Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Samkvæmt till. hv. landbn. í þessari d. og eftir tilmælum mínum var tekin inn í frv. þetta, þegar það var síðast hér til meðferðar, heimild fyrir ríkisstj. til þess að selja, auk þessara jarða, sem hér eru tilgreindar, einnig jörðina Grísará í Hrafnagilshreppi í Eyjafjarðarsýslu núverandi ábúanda hennar. Orsök þess, að ég bar fram frv. hér í hv. d. um heimild til að selja þessa jörð, var sú, að á því virtist leika nokkur vafi, hvort heimilt væri eftir gildandi lögum að selja ábúanda þessarar jarðar jörð sína, þar eð hann bjó ekki á jörðinni sjálfur, þótt hann nytjaði hana, og þótti þess vegna öruggara að taka inn í l. sérstaka heimild til að selja þessa jörð. Nú nefur hins vegar sú breyting verið gerð á þessu frv. í Ed., að jörðin Grísará hefur verið felld út úr frv. aftur. En því er jafnframt yfir lýst í nál. hv. landbn. í þeirri deild, að það sé nú í athugun að selja umrædda jörð, ásamt jörðinni Kroppi, sem á nokkuð af engjum þeim, sem nytjaðar eru frá Grísará, og talið er nauðsynlegt, að þeim engjum verði skipt milli jarðanna. Með hliðsjón af þessu hefur landbn. þeirrar d. lagt til, að heimildin yrði felld út úr frv. aftur. Ég sé ekki beinlínis ástæðu til, að fengnum þeim upplýsingum, sem eru í nál. hv. landbn. í þeirri d., og vegna ummæla, sem þar komu fram af hálfu hv. 1. þm. N-M., þegar frv. var þar til umr., að taka þessa heimild aftur upp í frv. hér, en vildi aðeins láta það koma fram hér í þessari hv. d., að ég flyt ekki brtt., í fullkomnu trausti þess, að það sé svo háttað sem hv. landbn. Ed. upplýsir, að þessi sala muni verða heimil og muni verða framkvæmd núna alveg á næstunni eftir ákvæðum l. um erfðaábúð og óðalsrétt, án þess að sérstök lagaheimild komi til. Og þar sem það er beinlínis fram tekið í nál. hv. landbn. Ed., að niðurfelling heimildarinnar úr frv. byggist eingöngu á þessu, þá vildi ég mega líta svo á, að í því fælist einnig fullkomin yfirlýsing þeirrar hv. d., að hún sé samþykk því, að þessi sala fari fram. Ég vildi láta þetta koma fram við meðferð málsins, lokameðferð þess hér í þessari hv. d., að ég sé ekki ástæðu til að óska eftir, að jörðin Grísará verði tekin aftur inn í frv., í trausti þess, að sala jarðarinnar verði engu að síður talin heimil, svo sem upplýst hefur verið í hv. Ed.



Herra forseti. Frv. þetta, sem hér liggur fyrir, barst heilbr.- og félmn. s.l. föstudag, og n. gat haldið einn fund um málið, á laugardagsmorgun, og kom þá í ljós, að n. gat ekki orðið sammála um að standa að þessu máli og er því klofin. Ég hef nú ekki séð neitt nál. frá minni hl., en býst samt við, að það minni eiga að koma. Einn þm., hv. 10. landsk., var á móti því, en hinir nm. fjórir féllust á að mæla með frv. óbreyttu. Þó gátu tveir nm., hv. 10. landsk. þm. og hv. 3. landsk. þm., um það, að þeir áskildu sér rétt til þess að koma fram með brtt. eða samþ. þær, sem fram kynnu að koma. Frv. þetta er stjfrv., sem borið er fram í Ed. og er einn liður í því samkomulagi, sem náðist hér fyrir jólin í hinni svo kölluðu verkfallsdeilu, sem hér stóð þá yfir. Þá var nýbúið að samþ. annað frv. um breyt. á tryggingal., og er það fellt inn í þetta frv. hér líka, svo að það er bæði um það, sem búið var að samþ. hér fyrir jólin í vetur, og eins er það nú borið upp með breytingum vegna þess samkomulags, sem varð í vinnudeilunni hér fyrir mánuði. Þó að við fjórir mæltum með því, að frv. yrði samþ. óbreytt eins og það lá hér fyrir, þá lýsti n. óánægju sinni yfir því, að þarna væri gengið inn á þá braut í tryggingalöggjöfinni að greiða fjölskyldubætur án skerðingar, veita þær sem sagt öllum, hvort sem þeir hafa lágar eða háar tekjur. En eins og nú standa sakir, þá er - eins og alþm. vita - í tryggingalöggjöfinni enn þá skerðingarákvæði um það, að menn, sem fá ellilífeyrir, fá hann ekki, ef þeir hafa visst tekjuhámark. Þetta er náttúrlega ósamræmi, sem þarf að laga, en það er vitað og yfirlýst, að þetta var skoðað sem brot á því samkomulagi, sem gert var fyrir jólin í vinnudeilunni, og n. sá sér ekki fært að mæla á móti því að svo komnu og leggur til, að það verði samþ. óbreytt. N. vill enn fremur geta þess, að hún leggur á það ríka áherzlu, að þeirri endurskoðun, sem framkvæma á, á tryggingalöggjöfinni, verði hraðað sem allra mest og fari fram ekki síðar en á næsta ári, eins og gert er ráð fyrir í l. um það. Ég skal svo ekki ræða þetta mál frekar að sinni. Ég býst við því, að hér komi brtt. frá minni hl., og mun þá bíða með að taka afstöðu til þeirra, þar til þær koma fram og búið er að mæla fyrir þeim.



Herra forseti. Þegar frv. um breyt. á l. um almannatryggingar lá hér fyrir Alþ. í desembermánuði, þá lagði ég ásamt hv. 3. landsk. og hv. 10. landsk. þm. fram brtt. á þskj. 505 um það, að inn í 2. gr. frv., sem er um rétt, er íslenzkar konur, sem gifzt hafa erlendum mönnum, er hafa fallið frá eða skilið við þær, eiga til lífeyrisgreiðslu með börnum sínum, bætist ákvæði um það, að greiða skuli barnalífeyrinn frá þeim tíma, sem barn hætti að njóta meðlags frá hendi föður. Till. var felld þá og í umr. talið, að ekki lægju nógu nákvæmar upplýsingar fyrir um það, hvort þessar bætur mundu nema mikilli fjárhæð. Nú þegar þetta nýja frv. um almannatryggingar er lagt fyrir þingið, þá leyfum við okkur - hinir sömu þm. - að taka aftur upp brtt. okkar, með þeirri breytingu þó, að í stað þess, að í fyrri brtt. er ætlazt til, að barnalífeyririnn sé greiddur fyrir 5 ár aftur í tímann, eða frá 1. jan. 1947, er nú í þessari till. miðað við 1. jan. 1951, sem er 2 ár aftur í tímann. Till. þessi liggur nú fyrir þinginu á þskj. 697. Ég hef reynt að afla nákvæmra upplýsinga um tölu þeirra kvenna og barna, er um ræðir í till., og fullyrðir félmrn., að þær séu ekki fleiri en 20 á öllu landinu og börn á framfæri þeirra álíka mörg. Fjárframlag til þeirra samkv. l., ef brtt. yrði samþ., gæti aldrei farið fram úr 140 þús. kr., sennilega eitthvað minna, og er það ekki stór upphæð samanborið við aðrar bótagreiðslur almannatrygginganna. Að vísu er þetta nokkru meiri upphæð en ég nefndi, þegar ég talaði fyrir till. hér áður, og stafar það af því, að upplýsingar þær, er ég fékk, voru ekki nógu nákvæmar. Félmrn. segir líka nú, að alveg nákvæmar tölur séu ekki fyrir hendi, því að til þess þurfi að fara í gegnum miklar skýrslur og sé það mikið verk, en víst sé, að tala sú, er ég nú nefndi, sé hámarkið. Ég ætla ekki að tala meira fyrir till. nú, þar sem ég hef gert það áður og þá fært fram þau rök, er ég kunni. Vona ég, að hv. d. sjái sér fært að samþ. þessa till. og bæta með því eitthvað hag þeirra kvenna, er hér um ræðir og flestar eiga við þröng kjör að búa.

Forseti (SB): Þar sem nál. frá hv. minni hl. og brtt., sem hann mun flytja, hefur ekki verið útbýtt, verður umr. um málið frestað og það tekið út af dagskrá.



