Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta, sem hér liggur fyrir, er eiginlega engin ný breyt. frá því, sem áður var, það er aðeins staðfesting á þeim gerðum, sem ríkisstj. er búin að skipuleggja áður. Við náttúrugripasafnið, sem er í rauninni og þarf að vera víðtæk stofnun og mikilsverð fyrir ríkið, er nú þegar búið að fullráða og í rauninni skipa sem embættismenn 2 prófessora, annar hefur prófessorsnafnbót og líklega eru báðir á prófessorslaunum. Því miður hefur n. ekki tekizt að ná tali af menntmrh., sem nú er veikur, og mun réttara, áður en málið kemur til 3. umr., að því sé kippt í lag, sem ábótavant er, ef eitthvað er. En sem sagt, það eru þegar starfandi við safnið fastráðnir 2 starfsmenn, sinn við hvora deild, en grasafræðideild hefur að vísu ekki fastráðinn mann enn þá, en það stendur til bóta og liggur fyrir að ráða hann þá og þegar, og er ekki neitt við því að segja að það verði. Hv. Nd. hefur verið einhuga um það, bæði n. og d., að leggja með frv. þessu óbreyttu. - Í 5. gr. frv. er þess getið, að fasta starfsmenn, fleiri en þessa þrjá, eigi ekki að ráða, nema til eins árs í senn, og því vildum við ekki breyta, jafnvel þó að í grg. sé þess getið, að búið sé að ráða aðstoðarstúlku við safnið. Ég held það sé rétt að gera það að skilyrði, því að það horfir ekki svo vænlega fyrir ríkissjóð að fara frekar í fjáreyðslu en kröfur standa til hjá forstöðumönnum stofnana, og þess vegna höfum við í nál. tekið fram, að við treystum því, að ekki sé fjölgað starfsmönnum við safnið, nema brýn nauðsyn sé á því. Við viljum láta þetta koma fram og teljum, að það sé ekki hægt að gera það nema leita til þingsins, en sú óvenja er við flestar stofnanir, að það er gert eftir geðþótta forstjóranna, með leyfi stj., ef þess er leitað, að fjölga eftir því, sem í fljótu bragði virðist vera þægilegt. En n. var öll sammála um það nú við þessa umr. að leggja til, að frv. verði samþ. óbreytt, en ef eitthvað kemur fram og við getum náð í frekari upplýsingar milli umr., þá verður það borið fram fyrir d. við 3. umr. En okkur þótti ekki rétt, þar sem áliðið er þingtímans, að tefja þessa umr., svo að málið þyrfti ekki að daga uppi nú á þessu þingi.



Herra forseti. Meiri hl. heilbr.- og félmn. leggur fram 2 litlar brtt. á þskj. 588. Hin fyrri er við 8. gr., að fyrir orðin „eða skeytir ekki“ komi: og skeytir ekki. - Seinni brtt. er við 9. gr., að í staðinn fyrir „Lög þessi öðlast gildi 1. júní 1951“ komi: Lög þessi öðlast þegar gildi.



Ég vildi leyfa mér fyrir hönd heilbr.- og félmn. að fara fram á, að hæstv. forseti frestaði umr., því n. mun þurfa að athuga brtt., sem fram eru komnar í sambandi við þær umr., sem farið hafa fram, en það hefur ekki unnizt tími til þess milli umr.



Herra forseti. Eins og sést á nál., hefur n. rætt þetta mál, og þegar það var afgr., þá var einn nm. ekki við, þrír voru með því að samþ. það óbreytt, en einn nm. er á móti því og leggur til, að það sé fellt. Frv. er hingað komið frá hv. Nd. og flutt af hv. þm. Borgf. og hæstv. menntmrh. og gengur út á það að reyna að stemma stigu við svokallaðri bílasölu á áfengi. Eins og flestum mun kunnugt, er talið, að það eigi sér stað í stórum stíl, að bifreiðarstjórar selji áfengi eftir lokun áfengisverzlunarinnar. Fyrir þetta hefur verið reynt að taka og lögð við því þung refsing, sem flm. ætlast til, að sé nóg, svo að menn leggi ekki út í þessa atvinnu. - Ég sé ekki ástæðu til að ræða þetta frekar, en þeim, sem eru með áfengi, finnst kannske hart gengið að bifreiðarstjórum með þessum lögum. Ég hugsa, að þm. noti lítið slíkt áfengi og hygg, að þeir vilji þá ljá þessu frv. fylgi sitt til að uppræta þetta.



Herra forseti. Þar sem forsefi hefur kvatt mig í forsetastólinn, skal ég ekki lengja umr. Ég vil bera fram eina fyrirspurn, því að ég hef ekki orðið var við, að svar hafi komið við henni. Það er viðvíkjandi því, sem stendur í 2. málsgr. 1. gr., að liggi rökstuddur grunur á, að áfengið sé ætlað til sölu, megi handtaka eigandann. Það væri gaman að vita, hvað þeir háu herrar ætla sér með þessu, til þess að maður hafi þó eitthvað til að hanga í. Ég ætla ekki að ræða þetta frekar, en ég óska þess, að hv. frsm. skýri þetta, svo að menn fái bendingu um, eftir hverju sé að fara. Það er skemmtilegra að vita, hvað löggjafinn meinar og hvað hann vill með þessu. Það er ekki föst bending, þó að þarna standi „rökstuddur grunur“, og er margt, sem skilur á milli dómenda og leikmanna um það atriði.



