Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við hv. 6. þm. Reykv. höfum leyft okkur að flytja brtt. á þskj. 156 við frv. það, sem hér liggur fyrir til umr. Brtt. okkar er um það að undanskilja innfluttar landbúnaðarvélar söluskatti. Það má öllum ljóst vera, sem eitthvað þekkja til landbúnaðar, hversu mikil nauðsyn það er, að fluttar séu til landsins nýtízku landbúnaðarvélar og þar með létt störfin og fengin meiri o,g betri afköst í þessum þýðingarmikla atvinnuvegi. Nú er það staðreynd, að margar af þessum vélum eru dýrar og því allmiklum erfiðleikum háð fyrir efnalitla bændur, sérstaklega byrjendur í búskap, að eignast vélarnar. En einmitt þeim, sem minnst hafa efnin, er oft og tíðum mest þörf á að geta komizt yfir aukinn vélakost, og það virðist lítið samræmi vera í því hjá hv. stjórnarflokkum og öðrum að vera með því að setja í lög og gera margvislegar lagasetningar um styrki til landbúnaðarins og landbúnaðarframkvæmda, en aftur á móti skattleggja hinar nauðsynlegustu landbúnaðarvélar o.s.frv., svo sem dráttarvélar, skurðgröfur, plóga, herfi, svo að eitthvað sé nefnt. Ég veit ekki nákvæmlega, - ég hef ekki athugað það, - hvað söluskatturinn muni nema hárri upphæð af t.d. einni dráttarvél, en það mun þó ekki fjarri lagi, að skatturinn nemi jafnvel nokkrum þúsundum króna. Smáatvinnurekendur, eins og flestir Lændur landsins eru, munar um minna. Við flm. þessarar brtt. væntum þess, að bændastéttin eigi svo marga formælendur á Alþ., að þessari till. okkar verði vel tekið og hljóti samþykki meiri hluta hv. alþingismanna. Það má vel vera, að hv. þm. stjórnarflokkanna hafi verið og séu eitthvað feimnir við að ganga á móti vilja og skoðun hæstv. fjmrh. í þessu máli, því að eins og þingmönnum er kunnugt, er hinn illræmdi söluskattur sérstakt ástfóstur hæstv. fjmrh. Hins leyfi ég mér þó að vænta, að hv. þm., hvar í flokki sem þeir standa, ljái þessu máli lið, þar sem ég er þess fullviss, að það mundi stórum létta undir með öllum ræktunarframkvæmdum og öllu því, sem til landbúnaðar heyrir. Þá liggur hér fyrir brtt. á þskj. 143 frá hv. 11. landsk. Í þeirri till. er gert ráð fyrir að undanþiggja söluskatti vélar í skip og fiskibáta o.fl. Þessi brtt. er að mínum dómi hin sjálfsagðasta, og er alveg furðulegt, að hv. Alþ. skyldi ekki þegar í upphafi undanskilja allar vélar til atvinnuveganna, bæði til landbúnaðar og sjávarútvegs, iðnaðar o.s.frv., þar með taldar vélar til rafveitna. Um söluskattinn sem slíkan er það að segja, að hann er í alla staði ranglátur og hefur orðið til þess að auka dýrtíð í landinu stórkostlega, eins og reyndar allir skattar og tollar gera, og þar með skerða lífskjör fólksins allverulega. Það er nú svo komið, að allur almenningur beinlínis stynur undan skatta- og tollafargi, enda ekki óeðlilegt, þar sem stór hluti tekna fólksins fer til greiðslu á tollum og sköttum til hins opinbera, bæði bæjar- og sveitarfélaga. Þessi staðreynd er svo ljós orðin, að jafnvel málgögn núverandi stjórnarflokka eru farin að tala um skattaáþján, og má þá segja, að bragð sé að þá börnin finna. Hins vegar virðist ekki bóla á neinni verulegri viðleitni í þá átt frá hæstv. ríkisstj., að hún hafi hugsað sér að koma fram með á þessu þingi neinar raunhæfar úrbætur á þessu sviði. Það má þó reyndar geta þess, að um það hefur verið talað, að einhverjar breytingar kæmu fram viðvíkjandi sköttum, en þær eru ekki komnar fram enn, hvað sem því veldur. Má vel vera, að það sé ekki fullt samkomulag í þeim herbúðum, en líkindi eru þó til þess, að þessar breytingar komi fram. En ef maður á að byggja á þeirri reynslu, sem áður hefur fengizt um þessi mál og lík, þarf almenningur ekki að vænta, að þar verði a.m.k. réttur að neinu ráði hlutur þeirra, sem verst eru settir í þjóðfélaginu. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er um framlengingu á hinum illræmda söluskatti, og það virðist sem ríkisstjórnarflokkarnir leggi áherzlu á það að fá frv. í gegn að mestu leyti óbreytt. Ég minnist þess, að við 2. umr. var flutt hér í þessari hv. d. till. frá 1. landsk. um það, að nokkur hluti af skattinum rynni til jöfnunarsjóðs bæjar- og sveitarfélaga. Það var mjög táknrænt, sem skeði við þá atkvgr., sem ég leyfi mér aðeins að benda á. Þegar gengið var til atkvæða um málið, greiddu engir atkv. með þessari brtt. aðrir en þm. Alþfl. og Sósfl. Allir þm. stjórnarfiokkanna, þar með taldir kjörnir þingmenn frá bæjunum, sem eru í algerðu greiðsluþroti, létu sig hafa það að greiða atkv. á móti þessari sjálfsögðu brtt. Jafnvel hv. 7. þm. Reykv., sem á sínum tíma hafði barizt mjög ákveðið fyrir því, að bæirnir fengju hluta af þessum skatti, lét sig hafa það að sitja hjá, og verð ég að segja það, að miðað við þá baráttu, sem þessi hv. þm. háði á fundum, sem bæjarstjórar víðs vegar af landinu héldu í Rvík 1951 og 1952, hafi þar orðið alleinkennileg hugarfarsbreyting frá því, sem þá var. Ég vil þó taka það fram, að við þm. Sósfl. erum í sjálfu sér á móti þessum skatti sem slíkum. En þar sem við vitum, að við getum ekki ráðið við það, að hann verði framlengdur, viljum við, að einhver hluti af skattinum renni til bæjar- og sveitarfélaga; þegar það er jafnframt haft í huga, að svo að segja hvert einasta bæjarfélag í landinu og svo að segja hvert einasta sveitarfélag í landinu er að stynja undir erfiðleikum vegna skorts á fjármagni og margvíslegra annarra erfiðleika, sem steðja að bæjarfélögunum og sveitarfélögunum. Það er eðlilegt, að hæstv. ríkisstj. telji sig þurfa að hafa miklar tekjur til umráða. En þess verður líka að gæta, að sveitarfélögum og bæjarfélögum hefur verið óeðlilega íþyngt vegna ýmislegra ráðstafana af hendi hins opinbera og að nú er svo komið, að fjölmörg bæjar- og sveitarfélög eru beinlínis að komast í fjárhagslegt öngþveiti, og jafnvel er svo komið, að sum sveitarfélögin og bæjarfélögin eru alveg á takmörkunum að fara beinlínis á ríkið. Ég hefði haldið, að það hv. Alþ., sem nú situr, gæti ekki gengið frá störfum sínum, án þess að eitthvað yrði gert til þess að létta einmitt undir með bæjar- og sveitarfélögunum frekar en orðið er. Og ég hefði vænzt þess, að hæstv. ríkisstj. hefði komið með einhver lagafrv. eða annað þess háttar, sem gæti orðið til úrbóta á þessu sviði. Ég skal svo ekki orðlengja frekar um þetta, en vænti þess, að þessar brtt. við frv. til l. um framlenging á gildi laga o.s.frv., um dýrtíðarráðstafanir vegna atvinnuveganna, hljóti samþykki meiri hluta Alþ.



