Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fjmrh. (Magnús Kristjánsson) Mjer er ljóst, að það er dálítið þreytandi að sitja undir löngum fjármálaræðum og talnaupplestri. Jeg mun því fara svo fljótt yfir sögu, sem frekast er unt. Vænti því þess, að háttv.þdm. veiti fulla athygli því stutta erindi, sem jeg nú mun flytja. Jafnframt því, að þetta frv. til fjárlaga fyrir næstkomandi ár er lagt fyrir þingið, mun rjettast að fylgja þeirri venju að skýra frá því, eftir því sem föng eru á, hvernig afkoma liðna ársins hefir orðið. Oft hefir verið kvartað um, að erfitt væri að gefa slíkt yfirlit svo að ábyggilegt sje, jafnvel þótt þing hafi komið saman á venjulegum tíma, í miðjum febrúar. Það liggur því í augum uppi, hversu miklu erfiðara það er nú, þar sem undirbúningstími hefir að þessu sinni verið nærfelt mánuði styttri en venjulega, og er því illkleift að afla í tæka tíð allra þeirra gagna víðsvegar að af landinu, sem nauðsynleg eru. Jeg skal geta þess, áður en jeg sný mjer að aðalefninu, að jeg mun ekki fara nákvæmar út í þetta en svo, að þar sem um stóra liði er að ræða, mun jeg aðeins nefna þúsundin. Hitt skiftir minna um smærri tölur. Auðvitað getur átt sjer stað, að tölur verði nánar tilgreindar, látnar standa á hundruðum. Eftir þeim upplýsingum, sem fengnar eru, verður þá yfirlitið á þessa leið: Tekjur: Umfram Undir Áætlun Reikningur áætlun áætlun kr. kr. kr. kr. 2. gr. 1. Fasteignaskattur . . . . . . . . . . 225000 253628 28628 2. Tekju- og eignarskattur . . . . . 950000 794917 55083 3. Lestagjald af skipum . . . . . . . 35000 44729 9729 4. Aukatekjur . . . . . . . . . . . . . 375000 464273 89273 Umfram Undir Fjlgr. Áætlun Reikningur áætlun áætlun kr. kr. kr. kr. 5. Erfðafjárskattur . . . . . . . . . . . 40000 39777 223 6. Vitagjald . . . . . . . . . . . . . . . 300000 363159 63159 7. Leyfisbrjefagjöld . . . . . . . . . . 10000 12170 2170 8. Stimpilgjöld . . . . . . . . . . . . . 325000 356634 31634 9. Skólagjöld . . . . . . . . . . . . . . 15000 15000 10. Bifreiðaskattur . . . . . . . . . . . 25000 37388 12388 11. Útflutningsgjald . . . . . . . . . . 1000000 1162214 162214 12. Áfengistollur . . . . . . . . . . . . 650000 420495 229505 13. Tóbakstollur . . . . . . . . . . . . 775000 898203 123203 14. Kaffi- og sykurtollur . . . . . . . 1000000 1116671 116671 15. Annað aðflutningsgjald . . . . . 150000 189562 39562 16. Vörutollur . . . . . . . . . . . . . . 1375000 1127431 247569 17. Verðtollur . . . . . . . . . . . . . . 850000 926530 76530 18. Gjald af sætindagerð . . . . . . . 20000 51335 31335 19. Pósttekjur . . . . . . . . . . . . . . 400000 483400 83400 20. Símatekjur . . . . . . . . . . . . . . 1300000 1448000 148000 21. Víneinkasalan . . . . . . . . . . . . 500000 300000 200000 3. gr. 1. Eftirgjald eftir jarðeignir . . . . . 30000 30000 2. Tekjur af kirkjum . . . . . . . . . 100 100 3. Tekjur af silfurbergi . . . . . . . 5000 5000 4. gr. 1. Tekjur af bönkum . . . . . . . . . 50000 7500 42500 2. Vextir af bankavaxtabrjefum . . 29000 27324 1676 3. Útdregin vaxtabrjef . . . . . . . . 25000 38200 13200 4. Vextir af innstæðum í bönkum 6000 9891 3891 5. Vextir af viðlagasjóði . . . . . . 75000 55000 20000 6. Aðrir vextir . . . . . . . . . . . . . 140000 98080 41920 5. gr. 1. Óvissar tekjur . . . . . . . . . . . 50000 43797 6203 2.Endurgreiddar fyrirframgreiðslur 2000 16000 14000 3. Endurgreidd lán og andvirði seldra eigna . . . . . . . . . . . . . 102034 84486 17548 4. Greiðslur samkvæmt lögum . . . 35000 35000 10834134 10950894 Gjöld: 7. gr. 1. Vextir af innlendum lánum . . . 186831 Vextir af dönskum lánum . . . . 255501 Vextir af enska láninu 1921 . . 190386 632718 574256 58462 2. Afborgun af lánum . . . . . . . . 907259 783311 123948 3. Framlag til Landsbankans . . . . 100000 100000 Áætlun Reikningur Umfram Undir Fjlgr. áætlun áætlun kr. kr. kr. kr. 8. gr. Borðfje H. H. konungsins . . . . . . 60000 60000 9. gr. Til alþingiskostnaðar . . . . . . . . . 195000 Til yfirskoðunar landsreikninga . . 4800 199800 235816 36016 10. gr. Ríkisstjórnin, hagstofan og utanríkismál . 322500 346812 24312 11. gr. Dómgæsla og lögreglustjórn og embættiskostnaður . . . . . . . . . . 877178 841779 35399 12. gr. Til heilbrigðismála . . . . . . . . . . 945639 1000636 54997 13. gr. A. Póstmál . . . . . . . . . . . . . . . 436967 452041 15074 B. Vegamál . . . . . . . . . . . . . . 921620 967199 45579 C. Samgöngur á sjó . . . . . . . . . 330200 373858 43658 D. Símskeyta- og talsímasamband 1261300 1002246 259054 E. Vitamál . . . . . . . . . . . . . . . 307910 332183 24273 14. gr. A. Andlega stjettin . . . . . . . . . . 363656 375838 12182 B. Kenslumál . . . . . . . . . . . . . 1241894 1218912 22982 15. gr. Til vísinda, bókmenta og lista . . . 284245 278626 5619 16. gr. Til verklegra fyrirtækja . . . . . . . 962610 1021073 58463 17. gr. Til almennrar styrktarstarfsemi. . 664700 752246 87546 18. gr. Eftirlaun og styrktarfje . . . . . . . 185450 169073 16377 19. gr. Til óvissra útgjalda . . . . . . . . . 100000 147456 47456 20. gr. Til lögboðinnar fyrirframgreiðslu. 4000 25947 21947 23. gr. Til Eimskipafjelags Íslands . . . . . 60000 60000 26. gr. Greiðslur samkvæmt lögum og fjáraukalögum . . . . . . 642861 Mismunur á gengisreikningi . . . . 20000 11169646 11782169 Þá er nú þessum tölulestri lokið í bili. Samkvæmt yfirlitinu hjer að framan hafa tekjurnar orðið 116760 kr. umfram áætlun, og gjöldin sömuleiðis 672523 kr. umfram. Þessi niðurstaða er allólík reynslu tveggja undanfarinna ára, því að þá hafa tekjurnar verið áætlaðar svo, að þær hafa ríflega getað staðið straum af útgjaldahækkun þeirri, sem orðið hefir umfram áætlun, bæði á fjárl. og eins samkvæmt sjerstökum lögum, t. d. reyndust tekjurnar 1925 hjer um bil helmingi hærri en gert var ráð fyrir, og þrátt fyrir það, þó að gjöldin reyndust hátt á þriðju miljón umfram áætlun, þá varð samt tekjuafgangurinn rúmar 5 miljónir. Árið 1926 urðu tekjurnar nálægt 2½ miljón, en gjöldin rúmlega 2 milj. hærri en áætlað var. Af þessu verður augljóst, að það er árferðið, sem mestu ræður um afkomuna, þótt afleiðingar þess komi venjulega ekki fullkomlega í ljós þegar í stað. Þess vegna virðist svo, sem erfiðleikar atvinnuveganna 1926 hafi aðallega komið í ljós á síðastl. ári. Með þeim tekjuaukafrv., sem samþ. voru á þingi 1924, var nokkurnveginn sjeð fyrir því, að tekjur og gjöld gætu haldist í viðunandi hlutföllum, en sú hefir ekki orðið raunin á nú, vegna þess, að þing og stjórn ljetu of snemma undan síga fyrir kvörtunum, er komu fram úr ýmsum áttum um óhæfilegar skattaálögur. Það er ekki að undra, þó þess gæti nokkuð nú þegar, og muni koma enn frekar í ljós síðar, að tollur á ýmsum þungavörutegundúm, svo sem kolum, salti og kornvöru, var lækkaður til muna. Ennfremur að verðtollurinn var skertur mjög og gengisviðaukinn afnuminn að nokkru leyti. Þessar breytingar munu valda árlegri tekjurýrnun, sem nemur nokkuð á aðra miljón króna. Að öllu þessu athuguðu mun stjórnin telja sig knúða til að hlutast til um, að annaðhvort verði framangreindir tollar, sem niður fjellu, teknir upp aftur, eða aðrir nýir lögleiddir, ef það þykir hagkvæmara. Þörfin á auknum tekjum verður því brýnni, sem fyrirsjáanlegt er, að næstu árin, 1929 og 1930, muni hafa óvenjuleg útgjöld í för með sjer. Þá kemur skýrsla um skuldir ríkissjóðs 31. des. 1927, er sundurliðast þannig: Kr. 1. Lán frá 1920 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2000000,00 2. Háskólalánið 1919 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1000000,00 3. Íslandsbankalán 1918 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 100000,00 4. Silfurbergsnámulán . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28000,00 5. Staðarfellslán . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7269,17 Kr. 6. Landhelgisjóðslán . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 504622,03 Þar frá dregst: Framl. sjóðsins til rekstrarkostn. 1927 135000,00 - 369622,03 7. Landsbankalán, til ritsíma, tekið 1916 til 25 ára með bankavöxtum . . 56000,00 Sama 1918 . . . . . . . . 51000,00 Sama (Hlaupareikningur 1039) . 589652,62 - 696652,62 Dönsk lán: 1. Tekið hjá dönskum bönkum 1909 til 30 ára, til að kaupa 3. fl. bankavaxtabrjef, með 4½% vöxtum. D.Kr. 575000,00 2. Lán tekið hjá lífsábyrgðarstofnuninni í Kaupmannahöfn 1912 til 30 ára, til að kaupa 3. fl. bankavaxta brjef, með 4½% vöxtum . . . . . . . . . . . . . 