Herra forseti. Vegna ummæla hv. 3. landsk. við fyrri umr. í málinu vildi ég gjarnan gefa nokkrar upplýsingar í sambandi við nafnabreytingar þeirra manna, sem ríkisborgararétt fengu á síðasta ári, 1952. Mér virtist það koma fram í ræðu hv. þm., að hann teldi, að fáir einir, sem fengu þá ríkisborgararétt, hefðu talið sér fært að breyta nöfnum sínum, og það sýndi, hversu óvinsæl aðgerð þetta hafi verið af hendi Alþ. gagnvart þessum mönnum, sem um ríkisborgararétt hefðu sótt. Á síðasta þingi var 37 mönnum veittur ríkisborgararéttur. Af þeim hefur 31 leitað nafnbreytingar, m.ö.o., af þessum 37 eru aðeins 6 menn, sem ekki hafa leitað nafnbreytingar, og það er ekki kunnugt, hvort það stafar af því, að þeir vilji halda sínu nafni, eða af öðrum orsökum. Og ef farið er yfir þá skrá, sem ég hef hér í höndum, skrá yfir nöfn þeirra manna, sem tekið hafa sér íslenzk nöfn og sagt skilið við sín erlendu nöfn, þá kemur það fram, að meginhluti þessa fólks getur haldið að meira eða minna leyti sínum fyrri nöfnum. Ég rekst hér sérstaklega á tvö nöfn, þar sem breytingin er alveg gagnger. Það er nafn eins og Harry Rosenthal. Hann tekur sér nafnið Höskuldur Markússon. Og nafnið Max Robert Heinrich Kell; þessi maður ber nú nafnið Magnús Teitsson. Þetta er nú einna mest áberandi, að mínu viti. En hitt er líka ekki siður áberandi, hversu miklu fallegri þessi íslenzku nöfn eru, að ég tali nú ekki um hér á landi, heldur en þau erlendu. Mér fannst rétt að gefa þessar upplýsingar, vegna þess að þær sýna, að það er miklu minni andstaða af hálfu þessa fólks að taka upp íslenzk nöfn, en sumir hafa látið í veðri vaka.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð í tilefni af brtt. minni á þskj. 681. Hv. frsm. n. tók það fram við fyrri hluta þessarar umr., að það hefði komið í ljós varðandi þann mann, sem ég fer fram á að bæta hér inn á frv., að hann hefði ekki að fullu fullnægt skilyrðunum, sem sett eru. Er það að vísu rétt, að svo er ekki alveg bókstaflega út í æsar. Þessi maður er búinn að vera búsettur hér í Reykjavík í 12 ár samfleytt, en hefur þó sennilega, vegna þess að hann var í norska sjóhernum fyrstu 4 árin, talið sig þau ár hafa heimilisfang í Noregi. En í fyrra var samþ. ríkisborgararéttur handa a.m.k. 6 mönnum, sem eins stóð á um. Og til sönnunar því, hvað þessi maður er búinn að vera hér ákveðið,er það, að hann hefur verið giftur íslenzkri konu á tíunda ár, og þess vegna virðist það vera mikill réttur, sem þessi maður hefur, og a.m.k. fullkomlega eins mikill réttur og sumir þeir, sem þegar hafa fengið ríkisborgararétt. Annars er auðvitað sjálfsagt að verða við þeirri ósk, sem hv. frsm. fór fram á, að geyma atkvgr. um þessa till. til 3. umr., ef hv. n. vill taka hana til athugunar, sem hv. frsm. hafði góð orð um, og ég vænti, að n. geti fallizt á að mæla með henni. Að öðru leyti skal ég ekki fjölyrða um þetta mál, en vil þó víkja því til hv. n. og hæstv. forseta, að það er mikil nauðsyn á því, að mínu áliti, að láta þetta mál ekki daga uppi, enda þó að hér séu miklar deilur um þessa nafnbreytingatill.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. - Það er misskilningur hjá hæstv. ráðh., að ég hefði haldið því fram, að andstaða gegn nafnbreytingum væri svo mikil meðal hinna nýju ríkisborgara, að meginhluti þeirra hefði ekki viljað þiggja ríkisborgararéttinn. Það sagði ég aldrei, heldur hitt, að nokkrir þeirra, sem veittur hefði verið ríkisborgararéttur, hefðu ekki viljað þiggja þennan mikilsverða rétt, vegna þess að þeir væru tregir til þess að láta af fjölskyldunöfnum sínum. Þetta staðfesti hæstv. ráðh. einmitt, þar sem hann sagði, að 6 af 37, þ.e.a.s. sjötti hluti hinna nýju ríkisborgara, hefðu enn ekki leitað nafnbreytingar og þá um leið ekki fengið íslenzkan ríkisborgararétt. Þetta vissi ég, - ég hef listann frá dómsmrn. hér fyrir framan mig, - og hef auk þess fengið þær upplýsingar um a.m.k. nokkra af þessum 6 mönnum, að það er einmitt vegna þess, að þeim er sárt um sitt fjölskyldunafn. Annars vildi ég aðeins að síðustu, þar sem hæstv. ráðh. virðist vera þetta mjög mikið áhugamál, spyrja hann: Vill ráðh. þá ekki líka láta þá Íslendinga, sem nú bera erlend ættarnöfn, skipta um nöfn? Ég gat þess, þegar málið var siðast hér til umræðu, að fjöldi Íslendinga ber algerlega erlend ættarnöfn, og nefndi nokkur,: Claessen, Biering, Jensen og fjöldamörg, sem allir kannast við. Er ekki rökrétt afleiðing af þessari stefnu, sem ráðh. mælir með, að sett séu l., sem fyrirskipi þessum Íslendingum að leggja þessi erlendu ættarnöfn niður? Eða vildi þá ekki ráðherrann, svona til samkomulags, til þess að útrýma þeim úr málinu, banna a.m.k. niðjum þeirra að bera hin erlendu ættarnöfn? - Ef hæstv. ráðh. og hv. frsm. eru á þeirri skoðun, er ég þeim alveg sammála. Býð ég þeim hér með að gerast meðflm. að slíkri till., því að það er einmitt það sama sem ég hef verið að leggja til varðandi hina nýju ríkisborgara, að þeir sjálfir fái að halda sínum ættarnöfnum meðan þeir lifa, en niðjum þeirra verði bannað að bera þessi erlendu nöfn. En það á auðvitað ekki að gilda einvörðungu um hina nýju ríkisborgara, heldur einnig um þá Íslendinga, sem nú bera slík nöfn. Annars er engin heil brú í afstöðunni, alls engin. 



Herra forseti. Ég tel þessa brtt. til bóta og mun því samþ. hana, en tel að öðru leyti, að þessar till. hæstv. menntmrh., þessi skæða barátta hans til að vanda málið og hreinleika íslenzks ætternis sé nú allbrosleg frá upphafi til enda. Mér hefur gengið ágætlega að vera Íslendingur og heita Thors, og ég vona, að ég sé eins góður Íslendingur og hann, þótt hann sé Ólafsson. En sem sagt, ég greiði atkvæði þessari brtt., af því að ég tel hana til bóta, þótt ég telji ekki, að hún nái nógu langt.



Herra forseti. Þetta frv., sem liggur hér fyrir á þskj. 560, er komið frá Ed. og er um breyt. á l. nr. 36 13. júní 1937, um klaksjóð og heimild fyrir ríkisstj. til að reisa klakstöðvar og til eignarnáms í því skyni. Þetta frv. var lagt fram í Ed. og er þaðan komið, flutt þar af landbn. eftir óskum landbrh. Frv. þetta felur aðallega í sér breyt. á 3. gr. l. frá 1937, um klakstöðvar, og eru breyt. á þeirri gr. eiginlega þrenns konar. - Það er fyrst og fremst það, að ríkisstj. er heimilað að byggja þessar stöðvar stærri, að þær geti framleitt 3 millj. seiða í staðinn fyrir 21/2 millj., sem er í l. - Enn fremur er sú breyt. í þessari gr. frv., að í l. frá 1937 er eingöngu átt við laxaklak, en í þessari breytingargr., sem nú er til umr., er silungsklak tekið inn í líka. - Þá er í þriðja lagi gert ráð fyrir því, að í sambandi við þessar klakstöðvar sé ríkisstj. heimilt að setja upp uppeldisstöðvar. - Og í fjórða lagi er sú breyt., að það er sagt í gr., að ríkisstj. megi setja þessar stöðvar upp og reka í samvinnu við aðra aðila. Það eru nokkrar ástæður fyrir hendi til þess að hafa samvinnu um þessi mál við áhugamenn á þessu sviði, og ég tel nú fyrir mitt leyti, að það geti verið allheppilegt, að einmitt áhugamenn um þessi mál hafi þarna hagsmuna að gæta líka. Ég er þeirrar skoðunar, að skynsamlega rekin fiskirækt í ám og vötnum hér á landi geti, ef vel er á haldið, gefið arð og orðið til þess að skapa aukin verðmæti í framleiðslu. En eins og ég talaði um áðan, tel ég, að til þess að slíkt megi takast, þá sé þörf á því, að við þetta starf fáist áhugamenn, og einmitt þá heimild í gr. að mega láta reka klakstöðvar og uppeldísstöðvar í samvinnu við aðra aðila tel ég beztu breytinguna. Þá er í þessu frv. líka breyt. í 2. gr., sem er breyt. á 7. gr. l. frá 1937, þar sem í þeirri 7. gr. l. er ákveðið söluverð 8 kr. fyrir hvert þúsund af seiðum frá þessum stöðvum. Síðan l. 1937 voru sett, hefur náttúrlega verðgildi peninga ákaflega mikið breytzt, og er alveg augljóst mál, að 8 kr. verð er nú orðið úrelt í þeim sökum. Í þessari 2. gr. frv., sem er breyt. á 7. gr. l., er gert ráð fyrir, að seiðin verði seld kostnaðarverði. Um þetta hef ég ekki meira að segja. Landbn. Nd., sem hefur haft þetta til athugunar, hefur rætt málið við veiðimálastjóra og talað um það allýtarlega á fundum sínum. Leggur hún til, að frv. verði samþ. óbreytt.