Herra forseti. Meiri hluti fjhn. flytur hér brtt. á þskj. 180, og vil ég fara um þær nokkrum orðum. Fyrri brtt. er um viðbót við 2. gr. frv. Í 2. gr. er fram tekið, að heildsala sé undanþegin söluskatti, en til heildsölu telst ekki sala fyrirtækja á eigin framleiðslu. Í brtt. okkar er lagt til, að við greinina bætist: „Sala eða afhending heildsala á vörum er því aðeins undanþegin söluskatti, að vörurnar séu seldar eða afhentar aðilum, sem eru söluskattsskyldir af sölu eða afhendingu sams konar vara.“ Það hefur komið til álita, hvort það sé heildsala, ef heildsali selur beint til notanda, en heildsalar hafa talið sér slíkt heimilt. Sé slíkt gert til þess að komast hjá söluskatti, er ekki sanngjarnt, að slík viðskipti sleppi við söluskatt, og því er borin fram brtt. sú, er hér um ræðir. Í annarri brtt. er lagt til, að 22. gr. i. nr. 100 frá 1948 verði orðuð um, en sú grein er um, hvað hár söluskatturinn skuli vera af Smásölu og annarri sölu. Í lagaákvæðunum um söluskatt segir ekki fyrir um það, hvað átt sé við með smásölu í a-lið 22. gr. laganna. Til þess að þetta komi greinilega fram í l. og tryggt sé, að það geti orðið framkvæmt eins og að undanförnu, er orðalagið í a- og b-liðum gert skýrara og jafnframt mörkin milli 2% og 3% gjaldsins gerð gleggri, eins og þau voru í söluskattsákvæðum í l. frá 1947, nr. 128. Ákvæðin í næstsíðustu málsgr. brtt. eru sett til þess, að ekki verði lagður nema einu sinni 3% söluskattur á sömu innlendu iðnaðarvöruna. Munu hafa komið óskir um, að þetta yrði þannig framkvæmt, frá iðnaðarmönnum, og virðist þetta eðlilegt. Ákvæðin í síðustu málsgr. brtt. eru sama efnis og í 2. málsgr. 22. gr. l. nr. 100 1948. Í seinni hl. málsgr. er skýrt kveðið á um það, við hvað skuli miða, ef um skipti á vörum, eigin úttekt og aðra afhendingu án endurgjalds sé að ræða. Við athugun á þessum brtt. geri ég ráð fyrir, að hv. þm. hafi séð, að hér er fyrst og fremst um það að ræða að gera ákvæðin um þessi efni gleggri en þau eru nú í lögunum, en ekki um efnisbreytingar að ræða. Ég skal geta þess, að þessar brtt., sem meiri hluti fjhn. flytur, eru fram bornar eftir tilmælum frá fjmrn.



Það er aðeins eitt litið atriði, herra forseti, sem ég vildi leyfa mér að fá gengið úr skugga um, áður en þetta mál kemur til atkv. Þetta frv. er um framlengingu allra tekjuöflunarákvæðanna í 3. kafla dýrtíðarlaganna. Meðal þeirra tekjuöflunarákvæða er ákvæðið um 100% álag á leyfisgjöld fjárhagsráðs. Er það alveg öruggt, að við megum ganga út frá því, að þetta ákvæði verði ekki túlkað þannig eftir á, ef það frv., sem hér liggur fyrir d. nú, um skipan innflutnings- og gjaldeyrismála, verður samþykkt, að 1%, sem þar er, verði ekki tvöfaldað? Mig langaði aðeins til þess að fá yfirlýsingu um það. Það er greinilegt, að það á ekki að vera eftir lögunum. Það er ákveðið í núverandi lögum fjárhagsráðs 1/2%, og í 32. gr. söluskattslaganna er ákveðið, að það skuli innheimta það með 100% álagi.

Stendur ekki þarna fjárhagsráð?

Jú, það stendur, þannig að maður á að geta skilið þar með, að það félli alveg burt.  Svo er annað í þessu sama sambandi. Þessi gjöld fjárhagsráðs hafa hingað til verið höfð utan við fjárlögin síðustu árin. Alþingi hefur ekkert fengið að vita um ráðstöfun á tekjuafgangi af þessum leyfisgjöldum fjárhagsráðs, nema þegar hæstv. fjmrh. öðru hvoru, aðspurður, hefur gefið upplýsingar um, á hvern hátt hann sé notaður.

Hann kemur undir óvissar tekjur þar inn.

Já, en væri ekki eins gott að hafa það undir vissum tekjum? Ég held, að við ættum að athuga það í sambandi við fjárlögin, að það yrði ekki hafður sá háttur á að hafa þetta utan við þau, heldur að setja þetta inn í þau. Svo er aðeins eitt í viðbót, sem ég býst ekki heldur við að hafi mikla beina praktíska þýðingu. Það, sem eftir er af gjöldum af innflutningsleyfum og ákveðið er í 3. kafla þessara laga, gæti náttúrlega fallið niður, ef ríkisstj. færi að praktísera allt það frelsi, sem hún var að tala um áðan. Ég býst nú ekki við að vísu, að það sé sérstaklega mikil hætta á því, sérstaklega ekki með þessa einu vörutegund eða leyfi, sem þar er eftir, en rétt er að vekja athygli á því. Annars vil ég segja það, að ég ætla mér ekki við þessa umr. málsins að koma fram með þær brtt. aftur, sem felldar voru við 2. umr., því að mér þykir alveg sýnt, hvernig með þær mundi fara, en álít hins vegar, að þessar endurbætur, sem lagt er til hér nú, að undanþiggja landbúnaðarvélarnar og vélarnar til fiskiðjufyrirtækja, séu svo sjálfsagðar, að eftir að búið er nú að fella allt annað, sem ríkisstj. áður hefur lofað að létta af almenningi, þá ætti þó a.m.k. að vera hægt að fá þær samþykktar.



