Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jörundur Brynjólfsson) Jeg býst við, að hv.þdm. hafi kynt sjer nál. á þskj. 109 og breyt. þær, er n. leggur til, að gerðar verði á frv. Ennfremur rekur menn vafalaust minni til þess, að mál þetta lá fyrir deildinni í fyrra og var þá afgr. frá Nd. í nær því sömu mynd og það er nú. Var málið þá nokkuð rætt, enda tel jeg ekki ástæðu til þess að fjölyrða um það nú. Þó vil jeg leyfa mjer að skýra stuttlega frá þeim breyt., er n. fer fram á, að gerðar verði á frv. N. þykir betur fara að taka það fram, að boða skuli leiguliða á stofnfund, ef sjeð er, að eigandi muni ekki sækja fundinn. Ennfremur leggur n. til, að leiguliða sje heimilað að taka þátt í umr., þannig að hann hafi nokkurn tillögurjett, enda þótt hann megi ekki greiða atkv. fyr en hann er orðinn löglegur fjelagi. 2. brtt.n. lýtur að þessu sama. Loks er 3. brtt., við 6. gr. Er síðari málsgr. þeirrar gr. orðuð nokkuð á annan veg, þar eð n. þótti hún dálítið óljóst orðuð og vildi láta það koma skýrt fram, hverjar bætur landsdrotni væri skylt að greiða leiguliða, er hann fer frá jörð, fyrir þá veiðiaukningu, sem orðið hefir á jörðinni og þakka má starfsemi fjelagsins, að því áskildu, að leiguliði hafi greitt þann kostnað, sem jafnað er niður eftir 9. gr. Þótti okkur sennilegt að tífalda afgjaldshækkun þá, er ætla mætti að yrði fyrir aukna veiði. Og enda þótt sú upphæð yrði nokkuð minni en kostnaður við umbætur á jörðinni, þótti n. hæfilegt að fara ekki hærra. Um önnur ákvæði frv. er það að segja, að þau eru svo skýrt fram tekin, að eigi er þörf á að fjölyrða um þau. í 10. gr. er það skýrt tekið fram, að samþyktir fjelagsmanna megi ekki brjóta í bág við gildandi lög nje almennar grundvallarreglur, og er þannig girt fyrir það, að samþyktir brjóti í bág við lög um friðun á laxi, ófriðun sels (selalátur) o. s. frv. Sama máli er að gegna um þær nýjar lagasetningar, er settar kunna að verða um þessi efni.

Bjarni Ásgeirsson Eins og hv.frsm. tók fram, er frv. þetta, sem hjer liggur fyrir, samhljóða frv., er lagt var fyrir Alþingi í fyrra. Á því frv. var gerð sú breyt., að samþyktir tækju eigi til laga um friðun á fiski og ófriðun sels, og vakti það fyrir mjer, sem var flm. að þeirri brtt., að ekki yrði með þessum lögum gripið inn í laxveiðilöggjöfina. Mál þetta strandaði í Ed. á þeim breyt., er hjer voru gerðar. Með frv. því, er hjer liggur fyrir, hefir verið reynt að bæta úr þessu. Segir svo í 10. gr. þess: „Aldrei má samþykt brjóta í bág við gildandi lög nje almennar grund vallarreglur laga. Með samþykt verður eigi breytt sjerákvæðum laga um friðun á laxi, nr. 5, 19. febr. 1886“. Hjer er því allskýr lína dregin, og býst jeg við því, að jeg geti fylgt frv. nú, enda þótt jeg væri flm. að brtt. þeirri, er fram kom í fyrra, en þó með því, að því ákvæði verði bætt við, að þær breyt., er kunna að verða gerðar á laxveiðilögunum, standi fyrir þessum samþyktum. Í frv. er einungis skírskotað til laga frá 1886, og tel jeg því, að það sje eigi nægilega skýrt fram tekið, að samþyktir megi ekki brjóta í bág við þær lagasamþyktir, er síðar kunna að verða gerðar.

Frsm. (Jörundur Brynjólfsson) Jeg hefi ekkert á móti þeirri brtt., er hv.þm. Mýr. virtist boða, en jeg tel, að hún sje alveg óþörf. Sú breyt., sem kann að verða á laxveiðilögunum, hefir auðvitað sitt fulla gildi, hvað sem þessu líður. Finnast mjer ákvæði 10. gr. mjög skýr í þessu efni, en kjósi menn heldur, að gr. orðist þannig, hefi jeg ekkert á móti því, enda þótt mjer finnist brtt. óþörf.

Frsm. (Ingvar Pálmason) Jeg verð að taka það fram, að þó að allshn. þessarar hv. deildar sje að sjálfsögðu vel skipuð, þá brestur hana algerlega þekkingu á læknisfræðilegum efnum eins og þeim, er þetta frv. fjallar um. En frá sínu leikmannssjónarmiði telur nefndin rjett, að frv. nái fram að ganga. Jeg tel mjer eigi fært að fara út í neinar sjerfræðilegar umr. um einstök atriði þessa máls, enda er það undirbúið af kunnáttumönnum. Eins og sjá má af frv., felast í því nokkur sjerrjettindi fyrir eina stjett manna, nefnil. læknana, og er það vafalaust gott, að þeirra rjettur sje trygður. En jeg fæ ekki sjeð, að frv. tryggi á neinn hátt rjett þeirra manna, sem þurfa að nota aðstoð læknanna. Hjer á jeg við taxta. Vera má, að eigi sje gott að koma þeim við hjer, af því að tannlæknarnir eru ekki starfsmenn ríkisins. En jeg skýt þessu fram meðfram af því, að orð leikur á, að tannlæknar sjeu dýrari á vinnu sinni en aðrir læknar. N. hefir gert eina minni háttar orðabreyt. á frv. Hún er í því fólgin, að í staðinn fyrir „hafa rjett til að kallast tannlæknar“ komi „rjett til að kalla sig“ o. s. frv. Þetta er betra mál, enda í samræmi við orðalag annarsstaðar í frv. Tel jeg svo ekki ástæðu til að tala fleira um frv., en geri ráð fyrir, að hv. dm. hafi athugað afstöðu sína til þessa máls.

Á 25. fundi í Nd., 18. mars, var útbýtt: Frv. til. l. um sjerstakar dómþinghár í Reykhóla- og Geiradalshreppum í Barðastrandarsýslu (þmfrv., A. 137). Á 28. fundi í Nd., 21. mars, var frv. tekið til 1. umr.

Haraldur Guðmundsson Jeg á hjer brtt. á þskj. 124, sem gengur í þá átt, að bæjarstjóri eða borgarstjóri skuli jafnan eiga sæti í föstum nefndum og vera form. þeirra, hvort sem hann er kjörinn bæjarfulltrúi eða eigi. Sje hann ekki bæjarfulltrúi, þá er hann í nefndunum sem aukamaður og hefir þar ekki atkvæðisrjett. Þetta virðist vera svo sjálfsagt, að ekki þurfi að fjölyrða um það. Bæjar- eða borgarstjórinn er auðvitað kunnugastur þeim málum, sem athuguð verða af nefndunum. Hann kallar fundina saman og þeir eru vanalega haldnir í skrifstofu hans. Síðari liður till. er þess efnis, að ákveðið sje, að á sama fundi og fastar nefndir eru kosnar skuli einnig kjósa 2 endurskoðendur bæjarreikninganna og aðra tvo til vara. Skal bæjarstjórn ákveða laun þeirra og setja þeim erindisbrjef. Til þessa hafa endurskoðendur yfirleitt ekki haft erindisbrjef, sem ákveður rjettindi þeirra og skyldur, en mjer virðist sjálfsagt, að þeir hafi það, en sjeu ekki einskonar undirmenn bæjarstjórna, og er nauðsynlegt að bæta úr því sem fyrst. Það er nýmæli, að kjósa tvo varamenn, en það virðist sjálfsagt, því að altaf geta forföll komið fyrir. Jeg sje svo ekki ástæðu til að taka fleira fram og vænti þess, að hv. deild geti fallist á till. þessa.

Hákon Kristófersson Jeg á hjer brtt. á þskj. 122, við 3. gr. 1. nr. 43, 15. júní 1926. í stað orðanna: „Þeim er setið hafa .... síðast sæti“ komi: „Þeim, er setið hafa í bæjarstjórn eða hreppsnefnd, er þó óskylt að taka við kjöri, fyr en jafnlangur tími er liðinn síðan hann átti þar síðast sæti“. Í lögunum er talað um 4 og 6 ár, en jeg vil orða það svo, þar eð með því lagi, sem nú er, getur auðveldlega komið fyrir, að sami maður þurfi að gegna þessum störfum í 11 ár, en það verður að álítast óhæfilega langur tími, og svo er það ósanngjarnt, þar eð þessi störf eru mjög vanþökkuð. Þetta getur ekki komið fyrir, nema maður sje kosinn sem varamaður í stað annars, sem hefir búinn að sitja 1 ár í nefndinni. Væri hann þá búinn að vera 5 ár, þegar næst yrði kosið. Ef hann svo væri aftur kosinn til 6 ára, yrði hann í einu 11 ár í sömu nefnd. Jeg hygg, að sú hafi verið meining löggjafans, að menn væru ekki skyldir til að taka við kjöri í þessar nefndir, fyr en jafnlangur tími er liðinn og hann var búinn að vera í nefndinni samfleytt, og jeg hygg, að orðalag þessarar brtt. sje þannig, að komið sje í veg fyrir, að menn þurfi að taka við kosningu, nema jafnlangur tími sje liðinn frá því, er hann átti þar síðast sæti. Jeg veit það, að hv. dm. eru kunnugir þessu máli og skilja því, hvað fyrir mjer vakir, og jeg vænti þess, að enginn mæli á móti þessu, sem vill styðja rjett mál.

Frsm. minni hl. (Magnús Guðmundsson) Jeg benti á það við 2. umr., að ákvæði 17. gr. brytu í bág við gerða samninga við ýmsa bæjarstjóra landsins, og forsrh. tók vel í það, að gr. yrði breytt, en jeg get ekki sjeð, að nokkur brtt. liggi hjer fyrir. Sjálfur kom jeg ekki með neina slíka till., því að jeg áleit mjer ekki skylt að gera það. En ennþá má koma í veg fyrir þetta, með því að taka málið af dagskrá, en fyrir mjer vakir það, að jeg vil benda á það, að tekið hefir verið eftir þessum annmarka.

Sigurður Eggerz Jeg vil taka í sama strenginn og hv. 1. þm. Skagf. Jeg lagði áherslu á það við fyrri umr., að jeg vildi fá þessu breytt, og fjekk það góðar undirtektir. Jeg álít því æskilegt, að málið sje tekið út af dagskrá, svo að hægt sje að koma með brtt. í þessa átt.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Þetta frv. er komið fram af því, að það hefir gengið nokkuð seint að fá ákveðið kirkjugarðsstæði í Reykjavík, en það kemur aftur til af því, að það eru tveir aðilar, ríkið annarsvegar, en bærinn hinsvegar, sem hafa þurft að vinna saman, en það hefir gengið mjög treglega að fá bæinn til að taka ákvörðun fyrir sig. Í grg. frv. er getið um það, hvernig mál þetta hefir reynst ríkissjóði. Fyrir nokkrum árum síðan var gamli kirkjugarðurinn uppgenginn. Keypti ríkið þá mel hjá kirkjugarðinum fyrir 20 þús. kr. og ljet síðan girða landið, fyrir 40 þús. kr., svo neyddist landið til að láta flytja þangað mold, og hafa í það farið 80 þús. kr. Það er þannig geysimikið fje, sem farið hefir í þessa kirkjugarðsráðstöfun, án þess að málið sje þó leyst nema til skamms tíma. Ef nú svo óheppilega vildi til, sem þó er vonandi að ekki verði, að hingað kæmu skæð veikindi, eins og t. d. inflúensan haustið 1918, þá gæti farið svo, að kirkjugarðurinn yrði uppnotaður eftir fáa mánuði, og bærinn þá kirkjugarðslaus. Nú er ekkert land til hjer við bæinn, en talað hefir verið um tvo staði, sem komið gætu til mála, inni við Elliðaár eða inni í Fossvogi. En hvernig sem með málið er farið, þá verður að útvega nýjan kirkjugarð, og ef það er land, sem eitthvað þarf að gera við, t. d. ræsa fram, þá getur það tekið dálítinn tíma að gera það nothæft. Það er þess vegna farið fram á það, að Reykjavíkurbær leggi til óræktað land, sem bærinn á, fyrir kirkjugarð, og síðan sje ráðgast um það við stjórnir safnaðanna hjer í bænum, og bæjarstj., ef hún óskar þess, hvort landið eigi að taka, og síðan verður farið að undirbúa þann reit, svo að hann geti verið hæfur til greftrunar í, þegar núv. kirkjugarður er uppnotaður. En af því að hver landsstj. hlýtur að óska þess að bærinn taki að sjer kirkjugarðsmálið, þá er svo ákveðið í 2. gr. frv., að bærinn geti tekið við því með samningi við hlutaðeigandi ráðh. Þetta hefir töluverða fjárhagslega þýðingu fyrir ríkissjóð, og gæti auk þess verið óþægilegt, ef bæjarstj. vildi ekki kveða á um það, hvaða land hún ljeti undir kirkjugarð, en gæti svo sagt við ríkisstj.: Nú verðið þið að útvega okkur kirkjugarð, því að nú er ekkert til lengur að greftra í. - En jeg skal ekki fjölyrða frekar um þetta, en óska, að málinu verði, að umr. lokinni, vísað til 2. umr. og allshn.

