Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Sjútvn. þessarar d. hefur haft til meðferðar og athugunar frv. það, sem hér liggur fyrir til l. um lausn kjaradeilu útvegsmanna og yfirmanna á bátaflotanum. Það fór eins hjá sjútvn. Nd. og Ed., að n, varð ekki sammála um málið. Meiri hl. leggur til, að frv, verði samþ. óbreytt, en minni hl. hefur þegar skilað áliti. Deila sú. sem hér um ræðir, hefur nú staðið um það bil réttan mánuð. Hún hefur farið fram að þessu hina eðlilegu og löglegu boðleið. Fyrst áttu sér stað umr. milli útvegsmanna og samtaka og fulltrúa sjómanna, og urðu þeir eftir skammar viðræður sammálla um að vísa málinu til sáttasemjara. Hann hefur haft það síðan til meðferðar þangað til í síðustu viku. Endanleg lausn fékkst ekki í þeim viðræðum, og lagði hann þá fram sáttatill.. sem síðan fór til afgreiðslu í hinum ýmsu samtökum sjómanna. eins og vera ber, og niðurstöður af þeirri atkvgr., sem þar átti sér stað, eru hv. alþm. kunnar. Það hefur verið á það bent af stjórnarandstöðu, að enn þá væri ekki rétt, þrátt fyrir það, að till. sáttasemjara náði ekki fram að ganga hjá yfirmönnum á bátaflotanum, að stíga það skref, sem lagt er til í því frv., sem hér liggur fyrir, heldur væri eðlilegra, að skipuð væri sáttanefnd í málið enn á ný. Þetta hefur komið fram bæði hér í þessari hv. d. og einnig kom það fram í Ed., þegar málið var í gær til umr. Ég hygg, að þeir, sem fylgzt hafa með þessari deilu og þekkja þá sjálfheldu, sem það er komið í. hafi ekki þá trú á því, að ný sáttanefnd mundi geta leyst málið, nema þá að taka upp víðtækar viðræður, sem án efa mundu taka miklu lengri tíma en æskilegt er og nauðsyn krefur. Það er að sjálfsögðu neyðarúrreði að leysa vinnudeilur með löggjöf. en þegar deila er komin í þá aðstöðu og þá sjálfheldu, sem þessi deila er komin í, þrátt fyrir mjög ýtarlegar tilraunir bæði í upphafi milli deiluaðila sjálfra og síðan eftir að sáttasemjari hefur haft hana til meðferðar, sýnist ekki vera, því miður. önnur lausn á málinu en að Alþ. taki það í sínar hendur og leysi það á þann hátt, sem lagt er til í því frv., sem hér liggur fyrir. Tilraun sú, sem átti sér stað í Vestmannaeyjum, að leysa deiluna þar heima í héraði, hefur nokkuð komið til umr. hér í þessari hv. d., en ég hygg, að þar gæti nokkurs misskilnings varðandi það, að hún hafi verið eins auðveld lausn á málinu og menn hafa hér talið. Mér er kunnugt um afstöðu beggja aðila þar, og ég veit. að útgerðarmenn þar töldu sig ekki geta fallizt á þá málamiðlunartill.. sem þar kom fram frá bæjarráði um hækkað kaup til yfirmanna, nema með því að það hækkaða kaup gengi einnig yfir til sjómanna. Með því móti var komið nýtt viðhorf í málið, og það allt orðið mikið stærra en það sýnist vera, hefði aðeins verið um yfirmenn í bátaflotanum að ræða. Einnig hygg ég, að fulltrúar sjómanna, sem þátt tóku í samningum um málið og einnig þeir sjómenn, sem atkv. greiddu um það og samþykktu það í hinum ýmsu sjómannafélögum, hefðu kannske getað talið. að nokkuð hefði verið komið aftan að sér, ef yfirmenn á fiskiskipaflutanum hefðu fengið þessa kauphækkun, sem þarna var um að ræða. en þeir ekki. Hefði það án efa síðar meir getað valdið deilum. því að þó að þeir hefðu ekki átt lagalegan rétt á þessu nú, má segja, að siðferðislegur réttur þeirra væri þar nokkur. Ég tel ekki ástæðu til að ræða málið frekar í heild að þessu sinni, mun gera það síðar, ef ég tel ástæðu til, en eins og fram kemur í nál. meiri hl. leggur meiri hl. til. að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Við erum þegnar í lýðræðislandi. og við viljum vera það. Því miður er nú þannig ástatt víða í heiminum, að menn hafa ekki frelsi til að gera verkföll, og jafnvel ekki frelsi til að tala. Ég hygg, að við viljum vernda lýðræðið umfram allt, og getum ekki hugsað okkur að lifa í einræðisríki. En ef við viljum vernda lýðræðið, megum við ekki misnota það. Þess vegna þurfa allar stéttir að kunna sér hóf. Það er ekki nema mannlegt og eðlilegt. að allir vilji vinna að sínum hagsmunum. Það er vafalaust svo, þegar á að skipta þeim tekjum, sem fyrir hendi eru, að fæstir þykjast hafa of mikið, og má raunar segja, að flestir þykist hafa of lítið, og það má vel vera. Það væri æskilegt, að heildartekjur þjóðarinnar væru meiri og flestum geti liðið sem bezt. Ég hygg, að við séum allir sammála um, að við vildum óska, að þannig væri, að allir gætu a.m.k. haft það miklar tekjur, að þeim gæti liðið sómasamlega. En það mun ævinlega reynast dálítið erfitt að skipta þeim tekjum, sem þjóðfélögin hafa ráð á, og í lýðræðislöndum verða að sjálfsögðu alltaf einhver ágreiningsatriði viðvíkjandi því. Þetta verðum við að gera okkur ljóst. Þetta eru viðkvæm mál og vandmeðfarin. En þó verðum við að skilja það, að ef við ætlum að vernda þetta frelsi, sem við búum við hér, og sem betur fer er í nokkrum löndum öðrum, þá megum við ekki misnota það. Verkföllum hefur verið beitt oft hér á landi, og vafalaust ekki alltaf að ástæðulausu. Við vissum það, að kjör verkamanna voru mjög slæm og raunar allrar þjóðarinnar á 19. öld og raunar öld eftir öld. Þetta fer að smálagast eftir því, sem þjóðartekjurnar aukast. En ég er sannfærður um það, að oft var nauðsynlegt fyrir fólkið að gera verkföll, því að það voru svo léleg kjör. sem ýmsir bjuggu við. Hitt vitum við líka, að við þurfum að stilla þessum deilum í hóf til að stórskaða ekki þjóðfélagsheildina. Það er þannig með allt í veröldinni, að það þarf að kunna hóf á öllu, til þess að það verði ekki skaðlegt. Það er þannig með ýmsar stéttir í okkar þjóðfélagi, að þær hafa ekki verkfallsrétt, nema þá að mjög takmörkuðu leyti. Bændur búa t.d. við kjaradóm, ef ekki semst. Opinberir starfsmenn búa einnig við það. Nokkrar stéttir hafa hins vegar verkfallsrétt, en hitt vitum við. að það er ekki hægt að reka þjóðfélag. ef fámennir hópar geta stöðvað alla atvinnu í landinu eða mjög þýðingarmiklar atvinnugreinar. Það eru takmörk fyrir því. Þess vegna er reynt að setja einhverjar reglur. reynt að koma á samningum og fara meðalveginn og ég hygg, það séu flestir, sem vilja reyna það. ef mögulegt er. Þegar tveir deila, er það sjaldnast öðrum að kenna. Það er vafalaust, að í flestum tilfellum er hægt að kenna báðum um að einhverju leyti. Ég álít, að þær ráðstafanir, sem gerðar voru fyrir jólin, hafi fyrst og fremst valdið því, að til verkfalls kom. Við vöruðum við því, framsóknarmennirnir og ég held Alþb.