Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég vil með nokkrum orðum minnast á þær ræður, sem fluttar voru hér áður við þessar umr. í sambandi við þær brtt., sem fyrir liggja. Hv. 1. landsk. hélt því fram, að brtt. sín á þskj. 435, sem er samhljóða brtt., sem felld var í hv. Nd., hefði nú fengið nýtt erindi, þar sem hún gæti orðið til að greiða fyrir lausn á þeirri verkfallsdeilu, sem yfir stendur. Þetta er ekki rétt á litið. Verkfallsdeilan getur ekki orðið leyst nema með heildarsamningum, og að grípa inn í hana með samþykkt slíkra till. sem þessarar gæti orðið til truflunar. Það gæti sem sagt orðið til þess að setja snurðu á þann samningaþráð, sem þeir eru nú að spinna, sem til þess hafa verið kvaddir að leita lausnar á því vandamáli. Till. ætti því að bíða hér sömu örlög og í Nd. Hv. 6. landsk. hélt allskemmtilega ræðu og minntist á jólasveina og líkti frv. því, sem hér liggur fyrir, við jólasvein. Látum það vera. En hvers vegna var hv. þm. með ólundarsvip gagnvart þessum jólasveini? Þetta er þó gamli jólasveinninn frá dögum þeirrar stjórnar, sem hv. þm. studdi. Hann hlýtur að kannast við skeggið, röddina, söngvana og gjafabögglana frá þeim gamla tíma. Breyting á afstöðu hv. þm. hlýtur að stafa af því, að hann gerir aðrar kröfur til jólasveina nú, en þá. Hann er orðinn keipóttari, en hann var á þeim árum, þegar hans stjórn lagði til jólasveina.  Hv. þm. Barð. mælti að sjálfsögðu með brtt. sinni, og sú till. er í raun og veru ekki brtt. um efni frv., heldur viðbótartill., og hún er að mínu áliti ekki skaðleg, en ég álít hana óþarfa. Hún getur tafið fyrir endurskoðun skattalöggjafarinnar og felur í sér viljayfirlýsingu, sem ég tel ólíklegt að þessi hv. deild vilji gefa út. Hún er óþörf, af því að skattalöggjöfin er í endurskoðun. Og hún gæti tafið fyrir þessari endurskoðun, ef hún yrði til þess, að mikið verk yrði lagt í að rannsaka, hvaða áhrif það hefði, ef hætt yrði að leggja á tekju- og eignarskatt, af því að sú rannsókn er svo torveld og í raun og veru eins og að ætla sér að drekka hafið upp. Áhrif af niðurfellingu tekju- og eignarskattslaganna eru nefnilega alveg órannsakanleg. Þar er ekki um annað að ræða, sem úr gæti skorið og upplýst, en reynsluna eina. Ég spurði hv. þm. um, hvernig atriðin væru, sem hann teldi, að væri hægt að rannsaka. Og hann nefndi fjögur atriði. Fyrst: Hvað miklar tekjur hafa umræddir skattar gefið í ríkissjóð brúttó? Hann svaraði þessu sjálfur, og það þarf ekki mikillar rannsóknar. Það liggur ljóst fyrir í hvers árs reikningi ríkissjóðs. Í ár má telja, að þetta verði sem næst áttungur ríkissjóðsteknanna, eða rúmlega 50 millj. kr. - Í öðru lagi taldi svo hv. þm., að rannsaka ætti, hvað ríkissjóð kostaði að afla þessara tekna. Sjálfur svaraði hann því, að þetta mundi kosta um 8 millj. kr. í ár. Ég hygg, að þessi tala sé ekki ábyggileg, vegna þess að kostnaður af skattanefndum er líka útlagður vegna sveitarfélaganna. Skattframtöl og skattskrár eru ekki aðeins samdar nú orðið vegna ríkissjóðs, heldur einnig vegna sveitarsjóðanna og útsvarsálagningarinnar. Annars mundi það ekki vera mikið verk að gera áætlun um þetta, svo nákvæma að litlu skeikaði. - Í þriðja lagi taldi svo hv. þm. Barð. það rannsóknarefni, hvað mikið áynnist fyrir ríkið við það, að laun fastra starfsmanna mættu lækka, ef afnumdir yrðu hinir beinu skattar. Það var helzt á honum að skilja, að þar gæti orðið um væna fúlgu að ræða. En er það nú víst, að starfsmenn ríkisins þori að treysta því og ganga inn á, að laun sín lækki? Mundu þeir ekki á fyrsta stigi að minnsta kosti óttast, að þeir óbeinu skattar, sem í staðinn hljóta að hækka, mundu líka, þótt undir huliðshjálmi væri, höggva skarð í laun sín? Ég er viss um, að þeir mundu óttast þetta. Og reynslan yrði þarna að koma til, áður en miklar breyt. gætu orðið. Í fjórða lagi er svo aðalatriðið, þ.e., að þm. trúir á, að hægt sé að fá atvinnulífið og athafnalífið í landinu til að blómgast, ef felldir yrðu niður hinir beinu skattar. Hann telur líklegt, að þá muni drjúpa smjör af hverju strái í ríkiskassann, jafnframt því sem af honum mundi létta margs konar núverandi útgjöldum vegna atvinnubóta og stuðnings við fátækt fólk. Um þetta er hægt að spyrja og spá eins og í spil, en varla öllu meira. Og í raun og veru gekk nú hv. þm. inn á það, að í þessu sambandi yrði varla um annað en spádóm að ræða, en hann taldi, að þeir spádómar væru lítt erfiðari en í mörgum efnum þyrfti að viðhafa í fjármálalífi ríkisins. N. gæti vissulega reynt að reikna þetta út. Og hún gæti eytt í það miklum tíma, en mín skoðun er það, að upp úr því mundi ekki mikið hafast. Ég er þess vegna á móti því, að fyrirskipuð sé ýtarleg, vinnufrek rannsókn í þessu efni. Hv. þm. benti á tvö fyrirtæki sem sönnun fyrir réttmæti trúar sinnar á gróskuna, sem mundi koma í efnahags- og atvinnulífið við afnám beinu skattanna. Annað fyrirtækið er Eimskipafélag Íslands. Vitanlega hefur því orðið skattfrelsið til ávinnings, af því að aðrir hafa borgað skattana. En svo mundi ekki geta orðið, ef allir beinu skattarnir yrðu niður felldir og hver fyrrverandi skattgreiðandi kæmist undan álöguþunganum, eins og Eimskipafélagið hefur komizt hingað til. Álöguþunginn legðist á eftir öðrum mælikvarða og hitti skattgreiðendur þannig í einhverri annarri mynd. - Hitt fyrirtækið, sem hv. þm. tók sem dæmi, var S.Í.S. Sá mikli misskilningur ríkir hjá ýmsum og er á loft haldið til áróðurs, að S.Í.S. og kaupfélögin yfirleitt séu sama sem skatt- og útsvarsfríar stofnanir. Þetta er reginvilla, sem rétt er að mótmæla alls staðar, þar sem hún skýtur upp kollinum. Ef litið er t.d. á skattskrá og útsvarsskrá Rvíkur frá yfirstandandi ári, þá blasir við, að Sambandið greiðir á þessu ári á þriðju milljón í skatta og útsvör. Velgengni Sambandsins og kaupfélaganna stafar ekki af skattfrelsi þessara stofnana, heldur af hagfelldu skipulagi þeirra og skynsamlegum rekstri yfirleitt. Það liggja sem sé engar sannanir fyrir um gildi afnáms allra beinna skatta og verða ekki heldur fundnar með rannsókn, svo að á sé byggjandi. Þetta er hugmynd, sem raunveruleikinn einn gæti prófað. En stefnan, sem í hugmyndinni felst, er augljós. Og sú stefna hefur að vonum ekki átt því fylgi að fagna hér á Alþingi eða með þjóðinni, svo að vitað sé, að ástæða sé til að samþ. þá viljayfirlýsingu um afnámið, sem brtt. hv. þm. Barð. felur í sér og hann undirstrikaði, að hún ætti að fela í sér. Hv. þm. Barð. leyfði sér að halda því fram, að formaður n. þeirrar, sem starfar nú að endurskoðun skattalaganna, og hæstv. fjmrh. hefðu komið í veg fyrir, að n. skilaði áliti og till. fyrir þetta þing. Ég mótmæli þessu sem alveg tilhæfulausu. Og ég geri það af kunnugleika, því að ég hef tekið þátt í starfi þessarar n. N. hafði ekki unnizt tími til að ljúka starfi. Það er ástæðan. Verkefnið var of stórt, víðtækt og vandasamt til þess. Hv. þm. getur spurt flokksbræður sína í n. um þetta, ef hann trúir mér ekki, og fengið að vita hjá þeim, - það er ég viss um, - að þeir höfðu engar úrslitatill. lagt fram eða tilbúnar. Þeim hafði ekki unnizt tími til þess. Hv. 6. landsk. var, að mig minnir, að láta liggja að því, að verkefni n. hefðu átt að geta verið fljótunnin, og hann minntist á n., sem hann átti sæti í og skipuð var 1947 til þess að endurskoða tekju- og eignarskattslögin, og taldi, að hún hefði ekki verið lengi að ljúka sínu starfi. Nú er bezt að athuga þetta. Nefndin, sem hv. 6. landsk. vitnaði í, tók til starfa í ágúst 1947 og skilaði af sér í des. 1948, eða eftir 16 mánuði. Verkefni hennar voru svo að segja eingöngu tekju- og eignarskattslögin til endurskoðunar. Hún viðaði að ýmsum fróðleik, sem kemur fram í áliti hennar, - það er alveg satt, - en till. hennar þóttu ekki vera úrlausnir að gagni og voru því aldrei lagðar fyrir Alþingi. Þannig var hennar sjóferð. Í hana finnst mér satt að segja ekki ástæða til að vitna sem fyrirmynd. Skattanefndin, sem nú situr á rökstólum, hafði helmingi styttri tíma til umráða en hin n., ef hún átti að ljúka starfi áður en þetta Alþingi kæmi saman, en hún hafði meira, en helmingi erfiðara verk að vinna, en hin n. Hún átti að athuga auk tekju- og eignarskattslaganna verkaskiptingu milli ríkissjóðs og sveitarsjóða og endurskoða tekjuöflunarlög sveitarsjóða. Sú hlið, sem að sveitarsjóðunum veit, er miklu erfiðari og vandasamari viðfangs, en sú hlið, sem veit að ríkissjóði. Ríkissjóðurinn er einn aðili. Sveitarfélögin eru yfir 200 og með mjög sundurleitan hag og þarfir. Það eykur stórlega vandann við að finna úrlausnir þeirra vegna. Skattarnir til ríkissjóðs eru ekki nema rúmlega 50 millj. kr., eða 12–13% af tekjum ríkissjóðs. Útsvörin voru 1951 150 millj. kr. samtals, en verða líklega, að minnsta kosti á næsta ári, 200 millj. kr. Og þau eru 90% af tekjum sveitarfélaganna. Þessar tölur sýna, hve miklu meira er undir því komið, að útsvörin eða sú upphæð, sem sveitarfélögin taka, sé réttilega á lögð, heldur en þó ríkisskattarnir. Og þetta sýnir líka, hvað verkefnið, sem n. var falið, er geysilega erfitt og víðtækt. Ef n. hefði ekki viljað leitast við að undirbúa till., sem að gagni mættu koma, þá hefði hún vitanlega getað verið búin að skila till., t.d. á borð við till. n., sem hv. 6. landsk. vitnaði til, en hún vill vinna verk, er að gagni mætti verða, hvort sem henni tekst það eða ekki. Um það, hvort henni lánast það, fullyrði ég auðvitað ekki neitt. Ég tel óþarft að setja í l., að n. skili áliti og till. fyrir næsta reglulegt Alþingi, því að svo lengi situr n. að sjálfsögðu ekki, hvernig sem verk hennar lánast, enda hefur hæstv. ríkisstj. í hendi sinni að segja henni fyrir um starfstíma. Að lokum vil ég svo sem frsm. fjhn. taka það fram, sem ég áður sagði í upphafi þessarar umr., að langeðlilegast er að samþ. frv. óbreytt eins og það liggur fyrir og afgr. það sem lög frá þessari hv. d. Jafnvel meinlausar brtt. gætu tafið það um of, af því að svo nærri er nú komið jólum og áramótum, en strax með nýju ári eiga og þurfa ákvæði frv. að taka lagagildi.