Jón Þorláksson Það er sjálfsagt ekkert óeðlilegt að reyna að fá einhverja aðra skipun en þá, sem verið hefir, á kirkjugarðsmálefni Reykjavíkur, og þar getur verið um það að ræða fyrir ríkisstj., sem nú hefir að lögum á sínum höndum að leggja söfnuðunum til kirkjugarð, að leita eftir samkomulagi, annaðhvort við sóknarnefnd þjóðkirkjusafnaðarins eða bæjarstj. Þetta frv. fer frekar í þá átt, að leitast verði við að fá bæjarstj. til að taka málið að sjer; það er að því leyti eðlilegra heldur en hin leiðin, að það er ekki nema nokkur hluti bæjarbúa í þjóðkirkjusöfnuðinum, en mjer þykir dómsmrh. hafa mistekist heldur hrapallega smíðin á 1. gr. þessa frv. - Jeg hefi altaf haldið að 63. gr.stjskr. verndaði eignir sveitarfjelaga jafnt og einstaklinga gegn því að verða frá þeim teknar endurgjaldslaust, þar sem svo er ákveðið, að engan megi skylda til að láta af hendi eign sína, nema fult verð komi fyrir. En hjer setur hæstv. ráðh. í 1. gr., að þetta skuli látið af hendi án endurgjalds, sem mjer sýnist vera alveg gagnstætt tilsvarandi ákvæðum stjskr., og jeg verð að segja það, að ef á að leita samkomulags við einhvern af hálfu ríkisstj., sem miðar að því að ljetta af ríkinu skyldum, sem það nú hefir og sem því eru heldur óþægilegar og erfiðar, þá sýnist mjer það vera æðióheppileg byrjun á slíkum samkomulagsumleitunum að flytja lagafrvgr., sem fer beinlínis fram á það að svifta aðilann rjetti, sem honum er trygður samkv. stjskr. Alt fyrir þetta ætla jeg ekki að setja mig á móti því, að þessu máli verði vísað til 2. umr. og n., sem þá væntanlega lagfærir þennan galla.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Það er aðallega fyrirkomulagsatriði, sem hv. 1. landsk. gerði hjer að umtalsefni, því að það liggur náttúrlega í hlutarins eðli, að ef bærinn vildi fara að selja ríkinu landið dýrum dómum, þá getur þingið komið því svo fyrir að hækka legkaupið að sama skapi, sem þá kemur aftur niður á bæjarbúum, svo að það er sama, hvort bærinn lætur landið af hendi fyrir ekkert eða hefir annað fyrirkomulag; þá verður legkaupið dýrara, sem bæjarfjelagið verður að borga. En annars vil jeg geta þess, að einn af æfðustu lögfræðingum þessa lands, sem er töluvert eldri en hv. 3. landsk., hefir samið þetta frv. fyrir stj. og ekki sjeð, að það væri neinn formgalli á því, enda. er þetta samkv. þeirri venju, sem er í sveitum þessa lands, að landeigandi verður að láta land endurgjaldslaust undir kirkjugarð.

Jón Þorláksson Það getur náttúrlega vel verið, að það sje ekki stórt fjárhagsatriði, hvorki fyrir bæjarsjóð Reykjavíkur eða borgara bæjarins, hvernig þessu er hagað, en mjer skilst hitt vera nokkuð stórt atriði fyrir sveitarfjelög landsins yfirleitt, hvort þau eiga að halda þessum rjetti, sem landsmönnum er trygður með 63. gr.stjskr., eða hvort það á að verða svo, að ríkið geti komið og heimtað eignir sveitarfjelaganna án endurgjalds. Jeg held að það þýði ekki að vísa til neins samanburðar á því, sem á sjer stað í sveitum; það mun vera svo, þar sem kirkjur og kirkjugarðar eru, að það sje alstaðar kvöð á eiganda þeirrar jarðar að halda kirkjugarðsstæði; jarðeigandi mun aftur hafa haft fyrir það nokkrar tekjur. En hvernig farið hefir eftir síðari lagabreytingar, skal jeg ekki segja.

Flm. (Hjeðinn Valdimarsson) Bæjarstjórn Reykjavíkur hefir haft þetta mál með höndum og gert ályktun um það. Samkvæmt þeirri ályktun flytjum við þetta frv., en þó ekki alveg samhljóða henni. Frv. fer fram á það, að Seltjarnarneshreppur allur verði lagður undir Reykjavík frá 1. janúar 1930. Eins og öllum er kunnugt, liggur Seltjarnarnes hjer rjett hjá Reykjavík. Maður þarf ekki að ganga nema örlítinn spöl vestur fyrir bæinn til þess að komast þangað. Á Seltjarnarnesi er nú að myndast nokkurskonar útborg frá Reykjavík. Mun vera búið að selja flestallar lóðir meðfram veginum þar. Má því búast við, að þar rísi upp ekki svo lítill bær. Annað þorp í nánd við Reykjavík er í Skildinganeslandi, og mun það verða stærst, en þriðja þorpið er í Viðey. Í Viðey eru nú um 100 manns. Reykvíkingar eru þeirrar skoðunar, að þessir staðir eigi að heyra undir lögsagnarumdæmi Reykjavíkur, af því að íbúar þeirra njóta allra hlunninda, sem Reykjavík fylgja, en sleppa hinsvegar við skatta og skyldur bæjarins. Tilgangur þeirra manna, sem flytjast til þessara staða, er aðallega sá, að geta notið hlunnindanna, sloppið undan sköttum, en stundað samt atvinnu sína hjer í bæ. Það er engin ástæða til, að það opinbera stuðli að því, að slíkir smábæir rísi upp í kringum Reykjavík, í skjóli hennar. Fyrir utan þá staði, sem jeg hefi nefnt, koma til greina ýmsar jarðir í Seltjarnarneshreppi. Ef þorpin væru lögð undir Reykjavík, eru jarðirnar, sem eftir eru, svo fáar, að þær geta varla myndað sjerstakan hrepp. Jeg ætla fyrst að minnast á Elliðavatn. Það er einhver besta jörðin hjer nærlendis og eign bæjarins. En vegna sambandsins við rafveituna og nauðsynlegs renslisjöfnuðar Elliðavatns, er ekki nema eðlilegt, að bæði jarðirnar Elliðavatn og Vatnsendi heyri undir lögsagnarumdæmi Reykjavíkur. Jörðin Hólmur er landssjóðseign, en til hennar sækja Reykvíkingar vatnið, í Gvendarbrunna, og væri æskilegt, að bærinn gæti átt umráð hennar. Þá eru Digranes og Kópavogur, sem báðar eru landssjóðsjarðir, og Fífuhvammur, sem er einstaklingseign. Þessar jarðir vru heppilegar fyrir ýmiskonar bæjarstofnanir, svo sem elliheimili, barnahæli o. fl., en gætu annars sameinast annaðhvort Garðahreppi eða Mosfellssveit. Enn er ein jörð eftir, sem sje Lögberg. Hún gæti sameinast Mosfellssveit. Íbúatalan í þessum hreppi er um 500. Eftir síðustu skýrslum eru eignir hreppsins 57 þúsund krónur, og hann borgar 1800 krónur í sýslusjóðsgjald til Kjósarsýslu. Öll fjárskifti yrðu fram að fara með samningum, en ef samkomulag fengist ekki, ætti atvinnumálaráðuneytið að skera úr.

Ólafur Thors Eins og háttv.flm. skýrði frá, er þetta frv. borið fram að tilhlutun bæjarstjórnar Reykjavíkur. En tillögumaður þess mun vera hv.þm. Ísaf. (HG), enda ber frv. merki þess. Menn hafa lengi vitað, að Reykvíkingum leikur hugur á að innlima Seltjarnarnes, sem er eigulegasti bletturinn í allri Kjósarsýslu, í lögsagnarumdæmi Reykjavíkur. íbúar á Seltjarnarnesi eru vel stæðir og atvinnurekstur er þar í miklum blóma. Seltjarnarnesi hefir því lengi stafað sama hættan af nábýlinu við Reykjavík eins og smáþjóð stafar af nábýlinu við stórveldi. Og eins og önnur stórveldi reyna að vernda rjett smáþjóðanna í slíkum tilfellum, þannig er vörn Seltirninga nú á valdi þingsins. Tilefnið til innlimunar hreppsins er það, að nokkrir menn á Skildinganesi fóru fram á að mega fá vatn frá Reykjavík. En tilmælum þeirra var svarað á þann hátt, að úr því að þeir vildu njóta hlunnindanna, sem fylgdu því að búa í nánd við Reykjavík, þá yrðu þeir líka að taka þátt í sköttum og skyldum til bæjarins. Jeg skal játa, að þetta mætti til sanns vegar færa, að óathuguðu máli. En þess ber að gæta, að Seltirningar eiga þennan rjett samkvæmt vatnalögunum frá 1923, og hafa auk þess fengið hann samkvæmt sjerlögum frá sama ári, og það meira að segja fyrir ærið gjald. Fyrir þinginu 1923 lá lagafrv. þess efnis, að innlima í lögsagnarumdæmi Reykjavíkur meðal annars tvær jarðir í Seltjarnarneshreppi. Við 3. umr. þess máls í Nd. var bætt við ákvæði, sem jeg með leyfi hæstv. forseta skal lesa upp úr. þingtíðindunum: „Íbúum Seltjarnarneshrepps skal heimilt vatn og rafmagn frá vatnsveitu og rafmagnsveitu Reykjavíkurkaupstaðar, til heimilis- og búþarfa, enda hlíti þeir þeim ákvæðum“ o. s. frv. Í umr. segir frsm.allshn. svo: „Síðan nefndin skilaði málinu, hafa komið tvö erindi til þingsins því viðvíkjandi, annað frá Seltjarnarneshreppi, um að sveitin verði aðnjótandi þeirra náttúrugæða, vatns og raforku, sem Elliðaárnar láta Reykjavíkurbæ í tje. Nefndinni fanst þetta sanngjarnt, þar sem árnar eru teknar úr sveitarfjelagi þeirra og lagðar undir Reykjavík, aðallega vegna þessara náttúrugæða, að þeir yrðu ekki útilokaðir frá hlutdeild í þeim, einkum þar sem þeir hafa verið sanngjarnir í fjárkröfum.“ Hjer hafa Seltirningar trygt sjer tvöfaldan lagalegan rjett til afnota vatns frá Reykjavík, og að því er snertir 1. nr. 46, 16. júní 1923, hafa þeir meira að segja keypt þau fríðindi. Þegar svo Seltirningar ætla að nota sjer þennan rjett, þá er ekki einungis gengið á gerða samninga, heldur er líka haft í hótunum við þá og sagt: Ef þið eruð að nöldra þetta, þá bara gleypum við ykkur. Það hefir farið fyrir hv.flm. eins og venjulega fer fyrir þeim, sem nota orðin til þess að leyna hugsununum, að rök þeirra eru gersamlega óframbærileg. Bæjarstjórnin hefir ekki athugað þetta mál. Hún hefir gleymt öllu velsæmi og einblínt á bráðina. Hin raunverulega ástæða fyrir þessu frv. er sú, að Reykvíkingar hafa talið sjer trú um, að Seltjarnarneshreppur væri hæli þeirra manna, sem vildu losna við að greiða skatt til Reykjavíkur, en stunda þó atvinnu þar. En jeg vil segja hv.flm., að 1928 þágu Reykvíkingar, sem stunduðu atvinnu í Seltjarnarneshreppi, 346 þús. krónur þaðan, en Seltirningar, sem stunduðu atvinnu í Reykjavík, þágu fyrir það 111 þús. krónur. Svo að hlutfallið er alveg öfugt við það, sem hv.flm. vilja vera láta. En þó að hitt væri nú, þá er það enginn höfuðglæpur, því að jeg veit ekki betur en að lögin tryggi atvinnusveitinni útsvar. Enda væri með þessu frv. alls ekki girt fyrir slíkan flutning. Þessir ríku farfuglar mundu búa alveg eins vel uppi í Mosfellssveit. Hv. flm. vilja innlima Seltjarnarnes í lögsagnarumdæmi Reykjavíkur, af því að „ef stigið er út fyrir Reykjavík, er maður kominn á Seltjarnarnes“! En ef Seltjarnarneshreppur tilheyrði Reykjavík, væri maður kominn upp í Mosfellssveit, ef stigið vri út fyrir Reykjavík. Altaf er einhver sveit næst Reykjavík. Ef maður getur búið á Seltjarnarnesi og stundað atvinnu í Reykjavík, getur maður alveg eins búið í Mosfellssveit og stundað atvinnu í Reykjavík. Nei, höfuðástæðan fyrir þessu frv. er sú, að Reykvíkingum finst þetta girnilegur biti og vita, að þessi sveit er einhver mesta framfarasveit landsins. Ef hjer væri um eitthvert nauðsynlegt grundvallarskilyrði fyrir Reykjavíkurbæ að ræða, þá væri þessi ásælni skiljanleg og afsakanleg. En það er engu slíku til að dreifa. Löngun Reykvíkinga í Seltjarnarnes er ekkert annað en löngun úlfsins í lambið. Hvað hefir nú þingið sagt áður um þetta? Það nýjasta, sem sagt hefir verið um þetta, sjest í sveitarstjórnarlögunum frá 1927. 19. gr. þeirra laga segir: „Eigi skal neinu máli, er varðar einhverja sjerstaka sveit, til lykta ráðið fyr en álits hreppsnefndar þar hefir verið leitað um það.... Og 42. gr. segir: „Eigi skal neinu máli, er varðar einhverja sýslu sjerstaklega, til lykta ráðið fyr en álits sýslunefndar þar hefir verið leitað um það ... Með þessum tveim greinum er trygður rjettur hreppsfjelaganna annarsvegar og sýsluljelaganna hinsvegar. Og lögin ganga enn lengra, því að í 3. gr. segir: „.... Eigi má neina slíka breyting gera, nema eftir beiðni hreppsnefnda þeirra, er hlut eiga að máli, og meðmælum sýslunefndar ... Jeg vil spyrja hv.flm., hvort þeir hafi lagt fram umsagnir hreppsnefndar og sýslunefndar í þessu máli. Jeg get svarað spurningu minni sjálfur. Hv. flm. hafa ekki einu sinni spurst fyrir um álit hreppsnefndar og sýslunefndar. Og þó að ekkert annað mælti með því, að frv. yrði kveðið niður strax í byrjun, en sú vanvirða, sem hv.flm. sýna Alþingi með því að leggja fyrir það svona illa undirbúið mál og mælast til, að það brjóti lög, sem það er nýbúið að gefa, þá er það eitt nóg til þess að taka ákveðna aðstöðu til málsins. Hjer er mælst til, að Alþingi rjúki til og brjóti lög, sem það hefir sjálft sett. Það er ekki bara löngun og rjettur úlfsins. Það er líka aðferð úlfsins. En þó að hv.flm. hafi ekki sýni Seltirningum þann sóma, að leita álits þeirra um þetta mál, þá hefi jeg gert það. Og oddvitinn hefir tjáð mjer eindregin mótmæli allra hreppsbúa. Mótmæli þeirra eru bygð á ýmsum rökum. Fjárhagshlið málsins er sú, að allir hagsmunir eru ólíkir á Seltjarnarnesi og í Reykjavík. Seltirningar yrðu gersamlega áhrifalausir á stjórn sinna eigin mála, og þeir mundu heldur engin áhrif hafa á stjórn Reykjavíkurbæjar. Seltirningar kæra sig ekki um að flækja sjer inn í skuldir Reykvíkinga. Þeir fá ekkert nema vatn og rafmagn frá Reykjavík, og það eiga þeir hvorttveggja að tvennum lögum. Auk þess er þetta Seltirningum sjálfstæðismál. Óðalsbændur í Seltjarnarneshreppi eru kunnir fyrir sjálfstæði. Þeir eiga kröfu á að mega fara með sjálfstjórn sinna mála, ekki síst þegar á það er litið, að allur andi sveitarstjórnarlaganna frá 1927 fer í þá átt, að gera sjálfstjórn hreppa sem mesta. Hreppsskifti verða æ tíðari og tíðari, en sameining hreppa hefir aldrei þekst, nema sem kúgun. Jeg leyfi mjer að bera fram hjer á Alþingi þá ósk Seltirninga, að þingið ljái ekki lið sitt þessari ásælni Reykvíkinga. Jeg vil einkum beina máli mínu til háttvirtra þingbænda. Jeg vil bera fram þá ósk, að Alþingi láti aldrei viðgangast, að þessi elsti hreppur Íslands verði með kúgun lagður undir Reykjavík.

