Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég lýsti um dagir.n, að ég mundi bera fram brtt. við 3. gr. frv. á þskj. 179 við það, að það skyldi lögboðið, að heimilt sé að reisa á landi skólajarðanna nýbýli. Ég legg til, að gr. sé felld niður, og vil leyfa mér að leggja fram skrifl. brtt. um það. Þegar lagafyrirmæli eru til um það, hvernig reisa skuli nýbýli í landinu og að ríkissjóður skuli veita ríflegan styrk til slíkra framkvæmda, þá sé ég enga ástæðu til að setja inn í þessi l. fyrirmæli um það, að á ríkisins kostnað skuli reisa nýbýli á skólajörðunum.



Herra forseti. Við aðra umr. flutti ég rökstudda dagskrá, sem var felld. Sú dagskrá var um það að vísa málinu til stj. til frekari aðgerða, og var bent á, að hún legði það aftur fyrir næsta þing betur undirbúið, Mér hefur ekki unnizt tími til að gera þær breyt., sem ég vildi gjarnan gera, en vil hins vegar láta það koma fram hér, hvernig ég tel, að þessi l. eigi að byggja upp. Ég tel það fyrst og fremst rétt hjá hv. þm. Barð., að það sé engin þörf á 3. gr. En það er aðalatriðið fyrir mér, að ég tel skólana þurfa að vera öðruvísi í sniðinu heldur en þetta frv. gerir ráð fyrir, enda er það viðurkennt af hæstv. atvmrh., að þessi l. séu hugsuð sem brbl. í 1 eða 2 ár og þá þurfi að breyta þeim. Ég álít, að það þurfi að byggja þannig upp bændaskólana, að þeir falli inn í heildarskólakerfi landsins. Þess vegna þarf það að vera vitað, hvaða undirbúningsmenntun bændaskólanemendur hafa, þegar þeir koma í skólann, og miða bóklega námið við það, en ekki, eins og hér er gert, að þeir komi illa undirbúnir og taki svo aukatíma í ýmsum fögum. Fyrsti veturinn, sem nemendur eru í skólanum, á að vera nám út af fyrir sig, þá eiga þeir að læra í viðbót við það almenna, sem þeir kunna, þegar þeir koma inn í skólann, þeir eiga að læra byggingu, hirðingu og verkun á verkfærum, og að þessum vetri loknum eiga þeir að taka próf í þessum fögum, en hluta af því prófi, allt sem snertir verkfæri, á ekki að ljúka fyrr en að haustinu. Þá eiga þeir að vera búnir að fá verklegt nám að sumrinu og kunna að fara með verkfæri, og prófskírteini frá þessu tímabili á að veita aðgang að síðari vetrinum. Hvernig þeir afla sér þeirrar þekkingar, hvort þeir hafa gert það á skólum eða með því að vinna með mönnum að jarðabótavinnslu, er í rauninni aukaatriði. En það, sem krefjast verður, er, að þeir fái þá verklegu þekkingu, sem geri þá færa um að leysa af hendi störf, sem þeir v:nna sem starfsmenn bænda, áður en þeir festa ráð sitt. Svo kemur þriðja námstímabilið. Það á að vera eingöngu bóklegt. Í þessu formi á frv. að sníðast. Það á að búa til skóla, sem svona eru upp byggðir og falla inn í skólakerfi landsins. Sú framhaldsfræðsla, sem hér er ætlazt til, að veitt verði, á ekki að vera við bændaskólana. Þó að mikil eftirspurn sé nú eftir héraðsráðunautum, þá er það ekki svo mikið, að það þurfi að vera skólar hér á landi til þess. En meðan það vantar í kringum 20 héraðsráðunauta, þá getur vel verið, að það sé rétt að flýta fyrir þessari menntun með því að setja upp innlenda stofnun til að mennta þessa menn, en það á ekki að vera við bændaskólana, þeir eiga fyrst og fremst að láta sína nemendur vera í verklegu námi og vera með ráðunautunum, sem fyrir eru, eftir. því, hvort þessir menn ætla sér að leggja stund á jarðrækt, verkfæri eða búfé. Þessir menn eiga ekki að fara á skóla til þess að lesa upp aftur sömu fögin eins og þeir læra nú á Hvanneyri. Af þessum ástæðum er ég á móti frv., og úr því að því var ekki vísað til ríkisstj. með rökstuddri dagskrá, þá legg ég til, að því verði vísað til ríkisstj. og hún ráði því, hvort hún svæfir það í mörg ár eða fá.



Við 2. umr. var þetta mál nokkuð rætt, og þarf ekki að endurtaka það, sem þá var sagt. Ég get að mestu leyti verið sammála hv. 1. þm. N–M. um það, að þetta er ekki sú endanlega, eilífa úrlausn í málum búnaðarskólanna, sem gerð er í frv., en hitt er víst, að nokkuð er fært til bóta um fyrirkomulag í skólunum með þessu frv., einkanlega að staðfesta það, sem þegar er orðið um framhaldskennslu, þannig að héraðsráðunautar geti fengið sérstaka kennslu, og um leið yrði gert fært fyrir fátæka pilta, sem erfitt eiga heima fyrir og þurfa að vinna hjá foreldrum sínum á sumrin, að sækja þessa skóla. Það var sérstaklega þetta, sem okkur fannst vera til bóta í þessum efnum og það svo mikið, að ekki væri ástæða til, þar sem málið er búið að ganga gegnum Nd. og langt komið hér, að fara að feila það, því að ég tei þetta talsvert mikið spor í áttina. Um það, hvernig hið nýja frv. kann að verða, sem á að koma, eftir því sem hv. þm. N–M. boðaði, er engin ástæða til að tala. Þá vil ég minnast á hina skrifl. brtt. hv. þm. Barð. um að fella niður 3. gr. frv. Ég álít, sérstaklega þegar þessi l. eiga ekki að vera nema fit bráðabirgða, enga nauðsyn á því að feila þessa gr., því að það er sérstaklega varðandi nýbýlin, sem honum er þyrnir í augum, og vill hann meina, að þau eigi að heyra öll undir nýbýlalöggjöfina. Má vel vera, að það sé nokkur stafur fyrir því, en eins og hér er gert ráð fyrir í 3. gr., þá er þetta aðeins fyrir fasta kennara, sem reisa á nýbýli. Það eru nú komin upp nýbýli fyrir tvo kennara við Hvanneyrarskólann, og eitthvað svipað hefur eftir þörfum átt sér stað við Hólaskóla. Styrkveitingar til þessara nýbýlastofnana eru háðar því skilyrði, að þar verði farið eftir ákvörðunum landbrh. í samráði við viðkomandi skólastjóra og fjárveitingar verði eftir því, sem ákveðið er í fjárlögum hverju sinni, og þegar þessi skilyrði eru sett, þá er engin hætta, að farið verði mjög freklega í þessa sálma, og tel ég rétt, og sú mun skoðun meiri hl. landbn., að samþykkja frv. óbreytt og fella brtt. hv. þm. Barð., en persónulega geri ég það þó ekki að neinu kappsmáli.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja umr. mikið, en vil aðeins benda hv. þm. Dal. á, að með 3. gr. er verið að fara inn á mjög varhugaverða braut, sem erfitt kann að verða að stöðva sig á. Það er og því síður ástæða til að setja þetta vafasama ákvæði inn í frv., þar sem gert er ráð fyrir, að hér verði aðeins um bráðabirgðalög að ræða og að málið verði mjög bráðlega endurskoðað í heild. Það, að hér er aðeins farið fram á nýbýll fyrir tvo kennara, er að þakka varfærni hv. þm. Dal., en það geta komið aðrir, sem vilja nýbýli fyrir 3, 4 eða 5 kennara, og er raunar vafasamt, hvort skólajarðirnar hafa land til nýbýlastofnana handa kennurunum, hvað þá þeim og öllu starfsfólkinu, eins og var upphaflega í frv. Ég skil ekki, hvers vegna svo varfærinn maður sem hv. þm. Dal. vill fara inn á svo hæpna braut, og ég held fast við mína brtt. og skora á þm. að samþykkja hana og óska nafnakalls um hana.



Herra forseti. Út af orðum hv. þm. Barð. um nýbýlastofnanirnar skal ég upplýsa, hvernig málin standa nú. Á Hvanneyri eru tveir kennarar, sem byggt hefur verið yfir af ríkinu, en hvorugur þeirra rekur bú. Aftur á móti var keypt næsta jörð við Hvanneyri, Bárustaðir, og þar býr nú leikfimikennarinn, sem jafnframt er ráðsmaður hjá skólastjóranum. Hann er ekki fastakennari, en fær samt sem áður þessi hlunnindi. Á Hólum hefur aftur á móti ekki verið byggt yfir neina kennara, en þeim er gefinn kostur á að hafa sína kúna hver og nokkrar aðrar skepnur eftir samkomulagi við skólastjórann, en leikfimikennarinn hefur fengið til afnota hálfa jörðina Hof, sem liggur undir Hóla, en hann er aðeins stundakennari. Af þessu sést, að núverandi fyrirkomulag er hvorki fugl né fiskur og fer aðeins eftir samkomulagi milli kennara og skólastjóra. Hins vegar tel ég enga þörf á 3. gr. og get fylgt hv. þm. Barð. í því.



Herra forseti. Þótt í þessu frv. séu ákvæði, sem ég er ekki sem ánægðastur með, svo sem takmörkun kennarafjöldans í 4. gr., þar sem ég vildi hafa 3 eða að minnsta kosti allt að þrem í staðinn fyrir 2, þá mun ég reyna að sætta mig við það, og treysti mér ekki til að bera fram brtt. um þetta, því að mér skilst, að hún muni hljóta lítinn byr í deildinni. En það vildi ég segja um nýbýlastofnanir fyrir kennara, að beita má því ákvæði betur eða verr eftir því, hvernig á er haldið. Slík nýbýlastofnun ætti að vera gerð með hliðsjón af því, að þau komi að notum sem þáttur í skólakerfinu sjálfu. Það þarf bæði að kenna það stærra og smærra í búskapnum, og ef þessi heimild til að stofna nýbýli verður gefin, þá eru þeir góðu herrar ekki of góðir til þess að hafa þar eitthvað, sem nemendur geta lært af. Þetta vildi ég láta koma fram við umr., þótt ég hins vegar muni ekki bera fram brtt. um það. Hitt er svo annað mál, hvað skólinn hefur mikið land til að reyta sundur í nýbýli. Það hefur verið keypt jörð við Hvanneyri til nytja fyrir einn kennara, og vekur það athygli á því, að skólastaður þarf að vera ræktanlegur og fjölbreytilegur og viðlendur, því að ef möguleikinn til að stofna nýbýli fyrir kennara er fyrir hendi, þá er það mikið atriði, hvort jörðin hefur landrými og fjölbreytni til framtíðarathafna.



Ég er óánægður með frv., m.a. vegna þess, að skv. því verður allt of lítil kennsla í meðferð véla, svo að ég get tæplega samþ. frv. Þó er það betra en ekki neitt, og segi ég því nei við því að vísa málinu til ríkisstj.



Með því að bændaskólalögin eru nú betri en þetta frv., einkum með tilliti tilkennslu í meðferð véla, þá legg é,g til að vísa málinu til hæstv. ríkisstj. Brtt.513 felld með 8:1 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: GJ. nei: PZ, SÁÓ, ÞÞ, BK, EE, GÍG, IIV, BSt. HermJ, LJóh, StgrA, ÁS greiddu ekki atkv. 1. þm. (JJós, PM, BBen, BrB) fjarstaddir. Frv. samþ. með 7:3 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: EE, GÍG, HermJ, SÁÓ, ÞÞ, BK, BSt. nei: GJ, PZ, BrB. HV, LJóh, StgrA, ÁS greiddu ekki atkv. 3 þm. (JJós, PM, BBen) fjarstaddir. 2 þm. gerðu grein fyrir atkv.:



Með því að brtt. mín hefur verið felld, tel ég, að með frv. sé farið inn á mjög varhugaverða braut, og treysti mér ekki til að fylgja því. Segi ég því nei.



Með því að frv. þetta rýrir kosti bændaskólalaganna, sem nú gilda, segi ég nei.



Herra forseti. Mér þykir líklegt, að allir hv. dm. hafi kynnt sér þær breytingar, sem felast í þessum bráðabirgðalögum, sem sett voru til breytinga á l. um dýrtíðarráðstafanir, og ég geng út frá, að óþarft sé að rekja að ráði þær breytingar, sem þannig hafa verið gerðar, en ég skal gera þetta með nokkrum orðum. Við 41. gr. er gerð sú breyting, að úr henni eru felld orðin „án frádráttar nokkurs kostnaðar, þar með talið andvirði vöru seldrar í umboðssölu, svo og tilboðasöfnun“, en í þessari 1. málsgr. 41. gr. er verið að tala um, að söluskatt skuli greiða af heildarandvirði seldrar vöru og þjónustu, hverju nafni sem nefnist, en síðan koma þau orð, sem niður eru felld og vitnað hefur verið í. Þetta er fellt niður af því, að það er ekki framkvæmanlegt, og næsta breyting gripur yfir þetta atriði, sem hér er fellt niður. Hún er, eins og hún ber með sér, við 1. tölul. 42. gr., að í staðinn fyrir orðin „af heildsölu og smásölu 2%“ kemur þessi setning: „Af tollverði allrar innfluttrar vöru, að viðbættum aðflutningsgjöldum og áætlaðri álagningu 10% - tíu af hundraði - skal greiða 2%“, og er hér verið að ræða um álagningu söluskatts. Ákvæðið, eins og það var, þótti ekki hentugt í frv., og því er því breytt í einfaldara form. Ég hef þó ekki kynnt mér, hvort orðið „tollverð“ er skýrgreint í lögum, en það er vitað mál, hvað hér er átt við, það er verð vörunnar keyptrar til landsins að viðbættum tolli. Þriðja breytingin, sem felst í þessum bráðabirgðalögum, er sú, að síðasta málsgr. 42. gr. laganna, 2. tölul., hljóðar svo sem þar er tiltekið, og ef menn bera þetta saman við liðinn, eins og hann er í upphaflegu lögunum, eins og gengið var frá þeim af Alþ., þá stendur þar „sölu þeirra, sem eru ekki bókhaldsskyldir, sbr. lög um bókhald, nr. 62 11. júní 1938“. Við þetta er bætt þessari setningu: „Undanþága þessi nær þó eigi til þeirra, sem greiða söluskatt við innflutning vara samkv. 1. tölul. 42. gr.“. En ef þessu væri ekki bætt við, þá yrði þessi undanþága allt of víðtæk, sú undanþága, sem í þessu felst. Fjórða breytingin er í því fólgin, að bætt er inn í nýju ákvæði framan við 44. gr., og þarf það engrar skýringar við, og 5. breytingin er í samræmi við það, sem áður er talið, að upphaf 46. gr. orðist svo: „Verð vöru og þjónustu“.... og er þá bætt inn orðinu „þjónustu“ í sambandi við það, sem áður er tekið fram. Þá kem ég að sjöttu breytingunni, og væri nú gott, ef hæstv. fjmrh. gæti verið viðstaddur, því að í þessu sambandi þyrfti að liggja fyrir yfirlýsing frá honum. Þessi breyting er við 47. gr. Fyrri helmingur greinarinnar er orðaður eins og í lögunum um dýrtíðarráðstafanir, nema bætt er inn orðunum „og vissar vörutegundir og þjónusta“, en síðan er bætt inn í greinina þeirri málsgr., er ég les nú: „Ráðherra er einnig heimilt að ákveða, að ríkisstofnanir eða aðrir skattfrjálsir aðilar, sem sel.ja sams konar vörur eða þjónustu sem um ræðir í 41 gr., skuli greiða söluskatt samkv. lögum þessum“. Þetta var talið nauðsynlegt, að setja þessi ákvæði, til þess að ríkisfyrirtæki, sem selja sams konar vörur og einstaklingar, hefðu ekki aðra aðstöðu en einkafyrirtæki í samkeppninni, og hefur n. ekkert við það að athuga. Hins vegar koma hér til athugunar önnur atriði. Það er svo áskilið í l. um dýrtíðarráðstafanir samkv. ákvæðum í 42. gr., að eigi skuli greiða söluskatt af sölu þeirra vara, sem þar eru taldar upp, andvirði mjólkur og mjólkurafurða, garðávaxta, kjöts, fisks o.s.frv. Nú hefur það átt sér stað vegna þeirrar breytingar, sem gerð var með bráðabirgðalögunum, að fjármálaráðuneytið hefur krafið Grænmetiseinkasölu ríkisins um söluskatt, en samkv. lögunum frá Alþ. og þeim ákvæðum 42. gr., sem ég hef nú lesið, eru garðávextir undanþegnir söluskatti. Ég held, að þetta sé því á einhverjum misskilningi byggt, sennilega farið eftir frv. að lögum þessum, eins og það kom til þessarar hv. d., en hér var því breytt og orðinu „garðávaxta“ bætt inn í. En það er augljóst mál, að ráðuneytið brestur heimild til að innheimta. skatt af garðávöxtum, því að þó að nýtt ákvæði sé sett inn í 47. gr. samkv. bráðabirgðalögunum um heimild fyrir ráðh., feilir það ekki úr gildi sérákvæðið í 42. gr., eins og gengið var frá því hér í lögunum, jafnvel þó að það ákvæði sé yngra en sérákvæðið. Hæstv. fjmrh. hefur lofað, að þetta skuli verða leiðrétt í framkvæmd, og enn fremur, að ekki skuli lagður söluskattur á erlendan áburð, enda er það í samræmi við aðrar undanþágur í 42. gr., þar sem yfirleitt er heimilað að veita undanþágu frá að greiða söluskatt af vörum, sem notaðar eru við framleiðsluna. Það er því óeðlilegt að leggja söluskatt á vörur, þar sem hann kemur í verulegum atriðum niður á framleiðslunni. Það var því rætt um að gera ekki neinar breytingar við bráðabirgðalögin, hvorki varðandi garðávextina né áburðinn, heldur aðeins fá yfirlýsingu frá hæstv. fjmrh. um það, hvernig þetta mundi verða framkvæmt. Með þessum formála get ég mælt með því, að frv. verði samþykkt óbreytt.



Ég vil þakka hv. n. fyrir afgreiðslu hennar á þessu máli og kannast við það samkomulag, sem frsm. vísaði til, varðandi tvö atriði, er hann sagði,.að ég hefði lofað að leiðrétta í framkvæmd, en það eru kartöflurnar og tilbúni áburðurinn. Ég hef ekki annað að segja, en vona aðeins, að þetta mál gangi áfram í hv. d.



Herra forseti. Þetta frv. er, eins og hv. þm. munu sjá, flutt í því skyni að afla stj. heimildar til að taka lán, allt að 15 millj. kr., innanlands eða erlendis, til kaupa á tækjum til síldarvinnslu. Þótt síldveiði hafi oft verið hér við Faxaflóa, kom mörgum á óvart sú síld, sem var hér s.l. haust. Þ.e.a.s., sú mikla gengd. síldar, sem var, kom á óvart, enda þótt menn byggjust við, að nokkur síldveiði kynni að verða eins og árin þar á undan. Hér þarf ekki að rekja þá sögu. Það var leitazt við af hálfu stjórnar síldarverksmiðja ríkisins að gera allt það, sem tiltækilegt væri til að hagnýta þessa veiði, því að öllum bar saman um, að þess yrði að freista í lengstu lög. Nú var það svo, að hér í grennd var verksmiðjukostur lítill. Það var að vísu verið að byggja verksmiðjur hér við flóann, t.d. fiskimjölsverksmiðju á Akranesi, í Keflavík og í Njarðvíkum, og enn fremur var flutt nokkuð af síld til Patreksfjarðar til vinnslu þar. En þetta kom ekki að nægu haldi, og kom fljótt að því, að sigla varð með síldina um þennan erfiðasta tíma ársins til Siglufjarðar. Þetta hefur orðið mjög dýrt, svo dýrt, að allar líkur eru fyrir því, að síldarverksmiðjur ríkisins beri mjög skarðan hlut frá borði. Hins vegar var það svo, að ef ekki hefði átt að greiða sjómönnum nema það verð, sem öruggt var, að ekki væri of hátt fyrir síldarverksmiðjur ríkisins, sem sé svo öruggt væri, að þær bíða ekki tjón, þá er búið við, að sumir þeirra, sem stunduðu síldveiðarnar, og kannske allir hefðu séð sitt óvænna, þannig að þeir hefðu talið sig bera of litið frá borði, og þannig hefði mátt svo fara, að síldveiðarnar hefðu ekki notazt svo sem varð. Nú er það hins vega r vitað mál, að þótt þær ráðstafanir, sem gerðar voru, væru nokkuð miklar, komu þær ekki að haldi til þess að bjarga nema hluta af veiðinni, og þrátt fyrir mikinn skipakost varð að grípa til þeirra úrræða að safna síldinni í bing. Sá kostnaður, sem í því fólst að flytja síldina norður, hefur að miklu leyti orðíð að greiðast í erlendum gjaldeyri, þar á meðal mikið í dollurum, því að eins og vitað var, voru stærstu flutningaskipin amerísk og þurfti að gjalda þeim í þess lands mynt. Nú er mikill undirbúningur í aðsigi um að stækka síldarmjöls- og fiskimjölsverksmiðjuna á Akranesi, enn fremur í Keflavík, og svo er undirbúningur hafinn undir það að byggja síldarverksmiðju í Reykjavík sjálfri. Þar fyrir utan hefur verið stofnað félag með þátttöku ríkisins og Reykjavíkurbæjar til að kaupa síldarbræðsluskip, og er ætlunin að láta í þetta skip vélar, sem hafa verið keyptar til landsins og búið er að inna af hendi gjaldeyrisgreiðslur fyrir. Þessar vélar eru nú eign Óskars Halldórssonar útgerðarmanns, og ætlar hann að gerast einn þátttakandinn í þessum félagsskap eða er orðinn það, eftir því sem ég bezt veit. Eins og eðlilegt er, þarf mikinn undirbúning til þess að afla þeirra véla, sem þörf er á, bæði í landverksmiðjurnar, sem stækka á, og svo í hið væntanlega síldarbræðsluskip, og eru horfurnar ekki vænlegar, utan hægt sé að gera nú innan skamms ráðstafanir til þess að festa kaup á hinum nauðsynlegustu tækjum til þessara hluta. Á hinn bóginn er gjaldeyrisástandið þannig - og þá einkum um þann gjaldeyri, sem kemur þarna til greina, dollarana - að þeir eru ekki fyrir hendi, eins og stendur, til meira heldur en brýnustu þarfa, lífsnauðsynja, og tæplega eða ekki það. En eins og ég hef áður lýst, er talið stórhættulegt með tilliti til atvinnu sjómanna á komandi hausti, að það verði beðið með að panta eða smiða þessar vélar, ef þær eiga að vera komnar upp í tæka tíð til þess að verða að gagni, þar sem við allir vonum, að síldin verði með svipuðum hætti hér við Suðvesturlandið og hún hefur verið á síðari árum. Þess vegna þótti ríkisstj. nauðsynlegt að freista þess að fá lán til þessara hluta. Ekki lán til þess að verða eyðslueyrir fyrir okkar daglegu þörfum, heldur að fá lán, sem sérstaklega sé til þess tekið og notað að undirbúa véltækni til atvinnu, bæði á sjó og landi, fyrir væntanlega næstu haustsíldarvertíð og til að ná í nauðsynleg veiðarfæri. Og með þetta fyrir augum er þetta frv. hér flutt. Ég tel óþarfa að hafa hér lengri formála. Í aths. við frv. er tekið fram allt eða flest af því, sem ég hér hef sagt. Og að öðru leyti er hv. þdm. svo vel kunn þörfin á því að hafast að í þessum málum og hefja undirbúning í tæka tíð, að ég þarf ekki, að ég hygg, að lýsa þeirri þörf frekar en ég nú hef gert. Ég vil svo mælast til þess, að þessu máli verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Ég vil í sambandi við þetta mál beina tveimur fyrirspurnum til hæstv. fjmrh., sem ég óska eftir, að hann svari þegar. Fyrst þeirri, hversu mikið af þessu láni er hugsað að taka í dollurum. Mér skilst reyndar á grg. frv., að ríkisstj. geri ráð fyrir því, að hún þurfi tveggja millj. dollara lán, eða um það bil 13 millj. kr. En ég taldi rétt, að skýrt væri tekið fram, og kannske í frv., hvað af þessu láni væri heimild til að taka í erlendum gjaldeyri og hvað í innlendum. - Í öðru lagi vil ég spyrja hæstv. fjmrh., hvort hæstv. ríkisstj. hugsaði sér, að þessi erlenda lántaka yrði hluti af Marshall-áætluninni, eða hvort lánið yrði bundið einhverjum sérstökum skilyrðum eða öðrum skilyrðum um afborganir og vexti og tryggingu heldur en venjulegum verzlunarskilyrðum, sem gerast við lántökur. Það er alveg nauðsynlegt að fá skýr svör við þessu, áður en frv. fer til n., til þess að n. viti um þetta, áður en hún tekur afstöðu til málsins. Vildi ég fara þess á leit við hæstv. ráðh., að hann gæfi um þetta yfirlýsingu.



