Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

[10:35] Forseti. Eftir að þing kom saman í haust var það samkomulag þingmanna að biðja um skýrslu um útbreiðslu fíkniefna og þróun ofbeldis. Sú ákvörðun byggði á áhyggjum þingmanna á því ástandi sem verið hefur að skapast, einkum og sér í lagi vegna aukinnar notkunar fíkniefna og afleiðinga þess. Beiðni um skýrslu þessa efnis var samþykkt með 42 samhljóða atkvæðum athugasemdalaust hér á Alþingi um miðjan október og var beint til forsrh. þar sem efni skýrslubeiðninnar var viðamikið og snerti fleiri en eitt ráðuneyti eða stofnun. Hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir vakti athygli þingsins á samþykkt Sambands sveitarfélaga um vaxandi vanda vegna aukinnar fíkniefnanotkunar en lét þess þá getið að þingið ætti í vændum skýrslu sem við mundum taka til umræðu þegar bærist og á sameiginlegum fundi formanna þingflokka og forsætisnefndar sl. þriðjudag vakti hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir athygli manna á nauðsyn þess að taka vaxandi vanda vegna fíkniefna til umfjöllunar hér á hv. Alþingi. Þá var enn minnst á væntanlega skýrslu. Skýrslubeiðendur könnuðu því hvað liði gerð skýrslunnar og komust að því að það var alls ekki verið að vinna hana. Í ljós hefur komið að forsrh. virðist hafa vísað beiðni þingsins frá sér með bréfi sem hann sendir fljótt eftir að hún berst honum, þ.e. strax upp úr miðjum október. En forseti þingsins virðist ekki gera meira með það bréf en svo að þinginu er aldrei gerð grein fyrir stöðu málsins og menn látnir standa í þeirri meiningu að verið væri að vinna skýrsluna, enda það ekki verið leiðrétt þegar tilefni hafa gefist til eins og ég hef rakið. Nú hef ég, eins og við öll, heyrt orð forseta um umhyggju hans fyrir virðingu og stöðu Alþingis. Eitt af því er staða þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu. Er eðlilegt að forsrh. ákveði það einn og sjálfur hvernig með skuli fara og láti ekki einu sinni á það reyna hvort þær stofnanir og ráðuneyti sem hefðu fengið málið til umfjöllunar gætu sinnt því innan tilsetts tíma. Forseti. Mér er sagt af mér þingreyndara fólki að þetta sé fáheyrt ef ekki einsdæmi og þá ekki síður að forseti Alþingis láti það síðan yfir þingið ganga án þess að aðhafast. Eða hvað hyggst hann gera til að rétta hlut Alþingis?

[10:38] Vegna þessara orða hv. þm. vill forseti taka það fram sem ljóst er að það hefur dregist að leggja fram þessa skýrslu, en ástæðan er sú að hæstv. forsrh. ritaði forseta bréf þann 16. okt. sl. þar sem hann gerði grein fyrir því hversu mikil vinna fælist í því að svara þessari skýrslubeiðni og ef hv. þm. líta á þskj., sem er 65. mál þingsins, þá sjá þeir að það er ekki lítið verk að svara þessari beiðni. Hæstv. forsrh. ritaði forseta bréf þar sem hann benti á þetta og óskaði jafnframt eftir því að eiga samtöl við forseta um hvernig með málið skyldi fara. Forseti tekur það á sig að þessi samtöl hafa ekki átt sér stað, eða þeim er ekki lokið er réttara segja nú á þessum degi. Það er rangt hjá hv. 6. þm. Norðurl. e. að hæstv. forsrh. hafi ákveðið það einn og sjálfur, eins og það var orðað, að vísa málinu frá sér. Það er rangt. Hæstv. forsrh. hefur sem sagt óskað eftir viðræðum við forseta þingsins um hvernig með málið verður farið og þær viðræður munu eiga sér stað.

[10:40] Hæstv. forseti. Beiðnin um skýrsluna sem hér er um að ræða er 65. mál. Menn sjá beiðnina, þetta er nánast beiðni um 51 skýrslu. Ég skrifaði strax bréf 16. okt., svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Ég vek athygli forseta Alþingis á 65. máli 120. löggjafarþings, þar sem um er að ræða beiðni um skýrslu frá forsrh. um útbreiðslu fíkniefna og þróun ofbeldis. Mér sýnist augljóst að mál af þessu tagi hefði átt að berast upp í þingsályktunartillöguformi og Alþingi yrði því að álykta að fela ríkisstjórninni að vinna þetta verk, svo umfangsmikið sem það er. Ekki verður annað séð en nauðsynlegt verði að setja á laggirnar sérstaka rannsóknarstofnun um þessi mál til þess að svara megi öllum þeim spurningum sem þarna eru settar fram. Það er augljóst að forsætisnefndin hefði þurft að huga að því að skýrslubeiðni af þessu tagi rúmast ekki innan þess tíma sem gefinn er til þess að svara slíkum skýrslum. Bið ég forseta Alþingis um að íhuga þetta mál sérstaklega og eiga síðan samtöl við mig um hvernig með skuli fara.`` Þetta var 16. okt. Það hefur áður verið beðið um svona skýrslu, það var 1986, en þá var skýrslubeiðnin fjórðungur af því sem hér er um að ræða. Það tók fjóra mánuði að vinna þá skýrslu. Þetta er kannski ársverk fjölda starfsmanna, þessi skýrslubeiðni sem hér um ræðir og það gefur auga leið að ráðuneytin þurfa þá að fá sérstaka ákvörðun um fjármögnun ef þau eiga að vinna slíkt verkefni, fyrirmæli frá þinginu. Ég bið menn um að ná sér í þessa skýrslubeiðni, ná sér í hana og skoða hana. Þá sjá þeir hvers konar beiðni hér er á ferðinni. Í þessu bréfi sem var skrifað strax var ekki verið að hafna einu eða neinu. Það var verið að biðja um viðræður við þingið um þetta mál og vekja athygli á því og það er ekki við forsrn. að sakast þó að málið hafi strandað. Nú nýlega hefur forseti tekið þetta mál upp við mig, fyrir fáeinum dögum.

[10:42] Herra forseti. Ég hlýt að taka undir gagnrýni hv. málshefjanda. Við skýrslubeiðendur fréttum af þessu máli fyrst í gær og það er upplýst að það hafi verið farið fram á viðræður við þingið af hálfu forsrn. fyrir tveimur mánuðum tæpum og við erum að frétta af þessu fyrst núna fyrir utan það að með þessum viðbrögðum er forsrh. að setja ofan í við þingið og það finnst mér ekki góð latína, hæstv. forsrh. Það er ekkert óeðlilegt að einhverjum finnist þetta vera dálítið viðamikil skýrslubeiðni sem hér er lögð fram. Við vorum okkur vel meðvituð um það og mér hefði ekki fundist neitt óeðlilegt þó að forseti þingsins hefði haft samband við skýrslubeiðendur og spurt hvort það mætti skipta þessari skýrslubeiðni eitthvað í kafla og vísa til fleiri en eins ráðuneytis o.s.frv. Það var ekki gert heldur lagði forseti þetta fyrir þingið og þingið samþykkti þessa skýrslubeiðni. Því verð ég að lýsa undrun minni og mikilli óánægju með þessa meðferð málsins. Og ég endurtek það að mér finnst óeðlilegt af hálfu forsrn. að samþykkja ekki það sem Alþingi hefur þegar samþykkt og látið það ganga sinn eðlilega gang í kerfinu.

[10:43] Virðulegi forseti. Þetta er afar undarlegt mál. Í fyrsta lagi að þingmaður leggur fram af hálfu níu þingmanna beiðni um skýrslu og forseti fellst á að slík beiðni sé lögð fyrir þingið. Þingið samþykkir en forsrh. sér sér ekki fært að vinna málið. Þarna, nákvæmlega þarna, hefði átt að taka þetta mál fyrir á fundum þingflokksformanna og skoða hvað felst í viðbrögðum forsrh. og hvernig skuli bregðast við, bæði vegna þeirra sem spyrja um skýrsluna og einnig vegna fordæmis og framtíðar um hvernig rammi það er og að hvaða leyti eða hvaða mörk séu á skýrslubeiðni því að það hefur komið fram að það eru greinilega takmörk á því hvernig skýrslu er hægt að biðja um að vinna. Við höldum þingflokksformannafundi þar sem við tökum flest mál fyrir og ég verð að segja að mér finnst að þetta mál hefði átt að vera tekið fyrir þar, það hefði verið mjög eðlilegt, og ég óska eftir því að við þingflokksformenn komum saman á fundi með forseta í dag, þar sem við ræðum þetta mál. Og einnig, forseti, þar sem það væri rætt sem fékk svo góðan hljómgrunn á fundi okkar þingflokksformanna og forseta að við þingmenn sameinumst um það að hafa umræðu um vímuefnavanda með ósk um að ákveðnir ráðherrar verði viðstaddir og saman sem hópur sem sameiginlega hafi áhyggjur af því hver staðan er í okkar þjóðfélagi ræðum þessi mál málefnalega og æsingalaust.

[10:46] Forseta er ljóst að það er ekki við hæfi að hann taki þátt í umræðum héðan úr forsetastól og ætlar ekki að gera það, en verður að benda á að það er misskilningur hjá hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur að forseti hafi fallist á eitthvað í þessu tilviki. Það er Alþingi sem ákveður að fara fram á það við hæstv. forsrh. að hann gefi þessa skýrslu. Það er ekki forseti, það er Alþingi. 

[10:46] Virðulegi forseti. Hér er satt að segja komið upp heldur leiðinlegt mál. Ég segi alveg eins og er að ég hélt að við værum að mestu laus við hnökra á samskiptum stjórnar og stjórnarandstöðu eins og hafa birst hér. Í raun og veru hefur verið reynt að halda tiltölulega lipurlega og faglega á málum á þessu haustþingi eins og menn hafa kannski orðið varir við sem kunna að bera það saman við fyrri þing. Ég verð að segja að mér þykir það nokkuð sérkennilegt að þetta bréf skuli hafa legið í tvo mánuði án þess að það fréttist af því. Það finnst mér eiginlega það sérkennilegasta í málinu. Út af fyrir sig er skýrslubeiðnin mjög ítarleg og ég kannast við það frá fyrri árum, t.d. frá síðasta kjörtímabili að ég lagði t.d. fram beiðnir um tvær skýrslur til þáv. ráðherra Alþfl., annars vegar um iðnaðarmál og hins vegar um heilbrigðismál, og svör við þeim komu seint og illa en þau komu með miklum eftirgangsmunum. Ráðherrarnir báru því við að það væri mikið verk að ganga frá þessu, það þyrfti fjölda manns til að vinna verkið og allt það. Það getur út af fyrir sig allt hafa verið rétt og getur líka verið rétt í þessu tilviki. En þá á auðvitað að taka á málinu þannig strax í upphafi. Þegar skýrslubeiðnin kemur fram á auðvitað að ræða það mál og m.a. að fjalla um það hvort hugsanlegt er að tryggðar verði fjárveitingar í því skyni ef það er sérstakt vandamál fyrir Stjórnarráðið. Nú hins vegar stendur svo á, hæstv. forseti, að það á að fara að afgreiða fjárlög og mér sýnist einboðið að í framhaldi af þeim svörum sem hér hafa birst, m.a. frá hæstv. forsrh., um að erfitt sé að vinna verkið og vanti mannafla og fjármuni, þá sé einboðið að við flytjum brtt. við fjárlagafrv. í næstu viku um að veittir verði fjármunir til þess á vegum forsrn. og annarra aðila að vinna þá skýrslu sem hér var beðið um þannig að það verði tryggilega gert og mun ég fyrir mitt leyti taka þátt í slíku eða beita mér fyrir því eftir atvikum.

[10:48] Forseti. Það er sérkennilegt að koma úr hópi almennings og verða vitni að vinnubrögðum á borð við þessi, einkum vegna þess að það mál sem hér er um fjallað varðar ekki formshluti eða venjulegan gang mála í stjórnkerfinu, heldur alvarlegt vandamál sem fleiri og fleiri hafa bæði áhyggjur og raunir af í samfélaginu. Forsrh. kemur upp og talar með sínum landskunna hætti um að þetta sé það ítarleg skýrsla sem hér er beðið um að það þurfi sérstaka rannsóknarstofnun til þess að sinna því máli. Hann sendir því málið aftur á þingið þar sem það greinilega sofnar neðst í skjalaskúffum forseta eða forsætisnefndar. Það er alveg rétt að þetta er ítarleg skýrsla en þetta er líka ítarlegt vandamál. Þetta er mjög mikið vandamál sem ágerist hér á landi og það verður ekki afgreitt eins og oft hefur verið reynt með einföldum frösum þar sem menn geta kastað því fram að það þurfi eitthvert patent í þessum málum. Þetta er vandamál sem herjar á hinn vestræna heim gjörvallan og hefur ágerst hér á landi og það eru einmitt ítarlegar rannsóknir, ítarlegar skýrslur sem eru fyrsta skrefið til þess að finna lausnir á þessum vanda. Þess vegna hefði forsrh. átt að taka málinu fagnandi og biðja þingið þá frekar um aukið fé til þessara mála en að afgreiða það út af borðinu eins og ég segi, með sínum landskunna hætti.

[10:50] Virðulegi forseti. Framsóknarmenn hafa að sjálfsögðu áhyggjur af málum sem snerta fíkniefni og hafa látið það til sín taka með því að leggja fram á þessu virðulega þingi þáltill. sem gengur út á að Alþingi álykti að fela dómsmálaráðherra að leggja fram á þessu þingi frumvörp að samræmdri löggjöf um ávana- og fíkniefni sem byggð verði á tillögum samstarfsnefndar ráðuneytanna frá því í mars 1995. Ég tel að með þessum tillöguflutningi og þeim viðbrögðum sem ég vænti að komi frá hæstv. dómsmrh. í þessu efni séu þessi mál komin í þann farveg sem getur skilað þeim nokkuð áleiðis með venjulegum starfsháttum þingsins.

[10:51] Herra forseti. Hér kom fram beiðni um mjög viðamikla skýrsu um vandamál sem sannarlega er ákaflega alvarlegt og ég held að þingheimur allur sé meðvitaður um að hér sé um mjög alvarlegt vandamál að ræða. Skýrslugerðin er greinilega tímafrek og e.t.v. hafa þingmenn ekki allir gert sér grein fyrir því hversu mikið verk var verið að fara fram á að unnið yrði á vegum hæstv. forsrh. Mér finnst aðalatriðið að snúast með raunhæfum hætti við vandanum. Það er ekki meginatriði að gera skýrslu um vandann. Meginatriðið er að koma sér niður á einhver viðbrögð við vandanum og þess vegna legg ég til, herra forseti, að komið verði á fót samstarfshópi þingflokka til að setjast yfir málið og ákveða næstu skref. Ég tel að þetta sé mál þess eðlis að það kalli á --- ekki deilur í þingsalnum, ekki ásakanir á einn eða neinn heldur samstarf allra stjórnmálaflokka til þess að reyna að sporna við þessum mikla vanda. Ég legg til að herra forseti beiti sér fyrir fundi um málið með þátttöku allra þingflokka og þar reyni menn að átta sig á því hvort þetta gæti ekki verið leið í málinu.

[10:53] Herra forseti. Ég mótmæli því að ég hafi með nokkrum hætti verið að setja ofan í við þingið. Ég vakti hins vegar athygli á því sem hér var að gerast. Ráðherrum er skylt, segir í þingsköpum, að ljúka skýrslugerðum innan 10 vikna og skal þá skýrslan prentuð og útbýtt meðal þingmanna. Þegar skýrsla sem var miklu, miklu minni að umfangi var lögð hér fram, þá tók það fjóra mánuði þannig að það var augljóst að forsrh. a.m.k. var kominn í þá stöðu að hann gæti ekki efnt, nema þá að leggja alla aðra vinnu í íslenska stjórnkerfinu til hliðar, þetta er ákvæði þingskapalaga.  ,,Hvaða breytingar hafa orðið á áverkum af völdum ofbeldis sem meðhöndlaðir hafa verið á sjúkrahúsum síðustu 20 ár, sundurliðið eftir árum, varðandi eftirfarandi: a. heildarfjölda mála, b. fjölda innlagna, c. alvarleika miðað við læknisfræðilegu staðlana AIS og ISS; óskað er tölulegra upplýsinga ásamt helstu útskýringum á læknisfræðilegu mati, d. kyn- og aldursskiptingu ofbeldisþola?`` Þetta er ein af 51 skýrslubeiðni, 20 ár aftur í tímann og þetta er allt morandi í svona atriðum. Þingið hlýtur, þó að þingið sé virðulegasta stofnun þjóðarinnar, að þurfa að taka athugasemdum af þessu tagi. Annað er bara ófært. Þetta sýnir bara að ég tók þetta alvarlega. Auðvitað væri hægt að svara þessu öllu saman í hálfkæringi og koma með einhverja óhönduglega skýrslu hér inn, en það væri ekki þinginu samboðið. Það er þinginu miklu frekar samboðið að taka málið upp og ræða það alvarlega við þingið og það var gert.

[10:55] Sá tími sem er til umráða fyrir þessa umræðu er liðinn. Forseti vill geta þess í lokin og ítreka að á fundi forsætisnefndar og formanna þingflokka fyrr í þessari viku var ákveðið að umræða færi fram í þinginu í næstu viku um fíkniefnavandann. Sú umræða fer fram eftir nánari ákvörðun og í samráði við formenn þingflokka. Um þetta varð full samstaða á þessum fundi þingflokksformanna og forsætisnefndar.

[10:55] Herra forseti. Ég vildi fá orðið aftur til þess að ræða stjórn fundarins. Mér er ljóst að sú umgjörð, sem okkur er sköpuð með lögum þar að lútandi varðandi það hversu mikið og hversu lengi við megum tala, er nokkuð knöpp, en eigi að síður tel ég og vil halda því hér fram að mér beri ekki minni réttur til þess að fjalla um málið en forseta af forsetastóli, það mál sem hér var til umræðu áður. Mér er það ljóst að sú skýrsla, sem beðið var um, var viðamikil, en það mál átti þá að ræða á sínum tíma. Mér er heldur ekki kunnugt og það kom ekki fram hvort það var í raun og veru athugað hversu langan tíma eða hversu mikla peninga það kostaði að draga saman þær upplýsingar sem þarna átti að draga saman. Sumar þeirra liggja reyndar fyrir nú þegar. Ég vil, herra forseti, að það komi fram hérna, og undirstrika það sem þegar hefur komið fram, að mikill áhugi er á því að fá upplýsingar um þessi mál til að þingheimur geti rætt þau, eins og forseti var að nefna sjálfur, á grundvelli þeirra staðreynda sem fyrir liggja í málinu.

[10:57] Forseti vill aðeins ítreka áður en gengið er til dagskrár að þessi umræða mun fara fram hér og það hefur engin ákvörðun verið tekin af hálfu forsrh. um að skila ekki þessari umbeðnu skýrslu. Á það leggur forseti áherslu. Hann mun kalla saman fund með formönnum þingflokka til þess að ákveða þetta allt nánar.

[11:00] Áður en umræða um 4. dagskrármálið hefst vill forseti geta þess að borist hefur beiðni frá formanni þingflokks Alþb., Svavari Gestssyni, um tvöfaldan ræðutíma og verður tvöfaldur ræðutími viðhafður.

[11:01] Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum á árinu 1996. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Efnahagslegur stöðugleiki og jafnvægi í ríkisfjármálum eru forsenda framfara, lágra vaxta, öflugs atvinnulífs og atvinnuöryggis.`` Eitt meginmarkmið ríkisstjórnarinnar eins og það var sett fram í stefnuyfirlýsingunni var að ná jafnvægi í ríkisfjármálum á kjörtímabilinu. Í fjárlagafrv. ríkisstjórnarinnar fyrir árið 1996 var sett fram það markmið að minnka halla ríkissjóðs um helming á árinu 1996 og ná jafnvægi árið 1997. Þetta fól í sér að hallinn á árinu 1996 yrði um 4 milljarðar kr. Til að ná þessu markmiði þarf að beita ýtrasta aðhaldi í útgjöldum og megináhersla verður lögð á að halda aukningu útgjalda í skefjum. Í þessu skyni er hvarvetna leitast við að draga úr sjálfvirkni í vexti útgjalda. Jafnframt er aðhaldi beitt í rekstri stofnana ríkisins og framlög til fjárfestinga eru lækkuð. Á undanförnum mánuðum hefur verið nokkur órói á vinnumarkaði eins og kunnugt er, en ríkisstjórnin átti nokkra fundi með fulltrúum aðila vinnumarkaðarins um þá stöðu sem uppi var. Í kjölfarið gaf ríkisstjórnin út yfirlýsingu þann 29. nóvember sl. þar sem segir m.a., með leyfi forseta: ,,Ríkisstjórnin telur að fullkomlega hafi verið staðið við þá yfirlýsingu sem gefin var í tengslum við kjarasamninga á almennum vinnumarkaði í febrúar sl. Til að tryggja frið á vinnumarkaði og skapa traustari skilyrði fyrir sátt í þjóðfélaginu um kjaramál hefur ríkisstjórnin ákveðið eftirfarandi aðgerðir: 1. Atvinnuleysisbætur hækki 1. janúar 1996 um 150 millj. kr. 2. Bætur almannatrygginga hækki 1. janúar 1996 um 450 millj. kr. 3. Viðbótarfrádráttur lífeyrisiðgjalds launþega frá tekjuskatti frá og með 1. júlí 1996 komi til framkvæmda 1. janúar 1996 og viðbótarfrádráttur 1. júlí 1997 komi til framkvæmda 1. júlí 1996, samtals um 400 millj. kr.`` Þegar þessi yfirlýsing var gefin höfðu Alþýðusamband Íslands og Vinnuveitendasambandið ekki lokið umfjöllun sinni í launanefnd um það hvort marktæk frávik hefðu orðið á forsendum kjarasamninga frá febrúar sl. Í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar var hins vegar tekið fram að yrði samningum sagt upp félli yfirlýsingin úr gildi og ríkisstjórnin mundi einnig taka útgjaldaþætti fyrri yfirlýsingar til endurskoðunar. Daginn eftir, 30. nóvember sl., komst launanefnd Alþýðusambands Íslands og Vinnuveitendasambandsins að þeirri niðurstöðu að ekki væru marktæk frávik frá forsendum kjarasamninga og því ekki grundvöllur fyrir uppsögn þeirra. Nokkur verkalýðsfélög hafa ekki sætt sig við þessa niðurstöðu og sagt upp kjarasamningum. Uppsagnirnar verða á næstunni til umfjöllunar í Félagsdómi. Ríkisstjórnin treystir því að friður muni brátt ríkja á vinnumarkaði á ný, enda er nauðsynlegt að allir aðilar geti treyst því að farið verði að þeim leikreglum sem gilt hafa í samskiptum aðila vinnumarkaðarins og samskiptum þeirra og stjórnvalda. Í áðurnefndri yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er sérstaklega tekið fram að hún muni leitast við að tryggja að aðgerðirnar sem þar voru kynntar raski ekki þeim markmiðum sem ríkisstjórnin hefur sett sér í ríkisfjármálum. Jafnvægi í ríkisfjármálum er nauðsynleg forsenda þess að treysta áframhaldandi stöðugleika í efnahagsmálum, skapar skilyrði fyrir hagvöxt og aukna atvinnu. Að þessu hljóta bæði launþegar og vinnuveitendur að vilja vinna. Þótt þjóðhagshorfur á næsta ári séu nú heldur betri en þegar fjárlagafrv. var lagt fram, einkum vegna ákvörðunar um stækkun álversins, dugar það ekki til að mæta auknum útgjöldum og skertum tekjum vegna ákvarðana ríkisstjórnarinnar í tengslum við lausn kjaramála. Þess vegna þarf nú að leggja enn ríkari áherslu á almennt aðhald í útgjöldum ríkissjóðs en gert var þegar í fjárlagafrv. Að venju byggir frv. til fjárlaga á ákveðnum forsendum um að lögum verði breytt til að þau nái fram að ganga. Rétt þykir að taka saman öll slík ákvæði að undanskildum breytingum á tekjuhlið fjárlaga í einn lagabálk. Er það gert til að leggja áherslu á að ákvæðin tengjast stefnu ríkisstjórnarinnar um aðhald í ríkisútgjöldum og viðleitni til að ná jafnvægi í ríkisbúskapnum. Þetta vinnulag er til mikilla bóta frá því sem áður tíðkaðist þegar ekkert fast skipulag var á því hvernig forsendum fjárlaga var fylgt eftir með lagabreytingum. Með frv. er lagt til að nokkrum lagagreinum sem lögbinda ákveðin útgjöld verði breytt. Lagt er til að ýmis lögbundin ákvæði um sjálfvirk framlög verði afnumin, en í stað þeirra ákvarðist framlög í fjárlögum hverju sinni. Um langt skeið hafa framlög ár hvert verið felld niður eða skert verulega með lögum. Sá háttur getur ekki talist eðlilegur til lengdar og hefur ríkisstjórnin því samþykkt að leggja til við Alþingi að varanleg breyting verði gerð á viðkomandi lögum. Markmiðið er að auka með því svigrúm löggjafans til að veita fé til ýmissa verkefna á vegum ríkisins eftir því sem hann telur hæfilegt hverju sinni. Í ákveðnum tilfellum er binding útgjalda við vísitölur afnumin í þeim tilgangi að draga úr sjálfvirkni hækkunar útgjalda og tekna ríkissjóðs og sveitarfélaga. Ríkisstjórnin ráðgerir að endurskoða sérstaklega öll lagaákvæði þar sem útgjöld eru lögbundin, með afnám þeirra í huga. Greinum frv. er raðað eftir ráðuneytum í sömu röð og þeim er raðað í fjárlagafrv. Byrjað er á þeim ákvæðum sem viðkoma menntmrn. og endað á ákvæðum samgrn. Fyrstu 11 greinar frv. hafa allar að geyma skerðingarákvæði þar sem útgjöld ríkissjóðs sem áður voru ákveðin í lögum eru takmörkuð og lögunum breytt á þann veg að framvegis verði á valdi Alþingis að ákveða hverju sinni hver fjárveiting eigi að vera til hvers verkefnis um sig. Hér er þó sú undantekning að 7. og 8. gr. frv. sem fjalla um búfjárræktar- og jarðræktarlög eru ákvæði sem aðeins gilda til eins árs. Aðrar greinar leggja til varanlegar breytingar á gildandi lögum. Í 12.--14. gr. er að finna breytingar á lögum um stjórn fiskveiða þar sem lagt er til að komið verði á samræmi milli þess veiðieftirlitsgjalds sem greitt er af fiskiskipum er stunda veiðar með línu og handfærum með takmörkunum og þess sem greitt er af öðrum skipum. Þá er og lagt til að greitt verði sams konar veiðieftirlitsgjalds vegna afla sem ekki telst til aflamarks við línuveiðar. Lagt er til að lögunum um Fiskistofu verði breytt með 15. gr. og henni gert kleift að semja óbundið við aðra aðila um að annast tiltekna þætti í söfnun upplýsinga og úrvinnslu. Til þessa hefur Fiskistofa verið bundin við að semja við Fiskifélag Íslands um þennan þátt í starfsemi sinni. Í 16. gr. er lagt til að lög nr. 90/1943, um reikningaskrifstofu sjávarútvegsins, verði felld úr gildi en hlutverk hennar hefur að hluta til skarast við starfssvið Þjóðhagsstofnunar og því verið um tvíverknað að ræða. Ákvæði 17. gr. nemur úr gildi lögbundið framlag til kirkjubyggingasjóðs en það hefur oft verið skert frá ári til árs hingað til. Í 18. og 20. gr. eru gerðar breytingar á lögum um greiðslu ríkissjóðs á bótum til þolenda afbrota. Við gerð fjárlagafrv. var gert ráð fyrir að leita eftir frestun á gildistöku laganna um eitt ár og jafnframt að ákvæði laganna gildi um tjón sem leiðir af brotum sem framin voru 1. janúar 1994 og síðar, í stað 1. janúar 1993. Nú hefur verið fallið frá þessum áformum og í stað þess eru settar fram aðrar tillögur um breytingar á lögunum. Þær felast í því að útgjöld ríkisins vegna ákvæða laganna verða takmörkuð, m.a. með því að ríkissjóður greiðir 50% af hverju tjóni, lágmarksgreiðsla verði hækkuð og hámarksbætur lækkaðar. Þá er lagt til að lögin öðlist gildi 1. júlí 1996. Í 21. gr. er lagt til að sýslumannsembættin í Bolungarvík og á Ólafsfirði verði lögð niður. Framvegis heyrir Bolungarvík undir Ísafjörð og Ólafsfjörður undir Akureyri. Sýslumannsembættið á Akureyri starfrækir útibú á Dalvík en í báðum tilfellunum flyst þjónustan ekki langt þótt embættin verði lögð niður. Þessi fækkun sýslumannsembætta er fyrsta skrefið í fyrirhugaðri endurskipulagningu á umdæmismörkum embættanna um land allt. Í 22. og 23. gr. er lagt til að hluta af fjármunum Framkvæmdasjóðs fatlaðra verði ekki eingöngu varið til stofnframkvæmda heldur einnig til tiltekinna rekstrarverkefna. Er það í samræmi við stefnu fyrri ára að leggja aukna áherslu á að útvega stofnunum fatlaðra rekstrarfé eftir því sem þeim fjölgar. Í 24. gr. er lagt til að hætt verði við að setja árlegt skerðingarákvæði á Bjargráðasjóð og fjárveiting til sjóðsins verði ákveðin í fjárlögum hverju sinni. Reynslan hefur sýnt að fjárþörf sjóðsins hefur verið mjög breytileg þannig að heppilegra er að tekist verði á við verkefni sjóðsins eftir því sem tilefni gefast til hverju sinni. Í 25.--27. gr. er tekið mið af því að fyrirhugað er að taka upp sérstakt atvinnutryggingagjald sem renni í Atvinnuleysistryggingasjóð. Gjaldinu er ætlað að standa undir útgjöldum sjóðsins og því er ákvæði um bein framlög ríkissjóðs í sjóðinn felld niður. Í 28. gr. er lagt til að tenging atvinnuleysisbóta við ákvörðun kauptaxta verði afnumin en í stað þess verði það ákvörðunaratriði í fjárlögum hverju sinni hvað bætur eigi að vera. Þá er gert ráð fyrir því að atvinnuleysisbætur hækki um 2.700 kr. á mánuði eða um 5,4% frá 1. janúar 1996, í samræmi við nýlega yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Með 29. gr. er verið að leggja til að heimilt verði áfram á þessu ári að styrkja sérstök verkefni á vegum sveitarfélaga til eflingar atvinnulífi, enda dragi samsvarandi úr greiðslu atvinnuleysisbóta. Samsvarandi ákvæði er að finna í lögum um ráðstafanir í ríkisfjármálum á árinu 1995. Næstu sjö greinar fjalla um breytingar á lögum um almannatryggingar. Í 30. og 32. gr. er tekjuhugtak almannatryggingalaga endurskilgreint þannig að fjármagnstekjur eins og þær eru skilgreindar í skattalögum teljist til tekna. Gert er ráð fyrir framkvæmd varðandi þetta atriði frá 1. september nk. vegna ársins 1995. Í 31. gr. er tekið á því vandamáli að nokkuð er um það að menn láti undir höfuð leggjast að gegna lögum um skylduaðild að lífeyrissjóðum. Þeir firri sig þannig lífeyristekjum og falla því undir tekjutryggingu almannatrygginga. Með þessari grein er leitað heimildar til að áætla viðkomandi tekjur sem komi til frádráttar tekjutryggingu. Þó er rétt að geta þess að í þessari grein er ekki gert ráð fyri neinni afturvirkni heldur er hér verið að hugsa til framtíðar eingöngu. Í 33. gr. er lagt til að bætt verði nýju ákvæði inn í lögin þess efnis að heimilt verði að leggja á iðgjald til að standa undir greiðslu slysatrygginga af launum eða af aflahlut sjómanna. Bætur vegna missis launa og aflahlutar sjómanna hafa verið greiddar allt frá árinu 1983 og er það gert með heimild í 63. gr. almannatryggingalaga. En ákvæði um innheimtu iðgjalds til þess að standa undir sömu bótum hefur til þessa ekki verið framkvæmt. Með grein þessari er nánast skilgreint á hverju slíkt iðgjald skuli grundvallað. Með 34. gr. er fyrirhugað að fella niður heimild sjúkratrygginga til að greiða vinnuveitanda sjúkradagpeninga greiði hann laun í veikindaforföllum. Í 35. gr. er lagt til að felld verði úr gildi ákvæði sem tengja bætur almannatrygginga við kauplag. Þess í stað verði það ákvörðunaratriði Alþingis hverju sinni við afgreiðslu fjárlaga hverjar bætur eigi að verða. Þá verði heilbrrh. heimilt að breyta bótafjáræðum um 3% frá forsendum fjárlaga innan fjárlagaárs. Ákvæði 36. gr. tengjast 30. og 32. gr. þar sem tekjuhugtak almannatryggingalaga er endurskilgreint þannig að fjármagnstekjur teljist með. Með 37.--39. gr. er lagt til að ríkissjóður hætti að greiða framlag til eftirlaunasjóðs aldraðra fyrir milligöngu Atvinnuleysistryggingasjóðs og greiði þess í stað framlagið beint. 40.--44. gr. fjalla um breytingar á lögum um félagslega aðstoð. Annars vegar eru bótaflokkarnir ekkju- og ekklabætur og ekkjulífeyrir felldir niður en á móti eru dánarbætur rýmkaðar. Hins vegar er lagt til að hætt verði að greiða mæðra- og feðralaun með fyrsta barni. Í 45. og 46. gr. er fjallað um breytingar á lögum um málefni aldraðra. Í 45. gr. er gjald í Framkvæmdasjóð aldraðra aftengt vísitölu og kveðið svo á að það verði endurskoðað við afgreiðslu fjárlaga ár hvert. Í 46. gr. er áformað að heimilt verði að veita rekstrarfé til stofnana fyrir aldraða en sú heimild hefur verið tímabundin allt frá árinu 1992. Breytingar á lögum um heilbrigðisþjónustu er að finna í 47.--50. gr. Tvær fyrstu greinarnar fjalla um stjórnir heilsugæslustöðva og sjúkrahúsa og er breytingin í þeim greinum þess efnis að formenn stjórna þessara stofnana skuli fylgja embættistíma þess ráðherra sem þá skipa, enda eru þær trúnaðarmenn viðkomandi ráðherra í stjórninni. Í 49. gr. er lagt til að starfsemi Heilsuverndarstöðvar Reykjavíkur verði framlengd um eitt ár og framtíðarhlutverk hennar verði mótað á þeim tíma. Í 50. gr. er ákvæði um skipan bráðabirgðastjórnar Sjúkrahúss Reykjavíkur og er það framlenging. Engin þessara fjögurra greina hefur bein fjárhagsáhrif en tengjast bættu skipulagi heilsugæslu og sjúkrahúsa og eru því teknar inn í frv. Með 51. gr. er lagt til að ákvæði um gæsluvistarsjóð verði felld brott enda er sjóðurinn löngu orðinn óvirkur og hlutverki hans er nú sinnt á öðrum vettvangi. Lagt er til að lögum um skipulag ferðamála verði breytt með 52. og 53. gr. þannig að í stað fasts tekjustofns til Ferðamálaráðs verði framlög úr ríkissjóði ákveðin með fjárlögum hverju sinni. Í 54. gr. er lagt til að hafnalögum verði breytt á sama hátt, þ.e. í stað tekna af vörugjaldi sem rennur til Hafnabótasjóðs verði það ákvörðunaratriði fyrir Alþingi að hve miklu leyti þær tekjur renna til sjóðsins. Með 55. gr. er lagt til að hægt verði að verja tekjum af flugvallargjaldi jöfnum höndum til framkvæmda í flugmálum og rekstrar flugvalla. Í 56.--58. gr. er lagt til að greiðslur ríkissjóðs vegna skipulagskostnaðar verði takmarkaðar við það fé sem Alþingi veitir á fjárlögum í þessu skyni hverju sinni. Með 59. og 60. gr. eru greiðslur ríkissjóðs upp í kostnað af refa- og minkaveiðum takmarkaðar við helming kostnaðar eftir því sem nánar verður ákveðið í fjárlögum. Í 61. gr. er fitjað upp á þeim nýmælum að ráðuneytinu verði heimilt að færa verkefni milli stofnana eða fela einkaaðilum eða sveitarfélögum að annast lögbundna þjónustu fyrir hönd ríkisins. Þetta er gert í því skyni að skapa svigrúm til nýjunga í ríkisrekstri sem komið geti til með að bæta þjónustu ríkisins um leið og kostnaðarskilvirkni hennar er aukin. Loks er í 62. gr. lagt til að 637 millj. af mörkuðum tekjum til vegagerðar verði látnar renna í ríkissjóð á árinu 1996. Virðulegi forseti. Ég vil að lokum benda á kostnaðarumsögn fjmrn. með frv. þessu þar sem kostnaðaráhrif af frv. eru dregin saman í tvær töflur. Önnur sýnir svokölluð skerðingarákvæði og hversu miklu fé er lagt til að verði varið samkvæmt þeim. Síðari taflan sýnir útgjaldasparnað frá 1995 sem áformuð er að muni hljótast af frv. þessu verði það óbreytt að lögum. Er áætlað að hann muni nema um 922 millj. kr. Að svo mæltu legg ég til, herra forseti, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

[11:17] Herra forseti. Það er komið til umfjöllunar sennilega leiðinlegasta frv. hvers þings, a.m.k. það sem hefur verið einna ókræsilegast undanfarin ár, þ.e. hinn illræmdi bandormur ríkisstjórnar um efnahagsmál. Bandormur heitir hann, vegna þess að þar er slengt saman í eitt fjölmörgum og jafnvel alls óskyldum lagaákvæðum. Með öðrum orðum, þessi siður við lagasetningu felur það í sér að það er vaðið yfir sérlöggjöf á hinum ólíkustu málasviðum með einu frv. og gripið inn í þau með skerðingum gjarnan eða breytingum sem eru þá oft í litlu samhengi við heildarefni viðkomandi löggjafar. Þetta er auðvitað afar óæskilegur og óheppilegur framgangsmáti við lagasetningu af þessu tagi og þýðir til að mynda að oft eru þá uppi mótsagnir í lagaákvæðunum. Það er byggður upp lagabálkur um málefni einhvers málaflokks, hann gengur út frá tilteknum forsendum í sambandi við tekjuöflun og fjárveitingar og á því er byggt en síðan kemur bandormur og kippir þar út úr einhverjum grundvallarákvæðum, til að mynda þeim sem mestu varðar um fjárveitingar eða viðmiðanir eða tekjur á viðkomandi sviði. Þetta, herra forseti, er ástæða til að minna á í upphafi og ekki síst nú vegna þess að sennilega er leitun að frv. sem hefur komið jafnvíða við og þetta hér. Ég hef ekki talið það saman, herra forseti, hversu mörgum einstökum lagaákvæðum er verið að breyta, en þau eru einhverjir tugir, enda greinar frv. 63 og í flestum þeirra er verið að breyta einhverjum efnisþáttum í sérlögum. Þá er og ástæða til að gagnrýna það, herra forseti, að þetta mál er afar seint fram komið svo að ekki sé meira sagt og það er líka illa unnið. Greinargerðin er léleg og hún er mótsagnakennd og ég bið hvern þann sem hér er inni að gefa sig fram sem treystir sér til þess að átta sig fullkomlega á samhengi hlutanna og því hverju er efnislega verið að breyta í hverju einstöku tilviki með því að fara yfir umsagnir um einstakar greinar í lagafrv. Það er ekki hægt, m.a. vegna þess að í sumum tilvikum er beinlínis um ranga útlistun á ákvæðum lagagreinanna að ræða. Ég nefni sem dæmi hvernig fjallað er um 22. og 23. gr. frv. í athugasemdum við einstakar greinar. Þar er annars vegar verið að breyta lögum um málefni fatlaðra, lögum nr. 59/1992, og hins vegar er farið inn í lög nr. 12/1952, um ráðstöfun erfðafjárskatts. Þegar litið er í umfjöllun um þessar greinar segir hins vegar einfaldlega þetta um 22. og 23. gr.: ,,Með þessum tveimur greinum er lagt til að fjármunum Framkvæmdasjóðs fatlaðra verði ekki eingöngu varið til framkvæmda og meiri háttar viðhalds heldur einnig til rekstrar á árinu 1996.`` Þarna kemur ekki fram að verið er í 23. gr. að búa til sérstakt þak eða skerðingarþak á erfðafjárskattinn þannig að tekjur af honum umfram 257 millj. renni í ríkissjóð. Og auðvitað er þetta engin umfjöllun sem neinu máli nær eða útlistun á því hvað efnislega er verið að samþykkja eða væri verið að samþykkja með þessum greinum. Þetta er þeim mun ámælisverðara, herra forseti, þegar bandormur á í hlut og menn hafa ekki í höndunum viðkomandi lög. Eða á maður að vera með allt lagasafnið hér uppi þegar verið er að breyta 30--40 sérlögum í einu frv. af þessu tagi? Þarna hefði auðvitað í umfjöllun um einstakar greinar átt að gera grein fyrir efnisákvæðum viðkomandi sérlaga og hverju væri verið að breyta í þeim. Og ég hvet til þess, herra forseti, að þetta verði betur úr garði gert ef sú aðferðafræði verður áfram almennt við lýði að leggja fram svona bandorma. Herra forseti. Ég ætla að vekja athygli á nokkrum efnisatriðum frv. eða reyna það eins og tími gefst til. Það er auðvitað augljóst mál að takmarkaður ræðutími er bagalegur þegar verið er að ræða í raun og veru um 30--40 málaflokka, 30--40 mismunandi lagafrumvörp. Spurningin er hvort ræðutíminn ætti ekki að vera 30--40 sinnum lengri heldur en venjuleg takmörkun.  En byrjum þá á byrjuninni. Þá er í fyrsta lagi í 1. gr. skerðing á framlagi ríkissjóðs til Listskreytingasjóðs orðin að varanlegri aðgerð og það á víðar við. Með öðrum orðum, þær breytingar á sérlögum sem gerðar hafa verið með svokölluðum ,,þrátt-fyrir``-ákvæðum ár frá ári, fyrst gjarnan í lánsfjárlagafrv. og nú í bandormum um efnahagsmál hin síðari ár eru með þessu að verða varanlegar. Menn geta sagt að það sé raunsæi, það sé þrifalegra úr því að svo er komið að þetta hefur meira og minna verið skert ár eftir ár, en það er þá a.m.k. ljóst að um endanlega uppgjöf er að ræða gagnvart því og standa við viðkomandi ákvæði. Um 2. gr. vil ég segja að þótt þar sé það sama á ferðinni á Kvikmyndasjóður þar í hlut og þar er verið að fella úr gildi þá reglu að framlög ríkissjóðs í Kvikmyndasjóð skuli nema áætluðum söluskatti af kvikmyndasýningum í landinu. Svo segir: ,,En flest undanfarin ár hefur framlagið verið skert.`` Það er að vísu rétt, því miður. En sum árin hefur það verið of skert og þessi viðmiðun hefur verið leiðandi varðandi fjárframlög til kvikmyndagerðar. Og það er auðvitað verið að gera meira heldur en bara afnema tenginguna. Það er í raun líka verið að útrýma viðmiðuninni sem þarna hefur verið fyrir hendi, að það bæri að taka mið af því hvað kvikmyndir gefa í tekjur í formi söluskatts eða reyndar virðisaukaskatts í ríkissjóð. Og ég vona að þetta þýði ekki að metnaður núverandi ríkisstjórnar standi þá til þess að stórskerða þessi framlög til kvikmyndagerðar, en eins og kunnugt er hefur það verið dafnandi listgrein í landinu á síðustu árum og jafnvel borið hróður okkar víða og verið umtalsverð landkynning. Íslenskar kvikmyndir hafa náð góðum árangri á erlendri grund fyrir utan það sem mestu máli skiptir að hér er í landinu kvikmyndagerð á okkar eigin tungu, hér eru framleiddar kvikmyndir fyrir okkur sjálf. Í 3. gr. er verið að gera varanlega skerðingu á tekjum Ríkisútvarpsins á aðflutningsgjöldum og í 5. gr. er verið að breyta ákvæðum þjóðminjalaga um húsafriðunarsjóð. Þar er með afar sérkennilegum hætti staðið að málum svo ekki sé meira sagt, herra forseti, vegna þess að í anda hinnar nýju stefnu er ríkið eða ríkissjóður að ákveða að hann leggi það til húsfriðunar í landinu sem honum sýnist með fjárlagafrv. á hverju ári, en sveitarfélögin skulu áfram leggja fast framlag á hvern íbúa. Þannig að um leið og ríkissjóður leysir með þessu sjálfan sig undan þeirri skyldu að þetta sé tiltekið bundið framlag, þá skal það gilda áfram gagnvart sveitarféögunum. Svona er samkvæmnin í málflutningnum. Með öðrum orðum, það sem er ekki nógu gott fyrir ríkissjóð og þessi mikla sjálfvirkni og allt það sem má afnema eins og það setji allt um koll að binda framlög til húsfriðunar við 100 eða 150 kr. á íbúa, það skal út gagnvart ríkinu, en sveitarfélögin eru nógu góð til að hafa þetta áfram. Þau skulu lögbundin til þess að leggja þetta til þessa verkefnis á móti ríkinu. Það segir mikið um fjármálalegt sjálfstæði sveitarfélaganna, að þau skulu þá ekki fá að hafa þetta með svipuðum hætti. Herra forseti. Hvernig er það með fjmrh.? Mun hann ekki vera viðstaddur þessa umræðu og forsrh. af og til.

Það má reikna með því. Hann er í húsinu. Ég skal gera ráðstafanir til að hann komi í salinn.

