Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það frv. sem ég mæli hér fyrir hefur sætt nokkuð óvæginni og ómaklegri gagnrýni áður en það er tekið til 1. umr. í hv. deild. Ég hygg að um margt eigi þessi gagnrýni sér vart hliðstæðu í þingsögunni. Ekki síst þar sem þessi gagnrýni hefur verið ómakleg og lágkúruleg fremur en efnisleg og eins hitt að gagnrýnin kemur frá stjórnarliðum og samstarfsaðilum. Þá dregur það ekki úr hve einstæð þessi gagnrýni er, sérstaklega þegar oddviti annars þingflokksins dregur hvergi af sér í lágkúrulegri gagnrýni opinberlega sem helst virðist vera skætingur við mig persónulega fremur en efnisleg gagnrýni á frumvarpið. Þar sem ég er sannfærð um að hvorki frv. sjálft né vinnubrögð gefa tilefni til þessa málflutnings, sem í frammi hefur verið hafður, spyr ég: Hvað býr hér að baki? Kannski skýrist það þó síðar verði. Þessa gagnrýni alla væri vissulega auðvelt að takast á við ef ekki ættu í hlut stjórnarliðar, en í nafni einingar og samstöðu eru mér nokkur takmörk sett að svara þessu eins og þó nauðsynlegt væri, eins og sumir stjórnarliðar hafa í raun og sannleika boðið upp á. Ég ætla því á þessu stigi málsins aðeins að stikla á stóru í forsögu og undirbúningi þessa máls nema sérstakt tilefni gefist til annars síðar. Engan skyldi undra að ég geri grein fyrir forsögu og undirbúningi þessa máls sem ég annars hefði látið kyrrt liggja. Í fyrsta lagi er það vegna yfirlýsingar þingflokks Sjálfstfl. eftir að frv. er lagt fram sem kallar á þessi viðbrögð af minni hálfu. Í annan stað vegna yfirlýsingar og ómaklegra árása forustumanna Sjálfstfl. og Framsfl. í fjölmiðlum. Ég ligg þar undir þungum ásökunum og ámæli frá samstarfsaðilum. Í þriðja lagi vegna þess að enn á að halda áfram að höggva, eins og fram kom í sjónvarpi í gærkvöld, þar sem félmrh. er átalinn og gagnrýndur af samstarfsflokknum fyrir vinnubrögð í þessu máli. Að þessu sögðu vil ég taka fram eftirfarandi: Mín skoðun er sú að gera þurfi nú þegar lágmarksbreytingar á lögunum um Húsnæðisstofnun ríkisins sem geri kleift að opna húsnæðiskerfið á nýjan leik eins fljótt og unnt er samkvæmt breyttum reglum með það að markmiði að nýta fjármagnið sem best til þeirra sem á þurfa að halda og jafnframt að forða því að húsnæðiskerfið lendi í algjörum ógöngum og að svigrúm verði skapað til að taka næsta skref sem er að ná samstöðu um að draga frekar úr sjálfvirkni, breyta vaxtastefnu og að finna framtíðarlausn á húsnæðiskerfinu og fjármögnun þess. Eftir þessu hef ég unnið. Forsaga þessa frv. er því sú í megindráttum að í reglugerð um Byggingarsjóð ríkisins er kveðið á um að ákvæði um biðtíma og röðun á afgreiðslu lánsumsókna skuli endurskoðuð að liðnu einu ári frá gildistöku reglugerðarinnar. Í samræmi við það óskaði ég 13. ágúst sl. eftir endurskoðun á þessu ákvæði og tillögum húsnæðismálastjórnar þar að lútandi. Þær tillögur bárust ráðuneytinu 9. sept. sl. þar sem óskað var að sett yrðu bráðabirgðalög um það efni. Ástæða er til að geta þess, þar sem vinnubrögð mín hafa verið gagnrýnd af stjórnarliðum, að í húsnæðismálastjórn eiga sæti m.a. fulltrúar stjórnarflokkanna sem allir stóðu að þeim brtt. sem lagt var til að settar yrðu í bráðabirgðalög. Tillögur húsnæðismálastjórnar voru að því er ég best veit kynntar í öllum stjórnarflokkunum fyrri hluta septembermánaðar og mættu á þá fundi fulltrúar flokkanna í húsnæðismálastjórn sem að tillögum þessum stóðu. Áður hafði ríkisstjórnin skipað sérstaka ráðherranefnd til að fjalla um málið sem í áttu sæti auk mín hæstv. iðnrh. og hæstv. heilbr.- og trmrh. Á fundi ríkisstjórnarinnar 19. sept. var fallið frá setningu bráðabirgðalaga en samþykkt að félmrh. mundi í upphafi þings leggja fram frv. um breytingu á lögum um Húsnæðisstofnun í samræmi við tillögur húsnæðismálastjórnar og stefnt að því að fá frv. afgreitt hið fyrsta á Alþingi. Jafnframt skyldi stefnt að því að breyta vaxtastefnu lánakerfisins. Að áliti ríkislögmanns þurfti til þess lagabreytingu. Málið var því aftur lagt fyrir ríkisstjórnina 8. okt. með þeirri meginbreytingu að inn var tekið ákvæði um vexti. En það var ekki síst að ósk samstarfsaðila minna í ríkisstjórn að ákvæði um vexti fylgir nú með í þessu lagafrv. Sama dag sendi ég formönnum þingflokka stjórnarflokkanna frv. ásamt grg. með ósk um að málinu yrði hraðað. Það var 8. okt. sl. Á þeim tíma sem málið var til umfjöllunar í stjórnarflokkunum reyndi ég ítrekað, m.a. með viðtölum við formenn þingflokkanna, að fá fram hvort um væri að ræða brtt. sem hægt væri að taka tillit til áður en málið kæmi fyrir Alþingi. Þær brtt. komu ekki fram áður en málið var endanlega afgreitt í ríkisstjórn. Að auki var óskað eftir samstarfi við stjórnarflokkana um frekari vinnu í þessu máli, m.a. útfærslu á vaxtastefnunni, og að stjórnarflokkarnir mundu tilnefna einn úr hverjum stjórnarflokki til samráðs um þá vinnu. Ég hef ekkert svar fengið við því hverjir það eru sem kæmu væntanlega til liðs í þeirri vinnu af hálfu stjórnarflokkanna. Að nýju var samþykkt á ríkisstjórnarfundi 20. okt. að leggja málið fyrir Alþingi með þeim breytingum sem lagðar voru fyrir ríkisstjórnina 8. okt., en fram kom að einstakir þm. í Framsfl. og Sjálfstfl. höfðu fyrirvara um tiltekin atriði í frv. Síðdegis sama dag og frv. var lagt fram á Alþingi, og degi eftir að ríkisstjórnin samþykkti að frv. skyldi lagt fram, bárust mér fyrst skriflegar athugasemdir þingflokks Sjálfstfl. þar sem fram kom að framlagningu á frv. hafði þingflokkurinn heimilað með eftirfarandi fyrirvörum: "1. Frv. er ekki í samræmi við veigamikil atriði í samkomulagi aðila vinnumarkaðarins sem skuldabréfakaup lífeyrissjóðanna byggjast á. 2. Reglur um lánveitingar úr Byggingarsjóði ríkisins eiga að vera almennar og afdráttarlausar. 3. Efasemdir eru um ákvæði frv. um mismunandi vexti innan hvers lánaflokks. Á hinn bóginn er óhjákvæmilegt að gera ráðstafanir til að treysta fjárhagsgrundvölI húsnæðiskerfisins. Þingflokkurinn er reiðubúinn að ræða leiðir til þess. 4. Of rúm ákvæði eru í frv. um heimildir til setningar reglugerðar þar sem lögin eiga að vera afdráttarlaus." Lokaorðin í því bréfi sem mér barst í hendur frá þingflokki Sjálfstfl. eftir að málið var lagt fram á Alþingi, og degi eftir að ríkisstjórnin samþykkti að það yrði lagt fyrir Alþingi, eru þessi: "Ef félmrh. á hinn bóginn kýs að leggja frv. fyrir Alþingi í óbreyttu formi munu fulltrúar þingflokksins í félmn. Alþingis beita sér fyrir breytingum sem hníga í ofangreinda átt." Með tilliti til þessa bréfs og þess sem á undan var gengið var það vissulega nokkuð sérkennilegt að lesa í einu dagblaðanna að helsti talsmaður Sjálfstfl. í húsnæðismálum hefði ekki séð frv. að eigin sögn og gæti því ekki rætt það efnislega. Samt kom sama dag frá þingflokki Sjálfstfl. það bréf sem ég hef hér lesið. Þessu bréfi þingflokks Sjálfstfl. vísaði ég auðvitað til ríkisstjórnarinnar sem öll stendur að því frv. sem ég mæli fyrir. Og ríkisstjórnin er einhuga um að reynt verði að hraða afgreiðslu frv. hér á hv. Alþingi. Að auki hefur borist ályktun frá fulltrúaráði framsóknarfélaganna í Reykjavík þar sem m.a. segir: "Aðalfundurinn álítur að veigamikil atriði í frv. séu óljós og illa skilgreind og krefjist verulegrar endurskoðunar." Það skyldi engan undra í ljósi þess sem ég hef sagt og ég gerði í upphafi máls míns nokkra grein fyrir hvernig unnið hefur verið að þessu frv. Auk þeirrar ályktunar sem ég vitnaði til og bréfs frá þingflokki Sjálfstfl. hefur einnig komið fram að um sé að ræða skömmtunarkerfi sem verið er að setja upp með þessu frv. ef að lögum verður, hér muni ráða geðþóttaákvarðanir húsnæðismálastjórnar og að draga eigi fólk í dilka. Við skulum líta aðeins nánar á þessi atriði. Það er nefnilega svo að í núgildandi lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins er ákvæði sem heimilar að draga fólk í dilka ef einhverjir kjósa að orða það svo. Þar er lánsréttur takmarkaður eftir tekjum og efnahag hjá ákveðnum hópum. Í núgildandi lögum er húsnæðismálastjórn heimilt að synja ákveðnum hópum um lán, jafnvel þó þeir séu sjóðfélagar í lífeyrissjóðum. Þau ákvæði, sem til staðar eru í núgildandi lögum, eru rýmri en hér er lagt til að gildi um efnafólk. Það er 1. gr. frv. sem hefur verið gagnrýnd. 1. gr. kveður á um að húsnæðismálastjórn sé heimilt að skerða eða synja um lán ef ríkar ástæður eru fyrir hendi vegna einnar eða fleiri af eftirfarandi ástæðum: Umsækjandi á fyrir fleiri en eina íbúð. Umsækjandi á mikla íbúðareign fyrir, skuldlitla eða skuldlausa, samkvæmt nánari reglum sem ákvæði skulu sett um í reglugerð. Fyrri íbúðareign umsækjanda er skuldlítil og stærri en 180 m2 brúttó að frádregnum bílskúr og umsækjandi er að minnka við sig. Ákvörðun húsnæðismálastjórnar um skerðingu eða synjun á láni skal vera rökstudd. Það er einmitt þetta ákvæði. sem hefur sætt gagnrýni, að veita eigi húsnæðismálastjórn heimild til að skerða eða synja um lán þegar þær ástæður eru fyrir hendi sem hér eru taldar upp. Er hægt að tala um skömmtun í þessu sambandi þegar fyrir hendi eru að mínu mati sambærileg ákvæði um láglaunahópana í núgildandi lögum? Hvað segir þar? Þar segir, með leyfi forseta: "Telji Húsnæðisstofnun að augljóst sé að umsækjandi geti með engu móti staðið undir fjármögnun viðkomandi íbúðar skal skýra umsækjanda frá því. Húsnæðismálastjórn er þá jafnframt heimilt að krefjast ríkrar ábyrgðar á láninu en að öðrum kosti synja um lánveitingu." Hérna þarf enga reglugerð að setja. Hér eiga láglaunahóparnir í hlut. Talaði nokkur um skömmtunarkerfi á sínum tíma þegar þetta ákvæði kom inn í núgildandi lög? Hefur nokkur talað um að það væri verið að úthýsa fólki þó ljóst sé á þessu eina ári sem lögin hafa verið í gildi að allt að 7% umsækjenda, sem eru láglaunafólk, hefur verið hafnað í kerfinu? Nú er verið að biðja um heimild til að hafna eða skerða lán hjá efnafólki sem er álíka stór hópur, eða um 7%, sem tekur til sín einn milljarð af takmörkuðu fjármagni húsnæðiskerfisins. Þá rísa margir upp til varnar. Ekki bara stjórnarliðar heldur líka verkalýðshreyfingin ef marka má það sem fram kemur í Vinnunni, málgagni ASÍ, málgagni launafólks, sem nýlega er komið út, en þar stendur: "Hér eru 97% umsækjenda látin bíða eftir því að pólitískur stóridómur sakfelli hin 3%, efnafólkið." Kom nokkuð svona í Vinnunni, blaði láglaunafólks, á þessu ári þar sem hundruðum láglaunafólks hefur verið hafnað í þessu húsnæðiskerfi? Ég hef ekki orðið vör við það. Ég er tilbúin til þess að falla frá 1. gr. frv. ef þm. eru tilbúnir til að taka upp það ákvæði sem gildir um láglaunafólk og orðalaginu breytt en það verði heimfært yfir á efnafólkið. Þá gæti ákvæðið, sem