129166,60 3. Lán hjá Norræna ritsímafjelaginu til símalagninga, með 4% vöxtum, tekið til 30 ára 1913 . . . . . . 340185,62 Kr. 4. Lán hjá Norræna ritsímafjelaginu, tekið 1917 til 30 ára, með 5% vöxtum . . . . . . . . . . 400056.04 5. Lán hjá Handelsbanken, tekið 1917 til 10 ára, og viðbótarlán 1923, vextir 1/2% hærri en forvextir þjóðbankans danska . . 180000,00 6. Lán hjá dönskum bönkum, tekið 1. júlí 1919, með5% vöxtum, til 20 ára . . . 2700000,00 7. Lán tekið í Bicuben til heilsuhælisins á Vífilsstöðum 128474,24 4452882,50á1/2=5343459,00 Enska lánið 1921 . . . . . . . .. £ 121679-5-0 22/–=2676943,50 Ísl. kr. 12221946,32 Það er í rauninni ekki ástæðulaust að nema staðar við þennan kafla og athuga hann nánar. Þegar litið er á skýrsluna hjer að framan, kann ýmsum að virðast, að aðalupphæðin, rúmar 12 miljónir, sje ægilega há; en það er mitt álit, að hún sje það ekki svo mjög, þegar þess er gætt, til hvers fjenu hefir verið varið. Það er í mínum augum aðalatriðið, hvers eðlis lánin eru, hvort þau eru eyðslulán eða notuð til kaupa á nytsamlegum eignum og til arðberandi fyrirtækja. Það vill nú svo vel til, að nokkur hluti þessara lána er með mjög hagkvæmum vaxtakjörum og þau hafa verið notuð að nokkru leyti til kaupa á bankavaxtabrjefum, sem gefa fulla vexti og hafa verið keypt í hví skyni að afla fjár, sem hægt væri að lána almenningi til brýnustu þarfa með vægum vaxtakjörum. Nokkur hluti þessara lána var að vísu á sínum tíma notaður til skipakaupa, á stríðstímunum, og munu ekki skiftar skoðanir um, að þau kaup hafi verið vel ráðin eins og þá var ástatt. Þegar svo litið er á hitt, að eftir síðustu skýrslu eru eignir ríkissjóðs taldar um 18 miljónir umfram skuldir, hvað sem annars má um það mat segja, þá sje jeg ekki, að niðurstaðan geti talist svo mjög óhagstæð. Þó að nú skuldaupphæðin sje ekki hærri en þetta, þá verða menn að gera sjer það ljóst, að enn eru allflest verkefni óunnin á sviði verklegra framkvæmda. Þess vegna er það, að ef ekki á að verða kyrstaða í þessum efnum, getur það verið skoðanamál, hvort ekki skuli hugsað fyrir nýjum lánum. Ennfremur má gera ráð fyrir ýmsum aukagreiðslum í náinni framtíð, sem ekki verður undan komist. Vil jeg þar til nefna 3 milj. stofnfje til Landsbankans, ef þeim lögum verður ekki breytt, og þó að ekki þyki, ef til vill, ástæða til að nefna Titan í þessu sambandi, þá er það nú svo, eins og það mál liggur fyrir nú, að búast má við alt að 2 milj. króna framlagi til þess. Það er vitanlega fleira, sem ástæða væri til að nefna í þessu sambandi, en það er verkefni fjhn. að athuga þetta, og skal jeg ekki fara langt út í það, en þó hygg jeg, að allir sjeu sammála um það, að nauðsynlegt sje að leggja meira fje til ræktunarframkvæmda en gert hefir verið. Það er kunnugt, að ræktunarsjóðurinn hefir ekki haft nægilegt fje til þess að hann gæti náð tilgangi sínum. Þá er það og mín persónulega skoðun, að nauðsynlegt sje að verja svo sem 1 miljón króna til þess að bæta og tryggja síldarútveginn, svo að nokkurt vit sje í að fást við hann. Þetta eru aðeins lauslegar athuganir, til þess að skýra það, svo að mönnum sje það ljóst, að hjer er ekki nema um tvent að ræða, annaðhvort kyrstöðu á sviði verklegra framkvæmda, eða hitt, að taka enn ný lán. En auðvitað verður að tryggja það, að þau geti skilað vöxtum og afborgunum. Þó að þetta sjeu nú hugleiðingar út í loftið, þá geri jeg ráð fyrir, að þær komi niður á jörðina áður en langur tími líður. Eins og áður er sagt, eru núverandi lán flest með mjög hagkvæmum vaxtakjörum og hafa verið notuð til verðbrjefakaupa og skipakaupa, og hygg jeg, að ekki verði deilt um, að hvorttveggja hafi verið nauðsynlegt á þeim tíma. Því miður verður því ekki neitað, að nokkur hluti þessara lána hefir orðið eyðslueyrir, vegna erfiðleika stríðsáranna, en slíkt verður vandlega að varast, að fara inn á þá braut, þó til nýrrar lántöku komi. Að svo komnu er ekki enn hægt að segja um árangur af starfsemi ýmsra stofnana, sem nákomnar eru ríkissjóði, svo sem banka, ræktunarsjóðs, ríkisverslana, landssímans, póstflutninga, skipa, útgerðar o. fl., vegna þess að reikningsskilum þeirra er enn ekki svo langt komið. Hinsvegar mun væntanlega gefast tækifæri meðan þing situr til að fá allar nauðsynlegar upplýsingar um þessi efni. Jafnvel þó það sje afar mikilsvert, að fjárhagur ríkissjóðs sje ætíð svo öruggur, að tekjurnar sjeu jafnan nægar til að mæta útgjöldunum, eða ríflega það, þá er þó engu síður mikilsvert, að atvinnuvegirnir geti blómgast; en því miður hefir orðið á hví nokkur misbrestur síðustu árin. Það geta naumast verið skiftar skoðanir um það, að atvinnuvegirnir hafi verið reknir með tekjuhalla síðustu árin, þrátt fyrir hagstæða veðráttu og mikla framleiðslu til lands og sjávar. Hin mikla gengishækkun árið 1925 hefir að margra áliti átt mikinn þátt í erfiðleikum atvinnuveganna. Orsakirnar til hinnar óhagstæðu afkomu hljóta meðal annars að vera þær, að hagnýting afurðanna hafi ekki verið í samræmi við kröfur tímans og eftirspurnin á heimsmarkaðinum þess vegna minni og verðið lægra en þurfti að vera, til þess að atvinnureksturinn gæti borið sig eða gefið sæmilegan arð. Það er nú svo komið, að mönnum er farið að verða það ljóst, að brýna nauðsyn beri til að breyta verkunaraðferðum og sölufyrirkomulagi til þess að komast út úr ógöngunum. Þess vegna er nú allmikil hreyfing hafin um alt land til þess að bæta kjötmarkaðinn, með því að flytja kjötið fryst og kælt til útlanda, eftir því sem við á, til þess að ljetta á saltkjötsmarkaðinum, en aðalskilyrðið fyrir því er talið að fjölga til muna frystihúsum frá því, sem nú er. Önnur hreyfing, sem menn gera sjer miklar vonir um árangur af, miðar að því að koma upp nýtísku mjólkurbúum, þar sem þau eiga við, til þess, jafnframt því sem jarðrækt fer vaxandi og framleiðslan eykst, að geta komið afurðunum á útlendan markað jafnóðum og þær eru framleiddar. Til þess að framkvæma þessar hugmyndir þarf meira fje til stofnkostnaðar og rekstrar en einstaklingarnir eru færir um að leggja fram í byrjun af eigin ramleik. Það hlýtur hví að verða hlutverk þings og stjórnar að finna ráð til að afla þess fjár, sem nauðsynlegt er til þess að þessar framkvæmdir komist á. Nú er það sjáanlegt, að fjárframlög til nefndra fyrirtækja geta ekki í nánustu framtíð greiðst af fjárlagatekjum. Það er því ekki nema um tvent að velja, annaðhvort að ríkið taki lán til styrktar þessum fyrirtækjum, eða ábyrgist lán fyrir þau fjelög, sem stofnuð yrðu á svo traustum grundvelli, að örugt þætti, að þau gætu sjálf staðið straum af greiðslu vaxta og afborgana. Þá eru einnig mikil verkefni fyrir hendi, sem þarf að vinna sjávarútveginum til viðreisnar, svo sem það að bæta skipulag afurðasölunnar og ljetta á saltsíldarmarkaðinum með stofnun bræðslustöðva. Bæri þing og stjórn gæfu til að hrinda þessum málum í framkvæmd á skömmum tíma, mætti segja, að mikið og gott verk væri unnið í þarfir þjóðfjelagsins. Um frv. sjálft þarf ekki að fjölyrða umfram það, sem tekið er fram í athugasemdum þeim, er því fylgja. Tilefni til frekari skýringa kann að gefast, þegar hv.þm. hafa haft tækifæri til að kynna sjer frv. og málið kemur síðar til umr. Það virðist þegar orðið augljóst, að rótt frv. sýni lítilsháttar tekjuafgang eins og það nú liggur fyrir, muni verða nauðsynlegt að gera ráðstafanir til tekjuauka, því ef að vanda lætur, má búast við, að sumir gjaldaliðir kunni að hækka eitthvað og einhverjir nýir að bætast við, áður en málið verður afgreitt til fullnustu. Eins og öllum er kunnugt, er yfirgnæfandi hluti gjaldaliðanna fyrirfram lögboðinn og aðrir þannig, að erfitt er að draga úr þeim svo nokkru nemi. Það yrðu þá einungis framlögin til verklegra framkvæmda, sem einhverju mætti um poka. En slíkt verður að teljast neyðarúrræði, og það því fremur, sem þau þegar hafa verið skert nokkuð frá því, sem áður var, og til muna frá því, sem forstöðumenn hinna ýmsu ríkisstofnana hafa lagt til. Það virðist ekki ástæða til að fjölyrða frekar um fjárhagsástandið að svo komnu, en hinsvegar verður leitast við að gefa upplýsingar um sjerstök atriði, sem kynnu að þurfa frekari skýringar við. Að endingu skal þeim tilmælum beint til háttv.fjvn., að hún taki til athugunar, hvort ekki muni hægt að breyta starfstilhögun nefndarinnar þannig, að fjárl. gætu orðið afgreidd á skemri tíma en átt hefir sjer stað að undanförnu. Að svo mæltu læt jeg staðar numið, en skal hinsvegar fúslega gefa allar upplýsingar, sem hægt er, ef fyrirspurnir koma fram nú þegar.

