Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Steingrímur Hermannsson) : Herra forseti. Á þskj. 500 hef ég leyft mér að leggja fram frv. til l. um Rannsóknastofnun fiskræktar, og flyt ég það ásamt hv. þm. Stefáni Jónssyni. Frv. þetta á fyrst og fremst rætur sínar að rekja til þess vaxandi skilnings, sem er orðinn almennur hér á landi á gífurlega miklum möguleikum þessa atvinnuvegar, sem er tiltölulega nýr og vanþroska hjá okkur, er á byrjunar vaxtarskeiði. Við erum þeirrar skoðunar, að þessi atvinnugrein þarfnist, ekki síður en aðrar atvinnugreinar og e. t. v. að ýmsu leyti fremur, öflugrar rannsóknarstarfsemi til þess að vel megi fara. Ég held, að það sé einnig ljóst, að þörfin, ekki eingöngu hér, heldur almenn þörf í heiminum fyrir vaxandi framleiðslu á eggjahvítuefnum og matvælum almennt, hlýtur að krefjast þess af okkur Íslendingum, að við nýtum þau gullvægu tækifæri, sem við eigum í tiltölulega hreinum vötnum okkar, bæði til fjalla og í fallvötnum og sjó, til þess að framleiða þá mikilvægu matvælavöru, sem hér er um að ræða. Ég hygg, að flestum sé nú að verða það ljóst, að möguleikar okkar á þessu sviði eru gífurlega miklir. Eins og ég sagði áðan, erum við svo heppnir að vera enn þá með tiltölulega gott og hreint vatn, en ýmsar aðstæður hér eru allmikið á annan veg en þær eru hjá öðrum þjóðum og er því ekki eins auðvelt og í sumum öðrum tilfellum að flytja hingað heim þá þekkingu og þá tækni, sem þar hefur þróazt, og nota hana hér án aðlögunar. Því er það skoðun okkar, að þessi starfsemi þurfi á öflugum rannsóknum að halda. Þróun fiskeldis og fiskræktar almennt á sér æðilanga sögu. Þessi atvinnugrein hefur þróazt t. d. með austrænum þjóðum í marga mannsaldra og náð þar, miklum viðgangi. En þó hygg ég, að þær framfarir, sem hafa orðið á þessum sviðum á síðustu árum, eigi að öllum líkindum meira erindi til okkar vegna okkar aðstæðna heldur en það, sem fram hefur farið í þeim fjarlægu löndum. Mjög eru athyglisverðar ítarlegar tilraunir, sem stórfyrirtæki og stofnanir í nágrannalöndum okkar hafa tekið sér fyrir hendur í sambandi við eldi á fiski við hinar ýmsu aðstæður, m. a. í sjó, í búrum, í tjörnum og á margháttaðan annan máta. Allt er þetta tækni og aðferðir við fiskeldi og fiskræktun, sem á mjög mikið erindi til okkar. Hér á landi hefur þessi atvinnugrein hafizt, eins og ég sagði áðan, að nokkru, en hún hefur átt í ýmsum erfiðleikum, vegna þess að menn hafa ekki þekkt þær aðstæður, sem hér eru sérstakar. Vatn er oft kaldara og oft næringarskortur í okkar vatni af þeim sökum, og mörg mistök hafa verið gerð, sem von er í slíkri ungri atvinnugrein. Engu að síður hefur náðst hér athyglisverður árangur á nokkrum sviðum og nægir þar t. d. að minna á margumrædda stöð í Lárósi, sem náð hefur afar athyglisverðum árangri og vonandi til eftirbreytni. Einnig hefur tekizt hér að rækta upp fjölmargar ár, þannig að fiskgengd hefur aukizt þar verulega, og er enginn vafi, að á þeim sviðum er töluverð reynsla fengin. Hitt er svo annað mál, að á þessu sviði bíða hér hjá okkur Íslendingum gífurlega mikil rannsóknarverkefni. Það er lítið sem ekkert gert enn til þess að rannsaka okkar fjallavötn, sem eru æðimörg og þurfa ítarlegrar athugunar við á líffræðilegum skilyrðum og athugunar á því, á hvern máta má bæta þau skilyrði og auka þar fiskgengd. Það eru ekki heldur nema tiltölulega litlar tilraunir gerðar til eldis á fiski í tjörnum, til slátrunar t. d. Hins vegar hafa nokkuð víða verið reist klakhús, og sá fyrri þáttur þessa eldismáls er töluvert betur þróaður hér en sá síðari. Það á einnig eftir að gera hér langtum ítarlegri úttekt en gerð hefur verið á t. d. okkar fallvötnum og könnun á því, hvað þau þola, hvað þau geta borið af seiðaísetningi, ef ég má orða það svo. Það hefur ekki heldur verið gerð athugun á því eins og skyldi, hvernig aðstaða er til fiskeldis og fiskræktar víðs vegar um landið, og hefur það m. a. leitt til þess, að ýmsir hafa farið út í þessa grein á æðivafasömum forsendum og með litla þekkingu á grundvallaraðstöðu. Það er ekki heldur komið nálægt því nógu langt athugunum, sem þó eru nokkuð byrjaðar að vísu, á fóðrun á fiski hér í fiskeldi og í klakhúsum og þar hygg ég, að við Íslendingar eigum gífurlega mikla möguleika á framleiðslu ágætis fóðurs. Ég nefni þetta fyrst og fremst aðeins sem dæmi um það gífurlega verksvið, sem hér er fram undan, en ætlast alls ekki til þess, að það sé á nokkurn máta tæmandi.Því fer víðs fjarri, því að eins og ég sagði í upphafi, þá hygg ég, að þessi unga atvinnugrein þarfnist leiðsagnar og rannsóknarstarfsemi almennt, jafnvel meiri en fjölmargar ýmsar aðrar atvinnugreinar, sem betur eru þróaðar með þessari þjóð. Nú munu sumir spyrja, hvort ekki sé séð fyrir þessu í lögum, sem fjalla um lax- og silungsveiði, sem Alþ. hefur iðulega fjallað um, og síðast voru samþ. ný lög á Alþingi 1970. Við flm. þessa frv. erum ekki þeirrar skoðunar. Við viðurkennum, að mjög margt gott hefur verið gert af þeim mönnum, sem um framkvæmd þeirra laga hafa fjallað. Við viðurkennum vissulega t. d., að eldisstöðin í Kollafirði er mjög góðra gjalda verð og hefur náð töluverðum árangri, þó að við teljum hins vegar, að hún falli á engan máta inn í nauðsynlega rannsóknastarfsemi eins og þyrfti að gera. Við teljum, að sú rannsóknastöð hafi verið rekin um of, og e. t. v. af illri þörf, sem framleiðslufyrirtæki, orðið að afla sér tekna til að standa undir gífurlega miklum kostnaði, sem ég veit raunar ekki hver orðinn er. Við teljum ekki heldur, að stjórn þeirrar stöðvar sé skipuð þeim mönnum, sem ætla má að leggi mikið fram til þeirrar rannsóknastarfsemi, sem þar þarf að fara fram, og þegar ég segi það, vil ég hins vegar taka það fram, að þeim ágætu mönnum, sem þar eru, er ég á engan máta að hallmæla sem slíkum. En það er varla til þess að ætlast af seðlabankastjóra, ráðuneytisstjóra og fleirum, sem tiltölulega litla þekkingu hafa á þessum málum. Við teljum, að stjórn slíkrar stöðvar þurfi að vera í nánari tengslum við þá, sem að rannsóknastarfsemi starfa. Mikilvægari er þó e. t. v. í þessu sambandi sú staðreynd í okkar huga, að lögin um lax- og silungsveiði frá 1970 fjalla fyrst. og fremst um ýmiss konar skýringar, takmarkanir og leiðbeiningar, ef ég má kalla það svo til þeirra, sem eru veiðiréttareigendur, og þeirra, sem veiðirétt fá gegnum leigu þess réttar. Það nægir raunar að vísa í kaflafyrirsagnir þessara laga til þess að gera sér grein fyrir því. I. kafli er nú aðeins orðaskýringar. II. kafli fjallar um veiðirétt, III. kafli fjallar um skrásetningu veiðivatna, merkingu veiðarfæra og veiðiskýrslur, IV. kafli fjallar um friðun lax og göngusilungs, V. kafli um friðun vatnasilungs, VI. kafli um veiðitæki og veiðiaðferðir, VII. kafli fjallar um fiskvegi og aðra mannvirkjagerð í veiðivötnum, VIII. kaflinn fjallar um veiðifélög. IX. kafli laganna fjallar loksins um klak- og eldisstöðvar ríkisins og fiskeldi. Þó er ekki í þeim kafla nema örlítið