Já. Það er velviðeigandi að hann sé í húsinu þegar verið er að ræða húsfriðun. --- Um 6. gr. er ekki margt að segja. Þar er stofnlánadeild á ferðinni og verið að gera skerðingar varanlegar. Það sama má segja um 7. og 8. gr. frv. þar sem búfjárræktar- og jarðræktarframlög eru á ferðinni og sömuleiðis 9. og 10. Ég hleyp yfir þetta tímans vegna og líka þá 11. um Fiskveiðasjóð. En svo kemur að 12.--14. gr. og þar er verið að taka upp sérstakt veiðieftirlitsgjald á smábáta, krókabáta og þann afla sem fellur til með svonefndri línutvöföldun yfir vetrartímann. Um þetta atriði vil ég segja með fyrirvara um þá útfærslu sem þarna er gerð, að færa má rök fyrir því að það sé ekki óeðlilegt að úr því að útgerðin í landinu er komin með það verkefni á annað borð að kosta allt veiðieftirlit, þá gildi það fyrir alla og jafnræðið gildi í þeim efnum. Þótt ekki sé þar með sagt að þessi gjaldtaka á smábátana tryggi það eða sé rétt útfærsla á því efni. Þar ber auðvitað að líta til þess hvernig eftirlitinu er háttað og hvað snýr að hverjum og einum. Og almennt er rétt að hafa í huga og minna á það, herra forseti, að fyrri ríkisstjórn stórjók álögur á atvinnugreinina með því að færa kostnað af veiðieftirliti í áföngum allan yfir á útveginn. Það var gert með því að í fyrstu lotu var helmingur kostnaðarins færður á sjávarútveginn og í næstu lotu hann allur. Það segir sína sögu um viðhorfin til atvinnugreinarinnar þrátt fyrir allt talið um að bæta starfsskilyrði atvinnulífsins og létta af því álögum. A.m.k. að þessu leyti hefur sjávarútvegurinn tekið þarna á sig allan kostnaðinn af hinu opninbera eftirliti á skömmum tíma. Síðan vil ég aðeins staldra við 15. gr., herra forseti, og það kom mér satt best að segja á óvart að sjá ákvæði hennar standa hér inni óbreytt. Þetta varðar samskipti Fiskistofu og ráðuneytis við Fiskifélag Íslands. Þannig er að á árinu 1992 var gert ákveðið samkomulag um tiltekna verkaskiptingu milli hinnar nýju stofnunar, hinnar nýju og miklu stjórnsýslustofnunar sem þá var sett á laggirnar, Fiskistofu --- og aldrei átti að verða að bákni eins og sagt var hér á þeim tíma --- og Fiskifélagsins sem auðvitað var dregið mjög saman í tengslum við þær breytingar. En eftir stóð ákvæði í 4. gr. laga nr. 36/1992, um það að Fiskistofu bæri að semja við Fiskifélag Íslands um tiltekin verkefni sem Fiskifélagið hafði um árabil annast. Nú á að stíga skrefið til fulls og í raun og veru höggva síðustu verkefnin af Fiskifélaginu sýnist manni með því að Fiskistofan fái öll völd í þeim efnum, verði sem sagt heimilað ef hagkvæmt þykir, eins og segir þar, með leyfi forseta, að sjá sjálf um þá þætti í starfsemi sinni eða þá bjóða þá út. Auðvitað er ljóst að með þessu er gerbreytt þessum samskiptum. Það er líka ljóst að með þessu hverfur síðasta lagastoðin sem Fiskifélag Íslands hefur í raun og veru starfað eftir eða haft, sem hefur verið þetta lögbundna hlutverk við upplýsingaöflun og sem Fiskistofunni hefur borið að semja um það við. Og menn skjóta sér á bak við það að þessi þjónusta hafi, eins og sagt er, verið dýr og Fiskistofan hafi verið í veikri samningsstöðu við Fiskifélagið. Það er hægt að orða hlutina með ýmsu móti en ætli það sé ekki þannig að sá sem fjármálunum stjórnar og hefur peningana, fjárveitingavaldið og þá ráðuneytið og síðan Fiskistofa, hafi dálítil völd á hendi í svona samningagerð. Auðvitað er mjög sérkennilegt að sjá þetta orðað svona og greinilegt til hvers refirnir eru skornir. Auk þess veit ég ekki hvort fullyrðingin er sönnuð í sjálfu sér að þarna sé um dýra þjónustu að ræða sem Fiskifélagið hafi okrað á í krafti einhverrar sérstakrar stöðu sinnar. Mér hefur fundist sú stofnun heldur eiga á brattann að sækja undanfarið og þetta er satt best að segja sérkennilegt orðalag. Ef vandinn er verðlagning þá eru auðvitað til ótal aðferðir til að útkljá það mál aðrar en þessar. Ég hafði vonast til þess í ljósi þeirra upplýsinga sem okkur höfðu borist í sjútvn. um að viðræður væru komnar í gang milli ráðuneytis, Fiskistofu og Fiskifélags að einhver önnur niðurstaða yrði kynnt í þessum efnum sem tryggði friðsamlegt og farsælt samstarf á milli þessara aðila og eyddi þeirri óvissu sem hlýst auðvitað af því fyrir Fiskifélagið að þurfa að semja eiginlega um tilveru sína frá ári til árs. Ég hlýt að lýsa vonbrigðum með að þessi ákvæði skuli ganga aftur með þessum hætti. Herra forseti. Ég staldra næst við 18.--20. gr. en þar er á ferðinni satt best að segja afar dapurleg tillaga af hálfu hæstv. ríkisstjórnar um að nýsettum lögum, nr. 69/1995, sem í fólst mikil réttarbót hér í landinu að ég held að allra manna dómi, þ.e. lögin um greiðslu ríkissjóðs á bótum til þolenda afbrota, skuli nú meira og minna vera slátrað. Þetta er afar sorglegt metnaðarleysi að loksins eftir langa baráttu er í höfn mikil réttarbót í samfélaginu af þessu tagi skuli þau lög varla ná að verða nema nokkurra mánaða gömul þegar þeim er að meira og minna slátrað. Hér eru ekki þeir stóru fjármunir á ferð að mér finnist það sanngjarnt að ráðast þarna á garðinn. Það er staðreynd sem allir þekkja að þær bætur sem þolendum afbrota, til að mynda ofbeldisafbrota og kynferðisafbrota, eru oft á tíðum eftir dúk og disk dæmdar í seinvirku íslensku réttarkerfi þá er undir hælinn lagt hvort þolendurnir fá nokkurn tímann nokkuð af þeim. Þetta hefur verið reynslan undanfarin ár. Ég hélt satt best að segja að flestir væru orðnir sammála um að það væri nauðsynleg og löngu tímabær réttarbót í samfélaginu að samfélagið gengist þarna í ábyrgð þannig að þolendur afbrotanna þyrftu ekki til viðbótar þeim hörmungum sem þeir hafa gengið í gegnum að búa svo við það að ná ekki umsömdum bótum loksins þegar þær væru þeim dæmdar. Nei, þarna finnur hæstv. ríkisstjórn aðferð til að ná sér í nokkrar milljónir að rústa í raun og veru þessari löggjöf strax á fyrsta árinu sem hún á að gilda. Ég efast reyndar um að sú aðferð sem hér er lögð til að fresta því þá frekar um einhvern tiltekinn tíma að lögin taki gildi en þau taki gildi óskert hefði verið skárri en að leika þau svona eins og hér er lagt til. Hver trúir því að staðið verði við þau að fullu á næsta ári þegar haldið verður á stað með svona skerðingu? Ég geri það ekki. Ég þekki mitt heimafólk og þykist alveg vita að a.m.k. sama metnaðarleysið verði ríkjandi í þessum efnum að ári ef upphafið verður með þessum hætti.

Þetta er varanleg skerðing.

Þetta er varanleg skerðing, segir hæstv. forsrh., þannig að ekki er einu sinni verið að dulbúa það. Ég óttaðist reyndar að þannig yrði þetta túlkað. Það er gert með því, herra forseti, að í fyrsta lagi er lagt til að ríkissjóður greiði aðeins helming bótanna. Ætla menn þá virkilega að taka sér það vald hér að ákveða að bætur sem dómstólar dæma mönnum séu í raun og veru helmingi of háar, t.d. ef málið liggur þannig að það er borin von að þolandi afbrotsins fái nokkuð fyrir sinn snúð. Við skulum segja að sá sem á honum níddist sé horfinn yfir móðuna miklu eða að hann sé gjaldþrota og það liggi fyrir þegar að því kemur að ríkið gengst í ábyrgð fyrir bótunum. Nei, samkvæmt þessu skulu þær samt lækkaðar um helming. Það er nú öll reisnin. Í fyrsta lagi er þetta almenna reglan. Í öðru lagi er hækkaður sá þröskuldur sem höfuðstóll kröfu er úr 10 þús. í 100 þús. kr. Í þriðja lagi eru fjárhæðirnar skornar grimmilega niður. Til að mynda er það þannig að hámarksmiskabætur sem ríkið mun bæta eftir þetta verða 400.000 kr. í staðinn fyrir 1.000.000 kr. Hámarksbætur vegna missis framfæranda fara úr 3 millj. kr. í 750 þús. kr. Þetta er afar dapurlegt svo ekki sé meira sagt. Síðan er verið að halaklippa þetta í lokin í fjórða lagi með því að 6. mgr. 7. gr. fellur brott en samkvæmt þeirri grein áttu fjárhæðir að taka verðlagsbreytingum í samræmi við ákvæði skaðabótalaga. Þetta er dapurlegt, herra forseti, satt best að segja. Fyrir þetta allt eiga að hafast ef ég man rétt nálægt 40 millj. kr. og skiptir svo sem ekki miklu máli. Ætli það hafi ekki verið talið að útgjöldin gætu orðið 60--80 millj. kr. ef lögin tækju gildi óbreytt og óskert en með þessum æfingum ætla menn sér að ná nokkrum tugum milljóna króna. Ja svei, segi ég nú bara, herra forseti. Lítið leggst fyrir menn með þessum hætti. Ég hlakka til að heyra málsvörn hæstv. dómsmrh. þegar hann kemur og útskýrir fyrir okkur réttlætið sem í þessum breytingum felst. Ég vona að hæstv. dómsmrh. sé á mælendaskrá annars sting ég upp á að hæstv. forseti kanni hvort hæstv. dómsmrh. vill ekki fá orðið síðar í umræðunni og ræða um þetta mál. Nú eða einhverjir aðrir hæstv. ráðherrar, t.d. hæstv. heilbr.- og trmrh. eða hæstv. félmrh., sem mega ekki aumt sjá eins og kunnugt er. Það væri vonandi að þessir hæstv. ráðherrar kæmu og lýstu stuðningi sínum við þessi áform hæstv. dómsmrh. Í 21. gr. er gamall kunningi á ferð sem búið er að ræða hér en það er sú stórbrotna ákvörðun hæstv. ríkisstjórnar að ráðast á tvö sýslumannsembætti í landinu og leggja þau niður. Af einhverri þráhyggju velur hæstv. dómsmrh. að níðast sérstaklega á Bolvíkingum og Ólafsfirðingum. Tveimur byggðarlögum sem eru landfræðilega tiltölulega afskekkt, eru á enda á sínu svæði og hafa a.m.k. lengst af þangað til nú upp á síðkastið búið við mjög erfiðar samgöngur. Þetta er þeim mun sérkennilegra, herra forseti, að fyrir liggur skýrsla um að reyna að endurskipuleggja þjónustu þessara embætta og nýta þau betur. Ég spyr hæstv. dómsmrh. að því hvers vegna hann hefur ekki látið það koma fram eða hvort hæstv. ráðherra er ekki kunnugt um það að nágrannasveitarfélög við Ólafsfjörð hafa boðist til þess að taka þátt í að breyta skipulagi þessara mála á Eyjafjarðarsvæðinu og falla undir sýslumannsembættið í Ólafsfirði ef það mætti verða til þess að það embætti nýttist þá betur og stækkaði þannig að fyrir því sköpuðust betri rekstrarforsendur. Mér er kunnugt um að bæjarstjórn Dalvíkur hefur ályktað um það mál og sent bréf til ráðuneytisins þar sem lýst er vilja Dalvíkurkaupstaðar til að taka þátt í slíkri endurskipulagningu. Ef sveitarfélögin við utanverðan Eyjafjörð að vestanverðu almennt færðust undir embættið í Ólafsfirði, sveitarfélög eins og Dalvíkurkaupstaður, Svarfaðardalur, Árskógssandur og Hrísey, sé ég ekki annað en að þar sé komin eining sem geti fullkomlega réttlætt sjálfstætt embætti. Þetta eru sveitarfélög sem eru að auka samstarf sitt á ýmsum fleiri sviðum og ég fullyrði að það að endurskipuleggja með þessum hætti embættið í Ólafsfirði í stað þess að leggja það niður mundi vera jákvætt skref í samstarfi þessara sveitarfélaga almennt séð. Ég harma að hæstv. dómsmrh. skuli standa svona að málum. Ég mótmæli því og spyr hæstv. dómsmrh. hvort honun hafi ekki verið kunnugt um tilvist þessa bréfs frá Dalvík þegar við áttum orðaskipti um þetta fyrir nokkru eða leyndi hæstv. dómsmrh. því að þessi möguleiki gæti verið í stöðunni. Hvað gengur hæstv. dómsmrh. til? Er það einhver nauðhyggja af hans hálfu að það skuli hvað sem tautar og raular leggja niður þetta embætti eða hvað? Hvers eiga Ólafsfirðingar að gjalda? Herra forseti. Ég nefndi í upphafi máls míns 22. og 23. gr. um Framkvæmdasjóð fatlaðra og þá útreið sem þar er á ferðinni. Nú á ekki einasta að ákveða að verulegur hluti tekna sjóðsins renni ekki til uppbyggingar heldur í rekstur málaflokksins. Það er því miður hlutur sem við höfum séð þróast á undanförnum árum og nú er þessi prósenta komin í 40% af tekjum Framkvæmdasjóðs. En með 23. gr. er til viðbótar verið að setja þak á tekjur af erfðafjárskatti og það segir að tekjur umfram 257 millj. skuli renna í ríkissjóð. Áætlað er að erfðafjárskattur gefi 390 millj. kr. á næsta ári. Með öðrum orðum eiga 133 millj. af þessum sérmerktu tekjum til málefna fatlaðra að renna í ríkissjóð. Það er eins og gamall og slitinn brandari að segja að þessar tekjur skuli renna í ríkissjóð til þess að kosta einhverja stofnun fatlaðra. Auðvitað skiptir það ekki nokkru máli þegar verið er að skerða tekjur með þessum hætti inn í ríkissjóð á annað borð þó menn séu með einhverjar æfingar af því tagi að merkja þær tekjur frekar en tekjur af virðisaukaskatti eða tekjuskatti eða einhverju öðru, einum málaflokki frekar en öðrum. Þetta er leikfimi og æfingar sem eru satt að segja ekki boðlegar höfundum þessa frv. hversu mikla eða eftir atvikum litla virðingu sem menn bera þó fyrir þeim. Þetta er dapurlegt og ég gagnrýni aftur hvernig þetta mál er sett fram í frv. Það læðist að manni sá grunur að menn hafi skammast sín fyrir það sem hér er á ferðinni og hálfpartinn verið að reyna að fela það með óljósri og villandi umfjöllun í greinargerð frv. Síðan er komið að málefnum Atvinnuleysistryggingasjóðs í 25.--27. gr. Þar er verið að taka upp nýtt nafn á gjaldi sem renni til atvinnuleysistrygginga. Jafnframt eru felld út ákvæðin um framlög ríkisins til viðbótar þessum tekjum og ég spyr hvers vegna það sé gert. Er það ekki eftir sem áður þannig að ríkissjóður er ábyrgur fyrir því sem upp á vantar vegna fjárframlaga til atvinnuleysistryggingabóta? Hvers vegna er þá verið að henda út þessum ákvæðum sem í gildandi lögum kveða á um að framlög frá ríkissjóði eigi að koma til viðbótar tekjustofnum sjóðsins ef ekki dugar annað til? Ég átta mig ekki alveg á því hvað er verið að gera með því að fella niður b-lið 5. gr. og 15. gr. laganna. Ég bið hæstv. ráðherra sem fer með þessi mál að útskýra til hvers er verið að því. Eða er ætlunin að skerða þá bæturnar í framtíðinni ef tekjustofninn dugar ekki til? Er verið að fara inn á þá braut? Er verið að afnema bakábyrgð ríkissjóðs á því að atvinnulaust fólk fái sínar bætur? Það læðist að manni sá grunur líka í tengslum við það að fljótlega kemur að því að bæturnar skuli ekki lengur fylgja launaþróun í landinu. Þá er ég kominn að 28. gr. og þar er einmitt á ferðinni gagnvart atvinnuleysistryggingunum þessi gagnmerka stefnubreyting ríkisstjórnarinnar að afnema sjálfvirkni, að afnema tengingar. Þessi aðferð til að undirbúa skerðingu á tryggingabótum og atvinnuleysisbótum heitir á fínu tæknimáli hæstv. ríkisstjórnar að afnema sjálfvirkar tengingar. Mikið hljómar þetta nú fallega. Þjóðin hlýtur að verða glöð þegar hún fær þær fréttir að menn séu í þágu réttlætis og mannúðar að afnema sjálfvirkni og tengingar. En á mannamáli þýðir þetta að ríkisstjórnin er að búa sér til aðferðir til að skerða kjör þessa þjóðfélagshóps sérstaklega. Fari menn í grafgötur um tilganginn skulu þeir fletta upp á greinargerðum fjárlagafrv. þar sem til stóð þegar á fyrsta ári árinu að skerða bæturnar þannig að atvinnulaust fólk, elli- og örorkulífeyrisþegar skyldu ekki fá kjarabætur til jafns við launþega á árinu. Þá er ekki verið að tala um hálaunafólkið og forstjórana. Nei, það er verið að tala um að þessi hópur í þjóðfélaginu fái kjarabætur í sama mæli og lágtekjufólkið því að viðmiðunin er við launataxta lágtekjuhópa. Það er of gott, of mikið fyrir atvinnulausa og aldraða að mati ríkisstjórnarinnar. Nei, það er hugsanlegt að lægst launaða verkafólkið í landinu kynni að fá einhverjar kjarabætur og þá er rétt að hafa tæki í höndunum til þess að taka þær af öldruðum, öryrkjum og atvinnulausum. Það er metnaður ríkisstjórnarinnar þannig að breytingarnar eru satt best segja alveg ömurlegar. Þvílík frammistaða hjá Framsfl., þvílíkur glæsileiki sem einkennir alla framgöngu Framsfl. í þessu máli að ekki er viðspyrna í einu einasta máli hjá Framsfl. Hann liggur hundflatur, með leyfi forseta, fyrir Sjálfstfl. og áratugaþekktri áráttu hans til þess að níðast á velferðarkerfinu. Í hverju einasta máli liggur Framsókn flöt, hvergi viðspyrna. Ég kem aðeins betur að þessu síðar, herra forseti, þegar ég ræði um þetta í tengslum við almannatryggingarnar en þetta er ömurlegt. Í 30. gr. er fjallað um hinn sérstaka fjármagnstekjuskatt á almannatryggingabótaþega. Ríkisstjórnin, sem heykist á því að taka upp fjármagnstekjuskatt á stórgróðaliðið, hefur fundið sér formúlu til þess að taka upp fjármagnstekjuskatt á aldraða, þá sem fá tryggingabætur. Það er eini hópurin í landinu sem samkvæmt réttlætistilfinningu ríkisstjórnarinnar á að greiða fjármagnstekjuskatt. Ef aldraðir eiga einhvers staðar inni á bók og fá nokkrar krónur í vexti er rétt að skerða bæturnar þeirra á móti. En ef hér skyldu vera menn, jafnvel á þingi, sem eru með 10--12 millj. kr. skattfrjálsar tekjur af fjármagni, eiga þeir ekki að borga krónu enda menn á besta aldri og með góð laun. Auðvitað er ekki rétt að hrófla við þeim eða öðrum stórtekjumönnum á þessu sviði. En sérstakur fjármagnstekjuskattur á aldraða, það er lóðið. Þetta er alveg ömurlegt, herra forseti, og hér er ekki verið að tala um neinn smáskatt því að þær skulu teljast að 70%. Þó að ræðumaður hafi lengi verið áhugamaður um að taka upp fjármagnstekjuskatt og út af fyrir sig tilbúinn til að ganga býsna langt í því að skattleggja þann gróða þannig að hann skilaði sér a.m.k. í ríkissjóð ekki síður en arður sem menn skapa með vinnu og hörðum höndum hefur ræðumaður aldrei látið sér detta í hug að fara í 70%, það verð ég að segja alveg eins og er. Það finnst mér of langt gengið. Jafnvel þó að í hlut ættu helstu gróðamenn þjóðarinnar held ég að það sé fulllangt gengið að taka 70% af þessum verðmætum. En það á að vera í lagi gagnvart þessum hópi. Eru menn ekki hreyknir af þessu? Gaman væri að vita hvað 70% fjármagnstekjuskattur á stjórnarliðið gæfi ef hann væri lagður á.  Herra forseti. Þá er ég kominn að þeim greinum frv. sem snúa að bótum almannatrygginga og þeirri nýbreytni ríkisstjórnarinnar að ákveða að þær skuli miðast við fjárlög hverju sinni. Í 35. gr. er verið að breyta 65. gr. almannatryggingalaganna. Ég verð að segja eins og er, herra forseti, að þessi grundvallarkerfisbreyting sem hér er á ferðinni eru kannski mestu ótíðindin í þessu frv. Ég hélt satt best að segja að þó að ýmsar þær skerðingar og ýmislegt það sem hér er verið að leggja til sé harla ógeðfellt eins og að eyðileggja strax á fyrsta ári lögin um ábyrgð ríkisins á bótum til þolenda afbrota og margt fleira er þessi grundvallarkerfisbreyting í íslenska velferðarkerfinu langstærsta pólitíska málið sem hér er á ferðinni. Það fer vel á því að það skulu vera verkföll í Frakklandi út af atlögu þeirrar hægri stjórnar er þar situr að velferðarkerfinu akkúrat sömu daga, betur að slíkur móður væri í mönnum hér vegna þess að hér er auðvitað verið að takast á um grundvallarmál. Spurningin er um það hvernig velferðarkerfi og velferðarsamfélag menn munu vilja hafa á Íslandi. Vilja menn hafa það þannig að þeim sem lakasta hafa stöðuna, þeir sem eru þannig settir í lífinu að þeir þurfa að fá stuðning frá samfélaginu til að geta framfleytt sér, þeir sem þiggja bætur eða atvinnuleysisbætur, séu tryggð lífskjör í takt við þróun lífskjara í landinu almennt eða ekki? Vilja menn hafa þennan hóp þannig settan, sem hefur sennilega lakari aðstöðu til að knýja á um eigin kjarabætur en flestir aðrir, að lífskjör hans skuli ráðast af geðþóttaákvörðunum og duttlungum meiri hluta á Alþingi hverju sinni? Það er greinilegt. Hvað er verið að boða með þessum breytingum? Að mínu mati er verið að boða átök. Það er verið að boða stríð um þetta mál á hverju einasta ári, það getur ekki orðið öðruvísi. Tilraunum ríkisstjórna til að skerða þessar bætur verður ekki tekið þegjandi og hefur aldrei verið. Þetta þýðir að mínu mati fyrst og fremst það, herra forseti, að ríkisstjórnin er að bjóða upp á átök, t.d. við samtök launafólks á hverju einasta ári um endanlegan frágang þessara mála. Hvernig hefur það verið að undanförnu? Hefur það ekki verið þannig þrátt fyrir allt? Sem betur fer hafa samtök launafólks séð til þess að málefnum þessara hópa væri borgið í tengslum við gerð kjarasamninga sinna og það hefur trekk í trekk á undanförnum árum verið krafa samtaka launafólks að um leið og þeir semdu um sérstakar kjarabætur sér til handa eins og eingreiðslur og uppbætur verði tryggt að þessum hópum kæmi það jafnframt til góða. Kannast hæstv. forsrh. ekki við þetta eftir nær fimm ár í Stjórnarráðinu? Eða hæstv. fjmrh. ef hann er í húsinu, þorir ekki í salinn? Hér er gerð grundvallarbreyting á samskiptum þessara aðila og hún hlýtur að kosta átök og stríð. Auðvitað eru rökin sem færð eru fram fyrir þessari breytingu málamyndarrök. Þau standast ekki. Það er ekki afnám neinnar verðtryggingar að rjúfa samhengi launaþróunar og lífskjara þessara bótaþega. Það er rangt vegna þess að launin á Íslandi eru ekki verðtryggð. Sem betur fer er samið um þau í kjarasamningum að mestu leyti. Þess vegna eru falsrök að segja að það að taka út viðmiðun og tengingu bótanna við tiltekna launaflokka og það reyndar láglaunafólks í landinu sé afnám verðtryggingar. Það er ekki rétt. Það á ekkert skylt við sjálfvirkni eða verðtryggingu í hefðbundinni merkingu þess orðs. Tengingin lýtur fyrst og fremst að því að lífskjör þessara hópa fylgi launaþróun og lífskjaraþróun annarra viðmiðunarhópa í landinu. Er þetta ekki meira og minna samhangandi eins og við öll vitum? Hvað segir ríkisstjórnin ef hún er búin að gera samninga við ASÍ? Hún segir við alla aðra hópa í þjóðfélaginu: Þið fáið ekki meira. Þið verðið að fylgja þessari þróun. Tengingin er í lagi þegar hún er notuð til þess að tryggja að engir aðrir semji um annað en það sem kannski stærstu samtökin hafa gert á hverjum tíma. Þá má tengja. En það má ekki tengja við launaþróunina þegar lífskjör þessara hópa eru ákvörðuð. Ég endurtek: Þeirra hópa sem hafa kannski lakasta aðstöðu í þjóðfélaginu af öllum til þess að berjast fyrir kjörum sínum. Halda menn að atvinnulaust fólk, fólk sem er nýbúið að missa atvinnu og hefur kannski orðið fyrir einhverju stærsta áfalli lífs síns, sé mjög uppburðugt til þess að fara að heyja kjarabaráttu fyrir sínum hlutum? Er það tilfinning manna að atvinnulausir séu svo öflugur þrýstihópur í þjóðfélaginu að það sé hættulegt og þeir séu líklegir til þess að sprengja kjör sín upp úr öllu valdi? Auðvitað er þetta yfirgengilegur málflutningur og stenst engan veginn. Herra forseti. Ég held að ríkisstjórnin sé að fara út á mjög hættulega og ógæfulega braut og þetta verði ekki til góðs í samskiptum þessara aðila á komandi árum ef svo heldur sem horfir. Þetta mun kosta árleg átök um lendingu þessara mála í fjárlagafrv. Þetta hlýtur að kosta það að þessir hópar reyna að mynda öflugri samstöðu um hagsmunamál sín og það er auðvitað það eina sem þeir geta gert. Telja menn skynsamlegt og rétt að samtök aldraðra breytist til að mynda í ríkari mæli í þrýstihóp og jafnvel samningshóp um kjör þessara aðila? Svo minni ég á það að hér eru líka á ferðinni öryrkjar og atvinnulausir sem eðli málsins samkvæmt hafa afar slæma stöðu til þess að knýja á um kjör sín. Þetta held ég að sé lakast af mörgu slæmu sem hér er á ferðinni í frv. Tími minn er senn á þrotum og ég hef ekki tíma til að rekja fleiri ákvæði frv. enda kominn yfir það sem skiptir kannski mestu máli. Ég verð að segja alveg eins og er að þetta er leiðindafrv. svo ekki sé fastar að orði kveðið. Þetta er einhver ógeðfelldasti bandormur sem ég hef lengi séð, bæði að innihaldi og líka að ýmsu leyti að kringumstæðum. Ég hefði kosið að betri tími gæfist til að taka fyrir einstök mál og ég leyfi mér að spyrja að lokum hæstv. forsrh. sem ber ábyrgð á ósköpunum að því hvort ekki sé hægt að taka til athugunar þá breytingu í vinnulagi að framvegis verði svona bandormar lagðir a.m.k. fram í nokkrum frumvörpum þannig að öll mál sem varða heilbr.- og trn., öll mál sem varða félmrn. komi í sérfrv. og gangi til þeirrar nefndar sem þar heyra undir. Það er satt best að segja ekki boðlegt þegar sullað er saman 33 mismunandi lagafrumvörpum í eitt slengi af þessu tagi og mönnum síðan gefinn takmarkaður tími til að skoða það og ræða. Og ég minni á að við erum að taka þetta mál fyrir með afbrigðum en því var dreift í gærkvöldi.

[11:58] Herra forseti. Vegna síðustu spurningar hv. þm. vek ég athygli á því að einmitt með þessari aðferð erum við að gera það að verkum að næstu bandormar þessarar ríkisstjórnar eða annarra þurfa ekki að vera eins umfangsmiklir því að við erum að færa fjölmörg til að mynda ,,þrátt-fyrir``-ákvæði í þann búning að þau þurfi ekki að lenda með í bandormi og önnur atriði eru líka færð í varanlegra horf. Að þessu leyti til er þetta ,,leiðinlega`` frv. að bregðast við óskum hv. þm.

[11:58] Herra forseti. Hæstv. forsrh. er afar sniðugur maður og snjall í útúrsnúningum eins og allir vita og þetta er út af fyrir sig alveg rétt hjá hæstv. forsrh. en það er bara ekki verið að gera það með þeim hætti sem ég var að óska eftir. Auðvitað er hægt að einfalda tilveruna með svona aðferðum en gera hana þá um leið verri en við viljum hafa hana. Mörg af þessum ákvæðum hefði ég af tvennu illu frekar viljað sjá áfram sem tímabundin skerðingarákvæði en varanlega uppgjöf gagnvart þeim hlutum sem þar eiga í hlut. Ef að líkum lætur verður hér á dagskrá á komandi árum frv. af þessu tagi þar sem verið er að krukka t.d. í marga þætti almannatryggingakerfisins eða atvinnuleysisbótaþáttinn eða annað því um líkt. Ég hefði frekar viljað heyra í svari hæstv. forsrh. að hann vildi taka það til skoðunar að framvegis verði þetta lagt fram í tveimur, þremur, fjórum meginfrumvörpum en ekki einum svona feiknalegum bandormi þar sem safnað verði saman efnislega skyldum lagaákvæðum, t.d. í eitt frv. öllum þeim sem heyra undir heilbr.- og trmrn. og félmrn., í annað frv. öllum þeim sem heyra undir samgrn. og varða framkvæmdaþætti o.s.frv. Þannig gætum við kannski komist af með að hafa þessi frumvörp tvö eða þrjú, í mesta lagi fjögur og það væri aðeins viðráðanlegra fyrir menn að skoða þau og ræða.

[12:00] Herra forseti. Ég held að þetta sé rétt hjá hv. þm. að við eigum að taka þetta atriði til athugunar sem hann nefndi í andsvari sínu. Ég held að það sé skynsamlegt.

[12:00] Herra forseti. Hæstv. forsrh. flytur bandorm sem hv. þm. Steingrímur Sigfússon, sem talaði áðan, kvartaði mikið undan og líkti við einhvers konar pólitíska sullaveiki. Frv. er í 63 greinum og þar ægir saman nánast öllum þeim málaflokkum sem við er að fást í íslenskri stjórnsýslu. Hér er fjallað um samgöngumál, vegamál, flugmál, hafnamál, ferðamál, málefni fatlaðra, málefni aldraðra, sveitarstjórnarmál, fiskveiðistjórnun, kirkjubyggingar, landbúnaðarmál, jarðrækt, búfjárrækt, stofnlánadeild, málefni Ríkisútvarps, listskreytingar og Kvikmyndasjóð svo nokkuð eitt sé nefnt. Tilgangurinn með þessum samsetningi er síðan sá að freista þess að spara svolítið í ríkisbúskapnum. Miðað við forsendur þess fjárlagafrv. sem fyrir liggur eru sparnaðaráformin upp á 922 millj. kr. á fjárlögum næsta árs og kannski 213 millj. til viðbótar á árinu 1997. Þegar litið er á þessa upphæð, tæpan milljarð, sést að skerðingin á mörkuðum tekjustofnum er drýgst að því er varðar framkvæmdir í flugmálum og vegamálum, þ.e. rúmlega helmingur upphæðarinnar, rúmur hálfur milljarður kr. Næststærsta upphæðin er niðurfelling mæðra- og feðralauna með einu barni sem á að leiða til sparnaðar upp á 125 millj. kr. Því næst er seilst í 62 greinum vítt og breitt um málefnasvið stjórnsýslunnar til þess að öngla saman þeim sparnaði sem upp á vantar. Það er fyrst og fremst eitt sem sætir tíðindum við frv. og það er að ríkisstjórnin hefur heykst á boðuðum áformum í fjárlagafrv. um að taka upp innritunargjöld á sjúkrahúsum. Ástæðan er trúlega sú að það mál hefur þegar verið tekið upp á hinu háa Alþingi. Formaður heilbrn. hlýddi hæstv. heilbrrh. yfir það mál og málsvörn hans var svo gersamlega í handaskolum að þeir hafa runnið á rassinn við að halda því til streitu. Tæknilega séð var því haldið fram að þetta væri eðlilegt mál vegna þess að verið væri að samræma gjaldtöku á annars vegar utanspítalaþjónustu og hins vegar á sjúkrahúsum og misvægi þar á milli væri beinlínis skaðlegt vegna þess að í því fælist hvatning til þess að leita inn á sjúkrahúsin eftir dýrari þjónustu. Staðreyndin var hins vegar sú að þegar smáa letrið í slíkum tillögum er skoðað er sparnaðurinn sem af þessu átti að hljótast, eitthvað um 80 millj., þess eðlis, það lítill að hann raunverulega réttlætir þetta ekki og framkvæmdaerfiðleikarnir eru slíkir að það gengur ekki upp. Að þeim niðurstöðum höfðu menn reyndar komist áður í tíð fyrri ríkisstjórnar þannig að endanlega niðurstaðan er sú hin sama. Af öllum þessum málaflokkum sem hér ægir saman vil ég segja í upphafi að það er tvennt sem við jafnaðarmenn munum fyrst og fremst einbeita okkur að að því er þetta varðar og taka upp til rækilegrar skoðunar í hv. efh.- og viðskn. Það er annars vegar klúður stjórnarflokkanna að því er varðar skerðingar þeirra og takmarkanir á því að framfylgja lögum um greiðsluábyrgð ríkisins og greiðslur ríkisins á bótum til þolenda afbrota. Hitt málið varðar að sjálfsögðu hag og lífskjör þeirra sem hafa misst vinnuna, þ.e. þeirra sem eru atvinnulausir sem og bótaþega almannatrygginga og þá ekki hvað síst aldraðra og fatlaðra. Að því er varðar niðurstöðuna sem hér er kynnt varðandi greiðslur bóta til þolenda afbrota er það sorgarsaga og nánast smánarblettur á ríkisstjórninni hvernig hún hefur haldið á því máli. Alþingi setti lög sem gerðu ráð fyrir því að ríkið ábyrgðist greiðslu á bótum til þolenda afbrota strax á árinu 1993. Hæstv. dómsmrh. lét sér sæma í sparnaðartillögum fyrir ráðuneyti sitt að leggja til að fresta framkvæmd þessara laga. Það er svokölluð frönsk tillaga í fjárlagagerð, þ.e. af því að hann heyktist á að koma með alvörusparnaðartillögur til þess að fullnægja skilyrðum rammafjárlaga um sparnað á málasviði hans er gripið til þessa ráðs. Ég trúi því ekki fyrr ég tek á því að Alþingi láti bjóða sér slíkt en það er kannski ekki aðaláhyggjuefni dómsmrh. ef ég þekki hann rétt að því er varðar sparnaðartillögunar. Þá verður sagt að Alþingi fellst ekki á þetta og þá verður bara frá því fallið. Í staðinn fyrir að gera einfaldlega hreint fyrir sínum dyrum og falla frá þessu og framfylgja lögunum er hér boðað að fresta eigi gildistökunni fram á mitt næsta ár og síðan eigi bótagreiðslurnar að sæta takmörkunum eins og tíundað er í 18. og 20. gr. til þess að ná fram sparnaði á ári hverju þegar fram í sækir sem svarar 20 millj. kr. Um þetta er það eitt að segja að þetta er hneyksli og ég trúi því ekki fyrr en ég tek á því að Alþingi láti bjóða sér þetta. Ég ætla ekki að fortaka að það megi ekki líta á þær bótafjárhæðir sem hér voru ákveðnar í löggjöfinni upphaflega. Að sjálfsögðu verður hlustað á þau rök sem varða t.d. þessa fjóra meginflokka bóta. Það er út af fyrir sig mál sem sjálfsagt er að skoða og á faglegum grundvelli og hlusta á tryggingafræðileg rök o.s.frv. en að lögin komi til framkvæmda strax og við þau fyrirheit verður staðið er grundvallarmál sem við munum leggja þunga áherslu á. Hið sama gildir varðandi þau ákvæði þessara laga sem varða lífskjör og afkomu þeirra sem verst eru settir í þessu þjóðfélagi, þeirra sem eru fórnarlömb atvinnuleysis. Þau mál hljótum við að taka til rækilegrar umfjöllunar og eins önnur skerðingarákvæði sem varða hag aldraðra og fatlaðra. Um leið og ég segi þetta tek ég skýrt fram að sá sem hér stendur er sammála því markmiði sem lýst er af hálfu ríkisstjórnarinnar um að víkja frá þeim ósið að byggja löggjöf á mörkuðum tekjustofnum eða binda í lögum með sjálfvirkum hætti útgjöld í einhverjum tekjutenginum hvort heldur er við vísitölur eða eitthvað annað. Ég er sammála þeirri grundvallarreglu að frá þessu á að hverfa. Ástæðan er einfaldlega sú að þegar svo er komið að meginhluti útgjalda ríkisins að viðbættum launum er orðinn bundinn í löggjöf með sjálfvirkum hætti án tillits til annarra afkomuþátta þjóðarbúsins er búið að setja ríkisbúskapinn í sjálfstýringu sem nær ekki nokkurri átt. Það er svo allt annað mál hvaða pólitískar ákvarðanir meiri hluti þings ætlar að taka í hverju einstöku máli. Alþingi á ekki að víkja sér undan því að taka slíkar ákvarðanir með þeim einfalda hætti að vísa í einhver sjálfvirkniákvæði þannig að áformin sem hér er lýst um það almennt séð sem er ekki fylgt eftir að fullu í þessu frv. en lýst sem áformum að losna við sjálfvirkar bindingar og lögbindingar útgjalda. Ég er samþykkur þeim en tek skýrt fram að það þýðir ekki þar með að ég sé að leggja blessun mína yfir þær tilteknu ákvarðanir um lækkun útgjalda sem felast annaðhvort í þessu frv. eða í fjárlagafrv. Ég er einfaldlega að segja að þau mál eigum við þá að taka upp sérstaklega og ég er að boða það að þá munum við flytja um það sérstakar tillögur, annaðhvort við afgreiðslu þessa frv. eða við afgreiðslu fjárlaga. Rétt er að segja örfá orð í framhaldi af þeim umræðum sem áðan urðu um málsmeðferðina og þá gagnrýni hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar hvernig að þessu máli er staðið. Sjálfsagt er rétt hjá hæstv. forsrh. að yfirlýst áform um að hverfa frá sjálfvirkum bindingum muni þýða að bandormar framtíðarinnar með skerðingarákvæðum verði eitthvað minni að vöxtum en það er ekki kjarni málsins að því er varðar málsmeðferð og lagatækni. Það er athyglisvert að Alþingi hefur á undanförnum árum sætt í vaxandi mæli gagnrýni fyrir óvandaða frumvarpasmíð, óvönduð vinnubrögö við löggjöf og það svo mjög, sérstaklega í sumum málaflokkum eins og á sviði búvöru- og landbúnaðarlöggjafar, að prófessor við Háskóla Íslands hefur ritað um það heila bók að sú löggjöf sé að stofni til brot á stjórnarskránni. Hann hefur rökstutt það m.a. með því að sérstaklega í þeirri löggjöf hafi viðgengist árum saman að Alþingi framselji sjálft skattlagningarvaldið, sem er brot á stjórnarskránni, í hendurnar á sérhagsmunaaðilum sem eiga hagsmuna að gæta. Í annan stað hefur hann nefnt að fyrir því séu mörg dæmi að löggjöf af þessu tagi feli í sér brot á jafnréttisreglu þannig að mönnum sé mismunað af hálfu löggjafans að því er varðar að ná réttindum, sérstaklega í atvinnulegu tilliti þar sem menn eiga að búa við jafnræði. Jafnframt hefur hann bent á dæmi þess að eignarréttarákvæði stjórnarskrár séu brotin þegar um er að ræða ákvarðanir um skerðingar á atvinnuréttindum og eignarrétti manna. Þetta er sérstaklega áberandi á einu á þessu sviði löggjafarinnar og á sér langa sögu. Hæstv. forsrh. tók undir það í stuttu andsvari sínu áðan að hér eru rúmlega sextíu lagagreinar og það er verið að fjalla um velferðarlöggjöf, málefni aldraðra, málefni fatlaðra, menningarmál, málefni sjávarútvegsins, fiskveiðistjórnun og þannig mætti lengi telja og þessu er öllu hrúgað hér í einn stóran pott og hrært í með sleif til þess að kría út tiltölulega lágar fjárhæðir til sparnaðar í ríkisbúskapnum. Skilaboðin til Alþingis eru þessi: Alþingi hefur verið að setja löggjöf. Hér hafa staðið umræður stundum dögum saman og fjallað um mál í nefnd um þessi málasvið. Síðan er Alþingi boðið upp á það með nokkurra klukkustunda fyrirvara og í umræðu af þessu tagi skömmu fyrir jól í hraðanum og asanum við að ljúka fjárlagaafgreiðslu þar sem eðlilegur vettvangur til þess að ræða þessa málaflokka er raunverulega fyrir bí. Hvaða skilaboð eru það til hv. þm. þegar þeim er sagt að ræða í einu vetfangi út frá sparnaðarsjónarmiðum málaflokk af þessu tagi? Eitt af stærstu umræðuefnunum í íslensku nútímasamfélagi er samspilið milli ríkisfjármála og velferðarmála. En hvaða umfjöllun haldið þið að þessi veigamiklu mál fái þegar svona er staðið að löggjöf? Skilaboðin frá stjórnvöldum eru auðvitað þau að þetta eru skilaboð um það að stjórnvöld bera litla virðingu fyrir umfjöllun þingsins um málin. Það er athyglisvert þegar þegar þið, hv. þm., lítið á ráðherrabekkina sem eru að vísu frekar þunnskipaðir og sérstaklega á ráðherra forustuflokks stjórnarinnar, að forusta Sjálfstfl., þ.e. forustuflokksins, er tiltölulega einsleit. Hún á nefnilega a.m.k. eitt sameiginlegt. Þeir eru allir lögfræðingar. Hæstv. forsrh. er lögfræðingur, hæstv. fjmrh. er lögfræðingur, hæstv. dóms- og kirkju- og sjútvrh. er lögfræðingur, hæstv. menntmrh. er lögfræðingur og hæstv. samgrh. er a.m.k. ígildi lögfræðings.

Nei, hann náði ekki prófinu.

Ja, hann er lögfræðingsígildi, ég hugsa að hann sé ekki sísti lögfræðingurinn af þeim. Menn í minni sveit sögðu stundum að munur væri á mönnum með lagapróf en aðrir væru löglærðir. Þetta eru allt saman lögfræðingar. Allt saman afsprengi lagadeildar Háskóla Íslands. Allt saman með sama bakgrunninn. Allt saman alið upp í hinum júridíska þankagangi. Allt saman alið upp í hinni djúpu virðingu fyrir lögunum og löggjafarsamkundunni. En þetta er niðurstaðan af lærdómnum í mörg ár. Herra forseti. Það mál sem hér liggur fyrir er auðvitað fyrst og fremst um ríkisfjármál. Það er einn þáttur þess máls. Þau munum við að vísu ræða miklu betur við 2. umr. fjárlaga þegar vonandi eru komnar fram gerbreyttar forsendur fjárlagafrv., bæði vegna þess að það þarf að endurskoða tekjuhlið þess frá grunni í framhaldi af þeim samningum sem fyrir liggja um nýjar stórframkvæmdir í stóriðju og orkuverum sem og nýlegar ákvarðanir sem teknar hafa verið um aukna aflaúthlutun sem mun skila þjóðarbúinu auknum verðmætum. Tekjuhliðin mun þess vegna breytast til hækkunar. Jafnframt er ljóst að gjaldahliðin mun gera það líka. Fyrir því eru augljósar ástæður. Fyrir atbeina ríkisstjórnarinnar voru kjarasamningar endurskoðaðir núna nýlega. Það er 12 milljarða samningurinn sem Alþingi lét sig hafa að samþykkja nú fyrir fáeinum dögum um búvörusamninga til aldamóta. Það er hin sjálfvirka útgjaldaþensla sem vitað er að er í heilbr.- og tryggingakerfinu. Allt mun þetta kalla á endurskoðun. Í allri umræðu um fjárlög ættu menn á hinu háa Alþingi að hafa eitt í huga. Við Íslendingar höfum á undanförnum árum farið í gegnum samdráttarskeið og þjóðartekjur hafa annaðhvort staðið í stað eða minnkað. Það hefur orðið að grípa til erfiðra ráðstafana. Á samdráttarskeiði er eðlilegt að menn ýmist vilji ekki eða geti ekki stigið skrefið til fulls við að tryggja jöfnuð í ríkisfjármálum. Ekki síst þegar atvinnuleysis verður vart og það þarf að verja auknum fjármálum til þess að styrkja hag þeirra sem missa atvinnuna. Nú er það svo þrátt fyrir allt að á sl. ári, þessu ári og á því ári sem fram undan er, er hið versta að baki þannig að við eigum fram undan einhvern hagvöxt. Þá er ástæða til þess að líta á hvaða stefnu ríkisstjórnin mótar að því er varðar ríkisfjármálin út frá skuldasöfnun, út frá halla og út frá því hvernig hún hyggst beita ríkisfjármálunum sem jákvæðu tæki til þess að halda fram jafnvægisstefnu í efnahagsmálum. Fyrsta málið sem við eigum að líta á er skuldastaða ríkissjóðs. Það er satt að segja hrollvekjandi tilhugsun að afborganir og vextir af skuldum ríkissjóðs á næsta ári verða tæplega 35 milljarðar kr. Þar af eru vextir rúmlega 13 milljarðar kr. Þessir hrikalegu fjármunir jafngilda öllum útgjöldum samkvæmt fjárlagafrv. á vegum menntmrn., sem eru 19,2 milljarðar, öllum útgjöldum félmrn. sem eru 9,3 milljarðar og öllum útgjöldum dóms- og kirkjumrn. sem eru tæpir 6 milljarða. Allt streymir þetta út á næsta ári samkvæmt fjárlaga- og lánsfjárlagafrv. í hendurnar á erlendum lánardrottnum okkar og segir sína sögu um það hversu komið er málum þessarar þjóðar. Ég segi það sem mína skoðun að eitt af meginverkefnum stjórnvalda þegar umskipti hafa orðið til hins betra og í ljósi þess að það er einhver hagvöxtur fram undan er að taka á þessum málum, þ.e. að gera hvort tveggja í senn að setja sér metnaðarfull markmið um jöfnuð í ríkisfjármálum, ríkisstjórnin segist ætla að stefna að því á tveimur árum, og jafnframt því að hefja það nauðsynjaverk að fara að greiða niður skuldir. Það mál munum við auðvitað ræða betur í fjárlagaumræðunni sjálfri en samt sem áður er ástæða til þess að nefna þetta í upphafi því að þetta er upphafspunkturinn í allri umræðu þegar svona er komið háttum íslenska lýðveldisins um ríkisfjármál. Það er alveg ljóst að þrátt fyrir sparnaðaraðgerðir í tíð fyrri ríkisstjórnar er enn við að búa mikinn sjálfvirkan útgjaldavöxt á sumum sviðum ríkisbúskaparins. Þeir sem telja að hægt sé að mæta þeim vaxandi útgjöldum með hækkun skatta þyrftu að greina mjög skýrt frá því hvaða skatta þeir eru að tala um. Telja þeir unnt að ganga lengra í að hækka aðalneysluskattinn, virðisaukaskatt, þar sem fyrrv. ríkisstjórn afsalaði sér reyndar milljarða tekjustofnum með því að taka upp tveggja þrepa skattkerfi? Telja þeir mögulegt að auka enn vöxtinn í tekjusköttum? Það hefur einmitt verið einkennið á undanförnum árum að skattbyrði vegna tekjuskatta einstaklinga hefur vaxið stórlega. Á seinustu þremur árum hafa tekjuskattar skilað sér að raungildi á verðlagi seinasta árs upp á 15,3 milljarða kr. en það er hækkun tekjuskatta einstaklinga upp á 4,3 milljarða og er hvorki meira né minna en 39,3%. Enn er stefnt að slíkri hækkun í fjárlagafrv. fyrir næsta ár. Menn eru komnir út í ógöngur með tekjutengingar og jaðarskatta. Tekjuskattskerfið er orðið vinnuletjandi þannig að ég held að þeir sem halda því fram að það sé unnt að mæta þessu einfaldlega með hækkun skatta verði að gera þá grein fyrir því hvar það er og tvennt er nefnt til sögunnar. Það er auðvitað fyrst og fremst stóra gatið í íslensku skattalöggjöfinni sem varðar það að fjármagnseigendur hafa að sumu leyti sitt á þurru og sitja ekki við sama borð og aðrir að greiða skatta af tekjum sínum. Í því efni hefur ríkisstjórnin brugðist. Það er kjarni málsins að því er varðar tekjuöflunina. Fyrrv. ríkisstjórn batt það fastmælum að freista þess að ná samstöðu um útfærslu á fjármagnstekjuskatti þannig að hann gæti tekið gildi og komið til framkvæmda á árinu 1996. Það mun sýnilega ekki takast og að því leyti hefur núv. ríkisstjórnarmeirihluti brugðist þeim væntingum sem búið var að boða. Hin gjaldtakan sem sums staðar er tæpt á í þessum bandormi varðar veiðigjaldsumræðuna en þar er um að ræða smámuni sem hér eru boðaðir. Þar er um að ræða annars vegar mál sem stjórnarandstaðan ætti að freista þess að ná samstöðu um að flytja tillögu um því þessi tvö svið eru þau einu sem gætu raunverulega skilað einhverjum peningum og réttlætanlegt væri að flytja tillögur um. Að hluta til væri það til að mæta lækkun skatta vegna lækkaðra jaðarskatta. Þegar kemur hins vegar að útgjaldahliðinni er hin pólitíska umræða auðvitað fyrst og fremst um það hver forgangsröðun á að vera. Þar hefur stjórnarandstaðan áreiðanlega tillögur fram að færa sem eru á annan veg en núv. stjórnarmeirihluti hefur og þá fyrst og fremst sem að því er varðar velferðarútgjöldin. Virðulegi forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um einstök atriði í frv. við 1. umr. Sú umræða verður auðvitað fyrst og fremst í efh.- og viðskn. Ég vek athygli á því að það mun taka tímann sinn að kalla til alla þá aðila sem þurfa að veita nefndinni upplýsingar eða gera grein fyrir máli sínu þegar um er að ræða frv. sem spannar 30 eða 40 helstu málaflokka í stjórnsýslu ríkisins. Sú athygli mun fyrst og fremst beinast að skerðingarákvæðum eins og t.d. um Kvikmyndasjóð, þeim áformum sem hér er lýst um samræmingu á veiðieftirlitsgjöldum og umræðan þá um veiðiheimildargjöld almennt. Að því er varðar tillögur um fækkun sýslumannsembætta sem hér eru gerðar tvær minni ég á að ekki er langt síðan í tíð fyrri ríkisstjórnar að gerðar voru tillögur um samruna sýslumannsembætta sem tók til níu embætta og reyndar er það undrunarefni hvers vegna núv. ríkisstjórn lætur sér nægja tiltölulega viðurhlutalitlar tillögur á því sviði. Meginathyglinni munum við þó beina að þeim tillögum sem hér eru lagðar fram um skerðingar og breytingar á ráðstöfun fjár í Framkvæmdasjóði fatlaðra, Framkvæmdasjóði aldraðra, afnám lögbundinnar viðmiðunar við launataxta að því er varðar atvinnuleysisbætur. Vegna þess að ég hef áður sagt að ég sé persónulega hlynntur því að afnema sjálfvirkni er þetta mál hins vegar sérstakt, samanber það sem fram kom í máli Steingríms J. Sigfússonar hér áðan. Það verður rækilega gengið úr skugga um það hvernig þetta mál er vaxið og hvort þær tillögur sem liggja fyrir um 5,4% hækkun eða 2.700 kr. á mánuði eru raunverulega efndir á þeim samtölum sem átt hafa sér stað og samningum við verkalýðshreyfinguna. Að því er varðar fjármagnstekjuskatt á tiltekinn hóp aldraðra, að hluta til sem hér er boðað, er það auðvitað bæði lagatæknilegt mál og siðferðilegt álitaefni. Þ.e. fyrst og fremst spurningin um það hvenær tillögur ríkisstjórnarinnar um fjármagnstekjuskatt í heild koma fram og hvenær unnt er að koma honum í framkvæmd á næsta ári ef það er þá framkvæmanlegt. Vegna umræðu sem hefur áður farið fram um fjárhagsvanda Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar er ástæða til að skoða sérstaklega þau ákvæði sem eru sett fram um lögbundin framlög til Flugmálastjórnar af tekjum af flugvallargjaldi og eldsneytisgjaldi. Hér eru gerðar tillögur um að hærra hlutfalli verði varið til rekstrar en raunverulega er ástæða til þess að líta á þessa fjármuni sem eru miklir, 190 millj. Þetta er hærri fjárhæð en þyrfti raunverulega að verja til þess að standa undir árlegum afborgunum og vöxtum af skuldum flugstöðvarinnar og er raunverulega spurning um hvort ekki ætti að standa öðruvísi að fjármögnun Flugmálastjórnar. Herra forseti. Ég endurtek að lokum að umfjöllun um þetta mál á að fara fram út frá heildarsjónarmiðum um ríkisfjármál. Við munum einbeita okkur sérstaklega að því að koma í veg fyrir að áformum ríkisstjórnarinnar að því er varðar ríkisábyrgð á greiðslum til þolenda í afbrotamálum verði hnekkt og að tryggja hag atvinnulausra og þá fyrst og fremst þeirra sem mest eiga undir bótagreiðslum almannatrygginga og framkvæmdasjóða fatlaðra og aldraðra, að þar verði skerðingar ekki með þeim hætti að það bitni á algjörlega nauðsynlegum málum.

