Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það. hefur nú verið regla við meðferð á þessum bankafrv. hæstv. ríkisstj. að tala nokkuð um þau öll í einu. Það var byrjað á því af hæstv. forsrh. við 1. umr. og haldið áfram, og mun ég nokkuð minnast á öll þessi frv. nú, úr því að ég kveð mér hljóðs við þessa umr. Það er nokkuð venjulegt hjá slíkum mönnum eins og núverandi hæstv. stjórnarflokkum að hafa nokkuð langan undirbúningsfrest, þegar þeir eru að vinna einhver slæm verk, og það hefur orðið reynslan á varðandi þessi bankafrv., að það virðist eins og það hafi þurft marga mánuði til þess að unga þeim út með mþn. og öðrum samninganefndum starfandi. Þó er nú ekki undirbúningurinn betri en það, að sjálfir höfundarnir fluttu við 2. umr. þessa máls 14 brtt. til leiðréttingar, og mun formaður fjhn., sem er einn af aðalhöfundunum, hafa átt hlut að því að leiðrétta sín eigin verk, og mætti segja mér, að einhverju fleira þyrfti að bæta við, ef í gegnum málin væri farið eins og þyrfti. Nú er það tvennt, sem hefur einkum verið mælt með varðandi skipulag bankanna og breytt er með þessum frv. Annað er það að skipta Landsbankanum í tvennt og hitt er það að breyta Útvegsbankanum úr hlutafélagi í ríkisbanka. Varðandi fyrra atriðið, um skiptingu á Landsbankanum, fæ ég með engu móti séð, þegar sá banki sem aðrir er nú í mikilli þröng með að geta annað sínu hlutverki eins og vera þarf, að það sé nokkrum til gagns öðrum en þeim, sem fá þarna embætti, að skipta bankanum í tvennt. Það hefur líka komið fram í umr., að þeir menn, sem leggja mesta áherzlu á það að stofna hér alveg sérstakan seðlabanka, telja alveg ófullnægjandi þá skiptingu, sem hér er farið fram á, því að þá yrði það að vera algerlega sjálfstæð stofnun og óháð viðskiptabönkunum. Nú er ekki um það að ræða, heldur er bankanum aðeins skipt í tvennt, sem er lítið annað en að fjölga yfirstjórnendum þessarar stofnunar, því að eins og er hefur verið sérstök seðladeild í Landsbankanum og svo viðskiptadeild þar fyrir utan. Varðandi Útvegsbankann kann það að vera rétt, að það sé í sjálfu sér eðlilegra að breyta honum úr hlutafélagi, eins og sakir standa, í það að vera alveg ríkisbanki. - En aldrei hef ég heyrt þess getið fram á þennan dag, að það hafi staðið Útvegsbankanum nokkurn hlut fyrir þrifum, þó að það væru nokkur hlutabréf einstaklinga eða félaga, sem þar væru, og það sé þess vegna ekki nein nauðsyn, sem rekur þarna á eftir. En úr því að þetta er gert, þá mun sennilega ekki standa á því að breyta áburðarverksmiðjunni úr hlutafélagi í algert ríkisfyrirtæki, eins og hæstv. forseti þessarar deildar og fleiri hafa undanfarið hamrað á, og nú ætti ekki að standa á því, þegar talið er svona mjög nauðsynlegt að breyta Útvegsbankanum úr hlutafélagi í ríkisbanka. Nei, það er augljóst mál, að það er allt annað, sem hér vakir fyrir, heldur en þessar tvær skipulagsbreytingar, sem engin nauðsyn er á. Það er það að fá nokkuð margar nýjar stöður handa stjórnarliðinu í bankastofnunum, ýmist með því að reka burt þá starfsmenn, sem þar eru, eða stofna ný embætti, og í þessu falli eru stofnuð a.m.k. fimm ný embætti við hinn fyrirhugaða seðlabanka, og þar fást fimm nokkuð feitar stöður handa hv. stjórnarliðum. Auk þess er það fyrirsjáanlegt með frv. og augljóst mál, að það er strax ákveðið að losna við fimm bankaráðsmenn, sem tilheyra Sjálfstfl., úr þessum stofnunum og setja í þeirra stað stjórnarflokkamenu. Hitt er svo óupplýst við þessar umræður og óupplýst af þeim, sem fyrir þessu hafa mælt, hve marga af núv. bankastjárum á að reka og setja aðra í staðinn, en það er sem sagt lágmarkið, sem hér er um að ræða með nýjar stöður, sem staðið hafa milli tannanna á stjórnarflokkamönnunum, að það yrðu þá a.m.k. 10 menn, sem þarna fá embætti. Hvað fleira verður, það er ekki á þessari stundu hægt að segja um, en reynslan mun innan skamms sýna, þegar það kemur í ljós í framkvæmdinni, hvernig með þessi mál verður farið. Hvað er það svo, sem er talið aðalgrundvöllurinn fyrir þessari breytingu? Hann er ekkert annað en ósannaðar ásakanir á þá menn, sem nú og undanfarið hafa verið framkvæmdastjórar í bönkunum. Það eru fullkomlega ósannar ásakanir á þessa menn, sem tilheyra Sjálfstfl., að þeir hafi viðhaft einhvern yfirgang í sinni starfsemi á pólitískan hátt og notað sitt vald hlutdrægt. Það er a.m.k. gersamlega ósatt og ósæmilegt frá hálfu framsóknarmanna að halda þessu fram, vegna þess að þeir hafa haft sterka og gáfaða menn í bankastjórastöðum við báða þessa banka, og það er ekki annað vitað en að allt, sem þar hefur gerzt í aðalatriðum, hafi verið gert með samþykki allra þeirra framkvæmdastjóra, sem þarna eiga hlut að máli. Það náttúrlega þarf ekki svo viðtæka og þýðingarmikla starfsemi til eins og starfsemi bankanna, að þar sé ýmislegt, sem orkar tvímælis, bæði um lánveitingar og ekki síður hitt, þegar verið er í miklu stríði með lánsfé, eins og verið hefur núna síðustu árin, og það verður að neita fjölda manna og fyrirtækja um fyrirgreiðslu, vegna þess að peningarnir eru ekki til. Það er þess vegna gefinn hlutur, að það er margt og mikið, sem getur orkað tvímælis í þessum efnum. En það orkar ekki tvímælis á þann hátt, að það hafi verið nokkur hlutdrægni milli þessara tveggja flokka, sem þarna hafa haft valda menn. Það mætti segja, að það væri frekar nokkur von til, að fulltrúar hinna flokkanna, Alþfl. og Sósfl., teldu sig eitthvað afskipta á þessu sviði, af því að þeir hafa ekki haft þarna neina framkvæmdastjóra, og að þeir þættust hafa ástæðu til að gera athugasemdir við stjórn bankanna að því leyti. Maður getur frekar skilið ásakanir frá slíkum mönnum. En þá er öll þeirra gagnrýni, allt þeirra tal um þessa hluti byggt á óheiðarlegri og ósæmilegri framkomu, vegna þess að þeir beita ásökunum eingöngu á annan flokkinn, sem þarna hefur verið í völdum, en sleppa hinum. Ef þeir vildu koma heiðarlega fram í sinni gagnrýni, þá ættu þeir auðvitað að beita sinni ásökun jöfnum höndum á sjálfstæðismenn og framsóknarmenn, sem þarna hafa verið við stjórn. En það hafa þeir ekki gert, heldur hafa þeir beitt sinni ásökun eingöngu til sjálfstæðismanna, sem er gersamlega rangt. Það kom fram við 2. umr. þessa máls, að einn hv. fulltrúi Alþfl., hv. 5. landsk. þm., fór að sýna viðleitni í því að nefna dæmi til sönnunar því, að hér væri um einhverja hlutdrægni að ræða. Þetta sýndi það, að þessi hv. þm., sem er ungur maður, er ekki orðinn eins skelharður og sumir hinir eldri, sem eru gegnsósaðir af spillingunni, og þess vegna hefur hann viljað sýna nokkra viðleitni í því að koma með dæmi til sönnunar þeim ásökunum, sem hér hafa verið bornar fram. En þessi hv. þm., þó að hann sýndi þarna viðleitni, var ákaflega óheppinn í sínu dæmi varðandi bankastjóra Útvegsbankans, hv. 5. þm. Reykv. Hann lýsti því yfir, að Hafnarf jarðarbæ, sem þarna var um að ræða, hefði ekki verið neitað um nein lán í þeirri stofnun, en ég get nú bætt því við, að ég hef fengið upplýsingar um það, að það er ekki lengra liðið en frá því í fyrra, að Hafnarfjarðarbær fékk hjá Landsbankanum lán, sem er hvorki meira né minna en 31/2 millj. kr. Ef hlutdrægnin á að koma svona fram og þetta sé eitthvert versta dæmi, sem þekkzt hefur í útlánum bankanna, þá hefur þessi hv. þm., sem sýndi þarna nokkra viðleitni til að koma með dæmi, verið ákaflega óheppinn og væri æskilegt, að hann nefndi eitthvað fleira. Nú er það svo, að fyrst byrjað er á þessum hlutum, að rusla til í öllum stöðum í bönkum landsins á pólitískan hátt þvert ofan í lög og á miðju kjörtímabili ýmissa þeirra manna, sem þarna eru í stöðum, að ég nú ekki tali um þá, sem eru þarna fastráðnir menn, sem eru í embættum bankastjóra, þegar farið er inn á þessa leið, þá er gengið inn á hættulega braut, og sú hættulega braut er það, að með þessu er beinlínis stofnað til þess og ýtt undir það, að starfsemi bankanna skuli framvegis vera byggð á hlutdrægni samkvæmt pólitískum línum. Og það er nokkurn veginn víst, að hvenær sem hér eftir verður skipt um ríkisstj. í þessu landi, þá hlýtur sagan að endurtaka sig, þannig að það verður aftur hreinsað til og spilið gengur á svipaðan hátt og sagt er að stundum sé í Ameríku, að það sé alltaf skipt um starfsmenn, þegar skipt er um ríkisstj. Nú er það svo, að eitt höfuðatriðið, sem hér hefur verið minnzt á í þessu sambandi, bæði í blöðum og hér á þingi og í ræðum manna víðs vegar um land, er það, að það verði að taka meirihlutavaldið í aðalbönkum landsins af Sjálfstfl., af því að hann hefur núna síðustu tvö árin haft tvo af bankastjórum þessara hanka, sem komnir eru þar inn á alveg löglegan hátt og með samþykki annarra, sem þar hafa átt hlut að máll. En þeir flaska nokkuð mikið, þessir hv. herrar, þegar þeir taka Framkvæmdabankann með, því að það er kunnugt öllum, sem til þekkja, að eins og nú hagar þar til, þá hafa stjórnarflokkarnir, eða ef við orðum það kannske enn réttara, þá hefur Hræðslubandalagið meirihlutavald í þeim banka og hefur haft. Þar er gagnólík aðferð við ákvörðun útlána því, sem er t.d. í Landsbankanum. Í lögum Landsbankans er bankaráðsmönnum bannað að skipta sér af útlánum bankans, og þess vegna hefur það aldrei heyrt undir þá að skipta sér neitt af því, nema um einhver aðalstefnuatriði væri að ræða. Hjá Framkvæmdabankanum er þarna öfugt að farið, því að þar ræður bankastjórinn, sem er einn, engu um lánveitingar, en bankaráðið öllu, og bankaráðið er þar þannig, að stjórnarflokkarnir hafa þar hreinan meiri hluta, þar sem í því eru tveir hæstv. núv. ráðherrar, fjmrh. og menntmrh., og með þeim ráðuneytisstjórinn í fjmrn. En þetta nægir þeim ekki, þessum góðu herrum, heldur þurfa þeir að leggja fyrir Alþingi og knýja hér í gegn frv. til þess að ná enn meiri hluta í þessu bankaráði, breyta þessum lögum og koma því til leiðar, að Sjálfstfl., sem nú á tvo fulltrúa í þessu bankaráði, hafi framvegis ekki nema einn, og inn í þessi lög er það sett, að hið nýkjörna bankaráð eigi að kjósa ekki til fjögurra ára, eins og venjulegt er í hinum bönkunum, heldur á kosningatími þess að gilda á sjöunda ár, þangað til í árslok 1963. Nú minnist ég þess, að hæstv. forseti þessarar deildar og fleiri hans flokksmenn hafa gagnrýnt mjög eina stóra lánveitingu frá þessum banka og miklu meira um hana verið rætt í blöðum en nokkra aðra lánveitingu frá hinum bönkunum og kannske ekki með öllu að ástæðulausu. Hverjir eru það þá, sem eftir hugsanagangi þessara manna hafa ráðið þessari stóru lánveitingu? Það eru núv. ráðherrar tveir og þriðji maður þá með þeim, sem skapa meiri hlutann í þessum banka. Hins vegar skal ég játa, að ég hef ekkert heyrt um það, að það hafi verið neitt ósamkomulag í bankaráði Framkvæmdabankans um þessa lánveitingu, og kann vel að vera, að sjálfstæðismennirnir þar, sem eru í minni hluta, séu ábyrgir fyrir því eins og hinir. Ég er líka sannfærður um, að framsóknarmennirnir bæði í Landsbankanum og Útvegsbankanum hafa verið samþykkir öllum helztu og kannske öllum lánveitingum, sem þar hafa verið á döfinni, a.m.k. sem nokkru verulegu máli skipta. Nú sjá það allir, hvað hér er á ferðinni, eins og ég vék að áðan. Það er ekkert annað á ferðinni heldur en einfaldlega það að nota valdaaðstöðuna til þess að skipta um 10–15 embætti, hver veit um það, frá því, sem er, á algerlega óvenjulegan hátt, því að þetta hefur ekki þekkzt hér á Alþingi, eftir því sem mig minnir, nema einu sinni áður, og það dæmi mæltist svo illa fyrir á þeirri tíð, að það héldu margir, að það yrði ekki endurtekið. En þetta gerðist árið 1935, þegar lögum Búnaðarbankans var breytt eingöngu með það fyrir augum að sparka þaðan undirbankastjóra, Pétri sáluga Magnússyni. Um leið var að vísu þaðan sparkað öðrum, sem var framsóknarmaður, Bjarna Ásgeirssyni, en hann var látinn fá annað starf, sem var ekkert siður vel borgað en þetta. Og það vissu allir menn og sögðu mér alveg greinilega af því, Alþfl.- mennirnir, sem þá voru þar í samstarfl og í minni hluta, að þetta var barið í gegn af Framsfl. á þeirri tíð eingöngu til þess að losna við hinn ágæta mann úr Búnaðarbankanum, Pétur sáluga Magnússon. Þetta dæmi er það eina, sem ég man eftir að gerzt hafi á svipaða leið og þessi, sem nú er verið að framkvæma, og það er sannarlega ekki til fyrirmyndar. Nú býst ég við því og tel það eiginlega víst eftir alla samningana og eftir allt þrefið og allan ganginn, sem á því hefur verið að semja um það, hver ætti að fá þennan bita eða hinn í sinn munn, þá muni ekki hafa mikla þýðingu að tala á móti þessum frv., og við sjálfstæðismenn verðum því í aðalatriðum að láta það nægja að sýna okkar vilja með því að mótmæla þeim rangindum, sem hér eru í frammi höfð, og allri þeirri lygi, sem hefur verið í kringum það að koma þessu í kring, og svo að sjálfsögðu að greiða atkvæði gegn þessum frv., sem öll eru á sömu línunni.



