Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í 16. gr. l. nr.115 frá 1936, um þingsköp Alþ., var svo ákveðið, að sameinað Alþingi skyldi kjósa utanríkismálanefnd, skipaða 7 mönnum, til utanrmn. skyldi vísa utanríkismálum, n. skyldi einnig starfa á milli þinga og skyldi ríkisstj. ávallt bera undir n. utanríkismál, sem fyrir koma á milli þinga. Þetta ákvæði frá 1936 var framkvæmt þannig um mörg ár, að ríkisstj. hafði um öll utanríkismál, sem einhverju máli skiptu, náið samstarf við utanrmn. Voru málin yfirleitt borin undir n. og rædd þar og hún lét uppi um þau sitt álit, en ríkisstj. var auðvitað hverju sinni í sjálfsvald sett, að hve miklu leyti hún fór eftir þeim skoðunum, sem fram komu í n. Bera fundargerðir utanrmn, það með sér, að þar hafa verið tíðir fundir og utanríkismál yfirleitt rædd þar. Árið 1951 var sú breyt. gerð á 16. gr. þingskapanna, að kjósa skyldi þrjá menn innan utanrmn. í sérstaka undirnefnd. Þingið skyldi eftir sem áður vísa málum, sem undir utanríkismál heyrðu, til utanrmn. til meðferðar, en utanrmn. skyldi sjálf ekki lengur vera til samstarfs og samráðs við ríkisstj., heldur átti þessi þriggja manna n. að gera það, bæði á þingtíma og utan þingtíma. Reynslan af þessari breyt. hefur orðið sú, að því er utanrmn. sjálfa varðar, að síðan 1951 hefur n. naumast leyst önnur störf af hendi, en kjósa sér formann og ritara og kjósa þessa þriggja manna undirnefnd. Hafa sjaldan verið haldnir í n. nema tveir fundir á ári. Á öðrum fundinum hafa formaður og ritari verið kosnir, á hinum fundinum hefur undirnefndin verið kosin. Hafi utanrmn. haldið fundi utan þessara tveggja, þá hefur það eingöngu verið til þess að afgreiða till., sem til hennar hefur verið vísað frá hv. sameinuðu Alþingi. Undirnefndin hefur átt að koma í staðinn fyrir aðalnefndina til samráðs og ráðuneytis fyrir ríkisstj. Ég hef athugað það í utanrrn., hvort nokkur skjöl eða skilríki finnist þar fyrir því, að hve miklu leyti samráð hefur verið haft við þessa þriggja manna undirnefnd, síðan hún var lögtekin og ég hef ekki getað fundið þar nein skilríki fyrir því, að samráð hafi yfirleitt verið haft við þessa þriggja manna nefnd. Þar finnast engar fundargerðir og engin skjöl eða skilríki, sem benda til neins slíks samstarfs. Hygg ég þó, að eitthvert samráð hafi verið við þessa n. haft, en þá aðallega í formi þess, að ráðh. hefur rabbað við þessa nm., þegar honum hefur þótt ástæða til, án þess að haldnir hafi verið formlegir fundir eða nokkrar bókanir eða skilríki finnist fyrir því, að nokkuð hafi þar gerzt. Þetta er að sjálfsögðu mjög óviðkunnanlegt og óþægilegt fyrirkomulag. Það er nauðsynlegt fyrir ríkisstj. á hverjum tíma að geta haft samráð við utanrmn. um viss utanríkismál og það er nauðsynlegt að geta haft það samráð á sem breiðustum grundvelli, þannig að hægt sé að hafa samstarf og samráð við þingflokkana yfirleitt. Til þess að ráða bót á þessu er frv. það, sem hér liggur fyrir til umræðu, fram borið og í því skyni, að l. verði færð aftur til sama horfs og þau voru fyrir 1951, þannig að nú beri að hafa samráð við utanrmn. í heild. Þegar breyt. var gerð 1951, var hún rökstudd með því, að ekki væri hægt að sýna kommúnistum þann trúnað að hafa samstarf við þá um viss viðkvæm utanríkismál. Menn gera sér fullkomna grein fyrir hinum alþjóðlega kommúnisma og gera sér alveg fullkomna grein fyrir því, hvaða samstarf er við þá hægt að hafa og hvaða trúnað er hægt að sýna þeim og ef þetta frv. yrði samþykkt, eins og það liggur hér fyrir, þá verður það að sjálfsögðu að vera á mati utanrrh. hverju sinni, hvernig með þann trúnað skuli fara og hann verður að haga sínum málflutningi við utanrmn. með hliðsjón af því, sem hann telur öruggt og heppilegt hverju sinni. Ætti að vera vandalaust að komast út af slíkum hlutum. Hitt er óheppilegt og getur ekki gengið svo til lengur, eins og verið hefur allar götur síðan 1951, að samráð við utanrmn. eða undirnefndina virðist naumast hafa verið til. Þessu frv. er, eins og ég sagði áðan, ætlað að ráða bót á því. Ég leyfi mér að leggja til, að frv. verði vísað til 2. umr. og allshn.



