Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Flm. (Gísli Guðmundsson): Þetta frv., sem hér liggur fyrir á þskj. 23, fer fram á það, að gerðar verði nokkrar breytingar á gildandi l. um byggingarsamvinnufélög, og er það tekið fram í grg., hverjar þessar breyt. eru. Aðalbreyt. er sú, að gert er ráð fyrir því, að í hverjum kaupstað sé aðeins eitt byggingarsamvinnufélag, í stað þess að samkvæmt núgildandi löggjöf geta þau verið og eru fleiri. Það verður að telja, að það sé á ýmsan hátt heppilegra, eins og nú hagar til um þessa starfsemi, að hafa eitt félag í hverjum bæ, m. a. sökum þess að l. gera ráð fyrir ríkisábyrgð á lánum þessara félaga, og þá er viðfelldnara, að ekki séu allt of mörg smáfélög, sem ríkið gengur í ábyrgð fyrir. Ef slíkt er lögtekið, verður að gera ráð fyrir, hversu með skuli fara þau félög, sem þegar eru stofnuð, og er ætlazt til þess í frv., að þegar slík félög ganga samar, í eitt stórt félag, þá komi félagsmenn í nýja félagið í þeirri röð, sem þeir gengu í eldra félagið, þannig að ekki raskist að neinu leyti við þetta sá réttur, sem menn kynnu að vera búnir að ávinna sér með því, að ganga inn í félögin. Svo eru smærri breyt. í frv., eins og niðurfelling stofnsjóðsgjalds, sem í rauninni verður að telja óþarft, og ákvæði um það, að þeir félagsmenn sitji fyrir lánum hjá slíkum félögum, sem hafa tekjur eða eignir undir ákveðnu marki. Þetta frv. lá fyrir síðasta þingi og var þá visað til n., sem mun hafa leitað umsagnar núverandi byggingarsamvinnufélaga hér í bæ um þær breyt., sem farið var fram á, en hvort þær umsagnir hafa borizt, er mér ekki fullkunnugt um. Ég vil leggja til, að frv. verði, að lokinni þessari umr., vísað til 2. umr. og allshn.



Herra forseti! Það er leitt, að hv. flm., hv. þm. Snæf., skuli ekki vera viðstaddur, en það verður að hafa það. Hann fór í síðustu ræðu sinni nokkrum orðum um það, sem ég sagði viðvíkjandi því, hvort meiningin væri að framkvæma þessi l. á móti vilja verkalýðsins. Hann fór rangt með þetta. Ég talaði ekki um framkvæmdina, heldur hvort það ætti að samþ. l. á móti vilja verkalýðsins. - Hv. þm. fór að vitna í síðustu kosningar og atkvæðatölur þeirra. Ég vil í þessu sambandi benda á, að það kom greinilega fram í þeim kosningum, að Alþfl. og Kommfl. voru á móti vinnulöggjöf, a. m. k. þeirri, sem gengur á móti verkalýðssamtökunum. Yfirgnæfandi meiri hluti verkalýðsins lýsti sig andvígan slíkri vinnulöggjöf, svo að það þarf engum blöðum um það að fletta. Ég spurði hv. þm. einmitt um það, hvort hann vildi reyna að kúska í gegn hér á þingi löggjöf, sem annar aðilinn, sem hlut á að máli, væri algerlega andstæður. Það þarf engum getum að því að leiða, hvernig verkalýðsfélögin mundu taka í slíka löggjöf, sem þannig væri samþ. Þau mundu taka því á sama hátt og samvinnufélögin, ef fulltrúar stóratvinnurekenda og stórkaupmanna hér á þingi ætluðu að samþ. einhverskonar þvingunar- og þrælalög á móti þeim. Ég býst við, að þau létu ekki bjóða sér slíkt. Í hvert skipti, sem á að reyna að kúga hina vinnandi stétt, þá ris hún upp á móti með þeim tækjum, sem hún getur beitt. Það er ekki einu sinni vist, að það þyrfti að koma til þess, því að ef ekki tekst að lama verkföllin, þá eru þau nægilega sterk til þess að sýna þeim í tvo heimana, sem ætla að svipta verkalýðinn frelsi sínu. Viðvíkjandi því, sem hv. þm. talaði í ræðu sinni um framkvæmd l., vil ég segja það, að það væri nær fyrir þingið að sjá til þess, að þau l., sem eru sett verkalýðnum til heilla. væru framkvæmd, áður en farið er að kosta til einhverra stórkostlegra ráðstafana, eins og ríkislögreglu, til þess að beita sér fyrir framkvæmd vinnulöggjafar. Á meðan l. um greiðslu verkkaups, bann kjallaraíbúða og l. um verkamannabústaði eru ekki betur framkvæmd en raun ber vitni um hér á landi, er sannarlega ekki hægt að ætlast til þess, að verkalýðurinn taki með þögn og þolinmæði á móti slíkri löggjöf, sem framkvæmd yrði á móti vilja hans út í yztu æsar. - Þessi sami hv. þm. var að tala um, að ég hefði minnzt á það í einhverri grein, að einhverjir af forsprökkum Kveldúlfs mundu verða gerðir landrækir. Ég býst ekki við, að það komi nokkurn tíma til slíks. Um það leyti, sem „Kveldúlfarnir“ væru búnir að setja Landsbankann á hausinn, mundu þeir vera stungnir af, áður en ríkisvaldið næði til þeirra. Viðvíkjandi nokkrum staðhæfingum og deiluatriðum, sem fram komu hér á milli hv. þm. Snæf. og hæstv. atvmrh., bæði um það vinnulöggjafarfrv., sem hv. þm. Snæf. leggur fram, og eins frv. það, sem komið hefir frá hinni stjórnskipuðu n. í þessum málum, vil ég segja nokkur orð. Hv. þm. Snæf. talar um, að skyndiverkföllin, sem verkalýðnum eru sérstaklega nauðsynleg, séu í raun og veru óþörf og að það eigi að vera hægt að afnema þau. Þetta er algerlega rangt. Það er óhjákvæmilegt fyrir verkalýðinn að hafa einmitt tryggðan rétt til þess að gera verkföll undireins, vegna þess að sá frestur, sem settur er, t. d. 7 daga eða 10–14 daga, eins og gert er ráð fyrir í þessu frv., bókstaflega eyðileggur verkfallsvopnið. Ég ætla að taka dæmi í sambandi við vinnu við höfnina hér í Reykjavík. Það eru til ýmiskonar ákvæði um, að það eigi að vera góður aðbúnaður við vinnuna á þessum stað. Ef það kemur fyrir í skipum, sem á að skipa upp úr, að stroffur eru svo ónýtar, að það er hættulegt að vinna við þær, vegna þess að það er við því búið, að þær slitni þá og þegar, og annar aðbúnaður er einnig hættulegur, þá er það eitt af því sjálfsagðasta, sem verkamenn geta gert undir slíkum kringumstæðum, að neita að vinna við slík skip. Þetta er eina ráðið til þess að knýja það fram, að ekki sé bókstaflega valdið slysum með slæmum aðbúnaði í sambandi við lest, spil og stroffur. Það er því gefið, að ef vinnulöggjöf verður komið á, þá yrði kært um þetta og dæmt, eftir því sem frv. verður skilið. Undir slíkum kringumstæðum býst ég við, að verkfallsvopnið sé nógu sterkt til þess að knýja strax fram lagfæringu á þessu. Sama gildir um innheimtu kaupgjalds, en það er eitt af því, sem er í landslögum, og venjulega er samið um, að kaup skuli greitt vikulega. Ef það væri ekki greitt eins og gera ber, þá þyrfti eftir þessu frv. að hefja málsókn út af því. Það er mikið áhrifameira fyrir verkamenn undir slíkum kringumstæðum að stöðva vinnuna og knýja þannig atvinnurekendur til þess að borga undireins, og það er gert undir slíkum kringumstæðum. En þessi réttur er nokkuð, sem verkamenn mundu ekki fá, ef þetta frv. yrði að l., enda er það vitað, að þetta ákvæði er til