Mér skildist á síðasta ræðumanni, hv. þm. A-Húnv., hann líta svo á, að með því að lögleiða það frv., sem hér liggur fyrir, væri stigið skref í þá áttina að taka hér upp ameríska stjórnarhætti. En það lítur út fyrir, að honum og öðrum hv. þm. í hans flokki þyki það ekki góð fyrirmynd, því að þeir munu ætla að beita sér gegn málinu. Hann nefndi, að það hefðu verið bornar fram nokkrar brtt. við frv., og er það rétt, og ég get glatt hann með því, að enn eru brtt. á ferðinni frá fjhn., því að við erum víst sammála um það, að lengi megi gott verk bæta. Á þskj. 636, sem nýlega var útbýtt í deildinni, flytur fjhn. brtt. við 21. gr. frv., og er brtt. um það, að bankastjórum seðlabankans og öðrum, sem þar eiga sæti í stjórn, skuli ekki vera heimilt að vera í stjórn annarra peningastofnana. Telur nefndin rétt, að ákvæði séu um þetta í lögunum, þar sem það virðist óeðlilegt, að slíkt eigi sér stað, og má nú reyndar ætla, að til þess hefði ekki komið, jafnvel þó að ekkert hefði verið um þetta sett í lögin. En þar sem þarna er um seðlabanka að ræða, sem gert er ráð fyrir að hafi viðskipti við aðra banka ekki sízt, þá þykir rétt að hafa þetta ákvæði í lögunum. En eftir að þessari brtt. var skilað til prentunar, kom í ljós, að gera þurfti lagfæringu á 20. gr. frv., og vill því fjhn. leyfa sér að leggja fram skriflega brtt. við þá grein. Í 20. gr., fyrstu efnismálsgr., segir, að form. bankaráðsins hafi f.h. ráðsins stöðugt eftirlit með starfsemi viðskiptabankans, en fallið hafði niður af vangá að taka þarna til viðbótar annan málslið, sem er í þeirri lagagrein, sem þarna á að breyta, um eftirlit bankaráðsmannanna, annarra en formannsins, og er því till. fjhn. um það, að við þetta bætist: Hinir bankaráðsmennirnir skulu skiptast á um eftirlit ásamt formanni. - Er þetta efnislega eins og ákvæðið er nú í lögunum, og vil ég biðja hæstv. forseta að leita afbrigða um þessa skriflegu brtt., svo að hún megi einnig koma hér til afgreiðslu. Eins og eðlilegt má heita, hafa orðið nokkrar umr. um bankamálin almennt í sambandi við þetta frv. í tilefni af þeim umræðum vil ég taka fram, að ég lít svo á, að það muni heppilegast, að Landsbanki Íslands verði áfram aðalbanki þjóðarinnar, eins og hann hefur verið síðustu áratugina. Fleira en eitt mætti nefna til stuðnings þessari skoðun, en hér skal það eitt talið, að Landsbankinn hefur unnið sér traust í viðskiptum, bæði innanlands og hjá erlendum fjármálastofnunum, og er mikils um það vert. Ekki er fullvíst, að nýr seðlabanki, ef stofnaður yrði, nyti jafnmikillar tiltrúar í fyrstu. En ég tel eðlilegt, að aðaldeildir bankans, seðlabankinn og viðskiptabankinn, lúti hvor um sig sérstakri stjórn, eins og. stefnt er að með þessu frv. Skal svo ekki fjölyrt um þetta, en þess óskað, að það fyrirkomulag á stjórn og rekstri þjóðbankans, sem hér er ætlunin að lögfesta, megi vel gefast.



Herra forseti. Það lítur út fyrir, að stjórnarliðið ætli að gera sig ánægt með þá klassísku sönnun hjá hv. 5. landsk., að skuldir Hafnarfjarðar væru óræk sönnun fyrir misbeitingu sjálfstæðismanna í bönkum landsins. Hann upplýsti, eins og kunnugt er, við fyrri umr. í dag, að Hafnarfjörður skuldaði ekki nema 300 þús. kr. Nú hafa að vísu komið upp nýjar upplýsingar frá hv. þm. A-Húnv., sem er í bankaráði Landsbankans, um, að þessi virðulegi kaupstaður skuldi nú 3 millj. í þeim banka. Ég tók eftir, að hann segði þrjár.  Það virðist því næst að spyrja í sambandi við þetta sönnunarmál: Er það þá sjálfstæðismönnum að kenna, að skuldir Hafnarfjarðar eru ekki meiri í bönkunum en 300 þús. kr., eða er það sjálfstæðismönnum að þakka, að Hafnarfjörður skuldar ekki meira en þetta, eða hefur Hafnarfjörður beðið um lán og fengið synjun, eða hefur Hafnarfjörður ekki þurft á láni að halda? Þessar skýringar virðist vanta, og væri æskilegt, ef hv. þm. vildi gefa nánari skýringar á þessu. Og ef hinir illu sjálfstæðismenn hafa synjað Hafnarfirði um lán, hvers vegna fer ekki kaupstaðurinn þá til vina sinna, framsóknarmanna í Búnaðarbankanum, og hrindir af sér þeirri auðmýkt að ganga með svona lítinn skuldabagga? M.ö.o. sönnunin um misbeitingu sjálfstæðismanna er nú skjalfest, og sönnunin er sú, að Hafnarfjörður skuldar ekki nema 300 þús. kr. Hvað viljið þið hafa það betra, enda er sýnilegt, að stjórnarliðið gerir sig fullkomlega ánægt með þetta? Þetta er svo lítið, að það er eiginlega óréttlæti, sem er lítt þolandi, og því verður að fá nýja bankastjóra og ný bankaráð til þess að fá úr þessu óréttlæti bætt. Getur nú stjórnarliðið glaðzt í hjarta sínu yfir hinni merkilegu sönnun, sem fram er komin um misbeitingu sjálfstæðismanna. Hv. þm. V-Húnv. virtist vera mjög ánægður yfir þessu nýja formi á Landsbankanum, sem hann er nú að líkindum einn aðalhöfundurinn að. En mér heyrðist ekki hæstv. forseti vera jafnánægður, þegar hann lagði það á sig að koma úr forsetastóli upp í ræðustólinn til þess að vitna um þá kúgun, sem Framsókn sýnir vinum sínum í ríkisstjórninni. Þarna er, ja, hvað heitir flokkurinn, kommúnistar ásamt jafnaðarmönnum í ríkisstjórninni, og báðir vildu, að stofnaður yrði sérstakur seðlabanki. En það fór eins og jafnan áður, Framsókn hafði sitt fram. Þeir urðu að gera svo vel að beygja sig. Og svo segir hæstv. forseti: Ja, þetta er þó skref í rétta átt. - Ég get vel tekið undir það með honum. Þetta er skref í rétta átt, að Framsókn hafi sitt fram, eins og hún hefur viljað frá öndverðu. Þetta var líka ástæðan fyrir því, að fyrri tilraun rann út í sandinn. Það var vegna þess, að Framsókn vildi ekki hafa sjálfstæðan seðlabanka, en vildi hafa fyrirkomulagið, sem hv. þm. V-Húnv. er svo ánægður með, þ. e. að hafa bankann í tveim deildum og setja nýja stjórn yfir seðladeildina. Hv. 3. þm. Reykv. (EOI) sagðist vera á alveg gagnstæðri skoðun við mig um ríkisvaldið. Mín skoðun var sú, að ríkisvaldið ætti ekki að hafa ótakmörkuð umráð yfir bönkunum í landinu. Hann segir: Það er alveg öfugt. Ríkisstj. á að hafa ótakmarkað vald yfir bönkunum í landinu, og þeir eiga að gera það, sem hún vill, þótt það sé ekki ætið það, sem þeir álíta vera rétt. - Hv. þm. vildi sýnilega halda því fram, að ríkisstj. hlyti alltaf að gera rétt og það væri mjög vafasamt, hversu oft bankarnir gerðu rétt. Það er þetta ægilega bankavald, sem hefur jafnan farið í taugarnar á honum, og hann er nú sýnilega ánægður yfir því, að nú hillir undir það, að ríkisvald, sem er á hverjum tíma, geti farið að fyrirskipa bönkunum að gera það, sem það vill. Ef hv. þm. hefði undanfarin þrjú ár verið í ríkisstj. og bankarnir orðið að gera alveg eins og hann vildi, mundu ríkisbankarnir í landinu vera komnir að gjaldþroti. Ég er ekki eins viss um, að hv. þm. teldi, að þessi regla eða þessi stefna ætti að gilda, ef sjálfstæðismenn réðu yfir bönkunum. Ég hygg, að hann mundi þá ekki telja, að ríkisstj. ætti að geta farið með þá eftir vild sinni. En afstaða hans í bankamálum minnir mig dálítið á atvik, sem kom fyrir hér í Reykjavík fyrir mörgum árum. Þá var mikið atvinnuleysi hér, og voru miklir erfiðleikar að ná í fé til atvinnubótavinnu. Samt tókst bæjarstjórninni að fá 100 þús. kr. að láni í banka. En þessar 100 þús. kr. entust ekki lengi, aðeins hálfan mánuð fyrir vinnulaunum. Þá reis upp einn bæjarfulltrúinn á fundi og sagði: Ég heimta, að þessir peningar séu sóttir aftur í bankann, vegna þess að þeir eru allir komnir þangað, við ættum að geta tekið þá út aftur og notað í næstu atvinnubótavinnu.



Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls fyrr í dag lét ég það eftir hv. stjórnarandstæðingum að nefna fyrir þá eitt glöggt og mjög skýrt dæmi um það, hvernig misrétti, sem ríkt hefur í útlánum bankanna vegna algerra yfirráða sjálfstæðismanna, hefur komið fram á einu tilteknu bæjarfélagi í þessu landi. Ég nefndi, að útlán þriggja höfuðbankanna til sveitarfélaga væru 112.6 millj., og skýrði frá því, að af þessum 112.6 millj. hefði þriðja stærsta bæjarfélag landsins, Hafnarfjörður, ekki nema 0.3 millj. Ég tók það fram, að í þessum tölum væru alls ekki sérstök atvinnufyrirtæki þessara bæja, eins og togaraútgerð, og mér virtist þeir tveir hv. sjálfstæðismenn, sem töluðu á eftir mér, hafa skilið þetta. En hv. þm. A-Húnv. hefur auðsýnilega ekki áttað sig á þessu atriði, því að nú kemur hann hér í kvöld með þær upplýsingar, að ég hafi farið þarna með fleipur og vitleysu, því að Hafnfirðingar hafi fengið 31/2 millj. að láni í Landsbankanum fyrir einu ári. En þetta lán var til frystihússins, sem bæjarútgerð Hafnarfjarðar á, og lán til frystihúsa og útgerðar eru ekki flokkuð í bönkunum sem lán til sveitarfélaga, hvort sem það eru elnstaklingar eða bæjarfélög, sem eiga þessi fyrirtæki. Þau eru flokkuð sem lán til sjávarútgerðar og fiskvinnslu. Þess vegna kemur þetta málinu ekkert við. Það stendur óhaggað, að af 112.6 millj., sem þessir bankar hafa lánað til sveitarfélaga, til hinna venjulegu sveitarfélagaþarfa og framkvæmda, hafa Hafnfirðingar ekki fengið nema 0.3 millj. Hv. 2. þm. Reykv. (BÓ) hefur gert sér mikinn mat úr því, að líklega skuldi Hafnfirðingar ekki nema 0.3 millj., og megi þakka fyrir það, - það sé sjálfstæðismönnum að þakka, að bærinn skuldi svona lítið. Því miður skuldar Hafnarfjarðarbær töluvert miklu meira en þetta, rétt eins og hver einasti aðili, sem hefur orðið að standa í miklum framkvæmdum á síðustu árum. En þetta er táknrænt dæmi um, hvernig það er fyrir þá aðila, sem ekki eru í náð Sjálfstfl., að fá lán í bönkum hér á landi. Hafnarf jarðarbæ vantar vatnsveitu mjög alvarlega. Það er svo alvarlegt mál, að ekki er víst, að frystihúsið nýja geti tekið til starfa, fyrr en hún er komin. Þetta er framkvæmd, sem sennilega mun kosta um eða yfir 2 millj. Hafnfirðingar, forráðamenn bæjarins, gengu banka úr banka í Reykjavík viku eftir viku, áttu fund eftir fund með bankastjórum og báðu þó ekki um nema 400 þús. kr. upp í kostnað þessa nauðsynlega fyrirtækis. Árangurinn var sá, að þeir fengu loksins í Útvegsbankanum ekki 400 þús., sem var þó ekki nema brot af því, sem þurfti til framkvæmdarinnar, heldur 150 þús. Og halda menn, að það hafi verið langt og gott lán í svo nauðsynlega bæjarframkvæmd? Nei, það skyldi greiðast á sex mánuðum. Mér kæmi ekki á óvart, þótt búið væri að greiða meiri hlutann af því nú þegar. Það er því augljóst, að þessi aðili og tugir eða hundruð annarra aðila, sem sjálfstæðismenn hafa ekki meiri þóknun á en Hafnarfjarðarbæ, hafa orðið að heyja slíka baráttu fyrir lánsfé, sem allir verða þó að viðurkenna að er til nauðsynlegustu framkvæmda fyrir bæjarfélög og um leið atvinnulíf þeirra. Hv. 2. þm. Reykv. skaut því hér fram, hvers vegna Hafnfirðingar hefðu ekki farið til vina sinna í Búnaðarbankanum og fengið hjá þeim lán. Ég skal upplýsa hann um það, að þetta er nákvæmlega það, sem þeir hafa gert. Af þessum 350 þús. kr., sem þeir hafa getað herjað út úr þremur höfuðbönkum þjóðarinnar, eru 250 þús. úr Búnaðarbankanum, þeim eina, sem sjálfstæðismenn ráða ekki. Sé þessi litla upphæð tekin og athuguð, þá verður hlutur sjálfstæðismanna enn minni, ef hún er skorin niður og henni er skipt á þá banka, sem hafa lánað hana. Hins vegar eru sem betur fer fleiri aðilar, sem hafa örlítil fjárráð í þessu landi, heldur en þessir þrír bankar, enda veit ég ekki, hvernig bæjarfélög eins og Hafnarfjörður hefðu farið að, ef svo væri ekki. Það eru ekki sjálfstæðisbankastjórarnir í stærstu bönkum þjóðarinnar, sem bjarga þessari vatnsveitu fyrir Hafnfirðinga. Það verða fyrirtæki eins og Brunabótafélagið, sem gera það. Þar er meiri skilningi að mæta og e.t.v. tilviljun, að þessi framkvæmd er þess eðlis, að Brunabótafélagið má lána til hennar. Af þessum frekari skýringum, sem hv. 2. þm. Reykv. auglýsti eftir og hér eru fram komnar, hlýtur að verða ljóst, að það, sem ég sagði í upphafi, stendur óhaggað. Þetta eina dæmi, sem sjálfstæðismenn eru nú þrír hver af öðrum búnir að standa upp, einu sinni og tvisvar hver, til þess að reyna að hrekja, stendur óhaggað. Og það hefur ekki í þessum umr. þurft nema þetta eina dæmi, sem svo augljóst er, til að sanna, að sú höfuðröksemd, sem færð er fram fyrir þeim breytingum á bönkunum, sem verið er að gera, á rétt á sér. Framkoma sjálfstæðismanna á undanförnum árum, þegar þeir hafa sölsað undir sig óeðlilega mikil yfirráð yfir bönkunum, afnot þeirra og misnotkun á þessari aðstöðu, hefur gert þennan eftirleik algerlega óhjákvæmilegan.