minnzt á rannsóknastarfsemi sem slíka, heldur fyrst og fremst, eins og ég sagði áðan, almennar reglur um fiskeldi og ýmislegt í því sambandi. X. kafli fjallar um innflutning á lifandi fiski og hrognum, XI. kafli um álaveiðar, XII. kafli um ófriðun sels, XIII. um stjórn veiðimála og eftirlit, XIV. kaflinn um Fiskræktarsjóð og styrkveitingar til fiskræktar, XV. um matsgerðir og skaðabætur og XVI. um refsiákvæði og réttarfars. Ég hef farið yfir þessar fyrirsagnir til þess að gera mönnum grein fyrir því, að eins og ég sagði áðan, fjalla þessi lög fyrst og fremst um ýmiss konar skilning löggjafans á réttindum og skyldum veiðiréttareigenda og þeirra, sem um þessi mál fjalla í víðtækri merkingu, og að sjálfsögðu hafa þeir, sem eftirlit hafa með framkvæmd þessara laga, mjög mótað starfsemi sína í anda þeirra og hljóta fyrst og fremst að fjalla um það og fylgjast með því, að lögin séu framkvæmd á þann máta, sem löggjafinn hefur ætlazt til. Við erum þeirrar skoðunar, að það sé ekki heppilegt, ekki æskilegt að blanda saman rannsóknastarfsemi og þeim fjölmörgu hitamálum, sem tengd eru veiðirétti og veiðimálum almennt, eins og gert er í þessum lögum hér. Við teljum, að það sé eðlilegra, að rannsóknastarfsemin sé utan þeirrar deilu, sem þar á sér iðulega stað og er til skaða, að okkar mati, fyrir rannsóknastarfsemina, hún þarf að vera óháð og raunar, ef ég má orða það svo, yfir slíkar deilur hafin. Við teljum hins vegar sjálfsagt og nauðsynlegt, að góð tengsl séu á milli slíkrar rannsóknastofnunar og þeirra, sem um framkvæmd þessara laga fjalla. Ég hef rakið í nokkrum orðum meginástæðurnar fyrir því, að þetta frv. er fram komið. Það má einnig í þessu sambandi spyrja að því, hvort ekki væri þá eðlilegra að tengja þessa rannsóknastarfsemi t. d. einhverjum öðrum rannsóknastofnunum í þágu atvinnuveganna. Mér kemur í hug Hafrannsóknastofnunin eða Rannsóknastofnun landbúnaðarins. Við hurfum frá því að nokkuð vel athuguðu máli, vegna þess að við óttumst, að þessi unga atvinnugrein og tiltölulega litla rannsóknastarfsemi muni hverfa í þeim miklu viðfangsefnum, sem þær stofnanir eru með á öðrum sviðum, þótt nokkuð skyld séu. Það er óþarft að rekja það, hvað starfsemi Hafrannsóknastofnunarinnar er víðtæk og mikil í sambandi við almenna rannsókn þeirra á hafsvæðinu kringum landið og á okkar meginatvinnuvegi, og öllum er það auðvitað ljóst, að slíkur angi af rannsóknastarfsemi, sem hér er hafin, yrði ekki nema dropi í hafið, og ég óttast, að hann mundi eiga erfitt uppgangs í slíkri starfsemi, og raunar má svipað segja um Rannsóknastofnun landbúnaðarins. Hins vegar teljum við æskilegt, að þarna séu góð tengsl á milli, eins og raunar á milli allra stofnana, sem að rannsóknum starfa í okkar landi, ekki sízt á sviði atvinnuveganna, og leggjum því m. a. til, að í stjórn stofnunarinnar komi maður frá Hafrannsóknastofnuninni. Við höfum því valið þann kostinn að leggja til, að komið verði upp sjálfstæðri stofnun, sem við höfum nefnt Rannsóknastofnun fiskræktar. Við veltum þessu orði nokkuð fyrir okkur. Það er oft talað um fiskrækt og fiskeldi og það er nokkur greinarmunur á gerður, þótt öllum sé það e. t. v. ekki ljóst. Við völdum þá þetta orðið, en vel má vera, að unnt sé að bæta það, og raunar mjög líklegt. Við leggjum til, að stjórn þessarar stofnunar sé fimm manna. Við teljum sjálfsagt, að í þeirri stjórn sitji veiðimálastjóri, sem hefur framkvæmd laganna um lax- og silungsveiði á höndum, og þar sitji einn samkv. tilnefningu Landssambands íslenzkra veiðiréttareigenda, því að þeir eiga þarna að sjálfsögðu stórra hagsmuna að gæta. Við leggjum til, að þar verði einn samkv. tilnefningu Hafrannsóknastofnunarinnar, stjórnar hennar, með tilliti til þeirra tengsla, sem ég minntist á hér áðan, og tökum fram, að hann skuli vera líffræðingur, og við leggjum til, að þar verði einn samkv. tilnefningu sérfræðinga, sem við stofnunina starfa, og ef það er dálítið nýmæli, er þar farið inn á þessa margumræddu braut atvinnulýðræðis. Við erum þeirrar skoðunar, að það sé æskilegt í slíkri stofnun, að sérfræðingar hafi rödd í stjórn hennar og bæti þau nauðsynlegu tengsl, sem þurfa að vera á milli stjórnar stofnunarinnar og starfsliðs hennar. Loks leggjum við til, að einn verði þar samkv. tilnefningu Félags áhugamanna um fiskeldi og fiskrækt, sem er félagsskapur, sem starfað hefur hér nú í nokkur ár, og þar eru saman komnir yfirleitt flestir af þeim mönnum, ekki raunar aðeins áhugamönnum heldur einnig og ekki síður mönnum, sem hafa gert fiskeldi og fiskrækt að atvinnugrein sinni. Við leggjum til, að ráðh. skipi formann stjórnarinnar úr þessum hópi. Það eru nokkur nýmæli hér, að í 4. gr. þessa frv. er lagt til, að stjórn stofnunarinnar ráði forstjóra til fjögurra ára í senn. Hér er horfið inn á nýja braut. Ég hef aldrei leynt þeirri persónulegu skoðun minni, að ég tel, að í forstöðu slíkra stofnana sem þessi er, sé mjög nauðsynlegt, og raunar langt um víðar, að hreyfanleiki sé á. Ég held, að það sé afar nauðsynlegt að opna þann möguleika, ,að þar geti komið inn nýtt blóð og ferskar hugmyndir, og því er sá háttur hér á hafður, að forstjóri sé aðeins ráðinn til fjögurra ára í senn. Það er langtum tíðara með öðrum þjóðum en hjá okkur, að forustumenn stofnana færast á milli starfa og milli stofnana. T. d. hefur það verið fullyrt, að þetta sé ein af ástæðunum fyrir því, að í Bandaríkjunum sé stjórnun og yfirleitt framgangur fyrirtækja töluvert meiri og „dynamiskari“, ef ég má orða það svo, en þekkist víða annars staðar. Við teljum hins vegar sjálfsagt, að forstjóri, sem þannig er ráðinn, hafi aðgang að góðri stöðu við stofnunina, ef hann verður ekki ráðinn áfram, sem að sjálfsögðu er opið. Í 6. gr. eru verkefni Rannsóknastofnunar fiskræktar talin, og má í fáum orðum segja, að þar sé raunar flest það, sem við kemur því að auka fiskgengd og fiskmagn í íslenzkum vötnum og stuðla að aukinni fiskrækt í landinu, og ætlumst við til þess, að upptalningin þar á eftir sé aðeins til nánari ábendingar í sambandi við það víðtæka verkefni. Við ætlumst til þess, að klak- og eldisstöðvar ríkisins, eins og m. a. eldisstöðin í Kollafirði, hverfi undir stjórn þessarar stofnunar. Í 9. gr. gætir nokkurs nýmælis, sem ég hygg, að vel geti verið að sé eitthvað umdeilt. Við rekjum þar tekjur stofnunarinnar, bendum á nýjan tekjustofn. Við gerum ráð fyrir því, að sérhver einstaklingur, sem kaupir leyfi til veiði í íslenzku vatni, skuli áður hafa keypt veiðikort, sem gildir fyrir veiðitímann. Veiðikort skal greiða sem hér segir: a. íslenzkur ríkisborgari greiði 100 kr. fyrir veiðikort, sem veitir heimild til veiði á silungi, en 500 kr. fyrir heimild til laxveiði. b. erlendur ríkisborgari greiði 500 kr. fyrir veiðikort, sem veitir heimild til veiði á silungi, en 5 þús. kr. fyrir heimild til laxveiði. Hér er farið inn á braut, sem þekkist annars staðar allvíða, m. a. í Bandaríkjunum og Kanada, þar sem krafizt er veiðikorta, eins og hér er lagt til, og