Herra forseti. Það er eins og hæstv. utanrrh. sagði, að árið 1951 gerði Alþ. þá breyt. á þingsköpum varðandi skipan og starfshætti utanrmn., að n. skyldi velja úr sínum hóp 3 menn, sem væru sérstaklega ríkisstj. til aðstoðar um hin vandasamari mál. Þetta frv. var flutt í samráði við þáv. ráðh. alla, en þá fóru með stjórn Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn undir forustu hv. 1. þm. Skagf., Steingríms Steinþórssonar. En frv. var á Alþ. samþ. með atkv. lýðræðisflokkanna svokölluðu. Það fór ekki dult, hver var tilgangurinn með þessu frv. Ég hef ekki athugað sjálfa grg. En ég var flm. frv. og hef auðvitað ekki farið dult með þá, hvað fyrir mér vakti, fremur en ella. Ég sagði eins og var, að það væri skoðun lýðræðisflokkanna, að ekki væri hægt að treysta kommúnistunum fyrir þeirri vitneskju í utanríkismálum, er ríkisstj, þó væri neydd til eðli málsins samkvæmt að láta öðrum í té, þeim er á Alþ. eiga sætil. Með leyfi hæstv. forseta, byrja ég þá ræðu mína á þessa leið: „Ég þarf ekki að fara um þetta mál mörgum orðum, vegna þess að í sjálfri grg. frv., stuttri, eins og hún er þó, segir í raun og veru allt, sem segja þarf um málið. Þar er frá því skýrt, að ástæðan til þess, að farið er fram á breyt. á þingsköpunum varðandi skipan utanrmn., sé sú, að lýðræðisflokkarnir hafi ekki á undanförnum árum séð sér fært og sjái sér ekki heldur fært, enn að sýna kommúnistum þann trúnað í utanríkismálum, sem þó er skilyrði þess, að hægt sé að hafa eðlilegt samstarf í utanrmn. um meðferð þessara mála, eins og í öndverðu var ætlazt til, þegar ákvæði þingskapa í þessum efnum voru sett. Nú er það engu að síður ósk ríkisstj. að geta samt sem áður ráðfært sig við nefnd utan ríkisstjórnar, jafnt hvort sem þing á setu eða ekki, um utanríkismálin og þá sérstaklega við þá menn, sem Alþ. hefur falið að fjalla um þessi mál.“ Þetta er aðalefni málsins af minni hendi og umræður hníga að langsamlega mestu leyti um þessa hugsun. Og eins og ég sagði, þá var þetta frv. þá samþ. með atbeina svonefndra lýðræðisflokka. Nú er það rétt, að eftir að svokölluð vinstri stjórn, hæstv. núv. stjórn, tók við völdum, hefur ekki tekizt að fá kosna þessa undirnefnd. Í fyrra var hv. 1. þm. Skagf. formaður n. Við umboðsmenn Sjálfstfl. í n., hv. 1. þm. Reykv. og ég, bárum þá fram eindregna ósk, sem raunar áður hafði verið hreyft, um það, að nú yrði þessi undirnefnd kosin tafarlaust. Hv. form. n. mæltist undan því, en hét því, að n. skyldi kosin á næsta fundi utanrmn. Þessi hv. þm., form. n., gerði nú hvorugt að efna það heit né að svíkja það. Hann var ekki líklegur til að vilja svíkja sín ummæli frekar þá en ella. Hins vegar lágu atvik að því, að hann átti ekki auðvelt um vik að efna það og kaus þess vegna þann kostinn að kalla ekki saman neinn fund í n. eftir þetta. Við hreyfðum þessu nokkrum sinnum á þinginu, en á því fékkst engin leiðrétting. Á fyrsta fundi n. nú var kosinn nýr formaður, hv. þm. N-Þ. Við bárum þá fram ósk og raunar kröfu um, að þessi undirnefnd yrði kosin, en hv. þm. kvaðst ekki geta orðið við þeirri ósk þá, en hét að athuga málið og okkur skildist, að hann mundi vilja láta kjósa n. þegar á næsta fundi, þó að ég megi ekki fara með, að hann hafi gefið um það fyrirheit. En við skildum orð hans þannig, að honum fyndist þetta eðlilegt og bjuggumst við því, að svo yrði. N. kom svo aftur saman á annan fund. Við ítrekuðum þá okkar kröfur og höfðum tilbúna skriflega grg., en formaður tók þá þann kostinn að fresta fundi og grg. var ekki lögð fram með allra nm. samþykki. Það orkar ekki tvímælis frá mínu sjónarmiði, að það sé skýlaus skylda að kjósa þessa nefnd og jafnvel helzt að kjósa hana á fyrsta fundi. Með leyfi hæstv. forseta, stendur svo í 16. gr. þingskapa, sem um þetta fjallar: „Til utanrmn. skal vísa utanríkismálum. Utanrmn. kýs úr sínum hópi með hlutfallskosningu þrjá menn til ráðuneytis ríkisstj. um utanríkismál, enda skal stjórnin ávallt bera undir þá slík mál, jafnt milli þinga sem á þingtíma.“ Ég hygg, að enginn véfengi, að þegar hin nýja utanrmn. hefur verið kosin, falli niður umboð þessarar 3 manna n., sem áður var að verki, einnig vegna þess, að það er ekki trygging fyrir, að þeir, sem í henni áttu sæti, eigi sæti í þeirri utanrmn., sem hið nýja þing hefur kosið. Ef þessi nefnd samkvæmt þingsköpunum á að vera til ráðuneytis ríkisstj. um utanríkismál og enda skal ávallt bera undir þá n. slík mál, jafnt milli þinga sem á þingtíma, ef þetta er ákveðið í þingsköpum, þá er það líka ákveðið, að um leið og utanrmn. sezt á laggirnar, þá kýs hún þessa nefnd. Það er ekki hægt að bera ávallt, eins og stendur í þingsköpunum, undir nefnd hin mest áríðandi mál, nema n. sé til. Það er þess vegna enginn vafi, að það er hugsun og vilji löggjafans, að um leið og utanrmn. kýs sér formann og ritara, þá kjósi hún einnig þessa undirnefnd. Ég held þess vegna, að það sé ekki ofmælt, þó að staðhæft sé, að það sé beint brot á