Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Þorsteinn Þorsteinsson) : Þetta frv., sem hér liggur fyrir, hefur legið fyrir hv. Nd., verið athugað þar af landbn. og fengið smávegis breyt. þar og er nú komið hér upp í Ed. frá Nd. Þetta er í raun og veru þarft frv., því að það hefur verið töluverðum erfiðleikum bundið að koma fram ítölu, en með þessu frv. virðist ráðin nokkur bót á því. Landbn. hefur athugað frv., eins og það kom til hennar, og getur yfirleitt verið því samþykk, þótt e. t. v. hefði mátt fara betur um nokkur atriði. En hún vildi ekki fara að gera breyt., þar sem það var ekki bráðnauðsynlegt, til þess að vera ekki að hrekja frv. í Nd. aftur. T. d. er það nafnið á frv.: Lög um ítölu. Það hefði farið betur að hafa það: Lög um ítölu búfjár í haga eða beitiland. En í raun og veru skiptir það ekki miklu máli. Við vildum ekki fara að gera sérstaka till. um það, enda mætti við 3. umr. gera það, ef á annað borð verður þá farið að gera breyt. við frv. Enn fremur mætti bæta því við, að í 2. gr. er gert ráð fyrir, að „ábúendur og jarðeigendur“ mæti á fundi og geri kröfu um ítölu. Gæti svo viljað til, að tvö atkvæði yrðu greidd fyrir eina jörð, en þar sem ekki eru teknar aðrar ákvarðanir þar en leggja málið fyrir sýslufund, þá skiptir það litlu máli, hvort greidd eru tvö atkv. eða eitt, en yfirleitt mun ekki mikil hætta á því. Það verður undantekning, ef báðir mæta vegna sömu jarðar. Einnig vil ég minnast á eitt atriði í 4. gr. frv., þar sem talað er um, að þegar fundarályktun hefur farið fram í viðkomandi sveitarfélögum, þá skuli oddviti sýslun. kalla fund svo fljótt sem ástæður leyfa. Þetta virðist benda til þess, að krefjast mætti aukafundar, en það gæti orðið dýrt, ef þeir eru oft haldnir. Ég held þó ekki, að það sé bein ástæða til að breyta orðalaginu, því að það er sýslun. sjálf, sem metur þetta, og ólíklegt, að það geti ekki fallið saman við aðalfund, og lít ég þannig á, að ekki þurfi að setja af stað sérstakan fund, ef önnur mál gera það ekki nauðsynlegt. Ég vildi bara benda á þetta, en annars tel ég ekki ástæðu til að gera breyt. á frv. og legg því til, að það verði samþ. eins og það liggur fyrir við þessa umr.



Ég ætla mér ekki að ræða þetta mál nú, en leyfi mér að óska eftir, að sú n., sem fær þetta frv. til athugunar, sem verða mun landbn., kynni sér bréf um þetta mál, sem lagt hefur verið fram af fiskræktarfélagi Svarfdæla. Mál þetta er að vísu borið fram í Nd. af hv. 2. þm. Eyf. samkvæmt beiðni Dalvíkinga, en bændur inni í Svarfaðardalnum líta auðsjáanlega öðrum augum á þetta mál en þeir á Dalvík. Bændurnir hafa stofnað sitt fiskræktarfélag. Ég tel rétt, að n. kynni sér sem bezt öll gögn í þessu máli. Ég er ekki að láta uppi neitt álit um það, hvernig beri að afgreiða málið að svo stöddu, aðeins vil ég vænta, að þær tvær ólíku skoðanir, sem fram hafa komið um málið heiman úr héraði, verði teknar til athugunar af landbn., sem mun fá þetta frv. til meðferðar.

Gísli Jónsson Hv. 1. þm. Eyf. talaði um, að þetta mál mundi fara til landbn. Mér skildist aftur á móti, að það snerti sjávarútveginn, og tel ég, að það eigi að fara til sjútvn.



Ég vil aðeins benda á út af þessum síðustu ummælum, að frv. um lax- og silungsveiði hafa jafnan farið til landbn. Og þótt þau atriði, sem talað er um í frv., tilheyri sjávarútveginum, þá eru þau ákvæði, sem breyta á, sett inn í l. um laxveiðar til þess að tryggja, að veiðin sé ekki eyðilögð með þeim ádrætti, sem þar um ræðir. Mér er vitanlega ekkert kappsmál, til hvaða n. þessu frv. verður vísað. En þessi mál hafa alltaf verið í landbn. þau 20 ár, sem ég hef setið á þingi.



