Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég vil leyfa mér að segja fáein orð út af þeim ræðum, sem fluttar voru við 1. umr. Ég mun ekki svara ýtarlega því, sem þar kom fram, því að margt af því var þannig, að það kemur ekki beinlínis við þessu máli. Þegar frv. kom fram, var svo að heyra á stjórnarandstæðingum, að þeir teldu vera hér á ferðinni alveg nýtt mál. Hins vegar hefur verið bent á það í umr.. að efni þessa máls að því er snertir kaupgjaldsákvæðin er einungis að gera skýrt það, sem menn vildu lögbjóða í desembermánuði s.l., sem var í stuttu máli það, að hvorki grunnkaup í gamalli merkingu né verðlagsuppbót í gamalli merkingu, sem ég kalla í einu nafni laun, gæti hækkað, nema nýir samningar kæmu til á milli verkalýðssamtakanna og atvinnurekenda. Þetta er mergurinn málsins. Þetta er það, sem löggjafinn ætlaðist til að fælist í löggjöfinni, sem sett var í desembermánuði, og fært er til skýrara orðalags í þessu frv., svo að ekki verði um villzt. Nú við umr. hefur þetta skýrzt þannig, að stjórnarandstæðingar eru hættir að halda fram, að hér sé um nýmæli að ræða frá því, sem ætlazt var til í þeim l., sem þá voru sett, og þess vegna er hægt að spara sér allar frekari umræður um það, þar sem þetta er viðurkennt nú þegar. Þá er spurningin, hvort við nú eigum aftur að ræða, hvort það hafi verið skynsamlegt að setja löggjöfina, sem sett var í desembermánuði s.l., og gerðu hv. stjórnarandstæðingar talsvert mikið að því við 1. umr. að ræða þetta atriði og endurtóku þá nokkuð af því, sem þeir höfðu tekið fram í desembermánuði, þegar þau l. voru sett. Ég sé ekki ástæðu til að fara að endurtaka nú með öllu þær umr., sem þá áttu sér stað, en vildi þó segja örfá orð út af nokkrum atriðum, sem komu fram hjá þeim. Þeir lögðu mikla áherzlu á það í ræðum sínum, að því hefði verið lofað í sambandi við gengislækkunina, að menn skyldu fá kaupuppbætur fram í júlí í sumar, og höfðu stór orð um það, að með löggjöfinni í desember s.l. hefði þetta verið svikið. Þessu er því til að svara, að ástandið hefur gerbreytzt frá því að gengislækkunarl. voru sett, aðallega þannig, að sú verðhækkun, sem menn vonuðust eftir að yrði á útflutta fiskinum vegna gengisbreytingarinnar. hefur ekki komið fram nema að litlu leyti. Verðlag á ýmsum íslenzkum vörum, t.d. fiski, hefur lækkað mjög á erlendum markaði og því ekki stigið eins á fiski innanlands og menn gerðu ráð fyrir, en þetta gerir að verkum, að sá grundvöllur, sem átti að byggja launauppbótina á, hefur ekki orðið fyrir hendi. Samt hafa öll laun í landinu hækkað um 23%. - Nú er spurningin, hvort það var rangt gagnvart launastéttunum að breyta gengislækkunarl. og hætta að greiða uppbætur eftir l., eða hvort hitt hefði verið eðlilegt, að láta uppbótarákvæðin haldast í löggjöfinni. Ég hygg, að það geti varla verið álitamál hjá neinum þeim, sem eitthvað íhugar þessi mál, að það sé enginn grundvöllur eins og stendur fyrir því, að launastéttirnar geti haft nokkuð upp úr almennri launahækkun, til þess standa atvinnuvegirnir of höllum fæti. Og það er áreiðanlegt, að launþegar hafa tilfölulega lítið haft upp úr þeim launauppbótum, sem veittar hafa verið upp á síðkastið, vegna þess að þjóðartekjurnar hafa minnkað, og þá er ekki hægt að bæta kjör þegnanna með því að láta út fleiri krónur, þar sem þau raunverulegu verðmæti, sem þjóðin aflar, hafa minnkað. Það kemur þá fram aftur í verðhækkun landbúnaðarafurða eða verður til þess að framkalla atvinnuleysi, sem þá kemur niður þar, sem sízt skyldi. Þess vegna hefur upp á siðkastið því miður ekki verið neinn eðlilegur grundvöllur fyrir því, að þær uppbætur gætu gert gagn, og þess vegna er að dómi ríkisstj. rétt að fella þessi ákvæði úr gildi og láta í vald verkalýðssamtakanna, hvort þau teldu grundvöll fyrir frekari kauphækkunum eða ekki. Ég hef alltaf skilið hv. talsmenn verkalýðsflokkanna þannig, að heppilegast væri, að engin afskipti ættu sér stað af hendi ríkisvaldsins af kaupgjaldinu, en nú deila þeir hart á stj. fyrir að nema úr gildi afskipti af þessum l. og láta þetta vera frjálst í samningum milli hlutaðeigandi aðila. Mér finnst þetta mjög einkennilegt, og mér sýnist þetta vera í fullkomnu ósamræmi við það, sem þeir hafa oft áður haldið fram. Það er náttúrlega firna einkennilegt, ef það telst nú til árása á launamannasamtökin eða verkalýðinn að láta það afskiptalaust í löggjöfinni, hvað gert verði í kaupgjaldsmálunum. Það er skoðun ríkisstj. og þeirra, sem hafa stutt hennar stefnu, að það væri ekki til hagsbóta fyrir launþega að mæla þeim út frekari launahækkun að svo stöddu, og yrði það aðeins til þess að gera ástandið í landinu enn verra og hættulegra en það er nú og til þess að auka atvinnuleysi. Ég held það hafi verið hv. þm., Stefán Jóh. Stefánsson, sem sagði, að stj. vildi halda sig við barnalegar fræðikenningar í þessum efnum, og fullyrti út í loftið, að ekki væri eðlilegur grundvöllur fyrir frekari launauppbætur. Ég vil nú leyfa mér að benda þessum hv. þm. og öðrum, sem hafa talað svipað, á það, að ég hygg, að Ísland sé nærri eina landið, þar sem því er yfirleitt haldið fram af ábyrgum mönnum, að það sé örugg leið til kjarabóta fyrir verkalýð og launafólk að mæla mönnum út launahækkanir eftir hækkaðri vísitölu. Og þessar barnalegu kenningar, sem hv. þm. talaði um hér, þær eru nú ekki barnalegri en það, að það eru sömu kenningarnar og flokksbræður þessa þm. fara eftir í starfi sínu fyrir alþýðuna í nálægum löndum, og þess hefur ekki orðið vart, að menn í alþýðuflokkum annarra landa, öðrum en hinum íslenzka, hafi fundið upp þá kenningu, að það væri einhlítt úrræði að bæta lífskjörin með því að hækka kaup eftir vísitölunni í landinu. Hitt er barnaskapur, að halda slíku fram, eins og þeir gera. Við sjáum bezt, hvernig kenningin verður í framkvæmd, ef við athugum ástandið hérna síðasta mánuð. Þann tíma hafa aðfluttar vörur stórhækkað í verði, en íslenzkar útflutningsvörur yfirleitt ekki hækkað, heldur lækkað, þannig að þjóðartekjurnar hafa farið stórlega minnkandi, en þá ætti að vera öruggar kjarabætur fyrir verkalýðinn að mæla mönnum út hækkað kaup, þó að þjóðartekjurnar, sem á að skipta, hafi stórlega minnkað. Slíkt getur ekki leitt til annars en stórfellds atvinnuleysis, því að ef þeir, sem hafa fasta atvinnu, halda fast við það að fá uppbætur eftir dýrtíðarvísitölu, þýðir það óhjákvæmilega, að þeir halda við hjá sér hærra neyzlustigi en þjóðfélagið getur borið, og það kemur aftur fram í atvinnuleysi, og með því verður byrðunum velt af þeim, sem stöðugt hafa atvinnu, á þá, sem sízt skyldi. Þetta er staðreynd. Það verður aldrei skipt