þingsköpunum að kjósa ekki þessa n. þegar í stað á fyrsta fundi. Hitt er náttúrlega augljóst mál, að það að láta líða svo ár eftir ár, að nefndin sé ekki kosin, er hreint brot á þingsköpunum, þannig að jafnvel þeir, sem tilhneigingu hefðu til að vefengja mín rök, geta auðvitað ekki komizt undan að viðurkenna það út af fyrir sig. Við skulum ekki vera að fara neitt leynt með hér fyrir hv. þingheimi hver ástæða er til, að þessi undirnefnd hefur aldrei fengizt kosin. Það er ekki af því, að þessir menn, sem fara nú með þessi mál, hæstv. utanrrh. og hans félagar, séu svo rangsleitnir, að þeir út af fyrir sig vilji ekki fullnægja þessum einlægu tilmælum okkar, sem hafa alveg verið borin fram áreitnislaust. Ástæðan til, að n. hefur ekki fengizt kosin, er sú, að í n. eiga sæti þrír menn, eins og talað er um. Sjálfstfl. ræður einum manninum. Hann hefur 2 nm. af 7. Hverjir eiga þá hinir tveir að vera? Það verður ekki undan því komizt, meðan þeir flokkar skipa ríkisstj., sem nú gera það, að stærsti flokkur stjórnarinnar, nefnilega kommúnistarnir, ráði einum manninum. Fram hjá því verður ekki komizt. En út á við má það ekki verða heyrinkunnugt, að kommúnistar fái sæti í þeirri þriggja manna nefnd, sem sérstaklega er til aðstoðar ríkisstj. um utanríkismál. Og það er vegna þess, að hæstv. utanrrh. og aðrir þeir menn, sem í hans nafni tala við umheiminn, segja umheiminum, að kommúnistarnir hafi alls engin áhrif á utanríkismál. Hann segir: Á meðan ég er hér, þá ræð ég og ég þarf enga kommúnista til að ráðleggja mér, hvað ég á að gera. - Þetta er grímulaus myndin, eins og hún er. Nú sjáum við, hvernig á að komast út úr vandanum. Það á ekki að reiða hnefann framan í kommúnistana og segja: Við kjósum tvo menn, framsóknarmann og Alþýðuflokksmann, í þessa n. Það á ekki að gera það. Það á ekki heldur að segja umheiminum frá því leyndarmáli, að kommúnistar eiga rétt á manni í þessa n. og mundu fá hann, ef nefndin væri kosin. Það á að stýra fram hjá vandanum með því að breyta þingsköpunum aftur. Rök hæstv. utanrrh. í þessum efnum voru ákaflega veigalítil. Hann sagði, að það hefði ekki almennt verið haft samráð við þessa þriggja manna n., en sagði þó, að ráðh. hefði ráðgazt við n., þegar honum hefði þótt nauður reka til eða atvik liggja að því, að það væri heppilegt. Og sannarlega er það satt. Ég hef ekki farið með utanríkismál á þessum tíma frá 1951, en ég þykist muna það, að þessi n. eða þeir, sem þá áttu að mæta fyrir hönd flokkanna, voru kvaddir til ráða undir margvíslegum kringumstæðum. Hvort um það er nokkuð bókað eða ekki, veit ég ekki. Það skiptir heldur engu aðalmáli. Aðalmálið var það, að stjórnin gat þá ráðgazt við menn, sem hún bar traust til og þóttist mega bera utanríkismálin undir, án þess að því fylgdi nokkur sérstök hætta. Nú segir utanrrh.: Þetta er mjög umhendis allt saman, því að stjórnin verður að geta borið sig saman við alla flokkana. - Ja, því ekki það? Ef stjórnin vill bera sig saman við alla flokkana, þá getur hún líka borið sig saman við þann flokkinn, sem ekki ætti umboðsmann í þessari þriggja manna nefnd. Auðvitað gæti hún það. Hún getur borið sig saman, hvenær sem er, við alla utanrmn. Þetta er þess vegna bábilja, aðeins tyllirök til að leyna sannleikanum. Við skulum játa, að það, sem hér er að ske, er það, að utanrrh. Íslands er í nafni ríkisstj. að lýsa yfir trausti á kommúnistunum. Hann er að lýsa yfir því, að hann sjálfur, forsrh. og aðrir ráðh. ríkisstj., þeir sem ekki eru taldir í Alþb., beri fullt traust til kommúnistanna. Hann lýsir yfir: Við þurfum enga þriggja manna nefnd, við þurfum hins vegar alla nefndina til að ráðgast við. Þetta frv. er þess vegna og á að heita traustsyfirlýsing utanrrh. og forsrh. til kommúnista í utanríkismálum. Ég segi það að vísu, að ég veit orðið ekkert, til hvers ég ber mest og til hvers ég ber minnst traust í utanríkismálunum. Ég veit það orðið ekkert. Þetta er allt einn hrærigrautur. Það er ekki einu sinni fyrir gleggstu menn að gera sér grein fyrir, hver er hvað í þessu öllu. Ég hef langmesta tilhneigingu til að láta það alveg afskiptalaust, að hæstv. utanrrh. kemur inn í Alþ. og lýsir trausti á kommúnistunum í sambandi við utanríkismálin. Og mér finnst ekkert óeðlilegt, að hann geri það, eftir að kommúnistar hafa stjórnað stærsta utanríkismáli Íslands nú að undanförnu, þ.e.a.s. landhelgismálinu. Það hefur að vísu verið talinn glæpur, þegar sjálfstæðismenn hafa sagt frá því, að þetta væri svona. Þá hefur blað forsrh. ráðizt á okkur fyrir það, að við værum að spilla landhelgismálinu með því að segja frá því, hverjir stýrðu förinni. En hins vegar, þegar blað sjútvmrh. hefur sagt, að hann væri hinn athafnamesti foringi í þessu máli, þá þorir enginn að blaka við hári á hans höfði. Þá er allur sá sannleikur látinn vera heilagur, sem er hreinasta og svartasta lygi, ef við segjum hann. Þetta er auðvitað á allra vitund. Til góðs eða ills hafa þeir stýrt