Magnús Jónsson Jeg vildi gjarnan gera eina litla fyrirspurn til hæstv. fjmrh. (MK). Í frv. því til breytingar á stjórnarskránni, sem samþykt var á Alþingi í fyrra og nú hefir verið lagt fyrir á ný af hæstv. stjórn, er gert ráð fyrir, að þetta þing setji fjárlög til tveggja ára, ef svo fer, að stjórnarskrárbreytingin nær samþykki Alþingis. Jeg heyrði það nú ekki í ræðu hæstv. ráðh., hvort stjórnin hefir undirbúið málið svo, að á þessu þingi verði unt að setja fjárlög til tveggja ára. Jeg býst ekki við, að háttv.fjvn. geti gengið frá fjárlagafrv. fyrir 1930 á þessu þingi, nema það hafi verið vel undirbúið af stjórnarinnar hálfu, síst ef hún á að flýta mjög störfum sínum, svo sem heyra mátti á hæstv. ráðh. - Af þessum ástæðum vil jeg spyrja hæstv. fjmrh., hvort hann hefir látið fram fara undirbúning þann, sem þarf til þess, að nú verði sett fjárlög fyrir tvö ár. Jeg er að vísu ekki í fjvn., og má því kannske segja, að mjer komi málið ekki við, en mig langar til að vita, á hvern hátt hæstv. ráðh. (MK) hugsar sjer, að nefndin geti lokið störfum sínum svo fljótt að þessu sinni. Það gæti hugsast, að þau áform, sem höfð eru í huga í því efni, sjeu þess eðlis, að enginn þm. megi láta þau afskiftalaus. Það má alls ekki eiga sjer stað, að nefndin sje látin flaustra af störfum sínum, t. d. með því að lesa ekki þær umsóknir um fjárbeiðnir, er henni kunna að berast. Jeg ætla annars ekki að fara langt út í ræðu hæstv. fjmrh. Mjer fanst hann segja margt mjög vel, en jeg get þó ekki látið því ómótmælt, sem mjer virtist koma fram hjá honum, að of fljótt hefði verið látið undan kröfum atvinnuveganna um að ljetta af þeim nokkru af sköttunum. Jeg vil sterklega andmæla þessu, enda játaði hæstv. ráðh. sjálfur, að atvinnuvegirnir eru ekki vel staddir, og að þess er full nauðsyn, að þeir sjeu ekki reknir með tekjuhalla. Ef það er nauðsynlegt að auka tekjur ríkissjóðs, sem vel má vera, þá verður að finna einhverjar aðrar leiðir til þess en að þyngja byrðarnar á atvinnuvegunum.