nú gildir um láglaunafólk en ætti þá að gilda um þá betur settu, hljóðað svo, með leyfi forseta: Telji Húsnæðisstofnun að augljóst sé að umsækjandi þurfi ekki á láni að halda vegna góðs efnahags skal skýra umsækjanda frá því. Húsnæðismálastjórn skal gefa viðkomandi tækifæri til að sýna fram á að viðkomandi þurfi á láninu að halda. Geti hann það ekki skal synja um lánveitingu. Hér væri um sambærilegt ákvæði að ræða fyrir þá efnameiri og nú gildir fyrir láglaunahópana. Það er alfarið á mati húsnæðismálastjórnar hvaða reglum er beitt þegar þessu láglaunafólki er hafnað. Alþingi taldi ekki ástæðu til að setja neitt um það í lög, ekki einu sinni í reglugerð. Þetta er alfarið á mati húsnæðismálastjórnar. Láglaunafólk fær svona bréf eins og þetta: "Greiðslubyrði fyrirhugaðrar fjárfestingar er umfram líklega greiðslugetu yðar. Samkvæmt framkomnum upplýsingum telur raðgjafarstöðin því ekki fært að mæla með lánsumsókn yðar að svo komnu máli. Jafnframt þessu skal yður tilkynnt að ráðgjafarstöðin er að sjálfsögðu reiðubúin til viðræðna við yður um þau íbúðarkaup sem ætla má að samræmist greiðslugetu yðar og unnt væri að mæla með lánveitingum til." Síðan eru faldar upp hvaða forsendur eru lagðar til grundvallar þessari synjun, m.a. að mánaðartekjur viðkomandi hafi ekki dugað fyrir láninu. Opinber gjöld sýni líka að það þurfi að hafna viðkomandi o.s.frv. Það er alfarið á valdi Húsnæðisstofnunar hvernig hún hafnar láglaunafólkinu. Af hverju er húsnæðismálastjórn þá ekki alveg eins treystandi til að fara með lög og reglur gagnvart þeim efnameiri? Að beita þeim lögum og þeim reglum sem hugsanlega yrðu sett um þá efnameiri af þeirri skynsemi sem til er ætlast með þeirri lagasetningu? Enda er talað um það um 1. gr. að túlka eigi þetta ákvæði mjög þröngt. Ákvæði 3. gr. hefur einnig verið gagnrýnt. Hvað er verið að fara fram á með þeirri lagabreytingu sem þar er lögð til? Fjármagnið er takmarkað í húsnæðislánakerfinu. Það fjármagn sem er til ráðstöfunar dugar einungis til að mæta umsóknum þeirra sem eru að kaupa í fyrsta sinn og þeirra sem eru að stækka við sig úr lítilli, skuldum hlaðinni íbúð vegna stækkunar á fjölskyldu. Hvað er verið að reyna að gera með ákvæði 3. gr. sem einnig hefur verið gagnrýnt og talað um skömmtunarkerfi og að draga eigi fólk í dilka? Það er engin breyting að því er varðar röðun og afgreiðslu umsókna til þeirra sem eru að kaupa í fyrsta sinn. En það er beðið um heimild til þess að húsnæðismálastjórn geti af þessu takmarkaða fjármagni veitt t.d. fjögurra manna fjölskyldu, sem býr í tveggja herbergja íbúð en þarf að stækka við sig upp í þriggja herbergja íbúð, forgang fram yfir hjónin sem eru í raðhúsi og eru að stækka við sig upp í einbýlishús. Eins og ákvæðin eru núna er það þannig að hjón sem eru að stækka við sig úr raðhúsi upp í einbýlishús eða þeir sem eiga kannski þrjár eignir og eru að fá sér þá fjórðu og sækja um í janúar - þetta fólk er tekið fram yfir láglaunafjölskylduna sem sótti um í september og er að stækka við sig upp í þriggja herbergja íbúð. Hún þarf að bíða ári lengur en þetta fólk. Og hvaða fólk er það sem er í þessum biðröðum, þetta efnafólk? Er þetta ekki fólk sem hefur t.d. fengið lán úr lífeyrissjóðunum áður og byggt sínar íbúðir og sín hús? Er þetta ekki það fólk sem hefur grætt t.d. á verðbólgunni, þar sem verðbólgan hefur greitt niður lán þess? Það er t.d. talið að þeir sem eignuðust húsnæði áður en lán voru verðtryggð, fyrir 1980, einkum þó á árunum 1970–1980 þegar neikvæðir raunvextir voru, hafi fengið að gjöf 90 milljarða króna. M.ö.o., þetta fólk hefði þurft að greiða 90 milljörðum meira fyrir sínar eignir ef það hefði búið við sömu lánakjör og þeir sem byggðu eftir 1980. Það er þetta fólk kannski, margt hvert, sem á að taka núna í forgang fram yfir láglaunafjölskylduna, fjögurra manna, sem er í tveggja herbergja íbúð og þarf að bíða mörgum mánuðum lengur af því að kerfið býður þessu fólki að fá lán til jafns við það. Herra forseti. Ég taldi nauðsynlegt að fara ofan í stærstu atriðin sem gagnrýnd hafa verið í frv. í ljósi bréfs frá þingflokki Sjálfstfl. og í ljósi þeirrar ályktunar sem fram kom frá fulltrúaráði Framsfl. í gær og í ljósi þeirra ummæla sem viðhöfð hafa verið í fjölmiðlum af forustumönnum stjórnarflokkanna um vinnubrögð af minni hálfu og um það að ég væri að búa til skömmtunarkerfi í Húsnæðisstofnun. Ég hefði gjarnan viljað að þessir sömu aðilar hefðu tekið undir það þegar ég og fleiri stóðum í þessum ræðustól fyrir nokkrum mánuðum síðan og töluðum einmitt um það fólk sem hafnað hafði verið úr húsnæðiskerfinu. Ég sé ekkert að því þó að sömu ákvæðum sé beitt að því er efnafólkið varðar, þá sem eiga margar eignir fyrir, þá sem eru að bæta við sig einni eign í viðbót við þá fimmtu sem þeir eiga. Ef til er nóg fjármagn gætu þeir sem gagnrýna þá leið sem ég vil fara bent mér á hvar það er að fá. Ef við höfum þessar almennu reglur eins og nú hafa gilt þurfum við bara einfaldlega á miklu meira fjármagni að halda. Mér finnst ég einhvern tíma hafa heyrt raddir tala um það að nógu mikið fjármagn væri komið í húsnæðislánakerfið, þar þyrfti að draga í land. Þar væri verið að ausa of miklu í, bæði í ríkisframlagi og í lánveitingum. Ég er einmitt tilbúin til þess að aðstoða þá sem hafa þessar skoðanir á að mikið fjármagn fari í húsnæðiskerfið með því að draga úr sjálfvirkni í húsnæðiskerfinu, eins og ég er að reyna að gera með frv. Herra forseti. Ég ætla að fara nokkrum orðum um reynsluna af nýja húsnæðislánakerfinu. Í kjarasamningum aðila vinnumarkaðarins sem undirritaðir voru í febrúar 1986 tókst þetta víðtæka samkomulag um breytingar á húsnæðislánakerfinu. Um var að ræða grundvallarbreytingar á húsnæðiskerfinu og var frv. um það flutt á tiltölulega skömmum tíma á Alþingi, en nýja húsnæðislánakerfið tók gildi í september 1986. Samkomulag aðila vinnumarkaðarins var gert í febrúarmánuði 1986, en frv. varð að lögum í maí 1986. Af þessu sést að lítill tími gafst til að kanna til þrautar ýmsar þær forsendur sem lögin byggðu á og gengið var út frá á þeim tíma. Áður en ég geri í einstökum atriðum grein fyrir ákvæðum frv., sem hér er til umræðu, tel ég rétt að draga fram nokkrar staðreyndir í ljósi reynslunnar af nýja húsnæðislánakerfinu. Komið hefur í ljós að margar af veigamiklum grundvallarforsendum, sem húsnæðislánakerfið byggði á, hafa ekki staðist. Forsendur frv. 1986 voru að 3800 umsóknir mundu berast fyrstu tvö árin og 3400 umsóknir eftir það. Í stað 3800 umsókna á ári sem gert var ráð fyrir í forsendum frv. hafa á liðlega einu ári borist á milli 10 og 11 þús. umsóknir eða nær þrefalt fleiri umsóknir en forsendur laganna byggðu á. Fjármagn sem til þarf til þess að standa undir þessum lánsumsóknum er um 15 milljarðar kr., þ.e. 10 milljörðum meira en ráð var fyrir gert. Á fyrstu 12 mánuðum hins nýja húsnæðislánakerfis bárust jafnmargar umsóknir og reiknað hafði verið með á 32 mánuðum. Hinn 1. okt. sl. hafði Húsnæðisstofnun ráðstafað um 8,7 milljörðum króna í lánsloforð vegna umsókna sem bárust á tímabilinu frá 1. sept. 1986 til 12. mars sl. þegar hætt var að gefa út lánsloforð, en þá voru lánsloforðin orðin um 6100. Þegar hætt var að gefa út lánsloforð í nýja húsnæðislánakerfinu í marsmánuði hafði verið ráðstafað öllu fjármagni Byggingarsjóðs ríkisins 1987 og 1988 og auk þess um 380 millj. kr. af ráðstöfunarfé ársins 1989. Biðtími eftir lánum hefur sífellt verið að lengjast og er nú orðinn um 29 mánuðir, en forgangshópar fá þó fyrri hluta láns eftir 23 mánuði. Um næstu áramót hefur verið lofað 14–15 milljörðum kr. í lán sem koma eiga til greiðslu á næstu tveimur til þremur árum. Þegar afgreiðslu þeirra tæplega 4000 umsókna, sem nú bíða, lýkur verður búið að ráðstafa öllu ráðstöfunarfé Byggingarsjóðs ríkisins fyrir árið 1989 og sennilega fram í mars 1990. Þegar kemur fram á næsta vor eða sumar verður að óbreyttu einnig búið að ráðstafa öllu fjármagni ársins 1990. Innan fárra mánaða verður farið að tilgreina á lánsloforðum um bindandi greiðsludaga árið 1991. Þegar verið er að velta fyrir sér ýmsum breytingum Á nýja húsnæðislánakerfinu, jafnvel algjörri uppstokkun, er einmitt nauðsynlegt að hafa í huga að þegar er búið að binda það fjármagn sem húsnæðiskerfið hefur yfir að ráða fram á árið 1989. Verði áfram gefin út lánsloforð í óbreyttu kerfi verður innan örfárra mánaða búið að ráðstafa fjármagni húsnæðiskerfisins fram til 1991 eða fjögur ár fram í tímann. Með útgáfu bindandi lánsloforða svo langt fram í tímann er svigrúmið í raun mjög þröngt til þess að gjörbreyta þessu kerfi næstu árin. Þær breytingar, sem eru lagðar til í frv., eru í raun forsenda fyrir að skapa það svigrúm, ef vilji er fyrir hendi og samstaða næst, til þess að breyta þessu húsnæðislánakerfi. Ég er vissulega tilbúin til að skoða allar þær hugmyndir sem geta fært húsnæðiskerfið til betri vegar. Ég tel að húsnæðiskerfið hafi fyrst og fremst skyldur við þá sem eru að kaupa í fyrsta sinn og við þá sem eiga litla íbúð fyrir og eru að stækka við sig af fjölskylduástæðum eða vegna annarra sambærilegra ástæðna. Síðan þarf bankakerfið að vera í stakk búið til þess að taka við öðrum og bjóða þá gjörbreytt lánakjör frá því sem nú er. T.d. þyrftu bankarnir að bjóða upp á miklu lengri lánstíma en nú er og taka að öðru leyti þátt í fjármögnun til húsnæðismála með sama hætti og gengur og gerist hjá okkar nágrannaþjóðum. Það mætti hugsa sér, þegar jafnvægi væri komið á hið almenna húsnæðiskerfi, að hluta af fjármagni lífeyrissjóðanna yrði veitt í bankakerfið. Við útfærslu húsnæðiskerfisins og sérstaklega með aukinni þátttöku bankakerfisins í húsnæðismálunum kemur þessi leið afar sterklega til greina sem framtíðarlausn. Ástand kerfisins nú er hins vegar með þeim hætti að þessar breytingar hljóta að taka nokkurn tíma því við höfum þegar bundið fjármagnið langt fram í tímann. Fjárþörf þeirra kaupenda sem kaupa á hverju ári í fyrsta sinni er 4,1 milljarður. Fjárþörf þeirra sem eiga lítinn eignarhluta í fyrri eign er ekki undir 1,4 milljörðum á ári. Heildarlánaþörf þessara tveggja hópa er samanlagt um 5,5 milljarðar á verðlagi haustsins 1987. Það samsvarar öllu ráðstöfunarfé Byggingarsjóðs ríkisins á næsta ári, 1988, samkvæmt fjárlögum. Um áramótin næstu verða aðrir umsækjendur á biðlista ekki færri en um 3000 sem samkvæmt þessari hugmynd ætti að vísa á bankakerfið, en áætluð lánsfjárþörf þessa hóps yrði hátt í 4–41/2 milljarður króna. Ef þessum hópi væri öllum vísað á bankakerfið mundi ráðstöfunarfé Byggingarsjóðsins duga til að stytta til muna biðtíma hinna. Hins vegar gæti Byggingarsjóðurinn ekki séð af neinu fé í a.m.k. tvö ár að óbreyttu