Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

*Frsm. (Páll Þorbjörnsson): Sjútvn. hefir haft þetta frv. til meðferðar og leggur til, eins og nál. ber með sér, að það verði afgr. óbreytt hér í d. - Í Ed. hefir frv. tekið nokkrum breyt. frá því, sem það var, þegar það upphaflega var lagt fram, og eru þær breyt. einungis þess eðlis að útiloka það, að um geti verið að ræða, að viðkomandi maður geti hlaupið yfir það að sigla þann eðlilega stýrimannstíma, sem gert er ráð fyrir í l. um atvinnu við siglingar, þótt honum verði veitt undanþága frá því að ganga undir þau próf, sem þau l. fyrirskipa. Þessi maður hefir fengið sína siglingafræðilegu menntun við skóla, sem ekki verður dregið í efa, að veiti a. m. k. ekki minni menntun heldur en stýrimannaskólinn hér í Reykjavík. Þar að auki hefir þessi maður stúdentspróf frá menntaskólanum hér, þannig að hann hefir miklu fullkomnari undirbúningsmenntun heldur en algengt er um þá menn, sem ganga þessa braut. Það munu liggja dálítið sérstakar ástæður til, að farið er fram á að veita honum þessi réttindi, því að í sjálfu sér virðist það ekki óeðlilegt, að þessi maður, sem ekki verður dregið í efa, að hafi fullkomnari menntun heldur en þeir, sem ganga undir próf hér við stýrimannaskólann, geti eytt 1–2 dögum í að taka íslenzkt skipstjórapróf, en hann mun eiga óhægt með að koma til landsins um það leyti, sem próf fara hér fram, og þess vegna mun þetta frv. vera borið fram. Frá mér persónulega vildi ég taka það fram, að þó hér í þessu tilfelli sé gengið inn á þá braut að veita manni, sem stundað hefir nám við erlendan skóla, undanþágu frá því að taka próf hér heima, þá tel ég, að slíkt eigi alls ekki að taka upp sem neina reglu.

*Stefán Jóh. Stefánsson: Eftir ósk hv. 6. þm. Reykv. var talað um að vísa þessu máli til allshn. í gær. Það var að vísu enginn formlegur fundur bókaður um þetta mál í n., en hinsvegar ræddu nm. saman um þetta atriði, og varð niðurstaðan sú, að 4 af nm. voru fylgjandi því að leggja til, að frv. yrði samþ. eins og það liggur fyrir. Einn nm., hv. 8. landsk., gerði aths. og kvaðst ekki reiðubúinn til þess að taka afstöðu, í þessu máli, og mér skildist helzt, að hann ætlaði að koma með brtt. Þó að ekki hafi verið haldinn neinn formlegur fundur um þetta mál, þá hefir samt verið leitað álits nm. um það, og ég vil því leyfa mér að mæla með því f. h. meiri hl. n., að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir á þskj. 86.

Garðar Þorsteinsson Ég vil fara fram á, að þessu máli verði frestað, úr því búið er að leyfa að taka það hér til 2. umr. Ég álít það ekki í samræmi við þá venju, sem gildir um afgreiðslu þeirra mála, sem vísað er til n., að ekki skuli hafa verið haldinn formlegur fundur um þetta mál. Og þó að því væri sleppt, þá má ekki minna vera en það kæmi fram nál. um það frá meiri og minni hl. n. Ég vil upplýsa hæstv. forseta um það, að ég hefi afhent nál. um þetta mál til prentunar. Vildi ég því óska þess, að þetta mál yrði ekki rætt fyrr en lokið er við að prenta það nál. og því hefir verið útbýtt. Ég tel það fjarri allri venju, að þvinga málið áfram án þess að sá meiri hl., sem hv. 1. landsk. telur sig formann fyrir - sem ég verð að draga í efa, að sé rétt, þ. e. a. s. að meiri hl. allshn. sé þessu samþykkur - hefir a. m. k. skilað einhverju nál. Vil ég leyfa mér að æskja þess við hæstv. forseta, að hann lofi þessum tveimur nál. meiri og minni hl. að koma fram fyrir hv.þdm. áður en málið verður rætt.

Forseti (JörB): Samkv. tilmælum hæstv.atvmrh. tók ég málið á dagskrá í dag. Vonaði ég, að allshn. hefði haldið fund og að álit hennar næði þessum deildarfundi. Annars þykir mér það vorkunn, þótt hv. 8. landsk. beri þessa ósk fram.

*Stefán Jóh. Stefánsson: Það var upphaflega ekki meiningin, að þetta mál færi til n., og var það eftir ósk hv, 6. þm. Reykv., að því var vísað þangað. Málið er svo einfalt, að hv.þm. ættu að geta áttað sig á því án þess. Og þó að n. héldi ekki formlegan fund, þá skiptir það engu máli, þar sem það liggur fyrir, að 4 af 5 nm. lýstu yfir, að þeir væru því fylgjandi, að málið gengi áfram óbreytt. Ég sé ekki ástæðu til þess fyrir hv. 8. landsk. að draga í efa, að ég segi satt frá um þetta. Og ég skora á hann að bera það undir hina nm. Eins og hv.þdm. sjá, liggur á að fá málið afgr. í einhverri mynd fyrir 1. apríl. Og þar sem liðið er á þann tíma, sem er þangað til, vil ég mælast til þess við hv. 8. landsk., að hann dragi þar til við 3. umr. málsins, ef hann vill koma fram með brtt. Annars gæti hann nú þegar lýst skoðun sinni, ef hann vildi láta fella frv., og væri þá hægt að ganga til atkv. um það. Það hefði ekki orðið langt nál., sem meiri hl. hefði lagt fram. Geri ég ráð fyrir, að ráð hefði orðið ein eða tvær línur, sem sé, að n. legði með því, að frv. yrði samþ. Ég sé ekki annað en það sé í alla staði þinglegt að afgr. málað við þessar umr., þótt ekki hafi verið prentað nál. frá meiri og minni hl. allshn.

*Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson): Ég vil mælast til þess, að þetta mál geti fengið skjóta afgreiðslu. Ef þarf að fá nál., er hægt að fá það fyrir 3. umr., því eigi þessi lög að komast í framkvæmd, þarf að ljúka afgreiðslu þeirra fyrir 1. apríl. Ég vil því mælast eindregið til þess, að þessum umr. verði lokið á þessum fundi.

Garðar Þorsteinsson Út af því, sem hv. 1. landsk. sagði, að það hefði upphaflega ekki verið meiningin, að þetta mál færi til n., þá fæ ég ekki séð, að það skipti neinu máli. Það er d., sem á að ákveða þetta, þó að hæstv.atvmrh. óski þess, að málið gangi áfram, og verður hann vitanlega að taka afleiðingunum af samþykki hennar. Í öðru lagi sagði hv. 1. landsk., að þetta væri mjög einfalt mál. Það er hreinasti misskilningur. Ég vil benda á það, að með mínu nál., sem nú er verið að prenta, eru fjögur fylgiskjöl, sem eru umsóknir og bréf starfsfólksins við símann hér, í Vestmannaeyjum, á Akureyri og Siglufirði, þar sem rök eru færð fyrir því, að það eigi að fella þetta frv. Ég get skýrt hv. 1. landsk. frá því, að það er misskilningur, að ég ætli að koma fram með brtt. Mín till. er um að fella þetta mál. Og ég verð að segja það, að ég veit ekki, til hvers nál. eru, ef ekki á að hafa þá venju að bíða eftir þeim, þegar búið er að samþ., að málið skuli athugast í n. - Ég veit, að hæstv. forseti gefur mér rétt í því, að ég hefi ekki dregið mikið starf mitt í n., því ég skilaði nál. mínu ásamt fylgiskjölum til birtingar fyrir klukkan 10 í morgun. - En hvað því viðvíkur, sem hv. 1. landsk. sagði um afstöðu hinna nm., þá dreg ég hans orð í efa, því ég veit ekki betur en að hv.þm. Snæf. hafi óbundið atkv. í þessu máli. Hann hefir lýst því yfir, að hann mundi skrifa undir nál. með fyrirvara. - En sem sagt, ég vonast til, að hæstv. forseti fallist á mál mitt, því ég fer ekki fram á annað en að þetta frv. fái þinglega meðferð.