Eins og hv. frsm. landbn. gat um, þá er aðalbreyting þessa frv. frá núgildandi l. fólgin í því, að ríkisstj. er heimilað að reisa klakstöðvar í samvinnu við aðra aðila, og er ég hv. frsm. og landbn. alveg sammála um, að þessi breyting er til bóta og á að geta verið nokkurt öryggi fyrir því, að ráðizt verði í framkvæmdir í þessu efni, þannig að betur verði á málum haldið, en reynslan sýndi að var hér fyrir allnokkru, þegar ríkið hófst handa um þessar framkvæmdir. En ég vil í sambandi við þetta frv. benda á það, að á s.l. ári hófst maður, Skúli Pálsson að nafni, handa um það hér uppi í Mosfellssveit að setja á stofn silungauppeldi, svo kallað regnbogasilungsuppeldi, í tjörnum, sem hann hefur komið upp þar. Þetta er gert að fyrirmynd nágrannaþjóða okkar, sem reka þetta í allstórum stíl, og hefur tekizt að ala þar upp með hagkvæmum hætti silung, þannig að stór verðmæti hafa orðið úr og ekki einasta til heimanotkunar, heldur hefur sumum tekizt að gera þetta að mjög verðmætri og eftirsóttri útflutningsvöru. Hér er þess vegna vissulega farið af stað með einn þátt þessara okkar mála, sem ætti að geta haft mikla þýðingu fyrir Íslendinga í framtíðinni. Jafnframt þessari starfsemi hefur þessi sami maður, Skúli Pálsson, komið upp hjá sér klakstöðvum, og hyggst hann reka þetta að því leyti til með öðrum hætti en gert hefur verið hjá okkur að undanförnu að ala seiðin nokkru lengur, en venja hefur verið til. En við það að geta alið seiðin lengur og gert þau þroskameiri, áður en þeim er sleppt í árnar, þá hafa þau meiri mótstöðukraft til þess að sigra þær hættur, sem eru í byrjun á leið þeirra í ám og lækjum. Notar hann í þessu efni heitt vatn, sem flýtir mjög fyrir þroska silungsins á hæfilegu stigi, og hefur þannig tök á því að gera þetta með hagkvæmum hætti. Ég vildi nota þetta tækifæri hér til að benda á það, að heppilegt mundi vera, að ríkisstj. gerði einmitt samning við þennan mann um klakstarfsemina og einmitt á þeim grundvelli, sem heimilað er í 1. gr. þessa frv. Ég geri ráð fyrir því, að af því gæti gott leitt fyrir okkur og að það gæti orðið sterkur liður í því, sem nauðsynlegt er, að leggja stund á fiskiklak í vötnum hér á landi og halda þar með betur við og auka silunga- og laxastofninn í landinu. Það er ekki vafamál, að laxveiði- og silungsveiðiárnar hér á Íslandi eru þegar orðnar okkur allmjög verðmætar, og það verðmæti á að geta aukizt í verulegum mæli, ef skynsamlega er þar á haldið, og einn þátturinn er vitanlega í því fólginn að taka föstum tökum á silunga- og laxaklakinu. Ég vildi þess vegna mega vænta þess, að þegar frv. þetta er orðið að l., sem það nú verður bráðlega, áður en þessu þingi lýkur, þá vildi ríkisstj. eða sá ráðh., sem fer með þessi mál, athuga þann möguleika, sem þarna er fyrir hendi, að hafið yrði samstarf við Skúla Pálsson á grundvelli þess klakstöðvarstarfs, sem hann hefur þegar komið á fót.



Herra forseti. Ég gat þess hér við 2. umr. þessa máls, að hv. þm. V-Sk. og ég mundum bera fram brtt., ef þetta frv. næði fram að ganga hér í þessari hv. þd. - Þetta frv. er nú komið aftur til þessarar hv. d. og allmikið breytt frá því, sem það fór héðan úr d. Sú brtt., sem ég ber hér fram ásamt hv. þm. V-Sk., er á þá leið, að það komi samgmrn. í staðinn fyrir dómsmrn. í 2. mgr. 1. gr. Ég tel, að þetta sé fyrst og fremst samgöngumál og þess vegna, ef frv. nær fram að ganga, þá eigi samgmrn. að fjalla um þessi lög, en ekki dómsmrn., að öðru leyti en því, sem það kann að koma til þess kasta á annan hátt. Ég tel, að þetta frv. sé bæði mikil og óvenjuleg skerðing á atvinnufrelsi manna, og legg því til eins og þegar í upphafi þessa máls, að það verði fellt. En þó tel ég til bóta, ef það nær fram að ganga, að verði samþ. þær brtt., sem við berum hérna fram og liggja fyrir á þskj. 704.



Herra forseti. Ég flyt ásamt hv. þm. Hafnf. þá brtt. á þskj. 657 við frv. þetta, að í stað orðsins „Reykjavík“ í 2. málsgr. komi: kaupstöðum. - Þessi brtt. þarfnast út af fyrir sig ekki skýringar. Við flm. litum svo á, að sé þörf á að takmarka fjölda vöruflutningabifreiða í Reykjavík, eftir að álits hlutaðeigandi stéttarfélags hafi verið leitað, þá sé ekki síður ástæða til þess að gera það í öðrum kaupstöðum landsins. Það er alkunna, að atvinna hefur verið mjög stopul hjá vörubílstjórum nú síðari árin, og ég held, að ástandið í þeim efnum sé enn þá verra í kaupstöðunum úti á landi, heldur en hér í Reykjavík. Á stríðsárunum fjölgaði mjög í bifreiðarstjórastéttinni vegna aukinnar atvinnu á vegum setuliðsins. Tala vörubifreiðarstjóra hefur nokkurn veginn staðið í stað síðan, þrátt fyrir það að atvinnan hefur mjög mikið minnkað. Brtt. þessari er stefnt að því, að ákvæði frv. um, að unnt sé að takmarka tölu vöruflutningabifreiðarstjóra að fullnægðum vissum skilyrðum, nái til allra kaupstaða landsins, en sé ekki eingöngu bundið við Reykjavík.