Herra forseti. Með því að það er óskað eftir, að þetta mál fari til fjhn., þótt hins vegar flest þau frv., sem snerta síldarverksmiðjur, hafi farið til sjútvn. (Fjmrh.) Það getur vel verið, að þetta sé bara rangt athugað hjá mér. Ég hélt, af því að um lántöku er að ræða, að réttast væri, að málið færi til hv. fjhn.) - Ég geri þetta ekki að neinum ágreiningi. En ég ætlaði að segja hér nokkur orð um þetta mál. En það upplýsist þá betur, þegar ég fæ svar við nokkrum spurningum, sem é.g ætla að leggja fyrir hæstv. ráðh., hvort málið á heima í fjhn. eða ekki, því að ef málið er eingöngu fjárhagsmál þannig, að það eigi að kaupa tæki til síldarvinnslu fyrir fé úr ríkissjóði, þá á málið eðli sínu samkvæmt að fara til sjútvn., eins og önnur mál hafa farið, sem verið hafa um byggingu síldarverksmiðja fyrir ríkið. - Ég vildi spyrja um það, hve mikið af þessu lánsfé hugsað er, að ríkið noti til sinna eigin þarfa í sambandi við þennan rekstur síldarvinnslutækja. Er það hugsað þannig, að þetta sé hluti ríkissjóðs í hinu nýja síldarbræðsluskipi, eða aðeins, að ríkissjóður sé að taka þetta fé að láni til þess að geta yfirfært eða útvegað gjaldeyri til hinna annarra aðila, sem ætla sér kannske að eiga þessi tæki? Ég sé, að í grg. fyrir frv. er tekið fram, að í þessu augnamiði sé stofnað hlutafélag, sem ætli sér að kaupa síldarbræðsluskip. Mér skilst þá, að það sé ekki ríkissjóður, sem ætli sér að kaupa þetta síldarbræðsluskip, heldur sé það hlutafélag, sem ætli að kaupa það. Og þá vil ég vita, hvort ríkissjóður á þar í nokkurn hlut, og þá hve stóran. Ég minnist þess nefnilega ekki, að í öðrum l. sé ríkisstj. heimilað að leggja fram fé til slíkrar starfsemi. Og hygg ég þá vafasamt, hvort ekki þurfi að leita eftir nýrri lagaheimild, ef ætlunin er, að ríkissjóður eigi eitthvað í þessu fyrirtæki. Hér er líka sagt í aths. við frv., að það sé hafinn undirbúningur að stækkun fiskimjöls- og síldarverksmiðjanna á Akranesi, Hafnarfirði og Keflavík, svo og byggingu síldarverksmiðju hér í Reykjavík. Mér skilst af aths., að það eigi einmitt að nota þennan gjaldeyri, sem fengist með þessu láni, til þess að aðstoða þá aðila, sem ætla sér að framkvæma þessi verk. Og vildi ég þá einnig fá upplýst, hvort ætlað er, að ríkissjóður hafi nokkra þátttöku í stækkun þeirra iðjuvera eða byggingu þeirra iðjuvera, sem hér um ræðir. Vildi ég gjarnan fá upplýst hjá hæstv. ráðh., hvort búið sé að festa kaup á hinu fyrirhugaða síldarbræðsluskipi, og hvort það séu sannar frásagnir í Vísi, að gerð hafi verið kaup á skipi í þessu augnamiði, sem sé 46 eða 47 ára gamalt. Mér þykir það vera mjög mikils virði fyrir alþm. að fá upplýst, hvort búið sé að kaupa eða hvort hugsað sé að festa kaup á þessu skipi, sem gæti verið, ef ekki móðir, þá a.m.k. systir „Súðarinnar“. Og ef svo væri, þá væri gott að fá upplýst, hve mikið af dollurum ætti að láta fyrir slíka gersemi. - Hér talaði hæstv. ráðh. um það, að hugsað væri að láta í þetta síldarbræðsluskip vélar Óskars Halldórssonar. Nú hef ég séð á öðru þskj., sem hæstv. fjmrh. stendur að sem þm. Vestm., að þar er gerð mjög ýtarleg grein fyrir þessu. Vildi ég gjarnan fá upplýst, hvort þetta skip skuli vera nokkurn veginn líkt út búið eins og skip það, sem gert er ráð fyrir á þskj. nr. 239. Það er af kunnugum mönnum talinn mjög mikill vafi á því, að vélar þær, sem Óskar Halldórsson á, geti afkastað því, sem gert er ráð fyrir, 5 þús. mála vinnslu á sólarhring. - Þá vildi ég spyrja hæstv. fjmrh. um - því að ég geri ráð fyrir, að hann hafi staðið í sambandi við þá vísu menn, sem hafa undirbúið þetta hvernig hugsað sé að taka þetta skip í þurrkví, því að ekki mun vera unnt að láta það ganga meira en sex til sjö mánuði án þess að hreinsa það, því að það mun þurfa að hreinsa það einu sinni eða tvisvar á ári, úr því að valið hefur verið stálskip, eða hvort á að sigla því skipi einu sinni eða tvisvar á ári yfir hafið til hreinsunaraðgerðar. - Þá vildi ég gjarnan fá að vita, hvort hæstv. fjmrh. gæti upplýst um það, hve mikið tap muni hafa verið á síldarvinnslunni í ár, þ.e. Hvalfjarðarsíldinni. Mér skilst, að hann hafi hugmynd um, að þetta tap sé nokkuð mikið, og að það sé ein ástæðan fyrir því, að það sé farið út í þetta fyrirtæki, sem frv. miðar að, til þess að reyna að fyrirbyggja, að slíkt þurfi að koma fyrir aftur. Og svo vildi ég fá upplýst, hve mikið muni vera búið að greiða fyrir síldarflutningana í erlendum gjaldeyri alls. Ég skal að öðru leyti ekki fara lengra út í þetta mál, fyrr en ég fæ einhver svör við því, sem ég hef spurt hér um.



Herra forseti. Hv. ]un. Barð. hefur spurt um margt, sem ég ætlaði að spyrja um. Ég vildi bæta þar tvennu við. Annað er, að mér hefur skilizt, að í seinni tíð væru að koma upp ný atriði viðvíkjandi vinnslu lýsis og síldarmjöls, sem gerðu bæði vinnsluna ódýrari og nýtingu hráefnisins miklu betri. Ég er ekki svo fróður, að ég viti, hvort þessi nýju tæki er hugsað að kaupa í þetta nýja síldarbræðsluskip eða ekki. En mér skilst, að það geti haft þó nokkuð að segja í framtíðinni, hvort þær verksmiðjur, sem þetta lántökumál snertir, samkv. aths. við frv., hvort sem þær eru á landi eða í skipum, og þær verksmiðjur yfirleitt, sem ætlað er að vinna lýsi úr síldinni, geti náð lýsinu svo til öllu úr síldinni eða hvort þær þurfa að láta verða eftir í mjölinu allt upp í kringum 11%, eins og á sér stað um þær nýju verksmiðjur, sem settar hafa verið upp hér á síðustu árum á Skagaströnd og á Siglufirði, þannig að mjölið er illnotandi til skepnufóðurs vegna fitunnar fyrir utan það, sem verðmæti tapast með lýsismissinum. - Ég vildi vita, hvernig þessu á að vera fyrir komið í þessari fljótandi verksmiðju. Í öðru lagi, fyrst hér á að veita heimild til lántöku handa ríkinu, sem mér skilst, að ríkið eigi að lána aftur út af lánsfénu til verksmiðjanna, sem hv. þm. Barð. minntist á, þá vildi ég spyrja um, hvort ekki væri rétt að hafa þetta lán miklu stærra. Það er öllum landsmönnum vitanlegt, að það er verið að undirbúa að samþ. heimildarlög um að reisa sementsverksmiðju, og á það frv. eftir að fara í gegnum þessa hv. d. Og það er talað um lántöku þar í því frv. Það er líka vitanlegt, að Skipaútgerð ríkisins er að láta smíða skip erlendis. Og við getum ekki borgað þau skip nema með lántöku, og þess vegna þurfum við að taka lán í því augnamiði. Og Eimskipafélag Íslands er að láta byggja skip, sem þarf að taka lán til að borga. Hvers vegna ætti þá ekki að leita fyrir sér um stærra lán, sem geti skipzt til þeirra aðila, sem eru að framkvæma sitt hvað, sem ég hef nefnt, sem þarf að taka erlent lán til, í staðinn fyrir að taka lán í mörgum stöðum, og þá með verri kjörum? Væri ekki réttara að taka stærra lán til þess að skipta á milli þeirra aðila, sem ég hef nefnt, til þess að þeir geti haldið áfram þessum framkvæmdum? Á þetta vil ég benda hæstv. fjmrh. og þeirri hv. n., sem fær málið til athugunar. Í sambandi við þetta má geta þess, að Eimskipafélag Íslands er í allmiklum tengslum við ríkið hvort sem er. Ég vildi fá upplýst, hvort þetta fyrirhugaða síldarbræðsluskip á að vera svo útbúið, að það geti rækt sitt hlutverk vel, eða hvort það á að vera eins og þessar nýju síldarverksmiðjur, að afköstin eru fyrir neðan allar hellur.

Fjmrh. (Jóhann Jósefsson) Hv. þm. hafa nú vikið að mér nokkrum fyrirspurnum í sambandi við þetta frv., og skal ég fúslega upplýsa það, sem ég get upplýst af því, sem þeir hafa spurt um. Hv. 4. landsk. þm. spurði, hve mikið væri hugsað af láninu innlent og hve mikið í erlendum gjaldeyri, og enn fremur, hvort fyrirhugað væri, að þessi lántaka stæði í sambandi við svo kallaða Marshall-áætlun. Ég skal geta þess, að því var þetta orðalag haft að tala um innlendan eða erlendan gjaldeyri, að ekki var og jafnvel er enn ekki vitað, hvort ríkið sjálft þurfi beinlínis að taka lánið ytra eða það verður gert fyrir milligöngu bankanna. Gæti þá, ef um milligöngu bankanna væri að ræða, lánið orðið innlent að því leyti. Og við það var orðalagið miðað, er talað er um innlent lán. En ef ríkið sjálft verður að vera lántakandinn ytra, þá var um það sett heimildin til, að ríkið tæki lánið í erlendum gjaldeyri. - Að því er snertir síðara atriðið, sem hv. 4. landsk. þm. spurði um, hvort þessi fyrirhugaða lántaka sé í sambandi við Marshall-áætlunina, þá get ég svarað því neitandi. Það á blátt áfram að reyna að fá venjulegt lán, eins og hv. þm. orðaði það, með einhverjum skynsamlegum afborgunarskilmálum og vöxtum, eftir því sem um kann að semjast, í þessu sérstaka skyni, til kaupa á þessum tækjum.

Og eru engin önnur skilyrði heldur en þessi venjulegu skilyrði?

Það hefur ekki verið til þess stofnað af okkur, sem þetta höfum hugsað. Ég get gjarnan sagt það eins og það er, að það hefur verið talað við Landsbankann um lán og það hefur verið falið sendiherra landsins í Washington að rannsaka möguleika fyrir því að fá þetta lán í þessu skyni. Og ég get bætt því við, að um niðurstöður er enn ekki vitað í þessu efni. Hv. þm. Barð. spurði um það, hve mikill sé hluti ríkissjóðs í láninu, hve stóran hlut ríkissjóður eigi eða ætli sér að eiga í þessum félagsskap, sem ég minntist á, og hvort ríkissjóður ætlaði sér að eiga í öllum þeim verksmiðjum, skildist mér, sem ég var að tala um hér syðra, og hvort hugsað væri um að kaupa skip samkvæmt fregn í Vísi. Enn fremur spurði hann um, hversu mikið tap hefði orðið á rekstri síldarverksmiðjanna í sambandi við þennan vetrarrekstur þeirra og hve mikið hafi verið greitt í erlendum gjaldeyri vegna flutninga á síld til Norðurlandsins. - Út af þessu vildi ég mega taka fram, að það getur vel farið svo, að ríkissjóður verði beinlínis að heita þarna lántakandinn. En það er ekki meiningin, að ríkissjóður ætli að lána, hvorki einum né öðrum af þessum mönnum, nema ekki sé annar kostur fyrir hendi til að tryggja það, að hlutaðeigandi verksmiðja komist upp. Það væri þá bara af því, ef ríkissjóður yrði þarna lántakandinn, að það væri bezta leiðin til þess að fá lánaðan þennan erlenda gjaldeyri. Vitanlega yrði hann svo til ráðstöfunar fyrir þjóðbanka landsins að því leyti sem sá banki gæti lagt fram í íslenzkum peningum handa þeim aðilum, sem hefðu samþykki innflutningsyfirvaldanna fyrir gjaldeyris- og innflutningsleyfum til þess að afla þessara tækja, sem um er að ræða. Sama gildir auðvitað um aðra banka, ef þeir lána mönnum til að afla tækjanna. Höfuðmarkmið lántökunnar er að tryggja landsmönnum betri aðstöðu en nú til að veiða og hagnýta síld hér sunnanlands eins og annars staðar, og verður leitazt við að gera það eftir öllum færum leiðum og erfitt að leggja nú neina fasta reglu í því efni. Verði ríkissjóður sjálfur að veita lánin, munu þau auðvitað verða tryggð forsvaranlega. - Að því er það snertir, hversu stóran hlut ríkissjóður eigi í félaginu, sem hv. þm. minntist á, þá er það ekki hugsað þannig, heldur hafa síldarverksmiðjur ríkisins fengið leyfi ráðuneytisins til þess að verða að einum fjórða hluta þátttakandi í þessu félagi. Mér skilst, að það sé þannig, að útgerðarmenn hér ýmsir eigi einn fjórða hluta og Óskar Halldórsson, sem leggur til vélarnar, eigi einn fjórða hlutann, Reykjavíkurbær einn fjórða hluta og síldarverksmiðjur ríkisins einn fjórða hluta. - Út af spurningunni um það, hvort áformað sé að kaupa skip það, sem dagblaðið Vísir getur um, þá verð ég að segja það, að ég er ekki stjórnarmeðlimur í þessu félagi, sem um þetta er stofnað, og hef engin afskipti af því, hvað um kaup þess skips er ákveðið, sem hugsað er sem síldarbræðsluskip. Hitt hefur mér verið tilkynnt, að þeir, sem að þessum skipskaupum standa, eigi kost á að fá keypt skip fyrir eitthvað um 200 þús. dollara, sem að vísu sé gamalt, en hafi verið kostað miklu upp á, árið 1943 að mig minnir. En hvort búið er að kaupa þetta skip, það er mér ókunnugt um. Hitt veit ég, að sá maður hér á landi, sem talinn er að vera mjög fróður í þessum efnum og stendur sjálfsagt mjög mikið jafnfætis hv. þm. Barð. að þekkingu á skipum, skipaverkfræðingurinn Ólafur Sigurðsson, hann hefur farið, eftir því sem mér er bezt kunnugt, á vegum þessa félagsskapar til Ameríku til ráðuneytis við þann mann, sem stendur í útvegun fyrir félagið, sem er Jón Gunnarsson forstjóri. - Þá var það tapið, sem síldarverksmiðjurnar munu hafa orðið fyrir í sambandi við síldarflutningana og síldarvinnsluna á síðustu haustvertíð. Um það get ég ekki upplýst á þessu stigi málsins, af þeirri einföldu ástæðu, að það verður ekki séð, fyrr en búið er að selja þær afurðir, sem framleiddar voru þá. Og það er ekki víst enn, fyrir hvað þær verða seldar, þ.e.a.s. sá hluti þeirra, sem óseldur er. Það hefur verið selt talsvert mikið af mjöli, en það gefur ekki grundvöll til þess, að maður geti lagt niður fyrir sér útkomuna í heild. En það er mjög líklegt, að það fari aldrei svo, að það verði ekki tilfinnanlegt rekstrartap hjá síldarverksmiðjum ríkisins á vinnslu þessarar síldar. Og hversu mikið hefur verið greitt af flutningskostnaði síldarinnar, sem veiddist á haustvertíðinni, í erlendum gjaldeyri, er mér ókunnugt. En ég veit, að það hlýtur að vera mjög mikið, þar sem þessi þrjú skip voru í flutningum á síldinni, „hnútarnir“ ameríkönsku, fyrir utan þau skip, sem fengin voru til þessa og greitt var í sterlingspundum. En um greiðslu í erlendum gjaldeyri yfir höfuð til þessara hluta er mér ókunnugt. Ég hef ekki fengið skýrslur um það frá stjórn síldarverksmiðja ríkisins. Og satt að segja hef ég ekki innt eftir að fá að vita það nákvæmlega. Þá spurði hv. 1. þm. N-M. um það fyrst, hvort athugað hefði verið um hina nýju aðferð við vinnslu á efnum úr síld, og á hann þá sjálfsagt við það, sem við höfum heyrt og lesið um hér í blöðum, að það kvað vera komin upp enn ný vinnsluaðferð á síld, sem talið er, að gefi betri árangur heldur en gamla aðferðin. Og enn fremur spurði hann um, hvort ekki þyrfti að taka miklu stærra lán í erlendum gjaldeyri, og minntist hann í því sambandi á lánsfjárþörf Skipaútgerðar ríkisins og Eimskipafélags Íslands og lán fyrir sementsverksmiðju, sem hér hefur verið áformað að koma upp. Um þetta síðara atriði skal ég segja, að hvað Eimskipafélagið snertir, þá veit ég ekki til, að það félag sé í sérstakri lánsfjárþörf. Þeir munu hafa fengið sérstakt lán í Ameríku fyrir það félag, ég held sem svarar helmingi byggingarverðs hins nýja skips félagsins, Tröllafoss, sem nú er á leiðinni til Íslands, má ég segja, því að ég heyrði það í kvöld, að hann hefði farið í gegnum Panama-kanalinn rétt nýlega, og má segja, að hann sé á heimleið. Þess vegna býst ég ekki við, að Eimskipafélag Íslands þurfi neitt lán frá ríkinu eða neina hjálp frá því til að fá lán, þar sem það hefur bjargað sér þannig á land sjálft með sitt stóra skip. Og að því er snertir þau skip, sem það félag hefur í smíðum í Danmörku, þá ætla ég, að Eimskipafélag Íslands hafi verið búið fyrir nokkuð löngu að fá yfirfærða þá peninga a.m.k., sem þar eru notaðir. Um Skipaútgerð ríkisins er öðru máli að gegna. Það er þannig með byggingu á þessum nýju strandferðaskipum ríkisins og enn fremur Esju, að ríkissjóður hefur verið látinn standa undir þessu öllu allt til þessa. Það má að vísu til sanns vegar færa, að þörf væri að fá einhver lán út á þau skip, því að það er, bæði hvað gjaldeyri snertir og líka hvað ríkissjóð snertir, þungt að standa undir þeim framkvæmdum án þess að fá lán, þannig að teknar séu ákvarðanir til þess að létta undir í þessum efnum. Og í raun og veru væri ekki óeðlilegt, þó að þau lán væru látin hvíla að einhverju leyti á þessum skipum. Það væri þörf á að fá lán út á þau skip. Í raun og veru er ekki óeðlilegt, þó að einhver lán séu látin hvíla á þessum skipum. Það hafa farið fram athuganir á því, hvort lán fengist, t.d. í Englandi, út á það að byggja skip fyrir Ríkisskip, og veit ég ekki til, að niðurstöður liggi fyrir, svo að hægt sé að segja með vissu um það, og tel ég óvíst, að slíkt lán fengist. En maður gæti nú sjálfsagt sagt, að þörfin væri mikil fyrir að fá lán. Það er víst sannleikur. En fyrir okkar augum var hér um bæði þörf að ræða, og einnig er þarna um síldarvinnslutæki að ræða, sem við teljum, að við þurfum mikils að meta. Og þess vegna var ekki farið með þessa hugmynd út yfir stærra svæði en hér er gert í frv. og ég hef þegar lýst fyrir dm. Það er enn óvíst, hvort þetta lán fæst, og held ég, að það sé rétt að bíða með að hugsa um stærri lántöku í þessu efni. Ég veit ekki, hvaða vinnsluaðferð þeir hafa hugsað sér, sem hafa í hyggju að bæta hér við verksmiðju, veit ekki heldur, hvort þessi nýja vinnsla er búin að festa svo rætur og búin að fá þá reynsluprófun, að hægt sé á þessu stigi málsins að segja um það. Ég held líka, að sá dráttur, sem af því kynni að verða að fá þess háttar nýmæli komið í kring við allar verksmiðjur, kynni að fara þannig með þennan tilgang, að hann rynni út í sandinn, en tilgangurinn, sem hér er um að ræða, er sá aðallega að gera þarna þau tiltök með vinnslumöguleikum á þessu sviði sem haustvertíðin fengi gagn af. Og mér er sagt af kunnugum mönnum, að ef þeim tilgangi eigi að ná, þá megi ekki mikinn tíma missa, ef verksmiðjan eigi að koma að gagni næsta haust. Um skipið og stærð þess og möguleika á að koma því í þurrdokk er ég ekki fær um að gefa teknískar upplýsingar, því að ég hef ekki þekkingu til að bera um, hversu því megi við koma. En hins vegar standa svo margir áhugamenn að þessari hugmynd um að koma upp þessu svo kallaða síldarbræðsluskipi og hafa fengið sér til þess ráðunauta, tæknilega lærða menn, suma af þeim beztu, sem völ er á hér á landi, og má segja, að þeir hafi vit á því, hvað verið er að fara þarna út í. Þm. minntist þess, að ég hef m.a. flutt hér till. í þessa átt um síldarbræðsluskip, en ég veit, að ég hef ekki byrjað með þessa hugmynd. En hitt er víst, að erfiðleikarnir í sumar og nú hafa komið mörgum mönnum af stað til að skrifa blaðagreinar og flytja till. hér á Alþ. um það mál og þetta hugtak, fljótandi síldarvinnslustöð. Ég kann ekki alveg að rekja það, hverjir hafa hreyft þessu fyrstir, en það fyrsta, sem ég man, er, að 4. þm. Reykv. (GÞG) flutti um þetta þáltill. og síðar flutti ég hér frv. Í öllum þessum till. og frv. var það hugmyndin að reyna að leysa þetta mál með fljótandi verksmiðju. Ég gerði það í rauninni að gefnu sérstöku tilefni með Hvalfjarðarsíldina. En eftir því, sem lagt hefur verið fram síðan, þá er t.d. sú hugmynd, sem ég var með, ekki aðgengileg frá ýmsum bæjardyrum skoðað. En nú hafa stjórnir síldarverksmiðja ríkisins og Reykjavíkurbæjar fallizt á að kaupa stærra skip, sem gæti haft vélar og geymslupláss um borð fyrir lýsi og mjöl. Vitanlega hefði verið hægt að koma vélunum fyrir í Lagarfossi, en þá hefði ekkert geymslupláss verið, svo að hann hefði orðið að vera tengdur við land. En þarna komu menn inn á aðra hugmynd, sem sérstaklega þótti glæsileg og mjög haldið fram. að verði ódýrari heldur en það, sem vakti fyrir okkur með að flytja frv. um Lagarfoss. Og svo er ekki hægt að ganga fram hjá því, þegar svona stór félagsskapur kom sér saman um þessa hugmynd og gat tryggt sér vélar Óskars Halldórssonar, sem þegar eru til í landinu, þá var það sýnilegt, að það hefði ekki verið rétt gert af mér né öðrum að tefja fyrir framgangi málsins með því að halda til streitu einhverju öðru, þó að við sjálfir höfum verið fyrri til að koma því á pappír. Það varð þess vegna mest að meta í mínum augum að ná skynsamlegri lausn á þessu máli og sérstaklega, að það gengi greiðlega með því að veita atbeina þessum félagsskap, sem stofnaður var eingöngu með þetta verkefni fyrir augum. Ég held þá, að ég hafi leitazt við að gefa skýringar við því, sem alþm. hafa beðið um, og ég vona, að ég hafi leyst svo þolanlega úr þeim, að þeir fái við unað.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir hans góðu svör í sambandi við fyrirspurn mína. Í fyrsta lagi upplýsti hann þetta lán, sem skiptist til þeirra aðila, sem þurfa að nota erlendan gjaldeyri til að auka framleiðsluna í landinu. Þegar sú yfirlýsing er fengin, þá er það rétt hjá hæstv. ráðh., að málið á heima í fjhn. og ekki annars staðar, enda breyta þessar upplýsingar mjög mikið minni afstöðu til málsins, eftir að ég heyrði, að síldarverksmiðjur ríkisins hefðu leyfi til að vera þátttakandi að 1/4 hluta í þessu fyrirtæki. Ég geri ráð fyrir, að ríkisstj. vísi til þeirrar heimildar, sem hún hefur í sambandi við byggingu síldarverksmiðju á landi, og þurfi því ekki að leita heimildar til þessa ákvæðis í l., þótt hún sé fljótandi. En hitt er annað atriði, hvort síldarverksmiðjur ríkisins þurfa ekki meira aðhald. Undanfarið hefur útkoman verið þannig, að það hefur verið millj. kr. tap. Og fyrir Alþ. liggja nú upplýsingar, að ríkissjóður hafi orðið að greiða halla af rekstrargjöldum og lagt sem beina skatta á þegnana vexti og afborganir af lánum. Þessar upphæðir nema á 6. millj. kr. s.l. ár. Þá spyr maður, hvort ekki sé ástæða til að gera verulega róttækar ráðstafanir til þess, að slík stjórn standi ekki ár eftir ár. Það er alvarlegt fyrir þingið, ef það á von á að þurfa að taka millj. kr. tap á slíkum rekstri á ári hverju. Mér urðu það mikil vonbrigði, þegar ég heyrði það, að þessi félagsskapur, sem þó ríkissjóður á 1/4 hluta í, hafi ákveðið að kaupa 47 ára gamalt skip til landsins, jafnvel þótt það sé ekki í öðru augnamiði en að setja í það verksmiðjuvélar. Ég vil í þessu sambandi benda á, að til þess þarf einmitt traust skip. Sannleikurinn er sá, að styrkleikinn þarf að vera meiri, ef standa á undir öllum þeim þunga og átökum, sem koma frá því og þeirri notkun, heldur en bara að sigla yfir hafið. Mér er ljóst, að til eru hvorki meira né minna en 3 ,slík skip með hagkvæmu verði í Ameríku af þessari stærð. Ég skil hins vegar hæstv. ráðh. og er ekki að ásaka hann fyrir það, að hann kastar frá sér ábyrgðinni. Í fyrsta lagi er ábyrgðin á verksmiðjustj. og þess utan þeim mönnum, sem er falið fullt umboð til að gera þetta. En að kaupa 47 ára gamalt skip, slíkt kemur þeim einhvern tíma í koll, ef þessi nauðsynlega viðleitni til að bjarga þessu máli skyldi verða fyrir óbætanlegu áfalli fyrir það glappaskot eitt. Ég hef heyrt tvær meginástæður, sem réttlæta það, að skipið sé keypt. Önnur er, að það er gamalt og uppbyggt árið 1943. Ég vil í þessu sambandi benda á, að það komu mörg tilboð um nýbyggð skip, sem byggð voru 1943 fyrir bandaríska flotann, og leit út fyrir, að þau væru heppileg til þessarar starfrækslu. En hin ástæðan er hin fáránlegasta, að það er sett innan gæsalappa, að þetta sé svo prýðilegt skip, byggt sem vatnaskip og hafi ekki komið í saltan sjó. Okkur, sem þekkjum til þeirra hluta, er vel kunnugt um, að vatnaskip eru síður en svo, að þau séu sterkbyggð, svo að sú ástæða sannfærir mig ekki. Ég mun fylgja frv. eftir þessar upplýsingar, sem ég hefði ekki hugsað mér að gera, ef allt hefði verið gert fyrir ríkisins kostnað. Ég held, að hæstv. ráðh. hafi misskilið mínar athugasemdir um frv. á þskj. 239. Ég aðeins spurði, hvort um sömu vélar væri að ræða. Ég vil benda á, ef hér er um að ræða allar þær vélar frá Óskari Halldórssyni, þá er ekki að ræða um nema 5–7 þús. mála vélar í staðinn fyrir 10 þús. En mér dettur ekki í hug að ásaka neinn ráðh. fyrir að fara eftir leiðbeiningum slíkra manna eins og Jóns Gunnarssonar. Ég mun því, eftir að hafa gert þannig grein fyrir mínu máli, fylgja frv. í gegnum deildina.