förinni - og til ills frá mínu sjónarmiði. Ég veit vel, að ýmsir í ríkisstj. hafa viljað annað, en hér gildir enginn vilji samanborið við verkin. Og við erum ekki búnir að bíta úr nálinni um það mál enn þá. Utanrrh. lýsti yfir í ræðu alveg nýlega, að það væri bábilja, ef nokkur maður héldi, að búið væri að bíta úr nálinni um landhelgismálið, það væri algerlega óleyst. En blað stærsta stjórnarflokksins undir forustu hæstv. sjútvmrh. segir, að það sé búið að leysa þetta mál. En ég spyr: Hafa Íslendingar fengið uppfylltar óskir sínar? Ég hef ekki umboð til að tala fyrir hönd míns flokks í þessu máli, en mér finnst langeðlilegast, að við sjálfstæðismenn segjum: Ef utanrrh. langar til að gefa kommúnistum traust í sambandi við utanríkismálin, þá er það hans mál. ég tei það hafa sína ókost, og ég skal ekki vera að tíunda þá frekar, en ég gerði í umræðunum 1951, enda ókostirnir nú minni en þá, vegna þess að nú er búið að fela þessum mönnum svo mikið vald í þessum efnum, það skiptir minnstu máli, hvað héðan af er gert. En það er líka kostur á þessari breyt. Það er nefnilega sá kostur, að þá er hægt að starfa í utanrmn. Utanrmn. hefur af núv. stjórn verið sett út úr starfi. Hún hefur verið rekin frá sinum störfum. Nú er hægt að taka til starfa aftur. Ég mun leggja þetta undir minn flokk, þótt ég viti ekki, hvernig hann tekur undir það, að við látum þetta mál alveg lönd og leið og lofum þeim að eigast við um það, sem eru í stjórninni. Kunnugir bítast bezt - og hæstv. utanrrh. hlýtur að vita vel, að það er óhætt að trúa kommúnistunum fyrir öllu í utanríkismálum! Ég minni aðeins á, að utanrmn. á að vera í nánu samstarfi við stjórnina um utanríkismálin og þetta nána samstarf allrar nefndarinnar var fellt niður með ákvæðinu um, að þrír menn skyldu valdir til þessara starfa. Nú ber sjálfur ráðherra fram frv. um, að þessir þrír menn, sem átti að sýna sérstakan trúnað, séu skornir niður við trogið, en upp af því blóðbaði rísa þá sjö menn, þar sem kommúnistar eiga sinn fulltrúa. Það er hans dómur og hann hlýtur að þekkja öll málsatvik vel, að það sé bitamunur, en ekki fjár, hvort þeir fái að vita í utanrmn. eða uppi í stjórnarráði hans leyndustu þanka á sviði utanríkismálanna.



Herra forseti. Ég hygg, að það sé mikill misskilningur hjá hv. þm. G-K., að hægt sé að finna nokkur ákvæði um það í þingsköpunum, að skylda beri til að kjósa þessa þriggja manna undirnefnd á fyrsta fundi utanrmn. Það segir eingöngu í þingsköpunum, að þessa nefnd beri að kjósa, en hins vegar segir ekkert um það, hvenær það skuli gert. Þetta ákvæði verður ekki skoðað á annan veg en þann, að nefndina skuli kjósa það tímanlega, að hún sé til, þegar ríkisstj. eða utanrrh. óskar eftir að hafa samstarf við hana. Þau ein tímatakmörk virðast vera eðlileg og sjálfsögð, enda gefa lögin ekki tilefni til að ætla annað. Hitt er greinilegt, að það segir í lögunum, að ávallt skuli hafa samstarf við þessa undirnefnd, en eins og ég sagði áðan, þá virðist það hafa verið regla, síðan nefndin var sett 1951, að það hefur ekki verið haft samstarf eða samráð við hana. Það finnast engin gögn fyrir því í utanrrn., og það virðast engar fundargerðir vera til, enda ekki fundir haldnir í nefndinni. Ég gat mér þess til áðan, að utanríkisráðherrar mundu einhvern tíma sennilega hafa spjallað við einstaka nefndarmenn, þegar þeim hefur þótt tilefni til, og ég hygg, að það sé rétt til getið. En viðskipti ríkisstj. undanfarinna ára við þessa undirnefnd hafa áreiðanlega ekki verið með þeim hætti, sem l. gera ráð fyrir og tel ég, að miklu sé hreinlegra og eðlilegra að afnema n. algerlega og hafa samráð við utanrmn. í heild. Hv. þm. G-K. sagði, að það hefði verið erfitt að fá þessa nefnd kosna, vegna þess að, ef hún hefði verið kosin með eðlilegum hætti, þá hefðu kommúnistar fengið fulltrúa í nefndina og við Alþýðuflokksmenn hefðum viljað koma í veg fyrir það. Það er misskilningur hjá þessum hv. þm., ef nefndin hefði verið kosin með venjulegum hætti, að kommúnistar hefðu fengið þar nokkurn fulltrúa. Í nefndina hefði farið einn sjálfstæðismaður og tveir framsóknarmenn. Flokkaskiptingin er nú þannig í utanrmn. og þetta hefur þess vegna ekki verið neitt sérstakt atriði í þessu sambandi. Það er líka misskilningur hjá þessum hv. þm., að ég með því að flytja þetta frv. sé að gefa kommúnistum einhverja traustsyfirlýsingu í sambandi vió utanríkismál. Frv. segir ekkert um þá hluti, hvorki til né frá. Ég er eingöngu að óska eftir því, að utanrmn. sé gerð starfhæf, þannig að það sé hægt að hafa eðlilegt samstarf við hana. Það verður síðan að vera á mati þess utanrrh., sem er á hverjum tíma, með hverjum hætti hann notar þetta ákvæði og með hverjum hætti hann skiptir við utanrmn., enda þótt hann haldi þær reglur, sem í lögunum eru settar, að hafa samráð og samstarf. En af minni hálfu felst engin yfirlýsing að því er varðar traust eða vantraust á kommúnista í sambandi við þessa hluti.