Herra forseti. Heilbr: og félmn. hefur þegar athugað þetta frv. og leggur til, að það verði samþ. ásamt brtt. á þskj. 36 frá hv. þm. V-Húnv. (SkG). Einnig leggur nefndin til, að frv. verði samþykkt með annarri brtt., sem ég leyfi mér hér með að leggja fram skriflega, en þar sem nefndin tók ekki fyrr en í morgun ákvörðun um þessa brtt., þá vannst ekki tími til þess að skila henni prentaðri hér á þessum þingfundi. Ég vil leyfa mér að lesa þessa brtt. „Fyrir orðin „1. gr. laga nr. 33 12. febr. 1945“ í 2. málsgr. 2. gr. frv. kemur: 1. og 2. efnismálsgr. 1. gr. laga nr. 33 12. febr. 1945.“ Það er ekki ástæða til þess að skýra þessa till. sérstaklega, leiðir eiginlega af sjálfu sér, og sé ég því ekki ástæðu til þess að eyða orðum að henni. Hæstv. heilbrmrh. gerði grein fyrir þessu máli mjög ýtarlega við 1. umr. Hann skýrði frá því, að þetta frv. væri stjfrv., það hefði verið undirbúið af fyrrv. hæstv. ríkisstj. og samið af landlækni. Frv. þetta miðar að því að auðvelda mjög rekstur sjúkrahúsanna í landinu, en eins og kunnugt er, þá hafa þau átt við mjög mikla fjárhagslega erfiðleika að stríða. Þetta frv. er í sjálfu sér svo ákaflega skýrt, að það er ekki ástæða fyrir mig sem frsm. n. að eyða tíma þingsins í að skýra það nánar, en ég vil þó gjarnan láta það koma fram, að það er gert ráð fyrir því, að styrkhæfir legudagar verði á næstu árum, þegar öll nýju sjúkrahúsin, sem nú eru í smiðum, eru komin í notkun, um 150 þús. að tölu, og það má gera ráð fyrir því, að útgjöld ríkisins vegna þessa frv., nái það fram að ganga, verði um 1750 þús. kr. á ári. Á því er ekki nokkur vafi, að samþykkt þessa frv. muni mjög mikið auðvelda rekstur allra þeirra sjúkrahúsa í landinu, sem nú eiga við mjög mikla erfiðleika að stríða. Á þskj. 85 flutti ég ásamt hv. þm. Borgf. og hv. 2. þm. Rang. brtt. við þetta frv. Okkur flm. er kunnugt um það, að þessar brtt. okkar njóta ekki fulls stuðnings núverandi stjórnarflokka, og þar sem við viljum ekki setja frv. sjálft í hættu, höfum við komið okkur saman um að draga þessar brtt. okkar til baka.

Forseti (HÁ): Það hefur verið lögð fram brtt. frá hv. heilbr.- og félmn. Hún er skrifleg og of seint fram komin og þarf því tvöfaldra afbrigða, og verður þeirra nú leitað.



Herra forseti. Ég hafði ekki lokið máli mínu að fullu í gær, þegar umr. var frestað, en átti ekki mikið óflutt af minni ræðu, svo að ég mun nú ekki hafa mál mitt langt að þessu sinni. Ég tók eftir því í ræðu hæstv. viðskmrh., þegar hann talaði fyrir þessu frv., að hann taldi, að það markaði tímamót, og hæstv. forsrh. lagði áherzlu á hið sama og sagði, að hér væri tvímælalaust um nýja stefnu að ræða í verzlunar- og fjárfestingarmálum. Ég hafði nú lýst því í minni fyrri ræðu, að ég kem ekki auga á það í þessu frv., hvar þar er að finna þau ákvæði, sem mættu leiða til þess, að hér yrði um verulega stefnubreytingu að ræða í þessum málum, og finnst mér, að það geti þá ekki legið í öðru en því, að í þessu frv. er svo fyrir mælt, að ríkisstj. sé heimilt með reglugerð að veita aukið frelsi í sambandi við innflutning á vörum og í sambandi við fjárfestingarmál. En þó held ég, að það sé ekki að efa, að sams konar heimild sé nú í dag fyrir hendi í þessum efnum, og að því leyti boði lögin í rauninni heldur ekkert nýtt. Ég veit ekki annað en að hæstv. ríkisstj. hafi nú fulla heimild til þess að veita með reglugerð allverulega rýmkun á innflutningi og á fjárfestingarframkvæmdum manna. Auk þess er svo það, að ekki væri óeðlilegt, að hv. alþm. færu þá fram á það við þá ráðh., sem lýsa yfir, að þetta frv. tákni hér tímamót í þessum efnum og nýja stefnu, að þeir lýstu því hér á hv. Alþ., hvaða rýmkun í þessum málum er fyrirhuguð, að hvaða leyti á að gera innflutninginn frjálsari en nú er og að hvaða leyti á að gera fjárfestingarframkvæmdir minni höftum háðar en nú er. Þetta hefur ekki komið hér fram, og ég fyrir mitt leyti vildi óska eftir því, að hér yrðu veittar upplýsingar um það, ef nú er ætlunin í rauninni að gefa út reglugerð, sem rýmkar eitthvað í þessum efnum frá því, sem verið hefur. Það hefur verið lögð nokkur áherzla á það, að það þurfi að auka frelsið, það þurfi að auka verzlunarfrelsið, auka frelsi einstaklinga og félaga til framkvæmda í landinu. En það er nú svo, að það hefur komið greinilega í ljós, að það virðast ekki allir eiga við eitt og hið sama, þegar þeir tala um aukið frelsi í verzlunar- og athafnamálum. Ég dreg það t.d. mjög í efa, að það sé það frelsi, sem meiri hluti landsmanna óskar eftir í þessum efnum, að t.d. verzlunarstéttin fái rýmra olnbogarúm til þess að flytja inn og verzla með hvers kyns óþarfavörur eða að menn fái ótakmarkað frelsi til þess að leggja í fjárfestingarframkvæmdir, sem eru hreinlega óþarfar og koma þjóðinni ekki, hvorki í nútíð né framtíð, að gagni. Ég tók eftir því, að hæstv. viðskmrh. skýrði hér frá í sinni ræðu, að á þeim tíma, sem liðinn er af þessu ári, eða ég held reyndar á níu fyrstu mánuðum þessa árs, hefði sparifjáraukning numið í kringum 140 millj. kr. Það er í rauninni gleðilegt, að sparifjáraukningin skuli hafa orðið þetta mikil. Það er ofur eðlilegt, þegar um sparifjáraukningu er að ræða, að þá muni fjármagnið leita í auknum mæli til hvers kyns kaupa og framkvæmda. Ef þá ríkir hið fullkomna frelsi, sem sumir virðast keppa að, t.d. með innflutning og sölu á alls konar óþarfavarningi,en raunverulega gilda í framkvæmdinni allverulegar hömlur á því, sem varðar framkvæmdir félaga og einstaklinga til hinna stærri og nauðsynlegri framkvæmda, þá er ósköp hætt við því, að einmitt þetta fjármagn, sem nú er að safnast fyrir, leiti beinlínis í það að kaupa óþarfann. Ég lít svo á, að jafnvel þó að sé um nokkra sparifjáraukningu að ræða í landinu, þá verði ekki ráðizt í það af einstaklingum eða félögum að hefja gagnlegar byggingar fyrir framtíðina, meðan svo háttar málum í landinu, að það er ekki hægt að fá nein skapleg lán til þeirra framkvæmda. Ég á heldur ekki von á því, að