til bankakerfisins af því fé sem hann fær frá lífeyrissjóðunum því að það er þegar bundið eins og ég áður sagði. Eftir að þær breytingar sem lagðar eru til á húsnæðislánakerfinu hafa tekið gildi má hins vegar hugsa sér að flytja ákveðinn hóp úr opinbera húsnæðislánakerfinu inn í bankakerfið í áföngum. Þá ætti að byrja á þeim efnameiri sem synjað yrði um lán af efnahagsástæðum. Síðan kæmu hópar með minnstan forgang til lána og svo koll af kolli. Snögg breyting á húsnæðiskerfinu í þessa veru gæti að ýmsu leyti skapað mikil vandamál. Hún er hins vegar hugsanleg í áföngum og er í fullu samræmi við stefnu ríkisstjórnarinnar. Nauðsynlegar foraðgerðir til að skapa það svigrúm sem þarf felast hins vegar í þeim tillögum sem lagðar eru til í þessu frv. Það er nauðsynlegt að vekja athygli á að 3800 umsóknir bíða afgreiðslu og þær munu kosta um 61/2 milljarð króna. Ef á nýjan leik verður opnað, að óbreyttum lögum, mun á örskömmum tíma vera upp urið 20 milljarða kr. fjármagn sem nýlega var samið um við lífeyrissjóðina. Því verður að óbreyttu öllu ráðstafað á næstu mánuðum og kemur til greiðslu næstu þrjú árin. Til samanburðar má geta þess að Byggingarsjóður ríkisins hefur haft frá upphafi eða á 30 ára tímabili 52 milljarða til ráðstöfunar á verðlagi í júlí 1987. Ljóst er að ef allir sem nú eiga óafgreiddar umsóknir fá lánsloforð samkvæmt gildandi lögum mun það hafa mjög óheppileg áhrif á húsnæðismarkaðinn í landinu og gæti það valdið mikilli þenslu og óeðlilegri hækkun á íbúðaverði. Á það má einnig benda að með nýju húsnæðislögunum reis mikil alda verðhækkana á fasteignamarkaði. Söluverð íbúða sl. 20 ár hefur ekki nema eitt ár, 1982, verið hærra en nú. Greiðslukjör á fasteignamarkaðinum eru mjög slæm og hækkun fasteignaverðs á milli áranna 1986 og 1987 stefnir í að verða sú mesta sem mælst hefur. Þetta hefur rýrt verðgildi lánanna mikið. Lán sem dugði á árinu 1986 fyrir útborgun í fjögurra herbergja íbúð á höfuðborgarsvæðinu dugir nú einungis fyrir lítilli þriggja herbergja íbúð. Að óbreyttu gæti stefnt í enn meiri verðhækkanir á fasteignamarkaði en þegar er orðið. Þá stefnir í að loka fyrir húsnæðiskerfið á nýjan leik á miðju næsta ári þar sem öllu fjármagni Byggingarsjóðs ríkisins, sem um hefur verið samið við lífeyrissjóðina, verður þá ráðstafað. Á þetta vil ég leggja mikla áherslu, þ.e. að við erum að binda fjármagnið mjög langt fram í tímann og að við ráðstöfum þessum 20 milljörðum, sem um var samið við lífeyrissjóðina, á örskömmum tíma og bindum fjármagn húsnæðiskerfisins enn lengra fram í tímann en nú þegar er gert. Og líka það að ef á að afgreiða alla umsóknirnar, sem nú liggja fyrir, gæti það valdið verðhækkunum á íbúðunum og rýrt verðgildi þeirra lána sem fólk fengi. Í annan stað held ég að enginn vildi standa frammi fyrir því aftur að það þurfi að loka húsnæðiskerfinu í marga mánuði eins og nú hefur gerst. Ég tel að lánakerfið gefi almenningi miklu meiri fyrirheit en það rís undir og fjárþörfin þar er mjög mikil eins og ég nefndi. Bara vegna þeirra sem eru að kaupa sína fyrstu eign og þeirra sem eru að stækka hóflega við sig af fjölskylduástæðum er fjármagnsþörfin um 5–51/2milljarður kr. Ég tel hins vegar á því annmarka að gjörbreyta kerfinu á skömmum tíma þar sem við höfum bundið ráðstöfunarféð langt fram í tímann. Ég vil undirstrika það og ítreka að þær aðgerðir, sem nú er gripið til, muni einar sér ekki nægja til að koma jafnvægi á húsnæðiskerfið. Þeim er einungis ætlað að koma í veg fyrir að húsnæðislánakerfið lendi í enn meiri ógöngum en þegar er orðið. Ég vil líka benda á að ef allir eiga að njóta vaxtaniðurgreiðslu að jöfnu eins og nú gerist og ekki verða gerðar breytingar á vaxtastefnu sjóðsins mun allt framlag ríkissjóðs, um 1 milljarður á núgildandi verðlagi, renna til að greiða niður vexti árið 1992. Eftir það nægir það ekki til og veldur vaxtamismunurinn því að sjóðurinn verður gjaldþrota innan tveggja áratuga. Þá er talið að þegar kerfið hefur náð fullri stærð renni að óbreyttu ekki nema fjórðungur af ríkisframlaginu til þeirra sem eru að kaupa sína fyrstu eign. Með frv. fylgir ítarleg greinargerð sem skýrir markmiðið með einstökum greinum þess og heildarstefnu. Ég hef áður getið um þá hópa í 1. gr. sem heimilt er að hafna og skerða lánveitingar til. Það er áætlað að frá 1. september 1986 til október 1987 geti lánveitingar til þessa hóps kostað um 1100–1200 millj. kr. Og eins og fram kom í mínu máli áðan samsvarar það öllu ráðstöfunarfé Byggingarsjóðs verkamanna til félagslegra íbúða á yfirstandandi ári. Það er áætlað að um 400–500 aðilar muni að líkum tilheyra þessum hópi á hverju ári framvegis. Lán til þeirra munu nema 500–700 millj. kr. á ári. Þá eru ótaldir þeir sem eru að stækka við sig og eiga miklar skuldlausar eignir fyrir. Talið er að ekki færri en tíundi hver umsækjandi eigi fyrir skuldlausa eign í íbúð að verðmæti yfir 4 millj. kr. En í frv. er opnaður möguleiki á að breyta innbyrðis röðun þeirra umsækjenda sem eiga íbúð fyrir. Í núverandi kerfi þurfa þeir sem eiga íbúðir fyrir allir að bíða jafnlengi óháð öllum aðstæðum eins og ég greindi frá áðan. Ég tel að frá því að kerfið var tekið í notkun hafi þýðing lánanna fyrir umsækjendur minnkað vegna þenslu á fasteignamarkaðinum. Vil ég í því sambandi benda á að í ágúst 1986, rétt fyrir gildistöku nýju húsnæðislaganna, hefði fullt lán til kaupa á notuðu húsnæði numið 84% af útborgun í 100 m2 fjögurra herbergja íbúð í Reykjavík. Í mars þegar úthlutun loforða var hætt dugði lánið einungis fyrir 66% af útborgun í sömu íbúð. Það er einnig ljóst að umsækjendur, sem eiga miklar skuldlausar eignir fyrir, hafa fengið þessi loforð um lán úr nýja húsnæðiskerfinu. Lausleg könnun á eignarstöðu umsækjenda þegar liðlega 6000 umsóknir höfðu borist bentu til að ekki færri en 15% umsækjenda hafi um síðustu áramót átt fyrir skuldlausar eignir að verðmæti meira en 3 millj. kr., um 3% áttu fyrir skuldlausa eign að verðmæti yfir 4 millj. kr. Um 12% umsækjenda eða tæplega 1000 aðilar höfðu þá samkvæmt skattaframtali yfir 1 millj. kr. í tekjur árið 1985, fyrir tveimur árum, sem ætla má að svari til 1,7 millj. kr. árslauna í ár. Miðað við fjölda umsókna sem borist höfðu í byrjun þessa mánaðar má áætla að 1500–1600 aðilar, sem eiga fyrir skuldlausa eign að verðmæti yfir 3 millj. kr., hafi öðlast lánsrétt. Samanlögð lánsloforð til þeirra gætu nú numið 2–2,2 milljörðum króna, en það er helmingi hærri upphæð en félagslega húsnæðiskerfið hafði úr að spila á þessu ári. Kannanir benda einnig til að um 450 aðilar sem sóttu um á fyrstu 12 mánuðunum, sem húsnæðiskerfið var í gildi, hafi átt eignir að verðmæti 4 millj. kr. eða meira. Lánsloforð til þessara aðila kosta um 600 millj. kr. Nokkrir aðilar sem fengið hafa lánsloforð hafa átt fyrir fleiri en eina íbúð og eru dæmi um að umsækjandi hafi átt fimm íbúðir fyrir sem fengið hefur lánsloforð. Ég taldi brýnt að draga fram þessar staðreyndir sem ég hef rakið til þess að hv. alþm. væri það vel ljóst hve mikill vandi er hér á ferðinni. Í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar er lögð áhersla á að dregið verði úr þeirri miklu sjálfvirkni sem er í húsnæðislánakerfinu og á að gera það með breyttum útlánareglum til að draga úr eftirspurn eftir lánum. Ég vil leggja á það áherslu að með þeim breytingum, sem hér eru lagðar til, er einungis verið að stíga fyrsta skrefið til að draga úr þessari miklu sjálfvirkni í húsnæðislánakerfinu, en ljóst er að til frekari aðgerða þarf að grípa til þess að koma jafnvægi á því að að öðrum kosti stefnir í algert óefni. Ég taldi rétt að stíga þetta fyrsta skref nú þannig að þegar opnað verður fyrir á nýjan leik í húsnæðiskerfinu taki afgreiðsla lánsumsókna mið af breyttum útlánareglum. Í grg. með frv. er að finna ítarlegan rökstuðning fyrir þeim breytingum sem ég mæli fyrir. Ég vil því láta nægja að draga hér fram til viðbótar því sem ég hef áður sagt helstu rökin fyrir þessum breytingum í húsnæðislánakerfinu ásamt því að skýra hvers vegna brýnt er að þessar breytingar fái hraða afgreiðslu hér á hinu háa Alþingi en ekki verði frestað að taka á þessu máli þar til heildarendurskoðun á nýja húsnæðislánakerfinu liggur fyrir. Afgreiðsla á þessum 3800 umsóknum sem enn hefur ekki verið svarað og nú bíða afgreiðslu mun kosta um 61/2 milljarð. Ég tel að það sé mikilvægt að ráðstöfun þessa mikla fjármagns og afgreiðsla umsókna, þegar hún hefst á ný, verði með þeim hætti að sem best nýtist þeim sem nauðsynlega þurfa á fyrirgreiðslu að halda. Ég held að mjög brýnt sé að allir geri sér ljóst að ef þeir sem nú eiga óafgreiddar umsóknir fá lánsloforð samkvæmt gildandi lögum, þá geti það haft mjög óheppileg áhrif á húsnæðismarkaðinn í landinu og gæti valdið mikilli þenslu og óeðlilegri hækkun á íbúðaverði. Í þessu sambandi vil ég nefna að einhver brögð eru að því að umsækjendur sem fengið hafa lánsloforð sem koma eiga til greiðslu eftir marga mánuði og jafnvel ár leita eftir lánum út á lánsloforð sín á verðbréfamarkaðnum með miklum afföllum. Þetta getur líka haft mjög óheppileg áhrif á fasteignamarkaðinn auk þess sem það gæti leitt til þess að lánin nýtist umsækjendunum verr en ella. Í fyrsta lagi þarf að greiða mikið í afföll þegar lánsloforðin eru seld á verðbréfamarkaðnum og í annan stað er veruleg hætta á því að hluti lánanna hverfi með þessu móti í verðhækkanir sem hægt væri að komast hjá með þeim breytingum sem hér eru lagðar til á húsnæðislögunum. Varðandi skerðingu lána til þeirra sem eiga fyrir stórar skuldlausar eignir minni ég enn á það og bið menn að hafa það í huga að lánsréttur er nú þegar takmarkaður í kerfinu eftir tekjum og efnahag og þá vitna ég til þeirra sem hafa lágar tekjur og lélega eignastöðu að þeir fá oft synjun á lánum. Í 2. gr. er að finna tvær efnisbreytingar. Þar er í fyrsta lagi lagt til að ákvæðinu, sem leggur þá skyldu á herðar Húsnæðisstofnunar að veita öllum umsækjendum bindandi lánsloforð innan tveggja mánaða, er breytt. Þess í stað er kveðið á um að svar berist þremur mánuðum eftir að umsókn er lögð fram í stað tveggja mánaða frests samkvæmt núgildandi lögum, en sá tími hefur reynst of skammur samkvæmt upplýsingum Húsnæðisstofnunar. Í þessu svari, sem á að berast þremur mánuðum eftir að umsókn er lögð fram, fengi viðkomandi að vita um lánsrétt sinn og líklegan afgreiðslutíma láns. Svar um lánsupphæð á síðan að berast eigi síðar en einu ári áður en fyrsti hluti láns kemur til afgreiðslu. Það ákvæði er mjög mikilvægt eins og fram kemur í grg. með þessu frv. Með þessu móti þarf Húsnæðisstofnun til að mynda ekki að binda fjármagn sitt nema 1–11/2 ár fram í tímann sem er vissulega