þar sem er einnig höfð sú regla á, að mjög miklu hærri upphæða er krafizt af erlendum ríkisborgurum heldur en innlendum. Þetta hefur verið rökstutt með því, eins og við gerum í þessari grg., að íslenzkir ríkisborgarar hafa að sjálfsögðu greitt þann gífurlega kostnað, sem liggur að baki þeirri þróun, sem er í lax- og silungsveiðimálum. Við höfum greitt kostnaðinn við stöðina í Kollafirði, við höfum greitt fjölmargan annan kostnað, almennan kostnað í landinu með sköttum okkar og skyldum, sem allt hefur stuðlað að því að gera þessi veiðivötn okkar sem bezt nýtanleg. Vitanlega er því eðlilegt, að erlendir menn, sem í vaxandi mæli koma hingað og nota sér þessi gæði, verði skattlagðir að einhverju leyti og töluvert meira en innlendir aðilar, þannig að þeir taki þátt í þeim kostnaði, sem er við rekstur þessarar starfsemi almennt. Ég þekki þess dæmi og get nefnt það af eigin reynslu, að ég hef keypt veiðikort t. d. í Bandaríkjunum og orðið að greiða fyrir það u. þ. b. fimmfalda upphæð, og það gilti aðeins fyrir tvær vikur, en fyrir innlenda menn fyrir allt veiðitímabilið. Við áætlum, að með þessum stofni geti fengizt um 5–6 millj. kr. tekjur, sem ég skal þó viðurkenna, að er nokkuð lauslega reiknað og líklega raunar allt of lágt, því að það er miðað fremur við það, sem verið hefur, en ekki við þann stóraukna fjölda erlendra manna, sem hingað leitar í þessu sambandi. Herra forseti. Ég hef nú rakið bæði aðdraganda þessa máls og sögu lax- og silungs- og fiskeldis almennt, í örfáum orðum að vísu, og farið yfir frv. Ég vil ljúka þessum orðum mínum með því að leggja áherzlu á það, sem ég sagði í upphafi, að þetta mál er fram komið af þeirri sannfæringu okkar flm., að fiskeldi og fiskrækt í íslenzkum vötnum geti orðið ein af meiri atvinnugreinum þessarar þjóðar. Við erum sannfærðir um, að þar eru stórkostlegir möguleikar, sem eru ekki nýttir nema að afar litlu leyti í dag. Ég ætla ekki að nefna neinar tölur um verðmæti, sem þarna gætu skapazt, eða útflutningstekjur, en ég leyfi mér að fullyrða, að þær yrðu afar miklar og jafnvel borið saman við okkar eldri og þroskaðri atvinnugreinar. En það er sannfæring okkar, eins og ég sagði áðan, að þessi atvinnugrein verði að byggjast á mjög öflugri rannsóknastarfsemi, ekki sízt vegna þeirrar aðstöðu, sem hún á við að búa, breytilegrar aðstöðu, nauðsyn á ítarlegri könnun á öllum grundvallaratriðum þeirrar aðstöðu, og því teljum við orðið mjög tímabært að setja upp sérstaka rannsóknastofnun í þessu skyni. Með þessum orðum vil ég að lokum leyfa mér að leggja til, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Mig langaði til að fara nokkrum orðum um þetta frv., sem hér er um að ræða, og grg. þess. Stofnun á stofnun ofan. Það virðist vera mikil tilhneiging til stofnanamyndana nú á tímum, en ég vildi í því sambandi vekja athygli á því, að við eigum á þessu sviði mjög unga stofnun, sem er Veiðimálastofnunin. Það má segja, að Veiðimálastofnunin öðlist enga starfsmöguleika fyrr en bil kemur eldisstöðin í Kollafirði, og hún er ekki nema 10 ára gömul, og ég get verið svolítið sammála og algjörlega sammála fyrri flm. þessa frv. um það, að allur styrr sé óheppilegur um starfsemi eins og þar fer fram. Ég gæti líka fallizt á það, að það getur verið nauðsynlegt, að rannsóknaraðstaða og önnur starfsemi slíkrar stofnunar sem Veiðimálastofnunar fari fram í sérstakri deild, en að það sé nauðsyn að koma hér á fót sérstakri stofnun, er fari eingöngu með rannsóknamál, það get ég nú ekki fallizt á og get ekki séð ástæðu til, og ég vil vekja athygli á því, sem kom fram í ræðu flm., að við eigum hér ýmsar rannsóknastofnanir, Hafrannsóknastofnun, Rannsóknastofnun landbúnaðarins, við eigum náttúrufræðideild við Háskólann, sem vafalaust þarf mikið á rannsóknaraðstöðu að halda í framtíðinni, og við eigum mikla möguleika til að geta framkvæmt mikilvægar og vaxandi rannsóknir, en það byggist þó allt á einu skilyrði og það er á fjármagni. Rannsóknastarfsemi Veiðimálastofnunar hefur örugglega farið vaxandi á síðustu árum, en þessari stofnun hefur frá upphafi verið fjár vant og það svo mjög, að segja má, að það sé kannske aðeins nú á síðustu árum, sem hún hefur einhverja möguleika til þess að snúa sér við í þessu efni. Þessi stofnun á að vera sjálfstæð ríkisstofnun og það kemur nú kannske ekki berlega fram, hve mikið hún á að taka undir sig af starfsemi Veiðimálastofnunarinnar. Í laxveiðilögunum, sem eru ný lög frá 1970, - það eru lög, sem voru mjög vel undirbúin og borin undir mjög marga viðkomandi aðila, - er tekið fram, með leyfi hæstv. forseta, að veiðimálastjóri skuli hafa með höndum þessi störf : „a. Hann annast þau verkefni, sem honum eru falin í lögum þessum. b. Hann annast rannsókn vatna og fiska og sér um skrásetningu veiðivatna. c. Hann annast merkingu vatnafiska, en getur gefið öðrum leyfi til merkinga með skilyrðum,, sem hann setur. d. Hann safnar skýrslum um veiði og fiskrækt. e. Hann gerir eða lætur gera uppdrætti að klakstöðvum, eldisstöðvum og fiskvegum og hefur umsjón með gerð slíkra mannvirkja. f. Hann gerir tillögur um reglugerðir og önnur ákvæði, sem sett eru samkvæmt lögum um friðun, fiskeldi eða veiði. g. Hann veitir leiðbeiningar um veiðimál og er ráðh. til aðstoðar um allt, sem að þeim lýtur“ Í b-lið þessarar 87. gr. laganna er tekið fram, að hann skuli annast rannsókn vatna og fiska. Þar undir kemur að sjálfsögðu allt það, sem tekið er fram í 6. gr. þessa frv., þ. e. að verkefni Rannsóknastofnunar fiskræktar skuli vera að annast rannsóknir á íslenzkum vötnum og sjávarlónum í því skyni að afla sem ítarlegastra upplýsinga um lífsskilyrði fisks. Í öðru lagi að gera tilraunir til að bæta lífsskilyrði í íslenzkum vötnum og sjávarlónum. Í þriðja lagi að annast rannsóknir og tilraunir með klak- og eldisfisk og fiskræktun í eldisstöðvum. Í fjórða lagi að gera tilraunir með eldi og dreifingu á göngufiski, sem í raun og veru er nú komið þarna í 3. málsgr., og í fimmta lagi að veita fræðslu um meðferð klaks og um fiskeldi, eftir því sem við verður komið. Þarna sér maður, að það eru ótalmargir þættir, sem þarna koma saman, og ekki séð, hverju Veiðimálastofnunin heldur af sínum verkefnum. Ég vil þó geta þess, að mér er kunnugt um það, að þessi stofnun, eins og sjálfsagt allar ungar stofnanir, hefur verið að koma sér upp ýmiss konar aðstöðu einmitt á undanförnum árum. Hún er búin að öðlast allmikið og nýtízkulegt bókasafn og ýmis tæki. Hún hefur upplýsingar um ár okkar og vötn, og enda þótt meira hefði þurft að gera af rannsóknum, þá er þó vitað mál, að verulegar rannsóknir hafa farið fram á íslenzkum ám og nú upp á síðkastið einnig byrjandi rannsóknir á íslenzkum vötnum. En það, sem háð hefur fyrst og fremst þessari stofnun, er að sjálfsögðu það, að hún hefur ekki getað ráðið sér sérfræðinga, vegna þess að henni hafa verið ætlaðar mjög litlar tekjur. Sú bjartsýni var ríkjandi við stofnun þessarar stofnunar, að eldisstöðin í Kollafirði mundi gefa henni