Ég þakka hæstv. ráðh. þau góðu svör, sem hann gaf, hvað snertir tvær fsp. þá svaraði hann því, að lántakan stæði ekki í sambandi við Marshall-áætlunina. Ríkisstj. hefur hugsað sér þessa lántöku með venjulegum skilyrðum. Ég lít þannig á þetta svar sem ríkisstj. hér sé þeirrar skoðunar, að þetta frv. heimili aðeins lántöku með venjulegum lánsskilyrðum. Það er nauðsynlegt, að það sé ljóst, að þetta sé skilningur ríkisstj., og ef því verður ekki mótmælt, þá er ekki þörf á því að taka frekara fram um þetta atriði í frv., sem annars hefði verið nauðsynlegt að mínum dómi.



Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir svörin við mínum spurningum. En ég vildi mælast til þess við þá, sem að þessu máli standa, að þeir athugi, hvort ekki er ástæða til þess að hafa skipið þannig, að búast megi við sæmilegum afköstum af því. Enn fremur bið ég n. að athuga, hvort ekki er rétt að hafa lántökuna hærri en þá, sem hæstv. ráðh. upplýsti, fyrst ríkisstj. fær lán í Englandi fyrir þessa tvo flóabáta, og hvort það er þá ekki eins gott að hafa það stærra heldur en að vera með mörg smá lán. - Ég bið n. að athuga þetta.



Sjútvn. hefur haft þetta mál til meðferðar og rætt það allýtarlega og er sammála um að leggja til, að frv. verði samþ. með nokkrum breyt., sem ég skal skýra frá síðar við þessa umr. Ég skal þegar í upphafi taka fram, að það er af vangá, að tvö nöfn hafa fallið út af nál. Það er aðeins undirskrifað af þremur nm., en nöfn hv. 1. þm. Reykv. og hv. 6. landsk. hafa fallið út, en þeir gerðu engan ágreining. Skjalið verður því prentað upp aftur með þeirri leiðréttingu. Fyrsta breyt., sem n. leggur til, er, að í stað orðanna „atvinnumálaráðuneytið“ og „atvinnumálaráðherra“ hvarvetna í frv. komi: ráðuneytið og ráðherra. - Það er engan veginn vist, að þessi mál liggi jafnan undir atvmrn. og atvmrh., enda er ekki svo nú, heldur er það dómsmrn. og fjmrh. Um þetta mun enginn ágreiningur. Meginbreyt. er sú, að freðfisksmatið og saltfisksmatið verði sameinað, en það hefur verið nokkur undanfarin ár í tvennu lagi. Og þó er það svo, að freðfisksmatíð er sem stendur ekki rekið samkvæmt neinum lagafyrirmælum, heldur aðeins samkv. reglugerð, sem gefin hefur verið út, en mun þó ekki eiga neina stoð í lögum. Það er því mjög heppilegt einmitt á þessum tíma að láta fara fram þá breyt., sem gert er ráð fyrir í frv. ríkisstj., og þá ekki hvað sízt vegna þess, að fiskimatsstjóri er kominn yfir aldurstakmark og mun nú láta af störfum, og jafnvel ýmsir fiskimatsmenn eru komnir yfir aldurstakmark, og liggur því fyrir að skipa í þeirra stað. Þetta er einnig mjög í samræmi við þær till., sem fjvn. gerði um niðurfærslur á þeim kostnaði, sem er við fiskmatið nú. Í 6. gr. er gert ráð fyrir, að yfirmatsmenn skuli vera 7 í landinu. Sjútvn. gerir þá aths., að hún telur rétt að fækka um einn og sé þeim þá skipt þannig, að einu yfirfiskmatsmaður sé á Vestfjörðum, búsettur á Ísafirði, annar á Norðurlandi og búsettur á Akureyri, sá þriðji á Austurlandi og búsettur á Seyðisfirði eða Norðfirði, eins og gert er ráð fyrir í 2. till., undir b-lið, við 6. gr. Þetta atriði um búsetu á Austurlandi var rætt við núverandi fiskimatsstjóra, og kvað hann sig mótfallinn því, að búsetan yrði færð frá Seyðisfirði til Norðfjarðar, eða vildi jafnvel, að það væri látið á vald viðkomandi ráðuneyti á hverjum tíma. Hann taldi eðlilegast að hafa búsetu hans á Seyðisfirði eins og hingað til, allt frá því að yfirfiskmatsmaður á Austurlandi var ákveðinn með lögum. Hins vegar leit n. svo á, að ástæða gæti verið til að hafa þetta opið, ef t.d. valinn væri maður, sem ætti heima á Norðfirði og ætti húseign þar, að hann yrði ekki þvingaður til að flytja sig. Ætlazt er til, að fjórði matsmaðurinn sé í Vestmannaeyjum, en síðan aðeins tveir á Suðvesturlandi. Eftir þeim upplýsingum, sem við höfum fengið frá fiskimatsstjóra nú, mun Suðvesturland eiga að tákna alla leið vestur undir Breiðafjörð og að honum meðtöldum, m.ö.o. allan Faxaflóa og þennan hluta Breiðafjarðar. Nú segir í frv., að einn þessara þriggja manna, sem ætlað er að skipa á Suðvesturlandi, skuli hafa sérþekkingu í meðferð saltfisks og harðfisks, annar í meðferð og verkun freðfisks og öllu, sem lýtur að þeirri framleiðslu. Hins vegar er ekki gerð grein fyrir, hvaða þekkingu sá þriðji skuli hafa. En í bréfi, sem ég hef meðtekið, síðan n. gekk frá þessum málum, frá freðfisksmatsstjóra, dags. 15. febr., leggur hann áherzlu á það eitt, að einn af þessum mönnum hafi vit á freðfiski. Það kemur ekki neins staðar fram í gögnum, að bein nauðsyn sé, að tveir af þremur mönnum hafi sérþekkingu á freðfisksmati, og er þá sjálfsagt ætlazt til, að það sé látið lönd og leið, að þeir hafi tveir sérþekkingu á saltfisksmati. Það er líka upplýst, að þessi þriðji maður er hugsaður til aðstoðar við Faxaflóa, þegar mest er að gera hér, en starfi hins vegar á Norðurlandi á sumrin, þegar minna er að gera við Faxaflóa. Sé þessi hugmynd rétt og möguleiki fyrir því að geta þannig flutt menn til, þó að þeir séu staðbundnir samkvæmt l., sér n. því siður ástæðu til að ákveða, að þessir menn skuli vera sjö í landinu, en telur meiri ástæðu til að ætla, að nægilegt væri að hafa sex, þar sem til mála kæmi að nota starfskrafta frá fiskmatsmanni í Vestmannaeyjum til að gefa leiðbeiningar á Suðvesturlandi. Með tilvísun til þessa sér n. ekki ástæðu til að lögfesta á þessu stigi málsins, að yfirfiskmatsmenn séu sjö, heldur aðeins sex. Hefur þetta verið rætt við sjútvmrh., sem hefur fallizt á, að ekki sé alveg óeðlilegt á þessu stigi málsins, að mennirnir séu ekki fleiri en sex, enda er miklu hægara að fjölga mönnunum, ef ástæða þykir til og iðnaður þessi vex, heldur en að afnema embætti á eftir. D- og e-liður eru ekki annað en afleiðing af því, að mönnunum er fækkað, sbr. upphaf gr. S. brtt. er við 7. gr., að í stað orðsins „með“ komi: eða, - og mun vera um prentvillu að ræða. 4. brtt. mun einnig vera leiðrétting, að í stað orðsins „fiskimatsmenn“ komi: fiskmatsmenn. Þeirri reglu hefur verið haldið, en yfirsézt í þessu eina tilviki. Við þessa sömu gr. er einnig, að í stað orðsins „starf“ komi: starfi. Þá er 5. brtt., að 18. gr. falli niður. Er talið óeðlilegt, að efni hennar sé þarna, komi betur við eftir 20. gr., og er 6. brtt. um það. Er þar gert ráð fyrir, að l. öðlist þegar gildi, í stað 1. jan. 1949. Þykir heppilegra að gera breyt. nú en draga hana til næstu áramóta. Fiskmatið er orðið ákaflega fjárfrekt. Alveg sérstaklega hefur freðfisksmatið farið mjög fram úr saltfisksmatinu á síðustu árum. Er talið mögulegt að sameina þetta, án þess að matið sjálft þurfi að líða nokkuð við breyt., en hins vegar sé hægt að hafa mjög mikinn fjárhagslegan sparnað við það að breyta l. eins og hér er lagt til. Ég skal þó taka það fram, að yfirfiskimatsstjóri hefur heldur verið því andvígur, að yfirfiskmatsmönnum yrði fækkað úr 7 í 6, en ég leyfi mér að vísa til þess rökstuðnings, sem ég hef fært fram, og sé ekki ástæðu til að ræða það nánar. Þá vil ég aðeins leyfa mér að benda á, að í 16. gr. eru sektarákvæði sett upp í 50 þús. kr. og í 17. gr. upp í 60 þús. kr. N. gerði ekki till. til breyt. á þessum upphæðum, en ég vil benda á, að þetta eru óeðlilega háar sektir fyrir slík brot. En það liggur að sjálfsögðu á valdi dómstólanna að fara neðar en hámarkið er. Ég sé ekki ástæðu til að ræða þetta nánar. Það er lagt til, að breyt. þessar verði samþ. og frv. nái síðan samþykki hv. d.



Ég vil þakka hv. n. fyrir fljóta afgreiðslu þessa frv. Varðandi brtt. hef ég haft þau ummæli utan fundar við hv. frsm., að það, sem n. kæmi sér saman um að breyta og drepið var á við mig, mundi ég á þessu stigi málsins síður vilja gera að ágreiningi, þar sem mér finnst mest varið í, að þessum málum sé komið á grundvöll, því að eins og ég tók fram við fyrri umr., er ein tegund mats - gott ef það er ekki harðfisksmatið líka -, sem ekki er byggð á neinum lagalegum grundvelli fram að þessu. Ég átti við freðfisksmatið. Hér eru lagðar til nokkrar breyt. Að í stað „atvinnumálaráðuneytið“ og „atvinnumálaráðherra“ komi bara: ráðuneytið og ráðherra, virðist rétt breyt., enda heyrir starf atvmrn. undir fleiri en einn ráðherra nú. Þá er næsta brtt., sem hv. 1. landsk. skrifaði undir með fyrirvara, um tölu fiskmatsmanna. Formaður minntist á þetta við mig líka, og bað ég hann að eiga tal við fiskmatsstjórana og þá einkum og sér í lagi Svein Árnason, sem ég veit hann hefur gert. Lýsti hann nokkuð, hvaða hugsanir byggju á bak við orðalag það, sem er á frv. Ég býst við, að nokkuð vafasamt sé, hvort óhætt muni að fækka þessum yfirfiskmatsmönnum. Að vísu er, eins og hv. frsm. minntist á, hægara að fjölga en fækka. En hins vegar er vert að taka nokkurt tillit til þess, að hraðfrystihúsunum hefur fjölgað. Og eftir því sem þeim fjölgar, er eftirlitið víðtækara. Ég vil nú að vísu fylgja því, sem meiri hl. n. hefur orðið ásáttur um, en þó með því fororði, að ef til kemur, megi gera hér á bráðabirgðaskipun með því að láta töluna vera 7 eða bæta við þessum aukamanni á einhvern hátt, sem yrði síðar meir lögfestur, ef að því ráði væri hnigið. Þeir, sem hafa samið frv., hafa komizt klaufalega að orði, - og það má kenna mér um þetta líka að sigta ekki orðalagið meira en ég hef gert, - þegar þeir skýrgreindu þessi störf og þá hæfni, sem skuli lögð til grundvallar, því að það er aðeins talað þá um tvo, en annars staðar er talað um þrjá, sem eigi búsetu í Reykjavík. Eins og hv. frsm. tók fram, hafa þeir gefið þá skýringu eftir á, að þeir hafi hugsað sér, að þessi þriðji maður sé nokkurs konar hreyfanlegur yfirfiskmatsmaður, geti hlaupið undir bagga á Norðurlandi á sumrin. Og það getur sjálfsagt margt með því mælt að hafa þar nokkru meira eftirlit heldur en aðeins eins yfirfiskmatsmanns, sem er búsettur á Akureyri. Ég sagði frsm., að ég mundi á þessu stigi málsins sætta mig við það, sem meiri hl. vildi, og ekki gera úr því hávaða, en þó með því fororði, að ef til minna kasta kemur að hafa þetta með höndum framvegis, yrði ég að meta mest að sjá starfinu vel farborða og þá jafnvel þó að það kostaði að hafa þennan mann, sem ég leyfi mér að nefna - eins og sagt var í verstöðvunum - yfirskipsmann, til trausts og halds. Hitt er flest allt orðabreyt. eða lagfæringar hjá n., og skal ég ekki fjölyrða um þær. Þá kem ég að gildistöku l. Ég þykist vita, hvað vakir fyrir n. með því að vilja hrinda l. í framkvæmd nú þegar og að það sé í sambandi við það, að hv. fjvn. hefur tekið tillit til þessarar væntanlegu niðurfærslu á greiðslum til fiskmatsmálanna. Hins vegar er þetta ekkert stórvægilegt atriði, og ég hefði talið nægilegt, að l. kæmu til framkvæmda um áramót, eins og stendur í frv., en ég læt samt ráðast, hvað verður hér ofan á í þessum efnum. - Þá er þess að geta, að sumir þeirra manna, sem hér um ræðir, eru - eins og bent var á við 1. umr. málsins - fastir í sínu starfi og er ekki hægt í einn vetfangi að rútta algerlega til í þessum efnum. Virðist því kannske eins heppilegt, að gildistaka l. yrði ekki fyrr en um næstu áramót, svo sem gert er ráð fyrir í upphaflega frv. En allt það, sem ég hef hér sagt, er þó ekki þess eðlis, að ég áliti það nein höfuðatriði. Hitt er að sjálfsögðu aðalatriðið, eins og oft hefur verið vakið máls á, a.m.k. utan þings og sérstaklega á fiskiþingi, að koma nokkurri breyt. á skipan þessara matsmála, en þá verður að hafa það í huga, að slíkt verði ekki á kostnað þeirrar vöruvöndunar, sem okkur er nauðsynleg, til þess að fiskurinn missi ekki það góða álit, sem hann nú nýtur, heldur að það megi aukast og þar með útflutningshæfni hans.



