Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Eins og hv. þm. sjá eru nóg verkefni í dag og óvíst að hægt verði að ljúka þeim á þeim tíma sem deildin hefur til umráða. Hugsanlega gæti því orðið þingfundur milli kl. 6 og 7. En enginn kvöldfundur verður. Það er rétt að það komi fram strax. Ég vil beina því til þingflokksformanna að það væri mjög æskilegt ef hægt væri að hafa þingfund milli kl. 6 og 7.



Herra forseti. Á þskj. 137 flyt ég frv. til laga um heimild til handa ríkisstj. að selja Landssmiðjuna. Þetta mál átti sér þann aðdraganda að í febrúarmánuði síðast liðnum fól ég Helga Þórðarsyni verkfræðingi að gera forkönnun á rekstri og rekstrargrundvelli Landssmiðjunnar. Markmið könnunarinnar var m.a. að auðvelda ákvörðun umfangs áframhaldandi úttektar á fyrirtækinu og aðstoða starfsmenn við að meta möguleika þeirra á því að kaupa fyrirtækið, en þeirri hugmynd hafði ég hreyft á s.l. ári. Úttekt þessari, sem unnin var í samvinnu við stjórnendur og starfsmenn fyrirtækisins, var lokið í júní 1984. Helstu niðurstöður voru þessar: 1. Ekki er nauðsynlegt að ríkið eigi og reki fyrirtækið til þess að markmiðum þess verði náð. 2. Viðskipti Landssmiðjunnar eru dreifð á marga aðila og verkefni fjölbreytt. Viðskipti ríkisfyrirtækja voru 35% af heild árið 1983. Þáttur innflutningsverslunar var um 40% 1983. Aukning viðskipta frá þeirri lægð, sem verið hefur, er töluvert bundin velgengni í sjávarútvegi og auknum virkjunarframkvæmdum. 3. Verkefni framleiðsludeilda voru 1983 að framleitt var eftir reikningi 55%, tilboðsverk 38% og framleitt á lager 7%. 4. Um rekstursafkomu verksmiðjunnar árin 19811983 er það að segja að tekjuafgangur 1981 var tæpar 2 millj., tap 1982 rúmar 2 millj. og tap 1983 tæpar 4 millj. kr. Stofn til verðbreytingafærslu myndast á lántökum vegna framkvæmda við Skútuvog 7 og því óviðkomandi rekstri Landssmiðjunnar þessi ár. 5. Orsaka hallans er að leita í versnandi ytri skilyrðum í málmiðnaði. Harðanandi samkeppni hefur leitt til naumari tilboða og halla á tilboðsverkum. Hugsanlega hefði mátt bregðast við með því að draga saman seglin. 6. Forsendur fjárfestingar að Skútuvogi 7 hafa brostið með því að horfið var frá áformunum um skipaverkstöð við sundin. 7. Fela þyrfti rannsóknarstofnunum (fiskiðnaðarins og Iðntæknistofnun) að leiða til lykta tilraunir með nýja gerð fiskimjölsverksmiðju sem lengi hefur verið þar á stokkunum í tilraunaskyni. 8. Framlegðarstig einstakra deilda sýnir lakasta útkomu í plötusmiðju. Hún hefur enda hæst hlutfali tilboðsverka eða 60%. Í tengslum við úttekt þessa og samhliða endurskipulagningu á rekstrinum hófust óformlegar viðræður milli fulltrúa starfsmanna og iðnrh. um möguleika á sölu á fyrirtækinu til starfsmanna. Hinn 8. mars 1984 stofnuðu 52 af starfsmönnum Landssmiðjunnar félag til að kanna grundvöll að samkomulagi við iðnrn. um kaup á Landssmiðjunni, kanna rekstrargrundvöll hins nýja fyrirtækis og kynna félagsmönnum niðurstöður kannana. Þá var félaginu falið að undirbúa stofnsamning hlutafélags ef niðurstöður bentu til þess að af kaupum gæti orðið. Kaus þetta undirbúningsfélag sér fimm manna stjórn og var formaður þeirrar stjórnar Sigurður Daníelsson núverandi framkvæmdastjóri Landssmiðjunnar. Félag þetta fól stjórninni umboð sitt til viðræðna og samningsgerðar við iðnrn. varðandi kaup starfsmanna á Landssmiðjunni með fyrirvara um samþykkt félagsfundar. Með bréfi til iðnrh. dags. 9. mars 1984 óskaði stjórn félagsins eftir viðræðum um kaup á fyrirtækinu. Með bréfi dags. 15. mars 1984 skipaði iðnrh. eftirtalda þrjá menn í nefnd til að annast viðræður um sölu Landssmiðjunnar: Halldór J. Kristjánsson formann, deildarstjóra í iðnrn., og með honum Gunnlaug Claessen deildarstjóra í fjmrn. og Guðmund Malmquist hdl. í Framkvæmdastofnun ríkisins. Með nefndinni hefur Helgi G. Þórðarson verkfræðingur starfað. Nefndin hefur aflað upplýsinga um eignir Landssmiðjunnar og aðra þætti er varða söluverð fyrirtækisins, svo sem rekstrarhorfur, ástand véla og tækja, viðskiptavild og horfur í málmiðnaði almennt. Nefndin átti allmarga fundi með ofangreindri viðræðunefnd félags starfsmanna og 13. júlí s.l. náðist samkomulag um meginþætti í kaupsamningi milli aðila. Þegar samningsgrundvöllur þessi lá fyrir ákváðu 23 starfsmenn Landssmiðjunnar að ganga til samstarfs í hlutafélagi, sem hlaut nafnið Landssmiðjan hf., með það fyrir augum að ganga til lokasamninga um kaup á Landssmiðjunni. Var við það miðað að yfirtaka á rekstrinum færi fram fyrir 1. jan. 1985. Á fundi ofangreindra starfsmanna 25. júlí 1984 voru kosnir fimm menn í undirbúningsstjórn fyrir hið væntanlega hlutafélag og varð Sigurður Daníelsson áfram formaður þeirrar fimm manna stjórnar. Undirbúningsstjórn þessi og viðræðunefnd ríkisins áttu með sér nokkra fundi í ágústmánuði og var frá texta kaupsamningsins gengið á viðræðufundi 23. ágúst í ár. Stofnfundur hlutafélagsins Landssmiðjunnar hf. var haldinn 13. sept. 1984 og voru stofnendur 23 starfsmenn Landssmiðjunnar. Hlutafé var ákveðið 4 millj. og 20 þús. kr. og skrifuðu stofnendur sig fyrir hlutum á bilinu 100 þús. kr. til 210 þús. kr. Í stjórn hins nýstofnaða hlutafélags voru eftirtaldir menn kosnir: Þorleifur Markússon formaður, Guðmundur Finnbjörnsson, Þórir G. Guðlaugsson, Finnbogi Jónsson og Sigurður Daníelsson, allt starfsmenn Landssmiðjunnar. Kaupsamningur um Landssmiðjuna milli ríkisstjórnar Íslands og Landssmiðjunnar hf. var undirritaður með fyrirvara um samþykki ríkisstj. og Alþingis hinn 20. sept. 1984 og er kaupsamningurinn, ásamt fylgiskjölum, fskj. með frv. þessu. Með frv. þessu er lagt til að ríkisstj. verði veitt heimild til að selja hinu nýstofnaða hlutafélagi ríkisfyrirtækið Landssmiðjuna. Meginatriði kaupsamningsins eru: a) Ríkissjóður selur hlutafélaginu Landssmiðjunni hf. ríkisfyrirtækið Landssmiðjuna í fullum rekstri með öllum vélum, tækjum og áhöldum, sem fyrirtækið á, ásamt rekstrarbirgðum, hlutabréfum í Tollvörugeymslunni hf. og viðskiptakröfum eins og þær verða þann 31. des. 1984 og er kaupverðið ákveðið 22 millj. 115 þús. 638 kr. Undanskilin sölunni eru hlutabréf Landssmiðjunnar í Iðnaðarbanka Íslands og Sameinuðum verktökum hf., tilraunafiskimjölsverksmiðja, sem unnið hefur verið að á vegum Landssmiðjunnar s.l. ár, og fasteignir Landssmiðjunnar. b) Kaupverðið greiðist þannig að kaupverð véla, tækja og viðskiptavild greiðist með 20% útborgun, en eftirstöðvar eru lánaðar með verðtryggðum kjörum til átta ára. Viðskiptakröfur greiðast með yfirtöku viðskiptaskulda og andvirði vörubirgða greiðist með verðtryggðu skuldabréfi til fjögurra ára. Lán vegna kaupanna eru tryggð með fyrsta veðrétti í hinum seldu eignum. c) Áskilið er af hálfu ríkisins að hlutafé Landssmiðjunnar verði eigi minna en 4 millj. kr. Þar sem hið nýja félag kaupir ekki fasteignir Landssmiðjunnar hefur seljandi skuldbundið sig til að veita kaupanda veðleyfi í núverandi fasteignum Landssmiðjunnar að fjárhæð 4 millj. kr. Slíkt veðleyfi verður aðeins veitt vegna efnis, tækja og vélakaupa, sem fasteignaveðs er krafist fyrir, og þá með baktryggingu í hinum keyptu vörum. d) Seljandi skuldbindur sig til að leigja kaupanda núverandi fasteignir Landssmiðjunnar til allt að 15 ára. Leigusamningurinn er uppsegjanlegur af hálfu kaupanda með eins árs fyrirvara. e) Seljandi skuldbindur sig til að beita sér fyrir því að erlendir aðilar, sem Landssmiðjan hefur umboð fyrir, veiti samþykki sitt fyrir því að umboðin verði yfirfærð til Landssmiðjunnar hf. Samþykki helstu erlendra viðskiptaaðila Landssmiðjunnar á yfirfærslu umboða til Landssmiðjunnar hf. liggur nú fyrir. f) Seljandi mun beita sér fyrir því að núverandi verkefni Landssmiðjunnar fyrir ríkisfyrirtæki og stofnanir haldist óbreytt a.m.k. næstu þrjú ár, að því skilyrði uppfylltu að Landssmiðjan hf. verði samkeppnishæf bæði hvað varðar verð og gæði. g) Miðað er við að yfirtaka starfsmanna á rekstrinum fari fram 1. jan. 1985. Síðan er hér í grg. og aths. nánar vikið að greiðslukjörum og kaupverðinu, fasteignum Landssmiðjunnar og endurskipulagningu á rekstri Landssmiðjunnar, sem hv. þdm. geta kynnt sér. Þessu frv. fylgir kaupsamningur um Landssmiðjuna milli ríkisstjórnar Íslands og Landssmiðjunnar hf., sem dags. er 20. sept. 1984, ásamt fskj. Nánar tiltekið vil ég taka fram að undanskilin sölu þessari á Landssmiðjunni eru eins og ég gat um, hlutabréf Landssmiðjunnar í Iðnaðarbanka Íslands og Sameinuðum verktökum hf., enn fremur fasteignir Landssmiðjunnar, sem eru í fyrsta lagi fasteignin Skútuvogur 7, Reykjavík, í öðru lagi fasteignin Sölvhólsgata 13, Reykjavík og í þriðja lagi fasteignin Skúlagata 8, Reykjavík. Þá er undanskilin í sölunni tilraunafiskimjölsverksmiðja sem unnið hefur verið að á vegum Landssmiðjunnar s.l. ár. skuldir vegna fasteigna ríkisfyrirtækisins Landssmiðjunnar og tilraunafiskimjölsverksmiðju, sbr. 8. lið í ársreikningi Landssmiðjunnar 1983, eru Landssmiðjunni hf. óviðkomandi. Síðan eru hér ýmsar upplýsingar varðandi fyrirtækið sjálft. En fskj., sem hv. þm. geta kynnt sér, fylgja hér með, í fyrsta lagi stofnsamningur hlutafélagsins Landssmiðjunnar hf. frá 13. sept., í öðru lagi verðmat á vélum og tækjum Landssmiðjunnar, í þriðja lagi eru sameiginlegir minnispunktar um verðmat á vörubirgðum Landssmiðjunnar vegna sölu fyrirtækisins og í fjórða lagi er hér sem fylgiskjal húsaleigusamningur milli ríkissjóðs og Landssmiðjunnar hf. um leigu á Sölvhólsgötu 13 og Skúlagötu 8, sem er dags. 20. sept. 1984, og er fyrirtækinu að sjálfsögðu mjög mikilsverður. Herra forseti. Ég legg til að þegar 1. umr. lýkur verði máli þessu vísað til 2. umr. og iðnn.