mikils baga í Svíþjóð, en þar hefir það verið sett. Hér á landi horfir sérstaklega við hvað þetta snertir. Það er ekki til nokkurt „kapitalistískt“ land, þar sem önnur eins óregla ríkir um greiðslu vinnulauna og hér. Í stórum atvinnugreinum hefir hvað eftir annað verið „spekúlerað“ með vinnulaun verkalýðsins, eins og t. d. í sambandi við síldarvinnuna. Atvinnurekendur, sem ekki sjá sér fært að borga vinnulaunin á réttum tíma, treysta því, að þeir geti það, þegar búið er að selja síldina, og það eru oft hreinustu vandræði fyrir verkamenn að innheimta vinnulaun sín á síldarvertíðinni. Það er því gefið, að skyndiverkföll, eru óhjákvæmileg til þess að knýja það fram, að réttur verkamanna í þessum efnum sé tryggður. Ennfremur vil ég benda á annað í sambandi við þetta frv., og það er það, að yfirleitt eru þessi frv. algerlega sniðin eftir útlendum fyrirmyndum án þess að taka nokkurt tillit til íslenzkra staðhátta. Erlendis eru fagfélög í verkalýðshreyfingunni, sem ná yfir mjög takmarkað svið, og meira að segja mestmegnis yfir þá menn, sem hafa vinnu. Atvinnuleysingjarnir fara af sjálfu sér út úr þeim. Hér er tekið upp samskonar ákvæði og er í vinnulöggjöf erlendis, sem á við þessi fagfélög, og hér er meiningin að láta það gilda gagnvart félögum, sem eru allt örðuvísi samsett og öðruvísi háttar til um, eins og t. d. Sjómannafélag Reykjavíkur, sem hefir á annað þúsund meðlimi, og þar eru menn, sem ekki eru alltaf sjómenn, en stunda hafnarvinnu og vegavinnu hér og hvar úti um land. Hvaða vit er nú í því, lögfræðilega séð, að setja þau ákvæði, að til þess að ákveða verkföll þurfi svo og svo margir að mæta, eins og gert er ráð fyrir í hinum ströngu ákvæðum 21. gr. í frv. hv. þm. Snæf. og í hinum tiltölulega ströngu ákvæðum í frv. hæstv. ríkisstj.? Það er alveg gefið, að í Sjómannafélaginu væri slíkt alveg óframkvæmanlegt. Það væri að gera sjómönnum ómögulegt að gera verkfall. Þetta ákvæði er apað eftir erlendum fyrirmyndum án þess að taka nokkurt tillit til íslenzkra staðhátta. Það nær því ekki nokkurri átt frá neinu sjónarmiði að samþ. slíkt. Mjög mikil vinna hér á landi er tímabilsvinna, vertíðarvinna og annað slíkt. Mennirnir, sem eru t. d. í Sjómannafélaginn eða Dagsbrún, eru langt í burtu frá heimili sínu svo og svo langa tíma til þess að leita sér atvinnu. Sama gildir um fjölda af öðrum verklýðsfélögum á landinu. Hlutverk félaganna hér er allt öðruvísi en verklýðsfélaganna í öðrum löndum. Aðstaða félaganna nú til að taka ákvarðanir um vinnustöðvanir sem slíkar er allt önnur hér eða erlendis. Tökum t. d., að í einni verstöð, á Siglufirði, eru saman komnir menn úr mörgum verklýðsfélögum á landinu. Það þyrfti ákvarðanir og samþykktir úr mörgum félögum á landinu, eftir þessu frv., ef að l. yrði, til þess að fá í gegn lagalega heimild fyrir því, að þessir menn mættu gera verkfall. Svona ákvæði ná ekki nokkurri átt, því að þau keyra verkalýðinn í þær viðjar, að það, sem hér er gert ráð fyrir, er brot á frelsi verkalýðsins. Þar að auki er þetta lögfræðilega skoðað óframkvæmanleg vitleysa, að ætla sér að keyra þetta í gegn sem l. móti samtökum verkamanna og samþykki þeirra, sem vitanlega hafa mest með þetta að gera. Í sambandi við frv., sem hér liggur fyrir, og í sambandi við allt, sem vinnulöggjafarn. hefir lagt hér fyrir, má geta þess, að í hvorumtveggja till. er lagt bann á pólitísk verkföll, að svo miklu leyti, sem þau beinast gegn ríkisstj. Slíkt nær ekki nokkurri átt. Það nær ekki nokkurri átt annað en að verkalýðurinn geti haldið því valdi, sem hann hefir, til þess að láta í ljós sínar skoðanir og berjast fyrir sínum réttindum á þann hátt, sem hann bezt ætlar, að hafi áhrif. Við vitum, að pólitísk verkföll hafa verið notuð úti um allan heim, m. a. til þess að knýja fram það núverandi borgaralega lýðræði. Þau hafa verið notuð af hálfu verkamanna til þess að knýja fram t. d. almennan kosningarrétt. Og vitanlega eru verkföllin sterkasta vopnið, sem verkalýðurinn hefir til þess yfirleitt að gæta réttar sins með. Við vitum, að hvað eftir annað, þegar afturhaldssöm lýðræðisstjórn hefir ætlað að framkvæma skerðingu á lýðræðinu, þá hefir verkalýðurinn svarað með verkföllum, alveg eins og þegar fasistar hafa reynt að steypa stjórn, sem þeim hefir verið illa við. Með þessu frv., ef að l. yrði, væri verið að svipta íslenzkan verkalýð sínu sterkasta vopni til þess að vernda þann mesta rétt, sem hann nú hefir, hið núverandi lýðræði. Þá er ennfremur eitt atriði í sambandi við þetta frv., sem ég vil vekja sérstaka athygli á. Það er ákvæðið um sektir og skaðabætur. Það er eitt af allra hættulegustu ákvæðum frv. fyrir verklýðshreyfinguna. Eftir þeim er hægt að dæma í nokkuð háar sektir og í skaðabætur, sem geta orðið geysiháar. Það, að gera slíkt mögulegt, er að opna algerlega sjóði verklýðsfélaganna fyrir atvinnurekendum, þannig að þeim er gert mögulegt að láta dæma verkalýðsfélögin svo þungum dómum, að sjóðir þeirra verði gerðir upptækir. Og mér þykir leitt að sjá, að líka í þessum till., sem vinnulöggjafarn. leggur hér fyrir, eru þessi sektarákvæði látin halda sér, og hækkuð þar í 10 þús. kr., og skaðabótamöguleikinn líka látinn haldast. Hinsvegar man ég ekki eftir, að í því frv., sem hv. þm. N.- Þ. flutti á Alþ. í fyrra um sáttatilraunir í vinnudeilum, væri þetta skaðabótaákvæði. Þessi ákvæði mæta skörpum mótmælum verkalýðsins, sérstaklega vegna þess óréttar, sem kemur fram í sambandi við þetta. Ég hefi bent á, hvernig afstaða atvinnurekenda er gerð í þessu frv. Hv. þm. Snæf. vildi nú samt sem minnst út í það fara. Ég talaði um, að atvinnurekendur gætu gert verkfall, þ. e. a. s. vinnustöðvun, án þess að það varðaði við lög. Þeir geta sagt: Það borgar sig ekki lengur að reka þessi framleiðslutæki. Þá heitir það ekki „lockout“ eða verksvipting. En verkamaðurinn má ekki segja: Það borgar sig ekki fyrir mig að vinna þetta. Þá er það verkfall, sem varðar við lög og hægt er að dæma í skaðabætur fyrir. Hv. þm. Snæf. vatt sér út úr að svara þessu. Hann sagði, að það væri í einstökum tilfellum hægt að sjá, hvað væri verksvipting. En flestar vinnustöðvanir, sem hér á landi hafa verið gerðar af atvinnurekendum, þær hafa verið gerðar svo, að sagt hefir verið, að ekki borgaði sig að gera út. Er það meiningin, að það eigi að banna þeim að segja þetta? Nei, vitanlega, það er ekki meiningin með frv. Það er ekki eftir frv. hægt að dæma atvinnurekendur í sektir eða skaðabætur fyrir svona vinnustöðvun, ef þeir sjálfir kalla hana ekki „lockout“. En