Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef ásamt hv. 5. þm. Vestf., hv. 4. þm. Austf. og hv. 2. þm. Vesturl. leyft mér að flytja á þskj. 176 brtt. við. það frv., sem hér liggur fyrir. Brtt. fjallar um það, að breytt verði 15. gr. laga nr. 47 frá 1958, sem fjallar um breyt. á lögum frá 1946, um atvinnu við siglingar á íslenzkum skipum. Þegar þessi breyt. var gerð með l. nr. 47 1958, hefur svo til tekizt, að í 15. gr. l. frá 1958 eru tvenns konar ákvæði um það, hve margir vélstjórar skulu vera á skipi, sem hefur vél milli 600 og 900 hestöfl. Þessi ákvæði eru í d-lið og e-lið greinarinnar og eru ekki samhljóða. Þessa ósamkvæmni þarf að sjálfsögðu að leiðrétta, og Landssamband ísl. útvegsmanna hefur nú nýlega á aðalfundi sínum beint því til stjórnar Landssambandsins að vinna að því við Alþingi, að þessi ákvæði verði samræmd. Með tilliti til þess, sem ég nú hef sagt, höfum við þessir fjórir þm. leyft okkur að bera fram brtt. á þskj. 176, þar sem farið er fram á, að lagfært sé þetta misræmi í löggjöfinni frá 1958, sem við ætlum að hafi komizt inn í lögin á sínum tíma fyrir vangá.



Herra forseti. Í sambandi við fram komna brtt. á þskj. 176, við frv. til l. um breyt. á l. nr. 66 17. júlí 1946, um atvinnu við siglingar á íslenzkum skipum, vil ég leyfa mér að óska þess við hæstv. forseta, að hann fresti afgreiðslu málsins um sinn, svo að þeirri n., sem hafði haft þetta frv. til athugunar, gefist tækifæri til að athuga fram komnar tillögur. Ég sé það við að athuga málið, að hér er farið fram á allmiklar breytingar á þeim lögum, sem hér um ræðir, sérstaklega viðvíkjandi vélstjórum á þar til tekinni stærð vélskipa. Ég tel það alveg óforsvaranlegt að hespa þetta mál af hér í deildinni, án þess að nefndinni sé gefinn kostur á að athuga fram komna till. og hafa samráð við þá menn, sem málið aðallega heyrir undir. Á ég þar við stéttarfélög viðkomandi vélstjóra.



Herra forseti. Ég vil aðeins taka undir það, sem síðasti ræðumaður, hv. 11. landsk. þm., sagði um það, að málið verði athugað nokkru betur í þessari hv. d., áður en það fer út úr henni, og það liggja til þess tvær ástæður, utan þeirra raka, sem hv. þm. bar fram. Í fyrsta lagi er það, að í frv. um breyt. á l. nr. 66 17. júlí 1946, um atvinnu við siglingar, eins og það frv. liggur fyrir, er einungis um eitt ákveðið atriði að ræða og raunar í sambandi við fjöldamörg önnur lög til þess að breyta þessu sama atriði þar eins og í hinum öðrum lögum, sem voru þessu frv. samferða. Að mínu viti hefði þess vegna átt að afgreiða þetta atriði út af fyrir sig, án þess að fleiri efnisatriði væru tekin þar til meðferðar. Lögin um atvinnu við siglingar hafa verið í endurskoðun, og er þess að vænta, að fram komi frv. til l. um breyt. á siglingalögunum nú bráðlega, og ættu þá efnistillögurnar, sem hér liggja fyrir við upphaflega frv., frekar að ræðast í sambandi við það. Ég held, að það megi segja, að þessar nýju tillögur um gagngerða endurskoðun á siglingalögunum komi mjög bráðlega fram, og mér fyndist þá, að það gæti vel komið til álita að afgreiða bæði tillöguna á fskj. 176, sem hér hefur nú verið lýst, og aðra tillögu, sem líka hefur komið fram í sambandi við frv., í sambandi við afgreiðslu siglingalagafrv. í heild, þó að þetta eina tiltekna atriði, sem í frv. felst, væri látið ganga sinn gang. Umr. frestað.