Herra forseti. Hv. 2. þm. Reykv. (BÓ) vék nokkrum orðum til mín hér áðan út af því, sem ég hafði sagt til hans í dag í sambandi við þá almennu stefnu í bankamálum. Mér hefur skilizt á honum, að Sjálfstfl. væri á því, að það ætti að stofna sjálfstæðan seðlabanka, og jafnvel væri ekki fjarri, að sumir fleiri sjálfstæðismenn tækju undir þetta. Hins vegar rynni hv. 2. þm. til rifja, hve verkalýðsflokkarnir væru kúgaðir af Framsókn, að þeir skyldu nú ekki geta gert meira en það að setja seðladeildina undir sérstaka stjórn. Má ég þá spyrja: Þegar Sjálfstfl. með sinn áhuga á að fá sjálfstæðan seðlabanka hafði forustu fyrir ríkisstj. og var stærri flokkur jafnvel í ríkisstjórn en Framsókn, kom þá hans mikli áhugi og það, að hann var frjáls og hvergi kúgaður, fram í því að geta ekki einu sinni stigið þetta litla spor, sem er þó stigið nú, í áttina til þess að fá seðlabanka sjálfstæðan, það spor að setja hann undir sérstaka stjórn? Ég held, að hv. 2. þm. Reykv. eigi ekkert að vera að finna svona mikið til með okkur og okkar vesalmennsku í þessu, fyrst hans bardagakraftur og hans flokks var það mikill í þessum málum, að hann fékk aldrei neinu áorkað. Þá talaði hv. þm. um, að ég talaði hér um, að ríkisstj. ætti á öllum tíma að ráða bönkunum, þeirra útlánum og hvað þeir gerðu. Það var rangt hjá honum. Það, sem ég sagði, var, að seðlabankinn ætti að reka sína efnahagspólitík í samræmi við pólitík ríkisstj., m.ö.o.: að það ætti að vera ein efnahagspólitík í landinu, en ekki tvær, að það ætti að vera einn aðill í landinu, þ.e. Alþingi og þess ríkisstj., það þýðir þjóðin, sem réði á hverjum tíma, hvers konar efnahagspólitík væri rekin, og seðlabankinn ætti að reka slíka pólitík, ætti að hafa póltík, sem væri í samræmi við þá pólitík, sem ríkisstj. hefði. Það þýðir hins vegar alls ekki, það hef ég aldrei sagt og er alveg á móti, að ríkisstj. sem slík eigi að hafa og stjórna sjálfum útlánum viðskiptabankanna. Og það hefur enginn sagt, að ríkisstj. sem slík ætti að gera það. Ég er hræddur um, að hv. 2. þm. Reykv. geri ekki í sínum hug þann mun á seðlabanka og hans pólitík, hans efnahagsstefnu og almennri viðskiptapólitík viðskiptabankanna eins og ber að gera. Ég vitnaði hér í dag ekki aðeins í það, sem verkalýðsflokkarnir á Íslandi hefðu áður barizt fyrir í þessum efnum, heldur meira að segja það, sem amerískir sérfræðingar þeirrar stjórnar, sem hv. 2. þm. Reykv. stóð að, hefðu lagt til í þessum málum og gekk í sömu átt og var rannar hið sama og það, sem við höfðum lagt til, bæði Alþýðubandalagið og Alþfl. Hitt er svo annað mál, að á hverjum tíma er það samningamál innan ríkisstj., hve langt tekst að koma fram málum hinna ýmsu flokka. Og ef Sjálfstfl. hefur aldrei getað fengið Framsókn til að gera neitt í sínu máli viðvíkjandi bönkunum, þá mætti hv. 2. þm. Reykv. frekar vera hrifinn af, að við höfum þó fengið hana út í þetta, þó að við værum náttúrlega með þessa bölvaða kröfuhörku að vilja alltaf fá meira og meira, eins og við höfum verið að lýsa. Svo kom hv. þm. með það, að það væri nú víst ekki rétt efnilegt með afskipti flokks, sem ég tilheyrði, eins og Alþb., þegar við færum nú að skipta okkur af bönkunum og að fá að ráða einhverju þar. Ég tók það hér fram í dag, að ég hefði í það eina skipti, sem ég hef haft einhver afskipti af ríkisstj., fyrir utan nú, haft nokkur afskipti af bönkum, þau afskipti að fá Alþ. til að samþykkja lög, sem breyttu nokkuð bankakerfi, eftir að hafa orðið að berjast fyrir í heilt ár við bankana að fá það í gegn og það þó að meiri hl. Sjálfstfl. stæði þá með mér í þeirri baráttu. Og ég held, að hv. 2. þm. Reykv. geti ekki sýnt fram á, að þau afskipti hafi verið til ills, heldur þvert á móti hafi þau verið til góðs, þannig að flestallir menn á landinu og jafnvel Sjálfstfl. sjálfur hælir sér af því núna, að slíkt skuli hafa verið gert, þó að það hafi orðið að knýja vissan hluta af Sjálfstfl. þá til þess og jafnvel að gera það í óvilja þeirra, sem stóðu á móti þeirri stjórn, sem Sjálfstfl. þá myndaði. Það, sem hefur alltaf verið erfitt í sambandi við þá menn, sem nánast eru tengdir bönkunum í Sjálfstfl., er að fá þá til þess að skilja, að sköpun verðmætanna sé aðalatriðið í þjóðfélaginu og það sé þýðingarmikið fyrir banka að lána íslenzka peninga til þess að gera íslenzkum aðilum mögulegt að kaupa togara og báta, sem framleiða gjaldeyri, þegar meira að segja er nægur gjaldeyrir til erlendis til þess að kaupa þá. Það átti viss hluti úr Sjálfstfl. þá bágt með að skilja, að það væri praktísk efnahagspólitík, og móti því stóðu þeir, sem stjórnuðu bönkunum þá. Og hv. þm. virðist eiga erfitt með að skilja þetta í fleiri samböndum. Hann minntist á tíma, þegar 100 þús. kr. voru nokkurt verðmæti, og þá hafi verið bæjarfulltrúi í Reykjavik, sem hafi heimtað 100 þús. kr. út úr bönkunum, jafnvel oftar en einu sinni, til þess að láta menn vinna fyrir. Ætli það hefði nú ekki verið nær fyrir hv. þm. að minnast ekki á slíkt. Ég hef ekki orðið var við, að Sjálfstfl. kæri sig um, að það sé minnzt á, að það skuli hafa orðið að verða allt að því blóðugar óeirðir í Reykjavík fyrir 35 árum til þess að knýja það fram, að menn gætu fengið vinnu eina viku af fjórum og að það væri ekki lækkað við þá kaupið í þeirri vinnu. Það virtist þá stundum erfitt fyrir þessa menn að skilja, að það eru hendur mannanna, sem skapa verðmætið í þjóðfélaginu, og að jafnóðum sem þær skapa þetta verðmæti, þá kemur þetta verðmæti inn í bankana aftur sem peningar. Meira að segja þegar Landsbankinn var kúgaður til þess fyrir 13 árum að lána 100 millj. kr. til þess að kaupa togara, þá komu þeir peningar margfaldir inn í bankann aftur og hafa gert það á öllum þessum árum, og á því hefur bankinn lifað og grætt síðan, að hann var kúgaður þá. En hitt er satt, að það er ljótt, að það ástand skuli vera til, að menn skuli þurfi að rísa upp í bæjarstjórn til þess að heimta það, að 100 þús. kr. sé varið til þess, að menn, sem eru atvinnulausir, fái að vinna og fái að skapa verðmæti fyrir þjóðfélagið. Hv. 2. þm. Reykv. virðist hins vegar eiga ákaflega erfitt með að skilja þetta. Hann man máske meira að segja eftir því seinast, þegar hann var ráðherra, að þá urðu verkamenn að ganga í hópgöngu neðan af hafnarbakka upp í Arnarhvol til hans til þess að sanna honum, að það væri atvinnuleysi í Reykjavík, eftir að hann hafði sjálfur hér úr ráðherrastóli lýst því yfir, að atvinnuleysi væri hér ekki til. Hann man kannske líka eftir, að honum er ef til vill ekki alls varnað um að vilja, að ríkisstj. hafi afskipti af bönkum. Það eru bara dálítið sérstakrar tegundar afskipti, sem hann vill láta ríkisstjórn hafa af bönkum. Eða hvort man hann eftir því sem ráðherra að hafa skrifað Landsbanka Íslands bréf, þar sem hann lagði fyrir Landsbankann að stilla mjög í hóf útlánum til húsbygginga? Og þegar ég sem þingmaður, þáverandi 2. þm. Reykv., hvað eftir annað hvatti hann til þess að lesa þetta bréf fyrir þingheimi, þá fékkst bréfið aldrei fram. Var það þó á því ári, sem minnst hefur verið lánað til húsbygginga af öllum undanförnum 15 árum og minnst verið byggt í Reykjavík og þar að auki atvinnuleysi í bænum. Þá sá hv. 2. þm. Reykv. sem ráðherra ástæðu til þess, að ríkisstj. hefði bein afskipti, ekki af seðlabanka og að ráða hans efnahagspólitík, heldur af hinu, að áminna Landsbankann sem viðskiptabanka um að stilla í hóf útlánum til húsbygginga, þegar svo var dregið úr öllum útlánum af hálfu bankastjóranna, að öll vinna við slíkt og framleiðsla á húsum var minnkuð úr hófi fram. Það fannst samt hv. núverandi 2. þm. Reykv. of mikið. Ég held þess vegna, að við ættum ekki að fara út í almennar umr. um efnahagspólitík, hvorki hankanna né ríkisstj., á undanförnum árum. Ég hef nefnt þau afskipti sem ég hafði af efnahagspólitík banka og ríkisstjórnar seinast þegar ég hafði eitthvað með ríkisstj. að gera, og ég vil minna hv. 3. þm. Reykv. á, hvernig efnahagspólitíkin hefur verið síðan, þegar Sjálfstfl. hefur setið í ríkisstj. og meira eða minna ráðið bönkunum. Efnahagspólitíkin og undirbyggingin á atvinnulífi landsmanna hefur verið þannig, að í þau 8 ár hefur ekki verið keyptur einn einasti nýr togari til landsins til viðbótar þeim flota, sem fyrir var, en það hafa verið keyptir 5004 bílar. Þetta er efnahagspólitík Sjálfstfl. í ríkisstj. og í bönkum. Ég held, að þeim flokki farist ekki að tala um, að það stafi nein hætta af því, þó að við, sem höfum átt aðalþáttinn í að skapa núverandi efnahagsundirstöðu undir atvinnulífið á Íslandi, komum nærri því að kunna að hafa einhver áhrif á, hvernig efnahagslífið verður á næstu 10 árum.