einstaklingar eða félög leggi verulega mikið fé fram til þess að kaupa fiskiskip, stór eða smá, byggja fiskiðjuver eða annað þess háttar, meðan þannig er högum háttað í okkar landi, að það er ekki möguleiki á því að fá neitt eðlilegt fé að láni til þessara framkvæmda. Það er að vísu gott, að sparifé safnast, en meðan þær reglur gilda í landinu, að lánastarfseminni er háttað eins og nú er, verður kyrrstaða í öllum gagnlegum framkvæmdum landsmanna. Það frelsi, sem menn væru þá að berjast fyrir, mundi rannverulega koma fram í því, að sparifjáraukningin mundi sækja í að kaupa það, sem væri flutt inn hömlulaust, alls konar óþarfavarning, sem framtíðinni kæmi ekki að neinu gagni. Það er því mín skoðun, að eitt af því fyrsta, sem þyrfti að tryggja, ef ætti að verða um stefnubreytingu raunverulega í okkar landi í þessum efnum að ræða, sé, að fjármagnið verði látið renna til gagnlegra framkvæmda, sem horfa til þjóðarheilla og eru meira miðaðar við framtíðina en daginn í dag, - það verði að skapa möguleika til þess, að það fjármagn, sem saman safnast á hverjum tíma í formi sparifjár, gangi einmitt til þessara framkvæmda í gegnum lánastarfsemi. Engin slík ákvæði er að finna í þessu frv., og ekkert slíkt hefur komið fram hér í þessum umr., sem maður gæti búizt við að ætti að þýða slíka breytingu. Ég vil lýsa því yfir beinlínis sem minni skoðun, að aukið innflutningsfrelsi á slíkum varningi sem ég hef rætt um er ekki æskilegt. Það mun ekki bæta úr neinu ástandi í okkar landi nú, nema þá helzt að auka nokkuð á gróðabrall þeirra, sem vilja endilega verzla með slíkan varning. Sem dæmi til skýringar á því, hvað ég á í rauninni við í þessum efnum, vil ég nefna það, að þó að svo hátti, að einstaklingar, vegna þess að það er mikil atvinna í landi, safni nokkru fé saman, - við skulum taka til dæmis, að einstaklingur hefur lagt fyrir á tveimur, þremur árum 40–50 þús. kr., hann hefur tekið sinn þátt í því að auka spariféð í landinu, vegna þess að hann hefur haft mikla atvinnu og góðar tekjur og hans hagur hefur verið þannig, að hann hefur getað lagt fyrir af einni eða annarri ástæðu, það eru litlar vonir til þess, að þessi maður mundi leggja í það að byggja sér íbúðarhús, sem kostar 300 þús. kr. eða jafnvel yfir það, á meðan þannig er farið með málin, að hann á enga leið til þess að fá neitt lán til viðbótar við það fé, sem hann leggur fram til þessarar framkvæmdar. Hann á því ekki þess kost að breyta því fé, sem hann leggur fyrir, í gagnlegar framkvæmdir fyrir þjóðina bæði fyrir nútíð og framtíð, en hætt er aftur við því, að hann ráðstafi sínu fé einmitt í krafti þessa verzlunarfrelsis, sem sumir eru að tala um, í óþarfavarninginn. Ég vil líka einmitt í þessu sambandi, þegar hér er verið að upplýsa á hv. Alþ., að sparifjáraukningin hafi numið um 140 millj. kr. á 9 mánuðum ársins, að fyrir mér snýr það þannig og eftir því, sem ég þekki bezt til, þá veit ég ekki til þess, að það hafi í annan tíma verið þrengra fyrir framleiðsluatvinnuvegi landsins heldur en einmitt nú í dag að fá nokkurn pening að láni til eðlilegra framkvæmda. Það hefur aldrei verið örðugra en nú í dag að fá fé að láni til þess að kaupa nýja n fiskibát. Það hefur aldrei verið örðugra en nú í dag að fá fé að láni, meira að segja í gagnlegan framleiðslurekstur. Það hefur því síður en svo orðið stefnubreyting í þeim efnum, jafnvel þó að sparifé sé að aukast í landinu; það hefur síður en svo orðið stefnubreyting í þá átt að hlynna í rauninni að frelsi manna til þess að vinna að þessum gagnlegu framkvæmdum fyrir þjóðarheildina. Mér sýnist, að þetta frv. bendi að öllu leyti til þess, að í staðinn fyrir 5 manna fjárhagsráð þá komi 2 manna innflutningsskrifstofa. Ég get ekki séð, að það verði um aðra breytingu að ræða. Og ef innflutningsskrifstofan, sem nú á að taka við, á að starfa í meginatriðum á sama grundvelli og fjárhagsráð hefur starfað, þá verður þar heldur engin breyting á í þessum efnum. Ég tók eftir því, að hæstv. forsrh. sagði m.a. í sinni ræðu, að það væri í rauninni sá grundvallarmunur á þessu frv. um innflutningsskrifstofu og l. um fjárhagsráð, að þetta frv. væri viljayfirlýsing ríkisstj. um breytta stefnu, um aukið frelsi, í staðinn fyrir, eins og maður gat helzt skilið, að þá hefðu aftur l. um fjárhagsráð verið hið öfuga, viljayfirlýsing um, að það ætti að auka höftin. Hver sá, sem ber nú saman l. um fjárhagsráð og þetta frv., sem hér liggur fyrir, hlýtur að taka eftir því, að það var meira að segja lofað í þessum efnum miklu meiru í fjárhagsráðsl. heldur en nokkurn tíma í þessu frv. Og það var sannarlega ekki sparað af þeim, sem þá höfðu framsögu fyrir því frv. um fjárhagsráð á sínum tíma, að geta fagrar yfirlýsingar og mikil loforð um það, að úr ýmsu yrði bætt hér á landi. Ég fyrir mitt leyti tek því með mikilli varúð allar yfirlýsingar um það, að andi þessara l. sé eitthvað annað en andi þeirra l., sem þar voru fyrir áður. Sömuleiðis finnst mér ástæða til þess að segja það út af þessari yfirlýsingu forsrh., að þá væri full ástæða til þess, að hann eða ríkisstj. lýsti því hér yfir fyrir alþm., hvaða breytingar eru í rauninni fyrirhugaðar, sem verða áþreifanlegar í þessum efnum. Hvað er það, sem á að tilkynna með nýrri reglugerð og skapar virkilega aukið frelsi, það frelsi, sem menn óska raunverulega eftir í þessum efnum? Hvað er það, sem fyrir liggur? Á meðan það kemur ekki fram, þá er engin ástæða til annars en að þm. taki frv. eins og það birtist hér, og það er ekki hægt að finna annað en að það sé í meginatriðum á sama grundvelli og frv. um fjárhagsráð var. Ég hef lagt hér fram litla brtt. við þetta frv. Ég hef í fyrri hluta ræðu minnar gert grein fyrir þeirri brtt. og sé því ekki ástæðu til þess að fara að ræða hana frekar nú, en í sambandi við þau ummæli, sem hæstv. viðskmrh. lét hér falla m.a. um tilgang frv., þá þætti mér full ástæða til þess að búast við því, að mín brtt. yrði einmitt samþ., og ég vil vænta, að hún nái hér fram að ganga.