meiru en aflað er, og ef þeir, sem hafa föst laun, hrifsa til sín mikinn hluta, verða hinir út undan, af þeirri einföldu ástæðu, að eftir því sem neyzlustiginu er haldið hærra hlutfallslega við þjóðartekjurnar, eftir því verður fjárfestingin minni og dregur úr atvinnu. Með þessu vildi ég þá líka hafa svarað hv. 6. þm. Reykv. (SG), sem gat þess, að stefna stj. leiddi til atvinnuleysis. Þetta er alveg þvert á móti. Aftur á móti hlýtur sú stefna, sem þessi hv. þm. vill halda fram, óhjákvæmilega að leiða til atvinnuleysis, en stefna sú, sem ríkisstj. hefur beitt sér fyrir á þeim grundvelli, sem lagður var með gengisbreytingunni, er einmitt miðuð við það að komast hjá því að minnka þjóðartekjurnar, en skerðing þeirra mundi hafa í för með sér stórfellt atvinnuleysi. Ég veit, að hv. 6. þm. Reykv. sér það sjálfur, ef hann skoðar það í ró og næði, að ef t.d. genginu hefði ekki verið breytt á síðasta vetri, hefði orðið hér stórkostlegt atvinnuleysi á árinu 1950, þar sem ekki hefði verið nokkur kostur að halda uppi nema litlum hluta framleiðslunnar. Og þó að hann hefði þá fengið útmælt handa sínum mönnum eftir hækkun framfærsluvísitölu hækkaðar peningatekjur á pappírnum, hefði það ekki stoðað neitt, þar sem verðlag hefði hækkað að sama skapi og atvinnuleysishóparnir hefðu stækkað svo, að okkur hefði ekki órað fyrir því, að það hefði getað orðið jafngeigvænlegt ástand. Aðalvandamálið í þessu er vitanlega að hitta á rétta meðalhófið, og það vandasama verk, sem forráðamenn verkalýðssamtakanna eiga að vinna á hverjum tíma, er að vega og meta, hvenær það er hagfellt fyrir verkalýðinn og launastéttirnar að knýja fram kauphækkanir, - hvenær það geti fært raunverulegar kjarabætur og hvenær ekki. Það er skoðun ríkisstj., að það væri með öllu ábyrgðarlaust að hafa í l. ákvæði, sem mæltu út fullar dýrtíðaruppbætur, þar sem enginn grundvöllur væri fyrir slíku. Slíkt hlyti aðeins að verða til tjóns fyrir launastéttirnar sjálfar og þjóðina alla, og mætti færa fyrir því mikil rök, sem ég mun þó láta ógert að sinni, en ég vildi aðeins benda á þessi örfáu atriði út af því, sem þessir hv. þm. tóku fram. - Höfuðatriðið í sambandi við kaupgjaldsmálin nú er aðeins eitt, þ.e. að gera það skýrt, sem menn ætluðu sér að lögfesta í desember s.l., sem sé það, að laun, en það þýðir kaupgjald og verðlagsuppbót, taki ekki breytingum frá því, sem greitt var í janúar, nema nýir samningar komi til.



Mér virðist um þetta frv., að það sé að sumu leyti einkennilega fram borið, og um afgreiðslu þess er það vitað, að ólyst stjórnarflokkanna er svo mikil, að það þarf að smala þeim með harðri hendi hingað til hússins, svo að það verði fundarfært í þessari hv. d. Og af málflutningi hæstv. fjmrh. verður ekki annað heyrt en að jafnvel hann tali fyrir þessu máli ekki af neinni sannfæringu, heldur af einhverjum öðrum ástæðum, auk þess sem nú hefur verið valin sú leið að láta þetta mál fara nefndarlaust í gegnum þessa hv. d., en ástæðan fyrir því mun vera sú, að ríkisstj. er alveg ljóst, að þetta mál þolir ekki gagnrýni. Þess vegna hefur ríkisstj. gripið til þess óvenjulega ráðs að þvæla þessu máli gegnum þessa hv. d. án þess að láta það fara til nefndar. Ástæður þær, sem færðar eru fyrir þessu frv., eru í rauninni alveg furðulegar. Og þegar betur er að gætt, þá eru þær rangar. Ég hef tekið eftir því, að það stendur hér í grg., með leyfi hæstv. forseta: „Nú hefur hins vegar komið fram ágreiningur milli verkalýðssamtaka og atvinnurekenda um skilning á gildandi lögum varðandi launagreiðslur, þar sem verkalýðssamtökin krefjast, að laun séu greidd samkvæmt þeirri meginreglu, sem gilti fyrir setningu dýrtíðarlaganna í árslok 1947.“ Um þetta liggur engin krafa fyrir frá verkalýðsfélögunum, m.ö.o., það, sem fært er fram í þessari grg. um afstöðu verkalýðsfélaganna, er rangt og bein ósannindi. Verkalýðsfélögin hafa ekki óskað eftir, að launagreiðslur færu fram eftir neinum öðrum reglum en þeim, sem gildandi samningar eru til um, en það er forðast að nefna það í grg. Af þessu er augljóst, að ríkisstj. þorir ekki fyrir sitt auma líf að láta koma fram, að deilan, sem hér er á milli ríkisstj. og verkalýðsfélaganna, er ekki um einhverjar venjur, sem hafi átt sér stað, heldur raunverulega um gildandi samninga lögum samkvæmt. Sama má segja um ýmislegt annað, sem virðist ekki vera á neinum rökum byggt. Það stendur t.d. hér í grg.: „Verðlag á höfuðútflutningsafurðum landsmanna þolir ekki hærra kaupgjald að svo stöddu.“ Hvað veit ríkisstj. um verð á höfuðútflutningsvörum landsmanna á þessum tíma? Ekki nokkurn skapaðan hlut. Venjan er sú, að það kemur sjaldan í ljós fyrr en liður nokkuð á árið, hvað verðlagið er á aðalútflutningsvörum landsmanna. Og að þessu sinni bendir allt til þess, að verðlag á fiski hafi stórhækkað, m.a. er búið að minnka kjötskammtinn í Englandi, og það hefur óhjákvæmilega mikil áhrif á verðlag á fiski. Það, sem sagt er um verðlag á útflutningsvörum landsmanna í grg. þessa makalausa frv., er þess vegna raunverulega sagt út í loftið. - Ég hef sannfrétt, að það séu farin að berast hingað tilboð um verð á hraðfrystum fiski, m.a. frá Ameríku, sem eru miklu hærri en greitt var fyrir hraðfrystan fisk á s.l. ári, og hef ég fyrir satt; að núna nýlega hafi firma hér í bænum fengið fyrirspurn um, hvort það gæti útvegað fisk til Bandaríkjanna í 7 lbs. pökkum fyrir verð, sem svarar kr. 5,60 pr. kg, komið í höfn í New York. - Það má vera, að ríkisstj. sé þetta ekki kunnugt. Ég veit ekki, hvað hún hefur lagt mikla alúð við að kynna sér þessi mál, það sést að minnsta kosti ekki af þessu frv. Þegar tekið er tillit til þessara tveggja atriða, sem ég nú hef getið um að rangt er farið með í grg., annars vegar, að verkalýðssamtökin krefjist, að laun séu greidd samkvæmt þeirri meginreglu, sem gilti áður en dýrtíðarl. voru sett í árslok 1947, og svo hins vegar, að útflutningsafurðir landsmanna hafi lækkað í verði, þá fæ ég skilið, hvers vegna hæstv. ríkisstj. kærir sig ekki um að fá nál., eins og þingsköp mæla fyrir, um þetta mál. Ég geri ráð fyrir, að ríkisstj. hafi viljað komast hjá, að í nál. væri bent á tvær slíkar höfuðvillur í grg. fyrir frv., sem ríkisstj. telur sig þurfa að koma í gegnum þingið á svo skömmum tíma sem raun ber vitni um. Það var á hæstv. fjmrh. að heyra, að framleiðslan hefði nú gengið skrykkjótt undanfarið, og ég vil taka undir það, það vita allir, að framleiðslan hefur gengið mjög skrykkjótt, og líka lýðum ljóst, að það er hæstv. ríkisstj. að kenna, hvað framleiðslan hefur gengið skrykkjótt, bæði út af togaraverkfallinu og líka út af því, hve seint hefur gengið að