Forseti (JörB): Ég vil vænta þess, að þó menn greini nokkuð á, hvaða meðferð þetta skuli sæta, þá láti menn ekki þann ágreining ganga út yfir afgreiðslu málsins, þannig að töf verði af. Ég get fullkomlega viðurkennt það hjá hv. 3. landsk., að það sé eðlilegast, úr því að málinu er vísað til n., að þá sé beðið eftir nál. Nú er þetta að vísu 2. umr., og fyrst lagt er á móti málinu alveg, en ekki lagt til að gera á því breyt., þá er þetta einfaldara. En til þess að gera báðum aðiljum nokkuð til hæfis, mun ég fresta umr. þangað til seinna á fundinum, í þeirri von, að nál. verði þá komið fram.

*Jóhann Jósefsson: Það hefir farið fyrir mér eins og fleirum, að mér finnst mál þetta allundarlega rekið hér í þinginu, og því ætlaði ég í dag, þegar um það var rætt, hvort taka skyldi málið fyrir eða ekki, að taka undir með þeim, sem töldu meðferð allshn. á því óviðfelldna og óþinglega. En til þess kom ekki, að ég tæki til máls þá, því að hæstv. forseti tók þann kostinn að fresta því um stundarsakir, svo nál. minni hl. gæti a. m. k. komið fram. Frá meiri hl. n. hefir ekkert heyrzt annað en skilaboð þau, sem hv. 1. landsk. var með hér í dag. Ég verð nú að segja það, að mér finnst harla undarlegt, ef það á að líðast, að þm. geti sent skilaboð inn í þingið um, að þeir líti svona og svona á þessi og þessi mál, í stað þess að skila rökstuddum álitum, eins og nefndum ber að gera um mál þau, sem til þeirra er vísað. Mál það, sem hér er deilt um, lítur þannig út, að nokkrum hluta þeirra manna, sem heyra undir ákvæði 62. gr. laga um alþýðutryggingar frá 1936, sé gerður óréttur. Og eftir því, sem nú er komið, kemur óréttlætið sérstaklega niður á símafólkinu, því að það hefir upplýstst undir þessum umr., að nokkur hluti þeirra starfsmanna, sem heyra undir hið umrædda ákvæði alþýðutryggingarlaganna frá 1936, hefir þegar fengið sinn hluta úr lífeyrissjóðnum greiddan út og hætt að greiða iðgjöld sín í lífeyrissjóð embættismanna, og greiðir í þess stað í lífeyrissjóð Íslands. Hér hefir því myndazt óvenjulegt ástand, þar sem með frestun á framkvæmd 2. og 3. málgr. 62. gr. laganna frá 1936 er haldið fyrir stórum hluta starfsfólksins, sem lög þessi snerta, miklum fjármunum, sem nokkur hluti þess hefir þó fengið greidda út. Það er því ekki óeðlilegt, þó að komið hafi upp óánægja meðal þess starfsfólks, sem fyrir ranglætinu hefir orðið, en eins og hv. minni hl. bendir á, þá er það sérstaklega starfsfólk landssímans í Reykjavík, Akureyri, Siglufirði og í Vestmannaeyjum, sem sent hefir ákveðin mótmæli gegn frv. þessu og óskar eindregið að hafa frítt val skv. 62. gr. tryggingarlaganna um það, hvort það kaupir sér lífeyri í lífeyrissjóði embættismanna eða lífeyrissjóði Íslands. Ég verð nú að segja það, að mér fannst hæstv.atvmrh. taka nokkuð djúpt í árinni í dag, þegar hann sagði, að það væri „ósvinna“ að fara fram á annað eins og það, að meiri hl. allshn. gengi þinglega frá máli þessu. Já „fullkomna ósvinnu“ kallaði hæstv. ráðh. slíkar kröfur. mér getur nú ekki annað fundizt en að það sé jafnvel meiri ósvinna að reka svo mjög á þingið með slíkt mál sem þetta, að vera með stóryrði og bægslagang úr ráðherrastóli, aðeins fyrir það eitt, að óskað er eftir, að málið fái þinglega afgreiðslu. Af því, sem ég nú hefi tekið fram, þá tel ég ekki rétt að samþ. frv. þetta eins og það liggur fyrir. A. m. k. þá ekki fyrr en fyrir lægju einhverjar upplýsingar um það frá hæstv. stjórn, að með þessum endurtekna fresti á framkvæmd laganna ætti ekki að stórskaða fólkið. Að það þurfi t. d. ekki að bíða lengur en til næsta árs til þess að geta orðið aðnjótandi þeirra hlunninda, sem lögin frá 1936 veita því í þessu efni. Um þetta væri meiri þörf að fá yfirlýsingu úr ráðherrastóli heldur en hitt, að málið mætti ekki fá þinglega afgreiðslu. Fáist því ekki skýr og ákveðin svör um þetta hjá hæstv. ráðh., er ekki annað fyrir hendi en fella frv.

*Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson): Ég er sammála hv.þm. Vestm. um það, að fólk það, sem hér kemur til greina, eigi að fá löglega meðferð mála sinna, en ég er ekki viss um, að sú aðferð, sem hann og fylgifiskar hans beita gagnvart máli þessu, að þæfa það og þæfa með málþófi, sé sú bezta, þar sem óumflýjanlegt er, að það fái lagalegt gildi fyrir 1. apríl. Í grein þeirri, sem hér ræðir um, eru þau ákvæði, að embættismenn eða barnakennarar, sem eru yngri en 40 ára og greitt hafa í lífeyrissjóð embættismanna, megi halda áfram að tryggja sér lífeyri úr þeim sjóði, eða að öðrum kosti að tryggja sig í lífeyrissjóði Íslands, og fá þá endurgreitt það, sem þeir hafa greitt í lífeyrissjóð embættismanna. Eins og ég hefi tekið fram áður hér á þessu þingi, þá verður lögð fyrir þingið breyting á alþýðutryggingalögunum, en það er óhugsandi með öllu, að þær breyt. geti orðið afgr. fyrir 1. n. m., og getur því ekki verið um annað heppilegra að ræða en að samþ. frv. og framlengja gildistöku hinna umræddu málsgr. í 62. gr. alþýðutryggingalaganna. Verði frv. aftur ekki samþ., þá er það óhjákvæmileg afleiðing þess, að starfsfólk það, sem hér á hlut að máli, verður harðara úti en annars. Það yrði að tryggja sig aftur í lífeyrissjóði Íslands og fengi með því minni lífeyri, þar sem tryggingartíminn yrði að miklum mun styttri, a. m. k. hjá öllum þorra þess. Ég held því, að með skynsemi geti enginn mælt á móti þessu frv., þar sem fólkið fær stórum verri kjör, ef það verður ekki samþ. Ég vil því mjög eindregið skjóta því til andstæðinga frv., að láta niður falla andstöðu sína gegn því nú, því að það er engin skynsamleg ástæða, sem mælir gegn þessari umræddu frestun.