Herra forseti. Ég ætla aðeins að taka fram út af brtt. á þskj. 453, að þótt svo kynni að fara, að hún yrði ekki afgr. frá d., þá er hún þannig vaxin, að ég mundi beina því til mþn. í skattamálum að athuga það, sem a-liður till. fjallar um, og um b-liðinn hef ég það að segja, að það mun verða lögð áherzla á, að mþn. í skattamálum hraði störfum, með það fyrir augum, að niðurstöður hennar geti orðið lagðar fyrir næsta reglulegt Alþingi.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. hefur nú lýst því yfir, að hann muni beina því til mþn., sem er nú að endurskoða skattalögin, að láta rannsókn þá fara fram, sem um er getið í minni till á þskj. 453, tölul. a. Og hann hefur einnig lýst því yfir, að hann muni fyrirskipa, að n. hraði svo mikið störfum, að þeim árangri verði náð, sem til er ætlazt að ná með till. minni undir b-lið. Með því að ég ber fullt traust til hæstv. ráðh. í sambandi við þetta mál eins og önnur í hans störfum, þá get ég fallizt á að taka aftur mínar till., eftir að slík yfirlýsing hefur komið hér fram. Ég tek því þessar till. á þskj. 453 aftur, með tilvísun til þess, sem ég þegar hef sagt hér. Ég skal þó aðeins segja hér nokkur orð út af ræðu hv. þm. S-Þ. Hann taldi, að till. væri ekki skaðleg, en hún mundi tefja fyrir endurskoðuninni. Það fer náttúrlega nokkuð eftir því, hvað mikil vinna er lögð í endurskoðunina og með hvaða hugarfari endurskoðunin er gerð, hvort hún þarf að tefja fyrir störfum n. Ef engin hugarfarsbreyt. er hjá hv. þm. S-Þ. frá því, sem kom fram í ræðu hans hér í sambandi við þetta mál, þá getur hann sjálfsagt gert sér það að rannsóknarefni í mörg ár að rannsaka það, sem till. fer fram á. Og hann mun þá kannske, jafnvei þótt hann fái fyrirskipun frá hæstv. ráðh., notfæra sér það að þvælast svo fyrir þessu máli á einn eða annan hátt, að það sé ekki hægt að fá neina niðurstöðu,en þannig hagaði hann nú sínum orðum í sambandi við rannsókn á þessu atriði. Hann sagði enn fremur, að hér væru svo miklir spádómar, að reynslan ein gæti skorið úr því, hvað væri rétt og hvað væri rangt. Ég hygg, að ég sé ekki einn um þá skoðun, að það sé svo mikils virði að fá skorið úr þessu, að það væri síður en svo nokkur goðgá að afnema skattalögin einhvern tíma, til þess að fá þá alveg skorið úr því með reynslunni, hvernig þetta mundi verka. Það eru áreiðanlega fleiri og fleiri menn, sem eru að komast inn á þá skoðun, að skattalöggjöfin, eins og hún er og eins og hún hefur verið í mörg ár, sé slíkt böl í atvinnulífinu, að það sé engin vanþörf á því að gera hér á miklar breyt. Og það eru fleiri og fleiri menn að komast á þá skoðun, að þetta séu langhyggilegustu breyt., en það er að afnema skattalögin. Hins vegar er hér flokkur í þinginu, sem þvælist fyrir því, af því að hann vill m.a. ekki búa við sönnu lög í skattamálum eins og aðrir þegnar þjóðfélagsins. Hann vill láta ákveðinn félagsskap, sem hann hefur notað stórkostlega pólitískt hér um tugi ára, samvinnufélögin og kaupfélögin, búa við slík skattfríðindi samanborið við aðra menn eða önnur fyrirtæki, að það má jafna því við þann rétt, sem kaþólska kirkjan hélt í á sínum árum fyrir sig, þegar var verið að taka undan henni eignirnar. Ég býst því ekki við, að það fáist mikil samúð frá þeim mönnum, sem Framsfl. hefur skipað í n. En þess er þá að vænta, að hinir sinni betur þeim verkefnum, sem hæstv. ráðh. hefur lýst yfir, að hann muni leggja fyrir n. í sambandi við þessi mál. - Hann sagði, að Eimskip hefði orðið skattfrelsið í hag, af því að aðrir hefðu greitt skattinn fyrir félagið. Það kemur nú víða fram fjandskapur Framsfl. gegn Eimskipafélaginu. En ég hélt, að hann kæmi þó ekki fram svona opinberlega eins og hann kom hér fram hjá hv. frsm., að það væru aðrir menn, sem væru að greiða skatt í þjóðfélaginu fyrir Eimskipafélagið, því að sannleikurinn er sá, að ríkið hefur þénað milljónir á skattgreiðslu, sem þeir menn hafa greitt til ríkisins, sem hafa haft lífsframfæri hjá Eimskipafélaginu, vegna þess að hægt var að byggja upp þá starfsemi eins og gert hefur verið, og aldrei hefðu haft þær tekjur, ef Eimskipafélagið hefði ekki lifað og verið látið byggja skip eins og gert var.

Kemur ekki sá fjandskapur fram á þskj. 477?

Nei, hann kemur ekki þar fram, en hann sýður undir niðri einnig við afgreiðslu þessa máls.

Veit þm., hver er 1. flm. að skattfrelsi Eimskipafélagsins?

Ja, það er öllum kunnugt um það, hvernig andúð Framsfl. hefur verið gegn Eimskipafélaginu, og ég get minnt hæstv. forseta á það, að þegar um þessi mál var rætt hér síðast, fyrir tveimur árum, þá varð að taka tvo hv. framsóknarþm. út til þess að bjarga málinu hér í gegnum þessa d., - ná þeim út úr d., svo að málið ekki félli hér.  Þá sagði hv. frsm., að hagur Sambandsins og kaupfélaganna væri ekki vegna þess, að það væri skattaívilnun, heldur hversu vel þeim væri stjórnað.  Þá mótmælir hv. frsm. því, að það hafi verið hægt að ljúka endurskoðun á skattalöggjöfinni. Ég segi, að ef í n. hefðu verið skipaðir þeir menn, sem eingöngu áttu að inna þetta starf af hendi, og það var nauðsynlegt að setja þá menn í n., sem höfðu tíma til þess að sinna því, vegna þess, hversu það var aðkallandi að laga hina ranglátu skattalöggjöf, þá var það ekkert ofverk að ljúka þessu verki á heilu ári, síður en svo. En ef hins vegar mennirnir hafa verið við allt annað starf á tímanum, þá er það ekki því að kenna, að það hefði ekki verið hægt að ljúka störfunum, heldur því að kenna, hvernig hefur verið skipað í n. Hins vegar er mér vel kunnugt um það, að það, sem hefur tafið afgreiðslu n., eru ekki rannsóknirnar á málunum, heldur niðurstöðurnar um það, hvað eigi að leggja til. Mér er vel kunnugt um það, að form. n., - og skal vísa þar í það, sem hann hefur sagt í sambandi við umr. á stúdentafundinum, - vill leggja til, og það er hans skoðun, að það eigi að afnema lögin um stríðsgróðaskatt og skattaviðaukann, og það er vegna þess, að þá er létt á samvinnufélögunum. Það á hins vegar að halda áfram þeim ákvæðum í skattalöggjöfinni, þar sem samvinnufélögin takmarkast við 8%, en hinir hafa allt aðra og hærri viðmiðun. Þetta er hans skoðun. Hann hefur marglýst því yfir. Og alveg skýrt og skorinort lýsti hann því yfir á stúdentafundinum. Hann hélt því þá einnig fram, að það væri nauðsynlegt að hækka nokkuð persónufrádráttinn, en það mætti ekki undir neinum kringumstæðum samt sem áður skipa hinni nýju skattalöggjöf þannig, að ríkissjóður tapaði nokkru sinni nokkru í tekjum við hin nýju lög. En þá var ekki hægt að komast fram hjá því, að það átti að leggja enn þá hærri og þyngri skatt á hina, sem ekki fengju nein fríðindi. Þeir urðu þá að taka á sig byrðina. Þegar búið var að létta stórkostlega þessum milljónum af samvinnufélögunum, sem hv. þm. var að kveina hér undan áðan, þá varð að leggja þær milljónir á einhverja aðra skattþegna þjóðfélagsins, til þess að bera það, ef átti að viðhalda skattalögunum. Það er þetta, sem ekki hefur fengizt samkomulag um enn. Og það er þetta, sem Framsfl. veit ekki enn þá, hvernig hann á að fara með, því að hann sér ekki nokkra leið út úr því að hækka stiga fyrir aðra aðila yfir 90%, eins og nú er gert í gildandi skattalögum, því að hann veit, að það þýðir ekki neitt. Og ég held, að þegar hann er í svona miklum vandræðum með þetta mál og fulltrúar hans í n., þá ættu þeir nú einmitt að fara að hugsa um það, hvort það sé ekki rétt að fara inn á mína till. og afnema skattalögin. Það er alveg bersýnilegt, að það er gersamlega ómögulegt að uppfylla þær óskir og kröfur, sem hér hafa komið fram frá ýmsum mönnum í þinginu í sambandi við breyt. á skattalöggjöfinni, nema því aðeins að ríkissjóður eigi að tapa mjög miklu í tekjum. Það á að hækka persónufrádráttinn stórkostlega. Það á að lækka skattstigann á lágtekjumönnum. Það á að gefa kaupfélögum og Sambandinu miklu meiri skattafríðindi heldur en nú eru. Þetta er stefnan. Og síðan á að halda öllu kerfinu við í sambandi við kostnað og álögur. Og hvað er þá eftir? Ekkert nema til þess að standa undir kostnaðinum. Svona horfir málið við, og þess vegna hefur n. ekki getað skilað áliti, því að hún kemst ekki út úr þessu völundarhúsi. Eina ljósið, sem hún gæti tekið sér í hendur til þess að komast út úr þessum flækjum öllum, er einmitt till. mín um það að fella niður skattalögin alveg. Nú hefur hv. frsm. lýst því yfir, að n. muni ekki treysta sér til þess að sitja svo lengi yfir þessu máli, að það verði ekki búið að skila því fyrir samkomudag næsta reglulegs Alþ., og þegar hann annars vegar hefur lýst því yfir og hins vegar hæstv. ráðh. hefur lýst því yfir, að hann muni fyrirskipa það, að n. skili tillögum áður en reglulegt Alþ. kemur saman næst, þá, eins og ég sagði áðan, sé ég ekki ástæðu til þess að láta ganga atkv. um mínar till. og treysti því annars vegar, að ráðh. haldi þau loforð, og treysti því hins vegar, að það verði farið að volgna svo undan sætunum hjá n., að það sé ekki þess vegna mögulegt fyrir hana að sitja lengur á þessu máli, því að það eru þúsundir manna í þessu landi, sem heimta, að það séu einhverjar endurbætur gerðar á skattalögunum eins og nú er komið, þar sem vitað er, að það er útilokað að reka nokkurt atvinnulíf hér í þessu landi undir lagaákvæðunum eins og þau eru nú.



Herra forseti. Mér datt í hug gamalt stef, þegar hv. þm. Barð. var að segja, að eina ljósið, sem n. gæti haft til þess að komast út úr völundarhúsi sins starfs og sinna verkefna, væri ljósið sitt. Stefið var: „Ljósið mitt langa, lýstu mér í paradís að ganga.“ Má vera, að í þessari till. sé eitthvert ljós, en það er langt undan og ekki bjart. Það varð ljóst af ræðu hans, eins og ég hafði reyndar grun um áður, eftir að hafa heyrt til hans hér á Alþ., að hann er ókunnugur samvinnufélögum, tel sennilegt, að hann hafi aldrei verið í samvinnufélagi. Hann talar um þau mál blindandi. Ég ætla ekki að lengja hér umr. með því að fara í þrætur um þau í þessu sambandi, og ég ætla ekki heldur að deila við hann um það, hvað það er, sem hefur verið til umr. í skattamálanefndinni. Þar gengur hann fram - bara sem spámaður og hittir ekki á að spá rétt, það heyri ég. Það, sem hefur verið erfiðast í n., er, eins og ég tók fram áður, hliðin, sem snýr að sveitarfélögunum, því að hún er margfalt torveldari en tekju- og eignarskattslöggjöf ríkisins. Það skiptir sem sé miklu meira máli fyrir þjóðfélagið, hvernig úr rætist í því efni, heldur en með tekju- og eignarskatt til ríkis. Þetta vildi ég undirstrika, af því að mér heyrðist á ræðumanninum, að hann vildi ekki við því lita. Ef við hefðum eingöngu átt að endurskoða tekju- og eignarskattslöggjöf ríkisins, þá hefði því starfi verið lokið, en að fara að tala um það hér, hver afstaða einstakra manna hefur verið í n., tel ég ekki viðeigandi og yfirleitt ekki viðeigandi að skýra frá ágreiningsefnum, sem orðið hafa í n. Ég skírskota bara til framtíðarinnar og þeirra till., sem á sínum tíma hljóta að koma frá n. Þær tel ég verða bezta svarið við því í ræðu hv. þm. Barð., sem fjallaði um það, hvað n. hefur starfað og hvernig hún muni taka á málinu.

Brynjólfur Bjarnason Hv. frsm. fjhn. mun hafa sagt í ræðu sinni, að till. mín á þskj. 435 gæti ekki orðið til þess að auðvelda samninga, heldur mundi frekar verða til þess að torvelda þá eða selja snurðu á samningaþráðinn, eins og mér heyrðist 



Herra forseti. Það bar til hér í þessari hv. d. fyrir nokkrum dögum við umr. um áfengismál, að hv. þm. Barð. hafði ummæli eftir hv. 8. þm. Reykv. og sagðist herma orðrétt. Mér fannst tilvitnunin vafasöm og athugaði þetta seinna og sannfærðist þá um, að hann hefði ekki farið rétt með tilvitnuð ummæli. Það var ekki aðstaða til þess þá að leiðrétta þetta. En satt að segja finnst mér það ákaflega harðleikið, að hv. þm. leiki sér að því að herma upp á menn orðrétt ummæli, sem ekki standast, þegar segulbandið er við höndina og hægt að ná öllu orðréttu. Nú kemur það aftur fyrir, að þessi sami hv. þm. skýrir hér frá málum, sem eiga að hafa gerzt í þessari hv. d. fyrir tveimur árum, og fer rangt með. Það vill svo til, að það er hægt að slá upp á þeirri atkvgr., sem hann skýrði hér frá, í alþingistíðindunum, og ég skauzt fram áðan og gerði það. Þegar þetta mál, skattgreiðsla Eimskipafélags Íslands, var til meðferðar hér í hv. d. síðast, þá fóru að sjálfsögðu fram þrjár umr., svo sem venja er til. Við 1. umr. var frv. vísað til 2. umr. með 9 shlj. atkv. og til fjhn. með 10 shlj. atkv. Á 41. fundi d., 15. des., var frv. tekið til 2. umr., og mér skilst, að það hafi verið sú atkvgr., sem hv. þm. skýrði frá.  Annars verð ég að segja það, að mér finnst dæmalaust að heyra málflutning af því tagi, sem átt hefur sér stað, bæði nú og við það tækifæri, sem ég nefndi fyrr, og mig furðar það ákaflega og mig hryggir það, að jafnmætur þm. og mikilhæfur á marga lund og einhver okkar mesti starfsmaður í þinginu sem hv. þm. Barð. er, skuli telja sig þurfa að viðhafa svona vinnubrögð í umr.