[13:34] Forseti. Ég hlýt í upphafi máls míns að benda á þá alvarlegu staðreynd að hér er aðeins staddur einn ráðherra í salnum. Það er ekki það að ég hafi sérstakt yndi af því að láta þá hlusta á mig, en ég tel samt betur við hæfi að þeir séu viðstaddir umræðuna þar sem þeir hafa ýtt á eftir málinu og það er þeim kært. Um frv. í heildina er það helst að segja að það er svolítið furðulegt frá stjórnspekilegu sjónarmiði og skattalegu því að í því eru einkum tvær meginhugsanir eða hugsanaflokkar sem ganga ekki alveg upp hverjir í aðra. Menn segja á fagurlegan hátt að nú vilji þeir afnema þau fastákveðnu árlegu útgjöld úr ríkissjóði sem önnur lög kveða á um. Um þá stefnu má hafa tiltölulega fögur orð því að reynslan hefur sýnt okkur að þessar ákvarðanir, þessi gömlu loforð og fyrirheit sem menn hafa gefið í þinginu, hafa síðan ekki staðist þegar kemur að úthlutun úr hinum sameiginlega sjóði landsmanna. Menn hafa skert þessi framlög og um það eru sennilega flestir flokkar sekir sem í ríkisstjórn hafa komist. Það er ekki furðulegt að þeir séu sekir um það því þessar ákvarðanir eru, má ég segja svolítið gamaldags, að ákveða í eitt skipti fyrir öll að framlög úr ríkissjóði skuli vera ákveðin fjárhæð óháð því hvernig sem samfélaginu líður að öðru leyti. Það má hins vegar um þetta segja og ég bæti því við að þótt gamaldags sé, hefur auðvitað þurft að taka þessa ákvörun hverju sinni. Menn hafa þurft að skerða fyrir fram ákveðnar tekjur og þess vegna þurft að horfa framan í sinn eigin vilja eins og hann var fyrrum, framan í sín eigin fyrirheit. Á fyrstu síðunni eru t.d. fimm greinar sem fjalla um ferns konar menningarefni og þó að fæst af því hafi verið haldið, þá er hugsunin falleg og fyrirheitin þess eðlis að menn hafa kannski gott af því að þurfa að taka ákvörun um að falla frá þeim. Ég vil hins vegar segja að þó að maður hafi áhyggjur af einstökum framlögum af þessu tagi, skil ég og ég hygg margir, a.m.k. þeir sem hafa þefað af fjármálum ríkisins, þennan vilja sem þar kemur fram. Hins vegar eru svo greinar í frv. sem kveða á um að sérstök skattheimta sé notuð í almennan rekstur sem er svona kjarninn í fjárlögum hverju sinni, kjarninn í úthlutunum úr sameiginlegum sjóðum, einmitt það sem kennt er í barnaskólum að menn greiði til eftir efnum og ástæðum. Þannig er t.d. um Framkvæmdasjóð aldraðra, Framkvæmdasjóð fatlaðra og ég get nefnt flugvallargjaldið og fleira kæmi til greina að telja upp. Framkvæmdasjóð aldraðra á nú að setja meira og minna í rekstur, að 40 hundraðshlutum minnir mig að standi í lögunum. Nú er þetta þannig að Framkvæmdasjóður aldraðra var stofnaður á sínum tíma sem sérstakt átak í framkvæmdamálum fyrir aldrað fólk. Hann var hugsaður þannig að með honum tækist ákveðin þjóðarsamstaða um þau efni. Hann var hugsaður til þess að þvo burt svartan blett af okkar samfélagi, með því að byggja. Síðan átti að sjálfsögðu að reka starfsemina sem færi fram inni í þessum byggingum af almennu fé þar sem fólk borgar eftir efnum og ástæðum. Framkvæmdasjóður aldraðra er fjármagnaður með nefskatti. Því hyggjast menn halda áfram. Það er meira en þessi rekstur sem settur er á sjóðinn. Það er líka ástæða til þess að skoða sjóðinn sérstaklega vegna þess að þótt átakinu sé alls ekki lokið, samstöðu þjóðarinnar sem myndaðist í kringum þennan sjóð sem fæstir kvarta yfir að greiða nefskatt sinn í vegna eðlilegrar umhyggju fyrir öldruðum og vonar um að þeir muni sjálfir bætast í hópinn, þá hefur Framkvæmdasjóður aldraðra ekki fengið að sinna hlutverki sínu sem skyldi. Hann hefur verið notaður eins og hver önnur bankabók. Menn hafa farið í hann og látið hann sjá um einhverja framkvæmd. Síðan eftir að sú framkvæmd er komin á veg eru dæmi um það að eðli hennar og tilgangi hefur verið breytt og Framkvæmdasjóði aldraðra síðan sigað á aðra framkvæmd sams konar, í sama skyni án þess að ríkissjóður greiði aftur féð sem Framkvæmdasjóðurinn hafði lagt fram. Mig grunar því að sjóðurinn hafi verið misnotaður á margan hátt, enda talar sannleikurinn úti í samfélaginu sínu máli um það að átakinu er ekki lokið. Í Reykjavík hygg ég að um 100 manns bíði eftir vist á hjúkrunarheimili sem ekki hefur verið reist af framkvæmdasjóðnum sem hins vegar hefur verið látinn sjá um að byggja, jafnvel tvisvar og þrisvar yfir sama verkefnið og nú á sem sé að setja að meginhluta til í rekstur. En hann eigum við að borga af fjárlögum með þeim sköttum sem innheimtast eftir efnum og ástæðum manna. Um Framkvæmdasjóð fatlaðra sem fjármagnaður er með erfðafjárskatti er það að segja að þegar menn fóru út á þá viðsjárverðu braut að láta hann líka greiða fyrir rekstur, var það gert með beinlínis því skilyrði að allar tekjur af erfðafjárskattinum kæmu þar inn. Ég hygg að hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar hljóti að geta rifjað upp að þar væru tekjurnar fullkomlega óskertar. Nú er búið að skerða þær þannig, þetta er undarlegur bastarður, að 257 millj. af skattstofninum fara þarna inn en samt er þetta sérstakur skattstofn. Og hvað er þá eftir? Af hverju er sjóðurinn ekki fluttur til fyrst búið er að ákveða upphæðina? Hún á að ákvarðast á fjárlögum hverju sinni. Ég hef ekki borið þessa tölu saman við fjárlögin. Ég hygg að þetta séu um 100 millj. sem þarna er skotið undan Framkvæmdasjóði fatlaðra og það er ekki heldur þannig að átakinu sem hann átti að svara sé lokið eins og menn þekkja. Á Reykjavíkursvæðinu munu vera um 200 manns sem bíða eftir vist á sambýli fatlaðra eða búsetuúrræðum öðrum. Um flugvallargjaldið væri kannski svipað að segja. Flugvallargjaldið var vissulega sett á í fremur óljósum tilgangi en þó til að bæta flugsamgöngur og búa til flugvelli og bæta. Nú á að setja þetta gjald í rekstur. Hvað á það að þýða? Hvað er það? Ef hæstv. fjmrh. væri hér á staðnum, hvar flokkast flugvallargjaldið svona fræðilega innan skattkerfisins? Er þetta skattur á fólk? Er þetta einhvers konar gjald? Er hægt að kæra það til umboðsmanns Alþingis sem ósanngjarnt? Er þetta þjónustugjald eða hvað er þetta orðið þegar það rennur ,,hist og her`` í framkvæmdir og rekstur eins og mönnum sýnist á hverjum tíma? Raunar grunar mann að hér sé ekki hin fagra, fræðilega og skattalega hugsun að baki eins og haldið er fram í greinargerð með frv. og hæstv. forsrh. ræddi aðeins í morgun, heldur sé hér verið ósköp einfaldlega, þó um það séu höfð ýmis orð, að klípa héðan og þaðan til þess að afla upp í þær um það bil 922 millj. kr. sem eru áætlaður sparnaður við þetta mál. Og maður hlýtur að spyrja og fá um það skýringar hjá hæstv. fjmrh. eða öðrum ráðherrum sem hér kynnu að vera í salnum, hvort sá samsetningur sem hér er fluttur undir hinum fögru fræðiorðum og stjórnspekivísdómi sé kannski til þess öðrum þræði að rugla skattastaðtölurnar, t.d. með samanburði við aðrar þjóðir. Hvað er gjaldið í Framkvæmdasjóð aldraðra? Er það skattur? Er það þjónustugjald? Flokkast það í OECD sem skattheimta á Íslandi? Hvað um flugvallargjaldið? Hvernig er þetta með erfðafjárskattinn? Þetta svona læðist að manni af því að maður hefur aðeins veður af því hvernig menn vinna í fjmrn. Þetta vil ég segja í upphafi og er raunar aðalkjarninn í ræðu minni að menn eru langt frá því að reyna að gæta einhvers samræmis að laga til hlutina með þessum breytingum. Ég verð líka að segja að ég hef af því ákveðnar áhyggjur af því, þótt ég geti tekið mark á ákveðnum rökum, að skera niður framlag sem ákveðið er í sérlögum í ýmsa sjóði. Þau fjögur menningarmál sem hér eru t.d. á fyrstu síðunni. Ég hef auðvitað af því áhyggjur hvað verður um fé til Listskreytingasjóðs eða til kvikmyndamála, til Ríkisútvarpsins eða þjóðminjamála vegna þess að menningarþátturinn í fjárlögunum er því miður oft eitt af því fyrsta sem menn ráðast á sem óþarfa og lækka jafnt og þétt. Það er aðvitað erfitt að treysta ríkisstjórn hverju sinni fyrir þessu án þess að nokkur markmið eða nokkrar leiðbeiningar séu gefnar, jafnvel þótt núv. menntmrh. hafi sýnt ýmsum málum á sínu málasviði meiri áhuga en margir menntmrh. á undan honum, einkum þeir sem úr sama flokki hafa komið. En það þarf auðvitað pólitískan vilja til að standa á bak við þetta og við verðum að vona að hann sé fyrir hendi. Ég ætla ekki að ræða um einstaka aðra þætti, enda hefur það þegar verið gert og á eftir verður það gert enn betur, hugsanlega af hinum ágæta þingmanni, 18. þm. Reykv. En ég verð að segja að ég hef af þessu nokkrar áhyggjur og ég óska eftir svari við því hvort einhver rök önnur séu á bak við þennan mun á hugsun en þau að reyna að kroppa sér út peninga hvar sem hægt er, oft þar sem síst skyldi. Um þetta frv. má kannski að lokum segja það sem Jón á Bægisá sagði um Leirgerði heitna, að hér reki sig hvað á annars horn eins og graðpening hendir vorn.

[13:49] Hæstv. forseti. Áður en ég fór að skoða frv. sem hér liggur fyrir og er til umræðu, átti ég sannast að segja ekki von á miklum tíðindum í því. Ég hafði grun um að ríkisstjórnin mundi falla frá þeim áformum að leggja á innritunargjöld á sjúkrahúsum og mér sýndist, ef frá eru taldar þær aðgerðir sem snúa að öryrkjum og gamla fólkinu, að kannski yrði ekki mjög margt í þessu frv. sem til tíðinda teldist. En annað er nú heldur betur komið í ljós. Hér eru boðuð mikil tíðindi. Í fyrsta lagi á sér stað ákveðin stefnubreyting sem felst í því að nú á að afnema fjölda laga þar sem kveðið er á um markaða tekjustofna til ýmissa málaflokka eins og t.d. til Listskreytingasjóðs ríkisins, til Kvikmyndasjóðs og fleiri mála sem ég mun koma að síðar. Í staðinn verði kveðið á um fasta fjárhæð til þessara málefna í fjárlagafrv. hvers árs. Í þessu felst mikil stefnubreyting. Það er nefnilega svo að á undanförnum árum hafa verið samþykkt ótal lög á hinu háa Alþingi þar sem verið er að reyna með einum og öðrum hætti að tryggja fjármagn til ákveðinna málefna. Með þeirri breytingu sem hér er verið að leggja til gerist það að menn verða að leita sérstaklega í fjárlagafrv. eftir þessum atriðum og sjá hvernig þeim reiðir af á ári hverju og þar með verður það baráttumál á hverju einasta ári að reyna að sjá þessum málefnum farborða. Að vísu hafa fjárframlög á undanförnum árum verið stórlega skert til þeirra mála sem hér er kveðið á um. En það felst í þessu ákveðin stefnubreyting. Í öðru lagi er hér að finna þau tíðindi sem boðuð voru í fjárlagafrv. þess efnis að afnema það sem hæstv. ríkisstjórn kallar sjálfvirkar hækkanir, þ.e. þær hækkanir á bótum sem öryrkjar og aldraðir hafa fengið í kjölfar kjarasamninga. Þær munu ekki koma til þeirra með sama hætti og áður og gott ef þær koma nokkuð. Þá tel ég það meðal allra stærstu tíðinda þessa frv. framlag hæstv. dómsmrh. þar sem kveðið er á um stórfelldar lækkanir á greiðslum til þolenda afbrota. Þær eru stórlækkaðar fyrir utan það að gildistöku er frestað. Ég á bara ekki orð yfir þessari tillögu. Mér finnst þetta nöturleg tillaga eftir þá baráttu sem átt hefur sér stað og þá samstöðu sem náðist um þetta mál. Að hæstv. dómsmrh. skuli leyfa sér að leggja þetta fram með þessum hætti er svo hrikalegt að það ná engin orð yfir það. Ég ætla reyndar, hæstv. forseti, að koma inn á það hér á eftir. Þá verður líka að telja til tíðinda að hér eru skerðingar á ýmsum framlögum auk þess sem ný gjöld eins og t.d. veiðieftirlitsgjald til krókaleyfishafa er tekið upp. Einnig verður að telja það líka til tíðinda að fallið var frá innritunargjöldum á sjúkrahúsum sem ég fagna vissulega. Við höfum á undanförnum árum komist þannig að orði um þessi frumvörp sem kallast ráðstafanir í ríkisfjármálum að þar sé á ferðinni hið versta lagasukk. Hér er verið að blanda saman og hræra saman alls óskyldum málum. Í þessu frv. er m.a. að finna nokkrar lagagreinar sem koma ráðstöfunum í ríkisfjármálum ekki nokkurn skapaðan hlut við, heldur er tækifærið notað til að gera einhverjar breytingar eins og t.d. hvað varðar heilsugæslustöðvar. Þær koma ráðstöfunum í ríkisfjármálum ekki nokkurn skapaðan hlut við og ég tek undir og ítreka þá gagnrýni sem hér hefur komið fram um það að sú aðferð sem hér er viðhöfð með því að taka hvorki meira né minna en 33 lög, sulla þeim saman í ein lög, nær auðvitað ekki nokkurri átt og er Alþingi til skammar. Ég get ekki annað sagt, hæstv. forseti. Í frv. felst það að með þessum lagabreytingum á að ná 922 millj. kr. sparnaði. Sá sparnaður felst í því að það er klipið af hér og þar í stað þess að fara út í raunverulega uppstokkun í ríkisfjármálum, spyrja sig grundvallarspurningar: Er hugsanlegt að leggja niður ríkisstofnanir? Er hugsanlegt að breyta þeim þannig að verulegur sparnaður geti átt sér stað? Er hugsanlegt að taka upp nýjar áherslur í ríkisfjármálum, t.d. í heilbrigðiskerfinu, þannig að varanlegur sparnaður náist í stað þess að vera með þennan flata niðurskurð og vera stöðugt að pína og þrengja ólarnar hjá öllum okkar ágætu ríkisstofnunum? Hæstv. forsrh. minntist á kjaramál í framsöguræðu sinni og vissulega koma þau hér nokkuð við sögu. Sem betur fer er enn tími til stefnu til að vekja athygli fólks á því hvað hér er verið að gera. Mér segir svo hugur að enn séu ekki öll kurl komin til grafar og verkalýðshreyfingin eigi ekki eftir að láta enn betur frá sér heyra þegar hún sér hvað hér er á ferð. Svo sem kunnugt er hafa verkalýðshreyfingin og samtök launafólks staðið vörð um málefni öryrkja og aldraðra og ég vona svo sannarlega að þungi þeirrar baráttu eigi eftir að aukast. Ég vil líka vekja athygli á því að í húsinu er fatlað fólk sem er hingað komið til þess að vekja athygli á þeim hrikalegu skerðingum sem það fólk verður fyrir. Ég ætla að víkja hér að einstökum málum, hæstv. forseti, og þá kem ég auðvitað fyrst að þeim lagabreytingum sem ég tel að feli í sér stefnubreytingu, þ.e. að framlög sem áður voru markaðir tekjustofnar verða nú ákveðin á fjárlögum og þar verða fyrst fyrir Listskreytingasjóður ríkisins og Kvikmyndasjóður. Ég verð að segja, hæstv. forseti, að ég hef verulegar áhyggjur af því hvað þetta muni þýða. Framlög til þessara mála hafa verið skert undanfarin ár og ég óttast mjög að svo verði áfram og það sé hreint ekki ætlun þessarar ríkisstjórnar að gera þar á bragarbót. Á hverju ári að undanförnu hefur átt sér stað mikil barátta fyrir því að fá aukin framlög til kvikmyndagerðar og ég held að það hljóti öllum að vera ljóst að á undanförnum árum hafa orðið mikil tíðindi í íslenskri kvikmyndagerð. Hér hafa komið fram leikstjórar sem vakið hafa verulega athygli erlendis og hér er t.d. núna verið að sýna nýjar íslenskar kvikmyndir sem eflaust eiga eftir að vekja enn meiri athygli erlendis. Ég nefni þar t.d. Tár úr steini og Benjamín dúfu sem eiga vonandi eftir að komast á erlendan markað. Við skulum heldur ekki gleyma því að kvikmyndagerð er atvinnuskapandi. Hún ber hróður Íslands til annarra landa og hefur áhrif á ferðaþjónustu hér á landi þótt það kunni að skila sér seinna. Ég vara því stórlega við því að menn séu að leika sér með þessi mál og menn séu að skerða framlög til kvikmynda. Ég vona að Alþingi standi vörð um þann málaflokk. Ég vil víkja alveg sérstaklega að þjóðminjalögum, þ.e. húsafriðunarsjóði, og tek undir það sem fram kom í morgun í máli hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar. Þessi aðferð sem hér er tekin upp er auðvitað fáheyrð, algerlega fáheyrð. Sveitarfélögunum er gert að greiða sinn hluta, 150 kr. á hvern íbúa í sveitarfélagi. Samkvæmt gildandi lögum á ríkið að leggja fram fé til mótvægis, sömu upphæð á móti sveitarfélögunum, en nú ætlar ríkið bara að ákveða sinn hlut eftir því sem því þóknast. Þetta finnst mér afar slæmt vegna þess að þörfin fyrir fjárframlög úr húsafriðunarsjóði er gríðarleg og miklu meiri en sjóðurinn getur annað. Ég vil vekja sérstaka athygli á því að þarna eru á ferð verkefni sem skapa mikla vinnu. Þess vegna er þessum peningum afar vel varið bæði til þeirra sem fá vinnu við viðgerðir og endurbyggingar jafnframt því að fegra bæi og að varðveita menningarverðmæti. Ég vara því sérstaklega við því að ríkið fari þessa leið. Það hefur reyndar á undanförnum árum skert framlög til húsafriðunar en nú er lögunum breytt eins og hér segir, með leyfi forseta: ,,framlag ríkissjóðs eftir því sem ákveðið er í fjárlögum``. Þetta kallar á ákveðna hættu. Eins og ég hef vikið að er verið að breyta 33 lögum hérna þannig að ég verð að hlaupa yfir þetta og reyna að taka á þeim málum sem mér finnst vera mikilvægust. Þá kem ég næst að því sem ég gat um í inngangi máls míns, þ.e. þeirri tillögu sem kemur frá hæstv. dómsmrh. um breytingu á lögunum um greiðslu ríkissjóðs á bótum til þolenda afbrota. Eins og ég sagði áðan finnast mér þetta nöturlegar tillögur. Þær eru hreint og klárt nöturlegar. Lögin voru samþykkt á þessu ári. Þegar við fjárlög ársins 1996 kom fram tillaga um að fresta þessum greiðslum alfarið og síðan með þessum hætti, sem er auðvitað varanleg breyting. Hér er ekki bara verið að taka afstöðu til einhverra mánaða. Þetta felur í sér varanlega lagabreytingu nema það takist að knýja í gegn síðar meir breytingu á því. Það er verið að skerða bæturnar frá því sem ákveðið hafði verið fyrr á þessu ári. Maður hlýtur að leita eftir röksemdum. Það kemur fram hér í grg. fjmrn. að með þessu á að spara 40 millj. Ef einhvers staðar er verið að ráðast á garðinn þar sem hann er lægstur, þá er það í þessu. Þetta er svo ömurlegt að manni fallast hendur frammi fyrir þessu. T.d. tillagan hér í 18. gr., lið D, um það að lækka bætur fyrir missi framfæranda úr 3 millj. í 750 þús. kr. Það felst í þessum lögum að ríkið er að gangast í ábyrgð. Það er að reyna að tryggja það að þeir sem eru þolendur afbrota fái sínar bætur. En það er eins og menn reikni ekki með því að ríkið nái einhverju inn á móti. Auðvitað er það þannig í mörgum tilfellum að brotamenn eru ekki færir um að greiða nokkurn skapaðan hlut. En oft og tíðum er um mjög alvarleg brot að ræða og þá minni ég ekki síst á nauðganir og kynferðislega misnotkun. Eins og komið hefur fram í umræðum um þau mál er þeim líkt við snjóflóð eða áföll sem fólk verður fyrir vegna náttúruhamfara. Þetta er mjög sambærilegt áfall sem fólk verður fyrir og mér finnst þessi útfærsla ríkisstjórnarinnar á þessu máli hreint út sagt alveg hrikaleg og við hljótum að beita okkur gegn þessu af mikilli hörku. Ég bið meiri hlutann hér á Alþingi að skoða þetta mál alveg sérstaklega. Gætum við nú ekki reynt að ná þessum 40 millj. inn t.d. með því að spara ferðalög, dagpeninga og risnu ríkisins? Gætum við nú ekki lagt eitthvað á okkur  Hins vegar vil ég taka undir síðari tillögu hæstv. dómsmrh. sem hér er að finna og verð þar að hryggja minn ágæta vin, hv. þm. Einar K. Guðfinnsson. Ef menn eru að reyna að leita leiða til sparnaðar, hljóta menn að horfa á stjórnkerfið og þar eru sýslumenn ekki heilagri en aðrir. Ég get tekið undir það að sýslumannsembætti séu lögð niður á Ólafsfirði og í Bolungarvík og hefði gjarnan tekið undir það að lengra hefði verið gengið í þeim efnum eins og dómsmrh. gerði tilraun til fyrir nokkrum árum. En það var auðvitað kveðið niður af landsbyggðarþingmönnum. Við hljótum að leita leiða í stjórnkerfinu til þess að einfalda það þegar við erum að reyna að spara. Enn verða fyrir mér stórmálin. Næst er það Framkvæmdasjóður fatlaðra. Þegar við í félmn. fórum yfir okkar hluta fjárlaganna staldraði minni hlutinn alveg sérstaklega við þá meðferð sem Framkvæmdasjóður fatlaðra sætir í frv. til fjárlaga og þessu frv. hér. Hér er verið að leita heimilda til þess að taka hluta af fé sjóðsins til tiltekinna rekstrarverkefna samkvæmt nánari ákvörðun ráðherra, eins og segir í frv., með leyfi forseta. Í áliti okkar til fjárln. bentum við alveg sérstaklega á það að hér væri verið að fara út á mjög varasama braut. Hingað til hefur það fé sem komið hefur úr erfðafjársjóði runnið óskert í Framkvæmdasjóð fatlaðra þótt reyndar hafi hluti af því fé verið tekið til reksturs, m.a. til aðstoðar við fatlaða með ýmsum hætti. En hér er beinlínis verið að taka fé úr sjóðnum inn í ríkissjóð þótt reyndar komi fram að það eigi að fara í ýmsan annan rekstur. Til reksturs stofnana fatlaðra. En við vörum sérstaklega við því að það sé farið inn á þessa braut því við vitum það og reynslan hefur kennt okkur að það er erfitt að snúa til baka. Þá koma hér næst fyrstu atriði þessa frv. sem snúa að því að taka vísitölu úr sambandi eða hinar sjálfvirku hækkanir, eins og ríkisstjórnin kallar það. Það snýr að atvinnuleysisbótum. Hér gerist það að þær eru ákvarðaðar sem ákveðin upphæð. Í því felst að vísu nokkur hækkun, þær hækka um 5,4% 1. janúar. Væntanlega er það nú í samræmi við þau loforð sem ríkisstjórnin gaf aðilum vinnumarkaðarins nú fyrir skömmu. Reyndar kemur hér líka fram að félmrh. er heimilt að fengnu samþykki ríkisstjórnarinnar að breyta bótafjárhæð um allt að 3% frá forsendum fjárlaga ef verulegar breytingar verða á þjóðhagsforsendum frá afgreiðslu fjárlaga. Kannski reikna menn með því að þessi heimild rúmi þær kjarabreytingar sem hugsanlega kunna að verða á næsta ári. Ég reikna með að það sé hugsunin í þessu. Samt sem áður er þarna verið að festa ákveðna upphæð í lögunum. Hæstv. fjmrh. Ég er að tala hér um atvinnuleysistryggingar.  Þá kemur röðin að gamla fólkinu og öryrkjum. Hér er sama sagan. Það er verið að ákveða fastar upphæðir og jafnframt er hér kveðið á um að fjármagnstekjur verði til að skerða bætur almannatrygginga. Með þeim ákvæðum sem felast í 30.--34. gr. er ætlað að spara hvorki meira né minna en 90 millj. kr. Nú eru þess dæmi að gamalt fólk hefur verulegar fjármagnstekjur. Ég veit að hjá tryggingunum hefur verið tekið tillit til þess þegar t.d. er verið að sækja um sérstakar bætur, t.d. heimilisuppbót. Ég minnist þess, ég held það hafi verið í kosningabaráttunni 1991, að þá var okkur sagt dæmi af því á vinnustaðafundi í Tryggingastofnun að þar hefði verið sótt um sérstaka heimilisuppbót fyrir konu sem hafði 6 millj. kr. í fjármagnstekjur. Menn sáu auðvitað að þetta náði ekki nokkurri einustu átt. En hér er um það að ræða að fjármagnstekjur eiga að skerða bætur og hér er sem sagt verið að taka inn áhrif af fjármagnstekjum meðan ekki er búið að koma á fjármagnstekjuskatti. Bótaþegar eiga einir að verða fyrir því að þeirra fjármagnstekjur fari að hafa áhrif á kjör þeirra. Ég get fullkomlega sætt mig við það að slíkt gerist um leið og fjármagnstekjuskattur verður tekinn upp. En mér finnst þetta ekki réttlætanlegt gagnvart bótaþegum. En þetta skilar þó þessum 90 millj. kr. Þessu hafa aldraðir mótmælt og telja sig rangindum beitta með því að þeir einir þjóðfélagsþegna eigi nú að fara að gjalda þess að hafa fjármagnstekjur. Þetta er ekki réttlátt. Við erum að vísu að tala um almannafé úr tryggingunum. Við erum að leita leiða til þess að spara, bæði í heilbrigðis- og tryggingakerfinu. En það er ekki réttlætanlegt að byrja á gamla fólkinu með þessum hætti. Og þá má minnast þess að fyrir utan að festa í fjárlögum þá bótaupphæð sem aldraðir og öryrkjar fá er jafnframt í því skattafrv. sem er til meðferðar í efh.- og viðskn. gert ráð fyrir því að sá skattafsláttur sem gamla fólkið fékk vegna lífeyrisgreiðslna lækki. Í raun og veru er því verið að ráðast hér að gamla fólkinu með þrennum hætti. Það er sem sagt verið að festa bæturnar í krónutölu, það er verið að lækka skattafsláttinn vegna lífeyrisgreiðslna og í þriðja lagi er það fjármagnstekjuskattur á gamla fólkið. Þetta lýsir stefnu þessarar ríkisstjórnar og lýsir stefnu þessa frv. að það eru aldraðir, öryrkjar og einstæðir foreldrar sem verið er að spara á. Það er hópurinn sem á að borga brúsann. Næst ætla ég að víkja að lögunum um félagslega aðstoð, sem er enn ein hörmungin hérna í þessu frv. Hér er verið að fella niður mæðra- og feðralaun með einu barni og með þessu á að spara hvorki meira né minna en 125 millj. Og hverjir eru það nú sem fá þessar bætur? Það eru einstæðir foreldrar. Það eru hreinlega felldar niður bætur með einu barni og síðan eru lækkaðar bætur með tveimur börnum og einnig með þremur börnum eða fleiri. Ég fékk hér áðan útprentun úr gildandi lögum og sem sýnir svart á hvítu að hér er verið að lækka bæturnar. Eins og ég segi, þetta er hópurinn sem á að spara á, einstæðir foreldrar. Ég er ekki jafnósátt við þá breytingu sem felst í 42. gr., eða að fella niður ekkjulífeyri. Með því á að að spara 5 millj. kr. Það verður ekki felldur niður lífeyrir hjá þeim ekkjum sem hafa bætur og ég tek undir það með hæstv. heilbrrh. að líklega er þetta gamall arfur frá þeim tíma þegar konur voru ekki útivinnandi og höfðu ekki aðrar tekjur. Ég vil því ekki gagnrýna þetta sérstaklega. Hæstv. forseti. Það er hér fleira sem snertir málefni aldraðra eins og t.d. það að festa gjaldið í Framkvæmdasjóð aldraðra við ákveðna krónutölu og þessi upphæð, eins og aðrar sem hér er kveðið á um, verða endurskoðaðar árlega við afgreiðslu fjárlaga. Ég leitaði upplýsinga bæði í skýringum með greininni og í umsögn fjmrn. og þar eru engar heimildir að finna. Á skýringunni við 45. gr. er ekkert að græða, þar kemur ekki fram hvort þetta er hækkun eða lækkun eða hvað þetta er. Fjármálaskrifstofan sleppir athugasemd við þessa grein. Og því er auðvitað sjálfsagt að spyrja hæstv. heilbrrh.: Er hér um hækkun á gjaldinu að ræða eða er þetta lækkun?

Í hvaða grein?

Þetta er í 45. gr. þessa frv. þar sem kveðið er á um gjald í Framkvæmdasjóð aldraðra og hér er krónutalan 3.985 á hvern gjaldanda.

Frysting.

Þetta er frysting, þ.e. sama gjald og innheimt var á þessu ári. Þá hefur það verið skýrt. En það kemur ekki fram, hvorki í athugasemd með greininni né í umsögn fjárlagaskrifstofunnar þannig að það hefur greinilega verið ansi mikil hraðferð á frv. í gegnum kerfið. Hæstv. forseti. Ég held að ég hafi vikið að flestum atriðum sem ég vil gera sérstakar athugasemdir við. Það er mjög margt í þessu frv. og það mun að sjálfsögðu taka nokkurn tíma fyrir nefndir þingsins að fara í gegnum öll þessi 33 mál sem hér eru lögð fyrir á einu bretti. Sum hver fela í sér verulegar breytingar eins og ég hef rakið og mér segir svo hugur um að þegar fregnir af frv. fara að berast fyrir alvöru út í samfélagið, fari ýmsir að átta sig á því að hér eru váleg tíðindi á ferð sem þarf að bregðast við. Það er eflaust margt sem ég hef ekki komið inn á eins og t.d. skatturinn á smábátana sem ég þarf einfaldlega að kynna mér betur áður en ég tek afstöðu til hans. En við fyrstu sýn virðist ekki óeðilegt að þeir greiði þetta gjald eins og aðrir, en það kunna að vera ýmis sjónarmið hvað það varðar. Að lokum, hæstv. forseti, vil ég í ítreka þá skoðun mína að lagasetning af þessu tagi sé ekki bjóðandi Alþingi og við hljótum að stefna að því að hætta þessu þannig að málin verði lögð fyrir sérhverja nefnd þingsins eins og lög gera ráð fyrir og ekki sé verið að grauta svona saman alls óskyldum málum. Mér finnst að það þurfi að skoða mjög rækilega hvort það eigi að hætta því almennt við lagasetningu að marka ákveðnum málum ákveðna tekjustofna. Það er stefna sem hefur verið ríkjandi um árabil að ákveða hvernig hinir ýmsu málaflokkar skulu fjármagnaðir, t.d. það að söluskattur eða virðisaukaskattur af kvikmyndasýningum renni til Kvikmyndasjóðs og ýmis gjöld sem hér er kveðið á um. Ég einmitt minntist þess að hafa séð í frv. að það stæði ,,... áætluðum söluskatti ...``. Það stendur í athugasemd við 2. gr. ,,Í núgildandi lögum á það að nema áætluðum söluskatti af kvikmyndasýningum í landinu, ....``  Hæstv. forseti. Hér eru atriði sem þarfnast verulegrar skoðunar og ég lýsi fullkominni andstöðu við þær tillögur sem snerta greiðslur á bótum til þolenda afbrota. Ég mótmæli harðlega þeirri aðför sem hér er gerð að öryrkjum og öldruðum og einstæðum foreldrum og lýsi áhyggjum mínum yfir því að sú stefna er tekin upp að fresta ákveðnar fjárhæðir í sessi, bæði hvað varðar bætur og framlög til ákveðinna málaflokka. Ég óttast mjög að þetta þýði áframhaldandi skerðingu til þessara málefna og nefni þar sérstaklega kvikmyndamál og húsafriðun sem eru hvort tveggja atvinnuskapandi greinar og mikilvægar frá menningarlegu sjónarmiði. Þetta verðum við að stöðva á hinu háa Alþingi.