Herra forseti. Menntmn. hefur fjallað um frv. til l. um fræðslumyndasafn ríkisins og orðið sammála um að mæla með frv., eins og það er lagt fram í hv. d. Hins vegar er ágreiningur í n. um eina brtt. við frv. Óþarfi er að fjölyrða um, hversu kvikmyndir, kyrrmyndir og önnur tæki skyldrar náttúru hafa færzt í aukana á síðari árum og orðið mikilsverð kennslutæki, auk þess sem mjófilmur eru mikið notaðar í skemmtanalífi, þar sem auðvelt er að fara með þær. Hefur í vaxandi mæli verið unnt að fá slíkar filmur lánaðar hér á landi. Það er því ærið tilefni til þess að koma föstum fótum undir fræðslumyndasafn ríkisins, eins og gert er með því frv., sem hér liggur fyrir. Ég mun ekki gera frv. frekar að umræðuefni, enda var það gert í framsögu, en vil aðeins gera grein fyrir þeirri brtt., sem meiri hl. n. flytur á þskj. 165. Samkv. frv. er gert ráð fyrir, að Alþingi veiti í fjárlögum ár hvert fé til rekstrar fræðslumyndasafns ríkisins, og skal sú fjárveiting eigi vera lægri en sem svarar 4% af skemmtanaskatti umliðins árs. Ef svo færi, að fjárveiting yrði eitthvað nálægt þessu lágmarki, - og ég hygg það ekki mikla svartsýni, miðað við reynslu, að þess sé varla að vænta, að hún fari mikið upp úr því, - munu þessar tekjur hrökkva ákaflega skammt. Möguleikar þess fræðslumyndasafns, sem hér hefur verið endurskipulagt til þess að gegna því hlutverki, sem því er fengið með þessum lögum, eru þar með mjög skertir. Af þessum ástæðum var nokkuð um það rætt í n., hvort möguleikar væru á að finna einhvern eðlilegan tekjustofn, sem gæti rýmkað fjárhag safnsins, og þyrfti þó ekki þar með að vera útilokað, að Alþingi gæti sýnt því örlítið meiri rausn en það lágmark, sem hér er lögfest, því að verkefnin eru mjög mikil. Og meiri hluti n. varð sammála um að leggja til brtt., sem er á þá leið, að menntmrh, sé heimilt - hér er aðeins um heimildarákvæði að ræða - að ákveða gjald fyrir lán eða leigu á mjókvikmyndum, 16 eða 8 mm, - kvikmyndahúsin sýna yfirleitt breiðari filmur, 32 mm. - og skulu stofnanir eða einstaklingar, sem að staðaldri lána eða leigja slíkar kvikmyndir, innheimta gjaldið og það renna til fræðslumyndasafns. Í frv., sem n. er öll sammála um, er gert ráð fyrir þeim möguleika, að safnið megi í vissum tilvikum taka eitthvert gjald fyrir leigu kvikmynda. Hins vegar er augljóst, að fræðslumyndasafnið getur ekki sett upp gjald fyrir sínar kvikmyndir, ef aðrir aðilar, sem starfa á svipuðum grundvelli eða réttara sagt hafa svipaða starfsemi með höndum, taka ekkert slíkt gjald. Nú vil ég taka fram, að það var ætlun nm., sem að þessari brtt. standa, að ef þetta ákvæði yrði að lögum og ef menntmrh. hagnýtti sér það, þá kæmi að sjálfsögðu aldrei til greina að taka gjald fyrir lán eða leigu kvikmynda til skóla eða sambærilegra stofnana. Þetta ákvæði byggist á því, að það hefur farið mjög í vöxt hér á landi, sérstaklega í félagslífi, að nota kvikmyndir sem skemmtiatriði á samkomum og fundum. Þar er ekki eingöngu um að ræða hreinar fræðslumyndir, heldur er ásókn mjög mikil í myndir, sem ýmist eru hreinar skemmtimyndir eða má segja að séu á mörkum þess, hafi bæði fræðslu- og skemmtigildi. Það er fyrst og fremst í sambandi við slík kvikmyndaútlán, sem alls ekki væri óeðlilegt, að nokkurt gjald gæti komið til, og væri þá raunverulega eðlilegast að líkja því við skemmtanaskatt, sem tekinn er af flestum öðrum formum skemmtana. Hér er ekki um að ræða að leggja skatt á það, sem eru hreinar fræðslumyndir, notaðar á vettvangi, þar sem hagnýting þeirra er eingöngu í fræðslutilgangi. Sem sagt, hér er um að ræða heimildarákvæði, og mundi það að sjálfsögðu fara eftir því, hvað yfirstjórn fræðslumyndasafnsins og menntmrh. sýnist, hvort til þess verður gripið. Það virðist augljóst, vegna þess hve þessi starfsemi er mikil í landinu, að hafa mætti af þessu tekjur, sem fræðslumyndasafn ríkisins munaði verulega um, þó að lágt gjald væri af láni hverrar kvikmyndar, sem t.d. væri sýnd á félagsskemmtun eða við slíkt tilefni, eða menn, sem hafa aðstöðu til, fá til að sýna á gleðisamkomum eða í veizlum heima hjá sér, eins og töluvert mikið tíðkast nú, a.m.k. hér í Reykjavík. Gjöld i slíkum tilvikum geta engan veginn kallazt óeðlileg, og töldum við því rétt að hafa þessa heimild í l., í þeirri von, að hún gæti orðið til þess að gera þessu safni greiðari veginn til þess að framkvæma margar af þeim ágætu hugmyndum, sem fram koma í 2. gr., þar sem segir frá hlutverki safnsins.