-menn líka, að með þessum 17% ákvæðum væri beinlínis verið að veifa þeirri dulu framan í sjómannastéttina, að hún væri nauðbeygð til að gera kröfur. Ég held, að ríkisstj. hefði átt að ræða við fulltrúa sjómannasamtakanna um þetta. áður en frv. nær langt fram, því að við vitum það, að menn líta dálítið öðruvísi á hlutina, ef rætt er um þá fyrirfram, en ef þeir frétta það á skotspónum eftir að búið er að leggja fram frv. og það stjfrv., sem yfirleitt má ganga út frá, að verði samþ. Þessi hlutaskipti á fiskvertíðum hafa verið lengi við lýði hér, og það var búið að fá talsvert mikla reynslu fyrir þeim. Þegar illa árar og fiskverð fellur, er ekki nema eðlilegt, að atvinnuvegurinn beri sig illa, en þetta var orðin áratuga reynsla með ekki mjög miklum breytingum, þannig að það var ekki nema eðlilegt, að sjómenn tækju því illa, ef um stórbreytingar var að ræða, einkum ef ekkert var við þá talað. Ég hef það mikil kynni af sjómönnum, að ég veit. að þeir eru ekki eigingjarnari eða kröfuharðari en aðrir menn, því fer fjarri, og allra sízt hásetarnir. Þó hafa þeir ekki búið við betri kjör en aðrir í þjóðfélaginu. Ég held. að ríkisstj. hefði átt að ræða um þetta mál. Það má vel vera, að það hefði verið ómögulegt að ná samkomulagi fyrirfram, og ég get vel gengið út frá því. En það var þó betra að ræða þetta mál við viðkomandi aðila en að leggja það fram algerlega að þeim forspurðum. Og í öðru lagi var náttúrlega algerlega tilgangslaust að setja þessi 17% ákvæði inn í lagafrv. og breyta svo frv. þannig, að samningar voru lausir. Það var algerlega tilgangslaust, og var aðeins til þess að egna. Í fyrsta lagi var þeim leyft að fara í verkfall, sem er erfitt að banna, og þetta varð til að kveikja í þeim. Ég skal játa það, að það kom óbeint fram hjá hæstv. forsrh., að það varð að setja löggjöf um þetta. T.d. var alveg óhjákvæmilegt að setja einhverja löggjöf um það, að það væri tekið af heildarprósentunni til vaxta og afborgana af skipunum. Við vitum það, að útgerðarmenn og þau félög, sem ráku skipin árið 1967, voru hætt að borga vexti og afborganir af skipunum, menn gátu það ekki. Gengið var lækkað, því var haldið fram, að það væri nauðsynlegt vegna sjávarútvegsins. Ég ræddi um þetta mál, þegar frv. var hér til umr. Ég hélt því fram, að útgerðarmenn græddu ekkert á gengislækkun, það hljóta allir að gera sér það ljóst, að við sköpum engin raunhæf verðmæti með því að lækka gengið. Við fáum fleiri krónur, en við fáum líka þeim mun minni krónur. Má vera, að að nokkru leyti sé það rétt, sem hv. 6. þm. Reykv. hélt fram hér áðan, að tilgangurinn hafi verið að færa fjármagn á milli aðilanna. Það er oft búið að reyna að lækka gengi í þeim tilgangi að færa fjármagn á milli aðila, en það hefur bara aldrei tekizt, og við þurfum ekki að ímynda okkur, að það takist enn. Það tekur sinn tíma, að skriðan komi á eftir. Að mínu áliti hefur gengislækkun aldrei verið hættulegri en nú. Gengislækkun hefur þau áhrif, að fólk hættir að halda sparlega á fjármunum sínum. Það eyðir meiru, reynir að verja því í eitthvað annað, sem það heldur, að rýrni ekki í verði, og svo þarf alltaf fleiri og fleiri kr. Þetta skapar verðbólgu og eyðslu, og það er ómögulegt að lækna þann rekstrarfjárskort, sem er í okkar landi, nema fólk geti treyst genginu. Það var því ekki við því að búast, að sjómenn tækju því vel, að gengið væri lækkað jafnmikið og gert var, og þar að auki var hlutaskiptunum gerbreytt með þessum ákvæðum. Ég hygg, að sjómenn hefðu tekið því af skilningi, þó að það hefðu verið tekin 10%, af óskiptum afla til þess að borga vexti og afborganir af skipum. Ég hef trú á því, að það hefði ekki kveikt í þeim neitt að ráði. En þegar 17% voru tekin í viðbót var ósköp eðlilegt, að þeir færu af stað. Það var í raun og veru algerlega útilokað annað. Það má vel vera, og ég get í raun og veru fallizt á það. að kröfur þeirra hafi ekki verið óhóflegar. miðað við þessar breytingar, sem gerðar voru á skipareglunum. þó að þeir færu fram á, að fæði þeirra væri greitt. Svo kom krafan um lífeyrissjóð. Það má vel vera, að það séu margir, sem ekki eru mér sammála um þessa lífeyrissjóði, en ég held. að þetta sé að fara út í hreina vitleysu hjá okkur. Það eru sumir með þrjá lífeyrissjóði. Í raun og veru er ellitrygging ekkert annað en ,lífeyrissjóður. þó að það heiti ekki því nafni. Það er styrkur handa mönnum. þegar þeir hætta að geta unnið fyrir sér. Ég held, að þetta eigi að vera einn sjóður, en ekki að sumir aðilar hafi rétt til að hafa þetta í mörgu lagi. við höfum sérstakan lífeyrissjóð fyrir þm. og opinbera starfsmenn og svo hafa þeir ellilaun líka miða ellitryggingarnar við efnahag þjóðarinnar. Ef við höfum ráð á að hafa tryggingarnar. þá er ekkert nema gott um það að segja. en það eru takmörk fyrir því. Ég lít svo á að a þessir samningar , eins og þeir liggja nú fyrir, séu báðum aðilum e.t.v. óhagkvæmari en ef hlutaskiptin hefðu fengið að vera óbreytt. Ef svo hefði verið hef ég enga trú á, að sjómenn hefðu farið af stað með nein verkföll, menn þurfa að lifa. áður en þeir fara að njóta lífeyrissjóðs. Hann á raunar ekki að koma til framkvæmda í ár. en gert er ráð fyrir. að hann komi til framkvæmda á næsta ári. Annars hafa þessir samningar ekki verið kynntir það ítarlega fyrir okkur. að við höfum fengið að kynnast þeim mikið, þar til þetta frv. var lagt fram. Við fáum enga háseta, ef þeir fá ekki það góð laun, að þeir geti lifað, og þá þurfa þeir að fá 4% hærra kaup til þess að geta lagt í lífeyrissjóð. Útgerðin þarf að borga sín 6%, þannig að í raun og veru er þar komin 10% hækkun. Við vitum, að sjómenn hafa ekki haft hærra kaup en það, að þeir hafa aðeins getað lifað á því hvað trygginguna snertir. Þeir hafa haft hlut á beztu bátunum og þegar vel aflast, þá hafa þeir haft talsverðar tekjur, en lágmarkskröfur þeirra hafa ekki verið meiri en það, að þeir hafa aðeins getað lifað. Ég held því, að þarna hafi verið unnið miður heppilegt verk að hleypa allri þessari skriðu af stað. Hitt er okkur ljóst nú, og það er sjómönnum ekki síður ljóst en öðrum, að verkfallið verður að leysa. Ég ætla að taka það fram, að ég ætla ekkert að vera að smjaðra sérstaklega fyrir þeim aðilum, sem ég býst við. að eigi hér einhverja fulltrúa á pöllunum. Ég geri það aldrei, þótt ég tali. Ég segi mína meiningu alveg án tillits til þess, hverjir hlusta á það. Okkur er það algerlega ljóst, að verkfallið verður að leysa. Það er ekki um það að tala í sjálfu sér. hvað snertir lausn þessa máls. hvort klaufalega hefur verið á málum haldið eða ekki. Við getum deilt um það og haft skiptar skoðanir, en verkfallið verður að leysa. Við vitum, að það er farið að ganga með betlistaf til annarra landa til þess að reyna að fá bráðabirgðalán til að fleyta okkur áfram. Við vitum, að það er að byrja sá tími ársins, sem getur gefið sjómönnum og útgerðarmönnum einhverjar verulegar tekjur umfram það, sem fer í beinan rekstur. Þess vegna er óhjákvæmilegt, og sjómenn vita það betur en allir aðrir, að koma flotanum af stað. Annars kæmist hver einasti útgerðarmaður í vandræði, og það væri heldur ekki hægt fyrir sjómennina. Við vitum það líka, að sjómenn hafa ekki á neinu að lifa. Þeir hafa verið í verkfalli í mánuð. Þeir hafa ekki fengið neina atvinnubótastyrki. Það kom til mín sjómaður í gær. Hann átti ekki nokkurn einasta eyri, og ætli það séu ekki nokkuð margir, sem eiga lítið í buddunni? Það er þannig alltaf, þegar menn deila, að öðrum aðilanum þykir erfitt að láta undan. Í þessu tilfelli álít ég, að annar aðilinn láti ekki eingöngu undan. Það er farin miðlunarleið. Hversu mikið hefur borið á milli, skal ég ekki fullyrða. Ég hef spurzt fyrir