Magnús Jónsson Það er sagt í greinargerð þessa frv., að það sje flutt samkvæmt ósk bæjarstjórnar Reykjavíkur, en að sumir flm. hafi nokkra sjerstöðu í málinu. Jeg er einn af þeim, sem hafa sjerstöðu um þetta frv. Jeg get sagt það, að jeg hefi haft þá reglu, að flytja inn á þingið það, sem bæjarstjórnin hjer óskar, að þar sje flutt. Og mjer finst satt að segja nokkuð hart, ef þm. bæjarins neituðu að koma þeim málum inn á þingið, sem eru áhugamál bæjarstjórnarinnar. - Að þessu frv. hefi jeg því gerst meðflutningsmaður, enda þótt jeg telji það að sumu leyti athugavert, eins og bent er til í grg. fyrir frv. - Skal jeg nú gera nánari grein fyrir sjerstöðu minni til frv. Eins og kunnugt er, þá er lögsagnarumdæmi Reykjavíkur ærið einkennilegt í laginu. Að vestan er dálítil spilda, sem liggur að sjó beggja megin og sker Seltjarnarnesið frá uppveitinni. 1923 voru nokkrar jarðir austan við Reykjavík lagðar undir lögsagnarumdæmi Reykjavíkur. Við þá ráðstöfun myndaðist lítil eyja að vestanverðu við þær jarðir, sem er utan lögsagnarumdæmis Reykjavíkur, aðallega Skildinganesið. Þar hefir Shellfjelagið stöðvar sínar, og er þar nú að rísa upp ekki allfáment þorp. Var það upphaflega tilgangur bæjarstjórnarinnar að fá þennan blett. Og svo stóð, er jeg lofaði flutningi á þessu frv. Svo þegar frv. var gert víðtækara, þar sem nú er farið fram á, að allur Seltjarnarneshreppur verði lagður við lögsagnarumdæmi Reykjavíkur, þá vildi jeg ekki draga mig til baka með flutning frv., en ljet grg. frv. bera með sjer sjerstöðu mína. Jeg tel mikinn mun á því, hvort farið er fram á að fá allan hreppinn eða aðeins þessa litlu spildu, sem reynst hefir skattskjól fyrir Reykvíkinga. - Hv. 1. flm. þessa frv. (HV) var að tala um það, að ekki væri gustuk að skilja eftir bæina hjer fyrir ofan Reykjavík. Það er nú að vísu satt, að ekki væri fallegt að skilja eftir fáa illa setta bæi. En þegar þess er gætt, að auk þessara bæja verða eftir í hreppnum allir bæirnir úti á Seltjarnarnesinu, þá sje jeg ekki, að hjer sje um neina gustukamenn að ræða, þar sem eftir er einhver stæltasti hreppurinn á landinu. Og það er skiljanlega geysimunur á því fyrir sýsluna, hvort tekinn er heill hreppur eða aðeins lítil spilda vegna nauðsynjar bæjarins. Það er mjög óþægilegt, að lögsagnarumdæmin sjeu mjög þröng. Og það er eðlilegt, að bæirnir óski eftir aðstöðu til þess að geta lagt gjöld til sinna þarfa á menn, sem fá atvinnu sína og uppeldi í bæjunum. Jeg skal ekki blanda mjer inn í deilur þeirra hv.flm. og hv. 2. þm. G.-K. um Seltjarnarneshrepp alment. En því er ekki hægt að neita, að velmegun Seltjarnarneshrepps stafar að mjög miklu leyti frá Reykjavík. Þótt þessi hreppur væri góður áður, meðan útræði var stundað þaðan, þá hefir hann þó eflst við að njóta hins besta markaðar og þeirrar aðstöðu annarar, sem Reykjavík veitir honum. En jeg tel þó rjett, að hann sje sjálfstæður hreppur áfram, meðan hann kemur eigi meira í bága við hagsmuni Reykjavíkur en enn er. - Þetta er ástæðan til ágreinings míns. Jeg vil ekki láta taka meira en þörfin heimtar. En það er þó engin ástæða til að bægja málinu frá n., því þar er hægt að breyta þessu. Vil jeg óska þess, að frv. verði að umr. lokinni látið ganga til hv.allshn. En svo átti jeg annan fyrirvara, um þetta, sem hv. 2. þm. G.-K. benti á, að ekki hefir verið leitað samninga við aðila. Jeg hefi jafnan haldið því fram, að ekki væri rjett að samþykkja slík frv., nema slíkra samninga sje áður leitað. Mál, svipað þessu, kom fram frá Ísafirði á þinginu í fyrra. Var jeg eindregið á móti því, vegna þess að ekki hafði verið leitað samninga við viðkomandi hrepp. Og jeg vil ekki heimta það fyrir Reykjavík, sem jeg tel rjett að neita öðrum um. Máske fæst ekki samkomulag. En jeg tel rjett að leita þess, og ef þörfin er stór, að gera þá sæmileg boð til hrepps og sýslu. En þetta má laga, meðan málið er í n. - Þegar lögsagnarumdæmi Reykjavíkur var síðast stækkað, 1923, var ramma-rígur um þá stækkun. En þá var málið sett í allshn. og hún náði samkomulagi. Jeg vona, að eins fari hjer, að málið verði sett í n. og hún leiti samkomulags við aðila. Geri jeg það að skilyrði fyrir mínu atkv. við frv. þetta, að n. breyti frv. svo sem jeg hefi lýst og leiti samkomulags við aðila.

Flm. (Hjeðinn Valdimarsson) Jeg varð mjög hissa á ræðu hv. 2. þm. G.-K. Hún var ekkert nema fúkyrði í garð flm., skammir um Reykjavík og hól um Seltjarnarneshrepp. En máske hefir hv.þm. komið í hug kjósendur sínir, eins og öðrum hv.þm. vildi til, er hann setti ánöfnun á ljóðabók sína. Hv. þm. hefir þótt gott að láta þetta hól sjást í þingtíðindunum, af því þetta eru kjósendur hans. Þetta er sennilega ástæðan til reiðilestrar hans. Þá er og kunnugt, að fjelag það, sem hv.þm. er við riðinn, hefir þarna starfrækslu, og vill því hv.þm. ógjarnan láta traðka hag sínum þar. Þá vitnaði hv.þm. í 19. gr. sveitarstjórnarlaganna, þar sem gert er að skyldu að leita samninga um breytingar á skipun sveita, áður en þeim málum er ráðið til lykta. Auðvitað er þetta rjett. En hjer þarf ekki að vera um neina vanrkslu að ræða, því það er hægur hjá fyrir allshn., sem sennilega fær þetta mál til meðferðar, að leita samninga, þar sem aðiljar eru svo að segja við hendina. - Hv. þm. sagði, að í Seltjarnarneshreppi væru aðeins 500 manns, og væri því ekki að vænta, að þeir hefðu mikil áhrif á bæjarmálefni Reykjavíkur, ef sameining færi fram. - Það væri nú hægt að hugsa sjer að þessi hluti hefði nokkurskonar sjálfstjórn um þau mál, sem sjerstaklega snerta þá. Jeg hugsa, að ekkert væri á móti því og auðvelt mundi vera að fá því framgengt við bæjarstjórn Reykjavíkur. En þótt svo væri ekki, þá er vafalaust, að eins og flokkadrættir eru miklir nú í Reykjavík, þá gætu 500 manns, sem væru samhuga, mjög miklu ráðið um bæjarmál, svo að aldrei yrði farið ver með þá, jafnvel betur en aðra hluta bæjarbúa. Annars er það rangt hjá hv. 2. þm. G.-K., að Seltirningar sjeu miklir forgöngumenn um atvinnurekstur. Það eru aðallega Reykvíkingar, sem reka þar atvinnu.

Hvernig er það í Viðey?