Herra forseti. Menntmn. er öll sammála um að leggja til, að frv. það, sem hér er til umr., verði samþykkt, en meiri hl. n. leggur fram brtt. um, að við lagafrv. bætist heimild til að leggja skatt á útlán annarra aðila en fræðslumyndasafnsins á mjófilmum, Ég er ósamþykkur þessari brtt. og legg til, að frv. verði samþykkt óbreytt. Þegar rætt var í menntmn. um sýningar á myndum fræðslumyndasafnsins, var minnzt á sýningar á öðrum mjófilmum, sem ýmsir aðilar, einkum erlend sendiráð og félög, sem annast menningarsambönd við önnur lönd, lána félögum og einstaklingum. Kom þar fram, að varhugavert mætti telja, hversu mikill væri hlutur erlendra ríkja í filmútlánum til sýningar fyrir almenning hér á landi. Gegn því væri að vísu ekki hægt að sporna, en e.t.v. mætti gera þessi útlán að tekjulind fyrir fræðslumyndasafn ríkisins. Mér þykir þessi hugmynd heldur ógeðfelld. Mér þykir fara illa á því, að á sama tíma og stjórnarvöldin líða þau lögbrot, sem eiga sér stað með rekstri afsiðunarútvarpsstöðvar herliðsins á Keflavíkurflugvelli, þá fari ríkisvaldið að grípa til þess að skattleggja lögleg og eðlileg útlán á erlendum mjófilmum. Myndir þessar eru yfirleitt fræðslu og landkynningarmyndir ámóta og þær, sem íslenzk sendiráð erlendis eiga og ég veit ekki til að nokkru erlendu ríki hafi til hugar komið að skattleggja. Þessi hugmynd er líka ógeðfelld að því leyti sem hún ber keim af þeirri áráttu að skattleggja alla skapaða hluti, leita með logandi ljósi að einhverju, sem kynni enn að finnast óskattlagt. Og nú hefur þetta smáatriði fundizt og verið dregið fram til skattlagningar. Þau eru ekki út í bláinn mælt, orðin, sem einn húsráðandinn lét falla, þegar teljari við allsherjarmanntalið 1. des. spurði, svo sem eyðublaðið gerði ráð fyrir, hvort ísskápur væri í íbúð hans. Jú, það á víst svo að heita, á nú að fara að skattleggja þá líka? sagði hann. Annan tilgang gat skráningin ekki haft. Skattur af útlánum á mjófilmum dregur íslenzka ríkið og ríkisstofnanir skammt, en hann yrði nokkur viðbót við þá skriffinnsku, sem fyrir er og öllum til leiðinda. Meiri hl. menntmn. flytur brtt. sína um skatt þennan einungis af góðum hug til fræðslumyndasafnsins, vegna þess að sú lágmarksfjárveiting til safnsins, sem lagafrv. gerir ráð fyrir, er engan veginn fullnægjandi. En það er á valdi hv. alþm. að hafa fjárveitinguna fyrir ofan lágmarkið. Og ég held, að hv. alþm. ættu að fella brtt. um þennan leiðindaskatt, en sjá fræðslumyndasafninu heldur fyrir viðunandi fjárframlagi á viðkunnalegri hátt með því að samþykkja fjárveitingu til safnsins allnokkru ofan við lágmarkið, sem er 4% af skemmtanaskatti umliðins árs.



Herra forseti. Ég get víssulega verið sammála hv. síðasta ræðumanni um, að æskilegt og sjálfsagt er að vinna að því að fá eins mikla fjárveitingu og Alþingi treystir sér til að veita til kvikmyndasafnsins. Ég get einnig verið sammála honum um, að skattlagning. er gengin langt í þessu landi okkar, og það er ástæða til að staldra við hvern nýjan skatt, sem mönnum dettur í hug. En einn hlutur leiðir af sér annan. Við höfum nú þegar allmikla skattlagningu á dreifingu og sýningu kvikmynda, sem eru 32 mm á breidd. Þessar myndir eru sýndar um allt land og seldur að þeim aðgangur. Nú hefur það færzt í aukana, bæði í höndunum á innlendum og erlendum aðilum í okkar landi, að kvikmyndir, sem eru ekki 32 mm, heldur 16 mm á breidd, eru lánaðar út og oft kvikmyndasýningarvélar með til að sýna þær. Þetta er sýnt á samkomum manna, á skemmtunum, þar sem fólk oft borgar inngangseyri í einu eða öðru formi, og gegnir út af fyrir sig nákvæmlega sama hlutverki og breiðari myndirnar. Það kemur fyrir í kvikmyndahúsum, að sýndar eru 32 mm kvikmyndir, sem eru tvímælalaust fræðslukvikmyndir. Engum dettur í hug að undanskilja þær þeim skatti, sem er á þessum kvikmyndum. En spurningin er: Eigum við að skattleggja eingöngu 32 mm kvikmyndir, en ekki undir nokkrum kringumstæðum 16 mm og kalla það óviðfelldna nýja skattlagningu, þó að einhver gjöld séu einnig lögð á mjórri filmurnar? Ég sé ekki þann stórkostlega mun, að neitt sé athugavert við það, ekki sízt þegar þetta yrði eingöngu til að bæta fræðslumyndasafn ríkisins, sem sjálft mundi þá sjá til þess, að meira væri af íslenzkum kvikmyndum til að lána til þeirra sömu aðila, sem greiddu þessi litlu gjöld. Það er ekki verið að draga þetta til almennra ríkisþarfa, heldur er eingöngu um að ræða, hvort það eigi að einhverju leyti að láta 16 mm kvikmyndir bera örlítið af þeirri byrði að koma hér upp góðum mjófilmum af íslenzkum efnum t.d. og öðru slíku. Ég sé því enga ástæðu til annars en láta þetta heimildarákvæði í lög, því að síðar verður í höndum ráðh. samkv. ráðum þeirra manna, sem þessu safni og þessum kvikmyndamálum stjórna, hvort og hvernig þessi heimild yrði framkvæmd.