um það hjá samninganefndum annars aðilans, og þeir telja, að það hafi verið um mörg atriði að ræða, og einn þeirra sagði mér. að það hefði verið vonlaust að brúa bilið. Ég satt að segja hef nú enga trú á því, að það hefði ekki verið hægt að brúa, en það hefði vafalaust tekið fáeina daga, og ég hygg. að sá dráttur hefði skaðað þá meira en þeir e.t.v. hefðu haft upp úr því að draga þá samninga. Annað er það, að ég sé ekki annað en verkfallið sé meira og minna að renna út í sandinn, þó að samningum hefði verið haldið áfram. Það er vitað mál, að ýmsir vélstjórar og yfirmenn á skipum hefðu þegar farið af stað, og eru þegar farnir, ef ekki hefði verið samið. Fyrir vélstjórana sjálfa hefði það verið mjög óhentug lausn, ef samtökin hefðu bara leystst upp að einhverju leyti, þannig að málið er komið í algert öngþveiti. Afstaða okkar framsóknarmanna er því þannig. að við álítum, að það hafi ekki verið rétt á málum haldið. Við álítum, að það hefði verið hægt að komast hjá öllum verkföllum og vafalaust hefði verið hægt að semja, ef rótt hefði verið á hlutunum haldið. Þó er dálítið erfitt fyrir þá menn, sem hafa staðið utan við þessa samninga, að fullyrða um slíka hluti. En ég hef þó ekki trú á öðru en það hefði verið hægt. Það verður að leysa þetta mál, því viljum við framsóknarmenn ekki spilla, þrátt fyrir það, að við teljum, að stjórnin eigi í raun og veru sök á því, að þetta verkfall fór nokkurn tíma af stað. Við getum tafið þetta mál, en við getum ekki ráðið úrslitum í því. Við hefðum getað tafið það með eilífu málþófi kannske 2–3 daga, en er nokkuð unnið við það fyrir nokkurn aðila? Ég hef alltaf verið frekar andvígur málþófi. Það má vel vera, að það væri hægt að gera það mikið verkfall, að við gætum komið stjórninni frá, en ég álít, að í lýðræðislandi megum við ekki beita þeim vinnubrögðum. Þeir aðilar geta átt eftir að komast í minni hl., sem nú stjórna og þannig megum við búast við, að það verði í lýðræðislandi. Stjórnir koma og fara. Við verðum að nota þær leikreglur, sem eru drengilegar og heiðarlegar og geta gengið í lýðræðislandi, en ekki nein ofbeldisverk. En að koma stjórn frá, jafnvel það að menn séu henni ekki sammála og vilji gjarna skipta um stjórn, með verkfalli er ekki rétta leiðin. Við verðum að fara þá leið, að þjóðin velji sér aðra stjórn með atkvæðamagni. Ef við gerum það ekki, er okkar lýðræði í voða statt. Ég játa það, og það játa stjórnarliðar líka, að þetta er alger neyðarráðstöfun í sjálfu sér, og er leiðinlegt. að til þessara örþrifaráða þurfi að grípa. En eins og málum er komið, er vægast sagt dálítið erfitt að komast hjá því. Annað atriði kemur þarna líka til greina. Ég veit það. gegnum samtöl mín við sjómenn, sem eru búnir að semja, að þeir yrðu mjög óánægðir, ef það yrði samið á allt annan hátt við yfirmenn skipanna. Ég get ekki tekið undir það. sem kom hér fram hjá einum ágætum ræðumanni áðan, að hásetarnir geti fengið betri kjör en yfirmenn á skipum. Ég efast um, að það komi fyrir og ef það kemur fyrir er það mjög fágætt, enda á það ekki svo að vera. Ég hef gert út í 10 ár, og mér hefur alltaf fundizt hásetarnir bera sízt of mikið úr býtum. Kjör þeirra eru þannig. að þeir hafa t.d. ekki nema 7 daga kauptryggingu. ef eitthvað kemur fyrir er þeim ekki borgað nema í 7 daga. Yfirmennirnir hafa 3 mánuði á fullu kaupi. Vélamenn hafa þau hlunnindi fram yfir hásetana, að þeir hafa alltaf vinnu, ef skipið er í landi. Ég er ekki að segja. að þeir vinni ekki fyrir sínu kaupi. en þeir hafa vinnu við að taka upp vélarnar og vinna ýmislegt viðvíkjandi skipinu og hafa hærra kaup en verkamenn. Ég veit að þeirra starf er ábyrgðarmikið. og þeir eiga góð laun skilið. En ég hygg þó, að þeirra kjör séu ekki sambærileg við kjör háseta, bæði hvað aukafríðindi snertir og eins kaupupphæð. Annar vélamaður hefur 11/4 hásetahlut og 1. vélamaður 11/2 og þar að auki hafa þeir dálítið fast kaup. Auk þess þau fríðindi, sem ég er búinn að tala um, þriggja mánaða kauptryggingu, ef eitthvað kemur fyrir, og uppsagnarfresturinn er 3 mánuðir hjá þeim. Sama er að segja um stýrimenn og skipstjóra. Ég álít, að af sínu litla kaupi hafi hásetar engin efni á að greiða í lífeyrissjóði, við vitum, að allir þurfa að lifa. Ef einhver gæti tekið á sig einhverja kjaraskerðingu af þeim, sem vinna við þessa báta, þá eru það þó frekar yfirmennirnir en undirmennirnir. Ég var á móti gengislækkun. Ég vildi, að við legðum alla okkar krafta fram til að ná greiðslujöfnuði. Ef við hefðum getað það, áttum við einhvern veginn að geta jafnað þær tekjur, sem við höfðum til að deila úr, án þess að fella gengið. Það má vel vera, að það sé rétt, sem hv. 6. þm. Reykv. hélt fram, að stjórnin ætti að færa 3–4 milljarða á milli aðila. En það verður ekki. Við þurfum ekki að ímynda okkur, að það sé hægt að neita því að borga hærra kaup, þegar allar vörur hækka. Ég satt að segja hef enga trú á, að hækkunin verði ekki meiri en 20%. Það verður ekki meira en 20%, áður en hækkunin kemur á landbúnaðarvörur, en þegar öll skriðan er komin á eftir, sem óhjákvæmilega kemur og alltaf hefur komið, þá er hækkunin mikið meiri en þetta. Hún mun alveg éta upp þessa gengisfellingu. Þannig hefur reynslan líka ævinlega verið. Það er sjúkdómseinkenni að vera alltaf að fella gengi. Þjóðin gerði sér það ljóst, að hún varð að neita sér um ýmislegt, sem hún gat veitt sér undanfarin ár, og hún hefði verið fúsari til þess. ef gengið hefði verið hreint til verks, henni sagður alveg sannleikurinn, því að sannleikurinn er sá, að við gerum of mikið af því að smjaðra fyrir kjósendunum, skrökva að þeim, lofa þeim meiru en við getum efnt. Ég álít, að við hefðum átt að stefna að þessu marki að ná greiðslujöfnuði, og rekstur útgerðarinnar áttum við að laga með því að lækka allan þann reksturskostnað. sem við mögulega gátum, áður en við hreyfðum við að lækka kaupið hjá sjómönnunum. Ég taldi upp 25 gjaldaliði, sem hvíldu á útgerðinni, ekki alla stóra og engan veginn alla óþarfa fyrir útgerðina, en suma, sem hægt var að létta af henni. Nú bætast tveir við, lífeyrissjóður og fæði. Ég get tekið undir með hv. 4. þm. Austf., Lúðvík Jósefssyni, að þessi matarsjóður er skopleg uppfinning. Þarna er búinn til einn skatturinn enn, og hann kannske með þeim allra vitlausustu. Ég sé ekki, hvað er unnið við þetta að fara að búa til sjóð til að borga hluta af fæðinu í staðinn fyrir að láta útgerðina hafa fleiri prósentur, og svo borgaði hún þessar upphæðir til háseta sinna. Það er ekkert nema skrípaleikur og fyrirhöfn, eins og þessi hv. þm. kom inn á að einhverju leyti, að þeir borgi, sem ekki njóta neins góðs af þessu, og auk þess þurfa þeir að borga, sem mikið afla, fyrir hina, sem lítið fiska. Áframhald af þessu verður meira og minna svindl með þennan sjóð. Menn fara að reyna að telja fæðisdaga hásetanna fleiri en þeir eru, eins og alltaf er með allar skýrslugerðir, ef hægt er að koma því við. Þetta verður hreinn skrípaleikur. Þarna er verið að finna upp hlut. sem hægt er að gera miklu einfaldari. Svo mun þessi skriða halda áfram. Ég