Herra forseti. Það var í tilefni af ummælum, sem hér féllu frá hv. þm. G-K. Hann minntist á það hér, að einu af stærstu utanríkismálum þjóðarinnar nú, landhelgismálinu, væri nú stjórnað af kommúnistum, eins og hann sagði og að það væru þeir, sem réðu því, hvað gert væri í því máli, eins og hann sagði, að þeir stýrðu þar förinni. Hann lýsti því enn fremur yfir, að það væri hans skoðun, að það væri til ills, að þeir skyldu hafa stýrt því máli eins og gert hefði verið. Ég tel, að þessi ummæli séu þess eðlis, að það sé full ástæða að spyrja hér þennan hv. þm. um það, hvað það er viðvíkjandi ákvörðunum, sem teknar hafa verið varðandi landhelgismálið, sem hann telur að sé sérstaklega til ills og hann er hér að lýsa yfir andstöðu sinni við og þá líklega andstöðu síns flokks. Er hann hér að gefa yfirlýsingu um það, að hann sé andvígur því, sem hefur verið tekin ákvörðun um af hálfu ríkisstj., að lýsa yfir stækkun landhelginnar út í 12 mílur? Það er sú för, sem farin hefur verið, það er sú ákvörðun, sem tekin hefur verið. Er þessi yfirlýsing þessa hv. þm. um það, að hann og hans flokkur lýsi sig hér með andvígan þessu? Það er full ástæða til þess, að um þetta sé spurt, þegar þannig er hagað orðum eins og hér var gert. Ég vil minna á það í þessu efni, að ríkisstj. öll tók ákvörðun sameiginlega um það, hvaða ferð hefur verið farin í þessu landhelgismáli okkar og ég hélt fyrir mitt leyti, að stjórnarandstaðan væri samþykk því að lýsa því yfir, sem lýst hefur verið yfir af hálfu Íslands í þessu málí. En það er rétt, að það komi þá alveg umbúðalaust fram, ef annað er. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til þess að blanda mér mikið í þær umræður, sem hér hafa farið fram. Þær eru að sumu leyti um þetta mál og allt málið er þess eðlis, að það hlýtur að vera þeim til vansæmdar, sem stóðu að breytingunni á þingsköpum hér á Alþingi árið 1951. Það má öllum vera ljóst, að til þess var ætlazt eftir lögum og reglum frá Alþingi, að viðkomandi ríkisstj. hefði samráð við þá utanrmn., sem Alþingi sjálft hefur kosið til þess að fylgjast með slíkum málum. En 1951 þótti ástæða til þess undir sérstakri forustu þm. G-K. að reyna á ólýðræðislegan hátt að svipta einn þingflokkinn, sem þó var með réttum reglum kosinn í utanrmn., rétti til þess að fylgjast þar með þeim málum, sem utanrmn. átti að fylgjast með. En það er eins og stundum áður, svo kemur þetta í höfuðið á manni aftur síðar og þá kemur í ljós, að þessi regla, sem átti að verða ákveðnum aðila til ógagns, kemur svo í höfuðið á manni sjálfum aftur eftir nokkurn tíma. Ég vil taka fram, að það er mín skoðun, að hið gamla ákvæði hafi verið eðlilegt, það beri að halda sér við það, að utanrmn. öll hafi þessum störfum að gegna, það beri tvímælalaust að hafa samráð við hana alla og það sé ekkert einkamatsatriði viðkomandi ráðherra, hvort hann ber sig saman við einn eða nokkra menn úr nefndinni, heldur beri að hafa formlegt samráð við nefndina alla og allt annað sé brot á réttum leikreglum og brot á því, sem ætlazt er til í þingsköpum Alþingis. Út frá þessu sjónarmiði erum við Alþýðubandalagsmenn því fylgjandi, að þetta óréttláta og óeðlilega ákvæði verði numið úr lögum og fært til síns fyrra upphafs og þannig hafi stjórnmálaflokkar hér á Alþingi réttan og jafnan rétt til þess að fylgjast með þeim málum, sem þar kunna að verða rædd eða afgreidd á hverju stigi málsins. En hitt var svo aðalatriði þess, að ég bað hér um orðið, að spyrja hv. þm. G-K. að því, hvað hann meinti með þeim orðum, sem hér féllu hjá honum um það, að hann teldi, að þær ákvarðanir, sem teknar hefðu verið í landhelgismálum, hefðu verið teknar til ills og hvort hans flokkur stæði þar á bak við.