*Frsm. minni hl. (Garðar Þorsteinsson): Mér finnst hún einkennilega áberandi umhyggjan, sem hæstv. ráðh. ber fyrir þessu umtalaða starfsfólki, þegar hann fer að fara bónarveg að okkur andstæðingum málsins, um að skipta um skoðun og leggja ekki á móti frv. Það er eitthvað á bak við þessa framkomu. Það, sem menn verða fyrst og fremst að athuga í þessu sambandi, er það, hver var hinn raunverulegi tilgangur alþýðutryggingalaganna, þegar þau voru sett, a. m. k. hvað þetta umdeilda atriði snertir. Þá þegar var barnakennurum í sjálfsvald sett, hvort þeir tryggðu sig í lífeyrissjóði embættismanna eða í lífeyrissjóði Íslands. Það er þess vegna ljóst, að þegar það frv. var samið, og eins og Alþingi gekk frá þeim lögum, var ætlazt til, að þessu fólki yrði veitt frjálst val um það, hvort það greiddi lífeyrisgjald til lífeyrissjóðs Íslands eða tryggingarsjóðs ríkisins. Hinsvegar bar hæstv. ráðh. fram frv. á síðasta þingi, er varð að lögum, um að fresta endurgreiðslu úr lífeyrissjóði embættismanna eða barnakennara, samkv. 62. gr. alþýðutryggingalaganna. En þessi l. um frestun endurgreiðslunnar gengu svo seint í gildi, að allmargir starfsmanna, sérstaklega stjórnarráðs og pósts, munu á tímabilinu frá því alþýðutryggingalögin gengu í gildi og þangað til þessi lög fengu staðfestingu hafa snúið sér til forstöðumanna þessara sjóða og fengið endurgreitt það, sem þeir höfðu greitt til sjóðanna. En þegar á að meta það, hvort aðrir tilsvarandi starfsmenn eiga að fá samskonar endurgreiðslu, verður að taka tillit til þess, að sumir hafa fengið slíka endurgreiðslu, og því mælir allt með því, að sama regla eigi að gilda fyrir alla starfsmenn hins opinbera. Það getur ekki átt sér stað, að þeir starfsmenn, sem ekki hafa verið nógu fljótir í tíðinni með að fá þessa endurgreiðslu, kannske fyrir það, að þeim hefir ekki verið gert aðvart um það, að von væri á lögum, er sviptu þá þessum rétti, eigi að líða fyrir þessa tilviljun. Það sýnist ekki geta verið meining Alþingis að ætla að orsaka hér mikið misrétti meðal samskonar starfsmanna. En eins og tekið er fram í nál. mínu á þskj. 133, felst einmitt þetta misrétti í frv., og því er rétt að fella það. Samkv. gömlu lögunum áttu þeir embættismenn og starfsmenn ríkisins, sem um er að ræða, að greiða til lífeyrissjóðanna yfir 20 þús. kr. á ári samtals, en samkv. l. um lífeyrissjóð Íslands væri þessi greiðsla 5 til 6 þús. kr. Það sýnist afaróeðlilegt, að þeir, sem ekki hafa meðan það var hægt óskað eftir endurgreiðslu úr gömlu lífeyrissjóðunum, skuli nú eiga að greiða ferfalt gjald við hina, sem fengið hafa endurgreiðslu og komnir eru inn í lífeyrissjóð Íslands, eins og upphaflega var ætlazt til, að allir færu, sbr. 62. gr. alþýðutryggingalaganna. Á það vil ég einnig benda, að sú launaupphæð, sem tillög til lífeyrissjóðs embættismanna byggist á, er í ýmsum tilfellum mjög misjöfn. Hjá þeim, sem taka laun samkv. launalögum, miðast tillögin við þau laun. Þessi laun eru fremur lág, en svo hafa þessir menn auk þess talsverðar aukatekjur fyrir sín störf, sem ekkert tillit er tekið til. Aðrir opinberir starfsmenn hafa haft aftur á móti laun samkv. samningi, hærri föst laun en hinir, en engar aukatekjur. Afleiðingin verður sú, að þeir, sem taka laun eftir launalögum, greiða iðgjöld af lægri upphæð en hinir. Þannig geta tveir menn, sem hafa jöfn heildarlaun, segjum 4800 kr., annar er undir launalögum, hinn tekur laun samkv. samningum, greitt mjög mishátt tillag til lífeyrissjóðs, þar sem annar verður að greiða árlega kr. 300.00 en hinn ekki nema kr. 150.00. Ég vil benda á það, að í nál. mínu er prentvilla, þar sem fallið hefir niður orðið ekki í byrjun fjórðu málsgr. Þar á að standa „sem ekki taka laun sín“ o. s. frv. Þessu fólki skapar frv. sérstaklega mikið misrétti, eins og áður er sagt, með því að meina því að njóta þeirra réttinda um val, sem 62. gr. alþýðutryggingalaganna átti að gefa þeim. Ég fæ ekki séð, að það skipti svo miklu máli, þó hæstv. ráðh. lýsi því yfir, að hann muni bera fram nýtt frv. viðvíkjandi þessu. Það er nú liðið allverulega á þetta þing, og er ekki séð, að það frv. fengist afgr., þó það kæmi fram. Og auk þess er ekki séð, að það feli í sér nokkra bót á því misrétti, sem hér á að framkvæma. En ef þetta frv. á að leiðrétta það misrétti, sem af því skapast, að allir fá ekki að velja samkv. 62. gr., ef það á að vera í sama anda og sú lagagr., þá þarf vitanlega ekki að bíða eftir því frv. Þá er vitanlega fyrirhafnarminnst að láta l. um frestun 62. gr. falla úr gildi; þá er takmarkinu náð. Vitanlega er það hlægilegt af hæstv. ráðh. að halda því fram, að það fólk, sem vill fá endurgreiðslu úr lífeyrissjóði embættismanna og barnakennara og kaupir sér tryggingu í lífeyrissjóði Íslands, geti orðið fyrir tapi við breytinguna. Það er ekki hlutverk hæstv. ráðh. í þessu efni að sjá um, að þetta fólk velji rétt, heldur hitt, að það eigi allt kost á þeirri völ, sem lögin nr. 26 frá 1936 ætla því. Þetta voru nú heldur léttvæg rök hjá hæstv. ráðh. Hann þykist vera að spara þessu fólki einhverja vexti. En ég vil í þessu sambandi benda á þau fjögur fskj., sem prentuð eru með nál. mínu á þskj. 133, þar sem svo að segja allt starfsfólk símans í Reykjavík, bæði bæjarsímans og landssímans, fer fram á það, að frv. þetta verði fellt og að starfsfólkið fái að velja svo sem gert er ráð fyrir í 62. gr. Samskonar yfirlýsingar eru þarna frá starfsfólki símans á Akureyri, Siglufirði og Vestmannaeyjum. Og auk þessa, eftir að þskj. 133 var prentað í morgun, hafa borizt 3 skeyti frá starfsfólki símans til viðbótar við hin. Eitt frá Ísafirði, undirritað af sex starfsmönnum, þar sem farið er fram á hið sama, að fólkið hafi frjálst val um tryggingarstofnanirnar samkv. 62. gr. og skorað er á Alþingi að samþ. ekki það frv., sem hér liggur fyrir. Hin tvö skeytin eru frá Borðeyri og Seyðisfirði, og eru þau shlj. þessu skeyti. Það er því alveg ljóst, að starfsfólk símans er andvígt frv. og óskar þess að eiga frítt val um, hvort það kaupir sér tryggingu í lífeyrissjóði embættismanna eða lífeyrissjóði Íslands. Það vill svo einkennilega til, að starfsfólk símans er sá eini hópur, sem þetta frv. nær raunverulega til. Ég vil svo að síðustu benda á það, hvað hér er verið að fara fram á. Það er ekki annað en það eitt, að látin verði gilda þau ákvæði alþýðutryggingalaganna um valið, sem allir voru sammála um á sínum tíma. Í öðru lagi er farið fram á það, að þessu fólki sé endurgreitt það fé, sem það hefir greitt í lífeyrissjóðinn gamla, þegar hinn var stofnaður. Og gamli sjóðurinn á meira að segja að hirða vextina; fólkið á að fá þetta vaxtalaust. Í þriðja lagi, að þessi regla um endurgreiðsluna gildi jafnt fyrir alla. Það er vitað, að svo og svo stór hópur starfsmanna hins opinbera, bæði í stjórnarráðinu og pósthúsinu, hafa fengið endurgreitt fé sitt. Og hér er ekki farið fram á annað en að þessi sjálfsagða regla gildi jafnt fyrir alla. Ég vil því vona, að hv.þdm. athugi vel, hvað hér liggur á bak við, og felli því þetta frv.