Herra forseti. Frv. þetta er framlenging á gildi lagaákvæða frá 1948 með breyt., sem á þeim voru gerðar 1950 og jafnan síðan hafa verið framlengdar til eins árs í senn. Er frv. samhljóða sams konar l. og sett voru á síðasta þingi að öðru leyti en því, að framlengingin nær til ársloka 1953, en í gildandi l. er að sjálfsögðu miðað við yfirstandandi ár. Eins og menn vita, er aðalefni frv. það að framlengja söluskattinn. Fjhn. hefur klofnað um málið. Vill minni hl., hv. 1. landsk. þm., láta fella frv., án þess að hann bendi þó á aðrar tekjuöflunarleiðir í staðinn eða geri, svo að vitað sé, till. um að draga úr útgjöldum ríkissjóðs. Meiri hl. n., 4 nm., sem skrifa undir nál. á þskj. 473, líta svo á, að ríkissjóður geti ekki með nokkru móti misst þær tekjur, sem frv. gerir ráð fyrir, og leggja því til, að það verði samþ. Eins og ég sagði áðan, voru lög samhljóða þessu frv. samþ. í fyrra, og mun þó ekki gera betur, en að tekjur og gjöld yfirstandandi árs standist á. Það er ekkert, sem bendir á, að ríkissjóður komist af með minni tekjur næsta ár. Fjárlfrv. er komið til 3. umr., og er niðurstaða þess sú, að tekjuafgangur er sama og enginn. Mætti eftir venju búast við, að útgjöldin hækkuðu þó eitthvað við 3. umr., jafnvei þó að ekkert óvenjulegt væri á seyði, en nú bætist það við, að víðtækt verkfall stendur yfir, eins og allir vita. Til þess að reyna að finna lausn á því hefur ríkisstj. beitt sér fyrir tilboði um allstórfellda lækkun dýrtíðar. Gert er að vísu ráð fyrir, að sú lækkun yrði á kostnað ýmissa annarra aðila, en ríkissjóðs, svo sem bænda, kaupfélaga, kaupmanna, skipafélaga og olíufélaga. Samt er svo ráð fyrir gert, að ríkissjóður leggi sinn skerf fram, og mundi hann aldrei verða minni en um 12 millj. kr. samkv. tilboði ríkisstj. Nú hefur þessu tilboði að vísu verið hafnað, að því er sagt er, en búast má þó við því, að lausn verkfallsins, sem hlýtur nú að líða að, kosti á einhvern hátt ríkissjóðinn a.m.k. þá upphæð, sem ég nefndi, ef ekki meira, því þó að lausnin yrði sú, sem ég þó geri ekki ráð fyrir, að gengið yrði að þeim kröfum óskorað, sem bornar hafa verið fram, þá mundi það kosta ríkissjóðinn a.m.k. þessa upphæð í hækkuðum launum opinberra starfsmanna. Það er því auðsætt, að ríkissjóður getur enn síður en áður misst þær tekjur, sem frv. gerir ráð fyrir, og - að því er ég álít - því aðeins staðizt ný útgjöld í þessu skyni eða öðru, að hér verði góðæri á næsta ári, og í þeirri von - von um góðæri - hlýtur tilboð hæstv. ríkisstj. að vera gert og aðrar þær till. til hækkunar frá því, sem nú er, sem fram kunna að koma. Eins og segir í nál. meiri hl. á þskj. 473, hafa einstakir nm. áskilið sér óbundið atkv. um brtt., og hefur einn þeirra, hv. þm. Barð., borið fram brtt. á þskj. 474. Á þessu stigi mun ég hvorki ræða þá till. né brtt. hv. 1. landsk. þm. á þskj. 478. Vil ég aðeins lýsa yfir því fyrir sjálfs mín hönd, og ég hygg, að a.m.k. 2 nm. séu mér sammála um það atriði, að ég get ekki samþ. neina brtt., sem ég tel að hafi lækkun á tekjum ríkissjóðs í för með sér, án þess að aðrar jafnmiklar komi þá í staðinn. Mín till. er því sú á þessu stigi, að frv. þetta verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Ég hef, eins og hv. frsm. upplýsti, skrifað undir nál. á þskj. 473 með fyrirvara, og er minn fyrirvari fólginn í því, að ég vil ekki á þessu stigi málsins fallast á, að 2. gr. frv. sé samþ. óbreytt, og geri tilraun til þess að fá leiðrétt nokkuð það ranglæti, sem hefur verið við haldið í l. síðan það ákvæði var tekið upp í löggjöfina. Ég hef því á þskj. 474 lagt til sem aðaltill. við 2. gr., að orðin „en til heildsölu telst ekki sala fyrirtækja á eigin framleiðslu“ falli niður. Eins og l. eru nú, þá er þessu þannig farið, að á allt hráefni, sem flutt er inn til iðnaðarins, er greitt 7.7% á innflutningsgjöldin, og er það í samræmi við allar vörur, sem fluttar eru inn, að greitt er 7.7% sem heildsölugjald. Þegar þessi vara er síðan seld í heildsölu til iðnaðarins, þá er ekki greiddur af henni söluskattur, vegna þess að heildsala er ekki söluskattsskyld að öðru leyti, en ég hef hér tekið fram, en síðan, þegar iðnrekandinn selur þetta aftur í heildsölu til kaupmannanna, þá eru reiknuð af þessu 3% í söluskatt, en þá er búið að tvískatta raunverulega þann hluta, sem inn hefur verið fluttur; hann hefur áður verið skattaður með 7.7% og er svo skattaður á ný með 3%. Þetta tel ég að sé engan veginn réttlátt og íþyngi of mjög íslenzkri framleiðslu og þess vegna eigi að fella þetta niður. Nú hefur því verið haldið fram, að þetta mundi nema um 9 millj. kr., ef það yrði fellt niður. Það hafa nú ekki legið fyrir nein gögn, er sanni það, að svo sé, en hitt er alveg víst, að á móti kæmi aukin framleiðsla iðnaðarins í mjög stórum stíl, ef þetta væri lagfært, svoleiðis að þannig fengi ríkissjóður aftur inn töluvert á móti í söluskatti af nýrri framleiðsluvöru, svo að hér er ekki eingöngu um tekjutap að ræða fyrir ríkissjóð. Ég get að sjálfsögðu ekki á þessu stigi málsins sagt um það, hvað mikil sú upphæð yrði. Það yrði spádómur, eins og svo viða annars staðar í áætluðum tekjum ríkissjóðs, en mér þætti ekki ólíklegt, að með því að örva mjög framleiðslu iðnaðarins, þá kæmi allverulegur hluti af þessu aftur. En þó að menn vildu ekki fallast á þessa till., þá þykir mér eðlilegt, að þeir vildu fallast á þá till., sem ég ber fram til vara á sama þskj., þ.e., að aftan við 1. efnismálslið gr. bætist: „Þegar verksmiðja selur framleiðsluvörur í heildsölu, skal eigi lagður 3% söluskattur á þann hluta framleiðslunnar, sem 7.7% gjaldið hefur verið lagt á.“ Það væri þó nokkur bót, ef hægt væri að koma því ákvæði inn í löggjöfina, og ég fullyrði alveg, að þessi tilslökun á söluskattinum mundi ekki verða ríkissjóði til neins tekjutaps. Það mundi áreiðanlega vinnast upp aftur í auknum framkvæmdum og framleiðslu hjá iðnaðinum, svoleiðis að hér væri aðeins um réttlætingu að ræða og ekkert annað. Ég vildi því mjög mælast til þess, að þó að menn sæju sér ekki fært að samþ. aðaltill. til þess að ná fullkomnu réttlæti í málinu, þá verði þó a.m.k. nægilega margir hér í þessari hv. d. til þess að samþ. varatill. og ná þannig nokkrum hluta af réttlætinu með því að setja það inn í löggjöfina. Ég skal viðurkenna, að eins og löggjöfin er nú og eins og er ætlazt til þess að hún verði með frv. á þskj. 13, þá mætti nokkuð laga þetta í meðferðinni hjá hæstv. ráðh., ef hann hefði löngun til þess, og vil ég í sambandi við það leyfa mér að lesa hér upp tvö bréf, annað frá rannsóknarnefnd ríkisins í iðnaðarmálum til fjmrn., dags. 11. okt. 1952, með leyfi hæstv. forseta, en það hljóðar svo: „Vér leyfum oss að spyrjast fyrir um það hjá hinu háa ráðuneyti, eftir hvaða reglum er farið við greiðslu söluskatts af framleiðsluvörum innlendra verksmiðja, sem seldar eru öðrum innlendum verksmiðjum til frekari vinnslu. Forstjóri Dúkaverksmiðjunnar h/f, Akureyri, hefur tjáð oss, að henni sé heimilt að greiða ekki söluskatt af vinnuvettlingaefni, er hún framleiðir og selur til innlendra vinnuvettlingaverksmiðja. Á hinn bóginn hefur forstjóri iðnaðardeildar S.Í.S. tjáð oss, að skinnaverksmiðjan Iðunn greiði söluskatt af leðri, er hún selur öðrum skóverksmiðjum, en skódeild Iðunnar, og sama gildir um framleiðslu Gefjunar. Með því að fyrirkomulag þessara mála varðar verðmyndun margra innlendra iðnaðarvara og nefndin lítur svo á, að tryggja beri, að framleiðslusöluskattur verði aðeins greiddur einu sinni af sömu framleiðslu, væntir n. þess að fá svar hins háa ráðuneytís hið fyrsta.“ Þessu svarar svo rn. með bréfi 10. nóv., er hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Til svars bréfi yðar, dags. 11. f.m., varðandi söluskatt skal þetta tekið fram: Sala á hálfunnum iðnaðarvörum, sem seldar eru öðrum framleiðendum til frekari vinnslu, er söluskattsskyld, sbr. t.d. 2. gr. l. nr. 107 1951. Sala telst í þessu sambandi einungis raunveruleg sala, en ekki tilflutningur vöru milli deilda í sama fyrirtæki, þó að hann kunni í bókhaldi að líta út sem sala. Til skattlagningar slíkrar sölu er ekki heimild í l.“ Eins og þetta er framkvæmt, er sýnilegt, að sama vara, sem unnin er á mismunandi stöðum, getur verið með mismunandi verði beinlínis vegna þess, að það þarf að greiða af henni mismunandi söluskatt. Ef vara t.d. er unnin úr garni í dúka og seld í heildsölu þannig til verksmiðju, ber að greiða af henni söluskatt. Ef hún svo aftur vinnur úr þessu vettlinga eða annað og selur það enn annarri heildsölu, þarf enn að greiða af því söluskatt, og svo þarf að síðustu að greiða söluskatt af þessu, þegar það er selt út í smásölu. Hins vegar getur sama fyrirtæki aðeins látið sér nægja að greiða 7.7% innflutningstollinn eða innflutningsskattinn, en ef það vinnur þessa framleiðslu í deildum, sem eru í eigu sama eiganda, þá sleppur hann við að greiða allan skattinn, nema 2% í smásöluskatt.“ Þetta er náttúrlega algerlega óhæfa og þarf að sjálfsögðu að leiðrétta, og því hef ég borið fram mínar till. á þskj. 474. Verði aðaltill. samþ., þá er um leið réttlætt þetta atriði, sem er mjög ranglátt að mínu álíti og kemur mismunandi niður hjá hinum ýmsu fyrirtækjum í landinu. Ég skal ekki tefja lengur við þetta atriði á þessu stigi málsins, en vil aðeins geta þess, að ef þessar báðar till. mínar verða felldar, sem ég vænti að verði nú ekki, þá mun ég neyðast til að bera fram aðrar till. við 3. umr., sem fara í þá átt að láta alla aðila búa við sömu kjör í sambandi við iðnaðinn, þannig að hækka þá einnig skattinn á þeim fyrirtækjum, sem vinna sjálf úr efnunum frá einu stigi til annars, en skal ekki ræða það nánar hér. Ég vænti hins vegar, að till. mínar verði samþ., helzt aðaltill., en ef ekki, þá a.m.k. varatill.