Í tilefni af þessu vil ég taka fram, að verði þessu máli vísað til landbn., þá óska ég eftir, að sú hv. n. vildi ræða það við sjútvn., áður en hún afgr. það. Á hinn bóginn vil ég svo lýsa yfir því, að fái sjútvn. málið til meðferðar, þá mun hún ræða það við landbn.



Það er náttúrlega engin ástæða til að gera þetta að kappsmáli, til hvorrar nefndarinnar málinu verði vísað, en eins og hv. 1. þm. Eyf. gat um, þá hafa þessi mál um lax- og silungsveiði jafnan gengið í landbn., og er enn meiri ástæða til þess nú í þessari hv. d. en var í hv. Nd., þar sem hér liggur nú fyrir erindi frá fiskræktarfélagi Svarfdæla, sem snertir eingöngu lax- og silungsveiði, og verður einnig að líta á upplandið í þessu sambandi, en ekki eingöngu ósana. Ég játa, að sjútvn. er e. t. v. vel skipuð og mikilvirk, en mér finnst þetta eiga að vera í sömu skorðum og það hefur alltaf verið.

Frsm. (Bjarni Benediktsson) : Allshn. hefur athugað þetta frv. og er sammála um að mæla með að það verði samþ. Frv. fylgir allýtarleg grg., og auk þess gerði ég grein fyrir því við 1. umr. málsins. Þar sem n. hefur einhuga fallizt á frv., sé ég ekki ástæðu til að segja meira um það, en mælist aðeins til, að það verði afgr. óbreytt.



Eins og sjá má af nál. allshn. á þskj. 319, hefur n. athugað frv. nokkuð og leggur til einróma, að það verði samþ. Að vísu ná geta þess, að einn nm. var ekki viðstaddur, og er mér ókunnugt um afstöðu hans, en ef hann hefur sérstöðu til málsins, þá gerir hann sjálfsagt grein fyrir henni. Það var gerð grein fyrir frv. þessu við 1. umr., og hef ég litlu við það að bæta, sem þá var sagt. Þetta frv. er um það, að þeir, sem staddir voru í Danmörku, Finnlandi eða Noregi eða öðrum Evrópulöndum, sem líkt er ástatt um, hinn 10. apríl 1940, missi ekki rétt sinn hér á landi, ef þeir þá hafa átt fjárkröfur á menn hér, - vegna fyrningar á skuldunum. N. leit svo á, að eins og ástatt er á meginlandinu, þá sé í alla staði sjálfsagt að geyma þessum mönnum þennan rétt, sem þeir kynnu að eiga, og geyma hann til stríðsloka. Ég hef svo ekki fleira fram að taka.