Herra forseti. Hv. frsm., þm. V-Húnv. (SkG), vildi telja það mjög athugavert, sem ég nefndi, að hér væri verið að stofna til svipaðs ástands og ætti sér stundum stað á vissu sviði í Ameríku, þegar stjórnarskipti færu fram, að þá væru reknir margir embættismenn. Ég held nú, að þetta eigi sér litið stað í bönkum hjá Bandaríkjamönnum, því að þeir munu vera flestir einkabankar, svo að það snertir ekki þá. En okkar bankakerfi, sem hefur verið undanfarið hér ríkjandi, er mjög sniðið eftir því, sem gerist á Norðurlöndum og jafnvel í Bretlandi. Ef við ættum hins vegar að snúa okkur til austuráttar og fara að miða við það, sem þar gerist, þá þyrfti ekkert að efa um það, hvernig farið væri að, því að þeir væru þá annaðhvort fangelsaðir eða drepnir, sem væru á móti stjórninni, hvort sem þeir væru í bönkum eða annars staðar, ef þeir vildu ekki fara eftir öllu, sem þeim væri fyrirskipað. Það var nú auðfundið á hv. síðasta ræðumanni, hæstv. forseta þessarar deildar (EOl), að hann er inni á þeirri línu, sem er kannske ekkert undarlegt, að hvenær sem skipt sé um stjórn, þá sé sjálfsagt að skipta um a.m.k. allt vald í seðlabankanum, því að það verði að fara saman seðlabankinn og ríkisstj., það verði að vera allt á sömu línunni. Þetta er í sjálfu sér ekkert undarlegt mál, og það mundi þýða það, að ef t.d. Alþýðubandalagið gæti lagt undir sig svo mikið af Alþfl. og Framsfl., að það næði hreinum meiri hluta, eins og mjög stefnir í áttina til, þá mundi það ekki verða hikandi við það, ef það næði stjórn landsins, að reka þá bankastjóra, sem Framsfl. á væntanlega eftir þessa byltingu í seðlabankanum a.m.k. Það hefur þess vegna þótt mjög áriðandi og varlegra að setja það inn í þetta frv., að aðalbankastjóri seðlabankans, sem er nú víst hugsað að sé einn af máttarstólpum Framsfl., verði skipaður af forseta Íslands, svo að hann eigi það þó a.m.k. víst að hafa laun, þó að Alþýðubandalagið eða aðrir kæmust til valda og vildu víkja honum burt. Nú skal ég ekki fara meira út í það, en víkja aðeins örfáum orðum að því, sem hv. 5. landsk. (BG) nefndi í sambandi við mína ræðu áðan. Hann sannaði það og viðurkenndi, að það, sem ég upplýsti hér, væri rétt. Það er bara ekki bæjarsjóðurinn sjálfur í Hafnarfirði, sem hefur tekið þetta lán, það er fyrirtæki, sem bæjarsjóðurinn á, og á því geri ég ákaflega lítinn mun. Nú veit ég ekkert um það, ég hef ekkert spurzt fyrir um það, nema Hafnarfjarðarbær og hans fyrirtæki skuldi miklu meira bæði í Landsbankanum og Útvegsbankanum heldur en hér hefur verið upplýst. Það getur vel verið. En ég bara fékk af hendingu upplýsingar um það, að þessi fyrirtæki, sem þm. nefndi og Hafnarfjarðarbær á, fengu bara á einu bretti 31/2 millj. í fyrra, á því ári, þegar var svo mikill lánsfjárskortur, að það var áreiðanlegt, að það voru fleiri en bæjarstjórn Hafnarfjarðar, sem hafa orðið að ganga á milli banka og peningastofnana til að biðja um smáupphæðir og orðið að fara bónleiðir til búðar. Ég held þess vegna, að það sé mjög vafasamt, að það séu mörg dæmi til þess, að það hafi nokkurt fyrirtæki á því ári fengið hlutfallslega slíka upphæð í einu hjá nokkrum okkar banka eins og þetta, sem ég nefndi hér, sem er 31/2 millj. í einu lagi. Viðvíkjandi því, að hv. þm. hafi í dag eingöngu átt við bæjarsjóðinn sjálfan, þá verð ég nú að segja það, hvort sem er Hafnarfjarðarbær, Reykjavík eða hvaða annað bæjarfélag sem er, að þá er á því ákaflega lítill mismunur, það er mjótt bil þar á milli, hvort það er bæjarsjóðurinn sjálfur ellegar það eru fyrirtæki, sem bæjarsjóður eða bæjarfélagið á. Þess vegna var síður en svo, að það, sem kom fram í ræðu hv. þm., hafi hrakið nokkuð af því, sem ég upplýsti hér, heldur hefur það sannazt við þessa umr., að þetta eina dæmi, sem þessi ungi þm. vildi nú fara að færa til sönnunar fyrir öllu slúðrinu um hlutdrægnina í bankanum, hefur sýnt sig að vera síður en svo til sönnunar því, að bankastjórar bankanna hafi sýnt bæjarfélagi Hafnarfjarðar nokkra hlutdrægni, heldur þvert á móti, enda hefði það ekki verið hæfilegt, ef því bæjarfélagi hefði verið nokkuð mismunað frá því, sem almennt gerist og gengur. Ég held þess vegna, að þó að það sé út af fyrir sig þakkarvert, að einhver maður úr stjórnarflokkunum sýni einhverja viðleitni til þess að færa rök fyrir þeim síendurteknu staðhæfingum, sem fluttar hafa verið bæði á Alþingi og í blöðum og á fundum, þá hefur hann verið óheppinn í valinu á dæminu. Ég skal svo ekki um þetta fjölyrða meira, nema tilefni gefist til.



Herra forseti. Hv. þm. A-Húnv. heldur áfram að reyna að krafsa sig út úr þessu máli með því að blanda saman lánum bankanna til sjávarútvegs og fiskiðnaðar annars vegar og lánum bankanna til sveitarfélaga. Það veit hver maður, og hann veit það jafnvel og ég og sjálfsagt allir, sem hér eru staddir, að það, sem kallað er hjá bönkunum lán til sveitarfélaga, eru lán til hinna venjulegu sveitarfélagaverkefna, en ekki lán til útgerðar og fiskvinnslu. Ég nefndi ýtarlegt dæmi um vatnsveituframkvæmdir í Hafnarfirði því til stuðnings. Og það er algerlega tilgangslaust að reyna að rugla þessu tvennu svona gersamlega saman. Sú ríkisstj., sem hv. þm. studdi næst á undan núverandi stjórn, er búin að gorta æði mikið - og má það vissulega - af því, að hún hafi stuðlað að því, að 3 eða 4 mjög stór og myndarleg frystihús væru reist í landinu. Ég tek það alls ekki sem gildan pening, að lán Landsbankans til slíkra framkvæmda, til þess að halda uppbyggingu atvinnuvega áfram, þegar ríkisstj. er með stórar áætlanir um slíkt, sé nokkur afsökun fyrir því, að Hafnarfjarðarbær skuli ekki hafa fengið til sveitarfélagsþarfa nema 0.3 millj. af 112, sem þrír höfuðbankar þjóðarinnar lána til slíkra hluta. Það er fyrir neðan virðingu hv. þm. að reyna að rugla svona augljósum hlutum saman. Dæmið, sem ég nefndi, stendur algerlega óhaggað, það sér hver maður. Tölurnar eru svo skýrar. Það, sem um er að ræða, lán til sveitarstjórna, er einnig svo skýrt, að það er ekki nokkur leið að komast fram hjá því. Rætt hefur verið nokkuð um afstöðu stjórnarflokkanna til þess, hvort átt hefði að gera seðlabankann að algerlega sjálfstæðum banka eða ekki. Það hefur komið fram, að það voru nokkuð mismunandi skoðanir um, hve langt ætti að ganga í þeim efnum. En rökin gegn því að skilja seðlabankann alveg frá Landsbankanum eru einnig öllum þm. kunn. Þau eru í stuttu máli, að Landsbanki Íslands hefur mikil viðskipti fyrir þjóð okkar erlendis og hann nýtur þar mjög mikils trausts. Það er þjóðinni ómetanlegt, að bankinn skuli hafa þetta traust, og það er til þess að rýra það á engan hátt og gefa ekkert tilefni til þess, að traust bankans erlendis minnki, sem sú leið hefur verið valin, sem ríkisstj. leggur til í frv. sínu, að seðlabankinn lúti sérstakri stjórn, en vill varðveita Landsbanka Íslands sem eina stofnun, varðveita það traust, sem hann hefur erlendis og okkar þjóð hefur mikla þörf fyrir. Það hefur einnig verið rætt mikið um, hvort ríkisstj. eigi að ráða stefnu bankanna eða hvort bankarnir eigi að ráða efnahagsstefnunni í landinu, ég vil ekki alveg segja, hvort bankarnir eigi að ráða ríkinu, en það stappar nærri því, að það mætti orðast svo. Ég held, að nefna megi mörg dæmi frá öðrum þjóðum, sem við höfum sótt til margar fyrirmyndir, til stuðnings þeirri fullyrðingu, að þegar á milli ber, þá er það efnahagsstefnan og vilji ríkisstj., sem á að ráða. Það er t.d. orðin föst venja á Norðurlöndum, sem standa okkur næst og hafa veitt okkur flestar fyrirmyndir í bankamálum eins og öðrum málum, að þegar ágreiningur verður á milli seðlabankastjóra annars vegar og fjmrh. hins vegar, þá segir seðlabankastjórinn af sér. Það er hægt að nefna mörg dæmi um þetta og nefna nöfn, en þetta er staðreynd; þetta er föst venja, og talar það sínu máli um, hvernig frændur okkar á Norðurlöndum líta á þetta mál. Hv. þm. A-Húnv. minntist á Bandaríkin og sagði, að þar væru flestir bankar einkabankar og þar af leiðandi miklu nær því, sem Sjálfstfl. sjálfsagt vildi hafa bankaskipun. Ég skal upplýsa hann um það, að jafnvel í þessu landi hins frjálsa framtaks, þar sem 3 eða 4 þús. bankar eru einkafyrirtæki, er líka til ríkisbanki, eins konar seðlabanki, The Federal Reserve Bank, eins og hann heitir, yfir öllu bankakerfi landsins. Þar á sjálfur fjmrh. sæti í bankaráði seðlabankans. Þeir líta svo á, að ríkisstj. eigi að hafa svo mikil áhrif á yfirstjórn bankamálanna og þar með verulegs hluta fjármálanna, að fjmrh. á sjálfur sæti í þessu bankaráði, en það er einmitt þetta bankaráð, sem ákveður stefnu seðlabankans þar vestra. Það er þessi banki, sem með vaxtapólitík sinni raunverulega ræður meiru en nokkur annar aðill um efnahagsástandið í landinu, því að með vaxtapólitík og með kröfum um það, hvað bankarnir skuli eiga miklar inneignir hjá ríkisbankanum, hefur hann áhrif á útlán bankanna, framkvæmdir og í raun og veru allt efnahagslífið. Þannig er hægt að sækja dæmi, hvort sem hv. sjálfstæðismenn vilja úr næstu nágrannalöndum okkar eða jafnvel sækja dæmið um ríkisafskipti og ríkisyfirráð yfir bankakerfi í sjálft gósenland hins frjálsa framtaks, þar sem langflestir viðskiptabankarnir eru einkabankar. Ég tel því, að sú stefna, sem hér er tekin upp, að ríkið eigi að ráða, þegar á milli ber, og eigi að geta haft þau áhrif á seðlabankann, stjórn hans og stefnu, sem við viljum vera láta, styðjist við svo sterk rök, að þar verði ekki á móti mælt.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð, sem ég vildi segja, og hv. 5. landsk. þm. gaf mér nú tilefni til þess. Hann hefur hér í dag og í kvöld verið að sýna viðleitni til þess að finna fullyrðingum stað, sem hann hefur leyft sér að viðhafa hér. Eins og hv. þm. A-Húnv. (JPálm) sagði hér áðan, er þetta virðingarverð viðleitni, en tekst ekki höndulega, þar sem stoðirnar og rökin vantar fyrir fullyrðingunum. Þessi hv. þm. hefur tekið Hafnarfjarðarbæ upp á sína arma og verið að tala um hann og lánveitingar til hans alveg sérstaklega. Hann hefur viljað gefa í skyn, að Hafnarfjarðarbær væri alveg sérstakt olbogabarn hjá sjálfstæðismönnum, um leið og hann hefur fullyrt, að sjálfstæðismenn væru einráðir í bönkunum og misnotuðu þetta einræði sitt. En hvers vegna skyldu sjálfstæðismenn, ef svo væri nú, að þeir réðu bönkunum einir, vilja níðast á Hafnarfjarðarkaupstað? Hafnarfjarðarkaupstaður á ekkert nema gott skilið, og vissulega búa þar margir ágætismenn. Fyrir síðustu kosningar var þm. frá Sjálfstfl. þm. Hafnarfjarðar, og enn verður keppt um þetta þingsæti á milli flokkanna. Vill hv. 5. landsk. þm. halda því fram, um leið og hann fullyrðir, að sjálfstæðismenn séu hlutdrægir, að þá séu þeir svo illa að sér, svo óklókir, að þeir vilji ekki framvegis halda fylgi í Hafnarfirði? En væri ekki það vísasti vegurinn til þess að tapa fylgi í Hafnarfirði að sýna hlutdrægni og níðingsskap á þessum bæ? Ég fullyrði, að þessi fullyrðing hv. 5. landsk. er gerð af vilja, en ekki mætti, og er leiðinlegt til þess að vita, að ungur þm. skuli fara þessa leið, þm., sem maður að óreyndu gæti trúað til þess að vilja hafa það, sem sannara reynist, það, sem réttara er, en ekki að fullyrða út í bláinn slagorð, sem enga stoð eiga í veruleikanum. Nú væri fróðlegt að skyggnast dálítið aftur í tímann. Það væri fróðlegt að gera sér grein fyrir því, að sjálfstæðismenn hafa ekki alltaf ráðið miklu í Útvegsbankanum, sem mér skilst á hv. 5. landsk. að sé aðalviðskiptabanki Hafnarfjarðarkaupstaðar, ef þessi kaupstaður er þá ekki svo hamingjusamur að þurfa ekki að skulda eins og ýmis önnur bæjarfélög. Ég mundi segja, að það væri Hafnarfjarðarkaupstað til hróss, ef fjárhagurinn þar væri þeim mun betri en margra annarra kaupstaða, að hann væri ekki sokkinn í skuldir, eins og mörg önnur bæjarfélög eru. En það er nú ekki svo ýkja langt síðan sjálfstæðismenn áttu engan bankastjóra í Útvegsbankanum og réðu þar ákaflega litlu. Hefur verið dregið inn? Hafa skuldir Hafnarfjarðarkaupstaðar kannske lækkað í Útvegsbankanum, siðan sjálfstæðismenn fengu þar bankastjóra? Ekki sagði hv. 5. landsk. það, heldur sagði hann hér áðan, að þrátt fyrir hlutdrægni sjálfstæðismanna hafi Hafnarfjarðarkaupstaður fengið 150 þús. kr. að láni, ég held hann hafi sagt: síðastliðinn vetur; það er að vísu ekki neitt mikið, en reikningurinn er þó ekki lokaður og einhverjir möguleikar virðast fyrir hendi. Ég vil áminna þennan hv. unga þm., sem gæti verið efnilegur og vonandi vill fara hina betri leið, að tileinka sér það, sem er rétt, en ekki rangt. Ég vil minna hann á, að sjálfstæðismenn skipuðu flokksbróður hans fyrir formann bankaráðsins í Útvegsbankanum, og það er hann nú. Hefur flokksbróðir hv. 5. landsk. kvartað undan því, að Útvegsbankinn sýndi hlutdrægni gagnvart flokksbræðrum hans, sem ráða í Hafnarfjarðarkaupstað, og hér er líka að hálfu leyti flokksbróðir hv. 5. landsk., ef hann er það þá ekki að öllu leyti, því að það er dálítið erfitt að gera sér grein fyrir því, hvort hv. 5. landsk. er frekar Alþýðuflokksmaður en framsóknarmaður, svo að það er nú nærtækt fyrir hv. 5. landsk. að spyrja hv. þm. N-Þ. (GíslG) um það, hvort til ágreinings hafi komið í bankaráði Útvegsbankans um lánveitingar til Hafnarfjarðarkaupstaðar? Það er enginn vafi á því, að ef um slíkt hefði verið að ræða í Útvegsbankanum, að Útvegsbankinn hefði viljað niðast á Hafnarfirði, þá hefði komið kæra frá Alþýðuflokksmönnum í Hafnarfirði til formanns bankaráðs Útvegsbankans, sem vitað er að er Alþýðuflokksmaður, og sá ágreiningur hefði verið gerður að umtalsefni í bankaráðinu. Hv. þm. N-Þ. getur vitnað í þessu máli, þar sem hann á sæti í þessari hv. deild og þar sem hann sennilega vill hlaupa undir bagga með þessum hálfbróður sínum, skoðanabróður í stjórnmálum, þegar hann nú hér stendur ekki vel að vígi með þær fullyrðingar, sem hann hefur í frammi haft. Það virðist vera svo, að Hafnarfjarðarkaupstaður hafi ekki sótt sérstaklega fast á undanfarin ár með lán. Eins og sagt hefur verið hér í dag, þá er enginn mælikvarði um það, hvort vel eða illa hefur verið farið með Hafnarfjarðarkaupstað í þessu tilfelli eða ekki, eftir því, hvað bærinn skuldar mikið, því að bærinn vitanlega skuldar ekki meira en hann hefði haft þörf fyrir að skulda. Það mætti lesa það út úr ummælum hv. 5. landsk., að það væri einhver sérstök ógæfa fyrir Hafnarfjarðarkaupstað að vera ekki miklu skuldugri en hann er. - Hann nefndi vatnsveituna, að hann hefði ekki fengið þá úrlausn til hennar, sem hann hefði óskað. En hvað er langt síðan Hafnarfjarðarkaupstaður fór að ræða um það að endurbyggja vatnsveituna? Það var nákvæmlega um sama leyti og Hafnarfjarðarkaupstaður fór að ræða um það að byggja sérstakt fiskiðjuver, því að þá uppgötvuðu þessir menn það, að um leið og þeir byggja stórt fiskiðjuver, þá þurftu þeir á miklu vatnsmagni að halda og gamla vatnsveitan nægði ekki þar til. Það hefur verið bent á það, að Hafnarfjarðarkaupstaður hafi fengið góða fyrirgreiðslu í sambandi við byggingu fiskiðjuversins, og það er ekki nema eðlilegt og sjálfsagt. En ef bankastjórar Landsbankans, sem eru tveir sjálfstæðismenn og einn framsóknarmaður hefðu viljað sýna mikla hlutdrægni gagnvart Hafnarfjarðarkaupstað, hefðu þeir vitanlega getað neitað um þetta lán. Ég fyrir mitt leyti taldi eðlilegt, að Hafnarfjarðarkaupstaður fengi fyrirgreiðslu með þetta frystihús, og ég segi eins og hv. þm. A-Húnv.: það er harla lítill munur á því, hvort það er bæjarsjóðurinn sjálfur, sem tekur þetta lán í Landsbankanum, 31/2 millj. á s.l. ári, eða hvort það er fyrirtæki, sem bærinn á að öllu leyti. Það er vissulega lán, sem veitt er til bæjarins. Ég held, að hv. 5. landsk. þm. ætti að hætta þessum orðaleik, sem hann hefur viðhaft hér í því skyni að reyna að finna fullyrðingum sínum stað, þeim fullyrðingum, að sjálfstæðismenn hafi beitt hlutdrægni og rangsleitni, vegna þess að hann kemst ekki undan því, að þetta hittir að nokkru leyti hans eigin flokksmenn og það hittir einnig bankastjóra Framsfl., sem eru stuðningsmenn þessarar stjórnar, því að það þýðir ekki að halda því fram, að bankastjórar Framsfl. í Útvegsbankanum og í Landsbankanum hafi engu ráðið og þeir hafi engu fram komið af því, sem þeir vildu. Ég held, að hv. 5. landsk. þm. hefði átt að reyna að finna önnur rök fyrir flutningi þessara mála heldur en þau, sem hann hér viðhafði. Hann hefði átt að segja hreinskilnislega: Alþfl.-menn og Alþb.-menn vildu fá embætti í bönkunum. Alþfl. vildi fá einn aðalbankastjóra í viðskiptadeild Landsbankans, Alþfl. vildi fá einn stjórnanda í seðlabankanum, Alþfl. vildi fá aðstoðarbankastjóra í Útvegsbankanum og Alþfl. vildi fá aukin völd, fleiri embætti. Þetta hefði hann átt að segja, og hann hefði átt að bæta því við: það er ágætis lýðræði í þessu landi, að Sjálfstfl., þótt hann hafi 43% af kjósendum, þá hafi hann 3 bankaráðsmenn, þegar Framsfl., sem hefur 15% af kjósendum, fær 6 bankaráðsmenn og formenn bankaráðanna, og það er ágætis lýðræði, að Alþfl. með sín 16% eða hvað það var hafi jafnvel fleiri ráðamenn í bönkunum heldur en Sjálfstæðisflokkurinn. Þess vegna ætti að segja þetta umbúðalaust: Af því að við höfum tök á því í dag að níðast á Sjálfstfl. og láta hann ekki hafa hlutfallslega hlutdeild í bönkunum, þá gerum við það. - Það er vitanlega alltaf hægt fyrir meiri hl. að nota sitt vald á þann veg að níðast á andstæðingnum, en hvort það borgar sig, hvort það er heiðarlegt, það er svo allt annað mál. Ég held, að það sé ekki ástæða til að segja öllu meira um þetta. Allir, sem hafa hlustað á hv. 5. landsk. í dag og í kvöld, finna það og vita, að hann er með fullyrðingar, sem ekki styðjast við veruleikann. Af því að hann byrjaði hér á að tala óhugsað, þá reyndi hann að klóra í bakkann, en þau sinustrá, sem hann heldur í nú í þessum umr., hafa slitnað frá bakkanum og hann hefur ekkert til þess að halda sér í lengur.