Herra forseti. Ég gat ekki orðið hv. meðnm. mínum sammála um þetta frv. Ég er andvígur frv. í heild sinni og vil láta fella það. Ég hef þó til vara lagt fram brtt. á þskj. 478 til þess að freista þess að fá úr gildi numdar þær álögur, sem ég álít, að séu allra skaðlegastar fyrir þjóðfélagið. Um hinn illræmda söluskatt hafa farið fram miklar umræður, meiri en um flest önnur mál, meiri en um flesta aðra tekjustofna. Það er þess vegna þarflaust að fara langt út í það mál. Því verður ekki neitað, að álagning söluskatts, eftir að þau útgjöld féllu niður, sem hann upprunalega átti að renna til, þ.e.a.s. útgjöld til fiskábyrgðar, var hreint og beint brigðmæli. Hitt er þó aðalatriðið, að söluskatturinn er ranglátastur og skaðlegastur allra skatta, og það er vegna þess, að hann leggst jafnt á allar vörur, hvort sem þær eru nauðsynlegar eða ónauðsynlegar, og leggst þess vegna með mestum þunga á þá fátækustu, þá, sem hafa minnst úr að spila. Hann er þungur baggi á íslenzkri iðnaðarframleiðslu og leggst jafnt á þau fyrirtæki, sem hafa erfiða aðstöðu, og hin, sem standa sig vel. Ekki er minnsti vafi á því, að söluskatturinn hefur orðið til þess að draga mjög úr atvinnu í landinu. Og það er alveg víst, að söluskatturinn hefur átt ríkan þátt í því að skapa það óþolandi efnahagsástand, sem m.a. hefur leitt til þeirra verkfalla, þeirra nauðvarna fólksins, sem nú standa yfir. Brtt. mín er um að fella niður söluskatt af íslenzkum iðnaðarvörum. Það væri þó veruleg bót í máli, ef hún fengist samþykkt, og hefur raunar alltaf verið rík nauðsyn. Hv. þm. Barð. hefur lagt fram aðra brtt. á þskj. 474, sem fer í sömu átt, og mér skilst, að aðaltill. hv. þm. beri að skilja svo, að hún þýði það sama og mín till. Þó er ég ekki alveg viss um, að það sé öruggt, að hún nái tilgangi sínum. Ég sagði, að það hafi raunar alltaf verið rík nauðsyn að afnema söluskatt af íslenzkum iðnaðarvarningi, en sú nauðsyn ætti kannske að vera hv. alþm. nokkru skiljanlegri nú, heldur en endranær. Eitt af þeim atriðum, sem deiluaðilar í verkfallinu hafa bent ríkisstj. á, að orðið gæti mjög veigamikill þáttur til þess að leysa verkfallið, er niðurfelling söluskatts að nokkru eða öllu leyti, og þá er niðurfelling skattsins af iðnaðarvörum veigamesta atriðið. Samkvæmt þeim athugunum, sem hagstofan hefur gert að tilhlutun samninganefndar verkalýðsfélaganna, skiptist innheimtur söluskattur frá 1. okt. 1951 til 30. sept. 1952, í 12 mánuði, þannig: Af innflutningi var innheimt 60.8% eða 51.7 millj. á þessu tímabili. Af smásölu 16.7% eða 14.2 millj. Af iðnaðarvörum sama, 16.7% eða 14.2 millj., og af annarri þjónustu 5.8%. Eins og sjá má af þessu, þá er hér ekki um sérlega stóran tekjumissi að ræða fyrir ríkissjóð, þó að brtt. mín yrði samþykkt, en fyrir iðnaðinn munar það miklu. Iðnrekendur gætu hækkað kaup þeirra, sem hjá þeim vinna, um 40%, sér að skaðlausu, ef söluskatturinn yrði afnuminn af vörum þeirra, og jafnvel þótt ekki væri gert nema að lækka skattinn á iðnaðinum um helming, þá væri kaupdeilan leyst að því er til iðnaðarins tekur. Iðnrekendur gætu þá sér að skaðlausu uppfyllt allar kröfur verkalýðsfélaganna og mundu þó vera betur á vegi staddir, en áður. Hér hefur hv. Alþ. vissulega einstætt tækifæri, og það er víst, að það verður tekið eftir því af öllum landsmönnum, hvernig Alþ. notar sér þetta tækifæri. Öll þjóðin ætlast til þess af Alþ. og ríkisstj., að þau láti einskis ófreistað til þess að leysa tafarlaust hina miklu kaupdellu, sem nú stendur yfir. Ekki er sök þessara aðila svo lítil, og hún stendur óbætt enn þá.



Það eru aðeins örfá orð út af því, að það liggja hér fyrir till. um það að lækka söluskattinn á iðnaðarvörum og hv. síðasti ræðumaður gerði það nokkuð að umtalsefni. Hv. síðasti ræðumaður, og það gera fleiri, talaði um þessi mál eins og söluskatturinn væri skattur á iðnaðarfyrirtækin og að það mundi létta af iðnaðarfyrirtækjunum þungri byrði, ef söluskatturinn væri afnuminn. Þetta er algerlega úr lausu lofti gripið. Söluskatturinn er ekki skattur á þessi fyrirtæki, heldur leggst hann inn í vöruverðið, svo að vöruverðið hækkar sem skattinum nemur. Þetta er bara innheimtufé, sem fyrirtækin taka til sín og taka vitanlega af þeim, sem vörurnar kaupa, og skila fénu síðan í ríkissjóð. Það mundi því hvorki gera fyrirtækin sjálf færari né ófærari um að greiða kaup, þótt söluskatturinn yrði afnuminn. Hann er ekki skattur á þau, heldur er hann skattur á þá, sem vöruna kaupa, alveg eins og söluskatturinn í smásölunni er vitanlega ekki skattur á þau fyrirtæki, sem selja vöruna, heldur er hann lagður inn í vöruverðið. Spursmálið um það, hvort leggja skuli söluskattinn á iðnaðarvörur, nær aðelns til þess, hvort iðnaðurinn hefur nægilega tollvernd eða ekki. Það er að vísu mikið og flókið mál, hvort iðnaðurinn hafi það. Hann hefur mikla tollvernd, og hefur nýlega farið fram á því nokkur athugun. Það hefur komið í ljós, að yfirleitt hefur iðnaðurinn mikla tollvernd, en elnstaka lagfæringar þarf að gera í þeim málum iðnaðinum til hagsbóta, og verður lagt fram sérstakt frv. um breytingar á tollskránni nú alveg á næstunni á hv. Alþ. til þess að bæta úr þeim agnúum, sem komið hafa í ljós að því leyti til. - Ég vil aðeins benda mönnum á það, að það er ekki hægt að lækka ríkistekjurnar eins og nú horfir um afgreiðslu fjárlaganna, það ætla ég, að öllum sé ljóst. Þess vegna vil ég leyfa mér að mælast til þess, að allar brtt., sem ganga í þá átt að lækka tekjur ríkissjóðs, verði felldar.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. hefur nú tekið af mér ómakið að svara því, sem í raun og veru er aðalatriði þessa máls, að minnsta kosti í sambandi við það, sem flm. þeirra brtt., sem hér liggja fyrir, hafa talað um, og þá sérstaklega hv. 1. landsk. þm. Ég sé mjög litla ástæðu til þess að fara að ræða við hann um söluskattinn yfirleitt. Þessi lög um söluskattinn hafa nú verið hér á undanförnum þingum, hann hefur talið fram ókosti hans á hverju þingi, og hefur ekkert nýtt komið fram hjá honum nú. Hann tók það m.a. fram, sem og jafnan áður, að þessi skattur kæmi þyngst niður á þeim fátækustu. Réttara hefði verið fyrir hann að orða það þannig, að hann kæmi að ýmsu leyti jafnt niður á fátækum og ríkum, því að ekki sé ég, að fátækir menn eigi að borga meira af söluskattinum, heldur en efnaðir. En má ekki segja þetta um flesta tolla? Það vantar alveg í hjá hv. 1. landsk. þm. og hefur alltaf vantað, síðan þetta mál kom hér fyrst, og vantar alltaf, þegar rætt er um tekjuöflun fyrir ríkissjóð, sem hann er yfirleitt á móti, hvað eigi að koma í staðinn eða hvaða gjöld ríkisins eigi að lækka, svo að ríkissjóður þoli að missa þessar tekjur. Trúir t.d. hv. 1. landsk. þm. því, að hægt væri að hækka tekjuskattinn svo mikið, að það næmi þeirri upphæð, sem söluskatturinn gerir nú? En það væri í raun og veru eina leiðin til þess að leggja byrðarnar á þá tekjuháu og ríku og létta henni af fátæklingunum, því að jafnvel þó að hann vitni til þess, sem ég get nú búizt við, að leggja mætti töluvert á ýmsan óþarfa, sem kallaður er, þá er sem betur fer efnahagur landsmanna ekki misjafnari en það, að ég veit ekki, hvaða stétt landsins það er nú til dags, sem neitar sér með öllu um að kaupa ýmsar þær vörur, sem kallaðar eru óþarfi. Ég held því, að þetta væri eina leiðin, að leggja þetta á með tekju- og eignarskatti. En þeir, sem vilja þó ganga töluvert langt í því að innheimta tekju- og eignarskatt, líta flestir svo á, að þeir skattar séu komnir í hámark. Og það er ekki nóg með það, að fólk er á móti söluskattinum, - ég veit, að margt fólk er á móti honum að sjálfsögðu, - en það er líka margt fólk á móti tekju- og eignarskatti, og hér er einn hv. alþm., sem hefur lagt það til, að tekjuskatturinn væri með öllu afnuminn. Um brtt. hv. þm. Barð. á þskj. 474 og hv. 1. landsk. þm. á þskj. 478 hef ég fátt að segja, enda vék hæstv. ráðh. að þeim. Þær eru mjög svipaðs efnis og að sumu leyti, að því er mér virðist, um það sama, aðaltill, hv. þm. Barð. og till. hv. 1. landsk., og mun ég víkja að þeim í einu lagi og sé ekki ástæðu til að tala sérstaklega um hvora fyrir sig. Þær eru báðar um það að lækka tekjur ríkissjóðs af söluskattinum, og samkvæmt því, sem ég sagði í minni fyrri ræðu, þá get ég ekki þegar af þeirri ástæðu fylgt þeim. Hvað þessi lækkun er mikil, hefur ekki verið reiknað út, en talað hefur verið um 14 millj. kr. í því sambandi. Ég legg ekki nokkurn dóm á það, hvort sú tala hefur við full rök að styðjast. En hitt sjá allir í hendi sér, sem till. lesa, að þar er um lækkun að ræða. Ég skal alveg játa það, að það er viss sanngirni í varatill. hv. þm. Barð., en ég lít bara þannig á, að ef á að fara að lækka tekjur ríkissjóðs með breytingu á þessum lögum á annað borð, þá yrði það ekki gert eitt út af fyrir sig, heldur verði að gera slíkt í sambandi við annað, en það er svo margt, sem mætti segja, að sé sanngirni í. Það væri vitanlega sanngirni að hafa lægri kaffi- og sykurtolla o.s.frv., ef ríkissjóður bara þyldi það og ef fólkið vildi þá gera minni kröfur til ríkissjóðsins, en það nú gerir. En ég hygg, þegar allt kemur til alls, að það borgi sig einmitt fyrir þá fátæku í landinu, fyrir almenning í landinu, að ríkissjóður innheimti töluvert há gjöld, en í staðinn kemur það, að slík þjónusta er veitt af íslenzka ríkinu, að ég hygg, að þess séu fá dæmi í heiminum. Hv. þm. Barð. sagði að vísu, að ríkissjóður fengi eitthvað á móti, þó að hans till. væri samþykkt. Það er rétt, hann fengi eitthvað á móti. En hvað? Hv. þm. sagði sjálfur, að það væri óvíst hvað mikið. Ég get ekki fallizt á það að fara að samþ. neitt í þessu efni í fullkominni óvissu. Hv. þm. Barð. samþ. nú, ef ég man rétt, þessi lög í fyrra og hittiðfyrra. Og ég sé ekki, að þessi lög séu neitt verri nú, heldur en þau voru þá. Öðru máll gegnir auðvitað um hv. 1. landsk. þm., sem alltaf hefur verið á móti þessum lögum og alltaf er á móti öllum tekjum ríkissjóðs, en með öllum útgjöldum ríkissjóðs. En hvernig hann, ef hann ætti að taka við stjórn landsins, ætlaði að reka þá pólitík, það skal ég játa, að er mér alveg hulin ráðgáta, og ég veit ekki til, að hann hafi nokkurn tíma útskýrt það.