Herra forseti. Í till. meiri hl. menntmn. er gert ráð fyrir að gefa menntmrh. heimild til þess að ákveða gjald fyrir lán eða leigu á mjófilmum. Mér finnst satt að segja dálítið óeðlilegt, ef það ætti að samþykkja þessa tillögu, að samþykkja í svona formi ákvæði um skatta. Þetta þýðir, að ráðh. er heimilt að ákveða ákveðið gjald, eftir því sem hann álítur hentugt eða rétt. M.ö.o.: ráðh. er gefið ótakmarkað vald til þess að ákveða, hvaða skatt skuli leggja á. Ég man ekki eftir svona formum fyrir skattlagningu. Ég held, að það sé a.m.k. lítið um það. Og með tímanum, ef það væru ráðherrar, sem vildu hagnýta svona heimild til þess að afla þó nokkuð ríflegra tekna og hafa hins vegar til hliðsjónar þá skatta, sem lagðir eru á kvikmyndahúsin og þeirra sýningar, þá gæti þarna orðið um þó nokkra tekjuöflun að ræða, ef þetta væri hagnýtt. Ég held þess vegna, að svona form fyrir þetta sé ófært, strax formið, að lögfesta, að menntmrh. skuli ákveða þetta gjald. Hér sagði hv. frsm. meiri hl. og formaður menntmn., að náttúrlega mundu t.d. skólar verða þarna undanþegnir. Það er ekkert um það rætt sérstaklega í þessu, og eins og þessi brtt.. er orðuð, þá sýnist mér, að það mundi vera hægt kannske að undanþiggja hvað sem væri og líka hafa hvað sem væri, það væri allt á valdi menntmrh., hvernig með þetta væri farið. Ég held þess vegna, að það sé nokkuð flausturslegur frágangur á þessari brtt. Viðvíkjandi sjálfu efninu og tilganginum með þessu, þá er það svo, að okkar félagslíf á í allmiklum erfiðleikum. Við, sem þekkjum það undir öðrum formum, tökum máske enn þá betur eftir því en þeir yngri, hvílíkar breytingar eru að verða þarna á. Fyrir 30–40 árum þótti það sjálfsagt í einu félagi, t.d. verkamannafélaginu, sem ég var í, að það yrðu að mæta 2/3 á fundi, til þess að fundir væru löglegir. M.ö.o.: fyrir 30–40 árum var fundarsókn yfirleitt slík, aðeins til þess að hlusta á mál manna, að ég býst við, að flestum yngri mönnum, sem vita ekkert eins leiðinlegt og fundi og ræður og fyrirlestra, mundi þykja það alveg undrum sæta. Fyrir 30-40 árum var það líka svo, að einn maður gat auglýst fyrirlestur hér í Reykjavík og jafnvel fengið hér fullt hús bara við að hlusta á hans mál. Slíkt kemur vart fyrir nú. Öll félagsstarfsemi á við mjög mikla erfiðleika að etja, vegna þess að kröfur yngri kynslóðarinnar, nýju kynslóðarinnar eru þær, að hugmyndir og skoðanir séu tjáðar í allt öðru formi en við, sem eldri erum, vorum vanir við. Það var málið sjálft, framsetningin, sem var höfuðatriðið í þessu hér áður. Nú lítur næstum því út fyrir, að það, sem fólkið fyrst og fremst krefst í þessum efnum, sé eins konar myndletur, það sé í raun og veru að sýna hlutina í kvikmyndum eða slíku. Og ég held, að við, sem höfum yfirleitt eitthvað með félagsstarfsemi að gera, verðum að fara að miða hana miklu meira við það, ef á að vekja verulegan áhuga fyrir félagsstarfsemi hjá þeirri kynslóð, sem er að vaxa upp í landinu, að lifandi myndir taki miklu meira rúm, jafnvel meira rúm en hið talaða mál, eða a.m.k. skipi mjög rúman sess við hliðina á því. Ég held þess vegna, að sem þáttur í almennri félagsstarfsemi í landinu séu kvikmyndir og þá ekki sízt svona mjófilmur mjög nauðsynlegar, álíka nauðsynlegar og hið talaða mál var t.d., þegar ég og mínir jafnaldrar voru ungir. Ég held þess vegna, að það sé nokkur misskilningur hjá hv. formanni menntmn., þegar hann í sinni ræðu hér áðan talar um, að þessar mjófilmur og slíkt sé fyrst og fremst fengið til þess að sýna á skemmtunum. Það má vel vera, ég er ekki svo vel kunnugur skemmtanalífi, að ég vilji neitt fortaka það. En eitt er mér alveg ljóst af þeirri þekkingu, sem ég hef á félagsstarfsemi í landinu og hennar erfiðleikum, að