mikilvægt fyrir fjármálastjórn Byggingarsjóðsins og sveigjanleika í röðun og afgreiðslu lánsloforða. Með þessu móti gefst líka betri tími en áður fyrir ráðgjafarstöð Húsnæðisstofnunar að sinna því veigamikla hlutverki að láta umsækjendum leiðbeiningar í té og gera með þeim greiðsluáætlun, en ætlunin er að ráðgjafarstöðin sýni frumkvæði í þessum efnum og er því hér um nýja leið að ræða til að koma í veg fyrir að fólk lendi í ógöngum. Þær reglur, sem nú gilda og skylda Húsnæðisstofnun til að veita bindandi svar innan tveggja mánaða, eru mjög óeðlilegar í því ástandi sem við búum nú við og mjög óeðlilegt að þurfa að gefa bindandi lánsloforð kannski þrjú ár fram í tímann eins og nú stefnir í. Einnig verður að ætla að það sé nægjanlegt svigrúm fyrir umsækjendur að vita með eins árs fyrirvara hvenær lánið kemur til útborgunar ef þeir fá vitneskju um það í upphafi hvenær líklegt er að lánið verði afgreitt. Um 3. gr. er þetta að segja: Eins og nú er á að afgreiða lánin í sömu röð og umsóknir berast, þó þannig að þeir sem eru að byggja eða kaupa í fyrsta sinn fái forgang. Í 3. gr. þessa frv. er engin breyting að því er varðar þá sem kaupa í fyrsta sinn og skulu lánin eftir sem áður afgreidd til þeirra í sömu röð og þau berast inn. Aftur á móti er um að ræða breytingu fyrir þá sem eiga íbúð fyrir, en í frvgr. er kveðið á um að heimilt sé að láta fjölskyldustærð og skuldlausan eignarhlut í fyrri íbúð hafa áhrif á biðtíma eftir láni til þeirra innbyrðis, þannig að þeir sem eru verr settir að þessu leyti gangi fyrir hinum. Með þessu ákvæði er leitast við að stytta biðtíma þeirra sem mesta þörf hafa fyrir aðstoð. Í þessum hópi geta verið fjölskyldur sem eiga fyrir litlar eignir skuldum hlaðnar og þurfa nauðsynlega sakir fjölskyldustærðar að stækka við sig. Enginn greinarmunur er í núgildandi lögum gerður á röðun og afgreiðslu til þessara fjölskyldna eða þeirra t.d. sem eiga fyrir stórar skuldlausar eignir og eru að minnka við sig, svo að ekki sé talað um til þeirra sem eiga fyrir margar íbúðir og eru kannski að bæta við sig fleirum. Ég legg áherslu á að í 3. gr. er kveðið á um það að settar verði nákvæmar reglur um afgreiðslu á lánunum og að þessar reglur verði öllum aðgengilegar. Þannig viti allir umsækjendur um lánsrétt sinn svo að ekki á að þurfa að koma til að þar verði um geðþóttaákvarðanir að ræða eins og sumir hafa haldið fram. Ég vil ítreka að nú þegar eru umsækjendur valdir úr og þeim hafnað. Við mat á því hverjum skuli hafnað eru notaðar reglur sem húsnæðismálastjórn eða Húsnæðisstofnun hefur samið. Einnig er af hálfu stofnunarinnar túlkað hversu mikill eignarhluti í fyrri eign sé og þar með forgangur. Um þetta er engin sérstök reglugerð eða kveðið á um það í lögunum. Ákvæðið er mjög rúmt og alfarið í valdi Húsnæðisstofnunar að túlka þetta ákvæði varðandi þessa tekjulægstu hópa eins og það er frágengið í lögunum. Ég vil í lokin fara örfáum orðum um 4. gr. frv. sem kveður á um heimild til þess að ákvarða mismunandi vexti innan hvers lánaflokks eða endurgreiða vexti, hvort tveggja eftir nánari reglum sem settar verða í reglugerð. Allir sem kynnt hafa sér fjármögnun og framtíðarhorfur húsnæðiskerfisins eru um það sammála að sá mikli vaxtamunur sem er á inn- og útlánum Byggingarsjóðs ríkisins mun að óbreyttu fljótlega sliga húsnæðiskerfið. Í skýrslu félmrh. á síðasta þingi um störf milliþinganefndar í húsnæðismálum kemur fram að útreikningar bendi til að verði mismunurinn á vöxtum á teknum lánum og veittum hjá Byggingarsjóði ríkisins meiri en 2–3% til lengdar muni lánakerfið sligast. Eftir síðustu samninga nú í september við lífeyrissjóðina er vaxtamismunurinn orðinn 3–31/2%. Ljóst er að ríkissjóður mun ekki ráða við að greiða niður vexti af lánum til húsnæðiskaupenda úr Byggingarsjóði ríkisins nema í fá ár ef kerfið verður eins og það er nú í lögunum og því verður ekki breytt. Miðað við óbreytt ríkisframlag, þá vexti sem samið hefur verið um við lífeyrissjóðina og óbreytta útlánsvexti mun allt framlag ríkissjóðs ekki duga til að greiða niður vaxtamuninn nema fram á árið 1992. Árið eftir, 1993, mun sjóðurinn þurfa að ganga á eigið fé og verður af þessum sökum gjaldþrota innan tveggja áratuga. Ef sú leið verður farin að hækka vextina um 0,5% mun allt ríkisframlagið eins og það er í ár, 1987, fara í vaxtaniðurgreiðslur árið 1993. Eftir það gengur sjóðurinn á eigið fé og verður gjaldþrota innan tveggja áratuga. Þó að vextirnir verði hækkaðir um 1% dugar það einungis þremur árum lengur. Þá verður sjóðurinn að fara að ganga á eigið fé eftir 1996. 1,5% vaxtahækkun dugar einungis til ársins 1998. Það jafngildir því að miðað við núverandi útlánareglur er fyrirsjáanlegt að jafnvel þó vextir af útlánum verði hækkaðir úr 31/2% í 5% dugir framlag ríkissjóðs eins og það er nú ekki lengur en til ársins 1998 til að greiða vaxtamuninn. Það fjármagn sem Byggingarsjóður ríkisins mun hafa að láni frá lífeyrissjóðunum mun vaxa mjög hratt á næstu árum. Þær upplýsingar sem nú er byggt á um ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna sýna að skuldabréfakaup lífeyrissjóðanna verða á árinu 1990 um 18,6 milljarðar, 1995 48 milljarðar og árið 2000 um 80 milljarðar á núgildandi verðlagi. Ef menn hafa hugsað sér að greiða niður vaxtamun af þessum fjárhæðum til húsnæðiskaupenda er ljóst að annaðhvort þarf að koma til mikið árlegt framlag úr ríkissjóði eða lítill munur verður á vöxtum af skuldabréfum lífeyrissjóðanna og útlánsvöxtum Byggingarsjóðsins. Ég nefndi áðan að eftir fjögur ár færi allt ríkisframlag, eða um 1 milljarður, í niðurgreiðslu vaxta og að tveim áratugum liðnum yrði húsnæðiskerfið að óbreyttu gjaldþrota. Árið 1996 eða eftir 10 ár yrði niðurgreiðsla vaxta um 1740 millj. kr. á núverandi verðlagi og jafnvel þó að nú yrði ákveðin 2% vaxtahækkun eða útlán Byggingarsjóðs ríkisins hækkuðu úr 31/2% í 51/2%, þá þyrfti engu að síður á árinu 1996 um 650 millj. kr. í vaxtaniðurgreiðslu. Ég tel að til þess að leysa það vandamál sem hér hefur verið lýst þurfi að breyta uppbyggingu lánakerfisins sjálfs. Beina verður niðurgreiðslum á vöxtum til þeirra húsnæðiskaupenda sem taldir eru þurfa þeirra með. Losa verður um þá sjálfvirkni í kerfinu sem færir öllum sömu niðurgreiðslu án tillits til þess hverjar aðstæður þeirra eru. Ég hygg að það þekkist hvergi að niðurgreiðslur vaxta séu til allra með þeim hætti sem nú er f okkar húsnæðiskerfi. Af þessum sökum leysir einföld ákvörðun um allsherjarvaxtahækkun í kerfinu að mínu mati ekki vandann. Þó að þessa vaxtamismunar gæti ekki verulega í útstreymi Byggingarsjóðs ríkisins á þessu eða næsta ári, þá mun vaxtamismunurinn mjög fljótlega koma með miklum þunga á Byggingarsjóð ríkisins. Nefna má að ef ekkert verður að gert mun að fjórum árum liðnum allt ríkisframlagið eða 1 milljarður á núgildandi verðlagi fara í að greiða niður vexti. Því er nauðsynlegt að huga að því nú hvernig þessu mikla fjárhagsvandamáli Byggingarsjóðs ríkisins verði mætt og hvaða leiðir eru færar nú. Ég vil nefna nokkrar leiðir: Í fyrsta lagi gætu valkostirnir verið óbreyttir vextir eins og nú er. Í öðru lagi: Hækka vexti jafnt á öll lán. Í þriðja lagi: Gera grundvallarbreytingu á stýringu vaxtaniðurgreiðslna a) með því að ákvarða mismunandi vexti innan hvers lánaflokks, b) að hækka alla vexti þannig að þeir verði allt að því marki sem ríkissjóður býður almennt á fjármagnsmarkaði og endurgreiða síðan vexti gegnum skattakerfið eða Húsnæðisstofnun niður að ákveðnu marki til ákveðinna hópa, t.d. þeirra sem eru að byggja eða kaupa í fyrsta sinn, þeirra sem stækka við sig hóflega vegna fjölskyldustærðar eða við aðrar sambærilegar aðstæður. Í fjórða lagi mætti einnig nefna að þeir hópar sem njóta eiga sérstakra lánskjara af opinberu fé fá húsnæðislán með verulega niðurgreiddum vöxtum hjá Húsnæðisstofnun. Öðrum verður vísað á bankana og það jafnframt tryggt að bankastofnanir geti veitt lán til mun lengri tíma en nú er þó lánskjörin að öðru leyti verði bundin við markaðsvexti. Í fimmta lagi: Endurgreiðsla eða niðurgreiðsla vaxta ráðist af tekjum viðkomandi og verði tekjutengd. Þær fimm leiðir sem ég hef nefnt hafa allar sína kosti og galla. Um þær leiðir, sem eru auðveldastar í framkvæmd og þar sem reglur eru almennar og eins fyrir alla, gilda sömu veigamiklu annmarkarnir og í húsnæðislánakerfinu almennt. Þær eru of dýrar. Kerfið fær ekki undir þeim risið. Á þeim leiðum sem skila hvoru tveggja í senn, að treysta fárhagsstöðu sjóðsins og að vaxtaniðurgreiðslur renni til þeirra sem nauðsynlega þurfa á að halda, geta komið upp ýmsir erfiðleikar í framkvæmd sem ég tel þó að hægt sé að leysa ef sæmilegt samkomulag getur tekist um þau markmið sem að ber að stefna. Það markmið sem ég vil vinna eftir er að hlífa þeim við vaxtahækkunum sem eru að kaupa sína fyrstu íbúð, þeim sem eru að stækka hóflega við sig vegna fjölskyldustærðar og þeim sem búa við aðrar þær aðstæður sem teljast mega sambærilegar. Miðað við þá umræðu sem um þetta ákvæði hefur orðið í fjölmiðlum tel ég ástæðu að nefna að engin ákvörðun liggur enn fyrir um hvaða leiðir verði farnar í þessu efni. Mín skoðun er sú að það muni enn taka nokkurn tíma, kannski vikur eða mánuði, að fá niðurstöður um frambúðarlausn á stýringu vaxta í húsnæðiskerfinu og hvaða leiðir séu heppilegastar að fara, ef gera á grundvallarbreytingu á vaxtaniðurgreiðslum í húsnæðiskerfinu. Auðvitað er hægt að ákvarða nú þegar einfalda vaxtahækkun í húsnæðiskerfinu sem gangi jafnt yfir alla. Ég er ekki fylgjandi þeirri leið því að ég tel að sú leið komi þungt niður á þeim sem nauðsynlegt er að hlífa við vaxtahækkunum og að jöfn vaxtahækkun, 1%, 11/2% eða 2%, hafi enga grundvallarþýðingu til að koma jafnvægi á stöðu Byggingarsjóðs ríkisins. Þessi mál þarf því að skoða vandlega því að það getur skipt sköpum um fjárhagsafkomu sjóðsins og greiðslubyrði þeirra sem þurfa helst á niðurgreiddum vöxtum að halda hvernig á þessu máli er tekið. Í 4. gr. frv. er einungis um heimild að ræða til að beita mismunandi vöxtum eða endurgreiða vexti, en til þarf að koma lagabreyting ef beita á vöxtum í húsnæðiskerfinu með öðrum hætti en verið hefur. Ég hef lagt á það mikla áherslu að frv. þessu verði hraðað hér á hv. Alþingi. Er það einkum vegna ákvæðis 1.