Herra forseti. Þegar þetta frv., sem hér er til umr., kom fram hér í d., þá las ég það að sjálfsögðu yfir með nokkurri hliðsjón af fjárhagsráðsl. frá 1947 til þess að finna út, hvað það er nú, sem ríkisstj. ætlar að breyta frá því, sem þá var í gildi, og ég fann nú sannast að segja sáralitið. En þegar hæstv. forsrh. talaði hér úr þessum ræðustól í d. í gær, þá fór mér að detta í hug, að ég mundi hafa illa lesið, því að hann vildi svo vera láta, að hér væri um algera stefnubreytingu að ræða, og þess vegna hef ég nú rennt augum aftur yfir frv. til að ganga úr skugga um, hvort svo væri. Hæstv. forsrh., sem er mjög skemmtilegur ræðumaður, flutti eina af sínum skemmtilegu ræðum hér í gær. Ég verð að játa, að ég hef hann nú ævinlega grunaðan um að vilja nokkru betur en hann gerir nú á síðustu. árum, og þegar hann fór hér mörgum fögrum orðum um frelsi, sem í þessu frv. væri fólgið, þá hlaut ég að endurskoða það, hvað það væri nú eiginlega, sem mér hefði yfirsézt, í hverju frelsið væri fólgið í þessu frv. Ég hef komizt að raun um, að það muni nú einna helzt vera í því, sem forsrh. lagði alveg sérstaka áherzlu á, að frv. byrjar með orðunum: „Frjáls skal vera innflutningur“ o.s.frv. En síðan eru þessi orð reifuð í slík bönd, að þau mega sín harla lítils sem einhver sérstök frelsisskrá. Reynslan hefur, sagði forsrh. í gær, fordæmt fjárhagsráð því meir sem það starfaði lengur, lamandi hönd þess hefur valdið meira böli en flest annað. Ég get að verulegu leyti tekið undir þessi orð forsrh., en hins vegar verð ég að lýsa því yfir, að ég sé ekki, að mikið af því böli sé læknað, þó að þessi hæstv. ríkisstj., sem nú situr að völdum með sinn hæstv. forsrh. í broddi fylkingar, leggist í kirkjugarðinn, þar sem líkið af fjárhagsráði liggur, líkt eins og Jón Arngeirsson að gröf Valtýs á grænni treyju, og höggvi af höndina. Enn þá er glæpamaðurinn ófundinn, enn þá er ófundinn sá, sem bölinu veldur, og það mætti segja mér, að sá hæstv. forsrh., sem talaði hér digurbarkalegast um þessa lamandi hönd, sem valdið hafi bölinu, eigi eftir að uppgötva einhverju sinni, að þar er ríkisstj. sjálf, sú, sem hann veitir forstöðu, og þær, sem sátu næst á undan henni, einmitt sá, sem finna þarf og festa upp í gálgann sem slíkan, þ.e.a.s., ég á ekki við að festa ráðh. upp persónulega, heldur þá stefnu, sem þeir hafa viðhaft, og þá kúgun, sem þeir hafa haft uppi gegn landslýðnum. Í sambandi við þessi tvenn lög - ég leyfi mér eins og aðalmálgagn ríkisstj., Morgunblaðið, að tala um frv., sem hér liggur fyrir, sem lög í þessu sambandi - liggur það í fyrsta lagi fyrir, að breytingin er ein til bóta, það skal ég viðurkenna, og því fagna ég, ekki síður en forsrh., en sú eina breyting, sem ég sé að sé í þessu frv. til verulegra bóta, er í 8. gr. þess, 1. málsgr.: „Frjálst skal vera að byggja íbúðarhús, þar sem hver íbúð ásamt tilheyrandi geymslu, þvottahúsi og þess háttar er allt að 520 m3, svo og peningshús, heyhlöður, verbúðir og veiðarfærageymslur. Enn fremur eru undanþegnar fjárfestingarleyfum framkvæmdir, er kosta samtals allt að 40000 kr.“ Þetta er til bóta. Að vísu leysir þetta ekki nein stórkostleg vandkvæði, t.d. þar sem húsnæðisvandræði eru, en ég tel, að í þessu felist þó a.m.k. það, að þeir, sem byggja sér skapleg íbúðarhús og klífa það fjárhagslega, eins og um hnútana er búið í fjármálum þjóðarinnar nú til dags, verða a.m.k. ekki eftir á ofsóttir og dregnir fyrir dómstóla til sekta. Ég tel líka, að í þeim orðum hæstv. forsrh., sem hann viðhafði hér í gær og voru eitthvað á þessa leið: Við ættum að viðurkenna yfirsjónir okkar og vitleysur, sem við gerðum, þegar við samþ. l. um fjárhagsráð - ég tel, að í þeim orðum felist viðurkenning á því hjá forsrh., að ekki sé á neinu viti byggt að hafa enn þá uppi málssóknir og ofsóknir gegn húsbyggjendum, og tek það svo, að með þessum orðum gefi forsrh. loforð ríkisstj. fyrir því, að í framkvæmdinni verði ekki haldið áfram með þær réttarofsóknir, sem yfir standa gegn 22 Vestmannaeyingum og ég hef áður flutt hér í þinginn þáltill. um, sem ekki hefur verið afgreidd enn þá, að þessi málaferli verði afturkölluð, og vildi ég sérstaklega beina þeirri spurningu til forsrh., hvort ekki megi taka ummæli hans svo, að ríkisstj. felli þau málaferli niður. Hinu er alls ekki að leyna, að í allmörgum atriðum er þetta lagafrv. ríkisstj., sem hér liggur fyrir, veruleg afturför frá l. um fjárhagsráð, og skal ég nefna nokkur dæmi. Í 5. gr. þessa frv. felst breyting á nafni þeirrar stofnunar, sem á að hafa eftirlit með innflutningnum og fjárfestingunni. Þar segir: „Innflutningsskrifstofa, sem stofna skal samkvæmt l. þessum, hefur með höndum leyfisveitingar samkvæmt 1. og 8. gr.