Herra forseti. Ég er í öllum aðalatriðum sammála hv. n. um afgreiðslu þessa máls, en hef þó þann fyrirvara, er sjá má á brtt. á þskj. 494 og er varðandi e-lið 2. brtt. n., er fjallar um fjölda matsmanna á Suðvesturlandi. Það hefur komið hér fram, hversu viðtækt þetta svæði er, og kom það fram í ræðu hv. frsm. sjútvn., en þar eru, að mér skilst, með talin sjávarþorp austanfjalls, Stokkseyri og Eyrarbakki, og Faxaflói og Breiðafjörður. Þetta er það svæði, sem hvílir á þeim mönnum, sem eiga að annast matsstjórn á Suðvesturlandi, og er talið, að 60% af fiskframleiðslunni séu á þessu svæði. Er það nógu mikið dreift til þess, að það útheimtir mikla árvekni þeirra manna, sem matið eiga að framkvæma, og má ekki skera mjög við nögl framlög til þessara mála, til þess að matið verði sómasamlega framkvæmt. En frv. er þannig upp byggt, að lögð eru þung víti við því, ef út af settum reglum er brugðið, er l. selja, og útheimtir þetta mjög fullkomið eftirlit. Ég var á þeirri skoðun í n., að það væri mjög varhugavert að breyta til frá því, sem mþn. hafði lagt til. Eins og sjá má í grg. frv., er í þeirri n. maður frá stjórnarráðinu, tveir matsstjórar, þeir hr. Sveinn Árnason og hr. Bergsteinn Á. Bergsteinsson, hr. Jón Auðunn Jónsson, tilnefndur af Sölusambandi ísl. fiskframleiðenda, og hr. Björn G. Björnsson, tilnefndur af Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna. Hef ég fengið upplýsingar um, að í mþn. var enginn ágreiningur um samfærslu á fiskmatinu, og er óhætt að fullyrða, að þarna hafi verið þeir menn að verki, sem beri hið fyllsta skyn á, hvað réttast sé í þessum efnum. Nú viðurkenndi hæstv. ráðh., að sjútvn. væri vorkunn, þótt hún hefði ekki getað glöggvað sig á, hvað mþn. ætlaðist fyrir, en í grg. frv. er litið um þetta rætt. Sú skýring er á þessu, að þegar frv. var prentað, féll niður allveigamikill kafli úr grg. af ástæðum, sem ekki skal greina hér, en nm. viðurkenna, að það hefði átt að standa í grg. sem skoðun n. Ég hef átt samræður við hr. Svein Árnason fiskimatsstjóra um þetta mál, og getur enginn grunað hann um eiginhagsmunahvatir í þessum efnum, þar eð hann er farinn úr því starfi fyrir heilu ári, heldur er hér aðeins um að ræða hans reynslu og þekkingu. Það, sem okkur fór á milli, bað ég hann að gefa mér skriflegt, og vil ég - með leyfi hæstvirts forseta - lesa upp þessa umsögn hans, sem að vísu er einnig undirrituð af Bergsteini Á. Bergsteinssyni freðfisksmatsstjóra: „Svo sem yður er kunnugt, áttum við báðir undirritaðir sæti í þeirri nefnd, sem undirbjó frv., og miðuðust störf n. einkum við það tvennt að færa niður kostnað á fiskmati með því að sameina matsstörfin við þær verkunaraðferðir, svo sem lýst er í frv., og með það fyrir augum, að vöruvöndun væri ekki hætta búin frá því, sem nú er. Viðkomandi tölu yfirmatsmanna viljum við taka fram, að tala þeirra, sem eru 7 menn í frv., var að okkar dómi alveg lágmark og byggt á margra ára reynslu okkar við þessi störf. Skal það skýrt nokkuð nánar. Það er mjög sennilegt, þegar matið tekur til starfa sameinað, að sumir af yfirmatsmönnunum þurfi aðstoðar við viðkomandi nýjum starfsgreinum, en sé aðeins einn maður, sem annast freðfisksmat á svæðinu: Breiðafjörður, Faxaflói, Eyrarbakki og Stokkseyri, er útilokað, að það svæði geti nokkra aðstoð veitt, og einnig það, að einn maður mundi ekki anna þessum störfum aðstoðarlaust, þar sem á þessu svæði eru um 30 hraðfrystihús starfandi, á sama tíma og freðfisksframleiðsla þessa svæðis er yfir 60% af allri framleiðslu. Til frekari skýringar sendum við hér meðfylgjandi greinargerð freðfisksmatsstjóra, dags. 15/2 1948, viðkomandi 6. gr. frv., sem af einhverjum ástæðum féll niður, er frv. og nál. voru prentuð. Þar sem verið er að gera breytingar á fiskmatinu vegna framtíðarinnar, er nauðsynlegt, að það sé starfshæft, er það tekur sameinað til starfa.“ Þetta sögðu þeir varðandi matsmannafjöldann, - þeir, sem hafa mesta þekkingu og reynslu í þessum efnum, og það er af engum eiginhagsmunahvötum, að þeir hafa látið þetta álit uppi. En það, sem átti að koma inn í grg., vil ég líka leyfa mér að lesa upp, svo að staðfest sé í þingtíðindum, þótt það hafi ekki komizt inn í grg., sem mér skilst, að allir nm. séu sammála um, að átti þar að standa. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Í samráði við form. n., hr. Þorvarð K. Þorsteinsson stjórnarráðsfulltrúa, var ákveðið, að ég gerði sérstaka grein fyrir þeirri ákvörðun n., að einn af 3 yfirmatsmönnum á Suðvesturlandi hafi sérþekkingu á öllu, er varðar framleiðslu hraðfrysts fisks. Hraðfrysting á fiski er mjög ung iðngrein hér á landi, og má því gera ráð fyrir, að hún verði sem að undanförnu miklum breytingum háð næstu árin og samkeppni verði mjög hörð á heimsmarkaði fyrir þessa vöru. Ég tel, að ríkismatið nái ekki tilgangi sínum, nema það hafi yfir að ráða einum manni, sem hefur sérstaka sérþekkingu til þess að annast kennslu, þar sem þess er þörf á hverjum tíma. Slíka aðstoð sem þessa getur þurft vegna ýmissa orsaka, svo sem mannaskipta hjá frystihúsum, nýrra frystihúsa, sem eru að byrja framleiðslu, og breyttra verkunaraðferða. Sé slík kennsla framkvæmd af einum sérfróðum manni, er trygging fyrir því, að kennslan verði rétt framkvæmd, og samræmi í vöruvöndun öruggt. Þá vil ég benda á, þar sem þetta margir yfirmatsmenn, sem samkvæmt þessum nýju lögum eiga að annast fiskmat sameinað, hafa það misjafna þekkingu fyrstu árin, að þessi ráðstöfun sé nauðsynleg. Ég tel, að mat á afurðum, sem ekki getur látið fullkomna kennslu í té, missi að verulegu leyti gildi sitt og að matið sé sú stofnun, sem ekki eigi aðeins að dæma um vörugæði, heldur að vera þess umkomið að fyrirbyggja vafasama framleiðslu. Verði matið þannig skipað, að það geti ekki framkvæmt framtalin atriði, mundi verða að framkvæma þau utan við matið og þá með sérstökum kostnaði, og væri þá kennsla og eftirlit orðið skipt, jafnvel í marga staði, en slíkt hefur reynzt mjög óheppilegt í framkvæmd. Það er að mínum dómi og reynslu sjálfsagt að gefa matsstofnuninni sem mest raunhæft gildi á þeim vettvangi, sem henni er ætlað að vinna, því annars missir starf hennar gildi sitt.“ - Er plagg þetta undirritað af hr. Bergsteini Á. Bergsteinssyni freðfisksmatsstjóra, og þetta var sú grg. freðfisksmatsstjóra, sem átti að koma inn í nál. og mér skilst, að öll n. hafi verið á sama máli um. Ég heyri nú, að það er nokkurt hik á hæstv. ráðh. varðandi þá ákvörðun meiri hl. n. um að feila þarna niður einn mann og að hann telur þetta vafasamt, því að hann talaði um, að ef n. vill standa á þessari till., - og ég tek undir þessi ummæli hans og mun greiða atkv. á móti henni, - þá liggur það í hlutarins eðli, að ráðh. verður að hafa frjálsar hendur um að fylla upp í þetta skarð, ef nauðsyn krefur. Má því segja, að það sé miklu betra, að d. skrúfi fyrir þetta strax, til þess að ráðh. þurfi ekki að gripa til slíkrar heimildar, sem alls ekki er til í l., en hann þó þyrfti að gera af nauðsyn. Það er því miklu skynsamlegra, að n. taki undir mína till. um, að þessu verði ekki breytt, því að ég er orðinn sannfærður um það af viðtölum við þessa menn, að þeir hafa rétt mál að, flytja í þessum efnum. Ég skal játa, að málið lá þannig fyrir n., að n. hafði ekki svo glöggar upplýsingar um það, að menn gætu myndað sér ákveðna skoðun um það, og með allri virðingu fyrir meðnm. mínum legg ég miklu meira upp úr því, sem þessir sérfræðingar leggja hér til, heldur en því, sem okkur kann að detta í hug og við leggjum til nú á þessum annríkisdögum þingsins, því að við erum engir sérfræðingar í þessum efnum. Allir eru sammála um það, að þessi samfærsla gefi mikinn sparnað, og til þess er þetta frv. fram komið, og skilst mér, að hér sé um svo verulegan sparnað að ræða, að hann skipti hundruðum þúsunda króna, og getum við verið ánægðir yfir því, og þó er það svo, að sjá verður fyrir öllum agnúum, sem fram kunna að koma með hinu nýja skipulagi. Mér hefur verið bent á, að sumir þeirra manna, sem koma til með að verða skipaðir í þessi störf sem yfirmatsmenn, séu menn, sem hafa sérstaka kunnáttu og þekkingu á öllu, er snertir saltfisk, en þurfa að kynnast nánar þessu nýja starfi að því er varðar freðfisksmatið, og það liggur í hlutarins eðli, að það verður að vera hæfur maður, sem á að leiðbeina þeim á þessu stigi, þangað til þeir eru svo komnir inn í hið nýja starf, að þeir geti talizt fullæfðir í þessum efnum. Ég skal játa það, að ég var óskiptur því fylgjandi, svo sem n. leggur til, að l. kæmu strax til framkvæmda. Það má að vísu viðurkenna það, að það væri til óþæginda fyrir þessa menn, sem nú eru skipaðir til að gegna þessum störfum, ef þeir yrðu sviptir launum sínum nú þegar, ef l. kæmu strax til framkvæmda. Hins vegar er það vel fær leið að sameina skrifstofur saltfisksmatsstjóra og freðfisksmatsstjóra í eina skrifstofu við gildistöku l., og ætti að því að verða nokkur sparnaður, þótt sumir þeirra manna, sem nú gegna þessum störfum, héldu launum sínum óbreyttum það, sem eftir er af þessu ári, svo að ég sé ekki, að það þurfi neitt að hindra það, þótt gildistaka l. færi fram nú þegar. Ég þykist nú hafa fært nokkur rök fyrir því, að það sé misráðið að fella niður þennan 7. mann, og það veitur áreiðanlega mjög mikið á því, að ekki sé skorið svo við nögl um yfirstjórn þessara mála, að slíkt valdi tjóni eða álitshnekki á sjávarafurðum okkar, og afkoma okkar er mjög mikið undir því komin, að verkun á afurðum okkar, sem við flytjum á erlendan markað, sé framkvæmd nákvæmlega eins og h ákveða, en til þess þarf mjög fullkomið eftirlit eins og sakir standa.



Herra forseti. Það er aðeins út af einni brtt. hv. meiri hl. n., að ég kvaddi mér hljóðs. Hann leggur til, að 3. lið 6. gr. frv. verði breytt þannig: „Einn yfirfiskmatsmaður á Austurlandi með búsetu á Seyðisfirði eða Norðfirði.“ Ég sé ekki ástæðu til að vera að breyta um búsetu þessa manns, sem hefur verið heimilisfastur á Seyðisfirði, frá því fiskmat var stofnað þarna, og því siður er ástæða til þess, þar sem vitað er, að Seyðisfjörður liggur miklu betur við samgöngum austanlands heldur en Norðfjörður, bæði til sjávar og þó sérstaklega við landsamgöngum. Og þetta er því meir áberandi, þegar athuguð er stækkun svæðis yfirfiskmatsmanns Austurlands til norðurs, þar sem búast má við mikilli veiði við Þórshöfn, þegar hafnarframkvæmdum þar hefur verið komið í kring. Ég vil líka leyfa mér að leggja áherzlu á það, sem frsm. n. tók fram, að þessi breyt. er gerð á móti vilja þess manns, sem mesta reynslu og þekkingu hefur á þessum málum, hr. Sveins Árnasonar yfirfiskimatsstjóra, og þarna hefur hann því meiri sérþekkingu, þar sem hann hefur sjálfur verið yfirfiskimatsmaður Austurlands um áratugi. Er því mjög viðurhlutamikið að ganga á móti eindregnu áliti hans. - Það eru hins vegar ekki nokkur rök fyrir þessari brtt., að það gæti komið fyrir, að maður frá Norðfirði settist í þetta starf, sem ætti þar hús og þyrfti að selja það, því að það er venjan að hafa ákveðna staði, þar sem hinir ýmsu embættismenn eiga að vera, sem eru valdir með tilliti til þess, hvar þeim bezt hentar að sitja samkvæmt embættunum, og þótt slíkt komi fyrir, að húsasala eða húsaskipti þurfa að fara fram, ef maður úr öðru héraði tekur við embættinu, getur það engin áhrif haft í þessum efnum, enda stendur þetta mál þannig nú, að engin ástæða er til að breyta um þann yfirmatsmann, sem nú gegnir því starfi á Austurlandi, og hefur fiskimatsstjóri sagt mér, að hann sé langhæfasti maðurinn á Austurlandi til þess að gegna starfinu, og hann hefur einmitt búsetu á Seyðisfirði. Mér finnst því engin ástæða til að fara að breyta þessu, og mætti þá t.d. alveg eins breyta öðrum liðum 6. gr. og segja, að yfirfiskmatsmaðurinn á Vestfjörðum skuli hafa búsetu á Ísafirði eða Patreksfirði og yfirfiskmatsmaðurinn á Norðurlandi hafa búsetu á Akureyri eða Siglufirði. Ég vil því vona, að hv.d. sjái sér fært að fella þessa till. n., og vil biðja hæstv. forseta að bera þennan lið sérstaklega upp við atkvgr.



Ég skal vera fáorður um þetta mál. Ég hef ekkert við frv. að athuga, eins og það liggur fyrir, að viðbættum nokkrum af þeim brtt., sem n. hefur gert, þótt ég að vísu fylgi þeim ekki öllum. Ég hef hins vegar tekið eftir því, að í frv. er hvergi getið um umdæmamörk yfirfiskmatsmanna, og geri því ráð fyrir, að þau séu hugsuð svipuð og þau eru nú. Það hefur þó komið hér fram við umr., að umdæmi Suðvesturlands eigi einnig að ná yfir Breiðafjörð, en, það er breyting frá því, sem tíðkazt hefur, því að hann hefur hingað til heyrt undir umdæmi yfirfiskmatsmanns Vesturlands. Nú er þetta talin vera ein ástæðan fyrir því, að nauðsynlegt sé að hafa 3 yfirfiskmatsmenn á Suðvesturlandi, en ég sé enga þörf á því að minnka Vesturlandsumdæmið, þar eð mér er ekki kunnugt um annað en að einn maður hafi komizt prýðilega yfir þetta starf. Mér sýnist því ekki hægt að rökstyðja þörfina fyrir 3 yfirfiskmatsmenn fyrir Suðvesturlandsumdæmið. þá kom hv. 1. landsk. þm. fram með ábendingu um það, að það hefði átt að vera kafli í grg. frv., er sýndi fram á, hvaða hlutverki þessi 3. maður ætti að gegna, og mér skildist, að það væri fyrst og fremst fólgið í að kenna fiskmatsmönnum, meðan þeir hefðu ekki fulla þekkingu á freðfisksmati til að gegna slíku starfi. Mér finnst ekki hægt að grundvalla eitt embætti til viðbótar á þessu atriði, þar sem hér er aðeins um að ræða byrjunarstig, en ekki varanlegt ástand, og að það sé miklu hyggilegra að fara ekki af stað með að skipa fleiri embættismenn í þessum efnum heldur en ætla má að geti innt þessi störf af hendi. Væri síðan hægt að heimila að bæta við einum manni, ef reynslan sýndi, að þörf á því væri fyrir hendi. Þá langar mig að fá upplýsingar um, hvort það sé ekki rétt, að til freðfisksmats hafi víðast verið valdir verkstjórar við freðfiskhúsin. Hygg ég, að slíkt fyrirkomulag sé ekki heppilegt, og vildi spyrja, hvort menn álíti, að slík skipan ætti að haldast áfram. Ég skal svo ekki fara um þetta fleiri orðum. Ég fel, að það sé til mikilla bóta, að heildarlöggjöf sé sett um allar greinar fiskmatsins, og að líklegt sé, að með henni skapist fullkomið öryggi fyrir framkvæmd þess. Mér skilst, að þær brtt., sem hér liggja fyrir, séu allar smávægilegar nema sú, að matsmenn verði aðeins tveir í Suðvesturumdæminu. Ég er þeirri till. fylgjandi. Hins vegar finnst mér ástæðulaust að setja inn í l. heimild til að breyta búsetu fiskmatsmannsins á Austurlandi, og enn fremur sé ég ekki neina ástæðu til að gera l. gildandi fyrr en um næstu áramót, 6 mánaða frestur er ekki of langur til undirbúnings því, að þau komi til framkvæmda.



Herra forseti. Ég vil í fyrsta lagi biðja hv. 1. landsk. afsökunar á því, að ég tók ekki eftir þeim fyrirvara, sem hann hafði varðandi breytingu á tölu matsmanna í Suðvesturumdæminu. Það er rétt, að hann hafði hann í nefndinni. Ég mun ekki gera það að neinu kappsmáli, hvort fiskmatsmennirnir verða 7 eða 6 á landinu, það ætti aðallega að koma til kasta ráðherra að gera það upp, hvers þörf krefði um það. Og mér þykir rétt, eftir að þau gögn hafa komið fram, sem hv. 1. landsk. las upp, að þessi liður verði tekinn til baka til 3. umr. Annars skal ég upplýsa, að Sveinn Árnason fiskimatsstjóri taldi þetta kröfu freðfisksmatsstjóra og vegna afstöðu hans væri hann ekki með því, að talan yrði lækkuð, og benti mér á að tala við hann. En ég þekki hans stefnu í þessu máli, og hv. 1. landsk. veit það líka, að eiginhagsmunastefnan hjá freðfisksmatsstjóra ræður meira um afstöðu hans en nokkuð annað, og það hefur komið í ljós, að undir hans stjórn hefur freðfisksmatið orðið helmingi dýrara en það þurfti að vera, og það er fyrir starf fjvn., sem tók þar í taumana, að það hefur lækkað. Og sannleikurinn er sá, að krafan er öll frá freðfisksmatsstjóra og kappið um það, að hann geti setið hér jafnrétthár fiskimatsstjóra og haft hægari daga. Hv. 1. landsk. veit, að fyrirskipanir freðfisksmatsstjóra hafa verið ein í dag og önnur á morgun, og ef það hefði átt að fara eftir þeim, þá væri engin freðfisksframleiðsla í dag hér við Faxaflóa. Er þá þörf á þremur matsmönnum við Faxaflóa? Mundi ekki hægara fyrir tvo yfirfiskmatsmenn og fiskmatsstjóra að annast þessi störf með þeim samgöngum, sem eru á þessu svæði, heldur en fyrir einn mann á Vestfjörðum öllum til dæmis með þeim samgöngum, sem þar eru? Annríkið stendur hér heldur ekki lengur en frá 1. jan. til 14. maí. Hinn tíminn er allur dauður. Og ég teldi það enga goðgá, þótt yfirfiskmatsmaðurinn í Vestmannaeyjum þyrfti að skreppa annað slagið til Stokkseyrar og Eyrarbakka, og dálítið annað eða þurfa að ferðast frá Ísafirði til Tálknafjarðar, - eða við skulum taka Austurland til dæmis, þar sem þess er krafizt, að yfirfiskmatsmaðurinn sitji á Seyðisfirði og hafi eftirlit með allri saltfisks- og freðfisksverkun alla leið til Hornafjarðar. Ég verð því að segja, að Suðvesturlandið er betur sett með þrjá menn í Reykjavík, eins og samgöngum þar er háttað, þar sem þeir geta komizt með mjólkurbílunum í allar áttir, ef þeir komast ekki öðruvísi. Ég mun ekki greiða atkv. um þetta nú, en skal taka till. til baka til frekari umr. í n., en vil þó benda á, að þetta gæti orðið til að tefja málið. Ég hef annars rætt þetta við hv. þm. Ísaf., form. sjútvn. Nd., og það eina, sem hann hnaut um, var, að yfirmatsmennirnir yrðu sjö, og geri ég ekki ráð fyrir, að hans skoðun hafi breytzt í málinn. En ég mun reyna að hafa samband við sjútvn. Nd. til þess að forða hrakningi á milli deilda. Í sambandi við aths. hv. þm. Seyðf. þykir mér rétt að taka þá till. til baka til 3. umr. Ég sé svo ekki ástæðu til að ræða þetta frekar nú og skal ekki tefja umræður.



Herra forseti. Ég vil aðeins segja örfá orð. Ég vona, að það verði ekki til þess að tefja málið, að þessi brtt. verði tekin aftur til 3. umr. Hv. form. sjútvn. er það röskur til verka, og ég treysti hæstv. forseta til þess að taka málið snarlega aftur á dagskrá. Út af því, sem hv. 3. landsk. sagði í ræðu sinni, þá er ég sammála honum um það, að óheppilegt er, að matsmenn séu verkstjórar, en þetta er auðvitað til komið vegna þess, hve atvinnugrein þessi er ný, og því fáir, sem hafa nasasjón af þessu nema verkstjórarnir, og frekast, að þeir viti þar jafnlangt nefi sínu. Því hefur verið horfið að þessu, sem ég álít óforsvaranlegt að viðhalda, því að það er á móti allri venju um saltfisksmat, og gilda um það strangar reglur varðandi fiskmatsmennina, að þeir séu ekki atvinnulega háðir framleiðendum fisksins. Skal ég svo ekki tefja umræður með því að orðlengja þetta frekar.



