Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Allshn. hefur athugað þetta frv. og mælir með, að það verði samþ. Hún flytur engar brtt. við það, en einstakir nm. áskilja sér rétt til að flytja og fylgja brtt. Meginefni frv. er skipting lögmannsembættisins í Reykjavík í borgardómara- og borgarfógetaembætti. N. telur þetta eðlilega breyt., þar eð lögmannsembættið er orðið svo umfangsmikið. Það þarf ekki annað en nefna það, að fulltrúar lögmanns eru nú orðnir 10 og starfa víða í skrifstofum úti um bæinn. Í raun og veru verður lögmaður að hafa eftirlit með öllum dómum og úrskurðum í bænum, og má segja, að útilokað sé, að einn maður geti komizt yfir að sinna því eins og æskilegt væri. Það þarf ekki að eyða mörgum orðum að nauðsyn þessarar skiptingar, hún er þegar viðurkennd. En þess má geta, að ekki er gert ráð fyrir, að kostnaður aukist við starfið. Þetta frv. hefur nokkrar aðrar breytingar í för með sér, en ég mun ekki fara ýtarlega út í þær. Ein er sú að afnema aðferð við þinglýsingu eða aflýsingu, sem nú er viðhöfð, og er bent á það í grg. Það er þýðingarlaust formsatriði. Önnur breyt. er um skipun merkjadóms. Hann er skipaður 3 mönnum, en með þessu frv. er gert ráð fyrir, að borgardómari sé formaður í þeim dómi eins og í öðrum fjölsetnum dómum, eins og t. d. sjórétti. Eftir þessu verður sú niðurstaða með fasteignamál í Reykjavík, að um þau gilda framvegis reglur í l. nr. 41 frá 1919, um landamerkjamál. Fleiri breyt. hefur frv. ekki í för með sér. Þó er eitt þrætuepli í frv. Í núgildandi l. er ákveðið með konunglegri tilskipan, að undanþiggja megi, að lögfræðipróf sé sett að skilyrði fyrir veitingu lögreglustjóraembættisins. Í frv. er þessi undanþáguheimild felld burt, þótt ekki sé haggað við skipan núverandi lögreglustjóra. N. leggur þann skilning í frv. Hins vegar flytur einn nm., hv. 1. þm. Árn., brtt. þess efnis, að lögreglustjóri þurfi ekki að fullnægja lögmæltum skilyrðum til skipunar í héraðsdómaraembætti, þurfi ekki að hafa lögfræðipróf. Ég bið hv. þm. velvirðingar á því, þótt ég geri þessa brtt. hér að umræðuefni, áður en hann hefur mælt fyrir henni sjálfur. En bæði er kunnugt frá síðasta þ. um þetta atriði og svo var aftur flutt hér frv. í byrjun þessa þ. um að afnema umrædda undanþáguheimild. Eins er komið inn á þetta í grg. Í frv. um þetta efni, eins og það hefur verið flutt áður, var gert ráð fyrir, að núverandi lögreglustjóri viki úr embætti að brottfallinni undanþáguheimildinni, en þó skyldi honum gefinn kostur á öðru starfi með eigi lakari kjörum. Þetta frv. gerir aftur á móti ekki ráð fyrir, að afnám undanþáguheimildarinnar hafi nein áhrif á skipan núverandi lögreglustjóra. Það, sem 4 nm. gegn 1 greinir því á um, er það, hvort setja skuli lögfræðipróf að skilyrði fyrir veitingu embættisins í framtíðinni eða ekki. Hv. 1. þm. Árn. telur ekki ástæðu til þess. Þó að lögreglustjóra séu að vísu ekki falin dómstörf, þá teljum við, að mjög mörg mál heyri undir hann, sem krefjist lögfræðiþekkingar. Að nauðsynlegt skuli þykja að láta hann hafa löglærðan fulltrúa sér við hlið, sýnir það, að lögfræðiþekkingar sé þörf við lausn verkefna í störfum hans. Við þekkjum einnig, að það er talið óeðlilegt, að yfirmenn leiti til undirmanna sinna sökum vankunnáttu í starfi sínu. Réttara þykir að krefjast þekkingarinnar af þeim sjálfum. Lögreglustjóri ásamt lögreglunni á að sjá um að halda uppi almennri reglu. Í þessu felst m. a., að hann þarf að setja lögreglunni reglur gagnvart borgurunum, t. d. um handtökur, hvernig þær eiga að fara fram, hvert þarf að vera skilyrði fyrir þeim o. s. frv. Þetta er erfitt og viðkvæmt mál, og sú hefur - því miður raunin á orðið stundum, að lögreglumenn hafa farið að ólögum í þessum efnum og verið ýmist sóttir og dæmdir til refsingar eða ríkissjóður verið dæmdur til fjárútláta þeirra vegna. Nú má ekki skilja orð mín svo, að ég sé að sneiða að núverandi lögreglustjóra. En ég bendi aðeins á, að þetta eru svo viðkvæm mál, að þau krefjast eðlilega og nauðsynlega lögfræðiþekkingar. Annar flokkur, sem heyrir undir lögreglustjóra, eru strandmál. Í þeim málum koma oft fyrir hin erfiðustu lögfræðiatriði. Sama máli gegnir um heilbrigðismál. Lögreglustjórar eru sjálfkjörnir formenn heilbrigðisnefnda. Niðurstaðan hefur orðið sú, að hvergi á landinu er starfandi heilbrigðisnefnd í bæjum, sem enginn lögfræðingur á sæti í, að höfuðstaðnum undanskildum, því að hér er enginn lögfræðingur í þeirri n. Enn fremur má nefna útlendingaeftirlitið og útgáfu vegabréfa, sem heyrir undir lögreglustjóra. Í öllum þessum efnum er lögfræðiþekking nauðsynleg. Ég vil minna á, að á síðasta þ. var frv. um þetta efni sent lagadeild háskólans til umsagnar, og mælti hún einróma með því, að það yrði samþ. Ég skal svo ekki fara frekar út í þetta mál. Ég er andvígur brtt. hv. 1. þm. Árn., og sama gegnir um hina nm. Það var eina ágreiningsefnið í n., en n. í heild leggur til, að frv. verði samþ.