–3. gr. frv. sem ég tel brýnt að afgreiðsla lána taki mið af þegar opnað verður á nýjan leik fyrir húsnæðislánakerfið. Það þarf síðan að skoða sérstaklega ef ákvæði 4. gr. um vexti veldur því að mikil töf getur orðið á afgreiðslu frv. hér á hv. Alþingi, ekki síst ef sá misskilningur er uppi hjá stjórnarliðum að ákvæðið um vextina í frv. sé fyrst og fremst inni í frv. að minni kröfu og ósk og helst að skilja án nokkurs samráðs við aðra. Sannleikur málsins er hins vegar sá að ég taldi lengri tíma þurfa í vaxtamálin og því væri skynsamlegra að stíga aðeins þau skref nú sem bein áhrif hefðu á afgreiðslu lána þegar opnað yrði fyrir húsnæðislánin á nýjan leik. Vaxtamálin yrðu síðan tekin í 2. áfanga þannig að ekki þyrfti að tefja að opnað yrði fyrir húsnæðislánakerfið á nýjan leik. En í þessu efni að því er 4. gr. varðar tók ég tillit til óska samstarfsaðila minna í ríkisstjórn og því er það nokkuð sérkennilegt og kom mér algjörlega í opna skjöldu að þurfa að sæta ómaklegum árásum stjórnarliða í fjölmiðlum um vaxtaákvæði þessa frv. sem og reyndar annað sem þessu frv. viðvíkur. Verði þetta ákvæði í 4. gr. til þess að stjórnarliðar ætli að tefja afgreiðslu málsins á þingi þá kemur fyllilega til greina að fella vaxtaákvæðið út úr frv. og taka það upp í öðru og nýju frv. sem lagt yrði fyrir Alþingi, þannig að ekki þurfi nú vegna vaxtaákvæðanna að tefja frv. því að það er brýnt orðið að létta af þeirri óvissu sem nú ríkir um afgreiðslu lána hjá Húsnæðisstofnun. Um gildistökuákvæði frv. er þetta að segja: Ég leitaði álits ríkislögmanns á því að ákvæði frv. yrðu látin gilda afturvirkt, þ.e. til þeirra umsókna sem lagðar voru inn eftir lokun á afgreiðslu lánsumsókna frá 13. mars sl. Ríkislögmaður taldi að mjög varhugavert væri að láta 1. gr. frv. gilda afturvirkt frá 13. mars. Vísaði hann þar til þess að ákvæðið næði til þröngs hóps og í sumum tilfellum gæti skerðing á lánsrétti verið algjör. Með vísan til þessa álits ríkislögmanns taldi ég rétt að leggja málið fyrir Alþingi með þeim hætti að ákvæðið gilti fyrst frá þeim degi að frv. var lagt fyrir Alþingi. Verður að telja slík ákvæði nauðsynleg til að koma í veg fyrir að meðan Alþingi hefur málið til meðferðar verði um óeðlilega mikinn fjölda nýrra umsókna að ræða hjá þeim sem telja hættu á að þeirra lánsumsóknum verði hafnað eða lán til þeirra skert eftir gildistöku laganna. Herra forseti. Miðað við það sem á undan var gengið með þetta frv. taldi ég nauðsynlegt að skýra þetta í ítarlegu máli. Ég legg áherslu á skjóta afgreiðslu málsins hér á hv. Alþingi þannig að ekki þurfi að verða frekari dráttur en þegar er orðinn á að opna fyrir afgreiðslu lána á nýjan leik og ég óska eftir samstöðu hv. þm. um það að létta af þeirri óvissu sem nú er í húsnæðislánakerfinu. Ég óska eftir, herra forseti, að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til 2. umr. og hv. félmn.



Herra forseti. Ég leyfi mér að vekja athygli hv. þingdeildar á óvenjulegri málsmeðferð sem hér hefur komið fram. Hæstv. félmrh. byrjar fyrstu ræðu sína sem ráðherra fyrir stóru máli með árásum á samstarfsflokkana hér á hv. Alþingi. Ég hélt satt að segja undir ræðu hennar að málið sem hér er lagt fram væri búið að vera til umræðu á Alþingi. Ég held að miklu hyggilegra væri í þessu tilfelli að ræða aðeins efnislega slíkt stjfrv. og biðja a.m.k. með vægilegum orðum um stuðning hv. þm. fyrir málinu. Þingflokkur Framsfl. féllst á að hæstv. félmrh. legði þetta frv. á þskj. 47, um breyt. á l. um Húsnæðisstofnun ríkisins, fram hér á Alþingi án skuldbindinga um að samþykkja frv. eins og það liggur hér fyrir. Munu þm. flokksins vinna að því í meðferð Alþingis að ef breyting verður gerð á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins þá verði það í samræmi við það sem er grundvöllur núgildandi laga, samkomulag aðila vinnumarkaðar um fjármagn lífeyrissjóðanna í landinu. Ef það samkomulag er rofið brestur undirstaða byggingarsjóðanna. Það hljóta allir að skilja. Þetta virðist hins vegar hæstv. félmrh. ekki skilja og kom það best fram í þeirri kröfu hæstv. ráðherra að sett yrðu bráðabirgðalög í haust, vægast sagt flausturslegar hugmyndir en sem betur fer voru þær kæfðar í fæðingu áður en slys hlaust af. Þetta frv. hæstv. ráðherra er vanhugsað spor aftur á bak. Vegna þeirrar umræðu í fjölmiðlum undanfarið um þetta frv. og stöðu húsnæðismála almennt tel ég rétt við 1. umr. þessa frv. á þskj. 47 að vekja athygli á örfáum atriðum um sérkennileg vinnubrögð hæstv. félmrh. sem skýra um leið þá tortryggni og andstöðu sem komið hefur fram við frv. hæstv. ráðherra. Í fyrsta lagi: Hæstv. ráðherra leitaði ekki formlega eftir samkomulagi við aðila vinnumarkaðarins um væntanlegar lagabreytingar, enda þótt yfirlýsingar fyrrv. ríkisstjórnar væru ótvíræðar að lagabreytingar væru gerðar í samráði við þessa aðila ef þær þyrftu fram að koma. Í öðru lagi: Ekki var leitað samráðs við lífeyrissjóðina í landinu sem fjármögnun laganna byggist á, en skilyrði þeirra var jafn réttur lífeyrissjóðsfélaga til lána. Í þriðja lagi: Stjórnarflokkarnir voru ekki hafðir með í ráðum né beðnir um að skipa fulltrúa í vinnuhóp eða nefnd til að fjalla um hvort gera þyrfti breytingar og þá hvernig. Það hefur ávallt verið föst venja að fulltrúar stjórnarflokka í ríkisstjórn í það minnsta fjölluðu sameiginlega um hugsanlegar breytingar á lögum. Í fjórða lagi kemur hæstv. félmrh. í sjónvarp, Stöð 2, og lýsir yfir að ef einstaka þm. stjórnarflokka ætli að standa gegn tillögum sínum muni hæstv. ráðherra krefjast þess að foringjar flokkanna sjái um framgang frv. Mér er spurn: Er slíkur hroki líklegur til að greiða fyrir framgangi mála á hv. Alþingi? Eins og hv. alþm. vita voru lög nr. 54/1986, um Húsnæðisstofnun ríkisins, byggð á víðtæku samkomulagi aðila vinnumarkaðarins og ríkisstjórnar í febrúarsamningnum 1986. Sérstök húsnæðisnefnd aðila vinnumarkaðarins og ríkisstjórnarinnar undir forsæti hagsýslustjóra, Hallgríms Snorrasonar, samdi lögin og mótaði framgang þeirra með Húsnæðisstofnun og félmrn. Eitt meginatriði laganna byggist á samræmdri þátttöku allra lífeyrissjóða landsins um að leggja til 55% af ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna sem gengur beint til Byggingarsjóðs ríkisins og Byggingarsjóðs verkamanna. Lánsréttur einstaklinga byggist á að viðkomandi hafi greitt í lífeyrissjóði samfellt í 20 mánuði og að viðkomandi lífeyrissjóður hafi keypt skuldabréf af byggingarsjóði samkvæmt samningi þar um. Umsækjandi um lán þarf að gera grein fyrir efnahagsaðstæðum sínum og áformum um byggingu eða kaup á húsnæði svo hægt sé að meta lánsrétt hans og möguleika til að standa undir fjárfestingum og lánum. Forgang til lána hafa þeir sem eru að byggja eða kaupa í fyrsta sinn og þeir sem af fjölskylduástæðum þurfa að stækka við sig húsnæði eða flytjast til milli svæða. Hámarksstærð íbúðar má vera 180 fermetrar. Þeir sem byggja stærra fá ekki lán. Lánsloforð frá Húsnæðisstofnun eru verðtryggð sem er algjört nýmæli. Þessi nýju lög hafa í för með sér stórhækkun lána, í allt að 70% kostnaðar við húsnæði, var áður 13%, komst síðast í 29% og lánstími er 40 ár. Eins og áður sagði byggjast þessi nýju lög á samkomulagi aðila vinnumarkaðarins og ríkisstjórnar um lögbundið framlag lífeyrissjóðanna til að fjármagna kerfið. Við afgreiðslu málsins hér á hv. Alþingi var samstaða um meginstefnu þessara laga og fagnað samkomulagi og frumkvæði aðila vinnumarkaðarins og þátttöku lífeyrissjóðanna. Það vakti að vísu talsverða athygli að fulltrúar Alþfl. á hv. Alþingi undir forustu núverandi hæstv. félmrh. töluðu gegn gildi þess að aðilar vinnumarkaðarins ættu að hafa bein áhrif á þessi mál. "Þeir væru aðilar úti í bæ," eins og einn hv. þm. þeirra sagði. Þessi ummæli eru öll í þingtíðindum og bera vitni um að Alþfl. vildi ekki afskipti aðila vinnumarkaðarins í mikilvægum þjóðmálum, það skýrir e.t.v. að hluta til hvers vegna hæstv. félmrh. vildi ekki fá þessa sömu aðila til að vinna að tillögum um breytingar á frv. eða fá álit þeirra sem fylgiskjal með frv. Fyrir þinglok á þessu ári var gerð leiðrétting á lögunum varðandi aðgengi námsfólks að lánum. Krafa um greiðslu til lífeyrissjóða var stytt í 20 mánuði frá gildandi lögum sem var nauðsynleg leiðrétting fyrir marga. En þessi breyting var gerð í samráði við laganefnd aðila ríkisstjórnar og vinnumarkaðar. Við það tækifæri var því lýst yfir af fyrrv. félmrh. í nafni ríkisstjórnarinnar að breytingar á lögunum yrðu ekki gerðar nema í fullu samráði við aðila vinnumarkaðarins og lífeyrissjóðina sem leggja til meiri hluta fjármagns byggingarsjóðanna. Ég tel að samkomulagið við aðila vinnumarkaðarins um fjármagn lífeyrissjóða marki tímamót í þessum málum sem ekki má eyðileggja með flausturslegum aðgerðum, allra síst stjórnvalda. Jafnframt var þessi samningur til að stórefla lífeyrissjóðina og ná fram því markmiði, sem eldri lög gerðu þó ráð fyrir en náðist ekki í framkvæmd fyrr en nú, að allir greiddu iðgjald til lífeyrissjóða, en það er eitt mikilvægasta öryggisatriði fyrir landsmenn og e.t.v. lykillinn að einum Lífeyrissjóði fyrir alla landsmenn. Fjármagn lífeyrissjóða stóreykst með hverju ári, langt umfram það sem menn höfðu áætlað, og þar með fjármagn byggingarsjóðanna ef ótímabær lagasetning kemur ekki í veg fyrir þá jákvæðu þróun. Ég vek athygli á því að þessi lög hafa nú verið í gildi í aðeins rúmt ár. Þjóðin tók þessum nýju lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins vel, ekki síst unga fólkið í landinu. Ákveðnir aðilar hófu skipulagðan skæruhernað gegn þessum lögum, reyndu með hávaða að gera þau tortryggileg, gáfu sér eigin reikniforsendur, kerfið var fyrir fram sprungið og ónothæft. Hvernig túlkar hæstv. félmrh. að Húsnæðisstofnun skuli geta viðstöðulaust afgreitt lán samkvæmt þessu nýja kerfi? T.d. voru afgreidd lán í september sl. fyrir 500 millj. kr. á einum mánuði. Er það vitni um ónothæft kerfi? Og hvað skyldi allur sá fjöldi, þúsundir, segja um þessar afgreiðslur? Hefur ekki verið staðið við útgefin verðtryggð loforð? En þessi ofsafulli áróður hafði þær afleiðingar að ótrúlegur fjöldi umsókna barst um þessi nýju lán, jafnvel frá fólki sem viðurkennir að hafa ekki í hyggju að skipta um íbúðir fyrr en síðar en tók trúanlegan áróðurinn og vildi tryggja sér lánsrétt. Þessi umsóknafjöldi í upphafi þýðir lengri biðtíma en gert var ráð fyrir við gerð laganna en þýðir alls ekki hrun kerfisins ef rétt er á málum haldið. Áróðursmeistararnir sem nú fara með þennan mikilvæga málaflokk, sem ekki vildu viðurkenna réttmæti þess að semja við aðila vinnumarkaðarins um fjárstreymi frá lífeyrissjóðum, sbr. ræður þeirra á Alþingi og í fjölmiðlum, standa nú frammi fyrir vanda í ákvarðanatöku. Ætla þeir að eyðileggja grundvöll lánaréttar einstaklinga sem byggist á aðild að lífeyrissjóði og samningi við viðkomandi lífeyrissjóði um 55% af ráðstöfunarfé sjóðsins gegn láni til sjóðsfélaga? Hvaðan á fjármagnið að koma ef lífeyrissjóðirnir kaupa ekki skuldabréf Húsnæðisstofnunar? Vilja menn taka upp skömmtunarkerfi eftir einhvers