Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Framsögum. (Þorleifur Jónsson) Það þarf ekki langan formála fyrir þessu örlitla frv., sem hjer liggur fyrir. Nefndin hefir fallist á, að nauðsyn væri á viðauka við verðlagslögin frá 1915. Þar vantaði sem sje heimild til þess, að ákveða mætti sektir, því að reglugjörðin er þýðingarlaus, ef ekki má leggja sektir við brotum. Jeg skal geta þess, að nefndinni hefir yfirsjest við yfirlestur frv. Þar hefir orðið sú prentvilla, að þar stendur »sekt« fyrir »sektir«. Því get jeg bætt við, að jeg hefi heyrt, að verðlagsnefndin fái litlu umþokað með verðlag. Samt tel jeg bót að nefndinni, til að grípa til, ef úr hófi keyrir, þótt ekki muni auðvelt á þessum tímum að hafa mikinn hemil á verðlaginu. Vænti jeg þess, að háttv. deild samþykki frv. eins og það liggur fyrir.

Framsm. (Sveinn Ólafsson); Það er sjávarútvegsnefndin, sem ber fram tillögu þessa eftir ósk minni, til að gefa málinu meiri áherslu og betri byr. Í texta till. er það tekið fram, að hún sje komin fram í samræmi við þingsályktunartill. 1915. En sú till. var alment orðuð, og laut að rannsóknum hvervetna á landinu. Hefir enn ekkert verið gjört til framkvæmda í því efni, eða ekki er mjer kunnugt um að svo sje. Mjer hefir verið skýrt frá því, að stjórnin hafi fengið fyrirheit um hæfan mann til rannsóknanna frá norsku fjelagi hafnarverkfræðinga. Ekkert hefir þó enn úr framkvæmdum orðið, og mætti eftir atvikum vel við una, efrannsóknir fengjust á sumri komanda. En nú stendur sjerstaklega á, með svæði það, sem til er tekið í þessarri till., og af því að jeg býst ekki við, að hv. deild hafi gjört sjer ljóst, hvers vegna sá hluti landsins eigi að ganga fyrir, þá vil jeg fara nokkrum orðum um það, sem með því mælir. Austfirðingar geta að eins stundað fiskveiðar á sumrum. Með þeim veiðitækjum, sem þeir hafa, er þeim ófært að liggja úti, bátarnir of litlir, og er því alt miðað við daglega sókn úr landi. Á sviðinu frá Langanesi til Berufjarðar munu vera um 100 mótorbátar, sem fiskveiði stunda, og flestir 4-8 smálestir að stærð. Vertíð nær venjulega þar frá miðjum maí til októberloka. Á síðastliðnu ári mishepnaðist hún, svo að margir menn hafa skaðast á útgjörð sinni. Kunnugir menn fullyrða, að 3-4 vikna úthald hjer við suðurströndina á vetrarvertíð jafngildi 3-4 mánuðum við austurland, eða með öðrum orðum, öll vertíðin þar ekki arðmeiri en lítill hluti vertíðar hjer. Það skiftir því ekki litlu, að vjelbátaflotinn austfirski geti notað vetrarvertíðina sunnan Austurhorns. Hjer er ekki um neitt smáræði að tala, og sjest það ljóst af því, að veiðifengur þessara 100 mótorbáta þar, mun vera því sem næst 2 miljónir kr. virði á sumarvertíðinni eystra og ætti því að geta tvöfaldast á mánaðartíma, ef eftiræskt hafnarbót fengist milli Berufjarðar og Skinneyjarhöfða. Jeg sje ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta atriði málsins, sem sje þörfina á höfn; vona að það sje öllum ljóst, að hún er brýn, bæði fyrir Austfirðina og Skaftfellinga. Jeg vil að eins minnast á það, að tilraunir hafa verið gjörðar um bátfiskiveiðar að vetri til, frá Berufirði og Fáskrúðsfirði. Að vísu hafa enn ekki orðið slys að því, en áhættumikil og djörf sókn er það um hávetur, enda fáir tekið hana upp. Frá Fáskrúðsfirði eru um 15 mílur til fiskimiðanna við Vesturhorn, þar sem