Herra forseti. Ég tel rétt að ræða þetta mál við 1. umr. að nokkru, en ég á sæti í þeirri n. sem hæstv. ráðh. hefur lagt til að málinu verði vísað til og gefst mér þar færi á að skoða einstaka þætti þessa máls, sem er frv. til laga um heimild fyrir ríkisstj. til að selja ríkisfyrirtækið Landssmiðjuna hlutafélagi sem stofnað hefur verið til af nokkrum starfsmönnum fyrirtækisins. Með framlagningu þessa frv. heldur hæstv. ríkisstj., hæstv. iðnrh., áfram á þeirri braut að selja ríkisfyrirtæki. Landssmiðjan er sem kunnugt er eingöngu í eigu ríkisins og hefur verið rekin síðan 1930 og gegnt verulegu hlutverki í málmsmíðaiðnaði og viðgerðaþjónustu í landinu, ekki síst fyrir ríkisfyrirtæki og skipakost ríkisins, auk þess sem fyrirtækið hefur unnið að þróun í sinni grein og sérstökum þróunarverkefnum, eins og hér hefur komið fram, m.a. í sambandi við fiskimjölsverksmiðjur. Það er athyglisvert, þegar litið er á mál hæstv. ráðh. um þetta efni, að enginn viðhlítandi rökstuðningur og nánast engin viðleitni til rökstuðnings kemur fram hjá hæstv. ráðh. á nauðsyn að leita þeirrar heimildar sem hér er farið fram á. Hér virðist fyrst og fremst verið að þjóna hugmyndum, svo maður noti nú ekki orðið „hugsjónum“, hæstv. ráðh. og ríkisstj. um það að koma hlutafé ríkisins í fyrirtækjum í hendur einkaaðila og í þessu tilviki með stofnun hlutafélags með aðild starfsmanna Landssmiðjunnar. Ég vil taka það fram að mér finnst sú hugsun að starfsmenn eignist hlut í fyrirtækjum og aðild að rekstri þeirra og stjórnun út af fyrir sig góðra gjalda verð ef þannig er um hnútana búið að líkur séu til þess að um raunverulegan eignar- og umráðarétt sé að ræða og líkur á því að viðkomandi starfsmenn geti axlað þá ábyrgð sem felst í yfirtöku á viðkomandi fyrirtæki. Ég tel hins vegar að eins og hér er í pottinn búið með nýtt hlutafélag, Landssmiðjuna hf., sé langt frá því að nokkur trygging sé fyrir hendi að því leyti að fyrirtæki þetta hafi þann rekstrar- og þróunargrundvöll sem æskilegur væri og hlýtur að teljast út frá sjónarhóli þeirra sem við rekstrinum taka, og afstaða mín til þessa máls mótast m.a. af þeim horfum og líkum. Ég tel einnig að það séu engin frambærileg rök fyrir því að selja nú þetta ríkisfyrirtæki með þeim hætti sem hæstv. ráðh. leggur hér til. Landssmiðjan er fyrirtæki sem hefur gegnt skylduhlutverki um áratugi, lengst af verið rekin hallalaust og með ágóða. Þó að komið hafi til hallarekstrar tímabundið er þar ekki um slíkan halla að ræða að af þeim sökum sé nein ástæða til þess að hlaupa nú til og afsala hlut ríkisins, meirihlutaeign ríkisins í þessu fyrirtæki. Ég vil minna á að í tíð fyrri ríkisstj. var unnið að málefnum Landssmiðjunnar með það í huga að renna styrkari stoðum undir Landssmiðjuna þannig að hún gæti orðið hlutgengur þátttakandi í þróun á því sviði sem henni er ætlað skv. gildandi lögum og hún gæti komið fótum undir rekstur og nýbreytni með allt öðrum hætti en verið hefur á undanförnum árum. Það gerðist raunar í tíð ríkisstjórnar Geirs Hallgrímssonar árið 1978 að þáv. forstjóri Landssmiðjunnar, Ágúst Þorsteinsson, sneri sér til þáv. iðnrh., Gunnars Thoroddsens, með bréfi og óskaði eftir því að húsnæðismál fyrirtækisins yrðu tekin til endurskoðunar. Þar var vakin athygli á því að sótt hefði verið um byggingarleyfi á viðkomandi lóð, en þá komið synjun við þeirri ósk. Í þessu erindi var óskað eftir viðræðum við iðnrn., í fyrsta lagi til þess að fá leyfi til að selja þáverandi húsnæði og lóð í áföngum, í öðru lagi leyfi til að sækja um lóð á svæði sem hentaði smiðjunni betur og í þriðja lagi leyfi til að byggja nýtt búsnæði sem hentaði betur starfsemi smiðjunnar. Þetta erindi hafði ekki hlotið afgreiðslu þegar ríkisstjórnarskipti urðu 1978, en ég minni á að afstaða þáv. iðnrh. Gunnars Thoroddsens til Landssmiðjunnar var jákvæð og það kom fram í máli hans hér á Alþingi í tíð ríkisstjórnar Ólafs Jóhannessonar þar sem m.a. var til umræðu álit nefndar sem sett hafði verið á fót af fyrrv. ríkisstj. varðandi sölu ríkisfyrirtækja. Dr. Gunnar Thoroddsen, bæði sem ráðh. og síðan sem þm. og því næst forsrh., var mjög velviljaður málefnum Landssmiðjunnar og að renna styrkari stoðum undir hana og studdi þær tillögur sem fram komu í minni tíð sem iðnrh. varðandi uppbyggingu Landssmiðjunnar. Þau áform lutu m.a. að því að koma upp nýju húsnæði fyrir Landssmiðjuna í Kleppsvík og laga það að áformum sem þá voru uppi í sambandi við skipaverkstöð í Reykjavík. Áformin um skipaverkstöð voru engan veginn ný af nálinni, heldur höfðu verið á dagskrá mjög lengi. Þann tíma, sem Sjálfstfl. fór ekki með meirihlutavöld hér í Reykjavíkurborg, var unnið að því að koma fótum undir þær áætlanir og áform sem vörðuðu uppbyggingu nýtískulegrar skipaverkstöðvar í Reykjavík. Það liggur hins vegar fyrir og hefur raunar gert lengi að enginn áhugi hefur verið hjá borgarstjórnarmeirihluta Sjálfstfl. hér í Reykjavík fyrr eða síðar á að koma fótum undir nýtískulega skipaverkstöð hér, sem gæti sinnt þjónustu, ekki fyrst og fremst við fiskiskipaflotann, heldur við kaupskipaflota landsmanna. Það gerðist því eftir að Sjálfstfl. endurheimti sinn meiri hl. hér í borginni að áformin um skipaverkstöð í Kleppsvík nálægt Sundahöfn voru kistulögð af þessum sama meiri hl. Vissulega má leiða rök að því að þessi breytta afstaða hafi haft áhrif á möguleika og áform Landssmiðjunnar til að reisa og reka með hagkvæmum hætti það húsnæði sem hannað var á árunum 1981 og byrjað var að reisa, ef ég man rétt, á árinu 1982 við Kleppsvík. Í ljósi þess voru gerðar breytingar á byggingaráformum yfir fyrirtækið og þær áætlanir lágu fyrir, áform um minni byggingaráfanga lágu fyrir þegar hæstv. iðnrh. venti sínu kvæði í kross og ákvað að láta Landssmiðjuna fylgja næsta í hópi þeirra ríkisfyrirtækja sem hann hafði sett á söluskrá, ef svo má segja, í traustu bandalagi við hæstv. fjmrh. Að vísu heyrist það, m.a. í Morgunblaðinu, að ýmsum innan Sjálfstfl. finnst hægt ganga í því hugsjónamáli flokksins að selja ríkisfyrirtæki og er það eitt af mörgu sem hæstv. fjmrh. hefur fengið nú að undanförnu ákúrur fyrir úr aðalmálgagni Sjálfstfl. En hæstv. iðnrh. ætlar að reyna að hressa upp á hugsjónina í framhaldi af því að Lagmetisiðjan Sigló var seld, að láta nú Landssmiðjuna fylgja og afsala ríkinu með öllu hlutdeild í því fyrirtæki. Má segja að hæstv. fjmrh. hafi fengið þarna stuðning og traustan bandamann sem er hæstv. iðnrh. því það er þó helst þar sem þokar fram þeim hugsjónamálum Sjálfstfl. sem ég hef minnst hér á. Ég minni á að þegar var búið að fjárfesta í grunni nýbyggingar fyrir Landssmiðjuna við Skútuvog, sem metin er að verðgildi 66 millj. kr. á núverandi verðlagi, og það hefur komið fram við umr. um þetta mál og er vakin athygli á því í nál. minni hl. iðnn. Ed. að hæstv. fjmrh. telur með öllu óvíst að hægt sé að fá nema eitthvert brot af verðgildi þessarar fjárfestingar til baka eða með sérstakri sölu, þannig að út frá hagsmunum ríkissjóðs virðist ekki vera eftir miklu að slægjast í þessu máli. Ég vil taka það fram að ég tel út af fyrir sig ekki hafa verið óeðlilegt að huga að breyttu rekstrarformi varðandi Landssmiðjuna að einhverju leyti. Ég kynntist því í starfi mínu sem iðnrh. að ríkisfyrirtækin sem rekin hafa verið sem hrein ríkisfyrirtæki, eins og t.d. lagmetisiðjan Sigló og Landssmiðjan, áttu undir högg að sækja gagnvart sjóðum og lánastofnunum vegna sinna beinu tengsla við ríkissjóð. Það var gjarnan viðkvæðið þegar erindi voru upp borin að það væri nærtækara að leita til hins stóra bakhjarls, ríkissjóðs, en að berja upp á hjá lánastofnunum um fjárhagslega fyrirgreiðslu. Ég tel að við þessu hefði verið auðveli að bregðast með öðrum hætti en gert er með fyrirliggjandi frv., með því að athuga um breytingu á rekstrarforminu t.d. á þann hátt að stofnað hefði verið hlutafélag þar sem ríkið hefði átt meiri hluta áframhaldandi í Landssmiðjunni, en opnuð hefði verið heimild til sölu á hluta af hlutafé fyrirtækisins til starfsmanna upp að ákveðnu marki og gerðar ráðstafanir til þess fremur að greiða fyrir því að um slíka hlutdeild gæti orðið að ræða. Þannig hefur málum hins vegar verið háttað hjá Landssmiðjunni að starfsmenn hafa verið hlutgengir í sambandi við rekstur fyrirtækisins og málefni þess á ýmsa lund með sérstakri samstarfsnefnd sem starfandi hefur verið og í hafa átt sæti fulltrúar starfsmanna og stjórnenda fyrirtækisins, þannig að þar var um allnáið samstarf og gagnlegt samstarf að ræða að því er mér er best kunnugt. En það er engin ástæða til þess, að mínu mati, að hafa á móti því, nema síður sé, að starfsmenn í fyrirtækjum sem vilja eignast hlut í viðkomandi fyrirtæki eigi þess kost. Ég held hins vegar að hér hefði þurft að horfa til heildarhagsmuna, hagsmuna ríkisins, hagsmuna starfsmannanna og möguleika þeirra á því að gerast þarna hluthafar með virkum hætti, án þess hins vegar að dregið yrði úr líkunum á því að hægt væri að þróa og reka fyrirtækið sem nýtískulegt málmsmíðafyrirtæki á burðugan hátt til frambúðar. Ég tel nauðsynlegt að ofan í þetta mál verði farið frekar af iðnn., eins og hæstv. ráðh. hefur líka lagt til, og ég tel að hér sé rasað mjög um ráð fram með flutningi þessa frv. Ég geri ráð fyrir því að við skoðun þess verði þeirri afstöðu minni ekki breytt þó að ég sé að sjálfsögðu opinn fyrir því að líta á breytingu á rekstrartilhögun fyrirtækja almennt og opnum augum. Ríkisaðild ein saman og ríkisrekstur er ekkert fast í hendi af hálfu Alþb. Það hefur mjög oft komið fram í umr. hér í þinginu. En við teljum hins vegar að það beri síst að útiloka að ríkið eigi aðild að rekstri fyrirtækja og geti verið þar í ýmsum greinum frumkvæðisaðili og þá gjarnan í sem nánustum tengslum við þá sem í fyrirtækjunum starfa. Hér er án rökstuðnings í rauninni verið að ganga í hina áttina út frá þeim sérkennilegu hugsjónum, sem Sjálfstfl. hefur sett framarlega á sína stefnuskrá, að útiloka ríkið nánast frá hlutdeild og rekstri í fyrirtækjum og selja þau ríkisfyrirtæki sem nú eru eða minnka hlut ríkisins í fyrirtækjunum hvað sem það kostar.



Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um breyt. á lögum nr. 67 frá 1976 um löggilta endurskoðendur. Frv. þetta hefur fengið eðlilega meðferð í hv. Ed. Alþingis og kemur til l. umr. hér í þessari virðulegu deild. Með frv. þessu er lagt til að ákvæði laga er takmarka heimild til að endurtaka verkleg próf til löggildingar í endurskoðun verði rýmkuð, en samkv. núgildandi ákvæðum er engum heimilt að endurtaka próf þessi nema einu sinni. Reynslan hefur sýnt að erfitt er að standast þessi próf og komið hefur fyrir að prófmenn hafa fallið tvívegis og þar með endanlega fyrirgert rétti sínum til að taka prófið. Samkv. núgildandi reglu þurfa menn að hafa löggilt próf frá viðskiptadeild Háskóla Íslands með endurskoðun sem kjörsvið, auk þess að hafa starfað í þrjú ár að endurskoðun undir stjórn löggilts endurskoðanda til að mega þreyta prófin. Það er því viðurhlutamikið að koma í veg fyrir að mönnum gefist tækifæri til að sanna þekkingu sína með endurtekningu prófs þar sem þeir hafa þá þegar tíu ár að baki í námi til að öðlast réttindi sem löggiltir endurskoðendur. Einnig er á það að benda að skilyrði til endurtöku prófa í Háskóla Íslands eru rýmri en til umræddra endurtöku verklegs prófs í endurskoðun samkv. núgildandi ákvæðum. g tel þessa breytingu sjálfsagða réttlætiskröfu og sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um hana. Ég legg til að málinu verði vísað til hv. fjh.- og viðskn. og 2. umr. og legg áherslu á að afgreiðslu þessari verði hraðað sem kostur er, þar eð löggildingarpróf eru fyrirhuguð í desembermánuði.