Eins og hv. frsm. allshn. hefur nú tekið fram, er n. sammála um öll aðalatriði málsins. Ágreiningur er aðeins um þetta eina atriði. Ég þarf í sjálfu sér ekki mörg orð um brtt. mína. Ég get skírskotað þar um til nál. míns frá síðasta þingi. Að vísu lá þá málið fyrir í nokkuð annarri mynd í heild sinni, en þetta efni þess er þó hið sama þá og nú. Ekki dreg ég það í efa, að þægilegt kunni að vera undir mörgum kringumstæðum fyrir lögreglustjóra að hafa lagaþekkingu - og hana þá góða, því að prófstimpillinn einn er náttúrlega hvergi nærri nógur, og það sýnir reynslan oft. Ef hann einn væri nægilegur, þá mundi lögfræðinga ekki greina eins oft á um lögfræðiatriði og raun ber vitni - og það jafnvel um augljósan lagastaf í augum almennings. En það stendur einhvers staðar, að svo eru lög, sem hafa vill fólk. Og í framkvæmdinni kemur til þess, og byggist hún oft og tillögur um slíkt á því, sem menn vilja leggja í lagastafinn. Þess vegna verður svo oft ágreiningur. Því virðist lögfræðipróf ekki svo mikil trygging. Eigi að síður neita ég því ekki, að það ætti að vera trygging í því, að menn með reynslu og þekkingu fjalli um málin. En þetta er ekki nema einn þáttur í störfum lögreglustjóra, hvar sem er, og ekki sízt hér. Því meira fjölmenni sem stjórna þarf, því meira reynir á margt annað en lögfræðiþekkingu. Er stjórna þarf fjölmennu lögregluliði í fjölmennum bæ, reynir einnig og meira á aðra þekkingu. Okkar skamma reynsla stefnir í þá átt. Sem betur fer, hefur sjaldan reynt á framkvæmd þess að hafa stjórn á lögregluliði. En þegar útlit hefur verið fyrir, að til þeirra kasta kynni að koma, hafa menn með allt aðra þekkingu en lögfræðiþekkingu verið fengnir til að annast framkvæmdir, þótt þeir hafi ekki haft lögfræðipróf og þrátt fyrir reynslu og þekkingu lögreglustjóra. Þeir hafa ekki haft neitt lögfræðipróf, heldur sérstaka þekkingu á þeim viðfangsefnum, sem lutu að því, ef beita þarf fjölmennu lögregluliði gegn miklum hópi manna. Þar hefur lögfræðingum alls ekki verið falin forusta þess máls. Ég held ekki, að mönnum detti í hug, að undir þeim kringumstæðum eigi sá löglærði lögreglustjóri að vera sá, sem gefi lögregluliðinu fyrirmæli um, hvað gert skuli og hvað ógert látið, því að ef svo hefði verið hér, að til þess væri ætlazt, hvers vegna hefur það þá hér í Reykjavík verið talið fremur á annarra manna færi, sem fengnir hafa verið til þess að annast slíkar framkvæmdir, þ. e. að stjórna lögregluliðinu í slíkum tilfellum, ef á þyrfti að halda? Og a. m. k. einu sinni hefur komið til slíkra framkvæmda. Ég get fúslega viðurkennt það, að að öðru jöfnu, ef ég ætti að skipa í slíkt embætti sem þetta, mundi ég fremur taka lögfræðing en ólöglærðan mann, því að það er ætíð vinningur að hafa meiri þekkingu á öllum þeim greinum, sem starfið snerta, og það hefur líka sitt að segja í starfinu gagnvart almenningi. En lögfræðiþekking er bara hvergi nærri nógur hæfileiki fyrir lögreglustjórann í mikilvægum atriðum starfs hans. Þar kemur allt annað til greina. Og það hygg ég, að hv. frsm. allshn. verði að viðurkenna, að undir vissum kringumstæðum geti það farið svo um lögfræðing í lögreglustjórastöðu, ef hann hefur enga aðra kunnugleika á þessu starfi en sína lögfræðiþekkingu, að einmitt þegar mest reynir á, skorti þann lögfræðing það í höfuðatriðum, sem hann helzt þyrfti að hafa hæfileika til og miklu fremur en nokkurn tíma lögfræðipróf. Og ég hygg líka, að það sé svo, hvar sem er erlendis, þar sem reynsla er fengin í þessu efni, að þá sé lögfræðipróf eitt alls ekki látið nægja sem skilyrði fyrir því, að mönnum séu veitt lögreglustjórastörf, heldur þurfi menn til þess sérstakan undirbúning fyrir starfið og jafnvel þjálfun í starfinu. En það fer ekkert fyrir því hjá hv. meiri hl. allshn. í meðferð hans á þessu máli hér, að hann leggi hið minnsta upp úr þessu, því að ef svo væri, þá mætti ætla, að af hálfu meiri hl. allshn. væri borin fram brtt., sem tryggði einmitt, að lögreglustjórar hefðu fengið slíkan nauðsynlegan undirbúning undir starf sitt. En það virðist svo sem hv. meiri hl. allshn. telji, að lögfræðiprófið eitt sé nóg sem undirbúningur þessara embættismanna