Herra forseti. Ég skal ekki tala langt mál. Tvennt hefur komið hér fram sem andmæli á móti því, sem ég hélt fram. Það hefur verið sagt, að yfirmatsmaðurinn í Vestmannaeyjum geti jafnframt gegnt störfum á Stokkseyri og Eyrarbakka. Það sama má nú segja um þá yfirmatsmenn, sem búsettir eru í Reykjavík, að þeir eiga greiðan aðgang austur, og sé ég ekki stigmun á því. En hitt er vitanlegt, að þetta fer fram á þeim tíma, sem mestar annir eru í Vestmannaeyjum og sömuleiðis á Eyrarbakka og Stokkseyri. Ég skal annars ekki þrátta um þetta, en vil beygja mig undir skoðun mþn. með allri þeirri þekkingu, sem hún hefur aflað sér á málinu. Þá hefur því verið haldið fram, að óþarft væri að skilja Breiðafjörð og Vestfirðina. En mér er kunnugt um, að það hefur verið gert af hagkvæmum ástæðum, því að það eru greiðari samgöngur milli Reykjavíkur og Breiðafjarðar en að vestan og þangað og þægilegra fyrir mann héðan að gegna störfum þar heldur en fyrir yfirfiskmatsmanninn á Vestfjörðum, enda nógu erfitt umdæmi samt, sem hann hefur. Maður héðan að sunnan annast t.d. skipaeftirlitið þar, og er það talið hagkvæmara í alla staði, bæði vegna ferða og kostnaðar. Hv. þm. Barð. vildi láta í það skina, að ekki væri neitt upp úr því leggjandi, sem freðfisksmatsstjóri legði til. Ég kann ekki við þann tón, að menn séu settir á dómarabekk og gefið í skyn, að þeim gangi ekki annað til en óhreinar hvatir. Freðfisksmatsstjóra gengur ábyggilega ekki annað til en umhyggja fyrir matinu, og ég tel óviðeigandi, að honum séu gerðar slíkar getsakir. Má vera, að hann hafi eytt miklu fé í matið með ónógum heimildum, en það hefur þó verið viðurkennt af þeirri ríkisstj., sem hann starfaði undir. Og hinu er ekki hægt að neita, að hér er um svo nýja iðngrein að ræða - freðfisksmatið, sem tekið hefur örum breytingum, að ekki er nema eðlilegt, að þurft hafi til þess allmikið fé að halda því í góðu lagi. Ég skal annars ekki vera að rökræða það, hvort e.t.v. hefði mátt spara þarna fé, en tel, að ekki veiti af því, að allt eftirlit sé þarna sem nákvæmast og í sem beztu lagi. En ég vil endurtaka það, að með allri virðingu fyrir þekkingu okkar í þessu efni vil ég beygja mig undir dóm sérfræðinga, og þeir telja það hreint lágmark, að yfirfiskmatsmennirnir séu 7, og á Suðvesturlandinu eru um 60% framleiðslunnar, og þarf þar náið eftirlit, því að þessir menn gera meira en að kenna öðrum, svo að það er ekki neitt óeðlilegt, þótt það sé ofætlun tveimur mönnum að komast yfir það. Um verkstjórana get ég tekið undir það, að óviðkunnanlegt er, að þeir séu matsmenn, og gott, að þeir séu óháðir gagnvart framleiðendum. En mér er kunnugt um, að í nokkrum húsum vinna menn við matið, sem ekki eru verkstjórar. Hins vegar er þeim tryggð önnur atvinna í húsunum. Það gefur auga leið, að þeir, sem eiga að framkvæma mat, þurfa að þekkja vöruna, og þeirrar þekkingar afla þeir með því að vinna við framleiðsluna. En auðvitað er rétt, að óvilhallir menn dæmi, en þeir verða líka að kunna starf sitt. Hvað snertir form. sjútvn. Nd., býst ég við, að hann eins og aðrir verði að beygja sig fyrir rökum, eins og mér hefur skilizt, að hæstv. sjútvmrh. hafi gert um þetta atriði, þótt mér sé ekki að fullu kunnug afstaða hans.



Út af orðum hv. 1. landsk., að það sé óviðeigandi að ræða það, af hvaða hvötum afstaða freðfisksmatsstjóra sé sprottin, þá vil ég benda hv. 1. landsk. á, að hann byrjaði sjálfur að ræða málið á þeim grundvelli og nota þess háttar rök og hlaut því að fá svar. Mér þætti annars vænt um, ef hv. 1. landsk. gæti sjálfur lært að beygja sig fyrir rökum, en það virðist hann ekki hafa lært eftir 20 ára setu hér á Alþ. og hefur ekki enn fært nein rök fram í þessu máli.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Mér virðist, að líkur hendi til, að yfirstjórn fiskmatsins hér á Suðvesturlandinu gæti verið í allgóðu lagi með tveimur yfirmatsmönnum og fiskmatsstjóra búsettum hér í Reykjavík, og þeir mundu ekki hafa ónæðissamara starf en yfirmatsmenn annars staðar á landinu. Út af orðum hæstv. ráðh. og hv. frsm. sjútvn. varðandi framkvæmd freðfisksmatsins, sem mjög hefur verið í höndum verkstjóra, þá lít ég svo á ummæli ráðh., að hann treysti sér til að skipa þessum málum á annan veg og tryggari, og það er vitanlegt, að þess er þörf, því að hætt er við, að maður, sem er verkstjóri, kynni að telja meira af fyrsta flokks vöru en raunverulega er, og gæti það orðið til þess að spilla mörkuðum.



Herra forseti. Nm. hafa athugað frv., og hefur sú athugun leitt til þess, að við gerum hér eina litla brtt., sem ekki breytir neinu verulega í efni, en tekur skýrt fram það, sem ekki þótti koma nógu greinilega fram áður, þ.e. að þau réttindi, sem þeir fá, sem ætla að kenna mönnum að keyra bíla, séu tímabundin. Þetta kemur að nokkru leyti fram í 2. málsgr., þar sem segir, að menn eigi að greiða gjald fyrir framlengingu, en hins vegar er hvergi talað um, til hvað langs tíma skírteini er gefið. Þessi brtt. á þskj. 460 útskýrir sig því sjálf, og þarf ekki meira um hana að segja. Hitt atriðið, sem rætt var um við 2. umr., hve mikil nauðsyn væri að taka til athugunar, á hvern hátt verði útilokað, að vínnautn sé eins mikil í sambandi við bílaakstur eins og nú er, lætur n. í þetta skipti eiga sig, þar sem hún hefur vilyrði hæstv. ráðh. fyrir því, að þessi mál verði tekin til athugunar fyrir þingið í haust og þá gerðar um það till., sem þá væntanlega koma frá ríkisstj. N. leggur til, að frv. verði samþ. með þessari litlu breyt.



Herra forseti. Þetta frv. til l. um vísindalega verndun fiskimiða landgrunnsins er hér komið fram sem einn þáttur í því starfi, sem, eins og hv. alþm. er kunnugt. hefur átt sér stað á undanförnum árum með það fyrir augum að leitast við að vinna á móti hinni sífellt vaxandi eyðileggingu á fiskimiðum. Þetta er nú orðið þeim mun nauðsynlegra sem veiðitæknin er komin á hærra og öflugra stig en hún áður hefur verið. Ég tel mig ekki þurfa að fara um þetta mörgum orðum. Athugasemdirnar við lagafrv. þetta skýra það eins vel og betur heldur en ég mundi geta gert, þótt ég héldi um það sérstaklega ýtarlega ræðu. Það er náttúrlega, af eðlilegum ástæðum, ekki farið neitt geyst af stað í því að tryggja - eða gera ráðstafanir til að tryggja - þessi okkar landsréttindi, sem er fiskveiðirétturinn innan íslenzkrar landhelgi, en vísindalegar rannsóknir eru grundvöllur að því að tryggja þennan rétt. Eins og tekið er fram í grg., eru eðlilega átök í heiminum varðandi landhelgina, hve langt hún skuli ná hjá hverri þjóð, og eru uppi ýmsar reglur um það. Mjög eru skiptar skoðanir um það, hvað rétt sé eða heppilegt, að landhelgin nái langt út. Eins og segir t grg., eru annars vegar þær þjóðir, sem meiri hagsmuna hafa að gæta af fiskveiðum sínum við strendur annarra landa en sinnar eigin. Þau ríki eru því yfirleitt fylgjandi að hefta sem mest hendur strandríkja til einhliða ráðstafana á þessu sviði. Hins vegar eru þær þjóðir, sem stunda mest veiðar við sínar eigin strendur, áfram um að hafa landhelgina sem víðasta, og er eðlilegt, að Íslendingar séu framarlega í röð þeirra þjóða. Ég mun ekki hér fara að lýsa því, hversu mismunandi eða víðtækar eru reglur hinna ýmsu þjóða á þessu sviði. Á það er enn fremur bent í athugasemdunum, að við framkvæmd yfirráðaréttar ríkis á fiskimiðum er eðlilegt, að farnar séu tvær leiðir. Önnur er sú, að ríki ákveði landhelgi sína fyrst og fremst með sínar eigin fiskveiðar fyrir augum. Önnur ríki hafa látið landhelgina liggja milli hluta í þessu sambandi og ákvarðað yfirráðarétt sinn yfir fiskveiðum án tillits til hennar. Síðari leiðin er að því leyti eðlilegri, að ýmis atriði, sem fólgin eru í hugtakinu „landhelgi“, eru óskyld yfirráðarétti yfir fiskveiðum og því að ýmsu leyti óheppilegt að blanda því tvennu saman. Ég tel, að ekki sé þörf á að hafa fleiri orð um þetta að sinni, og vona að hv. d. geti fallizt á afgreiðslu þessa máls. Ég vil óska þess, að málinn verði að umr. lokinni vísað til 2. umr. og sjútvn.



Herra forseti. Enda þótt ég muni samþ. það frv., sem hér liggur fyrir, eins og það er, þá vil ég taka það fram, að ég vil, að strax séu gerðar ýmsar þær ráðstafanir og setfar þær reglur, sem þetta frv. ætlast til, að gerðar séu einhvern tíma. Ég hefði óskað eftir, að þetta væri ákveðið í frv., en ekki lagt eins mikið og þar er gert í vald stj., en þetta var rætt í utanrmn., og náðist ekki samkomulag um annað en það, sem hér er. Það fyrsta, sem ég álit, að þurfi að gera, er að segja upp samningnum við Englendinga frá 1901. Sá samningur er ekki úr gildi fallinn fyrr en tveim árum eftir, að honum verður sagt upp. Þess vegna vil ég láta segja honum upp strax og ekki láta það dragast lengi, þótt hugsanlegt væri, að það væri meiri kurteisi, ef óskað væri eftir endurskoðun á honum. En um leið og samningnum er sagt upp, vil ég láta með reglugerð færa út landhelgislínuna. Ég held, að það sé viðurkennd staðreynd, að þótt eitthvað sé deilt um það í heiminum, hvaða rétt einstök ríki hafa til að ráða sinni landhelgislínu sjálf, þá hafi þjóðir, sem ekki hafa veitt þar áður, ekki heimild til að veiða innan þeirrar línu, sem ríki hefur ákveðið, og til þess að fyrirbyggja það, að nýjar þjóðir komi og veiði á því svæði, sem við viljum telja til okkar landhelgi, vil ég láta gera þetta mjög fljótt, eftir að l. koma til framkvæmda. Eins og vitað er, hafa margar þjóðir ekki stundað hér fiskveiðar, og þær þjóðir, sem ekki hafa gert það, gætu byrjað á að setja hér togara, og undireins og búið væri að því, er vafamál, hvort þessar þjóðir hafa ekki rétt til að fiska á því svæði. Þess vegna legg ég megináherzlu á það, að jafnframt því, sem samningunum við England sé sagt upp eins fljótt og unnt er, sé færð út landhelgislínan, svo að nýjar þjóðir öðlist þar ekki rétt til að veiða. Þetta felst í frv., og með tilliti til þess, að þetta sé gert, fylgi ég þessu, þó að það sé ekki nema nokkurs konar heimildarl. fyrir stj.



Herra forseti. Þetta frv. til l. um bráðabirgðabreytingu nokkurra h er, eins og aths. geta til kynna, um að freista þess að draga úr útgjöldum ríkissjóðs á yfirstandandi ári og sumpart til að afla ríkissjóði aukinna tekna, og má sjá á aths. þeim, sem frv. fylgja, á hvern hátt það er hugsað. Það er þá fyrst ákvæði 1. gr. l., er snertir 3. kafla l. nr. 44 1946, um opinbera aðstoð við byggingu íbúðarhúsa í kaupstöðum og kauptúnum. Með ákvæðum 3. kafla l. nr. 44/1946, um opinbera aðstoð við byggingar íbúðarhúsa í kaupstöðum og kauptúnum, er ríkissjóði lögð sú skylda á herðar að lána sveitarfélögum til 50 ára með 3% vöxtum allt að 75% af byggingarkostnaði húsa, er sveitarfélög reisa fyrir þá, sem búa í heilsuspillandi íbúðum. Auk þess ber ríkissjóði að leggja til í viðbót vaxtalaust lán til 50 ára, er nemi 10% af byggingarkostnaðinum. Eins og nú horfir, er ekki annað hægt en að hægja á með framkvæmd þessara ákvæða l. Með þeim breyt., sem hér er lagt til að gerðar verði á l., er að því stefnt, að skylda þessi hvíli ekki á ríkissjóði utan þess ramma, sem Alþ. setur um þetta í fjárl. hverju sinni. Af þessu leiðir, að l. verða virk, þó að skyldunni sé létt af ríkissjóði. Og í öðru lagi losna bæirnir þau árin, sem ekki er veitt á fjárl. fé til þessa, við skyldu þá, sem á þeim hvílir í þessum efnum. Þá er um 2. lið, að það er leitað heimildar til að innheimta gjöld til ríkissjóðs samkv. IX. kafla l. nr. 68/1947, um eftirlit með skipum, með verðlagsuppbót, til að standa straum af framkvæmd l. Þessi l. voru sett á Alþ. í fyrra eða hittiðfyrra, og hafa þau orðið mikil fjárbyrði fyrir ríkissjóð, þar sem ekki hefur reynzt kleift að innheimta allan kostnaðinn af skipunum sjálfum, en eðlilegast væri, að þjónusta þessi væri goldin af skipunum sjálfum. Er því stefnt að því að víkja reglunni við, svo að skipaeftirlitið þurfi ekki að vera byrði á ríkissjóði. Loks er þriðja atriðið, að farið er fram á, til að létta á ríkissjóði, að frestað verði greiðslu á 1 millj. kr. af þessa árs framlagi ríkissjóðs til byggingarsjóðs samkv. 13. gr. l. nr. 35/1936, um landnám, nýbyggðir og endurbyggingar í sveitum. Með þessu er létt greiðslu þessarar upphæðar um stund, en hún er ekki tekin af byggingarsjóði fyrir fullt og allt. Ég vona, að þessar skýringar nægi, en þær eru endurtekning á því, sem prentað er með frv., og vænti ég þess, að hv. Ed. geti fallizt á að afgr. frv. og að því verði svo vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Það var fyrir ekki löngu síðan, að um það var rætt meðal þm., að von væri á frv. sem þessu. Nefndu sumir þm. það „bandorminn“. Þegar samþ. var í fjvn. að fella niður 1 millj. kr. styrk samkv. l. um landnám, nýbyggðir og endurbyggingar í sveitum, var sýnt, að frv. sem þetta mundi fram koma, til þess að sú ráðabreytni ætti sér stoð í l. Frv. þetta fjallar um breyt. á þremur lögum. Í fyrsta lagi breyt. á l. nr. 44/1946. Aðaltilgangurinn með setningu þeirrar löggjafar var að útrýma heilsuspillandi húsnæði. Var því og slegið föstu, hvers konar íbúðir skyldu teljast heilsuspillandi. Enn þá er mikið af bröggum, háaloftum og kjöllurum, sem eru heilsuspillandi og þörf er á að útrýma. Enn fremur var það sýnt, að einstaklingar gátu ekki alls staðar annazt þessar framkvæmdir, og voru því sveitarfélög skylduð til að leggja fram ákveðið fjármagn á móti ríkisframlagi til að standa straum af þessum framkvæmdum. Sveitarstjórnunum var og gert skylt að safna skýrslum um heilsuspillandi húsnæði, en síðan, er l. höfðu náð samþykki, skyldi hefjast handa með útrýmingu slíks húsnæðis. Hér í Reykjavík voru t.d. Skúlagötuhúsin byggð samkv. þessum l. Hversu mikið hefur verið byggt annars staðar, er mér ekki kunnugt um, en því verki að útrýma heilsuspillandi húsnæði er ábyggilega hvergi nærri lokið, hvorki í Rvík né annars staðar á landinu. Í Rvík blasa enn við braggar í tugatali. Hæstv. fjmrh. minntist á þá skyldu ríkissjóðs að lána 75% byggingarkostnað íbúðarhúsa og ræddi það atriði nokkuð. Á fjárlagafrv. eru í þessu augnamiði aðeins ætlaðar 400 þús. kr. Þetta er mjög lágt, þó að fellt sé úr l. ákvæðið um útrýmingu heilsuspillandi íbúða. Er litið er á málefnasamning núv. ríkisstj., finnst ákvæði um húsnæðismálin. Þar segir: „Húsnæðisskorti, hvar sem er á landinu, skal útrýma með byggingu íbúðarhúsa“. Nú er liðið á annað ár frá því hæstv. ríkisstj. tók við völdum, og nú ætlar hún að nema ákvæðin úr l. um heilsuspillandi húsnæði, þó að enn sé ekki búið að útrýma helmingi þess heilsuspillandi húsnæðis, sem útrýma þarf. Í þessu sambandi má og benda á, að það er ýmislegt í fjárlagafrv., sem telja mætti, að ekki minni ástæða væri til að spara en þessa upphæð, og þess vegna er ekki að furða, þótt það megi teljast undarlegt, er farið er að bera fram hin svo kölluðu bandormsfrv., að þá skuli vera byrjað á þessu. Um 2. lið frv. þessa skal ég ekki ræða, en hann á einna helzt rétt á sér af þessum þremur liðum, sem hér er um að ræða. Um 3. liðinn ætla ég að ræða nokkuð. Það hefur verið allmikið um það rætt, að byggja skuli betri grundvöll fyrir framleiðslu á landbúnaðarvörum, sem miði í þá átt, að verð þeirra geti lækkað. Einmitt þessi l., um nýbyggðir og landnám, sem sett voru 1946, gera ráð fyrir meiri átökum í þessum efnum en nokkur önnur l. höfðu áður gert. Sú löggjöf, sem frv. ræðir um, er um nýbyggðir og samvinnubyggðir frá árinu 1936 og l. um byggðarhverfi eða samvinnubyggðir frá árinu 1931. L. um samvinnubyggðir urðu aldrei annað en pappírsgagn sökum þess, að ekki var veitt nægilegt fé til þeirra framkvæmda. Til nokkurs fróðleiks hef ég tekið niður nokkrar tölur úr fjárl. um það, hversu miklu fé hefur verið varið til nýbýla samkv. l. um samvinnubyggðir, sem hv. 1. þm. Skagf. sagði, að væru ekki annað en pappírsgagn. Þær tölur eru ekki háar og eru sem hér segir: 1937 180 þús 1938 155 – 1939 155 – 1940 260 – 1941 260 – 1942 310 – 1943 300 – 1944 360 – 1945–'46 áætlað 360 þús. til. þessara hluta. Það er fyrst árið 1946, að gengið er til átaka í þessum efnum, og eru þá veittar 2.5 millj. kr. til þessa, en nú kemur stjórnarfrv., sem krefst þess, að þessi upphæð verði lækkuð niður í 1.5 millj. kr. Hæstv. fjmrh. tók fram í ræðu sinni, að ekki væri meiningin að praktísera þetta nema í eitt skipti. En er nú ekki nokkur hætta á því, ef þröngt yrði fyrir dyrum næsta ár, að gert yrði hið sama áfram. Þetta er mjög vafasöm fullyrðing hjá hæstv. ráðh., því að hér er um mjög vafasamt fordæmi að ræða, og þótt upphæðin væri hækkuð að mun, en ekki lækkuð, mundi hún í reyndinni reynast of lítil, en ekki of há. Ég get því ekki fylgt þessu frv. Það er meiri ástæða til að spara margt annað, og t.d. er áætlaður kostnaður vegna fjárhagsráðs ekki áætlaður minni en 4 millj. kr. Tveir ráðh. hafa nýlega klagað fjárhagsráð fyrir, hvernig það starfar. Það er ekki síður ástæða til að taka þar ýmislegt til athugunar en að draga úr áhrifum þessarar löggjafar með því að svipta hana fjárframlögum.



Herra forseti. Mér skilst, að hæstv. ríkisstj. sé að leitast við að firra ríkissjóð útgjöldum með breyt. l. þeirra, sem hér um ræðir. En ég bjóst við meiru. Á sama hátt mætti krukka í ýmis önnur l. En tilefni þess, að ég kvaddi mér hljóðs, er það að ræða um 4. gr. Eins og útlitið er nú í landinu, þá er nú búið eða verið að stofna til fyrirtækja, sem þurfa fimm sinnum meira fólk en kemur á vinnumarkaðinn á ári hverju, og taka þessi fyrirtæki mikið fólk frá bændum. Afleiðingin verður svo sú, að þeir bændur, sem búa á lökustu jörðunum, fara í nýja atvinnu og yfirgeta jörð sína. Þess vegna er það spurning út af fyrir sig, hvort hyggilegt sé að leggja milljónir kr. í nýbýli meðan svo háttar sem nú, - hvort ekki eigi að biða í nokkur ár með framlög til nýbýla. - 3. gr. fjallar hins vegar um lán til húsbygginga. Þar er þörfin mjög aðkallandi og svo aðkallandi, að það þolir enga bið. Það hefur verið mjög erfitt um vik að fá lán til nýrra bygginga, og hafa bændur oft orðið að leggja mjög hart að sér og safnað miklum lausaskuldum, er þeir hafa ráðizt í byggingar. Hvað viðvikur ræktunarsjóðnum, þá er lánsþörf hans sízt minni en til íbúðarhúsa. Hann þarf að geta tekið það stökk, að bændur geti aukið svo bú sín og borið úr býtum þær tekjur, sem þeir þurfa til þess að auka ræktunarlönd sín. Landbúnaðurinn þarf að fá fullkomin grunnlán, og það þarf að skaffa byggingarsjóði 5 millj. kr. og afla ræktunarsjóði 10 millj. kr. stofnfjár. Þetta er mjög aðkallandi, því að það vantar mikið á það, að hægt sé að fullnægja lánsþörfinni til húsabygginga, útihúsa og frystihúsa. Hér vantar fé engu síður en til stofnlánadeildar sjávarútvegsins. Það þarf á einn eða annan hátt að útvega fé, svo að hægt sé að halda áfram endurbyggingarstarfinu í samræmi við breytta atvinnuhætti. Ef hæstv. ríkisstj. er að reyna að auka möguleika manna, má hún ekki einungis hugsa um lán til sjávarútvegsins. Hún verður að gera sér ljóst, að þörf landbúnaðarins í þessum efnum er jafnvel meiri en sjávarútvegsins. Það er því þó a.m.k. svo þar, að hver maður, sem ræðst í að reisa nýtt fjós, af því að hann ætlar að hafa 10 kýr í stað fjögurra áður, og hver maður, sem reisir íbúðarhús, verður að láta sér lynda að fá lánað ekki nema 50% af því, sem þarf í bygginguna, og hann hefði að óbreyttum l. fengið að láni, meðan lánað er 100% til bátanna, þegar með eru teknir víxlar, sem ríkissjóður hefur keypt af kaupendum bátanna. - Ég hygg, að vel sé hægt að sætta sig við ákvæðin gagnvart 4. gr. En af 13. gr. mátti ekki skera.