það er hægt að dæma verkamenn fyrir að vilja ekki vinna, þó að þeir beri ekki fyrir aðrar ástæður en þessar viðbárur atvinnurekendanna, sem ég nefndi. Þetta ákvæði er ranglátt, og mér þykir leitt, að vinnulöggjafarn. skuli hafa viljað halda þessu ákvæði. Þá vil ég víkja að því, sem hv. þm. Snæf. var að tala um æsingamenn, sem er hans uppáhaldsorð í sambandi við það, þegar hann talar um sósíalistaforingja. Ég verð að benda honum á, að það er svo afskaplega fjarri því, að það sé tiltölulega lítill hópur manna, sem séu sósíalistar, sem beita sér fyrir því, að fólk verði sósíalistar, og að það séu þeirra fáu manna áhrif, sem geri það að verkum, að verkalýðurinn verði sósíalistar. Nei, það eru beinlínis hagsmunir verkalýðsins, sem safna honum undir merki sósíalismans. Verkamannastéttin hefir ekkert af að lifa nema sína vinnu. Hún er sett gagnvart atvinnurekandanum eins og ánauðugir bændur gagnvart jarðeigandanum og eins og þrælarnir gagnvart þrælaeigandanum. Hún er undirokuð stétt, af því að hún ræður ekki yfir sínum lífsskilyrðum. Þegar þessir undirokuðu menn finna til réttar síns og gera kröfu til þess að geta lifað, þá gera þeir kröfu til þess að eiga atvinnufyrirtækin. Það verður krafa verkamannastéttarinnar sem heildar, og því ríkari sem stéttin finnur meira til sín í þjóðfélaginu. Það er krafa verkamannastéttarinnar, en ekki krafa fárra æsingamanna. Ef það væri rétt, sem hv. þm. Snæf. heldur fram um þessa æsingamenn, sem hann svo kallar, þá væri það bókstaflega eins og þeir væru færir um að umsnúa hugsunarhætti heilla stétta í þjóðfélaginu bara með sínum eigin sannfæringarkrafti, án þess veruleg skilyrði væru fyrir hendi önnur til slíkrar hugarfarsbreytingar. Það er verið að gera þessa fáu menn að ofurmennum, sem geti snúið tugum þús. manna til fylgis við sínar skoðanir með eigin krafti einum saman. Nei, verkamannastéttin er stétt, sem hefir verið undirokuð, en rís upp til þess að heimta framleiðslutækin í sínar hendur; það er það, sem er að gerast. Ef á að tala um einhverja menn sérstaklega, sem framkalli þessa hreyfingu, þá væri miklu betra að tala um vissa auðmenn og vissa stóra atvinnurekendur hvað slíkt snertir. Ef nokkrir æsa upp nokkra menn hér á landi til slíks, þá væri það Kveldúlfur eða einhverjir þess háttar. Verkamenn, sem ganga þúsundum saman atvinnulausir, horfa á, að ein fjölskylda hefir farið í þjóðbankann og fengið þar að láni 6–10 millj kr., og svo er sagt, að þessi fjölskylda sé eitthvað, sem hjálpi verkalýðnum til að geta lifað. Þessum mönnum, sem tala um æsingamenn, er bezt að stinga hendinni í sinn eiginn barm.

*Jón Pálmason: Eins og hv. þm. Snæf., 1. flm. þessa frv., veik að í ræðu sinni um daginn, þá er það nú í fjórða sinn, sem þetta frv. er flutt hér á hæstv. Alþ. Reynslan, sem fengin er að undanförnu á Alþ. um afgreiðslu þessa máls, er sú, að málinu hefir verið vísað til n. og svo hefir það ekki sézt meira. Ég hefi ekki blandað mér inn í þær umr., sem fram hafa farið um þetta mál á undanförnum Alþ. En af því að ég geri ráð fyrir, að frv. kunni að fara sama veg nú sem fyrr, að það sjáist ekki eftir að það hefir fengið þá meðferð, sem ég hefi lýst, að vera vísað í n., og af því að ég geri líka ráð fyrir, að þá sjáist heldur ekkert annað frv. hér á þessu Alþ. um vinnulöggjöf, vil ég segja um þetta mál fáein orð frá sjónarmiði okkar sjálfstæðismanna, af því að ég er þess viss, að sú skoðun er ríkjandi í sveitum landsins almennt, að það sé eitt af allra nauðsynlegustu og þýðingarmestu málum fyrir okkar þjóðfélag, að koma á vinnulöggjöf, sem geti komið að mestu leyti í veg fyrir þá óöld, sem verkföll og vinnustöðvanir hafa í för með sér. Það hefir verið upplýst í þessum umr. af hæstv. atvmrh., að það frv., sem samið hefir verið af þeirri mþn., sem sett hefir verið til þess að athuga þessi mál, hafi verið sent til verklýðsfélaganna til umsagnar. Þetta er ekki nýr leikur, því að það er búið hvað eftir annað að segja hér á þingi, að það eigi að koma vinnulöggjöf. Framsóknarmenn hafa látið í það skína, að þeir séu því fylgjandi, að hér verði sett vinnulöggjöf, og hafa talað um það við kjósendur sína úti um land, að það ætti að setja vinnulöggjöf. Þeir hafa líka verið að þvælast með frv. um vinnulöggjöf, og nú hefir það verið sent til verklýðsfélaganna til þess að tefja það og til þess m. a., að það komi ekki til greina að samþ. það hér á þessu Alþ. Ég veit ekki til, að frv. þetta hafi verið sent til kaupfélaga til umsagnar. En þau eru á vissan hátt mótaðili hvað þetta snertir. Og ef nauðsyn er að senda frv. um þessa hluti til verklýðsfélaganna til umsagnar, þá er ekki síður nauðsynlegt að senda það til þeirra annara aðilja, sem hagsmuna hafa að gæta í sambandi við ákvæði þess. Ég tel mjög mikla nauðsyn á því, að samþ. verði l., sem að einhverju haldi koma gagnvart því, að á undanförnum árum hefir það verið látið haldast uppi, að einstakir æsingamenn hafa æst upp þá stétt í okkar þjóðfélagi, sem kölluð er verkamenn, og ekki hefir neitt gert eins mikið illt okkar atvinnuleyfi og framleiðslu. Hv. síðasti ræðumaður talaði um það nú og áður, hvort það væri virkilega meiningin að setja lög um þessa hluti móti vilja verkalýðsins. Ég tek það fram fyrir mig, að ég er sannfærður um, að aldrei verður sett vinnulöggjöf, sem nokkurt gagn er í, ef á að miða hana við vinnu þeirra manna, sem gert hafa sér það að lífsatvinnu að blekkja fólkið í landinu og telja því trú um, að því sé til hagsbóta sú starfsemi, sem þeir reka og hafa rekið á undanförnum árum. Ef því á að setja slíka löggjöf hér, sem gæti komið í veg fyrir verkfallsbölið, til hagsbóta, ekki aðeins fyrir allar aðrar stéttir í landinu en verkalýðsstéttina, heldur líka fyrir verkalýðinn, þá verður að gera það móti vilja þeirra manna, sem reka sína pólitík eins og hv. síðasti ræðumaður og aðrir, sem í svipuðum anda hafa unnið. Um það, að meiri hl. þjóðarinnar sé gegn því að setja vinnulöggjöf, og að síðustu kosningar sanni, að svo sé, þá vil ég segja, að það er bara algerlega öfugt. Því að síðustu kosningar sanna kannske ekkert betúr en það, að það hafa komið kröfur frá yfirgnæfandi meiri hl. þjóðarinnar um, að sett verði vinnulöggjöf. Því að allur Sjálfstfl., Bændafl. og líklega yfirgnæfandi meiri hl. Framsfl. eru fylgjandi því, að koma góðri skipun á í þessu máli, sem komið geti í veg fyrir þá óöld, sem ríkt hefir hér á landi, á stundum til ákaflega mikils tjóns fyrir landsmenn marga og þjóðarbúið í heild. Það er ákaflega einkennandi fyrir