Herra forseti. Ég er hræddur um, að ef sjálfstæðismenn tryðu því, að það væri augljóst öllum, sem heyra, að ég fari með fleipur, þá hefði ekki þurft fjóra af reyndustu og voldugustu þm. flokksins til að standa upp hver á fætur öðrum til að reyna að hrekja þessi fáu orð mín. Hv. síðasti ræðumaður hélt, að hann hefði kálað mér að fullu, þegar hann skýrði frá því, að formaður í bankaráði Útvegsbankans væri Alþfl.-maður. Hann nefndi ekki nafnið, en það er Stefán Jóh. Stefánsson. Var Stefán að níðast á Hafnarfirði, þegar Hafnarfjörður fékk ekki lán í Útvegsbankanum? spurði hv. þm. Nú hafa sjálfstæðismenn sjálfir sagt, að bankaráðin taki ekki ákvarðanir um lánveitingar. Það sannast af þessu dæmi, að Stefán hefur ekki ráðið við íhaldsbankastjórana í Útvegsbankanum, vegna þess að hann beitti sér fyrir því, að fyrirtæki, sem hann sjálfur stjórnar, Brunabótafélagið, lánaði 700 þús. kr. í þessa vatnsveituframkvæmd, eftir að bankastjórar sjálfstæðismanna í Útvegsbankanum voru búnir að vísa Hafnfirðingum á dyr. Það var þessi sami maður sem bjargaði málinu. Það skín út úr hv. sjálfstæðismönnum ánægjan yfir því, að Hafnfirðingar skuli ekki hafa fengið meira lán og fjárhagur þeirra hljóti að vera ágætur. Það væri líklega bara ógæfa fyrir þá, ef þeir hefðu getað fengið meiri lán. En ég er hræddur um, að íbúar Hafnarfjarðar muni telja það meiri ógæfu, ef skortir vatn í bænum. Enn er hér leikinn sami skollaleikurinn: sjálfstæðismenn í bönkunum neita Hafnfirðingum um lán til að koma sér upp vatnsveitu; svo tala þeir hér í allan vetur um bæjarhverfi, sem er kallað „allsleysa,“ í Hafnarfirði. Af hverju er það „allsleysa“? Af því að það vantar vatn. Og af hverju vantar vatn? Af því að þessir sömu menn, sem eru að auglýsa þetta bæjarhverfi hér í þinginu, neita um lán til þess að koma vatninu þangað. H. 1. þm. Rang. (IngJ) var kominn inn á nokkuð raunhæfar brautir. Þegar hann ætlaði að byrja að hrekja mitt mál, kom hann með nákvæmlega þær röksemdir, sem við höfum alltaf sagt að væru ráðandi í hugum sjálfstæðismanna. Hann fór að tala um þetta pólitískt og segja: ja, það væri vitlaust fyrir okkur að lána ekki Hafnfirðingum, því að þá mundum við tapa atkvæðum þar. - Þarna kom það einmitt, - svona er hugsað um þessi mál. En hann lagði dæmið rangt fyrir. Ég spái því, að þeir hafi hugsað svo: Ef við neitum Hafnarfjarðarbæ um lán í vatnið, þá verða bæjarstjórnin og kratarnir skammaðir, og þeir tapa atkvæðum. Ef við lánum peninga í frystihúsið, þá er það ríkisstj., sem gengst fyrir því, hún fær lof fyrir það, og við vinnum atkvæði. Hefur það verið svo, að sjálfstæðismenn níðast á og skamma bæjarstjórnina í Hafnarfirði fyrir allt, þ. á m. vatnsleysið, en þeir hæla sjálfum sér og fyrrv. ríkisstj. fyrir að eiga þátt í að koma þessu frystihúsi upp. Þannig er þessi röksemd, sem hv. 1. þm. Rang. leiddi inn í umr., þegar hún er séð frá öðrum bæjardyrum en hans. Eftirleikurinn getur orðið annar en til er stofnað, þegar menn byrja að hleypa út úr huga sínum þeim röksemdum, sem ég er nú hræddur um að ráði að jafnaði mestu, þegar þessir menn beita sínu valdi í bönkunum. Ég skal svo ekki hafa um þetta fleiri orð, enda er ég búinn með þann tíma, sem ég má nota, og meira en það. En ég sé ekki betur en þessir fjórir merku sjálfstæðisþingmenn hafi ekki getað hnekkt þeirri staðreynd, að af 112 millj. kr. lánveitingum til sveitarstjórnarmála í landinu hefur þriðja stærsta sveitarfélagið ekki fengið nema 0.3. Það stendur óhaggað.