Herra forseti. Mér virðist, þó ekki liggi fyrir nema eitt nál., að n. sé raunverulega klofin um málið. Hv. þm. Seyðf. leggur til, að þetta mál sé fellt. Hann er ekki viðstaddur núna, og væri ef til vill rétt að fresta málinu. Ég hef samt talið rétt að tefja það ekki, svo að ekki falli grunur á forseta d. um, að hann kæri sig ekki um að greiða fyrir svona máli. En því er ekki til að dreifa. Ég tel nauðsyn að gera lögreglunni hægara en verið hefur að halda uppi þessum lögum. Ég viðurkenni þá nauðsyn að breyta þessu, en ákvæðin eru svo óskýr, að þau verða naumast skilin. Rétt áðan spurði hv. 11. landsk. n. um skilning á þessu ákvæði. Hann er nú lögfræðingur og lögreglustjóri og dómari í sínu héraði. Ef hann þarf að fræðast um þetta, er ekki undarlegt, þó að leikmenn þurfi þess. Ég álít rétt að greiða fyrir því, að lögreglan geti upprætt ólöglega sölu áfengis, og var frv. meðmæltur, eins og það var borið fram fyrst í hv. Nd. En frv. hefur tekið þeim breyt., að miður góðgjarnir löggæzlumenn geta valdið saklausu fólki óþægindum og fengið því refsað ef frv. er samþ. óbreytt. Í 2. málsgr. 1. gr. stendur: „Finnist áfengi í bifreið, skal eiganda refsað, sem sekur væri um ólöglega áfengissölu, nema hann geti sannað, að áfengið sé ætlað til löglegra nota.“ - Mér finnst þetta vera vafasamt ákvæði. Í fyrstu var þetta refsiákvæði á eigendur leigubifreiða, en nú nær það til alls þess áfengis, er finnst í bifreiðum. Með þessu er eigandinn sekur, nema hann geti sannað, að hann ætli að nota það sjálfur. Þetta er óvenjulegt í íslenzkri löggjöf, að sakborningur sanni sakleysi sitt. Meginreglan er, að ákærandinn sanni sekt ákærða. Það er ómótmælanlegt, að það er löglegt að kaupa áfengi, og ríkið sjálft selur það. Þetta er mál út af fyrir sig, og skal ekki frekar farið út í það. En hér er um annað að ræða. Það hafa komið fram ótal till. um alls konar kákráðstafanir, sem eiga að draga úr áfengisneyzlunni, en reynslan sýnir annað. Öllum er heimilt að kaupa áfengi. Bóndi kemur í bæinn og kaupir sér brennivínsflösku, sem hann ætlar að hafa með sér heim. Nú finna lögreglumenn þessa flösku í bílnum hjá honum. Hvernig á hann þá að sanna, að hann ætli ekki að nota það í ólöglegum tilgangi? Ég sé ekki, að það sé hægt að sanna það. Ég hefði ekki kvatt mér hljóðs, ef hv. þm. Seyðf. hefði verið viðstaddur. Hann er kunnur lögfræðingur og hefði sagt sitt álit á málinu. Hæstv. dómsmrh. er hér staddur, og væri fróðlegt að heyra hans álit á þessum nýju réttarvenjum, sem ekki munu eiga hliðstæðu í íslenzkri löggjöf. En hér virðist manni þetta vera þannig, að hver, sem er með brennivínsflösku í bifreið, megi eiga von á því að lenda í höndum lögreglunnar. Ef ég hef skilið þetta rétt, finnst mér réttara fyrir fylgjendur frv. að berjast fyrir afnámi áfengissölu í landinu heldur en að gera tilraun til að gera alla menn, sem kaupa áfengi, að sakamönnum. Allir þeir, sem ekki búa í bænum, geta átt það á hættu, að lögreglan taki þá, nema þeir fari gangandi heim með sitt vín. Ef bóndi úr Skaftafellssýslu kaupir áfengi, verður hann að labba með það heim, til að eiga það ekki á hættu að sæta stórsekt samkv. landslögum.



Herra forseti. Eins og nál. á þskj. 579 ber með sér, hefur n. ekki getað orðið sammála um þetta frv. Ég legg til, að frv. verði fellt. Ég játa, að það kann að vera umtalsvert að koma í veg fyrir ólöglega sölu áfengis, eins og frv. á að gera. En ég tel, að til séu önnur ráð, sem brjóta minna í bág við almennar réttarvenjur. Einfaldasta leiðin er að hafa áfengisverzlunina opna meira, jafnvel allan sólarhringinn og selja áfengið þá eitthvað hærra verði. Vitanlega kaupir almenningur ekki vín af bifreiðarstjórum, ef menn geta fengið það á annan hátt og fyrir lægra verð. Það er svo annað atriði, að það er eins og menn umhverfist, þegar minnzt er á þetta mál. Menn verða æstir í skapi og koma ekki rétt fram sínum góðu hugsunum. Við verðum að játa, að sala áfengis er orðin svo stór liður í tekjum ríkisins, að ef verzluninni yrði lokað í 1–2 mánuði, yrði fljótlega að loka líka hjá ríkisféhirði. Nú hafa bifreiðarstjórar gerzt umboðsmenn ríkisins, þegar verzluninni er lokað, en í staðinn eru þeir hundeltir og sektaðir. Það gengur jafnvel svo langt, að það á að breyta sönnunarskyldu í opinberum málum. Á sama þingi er verið að afgr. lög um meðferð opinberra mála. Það er verið að leggja áherzlu á að vernda rétt þeirra, sem undir sök eru. Ég sé ekki, að það komi til mála að snúa þessu við, og legg til, að d. láti ekki henda sig þá óhæfu að samþ. þetta frv.



Herra forseti. Ég vil láta afnema þetta ófremdarástand með ólöglega sölu áfengis. Mér finnst það einkenna afgreiðslu þessa máls, að 3 lögfræðingar í Nd. leggja til, að þetta verði samþ. svona. Þeir hafa borið fram brtt. á þskj. 373. Leitað hefur verið álits lögreglustjórans í Rvík. og er hann sammála þessu í samkomulagi við forstöðumann rannsóknarlögreglunnar. Hins vegar fellst ég á þau rök 1. þm. Eyf. og þm. Seyðf., að ekki sé hægt að láta þetta ganga svona í gegn. Það er ekki hægt að láta þann grunaða sanna sakleysi sitt. Ég vil fá að heyra álit dómsmrh. á þessu. Mér finnst það vera ádeila á lögreglustjóra, sem segir í grg., að bifreiðar með áfengi standi fyrir utan dansstaði. Hvar er þá lögreglan? Er þá ekki hægt að fyrirbyggja þetta? Mér finnst lögreglan heimila ólöglega vínsölu með því, að bifreiðarnar skuli standa óáreittar með vin fyrir utan dansstaði. Er þá ekki hægt að hafa hendur í hári þeirra? Mér finnst ástæða til að láta fara fram athugun á þessu. En ég efa, að hægt sé að uppræta þetta. Ég vil benda á, að sú regla hefur verið höfð á við bifreiðaeftirlit, að stöðva menn hvar sem er til að fá að sjá ökuskírteinið. Því verður ekki neitað, að þó að viðkomandi maður hafi ekki skírteinið á sér, getur það ekki talizt neinn stórkostlegur glæpur. Það getur ekki heldur talizt glæpur. þó að skipstjóri eða vélstjóri geti ekki sýnt skírteini sitt, eða háskólaborgari sitt borgarabréf. Verið getur, að þeir hafi það ekki við höndina. Þetta hefur vakið andúð í landinu, og er ástæða til að breyta þessu. En nú á að fara að bæta því við að fara að stöðva bifreiðar hvar sem er og láta svo manninn sanna sakleysi sitt, ef vín finnst í bílnum. Ég held því fram, að það sé hægt að laga þetta ástand, en get þó ekki verið fylgjandi frv., vegna þess sem ég hef getið. - Ég lýsi því yfir, að forseti d. hefur ekki neina ástæðu til að ætla, að grunur félli á hann, að hann vildi tefja málið, þó að hann frestaði því. Við vitum, að hans fundarstjórn er svo réttlát. Ég vildi óska, að n. tæki málið til nánari athugunar.