efast ekkert um, að það verður allt fæðið næst. Má vera, að það sé ekkert verra. Það er ósköp eðlilegt, að sjómennirnir vilji hafa eitthvað í staðinn fyrir það, sem tekið er af þeim. Það er ekkert óeðlilegt, að þeir vilji fá eitthvað í staðinn. En þá var hægt að gera þetta miklu einfaldara. Heilbrigðara hefði verið að hafa það þannig, að útgerðarmenn fengju fleiri krónur fyrir fiskinn og borguðu svo fæðið hver fyrir sig, annaðhvort einhvern hluta af því eða allt saman. Útgerðarmenn hafa kostað alla vinnu við matreiðsluna og kaup kokksins, en ekki efnið í fæðuna. Ég hygg, að það hafi dálítið gert það að verkum, að útgerðarmenn eru tregir að taka að sér fæðið, að þeir halda, að það verði meira vanþakklæti og e.t.v. meira vafstur í kringum það. Þetta má allt deila um. Við álítum framsóknarmenn, að hjá þessu verkfalli hefði verið hægt að komast, það hefði átt að fara aðrar leiðir til að leysa efnahagsvandann, en þrátt fyrir það er komið í óefni, og við sjáum, að þetta verður að leysa. Við viljum ekki tefja fyrir að málið leysist og þess vegna sitjum við hjá við þessa atkvgr., þrátt fyrir að við lítum þannig á, að það hefði verið hægt að komast hjá þessu og æskilegra hefði verið að leysa það á annan hátt. Ég hef bent á þessi aðalatriði, og það eru þau, sem valda því, að við hefjum ekki margra daga baráttu út af þessu máli. Við álítum, að eins og málum er komið, þá muni það ekki svara kostnaði. Viðvíkjandi því, að hér hafi fólk miklu lakari kjör en í öðrum löndum, þá er dálítið vafasamt að fullyrða það. Ég efast ekkert um, að nú rétt eftir gengislækkunina hafi sjómenn í nágrannalöndum hærra kaup miðað við gengið, eins og það er í dag, en við vitum líka ósköp vel, að það mun breytast, því að kaupið á eftir að hækka eftir þessa gengisbreytingu. Yfirleitt hefur það verið þannig, ég veit það a.m.k. á ensku togurunum, að undirmennirnir hafa mjög lágt kaup, aftur hafa yfirmennirnir hátt kaup, og sannleikurinn er sá, að jöfnuður á kaupi hefur verið meiri hér á landi en í mörgum öðrum löndum. Vafalaust má deila endalaust um þetta, en við höfum takmarkað til skiptanna og þegar menn eru að tala um þjóðartekjur og tekjur á einstakling, þá er ýmislegt annað, sem getur komið til greina, m.a. hvað kostar að afla þessara tekna. Það er hlutur, sem er dýr hjá okkur. Hann er einna ódýrastur í iðnaði, en bæði í fiskveiðum og landbúnaði þarf mjög mikið rekstrarfé til þess að geta aflað þessara tekna. Það er ekki nóg að þessar brúttótölur séu svo og svo háar og gangi frá manni til manns, það þarf að athuga, hvað kostar að afla þessara tekna. Og þannig er það í sjávarútveginum. Það vantar ekki að við höfum háar tölur, en þær eru undarlega fljótar að étast upp. Það væri í raun og veru ekkert óeðlilegt, þó að þeir, sem hafa ekki fengizt við að gera upp af skipum, furði sig á, þegar þeir heyra þessar brúttótölur nefndar, en hafa ekki sett sig inn í kostnaðarliðina, að skipin geti ekki borið sig. Sannleikurinn er sá, að fjárhagur okkar í dag er alls ekki eingöngu kaupgjaldinu að kenna. Það, sem hefur sett okkur, að nokkru leyti a.m.k., í þessa fjárhagsörðugleika er óskynsamleg fjárfesting. En það er ekki til neins að tala um það í sambandi við þetta verkfall. Það er komið sem komið er, og þennan hlut þarf að leysa. Það er ómögulegt, þannig að allir verði ánægðir, en ég efast um, að héðan af sé önnur leið færari en þessi.



Herra forseti. Ég hef skilað sérstöku nál., en það hefur ekki unnizt tími til að láta prenta það eða fjölrita, og ég vil því leggja það fram hér og afhenda hæstv. forseta það með ósk um, að hann sjái um, að það verði prentað og lagt hér fram, þó síðar verði. Niðurstaðan í mínu nál. er sú, að ég legg til, að frv. verði fellt, en ég vil svo gera hér grein fyrir minni afstöðu til málsins nánar, ef tími verður. Ég verð að segja það, að mér þykir sú afstaða, sem fram kemur hjá fulltrúum Framsfl. harla einkennileg í þessu máli. Þeir halda hér gjarnan ræður, sem mjög fordæma öll þau vinnubrögð, sem við hafa verið höfð í þessu máli og lýsa í rauninni yfir fullkominni andstöðu við gerðir ríkisstj. í málinu, en þó verða lokaorðin þau. eins og þau voru mælt hér af talsmanni Framsfl. að þessu sinni, að þeir efist um, að það sé önnur leið út úr málinu en að samþykkja frv. ríkisstj. En það voru lokaorð þessa ræðumanns, sem hér talaði á undan mér. Afstaða mín gegn frv. hún mótast af því, að við Alþb.-menn lítum á þetta frv. sem mjög stórt og þýðingarmikið prinsipmál. Við teljum, að þær aðstæður séu ekki fyrir hendi, að það réttlæti að setja lögþvingun á í þessari kjaradeilu, sem hér er um að ræða. Við teljum, að það séu allar líkur, sem bendi til þess, að það hefði átt að vera hægt og það sé hægt að ná samkomulagi í deilunni með eðlilegum hætti, þar sem það er viðurkennt af flestum, að hér beri í rauninni ekki orðið mikið á milli, vegna þess að yfirmenn eins og undirmenn á skipunum hafa fallið frá miklum hluta af kröfum sínum, sem þeir lögðu fram á fyrra stigi málsins. Hins vegar er það alveg vitað, að þeirra viðsemjendur hafa sáralítið viljað ganga til móts við þá um leiðréttingar á þeirra kjörum, sáralítið. Það þýðir vitanlega ekki að reyna að neita því, að þau ákvæði, sem samið hefur verið um við undirmenn á skipunum um lífeyrissjóð, færa ekki sjómönnum miklar bætur fyrst um sinn, á þessu ári engar beinar bætur. Í þeim efnum leggja þeirra viðsemjendur ekki mikið fram. Því er á sama hátt ekki hægt að neita, að um hitt samningsatriðið, sem var um greiðslu á fæðiskostnaði. er gengið mjög skammt til móts við kröfur sjómanna. Það er algjör misskilningur. sem hér hefur komið fram í þessum umr., að það hafi verið fallizt á það að greiða sjómönnum sem nemur hálfum fæðiskostnaði. Það er aðeins á yfirborðinu, sem það lítur þannig út. Það er e.t.v. hægt að segja, að það eigi að greiða þeim um það bil sem nemur hálfum fæðiskostnaði. en með þeim sérstaka hætti. að þeir borgi helminginn af þessum helmingi sjálfir. Þannig er það, að það er ekki verið að mæta kröfum þeirra í þessum efnum, nema sem nemur í mesta lagi 1/4 af fæðiskostnaði. Það sem verra er er það. að peningarnir, sem aflað er til þess að standa undir þessum greiðslum upp í fæðiskostnað, eru að talsverðu leyti frá öðrum sjómönnum, sem eiga ekki að njóta neinna réttinda úr þessum fæðissjóði. Það ú að skattleggja þá sjómenn, sem veiðar stunda á smábátum, bátum undir 12 rúmlestum að stærð, það á að láta þá borga í sjóðinn, en þeir eiga ekki að geta fenguð neitt úr honum. Það á einnig að láta togarasjómenn borga í þennan sjóð, en þeir fá heldur ekkert úr honum. Ég segi því, að í þessum efnum hefur verið gengið mjög skammt til móts við kröfur sjómanna, og ég er því ekkert hissa á því, þó fram komi kröfur um það hjá yfirmönnum á bátaflotanum, að þeir fái nokkra leiðréttingu á sínu fastakaupi, eða þá á lágmarkskauptryggingu, því það er alveg óumdeilanlegt, að kauptrygging þeirra hefur verið tiltölulega lág miðað við þeirra aflahlut. Þegar ráðstafanir hafa verið gerðar til þess að skerða aflahlutinn jafnfreklega