Virðulegi forseti. Það er eins með þetta frv. sem ég mæli hér fyrir, frv. til l. um breyt. á lögum nr. 9 frá 30. mars 1984, um frádrátt frá skattskyldum tekjum vegna fjárfestingar manna í atvinnurekstri. Það hefur hlotið eðlilega meðferð í hv. Ed. Alþingis og kemur nú til 1. umr. hér í þessari hv. d. Í því frv. sem ég mæli fyrir er lagt til að hámarksfrádráttur frá skattskyldum tekjum manna vegna framlaga þeirra til atvinnurekstrar samkv. lögum nr. 9 1984 um það efni hækki úr 20 þús. í 25 þús. kr. hjá einstaklingum og úr 40 þús. í 50 þús. hjá hjónum. Hér er ekki um neina efnisbreytingu að ræða. Skv. 25. gr. laga nr. 9 frá 1984 skulu fjárhæðir, sem um getur í 2. gr. laganna, breytast í samræmi við skattvísitölu ár hvert. Eins og kunnugt er er ekki gert ráð fyrir ákvörðun skattvísitölu í fjárlögum fyrir næsta ár. Af þessum sökum er nauðsynlegt að fjárhæðum þessum verði breytt með sérstökum lögum. Að mati Þjóðhagsstofnunar nam tekjubreyting á milli áranna 1983 og 1984 sem næst 25%. Á grundvelli þessa er lagt til að umræddur hámarksfrádráttur hækki sem tekjubreytingunni nemur eða um 25%. Í þessu sambandi er rétt að geta þess að sama hækkun er lögð til varðandi frádráttarheimildir í 30. gr. laga um tekju- og eignarskatt. Frv. þar að lútandi liggur nú fyrir Alþingi. Með vísan til þessa þykir mér ekki þörf á að ræða frv. frekar og legg til að því verði vísað til hv. fjh.- og viðskn. og 2. umr.



Herra forseti. Það frv. sem hér er flutt er um breytingu á lögum sem sættu mikilli gagnrýni á síðasta þingi og urðu tilefni mjög ítarlegra umr. Frv. eins og það liggur fyrir gerir í sjálfu sér ekki ráð fyrir efnisbreytingu á þessum lögum. Það er að mér skilst eingöngu verið að færa til tölur í samræmi við verðbólgu og það sem um er að ræða í skattalögum almennt. Í tilefni af þessu frv. er þó óhjákvæmilegt að fara fram á það við hæstv. fjmrh. að hann veiti nokkrar upplýsingar fyrir deildina eða þá þingnefnd sem um málið kemur til með að fjalla. Þær upplýsingar eru: Hversu miklum fjárhæðum nemur sá frádráttur sem hér er um að ræða, sem menn hafa notað til að lækka skattskyldar tekjur sínar við fjárfestingu í atvinnurekstri? Hversu miklar fjárhæðir er um að ræða á árinu 1984 og hve margir menn nýttu sér þessar heimildir? Ég hygg að þessar upplýsingar hljóti að liggja fyrir. Ég held það sé mjög erfitt fyrir þingið að afgreiða þetta mál öðruvísi en að þessar upplýsingar séu skýrar. Hér var um að ræða veruleg skattfríðindi fyrir þá einstaklinga í þjóðfélaginu sem höfðu efni á að leggja peninga í fyrirtæki. Það er ekki láglaunafólkið í þessu landi sem hefur efni á því um þessar mundir. Hér er um að ræða skattfríðindi handa Lúxusklúbbnum sem hæstv. ríkisstj. beitti sér fyrir. Það er algjört lágmark að þingið fái upplýsingar um hversu mikil skattfríðindi Lúxusklúbburinn hefur fengið skv. þessum lögum og hve margir hafa notið þeirra fríðinda.



Virðulegi forseti. Ég fagna því að hv. 3. þm. Reykv. skilur að hér er ekki um nýtt frv. að ræða, heldur aðeins breytingu á upphæðum vegna verðbólgunnar og er það rétt. En þær upplýsingar sem hann biður mig um að færa sér úr þessum ræðustól hef ég ekki. Ég á ekki von á því að það standi á að gefa ær þegar málið kemur í virðulega fjh.- og viðskn. Ég vil ítreka að hér er ekki um nein sérstök hlunnindi fyrir auðmenn, auðugt fólk að ræða. Með þessu frv. er verið að gefa hverjum sem er kost á þátttöku í rekstri, eignaraðild að fyrirtækjum og jafnframt tekjumöguleika ef vel gengur. Þannig gæti það orðið atvinnuskapandi ef almenningur vill taka þátt í uppbyggingu atvinnutækifæra með þátttöku sinni í fyrirtækjum almennt.