Herra forseti. Ég held, að það skorti kannske nokkuð á, að menn geri sér rétta grein fyrir, hvað raunverulega felst í þessu máli eins og það nú er orðið. Þegar frv. var upphaflega flutt í þessari d., þá var gert ráð fyrir, að heimilt skyldi undir vissum kringumstæðum að takmarka tölu bifreiða, hvort heldur sem væri fólksbifreiðar eða vörubifreiðar. Málíð er hins vegar orðið þannig núna, að það tekur eingöngu til vörubifreiða - og eins og frv. er eingöngu vörubifreiða í Reykjavík. Það er mjög mikill munur á aðstöðu fólksbifreiðaeigenda og vörubifreiðaeigenda varðandi þetta mál, sem ég vildi mega vænta, að hv. þm. gerðu sér fulla grein fyrir. Í Reykjavík er það svo, að fólksbifreiðastöðvarnar eru reknar annaðhvort sem sameignarfélög eða hlutafélög. Og ef þetta frv. yrði samþ. eins og það fór héðan frá d. á sínum tíma og eins og það er nú, þá má segja, að fólksbifreiðastöðvarnar hér í Reykjavík hafi í hendi sér að takmarka aðstreymi í atvinnugreinina, þó að það sé búið að taka út úr frv. heimildina, sem var til takmarkana varðandi fólksbifreiðarnar. Þetta er vegna þess, að þessi viðkomandi félög fólksbifreiðaeigendanna eða bifreiðarstjóranna geta samið um þessa hluti og hafa gert það og gera það hér í Reykjavík, - gera samninga um það sín á milli, hversu marga bifreiðarstjóra hver stöð skuldbindur sig til þess að hafa hjá sér og fleiri ekki. Það er þess vegna, eins og frv. er, þegar skylt er að vera á stöð, eins og segir í frv.: „að þeir skuli hafa afgreiðslu á bifreiðastöð“ - varðandi fólksbifreiðarnar raunverulega í framkvæmd takmörkun á leigubifreiðum til fólksflutninga, þar sem bifreiðastöðvarnar hafa sjálfar í hendi sér að takmarka aðganginn að stöðvunum. Þessu víkur allt öðruvísi við hér í Reykjavík varðandi vörubifreiðarnar, vegna þess að vörubifreiðastöðin Þróttur er eign stéttarfélagsins og verður þar af leiðandi að standa opin þeim, sem þangað vilja, eða m.ö.o., þeir hafa ekki aðstöðu til þess að meina neinum að gerast aðili að stöðinni. Af þessum sökum hygg ég einnig að það hafi verið, sem hv. Ed. féllst á að taka inn í frv. heimild til takmörkunar fyrir vörubifreiðarnar og samþ. þá breytingu á málinu, að vísu bara í Reykjavík, og það var af augljósum ástæðum gert, vegna þess að það var nokkur andúð hjá þm. að samþ. þetta frv. og það mátti ætla, að andúðin yrði þeim mun minni, sem frv. yrði takmarkaðra. Það hafði ekki legið fyrir beiðni frá neinum stað nema hér í Reykjavík um takmörkun á bifreiðunum. Þar af leiðandi var till. hæstv. dómsmrh. í Ed. takmörkuð við Reykjavík eina og náði þar samþykki. Nú eru að vísu fluttar hér brtt. um, að þetta skuli ná til annarra kaupstaða, takmörkunin varðandi vörubifreiðarnar, og það er skiljanlegt. Það eru hv. flm. frv., sem vilja leggja til, að heimildin til þess að takmarka vörubifreiðar nái einnig til annarra kaupstaða en Reykjavíkur. Ég skil þeirra sjónarmið fyllilega. Það eina, sem ég vildi um það segja, er það, að ég óttast ef til vill, að það kunni að hafa einhver áhrif á afgreiðslu málsins, þannig að sumir vilji síður vera með frv., eftir því sem það er víðtækara, en þó er að vænta þess bezta í því efni. Það er alveg augljóst mál, að þessari heimild mundi verða beitt varlega. Það eru þrír aðilar, sem eiga um hana að fjalla, áður en til takmörkunarinnar kemur. Það er stéttarfélag vörubifreiðaeigendanna, það er bæjarstjórn viðkomandi staðar og það er, eins og frv. er nú, dómsmrn. - eða samgmrn., ef sú brtt. yrði samþ. Hins vegar er það svo, og þeir vita það, sem eru nokkuð kunnugir þessu máli hér í Reykjavík, að akstur vörubifreiða er með mjög sérstökum hætti, og það hefur verið vissulega mjög varhugavert og skapað ótrúlega mikla erfiðleika, hversu atvinnan hefur verið skrykkjótt í þessari atvinnugrein - gengið upp og niður. Það hafa komið þau tímabil, þar sem atvinnan hefur verið ákaflega mikil, og menn hafa beinlínis þust að þessari atvinnugrein, sem svo á öðrum stundum hefur skapað tilsvarandi erfiðleika, þegar menn standa uppi með þessi dýru tæki og eyðslusömu. Þannig hefur það verið hér í Reykjavík að undanförnu, að það hefur eiginlega verið viðloðandi atvinnuleysi í atvinnugreininni og ýmsar ráðstafanir verið gerðar til þess á stundum að reyna að létta undir hjá mönnum með skiptivinnu og eins konar takmarkaðri atvinnubótavinnu, sem ef til vill hefði verið hægt að komast hjá, ef á þeim tíma, þegar betur horfði, hefðu verið settar nokkrar skorður við því, hversu menn komust inn í þessa atvinnugrein. Þó að ég sem sagt geti alveg fallizt á sjónarmið þeirra manna, sem segja: Við eigum að hafa þetta frjálst og ekki að takmarka aðganginn í atvinnustéttirnar, - þá vil ég biðja menn að taka eftir því, að þessi heimild, sem hér er farið fram á, er á þann hátt þríþætt, að það kemur ekki til með, að henni verði beitt, nema allir þeir aðilar, sem hér eiga hlut að máli, séu því samþykkir, þ.e.a.s. stéttarfélagið, bæjaryfirvöldin og rn., dómsmrn. eða samgmrn. - Það er náttúrlega mesti misskilningur hjá hv. þm. Dal., að þetta mál sé fyrst og fremst samgöngumál. Það má kannske segja, að það hafi fremur verið samgöngumál meðan takmörkunin tók líka til fólksbifreiðanna, en um það er ekki deilt núna. Það er nú um það að ræða, hvort það eigi að heimila takmörkun á vörubifreiðunum. Hins vegar læt ég mér það algerlega í léttu rúmi liggja, hvort það er samgmrn. eða dómsmrn., sem á fyrir sitt leyti að taka ákvörðun um það, hvort það vill heimila takmörkunina eftir beiðni bæjarstjórnar og stéttarfélagsins. Þó er það mín skoðun, að það sé eðlilegri sá háttur, sem upphaflega var og er enn í frv., að um slíkar takmarkanir sem þessar sé fjallað af dómsmrn. fremur en samgmrn., jafnvel þó að málið væri í eðli sínu meira samgöngumál, en það er nú að minni skoðun, enda heyrir framkvæmd bifreiðalöggjafarinnar undir dómsmrn. Þetta mál er mjög fast sótt af þeim, sem mestra hagsmuna hafa af þessu að gæta, sjálfum vörubifreiðarstjórunum. Og reynsla þeirra manna, sem starfað hafa hér í bæjarstjórn á undanförnum árum, hefur orðið sú, að við hv. fim., borgarstjórinn og ég, sem báðir eigum sæti í bæjarstjórn og bæjarráði, höfum á grundvelli þeirrar reynslu, sem við höfum öðlazt í samskiptum við þessa atvinnugrein á undanförnum árum að því er tekur til bæjarfélagsins, komizt að þeirri niðurstöðu, að rétt væri að fallast á þá beiðni, sem fram kemur hjá bifreiðarstjórunum, enda þótt menn „principielt“ kynnu ef til vill að óska fremur, að slík mál væru frjáls og óbundin. En það má segja, og verður ekki hrakið, að varðandi vörubifreiðarstjórana sérstaklega stendur þannig á, að ég hygg, að það séu ekki margar atvinnugreinar, sem séu sambærilegar að því leyti, hversu atvinnan hefur gengið upp og niður á stundum, elns og ég sagði, þegar mjög mikil eftirspurn hefur verið eftir þessum atvinnutækjum og starfsemi þeirra, en því miður í annan tíma miklar breytingar og dalir í þessari atvinnu, sem hefur bæði skapað bifreiðarstjórunum mikla erfiðleika og leitt af sér óhóflegan kostnað í þjóðfélaginu vegna þess, hversu dýr tæki er hér um að ræða. Ég vil þess vegna eindregið mega mælast til þess við hv. þingmenn, þar sem frv. er nú orðið það þröngt, að það nær bara til Reykjavíkur, að þá fallist menn á að samþ. það og jafnvel einnig þó að það næði til kaupstaðanna annarra en Reykjavíkur, eins og lagt er til af hv. þm. Ak. og hv. þm. Hafnf.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. - Samgmn. þessarar hv. d. klofnaði um þetta mál, þegar það var hér upphaflega til meðferðar, og n. hefur ekki tekið málið til frekari athugunar, eftir að það kemur nú með nokkrum breyt. frá hv. Ed. En fyrir hönd okkar hv. 2. þm. Eyf. vil ég aðeins taka það fram, að við teljum óheppilegt, að nýjar breyt. verði nú gerðar hér við þessa umr. og afgreiðslu málsins stefnt þannig í nokkra hættu. Að vísu eru þær brtt., sem hér liggja fyrir á þskj. 657 og 704, ekki efnismiklar og breyta í sjálfu sér ekki mjög miklu. Fyrri till. er um það, að fyrir orðið „Reykjavík“ komi: kaupstöðum - eins og upprunalega mun hafa staðið í frv., en í þessu sambandi má benda á það, að það er fyrst og fremst héðan úr Reykjavík, sem hafa komið fram óskir um heimild til slíkrar takmörkunar. Þess vegna má segja, að ekki beri brýna nauðsyn til þess að víkka þessa heimild eins og gert er ráð fyrir í till., þó að hins vegar megi segja, að það sé ekkert óeðlilegt, að önnur byggðarlög, þar sem svipað kunni að standa á og hér gerir í þessum efnum, fái slíka heimild til þess að gera nokkrar takmarkanir á þessu sviði. - Varðandi brtt., sem hv. þm. DaI. mælti hér fyrir, þá er hún ekki heldur efnismikil, þar sem lagt er til, að í stað „dómsmrn.“ komi: samgmrn. - Ég er nú heldur mótfallinn þessari till., vegna þess að ég tel eðlilegt, að þessi mál heyri undir dómsmrn., sem hefur með framkvæmd bifreiðalaga að gera. Það má að vísu segja, að þetta sé að dálitlu leyti samgöngumál, þessi heimild til takmörkunar. En mér virðist þó, að frekar beri á hitt að lita, að dómsmrn. hefur yfirleitt með framkvæmd bifreiðalaganna að gera. Annars skipta hvorugar þessar till. meginmáli. Aðalatriðið er, að málinu sé ekki stefnt í hættu með því að samþ. nú brtt. við það og senda það á ný til Ed. í þann mund, sem þinginu er að ljúka.



Herra forseti. Ég vil aðeins, í sambandi við þá breyt., sem nú er orðin á þessu frv., láta það koma fram frá minni hálfu, að ég tel, að hér sé um allvarhugavert mál að ræða. Ég var á þeirri skoðun hér í þessari hv. d. við fyrri afgreiðslu málsins, að það yrði að hafa öll ákvæði um heimild til handa bifreiðarstjórum til þess að takmarka rétt manna við starfsemi í stéttinni í rauninni ákaflega mild og sem mest þannig, að það væri í hendi stéttarfélaganna sjálfra að setja reglur um það, að óeðlileg útþensla í starfsgreininni þyrfti ekki að koma til. En hins vegar hef ég verið á þeirri skoðun, að það sé mjög hæpið að veita bæði ráðuneytum og bæjarstjórnum rétt til þess, jafnvel þó að sá réttur sé bundinn við það að hafa þar samráð við stéttarfélögin, - að veita slíkum aðilum rétt til þess að loka að verulegu leyti viðkomandi starfsgrein; það sé mjög varhugavert. Eins og frv. fór héðan frá þessari d. á sínum tíma til Ed., þá var það orðið í þeim búningi, að stéttarfélögin sjálf gátu nokkuð við þetta ráðið. Þau gátu t.d. með samningum sínum við bílastöðvarnar takmarkað nokkuð tölu þeirra bifreiða, sem starfandi eru á hverjum tíma. Þetta var þá alveg einkamál stéttarinnar sjálfrar við þær stöðvar, sem reka bíla. Þetta þótti mér í rauninni alveg nóg fyrir stéttina til þess að reyna að hafa nokkurn hemil á þessu. En nú þekkjum við það, og það er í rauninni ekkert nýtt fyrirbrigði, að mörg stéttarfélög hafa áhuga á því að vilja loka starfsgrein sinni, gera þannig atvinnugreinina fyrir þá fáu, sem eftir verða í félögunum, mjög örugga og verka sem hemil] að nokkru leyti á eðlilega starfrækslu viðkomandi greinar. Ég verð t.d. að segja það, að ég óttast það beinlínis, að verði þetta frv. lögfest í þeim búningi, sem það er orðíð nú, þá mundi það koma fram í æði mörgum kaupstöðum, að viðkomandi stéttarfélag bifreiðaeigenda óskaði eftir því, að félaginu yrði lokað. Og þá yrði það ekki lengur réttur manna á þeim stað að taka upp þessa atvinnu fram yfir það, sem hið lokaða stéttarfé]ag hefur komið sér saman um. Það hefur síðan fengið rétt bæjarstjórnar og ráðuneytis til þess að loka viðkomandi félagi með öllu og fyrirbyggja það, að menn geti tekið upp þessa starfsemi. Þar sem ég á heima, þá óska ég fyrir mitt leyti sem einn af bæjarfulltrúum þar ekki eftir því að þurfa að standa í deilum við viðkomandi stéttarfélag á þeim stað um að loka þar t.d. vörubifreiðarstjórastéttinni. Ég tel, að sú tilhneiging, sem að verulegu leyti kemur fram í þessu máli einmitt hér í Reykjavík, sé í sjálfu sér mjög varhugaverð, og spái því fyrir mitt leyti, að það sé ekki ótrúlegt, að bæði hv. þm. og reyndar bæjarfulltrúar í Reykjavík muni eiga eftir að verða varir við það, þótt síðar verði, að það muni koma allverulegur þrýstingur á þá frá ýmsum mönnum, sem telja það verulegar hömlur á atvinnurétti sínum að geta ekki með nokkru móti komizt inn í þessar starfsgreinar, vegna þess að með reglugerðum, staðfestum af viðkomandi ráðuneyti, er þar búið að loka starfsgreininni með öllu. Ég vil því fyrir mitt leyti halda mér við frv. í því formi, sem það var, þegar það var afgr. héðan frá þessari d. á sínum tíma, og get ekki samþ. frv. í þeim búningi, sem það kemur nú frá Ed. Ég tel, að það gangi of langt í því að loka þarna almennri atvinnugrein, sem ég sé ekki að sé bein þörf á eða eðlilegt að gera.