- Jeg veit ekki betur en að Íslandsbanki, sem búsettur er í Reykjavík, eigi Viðeyjarstöðina. Nei, þessi atvinnurekstur er angi frá Reykjavík. Það eru engin landgæði, sem draga atvinnureksturinn út í Seltjarnarneshrepp, heldur löngunin að lifa á aðstöðu Reykjavíkur, en hliðra sjer hjá tilsvarandi gjöldum. Þá sagði sami hv.þm., að atvinnutekjur Reykvíkinga í Seltjarnarneshreppi hefðu numið 346 þús. kr., en atvinnutekjur Seltirninga í Reykjavík hefðu á sama tíma numið 111 þús. kr. En jeg efast nú mikillega um, að hv.þm. viti þessar tölur, svo að hann geti farið rjett með þær. Hann getur því ekkert fullyrt um kaupgjald um hvern einasta vinnutíma á báðum stöðum, því að á því eru engin tök að gera aðgreiningu. En væru þær nálægt því rjetta, þá væru þær þannig til komnar, að þær stöfuðu af verkafólki, sem tekur vinnu sína dag og dag, en sem Reykjavíkurbær ber alla ábyrgð á. Seltirningar geta notið þess að taka fólkið í vinnu dag og dag, án þess síðan meira að skifta sjer af því og fátækraframfærslu þeirri, sem því fylgir. Þeir, sem tekjur hafa úr Reykjavík á nesinu, eru hinsvegar stóreignamenn, sem heima eiga á Seltjarnarnesi, en reka atvinnu í Reykjavík og hafa rjett til allrar aðstöðu bæjarins þar, án þess að bera þunga af þeim. Það er rjett hjá hv. meðflm. mínum, 1. þm. Reykv., að Reykjavík er bráðust þörf á því að fá Skildinganeslandið, og er leiðinlegt að hafa stöðugt þennan bút inni á milli bæjarlandsins. En það er sama að segja um Framnesið, að þó þar sje ekki höfn fyrir skip, þá geta þó einstakir menn komist þar í höfn á skattflótta, eins og raun hefir orðið á um Skildinganesið. En hitt er hlægilegt, eins og hv. 2. þm. G.-K. var að tala um, að ef Reykjavík sameinaðist Seltjarnarneshreppi, þá mundi hún seilast næst í Mosfellssveitina, þá Kjósina, og teygja síðan angana austur yfir fjall. Bærinn verður áreiðanlega lengi að vaxa inn að Elliðaám.

En út að Gróttu?

. Jú, húsaröðin er óðum að færast þangað og þorp hefir myndast í Skildinganesi. En við lifum það áreiðanlega ekki, að bærinn vaxi samfeldur inn fyrir Elliðaár. Þá þarf ekki að svara þeirri visku hv.þm. (ÓTh), „að Seltjarnarneshreppur sje elsti hreppur landsins“! Væri fróðlegt að heyra fleiri slík söguleg rök hv.þm. Hv. þm. sagði, að tilefnið til þessa frv. væri það, að menn í Seltjarnarneshreppi hefðu farið fram á að fá vatn frá vatnsveitu Reykjavíkur. En þetta er ekki rjett. Þetta innlimunarmál hefir verið rætt í mörg ár, löngu áður en vatnsveitumálið reis upp, og það hefir ávalt verið vilji allra bæjarbúa að fá Skildinganesið, að minsta kosti, innlimað. En hitt vil jeg minna á, að í því máli er um beina sök að ræða á hendur formanns Íhaldsflokksins, hv. 3. landsk., því þegar búið var að ná samkomulagi við Seltjarnarneshrepp 1923 um öll kjör og bætur fyrir innlimun þeirra jarða í Reykjavík, er þá voru teknar, þá laumaði hann því ákvæði inn í lögin, að Reykjavík væri skylt að láta af hendi vatn og rafmagn til Seltjarnarneshrepps. Er það nokkuð hart ákvæði, þegar hvorugt er nóg handa Reykjavík einni, og ekki síst þegar að því er gætt, að þessi hv.þm. var þá þingmaður Reykvíkinga og átti að verja málstað þeirra. En jeg vil benda á þessa aðferð hv. formanns Íhaldsflokksins í sambandi við það, að þessi sami maður er aðaleigandi h/f „Baugur“, sem nú hefir keypt allar lóðirnar í Skildinganesi. Hefir fjelag þetta síðan selt lóðirnar og hagnast vel á sölunni, enda hafa kaupendur átt von á að fá rafmagn og vatn frá Reykjavík, sem þeim mun líka hafa verið bent á af seljendum. Það er vitanlegt, að ef rafmagn og vatn væri nóg, svo að hægt væri að selja öðrum, þá væri heldur ekkert á móti því að gera það. En aðalástæðan fyrir þessu frv. er það, að Reykvíkingar kunna því illa, að búa við svo þröngan landkost, að þeir menn, sem þiggja atvinnu og efni af starfsemi sinni í bænum, þurfi ekki að fara nema nokkra faðma til að laumast undan þeim skyldum, sem bærinn leggur á borgara sína. Jeg vænti þess svo, að mál þetta fái að ganga til háttv.allshn. og verði tekið til yfirvegunar og úrslita á þessu þingi.

Bjarni Ásgeirsson Þess þekkjast dæmi meðal lægri dýrategunda, að foreldrarnir ráðast á afkvæmi sín og eta þau. En hitt mun sjaldgæfara, að afkvæmið gleypi foreldri sitt. En það er einmitt það, sem er að gerast hjer.

Ætli þeir sjeu ekki hvor undan öðrum!

. Nei, það er afkvæmið, sem vill gleypa móður sína með húð og hári, því Reykjavík var upphaflega ekkert annað en sjóþorp úr Seltjarnarneshreppi. Og þessu gerræði er ekki einungis stefnt að þessum eina hreppi, heldur og að Kjósarsýslu allri. Seltjarnarneshreppur er einn af fjórum hreppum þeirrar sýslu, og þeirra langöflugastur, því nær helmingur af gjöldum sýslunnar hvílir á honum. Það er því ljóst, að þegar búið væri að leggja þennan hrepp undir Reykjavík, þá verður Kjósarsýsla á eftir eins og vængbrotin æður, máttlaus gegn þeim árásum, sem hún síðar kann að verða fyrir úr sömu átt. Hjer er því sannarlega ekki ráðist á garðinn þar sem hann er lægstur. Það er sagt um skrattann, að hann sje það hæverskur, að byrja aðeins með litla fingurinn þegar hann ætlar að koma hendinni einhversstaðar inn. En hjer er gerð tilraun til að stinga bæði löngutöng og sleikifingri í Kjósarsýslu í senn. Þá er aðferðin. - Eins og hv. 2. þm. G.-K. gat um, þá eru lagafyrirmæli um það, að leita skuli samþykkis aðilja í slíkum málum. En þetta mál er borið fram án þess talað sje um það einu orði við viðkomandi hrepp eða sýslu. Er þó hvortveggja aðili svo að segja við bæjarvegginn og engu lengra frá bæjarstjórn Reykjavíkur en frá þeirri nefnd, sem fær þetta mál hjer og mjer skilst, að hv.flm. vilji, að leiti samninga um þetta mál við Seltjarnarneshrepp og Kjósarsýslu. En Reykjavík fer hjer eins og togaraskipstjóra, sem sagði: „Við tölum ekki við seglskip.“ „Jeg er höfuðstaður landsins, en þið ekki annað en vesall sveitahreppur og sveitasýsla. Hvað höfum við að tala við ykkur?“ - Nú er það upplýst, að Seltjarnarneshreppur mótmælir þessari innlimun, og það er víst, að Kjósarsýsla mótmælir henni líka. Og þótt Reykvíkingar vilji rjettlæta þetta með því, að það sje til hagsbóta fyrir Reykjavík, þá hafa fleiri en hún hagsmuna að gæta, og svo er einnig um hinn aðilann. Sýslan hefir hjer hagsmuna að gæta. Og Seltjarnarneshreppur hefir líka hagsmuna að gæta. Háttv. 2. þ. m. Reykv. talaði að vísu fagurlega um það, að ekki væri hætta á, að kosti Seltjarnarneshrepps yrði þrengt, þegar búið væri að innlima hann Reykjavík. En það er þó dálítil ástæða til að efast um, að svo verði. Það sjá allir, sem nokkuð fylgjast með bæjarmálefnum Reykjavíkur, að áhuginn hringsnýst allur um miðbæinn. Útjaðrarnir verða útundan með framkvæmdirnar. Þeir fá tæpast vegi og naumast vatn að drekka. Svo að það gæti orðið langt að bíða þangað til farið væri að svipast eftir þörfum Seltirninga eða Viðeyjarmanna. Það er og alkunna, að engar jarðir eru ver ræktar heldur en flestar þær, sem Reykjavík á, vegna þess að bærinn sem landsdrottinn gerir ábúendum illkleift að sýna þeim nokkurn sóma. Það er því ekki að undra, þótt Seltirningar vilji vera lausir við þesskonar forsjá. Það eru sem sje m. a. samkvæmt því, sem hjer hefir sagt verið, mestar líkur til þess, að tekjur þær, sem Reykjavíkurbær fengi af íbúum Seltjarnarneshrepps, mundu látnar renna til bæjarfjelagsins sjálfs, en hinsvegar trassað að bæta úr þörfum viðkomandi sveitarfjelags. Það mun því hollast eins og hingað til að fela hverjum hjer sína eigin hagsmuni. Það má vel vera, að Reykjavík telji þetta hagsmunamál fyrir sig. Þó er jeg nú hræddur um, að hjer gæti farið eins og forðum, að þó að mögru kýrnar jeti hinar feitu, þá verði þær samt jafnmagrar á eftir. Jeg er ekki viss um, að Reykjavík takist að gera Seltjarnarneshrepp að gullkistu fyrir sig, þó að því yrði fram komið að eyðileggja hann. Því hefir verið haldið fram í þessum umræðum, að Seltjarnarneshreppur lifi á Reykjavík í atvinnumálum. Vitanlega hafa ýmsir, sem búsettir eru í Seltjarnarneshreppi, atvinnu í lögsagnarumdæmi Reykjavíkur. En þetta er sitt á hvað. Og jeg hygg, að þeir sjeu þó öllu fleiri, sem sækja atvinnu úr bænum til Seltjarnarneshrepps, heldur en þaðan til Reykjavíkur; og þess vegna styður hreppurinn bæjarfjelagið eigi síður en bærinn hreppinn. Hv. 1. þm. Reykv. (MJ) hafði nokkra sjerstöðu gagnvart hv. 2. þm. Reykv.; hann mændi ágirndaraugum sínum einkum á Skildinganes, og jeg verð að segja, að jeg tel það sanni nær. En sennilega vakir þó það sama fyrir báðum þessum háttv.þm., að ná í allan hreppinn, þó að annar þeirra vilji fara að því með nokkuð meiri lægni og krækja fyrst í þennan litla blett. Þá gæti gangurinn verið þessi: Fyrst Skildinganesið, svo allur Seltjarnarneshreppurinn og því næst aðrir hreppar Kjósarsýslu smám saman, þangað til henni yrði allri náð. Það eru smáskamtalækningar, sem hjer eru á ferðinni, og með þeim á að auka landaumráð bæjarfjelagsins. Háttv. flm. töldu báðir, að öll velgengni í Seltjarnarneshreppi á síðari árum stafaði frá Reykjavík. En jeg skal þá fræða þessa háttv.þm. um það, að á meðan Reykjavík var aðeins smáþorp á Seltjarnarnesi, voru stórbændur og vel megandi menn búsettir á nesinu, sem þektir voru um land alt fyrir rausn og skörungsskap. Stafaði velgengni þeirra máske frá Reykjavík? Jeg er hræddur um ekki. Seltjarnarneshreppur stóð betur að vígi áður en Reykjavíkurbær kom til sögunnar, og Reykjavík hefir sölsað til sín frá hreppnum að nokkru leyti bæði auðæfi lands og sjávar. Nú eiga Seltirningar þess vegna um sárt að binda; fiskimiðin þar umhverfis eru þorrin og allmikið land af þeim gengið. -- Það er því mjög óviðeigandi, sem hv. 2. þm. Reykv. sagði, að Seltjarnarneshreppur hefði verið afæta á Reykjavík; það er bærinn, sem hefir verið afæta á hreppnum. Hreppurinn hefir aldrei þurft neitt til Reykjavíkur að sækja. Þessir háttv.þm. voru að tala um landgæði Seltjarnarneshrepps og gera lítið úr þeim. En hvaða landgæði eru í Reykjavík?! Jeg sje þau ekki. Jeg veit ekki betur en að lega Reykjavíkur á landinu og aðstaðan til fiskimiðanna hafi gert hana að því, sem hún er, að því þó ógleymdu, sem löggjafarvaldið hefir hlaðið undir hana með ýmsum aðgerðum í sambandi við það, að hún hefir verið gerð að höfuðstað landsins. En Seltjarnarneshreppur hefir frá náttúrunnar hendi mjög svipaða aðstöðu til að njóta gæða lífsins, en Reykjavík hefir ekki skapað þá aðstöðu. Háttv. 2. þm. Reykv. var að lýsa því, hversu sárt það væri fyrir Reykvíkinga að stara á Skildinganes, rjett utan við merkjalínu bæjarins, og hugsa til þess, að það skuli ekki vera reykvíksk lóð. Þangað geti menn flutt úr bænum og skotið sjer þannig undan bæjargjöldum. Jeg get ákaflega vel skilið, að það muni vera sárt fyrir þá menn, sem horfa slíkum girndaraugum á þennan álitlega blett. En augu þeirra gætu hvarflað víðar. Það er, eins og hv. 2. þm. G.-K. sagði, altaf eitthvað utan við merkin, þar sem þeir gætu komið auga á girnilega bletti. Mætti þannig halda áfram umhverfis landið. - En jeg vil til samanburðar minna á, að fast við Kaupmannahöfn er sjerstakur borgarhluti, sem heitir Friðriksberg; það er mjög girnilegur blettur, og hefir borgarbúum verið mjög hugleikið að sameina hann höfuðborginni. En Friðriksberg er sjerstakt lögsagnarumdæmi. Og það er ekkert fráleitara hjer, þó að Seltjarnarnes sje fráskilið Reykjavíkurbæ. Auk þess sem þetta frv. er svo hraparlega ranglátt í garð annars lögsagnarumdæmis - Seltjarnarneshrepps -, þá er það flutt með svo miklu offorsi og ókurteisi, að jeg verð að álíta, að það eigi alls ekki skilið að komast til nefndar.