Herra forseti. Hæstv. utanrrh. sagði, að það mundi vera rangt hjá mér, að ætlazt væri til þess, að undirnefndin í utanrmn. yrði kosin á fyrsta fundi nefndarinnar. Ég skal ekki um þetta deila. Ég staðhæfði það ekki skilyrðislaust, en taldi það þó vera rétta skýringu hjá mér. Hæstv. ráðh. sagðist skilja það þannig, að það væri nóg að kjósa hana svo tímanlega, að hún væri reiðubúin, þegar utanrrh. óskaði eftir því. Ég styð mitt álit við það, að það á að bera undir þessa nefnd öll meiri háttar mál, jafnt milli þinga sem á þingtíma og eins og ég sagði áðan: Hvernig á að bera mál undir nefnd, sem ekki er til. - Atvik geta legið til, að snögglega þurfi að kjósa þessa nefnd, ef hún er ekki kosin á fyrsta fundi, þegar nefndin kýs sér formann. Hver segir þá, að viðstaddir séu þeir menn, sem bærir eru til þess að kjósa nefnd? Það getur vel verið, að þótt þessir þrír menn, sem kosnir hefðu verið á fyrsta fundi, séu allir staddir í bænum, þegar ráðh. þarf að tala við þá, þá séu hinir fjórir, sem þá mundu hafa kosið, ekki í bænum. Hvernig á þá að kjósa undirnefndina? Og það er einmitt í utanríkismálum, sem oft þarf að taka snöggar ákvarðanir. Ég hygg þess vegna, að mínar ályktanir séu réttar í þessum efnum. Hæstv. ráðh. sagði, að Alþfl. hefði eitthvað sérstaklega viljað koma í veg fyrir vald kommúnista 1951. Það var ekkert frekar Alþfl. en aðrir þessir svokölluðu lýðræðisflokkar. Þeir voru þá að punta sig með þessu og nú eru þeir að taka þessar orður af sér. Ég veit ekki, hve margir hafa trúað því, sem hæstv. ráðh. sagði, að eins og utanrmn. er skipuð, þá yrði enginn kommúnisti í henni, það yrðu tveir framsóknarmenn og einn sjálfstæðismaður. Ja, trúi því hver, sem trúa vill. Trúi því hver, sem trúa vill, að Framsfl., þó að hann hafi þrjá menn í nefndinni, hefði fengið því ráðið, að hann fengi tvo menn kosna, en hvorugur stjórnarflokkanna hinna fengi neinn mann kosinn. Svona rök geta menn fært fram, þar sem ekki eru viðstaddir þeir, sem til þekkja. Ég skal svo ekki deila við hæstv. ráðh. Mig langar bara að vekja athygli á því, að hann hefur ekki fært fram nein rök fyrir því, hvers vegna nú rekur nauður til að afnema þetta fyrirkomulag. Ég sagði áðan, að hann getur auðvitað kallað saman alla utanrmn., þótt þessi undirnefnd væri til og ég hygg, að mér trúi líka allir um það, sem ég áður sagði, að ástæðan fyrir því, að verið er að afnema þessa undirnefnd núna, er sú, að kommúnistar létu ekki bjóða sér það að vera utan við hana, en út á við má ekki sýna þá af ýmsum ástæðum. Skal ég svo ekki fara um það fleiri orðum. Hæstv. sjútvmrh. kom hér til þess að loka mig inni í gildrunni eða það held ég að hann hafi ætlað að gera. En ég vil alveg segja honum hiklaust, eins og minn er vandi, að það, sem ég fyrst og fremst ámæli honum fyrir og er það þó ekki það eina, það er, að hann skyldi ekki nota þann rétt, sem Íslendingar höfðu til að færa fyrst og fremst út grunnlínurnar, svo 12 mílur á eftir. Það vita allir, að útfærsla grunnlínunnar fagnaði miklu meira fylgi á Genfarráðstefnunni, heldur en 12 mílurnar og það vita þar af leiðandi allir, að það sætti miklu minni gagnrýni, að grunnlínurnar væru færðar út, heldur en 12 mílna útfærslan, sem líka er nauðsynleg. Og hann á eftir að svara því fyrir dómstóli þjóðarinnar, þó að það ekki verði gert hér í dag, hvers vegna hann lagði aðaláherzluna á 12 mílurnar, en vildi aldrei neitt ræða um grunnlínurnar. Hann á eftir að svara því. Það er ekki af því, að það sé ekki fleira, sem ég vil finna að honum í því máli og skal gera. Ég vil bara ekki á þessu stigi málsins gera það, vegna þess að ég skaða ekki málstað Íslands út á við, þó að ég staðhæfi þetta um grunnlínurnar, en það gæti skaðað málstað Íslands út á við, ef ég færi nú að gagnrýna ýmislegt annað, sem hann hefur gert.



Það fór nú eins og mig grunaði, að hv. þm. reyndist ekki sá kappi, að hann þyrði að standa við þær stóru fullyrðingar, er hann hafði hér í frammi áður. Hann varð nú að heykjast á því að standa við það og í rauninni játa það, að hann gæti ekki fært sínum stóru orðum neinn stuðning. Hann reyndi þó aðeins að halda því hér fram, að það, sem hann hefði átt við með sínum stóru orðum, væri það að ásaka mig fyrir að hafa ekki viljað standa að því að færa út eða breyta grunnlínupunktum. Nú veit þessi hv. þm. það og það vita í rauninni allir þm., að þetta er algerlega úr lausu lofti gripið hjá þessum hv. þm. Það liggur fyrir skrifleg till. frá mér í þeirri nefnd, sem starfaði frá öllum stjórnmálaflokkum á Alþingi, um framkvæmdir í þessu máli, flutt 28. apríl 1958 í landhelgismálanefndinni, þar sem ég legg til, að grunnlínunum verði breytt á þann hátt, sem ýtrast höfðu komið fram till. um, en fulltrúi Sjálfstfl. í nefndinni hefur ekki tekið undir það og daginn áður en reglugerðin var sett, var hann og aðrir spurðir sérstaklega að því, hvort hann vildi standa að því að breyta grunnlínunum, og hann fékkst ekki til þess að taka undir þær tillögur, ekki með einu orði, vildi ekki standa að því. Það hefur því sannarlega ekki staðið á mér eða mínum flokki að vilja fara út í enn frekari útfærslu á landhelginni, heldur en nú var gert og breyta m.a. grunnlínupunktum, en það stóð á fulltrúa Sjálfstfl., sem vann í nefndinni. Hann flutti aldrei till. um það og hann vildi ekki styðja till., sem fram kom í nefndinni um það. Þetta veit hv. þm. G-K. ofur vel, því að ég hygg, að það sé svo, að það hafi ekki staðið á fulltrúa Sjálfstfl., sem í nefndinni var, sjálfum að vera með þessu, en það mun hafa staðið m.a. á formanni flokksins og flokknum sem heild að vera með þessu. Það er því vitanlega algerlega haldlaust að kasta fram slíkum fullyrðingum eins og þessi hv. þm. gerði hér í sinni ræðu og ætla að komast út úr því með því að reyna að ásaka mig fyrir það, að ég hafi ekki viljað standa að því að breyta grunnlínum. Það er með öllu tilgangslaust. En eftir stendur svo hitt, að þessi þm. sá þó þannig að sér, að hann mundi, ef til vill vera að skaða málstað Íslands út á við, með slíkum dylgjum sem þessum og í rauninni verð ég að segja það, að það er meira en ég gat búizt við af honum, að hann rynni frá þessum stóru orðum sínum, sem hann hafði hér, vegna þess að hann fann það, þegar hann var búinn að segja þetta, að þá stefndi hann að því að skaða málstað Íslands út á við - og það mætti kannske þakka honum fyrir það að renna þó á þessari fullyrðingu sinni, þegar hann sá, að svona var fyrir honum komið.