Herra forseti. Ég held, að almennar umr. um bankapólitík, eins og nokkuð hefur verið farið inn á hér, eigi lítinn rétt á sér í sambandi við þau frv., sem hér hafa verið flutt af hæstv. ríkisstj., því að þau marka enga almenna bankapólitík, þau eru flutt til þess að koma tilteknum mönnum úr stjórnarliðinu að tilteknum embættum, og ber því fyrst og fremst að ræða þau út frá því sjónarmiði. Það væri að gera þeim allt of hátt undir höfði að ræða þau út frá öðru sjónarmiði. Eina dæmið, sem hér í dag hefur verið nefnt af hálfu stjórnarsinna um misbeitingu pólitísks valds sjálfstæðismanna í bönkunum, er okkur sjálfstæðismönnum ótrúlega mikils virði. Hv. 5. landsk. er búinn að halda hér 4 ræður, og það kveður við í ræðunum: dæmið, sem ég nefndi, stendur alveg óhaggað. Dæmið, sem hv. 5. landsk. nefndi, stendur alveg óhaggað að því leyti, að menn geta látið það liggja milli hluta, hvort rétt sé nefnd tala hans um skuldir eða lánveitingar bankanna til Hafnarfjarðarkaupstaðar, það skiptir engu máli í þessu sambandi og því, sem hér er verið að deila um. Hv. 5. landsk. þm. segir, að það, að Hafnarfjarðarkaupstaður hafi ekki nema 350 þús. kr. lán frá bönkunum af 112 millj. kr. lánum, sé glöggt dæmi um, hvernig misrétti eigi sér stað í bönkunum vegna aðstöðu sjálfstæðismanna. Hann hefur ekki gert minnstu tilraun til þess að sýna fram á, að það sé sjálfstæðismönnum eða meirihlutavaldi þeirra að kenna, að Hafnarfjörður hefur ekki meiri lán í bönkunum heldur en um er að ræða. Ef þetta dæmi ætti að hafa nokkurt gildi í þeim umr., sem hér er um að ræða, hvort sjálfstæðismenn hafa misbeitt sínu valdi, þá yrði að sýna fram á það, eins og ég hef áður sagt: Hvenær hafa sjálfstæðismenn notað meirihlutavald sitt til þess að hindra lánveitingar til Hafnarfjarðar, og eru lánveitingarnar til Hafnarfjarðarbæjar minni nú, eftir að fleiri sjálfstæðismenn eru í bankastjórastöðum í bönkunum en áður var? Þetta hefur hv. 5. landsk. algerlega yfirsézt, og þetta er það eina, sem skiptir máli í sambandi við deilur um þessi mál. Það eina, hvort hann geti með rökum sýnt fram á, að sjálfstæðismenn hafi notað aðstöðu sína til að hindra lánveitingar til Hafnarfjarðarbæjar, hefur hann ekki gert tilraun til að sýna fram á, eða hvort lánveitingar til Hafnarfjarðarbæjar hafi orðið þeim mun minni sem áhrif sjálfstæðismanna eða aðstaða í bönkunum hefur orðið meiri. Ekkert liggur fyrir um það, og hv. þm. hefur ekki gert tilraun til að sýna neitt fram á um það. Þess vegna er það rétt, sem hann segir. Af því að menn hafa ekki vefengt tölur að öðru leyti en því, að náttúrlega hv. þm. A-Húnv. sýndi fram á allt aðrar tölur, stendur óhaggað, sem hann sagði; það má standa alveg nákvæmlega óhaggað, það skiptir ekkert verulegu máli í þessu sambandi, vegna þess að það, sem þessi hv. þm. sagði, sker ekki á nokkurn hátt úr um það, sem hér var verið um að deila, og alveg sama, hvort talan er rétt eða röng, hvort það eru 350 þús. eða 31/2 millj., vegna þess að hvort sem það eru 350 þús. eða 31/2 millj., þá hefur ekki verið sýnt fram á, að það sé sjálfstæðismönnum eða ofríki eða meirihlutaaðstöðu þeirra að kenna, að upphæðin sé annaðhvort þetta lítil eða þetta mikil. Þessi hv. þm. minntist á lán til vatnsveitunnar. Það verður óendanlega haldlítið, þegar farið er að tala um einstakar lánveitingar eins og þessar. Það hefur verið í lögum Útvegsbankans og er í 2. gr. þeirra laga óbreytt, sem nú er verið að ganga frá, að hlutverk Útvegsbankans er að styðja sjávarútveg, iðnað og verzlun landsmanna og greiða fyrir fjármálaviðskiptum þeirra, er stunda þessar atvinnugreinar. Það er ekki hlutverk Útvegsbankans að veita fjárfestingarlán til vatnsveitna í landinn, og þegar hv. 5. landsk. þm. fjargviðrast yfir því, að það hafi gengið illa fyrir Hafnarfjarðarkaupstað að fá lán til vatnsveitna frá bönkunum, þá langaði mig til að spyrja, ef þetta ætti að hafa nokkra þýðingu: hvað hafa bankarnir lánað á þessum sama tíma öðrum bæjarfélögum til vatnsveitna? Þeir hafa lánað einhverjar smávægilegar upphæðir til vatnsveitna, eins og bent er á. Útvegsbankinn hefur lánað þarna 150 þús. kr., en það er auðvitað verkefni Brunabótafélags Íslands og annarra brunatryggingafélaga að lána til vatnsveitnanna, og það getur vel verið, að Brunabótafélag Íslands hafi getað lánað Hafnarfjarðarkaupstað þeim mun meira til vatnsveitna, sem það á hinn bóginn hefur fengið meira lán hjá Útvegsbankanum og öðrum bönkum til þess að fullnægja sínum þörfum. Og það liggur nú einmitt þannig fyrir, að ég held, að það séu nokkru hærri lánveitingar til Brunabótafélagsins heldur en þetta vatnsveitulán, svo að aðstoð bankanna til tryggingafélaganna kemur auðvitað óbeint til bæjarfélaganna. En aðalatriðið er það, að hv. þm. hefur tekið sér fyrir hendur að sanna misbeitingu valds sjálfstæðismanna í bönkunum með einu dæmi, sem snertir ekki nokkurn skapaðan hlut þetta atriði, og það er svo magnað, að þessi hv. þm. segir núna, að þetta eina dæmi, sem ég nefndi, að Hafnarfjarðarkaupstaður hefur 350 þús. kr. lán hjá bönkunum, aðeins það, alveg án hliðsjónar af því, hvernig þetta lán er til komið, kannske þessar 350 þús. kr. séu eingöngu veittar af sjálfstæðismönnum, á að vera sannanir fyrir misbeitingu á lánveitingum sjálfstæðismanna. Og þessi hv. þm. segir: Þetta eina dæmi sannar, að breytingarnar á þeirri bankalöggjöf, sem hér er verið að leggja til, eiga rétt á sér.  Hv. þm. sagði áðan, að hann væri búinn að tala fjórum sinnum. Ég held, að honum væri óhætt að tala fimm sinnum, sex sinnum, sjö sinnum og átta sinnum.  Ég vil svo ljúka mínu máli í sambandi við þessar umr. með því að vekja athygli á einni staðreynd, sem ég held að hafi ekki verið nægjanlega leidd athygli manna að, og hún er sú, þegar við sjálfstæðismenn segjum: Af hverju var ekki skrefið tekið lengra, af hverju var ekki stofnaður sjálfstæður seðlabanki, unnið vandlega að þeim málum og þar með komizt hjá þessu samkrulli, sem nú er með viðskiptabanka og seðlabanka Landsbankans? Við höfum heyrt tvo hv. þm., hinn glöggskyggna frsm. meiri hl. fjhn., hv. þm. V-Húnv., gefa sína skýringu á þessu máli: Það er vegna þess, að Landsbankinn nýtur svo mikils trausts út á við. - Eftir honum kom svo hv. 5. landsk. þm. og sagði: Landsbankinn nýtur svo mikils trausts út á við, að við megum með engu móti rýra þetta traust út á við. Þess vegna, þó að við vildum heldur aðskilja seðlabankann, eins og hefur verið stefna Alþfl., og á ég þar við afstöðu hv. 5. landsk., þá gerum það samt sem áður ekki í dag, af því að Landsbankinn nýtur svo mikils trausts út á við, - þessi banki, sem sjálfstæðismenn hafa haft meiri hl. í af bankastjórunum, meiri hl. í bankaráðunum, og það á nú að vera höfuðforsendan fyrir þeirri breytingu á bankalöggjöfinni, sem verið er að bera fram, að meirihlutavaldi sjálfstæðismanna sé hnekkt í þessum banka, sem nýtur svo mikils trausts út á við, að við megum vara okkur á þeim aðgerðum, sem við erum að gera núna í bankamálunum. Þó að við viljum fá sérstakan seðlabanka, þá megum við ekki láta það koma fram, að það sé ekki samt sem áður enn þá undir verndarvæng, grein af sama meiði, seðlabankinn og viðskiptabankinn, meiði, eins og stendur einhvers staðar í þessum skjölum ríkisstjórnarflokkanna, grein af þessum sama meiði, Landsbankanum, þar sem þetta hroðalega misbeitingarvald, hið hroðalega pólitíska misbeitingarvald Sjálfstfl. hefur verið við hún og hefur neytt okkur til þess að gera þær ráðstafanir, sem hér er um að ræða. - Mér finnst, að þessi viðurkenning, sem hér er komin fram frá hv. þm. V-Húnv. og hv. 5. landsk., sé viðeigandi lokaorð stjórnarflokkanna í þessu máli, í þessari aðför að bönkum landsins, þrátt fyrir allt, þótt sjálfstæðismenn séu taldir af þessum mönnum án nokkurra raka og án þess að hafa tilfært nokkur dæmi hafa misgert í þessum bönkum og farið illa með aðstöðu sína þar, þá er það samt sem áður, að þeir hafa skapað svo mikið traust á þessum banka út á við, að umfram allt má það ekki koma fram út á við, þó að við viljum stofna seðlabanka, annað en hann sé þó a.m.k. grein af þessum trausta og styrka meiði, sem Sjálfstfl. hefur byggt svona mikið traust fyrir í þjóðfélaginu og út á við.



Herra forseti. Ég held, að hv. 5. þm. Reykv. (JóhH) hafi tileinkað sér og sínum flokki heldur meira af trausti Landsbankans en þeir geta eignað sér með réttu, þegar hann hafði þau orð áðan, að það væri tekið fram af stjórnarliðinu, að það mætti ekki aðskilja seðlabankann frá Landsbankanum vegna þess trausts, sem sú stofnun hefði aflað sér. Það er sem betur fer lengri ævi Landsbanka Íslands heldur en það tímabil, sem Sjálfstfl. hefur sölsað undir sig meirihlutayfirráð í honum. Það er aðeins síðasta tímabilið og það sem betur fer stutt. Sjálfstfl. hefur átt áreiðanlega minnstan þátt í því að byggja upp það traust, sem Landsbanki Íslands nýtur. Það hafa aðrir menn gert, áður en Sjálfstfl. sölsaði undir sig yfirráð yfir þessum banka. Það eitt er víst. Það er ekki Pétur Benediktsson, sem helzt hefur getið sér orð fyrir að kasta steinum í glugga og standa fyrir uppþotum, sem hefur skapað traust Landsbankans. Það er enginn vafi á því, að þá gekk Sjálfstfl. fram af þjóðinni, þegar hann brauzt til meirihlutavalds í tveimur aðalbönkum landsins. Almenningsálit þessarar þjóðar hefur aldrei samþykkt það, og það hefur verið sífelld hneykslunarheila hjá þjóðinni, þegar Sjálfstfl. brauzt til meirihlutaaðstöðu í bankaráði Landsbankans, með bankastjóra Landsbankans, í bankaráði eða fulltrúaráði Útvegsbankans og tók meiri hluta af bankastjórasætum Útvegsbankans líka. Það duldist ekki þjóðinni, að þessi flokkur var þar með að taka sér aðstöðu til að hygla sínum gæðingum meira en góðu hófi gegndi, og þar með var brotið niður öryggi, sem þjóðin á heimtingu á að sé byggt upp í aðalbankastofnunum hennar, öryggi, sem veiti tryggingu fyrir því, að allir eigi aðgang að bönkum landsins án tillits til stjórnmálaskoðana, en það er ekki tryggt, þegar einn stjórnmálaflokkur hefur tekið öll ráð í aðalbönkum þjóðarinnar. Ég veit, að Sjálfstfl. er búinn að gera sér það ljóst, að hann gekk feti framar en hóflegt og skynsamlegt var, þegar hann brauzt til valda á þennan hátt í bönkum landsins. Ég hef tekið eftir því í umr. um bankafrumvörpin, að það er í rauninni enginn kraftur í andstöðu Sjálfstfl. í bankamálunum, fremur en það var það í húsnæðismálunum. Þegar leið á umr. í húsnæðismálunum, fór svo, að við atkvgr. um brtt. Sjálfstfl. var að tínast upp ein hönd hérna megin í salnum og önnur hönd hinum megin í salnum, en hvar Sjálfstfl. var, það sá enginn. Sjálfstfl. var týndur við lokaafgreiðslu húsnæðismálanna hér í kvöld. Það bar ekki mikið á 17 manna þingflokki hér í þeirri afgreiðslu málsins. Nei, flokkurinn var týndur, og seinast fór það svo, að húsnæðismálalöggjöfin var afgr. hér með 20 shlj. atkv., ekki eitt einasta atkvæði á móti. Stjórnarandstaðan, sem hafði framan af farið geyst á móti málinu, gleymdi sér alveg og greiddi ekki atkvæði á móti. Ég hugsa, að þetta fari eins í bankamálunum, að þeir sitji bara hjá og láti fara sem minnst fyrir sér, þegar kemur að lokaafgreiðslunni. Í bankamálunum hafa sjálfstæðismenn viðurkennt tvær meginbreytingarnar vera réttmætar, sem sé þær að breyta Útvegsbanka Íslands h/f úr hlutafélagi í ríkisbanka. Það hefur í raun og veru verið víðurkennt af öllum ræðumönnum Sjálfstfl. um bankamál, og það er vitanlega höfuðbreytingin að því er snertir Útvegsbankann. En að öðru leyti er réttarafstaða hans gagnvart seðlabanka á ýmsan hátt styrkt með þessu frv. Önnur höfuðbreyting, sem gerð er með þessum bankafrv., er sú, að það er gerð meiri aðgreining á seðlabanka og viðskiptadeild Landsbankans heldur en áður hefur verið, og það viðurkenna sjálfstæðismennirnir líka að sé til bóta, sé í rétta átt, sé bara ekki nógu stórt spor, því að þeir hefðu viljað, að seðlabankinn væri algerlega aðskilinn frá viðskiptadeild Landsbankans, svo að aðstaða allra viðskiptabankanna væri nákvæmlega hin sama gagnvart seðlabankanum. Hér hefur komið fram, að ýmsir meðal stjórnarflokkanna eru líka þeirrar skoðunar, að eðlilegast hefði verið að stíga þetta spor stærra og aðgreina seðlabankann algerlega, en Sjálfstfl. hefur bara aldrei beitt sér fyrir þeim aðskilnaði fram að þessu, og nú er verið að stíga spor í rétta átt. Þess vegna ættu þeir auðvitað að greiða atkvæði með frv., af því að það framkvæmir þá breytingu, sem stefnir í rétta átt og þeir hafa, að því er virðist, beðið eftir. Það, sem þeir nú upp á síðkastið hafa gert að aðaluppistöðu sins máls, er svo það, að þeir þykist vera rangindum beittir með ummælum í blöðum stjórnarflokkanna í þá átt, að sjálfstæðismenn hafi misnotað aðstöðu sína í bönkunum. Hvað skyldi nú vera átt við með þessu? Það er auðvitað verið að gefa í skyn með þessu í blöðunum, að þeir kunni, eftir að þeir höfðu lagt svo mikla höfuðáherzlu á að ná meirihlutaaðstöðu bæði í Landsbanka og Útvegsbanka, að hafa hyglað eitthvað sínum gæðingum og fylgismönnum í lánveitingum umfram andstæðinga sína. Það er vitanlega verið að segja þetta. Og skyldu þeir vera alsaklausir af því? Ætli þeir hefðu viljað leggja höndina á hjartað, hver og einn, sjálfstæðismennirnir hér í þessari hv. d., þar á meðal bankastjórar í þeirra hópi, og segja: Nei, það höfum við aldrei gert, við höfum aldrei látið okkur detta í hug að veita hærri lán til manna með tilliti til þess, að þeir væru í Sjálfstfl., heldur en t.d. í Alþfl. eða Alþb., nei, það hefur okkur aldrei dottið í hug. Við vorum ekki að brjótast til valda í Landsbankanum og Útvegsbankanum til þeirra hluta. Nei, við erum alsaklausir af því? Þeir hafa verið að óska eftir dæmum, dæmum, sem sýndu þessa misnotkun. Þeir treysta auðvitað á, að það væri ekki svo hægt um vik að nefna dæmi um þetta og að menn vildu ekki nefna dæmi um það, þó að þeir vissu, því að það yrði of nærgöngult við menn, sem ættu viðskipti við bankann. Ég er t.d. alveg sannfærður um það, að ef einhver hv. þm. hefði vikið sér hér úr ræðustóll að hv. 5. þm. Reykv. (JóhH) og spurt hann: Hvað skuldar Kveldúlfur, hvað skuldar Sigurður Ágústsson, hvað skuldar þessi og þessi nafngreindur maður eða þetta nafngreinda fyrirtæki? þá hefði Jóhann Hafstein undireins sagt: Mér er ekki leyfilegt að skýra frá því. - Vitanlega. Það var í skjóli þessa, sem hv. þm. Sjálfstfl. hafa hér verið að segja: Nefnið þið dæmi. - Þeir vita það, að væru þeir spurðir sjálfir, þá gætu þeir ekki og mættu ekki nefna nein dæmi. Svo voru nefnd bæjarfélög, Hafnarfjörður og Reykjavík. Það er orðið upplýst, að það er sannleikur, að það eru aðeins 0.3 millj. kr., sem Hafnarfjarðarkaupstaður hefur fengið samtals lánað í bönkum, og meginhlutinn af því í banka, sem Sjálfstfl. hafði ekki meirihlutavald yfir. Bæjarfélagið er undir stjórn Alþýðuflokksmanna. Og nú gæti maður spurt: Hvað er með reikning Reykjavíkurbæjar? Er hann ekki svona lágur líka? Eða ef það skyldi vera hærra hlutfallslega, það skyldi þá ekki vera af því, að Reykjavíkurbær væri undir meirihlutastjórn sjálfstæðismanna? Mér dettur ekki í hug að spyrja um það hér á Alþingi, af því að ég veit, að það fæst ekkert svar við því: Hvað skuldar Reykjavíkurbær? Ekki að meðtalinni bæjarútgerðinni í Reykjavík og ekki að meðtöldum öllum stofnunum Reykjavikurbæjar, heldur bara bæjarsjóður Reykjavíkur. Ég spyr ekki um það, því að það má enginn segja frá því, ekki einu sinni bankastjórinn, sem jafnframt er þá bæjarráðsmaður og gæti gefið hér upplýsingar sem bæjarráðsmaður. En það er alveg vitað mál, að langmestan hluta þeirrar fúlgu, sem bæjarfélög á Íslandi hafa fengið í bönkum, hafa þeir lánað Reykjavíkurbæ, og það er erfitt að afsanna það, að það kunni ekki að standa í sambandi við meirihlutavald sjálfstæðismanna í bönkunum og meirihlutaaðstöðu sjálfstæðismanna í bæjarstjórn Reykjavíkur. Ef hlutfallið er þarna mjög Reykjavík í hag, þá fellur grunsemd á þessa menn fyrir það að hafa meira að segja í þessu efni misnotað aðstöðu sína í bönkunum gagnvart bæjarfélögum landsins, og ég veit, að þeir vilja ekki leggja höndina á hjartað og segja: Það er enginn fótur fyrir þessu, - því að tölurnar mundu tala á móti þeim, meðan þeir væru með höndina á hjartanu.