Ólafur Thors Jeg þarf ekki miklu að svara, vegna þess að hv.þm. Mýr. (BÁ) hefir tekið svo rækilega fram flest af því, sem jeg vildi sagt hafa. Jeg get líka unað sæmilega vel við umsögn hv. 1. þm. Reykv.; hann aðhyltist flest af mínum rökum. Þó vill hann draga undir Reykjavík dálítinn landskika, sjerstaklega Skildinganesið, og segist gera það af landfræðilegum ástæðum. Það eru einmitt þessar landfræðilegu ástæður, sem altaf eru notaðar, þegar sá, sem er meiri máttar, ætlar að sölsa undir sig eign þess, sem minni máttar er. Jeg vil nú benda hv.flm. þessa máls á það, að í sveitarstjórnarlögunum frá 1927 er gert ráð fyrir, að þorp með 300 mönnum geti krafist þess að vera sjerstakur hreppur. Rök flm. eru meðal annars þau, að Skildinganesið sje að verða sjálfstætt þorp; en ef svo er, notar það að sjálfsögðu rjett sinn til þess að verða sjerstakur hreppur. Hv. flm. ættu því að sjá, að slík ástæða er engin rök í þessu máli. Landfræðilegar ástæður hafa þeir ekki heldur. Nei, það er ágirndin ein, sem er rök þeirra í þessu máli.

Og ágirndin er rót alls ills

. Já, það er rjett, - ágirndin er rót alls ills. Hv. 2. þm. Reykv. talaði um, að jeg hefði mælt af reiði í ræðu minni áðan. Það er ekki rjett, að jeg hafi verið reiður; jeg sagði aðeins það, sem jeg meinti um úlfslöngun Reykjavíkurbæjar eftir löndum og eignum Seltjarnarneshrepps. Hv. þm. lætur sjer sæma að gera mjer illar hvatir og segir, að jeg sje að berjast fyrir eigin hagsmunum í þessu máli.  Það er rjett, að fjelag það, sem jeg er við riðinn, rekur atvinnu á Seltjarnarnesi. En með tilliti til útsvarsálagningar hefir fjelagið aðeins skaða af því, að Seltjarnarnes sje sjerstakur hreppur, því að eins og háttv.þm. er kunnugt, leggur Reykjavíkurbær á alla umsetningu fjelagsins. Á síðastliðnu ári greiddi það 60 þús. kr. í útsvar hjer í bænum, og 20–30 þús. kr. úti um land.  Háttv. þm. sagði, að flm. frv. hefðu gengið út frá því, að vegna nálægðar gæti þingið sjálft aflað sjer upplýsinga um aðstöðu hlutaðeigandi hreppsnefndar og sýslufjelags til þessa máls. En þessi ástæða er alls ekki frambærileg. Það var skylda háttv.flm. sjálfra að leggja fram skilríki fyrir slíku samþykki, ef á annað borð hefði verið unt að fá þau. En hvers vegna gerðu þeir það ekki? Vegna þess að þeir vissu, að viðkomandi aðilar voru þessari ráðstöfun andvígir, og það af þeim ástæðum, sem háttv.þm. Mýr. hefir þegar nefnt. Íbúum Seltjarnarneshrepps getur ekki dulist það, að sameining þeirra við Reykjavíkurbæ mundi leiða til þess eins, að Reykjavík hirti útsvör þeirra, en ljeti málefni hreppsins sitja á hakanum. Og hvaða líkur eru til annars? Það er hægt að slá því fram, að 500 manns mundu hafa áhrif á framkvæmdir í bæjarfjelagi, sem telur 24 þús. íbúa. og jeg vil ekki alveg þvertaka fyrir, að þeir kynnu að hafa einhver áhrif; en vitanlega yrðu þau áhrif alveg hverfandi. Það er alveg rjett, sem háttv.þm. Mýr. sagði, að Seltirningar vita, að þeir mundu verða skattpíndir af bæjarstjórn Reykjavíkur, en ekkert fá í aðra hönd. Þess vegna rísa þeir einhuga gegn þessari ráðstöfun, beinlínis af fjárhagslegum ástæðum. Það eru býsna skemtileg rök, sem koma fram frá háttv.flm., þegar þeir halda því fram, að Seltirningar standi í þakklætisskuld við Reykjavík, af því að einstakir menn, sem eru búsettir í bænum, reki þar atvinnu. Af því að Seltirningar hafa atvinnu við þessi fyrirtæki, eiga þeir að vera Reykvíkingum þakklátir! Þessi staðhæfing er í nokkuð kátlegu ósamræmi við rök háttv. jafnaðarmanna í öðrum málum, þegar þeir eru að halda fram rjetti vinnunnar gegn fjármununum. En hv. jafnaðarmenn eru nú ekki fastari í rásinni en svo, að þeir gleyma sínum grundvallar-„principum“, þegar þeir þurfa á rökum að halda, sem koma í bága við þau. Háttv. 2. þm. Reykv. sagði, að það væri hlægilegt að tala um hættu á því, að Mosfellssveit yrði innlimuð í Reykjavík, þó að þetta frv. næði fram að ganga. Háttv. þm. talaði þó sjálfur um, að Reykjavík þyrfti að eignast jörðina Hólm, af því að í landi þeirrar jarðar eru Gvendarbrunnarnir, sem bærinn fær neysluvatn sitt úr. En ef á að innlima í Reykjavík allar þær jarðir, sem bærinn þarf eitthvað til að sækja, þá má lengi halda áfram á þeirri leið. Jeg sje jafnvel ekki betur en að hreppurinn umhverfis Sogið gæti verið í hættu fyrir slíkri innlimun, ef Reykjavíkurbær ræðst í að virkja Sogsfossana og fá rafmagn þaðan. Það var líka alveg óviðeigandi illkvittni hjá háttv. 2. þm. Reykv. að bera það á formann Íhaldsflokksins, Jón Þorláksson, að hann hafi á þingi 1923, eftir að sættir voru komnar á milli Reykjavíkurbæjar og Seltjarnarneshrepps, haldið því fram í eiginhagsmunaskyni, að Seltirningar ættu kröfu á vatnsleiðslu og rafmagni frá Reykjavíkurbæ. Háttv. þm. sagði, að formaður Íhaldsflokksins hefði gert þetta af því, að hann ætti sjálfur land í Skildinganesi, sem hann hefði keypt í því skyni að selja byggingarlóðir í hagsmunaskyni. Saga þessa máls er 5 fáum orðum sú, að árin 1922–23 óskaði Reykjavík eftir að innlima nokkrar jarðir úr Seltjarnarnes- og Mosfellshreppum. Samkomulag fjekst ekki um það fyrst í stað, en náðist þó meðan á þingi stóð 1923. Þá var ekki um það talað að innlima allan hreppinn, heldur aðeins það, sem Reykjavíkurbæ var nauðsynlegt og hreppsnefndirnar gátu sætt sig við að láta af hendi. Eitt af skilyrðunum frá hálfu Seltirninga í þeim sáttmála var að öðlast rjett til rafmagns og vatns frá bænum.  „Síðan nefndin skilaði málinu hafa komið tvö erindi til þingsins því viðvíkjandi, annað frá Seltjarnarneshreppi, um að sveitin verði aðnjótandi þeirra náttúrugæða, vatns og raforku, sem Elliðaárnar láta Reykjavíkurbæ í tje. Nefndinni fanst þetta sanngjarnt, þar sem árnar eru teknar úr sveitarfjelagi þeirra og lagðar undir Reykjavík aðallega vegna þessara náttúrugæða, að þeir yrðu ekki útilokaðir frá hlutdeild í þeim, einkum þar sem þeir hafa verið sanngjarnir í fjárkröfum.“ Þetta var því beint skilyrði í samningunum, og það er alveg óviðeigandi að saka formann Íhaldsflokksins um, að hann hafi komið því inn í eiginhagsmunaskyni. Það er raunar rjett, að hann á lítinn landskika við Skerjafjörð. En sá landskiki var alls ekki keyptur til þess að hagnast þar á lóðasölu, heldur í alt öðrum tilgangi. Þegar Jón Þorláksson keypti þennan blett, ætlaði hann ásamt nokkrum öðrum mönnum að koma þar upp skipasmíðastöð. Sú stöð mundi hafa kostað 2–3 milj. kr., en svo mikils fjár tókst þessum mönnum ekki að afla sjer til þess. Og þess vegna varð ekkert úr því, að þeir reistu stöðina. En bletturinn var eigi að síður keyptur í þeim tilgangi.  Það er alveg ástæðulaust að margendurtaka þau ósannindi, að ýmsir Reykvíkingar skjóti sjer undan gjöldum í bænum, með því að búsetja sig í Seltjarnarneshreppi. Þess munu vera mjög fá dæmi. En ætli menn sjer á annað borð að komast undan gjöldum á þann hátt, eru engin ráð til að afstýra því. Þeir geta alveg eins tekið sjer aðsetur uppi í Mosfellssveit eða uppi undir Esju. En þó ekki væri annað en það, að hv.flm. þessa frv. hafa vanrækt að leita um það umsagnar og álits viðkomandi hreppsnefndar og sýslunefndar, er það eitt nægileg ástæða til að fella frv. frá nefnd. Í 3. gr. sveitarstjórnarlaganna frá 1927, þar sem talað er um skiftingu og sameiningu hreppa, stendur svo: „Atvinnumálaráðherra hefir heimild til að skifta hreppi, sameina hreppa og breyta hreppamörkum. Eigi má neina slíka breyting gera, nema eftir beiðni hreppsnefnda þeirra, er hlut eiga að máli, og meðmælum sýslunefndar, nema þegar svo stendur á, sem í 4. gr. segir.“ Nú veit hv. 2. þm. Reykv., að þessi hreppur vill alls ekki sameinast Reykjavíkurbæ. Hv. þm. átti sjálfur sæti í þeirri nefnd, sem fjallaði um sveitarstjórnarlögin. Þessi nefnd fann ekki ástæðu til að gera nema eina aths. við frv., og sú aths. er einmitt um ágæti 3. gr. Þetta nefndarálit er ekki nema 7–8 línur, og þar er ekki lögð áhersla á nokkurn skapaðan hlut annan en þessa grein frv. Þar stendur: „Um ákvæði 3. gr. um að skifta hreppi, sameina hreppa og breyta hreppamörkum vill nefndin taka það fram, að hún telur, að enga slíka breytingu megi gera, nema allar hreppsnefndir þær, er hlut eiga að máli, sjeu breytingunni samþykkar.“ Hvernig ætlar nú hv.þm. (HV), sem skrifaði undir þetta nefndarálit án fyrirvara, að verja framkomu sína, þegar hann nú heimtar, að hrifsaður sje heill hreppur af Gullbringu- og Kjósarsýslu, án þess að leitað sje samþykkis sýslunefndar, án þess að leitað sje samþykkis viðkomandi hrepps og þó að vitað sje, að báðir þeir aðilar eru þessu mótfallnir? Þetta er satt að segja ákaflega óskiljanlegt. En ef jeg væri nógu illgjarn, þá gæti jeg farið að líkt og hv.þm. sjálfur og leitað að illum hvötum hjá honum til þessara sinnaskifta. Og mjer kemur skýringin í hug. Til er fjelag, sem heitir „British Petroleum Co.“ og hefir aðsetur í Reykjavík; til er annað fjelag, sem heitir „Shell“ og hefir aðsetur í Seltjarnarneshreppi. Það er ekki alveg óhugsandi, að skattanefndarmaður í Reykjavík, sem jafnframt er þjónustumaður B. P. Co., þykist ekki geta náð nógu vel í hnakkadrambið á keppinaut sínum meðan hann rekur atvinnu utan endimarka Reykjavíkurbæjar. Jeg segi ekki, að þetta sje svo, en jeg mundi gera það, ef jeg væri nógu illgjarn, og þó jeg væri ekki eins illgjarn og hv.þm. er.