austurtakmörk vetrargöngunnar virðast oftast vera, en Stöðvarfjörður og Berufjörður, sem nær liggja fiskimiðunum, geta eigi talist öruggar hafnir; innsiglingarleið á Berufjörð t. d. tæpast fær nema í bjartviðri að degi til. Benda má á staði, sem menn hafa helst augastað á til hafna, svo sem Papaós, Hvalneskrók og Hornvík, en þar sem til er ætlast, að lærður hafnarverkfræðingur komi til rannsókna, þá verður hans dómur auðvitað hæstur í þeim sökum. Má vera að Hornafjörður sjálfur sje líka heppilegur staður. Þá hefir komið fram brtt. við tillögu þessa (þgskj. 25), sem fer fram á það, að bætt verði við Vík í Mýrdal eða Dyrhólaey; enn fremur viðaukatill. (þgskj. 34), sem bæta vill við Þaralátursfirði á Ströndum. Till. þessar fara allar í sömu átt, og hefi jeg því ekkert móti þeim að mæla; þætti einmitt vænt um, að þeir staðir yrðu líka rannsakaðir, og tek því með ánægju á móti þessum till. Auðvitað mundi það verða landsjóði aukinn kostnaður, en hann er sá, sem skyldan fyrst og fremst hvílir á til fjárframlaga, enda mun hann fá sinn skerf af uppskerunni, ef einhver verður. Frá sjávarútveginum fljóta tekjur hans örast, og munu framvegis fljóta. Jeg ætla svo ekki að segja fleira um þetta mál að sinni, en vil leyfa mjer, eftir bendingu hæstv. forseta, að mælast til þess, að því verði vísað til fjárhagsnefndar.

Forseti: Jeg vil leyfa mjer að benda háttv. framsm. (Sv. Ó.) á það, að máli þessu, sem þegar hefir gengið í gegn um sjávarútvegsnefnd, verður ekki vísað til fjárhagsnefndar, öðruvísi en svo, að leitað sje álits hennar um það.

Gísli Sveinsson Jeg ætla að eins að fara nokkrum orðum um brtt. þá, er jeg hefi borið fram við till. sjávarútvegsnefndar. Mjer var kunnugt um þingsályktunartill. frá 1915, sem vitnað er í. Enda þótt jeg sje fulltrúi þess kjördæmis, sem einna mesta þörf hefir á, að rannsakaðir sje hafnarstaðir, þá ætlaði jeg þó ekki að þessu sinni að koma fram með till. um það. En fyrst sjávarútvegsnefndin hefir riðið á vaðið með till. sinni, þá vildi jeg síst að staðir þeir, sem greindir eru í brtt. minni verði útundan, sem sje Vík og Dyrhólaey. Enda hefir hafnarverkfræðingur litið á þá staði lítilsháttar, en rannsókn alla vantar. Vona jeg að ekki verði þessu máli slept, fyr en sem flestir staðir hjer við land hafa verið rannsakaðir. Annars liggur næst að rannsaka þá staði, sem í þjóðbraut eru og virðist misráðið að fara fram hjá þeim athugunarlaust, en báðir þessir staðir liggja beint fyrir viðkomu skipa og í leið verkfræðingsins, ef hann á að fara austur með. Í Vík geta skip komið við í góðu veðri; verða þó að liggja úti á hafi. En það er trú manna, að gjöra megi þar nýta höfn, við svonefndan Bás, með litlum tilkostnaði, og sömuleiðis gott lægi í Dyrhólaey. Það þarf ekki orðum að því að eyða, til hve mikils gagns þetta væri fyrir Skaftfellinga og Rangæinga, og yfirleitt suðurland alt ásamt Vesmannaeyjum, ef staðir þessir yrðu eitthvað lagaðir, enda rekur bráðasta nauðsyn til þess, hvort sem litið er til flutninga eða fiskveiða. Þetta mundi ekki heldur verða neitt miljónaverk. Einkum er það fyrir vjelbáta og smærri skip, sem laga þarf í Vík og með suðurströndinni. Væri það gjört, mundi þeim stöðum borgið. Jeg get lýst ánægju minni yfir því, að sjávarútvegsnefndin hefir tekið svo vel í mál þetta, og vona því, að brtt. mín, ásamt aðaltill., verði samþ.