Herra forseti. Það er nú eins og fyrri daginn, að það er heldur leitt verk að deila með rökum við þennan hæstv. ráðh. Ég sagði, að til góðs eða ills hefðu kommúnistarnir haft forustuna í þessum málum - og að mínu viti til ills. Ég sagði að gefnu tilefni frá honum, að það, sem ég gæti í dag um þetta sagt án þess að skaða málstað þjóðarinnar, væri það, að hann hefði ekki þorað að færa út grunnlínurnar, enda þótt sú stefna nyti miklu meira fylgis á Genfarráðstefnunni, en 12 mílurnar. Ég sagðist mundu geta gagnrýnt fleira í hans stjórn á þessum málum, þótt ég teldi ekki þjóðinni til farsældar að gera það opinberlega nú. Svar hans var ekkert annað en þessi venjulegi haldlausi marglittu-ósannindavefur, þar sem erfitt er að festa hendurnar á því, en hvergi er hald í neinu, sem hann segir. Helzt var það þó það, að Sjálfstfl. hefði ekki viljað aðhyllast útfærslu grunnlínanna, - alls ekki. En ég hef nú hér í fundarbók flokksins afrit, sem raunar hefur einnig birzt á prenti, af þeirri yfirlýsingu, sem ég í viðurvist borgarstjóra Reykjavíkur las upp fyrir hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh, á skrifstofu utanrrh. hinn 20. eða 21. maí s.l., kl. 4 e.h., sem stefnuyfirlýsingu Sjálfstfl. í þessum málum, og þar segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: „ Forsrh. hefur tilkynnt Sjálfstfl., að Framsfl. hafi ákveðið að hafna algerlega viðræðum við NATO-ríkin, áður en fiskveiðimörkin verði færð út og hafi samþykkt, að fiskveiðimörkin skuli vera 12 mílur frá landi, en að óbreyttum grunnlínum“ o.s.frv. Svo kemur: „Sjálfstfl. getur ekki fallizt á þessa ákvörðun Framsfl., sumpart vegna efniságreinings og sumpart vegna ágreinings um málsmeðferðina.“ Og loks segir: „Sjálfstfl. treystir því, ef málstaðurinn sé skýrður fyrir samstarfsþjóðum okkar, að eftir þær útskýringar og rökræður muni ekki aðeins útfærslan í 12 mílur, heldur og nauðsynleg rétting á grunnlínum fagna meiri skilningi og samúð, en nú og geta komið fyrr til framkvæmda.“ Þetta er tilkynning frá Sjálfstfl., lesin upp af formanni flokksins - og í fjarveru formanns þingflokksins í viðurvist borgarstjórans í Reykjavík - fyrir hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh. Það er stefnuyfirlýsing flokksins, hún er lesin og tilkynnt þeim ráðherranum, sem okkur bar fyrst og fremst að snúa okkur til í þessum efnum, einum eða tveimur dögum áður en ríkisstj. tekur sína ákvörðun. M.ö.o., þessi hæstv. ráðh. veit það, að eitt af því, sem gerir, að Sjálfstfl. vill ekki fallast á þeirra stefnu í málinu, er það, að stjórnin vildi ekki færa út grunnlínurnar. Svo kemur hann hér og segir, að Sjálfstfl. hafi verið á móti því að færa út grunnlínurnar. Ég veit ekki, hvað ætlazt er til að sagt sé um svona ráðherra eins og þennan, en ég vil bara minna hann á, að honum væri bezt að tala um þetta varlega, því að hann á eftir að standa skil á þeim stóru svæðum, sem hann gaf eftir, þegar hann var að bolast við að færa út í því skyni að koma ófriði á stað. Þá vildi hann ekki grunnlínurnar, sem kannske skipta Íslendinga ekki minna máli, en 12 mílurnar og þurfti þó hvort tveggja til og hefði samt ekki nægt.



Ekki tekst nú betur fyrir hv. þm. G-K. að reyna að koma sér út úr vandanum. Nú tekur hann það ráð að lesa hér hluta af yfirlýsingu Sjálfstfl., þeirri sem hann birti fyrir forsrh. og fleirum, um stefnu Sjálfstfl. í málinu. Þessi yfirlýsing Sjálfstfl. var um það að meginatriðinu og hann auðvitað kaus að hlaupa yfir að lesa það upp, að Sjálfstfl. legði til, að málinu yrði frestað - eins og þar stóð - í nokkrar vikur og það var þar, sem brast á við Sjálfstfl., að Framsfl. og Alþb. voru andvíg því að fresta málinu á þessu stigl. Sjálfstfl. lagði til, að því yrði frestað, en segir svo, að hann sé andvígur í efnisatriðum og málsmeðferð og segir, að ef málinu væri frestað, þá sé það hans trú, að það mætti skýra það svo út fyrir fulltrúum í NATO, að ef til vill mætti fást nauðsynleg rétting á grunnlínum. En fulltrúi Sjálfstfl. var bæði á undan þessari yfirlýsingu og á eftir og ég fullyrði: daginn áður en gengið var frá reglugerðinni, sem gefin var út, þá var hann spurður að því í nefndinni, hvort hann styðji einhverjar breytingar á grunnlínum og hvaða breytingar hann vilji styðja. Frammi í nefndinni lá till., skrifleg till. um breytingar á grunnlínum. Þá hafði þessi fulltrúi Sjálfstfl. engar tillögur að gera og gat ekki stutt þá till., sem fram hafði verið lögð. Þetta er auðvelt að sanna með framburði allra þeirra manna, sem í nefndinni voru. Nei, sannleikur málsins var sá, að allt tal Sjálfstfl. á þessu stigi málsins og þá fyrst og fremst formanns flokksins um það, að hann vildi breytingar á grunnlínum, var bundið við það, að