Flm. (Einar Jónsson) Það getur ekki talist nein nýjung, þó komið sje með frv. um nýjan skóla fyrir eitt eða annað hjerað, þar sem skólar hafa eigi verið til áður. En það er nýjung að koma fram með skóla í því sniði, sem þetta frv., á þskj. 98, bendir til. Einatt heyrast raddir um það, að kostnaður við skólabyggingar og skólarekstur hjer í landi, sje vaxinn ríkissjóði yfir höfuð, og skal jeg ekki vera fjarri því að samþykkja það. En jeg vil vænta þess, að á þessum jafnrjettistímum geti þau hjeruð landsins, sem verst eru sett, búist við að fá sínum kröfum framgengt á undan aukakröfum annara, sem þó hafa nokkur not skóla áður. Á þessu þingi hefi jeg veitt eftirtekt 3 skólafrv.: Stjfrv. um hjeraðsskólana I, á Núpi, Laugum, Hvítárbakka og Laugarvatni, og auk þess eru tvö þingmannafrv., annað um ungmennaskóla í Vestmannaeyjum, hitt um alþýðufræðslu á Ísafirði. En þetta er Rangæingum ónóg og bætir að engu úr þörf þeirra. Full 20 ár eru síðan að austurhjeruðin, einkum Árnes- og Rangárvallasýslur, fóru að finna til þess, að tilfinnanlega vantaði lýðskóla á þessu svæði. Ríkti þá sú skoðun í margra hugum, að tiltækilegast væri, og jafnvel nægilegt til úrlausnar, að sýslurnar báðar, og helst Vestur-Skaftafellssýsla líka, sameinuðu sig um einn skóla allar. En þessi leið reyndist ekki fær vegna sundrungar milli þessara sýslna og innan þeirra. Ýmsra ráða var leitað og samkomulagstilraunir voru margítrekaðar, valdar sameiginlegar nefndir til þess að velja skólasetur, safnað loforðum um fjárframlög í báðum sýslum, Árnes og Rangárvalla o. s. frv., en alt varð til einskis. Því er nú svo komið, að Rangæingar eru knúðir til að koma fram með kröfu um sjerstakan skóla. Skóli er þegar reistur að nokkru leyti á Laugarvatni, en ekki búist við, að aðrir en Árnesingar hafi hans not svo að fullu gagni komi. Þegar málið var komið í þetta öngþveiti, skaut sýslunefnd Rangárvallasýslu á aukafundi, í nóv. s. l. Hafði þá oddviti sýslunefndar, sem frá upphafi hefir mestan áhuga haft á skóla- og velferðarmálum sinnar sýslu, undirbúið málið fyrir fundinn, eins og það kemur nú fyrir sjónir hv.þm. í Nd. Alþingis. Á þeim fundi hlaut það samþykki meiri hluta sýslunefndar í fyrsta sinn. Og eftir áskorun fundarins höfum við, þm. Rang., leyft okkur að flytja það hjer. Frv. virtist sýslunefndinni vera rækilega undirbúið. Er greinargerðin sjerstaklega skýr og glögg, og mun ekki annara skýringa við þurfa. Jeg hygg það óþarft, að hafa hjer eftir efni grg. og mun það varla verða til að breyta skoðun nokkurs þm., en jeg vænti þess, að þeir gefi sjer tíma til að lesa hana og myndi sjer skoðun eftir því. En hitt ætla jeg ekki að gera, að fara að tyggja upp skrifuð skjöl í löngum ræðum. Jeg vænti, að málinu verði vel tekið, er nú loks hefir verið færi á að bera það fram hjer á Alþingi. óska jeg, að því verði vísað til 2. umr. og hv. mentmn. Það er glegst fyrir þá, er ekki hafa lesið alt frv., að líta yfir 2. gr. þess. Þar er aðalatriðið fólgið, auk þess sem athugasemdirnar skýra það á ýmsan hátt.

Jón Ólafsson Það lítur út fyrir, að hv.þm. Rang. sjeu hjer byrjaðir að inna af höndum þá þegnskylduvinnu, sem þeim ber. Hv. flm. gat þess, að frv. þetta væri borið fram fyrir tilmæli sýslunefndar Rangárvallasýslu. En jeg veit þó ekki betur en aðeins lítill meiri hluti sýslunefndar standi bak við málið. Jeg veit ekki betur en atkvæðagreiðslan hafi sýnt, að menn eru síður en svo samhuga um að leggja þessar kvaðir á sjálfa sig, sem frv. fer fram á. Það hefir margoft verið felt að sinna nokkuð þessu máli, og nú gat ekki einu sinni sýslunefnd orðið sammála um það, hvað þá sýslubúar. Það er því harla lítil ástæða til að bera málið fram hjer á Alþingi. Þetta er aðeins einn þáttur í þeim skrípaleik, er leikinn hefir verið með málið, frá því það kom fyrst fram. Við því má búast, að nái frv. samþykki hjer, þá valdi það sundrung og ágreiningi innan sýslunnar, er það á að fara að koma til framkvæmda. Það þarf ekki annað en líta á 1. gr. til að sjá, hve grátt sýslubúar verða leiknir. Það má að vísu segja, að þetta verði til að ljetta byrðina á ríkissjóði. En það er einkennilegt, ef Rangæingar ætla að fara að bera þá umhyggju fyrir ríkissjóði, að þiggja ekki sinn hlut úr honum, sem fáanlegur er. Skólinn er ætlaður sveitapiltum aðeins, en stúlkur eru útilokaðar. Annarsstaðar á landinu telja menn þó nauðsynlegt, að meyjar eigi jafn greiðan aðgang að skólum sem piltar. Í framkvæmdinni mundi frv. skapa gífurlegt misrjetti. Ef einhver gæti ekki gengið á skólann, gæti annaðhvort ekki lært, eða hefði ekki ástæður til að sækja skólann á næsta vetri, þá verður hann samt að vinna í 7 vikur að vorlagi, þótt hann njóti einskis í staðinn. Jeg veit ekki hve fórnfúsir Rangæingar kunna að verða. En hitt veit jeg, að sum heimili mega alls ekki vera án vinnukrafts þessara manna að vori til. Þetta verður því hreint og beint fjárhagslega ægilegt fyrir sýsluna. Nú sem stendur er lítið um vinnukraft í sveitum; hann er víða svo lítill, að bændur fá varla undirbúið jarðir sínar undir sumargróðurinn fyrir fólksleysi. Ef búin eiga svo að missa alla 18 ára unglinga sýslunnar frá vorvinnu, þá eru þau komin í öngþveiti. Fyrir utan það sem piltar eiga að afplána í krónum, þá er þetta svo mikill skattur á hjeraðsbúa, að jeg fæ ekki trúað því, að hv.flm. meini að leggja þetta á þá. Frv. er alt innvafið hugsanavillum. Það er varla þess vert, að rífa það niður. í 5. gr. er gert ráð fyrir 4 kennurum, þar á meðal heimspekingi og matreiðslukennara. En þó er ekki gert ráð fyrir, að stúlkur hafi aðgang að skólanum! Síðar meir má reyndar leyfa að halda dálítið námskeið fyrir þær. Svona má lengi halda áfram. Frv. er yfirleitt fjarstætt því, sem alment er hugsað, og ekki bygt á heilbrigðum grundvelli. Það hefir leikið orð á því í seinni tíð, að ekki hafi verið sjálfrátt, hvernig skólamálið var rekið þar eystra. Þegar rætt var um samskóla, þá voru Rangæingar á móti því. Þegar talað er um að þeir fái sjerskóla í nýtísku mynd, þá koma þeir fram með þetta frv. Jeg held, að ekki sje hægt að álykta annað af þessu en það, að Rangæingar vilji engan skóla. Því ef nokkuð getur orðið til að ónýta skólamál þeirra, þá er það þetta frv. Jeg hefi að vísu ekki á móti því, að frv. þetta gangi til n. Jeg tel það sjálfsagði kurteisi við hv.flm. En helst vildi jeg fá það loforð hjá hv.n. um leið, að láta það aldrei skjóta upp kollinum hjer í deildinni aftur.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Jeg held að hv. 3. þm. Reykv. (JÓl) hafi verið full harðorður um frv. þetta. Því munur er á því, hvort frv. þarf breytinga við, eða er með öllu óþarft. Jeg vil taka undir það, að þó að hjer sje farin nýstárleg leið, þá er sjálfsagt að vísa því til mentmn. Yfirleitt lít jeg svo á, að þegar sýslunefnd biður um heimildarlög, þá sje spurning, hvort hún eigi ekki að fá þau, hvernig sem hv.þm. kunna að líta á þau lög. En þá leiddi af sjálfu sjer að lögin næðu ekki nema til Rangárvallasýslu. Jeg verð að játa, að þessi leið er töluvert erfið. Ein gr. frv. snertir sjerstaklega ríkissjóð, og þar verða aðalerfiðleikarnir fyrir þingið. Ef heimildarlögin væru gefin, þá gæti sýslan farið fram á, að landið bygði skólahús, án nokkurs framlags frá hjeraðinu. Og þó sýslan ætli sjer nú að standa allan straum af skólahaldinu, þá gæti samt svo farið, að hún yrði þess ekki megnug síðar. Aðalagnúinn eru þessi eftirkaup, sem af frv. kynnu að leiða. Hinsvegar er þó þess að gæta, að höf. frv. mundi aldrei leggja þetta til, ef hann væri ekki ákveðinn í að halda áfram, meðan hans nýtur við. Afskifti hans af öðrum málum eru kunn að því, að hann lítur ekki síður á hag landsins en hjeraðsins. Þó hjer sje um nýja leið að ræða, þá er þó rjett að fara fram á, að hún sje rannsökuð. Og jeg álít rjett, að hjeraðið fái þessi heimildarlög, með þeim skilyrðum er tryggja hagsmuni landsins. Það er ekki aðeins eðlileg kurteisi við hv.flm. að vísa málinu til n., heldur engu síður við þann mann, er barist hefir fyrir málinu. - Margir kunna að líta svo á, að málið verði óframkvæmanlegt; en hinu verður ekki neitað, að það hefir verið borið fram af hugsjónaástæðum, og verðskuldar því að vera vel tekið, hvernig sem menn kunna að líta á stefnu þá, sem í því felst.

Magnús Guðmundsson Jeg get tekið það fram, að jeg hefi ávalt verið hlyntur þegnskylduvinnuhugmyndinni. Mjer finst frv. vera spor í þá áttina, og þó það væri ekki annað, þá er það nóg til þess, að jeg vil að málið fari í nefnd. Mjer fanst háttv.dómsmrh. tala svo um málið, að það væri eingöngu af kurteisi, að hann vildi hleypa því til 2. umr. En jeg hygg, að málið sjálft sje vissulega þess vert, að vera gaumgæfilega athugað og rannsakað af n. Jeg vil láta málið fara í nefnd, og sje því ekki ástæðu til að ræða það frekar nú, en vil þó geta þess, að jeg geri það ekki af kurteisi við flm., heldur af hinu, að jeg álít, að það hafi þann kjarna inni að halda, að vert sje að taka það til athugunar. Jeg vil að endingu drepa á eitt atriði í ræðu hv. 3. þm. Reykv. (JÓl). Hann sagði, að allir unglingar væru skyldir til að fara í þennan skóla, en að mínum dómi er því ekki svo farið, t. d. getur það ekki náð nokkurri átt með þá, sem sækja aðra skóla, eins og t. d. Mentaskólann.

Hannes Jónsson Jeg vil taka undir það með hv. 1. þm. Skagf., að jeg lít svo á, að í frv. felist að nokkru leyti sú stefna, að nauðsynlegt sje að veita sýslufjelögunum heimild til að koma á þegnskylduvinnu. í Vestur-Húnavatnssýslu, eins og svo mörgum öðrum hjeruðum landsins, bíða ótal mörg verkefni eftir fjármagni til framkvæmda: Brýr og vegir, símar og hverskonar samgöngubætur; alt er þetta á byrjunarstigi. En augu almennings eru farin að opnast fyrir því, að nauðsyn beri til frekari framkvæmda á þessu sviði en verið hefir. Það sem stendur í vegi, er fjárskortur, og því er það, að margra hugir stefna nú til þegnskylduvinnunnar þessum málum til framdráttar. Mjer hefir t. d. nýlega borist erindi frá tveimur mjög merkum bændum í mínu hjeraði, þar sem þetta er gert sjerstaklega að umræðuefni. Jeg álít, að frv. þetta, ef að lögum verður, geti orðið góður prófsteinn á gildi þegnskylduvinnunnar í þjónustu framfaramála sveitanna. Og þó að jeg telji ýms ákvæði í frv., sem vita að skólanum sjálfum og starfssviði hans, öðruvísi en þau ættu að vera, þá mun jeg samt greiða því atkv., af þeim ástæðum, sem jeg nú hefi nefnt.

