ekki mikil á útgerðarmálum, þá má ég þó fullyrða, að hún er enn minni á þeim málum, sem ég er hér að ræða. Þannig liggja þá málin fyrir. Úrskurðirnir hafa verið kveðnir upp af dómaranum. Spurningin er þá þessi: Hefir þessum dómara skjöplazt í úrskurðum sínum? Og hver á að dæma um það? Er það Alþingi eða einhver n. kjörin af hálfu Alþingis? Nei. Stjórnarskráin hefir sjálf ákveðin fyrirmæli um, hver dæma skuli um það. Það er æðri dómstóll, ef hann er til yfir undirdómurunum. Annars er það æðsti dómur, sem í hverju landi á að gefa endanlegan úrskurð um það í þessu máli eins og öðrum.

Þetta er bara þvæla

. Ég held, að hv.þm. Snæf. sé smitaður af hv. 6. þm. Reykv., af því að hann situr svo nærri honum, og skilji þess vegna ekki það, sem hér er verið að tala um. Nú er farið fram á í þessari þáltill. að skipa rannsóknarnefnd eftir 34. gr.stjskr. Hvað á hún þá að athuga? Hún á að athuga gerðir dómarans í Rvík. M. ö. o., það á að skipa n., sem er framkvæmdalegs eðlis, til þess að rannsaka gerðir lögskipaðs dómstóls í Rvík. Þetta nær engri átt. Tilgangur 34. gr.stjskr. er alls ekki sá og hefir aldrei verið, að skipa skuli n. á Alþingi, og þar með er það pólitísk n., því að fyrst og fremst eiga þar sæti þeir menn, sem skipa sér í ákveðna flokka, og eftir 34. gr.stjskr. eiga aðeins alþm. að eiga sæti í slíkri n., og svo á hún að rannsaka gerðir dómstólanna í Rvík. Hér er farið inn á nýja og háskalega braut, ef framkvæmdarvaldið á að vera að fyrirskipa á þennan hátt að rannsaka gerðir dómsvaldsins. Í 55. gr.stjskr. stendur: „Dómendur skera úr öllum ágreiningi um embættistakmörk yfirvalda.“ Og það er enginn vafi, að í þeim störfum, sem lögreglustjóri framkvæmdi, þegar hann kvað upp þessa úrskurði, þá var hann að framkvæma það sem embættismaður og dómari í Rvík. Ef hann hefir farið út fyrir valdsvið sitt, þá er það dómstólanna, en ekki Alþingis að dæma um það. Hæstv. forsrh. upplýsti greinilega í sinni ræðu, að til þess eru dómstólarnir, að þeir skeri úr ágreiningi, sem rís upp, bæði milli einstaklinga og eins milli einstaklinga og þess opinbera. Þess vegna getur það engin rök átt sér, að Alþingi skipi rannsóknarnefnd til þess að dæma um þetta atriði. Hitt hefði Alþingi getað gert, krafizt þess, að lögreglustjórinn í Rvík væri settur af. Það er heimilt, þar sem hann fer með umboðsvald og er því afsetjanlegur eins og aðrir dómarar, sem hafa á hendi dómarastörf og framkvæmdarvald. Það hefði einnig verið hægt að gera kröfu um, að landssímastjóri yrði settur af, og það hefði verið hægt að krefjast þess að setja fleiri menn af, en að því búnu hefði þurft að skipa rannsókn á hendur þessum mönnum. En sú rannsókn hefði ekki átt að framkvæmast af pólitískri n.alþm., heldur af dómstólum landsins, og þeir kvæðu svo upp úrskurð um, hvort þessir embættismenn hefðu gert nokkuð, sem gerði það að verkum, að hægt hefði verið að setja þá af embætti fyrir þær sakir, og þessir menn hefðu getað gert kröfu um, að dómstólarnir dæmdu um það, með því að fara í mál við ríkið, með því að krefjast bóta fyrir frávikninguna og launa fyrir að þeim hafi verið vikið frá án lögfullra ástæðna. Ég held því, að þessi þáltill. sé byggð í misskilningi hv.flm., þeim misskilningi, að það sé hægt eftir 34. gr.stjskr. að setja rannsóknarnefnd yfir dómstólana í landinu. Til þess hefir aldrei verið ætlazt með 34. gr.stjskr., og hún hefir aldrei verið notuð þannig, svo að ég viti til. Þess vegna eiga sjálfstæðismenn að fara inn á einhverja aðra leið, ef þeir vilja koma fram einhverri ábyrgð á hendur þessum mönnum, en þessa leið. Hún er ófær og þar að auki er hættulegt að fara inn á hana, eins og ég hefi sýnt fram á. Ég geri ráð fyrir, að síðar í umr. komi fram ákveðin till. um það, hvað eigi að gera við þessa till., hvort hún verður felld eða henni vísað frá með rökst. dagskrá, og verður þá frekari grein fyrir því gerð.