fyrir þá almennu félagsstarfsemi, sem ekki er nein skemmtistarfsemi, eru kvikmyndasýningar á fræðandi og góðum kvikmyndum að verða, ef þær eru ekki orðnar það þegar, mjög veigamikill þáttur og þurfa að verða það, svo framarlega sem almenn félagsstarfsemi í landinu á að blómgast, að vísu með nýjum hætti, en blómgast þó eitthvað svipað og fyrr. Og af því að flestir alþm. hafa meira eða minna með alls konar félagsstarfsemi að gera, þá held ég, að við hljótum að geta komið okkur saman um, að það sé ekki nema eðlilegt, að við gerum slíkar menningarlegar sýningar á þessum mjófilmum, sem helzt eru handhægar í slíkum efnum, að verulegum þætti í okkar félagslífi. Ég skal alveg viðurkenna með hv. formanni menntmn., að skemmtanir út af fyrir sig og þar sem eingöngu væri leigt til skemmtana, þar sem aðgangur er seldur, þar mundi máske nokkuð öðru máli skipta. En ég held, að meginið af skemmtunum í landinu, þar sem aðgangur er seldur að, sé skattað, þannig að við klófestum eitthvað af þeim gegnum skemmtanaskattinn og annað slíkt, og þó hef ég heyrt frá sumum félögum jafnvel kvartanir um það, að meira að segja skemmtanahlið almenns félagsskapar sé orðið allerfitt að rækja vegna skatta. Ég held þess vegna, að við verðum að athuga þessar spurningar frá því sjónarmiði, hvort sú almenna félagsstarfsemi í landinu, félög, sem reyna að halda fundi fyrir sína meðlimi og til þess að draga að fundunum sýna einhverjar menningarlegar kvikmyndir, - hvort slík félagsstarfsemi eigi að bera skatt eða ekki. Ég held, að það sé raunverulega um bað að ræða. Og það álít ég alveg fráleitt. Ég álit, að við ættum þvert á móti að stuðla að því, að slík félagsstarfsemi ætti sem auðveldast uppdráttar. Hv. formaður menntmn. ræddi réttilega um, að það mætti ekki t.d. skatta það. sem væri sýnt í skólum. Við skulum hugsa okkur, þegar hins vegar íþróttafélög, ungmennafélög, verkamannafélög, samvinnufélög eða önnur slik félög fá leigðar kvikmyndir, íslenzkar eða erlendar, til þess að sýna á sinum fundum. Er eðlilegt, að það sé endilega farið að taka frekar skatt af því? Ég held. að bað væri ekki rétt af okkur að gera það. Ég held, að við eigum að stuðla að því, að þessi félagsstarfsemi okkar, sem sérstaklega yngri kynslóðinni finnst fátækleg, þegar þar eru einvörðungu fluttir fyrirlestrar eða erindi eða ræður eða máske einhver unnlestur, - mér finnst, að þessi félagsstarfsemi okkar í landinu þurfi þeirrar uppörvunar. sem það er að hafa menningarlegar og fræðandi kvikmyndir til þess að sýna. Ég er að vísu ekki vel kunnugur þessum myndum. Hv. formaður menntmn. minntist á, að sumt af þessum myndum væri e.t.v. bara skemmtandi eða slíkt. Jafnvel þótt svo væri stundum, svo lengi sem það eru að öðru leyti myndir, sem eru ekki siðspillandi að neinu leyti, þá gerði það náttúrlega ekki til, þó að slíkt e.t.v. slyppi þannig undan. Ef maður sæi, að félög ætluðu almennt að fara að misnota þetta eða eitthvað slíkt, þá hefur löggjafarvaldið alltaf möguleika til þess að grípa þarna inn í. Ég held þess vegna, að það væri ákaflega æskilegt, að þessi almenna félagsstarfsemi gæti sloppið við skattlagningu í þessu efni, og álít, að það væri ákaflega heppilegt, ef menntmn., sem annars er sammála um þetta frv., vildi athuga það betur, hvort ekki væri hægt að koma þessum málum þannig fyrir, að slíkt væri öruggt. Þá er hitt spursmálið, um þann góða vilja menntmn. til þess að reyna að afla fræðslumyndasafni ríkisins tekna. Ef við viljum gera aðrar ráðstafanir en að viðhalda þeim skatti, sem í l. er ákveðið að skuli renna til safnsins, eða reyna að hækka hann, ef þess væri nokkur kostur, sem varla er nú mikill, og ef við vildum lita eitthvað í kringum okkur í þessu efni, þá held