Flm. (Einar Jónsson) Jeg hefi nú að vísu ekki margar aths. að gera við ræður hv.þm., en þó þarf jeg að víkja nokkurum orðum að góðvini mínum, hv. 3. þm. Reykv. Hann, sem er vanur að leggja gott til allra mála og tala hlýlega í garð gamalla sýslunga sinna, brá nú út af vana sínum og fór ýmsum neyðarlegum orðum um frv. það, er hjer liggur fyrir, og kallaði það meðal annars skrípaleik. Það getur það ekki talist, þótt sýslubúar leiti aðstoðar og ráða Alþingis. Hv. þm. vjek og að því, að öll sýslunefndin yrði að vera sammála, þegar um slík mál sem þessi væri að ræða, en hann er nú svo reyndur maður, að hann veit, að erfitt getur reynst að fá alla til að vera einnar skoðunar í þessu máli sem fleirum, og þess er ekki langt að minnast, að hann sjálfur gat ekki orðið öðrum sammála í einu stórmáli, sem fyrir lá, og skar sig úr. Þetta er því óframbærileg ástæða, og hún dregur ekki hót úr gildi frv., og það tekur ekki að álasa sýslubúum fyrir það, þótt þeir sjeu ekki allir á eitt sáttir um þetta mál, þegar hitt er víst, að allir eru sammála um, að þörf sje fleiri skóla en nú er, þar eð einu skólarnir, sem í sýslunni eru og hægt er að telja, eru aðeins tveir barnaskólar, en annars er barnakenslan mjög erfið viðureignar, þar eð farandkennara er mjög ilt að fá vegna strjálbýlis og erfiðrar aðstöðu á margan hátt. Hv. 3. þm. Reykv. fann einnig að því, að frv. þetta heimilaði piltum einum aðgang að skólanum, en stúlkur væru þar útilokaðar, en í greinargerðinni er þó gert ráð fyrir því, að stúlkur fái þar líka inngöngu og nemi það, sem kann að koma þeim að notum. Þetta hefði hann getað sjeð, ef hann hefði kynt sjer greinargerðina. Þá talaði hv.þm. um, að hann teldi það vafasamt, hvort sýslubúar hefðu af frjálsum vilja og ráðnum hug gengist undir það, að ljetta byrðum af ríkissjóði, en íþyngja sjálfum sjer, og að vísu má margt um það segja. Reynsla er ekki ennþá fengin fyrir því, hvort hjer sje um verulegan kostnað að ræða, þar sem skólinn er ekki ennþá kominn á laggirnar. Það kaup, sem menn við skólaskylduvinnuna ynnu fyrir þessar 7 vikur, ætti samkvæmt núverandi kaupgjaldi að samsvara þeim skólagjöldum, sem verið hafa fyrir hvern einstakling. í samskonar skólum. Því hygg jeg, að ekki geti verið að ræða um neinn verulegan kostnað fram yfir það, hvorki frá hjeruðum nje ríkissjóði. Hv. þm. gat einnig um það, að vinnuskylda gæti verið mjög bagaleg fyrir bændur, á þessum tíma árs, og skal jeg játa, að svo gæti orðið í sumum tilfellum. Hv. 1. þm. Skagf. tók það rjettilega fram, að hjer er aðeins um vinnuskyldu að ræða, en ekki skólaskyldu. Hver 17–18 ára unglingur á að vinna þegnskylduvinnu 7 vikur að vorinu, og svo er þeim öllum heimilt að njóta ókeypis kenslu við skólann næsta vetur, ef þeir kæra sig um það, en annars fá þeir ekkert fyrir vinnu sína, nema gagn það og gleði, sem vinnan hefir veitt þeim. Mjer þótti það satt að segja nokkuð vafasamt þakklæti, sem hv. 3. þm. Reykv. ætti skilið er hann kvaðst ætla að vera frv. fylgjandi til nefndar, af kurteisisskyldu við okkur flm., en gat þess um leið, að hann vonaði, að það skyti hjer aldrei framar upp kolli í þessari deild; þetta virðist mjer nokkuð hæpin kurteisi, og slíkt kurteisishjal fellur alveg um sjálft sig sökum fyrri ummæla hans, en jeg hefði heldur óskað. að hann væri fylgjandi frv. þessu af öðrum ástæðum. Jeg er þakklátur hæstv.dómsmrh. og hv. 1. þm. Skagf., þar eð þeir álitu að frv. þetta væri vert þess, sökum innihaldsins eins, að fara í nefnd. Jeg mun standa við þau orð, er jeg sagði í fyrri ræðu minni, þegar jeg gat þess, að jeg ætlaði mjer að vera stuttorður, og ætla mjer því ekki að fara að sið mælskumanna og vitna í greinargerðina og rekja sögu málsins eða aðdraganda. Með því móti hefði eflaust mátt halda langa ræðu, en jeg mun þó láta þetta nægja.

Jón Ólafsson Hv. flm. hneykslaðist á því, að jeg, sem hafi sýnt að mjer sje vel við Rangæinga, skuli vera andvígur þessu frv. En jeg get lýst yfir því, að mjer sárnaði, að komið var með jafn þýðingarmikið mál og þetta inn á svo hættulega braut, þar eð jeg get ekki sjeð annað, en að þetta verði eingöngu til niðurdreps, eða seinki málinu mjög, þannig, að því, sem þeir hefðu getað gert, verði ekki komið í framkvæmd. Þessi sýsla virðist sýna það ljóslega, að hvorki sýslumaðurinn nje ráðandi menn sýslunnar geri þær kröfur til sýslusjóðsins, sem margar aðrar gera, en því er nú svo farið, að þar sem ekki er góð forysta í slíkum málum, gætir mjög uppdráttar, enda víða sjáanleg merki þess. Þetta er það, sem mjer gremst, og þar sem hægt er að fara happasælli leið, álít jeg að hana ætti frekar að taka, t. d. mætti án efa fá helming þess fjár, sem til byggingarinnar þarf, frá ríkissjóði, og veit jeg ekki betur en fyrirheit sje um það frá hæstv.dómsmrh., en það tækifæri er ekki notað, og ekki haldið í áttina til þess. Með þessu eru sýslubúar að taka á sig æfilangt meiri kostnað en þeir veigruðu sjer upphaflega við, þegar rætt var um samskóla með Árnesingum, og enn meiri kostnað en sjerskóli með sama sniði og nú tíðkast mundi baka þeim. Þá er hitt, að þeir geta ekki risið undir byrðinni, verður þá ríkið að taka við öllu saman. Jeg býst ekki við, að hjer sje um illvilja að ræða frá hendi forystumannanna, en það verð jeg að segja, að mjög hefir verið flasað að þessu máli, en jeg vona að forsjónin taki í taumana og varni því, að þetta nái að komast í framkvæmd. Það myndi líka verða ákaflega bagalegt fyrir bændur, ef vinnukrafturinn væri tekinn frá þeim að vorinu, þegar þeir þurfa einna mest á honum að halda, svo að af þeim ástæðum gæti atvinnuvegur þeirra ekki borið þann arð, sem annars mætti af honum heimta. Fyrst og fremst lendir þetta harðast á þeim, sem eru að reyna til að bjarga sjer, en hafa máske ekki annan vinnuafla en þann, sem unglingar geta veitt, og yrði þetta því til þess að leggja alt í rúst. Hv. 1. þm. Rang. talaði um, að hann álíti, að það væri þegnleg skylda sín við kjósendur sína að bera mál þetta fram hjer í þinginu, en jeg hygg, að það hafi nú ekki munað svo miklu innan sýslunefndar, hvort mál þetta næði þar framgöngu, að um þessa skyldu geti verið að ræða, því að mjer segir svo hugur um, að atkv.hv.þm. hafi ráðið þar úrslitum, og hann hafi verið málinu samþykkur af hlýðni við yfirboðara sinn, og jeg lái honum það ekki, en jeg efast um, að það sje holt fyrir yfirboðarann, að mál þetta hefir komist inn á þessa braut, þar sem fjöldinn af sýslubúum mun vera málinu, í þessari mynd, algerlega mótfallinn. Ennfremur mintist hv.þm. á það, að allir piltar á aldrinum 17–18 ára ættu að inna þessa vinnu af hendi, og þeir einir fengju hana endurgoldna, sem sæktu skóla þennan, en jeg hygg nú, að hv.þm. myndi þykja það hart, ef hann ætti sjálfur son, t. d. í Mentaskólanum, að þá yrði hann samt áður að inna vinnu þessa af hendi án alls endurgjalds.