*Jóhann Jósefsson: Það er eiginlega alveg samboðið öðrum málflutningi hæstv. ráðh. og aðferð í þessu máli, að bera mér það á brýn, að ég hafi notað málþóf um þetta frv., fyrir það, að ég hefi einu sinni talað um málið. Það fer að verða æðivandlifað hér á þingi, þegar maður má eiga það á hættu að vera sakaður um málþóf fyrir að láta skoðanir sínar í ljós með einni ræðu. Ég veit ekki, hvað það kallast hjá hæstv. ráðh., en hjá leikmanni væri það kallaður hroki, en þessi hæstv. ráðh. leyfir sér að tala eins og hann einn eigi málfrelsi hér í hv. d. Hæstv. ráðh. sagði, að við, sem teldum kröfur þessa fólks réttlátar, værum e. t. v. aðeins að skaða hagsmuni þess, en rök hans fyrir þessu voru ekki svo skýr, að ég skildi þau. Þá var hann í þessu sambandi að tala um, að til stæði af hálfu stj., að borið yrði fram frv. til breyt. á alþýðutryggingalögunum. Ég veit ekki, hvernig þær breyt. líta út, og því er erfitt fyrir mig eða okkur andstæðinga stj. að vita, hver áhrif þær kunna að hafa. Hann sagði þó, að í breyt. þessum væri till. um að fella niður ákvæði 62. gr. um frítt val, þannig, að þeir starfsmenn, sem goldið hafa til lífeyrissjóðs embættismanna, eigi að halda áfram að gjalda í þann sjóð. Hæstv. ráðh. sagðist ekki vita, hvort þingvilji væri fyrir þessari breytingu. En setjum svo, að sá þingvilji næðist, þá skilst mér, að það fólk, sem gerir kröfu um, að frv. á þskj. 105 verði fellt, verði fyrir tvennskonar ranglæti. Nú er það vitað, að síma- og póstfólk og annað lágt launað starfsfólk ríkisins er á engan hátt færara um að greiða há iðgjöld heldur en þeir, sem eiga að greiða til lífeyrissjóðs Íslands. Þess vegna finnst mér, ef breytt yrði l. þannig, að ákvæði 62. gr. um hið frjálsa val yrðu felld úr gildi, þá væri þessu starfsfólki gert rangt samanborið við hina. Mér skilst því, að það ofurkapp, sem hæstv. ráðh. leggur á að lögleiða þennan frest, eigi rót sína að rekja til þess, að hann ætlist til, að þingmeirihlutinn ræni þetta fólk til fullnustu þessum rétti. En það er líka um annað misrétti að ræða, ef 62. gr. verður felld. Það er vitað, að talsverður hópur starfsmanna ríkisins hefir þegar fengið endurgreiðslu úr lífeyrissjóði embættismanna. Ef þingið tekur þennan rétt af þeim sem enn hafa ekki átt þess kost að nota sér hann, þá skapast með því misrétti milli sambærilegra starfsmanna. Ég sé því ekki, að um annan kost sé að ræða fyrir þá, sem ekki vilja þetta misrétti, en að fella frv., líka vegna þess, að hæstv. ráðh. varaðist vendilega að gefa nokkra yfirlýsingu um það, að sá réttur, sem felst í 62. gr., er fella á niður, verði á einn eða annan veg gefinn aftur, heldur þvert á móti. Hæstv. ráðh. boðaði frv., er rændi þessum rétti, og það eitt er nóg til þess, að ég tel mér skylt að vera móti frv. Ég vísa svo til föðurhúsanna öllum aðdróttunum um málþóf, en vil benda á, að frá hendi hæstv. ráðh. er rekið á eftir þessu frv. á óþinglegan hátt.