og gert hefur verið, þá er ofur eðlilegt, að þeir, sem hafa byggt kaup sitt fyrst og fremst á aflahlut, eins og yfirmennirnir, geri nokkrar kröfur um að fá fastakaup sitt eða kauptrygginguna eitthvað hækkaða. Ég tel, að það hafi komið greinilega fram, að það eru allar líkur, sem benda til þess, að hægt hefði verið að ná samkomulagi við yfirmennina um eðlilega lausn á deilunni, ef sýnd hefði verið nokkur sanngirni frá hinum samningsaðilanum varðandi þessi sjónarmið þeirra. Menn verða að gera sér grein fyrir því. að auðvitað hlýtur það að fara þannig í öllum vinnudeilum, að ef annar aðilinn er algjörlega staður og fæst ekki til að hreyfa sig, þá gengur seint að ná samkomulagi. Ég hef bent á það, að ástæðan til þess, að útvegsmennirnir í þessu tilfelli hafa verið svona staðir og ósanngjarnir að mínum dómi í samningaviðskiptum sínum við yfirmennina, eru ábyggilega þær, að þeir hafa greinilega vitað. hver var afstaða ríkisstj. í þessum efnum, en hún hafði gefið út þá stefnu sína áður, að það ætti að skerða kjör sjómannanna, eins og gert var ráð fyrir í löggjöfinni, sem sett var um þeirra málefni í desembermánuði. Útgerðamenn hafa bókstaflega treyst á það, að ríkisstj. stæði við bakið ú þeim, þar sem þeir neituðu að verða við sanngjörnum kröfum. og það hefur komið í ljós, að ríkisstj. vill lögfesta þeirra sjónarmið í málinu. Með þessu frv. er því samningsrétturinn í raun og veru tekinn af yfirmönnum á fiskiskipaflotanum. Það á að setja lög um það við hvaða kjör þeir eiga að búa. Þetta álít ég mjög alvarlegt, og þá ekki síður, þegar þess er gætt. sem ég hef minnzt á, að kröfur þeirra voru tvímælalaust eðlilegar miðað við allar aðstæður, og þeir höfðu fallið frá miklu af sínum upphaflegu kröfum. Ég tel. að setning þessara laga sé mjög hættulegt fordæmi. Ég efast ekkert um það, að sú ríkisstj., sem nú kemur fram með frv. í þessa átt. hún er vís til þess að koma með hliðstæða löggjöf á verkalýðssamtökin í landinu og banna þeim að knýja fram eftir samningaleiðum í eða með verkfallsátökum vísitöluuppbætur á laun. Ríkisstj. hefur sömu rökin í þeim tilfellum eins og nú. Hún segir: Þjóðfélagið þolir það ekki. að efnt verði til verkfalla, og af því setjum við lög og bönnum ykkur að ganga eftir þessum réttindum. Hér er því vitanlega um stórt prinsipmál að ræða, sem verkalýðshreyfingin hefur hvað eftir annað gert samþykktir um, og það hefur ekki verið neinn vafi á því, hver hefur verið afstaða verkalýðshreyfingarinnar í þessum efnum. Eins og fram hefur komið hér í þessum umr., þá samþykkti m.a. síðasta Alþýðusambandsþing mjög harðorða yfirlýsingu í þá átt, að verkalýðshreyfingin neitaði með öllu að eiga nokkurt samstarf við ríkisstj., sem ætlaði sér að beita lögþvingunarleiðum. Það er full ástæða að benda hæstv. ríkisstj. á þessa yfirlýsingu frá síðasta Alþýðusambandsþingi, það er ekki öll nótt úti enn. Ríkisstj. mun enn þurfa að eiga ákveðin samskipti við verkalýðssamtökin í landinu, hún kemst ekki hjá því, og það getur orðið henni kostnaðarsamt að bregðast þannig við yfirlýsingum frá hálfu verkalýðshreyfingarinnar sem hún gerir raunverulega með þessu frv., en þar heldur hún sér enn þá við það að fara lögþvingunarleiðina. Það er ofureðlilegt, að sjómenn, bæði undirmenn og yfirmenn, geri tilraunir til þess að fá breytt sínum launakjörum meira bæði í hlunnindaátt og eins í þá átt að tryggja sér hærra lágmarkskaup. Það leiðir aðeins af því. að ríkisstj. er greinilega að eyðileggja þann grundvöll. sem byggt hefur verið á í launamálum sjómanna til þessa, en það eru hlutaskiptakjörin. Það rekur eitt frv. annað, sem fer í þessa átt. Ég skal nefna hér nokkur atriði um það, hvernig fiskverðið er gert óeðlilegt með sérstakri löggjöf frá Alþ. Eins og hv. þm. kannast við, þá er nú komið í lög, að það skuli taka fyrst 10% af fiskverðinu, sem ekki kemur til skipta og rennur í Stofnfjársjóð fiskiskipa, til þess að borga afborganir og vexti af bátunum, en þó 20% þegar um síldarafla er að ræða. Þetta er ekki það eina, því þar að auki er svo tekið af því fiskverði, sem ákveðið hefur verið, 17%, sem ekki heldur á að koma til skipta, og afhent er útgerðarmönnum til að greiða upp í almennan rekstrarkostnað skipanna. Það er til fleira af þessu tagi. Það er búið að taka af óskiptum afla til þess að greiða vátryggingarkostnað af skipunum. Sú upphæð, sem tekin er á þann hátt af fiskverðinu til þess að greiða vátryggingarkostnaðinn, mun orðið nema á milli 300 og 400 millj. kr. á ári. Það er einnig tekið með sérstökum skatti allhátt gjald af hinu almenna fiskverði í Aflatryggingasjóð, en Aflatryggingasjóður er samkv. lögum sjóður útgerðarmanna. Greiðslur úr honum ganga aðeins til útgerðarinnar. Þær greiðslur ganga ekki til skipverja, en tekjur sjóðsins eru fengnar með útflutningsgjaldi á sjávarafurðum, og á þann hátt er verið að velta greiðslum til sjóðsins yfir á herðar hlutamanna. Nýlega hefur verið myndaður sjóður. sem heitir Verðjöfnunarsjóður. Ef svo vill til, að fiskverð á erlendum markaði hækkar, þá má taka ákveðinn hluta af hækkuninni á fiskverðinu, leggja hann í ákveðinn sjóð. og ríkisstj. og þeir menn. sem hún hefur tilnefnt af hálfu útgerðarmanna, geta ráðstafað þessu fé. þannig að það komi ekki fyrr en eftir langan tíma inn í fiskverð. og kannske aldrei inn í fiskverð í viðkomandi grein. Þarna er einn skatturinn enn! Svo er nýjasta tiltækið þetta að leggja á enn nýtt útflutningsgjald til þess að greiða þennan margumtalaða fæðiskostnað. Á þennan hátt er verið að leggja alls konar gjöld á sjávarútvegsframleiðsluna, sem öll verða til þess að halda fiskverðinu hér niðri og gera það óeðlilega lágt. Þetta kerfi er í eðli sínu stórhættulegt. auk þess sem þetta er líka óréttlátt, því að það var gengið út frá því, að sjómennirnir á bátunum ættu að eiga ákveðinn hundraðshluta af aflaverðmætinu, en ekki af aflaverðmæti, sem búið væri að stýfa með alls konar ráðstöfunum. Þetta verður til þess. að fiskverð hér verður algjörlega ósambærilegt við það, sem fiskverð er í nálægum löndum, því að enn þá hefur ekki verið ákveðið að þessu sinni verð á loðnu, þó að bátarnir séu nú að undirbúa sig til þess að fara að veiða loðnu, en ekki hygg ég, að það fari langt frá því, að verð á loðnu muni vera ákveðið núna eitthvað í kringum 60–70 aura, og heyrt hefur maður, að það yrði lægra, það mun hafa verið 41 eyrir síðast á kg. En hins vegar vitum við það, að verð á loðnu í Færeyjum er rétt aðeins tæpar 2 kr. fyrir kg. Það er nefnilega ofureðlilegt, að þegar okkar sjómenn sjá það, að það verð, sem þeir eiga að fá hér innanlands, er svona kannske helmingur eða ekki helmingur af erlenda verðinu, þá verði þeim nokkuð gjarnt á það að landa heldur erlendis. Að vísu hefur nú ríkisstj. reynt að sjá dálítið við því með því að leggja þá enn þá hærra gjald á þann afla, sem landað er erlendis. En eigi að síður mun þetta fara svona. Við samanburð á þorskverðinu hér og t.d. í Noregi kemur út nokkuð svipuð mynd. Hér er um stórhættulegt fyrirbæri að ræða, og ég efast ekkert um það fyrir mitt leyti, að það