Flm. (Jón Baldvinsson) Þetta frv. hefir nokkrum sinnum verið fyrir þinginu áður, eða að minsta kosti nokkrum sinnum fyrir þessari hv. deild, en það hefir gengið treglega að vinna því það fylgi, sem nauðsynlegt er til þess að það getið orðið að lögum og komið til framkvæmda, svo sem eðlilegt væri. Þetta er eitt af stærri málunum, og kannske hið stærsta, sem fyrir þinginu liggur, því það fjallar um sölu á höfuðútflutningsvöru landsmanna, sem um undanfarin ár hefir verið um 60% af öllum útflutningsvörum, og að krónutali farið upp yfir 50 milj. á einu ári. Það er þess vegna eðlilegt, að slíkt stórmál þurfi nokkuð að undirbúa, að hugir manna þurfi að venja sig við umr. um það áður en menn geti fallist á það. Það er svo um flest stórmál, að þau þurfa að vera nokkuð lengi á döfinni, enda verða þau þá betur undirbúin. Í annari grein þessa atvinnuvegar, síldarútgerðinni, hefir á síðustu árum verið leitað til löggjafarvaldsins um aðstoð til að koma lagi á söluna. Árið 1921 var gerð tilraun til þess, og einnig 1926, og á þinginu 1928 voru síðan samþykt lög, sem framkvæmd voru á sama ári, um útflutning á síld. Þetta mætti kannske kalla lögþvingaða samvinnu, en hvernig tókst svo framkvæmd á þessu? Það fór svo, að enginn maður tapaði á síld síðastliðið ár. Það eru þau stóru tíðindi, sem hafa gerst í þeim útvegi, og það hefir sennilega aldrei komið fyrir áður í sögu síldarútgerðarinnar. Aftur á móti er önnur þjóð, Norðmenn, sem veiðir mikið af síld hjer við land, þeir munu hafa tapað á síðastliðnu ári. En þegar þeir sáu, að þeir ætluðu að tapa, munu þeir hafa hugsað til að reyna að mynda samtök um síldarsöluna, en sem ekkert varð úr, því að það er altaf svo, þegar þessir útgerðarmenn ætla að fara að mynda samtök með sjer, þá eru altaf nógir til að svíkjast undan merkjum, af því að þeir hugsa sem svo: Mig varðar ekkert um hina; jeg er ánægður, ef jeg get selt mína síld. Svona hugsa menn, og þess vegna er nauðsynlegt að þvinga menn til slíkrar samvinnu. Það þarf ekki að fjölyrða mjög um það, hve miklu það skiftir landsmenn, að afurðasalan fari vel úr hendi. Það má segja um kjötið, að nokkuð hafi tekist í frjálsri samvinnu að selja það, en það verður altaf öðruvísi um sjávarútveginn; þar baukar hver í sínu horni, og þó að sæmilega hafi gengið síðustu tvö árin með saltfiskssöluna, má ekki láta hlekkjast af því. Þegar keppinautar okkar fiska illa, eins og t. d. við Newfoundland í fyrra, þá fáum við auðvitað sæmilegt verð, en þegar erfiðleikar eru á hjá okkur, þá hafa fiskkaupmenn hjer farið í reglulegt kapphlaup niður á við með verðið, og þá segja þeir flestir, sem talað er við: Þegar boðnir eru niður fyrstu farmarnir á vorin, þá þýðir það lágt verð á þess árs framleiðslu, nema eitthvað alveg sjerstakt komi til, mikill skortur á fiski í framleiðslulöndunum eða annað, sem gerir það, að verðið hækkar aftur, því að samtök eru nokkur milli þeirra, sem af okkur kaupa. Þeir menn, sem hafa fengist við fiskverslun hjer, vita, að gerðar hafa verið tilraunir til frjálsrar samvinnu um þessa afurðasölu. Fyrst var hjer myndaður svokallaður Copelandshringur, sem endaði með skelfingu og var nærri búinn að setja annan bankann okkar á höfuðið, enda vafasamt, að hann bíði þess nokkru sinni fullar bætur, því að það voru svo margar miljónir, sem töpuðust á því, að þeir ætluðu að halda fiskinum í háu verði, það var kominn slíkur „spekúlations“-andi yfir þá í fiskhringnum, en ekki hugsað um að koma fiskinum út í tæka tíð, svo að menn slyppi skaðlausir. - Á eftir voru í nokkur ár engin samtök um þetta, og salan gekk erfiðlega. Þegar leið fram á árið 1925 var farið að leitast til við landsstjórnina, en á bak við þingið, að hún fyrirskipaði mönnum að ganga í samvinnu um söluna, en þeir urðu aldrei nógu margir, sem fengust til að vera með, en upp úr þessu myndaðist þó samvinna, sem kölluð var „Litla bandalagið“, sem líklega er starfandi enn í dag. Það voru nokkrir fiskframleiðendur, sem tóku sig saman um að selja í sameiningu, en það verður aldrei verulegt gagn að slíku, þegar svo margir eru fyrir utan samtökin. Svo var ein samvinnutilraun útgerðarmanna, þegar þeir mynduðu fjelag með sjer og fólu einu fjelagi að fara með alla söluna. En þetta lánaðist heldur illa, enda ekki nærri allir í þessari samvinnutilraun. En þessu væri ekki til að dreifa, ef ríkið hefði alla söluna, því þá væri ekki annað að leita, og þá myndu kaupendurnir koma alveg á sama hátt og síldarsölumennirnir sænsku, dönsku og kannske finsku, komu til síldareinkasölunnar og keyptu af henni framleiðslu landsmanna. Það eru því skynsamlegar líkur fyrir því, að þessi sala geti gengið vel. Jeg skal játa það, að þetta frv. eitt út af fyrir sig nær ekki nógu langt. Hjer er að tala um sölu á saltfiski til útlanda, söltuðum og veiddum hjer við land, en það er gert ráð fyrir því, að ríkið eða þeir menn, sem ríkið skipar til þess, taki við fiskinum og selji fyrir framleiðendurna sem umboðsmenn þeirra, en það er ekki girt fyrir það, að fiskverslunin innanlands blómgist ekki eins og áður, þannig að þeir, sem fiskinn afla, fái ekki sitt fulla verð fyrir hann. En það þarf að koma því svo fyrir, að smærri útgerðarmenn geti fengið lán út á sinn afla, eins og hinir stærri, og spor í þessa átt er frv. það um veðlánasjóð fiskimanna, sem hjer liggur fyrir þessari hv. deild, því ef fiskimenn okkar ættu ekki kost á að geyma sinn afla og fá lán út á hann, svo að þeir geti staðist kostnaðinn við útgerðina, þá myndu þeir neyðast til að selja hann nýveiddan eða upp úr saltinu, og þá fengju þeir ekki hagnaðinn af sölunni, heldur rynni hann til þeirra manna, sem væru milliliðir milli þeirra og ríkisins. Það yrði alveg eins og með síldarsöluna í sumar, þeir, sem höfðu „plönin“, fengu mikinn ágóða, en þeir, sem síldina veiddu, ekki, af því að einkasalan úthlutaði milliliðunum söluverðinu. Til þess að benda á nokkra af þeim mönnum, sem hafa talað um agnúana á söluaðferðinni hjá okkur, skal jeg m. a. nefna Gunnar Egilsen, næstsíðasta fulltrúa okkar á Spáni. Það hefir verið skrifað um málið í blað fiskimanna, „Ægir“, og þess líka getið í sambandi við umr. þessa máls á þingi, og fleiri hafa tekið þar í sama streng, svo sem Matthías Þórðarson, fyrrum ritstjóri „Ægis“, og P. A. Ólafsson, ræðismaður. Þessir menn hafa bent á nauðsyn á meiri samtökum, en vilja fara misjafnlega langt, hygg jeg að tveir þeirra hafi fallist á að ríkið tæki að sjer söluna, en sendimaður okkar á Spáni mun hafa viljað frjálsa samvinnu meðal fiskkaupmanna hjer heima. En það er ekki hugsanlegt, að þeir geti orðið samferða, nema þeir verði þvingaðir til þess með lögum, því að sá hugsunarháttur er ekki til hjá þeirri stjett manna, sem versla með þessa vöru. Þá er eitt atriði, sem skiftir afarmiklu máli fyrir fisksöluna og framtíð okkar. Það er útvegun nýrra markaða. Ríkið styrkir á hverju ári menn til að fara til þeirra landa, þar sem afurðir okkar eru ekki seldar, til að reyna að vinna þar markað fyrir þær, en það er tiltölulega lítið, sem hefir verið gert í því efni af útgerðarmönnum sjálfum; þeir munu að vísu hafa sent eitthvað til Suður-Ameríku, eftir tilvísun P. A. Ólafssonar, en það hefir samt verið gert mjög lítið af þeim, til þess að útvega nýja markaði, og stendur okkur það þó á mjög miklu. Við sjáum það best, hve bundnir við erum þeim þjóðum, sem taka við meginframleiðslu okkar, t. d. erum við svo bundnir Norðmönnum, að við verðum dauðhræddir, ef síldar-„spekúlantarnir“ norsku hrista hnefana framan í okkur og hóta því, að láta norska ríkið leggja háan toll á saltkjötið okkar. Og eins er með verksmiðjueigendurna norsku, þeir hóta okkur því, að ef þeir fái ekki að flytja inn eins og þeim sýnist af norsku verkafólki, þótt hjer gangi fjöldi manna atvinnulaus, þá skuli þeir láta stjórnina norsku leggja háan toll á saltkjötið okkar. Eins er með Spánverja, þeir ógna okkur með háum tolli á fiski okkar, ef við ekki gerum breytingar á lögum þeim um innflutningsbann á áfengi, sem við höfum samþykt, og við beygðum okkur. Menn þorðu ekki einu sinni undir samningunum að segja nei, og prófa, hversu mikil alvara stæði á bak við þetta; við ljetum undan, alveg skilmálalaust, en það sýnir, að við erum ekki frjálsir í okkar löggjöf, á meðan svo stendur á, að hver tegund framleiðslu okkar fer í eitt land, saltfiskurinn til Spánar, en saltkjötið til Noregs. Norðmenn hafa gert miklu meira til að afla fiski sínum nýrra markaða, enda er nú svo komið, að norski fiskurinn er seldur víða um lönd, þar sem íslenski fiskurinn er ekki. Það má segja, að við þurfum að keppa við önnur lönd, Noreg, Newfoundland og England, svo að við getum ekki ráðið verðlaginu. Þetta er að vísu rjett, við getum ekki ráðið verðlaginu, en því getum við ráðið, að ekki sje verið að bjóða vöruna óhæfilega lágt. Við getum ráðið því, hve mikið hún er boðin niður, og að ekki sje verið að bjóða út heila farma, sem lækka verðið á allri framleiðslu okkar, sem svo nemur mörgum milj. króna á ári á allri framleiðslunni í lækkuðu verði. Og þó að við verðum að keppa við Norðmenn um fisksöluna, og enda Englendinga líka, þá höfum við betri fisk á boðstólum. Nú mætti máske segja sem svo, að þetta gæti breyst, áður en langt um liður, en það er mjög vafasamt, því að við höfum í einu atriði betri aðstöðu til fiskverkunar en þeir, sem vart verður af okkur tekin. Á jeg þar við hið ágæta, svala loftslag hjerna, sem gerir það að verkum, að útiþurkaður fiskur verður fallegri og betri en hjá hinum þjóðunum. Þetta atriði gerir okkur samkepnina mun auðveldari. Að lokum vil jeg benda á það, að ekki alllítill hluti íslensku fisksölunnar er í höndum útlendra fiskikaupmanna. Er það atriði, sem í þessu sambandi er mikils vert. Spánskir og enskir fiskkaupmenn færa sig stöðugt upp á skaftið og sölsa sífelt meira og meir af fisksölunni undir sig. Jeg skal svo ekki fara fleiri orðum um þetta mál að sinni, en vona að þetta frv. mæti góðum undirtektum hjer í þessari hv. deild. En enda þótt að þetta mál ætti eiginlega heima í fjhn. sökum þess, hve mikið fjárhagsmál það er, þá vil jeg þó, vegna þess, hvers eðlis það er, gera það að tillögu minni, að því verði vísað til sjútvn., að lokinni þessari umr.

Jón Þorláksson Þetta frv., er hjer er á ferðinni, er marg niðurkveðinn og uppvakinn endurvakningur frá fyrri þingum, er jeg tel ekki minstu líkur til að nái fram að ganga, eins og Alþingi er nú skipað. Jeg lít því svo á, að það sje aðeins til þess að tefja tíma þingsins, að fara nú að vekja upp umræður um þetta mál. Þess vegna mun jeg ekki fara inn á ástæður hv.flm. (JBald) fyrir frv., enda kom hann ekki með neinar nýjar ástæður, er mæli með því, en allar þær er áður hafa verið bornar fram, hafa verið marghraktar áður. Jeg læt þetta því nægja til þess að gera grein fyrir því, að jeg sje ekki ástæðu til að greiða frv. atkv. til 2. umr.

Flm. (Jón Baldvinsson) Við getum spáð um það sinn í hvoru lagi, hv. 3. landsk. og jeg, hvaða líkur sjeu til þess, að þetta frv. nái fram að ganga. Hann veit auðvitað um sjálfan sig, og ef til vill flokk sinn. En hann veit heldur ekki meira, að því er jeg hygg. Jeg hefi að vísu ekki ráðfært mig við menn um þetta frv., svo jeg veit ekki, hvort það hefir mikið eða lítið fylgi, en jeg álít að það sje svo mikils vert, að sjálfsagt sje að athuga það í nefnd. Það er að mestu leyti rjett hjá hv. 3. landsk., að jeg hefi komið með fáar nýjar ástæður fyrir þessu máli. En það gerir ekkert til, því þær ástæður, er áður hafa verið færðar fram því til stuðnings, eru algerlega fullnægjandi. Þó er það ekki rjett, að jeg hafi ekki komið með neina nýja ástæðu. Jeg kom með eina, og hana alls ekki smávægilega, en það er reynsla sú, er fjekst af síldareinkasölunni í sumar. Hún mælir mikið með því, að þessi leið sje farin. Skal jeg svo ekki frekar elta ólar um þetta við hv. 3. landsk.

Frsm. (Páll Hermannsson) Mönnum hefir á seinni tímum skilist það betur og betur, hversu mikill auður er fólginn í heitu vatni og gufu á yfirborði lands vors. Menn hafa líka komist að raun um það, að þennan hita má auka með því að bora í jörðu eftir vatni eða gufu. Og það hefir jafnvel komið í ljós, að þennan hita má finna með borun, þó að ekki verði hans vart á yfirborðinu. Borun hefir nú verið reynd hjer í grend við Reykjavík, og er útlit fyrir, að hún muni bera talsverðan árangur. Till., sem hjer liggur fyrir á þskj. 9, mun fyrst og fremst runnin frá stjórnarnefnd Flóa- og Skeiðaáveitufjelaganna. Austanfjalls er nú, eins og kunnugt er, í ráði að reisa mjólkurbú. Alt í kringum þann stað, þar sem búið á að standa, er jarðhiti, en kemur þó ekki til notkunar þar. Því er það, að nefndin mun hafa óskað eftir því hjá ríkisstjórninni, að borin yrði fram þáltill. um heimild handa atvinnumálaráðherra til kaupa á borunaráhöldum. Svo er til ætlast, að áhöld þessi verði lánuð fjelögum og einstökum mönnum, sem kynnu að vilja leita eftir heitu vatni eða gufu. Samskonar beiðni mun ríkisstjórninni hafa borist frá Akureyrarkaupstað. Þar er í ráði að bora eftir heitu vatni eða gufu undir fjalli skamt frá kaupstaðnum. Þáltill. sú, sem hjer liggur fyrir, hefir nú þegar gengið gegnum hv.Nd. og hlotið góðar undirtektir og samþykki, bæði af fjvn. þeirrar hv. deildar og deildinni sjálfri. Fjvn. þessarar hv. deildar hefir einnig athugað málið á fundum og orðið ásátt um að leggja til, að deildin samþykki till. eins og hún liggur fyrir. Nefndin hefir aflað sjer þeirra upplýsinga, að áhöld þau, er hjer ræðir um, muni kosta 15–20 þús. kr., ennfremur að þau sjeu þægileg í flutningi alstaðar, þar sem akfærum verður komið við. Áhöld þessi eru ýmiskonar: Mótor, borvjel, dæla og loks borinn sjálfur. Þetta alt mun vera talsvert fyrirferðarmikið, og líklega ókleift að flytja það á klökkum, enda mun þess óvíða við þurfa. Skal jeg svo ekki fjölyrða frekar um till., en legg til, að hún verði samþ.