Herra forseti. Ég vil nú nota tækifærið til þess að leiðrétta þann misskilning, sem kom fram hjá hæstv. fjmrh. í sambandi við þetta mál. Hann sagði, að söluskatturinn væri ekki lagður á þessi fyrirtæki, heldur á kaupendurna. Það er náttúrlega hreinn misskilningur, því að þessi hluti söluskattsins, sem lagður er á framleiðslu iðnaðarins, er ekki lagður á neina aðra en þá, sem framleiða, þegar um er að ræða, að hann er ekki lagður jafnt á allar framleiðsluvörur. Þegar ein framleiðsluvara ber aðeins 2% í söluskattinum, en önnur verður að bera 5% í söluskattinum, eins og hér um ræðir og ég hef lýst áður, þá er sú vara ekki samkeppnisfær á markaðnum við hina vöruna, þótt hún sé jafngóð, nema því aðeins að viðkomandi aðili hafi getað framleitt vöruna á einhvern ódýrari hátt, og þá er það einnig tekið úr hans vasa. Það er einmitt þess vegna, sem ég hef borið þetta fram, að ég vil fá þessa leiðréttingu á þessu sérstaka atriði, þar sem framleiðandinn verður að greiða skattinn, en ekki kaupandinn, eins og sýnilegt er hér og er alveg gagnstætt því, sem hæstv. ráðh. hélt fram. Svo sagði hæstv. ráðh., að spurningin sé aðallega hér um það, hvort iðnaðurinn hafi nægilega tollvernd. Það er ekki spurningin um það hér í sambandi við mína till. Það er spurningin um það, hvort sömu lög eigi að ganga yfir alla þegna þjóðfélagsins eða hvort nokkur hluti þjóðfélagsþegnanna á að búa við önnur og betri og hagkvæmari lagafyrirmæli heldur en aðrir. Og það er áreiðanlega fórnandi þó nokkru fé úr ríkissjóði til þess að ná því takmarki, að allir búi við sömu lög. Hæstv. ráðh. sagði einnig, að hann gæti ekkert samþ. hér í hv. Alþ., sem minnkaði tekjur ríkissjóðs í sambandi við þetta mál. En á sama tíma lýsir hæstv. ráðh. því yfir, að hann ætli sér að bera fram hér nýtt frv. um tollalöggjöf í sambandi við iðnaðinn, þar sem hann ætlar að létta allmiklum tollum af iðnaðinum. Á hvers kostnað á það að gerast? Á það að gerast á kostnað einhverra annarra, en ríkissjóðs? Mér finnst skjóta hér nokkuð skökku við hjá hæstv. ráðh. Sannleikurinn er sá, að þegar. hæstv. ráðh. er að láta undirbúa slíkt frv., þá gerir hann það í þeirri fullu vissu, þá spáir hann því, eins og hv. þm. S–Þ. hefur verið að tala um hér áðan, að þessi tilslökun á innflutningstollum af iðnaðarvörunum, komi aftur í ríkissjóðinn í meiri framleiðslu. Ef hann ekki tryði því, þá dytti honum ekki í hug að bera fram þetta frv. Hann er þess fullviss, að einmitt þessi tilslökun á innflutningstollunum af hráefni til iðnaðarins verði til þess að auka viðskiptalífið í landinu, skapa atvinnu og gefa meiri tekjur í ríkissjóð, - nákvæmlega sömu rökin og ég er að bera fram í mínum spilaspádómi í sambandi við tekju- og eignarskattslögin, eins og hv. þm. S–Þ. hefur hvað eftir annað fullyrt. Getur hann þá lagt á okkur báða sama mælikvarðann. Og það er því einkennilegra, eftir að hæstv. ráðh. hefur lýst því yfir hér, að hann skuli einnig á sama tíma lýsa því yfir, að hann vilji ekki láta gera sömu leiðréttingu í sambandi við söluskattinn, sem miðar þó nákvæmlega að sama takmarki. Hv. 1. þm. Eyf. sagði, að það væru sömu till., sem ég bæri fram, og hv. 1. landsk. þm. flytur. Þetta er hreinn misskilningur. Ef síðari till. á þskj. 478 er samþykkt, þá er fellt niður hvort tveggja í senn 3% gjaldið af iðnaðinum og 2% smásölugjaldið af iðnaðinum, og það er allmikill munur á því.  Hv. þm. sagði einnig, að það væri viss sanngirni í því að samþ. mína till., og það er alveg rétt. En hann sagði, að það væri líka sanngirni í því að lækka kaffitoll og sykurtoll. Það er bara allt annars eðlis. Það er ekki verið að leiðrétta neitt ranglæti á milli tveggja atvinnuvega eða milli tveggja atvinnurekenda, þó að allur kaffitollurinn sé lækkaður. Með því er ekki verið að leiðrétta neitt ranglæti. Það er ekki verið að mismuna þegnum þjóðfélagsins með því, vegna þess að flestir eða allir þegnar þjóðfélagsins drekka kaffi eða éta sykur. Þeir eru þá sjálfráðir, hvort þeir vilja koma sér undan þessum skatti, alveg eins og menn eru sjálfráðir, hvort þeir vilja greiða til ríkisins með því að drekka brennivín eða ekki. Það er undir þeirra eigin vali, en iðnaðurinn á hér enga völ nema hætta starfseminni, og hvaða böl væri það ekki fyrir þjóðina? Ég er nú eiginlega alveg hissa á því, að þessi ágæti þingmaður, jafnrökfastur og hann er í hverju máli, skuli vera að bera þetta saman. Þá sagði hv. þm., að ég hefði samþ. í fyrra þessi sömu lög, og það er alveg rétt. En er það einhver alveg ófrávíkjanleg skylda, þó að þm. hafi einhvern tíma samþ. lög, ef reynslan sýnir, að þessi lög þurfa lagfæringar við, að þá megi ómögulega lagfæra þau á næsta þingi, þegar tækifæri gefst? Ég er hræddur um, að þá væri orðið eitthvað skrýtið í sambandi við tryggingalöggjöfina, ef það hefði átt að halda þessari föstu reglu þar, að af því að tryggingalöggjöfin var samþ. 1946 á þingi, þá mætti ekki hreyfa nokkurn staf í henni síðar meir. Ég veit ekki betur, en að við höfum verið að samþ. breytingu á þessari löggjöf á hverju einasta þingi, af því að lífið hefur kennt okkur, að það væri ranglátt að breyta ekki þessu og breyta ekki hinu. Og það nákvæmlega sama gildir hér. Reynslan hefur sýnt okkur, að það er megnasta ranglæti að taka 3% skattinn af iðnaðarframleiðslunni. Og það er meira en það, það er stórkostlegt tjón fyrir atvinnulífið í landinu og einnig stórkostlegt tjón fyrir ríkissjóðinn, ef það hefur þau áhrif, að framleiðslan minnkar. Þær tölur, sem hv. frsm. minntist hér á, 14 millj. kr., eru algerlega út í bláinn, hafa ekki við nokkurn skapaðan hlut að styðjast. Heildarframleiðslan í iðnaðinum hefur verið talin á s.l. ári 310 millj. kr., og ef tekið er af því alls 3%, þá geta það þó aldrei orðið nema rétt rúmlega 9 millj. kr. Nú er engin sönnun fyrir því, að það sé hægt undir hvaða kringumstæðum sem er að ná öllum þessum skatti hér. En þrátt fyrir það þótt honum öllum væri náð, þá gæti hann aldrei farið yfir það. Það getur aldrei kostað neinar 14 millj. að lækka, eins og ég legg til, skattinn þannig, að ekki sé lengur tekið af nema allri vinnunni. Það getur aldrei kostað nema einhvern hluta af þeim 9 millj., sem hér um ræðir, hve mikið get ég að sjálfsögðu ekki sagt í dag, en þó þætti mér ekkert ólíklegt, að hráefnið væri undir flestum kringumstæðum eitthvað nálægt því að vera helmingurinn af kostnaði vörunnar, og fer þó nokkuð eftir því, hvaða vara unnin er. Þá væri þó ekki um að ræða hér undir neinum kringumstæðum, meira en 4–5 millj. kr., og ég þykist hafa eins mikið leyfi til þess að spá því, að framleiðslan aukist það mikið, að meginhluti af þeirri upphæð náist aftur með aukinni framleiðslu og auknum tollum á þá framleiðslu, eins og hæstv. ráðh. hyggur að hann geti náð tekjunum með því að slaka nokkuð til á innflutningstollum í iðnaðinum. Ég vil því enn vænta þess, að till. mínar í sambandi við þetta verði samþykktar.

Brynjólfur Bjarnason Hæstv. fjmrh. var að fræða hv. þdm. á því, að þó að skatturinn af iðnaðarvörunum yrði afnuminn, þá yrði það ekki til þess að létta af iðnrekendum, vegna þess, eins og hann sagði, að skatturinn leggst alls ekki á þá, heldur á þá, sem vöruna kaupa. Þetta eru nú ekki annað en undanbrögð hjá hæstv. fjmrh. Það vita allir, að það er leyfilegt að leggja skattinn á vöruna. En það, sem hér er um að ræða, er sú staðreynd, að iðnrekendur gætu lagt alla þá kauphækkun, sem verkalýðsfélögin fara nú fram á, á vöruna, og samt mundi vöruverð íslenzkra iðnaðarvara geta stórlækkað, ef söluskatturinn félli niður. Það er þetta, sem hér er um að ræða, og það skilur hæstv. fjmrh. eins vel og aðrir. Auk þess mundi þetta beinlínis verða hagur fyrir iðnrekendur, bæði að því leyti til, að sumt af þessum skatti leggst óhjákvæmilega á þá eða einstök fyrirtæki í iðnaðinum, eins og hv. þm. Barð. sýndi réttilega fram á, í sinni ræðu. Þar sem um er að ræða margsköttun og skatturinn leggst þyngra á eitt fyrirtæki en annað, þá er það greinilegt, að til þess að standast samkeppni er ekki mögulegt fyrir slík fyrirtæki að jafna það með því að leggja þann aukaskatt, sem þau hafa orðið að greiða, á vöruna. Og svo það, sem er aðalatriðið og gildir fyrir alla iðnrekendur, að með því að sleppa við söluskattinn mundu þeir stórspara rekstrarfé, og mundi það þess vegna einnig verða þeim stórkostlegur stuðningur beinlínis. En það, sem er aðalatriðið í þessu máli, er, að hér er um að ræða eins konar verndartolla fyrir erlenda framleiðslu, sem keppir við íslenzkan iðnað, og þetta hefur alltaf verið ein höfuðröksemdin fyrir því, að sjálfsagt er að afnema þennan skatt, og hefur margsinnis verið sýnt fram á það í umræðunum um söluskattinn. Það var reynt að sýna fram á það, þegar söluskatturinn var á lagður, hversu mikil fjarstæða þessi skattur væri, einmitt vegna þess að hann verkar sem verndartollur fyrir erlenda framleiðslu, sem keppir við innlenda framleiðslu. Að þessu leyti er hverjum manni sýnilegt, hver stórhagur það mundi vera fyrir iðnrekendur að sleppa við þennan skatt einnig beinlínis. Hv. frsm., 1. þm. Eyf., vildi í fyrsta lagi mótmæla því, að söluskatturinn kæmi þyngst niður á þeim fátækustu, þeim, sem minnst hefðu úr að spila. Þetta hlýtur nú hv. frsm. að sjá eins og allir aðrir landsmenn, að skattur, sem leggst jafnt á allar vörur, hvort sem þær eru nauðsynlegar ellegar ónauðsynlegar, kemur tiltölulega þyngra niður á hinum fátæku og verður á þeim þyngstur baggi, erfiðast fyrir þá að standa undir honum, og einmitt þess vegna er söluskatturinn ranglátastur allra skatta. Þess vegna er ég á móti söluskattinum, alveg óháð því, hver er tekjuþörf ríkissjóðs, vegna þess að ég álít, að allir aðrir skattar séu betri, en söluskatturinn, það sé ekki hægt að finna ranglátari skatt. Þegar af þeirri ástæðu, hvað sem öðru líður, er ég andstæður söluskattinum. - Hv. þm. sagði, að ég hefði aldrei bent á það, hvað ætti að koma í staðinn fyrir söluskattinn. Það hefur margsinnis verið bent á það af þm. Sósfl. hér á Alþ. frá upphafi, hvernig hægt væri á réttlátari hátt að afla ríkinu tekna. Ég get nefnt sem dæmi að taka einkasölu á innlendum framleiðsluvörum, sem gefa mjög mikinn gróða. Það hafa meira að segja oftar, en einu sinni af hálfu sósíalista verið lögð fram frv. hér á Alþingi um það efni. Enn fremur er vitað, að það er hægt að spara mjög mikið að ósekju af útgjöldum ríkissjóðs. Það er hægt að draga mjög úr ríkisbákninu. En mér virðist, að frv. það, sem hæstv. ríkisstj. hefur nú lagt fyrir Alþ. um framkvæmdabanka, beri ekki mikinn vott um áhuga hæstv. ríkisstj. í því efni. Gróði ýmissa aðila í þessu þjóðfélagi, ýmissa aðila, sem ekki eru beint í framleiðslunni, nemur hundruðum milljóna, og það er hægt að ná til þessa gróða með ýmsum ráðstöfunum, sem ég raunar skal játa, að núverandi hæstv. ríkisstj. er ekki líkleg til.