Herra forseti. Ég hef fram að þessu ekki haft afskipti af þessu máli, en bæði er það, að það heyrir undir mína stjórnardeild, og eins hitt, að óskað hefur verið eftir, að ég léti álit mitt uppi um það, og því tel ég rétt að gera það. Því hefur verið haldið fram, að hér væri um óvenjuleg ákvæði að ræða, og er það vissulega rétt. Þetta eru óvenjuleg ákvæði, sem að meginefni til má finna margt til foráttu, og væri ekki gott, ef hafa ætti þetta sem almenna fyrirmynd fyrir löggjöfinni, en það er líka á hitt að líta, að óvenjulegt ástand er í þessum málum, þar sem er leynivínsalan í bifreiðunum. Það hefur verið rifjað hér upp, að því sé haldið fram, að mikið sé af bifreiðum fyrir utan skemmtistaði Reykjavíkur og þar sé selt áfengi. Það er vitað, að það er ekki aðeins hér í Reykjavík, heldur víðs vegar um land, sem slíkt ástand ríkir, svo að það er alveg óþarfi að saka lögregluna í Reykjavík sérstaklega um vanrækslu, heldur löggæzlu landsins í heild fyrir að hafa ekki ráðið bót á þessu. Sannleikurinn er sá, að lögreglan í Reykjavík hefur hvað eftir annað gert tilraun til að koma í veg fyrir þessa ólöglegu áfengissölu, og raunin er sú, að það er hægt að gera það með köflum. Það er hægt að gera það þegar bifreiðarstjórarnir, - leynivínsalarnir - eru sérstaklega óvarir um sig, en það má heita nærrí óframkvæmanlegt, ef þeir eru varir um sig. Ef full sönnun á að vera á leynivínsalann, þá þarf tvö vitni, og sé hann óvar um sig og gruni enga hættu, þá getur hann selt tveim mönnum, og þá er hægt að hafa hendur í hári hans. En um leið og leynivínsalann fer að gruna, að um hann sé setið, og hann er orðinn hvekktur, þá er það hið fyrsta, sem hann gætir, að selja ekki vín nema 1 maður sé viðstaddur, og þar með er fallin niður helzta og öruggasta aðferðin til að hafa hendur í hári hans. Þetta er öllum, sem kunnugir eru löggæzlumálum, fullljóst. Það má hugsa sér fleiri krókaleiðir í þessu efni, t.d. er hægt að merkja peningaseðla og með því e.t.v. hægt að hafa hendur í hári þeirra, en allt slíkt er svo þungt í vöfum, að sem raunveruleg hindrun á leynivínsölu kemur það ekki að fullu gagni. Það er líka á það að líta, að það er mjög takmarkaður hópur manna, sem fæst til að fara til leynivínsala t.d. með merkta peningaseðla og kaupa vín af honum til þess, að maðurinn sé síðan tekinn höndum fyrir það og dæmdur. Það er síður en svo að maður, sem það gerir, sé ámælisverður, en það er samt staðreynd, að það er, eins og ég sagði, mjög takmarkaður hópur manna, sem vill gera það. Og í jafnlitlu þjóðfélagi og okkar eru leynivínsalarnir farnir að vita deili á þeim mönnum sem þessara erinda fara, eftir að þeir hafa starfað að því í nokkur skipti. Það er því gersamlega vonlaust að ætla sér að leika þann leik nema með þeim hætti, að mörg brot séu tekin í einu, t.d. eftir 1–2 mán., væru þau tekin jafnóðum, þá vara leynivínsalarnir sig á manninum, svo að honum er gersamlega þýðingarlaust að leika sama leikinn oftar. Ég veit að menn skilja, að það eru fáir menn, sem vilja gera þetta, það eru ýmis leiðindi því samfara, ámæli frá ýmsum o.fl. Þess vegna er það áreiðanlegt, að löggæzlan er ekki ámælisverð fyrir það ástand, sem í þessum efnum ríkir. Ef einhver er ámælisverður, þá eru það þeir, sem sett hafa lögin og þau ákvæði önnur, sem við erum að reyna að framfylgja, en aðstaðan er svo erfið, að löggæzlan hefur ekki getað gert meira en hún hefur gert. Það hafa einmitt, eftir að ég varð dómsmrh., verið gerðar nokkrar hríðir til að uppræta þessa leynivínsölu, en það hefur strandað á þeim ástæðum, sem ég nefndi áðan, að ekki hefur verið hægt að gera það oftar en raun ber vitni um. Afleiðingin af þessu er svo sú, að þrátt fyrir þessar tilraunir, þá á leynivínsala sér stað í mjög stórum stíl, bæði hér í bænum og úti um land, og það er ekki ásökun á neina löggæzlumenn, þó að þetta sé sagt, þetta veit alþjóð manna, enda kaupa svo margir vín á þann hátt, að það væri undarlegt, ef það væri ekki á allra vitorði. Það er vegna þessa vandamáls, að þm. hafa fundið ástæðu til að reyna að breyta löggjöfinni, og þess vegna flytja þeir hv. þm. Borgf. og hæstv. menntmrh. frv. sitt í Nd. Eins og það frv. var lagt fram var það nokkuð róttækt, og satt að segja róttækara en góðu hófi gegndi. Þetta frv. var síðan borið undir ýmsa embættismenn hér í Reykjavík, og í samráði við þá hafa sumar þær breyt. verið gerðar, sem komið hafa frv. í núverandi form. Ég veit, að þeir embættismenn, sem þessar till. hafa gert, bera þær ekki fram vegna þess, að þeir sjái ekki mikla annmarka á þeim. Þeir gera sér hins vegar ljóst, að það verður að gera einhverja tilraun til að sporna við því ófremdarástandi, sem nú er, og lina á eða breyta núgildandi ákvæðum. Það má segja - og ég játa það -, að í vissum tilfellum mundi sú löggjöf, sem verið er að setja, leiða til ranglætis, ef henni væri fylgt fram af óbilgirni og í heiftarhug, en það verður að gera ráð fyrir því í lengstu lög, að löggæzlumenn og dómstólar séu vitibornar og sanngjarnar „verur“, sem framkvæmi lögin af skilningi og sanngirni. Ef bílar þyrpast að skemmtistöðum og bílstjórarnir sitja þar tímum saman, og menn koma einn og einn til að tala við þá, og það eru sömu bílarnir, sem þessar setur stunda yfirleitt, innan bæjar og utan, - ef þeir reyndust svo hafa vínbirgðir í fórum sínum, þá mundi ég segja, að það væru svo miklar líkur fyrir því, að þeir væru sekir, að ekki væri óeðlilegt, að þeir væru látnir færa sönnur á, að þeir væru þarna í löglegum erindagerðum, og það eru fyrst og fremst þessi tilfelli, sem lögin gera ráð fyrir. Ég geri hins vegar ráð fyrir því, svo að við notum dæmi hæstv. forseta, að hafi einhver bóndi austan úr Skaftafellssýslu getað sannað, að hann ætli að halda upp á afmælið sítt og hann er á ferð með vín í veizluna og kunningjar hans með honum, og sýnt er, að þeir hafa notið góðs af vökvanum, sem þeir eru með, þá mundi þetta allt vera talin sönnun þess, að þeir væru ekki í ólöglegum erindum með þetta vín. Ég skal ekki rekja þetta frekar, en meginefni laganna má, sem sagt, mjög gagnrýna. Það er ekki fyrir það að synja, að þessi reglugerð getur komið illa niður, en það verður þá frekar að leiðrétta það eftir á og breyta þá lögunum eftir því, sem nauðsyn sýnir að þörf er, en gera þessa tilraun núna vegna þess, að ófremdarástandið í málinu er svo mikið, að mér finnst nauðsynlegt að gera eitthvað lögreglunni til stuðnings, því að það verða menn að skilja, að hún er ráðalaus með núgildandi löggjöf og verður því að fá frekari vopn í hendur, og þessi löggjöf á einmitt að verða slíkt vopn. Hv. þm. Barð. gat um það áðan, að það væri farið að stöðva menn á vegum úti til að athuga, hvort þeir hafi ökuskírteinið með sér. Þetta er alveg rétt, þetta er gert, en það má ekki ásaka löggæzluna fyrir það, landslögin segja, að þeir eigi að hafa skírteinin og gæzlumennirnir eiga að framfylgja því. Það eru löggjafarnir og þeir, sem reglugerðir setja samkv. lögunum, sem þarna eru þeir „seku“, en ekki lögreglan. Ég er út af fyrir sig ekki að mæla því bót, að þetta ákvæði sé í lögunum. en það er það eins og sakir standa, og hingað til hefur enginn hreyft því á Alþ., að það væri óþarft. Það hefur einnig komið fram hjá hv. þm. Seyðf., að það sé erfitt að tala um áfengismál vegna þess, að menn vilji ógjarnan ræða þau af fullum rökum, og þau verða oft tilefni til persónulegrar áreitni, er menn halda fram skoðunum, sem öðrum fellur illa í geð, sbr. varfærni hæstv. forseta um málið. Ég vil einnig taka það fram í sambandi við þær ásakanir, sem bornar hafa verið á lögreglustjórann í Reykjavík út af veitingu áfengisleyfa, að þær eru með öllu ástæðulausar. Menn getur greint á um, hvort þessar leyfisveitingar eru heppilegar eða ekki, en það þýðir ekki að ráðast á einn embættismann og ásaka hann um ástand, sem alþjóð hefur vitað árum saman, að var fyrir hendi. Það vita allir, hvernig þessi leyfismál hafa verið framkvæmd. þessir dansleikir eru daglega auglýstir, og menn vita, að þar hefur vín verið selt. Menn sjá líka, hve erfitt er að greina þarna á milli staða, að banna sumum vínveitingar, en leyfa öðrum. Í sumar voru bannaðar vínveitingar á tilteknum stað, þar sem segja má, að hafi verið einna hæpnast eftir reglugerð að veita vínveitingaleyfi. Ástæðan var sú, að þarna hafði komið upp grunur um alveg sérstaklega ólöglegt athæfi forstöðumanna og starfsmanna, - ég segi grunur, því að ekki er búið að dæma í málinu -, en mér er ekki kunnugt um, að sams konar athæfi hafi átt sér stað í öðrum sams konar veitingahúsum. Afleiðingin af þessu var. að hvað eftir annað var í einu virðulegu blaði hér í bænum, blaði Framsfl., gerð árás á lögreglustjórann og mig fyrir að vera svo hlutdrægur að meina þessum stað að hafa vínveitingar. Þá voru vínveitingar taldar sjálfsagðar, hvernig sem á stæði, jafnt þó að forstöðumenn væru undir sök. Það ósamræmi, sem er í þessum ásökunum annars vegar og hinum, að leyfisveitingar hafi verið of rúmar hins vegar, sýnir, að erfitt er fyrir almenning að gera sér hlutlausa grein fyrir þessum málum. Það hefur sýnt sig, að það er ómögulegt í jafnstórum bæ og Reykjavík að ætla sér að hafa einn stað, sem hefur einkaleyfi til vínveitinga, en það fyrirkomulag, sem nú er, verður að breytast. Til þess, að ekki væri hægt að ásaka neinn um hlutdrægni í leyfisveitingum, þá hefur verið látið jafnt yfir alla ganga og leyfin veitt með þeim hætti, sem almenningi er kunnugt, og það er ekki einasta kunnugt almenningi, heldur hafa dómsmála- og fjármálaráðuneytin fylgzt með, hvernig þau hafa verið framkvæmd. Það er algerlega ástæðulaust að taka það upp sem ásökunarmál á hendur lögreglustjóranum, hvernig þessum leyfum er háttað. Hitt er alveg rétt, eins og kemur fram í nál. í Sþ., að allt þetta vínveitingaleyfafargan og umræður um þessi mál sýna, að núgildandi áfengislöggjöf fær ekki staðizt. Hana verður að endurskoða, svo að skynsamleg og hófleg notkun áfengis geti átt sér stað. - Ég tel, að þetta frv. stefni í rétta átt, og mundi greiða því atkv. mitt.