Herra forseti. Í sambandi við það, sem fram kom hjá hv. 2. landsk., langar mig til þess að gera örstutta aths. Hv. þm. talaði um það, að það væri varhugavert að veita bæjarfélögum og ráðuneytum rétt til þess að loka stéttarfélögum. Sannleikurinn er sá, að þetta frv. veitir þessum aðilum engan rétt, nema fyrir liggi ósk frá stéttarfélaginu sjálfu. Eins og segir í frv., þá er bæjarstjórninni heimilt o.s.frv. að „fengnum till. hlutaðeigandi stéttarfélags“. Liggi þær ekki fyrir, þá er það hvorki á valdi bæjarstjórnarinnar né rn. að loka viðkomandi atvinnugrein, eins og hv. þm. talaði um. Hann sagði hins vegar, að stéttarfélögin hefðu tilhneigingu til þess að vilja taka upp lokanir hjá sér og það kynni að vera nokkuð varhugavert að heimila þeim það á þann hátt, sem hér er gert. En sannleikurinn er sá, að ef um óeðlilega tilhneigingu hjá stéttarfélaginu, sem kannske vill þrýsta á þarna, er að ræða, þá verður ekki heldur lokunin heimiluð eða gerð nema með samþykki hlutaðeigandi bæjaryfirvalda og rn.. svo að í þessu ætti nú að vera nokkurt aðhald. Og spurningin er þá, hvort alveg án nokkurrar lagaheimildar kynni ekki að vera, að stéttarfélögin að öðrum leiðum gætu skapað sér einhverja tilsvarandi lokun eins og hv. þm. vék nú að, og mér skildist, að hann vildi nú helzt aðhyllast það að lofa stéttarfélögunum sjálfum að glíma við það að hrinda mönnum frá sér í atvinnugreininni. En ég skil það svo, að hér t.d., þegar um er að ræða vörubifreiðar í Reykjavík og þar er stéttarfélag vörubifreiðaeigenda, að stéttarfélagið geti ekki neitað mönnum að koma eða um starfsemi á vörubifreiðastöðinni, elnmitt vegna þess að stöðin er eign stéttarfélags, sem á að vera opið fyrir alla. Hv. 2. landsk. þm. sagði, að hann óskaði ekki eftir því að þurfa að standa í deilu við stéttarfélögin, vörubifreiðarstjóra á Norðfirði, um það, hvort ætti að loka starfsgreininni eða ekki. Þessi hv. þm. hefur ekki staðið í þeim erfiðleikum, sem aðrir bæjarfulltrúar hafa staðið í - og það hér í Reykjavík - og leitt hafa af offjölguninni í vörubílstjórastéttinni. Hann hefur ekki staðið í því að fá sendinefndir frá vörubifreiðarstjórum æ ofan í æ, þar sem þeir benda með rökum á það, að geigvænlegt atvinnuleysi eigi sér stað í stéttinni og sé þeim mun tilfinnanlegra fyrir þessa aðila vegna þess, hversu dýr og umfangsmikil tæki þessir menn hafa lagt sér til, til þess að tryggja atvinnu sína. Hversu mikil höft er nú verið að fara fram á hér, og hvað er verið að skerða frelsi manna mikið? Höfum við ekki sérleyfisferðir hér hjá okkur? Hver má keyra á sérleyfisleiðunum nema sá, sem hefur fengið leyfi til þess? Hefur ekki sérleyfisferðunum þannig verið lokað fyrir öðrum en þeim, sem hefur verið talið nauðsynlegt að veita það á hverjum tíma? Það hefur verið talið eðlilegt að taka upp takmarkanir á því, hvernig fólksflutningunum innanlands væri hagað, með því að veita tilteknum aðilum og takmörkuðum á hverjum tíma heimild til fólksflutninganna á hinum svo kölluðu sérleyfisleiðum. Þetta þótti nauðsynlegt til þess að stefna ekki út í ógöngur með það, að óeðlilega mikið af dýrum farartækjum væri notað í óeðlilegri samkeppni í fólksflutningunum. Það má segja, að það, sem hér er farið fram á, sé að vissu leyti hliðstætt og eðli málsins sé skylt og af þeim sökum sé í raun og veru ástæðulítið að tala hér um haftastefnu, sem sé verið að fara fram á, og „prinsipielt“ sé skynsamlegra að hafa algert frjálsræði á því sviði, sem hér um ræðir. Ég hygg, að ef menn athuga þetta mál ofan í kjölinn, þá sjái þeir, að það sé ekki óeðlilegt, að það sé veitt nokkurt aðhald í þessari atvinnugrein, og eins og frv. er nú, þá er það vissulega með þeim hætti, að það er fullkomlega hægt að treysta því, að heimildum þeim, sem hér er talað um að veita, verði beitt varlega, eins og ég gerði grein fyrir í minni fyrri ræðu, þar sem það eru þrír aðilar, sem fjalla um þessi mál, í fyrsta lagi sjálf stéttarfélögin, svo bæjaryfirvöldin og loks ráðuneytið. Að þessu öllu athuguðu held ég, að það sé varla hægt að búast við því, að það yrði flanað hér út í einhverjar ógöngur, þó að þessi heimild yrði veitt.



Herra forseti. Það er aðeins eitt atriði, sem ég vildi benda á út frá því, sem hv. síðasti ræðumaður, hv. 5. þm. Reykv., sagði, en það var um offjölgun í vörubifreiðarstjórastéttinni. Ég held, að mér sé óhætt að fullyrða, að það séu í augnablikinu í Reykjavík færri menn í bifreiðarstjórastéttinni, heldur en voru fyrir nokkrum árum. Það er ekki rétt, að það sé um offjölgun að ræða og að það sé um of marga vörubílstjóra og um of marga vörubila að ræða hérna. Það er allt annað, sem um er að ræða, og það er nauðsynlegt, að menn geri sér það ljóst. Það er um það að ræða, að mönnum hefur verið bannað að vinna við þá vinnu, sem vörubílstjórar m. a. alveg sérstaklega hafa atvinnu við. Það hefur verið minnkuð alveg stórkostlega öll byggingarvinna í Reykjavík. Það hefur verið dregið úr atvinnulífinu í landinu, og það er eitt af því, sem veldur því, að það er mínna að gera fyrir vörubílstjórana, heldur en var áður. Ég held, að menn megi ekki nota þessi hugtök svona. Samdrátturinn í atvinnulífinu kemur niður á vörubílstjórunum eins og ýmsum öðrum. Og spurningin er, á hvern hátt við eigum að bregðast við þessu. Eðlilegast er að bregðast við þessu með því að auka atvinnu, auka byggingarvinnuna, auka aðra þá vinnu, sem þarf að vinna og vörubílstjórarnir hafa sérstaklega atvinnu við, mjög nytsamlega og gagnlega vinnu, sem áreiðanlega er hægt að auka. Það er höfuðatriðið. Þessi takmörkun, sem núna er lagt til að byrja þarna á, er afleiðing af þeim harðvítugu takmörkunum, sem beitt er í sambandi við t.d. byggingarleyfin og allar okkar framkvæmdir í landinu, líka í sambandi við minnkunina á atvinnurekstrinum í sjávarútveginum. Þegar farið er að draga úr því, að togararnir leggi eins mikið í land hérna eins og þeir gætu lagt, þegar farið er að draga úr jafnvel saltfiskverkun og freðfiskverkun frá því, sem hún gæti verið, ef öll okkar skip væru í fullum gangi miðað við veiði fyrir innanlandsmarkað, þá kemur þetta eðlilega fram í því, að það verður atvinnuleysi hjá t.d. mönnum eins og vörubílstjórunum. Ég held, að við hefðum nóg við alla okkar vörubílstjóra og allar okkar vörubifreiðar að gera, svo framarlega sem við notuðum alla okkar togara og öll okkar fiskiskip til þess að framleiða fyrir hraðfrystihúsin og fyrir saltfisk- og harðfiskútflutning. Þá held ég, að við hefðum nóg við alla okkar vörubifreiðarstjóra að gera, og ég tala nú ekki um, ef það væri fullur kraftur þar að auki á byggingarvinnunni. Þetta held ég, að sé nauðsynlegt að menn geri sér ljóst. Svo kemur að hinu spursmálinu: Þegar almennt atvinnuleysi er byrjað, á hvern hátt á að bæta úr því? Á að bæta úr því á þann hátt að loka t.d. iðngreinunum, að loka vörubílstjórafélagi og setja alla aðra, sem vilja stunda vinnu í þjóðfélaginu, í það eitt að eiga að stunda vinnu við höfnina og auka þar með atvinnuleysingjafjöldann þar? Er það rétt ráðið af okkur? Ég held ekki. Ég held, að verkalýðsfélögin, hver sem þau eru, hvort það eru félög faglærðra manna, vörubílstjóra eða ófaglærðra verkamanna, verði sameiginlega að hjálpast að við að vinna bug á atvinnuleysisvandamálinu. Ég held, að það hljóti að vera það, sem á að gera í þessu. Í Ed. var bætt hér inn í ákvæði um, að bæjarstjórnin mætti takmarka fjölda vörubifreiða með samþykki dómsmrn. Hvað þýðir það að takmarka þannig fjölda vörubifreiða af hálfu aðila, sem ekki er stéttarfélagið sjálft? Það þýðir, að utan að komandi vald eins og bæjarstjórn eða dómsmrh. neitar ákveðnum verkamanni um inngöngu í ákveðið vörubílstjórafélag, sem um leið hefur rekstur vörubílstjórastöðvar með höndum. Þetta er þvert ofan í öll ákvæði vinnulöggjafarinnar. Í vinnulöggjöfinni er mælt svo fyrir og það mjög stranglega, að hver maður hafi rétt til þess að vera í sínu verkalýðsfélagi. Það eru þess dæmi, ef átt hefur að svipta menn slíkum rétti, að verkamenn hafa með dómi fengið sig dæmda inn í verkalýðsfélögin. Mér er nú spurn: Væri ekki ákvæði um að gefa utan að komandi aðila rétt til þess að takmarka það á þennan hátt brot á öllum þeim réttindum, sem verkamönnum eru gefin í sambandi við vinnulöggjöfina? Hitt er mjög skiljanlegt, að verkalýðsfélög eins og vörubílstjórafélögin setji máske allþröngar skorður fyrir þessu, enda hafa þau á ýmsan hátt gert það með háu inntökugjaldi og öðru slíku. Það er ákaflega skiljanlegur hlutur, en beint bann við því er á móti núgildandi löggjöf og á móti þeim anda, sem verkalýðshreyfingin hefur byggzt á, og ég efast um, að það sé mögulegt fyrir okkur að samræma þetta tvennt. Hv. 5. þm. Reykv. talaði í þessu sambandi um sérleyfi. Ja, mér er spurn: Er það meiningin að fara út á þá braut hér á Íslandi, að til þess að stunda almenna atvinnu þurfi sérleyfi og það frá bæjarstjórn með samþykki dómsmrh.? Hann tók samanburð af sérleyfisferðum. Á það nú að vera næsta skrefið, að til þess að keyra vörubíl í Reykjavik þurfi menn sérleyfi frá bæjarstjórn með samþykki dómsmrh.? Og hvað er þá langt til þess, að menn til þess að stunda vinnu við höfnina þurfi samþykki frá bæjarstjórn og leyfi frá dómsmrh. og það ætti að hungra alla hina út, sem hvergi fá að vera? Ég vil aðeins benda á, hvert þetta getur leitt. Það er enginn efi á því, að af því vandræðaástandi, sem núverandi ríkisstj. hefur skapað í landinu, atvinnuleysinu og minnkandi vinnu fyrir vörubílstjóra og aðra, leiðir þetta ástand, sem hvert verkalýðsfélag út af fyrir sig er nú að glíma við, hvert stéttarfélag. En leiðin til þess að leysa þessi vandræði er bara ekki, að hver takmarki hjá sér, heldur að þau leggist sameiginlega á eitt um að knýja fram slíka breytingu á pólitíkinni í landinu, að það verði næg vinna líka fyrir alla vörubílstjóra. Það eru meiri en nóg not fyrir alla þá vörubílstjóra, sem nú eru á Íslandi, og allar þær vörubifreiðar, sem hér eru til. Og það mundi sýna sig, ef almennileg stjórn væri hér í landinu, að við værum í vandræðum með vörubifreiðar. Þess vegna held ég, að það, sem bætt var inn í þetta mál í Ed., eigi að falla burt. Gefum stéttarfélögunum rétt til þess að gera sínar ráðstafanir í sambandi við einkarétt á bifreiðastöðvum og bæjarstjórninni heimild til þess að ákveða í sambandi við það, eins og er í 1. málsgr., en ég held, að það sé rétt að fella út úr það, sem bætt var inn í í Ed. Og sérstaklega eftir ræðu hv. 5. þm. Reykv. sýnist mér þetta vera að stefna alveg í ranga átt. Ég verð að segja fyrir mitt leyti, að ég vildi ekki eiga að horfa upp á það, að bæjarstjórn Reykjavíkur og dómsmrh. eigi að þurfa að gefa hverjum einasta vörubílstjóra í Reykjavík sérleyfi til þess að hafa vörubíl. Og mér sýnist það vera næsta skrefið, ef svona ætti að fara að. Ég vildi þess vegna leyfa mér að bera fram brtt. um það, að 2. málsgr. falli burt, og ég verð að biðja hæstv. forseta um að leita afbrigða fyrir þeirri till. Þá mundi frv. lita út eins og það leit út, þegar það fór hér frá okkur.