hugsunarhátt þeirra manna, sem gert hafa sér það að verkefni, sem ég minntist á, þetta sem hv. síðasti ræðumaður sagði, að brýn þörf væri á því fyrir verkafólkið að geta gert skyndiverkföll, því að ef það væri útilokað, að hægt væri að ákveða verkfall nema með viku eða 14 daga fresti, áður en verkfall mætti hefja, þá væri það sama sem að eyðileggja verkfallið. Hvað segir hv. 5. þm. Reykv. með þessu? Hann hefir líklega ekki athugað, hvað hann óbeinlínis sagði með þessum orðum. Hann sagði með þessu óbeinlínis, að ef frestur fengist á verkfalli, þá mundi verkalýðurinn fá næði til þess að sjá, hvað honum væri fyrir beztu, og heilbrigð skynsemi fá ráðið svo miklu bjá fólkinu, að ákaflega erfitt væri að æsa það upp. Hv. þm. var að tala um slysahættu og að það gæti verið brýn þörf á að geta sett á skyndiverkföll vegna slíkrar hættu. En við höfum önnur l. í því sambandi hér á landi. Ég hefi ekki heyrt getið um það, að á okkar skipum væri sérstaklega þörf á að stofna til slíkra skyndiverkfalla vegna útbúnaðar þar. Þá talaði sami hv. þm. um, að þetta frv. væri öpun eftir erlendum fyrirmyndum án þess að taka tillit til íslenzkra staðhátta. Það er sniðið eftir þeirri löggjöf, sem sósíalistar á Norðurlöndum hafa sett hjá sér. Og það er ekki langt farið í kröfum um skipun á þessum málum, þó að farið sé eftir svipuðum línum í þessu efni og sósíalistar í Danmörku, Noregi og Svíþjóð hafa farið eftir hjá sér. - Hv. þm. segir, að það sé öðru máll að gegna hér á landi en þar, og það er satt. En það er öðru máli að gegna hér en þar bara alveg á öfugan hátt við það, sem hv. 5. þm. Reykv. vill vera láta, því að það eru minni líkur til þess hér á landi heldur en á öðrum Norðurlöndum, að verkalýðurinn þurfi að verja sig gegn yfirgangi auðmanna. Það er nú komið svo langt hér hjá okkur, m. a. fyrir atbeina þeirra manna, sem fyrir ýmsum óhappaverkum verkalýðsins hafa staðið, að eignir þeirra atvinnurekenda, sem haldið hafa uppi atvinnu í landinu, eru nær gengnar til þurrðar vegna langvarandi rekstrarhalla á atvinnurekstrinum. Þá kom sú makalausa yfirlýsing hjá hv. þm., sem er sannarlega ekki ný hjá sósíalistum hér á Alþ., að þótt l. yrðu sett um þessa hluti, þá væru þau óframkvæmanleg, ef þau væru sett móti vilja verklýðssamtakanna. Það er sagt með þessu, að ef Alþ. setji l. móti vilja einhverrar stéttar í landinu, þ. e. verkalýðsins, þá er höfð hótun um að gera uppreisn gegn þessum l. og hlíta þeim ekki að neinu leyti. Það er skoplegt að heyra menn, sem tala svona, í öðru orðinu tala um það með fjálgleik miklum, að þeir séu svo miklar lýðræðissinnar. Með því að hóta því að gera uppreisn, ef ekki verði farið að vilja þeirra í einstöku máli, þá eru þeir í hinu orðinu að tala um lýðræðið og helgi þess. Það er ekki nýtt að heyra hótanir frá þessum mönnum, því að í útvarpsumræðunum síðustu hér á Alþ. hefir formaður Kommfl. sagt, að ef Sjálfstfl. myndaði ríkisstj. með formanni Alþfl. og Framsfl., þá yrði sú ríkisstj. ekki liðin. Þá talaði hv. þm. um, að verkalýðsstéttin hér á landi væri undirokuð stétt og einskonar þrælar atvinnurekendanna. Í því sambandi var hann að útmála, hversu sterk væri aðstaðan, sem atvinnurekendurnir hefðu gagnvart verkalýðsstéttinni að því er til atvinnumála kemur. Um þetta er það að segja, að það er kunnugt, að nú um a. m. k. heilan áratug hafa allir þeir menn, sem starfað hafa fyrir sósialistaflokkana hér á landi, unnið að því beint og óbeint að telja fólkinu trú um, að það væri heppilegra fyrir þess framtíð að vera í verkamannastétt heldur en að reka atvinnu. Þessi áróður, bæði félagslega og í ræðum og ritum og á Alþ., hefir haft þau áhrif, að smátt og smátt hefir unga fólkið hópazt úr sveitum landsins, þar sem það hefir skilyrði til þess að reka atvinnu og vinna fyrir sér sjálft, og í hina stærri kaupstaði. Og eftir því sem þessi svíkamylla hefir gengið lengra, eftir því hefir aðstaðan orðið örðugri fyrir þetta fólk í kaupstöðunum. Því að það er bæði sveitunum og fólkinu til óhollustu, að fólkið fari frá þeim stöðum, þar sem það getur unnið fyrir sér, og bætist við atvinnuleysingjahópinn í kaupstöðunum. Hér á landi eru náttúruskilyrði svo mikil, að hér þarf ekkert atvinnuleysi að vera í landinu, ef skynsamlega er á málum haldið. Þá var síðasti ræðumaður að segja, að þeir menn, sem gætu æst upp einhver verklýðsfélög til verkfalla, án þess að það væru hagsmunir félaganna sjálfra, sem um væri barizt, væru ofurmenni og sannfæringarkraftur þeirra langt fyrir ofan það, sem fulltrúar atvinnurekenda hefðu ráð á. Þetta er algerður misskilningur, því að það er tvennt ólíkt, að byggja upp eða rífa niður. Það kostar t. d. allmikil átök og vinnu og langan tíma að byggja vandað hús; við skulum segja, að það sé úr timbri. En það þarf ekki nema eina eldspýtu til þess að brenna húsið upp til agna, og það er einmitt þetta. sem þessir menn hafa verið að vinna á undanförnum árum og hugsa sér að fá færi á að vinna í framtíðinni - að brenna upp þau verðmæti, sem hafa haldið uppi okkar þjóðlífi, til þess að fá tækifæri til að koma á þeirri stefnu, sem þeir telja, að sé heillastefna fyrir okkar þjóðfélag, - þeirri stefnu, þar sem allir eiga að eiga allt og enginn neitt.

Ísleifur Högnason Hv. þm. A.-Húnv. taldi í upphafi sinnar ræðu það hið mesta áhugamál sveitamanna að koma á vinnulöggjöf. Ég er ekki viss um, að þessi skoðun hans sé rétt, a. m. k. virðist manni það við dálitla yfirvegun, að það sé beinlínis á móti hagsmunum bænda, að gengið sé svo á rétt verkamanna, að þeim verði ekki lífvænlegt í kaupstöðunum, því að sá markaður, sem bændur hafa að styðjast við, byggist að mestu leyti á verkalýðnum í kaupstöðunum. En þessi löggjöf miðar að því að hefta frelsi verkalýðsins til verkfalla. Þetta kom greinilega fram hjá hv. 4. landsk. við útvarpsumr. við 1. umr. fjárlaganna, að nauðsyn bæri til þess að fella gildi krónunnar og setja á vinnulöggjöf. Þetta eru leiðirnar, sem eiga að bjarga við stóratvinnurekstrinum hér í kaupstöðunum. En frá sjónarmiði bænda er þetta hið mesta óráð, vegna þess að með því að skerða kaupmátt verkalýðsins, hlýtur sá markaður, sem þeir hafa hér innanlands, að þverra, og þeir verða að sitja uppi með sínar framleiðsluvörur óseldar. Þetta ættu framsóknarmenn, sem eru sérstaklega fulltrúar bænda, að taka til yfirvegunar. Hv. þm. A.