koma vélbátaflotanum á stað. Það sýndi sig með togaraverkfallið, að undir eins og ríkisstj. tók að sér fyrir alvöru að leysa málið og leitaði til þeirra manna, sem áður höfðu staðið fremstir í að leysa svona deilur, eins og hv. þm. Hafnf. (EmJ), þá leystist málið á nokkrum dögum. Hvers vegna gerði ríkisstj. ekki þessar tilraunir fyrr? Var það fyrir sinnuleysi, eða fyrir það, að hún vildi láta þennan atvinnurekstur ganga eins illa og hann gekk? Vildi hún viðhalda togaraverkfallinu? Hæstv. ríkisstj. var kunnugt um það, að þeir menn, sem að lokum gengu í það að leysa togaraverkfallið, höfðu oft leyst sams konar deilur á svo til stuttum tíma, og það er fyrst, þegar stj. leitar til manna utan ríkisstj., utan flokka ríkisstj., sem tekst að leysa togaraverkfallið. Já, það er næstum því hart, að hæstv. fjmrh. skuli standa hér upp og tala um, að nú hafi gengið skrykkjótt að koma vélbátaútveginum á stað. En hverjum er það að kenna? Það er hæstv. ríkisstj. að kenna, - hinu dæmalausa sinnuleysi, sem hæstv. ríkisstj. hefur sýnt í þessu máli. - Útvegsmenn höfðu hér fund í haust, þar sem þeir bentu á, að ekki væri fyrir hendi starfsgrundvöllur fyrir vélbátaútveginn, og það var ekki á þetta hlustað, en til málamynda settir menn til þess að tala við útvegsmenn, menn, sem höfðu ekki neinn myndugleika til þess að tala við þá. Útvegsmenn óskuðu eftir samtölum, ég hygg að það hafi verið fyrir miðjan okt., og settu sérstaka n. og fólu stjórn samtaka sinna og framkvæmdastjóra að eiga tal um þetta við ríkisstj. Nú vil ég ekki draga úr því, að mér er vel ljóst, að mikil vandkvæði eru á því að finna lausn í þessu máli, enda í rauninni engin lausn fengin á þessu enn þá. En þó held ég ekki að þetta mál hafi verið vandasamara en það, að ef ríkisstj. hefði af alvöru viljað beita sér fyrir lausn málsins, þá hefði verið hægt að gera það á réttum tíma, áður en þingi lauk fyrir jól og áður en fjárl. voru afgr. En hæstv. ríkisstj. sýndi enga alvöru í því að reyna að leysa þessi mál. Það er fjarri því, að ég beri nokkurt traust til hæstv. ríkisstj., sérstaklega eftir það, að hún hefur sýnt mikið framkvæmdaleysi í þessu máli, en hitt er ég þó viss um, að ef hæstv. ríkisstj. hefði af alvöru lagt sig fram um að leysa þessi mál, þá hefði það tekizt. En þarna var engin alvara að verki, engin alvara eða skilningur á því, að það þyrfti að gera verulegt átak í þessu máli, og sannast að segja verður maður að viðurkenna, að svonefnd lausn, sem hæstv. ríkisstj. hefur boðið útvegsmönnum upp á, hún er sú versta leið, sem hægt er að fara, og það er auðséð, að dýrtíðin verður látin hækka út af þessu miklu meira en orðið hefði raun á, ef aðrar leiðir hefðu verið farnar. Það hefur aldrei gefizt vel að selja verzlunina á einokun. Margir tala um, að ríkiseinokun sé vond, en ég held, að versta einokun á verzlun sé einokun einstakra manna á henni. Ríkisstj. segist hafa heitið útvegsmönnum að gera ráðstafanir til þess, að um 1/5 af innflutningsverzluninni verði seldur á einokun, og jafnhliða er því heitið, að allt verðlagseftirlit á hinum einokuðu vörum sé afnumið. Nú mundu sumir segja, að það sé gott, ef útvegsmenn geti fengið dálítið af peningum og rétt sinn hag eftir þessari aðferð, sem fengin er að láni frá dönsku einokunarkóngunum og þótti þá aldrei góð. En því er ekki að heilsa, að þetta geti komið útgerðarmönnum að gagni. Eins og allir vita, þá eiga útvegsmenn ákaflega þröngt um fé, og þeir hafa ekki peninga til þess að gera út, nema af mjög skornum skammti. Sama má segja um frystihúsin, að þau eru í rauninni alveg í vandræðum mörg þeirra með að hafa fé til daglegs rekstrar. Það, sem þess vegna gerist í þessu máli, er það, að útvegsmenn og flest frystihús verða að framselja þessi gjaldeyrisréttindi, og þegar búið er að framselja þau, þá verða það einhverjir efnamenn, sem fá einokunaraðstöðu í verzluninni fyrir 1/5 innflutningsins eða því sem næst. Þetta verður því til þess að gera muninn á fátækum og ríkum enn þá miklu meiri en hann hefur verið áður og auka dýrtíðina í landinu sérstaklega. - Nú má vera, að einhver segi, hvað kemur það þessu máli við. En það kemur einmitt þessu máli við, sem hæstv. fjmrh. var að tala um. Ríkisstj. hefur gert tilraun til þess að festa kaupgjaldið, hún hefur líka gert tilraun til, en þó ekki alvarlega, að festa verðlag á landbúnaðarafurðum, en hins vegar hefur hæstv. ríkisstj. alveg láðst að gera það, sem þykir alveg sjálfsagt í öðrum siðuðum löndum, þar sem gripið er til þess að gera jafnframt ráðstafanir til þess að halda niðri dýrtíðinni, til þess að hún vaxi ekki upp úr öllu valdi. Hæstv. fjmrh. var að tala um, að verkamenn hefðu ekkert upp úr almennum kauphækkunum. Það er nú svo. En hvaða vopn hafa verkamenn gegn ríkisstj., sem hagar sér eins og þessi ríkisstj. hefur gert, nema almenna kauphækkun, - ríkisstj., sem er að reyna að bera sig saman við heiðarlegar ríkisstj. á Norðurlöndum og í Bretlandi, sem halda niðri dýrtíðinni eftir mætti, þó að þær festi kaupgjald? Gagnvart ríkisstj., sem svíkst alveg um þennan þátt dýrtíðarráðstafana, hafa verkamenn engin önnur vopn en kauphækkun. Ríkisstj. verður að gera sér það ljóst, og það er betra, að hún geri það fyrr en seinna, að með því aðgerðaleysi, sem hún hefur hér í dýrtíðarmálunum, neyðast verkamenn til þess að beita kauphækkunarvopninu. Nú er í þessu tilfelli ekki um það að tala, að verkamenn ætli að beita neinni kauphækkun, það lá ekkert fyrir um það, að þeir ætluðu að hækka grunnkaup, - þeir hafa aðeins látið í ljós, að þeir óskuðu eftir því að fá framkvæmda samninga, sem hafa verið settir úr gildi um tíma með l., en eru enn í fullu gildi; þeir samningar eru ekki um grunnkaupshækkanir, heldur um dýrtíðaruppbót samkvæmt vísitölu. Nú sagði hæstv. fjmrh., að sér þætti eiginlega hart, ef það ætti að teljast til árása að láta afskiptalaust, hvað gerist í kaupgjaldsmálum, og mér skildist hann halda því fram, að með þessu lagafrv. væri verið að gefa kaupgjaldsmálin laus. Þetta er rétt hvað viðvíkur grunnkaupinu, en það er það alls ekki hvað viðvíkur þeirri dýrtíðaruppbót, sem verkamenn telja sig eiga rétt á samkvæmt samningum við atvinnurekendur. Það er þess vegna mesti misskilningur, ef hægt er að halda því fram í öðru orðinu, að kaupgjaldsmálin séu látin alveg laus, um leið og verið er að setja samninga, sem verkalýðsfélögin telja hafa gildi samkvæmt l., alveg úr gildi. Nú skal ég ekki fjölyrða um þetta mál frekar. Mér þótti rétt að láta þetta koma fram í sambandi við ræðu hæstv. fjmrh. og út af þeirri grg., sem ríkisstj. hefur látið fylgja þessu frv., sem er bæði röng og villandi.