Herra forseti. Mér þykir leitt að lýsa yfir hér við þessa 1. umr., að ég mun ekki sjá mér fært að fylgja þessu frv. Skal ég gera grein fyrir því. Þessi hugmynd um „bandorm“ kom fyrst fram, þegar séð var, að fjárlagafrv., sem lagt var fram hér á Alþ., mundi þurfa að hækka um 10 til 15 millj. kr. og ekki var vitað, að hægt mundi vera að spara hliðstæðar upphæðir á rekstrargjöldum ríkisins. Þá var það rætt á milli þess hluta fjvn., sem styður hæstv. ríkisstj., og af hæstv. ríkisstj., hvaða leiðir hægt væri að finna til þess að fá jafnvægi í afgreiðslu fjárl., og var þá minnzt á mörg lög, sem hugsað var, hvort hægt mundi að fresta framkvæmdum á til þess að ná æskilegum rekstrarjöfnuði og síðan greiðslujöfnuði, ef unnt væri. Ég hygg, að það hafi verið um 10 eða 20 lagafyrirmæli frá síðustu árum, sem rætt var um þá að komast að samkomulagi um að binda saman í „bandorm“, sem kallað er, og fá framkvæmdum samkv. þeim frestað. Ég lýsti því strax yfir, - og bið hæstv. ráðh. að minnast þess, vegna þeirrar afstöðu, sem ég hef tekið opinberlega, - ég lýsti þá yfir, að óheppilegt þætti mér að fara inn á þá braut að raska gildi nýstaðfestra laga frá Alþ., sem enn hefði ekki sýnt sig, hvernig mundu reynast hjá þjóðinni. Ég tel slíkt gersamlega óverjandi, fyrr en hægt sé að benda á, að I. geri eitthvað annað eða meira en að íþyngja ríkissjóði með fjárframlögum. Því að það má aldrei meta lög á þann mælikvarða einan, hvort ríkissjóður verður að láta úti einhverjar fjárfúlgur, heldur verður líka að taka með í reikninginn, hve mikið ríkissjóður fær inn á móti. Og ég tel, að þetta hafi ekki verið athugað nægilega gaumgæfilega í þessu sambandi, þegar um er að ræða að fresta framkvæmd nýstaðfestra laga frá Alþ. í því skyni að spara. Það hefur verið býsnazt hér mjög yfir eyðslu ríkissjóðs á undanförnum árum. En ég man ekki betur en að 1943 væru ríkisútgjöldin 110 milljónir kr. Síðan á því ári hafa bæði ríkið og einstaklingar farið inn á mjög stórkostlegar framkvæmdir í landinu, framkvæmdir, sem kostað hafa ríkissjóð milljónir kr. og milljónatugi í hækkuðum útgjöldum. Og nú eru ríkisútgjöldin alls komin upp undir 220 millj. kr. í stað 110 millj. kr. 1943. En á sama tíma skapast ríkissjóði jafnmiklar eða meiri tekjur. Þessu má ekki loka augunum fyrir. Og þegar sú staðreynd er fyrir hendi, að þegar ríkissjóður hefur tvöfaldað gjöld sín og á sama tíma meir en tvöfaldast tekjurnar, þá er ríkisstj. ekki á rangri braut fjárhagslega, því að slík aukning á veltunni hlýtur að koma öllum almenningi til góða. Enda hefur aldrei á nokkru ári verið eins mikið fjármagn hjá þjóðinni eins og nú. Ég þarf um það ekki annað en að vísa til tveggja staðreynda, annars vegar hins gífurlega fjármagns, sem kemur inn við frjáls framlög til barnahjálparinnar, sem er á þriðju millj. kr. hér á landi, án þess að nokkur maður sé þvingaður til þess, og hins vegar má benda á í þessu sambandi það gífurlega fjármagn, sem þjóðin leggur fram fyrir tóbak og brennivín á hverju ári. Slíkt mundi ekki eiga sér stað, ef þjóðin hefði ekki ráð á því. Ég tel því, að það að láta bresta vonir fjölda fólks um framkvæmd nýsettra laga af Alþ., með því að kippa að sér hendinni um framkvæmd þeirra, sé alveg röng stefna. Þessi afstaða mín er hæstv. fjmrh. ekki neitt ný af minni hálfu. Ég hef haldið þessari stefnu fram frá því fyrsta. En ef nauðsynlegt er vegna fjárhags ríkissjóðs, sem ég á þessu stigi málsins ekki viðurkenni, að fresta fjárfrumlögum ríkissjóðs, þ.e. skera niður eða afnema gildi laga, sem hafa verið staðfest, þá á sízt af öllu að byrja á þessari löggjöf hér, heldur á miklu nýrri löggjöf, og það er löggjöfin um fjárhagsráð. Þennan fyrirvara gerði ég strax, og skoðun mín hefur ekki breytzt í því máli, og skal ég fara nokkru nánar út í það atriði. Með l. um fjárhagsráð er gert ráð fyrir því, að öll viðskipti og öll fjárfesting fari um hendur þessa mikla ráðs. Það hefur nú sýnt sig, að þetta hefur haft þann kostnað í för með sér fyrir ríkissjóð, þó að þessi stofnun hafi ekki enn staðið í heilt ár, að þessi stofnun mun vera búin að kosta ríkissjóð um þrjár eða á fjórðu millj. kr., og fer kostnaðurinn við hana vaxandi. En annað er lakara við þetta ráð. Það hefur sýnt sig, að þessi stofnun hefur á þessu stigi lagt dauða hönd á fjöldamörg fyrirtæki á þessu landi, þannig að ef þessu drepandi fargi er ekki létt af, þá fyrst fær ríkissjóður skell, svo mikið fjárhagslegt áfall, að hæstv. fjmrh. er alveg óhætt að skrifa langan lista af lögum, sem þá þarf að afnema, þegar svo er komið. Það er alveg áreiðanlegt, og er vert að athuga það þegar á þessu stigi. Þegar við lítum á, hvað gert er í þessari stofnun, fjárhagsráði, þá er sjáanlegt, að ekkert vit er í að hafa þar 5 menn á launum, þar sem fjórir þeirra hafa 42 þús. króna hver og sá fimmti 45 þús. króna í laun. Ég sé ekki annað en að um þá skrifstofuvinnu sé að ræða hjá þessu ráði, sem heyrir til fjmrn., sem þó kostar upp undir eina millj. kr., sem sé bókstaflega hægt að skera niður og spara þann kostnað allan og láta þann sparnað mæta einni millj. kr. af því, sem hæstv. ráðh. óskar að spara, í stað einnar millj. kr., sem talað er um í einum liðnum hér í þessu frv. Sú breyt., sem hér þarf að gera, er að setja upp eina viðskiptanefnd, sem hafi með öll þessi mál að gera í einu, hvar bankarnir eigi hver sinn fulltrúa, og láta það, sem fjárhagsráð annast þarflegt, ganga í gegnum þá einu stofnun og ekkert annað. - Og það, sem fjárhagsráð hefur gert viðkomandi fjárfestingu, er ekki samkvæmt lögum. Það er ákveðið í l., að skýrslur um fjárfestingu séu komnar til fjvn. þannig, að hægt sé að byggja á þeim við afgreiðslu n. á fjárlagafrv. Og þegar þessi skýrsla er komin sem opinbert skjal til fjvn., - þó að ég hafi fengið áminningu um, að tæplega væri leyfilegt að sýna hana sem þskj., – þá er það ekki einu sinni svo, að þessi skýrsla sé gerð í samræmi við fjárlagafrv., þar sem fjárfestingu er þar gert ráð fyrir á allt annan hátt en í fjárl. Fjárfesting samkv. þeirri skýrslu er um 14 millj. kr. til vega og brúa í landinu, - rétt eins og viðhaldið á þessum hlutum var á síðasta ári, og ekkert annað. Þetta er nægilegt til þess að sýna, að þessi stofnun út af fyrir sig er engan veginn svo þörf og nauðsynleg, að kosta þurfi til hennar millj. króna á ári. Skýrsla sú, sem fjárhagsráð hefur gert, er merkileg að mörgu leyti. En þetta hefði mátt gera í gegnum hagstofuna, án þess að hafa við þetta yfirstjórn manna, sem kostar alls um 200 þús. kr., til þess að segja þessum starfsmönnum fyrir verkum. - Ég mun síðar við umr. um þetta mál gera brtt. um, að fyrsti liðurinn til að spara, ef halda á áfram á þeirri braut að fresta framkvæmd laga, verði þá að fresta framkvæmd laga um fjárhagsráð um óákveðinn tíma. Ég vil í sambandi við þetta benda hæstv. fjmrh. á, að síðan þessar umr. fóru fram, sem ég gat um, við hæstv. ríkisstj., hefur hver einasta tilrann, smá og stór, sem fjvn. hefur gert í því skyni að spara á fjárl. við rekstrarútgjöld ríkisins, verið raunverulega felld, sumpart vegna óska hæstv. ríkisstj., sem ekki gat fellt sig við að gera þetta eða hitt til sparnaðar, af því að það snerti einhverja hagsmuni þeirra flokka, sem stóðu að þessum eða hinum ráðh. Ég vil í sambandi við það benda á það m.a., að tilraun var gerð til þess af fjvn. að fella niður 150 þús. kr. framlag í sambandi við húsaleigunefndina í Rvík. Sú brtt. var tekin til baka samkv. ósk hæstv. fors- og félmrh. En á sama tíma berst hann með hnúum og hnefum á móti þeirri lagabreyt., sem ég o.fl. hugsuðu að koma hér fram um breyt. á l. um húsaleigu, til þess að fá á þessum málum nokkra leiðréttingu, svo að hægt sé á þann veg að bæta úr húsnæðisvandræðunum. Svo kemur frv. frá hæstv. ríkisstj. um að kippa grundvellinum undan því, að hægt sé að losna út úr húsnæðisöngþveitinu í landinu. Þessi þríkantur er rekinn hér. Og ég er viss um, að hæstv. ríkisstj. rekur sig á eitthvert hornið á þessum þríkanti svo illa, að hún muni muna eftir því, ef ekki er við því gert í tíma. - Síðan þetta skeði, hefur verið afgr. hér í þessari hv. d. mál, sem mun kosta ríkissjóð milljónir króna, ef það verður samþ. í hv. Nd., ef sá andi ríkir þar, sem ríkt hefur hér í þessari hv. d. Og að þetta hefur gengið hér í gegn, hefur gert fyrst og fremst forseti þess flokks, sem mest hefur varað við fjársukki, Framsfl., m.a. hefur hv. þm. Str. haft forustuna í því hér að samþ. að láta 4 millj. kr. til fiskiðjuvers í Hornafirði. Nýlega var búið að samþ. að láta aðrar 4 millj. kr., einnig með fullu samþykki langflestra hv. þm. Framsfl. hér, í landshöfn á sama stað. Þá eru komnar á fáum dögum samþykktir, með samþykki þessa flokks, sem eru um átta millj. króna í einn stað, Hornafjörð. Og ef þessar till. um framlög verða einnig samþ. í hv. Nd., þá má geta nærri, hvernig þjóðin sættir sig yfirleitt við það á sama tíma að fella burt gildi laga, sem fjöldamargar vonir ungra og upprennandi manna eru tengdar við. Ég fæ ekki séð, að nein ríkisstj. geti endað þing á þann hátt að láta slíkt misræmi viðgangast, sem ég hef hér bent á. - Ég vil einnig benda á í sambandi við það, að verið er að ræða um að fresta um einnar millj. kr. greiðslu á ári til nýbýla og landnáms, að þá hefur einmitt verið samþ. í dag hér að láta standa í l. um bændaskóla það ákvæði, sem getur kostað ríkissjóð milljónir kr. Þar á ríkissjóður að taka að sér að byggja nýbýli fyrir einstaka menn á ríkisjörðum fyrir stórar fjárfúlgur. Og þetta er gert á sama tíma sem verið er að ræða hér um að nema í burt verulegan hluta af fjárframlagi, sem lögum samkv. á að renna til nýbýlasjóðs, sem stofnaður hefur verið til þess að menn geti sjálfir byggt sér nýbýli í landinu. Ég er ekki svo heillum horfinn enn, þó að ég styðji þessa hæstv. ríkisstj., að ég sjái ekki í gegnum þetta þokumyrkur, sem hér er þyrlað upp í sambandi við þetta mál. Ég mun ekki treysta mér til þess að fylgja frv. um svona lagafyrirmæli. Ég held, að stefnan um afgreiðslu fjárl. verði eitthvað að breytast, a.m.k. frá því sem enn er hér, til þess að hægt sé að vænta þess, að fullt fylgi fáist um þetta frv., sem hér liggur fyrir. Ég vil líka benda á, að það var rætt um það einnig að gera ýtarlegar tilraunir til þess að lækka gjöld tryggingastofnunarinnar. Nú er ég út af fyrir sig ekki fylgjandi því, því að ég álít tryggingalöggjöfina svo mikils virði, að það eigi ekki að skerða gildi hennar fyrst um sinn. Hins vegar voru aðrir menn, sem léðu þessu máli, sem hér liggur fyrir, fylgi í sambandi við það, að einnig væri tekið á því máli. Og við vitum, hvernig með það mál hefur verið farið. Ef það hefði átt að minnka nokkuð kostnað við tryggingamálin, þá var náttúrlega ekkert fyrir hendi annað en að fresta framkvæmd einhvers kafla þeirra, sem ég hef þó verið alveg á móti, að gert verði. Þetta var ekki gert, enda var hæstv. forsrh. á móti því. Ég er honum þakklátur fyrir það. Viðkomandi því ákvæði í 1. tölul. 1. gr. frv., að fjárframlög og lánveitingar af hálfu ríkissjóðs til sveitarfélaga komi því aðeins til framkvæmda, að sérstök heimild sé veitt til þess í fjárl. hverju sinni, í sambandi við III. kafla viðkomandi laga, þá finnst mér, að það hefði ekki verið neitt fjarri sanni, að í l. frá upphafi hefði staðið þessi gr., sem hæstv. ráðh. vill nú fá inn.

Þetta ætti að standa í öllum lögum.

En eftir þeim skilningi, sem hér hefur ríkt í þessari hv. d., fæ ég ekki séð, hvernig hæstv. ráðh. hugsar sér að fá þetta ákvæði fram. Og þó að hæstv. ráðh. fái þetta samþ. hér, hvernig mun það þá koma til með að halda? Ég efa kannske nokkuð, að þetta ákvæði haldi, miðað við þann hugsunarhátt, sem hefur komið fram í sambandi við aðrar samþykktir hér í hv. þd. Og haldi þetta ekki, þá er verr farið en heima setið. Mér finnst það, sem fram hefur komið í sambandi við viðleitni til þess að spara á fjárl., benda á veikt samstarf hjá hæstv. ríkisstj., og má geta nærri, hve veik aðstaða hæstv. fjmrh. mun verða um að framfylgja þessari löggjöf, sem hér er frv. um, þótt samþ. verði. Og þó að hv. þd. samþ. þetta frv. hér, þá býr áreiðanlega allt annað þar á bak við hjá hv. þd. - þegar tekið er tillit til þeirra fjárframlaga, sem ég hef lýst, að hér hafa samþ. verið - heldur en það, sem knýr fram hreinskilna ádeilu mína í þessu máli og málum, sem ég hef lýst nú, og ætti hæstv. fjmrh. að athuga það, áður en hann lætur aka sér lengra út í þetta fen. Um 2. Tölul. 1. gr. frv. hef ég ekkert að segja, því að mér finnst ekki nema eðlilegt, að þetta eftirlit sé látið bera sig. Mun ég geta fellt mig við þetta. Ég mun eðlilega ekki geta fylgt 3. tölul. 1. gr. frv. af ástæðum, sem ég þegar hef tekið fram. Og ég tel, að fyrsti liður 1. gr. þessa frv., ef á að samþ. það, eigi að vera að fresta framkvæmd laga um fjárhagsráð, því að það mundi spara ríkissjóði stórfé og hleypa lífi aftur í þá atvinnuvegi, sem hinn dauði hrammur fjárhagsráðs hefur legið á, og gefa einstaklingum og félögum það traust á sjálfum sér, sem nauðsynlegt er til gæfu, og enn fremur skapa ríkissjóði meiri tekjur en hægt er að hugsa sér, að hann hafi, meðan atvinnulífið er í þeim fjötrum, sem það nú er í, beinlínis fyrir framkvæmdir og afskipti fjárhagsráðs. Ég mun því bera fram hér við síðari umr. málsins brtt. um, að það verði 1. gr. frv. að fresta framkvæmdum fjárhagsráðslaganna.