-Húnv. sagði, sem rétt er, að ríkisstj. hefði sent verkalýðsfélögunum úti um land þetta vinnulöggjafarfrv., sem Alþfl. og Framsfl. legðu fram, til athugunar og að von sé á svörum þeirra fyrir 5. marz. Mér vitanlega hefir þetta frv. ekki verið tekið til athugunar í félögunum, enda mun svo komið fyrir þm. Alþfl., að þeir standa einangraðir frá verkalýðsfélögunum víðsvegar um landið, og má gera ráð fyrir, að þau verði öll ákveðin á móti þessari löggjöf, enda er hér um svo áberandi réttarskerðingu að ræða, að ekki kemur til mála, að þau samþ. hana. - Ég hefi ekkert á móti því og get fallizt á það með hv. þm. A.-Húnv., að frv. þetta sé sent til kaupfélaga og annara aðilja víðsvegar um landið, og það látið dragast eitt ár enn, að þetta mál komi til úrslita. Það er nauðsynlegt, að þjóðin fái að kynna sér jafnveigamikið frv. sem þetta, sérstaklega þar sem stjskr. ákveður, að eigi megi skerða atvinnufrelsi manna, nema almenningsheill krefji. Ég sem samvinnumaður get sagt það, að enginn vafi er á því, að þetta er hinn mesti bjarnargreiði við kaupfélögin, að fá þessa vinnulöggjöf setta, því að hún er stór réttarskerðing frá því sem nú er. Þá dró hv. þm. A.-Húnv. það út úr ræðu hv. 5. þm. Reykv., að við kommúnistar hefðum í hótunum um að gera uppreisn gegn þessum lögum, ef þau yrðu sett. Sama kom fram í ræðu hv. 4. landsk. við útvarpsumr. um daginn, þar sem hann hafði það eftir mér, að verkalýðurinn myndi hafa þessi lög að engu. Nú er það mála sannast, að ég hefi aldrei viðhaft þessi orð. En formaður Sjálfstfl., hv. þm. G.-K., sagði í fyrra, þegar frv. hv. þm. Ísaf. um breyt. á l. um vigtun síldar var til umr., að þótt lögin yrðu samþ., þá myndu sjómenn ekki hafa þau að neinu. Það er hann, formaður Sjálfstfl., sem hefir lýst því yfir hér á Alþ., að verkalýðsstéttin muni ekki hafa lög, sem þingið setur, að neinu. En það er ekki að undra, þótt hv. 4. landsk. minnist ekki á þetta, því að hann á undir högg að sækja, þar sem formaður Sjálfstfl. er. Það vill svo til, að skírskotað hefir verið til vinnulöggjafanna á Norðurlöndum, enda hefir vinnulöggjafarnefndin skrifað landssamböndum verkamanna á Norðurlöndum, og vill svo vel til, að ég hefi hér í höndum bréf frá formanni Landssambands verkamanna í Svíþjóð, þar sem hann drepur á helztu ágalla þessarar löggjafar. Í bréfinu segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Sérstaklega hefir óánægju innan byggingariðnaðarins orðið vart, bæði út af hinum almennu vinnusamnings- og vinnudómstólslögum og hinum svokölluðu aðvörunarlögum. Ástandið innan þessa iðnaðar er líka nokkuð sérstætt. Sökum þess að innan þessarar atvinnugreinar eru oft heldur óáreiðanlegir eða alveg ógjaldfærir atvinnuveitendur, verða byggingarverkamenn frekar öðrum verkamönnum að vera á verði um innheimtu kaupsins og að gæta þess, að farið sé eftir gildandi samningum. Reynslan hefir líka sýnt, að í vissum tilfellum er nauðsynlegt að grípa til ráðstafana fyrirvaralaust, og frá sjónarmiði þessara verkamanna er lagaleg skylda um vissan aðvörunartíma, áður en vinna er lögð niður, óheppileg“. Þetta er nú álit jábræðra Stefáns Jóhanns og þeirra, sem mest berjast fyrir því að koma í gegn þessari vinnulöggjöf. - Það er, eins og hv. 5. þm. Reykv. benti á, auðvitað það bezta vopn í höndum verkamanna, til þess að tryggja, að öll tæki, sem notuð eru við vinnuna, séu í lagi, að neita að vinna, fyrr en úr ágöllunum sé bætt. Hv. þm. A.- Húnv. sagði, að það væri önnur löggjöf. sem tryggði menn fyrir slysförum. En ég geri ráð fyrir, að verkamenn vilji heldur halda lífi og limum heldur en að fá nokkrar krónur í skaðabætur. Skyndiverkföll geta verið bráðnauðsynleg í mörgum tilfellum, og mætti finna þess dæmi hér á landi. Til dæmis, ef formaður Sjálfstfl. hefði framkvæmt fyrirætlun sína, þegar hann var ráðh. hér um árið og ætlaði að setja fleiri hundruð manns í fangelsi, - hvaða ráð áttu þá verkamenn að hafa til þess að brjóta það á bak aftur? Ekki hefði verið hægt að hafa hálfsmánaðar fyrirvara á að afstýra því. En samkv. frv. Alþfl. og Framsfl. er ekki leyfilegt að gera pólitísk verkföll, og mega þeir vara sig á því, því að ef Íhaldsflokkurinn tæki við völdum, þá myndi hann beita þeim ofbeldísaðferðum, að skyndiverkföll væru nauðsynleg til þess að vernda lýðræðið. Ég mun því, eins og hv. 5. þm. Reykv., greiða atkv. gegn því, að þessu frv. verði vísað til 2. umr. og nefndar.

* Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson): Það er ekki ætlun mín að fara að ræða það frv., sem ekki liggur hér fyrir, till. mþn., en út af þeim ummælum, sem hér hafa komið fram, að skyndiverkföll væru bönnuð í því frv., vil ég aðeins benda á það, að sá 7 daga frestur, sem tiltekinn er í því frv., gildir aðeins í þeim tilfellum, þar sem um er að ræða ágreining um kaup og kjör. Önnur verkföll er hægt að setja á fyrirvaralaust. Og í þeim tilfellum, þegar um er að ræða öryggi á vinnustöðum eða vangreiðslu á kaupi, þá er nauðsynlegt að geta gripið til skyndiverkfalls, og það er hægt eftir till. mþn. Út af því, sem hv. þm. A.-Húnv. var að tala um, að þetta frv. hefði átt að sendast kaupfélögunum úti um land, þá get ég sagt það, að ég hefi ekkert á móti því, en þar sem engin tilmæli lágu fyrir um það, sá ég enga ástæðu til, að það yrði gert. - Frv. hefir verið sent Vinnuveitendafélagi Íslands, en ekki Sambandi. íslenzkra samvinnufélaga, en úr því skal verða bætt hið bráðasta.

*Garðar Þorsteinsson: Ég sé ekki ástæðu til að tefja mikið fyrir því, að þetta mál gangi til n., og get auk þess látið mér nægja að vísa til þess, sem hv. 1. flm. hefir um þetta mál sagt, og til þeirrar grg., sem frv. hefir fylgt á undanförnum þingum. En það eru aðeins nokkur atriði - og þá sérstaklega hjá hæstv. atvmrh. -, sem ég tel ástæðu til að fara nokkrum orðum um. Hæstv. ráðh. hefir á undanförnum þingum, þegar þetta frv. hefir verið til umr., haldið því fram, að hér væri um algerða þrælalöggjöf að ræða, og nú fyrir tveim dögum lét hann þau orð falla, að það kæmi að sjálfsögðu ekki til nokkurra mála að samþ. þetta frv., því að verkalýðurinn myndi ekki sætta sig við þessa löggjöf. Jafnframt tók hann það fram, að verkalýðurinn myndi að vísu sætta sig við vinnulöggjöf, en ekki slíka sem þessa, heldur þá, sem feist í því frv., sem nú hefir verið boðað og prentað er í áliti vinnulöggjafarnefndarinnar. Nú vil ég benda hæstv. ráðh. á það, að til þess að hann geti stimplað þetta frv., sem hér liggur fyrir, sem þrælalöggjöf, en jafnframt talað um, að hitt frv., sem í vændum er, sé þannig lagað, að verkalýðurinn muni sætta sig við það, þá verður hann að sjálfsögðu að benda á einhver þau atriði í þessu frv., sem sérstaklega gangi á rétt verkalýðsfélaganna umfram