Fjmrh. (Magnús Kristjánsson) Jeg skal leitast við að svara fyrirspurnum hv. 1. þm. Reykv. (MJ). - Hin fyrsta þeirra var út af frv. því til breytinga á stjórnarskránni, sem lagt hefir verið fyrir hið háa Alþingi, sem nú situr. Jeg skal fúslega játa, að jeg hefi engar ráðstafanir gert til að semja fjárlagafrv. fyrir 1930, þótt þetta stjórnarskrárfrv. gengi fram. 

Talar hæstv. ráðh. fyrir hönd allrar stjórnarinnar?

. Jeg tala aðeins fyrir mína eigin hönd og mundi taka það fram sjerstaklega, ef jeg talaði fyrir hönd stjórnarinnar í heild. - Það er bæði þessi ástæða, sem þessu hefir valdið, og svo ekki síður hitt, að jeg álít alveg nógu erfitt að semja fjárlagafrv. 1½ ári fyrirfram, eins og nú er, hvað þá ef taka ætti upp þann sið að semja það 2½ ári áður en það gengur í gildi. Jeg vænti þess, að hv. 1. þm. Reykv. geti orðið mjer alveg sammála um það, að einn versti gallinn á þessu stjórnarskrárfrv. er það, að þing á aðeins að verða annaðhvert ár, og að það sje mjög fjarri því að vera í nokkru samræmi við kröfur tímans. Jeg vona, að sem flestir hv.þm. taki undir það með mjer, að frv. megi teljast öfugt spor, en ekki spor til framfara. Og jeg þykist vita, að því muni enginn lá mjer, þótt jeg hafi ekki hegðað mjer eftir þessu frv. í undirbúningi mínum á fjárlagafrv. En hins má geta, að ef svo illa skyldi til takast, mót von minni, að frv. þetta næði samþykki Alþingis, þá væri hægt að bera fram fjárlagafrv. fyrir 1930, en það hlyti að verða mjög lítils virði, svo að sú nefnd, sem fengi það til meðferðar, hlyti að gerbreyta því, ef nokkurt gagn ætti að verða að þeim fjárlögum. - Jeg veit ekki, hvort hv. 1. þm. Reykv. þykir þetta nægilegt svar við fyrstu spurningu hans.