ég, að við ættum að bera annars staðar niður. Það er alls ekki fjarri lagi, að eitthvað af þeim tekjum, sem skapast við sókn hinna almennu kvikmyndahúsa, gæti líka runnið til þess að reisa eða efla fræðslumyndasafn ríkisins. Ég vil m.a. benda á eitt: Ég sé, að hér í Reykjavík er nú verið að byggja, sumpart búið og sumpart verið að byggja tvær stórar hallir, sem tvö kvikmyndahús hins opinbera raunverulega standa að, sem bæði hafa sínar tekjur af happdrætti. Ég á þar við annars vegar það stóra kvikmyndahús, sem Dvalarheimili aldraðra sjómanna mun hafa reist, og hins vegar þá kvikmyndahöll, sem háskólinn er að byggja. Bæði tvö fá sínar tekjur af happdrætti, sem ríkið hefur gefið þeim einkarétt til þess að hafa með höndum. Ég sæi satt að segja ekkert eftir því, þó að einhver ofur lítil prósenttala af þessu happdrætti rynni að lögum til fræðslumyndasafns ríkisins. Ég held, að það mundi ekki skaða þessi annars vafalaust ágætu fyrirtæki um neitt sem héti, og ég held, að það væri miklu, miklu eðlilegra en að skatta útlán þessara mjófilma, sem ég þar að auki veit ekki, hve ríflegur skattstofn yrði, því að töluvert eftirlit mundi þurfa, til þess að það næðist inn, og engum finnst víst heppilegt að byrja neinar nýjar söluskattaaðferðir. Ég held þess vegna, að það væri ákaflega æskilegt, ef menntmn. vildi athuga, hvort það gæti ekki heldur orðið samkomulag um að setja einhvern ofur lítinn skatt á þessar tekjur, sem þessi kvikmyndahús raunverulega fá af þessum happdrættum. Það væri ekki nema eðlilegt, að þau væru látin hjálpa eitthvað til að efla fræðslumyndasafn ríkisins meira en þau gera með skemmtanaskattinum, - og eitthvað af þeim mun undanþegið þeim skatti. Ég held þess vegna, að það mundu bæði verða öruggari og sanngjarnari tekjur, sem fengjust með því móti. Svo er hitt. Ég held, að ég hafi tekið rétt eftir, að hv. form. menntmn. hafi sagt, að meiningin væri, að það yrði þá skattur líka á fræðslumyndasafn ríkisins eða þess útlán, þegar til þess kæmi. Er nú ekki rétt af okkur að reyna að komast hjá því? Er ekki rétt af okkur, einmitt vegna þess að hér er um hreina menningarstarfsemi, hreina uppeldisstarfsemi að ræða, að við ýtum undir það, að einmitt þessar fræðslumyndir séu lánaðar út, okkur þyki vænt um, að það séu sem flestir í landinu, sem hefðu áhuga á að fá slíkar fræðslukvikmyndir lánaðar frá fræðslumyndasafninu, og við værum yfirleitt ekki að setja skatt á þær? Ég held, að við verðum að líta svo á, að fræðslukvikmyndir séu bókstaflega einn þáttur í skólakerfi, jafnvel þótt það skólakerfi sé líka fyrir þá fullorðnu. Margt í okkar skólakerfi er gamaldags, þó að það fari batnandi hjá okkur, og engum efa er bundið, að það eru fáir hlutir, sem hafa önnur eins áhrif á fólk og einmitt kvikmyndir, bókstaflega uppeldisáhrif þeirra, hvort sem við viljum nú telja þau til góðs eða ills. En a.m.k. þegar við erum oft að ræða um slæm áhrif af smekklausum eða siðspillandi kvikmyndum, þá ættum við að ýta því meira undir, að þær myndir, sem fyrst og fremst eru til fræðslu og menningar, yrðu sem mest og sem víðast sýndar, og þess vegna um leið gera það sem allra ódýrast fyrir alla aðila að fá þær. Ég vil eindregið óska eftir því, ef hv. menntmn. hefði ekki sérstaklega á móti því, að þetta mál væri athugað betur, - það ætti ekkert að þurfa að tefja frv., - hvort það gæti orðið samkomulag um eitthvað í slíkum efnum, sem gæfi fræðslumyndasafni ríkisins heldur meiri tekjur, en færi ekki inn á þá leið að hefja þessa skattlagningu á félagsmálastarfsemi í landinu. Ef hv. menntmn. og hæstv. forseti gætu orðið við því, þá vildi ég helzt leggja til, að málinu væri frestað núna til þess rétt að freista þess, hvort slíkt samkomulag næðist þá.