það þá, sem í hinu frv. er. Ég hefi ekki heyrt hann nefna eitt einastá dæmi þessu til sönnunar. Hann hefir að vísu nefnt I. kafla frv., sem er um rétt stéttarfélaga og afstöðu þeirra til atvinnurekenda, en ég vil benda hæstv. ráðh. á það, að allur sá réttur, sem í þessum I. kafla frv. vinnulöggjafarnefndarinnar felst til handa verkalýðsfélögunum, er sumpart fram tekinn í okkar frv. og sumpart leiðir hann af stjskr. sjálfri. Það þarf t. d. ekki að taka það fram í lagagrein, að menn eigi rétt til þess að stofna stéttarfélög í þeim tilgangi, að vinna að sameiginlegum hagsmunamálum verkalýðsstéttanna og launtaka yfirleitt. Sá réttur, sem hæstv. ráðh. vill nú halda fram, að þetta frv. sérstaklega veiti verkalýðsfélögunum, felst í stjskr. Og í öðru lagi vil ég benda honum á það, að í frv. okkar er einmitt þessum rétti verkalýðsfélaganna slegið föstum, því að þar stendur, að samninga milli verkalýðsfélaga og vinnuveitenda skuli gera skriflega. M. ö. o., það hefir engum dottið í hug að skerða þann almenna rétt, sem verkalýðsfélögin hafa að þessu leyti til, og allt tal hæstv. ráðh. um það, að l. kafli þessa frv. veiti verkalýðsfélögunum einhver aukin réttindi fram yfir frv. okkar til l. um vinnudeilur, nær þess vegna ekki neinni átt. Í öðru lagi minntist hæstv. ráðh. á það, að réttur verkalýðsfélaganna væri aukinn í frv. vinnulöggjafarnefndarinnar, með því að þeim veittist kostur á að setja sérstaka trúnaðarmenn á vinnustöðvum og við afgreiðslur skipa. Ég vil nú benda á það, að flm. þessa frv. hafa ætíð lýst því yfir, að þeir væru reiðubúnir til þess að taka brtt., sem mættu verða til samkomulags, og það er a. m. k. víst, að þetta atriði gæti ekki sérstaklega réttlætt það, að þetta frv. væri borið fram, sem nú er þó í vændum, vegna þess að í þeim samningum, sem undanfarið hafa verið gerðir milli verkamanna og vinnuveitenda, eru einmitt ákvæði svipuð sem þessi víða tekin fram, sem sé að verkamenn fái að hafa trúnaðarmenn. Það eru þá þessi tvö atriði - aukinn réttur verkalýðsfélaganna og rétturinn til þess að hafa trúnaðarmenn -, sem mér virðist hæstv. ráðh. byggja þau ummæli sín á, að annarsvegar liggi fyrir þrælalöggjöf og hinsvegar það frv., sem verkalýðurinn gæti fellt sig við. Auk þessa, sem ég nú hefi tekið fram, þá er það vitað og viðurkennt, að þetta frv. um vinnudeilur er sniðið nákvæmlega eftir löggjöf þeirri, sem gildir um þessi mál á Norðurlöndum, löggjöf, sem þar hefir verið praktiseruð um marga áratugi, og sem ekki er vitað, að alþýða manna né heldur vinnuveitendur hafi sett sig á móti. Hæstv. ráðh. verður því að slá því föstu, að ef okkar frv. er þrælalöggjöf, þá sé heimildin, sem bak við það liggur, sem sé vinnulöggjöf Norðurlanda, líka þrælalöggjöf. Hæstv. ráðh. sagði í sambandi við ummæli hv. þm. Snæf., að það væri ekki hægt við sáttatilraunir í vinnudeilum að knýja fram gagntilboð. Og þetta er rétt. En með þessu er líka annað játað, sem þeim, er á móti þessari vinnulöggjöf standa, virðist erfitt að viðurkenna, og það er, að verkfallsrétturinn er áfram óskertur. En hæstv. ráðh. gleymdi hinsvegar því, að þó ekki sé hægt að knýja fram gagntilboð, þá er sáttasemjurum með þessu frv. gefinn aukinn réttur og skylda til þess að fylgjast með öllum samningum milli atvinnurekenda og vinnuþega, og hefðu þeir því miklu meiri möguleika til þess að koma á sáttum heldur en þeir hafa nú. Bæði hv. 5. þm. Reykv. og hv. 5. landsk. hafa talað um það, að verkalýðsfélögin séu ákveðið á móti þessari vinnulöggjöf. Hæstv. ráðh. hefir líka áður sagt þetta og segir það enn að vissu leyti, en takmarkar það þó aðeins við annað frv. En ég fæ ekki betur séð en að síðustu kosningar, bæði til Alþ. og bæjarstjórnar, hafi ótvírætt skorið úr um það, að verkalýðurinn er ekki á móti setningu vinnulöggjafar, því að við báðar þessar kosningar var það eitt af aðalnúmerunum, sem þessi hæstv. ráðh. kom með á þingmálafundum og í útvarpinu, að nú ætlaði íhaldið að skella á þessari þrælalöggjöf, ef það kæmist í meiri hluta. Ef Sjálfstæðisfl. kæmist til valda, mundi hann setja vinnulöggjöf. Hvernig fór við síðustu kosningar bæði til Alþ. og bæjarstjórna? Þannig, að Sjálfstfl. stórjók atkvæðamagn sitt og fékk kosna 4 þm. af 6 hér í Reykjavík og 9 af 15 fulltrúum kosna í bæjarstjórn. Dettur nokkrum í hug, ef jafnmargir meðal verkalýðsins væru andvígir þessari stefnu Sjálfstfl. og sumir vilja vera láta, að þá mundu þeir fylkja sér utan um frambjóðendur hans eins og raun ber vitni um? Dettur hv. þm. í hug, að verkalýðurinn hér í Reykjavík gengi með Sjálfstfl. í þúsunda tali, ef Sjálfstfl. samt sem áður væri búinn að lýsa yfir því, að hann ætlaði að setja og framkvæma þrælalöggjöf og binda verkalýðinn í slíkar viðjar, sem þessir menn eru að reyna að lýsa? Verkalýðurinn hefir gert sér það ljóst, að það er honum sjálfum fyrir beztu, að sett verði vinnulöggjöf. Hinsvegar er enginn, sem neitar því, að það væri æskilegt, að hægt væri að gera það með samkomulagi allra aðilja. því að vitanlega verður framkvæmd l. betri, ef svo er, og þess vegna er Sjálfstfl., eins og hann hefir ætið tekið fram við flutning frv., reiðubúinn til að semja um einstök atriði, eins og hann er nú reiðubúinn til að semja á þessu þingi um þær till., sem hér kunna að koma fram til breyt. Það er enginn vafi á því, hvað sem fá má menn inn á á einhverjum æsingafundum eða í einhverjum verkalýðsfélögum. þar sem málið er ranglega flutt, jafnvel vísvitandi, að þá sannar það á engan hátt, ef málið væri rétt flutt fyrir verkalýðnum, að hann sannfærðist ekki um, að þessi löggjöf er honum ekki hættuleg, og á pólitískum fundum, þar sem báðir aðiljar hafa rætt málið, hefir verkalýðurinn átt kost á að sjá, hvað er sannleikur í þessu máli. Hv. 5. þm. Reykv. sagði, að eitt af því, sem útgerðarmenn heimtuðu, væri frjáls umráð yfir gjaldeyrinum, og að þeir vildu selja hann fyrir það verð, sem þeim sýndist, en það þýddi kauplækkun fyrir verkalýðinn. Ég fæ ekki séð, að það sé ósanngjörn krafa, þó að útgerðarmenn vilji fá nauðsynleg umráð yfir gjaldeyri til þess að nota til að kaupa það, sem þeir þurfa til útgerðarinnar, og ég man ekki betur en að hv. 5. þm. Reykv. greiddi atkv. með till., sem kom fram um þetta efni á síðasta þingi frá hv. þm. G.-K. Það er a. m. k. víst, að þessi till. var samþ. hér í hv. d., þó að hún yrði ekki að l., vegna þess að ákvæðið um það, að útgerðarmenn fengju frjáls umráð yfir sínum gjaldeyri til notaþarfa útgerðarinnar, var fellt í hv. Ed. Þessi hv. þm. var með þeirri till.