konar efnahagsmati stjórnenda Húsnæðisstofnunar ríkisins með alls konar vottorðakerfi? Ég tel ástæðu til að lesa upp úr lokaskýrslu húsnæðisnefndar fyrrv. ríkisstjórnar og aðila vinnumarkaðarins undir forsæti Hallgríms Snorrasonar frá því í mars sl., með leyfi forseta. Þar segir m.a., og ég tel það mikilvægt innlegg í umræður um þessi mál: "Það skiptir meginmáli í allri þessari umræðu að lánshlutarnir voru áður óverðtryggðir en eru nú fullverðtryggðir þannig að það skiptir miklu minna máli þótt lán dragist í núverandi kerfi heldur en í því gamla." Niðurstöður þessarar nefndar, sem kemur fram í forsendum húsnæðisnefndarinnar og líklegri framvindu, má líklega draga saman í nokkrum meginatriðum: Í fyrsta lagi að eftirspurn eftir lánum til kaupa á nýjum íbúðum sé minni en nefndin reiknaði með en eftirspurn eftir lánum til kaupa á notuðum íbúðum sé meiri. Jafnframt kann útstreymi vegna lána til þeirra sem fóru á milli kerfa að hafa verið heldur vanmetið. Í öðru lagi: Á móti þessu kemur að fé til ráðstöfunar til þeirra útlána sem hér er um að ræða verður sennilega nokkru meira að raungildi en nefndin reiknaði með vegna aukningar á ráðstöfunarfé lífeyrissjóða umfram forsendur nefndarinnar. Í þriðja lagi: Ráðstöfunarféð ætti því í reynd að duga til að unnt sé að hefja afgreiðslu a.m.k. jafnmargra lána á árinu 1987 og nefndin reiknaði með. Ég vil skjóta því inn í að þetta hefur meira en fyllilega staðist. Í fjórða lagi: Bið eftir lánum er ekki lengri en nefndin reiknaði með og er enn sem komið er ekki lengri en í eldra kerfinu. Í fimmta lagi: Engin þau sjónarmið eða atvik hafa komið fram sem raska upphaflegum hugmyndum um að skynsamlegt sé að kerfið komi að fullu til framkvæmda smám saman og að ekki skuli látið undan ýtrustu útlánaeftirspurn í upphafi. Í sjötta lagi: Enn sem komið er virðist því hæpið að ástæða sé til að veita meira fé til kerfisins en þegar er áformað á þessu ári. Á hinn bóginn sýnist ýmislegt benda til að menn hafi vanmetið eðlilega viðleitni fólks til að nýta sér niðurgreitt fjármagn og að rétt hefði verið að setja ákveðnar takmarkanir við lánsrétt þeirra sem ættu íbúð eða íbúðir fyrir. Í þessu ljósi væri e.t.v. athugandi að endurskoða lögin. Og þar eru settar fram þrjár ábendingar sem nefndin setti fram að lokum: Í fyrsta lagi að til greina komi að kveða á um að þeir eigi alls ekki rétt á láni sem eigi tvær eða fleiri íbúðir fyrir. Í öðru lagi: Kveðið verði á um að eigi umsækjandi eða maki hans íbúð fyrir skuli því aðeins veita honum lán að hann sé að skipta um íbúð og staðfesti það með yfirlýsingu. Í þriðja lagi: Þegar í hlut á fólk sem á alveg fullnægjandi húsnæði en vill minnka við sig verði húsnæðismálastjórn heimilað að stytta lánstíma og taka markaðsvexti af lánum. Þessa sjálfsögðu breytingu samkvæmt þessum lið er hægt að gera án lagabreytinga og hefur Húsnæðisstofnun ríkisins haft það til meðferðar frá því í byrjun þessa árs með því að setja upp nýjan lánaflokk sem láni eldra fólki til að skipta um húsnæði með hæfilegum lánstíma. Þetta er sem sagt mögulegt í núgildandi lögum. Ég vona að Húsnæðisstofnun sjái um að þetta nái fram að ganga núna næstu vikur. Herra forseti. Ég treysti því að á Alþingi sé vilji til að treysta og efla húsnæðiskerfið í landinu, sníða af því augljósa agnúa án þess að skapa hættu á að fjárstreymi til byggingarsjóðanna sé í hættu, hafa lánareglur frjálslegar og aðgengilegar gegn ákveðnum skilyrðum sem umsækjandi um lán veit fyrir fram. Ráðgjafarstofnun í húsnæðiskerfinu þarf að vera öflug. Stofnun hennar er eitt það besta sem var framkvæmt á síðustu árum, eins og nýju lögin gera ráð fyrir, og hennar hlutverk er að leiðbeina og meta lánshæfni. Félagslega kerfið þarf að efla þannig að það veiti þeim sem ekki hafa möguleika á eignakerfinu fullt öryggi til húsnæðis í verkamannabústöðum, leiguíbúðum sveitarfélaga eða samtaka aldraðra, öryrkja eða námsmanna og í byggingarsamvinnufélögum. Tryggt verði að landsbyggðin njóti jafnréttis í þessum málum. En jöfn þróun í húsnæðismálum er skynsamlegasta leiðin. Við eigum að vita hvaða aukning nýbygginga er hæfileg hér á landi miðað við mannfjöldaþróun. Þjóðin í heild hefur ekki efni á ofþenslu á þessu sviði. Hjá nágrannaþjóðum okkar hafa orðið mörg slys í byggingarframkvæmdum, sem ættu að vera okkur víti til varnaðar, þar sem víða standa þúsundir íbúða í ýmsum hverfum alveg auðar. Það þarf að leggja meira starf í upplýsingar um þetta mál. Í núgildandi lögum eru fjölmörg atriði - og ég vek sérstaka athygli á því - sem ekki er farið að framkvæma enn en geta haft mikla þýðingu í meðferð þessara mála. Upphrópanir á gefnum forsendum, sem menn gefa sér í flýti eða vegna andstöðu við gildandi lög, leysa ekki vanda á neinu sviði, síst í húsnæðismálum. Þar sem ég á sæti í þeirri nefnd sem fær þetta frv. hæstv. félmrh. til meðferðar ætla ég ekki að ræða það efnislega grein fyrir grein umfram það sem tengja má því sem ég hef áður sagt. Ég mun ræða einstakar greinar og koma með nýjar tillögur í nefndarstarfinu. Ég miða afstöðu mína sterklega við samninga við lífeyrissjóðina, hvaða áhrif slík lagabreyting hefur á fjárstreymið til byggingarsjóðanna. Mér er tjáð að aðeins örfáir lífeyrissjóðir vilji undirrita samninga við húsnæðismálastjórn, þrátt fyrir það samkomulag sem gert var við ríkisstjórnina fyrir nokkru, vegna þessa frv. og viðhorfs hæstv. ráðherra. Þetta er alvarlegt ástand ef rétt reynist. Og hvernig ætla hæstv. ráðherra og ríkisstjórn að bregðast við því ef lífeyrissjóðirnir neita að gera samninga við Húsnæðisstofnun ríkisins? Ég get ekki séð rökin fyrir misháum vöxtum innan hvers lánaflokks. Ég dreg í efa að slíkt sé framkvæmanlegt eða skynsamlegt. Mín skoðun er sú að niðurgreiðslur á vöxtum í húsnæðiskerfinu eigi að vera gegnum tekjuskattskerfið eða sérstakur húsnæðisafsláttur sem t.d. þeir sem eru að byggja eða kaupa í fyrsta sinn og þeir sem þurfa að stækka við sig húsnæði fái endurgreitt í staðgreiðslukerfinu eða með öðrum hætti. Ég veit ekki betur en að þetta sé í meðferð hjá ríkisstjórninni. Tölulegar upplýsingar ættu að liggja fyrir og hljóta að liggja fyrir um hve mikið fjármagn þarf í þessu skyni. Með þessum hætti fengju þeir niðurgreiðslu vaxta sem mest þurfa á því að halda. En auðvitað er það vonlaust mál að svo mikill vaxtamunur eins og nú er geti verið við lýði lengur. Í frv. er gert ráð fyrir reglugerðarsetningu án þess að nægjanlega sé gerð grein fyrir því hvernig. Og vald ráðherra er allt of mikið. Það er raunar allt galopið. Lögin eiga að vera sem mest afdráttarlaus. Ég tel að frv. hafi ekki fengið rétta umfjöllun hjá Húsnæðisstofnun ríkisins. Húsnæðismálastjórn fjallaði nokkuð um setningu bráðabirgðalaga og klofnaði í afstöðu sinni til málsins. Þau rök eru raunar opinber skjöl. Með leyfi hæstv. forseta sé ég ástæðu til að lesa örlítið úr bókun sem minni hluti þeirra sem greiddu atkvæði í húsnæðismálastjórn lét bóka á fundi stjórnarinnar. Þar stendur, eftir að þessi minni hluti er búinn að lýsa andstöðu sinni við frv. sem þá var bráðabirgðalög en er að efni til að mestu óbreytt í þessu frv.: "Meginrök okkar fyrir þessu eru eftirfarandi", segir minni hlutinn: "1. Samkvæmt niðurstöðum athugana, sem gerðar hafa verið, er ljóst að breytingar þessar hafa í raun hverfandi lítil áhrif á biðtíma þeirra umsækjenda sem þegar hafa lagt inn umsóknir til Húsnæðisstofnunar og eftir er að svara. Jafnframt sýnir lausleg athugun að ef núgildandi lögum og reglugerðum yrði framfylgt að fullu mætti jafnvel ná fram enn meiri styttingu á biðtíma þeirra sem eru að eignast sína fyrstu íbúð en með ofangreindri tillögu. 2. Á þessu stigi ríkir fullkomin óvissa um hvernig háttað verði fyrirkomulagi og framkvæmd ákvæðis í 1. gr. tillagnanna varðandi heimild húsnæðismálastjórnar að skerða eða synja um lán vegna fullnægjandi íbúðareignar og/eða efnahagsaðstæðna umsækjenda. Vegna þessarar óvissu er eins líklegt að þetta ákvæði komi þeim til góða sem síst skyldi og öfugt. Við teljum varasamt að hverfa aftur til fyrri afgreiðsluhátta með því að auka völd húsnæðismálastjórnar varðandi afgreiðslu einstakra lána frá stofnuninni og teljum að slíkt gæti skapað mikla óvissu fyrir hinn almenna húsbyggjanda og íbúðarkaupanda. 3. Í ljósi ofangreindra atriða og þess að undirbúningstími þessara tillagna hefur verið allt of naumur og fáir um fjallað er ljóst að of mikil áhætta er tekin með því að setja bráðabirgðalög um þessi atriði núna. Flausturslegar ákvarðanir í þessu máli geta leitt til að áhrif breytinganna verði þveröfug miðað við það sem þeim var ætlað." Raunar bókaði hluti af meiri hlutanum, sem var fjórir gegn þremur, að þessar lagabreytingar fælu ekki í sér neina meiri háttar lausn á fjárhagsvanda þessa kerfis eða meðferð til lausnar. Ég tek það fram og ég hef vissu fyrir því að húsnæðismálastjórn hefur ekki tekið afstöðu til þess frv. sem liggur á borðum hv. þm. En vegna þess sem kom fram í ræðu hæstv. ráðherra áðan tek ég fram að ég er fylgjandi því að takmarka eða synja um lán til þeirra sem eiga tvær íbúðir eða fleiri. Um það atriði eru held ég flestir sammála. En ég tek fram að vegna þessa hefur verið haldið uppi miklum áróðri í þjóðfélaginu um að það væri alveg óskaplegt sem hefði skeð. Hinn mikli fjöldi ríkra manna, sem eiga fjölda íbúða fyrir, hafi mokað til sín lánum. Þess vegna varð ég undrandi þegar ég fékk staðfestingu á því frá húsnæðismálastjórn að af þeim 10 000 umsóknum sem búið er að fara yfir eru aðeins 40 manns sem eiga fleiri en eina íbúð. Þetta segir okkur að þó það sé sjálfsagt að taka skýrt fram í lögunum að slíkir aðilar eigi ekki að fá aðgang að kerfinu, er það dæmi um hvernig hægt er að blása upp áróðri um það sem er raunverulega lítið brot af málinu eða sem svarar 0,4% af þeim sem hafa sótt um lán og ekki nema 0,3% af væntanlegum heildarútlánum. En auðvitað er ég samt sem áður sammála því að slíka agnúa þarf að sníða af þeim lögum sem við vinnum eftir. Herra forseti. Ég skal ekki hafa um þetta langt mál. Ég geri ráð fyrir því að þetta frv. fái umfjöllun eins og önnur stjfrv. þó það sé með óvenjulegum hætti lagt fram, fyrsta þingmál hæstv. ráðherra. En ég vil að lokum taka fram, og ég tel mig tala þar fyrir þm. Framsfl. í heild, að við viljum efla og treysta húsnæðiskerfið, en við viljum vanda alla lagasetningu og skoða vel ýmsa þætti sem miða að því að gera þetta mikilvæga lánakerfi aðgengilegt og skiljanlegt fyrir lántakendur og þjóðina í heild og hafa sem víðtækast samráð eða samstöðu við aðila vinnumarkaðarins og stjórnmálasamtök á hv. Alþingi. Þetta er ekki mál eins ráðherra heldur allrar þjóðarinnar. Við viljum öryggi í þessu máli.