Herra forseti. Ég þyrfti í sjálfu sér að biðja nokkurrar velvirðingar á því, að ég tók það ekki nægilega skýrt fram, þegar ég talaði um frv. fyrst, að það er í því misritun eða prentvilla, - ég veit ekki, hvort heldur er, - sem snertir 1. gr. tölul. 3, að það á að standa þar, ekki samkvæmt 21. tölul. 13. gr. 1. nr. 35/1946, heldur samkvæmt 4. gr. laga nr. 35 frá 1946. Þetta vildi ég biðja hv. n. að athuga, og ég hef nú heyrt af ræðu hv. 1. þm. N–M., að hann hefur komið auga á þetta, sem ég tók undir, strax og hann minntist á það. Svo að ég vona, að það verði leiðrétt hjá hv. n. Hv. 8. landsk. þm. fór nokkrum orðum um þessi mál, og skal ég ekki segja um það mikið, að hann fór ekki alveg rétt með það, sem ég sagði þarna um 3. tölul. Hann sagði, að ég hefði sagt, að þetta yrði ekki gert nema í þetta eina skipti. Ég vona, að það verði svo. Ég sagði að vísu ekkert um það. Ég vona, að fjárhagur ríkisins verði svo framvegis, að þess þurfi ekki, en ég sagði það ekki, heldur, að þennan niðurskurð á fjárframlögum úr 21/2 millj. kr. um eina millj. kr. bæri ekki þannig að skilja, að það ætti að svipta fyrir fullt og allt lögin um landnám, nýbyggðir og endurbyggingar í sveitum þessu fjárframlagi að þessum hluta. Ég veit, að hv. 8. landsk. þm. misskildi þetta og að það hefur ekki verið viljandi gert af honum að segja hitt. Að því er snertir aðrar þær umr., sem hér hafa farið fram, þá hafa þær nú, sérstaklega hjá hv. þm. Barð., verið nokkuð á við og dreif. Og það má náttúrlega tala um ákaflega margt í sambandi við þetta „skemmtilega“ frv.form, sem kallað hefur verið „bandormur“ og er ekki nýtt hér á Alþ. slík lagasetning hefur sézt hér fyrr. Ég álít nú samt sem áður, að það sé lítil ástæða til þess fyrir mig að elta ræðu hv. þm. Barð. í einstökum atriðum. Ég skal alveg játa það, að okkur greinir ákaflega mikið á um tekjuvonina fyrir ríkissjóð á þessu ári. Hann hefur þar aðrar skoðanir en ég, og ég vildi óska þess, að hans skoðanir í því efni reyndust réttar, en mínar rangar. En úr því sker reynslan ein. En hvað þetta frv. snertir og þau áhrif, sem það hefur á löggjöfina, þá finnst mér nú, að hv. þm. Barð. fari dálítið villur vegar um þau skaðvænlegu áhrif, sem það hafi, t.d. viðkomandi l. um opinbera aðstoð við byggingar í kaupstöðum og kauptúnum. Og svo í öðru lagi er það alveg í ósamræmi við stefnu hans í slíkum málum, því að það er ekki farið fram á annað en það, að framvegis verði sá háttur á hafður, að fjárveitingarvald þingsins sé haft fyrir leiðarstjörnu í því, sem gert verður samkv. þessum kafla. Hv. þm. Barð. veit eins vel og ég, að nú sem stendur er þessi kafli þannig, að leggja má svo og svo miklar byrðar á herðar ríkissjóðs, án þess að fjárveitingarvaldið hafi nokkuð þar um að segja og án þess að fjmrn. sé kvatt þar til nokkurra hluta fyrr en kemur að skuldadögunum. Ég er viss um, að menn geta verið sammála um það, að fjármálavald þingsins ætti alltaf að vera sá ráðandi kraftur og að í sjálfu sér ættu engin veruleg útgjöld að geta faríð fram úr ríkissjóði án þess að það væri leyft af slíku valdi. Þá er það ákvæðið, sem snertir 4. gr. l. um landnám og nýbyggðir í sveitum. Þeir, sem eru kunnugir þessu máli, þ. á m. hv. 1. þm. N-M., taldi það ekki neitt til skaða á þessu stigi málsins. Það er rétt, að til eru mörg önnur l., sem gætu komið til greina, þegar um það er að ræða, og ekki nýtt á Alþ. Það hefur komið fyrir áður, að Alþ. hefur þurft að spyrna við fótum og athuga sig með ýmsa löggjöf, t.d. að skjóta á frest í bili útgjaldalöggjöf, og höfuðmarkmiðið hefur alltaf verið það sama, að létta eitthvað þær byrðar, sem á ríkissjóði hvíla. Um það má svo mikið deila, hvað eigi að nefna fyrst í þessu. Hv. þm. Barð., sem hefur á sínum herðum alla erfiðleikana af því að koma saman fjárl., er manna kunnugastur því þrefi og þeirri togstreitu, sem um það hlýtur að verða, þegar verið er að reyna að ná samkomulagi um einhver úrræði til þess að draga úr kostnaðinum, þegar maður sér sitt óvænna að halda á hlutunum. Hv. þm. telur, að sum ákvæði löggjafarinnar um fjárhagsráð eigi að vera fyrst í þessari röð. Í því efni er ég honum ekki sammála. Það hefur verið talið og er nauðsynlegt, að þessi svo kallaða fjárfesting kæmi í þjóðfélaginu og áætlunarbúskapur. Ég hef hlustað á mörg rök í þessu á síðustu árum, en þegar á að framkvæma þetta, eru menn, sem eru óánægðir, eins og kom fram í ræðu hv. þm. Barð. Mér þykir leitt, að hann sér sér ekki fært að fylgja þessu frv. Svo kann að vera um fleiri, að þeir sjái sér ekki fært að fylgja því. Aðrir kunna að sjá sér það fært, og verður að ráðast, hvernig það fer í þ. Eins verður að ráðast, hvernig fer um viðbætur eða breyt., hvort sem þær koma frá einstökum þm. eða n., ef menn sjá ástæðu til að bæta einhverju við nú. Það eitt er víst, að ég held, að allir hljóti að vera sammála um það, að löggjafinn hafi undanfarin ár í mörgum efnum hlaðið á ríkissjóð skuldbindingum allt of hratt. Ég ber mína fullu ábyrgð á því sem þm., en ég tel mér leyfilegt fyrir því að lýsa yfir þeirri skoðun. sem hefur magnazt í mér núna síðan þessi löggjöf er farin að sýna sig í verki, að hér sé um allt of margar lagagreinar að ræða, sem íþyngja ríkissjóði með skyldum um lán eða bein fjárframlög og mörgum fleiri hlutum, sem þyrftu að koma inn í þennan bandorm, eins og hv. þm. tók fram. En honum er ljóst og okkur öllum, að til þess að fá slíku framgengt þarf miklu meira en vilja eins einstaks þm. eða jafnvel þótt tveir séu. Til þess þarf samtök, sem ná yfir meiri hluta þingsins, að standa að þeim breyt., sem gera þarf í þessum efnum, og ég held, að margir muni viðurkenna, að hér hafi verið gengið fulllangt. Ég skal svo ekki þreyta umr. um þetta mál að sinni. Ég hef reynt að benda á bæði um hvað frv. væri, hvað það snertir og þær skerðingar, sem það hefur í för með sér, og líka hef ég leitazt við að upplýsa eins og mér er unnt þann misskilning, sem á sumum pörtum hefur komið hér fram í umr.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að taka mjög ákveðið undir þær skoðanir, sem komu fram hér áðan í ræðu hv. þm. Barð., um það, að fjárhagur ríkisins eins og hann er nú og hefur verið undanfarin ár gefur ekkert tilefni til þess, að borið sé fram slíkt frv. sem þetta, er hér liggur fyrir á þskj. 490. Hv. þm. er, eins og kunnugt er, form. fjvn. og þess vegna mjög vel kunnugt um fjárhag ríkisins. enda öllum þm. kunnugt, að undanfarin ár hefur orðið verulegur tekjuafgangur á rekstri ríkisins. Og þótt mikið sé talað um það nú, að mjög mikill samdráttur muni verða frá því. sem áður var, held ég, að ekkert sanni enn, að rekstri ríkisins sé enn nokkur hætta búin, sem gefi ástæðu til að flytja mál á borð við það frv., sem hér liggur fyrir. Ég held líka, að frv. sjálft sanni það í raun og veru, að sjálf hæstv. ríkisstj. taki ekki þetta mál, þessi fjárhagsvandræði ríkissjóðs, mjög alvarlega, því að ef það væri, þá mundi hún áreiðanlega stíga stærra skref en með þessu frv., því að sá sparnaður, sem hér er um að ræða, er raunverulega alls ekki mikill miðað við þær upphæðir, sem fjárl. eru farin að velta á í dag. Sparnaðurinn felst í 1.–2. tölul. 1. gr., og ef miðað er við þær fjárveitingar, sem verið hafa á fjárl. t.d. s.l. ár og nú til þeirra framkvæmda, sem 1. tölul. fjallar um, er það ekki nema innan við 1/2 millj. kr., nú um 400 þús., sem áætlað er í þessum kafla. Og sá sparnaður, sem felst í 3. Tölul., nemur 1 millj. kr., eða sparnaður á þessu samanlögðu innan við 11/2 millj. kr. Nú held ég, að menn hljóti að kannast við það, að ef fjárhag ríkisins væri út af fyrir sig slík hætta búin sem látið er í veðri vaka í sambandi við þetta frv., gæti þetta áreiðanlega ekki valdið neinum úrslitum, hvort ríkissjóður fer svo að segja á höfuðið eða ekki. Ég held, að ef ríkisstj. meinti það, sem hún lætur í veðri vaka með þessu, mundi hún gera róttækari ráðstafanir en felast í þessu frv. Ég vil líka taka undir það, að ef fyrir hendi er virkileg þörf til þess að fara að bjarga fjárhag ríkissjóðs með þessum hætti, þá væri margt annað, sem frekar ætti að taka og spara útgjöld til en þau mál, sem hér er fyrst og fremst ráðizt að. Ég held, að sparnaðurinn, ef þörf er fyrir hann, ætti að koma fram í allt öðru sambandi en við þau mál, sem hér er lagt til, að sparað verði á. En ég held líka, að það sé ekki fyrst og fremst sparnaður, sem er í huga ríkisstj., þegar hún flytur þetta frv. Ég held, að það sé annað, sem fyrir henni vakir, og þá fyrst og fremst það að hindra, að tilætlað gagn verði af þeirri lagasetningu, sem sett var hér fyrir aðeins tveimur árum síðan fyrir þáv. ríkisstj. Ég hygg, að frv. beri þannig vott um, ekki sparnaðarhug ríkisstj., heldur um hitt, að hún sé andstæð þeim málum, sem hér á að fara að spara á, og vilji því koma í veg fyrir, að af þeirri lagasetningu verði sá árangur, sem efni stóðu til af þeim, sem beittu sér fyrir henni á sínum tíma. Eins og frv. ber með sér, er hér um að ræða lög, sem sett voru fyrir tveimur árum síðan, og þá í fyrsta lagi l. um opinbera aðstoð við bygging íbúðarhúsa í kaupstöðum og kauptúnum, sem ég man eftir, að þótti mjög merkileg lagasetning, þegar hún var sett, og haft á orði ekki sízt af þeim flokki, sem taldi sig hafa forgöngu um þá lagasetningu, Alþfl. Hv. þm. Ísaf. (FJ), sem þá var félmrh., eins og menn muna, flutti frv., og ég man eftir því, að hann og flokksmenn hans töldu sínum flokki mjög til gildis að hafa haft forgöngu um þá lagasetningu og taldi hana mjög mikils virði, og vil ég ekki draga úr því; ég er sömu skoðunar, að full ástæða sé til, að henni hefði verið fylgt eftir eins og fyrirmæli l. stóðu til. Nú verður hins vegar að viðurkenna, að svo hefur ekki verið gert, - sízt af öllu um þann kafla, 3. kafla l., sem nú er lagt til, að frestað verði algerlega framkvæmdum á: um aðstoð við byggingar bæjar- og sveitarfélaga. Fyrirmæli þessa kafla voru þá algert nýmæli í l. og þess vegna líka eins merkilegur hlutur þessara góðu l. Tilgangurinn með því að setja þennan kafla var sá að útrýma á skömmum tíma, fjögurra ára bili, öllum heilsuspillandi íbúðum í kaupstöðum og kauptúnum, og um það verður varla deilt. að sá tilgangur var mjög lofsverður. Hitt er svo að vísu mála sannast, að um framkvæmd þessa kafla l. hefur engan veginn orðið svo sem hefði þurft að vera, vegna þess að ríkið hefur ekki staðið við þær skuldbindingar, sem því voru lagðar á herðar með þessum kafla l. um útvegun lánsfjár til bæjarfélaga til þess að þau gætu byggt samkv. þeirri áætlun, sem gera átti og í ýmsum kauptúnum a.m.k. var gerð um útrýmingu þessara heilsuspillandi íbúða á tilteknum tíma. Ég vil í því sambandi geta þess hér, að t.d. Akureyrarkaupstaður fór strax eftir að þessi l. höfðu verið sett á grundvelli þeirra að gera rannsóknir og skýrslur um heilsuspillandi íbúðir á Akureyri, sem reyndust vera þó nokkuð margar, ekki síður hlutfallslega en í Rvík, og þessar skýrslur voru lagðar fyrir ríkisstj. og ekki rengdar af henni, vegna þess að fyrir því lágu fullkomin rök, að þessar íbúðir voru heilsuspillandi. Bæjarstjórn Akureyrar fór hvað eftir annað fram á það við ríkisstj., að henni yrði útvegað lán, eins og tilskilið er í 3. kafla l., til þess að geta byggt íbúðarhús með það fyrir augum að útrýma þessum heilsuspillandi íbúðum. Þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir í þá átt og fleiri en eina sendiferð af hálfu bæjarstjórnarinnar til Rvíkur á fund ríkisstj. til þess að fá fram þessa lögboðnu aðstoð til þess að útrýma sínum heilsuspillandi íbúðum hefur enn ekki fengizt nein aðstoð af hendi ríkisstj. í þessum efnum. Nú er upplýst hér, að ríkissjóður hefur tekið 5 millj. kr. lán til aðstoðar við bæjarfélög til þessara framkvæmda. Ég hefði gjarnan viljað í sambandi við þessa umr. biðja fjmrh. að gefa upplýsingar um það, hvernig þessu lánsfé hefur verið varið, hvaða bæjarfélög það séu, sem hafi orðið aðnjótandi þessara lána, og hve mikið það sé, sem lánað hafi verið til hvers bæjarfélags í þessu skyni. Það er ekki ófróðlegt að fá að vita um það og sérstaklega vegna þess, sem ég áðan sagði um þær undirtektir, sem Akureyrarbær hefur fengið í þessu máli, þar sem hann hefur ekki fengið neina aðstoð af hálfu ríkisins til þessa byggingarstarfs. Nú, - þó að útvegaðar hafi verið þessar 5 millj. kr., sem ég geri ráð fyrir, að að mjög verulegu leyti fari til byggingar í Rvík, enda ekki að neita, að þörfin hér er mikil, þá er víst, að með því er þörf bæjarfélaganna ekki fullnægt nema að örlitlu leyti, og þess vegna getur ekki heldur að mínu áliti náð neinni átt, að ríkissjóður fari nú þegar, tveimur árum seinna, meðan framkvæmdirnar enn eru jafnskammt á veg komnar, en þörfin hins vegar hjá mörgum bæjarfélögum langtum meir aðkallandi nú en þegar l. voru sett, þá getur ekki komið til nokkurra mála, að ríkið fari nú að kippa að sér hendinni og afturkalla með öllu þá aðstoð, sem því ber að veita bæjarfélögum samkvæmt þessum lögum. Og eins og ég gat um áður, ef fyrir hendi er jafnmikil þörf og áður að fara að spara á fjárlögum ríkisins, þá er áreiðanlega hægt að finna aðra staði, þar sem frekar væri verjandi að kippa að sér hendinni en á þessu sviði og í þessum lögum. Svipuðu máli gegnir um 3. tölul., þar sem um er að ræða sparnað á framlagi ríkisins til landnáms og nýbyggða í sveitum. Þessi lagasetning miðar að því að greiða fyrir því að koma á verulegum umbótum í búskaparháttum landsins og gera mönnum auðveldara en ella að lifa á þessum stöðum svipuðu menningarlífi og gerist í fjölmenninu í kaupstöðum landsins, svo að mínu áliti gegnir um þetta sama máli. að þetta eru ein af þeim l., sem sízt skyldi á ráðizt, þegar ríkið telur sér nauðsynlegt að spara til ýmissa framkvæmda á fjárlögum ríkisins. Ég tel þess vegna, eins og ég gat um í upphafi, að það sé ekki fyrst og fremst sjálfur baráttuhugurinn, sem vakir fyrir ríkisstj. í þessum efnum, heldur annað, og ég tel enn fremur, að ef um sparnað væri að ræða, ætti sízt að byrja á því, sem ráðizt er að í þessu frv., og af þeirri ástæðu mun ég greiða atkv. móti þessu frv., þegar að því kemur að afgr. það hér frá deildinni.



Herra forseti. Ég geri ekki ráð fyrir að tala langt mál um þetta frv., en ástæðan til þess, að ég segi nokkur orð, er sú, að fallið hafa ýmis ummæli frá þm. Barð., sem mér finnst ástæða til að minnast á, en áður en ég kem að því, vil ég segja það um það frv., sem hér er til umr., að því verður ekki neitað, að ýmislegt af því, sem hér á að fresta, er þannig vaxið, að um það geta verið a.m.k. skiptar skoðanir, hvort það er ekki ýmislegt annað, sem þá mætti fylgja með eða taka fremur. Og náttúrlega verður því ekki neitað, að fjárhæðin, sem sparast, er ekki stór, þó að hins vegar megi svara því, að einhvers staðar verði að byrja. Ég heyrði á hv. þm. Barð., að hann er ekki ánægður með það fyrirkomulag, sem er fjárhagsráði og viðskiptanefnd. Það er enginn efi á því, að ástæðan til þess, að þessi l. um fjárhagsráð og viðskiptanefnd voru sett, var sú, að mönnum þótti sem fjárfestingin undanfarin ár hefði verið nokkuð skipulagslaus og með öðrum hætti en ákjósanlegt hefði verið. Þess vegna verður að lita á l. um fjárhagsráð sem eins konar „reduktion“ frá stefnu fyrri ára. Það, sem menn festu þó fyrst og fremst augun á, var það, að fjárfestingin hafði að sumu leyti farið úr hófi fram, þó að ég álíti, að hún hafi kannske verið of lítil á öðrum sviðum. Þegar þessi lög um fjárhagsráð voru sett, þá var fyrst og fremst hugsað um þær framkvæmdir, sem gera átti, og ráðinu fengið vald til þess að ákveða, hvaða framkvæmdir mætti gera. Í sambandi við störf ráðsins hefur verið talað um áætlunarbúskap og þau jafnvel verið kölluð því nafni, en það er alrangt að kalla starfsemi ráðsins það. Það má benda á það, að ef á að koma á áætlunarbúskap í einhverju þjóðfélagi, þá þarf valdsvið þeirrar stofnunar, sem hann á að hafa með höndum, hvort sem það er fjárhagsráð eða einhver önnur stofnun, að vera miklum mun víðtækara en það valdsvið, sem fjárhagsráð nú hefur. Í l. er ekki minnzt á það, að fjárhagsráð eigi að hafa eftirlit með því, að dýrtíðin í landinu verði aldrei svo mikil, að hún valdi truflunum á sviði atvinnuvega og fjármála. Gerð var fyrirspurn um það til ríkisstj., hvort ráðið ætti að gera till. í dýrtíðarmálunum, en hæstv. ríkisstj. svaraði á þá leið, að hún óskaði þess ekki. Þetta út af fyrir sig veldur því að sjálfsögðu, að eitt grundvallaratriði þess, sem fjárhagsráð ætti að fjalla um, ef um áætlunarbúskap væri að ræða, er alls ekki í verkahring þess. Dýrtíðarmálin ráða því að miklu leyti, hvað mikil útgjöld ríkissjóðsins eru, og nú er svo háttað, að talið er, að ríkissjóður kosti 55 millj. kr. til niðurgreiðslu á dýrtíðinni. Hér er um svo stórt atriði að ræða, að ef áætlunarbúskapur væri hér, þá þyrfti fjárhagsráð fyrst og fremst að ráða þessu, en út í það skal ég ekki fara frekar að sinni. Hins vegar vil ég benda á það, að fjárhagsráð hefur ekki með höndum, hvernig haga skuli rekstrargjöldum ríkisins. Það hefur auðvitað stórkostleg áhrif, og sama er að segja um skiptingu vinnuaflsins. Þá komum við að verzlunarmálunum, þar hefur fjárhagsráð heldur ekkert haft að segja; jafnstórkostlega þýðingu og þau hafa þó, og það er augljóst mál, að ef á að vera um áætlunarbúskap að ræða, sem í lagi sé, þá verður að draga verulegan hluta af því fjármagni og vinnuafli, sem til verzlunarinnar fer, og láta það aftur á móti ganga til framleiðslunnar. Ég vil taka það fram, að þessi orð mín eru ekki till. um áætlunarbúskap. Það hefur sýnt sig, að þessi eini þáttur, verzlunarmálin, er þannig, að hæstv. Alþ., ríkisstj. og fjvn. geta ekki sætt sig við það, að fjárhagsráð ráði honum. Ég hef komizt að þeirri niðurstöðu, - og ég hafði það einnig í huga, þegar h um fjárhagsráð voru selt, og ég hef einnig lýst því áliti mínu við ríkisstj., - að fjárhagsráð og viðskiptanefnd ættu að vera eitt ráð, sem starfaði í nánu sambandi og samráði við Hagstofu Íslands. Hagkerfi okkar er enn algerlega ófullnægjandi, en mikið ríður á að koma á fót góðri hagstofu með víðtæku starfssviði. Þessi nýja hagstofa ætti fyrst og fremst að vera ráðgefandi. Í fyrsta lagi um framkvæmdir ríkisins, í öðru lagi um lausu dýrtíðarvandamálanna, í þriðja lagi, hversu mikill fjöldi starfsmanna ríkisins skyldi vera, og í fjórða lagi. Hvernig reka skuli verzlunarmálin, þannig að þan taki ekki of mikið fjármagn og vinnuafl frá framleiðslunni. Það má minna á það, þó að ekki liggi fyrir greinilegar skýrslur um þetta atriði, sem þó væri í mesta máta nauðsynlegt, að það er þegar upplýst, að nokkuð af þeim nýsköpunaratvinnutækjum, sem komið hefur verið upp undanfarin ár, vantar nú tilfinnanlega vinnuafl. Það liggur m.a. fyrir, að nokkrir bátar stunda nú ekki vetrarvertíð vegna fólkseklu. Þess ber þó að gæta, að erfitt er að draga markalínuna í þessu efni, þar sem um það getur verið að ræða, að ekki borgi sig að gera út, jafnvel þótt menn fengjust á bátana. Ég get lokið þessum ummælum mínum um fjárhagsráð með því, að þótt ég telji, að það hafi unnið þarft verk og að mörgu leyti merkilegt, þá álít ég, að þetta fyrirkomulag sé ekki til frambúðar. Þegar fjárhagsráð tók til starfa á s.l. hausti, var ástandið þannig, að svo sem ekkert byggingarefni var til í landinu, gjaldeyrir var enginn til og búið var að eyða því fjármagni, sem til hafði verið. Bankarnir gátu ekkert lánað, en fjöldi fyrirtækja og framkvæmda, svo sem frystihús, íbúðarhús o.fl., stóð hálfkarað, vegna þess að ekki fékkst efni til að Ljúka því. Einn stærsti og merkasti þátturinn í starfsemi fjárhagsráðs er sá, að það hefur komið í veg fyrir það, að efni væri eytt til framkvæmda, sem ekki gætu talizt nauðsynlegar í bili. Ég skal geta þess, að sótt hefur verið um leyfi fyrir verzlunarhúsum að upphæð 44 millj. kr., en veitt hafa verið leyfi fyrir 4 millj. kr., og er það mest til þess að hægt sé að ljúka við þau verzlunarhús, sem þegar var byrjað á. Sótt hefur verið um leyfi til þess að framkvæma eitt og annað, sem til þarf 87 þús. tonn af sementi. Innflutningur s.l. árs mun hafa verið 60 þús. tonn, en gert er ráð fyrir, að á þessu ári verði flutt inn 45 þús. tonn, og er það þrefalt meira en flutt var inn árin fyrir stríðið. Fjárhagsráð hefur reynt að skipta þessu þannig, að framleiðslan sæti fyrir og sömuleiðis íbúðarhúsabyggingar og aðrar framkvæmdir, sem teljast mega aðkallandi. Til dæmis um hinar mörgu og miklu leyfisbeiðnir til fjárhagsráðs vil ég nefna félagsheimilin, en til þeirra hefur verið sótt um 12 millj. kr., en ákveðið hefur verið að veita þeim leyfi fyrir 1 millj. kr. - Ef ekki væri hér neins staðar tekið í taumana, er áreiðanlegt, að í ofanálag á allar hafnirnar og hinar ýmsu hálfkláruðu framkvæmdir hefðu verið byggð verzlunarhús fyrir 44 millj. kr. Ég sé ekki ástæðu til þess að ræða þetta lengur, en margt fleira mætti um það segja. Hins vegar sé ég ástæðu til að svara því nokkru, sem hv. þm. Barð. sagði um það, að fjárhagsráð hefði leyft skólabyggingar fyrir 17 millj. kr. Ef ég man rétt, þá hefur fjárhagsráð veitt leyfi fyrir 6 nýjum skólum í stað 45, sem beðið hefur verið um leyfi fyrir. Það hefur ekki verið hægt að setja fótinn fyrir þessa skóla, sem leyfi hefur verið veitt fyrir, og sums staðar hefur verið svo erfitt um húsnæði, að ef ekki hefði verið úr því bætt, hefði kennsla orðið að hætta. Meðal þeirra staða, þar sem vantar skóla, er Skagafjörður, en þar hefur bygging skólahússins verið stöðvuð. Einnig vantar skóla á Sauðárkróki og í Vestmannaeyjum. Ég nefni bara þessi þrjú dæmi af svo ótal mörgum, sem fyrir hendi eru. Samkvæmt fræðslulöggjöfinni nýju þá er, eins og við vitum, heimilt að hefja framkvæmdir með lögboðnum styrk úr ríkissjóði. f9 skólar af þeim 45, sem koma undir þetta ákvæði, hafa fengið leyfi vegna þess, að við treystum okkur ekki til þess að taka fram fyrir hendurnar á þeim, sem hér var um að ræða, vegna hinnar brýnu nauðsynjar í öllum tilfellunum á nýjum skólahúsum. Þegar reiknað er svo út, hvað greiða skal til þessara skóla úr ríkissjóði, þá eru það um 17 millj. kr., eins og hv. þm. Barð. sagði réttilega. Nú verða menn að athuga það, að það er alls ekki fjárhagsráð, sem ræður framkvæmdum í landinu, þó að það eigi að heita svo, heldur eru þær ákveðnar og bundnar af þeirri löggjöf og því, sem gert hefur verið undanfarin ár, og í sambandi við starfsemi fjárhagsráðs er þess vegna ekki hægt að tala um áætlunarbúskap. Allt að helmingur þeirra framkvæmda, sem gerðar hafa verið síðan fjárhagsráð tók til starfa, var hafinn, þegar það var stofnað. T.d. vil ég minnast hér á stórt verzlunarhús, sem mun kosta 2–3 millj. kr. Byrjað var á byggingu þess, þegar fjárhagsráð tók til starfa, en eftir það var byggingin stöðvuð í 2 mánuði, en að lokum varð þó að halda því áfram, þó að til þess þurfi mikið efni. Sama er að segja um annað stórhýsi, sem áætlað var, að kosta mundi 2 millj. kr. Byggingin var stöðvuð um tíma, en þar sem hún kom til með að kosta eigendurna 40 þús. kr. á ári, ef ekki væri haldið áfram, þá sá fjárhagsráð sér ekki annað fært en gefa leyfi fyrir því. Svipað stendur á um mikinn fjölda framkvæmda. Sem stendur sjáum við ekki, hvernig hægt verður að láta þessi 45 þús. tonn af sementi, sem ákveðið hefur verið að flytja inn í landið á næsta ári, nægja til allra þeirra framkvæmda, sem þegar hefur verið byrjað á og fyrir hendi er að gera, jafnvel þótt ekki sé tekið nema það, sem mest er aðkallandi, svo sem hafnir, íbúðarhús úti um land og fleira. Ég vil ljúka máli mínu með því að benda mönnum á það, að til þess að um fullkomna áætlun geti verið að ræða innan hins takmarkaða sviðs fjárhagsráðs, þá þarf í fyrsta lagi að liggja fyrir áætlun um út- og innflutning, í öðru lagi skýrslur um vinnuaflið í landinu og skiptingu þess og í þriðja lagi skýrslur um tekjur þjóðarinnar. Til þessa alls hefur fjárhagsráði enn ekki unnizt tími, og hefur það mjög seinkað fyrir, hversu hagskýrslukerfið hér hjá okkur Íslendingum er ófullkomið. Erlendis er þetta svo fullkomið, að hver og einn einstaklingur getur fylgzt með þjóðarbúskapnum með því að lesa skýrslur þær, sem fyrir liggja um það. Störf fjárhagsráðs hafa hingað til að mestu farið í það að bjarga því, sem hægt var að bjarga, sem sagt því, sem byrjað var á, en þegar í upphafi skorti bæði efni og gjaldeyri, svo að skilyrði hafa verið og eru hin örðugustu. Mér er óhætt að fullyrða það, að allir þeir, sem unnið hafa í fjárhagsráði, hafa unnið eftir beztu samvizku, og það er álit mitt, að starf það, sem ráðið hefur unnið, sé bæði mikið og merkilegt, þó að ræða hv. þm. Barð. hafi ekki gefið tilefni til að álíta það. Ég get verið þessum hv. þm. sammála um, að fjárhagsráð sé ekki frambúðarfyrirkomulag, þó að ég sé þess fullviss, að hvaða menn sem hefðu starfað í því, þá hefði þeim ekki tekizt - og það af þeirri einföldu ástæðu, að ekki hefur unnizt tími til þess - að safna fullkomnum skýrslum um vinnuafl og þjóðartekjur á jafnstuttum tíma og ætlazt hefur verið til. Ég veit, að fjárhagsráði er það ljóst, að strax þegar búið er að ganga frá fjárfestingarleyfum og áætlun um út- og innflutning, þá er það næsta verkefni, sem bíður úrlausnar fjárhagsráðs, að gera áætlun um vinnuaflið í landinu og skiptingu þess. Ég gat þess áðan, að ég hefði um skeið starfað í fjárhagsráði. Ég hef unnið þar eftir beztu getu, og mér er það ljóst, að margt þarf að gera, en að þessu sinni mun ég ekki gera það að umtalsefni. Að svo stöddu mun ég enga yfirlýsingu gefa um það, hvernig ég mundi greiða atkvæði um það, hvort leggja ætti fjárhagsráð niður eða ekki. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta og hef nú gefið upplýsingar í sem fæstum orðum út af ummælum hv. þm. Barð. og læt því máli mínu lokið.