Forseti (JG): Það hefur komið fram skrifleg brtt. við 1. gr. frv., þannig: „Önnur málsgr. falli niður.“ - Þessi skriflega brtt. er of seint fram komin og þarf tvöfaldra afbrigða, sem ég leita hér með.



Herra forseti. Ég ætla ekki að tala um málið sjálft, heldur vildi ég aðeins geta þess, að nál. frá mér sem minni hl. í landbn. er komið í prent, og vildi ég óska eftir því, að málinu yrði frestað þangað til það liggur fyrir.

Forseti (JG): Það verður orðið við ósk hv. minni hl. landbn. um að fresta málinu, og er það því tekið af dagskrá.

Frsm. meiri hl.(Páll Þorsteinsson): Herra forseti. Heilbr.- og félmn. gat ekki orðið sammála um afgreiðslu þessa frv. Meiri hl. n. hefur gefið út allýtarlegt álit um málið á þskj. 520, og læt ég nægja að vísa til þess um afstöðu meiri hl. n. til frv., sem hér liggur fyrir.



Herra forseti. Það er staðreynd, að menn ganga nú atvinnulausir, og hafa lengi gengið, hundruðum og jafnvel þúsundum saman hér á Íslandi. Vænti ég þess, að af þeirri staðreynd geri sér allir grein fyrir því, að víða ríkir nú algert neyðarástand á heimilum verkamanna. og læt ég hjá líða að nefna að sinni einstök dæmi. En hér liggur fyrir frv. um atvinnuleysistryggingar, enn einu sinni flutt af sósíalistum. Hv. meiri hl. heilbr.- og félmn. vill ekki láta samþ. frv. og leggur það m. a. fram sem rök til stuðnings afstöðu sinni, að framkvæmdanefnd Vinnuveitendasambands Íslands líti svo á, að „með tilliti til erfiðleika þeirra, sem íslenzkt atvinnulíf á nú við að etja“, eins og það er orðað, „sé alls kostar óverjandi að leggja þann gífurlega skatt á atvinnurekendur, er frv. gerir ráð fyrir, að þeir greiði í sjóð verkalýðsfélaganna.“ Í hverju lýsa sér þá þessir erfiðleikar, að atvinnuveitendur hafi ekki ráð á að greiða sem svarar 4% af heildarupphæð vinnulauna þess fólks, sem þeir hafa í þjónustu sinni, en það ættu þeir að gera samkv. frv.? Lýsa þessir erfiðleikar sér í því, að vinnuveitendur verði að ganga um í sömu slitnu verkafötunum dag hvern, eins og margur atvinnuleysinginn nú, og eiga ekki til skiptanna á sunnudögum? Lýsa þeir sér í því, að börn vinnuveitenda verði að alast upp kirtlaveik og með ljótan hósta í heilsuspillandi braggaræksnum og kjallaraholum og pabbi þeirra hafi ekki ráð á að styrkja heilsu þeirra með lágmarksskammti af mjólk? Lýsa þeir sér í því, að vinnuveitendur hafi ekki ráð á að kaupa kol né olíu til að hita upp híbýli sín og konur þeirra þurfi af þeim sökum að byrja daginn með því að brjóta klaka af vatnsílátum í eldhúskytrum sínum? Nei, svona slæmt skal ástandið alls ekki verða áður en ég viðurkenni, að vinnuveitendur eigi erfitt. En sannið fyrir mér, að lífskjör þeirra, t. d. einhvers úr framkvæmdanefndinni, séu þótt ekki væri nema ofur lítið í líkingu við lífskjör verkamanna, og ég skal anza þessum rökum. Hins vegar finnst mér ekki hægt að taka undir svona tal, meðan það er á hvers manns vitorði, að allir meiri háttar vinnuveitendur að minnsta kosti, eins og aðrir hlutar yfirstéttarinnar, hafa hin síðari ár lifað við meiri auð og meiri lúxus en áður voru dæmi til í sögu landsins. Einn vinnuveitandi keypti nýlega 350 þús. kr. íbúð handa syni sínum, sem trúlofaðist og hugði á hjúskap. Mundi þessi maður hafa komist á kaldan klaka, ef honum hefði verið gert að greiða sem svarar 4% af kaupi starfsfólks síns, til þess að hinn atvinnulausi verkamaður gæti hitað upp braggann, þar sem hann verður að ala upp börn sín? Þeir, sem hafa augun hjá sér, sjá, að á götum Rvíkur ber ekki litið á lúxusbílum af hinum fullkomnustu gerðum. Flest eru þetta bílar vinnuveitenda og annarra slíkra auðmanna. Þessir menn sumir hafa það jafnvel fyrir sið að kaupa nýjan bíl á hverju ári, eru alltaf með nýjasta módelið, sem á markað kemur, stundum er módel þeirra jafnvel kennt við næsta ár á eftir því, sem yfir stendur. Þar fyrir utan sjá margir þeirra börnum sínum fyrir sérstökum lúxusbílum til að leika sér á. Mundu nú þessir menn komast á vonarvöl, ef þeim yrði gert að greiða 4% af kaupi verkafólks síns, til þess að börn hins atvinnulausa verkamanns gætu fengið nóga mjólk að drekka? Nýlega var það upplýst, að Sameinaðir verktakar, sem sjá um byggingarframkvæmdir á Keflavíkurflugvelli, hefðu greitt formanni stjórnar sinnar, sem auðvitað hafði formennskuna sem algert aukastarf, 80 þús. kr. í laun fyrstu 10 mánuði starfstíma síns, eða frá stofnun félagsins til 30. júní s. l. Þetta eru 8 þús. kr. aukaþóknun á mánuði til viðbótar við aðaltekjur mannsins, hverjar sem þær eru. Mundu nú þessir vinnuveitendur, Sameinaðir verktakar, verða að ganga um tötrum klæddir, ef þeir yrðu skyldaðir til að borga 4% af kaupi starfsfólks síns, til þess að hinn atvinnulausi verkamaður gæti keypt ný og hlý föt handa konu sinni og börnum? Jú, vissulega eru nú ýmsir örðugleikar á atvinnurekstri hérlendis, en þeir koma hvergi fram á kjörum vinnuveitenda almennt og alls ekki hinna stærri; þeirra verður ekki hið minnsta vart í minnkandi lúxus yfirstéttarinnar. Og við skulum að minnsta kosti bíða þangað til milljónerinn lætur nægja 250 þús. kr. íbúð handa syni sínum og sleppur úr eins og einu módeli í árlegri nýsmíði lúxusbíla, áður en við förum í alvöru að tala um, að hann hafi ekki ráð á að greiða 4% af kaupi verkafólks síns, til þess að atvinnuleysinginn og fjölskylda hans geti lifað lifi, sem heita mætti mannsæmandi. Önnur röksemd Vinnuveitendasambandsins, sem hv. meiri hl. tekur upp í álit sitt, er sú, að frv., ef að lögum yrði, mundi hafa í för með sér hættulegan kostnað fyrir ríki og bæjarfélög. En í þessu sambandi verður ekki hjá því komizt að spyrja: Hvað er ríkið, og þar með bæjarfélögin? Er ríkið ef til vill einhver afmörkuð samtök í líkingu við Vinnuveitendasambandið eða Sameinaða verktaka suður á Keflavíkurflugvelli, eða er það kannske einhver frímúrararegla, einhver æðri helgidómur, sem bægja verður verkamönnum frá, musteri, sem verkamenn mundu saurga með sínum moldugu og slitnu skóm? Jú, ríkið er að vísu Vinnuveitendasamband Íslands og Sameinaðir verktakar, en það er líka verkamenn og raunar fyrst og fremst verkamenn og annað vinnandi fólk. Það er ekki hægt að tala um ríkið sem eitthvað sérstakt og verkamenn sem eitthvað annað. Án verkamanna og annars vinnandi fólks væri ekkert ríki og þá ekki heldur neitt Vinnuveitendasamband né Sameinaðir verktakar. Hins vegar getur vel verið ríki án Vinnuveitendasambandsins og Sameinaðra verktaka, því að ríki er fólk - og fyrst og fremst vinnandi fólk. Þess vegna þarf öðru fremur að uppfylla tvö skilyrði, til þess að ríki fái staðizt: Í fyrsta lagi, að fólk lifi; í öðru lagi, að fólk vinni. Og stjórnendum ríkis ber að sjálfsögðu skylda til að uppfylla þessi skilyrði. Núverandi stjórnendur íslenzka ríkisins hafa brugðizt skyldu sinni að því er snertir seinna skilyrðið, að sjá um, að fólkið fái að vinna. Ætla þeir nú líka að bregðast þeirri skyldu sinni, þeirri frumskyldu, að fólkið fái að lifa? Hv. meiri hl. heilbr.