Hv. þm. skýrir algerlega rangt frá

. Hálfbróðir þessa hv. þm., hv. 3. þm. Reykv., greiddi einnig atkv. með þessari till. Ég fæ ekki séð, að það ætti að verða einhver kauplækkun fyrir verkalýðinn, að útgerðarmenn fengju gjaldeyri til þess að kaupa útgerðarvörur fyrir. Það er þvert á móti. því að með því að fá umráð yfir erlendum gjaldeyri, mundu útgerðarmenn komast að betri kjörum, og það mundi þýða kauphækkun, en ekki kauplækkun, svo að hv. 5. þm. Reykv. hefir algerlega misskilið þetta atriði. Og þó að þetta gengi enn lengra, eins og hv. þm. virðist vilja skilja þetta, og útgerðarmenn fengju umráð yfir öllum sínum gjaldeyri, ef það ekki bryti í bága við neitt annað, þá mundi það samt sem áður þýða kauphækkun, en ekki kauplækkun fyrir þá, sem vinna við útgerðina, því að kaupið verður því hærra sem hærra verð fæst fyrir vöruna, og ef andvirði vörunnar er greitt í erlendri mynt, þá fást fleiri íslenzkar krónur fyrir hana en ella. Það er því sama, hvort þetta er tekið í viðtækari eða þrengri merkingu, þetta er ætíð fyrir verkalýðinn, en ekki á móti honum. Hv. 5. þm. Reykv. nefndi tvö dæmi þess, að nauðsynlegt væri að leyfa skyndiverkföll. Annað var það, að þar sem slæmur aðbúnaður væri á vinnustað, gæti það haft í för með sér slys. ef verkamenn hefðu ekki rétt til þess að leggja strax niður vinnu. Það er búið að sýna þessum hv. þm. fram á það, að slíkt kemur þessu máli ekkert við. Getur hv. þm. bent mér á nokkurt dæmi þess, að nauðsynlegt hafi verið að leggja niður vinnu strax af þessum ástæðum?  Hitt dæmið, sem hv. þm. tók, var, að nauðsynlegt væri fyrir verkalýðinn að gera skyndiverkfall, ef kaup fengist ekki greitt. Ég efast um, að það geti nokkurntíma leitt til þess, að verkalýðurinn fái fyrr greitt sitt kaup, ef hann getur stöðvað vinnuna. Það getur verið, að það komi fyrir í einhverju tilfelli, að einhver maður sé þvingaður til þess að greiða kaup. sem fallið er í gjalddaga, fyrr heldur en ella, en það er aðeins undantekningartilfelli, sem skiptir engu máli, þegar dæma á um réttmæti fyrirvaralausrar vinnustöðunnar. Það, sem til greina kemur í þessu sambandi, er sérstaklega það, að verkalýðurinn á landi og á sjó er sérstaklega tryggður með sín vinnulaun. Krafa hans er forgangskrafa í bú þess, sem lætur vinna. Það veit hv. á. þm. Reykv. Og í öðru lagi eru sjómenn sérstaklega tryggðir með löggjöf með sjóveði í skipunum, þannig að þó að þetta gæti komið fyrir og þó að það mætt nefna dæmi þess, þá er það undantekning frá reglunni, svo að það er engin ástæða til þess að leyfa slik fyrirvaralaus verkföll. Þegar verið er að meta, hvort vegna slíkra undantekningartilfella ætti að heimila með l. fyrirvaralaus verkföll af þessum ástæðum, þá verður annarsvegar að miða við það, hve mörg dæmi eru fyrir slíku, og hinsvegar, hvað mikið er í húfi almennt, og mér er óhætt að segja, að fyrir ríkisvaldið og hina almennu heild er miklu meira í húfi, ef fyrirvaralaus verkföll eru leyfð, heldur en þó að ef til vill mætti finna einhver dæmi þess, að slík verkföll gætu gefið verkamönnum einhver sérstök aukin réttindi. Þegar hv. 5. þm. Reykv. er að tala um, að verkföll séu nauðsynleg til verndunar lýðræðinu, þá er það í rauninni ekki svaravert. Ég held, að það sé meira hugmyndaflug, sem þessi hv. þm. hefir, heldur en almennt gerist, og ef til vill stendur þetta eitthvað í sambandi við grein, sem birtist eftir hann sjálfan í Þjóðviljanum í haust, þegar sameiningin milli Alþfl. og Kommfl. var strönduð, þar sem hv. þm. er að reyna að finna rök fyrir því, hvers vegna ekki megi standa í stefnuskrá þessa væntanlega sameinaða flokks, að hann skuli vinna á grundvelli lýðræðis og þingræðis. Hann vill sem sé halda því fram, sem ef til vill ætti að vera einhver rök fyrir hans afstöðu til þessa atriðis í hinu svo kallaða sameiningarmáli, að sá meiri hluti, sem fer með völd á Alþ., hafi ekki meiri hluta þjóðarinnar að baki sér, sem er að sjálfsögðu rétt. En það er það ástand, sem þessi hv. þm. hefir nú undanfarið lagt blessun sína yfir, því að það er vitað, að sá minni hluti, sem verið hefir á Alþ. undanfarin ár, hefir haft meiri hluta þjóðarinnar að baki sér. Hv. þm. finnst ekkert athugavert við slíkt lýðræðisbrot, ef það er honum og hans flokki í vil. Það var annaðhvort hv. 5. þm. Reykv. eða hv. 5. landsk., sem sagði það við hæstv. atvmrh., að hann og hans flokksmenn hér á þingi stæðu uppi fylgislausir, þeir hefðu að vísu kjörbréfin í höndum, en enga kjósendur bak við sig, og í slíku tilfelli er það ákaflega bagalegt, að meiri hluti Alþ. skuli styðjast við fylgislausa þm. Hv. 5. þm. Reykv. ætti ekki að vera að beita sér sérstaklega á móti þessu frv. af því, að það sé hætt við, að því lýðræði, sem hann þykist vilja vernda, sé sérstaklega stefnt í voða, ef ekki er leyft að beita verkfallsréttinum. Hann ætti a. m. k. að þora að setja það inn í stefnuskrá þess flokks, sem hann vill stofna, að hann eigi að starfa á grundvelli lýðræðis, ef hann vill vernda lýðræðið með verkföllum.

Stendur það ekki?

. Nei, sameiningin sprakk á því, eins og allir vita. Annars fer betur á því, að þeir rifist um það hálfbræðurnir, hv. 3. þm. Reykv. og hv. 5. þm. Reykv., annarsvegar og svo þessir umboðsmenn Alþfl. hinsvegar. Hv. 5. þm. Reykv. finnst rangt, að það skyldi vera sett inn í þetta frv. ákvæði um skaðabætur. Ég vil benda hv. þm. á það, að í öllum þeim l., sem gilda um þetta atriði á Norðurlöndum, eru einmitt ákveðnar sektir og skaðabætur, og það er meira heldur en að það sé gert, því að það er líka ákveðið, að mótaðilinn hafi rétt til þess að ganga eftir innheimtu þessara skaðabóta og annara bóta í viðbót, og þessar sektir renna ekki til ríkissjóðs, eins og gert er ráð fyrir í frv. vinnulöggjafarnefndar, heldur til mótpartsins. Hvað segir hv. þm. um slíkt ákvæði? Af þessu dæmi er það auðséð, hvað þessi frv., sem hér er um að ræða, ganga skemmra að þessu leyti heldur en þau l., sem annarsstaðar gilda um þessi efni. Ég vil svo að endingu aðeins endurtaka það, sem vitanlega er aðalatriðið í þessu máli, en það er það, að ríkisvaldið verður að hafa aukinn íhlutunarrétt um það böl, sem a. m. k. annarsstaðar er viðurkennt sem þjóðarböl, þegar verkfall skellur á verkall ofan, en atvinnuleysi eykst á þann hátt í landinu. Það er a. m. k. viðurkennt alstaðar annarsstaðar en hér. Það er einmitt þetta aukna íhlutunarvald ríkisins, sem við viljum fá fram, með því að sáttasemjara gefist meiri möguleikar til þess að koma á sáttum í vinnudeilum heldur en verið hefir. Og alveg á sama hátt er þetta og hlýtur að verða vilji almennings, eins og það var vilji almennings, að löggjöf var sett um sáttatilraunir í vinnudeilum 1925. Ég veit, - að hér er enginn til, sem ekki viðurkennir, að þau l. séu réttmæt. Enginn neitar því, að í fjölmörgum tilfellum hefir sáttasemjara ríkisins tekizt að koma á sáttum, þar sem annars hefðu haldið áfram vinnudeilur. Hvers vegna má þá ekki reyna að fikra sig áfram á þeirri braut, sem farin hefir verið og gefizt hefir vel? Hvers vegna megum við ekki feta í fótspor annara þjóða og auka þetta vald, eins og hér er lagt til í þessu frv.? En hinsvegar hefir okkur aldrei komið til hugar að svipta verkalýðinn þeim rétti, sem hann hefir í fyrsta lagi til að slá sér saman í félag. Sá félagsskapur er viðurkenndur réttur samningsaðili í þessu frv. Og hinsvegar hefir verkalýðurinn sama rétt og áður, innan vissra takmarka, um frest til þess að gera verkfall út af ágreiningi um kaup. Og að síðustu vil ég svo taka það fram, sem ég legg áherzlu á, og andstæðingar þessa máls vilja gleyma, að dómstóllinn á aldrei að dæma um kærurnar sjálfar, heldur aðeins um gildi samninganna, sem gerðir hafa verið. Verkalýðurinn hefir sama rétt áfram til þess að ákveða, fyrir hvaða kaup hann vinnur.