Herra forseti. Það eru nokkur orð til hv. þm. Barð. til að vita, hvort hann getur öðlazt réttan skilning. Hann var að ávíta landbn. fyrir, að hún hefði fellt till. fyrir honum. Mér skildist á honum og hæstv. fjmrh., að þetta væri mikil yfirsjón. Ég vil benda á, að til eru ýmsar greiðslur úr ríkissjóði, sem hafa verður á fjárlögum án þess að upphæðin sé ákveðin. Við skulum taka sem dæmi, að ríkisstj. ákveði að verðlauna minkadráp með 30 kr. á hvert skott. Hvernig á nú að setja þetta og ákveða upphæðina án þess að vita, hve mörg skottin verða? Eins er það með jarðabótastyrk, enginn veit fyrirfram, hve miklar jarðabætur verða á hverju ári, og verður því upphæð sú, sem til þeirra er varið, alltaf áætlun. Enginn veit heldur fyrirfram, hve mikið þarf að greiða í verðlaun, þegar ég fer á nautgripasýningar, þegar ríkissjóður leggur fram 50 aura á hverja kú gegn sama framlagi úr sveitarsjóði. Í hittiðfyrra hlaut ekkert naut 1. verðlaun á Austurlandi, og hið sama skeði á Norðurlandi í sumar. Maður veit ekki fyrirfram, hvað mikið eyðist, hve oft maður þarf að greiða 100 kr. 1. verðlaun, og það sést ekki fyrr en svæðið er búið. Í sumum hreppunum eyðist ekki allt féð, annars staðar gengur það allt upp. Og greiðslur, sem ekki er hægt að segja, hve miklar verði, verða ætíð að vera áætlaðar, þótt leitt sé, og tekur engu tali að setja það eins og nú er í fjárlögum. Það á að vera regla Alþ. að gera fjárl. sem réttust og sönnust. En nú er vitandi vits sleppt því, sem allir vita, að á að vera þar, vitandi vits falsað í fjárl., til þess að þau líti betur út, og nefndi hv. þm. Barð. mörg dæmi þess og er ég honum sammála í því, að fjárl. eigi að vera sem sönnust. Suma útgjaldaliði verður að áætla, en það verður að vera sem næst hinu sanna.

Forseti (BSt): Þar sem komið er fram yfir miðnætti og nauðsynlegt að ljúka 1. umr., vil ég biðja menn að takmarka mál sitt.



Herra forseti. Ég vil verða við tilmælum hæsta. forseta og verða ekki margorður, enda tækifæri til að ræða það við tvær aðrar umr., ef það kemur þá nokkurn tíma úr nefnd. Ég get verið sammála lögunum sjálfum, ef hæstv. ráðh. ber þau fram sem sérstakan lagabálk. En hér horfir öðruvísi við, þar sem verið er að kippa burt lagastoð, sem fólk hafði treyst á. Ég var ekki með öllu samþykkur þessum l., enda var um helmingur þm. andvígur þeim. Ég benti á þá hættu, sem nú hefur komið fram, að rentufóturinn við stofnlánadeildina væri of lágur. Sú bjartsýni, að hægt væri að fá fólk til að leggja fram stórar upphæðir gegn 2–3% rentum með eignakönnun og fleiru hefur brugðizt. Nú er breyting gerð á fleiru. Í frv. er gert ráð fyrir, að stj. útvegi og láni mönnum fé með lágum vöxtum. Ég mun ræða það við hæstv. ráðh., ef hann vill bera fram brtt. við frv. sjálft, en ef það er borið fram sem bandormur, þá get ég ekki fylgt því. Áföll þau, sem ríkissjóður hefur orðið fyrir í seinni tíð, stafa fyrst og fremst af því, að öll löggjöf stefnir að því að draga úr einstaklingsframtakinu og koma rekstrinum í hendur félagssamtaka og hins opinbera. Þetta hefur í för með sér minnkandi tekjur fyrir ríkissjóð, þar sem þessi félög hafa meiri skattfríðindi en einstaklingar. Ríkissjóður hefur einnig orðið að taka ýmislegt að sér, sem einstaklingar höfðu áður og ríkissjóður græddi þá hvað mest á. Ríkissjóður hefði ekki fengið jafnmikið áfall af síldveiðunum, ef Kveldúlfur hefði stundað þær, og ekki hefði orðið jafnmikið tap á áætlunarferðunum á milli Hafnarfjarðar og Rvíkur eða milli Akraness og Akureyrar, ef Steindór hefði haft þær. Ef stefna á í þessa átt, verður að spyrna við fæti. Ríkið er sífellt að fara lengra og lengra inn á svið einstaklinganna og frestar framkvæmdum á góðum og nauðsynlegum lögum, sem það á að sjá um framkvæmd á, með bandormi. Ég vil nú verða við tilmælum hæstv. forseta og ræða þetta frv. ekki frekar í dag. Ég mun . geyma til 2. umr. að ræða við hv. þm. Str. Annars er ég honum þakklátur, því að ýmislegt af því, sem hann sagði, var það sama og ég hafði sagt.



Herra forseti. Þetta frv. er búið að vera ákaflega lengi hjá n., en það er af gleymsku einni, en ekki neinni andúð n. á málinu. Það liggur alveg ljóst fyrir. Í fyrra voru hækkuð laun ljósmæðra. og var sú hækkun túlkuð á þá leið, að grunnlaun þeirra hækkuðu um 200 kr. Bent var á það í báðum deildum þingsins, að sú 25% og 30% hækkun, sem í gildi var áður, ætti að gilda áfram með hinni nýju launahækkun, en þegar til framkvæmdanna kom, var 25% og 30% uppbótin látin falla niður, og útkoman varð sú, að árslaun ljósmæðra hækkuðu um 12 kr. og 50 aura með breytingunni á síðasta Alþingi, og er hér því raunverulega aðeins um leiðrétting að ræða. Þetta mál var í fyrra flutt af heilbr.- og félmn. Nd. og er nú flutt af tveimur þm. úr þeirri n., og í heilbr.- og félmn. þessarar hv. d. hefur enginn ágreiningur verið um þetta mál, þó að það hafi verið svo lengi hjá n. Það verður að kenna mér einum, sem formanni hennar, það er gleymsku minni að kenna. - Ég vænti svo, að þessi sjálfsagða réttarbót verði samþ.



Herra forseti. Sjútvn. hefur athugað þetta mál allrækilega. Henni þótti rétt að leita um það umsagnar Farmanna- og fiskimannasambands Íslands, af því að hér er um atvinnuréttindi til handa útlendum sjómönnum að ræða. N. hafði þó ekki borizt svar frá þessum aðila, er hún gaf út álit sitt 10. þ. m., en rétt í þessu var að berast svar frá þessari stofnun, en samkvæmt því svari virðist gengið fram hjá því atriði, sem um var spurt sérstaklega, hvort veita skuli undanþáguna til hinna erlendu skipa, og hefur sambandið snúið sér að öðru. Það er sú hætta, sem það telur, að síldveiðunum í Hvalfirði stafi af hvalveiðum þar, og vill ekki að það leyfi, sem um ræðir í frv., sé veitt, nema öruggt sé, að síldveiðarnar skaðist ekki af hvalveiðunum. Út af þessu atriði, hvort nokkur líkindi væru til, - að úrgangsvatn, límvatn og blóðvatn og feiti kæmu til með að hafa nokkur spillandi áhrif á síldargöngurnar í Hvalfirði, sem hafa verið mikil tekjulind undanfarin tvö ár, þá þótti n. rétt að senda þetta mál til umsagnar atvinnudeildar háskólans og Landssambands íslenzkra útvegsmanna, til að fá umsögn þeirra aðila um þetta atriði sérstaklega. Að vísu fer frv. ekki inn á það, hvort hvalvinnsla skuli leyfð, heldur aðeins inn á réttindi þriggja erlendra skipa til veiðanna, en þó er það svo, að ef frv. þetta væri fellt, þá mundi það koma í veg fyrir alla hvalvinnslu. og er þetta því í beinu sambandi hvað við annað. Svör bárust frá báðum þessum aðilum, og eru öll svörin prentuð hér sem fylgiskjöl á þskj. 469. Þessi svör hníga öll að því, að á því muni engin hætta vera, að blóðvatn og límvatn hafi alvarlegar afleiðingar fyrir síldargöngur í fjörðinn, enda er hægt að hreinsa það í rotþróm, áður en það rennur í sjóinn. Hins vegar bendir atvinnudeildin svo á, að þó að límvatnið fæli síldina ekki frá beinlínis, þá geti það stuðlað að því óbeinlínis með því að auka e.t.v. plöntugróður í sjónum, og sá gróður hafi skaðleg áhrif á síldargöngur. Þó muni hér engin hætta á ferðum, þar sem um vetrarsíldarvertíð sé að ræða, en þá er svo lítill plöntugráður í hafinu, að engin hætta stafar af honum. Eftir að n. hefur athugað þetta mál og leitað um það álits áðurgreindra stofnana, þá er hún því samþykk, að frv. verði samþ., um leið og hún leggur megináherzlu á, að gengið verði svo frá verksmiðjunni, að allt límvatn verði látið fara gegnum rotþrær eða síast í gegnum jarðveg, áður en það rennur í sjóinn, svo að engin hætta sé á, að nokkur lífræn efni séu í því, er það kemur til sjávar. Á því eru engin tæknileg vandkvæði, sbr. það, að oft er óheilbrigt vatn síað þannig, að það verður hæft til drykkjar. Og í trausti þess, að þannig verði um hnútana búið, sem ég hef lýst, leggur n. til, að frv. verði samþ. óbreytt, og er enginn ágreiningur um þetta í n.



Herra forseti. Frv. þetta, sem borið var fram í hv. Nd. og er upphaflega á þskj. nr. 296, gerir ráð fyrir því, að það skuli fastbundið með l., að tryggja skuli hjá Samábyrgð ríkisins öll skip, sem ríkissjóður á og tryggir á hverjum tíma. Þetta frv. hefur tekið nokkrum breyt. í Nd., eins og séð verður á þskj. 416, þannig að ákveðið er, að tryggingarnar skuli ekki vera lakari en hjá öðrum tryggingarfélögum, að dómi ríkisstj. Ef frv. verður samþ. nú, er í raun og veru lítið annað gert með þessu lagaákvæði en það að skylda þær ríkisstofnanir, sem fara með þessi mál, sem eru hér Skipaútgerð ríkisins. til þess að leggja þau tilboð, sem fyrir liggja um vátryggingar í þessum efnum, fyrir Samábyrgðina og leyfa henni að ganga inn í beztu kjör. Það kann að vísu að vera nokkur hætta í sambandi við þetta þannig, að ef menn vita fyrir fram, að lögboðið er, að ríkisstofnun skuli eiga heimtingu á því að fá jafnan að ganga inn í lægsta tilboð um tryggingar í þessum efnum, þá kann sá möguleiki að vera fyrir hendi, að það dragi úr áhuga vátryggingarfélaganna um að gera tilboð um vátryggingarkjör á hverjum tíma, vitandi, að það er ekki trygging fyrir því, að lægsta tilboð yrði samþ. og gengið að samningum um tryggingu. Sjútvn. hyggur þó, að þetta muni ekki raunverulega verða neitt til tjóns. En þetta lagaákvæði mundi verða til þess að beina þessum tryggingamálum inn á þá braut, að beinir samningar yrðu gerðir á milli Samábyrgðarinnar og Skipaútgerðar ríkisins. Enda mun þetta hafa verið rætt við forstjóra Skipaútgerðar ríkisins við meðferð málsins í hv. Nd., sem þó kemur ekki fram í þskj., og mun hann geta fellt sig við þá breyt., sem orðin er á þessu á þskj. 416. Sjútvn. sá því ekki ástæðu til að gera till. um breyt. á frv. eins og það er á því þskj. og mælir með því, að það verði samþ. óbreytt. að undanteknum hv. þm. N-Þ., sem hefur skrifað undir nál. með fyrirvara, og mun hann gera grein fyrir fyrirvara sínum við þessa umr. Hann hefur borið fram brtt. við frv., sem hann mun gera grein fyrir. En allir aðrir nm. standa að því að leggja til, að frv. verði samþ. óbreytt eins og það er á þskj. nr. 416 og eins og það kom frá hv. Nd.



Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. og líka var getið um í ræðu hv. frsm. sjútvn., skrifaði ég undir þetta nál. með fyrirvara. Þessi fyrirvari minn var um það, að ég vildi gjarnan koma inn í frv. örlítilli breyt., sem ég vona, að allir hv. þdm. geti orðið sammála um. Og þessi brtt. er ekki önnur en sú, að bætt verði inn í frv. ákvæði um það, að Samábyrgðin skuli birta ársreikninga sína í B-deild stjórnartíðindanna. En það eru engin ákvæði um þetta í 1., sem nú gilda um Samábyrgðina. En þar sem þetta er orðin svo stór stofnun og nú er verið að gera ráðstafanir til þess að færa út starfssvið hennar og gera það stærra, þá finnst mér sjálfsagt, að þessi stofnun birti sína reikninga í stjórnartíðindunum. Aðrar stofnanir ýmsar, sem eru opinberar og hafa mikil viðskipti og fjárráð, gera það flestar eða allar, held ég. að hirta sérstaklega prentaðar ársskýrslur sínar og ársreikninga, eða þá, að skýrslurnar eru birtar í stjórnartíðindunum. Og mér finnst rétt, að þessi stofnun geri það einnig. - Þessi breyt. getur vel fallið inn í 12. gr. miðja í þessum lögum, þar sem eru ákvæði um það, að Samábyrgðin skuli birta ráðh. hag hennar allan og starfsemi og leggja það undir endurskoðun. Þar eiga þessi orð, samkv. minni brtt., að falla inn í: „og skal hann birtur í B-deild Stjórnartíðinda.“ – Ég vona, að allir hv. þm. geti orðið sammála um að samþ. þessa brtt.



Herra forseti. Aðeins nokkur orð. Mín er að nokkru getið í nál. En til þess að taka af allan vafa, þá er átt aðeins, í þeim orðum sem þar eru, við þá brtt., sem nú hefur verið lýst og fyrir liggur. Ég taldi ekki ástæðu til að skrifa undir nál. með fyrirvara, þó að ég lýsti mig fylgjandi þessari brtt. En allir nm. voru sammála um frv. Ég hygg þó, að einn hv. nm. til hafi látið það uppi. að hann geti vel samþ. þessa brtt., sem var boðuð í n. Ég tel, að þau rök fyrir þessari brtt., sem fram hafa komið, séu góð og fullkomlega réttmæt, því að það eru jafnvel minni stofnanir en þessi, sem skyldar eru að lögum til þess að birta ársreikninga sína í B-deild stjórnartíðinda.



Herra forseti. Mér þykir rétt að taka fram, að það er aðeins af vangá, að ég gat þess ekki, að hv. 1. landsk. þm. (SÁO) hafði einnig gert þann fyrirvara í n., sem hann hefur lýst. Enda kemur þetta fram í nál. - En í sambandi við þessa brtt. vildi ég aðeins segja það, að það var aðallega vegna þess, að ekki þótti æskilegt eða ástæða til að senda málið á milli deilda, að nm. féllust ekki á, að þessi breyt. væri sett inn í frv. Að öðru leyti höfðu nm. ekki á móti brtt. - En það er ekki svo sem þetta sé eina opinbera stofnunin, sem ekki birtir ársreikninga sína í B-deild Stjtíð. Ég veit ekki til þess, að Skipaútgerð ríkisins birti ársreikninga sína í stjórnartíðindunum, og þeir reikningar eru enn fremur mjög takmarkað til athugunar fyrir fjvn. Ég veit ekki til þess, að reikningar Síldarverksmiðja ríkisins séu prentaðir í stjórnartíðindunum. Þeir reikningar eru birtir. þegar stjórn þeirrar stofnunar þóknast. Ekki hef ég heldur séð í stjórnartíðindunum reikninga frá Gutenberg, Landssmiðjunni, Grænmetissölunni, Áfengisverzluninni, Tóbakseinkasölunni og ýmsum öðrum stofnunum, sem reknar eru alveg á kostnað og ábyrgð ríkisins. - Ég hef ekkert á móti þessari brtt. annað en það, að hún mundi tefja málið, af því að það mundi, ef hún yrði samþ., þurfa að fara á milli deilda.



Herra forseti. Ég held nú, að þessi ótti hv. þm. Barð. við það, að þessi brtt., ef samþ. yrði, gæti orðið til þess, að frv. falli, sé alveg ástæðulaus, því að brtt. er svo lítil og að því er mér finnst sjálfsögð, að ég hygg, að ekki sé hætta á, að neitað verði um að samþ. þetta frv., þó að hún verði samþ. Varðandi hitt, að ýmsar aðrar opinberar stofnanir séu ekki skyldaðar til þess að birta sína reikninga á þennan hátt, sem vel má vera, að rétt sé, þá held ég, að það sé sízt til fyrirmyndar, heldur ætti að birta reikninga allra slíkra stofnana í stjórnartíðindum. Ég veit ekki betur en að stjórn Síldarverksmiðja ríkisins birti alltaf skýrslur þeirrar stofnunar, líkt og bankarnir, svo að það er ekki ástæða til að gera þá kröfu til þeirrar stofnunar, að hún birti í stjórnartíðindum ársreikninga sína, úr því að þetta er gert.



Herra forseti. Viðkomandi því, sem hv. þm. Barð. sagði um að senda mál á milli deilda, þá vil ég mjög mótmæla þeirri skoðun, sem þar kom fram hjá honum hvað þetta snertir. það hefur hvað eftir annað komið fyrir, að drepin hafa verið mál vegna þess, að ekki hafa fengizt samþ. við þau brtt. af ótta við að senda þau á milli deilda. En þetta er fáránleg og alveg röng stefna. Við eigum að gera það, sem við álítum rétt og satt í hverju máli, og gera þær brtt., sem við álitum réttastar, án nokkurs tillits til þess, hvað Nd. gerir. Ég álit, að sá andi eigi að ríkja hér í hv. Ed., að hv. þdm. eigi að gera sínar till. eftir sannfæringu sinni, án nokkurs tillits til þess, hvort málin fara á milli deilda eða ekki. Það hafa stundum verið samþ. mál með óánægju allra hv. þdm. eða flestra til þess að senda þau ekki á milli deilda. Svo hafa aðrir hv. þm. notað þá viðbáru, að þeir vildu ekki senda mál á milli deilda vegna ótta við, að þau mundu falla vegna þess, en aðeins sem skálkaskjól til þess að breiða yfir þá afstöðu til mála, að þeir hafa verið á móti breyt. á málum. En þeim hefur þótt finna að segja, að þeir gerðu þetta af því, að þeir óttuðust, að hætta væri í því fólgin að senda málin milli d., heldur en að segja sannleikann umbúðalaust um afstöðu sína.

Forseti (BSt) : Ég vil líta svo á, að umr. um þetta mál sé lokið, því að þegar ég tók það fyrir síðast og tveir hv. þdm. voru á mælendaskrá, þá var annar ekki við, hafði raunar fjarvistarleyfi, en hinn hv. þm. féll frá orðinu. Mun ég því líta svo á, að umr. sé lokið. og láta atkvgr. fram fara, ef enginn mælir því í gegn.

Frsm. meiri hl. (Gísli Jónsson) : Herra forseti. Þegar málið var síðast tekið fyrir, gat ég ekki verið við sökum anna í fjvn., en hef hins vegar ekkert á móti því, að atkvgr. verði nú látin fram fara og fell frá orðinu.



Ég get einnig fallið frá orðinu.