tekjur til starfa, en eins og fram kemur í grg. þessa frv., þá hefur nú ekki orðið mikill rekstrarafgangur þar, heldur er þar getið um, að hún þurfi að standa undir gífurlegum stofnkostnaði, sem ég vil þó fara aðeins nokkrum orðum um. Það er oft haft við orð, að það sé gífurlegur stofnkostnaður, en ég leyfi mér nú að efast um, að hægt sé að tala um gífurlegan stofnkostnað. Í árslok 1969 er stofnkostnaður þessarar stofnunar innan við 24 millj. kr. og þar af eru einar 4–5 millj. vextir, þar eð stofnunin hefur fengið lán og orðið að standa undir vaxtakostnaði. Öll framlög ríkissjóðs til þessarar stofnunar eru um 35 millj. kr., og er það bæði stofnkostnaður og það, sem þurft hefur að leggja fram til rekstrar. Nú kann að vera, að mönnum finnist þetta stórar upphæðir, en ef við tækjum nú ýmsar aðrar stofnanir og tækjum þar 10, 20 ára tímabil, ætli það gætu ekki orðið allverulegar upphæðir, sem þá kæmu í dagsins ljós? Þetta er um þau atriði, er varða það, hvort við eigum að hafa sjálfstæða stofnun eða ekki. Ég fyrir mitt leyti tel í raun og veru sjálfsagt, að þar sem stofnuninni hefur háð fyrst og fremst fjárskortur, þá verði þær viðbótartekjur, sem kunna að koma, notaðar til þess að bæta hennar rannsóknaraðstöðu, en ekki til þess að stofna nýja stofnun, sem vafalaust þyrfti á framlögum fyrstu áranna að halda eingöngu til þess að koma sér fyrir. Ég viðurkenni það, að mikil þörf er fyrir auknar rannsóknir, og ég tek undir þau orð frummælanda, að hér er um mjög merkilega búgrein og atvinnugrein að ræða, sem enginn vafi er á, að á sér mikla framtíðarmöguleika. Hér er því eingöngu verið að tala um aðferðir, mismunandi skoðun um, hvaða aðferð eigi að hafa við að efla þessa starfsemi sem mest. Ég get frekar illa fellt mig við það í 2. gr., að Búnaðarfélags Íslands sé hvergi getið þarna. Ég viðurkenni það, að það er mjög aðgengilegt, að Hafrannsóknastofnunin fái aðild að stjórn þessarar rannsóknastofnunar, en aftur á móti finnst mér það mjög óeðlilegt, þar sem þetta heyrir undir landbúnaðarmál, að þar sé Búnaðarfélagsins hvergi getið og það eigi enga aðild að stjórninni. Um Félag áhugamanna um fiskeldi og fiskrækt, sem þarna kemur inn, þar sem Búnaðarfélagið ætti í raun og veru að vera, þá vil ég nú segja það, að það er mjög gott, að þeir, sem áhuga hafa á fiskeldi og fiskrækt, fái aðstöðu til þess að hafa áhrif á slík mál, en ég vil þó taka það sérstaklega fram, að þetta er algjörlega opinn félagsskapur, þar sem ég og þú og hver sem er getur gengið inn, hvort sem hann hefur áhuga á fiskrækt eða ekki, og er ekki því að neita, að slíkur opinn félagsskapur er kannske aðeins varhugaverður til þess að skipa aðila í stjórn slíkrar stofnunar. Ég viðurkenni þetta nýmæli, sem þarna er, um að ráða forstjóra til fjögurra ára í senn. Þetta er nýjung, sem er farin að stinga sér niður, og að vissu leyti er hér um merka nýjung að ræða. Við eigum að sjálfsögðu eftir að sjá á fleiri sviðum en þessu, hvernig það reynist, en hér er þó ekki tekið neitt fram um það, hvort þessi forstjóri eigi að vera sérmenntaður eða ekki. Það kann að vera, að það sé óþarfi að taka það fram, en það skyldi maður nú halda, að væri aðgengilegt, að forstjóri slíkrar stofnunar hefði sérmenntun á þessu sviði. Það er sagt hér í grg. þessa frv., að tilgangurinn með því sé tvíþættur, þ. e. að gera rannsóknastarfsemina sjálfstæða og efla hana verulega. Ég held nú, að tilgangurinn sé þríþættur a. m. k. Ég neita ekki þessum þáttum, að þetta er tilgangur frv., að gera rannsóknastarfsemina sjálfstæða og að efla hana með auknum fjárframlögum. Hins vegar er hér augljós tilhneiging, sem hefur komið fram fyrr, og það má nú segja, að nú er vegið oft í sama knérunn. Í laxveiðilögunum, sem samþykkt voru 1970, var samþykkt 2% framlag til Fiskimálasjóðs, sem á að greiðast af veiðifélögum, hér fyrir nokkru síðan var samþykkt frv. á Alþ., þar sem vissum hluta veiðiréttareigenda er gert að greiða stórkostleg gjöld, sem jafnvel geta orðið jafnhá tekjum af veiðirétti, og nú er hér sýnilegt, að þetta ákvæði, þar sem 5 þús. kr. skulu greiðast af erlendum ríkisborgara fyrir heimild til að veiða í íslenzkri laxveiðiá, hvort sem um einn dag er að ræða eða heilt sumar, að þetta ákvæði getur ekki haft nema einn tilgang og það er að verka sem hömlur á veiði útlendinga í íslenzkum ám. Nú er vitað mál, að báðir flm. frv. hafa verið og eru því mjög fylgjandi, að íslenzkar laxveiðiár séu fyrir Íslendinga, og við því hef ég ekkert að segja, að íslenzkar ár séu fyrir Íslendinga. Hitt er svo annað mál, að hér er um stórkostlega hagsmuni að ræða fyrir nokkurn fjölda af þegnum í þessu þjóðfélagi, veiðiréttareigendur. Nú er það svo, að sjálfseignarbændur, ríkið og sveitarfélög munu eiga um 90% af veiðirétti í landinu eða af jörðum, sem eiga veiðirétt, og má því segja, að hinir aukaaðilarnir, sem oft koma nú á dagskrá, þeir séu ekki stórtækir, ekki stór virkir, þegar litið er á heildina, en það er útilokað annað en að gera sér grein fyrir því, að þessar hömlur, þetta geysiálag, að greiða 5 þús. kr. kannske fyrir einn dag, kannske fyrir þrjá daga, áður en til greiðslu hins raunverulega veiðileyfis kemur, það hlýtur að verka sem hömlur á aðsókn útlendinga að veiði í íslenzkum ám eða sem rýrnun á tekjum veiðiréttareigenda. Þetta er skýrt á ýmsan hátt. Menn hafa verið að tala um að þessar tekjur kæmu ekki alltaf til skila. Það hlýtur að vera hægt að finna leiðir til þess að tryggja slíkt á annan hátt en að hamla hér á móti þeirri þróun, sem hefur verið hér á síðustu árum. Ég er þess alveg fullviss, að sú hækkun og sú aukning á verðmæti veiðiréttar, sem orðið hefur hér á undanförnum árum, er fyrst og fremst vegna aukinnar eftirspurnar útlendinga til veiða í íslenzkum laxveiðiám. Og þar sem hér er nú um eina af þeim örfáu búgreinum íslenzkra bænda að ræða, sem ekki er háð ströngum verðlagsákvæðum eða eftirliti hins opinbera, þá finnst mér það nú vera heldur hart að gengið, að stefna að því á svo áberandi hátt að rýra þessi verðmæti þeirra. Enda er það svo að nú eru vissir aðilar, sem áður voru þessari þróun mjög andvígir, sjálfir farnir að stíla að þessu og nota sér. Þannig má geta þess, að stærsta stangaveiðifélag landsins, Stangaveiðifélag Reykjavíkur, er nú farið að leigja útlendingum í sínum stærstu ám, og er sagt, að það leigi fyrir allt að 200 dollara á dag stöngina og muni nota hluta af þessari háu leigu til þess að greiða niður verðlag á þær stengur, sem Íslendingar hagnýta. Ég vil þó taka það fram, að ekki má skilja það svo að 200 dollarar sé einhver venjuleg greiðsla útlendinga fyrir venjuleg laxveiðileyfi hér, og einnig má geta þess, að í þessari upphæð er falið allmiklu meira heldur en það, sem Íslendingar njóta við kaup á sínum veiðileyfum. Það er sem sagt falin í þeim ýmiss konar þjónusta, frá því að þessir menn koma til landsins og þangað til þeir fara aftur. Það er uppihald, bílar, leiðsögn og ýmis annar kostnaður, sem þar kemur til greina, en