undir starf sitt. Þó vita þeir alveg eins vel og ég, hvað á hefur skort um framkvæmd þessa verks, og hefur þó því nær ekkert til slíks þurft að taka, sem betur fer, í okkar þjóðfélagi, að þurft hafi að beita lögregluliði gegn hópi manna. Þetta vil ég meina, að sé fullmikil nægjusemi af hálfu þeirra manna, sem vilja haga þessum málum á þann veg, sem verða mundi eftir þessu frv. óbreyttu. Hv. frsm. allshn. veik að því, að úr því að lögfræðingur væri á skrifstofu lögreglustjórans, þá bæri það vott um það, að menn teldu, að lögfræðiþekking væri nauðsynleg í starfinu. Það hefur heldur enginn borið á móti því, að svo sé. Í minni brtt., sem hv. frsm. vitnaði til, er þvert á móti viðurkennt, að próf í lögum sé æskilegt. En þó verð ég að segja það, og þar getur maður skírskotað til þess, sem við þekkjum í okkar þjóðfélagi, að lögfræðipróf út af fyrir sig þarf ekki að vera sönnun þess, að sá maður, sem það hefur, hafi meiri lögfræðiþekkingu en annar, þó að hann hafi ekki tekið slíkt próf, því að til er það, að menn hafi á námsárum sínum lagt stund á lögvísindi, en ekki lokið prófi, og ætla ég, að finna megi dæmi um það, að þeir, sem slíkt lögfræðinám hafa stundað, hafi haft meiri þekkingu í þeim efnum en jafnvel þeir, sem lögfræðipróf hafa tekið. Við öll meiri háttar störf, hver sem þau eru, þá er það svo, að það er einkar þægilegt fyrir þann mann, sem veitir einhverju slíku starfi forstöðu, að hafa lögfræðilega þekkingu. Mörg fyrirtæki, sem hafa mikið umleikis, ráða í þjónustu sína lögfræðing til þess að eiga sérstakan mann vísan til ráðuneytis um lögfræðileg atriði, sem fyrir kunna alltaf að koma. Dettur þó engum í hug að segja, að nauðsynlegt sé, að forstjóri þeirra fyrirtækja sé endilega lögfræðingur. Það er t. d. ekki nærri alltaf, að bankastjórar séu lögfræðingar, og hefur engum dottið í hug að gera lögfræðipróf að skilyrði fyrir veitingu bankastjóraembættis, því að höfuðskilyrði þess, að menn geti verið góðir bankastjórar, er ekki fyrst og fremst lögfræðiþekking, heldur annars konar hæfileikar. - Ég tek þetta fram af því, að hv. frsm. allshn. gerði svo mikið úr því, að þar sem starfsmaður lögreglustjóra væri lögfræðingur, þyrfti lögreglustjóri líka að hafa lögfræðipróf. Hv. frsm. veik að því, að það gæti borið við, að vandasamt væri ýmislegt í þessu starfi, og nefndi hann í því sambandi handtökur manna og drap á, að það hefði borið við, að af handtöku hefði leitt skaðabótamál og ríkið hefði orðið að svara til sakar og greiða bætur vegna handtöku, sem hv. frsm. talaði um. Ég þekki það dæmi, sem hv. þm. átti við. Vildi þó hv. þm. ekki beinlínis kenna lögreglustjóra um þetta, og ég tek það ekki heldur svo, að hann hafi meint það. En ef svo er, að lögreglustjórinn á ekki sök á því, en lögregluþjónarnir hafa farið í því tilfelli út fyrir þær reglur, sem þeim eru fyrir fram settar um slíkar framkvæmdir, hver er þá tryggingin fyrir því, að betur tækist til, þó að lögreglustjórinn hefði lögfræðipróf? Meinar hv. frsm. þá, að lögreglustjóri mundi bara fyrir það, að hann væri lögfræðingur, ef hann væri það, hafa kennt lögregluþjónunum betur og búið þá betur undir starf sitt, svo að slík mistök kæmu síður fyrir? Og, svo að ég haldi mig við þetta dæmi, ef lögreglustjóranum núverandi hefur láðst að segja lögregluþjónunum nógu skýrt fyrir um handtökur, þá vil ég meina, að hann eigi sök á þessu, svo að hann væri þá ekki hreinn af þessu máli. En mér skildist, að hv. frsm. vildi meina, að lögreglustjórinn ætti ekki sök á þessum mistökum, og ég held, að það sé rétt, hvorki að honum hafi láðst að gefa lögregluþjónunum réttar reglur um það, hvernig handtökur ætti að framkvæma, né að hann eigi aðra sök í þessu máli. Ég held því, að þetta sérstaka atriði, sem vitnað hefur verið til hér, sé einskis vert til að styðja skoðun hv. frsm. í þessu efni né skoðun meiri hl. n. En kannske er einmitt þetta dæmi ljós bending um það, hver vandi er á höndum þessa manns að undirbúa lögregluliðið, - ekki með neinni lögspeki, heldur með langri þjálfun. Það hygg ég það sanna í málinu. Enda má fara nærri um það, hvernig aðrar þjóðir haga sínu mannvali til þessa starfs. Ég