Herra forseti. Þetta mál hefur nú þegar fengið töluverða umræðu í fjölmiðlum og valdið nokkrum taugatitringi eins og heyra mátti í ræðu hæstv. ráðherra og síðasta ræðumanns. Hávaðinn í einstökum stjórnarliðum er vægast sagt athyglisverður og bendir sannarlega ekki til þess að tryggilega hafi verið gengið frá málum þegar þessi ríkisstjórn var mynduð. Það verður fróðlegt að fylgjast með áframhaldandi skylmingum þeirra og heyra þá þeirra tillögur um það hvernig leysa á öll þau stórfenglegu vandamál sem við er að fást í húsnæðismálunum. Hvernig vilja þeir tryggja að þeir verði ekki afskiptir um lán sem frekast þurfa á þeim að halda? Hvernig vilja þeir hindra að fjármögnunarkerfið lendi í algjörum ógöngum? Það verður fróðlegt að heyra það og sjálfsagt að skoða þeirra tillögur um það. Að öðru leyti skal ég ekki blanda mér í deilur stjórnarliða en hlýt að láta í ljós von um að þær verði ekki til þess að koma í veg fyrir málefnalega umfjöllun og til þess að hindra að nauðsynlegar umbætur komist á. Þetta frv., sem hér er til umræðu, þurfti ekki að koma neinum á óvart nema menn hafi haldið að hæstv. félmrh. hafi ætlað sér að sitja og hafast ekki að í ráðherrastólnum. Það var heldur ólíklegt eins og komið er fyrir húsnæðislánakerfinu og eins og umræður um það hafa verið bæði í kringum lagasetninguna árið 1986 og á síðasta þingi. Þá átöldum við það mjög, einkum úr þingflokkum stjórnarandstöðu, hvernig komið væri fyrir þessu kerfi og við gagnrýndum það aðgerðarleysi sem þáverandi stjórnarflokkar virtust ætla að sætta sig við. Við kvennalistakonur höfðum frá upphafi efasemdir varðandi þessa lagasetningu. Við bentum oftsinnis á að fjármögnunarþátturinn hlyti að fara úr böndunum og við vorum mjög ósáttar við að ekki skyldi tekið tillit til fjölskyldustærðar og annarra aðstæðna við úthlutun lána. Það er löngu orðið ljóst að öll okkar gagnrýni átti rétt á sér og er rétt að það komi fram strax við 1. umr. um þetta frv. að við erum sammála meginmarkmiðum þess sem koma fram í athugasemdum á bls. 2. Það verður að okkar dómi að takmarka þá sjálfvirkni sem núgildandi lög fela í sér og tryggja miklu betur forgang þeirra sem í mestri þörf eru fyrir lánafyrirgreiðslu og niðurgreiðslu vaxta. Þetta höfum við kvennalistakonur margsinnis sagt og höfum haft verulegar áhyggjur af framkvæmd þessara mála samkvæmt gildandi lögum. Það er svo hins vegar stór spurning hvort þetta frv., ef það verður að lögum, bætir nokkuð verulega úr. Um það höfum við nokkrar efasemdir. Ég vil þá fyrst vitna til 1. gr. frv. þar sem kveðið er á um heimildir til skerðingar og jafnvel synjunar á láni vegna atriða sem lýst er í liðum a, b og c. Í lið a t.d. varðar slík heimild fólk sem á fleiri en eina íbúð fyrir. Það hlýtur að vera umdeilanlegt hvort maður sem á íbúð fyrir á rétt á láni með niðurgreiddum vöxtum. Ekki sjáum við kvennalistakonur brýna nauðsyn til þess. Mér fyndist réttara að þessi liður orðaðist einfaldlega svo: a. Umsækjandi á fullnægjandi íbúð fyrir. Stærðarmörkin í c-liðnum eru líka umdeilanleg og mættu vera lægri án þess ég hafi á takteinum eðlilega viðmiðun. En hvað þessi atriði varðar og raunar allt í þessum lögum og reglum verða þau að vera skýr og afdráttarlaus. Viðmiðun þarf að vera ljós. Mér finnst ekki nógu skýr ákvæði í þessu frv. Ég held það verði ekki auðvelt að vinna eftir þessum reglum eins og þær eru hér fram settar. Um þetta verður vonandi fjallað rækilega í nefnd, en eins og segir í 5. gr. frv. gilda ákvæði 1. gr. ekki aftur í tímann og gilda því ekki um þær umsóknir sem nú liggja fyrir. Það gera hins vegar ákvæði 2. og 3. gr. Um 2. gr. vil ég segja að við efumst stórlega um að hún nái tilgangi sínum, þ.e. fyrri setning málsgr. Fresturinn til að svara umsækjendum hefur reynst of stuttur, en lenging í þrjá mánuði skiptir ekki miklu, sérstaklega ekki þegar afgreiðslufrestur lánsins er jafnlangur og hann augljóslega verður áfram í náinni framtíð. Aðstæður fólks eru oft fljótar að breytast og ég óttast að þessi tilhögun verði ekki til þess að koma í veg fyrir verslun með lánsloforð eins og tíðkast hefur í einhverjum mæli og hæstv. ráðherra kom inn á áðan. Árs fyrirvarinn samkvæmt síðari setningu 2. gr. ætti að nægja ef upplýsingar til umsækjenda um réttinn eru góðar þannig að þeir geti sjálfir áttað sig á sínum rétti. Um útfærslu 4. gr. er allt óljóst, eins og hæstv. ráðherra kom að, og taldi jafnvel að tæki vikur og jafnvel mánuði að komast að niðurstöðu um hvernig hún yrði best útfærð. Ýmsir hafa látið í ljós vantrú á að hún verði auðveld í framkvæmd. Við erum ekki þeirrar skoðunar og styðjum að þessari skipan verði komið á. Við teljum eðlilegt að niðurgreiðslur vaxta séu til þeirra sem eru að byggja í fyrsta sinn og stækka við sig vegna fjölskyldustærðar. Aðrir lántakendur ættu að greiða sömu vexti og eru á lífeyrissjóðsbréfunum. Herra forseti. Ég held ég hafi ekki fleiri orð um efni þessa frv. Við eigum fulltrúa í félmn. og treystum því að rækilega verði fjallað um málið og æsingalaust. Við erum sammála meginmarkmiðum frv. en höfum að sjálfsögðu fyrirvara á um stuðning við það og um einstakar greinar þess eftir því hvernig málið þróast í meðförum nefndarinnar. En ég endurtek að okkar skoðun er sú að þeir sem eru að byggja í fyrsta sinn og eignast sína fyrstu íbúð og þeir sem eru að stækka við sig vegna stækkunar fjölskyldu eiga að hafa algjöran forgang um úthlutun og niðurgreiðslu vaxta. Það er margt annað í sambandi við húsnæðismál sem væri vert að ræða og vil ég þá nefna sérstaklega fjármögnunarþáttinn en ekki síst verðtryggingu lánanna og vaxtastig og viðmiðun verðtryggingar við lánskjaravísitöluna. Ég leyfi mér að minna á tillögu Kvennalistans fyrir tveimur árum á Alþingi um viðmiðun verðtryggingar langtímalána einstaklinga vegna húsnæðiskaupa við vísitölu kauptaxta. Aðrir hafa viljað leggja byggingarvísitöluna til grundvallar. Þetta teljum við brýnt að skoða sem allra fyrst. En, herra forseti, ég vil gera mitt til þess að þetta mál megi komast sem fyrst til nefndar og mun ekki eyða tímanum í almennar umræður um húsnæðismál.