Það er hægt að nefna þetta, þetta er í bæjarreikningum Reykjavíkur, það er engin leynd á því.

Það er oft siður óknyttastráka að þræta fyrir það, sem þeir hafa gert, þó að þeir viti, að öllum sé kunnugt um óknyttina. Nú er það alveg vitanlegt, að sjálfstæðismenn hafa auðvitað í gegnum meirihlutaaðstöðu sína í bönkunum hyglað sínum mönnum meira en andstæðingum, og þess vegna stappar það mjög nærri því, að hv. sjálfstæðismenn hér á Alþingi hagi sér eins og forhertustu óknyttastrákar, þegar þeir leyfa sér að neita því, að þeir hafi hyglað sínum mönnum meira en andstæðingum í gegnum meirihlutaaðstöðu sína í bönkunum, því að það veit öll þjóðin, að þeir hafa gert, og hefði verið miklu manndómslegra af þeim að segja: Jú, auðvitað höfum við haft betri aðstöðu en aðrir í bönkunum, og til þess voru refirnir skornir, til þess sóttumst við eftir meirihlutaaðstöðu í bönkunum, að við ætluðum heldur að gera betur við okkar menn en andstæðingana. - Þetta hefði verið manndómsmerki af þeim. En það örlaði bara ekki á því, þeir höfðu ekki þennan manndóm til. Það eru miklu þróttmeiri óknyttastrákar, sem þora að játa á sig yfirsjónir og strákapör, en þingflokkur Sjálfstfl. er ekki skipaður slíkum strákum. Það er ekkert leyndarmál, þótt það kunni bara að vera tilviljun, að stærstu skuldakóngar Landsbankans og annarra banka þjóðarinnar eru sjálfstæðismenn, og það dettur engum lifandi manni í hug að halda, að það sé af því, að þeir séu fátækari en aðrir menn. Þvert á mótí. Menn vita, að innan raða Sjálfstfl. eru efnaðri menn en yfirleitt í öðrum stjórnmálaflokkum, en þó hafa þeir fengið mest lánað í bönkunum og vitanlega af því að Sjálfstfl. hefur haft þar sterkustu aðstöðu til lánveitinganna. Formaður Sjálfstfl. hefur oft hérna á þessum stað, ekki síður en annars staðar, barið sér á brjóst og sagt: Ég er skuldugasti maður landsins. - Og það er hann, sem hefur stjórnað taflinu, þar sem allt miðast við það að ná meiri hluta í báðum bönkunum. Tilviljun kannske, skuldugasti maður landsins að eigin sögn, valdamesti maður í bönkunum. Það er sem sé upplýst mál, að hér var engin aðstaða, hvorki fyrir menn úr þingliði Sjálfstfl. né stjórnarflokkanna, að gefa upp einstaka menn og segja: Þessi skuldar þetta og hinn hitt. Svona skuldar þessi mikið og svona skuldar þessi lítið, - til þess að sanna, hvernig misbeitingin hefði átt sér stað, miðað við einstaklinga. En það er hægt að óska eftir samanburði á hliðstæðum fyrirtækjum. Ég mundi t.d. vilja spyrja um það: Viljið þið setja, hv. þm. Sjálfstfl., höndina á hjartað og segja: Kaupfélag Reykjavíkur og nágrennis hefur átt jafngreiðan aðgang að bönkunum hér í Reykjavikurborg eins og jafnstór verzlunarfyrirtæki, sem lúta hér í þessum bæ stjórn sjálfstæðismanna, og það er fullkomið samræmi milli þeirra lána, sem hafa verið veitt Kaupfélagi Reykjavíkur og nágrennis og jafnstórum verzlunarfyrirtækjum í bænum? - Ég veit alveg fullvel, að þeir mega leita vel og vandlega til að finna verzlunarfyrirtæki á stærð við Kaupfélag Reykjavíkur og nágrennis, sem hefur fengið eins lítið lánað í bönkunum, þar sem sjálfstæðismennirnir ráða, eins og Kaupfélag Reykjavíkur hefur fengið. Kannske tilviljun eða kannske af því að þetta fyrirtæki sé svo efnalega sterkt, að það hafi ekki á neinum lánum þurft að halda. Nei, það er ekki ástæðan, og það er ekki heldur ástæðan, að það hafi ekki beðið um lán, það er alveg áreiðanlegt; það hefur ekki átt þess kost af einhverjum ástæðum. Ég er líka viss um það, að þið munduð hika við, hv. þm. Sjálfstfl., að setja höndina á hjartað og segja: Samband íslenzkra samvinnufélaga, heildverzlun allra kaupfélaga landsins, hefur fengið eins mikil lán í bönkunum, miðað við umsetningu sína, eins og heildsölufyrirtæki kaupmanna hér, sem hafa haft jafnmikla umsetningu samanlagt og S.Í.S. Ef þessum tölum væri slegið upp og væri hægt að gera það hér, þá er ég viss um það, að um S.Í.S. annars vegar og heildsölufyrirtækin samanlögð, sem hefðu jafnmikla veltu og vöruumsetningu, eins mikla þjónustu fyrir kaupmannastéttina og sambandið hefur fyrir kaupfélögin, mundi koma út, að lánsupphæðin til heildsalanna væri hlutfallslega margfalt meiri en til Sambands íslenzkra samvinnufélaga. Ég er alveg sannfærður um það, og eru þó Framsfl. og fulltrúar samvinnumanna með langtum betri aðstöðu í bönkunum heldur en t.d. Alþýðuflokksmenn og Alþýðubandalagsmenn, en þeir hafa verið í minni hluta í bönkunum. Sjálfstfl. hefur haft þar meirihlutaaðstöðuna og húsbóndavaldið, og þeirra húsbóndavald mun koma í ljós í því, ef litið er á tölur og samanburð milli fyrirtækja, að það eru alls staðar hærri tölurnar af einhverri tilviljun, sem koma í hlut þeirra, sem standa Sjálfstfl. nær. Svo berja þessir hræsnarar sér á brjóst og segja: Misnotkun á bönkunum, nei, það hefur okkur aldrei dottið í hug, af því erum við þó saklausir. Eða ef við tækjum bara útgerðarmennina og það væri farið að líta á pólitískan litarhátt þeirra í samanburði við lánsupphæðir þeirra í bönkunum, þá er ég alveg sannfærður um, að útgerðarmenn með svipaðan skipafjölda mundu koma út með hærri tölur, hærri lánstölur, hærri skuldatölur í bönkunum, þegar þeir eru sjálfstæðismenn, heldur en þegar það eru annarra flokka menn. Kannske Sjálfstfl. vilji bjóða upp á svona samanburð, gera svona talnasamanburð og láta tölurnar tala? Ég bíð eftir því, að þeir bjóði það, því að þá verður unnið úr þessu og úr þessu skorið.

Það er hér með boðið.

Ágætt, þá er bara sjálfsagt að láta rannsaka þetta. Og svo segja þeir: Ja, það eru ekki málefnin, sem ráða breytingum á bankalöggjöfinni hér, og viðurkenna þó, að það eru þarna stórkostleg atriði, sem verið er að breyta í skipulagi bankanna, bæði að því er snertir skipulag Landsbankans og Útvegsbankans, - nei, það er bara verið að ryðja burt sjálfstæðismönnum, það er bara verið að koma nýjum mönnum að. Nú skal ég alveg fyllilega játa, að það er ekki við það unandi og það er ekkert öryggi í því að hafa eingöngu einn stjórnmálaflokk í landinu allsráðandi í bönkunum, og þeir hefðu átt að hafa skynsemd til þess sjálfir, sjálfstæðismenn, að sjá, að það var ekki líklegt til þess að skapa traust, ekki allsherjartraust a.m.k., og það hefði því verið eðlilegast, að þeir hefðu beitt sér fyrir því að breyta því aftur. En var þess von af mönnunum, sem höfðu með ofurkappi brotizt til valda, brotizt til meirihlutavalda í báðum bönkunum? Nei, þess var ekki von. Það er út af fyrir sig alveg hægt að segja það, að það er breyting, sem þjóðin æskir, að það sé skapað meira pólitískt jafnvægi í bönkunum. Það hlýtur að eyða tortryggni, en auka hana ekki, og það er bönkunum hollt. Það er áreiðanlega atvinnulífinu hollt, að það sé öllum vitanlegt, að hver sem fæst við verzlun, viðskipti eða framleiðslustörf til lands eða sjávar á það vást að eiga jafna áheyrn í bönkunum, hvaða stjórnmálaskoðun sem hann leyfir sér að hafa. Og það er á engan hátt gengið svo til verks með þessum breytingum að því er snertir mannabreytingar, að gengið sé á nokkurn hátt á hlut Sjálfstfl. Honum er gefinn kostur á að eiga mann, sem fer með bankastjóravald í seðlabankastjórninni, honum er gefinn kostur á að eiga hvern þann fulltrúa, sem hann óskar eftir, í bankastjórasæti í Landsbankanum og sömuleiðis í Útvegsbankanum. En Sjálfstfl. stefndi að því að þurrka stjórnmálaandstæðinga sína út í bönkunum, af því að hann vantar hinn lýðræðislega anda, sem ræður gerðum núverandi stjórnarflokka einmitt í þessum málum. Þarna er tryggt, að allir stjórnmálaflokkar eigi fulltrúa, þvert á móti því, sem sjálfstæðismennirnir höguðu sínum störfum áður í þessum efnum, boluðust einir til valda. Ég hygg, að eitt þeirra mála, sem núverandi stjórn hefur borið fram, sem þjóðin bíður eftir með mestri eftirvæntingu að verði leyst, sé einmitt breytingin á bankamálunum. Þjóðin hefur fordæmt þetta einræðisbrölt Sjálfstfl. í aðalpeningastofnunum þjóðarinnar, og það var beðið eftir því, að þeir væru settir þar rétt á sínu stað, ekki bolað út, heldur látnir hafa hæfilega hlutdeild í stjórn bankanna og meira ekki, og það er það, sem er gert með þessum frv. Þeir hafa því undan engu að kvarta. Fulltrúar sjálfstæðismanna í bankaráði eiga engan meiri rétt til að sitja þar heldur en aðrir fulltrúar, sem hafa löglegt umboð frá þjóðinni til þess að taka þátt í að stjórna þessum stofnunum, sem þjóðin á mjög mikið undir að sé stjórnað án allrar hlutdrægni. Og maður kemur alltaf manns í stað. Það er ekki heldur hægt að skjóta neinum stoðum undir það, að bönkunum sé betur borgið undir einræðisstjórn sjálfstæðismanna heldur en manna úr öllum stjórnmálaflokkum og þannig manna, sem bera hag allra þeirra manna fyrir brjósti, sem bera hita og þunga dagsins í viðskiptamálum og atvinnumálum. Ég tel, að það, hversu sjálfstæðismenn hafa barizt linlega í húnæðismálunum og þessum málum, sýni það, að þeir játa hið innra með sjálfum sér, að þær breytingar, sem hér er verið að lögfesta, eru réttmætar og þarfar, og það staðfestu þeir einmitt með því að gleyma að greiða mótatkvæði á móti húsnæðislöggjöfinni áðan. Ég gæti bezt trúað því, að þeir viðurkenndu á sama hátt með því e.t.v. að gleyma að greiða mótatkvæði á móti bankalöggjöfinni, því að þeir vita, að hér er verið að framkvæma nauðsynlegar og réttmætar breytingar á löggjöf landsins.