[14:22] Virðulegi forseti. Satt að segja er þetta langstærsta mál þingsins til þessa sem hér er. Þetta er ekkert venjulegt fylgifrumvarp með ráðstöfunum ríkisstjórnar í efnahagsmálum. Við sem höfum setið hér um nokkurt skeið vitum að frumvörp um ráðstafanir í ríkisfjármálum hafa verið hefðbundin mjög lengi og hluti af þessum texta hér er úr gömlu lánsfjárlagafrumvörpunum, þ.e. skerðingarkaflinn var yfirleitt í lánsfjárlagafrumvörpunum þannig að ég geri ráð fyrir því að frumvörp af þessu tagi hafi alltaf verið flutt með fjárlagafrumvörpum síðustu áratugi. Ég kann satt að segja ekki að tímasetja það nákvæmlega. Hins vegar er þetta frumvarp allt öðruvísi en öll hin og það eru dálítið alvarleg tíðindi ef okkur tekst ekki að ná rækilegri umfjöllun um það en horfur eru á að verði til jóla að óbreyttu. Þess vegna vil ég byrja á því að segja við hæstv. fjmrh. sem er auðvitað aðalábyrgðamaður þessa máls þó að hæstv. forsrh. hafi talað fyrir því eins og venja er til: Það eru þó nokkrar greinar í þessu frumvarpi, sennilega um helmingur þess eða meira sem er óþarfi að afgreiða fyrir jól. Það er algerlega út í loftið að vera að pína þingið til að afgreiða hluti af þessu tagi á handahlaupum síðustu dagana fyrir jól þegar engar efnislegar eða tæknilegar ástæður eru fyrir því. Það er eins og kunnugt er, herra forseti, margra áratuga reynsla fyrir því að þegar fjárlög eru afgreidd er aðalatriðið að vilji ríkisstjórnarinnar og stefna í skattamálum og ríkisfjármálum liggi fyrir í þingskjölum en ekki endilega í staðföstum lagapappírum. Ég er með nokkur dæmi um einstakar hugmyndir um breytingar á lögum, grundvallarbreytingar á lögum sem engin rök eru fyrir að taka í gegnum þingið á næstu dögum. Það er fullkomin móðgun við Alþingi að ætlast til að það afgreiði málið, þannig að ég vil fara fram á það við hæstv. ríkisstjórn að hún kanni hvort það er ekki örugglega þannig, ég hygg að svo sé og veit það reyndar, að það sé algerlega ,,skaðlaust`` frá sjónarmiðum ríkisstjórnarinnar að verulegur hluti af þessu frumvarpi liggi því að það er engin þörf á að afgreiða það fyrir jól. Í öðru lagi almennt um málið vil ég segja: Þetta er miklu viðameira frumvarp um ráðstafanir í ríkisfjármálum en nokkru sinni áður hefur verið flutt. Í fyrra var verið að breyta 24 lagabálkum með frumvarpinu um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Hér er verið að breyta 33 lagabálkum, þ.e. fleiri en nokkru sinni fyrr, miklu fleiri en áður og það segir þó ekki alla söguna því að í flestum tilvikum er um að ræða grundvallarbreytingu, ekki aðeins að þrátt fyrir ákvæði laga númer þetta og þetta skuli framlagið 1996 vera þetta, heldur er verið að rífa út úr lagabálkunum grundvallaratriði sem þau byggjast á, þ.e. peningana. Það sem skiptir máli er ekki hinn góði vilji sem einlægt stendur í þessum lögum heldur peningarnir sem eru í þeim. Í þriðja lagi verð ég að segja þetta almennt um málið, hæstv. forseti. Ég tek undir það með hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að málið er ekki nægilega skýrt fram lagt. Hvað er þetta? Hvernig rímar þetta mál við stöðuna í ríkisfjármálum að öðru leyti? Hvað er búið að afgreiða í fjárln.? Hvenær verður 2. umr. fjárlaga? Hvað er með niðurskurðinn eða sparnaðinn eða tekjuöflunina á móti þeim 1.000 millj. sem gert var ráð fyrir í yfirlýsingunni til aðila vinnumarkaðarins? Og ég vil fara fram á það við hæstv. fjmrh. að hann geri nákvæmlega grein fyrir því hvernig þessir hlutir ganga upp. Í fyrsta lagi er það þannig að samkvæmt þessu frumvarpi sýnist mér og hefur komið fram áður, reyndar einnig í framsöguræðu hæstv. forsrh. hygg ég, að menn eru að taka niður ríkisútgjöld frá því sem ella væri á árinu 1996 um 920 millj. Ég sé ekki betur en það sé talan hér og hef reyndar heyrt hana nefnda. Hitt liggur líka fyrir að í lok síðasta mánaðar gaf ríkisstjórnin út yfirlýsingu um kjaramál þar sem gert er ráð fyrir því að útgjaldaauki ríkissjóðs af eftirfarandi þremur ástæðum; atvinnuleysisbótum, almannatryggingum og vegna skattameðferðar lífeyrisiðgjalda, yrði í kringum 1.000 millj. kr. Ég hafði satt að segja gert ráð fyrir því að í þessu frumvarpi um ráðstafanir í ríkisfjármálum kæmi það fram eða í yfirlýsingu sem fylgdi því, hvernig ríkisstjórnin ætlaði að mæta þessu. En ég get ekki lesið málið öðruvísi núna á þessu stigi en að það sé ákvörðun hjá ríkisstjórninni að þessi milljarður bætist við áður áætlaðan halla á ríkissjóði á árinu 1996. Það hefur ekkert annað komið fram. Og ég spyr hæstv. fjmrh. hvernig hann setur þessar tölur upp þannig að við getum áttað okkur á því í hvaða samhengi þær eru. Loks vil ég segja það, hæstv. forseti, í svona almennum inngangi um málið af minni hálfu og endurtaka það sem ég nefndi áðan: Þetta er bylting. Hér er verið að gjörbreyta velferðarkerfinu. Það er búið að segja þetta nokkuð oft úr þessum ræðustóli, bæði í dag og áður. Þetta var oft sagt á síðasta kjörtímabili líka. Þetta hefur iðulega verið sagt hérna. En hérna eru tekin, hæstv. forseti, öll lög sem mynda hjartað í velferðarlöggjöfinni á Íslandi og þeim er breytt í grundvallaratriðum að því leytinu til að engar fjárhagslegar tryggingar eru í þeim lengur fyrir einn eða neinn. Þetta eru lögin um almannatryggingar. Þetta eru lögin um heilbrigðisþjónustu. Þetta eru lögin um málefni fatlaðra. Þetta eru lögin um málefni aldraðra. Það er ekki of sterkt til orða tekið, herra forseti, að það er gengið um þessa lagabálka á skítugum skónum. Það er augljóst mál að hér er með öðrum orðum á ferðinni grundvallarbreyting, bylting að því er þessa hluti varðar. Á síðasta kjörtímabili áttum við margar orðasennur við ráðherra Alþfl. um þessi mál sem þá stóðu í þessum skítverkum, liggur mér við að segja. Við vöruðum m.a. við því að ef þetta yrði gert þá, þýddi það fordæmi fyrir næstu stjórn. Það yrði auðveldara fyrir næstu íhaldsstjórn að ganga enn þá lengra. Það má segja að Alþfl. rétti litla fingurinn eða höndina, lúkuna, þar sem Framsfl. lætur eftir handlegginn. Og það verður ekki séð að hann æmti eða skræmti. Það verður ekki séð að þrátt fyrir hinar háværu yfirlýsingar Framsfl. allt síðasta kjörtímabil, þrátt fyrir ítarlegar umræður á Alþingi þar sem var verið að verja velferðarkerfið, þrátt fyrir ræður hæstv. núv. ráðherra, Finns Ingólfssonar, Ingibjargar Pálmadóttur og Páls Péturssonar til að verja velferðarkerfið er þetta ekki betra, þetta er verra. Hér er verið að taka tryggingarprinsippin fyrir alþýðu manna út úr öllum þessum lögum sem mynda hjarta velferðarlöggjafarinnar á Íslandi. Og eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon minnti á í morgun eru núna átök sums staðar í Vestur-Evrópu einmitt um mál af þessu tagi. Suður í Frakklandi eru menn nú að takast á um nákvæmlega sömu málin. Og ætlum við í þessari stofnun að vera þær lurfur að við látum bjóða okkur af hæstv. ríkisstjórn að hún knýi þetta mál í gegn á þeim örfáu dögum sem eftir lifa til jóla án þess að málið fái a.m.k. rækilega umræðu og meðferð í þessari stofnun? Auðvitað getur það ekki komið til greina. Ég vil þess vegna segja það almennt að hér er um að ræða gríðarlega mikla breytingu sem nauðsynlegt er að fara rækilega yfir og verður það sjálfsagt gert núna við 1., 2. og 3. umr. málsins eftir því sem tilefni gefast til. Hæstv. forseti. Í lok síðasta mánaðar gaf ríkisstjórnin út yfirlýsingu um kjaramál gagnvart Alþýðusambandinu og BSRB. Það var út af fyrir sig mikill árangur að ná þeirri yfirlýsingu, það er ekki nokkur leið að neita því. Það segir, með leyfi forseta: ,,Til að tryggja frið á vinnumarkaði og skapa traustari skilyrði fyrir sátt í þjóðfélaginu um kjaramál hefur ríkisstjórnin ákveðið eftirfarandi aðgerðir: 1. Atvinnuleysisbætur hækki 1. janúar 1996 (150 millj. kr.) 2. Bætur almannatrygginga hækki 1. janúar 1996 (450 millj. kr.) 3. Viðbótarfrádráttur lífeyrisiðgjalds launþega frá tekjuskatti frá og með 1. júlí 1996 komi til framkvæmda 1. janúar 1996 og viðbótarfrádráttur 1. júli 1997 komi til framkvæmda 1. júlí 1996 (400 millj. kr.).`` Hér er um að ræða einn milljarð. Hvað taldi verkalýðshreyfingin sig vera að vinna með þessu? Hún taldi sig vera að vinna það að tilraun ríkisstjórnarinnar til þess að afnema sjálfvirkar verðtengingar á þessum bótum almannatrygginga væri hrundið. Það stendur að vísu ekki fullum fetum í þessum pappír, en að henni væri hrundið. En hvað gerist svo? Örfáum dögum eftir að frá þessu er gengið í viðræðunum við Alþýðusambandið og Bandalag starfsmanna ríkis og bæja er upphæðunum að vísu skilað, að því er ég best fæ séð. En þau grundvallaratriði sem menn voru að takast á um eru brotin. Þau grundvallartriði að verðtryggingin á þessum þáttum er tekin út og megingrein almannatryggingalagana og mikilvægasta er afnumin. Ég tel að með þessu móti sé í raun og veru verið að fara býsna alvarlega aftan að þeirri sátt sem menn töldu sig vera að gera og ég tel það gagnrýnivert. Ég tel að ríkisstjórnin hefði átt að falla algerlega frá hugmyndum sínum um að afnema verðtengingarþátt almannatryggingabóta. Hún átti ekki aðeins að setja peningana inn, heldur átti hún fyrst og fremst að falla frá því að verðtengingin yrði afnumin. Ef hún vill svo halda sig við að afnema verðtenginguna átti hún að fara í viðræður við verkalýðssamtökin um þau mál, en ekki gera þetta einhliða eins og hér er verið að gera. Ég vík þessu næst, hæstv. forseti, að fáeinum einstökum atriðum í þessu frv. Mörgum hafa áður verið gerð skil en ýmis eru eftir. Ég ætla fyrst að segja það að hér er m.a. verið að gera grundvallarbreytingar á tvennum lögum sem eiga alls ekki að vera hér inni að mínu mati, sem hrópa algerlega í himininn að skuli vera sett inní lög um ráðstafanir í ríkisfjármálum, en ekki inn í lög um grundvallarbreytingar á viðkomandi lögum beint. Og ég spyr: Hvers slags vesöld er það á viðkomandi fagráðherrum að flytja ekki málið sjálfir þar sem hér er um að ræða breytingu á mikilvægum lagabálkum sem þeir eru með? Ég nefni í fyrsta lagi breytinguna á þjóðminjalögum. Það er alveg ótrúlegt að setja þessa breytingu inn í lögin um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Þetta er grundvallarbreyting á sjálfum þjóðminjalögunum sem hæstv. menntmrh. hefði auðvitað átt að flytja. Það sama er að segja um breytingar á lögum nr. 69/1995, um greiðslur ríkissjóðs á bótum til þolenda afbrota. Auðvitað hefði átt að flytja þetta sem sjálfstætt mál á vegum hæstv. dómsmrh. þannig að þingmönnum hefði gefist kostur á því að ræða þetta mál með eðlilegum hætti en ekki í einhverjum andarteppustíl sem hluta af umræðum um ráðstöfun í ríkisfjármálum. Með því að flytja málin svona inn, þessi 33 lög hér, er auðvitað verið að skerða stórkostlega tjáningarfrelsi alþingismanna. Þeir hafa ekki aðstöðu til þess að fara í þessi lög eins og þyrfti að gera af því að þau eru partur af einu og sama frv. sem sætir sömu meðferð og önnur frumvörp í þessari stofnun. Þess vegna eru þessi vinnubrögð líka atlaga að eðlilegri þingræðislegri umræðu á Alþingi. Ég vil líka segja það alveg eins og er, hæstv. forseti, að þessi meðferð á lögunum um greiðslur ríkissjóðs á bótum til þolenda afbrota er til svo mikillar skammar fyrir þessa stofnun, ekki síst með hliðsjón af því að lögin voru sett rétt fyrir síðustu kosningar. Ég man ekki betur en einn og einn þingmaður og frambjóðandi Sjálfstfl. hafi talið sér þessa lagasetningu til tekna í kosningabaráttunni. Ég vona að engum þeirra hafi dottið það í hug að þetta voru kosningalög fyrir Sjálfstfl. en þannig koma þau út gagnvart þeim sem síst skyldi í þessu máli. Þessi aðför er því ódrengileg í hæsta máta. Og mér finnst furðulegt að við umræðu um þessi mál skuli hv. þm. Sólveig Pétursdóttir, formaður allshn. á síðasta kjörtímabili ekki vera í salnum. Hún hélt a.m.k. ræðubút um það hvað hún væri góður þingmaður að hafa tryggt þessum lögum framgang fyrir síðustu alþingiskosningar. Hvað eiga svona fíflalæti að þýða, með leyfi forseta? Þetta er auðvitað ekki hægt. Það er ekki hægt að bjóða þjóðinni upp á framkomu af þessu tagi. Þetta er lítilmannleg framkoma við þá sem síst skyldi og síst hafa burði til að bera hönd fyrir höfuð sér í samfélaginu. Verið getur að það séu einhverjar ástæður til þess að endurskoða þessi lög og fara yfir þau, jafnvel þótt þau séu ný. Ég skal ekkert um það segja. En það á að gera það þannig að Alþingi geti talað um það í eðlilegu samhengi. Þá á þetta að vera allsherjarnefndarmál sem fær hér umræðu eins og önnur mál í þessari stofnun en ekki hluti af ráðstöfunum í ríkisfjármálum þar sem fjmrh. situr aðallega fyrir svörum. Ég vil síðan, hæstv. forseti, víkja að því sem hér er fjallað um í sambandi við lögin um atvinnuleysistryggingar og beina orðum mínum til hæstv. fjmrh. vegna þess að mér fannst koma fram misskilningur varðandi það mál í ræðum nokkurra stjórnarandstæðinga fyrr í dag. Ég ætla að fara yfir það og vil að það mál sé skýrt. Það eru sem sagt 25.--29. gr. Þar er gert ráð fyrir því að fella niður þá grein atvinnuleysistryggingalaganna sem kveður á um skyldur ríkissjóðs til þess að leggja fram árlega upphæð eftir tilteknum aðferðum. En það er ekki gert ráð fyrir því að fella niður skyldur ríkissjóðs til að bera ábyrgð á skuldbindingum Atvinnuleysistryggingasjóðs. Ríkissjóður ber áfram ábyrgð á skuldbindingum hans. Er ekki á hreinu að það er ekki verið að fella niður ábyrgð ríkissjóðs á skuldbindingum Atvinnuleysistryggingasjóðs? Ég sé ekki að það sé verið að fella það niður og ég tel mjög mikilvægt að það sé skýrt. Ég vil í þessu sambandi spyrja hæstv. félmrh.: Hefur hann rætt þetta mál við aðila vinnumarkaðarins? Hefur hann rætt þetta við Alþýðusambandið og Bandalag starfsmanna ríkis og bæja? Er hann ekki með í vinnu nefnd sem er að endurskoða lögin um atvinnuleysistryggingar? Hefur hann lagt þetta fyrir hana? Mér þykir satt að segja nauðsynlegt að spyrja þessara spurningar vegna þess að Atvinnuleysistryggingasjóður er hluti af kjarasamningum sem upphaflega voru gerðir 1955 og hafa síðan verið endurnýjaðir aftur og aftur með margvíslegum breytingum á lögum um atvinnuleysistryggingar. Þess vegna vil ég fá þetta á hreint varðandi málið. Mætti ég aðeins bæta við annarri spurningu, hæstv. ráðherra, varðandi 28. gr.? Þar er gert ráð fyrir að hámarksbætur atvinnleysistrygginga verði 2.433 kr. á dag. Það er í raun og veru bara frysting frá því sem er í dag. Síðan kemur þarna inn í setning sem er þessi: ,,Þó er félagsmálaráðherra heimilt, að fengnu samþykki ríkisstjórnar, að breyta bótafjárhæð um allt að 3% frá forsendum fjárlaga ef verulegar breytingar verða á þjóðhagsforsendum frá afgreiðslu fjárlaga.`` Er þetta þak sem þarna er verið að tala um? Gæti félmrh. með öðrum orðum breytt bótafjárhæðum atvinnuleysisbóta um allt að 3% með reglugerð á fjárlagaárinu?

Upp og niður.

Og gæti væntanlega lækkað þær líka eins og það er orðað hérna. Já, þetta er heimild bæði til að hækka og lækka, það er athyglisvert. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir frammíkallið. Það er óvenjulegt að það geri gagn. En það er með öðrum orðum heimild fyrir ríkisstjórnina líka að lækka atvinnuleysibætur. Það er kannski meiningin. Ég vil spyrja að því. Í þriðja lagi: Gert var ráð fyrir í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar að taka 150 millj. inn á bætur almannatrygginga. Eru þær innan þessara 3% eða miðast 3% við bæturnar í dag plús 150 millj. kr.? Eru þetta 3% af x + 150 millj. kr.?

Já.

Fjmrh. segir já eða hristi höfuðið reyndar og ég skildi það svo að niðurstaðan væri já. En mér þætti vænt um ef hæstv. félmrh. vildi vera svo vinsamlegur að svara fyrir málaflokk sem ég treysti honum afar vel til að gera algerlega án hjálpar frænda síns, fjmrh. Þá vil ég næst víkja orðum mínum að hæstv. heilbrrh. Það varðar lögin um bætur almannatrygginga, en þeim er verið að breyta ansi mikið. Í fjárlagafrumvarpinu er verið að gera mjög miklar breytingar á almannatryggingalögunum og greiðslum til heilbrigðismála. Þar er t.d. verið að breyta lífeyristryggingum þannig ef ég las greinargerð þessa fjárlagafrv. rétt, að þær hefðu að óbreyttu hækkað um 1,4 milljarða, en samkvæmt ráðstöfunum sem boðaðar eru í fjárlagafrumvarpinu eru greiðslurnar lækkaðar um 1.115 millj. kr. þannig að breytingin felur í sér 2,5 milljarða frá því sem hefði verið að óbreyttu. Ég vil spyrja hæstv. heilbrrh. að því hvort þetta er ekki rétt skilið hjá mér. Það sem átti að gerast þarna var að afnám verðtenginga átti að gefa 450 millj. Nú er búið að skila því til baka. Síðan eiga fjármagnstekjur að skerða ellilífeyri. Það eru 285 millj. Heimildabætur átti að skerða um 250 millj., lækkun mæðra- og feðralauna áttu að vera upp á 125 millj. og síðan átti að fella niður ekkjulífeyri upp á 5 millj. kr. Mér sýndist sem sagt að með þessu móti væru menn að tala þarna um að lækka um 1.100 millj. kr. Hér er verið að skila aftur af þessum áformum sennilega um 600 millj. kr. samtals, eða hvað? Það væri fróðlegt að fá upplýsingar um hve miklu er verið að skila aftur af þessum áformum. Og ég vil spyrja hæstv. heilbrrh. hvort það eru 600 eða 700 millj. Mér sýnist að það séu væntanlega a.m.k. 600 millj. vegna þess að það er bæði sjálfvirka verðtengingin og innritunargjaldið. Þetta sýnist mér að hljóti að vera samtals í kringum 600 millj. og er það e.t.v. eitthvað fleira. Fyrir utan þetta, hæstv. forseti, ætlaði hæstv. heilbrrh. að spara á sjúkratryggingum 880 millj. kr. Þannig háttar til að sjúkratryggingarnar hefðu að óbreyttu hækkað um hálfan milljarð en með ráðstöfunum sem kynntar eru í greinargerð fjárlagafrumvarpsins áttu þær að lækka um 880 millj., þ.e. það er niðurskurður frá því sem ella hefði verið um 1.350 millj. kr. Þetta átti að fást með því að skerðing á Framkvæmdasjóði aldraðra átti að skila 330 millj., lyfjaútgjöld áttu að skila 330 millj. Og hvar er það mál á vegi statt? Hvernig á það að gerast? Ég spyr að því. Það átti að herða eftirlit, 100 millj., síðan átti að hætta endurgreiðslum til atvinnurekenda upp á 50 millj. Svo átti að breyta reglum um afslátt við 70 ára aldur, 40 millj. kr. Síðan átti að taka inn aukatekjur af ferliverkum upp á 20 millj. og ég ætla að spyrja um ferliverkin. Hvar er lagaheimildin fyrir ferliverkaskattinum? Hvar er hún? Hvaða lagaheimild var sett undir það? Og hvað er mikið tekið inn alls í þessum ferliverkaskatti sem var fundin upp í síðustu ríkisstjórn? Hvað er mikið tekið inn af þessum alveg sérstaka ferliverkaskatti sem var lagður á af síðustu ríkisstjórn og þótti alveg óskaplega merkileg uppfinning af þeim, en það er sennilega orðin gríðarlega há upphæð sem þar er um að ræða og ég spyr: Hvar er lagaheimildin og hvað er þetta mikil upphæð? Í sjöunda og síðasta lagi ætlaði svo ríkisstjórnin að taka inn 10 millj. kr. af fólki sem færi í sjónpróf og þeim sem færu í endurtengingar, 10 millj. á einu bretti, sérstaklega ef menn færu nú í hvort tveggja í einu. 10 millj. kr. Síðan átti í viðbót við þetta að hækka sértekjur á sjúkrahúsunum um 200 millj. kr. Það er viðbót við þetta. Það átti að spara á sjúkrahúsunum í Reykjavík og Reykjanesi 200 millj. kr. og síðan átti að knýja fram annan sparnað á sjúkrahúsunum upp á 50 millj. kr. Ég vil með öðrum orðum fá að frétta af því hvernig þetta frumvarp stendur með hliðsjón af þeim áformum sem kynnt voru í fjárlagafrumvarpinu, því mér sýnist að þarna hafi ýmsu verið breytt frá því sem þar var gert ráð fyrir og það væri gott að fá um það upplýsingar frá hæstv. ráðherrum. Í þessum kafla um breytingu á lögum um almannatryggingar er komið mjög víða við satt að segja. Hafa einhverjir skoðað nýlega lögin um almannatryggingar og rifjað það upp að þau voru sett fyrir 1970. Ætli þau hafi ekki verið sett ... 

Yfir 100 breytingar.

Yfir 100 breytingar, segir hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir sem þekkir þetta betur en allir aðrir menn í salnum. Það er búið að gera yfir 100 breytingar á þeim og aldrei hefur liðið svo þing að ekki hafi verið gerðar margar breytingar á lögunum um almannatryggingar. Við höfum gert margar tilraunir til að breyta þessum lögum. Við höfum skipað alls konar nefndir til að fara í það mál en þær hafa yfirleitt skilað litlu, það verður að segja það, þær hafa skilað litlu. Og það er eins og gengur þegar menn reyna að ná utan um löggjöf af þessu tagi, að það reynist vera erfitt af því að menn taka kannski allt of stórt fang og ráða ekki við það. Nú er verið að gera enn einar breytingar á lögunum um almannatryggingar og það eru einhverjar viðamestu breytingarnar sem hafa verið gerðar. Og þær eru mjög vondar breytingarnar sem núna er verið að gera og ég ætla aðeins að víkja að þeim örstutt. Í fyrsta lagi er verið að gera þá breytingu á 10. gr. laganna um almannatryggingar að þar er verið að bæta inn ákvæði sem tekur fjármagnstekjur ellilífeyrisþega inn í tekjuskilgreiningarhugtak almannatrygginganna. Og hver er skatturinn, hæstv. ráðherra, á fjármagnstekjur ellilífeyrisþega? Er hann 10% flatur eins og menn eru að tala um einhvers staðar? Er það kannski eitthvað annað? Hvað ætla menn að skattleggja mikið fjármagnstekjur ellilífeyrisþega, þessar 14 kr. sem menn eru alltaf að fá á sparisjóðsbókunum sínum um hver áramót? Hvað á að taka af þeim? Er það kannski bara 35% skattur eða er það kannski 40% skattur eins og á öðrum tekjum? Hvað á að taka af þessu fólki? Getur það verið að það eigi að taka 35% skatt af þessu fólki? Ég spyr af því tilefni að það er gert ráð fyrir því að taka 70% af upphæðinni. Síðan er hún væntanlega skattlögð eins og aðrar tekjur eða hvað? Hvað á að taka af þessum aurum ellilífeyrisþega? Ég held að það sé æskilegt að fá um það upplýsingar hvernig þetta á að gerast. Og til hverra nær þetta? Nær þetta til allra þeirra sem njóta bóta almannatrygginga? Er svarið já eða nei? Ég spyr og hæstv. ráðherrar þegja aldrei þessu vant, skammast sín kannski agnarlítið, getur verið, virðulegi forseti. Mér sýnist að hér sé verið að skattleggja fjármagnstekjur örorkulífeyrisþega, að það sé ekki bara verið að skattleggja fjármagnstekjur aldraðra, þessar 14 kr. sem gamalt fólk er að fá tilkynningar um á sparisjóðsbókum sínum, eftir áramót frá bönkunum, heldur eigi hér að taka ákveðinn hóp í þjóðfélaginu út úr til að fara inn í fjármagnstekjuskattskerfið núna, þ.e. öryrkjana, ekki okkur hin. Mér sýnist að það eigi að taka öryrkjana þarna inn vegna þess að þarna séu allir þeir sem þurfa að leita til almannatrygginganna með framfærslueyri. Það er mikil reisn yfir þessu, það verð ég að segja, hæstv. forseti. Og ég vil spyrja: Er þetta rétt skilið eða er þetta kannski misskilningur? Eða af hverju er ,,ráðherrasettið`` svona þegjandalegt á bekknum aldrei þessu vant, niðurlútt? Í annan stað, hæstv. forseti, er verið að setja inn ákvæði um sérstaka skattameðferð þeirra sem ekki hafa borgað í lífeyrissjóði. Það er mjög athyglisverð grein sem ég má til með að lesa upphátt því að hún er svo ótrúleg, með leyfi forseta: ,,Nú sinnir maður ekki lagaskyldu um greiðslu iðgjalda til lífeyrissjóðs samkvæmt lögum nr. 55/1980, um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda, með síðari breytingum. Er þá heimilt að áætla honum tekjur sem koma til frádráttar greiðslu tekjutryggingar. Setja skal reglugerð með nánari ákvæðum um framkvæmd þessa frádráttar.`` Bíddu nú við, eins og maðurinn sagði. Hvað er hér á ferðinni? Hér er það þannig ef ég skil þetta rétt að það á að lækka tekjutryggingu á þeim sem ekki hafa borgað í lífeyrissjóð. Og hvað á að lækka hana mikið? Það stendur ekki hér. Um hvað á að lækka tekjutrygginguna hjá þessu fólki? Það stendur ekki hér. Og hver á að finna þetta fólk? Verður gerð út einhver sérstök lífeyrislögga á vegum Tryggingastofnunar ríkisins til að finna þetta fólk? Hvaða fólk ætli þetta sé helst sem hér er um að ræða? Hvaða fólk er það sem á að siga lífeyrislögreglu Tryggingastofnunarinnar á? Og svo segi ég það líka, virðulegi forseti: Þetta er ekki framkvæmanlegt ákvæði og það stenst ekki stjórnarskrá af því að með því á að afhenda ráðherranum skattlagningarvaldið. Það er hann sem ræður því hvað tekjutryggingin er skert mikið hjá fólki sem hefur ekki borgað í lífeyrissjóði. Þetta er eins og ef dómsmrh. færi með sektarvaldið sjálfur. Þessi grein stenst því ekki það ákvæði stjórnarskrárinnar að það er bannað að framlengja skattlagningarvaldið út úr þessari stofnun og ég er alveg sannfærður um það að hæstv. heilbrrh. metur það svo þegar málið fær hér meðferð. Það er ekki nýtt að það komi hér tillögur. Hæstv. fjmrh. var lengi kennari í Hlíðaskóla og hann heldur alltaf að hann sé í þessari rullu af og til og er svona sjálfboðaliði á ráðherrabekkjunum að skýra út tölur stundum og er nokkuð sérkennilegt. En það er athyglisvert ef það hefur tekist hjá honum að plata hæstv. heilbrrh. til að láta skattleggja fjármagnstekjur örorkulífeyrisþega og ganga þannig frá málinu að heilbrrh. fari með skattlagningarvald gagnvart þeim sem ekki hafa borgað í lífeyrissjóði eins og fram kemur í 31. gr. Auðvitað er þetta frumvarp meira og minna allt saman skrifað í fjmrh. Ætli maður þekki það ekki. Þess vegna þurfti heilbrrh. að vera á vakt, hæstv. ráðherra. Það er málið. Til þess þurfa fagráðherrar að vera á vakt.  Ég ætla næst að víkja að 34. gr. frumvarpsins. En það er kannski rétt að ég fari aðeins yfir 31. gr. sem mér finnst nokkuð athyglisverð og þá breytingu sem verið er að gera á henni. Ég er ekki viss um að þetta hafi verið nokkurn tíma almennilega prófarkalesið. Menn eru að tala um að breyta málsgreinum sem ekki eru til í lögunum sjálfum. Það er nýlunda og nokkuð sniðugt kannski að breyta bara málsgreinum hér og þar í þjóðfélaginu. En algengara er að miða við ákveðnar málsgreinar í Lagasafninu, miklu algengara. Hitt er brautryðjendastarf að miða við málsgreinar einhvers staðar úti í þjóðfélaginu. En ég sé á tveimur stöðum eða svo, að þar hefur einhverjum fatast í prófarkalestrinum. Ég mun rétta ráðherra þessa texta á eftir til fróðleiks af því að ég tók að mér að renna í prófarkalestur áðan og samanburð á þessum lögum. Ég vil þessu næst, eins og ég sagði áðan, víkja aðeins að 38. gr. laganna um almannatryggingar, hæstv. heilbrrh. Í frv. stendur: ,,10. mgr. 38. gr. laganna fellur brott.`` Hvaða grein er það? Hún er svona, með leyfi forseta: ,,Nú greiðir vinnuveitandi laun í veikindaforföllum og renna þá dagpeningagreiðslur til hans þann tíma, að undanskilinni barnaviðbót sem fellur niður, þó aldrei hærri greiðsla en nemur 3/4 hlutum launanna.`` Er þetta sú breyting á endurgreiðslum atvinnurekenda sem ég var að vitna til áðan og er upp á 50 millj. kr.? Og ég vil þá spyrja hæstv. ráðherra: Hefur þetta verið 50 millj.? Styðst þessi áætlun við rauntölur eða hvað er hér á ferðinni? Ég átta mig ekki alveg á því, hæstv. forseti. Síðan vildi ég víkja næst að 35. gr. Hún er aðalgrein þessa frv. Hún er í raun og veru langalvarlegasta grein þessa frv. Það er greinin sem gerir ráð fyrir því að fella niður sjálfvirkar hækkanir á bótum almannatrygginga. Þetta er gömul grein og hefur verið í almannatryggingalögum alveg frá upphafi, var í lögunum um alþýðutryggingar sem alþýðuflokksmenn eru stundum að hrósa sér af að hafa sett fyrir stríð og byrjar svona: ,,Nú verður breyting á vikukaupi í almennri verkamannavinnu og skal ráðherra þá innan sex mánaða breyta upphæðum bóta samkvæmt lögum þessum og greiðslum skv. 59. gr. í samræmi við það.`` Áður stóð í þessari lagagrein: ,,Nú verður breyting á 8. taxta Dagsbrúnar``. Og upphaflega stóð í lögunum um alþýðutryggingar: ,,Nú verður breyting á almennum launum í hafnarvinnu``. Nú á að fella þetta út. Þetta er langsamlega afdrifaríkasta breytingin sem verið er að gera á almannatryggingalögunum og ég heiti á hv. formann heilbr.- og trn. að fara rækilega yfir þessi mál í sinni ágætu nefnd. Ég veit að ég þarf ekki að hvetja hann til þess vegna þess að hér er verið að gera tillögur um mun meiri breytingar á almannatryggingalögunum og annarri velferðarlöggöf á Íslandi en nokkurn tíma hefur áður verið gerð í frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Þess vegna er ljóst, hæstv. forseti, að umræðan um þessi mál í þessari stofnun hlýtur að taka einhvern tíma og ég skora á hæstv. ríkisstjórn að taka út úr frv. öll þau ákvæði, og þau eru mörg, sem ekki ,,þarf`` einu sinni að hennar mati að afgreiða fyrir áramót.

[15:03] Herra forseti. Mér er orða vant yfir þeim vinnubrögðum sem viðhafast í þinginu varðandi svona stórfelldar breytingar á lögum eins og lagðar eru fram í frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum fyrir árið 1996. Það er ekki liðinn sólarhringur frá því að þessu frv. var dreift á borðin. Það er verið að breyta hér 33 lagabákum og manni er ætlað að ræða þessar breytingar allar saman innan við hálfum sólarhring frá því að málinu var dreift á borðin. Og þess má geta að það var byrjað að ræða þetta kl. 11 í morgun. Hvers konar vinnubrögð eru þetta? Hér er talað um virðingu þingsins þegar það þykir henta og síðan eru svona vinnubrögð látin viðgangast. Mér finnst þetta ekki boðlegt, hvað þá þegar um svo stórfelldar breytingar er að ræða. Ég ætla að fara yfir nokkrar greinar í þessu frv. sem ég hef haft tök á að skoða. Ég ætla ekki að endurtaka það sem hv. 13. þm. Reykv., Mörður Árnason, fór inn á í fyrri ræðu okkar þjóðvakamanna í umræðunni um eðli skattbreytinganna sem hér eru á ferðinni. Um nefskattinn og markaða tekjustofna. Ég ætla að vona að hæstv. fjmrh. skoði þá ræðu því hann var ekki viðstaddur þegar hún var flutt.  Mig langar aðeins til að byrja á þeim mörkuðu tekjustofnum sem verið er að afnema og eru í upphafi þessa frv. Það eru breytingarnar á lögunum um Listskreytingasjóðinn, Kvikmyndasjóð, útvarpslögin, þjóðminjalög og fleira. Fyrst um niðurskurðinn á Kvikmyndasjóðnum. Það er verið að aftengja hann mörkuðum tekjustofnum eða taka hann út úr mörkuðum tekjustofni. Það hefur komið fram hjá kvikmyndagerðarmönnum að hver einasta króna sem þeir fá úr Kvikmyndasjóði laðar að 4--5 kr. á móti í erlendu fjármagni til kvikmyndagerðar. Mér finnst því mjög varhugavert ef þarna er verið að skera niður eins og verið hefur undanfarin ár. Einnig finnst mér sérkennilegt þegar aðflutningsgjöld af hljóðvarps- og sjónvarpstækjum og hlutum í þau sem hefur verið markaður tekjustofn í Menningarsjóð útvarpsstöðva eru tekin þarna beint og lögð í ríkissjóð. Mér finnst þetta sérkennilegt vegna þess að fyrr á þessu þingi kom fram í umræðum vilji hæstv. menntmrh., sem mér leist alls ekki illa á, að þessir peningar færu í sérstakan dagskrárgerðarsjóð fyrir kvikmyndagerðarmenn og dagskrárgerðarmenn. Ég hefði frekar haldið að slík lagabreyting kæmi hér inn en þessi breyting. Reyndar hafa þessir peningar ekki skilað sér þangað sem þeir áttu að gera, eins og kom fram í ræðu hv. 13. þm. Reykv. En hér er sem sagt verið að koma því í lög að þessir peningar skulu ekki þangað sem þeim var ætlað að fara í upphafi, til dagskrárgerðar sem verða mætti til menningarauka og fræðslu. Þá að jólaglaðningi ríkisstjórnarinnar til þeirra sem áttu rétt á bótum vegna þess að þeir eru þolendur afbrota. Nú á að fresta greiðslum sem komið var í lög á síðasta þingi, fyrir kosningar eins og kom fram í umræðunni áðan, um hálft ár. Og í 18. gr. frv. segir svo um breytingu þessara laga: ,,Bætur vegna einstaks verknaðar skulu ekki greiddar nema höfuðstóll kröfu sé 100 þús. kr. eða hærri.`` Hvað er verið að spara með þessari grein? Ég er ekki viss um að menn geri sér alveg grein fyrir því hvað er hér á ferðinni. Árið 1994 voru 11 af þeim 24 sem dæmdar hafa verið bætur vegna þessa með bótagreiðslur undir 100 þús. kr. Það er sem sagt verið að taka þarna af þeim 11 sem áttu þarna greiðslurétt á bótum og ríkisstjórnin sparar með því 530 þús. kr. Ég er sannfærð um að þolendur afbrota munar um þessa peninga. En sér er hver sparnaðurinn fyrir ríkiskassann. Árið 1993 eru það 17 sem lenda undir þessum 100 þús. kr. mörkum af þeim 36 sem dæmdir voru og hér er ég með tölur yfir Reykjavík. Ég tek það fram, en það er um það bil helmingurinn sem dæmdir hafa verið. Þar er sparnaðurinn með því að setja þessa grein inn í lögin 780 þús. kr. sem bitnar á 17 manns. Þetta er stórmannlegt. Síðan er tekið þannig á málum að ríkissjóður mun greiða 50% af ákvörðuðum bótum tjónþola. Það er sem sagt verið að borga helminginn af því sem búið var að dæma fólki. Ég verð að segja að mér finnst þarna lítilmannlega að verki staðið, vægast sagt. Og ég trúi því ekki að Framsfl. sem hefur kennt sig við félagshyggju og mannúð ætli að standa að þessu. Svo ég víki að öðrum þáttum þessa frv. vil ég minnast á atvinnuleysisbætur sem verið er að aftengja eins og reyndar líka almannatryggingabæturnar. Ég er ekki viss um að almenningur hafi gert sér grein fyrir því hvað er hér á ferðinni. Hann ætti að kynna sér það. Varðandi breytingarnar á lögum um almannatryggingar er ekki verið að vísa hér til endurskoðunar almannatryggingalaganna eins og þegar sérstök frumvörp hafa komið inn á þingið til að breyta þeim lögum. Það hefur meira og minna tíðkast frá 1971 þegar frv. hafa verið til umfjöllunar. Þó svo að það hafi verið gerðar 100 breytingar á þessum lögum þá skal alltaf, sérstaklega ef á að bæta réttarstöðu einhverra, vísað til heildarendurskoðunar á lögunum, sem nú er reyndar hafin. Það hefði verið nær að þessar breytingar hefðu komið inn í þá endurskoðun í stað þess að fylgja þeim bráðaúrræðum sem kallast ráðstafanir í ríkisfjármálum og afgreidd eru með hraði í gegnum þingið. Hér er enn verið að flækja reglurnar í almannatryggingunum og þótti þó mörgum nóg um fyrir. Nú á að skerða almannatryggingabæturnar, lífeyrisgreiðslurnar vegna fjármagnstekna. Byrjað á því að skerða greiðslur lífeyrisþega áður en aðrir eru farnir að borga fjármagnstekjuskatt. Þó svo að hún heiti ekki skattur, þessi skerðing, þá hefur þetta oft verið kallaður jaðarskattur, þessi tekjutenging bóta og skerðing vegna tekna. Og hvaða regla er sett hér inn? Jú, það á að skerða fjármagnstekjurnar að 70 hundraðshlutum. Enn ein reglan inn í skerðingarreglur lífeyristrygginganna. Grunnlífeyrir skerðist um 25% vegna tekna, tekjutryggingin um 45% vegna tekna og nú er það sem sagt 70% vegna fjármagnstekna. Hver er tilgangurinn með því að vera alltaf með þetta endalausa, flókna útreikningakerfi? Er þetta til þess að lífeyrisþegarnir átti sig ekkert á því hvað er verið að gera þeim? Ég bara spyr. Síðan er það 31. gr., þessi makalausa grein þar sem á að fara að hegna fólki fyrir að hafa ekki borgað í lífeyrissjóð. Ég spyr: Hvað á að vera í þeirri regugerð? Hvernig ætlar hæstv. heilbrrh. að taka á þessu og skerða bætur lífeyrisþega vegna þess að þeir hafa ekki borgað í lífeyrissjóð? Ég átta mig ekki á því hvernig á að fara að taka á því. Og á að skerða lífeyri öryrkja? Fjöldi öryrkja hefur aldrei átt kost á því að greiða í lífeyrissjóð. Mér þætti fróðlegt að sjá þessa reglugerð og ég legg til að hún verði lögð fyrir hv. heilbr.- og trn. áður en hún verður að lögum svo við fáum að skoða hvað út úr þessu kemur, ef þessi grein verður samþykkt hér í þinginu. Það er rétt sem komið hefur fram hér í umræðunni, það er ekki stætt á því að breyta almannatryggingalögunum svona án þess að vera með heildarsýn yfir lögin þegar breytingar eru gerðar. Það hefur sýnt sig að það verður alltaf til þess að einhverjir verða út undan og það verða mistök og koma gloppur í lögin þegar svona er staðið að verki. Síðan kemur 35. gr. þar sem á að aftengja almannatryggingabæturnar við launaþróunina í landinu. Í umræðunni hér áðan kom fram hjá hæstv. fjmrh. að það mætti hækka og lækka um þau 3% sem hér er getið um í lagagreininni. Hér á sem sagt að spara með því að aftengja almannatryggingabætur almennri launaþróun í landinu, aftengja laun þeirra sem lokið hafa sínum starfsdegi og geta illa eða ekki staðið vörð um sín kjör. Mér finnst ansi lágt lagst, hæstv. fjmrh. og forsrh. Þið eruð kannski líka að leggja saman? Það kæmi mér ekki á óvart. Síðan er hér veist að einstæðum foreldrum. Reyndar var nú búið að veitast að þeim nokkuð á síðasta kjörtímabili og skerða mæðra- og feðralaun það mikið að nú segja menn í stjórnarliðinu: Það er hvort eð er búið að skerða þetta svo mikið að það tekur því varla að vera að borga þetta. Þess vegna er þetta afnumið. Afnumdar greiðslur mæðra- og feðralauna með einu barni til einstæðra foreldra af því að það tekur því varla að greiða það. En ég get alveg sagt ykkur að þessa hópa munar um að fá þessar greiðslur þótt þær séu ekki háar. Það sem er að gerast með þessum skerðingum bæði hjá lífeyrisþegunum og einstæðum foreldrum er að það er verið að vísa þessu fólki meira og minna á félagsmálastofnanir sveitarfélaganna. Síðan kemur að þeim þætti sem á að spara ríkissjóði 5 millj. kr. á næsta ári og það er afnám ekkjulífeyris frá og með næstu áramótum. Það var nú reyndar búið að taka þannig á málum með ekkjulífeyrinn að það var búið að skerða hann svo á síðasta kjörtímabili að það er engin kona með ekkjulífeyri nema hún þurfi nauðsynlega á því að halda. Hún þarf að uppfylla þannig skilyrði að þeir sem geta framfleytt sér á öðrum tekjum fá þetta ekki greitt. Þarna er líka verið að vísa ekkjunum á félagsmálastofnun. Ég þekki það úr starfi mínu hjá Tryggingastofnun að til eru ekkjur sem eiga ekki tök á því að fá atvinnuleysisbætur, þær fá ekki vinnu eftir að þær missa maka sína og þær munar um þessar upphæðir. Þetta eru konur sem eiga rétt á þessu, á aldrinum 50--67 ára. Ég tek undir það að auðvitað er þetta arfur frá liðinni tíð. En ég er sannfærð um að smátt og smátt hefði þessi bótaflokkur orðið að engu, þ.e. það væru ekki fleiri sem hefðu þörf fyrir hann vegna þeirra breytinga sem orðið hafa í samfélaginu. En ég veit að í dag er viss hópur sem þarf á þessum greiðslum að halda. Mér finnst lítilmannlegt að fara að spara þarna 5 millj. kr. á þeim ekkjum í samfélaginu sem sannanlega þarfnast aðstoðar. Hér eiga þær ekkjur ekki rétt sem hafa einhverjar tekjur. Þetta var í stuttu máli yfirferð yfir almannatryggingarnar. En mig langar til áður en ég lýk máli mínu, hæstv. forseti, að koma aðeins inn á samgöngumálin sem valda mér áhyggjum. Það er niðurskurðurinn í flugmálunum sem mig langar aðeins til að minnast á en hann er um 50%. Ég hef áður hér á hv. Alþingi vakið athygli á ástandinu á Reykjavíkurflugvelli. Ég er ekki ein um að hafa áhyggjur af því hvernig málum er þar háttað og að ekki skuli vera tekið á öryggismálum og viðhaldi á Reykjavíkurflugvelli. Það er ekki einvörðungu hagsmunamál Reykvíkinga að flugvöllurinn verði lagaður. Um þennan flugvöll fara um 300 þús. manns á ári, um 90% þeirra sem ferðast í innanlandsflugi. Mig langar til að geta þess að árið 1991 lét þáv. samgrh., núv. þingmaður Steingrímur J. Sigfússon, gera hættumat á flugvellinum og þá komust menn að niðurstöðu um að brýnt væri að þar færu fram ákveðnar framkvæmdir og eru þær í tíu liðum. Ég veit að almannavarnanefnd Reykjavíkur hefur miklar áhyggjur af því að ekki skuli hafa verið farið í að skoða þessi mál og hefur sent erindi til samgrh., en þar sem samgrh. er ekki viðstaddur og ég get ekki spurt hann út í málið mun ég leggja fram skriflega fyrirspurn um það. Það er kannski skýrara að hann fái það í skriflegri fyrirspurn, sérstaklega þar sem þetta er viðamikið mál. Ég spyr hann þá frekar út í það síðar. En ég tel það ákaflega alvarlegt að ekki skuli vera tekið á flugvallarmálunum hér í Reykjavík. Ég veit að það eru mun fleiri en ég sem hafa áhyggjur af þessu máli. Ég ætla ekki að hafa ræðu mína lengri að sinni en áskil mér rétt til að taka þetta til frekari umræðu síðar.

[15:24] Virðulegi forseti. Ég vildi hafa hér nokkur orð um þetta frv. sem auðvitað mætti segja margt um og reyndar hefur það verið gert. Ég býst við að hæstv. ráðherrar hafi nú áttað sig á hvaða liðir það eru sem fyrst og fremst mæta andstöðu hér í þinginu. Það eru auðvitað þau ákvæði sem þrengja hag þeirra sem síst mega við því. Gegn þessum ákvæðum mun stjórnarandstaðan, allir sem einn, leggjast. Við verðum að vona að stjórnarliðar sjái að sér. Það gengur ekki að ráðast að fólki sem síst allra getur varið sig. Það væri líka ástæða til að fara orðum um afnám lögbindingar tekna til ýmissa verkefna þar sem miðað er við ákveðna tekjustofna og sums staðar tekjustofna sem hreinlega voru búnir til í því skyni. Hér er í rauninni um að ræða þann bandorm sem eitt sinn fylgdi alltaf frv. til lánsfjárlaga og var kallaður þráttfyrirkaflinn og hefur verið mörgum þyrnir í augum, m.a. þeirri sem hér stendur, og raunar fyrir neðan virðingu Alþingis að mínum dómi. En ég ætla ekki að fjalla frekar um það núna. Ég vil hins vegar taka undir hvert orð sem hér hefur fallið um það ráðslag að leggja til þessar lagabreytingar með þeim hætti sem hér er gert. Það ætti auðvitað að bera þær fram í mörgum frv., aðgreindum eftir málaflokkum. En ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta almennt né um einstök atriði nema um eitt þeirra því þar get ég ekki orða bundist. Herra forseti. 10. mars sl. staðfesti forseti Íslands lög um greiðslur ríkissjóðs á bótum til þolenda afbrota. Nú spyr ég hæstv. forseta hvort hæstv. dómsmrh. sé ekki í húsinu.

Hæstv. dómsmrh. er í húsinu. Forseti mun gera ráðstafanir til að hann komi hér.

Ég ætlaði, hæstv. forseti, aðeins að tala um þetta eina atriði í þessu frv. þannig að ég vildi gjarnan fá að bíða eftir hæstv. ráðherra.

Hæstv. dómsmrh. gengur í salinn.

Herra forseti. 10. mars sl. staðfesti forseti Íslands lög um greiðslur ríkissjóðs á bótum til þolenda afbrota. Þar með var náð afar mikilvægum áfanga í baráttu fyrir bættri meðferð brotaþola og fyrir breyttum viðhorfum í þessum efnum. Það er alkunna að mjög mörgum og ef ekki flestum tjónþolum hefur reynst mjög erfitt að sækja bætur í greipar þeirra sem tjóninu valda. Oft er vafalaust um að ræða tekju- og eignalausa ólánsmenn og þá hefur það í raun verið frá upphafi ljóst að þeir væru ekki borgunarmenn fyrir tjóninu, hvað sem öllum dómum líður. Í öðrum tilvikum hafa brotamenn komið sér undan greiðslum með ýmsu móti hreinlega vegna þess að þeir hafa ekki viljað inna þær af hendi. Í öllum tilvikum hafa tjónþolar verið í afar erfiðri og veikri stöðu. T.d. hefur staða tjónþola vegna ofbeldisbrota verið sérstakt áhyggjuefni kvennabaráttuhópa. Staða brotaþola vegna nauðgunar eða annars kynferðislegs ofbeldis er hér sérstaklega veik. Það er þeim mikil raun til viðbótar ægilegri reynslu af brotinu sjálfu og eftirköstum þess að reyna að sækja bætur í greipar afbrotamannsins og þeim klafa átti að létta af þeim með þessum lögum sem taka áttu gildi 1. janúar nk. Það var um flest og raunar allt gott að segja um þau lög sem þarna áttu að taka gildi og þær upphæðir sem þar voru lagðar til grundvallar. Þessi lög urðu mörgum fagnaðarefni. Ýmsir sem að lagasetningunni stóðu voru hreyknir af og töldu sér til tekna alveg með réttu, t.d. í kosningabaráttunni, að hafa staðið að þessum lögum. Þá töluðu stjórnarliðar um mikla réttarbót og þökkuðu sér verkið. Og þeir fengu þakkir. Það var almenn ánægja með þessa lagasetningu sem svo sannarlega virtist í höfn eftir mikla baráttu og mikið starf. Það var ekki síst fagnaðarefni að eftir vandaða undirbúningsvinnu náðist um þetta alger samstaða. Mikilvægasta niðurstaðan var að með þessu voru brotaþolum send þau skilaboð að samfélaginu væri ekki sama um örlög þeirra. Samfélagið vildi tryggja rétt þeirra og létta af þeim þeirri raun að þurfa að innheimta miskabætur frá afbrotamönnunum, oftast með litlum árangri. Það olli því miklu uppnámi þegar fréttir bárust á haustdögum af áformum ríkisstjórnarinnar um að fresta gildistöku laganna, svo sem ljóst varð þegar fjárlagafrv. birtist, þar sem ekki var gert ráð fyrir neinum framlögum í þessu skyni. Það var sýnilegt í lista yfir áformaðar lagabreytingar að þessu átti að fresta, ekki aðeins gildistökunni heldur einnig afturvirkni og um leið að svipta þá voninni sem þegar höfðu fengið dæmdar miskabætur allt aftur til ársbyrjunar 1993. Margir urðu til að bregðast mjög hart við þessum áformum og mótmæla með ýmsu móti. Sú sem hér stendur ræddi þetta strax í umræðu um stefnuræðu forsrh. í fyrstu viku október og aftur tveimur dögum seinna í 1. umr. um fjárlagafrv. Þingkonur úr öllum þingflokkum mættu til fundar sem konur frá Stígamótum, Kvennaathvarfi, Kvenna- og karlakeðjunni og fleiri aðilum boðuðu til og lýstu þar allar yfir vilja sínum til að vinna gegn þessum áformum. Sömu aðilar, þ.e. frá Stígamótum, Kvennaathvarfi, Kvenna- og karlakeðjunni, mættu á fund fjárln. Margt fleira hefur verið reynt til að fá ríkisstjórnina ofan af þessari ætlan sinni. Hvarvetna í samfélaginu er mikill stuðningur við þetta mál, þ.e. að lögin öðlist gildi 1. janúar nk. og í þeirri mynd sem þau voru samþykkt á Alþingi í mars sl. Hæstv. dómsmrh. hefur vissulega sýnt áhuga á þessum málum og vilja til að tryggja brotaþolum sómasamlega meðferð. Hann hefur unnið að umbótum á löggjöfinni og að meðferð slíkra mála. Ég nefni sérstaklega neyðarmóttökuna á Borgarspítalanum sem hefur reynst afar mikilvægur liður í bættri meðferð nauðgunarmála og annarra ofbeldismála af líku tagi. Það er svo sannarlega þakkarvert og virðingarvert. Hv. þm. Sólveig Pétursdóttir sýndi einnig vilja til að taka á málinu og tryggja að ekki þyrfti að koma til frestunar. Mér var kunnugt um að málið fór strax í athugun og ég batt vonir við að það mundi skila góðum árangri. Ég hafði satt að segja verulega góðar vonir um það þótt einhverjar breytingar yrðu hugsanlega á framkvæmd laganna, t.d. með því að greiðslum vegna brota sem orðið höfðu á næstu þrem árum fyrir gildistöku laganna yrði dreift með einhverjum hætti, en mig grunaði ekki að lendingin yrði sú sem hér blasir við. Ég á satt að segja bágt með að lýsa tilfinningum mínum í þessu efni. En mér fannst ég hreinlega verða fyrir ofbeldi. Hvað má þá segja um þá sem lögin varða. Það tók mig í rauninni talsverðan tíma að trúa mínum eigin augum og átta mig á afleiðingum þessa. Hæstv. forseti, hæstv. ráðherrar. Þessi niðurstaða er algjörlega óviðunandi og óþolandi. Hún er skelfileg og í raun og veru verri, jafnvel verri en frestunin sem áformuð var. Við verðum að taka einhvern veginn á þessu sameiginlega og tryggja framgang laganna eins og þau voru ákveðin. Ég get hugsað mér ýmislegt annað sem bærilegra væri að skera niður og við eigum að fara í það sameiginlega. Ég trúi ekki öðru en að hæstv. dómsmrh. yrði aðstoð Alþingis feginn ef hv. efh.- og viðskn. felldi þennan lið bandormsins út. Og ég hygg að hann tæki því fagnandi ef fjárln. sameinaðist um að finna niðurskurð á einhverjum liðum til að mæta þeim útgjöldum sem þetta hefur í för með sér. Ég vona að hv. fjárln. geti sameinast um leiðir í því efni. Hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir nefndi liði eins og ráðstöfunarfé ráðherra sem er reyndar 78 millj. samtals. Ég get tekið undir það. En sitthvað fleira mætti nefna, t.d. það að klípa einfaldlega af aðalskrifstofum ráðherranna eða ráðuneytanna sem þeir yrðu þá að mæta með fækkun utanlandsferða og samdrætti í veisluhöldum. Ég gæti alveg hugsað mér að Alþingi skilaði einhverju til baka af sínum hækkunum vegna aukins starfskostnaðar. Jafnvel mætti taka ögn meira af vegafé þó það sé ekki gott út af fyrir sig og sennilega næðist ekki samstaða um það. En að mínum dómi væri það nú bærilegra heldur en að ganga fram með þessum hætti. Ég gæti líka alveg hugsað mér að minna á að hæstv. Alþingi er með fjáraukalögum þessa dagana að samþykkja nær 70 millj. kr. aukafjárveitingu til sendiráðanna. Þar er nú skilningurinn fyrir hendi. Ég vil einnig minna hv. þm. á að þessi lög eru um ábyrgð ríkissjóðs á þessum bótum. Hann tekur að sér að greiða brotaþolum, tjónþolum, bætur og um leið öðlast ríkið rétt til endurkröfu á hendur afbrotamönnum. Þess sér ekki stað að menn geri ráð fyrir því að ná neinu inn í ríkissjóð á móti. Þarna verði með öðrum orðum um hrein útgjöld að ræða. Ég geri mér fyllilega grein fyrir því að innheimtuaðgerðir ríkissjóðs munu sjálfsagt aldrei skila aftur ígildi þessara bótagreiðslna. En þær hljóta nú að skila einhverju. Og hvers vegna er ekki gert ráð fyrir því hér? Ég sé þess ekki stað að svo sé. Herra forseti. Ég sagði það í upphafi að ég ætlaði ekki að fjalla um önnur atriði frv. Það hefur verið gert ágætlega fyrr í umræðunni, m.a. af hv. þingkonu Kristínu Ástgeirsdóttur. En ég gat ekki orða bundist varðandi þennan lið. Ég heiti á hv. þm. í öllum flokkum að leggjast á eitt og afstýra þessu hneyksli sem ég tel þessa afgreiðslu vera.