treysti mér að vísu ekki til að dæma um þessi mál meðal annarra þjóða, en vel má vera, að lögfræðipróf sé ein af þeim kröfum, sem gerðar eru þar til lögreglustjóra. En þann kunnugleika hef ég víða að, að hlutaðeigandi menn í öðrum löndum gera miklu meiri kröfur til lögreglustjóranna en lögfræðiprófið eitt, og enginn annar en sá, sem getur uppfyllt þær kröfur, fær veitingu fyrir slíku embætti. Um hin atriðin, sem hv. frsm. drap á, svo sem heilbrigðismál og eftirlit með útlendingum og útgáfu vegabréfa o. þ. h., er það að segja, að sumt af þessu er skrifstofuvinna, sem þarf ekki sérstaka þekkingu til að inna af hendi, og ekki meira en mörg störf, sem tíðkast í öðrum stofnunum. Held ég, að það þurfi alls ekki að koma í bág við þau störf, þó að lögreglustjóri sé ekki lögfræðingur. Ég ætla ekki að fjölyrða meira um þetta. Ég hef skrifað ýtarlegt nál., þar sem vikið er nánar að ýmsum atriðum, og get ég vísað til þess að öðru leyti. Mér má í sjálfu sér í léttu rúmi liggja út af fyrir sig, hvort brtt. mín verður samþ. eða ekki. Ég þykist hafa gert skyldu mína, bæði með flutningi hennar og með því að benda á, að það muni vera hyggilegra að gæta fleiri atriða en aðeins lögfræðiprófs við veitingu lögreglustjóraembætta. En hitt kann ég þó ekki við, að þingið, eftir því sem það hefur aðstöðu til við skipun l., hvort sem um þetta efni er. að ræða eða annað, reyni ekki að vanda lagasetningu sem bezt, til þess að l. verði framkvæmd sem bezt fyrir þegna þjóðfélagsins. En það er þeirra mál, sem að því kunna að standa, ef þetta mál verður afgreitt með þeim einfaldleik og ófullkomleik, sem málið hefur nú, ef það tekur ekki neinum breyt.

Dómsmrh. (Einar Arnórsson) : Herra forseti. Ég skal leyfa mér að þakka hv. n. fyrir meðferð á þessu frv. og þær brtt., sem hún hefur komið fram með við það. Það er einn ágreiningur milli meiri hl. og minni hl. n., sem ég tel ofurlitla ástæðu til að fara nokkrum orðum um, og það er niðurfelling undanþágu í gildandi l., sem sé undanþágu frá því, að lögreglustjórinn í Reykjavík þurfi að hafa lögfræðipróf. Ég held, að það sé höfuðregla, að lögreglustjórinn í Reykjavík sé löglærður maður. En það þýðir ekki sama sem það, að það eitt sé nóg, að hann hafi aðeins lögfræðipróf, heldur hafi þá lífsreynslu, sem héraðsdómari hefur minnsta. En ég játa, að hv. frsm. minni hl. n. hefur rétt fyrir sér í því, að það er æskilegt og jafnvel sjálfsagt að gera þá kröfu til þess manns, sem á að vera lögreglustjóri hér í Reykjavík, að hann hafi fyrst og fremst raunhæfa þekkingu á þeim málum, sem sérstaklega varða lögreglustjórastarfið. Ég er alveg á sama máli og hann um það. Og það kann að vera, að það sé í raun og veru gáleysi af mér, að ég hef ekki sett í frv. kröfu um það atriði. Ég hafði sem sé hugsað mér, að það væri veitingarvaldsins í hverju sinni að gera þær kröfur. En ég sé ekki betur en það megi mjög vel samrýma sjónarmið beggja nefndarhlutanna um þetta atriði. Ég teldi vel fallið hér, eins og ég veit, að er almennt siður á Norðurlöndum, að gera þær kröfur í praksís, að lögreglustjórar hafi praktíska þekkingu, ekki aðeins lögfræðiþekkingu, heldur á stjórn og skipulagi lögregluliðs og lögreglumála. Nú sýnist mér, að þessu mætti vel fullnægja hér, t. d. með því, að lögreglustjórnin, hver sem hún er, sæi sér út sérstaklega hæfa menn meðal lagastúdenta og síðar meðal kandídata til þess að gegna störfum í lögregluliði og kynna sér störf þessi erlendis og skipulagningu þessara mála. Í Kaupmannahöfn, þar sem ég þekki sérstaklega til, eru lögreglueftirlitsmenn, sem eru ævinlega júristar, - a. m. k. var það svo í gamla daga. - Það voru menn, sem voru þjálfaðir lögreglumenn og áttu að vera vel heima í starfi og háttum lögreglunnar. Þessi tilhögun sýnist mér, að ætti að vera hér í Reykjavík, þar sem Reykjavík er orðinn svo fjölmennur bær. Ég vil skjóta því til hv. n., hvort hún vilji ekki á milli umr. taka þetta til athugunar og koma með till. varðandi lögreglustjórn í Reykjavík í þessa átt, sem ég nefndi. Annars sé ég ekki ástæðu til þess að fara út í þær deilur eða þann meiningamun, sem komið hefur fram milli hv. frsm. um einstök atriði málsins.