Herra forseti. Eftir þessa ræðu hæstv. félmrh. gæti það nú kannske komið til mála, að þessar umr. teygðust nokkuð fram á nóttina, og þó að það sé svo, að ég og fleiri sjálfstæðismenn eigum ekki eftir nema athugasemdatíma í þessu máli, þá er hér annað mál á eftir um bankalöggjöfina, sem við getum fengið tækifæri til þess að tala um. En hér komu fram hjá hæstv. félmrh. umbúðalaust og hreinlega þessar fullyrðingar, sem þeir hafa verið að stagast á í blöðunum og sýna ósvífni þessara manna, og það eru þessar fullyrðingar: Það er einn stjórnmálaflokkur alls ráðandi í bönkunum, sagði hæstv. ráðh. Og í annarri setningu talaði hann um einræðisstjórn Sjálfstæðisflokksmanna í bönkunum og það sé þetta, sem þurfi að afnema. Hvort tveggja þetta er rangt. Það er vitaður hlutur, að í báðum bönkunum eru menn bankastjórar úr öðrum flokki og hafa verið, og það trúir því enginn landsmaður, að þeir bankastjórar hafi verið þar áhrifalausir menu, því að menn eins og Jón Árnason, Vilhjálmur Þór og Valtýr Blöndal eru ekki menn, sem hægt er að segja að mundu starfa í þessum bönkum upp á það, að þeir væru áhrifalausir menn. Og það, hvort þetta fyrirtæki eða hitt skuldar meira eða minna, það er ekki það atriði, sem hér er deila um, heldur er aðalatriðið það: hvenær hafa lán til þessara fyrirtækja, þessara manna, þessara bæjarfélaga verið afgreidd með meirihlutavaldi gegn atkvæðum þeirra bankastjóra, sem annar flokkur á í bönkunum? Það er meginatriðið. Hæstv. félmrh. var með getsakir um það eða hálfgildings fullyrðingar, að sjálfstæðismenn mundu skulda mest í bönkunum, sjálfstæðismenn og sjálfstæðisfyrirtæki. Ég veit ekkert um þetta, því að ég hef ekki neinar skýrslur yfir það, en ég gæti vel trúað, að þetta væri rétt, og það er eðlilegt, að það væri rétt. Það er vegna þess, að Sjálfstfl. er stærsti flokkur þjóðarinnar og þar að auki er langmest af atvinnurekendum í Sjálfstfl., þeim mönnum, sem hafa haldið uppi atvinnunni í landinu og þurfa þess vegna á meira lánsfé að halda heldur en þeir, sem ekki stunda neina framleiðslu. En það sannar ekkert um, að það hafi verið nokkurri hlutdrægni beitt í úthlutun lána til þessara manna eða hinna. Af því að ég hef ekki nema athugasemdatíma, skal ég nú ekki fara miklu nánar út í þetta, en aðeins segja að lokum, að það var mjög vel viðeigandi, að hæstv. félmrh. nefndi stráka og stráksskap, því að þessi frv., sem hér liggja fyrir um breytingar á bankalöggjöfinni, eru ekkert annað en stráksskapur.



Herra forseti. Ég verð nú að segja það, að þessi hv. félagsmála-Hannibal, sem var með rassaköst hér í ræðustólnum áðan, gefur ekki tilefni til þess að lengja umræður um þessi mál fram á nótt. Það er í raun og veru lítið sem ekkert, sem fram kom í þessari ræðu, sem gefur tilefni til þess, að rætt sé um það alvarlega. Ég vil aðeins leiðrétta það hjá hæstv. félagsmála-Hannibal, þegar hann var að tala um, að sjálfstæðismenn hefðu eitthvað linazt í umræðunum um húsnæðismálin og týnt tölunni, að ég vil minna hann á, að það var ekki hægt að koma þessu frv. félagsmála-Hannibalsins út úr deildinni með atkvæðum stjórnarsinna. Það var ekki hægt. Það vantaði stuðningsmenn félagsmála-Hannibalsins, og við urðum hvað eftir annað að greiða atkv. á móti einstökum tillögum, til þess að þær gætu fengið þinglega afgreiðslu, af því að meiri hl. fékkst ekki fyrir tillögunum af hálfu hv. stjórnarliðs. Það er undarlegt, hvað þessi maður fylgist illa með málum. Og það er kannske skýring á því, hvað hann getur verið mikill á lofti, en lítill í raun. Þessi hæstv. ráðh. var að varpa fram spurningum, að þó að við sjálfstæðismenn hefðum verið spurðir: Hvað skuldaði Kveldúlfur og hvað skuldar Sigurður Ágústsson í bönkunum? - þá hefðum við ekki getað svarað því. Málið er ekki um þetta. Þeir hafa ásakað okkur fyrir hlutdrægni, og við höfum sagt: Bendið þið á hlutdrægnina. Þið eruð ekki bundnir neinu þagnarheiti. Þriðji maður, sem ekki er sjálfur bundinn þagnarheiti sem ábyrgur aðili í bankanum og þykist vita, eins og þessi hæstv. ráðh. þykist vita, um allt að því glæpi okkar sjálfstæðismanna, - það er ekkert, sem bindur hann þagnarheiti um að segja frá því. Nei, hæstv. ráðh. á ekki að skjóta sér undir það þagnarheit, sem bankastjórarnir hafa sem slíkir, til þess að hann geti talað. Honum er alveg óhætt að tala, enda talar hann, en hann talar ekki um það, sem hann hefur verið inntur eftir að tala um og gera grein fyrir þeim ávirðingum, sem hann og hans flokksmenn hafa borið á sjálfstæðismenn. Um þessa tvo aðila, sem þarna voru nefndir, þá vill svo til, að annar aðilinn er í viðskiptum við þann banka, sem ég hef verið bankastjóri í, Sigurður Ágústsson. Hann sagði: Þó að spurt yrði um skuldir hans, mundi ég ekki geta svarað því eða ekki mega svara því. Ég get sagt honum eitt, að skuldir Sigurðar Ágústssonar við Útvegsbankann eru minni nú en þegar ég kom fyrst í bankann, og þá var enginn sjálfstæðismaður bankastjóri í bankanum, og þær eru betur tryggðar þessar skuldir nú heldur en þær voru þá, og þá voru þrír bankastjórar, en enginn var sjálfstæðismaður. Ég hygg, að þetta sé nægjanlegt í sambandi við þetta eina tilfelli. Reykjavíkurbæ bar nokkuð á góma. Ég hygg, að ef þau mál væru krufin til mergjar, þá mundi það sannast, að Reykjavíkurbær hefur ákaflega lítil lán í bönkunum umfram rekstrarlán í sambandi við innheimtu útsvara. Og ef væri farið að stilla upp því dæmi, hvað bæjarfélögin hefðu af fjárfestingarlánum frá bönkunum, Reykjavík annars vegar og önnur bæjarfélög, þá er mér nærri að ætla, að hlutfallið mundi verða þannig, að Reykjavík hefði þar minna hlutfall en mörg önnur bæjarfélög. Nú segja hv. stjórnarsinnar: Ja, til þess voru refirnir skornir, að sjálfstæðismenn kæmust til embætta, að misbeita stöðu sinni. - Meina þessir menn raunverulega það? Meina þeir í einlægni það, að sjálfstæðismenn hafi tekið við trúnaðarstöðum í bönkunum og bankaráðinu til þess að misnota stöður sínar í pólitískum tilgangi? Er þessi hugsunarháttur efstur í huga þessara manna? Er það þess vegna, sem þeir leggja svo mikla áherzlu á að komast inn í bankaráðið í ríkari mæli en verið hefur og í bankastjórastöður? Á að trúa því? Ég spyr: Rekur menn nokkurn tíma minni til þess, að önnur eins aðför hafi verið gerð að' bönkum landsins, og þá skal ég taka alveg tiltekinn banka, Útvegsbanka Íslands, á árunum 1938–52, þegar enginn sjálfstæðismaður var bankastjóri þessa banka, að þeir bankastjórar, sem þar voru, enginn sjálfstæðismaður, hafi misnotað sína aðstöðu gagnvart sjálfstæðismönnum og níðzt á þeim, af því að þeir voru sjálfstæðismenn? En það gerðu sjálfstæðismenn ekki. Ég minnist þess ekki, og það má mikið vera, ef einhver man þetta betur en ég eða man öðruvísi en ég. Er það sennilegt, að þó að einn sjálfstæðismaður komi inn í bankann 1952 af þremur og annar sjálfstæðismaður um áramótin 1955–56, að þeir sjálfstæðismenn hafi komið með þeim höfuðásetningi að níðast á mönnum, sem ekki voru sama sinnis og þeir í stjórnmálum? Af hverju eru menn, sem sitja á þingbekk í ábyrgðarmiklum stöðum sem þingmenn þjóðarinnar, að bera slíkt á borð, og af hverju eru menn, sem eru komnir til enn meiri virðingar og valda í þjóðfélaginu, eins og hæstv. ráðherrar, að láta sér slíkt um munn fara? Hæstv. félmrh. spurði um það, hvort við gætum svarað því, hvort KRON hefði haft jafngreiðan aðgang og aðrir að bönkunum, vegna þess að sjálfstæðismenn hefðu haft þar meiri hluta. Var ekki hæstv. ráðh. hér í deildinni í dag, þegar ég skýrði frá því, að það hefði verið 1945, þegar enginn sjálfstæðismaður var í bankastjórn Útvegsbankans, að rekstrarlán þessa fyrirtækis var lækkað um 40%, og ég skýrði einnig frá því, að þeim hefði verið gefinn kostur á því að ferfalda sína rekstrarlánaheimild á s.l. sumri í ágústmánuði, þegar tveir sjálfstæðismenn voru í bankanum af þremur? Hafi KRON þess vegna haft of litið rekstrarlán fyrr og nú, þá er það a.m.k. ekki sök sjálfstæðismanna fyrir 1952, þegar þeir höfðu engan bankastjóra í þeim banka, sem þetta fyrirtæki hefur haft viðskipti við. En hitt er annað mál, að strax og innt var eftir því, var þó reynt að sýna lít á því að veita þeim nokkra úrlausn og ferfalda rekstrarlán þeirra, þó að ég efist ekki um, að þetta fyrirtæki telji engu að siður, að það hafi ekki haft nægjanleg rekstrarlán. En þó vil ég segja það, að aldrei hefur verið eftir því loforði gengið að hagnýta sér þetta loforð, sem gefið var í ágústmánuði 1956, að KRON mætti ferfalda rekstrarlán sitt. Allt eru þetta nokkrar upplýsingar í þessum málum. Ég skal ekki fara inn á fullyrðingar eða sleggjudóma um það, hvort Samband íslenzkra samvinnufélaga hafi meira lán í bönkunum en heildsalar. Við höfum sennilega álíka mikla möguleika til þess að gera okkur grein fyrir því, hæstv. félmrh. og ég, og læt ég það liggja á milli hluta. En um útgerðarmennina sagði hæstv. ráðherra: Það er svipað með þá. - Hvað skyldu það vera margir sjálfstæðismenn, sem eru útgerðarmenn og reka skip, þar sem reyndin er sú, að þeir fá meiri lán út á sín skip, af því að þeir eru sjálfstæðismenn? Hann bauð upp á rannsókn í þessu efni. Ég tek undir þetta. Og ég skora á hæstv. félmrh. og núverandi hæstv. ríkisstj. að láta fara fram á þessu rannsókn. Ef þessi rannsókn verður ekki látin fara fram hér eftir, þá er það vegna þess, að hæstv. ríkisstj. lætur undir höfuð leggjast að láta þessa rannsókn fram fara. Það er rétt, að töluvert handahóf ríkti um útgerðarlán í þeim banka, sem ég hef verið bankastjóri í, þegar ég kom í þennan banka. Það eru nú tvö ár síðan Landsbankinn og Útvegsbankinn höfðu samráð um að koma upp sérstökum útvegslánadeildum í hvorum banka um sig með algerlega samræmdum reglum um útgerðarlánin. Og það er sérstætt um útgerðarlánin yfirleitt í þessu landi, í hversu ríkum mæli þau fylgja nú orðið fast mótuðum skorðum. Mér þykir vænt um, að það hefur gefizt tilefni til þess vegna hinna órökstuddu ásakana hæstv. félmrh., að óska beinlínis eftir því, að hæstv. ríkisstj. geri gangskör að því, og þar gæti hún þá kannske fengið eitthvert tilefni til þess að styðja sínar órökstöddu ásakanir við eitthvað, ef hún heldur, að hún finni eitthvað af því, sem þarna er verið að leita eftir. Menn vinna ekki málstað sínum gagn með því að veifa gleraugunum og tylla sér á tá og vera miklir á lofti í ræðustólnum. Hæstv. félmrh. held ég að hafi gert sínum flokksbræðrum ákaflega lítið gagn með því síðasta innleggi, sem hann lagði í þetta mál.



Þessi ræða hv. 5. þm. Reykv. (JóhH) líkar mér ákaflega vel. Hann varð ofsareiður, gætti engra þingskapa, hóf uppnefni og sannaði þar með það, sem sanna þurfti, að þar var maður, sem vissi upp á sig skömmina. Hann býður svo upp á rannsókn. Þetta er alveg prýðilegt, hann gat auðvitað ekki annað til þess að láta enn skína í það, að allt væri gott, og það verður vafalaust athugað, hvort Kveldúlfur, miðað við togarafjölda, skuldar ekki meira í Landsbankanum en bæjarútgerðirnar í landinu, miðað við sama skipafjölda.



Ég hef ekkert um þetta að segja, hæstv. forseti, annað en það, að ég bið afsökunar á því, að ég skuli hafa brotið þingsköp með því að nefna þennan hæstv. ráðh.: hæstv. félagsmála-Hannibal, en ég gerði það nokkrum sinnum. Það er þá einnig sök hæstv. forseta að hafa ekki áminnt mig og talið það brjóta í bága við þingsköp að viðhafa slíkt óþinglegt orðbragð. En ræðan gefur ekki að öðru leyti tilefni til athugasemda.



Herra forseti. Fjhn. ber fram á þskj. 637 brtt. við frv. Sú fyrri er við 16. gr. Í fyrsta lagi er þar till. um að bæta inn einu orði í 4. málsgr., þar segir: „Eftirlaun mega þó aldrei vera hærri en þeir starfsmenn bankans fá hæst, sem eftirlauna njóta úr eftirlaunasjóði starfsmanna bankans.“ Það er lagt til, að þarna bætist inn á undan orðinu „hærri“: hlutfallslega. Og b-liðurinn er um umorðun á síðustu málsgr. greinarinnar viðkomandi heimild bankaráðs til að ákveða eftirlaun fyrir þá starfsmenn, sem bankaráðið ræður sérstaklega. Síðari brtt. er við 18. gr. og er um umorðun á fyrirmælum greinarinnar um eftirlit bankaráðsmanna með rekstri bankans. Með þessari brtt. er ákvæðið orðað eins og það er í frv. um Landsbankann, sem hér var verið að afgreiða nú rétt áðan.