Frv. það, sem hér liggur fyrir, hefur verið alllengi til athugunar í heilbr.- og félmn. Það er upphaflega samið að tilhlutan stjórnar drykkjumannahælis þess, er stórstúkan á í Kumbravogi, og mun það hafa verið hr. Jónatan Hallvarðsson sakadómari, sem samdi það eða frumdrög þau, er þetta frv. styðst við, eftir beiðni stjórnar hælisins. Síðan var málið lagt fyrir hr. landlækninn, sem samdi það upp á nokkuð öðrum grundvelli, og fékk n. frv. beggja þessara embættismanna til athugunar. Það varð svo úr, að n. lagði frv. sakadómara til grundvallar, þótt flestum gr. þess væri breytt. Með frv. þessu er lagt til, að tekin verði ákvörðun um, að ríkið haldi uppi heilsuhæli fyrir drykkjumenn, og er gert ráð fyrir, að ríkið taki við rekstri hælisins í Kumbravogi og verði eigandi að öllum eignum þess, en til þess hafa sumpart runnið fjárframlög frá stórstúkunni sumpart frjáls samskot, og 30 þúsund hafa ríkið og Reykjavíkurbær lagt fram til stofnkostnaðar þess. Ætlazt er til, að þau verðmæti, er hælið hefur eignazt fyrir þetta fé, renni til ríkisins, auk sjóða hælisins, og yrði það, um leið og þetta frv. væri staðfest sem l. og ríkið tæki við rekstri þessa hælis. Þess ber að gæta, að hælið starfar nú ekki í eigin húsnæði. Það hefur leigt húsnæði af einni stofnun innan stórstúkunnar, sem var upphaflega ætlað til að hafa þar barnaheimili, og ég hef heyrt, að vilji þessa aðila og hælisstjórnarinnar sé sá, að það geti sem fyrst orðið aðskilnaður þarna á milli, þannig að hælið verði flutt á annan stað. Telja þeir megingalla, hve hælið sé nærri stóru kauptúni, og tala um spillandi áhrif kaupstaðanna á þessa starfsemi. Þótt ég sé hins vegar ekki fylgjandi skoðun sumra manna um siðspillandi áhrif kaupstaða, þá er sennilegt, að meiri freistingar liggi fyrir þessum mönnum í fjölmenni en fámenni, svo að að líkindum er þessi staður ekki til frambúðar, og gera má ráð fyrir, að ríkið þurfi að kosta til að kaupa sérstaka jörð til þessarar starfrækslu. En þar í móti koma fjármunir hælisins. Hins vegar ætlast n. til, þótt ríkið verði eigandi stofnunarinnar á þennan hátt, að sérstök stjórnarnefnd frá stórstúkunni megi hafa afskipti af rekstri hælisins. Það hefur sýnt sig, að það hefur gefizt vel, að samtök áhugamanna beittu sér fyrir þessu máli, og teljum við nm., að það yrði líklegra til meira fjörs og kapps í starfseminni, ef þessu yrði þannig fyrir komið, en ef þessi stofnun væri algert embættisbákn og ætti undir embættismenn eina að heyra. Ég hygg því, að heppilegt muni reynast að gefa stórstúkunni kost á að hafa íhlutun um reksturinn. Hælisvistarmönnum er aðallega skipt niður í tvo flokka. Í fyrsta lagi eru þeir, sem dæmdir eru til vistar samkvæmt hegningarlögunum, í öðru lagi þeir, er sækja sjálfir um vist eða lögráðamenn fyrir þeirra hönd, ef þeir eru sjálfir ósjálfráða. Og ein aðalástæðan til þess, að ekki mátti lengur undir höfuð leggjast að setja l. um þessi efni, er sú, að hælisstjóri hefur engin tök á að knýja þá menn til framhaldsvistar, sem eru þar af sjálfsdáðum og þyrftu að vera lengur. En þeir, sem eru sjúklingar í þessum efnum, eru sífellt háðir þeirri freistingu að hlaupast á brott, en á hinn bóginn getur verið skilyrði fyrir bata þeirra, að heimilt sé að knýja þá til að vera svo lengi sem þurfa þykir. Slík heimild er veitt í þessu frv., og það er frumástæðan til þess, að forráðamenn hælisins álitu nauðsynlegt að bera þetta mál fram. Það, sem hv. landlæknir lagði til um þetta atriði, var það, að heimil væri lögræðissvipting í því skyni að knýja menn til hælisvistar svo lengi sem yfirvöldin úrskurðuðu, að þurfa þætti. N. gat ekki fallizt á þetta. Hún játar að vísu, að núgildandi lögræðisreglur séu gallaðar, og ég gæti trúað, að hún beindi því til hv. ríkisstj. að endurskoða þær. En í þessu sambandi taldi n., að um svo viðkvæmt og víðtækt vandamál væri að ræða, að ekki væri gerandi að hrófla við því að nokkru leyti aðeins með því að blanda því inn í þetta frv. Aftur á móti leggur n. til, að heimild verði í þessum l. til að knýja hælisvistarmenn til að fullnægja þeim samningum, sem þeir gera upphaflega um dvöl sína, ef þurfa þykir. Þetta var annað aðalatriðið. - Hitt er það, að hælið verði framvegis rekið af ríkinu með sjúkrahúsastyrk. Þetta eru tvö höfuðatriðin í frv. Ef gagn á að verða að starfseminni, þá verður að vera heimild fyrir hendi til að knýja sjúklingana með lögregluvaldi til að standa við samninga sína. Því er nú að minnsta kosti meiri hl. n. því fylgjandi, að þetta frv. nái fram að ganga á þessu þingi, þótt einstakir nm. hafi að sjálfsögðu rétt til að flytja brtt. og fylgja þeim. Hvað fjárhagshliðina snertir, þá hef ég ekki trú á, að þessi stofnun verði mikill baggi á ríkinu. Hitt ber að játa, að með þessu frv. eru alls ekki reistar skorður til fulls við böli ofdrykkjunnar. Ég geri ráð fyrir, að á þessu hæli lendi fyrst og fremst auðnuleysingjar, en eftir sem áður komi til með að vanta fullnægjandi hæli fyrir aðra, sem eru ekki eins djúpt sokknir á þessu sviði. En þrátt fyrir það að þetta frv. leysir ekki nema nokkurn hluta af þessu mikla vandamáli, þá er það þó aðeins til góðs og spor í rétta átt. Ég vænti svo stuðnings hv. d. í þessu máli og sé ekki ástæðu til, að því verði vísað til n., þar sem það er flutt af n.