Herra forseti. Það má að vísu segja, að ef ekki hefði komið neitt nýtt fram í málinu, þá hefðu menn vel getað sætzt á það, að hv. allshn. fengi um þetta frv. ráðið, eins og nál. á þskj. 137 bendir til. Þar er að vísu getið um, að einstakir nm. áskilji sér rétt til brtt. og því um líks, og er það í skjóli þess, - þó að af nál. á þskj. 137 sé ekki annað að sjá en n. sé óklofin, - að hv. 1. þm. Árn. (JörB) kemur hér með brtt. á þskj. 151, sem er að vísu að efni til gamall kunningi. En ég hélt, að sá gamli kunningi væri úr sögunni með þeirri millileið, sem hér er farin milli nokkurra öfga á báðar hliðar. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er stjfrv., sem hæstv. dómsmrh. hefur staðið að. Og hæstv. ráðh. hefur gert grein fyrir því, að með samþ. þessa frv. sé úr sögunni sú undanþáguheimild, sem gerð var í 1. nr. 66 frá 1939, um, að lögreglustjórinn í Reykjavík þyrfti ekki að hafa lögfræðipróf undir þeim kringumstæðum, sem var getið, en hinu slegið föstu í frv., að sá lögreglustjóri, sem skipaður var samkvæmt þessari undanþágu, haldi að sjálfsögðu, að því er l. snertir, sínu embætti. M. ö. o., lögin ætlast ekki til - og ekki nema sérstök ákvæði væru sett um það -, að hann færi úr embætti sínu, þó að þetta verði lögleitt. Það þarf alveg sérstakt til þess að hægt sé að setja menn úr embætti, þó að önnur skipan sé gerð almennt á l. um opinber störf en gerð mundi með þessu frv. Bæði hv. 1. þm. Árn. og ég munum sjálfsagt glöggt, hvernig þessi undanþáguheimild var til komin. Um þetta ákvæði var nokkur reipdráttur í upphafi, eðlilega. En í allshn. var þetta í raun og veru gert fyrir þáverandi dómsmrh. að leyfa, að þessi undanþága, - sem var undantekning, - væri gerð svo sem til tilraunar. Ég tel, að vel megi við það hlíta, að þessi tilraun verði gerð og henni verði haldið áfram, samkvæmt því, sem hér er lagður grundvöllur að í þessu frv. hæstv. ríkisstj., þannig að ekki einungis sú reynsla, sem fengin er með þeim manni í starfinu, verði látin skera úr, heldur verði þessari reynslu haldið áfram með honum í starfinu. Tel ég, að við það megi vel una. Og hv. 1. þm. Árn., sem hefur beitt sér fyrir þessu máli í hv. þd. og samdi á fyrra stigi þess ýtarlegt nál. um þetta, tel ég, að megi vel una því, að frv. er nokkuð komið í annan farveg en það hafði í fyrstu, því að það var ætlazt til þess þá, að þessi núverandi lögreglustjóri víki, með gætilegum hætti, úr embætti sínu. En hér er ekki um neitt slíkt að tala. Ég tel það gott, að þær sættir haldi áfram óbeinlínis, - eins konar sáttargerð má telja það, - að maðurinn heldur áfram starfi sínu, en starfið fær sinn eðlilega lagalega grundvöll, sem er, að lögreglustjórinn í Reykjavík eins og aðrir lögreglustjórar verði að leysa af hendi lögfræðipróf. Hitt þarf ekki að tala um, sem hv. 1. þm. Árn. eyddi of miklu máli í, að lögfræðiprófið gerir ekki allt til þess að gera lögreglustjórann hæfan í sínu starfi. Svo sjálfsagðan hlut ætti ekki að þurfa að halda langa ræðu um hér á hæstv. Alþ., nema það sé gert í þeim tilgangi, að gera eigi lítið úr því, að menn taki próf í þeirri grein, sem er undirstaða undir svo mörgu í þjóðfélaginu. Að vísu sagði sá hv. þm. oft, að hann vildi ekki gera lítið úr lögfræðiprófi. En öll meginræða hans hné að því samt, að lögfræðiprófið eitt væri ófullnægjandi. Hitt má segja, að nokkuð hafi verið ábótavant nefndarstörfunum að þessu máli, því að n. tók ekki til meðferðar, hvaða hæfileika þessi lögreglustjóri þyrfti að hafa auk lögfræðiprófs. En nú getur orðið samvinna um það hjá hæstv. ríkisstj. og n. að koma þessu í það horf, sem að gefnu tilefni þarf ýtarlega að taka fram í l., að menn þurfi til þess embættis meiri hæfileika en lögfræðipróf, svo sem þjálfun. En vitanlega er ekki rétt, að einn eða annar fái að fara beint frá prófborðinu inn í þetta starf, því að til þess að verða héraðsdómari þarf reynslutíma í starfinu, svo að það er engin hætta á því. Hvergi nokkurs staðar á byggðu bóli er sá undirbúningur látinn nægja til lögreglustjórastarfs, að maðurinn sé nýsloppinn frá prófborði liðsforingjaprófs, sem þeir taka unnvörpum í nágrannalöndum, þótt við höfum lítið af því að segja. Þetta mun 1. þm. Árn. raunar vita. Þá mundi hann ekki undir öðrum kringumstæðum færa það fram sem nein rök, að lögfræðinga greini stundum á um lagaskilning, sem almenningur telji ótvíræðan. Það kemur ekki þessu máli við, en verður raunar ekki reiknað lögfræðingum til greindarleysis, þótt þeir sjái fleiri hliðar en almenningur. Margt er það einnig, sem engin lög ná yfir, svo að ótvírætt sé, og kemur það ekki sízt fyrir í bæ, sem er óðum að vaxa á líkan hátt og Rvík, sem má eigi - að henni raunar ólastaðri - kallast nema hálfsiðuð enn. Æfður lögfræðingur ætti því miklu og vandasömu hlutverki að gegna í lögreglustjóraembættinu. Ég hef átt ýmis skipti við núv. lögreglustjóra og reynt hann að góðu, hann er mesta lipurmenni. Ég var ekki fylgjandi því frv., sem fyrir síðasta þ. lá og varðaði embætti hans, en hér er annan veg að farið til að ná réttu marki. - Ég mun greiða atkv. móti brtt. hv. 1. þm. Árn., en þykir líklegt, að í allshn. geti tekizt samkomulag um brtt. í þá átt, að nánar sé ákveðið í l. um skilyrði manna til skipunar í embætti.