Ég ætla að segja nokkur orð út af því, sem hv. 8. landsk. sagði í síðustu ræðu sinni, í fyrsta lagi viðvíkjandi gengislækkuninni og hættunni á henni og kröfum stórútgerðarmanna um umráð yfir gjaldeyri fyrir þær vörur, sem þeir framleiða og mun hafa verið um 40 millj. kr. eftir síðustu ársframleiðslu að dæma. Það, sem rætt var um í fyrra hér á þinginu og fólst í brtt. hv. þm. G.-K. í sambandi við frv. til l. um gjaldeyrisverzlun, sem lá þá fyrir þinginu, var það, að útgerðarmenn fengju umráð yfir þeim hluta af sínum gjaldeyri, sem þeir þyrftu til innkaupa á nauðsynlegum útgerðarvörum. Það þýðir, að í staðinn fyrir, að þeim gjaldeyri er nú ráðstafað til hringa og heildsala, sem verzla með olíu, kol og salt, fengju útgerðarmenn gjaldeyrinn beint í sínar hendur. Við kommúnistar fluttum till. á þinginu, sem gengur í líka átt og tryggir útgerðarmönnum sjálfum gjaldeyrisleyfi fyrir þessum vörum, en við göngum lengra, því að við viljum tryggja útgerðarmönnum umráð yfir þessum gjaldeyri á undan hringunum. Það er eðlilegt og sjálfsagt að hjálpa sérstaklega smáútvegsmönnum til þess að fá umráð yfir þessum gjaldeyri til þess að kaupa nauðsynjar til útgerðarinnar. Það, sem um er að ræða nú og kemur fram í kröfum stórútgerðarmannanna, er það, að þeir vilja í rauninni fá umráð yfir öllum gjaldeyri útgerðarinnar til þess að geta braskað með hann, og það þýðir það, að þeir geta selt hann dýrara en hann nú er og fellt þannig íslenzku krónuna í verði, a. m. k. um 20%, og gagnvart verkalýðnum þýðir þetta það, að verð á innfluttum afurðum hækkar sem því svarar, og ef vöruverð hækkaði um 20%, þá mundi kaup og kjör verkamanna og bænda rýrna að sama skapi. Þarna er um tvennt ólíkt að ræða, sem ekki má blanda saman. Kommfl. og Alþfl. eru einu flokkarnir, sem eru á móti tilraunum stórútgerðarmanna til þess að lækka gengið, sem veldur stórkostlegri dýrtíð og lækkuðu kaupi hjá verkalýðnum, bæði beint og óbeint. Hv. 8. landsk. minntist á, að atvinnurekendur hefðu hagsmuni af því að sjá um, að aðbúnaður á vinnustöðum væri í lagi. Staðreyndirnar tala bara öðruvísi. Það eru ekki fá slys í verksmiðjum og við uppskipun, sem beinlínis stafa af algerðu hirðuleysi viðkomandi atvinnurekenda og fulltrúa þeirra um aðbúnað, og menn vita, hvað sagt er, þegar verkamenn kvarta yfir slíku. Það er sagt: það er hægt að nota þetta. Atvinnurekendur reyna að spara og spara og láta tækin ganga sér til húðar. Hv. 8. landsk. hefir nú heyrt það, sem hv. 5. landsk. vitnaði hér áðan til álits formanns Landssambands verkamanna í Svíþjóð, sem hann skrifaði til vinnulöggjafarnefndar, þar sem kvartað er undan því, að vinnulöggjöf sé því til hindrunar, að byggingarverkamenn fái greitt kaup, sem þeir eiga rétt á, og enn verra yrði hér uppi á teningnum í þessu efni. Það var eftirtektarvert, að hv. 8. landsk. talaði í allri sinni ræðu um verkföll, en í frv. þeirra sjálfstæðismanna er reynt að láta lita svo út sem verið sé að gera verkamönnum og atvinnurekendum jafnhátt undir höfði. Hv. þm. talar um, hvað ríkisvaldið eigi mikið í húfi, ef verkföll verði leyfð, en sami hv. þm. minnist ekki einu orði á, hvað ríkisvaldið eigi í húfi, ef vinnustöðvanir atvinnurekenda eru leyfðar. Þarna gægist nokkuð vel fram undan sauðargærunni það, sem undir henni býr. Hv. 8. landsk. var að tala um, að það væri óvarlegt af mér að fala um verkföll til verndunar lýðræðinu. Það vill nú svo vel til, að það er til nokkuð ljóst dæmi um þetta, og meira að segja frá síðasta áratug, þegar okkar eiginn konungur hafði í frammi sitt alkunna framferði og gerði „statskup“. Þá gerðu verkalýðsfélögin dönsku allsherjarverkfall til þess að bjarga lýðræðinu undan þingræðinu. Ef þessi hv. lögfræðingur vill athuga, hvað þingræði yfirleitt þýðir, þá sér hann, að samkvæmt íslenzku stjskr. hefir konungur jafmikinn rétt og þetta löggjafarþing, sem við sitjum á, meðan því er ekki breytt. Það þýðir, að konungur getur neitað að staðfesta l., svo að löggjafarvald Alþ. er alls ekki fullkomið. Það er vitanlegt, að lögfræðingar dæma ekki eftir öðru en bókstaf l., og ef við eigum að taka okkar stjskr. og athuga hana, þá verðum við að líta á galla hennar, og þar með vitum við, að þingræði okkar er háð konungsvaldinu. Dæmið frá 1921 í Danmörku sýnir okkur. hvernig konungsvaldinu var beitt þar í landi. Það sýnir, hvernig þingræðið, sem verið er að tala um, að sé svo dýrmætt í þessu sambandi, er notað af hendi einnar persónu í þágu stórgróðamannanna í landinu og afturhaldsins beinlínis á móti yfirgnæfandi meiri hluta landsfólksins. Það er því alveg auðsætt mál, að það getur verið nauðsynlegt fyrir verkalýðinn að gripa til verkfalla hreint og beint til að bjarga lýðræðinu. 



Þetta frv. var flutt á síðasta þingi og komst til landbn., en kom þaðan ekki aftur. Form. n. tjáði mér, að hún hefði tekið þetta atriði til athugunar og lofað að taka það sem bráðabirgðaákvæði upp í bálk þann, sem hún hafði þá með höndum um lán til landbúnaðar. Nú er mér hinsvegar tjáð, að það frv. hafi ekki komizt í gegn á síðasta þingi, en verði flutt aftur, og er mér sagt, að þetta bráðabirgðaákvæði sé fellt niður og er því flutt hér aftur sem sérstakt frv. Aðalinnihald frv. er ekki margbrotið, aðeins það, að þar til landsdrottnum ber skylda til skv. 12. og 13. gr. ábúðarlaganna nýju að hýsa jarðir, sem leiguliðar búa á, þá skuli leiguliðar jafnréttháir til að fá styrki til að endurhýsa hjá sér eins og sjálfseignarbændur, vegna þess að þeir hafa ekki í annað hús að venda þangað til ákvæði ábúðarl. nýju um byggingarskyldu landsdrottins koma til framkvæmda, og sú skylda, sem er í 11. og 12. gr. ábúðarl., mun ekki koma til framkvæmda fyrr en á árinu 1939. Hér er því um að ræða eitt ár, sem leiguliðar þeir, sem nauðsynlega þurfa að byggja, ættu að fá hjálp samkv. þessum nýju l. um framlög ríkisins til endurbyggingar 4 sveitabýlum, og ég er sannfærður um, að hv. landbn. lítur á þetta mál með svo mikilli sanngirni, að hún afgreiði frv. fljótlega í þetta sinn, því að það er enginn vafi á því, að hér er um að ræða þá bændur landsins, sem eru langverst settir, bændur, sem búa nú á leigujörðum, þar sem hús eru gersamlega óíbúðarhæf og landsdrottinn vill ekki byggja eða veita neinn styrk til þess, og það opinbera vill ekki heldur rétta hjálparhönd. Sjálfsábúðarbændur hafa venjulega eitthvað til þess að setja að veði, þar sem þeir eiga jarðirnar, til þess að geta byggt upp, en þessir leiguliðar, sem eru algerlega réttlausir á jörðum einstakra manna, hafa ekkert til þess að setja sem veð og eru því verr settir en sjálfsábúðarbændur, þar til að framkvæmd verður byggingarskylda landsdrottna samkv. nýju ábúðarlögunum. Ég vil þess vegna ekki að óreyndu trúa því, að hv. landbn. setjist aftur á þetta mál, því að ég veit, að þar eru menn, sem hafa góðan skilning á kjörum bænda, sem verst eru settir. Því vil ég leggja til, að málinu verði vísað til hv. landbn., þó að hún hafi að vísu athugað það á síðasta þingi, og vil ég óska þess, að málinu verði vísað til 2. umr. að þessari lokinni.