Einar Olgeirsson Herra forseti. Hæstv. ríkisstj. þótti það viðunandi meðferð á þessu frv. að neita að vísa því til fjhn., ríkisstj., sem hafði óeðlilegan og vitlausan frágang á brtt. við frv. hér í þinginu og sóðaði því í gegn með offorsi, svo að hún þarf að koma nú nokkru seinna með nýtt frv. til þess að laga gömlu vitleysuna, - hún fæst ekki til að láta athuga þetta mál í fjhn. þessarar d. Ég held, að þetta sé rangt gert af hæstv. ríkisstj. Hún þarf ekki að kvarta yfir því, að fjhn. þessarar d., sem hefur fengið mörg af hennar málum til meðferðar, hafi tafið fyrir málum með því að athuga þau og skrifa um þau stuttar grg., enda man ég ekki eftir, að ríkisstj. hafi nokkurn tíma kvartað yfir slíku, og þá er það raunverulega óverjandi að neita með 9:8 atkv. að láta svona frv. koma til n. Hæstv. fjmrh. talaði nokkur orð og svaraði þó litlu einu af því, sem sett hefur verið fram og gagnrýnt viðvíkjandi þessu máli við 1. umr. Hann kom seinast með afsökun á öllum þeim svikum, sem ríkisstj. hefur framkvæmt í kaupgjaldsmálum á þeim loforðum, sem hún hafði gefið, þegar hún setti gengisskráningarl. Hann kom með þá afsökun, að ástæður hefðu gerbreytzt og þess vegna hefði ekki verið hægt að standa við loforð um verðhækkanir, sem hefðu verið gefin, verðhækkanir á fiskinum hefðu brugðizt. Þetta er eina raunverulega ástæðan, sem hæstv. fjmrh. flytur fram fyrir því að hafa hlaupið frá öllu því, sem hann staðhæfði fyrir 10 mánuðum að hlyti að verða til góðs fyrir þjóðina hvað gengislækkunina snertir. Er það satt hjá hæstv. fjmrh., að þegar gengisskráningarl. voru rædd í þinginu, þá hafi verið ástæða til að búast við hækkuðu fiskverði, og gekk hæstv. ráðh. og ríkisstj. út frá, að fiskurinn yrði hækkaður? Ég skal nú athuga, hvort þetta var satt, sem hæstv. fjmrh. sagði þá. Gengislækkunarl. fóru til fjhn. þessarar d., sem þá samdi ýtarlegt nál., eins og eðlilegt var, þar sem það fylgdi löng grg. með frv. Fjhn. leitaði álits þeirra manna, sem voru fulltrúar útgerðarmanna og sérstaklega áttu að þekkja vel til í þessum efnum, um það frv. Það hafði staðið í grg. fyrir frv. ríkisstj., að gengislækkunarl. mundu hækka verð á freðfiski úr 75 aurum í 93 aura. Á fundi fjhn. spurðum við fulltrúa útvegsins um þeirra álit á þessum hlutum, og í því nál., sem ég samdi fyrir hönd 2. minni hl. fjhn., á þskj. 416, segir um afstöðu frv. til bátaútvegsins þetta, með leyfi hæstv. forseta: „Frv. er árás á bátaútveginn. Það gerir hlut hans lakari en nú er. Vörnin fyrir frv. þetta af hálfu forvígismanna þess er, að með því sé m.a. verið að bjarga bátaútveginum, smáútvegsmenn muni fá aðstöðu sína bætta með gengislækkuninni. Þetta er ekki rétt. Það upplýstist af viðtölum n. við ýmsa fulltrúa, er á fund hennar komu og vel þekkja til um aðstöðu hraðfrystihúsa og bátaútvegs, að hraðfrystihúsin mundu ekki treysta sér til þess að greiða meira en 75 aura fyrir kílóið af fiskinum eftir gengislækkunina og að líklega yrði heldur ekki greitt hærra verð fyrir fisk til söltunar. Nú er það verð, sem greitt er fyrir fisk bátanna samkvæmt fiskábyrgðarlögunum, 75 aurar fyrir kíló, en auk þess er vátryggingargjaldið greitt, svo að raunverulega fær útgerðin 85 aura fyrir kílóið nú. Raunverulega mundi því verðið á fiskinum til framleiðendanna lækka við gengislækkunina og afnám fiskábyrgðarinnar. Bátaútgerðin verður því fyrir tvöföldu tjóni, ef frv. þetta yrði samþ. Í fyrsta lagi hækkar verðið á olíu, veiðarfærum og öðrum aðkeyptum vörum sem útgerðarmenn og sjómenn þarfnast, um 74% í innkaupsverði. Í öðru lagi lækkar verðið á fiskinum, sem bátarnir selja í frystingu og salt, frá því, sem nú er.“ Með öðrum orðum, það liggur beinlínis fyrir, þegar gengisskráningarl. eru rædd, yfirlýsing frá þeim mönnum, sem bezt þekkja til, að þeir muni ekki treysta sér til að greiða meira en 75 aura fyrir kg, þó að gengislækkunarl. kæmust í gegn, vegna þess að verð á olíu og því, sem þurfi að kaupa, þurfi að hækka. Þetta eru staðreyndir, sem ríkisstj. voru kunnar við meðferð gengislækkunarl. Þetta kom fram við 2. umr. í fyrri d., og þetta eru staðreyndir, sem ríkisstj. reyndi aldrei að mæla á móti. Þetta eru staðreyndir, og þegar haldið var áfram að ræða málið, kom í ljós, að hætta var á, að verðið lækkaði í 65 aura, þannig að það er ómótmælanlegt, að gengislækkunin eingöngu hefur skaðað vélbátaútveginn og hraðfrystihúsin og bakað honum tjón. Þetta vissi hæstv. ríkisstj. allt. Hvað gerði svo hæstv. ríkisstj.? Hún skeytti ekkert um staðreyndir. Hvað varðaði hana um staðreyndir? Þetta voru amerískar fyrirskipanir, og þar með skyldi gengislækkunin í gegnum þingið; þótt það stangaðist við staðreyndir, það gerði ekkert til. Það er ekki rétt, sem hæstv. fjmrh. sagði, að ástæðurnar hefðu breytzt, þær hafa ekki breytzt frá 10. marz, þegar ég gaf út þetta nál., sem ég las upp úr áðan. Hann vissi þetta, sem síðan hefur verið sannað af staðreyndunum, hann vildi aðeins láta líta svo út sem hann vissi það ekki, meðan l. voru pískuð í gegnum þingið. Með öðrum orðum, eftir þessa lausn, sem gengisskráningarl. áttu að vera, er nú komin önnur lausn á sama vandamáli aftur. Ríkisstj. stöðvar útveginn allan janúar, til þess að hún geti komið að nýrri lausn. Hver eru endalok þeirrar lausnar? Það voru gefnar út frómar áskoranir um, að það ætti að greiða 96 aura til sjómanna. Hver er svo reyndin? Hvaða hraðfrystihús kaupir fisk yfir 76 aura í dag? Þekkir ríkisstj. þau hraðfrystihús, sem greiða 96 aura fyrir fiskinn? Það er ef til vill ekki við miklu að búast, því að lausnin byggist á loforðum, sem ríkisstj. hefur ekki einu sinni sett í l. hvað þá grg., og þegar þjóðin er búin að upplifa allt, sem ríkisstj. er búin að svíkja, hvað skyldu þá vera margir, sem treysta loforðum ríkisstj., sem hún þorir ekki einu sinni sjálf að segja, að hún sé fær um að standa við? Eins og allir vita, er ríkisstj. að tala um, að hún muni ef til vill gera eitthvað fyrir útveginn, ef hún fái eitthvert lán, en hvort hún fái það lán, hafi hún ekki hugmynd um. Hins vegar er hún stundum að gefa út yfirlýsingar um að greiða 96 aura fyrir fiskinn. Nei, það er rangt, sem hæstv. fjmrh. sagði um þetta með