Herra forseti. Ég er víst eini leigubílstjórinn, sem sæti á á Alþingi, og gæti því gjarnan verið í hópi þeirra manna, sem í grg. frv. eru bornir mjög þungum sökum. Þrátt fyrir það get ég þegar lýst því yfir, að ég mun verða með þessu frv. og greiða atkv. með því, þrátt fyrir þá annmarka, sem á því eru og allmikið hafa verið ræddir, einkum það atriðið, að í sumum tilfellum eigi menn, sem hafðir eru fyrir sök, að sanna sakleysi sitt, í stað þess að það er almenn venja, að það verður að sanna sakir á menn til þess, að hægt sé að dæma þá seka. Í trausti þess að þetta verði framkvæmt á þann hátt, sem hæstv. dómsmrh. sagði í ræðu sinni rétt áðan, þ.e.a.s. með gætni og að það verði ekki látið koma ranglega niður, mun ég ekki heldur setja þetta ákvæði fyrir mig, heldur greiða atkv. með því. Það, sem olli því, að ég vildi taka til máls, var það, að ég álit helzt til sterkt að orði komizt í grg. frv., eins og það var flutt í upphafi í Nd., þar sem m.a. er sagt, að áfengissala í bifreiðum sé svo mikil, að til vandræða horfi. Ég skal ekki synja fyrir, að áfengissala í bifreiðum eigi sér stað, og ætla sízt að mæla þeim verzlunarháttum bót, en ég álít hins vegar, að slík sala hafi ekki farið í vöxt upp á síðkastið. Mér finnst bæði þetta o.fl. í frv. heldur vera ofmælt, t.d. að bifreiðarnar séu akandi, ólöglegar áfengisbúðir, að bifreiðar séu með birgðir áfengis kvöld og nætur fyrir framan skemmtistaði o.s.frv. Ég er alls ekki að segja, að þetta eigi sér ekki stað, en finnst, að það sé kveðið allt of fast að orði í grg. Mér finnst rétt, að það komi einnig fram í umræðunum, að langstærsta stöð leigubifreiða hér í bænum, þ.e.a.s. Hreyfill, leggur blátt bann við að þeir bifreiðarstjórar, sem þar starfa, hafi áfengi eða nokkuð annað óleyfilegt til sölu, og auglýsing um þetta hefur verið fest upp á stöðinni, og við liggur missir réttinda til þess að aka á stöðinni, ef þetta er brotið. Þetta er ekki aðeins pappírsgagn, heldur hefur það komið fyrir, að bifreiðarstjórar hafa verið sviptir stöðvarréttindum vegna þess, að þeir hafa verið uppvísir að slíkri sölu. Þannig er innan stéttarinnar sjálfrar reynt með ákveðnum aðgerðum að draga úr þessari ólöglegu sölu eins og í þeirra valdi stendur. Ég held, að árangurinn sé, að salan, þó að hún eigi sér stað enn að meira eða minna leyti, hafi frekar minnkað en aukizt. Ég vil vænta þess, að verði þetta frv. samþ., þá muni það einnig miða að því að draga úr þessari ólöglegu sölu. Ég vil líka benda á það, að það er síður en svo, að ákvæðin í frv., sem einkum er beint gegn leigubifreiðarstjórum, séu nægileg til að koma í veg fyrir ólöglega áfengissölu. Ég vil benda hv. þm., hæstv. dómsmrh. og öðrum þeim, sem um þessi mál fjalla, á það, að ólögleg sala áfengis fer áreiðanlega víðar fram en í bifreiðum og í stærri stíl en þar er, en um slíkt eru engin ákvæði í frv. Ég hef orðið var við það í starfi mínu, að til eru í bænum margir staðir, sem menn fara til, þegar þá vantar áfengi og áfengisútsölur ríkisins eru ekki opnar. Og menn fara áreiðanlega ekki þangað erindisleysu. Ég held, að nauðsynlegt sé, þegar mál þetta er á döfinni og ráðstafanir eru gerðar til að draga úr ólöglegri sölu áfengis, að þessum stöðum sé ekki gleymt, eins og gert hefur verið í frv. og við alla meðferð málsins. Og það er víst, að á meðan ekki eru gerðar slíkar ráðstafanir, þá munu þessir staðir blómgast og því meira sem dregur úr sölu í bifreiðum, þeim mun meira verður leitað til þessara staða. Og niðurstaðan gæti orðið sú, að þó að dragi úr áfengissölu bifreiða, þá mundi salan í heild ekki minnka. Ég vil vekja athygli á því, sem ég sagði áðan um ráðstafanir þær, sem bifreiðastöðvarnar og bifreiðarstjórar hefðu gert til að reyna að hindra þessa áfengissölu. Ég vil einnig endurtaka það, sem ég sagði áðan, að ráðast verður gegn þessum ólöglegu sölustöðum ef árangur á að nást í þessum efnum, en um það eru engin ákvæði í frv. Ég hef enga till. gert um breyt. á frv., hvorki í þá átt né aðra, en ég vildi vekja athygli á því, sem ég hef nú rætt hér. Ég mun greiða atkv. með frv. og tel, að það stefni í rétta átt, það sem það nær, en ég tel, að það nái of skammt.