*Sigurður Kristjánsson: Það var ég, sem bað um frest í þessu máli, eða réttara sagt, ég bað um, að því yrði vísað til allshn., af því ég sá, að þetta var mál, sem snerti hagsmuni margra manna, sem ekkert tækifæri höfðu fengið til að láta vilja sinn í ljós um málið. Hæstv. atvmrh. hefir talað hér af miklum þótta um málið, og get ég ekki tekið mikið mark á ræðu hans eða þess manns, sem talað hefir fyrir n. Sá maður, hv. 1. landsk., sagði, að þetta væri ofur einfalt mál, en það var þá ekki einfaldara en það, að hann gat ekki komið með neina ástæðu fyrir þeirri staðhæfingu, að ekki þyrfti að athuga málið í n. Hinsvegar gaf hv.þm. í skyn, að hann hefði þrjá af hv.nm. í vasa sínum, en ég hefi enga sönnun fyrir því, að þessir hv.þm. séu vasagull hans, og leyfi mér að draga það stórlega í efa, að svo sé. Hæstv. ráðh. var að tala um málþóf, en það er hin mesta fjarstæða, því ekki getur heitið, að talað sé um málið fyrr en við þessa umr., og í hv.Ed. var málið knúið fram með afbrigðum, þannig að 2. og 3. umr. var lokið á sama degi. Það er því fullkomin frekja hjá hæstv. ráðh. og situr illa á honum að vera með vonzku yfir því, að þdm. vilja ræða málið, ekki sízt þegar n. sú, er átti að athuga frv., hefir algerlega brugðizt skyldu sinni. En sérstaklega á það illa við af manni, sem hefir gert, því miður með árangri, mjög harðvítugar tilraunir til þess að sjá um, að málið sætti ekki venjulegri meðferð. Það var knúið fram í Ed. með þeim hraða, að það varð að fá afbrigði frá þingsköpum, og 2. og 3. umr. var lokið á sama degi. Þess vegna er það, að ef um venjulega meðferð er að ræða á þessu máli, er hún algerlega og eingöngu frá hendi hæstv.atvmrh. og þeirra, sem eru í hans þjónustu í málinu. Ég hlýt að ræða þetta mál alveg eins og efni standa til, án tillits til, hvort þeir, sem hlut eiga þar að máli, hæstv.atvmrh. og hv.frsm.allshn., eru við eða ekki. Það skal vera á þeirra ábyrgð, þó að þeir bæti gráu ofan á svart með því að sýna málefninu þá fyrirlitningu, sem birtist í fjarveru þeirra. Það sýnir ekki annað en það, að þeir eru komnir á það stig með málið, að þeim þykir ekki nema eðlilegt að bæta ókurteisi við frekjuna, sem á undan er gengin með að reka á eftir málinu. Ég mun samt ræða málið, en þó biðja einhvern, sem hér er viðstaddur, að skila því, sem ég kann að segja eða kann að verða árásarkennt til hæstv.atvmrh. og hv.frsm. meiri hl. allshn., sem svo kallar sig, en ég hefi enga sönnun fyrir, að sé frsm. neins meiri hl. Ég vil þá fyrst koma að því, að bæði hæstv.atvmrh. og frsm. voru að hælast um yfir því, að þetta mál hefði gengið fram ágreiningslaust í fyrra. En til þess er því að svara í fyrsta lagi, að þá var ekki búið að ganga frá alþýðutryggingunum, og það virðist svo, og ég held, að óhætt sé að lýsa því yfir, að þeir, sem um málið hugsuðu, og ég vænti, að allir hv.þm. hafi litið svo á, að þetta frv. um frestun á 62. gr. alþýðutryggingalaganna væri borið fram vegna þess, að sjóðsstjórnin þyrfti að fá hæfilegan frest til þess að geta sinnt þeim útborgunum, sem hún, þyrfti e. t. v. að inna af hendi, ef einhverjir af þeim starfsmönnum, sem þar greinir, öðluðust rétt til þess að skipta um tryggingar og heimta gjald sitt úr lífeyrissjóði embættismanna. Það var ekki nema sanngjarnt, að sjóðsstjórnin fengi einhvern frest, þrátt fyrir að sjóðurinn mun ekki vera mjög lítill, líklega um 2 millj. kr., og ólíklegt, að hann sé svo fastnegldur annarsstaðar, að ekki sé hægt að svara útborgunum, sem svöruðu 5% úr sjóðnum. Nú horfir þetta öðruvísi við, þannig, að það er verið að reyna að loka þessum sjóði fyrir þeim, sem eiga hann, og eiga nú samkv. gildandi lögum rétt til þess að skipta um tryggingar og taka þá inneignir sínar úr sjóðnum í sínar vörzlur. Það er verið að gera tilraun til þess að loka sjóðnum fyrir þessu fólki þangað til ný lög koma í gildi, er skylda þetta fólk til þess að kaupa tryggingar í þessum sjóði áfram og útiloka það frá því að geta keypt tryggingar, sem meira eru við hæfi launakjara þess. Ég held, að bezt sé, að hv.þm. geri sér það ljóst og láti ekki blekkjast af því, að þessi frestur er til þess að geta komið hnappeldunni á þá menn, sem fá myndu rétt samkv. 62. gr. alþýðutryggingalaganna. Þess vegna er, ef menn líta svo á, að sanngjarnt sé að leyfa þessu fólki að velja um tryggingar, og ef menn líta svo á, sem ég fullyrði að sé, að þessar tryggingar séu of dýrar fyrir margt af þessu fólki, sem er skyldað til að kaupa þær, þá er ekkert annað en að drepa þetta frv. Þegar minnzt er á þessi væntanlegu lög, er leiðinlegt að vita ekkert, hver þau eru. Það er leiðinlegt fyrir okkur, sem vitum, að þar vofir eitthvað yfir. En það er líka leiðinlegt fyrir þá, sem hafa þau á prjónunum, að þeir skuli ekki treysta sér tal að segja, hvað í vændum sé. Hvers vegna skýrði ekki hv.frsm., sem svo kallaði sig, frá því, hvaða dýrð það er, sem eftir er beðið. Ég verð að líta svo á, að þeir geri það, ekki annaðhvort af þeirri ástæðu, að þeim sé það ekki kunnugt, eða af því, að þeir telji það ekki meðmæli með sínum málstað. Ég vil í þessu sambandi hiklaust segja frá því, þó að það sé þungt til ámælis hæstv.atvmrh., að hann hafi sagt svo frá, að þetta frestunarframvarp í fyrra sé í fullu samræmi við óskir þess fólks, sem það snertir mest, en það er fólk, sem vinnur við landssímann. Hann fór að skýra mér frá þessu. En nú er skorið úr þeirri deilu, því að nú er komin yfirlýsing og áskorun frá hverjum manni við landssímann, sem getur notið þessa réttar, um að krefjast þess, eða a. m. k. óska þess eindregið, að þetta frv. verði fellt. Ég ætla, að það sé komin áskorun frá 100 manns, og þó vissi fólkið ekki um, að þetta var á prjónunum, fyrr en fyrir einum sólarhring. Þegar það er svona fljótt að athuga og ákvarða, þá má ganga út frá því sem vísu, að það telur ekki þetta frv. sér til hagsbóta. Ég held, að þessi áskorun sé svo að segja frá hverjum manni, sem réttindi hefir samkv. 62. gr. alþýðutryggingalaganna. Ég veit það raunar ekki með vissu; ég veit bara, að við símann starfa tæplega 200 manns, en réttindi hafa þeir einir, sem eru innan 40 ára aldurs. Geri ég ráð fyrir, að um helmingur símafólksins sé á því aldursskeiði. Hv. 8. landsk. fór nokkuð nákvæmlega út í að skýra frá, hvert misrétti þetta frestunarfrv. fer fram á gagnvart því fólki, sem venjulega er kallað sýslunarmenn, til aðgreiningar frá föstum embættismönnum. Hann sýndi fram á, að langfjölmennasta starfsmannastéttin - símafólkið - tæki laun sín á mismunandi hátt. Á þetta er aldrei of mikil áherzla lögð, því að þegar ríkisvaldið leyfir sér að leggja þær kvaðir á menn, að kaupa sér tryggingar, þá má ekki minna vera en að ríkisvaldið athugi í fyrsta lagi, að þessar kvaðir séu ekki þyngri en mönnum er fært að inna af hendi. En hér eru menn skyldaðir til þess að kaupa dýrari tryggingar heldur en margt af þessu fólki rís undir, því að launakjör þess eru svo hörmuleg, að það gæti ekki komið til mála að bjóða nokkrum mönnum upp á slíkt, ef ekki væri hægt að benda á, að ástæður ríkisins eru hörmulegar. Í annan stað á ríkisvaldið, þegar það leggur slíkar kvaðir á, að gæta þess, að þær komi nokkurnveginn jafnt niður. En af því, sem hv. 8. landsk. skýrði frá, er það ljóst, að sumt af því fólki, sem tekur sömu launafúlgu alls yfir árið, greiðir 100% hærri tryggingagjöld heldur en annað af þessu fólki. Þetta er svo mikið misrétti, að það er alveg óviðunandi. Þetta misrétti stafar svo aftur af því, að ríkisvaldið, sem ákveður fjöldann af þessum sýslunarmönnum og starfsfólki við þessar ríkisstofnanir, skapar því svo hörmuleg launakjör, að til þess að svelta það ekki í hel, veitir það ýmsum launauppbætur. Það greiðir aðeins af því, sem talin eru föst laun, en aðrir koma inn með samningum, og allar þess árstekjur eru kallaðar föst laun, og af því verður fólkið að greiða 7% í þennan lífeyrissjóð. Ég skal játa það, að það er dálítið einkennilegt í þessu máli frá hendi okkar, sem hreyft höfum andmælum gegn frv., að okkur verður langtíðræddast um það fólk, sem er í þjónustu símans. En það stafar fyrst og fremst af því, að sú starfsmannastétt er langfjölmennust af þeim starfsmannastéttum, sem lögin snerta. Í öðru lagi er þetta næstum eina fólkið, sem hefir aðstöðu til þess svo skyndilega að láta sinn vilja í ljós um þetta frv. Það hefir áður verið bent á, að nokkur hluti af öðru starfsfólki en er við símann hafði fengið tækifæri til þess að breyta um tryggingar þá fáu daga, sem urðu milli gildistöku frestunarlaganna og gildistöku alþýðutryggingalaganna. Þetta atriði út af fyrir sig, að nokkrir menn fengu vitneskju um þetta og gátu notað tækifærið, það skapar nýtt misrétti. Ég hefi hér mörg atriði á að benda í þessu máli, sem ég tel miklu máli skipta, en mér þykir óviðkunnanlegt að tala fyrir tómu húsi og vil því fara fram á við hæstv. forseta, fyrst máli þessu er sýnd svo mikil lítilsvirðing af þeim mönnum, sem vilja berja það fram, að þeir ganga flestir burt úr d. og loka sig inni, að hann fresti þessari umr. og taki málið út af dagskrá. Mun ég þá ekki lengja mál mitt að sinni.

Forseti (JörB): Þess var óskað af hæstv.atvmrh., að þessari umr. mætti ljúka í kvöld. En það er ekki með mínu samþ. eða leyfi, að hv. dm. eru fjarverandi. Ég ætla, að ég hafi leyft tveimur mönnum að vera fjarverandi um stundarsakir. En ég get gjarnan látið heyra í bjöllunni og vitað, hvort menn eru ekki hér nærri til þess að hlýða á umr.

Ég hefi því aðeins lokið máli mínu, að málinu verði frestað

. Ég vil beina því til hv. 6. þm. Reykv. að lengja umr. ekki um skör fram, af því að 3. umr. er eftir um málið.

Sigurður Kristjánsson Ég ætla að beina nokkrum spurningum til hæstv.atvmrh., en ég sé, að hann er ekki viðstaddur, og vil því spyrja hæstv. forseta, hvort ekki megi fresta umr. þangað til þessi mikilsverði aðili málsins geti verið við, því að annað tveggja mun hann vera svo vant við látinn, að hann geti ekki verið við umr., eða hann hirðir ekki um, að málinu sé flýtt. Ég ætla að bíða og heyra úrskurð hæstv. forseta um, hvort ekki sé réttara, að hæstv. ráðh. sé viðstaddur, því að það eru mörg mikilsverð atriði, sem ég þarf að fá upplýst.