ástæðurnar, það er yfirborðsátylla sem ekki hefur við nein rök að styðjast. Hæstv. fjmrh. sagði, að ein af þessum ástæðum væri sú, að verð á erlendum mörkuðum hefði brugðizt. Af hverju vill hæstv. ráðh. ekki gefa okkur yfirlýsingu um, hvað verðið hefur lækkað og á hvaða erlendum mörkuðum? Ég held, að það væri nær fyrir hæstv. ráðh. heldur en að slá einhverju slíku fram. Mér er nær að halda, að á síðasta ári hafi það verð, sem hingað til hefur haldið uppi freðfiskframleiðslu Íslendinga, verð á fiski í Tékkóslóvakíu, haldizt í sama horfinu, og það væri æskilegt, að hæstv. ráðh. gæfi yfirlýsingu um það, hvernig verðbreytingarnar hafi orðið og á hvaða mörkuðum. Það er sem sé ekki til neins að slá fram slíkum fullyrðingum og geta svo ekki staðið við neitt af því, en banna landsmönnum að selja sjálfir sína framleiðslu og reyna að tryggja hærra verð fyrir þessa stærstu og veigamestu framleiðslu landsmanna, freðfiskinn. Með öðrum orðum, það sem hæstv. fjmrh. sagði um ástæðurnar fyrir því, að ríkisstj. hefði svikið allt, sem hún lofaði fyrir 10 mánuðum, er rangt. Þá kom hæstv. fjmrh. að öðru. Hann kom að því og vildi sanna, að þetta mundi valda atvinnuleysi. Mér liggur við að spyrja: „Hverju reiddust goðin, er hraunið brann, þar sem nú stöndum vér?“ Hvaða kauphækkanir hafa valdið því atvinnuleysi, sem við búum nú við? Því fer fjarri, að það atvinnuleysi, sem við nú búum við á Íslandi, stafi af því, að kaup íslenzkrar alþýðu sé of hátt; kaup íslenzkrar alþýðu síðustu 3 árin hefur raunverulega lækkað, frá því að Framsfl. kom í ríkisstj. Það hefur verið viðkvæðið hjá þessum flokki, hvernig sem á hefur staðið um kaupgjaldið, að eitt væri allsherjar meinabót, það væri að lækka kaupið. Það er sú trú, sem sérstaklega hæstv. fjmrh. alltaf hefur haft og alltaf barizt fyrir að framkvæma, og ég þykist næstum því vita, að hann sé með sínum áróðri búinn að berja það inn í höfuðið á sjálfum sér og sé farinn að trúa því. Það atvinnuleysi, sem Íslendingar nú búa við, er eingöngu af völdum ríkisstj., að svo miklu leyti sem aflaleysi á vissum hluta landsins hefur ekki skapað það. En hitt vil ég taka fram í því sambandi, að allt það aflaleysi, sem við höfum haft árlega, sérstaklega á síldveiðum, það hefur ekki orðið eins þungbært fyrir landsmenn eins og aðgerðir ríkisstj. Ríkisstj. hefur reynzt landsmönnum verri en hafís, harðindi og síldarleysi; hún hefur með sinni pólitík valdið landsmönnum meira tjóni en slíkar þungar búsifjar af náttúrunnar völdum, enda býst ég ekki við, að hæstv. fjmrh. treysti sér til þess að reyna að finna staðhæfingum sínum nokkurn stað. Hann slengdi þessu fram, að kauphækkanir mundu valda atvinnuleysi, en hann reyndi ekki einu sinni að mæla á móti því, sem ég sýndi fram á við 1. umr., að nú væri atvinnuleysið skipulagt af ríkisstj., til þess að hún stæði betur að vígi að hindra kauphækkanir. Þá sagði hæstv. fjmrh., að það, sem fælist í núverandi l., væri að láta afskiptalausa samninga atvinnurekenda og verkalýðsins. Ríkisstj. varð það óvart á að selja ákvæði 18. des. um að láta afskiptalausa slíka samninga. Þá sagði hæstv. fjmrh., að íslenzkar útflutningsafurðir hefðu ekki farið hækkandi í verði nú að undanförnu. Ég vildi nú gjarnan spyrja hæstv. ráðh.: Hefur ekki t.d. lýsi farið hækkandi í verði? Hefur síldarmjöl og fiskimjöl ekki hækkað í verði? Hefur ull ekki farið hækkandi í verði? Hefur ísfiskur ekki farið hækkandi í verði? Hins vegar hefur ríkisstj. haft sérstök afskipti af freðfisknum og saltfisknum, og hún setti gengisbreytingarlögin sérstaklega vegna þeirrar framleiðslú. Afskipti stjórnarflokkanna af þessum málum leiddu til togaraverkfallsins og urðu til þess að tryggja ríkisstj. einokun hvað freðfisksframleiðsluna snertir, sem síðan leiddi af sér, að framleiðsla og útflutningur á freðfisknum minnkaði stórkostlega, eða næstum um helming. 1949 voru flutt út 33 þús. tonn, sem gáfu 88 millj. kr., en á siðasta ári kom ríkisstj. útflutningnum niður í 17 þús. tonn, sem gáfu þó 72 millj. kr., m.ö.o., verðmæti freðfisksins í ár slagar hátt upp í verðmæti hans 1949, enda þótt magn hans sé um helmingi minna. Verðmæti íslenzka útflutningsins jókst á 11 síðustu mánuðum, frá því, sem það var síðustu 11 mánuðina þar á undan, úr 266 millj. kr. í 338 milljónir, og það hefði aukizt meir, ef ríkisstj. hefði ekki hindrað meiri framleiðslu með afskiptum sínum af atvinnulífinu. Ég hefði haft gaman af að spyrja hæstv. fjmrh. um nokkur atriði varðandi útflutninginn, ef hann hefði séð sér fært að vera hér til að standa fyrir sínu máli, og það, sem hann segir, að það sé ekki hægt að verða við kröfum verkalýðsins um kaup samkvæmt gildandi vísitölu, ef ekki fáist hærra verð fyrir útflutningsafurðirnar. Mundi hann vilja setja í viðbót við þetta lagafrv., að lögin skuli falla úr gildi um leið og íslenzkar útflutningsafurðir hækka í verði? Nei, tilgangur frv. er fyrst og fremst sá að koma í veg fyrir, að kaupgjald hækki í samræmi við dýrtíðina. Það má ekki ske, að verkafólk fái það kaup, sem það á kröfu til, með góðu, heldur þarf endilega að stofna til deilna og verkfalla. Þetta er viðhorf hæstv. ríkisstj. og það sömu ríkisstj., sem talar sífellt um, að það þurfi að gera allt til að auka framleiðsluna. Og það mun engin ríkisstj. áður hafa gert svo mikið sem þessi til að drepa niður eða lama meira og minna alla framleiðslu, og engin hefur haldið framleiðslunni í þvílíkum helgreipum sem hún. Það, sem þarf að gera, er að brýna verkalýðinn til að fara út í kaupdeilur, bara að hann fái ekki þá sanngjörnu og friðsamlegu lausn sinna mála að leyfa gildandi samningum hans að vera áfram í gildi. Ég verð að segja það, að mér finnst frámunalegt, að ríkisstj. skuli taka slíka afstöðu til mála, og ég get ekki fundið, að hún hafi ástæðu til að ætla sér slíkt fært eftir hina hrapallegu niðurstöðu af hinni vísindalega útreiknuðu gengisbreytingu, sem brást gersamlega. Og að síðustu: Af því að þessu máli fékkst ekki vísað til nefndar, þar sem þurfti að hespa það svo fljótt af, þá skal ég ekki fjölyrða um það, hvað þessar greinar þýða fram yfir þá merkingu, sem hæstv. ráðherrar leggja í þær. En hvað 1. gr. viðvíkur, þá sýnist hún vera í mótsögn við það, sem stendur í greinargerðinni. Í henni stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Þegar lög nr. 117 1950 voru sett nú í desember, var tilætlunin sú, að kaupgjald breyttist ekki fyrir tilhlutun löggjafarvaldsins frá því, sem verða mundi í janúar 1951.