algengast mun vera, að veiðiréttareigendur fái 5–6 þús. kr. í sinn hlut fyrir þessi veiðileyfi. Enn fremur þori ég ekki að taka ábyrgð á, að þessir 200 dollarar séu eitthvað algengt, en þó mun það vera í þessu tilfelli. Ég vil líka geta þess, að þessar háu greiðslur koma að sjálfsögðu eingöngu til góða örfáum ám í þessu landi, en það er ekki því að leyna, að ásókn útlendinga fer vaxandi og þeim ám fer fjölgandi, þar sem möguleikar eru á að leigja útlendingum einhverja veiði um stuttan tíma á ári, og ég held, að einmitt þetta atriði sé einhver sá mesti hvati, sem orðið hefur á síðustu árum til allra þeirra stórfelldu framkvæmda, sem gerðar hafa verið á þessu sviði, og ég get getið þess, að nú er sá hluti íslenzkra fljóta, sem er laxgengur, 400 km lengri en hann var fyrir nokkrum árum, og þetta er mjög mikil viðbót, sem þarna fæst og hefur fengizt með gerð fiskvega, þ. e. laxastiga. Enn fremur er í vaxandi mæli unnið að því að framkvæma svo nefnda vatnsmiðlun, þ. e. að jafna vatnsrennslið í ánum. Þetta er hægt, vegna þess að gjöldin fyrir veiðileyfin hafa hækkað svo stórkostlega og gert slíkar framkvæmdir sem þessar mögulegar, og enn fremur að sjálfsögðu með vaxandi áhrifum Fiskimálasjóðs. Enn fremur er afleiðing af þessu, að áhugi veiðiréttareigenda hefur vaxið stórlega fyrir því að setja niðurgönguseiði í ár, en slík ræktun ánna er mjög dýr og því aðeins möguleg, að tekjur komi á móti, þar sem þetta atriði fiskræktarinnar er ekki á nokkurn hátt styrkt af opinberum aðilum. Sem dæmi um áhrif Veiðimálastofnunarinnar á þennan þátt má nefna, að fyrir nokkrum árum voru niðurgönguseiði ekki til hér á landi, voru ekki framleidd. En núna síðustu árin höfum við framleitt á ári hverju, bæði í Kollafirði og á vegum einkaaðila, um 300 þús. niðurgönguseiði, þar sem t. d. Norðmenn framleiða aðeins 130 þús. laxaseiði árlega. Ég tel, að þessi þróun, sem orðið hefur í þessum málum og er mjög mikil á undanförnum ár um, sé tvíþætt. Í fyrsta lagi er hún vegna þess, að komið hafa meiri fjármunir inn fyrir veiðileyfi og vitanlegt, að sú þróun heldur áfram, verður varanleg og vaxandi. Og enn fremur það, að Veiðimálastofnunin og ýmsir einkaaðilar hafa í auknum mæli starfað bæði að rannsóknum og að framleiðslu seiða til dreifingar í íslenzkar ár, bæði sumaröldum seiðum og niðurgönguseiðum. Ég er þess vegna gersamlega andvígur því ákvæði í þessu frv., að tífaldað verði gjaldið til erlendra ríkisborgara, þ. e. að Íslendingar borgi 500 kr. fyrir veiðikortið, en útlendingar 5 þús. Og sú afstaða byggist á þessum grundvelli, sem ég hef verið að segja frá, að ég tel, að það muni verka letjandi á þá ásókn, sem nú er í íslenzkar ár. Í Noregi var þessi háttur á hafður, eins og frummælandi sagði frá. Þar voru gefin út veiðikort, sem kostuðu 10 kr. fyrir veiðitímabilið fyrir Norðmenn og upp í 25 kr. fyrir útlendinga. En ég veit ekki betur en nú alveg nýlega hafi þessu verið breytt - vafalaust hafa þeir verið búnir að fá af þessu reynslu - og gjaldið gert hið sama, 15 kr., hvort sem um erlenda ríkisborgara var að ræða eða Norðmenn sjálfa. Sjálfur hef ég veitt í Bandaríkjunum og hef ekki orðið var við þetta fyrirbrigði, sem frummælandi gat um, að þar væri hátt gjald, fimmfalt gjald fyrir erlenda ríkisborgara. Og ég held, að það sé a. m. k. mjög óvíða í Bandaríkjunum, sem um slíkt er að ræða. Hins vegar gildir sú sérstaða þar, að þar gildir veiðikortið sem veiðileyfi, en hér eigum við í framtíðinni, sem kaupum rétt til laxveiða eða silungsveiða, að ganga með tvö kort í vasanum. Annað er greiðsla fyrir veiðitímabilið allt til þessarar væntanlegu stofnunar, en hitt er hið raunverulega veiðileyfi. Og þótt ég viðurkenni nauðsyn þess að efla þá sjóði, sem nauðsynlegir eru til rannsókna og til að styrkja ýmsar ræktunaraðgerðir, þá er ég nú í fyrsta lagi ekki sannfærður um, hvað slík veiðikort mundu gefa í arð. Ég held, að þetta atriði hafi verið mjög vel rannsakað, þegar laxveiðilögin voru í undirbúningi nú síðast, og að fróðustu menn hafi komizt að þeirri niðurstöðu, að innheimta og skriffinnska við slíka aðferð yrði svo erfið, að betra væri að fara aðrar leiðir, og þá var þetta 2% ákvæði tekið upp. Hitt er svo annað mál, að það er ekki þar með sagt, að þetta nægi á nokkurn hátt. Það er mjög ánægjulegt að gera sér grein fyrir því, að nú, þegar þjóðirnar allt í kringum okkur eru að kvarta yfir þverrandi laxi, þá getum við hér sýnt fram á það, að Ísland er, eina landið við norðanvert Atlantshaf, þar sem laxagengdin er vaxandi. Fyrir 10 árum veiddum við hér eitthvað um 20–30 þús. laxa, fyrir fjórum ár um veiddum við 30–40 þús. laxa, árið 1970 veiddum við 56 þús. laxa og 1971 veiddum við 59 þús. laxa, svo að þetta er í sjálfu sér bending um það, að ekki sé að öllu leyti illa á málum haldið hjá okkur. Til viðbótar þessu má svo geta þess, að þáttur stangaveiðinnar í laxafengnum er vaxandi, og ég man ekki betur en á síðasta ári hafi um 70% af íslenzkum laxi verið veitt á stöng. Þetta hefur nokkra þýðingu, þar sem hver lax mun vera um það bil þrefalt verðmætari veiddur á stöng, borið saman við þann, sem veiddur er í net. Það hefur staðið styrr um framkvæmd veiðimála hér á landi og starfsemi þeirrar stofnunar, sem nú á að vera við hlið þessarar nýju stofnunar, sem á að taka að sér verulegan hluta af hennar verksviði. Ég held, að við þurfum ekkert að furða okkur á því, þó að það standi styrr um stofnun, sem á að sjá um slík málefni sem hér um ræðir. Ég held, að veiðimál og landamerkjamál séu einhver viðkvæmustu mál, sem um getur, og það þurfi engan að furða, þó að þar verði einhverjir árekstrar. Að því leyti er það rétt, sem flm. sagði, að það er aðgengilegt að aðskilja þetta að einhverju leyti. En það er ekki þar með sagt, að það þurfi að setja upp aðra stofnun til að taka við rannsóknunum, heldur geti hér fyrst og fremst verið um tvær deildir sömu stofnunar að ræða. Þar að auki er það svo með byrjandi vísindi, eins og hér er um að ræða, að þá er iðulega deilt um aðferðir. Og það er það, sem hér hefur gerzt. Það hefur verið deilt um aðferðir, og ég held, að sú aðferð, sem hér hefur verið notuð, að hafa þetta ekki aðeins tilraunastöð, heldur tilrauna- og ræktarstöð, það hafi verið gert af illri nauðsyn, en ekki af því, að flestir aðilar, þ. á m. forráðamenn þessarar stofnunar, vildu ekki gjarnan fá nóg fjármagn til að geta rekið þetta eingöngu sem tilraunastöð. En það er ekki á þessu eina sviði, sem Íslendingar hafa orðið að sætta sig við það að fara krókaleiðir til að ná markinu, og ég held, að hér hafi a. m. k. mikið áunnizt og einmitt nú sé þessi stofnun að komast á það stig að geta í auknum mæli sinnt því verkefni, sem þessi nýja stofnun á að sinna. Og það byggist m. a. á því, að hún hefur nú fengið aðgang að tveimur fiskifræðingum. Nú vantar hana sem sagt aðeins fjármagnið, og ef aukið fjármagn fæst, þá tel ég samt, að því yrði betur varið til að efla þá stofnun, sem fyrir er, heldur en til þess að stofna nýja.