Herra forseti. Það þýðir nú að sjálfsögðu, ekki að karpa lengi um þetta. Það verður aðeins klippt eða skorið. Hv. þm. Barð. sagði, að það væri aðeins um það að ræða viðvíkjandi sinni till., hvort sömu lög ættu að ganga yfir alla landsmenn. Mér virðist nú, jafnvel þótt frv. yrði samþ. óbreytt, að þá gangi sömu lög yfir alla. Það er öllum heimilt, t.d. öllum iðnaðarfyrirtækjum, að setja upp búðir og selja sínar vörur þar. Ef þeir nota þann rétt, sem þeir þannig hafa, þá ganga sömu lög yfir alla. Yfirleitt er hér engum bannað neitt í þessum efnum. Það er eins og gengur í lífinu, að sumir hafa framsýni og dugnað til þess að koma sér betur fyrir en aðrir, og verður ekkert við því sagt. Og þetta er ekkert sérstakt. Einnig gætu fyrirtæki slegið sér saman og komið því þannig fyrir. Og ekki þarf hann að halda það, - af því að maður heyrir nú oft hug hans til samvinnufélaga landsins, - að þetta sé til verndar samvinnufélögunum sérstaklega, því að það er til fjöldi einstakra manna, sem hafa útsöludeildir, sem taka við iðnaðarvörum, og þetta gildir auðvitað alveg eins um fyrirtæki einstakra manna eins og t.d. samvinnufélög. Mér finnst því, að þetta sé ekki rétt, að hér sé ekki um sömu lög fyrir alla að ræða. Hver sem þessa aðferð hefur á iðnaði sínum og sölu hans nýtur þessara ákvæða, og það er öllum frjálst. Ég held, að hv. þm. Barð. hafi dálítið misskilið hæstv. ráðh. Ég skildi ekki hæstv. ráðh. svo, að hann væri sérstaklega að tala um það að aflétta tollum á útlendum iðnaðarvörum, eins og hv. þm. Barð. virðist hafa skilið það. Það yrði vitanlega ekki íslenzkum iðnaði til hagsbóta. Hann nefndi áreiðanlega í sinni ræðu í þessu sambandi að leggja einhverja verndartolla á erlendar iðnaðarvörur, til þess þannig að hlynna að íslenzkum iðnaði. Það væri ekki til að draga úr tekjum ríkissjóðs, og það væri ekki til þess að skaða íslenzkan iðnað. Þá vildu báðir hv. síðustu ræðumenn halda því fram, að það gegni allt öðru máli um aðra tolla, en um söluskattinn. Ég veit nú ekki, hvað á að segja um það, og a.m.k. er það svo um ýmsa tolla, að það mætti þá með sama rétti segja, að þar væri landsmönnum mismunað. Hv. þm. Barð. er t.d. bindindismaður bæði á áfengi og tóbak og geldur ekkert í ríkissjóðinn í toll af þessum vörum, en margir gjalda mikinn toll af þessum vörum. Það mætti með sama rétti halda því fram, að hv. þm. Barð. nyti þarna sérstakra réttinda. Og í raun og veru er ekki hægt að færa nein ákveðin rök fyrir því, að þeir, sem kaupa áfengi og tóbak, eigi að borga meira, en aðrir menn í ríkissjóð, jafnvel þó að þeim sé þetta í sjálfsvald sett. Þeir njóta ekkert meiri réttinda í þjóðfélaginu, en aðrir menn. En við skulum ekki tala um hreinar óþarfavörur eins og áfengi og tóbak. Það eru tollar á ýmsum nauðsynjavörum, eða vörum, sem a.m.k. eru taldar nauðsynjavörur, eins og kaffi og sykri og ýmsum þeim hlutum, áhöldum og öðru, sem allur almenningur þarf að nota. Ég sé ekki, - og það er nú aðallega út af því, sem hv. 1. landsk. var að tala um, að þessi skattur væri ranglátastur allra skatta og tolla, - ég sé ekki neinn grundvallarmun á söluskattinum og þessum tollum. Út af því, sem hv. þm. Barð. sagði, þegar ég hafði nefnt 14 millj. kr. í þessu sambandi, að þetta væri út í bláinn hjá mér, þá vil ég geta þess, að ég staðhæfði aldrei neitt um það í minni fyrstu ræðu, að þessar till. mundu lækka tekjur ríkisins um 14 millj. kr. Ég sagðist hafa heyrt þá tölu nefnda, og það er rétt. Ég heyrði hana nefnda, og það var í hv. fjhn. á fundi, þar sem þessir báðir hv. þm. voru viðstaddir. Það var dregið í efa af öðrum nefndarmönnum, það er satt, en talan var nefnd. Ég geri ráð fyrir, að það sé rétt hjá hv. þm. Barð., að hér sé um of háa tölu að ræða, en talan var nefnd, og ég sagði alveg rétt frá því í minni fyrstu ræðu. Með þessu er nú raunar svarað hv. 1. landsk. þm., og þarf ekki að ræða hans ræðu sérstaklega. Mér finnst, að það, sem hann sagði, ef það má telja það rétt, eigi við alla tolla eða svo til alla tolla. En hann gerði loksins nokkra tilraun til þess að svara því, hvað ætti að koma í staðinn, ef söluskatturinn yrði afnuminn. Það hefur hann ekki gert fyrr, a.m.k. ekki undir umræðum um þetta mál á undanförnum þingum. Þá nefndi hann í fyrsta lagi einkasölur, það mætti hafa einkasölur á ýmsum vörum, og ríkissjóður gæti grætt á því stórfé og að því er mér skildist eins mikið og söluskattinum nemur. Einkasölur hafa nú nokkuð verið prófaðar og gefizt misjafnlega, svo að ekki sé meira sagt. En hvað sem því líður, þá held ég, að hann geti varla fært rök fyrir því, að einkasölur á vörum geti gefið stórgróða í ríkissjóðinn á annan hátt en þann, að sá gróði komi frá viðskiptamönnum einkasalanna.  Þá nefndi hann í öðru lagi sparnað á útgjöldum ríkissjóðs. Það væri gott og blessað, ef till. lægju fyrir um það, hvað ætti að spara. Þetta eru nú margtuggin orð og kenning þeirra, sem vilja afla sér lýðhylli, að það eigi að spara ríkisútgjöldin, en hvernig kemur þetta fram í verki? Ég veit ekki annað ,en þessi hv. þm. og allur hans flokkur hafi yfirleitt greitt atkvæði ævinlega móti öllum sparnaðartill., sem fram hafa komið. Það mun vera alger undantekning, ef svo er ekki. Það eru engar sparnaðartill., sem þeir hafa stundum borið fram, að færa niður áætlunarliði fjárlaganna. Það er ekki nokkur sparnaður. Það er tilraun til þess að falsa fjárlög og láta þau sýna allt aðra niðurstöðu, en nokkrar líkur eru til, að landsreikningurinn á sínum tíma sýni. Það er enginn sparnaður í slíku. Ef t.d. á að leggja niður embætti, þá er það venjulega, að þeir menn, sem eru að tala um sparnað, greiða atkvæði á móti því að leggja slíkt embætti niður. Ef á að fjölga embættum, og það er skemmst að minnast, að till. voru um það, þá greiða þeir venjulega atkv. með slíkum till. um að fjölga embættum. Nei, það þarf að koma nánari skilgreining á því, hvað á að spara. Það er ekki nóg að segja þetta í einni setningu, að ráðið sé að spara útgjöld ríkissjóðs. Það verður ekki tekið gilt.



Það er nú þýðingarlaust að vera að deila frekar við hv. frsm. um þetta mál. Það, sem hv. frsm. sagði um . einkasölurnar, að ekkert væri hægt á þeim að græða, eru nú rök, sem ég tel harla lítils virði. Hv. frsm. sagði, að einkasölur hefðu ekki gefizt vel. Hér er um að ræða einkasölur og einkaframleiðslu ríkissjóðs til þess að afla tekna. Má ég spyrja: Hafa áfengisverzlunin og tóbakseinkasalan ekki gefið ríkissjóði allvænan skilding í tekjur? Og þá vil ég spyrja: Hvers vegna getur ríkissjóður ekki haft tekjur af því að selja t.d. sælgætisvörur, öl og gosdrykki, alveg eins og áfengi og tóbak? Það hafa engin slík rök komið fram hjá hv. frsm., sem gætu bent til þess, að hér sé um nokkurn eðlismun að ræða, þannig að þær athugasemdir hv. þm. eru algerlega haldlausar. Þá segir hv. þm., að það sé ekki hægt að spara meira af útgjöldum ríkissjóðs og að um það hafi engar raunhæfar till. komið fram. Það er náttúrlega hægt að benda hv. þm. á ótal margt, en ég vil nú t.d. benda honum á þær till., sem við höfum flutt um, að útgjöld til Evrópuráðsins og til Atlantshafsbandalagsins féllu niður, svo að dæmi séu nefnd. Það væru kannske líka möguleikar á því að fækka eitthvað sendiráðunum. Það væru kannske möguleikar á því að komast af með eitt sendiráð á Norðurlöndum, ef ríkissjóður er raunverulega í eins mikilli fjárþröng og hv. frsm. og hæstv. ríkisstj. vill vera láta. Nei, okkar flokkur hefur borið fram fjölda af slíkum till. um niðurskurð á óþörfum útgjöldum ríkisins eða útgjöldum, sem vel væri hægt að komast af án, og allar þær till. hafa verið felldar af stjórnarliðinu. Annars er það náttúrlega alveg fjarstætt að ætla að gera þá kröfu til stjórnarandstöðunnar, að hún eigi að semja fjárl. fyrir hæstv. ríkisstj. og hún megi ekki gagnrýna fjárl. og tekjuöflunarleiðir fjárl., nema því aðeins að hún komi jafnframt með frv. að fjárl. fyrir hæstv. ríkisstj. Slíkt er vitaskuld ekki annað, en fjarstæða. Ef stjórnarandstaðan færi með stjórn í landinu, þá mundi hún semja fjárl. á allt öðrum grundvelli og á allt öðrum efnahagsgrundvelli, en nú er fyrir í landinu, svo að það er ekki hægt að koma fjárl. saman, þannig að nokkurt vit sé í frá sjónarmiði stjórnarandstöðunnar, á grundvelli þess efnahagsástands, sem nú ríkir í landinu og er á ábyrgð núverandi ríkisstj. Þetta ættu hv. frsm. og hæstv. fjmrh. að geta skilið.



Herra forseti. Út af brtt. hv. þm. Barð. vil ég segja það, að þær eru út af fyrir sig í rétta átt, og ég tel þörf á því, að söluskatturinn verði endurskoðaður, en þar sem kunnugt er, að þær till., sem ríkisstj. hefur borið fram til lausnar á núverandi vinnudeilum og engin deila er um, að séu í rétta átt, þótt sumir segi, að ekki séu þær fullnægjandi, byggjast á því, að tekjur ríkissjóðs verði alls ekki skertar frá því, sem nú er, þá treysti ég mér ekki til þess að verða með þessum brtt. nú eins og sakir standa. Það er ekki hægt að gera allt fyrir sömu peningana, og þó að það væri þörf á því að leiðrétta söluskattinn, þá er enn þá meiri nauðsyn á því að reyna að koma á vinnufriði hér í landinu, og það eru sízt ýkjur, að ríkisstj. hefur lagt fram till., sem hafa í sér fólgin svo mikil framlög frá ríkissjóði, að þar er vissulega teflt á tæpasta vað og má alls ekki tæpara vera, svo að nokkurt vit sé í. Þess vegna verð ég að segja, að þó að ég sé sammála því, sem hv. þm. Barð. segir að meginefni varðandi hans till., þá treysti ég mér því miður ekki nú til þess að vera hans till. fylgjandi, en vil mjög taka undir það með honum, að ég tel þörf á því að endurskoða söluskattinn. Ég verð að segja út af því, sem hv. 1. landsk. þm. sagði, að það væri hart að ætlast til þess af stjórnarandstöðunni, að hún semdi fjárl. fyrir ríkisstj., að það er enginn, sem ætlast til þess, enda mundi það verða óskapnaður, jafnvel þótt þeir semdu fjárl. fyrir sjálfa sig, hvað þá heldur fyrir aðra. Til hins verður að ætlast af stjórnarandstöðunni, og engum frekar, en stjórnarandstöðunni, að þeir bendi á raunhæfar till. til sparnaðar. Það ættu engir að hafa betri aðstöðu, heldur en þeir til þess að benda á, hversu raunverulega er ofeytt úr ríkissjóði. En því fer fjarri, að þeir hafi á þetta bent. Þeir skjóta sér ætíð undan þessari skyldu, og eru einmitt hinar aumlegu upptalningar þeirra ærið gott vitni þess, hversu þetta stendur í þeim, þegar til á að taka. Hv. þm. heldur því fram, að það sé hægt að falla frá söluskattinum, sem mun nema kringum 80 millj. kr., og benti á nokkur atriði, sem hægt . væri að spara þar á móti. Fyrsta dæmið, sem hann nefndi, held ég að hafi verið Evrópuráðið. Til þess eru ætlaðar 60 þús. kr., svo að ekki hrekkur það nú langt. Þá kemur Atlantshafsbandalagið. Það eru að vísu lagðar til þess beinlínis 263 þús. í fjárlfrv. Við vitum, að andstaða hv. þm. gegn Atlantshafsbandalaginu kemur ekki af fjáreyðslunni til bandalagsins, heldur vegna þess, að hann hefur fyrirmæli frá hinum mikla Stalin, sem var með honum á hinu „dýrðlega“ kommúnistaþingi á dögunum, um það að vera þessu bandalagi andvígur. Bezta sönnunin fyrir því, að þessir menn séu ekki að horfa í peninginn í utanríkismálunum, kemur fram í því, að þeirra talsmaður í útvarpsumræðum á dögunum gerði það að sérstöku árásarefni á mig, að sendiráðið í Moskva hefði verið lagt niður, og hélt þm. því fram, að það hefði verið lagt niður og sendiherrann kallaður burt frá Moskva, eins og hann orðaði það, eftir að Rússar hefðu verið búnir að gera við okkur stærsta verzlunarsamning, sem gerður hefði verið við Ísland. Sannleikurinn var sá, að sendiherrann var látinn hætta að hafa fasta dvöl í Moskva, áður en ég varð utanríkisráðherra og einmitt meðan hv. 1. landsk. var ráðherra. Og maðurinn, sem fór austur til Moskva ásamt þáverandi sendiherra til þess að semja um það, að þar væri hætt að hafa fastan sendiherra, - maðurinn, sem sendur var til þess, var enginn annar, en Einar Olgeirsson. Hann var sendur til þess og átti tal við utanríkisráðherra eða varautanríkisráðherra Rússlands um það, að við hættum að hafa þar fastan sendiherra. Svo leyfa þessir menn, sem áttu sjálfir þátt í því og fóru austur til Moskva til þess að semja um það, að við hefðum ekki fastan sendiherra þar, sér að gera árásir á okkur hina fyrir þá ráðstöfun, sem þeir sjálfir gerðu og voru ekki aðeins ábyrgir fyrir, meðan þeir voru í stjórn, heldur fór þessi hv. 2. þm. Reykv. (EOl) alla leið austur til Moskva til þess að taka þátt í samningum um þetta. Það stóð svo þannig um hríð eftir þessa ákvörðun, sem tekin var í stjórnartíð hv. þm., 1. landsk., og með atbeina hv. 2. þm. Reykv. (EOl), að sendiherrann í Moskva hafði aðsetur annars staðar, en við höfðum opið sendiráð í Moskva með einum sendifulltrúa. En þá kom í ljós, að jafnvel þótt ekki væri búsettur sendiherra í Moskva, heldur aðeins sendifulltrúi, þá var það síðast orðið þannig, að það kostaði yfir eina millj. kr. á ári að halda þessum eina aðstoðarmanni austur í Moskva, aðstoðarmanni, sem bókstaflega hafði ekki neitt að gera, af því að Rússar voru búnir að fella niður öll viðskipti við Íslendinga, þannig að þessari einni millj. kr. var gersamlega kastað á glæ. Enda kom það glögglega á daginn, þegar íslenzki sendifulltrúinn þar gekk á fund rússneskra stjórnarembættismanna og spurði um það, hvort þeim stæði ekki á sama, þó að ætlunin væri að leggja niður skrifstofuna í Moskva og það yrði sendiherrann í Stokkhólmi, sem yrði látinn annast sendiherrastörfin í Moskva, að þá lét hinn rússneskí stjórnarembættismaður ekki uppi neina athugasemd aðra en þá, að hann spurði um það, hvort þetta hefði í för með sér, að rússneska sendiráðinu í Reykjavík yrði lokað. Þegar kom á daginn, að það stóð ekki til að loka rússneska sendiráðinu í Reykjavík, þá var þessi góði rússneski stjórnarembættismaður hæstánægður. Hann kærði sig ekki vitund um að hafa þennan Íslending austur í Moskva, en honum var af einhverjum ástæðum umhugað um að hafa fleiri umboðsmenn á Íslandi, heldur en hv. 1. landsk. þm., vildi hafa þar reglulegan Rússa við hliðina á honum. Hv. 1. landsk. þm. og hans flokksbræður býsnast sí og æ yfir því, að þessu sendiráði í Moskva, sem kostaði yfir eina millj. kr. og gerði bókstaflega ekki nokkurt gagn, hafi verið lokað, samtímis því sem þeir segja: Er ekki hægt að loka tveimur sendiráðum á Norðurlöndum ? - Sannleikurinn er sá, að öll sendiráðin á Norðurlöndum, sem veita þúsundum Íslendinga fyrirgreiðslu á hverju einasta ári, kosta minna, en þessi eina skrifstofa austur í Moskva með einum aðstoðarmanni hefði kostað nú, ef henni hefði verið haldið áfram opinni. Það getur vel verið, að hv. þm. hefði viljað hafa íslenzkt sendiráð sér til fyrirgreiðslu, þegar hann kom þangað austur á dögunum, þó að hann vildi að vísu ekki láta íslendinga heyra um það, fyrr en eftir á, að hann hefði verið þar á ferðinni. Það getur líka verið, að Kínafararnir hefðu líka viljað koma þar inn og fá kaffibolla eða eitthvað annað, en ég get ekki séð, að þessi skrifstofa hefði haft nokkurn skapaðan hlut annan að gera, heldur en að sinna þessum göfugu gestum. Nei, þessir hv. þm. ættu ekki að vera að tala um sparnað í sambandi við utanríkisþjónustuna, allra sízt ættu þeir að vera að finna að því, þó að þessi sendiráð séu höfð opin á Norðurlöndum, því að til viðbótar við allt annað var búið að ákveða, meðan hv. þm. var í ríkisstj., að opna sendiráðið í Osló, sem var þriðja sendiráðið. Það var búið að þreifa fyrir sér hjá norsku stjórninni um það, hver ætti að verða sendiherra í Osló, meðan þessi hv. þm. var í ríkisstj. Það er ekki sparnaðurinn, sem þarna er um að ræða, heldur allt annað.