“ - Og hinum megin á síðunni stendur: „Frv. tekur ekki til neinna umsaminna breytinga á grunnkjörum verkamanna, t.d. aldursuppbóta, greiðslna af afla o.s.frv.“ - Skyldu nú þessi atriði úr greinargerðinni ekki vera í mótsögn við 1. gr. frv., þar sem kveðið er svo á, að laun skuli ekki taka breytingum frá því, sem þau voru í janúar þ. á.? Ef laun eiga ekki að taka breytingum frá því, sem þau voru í janúar, skyldi það þá ekki verða lagabrot, ef menn fara fram á kauphækkun samkv. þessum ákvæðum greinargerðarinnar? Ætli það væri ekki bezt fyrir ríkisstj. að athuga orðalag þessarar greinargerðar? Eða er meiningin, að héðan í frá skuli greiða öll laun á Íslandi, eins og þau voru í janúar síðastliðnum? Skyldi nú hæstv. ríkisstj. ekki skjóta yfir markið með þessum hroðvirknislega frágangi sínum á frv.? Að minnsta kosti held ég væri betra að láta ekki greinargerðina fylgja frv. Og ríkisstj. virðist nú vera hrædd um, að dómarar mundu ekki dæma henni í vil, ef þeir fengju að dæma eftir lögunum frá því í desember. Ég skal ekki segja um það, hvort hægt verður að finna smugur á þessum lögum, enda bezt að tala sem minnst um það, ef svo væri. En óviðkunnanlegt er það, að löggjafarvaldið sjálft skuli hindra það, að n. geti fjallað um lagafrv., sem borið er fram til leiðréttingar á öðrum lögum, til þess að athuga, hvort ekki sé þar einhver ný vitleysa, máske hálfu verri en hin. Nei, ég er hræddur um, að hæstv. ríkisstj. skjóti rækilega yfir markið með þessu frv.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja umr. mikið með langri ræðu, en ég get ekki látið hjá líða að lýsa afstöðu minni til þessa máls, því að ég er ekki alveg á sama máli og flokksbræður mínir um það. Þær umr., sem hér hafa farið fram um frv., hafa aðallega snúizt um 1. gr. þess, sem mér virðist vera árétting á lögum um þetta efni, sem samþ. voru fyrir jólin, og er ég sammála formælendum frv. að því leyti, að mér virðist það hafa verið tilgangur þeirra laga að binda kaupgjald við vísitöluna 123 og verkamenn yrðu að gera nýja kjarasamninga, ef þeir hygðust fá kaup sitt hækkað. Ég var þeirrar skoðunar þá og er það enn, að hin mikla togstreita á milli kaupgjalds og verðlags í landinu hafi ekki verið og verði engum til góðs, hvorki verkalýðnum sjálfum né atvinnurekendum, og ég var því fylgjandi í vetur, að kaupgjaldsvísitalan yrði fest í 115 stigum. Ég lít svo á, að þar sem atvinnuvegir okkar eru stöðugt að dragast saman og þjóðartekjurnar fara sífellt minnkandi, þá ættu allir að geta séð, að það er enginn grundvöllur fyrir kauphækkun. Mér dettur þó ekki í hug, að laun verkamanna séu yfirleitt of há í sjálfu sér, því að auðvitað væri æskilegt, að þau gætu verið hærri. En það er bara enginn grundvöllur fyrir hækkun þeirra hjá atvinnuvegunum. Ég hef því alltaf verið þeirrar skoðunar, að rétt væri að gæta hófs í þessu efni, en reyna frekar með einhverjum öðrum ráðum að gera lífskjör manna viðunandi. Því get ég ekki tekið undir þær umr., sem hafa farið hér fram um 1. gr. frv. En það er um 2. gr., sem ég vildi segja örfá orð. Við vitum, að með gengisbreytingarlögunum frá í fyrra var komið á mikilli röskun á tekjum þjóðfélagsins og skiptingu þeirra á milli stétta. Tilgangur þeirra var einmitt sá að flytja fjármagn á milli stétta, og það voru þeir, sem landbúnaðinn stunda, og aðrir, sem vinna á landi, sem færðu fórnir til þeirra, sem stunda sjávarútveginn. Það var talið nauðsynlegt, að þessar fórnir yrðu færðar, og þær voru líka færðar, og sérstaklega af þeim, sem stunda landbúnaðinn, því að auk þeirra hækkana, sem urðu á þeim vörum, sem þeir þurfa til lífsframfæris, þá hækkaði líka allt það, sem þeir þurfa til síns atvinnurekstrar. Við vitum, að gífurleg hækkun hefur orðið á áburði, fóðurbæti, benzíni, vélum o.fl., en í gengisbreytingarlögunum var reynt að koma til móts við bændur í þessu efni, þ.e. með 9. gr. þeirra. Áður var það svo í lögum, að bændum var ekki heimilt að hækka verð á afurðum sínum nema einu sinni á ári, en með gengisbreytingarlögunum var þessu breytt, með því að 9. gr. þeirra gefur til kynna, að leyfilegt sé að hækka landbúnaðarafurðir oftar á árinu, ef verðlag hækkar. Um þetta hafa nú risið deilur, en ég held, að allir þeir, sem hafa borið landbúnaðinn fyrir brjósti, hafi talið 9. gr. skýlausa hvað þetta snertir. Og samkvæmt henni var framleiðsluráð landbúnaðarins búið að ákveða um áramótin nokkra hækkun á mjólk, sem átti að koma nú um mánaðamótin, og ég fullyrði, að það var full þörf á að fá þá hækkun. Hér á Alþingi deila menn um það, hvort verkamönnum beri að fá laun sín greidd samkvæmt vísitölu 123 eða 128, en má ég benda á það, að launavísitala bænda er nú aðeins 115 stig, og ég hygg það mundi þjóta hátt í sumum hér, ef þannig væri statt um verkamenn, og ef athugað er, að þegar laun bænda eru reiknuð út, þá er áætlað, að þeir vinni í 9 stundir á dag í 300 daga á ári, en ég fullyrði, að enginn bóndi vinnur minna en 9 stundir alla daga ársins að jafnaði. Þeir hafa engan sunnudag til hvíldar eða helgidag, og þeirra atvinnurekstur er þannig, að hann krefst vinnu alla daga. Það er fullvíst, að það er allt of lítið að reikna með 9 stunda vinnudegi í 300 daga á ári hjá bændum og þeim alls ekki í vil, og er að því er gáð, að launavísitala þeirra er aðeins 115 stig, þá er enginn vafi á því, að það mundi þjóta hátt í ýmsum hér, ef þannig væri ástatt fyrir verkamönnum. Af þessum ástæðum get ég ekki stutt frv., og ég harma það, að ekki skuli vera hægt að verða við kröfum bænda um þá hækkun á mjólk, sem ég tel að þeir eigi fullan rétt á. En um það þýðir ekki að fást, þótt stjórnin sjái sér þetta ekki kleift, en ég vildi aðeins láta þetta koma fram af hálfu fulltrúa bænda, að það er ekki ósanngjarnt, þótt komi fram krafa frá bændum um hækkun á verði afurða þeirra. Skal ég svo ekki þreyta fundarmenn með lengri ræðu um þetta efni.