Forseti (JörB): Mér er kunnugt um það, að hæstv.atvmrh. er upptekinn og sakir þess fjarverandi í þetta sinn. Nú vil ég vona, að það geti komið að sömu notum, þó að þessar fyrirspurnir verði bornar fram við 3. umr. Vil ég því í fullri vinsemd við hv. 6. þm. Reykv. spyrja hann, hvort hann geti ekki látið þær bíða til 3. umr.

Ég er mótfallinn því, af því að ég þurfti að fá svar fyrir 3. umr.

. Þess gerist ekki neinn kostur að fá svör hæstv.atvmrh. að þessu sinni, en ég vil mega vænta þess, að hv.þdm. leyfi málinu að fara til 3. umr.

Sigurður Kristjánsson Mér þykir ákaflega hart að fá ekki þessu máli frestað þangað til ég fæ tækifæri til þess að fá svarað mikilsverðum spurningum, sem ég þarf að gera ráðstafanir út af fyrir 3. umr. Ég skal skýra frá því, að ég hafði hugsað mér, eftir því sem svör hæstv.atvmrh. fellu við ýmsum spurningum, að bera kannske fram brtt. við þetta frv. við 3. umr. Það getur verið, að hæstv. ráðh. hafi þær upplýsingar að gefa viðvíkjandi þessum sjóði, að það sé nauðsynlegt, að gerðar séu einhverjar breytingar við frv., ef það skyldi fá framgang. Ég held, að það geti ekki verið svo háskalegt, þó að það dragist til morguns þessi umr. og tel því ekki ósanngjarnt að fara fram á það.

Frsm. minni hl. (Garðar Þorsteinsson) Ég styð það, sem hv. 6. þm. Reykv. hefir sagt. Auk þess vil ég benda á, að hv. 1. landsk. hefir boðað nál. í dag. Virtist hann vera frsm. einhvers meiri hl. í einhverri n. og var að tala um, að allir nm. hefðu verið sammála. Ég dró þetta í efa, og óska, að nál. þessara fjögra manna komi fram og hæstv. forseti fresti málinu þangað til.

Forseti (JörB): Menn hafa heyrt ástæður hæstv.atvmrh. fyrir því, hvers vegna hann vill flýta þessu máli. Það er af því, að það þarf að fá afgreiðslu fyrir páskahelgina. Hv. 6. þm. Reykv. hefir vitaskuld rétt til þess að bera fram fyrirspurnir og fá þeim svarað, en nú stendur þannig á, að hæstv. ráðh. er upptekinn. En ég vil vona, að ef hv.þm. hyggst að bera fram brtt. og þær kynnu að verða nokkuð öðruvísi, ef hann gæti fengið skýrslur um einhver atriði hjá hæstv atvmrh., þá auðnist þeim að ná tali saman, þó utan þingfundar sé. Vona ég, að það geti heppnazt, og vantreysti ég hvorugum til, ef góður vilji er til þess að greiða fyrir málinu. Ég vil því mega vona, að hv. dm. lofi málinu til 3. umr.

*Sigurður Kristjánsson: Ég vil taka það fram, að ég ætla ekki að fara með neinn gáska í þessu máli. Ég vil taka það fram, að ég vil þetta mál feigt. Ég vil gjarnan, að þetta mál fái umr. að öllum hv.þdm. viðstöddum, svo að þau rök, sem ég hefi fram að bera gegn því, geti orðið til þess að málið verði drepið. Þess vegna er frá mínu sjónarmiði engin nauðsyn að fá þetta mál afgr. í kvöld. Hér eru tvö sjónarmið. E. t. v. er það sjónarmið meiri hl., að þetta mál ljúkist ekki í kvöld, nema það verði fellt. En það er ekki hægt, og þó að ég skilji vel á hæstv. forseta, að hann óski eftir, að málið verði sem fyrst afgr., þá vænti ég, að hann skilji það, að það er sérstök afgreiðsla, sem ég óska eftir, að málið fái. Þess vegna vil ég ekkert gera til þess, að málið fái aðra afgreiðslu en ég óska eftir.

*Gunnar Thoroddsen: Ég styð þá till., sem hér er komin fram og er réttlætismál, að þessu máli sé frestað, því að það er óforsvaranlegt að afgr. slíkt mál, sem hefir mætt svo miklum andmælum, með afbrigðum frá þingsköpum dag eftir dag, þegar það líka er upplýst, að beint hefir verið fyrirspurnum til hæstv.atvmrh., sem ekki er viðstaddur til þess að svara þeim. Vegna þess að allshn., sem á um málið að fjalla, hefir ekki fengið tækifæri til þess, og hv. 1. landsk. stendur hér upp og þykist vera frsm.n., en hefir ekkert umboð til þess, þá er það réttmæt krafa, að þessu máli verði frestað. Hæstv. forseti sagði, að það væri nauðsynlegt að afgr. það fyrir páskahelgina. Það má vera, að það sé nauðsynlegt til þess að lögin falli ekki úr gildi - en ég harmaði það ekki, þó að þau féllu úr gildi. En eftir fortíð hæstv.atvmrh. býst ég ekki við, að honum verði flökurt af að fresta þinginu og gefa út bráðabirgðalög, ef með þarf.

*Forseti (JörB): Ég vil nú biðja menn að gera ekki eldhúsdag út af þessu; það er óþarft. Ef andstæðingar málsins eru það liðsterkir, að þeir geti fellt það, þá gefst tækifæri til þess við atkvgr. Viðvíkjandi þeim efasemdum, sem hafa komið fram hjá sumum hv.þm. um, að hv. 1. landsk. hefði umboð til að tala f. h. þeirrar n., sem hér um ræðir, vil ég taka það fram, að ég tek það trúanlegt, að hann tali f. h. nefndarinnar, þar sem meiri hl. hv.allshn. var viðstaddur og hreyfði ekki andmælum, enda er það ekki óvenjulegt, að slík yfirlýsing sé flutt fram af hálfu n., þótt ekki hafi verið prentað nál. Ég sé ekki fært, sakir óska hv. meiri hl. n. og hæstv.atvmrh., að taka málið af dagskrá. og vil mælast til þess, að menn lofi málinu að ganga áfram án frekari umr. til 3. umr. Þá geta menn leitt saman hesta sína eftir eigin geðþótta.

Stefán Jóh. Stefánsson Ég þarf í rauninni ekki að segja neitt, fyrst hæstv. forseti hefir skýrt þetta mál, en ég vil þó mótmæla því sem gersamlega röngu, að ég hafi hér talað nokkuð í umboði meiri hl. allshn. án þess að bak við mig væri samþykki þeirra, sem ég talaði fyrir. Ég átti tal við þessa menn í allshn., og þeir voru allir sammála um að vera með þessu frv., nema hv. 8. landsk. Þetta er því slúður eitt og getsakir, sem haldið er fram.

*Frsm. minni hl. (Garðar Þorsteinsson): Ég veit, að það var sjálfsagt af hæstv, forseta að orða það svo úr forsetastóli, að hann hefði ekki ástæðu til að vefengja það, sem hv. 1. landsk. sagði, en hinsvegar vil ég benda hæstv. forseta og hv. 1. landsk. á það, að ég hefi tekið fram, að hv. 1. landsk. mundi ekki segja vísvitandi rangt, heldur af misskilningi, og ég get lýst því yfir, að hv.þm. Snæf. skýrði hæstv.atvmrh. frá því í gær, að hann mundi skrifa undir nál. um þetta mál með fyrirvara, og þó að hv. 1. landsk. tali lauslega við mann um málið án þess að kalla saman nefndarfund og skjóti sér svo undan þeirri skyldu sinni að semja nál. og láta skrifa undir það, þá getur hann ekki fullyrt neitt um þetta hér í hv. deild móti því, sem aðrir vita betur, og ég veit, að hv.þm. Snæf. mun staðfesta þetta, og þó að hv. 1. landsk. komist undan „subjektivri“ sök, með því að segja ekki vísvitandi rangt, þá kemst hann þó ekki undan því, að hann fer hér ekki með rétt mál.