Þetta er mjög skýrt svar

. Mjer fanst svo, að heyra á annari fyrirspurn hv.þm., um störf hv.fjvn., sem honum hefði fundist liggja í orðum mínum einhver aðdróttun til fjvn. á undanförnum þingum, um að þær hefðu ekki rækt starf sitt með fullkominni samviskusemi. En orð mín átti alls ekki að skilja á þá leið. Þvert á móti. En nefndinni hefir aldrei verið ætlaður nægur tími til að inna störf sín af hendi. Meðlimir hennar hafa jafnframt átt sæti í öðrum nefndum, en það má ekki eiga sjer stað. Þeir þurfa að geta gefið sig óskifta við fjárveitinganefndarstörfunum, og þá ættu þeir að geta haldið tvo fundi á dag, bæði að morgninum og síðari hluta dags, eftir deildarfundi. En því neitar enginn, að fjvn. verði að kynna sjer öll skjöl og skilríki, sem henni berast. Þar fyrir þarf það ekki að vera nauðsynlegt, að nefndin eyði dögum, vikum og jafnvel mánuðum til þess að hlýða á upplestur þessara skjala. Jeg hygg, að nefndarmenn gerðu rjettara í að skifta skjölunum með sjer, og gæti þá hver um sig skrifað hjá sjer aðalefni þeirra skjala, er hann fær til lestrar, og kynt öðrum nefndarmönnum það á eftir í fljótu bragði. Að þessu hlyti að verða mikill tímasparnaður. - Vitanlega eru sum mál þess eðlis, að fleiri þyrftu að rannsaka þau en einn, og yrði þá að sjálfsögðu brugðið frá þessari reglu. Jeg þykist nú hafa bent á leiðir, sem gætu orðið til þess að flýta störfum hv.fjvn. allverulega, ef eftir þeim væri farið. Annars er það óþarft fyrir mig að fara langt inn á þetta, því að jeg treysti hv. nefnd sjálfri vel til að ráða fram úr þessu vandamáli, ef meðlimir hennar verða ekki ofhlaðnir öðrum störfum. Þriðja atriðið, skattana á atvinnuvegunum, efast jeg um, að rjett sje fyrir okkur hv. 1. þm. Reykv. að orðlengja um þegar í stað. Eins og jeg vjek lítillega að í ræðu minni, álít jeg í raun og veru, að þing og stjórn hafi látið óþarflega fljótt undan kröfum atvinnuveganna, sem raunar voru allháværar, um að lækka gjöld og tolla á þeim. Þungavörutollinum og gengisviðaukanum hefir að allmiklu leyti verið ljett af þeim. En þegar svo stendur á, að nauðsynlegt er að reisa við fjárhaginn eftir 10 ára erfiðan tíma, sem engum þarf að koma á óvart, þótt hafi skapað fjárhagsörðugleika, þá liggur það í hlutarins eðli, að ekkert vit er í að afnema helstu tekjuaukalögin strax árið eftir að þau eru sett. - Ef einhver batavottur sjest á sjúklingi eftir langvarandi sjúkdóm, þá er ekki sjálfsagt að reka hann þegar í stað upp úr rúminu. Það getur komið fyrir, að hann fái afturkast. En einmitt þetta átti sjer stað hjer. Úr því að farið var inn á þá braut 1924, að bæta úr vandræðum ríkissjóðs með nýjum skattaálögum, þá mátti ekki fella mikinn hluta þeirra úr gildi þegar í stað, er nokkuð fór að rofa til. Þótt jeg hafi sjálfur mátt teljast einn í hópi atvinnurekenda, þá hygg jeg, að það hafi mátt teljast smámunaleg sýtingssemi af þeim að heimta afnám þessara laga þegar í stað. Því stóran rekstur munar það ekki svo miklu, hvort borgað er krónunni meira eða minna í salttoll eða kolatoll, en það getur munað ríkissjóð allmiklu, þegar alt kemur saman. - Um gengisviðaukann og sjerstaklega verðtollinn vil jeg því segja, að jeg álít, að ástæðulítið hafi verið að kippa þeim burt, því að jeg álít, að þeir hafi ekki komið svo þungt niður á atvinnuvegunum, að þeir hafi getað orðið til að sliga þá. Vitanlega er æskilegt að heimta sem mest af tollunum af óþarfavarningi, en þar fyrir sje jeg ekki ástæðu til að taka neitt aftur af ummælum mínum.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Jeg vil aðeins geta þess í sambandi við fyrirspurn háttv. 1. þm. Reykv. (MJ), að stjórnarskrárbreytingin var til umræðu í hv.Ed. fyrir hálftíma og var þar vísað til sjerstakrar nefndar. Jeg óskaði þess sjerstaklega, að nefndin lyki fljótt störfum sínum, einmitt með tilliti til þess ákvæðis, er hv: 1. þm. Reykv. talaði um. Enda var málið þrautrætt í fyrra, og ætti því ekki að þurfa að taka mjög langan tíma að þessu sinni. Annars vil jeg minna á það, að þótt ekki sjeu liðnir nema 5 dagar af þinginu, þá hafa nú þegar verið gerðar tvær tilraunir af hálfu íhaldsmanna til þess að lengja þingtímann. Í annað skiftið var hv. 1. þm. Reykv. (MJ) að vísu einn undanskilinn, sællar minningar, er flokksbræður hans vildu fresta að kjósa fjvn. og lengja þingið að sama skapi. En nú reynir hann að bæta úr því með að kvarta undan, að hæstv. fjmrh. (MK) fer fram á, að nefndin ljúki sem fyrst störfum sínum og vinni sem haganlegast. Og það er í góðu samræmi við þetta, að hv. 1. þm. Reykv. bregður frá hinni gömlu venju, sem nú hefir haldist um fjölda ára, og byrjar ræðuhöld við fyrri hluta 1. umr. fjárlagafrv. En jeg veit, að meðal þjóðarinrar mun þetta ekki mælast betur fyrir en það, þegar núv. formaður Íhaldsflokksins sagði um stjórn, sem hann var í andstöðu við, að hún ætti ekki skilið að fá tekjuhallalaus fjárlög.

Ólafur Thors Jeg vil aðeins benda hæstv.forsrh. (TrÞ) á það, að hann fer mjög villur vegarins, þegar hann talar um, að íhaldsmenn vilji lengja þingið og vitnar í því sambandi til tillögu þeirrar, er jeg bar fram hjer í hv. deild, um að frestað væri að kjósa fjvn. þar til ákveðið hefði verið, hvort kosning Jóns A. Jónssonar yrði tekin gild. Í tilefni af þessum hallmælum hæstv. ráðh. til íhaldsmanna er mjer ánægja að minna hann á, að með þessari tillögu minni greiddu atkv. 9 íhaldsmenn, 1 frjálslyndur og 10 flokksbræður hæstv. ráðh.