Frsm. (Gunnar Thoroddsen) Hæstv. dómsmrh. og hv. 10. landsk. hafa tekið fram margt af því, sem ég hefði annars þurft að svara hv. l. þm. Árn. Það var meginefni í ræðu hans að stagast á því, að ekki væri nóg, að lögreglustj. væri löglærður maður, - og þurfti enginn að taka fram svo sjálfsagðan hlut. Frv. ákveður meira, það, að hann þurfi að fullnægja almennum dómaraskilyrðum, en þau skilyrði eru í l. talin upp í 7 liðum alls, og er lögfræðipróf aðeins eitt þeirra. Auk þess verður lögreglustj. að fullnægja fleiri skilyrðum, sem n. áleit, að ætti að vera á valdi ráðherra að mæta á hverjum tíma. Öll orð hv. 1. þm. Árn. um þetta voru því tilgangslítil, ef hann hefði haft nokkuð annað fram að bera til stuðnings brtt. sinni. Tilraunir hans til að gera veg lögfræðinga í öllu sem minnstan voru á sama hátt gerðar út í loftið, og af langri forsetareynslu ætti hann a. m. k. að vita, að ekki er tiltökumál, þótt löglærða menn greini á um lagaskilning og hversu lögum skuli beita. Hann veit, að oft greinir lækna á um sjúkdóma manna, og ég held, að hina merkustu búfræðinga geti greint á um búskaparhætti. Hann segir, að þegar mest hafi reynt á lögreglustjórn í Rvík, hafi verið leitað stjórnenda, sem höfðu ekki lögfræðipróf, heldur liðsforingjamenntun, og á við hlutdeild landhelgisvarðskipa í lögregluframkvæmdum út af rússneska drengnum fyrir meir en tveim áratugum. En fyrir 11 árum kom til miklu alvarlegri óeirða, ekki fjarri þinghúsinu, og þá var ekki gripið til þess ráðs að skipta um lögreglustjóra, þótt hann væri þá löglærður og yrði síðar forsrh. Hefði hv. þm. talið æskilegra að gera það? Þm. segir, að hvergi erlendis nægi lögreglustj. að hafa lögfræðipróf. Má það vel vera rétt. En þetta stendur í sambandi við þann misskilning hans, að frv. banni ráðherra að velja lögreglustj., sem hefur eitthvað til brunns að bera umfram það, sem 1. gr. heimtar. Þegar hann talar um, að það nægi lögreglustj. að hafa löglærðan mann í þjónustu sinni, eins og ýmis atvinnufyrirtæki hafi, er þar svo ólíku saman að jafna, að þetta eru ekki rök. Þá talaði hann um handtökur og hve viðkvæmt mál þær gætu verið. Það var ekki ætlun mín, er ég nefndi þær, að rifja upp neitt sérstakt mál, eins og ég tók fram. Hann hélt, að það væri einfalt mál að handtaka 1 eða 2 menn. Það hefur þó komið fyrir, að það hefur reynzt sá vandi, að það hefur kostað lögreglumenn refsiábyrgð og ríkissjóð háar skaðabætur. Svo einfalt sem þm. þykir slíkt, hefur hæstiréttur álitið það allt annað en einfalt mál. Mér þykir rétt að spyrja hv. 10. landsk. að því, hvað hann meinti með því að tala um öfgar á báða bóga í þessu máli, hvort hann átti þar annars vegar við frv. mitt og fleiri þm. frá síðasta þingi. Ef svo hefur ekki verið,- og ég mótmæli, að þar hafi verið nokkrar öfgar, -óska ég, að hann taki fram, hvar öfgarnar voru. Ég geri ráð fyrir, að allshn., væntanlega öll, geti komið sér saman um brtt. fyrir 3. umr. í þá átt, sem hv. 10. landsk. nefndi. Enginn þarf að halda, að við, sem vorum meiri hl. n., séum því andvígir, að nánari reglur séu um þetta settar, þótt okkur þætti nægja, að það væri áfram á valdi ráðherra.