- og félmn., fyrir munn atvinnurekenda, virðist álíta, að þeim 150 kr., að viðbættri verðlagsuppbót, sem ríkið ætti samkv. frv. að greiða á hvern félaga atvinnuleysissjóða, yrði kastað á glæ. En ég spyr: Ef þessir peningar björguðu þótt ekki væri nema einu barni frá hungri og heilsuleysi, svo að það kæmist upp til dugandi manns og yrði hraustur og starfsamur þjóðfélagsþegn, hefði þeim þá verið kastað á glæ? Eru krónur í kassa meira virði en hraust og starfandi fólk? Mundi ekki hitt sönnu nær, að vísasta leiðin, ef vaxta skyldi 150 kr. þjóðinni til gagns, sé sú að nota þær til að tryggja hreysti og manndóm þeirra, sem eiga að erfa landið? Hér verður sem sé fyrir okkur sú stóra spurning: Eru peningarnir vegna fólksins eða fólkið vegna peninganna? Á krónan að stjórna þessu landi vegna krónunnar eða manneskjan að stjórna því vegna manneskjunnar? Hv. þm. stjórnarflokkanna munu sjálfsagt í orðum svara játandi seinni spurningunni, en í gerðum segja þeir já við hinni fyrri. Þjóðfélag virðist að þeirra dómi ekki vera líf, heldur fyrst og fremst bókfærslukerfi. Þegar þeir vilja vita hag þjóðarinnar, þá pikka þeir á reikningsvél og láta hana svara sér. Eitt mesta stolt þeirra er hallalaus fjárlög. En þeir spyrja aldrei um hallalausa hamingju fólksins í landinu, hallalaust líf þjóðarinnar. Ef reikningsvélin segir þeim, að plús og mínus gangi upp, þá er allt í lagi, sama þótt þetta jafnvægi dauðra reikninga sé öllu öðru fremur fengið með því að slá hina lifandi manneskju í svaðið. Jú, víst er gott að hafa hallalaus fjárlög; auðvitað eigum við að hafa hallalaus fjárlög; en það hallaleysi verður að byggjast á réttlæti, en ekki ranglæti. Við sósíalistar segjum: Hættið að láta hinn fátæka rétta hallann, svo að hann geti sjálfur rétt sig við, en látið hinn ríka borga. Afstaða okkar er nefnilega alls ekki sú, sem virðist ráðandi hér á hv. Alþingi, að nokkrir atvinnurekendur, heildsalar og aðrir milljónerar skuli sitja að öllum auði þjóðarinnar og þeirri hamingju og velsæld, sem hann getur veitt. Við mundum ekki harma það, þótt svolítið drægi úr lúxus yfirstéttarinnar. Að vísu teljum við margt gott um þá menn, sem gera t. d. út skip og láta verka saltfisk, en þetta veitir þeim þó að okkar dómi engan rétt til óhófs, meðan aðrir búa við fátækt. Og hvað snertir atvinnurekstur á borð við þann t. d. að flytja inn frá Ameríku duft, sem blandað er í Gvendarbrunnavatn, sett á flöskur og nefnist síðan Coca-cola, þá teljum við hann ekki slíkt afrek, að hann sé sérstaklega verðlaunaverður með auði fjár. Við teljum sem sé, að auður yfirstéttarinnar sé ranglega tekinn af raunverulegum framleiðanda hans og eiganda, hinu vinnandi fólki, og viljum skila honum aftur í hendurnar á réttum eiganda. Sá, sem á fyrsta réttinn til að njóta þessa auðs, er maðurinn, sem ekki tekur nærri sér,þótt hendur hans óhreinkist af mold landsins eða springi um hnúana af seltu sjávarins. Á þessu, hallalausri hamingju fólksins í landinu, hallalausu lífi þjóðarinnar, viljum við byggja hallalaus fjárlög. En nú er bezt að hætta þessu tali, því að það kemur frá hinum vonda, eins og við vitum allir. Á máli hv. þm. stjórnarflokkanna er þetta það sama og að vera á móti frelsinu, vilja afnema vestrænt frelsi og grafa undan þjóðskipulaginu. Fyrir svona skoðanir yrði maður meira að segja settur í tugthús í Bandaríkjunum, en það land býr sem kunnugt er við þeim mun meira frelsi en önnur lönd sem það liggur vestar á kortinu. Raunar væri freistandi að ræða hið vestræna frelsi í Bandaríkjunum sérstaklega, af því að ég hef sennilega haft betri aðstöðu til að skoða það með eigin augum heldur en nokkur hinna eldheitu aðdáenda þess hér í þingsölunum, þar sem ég dvaldist um eitt skeið lengi í Bandaríkjunum; væri eflaust fróðlegt fyrir þessa hv. þm. að heyra sjónarvott segja t. d. frá frelsi blökkumanna í Suðurríkjunum, en sleppum því að þessu sinni. Höldum okkur heldur við vestrænt frelsi á Íslandi. Hvað þýðir nú þetta frelsi fyrir verkamenn t. d.? Það þýðir frelsi til að láta vinnuveitandann segja sér upp atvinnu fyrirvaralaust. Það þýðir frelsi til að ráfa atvinnulaus um hafnarbakkann dögum, vikum og jafnvel mánuðum saman. Það þýðir frelsi til að eiga ekki peninga fyrir brauði handa börnum sínum og segja þeim að drekka vatn, þegar þau biðja um mjólk. Það þýðir frelsi til að liggja andvaka á nóttinni í köldum bragga og hlusta á hóstann í börnum sínum. Það þýðir frelsi til að horfa upp á konu sína slitna fyrir aldur fram af striti í slæmri íbúð. Það þýðir margt fleira, þar á meðal þýðir það frelsi til að láta meiri hl. Alþingis neita sér um þá hjálp, sem hægt væri að fá úr atvinnuleysissjóðnum, því að auðvitað er ekkert, sem meiri hl. Alþingis ber meira fyrir brjósti, en vestrænt frelsi. Og auðvitað væri það skerðing á vestrænu frelsi að samþ. frv. um atvinnuleysistryggingar, ef til vill hæpið að tilgreina þessa skerðingu nákvæmlega í prósentum, en hún nemur 4% af kaupi verkafólks, sem maðurinn í lúxusbílnum yrði að greiða í atvinnuleysissjóði, því að við skulum ekki blekkja okkur neitt, vestrænt frelsi er fyrst og fremst frelsi þess manns. Það birtist okkur gljáfægt í nýju amerísku módeli á hverju ári. En hv. stjórnarþm. skyldu jafnframt vera við því búnir, að þeim alþýðumönnum fari nú fjölgandi, sem velta því fyrir sér, af hvaða ástæðum þau blöð, sem svo mjög lofsyngja vestrænt frelsi, ráðast alltaf með slíku offorsi á þá, sem þau nefna útsendara austrænnar kúgunar. Nei, vestrænt frelsi verður að verja með öllum tiltækum ráðum. Það er ekki nóg að berjast hetjulega fyrir því á Alþ., t. d. með því að drepa frv. um atvinnuleysistryggingar, meira skal til. Nýlega varð verkalýðnum það á að skerða nokkuð vestrænt frelsi með því að gera verkfall og knýja fram kjarabætur. Verkamenn gerðu jafnvel allt, sem þeir gátu, til að gæta réttar síns, þegar nokkrir elskendur vestræns frelsis reyndu að tryggja því framgang með ýmsu móti, þar á meðal slagsmálum. Og við þetta opnuðust augun á foringjum stjórnarflokkanna. Svona afvegaleiddu fólki varð að bjarga með einhverjum áhrifamiklum hætti. Það yrði að stofna her til þess að berja inn í það vestrænt frelsi, fyrst það vildi ekki veita því móttöku með góðu. Og kannske felst í þessu nokkurt fyrirheit handa atvinnulausum verkamönnum. Stjórnarvöldin hafa meinað þeim að nota starfsorku sína til hagsbóta fyrir þjóðfélagið og hamingju fyrir fjölskyldur sínar. Hver veit, nema þeir bæti þetta nú upp með því að leyfa þeim að vera sú sérstaka tegund þræla, sem skipa kúgunarheri auðvaldsins. Mál mitt er nú orðið æði langt. Ég hef ekki talið ástæðu til að rekja náið efni frv. Sósíalistar hafa verið að flytja það hér á Alþ. síðan 1942, og hljóta því hv. alþm. að vera farnir að þekkja það. En mér hefur láðst að geta eins, sem skylt er að geta varðandi afstöðu meiri hlutans. Hann er sem sé ekkert á móti þessu frv. Hann vill bara láta vísa því til ríkisstj. Hann var ekki heldur neitt á móti því í fyrra. Hann vildi þá bara láta vísa því til ríkisstj., og þá var því vísað til ríkisstj. Síðan hefur ríkisstj. verið að athuga það, auk þess sem flestir meðlimir hennar hafa haft það fyrir augunum reglulega síðan 1942. Og nú á aftur að vísa því til ríkisstj., auðvitað af tómri umhyggju fyrir málinu, af því að það „þarfnast nánari athugunar“. Umhyggjuna vantar svo sem ekki. Aðeins munu sumir telja, að sú ríkisstj., sem neitar því jafnvel, að nokkurt atvinnuleysi sé í landinu, fyrr en atvinnuleysingjar heimsækja hana á skrifstofuna hundruðum saman, og jafnvel einnig þrátt fyrir það, - sumir hljóta að telja, að slík ríkisstj. muni ekki brennandi í áhuganum fyrir því að setja lög, sem tryggi, að börn þessara manna megi lifa og vaxa upp til hreysti og manndóms. Að lokum leyfi ég mér svo að minna hv. alþm. á, að þegar þeir greiða atkvæði með handauppréttingu hér í salnum, þá er það ekki alltaf saklaus hreyfing, í líkingu við það t. d. þegar menn teygja sig, af því að þeir þurfa að geispa, heldur getur hamingja fjölda fólks, jafnvel sjálft líf þess, verið í veði.