[15:39] Herra forseti. Ég vil inna eftir því áður en ég og e.t.v. fleiri hv. þingmenn taka til máls í annað sinn, hvort hæstv. ráðherrar hafi ekki hugsað sér að svara þeim spurningum sem bornar hafa verið fram. Hér eru mál sem varða hæstv. dómsmrh. t.d., heilbrrh., félmrh. og fleiri. Ég og margir fleiri ræðumenn höfum beint spurningum til hæstv. ráðherra og ég tel að það sé eðlilegri gangur í umræðunni að hæstv. ráðherrar svari spurningum þegar fyrstu umferð er lokið og áður en þingmenn ganga frekar á rétt sinn til að tala í umræðunni. Þannig að ég vil leyfa mér að beina þeim tilmælum til hæstv. forseta að hann kanni hvar hæstv. ráðherrar eru staddir, þeir hefðu nú mátt sitja betur hér í dag, og athugi hvort þeir hyggjast svara eða setja sig á mælendaskrá áður en umræðan heldur áfram lengur. Ég áskil mér þar af leiðandi rétt til að bíða með að taka aftur til máls á meðan þetta er í athugun hjá hæstv. forseta.

Forseti mun kanna hvar ráðherrar eru. Ég hygg að þeir séu flestir hér í húsinu.

[15:41] Herra forseti. Hér í umræðunni hefur með nokkrum orðum verið vikið að því ákvæði frv. sem hér er til umræðu og lýtur að takmörkunum á ábyrgð ríkissjóðs á greiðslum á bótum til þolenda afbrota. Nú er það svo að lögin sem samþykkt voru í ársbyrjun fólu í sér takmarkanir á greiðsluábyrgð ríkissjóðs. Það var ekki svo að greiðsluábyrgð ríkissjóðs væri án takmarkana. Það er mikilvægt að hafa það í huga í þessu sambandi. Það er vissulega rétt sem komið hefur fram að það voru mikilvæg skilaboð út í þjóðfélagið þegar Alþingi samþykkti að ríkisvaldið tæki ábyrgð á greiðslum bóta til þolenda afbrota. Í býsna mörgum tilvikum sem við vitum um á mörgum undanförnum árum hafa þolendur afbrota staðið uppi án þess að hafa getað innheimt þær bætur sem þeim ber. Það er réttlæti sem þingið vildi ekki fallast á. Ég tel þess vegna að mikilvægt skref hafi verið stigið þegar lögin voru samþykkt og tek undir þau sjónarmið sem sett hafa verið hér fram í þeim efnum af nokkrum þingmönnum. Við verðum hins vegar að horfast í augu við áveðinn veruleika við fjárlagagerðina og auðvitað má með nokkrum sanni segja eins og bent hefur verið á að menn hefðu átt að sjá það betur fyrir þegar málið var til afgreiðslu hér í byrjun árs. En vissulega bundu menn þá vonir við að fjárlagarammi dómsmrn. yrði heldur rýmri en raun varð á. Ég held á hinn bóginn að hv. þm. geti ekki verið ósammála mér um það að það er mjög mikilvægt að okkur takist að halda útgjöldum ríkisins innan ákveðinna takmarka og það gerist auðvitað ekki nema hvert og eitt ráðuneyti reyni að virða þá fjárlagaramma sem settir eru. Öðruvísi náum við ekki markmiðum okkar. Og það er líka mikilvægt fyrir alla þá sem eiga að njóta greiðslna úr sameiginlegum sjóðum að okkur takist að ná því markmiði. Það voru horfur á að fresta þyrfti ákvæðum laganna alfarið um heilt ár. Niðurstaðan varð sú að gera frekar breytingar á lögunum sem takmarka bótagreiðslur ríkissjóðs meir en gert var ráð fyrir í þeim eins og þau voru samþykkt. En ég minni enn og aftur á að í lögunum fólust takmarkanir. Þær eru hertar hér í þeim tilgangi að dómmrn. eins og önnur ráðuneyti geti tekið þátt í því að ná heildarmarkmiðum í ríkisfjármálum. Og það er mikilvægt að hafa í huga í umfjöllun um þessi mál að það markmið að ná hallalausum fjárlögum, sem að vísu næst ekki að þessu sinni en við erum að stíga vonandi mikilvægt skref í þá átt, skiptir þá sem njóta greiðslna frá ríkissjóði miklu máli. Ef við náum ekki þeim markmiðum þá erum við kannski fyrst og fremst að veikja stoðir þeirra sem virkilega þurfa á fjárhagsaðstoð ríkisins að halda. Traust fjármálastjórn er forsenda fyrir því að okkur takist að viðhalda varanlegu velferðarkerfi í landinu og tryggja öryggi þegnanna. Fyrir þá sök er lagt til að þessar takmarkanir verði samþykktar. Ég get að öðru leyti tekið undir þau sjónarmið sem hér hafa komið fram og eins og til að mynda hjá hv. síðasta ræðumanni um mikilvægi þess að ríkisvaldið tryggi þessar bætur. Það er ekki svo að hér sé einvörðungu um að ræða ábyrgð vegna bóta sem viðurkenndar hafa verið með dómi. Hér er einnig um að ræða ábyrgð á bótum án þess að dómur hafi gengið. Fyrir því eru þau ákvæði í lögunum að sérstök nefnd fjallar um þau mál og úrskurðar um bótaréttinn og um leið bótaábyrgð ríkissjóðs eða ábyrgð ríkissjóðs vegna bótanna. Það er ekki skilyrði fyrir þessari ábyrgð að það hafi gengið dómur um sök í málinu. Það hefur verið vikið hér að nokkrum öðrum málum, til að mynda þeim breytingum sem lagt er til að verði gerðar á skipun sýslumannsembætta í landinu. Það er hluti af sparnaðarráðstöfunum dómsmrn. að leggja til að tvö sýslumannsembætti verði sameinuð öðrum nærliggjandi embættum þar sem ekki er um langan veg að fara til að sækja sýslumannsþjónustu annaðhvort til næsta sýslumannsembættis eða næsta útibús sýslumannsembættis. Það er svo að ef við ætlum að ná árangri í sparnaði í ríkiskerfinu þá þurfum við líka að horfa á það að í yfirstjórn kerfisins þarf að gera endurskipulagningu. Hluti af yfirstjórn ríkiskerfisins eru sýslumannsembættin. Þau voru eðlilega staðsett og ákveðin á sínum tíma með tilliti til aðstæðna. Aðstæður hafa verið að breytast bæði vegna bættra samgangna, vegna bættra fjarskiptatækni og nýrra möguleika í þjónustu. Það er alveg ljóst að í áframhaldandi sparnaðaraðgerðum þarf að stíga enn stærri skref í uppstokkun í yfirstjórn kerfisins. Það liggur fyrir að á næsta ári þarf að stíga stærri skref og sameina fleiri sýslumannsembætti. Ég lagði fram tillögur um það fyrir ekki mörgum árum að stíga mjög stórt skref í þeim efnum. Þá þótti ýmsum sem ætlunin væri að stíga of stórt skref í einu og heppilegra væri að ná markmiðunum með því að hafa skrefin styttri en fleiri. Þær tillögur sem hér liggja fyrir byggja m.a. á því. Ég ætla ekki að gera upp á milli þessara sjónarmiða hvaða aðferð eigi að nota til að ná þessum markmiðum. Það er alveg ljóst ef við ætlum að ná frekari árangri í sparnaði í ríkisrekstri þarf líka að taka á yfirstjórninni. Menn verða að vera reiðubúnir til þess að taka á á því sviði. Þess vegna blasir það við að við þurfum að stíga enn stærri skref á næsta ári í þessum efnum. Við erum alltaf reiðubúnir til þess í dómsmrn. að ræða um fyrirkomulag þessarar þjónustu, hvernig má auðvelda fólki aðgang að henni, til að mynda með samningum við skrifstofu sveitarfélaga um afgreiðslur og þar fram eftir götunum ef það er um leið þáttur í því ná fram sparnaðarhugmyndum og minnka kostnað við yfirstjórnina sjálfa. Þá vík ég að Fiskifélaginu sem hv. 4. þm. Norðurl. e. minntist á í morgun. Hér er einfaldlega verið að afnema skyldu til samninga við Fiskifélagið. Ráðuneytið hefur átt mjög gott samstarf við Fiskifélagið um vinnslu á ákveðnum verkefnum fyrir Fiskistofu. Okkur hefur hins vegar þótt sem greiðslan fyrir þetta væri of há og það er hluti af sparnaðarráðstöfunum að ná niður kostnaði í þessu efni. Hins vegar höfum við verið í viðræðum við Fiskifélagið um áframhaldandi verktöku þess og væntum þess að þær viðræður geti leitt til þess að við gerum samning til lengri tíma við Fiskifélagið. Það hefur verið að ganga í gegnum breytingar. Óhjákvæmilegar breytingar. Þar höfum við verið að stíga þau skref að skilja á milli almennrar félagsstarfsemi og stjórnsýslu sem var óhjákvæmileg aðgerð. Fiskifélagið eins og aðrar slíkar stofnanir sem urðu vissulega til við aðrar aðstæður í þjóðfélaginu, urðu að horfast í augu við þá endurskipulagningu. Ég held að það hafi líka verið fullur vilji til þess innan Fiskifélagsins. Það hefur haft einhver tímabundin áhrif á stöðu félagsins en ég held að allir þeir sem fylgdust með síðasta fiskiþingi hafi sannfærst um að félaginu er að aukast þróttur og afl og síðasta fiskiþing bar vitni um nýja sókn félagsins. Ég held að það sé alveg fráleitt að ætla að þessar breytingar þurfi að leiða til þess að Fiskifélagið koðni niður. Það er ekki markmið stjórnvalda og enda held ég að starf þess á síðasta ári hafi sýnt að það er að eflast á nýjan leik. Ég vona að við getum átt áfram gott samstarf við Fiskifélagið um þessi verkefni en tel fullkomlega eðlilegt að ná þar niður kostnaði eins og á öðrum sviðum í opinberum rekstri og tel ekki eðlilegt að í lögum sé skylda til samninga. Ég er ekki viss um að það þjóni hagsmunum Fiskifélagsins til frambúðar að vera með slík ákvæði í lögum. Það er miklu betra og skynsamlegra að þróa gott samstarf og góða samvinnu á frjálsum grundvelli eins og ég tel að allar forsendur séu fyrir og vona að takast muni í þeim viðræðum sem nú standa yfir.

[15:55] Hæstv. forseti. Að mínum dómi er ekkert sem réttlætir tillöguna um að lækka ríkisábyrgð á bótum til þolenda afbrota og fresta greiðslum á þeim. Í þessari viku var samþykkt á Alþingi 150 millj. fjárveiting til niðurgreiðslna á lambakjöti vegna útsölu. Í þessari viku var líka samþykkt breyting á búvörulögum sem felur í sér aukinn kostnað ríkissjóðs upp á allt að tvo milljarða, ef ekki meira. Það er ekki boðlegt að hæstv. dómsmrh. skuli ræða um heildarmarkmið í ríkisbúskapnum og hallann á ríkissjóði þegar við erum að tala um 40 millj. kr. sparnað á móti þeim útgjöldum sem ég tók dæmi af. Við erum að tala um réttlætismál sem var samþykkt á þessu ári. Þetta eru lög sem voru samþykkt á þessu ári. Hér er um svo mikið réttlætismál að ræða að ekkert réttlætir þessa frestun og þessa lækkun á bótum. Ég skora á ríkisstjórnina að taka tillögurnar til endurskoðunar og að leita að peningum annars staðar. Ég nefndi t.d. fyrr í dag að reynt yrði að draga úr kostnaði við ferðalög og við risnu. Þar liggja hundruð milljóna. Það er ekki boðlegt að láta það út úr sér á hinu háa Alþingi að við getum ekki fundið 40 millj. til þess að þetta réttlætismál nái fram að ganga.

[15:57] Herra forseti. Það er vissulega auðvelt að benda á ýmsa aðra kostnaðarliði í fjárlögum þegar rætt er um mál af þessi tagi enda mjög algengt í umræðum eins og þessum. Við verðum hins vegar að gera okkur grein fyrir því ef við ætlum okkur að ná þeim markmiðum sem við höfum sett okkur í ríkisfjármálum að það þarf að vinna skipulega að því. Ég held að engin önnur leið geti tryggt að við náum þeim markmiðum nema með rammafjárlagagerð eins og þeirri sem þessi ríkisstjórn hefur unnið eftir og sú ríkisstjórn sem sat hér á síðasta kjörtímabili. Það er engin von til þess nema með skipulögðum vinnubrögðum af því tagi. Þá verður hvert ráðuneyti fyrir sig að axla þá ábyrgð að gera sparnaðartillögur innan þeirra marka sem því eru sett. Ef hv. þm. er jafnmikið á móti framlögum til landbúnaðarmála og hér kom fram á hann að beita öllu afli sínu á því sviði og í umræðum um þau en það getur ekki verið ákvörðunaratriði þegar dómsmrn. leggur fram tillögur til þess að halda útgjöldum sínum innan þess fjárlagaramma sem því er sett og það hefur samþykkt að vinna eftir.

[15:58] Hæstv. forseti. Hæstv. dómsmrh. er alveg jafn vel ljóst og mér að ýmsir málaflokkar hafa forgang umfram aðra. T.d. er það stefna þessara fjárlaga að hlífa nú menntamálum sem urðu fyrir allverulegum niðurskurði á síðasta kjörtímabili. Það er ekki sama um hvað við erum að tala. Ég er reiðubúin til að leggja hæstv. dómsmrh. lið við að fækka sýslumannsembættum. Ég tel að það sé rétt. Ég er tilbúin til þess að styðja ýmsar stjórnkerfisbreytingar. Það er ekki sama um hvað við erum að tala. Við erum að ræða mjög alvarlegt réttlætismál sem snertir fólk sem hefur orðið fyrir miklum áföllum. Við hljótum að geta sameinast um það á hinu háa Alþingi að finna þessar 40 millj. Ég trúi ekki öðru.

[15:59] Herra forseti. Ég held að það sé ekki mikill munur á skoðunum mínum og hv. þm., sem hér talaði, að þessu leyti. Ég fagna því að fá stuðningsyfirlýsingu við að ná fram sparnaðarmarkmiðum á öðrum sviðum og ekki síst eins og þeim sem við höfum verið að reyna að koma fram í yfirstjórn kerfisins sjálfs og vonandi eigum við eftir að sjá meiri árangur á því sviði. Ég hef sannarlega saknað þess að hafa ekki fengið nægan stuðning við það á undanförnum árum en vonandi verður þar bót á.

[16:00] Herra forseti. Ég hélt að ég væri hættur að verða hissa í þessum sölum en undir ræðu hæstv. dómsmrh. vaknaði þessi gamli hæfileiki til þess að undrast aftur. Það var út af fyrir sig notalegt en það var ekki notalegt að hlusta á málflutning og rökfærslu hæstv. ráðherra. Við erum að tala um lög sem eru nýsamþykkt og varða greiðslur bóta til þolenda afbrota. Þetta er mannréttindamál en hæstv. ráðherra kemur hingað og talar um ríkissjóðshallann og rammafjárlög. Herra forseti. Þeim sem hafa sætt varanlegri örorku vegna ofbeldis, þeim sem hefur verið nauðgað, þeim sem hafa misst nákominn ættingja vegna ofbeldis er ekki hugsað til halla ríkissjóðs. Þeir eru að hugsa um það að tjasla saman þeim brotum sem eru eftir af þeirra viðkvæma lífi. Þeir eru að hugsa um það að reyna að synda áfram í gegnum lífið og þessi lög voru einmitt hugsuð til að hjálpa þeim til þess. Svo kemur hæstv. dómsmrh. og talar um halla ríkissjóðs. Á ég að trúa því að hvergi sé hægt að finna þær 40 millj. sem þarf til þessa? Ég vísa því til hæstv. forsrh. Ég tel að það mundi hjálpa til þess að afgreiða þennan bandorm í gegnum þingið á næstu dögum og næstu vikum ef hann mundi hlutast til þess að þessu yrði kippt út alveg eins og góðir menn hlutuðust til þess að öðru álíka vitlausu sem laut að innritunargjöldum var kippt út úr bandorminum. Það mundi hjálpa mikið og greiða fyrir afgreiðslu málsins. En að öðru leyti hlýt ég, herra forseti, að mótmæla á öllum dýpstu, mórölsku forsendum málflutningi og röksemdafærslu hæstv. dómsmrh. í þessu máli.

[16:02] Herra forseti. Ræða hv. 15. þm. Reykv. kom mér ekki á óvart. En ég minnist þess þó að þegar við fjölluðum um þetta mál í síðustu ríkisstjórn voru auðvitað uppi efasemdir, ekki um efni frv. heldur um þann kostnað sem leiddi af því og ég man að flokkur hv. þm. hafði slíkar efasemdir í frammi. Svo kemur hv. þm. hér og nú eins og peningar skipti engu máli þegar réttarbætur af þessu tagi eru til umfjöllunar. Ég er alveg sammála hv. þm. um gildi þeirra réttarbóta sem hér er fjallað um. Við erum að stíga skref í þá veru að ríkið ábyrgist að hluta til bótagreiðslur til tjónþola sem þeir eiga rétt á úr höndum annarra. Eins og lögin voru samþykkt fólu þau í sér ákveðnar takmarkanir á bótagreiðslum ríkissjóðs. Vegna fjárhagsaðstæðna setjum við heldur meiri takmarkanir en við ætluðum í upphafi og ég man ekki betur en flokkur hv. þm. hafi bent á þær staðreyndir þegar við fjölluðum um þetta. Ég er ekki að gera lítið úr málflutningi hans hér en bendi bara á að öll verk af þessu tagi lúta þessum takmörkunum sem við stöndum frammi fyrir.

[16:04] Herra forseti. Þessi ræða hæstv. dómsmrh. var dæmalaus og sú versta sem hann hefur flutt. Það er meira en að seilast um hurð til lokunnar þegar menn leyfa sér í svona umræðu að svara með dylgjum um það sem einhverjir kunni einhvers staðar að hafa sagt. Ég kannast ekki við þessi ummæli mín eða samráðherra minna úr síðustu ríkisstjórn. Ég kannast ekki við að Alþfl. hafi lagst gegn þessu. Það undirstrikar hversu brotgjarn sá stallur er sem hæstv. dómsmrh. stendur á í þessu máli að hann skuli leyfa sér að svara þeim sem mótmæla honum með dylgjum af þessu tagi.

[16:05] Herra forseti. Hér var ekki um að ræða neinar dylgjur. Ég benti aðeins á þá staðreynd að flokkur hv. þm. hefur oft og iðulega bent á, bæði utan og innan ríkisstjórnar, þær fjárhagslegu staðreyndir sem setja okkur mörk á hverjum tíma. Ég er ekki að segja flokki hv. þm. þetta til hnjóðs. Þvert á móti er þetta kannski það sem helst má finna flokki hv. þm. til ágætis að hann hefur reynt að sýna ábyrgð í ríkisfjármálum. Ég er hvorki að draga úr vilja hv. þm. né flokks hans til þess að taka myndarlega á í þessu máli, engan veginn að væna hvorki hv. þm. né flokk hans um það heldur aðeins að vekja athygli á því að bæði í þessu máli og öðrum þurfa menn að virða þær fjárhagslegu takmarkanir sem ríkissjóði eru settar á hverjum tíma.

[16:06] Herra forseti. Hæstv. dómsmrh. reynir auðvitað að verja lagabreytingarnar um bótagreiðslurnar. Honum er nauðugur einn kostur. Hann talar um heldur meiri takmarkanir á upphæð bótagreiðslna eins og þær séu ekki mjög miklar en þær eru auðvitað geysilega miklar og það hefur allt verið rakið áður. Ég tel mig reyndar vita nokkuð um hug hæstv. dómsmrh. í þessu máli og staða hans er auðvitað ekkert öfundsverð. Honum er settur ákveðinn rammi og svigrúmið er lítið í ráðuneyti hans. Ég held að honum sé þetta bæði sárt og nauðugt. Ég held að það skorti ekkert á skilning hans en að vandamálið sé að þennan skilning skorti meðal samráðherra hans og þeirra sem standa að baki þessari ríkisstjórn. Ég kalla eftir skilningi úr röðum þeirra því að hér er um að ræða forgangsröðun í ríkisfjármálum og allir ráðherrar bera ábyrgð í þessu efni. Ég er sannfærð um að hæstv. ráðherra fagnar stuðningi alþingismanna í þessu efni, bæði úr minni og meiri hluta, við að finna leiðir til þess að tryggja framgang laganna í óbreyttu formi. Ég ítreka að ég heiti á hv. þm. í öllum þingflokkum að sameinast um að finna leiðir til þess að tryggja lögunum þann framgang sem þau eiga að fá.

[16:09] Virðulegi forseti. Oft hef ég blygðast mín sem stjórnarliði vegna vinnubragðanna í desember yfir því hvernig tillögur í fjárlagagerðinni koma seint og illa fram, yfir því að bandormur kemur eins og gusa einhvern tíma í desember og þingmönnum er ætlað að setjast yfir þessi mál með miklum hraða. En aldrei hefur mér fundist jafnmikið virðingarleysi felast í framlagningu bandormsins svokallaða og núna, virðingarleysi við þingmennina sem eiga að vinna með hann og taka efnislega á því sem þarna er lagt fram, virðingarleysi gagnvart þingnefndunum sem koma margar að þessu máli þó að honum sé vísað til efh.- og viðskn. og blygðunarkennd yfir þeirri flausturslegu yfirferð sem er væntanlega fram undan miðað við þessi vinnubrögð. Áðan var nefnt varðandi einstöku mál hvort ekki væri hægt að finna 40 millj. og taka af öðrum kostnaðarliðum, hvort ekki mætti einhvers staðar finna fjárveitingar. Mig langar að nefna hvað mér finnst vera gallinn á ríkisfjármálunum og meðferð þeirra, þessu dreifða valdi, skiptingu ríkisfjármálanna á milli ráðuneyta sem eru bundin í tölur sem einhvern tíma voru og eru hækkaðar eða lækkaðar innan ramma sem gefinn er og er svo teygður og togaður eftir pólitískum átökum í þingsal hverju sinni. Þetta er einmitt það sem er svo ólíkt því sem er í sveitarstjórnunum þar sem menn geta komið sér saman um að draga úr eða frysta ástand í einhverjum málaflokki og veita öðrum málaflokki fullkominn forgang vegna áherslu á það sem þeir vilja efla. En við ríkisstjórnarborðið gefur enginn eftir gagnvart öðrum. Allir skulu halda í sitt eins og unnt er og hvergi gefa boltann yfir til annars. Þess vegna er alveg ljóst að það mun hvergi geta gerst annars staðar en í þingsal að við finnum saman 40 millj. til að bæta úr svo vondu máli eins og hér hefur verið rætt. Ég vil líka geta þess að þessi bandormur er stórpólitískur. Auðvitað er hann alltaf pólitískur en að þessu sinni er hann stórpólitískur. Það er í fyrsta lagi vegna niðurskurðarins sem hér er verið að staðfesta og sem staðfestir mjög harkalegar gerðir gagnvart þeim sem minnst hafa í okkar þjóðfélagi. Í öllum tilfellum er niðurskurðarhnífnum beitt gagnvart þeim sem minnst hafa og þeim sem jafnvel ekkert eiga. Í öðru lagi er hann stórpólitískur vegna þess að grundvallarbreytingar á lögum sem voru ræddar á sínum tíma sem frv. í þingsal sem fjallað var um í nefndum og afgreiddar úr nefnd, væntanlega öfluga yfirferð, og lögfestar á Alþingi, slíkum lögum og sterkum ákvæðum þeirra er nú kippt úr sambandi í einni vendingu. Með einu pennastriki eru ákvæði sett út úr lögunum sem voru á sínum tíma hugsuð sem grunnurinn að framgangi þeirra mála sem viðkomandi lög fjalla um. Ég veit að á liðnum árum höfum við öll staðið að því að samþykkja svokölluð ,,þrátt-fyrir``-ákvæði aftur og aftur og við réttlætt þau með því að það séu erfiðar tímar, það sé samdráttur í þjóðfélaginu og þess vegna verði að draga úr þeim ákvæðum sem lögfest eru. En hér er 33 lögum breytt með einu plaggi og ,,þrátt-fyrir``-ákvæðunum svokölluðu kippt úr sambandi. Í öllum þeim lögum sem hér er breytt hvað ,,þrátt-fyrir``-ákvæðin varðar, öllum lögunum sem hafa lögfestan tekjustofn, er því ákvæði hent út. Mér sýnist að það séu um 10 lög þar sem kveðið er á um lögbundinn tekjustofn sem er nú sett út eins og hendi sé veifað til allrar framtíðar. Ég get alveg tekið undir að það sé mikilvægt að skoða sjálfvirkni ríkisútgjalda, að það sé erfitt að vera með þá miklu sjálfvirkni sem er komin í ríkisútgjöldin. En það er allt annað að ætla þingmönnum vinnubrögð af þessu tagi, að fá ekki að skoða, fjalla nægilega um og af myndugleik hvað er rétt að gera í hverju einstöku tilfelli. Alþingi fannst á sínum tíma réttmætt að tekjustofnar væru tryggðir í þessum tilfellum og því ætti Alþingi að skoða hvert tilfelli nú þegar tekjustofnum er varanlega hent út úr lögunum. Og það er ekki hægt að skoða þetta á neinn viðunandi hátt vegna þess hraða sem þessi bandormur á að hafa í gegnum þingið. Ég sé það, virðulegi forseti, að svokallað ,,þrátt-fyrir``-ákvæði er látið halda sér t.d. varðandi erfðafjársjóðinn og Framkvæmdasjóð fatlaðra sem nú er verið að skerða mjög. Í fyrsta sinn er gripið til þess ráðs að skattur erfðafjársjóðs er ekki lagður óskertur inn í framkvæmdasjóðinn. En skrefið hefur verið stigið. Í þetta sinn er framkvæmdasjóðurinn skertur, erfðafjársjóður skilar sér ekki inn í hann og það segir okkur að miðað við þau 10 lög sem nú er tekið á með varanlegum hætti hljótum við að gera ráð fyrir því að þetta sé fyrra skrefið af tveimur og seinna skrefið verði að afnema erfðafjársjóð sem tekjustofn Framkvæmdasjóðs fatlaðra. Og þar sem ég stend í þessum ræðustól Alþingis finn ég á mér að það er það sem koma skal í næstu fjárlögum, næsta ríkisfjármálabandormi, að Framkvæmdasjóður fatlaðra skuli þar eftir verða fjármagnaður með framlagi á fjárlögum. Ég tel að það sé mjög brýnt að þingmenn búi sig undir að þetta sé fyrra skrefið af tveimur í sömu átt. Ég tek undir þá gagnrýni sem hér hefur komið fram. Það er óhugnanlegt hversu víða í fjárlögunum og bandorminum er höggvið í sama knérunn, eða þá sem minnst hafa. Virðulegi forseti, má vera að það sé misskilningur hjá mér en ég hef á tilfinningunni að það sé mjög mikil óróleiki í þingsal. Það er fremur óþægilegt að svo margir fundir séu í gangi í einu.

Forseti tekur orð hv. þm. til greina og biður þingmenn um að veita ræðumanni hljóð.

Þeir geta farið í hliðarherbergi ef þeir vilja ræða eitthvað annað. Það sem ég var að leggja áherslu á, virðulegi forseti, er að það er óhugnanlegt hversu víða í fjárlögunum og bandorminum er höggvið í sama knérunn og hagur þeirra sem lítið hafa skertur. Það er búið að flytja mjög langar ræður um þau mál hér þannig að ég ætla að stytta mál mitt hvað það varðar, en þó vil ég endilega árétta það sem mér liggur helst á hjarta. Bætur almannatrygginga og Atvinnuleysistryggingasjóðs eru algerlega aftengdar launaviðmiðun. Ég ætla að nefna það hér að það var mat ASÍ og BSRB að þetta þýddi um 600--700 millj. kr. sparnað ríkisins. Það er ekki bara verið að sporna við útgjöldum. Það er hreinlega verið að spara á því sem fólk sem ekkert hefur fær í bætur. Við höfum gagnrýnt það harðlega í flokki mínum að fjármagnstekjuskattur sé tekinn upp gagnvart öldruðum án þess að nokkur ákvörðun liggi fyrir um það hvort eða hvenær væntanlegur fjármagnstekjuskattur verði lagður á aðra þegna. Ég get alveg tekið undir þá gagnrýni og hef gert það í umræðu um fjárlög að það sé óviðunandi að fólk með fjármagnstekjur fái viðbótarbætur frá Tryggingastofnun. En við verðum líka að vera sjálfum okkur samkvæm og á meðan við höfum ekki lagt fjármagnstekjuskatt á aðra þegna er óviðfelldið að leggja þennan skatt á aldraða. Það er fremur lítið fjallað um aukna gjaldtöku sem hefur verið boðuð og er óljóst hvar hún kemur niður og hvernig verður farið með hana eftir að innritunargjöldin hafa verið felld út. Ég fagna því alveg sérstaklega að Framsfl. hefur haft döngun í sér til að fella út innritunargjöld á sjúkrahús, sem búið var að samþykkja. Ég nefndi Framkvæmdasjóð fatlaðra áðan og ég ætla að nefna það varðandi hann að það hefur verið full sátt um ýmislegt sem hefur snúið að þessum sjóði. Hann var við stofnsetningu ákveðinn til þess að standa undir byggingarframkvæmdum, ekki rekstri. Hins vegar hefur það gerst í áföngum að ákveðinn hluti Framkvæmdasjóðs fatlaðra hefur verið tekinn til að standa undir rekstri og það hefur verið réttlætt með ýmsu. Fyrst varðandi viðhald, seinna varðandi viðhald og aðgengimál fatlaðra sem brýnt var að taka á og enn síðar var það aukið að rekstur mætti nema um það bil 40% af því fjármagni sem var í sjóðnum, svo fremi að greiðslurnar sem inntar væru af hendi væru til að létta á stofnanaþjónustu og þar með létta á stofnanaþörf. Það er mjög mikilvægt þegar við förum út í að taka fjármagn úr Framkvæmdasjóði fatlaðra í rekstur að það séu þá greiðslur sem létta á stofnanaþjónustu, að það séu nýjar leiðir sem farið er til að afstýra því að það þurfi að reisa fleiri byggingar þar sem starfsemi fyrir fatlaða fer fram. Þannig hafa t.d. aukin liðveisla við fatlaða sem gerir þeim kleift að búa í eigin íbúð, liðveisla til að vera úti í atvinnulífinu í stað þess að byggja verndaða vinnustaði og auknar greiðslur til stuðnings fjölskyldum sem taka fötluð börn að sér yfir helgar, hlúa að þeim og létta á erfiðleikum heimila þar sem fötluð börn búa og ýmsir aðrir slíkir liðir verið greiddir úr Framkvæmdasjóði fatlaðra vegna þess að þeir þýða kerfisbreytingu og létta á stofnanauppbyggingu. Þeir létta á seinni tíma rekstri. Það er rétt leið að fara og góð stefna. Þess vegna hefur verið leitað eftir því hverju sinni að samtök fatlaðra væru með í þessari stefnumörkun. Þau hafa fallist á að veita fjármagn úr þessum sjóði til reksturs og hafa viðurkennt þörf þessara þátta. Nú er engin sátt. Nú berst inn á borð okkar þingmanna erindi frá hverjum samtökunum á fætur öðrum, öllum samtökum öyrkja og Samtökum aldraðra. Allir bera ugg í brjósti. Allir óttast hvert er stefnt vegna þess að öll sátt hefur verið lögð fyrir róða. Menn kæra sig ekki lengur um að leitað sé eftir því að stíga saman þau skref sem stigin eru inn í nýja framtíð með breyttum áherslum. Það er bara gert si svona, af því að ríkisstjórnin ætlar að hafa það svona. Og það er miklu stærra mál að hverfa frá sátt og samvinnu, t.d. um sjóð sem þennan, en það sem nemur fjárhæðinni sem verið er að rýra hann með. Því nú er vantrú og tortryggni ráðandi í röðum þeirra sem eiga að hafa samvinnu við ríkisvaldið í þessum mikilvægu málum. Virðulegi forseti. Áður en ég tók hér til máls var verið að ræða hvernig dómsmrh. hefur farið með bótagreiðslur vegna kynferðislegs ofbeldis. Þetta er nákvæmlega sama niðurstaðan og ég hef gert að umtalsefni, það er vegið að þeim sem bágir eru. Nú á að lækka bótagreiðslur til þeirra sem eru í sárum og hafa lítið haft fram til þessa. Þeir hafa litið til þess að lögin kæmu til framkvæmda og hagur þeirra yrði bættur. Það er óviðurkvæmilegt hvert ráðherrar beina niðurskurðarhnífnum og það er ekki hægt að réttlæta það. Það er e.t.v. að bera í bakkafullan lækinn að ræða frekar það sem snýr að þessum bótagreiðslum. Ég get þó ekki stillt mig um að nefna hvernig á að skerða bæturnar. Það er ekkert smáræði, það eru ekki einhver 10%, það eru ekki einhver 25%. Nei, það er verið að lækka bætur vegna tjóns á munum úr 500 þús. í 250 þús., hámarksbætur vegna líkamstjóns úr 5 millj. í 2,5, hámarksbætur vegna miska úr 1 millj. í 400 þús. og hámarksbætur vegna missis framfæranda úr 3 millj. í 750 þús. Hvernig í ósköpunum er hægt að setjast niður með pennann og ákveða að bætur vegna missis framfæranda séu nú nægilegar 750 þús. ef niðurstaðan í vor var sú að þær ættu að vera 3 millj.? Það er auðvitað fullkomlega afstætt að vera að tala um bætur yfirleitt eða bætur fyrir missi framfæranda. En að fara úr 3 millj. í 750 þús. er svo dæmalaust að mig undrar ekki að dómsmrh. hefur verið fremur rjóður á vangann þegar hann svarar viðbrögðunum við þessu ákvæði. Ég tek undir þær áskoranir sem hér hafa komið fram. Það er verst að ráðherrar sitja ekki hér, sérstaklega fjmrh. sem ætti að heyra áskoranir okkar þingmanna. Ég tek undir áskoranir til annarra ráðherra að hjálpa dómsmrh. með rammann sinn ef hann á ekkert innan hans svo hægt sé að finna þessar 40 millj. Virðulegi forseti. Ég hef fyrst og fremst beint sjónum mínum að útgjaldaþáttum í velferðarþjónustunni og ég hef gert það viljandi vegna þess að formaður Alþfl., Jón Baldvin Hannibalsson, gerði þessum bandormi mjög vel skil í ræðu sinni og fór yfir önnur efnisatriði þar sem sjónarmið okkar alþýðuflokksmanna koma fram. En mig langar að koma með nokkrar fyrirspurnir sem ég held að ekki hafi verið komið inn á í þessari umræðu og óska eftir því að fá upplýsingar um hvað felist í ákvæðum bandormsins. Eins og komið hefur fram, þá er hann afar fátæklegur. Hann er afar fátækur af upplýsingum um hvað í raun felst í þeim lögum sem verið er að breyta. Fyrsta dæmið sem ég vil nefna er 17. gr. Í athugasemd um hana segir: ,,Framlag ríkissjóðs til kirkjubyggingasjóðs hefur verið skert eða fellt niður með sérstöku tímabundnu ákvæði nokkur undanfarin ár. Framlagið á að nema 600 þús. kr. á ári, miðað við byggingarvísitölu 1. júlí 1981. Það mundi núna nema 8,1 millj. kr. Hér er lagt til að framlag til sjóðsins fari að ákvörðun Alþingis hverju sinni, en í fjárlagafrv. er ekki gert ráð fyrir framlagi til þessa málefnis.`` Bandormurinn birtist ekki fyrr en í gær og það er útilokað fyrir okkur þingmenn að fletta upp 33 lögum til að sjá nákvæmlega hvernig fjallað var um þessa þætti í þeim, hvað þá heldur að við getum flett því upp og skoðað hvernig hefur farið með þennan lið á liðnum árum. Það ætti að sjálfsögðu að standa hér hvernig framlagi hefur verið háttað á liðnum árum svo auðveldara væri fyrir þingmenn að athuga hvað verið er að gera og í hverju það er frábrugðið því sem áður hefur verið. Ég hef nefnt Framkvæmdasjóð fatlaðra sem fjallað er um í 22. og 23. gr. og kallað eftir því varðandi hann hvort nánari skilgreining hafi fengist á því til hvers konar reksturs skerðing hans á að fara. Á hún að ganga inn í málaflokkinn eins og hver önnur fjárhæð fjárlaga eða er hún ætluð í eitthvað sérstakt? Er búið að fara yfir það í Framkvæmdasjóði fatlaðra hvert hlutfall framlaga til þeirra þátta sem ég nefndi hér áðan, viðhald, liðveisla, stuðningsfjölskyldur o.s.frv., verður af því sem eftir er í sjóðnum? Miðað við fyrri reynslu má gera ráð fyrir að til þessa fari um 100 millj. Þá værum við jafnvel komin upp fyrir það sem eftir stendur í sjóðnum, miðað við það sem þegar er bundið. Ég gagnrýni harðlega að hér skuli vera teknar geðþóttaákvarðanir um þróun bóta almannatrygginga og atvinnuleysistrygginga en það er það sem koma skal að ríkisstjórn mun ákveða hverju sinni hvort yfirleitt á að hækka bæturnar eða ekki. Ég geri mér fulla grein fyrir því að 3% svigrúm er inni í ákvæðinu fyrir næsta ár. En það er í þessu eins og öðru að skrefið hefur verið stigið. Hér eftir er það ákvörðun ríkisstjórnarinnar hvað er greitt og að hve miklu leyti hlutfalli er haldið. Um 40. gr. segir svo: ,,Þar sem fyrirhugað er að fella niður bótaflokkana ekkju- og ekklabætur og ekkjulífeyri en rýmka heimild til greiðslu dánarbóta í staðinn, er nauðsynlegt að breyta samhliða upptalningu 1. mgr. 1. gr. laga um félagslega aðstoð. Þá er tekið inn ákvæði um endurgreiðslu umtalsverðs kostnaðar við læknishjálp og lyf.`` Þessar fjórar línur eru það sem sagt er um 40. gr. um ekkju- og ekklabætur og um endurgreiðslu vegna læknishjálpar og lyfja. Hvað þýðir þetta ákvæði í raun? Hvaða fjárhæðir er verið að setja af? Hvaða fjárhæðir er verið að taka inn í endurgreiðslur vegna kostnaðar og hvernig á að fara með það? Hvaða reglur eru þarna boðaðar? Ég ber þá spurningu fram til ráðherra. Í 41. gr. eru mæðra- og feðralaunin skert. Hvað er sagt í ríkisfjármálabandorminum þegar ríkisstjórnin ákveður að skerða mæðra- og feðralaun? Sagt er: ,,Þessi breyting felst í því að mæðra- og feðralaun með einu barni falla niður. Þau nema nú 1.048 kr. á mánuði og lækka bætur um sömu fjárhæð á hvert barn með tveimur og þremur börnum.`` Vegna þess að bandormurinn kom fram í gær og menn hafa verið að hlaupa yfir þessi ákvæði þá hafa sumir gripið þetta þannig að verið sé að skerða mæðra- og feðralaunin með einu barni. En það er verið að gera meira. Ákveðið er að bætur með tveimur og þremur börnum skerðast nú um 1.048 kr. á hvert barn. Það á að fella bætur niður með fyrsta barni og skerða bætur með öðru og þriðja barni um 1.048 kr. á mánuði. Þetta er stórt mál á sama tíma og boðað er að skoða jaðarskattana, skoða hversu langt er gengið í tekjutengingu bóta, boðað að taka á barnabótaaukanum þannig að svolitlu sé létt af þeim bratta sem við köllum jaðarskatta. Á sama tíma er laumað inn litlu ákvæði um að fella niður mæðra- og feðralaun með einu barni og lækka um 1.048 kr. á hvert barn með tveimur og þremur börnum. Þarna er sem sagt skert fram að fjórða barni. Það er allt í sama stílnum hjá þessari ríkisstjórn. Mér er óskiljanlegt að flokkur sem hefur viljað teljast til fjölskylduflokks skuli hafa þessa stefnu í ríkisfjármálum. Það er höggvið alls staðar í sama knérunn. Hvernig kemur þetta inn í fjölskyldumálin og hvernig kemur þetta inn í stöðu þeirra einstaklinga sem fá mæðra- eða feðralaun með börnum sínum? Athyglisvert er að þegar vitnað er í jafnréttissjónarmið í þessu plaggi þá er vitnað í að eitthvað sé ekki lengur í takt við jafnréttissjónarmið. Þá er það af því að það er hjá öðru kyninu en ekki hinu. Um 43. gr. segir: ,,Ekkjulífeyrir er bótaflokkur sem ekki er lengur í takt við jafnréttissjónarmið. Því þykir rétt að fella hann niður.`` Samræmingin er alltaf niður á við. Ekki er verið að skoða hvort ekkjur og ekklar þurfi einhvern stuðning. Nei, af því að þetta er ekkjulífeyrir og brýtur í bága við jafnréttið á að þurrka hann út. Þeir sem hafa notið lífeyrisins munu þó halda áfram að fá hann en sá sem er að verða 67 ára og hefur búist við því að þarna kæmi einhver hungurlús fær hana ekki. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að fjalla um fleiri af þessum útgjaldaþáttum. Ég veit að það er umhugsunarefni að við komum hvert af öðru og tölum um sömu þættina. Margar greinarnar eru með þeim hætti að það er mjög mikilvægt að ræða um þær aftur og aftur og skrifa um þær og þannig að allir geri sér grein fyrir því hvað hér er á ferð og hvað ríkisstjórnin er að gera. Að lokum ætla ég að nefna þætti sem snúa ekki beint að útgjöldunum en snúa að heilbrrh. Í 47. og 48. gr. er ákvæði um heilsugæslustöðvar. Þar er lagt til að formaður stjórnar heilsugæslustöðva verði skipaður af þeim ráðherra sem hann á að vera trúnaðarmaður fyrir og að kjörtímabil hans sé hið sama og ráðherrans. Ég er alveg sammála því og ég held að það sé frekar gott mál. Það hefur verið tekið upp í mörgum öðrum tilfellum. Síðan segir að ekki sé nauðsynlegt að viðkomandi formaður hafi búsetu á viðkomandi svæði. Í 48. gr. er lagt til að skipunartími fulltrúa ráðherra skuli vera takmarkaður við embættistíma og að búsetuskilyrði sé fellt brott. Ég spyr hvers vegna? Er ekki mikilvægt að sá fulltrúi sem á að sjá um þessi mál heima búi á svæðinu og þekki til mála sem neytandi og hafi góð tengsl við nánasta umhverfi sitt? Hvaða spor er verið að stíga og til hvers með því að ákveða að viðkomandi þurfi ekki að hafa búsetu á viðkomandi svæði? Erum við að sjá það fyrir að það verði jafnvel einhver sendur inn á svæðin til að sjá um þessa þætti? Ég ætla líka að bera fram spurningu varðandi forvarnasjóðinn sem getið er um í 51. gr. Hvar er þeim sjóði skipaður sess? Hverjir eiga að veita úr honum? Hafa verið settar reglur um hverjir eiga kost á að fá úthlutað úr honum? Við skoðuðum þetta í félmn. fyrir skömmu. Þarna eru samræmd framlög til varna og ég held að það sé gott mál en ég gat ekki fundið í þeim gögnum sem ég var með í fjárlögunum hvernig ætti að skipa þessum málum. Ég spyr því fjmrh. hvað hefur verið ákveðið varðandi þennan sjóð. Í 56.--60. gr. er fjallað um greiðslur ríkissjóðs bæði um skipulagskostnað og varanlega breytingu á lögum um verndun, friðun og veiðar á viltum fuglum og skerðingu á framlögum. Þarna eins og annars staðar í bandorminum hliðra menn sér hjá því að geta þess hvernig þessum málum hafi verið skipað, hvað sé verið að skerða, úr hverju og í hvað. Það er því full ástæða til að koma örlítið inn á það. Ég er verulega tortryggin þegar ég les 61. gr. Þar segir: ,,Gerð er tillaga um að ráðuneytum verði heimilt að færa verkefni milli stofnana`` --- ég bið þingmenn að taka eftir þessari setningu --- ,,eða fela sveitarfélögum og einkaaðilum að veita lögbundna þjónustu fyrir hönd ríkissjóðs, enda sé það talið hagkvæmt. Við það er miðað að mögulegt sé að breyta þjónustusvæðum og að um tímabundna samninga um þjónustuviðskipti verði að ræða.`` Ég geri mér fulla grein fyrir því að 61. gr. fer ekki inn í þennan bandorm svona af því bara. Þessi 61. gr. er grundvöllur fyrir einhverju sem koma skal og ég er tortryggin og lái mér hver sem vill. Hvað þýðir þessi grein og hvað boðar hún? Virðulegi forseti. Þó það sé ekki bundið þessum bandormi beint spyr ég heilbrrh. til fróðleiks: Hvað er að frétta af bílalánum Tryggingastofnunar ríkisins? Ég spyr fjmrh. að gefnu tilefni. Ef ég man rétt er í fjárlögunum getið um lækkað framlag til Atvinnuleysistryggingasjóðs. Í bandorminum er ekkert sem segir beinlínis hvernig á að mæta því lækkaða framlagi vegna þess að ekki er að sjá að skerðing á bótum miðað við að þær eiga að halda sér eins og þær eru lækki þörf sjóðsins. Ég verð að segja, hæstv. fjmrh.: Öðruvísi mér áður brá ef hér má standa lækkun í fjárlagafrv. án þess að ákvæði þar um komi inn í bandorminn. Minnist ég margra erfiðra stunda frá sl. desember þegar og ég segi þetta. Þess vegna spyr ég: Hvað kemur til að ekki skuli tilgreint hvað lækkar þessa fjárhæð í Atvinnuleysistryggingasjóði?