hann vildi tala um að breyta grunnlínum, vildi ekki segja, í hverju breytingin ætti að vera fólgin, vildi ekki samþykkja með öðrum neina tiltekna breytingu, en vildi fresta málinu um óákveðinn tíma til að tala við okkur fjandsamlega aðila í málinu, m.a. um samninga, sem voru stórhættulegir, varðandi grunnlínurnar og væri málefni út af fyrir sig að skýra frá því. Sjálfstfl. og form. hans fá ekki hlaupizt frá þeirri staðreynd, að fulltrúi flokksins lagði aldrei fram í landhelgismálanefndinni eina einustu tillögu um breytingu á grunnlínum og studdi ekki þá till., sem lögð var fram í nefndinni og aðspurður, daginn áður, en endanlega var gengið frá málinu í landhelgismálanefnd, þegar bæði fulltrúi Alþb. og fulltrúi Framsfl. lýstu því yfir, að þeir væru reiðubúnir, ef það mætti verða til samkomulags, að breyta grunnlínum, þá fékkst fulltrúi Sjálfstfl. ekki til þess að samþykkja slíkt. Frá þessum staðreyndum verður nú ekki hlaupið, hvernig sem menn vilja reyna að vefja það inn í einhverjar yfirlýsingar, sem flokkurinn hafi gefið út, - samtímis því að hann vildi fresta málinu óákveðinn tíma, - um það, að hann vildi reyna að sannfæra einhverja útlendinga um það, að ætti að breyta grunnlínum. Sá flokkur, sem í fullri alvöru hefði við þessa meðferð málsins haft mótaða stefnu í því, hvernig ætti að breyta grunnlínunum, hefði vitanlega átt að gera einhverjar till. En ég er hræddur um, að hann finni seint þær till., sem fulltrúi flokksins lagði fram í undirbúningi málsins um breytingar á grunnlínum. Ég er hræddur um, að hann finni það heldur seint, svo að hann verður nú að sætta sig við það að hlaupa gersamlega frá þessum stóru orðum sínum í einu og öllu og hafa einnig litla sæmd af því að hafa minnzt hér á grunnlínubreytinguna, - eins og það mál liggur fyrir.



Herra forseti. Ég má ekki bera fram neitt nýtt. Ég segi þess vegna: Ég endurtek, að ef mín sök átti að vera einhver í því að vilja fresta málinu, þá endurtek ég, að það er einnig sök hæstv. viðskmrh., því að hann frestaði málinu til 1. sept. Það er nú það fyrsta. Og úr því að hæstv. ráðh. vissi, áður en ríkisstj. tók sínar ákvarðanir, að Sjálfstfl. óskaði eftir, að grunnlínunum yrði breytt, þá endurtek ég: Hvers vegna fór hann ekki að þeirri ósk? Sjálfstfl. var alltaf mjög inni á grunnlínubreytingunum. Og aðalatriðið er það, hvernig stendur á því, að þessi hæstv. ráðh. vildi ekki færa út grunnlínurnar, úr því að hann vissi, að Sjálfstfl. stóð að því, áður en ákvarðanirnar voru teknar í ríkisstj. Hitt er nú frekar til að brosa að, ef nú á að áfellast mig fyrir það, að ég hafi ekki sagt þessum hæstv. ráðh., hvernig hann ætti að breyta grunnlínunum. Hann hefur verið á ráðstefnu alltaf, alltaf frá því að hann varð ráðh. Áður en hann varð ráðh., þóttist hann kunna öll ráð í þessu máli. Þegar hann var ráðh., kunni hann engin ráð. Og ráðlaus kallaði hann svo saman ráðstefnur og fékk ráð og gleymdi ráðunum jafnóðum. En hann hafði þó alltaf verið á ráðstefnum til að spyrja um, hvernig ætti að breyta grunnlínunum. Og ég endurtek að lokum: Það er ekki sanngjarnt af manni, sem hefur í tvö ár verið á ráðstefnum um grunnlínurnar, að fá að vita frá mér, hvernig ætti að breyta grunnlínunum. Nei, ég þarf hér ekkert aftur að taka, enda mun nú betur verða að láta kné fylgja kviði á sínum tíma um það, sem gert hefur verið og vangert í málinu, og er hvort tveggja jafnsaknæmt.



Aðeins til frekari skýringar vildi ég segja hv. þm. G-K. það, að mig skortir ekki neinar upplýsingar frá honum um það, hvernig æskilegast væri að breyta grunnlínunum. Og sú till., sem ég gerði 28. apríl, var svo greinilega sundurliðuð, hvar skyldi breyta grunnlínunum og hvernig, að það var ekki nóg með það, að þetta væri orðað eins skilmerkilega og hægt var, heldur var einnig teikning af landhelginni með breyttum grunnlínum látin fylgja með og afhent fulltrúa Sjálfstfl. í nefndinni eins og öllum mönnum í nefndinni. Þannig lágu því fyrir skýrar till. um breyt. á grunnlínunni í orðum og með tilheyrandi teikningu, svo að það þurfti ekki að fá neina aðstoð hjá honum eða hans flokki til þess, hvernig væri hægt að breyta grunnlínunum. En það vantaði tilstyrk frá fulltrúa Sjálfstfl. til þess að vilja samþykkja þessa till. eða flytja við hana einhverja brtt. Það var á því, sem strandaði.



Herra forseti. Með þessu frv. er lagt til að framlengja þau ákvæði um álag á skemmtanaskatt, sem í gildi hafa verið um langt árabil. Enn sem fyrr mæla sömu rök með því, að þessi skipun verði látin haldast. Það er engin breyt. lögð til á upphæð skemmtanaskattsins, heldur eingöngu að framlengja ákvæði, sem í gildi hafa verið á annan áratug. Ég leyfi mér að óska þess, að frv. verði vísað til hv. fjhn.