Herra forseti. Út af fyrsta atriðinu, sem hv. 3. þm. Reykv. færði fram gegn þessari brtt., að formið á henni sé ófært, vil ég aðeins benda á, að ég tel þegar nokkur fordæmi, og mér dettur strax í hug, að menntmrh. hefur vald til þess að ákveða afnotagjald útvarps. Er þar ekki um minna atriði að ræða en það, sem hér kemur til, svo að ef einhverjir stórhættulegir menn eru menntamálaráðherrar, sem vildu misbeita slíku valdi, þá gætu þeir vissulega lagt þungar byrðar á þjóðina gegnum það gjald, í samanburði við það, sem til greina kæmi í sambandi við kvikmyndir. Um allt það, sem hv. þm. sagði um þýðingu kvikmynda í félagsstarfsemi nútímans, er ég honum hjartanlega sammála. Það er einmitt þessi skilningur á því nýja hlutverki, sem kvikmyndir og önnur slík tæki hafa í okkar félagslífi, sem því veldur, að þetta frv. er fram komið og tilraunir eru gerðar til þess að koma fræðslumyndasafni hér á fastari grundvöll. Ég hef dálitla reynslu af þessum efnum, því að um nokkurra ára skeið stjórnaði ég allmikilli kvikmyndadreifingu á vegum samvinnufélaganna hér á landi. Og reynslan er sú, að það er ekkert á þessu sviði til, sem fólkið vill frekar sjá en íslenzkar kvikmyndir og þar næst kvikmyndir með íslenzkum texta. Einmitt þessi tvö atriði eru liðir d og g í 2. gr. frv., þar sem talið er upp hlutverk þessa fræðslumyndasafns. Ef þetta fræðslumyndasafn getur gert eitthvað á þessu sviði, þá er það ómetanlegt. Eins og nú standa sakir, er það meiri eða minni tilviljunum háð, hvað einstök félög eða einstakir menn geta áorkað í gerð íslenzkra kvikmynda. Hins vegar vil ég fullyrða, að yfirgnæfandi meiri hlutinn af þeim kvikmyndum, þeim mjófilmum, sem eru lánaðar og leigðar út hér, eru útlendar kvikmyndir með erlendum textum. Þess vegna vildi ég biðja menn að hugsa ekki það, sem hér er verið að tala um. sem skatt og draga þar með inn í þetta mál allar þær tilfinningar, sem fylgja í hvert skipti, sem nefndur er nýr skattur. Hér er um það að ræða, hvort við eigum að láta þessa dreifingu á mjófilmum, - það eru þúsundir kvikmynda lánaðar út á ári, - hvort við eigum að láta dreifinguna bera ofur lítið gjald, sem rennur í sjóð fræðslumyndasafnsins til þess að gera því fjárhagslega kleift að láta gera íslenzka texta við útlendar kvikmyndir og gera íslenzkar kvikmyndir og skapa þannig með nýrri eign íslenzkra kvikmynda nýja möguleika til þess að auðga félagslíf okkar með betri myndum en áður. Ég held, að félög, sem borguðu slíkt gjald fyrir leigu á kvikmynd, væru bókstaflega að stuðla að því, að þau sjálf gætu fengið eitthvað betra en það, sem erlend sendiráð lánuðu þeim, eftir tvö eða þrjú ár. Einhvern tíma hefðu menn sagt, að hér væri á mjög takmörkuðu sviði um lítið sjálfstæðismál að ræða, hvort við eigum að hafa ráð á að velja sjálfir kvikmyndir og setja við þær íslenzkan texta, láta sjálfir gera þær kvikmyndir, sem við teljum að fólkið vilji sjá og eigi að sjá, eða hvort við eigum að sætta okkur við það, að 9/10 hlutar af þessum stórvaxandi þætti í félagslífi í landinu séu meira eða minna í höndunum á erlendum ríkjum. Það er um þetta að ræða. Ég vil því biðja menn að hugsa um þessa litlu tilfærslu, ekki sem einhvern voðalegan nýjan skatt, heldur aðeins það, hvort félagslífið sjálft á að leggja þarna örlítið i sjóð. Mín reynsla af þessu er sú, að oft megi segja, að menn beri meiri virðingu fyrir því, sem þeir þurfa að borga örlitið gjald fyrir, heldur en hinu, sem fleygt er í þá frítt. Það er orðið svo mikið, sem fleygt er fyrir hvers manns dyr hér af prentuðu máli og öðrum slíkum hlutum, að virðingin er orðin dálítið bundin því, að það sé frumkvæði einstaklingsins sjálfs eða félagsins, sem ræður því, hvað hann fær, og að örlítið komi í staðinn, þannig að 50–100 kr. fyrir lán á einni kvikmynd er hreint ekki neinn skattur. Þannig er þetta hugsað, og af þessum sökum tel ég alls ekkert óeðlilegt við að reyna að endurskipuleggja dreifingu á mjófilmum og kyrrmyndum og öðru skyldu efni í landinu á þann hátt, að menn leggi örlítið af mörkum, þegar þeir fá kvikmynd, sem getur svo bjargað einum fundi í félaginu, og gjaldið renni til að hjálpa kvikmyndasafni ríkisins eða fræðslumyndasafni til að koma upp myndum með íslenzkum texta og af íslenzkum efnum, sem síðar gætu gert þessu sama félagi kleift að fá eftir 2 ár góða íslenzka kvikmynd. Ég þekki reynsluna af