[16:41] Herra forseti. Nokkrum spurningum hefur verið beint til mín og mun ég leitast við að svara þeim. Sú síðasta var frá hv. 5. þm. Reykn. Varðandi lækkunina á Atvinnuleysistryggingasjóði er rétt að taka fram að verið er að endurskoða lögin um Atvinnuleysistryggingasjóð og endurskoða lögin um vinnumiðlanir. Við gerum okkur vonir um að með því að gera vinnumiðlanirnar skilvirkari takist að útvega fleirum vinnu og létta með því á Atvinnuleysistryggingasjóði. Jafnframt hefur Hagstofan upplýst að atvinnuþátttaka fer nú vaxandi og það léttir líka á Atvinnuleysistryggingasjóði. Ekki hefur verið ákveðið í smáatriðum hvernig fjármunum framkvæmdasjóðs skuli verða varið, þ.e. þeim hefur ekki verið deilt niður á einstaka málaflokka. Það kann að vera að unnið sé að einhverri tillögugerð þar um en ég hef ekki séð hana. Varðandi spurningar hv. 8. þm. Reykv., Svavars Gestssonar, vil ég að sjálfsögðu kappkosta gott samstarf við aðila vinnumarkaðarins. Ég tel að ég hafi gert það og ég mun halda því áfram. Ég tel líka að aðilar vinnumarkaðarins hafi gott samstarf við félmrn. í þeim störfum sem þeir koma að þar. Fulltrúum ASÍ og VSÍ var gerð grein fyrir fjárlagafrv. í lok september á fundi í ráðherrabústaðnum, þar á meðal um áform um afnám sjálfvirkra hækkana. Nú fyrir skemmstu var ASÍ að sjálfsögðu gerð grein fyrir 150 millj. sem fara inn í grunninn um áramót í Atvinnuleysistryggingasjóði og eru samsvarandi launahækkun sem þá kemur væntanlega til framkvæmda. Samkvæmt frv. sem liggur fyrir þinginu á þskj. 160 segir svo í 2. gr.: ,,Fyrir lok október ár hvert skal Atvinnuleysistryggingasjóður gefa fjármálaráðherra skýrslu um fjárhagslega stöðu sjóðsins, þar sem gerð verði grein fyrir fyrirsjáanlegum útgjöldum á næsta fjárhagsári með hliðsjón af fyrirliggjandi spá Þjóðhagsstofnunar um atvinnuleysi og öðrum atriðum sem áhrif hafa á fjárhagslega stöðu sjóðsins. Ef niðurstaða skýrslunnar gefur tilefni til að breyta hundraðshluta atvinnutryggingagjalds skal fjármálaráðherra flytja frumvarp þar að lútandi á Alþingi.`` Þetta er frv. um tryggingagjaldið sem við gerum ráð fyrir að verði að lögum og þarna sé komin framtíðarskipan á málefni fjáröflunar til Atvinnuleysistryggingasjóðs. Hluti Atvinnuleysistryggingasjóðs af tryggingagjaldinu á að duga. Ætlast er til að hann dugi fyrir útgjöldum sjóðsins. En ef svo illa fer að hluti Atvinnuleysistryggingasjóðs af tryggingagjaldinu dugir ekki fyrir útgjöldum Atvinnuleysistryggingasjóðs verður auðvitað að brúa það bil og taka tillit til þess við álagningu tryggingagjalds í næsta sinn á eftir. Hv. 8. þm. Reykv. spurðist líka fyrir um þessi 3% vikmörk sem félmrh. hefur möguleika á að hreyfa til atvinnuleysistryggingagjaldið, bæði upp og niður. Nú er verið að rjúfa sjálfvirka hækkun atvinnuleysistryggingagjalds og launataxta og þá þótti nauðsynlegt að hafa einhverja möguleika til að hreyfa þetta ef miklar launabreytingar yrðu í landinu. Ég á ekki von á því að þessu þurfi að beita, en ákvæðin voru sett til öryggis ef svo færi að mjög miklar launabreytingar yrðu, en þá væri mögulegt að hækka atvinnuleysistryggingarnar með þessum hætti og ekki þyrfti að koma til annarra aðgerða. Fyrir mitt leyti held ég að sjálfvirkni, reyndar markaðir tekjustofnar líka, séu ekki af því góða. Ég tel að það sé ekki endilega skynsamlegt að hafa sjálfvirkni eða fasta tengingu á milli atvinnuleysisbóta eða launa. Mín skoðun er sú að lægstu laun í landinu séu of lág. Það sem við þurfum að einbeita okkur að er að hækka þau. Hækka lægstu laun í landinu fremur en að hækka atvinnuleysisbæturnar.  En ég tel sem sagt að það þurfi að vera fjárhagsleg ábatavon fyrir hinn atvinnulausa að fá sér vinnu. Nú er ég ekki að segja að atvinnuleysisbæturnar séu of háar. Það er síður en svo. En ég tel jafnframt að laun fyrir unna vinnu þurfi að vera eitthvað hærri heldur en atvinnuleysisbætur. Mér finnst það skynsamlegt. Það hafa komið hér fram í þessum umræðum nokkuð harðar ásakanir um það að við framsóknarmenn séum eitthvað afskiptir við fjárlagagerðina eða við þennan bandorm. Þetta vil ég leyfa mér að telja alrangt. Ég hef átt ágætt samstarf við hæstv. fjmrh. um málefni félmrn. Okkur framsóknarmönnum er sannarlega ekki síður en sjálfstæðismönnum annt um að ná niður ríkissjóðshallanum. Við viljum auka hagvöxt í landinu og ein meginforsenda þess er að eyða halla ríkissjóðs. Við höfum tekið það mikið upp í okkur, framsóknarmenn, að við viljum skapa 12.000 störf til aldamóta. En það tekst ekki nema með verulegum hagvexti og það krefst hallalauss ríkisbúskapar. Þessi fjárlög eru aðhaldssöm en þau eru engin niðurskurðarfjárlög. Það er ofmælt. Það er enginn niðurskurður í félmrn. Félmrn. verður væntanlega afgreitt nú fyrir jólin í fjárlögum næsta árs með hér um bil nákvæmlega sömu tölu og í fjárlögum þessa árs. Það kalla ég engan niðurskurð. Hins vegar þarf náttúrlega að beita aðhaldi. Laun hafa hækkað og starfsemi aukist og það verður eitthvað minna steypt. Launaþátturinn verður gildari en framkvæmdaþátturinn eitthvað minni. Einungis einn þáttur af málefnum félmrn. hækkar verulega en það eru málefni fatlaðra sem hækka um 10%. En ég bið hv. þingmenn að athuga það að heilbr.- og trmrn. sem verið er að býsnast með að þar sé einhver voðalegur niðurskurður, hækkar um 3 milljarða frá fjárlögum ársins í ár, 3.000 millj.  Menn hafa gert nokkuð úr því hér að ætlaðar fjármagnstekjur skerði bætur. Mér finnst dálítið einkennilegt hvað menn hafa gert þetta að stóru atriði vegna þess að það særir ekki réttlætiskennd mína. Ég tel eðlilegt að þeir sem eru ríkir og hafa miklar tekjur af fjármunum eigi ekki að þurfa jafnmiklar bætur af almannafé og hinir sem eru fátækir og hafa ekkert til framfærslu nema bæturnar. Svo einfalt er það. Ég tel að fjármagnseigendur eigi býsna marga málsvara á hv. Alþingi miðað við það hvað þetta atriði hefur verið magnað upp. Ég tel nefnilega að við eigum fyrst og fremst að hugsa um þá sem þurfa bætur en ekki hugsa bæturnar sem kúf ofan á miklar tekjur ríkra manna. Ég lít svo á að við eigum að stefna að jöfnuði, reyna að sjá til þess að fólkið í landinu hafi allt bærileg lífskjör, en ekki hlaða sérstaklega undir þá með bótagreiðslum sem hafa nóg fyrir sig að leggja. Fjármagnstekjuskattur hefur komið til umræðu og ég tel að það að koma á fjármagnstekjuskatti sé eðlilegt réttlætismál og að því mun ríkisstjórnin vinna. Ég viðurkenni reyndar að ég er nokkuð óþolinmóður að bíða eftir áliti Ásmundarnefndarinnar sem er undanfari frumvarpsgerðar um fjármagnstekjuskatt. En allt um það. Við verðum að koma á skattlagningu á fjármagn, en það að skerða bætur vegna mikilla tekna finnst mér ekki vera fjármagnstekjuskattur. Ég lít ekki á það sem fjármagnstekjuskatt. Það er skerðing á bótum af almannafé til þeirra sem ekki þurfa á þeim að halda.

[16:56] Virðulegi forseti. Það voru nú það mörg atriði sem komu fram í ræðu hæstv. félmrh. að ekki er nokkur leið að gera þeim skil í andsvari. Þannig að ég áskil mér rétt til að fara yfir þau rækilegar í síðari ræðu minni og aðallega sérkennilegar kenningar hans um fjármagnstekjuskatt. Ég verð að játa að ég hélt að hann væri ekki orðinn svona ,,staffírugur`` eftir tiltölulega stuttan tíma í ríkisstjórn með íhaldinu. En hæstv. fjmrh. má beinlínis vera stoltur af þessum frænda sínum hvað hann hefur numið klækina ótrúlega hratt. Og hugsa ég til þess með óhugnaði hvernig hæstv. félmrh. verður ef hann situr hjá hæstv. fjmrh. í fjögur ár. Ef þetta er í hinu húnvetnska blóði þá líst mér illa á það vegna þess að það var auðvitað alveg ótrúlegt að heyra hæstv. ráðherra rökstyðja með þessum hætti að það væri ekki verið að leggja skatta á fjármagnstekjur. En það er einmitt það sem verið er að gera. Það er verið að leggja hærri skatta á fjármagnstekjur þessa fólks en allra annarra í fyrsta lagi. Og í öðru lagi er verið að taka það á undan öllum öðrum í þjóðfélaginu. Umræðan snýst um það að því er mótmælt, hæstv. ráðherra og líka liggur málið þannig að verið er að tala um að þegar fjármagnstekjuskatturinn verður loksins lagður á þá verði hann í raun og veru ekki nýr viðbótarskattur á fjármagnstekjueigendur heldur fái þeir leiðréttingu eins og Sjálfstfl. kallar það, vegna þess að hér verði ekki um nettóskattahækkun að ræða. Þess vegna er verið að fara sérstaklega illa með þetta fólk, hæstv. ráðherra. Ég mótmæli því sérstaklega og mun ræða það rækilegar hér á eftir í ræðu minni. En hitt er kannski mikilvægt að ég heyrði ráðherrann ekki halda því fram að niðurskurður á sjálfvirkri hækkun bóta Atvinnuleysistryggingasjóðs og almannatrygginga væri á ábyrgð verkalýðshreyfingarinnar. Hann er ekki væntanlega að halda því fram að það sé í samráði við ASÍ og BSRB að þessi niðurskurður á sér stað. Því verður ráðherrann að svara hvort það er ekki örugglega rétt hjá mér að hann er ekki að halda því fram að ASÍ og BSRB hafi skrifað upp á þessa svívirðu sem felst í frv.

[16:58] Herra forseti. Mér er ljúft að upplýsa að það er ekki að beiðni BSRB eða ASÍ sem þessu er háttað svo í fjárlagafrv. Það sem ég sagði áðan og hélt að ég hefði sagt skýrt var að þessi áform voru kynnt fyrir verkalýðshreyfingunni. Varðandi fyrri hluta andsvars hv. þm. þá er nú aldeilis skipt um hlutverk, því nú kemur hann fram, ekki sem vinur litla mannsins, eins og Albert heitinn Guðmundsson var stoltur af að vera. Hann kemur fram sem vinur ríka mannsins. Hann er að verja fjármagnseigendur, þessi gamli sósíalisti. Hann er hér á efri árum í ræðustól bara hneykslaður á því hvað við erum vondir, frændurnir að norðan, við ríka menn.

[16:59] Herra forseti. Ég vil nú óska þeim frændum að norðan hjartanlega til hamingju með það að hafa fundið auðkýfinga Íslands núna rétt fyrir jólin og hafa tekið um það ákvörðun að leggja sérstakan fjármagnstekjuskatt á gamalmenni og öryrkja. Það er glæsileg frammistaða og ég verð að segja það að ég hefði ekki spáð því um vin minn, hæstv. félmrh. að hann strax á fyrstu mánuðum veru sinnar í félmrn. yrði jafnblindur á hag almennings og hann virðist vera orðinn. Annað atriði sem ég ætlaði að nefna, hæstv. forseti, er það að í frv. stendur, 28. gr., varðandi atvinnuleysisbætur og það er mjög mikilvægt að þessu verði svarað. ,,Þó er félmrh. heimilt, að fengnu samþykki ríkisstjórnar, að breyta bótafjárhæð um allt að 3% frá forsendum fjárlaga ...`` Hvað þýðir ,,að fengnu samþykki ríkisstjórnar``? Félmrh. er stjórnvald atvinnuleysistrygginga og hann á að mínu mati að ráða þeim. Það er ekkert til sem heitir ríkisstjórn sem fjölskipað stjórnvald. 

[17:01] Þetta er nú undarleg ,,lógík``, herra forseti. Ég mundi væntanlega segja frá því í ríkisstjórn og segja reyndar frá minni atriðum en því að ég ætlaði að hækka atvinnuleysisbæturnar um 3%. Mér finnst það bara sjálfsagður hlutur og ég tel ekki að ég sé að afhenda ríkisstjórninni, hvað þá fjmrh., félmrn.

Hérna stendur ,,samþykki``.

Ég geri ráð fyrir því. Að sjálfsögðu mun ríkisstjórin samþykkja tillögu mína. Ég geri ekki tillögur nema ríkisstjórnin samþykki þær því að yfirleitt reyni ég að hafa þær skynsamlegar.

Yrði þá nafnakall viðhaft?

Nú hefur hv. þm. setið í ríkisstjórn og það meira að segja fleiri ríkisstjórnum heldur en ég.

Þar voru engin nafnaköll.

Ég veit ekkert hvernig var háttað með nafnakall í þeim ríkisstjórnum sem hann sat í því að við höfum ekki setið saman. Nafnakall hefur ekki farið fram í þeirri ríkisstjórn sem ég sit í. Ég er reyndar ekki búinn að vera þar marga mánuði. 
             Varðandi þetta stagl um fjármagnstekjuskattinn, í frv. er því miður ekki verið að leggja á fjármagnstekjuskatt. Það er verið að beina bótum þangað sem þær eiga að fara.

[17:02] Virðulegi forseti. Hæstv. félmrh. sagði: Lægstu laun í landinu eru of lág og það þarf að hækka þau fremur en hækka atvinnuleysisbætur. Atvinnuleysisbætur eru nefnilega líka svo lágar af því að þær taka mið af lægstu laununum, en það er líklega þess vegna sem þær eru frystar núna og afnumin tenging við launin. Þetta var mjög fróðleg athugasemd frá félmrh. Virðulegi forseti. Hvernig læt ég eiginlega? Ég spyr eins og barn. Ég stóð hér og spurði um 300 millj. kr. niðurskurð á Atvinnuleysistryggingasjóðnum og auðvitað komu engin svör um hann því að Framsfl. ætlar að búa til svo mörg störf að það þarf ekkert að greiða jafnmörgum atvinnuleysisbætur. Og ráðherrann náði rammanum sínum með því að fleygja út félagslegum íbúðum og e.t.v. með áformum um að hætta húsaleigubótagreiðslum samanber eitthvert ákvæði í greinargerðinni. Það er margt að finna í greinargerðinni með fjárlagafrv. Virðulegi forseti. Athyglisverðast var að félmrn. sker ekkert niður, segir ráðherrann og e.t.v. auðnast okkur að finna þá þar 40 millj. fyrir dómsmrh.

[17:04] Herra forseti. Ég ætla ekkert að fara hlaupa undir bagga með dómsmrh. í þessu tilefni. Ég endurtek, ég tel að lægstu laun í landinu þyrftu að hækka. Lægstu taxtarnir eru of lágir og ég tel jafnframt að fólk þurfi einhverja hvatningu til að vinna fremur heldur en vera atvinnulaust. Varðandi félagslegar íbúðir, þá voru uppi í þeim fjárlögum sem hv. síðasti ræðumaður átti hlutdeild að, síðustu fjárlögum, mikil áform um félagslegar íbúðir. Innan við 200 íbúðir félagslegar hafa farið af stað á þessu ári og í fjárlögum næsta árs eða í frv. er svigrúm fyrir 220--230 félagslegar íbúðir. Við erum að reyna að finna skynsamlegra form á þetta félagslega kerfi vegna þess að það er slæmt eins og það er og óréttlátt og ómögulegt og hættulegt í sumum tilfellum. Ég tel að það sé vel séð fyrir félagslegum íbúðarbyggingum í frv. Varðandi húsaleigubæturnar, þá verða greiddar húsaleigubætur á næsta ári eins og hefur verið á þessu ári. Sú fjárhæð sem tilgreind er í fjárlagafrv. á að duga til þess að gera það með svipuðum hætti. Ég hafði vonast eftir því að fleiri sveitarfélög en raun ber vitni tækju upp húsaleigubætur og samkvæmt lögunum um húsaleigubætur á að endurskoða þær á næsta ári. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að laga þá galla sem eru á húsaleigubótunum. Mér finnst þetta ekki vera gott samstarfsverkefni ríkis og sveitarfélaga. Ég hef áhuga á því að sveitarfélögin taki við þeim og þær nái þá um allt land og gangi út yfir leiguíbúðir sveitarfélaga líka. Fleiri atriði mætti nefna sem þarf að laga í þessu.

[17:06] Virðulegi forseti. Þetta ómögulega og hættulega kerfi sem ráðherrann vísaði til hefur verið björgin góða fyrir margt fólk. Fólk býr við þetta hættulega kerfi og hefur lært hvað það skiptir mjög miklu máli að borga lágar mánaðargreiðslur og komast í öruggt skjól. Það er alveg fáránlegt að hlusta á hvernig ráðherrann talar um húsnæðismál. Varðandi launin. Það eru allir sammála um að launin í þessu landi eru lág. Allir eru sammála um það. En við vorum að tala um atvinnuleysisbætur og það eru allir líka búnir að taka eftir því að ráðherrann fer alltaf að tala um annað þegar vikið er að óþægilegu málefni. Í þetta sinn fór hann að tala um launin í landinu þegar við vorum að gagnrýna lækkun atvinnuleysisbóta sem stendur fyrir dyrum.

[17:07] Herra forseti. Mér skildist að það væri verið að gagnrýna það að rjúfa samhengið á milli launa og atvinnuleysisbóta. Björgin góða fyrir fátækt fólk, sagði hv. síðasti ræðumaður, um félagslega kerfið. Það hefur ekki verið björgin góða fyrir sveitarfélögin sem sitja uppi með auðar félagslegar íbúðir tugum saman. Og félagslegu íbúðirnar hafa ekki í afar mörgum tilfellum orðið það úrræði fyrir tekjulágar fjölskyldur sem þeim var ætlað að vera og þetta vil ég laga.

[17:08] Herra forseti. Ég vil ekki blanda mér í umræður þeirra hæstv. félmrh. og hv. þm. Svavar Gestssonar um það hvor þeirra hnígur örar að aldri, en hins vegar fullyrði ég að hæstv. félmrh. tapar minninu miklu fyrr og verr en hv. þm. Svavar Gestsson. Það var alveg ljóst á máli hans áðan þegar hann var að tala um fjármagnstekjuskattinn sem búið er að setja á gamla fólkið í landinu, að hann man til að mynda ekkert eftir bæklingi sem Framsfl. gaf út fyrir síðustu kosningar og heitir Sáttmálinn milli kynslóðanna. Þar er mynd af manni í selskinnsjakka sem er að ávarpa hina gömlu Íslendinga og þar er sérstakur ,,parsus`` um réttindi hinna öldruðu til tryggingarbóta og lífeyrissjóðsgreiðslna og ýmislegt fleira. Þar er hins vegar ekki, hæstv. félmrh., sagt eitt einasta aukatekið orð um það að ef Framsfl. kæmist til valda, þá ætti að skerða lífeyrissjóðsbætur gamla fólksins. Það er talað um ýmislegt annað. En þar er ekkert talað um að það yrði hlutskipti Framsfl. og hæstv. félmrh. sem alltaf hefur nú verið tiltölulega jákvæður í garð alls þess sem lífsanda dregur, að skerða hlut gamla fólksins. Og ég vil endilega, hæstv. félmrh., rifja þetta upp, rifja upp sáttmálann milli kynslóðanna vegna þess að þetta mál eins og svo mörg önnur undirstrikar það að það er ekki nokkur einasti flokkur sem hefur jafnsameiginlega lélegt minni og Framsfl. Enginn flokkur lofaði jafnmiklu og Framsfl. og enginn flokkur sem hefur svikið jafnmikið. Svo kemur hæstv. félmrh. og segir að Framsfl. hafi ekkert farið verr út úr fjárlögunum heldur en Sjálfstfl. Munurinn á Sjálfstfl. og Framsfl. er sá að Sjálfstfl. gaf bara eitt kosningaloforð. Hann sveik það að vísu. En hinir gáfu nokkra tugi og eru búnir að svíkja nánast öll. Ég gæti lesið hérna upp loforð á tveimur blaðsíðum þar sem Framsfl. gefur kjósendum rétt fyrir kosningar væntingar um hitt og um þetta. Ekkert af því er að finna í fjárlögunum, herra forseti. Ég bið bara um eitt og það er að sá, ég vil ekki segja hrumi, hæstv. félmrh. sem situr hér og skrifar fyrir framan mig, en a.m.k. tapar hann minninu allt of fljótt, kynni sér Sáttmálann milli kynslóðanna og þá kannski rifjast það upp fyrir honum hver þessi maður er í selskinnsjakkanum.

[17:11] Herra forseti. Ég þekki nú manninn í selskinnsjakkanum og ég er enn þá jákvæður í garð alls sem lífsanda dregur. Í gær lagði ég það á mig að lesa langan ,,parsus`` úr flokksþingssamþykktum framsóknarmanna svo að ég kann þær nokkuð vel og man alveg síðan í gær. 
             Varðandi þennan Sáttmála milli kynslóðanna, þá er það einmitt hluti af sáttmálanum milli kynslóðanna sem við sem erum að raglast með hér í dag. Lifum ekki um efni fram og skiljum ekki eftir óbærilegar skuldir handa krökkunum okkar.

[17:12] Virðulegi forseti. Það eru örfá orð sem ég vildi segja, einkum og sér í lagi vegna þess að hv. stjórnarandstæðingar hafa gefið tilefni til þess. Aðrir hæstv. ráðherrar hafa þó tekið af mér ómakið og svarað ýmsum fyrirspurnum sem raunar var beint til mín. Hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir nefndi feðra- og mæðralaun og reyndar hafa aðrir hv. þm. talið það mikla ósvinnu hvernig komið er fram við það fólk sem fær feðra- og mæðralaun í frv. sem hér er til umræðu. Það verður að taka tillit til þess þegar þetta frv. er skoðað að í fjárlögunum er gert ráð fyrir að heilar 500 millj. kr. fari í barnabótaauka og þar er alveg sérstaklega séð fyrir því að það fólk sem hér missir spón úr aski sínum tapi ekki á þeim skiptum. Það er því ekki hægt að líta eingöngu á þetta ákvæði þar sem um er að ræða 120--130 millj. ef ég man rétt, 125 nákvæmlega talað, heldur verða menn að skoða þetta í samhengi við þær breytingar sem verið er að gera á tekjuskattslögunum. Hv. 8. þm. Reykv., Svavar Gestsson, sagði að það væri full ástæða til þess að fá yfirlit yfir stöðuna í fjárlagagerðinni. Það væri nánast ómögulegt á grundvelli þess frv. sem hér er til umræðu að átta sig á því hvar við værum stödd í þeim efnum. Það er út af fyrir sig alveg hárrétt hjá honum að með því að skoða þetta eina tiltekna frv. er ekki hægt að sjá hvernig niðurstaða þess hefur áhrif á fjárlagafrv. að öðru leyti en því sem sagt er í umsögn með frv. Það kemur í ljós að lagaákvæði frv. munu hafa þau áhrif að sparnaður á næsta ári miðað við yfirstandandi ár er 922 millj. og til viðbótar á árinu 1997 213 millj. Þetta segir eitt og sér ekki mjög mikið vegna þess að margt af því sem ríkisstjórnin hyggst gera og er að vinna að í þessum efnum er þannig vaxið að ekki þarf að breyta lögum til að ná markmiðunum fram. Þetta frv. er fyrst og fremst um þær lagabreytingar sem nauðsynlegt er að gera og þarf að gera og eins og fram hefur komið er þetta safn af svokölluðum ,,þrátt-fyrir``-ákvæðum sem stundum hafa verið í bandormi af þessu tagi og stundum í lánsfjárlagafrv., reyndar oftar. Hér er gerð tilraun til að koma til móts við óskir sem hafa komið fram á hverju einasta þingi við umræður um lánsfjárlagafrv. um það að breyta lögum varanlega þegar það er ljóst að ár eftir ár hafa stjórnarflokkar á hverjum tíma, og þeir eru nú næstum allir þingflokkar sem eiga sæti á hinu háa Alþingi, boðið upp á það að fresta um eins árs skeið gildistöku ákveðinna greina sem hafa útlát í för með sér. Til að mæta þessum óskum er ekki verið að fresta heldur að breyta lögum þannig að ekki þurfi á hverju einasta ári að koma inn með svokölluð ,,þrátt-fyrir``-ákvæði. Reyndar er í sumum lagagreinunum enn verið að fresta til eins árs, en það byggist yfirleitt á því að verið er að vinna að undirbúningi heildarendurskoðunar á viðkomandi lögum sem verður væntanlega hægt að breyta varanlega á næsta ári. Það er auðvitað ósiður þegar hv. Alþingi samþykkir lagafrumvörp þar sem gert er ráð fyrir ákveðnum útgjöldum og svo er aldrei staðið við lagaákvæðin. Það er mun þrifalegra að taka slíkar ákvarðanir í fjárlögum á ábyrgð stjórnarmeirihluta hverju sinni fremur en beita þeim aðferðum sem menn hafa notað hingað til. Stundum hefur það viðgengist að menn hafa notað ,,þrátt-fyrir``-ákvæði áratugum saman þótt kannski einu sinni eða tvisvar í upphafi hafi verið farið eftir sjálfum lagaákvæðunum. Ég tel að að þessu sé hreinsun og bót jafnvel þó það séu ekki miklar og háar upphæðir sem um sé að ræða. Á þessu stigi er ekki hægt að segja nákvæmlega í krónum talið hver staðan er við fjárlagagerðina, en vegna orða hv. þm. finnst mér rétt að láta það koma fram í umræðunum að yfirlýsing ríkisstjórnarinnar til að halda friði á vinnumarkaðinum mun kosta samanlegt einn milljarð kr. Þetta eru 400 millj. kr. í tekjum vegna flýtingar á fyrirhuguðum lagaákvæðum sem áttu að taka gildi 1997 og hins vegar vegna þess að um aukin útgjöld er að ræða, 450 millj. kr. til almannatryggingakerfisins og 150 millj. kr. til Atvinnuleysistryggingasjóðs, samtals 600 millj. Þessar upphæðir eiga að duga til þess að inn í grunn þessara trygginga eða bóta sem um er að ræða verði sett upphæð sem sé um það bil sú sama og almennir launþegar fá í launahækkun um næstu áramót. Það hefur komið fram í umræðunum jafnframt að með þessu er horfið frá svokallaðri frystingu en ekki frá því að uppræta þá sjálfvirkni sem er í þessum lögum og er hluti af stefnu ríkisstjórnarinnar. Ríkisstjórnin lýsti því yfir eins og fram hefur komið að hún myndi leita allra leiða til að koma í veg fyrir að hún þyrfti að hverfa frá markmiði sínu um 4 milljarða kr. halla. Þess sér ekki stað í frv., það er hárrétt. Og það er rétt að það komi fram að í þessu frv. sjáum við ekki slíkar aðgerðir. Ég á reyndar von á að þær munu sjást fyrst, við 2. umr. annars vegar tekjuskattsfrv. sem kemur frá hv. efh.- og viðskn. og hins vegar þegar hv. fjárln. skilar sínu áliti. Á þessu stigi get ég ekki gefið neinar upplýsingar frekar um þetta en ég segi þetta hér til skýringar á vinnubrögðunum af því að það komu fram athugasemdir við vinnubrögð í umræðunni og mér þykir eðlilegt að útskýra þetta. Þetta er auðvitað ekkert nýnæmi í vinnubrögðum. Svona hefur verið farið að á undanförnum árum og það er ekkert nýtt við það að um þetta leyti árs séu stjórnarflokkar jafnvel í viðræðum við aðila á vinnumarkaði að reyna að leita leiða til að sæmileg sátt náist um ríkisfjármálin sem auðvitað eru þau mál sem valda miklu um það hvernig framvindan verður í efnahagsmálum þjóðarinnar. Mér er líka ljóst og það hljóta allir þingmenn að sjá að þrátt fyrir það sem ég hef sagt, höfum við ekki náð utan um alla þá þætti sem við ætluðum okkur í fjárlagafrv. Ég bendi á að nú hefur verið samþykktur samningur við sauðfjárbændur sem kostar ríkissjóð 200 millj. á næsta ári umfram það sem kemur fram í fjárlagafrv. Með því að falla frá samræmingargjöldum á sjúkrahúsum tapar ríkissjóður 80 millj. og einnig er ljóst að fjármagnstekjuviðmiðunin getur ekki tekið gildi í upphafi árs. Við það tapast tekjur. Svona mætti telja þannig að nokkur hundruð milljónir mun vanta upp á og gera það enn þá. En menn verða að hafa í huga að með því að tekin var ákvörðun um að stækka álverið í Straumsvík, þá eykst veltan í íslenska hagkerfinu. Sú velta hefur áhrif á ríkissjóð með þeim hætti að gera má ráð fyrir að tekjuaukning hans verði allt að 700--800 millj. þegar allt er tekið og gera má ráð fyrir því að atvinnuleysi verði heldur minna og gæti það skilað sér í betri afkomu Atvinnuleysistryggingasjóðs upp á 200 millj. eða svo. Þetta þýðir með öðrum orðum að með þeirri veltuaukningu sem fæst af uppbyggingu viðbótarálversins má gera ráð fyrir því að staða ríkissjóðs geti batnað um allt að einum milljarði kr. Þetta þarf að koma fram og skýrir kannski að einhverju marki hvar við stöndum í sjálfri fjárlagagerðinni. Það er stefnt að því eins og margoft hefur verið sagt og kemur fram í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar að hallinn verði ekki langt frá því sem við settum okkur í haust, þ.e. um það bil 4 milljarðar. Frv. sem hér er til umræðu er frv. til laga sem beinist að því að breyta þeim lögum sem þarf til að hægt sé að standa við áætluð markmið fjárlagafrv. Þetta er ekkert nýtt. Þetta þekkja þingmenn sem hér hafa setið en flestir hafa gert það um árabil, þeir sem tekið hafa þátt í umræðunni. Hér hefur nokkuð verið fjallað um Atvinnuleysistryggingasjóð og hæstv. félmrh. hefur skýrt það mál mjög vel. Ég vil bæta því við og það kann kannski að koma einhverjum á óvart að í núverandi lögum um Atvinnuleysistryggingasjóð er beinlínis gert ráð fyrir því að sjóðurinn taki lán ef á vantar að hann geti greitt út samkvæmt lögum. Ef ríkissjóður og ríkisstjórnir frá árinu 1990 hefðu farið að þessu lagaákvæði, hefði Atvinnuleysistryggingasjóður þurft að taka líklega rúma 5 milljarða að láni til að standa við skuldbindingar sínar. Það var ákvörðun fyrri ríkisstjórnar og er ákvörðun þessarar ríkisstjórnar einnig að slíkt sé ekki hægt, útilokað sé að fara þannig að. En í stað þess að láta ríkissjóð leggja fram fjármuni til að Atvinnuleysistryggingasjóður geti staðið við skuldbindingar sínar, óafturkræfa fjármuni, er ráð fyrir því gert nú að lögum um tryggingagjald sé breytt og sjóðurinn fái nægilega fjármuni með þeim hætti sem þar er lýst. Og það er ákvæði í því lagafrv. sem gerir ráð fyrir að endurskoðað sé árlega á hverju sjóðurinn þarf að halda. En 3% markið sem nefnt er í lagafrv. sem hér er til umræðu er eingöngu vikmörk til að festa ekki nákvæmlega niður möguleika ríkisstjórnarinnar á að breyta upphæðum ef þjóðhagsforsendur skyldu breytast verulega á milli fjárlagagerðar á hverjum tíma. Vikmörkin koma auðvitað í stað svokallaðrar sjálfvirkni í atvinnuleysistryggingabótalögunum sem verið er að falla frá, en þar er ráð fyrir því gert að atvinnuleysistryggingabætur fylgi launum á hverjum tíma. Þetta vildi ég að kæmi fram. Í umræðum sem snerta ríkisfjármál heyrir maður sífellt sagt að ríkisstjórnir séu að ráðast að launamönnum, sjúkum, gömlum o.s.frv. og það eigi frekar að láta niðurskurðinn bitna á einhverjum öðrum. Þeir sem skoða útgjöld fjárlaganna á hverjum tíma sjá á augabragði að þau eru öll að einhverju leyti nauðsynleg, a.m.k. fyrir einhverja. Um það bil 50 milljarðar fara í rekstur ríkisins og A-hluta stofnana. Af því eru 80% laun, laun til Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, laun til BHMR og laun til annarra þeirra sem þiggja laun hjá ríkinu. Þetta eru 80% af 50 milljörðum eða um 40 milljarðar kr. Og það er auðvitað viðkvæmt ef þarf að taka þennan lið niður, það lendir á launamönnum ríkisins. Í öðru lagi er um að ræða 50 milljarða tæpa til tryggingabóta og skyldra tilfærslna eins og t.d. niðurgreiðslna til húshitunar og annað slíkt. Auðvitað er viðkvæmt að þurfa að skerða slíkar tilfærslur. Það lendir á fólki sem býr við háan hitakostnað. Það lendir á fólki sem fær bætur frá íslenska ríkinu, úr ríkissjóði, úr almannatryggingastarfseminni. Það liggur í hlutarins eðli. Svo borgar ríkið á næsta ári 13 milljarða í vexti. Eigum við ekki bara að lækka þá tölu? Það er ekki svo einfalt af því að ríkið hefur tekið þessi lán annaðhvort hjá lífeyrissjóðunum hér á landi, einstaklingum, íslenskum fyrirtækjum eða hjá lífeyrissjóðum í öðrum löndum. Og við getum ekki gengið til þeirra og sagt: Við höfum bara ekki efni á því að borga ykkur þessi lán til baka. Loks ganga 13 milljarðar til viðhalds og fjárfestingar sem einnig er viðkvæmur hlutur og við höfum lækkað talsvert í fjárlagafrv. Það er líka viðkvæmt því að þar er um að ræða að byggja upp stofnanir sem margir tala um að séu nauðsynlegar. Þar er verið að veita fjölda manns vinnu við að byggja upp þessar stofnanir og halda þeim við þannig að það liggur í augum uppi að allar skerðingar á útgjöldum í fjárlagafrv. hljóta að vera sárar og þar hlýtur að vera um að ræða viðkvæm mál. Það liggur í hlutarins eðli. Þetta vita allir hv. þm. þó að mér heyrist stundum eins og stjórnarandstæðingar á hverjum tíma tali öðruvísi. Þetta er vitneskja sem öllum er ljós og þarf að endurtaka sífellt í allri umræðunni um ríkisfjármálin. En það talar enginn um það hér að ríkissjóður er enn rekinn með verulegum halla. Enginn talar um það að með þessum halla er verið að hlaða upp skuldum á framtíðina. Það talar enginn um það í þessum umræðum að þó að við ætlum að greiða 13 milljarða í vexti á næsta ári, þá falla 16 milljarðar í vexti greidda og þá sem falla til án þess að þeir séu greiddir strax vegna skulda íslenska ríkisins.

Að sjálfsögðu var um það rætt í þessu sambandi.

Kannski hefur einn hv. þm. gert það, hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson sem hefur skorið sig úr þingmönnum stjórnarandstöðunnar og á hann gott skilið fyrir það. En þessir 16 milljarðar jafngilda öllum tekjuskattinum sem íslenskir launþegar þurfa að greiða af launum sínum. 16 milljarðar eru vextir af skuldum.  Það snýst einnig um það að nú liggur fyrir betur en nokkurn tíma fyrr sem staðreynd að með því að draga úr halla ríkissjóðs og með því að ná jafnvægi í ríkisfjármálunum munum við bæta og auka við hagvöxt þjóðarinnar. Hvað þýðir það? Það þýðir að með því að lækka vextina tekst okkur að fjölga störfunum og bæta lífskjörin. Um þetta snýst málið. Og við bætum ekki bara lífskjörin fyrir þá sem búa hér í framtíðinni. Við erum að bæta lífskjörin fyrir þá sem eru aldraðir. Við erum að bæta lífskjörin fyrir þá sem eru sjúkir. Við erum að bæta lífskjörin fyrir þá sem búa úti á landi. Við erum að bæta lífskjörin fyrir launamenn ríkisins eins og launamenn annarra. Um þetta þurfum við stundum að hugsa, líka hv. stjórnarandstæðingar. Þetta þarf að koma fram í umræðunni, virðulegi forseti, til þess að sýna fram á að það eru ekki eingöngu einhver óhæfuverk sem menn eru að standa að í þessu frv. Þetta eru nauðsynjaverk til þess að ná fram þeim markmiðum sem allir hugsandi menn sjá að íslenska þjóðin þarf að ná á þessu og næstu árum.

[17:31] Virðulegi forseti. Síðasta ræða hæstv. fjmrh. kallar að sjálfsögðu á mjög rækilegar umræður almennt um stöðu ríkissjóðs sem er ekki nokkur leið í andsvarstíma. En það má benda á að hæstv. núv. fjmrh. hefur verið lengur fjmrh. en aðrir menn og hefur því haft lengri tíma en flestir til að gera allt það góða fyrir almenning í landinu sem hann var að rekja núna áðan. Hann er því auðvitað að flytja stórfelldan áfellisdóm yfir sjálfum sér fyrst og fremst. Það er enginn ágreiningur um að það þurfi að taka niður hallann á ríkissjóði og hefur ekki verið, ekki nokkur. Ágreiningurinn snýst um það hvernig á að gera það. Hverjir eiga að bera byrðarnar? Hverjir eiga að bíða? Um það snýst hinn pólitíski ágreiningur. Þetta er með öðrum orðum ekki tæknilegt vandamál eins og hæstv. fjmrh. telur það vera og þessir samstarfsflokkar hans, núverandi og fyrrverandi. Hér er um að ræða pólitískt grundvallaratriði og það þurfa menn að horfast í augu við. Í framhaldi af þessu, hæstv. forseti, vil ég svo spyrja aðeins um eitt atriði því ég ætla að ræða þetta nánar á eftir. Í ræðu sinni sagði hæstv. ráðherra að breytingarnar á atvinnuleysisbótum um 3% til eða frá, miðuðust við breytingar á þjóðhagslegum aðstæðum eins og hann orðaði það. Hverjar eru þær þjóðhagslegu aðstæður? Er hann að tala um verðbólgu eða er hann að tala um aðrar aðstæður sem gætu orðið þess valdandi að þessi vikmörk færu að taka gildi á annan hvorn veginn?

[17:33] Virðulegi forseti. Ég virði það við hv. þm. að við getum síðar deilt um ríkisfjármálin. En vegna fyrirspurnarinnar skal það tekið fram að hugmyndin að lagagreininni er sú að ríkisstjórnin geti, þrátt fyrir að þingið sitji ekki og þrátt fyrir að ekki sé flutt lagafrv., vikið frá upphæð fjárlaganna um allt að 3% ef þjóðhagslegar aðstæður breytast. Þar með er talin verðbólga t.d. Þar með væru taldar stórfelldar launahækkanir þannig að möguleikar séu til að bregðast við ef slíkar aðstæður skapast og vona ég að það svari þessari fyrirspurn.

[17:34] Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þetta svar og ég skil það svo að hér sé aðallega um að ræða breytingar á verðlagsforsendum.

[17:34] Herra forseti. Hæstv. fjmrh. er að mörgu leyti ágætur fjmrh. og ég kunni vel við samstarf okkar á síðasta kjörtímabili. Honum verður ekki kennt um stöðuna í ríkisfjármálunum. En hann var að gera því skóna að það væri einkum stjórnarandstöðunni að kenna hvernig þar væri komið. Það vill svo til að þeir voru annarrar skoðunar fyrir kosningar, sjálfstæðismenn. Í blaði þeirra birtist lýsing á þeim mönnum sem þeir hafa núna valið sér að vera með í ríkisstjórn. Þar er sagt að þeir séu óreiðupésar, sukkrarar og þar segir orðrétt: ,,Sagan kennir okkur að framsóknarmenn fara hvorki vel með eigið fé né annarra.`` Þetta eru orð sem hæstv. fjmrh. ber ábyrgð á og birtust í hans eigin kosningablaði. Það þýðir ekki fyrir hann að koma hingað og tala um það að menn vilji ekki greiða fyrir því að ná niður ríkissjóðshallanum. Það þýðir ekki fyrir hann að koma hingað í helgs manns kufli og tala um 13 milljarða í vaxtagreiðslur þegar hann sjálfur hefur ekki haft pólitískt þrek, ekki pólitískan kjark til annars en láta beygja sig í duftið með búvörusamningi sem kostar 12 milljarða og allir vita að hann er á móti. En hann hefur ekki pólitískt þrek til að gera það sem allir góðir menn eiga auðvitað að gera, fara eftir sinni sannfæringu og greiða atkvæði gegn honum. Nei, hann beygir sig í duftið þar. Svo kemur hann hingað og eys sjálfan sig ösku.

[17:36] Virðulegi forseti. Ég vil geta þess vegna orða hv. þm. að ef við lítum á búvörusamningana, en þessi samningur sem gerður var núna var bara samningur til breytinga á samningi sem er í gildi, þá kemur í ljós og ég held að allir séu sammála um að það séu staðreyndir, að áður en fyrsti búvörusamningurinn tók gildi árið 1990 voru sauðfjárræktinni greiddir 4 milljarðar úr ríkissjóði. Árið 2000 er gert ráð fyrir því að þetta verði 2 milljarðar. Auðvitað er þetta há upphæð, en sýnir þó að hún mun lækka verulega. Svo heyri ég það á hv. þm. að hann hefur ekki hlustað vel á hv. þm. Svavar Gestsson sem lýsti því hér áðan að hv. þm. Framsfl. og ráðherrar hefðu lært mjög mikið af fjmrh. og væru farnir að tala á hans máli. Allt sem hann sagði var öfugt við það þannig að þeir koma sér ekki einu sinni saman um þetta, hv. stjórnarandstæðingar. Ég held að sjónarmið Svavars sé miklu nær sannleikanum en það sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson sagði. En það er alveg rétt að svona var skrifað fyrir kosningar en síðan hefur margt lagast.

[17:37] Herra forseti. Það er auðvitað stórfurðulegt að hlusta á ræðu hæstv. fjmrh. þar sem hann talar sig upp í mikinn hita yfir því óskaplega ábyrgðarleysi að reka ríkissjóð með halla, safna skuldum sem börnin okkar eigi að borga. En þar talar sá maður sem sennilega ber meiri pólitíska ábyrgð á núverandi skuldum ríkissjóðs en nokkur annar núlifandi Íslendingar. Hann hefur verið einna lengst fjmrh. allra núlifandi manna og er skuldakóngur því aldrei hefur ríkissjóður safnað meiri skuldum á einu kjörtímabili en einmitt hinu síðasta. Það eru á milli 35 og 40 milljarðar kr. sem þá féllu til í formi halla á ríkissjóði á þeim eina tíma. Óheppinn er hæstv. fjmrh. þegar hann nefnir búvörusamninga í sambandi við þessi útgjöld því enginn einn gjörningur hefur sparað ríkissjóði meiri peninga en einmitt búvörusamningurinn frá 1991. Það er óumdeilt að hann sparaði ríkissjóði á seinni hluta síðasta kjörtímabils þegar hann var að fullu kominn til framkvæmda á milli 3 og 4 milljarða kr. á ársgrundvelli.

[17:39] Virðulegi forseti. Ég skal bara viðurkenna það hér og nú af fúsum og frjálsum vilja að sjálfsagt hefur á undanförnum árum meiri skuldum verið safnað en áður. Ástæðan er auðvitað sú í fyrsta lagi, að ég hef setið einna lengst á þessum stóli og það er eðlilegt að á mörgum árum safnist meiri skuldir en á fáum árum. Það sjá allir. Og í öðru lagi vegna þess að lán sem aðrir tóku hafa hlaðið á sig vöxtum sem við höfum orðið að greiða að undanförnu og þeir peningar verða ekki notaðir til annars. Þess vegna flutti ég mína ræðu áðan. Ég fagna því sérstaklega að hv. stjórnarandstæðingar standa upp hver um annan þveran og lýsa því yfir að það sé markmið þeirra einnig að ná hallanum á ríkissjóði niður. Og ég vænti þess að í framhaldi þessarar umræðu munu menn a.m.k. verja einhverjum hluta ræðu sinnar í það hvernig þeir vilja fara að í þeim efnum, en ekki eingöngu gagnrýna ríkisstjórnina fyrir það sem hún er að gera með frv.

[17:40] Herra forseti. Ástæðan fyrir viðbrögðum manna er ósköp einfaldlega sú að ræða hæstv. fjmrh. var byggð upp sem árás og ónot í garð stjórnarandstöðunnar. Það vottaði ekki fyrir sjálfsgagnrýni í ræðu hæstv. ráðherra fyrr en núna. Loksins kemur hann hér bljúgur og viðurkennir að auðvitað beri hann mesta ábyrgð á þessu öllu saman og leitar nú liðsinnis. Og það er sannarlega til reiðu af okkar hálfu ef hæstv. ríkisstjórnin er þá tilbúin til að skoða til að mynda hluti eins og tekjuöflun í stað þess að ráðast að framfaramálum eins og réttarbótinni gagnvart þolendum afbrota o.fl. Það er líka spurning um pólitík, hæstv. fjmrh. að gangast ekki eingöngu í þennan vanda með því hugarfari að skera niður velferðarkerfið, það verður líka að skoða tekjuöflunarmöguleika. Þar dró síðasta ríkisstjórn lappirnar. Henni tókst að þvæla fjármagnstekjuskatti út af borðinu í heil fjögur ár og enn er því frestað að leggja á fjármagnstekjuskatt, nema á aldraða og öryrkja. Þetta er spurning um pólitískar áherslur en ekki ágreiningur um að það er nauðsynlegt að ná niður hallanum á ríkissjóði.

[17:41] Virðulegi forseti. Það er auðvitað alrangt að verið sé að leggja fjármagnstekjuskatt á aldraða. Það er einungis verið að leggja það til að fjármagnstekjur þeirra sem eiga peninga hafi sömu verkan eða um það bil sömu verkan og þær tekjur sem maðurinn vinnur fyrir sem er að grafa skurð. Finnst t.d. hv. þm. Ögmundi Jónassyni það vera mjög ósanngjarnt að sá sem á mikla peninga í banka og þeir bera vexti, hljóti einhverja skerðingu þegar tekjur hins sem er að grafa skurð, fátæka verkamannsins, skerða bætur úr almannatryggingakerfinu? Það er verið að fjalla um hluti eins og þessa. Svo er verið að tala um tekjur. 