Herra forseti. Það var skaði að hæstv. forsrh. skyldi ekki vera mættur í þingsali þegar upphófst allsérkennileg umræða, fyrst með framsöguræðu hæstv. félmrh. þar sem þung orð féllu í garð samstarfsaðilanna í ríkisstjórn og síðan í svarræðu hv. 1. þm. Vesturl. og hæstv. fyrrv. félmrh. Það féllu orð eins og þau af munni hæstv. félmrh. að ráðherrann hefði orðið fyrir persónulegri lágkúrulegri gagnrýni frá oddvita annars samstarfsflokksins í ríkisstjórn. Ég er út af fyrir sig ekki sammála hæstv. félmrh. um að það breyti einhverju um eðli gagnrýninnar frá hverjum hún kemur. Lágkúruleg gagnrýni er lágkúruleg gagnrýni hvort sem hún kemur frá stjórnarandstæðingi eða samstarfsaðila í ríkisstjórn. En að segja að hæstv. félmrh. hafi orðið fyrir lágkúrulegri gagnrýni og svara með þeim hætti sem hv. þm. Alexander Stefánsson gerði er fremur óvenjulegt, a.m.k. held ég að það hljóti að vera óvenjulegt á þriðju þingviku í upphafi stjórnarferils. Ég fagna því að hæstv. forsrh., verkstjóri ríkisstjórnarinnar, er hér mættur í þingsali og vona að hann fái sér afrit af ræðum þeirra hæstv. félmrh. og hv. þm. Alexanders Stefánssonar og kynni sér þau ummæli sem þessir samstarfsmenn hans létu falla hver í annars garð. Ég var reyndar að segja, herra forseti, að mér fannst taka steininn úr þegar hv. þm. og fyrrv. félmrh. Alexander Stefánsson réðst með allmiklu offorsi að hæstv. félmrh. Hv. þm. talaði um ofsafullan áróður áróðursaðila sem nú fara með þennan viðkvæma málaflokk og var á honum að heyra, hv. þm. og fyrrv. félmrh., að honum þætti fjöreggið sitt, húsnæðismálin, komin í hendur hálfgildings misindismanna. Varla urðu öðruvísi skilin þau ummæli sem hann hafði uppi um þennan ofsafulla áróður og áróðursaðilana sem nú væru komnir með þetta fjöregg í hendurnar. Það lofar ekki góðu, herra forseti, varðandi farsæla meðferð þessa mikilvæga málaflokks hér á Alþingi og í hæstv. ríkisstjórn þetta upphaf. Og er nokkur hissa á því, virðulegur forseti Nd., þó að þetta svokallaða stjfrv. um ráðstafanir í húsnæðismálum eða breytingu á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins hafi þegar verið tekið til umræðu á hinu háa Alþingi og spurt hvort hér væri á ferðinni eiginlegt stjfrv. eða ekki? Hafi menn haft ástæðu til að ræða um það undir liðnum þingsköp á hinu háa Alþingi sl. fimmtudag, er þá ekki enn frekar ástæða til að ítreka þá spurningu hér og nú: Er hér á ferðinni eiginlegt stjfrv. eða hvað? Lýsing hæstv. félmrh. á vinnubrögðunum, á aðdraganda þess að þetta frv. lítur dagsins ljós á Alþingi, var ófögur. Af máli hæstv. félmrh. mátti ráða að frá samstarfsflokkunum hefði fyrst og fremst komið skætingur og skammir en engar efnislegar tillögur, engar brtt. um hvernig þetta frv. ætti þá að vera ef ekki eins og hæstv. félmrh. leggur til. Ekki fyrr en degi eftir að frv. kom fram á Alþingi barst loksins bréf frá Sjálfstfl. með fyrirvörum. Ég fer fram á, herra forseti, að það verði séð til þess að þetta bréf frá Sjálfstfl. verði lagt fram í umræðunni þannig að aðrir þm., sem ekki hafa það undir höndum, geti áttað sig á þessu fylgiskjali með frv., þessu sérkennilega bréfi frá Sjálfstfl., því það er hvergi getið um það í grg. né annars staðar í hinu prentaða þskj. að nokkuð sé til af þessu tagi. Það hefur komið í ljós að fylgiskjal, sem þó er ekki skráð með frv., er hér á ferðinni í formi bréfs frá Sjálfstfl. Mér þætti vænt um ef unnt yrði að verða við þeirri beiðni minni að koma því til okkar þm. sem þátt tökum í þessari umræðu. Það mátti svo skilja á máli hæstv. fyrrv. félmrh. að frv. væri í fyrsta lagi ótímabært, það væri í öðru lagi óþarft og það væri í þriðja lagi vitlaust. Þetta er nokkuð mikið sagt því nú stendur svoleiðis á að hæstv. fyrrv. félmrh., hv. 1. þm. Vesturl., er formaður félmn. Nd. Blæs þá ekki byrlega ef þetta eru móttökurnar sem frv. á að fá, frv. sem hæstv. félmrh. leggur ríka áherslu á að fái greiða leið í gegnum þingið og færir fyrir því rök. Rökin eru fyrst og fremst þau að úti í þjóðfélaginu bíði fast að 4000 manns og fái engin svör frá Húsnæðisstofnun ríkisins um hvort og þá hve mikið lán þeir geti fengið til að afla sér húsnæðis frá þeirri stofnun. Húsnæðislánakerfi landsmanna hefur verið lokað mánuðum saman og svo stendur hæstv. ríkisstjórn þannig að málum, fullkomlega ósammála um hvernig eigi að ráða fram úr þessu. Hér koma þeir í ræðustól hver um annan þveran, stjórnarliðar, og rífast um hvernig eigi að gera þetta eða hvernig eigi ekki að gera þetta á sama tíma og ástandið úti í þjóðfélaginu er eins og raun ber vitni. Ég er ekki sammála hv. þm. Alexander Stefánssyni um að ekki sé ástæða til að huga að húsnæðislánakerfinu og þar þurfi ekki að grípa til ráðstafana. Á honum var helst að skilja að þessi ofsafengni áróður væri það eina sem að væri, þ.e. vegna þess að ýmsir urðu til að vara við því að þetta kerfi gengi ekki upp óbreytt hafi menn sótt um lán í miklu meira mæli en ella hefði orðið og það væri vandinn. Ég gat varla skilið orð hv. þm. öðruvísi. Ég held þess vegna að það sé í upphafi umræðunnar rétt að gera sér grein fyrir því hvernig ástandið í kerfinu er. Það hefur að nokkru leyti komið fram og kom fram í framsöguræðu hæstv. félmrh. Ástandið er þannig, eins og þegar hefur komið fram, að fast að 4000 manns liggja með umsóknir hjá Húsnæðisstofnun ríkisins og hafa engin svör fengið við því hver fyrirgreiðsla þeirra kunni að verða frá hinni háu stofnun. Það liggur fyrir að biðtíminn eftir lánum, biðtími þeirra sem síðast fengu svör, er kominn á þriðja ár. Það liggur fyrir að þrátt fyrir það mikla fjármagn, 5–6 milljarða á ári, sem reiknað er með að renni inn í kerfið, verður biðtíminn lengri á næstu árum en hann er í dag ef ekkert verður að gert. Því miður liggur meira að segja líka fyrir að þrátt fyrir þessar ráðstafanir og þau áhrif sem þær gætu haft mun biðtíminn skipta 25–30 mánuðum næstu árin. En það er einn þáttur þessa máls sem hvorki hæstv. félmrh. og þaðan af síður hv. þm. Alexander Stefánsson nefndu og það eru ríkisframlögin í húsnæðiskerfið. Fram hjá þeim hluta komast menn ekki. Það er ein ástæða fyrir því hversu biðtíminn er langur að ríkissjóður hefur lagt þessu kerfi miklu minna til en reiknað var með í samkomulagi aðila vinnumarkaðarins. Þá var gengið út frá því, á árinu 1986, á öndverðum vetri, að lágmarksframlag ríkissjóðs væri 1000 millj. á þágildandi verðlagi. Það samsvarar 1700 millj. á þessa árs verðlagi og þýðir að framlagið á fjárlögum ársins 1988 þyrfti að vera 2000 millj. a.m.k., en það er eins og kunnugt er langt í frá að svo sé. Og þetta veldur ekki bara því að biðtíminn er lengri vegna vanefnda bæði fyrri og að því er virðist einnig núv. hæstv, ríkisstjórnar á þessu samkomulagi. Þetta veldur líka því, hæstv. félmrh., að vaxtamunurinn étur upp ríkisframlagið og fer að ganga á eigið fé húsnæðiskerfisins fyrr en ella væri. Það ætti auðvitað öllum að vera ljóst. Þess vegna taldi ég nauðsynlegt, herra forseti, að vekja rækilega athygli á að menn komast ekki fram hjá þeirri staðreynd að sá aðili sem í raun hefur brotið samkomulag sem gert var um ráðstafanir í húsnæðismálum snemma árs 1986 er ríkissjóður með því að veita ekki framlög eins og þar var gert ráð fyrir að væri nauðsynlegt, að lágmarki til 1000 millj. á þágildandi verðlagi. Ég vil svo segja um efni sjálfs frv., herra forseti, að ég er í meginatriðum hlynntur þeirri hugsun sem þar er lögð til grundvallar. Ég held að það sé öllum ljóst að nauðsynlegt er að ná með einhverjum hætti utan um þetta kerfi og ég tel að einhverjar ráðstafanir af því tagi sem um ræðir í 1. gr. séu fyllilega réttlætanlegar. Ég ætla ekki að taka efnislega afstöðu til þeirra nákvæmlega á þessu stigi málsins, enda varla von til þess að stjórnarandstæðingar fari að gefa upp endanlega afstöðu sína til málsins áður en hv. stjórnarsinnar koma sér saman. Það væri til stórra bóta fyrir okkur sem ætlum að reyna að glöggva okkur á endanlegri afstöðu til frv. ef fyrir lægi einhver vottur af samkomulagi milli stjórnarliða um hvernig þetta á að verða. Ég vil taka fram að gagnvart 2. gr. frv., sem í raun felur í sér að gefin skuli út einhvers konar hálfgildings lánsloforð, get ég ekki séð að hún verði til þeirra bóta sem menn ætla. Ég tel þvert á móti að það geti haft í för með sér ýmsa vankanta. Ég teldi miklu nær, vilji menn reyna að koma í veg fyrir brask með lánsloforð, að Húsnæðisstofnun sendi þá einfaldlega frá sér tilkynningu um að umsókn hefði verið móttekin og jafnframt að umsækjandi þyrfti að reikna með bið í svo og svo marga mánuði áður en hann fengi nokkur skuldbindandi svör. Ég held að hálfgildings lánsloforð eða einhvers konar ókeybréf, eins og þau hétu í gamla daga, geti sjálf boðið upp á brask, leysi ekki þennan vanda og þar af leiðandi væri miklu nær að Húsnæðisstofnun drægi það þá nær þeim tíma að sjálft lánið skuli veitt að svara nokkru sem umsækjandi geti sýnt eða farið með út á braskmarkaðinn. Hvað varðar rétt einstakra umsækjenda er það ósköp einfaldlega þannig að það er öllum fyrir bestu að úthlutunarreglurnar séu svo einfaldar að umsækjendur þurfi engin svör frá Húsnæðisstofnun í sjálfu sér um hvort þeir fái lán eða ekki, það liggi einfaldlega fyrir og hver og einn geti athugað fyrir sig sjálfan hvar eða hve mikinn rétt hann á.

Vegna þess að nú er komið fram á fundatíma þingflokka vildi ég spyrja hv. ræðumann hvort hann ætti langt eftir af ræðu sinni.

Mig langar, herra forseti, að reyna að ljúka við að ræða frv. efnislega og geri það kannski á einni mínútu eða svo og geymi mér þá annað sem ég kynni að vilja segja um stöðu húsnæðismálakerfisins þangað til á seinni fundi. Með leyfi forseta vil ég segja um 3. gr. að um hana gildir í raun og veru hið sama og um 1. gr. Hún á að ganga til svipaðrar áttar, að reyna að tryggja þeim meiri forgang sem forgangsins þurfa sannarlega með. Það er út af fyrir sig alveg rétt hugsun. Ég verð að segja að ég fell í raun og veru fyrir þeim rökum hæstv. félmrh. að úr því að menn treysta sér til að takmarka með reglum sem húsnæðismálastjórn á að vinna eftir aðgengi þeirra sem lökust hafa kjörin að þessu lánakerfi ætti mönnum ekki að verða skotaskuld úr því að takmarka með sanngjörnum hætti sömuleiðis aðgengi þeirra eða öllu heldur eingöngu aðgengi þeirra sem besta hafa aðstöðuna fyrir. Hvað varðar 4. gr., ákvæðin um vextina, verð ég að segja að mér finnst þar hreyft við stóru máli með furðu einföldum hætti. Það kemur mér á óvart að menn skuli treysta sér út í þá grundvallarbreytingu á húsnæðislöggjöfinni að taka upp breytilega vexti og jafnvel breytilega vexti innan lánaflokks með því að setja í lagafrv. tæpar tvær línur. Ég held að þar sé mörgum spurningum eftir ósvarað um útfærslu, um hvernig eigi þá að reyna að koma böndum yfir hversu breytilegir vextirnir eigi að vera o.s.frv., þannig að ég held að þar sé mikið eftir órætt áður en hin eiginlega útfærsla á því hvort eða hvernig menn skuli taka upp breytilega vexti innan lánaflokka er í höfn. Ég tek að vísu fram að hæstv, félmrh. gerði grein fyrir því að mikil vinna væri eftir við að móta endanlega stefnu í þessum efnum, en engu að síður æskir hæstv. ráðherra eftir lagaheimild til að taka þetta grundvallaratriði inn í lög um Húsnæðisstofnun. Mér er til efs að þeir verði margir sem treysta sér til að standa að því á hinu háa Alþingi nema fyrir liggi þegar kemur að afgreiðslu frv. miklu ítarlegri upplýsingar um hvernig á að standa að því.



Það skal tekið fram vegna orða hv. ræðumanns um upplýsingar um bréf frá þingflokki Sjálfstfl. til félmrh. að orðum hans mun verða komið á framfæri við þá aðila.