Herra forseti. Það er ástæða til að taka undir þá fsp. sem hv. 3. þm. Reykv. beindi til hæstv. fjmrh. áður en þetta mál fær frekari umfjöllun, hvað þá afgreiðslu á Alþingi. Á sínum tíma, þ.e. á s.l. Alþingi, voru nokkuð skiptar skoðanir um þær skattalagabreytingar sem stjórnarflokkarnir beittu sér þá fyrir. Það var athyglisvert að menn renndu þá nokkuð blint í sjóinn um hver yrðu tekjutilfærslu- eða skatttilfærsluáhrif þessara laga og í ljósi seinni tíma þróunar, þar sem einsýnt virðist að skattbyrðin hefur mjög verið færð til, þ.e. hækkuð á almennu launafólki en lækkuð á fyrirtækjum og fjármagnseigendum, og með hliðsjón af því að umræður og tillöguflutningur hér á Alþingi um sérstakar aðgerðir gegn skattsvikum hafa lítinn sem engan árangur borið, þá ber brýna nauðsyn til að fá skýrari svör og fá skilvirkara mat á því í hverju þær skattatilfærslur voru fólgnar, að fenginni eins árs reynslu, sem í þessu frv. fólust. Herra forseti. Ég vil leyfa mér að vekja athygli á því að launamálaráð Bandalags háskólamanna hefur nokkuð fjallað um áhrif af þessari nýju löggjöf. Ég vil minna á að þær ályktanir og það mat sem fram kemur frá Bandalagi háskólamanna, en formaður þess er sem kunnugt er hv. þm. Gunnar G. Schram, einn af stjórnarþm., eru birtar sem fskj. með till. okkar Alþfl.manna um eignarskattsauka til tveggja ára. Það er sérstök ástæða til að biðja hæstv. fjmrh. að kynna sér þessa umsögn og þessa umfjöllun rækilega, en þar segir svo með leyfi forseta: „Hvernig hefur skattbyrði fjármagnseigenda verið lækkuð? 1. Með lækkun eignarskattsprósentu um meira en 20.8%, úr 1.2 í 0.95%. 2. Með hækkun frádráttar fyrir eignarskattsstofn um 57.3%, en skattalækkunaráhrif þessara tveggja liða eru að mati Bandalags háskólamanna um 160 millj. kr.“ Þá er í þriðja lagi vakin sérstök athygli á skattfrjálsri meðferð þeirrar tegundar sparifjár sem fyrst og fremst er bundin í ríkistryggðum skuldabréfum og öðrum verðbréfum, sem í sumum tilvikum eru ekki einu sinni framtalsbær eða framtalsskyld, og loks er í fjórða lagi minnt á skattafrádrátt til þeirra sem leggja fé í sjóð með fjárfestingarmarkmiði sem hér er um rætt. Það hefur reynst mjög örðugt, og það reyndist okkur erfitt við undirbúning þessa máls, að fá raunsætt mat á því hver voru skattalækkunaráhrif að því er þetta varðar. Þess vegna væri mjög eðlilegt og ég tel það raunar sjálfsagt að hæstv. fjmrh. upplýsti Alþingi um, eftir eins árs reynslu af þessari löggjöf eða tæplega það, hver þessi skattalækkunaráhrif voru. Ég tel það nánast upplýsingaskyldu ráðh. að svara spurningum af því tagi. Skattamálin eru að sjálfsögðu í brennipunkti í allri þjóðmálaumræðu með Íslendingum í dag. Æ fleiri mönnum er að verða ljóst að allt tekjuöflunarkerfi ríkisins er meira og minna svo hriplekt og gallað að við það verður ekki unað lengur. Það er ástæða til að skýra frá því t.d. að á fjölmennum vinnustöðum fiskverkunarfólks veldur fólki ekki hvað síst reiði og vonleysi sú staðreynd að fólk, sem vinnur í þrælabúðum á borð við t.d. ullar- og skinnaiðnað SÍS norður á Akureyri, sem ég kalla nú þrælakistuna, og reyndar vítt og breitt í fiskvinnslunni um landið, hefur í vikulaun enn í dag, eftir launahækkun sem að vísu er búið að taka aftur við undirskrift, t.d. 3 300 kr. Samt kemur á daginn að verið er að taka af þessu fólki í útsvar og tekjuskatta umtalsverðar upphæðir. Það sem veldur fólki reiði er fyrst og fremst það að á sama tíma og skattalögin verka svona á almenna launþega, þrátt fyrir að þeir fá fyrir sitt strit í bónusþrælaverum og ullar- og skinnaiðnaði laun sem duga ekki til framfærslu fjölskyldu, engan veginn, eins og allir vita, þá er verið að taka af þessu fólki skatta, á sama tíma og það blasir við hverjum manni, sem horfir í kringum sig í þessu þjóðfélagi, að stórir og fjölmennir hópar hafa sjálfdæmi um hvaða laun þeir telja fram á skattframtölum sínum og komast upp með það, þrátt fyrir augljósan lúxuslífstíl, að greiða jafnvel minna en þetta erfiðisvinnufólk til sameiginlegrar þjónustu. Það er ekkert óalgengt að fólk segi sem svo á slíkum vinnustöðum: Við erum sjóðandi reið yfir því að stjórnmálamenn í landinu, og þá fyrst og fremst þeir sem með völdin fara og meiri hluta stýra hér á Alþingi, horfa upp á þetta ár eftir ár. - Það er engin afsökun í þessu máli þó að fyrri ríkisstj. og fyrri ráðh. hafi starað klumsa og aðgerðarlausir á þetta líka. Allt hefur sinn tíma og allt hefur sín takmörk. Það er ekki hægt að horfa upp á þetta ástand mikið lengur. Alþingi er að bregðast skyldu sinni. Það er nú algengt að heyra alþm. kvarta undan því að virðing Alþingis fari þverrandi. Það er erfitt að halda uppi virðingu Alþingis ef alþm. horfa upp á himinhrópandi ranglæti viðgangast í íslensku þjóðfélagi ár eftir ár, taka undir almennt snakk um að þetta sé ekki gott og þetta þurfi að laga, en stinga svo höfðinu í sandinn og neita að taka afstöðu til till. sem fyrir liggja um að þessu verði breytt. Ég man ekki betur en t.d. hæstv. fjmrh. haldi því fram hvað eftir annað að hann sé mikill skattalækkunarmaður og hann hafi enga nýja skatta lagt á. Ég vil biðja hæstv. fjmrh. að skoða betur hvernig skattakerfið hefur breyst á hans valdatíma. Því er haldið fram og stutt hagfræðilegum rökum að skattbyrði á almennan launþega í heild hafi aukist allverulega í hans stjórnartíð. Hvernig hefur það gerst? Það hefur gerst þannig að meðalskattbyrði launafólks, að mati Bandalags háskólamanna undir forustu hv. þm. Gunnars G. Schram, er aukin á s.l. ári um 6.5% að raunvirði. Þetta er skattahækkun á launþegum um 1 milljarð kr., bæði vegna beinna skatta og útsvara. - Ég tek það fram að ég er einnig að tala hér um útsvör, þ.e. opinbera skattheimtu. Skattbyrði launþega ber að meta í heild, ekki bara út frá ríkisvaldinu einu. Í annan stað hefur meðalskattbyrði heimila launafólks vegna óbeinna skatta aukist um 10.4%, en það er skattahækkun um 1 650 millj. kr. Því næst má halda því fram með rökum að hlutur almennings, hlutur heimilanna í landinu vegna útgjalda við heilbrigðisþjónustuna hafi aukist. Niðurstöður Bandalags háskólamanna eru þær að á þessu tímabili hafi skattbyrði launamanna aukist hlutur launafólks í fjármögnun samneyslu aukist, að hlutdeild atvinnutekna í þjóðarframleiðslunni í heild hafi minnkað reyndar öll s.l. þrjú ár 1982, 1983 og 1984. Það er þekkt staðreynd að hlutdeild launa í framleiðslukostnaði í sjávarútvegi og útflutningsatvinnuvegum hefur farið minnkandi. á sama tíma virðist margt benda til þess að hlutdeild fjármagns- og fyrirtækjaeigenda í samneyslukostnaðinum hafi minnkað og að hlutdeild fjármagns- og fyrirtækjaeigenda í þjóðarframleiðslunni hafi farið vaxandi svo nemur verulegum upphæðum. M.ö.o.: það sem hér hefur gerst er að skattbyrðin hefur verið færð til. Hún hefur þyngst á þeim sem minnsta hafa greiðslugetuna. Þeir bera nú auknar byrðar. Hún hefur verið létt á þeim sem mesta hafa greiðslugetuna. Þá er ég ekki hvað síst að tala um þann hluta fjármagnseigenda í verslun og milliliðaþjónustu sem hefur óneitanlega bæði makað krókinn og sloppið við að bera sinn hluta þeirrar svokölluðu fórnar sem hæstv. ríkisstj. hefur verið að leggja á þjóðina, en hefur aldrei verið lögð nema á þann hluta þjóðarinnar sem síst skyldi. Ég held að það sé kominn tími til fyrir hæstv. fjmrh. og hæstv. ráðh. yfirleitt og stjórnarliða að horfast í augu við þá staðreynd að þeir geta ekki haldið áfram að þegja við slíkri umræðu um skattakerfið. Ég verð t.d. að segja fyrir mig að ég hef aldrei heyrt jafnfáheyrða og heimskulega till., sem mér skilst að vísu að hæstv. fjmrh. hafi svarið af sér, og að ætla að bregðast við fjárhagsvanda ríkissjóðs nú með því að hækka söluskattsprósentuna um 0.5% á sama tíma og öllum sem til þekkja er kunnugt um að þetta söluskattsinnheimtukerfi er ónýtt. Menn eru að tala hér um viðnám gegn verðbólgu og ætla sér að bregðast við fjárhagsvanda ríkissjóðs með því að beita þessu ónothæfa tæki sem söluskatturinn er. á sama tíma og flestum mönnum er ljóst og það er opinbert hernaðarleyndarmál á Íslandi að milljörðum kr. er stolið undan skatti, þá er alveg fáheyrt að ætla að bregðast við með því að hækka þessa söluskattsprósentu. Væri ekki nær að hæstv. fjmrh. tæki tillit til þeirra upplýsinga sem hann hefur gefið hér á Alþingi sem svar við mínum fsp. um að auka mætti tekjur ríkissjóðs í stórum stíl, reyndar tvöfalda þær, ef farin væri sú leið að afnema að langmestu leyti núgildandi undanþágur frá söluskatti? Þar er um að ræða verulegar tekjur, án þess að söluskattsprósenta sé lækkuð. Síðan má ræða nánar hvernig slíkum tekjum yrði varið: að hluta til til að binda endi á erlenda skuldasöfnun eða peningasláttu ríkissjóðs og kannske að hluta til til þess að gera það sem óhjákvæmilegt er að gera, greiða gjaldfallnar skuldir sjávarútvegsins. En síðast en ekki síst á að verja hluta af þessum tekjum, ekki til þess að auka tekjur ríkissjóðs, heldur til þess að lækka vöruverð með því að lækka söluskattsprósentuna, sem er löngu tímabært. Það er fráleitt á sama tíma og menn eru að tala um og vilja láta taka sig alvarlega að það sé verið að reyna að stemma stigu við verðbólgu, sem nú er auðvitað komin á fullan skrið aftur eftir að stjórnarstefnan er hrunin, að ætla að bregðast við tekjuvanda ríkissjóðs, sem er satt að segja ekki það stórvægilegasta, með því að hækka þennan skattstofn. Þvert á móti á að gera það sem gera þarf til að lækka söluskatt og þar með vöruverð í landinu. Fólkið sem heldur þessu þjóðfélagi uppi á herðum sér á heimtingu á því.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. greindi frá því hér áðan að hann hefði ekki við höndina svör við þeim spurningum sem ég lagði fram áðan um það hverjir hefðu notið þessara skattfríðinda fyrirtækjanna. Og hann sagði: Auðvitað er ég ekki með þetta við höndina. Eins og hann hafi ekki mátt eiga von á því að slík fsp. kæmi hér fram. Ég vil rifja það upp fyrir hæstv. ráðh. að þegar umr. fóru fram um þetta mál á síðasta Alþingi skýrði ég frá því að eftir því mundi ég ganga að upplýsingar lægju fyrir fyrir framlengingu og breytingu þessara laga fyrir árslok 1984. hverjir hefðu fengið þessi skattfríðindi og hve mikil þau væru. Ég man vel eftir því að bæði hv. þm. Kjartan Jóhannsson og hv. þm. Guðmundur Einarsson tóku undir að það yrði að liggja algjörlega fyrir hverjir njóta þessara skattfríðinda. Sú beiðni þarf því ekki að koma hæstv. fjmrh. neitt á óvart þó að hún komi fram hér nú. Þess vegna verður að fara fram á að við meðferð málsins í n. komi þessar upplýsingar fram og að málið verði ekki afgreitt úr n. fyrr en upplýsingar liggja fyrir, eins og mér skildist á hæstv. fjmrh. að hann tæki undir að væri eðlilegt. Ég held að það væri líka fróðlegt, í tilefni af ummælum hæstv. fjmrh. áðan um að hér hafi hinn almenni launamaður verið að leggja peninga sína í atvinnurekstur í stórum stíl, að fara fram á það við hæstv. ráðh. að sundurliðað verði hverjir það eru sem hafa notið þessara skattfríðinda við að leggja fé í rekstur fyrirtækja. Það væri fróðlegt að sjá það, einkum eftir atvinnugreinum en ekki eftir framfalstekjuflokkum, vegna þess að það segir ekki alla söguna í þessu efni eins og alþjóð veit. Og ég hlýt í tilefni af orðum hæstv. fjmrh. áðan að spyrja hann að því og biðja um að það fáist upplýsingar um hverjir það eru sem hafa notið þessara sérstöku skattfríðinda við að leggja í fyrirtæki. Ætli það séu launaþrælarnir í landinu í stórum stíl? Ætli það séu ekki frekar einhverjir aðrir sem þarna hafa verið að leggja fram fjármuni og hagnast þannig á þessum skattalækkunum núv. ríkisstj. handa Lúxusklúbbnum. Í tilefni af orðum hv. 5. þm. Reykv. vil ég leyfa mér að fara hérna nokkrum orðum um skattamál almennt og segja að það liggur fyrir að hinn almenni launamaður í þessu landi er örugglega tilbúinn að borga sína skatta til samneyslunnar ef tryggt er að það gangi jafnt yfir alla. Á undanförnum árum og áratugum hefur það hins vegar verið þannig að ekki hefur tekist að tryggja að skattheimtan gengi jafnt yfir alla. Ég er sannfærður um að það stafar ekki fyrst og fremst af viljaleysi fjmrh. til að sækja þessa fjármuni, heldur stafar það fyrst og fremst af því að tekjuskattskerfið sem slíkt býður upp á þessa mismunun, er hriplekt í heild. Ég held að við þurfum líka að átta okkur á því að þeir eru fleiri hlutfallslega á Íslandi en í nokkru öðru landi, trúi ég, á þessum hluta jarðarhelmingsins, Vestur-Evrópu, sem geta sjálfir gefið upp sínar tekjur og tekjur annarra, sem vinna hjá þeim, og ráðið býsna miklu um hvað kemur fram af raunverulegum tekjum. Til að ná til alls þessa þyrfti svo gífurlega hert skattaeftirlit að menn hafa ekki ráðið við það til þessa. Spurningin er þá einfaldlega sú, hvort við eigum ekki að hugleiða hinn almenna tekjuskatt á launatekjur til ríkisins mjög vandlega, og ég tek það fram að ég er hér með mínar hugleiðingar, hugleiða mjög vandlega að færa skattaáhersluna í stórauknum mæli af tekjum og yfir til eignanna. Eignirnar er erfitt að fela. Það er að vísu hægt að koma fyrir í eignum fjármunum án þess að það sé auðvelt að koma auga á þær eignir, en ég hygg að í það heila tekið sé skynsamlegra, miðað við okkar þjóðfélagslegu aðstæður, að flytja meira af skattbyrðinni yfir á eignirnar og hafa mun minna á tekjunum. Ég held líka að í þessum efnum ættu menn að hugleiða mjög vandlega að hinir beinu tekjuskattar verði, að svo miklu leyti sem þeir eru innheimtir, að verulegu leyti hjá sveitarfélögunum, en eignarskattarnir verði aftur á móti frekar hjá ríkinu. Ég held að það aðhald, sem skapast oft í byggðarlögunum í sambandi við tekjur manna og tekjuskatta, sé kannske besta skattaeftirlitið. Ég sá mjög gott dæmi um þetta frá Vestmannaeyjum í sumar þar sem eitt bæjarblaðið birti lista með upplýsingum um tekjuskatta í því byggðarlagi. Mér er sagt að þetta sé árangursríkasta aðgerð sem gripið hafi verið til í Vestmannaeyjum í skattaeftirlitsátt og höfðu þó opinberir embættismenn í þessum efnum komið við í Vestmannaeyjum til að athuga þessa hluti. Fréttir bæjarblaðsins „Frétta“ reyndust vera öflugri í þessu efni en allt opinbert aðhald. Ég held að þarna þurfi sem sé um leið að skapa lagalegar forsendur fyrir félagslegt aðhald til þess að menn borgi skatta, þannig að t.d. fjölmiðlar eða einstaklingar geti gefið upplýsingar til skattayfirvalda sem knýja á um könnun á fjárhag viðkomandi aðila. Ég hygg að slíkar aðferðir, sem mega auðvitað undir engum kringumstæðum fara út í einhverjar lögreglufantaaðgerðir, slíkt félagslegt aðhald, séu mikið líklegri til árangurs en margföldun á því skattaeftirlitskerfi sem við höfum, svo gott sem það er eða getur orðið með því að styrkja það frá því sem það er nú. Ég held að við eigum að horfa á þessi mál út frá þeirri reynslu sem liðinn tími sýnir okkur og við eigum hiklaust að viðurkenna þar tilteknar staðreyndir og við eigum hiklaust að haga okkur samkvæmt því að hér hefur ekki náðst sá árangur sem eðlilegur er og sem almenningur á kröfu á - þá kröfu að allir beri hérna jafnar skyldur í raun en ekki aðeins sumir. Það held ég að sé aðalatriðið í málinu. Það er ekki að það fólk sé ekki tilbúið til að borga skatta til félagslegrar þjónustu og samneyslu, heldur hitt að menn vilja að allir geri það og að þetta gangi sem jafnast yfir alla eftir efnum og ástæðum, eins og skattakerfið á að vera uppbyggt að verulegu leyti. Hv. 5. þm. Reykv. nefndi hér söluskattsmálin sérstaklega. Ég verð að segja það í fyrsta lagi að ég er fyrir mitt leyti móti því að leggja söluskatt á matvörur og ég er á móti því að leggja söluskatt á heilbrigðisþjónustu, svo ég nefni dæmi. Ég er ekki að segja að hann sé með tillögur um það, en í svari hæstv. fjmrh. við fsp. hv. 5. þm. Reykv. um söluskatt var gert ráð fyrir að söluskattur yrði greiddur af öllu. Það getur ekki gengið. Þarna verða auðvitað að vera einhverjar undanþágur þó ég taki undir og meti mikils áhuga þm. á því að bæta þetta kerfi og það ætti hæstv. fjmrh. auðvitað að gera líka. Ég er viss um að þetta kerfi er afar gallað þó að gerðar hafi verið á því verulegar endurbætur með breyt. á lögum um söluskatt á árinu 1982 sem tóku gildi í ársbyrjun 1983 ef ég man rétt. En allt um það. Þrátt fyrir tilraunir til lagfæringa er þetta kerfi hvergi nærri nógu gott og það er eðlilegt að um það fari fram umr. og nauðsynlegt er að um það fari fram umr. hér. Sú hugmynd hæstv. fjmrh., sem hann píndi Sjálfstfl. að lokum til að samþykkja, - hann var víst búinn að vera með þessa till. lengi og neyddi svo þingflokk Sjálfstfl. til að fallast á hana, - að hækka söluskatt um hálft prósentustig er auðvitað alveg yfirgengileg í ljósi skattsvikanna í fyrsta lagi, eins og hér hefur verið rakið af hv. 5. þm. Reykv., en í ljósi þess í öðru lagi að þessi sami hæstv. fjmrh. hefur verið að lækka skatta á fyrirtækjum um mörg, mörg hundruð milljónir kr. Í stað þess að snúa sér að þessum fyrirtækjum leggur hann hærri skatt á almennar nauðsynjavörur með þessu söluskattskerfi sem er jafngloppótt og allir þekkja. Það er kapítuli út af fyrir sig og yfirgengilegt með tilliti til allra yfirlýsinga hæstv. núv. fjmrh. um skattamál og mætti halda um það langar ræður ef nauðsynlegt er hér í þinginu þegar skattamál verða hér frekar til umr. En ég endurtek fyrirspurn mína til hæstv. fjmrh. Hún er sú: Hverjir hafa notið frádráttar frá skattskyldum tekjum út á fjárfestingu í atvinnurekstri, hve miklar upphæðir er þar um að ræða og hverjir eru það, flokkað eftir starfsgreinum eða annarri flokkun, sem lýsir upp það félagslega baksvið sem hér er um að ræða?



Herra forseti. Ég átti nú ekki von á öðru en hv. 5. þm. Reykv. tæki undir fsp. hv. 3. þm. Reykv. Báðir heimta þeir að fá að vita strax hvað mikið hefur verið notað af þeim fríðindum sem umrædd skattalög hafa gefið tilefni til að menn notuðu sér og hverjir það hafa gert. Hv. þm. biðja um sundurliðaðar upplýsingar, helst heimilisfang, nafn og númer hvers og eins, meðan lög eru ekki enn orðin ársgömul, áður en uppgjör hefur átt sér stað fyrir árið, áður en upplýsingar liggja fyrir yfirleitt. Eigum við ekki að láta reyna á þessi lög a.m.k. eitt ár, svo að fyrir liggi uppgjör samkvæmt þeim, áður en farið er að krefja ráðh. fyrirvaralaust upplýsinga? Hv. þm. vita vel, sérstaklega forustumenn þingflokka og stjórnmálaflokka, eftir hvaða leiðum á að leita upplýsinga. Þetta frv. er nú á leið inn í nefnd og þar er einn vettvangur í viðbót til þess að afla þeirra upplýsinga sem beðið er um. Að sjálfsögðu fá þm. þær upplýsingar sem fyrir liggja, þær upplýsingar sem hægt er að veita en ég reikna ekki með að hv. forustumenn stjórnmálaflokkanna hér á Alþingi vilji fá að vita hverjir væntanlega hafa notað sér þau fríðindi sem þessi skattalög opna mönnum.