Atkvgr. var aðeins um það, hvort leyfa skyldi afbrigði frá þingsköpum

. Atkv. Framsóknarmanna í þessu máli sýndu það nokkuð, hvern hug þeir bera til þess, hvort rjettlætið eigi að ráða á hinu háa Alþingi, eða hnefarjetturinn einn. En úr því að farið er að tala um þetta á annað borð, þá vil jeg, að hæstv.forsrh. fræði mig um það, hve lengi þessi skrípaleikur á að halda áfram. Jeg spurði í gær um það, hvers beðið væri, hvaða plögg það væru, sem kjörbrjefanefnd vantaði. Jeg heimtaði, að ekki væri farið með málið með neinni leynd. Jeg fjekk þau ein svör hjá formanni nefndarinnar (SvÓ), að hann skyldi svara mjer utan fundar. Og hverju svaraði hann svo utan fundar? Jú, að von væri á „Suðurlandi“ á hverri stundu. Nú er „Suðurland“ komið. Eftir hverju er nú beðið? Hefir nefndin fengið nóg „plögg“ til að átta sig? Jeg leyfi mjer að mælast til þess við hæstv. forseta, að hann hjálpi mjer til að koma fram þeirri rjettlætiskröfu, að skjótlega verði úr þessu máli skorið. En jeg mun daglega minnast á það í hv. deild, uns jeg sje, að einhver skriður er á það kominn.

Magnús Jónsson Jeg þarf ekki að svara hæstv.forsrh. (TrÞ) öðru en því, að embættisbróðir hans, hæstv. fjmrh. (MK), bauð að gefa þm. þær upplýsingar, er þeir kynnu að óska í tilefni af ræðu hans. Það var því beinlínis samkvæmt tilefni frá honum, að jeg gerði fyrirspurnir mínar. - Annars gæti jeg sagt ótalmargt við stjórnina að þessu sinni, en jeg hefi hugsað mjer að geyma það til framhalds umræðunnar.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Jeg vil aðeins minna á, að hv. 2. þm. G.-K. (ÓTh) bar fram tillögu, sem óhjákvæmilega hefði orðið til þess að lengja þingtímann í nokkra daga, og hv. 1. þm. Reykv. byrjar á alveg óvanalegum fyrirspurnum við fyrri hluta 1. umr. fjárlagafrv. Neiti svo hver, sem vill, að Íhaldsmenn hafi gert tilraun til að lengja þingið.

Pjetur Ottesen Hæstv. forsh. ljet sjer sæma að bera íhaldsmönnum í þessari deild það á brýn, að þeir hefðu gert tvær tilraunir til að lengja þingtímann, einkum með því að leggja til, að frestað yrði kosningu fjvn. til mánudags. En jeg veit, að allir hv.fjvn.-menn taka undir það mjer, að þetta hefði ekki þurft að hafa í för með sjer neina lengingu á þingtímanum. Nefndin hefði getað tekið nákvæmlega jafnsnemma til starfa fyrir því. - En þegar hæstv. ráðh. stendur nú upp til að álasa Íhaldsflokknum út af þessu máli, þá er það sæmilega augljóst, að hann gerir jafnframt árásir á sinn eiginn flokk, sem mestallur sá sóma sinn í því að fylgja till.hv. 2. þm. G.-K. um þetta. En það er nú eins og stundum áður, þegar árásaræðið grípur hæstv. ráðh. (TrÞ), að „ekki sjer hann sína menn, svo hann ber þá líka.“

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Það gleður mig, að hv.þm. Borgf. (FO) hefir lært þetta erindi, sem jeg vitnaði í einu sinni í fyrra og einn hv. flokksbróðir hans hafði vitnað í í hv.Ed. áður. - Annars get jeg upplýst, að fjvn. hafði þegar haldið tvo fundi á þeim tíma, sem hún hefði fyrst orðið kosin, annan fundinn í fyrri viku og hinn á mánudag.

Pjetur Ottesen Aðalstörf fjvn. eru enn sem komið er ekki önnur en þau, að nefndin hefir kosið sjer formann og skrifara. En þótt kosningu hefði verið frestað til mánudags, þá hefði hún vitanlega farið fram fyrri part dags, svo að hún hefði getað haldið fund að kveldi, því að venjulegur fundartími fjvn. er ákveðinn síðari hluta dags, frá kl. 5–7. Frestunin hefði því engin áhrif haft á vinnubrögð nefndarinnar.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Gerir hv.þm. Borgf. (PO) ráð fyrir, að fjvn. hefði kosið sjer form. og skrifara áður en hún var kosin? Hún hefði ekki verið kosin enn, ef till.hv. 2. þm. G.-K. (ÓTh) hefði náð fram að ganga.

Pjetur Ottesen Till. háttv. 2. þm. G.-K. var bundin við mánudag.

Fjmrh. (Magnús Kristjánsson) Jeg vísa til þess, er hjer er fram komið um hin önnur frv., sem á undan eru gengin (fjáraukalagafrv. fyrir árið 1926 og frv. um samþykt á landsreikningnum 1926). Gildir alt hið sama um þetta, sem þegar hefir verið tekið fram um hin. Legg jeg til, að því verði einnig vísað til fjhn.

Fjmrh. (Magnús Kristjánsson) Það er svo um þetta frv., að það gefur ekki tilefni til þess, að verulegar umræður eigi sjer stað um það á þessu stigi málsins. Það stendur í nánu sambandi við landsreikningana fyrir árið 1926, og þeim verður útbýtt hjer á þingi mjög bráðlega. Jeg hygg því ástæðulaust að ræða málið nú; að minsta kosti leiði jeg það hjá mjer, nema sjerstakt tilefni gefist. Jeg geri að tillögu minni, að málinu verði að umræðunni lokinni vísað til fjhn.

Fjmrh. (Magnús Kristjánsson) Það stendur alveg eins á um þetta frv. eins og það, sem fyrst er á dagskrá (fjáraukalagafrv. 1926), að umræður um það verða að bíða, þangað til það verður athugað í nefnd. Jeg geri að tillögu minni, að því verði einnig vísað til fjhn.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Frv. svipað þessu var borið hjer fram fyrir 5 árum. Það var samþ. í Ed. með mörgum breytingum, en dagaði uppi í Nd. í þinglokin. Síðan hefir málið ekki verið tekið upp í frv.formi, en ýmislegt hefir gerst, sem veldur því, að þörfin á löggjöf um þetta efni er enn brýnni en áður. Nú í vetur barst stjórninni brjef frá formanni og ritara Þingvallanefndarinnar, þar sem þess er óskað, að stjórnin beri fram frv. um friðun Þingvalla. Að vísu er í frv. gengið nokkuð lengra en nefndin óskaði eftir, því að, eins og vitanlegt er, þarf Þingvallanefndin ekki að sinna öðru en undirbúningi hátíðahaldanna 1930. En stjórninni þótti rjett, úr því að gera þurfti sjerstakar ráðstafanir vegna hátíðarinnar, að undirbúa um leið almenna verndarlöggjöf fyrir Þingvelli. Í frv. er farið fram á, að spildan milli Hrafnagjár og Almannagjár verði friðuð framvegis og að alt svæðið að norðanverðu við Þingvallavatn verði undir sjerstöku eftirliti þingkjörinnar nefndar. Vel getur komið fyrir, að bændurnir á þessu svæði leyfi að reisa í landi sínu byggingar eða gera mannvirki, sem þættu fara illa í hjeraðinu. T. d. skal jeg geta þess, að prestinum á Þingvöllum og bóndanum á Brúsastöðum hefir dottið í hug að virkja Öxará, að vísu ekki sjálfan fossinn. En slíkt mannvirki á þessum stað mundi særa fegurðartilfinning manna. Að vísu er þetta afsakanlegt frá þeirra sjónarmiði. Þeir gera þetta ekki til að spilla völlunum, heldur til að lýsa og hita heimili sín. En jeg þarf ekki að fjölyrða um, að það yrði þeim hvumleitt, sem nokkurn smekk hafa fyrir útliti Þingvalla, ef bygðir yrðu ljótir steinsteypukassar á vestari bakka Almannagjár. Jeg ætlast til, að Þingvellir verði undir sjerstakri vernd Alþingis hjeðan í frá. Jeg geri ráð fyrir, að Alþingi verði sá húsbóndi yfir Þingvöllum, sem best fari með staðinn. Jeg býst við, að það verði svo minnugt þeirra daga, er Alþingi var haldið á Þingvöllum, að það sjái jafnan sóma sinn í því að fara trúlega með verndarvaldið yfir þessum helgistað. Mjer dettur ekki í hug að ætla, að frv. þetta sje svo úr garði gert, að það megi ekki bæta. Það hefir þegar verið bent á ýms smáatriði, sem betur mættu fara. Legg jeg svo til, að málinu verði vísað til allshn.