mun draga til þess, m.a. vegna alls þessa fyrirkomulags, að sá fiskveiðifloti okkar, sem getur auðveldlega hreyft sig á milli landa, mun í vaxandi mæli stunda veiðarnar við önnur lönd og leggja þar upp afla sinn. Það er búið að brjála á þennan hátt allt verðlag hér. Þetta er vitanlega óeðlilegt. Fiskverðið átti að fá að koma út eins og efni stóðu til, og útgerðin átti að hafa aðstöðu til að borga sína rekstrarliði með eðlilegum hætti, en það átti ekki að velta kostnaðinum yfir í einhvern almennan sjóð, eins og gert hefur verið, því að áframhald á þessari stefnu leiðir auðvitað út í algjört öngþveiti. Ég býst við því t.d., að næsti almenningssjóður, sem verður myndaður í þessum efnum, verði t.d. olíukostnaðarsjóður. Það verður lagt á útflutningsgjald, safnað peningum í einn stóran sjóð, og svo koma allir útgerðarmenn í landinu og segja: Ég vil fá borgaðan minn olíukostnað úr þessum almenna sjóði. - Á þennan hátt verður sá látinn borga alltaf langmest í olíukostnað úr sjóðnum. sem hefur aflað mest, því hann leggur auðvitað mest í sjóðinn. Svo kemur almennur veiðarfærasjóður, og svona verður haldið áfram. Það kemur auðvitað að því, að efnahagsráðunautar ríkisstj. átta sig á því, að þeir eru hér úti á glapstigum í þessum efnum, þeir eru á algjörum villigötum. Ég hef hér, eins og hv. þm. hafa hlustað á. haldið margar ræður á hverju ári í sex ár um þá óhemjuvitleysu, sem væri fólgin í því fyrirkomulagi, sem hér hefur gilt á vátryggingarkerfinu. Ég hef ekki talið það eftir mér að halda þessar ræður, en það hefur ekki hnikað ríkisstj. til, fyrr en nú á þessu ári, að þá fékk ég að lesa eitt bréf. skrifað af Jónasi Haralz, þar sem hann segir. að um það sé ekkert að villast, að þjóðarbúið hafi tapað hundruðum milljóna á þessu vitlausa fyrirkomulagi. Hann er að byrja að rumska, en samt hefur hann ekki áttað sig betur á þessu en svo, að hann ætlar að leggja út í einn nýjan fæðiskostnaðarsjóð, sem er raunverulega byggður á sömu hugsuninni. En löngunin hjá ríkisstj. til þess að reyna að hafa hlut af sjómönnum í þessum efnum hefur verið svo mikil, að hún hefur farið þessa leið alltaf í vaxandi mæli. Ég skal nú ekki flytja hér langt mál til viðbótar þessu, sem ég er búinn að ræða um þetta frv. Þó eru atriði í þessu samkomulagi, sem hefði verið nokkur ástæða til þess að fá hér frekari skýringar á, en ég býst þó varla við því, að þær skýringar fáist. Þegar ég t.d. las yfir það samkomulag, sem hér á að lögfesta varðandi lífeyrissjóðinn, þá tek ég eftir, að í upphafi þessa samkomulags segir: „Það er samkomulag samningsaðila, að þeir beiti sér fyrir því á árinu 1969, að bátasjómönnum verði með lögum tryggð aðild að Lífeyrissjóði togarasjómanna og að þeir aðilar beiti sér fyrir því, að settur verði upp lífeyrissjóður.“ Þá minnist ég þess, að ríkisstj. hafði eitthvað svipað orðalag um almenna lífeyrissjóðinn, þegar hún lýsti því yfir, að ríkisstj. ætlaði að beita sér fyrir því að koma upp almennum lífeyrissjóði, en það gerði hún fyrir rúmum tveim árum og hann er ekki kominn enn. Þó að útgerðarmenn og sjómenn í þessu tilfelli lýsi því yfir, að þeir ætli að beita sér fyrir því að koma á þessum sjóði, þá er það nú ekki alveg öruggt. Mér sýnist, að þarna hefði nú verið full ástæða til þess, að ríkisstj. hefði a.m.k. lofað því alveg skuldbindandi, til þess að koma hér á sáttum, að löggjöf yrði sett um þennan lífeyrissjóð, sem þessir aðilar vildu standa að. En þannig er ekki formið, hvað sem verður um framkvæmdina. Þá tók ég eftir í þessu samkomulagi, að í niðurlagi 7. töluliðar segir: „Þeim sjómönnum, sem hættir eru störfum á sjó, skal heimil áframhaldandi aðild, enda vinni þeir í landi við útgerð.“ Enda vinni þeir í landi við útgerð? Hvað þýðir þetta? Vinnur sá bátasjómaður við útgerð, sem t.d. vinnur í frystihúsi eða í fiskvinnslustöð, eða vinna ekki aðrir skv. þessu orðalagi við útgerð en þeir, sem eru hlutarráðnir menn á bát, þó í landi séu? Ég vil nú vænta, að meiningin sé sú, að þeir bátasjómenn, sem fara í land, sem oft vill verða, og fara þá t.d. að vinna í fiskverkun, eða ýmsum öðrum útgerðarstörfum, eigi rétt á því að vera áfram í sjóðnum. En hver á þá að borga fyrir þessa menn? Ekki geta útgerðarmenn eða bátaeigendur og hásetar ákveðið það í samningi sín á milli, að þessi eða hinn frystihúsamaðurinn skuli borga sínum starfsmanni 6% af launum hans í lífeyrissjóð. Til þess þarf löggjöf, ef það á að skylda þá til þess. Þá er auðvitað komið hér upp ákvæði um það, að sumir starfsmenn í frystihúsunum hafa þarna lífeyrissjóðsréttindi og aðrir ekki. Hvaða hugsun liggur á bak við þetta? Hvernig á að framkvæma þetta? Það hefur auðvitað ekkert komið fram um það í þessum umr. Í því samkomulagi, sem hér er birt og fjallar um fæðiskostnaðinn, segir, að það skuli miða þessar fæðisgreiðslur við úthaldsdaga. Svo segir síðar: „Ákvörðun úthaldsdagafjölda og áhafnarstærðar fer eftir almennum reglum sjóðsins,“ þ.e.a.s. Aflatryggingasjóðs. Nú auðvitað vaknar sú spurning, hvort úthaldsdagar á fiskibát eru þeir dagar, sem skráðir hafa verið á bátinn. lögskráningardagarnir. Auðvitað hefði verið það eðlilega að miða þetta við skráningardagana, þá daga, sem skipverjinn er sannanlega skráður á bátinn. Þá er sagt, að í þessum efnum skuli þó fara eftir almennum reglum um Aflatryggingasjóð. Ég þykist þekkja talsvert til þessara reglna, hef gert upp við þennan sjóð fyrir fjölda marga aðila og veit, að í ýmsum tilfellum, þar sem lögskráningardagarnir eru t.d. 100, segir sjóðurinn: „Ég viðurkenni ekki nema 70–80 daga af þessu sem úthaldsdaga og færi þetta þannig niður.“ Sjóðurinn hefur engar fastar reglur um þetta mat sitt. Hann miðar þó við nokkur tilvik, t.d. þegar það liggur fyrir, að fiskibátur á skráningartímanum hefur ekki getað haldið róðrum vegna vélarbilunar eða annarrar bilunar. Þá hefur sjóðurinn venjulega tekið þann dagafjölda og dregið hann frá skráningardagafjöldanum til þess að finna úthaldsdagafjöldann. Þá mundi sem sé samkv. þessu það koma út, að ef sjómaður á fiskibát verður fyrir því óhappi, sem oft vill nú verða, að bátur bilar í eina viku og bíður eftir viðgerð, þá fær hann ekki greiðslur upp í fæðiskostnaðinn þann tíma, þó að hann þurfi auðvitað að vera á fæði við útgerðina þessa daga alveg eins og hina, meðan á rekstri stendur. En það er sýnilega þá ætlazt til þess, að fæðisgreiðslur falli niður í þessu tilfelli. En svo færir Aflatryggingasjóður þennan dagafjölda niður í ýmsum öðrum tilvikum eftir mati og samanburði við rekstur annarra. Ég er mjög hræddur um það, að miðað við þær vinnuaðferðir. sem hafa verið hafðar hjá þessum sjóði, verði svolítið erfitt fyrir útgerðarmenn að ákveða það fyrirfram, hverju þeir eiga að halda eftir af kauptryggingu sjómanna upp í væntanlegan fæðiskostnað þeirra. Þeir vita ekkert um það, hvað Aflatryggingasjóður gerir í þessum efnum, fyrr en eftir dúk og disk, fyrr en eftir marga mánuði. En þetta voru miklu frekar aukaatriði og voru mörg fleiri af þessu tagi, sem ég hefði gjarnan viljað ræða um, en það er sýnilega enginn tími til