Hvenær liggur þetta fyrir?

Að sjálfsögðu liggur það fyrir með öðrum uppgjörum og uppgjör eiga sér stað um áramót, eftir að almanaksárið er liðið, eftir að skattyfirvöld hafa gefið sína fresti. Það þýðir ekki að koma hér upp með blekkingar á þann hátt sem hér hefur verið gert. Hér var vitnað í tillögur BHM-manna um aukinn eignarskatt. Það hefur verið athugað hvað það gefur, ef eignarskatturinn, sem nú er 0.95%, yrði hækkaður upp í það sem hann var, 1.2%. Það er reiknað með því að hann gæti gefið innheimtur af einstaklingum nettó 77 millj. og af fyrirtækjum um 40 millj. En hugmyndin var að taka eignarskattsviðbótina frá 8 millj. kr. eign og þá er nú eignarskatturinn yfirleitt orðinn það lítill af fyrirtækjum að hann er ekki merkjanlegur. Það eru ekki mörg fyrirtæki sem fara þar yfir. Það eru alls ekki ríkustu fyrirtækin sem eiga miklar eignir. Einstaklingurinn gæti þá orðið einhvers staðar á milli 10 og 20 millj. Þetta hefur verið rannsakað, þessar upplýsingar er hægt að fá, þær liggja fyrir, þannig að hér er ekki verið að tala um neinar stórar upphæðir. Hv. 5. þm. Reykv. talar hér um söluskattinn og fer með þær blekkingar fyrir alþjóð að hægt sé að tvöfalda hann. Segist hann byggja það á svörum fjmrh. við spurningu sem var svohljóðandi: Hvað mundi söluskatturinn gefa í heild sinni ef engar undanþágur væru veittar frá neinu? Hv. þm. veit það að þegar hann gefur alþjóð þessar upplýsingar þá er hann að tala um að undanþiggja ekki neitt, hvorki barnaheimili, vöggustofur, elliheimili, heilbrigðisþjónustuna almennt.

Allan ríkisreksturinn.

Ef ekki væri um neinar undanþágur að ræða þá væri hægt að tvöfalda söluskattinn. En ég gat þess jafnframt að jafnvel þó hv. þm. flytti hér frv. um að tvöfalda söluskattinn eða taka hann á þann hátt sem hann hefur verið að boða, þá mundi hann sjálfur ekki greiða sinni eigin tillögu atkv. Það fengist enginn hv. þm. til að greiða því atkvæði að söluskattur yrði lagður á á þann hátt að hann tvöfaldaðist, eins og kom fram hjá hv. 3. þm. Reykv. réttilega. Þessi blekkingarstarfsemi, loftbólan nýja úr Alþfl. á eftir að springa eins og hann sjálfur. Það er verið að tala um að skattbyrði hafi þyngst. Skattbyrðin sem slík til ríkisins þyngdist ekki og það veit hv. þm. En í heild þyngist hún vegna sveitarfélaganna. Það yrði of langt mál að fara út í hér en hún þyngdist ekki vegna aðgerða Alþingis eða ríkisstj. Því miður er ég hræddur um að við afgreiðslu þessa frv. sé ekki auðvelt að gefa þær upplýsingar sem farið er fram á. Þær eiga alls ekki að liggja fyrir í fyrsta sinn fyrr en eftir uppgjör, þegar þetta ár er liðið. Ég sé því ekki að ég geti orðið hv. 3. þm. Reykv. að liði fyrr en árið er liðið og uppgjör liggja fyrir. En eitt vil ég segja. Það er ekki heldur liðið ár síðan hér var ákveðið að auka eftirlit með söluskattsinnheimtu. Síðan hafa tíu nýir starfsmenn verið ráðnir til að vinna að eftirliti með söluskattsinnheimtunni og verið að ráða aðra tíu nú um áramótin. Þessir menn þurfa sérþjálfun en eru nú að hefja störf. Væri ekki drengilegt þegar tillögur stjórnarandstöðunnar eru samþykktar, eins og t.d. tillagan um aukið eftirlit með innheimtu söluskatts, að Alþfl. sjálfur gæfi þá stjórninni tækifæri og svigrúm til að koma þessum tillögum í framkvæmd á eðlilegum tíma og á eðlilegan hátt með því að sérþjálfa það fólk sem ráðið er? Nei, slíkt drenglyndi er ekki til í Alþfl., hefur ekki verið í mörg ár, en það var fyrir hendi. Vegna þess að annað tækifæri gefst sé ég ekki ástæðu til á þessum vettvangi að gera væntanlegar ráðstafanir ríkisstj. til aukinnar söluskattsinnheimtu að umræðuefni frekar en hv. 3. þm. Reykv. Ég reikna með að það eigi eftir að verða þó nokkrar umr. hér á hv. Alþingi um það mál. En þessi 1/2% hækkun vegur ekki upp á móti þeirri endurgreiðslu söluskatts sem sjávarútvegurinn á í vændum á næsta ári. Við erum að tala um að afgreiða fjárlög, og þetta er liður í fjárlögunum, með 600–700 millj. kr. rekstrarhalla. En ef við tökum bara tvo liði, niðurfellingu á innheimtu tekjuskatts að upphæð 600 millj. og endurgreiðslu á uppsöfnuðum söluskatti til sjávarútvegsins þá eru það um 1000–1100 millj. Ef þessir tveir liðir hefðu ekki komið inn í myndina nú hefði fjárlög ekki verið afgreidd með halla. Þrátt fyrir allt og allt hefðu þau ekki verið afgreidd með halla. Þessi söluskattsprósenta, sem hv. 3. þm. Reykv. gerði að umræðuefni, getur hugsanlega gefið rúmar 200 millj. Með bættri innheimtu söluskatts gætu hugsanlega náðst inn 250 millj. á móti þessum 1000–1100 millj. sem er verið að endurgreiða og fella niður sem tekjustofn ríkissjóðs vegna þess að stjórnmálaflokkarnir eru að standa við sín kosningaloforð. Þetta á eftir að koma á dagskrá seinna, eins og hv. 3. þm. Reykv. gat um, en tók svolítið forskot á sæluna með því að blanda umr. um það inn í það mál sem hér er á dagskrá í sinni málefnafátækt. Ég sé ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð, en vildi gjarnan fá að hugsa upphátt: Hve lengi og hve langt er hægt að fljóta á þessu þunna lofti sem er í hinum hv. nýja formanni Alþfl., þessu blekkingalofti, þegar hann talar um að það sé enginn vandi að tvöfalda söluskattsinnheimtu ríkisins. Bara eitt lítið átak og þá er hægt að greiða allt niður. Það er hægt að greiða niður verðlag, það er hægt að gera hér eitt sæluríki, bara ef söluskattsinnheimtan yrði tvöfölduð. En hann getur ekki um þá nýju tekjustofna sem eiga að tvöfalda söluskattsinnheimtuna. Ég er ansi hræddur um að það verði fall úr háloftum þegar að því kemur að loftið sígur úr vindbelgnum þeim.