Herra forseti. Ég tók fram í fyrri ræðu minni, að ég mundi með atkv. mínu vilja stuðla að því á réttlátan og skynsamlegan hátt að koma í veg fyrir ólöglega sölu áfengis í bifreiðum og á öðrum stöðum. Það er smánarblettur á þjóðinni, hve mikil leynivínsala á sér stað í landinu, en ég geri ráð fyrir, eins og kom fram í ræðu hv. þm. Seyðf., að það sé að miklu leyti áfengislöggjöfinni að kenna, því að óvíða meðal menningarþjóða, þar sem vínsala er á annað borð leyfð, mun ríkja eins fáránlegt skipulag í þessum efnum og á Íslandi, þar sem t.d. er samkv. lögum aðeins eitt veitingahús í landinu, sem má löggilda til að selja gestum sínum vín, en svo er til heimild um það í lögum, að undir sérstökum kringumstæðum megi veita vín á öðrum samkomustöðum, en þessi þröngu ákvæði hafa orðið til þess, að undanþáguheimildin er mjög mikið notuð, og eru nú uppi deilur um bað, hvort slíkt sé löglegt. En ég vildi stuðla að því, að komið verði í veg fyrir ólöglega áfengissölu, og ég hefði greitt frv. atkv. mitt án þess að gera nokkra aths. við það, ef það hefði komið hingað eins og það var lagt fyrir Nd., en þar var gert ráð fyrir, að ákvæði laganna næðu eingöngu til atvinnubifreiðarstjóra og eigenda slíkra bifreiða, enda er vitað, að farþegar leggja ekki fyrir sig slíka sölu. Ég kvaddi mér hljóðs áðan til að fræðast um það, hvort skilningur minn á frv. væri réttur. Ég vildi fræðast um það, hvort ákvæði 2. mgr. 1. gr. gæti bitnað á saklausum. Þau svör, sem ég hef fengið, virðast mér styðja, að minn skilningur á frv. sé réttur. Þetta kom fyrst og fremst skýrt fram hjá hv. frsm. minni hl. allshn., og auk þess virtist mér hæstv. dómsmrh. staðfesta það, þó að hann sé annars með frv. og vilji láta samþykkja það. Hæstv. ráðh. sagði, að hann teldi víst, að svo skynsamlega yrði farið með framkvæmd þessara laga, að ekki yrði refsað fyrir það, þó að flöskur fyndust í bifreið, þó að ekki væri hægt að sanna, að ekki hefði átt að nota þær á ólöglegan hátt. Ég tók hér áðan dæmi um, að bóndi austan úr Skaftafellssýslu - ég á þar ekki við neinn sérstakan bónda, heldur tók dæmi um mann í nokkurri fjarlægð. - keypti vín til að veita í afmælinu sínu, og það fyndist hjá honum á leiðinni austur, og hann væri síðan tekinn og dæmdur sem leynivínsali, ef hann gæti ekki sannað, að hann hefði ekki ætlað að selja það. Nú taldi hæstv. dómsmrh. það mundu vera næga sönnun, ef vitað væri, að maðurinn ætti afmæli á næstunni og hann mundi ætla vínið til að halda upp á það. En nú skulum við hugsa okkur, að ekki standi fyrir dyrum neitt afmæli hjá manni og hann sé ef til vill nýbúinn að eiga afmæli, en hann hafi keypt 10 flöskur af víni til að eiga og veita gestum sínum, - en hvernig á hann að fara að því að sanna. að hann hafi ekki ætlað að selja vínið? Ég skil ekki, hvernig hann ætti að fara að því að koma með slíka sönnun. Samkv. núgildandi lögum má maður fara í áfengisverzlunina og kaupa þar 10 flöskur af víni. en hann má bara ekki fara með það burt úr Reykjavík, jafnvel þó að hann eigi heima alla leið austur í Skaftafellssýslu, nema með því móti að bera það. Og það má dæma manninn sem lögbrjót, ef vín finnst í bílnum hjá honum. Ég held, að hægt hefði verið að ná sama árangri með l. án þess að fara út á þessa hálu hraut. Hvers vegna er þetta ekki aðeins látið ná til bifreiðarstjóra og ef um verulegt magn er að ræða? Það er ekkert getið um það, hve magnið þurfi að vera mikið til þess, að refsað sé fyrir það, svo að það virðist vera hægt að dæma mann fyrir að hafa meðferðis 1 eða jafnvel 1/2 flösku af víni. Viðvíkjandi því, sem hæstv. dómsmrh. sagði um það, að lög þessi mundu verða framkvæmd með góðgirni og varúð, svo að friðsamur almenningur þyrfti ekkert að óttast, þá mun það, sem betur fer, vera höfuðreglan um framkvæmd laga, en það eru misjafnir menn í svo fjölmennri stétt sem löggæzlumannastéttin er nú orðin, og það eru ýmiss konar árekstrar á milli manna, og má því nota þetta ákvæði í hefndarskyni, ef menn vilja hafa sig til slíks. Og svo eru það Goodtemplararnir. Við skulum hugsa okkur lögregluþjón, sem er Goodtemplar og gegnsýrður af kenningum þess félagsskapar. Hvað mundi hann gera, ef hann fyndi 1/2 flösku af víni í bifreið? Ég veit, að til eru þeir menn, sem mundu draga þann, sem vínið fyndist hjá, fyrir lög og dóm, og þeir hefðu rétt til þess samkv. þessu frv. Maðurinn væri ef til vill austan úr Skaftafellssýslu og væri kominn austur að Jökulsá. Löggæzlumaðurinn mundi nú keyra með hann til sýslumanns, þar sem hann mundi verða yfirheyrður og verða fyrir ýmiss konar óþægindum. Ég vil nú spyrja hæstv. dómsmrh., þó að hann telji, að höfuðreglan á framkvæmd laganna sé, að þau verði framkvæmd með góðgirni og víðsýni, hvort hann neiti því, að lögin geti orðið eins í framkvæmd og ég hef nú lýst, og hvort hann telji heppilegt, að löggjafarvaldið bjóði slíku heim, að menn verði að sanna sakleysi sitt, sem í mörgum tilfellum er ómögulegt. Hér er verið að fara inn á þá braut að heimta, að menn sanni, að þeir ætli ekki að fremja lögbrot. Hvers vegna eru t.d. ekki allir íbúar Raufarhafnar teknir fastir? Mér finnst alveg hliðstætt, ef slíkt væri gert, eins og verið er að gera hér, þó að ekki sé um eins stóra refsingu að ræða, þá er andinn allur sá sami, eins og ef allir íbúar Raufarhafnar yrðu að sanna, að þeir hefðu ekki framið innbrotið s.l. haust. Það er sama hugsun, sem að baki liggur. Ég mun ekki sem forseti taka þetta mál út af dagskrá, heldur láta atkv. ganga um það að umr. lokinni, en ég vil beina því til hv. n., hvort hún vilji ekki fara fram á, að málið verði tekið út af dagskrá, og athuga, hvort ekki sé hægt að koma þessu betur fyrir, þannig að hægt verði að ná í sökudólgana, en löghlíðnir borgarar fái að vera í friði, þó að þeir séu með eina flösku, 1/2 eða einn pela með sér í bíl.