þess að fara út í það, eins og hér er stefnt að afgreiðslu þessa máls. Mér sýnist, að þetta mál liggi þannig fyrir, að það verði ekki um það villzt, að sjómannadeilan, sem staðið hefur að undanförnu, varð til vegna þeirrar löggjafar. sem ríkisstj. knúði hér í gegnum Alþ. í desembermánuði s.l. Mér sýnist það liggja einnig alveg glögglega fyrir, að með þeirri löggjöf var gengið freklega á umsaminn rétt sjómanna um aflahlut. Mér sýnist, að það hafi komið alveg greinilega fram, að í samningum þeim, sem fram hafa farið í sambandi við þessa deilu. hafa sjómenn gert hóflegar kröfur, bæði yfirmenn og undirmenn. Þeir hafa mjög fallið frá sínum upphaflegu kröfum til þess að reyna að ná samkomulagi, en þeirra viðsemjendur. studdir af ríkisstj., hafa sáralítið gengið til móts við þá og þegar tiltölulega lítið ber á milli. eins og við yfirmenn, þá er sagt nei og ákveðið að fara lögþvingunarleið. Mér sýnist. að það liggi líka alveg skýrt fyrir, að sú lögþvingunarleið, sem hér er ráðgerð, skapar hér mjög hættulegt fordæmi. Það hlýtur að verða litið á hana mjög alvarlegum augum af verkalýðshreyfingunni í landinu, og ég get ekki ímyndað mér annað en þessi lagasetning verði til þess að torvelda mjög samstarf allt á milli verkalýðshreyfingar í landinu og ríkisstj. Enginn vafi er á því, að þeir sjómenn, sem verða nú fyrir þessari lögþvingun, telja, að mjög hafi verið á sinn rétt gengið, og það er líka hættulegt, því að þeir eru sannarlega þýðingarmiklir starfsmenn í okkar efnahagskerfi. Það var allra sízt, eins og ég hef bent á áður í þessum umr., þörf á því eða ástæða til þess að ætla að fara að skerða umsaminn kauprétt sjómanna. Nú þurftum við einmitt meira á góðum og duglegum sjómönnum að halda til þess að koma lífi í okkar efnahagskerfi en nokkru sinni fyrr. En þetta hefur hæstv. ríkisstj. ekki skilið, og því hefur hún kosið að fara þú ógæfuleið, sem hún hefur valið með þessu frv. Afstaða mín og okkar Alþb.-manna er sú, að við leggjum til, að þetta frv. verði fellt, og ég óska eftir því, að það fari hér fram nafnakall um afgreiðslu frv. nú við 2. umr. Við höfum bent á það, að við teljum, að rétta leiðin hefði verið sú að setja sem allra fyrst á laggirnar sérstaka sáttanefnd, til þess að leita eftir fullu samkomulagi. og við teljum, að miklar líkur bendi til þess, að hægt hefði verið að ná slíku samkomulagi.



Herra forseti. Við I. umr. gat ég þess, að almennu verkalýðsfélögin væru nú að undirbúa aðgerðir sínar til þess að ná samningum að nýju um verðtryggingu launa. Ég tók þá fram, að við vonuðumst að sjálfsögðu til þess, að það tækist, án þess að til verkfallsátaka þyrfti að koma, en ef svo færi nú mót von okkar, að verkfallsvopninu þyrfti að beita, þá spurði ég. hver væri staða þeirra sjómannasamtaka, sem nú væri verið að binda með þessum lögum, - hver væri staða þeirra til þess að taka þátt í með öðrum verkalýðsfélögum að ná samningum um vísitölugreiðslur með verkfalli, ef á þyrfti að halda. Hæstv. sjútvmrh. svaraði því til, að þeir hefðu ekki þann verkfallsrétt. Hæstv. forsrh. tók þetta nokkuð öðrum tökum, taldi að þeir mundu hafa sama rétt og þeir hásetar, undirmenn, sem þegar hefðu samið. En þá liggur nú beint við að spyrja, hvort litið sé svo á, að undirmenn hafi nú samið á þann veg, að þeir geri ekki ráð fyrir því, að vísitala komi á þeirra kaup, nema því aðeins að einhverjir aðrir verði til þess að ná því fram og þeir geti síðan fengið það sjálfkrafa á eftir. Ég vil minna á það, að í fyrravetur, fyrir 11 mánuðum, var gerður sérstakur samningur varðandi verðtryggingu launa, eftir að þau ákvæði höfðu verið numin úr lögum með gengisfellingunni í nóv. 1967. Þetta var sérstakur samningur, sem sjómannasamtökin, eins og önnur verkalýðsfélög, stóðu að. Ég hygg, að það séu ekki mörg verkalýðsfélög, sem hafa fellt þetta samkomulag inn í sína samninga. Ég er alveg viss um, að þetta hefur ekki verið inni í almennum samningum, t.d. samningum Sjómannafélags Reykjavíkur eða annarra slíkra félaga, sem nú voru endurnýjaðir. Hér var um alveg sérstakan samning að ræða. Vegna mjög óljósra svara, sem eru gefin við þessu, tel ég, að það sé býsna þýðingarmikið að fá að vita, hvort hér er raunverulega um það að ræða, að með þessu frv., ef að lögum verður, séu þessi verkalýðsfélög, sem við ræðum nú, svipt verkfallsréttinum einnig hvað þessa sérstöku samninga snertir, sem ég tel óháða þeim samningum, sem hér er verið að lögfesta. Í þessu sambandi væri fróðlegt að vita a.m.k. fyrir mig og ég hygg, að fleiri teldu svo vera, hvað hv. 10. þm. Reykv., ritari Sjómannafélags Reykjavíkur, segir um þetta efni. Er það skoðun hans og er það skoðun forustumanna Sjómannafélags Reykjavíkur, að t.d. það félag og önnur, sem nú sömdu, hafi bundið svo hendur sínar með þessum samningum, að þau geti ekki beitt samtökum sínum til að fá fram verðtryggingu á kaup á ný? Ég mundi nú gjarnan óska eftir, að þessu yrði svarað á heldur gleggri hátt en hingað til hefur verið gert.



Herra forseti. Það er ekki ætlun mín að lengja þessar umr. mikið með langri ræðu, en vissulega væri ástæða til þess að ræða ýmsa þætti, sem snerta sjávarútveginn og þróun í íslenzkum sjávarútvegi á undanförnum misserum. Það væri t.d. ástæða til þess og dálítið freistandi að ræða um þá möguleika, sem menn eygja nú helzta í sambandi við sjávarútveginn og sem mundu auðvelda sjávarútveginum að komast hjá stórátökum eins og þeim, sem nú er sennilega að ljúka. Hér á ég einkum við þá auknu möguleika, sem menn hafa komið auga á nú upp á síðkastið, sérstaklega í sambandi við frystihúsin og fiskiðnaðinn. Það mætti kannske segja það með fullum rétti, að í raun og veru væri eina stóriðjan, sem Íslendingar gætu sjálfir komið á. einmitt í fiskiðnaðinum. Þar höfum við hráefnið, þar höfum við kunnáttuna og þó nokkra reynslu, og það er ástæða til að búast við auknum markaði á þessu sviði. Það væri raunar ástæða til þess að ríkisstj. hefði forustu um að setja upp „prógramm“, sem væri fólgið í því að endurskipuleggja hraðfrystihúsin og hraðfrystiiðnaðinn í landinu, með tilliti til þess að hefja stóraukna fiskvinnslu á því sviði og miða alveg sérstaklega að því að auka í stórum mæli neytendapakkningaframleiðslu með það fyrir augum að hagnýta mjög svo vaxandi markaði í Bandaríkjunum. Það væri einnig freistandi í raun og veru í sambandi við þetta mál að ræða almennt um efnahagsmálin. En hvort tveggja er, að það hefur verið um það samið, að hindra ekki svo mjög fljóta afgreiðslu þessa máls og svo hitt, að fyrir dyrum standa umr. um atvinnumál og þá væntanlega efnahagsmál í því sambandi. Auðvitað er margt, sem snertir almennt þetta mál eins og t.d. yfirlýsingar, sem ríkisstj. hefur gefið í sambandi við efnahagsráðstafanirnar, sem gerðar voru á s.l. hausti. Á ég þar sérstaklega við ræðu, sem hæstv. sjútvmrh. flutti á aðalfundi Landssambands ísl. útvegsmanna í desembermánuði s.l. Án þess að ég vilji gera þá ræðu að umræðuefni, nema að mjög litlu leyti, þá er ástæða til þess að ætla, að við slíkt tækifæri tali hæstv. sjútvmrh. fyrir munn ríkisstj., þegar hann mætir með undirbúna ræðu hjá samtökum eins og Landssambandi ísl. útvegsmanna. Á einum stað í þessari ræðu segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Með þeim lagafrv., sem ríkisstj. hefur nú lagt fyrir Alþ. um öruggari rekstrargrundvöll íslenzks sjávarútvegs, er gerð tilraun til að tryggja sem mesta atvinnu. Takist þetta ekki, mun verða nauðsynlegt að efna til nýrra alþingiskosninga og láta á það reyna, hvort fyrir hendi er með þjóðinni þingræðislegur meiri hl. fyrir þeirri stefnu, sem haldið hefur verið, eða nýrri stefnu, sem enn liggur ekki ljós fyrir. Um þessi atriði munu næstu vikur og mánuðir skera úr. Núv. ríkisstj. hefur lagt fram sínar till., svo sem henni bar skylda til. Eftir er að sjá þær í raunhæfri framkvæmd.