Herra forseti. Það er ekki ætlun mín að segja mörg orð um þetta mál hér úr þessu, en það er aðeins viðvíkjandi orðum hæstv. fjmrh., sem ég vildi segja nokkur orð. Hann sagði, að það hefði verið mjög uppi hjá okkur andstæðingum þessa frv., að við vildum láta löggjafarvaldið hafa afskipti af kaupgjaldi verkalýðsins. Nú neita ég því ekki, að ég álit, að málum verkalýðsins sé hvergi verr komið en hér á Alþingi. Ef við lítum á, hver aðferð þess hefur verið hvað snertir þetta mál, hvað kemur þá í ljós? Það byrjar með því, að fulltrúar verkalýðsins auglýsa, að þeir álíti hann eiga fullan rétt á þeirri kauphækkun, sem hér um ræðir. Þá rísa atvinnurekendur upp og auglýsa á móti, að þeir geti ekki fallizt á þessa kröfu verkamanna. Og hvað gerist þá? Jú, þá kemur Alþingi og hjálpar atvinnurekendum. Er það ekki að skipta sér af málum verkamanna? Svo var það annað atriði í ræðu hæstv. fjmrh., sem mér þótti vænt um að heyra og ég vildi drepa á. Get ég hugsað, að er þetta mál var til umræðu fyrir jólin, hafi þessu atriði verið leynt. Hann sagði, að opinberir starfsmenn hefðu tryggari laun en verkamenn. En einmitt með því að viðurkenna það, þá er ekki óeðlilegt eða óréttmætt, að verkamenn fái nú þá kauphækkun, sem þeir fara fram á. Og þá kemur þessi gullvæga setning, sem er nýkomin inn í málið, eða fyrir tveim árum, og hefur aldrei verið rök gegn kauphækkun. Sem sé það, að ef eitt félag fái kauphækkun, þá komi annað með sömu kröfu á eftir og kauphækkun eins leiði af sér tap fyrir annan. Þetta hefur verið gegnumgangandi mótbára, er kauphækkun hefur borið á góma. En þessi rök eru mjög hæpin og byggð á alröngum forsendum. Þetta eru fullyrðingar sama eðlis og þær, sem ríkisstj. hafði í frammi við gildistöku gengisbreytingarlaganna um það, að þau mundu veita okkur nýtt og aukið atvinnulíf. Það var hægt að fullyrða slíkt, er lögin öðluðust gildi, en ég get ekki skilið, að nokkur maður geti komið með staðhæfingar í þá átt nú. Út af ræðu hv. 1. þm. Rang. vil ég segja það, að ég er honum alveg sammála um það, er snertir málefni bænda. En það er annað, sem hann ætti að athuga og ég vildi víkja til hans. Hann er alveg með því, að kjör verkamanna séu skert, en finnst aftur á móti, að bændur hafi orðið illa úti. Nú vildi ég spyrja hann: Hafa verkalýðsfélögin staðið í vegi fyrir því, að bændur bættu sín kjör? Ég held, að bændur hafi einmitt fengið sin kjör bætt vegna aðstoðar verkalýðsins, en ekki þess flokks, sem þykist þó ætíð bera þá fyrir brjósti. Verkamenn hafa alltaf staðið með bændum í baráttu þeirra fyrir bættum kjörum, en það er ekki hægt að segja það sama um bændur eða fulltrúa þeirra hér á Alþingi, er mál verkamanna hefur borið á góma. Og það er hart, að þeir skuli hafa rétt til að dæma um málefni og afkomu verkamanna og þykjast vita betur en þeir, hvar skórinn kreppir að þeim. Ef bændur hafa rétt til að dæma um það, hvar skórinn kreppir að verkamönnum, þá hafa launþegar líka sama rétt gagnvart bændum, og það væri mjög æskilegt, að bændur sýndu launþegum sama skilning í baráttumálum sínum fyrir bættum kjörum og þeir hafa mætt í sinn garð af hálfu verkamanna. Vitandi það, að þessum málum verði aldrei vel komið, nema stéttirnar vinni saman, þá má segja það, að gott samkomulag getur aldrei orðið, ef bændastéttin ætlar að vera húsbóndastétt og hrifsa til sín málefni launþega. Ég held það þýði ekki fyrir mig að hafa fleiri orð um þetta nú, en hræddur er ég um, að þessi lög verði erfiðari í framkvæmd en margur vill viðurkenna og að það sé ekki búið að sjá fyrir því, að þau valdi ekki meira ergelsi en aðstandendur þeirra vilja vera láta.



Herra forseti. Ég hef ekki hugsað mér að blanda mér inn í deilur þær, sem átt hafa sér stað um frv. þetta hér. Þegar greidd voru atkvæði um það fyrir hádegi, hvort þetta frv. skyldi fara til fjhn., sem ég á sæti í, þá greiddi ég atkv. á móti því, því að ég taldi það þarflaust, þar sem um mál er að ræða sem rannsókn er raunar búin að fara fram á. Ég hafði þó hugsað mér að koma fram með eina brtt. við þetta frv., en það er aðeins orðalagsbreyting, og taldi ég því ekki ástæðu til að vísa málinu til nefndar þess vegna. Brtt. felst í því að færa orðalag í 1. gr. frv. til samræmis við notkun gengisbreytingarlaganna á hugtakinu laun. Það segir í 1. gr.: „Frá 1. febr. 1951 skulu laun ekki taka breytingum frá því, sem greitt var,“ - o.s.frv., og þar er átt við með orðinu laun grunnkaup og verðlagsuppbót, eins og hugtakið laun er yfirleitt notað í gengisl., og er það í samræmi við 5. gr. l., sem hljóðar þannig: „Við gildistöku laga þessara skal hætt að greina á milli grunnkaups og verðlagsuppbótar, eins og verið hefur, og skal hvort tveggja framvegis talið laun í einu lagi.“ En til samræmis við þetta er notkun hugtaksins í upphafi 1. gr., þar sem orðið laun er látið tákna bæði grunnkaup og verðlagsuppbót, og væri eðlilegra, að síðari málsliðurinn væri umorðaður, og í samræmi við það er brtt., sem við ætlum að leyfa okkur að flytja, ég og hv. 7. þm. Reykv. Liðurinn er umorðaður þannig, að í stað orðanna „Greiða skal verðlagsuppbót á laun opinberra starfsmanna árið 1951, er miðuð sé við kaupgjaldsvísitölu 123“ komi: „Laun opinberra starfsmanna árið 1951 skulu miðuð við kaupgjaldsvísitölu 123.“ Ég geri ráð fyrir, að hæstv. ríkisstj. telji þessa brtt. óþarfa, þetta sé svo ljóst, að það geti ekki orkað tvímælis, við hvað sé átt, og má það til sanns vegar færast, en með þessu móti er þetta fært til samræmis við notkun hugtaksins laun í þessu frv. innbyrðis og miðað við notkun þess í gengisl. í heild, sem þetta frv. er breyt. á. Ég vildi því leyfa mér að leggja fram þessa skrifl. brtt.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Ég hef ekki talað hér við þessar umr., hvorki 1. umr. né 2. umr., nema þá framsögu, sem ég flutti í morgun fyrir þessu frv. Ég mun ekki fara langt út í umr. Þó að margt hafi komið hér fram af hálfu stjórnarandstæðinga og hörð mótmæli gegn frv., þá hefur þó eitt sannazt í þessum umr., sem þeir sjálfir hafa viðurkennt, að með þessu frv. er aðeins það eitt gert að taka af nokkur tvímæli um þann skilning, sem fólst í l. frá því í vetur. Þetta hefur verið viðurkennt af þeirra hálfu, og því eru þær þungu ásakanir, sem þeir bera fram á hendur ríkisstj. og Alþ., alveg bundnar við það, sem deilt var um í vetur. Hér hefur verið blandað inn ýmsum óskyldum málum, eins og bátaútgerðinni, sem hv. þm. Ísaf. eyddi löngum tíma í að ræða og um sleifarlag ríkisstj., það hefði verið lítið gert í þeim efnum. Ég ætla ekkert inn á það að koma, fyrst og fremst af þeirri ástæðu, að þessi atriði munu innan fárra daga koma fram hér á Alþ., og verða sjálfsagt mjög ýtarlegar umr. um það þá frá beggja hálfu, og tel ég af þeim ástæðum tilgangslaust að fara að blanda því inn í þetta mál, sem hér liggur fyrir. Það er af þeim ástæðum, sem ég hef nefnt, að ég sé ekki ástæðu til að fara út í einstök atriði í ræðum þeirra þm., sem andmælt hafa þessu frv., enda hefur hæstv. fjmrh. í sinni ræðu komið inn á þau atriði, sem helzt er ástæða til að taka fram varðandi þetta mál. Hv. 5. þm. Reykv. hefur borið hér fram skriflega brtt. við 1. gr. Þar er lagt til, að síðari málsl. 1. gr. sé umorðaður. Ég skal viðurkenna, þegar ég les þessa brtt., að það er einfaldara og betra orðalag, sem þar er haft um þetta efni, og út frá því sjónarmiði get ég ekki andmælt till. og mér virðist þetta fara betur eins og hún er fram borin. Eins og hv. 5. þm. Reykv. tók fram, þá er hér ekki um efnisbreyt. að ræða, heldur er þetta gert til þess að hafa betra orðalag, sem samrýmist betur við þann skilning, sem lagður er í orðið laun í gengisskráningarl. Þessi brtt., ef hún er samþ., hefur það í för með sér, að frv. fer aftur til Ed., en það ætti lítil töf að því að verða, svo að ég fyrir mitt leyti, fyrir hönd ríkisstj., vil frekar mæla með því, að þessi breyt. sé gerð, úr því að hún er fram komin, og ég geri ráð fyrir, að allir séu sammála um, að orðalagið fari betur á þennan hátt. - Ég sé svo ekki ástæðu til að taka fleira fram.