Brynjólfur Bjarnason Hæstv. dómsmrh. notaði nú tækifærið til þess að halda hér langa ræðu, eftir að mínum ræðutíma var lokið. Það er náttúrlega gersamlega óþarft að svara svona ræðu. Þetta er nauðsynlegt fyrir hæstv. ráðh. til þess að skeyta skapi sínu, því að ræðan var náttúrlega ekkert annað, en venjulegt geðvonzkukast, og þarf þess vegna ekki að svara henni. Auðvitað var hæstv. ráðh. strax kominn austur til Moskva. Hann unir sér hvergi annars staðar í huganum, heldur en austur í Moskva. Hann sagði, að sendiráðið í Moskva hefði verið eitt af dýrustu sendiráðunum. Nú, það hefur nú verið lagt niður, þannig að sá sparnaður er þegar framkvæmdur. En ég held nú raunar, að hefði þetta sendiráð ekki verið lagt niður og hefðu þessi útgjöld ekki verið spöruð, þá væri hag þjóðarinnar þannig komið, að hvorki væri þörf á bátagjaldeyrinum né heldur á söluskattinum. Ég held, að það að eyðileggja viðskiptin við Sovétríkin hafi orðið íslenzku þjóðinni svo dýrt, að einmitt sú eyðilegging eigi einna ríkastan þátt í því, að nauðsynlegt var að leggja á alla þessa viðbótarskatta, sem lagðir hafa verið á frá því núverandi stjórn og fyrrverandi tók við, frá því 1947. - Hæstv.- ráðh. getur nú ekki um annað hugsað sem sagt, heldur en þetta, sendiráðið í Moskva. Það er honum ríkt í huga, og ég býst við því, að það sé eitthvað í samviskunni, sem bítur hann. Það er náttúrlega alveg fullkomin fjarstæða, sem hæstv. ráðh. hefur margsinnis haldið fram, að sendiráðið í Moskva hafi verið lagt niður, áður en hann tók við. Það var alls ekki um það að ræða að leggja sendiráðið í Moskva niður, heldur hitt, að sendiherrann í Moskva tæki um skeið að sér jafnframt sendiherrastörf í París. Hæstv. ráðh. viðurkenndi það, að það væri ekki verkefni stjórnarandstöðunnar að semja fjárlög fyrir ríkisstj. og það væri vissulega erfitt verk að semja fjárlög, sem vit væri í, eftir að hæstv. ríkisstj. er búin að koma fjármálalífi landsins í það öngþveiti, sem alþjóð er kunnugt. En þar sem hann var að auglýsa eftir fleiri till. til sparnaðar á ríkisrekstrinum, má vissulega nefna fleiri, það má lengi nefna fleiri. Ég skal til dæmis nefna það, að það væri hægt að spara eitthvað í dómgæzlu og lögreglustjórn, þ.e.a.s. í þeim lið fjárlaganna, sem undir hann sjálfan heyrir. Frá 1946, í stjórnartið hæstv. ráðh., hefur þessi liður bólgnað upp frá 7.8 millj. upp í 25.4 millj., svo að ég held, að hér sé nú liður, sem um munar, og hann ekki lítill. Ég get bent á ótal fleiri liði. Ég get t.d. bent á fjárhagsráð. Það er hægt að leggja það niður og það án nokkurs tjóns, að mínum dómi, fyrir þjóðfélagið, nema síður sé. En það er nú ekki aldeilis verið að hugsa um það að leggja fjárhagsráð niður, heldur er meiningin núna, og kemur frv. um það frá hæstv. ríkisstj., að stofna annað fjárhagsráð, yfirfjárhagsráð, sem á að hafa verkefni fjárhagsráðs „í því stóra“. En það er hreint ekki meiningin, að hið gamla fjárhagsráð eigi að leggjast niður eða það eigi að draga saman seglin, heldur á það einungis að fara með verkefnin „í því smáa“. M.ö.o., það verða tvö bákn, annað, sem á að sjá um fjárfestingarstarfsemina í stórum dráttum, og hitt í smáatriðum. Og eins og ég sagði áðan, þá sýnist mér nú, að þessi till. bendi ekki á sérstaklega mikinn áhuga til þess að draga úr ríkisútgjöldunum.