Herra forseti. Þetta frv. miðar að því að gera tilraun til að breyta l. þannig, að hægt sé að uppræta ólöglega sölu áfengis, sem á almannavitorði er, að rekin hefur verið árum saman í leigubifreiðum, ekki aðeins í Rvík, heldur einnig víða um land. Það er viðurkennt af öllum. að tilgangurinn sé lofsverður, og allir eru sammála um, að nauðsyn beri til að uppræta þennan smánarblett, en það hefur hv. 1. þm. Eyf. m.a. nefnt ástand það, sem ríkir hér í þessum efnum. En menn greinir á um, hvaða leiðir sé heppilegast að fara. Ég vil taka undir með hv. 4. landsk. í því, að þó að með þessu móti megi með skynsamlegri framkvæmd laganna koma í veg fyrir ólöglega sölu áfengis í leigubifreiðum, þá nægi þetta ekki til að koma í veg fyrir leynisölu í heimahúsum, því að kunnugt er, að einstakir borgarar selja áfengi með okurverði og nota sér drykkjufýsn manna sem féþúfu eins og bifreiðarstjórarnir. Slíkir menn eru til víða um land, og ég veit enga svívirðilegri atvinnu heldur en þessir menn stunda, og þarf að taka algerlega fyrir slíkt, eins og hugmyndin er að gera hjá bifreiðarstjórunum. Ég vil því, að við 1. gr. komi sú viðbót, að einstakir borgarar geti sætt sömu viðurlögum og þar er gert ráð fyrir, ef á þeim liggur rökstuddur grunur um áfengissölu. Jafnan er vitað um ýmsa menn, sem fyrst og fremst eru leynivínsalar, þó að þeir hafi aðra atvinnu að yfirvarpi. Hv. 11. landsk. gerði að umtali hér áðan þau ummæli 1. gr.: „enda liggi fyrir rökstuddur grunur um, að áfengið sé ætlað til ólöglegrar sölu“, og beindi þeirri spurningu til frsm. meiri hl. allshn., hvað þyrfti til þess, að talið væri, að fyrir lægi rökstuddur grunur um, að maður seldi áfengi ólöglega. Slíkt er auðvitað álitamál, og mér skildist á hv. 11. landsk., að hann væri óánægður með þetta orðalag og vildi nema þetta atriði úr frv. Ég gæti sætt mig við, að þessar setningar væru numdar á burt og þarna kæmi punktur. Ég gæti sætt mig við að afnema þennan varnagla við skoðunarheimildinni, þó að þetta sé sett til að hindra, að lögreglan sé að skoða í bifreiðar, þó að vitað sé, að þær séu ekkert grunsamlegar og engum mundi detta í hug að stunduðu ólöglega vínsölu, eins og enginn mundi gruna hæstv. forseta um slíkt, þó að vitað sé um skoðun hans í þessum efnum. Ég tel því, að vel megi hafa þetta ákvæði áfram í frv., þó að ég mundi ef til vill fylgja till. frá hv. 11. landsk. um að fella þetta niður, ef hann bæri slíka till. hér fram. Varðandi það, að sönnunarbyrðin sé lögð á bifreiðarstjóra og ef til vill farþega, þá hefur það atriði verið skýrt með prýðilegum rökum af hæstv. dómsmrh. Það er vitað um ýmsa menn, að þeir stunda ólöglega vínsölu, en til þess að hægt sé að sanna það, þarf tvö vitni, en ef áfengissalarnir eru slóttugir, þá er nær óframkvæmanlegt að koma við slíkri sönnun, þar sem þeir selja ekki vín, ef fleiri en einn eru viðstaddir. Þess vegna vildi ég, að hæstv. forseti vildi fallast á, að eitthvað væri gert til að hægt væri að koma fram sönnunum á hendur þessum mönnum, en nú er skortur á slíku, og hins sama vildi ég fara á leit við jafneinlægan bindindismann og hv. þm. Barð. er, en hann var óánægður með frv. án þess þó að koma með nokkra úrbót aðra, og væri mjög gott, ef bent væri á aðrar leiðir en þá, sem hér er farin, þó að ég komi ekki auga á neina aðra leið. Og ég tel menn ekkert of góða til að sanna sakleysi sitt, ef þeir haga sér þannig, að grunur fellur á þá, og er ég um það atriði algerlega sammála hæstv. dómsmrh. Hv. frsm. minni hl. lagði að því mér fannst aðaláherzluna á það, þó að hann viðurkenndi, að ástandið væri slæmt, að hér væri um að ræða svo mikinn hluta tekna ríkissjóðs, að ekki mætti draga úr áfengissölunni, og að með þessu væri verið að hundelta þá menn, sem gerðust sjálfboðaliðar við að afla ríkissjóði tekna. Það kann að vera, að það sé ranglátt að launa starf þessara manna þannig, en samt sem áður hef ég enga meðaumkun með þeim. Hv. þm. Barð. vildi að vísu útrýma leynivínsölunni, en gat hvorki fellt sig við frv. né meðferð n. á málinu. Hv. þm. vefengdi þær upplýsingar í grg., sem lýstu ástandinu í þessum málum í dökkum litum. En ég held, að það séu svo merkir menn, sem á bak við þessar upplýsingar í grg. standa, að ekki sé ástæða til að vefengja það, sem þeir segja þar, og ég held, að þeir, sem gengið hafa með opin augun og þar á meðal hv. þm. Barð., gangi þess ekki duldir, hve alvarlegt ástandið er og hefur verið í þessum efnum. Ég þykist því ekki þurfa að þreifa á frumgögnum til að leggja trúnað á það, sem fram er haldið í grg. Ég tel því, að ekki þurfi að véfengja gögn þau, sem frv. fylgja. Þó kann að vera, að ástandið í þessum efnum sé skárra en verið hefur, eins og hv. 4. landsk. vildi halda, og stafar það þá frá samtökum bifreiðarstjóra, og er það mjög lofsvert hjá þeim að láta það varða missi stöðvarréttinda, ef bifreiðarstjóri gerist sekur um að nota starf sitt sem yfirvarp til leynivínsölu. Og slík afstaða hjá þessum félagsskap hjálpar til þess, að sjaldnar þyrfti að koma til aðgerða slíkra l. sem hér er um að ræða, og það væri vel. Ég er líka viss um, að svona ákvæði mundi skerpa ábyrgðartilfinningu bifreiðarstjórastéttarinnar yfirleitt, þannig að þeir höguðu sér ekki eins gáleysislega og ýmsir einstaklingar þeirrar stéttar hafa gert, ef möguleikar væru fyrir hendi á því, að þeim gæti orðið hált á því að hafa um hönd óleyfilega vínsölu í bifreiðum. Ég býst þess vegna við, að þessi lög mundu verða til þess að bæta ástandið stórlega í þessu efni, og það teldi ég gott. Hv. þm. Barð. vildi augsýnilega áfellast lögregluna fyrir það að hafa látið slíkt ástand skapast, sem nú er í þessum efnum. En ég efast um, að það sé rétt að áfellast lögregluna fyrir það, þó að svona hafi farið, og tek ég undir það með hæstv. dómsmrh., að þeir hafi átt í þessum málum við mjög erfiðar aðstæður að etja um að uppræta leynivínsölu, og munu eiga það að óbreyttri löggjöf. Ég skal svo ekki fjölyrða meira um þetta mál. Ég held, að þeir, sem af einlægni vilja, að komið sé í veg fyrir ólöglega áfengissölu í bifreiðum, hljóti að vilja stuðla að framgangi þessa frv., eða þá, ef þeir eru óánægðir með ákvæði þess að einhverju leyti, að þeir hljóti þá að koma fram með brtt., sem þeir gera sér í hugarlund, að nái sama marki. En ég verð að segja það, að þá menn, sem einungis setja út á orðalag þessa frv. og greiða síðan atkv. á móti því, án þess að gera tilraun til þess að koma fram með breyt. á orðalagi þess, þannig að markmiði frv. sé unnt að ná frá þeirra sjónarmiði, - þá verð ég því miður að væna um það, að þeir séu ekki alveg heilir í fylgi sínu við tilgang frv. þessa, sem þeir þó hafa verið að lýsa hollustu sinni við.