Skúli Thoroddsen Jeg hefi leyft mjer að bera fram viðaukatill. á þgskj. 34,sem fer fram á það, að rannsökuð verði innsigling og hafnarstæði í Þaralátursfirði á Ströndum. Gjörði jeg það eftir tilmælum jarðareiganda. Tilmælum hans fylgja meðmæli frá 7 kunnugum skipstjórum. Skal jeg með leyfi hæstv. forseta lesa upp brjef þeirra. Það er á þessa leið: „Vjer undirritaðir lýsum hjer með yfir því, að vjer teljum mjög nauðsynlegt, að siglingaleiðin inn á Þaralátursfjörð verði mæld hið allra bráðasta, svo og fjörðurinn sjálfur. Þaralátursfjörður er eini fjörðurinn milli Horns og Geirólfsgnúps, sem veitir örugga höfn í öllum áttum, og þeir sem kunnugir eru, þekkja tvær leiðir öruggar inn á fjörð þenna. Þar er örugg höfn, þegar inn er komið, og haldbotn ágætur. En hvorttveggja er ómælt, fjörðurinn sjálfur og leiðin inn þangað. Svo að þeim einum getur komið höfn þessi að haldi, sem þar eru kunnugir, en þeir mega heita mjög fáir. En á hinn bóginn getur innsiglingin verið hættuleg ókunnugum, vegna skerja, sem eru úti fyrir fjarðarmynninu. Úti fyrir Þaralátursfirði eru hin bestu síldarmið og þorskveiði mikil, einkum síðari hluta sumars. Er þar þá jafnan mikið af skipum ,og gæti þeim oft verið mjög hentugt og jafnvel lífsnauðsyn að leita hafnar í Þaralátursfirði, ef skyndilega hvessir af hafi. En eins og áður er sagt, er leiðin ómæld, svo að fjörðurinn getur ekki orðið athvarfsstaður annarra en þaulkunnugra manna, nema siglingaleiðin verði mæld. Í sambandi við þetta mætti taka fram, að seinni part sumars gengur fiskur afar-grunt út af firði þessum og víkunum þar í kring, en sökum þess, að fáum er innsiglingin kunn á fjörðinn, og engin önnur höfn á þessu umgetna svæði, verða skip, sem stunda fiskveiðar á þessu svæði, að halda sig langt frá landi og fara þess vegna á mis við góðan afla, oft og einatt. Ísafirði, 18. nóv. 1916. J. Brynjólfsson (skipstjóri) Magnús Örnólfsson (skipstjóri). Eiríkur Einarsson (skipstjóri). Halldór Sigurðsson (skipstjóri). Benedikt Jónss. (skipstjóri). Guðm. Þ. Guðmundss. (skipstjóri). Jón Pálsson (skipstjóri).“ Þetta brjef, sem er frá kunnugum mönnum, er svo ljóst, að óþarfi er miklu við að bæta. Eins og þar er tekið fram, þá er þetta eina lífhöfnin á þeim slóðum, er í brjefinu getur. Fiskimönnum þar vestra hefir verið staðurinn kunnugur frá ómunatíð. Þegar á Sturlungaöld, var Þaralátursfjörður þektur sem lífhöfn, enda segir í Sturlungu að „þar sje góð höfn“. En vegna þess, að fjörðurinn hefir ekki verið mældur, er ekki fyrir aðra en nákunnuga að komast þangað inn. Enn fremur er þar þorskur mikill fyrir landi og síldarmið svo góð, að jafnvel eftir venjulegan síldveiðatíma liggur síld þar inni á firðinum þó nokkura hríð. Aðalatriðið er það, að rannsökuð verði innsiglingin á fjörðinn, og svo hafnarstæðið. Jeg er þess fullviss, að það mundi margborga sig. Jeg er háttv. framsm. (Sv. Ó.) þakklátur fyrir hvað hann tók vel í mál þetta, og vona það nái fram aðganga.