[17:43] Virðulegi forseti. Ég kem upp til að lýsa aðdáun minni á fjmrh. og ræðuflutningi hans. Í Íslandsklukkunni segir frá því þegar Árni Magnússon hafði misst Snæfríði Íslandssól í hendurnar á dómkirkjuprestinum, vegtyllur hans voru horfnar og handritin brunnin. Þá sagði Jón Grunnvíkingur: ,,Minn herra á öngvan vin.`` Það rifjar Guðmundur J. Guðmundsson stundum upp og það er rétt að hans herra á engan vin, ríkissjóður á of fáa vini. Hæstv. fjmrh. segir að það sé algerlega nauðsynlegt fyrir þennan vin sinn að skera niður t.d. skaðabætur til þolenda afbrota, skera niður mæðra- og feðralaun og skera niður það sem hér hefur verið talað um í dag þó að sumt af þessu sé raunar ekki nema nokkrar milljónir. Hann hefur verið hér í fimm ár, það er rétt. Hann hefur á þeim tíma ekki staðið fyrir endurskipulagningu í ríkisrekstri svo að neinu nemi. Hann hefur samþykkt hvert einasta gæluverkefni hagsmunaflokkanna, Sjálfstfl. og Framsfl. og er enn að. Hann samþykkti 12--13 milljarða til aldamóta í búvörusamning sem engin framtíð er í. Hann hefur ekki tekið upp fjármagnstekjuskatt í fimm ár og hann hefur ekki enn þá komið t.d. á veiðileyfagjaldi eða þeim endurbótum í sjávarútvegi sem gætu fært honum betri tekjur. Ég hlýt að hvetja hæstv. fjmrh. til að taka undir sitt gamla slagorð sem hann var frægastur fyrir. ,,Báknið burt``.

[17:44] Virðulegi forseti. Ég vil eingöngu þakka hv. þm. fyrir að rifja þetta upp. Allt sem hann sagði var mjög til fyrirmyndar og verður skoðað að sjálfsögðu með góðum huga.

[17:45] Herra forseti. Það var að sjálfsögðu rangt sem hæstv. fjmrh. sagði að hér hefði ekki af hálfu stjórnarandstöðunnar verið varað við ástandinu í ríkisfjármálum. Það var svo sannarlega gert. Það var farið með tölur um greiðslubyrði á næsta ári, vaxta og afborgana af erlendum skuldum og tekin líkingin af því að það samsvarar útgjöldum þriggja ráðuneyta, tæplega 35 milljarðar kr. Ræða fjmrh. er þörf áminning um þetta. En hún er flutt á röngum stað. Þessa ræðu ætti hæstv. fjmrh. að flytja kvölds og morgna og um miðjan daginn í þingflokki sínum. Vegna þess að reynslan kenndi mér það í seinustu ríkisstjórn að það sem skortir á er að hæstv. fjmrh., minn herra á öngvan vin, fái þann atbeina sem hann þarf í sínum eigin þingflokki. T.d. þegar hæstv. dómsmrh. flytur tillögur um að sameina sýslumannsembættin, þá er það gert í vitneskju um að það verði kveðið niður af hans eigin samflokksmönnum. Hæstv. fjmrh. hefur lýst þeirri skoðun sinni að það beri að taka upp kostunarprinsippið. Það beri að ætlast til þess að atvinnuvegir greiði fyrir þá þjónustu sem ríkið veitir þeim, bæði í landbúnaði og sjávarútvegi. Það hleypur á milljörðum kr. En það er enginn stuðningur á bak við það í þingflokki hæstv. ráðherra og það er þess vegna sem komið er eins og komið er, hæstv. ráðherra.

[17:46] Virðulegi forseti. Ég átti satt að segja von á því að í þessum þingsal væru menn úr öllum þingflokkum og þetta gæti átt erindi til þeirra allra sem hér eru inni, hvort sem þeir eru í Alþfl., Sjálfstfl. eða í öðrum flokkum. Þannig að ég vonast til þess að ræðu minni hafi ekki verið illa tekið af þeim ástæðum. Ég minnist þess að hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson, 9. þm. Reykv., var mjög hjálpsamur í síðustu ríkisstjórn við að skera niður. En ég er alveg viss um ef hann leitar nú svona í huga sínum, þá rifjast upp fyrir honum að það voru ekki alltaf hans eigin flokksmenn sem voru duglegastir við að styðja hann, því miður. Hins vil ég nota þetta tækifæri, virðulegi forseti, til að þakka honum það traust að hafa viljað vera í stjórn með mér áfram og að ég yrði áfram fjmrh. Eins og allir vita óskaði Alþfl. eftir slíku samstarfi þetta kjörtímabil eins og hið fyrra.

[17:48] Virðulegi forseti. Það hefur færst líf í þessa umræður. Þær voru heldur daufar til að byrja með en nú er þetta orðið allt líflegra og það er gott. Þannig þarf það að vera þótt frekar fámennt sé í salnum. Það vekur athygli að það hafa ekki verið margir stjórnarandstæðingar hérna inni.  Í frv. sem hér er til umfjöllunar, ráðstafanir í ríkisfjármálum, er einkum tvennt sem er breyting frá fjárlagafrv. Í fyrsta lagi er ekki gert ráð fyrir að tekið verði upp svokölluð innritunargjöld á sjúkrahús.  Ég hef oft sagt það hér í ræðustóli varðandi innritunargjöldin að ég vildi finna aðrar leiðir. Ég vildi leggja á nefskatt. Það fékk engar undirtektir. Samt verður innritunargjald ekki lagt á. Í öðru lagi varðandi breytingar er gert ráð fyrir að lögð verði sérstök gjöld á útgerðina þannig að útgerðin mun borga iðgjöld varðandi slysabætur sjómanna. Þau nema um hundrað millj. kr. Það hefur ekkert verið rætt um þetta gjald. Þetta er nýja veiðileyfagjaldið okkar, ef það skyldi gleðja Þjóðvaka. Fyrst ég er búin að gleðja Alþfl. þá vil ég líka gjarnan gleðja Þjóðvaka. Þetta eru meginbreytingarnar frá því að við lögðum fram fjárlagafrv. Hér hafa margar spurningar verið bornar fram og ég mun svara þeim. Ég mun byrja á því að svara síðasta ræðumanni, hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur. Hún talaði um mæðra- og feðralaun og sagði að við værum að draga úr mæðra- og feðralaunum. En hver er sannleikurinn í þessu máli? Hver eru raunverulega mæðra- og feðralaun? Með einu barni 1.000 kr. Og þegar búið er að draga af þessu skattinn hvað er þá eftir? 500 kall, segir fyrrv. starfsmaður í Tryggingastofnun. 500 kall.  Ein spurningin varðaði bílalán Tryggingastofnunar. Meiri hluti tryggingaráðs samþykkti að fella niður bílalán til öryrkja. Ég mun standa við það sem ég hef áður sagt. Bílalán verða ekki felld niður. Spurt um forvarnasjóð og hvar hann sé vistaður. Hann er vistaður í heilbr.- og trn. Það eru áætlaðar um 50 millj. til áfengis- og vímuefnavarna. Einnig er spurt hvernig eigi að nýta sjóðinn. Það verður auglýst eftir tillögum. Þeir sem hafa mesta reynslu varðandi forvarnir eiga möguleika á að sækja í þennan sjóð um eflingu forvarna. Enn ein spurning varðaði það að formennska í sjúkrastofnunum fylgir ráðherra. Hv. þm. talaði um að það þætti óeðlilegt að formaður í heilbrigðisstofnun ætti ekki heimilisfang á staðnum. Ég tel enga ástæðu til þess. Ég tel að það séu margir sem geta þekkt mjög vel til staðarins þótt þeir búi ekki þar. Einhver hvíslaði því að mér áðan svona til gamans að þetta væri einmitt gert fyrir kratana. Sums staðar væri kannski enginn krati á staðnum og þá væri gott að flytja hann inn.  Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir talaði um að það vantaði heildarsýn varðandi almannatryggingamál og löggjöfina í heild sinni. 

... skýringar á því.

Ég ætla að skýra það út fyrir hv. þm. Um að gera að anda djúpt og vera róleg, þetta kemur allt saman. Það er ekki ólíklegt að ýmsir ekklar séu líka í vandræðum og þess vegna tökum við einnig tillit til þess. Ég tel þetta því réttlætismál. Það sem við erum að gera hér er það sama og allar aðrar Norðurlandaþjóðir hafa verið að gera. Þá kem ég að Svavari Gestssyni. Hann spurði margra spurninga. Hann spurði um sjúkratryggingagjöld sem atvinnurekstrinum verður nú gert að greiða. Atvinnureksturinn hefur getað fengið endurgreidd sjúkradaggjöld. Sú upphæð hefur verið í kringum 50 millj. Það er gert ráð fyrir því að atvinnureksturinn geti ekki fengið þetta endurgreitt eftir áramót. Hann spurði hvort þetta væru rauntölur þessar 50 millj. og það eru þær. Hann spurði líka um sjúkrastofnanir á Reykjavíkursvæðinu, hvernig ætti að spara þær 200 millj. sem gert er ráð fyrir í fjárlagafrv. Það er gert ráð fyrir samstarfsráði sjúkrastofnana á Reykjavíkursvæðinu og á Reykjanesi. Það er gert ráð fyrir því að auka samvinnu á milli þessara stofnana. Það er hægt að samreka ýmsa þjónustuhætti og vissar einingar innan þessara sjúkrahúsa og ná þar með fram sparnaði. Hann spyr líka að því hvernig við ætlum að ná niður 330 millj. með sparnaði í lyfjamálum. Við höfum náð verulegum sparnaði varðandi lyf með viðmiðunarverðskrá og munum ná þeim sparnaði áfram á næsta ári. Það verður strangara eftirlit varðandi greiðslur á nýjum lyfjum. Við höfum ýmislegt fleira á prjónunum varðandi sparnað við lyf. Þetta er mjög stór útgjaldaþáttur hjá ríkissjóði. Hv. þm. Svavar Gestsson spurði líka ítarlega út í það hvernig við ætlum að ná þeim tölum í fjárlagafrv. sem varða ferliverk. Þeir læknar sem fá að nýta sér aðstöðu inni á sjúkrastofnunum eiga að borga aðstöðugjöld. Það verður gengið enn harðara eftir því en hingað til hefur verið gert. Hann spurði líka hvort ég teldi að reglugerðirnar frá Sighvati Björgvinssyni um ferliverk frá því í september 1992 hefðu lagastoð. Ég ætla ekki að fullyrða það hér hvort reglugerðin hefur lagastoð. Það hefur komið í ljós að ýmislegt varðandi almannatryggingalöggjöfina hefur ekki lagastoð. Þannig að ég ætla ekki að fullyrða það úr þessum ræðustól. Reglugerðin frá 1992 hefur valdið ýmsum vandamálum í heilbrigðiskerfinu og síaukin ferliverk inni á sjúkrastofnunum hafa orðið þess valdandi að starfsfólk sem vinnur hlið við hlið er ýmist verktakar eða á föstum launum. Þetta er málefni sem við erum með í endurskoðun í heilbr.- og trn. Það er erfitt að vinda ofan af þessu en við ætlum að gera það.

Var þetta allt ólöglegt hjá Sighvati?

Ég segi það enn og aftur að ég ætla ekki að fullyrða hér úr ræðustól að þetta hafi verið ólöglegt, en það er ýmislegt sem bendir til þess. Í almennum lögum segir að inni á sjúkrastofnunum eigi fólk að fá ókeypis vistun. Ég er ekki löglærð manneskja en hef látið ýmsa líta á þetta, og eins og ég segi, ég ætla ekki að kveða úr um það á þessari stundu. En þetta er verkefni sem við höfum ekki hlaupið frá. Hv. þm. Svavar Gestsson hafði áhyggjur af því hvernig við ætluðum að ná utan um þær 580 millj. sem er ráð fyrir gert í fjárlagafrv. að nái fram að ganga en nú þegar hefur verið ákveðið að falla frá. Þá er ég að tala um 500 millj. varðandi lífeyrisgreiðslur og í öðru lagi 80 millj. reyndar varðandi innritunargjöldin. Þessar 500 millj. sem ríkisstjórnin hefur ákveðið að fari til lífeyrissjóðsgreiðslna tekur heilbr.- og trn. ekki á sig. Þeim verður dreift á önnur ráðuneyti. Þær 80 millj. sem eftir standa tekur ráðuneytið á sig, innritunargjöldin. Hvernig það verður gert verður skýrt út við 2. umr. fjárlaga. Það hefur verið mjög fróðlegt að sitja hér í allan dag og hlusta á stjórnarandstöðuna. Það er ekkert undarlegt á neinn hátt að menn spyrji að ýmsu. En það sem stendur samt upp úr er að stjórnarandstaðan virðist vilja skilja fjárlög þannig eftir að það sé 30 milljarða halli á ríkissjóði.  
            

Hljóð í þingsal.

Eða hvað hafa menn verið að tala um annað?  
            

[18:06] Herra forseti. Ég þakka hæstv. heilbrrh. fyrir hennar ræðu. Mig langaði til að gera örlitla athugasemd varðandi ekkjulífeyrinn. Mín reynsla sem ég lýsti í ræðu minni er sú að ekkjur eiga síður rétt á atvinnuleysisbótum. Það kom fram hjá mér og þess vegna þurfa þær að eiga þarna aðstoð í samtryggingunni sem er almannatryggingarnar. Og ég lýsti því einnig að þannig mun verða þegar fram í sækir að ekki verður þörf fyrir þennan bótaflokk, enda eru það aðeins 5 millj. sem menn ætla að spara á ekkjunum. Það er verið að vísa þessum konum á félagsmálastofnun. En ég er sammála hæstv. ráðherra í því að það á ekki að vera kynjamunur varðandi bætur almannatrygginga. Breytingar hafa orðið í samfélaginu en enn eru til konur sem missa mennina sína og ekki eiga rétt á atvinnuleysisbótum og þurfa aðstoð. Mig langar til að vekja athygli á því sem kom fram í ræðu hæstv. ráðherra, að það eru áhöld um hvort lagastoð sé fyrir þeirri mismiklu gjaldtöku sem á sér stað varðandi ferliverkin, ekki aðeins á læknastofum heldur einnig á sjúkrahúsum. Ég tel fulla ástæðu til að málið verði skoðað rækilega.

[18:07] Virðulegi forseti. Það er nú þannig, hv. 18. þm. Reykv., að það eru líka til karlmenn sem ekki eiga rétt á atvinnuleysisbótum þannig að mér finnst erfitt að festa hönd á þessum rökum. Mér finnst eðlilegt að það sama gildi fyrir bæði kynin og ég endurtek: Við erum að lengja dánarbætur sem kemur báðum kynjum til góða.

[18:08] Herra forseti. Ég geri mér það fyllilega ljóst að til eru karlar líka sem ekki eiga rétt á atvinnuleysisbótum. En þær konur sem eingöngu eru nú í húsmóðurhlutverkinu, margar hverjar orðnar fullorðnar og missa menn sína áður en þær verða 67 ára eiga ekki rétt á atvinnuleysisbótum. Það er algengara að konur hafi haft karla sem fyrirvinnur heldur en karlar eiginkonur sínar. Ég vil bara benda á að þetta er svona núna og það eru ekki háar upphæðir sem menn ætla að fara að spara þarna á lítilmagnanum. Ekkjulífeyrir er orðinn mjög tekjutengdur og nánast skertur út úr kerfinu.

[18:09] Herra forseti. Hér eru þingmenn að reyna að greiða fyrir afgreiðslu frv. sem er mjög seint fram komið af hálfu ríkisstjórnarinnar, en svörin sem hæstv. heilbrrh. veitir eru varla boðleg þingheimi. Hæstv. ráðherra er spurður út í það hvernig hún ætli að spara 200 millj. kr. hjá sjúkrastofnunum í Reykjavík og svarið er svona: Með því að sameina þjónustuþætti og einingar, en það er hvorki sagt hvaða þjónustuþætti né hvaða einingar. Spurt er hvernig eigi að spara 330 millj. í lyfjamálum og svarið er: Með viðmiðunarverðskrá sem þegar er í gangi, með strangara eftirliti og ýmislegt annað er líka í gangi. Það er ekki sagt hvað það er. Herra forseti. Síðan kemur að þeim þætti í ræðu hæstv. ráðherra sem fjallar um ferliverk. Hæstv. ráðherra nánast fullyrðir að reglugerð um ferliverk eigi sér ekki lagastoð. Hún segir að vísu: Ýmislegt bendir til þess en ég er ekki löglærð manneskja. Herra forseti. Hér er einn af handhöfum framkvæmdarvaldsins að lýsa því yfir að hún telji að tilteknar aðgerðir sem verið er að framkvæma í hennar umboði styðjist ekki við lög en hún er ekki að gera nokkurn skapaðan hlut í því. Hún hefur ekki látið kanna hvort hér er um lögbrot að ræða. Ég hef satt að segja aldrei heyrt nokkurn einasta ráðherra leyfa sér að segja þetta við þingið. Að lokum ein spurning líka, herra forseti. Hæstv. ráðherra var spurður sérstaklega eftir því hvernig hún hygðist framfylgja 31. gr. frv. sem hér liggur fyrir og fjallar um það að ef maður sinnir ekki þeirri skyldu að greiða iðgjöld til lífeyrissjóða samkvæmt lögum nr. 55/1980, þá sé heimilt að ætla viðkomandi tekjur sem koma síðan til frádráttar þegar tekjutrygging er greidd. Spurt var: Hvernig hyggst hæstv. ráðherrann framfylgja þessu? Ástæðan fyrir því að menn inna eftir þessu er nákvæmlega þessi: Öryrkjar og þeir sem vinna á vernduðum vinnustöðum hafa t.d. ekki leyfi til þess að greiða í lífeyrissjóði. Öryrkjar sem sökum örorku sinnar ná því ekki langtímum saman að starfa úti á vinnumarkaðnum geta þar af leiðandi ekki greitt í lífeyrissjóði. Það er algerlega nauðsynlegt að það komi fram með hvaða hætti ráðherrann ætlar að framfylgja þessu.

[18:12] Herra forseti. Varðandi þetta síðastnefnda sem hv. þm. spurði um, lífeyrissjóðsgreiðslurnar, þá vil ég segja það að við erum að tala um atvinnurekendur sem ekki hafa hirt um að greiða í lífeyrissjóði en fá samt fullar bætur. Þeir eru æðimargir. Við erum að tala um jafnræði milli þeirra sem hafa greitt í lífeyrissjóði samkvæmt lögum og reglum. Við erum ekki að tala um einhverja öryrkja eða húsmæður sem ekki hefur verið gert að borga í lífeyrissjóði. Við erum að tala um þá sem hafa farið fram hjá kerfinu og í leiðinni lagt sína fjármuni í eitthvað allt annað og eiga eignir, en fá fullar lífeyrisbætur. Um þetta fólk erum við nákvæmlega að tala, hv. þm. Þá hristir hann höfuðið, heyri ég. Hv. þm. hefur eftir mér að ég hafi fullyrt að reglugerð um ferliverk eigi sér ekki lagastoð. Það er ekki rétt. Það sagði ég ekki en það mátti skilja af máli mínu að eitthvað þarna kynni að vera á gráu svæði og það værum við að rannsaka. Þetta er því hreinn útúrsnúningur. En það hefur komið í ljós svo að ég endurtaki það, að það er ýmislegt í almannatryggingalöggjöfinni sem á sér ekki lagastoð og hv. þm. hefur sjálfur gert athugasemdir við. Ég held að ég hafi þá svarað þeim fyrirspurnum sem hann lagði fyrir mig.

[18:14] Herra forseti. Annaðhvort talar hæstv. heilbrrh. tóma steypu eða að allur þingheimur hefur misskilið 31. gr. Ef það er eins og hæstv. ráðherra segir að þetta eigi einungis við atvinnurekendur en ekki nokkurn annan, þá fagna ég því. En þá verður það líka að liggja skýrt fyrir eftir þennan fund að 31. gr. tekur einungis til atvinnurekenda en ekki annarra. Þannig skil ég hæstv. ráðherra. En þannig hafa þeir ekki skilið ráðherrann sem hafa talað í dag. Að öðru leyti varðandi það sem hæstv. ráðherra segir um ferliverkin. Það er alveg rétt hjá henni að hún sagði ekki að hún væri viss um að reglugerð forvera hennar um ferliverk væri lagabrot, en hún sagði orðrétt: ,,Ýmislegt bendir til þess.`` Hún sagðist ekki vera löglærð manneskja. Hún vildi þess vegna ekki fullyrða neitt, en hefur hún ekki heilan frumskóg af lögfræðingum til að kanna svona fyrir sig? Og ef ráðherrann hefur minnsta grun um að hér sé um lögbrot að ræða, hvernig í ósköpunum stendur á því að hún er ekki fyrir lifandis löngu búin að láta kanna það til þrautar og gera eins og hv. þm. Ólafur Hannibalsson sagði um daginn, ,,finna þann þorpara``.

[18:15] Herra forseti. Það er óhjákvæmilegt að mótmæla því sem hæstv. heilbrrh. kom með undir lok ræðu sinnar að hæstv. ráðherra hefði setið í allan dag og lagt saman útgjaldaaukann af málflutningi stjórnarandstöðunnar og hann væri upp á 30 milljarða. Ég bið um að hæstv. ráðherra finni þessum orðum sínum stað eða dragi þau til baka ella. Ég fullyrði að þetta er fleipur.

Hefur þingmaðurinn lagt þetta saman?

Ég fullyrði að þetta er fleipur vegna þess að það hefur ekkert slíkt verið til umræðu. Síðan sagði hæstv. ráðherra að menn ættu jafnframt að ræða tekjuöflun þegar þeir væru að ræða fjárlagafrv. Ég vona að það hafi verið mismæli og hæstv. ráðherra viti hvaða frv. við erum að tala um. Við erum ekki að ræða um fjárlagafrv. Við erum ekki að ræða frv. um tekjuskatt og eignarskatt eða aðra slíka almenna tekjuöflun ríkisins eða skattamál. Það stendur væntanlega ekkert á okkur frekar en öðrum hv. þm. stjórnarandstöðunnar að taka þátt í því að ræða tekjuöflunarúrræði fyrir ríkissjóð. Við erum að ræða um bandorm, skerðingar og niðurskurðartillögur ríkisstjórnarinnar. Og er þá eitthvað óeðlilegt við það þó að umræða dagsins lúti að því eða hvað? Um hvað á hún að fjalla? Á ekki að ræða það dagskrármál sem er á dagskrá, herra forseti, að breyttu breytanda?

Hárrétt.

Hárrétt, já. Hvað eru menn þá að væla hér, hæstv. ráðherrar, þótt við tölum um það hvort í hverju einstöku tilviki sé réttlætanlegt eða sanngjarnt að ráðast á garðinn þarna og þarna. Það er það sem er á dagskrá. Þetta er frv. um það, hæstv. heilbrrh. Svo er það þar á ofan rangt að einstakir ræðumenn hafi ekki verið með hugmyndir um tekjuöflun eða tekið undir sparnaðaráform í vissum tilvikum. Ég minni á að bæði gerði ég það í mínu máli og eins kom hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson inn á slíka hluti. Ég tók undir í vissum tilvikum að ákveðin ákvæði þessa frv. væru réttlætanleg og eðlileg vegna þess að þarna væri ekki ástæða fyrir ríkisútgjöldum sem þó væru bundin í lögum. Ég bið því hæstv. heilbrrh. að barna ekki umræðuna með því að fara með fleipur um það sem komið hefur fram og gera mönnum upp skoðanir.

[18:18] Herra forseti. Hv. þm. Steingrímur Sigfússon sagði að hér hefði ekki verið talað um útgjaldaauka og hér mætti ekki tala um fjárlagafrv. almennt. Það hefur verið spurt út úr um fjárlagafrv. og fjárlagafrv. hefur jafnhliða verið til umræðu. Það getur svo sem vel verið að útgjaldaaukinn hafi ekki verið nema 29 milljarðar. Það getur vel verið að það skeiki einum milljarði, en það er ekki mikið meira en það.

[18:19] Herra forseti. Þetta eru náttúrlega útúrsnúningar og málflutningur af því tagi hjá hæstv. heilbrrh. að engu tali tekur. Ætlar hæstv. heilbrrh. að gera svo vel og koma í ræðustólinn, biðja um orðið og fara yfir það með okkur á hvaða grundvelli þetta reikningsdæmi hæstv. ráðherra er, eða gera svo vel og draga þessi ummæli til baka? Eða vill hæstv. heilbrrh. vera ber að fleipri af þessu tagi á Alþingi? Það er verið að ræða um frv. hverrar stærðargráða er um það bil einn milljarður kr. Í mörgum tilvikum hefur umræðan beinst að útgjaldaliðum sem mælast í fáeinum millj. kr. eins og niðurskurður á ekknabótum eða öðru slíku. Að koma svo hér og tala um að menn hafi verið að leggja til útgjöld upp á næstum þriðja part af fjárlögunum er algjört fleipur, hæstv. heilbrrh. Annaðhvort endurspeglar þetta alveg ótrúlegan útúrsnúningavilja eða þá þvílíka vanþekkingu á almennum stærðargráðum í ríkisfjármálum að ég held að sú manneskja sem er þannig á vegi stödd ætti að finna sér annað starf en að vera heilbrrh.

[18:20] Virðulegi forseti. Við skulum fara yfir málin í rólegheitunum, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon. Hér er talað um útgjaldaukningu í öllum málaflokkum. Heilbrigðismálum, menntamálum, samgöngumálum, dómsmálum, sama hvar menn ber niður. Það er málið og við skulum ræða það. Við skulum gera upp heildardæmið. Það er hollt, bæði fyrir stjórn og stjórnarandstöðu. Það er hollt og þá sjáið þið hvað út af stendur. Það er málið sem við eigum að takast á um hér. Ég held að þessi umræða hafi verið mjög góð og ef menn eru tilbúnir að leggja saman dæmin hér, þá er það gott.

Er ekki hæstv. ráðherra búinn að því? Hvar eru rökin?

[18:21] Herra forseti. Þetta er fyrsta tækifærið mitt til að hlusta á hæstv. heilbrrh. fytja ræðu á Alþingi. Ég verð að segja eins og er að það var fátt um fróðleiksmola í útskýringum hennar og svörum. Ég sit í tryggingaráði og mér þykir mjög alvarlegt þegar ráðherra tryggingamála kemur upp í ræðustól á Alþingi og segir það að það sé ýmislegt í löggjöf um almannatryggingar sem eigi sér ekki lagalega stoð. Hvers vegna í ósköpunum er ráðherrann ekki búinn að upplýsa hvað það er í löggjöfinni sem á sér ekki lagalega stoð? Það er ýmislegt, sagði ráðherrann og brosti sínu blíðasta eins og þetta væri bara ekkert mál. En hins vegar var það eitt sem gladdi mig í ræðu ráðherrans og það er þetta: Hún ætlar að standa við það að draga til baka ákvörðun meiri hluta tryggingaráðs um að afnema bílakaupalán fyrir fatlaða. 

[18:23] Virðulegi forseti. Varðandi bílalánin hef ég það að segja að ég veit ekki hvenær hv. þm. hefur átt fund með formanni tryggingaráðs. Ég hef átt fund með meiri hlutanum og við höfum komist að samkomulagi um að þetta verði tekið til baka. Og ég býst við því að innan tíðar fái þessi ágæti þingmaður útfærslu um það hvernig það verður. Hv. þm. sagðist vera hissa á því að heyra það hér að eitthvað ætti sér ekki lagastoð innan almannatryggingakerfisins. Þar hefur tvennt komið til. Ríkisendurskoðun hefur bent á að að bílalánin eiga sér ekki lagastoð og formaður heilbr.- og trn. hefur einmitt lagt það fyrir heilbr.- og trn. að úr því verði bætt. Það hefur líka komið í ljós að endurhæfingarlífeyririnn á sér ekki lagastoð og úr því verður bætt. Það er því ýmislegt úr fortíðinni sem þarf að hyggja að.

[18:26] Herra forseti. Ég get glatt hæstv. ráðherra með því að mér er fullkunnugt um að það er ekki lagastoð fyrir þessum bílakaupalánum. En nú er tækifæri fyrir ráðherra að láta bæta úr því og gera bílakaupalánin lögleg.

[18:27] Hæstv. forseti. Ég vil leyfa mér að spyrja hvaða þýðingu það hefur að halda svona áfram. Hvað á að halda þessari umræðu lengi áfram? Ég hygg að það sé töluvert mikið eftir af 1. umr. um þetta stóra og viðamikla mál og nokkrir þingmenn eigi eftir að taka til máls. Ég minnist þess ekki að það hafi verið venjan að vera svona lengi á fundum á föstudögum.

Hver bað um svona langan fund?

Ja, nú þykir mér týra þegar hv. þm. Stefán Guðmundsson er farinn að kvarta yfir löngum umræðum. En ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. forseta hvað meiningin er að gera hér og ég vil leggja til að þessari umræðu verði slitið. Mér þykir þetta orðið nógu langt í dag og það er nægur tími í næstu viku til þess að halda áfram umræðunni um þetta mál. Ég vil benda á að það er mikið starf sem liggur fyrir í nefndum og miklar kröfur um að mál verði afgreidd þar. M.a. verður væntanlega vísað til okkar í félmn. og umhvn. því alvarlega máli sem hér er til umfjöllunar um snjóflóðavarnir. Við þurfum tíma til að undirbúa þá umsögn ef okkur á að takast að skila henni af okkur á mánudag. Hér er nóg af verkum að vinna og ég legg til, herra forseti, að það verði farið að slíta þessum fundi.

[18:29] Að mati forseta er ekki langt liðið á þennan dag. Hins vegar mun svo vera, hv. þm., að það liggur fyrir samkomulag um að ljúka þessari umræðu og það fari fram atkvæðagreiðsla milli kl. 7 og 8. Forseti hefur í hyggju að gera ekki matarhlé, heldur halda fundi áfram.

[18:29] Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að flytja langa eða ítarlega ræðu. Ég ætla ekki að endurtaka margt af því sem sagt hefur verið úr þessum ræðustóli í dag, en mig langar til að byrja á því að hrósa hæstv. ríkisstjórn og lýsa ánægju minni yfir þeirri ákvörðun sem hún tók í gær að falla frá því að setja innritunargjöld á sjúkrahús. Ég vil einnig segja að mér finnst það ánægjuefni að ríkisstjórnin skuli hafa fallið frá því að skerða kjör aldraðra, öryrkja og atvinnulausra á næsta fjárlagaári eins og til stóð að gera. Ég segi þetta af heilum hug. Mér finnst þessar ákvarðanir skipta mjög miklu máli. Hins vegar kann einhver að segja og hugsa og hefur nokkuð til síns máls að þetta er að sjálfsögðu hrikalegur vitnisburður um eina ríkisstjórn að hér skuli standa þingmenn og fagna því og lýsa sérstakri ánægju með að ríkisstjórnin ætli ekki að ráðast á atvinnulaust fólk, öryrkja eða lífeyrisþega, að þingmenn skuli sjá ástæðu til þess að stíga í pontu til að þakka fyrir að sjúklingar sem eru lagðir inn á sjúkrahús, verði ekki krafðir um innritunargjöld. Þetta er að sjálfsögðu umhugsunarefni. En hins vegar endurtek ég að mér finnst þessi ákvörðun ríkisstjórnarinnar frá því í gær skipta mjög miklu máli. Mig langar til að beina þeirri spurningu til hæstv. forseta hvort fjmrh. hæstv. sé í húsinu vegna þess að hann beindi nokkrum spurningum til mín hér úr ræðustól varðandi fjármagnstekjuskatt. Auk þess sem hann hélt hér mikla ræðu.

Forseti getur upplýst að hæstv. fjmrh. er í húsinu og er búinn að gera ráðstafanir til þess að hann komi hér í sal.

Þakka fyrir það. Vegna þess að hæstv. fjmrh. hélt hér mikla ræðu um hin viðkvæmu mál þegar niðurskurðarhnífnum væri beitt. Hann sagði: Við viljum ekki skila komandi kynslóðum miklum skuldum. Við ættum af ábyrgð að takast á við fjárlagavandann og fjárlagahallann. Hann gerði fjármagnstekjuskatt sérstaklega að umræðuefni og beindi þeirri spurningu til mín m.a. hvort ég vildi ekki láta reikna öllu fólki, líka gömlu fólki, arð af fjármagni til tekna. Ég skal svara þessu. Ég vil láta gera það. En ég vil að allir þjóðfélagsþegnar sitji þá við sama borð. Mér finnst það lýsa ótrúlegum vesaldómi að menn skuli enn eina ferðina heykjast á því að setja hér á fjármagnstekjuskatt. Þeir eru byrjaðir að lýsa því yfir, hæstv. ráðherrar, að það standi til. Við höfum heyrt það oft áður. Við höfum lesið fréttir af því í blöðum að hér eigi að leggja á einhvers konar Tyrkjaskatt. Og hvers vegna köllum við þetta Tyrkjaskatt? Jú vegna þess að ef leitað er í gervöllu OECD þá finnst eitt ríki, eða tvö reyndar, það eru Belgar líka sem eru svo lágt í skattprósentunni, 10% skatti, að íslensku ríkisstjórninni finnst möguleiki að byrja að íhuga málið. Fjármagnskattgreiðendur eiga ekki að sitja við sama borð og aðrir skattþegnar þessa lands. Þar eru engin skattleysismörk. Þar er ekki talað um nein skattleysismörk. Nei það er 10% Tyrkjaskattur sem á að setja hér á fjármagnseigendur og við vitum hvað það er sem vakir fyrir mönnum. Það er að verja stóru fjármagnseigendurna á Íslandi. Menn eru að reyna að finna leiðir til að hafa skattprósentuna sem allra lægsta en koma svo hér upp í ræðustól eins og hæstv. fjmrh. sem ekki einu sinni flytur þó frv. um þetta. Hann ætlar að byrja á gamalmennum. Hann ætlar að byrja á gamla fólkinu. Hann ætlar að byrja á því fólki sem ekki getur varið sig. En ég endurtek um fjármagnstekjur, að hvort sem sá sem aflar þeirra er ungur að árum eða gamall, á að skattleggja þá alla. Ég tek undir það. En það eiga allir þjóðfélagsþegnar að sitja við sama borð að þessu leyti. Og síðan aðeins varðandi hin viðkvæmu mál, hæstv. fjmrh. Hin viðkvæmu mál. Í hvaða samfélagi býr hæstv. fjmrh. Friðrik Sophusson? Í hvaða samfélagi býr hann? Við vitum það ósköp vel að á Íslandi er mikil og ranglát tekjuskipting. Við sjáum hana allt í kringum okkur. Við sjáum hana í stóru glæsikerrunum, í stóru einbýlishúsunum annars vegar. Munaðarlífi annars vegar og hins vegar vitum við að það eru stórir þjóðfélagshópar, heilar stéttir sem eiga erfitt með að framfleyta sér og sínum. Þetta þekkjum við. Og nefndir á vegum fjmrn. og ríkisstjórna í tímans rás hafa allar komist að þeirri niðurstöðu að hér séu miklir fjármunir sviknir undan skatti án þess að nokkuð sé í alvöru aðhafst til að ná þeim fjármunum inn. Það er ekki gert. Í stað þess er ráðist á hina viðkvæmu hópa. Það er von að mönnum sé tamt að tala um hin viðkvæmu mál. Það eru öryrkjarnir. Það eru atvinnulausir. Það eru sjúklingar. Óþrjótandi tekjulind. Ég tek undir það sjónarmið að við eigum að leita allra ráða til að skila komandi kynslóðum skuldlausu landi. Ég tek undir það. En ég legg líka áherslu á að börnin okkar eigi annað og betra skilið en að við skilum því þjóðfélagi sem hefur rifið niður þá velferðarþjónustu sem þeir sem á undan hafa gengið hafa reist og byggt upp hér á landi. Og hér er komið sögunni að bandormslögunum sem hér eru til umræðu. Ég vil byrja á því að fara nokkrum almennum orðum um bandorminn og taka undir það sjónarmið sem hamrað hefur verið á hér í dag og harðlega gagnrýnt, að í stað þess sem tíðkast hefur í ormum af þessari tegund á liðnum árum þar sem um er að ræða tímabundnar ráðstafanir í fjármálum, þá er að þessu sinni tekið á grundvallaratriðum í velferðarlöggjöfinni, lögum um almannatryggingar, lögum um heilbrigðisþjónustu, lögum til aðstoðar öldruðum og fötluðum. Það er verið að taka á sjálfum grundvellinum sem öryrkjar, aldraðir og atvinnulausir standa á. Hér eftir verða lífskjör þessara hópa háð ákvörðunum löggjafans hverju sinni. Ekki háð ákvörðunum með lögum, heldur með fjárlögum. Við þekkjum af reynslunni að þegar þeirri tryggingu, sem er eins konar vísitölubinding, er svipt brott er hætta á skerðingu. Þannig var hækkun persónuafsláttar í upphafi tengd lánskjaravísitölu. En í lok fyrsta staðgreiðsluársins var ákveðið að aftengja persónuafslátt hækkun lánskjaravísitölu, að hluta til. Þetta hefur haft í för með sér að skattleysismörk eru um 5.500 kr. lægri nú en ef tengingunni við lánskjaravísitöluna hefði verið haldið eins og gert var ráð fyrir í upphafi. Og nú er ég bara að tala um þessa tengingu. En við þurfum náttúrlega ekki að fara langt til að fá sönnun þess að afnám tengingar bótakerfisins við launaþróun og verðlagsþróun í landinu er varhugaverð vegna þess að gert var ráð fyrir því, fyrir aðeins nokkrum dögum að skerða þessar bætur um 600 millj. Þá er ég að tala um atvinnuleysisbætur og örorkubætur. Þetta eru ekki bara reikningskúnstir. Við erum ekki að fást við einhverjar tölur eða kennisetningar þegar hæstv. félmrh. segir hér áðan að hann sé andvígur hvers kyns vísitölubindingum í kerfinu. Við erum að tala um lífskjör þessa fólks og lífskjör þessara hópa. Hann er annar tónninn í yfirlýsingunni frá Sjálfsbjörg t.d. sem send var út 17. nóvember. Þar er ekki vikið að þessari kerfisbreytingu sem einhverjum reiknikúnstum. Þar er talað um þetta sem mannréttindi. Það er það sem við erum að ræða hér í dag. Við erum að ræða um mannréttindi. Í tilefni þeirra orða hér áðan um að samtök launafólks hefðu komið að þessu máli og þeim hefði verið kynntar þessar breytingar snemma í haust, vil ég segja þetta: Í yfirlýsingum sem komið hafa fram hjá öllum helstu samtökum launafólks á Íslandi hefur verið hamrað á því að ekki yrði skorið á þessi tengsl. Ég endurtek fullyrðingu sem ég setti fram fyrir fáeinum vikum. Svo lengi sem heildarsamtök á vinnumarkaði koma að gerð kjarasamninga á einn eða annan hátt verður það aldrei liðið að kjör þessara hópa, og þá er ég að tala um öryrkja, atvinnulausa og lífeyrisþega, verði skert eins og til stóð fyrir fáeinum dögum eða vikum. Það verður aldrei liðið. Þetta þýðir það einfaldlega, ef menn ætla að halda sig við þá ráðstöfun að skera á tengslin, að verið er að efna til ófriðar á vinnumarkaði á hverju einasta ári. Mig langar til að víkja að 41. gr. varðandi mæðra- og feðralaun, ekki vegna þess að ég vilji ekki fara í aðrar greinar frv. einnig heldur af því að mig langar til að vekja athygli á henni fyrir það að hún er dæmigerð um ákveðna þróun. En ástæðan fyrir því að ég ætla ekki að fara yfir allt frv. er sú sem ég gat um í upphafi að það búið er að fjalla um það í mörgum ræðum í dag. En samkvæmt þessari breytingu er gert ráð fyrir að mæðra- og ferðralaun með einu barni falli niður. Í greininni segir að þau nemi nú 1.048 kr. á mánuði og lækka bætur um sömu fjárhæð á hvert barn með tveimur og þremur börnum. Árið 1992 var þessi upphæð 56.784 kr. Árið 1995 var þessi upphæð komin niður í 12.000 og nú á árinu 1996 er hún 0 kr. Þetta er pólitík hinna mörgu skrefa til lífskjaraskerðingar á Íslandi. Þeir segja að þetta sé svo lítið, þetta eru 1.000 kr. á mánuði. Þetta voru tæplega 57.000 kr. árið 1992. Fór niður í 12.000 kr. 1995 og nú niður í 0 kr. Með tveimur börnum var þessi upphæð árið 1992 148.776 kr., 1995 var hún komin niður í 60.000 kr., á næsta ári verður hún 48.000 kr. Svona fara menn að því að skræla utan af velferðarkerfinu á Íslandi.  Hæstv. forseti. Í 61. gr. segir: ,,Gerð er tillaga um að ráðuneytum verði heimilt að færa verkefni milli stofnana eða fela sveitarfélögum og einkaaðilum að veita lögbundna þjónustu fyrir hönd ríkissjóðs, enda sé það talið hagkvæmt. Við það er miðað að mögulegt sé að breyta þjónustusvæðum og að um tímabundna samninga um þjónustuviðskipti verði að ræða.`` Mig langar til að spyrja fulltrúa hæstv. ríkisstjórnar hvað sé átt við með þessari einkavæðingarklásúlu? Eru þetta einhverjar sérstakar ráðstafanir sem gilda inni á sjúkrahúsum? Ef ég man rétt var því sýndur áhugi í einhverjum plöggum frá hæstv. ríkisstjórn að stofna hlutafélög um skurðstofur og aðrar deildir inni á sjúkrastofnunum. Mig langar til að vita hvað það er sem vakir fyrir hæstv. ríkisstjórn með þessari sakleysislegu klásúlu.

[18:49] Virðulegur forseti. Ég hef nú þegar svarað í umræðunni flestöllu því sem fram hefur komið nema síðustu spurningu hv. þm. um 61. gr. Hún á að vera tiltölulega skýr og í greinargerðinni kemur einnig fram við hvað er átt. Hér er ekki átt sérstaklega við sjúkrahús eða slíkar stofnanir. Hér er um almenna heimild að ræða og hér er fyrst og fremst verið að opna fyrir að hægt sé að afhenda verkefni, t.d. sveitarfélögum eða einkaaðilum þegar það fellur betur að markmiðum þjónustunnar eða starfsins. Eftir sem áður ber auðvitað ríkið og viðkomandi ráðuneyti ábyrgð á því að starfsemin sé unnin og þjónustan innt af hendi með þeim hætti sem lög bjóða eða ætlast er til í fjárlögum ríkisins. Hér er verið að opna möguleika því oft gerist það að hægt er að sameina stofnanir. Hægt er að taka út úr stofnunum tiltekin atriði og veita til annarra aðila, ekki síst sveitarfélaga. Hér er verið að opna fyrir það án þess að það þurfi að breyta lögum sérstaklega hvað þetta snertir. Virðulegi forseti. Ég á von á því að á næsta ári fari fram á vegum ríkisins talsverð endurskoðun á rekstrinum. Við þurfum á því að halda fyrir fjárlagaárið 1997 og það kann að vera eðlilegt að hafa einhvern sveigjanleika til að undirbúa slíkar breytingar. Hér er hins vegar ekkert sérstaklega átt við sjúkrahús og ég á ekki von á því að það þurfi að beita þessu ákvæði hvað það snertir. En ég útiloka það hins vegar alls ekki.

[18:51] Hæstv. forseti. Ég tel þetta svar ekki fullnægjandi. Eitthvað og kannski og e.t.v. Hér er spurt til hvers nákvæmlega er verið að setja þessa klásúlu inn í lögin. Það er eðlilegt líka að það komi fram hjá hæstv. heilbrrh. hvort þessa klásúlu eigi hugsanlega að nota eitthvað í í heilbrigðiskerfinu eins og hæstv. fjmrh. gaf í skyn. En ég tel ekki aðgengilegt að þingmenn fái ekki nákvæmari svör en þetta að það kunni að vera og e.t.v. og kannski eigi að breyta ríkisrekstri og veigamiklum þáttum í velferðarþjónustunni. Ég tel að þingið eigi kröfu á slíku.

[18:52] Virðulegur forseti. Ef á þessari stundu hefði verið vitað nákvæmlega hvar ætti að nota þessa tilteknu grein hefði að sjálfsögðu verið eðlilegra að flytja lagabreytingu þess efnis. Hér er hins vegar verið að óska eftir því að veitt sé almenn heimild til að hægt sé að beita hagkvæmni í rekstri ríkisins. Ég vona að allir hv. þm. séu sammála um að slíkt sé æskilegt. Auðvitað er ekki hægt að svara spurningunni með ,,konkret`` dæmum einfaldlega vegna þess að ef þau væru til á þessari stundu mundum við beita beinum lagabreytingum ef þess væri þörf vegna viðkomandi máls. Það er því ekki hægt að svara spurningunni öðruvísi á þessari stundu.

[18:54] Herra forseti. Ég vildi gjarnan að hæstv. fjmrh. og einnig hæstv. samgrh. yrði gert viðvart að ég óska nærveru þeirra.

Forseti mun verða við því. Þeir verða kallaðir hér til að hlýða á ræðu hv. þm.