“ Það, sem við höfum verið áhorfendur að undanfarnar vikur, er fyrsti áfanginn í raunhæfri framkvæmd þeirrar víðtæku till. og lagasetningar, sem hæstv. ríkisstj. beitti sér fyrir á s.l. hausti. Við höfum séð vaxandi atvinnuleysi í landinu, sem að vísu nú upp á síðkastið á m.a. rót sína að rekja til sjómannaverkfallsins, en ég er þó sannfærður um, að það muni koma á daginn, þegar sjómannaverkfallið hefur verið leyst, að um verður að ræða sums staðar á landinu verulegt atvinnuleysi og e.t.v. vaxandi. Við höfum enn fremur horft á mjög alvarlega vinnudeilu, sjómannaverkfallið, sem sennilega er nú að ljúka. Þó er það svo, að sums staðar á landinu er ólokið samningum t.d. við háseta, eins og t.d. á Austfjörðum. í Keflavík og e.t.v. víðar. Það er t.d. deilt um eitt atriði, sem mér er kunnugt um, að ekki hefur náðst samkomulag um, og það er það, að hásetar krefjast sérþóknunar fyrir aðgerð um borð í skipunum. Þó er sennilegra, að deilan muni leysast með lögfestingu þessa frv., sem hér er til umr. Ef litið er yfir helztu drættina af því, sem skeð hefur á undanförnum vikum og mánuðum, þá má minna á það, að á s.l. hausti efndi ríkisstj. til viðræðna allra stjórnmálaflokka um efnahagsmálin. Margir töldu þá, að samstarf á breiðari grundvelli en nú er væri hugsanlegt. Vissulega hefði þá verið þörf á víðtækari samstöðu um nauðsynlegar aðgerðir í efnahagsmálum, en í stað þess völdu stjórnarflokkarnir hina gamalreyndu viðreisnarstefnu, og vildu með engu móti breyta til, þrátt fyrir reynslu liðinna ára. Það var ástæða til að óttast bæði atvinnuleysi og stórátök um kaup og kjör, þegar hér var komið sögu. Því miður hefur hvort tveggja skeð, að verulegt atvinnuleysi hefur ríkt um allt land og, eins og ég sagði áður, virðist það fara vaxandi. Enn fremur hefur staðið yfir verkfall sjómanna um mánaðarskeið, og enginn veit nú, hvað kann að gerast um næstu mánaðamót eða á næstu vikum. Við erum margir þeirrar skoðunar, að þráseta ríkisstj. eigi mikinn þátt í því upplausnarástandi, sem er að skapast með þjóðinni. Hún virðist ekki vera þess umkomin að veita málefnum þjóðarinnar þá forustu, sem nauðsyn ber til. Hins vegar heldur ríkisstj. um völdin jötungripi. þótt ekki verði sagt það sama um tök hennar á efnahags- og atvinnumálum. Sjómannadeilunni var vísað til sáttasemjara eða sáttameðferðar snemma í janúar, en það var ekki fyrr en 12. febr. sem sáttasemjari treysti sér til að leggja fram miðlunartill. Þetta varpar í raun og veru nokkru ljósi á þá sjálfheldu, sem sjávarútvegurinn virðist vera kominn í. Það hefur hallað undan fæti hjá sjávarútveginum, og það er ekki eingöngu um að kenna versnandi afla og lækkandi verði. Það er einnig um að kenna forustuleysi ríkisstj. og fyrirhyggjuleysi, sérstaklega að því er varðar þann þátt sjávarútvegsins, sem menn byggja nú mestar vonir á, þ.e.a.s. hraðfrystiiðnaðinn og bolfiskveiðarnar. Efnahagsráðstafanir ríkisstj. ásamt almennri stefnu í efnahags- og atvinnumálum eiga raunar mikinn þátt í því. hvernig komið er. En nú standa menn frammi fyrir ákveðnum gerðum hlutum. og þjóðin býr nú raunverulega við neyðarástand. Það er rétt. Ríkisstj. hefur gripið til þess að fórna minni hagsmunum fyrir meiri hagsmuni. Í raun og veru beitir hún neyðarrétti gegn afleiðingum sinnar eigin stefnu. Með hliðsjón af því hve alvarlegt ástandið er teljum við framsóknarmenn rétt að leggja ekki stein í götu þessa frv. Vitanlega verður frv. samþ. Það er vitað mál. En við viljum jafnframt undirstrika andstöðu okkar við efnahagsmálastefnu ríkisstj. með því að láta hana bera allan ábyrgð á meðferð málsins frá upphafi til enda. Eins og ég sagði áður. vil ég ekki við þetta tækifæri ræða ýtarlegar um ýmsa þætti, sem snerta þó málið mjög. Það er ekki tími né tækifæri til þess, en ég vonast til þess, að umr. um atvinnumál og efnahagsmál verði látnar fara fram fyrr en síðar.



Herra forseti. Hv. 2. landsk. þm. beindi fsp. til mín í síðustu ræðu sinni. Nú skal ég viðurkenna það, að ég hef ekki orðalag á þeim samningum hjá mér, sem gerðir voru af Sjómannafélagi Reykjavíkur og samþykktir voru fyrir skömmu um bátakjörin, en ég þykist mega fullyrða það, að það hafi ekki verið sleppt niður neinum þeim ákvæðum varðandi vísitöluna í þessum nýju samningum. Þau ákvæði voru fyrir hendi. og með hliðsjón af því, að Sjómannafélag Reykjavíkur er eitt af aðildarfélögum Alþýðusambandsins, og það mál er ekki enn komið á dagskrá. þá þykist ég mega fullyrða það, að bæði varðandi bátasjómenn og reyndar einnig hvað varðar farmenn og togarasjómenn mun Sjómannafélag Reykjavíkur eiga aðild að Alþýðusambandinu í þeim umr., sem fara að hefjast um það mál. Ég er einn af þeim stuðningsmönnum stjórnarinnar, sem hef gengizt undir það við þessa og aðrar umr. um þetta mál, að tefja ekki málið með því að ræða það efnislega. Ég mun standa við það. Það mun gefast tækifæri til þess síðar í vikunni að ræða þetta og önnur vandamál sem steðja að þjóðfélaginu efnislega, og þá mun ég ræða frekar um þetta mál. Ég vil hins vegar taka það fram, að það eru, eins og reyndar hæstv. sjútvmrh. tók fram í einni ræðu sinni hér í kvöld, vissulega ekki létt spor fyrir marga, sem þurfa að greiða þessu frv. atkv., og hefði vissulega verið miklu æskilegra, að lausn hefði fengizt á málinu með frjálsum samningum. Hins vegar virðist öllum þeim, sem bezt til þekkja, bera saman um það, að málið sé komið í þann hnút, að á þann hnút verði að skera. og þess vegna mun ég fylgja framgangi frv. og greiða því atkv.



Herra forseti. Ég þakka yfirlýsingu þessa hv. 10. þm. Reykv. Ég er honum sammála. Ég álít, að Sjómannafélag Reykjavíkur og önnur sjómannasamtök hafi engan veginn samið af sér þann rétt, sem þau eiga, eins og önnur félög, til þess að berjast fyrir því, að verðtrygging kaups verði tekin upp að nýju. Þá hlýtur líka að leiða af því, að ef þessi félög eiga þennan rétt, eiga líka þau félög, sem nú er verið að lögbinda hér, sama rétt, vegna þess að það eru sömu samningar, sem er verið að lögbinda á þau, og samkv. yfirlýsingu forsrh. einmitt, að þessi félög muni eiga sama rétt og þau, sem sömdu. Þá sem sagt stenzt ekki sú yfirlýsing, sem hér var gefin fyrr, að þau hafi ekki þennan rétt, og ef þessari skoðun minni verður ekki mótmælt, tel ég, að þögn sé sama og samþykki.