Herra forseti. Þessu frv. til l. um Rannsóknastofnun fiskræktar verður væntanlega vísað til n., sem ég á sæti í, og ég mun þess vegna geta komið að þar í n. aths., sem ég kann að vilja gera við þetta frv., og ætti þess vegna ekki að þurfa að lengja þær umr. svo mjög, sem hér hafa orðið eða verða um frv. við 1. umr. Þó eru lítillega inn á í örstuttu máli, sem fram hafa komið, einkum hjá 1. flm. frv., hv. 1. þm. Vestf. Hann hafði orð á því í sinni framsöguræðu og lýsti raunar undrun sinni á því, hversu kaflinn um rannsóknir og ræktun væri stuttur í lögunum um lax- og silungsveiði. Ég hef ekki í höndunum laxveiðilögin í heild og get þess vegna ekki fellt um það dóm og man það ekki svo glögglega, hversu mikið mál er þar um þessa þætti veiðimálanna, en það er nú alltaf dálítið afstætt, þegar maður talar um stutt eða langt, mikið eða lítið, og ég verð að segja það, að jafnvel þó að þetta frv. allt væri fellt inn í lögin, þá væri e. t. v. ekki heldur hægt að segja, að sá kafli væri langur. En það, hvort kafli úr lögum, sem afmarkar ákveðið efni, er langur eða stuttur, hefur ekki mest að segja, aðalatriðið er, að hann sé byggður þannig upp og þannig fyrirmæli séu í lögunum, að til bóta verði og það verði auðvelt og gott að vinna eftir þeim fyrirmælum. Ég vil lýsa því yfir strax, að ég er mjög vantrúaður á, að hér sé verið að fara inn á rétta braut, þegar gert er ráð fyrir að efna hér til sérstakrar stofnunar um fiskirækt eða fiskrækt, eins og það heitir nú þarna. Ég tel, að það fyrirkomulag, sem mótað hefur verið og mörkuð stefna um í núverandi lögum um lax- og silungsveiði, sé mjög athyglisvert og ég hygg sú stefna, sem viðráðanlegust sé fyrir okkur og muni, þegar allt kemur til alls, kosta okkur minnsta fjármuni til þess að ná mestum árangri miðað við eyðsluna. Og það er eitt, sem ég rek augun í í þessu sambandi, þegar farið er lauslega yfir frv. þetta, sem hér er til umr., að þar er gert ráð fyrir, að stjórn hinnar nýju rannsóknastofnunar sé skipuð ekki með ólíkum hætti því, sem gert er með veiðimálanefnd í lax- og silungsveiðilögunum. Það er að vísu ekki alveg með sama hætti, en það virðist vera, að það sé sama hugsunin, sem liggur á bak við, og að það séu menn með svipuð áhugasvið, svipuð viðhorf til þessara mála, sem ætlað er að stjórna hinni nýju stofnun, og þeir, sem ætlað er að fylli veiðimálanefnd. Hv. fyrri flm. þessa frv. hafði orð á því, sem ég er honum algerlega sammála um, að ekki sé fært að flytja hingað inn í landið reynslu og þekkingu á sviði fiskræktar, sem nægilega væri haldbær og örugg til þess að við gætum tileinkað okkur hana hráa. Þess vegna er okkur það að sjálfsögðu nauðsynlegt að hafa tilraunastarfsemi í landinu sjálfu, og ég er ákveðið þeirrar skoðunar, að við getum með auðveldum hætti eflt þá stofnun, sem fyrir er og lagafyrirmæli eru um og er að störfum í Kollafirði, við getum eflt hana svo, að hún ætti að geta fyllilega svarað til þeirra verka, sem þessari nýju stofnun er ætlað að sinna. Við komum þarna að einu og sama atriðinu, sem er það mikilvægasta fyrir okkur, og það er það, á hvern hátt við fáum fjármagn til þeirra hluta, sem við verðum að vinna að, og í þessu tilfelli þarf að sjálfsögðu mikið fjármagn, því að allt þetta kostar mikla peninga, mikla vinnu og það verður ekki hægt að líta fram hjá því. Okkur var það ljóst, sem stóðum að því að setja lög síðast um lax- og silungsveiði, að ekki var nægilega vel séð fyrir þessum málum til frambúðar fyrir ræktun og rannsóknir í þeim lögum, sem þá voru afgreidd. En ég vil leiðrétta það, að það er alls ekki rétt, að það sé um nýmæli að ræða í þeim till., sem settar eru fram í 9. gr. frv. um tekjuöflun til þessara mála. Þessum hugmyndum var hreyft hér á Alþ., þegar lögin voru síðast endurskoðuð, og það var Alþ., sem hafnaði þeim hugmyndum, og ég hef ekki trú á því, að veruleg breyting hafi orðið á því með þeim mönnum, sem um þessi mál hafa hugsað og fjallað. Ég held, að það sé ástæðulaust að ala nokkurn ugg í brjósti út af því, þó að rannsóknastofnun sé í föstum tengslum við veiðimálanefnd eða í föstum tengslum við lög um lax- og silungsveiði, þó að þau fjalli um þau málefni, sem oft og tíðum hafa valdið hagsmunaátökum, eins og getið er um hér, í grg. með þessu frv. Ég hygg, að ef hætta er á því, að það lami stofnun af þessu tagi, þá sé ekki sett undir þann leka í till. þeim, sem hér eru gerðar um rannsóknastofnun, því að ég hygg, að það sé gert ráð fyrir því, að veiðimálastjóri verði einn af þeim, sem stjórna Rannsóknastofnun fiskræktar, og ég hygg, að það hafi ekki farið á milli mála, að hann hefur orðið að blanda sér einmitt í þessar viðkvæmu deilur og hagsmunaátök ekki síður en veiðimálanefnd hefur þurft að gera, svo að ég sé ekki, að þar sé verið að fjarlægja neitt eða setja undir þennan leka, sem þarna var talað um, að hætt væri við, að mundi valda erfiðleikum. Ég ætla, herra forseti, ekki að hafa þessi orð mín öllu fleiri. Ég vil aðeins benda á það, að ég tel, að það sé engin lausn á þeim vanda, sem við er að glíma, að setja upp nýja stofnun í þessu efni. Ég tel miklu haldbetra og áhrifaríkara að reyna að finna leiðir til þess að fá meira fjármagn til þeirrar starfsemi, sem þegar er búið að setja á stofn. Að mínum dómi væri vel hugsanlegt að setja þetta allt til nýrrar endurskoðunar, einkum kaflann um ræktun og fiskeldi. Með hverju árinu kemur fram nokkur reynsla, og það er þess vegna athugandi, hvort ekki ætti með ákveðnu millibili að taka einmitt þann kaflann til athugunar.

Flm. (Steingrímur Hermannsson) : Herra forseti. Ég skal vera stuttorður. Ágreiningur um þetta mál kemur mér alls ekki á óvart, því að eins og sagt hefur verið og fram hefur komið, þá eru veiðimálin ágreiningsmál af ýmsum eðlilegum ástæðum. Ég vil aðeins leyfa mér að fara fáeinum orðum um nokkur atriði, sem fram komu hjá hv. þm., sem hér hafa talað. Ég er alveg sammála því, sem kom fram hjá hv. 6. þm. Sunnl., að það skiptir ekki öllu máli, hvort kaflinn er langur eða stuttur, enda var það alls ekki ætlun mín að gefa það til kynna. Hitt held ég, að fari ekki á milli mála, að þeir kaflarnir, sem fjalla um veiðirétt og lögskipan þeirra mála, eru vitanlega aðalefni þessa mikla lagabálks um lax- og silungsveiði. Það held ég, að sé alveg ljóst. Ég hef talið og tel, að rannsóknastarfsemin hverfi þar í skuggann. Það er alveg rétt hjá hv. 3. þm, Reykn., að það stendur mikill styrr um veiðimálin eins og um landamerkjamálin, enda væri það nú laglegt ástand, ef við fælum Rannsóknastofnun landbúnaðarins að annast það mál. Ég býð ekki í það. Og þetta er einmitt ein af ríkustu ástæðunum fyrir því, að við teljum eðlilegra að skilja þetta í sundur. Ég fagna því, sem fram kom hjá hv. þm., að það komi vel til greina að gera hér nokkra endurskoðun á því fyrirkomulagi, sem er, og reyndar kom það fram hjá báðum hv. þm. Minnzt var á það, að e. t. v. mætti skipta þessu í sérstaka deild og skilja það þannig betur í sundur. Það má vel vera, að slík athugun mundi lagfæra það ástand, sem nú er. Þar kemur fram skilningur á því, að lagfæringa geti verið þörf. Það finnst mér töluvert spor og viðurkenning á þessu máli okkar. Vitanlega má mikið um það deila, hvort það eigi að vera sérstök rannsóknastofnun eða ekki. Ég nefndi þetta sjálfur í framsögu minni. Ég er persónulega þeirrar skoðunar, að ef ekki er vilji til þess að setja á fót sérstaka rannsóknastofnun, væri betra að tengja þessa rannsóknastofnun öðrum rannsóknastofnunum frekar en Veiðimálastofnuninni. En þó er ég sammála því, og reyndar kemur greinilega fram í frv., að við teljum, að þar verði einnig tengsl að vera á milli. Að sjálfsögðu gegnir allt öðru máli, hvort veiðimálastjóri sé í stjórn stofnunar eða hann sé framkvæmdastjóri þessarar starfsemi, og get ég ekki fallizt á það, sem í því sambandi kom fram hjá hv. 6. þm. Sunnl. Hv. 3. þm. Reykn. fór nokkrum orðum og allmörgum um kostnað við eldisstöðina í Kollafirði. Vitanlega má mikið um það deila og lengi, hvort hann sé gífurlegur eða ekki, en það má vel vera, að of djúpt sé í árinni tekið hér í þessari grg. Ég hafði satt að segja heyrt allmiklu hærri tölu og því