Fors. og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson) Eins og stendur í greinargerð þessa frv., er það borið fram óbreytt, eins og það var samþ. á Alþingi í fyrra. Það er þetta frv., sem veldur því, að þing er nú kallað saman svo snemma, en öllum er vitanlegt, að kosningarnar í sumar snerust ekki fyrst og fremst um það. Jeg álít óþarfa að ræða þetta mál mikið að svo stöddu, en jeg vil segja það, sem mína persónulega skoðun, að jeg er fylgjandi aðalbreytingu frv., nefnilega fækkun þinga. Hinsvegar lýsti jeg því yfir í fyrra, og geri það enn, að jeg álít aðrar breytingar frv. vera mjög til hins verra. Það er síður að skipa sjerstaka nefnd, þegar breyta á stjórnarskipunarlögum, og vænti jeg, að eins verði gert nú. Það væri mjög æskilegt, að sú nefnd gæti flýtt störfum sínum, því að, eins og sjá má af 12. gr. frv., mundi vera hægt að setja fjárlög fyrir bæði árin 1929 og 1930 á þessu þingi, ef stjórnarskipunarlögin hafa öðlast gildi.

Jón Þorláksson Jeg vil aðeins láta í ljós ánægju mína yfir þeirri yfirlýsingu hæstv.forsrh., að hann sje fylgjandi aðalbreytingu þess frv., er hjer liggur fyrir, um fækkun þinganna, og vona jeg, að flokkur hæstv. ráðh. láti ekki bresta fylgi sitt við frv.

Jón Baldvinsson Eins og kunnugt er, voru í fyrra, er mál þetta var á döfinni, mjög skiftar skoðanir manna um það. Jeg var einn þeirra, sem taldi sjálfsagt að fella það. Einkum taldi jeg skaðlegt að rýra rjett þjóðarinnar til þess að hafa áhrif á löggjöfina. Enda hefur þjóðin tekið mjög fálega undir stjórnarskrárbreytinguna. Á þingmálafundum hefir það að vísu sumstaðar verið samþykt. En víða hefir það alls ekki verið tekið fyrir, og á mörgum stöðum felt. Það er þess vegna fjarri því, að vilji þjóðarinnar standi á bak við þetta frv. Jeg finn ekki hjá mjer sjerstaka ástæðu til að gleðjast yfir fylgi hæstv.forsrh. við frv. Jeg vona, að það hverfi ofan í þá gröf aftur, sem það átti að fara í i fyrra. Að vísu skal jeg játa, að hæstv. stjórn gat ekki, úr því sem komið var, annað en lagt málið fyrir Alþingi, en mjer finst, að þingið ætti að reyna að hraða störfum sínum og láta ekki þetta frv. tefja lengi fyrir sjer. Enda óhætt að fullyrða, að það er ekki vilji þjóðarinnar, að það nái fram að ganga.

Fors. og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson) Jeg vil aðeins segja örfá orð, út af þeim ummælum hv. 3. landsk.þm. (JÞ), að hann kvaðst vona, að ekki brysti fylgi stjórnarflokksins við mál þetta. Því var svo varið, með þetta mál, að það var alls ekki flokksmál á þinginu í fyrra, í hvorugri deild. Enda óeðlilegt, að svo hefði verið. Breytingarnar eru ekki svo stórvægilegar. Þær mega fremur heita gagnslítið fitl. Annars hefir það breyst, síðan í fyrra, að kjósendur mínir hafa skorað á mig að fella það, svo það er ekki að þeirra vilja, að jeg hefi lýst yfir fylgi mínu við það. Hv. 5. landsk. (JBald) sagði, að jeg hefði lýst miklu fylgi við frv., en það er ekki rjett. Jeg sagði, að jeg teldi sumt í frv. til bóta, en sumt ekki, þó að jeg gerði hinsvegar ráð fyrir að fylgja frv.

Jón Þorláksson Það er skemtilegt, að sjá hv. 5. landsk. (JBald) svona ánægðan. Hann virðist ganga að því vísu, að meiri hlutinn muni verða á móti frv. En hv.þm. ætti að gæta að því, að þegar sjálfsánægjan er komin á hátt stig, þá er aldrei langt til sjálfsblekkingar. Hæstv. forsrh. taldi breytingarnar á stjórnarskránni smávægilegt fikt. Jeg verð nú að segja það, að það gleymist fljótt, sem í blöð er ritað. Hæstv. forsrh. hefði haft gott af því, að rifja upp það, sem hann hefir ritað í blað sitt um þetta mál á undanförnum árum.  (Forsrh. TrÞ: Það hefðu fleiri gott af að rifja upp það, sem þeir hafa skrifað!)  . Þar eru breytingar þær, sem nú liggja fyrir, ekki nefndar smávægilegt fikt.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Þar sem hv. 3. landsk. talaði um, að það vildi gleymast, sem ritað væri í blöðin, þá vildi jeg nota tækifærið til að minna á eitt átakanlegt dæmi þess, sem hv.þm. ætti að kannast við, en það dæmi er frá árinu 1908, grein sem hv.þm. (JÞ) ritaði þá í blöðin, en sem hann síðan hefir ekki virst vilja standa fullkomlega við. En þetta var nú ekki aðalatriðið, heldur hitt, að jeg vil leyfa mjer að spyrja hv.þm. (JÞ) hvað olli því, að stjórnarskrárbreytingarfrv. voru drepin á þinginu 1924. Þáverandi forsrh. bar þá fram frv. til stjórnarskrárbreytingar í Ed., og jeg annað. Þau voru því bæði til athugunar, og var frv. forsrh., Jóns heit. Magnússonar, lagt til grundvallar, þar sem hans flokkur var í meiri hluta. En hvað skeði? Frv. var drepið, og flokksmenn hv.þm., sem þá rjeðu öllu í Ed., voru svo gráðugir í að drepa það, að þeir leyfðu því ekki einu sinni að komast til Nd., þar sem hv. 3. landsk. (JÞ) átti þá sæti. Það væri heppilegt, að ástæðan fyrir því kæmi fram. En mesta þýðingu hefði það þó fyrir Íhaldsflokkinn sjálfan, að glöggva sig á því.