“ Það þýðir, að í staðinn fyrir fjárhagsráð er nú sett á stofn innflutningsskrifstofa. Það er nú heldur ósmekklega til fundið nafn og gefur tilefni til nokkurs misskilnings, þar sem ætla mætti eftir nafninu, að hér væri um að ræða skrifstofu, sem sjálf ætti að hafa með höndum innflutning til landsins. Þetta sést nú kannske öllu betur, þegar búið er að snúa þessu heiti á hið síðara móðurmál ríkisstj. Þá mundi þetta líklega verða Import Office, en það mundu víst fæstir skilja öðruvísi en svo, að það væri skrifstofa, sem ætlaði að annast innflutninginn. Þá er það a.m.k. ekki til þess að færa hlutina í lýðræðislegra form að draga valdið úr höndum fimm aðila í hendur tveggja, sérstaklega þegar höfð er hliðsjón af því, hvernig allt er í pottinn búið í okkar þjóðfélagi, að þeir tveir hv. stjórnmálaflokkar, sem að ríkisstj. standa, eru sem óðast að draga allt fjármálalif þjóðarinnar beint inn í sínar flokksklíkur og setja ekki aðra til þess að gegna almennri þjónustu í fjármálunum en einmitt þá, sem draga allt fjármálalíf þjóðarinnar beint inn á flokksskrifstofurnar og taka flokkssjónarmiðin öllum sjónarmiðum framar. Því hefur áður verið lýst, að fylgjendur ríkisstj. við síðustu kosningar eru ekki, þegar öllu er á botninn hvolft, nema rétt rúmlega 60% þjóðarinnar, og þetta miðar mjög að því að gera hin 40% enn þá réttlausari en þau áður voru, og að því er tekur til hæstv. forsrh., - sem svo mjög talar um frelsi og ég í rauninni hef alltaf nokkra tilhneigingu til að halda að sé meinfangalaust við frelsið, enda þótt verk hans sýni það ekki upp á siðkastið, - þá bendir þessi breyting ekki til þess, að hann hafi yfir neinu að gleðjast hvað snertir lýðræði og frelsi. Þá eru í 9. gr. þessa lagafrv. gerðar ráðstafanir til þess að lögfesta enn betur en verið hefur yfirráð Ameríkana yfir fjármálum íslenzku þjóðarinnar en í 9. gr. er talað um að Framkvæmdabanki Íslands skuli sjá um fjárfestinguna. Framkvæmdahanki Íslands er, eins og flestum er nú víst kunnugt, sú stofnun, sem fátækrafulltrúi Ameríkana veitir forstöðu í umboði Ameríkumanna og með samþykki íslenzku ríkisstj. Þá er dálítið merkilegt atriði í þessu frv., sem er alveg nýmæli, að því er ég bezt veit. Í 3. málsgr. 8. gr. þessa lagafrv. segir: „Óheimilt er byggingarnefndum í kaupstöðum og kauptúnum að leyfa að hefja framkvæmdir, sem fjárfestingarleyfi þarf til, nema slíkt leyfi liggi fyrir. Enn fremur skulu byggingarnefndir hver í sínu umdæmi, hafa eftirlit með því, að framkvæmdir, sem heimilar eru án fjárfestingarleyfa, séu í samræmi við ákvæði þessarar greinar.“ - Og greinin heldur áfram og segir: „Þar sem byggingarnefndir starfa ekki, skulu oddvitar gæta þess, að ekki séu hafnar framkvæmdir, er háðar eru fjárfestingarleyfum, án leyfis innflutningsskrifstofunnar, svo og að framkvæmdir, sem hefja má án leyfis, séu í samræmi við lög þessi.“ Þetta þýðir það, að byggingarnefndir í kaupstöðum og oddvitar í sveitum eru í rauninni gerð að lögreglu. Ég tel, að ríkisvaldið hafi þegar komið sér upp alveg nægilegu kerfi til þess að annast umsjónina með þessu, þótt ekki sé farið að gera sveitarstjórnirnar ábyrgar hér um hluti, sem þær hafa hingað til ekki borið ábyrgð á. Þá má og geta þess, að það er í ósamræmi við það, sem tíðkazt hefur á okkar landi, að hægt væri að draga bæjarstjórnir eða oddvita eða byggingarnefndir fyrir lög og dóm fyrir einhverjar yfirtroðslur á þessum væntanlegu lögum, sem kunna að verða framkvæmdar í viðkomandi héraði. Ég fyrir mitt leyti felli mig mjög illa við þessa grein og er á móti henni. Það eru líka í 11. gr. allþung viðurlög við því, að þeir, sem skýrslur eiga að gefa um þessi mál, verði að gera það á tilskildum tíma, ella sæti þeir háum fjársektum. Þetta gæti komið á bæjarfélög eða sveitarfélög, og ég hygg, að það sé algerlega ósanngjarnt. Það eftirlitskerfi, sem ríkið þegar hefur, hlýtur að nægja og óþarfi að fara að gera hvern oddvita og hverja byggingarnefnd að lögreglufulltrúum ríkisstj. Þá vil ég einnig benda á það, að miðað við fjárhagsráðslögin stefnir þetta frv. enn að frekari gengisfellingu. Í 12. gr. þessa frv. er svo fyrir mælt, að innflutningsskrifstofan megi innheimta 1% í leyfisgjald af öllum þeim fjárhæðum, sem hún veitir innflutnings- og gjaldeyrisleyfi fyrir. Í fjárhagsráðsl. er gert ráð fyrir, að þetta sé 1/2%, en þessi hækkun um 1/2% þýðir auðvitað, að erlendur gjaldeyrir hækkar í verði sem því nemur, en allt, sem hækkar erlendan gjaldeyri í verði, miðað við íslenzka krónu, er auðvitað gengisfelling, og að því leyti miðar þetta frv. í átt að gengisfellingu. Ef svo færi. sem ekki er ólíklegt, að ríkisstj. yrði enn að hafa fataskipti á þessari stofnun sinni, t.d. næsta ár, og ef þá yrði haldið áfram á