miður hef ég ekki getað fengið staðfestar tölur, þó að ég sé ekki að vefengja það, sem þarna kom fram, langt frá því. En það er, held ég, óumdeilanlegt, að hún fór mjög mikið fram úr áætlun, og aðalatriðið hjá okkur er, að það sé rangt að ætla eldisstöðinni að gefa tekjur til að standa undir þessum kostnaði. Við teljum, að það komi ekki til mála og slík stefna gerði ekkert annað en gera stöðina nálægt því lítils virði til rannsóknastarfsemi. Starfsemin beinist þá fyrst og fremst að því að standa undir greiðslum vaxta og afborgana, og það er ekki hentugt fyrir neina rannsóknastarfsemi að standa í slíku. Ég þekki þessa ekki önnur dæmi, nema e. t. v. eitt í landbúnaði, það er fjárræktarbúið að Hesti, sem gerir það þó aðeins að litlu leyti og hefur aldrei verið aðalmarkmið þess. Tekjur, sem hafa komið inn, hafa að sjálfsögðu fallið inn í almennan rekstrarkostnað, en ekki í þeim mæli, sem hér er gert ráð fyrir, enda hefur mér sýnzt, að stjórn þeirrar stofnunar sé öll þannig skipuð, að við það sé miðað, að hún sé fremur rekin sem „business“-fyrirtæki, ef má nota það orð, heldur en rannsóknastofnun. Það var nokkuð rætt um stjórn stofnunarinnar. Ég get vel fallizt á, að það sé kannske rétt, að stjórn Búnaðarfélagsins eigi að tilnefna þarna mann, og ég er vissulega til viðtals um þá breytingu, geri þar ekki neinn ágreining á þessu stigi, er tilbúinn að athuga það. Að forstjóri sé sérmenntaður, við töldum nú alls ekki þörf á því. Það er stundum dálítið umdeilt. Ég er nú þeirrar skoðunar, að þarna hlyti að vera maður með háskólapróf, og engum dytti satt að segja í hug að ráða mann sem forstöðumann rannsóknastofnunar, nema hann hefði háskólapróf í þeirri grein, og það má vel vera, að nauðsynlegt sé að setja það inn, ef stjórninni er ekki til þess treyst að sjá svo um. En fyrst og fremst stóð ég upp til að andmæla því, að það sé þriðji megintilgangur frv. að setja hömlur á veiði erlendra manna hér á landi. Ég skal ekki leyna því, að ég tel þá þróun, sem nú er, stórkostlega varasama, að erlendir menn eru að meira og minna leyti að gleypa, ef ég má orða það svo þessi lífsgæði okkar Íslendinga, sem við eigum í okkar fámenna landi, og ég hygg, að það muni fljótlega verða almennari skoðun en nú er, að þarna sé stefnt inn á afar hættulega braut og það sé ekki aðeins laxveiðin, sem þarna er um að ræða, heldur jafnvel fjölmargt annað, sem við höfum; rjúpan, gæsin, jafnvel gönguslóðir í okkar dásamlegu náttúru og okkar dásamlega umhverfi. Ég hef ávallt verið þeirrar skoðunar, að þetta land okkar sé félagsbú og við eigum að standa saman að því, við eigum að efla okkar landbúnað sameiginlega og hann eigi að hafa fyrsta aðgang að okkar mörkuðum. Og eins eigum við Íslendingar yfirleitt sjálfir að hafa nokkurn forgang að okkar landi, hvar sem er, og gildir þar yfirleitt svipað, hvort sem landið er leigt til herstöðvar eða til laxveiði. En ég ætla alls ekki að fara út í þetta mál. Ég hef alls ekki litið á þetta mál sem tengt því, sem hér er um að ræða, og satt að segja þótti mér það undarlegt, hvað hv. þm. varði miklu af sinni ræðu í að ræða um stangaveiði. Það er ekki aðallega stangaveiðin, sem við erum með í huga. Það er fyrst og fremst sú sannfæring okkar, að þetta geti orðið öflug atvinnugrein, fiskeldi og fiskrækt, geti orðið mjög öflug atvinnugrein, og þar á ég vitanlega við þá grein, sem ég nefndi, sem þróazt hefur í fjarlægum löndum og er nú í mikilli framför í nálægum löndum okkar, þar sem þessi verðmæti fiskur, lax og silungur, er í vaxandi mæli ræktaður í t. d. lokuðum tjörnum eða jafnvel búrum, eins og ég nefndi til slátrunar og stórfyrirtæki leggja gífurlegt fjármagn í þróun þeirrar tækni, eða honum er sleppt og tekinn aftur, en við eigum fyrst og fremst við þetta sem atvinnugrein. Ég er ekki að gera lítið úr stangaveiðinni. Hún er vissulega mikilvæg. En það er sannfæring mín, að hún er hverfandi miðað við þennan þáttinn, sem við höfum hér fyrst og fremst í huga. Raunar held ég, að 5 þús. kr. gjald sé litlar hömlur. Það er alveg rétt, sem hv. þm. sagði, að það er leigt allt upp í 200 dollara á dag. Það er ekki allt svo hátt, en ætli það sé ekki víðast hvar 100–200 dollarar eða kringum 9–18 þús. kr. á dag, og fáa útlendingana þekki ég, sem hingað koma til eins dags veiði. En það getur vel verið, að það þurfi að endurskoða upphæð þessa gjalds, ef við höfum það í huga, að þetta fer allt saman óðum hækkandi með hverju ári, og grunur minn er sá, að þessi upphæð verði talin lítil eftir skamman tíma, ef svo heldur áfram sem nú horfir, og engar líkur eru til, að á verði breyting. Ég ver vissulega hagsmuni bænda, þeir eiga að hafa verulegar tekjur af þessu. En eins og ég segi, þá get ég alls ekki séð, að þetta skerði þær, og ég hef rakið það og þarf ekki að fara um það fleiri orðum, þótt ég telji eðlilegt, að nokkuð verði þar af mörkum lagt til þeirrar rannsóknarstarfsemi, sem hér er um að ræða. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um það, sem kom fram í löngum ræðum.



Herra forseti. Ég hef nú fengið skýringuna á 5 þús. kr. og ég verð nú að segja það, að mér finnst ekki of í lagt, ef hv. flm. og þá vafalaust báðir flm. leggja að líku erlent herlið hér í landi og veru einstakra hermanna í landinu og þeirra manna, sem koma hér til að stunda laxveiði, þá get ég vel skilið, að þessi tíföldun sé viðhöfð. En varðandi það, að það beri að hamla á móti því, að útlendingar komi hér til eins og annars, þá stangast þetta náttúrlega gersamlega á við þá ríkjandi stefnu, sem mér hefur skilizt, að væri í þessu landi, að reyna að laða hingað ferðamenn. Og það var engin tilviljun, þegar ég minntist á það, að útlendingar þyrftu að borga 5 þús. kr. fyrir að veiða hér einn dag, fyrir kortið. Það er vegna þess, að hér er fjöldi útlendinga, sem kemur hingað í allt öðrum tilgangi, en sem hefur hug á því að reyna þetta sport, sem stangaveiði er. Hér er sú stefna ríkjandi að fá hingað alls konar ráðstefnur. Þessir aðilar, sem sækja ráðstefnur, eru gjarnan í því landi þar sem ráðstefnan er haldin, kannske einn eða fleiri daga fram yfir ráðstefnuna og hafa þá hug á að gera eitthvað sér til afþreyingar. Það eru slíkir menn, sem gjarnan veiða í ánum í einn dag, en aftur á móti þeir, sem koma gagngert til laxveiði, þeir eru að sjálfsögðu oftast eitthvað lengur. Við búum nú rúmlega 200 þús. sálir í þessu stóra landi okkar, og ég held, að við getum ekki einangrað okkur það mikið, að við getum borið það saman við erlenda hersetu hér í landi, þó að einhverjir vilji njóta okkar hreina lofts eða rjúpnaveiði eða hvað það nú er. Mér finnst það nú heldur langsótt og a. m. k. fleira en þetta frv., sem verður að koma til, ef við eigum að breyta svo um stefnu. Ég vil endurtaka það, að ég lít á þetta sem alvarlegar hömlur á þeirri þróun, sem verið hefur um vaxandi verðmæti veiðiréttar á undanförnum árum. Ég álít, að það standi í beinu sambandi við eftirspurnina frá útlöndum. Og ég veit líka, að það hafa verið sterkir aðilar hér í landi, sem hafa talið þetta óhagkvæmt. Varðandi ræktun í fulla stærð til neyzlu, þá er ég flm. fyllilega sammála um það, að það er sannarlega atvinnuvegur, sem hér á sér framtíð. En ég vildi þó geta þess, að bæði á þessu sviði og fleiri öðrum eru hér í gangi miklar rannsóknir. Ég veit ekki betur en það sé farið að nota íslenzkt fóður til þess að fóðra á þessa fiska okkar, og við erum sem sagt núna búnir að mennta úti í útlöndum einmitt aðila, sem eru færir um að taka þessar rannsóknir að sér, sem við höfum verið að ræða um, þannig að þó að eitthvað sé ógert eftir 10 ára starfsemi eða rúmlega 10 ára starfsemi, þá tel ég það nú ekki vera svo óeðlilegt. Ætli það væri ekki á fleiri sviðum, sem við gætum haldið því fram, að það væri ekki búið að gera allt, sem gera þarf? Og einkum vil ég endurtaka það, sem ég sagði, að fjárskorturinn hefur háð þessu fyrirtæki, Veiðimálastofnuninni, rannsóknum og öðrum þáttum alla tíð, fjárskortur hefur háð okkar rannsóknastarfsemi á fjölda annarra svíða vafalaust alla tíð og svo er enn. Og meginatriðið er að auka fjármagnið, sem í rannsóknastarfsemina fer, en ekki að fjölga stofnununum.