Herra forseti. Það er ánægjulegt að frumkvæði okkar Alþfl.-manna hér á þingi, að umr. um skattamál virðist smám saman, hægt og sígandi ætla að fara að bera svolítinn árangur. Þegar hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir flutti hér sínar tillögur um skattamál á s.l. vetri, annars vegar um rannsókn á umfangi skattsvika og hins vegar um aðgerðir í einum 12 liðum gegn skattsvikum, þá minnist ég þess sérstaklega að það voru ekki margir hv. þm. sem tóku þátt í þeim umr. Umr. fór fram hér síðla dags og mig minnir að það hafi verið þrír eða fjórir þm. viðstaddir. Ég minnist þess að hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson, formaður Verkamannasambands Íslands og Dagsbrúnar, var einn þar sinna flokksmanna, en aðrir flokkar sýndu þessu máli ekki mikinn áhuga. Nú er þetta smám saman að breytast. Okkur hefur tekist að koma því til skila að hér er um að ræða einhverja mestu meinsemd í íslensku þjóðfélagi. Hér er um að ræða einhver mestu ranglætismál sem við er að fást. Hér er þörf á tillögum, skýrum og klárum tillögum sem hægt er að taka afstöðu til um breytingar á skattakerfi. Reiðikast hæstv. fjmrh. hér áðan bendir til þess að jafnvel honum sé að verða þetta ljóst þó hann sé enn sem komið er dálítið tregur til að taka undir skynsamlegar tillögur. Áður en lengra er haldið vil ég taka það fram að ég hef ákaflega litla trú á þeirri leið í þessum málum að ráða mikinn fjölda af einhverjum svokölluðum skattalögreglueftirlitsmönnum. Ég hef ekki þær hugmyndir um þjóðfélagsmál að það eigi að gera helminginn af þjóðfélaginu að lögreglu og eftirlitsmönnum með hinum. Ég hef enga trú á því að það sé skynsamlegasta leiðin. Og ég get haft fulla samúð með hæstv. ráðh. þó að honum gangi illa að ráða í þessi nýju eftirlitsmannastörf. Eins og launagreiðslum hæstv. ráðh. er nú komið er ekki við því að búast að hann fái marga hæfa endurskoðendur eða skatteftirlitsmenn, sérfróða menn sem skila góðu dagsverki í þeim málum. Þegar menn ræða skattsvikin og neðanjarðarhagkerfið á Íslandi, þá skulu menn hafa eitt í huga. Þessi skattundandráttur í stórum stíl, sem hér hefur verið að þróast og er ekkert einsdæmi, svipaðir hlutir hafa verið að gerast í ýmsum öðrum ríkjum, er m.a. réttlættur af almenningi, þ.e. þeim aðilum sem þarna hafa sérstaka aðstöðu, t.d. með eftirfarandi hætti. Árum og jafnvel áratugum saman er fólk búið að horfa upp á að vörslumönnum ríkissjóðs, pólitíkusum og ráðherrum, er naumast treystandi fyrir fé. Ég minni enn á niðurstöðu hagfræðings Vinnuveitendasambandsins. Hann telur að fjárfestingarmistök hæstv. ráðh., einkum og sér í lagi kerfisflokkanna, framsókn og Sjálfstfl. og að nokkru leyti Alþb., hafi kostað þjóðina hvorki meira né minna en 25 milljarða króna í töpuðu fé. Niðurstaða hans var sem kunnugt er sú, að ef þær fjárfestingar sem farið var í á þessum hálfum öðrum áratug „hinna glötuðu tækifæra“ hefðu skilað þjóðinni þeim arði sem þær gerðu áður en þetta tímabil upphófst, þá værum við nú 25 milljörðum kr. ríkari. Það er ósköp eðlilegt og skiljanlegt að forsvarsmenn í atvinnurekstri, sem einkum og sér í lagi hafa aðstöðu til þess að hagræða sínum framtölum og sinna fyrirtækja, segi sem svo: Þessum mönnum er ekki treystandi fyrir fé. Þeir eru búnir að sýna það hvað eftir annað að fé í þeirra höndum skilar þjóðinni takmörkuðum árangri og takmörkuðum arði. Þeirra fjárvarsla hefur orðið til þess að draga úr lífskjörum, halda niðri launum. Það er kannske eins gott að þetta fé sé varðveitt annars staðar. Þetta er það sem fólk almennt segir gagnvart skattheimtumönnum ríkissjóðs, öllu þessu endemis pólitíska skömmtunarkerfi sem Framsfl.- og framsóknarmenn reyndar í báðum flokkunum hafa hrófað upp á s.l. hálfum öðrum áratug og hefur orðið þjóðinni dýrt. Ég endurtek: Ég er ekki þeirrar skoðunar að þessi mál verði leyst fyrst og fremst með því að ráða í þjónustu ríkisins heila herskara nýrra eftirlitsmanna. Í fyrsta lagi kemur það ekki að gagni vegna þess að hæstv. ráðh. borgar slík hungurlaun að hann fær ekki til þess hæfa menn. Og í annan stað mun það, jafnvel þótt hér væri um snjalla menn að ræða, ekki skila árangri. Við skulum athuga það að snjöllustu endurskoðendur og bókhaldssérfræðingar eru yfirleitt í þjónustu skattsvikaranna. Þeir borga vel og það þarf býsna snjalla menn til að sjá við þeim. Leiðin til að draga úr þessu misrétti og þessu ranglæti er auðvitað sú að einfalda skattakerfið. Hv. 3. þm. Reykv. vék nokkrum orðum að núverandi kerfi. Við erum að tala hér fyrst og fremst um tekjuskatta, eignarskatta eða skatt á eyðslu. Það er kunnara en frá þurfi að segja og þarf ekki að hafa um það mörg orð að stighækkandi tekjuskattur var á sínum tíma fyrst og fremst úrræði sósíaldemókrata í tekjuöflunarmálum. Hugmyndin er einföld, byggist á því að menn eigi að borga hlutfallslega meira eftir því sem greiðslugetan er meiri. Ef það væri staðreynd að um 40% þjóðarinnar sæju við þessu með þeim hætti að selja sér sjálfdæmi um það hvað talið er fram til tekjuskatts, þá væri þetta tæki orðið ónýtt, hreinlega orðið ónýtt. Á því byggist sú till. okkar að falla frá þessu skattatæki og beina skattheimtunni, tekjuöflun ríkissjóðs fremur að eignarsköttum og sköttum á eyðslu. Ég held að það sé ástæða til að vekja athygli hæstv. fjmrh. á þessari frétt úr málgagni forsrh.: „Hver er huldumaðurinn?“ frá 21. nóv. Ég er ekki að segja að þetta dæmi, sem hér er tekið fyrir í einu blaði, leysi allan vanda fjmrh. En það er lýsandi og táknrænt dæmi um einstakling sem samkvæmt sínu framtali á nettó skuldlausar eignir upp á 35 millj. kr. en hefur verið tekjulaus bæði þetta árið og árum saman og nýtist persónuafsláttur upp í skatta. Einu skattarnir sem hann borgar eru eignarskattar því að hann á 35 millj. kr. eignir, en tekjuskattlaus hefur hann verið árum saman. Ég beini því til hæstv. fjmrh., sem er víðförull maður og hefur búið víða erlendis, hvað heldur hann að mundi gerast í háborg kapítalismans, landi eins og Bandaríkjunum, ef þessi frétt hefði birst í Washington Post eða New York Times? Það hefði orðið heldur betur uppþot á Bandaríkjaþingi og ekki linnt látum ef hæstv. fjmrh. hefði ekki gert eitthvað í málinu, ekki gagnvart þessum huldumanni einum út af fyrir sig heldur gagnvart því skattakerfi sem pródúserar svona niðurstöður. Þegar menn spyrja: Hvernig á að leysa þetta? held ég þess vegna að leiðin út úr þessu sé ekki fyrst og fremst fólgin í því að ráða einhvern herskara af fólki í nýjar og nýjar ríkisstofnanir til eftirlits. Leiðirnar eru fyrst og fremst þær að einfalda skattakerfið. Í því skyni höfum við flutt árum saman ákveðnar tillögur. Tillaga númer eitt varðar tekjuskatta. Hún er um það að afnema tekjuskatta á launatekjur allt að kannske 35 þús. kr. á mánuði. Má ég, með leyfi forseta, kynna fyrir hæstv. fjmrh., og það er gott að hv. 1. þm. Suðurl. heyri þetta líka, þetta varðar hans kjördæmi, kynna fyrir hæstv. fjmrh. launaseðil sem mér var afhentur í Fiskiðjunni í Vestmannaeyjum. Hér er um að ræða mann sem er um fimmtugt og á að baki 25 ára sjómannsferil. Hann sagði mér í óspurðum fréttum að hans fjölskylda samanstæði af sex manns. Hann vinnur núna í Fiskiðjunni og hér er um að ræða launaseðil miðað við fyrstu vikuna í okt. 1984. Þessi maður hefur fyrir átta stunda vinnuviku, það hefur verið frekar lítið að gera í Vestmannaeyjum eftir að verstöðin mikla var opnuð aftur, hann hefur í vikulaun 3307 kr. Af þessum manni er tekið í orlof, lífeyrissjóðsgjald, stéttarfélagsgjöld, útsvar og tekjuskatt 2431 kr. Þessi maður er vikum saman búinn að fá fyrir sitt strit í Fiskiðjunni í Vestmannaeyjum útborguð laun, sem eiga að duga fyrir framfærslu sex manna fjölskyldu, að upphæð 876 kr., hæstv. fjmrh. Ályktanirnar sem má draga af þessu eina dæmi eru margar. Ég held að hæstv. fjmrh. gerði fátt betra með tímann sinn en að velta þessu dæmi fyrir sér og spyrja sjálfan sig: Hvernig get ég, sem stundum kalla mig helsta verndara litla mannsins, sem er að vísu bandarískt hugtak og ég vil helst ekki taka mér í munn því ég þekki enga litla menn í þessu þjóðfélagi, allra síst það fólk sem heldur þessu þjóðfélagi á herðum sér eins og t.d. það fólk sem starfar í fiskvinnslunni, hvernig getur hæstv. fjmrh. beitt áhrifum sínum og valdi í nafni síns stóra hjarta og síns góða vilja til þess að létta skattbyrðina á þessum einstaklingum, manni eins og þessum? Og þá náttúrlega kemur hitt, að um leið og samþykkt væri í nafni réttlætisins að afnema þennan rangláta tekjuskatt á þetta fólk, sem er hér með kauplús sem dugar ekki fyrir framfærslu fyrir einn eða neinn, um leið og samþykkt væri að afnema hann þarf hæstv. fjmrh. auðvitað að svara því hvernig hann ætlar að afla ríkissjóði tekna í staðinn. Hvar eru tillögur hæstv. fjmrh. í nafni Sjálfstfl. og enda á kosningaloforðum um niðurskurð á ríkisútgjöldum annað en einhverjar bjánalegar tillögur um 5% niðurskurð yfir alla línuna sem er búið að reyna í mörg ár, áratugi? Það eru auðvitað gagnslausar og vanhugsaðar og einskis nýtar tillögur. Ef ekki á að mæta þeim með niðurskurði ríkisútgjalda, hvernig á að gera það ella? Væri t.d. ekki ráð að hæstv. fjmrh. fjallaði um það í alvöru en ekki með einhverjum gneypum geðþótta að það væri kominn tími til að hann athugaði og rannsakaði eitthvað hvað hann gæti gert í þessu hripleka söluskattskerfi? Ég get vel sætt mig við það að hæstv. ráðh. fallist ekki í einu og öllu á ráð eða upplýsingar sérfræðinga sinna í rn. Pólitíkusar eiga ekki að fara eftir sérfræðingum. En að hann geti sópað burt þeim upplýsingum sem hér hafa verið lagðar fram á Alþingi um hvað hægt er að gera í því kerfi með afnámi og undanþágum, það er náttúrlega alveg út í hött. Hver eru svör hæstv. fjmrh. við þennan mann sem á að lifa á 876 kr. á viku og borga 1124 kr. í tekjuskatt og tæpan 1000-kall í útsvar af þessari kauplús? Við höfum gefið þessum manni svar. Við segjum: Það á að afnema tekjuskattinn á þessi laun. Og við segjum við þetta fólk: Þið væruð a.m.k. talsvert betur sett, þið sem stritið hér og haldið þessu þjóðfélagi uppi og fáið þessa kauplús, þið væruð a.m.k. betur sett ef þessum tekjuskatti væri af ykkur létt. Hann er stærsti einstaki frádráttarliðurinn og mundi muna hér 4500 kr. á mánuði. Síðan segjum við við hæstv. fjmrh. og hermum nú upp á hjartagæsku hæstv. fjmrh.: Hvað á að gera við huldumanninn, þennan mann sem hefur hlaðið upp á undanförnum verðbólguáratug 35 millj. kr. í eignir en borgar enga tekjuskatta? Hvað á að gera við svona menn? Ef ótíndir strákar koma og stela töskum af gömlum konum þá er þeim stungið í steininn og þjóðfélagið fordæmir einum rómi slíka labbakúta og peyja. En þegar það er fínn huldumaður, sem sennilega hefur fengið þessar eignir aðallega í skjóli neikvæðra vaxta og óðaverðbólgu og frádráttarliða á framtölum og með hvers kyns skattahagræðingu, þegar slíkur huldumaður á í hlut þá er mjög trúlegt að orðunefnd endi með því að rétta honum fálkakrossinn fyrir dygga þjónustu sem einn af frímúrurum þjóðfélagsins. Tillagan um eignarskatt byggist á þeim rökum að það hefur átt sér stað á undanförnum áratug gríðarleg eignatilfærsla. Ég tek það skýrt fram þegar ég ræði þessi mál að ég er ekki að tala um neinar refsiaðgerðir eða skattaofsóknir á hendur bjargálna fólki sem sannanlega hefur í krafti mikillar vinnu, framtaks og annarra slíkra dyggða komið sér og sínum sæmilega fyrir í þjóðfélaginu. Ég er að tala um að skattleggja verðbólgugróða þar sem ákveðnir forréttindahópar í þjóðfélaginu hafa í skjóli aðstöðu bankakerfis og annarra beinlínis þegið gjafir frá vinnandi fólki og um leið verið undanþegnir því að axla sínar byrðar og greiða sinn hlut í samneyslunni. Og að því er varðar söluskattsmálið, hæstv. fjmrh., þá finnst mér nauðsynlegt að hæstv. ráðh. fari rétt með svör sinna embættismanna. Embættismennirnir svöruðu því til að ef allar undanþágur yrðu afnumdar af söluskatti þá mundi hann skila ríkissjóði 12 milljörðum kr. í nýjar tekjur en ekki 8–12 milljörðum. Hins vegar ef ríkisrektorinn væri tekinn frá, allur ríkisrektorinn, þar með auðvitað söluskattur á þjónustu í ríkisgeiranum og þar með heilbrigðisþjónustu, þá væri nettótalan 8 milljarðar. Síðan bættu þeir við að hreint kerfi af þessu tagi mundi hins vegar að þeirra mati, þeir orðuðu það svo, stórbæta skil og innheimtu á söluskatti. Ég hef sjálfur borið það undir endurskoðendur og þeir segja að bara aukin og bætt innheimta af svo einföldu og skilvirku kerfi mundi trúlega þýða 2–4 milljarða í viðbót. Við erum aftur komin upp í 12 milljarða, hæstv. fjmrh. Síðan felst í okkar hugmyndum líka eitt í viðbót. Það er að taka söluskatt af innflutningi í tolli, en það mundi þurrka út að öllu leyti allan undandrátt frá söluskattsskilum. Síðan hefur þeirri hugmynd verið hreyft að því er varðar bílskúrabransa, sem að sjálfsögðu á ekki að reyna að ofsækja með einhverjum eftirlitsmönnum, það er vel unnið á mörgum slíkum vinnustöðum, að taka ósköp einfaldlega samkvæmt okkar till. ákveðið leyfisgjald miðað við áætlaða veltu slíkra fyrirtækja. Þetta eru m.ö.o. tilraunir og tillögur um það að gera söluskattskerfið, sem er viðamesti tekjustofn ríkisins, skilvirkt. Ég er ekki í nokkrum vafa um það að jafnvel þó að enn yrðu við lýði einhverjar undanþágur þá erum við að tala um svo hrikalegar tölur að þær mundu duga hæstv. fjmrh. til þess að hætta hallarekstri ríkissjóðs, hætta að fjármagna eyðslu og framkvæmdir ríkissjóðs með erlendum lánum, og samt sem áður væri enn eftir nokkuð af þessari upphæð til að lækka söluskattsprósentuna í heild og lækka þannig vöruverðið. Að því er varðar andmæli hv. 3. þm. Reykv. við þeirri hugmynd - hann segir: ég er einfaldlega andvígur því að leggja söluskatt á matvæli - þá er ég hræddur um að hann verði að skýra mál sitt betur. Er hv. þm. andvígur því að leggja söluskatt á innflutt matvæli eða eru það bara innlend matvæli? Við verðum hér að taka ákvörðun. Það er val milli tveggja kosta. Viljum við viðhalda undanþágum sem sérfróðir menn, þar á meðal sérfróðir menn í verslun og viðskiptum, segja okkur að séu meginástæðan fyrir lélegri innheimtu og undandrætti forréttindahópa á skilum á söluskatti? Auk þess er hér hver maðurinn á fætur öðrum sem segir: Við ætlum að stefna að virðisaukaskatti. Virðisaukaskattur er engu betri en söluskattskerfi nema hann verði með hreinu borði og engum undanþágum. Þannig að þetta væri fyrsta skref í þá átt að nálgast það kerfi enn betur. Í annan stað, af hverju ekki að treysta neytendum sjálfum fyrir því að velja sín innkaup sjálfir? Ef skattprósentan er hin sama en til mikilla muna lægri, af hverju á að vera að beina neysluvenjum þjóðarinnar og innkaupum sérstaklega að einhverjum tilteknum vörum? Í okkar till. er hins vegar það að við erum tilbúnir að greiða út af þessum auknu tekjum í beinum fjölskyldu- og barnabótum sem samsvarar þeirri verðhækkun sem barnafjölskyldur sérstaklega verða fyrir, tekjulágar barnafjölskyldur. Mér finnst það vera meiri ávinningur ef við getum komið í veg fyrir að tekjulágar barnafjölskyldur verði þarna fyrir kaupmáttarrýrnun en í staðinn vinnum við það að við getum þurrkað nokkurn veginn út öll söluskattssvik sem nema mörgum milljörðum kr. Og þá er ekkert áhorfsmál í mínum huga að þetta er skynsamlegri leið. Okkar tillögur byggja m.ö.o. á afnámi söluskattsins, sem er ranglátt kerfi, upptöku eignarskatts, þ.e. stóreignaskatts á illa fenginn stóreignagróða á verðbólguáratugnum, og síðan skilvirkara söluskattskerfi sem leggst fyrst og fremst á eyðslu, mest á eyðslu. Þeim mun meira sem menn eyða, þeim mun meira greiða menn í söluskatt. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð miklu fleiri að sinni. En af því að ég sé að hv. 2. þm. Reykn. er mættur í salinn og við erum að ræða hér skattamál vil ég geta þess að það hefur verið vikið hér að mjög skilmerkilegum ályktunum og tillögum Bandalags háskólamanna þar sem fram kemur að að mati BHM hafa átt sér stað mjög alvarlegir hlutir í skattamálum í tíð núverandi ríkisstj. Þar er fyrst og fremst átt við það að tilfærsla hafi orðið á fjármagni frá almennu launafólki, sem hv. 2. þm. Reykn. er í forsvari fyrir, til sumra fyrirtækja, einkum og sér í lagi auðvitað að því er varðar þjónustu og milliliðastarfsemi, því af framleiðslugreinunum er nú ekki mikið að taka, og síðan til hinnar nýju forréttindastéttar fjármagnseigenda, sem er í vaxandi mæli að auka umsvif sín í þessu þjóðfélagi, að sumu leyti með erfðum auði, sem komið er fyrir í ríkispappírum á ránsvöxtum hæstv. fjmrh., og getur vel orðið til þess að fólk sem staðið hefur í erfiðum rekstri, svo sem eins og iðnaði eða þjónustu, og er að reyna að halda uppi atvinnu í landinu láti undan þeirri stórkostlegu freistingu að selja allt heila draslið og koma bara eignum sínum fyrir í pappír og lifa í vellystingum praktuglega hér eftir og þurfa hvorki að telja fram pappírsræksni þessi né tekjurnar af þeim. Ég sé ástæðu til að skora á hv. 2. þm. Reykn. að láta í sér heyra í þessum umr. og fylgja úr hlaði og fylgja eftir svo skörulegum tillögum sem fram hafa komið frá hagdeild þess launþegabandalags sem hann er forustumaður fyrir. Ég trúi því t.d. ekki að hv. 2. þm. Reykn. sem einn af þm. Sjálfstfl. taki undir jafnfáheyrða og vitlausa tillögu eins og að fara að hækka söluskatt núna um 0.5% í staðinn fyrir að auðvitað á að lækka þennan söluskatt en ekki hækka.