Þorleifur Jónsson Af því jeg er kunnugur á þeim stöðum, sem um er að ræða í aðaltill., þá vil jeg leyfa mjer að fara um þetta mál fáeinum orðum. Hafnir þær eða lendingar, sem um getur verið að ræða samkvæmt tillögunni, eru Skinneyjarhöfði, Hornafjörður, Hornshöfn, Papaós og Hvalneskrókur. Að líkindum eru álitlegust hafnarstæði í Hornafirði og Papaósi. Í Hornafirði er enda allgóð höfn fyrir vjelbáta. Bagar helst straumur í ósnum og aðgrynni að bryggju um fjöru. En í Hornafirði er allrúmgóð lega fyrir vjelbáta, og gott hlje þar á legunni. En þótt allgóð vjelbátahöfn sje á Hornafirði, þá væri mjög æskilegt, að geta fengið aðra bátahöfn í „Lónbugtinni“, milli Horns og Hvalness, og líklegt, að þá væri helst um Papaós að ræða. Papaós og Hornafjörður mundu bæta hvor annan nokkuð upp. Í sunnanátt er ilt að lenda í Hornafirði, en þá er Papaós betri; aftur á móti er slæmt að lenda í Papaósi í austanátt, en þá er Hornafjörður góður. En jeg vil leggja áherslu á, að nauðsynlegt sje, að vinda bráðan bug að því, að skoða allar þessar hafnir. Enginn vafi leikur á því, að góð fiskimið eru þarna út undan; þar að auki stutt til þeirra og aflasælt. Mundi það mjög æskilegt fyrir Austur-Skaftfellinga, og Austfirðinga yfir höfuð, að eiga athvarf fyrir vjelbáta á þessu svæði á vetrarvertíðinni. Jeg vil geta þess, að í fyrra höfðu 3 vjelbátar frá Eskifirði útihald í Hornafirði. Gæftir voru um þriggja viknaskeið á Góunni, og öfluðu þessir bátar svo vel, að sagt var, að hlutur þeirra væri engu lakari eftir þenna stutta tíma en eftir meðal vertíð, alt sumarið á Austfjörðum, þegar tekið var tillit til þess, að útgjörðarkostnaður, svo sem olíueyðsla o, s. frv., var mjög lítill. Þar var líka haldið úti nokkrum róðrabátum, með 6-9 mönnum á bát, og urðu hlutir upp að 300 kr. virði. Þetta sýnir, að vert er að gjöra eitthvað fyrir staði þessa, og nauðsyn að sem fyrst sje rannsakað. Nú stendur til, að nokkru fleiri vjelbátar komi úr Austfjörðum suður í vetur en voru í fyrra. Hafa að minsta kosti margir sótt um það, en bagar mikið húsnæðisleysi. Lýk jeg svo máli mínu með því, að taka það fram, að sem kunnugur maður vildi jeg benda á, að hjer er ekki um neitt smávegis atriði að ræða, heldur mál, sem er mjög mikilsvert.