Ég kvaddi mér hér hljóðs í vor um þetta mál til þess að svara hv. 3. landsk., því að ég taldi sumt fráleitt af því, sem hann hélt fram. Nú hef ég ekki allt það í huga, og fell því frá orðinu að svo stöddu, en tala þá við 2. umr., ef svo vill verkast. Enda eru nú atvik breytt frá því, sem var í vor, þar sem fyrir liggur nál. mþn. í skattamálum. Ég áskil mér svo rétt til ýtarlegri umræðna við 2. umr., ef verða vill.

Flm. (Jónas Jónsson) : Ég hef í grg. fyrir þessari þáltill. gert nokkurn veginn nægilega grein fyrir þessu máli. Mývetningar hafa óskað eftir því, að ríkisstj. léti framkvæma athugun á því að koma rafmagnsleiðslu til þeirra frá Laxá. Ríkisstj. hefur látið kunnáttumenn gera það s. l. sumar. En það, sem hér er farið fram á, er aðeins það, að þessi sveit verði látin njóta þessara aðstæðna, með því líka að það hefur almenna þýðingu, bæði á þessum stað og víðar, að sjá það, hvað muni kosta að leiða rafmagn heim á hvern bæ í sveit. Mývetningar urðu fyrstir til að koma síma heim á hvern bæ hjá sér með frjálsum samtökum, og sýnist því, að þetta fólk mundi leggja mjög mikið á sig til þess að koma þessu í framkvæmd. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta, en legg til, að þáltill. verði samþ.



Ég vil aðeins óska þess, að umr. um þetta mál verði frestað og málinu vísað til iðnn. Það koma að sjálfsögðu hópar af slíkum beiðnum á þessum tímum sams konar og í þessari till. Þykir mér því rétt, að iðnn. fjalli um málið og leiti um það umsagnar mþn. í raforkumálum.

Flm. (Jónas Jónsson) : Ég hef ekkert á móti því, að málinu verði vísað til n.



Það er líkt ástatt um þessa till. á þskj. 272 og hina fyrri, sem hér var til umr., að hún er rökstudd ýtarlega í grg., sem henni fylgir. Ástæðan til þess, að ég flutti þessa þáltill., er það óhafandi ástand, sem hefur komið á daginn, að þm. getur ekki stundað þingmannsstörf sín, vegna þess að ekki er hægt að fá varalækni í hans stað í héraðið stuttan tíma. Og auk þess er það, sem mönnum er enn þá. kunnugra, að það vantar tilfinnanlega lækna víða á landinu, þrátt fyrir það að margir menn hafa lært læknisfræði og eru að læra. Þess vegna verður varla komizt hjá því, að ríkisstj. taki málið til meðferðar og finni leið til úrbóta með þar til heyrandi löggjöf.



Herra forseti. Mér virðist, að það þyrfti að breyta dálítið þessari þáltill., þannig að það væri með henni skorað á ríkisstj. að bera fram á Alþ. frv. um skipun þessara mála almennt, - því að eins og okkur er kunnugt, vantar ákaflega víða héraðslækna í héruðin. Og það virðist eins og það vandamál ætti að leysa fyrst, áður en ríkisstj. annast, að nægilegir varalæknar séu til fyrir héruðin. Ég vil því beina því til þeirrar hv. n., sem fær málið til meðferðar, sem sennilega verður heilbr.- og félmn., að taka það til athugunar, hvort ekki er hægt að framkvæma efni till. á víðtækara grundvelli, þannig að tekin séu í heild læknaskipunarmálin í landinu. Það mál er orðið alvarlegt mál úti á landsbyggðinni, og það hefur komið til orða, að nauðsynlegt gæti orðið að tryggja afskekktustu héruðum landsins lækna með því, að ríkið sæi þeim héruðum fyrir læknisbústöðum og lyfjaforða fyrir lækna, svo að læknanemar gætu á síðari hluta námsára sinna starfað þar sem læknar, þó ekki væri nema 3–4 mánuði í einu hver. Og æskilegt væri að athuga, hvort ekki væri hægt að samrýma efni þessarar þáltill. og þær háværu kröfur, sem koma utan af landi, um að bæta úr þessu ástandi, sem ég hef vikið að. Ég legg til, að málinu verði vísað til heilbr.- og félmn. og umr. frestað.

Flm. (Jónas Jónsson) : Ég get verið samdóma hv. þm. Barð. um það, að það sé fremur ástæða til að auka en þrengja verksvið þessarar þáltill., ef samþ. verður, og álít bendingu hv. þm. góða fyrir væntanlega n.