Ég þarf ekki mörgu að svara nema þá helzt hv. frsm. (GTh). Hæstv. dómsmrh. (EA) viðurkenndi nauðsyn þess, að lögreglustj. í Rvík uppfyllti ýmis önnur skilyrði en vera löglærður, og í sama streng tók hv. 10. landsk. (GSv). Þetta var meginatriði ræðu minnar, og er ég þakklátur fyrir þá viðurkenning og treysti því, að sú viðaukagrein fáist sett inn í frv., sem tryggir, að á fleira verði litið en lögfræðimenntina eina. Ef brtt. mín næði samþ., stæði ráðherra vitanlega opið að velja lögfræðing í embættið, - gagnstætt því sem hv. frsm. virðist skilja hana, - og að öðru jöfnu mundi ráðherra sjálfsagt velja hinn löglærða. Mér fannst hv. 10. landsk. og hv. frsm. vera óþarflega hörundsárir við orð mín um lögfræðinga, því að ég held ég hafi viðurkennt að fullu kosti þeirra á sínu sviði. Báðir játuðu, að æskilegt væri, að lögreglustj. uppfylltu ýmis önnur skilyrði, en hvar stendur það í l.? Ekki í þessu frv. Og það á að standa í þessu frv. Þar fara mjög saman skoðanir okkar hæstv. dómsmrh. Og þótt það væri áðan á dálitlum misskilningi byggt hjá hv. 10. landsk., að á síðasta þingi hafi það eitt vakað fyrir mér að hindra, að núv. lögreglustj. færi úr embættinu, og hyggi þetta frv., sem ýtir ekkert við þeim manni, miklu aðgengilegra fyrir mig, er honum nú væntanlega ljóst, að svo var ekki fyrir mér og er ekki, heldur er meginatriðið sama hjá mér og honum: að tryggja, að lögreglustj. hafi margt annað til brunns að bera en lögfræðiprófið. Ég er honum vissulega sammála um, að lífið er margbrotnara en svo, að nokkur sérfræðigrein sé einhlít þeim manni, sem vera skal lögreglustjóri í Reykjavík, og þess vegna þurfi frv. umbótar í þessu atriði. Milli okkar 10. landsk. er því lítill skoðanamunur, ef hann er nokkur. Það er engin deila milli okkar hv. frsm. En mér finnst hann leggja sig óþarflega í framkróka að sýna, að orð mín séu aðeins byggð á misskilningi og sögð út í loftið, samtímis því sem hann fellst nú á þörf þess, sem óþarft þótti í n., áður en brtt. mín kom hér fram. Í því er ósamræmi hjá honum, og hann ætti að gæta að, hvort hann er ekki óvart að komast á mína skoðun, sem honum þóknast að tala um sem tóman misskilning. Hann hafði það eftir mér, að það væri einfalt mál að handtaka l eða 2 menn. Hvenær sagði ég það? Sleppir hann ekki einhverju aftan af setningunni? Ég sagði á þá leið, að það væri einfalt mál að handtaka l eða 2 menn í samanburði við ýmislegt annað, sem reynir þolrif lögreglustjórans. Hitt er annað mál, að hvenær sem maður er handtekinn, verður það að vera á góðum ástæðum byggt. Ég ætla, að það hafi sloppið fram hjá þm., sem ég sagði um þetta efni. Þar sem ég hef fengið svo góðar undirtektir hjá hæstv. ráðh. og öðrum um lagfæring á frv. í svipaða átt og fyrir mér vakir, mun ég taka brtt. mína aftur til 3. umr.



Herra forseti. - Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um efnishlið frv. eftir umræður þær, sem orðnar eru, einkum ræðu hv. frsm. Eins og hann tók fram, var á síðasta þingi flutt frv. af okkur og hv. 2. þm. Eyf. (GÞ) um að fella niður undanþágu lögreglustj. í Rvík frá því að fullnægja lögmæltum skilyrðum til skipunar í dómaraembætti. Í þessu frv. hefur ríkisstj. alveg gengið inn á sama princip. Þar er því sem sagt slegið föstu, að lögreglustjórinn í Reykjavík þurfi að vera lögfræðingur. Hins vegar greinir frv. ríkisstj. og frv. okkar eða öllu heldur grg. frv. á um það, hvort núverandi lögreglustj. skuli sitja áfram eða ekki, því að í grg. þessa frv. er gert ráð fyrir því, að hann sitji áfram, en í okkar frv. er gert ráð fyrir því, að lögreglustjóraembættið verði auglýst laust til umsóknar, þó með þeim fyrirvara, að lögin öðlist ekki gildi, fyrr en núverandi lögreglustj. hefur verið séð fyrir öðru embætti samkvæmt 16. gr. stjskr. Ég skal ekki fara mörgum orðum um þennan embættismann, en vil aðeins benda á það, að sú embættisveiting, sem framkvæmd var með skipun hans, var svo sérstæð, að þegar því „principi“ hefur verið slegið föstu, að í þessu embætti þurfi að vera lögfræðingur, þá kemur varla annað til mála en embættinu verði þegar slegið upp. Ég vil benda á það, að þegar embættið var veitt síðast, þá var því ekki slegið upp og engum lögfræðingi gefinn kostur á því og þá ekki heldur neinum lögfræðingi gefinn kostur á því að búa sig undir þennan starfa. Það er því engu líkara en því hafi verið slegið föstu af veitingarvaldinu, að enginn lögfræðingur væri fær um að gegna þessu embætti. Í embættið var svo settur maður með flugmannsmenntun og það réttlætt með því, að honum yrði fenginn lögfræðilega menntaður fulltrúi! Ég get ekki tekið undir með hv. 10. landsk., en hann vildi gefa þá skýringu á þessu, að þetta hefði verið gert fyrir dómsmrh. sem tilraun, og hann vildi hlíta því, að þessari tilraun yrði haldið áfram. Ég fyrir mitt leyti vil ekki hlíta því og það því fremur sem nú situr dómsmrh., sem hefur ekki óskað, að þessari tilraun yrði haldið áfram. Það er ekki gert ráð fyrir því í frv. hæstv. ríkisstj., að núverandi lögreglustj. verði að víkja úr embættinu fyrir löglærðum manni, en það verður þó ekki séð, að hæstv. dómsmrh. sé þægð í því, að núverandi lögreglustj. sitji áfram. Það er eitt atriði í frv., sem ég sé ástæðu til að taka til athugunar fyrir 3. umr. og er svipað því sem fram kom í grg. frv. okkar hv. þm. Snæf. Það var það, sem hæstv. dómsmrh. drap á, að rétt væri að gera sérstakar kröfur um „praktiska“ þekkingu lögreglustj. í Reykjavík. Ég er þar alveg á sama máli. Það er nærri sanni, að þegar lögfræðingum hefur verið gefinn kostur á að sækja um embættið, þá sé þeim einnig gefinn kostur á að búa sig sérstaklega undir að fara með jafnvandasamt embætti og lögreglustjóraembættið í höfuðborg landsins. Ég er því alveg samþykkur því, að inn í frv. ríkisstj. verði sett viðbótarákvæði um einhverja „praktiska“ þekkingu hjá þeim manni, sem settur yrði í embættið. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um þetta. Ég fagna því, að hæstv. ríkisstj. hefur tekið upp í frv. sitt það atriði, sem fyrir okkur vakti á síðasta þ. og kemur nú einnig fram í frv. okkar hv. þm. Snæf.