Herra forseti. Ég vil taka það strax fram, að það var misskilningur hjá hv. 6. landsk. þm., að ég vildi fella niður það orðalag, ef „rökstuddur grunur“ lægi fyrir. Ég var að spyrja hv. n., ef það kæmi fyrir, að ég ætti að meta það, hvað væri rökstuddur grunur, og hvað n. meinti með því. Hitt er það, að ég álít, að nauðsynlegt sé að hafa þetta orðalag, en að menn megi ekki þjóta í það að vaða inn í bifreiðar, án þess að rökstuddur grunur liggi fyrir um brot. Annars er þetta, sannast að segja, og við erum líklega öll í þessari hv. deild sammála um það, að ástandið, sem hér er talað um, sé hið mesta ófremdarástand, sem verður að ráða bót á. Það er vitað, að einstakir menn gera það sér að atvinnu að selja áfengi fyrir okurverð. Um leið og á að sporna við því, að slíkur óþokkaskapur sé hafður í frammi, þá þarf um leið að hafa hliðsjón af því, að ekki sé gengið á almennt öryggi þegnanna í landinu, saklausra og sanngjarnra borgara, sem ekki vilja vamm sitt vita. Því ég verð að segja, að ég veit ekki, hvernig verður litið á það, - því að ég er nú talinn frekar sopastór, ef í það fer, - ef ég vildi nú fara í langa ferð með kunningjum mínum og við vildum hafa með okkur 5 til 6 flöskur af víni og einhver illgjarn náungi yrði var við það, að við værum þannig á ferð og hann gerði næsta sýslumanni aðvart og svo fyndi sá sýslumaður áfengi hjá okkur; ég býst við, að við slyppum við refsingu fyrir að vera með þessar flöskur, en við gætum orðið fyrir töfum og óþægindum fyrir það, að sýslumaður færi að skoða í bifreiðina hjá okkur. Mundi þessi kærandi fá áminningu, eða verða gerðar athugasemdir við hans athæfi? Þá vil ég enn fremur spyrja hv. n., - hvað vítt á þetta að ganga? T.d., nú er áfengi flutt þannig, að það er í flutningatæki, sem hægt er að tengja við bifreiðina, t.d. jeppakerru. Hvað segir hv. n. um það? Ég veit, að kerran er tengd við bifreiðina, en ef kerran væri losuð við bifreiðina, áður en þessir leitarmenn kæmu og bifreiðinni síðan ekið í burt, gefa þá þjónar réttvísinnar vaðið í kerruna og skoðað í hana? Þetta atriði getur komið til greina, og væri gott að vita, hvernig á að snúa sér í þessum málum. Nú er farið að ferðast mikið með flugvélum, og þá er ekki loku fyrir það skotið, að menn geti haft með sér áfengi í þeim ferðalögum. Er nokkuð rétthærra það brennivín, sem flutt er norður í Eyjafjörð eða vestur í Dali í flugvélum, heldur en hitt, sem flutt er í bifreiðum? Ég held, að það ættu að vera lík ákvæði um það brennivín, sem flutt er í flugvélum, og það, sem flutt er í bifreiðum. Svona má lengi telja. En til þess að þessar lagabreyt. nái tilgangi sínum, verður að fara hægt og hóflega í hlutina og sjá svo um, að ákvæðin verði ekki talin fara út fyrir þau takmörk, sem sanngjarnt megi teljast. Sé þess gætt, má með því fá samúð almennings með löggjöfinni. En við vitum, að hversu mikil refsing sem sett verður, ef almenningi finnst ákvæðin vera ranglát, þá er síður von um; að þeim verði fylgt eða þau komi að gagni. Ég held, að það mætti hafa þessi ákvæði nokkurn veginn á þá leið að láta þau ná til þeirra bifreiða, sem eru í nálægð við skemmtistaði eða í kaupstöðum, þar sem veitingastaðir eru, og ef líkur þykja benda til þess, að bifreiðin liggi þar með áfengi, að þá ætti að vera heimilt að ganga að þeim bifreiðum og rannsaka þær. Þess vegna held ég, að ef n. hefur góðan hug á þessu, - og hv. frsm. hefur mér oft reynzt mjög hugkvæmur og stundum sanngjarn, - þá ætti hún að sjá til þess, að þetta mál væri athugað betur og reynt, hvort ekki væri hægt að bræða hér saman brtt., sem mundi ná því aðalmarkmiði, sem ætlazt er til með þessu frv., þannig, að ekki væri gengið allt of mikið á athafnafrelsi einstaklingsins, þannig að hann mætti nokkurn veginn um frjálst höfuð strjúka með sína eina pelaflösku í vasanum. Ég tek mjög undir það, sem hv. þm. Barð. óskaði eftir, að fresta nú þessari umr. og taka þetta mál til athugunar, heldur en að láta skeika að sköpuðu um það, hvort nokkuð verður úr þessu eða ekki. Því við sjáum, að hér þarf að ráða bót á þessu þannig, að að gagni komi. Það er vitað, að áfengisl. eru yfirleitt viðkvæmt mál, og það væri miklu skemmtilegra, ef þessi hv. d. gæti farið nokkurn veginn einhuga með þessar breyt. á áfengisl. heldur en að afgreiða þær með litlum meiri hl. og í trássi við a.m.k. marga menn.