Herra forseti. Ég ætla engu að bæta við það, sem hv. 10. landsk. þm. hefur sagt um nauðsyn þess að taka upp atvinnuleysistryggingar á Íslandi. Það má ekki lengur við svo búið standa, að löggjöf um atvinnuleysistryggingar verði ekki sett. Atvinnuleysi hefur verið og er enn allmikið og hefur farið vaxandi hin síðari ár. Það er óviðunandi ástand. Setja verður löggjöf til þess að tryggja sómasamlegt lífsviðurværi þeim, sem ekki fá tækifæri til þess að neyta þess sjálfsagða réttar að fá að vinna fyrir sér og sínum. Ég og við Alþfl.-menn hér í þessari hv. d. hefðum að vísu talið aðra leið að ýmsu leyti heppilegri í atvinnuleysistryggingamálinu en þá, sem hér er stungið upp á í þessu frv. Við óttumst, ef þessi skipun yrði upp tekin, að kerfið yrði tæplega nægilega öruggt fyrir ýmsa staði, þar sem atvinnuleysis mundi geta gætt og gætir nú mjög verulega, svo sem t. d. á Siglufirði, og fleiri staði utan Reykjavíkur mætti nefna, þar eð ég tel ýmislegt benda til þess, að þær tekjur, sem koma mundu í atvinnuleysissjóð á slíkum stöðum, þar sem tímabundins atvinnuleysis gætir mjög verulega, mundu ekki nægja til þess að greiða fullar atvinnuleysisbætur á slíkum stöðum. Við höfum hallazt að því frekar, Alþýðuflokksmenn, að fela einum sjóði eða einni stofnun og þá helzt atvinnustofnun ríkisins, sem þm. flokksins í Ed. hafa flutt frv. um, framkvæmd atvinnuleysistryggingamálanna. Hins vegar vil ég ekki láta ágreining um framkvæmdaatriði í málinu verða til þess að tefja fyrir því, að einhver ákvörðun verði tekin í jafnbrýnu nauðsynjamáli og hér er um að ræða. Og þess vegna vildi ég ásamt hv. 10. landsk. þm. freista þess að fá úr því skorið, hvort hv. d. vildi stuðla að því, að eitthvað yrði gert í þessu bráðnauðsynlega máli. Þess vegna er það, sem ég hef mælt með því, að frv. þetta yrði samþ. Ég tel, að ágreiningur um framkvæmdaratriði, aukaatriði, eigi ekki að verða til þess að torvelda framgang sjálfs aðalatriðis málsins, og mæli því með því, að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Ég skal ekki halda langa ræðu yfir hinum tómu stólum, því að þetta mál er miklu merkilegra en svo, að ræðuhöld um það eigi að fara fram yfir dauðum hlutum. Þó að ég sé alls ekki sammála hverju einasta atriði í þessu frv., þá vil ég ekki láta umræðum um það ljúka svo, að ég láti það ekki í ljós ótvírætt, að ég tel framkvæmd atvinnuleysistrygginga á Íslandi, með því atvinnuástandi sem hér ríkir, vera eitt af hinum stóru skyldum þjóðfélagsins, skyldum, sem þetta þjóðfélag og stjórnendur þess hafa vikið sér undan að fullnægja um langa hríð, horfandi upp á vaxandi atvinnuleysi. Það er því eitt af þeim stóru málum, sem núverandi stjórnendur landsins verða dregnir til ábyrgðar fyrir að hafa vanrækt að framkvæma, fyrr eða síðar. Það er vitanlegt, að þjóðfélag, sem neitar vinnufúsum mönnum um að fá að vinna, og það ætti þó að vera helgasti réttur mannsins að fá að vinna í þjóðfélaginu, - það þjóðfélag verður vitanlega að viðhafa þá skyldu sína að tryggja fólkið fyrir böli atvinnuleysisins. En það er ekki hægt að verða var við það, að núverandi ríkisstj. hafi mikinn skilning á því máli. Ég tel, að atvinnuleysistryggingar á Íslandi séu eitthvert sjálfsagðasta atriði tryggingalöggjafar, sem hefði kannske átt að sitja fyrir öllum öðrum tryggingamálum. En það hefur verið látið sitja á hakanum, og því erum við þannig stödd á vegi enn, að atvinnuleysið er til, en engar tryggingar af hendi þjóðfélagsins gerðar til þess að verjast hörmulegum afleiðingum þess. Ég vil vona það, að aðstaða skapist á Alþ. til þess, að atvinnuleysistryggingum verði komið á. Það er eitt af stórmálum næstu framtíðar.



Herra forseti. Það eru aðeins nokkur orð. Ég þakka minni hl. heilbr.- og félmn. fyrir það, hvernig hann hefur afgr. þetta mál að hann vill láta samþ. það. En það var aðeins atriði, sem ég vildi taka fram, að þetta mál er búið að vera hérna síðan 1942. Það hefur á síðasta þingi komizt svo langt, að því hefur verið vísað til ríkisstj., svo að það er auðvitað framför. En það, sem varðar þetta og maður sér á nál. meiri hl., er það, að meiri hl. Alþ. álítur, að þetta mál sé þannig lagað, að þeir þurfi ekki að hugsa um það. Það er dálítið einkennilegt í nál. Þar er sagt, að Alþýðusamband Íslands hafi mælt með því, en Vinnuveitendasambandið á móti. Og það er tekið upp eftir Vinnuveitendasambandinu, að þeir geti ekki greitt þetta há gjöld í atvinnuleysissjóð eða í atvinnuleysistryggingar, en það er ekki tekið neitt til um rök Alþýðusambandsins. Og þetta er ekkert undarlegt, því að við höfum orðið fyrir þeirri reynslu hér í Alþ., við, fólkið, sem samþykkir og semur við atvinnurekendur um kjör sín. Hv. alþm. hefur ekki dottið í hug einu sinni að festa það í lög, og þá er erfitt að ætlast til þess, að þeir hugsi um jafnmikið hagsmunamál fyrir alþýðuna og þetta, áður en það er bara komið til þeirra, og það væri ákaflega mikið í varið, að þeir samþ. það, bara þegar búið væri að samþ. það utan Alþingis. Svo er annað í þessu, sem kemur fram og hefur alltaf fylgt þessu frv. Það eru 3 millj., sem liggja í Tryggingastofnuninni. Þær voru látnar í Tryggingastofnunina meðan atvinnuleysi var ekki. Síðan hafa þær legið þar alltaf, sömu 3 millj., aldrei neitt vaxið. Það hefur orðið gengisfall á þeim, á sama tíma sem fólkið í atvinnuleysinu er svelt og vöntun er til alls, en milljónirnar liggja kyrrar, þær eru alltaf í tryggingunum, þó að alþýðuna og börnin hér í Reykjavík vanti, þegar heimilisfeðurnir ganga atvinnulausir, og þau hafi ekkert til að borða. Það er ekki hreyft við því. Ég er viss um, að þetta frv. fer nú til ríkisstj., og ég er viss um, að hún gerir ekkert. En ég er jafnviss um, að það verður ekki langt þangað til þetta frv. verður samþykkt.