Herra forseti. Ég hefði kvatt mér hljóðs þegar í byrjun þessa fundar til þess að bera fram fyrirspurnir til hæstv. ríkisstj., en vegna þess að hæstv. viðskmrh. var bundinn við umr. í Ed., þá dró ég mig til baka. Nú er hæstv. ráðh. enn bundinn við þessar umr., en ég læt það þó ekki aftra mér, þar sem ég veit, að allri hæstv. ríkisstjórn er kunnugt um þetta mál, sem ég ætla að spyrja um, en það er olíusölumálið. Fyrir 8 dögum eða svo var tilkynnt allveruleg verðlækkun á olíu. Daginn eftir birtist svo í Morgunblaðinu undarleg grein um olíusölumálið, þar sem forstjórar olíufélaganna skýra afstöðu sína í þessu máli. Strax daginn eftir að þessi grein birtist, eða 4. okt., tilkynnti hæstv. viðskmrh., að hann teldi sig þurfa að gefa yfirlýsingu af hálfu ríkisstj. um þetta mál og, að því er mér skildist, helzt varðandi greinina í Mbl. Nú hefur enn þá engin slík yfirlýsing komið fram, en þar sem hér er um þýðingarmikið mál að ræða og þetta er nú búið að bíða í heila viku, þá vil ég spyrja hæstv. ríkisstj. um það, hvað þessari yfirlýsingu líði. Í greininni í Mbl. segja forstjórar olíufélaganna, að þeir hafi strax í sumar viljað lækka olíuverðið, en síðan líða 3 mánuðir án þess að lækkunin verði gerð. Þeir láta skína í það, að þeir hafi boðizt til þess að lækka olíuverðið um það mikið, að það mundi muna útveginn um 2 millj. kr. á ári. Að vísu kemur það fram, að olíufélögin hafi sett einhver skilyrði, sem ríkisstj. hafi ekki viljað ganga að, og skín í gegn, að þeir hafi farið fram á, að þeim yrði tryggð sama sala og undanfarin ár. Nú er það kunnugt, að ýmsar útgerðarstöðvar úti um land hafa óskað eftir því að fá að kaupa olíuna beint, án milligöngu olíufélaganna, eins og Síldarverksmiðjurnar á Siglufirði gerðu í sumar og gátu þannig selt veiðiskipunum miklu ódýrari olíu en olíufélögin gerðu. Þessir staðir telja sig einnig geta fengið mun ódýrari olíu, ef þeir fá að kaupa hana beint. Nú bíða þeir enn eftir svari, og þegar það hefur einnig dregizt svo með áðurnefnda yfirlýsingu, þá er full ástæða til þess að spyrja: Hvað hindrar það, að þessir staðir fái að kaupa olíuna beint? Ég vildi einnig spyrja að því í sambandi við þessa Mbl. grein, hvort það sé rétt, að nú standi fyrir dyrum stórfelld hækkun á innkaupsverði olíunnar. Ég held, að þessi olíumál séu svo stórvægileg, að það sé ekki verjandi, að dregið sé mánuð eftir mánuð að gera nokkuð í þeim, þar sem nú virðast liggja fyrir heimildir um, að hægt sé að lækka olíuna allverulega. Ég vil svo vænta þess, að svar berist bráðlega við þessum fyrirspurnum og hæstv. ríkisstj. sjái sér fært að leysa þessi mál hið bráðasta.

Forsrh. (Björn Þórðarson) : Herra forseti. Það er eins og fyrri daginn, að þegar hv. 6. landsk. þm. ber fram fyrirspurnir, þá er hæstv. viðskmrh. bundinn við umr. í Ed. Þetta er mikilsvert mál, og ríkisstj. mun ekki færast undan því að skýra það fyrir deildinni, en málið er nú til athugunar hjá ríkisstj. Ég vil mælast til þess, að hv. 6. landsk. vilji afhenda mér fyrirspurnir sínar skriflega, og þá mun ég greiða fyrir þeim, og þeim mun verða svarað svo fljótt sem kostur er á.



Herra forseti. Ég vil aðeins þakka hæstv. forsrh. fyrir góðar undirtektir við þetta mál, og ég lýsi því yfir, að ég mun afhenda fyrirspurnirnar skriflega.

Frsm. (Jón Pálmason) : Herra forseti. Þetta frv. er staðfesting á brbl. frá hæstv. ríkisstj. og breytir aðeins frestum og tímaákvörðunum snertandi tekjuskattslögin. Stafar það af því, hve breyt. á þeim l. í vor var seint á ferðinni. Fjhn. er því einróma samþykk, að frv. nái fram að ganga.