brautinni að hækka leyfisgjöldin kannske um hálft eða heilt prósent, þá vitum við ekki fyrr en við erum komin með verulega gengisfellingu í þessum lið. Þess vegna er ég fyrir mitt leyti algerlega á móti þessari hækkun, þar sem hún miðar að enn frekari gengisfellingu. Ég hef sýnt hér fram á, að a.m.k. í fimm atriðum er lagafrv., sem hér liggur fyrir, afturför frá l. um fjárhagsráð, en þá er ég kominn að því, að þetta lagafrv. er allmiklu styttra en l. um fjárhagsráð. Og hvað er það, sem fellt er niður? Jú, það, sem fellt er niður, eru allar skrautfjaðrirnar, sem hæstv. ríkisstj., sem sat að völdum, þegar fjárhagsráðsl. voru samþykkt, taldi sjálfsagt að í frv. yrði að hafa, þ.e.a.s., það er sú hlið á fjárhagsráðsl., sem veit að því, að þegnarnir í landinu skuli hafa einhver réttindi gagnvart stjórnarvöldunum En þetta á nú allt að fella niður. E.t.v. er það þess vegna, að hæstv. forsrh. er svo ákaflega hrifinn af þessu lagafrv. Það mætti segja mér, að undir niðri hefði sá maður haft heldur vonda samvizku af því að láta standa í l., án þess að ríkisvaldið gerði nokkurn skapaðan hlut til þess að framkvæma það, ákvæði eins og felast í upphafi fjárhagsráðsl., þ.e.a.s. í 2. gr. þeirra, og eru tölusett í átta liðum, sem ég ætla að leyfa mér, með leyfi hæstv. forseta, að lesa hér yfir. Þar segir: „Fjárhagsráð miði störf sín við eftirfarandi: 1. Að öll framleiðslugeta sé hagnýtt til fulls og öllum verkfærum mönnum tryggð næg og örugg atvinna. (Það er skiljanlegt, að hæstv. ríkisstj. liði betur, þegar þetta fellur út úr l.) 2. Að öllum vinnandi mönnum, og þó sérstaklega þeim, sem stunda framleiðsluvinnu til sjávar og sveita, séu tryggðar réttlátar tekjur fyrir vinnu sína, en komið í veg fyrir óeðlileg sérréttindi og spákaupmennsku. (Það er sömuleiðis alveg skiljanlegt, að hæstv. ríkisstj. sé öllu glaðari í hjarta sínu, þegar hún er laus við þetta ákvæði út úr l.) 3. Að neytendur eigi kost á að kaupa neyzluvörur sínar og framleiðendur rekstrarvörur sínar á hagkvæmasta hátt og vörukaup til landsins og vörudreifing innanlands gerð eins ódýr og hagkvæm og frekast er unnt. 4. Að áframhald verði á öflun nýrra og fullkominna framleiðslutækja til landsins, eftir því sem gjaldeyrisástæður og vinnuafl leyfir frekast, enda verði tryggt fé til framkvæmdanna jafnóðum. (Ja, það gengur nú heldur illa að tryggja fé til þeirra framkvæmda nú til dags.) 5. Að byggðar verði verksmiðjur og iðjuver til þess að vinna sem mest og bezt úr öllum framleiðsluvörum til lands og sjávar, þannig að þær séu seldar úr landi eins fullunnar og frekast er kostur, og við staðsetningu verksmiðjanna verði tekið tillit til hvors tveggja í senn, framleiðsluskilyrða og atvinnuþarfa einstakra byggðarlaga. 6. Að bæta starfsskilyrði iðjuvera, sem framleiða vörur, er spara þjóðinni gjaldeyri. 7. Að atvinnuvegir landsmanna verði reknir á sem hagkvæmastan hátt á arðbærum grundvelli og stöðvist ekki vegna verðbólgu og dýrtíðar. 8. Að húsnæðisskorti og heilsuspillandi íbúðum, hvar sem er á landinu, verði útrýmt með byggingu hagkvæmra íbúðarhúsa.“ Ég veit ekki betur en að flest þessi ákvæði, sem í l. eru nú, séu einmitt þess eðlis og stefni í sömu átt og mörg þau frumvörp, sem við sósíalistar erum að flytja hér nú á þessu þ. um smíði skipa. bæði báta og togara, og langtum fleira til þess að efla atvinnuvegi landsmanna og að Íslendingar yfirleitt fái að njóta sín við íslenzka atvinnuvegi, en séu ekki reknir í algerlega óarðbæra atvinnu suður á Keflavíkurflugvöll til þess að forðast hið sárasta atvinnuleysi. En þessu er öllu saman dauflega tekið af hv. ríkisstj., og eins og ég hef margtekið fram, þá er ekkert óskiljanlegt við það, þó að þessari hæstv. ríkisstj. finnist, að hún hafi öðlazt allmikið frelsi, þegar hún er laus við þessi ákvæði úr l. En það er hins vegar alveg misskilningur hjá hæstv. ríkisstj., að frv., sem hér liggur fyrir, miði að nokkru frelsi fyrir þjóðina, að undanskildum þeim eina lið, sem ég hef hér tekið fram, þ.e.a.s. að gefa frjálsa byggingu íbúðarhúsa og nokkurra fleiri framkvæmda, og um getur í 1. málsgr. 8. gr. þessa frv. Ég skal hins vegar, um leið og ég fagna þeim lið, taka fram, að þar finnst mér gengið skrefi of skammt, og hef ég ásamt hv. 11. landsk. þm. (LJós) borið fram brtt., sem útbýtt var hér í d. í dag, þess efnis, að auk þess, sem þar er lofað frjálsum framkvæmdum á, verði byggingar í þágu sjávarútvegsins, svo sem fiskgeymsluhús og aðrar byggingar í hans þágu. En að síðustu vil ég taka það sérstaklega fram, að ég tei, að í ummælum forsrh. felist það, að ríkisstj. muni afturkalla málshöfðanir sínar gegn þeim 22 Vestmannaeyingum, sem nú standa frammi fyrir dómara fyrir það eitt, að þeir byggðu sér íbúðarhús.