Virðulegi forseti. Þessar umr. hafa nú farið svolítið út fyrir það sem frv. það sem hér er á dagskrá gefur tilefni til. En þegar menn vaða svona vítt og breitt þá vilja þeir kannske taka dýpra í árinni en þeir sjálfir hugsa sér þegar þeir standa upp og hefja sitt mál. Ég vil t.d. leiðrétta það sem kom fram áðan hjá hv. 5. þm. Reykv. Þegar hans ágæta flokkssystir, virðulegur þm. Jóhanna Sigurðardóttir, kom með þá till. að auka eftirlit með skattsvikum og reyna að finna þá sem þar gerast brotlegir þá var ég einn þeirra sem tóku undir þá till. Það hefði gjarnan mátt koma fram að það var ekki bara sá virðulegi þm. sem flutti till. og hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson sem þetta studdu, það voru fleiri. Og þess vegna var sú till. samþykkt. Ég ætla ekki að gera hér að umræðuefni skoðanir manna úti í bæ, hversu vel lærðir og lesnir sem þeir kunna að vera í sínum fræðum, en virðulegur 5. þm. Reykv. vitnaði hér til orða hagfræðings Vinnuveitendasambandsins. Það vill nefnilega oft verða svo með sprenglærða unga menn að þegar þeir koma inn á vinnumarkaðinn í fyrsta sinn eru þeir stútfullir af alls konar meiningum og fullyrðingum. Sumir þeirra hafa jafnvel gengið svo langt að þeir hafa sagt: Lært hagfræði til hvers? Til þess eins að verða forsrh. En lífið gengur bara ekki svona fyrir sig. Það er álíka langt frá því að þessir menn geti haft rétt fyrir sér í öllum efnum eins og það hlýtur að vera rangt að sumir hagfræðingar, sem sérstaklega hafa lagt það fyrir sig að læra til að verða forsrh., verði nokkurn tíma forsrh. Leið mín til fjármálaráðherrastarfa hefur ekki verið í gegnum menntakerfi þjóðarinnar. Hún hefur verið grýttari en það og alls ekki á námslánum, langt frá því. Við skulum tala saman á því tungumáli ef virðulegur þm. kann það tungumál almennings. En að leyfa sér að halda því fram hér á hv. Alþingi að færustu skattasérfræðingar þjóðarinnar séu í þjónustu skattsvikara og þar af leiðandi verði kannske erfitt að ná til þeirra, það er stóralvarlegt mál. Ég hef allt aðra skoðun. Og ég er furðu lostinn að maður, sem ætlar sér og hefur lært til þess að leiða þjóðina sérstaklega, sá eini sem ég veit til að hefur sérstaklega lagt fyrir sig háskólanám til þess að leiða þjóðina frá því böli sem þessi ríkisstj. og allar aðrar hafa leitt hana í, hann skuli leyfa sér að taka sín fyrstu skref á þennan hátt. Það er vont að misstíga sig áður en menn leggja af stað í langferðina, meðan þeir eru að hita sig upp. Það verður ekkert úr ferðalaginu þegar slík endaleysa er viðhöfð. Ég hef mikla samúð með öllum þeim sem eru í sporum þessa Vestmannaeyings.

Fólk er ekki að biðja um samúð.

Ég hef mikla samúð með þeim sem eiga bágt.

Fólk er að biðja um réttlæti, ekki samúð.

Og ég vil gjarnan fá frekari upplýsingar en hér komu fram í ræðustól ef hv. þm. ætlast til þess að ég sem fjmrh. reyni að grípa eitthvað þarna inn í. Mér er það ljúft. En til þess þarf ég að fá upplýsingarnar allar en ekki fullyrðingar í ræðustól. Þá skulum við sjá hvort við getum tekið höndum saman og lagfært það sem aflaga hefur farið, nema það sé eðlileg skýring á því að þessi maður hafi lágar tekjur. Virðulegur þm. er forustumaður eins af þjóðflokkunum. Hann hefur fengið að fylgjast með á þriggja mánaða fresti gangi mála hjá ríkissjóði. Það hefur aldrei verið gert áður. Hann hefur fengið að fylgjast með niðurskurði við gerð fjárlaga fyrir árið 1984. Hann hefur fengið að fylgjast með endurskoðun sem vakti alþjóðarathygli og allir voru orðnir löngu leiðir á. En þegar upp var staðið sýndi það sig að sú aðgerð var réttlætanleg og þar átti sér stað niðurskurður sambærilegur við það sem varð þegar fjárlög voru gerð fyrir árið 1984. Hann hefur fengið að fylgjast með uppgjöri ríkissjóðs á þriggja mánaða fresti eins og ég gat um og hefur fylgst þar með niðurskurðinum. Það er nefnilega alveg rétt sem virðulegur formaður Alþfl. sagði hér að Alþfl. hefur gefið svar. Alþfl. er að gefa svar við öllu mögulegu. Á hverjum einasta þingfundi. Fólkið verður bara ekki satt af orðum. Alþfl. gerir ekkert annað en tala. Þess vegna er Alþfl. brotabrot af því sem hann var og stefnir í að verða ekki neitt þegar loftbólan springur. Ég er með sjálfum mér viss um að huldumaðurinn sem virðulegur formaður Alþfl. vitnaði til og skrifað var um og það hlýtur að hafa verið í fjölbreyttasta blaði landsins vegna þess, eins og hann tók fram, að það var málgagn 1. þm. Suðurl.

Nei, málgagn forsrh.

Málgagn forsrh. Það er ekki fjölbreyttasta blað landsins, það skal ég viðurkenna. En mér er næst að halda og taktu nú eftir, virðulegur formaður Alþfl. að huldumaðurinn sé flokksbundinn Alþfl.-maður. Ég get ekki ímyndað mér hann í neinum öðrum flokki. Þetta er mín skoðun, svo líttu þér nær, kæri vinur, þegar þú leitar að vandamálinu ef þú vilt leysa það á annað borð.



Herra forseti. Það er athyglisvert að þegar við erum að ræða þessi mál, sem hæstv. fjmrh. vill greinilega helst ekki ræða, eru borin á borð þm. tvö frv. Annað þeirra er 214. mál Nd., frv. til l. um breytingu á lögum nr. 10 22. mars 1960, um söluskatt, með síðari breytingum. Það frv. gerir ráð fyrir að hækka söluskattinn um 1/2 prósentustig. Þar með er skattalækkunin, sem hæstv. ríkisstj. er núna að beita sér fyrir uppi í Ed., í raun og veru ekki skattalækkun, heldur skattaskipti vegna þess að á móti skattbreytingunni kemur söluskattshækkun og auk þess aðrar hækkanir á gjöldum til ríkissjóðs eins og hækkanir á tekjum af áfengi og tóbaki. Á sama tíma er svo borið á borð þm. frv. til l. um virðisaukaskatt. Vegna þess að þetta hefur í rauninni hvort tveggja verið hér til nokkurrar umr. og vegna ummæla hv. 5. þm. Reykv. um söluskattinn og spurninguna um hvort á að leggja hann á matvöru eða ekki vil ég endurtaka þá skoðun mína að ég er andvígur því að leggja söluskatt á matvöru og ég er ekki þeirrar skoðunar að virðisaukaskattur leysi allan vanda. Ég hef fyrirvara við virðisaukaskatt og hef alltaf haft af tveimur ástæðum. Sú fyrri er að virðisaukaskattur hækkar verð á matvörum, eins og gert er ráð fyrir í frv. hæstv. ríkisstj., um 18–19%. Meðan verð á öllum öðrum vöruflokkum lækkar lítillega hækka matvörurnar um 18–19%. Hérna er ekki spurning um hvort verið er að beina neyslu fólks að einhverjum ákveðnum vöruflokki frekar en öðrum. Hér er einfaldlega um að ræða þann vöruflokk sem fólk neyðist til að kaupa hvort sem því líkar betur eða verr, matvörur. Þess vegna held ég að virðisaukaskattur sé ekki með þeim hætti að eðlilegt sé að taka undir það að hann verði lagður á og ég hef verið andvígur því að hann yrði lagður á af því að hann hækkaði matvörur um 1/5. Á hinn bóginn væri fróðlegt að velta því fyrir sér hvað þetta virðisaukaskattskerfi kostar í skriffinnsku. Ég sé það ekki í frv. ríkisstj., og verður það vonandi rætt seinna þegar það kemur frekar til meðferðar, að áætlað sé hvað þetta kerfi kostar. Þetta kerfi er rándýrt. Það er gífurleg skriffinnska sem fylgir virðisaukaskattskerfinu. Ég er þess vegna þeirrar skoðunar að full ástæða sé til að setja spurningarmerki við þetta kerfi þó að embættismenn telji þetta kerfi endilega betra en söluskattskerfið. Það er vegna þess að það er, eins og það heitir á embættismáli, skilvirkara, greiðara og gagnsærra. En það er dýrt í framkvæmd. Það er mjög dýrt í framkvæmd. Ég held þess vegna að það sé enginn sjálfgefinn hlutur að virðisaukaskattur leysi hér allan vanda og það vildi ég láta koma fram sem mitt sjónarmið. Ég hef aldrei verið sérstaklega hrifinn, af þessum tveimur ástæðum sem ég rakti og þó ekki síst og sérstaklega þeirri að með þessu móti yrði stórkostlega hækkað verð á matvörum. Hæstv. fjmrh. sagði í fyrri ræðu sinni hér í dag: Það á að gefa mönnum kost á að standa við kosningaloforðin sín. Það er kjarni málsins. Þessar skattahækkunartill., sem hann er hér með, eru mjög sérkennilegar efndir á þeim kosningaloforðum sem hann gaf. Það verður vafalaust tími til þess á þeim dögum sem eftir lifa fram að þinghléi að rifja upp kosningaloforð hæstv. fjmrh. um skattalækkanir og rifja það svo upp hvernig hann hefur lækkað skatta á fyrirtækjum og stóreignaaðilum í þjóðfélaginu, en hækkað skatta á hinum almennu launamönnum og hækkað skatta á neyslu stórkostlega eins og hann er hér að gera tillögu um. Það verður tími til að rifja þau kosningaloforð upp og fara yfir það með honum hvernig hann bregst þeim loforðum með því að knýja sjálfstfl., að því er mér skilst hálfnauðugan, til þess að samþykkja þetta hálfa prósent í söluskatti. Hann vildi fyrst ekki kannast við að hann hefði gert till., samkvæmt blaðafréttum, um 1/2% söluskattshækkun og benti á að það væru aðrir sem hefðu aðallega komið fram með þá till. Framsfl. samþykkti auðvitað till. strax. Hv. 1. þm. Suðurl. lét það koma fram í blaðavíðtali þegar rætt var um þetta. Það er ekki mitt mál, sagði hv. þm. orðrétt. Það er ekki hans mál hvernig ríkissjóður stendur. Hann segir sig frá ríkissjóði. Það er kannske út af stólasportinu. En af hverju sem það nú stafar er niðurstaðan sú að hæstv. fjmrh. hefur keyrt í gegnum sinn flokk skattahækkun þvert á þau fyrirheit sem hann gaf kjósendum fyrir síðustu kosningar. Það er kjarni málsins sem hér liggur fyrir. Ég endurtek þá þær fsp. sem ég bar fram áðan um skattfrelsi peninga sem lagðir eru í fyrirtæki. Hæstv. ráðh. sagði að ekki væri hægt að svara spurningunum fyrir áramót. Það er í rauninni allt í lagi. Frv. sem hér er verið að breyta var afgreitt í apríl í vetur. Það liggur því ekkert á að afgreiða þetta mál fyrir áramót og þess vegna eðlilegt að bíða eftir því þangað til upplýsingar liggja fyrir að frv. verði afgreitt þó það verði ekki fyrr en í febr. eða mars, en þá ætti fjmrn. að hafa þessar upplýsingar sem bent var á á síðasta þingi að það yrði krafið um.



Herra forseti. Ég tala hér fyrir nál. meiri hl. sjútvn. þessarar deildar um frv. til l. um breyt. á lögum nr. 81 23. júlí 1974, um Verðlagsráð sjávarútvegsins. Í nál. segir: „Nefndin hefur athugað frv. og kvaddi til fundar Guðjón A. Kristjánsson formann Farmanna- og fiskimannasambands Íslands og Óskar Vigfússon formann Sjómannasambands Íslands. Meiri hl. n. er sammála um að leggja til að frv. verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Á eftir 1. gr. komi ný grein er orðist svo: Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Þetta hafði láðst að taka inn í meðferð málsins í Ed. og þarf frv. því að fara þangað að nýju. Margrét Frímannsdóttir og Guðmundur Einarsson skila sérstökum nál. Fjarverandi afgreiðslu málsins var Friðrik Sophusson. Undir þetta meirihlutaálit skrifa Stefán Guðmundsson, Ingvar Gíslason, Halldór Blöndal og Gunnar G. Schram.