Herra forseti. Hv. 1. landsk. taldi, að mér væri mjög órótt í skapi, og það leyndi sér ekki heldur, af hverju hann taldi það vera. Hann sagði, að hugur minn dveldi svo oft austur í Moskva, og þegar ég hugleiddi mínar misgerðir við þá miklu menn, sem þar væru fyrir austan, hlyti mér að óróast í skapi. Það leynir sér ekki nú frekar en fyrr, að hv. 1. landsk. þm. (BrB) lítur á herrana austur í Moskva og dvalarstað þeirra sem - ef ekki guð almáttugan á himnum, þá a.m.k. englahjörðina á himnum kringum sjálfan hinn allsvaldandi, - og okkur hina, sem ekki höfum tekið þá sönnu trú, skoðar hann sem hinar glötuðu sálir í hinum heita stað, sem verði enn þá kvölum píndari, þegar þær í sínum slæmu kringumstæðum hugleiði, hvað þær hafi brotið á móti þessum blíðu drottnurum þarna austur frá. Ástæðan til þess, að ég drap áðan á sendiráðið í Moskva, er sú, að afstaða hv. 1. landsk. til sendiráðsins þar sýnir mjög glögglega, að það er alls ekki sparnaður, sem hann og hans flokksbræður hafa í huga, þegar þeir eru að finna að of miklum útgjöldum í sambandi við utanríkisþjónustuna. Ég benti á það, að sendiráðið austur í Moskva með aðeins einum fulltrúa og sjálfum sendiherranum dveljandi annars staðar mundi nú kosta meira, en öll sendiráðin á Norðurlöndum. Þrátt fyrir það eru hv. 1. landsk. og hans flokksbræður mjög gramir yfir því, að sendiráðið í Moskva skuli hafa verið lagt niður, sendiráð, sem árum saman hafði engum störfum að sinna og mundi t.d. í ár, eins og ég tók fram, ekki hafa haft önnur þarfari verk að vinna, heldur en að leiðbeina hv. 1. landsk., þegar hann var á leyniferð sinni þar fyrir austan fyrir nokkrum mánuðum, og svo ef til vill að veita Kínanefndinni sælu einhverjar veitingar. Ég geri ráð fyrir því, að báðir þessir aðilar hafi verið í þeim höndum, sem þeir hefðu frekar kosið heldur en umsjá íslenzkra sendimanna þar fyrir austan, enda ætlaði hv. 1. landsk. að dylja ferð sína á hið dýrðlega kommúnistaþing, þangað til það upplýstist eftir öðrum leiðum, að hann hafði þar verið og haldið þar ræðu til lofs og dýrðar hinum „mikla“ Stalín, sem hann endaði með að biðja lengi að lifa. Hv. þm. sagði raunar, að ef sendiráðinu í Moskva hefði ekki verið lokað, þá mundu enn þá hafa haldizt viðskipti við Rússland og þá mundi ekki þurfa að halda á bátagjaldeyri eða söluskatti. Og í því sambandi tók hann fram, að för sendiherrans sjálfs frá Moskva, sem hann gat ekki mælt á móti, að hefði verið ákveðin, meðan þm. sjálfur var ráðherra, og hefði verið talfærð austur í Moskva einmitt með atbeina hv. þm. Einars Olgeirssonar, - að för sendiherrans frá Moskva hefði alls ekki verið lokun sendiráðsins og hefði engin ill áhrif haft í þessu sambandi, heldur hefði það verið sú lokun, sem ég framkvæmdi löngu síðar. Hér stangast nú illilega á við það, sem hv. þm. Einar Olgeirsson hélt fram í útvarpsumræðunum á dögunum. Þá hélt hann því blákalt fram í eyru alþjóðar, að ég hefði lokað sendiráðinu í Moskva 1947, eftir að búið var að gera hinn stærsta viðskiptasamning á milli þjóðanna. Sannleikurinn er sá, að ég gerði enga breytingu á sendiráðinu 1947, og sú breyting, sem á því varð um þetta leyti, hafði einmitt verið gerð árið 1946, meðan hv. þm. Brynjólfur Bjarnason var í ríkisstj. og fyrir atbeina hv. þm. Einars Olgeirssonar, eins og ég sýndi fram á áðan. En síðustu viðskipti, sem Íslendingar gerðu við Rússa, önnur en þau óhugnanlegu viðskipti, sem hv. þm. Brynjólfur Bjarnason er milligöngumaður um, - ég á við síðustu venjuleg verzlunarviðskipti milli landanna, - þau áttu sér stað 1947, og það varð ekki að ráði að loka sendiráðinu í Moskva fyrr en 1951. Það var ekki fyrr en snemma á árinu 1951, sem við neyddumst til að kalla sendifulltrúa okkar burt úr Moskva og loka skrifstofunni þar, vegna þess að sendiráðið hafði bókstaflega ekki haft neitt að gera öll árin frá 1947, þannig að þeim peningum var gersamlega kastað á glæ. En hvernig vill nú hv. þm. rökstyðja það, sem hann þó sagði hér berum orðum áðan, að lokun sendiráðsins 1951 hefði getað orðið til þess, að ekki náðust verzlunarsamningar 1948, 1949 og 1950? Í þeim efnum hafa þá Rússar verið okkur hinum skarpskyggnari. Það mundi og koma einkennilega fyrir, ef þessi lokun sendiráðsins hefði átt að hafa nokkur áhrif í þessum efnum, bæði þegar á það er litið, að Rússar höfðu enga athugasemd við það að gera, að sendiráðsskrifstofunni væri lokað austur í Moskva, svo fremi við leyfðum rússneska sendiráðinu hér í Reykjavík að vera opnu áfram, - og þegar á það er litið, að þegar fyrst var rætt um það að taka upp stjórnmálaviðskipti við Rússa, sem mun hafa verið árið 1943, þá var beinlínis stungið upp á því af þáverandi fulltrúa Rússa í London, sem hafði milligöngu um þetta, sendiherranum Maisky, að við Íslendingar hefðum engan sendiherra í Rússlandi, heldur létum okkar sendiherra í London jafnframt annast sendiherrastörfin gagnvart Rússum, en Rússar fengju leyfi til þess að opna sendiráðsskrifstofu í Reykjavík. Þetta var fyrsta till. Rússa í þessum efnum, og segja má, að sá háttur, sem nú er á þessu hafður, sé mjög í samræmi við þessa fyrstu till., sem Rússar báru fram. Alþjóðlegar ástæður urðu til þess, að við um visst árabil töldum ástæðu til þess að hafa sendiráð opið í Moskva, en þegar það sýndi sig, að Rússar voru ófáanlegir til viðskipta við okkur og sendiráðið hafði bókstaflega ekkert að gera, þá var eðlilegt, að horfið yrði til þess ráðs, sem Rússar í fyrstu höfðu stungið upp á, þó að vísu með nokkuð viðkunnanlegri hætti, en þeirra till. var um. Það er því alveg fráleitt, þegar á öll atvík málsins er litið, að telja, að skipun okkar á þessum sendiráðsmálum austur þar lýsi nokkrum fjandskap okkar í garð rússnesku stjórnarinnar. En það er ástæða til þess að minna á þetta enn þá einu sinni vegna gagnstæðra fullyrðinga hv. 1. landsk. þm., fullyrðinga, sem algerlega brutu í bága við staðreyndir málsins og sannleikann, enda var það, sem honum gramdist í minni ræðu, ekki sú gremja, sem hann þóttist verða var við í orðum mínum og ekki var fyrir hendi, heldur þær staðreyndir, sem ég benti á og honum var og er og verður svaravant við. Ég benti líka á það, að það situr allra sízt á þessum hv. þm. að finna að því, að það séu þrjú sendiráð á Norðurlöndum, vegna þess að það var beinlínis ráðið í hans stjórnartíð að hafa þessi sendiráð þrjú. Það var meðan hann var ráðh., að leitað var eftir því við stjórnina í Osló, hvaða skipun skyldi höfð á væntanlegu sendiráði þar. Það var því búið að ákveða það í raun og veru, þó að formleg ákvörðun lægi ekki fyrir, áður en ég varð ráðherra, að sendiráðin skyldu vera þrjú á Norðurlöndum. Öll þrjú kosta þessi sendiráð, eins og ég benti á áðan, minna en dvöl eins aðstoðarmanns mundi kosta austur í Moskva. Er þó ekki um að villast, að til annars staðarins koma aðeins nokkrar frelsaðar sálir á ári, sálir, sem eru þar í umhirðu annarra en Íslendinga, en til Norðurlandanna allra koma eins og ég sagði, þúsundir Íslendinga, venjulegra Íslendinga, manna, sem eru á ferðum eins og mennskir menn, en ekki frelsaðar sálir að leita heim til himnaföður sins, og því menn, sem taka mjög feginsamlega leiðbeiningu og aðstoð íslenzkra fulltrúa á þessum stöðum, auk þess sem þessi sendiráð hafa margvíslegum stjórnarerindum, viðskiptafyrirgreiðslu, menningartengslum og öðru slíku að gegna. Það má auðvitað endalaust deila um, hvernig skipun þessara mála skuli varið í einstökum atriðum, en það er ákaflega einkennilegt, að þeir, sem hafa haft forustu um að koma núverandi skipun á og voru í stjórn, þegar hún var í meginefnum ráðin, eins og hv. 1. landsk., skuli vera að víta okkur, sem erum að framkvæma það, sem þá var ráðgert, víta okkur fyrir þá framkvæmd. Hv. þm. lá alveg eins, þegar hann átti að fara að benda á önnur atriði, sem hægt væri að spara, að þá nefndi hann fjárhagsráð, þessa stofnun, sem einmitt var tekin upp úr þeim stjórnarsamningi, sem mjög nærri lá, að búið væri að gera, þegar verið var að ræða um endurreisn stjórnar Ólafs Thors veturinn 1946 og 1947. Þá voru það einmitt kommúnistar, sem lögðu megináherzlu á, að slíkri stofnun sem fjárhagsráði yrði komið upp, og töldu það þá vera allra meina bót. Nú skal ég játa, að fjárhagsráð hefur um margt reynzt verr, en skyldi og þó mun betur, en vænta hefði mátt, ef kommúnistar einir hefðu verið að verki, enda mun ástæðan til þess, að kommúnistar eru nú komnir á móti þessari stofnun, vera sú, að fjárhagsráð hefur þó ekki reynzt eins illa og ekki orðið sú plága á landslýðnum sem þeir höfðu vonað, að það yrði. En þó að það hafi, eins og ég segi, reynzt mun betur, situr það sízt á þessum mönnum, sem þarna áttu ekki sízt tillögurnar að, að finna að þessari stofnun og telja, að hún sé til óþurftar. Um fyrirkomulagsatriði fjárhagsráðs má að öðru leyti deila. Hinu verður ekki á móti mælt, að meðan jafnmögnuð ríkisafskipti eiga sér stað eins og nú eru hér á landi af ýmiss konar fjárhags- og atvinnumálum, þá er mjög erfitt að komast af án einhverrar hliðstæðrar stofnunar og fjárhagsráð er. Og það verður ekki lagt niður nema einhver önnur stofnun fái þá einhver tilsvarandi völd, nema menn vilji hverfa inn á nýjar brautir í þessum efnum og láta undan fallast þau miklu ríkisafskipti, sem svo mjög hafa magnazt undanfarin ár, en því miður eru litlar líkur til, að hægt sé að fá meiri hluta Alþ. fyrir því. Þá lýsti það einnig glögglega heilindum eða réttara sagt óheilindum hv. þm., þegar hann tilneyddur af mér fór að nefna fleiri atriði, sem hægt væri að spara, að hann nefndi einmitt dómgæzlu og lögreglustjórn. Það er ósköp eðlilegt, að þessi hv. þm. vilji hafa sem minnsta dómgæzlu og lögreglustjórn í þessu landi, það er heilbrigð dómgæzla og örugg lögreglustjórn, sem greinir réttarríki frá annaðhvort löglausum hóp eða hreinu ofbeldisríki, eins og hann vili helzt kjósa. Það er því eðlilegt, að honum sé við fátt verr, en að dómgæzla og lögreglustjórn skuli vera með þeim hætti, sem er á okkar landi. Hitt mundi reynast, að ef kommúnistar fengju hér völdin, mundu þessir liðir verða miklu kostnaðarmeiri, en þeir eru nú, vegna þess að þá yrði lögregluliði komið upp til þess að kúga allan landslýðinn og dómgæzlan, í stað þess að vera hlutlaus, verða vopn í hendi hinnar kommúnistísku klíku til þess að halda við ógnarvaldi sínu yfir þjóðinni, svo sem dæmin berlega sanna og við höfum nú sorgleg dæmi um utan úr heimi nær hvern einasta dag. - Þm. talaði um, að kostnaður af þessum sökum hefði bólgnað mjög út, meðan ég hef verið ráðherra, og að það sýndi óstjórn mína í þessum efnum. Sannleikurinn er sá, að segja má, að það sé nær sami hundraðshluti sem er varið til þessara mála nú af heildarútgjöldum ríkisins eins og var 1946, og er þó á það að líta, að á fjárlögum 1952 var hundraðshlutinn ívið lægri, en hann reyndist 1946. Vil ég vekja athygli á því, að 1946 var ekki áætlað til landhelgisgæzlunnar meira en 3 millj. kr., en nú er áætlað til landhelgisgæzlunnar nær 11 millj. kr. En hvaða Íslendingur er það, sem ekki viðurkennir, að á fáu ríði okkur meira, en einmitt öruggri gæzlu landhelginnar, eins og nú horfir í þeim málum? Og það er glöggt vitni um þjóðhollustu þessa hv. þm., að hann skuli sérstaklega fara að telja eftir þau auknu útgjöld, sem til þeirrar lífsnauðsynlegu þjónustu íslenzku þjóðarinnar fara.



Herra forseti. Fjhn. þessarar hv. d. hefur athugað þetta frv. á þskj. 300 og rætt það á einum fundi. N. gat ekki orðið sammála um afgreiðslu málsins. 4 nm. vilja samþ. frv. óbreytt, leggja til að það verði samþ., en einn nm., hv. 1. landsk. (BrB), gat ekki fylgt þeim till. og leggur til, að frv. verði fellt. Ég hef nú ekki séð, að hann hafi gefið út um þetta minnihlutanál., en hann mun þá gera grein fyrir afstöðu sinni hér við þessa umr. Mál þetta er gamalkunnugt. Frv. fer fram á að veita áfram skattfríðindi fyrir Eimskipafélag Íslands næstu 2 ár, með þeim skilyrðum, sem sett hafa jafnan verið, að það greiði ekki meira en 4% í arð til hluthafa, og er það svo kunnugt hér í d., að það er óþarfi að ræða frekar um málið sjálft. Ég vil þó aðeins geta þess, að jafnvel þótt þetta skattfrelsi fengist ekki nú á þessu ári eða á næsta ári, eins og fyrir er mælt í frv., þá mundi félagið ekki þurfa að greiða tekjuskatt til ríkisins, vegna þess að það hefur svo miklar afskriftarheimildir, gæti skrifað svo mikið af sér í nýjum skipum, að það mundi taka allan kúfinn af þeirri þénustu, sem orðið hefur á rekstrinum. Ég skal svo ekki ræða málið nánar, en legg til fyrir hönd meiri hl. n., að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Þetta frv. er nú orðið hv. alþm. kunnugt, eins og hv. frsm. sagði, eiginlega allt of kunnugt, a.m.k. er ég orðinn þreyttur á því. Það eru ekki svo fá orðin, sem búið er að segja um þetta mál á öllum þeim mörgu þingum, sem hafa haft það til meðferðar. Það er þess vegna ekki miklu við að bæta. Hér er í stuttu máli um það að ræða, að lagt er til að gera eitt stærsta auðfélag landsins, sem er í einkaeign, skattfrjálst, samtímis því sem því er haldið fram, að ríkissjóður sé svo fjárþurfi, að leggja þurfi háa skatta á þá, sem ekki hafa til hnífs og skeiðar, og sömuleiðis á fyrirtæki í undirstöðuatvinnuvegum landsmanna, sem berjast í bökkum og verða að bera þungar álögur. Ég get þess vegna með engu móti goldið samþykki mitt við slíkri ráðstöfun sem í þessu frv. felst, og ég legg því til, að frv. verði fellt, í andstöðu við hv. meiri hl., sem vill láta samþ. það óbreytt. Ég sagði, að Eimskip væri eitt af stærstu auðfélögum landsins. Á reikningum þess eru eignir þess taldar vera um 70 millj. En nú er það vitað, að skip þess hafa verið afskrifuð niður í hlægilega lágt verð, sum skipin niður í nokkrar þúsundir eða tugi þúsunda, svo að það mun varla of hátt áætlað, að raunveruleg eign félagsins sé um 150 millj. kr. Síðasta reikningsár var hagnaður þess talinn vera 16 millj. kr., en þegar búið var að afskrifa, þá voru eftir 2.8 millj. Það er vitað, að hlutabréf félagsins ganga á margföldu nafnverði, - ég veit ekki, í hvaða verði þau eru nú, það fer um það mörgum sögum, sumir segja tvítugföldu verði, aðrir þrítugföldu og aðrir enn meira. Það hefur verið notuð sem afsökun fyrir þessari ráðstöfun, að hún er því skilyrði bundin, að hluthöfunum sé ekki greitt meira en 4% í arð. En ég tel það haldlaus rök. Það, sem hér er verið að gera, er það, að auðugum mönnum eru gefnar stórgjafir af ríkisfé, án þess að nokkuð komi á móti, ekki einu sinni forkaupsréttur að hlutabréfum félagsins. Það var flutt brtt. í hv. Nd. um það, en hún náði ekki samþykki. Ákvæðið um arðshámark til hluthafa, meðan skattfrelsi það, sem frv. fjallar um, er í gildi, breytir hér engu um, því að sannleikurinn er sá, að þetta ákvæði kemur fyrst og fremst þeim að gagni, sem eru nú og hafa verið með tilstyrk fjármagns síns að kaupa upp hlutabréfin í Eimskipafélaginu til þess að geta náð því undir sig að fullu og öllu.



Herra forseti. Ég hef nú ekki miklu að svara ræðu hv. frsm. minni hl. Það eru sömu rök eins og hafa komið hér fram áður í þessu máli og byggð á mjög miklum misskilningi. Hér er ekki verið að gefa neinum auðugum mönnum stórfé. Það er aðeins verið að halda þessu fé í fyrirtæki, sem hefur þjónustu fyrir allt landið og hefur innt hana af hendi með ágætum í s.l. 30 ár eða meira og m.a. gert mögulegt að lifa hér menningarlífi, á meðan tvær heimsstyrjaldir hafa geisað á þessu tímabili. Í staðinn fyrir að greiða ágóðann út til hluthafa eða í skatt til ríkissjóðs hefur þetta fyrirtæki getað byggt upp svo myndarlegan skipaflota, að Íslendingar eru öruggir um siglingar til landsins, jafnvel þó að heimsstyrjöld hafi ríkt hér, eins og kunnugt er, og auk þess er ekkert fyrirtæki landsmanna, sem hefur borið eins vel hróður Íslands út á við og verið eins góð landkynning fyrir landið eins og Eimskipafélagið. Ég vildi því mótmæla þeim staðhæfingum, sem hv. frsm. minni hl. hefur sagt hér í sambandi við þetta mái.