Forseti (JörB): Ég vil beina því til manna, að fara ekki að karpa um þetta.

*Héðinn Valdimarsson: Viðvíkjandi því, sem hv. 8. landsk. gat um, að hv.þm. Snæf. hefði sagt hæstv. ráðh., að hann mundi vera með frv. með fyrirvara, vil ég taka það fram, að ég heyrði hann segja, að hann væri með frv. fyrirvaralaust, svo að ég veit, að hv. 1. landsk. hefir rétt fyrir sér í þessu efni. Hinsvegar veit ég ekki, hvað hv.þm. Snæf. hefir sagt við hæstv.atvmrh. í annað skipti.

*Thor Thors: Ég hefi því miður ekki getað mætt fyrr á þessum fundi, þar sem ég hafði ákveðið að mæta á öðrum fundi kl. 5, en mér er kunnugt um, að hér hafa orðið umr. um það, hver sé afstaða mín til þessa máls. Ég vil þá láta þess getið, að þegar hæstv.atvmrh. kom til mín í gær og spurði mig, hvort ég vildi vera því fylgjandi, að þessu máli yrði hleypt áfram, þá sagði ég já. Þá hafði ég ekki fengið þær upplýsingar, sem síðan hafa komið fram í þessu máli. ég vissi ekkert um það þá, að rökstudd mótmæli gegn þessu frv. hafa komið frá starfsfólki símans, og hefði ég vitað þetta þegar ég talaði við hæstv. ráðh., þá hefði ég tvímælalaust orðið andvígur því a. m. k., að frv. yrði flýtt svo mjög, sem raun hefir á orðið. Annars vil ég segja það, að ég tjáði hæstv. ráðh., að ég mundi skrifa undir nál. með fyrirvara og hafa þannig óbundnar hendur um, hvernig ég brigðist við málinu við 3. umr., eftir að ég hafði heyrt um alla málavöxtu. Nál. frá hv. meiri hl. hefir aldrei komið fram, og enginn fundur var haldinn í n. um þetta mál í gær. Hv. 2. þm. Reykv. hefir í öðru þarfara að standa þessa dagana heldur en að gegna þingskyldu sinni um það að halda nefndarfund, sem ákveðið er. Hann þarf að gefa mannvonzku sinni lausan tauminn og undirbúa sig undir árásina, en gefur sér ekki tíma til að sinna alvarlegum þingmálum. Hefði þetta mál komið fyrir í n., þá hefði verið hægt að athuga þessi mótmæli. En það er rétt, að ég tjáði hæstv.atvmrh., að ég mundi vera því samþykkur, að málið færi til 2. umr., en ég sagði honum hinsvegar, að ég hefði fyrirvara um það.

*Héðinn Valdimarsson: Mér er ekki kunnugt um, að það hafi verið neinn ágreiningur um þetta mál innan n., og ég álít, að hægt sé að afgr. þetta mál án þess að hafa um það sérstakan fund, eins og oft á sér stað um smámál. Ég ætla ekki að fara í neinn samanburð á því, hvort sé stærra, þetta mál eða skiptameðferð „Kveldúlfs“. Ég álít það meiri þingskyldu mína að athuga það mál heldur en hvort halda beri fund í n. um mál, sem gera má ráð fyrir, að allir séu sammála um að afgreiða.

*Gunnar Thoroddsen: Út af ummælum hv. 1. landsk. vil ég taka það fram, að allshn. hefir ekki tekið þetta mál til umr. á fundi, og það hefir ekkert nál. verið gefið rit um þetta efni. Með tilliti til þessa leyfi ég mér að staðhæfa það, sem ég hefi áður sagt, að það er mjög óvenjuleg afgreiðsla, þegar hv. 1. landsk. stendur hér upp og þykist tala fyrir munn meiri hl. n. Það er svipuð afgreiðsla eins og ef einn og einn þm. væri tekinn tali hingað og þangað og látinn samþ., að eitthvert frv. gengi fram. Afgreiðsla allshn. á þessu máli er mjög óvenjuleg, og hv. 1. landsk. hefir eins og ég hefi þegar tekið fram, ekkert leyfi til þess að tala af hálfu meiri hl. n. eins og hann hefir gert.

Forseti (JörB): Þá er umr. lokið, og vil ég nú vænta þess, að menn lofi málinu að ganga til 3. umr.

Frsm. minni hl. (Garðar Þorsteinsson) Mér skildist, að hv. 6. þm. Reykv. hefði ekki lokið sinni ræðu; þess vegna hefi ég ekki beðið um orðið. Ég á eftir að taka dálítið fram.

Forseti (JörB): Mér skildist, að hv. 6. þm. Reykv. mundi ef til vill gera það fyrir mín orð að stuðla að því, að málið gengi áfram, og fjölyrða ekki frekar um það við þessa umr. Ég vil vona, að ég megi skoða það svo.

Frsm. minni hl. (Garðar Þorsteinsson) Er ekki heimilt að fara fram á, að atkvgr. bíði til morguns, þar sem vitað er, að menn úr öllum flokkum eru fjarstaddir? Það má segja sósíalistunum til heiðurs, sem standa sem einn maður utan um sinn flokksforingja, hv. 2. þm. Reykv., að það séu hæg heimatökin með að ná í þá, því að þeir sitja í herbergi hér uppi og hafa setið þar í dag, og enginn sósíalisti verið við umr. hér í dag; þeir hafa skotizt hingað inn öðru hverju, rétt rekið inn nefið, en horfið jafnharðan út aftur, svo að hér hafa ekki setið aðrir stjórnarsinnar en einn eða tveir framsóknarmenn, og hæstv. forseti ætti manna bezt að skilja, að það er þreytandi að verða að tala um mál, sem væntanlega er ekki ákveðið flokksmál, eins og þetta er, þannig að þau rök, sem fram koma, gætu ef til vill sannfært einhverja. Það er dálítið þreytandi að verða að þola það, að þessir hv.þm., sem eiga þó skyldu sinnar vegna að greiða atkv. eftir sannfæringu sinni, skuli ekki lofa manni að tala til þessarar sannfæringar, sem sjaldan virðist gera vart við sig. Það er ekki nema sanngjarnt, að það sé tekið tillit til þess, að þessir hv.þm., sérstaklega sósíalistar, hafa ekki komið í þessa hv. deild í dag fyrr en nú, og þeir verði því a. m. k. látnir bíða hér þangað til búið er að safna saman andstæðingum frv. Ég leyfi mér þess vegna að mælast til þess, að atkvgr. verði frestað.

Forseti (JörB): Þetta er 2. umr., svo að það er hægt að ráða niðurlögum málsins við 3. umr., eftir því sem menn hafa krafta til, svo að ég get ekki slegið því á frest, að atkvgr. fari fram. Það er sízt með mínu samþykki, að þm. eru fjarverandi, að undanskildum einum og einum þm. Ég get ekki svarað fyrir það, þó að menn vanræki að gegna þingskyldu sinni.

Gunnar Thoroddsen Ég vil beina því til hæstv. forseta, hvort hann sjái sér ekki fært að taka á dagskrá á morgun frv. til l. um opinberan ákæranda. Ég teldi það æskilegra, til þess að svarræður í málinu þurfi ekki að bíða fram yfir páska.

Forseti (JörB): Þetta er alveg rétt hjá hv. 11. landsk., og skal ég verða við tilmælum hv.þm. um að taka málið á dagskrá á morgun. Ég er bara hræddur um, að umr. um hin fyrri mál á dagskránni taki nokkuð langan tíma, en fundartími er hinsvegar lítill á morgun, en ef til vill má þetta heppnast, og verður þá tekið sem 7. mál frv. til l. um opinberan ákæranda. Á 26. fundi í Nd., 24. marz, var enn fram haldið 1. umr. um frv.

forseti (JörB): Samkvæmt áskorun, sem kom fram á fundi í d. í gær, um að taka á dagskrá í dag til umr. frv. til laga um skiptameðferð á búi h/f Kveldúlfs, verður gengið til atkv. um þessa áskorun. Hún er svo hljóðandi: [Sjá að ofan]. Annars hafði ég áformað að taka þetta mál á dagskrá á morgun.