Herra forseti. Ég tala hér fyrir brtt. við frv. til l. um Verðlagsráð sjávarútvegsins, sem er til 2. umr., og minnihlutaáliti sjútvn. á þskj. 242 og 243. Í brtt. sem ég flyt ásamt hv. þm. Karvel Pálmasyni er lagt til að frv. verði breytt þannig að aðeins sé þar ákvæði um að nýtt fiskverð skuli gilda frá 21. nóv. 1984, en Verðlagsráð ákvarði verðlagstímabil að öðru leyti sjálft eins og gert er ráð fyrir í 8. gr. 2. mgr. laga um Verðlagsráð sjávarútvegsins. Þessi brtt. er flutt í samræmi við þau sjónarmið sem fram hafa komið frá formönnum Sjómannasambandsins og Farmanna- og fiskimannasambandsins sem mættir voru á fund sjútvn. Nd. þegar hún fjallaði um frv. ríkisstj. um fiskverðsákvörðun. á þeim fundi kom fram frá áðurnefndum fulltrúa sjómanna að þörf á nýju fiskverði væri augljós og þeir hefðu ekkert við það að athuga, síður en svo, að nýtt fiskverð tæki gildi frá 21. nóv. Þeir lýstu sig hins vegar mjög óánægða með þann vilja stjórnvalda að færa völd Verðlagsráðs sjávarútvegsins til að ákvarða verðlagstímabil fiskverðs yfir til Alþingis þrátt fyrir áðurnefnd ákvæði í lögum um Verðlagsráð. Þeir formenn sögðust ekki heldur fallast á að þegar um svo langt verðtímabil væri að ræða, eins og um getur í stjfrv., þ.e. frá 21. nóv. 1984 til 31. ágúst 1985, sé óheimilt að segja fiskverði upp fyrr en eftir 1. júní 1985. Yfirleitt hefur fiskverð gilt frá 1. jan. til 1. júní og þá með uppsagnarheimild í mars. Þeir Óskar Vigfússon og Guðjón Kristjánsson kváðust hafa gengið á fund hæstv. sjútvrh. og kynnt honum þau sjónarmið sín. Það er ekkert vafamál að flest mælir með því að nýtt fiskverð verði tekið upp frá 21. nóv. s.l., þó ekki lægju aðrar ástæður að baki en þær að sjómenn fá einhverja hækkun á sínum hlut í samræmi við þær launahækkanir sem fólk í landi hefur fengið skv. kjarasamningum. Það er út af fyrir sig næg ástæða til fiskverðshækkunar. En að binda fiskverð í svo langan tíma sem frv. getur um er áreiðanlega ekki til hagsbóta fyrir sjómenn, síst af öllu þegar ljóst er að flest sjómannafélög í landinu hafa sagt upp samningum og undirbúa baráttu sína fyrir leiðréttingu á launakjörum sjómanna sem hafa verið skert umfram launakjör annarra láglaunastétta og þá er mikið sagt. Eðlilegt er að menn spyrji sig hvort þessi uppsögn samninga hafi eitthvað með lengd verðtímabils fiskverðs að gera. Hvers vegna er þessi ákvörðunarréttur tekin frá Verðlagsráði sjávarútvegsins einmitt núna? Það skyldi þó aldrei vera að það væri til að gera sjómönnum erfiðara fyrir í þeim samningum sem fram undan eru. Ef ástæðan er ekki sú mælir heldur ekkert á móti því að fara að vilja sjómanna og láta Verðlagsráð sjávarútvegsins um ákvörðun varðandi lengd verðtímabils. Allt tal um að eðlilegt sé að fiskverð gildi til 31. ágúst 1985, í stíl við þá kjarasamninga sem gerðir voru nú s.l. haust er út í hött. Fiskverð verður og hlýtur að taka mið af fleiru en þeim kjarasamningum sem gerðir eru. Herra forseti. Það er fátítt að sjómenn eigi á Alþingi fulltrúa úr sínum hóp. Þrátt fyrir það eru fáar stéttir sem ráðskast er meira með með lagaboðum og bönnum en sjómenn. Hér eru ein slík lög til. Við erum sammála um að ákvörðun um nýtt fiskverð frá 21. nóv. er af hinu góða, sjómönnum til hagsbóta, en ég get ekki greitt því atkv. mitt að Alþingi ákveði verðtímabil fiskverðs í stað Verðlagsráðs sjávarútvegsins, fyrst og fremst vegna þess að það er ekki vilji sjómanna að Alþingi taki þessa ákvörðun. Ég óttast einnig að binding fiskverðs til svo langs tíma verði sjómönnum ekki til hagsbóta í komandi kjarabaráttu þeirra. Ekkert kemur fram í frv. hæstv. ríkisstj. og ekkert hefur komið fram í umr. sem sannar að svo sé ekki, þvert á móti. Þess vegna get ég ekki stutt þetta frv., en legg hér fram brtt. sem er í fullu samræmi við vilja fulltrúa sjómanna og kemur skýrt fram í bréfi sem flm. þessarar brtt. hafa fengið og ég les upp, með leyfi forseta: „10. desember 1984. Á fundi framkvæmdastjórnar Sjómannasambands Íslands, er haldinn var 3. des. s.l., var fjallað um frv. til l. um breyt. á lögum nr. 81 23. júlí 1974, um Verðlagsráð sjávarútvegsins. Framkvæmdastjórn Sjómannasambands Íslands er síður en svo á móti því að fiskverð sé opnað með þeim hætti er frv. gerir ráð fyrir, en mótmælir því harðlega að löggjafinn skuli ætla sér að binda verðtímabilið til 31. ágúst 1985. Framkvæmdastjórn Sjómannasambands Íslands telur ótvírætt að það sé hlutverk Verðlagsráðs að ákvarða verðtímabil en ekki löggjafans.“ Undir þetta skrifar Hafþór Rósmundsson. Í viðtali við Þjóðviljann 5. des. s.l. segir Óskar Vigfússon, með leyfi forseta: „Ég tel það óráð hið mesta og raunar alveg fráleitt að binda fiskverð með lögum um verðtímabil. Þótt fiskverð gildi vanalega frá 1. jan. til 1. júní, þá er það uppsegjanlegt af okkar hálfu. Nú verður ekki svo.“ Hér er vilji sjómanna ótvíræður og ekkert hefur fram komið sem mælir gegn því að í þessu máli sé hann virtur.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. á þskj. 245 sem er álit frá 2. minni hl. sjútvn, um frv. til l. um breyt. á lögum nr. 81 23. júlí 1974, um Verðlagsráð sjávarútvegsins. Ég vil leyfa mér að lesa þetta álit, með leyfi forseta: „Í frv. þessu er tvennt á ferðinni. Annars vegar er lagt til að nýtt fiskverð verði ákveðið frá 21. nóv. 1984 þótt yfirstandandi verðlagstímabili sé ekki lokið. Hins vegar er ákveðið að nýtt fiskverð skuli gilda til 31. ágúst 1985 í stað 1. júní 1985 eins og orðið hefði ef venjuleg vinnubrögð við fiskverðsákvörðun hefðu verið viðhöfð. Fyrra atriðið, þ.e. að opna fiskverð nú þegar, er góðra gjalda vert með tilliti til mikilla kauphækkana í landi. Hins vegar er ljóst að þessi aðgerð út af fyrir sig breytir kjörum sjómanna óverulega því að þeir eiga einungis örfáa hundraðshluta óveidda af ársafla sínum. Einnig má telja líklegt að talsverður hluti þessa afla verði seldur erlendis á verði sem er alls óháð Verðlagsráði. Um síðara atriðið, þ.e. lengingu gildistíma, er ýmislegt að segja. Í fyrsta lagi er það ekki í samræmi við starfsreglur Verðlagsráðs sem mundi vafalaust hafa ákveðið nýtt fiskverð til 1. júní n.k. skv. venju. Í öðru lagi bindur ákvæðið kjör sjómanna mörgum mánuðum lengur en verið hefði með gildistíma til 1. júní n.k. og möguleika á uppsögn í mars eða apríl. Loks er þetta ákvæði lýsandi dæmi um afskiptasemi löggjafans af kjarasamningum. Sjálfstfl. rifjar upp öðru hvoru að þessi afskipti séu röng og við sérstök tækifæri telur hann þau jafnvel af hinu illa. Núv. ríkisstj. hefur lýst þessu sama viðhorfi. Engu að síður eru með þessu frv. lögð til aukin afskipti löggjafans af atvinnugrein sem þegar hefur lítið olnbogarými til eigin frumkvæðis. Bandalag jafnaðarmanna hefur fyrir löngu lýst sig andvígt þessum vinnubrögðum. Fiskverðsákvörðun af þessu tagi gerir ráð fyrir meðaltalsafkomu í greininni í heild, afkomu sem ekki er til staðar hjá einstökum rekstarareiningum. Fiskverðsákvörðun af þessu tagi ákveður lágmarksverð sem notað er til að reikna laun sjómanna, en yfirborganir á fiskverðið, sem eru taldar mjög algengar, skila sér sjaldnast til þeirra. Bandalag jafnaðarmanna hafnar þessum vinnubrögðum en telur að ákvörðun fiskverðs og launa eigi að vera án afskipta ríkisvalds og á ábyrgð samningsaðila sjálfra. Undirritaður er því andvígur þeirri afskiptasemi löggjafans sem þetta frv. er hluti af og mun því ekki greiða því atkv. Hins vegar má telja að við núverandi kerfi verði endurskoðun fiskverðs frá 21. nóv. s.l. einhverjum hluta sjómanna til hagsbóta. Undirritaður vill ekki standa gegn því að launafólk njóti þeirra kjara sem því er unnt og mun því sitja hjá við atkvgr.“ Í þessu nál. koma raunar fram flest þau atriði sem ég vildi gera að umtalsefni í sambandi við þessa afgreiðslu. Það sem er þarna á ferðinni er það sem einkennir á vissan hátt okkar efnahagslíf og efnahagsstjórn. Það er í fyrsta lagi þátttaka ríkisins í kjarasamningum á almennum vinnumarkaði. Þar með verður ríkið ábyrgðaraðili að þessum samningum. Um þetta höfum við séð fjöldamörg dæmi. Í öðru lagi er samið um þessa hluti í stórum samflotum þar sem ekki er tekið tillit til afkomu einstakra rekstrareininga og þannig fara launþegar jafnvel á mis við að geta notið hagstæðrar útkomu hjá einstökum fyrirtækjum og rekstrareiningum. Í þriðja lagi eru allar þessar stóru heildarákvarðanir um verðlag og laun teknar út frá meðaltölum um afkomu heilla greina. Eins og oft hefur verið gert hér að umtalsefni eru þessi meðaltöl einskis nýt. Þau eru ágæt til að gefa ákveðnar hugmyndir um afkomu og almennar hugmyndir um stöðu. En þau eru algerlega einskis nýt til að vera ákvörðunartæki um launasamninga eða verðlag. Þetta er svipað því og á Landspítalanum í Reykjavík væri tekið meðalhitastig sjúklinga á öllum spítalanum á hverjum morgni og það síðan notað til að ákvarða sjúkdómsmeðferð hjá hverjum og einum sjúklingi. Þess vegna lýsi ég mig andvígan því að svona verðlagsfyrirkomulag sé viðhaft. Ég tel að þetta skipti mjög miklu máli. Þetta hefur áhrif á hvernig allt okkar efnahagslíf vinnur. Þetta eru þau atriði sem skipta máli, einn lítill angi af þessari aðferðafræði, af þessu kerfi. Ég vil ekki láta það fara fram hjá mér án þess að lýsa hinum almennu efasemdum og hinni almennu andstöðu sem við höfum við afgreiðslur af þessu tagi. Eins og ég lýsi í minnihlutaálitinu vill þannig til að það má ætla að upptaka fiskverðs frá 21. nóv. s. l gæti orðið einhverjum hluta sjómanna til hagsbóta. Ég vil þess vegna ekki standa á móti því að svo verði. Það kom fram á fundi í nefndinni, þar sem voru mættir fulltrúar sjómanna, að þeir töldu þetta hafa óveruleg áhrif á afkomu vegna þess að einungis örfá prósent af ársafla væru óveidd og að talsverður hluti þessa afla yrði seldur erlendis og þá skipti engu máli hvaða ákvarðanir verðlagsráð á Íslandi hefði tekið þar um. Mér finnst hins vegar skjóta skökku við að nota þetta tilefni, sem menn vilja kannske kalla að sumu leyti lítilfjörlegt, til þess að lengja verðtímabil svo verulega sem gert er í þessu frv. og mér finnst þess vegna farið rangt að. Að því leyti get ég lýst mig samþykkan þeim anda, sem er í brtt. hv. þm. Margrétar Frímannsdóttur og Karvels Pálmasonar, að óþarfi sé að nota þetta tilefni, þ.e. að taka fiskverðið upp núna, til þess að lengja verðlagstímabil svo mánuðum skiptir.



Herra forseti. Það skal vera stutt. Það kemur fram á þskj. sem er nál. meiri hl. hv. nefndar að sá sem hér stendur hafi verið fjarstaddur. Það skal tekið fram að hann sat ekki á þingi þegar málið var afgreitt. Ég vil beina því til réttra aðila að þetta verði leiðrétt. En út af atkvgr. segi ég nei.