Herra forseti. Það er nú ljóst, að menn eru óánægðir með orðalagið á þessu frv. Mér kemur til hugar, hvort ekki sé rétt að fresta umr. nú á þessu stigi málsins, og að það væri þá frekar athuguð nánar brtt., til að vita, hvort ekki væri hægt að fá samkomulag um einhverja umorðun á seinni málsgr., svo menn geti sætt sig við það. Það er ljóst, að frv. verður gagnslaust, ef seinni málsgr. er alveg felld niður. En ef hægt væri að breyta orðalaginu svo, að megintilgangi þess væri náð, þá held ég, að það væri beztu og greiðustu vinnubrögðin að fresta umr. nú, og þeir, sem hefðu hug á að gera breyt., bæru sig saman við n. til þess að vita, hvort hægt væri að fá samkomulag um þetta.



Með því að búið er að fella í d. að vísa þessu máli frá og athuga og undirbúa það betur, og sérstaklega hvaða gagn við Íslendingar getum haft af þeirri aðstoð, sem Sameinuðu þjóðirnar eru með, sem eiga að upplýsa allt, sem menn óska gagnvart iðnrekstri, þá sé ég enga ástæðu til að greiða atkv. og sit því hjá.

Frsm. (Gísli Jónsson) : Herra forseti. Þó að hér sé um stórt mál að ræða, þá get ég að miklu leyti vísað til grg., sem er með frv., og nál., sérstaklega vegna þess, að það er nú liðið töluvert á fundartímann í dag og það er mjög óskað eftir því, að hæstv. forseti geti látið þetta mál ganga fram hér, svo að það geti náð til Nd. og helzt ef hægt væri að ljúka því hér á þessu þingi. Meginatriði þessa frv. er að fá heimild handa hæstv. ríkisstj. til þess að láta raforkuveitur ríkisins virkja Dynjandisá í Arnarfirði til raforkuvinnslu. Frv. er byggt upp eins og önnur frv. um raforkuveitur og er háð þeim skilyrðum, að allur undirbúningur sé látinn fara fram áður og aflað fjár til þeirra framkvæmda, eins og hefur verið gert að skilyrði í sambandi við aðrar raforkuveitur, og þarf ég ekki að ræða það atriði nánar. - Iðnn., sem fékk málið til athugunar, taldi rétt í fyrsta lagi að senda frv. til umsagnar raforkumálastjóra, og það hefur verið gert, og umsögnin er birt sem fskj. á þskj. 553. Það þótti rétt að birta umsögnina alla, til þess að hv. alþm. gætu kynnt sér hana. N. þótti einnig rétt að láta gera nokkrar breyt. á frv., m. a. til þess að halda því nokkurn veginn í sömu föstu skorðum og kveðið er á um í þeim lagafyrirmælum, sem fyrir eru um sams konar raforkuveitur, og vil ég sem flm. fallast á, að það sé rétt. Fyrsta breyt., sem n. leggur til að gerð verði, er við 1. gr., að í stað orðanna „í 7000 hestafla“ komi „ í allt að 1000 hestafla“, vegna þess að það er skoðun raforkumálastjóra samkvæmt þeim mælingum, sem gerðar hafa verið undanfarin ár við Dynjandisá, og sýnt er, að það megi búast við, að orkan sé ekki 7 þús. hestöfl, heldur fyrir neðan það, og því sé rétt að orða gr. þannig. Um þetta er ekki neinn ágreiningur milli okkar flm. Þess vegna höfum við fallizt á, að þessi breyt. yrði samþ. - Það er einnig gerð önnur brtt. við sömu gr., þ. e. að orðin „samkvæmt áætlunum dags. 2. marz 1946“ falli niður. Það er eðlilegt, að þessi orð falli niður, vegna þess að þau eiga kannske ekki heima í l., enda hefur áætlun um verkið breytzt algerlega frá því, að hún var gerð í marz 1946. Við 2. gr. frv. er flutt sú brtt., að í stað orðanna „30 millj.“, eins og það er í frv., komi „60 millj.“. Það er gert samkvæmt ósk raforkumálastjóra, og upplýsir hann, að með því verðlagi, sem nú er í landinu, og samkvæmt lauslegri áætlun líti hann svo á, að stofnkostnaður virkjunarinnar verði ekki minna en 60 millj. kr. Hins vegar er ekki vitað, hvað verðlagið verður í landinu á þeim tíma, sem hafizt verður handa um framkvæmd þessa. En það er aukaatriði, hvort sett verður í frv. 30 millj. kr. eða 60 millj. kr., vegna þess að það er alveg skýrt ákvæði í frv. um það, að ekki megi hefja framkvæmdir fyrr en vitað er nákvæmlega, hvað kostnaðurinn við virkjunina verður, né fyrr en aflað hefur verið fjár til þess að standa undir þeim kostnaði. En jafnvel þó að verkið verði svo dýrt sem hér er gert ráð fyrir, þ. e. 60 millj. kr., þá telur raforkumálastjóri, að frá fjárhagslegu sjónarmiði sé fullkomin ástæða til þess að byggja slíka raforkustöð, því að hún mundi veita viðkomandi héruðum ódýrara rafmagn en þau búa við nú í dag. Þess vegna leggur n. til, að þessu verði breytt þannig í samræmi við þær áætlanir, sem fyrir liggja, og tekið verði inn í frv. 60 millj. kr. í staðinn fyrir 30 millj. kr. - Og í stað „10 millj.“ í síðari málsgr. komi „20 millj.“, og er það í sambandi við það fé, sem ætlazt er til, að komi á móti úr raforkusjóði. Þriðja brtt. er við 5. gr., þ. e., að greinin falli niður. Fjórða brtt. er um, að bráðabirgðaákvæðið falli niður, þ. e., að þar til þessu verki er lokið og Vesturland hefur fengið raforku frá vatnsorkuveri, þá skuli vera gerð verðmiðlun á rafmagni eins og það er nú og sú upphæð greidd úr raforkusjóði. Það er eðlilegt, að þetta væri gert, vegna þess, að þeim mönnum, sem búa í þessum héruðum, hefur verið neitað um aðstoð ríkisins til þess að fá þar reist raforkuver; aðrir staðir á landinu hafa gengið fyrir, sumpart vegna þess, að aðgengilegra hefur þótt að byrja á þeim fyrst. Þörfin hefur verið sú sama á báðum stöðum, en aðstæður hafa valdið því, hvar fyrst hefur verið ráðizt í framkvæmdir. Þess vegna hefur Vesturland orðið að standa undir miklu dýrari raforkukostnaði, vegna þess að um vatnsorkuveitu var ekki að ræða, og jafnframt orðið að standa undir þeirri byrði, sem lögin almennt lögðu á þjóðina til þess að koma upp hinum stærri orkuverum, eins og t. d. Sogsvirkjuninni. Ég sé ekki ástæðu til þess að ræða um þetta mál nánar á þessu stigi, en vænti þess, að þessi hv. d. samþ. frv. með þeim breyt., sem fylgja hér, og vildi ég mælast til þess við hæstv. forseta, að hann taki þetta mál á dagskrá eins fljótt og unnt er og hraði afgreiðslu þess í hv. d., því að mér er umhugað um, að málið fái framgang á þessu þingi.