Herra forseti. Það er komin fram ein brtt., sem ríkisstj. finnst sjálfri nauðsynlegt að gera á þessu litla frv. sínu., og það er dálítið merkilegt, að hún skuli koma fram frá einum af þm., sem sæti á í fjhn. Ríkisstj. sýnir strax við 2. umr., eftir að hún hefur beitt sér fyrir því að neita, að frv. fari til n., að það er óhjákvæmilegt að breyta frv., þannig að það verður að fara til Ed. bara vegna þess, að frágangurinn á því er þannig, eins og hv. 5. þm. Reykv. sýndi fram á, að frv. rekst á við skilninginn á ákvæðum gengisl. sjálfra. Ég held því, að það væri vissara, ef Ed. á ekki að þurfa að senda málið til baka til okkar, að fjhn. athugaði þetta mál milli 2. og 3. umr., því að það sýnir sig, að það er ekki þaulhugsað eins og það er flutt, því að það hefur farið í gegnum Ed. líklega með nokkurri hroðvirkni. Ég vil þá segja aðeins nokkur orð út af því, sem hv. 1. þm. Rang. sagði. Ég vil aðeins leiðrétta það hjá hv. 1. þm. Rang., þegar hann segir, að það sé enginn grundvöllur fyrir kauphækkanir hjá atvinnuvegunum. Ég held, að það sé grundvöllur fyrir kauphækkanir, ég held það sé grundvöllur fyrir betri afkomu bænda og verkamanna einvörðungu með því, að það sé gengið á hagsmuni þeirrar auðugu yfirstéttar hér í Reykjavík, sem ræður ríkisstj., og það er um það, sem baráttan stendur alla tíma, og það var hv. þm. ljóst fyrir síðustu kosningar. Hann mælir með því, að grundvöllur sé hjá atvinnuvegunum fyrir betra kjötverð hjá bændum. En ég skal koma að því, að hv. þm. gengur út frá ákveðnu kaupi til bænda, miðað við 9 tíma á dag 300 daga ársins, kaup, sem er reiknað á grundvelli verkamannakaups í kaupstöðum samkvæmt samkomulagi milli samtaka bænda og samtaka verkamanna fyrir 8–9 árum. En bændur fá þetta út sem kaupgjald fyrir vinnu, sem þeir hafa örugga allt árið, en verkamenn verða að sætta sig við það nú, að þeirra vinna sé það stopul, að þeir oft og tíðum hafa ekki vinnu nema annan hvern dag. Embættismönnum er tryggð vinna allt árið um kring, og bændum er reiknuð þeirra framleiðsla miðað við vinnu, sem þeir inna af höndum allt árið, en í kaupstöðunum verður verkalýðurinn að sætta sig við eins stopula vinnu og skýrslur sýna í tíð þessarar ríkisstj. Hér er eitt af mörgum skjölum um það ástand, sem verkalýðurinn verður við að búa á Íslandi nú. Það er atvinnuleysisskrá og tekjuskýrsla, sem verkalýðsfélagið á Bíldudal hefur sent hingað til þingsins, þar sem beðið er um hjálp vegna þess neyðarástands, sem þar ríkir. Þar kemur í ljós, að mánuðina ágúst–október s.l. eru 13 fjölskyldumenn með 44 manns á framfæri með meðaltekjur 799 kr. eða 182 kr. á einstakling á mánuði. Þetta er aðbúnaðurinn, sem verkalýðurinn á við að búa. Skyldi ekki eitthvað syngja í bændum, ef svona væri búið að þeim? Verkamenn hafa ekki lagt út í stórar deilur til þess að breyta kaupgjaldinu undanfarið, m.a. vegna þess, að þeim var lofað í sífellu, að þeirra atvinna væri tryggð, þeir skyldu fá meiri atvinnu. Þetta hefur verið svikið, þetta hafa þeir ekki fengið, þeir hafa fengið að færa fórnir, en ekkert fengið aftur af fórnunum. Þetta verður hv. 1. þm. Rang. að hafa í huga. En þessir verkamenn, sem búnir eru að verða fyrir þessu atvinnuleysi, eru sömu verkamennirnir sem standa með því, að bændum séu reiknuð verkamannalaun fyrir örugga vinnu allt árið um kring. Þess vegna er þetta ekki jafnræði. Eða vill hv. 1. þm. Rang. standa með því, og hans flokkur, að tryggja verkamönnum lágmarksárslaun, sem samsvari því, sem bændum með meðalbú er tryggt með núverandi útreikningi, sem lagður er til grundvallar samkvæmt sexmannanefndarálitinu? Eins og hér sé ekki hægt að hafa þjóðfélagið þannig, að hver maður fái að vinna? Ég veit ekki betur en það séu lagafyrirmæli frá Alþ., að þannig skuli þjóðfélagið vera. Ef hann flettir upp í l. um fjárhagsráð, 2. gr., 1. málsgr., þá sér hann þau fyrirmæli. Nei, verkamenn hafa ekki talið eftir - og munu ekki gera - þann rétt, sem bændur sem vinnandi menn eiga kröfu til, og ég veit ekki betur en að verkamenn hafi líka beitt sér fyrir því að reyna að tryggja þeim, sem að sjávarútvegi vinna, ábyrgðarverð fyrir þeirra vörur og tryggja þannig afkomu þeirra. Hins vegar er ekki á valdi verkamannastéttarinnar né neins af okkur að tryggja, hvorki bændur né fiskimenn, vegna þeirra erfiðleika, sem þeir verða fyrir af náttúrunnar hálfu. En að svo miklu leyti sem það hefur staðið í valdi verkamannastéttarinnar að tryggja efnahagslega afkomu bænda og útvegsmanna, þá hafa þeir staðið með öllum heilbrigðum ráðstöfunum í þá átt. Þess vegna er það, að þegar af hálfu ríkisstj. atvinnuleysi er skellt yfir verkalýðinn, eftir að raunveruleg laun hafa lækkað ár frá ári, þá er ekki lengur jafnræði þarna á milli stéttanna. Hv. 1. þm. Rang. sagði, að þær fórnir, sem færðar hafa verið, hafi farið til þess að halda sjávarútveginum á floti. Voru ráðstafanir gerðar til að stöðva það, sem ríkisstj. var að gera? En látum það vera. En að svo miklu leyti sem fórnir voru færðar, þá var það gert til þess að halda yfirstétt Reykjavíkur á floti, og að svo miklu leyti sem það var gert fyrir sjávarútveginn, þá á það að halda áfram að gilda fyrir yfirstéttina í Reykjavík. Við skulum ekki blanda þessu saman; það er ekki sjávarútveginum, sem var bjargað, heldur er það sjávarútvegurinn, sem bjargar landinu. Þetta vildi ég aðeins segja út af því, sem hv. 1. þm. Rang. sagði. Ég hef ekki ætlað mér, frekar en aðrir stjórnarandstæðingar, að tefja fyrir þessu máli. Það eru skikkanlegar umr., sem hér hafa farið fram um þetta, en það er auðséð, hvað ríkisstj. ætlar sér og hennar stuðningsmenn. En hitt kynni ég betur við, að þingleg meðferð væri höfð á þessu máli. Ég vildi því gera það að till. minni, sem var fellt af 9 mönnum við 1. umr., að málinu sé vísað til hv. fjhn. milli 2. og 3. umr., þar sem sýnt er, að þess er full þörf.



Það er byggt á misskilningi hjá hv. 2. þm. Reykv., sem hann sagði um þennan útreikning. Þegar reiknað er út kaupgjald bænda, þá eru meðalárstekjur ekki miðaðar við krónutölu um klukkustund, heldur meðalárstekjur verkamanna í Dagsbrún, og ef þær lækka, þá lækkar líka kaup bóndans í samræmi við það. Þetta hefur staðið undanfarin ár.