Jón Þorláksson Þessi spurning er of seint fram komin, þar sem mjer er ekki leyfð nema stutt aths. Jeg verð því að bíða með svarið til síðari tíma.

Fjmrh. (Magnús Kristjánsson) Það þýðir ekki að hefja umr. um þetta mál nú, enda liggur það svo ljóst fyrir sem frekast er unt. Það er ekki borið fram í öðrum tilgangi en þeim, að fyrirbyggja, að ríkissjóður verði til fullnustu sviftur þeim tekjum, er hann má ekki án vera. Annars sje jeg ekki ástæðu til að orðlengja um það, en legg til, að frv. verði vísað til fjhn.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Þetta mál var svo rækilega rætt á síðasta þingi og þinginu þar á undan, að óþarft er að vera nú að rifja upp umræður og rök þau, er þá voru færð fyrir málinu. Jeg vil aðeins geta þess, að frv. er samið í samráði við dýralækni og hlutaðeigandi ráðunaut Búnaðarfjelags Íslands og er bygt á sama grundvelli og frv. það um þetta efni, er hjer var til umr. í fyrra. Vil jeg leyfa mjer að leggja til, að því verði vísað til landbn.

Jón Þorláksson Það má segja, að efni þessa frv. sje gamall kunningi. Er ekkert við því að segja, þótt sett sjeu ákvæði í þeim tilgangi að verjast gin- og klaufaveiki og öðrum alidýrasjúkdómum. En jeg vil taka það fram, eins og bent var á í hv.Nd. í fyrra, að frv. þetta fer lengra í ákvæðum sínum um aðflutningsbann en svo, að hægt sje að færa fyrir því þær ástæður, sem frv. segir vera. Samkvæmt frv. á að banna innflutning á vörutegundum, sem í öðrum löndum er frjáls verslun með, jafnt í þeim löndum, sem eru að reyna að verjast þessum sjúkdómum, sem öðrum. Jeg vona, að hv. nefnd gefi því rækilega gaum, að þegar farið er, undir slíku yfirskini og hjer á sjer stað, að setja óeðlilegar hömlur á verslun milli landa, þá eru menn komnir út fyrir það svið landbúnaðarins, sem þessi löggjöf á við, og inn á utanríkismálin. En þar verðum við sannarlega að gæta fylstu varúðar, af því að við erum ný eining, sem á eftir að mynda sjer og skapa allan heiður og virðing í samlífi þjóðanna. Jeg mun ekki að sinni fara nánar inn á einstök atriði, en vil aðeins beina þessum athugasemdum til hv. nefndar.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Jeg get ekki fallist á, að gengið sje lengra en hægt sje að færa ástæður fyrir út frá þeim grundvelli, sem frv. hvílir á. Jeg vil minna á, að samkvæmt því, sem hjer var samþykt í fyrra, hafði fyrverandi stjórn gert ráðstafanir til þess að draga að sjer ýms gögn í þessu máli. Þau gögn komu fram um það leyti, er hin nýja stjórn tók við völdum, og er frv. þetta borið fram í samráði við þá menn, er best vit hafa á þessum málum. Hv. þm. benti á, að í þessu frv. væri bannað ýmislegt það, er ekki væri bannað annarsstaðar. En það er ekkert undarlegt, því að aðstaða okkar er önnur en allra annara þjóða í Norðurálfunni um þetta mál: annarsvegar að því leyti, að við erum eina ríkið í álfunni, sem aldrei hefir fengið þessa veiki til sín, og hinsvegar er aðstaða okkar til varnar innanlands, ef svo illa færi, að veikin bærist hingað, verri en flestra annara ríkja, því að við erum svo skamt á veg komnir í löggjöf og framkvæmd heilbrigðismála á þessu sviði. Jeg er algerlega ósammála hv. 3. landsk. um það, að hjer sje verið að setja óeðlilegar hömlur á verslunina landa á milli. En um hitt er jeg honum fyllilega sammála, að í þessu máli verður að gæta mikillar varúðar, og þeirrar varúðar álít jeg, að sje gætt í frv., en jeg vil mælast til, að háttv. nefnd taki málið til grandgæfilegrar rannsóknar.

Magnús Guðmundsson Má jeg aðeins - úr því að hæstv. fjmrh. (MK) er ekki kominn inn í deildina leyfa mjer að gera örstutta athugasemd um þingsköp. Það er viðvíkjandi nefndinni, sem kosin var til þess að athuga kosningu Jóns Auðuns Jónssonar, að hún er ekki farin að vinna neitt enn, þótt liðnir sjeu nú fimm dagar frá því að þing var sett. Það var sagt í nefndinni, að það þyrfti að bíða eftir skjölum, sem kæmu norðan af Ströndum. Þau komu í gær, og sje jeg ekki betur en alhægt hefði verið að kalla saman fund í gærkvöldi eða í morgun. En þetta var ekki gert, og sem sagt, nefndin hefir ekki gert neitt ennþá. Nú vildi jeg beina þeirri ósk til hæstv. forseta, hvort hann gæti ekki reynt að beita sjer fyrir því, að nefndin færi að starfa. Mjer virðist það í meira lagi óviðkunnanlegt, að ekki sje reynt að flýta máli eins og því, hvort þingmenn, sem kjörnir eru og kjörbrjef hafa, eigi að fá að sitja hjer á þingi eða ekki. Því að ef svo er, að ónýta eigi kosninguna, þá má ekki minna vera en að ný kosning geti farið fram sem fyrst, svo að kjördæmið sje ekki svift sínum rjetti óþarflega lengi.

Forseti (BSv): Það geta að sjálfsögðu engar umræður orðið um þetta mál nú, þar sem það er ekki á dagskrá. En viðvíkjandi fyrirspurn hv.þm. (MG) skal jeg taka fram, að jeg skal koma að máli við formann nefndarinnar eftir þennan fund og bera honum orð hv.þm.