Flm. (Héðinn Valdimarsson) Ég vil aðeins benda á, að það mun heppilegast að byrja í kvöld á umr. um þetta mál. Ef aftur á móti á að draga það til kl. 4 á morgun, þá er það bæði óheppilegur tími og ekki víst, að hann nægi.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Ég vil benda á það, að ef samþykkja á að varpa út umr. um þetta mál í dag, þá er fresturinn of stuttur fyrir fólk út um land, til þess að það geti safnazt saman til að hlusta. Verði umr. hinsvegar á morgun kl. 4, þá er hægt að tilkynna þær í útvarpinu í dag.

Forseti (JörB): Ég vil benda á það, að samkv. þingsköpum eiga ekki að fara fram umr. um þetta.

Flm. (Héðinn Valdimarsson) Ég vil geta þess, að það kom í útvarpinu í gærkvöldi, að til stæði að umr. færu fram um þetta mál í dag, og nú er hádegisútvarpinu einmitt haldið opnu, til þess að hægt sé að tilkynna nánar um þetta.

Ólafur Thors Við sjálfstæðismenn teljum engu máli skipta, hvenær þessar útvarpsumr. fara fram, fyrst það á að skemmta mönnum með þeim á annað borð. En ef það á að hafa svo mikið við frv. að varpa út umr. um það, finnst mér eðlilegast, að við gefum öllum landsmönnum kost á að heyra þær, og þær því tilkynntar með nokkrum fyrirvara. Hv. 2. þm. Reykv, sagði það í gær, að marga þm. mundi langa til þess að ljúka þessu verki fyrir helgina. Hann virðist kvíðinn fyrir því, sem framundan er, og finna sig berskjaldaðan. En hann getur verið óhræddur.

1) SAÓ: Í trausti þess, að hv. landbn., sem hefir haft þetta mál til meðferðar, athugi þá skiptingu, sem minnzt er á í gr., á fé til veganna, segi ég já til 3. umr.

*Flm. (Pétur Halldórsson): Herra forseti! Ég þarf ekki að hafa mörg orð við 1. umr. til þess að gera grein fyrir efni þessa frv. Það er flutt eftir eindreginni ósk bæjarstjórnar Rvíkur og miðar að því, að gera mönnum aðgengilegt að kaupa sér rafmagnsáhöld, þegar Sogsvirkjunin tekur til starfa væntanlega næsta haust. Það fer fram á það, að rafmagnsveita Rvíkur fái heimild í eitt ár til að gera ráðstafanir til þess, að selja megi þessi tæki ódýrt, þannig að það verði til að hvetja alla þá, sem ná til Sogsvirkjunarinnar, til að hraða því, að virkjunin nýtist sem fyrst og bezt, og auk þess sem þetta yrði gagnlegt fyrir þá, sem koma til með að nota rafmagn frá Sogsvirkjuninni, mundi þetta einnig spara innflutning á kolum og jafnvel olíu að því skapi, sem tækin kæmu því til vegar, að Sogsvirkjunin yrði nýtt sem allra fyrst. Þessi tilgangur frv. er vitanlega skýr, og ég efast ekki um, að allir hv.þdm. vilji vinna að þessu. Það, sem kynni að geta verið því til fyrirstöðu, er, að tekjur ríkissjóðs af þessum varningi falla niður, þegar þessar vörur eru fluttar til landsins, en mér finnst það réttlætis- og hagsmunamál fyrir alla aðilja, ef hægt er að afla þessara tækja bæði fljótt og ódýrt fyrir næsta ár. Ég vil svo óska, að frv. verði vísað til hv.fjhn. og 2. umr.

*Stefán Jóh. Stefánsson: Á þessu stigi málsins vil ég aðeins láta þess getið út af ummælum hv. 1. flm., að þegar þetta mál var til meðferðar í bæjarstjórn Rvíkur, þá flutti Sjálfstfl. þar till., sem mun hafa gengið í mjög líka átt og þetta frv. Hinsvegar flutti ég f. h. Alþfl. till., sem var nokkuð á aðra lund, en afgreiðslu þeirrar till. lauk þannig, að Alþfl. var ekki viðstaddur atkvgr., því að þessi fundur í bæjarstjórninni var haldinn kl. 6 að morgni í svartasta skammdeginu, eins og menn muna. Ég vil geta þess, að þarna kom fram álit meiri hl. í bæjarstjórn Rvíkur, en við höfðum nokkra sérstöðu í þessu máli, þótt við vildum vitanlega, að gert yrði af löggjafans hálfu allt, sem unnt væri, til þess að greiða fyrir því, að notkun rafmagnstækja, eftir að Sogsvirkjunin væri komin til framkvæmdar, gæti orðið sem almennust. Hinsvegar virðist mér við lauslega athugun á frv., að fleira komi til athugunar í sambandi við það. Ég vil spyrja hv. 1. flm., hvað hann á við í 1. gr., þar sem talað er um rafmagnstæki, hvort hann á við potta og pönnur og fleiri þess háttar rafmagnstæki, því að mér er kunnugt um, að það er ekki hvað sízt nauðsynlegt að greiða fyrir því, að menn geti fengið með góðum kjörum slík tæki, sem óhjákvæmileg eru í sambandi við suðu á rafmagni, en þetta er ekki skýrt fram tekið í 1. gr. frv. Hinsvegar minnist ég þess, að í till. okkar alþýðuflokksmanna í bæjarstjórn var kveðið á um þetta. Í öðru lagi virðist mér það ekki heldur ljóst í frv., hvort líka sé átt við lampa í þessari tímabundnu heimild. Enda þótt ég ætli ekki að fara að ræða einstakar gr. frv., þá vil ég geta þess í sambandi við 2. gr., að ég álít það mikinn ljóð á frv., að þar er tekið fram, að tækin skuli aðeins selja gegn staðgreiðslu. Ef virkilega er meiningin að greiða fyrir, að almenningur geti eignazt þessa hluti, þá álít ég, að það sé einmitt nauðsyn að tryggja það, að fólk, sem bágast á með að afla sér þeirra vegna fjárhagsörðugleika, eigi kost á að fá þá með afborgunum. - Mér þótti rétt að vekja athygli á þessum atriðum þegar við 1. umr., en vænti þess hinsvegar að fá tækifæri til að athuga þessi og önnur atriði frv. nánar.

*Emil Jónsson: Án þess að ég ætli að blanda mér inn í meginmál frv., þá tel ég rétt að benda á eitt atriði, sem mér finnst skipta nokkru máli. Á síðasta þingi var samþ. heimild fyrir ríkisstj. til að leggja fram nokkurt fé til stofnunar verksmiðju til að framleiða tæki þau, sem hér er um að ræða. Ríkissjóður hefir þegar lagt fram þetta fé og sömuleiðis aðrir aðiljar, og verksmiðjan er á góðum vegi með að taka til starfa. Ef nú þetta frv. nær fram að ganga, þannig að tilbúin tæki verði flutt inn tollfrjáls, en efni áframhaldandi tollað, þá er um leið settur fóturinn fyrir þessa verksmiðju. Þess vegna er það lágmarkskrafan, sem verður að gera, að um leið og felldur er niður tollur á tilbúnum tækjum, verði einnig felldur niður tollur á efni til þessara tækja, þannig að verksmiðjan hafi a. m. k. ekki lakari aðstöðu heldur en aðrar iðngreinar í þessu landi. Ég veit, að hv.þm. munu skilja þetta, og ég vænti þess, að hv.n. taki einnig þessa hlið málsins til athugunar.

*Flm. (Pétur Halldórsson): Ég hefi ekkert á móti því, sem fram hefir komið í ræðum þeirra hv.þm., sem töluðu, og allt miðaði í sömu átt og sjálfur tilgangur frv. Ég mun að sjálfsögðu taka vel í allar till., sem fram kunna að koma og miða að því að gera fólki auðveldara að afla sér þessara tækja.