Ég þakka fyrir, hæstv. forseti. Ég mun þá fyrst beina máli mínu til hæstv. dómsmrh. á meðan aðrir hæstv. ráðherrar nálgast salinn.  Í sambandi við breytingar á sýslumannsembættum bakka ég ekki með það að sú forsenda fjárlagafrv. að velja út úr tvö tiltekin sýslumannsembætti og slá þau af án frekari rökstuðnings en fram hefur komið stenst ekki mál. Ekki hefur verið sýnt fram á það eða ég hef ekki heyrt þau rök ef menn eru á þessari braut á annað borð séu það akkúrat þessi embætti sem beri að leggja niður en ekki önnur. Hvers vegna þau? Hæstv. ráðherra hafði ekki fyrir því að reyna að svara því sem ég spurði hann um. Hvað með þá leið að færa verkefni og stækka svæði umdæmisins, t.d. í Ólafsfirði, eins og vilji er fyrir hendi af hálfu heimamanna til að gera og bæta þannig nýtingu og reksturs embættisins og gera hann þannig hagkvæmari? Hæstv. ráðherra má ekki gefa sér --- og gerir vonandi ekki þau mistök í þessu sambandi --- að reikna með því að þörfin fyrir þjónustuna verði úr sögunni með því að leggja embættið niður. Vonandi er ekki verið að ganga út frá þeirri forsendu. Ætli það geti ekki verið þetta gamla að sparnaðurinn eigi að vera á kostnað einhverra og þegar upp er staðið sé kannski óútkljáð hvort þjóðhagslega séð verður nokkur framför í þessu tilliti. Frá hinum þrönga sjónarhóli ríkissjóðs og ráðuneytanna í niðurskurðarpælingunum á haustin er kannski möguleiki á að lækka lítilega ríkisútgjöldin með auknun óþægindum og kostnaði fyrir notendurna. En þá greiða aðrir reikninginn og hæstv. ráðherrar hafa væntanlega ekki áhyggjur af því. Ég held að menn þurfi stundum að horfa á hlutina frá fleiri sjónarhólum en þeim einum að með því að stækka og sameina og leggja niður eitthvað sem er á vegum ríkisins sé sjálfkrafa verið að ná fram þjóðhagslegum sparnaði. Það er ekki endilega svo. Hvað með að endurskipuleggja og nýta betur þá uppbyggingu og þann rekstur sem fyrir er ef það er e.t.v. farsælli lausn út frá sjónarmiði heildarhagsmuna? Um Fiskifélagið hef ég svo sem ekki margt segja í viðbót við það sem ég gerði fyrr í dag í umræðunni. Mér finnst satt best að segja að þar sé fjallað með heldur ósanngjörnum hætti um hlutina. Mér finnst leiðinlegt að ekki skuli vera hægt að koma slíkum málum einhvern veginn fyrir og semja um þau án þess að það þurfi að vera að hnýta í menn með orðalagi af þessu tagi í greinargerð með opinberu frv. Það er heldur leiðinlegt að bera það upp á þennan merka og mæta félagsskap í greinargerð í stjfrv. sem hæstv. sjútvrh. hefur væntanlega lesið yfir og lagt blessun sína yfir að verið sé að hnýta í aðila eins og Fiskifélagið með þessum hætti. En það verður auðvitað að vera mál hæstv. sjútvrh. hverju hann vill merkja sig í þessum efnum. Hæstv. félmrh., Páll Pétursson frá Höllustöðum, var næstur í ræðustól. Hann fór mikinn í tilraunum sínum til að verja hinn sértæka fjármagnstekjuskatt á aldraða og öryrkja og sakaði okkur andmælendur um að við værum farnir að standa í málsvörn fyrir ríka fólkið í landinu. Það væri nú meira hneykslið ef menn af vinstri kantinum eins og sá sem hér talar og hv. þm. Svavar Gestsson væru farnir að verja fjármagnseigendur. Það væri meiri ósvinnan. Hann væri þvert á móti væntanlega sá eini sem stæði við sannfæringu sína um að það lið ætti nú ,,sko vesgú`` að borga. En við skulum líta aðeins nánar á málflutning hæstv. félmrh. Er það ríka fólkið í landinu sem á að fara að borga fjármagnstekjuskattinn? Nei, það er ekki endilega svo. Það eru öryrkjar og aldraðir sem ekki hafa neinar tekjur og eru þess vegna að fá bætur sér til framfærslu. Ef þeir skyldu eiga einhvers staðar sparnað á bók og hafa einhverjar minni háttar fjármagnstekjur þá á að skattleggja þær, en aðrir sem eru í fullri vinnu, hafa há laun eða eiga miklar eignir og eru á besta aldri eiga að fá sinn fjármagnsgróða skattfrjálsan. Þetta er málið í hnotskurn. Svo kemur hæstv. félmrh., aumingja karlinn, hér upp og reynir að verja sig með þeim ósköpum að saka þá sem gera þetta að umtalsefni um að verja ríkt fólk og skjóta skildi fyrir þá sem betur mega sín í þjóðfélaginu. Þetta er meiri málflutningurinn, verð ég nú að segja. Og það er von að aumingja framsóknarmennirnir ýmsir séu að verða ókyrrir hér í salnum, langleitir og dauflegir til augnanna. Þannig er frammistaðan hjá Framsókn í þessum efnum eins og svo mörgum fleirum. Hún liggur marflöt undir valtara íhaldsins í hverju málinu á fætur öðru, kyngir ómengaðri frjálshyggjunni og lætur sig hafa það að öðrum málum sem menn hafa barist fyrir, eins og fjármagnstekjuskattinum almennt sé frestað. Það hafa þegar orðið nokkrar umræður út af orðum hæstv. fjmrh. um tekjuöflun og skuldasöfnun ríkissjóðs og hallareksturinn og einnig vegna þess sem hæstv. heilbrrh. lagði til umræðunnar um 30 milljarðana. En ég spái því að hæstv. ráðherra verði nokkuð frægur fyrir þetta afrek í stærðfræði áður en lýkur. Ég hugsa að sonur minn 11 ára og fleiri slíkir sem eru að læra samlagningu um þessar mundir yrðu býsna langleitir ef þeir sæju dæmi eins og hæstv. heilbrrh. hefur verið að setja fram hér í dag. Hann hefur tekið niður málflutning manna og fengið út úr 30 milljarða. Kannski voru það 29 milljarðar. Það gæti verið að það væri svona plús eða mínus 1 milljarður tilhlaupið hjá hæstv. ráðherra. Nákvæmnin var þó ekki meiri en þetta. Það voru ekki margir aukastafir í samlagningardæmi hæstv. heilbrrh. Nei, en ég veit um ágætt námskeið, m.a. hjá Námsflokkum Reykjavíkur og víðar þar sem hægt er að leysa svona vandamál og byrjendum er kennd stærðfræði.

Ég held að þú ættir að koma með mér.

Herra forseti. Nú ætla ég að beina máli mínu til hæstv. samgrh. Satt best að segja komst ég ekki yfir það í morgun því það er svo aftarlega í bandorminum sem fjallað er um skerðingu til samgöngumála. Ég vona að hæstv. samgrh. sé hér nálægur. Ég segi það sömuleiðis að það olli mér nokkrum vonbrigðum að sjá eftir allt saman bandorminn koma fyrir þingið með þessum ákvæðum óbreyttum eins og þau eru kynnt í fjárlagafrv. Þ.e. að hér skuli stefna í skerðingu í samgöngumálum upp á nærfellt 1 milljarð kr. og það eigi að taka á níunda hundrað millj. kr. af mörkuðum tekjustofnum samgöngumálanna í ríkissjóð og skerða framkvæmdir í þessum málaflokki sem því nemur. Það er kominn tími á það, eins og nú er í tísku að segja, að hæstv. samgrh. komi í ræðustól og svari fyrir málin vegna þess að hæstv. ráðherra fór mikinn á síðasta kjörtímabili og sló um sig með því að hann væri að auka framkvæmdir í samgöngumálum. Síðan hefur hann síðustu missiri verið svo upptekinn við að klippa á borða og halda vígslur og athafnir út um allt að sagan segir að hann sé búinn að slíta upp tvennum skærum með fínasta stáli frá Svíþjóð í eggjunum. En nú er veislunni lokið hjá hæstv. skæraliðaforingjanum, hæstv. samgrh. Nú er veislunni lokið og skærin, eða það sem eftir er af þeim eru komin upp í hillu. Nú er komið að skuldadögunum, hæstv. ráðherra.

Ég þarf að klippa í desember.

Þess sést stað m.a. í því að nú á að skerða framlög til samgöngumála, hina mörkuðu tekjustofna í ríkissjóð, um á níunda hundrað millj. kr. bara í flugmálum og vegamálum. Þar til viðbótar er svo niðurskurður í hafnarframkvæmdum allverulegur þannig að samtals er þetta í málaflokknum upp undir milljarður kr. Því segi ég það að það olli mér vonbrigðum að þetta skyldi standa hér enn eftir. Ég hafði satt best að segja gert mér vonir um að hæstv. ríkisstjórn væri ekki svo heillum horfin að hún myndi taka þessi áform til endurskoðunar nú, m.a. í ljósi þess hvaða ákvarðanir hafa verið teknar um stórframkvæmdir á suðvesturhorni landsins eða eru í bígerð hér. M.a. af þeim sökum vonaði ég að ríkisstjórnin myndi á nýjan leik fara yfir það hvort þessi harkalegi niðurskurður á mikilvægasta framkvæmdaflokki fjölmargra kjördæma og mest allrar landsbyggðarinnar væri skynsamlegur við þessar aðstæður. Það má auðvitað einnig nefna atvinnuástandið og atvinnuleysið í þessu sambandi því hvernig sem Framsókn montar sig af einhverjum tölum frá Hagstofunni þá stendur hitt óhaggað að atvinnuleysið er í kringum 5%. Á milli 6.000 og 8.000 Íslendingar ganga þessa dagana án atvinnu og engar hundakúnstir í kringum það. Það er alveg sama hvaða árangur Framsókn telur hafa orðið af umtali sínu um að skapa þurfi ný störf. Það var helst að skilja á hæstv. félmrh. að það væri nóg að Framsókn ályktaði um það mál og þar með tæki störfum að fjölga en það er nú ekki svo því miður. Ég spyr, í fyrsta lagi: Hvað hefur breyst? Er atvinnuleysið nú eitthvað skárra en það var fyrir tveimur eða þremur árum þegar menn urðu sammála um að nauðsynlegt væri að fara í framkvæmdaátak, m.a. í samgöngumálum til að sporna gegn atvinnuleysi? Er 5% atvinnuleysi nú eitthvað skárra en 5% atvinnuleysi var fyrir einu eða tveimur árum síðan? Ég spyr, herra forseti, í öðru lagi, hæstv. ráðherra: Er ekki ætlunin að endurskoða í neinu þessar áherslur í opinberum framkvæmdum hvað varðar landsbyggðina í ljósi ákvarðana um stóriðjuframkvæmdir hér á suðvesturhorni landsins? Ef það fer nú svo sem mjög líklegt er talið að til viðbótar stækkun í Straumsvík, allt gott um það að segja að þar komi til framkvæmdir og ný störf, verði skrifað undir endanlega samninga um gerð Hvalfjarðarganga eins og líklegt er talið að náist fyrir jóladag og e.t.v. í febrúar eða marsmánuði nk. verði teknar ákvarðanir um viðbótarofn og viðbótarframkvæmdir á Grundartanga og er þá nokkuð talið þegar þrjár stórframkvæmdir eru í farvatninu, ýmist þegar ákveðnar eða taldar mjög líklegar og allar hér á sama atvinnusvæðinu við sunnanverðan Faxaflóa, svo ekki sé nú minnst á hitt að eitt eða tvö ef ekki þrjú álver til viðbótar eru að sögn á athugunarstigi. Er þá ætlunin hjá hæstv. ríkisstjórn að láta þetta bara ganga fram si sona án nokkurra tilburða til þess að grípa til jafnvægisaðgerða á móti í atvinnumálum og byggðamálum? Það er satt best að segja harla sérkennilegt ef svo er. Eru stjórnarþingmenn af landsbyggðinni þvílíkar lurður að þeir ætli ekki að láta í sér heyra um þessi mál, hvorki æmta né skræmta og láta þetta yfir sig ganga? Ef svo er ekki hvers vegna er þetta þá lagt fram m.a. svona? Ég segi fyrir mitt leyti að það er lágmark að þessari skerðingu á samgöngumálunum verði kastað út og vegamálin og flugmálin fái að nýta á næsta ári sína tekjustofna óskerta til framkvæmda og til viðbótar verði það skoðað að áherslum í þeim framkvæmdum verði hagað þannig að þær komi í meira mæli en ella væri í þá landshluta þar sem ekki verður ráðist í sérstakar stórframkvæmdir. Það er sanngjarnt og efnahagslega skynsamlegt til að afstýra því að enn meiri þensla skapist af völdum þessara framkvæmda og enn frekari sporðreising í byggðamálum. Ég minni á að þegar samið var um álverið í Straumsvík á sínum tíma sem nú á að fara að stækka fylgdi því máli lagasetning um sérstakar aðgerðir í byggðamálum og það var ákveðið að mestallar skatttekjur af álverinu skyldu renna í sérstakan atvinnuuppbyggingarsjóð. Svo geta menn rætt um það að framkvæmdirnar á því hafi orðið meira og minna í skötulíki eða hvernig sem það nú varð, meira og minna fyrir mitt minni en það er þá á ábyrgð þeirra sem að því stóðu.

Það er allt önnur bygging sem var líkt við skötubörð heldur en þessi.

En hvað sem skötum líður, hæstv. samgrh., þá er þetta alvörumál og ég trúi því satt best að segja ekki að hæstv. samgrh. verði glottandi yfir þessum málum ef hann skyldi lenda á fund norður á Akureyri núna á næstu dögum. Ég held að menn séu að vakna til vitundar um það, víða um landið að ef þetta gengur svona óbreytt fram þá er það ekkert annað en meðvituð ákvörðun um að sporðreisa landið enn frekar en orðið er. Það var verið að birta spá núna fyrir nokkrum dögum um að 80% þjóðarinnar yrðu komin hér á suðvesturhornið um aldamót ef svo heldur sem horfir. Ég veit ekki betur en að í vændum séu tölur af Vestfjörðum sem sýna að þar muni fækka um yfir 300 manns á árinu sem gert verður upp miðað við 1. desember sl. Um það hef ég lauslegar upplýsingar. Máttu þó Vestfirðingar síst við þeirri þróun. Ég þekki þess varla dæmi í allri Evrópu að slík byggðaröskun gangi yfir án þess að stjórnvöld séu með einhverjar tilraunir til að snúa henni við eða sporna gegn henni. Ég held að menn hefðu gott af að kynna sér til að mynda hvernig nú um stundir er staðið að þessum málum í Noregi, í Skotlandi og víðar og er þó ástand mála þar eins og hátíð borið saman við það sem er að gerast á Íslandi. Það er ekki hollt í neinu tilliti og ekki heldur fyrir þetta svæði sem við erum hér stödd á núna að þróunin gangi svona eftir. Hún er líka dýr og óhagkvæm þessu svæði. Hún kostar líka mikið fyrir sveitarfélög hér og hið opinbera vegna þess að á bak við liggja vannýttar fjárfestingar úti um landið en þörf fyrir viðbótaruppbyggingu og fjárfestingar hér ef þessi þróun heldur svona áfram. Og það er sóun í hvaða landi sem er að safna öllu mannfólkinu saman á einn stað og nýta ekki auðlindir og möguleika sem landið að öðru leyti býður upp á. Það er óhagkvæmt frá umhverfissjónarmiðum séð og það er afturför í menningarlegu og sögulegu tilliti og svo mætti lengi áfram telja. Um það þarf, hæstv. forseti, vonandi ekki að deila að byggðaröskun á þennan mælikvarða er óhagstæð. Það hefur orðið niðurstaða allra þjóða sem ég þekki til nema þá helst Íslendinga ef það er að verða uppi um þessar mundir að við þetta sé ekkert að athuga. Herra forseti. Ég mun svo gera þessu máli betur skil í tengslum við frv. um lögfestingu heimilda til að stækka álverið í Straumsvík sem er til meðferðar í þinginu og mun þá leggja til og flytja breytingartillögur um að áætlun í byggðamálum og aðgerðir í byggðamálum verði afgreiddar í tengslum við það mál ef ekki bólar á neinu slíku af hálfu hæstv. ríkisstjórnar og meiri hlutans hér á Alþingi. En ég er farinn að sakna þess að heyra ekki eitthvað í einhverjum um þetta mál og satt best að segja er hún harla dapurleg þessi þögn hv. stjórnarþingmanna um það sem einhverju máli skiptir hér. Inn á þingið rignir alls konar sýndarmennskutillögum fluttum af hv. þm. stjórnarliðsins um athuganir á öllu milli himins og jarðar og að það beri að kanna og skoða þetta og hitt af góðum hug og miklum vilja, m.a. að bæta almennt þjónustu, uppræta skattsvik o.s.frv. En eitthvað sem máli skiptir sést ekki hér á borðum hv. þm. stjórnarliðsins. Þeir beygja sig í duftið og kyssa vöndinn og samþykkja framlagningu hvers frv. á fætur öðru sem er í raun og veru hreinasta hneyksli borið saman við þann málstað sem þeir ættu að vera hér að verja. Kannski hrökklast einhverjir hv. þm. af landsbyggðinni úr stjórnarliðinu upp í ræðustólinn hér á eftir, til að mynda hv. þm. af Vesturl., Vestf., eða annars staðar þar sem mönnum er málið skylt og láta eitthvað frá sér fara um hvort þeir skrifa með stolti upp á þennan niðurskurð á samgöngumálunum. Og hæstv. samgrh. segir okkur e.t.v. frá því hvernig hann hefur hugsað sér að ljúka veisluhöldunum og standa að skuldadögunum, þ.e. því sem nú er verið að bera fram fyrir okkur að það eigi í vaxandi mæli, ár frá ári að skerða tekjustofna til að mynda Vegagerðarinnar til að borga skuldirnar sem hann stofnaði til á síðasta kjörtímabili. Ætli það sé þá ekki að sannast sem haldið var fram að það sé skammgóður vermir að standa þannig að málum eins og hæstv. ráðherra gerði í allt of ríkum mæli.

[19:15] Virðulegi forseti. Ég get varla orða bundist yfir hneykslan minni á þessu frv. og á það jafnt við um innihaldið og formið. Með því síðarnefnda á ég við að ríkisstjórninni skuli detta í hug að leggja fram bandormsfrv. af þessu tagi þar sem að langmestu leyti eru tillögur um varanlegar lagabreytingar og það eru breytingar á tugum lagabálka. Hingað til hefur að verulegu leyti verið um tímabundnar ákvarðanir að ræða í fyrri frv. í ríkisfjármálum að mér skilst og það sem brýnt er að gera vegna fjárlaga næsta árs. Að þessu sinni eru aðeins sex greinar í frv. sem varða tímabundnar aðgerðir, þ.e. sem eiga eingöngu við fjárlögin 1996. Að öðru leyti er verið að fjalla um varanlegar lagabreytingar. Ég ætla að benda fyrst á að þessir sex lagabálkar sem eingöngu á að skerða á næsta ári eru lög um búfjárrækt, um jarðræktarlög, lög um stjórn fiskveiða og reyndar einnig um málefni fatlaðra, um erfðafjárskatt og í vegagerð. Allt annað eru varanlegar breytingar á lögum. Herra forseti. Ég tel að þessi aðferð við að breyta lögum sé ekki réttlætanleg á Alþingi. Hún er í raun og veru alger vanvirðing við löggjafarsamkunduna sem væntanlega hefur legið yfir hverjum einasta stafkrók í þessum lagabálkum í öllum fagnefndum þingsins og hér á með einu frv. að breyta varanlega einum 27 lagabálkum. Ég ætla ekki að fara út í öll efnisatriði frv. en þar er töluvert um menningarmál, Listskreytingasjóð, Kvikmyndasjóð, útvarpslögin, þjóðminjalögin og þar er um verulegar efnisbreytingar að ræða. En þó að þetta séu allt saman mjög umdeilanlegar lagabreytingar vil ég sérstaklega taka undir þá gagnrýni sem hefur komið fram varðandi lögin um greiðslu ríkissjóðs á bótum til þolenda afbrota, lögin um atvinnuleysistryggingar þar sem á að afnema tengingu á bótum lífeyrisþega við laun, lögin um almannatryggingar, um eftirlaun aldraðra og um félagslega aðstoð þar sem á að afnema mæðra- og feðralaun með einu barni. Ég furða mig sérstaklega í því sambandi á ummælum hæstv. heilbrrh. þar sem hún segir að vegna þess að bæturnar séu svo lágar, 12 þús. kr. á ári með einu barni, sé rétt að afnema þær. Ég vil benda hæstv. fjmrh. á að í Skandinavíu eru þessar bætur mun hærri og það hefði verið nær að hækka þær en afnema þær af því þær séu svo lágar. Þær hafa verið skammarlega lágar og það réttlætir ekki að taka þær af. Núna á að lækka árlegar bætur úr 60 þús. í 37 þús. með tveimur börnum og úr 129.600 í 98 þús. með þremur börnum. Þetta eru verulega slæmar tillögur og að mínu mati er frv. allt að því ofbeldisaðgerð. Það á að þvinga í gegn breytingu á 33 lagabálkum með einu frv., þessum ógurlega bandormi. Mér er bara spurn: Er verið að spara tíma? Hvers konar vinnubrögð eru þetta? Mér finnst alls ekki eðlilegt að ganga svona til verks og hefði óskað eftir að það hefðu komið fram mörg frv., þ.e. eitt sem á við hvern lagabálk. Ef við lítum aðeins nánar á innihaldið virðist mér að hið skelfilega sé að koma í ljós. Það sem var búið að boða að gerðist í fjárlagafrv. til eins árs, þ.e. niðurskurður til aldraðra, til þolenda afbrota, um mæðra- og feðralaun eða yfirleitt þeirra hópa sem verst standa í þjóðfélaginu, á ekki bara við um næsta ár. Nei, það er verið að leggja til varanlegar skerðingar til þessara hópa. Þó það sé vissulega rétt að ríkisstjórnin hafi samið um einhverjar ákveðnar upphæðir til bóta miðað við núv. fjárlagafrv. vegna kjarasamninga eru þó öll prinsippin aftengd með frv., þ.e. tengingin á milli bóta og launa. Þó að vissulega sé æskilegt að minnka hallann á ríkissjóði lýsi ég yfir vanþóknun minni á forgangsröðuninni sem birtist í frv. Ég tek sérstaklega undir gagnrýnina sem hefur komið fram hér í dag hjá Kristínu Ástgeirsdóttur, Kristínu Halldórsdóttur og ýmsum fleiri þingmönnum stjórnarandstöðunnar, um fyrirhuguð áform um að skerða bætur til þolenda afbrota. Það er mjög mikið réttlætismál gagnvart þolendum afbrota og algjör lítilsvirðing við hv. allshn. sem flutti málið á þessu ári að nú þegar skuli gerð áætlun um að skerða framlög vegna laganna og það varanlega. Vegna þess að hæstv. fjmrh. var að kvarta yfir því hér áðan að ekki kæmu neinar ábyrgar tillögur á móti, þá held ég að hér hafi komið ýmsar ábendingar um annars konar forgangsröðun og ég vil bara fyrir mitt leyti taka undir að nær væri að leggja til fjármagnstekjuskatt, koma með veiðileyfagjald eða krukka eitthvað í landbúnaðarkerfið sem alltaf er verið að hlaða ofan á. En þó að forgangsröðun ríkisstjórnarinnar sé hneyksli að mínu mati er það enn meira hneyksli að ætla sér að bylta 27 lagabálkum í einu án eðlilegrar þinglegrar meðferðar. Og það er hneyksli að ætla að gera varanlegar lagabreytingar sem bitna á þeim sem verst standa í þjóðfélaginu án þess að ætla slíkum breytingum hefðbundna meðferð í þinginu. Ég endurtek því þá skoðun mína að þetta sé ofbeldisleg aðferð við að keyra mál í gegnum þingið og vanvirðing við þær hefðir sem hér hafa gilt. Ég mun því gera mitt til að kanna möguleika á því að forminu á frv. verði breytt því ég tel að þessi aðferð til varanlegra lagabreytinga sé ekki boðleg. Því vil ég spyrja hæstv. fjmrh. vegna þess að hæstv. forsrh. er ekki í salnum, hvort hann sé til viðræðu um að breyta formi frv. þannig að eingöngu verði tekist á um það sem er nauðsynlegt að gera vegna fjárlaga næsta árs en allar aðrar breytingar komi síðan inn í þingið í aðskildum lagabálkum eftir jólin og fái þá eðlilega þinglega meðferð.

[19:24] Virðulegi forseti. Vegna fyrirspurnar hv. þm. vil ég láta það koma fram að ég tel ekki ástæðu til að breyta frv. Ég bendi á að fyrir nokkrum árum var þingsköpum Alþingis breytt og eftir það er ætlast til að sú þingnefnd sem fær mál til meðferðar geti sent vissa hluta þess til annarra þingnefnda. Þannig er tryggt að viðkomandi þingnefndir geti fjallað um málið og það sem að þeim snýr þótt aðeins sé um eitt frv. að ræða. Þessu var öðruvísi farið áður og þá, við þau skilyrði, kann að hafa verið réttlætanlegt að hluta frv. í sundur eins og þetta. Ástæðan fyrir því að svokölluð ,,þrátt-fyrir``-ákvæði eru ekki með hefðbundnum hætti í frv. er sú að margoft á undanförnum árum hefur verið kvartað undan því að Alþingi hafi árum saman, jafnvel áratugum saman, látið undir höfuð leggjast að breyta lögum sem vissulega voru orðin úrelt og það var til hnjóðs og vansæmdar fyrir þingið að umgangast lög með þeim hætti að á hverju ári var verið að breyta þeim til eins árs í senn. Þannig að ég vil undirstrika það að mér finnst þetta vera framfaraspor og vænti þess að ríkisstjórnin megi eiga gott samstarf við alla hv. þingmenn um að þetta mál fái afgreiðslu fyrir jólin.

[19:26] Virðulegi forseti. Ég vildi nú biðja hæstv. forseta að kanna það hvort hæstv. heilbr.- og trmrh. er ekki örugglega í húsinu. Ég hefði gjarnan viljað að hún væri hér.

Forseti gerir ráðstafanir til að ráðherra komi í salinn.

Takk fyrir. Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherrum fyrir þau svör sem þeir hafa veitt hér í dag. Þau hafa að mörgu leyti verið athyglisverð og auðvitað er full ástæða til að fara yfir þau mun rækilegar en kostur er á í þessari takmörkuðu umræðu sem hér stendur yfir. Ég vil fyrst víkja að því sem fram kom í máli hv. þm. Ögmundar Jónassonar, hv. 17. þm. Reykv. þegar hann sagði: Það verður aldrei liðið að kjör þessa fólks verði skert. Og þá átti hann við elli- og örorkulífeyrisþega og atvinnuleysingja og þann veruleika að í frv. sem við erum að ræða er gert ráð fyrir því að afnema sjálfvirkar lagfæringar á bótum almannatrygginga og Atvinnuleysistryggingasjóðs út frá verðlagsbreytingum. Ég held að það sé mjög mikilvægt, hæstv. forseti, að undirstrika þetta atriði sem kom fram frá hv. þm. Ögmundi Jónassyni vegna þess að ég er alveg sannfærður um að þetta er atriði sem á eftir að skipta mjög miklu máli á næsta og þarnæsta ári og alltaf. Ég er alveg sannfærður um að verkalýðssamtökin í landinu og talsmenn láglaunafólks munu ekki geta þolað að þessar bætur verði látnar liggja óbættar í verðlagi og ég veit líka að hæstv. fjmrh. mun segja hér og hæstv. heilbrrh.: Það stendur ekki til að gera það. Við munum lagfæra þetta á hverju hausti. Veruleikinn er hins vegar sá að vandinn sem fjmrh. stendur frammi fyrir á hverju einasta ári við að koma saman fjárlagadæminu mun knýja hann til að taka á málinu með því að skerða bæturnar. Þess vegna er um að ræða mikilvæga og hættulega grundvallarbreytingu og ég skora á hæstv. ráðherra að festa sér í minni þau orð sem hv. þm. Ögmundur Jónasson hafði hér uppi áðan. Ég vil í annan stað, hæstv. forseti, víkja að umræðunni um fjármagnstekjuskattinn. Mikið óstjórnlega var hún vitlaus af hálfu hæstv. félmrh. Hann setti þetta upp þannig að ég og fleiri sem höfðum talað gegn fjármagnstekjuskatti aldraðra og öryrkja, værum í raun og veru að verja sérstaklega fjármagnstekjueigendur og snúast gegn fjármagnstekjuskatti yfirleitt. Þetta er auðvitað algjörlega fráleit uppsetning mála. Ég segi það hins vegar alveg eins og er að ég tel það ekkert eftir mér ef þörf krefur að ganga undir því sæmdarheiti að heita ,,málsvari þeirra sem eru að spara litla fjármuni hér í þessu þjóðfélagi``. Mér finnst það dálítið sérkennilegt og athyglisvert þegar fjmrh. Sjálfstfl. veitist sérstaklega að þessu fólki eins og hann gerði í andsvari sínu hér áðan. Veruleikinn er auðvitað sá þegar við höfum verið að leggja áherslu á fjármagnstekjuskatt þá viljum við að það verði greiddur skattur af fjármagnstekjum eins og greiddur er skattur af vinnulaunatekjum. Hlutfallslega og með frádráttum eins og þar. Við viljum með öðrum orðum að þessir þættir séu gerðir nokkurn veginn jafnsettir í þjóðfélaginu. Vegna þess að við neitum að sætta okkur við að fjármagnið hafi forréttindi umfram vinnuaflið. Af því að við teljum að vinnuaflið sé reyndar undirstaða alls í þessu þjóðfélagi en fjármagnið er afleiðing af vinnuaflinu. Fjármagnið hefur aldrei skapað arð. Kenningarnar um að fjármagnið hafi skilað sjálfvirkum hagnaði, t.d. í kjallara Seðlabankans eins og var haldið fram hér um árið eru rangar. Þegar spurt var hver ætti að borga Seðlabankabygginguna, var svarið þetta: Peningarnir verða til í bankanum. Svona eru hlutirnir ekki. Það er vinnuaflið sem er undirstaða alls í þessu efni. Auðvitað á að skattleggja fjármagnstekjurnar en það á ekki að ráðast að öldruðum og öryrkjum með þeim hætti sem gert er hér í þessu frv. Í þriðja lagi, hæstv. forseti, vil ég svo víkja aðeins að svörum hæstv. heilbr.- og trmrh. við nokkrum fyrirspurnum mínum varðandi almannatryggingalagabreytinguna. Ég tók eftir því að varðandi þann sparnað sem gert er ráð fyrir í fjárlagafrv. og ég spurði hér um líka, þá er margt mjög óljóst enn þá. Það er t.d. gert ráð fyrir einhverri nefnd til að skipuleggja þann sparnað sem á að nást hjá sjúkrahúsunum upp á 200 millj. kr. Það er í nefnd. Það liggur ekkert fyrir um það hvernig það á að gerast, það er í nefnd. Varðandi lyfin, er í raun og veru mjög óljóst hvernig á að ná hvorki meira né minna en 330 millj. kr. lyfjasparnaði. Ég heyrði a.m.k. ekki nákvæmlega hvernig á að fara að því. Það á að beita viðmiðunarverðskrá en það er gert hvort eð er. Ég sé því satt að segja ekki hvaða breytingar á að gera í þeim efnum. Það á að vera strangara eftirlit með nýjum lyfjum. Þetta hefur alltaf verið sagt við afgreiðslu fjárlaga undanfarin ár. Þetta hefur t.d. hæstv. fyrrv. heilbrrh., Sighvatur Björgvinsson, sagt aftur og aftur undanfarin ár. Ég vildi spyrja hæstv. heilbr.- og trmrh.: Er eitthvað nýtt að gerast í þessu sambandi? Fyrir pólitískt ráðuneyti að hafa eftirlit með upptöku nýrra lyfja, er vægast sagt flókið mál og viðkvæmt. Ég átta mig því ekki alveg á því hvernig ætlunin er að taka á þessu máli. Hitt sem vakti mesta athygli mína í ræðu hæstv. ráðherra var það að ég spurði hvaða lagastoð reglugerðin um ferliverk frá 1992 hefði. Ég spurði ekki hvort hún hefði það. Mér datt ekki í hug annað. En ég spurði, hvaða lagastoð hefur reglugerðin um ferliverk og ráðherrann sagði að hún vildi ekkert fullyrða um það en ýmislegt í almannatryggingakerfinu hefði ekki lagastoð. Það hef ég hér orðrétt eftir ráðherranum. Ég verð að segja alveg eins og er að mér þykir þetta sæta nokkrum tíðindum. Ég vil þá fyrst spyrja t.d um bílalánin. Eru það bílalánin sem hæstv. ráðherra á við í þessu sambandi? Hvernig stendur það? Hæstv. ráðherra lýsti því hér yfir í umræðum fyrir nokkru þegar hv. þm. Guðrún Helgadóttir spurði ráðherrann að því í fyrirspurnatíma hvernig það væri með bílalánin. Þá sagði hæstv. heilbrrh. eftir fyrirspurn frá hv. form. heilbrn.: Ég ætla að láta taka upp bílalánin. Ég ætla ekki að láta leggja niður bílalánin. Hún virtist í raun og veru ætla að snúast gegn meiri hluta tryggingaráðs. Þá vil ég spyrja ráðherrann að því: Gaf hún ekki formanni tryggingaráðs fyrirmæli um að afnema bílalánin? Síðan vil ég segja við hæstv. ráðherra varðandi bílalánin: Það er rangt að þau hafi ekki lagastoð. Bílalánin hafa lagastoð. Þau hafa staðið um áratuga skeið og þau hafa verið staðfest sem veruleiki í fjárlögum íslenska ríkisins um áratugi. Þótt þau séu ekki með beinum hætti tilgreind í almannatryggingalögunum, eins og ég geri ráð fyrir að hæstv. ráðherra sé þarna að vitna til, þá hafa bílalánin í raun og veru lagastoð. Alþingi hefur staðfest þau. Alþingi hefur staðfest grunn bílalánanna með fjárlögum hvað eftir annað þar sem bílalánin eru tilgreind í grg. fjárlagafrv. sem einn af útgjaldaliðum Tryggingastofnunar ríkisins. En spurningin er: Hvernig ætlar ráðherrann að tryggja það að bílalánin verði ekki afnumin þrátt fyrir samþykkt meiri hluta tryggingaráðs? Mér skilst að hæstv. ráðherra hafi komist þannig að orði að hún hafi falið heilbr.- og trn. Alþingis að ganga frá málinu. Á hún þá við það að hún hafi falið heilbr.- og trn. Alþingis að flytja frv. sem breytir almannatryggingalögunum þannig að bílalánin verði lögleg? Það er athyglisvert. Þá spyr ég að því: Er samstaða í stjórnarflokkunum um að þetta verði gert? Eru Sjálfstfl. og Framsfl. í heilbrn. tilbúnir að ganga í það verk með form. heilbrn. að bílalánin verði gerð lögleg, þ.e. þessu ákvæði verði skotið inn í almannatryggingalög? Hin einfalda spurning til hæstv. heilbr.- og trmrh. er sem sagt þessi: Hefur Sjálfstfl. samþykkt að breyta þannig lögunum um almannatryggingar að lagastoð verði skotið undir bílalán Tryggingastofnunar ríkisins? Þetta er atriði sem hæstv. heilbr.- og trmrh. þarf að svara. Síðan vil ég aðeins víkja aftur að ferliverkunum. Ég tel það mjög fróðlegar upplýsingar ef það er mat hæstv. ráðherra að ferliverkareglugerðin hafi ekki lagastoð. Þá sýnist mér einboðið að allir þeir sem hafa borgað fyrir ferliverk fari í mál við hæstv. fjmrh. og láti hann borga þetta aftur. Því hér er um að ræða greiðslur upp á 20 þús. kall fyrir sólarhringinn þegar menn fara í meðferð af einhverju tagi inn á heilbrigðisstofnanir og borga samkvæmt þessari reglugerð um ferliverk. Ég held að það sé mjög nauðsynlegt að fá nákvæmar upplýsingar um það hvernig hæstv. heilbrrh. lítur á þetta mál. Ég tel, hæstv. forseti, að þetta séu kannski mikilvægustu atriðin í þeim almennu svörum sem hér hafa komið fram. Ég mótmæli sem sagt mjög harðlega uppsetningu hæstv. félmrrh. varðandi þá sem eiga að fara að borga fjármagnstekjuskatt, fjármagnstekjuskatti á gamalmenni sem á að innleiða hér undir forustu Sjálfstfl. Ég mótmæli harðlega túlkun ráðherrans á því máli. Ég tel að þar sé ekki um rétta uppsetningu mála að ræða. Hæstv. forseti. Ég tók eftir því að hæstv. heilbrrh. sagði líka: Endurhæfingarreglugerðin á ekki heldur lagastoð. Er ekki rétt að fara að húrra saman lista yfir þessa bótaflokka Tryggingastofnunar ríkisins sem hafa ekki lagastoð? Auðvitað hafa þessir þættir lagastoð. Eða er kannski búið að telja hæstv. heilbrrh. trú um að ívilnandi ákvæði almannatryggingalaga séu sams konar og íþyngjandi ákvæði annarra laga? Ég held að menn þurfi að gera að sér grein fyrir því að fyrir því er áratuga hefð að það hafa verið settar reglugerðir um ívilnandi ákvæði til handa öryrkjum og öldruðum á grundvelli almannatryggingalaga í fjölmörgum tilvikum sem væri hægt að rekja hér. T.d. gæti ég nefnt í því sambandi svokallaða bensínreglugerð og fleiri. Það hefur verið viðurkennt af löggjafanum og það hefur verið skoðun heilbrrn. að þessar reglugerðir styddust í raun og veru við lög. Það er furðulegt eða er það kannski það sem er að renna upp hér, hæstv. forseti, að lagatúlkun fjmrn. hafi unnið sigur í þessu efni eins og fleiru? Og að heilbrrn. beygi sig fyrir þessari lagatúlkun fjmrn. Það er auðvitað mjög alvarlegur hlutur. Það kann að vera skýringin á uppsetningu mála eins og hún hefur birst hér þar sem hæstv. heilbrrh. hefur aftur og aftur sagt að þetta og hitt frá Tryggingastofnun ríkisins hefði ekki lagastoð. Hér situr t.d. í salnum maður sem hefur lengi verið formaður tryggingaráðs og setið lengi í tryggingaráði. Hann situr nú í forsetastóli og veit betur en allir aðrir hér inni að hvað eftir annað hafa verið teknar ákvarðanir um ívilnandi þætti á grundvelli almannatryggingalaganna sem hafa verið staðfestir af heilbrrn. og hafa verið framkvæmdir þannig. Þeir hafa stundum að vísu sætt mótmælum af hálfu fjmrn., einkum á seinni árum. En fjmrn. hefur ekki verið látið komast upp með slíkt múður. Er það það sem er að gerast hér? Er heilbrrn. að lúffa í þessu máli, hæstv. ráðherra? Ég vænti þess að hæstv. heilbr.- og trmrh. og hæstv. fjmrh., og þá aðallega hæstv. heilbr.- og trmrh. því ég hef einkum beint spurningum til hennar, svari þeim fyrirspurnum sem ég hef borið hér fram.

[19:42] Virðulegi forseti. Það eru þrjú atriði sem mig langar til að gera hér að umtalsefni. Í fyrsta lagi vil ég minna hv. þm. á að fjárlög eru líka lög. Menn eiga að fara að fjárlögum þannig að Tryggingastofnun ríkisins getur ekki ákveðið, ef ekki eru skýrar lagaheimildir til, að veita bætur upp á sitt eindæmi ef það brýtur í bága við fjárlög. Ég er ekki að segja neitt annað en það sem felst í þessari yfirlýsingu minni. Í öðru lagi vil ég að það komi hér fram að það er ekkert athugavert við það að minni hyggju að taka sjálfvirknina úr sambandi þegar talað er um bætur eins og almennar tryggingabætur frá almannatryggingum ríkisins, vegna þess að smám saman er lífið að breytast og við þurfum að taka tillit til þess að fjárhagur fullorðins fólks hefur batnað og mun batna meira þegar lífeyrissjóðirnar skila meiru til þess fólks sem hefur sparað í þá áratugum saman. Í þriðja lagi vil ég segja að þetta sem hér er gert ráð fyrir og kallast af sumum fjármagnstekjuskattur, sem eru auðvitað algjör öfugmæli vegna þess að hér er verið að tala um fjármagntekjuskerðingu á bætur en ekki laun, að þá skal það tekið fram að ef einstaklingur hefur ekki lífeyrisgreiðslur eða launatekjur getur hann líklega haft skattfrjálst samkvæmt þessu ákvæði upp undir 40 þús. á mánuði í vaxtatekjur og þarf þá að eiga í banka líklega milli 7 og 9 millj. til þess að bætur fari að skerðast hjá honum. Og ég spyr hv. þm.: Er það virkilega svo að hann sé að verja það fyrir okkur að slíkar tekjur megi ekki undir nokkrum kringumstæðum skerða bótarétt?

[19:44] Hæstv. forseti. Jú, slíkar tekjur mega skerða bótarétt. En af hverju sagði ráðherrann þetta ekki fyrr? Af hverju hefur hann ekki útskýrt málin betur fyrr? Af hverju þurfti að slíta þessar upplýsingar út úr honum með töngum? Af hverju gerði hann ekki grein fyrir þessu máli áður? Það er auðvitað ótrúlegt að það eru búnar að standa hér yfir viðræður við hæstv. ráðherra í allan dag og hann hefur ekki gert grein fyrir þessu atriði. Auðvitað tel ég ekkert að því að þetta fólk borgi fjármagnstekjuskatt, en það eiga allir að gera það. Ég tel að það sé rangt að byrja á því að skattleggja þetta fólk. Það er rangt að byrja á því að skattleggja aldraða og öryrkja í gegnum Tryggingastofnun ríkisins. Það er rangt að gera Tryggingastofnun ríkisins að útibúi frá skattstofunni, en það er það sem hæstv. ráðherrar eru hér að gera. Þessi nýi fjármagnstekjuskattur á gamalt fólk og öryrkja er þess vegna fráleitur eins og staðan er. Auðvitað er það rétt hjá hæstv. ráðherra að fjárlög eru líka lög. Það er einmitt það sem ég hef verið að segja hér. T.d. hafa bílalánin og endurhæfingarlífeyririnn verið tilgreind sérstaklega í greinargerðum fjárlagafrv. undanfarin ár og áratugi. Þess vegna er í raun og veru alveg fráleitt að setja hlutina upp hér eins og mér virðist að hæstv. heilbrrh. hafi í seinni tíð lært af hæstv. fjmrh.

[19:46] Virðulegi forseti. Ég kemst ekki hjá því að vekja athygli á því að hv. 8. þm. Reykv. er að verja þau sjónarmið að maður sem vinnur hörðum höndum í verkamannavinnu og er orðinn sjötugur þarf að sætta sig við að bætur hans skerðast. Maður sem hefur samkvæmt lögum borgað í lífeyrissjóð í lengri tíma og fær þar af leiðandi borgað úr honum verður að sætta sig við að bætur hans frá almannatryggingum skerðist. Hafi hann hins vegar hvorki launatekjur né tekjur úr lífeyrissjóði af því að hann hefur aldrei borgað í hann en á verulegar upphæðir í banka, eiga tekjur af þeirri inneign ekki að skerða bætur. Þetta er sjónarmið hv. þm. Svavars Gestssonar og það er vissulega athyglisvert.

[19:47] Virðulegi forseti. Þetta er auðvitað hreinn útúrsnúningur. Ég er þeirrar skoðunar að það eigi að leggja fjármagnstekjuskatt á alla. Það á ekki að byrja á því að leggja fjármagnstekjuskatt á gamalt fólk og öryrkja og það á ekki að byrja á því að nota Tryggingastofnun ríkisins sem útibú frá skattstofunni. Það er það sem ég er að segja en hæstv. fjmrh. vill hvorki skilja það né hlusta á það. Er það kannski vegna þess að hann ætlar að nota þessa umræðu til að koma í veg fyrir það í fimmta sinn að fjármagnstekjuskattur verði lagður á yfir línuna? Ætlar hann að búa sér til úr þessu skálkaskjól fyrir íhaldið í landinu?

[19:48] Virðulegi forseti. Hv. þm. Svavar Gestsson endurtekur spurningar varðandi lagastoð fyrir t.d. liðinn bílalán sem áralöng hefð er fyrir að sé úthlutað úr Tryggingastofnun, allt frá 1947. Ríkisendurskoðun hefur gert athugasemd við þetta mál. Og það er Ríkisendurskoðun sem biður um lagastoð fyrir bílalánum. Bílalán hafa ekki verið afnumin, hv. þm. Bílalán verða ekki afnumin á næsta ári, um það hef ég náð samstöðu við meiri hluta tryggingaráðs. Það hefur líka komið í ljós að það var engin lagastoð fyrir endurhæfingarlífeyrinum. Við erum að vinna að lagafrv. varðandi þessi tvö atriði. Varðandi ferliverkin vil ég segja það að hv. þm. hefur oftúlkað þau orð sem hér hafa verið sögð. Það eina sem er á gráu svæði og ég vil skýra fyrir hv. þm. er að sé sjúklingur vistaður á sjúkrahús á hann rétt á ókeypis vistun, en í einstaka tilvikum hefur komið í ljós varðandi ferliverk að sjúklingur er vistaður allt að einum sólarhringi á sjúkrahúsi þótt hann greiði fyrir ferliverkið. Ég tel að þetta geti verið á gráu svæði og við erum að skoða það.

[19:50] Virðulegi forseti. Ég vildi þakka hæstv. heilbrrh. fyrir svörin og spyrja hana jafnframt þeirrar einföldu spurningar sem ég spurði hana áðan en hún svaraði ekki núna. Er meiri hluti í heilbr.- og trn. fyrir því að skjóta lagastoð undir reglugerðina um bílalán? Er meiri hluti fyrir því og er við því að búast að þessi nýju lög verði þá sett núna fyrir hátíðirnar? Ég held að það sé mjög nauðsynlegt að fá um þetta upplýsingar og ég þakka hæstv. ráðherra fyrir ábendinguna varðandi Ríkisendurskoðun. Ég hafði satt að segja gleymt því. Það er rétt að Ríkisendurskoðun lét þetta nýlega frá sér fara. En það er æskilegt að fá svar við því hvort hún telur að það sé meiri hluti í heilbr.- og trn. Alþingis fyrir því að tryggja reglugerðinni um bílalán lagastoð. Ef svo er þá er auðvitað ekkert annað að gera fyrir hv. formann heilbr.- og trn. en að halda fund í nefndinni á morgun og ganga frá frv. um þetta efni þannig að það sé klárt og menn þurfi ekki að velkjast í vafa um það stundinni lengur.

[19:51] Virðulegi forseti. Það hlýtur ávallt að vera meiri hluti fyrir því á Alþingi að fara að lögum.

[19:52] Hæstv. forseti. Það er alltaf meiri hluti fyrir því að fara að lögum á Alþingi en það eru stundum deildar meiningar um það hvað eru lög og hvernig þarf að breyta lögum. Út á það gengur þetta mál. Hæstv. ráðherra hefur ekki svarað því hvort hún telji að það sé meiri hluti í heilbr.- og trn. fyrir málinu. Er hún þar með að segja eða gefa í skyn að Sjálfstfl. sé að þverskallast við að breyta lögunum þannig að bílareglugerðin verði lögleg? Er hæstv. heilbrrh. að segja að Sjálfstfl. sé að þvælast fyrir í þessu máli? Það verður auðvitað að vera alveg skýrt. Ég geri mér grein fyrir að fjmrh. getur verið tiltekið vandamál í þessu máli. En hann þarf nú ekki að ráða öllu hér. Er það Sjálfstfl. sem er þversum í málinu? Er það þess vegna sem hæstv. ráðherra vill ekki að hv. þm. Össur Skarphéðinsson kalli saman fund í nefndinni fyrr en á mánudag eða þriðjudag? Hvort þarf að gera? Það þarf að breyta þessu fyrir jól og ég er sannfærður um að stjórnarandstaðan er öll tilbúin til að flýta svo meðferð þessa máls að það verði að lögum fyrir hátíðar.

Það er góð samvinna við Sjálfstfl. ég þarf ekki að segja meira.

[19:53] Hæstv. forseti. Ég vek athygli á því að það er dálítið sérkennilegt að hæstv. heilbrrh. var kominn hér í ræðustólinn núna og hefði gjarnan viljað svara spurningum mínum. Hún áttaði sig þá á því að hún var búin að eyða of miklum tíma í andsvör og gat ekki svarað einu sinni enn undir liðnum andsvör en gat fengið orðið. Ég vil því spyrja hæstv. heilbrrh. hvort það er ekki hugsanlegt að svara þeirri einföldu spurningu sem ég bar fram áðan með já-i eða nei-i. Er meiri hluti í heilbr.- og trn. fyrir því að breyta lagalegri undirstöðu þessarar bílareglugerðar eða ekki? Já eða nei, hæstv. ráðherra. Ég skora á ráðherrann að svara þessari spurningu.

[19:54] Virðulegi forseti. Ég vil svara hv. þm. Á Alþingi Íslendinga og í hverri nefnd fyrir sig svarar að sjálfsögðu hver fyrir sig. Ég svara ekki fyrir alla nefndarmenn í heilbr.- og trn. hér.

Að sjálfsögðu.

En það er góð samvinna við Sjálfstfl. í þessu máli sem og öðrum.

[19:55] Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessar upplýsingar og ég skora þá á hv. formann heilbr.- og trn. að láta ekki þessa hluti bíða stundinni lengur og boða tafarlaust til fundar í heilbr.- og trn. til að knýja fram úrslit í þessu máli.