Flm. (Páll Þorsteinsson) : Herra forseti. Ég hygg, að allir hv. alþm. geti verið sammála um það, að áfengisnautn með þjóðinni um þessar mundir sé meiri heldur en góðu hófi gegnir og að þróunin í því efni sé næsta uggvænleg. Áfengisvarnaráðunautur á að vera ríkisstj. til ráðuneytis um þessi efni. Hann er formaður áfengisvarnaráðs og á að hafa með höndum umsjón með framkvæmd á þeim kafla áfengislaganna, sem fjallar um áfengisvarnir. Það þarf ekki að draga í efa, að áfengisvarnaráðunautur vill leita allra tiltækra ráða til þess að draga úr því böli, sem af áfengisnautninni leiðir. Kemur þar til bæði staða hans sem embættismanns og einnig persónulegur áhugi þess manns, sem starfinu gegnir. Áfengisvarnaráðunautur hefur haft nokkurt samband við einstaka þm. og leitað eftir því að fá einn þm. úr hverjum þingflokki til þess að fylgjast með þeim hugmyndum, sem áfengisvarnaráðunautur og áfengisvarnaráð hafa um ráðstafanir bæði á sviði framkvæmda í þessu efni og nokkrar lagabreytingar, er miðað gætu að því að draga úr áfengisnautn eða veita aukið aðhald í þessu efni. Tildrögin að því, að þetta tiltölulega litla frv., sem ég mæli hér fyrir, er flutt, eru þau, sem ég greindi, að áfengisvarnaráðunautur hefur mælzt til þess, að þetta frv. yrði fram borið, og flm. þessa frv. eru fimm þm. sinn úr hverjum þingflokki, eins og þskj. 602 ber með sér. Í þessu frv. eru einungis borin fram þau atriði, sem áfengisvarnaráðunautur hefur bent á og talið æskilegt, að freistað yrði að fá breytingar á áfengislögunum um þessi atriði. Ég skal nú með örfáum orðum víkja að þeim atriðum, sem í frvgr. felast. Í áfengislögum er svo fyrir mælt, að áður en veitingahúsi er veitt leyfi til vínveitinga, skuli leita umsagnar bæjarstjórnar eða sýslunefndar í þeim kaupstað eða sýslu, er í hlut á, og er ráðh. óheimilt að veita slíkt leyfi, ef hlutaðeigandi bæjarstjórn eða sýslunefnd reynist leyfisveitingunni mótfallin. Hér er lagt til, að við þetta ákvæði í gildandi lögum sé því bætt, að það verði einnig gert skylt að leita umsagnar áfengisvarnanefndar í hlutaðeigandi sveitarfélagi, áður en veitingahúsi er veitt vínveitingaleyfi. Í 20. gr. áfengislaga segir: „Ungmennum yngri en 18 ára er óheimil dvöl efir kl. 8 að kvöldi á veitingastað, þar sem vínveitingar eru leyfðar, nema í fylgd með foreldrum sínum eða maka.“ Þar sem um það eru skýr ákvæði í áfengislögum, að ungmennum yngri en 18 ára sé óheimil dvöl á þessum veitingahúsum eftir kl. 8 á kvöldin, þá er rökrétt að álykta, að þeim, sem orðnir eru 18 ára að aldri, sé heimilt að fá aðgang að veitingahúsi, þar sem vínveitingar eru leyfðar. Hins vegar er kveðið svo á í 16. gr. laganna, að yngri mönnum en 20 ára má ekki selja, veita eða aflhenda áfengi með nokkrum hætti. Af þessum ákvæðum hefur leitt og leiðir nokkurt misræmi, þannig að það er talið torvelda strangt eftirlit í veitingahúsum, að þarna eru ákvæði um tvenns konar aldursmörk, svo að þeir, sem vilja beita sér fyrir auknu aðhaldi í þessu efni, telja nauðsynlegt að samræma þetta. Þessu samræmi mætti vitanlega ná á tvennan hátt, annars vegar með því að gera þeim, sem yngri eru en 20 ára, það óheimilt að dvelja í veitingahúsi, þar sem vínveitingar eru leyfðar, t. d. eftir kl. 8 að kvöldi. En það er nú á ýmsum öðrum sviðum keppt að því að veita þeim, sem ungir eru, aukin réttindi í þjóðfélaginu. Má í því efni minna á lækkun kosningaaldurs og ég ætla, að nú sé stefnt að því með frv., sem fjallað er um einmitt um þessar mundir, að lækka þann aldur, þegar mönnum er heimilað að stofna til hjúskapar, þannig að í samanburði við þetta og að athuguðu máli þykir jafnvel bindindismönnum okkar sú leið naumast fær að banna öllum, sem yngri eru en 20 ára, aðgang að veitingahúsum, þar sem vínveitingar eru leyfðar. Þess vegna er hér farið út á þá braut að ná þessu samræmi á þann hátt, að þrátt fyrir þau ákvæði í 16. gr. laganna, sem ég minntist á, þá megi þó í veitingahúsi, sem fengið hefur vínveitingaleyfi, afgreiða áfengi til þeirra, sem náð hafa 18 ára aldri. Samkv. lögum um Stjórnarráð Íslands og reglugerð á grundvelli þeirra laga, þá verður framkvæmd áfengislaga með vissum hætti skipt á milli þriggja rn. Dómsmrn. fer að öllu leyti með þau mál, sem varða löggæzlu. Hins vegar er kveðið svo á í reglugerð um stjórnarráðið, að heilbr.- og trmrn. fari með áfengisvarnir og bindindisstarfsemi. Og menntmrn. hefur yfirumsjón með allri fræðslu í skólum ríkisins og þ. á m. þeirri fræðslu, sem á lögum samkv. að halda uppi um áfengismál, útgáfu námsbóka í því efni o. s. frv. Í 3. gr. þessa frv. er því sú leiðrétting gerð, sem leiðir af lögum og reglugerð um Stjórnarráð Íslands, að í stað þess, að áður hefur staðið eða í lögunum segir, að dómsmrh. skipi varaformann áfengisvarnaráðs, þá á nú samkv. 3. gr. þessa frv. að fela það heilbrmrh., enda mun það vera orðið svo í framkvæmd, að heilbrmrh. skipar t. d. for menn áfengisvarnanefnda, en ekki lengur dómsmrh. Þá kem ég loks að 4. gr. þessa frv. Hún felur í sér smávægilega breytingu á aðstöðu áfengisvarnanefnda. Í lögunum er kveðið svo á, að áfengisvarnanefndir skuli vera ólaunaðar, en kostnaður við störf þeirra, ef einhver er, greiðist úr ríkissjóði að öðru leyti en því, að hlutaðeigandi hreppur eða kaupstaður greiðir fyrir nauðsynlegt húsnæði handa þeim. Þetta er nú ekki í samræmi við þá þróun, sem nú á sér stað, því að það er hin algenga regla, að nefndir fái einhverja þóknun fyrir þau störf, sem þær vinna. Að sönnu er starf áfengisvarnanefnda fyrst og fremst starf áhugamanna og svo þarf að vera. Hins vegar þykir áfengisvarnaráðunaut það a. m. k. óþarfi að kveða á um það með lögum, að ekki megi greiða áfengisvarnanefndum þóknun fyrir, störf, sem þær inna af hendi, heldur verði stefnt að því að leggja það á vald sveitarstjórnanna, það sé frjálst samningsatriði milli áfengisvarnanefndar og sveitarstjórnar á hverjum stað, hvort nefnd tekur þóknun fyrir störf sín eða ekki. Ég hef þá skýrt með þessum fáu orðum þau tilteknu atriði, sem í frv. þessu felast, og ég endurtek að lokum, að þessi atriði eru þau ein, sem áfengisvarnaráðunautur hefur óskað eftir, að fram yrðu borin, og þm. úr öllum flokkum standa að flutningi þessa máls. Ég vil svo leyfa mér að leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. allshn.