Herra forseti. Frá því að ég talaði hér nokkur orð í gær, hafa þrír ræðumenn sósíalista flutt alllangar ræður. Ég vil ekki tefja umr. með því að fara að karpa um minni háttar atriði, og ég veit, að ef ég færi að svara þeim orði til orðs, þá yrði það til þess eins, að umr. mundu dragast úr hófi fram. Hins vegar finnst mér nokkur ástæða til þess að þakka öllum þessum hv. ræðumönnum fyrir þann kærleika, sem ég sé að enn leynist í þeirra hjarta í minn garð. Ég tel, að þeir hafi átt það sameiginlegt allir í sínum ræðum að vera mjög vinveittir í minn garð, og maður er náttúrlega þakklátur fyrir það, þó að um andstæðinga sé að ræða - og ekki síður. Ég veit hins vegar ekki, hvort ég verðskulda það lof, sem þeir beint og óbeint hafa borið á mig, og kæri mig náttúrlega ekki heldur um að verðskulda það, ef það á að kosta einhverja linkind við þeirra höfuðstefnumál í þjóðmálum. Ég vil svo að öðru leyti aðeins segja, að í þeirri ræðu, sem ég flutti hér í gær, var það tvennt, sem ég lagði höfuðáherzlu á. Annað var að sanna faðerni fjárhagsráðsl. Það, sem ég sagði um það, stendur óhaggað. Hitt meginatriðið var, hvort hér væri um að ræða aukið frelsi eða ekki. Ég hef um það mínar skoðanir og tel, að bókstafurinn sanni mitt mál, en ef menn vefengja það, þá segi ég það bæði við hv. síðasta ræðumann, 9. landsk., og aðra þá menn, sem hér hafa talað af hendi hans flokks, að við skulum spyrja reynsluna að því, þegar hún er fallin á. Við höfum nú haft reynslu nokkuð á 7. ár um l. um fjárhagsráð. Ef við hittumst hér á Alþ. að viðlíka tíma liðnum og spyrjum, hvort þessi l. hafi fært þjóðinni eitthvað annað meira og betra, þá veit ég, að ekki mun standa á þeim að viðurkenna, að ég hafi haft á réttu að standa þá, eins og mér sýnist raunar að þeir hafi tilhneigingu til þess að álita að ég allajafna hafi. Ég læt svo ekki þær einstöku rökvillur, sem gætu gefið ástæðu til andmæla, verða freistingu á mínum vegi til að tefja framgang þessa máls og læt þess vegna þessa stuttu aths. nægja. Ég vil þó aðeins bæta því við, að til mín beindi hv. 9. landsk. fyrirspurn varðandi málssókn á hendur borgurum í Vestmannaeyjum út af því, að þeir hafi hrotið lög um heimildir til byggingarleyfa, hvort sakir mundu falla niður á þessa menn. Ég sé ekki ástæðu til þess að svara þessu, fyrr en ég hef haft tækifæri til að bera mig saman um það við þá menn í stjórninni, sem það sérstaklega fellur undir, og veit, að hv. þm. gerir sér ljóst, að það er ekki hægt að ætlast til annars af mér á þessu stigi málsins.



Herra forseti. Ég ætla nú ekki að lengja neitt umr. um þetta mál, því að sú ræða, sem hæstv. forsrh. hélt, gefur heldur ekki tilefni til þess. Ég vildi aðeins ítreka frekar en ég gerði í gær þann mun, sem er á þeim till., sem við sósíalistar höfum alltaf flutt um lausn málanna hér á Íslandi á sviði fjárhagsog atvinnulífsins. Okkar till. hafa verið um þjóðnýtingu á ákveðnum sviðum í þjóðlífinu. Það, sem fólst í fjárhagsráðsl., og það, sem felst í núverandi l., eru till. um einokun til handa einstökum fésýslumönnum á ákveðnum möguleikum. Það er þetta tvennt, sem alltaf verður að aðskilja algerlega, þegar maður er að ræða um þessi mál, hvort t.d. ríkið tekur í sínar hendur til þess að þjóðnýta einhvern alveg ákveðinn hluta atvinnulífsins og rækir hann þar með, t.d. innflutningsverzlun, til ágóða fyrir alla þjóðina eða hvort ríkisstj. fær vald til þess að geta hagnýtt fyrir einstaka fésýsluhópa allan innflutning landsins eða eins stóran hluta af honum og ríkisstj. lízt. Og ég hef svo greinilega sýnt fram á, hvaða heimilda ríkisstj. er að afla sér með þessum l. til að gera allt slíkt með reglugerðum og hvernig hún hefur hagnýtt undanfarið þessa möguleika, að ég þarf ekki frekar orðum um það að fara. Okkar till. frá 1946, till. um þjóðnýtingu innflutningsverzlunarinnar m.a., koma til með gagnvart sögunni, þegar dæmt verður um þróun þessara ára, að standa sem till. í anda sósialismans, þar sem hins vegar sú framkvæmd, sem verið hefur, og þau l., sem hér á nú að fara að lögfesta, kemur til með að standa sem dæmi um einokunarauðmagnið á Íslandi, þess vald og þess hagnýtingu á ríkisvaldinu einstökum fésýsluhópum til framdráttar. En það var eitt, sem ég alveg sérstaklega beindi fyrirspurnum til hæstv. ríkisstj. um í minni fyrstu ræðu um þetta mál, og það var út af bátagjaldeyrinum, hvort hæstv. ríkisstj. áliti, að samkvæmt 1. gr. þessara laga væri henni heimilt að gefa út reglugerðir eins og fjárhagsráð var látið gefa út eftir ósk ríkisstj. 8. mars 1951, um svo kallaðan bátagjaldeyri, og eins og ég hef margsýnt fram á þýðir líka, að það væri hægt að gefa út reglugerð um smjörgjaldeyri, togaragjaldeyri eða hvaða gjaldeyri sem vera skal, lækka gengi krónunnar raunverulega alveg eins og ríkisstj. þóknast bara með reglugerðum um slíkar sérstakar tegundir gjaldeyris. Hæstv. ríkisstj. hefur ekki fengizt til að svara þessu, og ég veit, að hún á bágt. Hún veit, að hún er búin að brjóta lög í tvö ár viðvíkjandi bátagjaldeyrinum og heimta inn á annað hundrað millj. kr. af þjóðinni án lagaheimildar. Nú þykist ég vita. að hún álitur, að eins og þessi lög eru orðuð, þá séu þær skorður, sem áður voru í fjárhagsráðsl. við setningu reglugerða eins og um bátagjaldeyrinn, í brott fallnar, þannig að með reglugerðinni samkvæmt 1. gr. þessara laga geti ríkisstj. innheimt peninga banda sjálfri sér eða öðrum eins og henni þóknast af almenningi og hækkað verð á innfluttum vörum og raunverulega fellt gengi íslenzku krónunnar í sambandi við einstakar vörutegundir eins og henni þóknast. Þessu fæst hæstv. ríkisstj. ekki til að svara, og ég veit, að við fáum ekkert svar við þessu, fyrr en við fáum næstu reglugerðirnar um smjörgjaldeyrinn eða togaragjaldeyrinn eða annað slíkt. Ég vildi hins vegar skjóta því til þeirrar n., sem þær þetta til athugunar, að hún gangi alvarlega úr skugga um þessa hluti og knýi fram svör um það, að það sé alveg greinilegt, hvort eftir þeim l., sem nú á að fara að samþ., sé svona álagning eins og bátagjaldeyrisins heimil. Ég hef áður gert það að till. minni, að þetta frv. fari til fjhn., og ég vil vonast til, að þessi hv. n. gangi úr skugga um þessi mál, þannig að það sé hægt að vita alveg um skilning Alþ., þegar þetta mál kemur til 2. umr., hvað þetta efni snertir.



Þetta frv. um samþykkt á ríkisreikningnum fyrir árið 1951 er samið í sama formi og vant er. Reikningurinn hefur verið lagður fyrir samtímis frv., og leyfi ég mér að vísa til hans. Ég sé ekki ástæðu til þess að fylgja frv. úr hlaði með frekari grg., en legg til, að því verði vísað til hv. fjhn. að lokinni umr.