því, þegar hægt var að bjóða myndir eins og samvinnumyndina „Viljans merki“ eða litmyndirnar, sem Skaftfellingafélagið hefur látið taka af lifnaðarháttum fyrr, og annað slíkt. Nú fyrir skömmu gengu þingeyskir bændur um salina hér í kringum okkur, milli nefnda og þingmanna, og báðu um, að einhverjir tækju upp það mál að gera íslenzka þjóðháttakvikmynd. Þetta er stórkostlegt menningarmál, og ekki aðeins það, heldur hef ég reynslu fyrir því, að það mega vera merkilegar útlendar myndir, sem fólk hér vill heldur fá til að sýna á sínum samkomum en slíkar íslenzkar kvikmyndir. Ég sé því enga ástæðu til þess að amast við þessari hugmynd, og hélt ég, að hún væri minni og sjálfsagðari en svo, að hún þyrfti að kosta þessar umr., þó að þær séu út af fyrir sig fróðlegar. Hv. þm. sagði undir lokin, að þetta gjald mundi koma líka á fræðslumyndasafn ríkisins. Það er einmitt þar, sem hugsanakeðjan byrjar, vegna þess að í frv., sem við erum allir sammála um, er gert ráð fyrir þeim möguleika í 5. gr. Þar segir, að menntmrn. geti í reglugerð sett fyllri ákvæði um starfsemi og rekstur safnsins, m.a. kveðið á um meðferð, vörzlu, útlán eða leigu mynda og tækja. Þetta var í frv. frá byrjun og eitt af því, sem við erum allir sammála um, og við sjáum, að þetta safn getur varla sett smágjald fyrir leigu til ýmissa aðila á kvikmyndum, ef aðrir aðilar, sem hafa nægilegt fjármagn og kannske önnur sjónarmið en þetta fræðslumyndasafn okkar eigin ríkis, mega í samkeppni lána út kvikmyndir fyrir ekki neitt. Þetta er m.a. til þess að skapa þessu nýja myndadreifingarkerfi möguleika á því jafnrétti, að ef það verður talið nauðsynlegt að framkvæma þetta greinarákvæði um, að safnið sjálft leigi út myndir, þá sé svipað kerfi haft um aðra aðila. Ég sé enga ástæðu til annars en verða við óskum hv. þm. um að fresta atkvgr. eða ljúka ekki umr., þannig að menn geti hugsað þetta örlítið meira. Þetta er ekki mál, sem liggur svo mikið á, og ég vil því mæla með ósk hans um það, að atkvgr. verði frestað.



Herra forseti. Ég vildi gjarnan beina fyrirspurn til hæstv. landbrh. utan dagskrár. Ég verð að gera það utan dagskrár, vegna þess að það er ekki svigrúm til að gera það með öðrum hætti. Eins og hæstv. ráðh. hefur oftar en einu sinni getið, mun það hafa verið ætlunin, að hæstv. ríkisstj. sæi svo um, að ræktunarsjóður og byggingarsjóður fengju það fjármagn, sem þeir þyrftu til þess að geta lánað á svipaðan hátt og verið hefur undanfarin ár. Mér hefur skilizt, að þessir sjóðir séu ekki enn þá búnir að fá þetta fjármagn. En nú er mjög liðið á árið og aðþrengt orðið um, að þessi lán geti orðið afgreidd, og vildi ég því vonast eftir því, að sjóðirnir gætu fengið þetta fé nú alveg á næstunni, og spyrja hæstv. ráðh. frétta í þessu efni, hvort hann geti ekki sagt okkur eitthvað ákveðið um þetta núna, hvenær sjóðirnir fái féð.



Herra forseti. Það er rétt, sem hv. fyrirspyrjandi sagði hér áðan, að ég mun hafa tekið það fram á þessu hausti, að ég ætlaðist til, að sjóðir landbúnaðarins gætu lánað að þessu sinni eins og áður. Þar af leiðir, að það er óþarft fyrir hv. fyrirspyrjanda að vera að spyrja um það nú, úr því að áður hafði verið gefin yfirlýsing um þetta. Það getur vel verið, að hv. fyrirspyrjanda finnist vera orðið nokkuð áliðið. Það mun vera í dag 6. des., en ég man nú fyrri árin, að það hefur verið komið nokkuð fram í desember, þegar þessir sjóðir hafa getað veitt lán undanfarið, og ég hygg, að hv. fyrirspyrjandi fylgist enn það með í Búnaðarbankanum, að hann viti, að starfsfólk bankans hefur undanfarnar vikur verið að vinna að þessum málum eins og áður.



Ég vænti, að hæstv. ráðh. sjái, að það var ekki óþarft að spyrja um það, sem ég spurði, vegna þess, hversu liðið er orðið á árið. En ég vil líta þannig á af því, sem hæstv. ráðh. sagði, að viðhorfið í þessum málum sé óbreytt eins og hann áður hefur lýst því, að hæstv. ríkisstj. muni sjá um, að sjóðirnir fái það fé, sem þeir þurfa til að geta lánað fyrir áramót eins og áður. Ég vil mega líta svo á, að orð hans, þótt óljós væru, væru staðfesting á því, að þetta yrði gert, og vænti, að hann leiðrétti, ef þetta er á misskilningi byggt. Ég spurði vegna þess, að það er að verða hver síðastur að ganga í að útvega þetta fé, ef á að vera hægt að afgreiða lán eins og vant er fyrir áramót. Það ætla ég, að hæstv. ráðh. geri sér alveg ljóst.