Matthías Ólafsson Þegar þingsályktunartill. um samskonar efni og þetta var samþ. á þinginu 1915, þá bjóst jeg ekki við, að hægt yrði að hnýta sig aftan í hana með fleiri atriði sama efnis. Jeg skal lýsa því yfir, að jeg álít alls ekki ofsögum sagt af því, hve mikinn hagnað landið getur haft af því, að hafnir kæmust upp sem víðast. Jeg er þess fullviss, að framleiðslan myndi þá aukast svo að skifti miljónum. Um brtt. á þgskj. 25 get jeg ekki dæmt, hve miklar vonir sje um, að hafnir verði bygðar þar, því jeg er þar með öllu ókunnur, en um Þaralátursfjörð veit jeg, að þar er höfn örugg, en innsigling aftur á móti mjög vandrötuð. En hvað sem nú um þetta er, þá tel jeg landinu það vera beinlínis skylt, að láta mæla upp alla þá staði, sem fiskur er líklegur að vera úti fyrir, og sem tilmæli koma um, að mældir verði. Úr því að jeg stóð upp, þá vildi jeg nota tækifærið til þess, að minna hina nýju stjórn á, að samþ. var hjer í fyrra þingsál. um að láta rannsaka hafnarstæði í Þorlákshöfn. Hæstv. ráðherra (E. A.) hefir tjáð mjer, að hann hafi beðið norskt verkfræðingafjelag að annast framkvæmdir á því verki, en hvers vegna það hefir dregist úr hömlu, veit jeg ekki. Jeg hefi átt tal um þetta við Kirk hafnarverkfræðing hjer, og telur hann víst, að byggja megi höfn í Þorlákshöfn, þótt ekki sje hann viss um, að áætlun hr. Jóns Ísleifssonar verkfræðings sje nógu há. Annars veit jeg úr öðrum stað, að líkindi eru til, að etazráð Monberg muni vilja gjöra samninga um þá hafnarbyggingu, einkum ef það má dragast þangað til Reykjavíkurhöfnin væri búin, og það hygg jeg að varla geti komið til mála, að höfnin verði bygð meðan ófriðurinn stendur yfir, því nú er alt efni svo dýrt, bæði járn og cement, en af því hvort-tveggja þarf mikið. Eitt vildi jeg enn taka fram í þessu sambandi, og það er það, að ef vjer viljum verða framfaraþjóð, þá verðum vjer að taka stórlán á næstunni og byggja fyrir það hafnir víðsvegar um landið. Jeg veit það fyrir víst, að fáir peningar muni gefa betri vöxtu en þeir, sem lagðir yrðu í slík fyrirtæki.

Flutnm. (Jörundur Brynjólfsson) Jeg gæti vel fallist á, að till. væri rædd í 2. umr., og að báðum deildum gæfist kostur á að taka hana til meðferðar. Með því gefst væntanlega kostur á, að heyra eða sjá álit allra þingmanna, og hefir það nokkurt gildi fyrir framkvæmdir stjórnarinnar í málinu. Vjer flutningsmennirnir teljum nauðsynlegt, að gjöra sem mest til að tryggja landið að nauðsynjavörum, og jafnframt að gefa almenningi kost á þeim, með sem vægustu verði, og ætla má, að það verði mun lægra en hjá kaupmönnum. Eins og kunnugt er, eru litlar horfur á því, að ófriðnum lykti fyrst um sinn. Afleiðing þessa langvinna ófriðar er sú, að ófriðarþjóðirnar verða að taka fleiri og fleiri menn frá vinnu sinni við framleiðsluna, og senda til vígvallanna. Afleiðingin er sú, að framleiðsla í ófriðarlöndunum verður margfalt minni nú en á friðartímum. Hins vegar leggja ófriðarþjóðirnar nú en meira kapp en áður á, að ná í vörur frá hlutlausum þjóðum, til að birgja sig upp, og tryggja að ófriðurinn geti haldið áfram þess vegna, og ekki þurfi að óttast matvælaskort. Menn hafa þegar orðið varir afleiðinganna af þessum ráðstöfunum ófriðarþjóðanna, þar sem skorturinn á nauðsynjavörum í hlutlausum löndum vex með degi hverjum. Vjer erum ekki heldur hvað best settir, sem eigum svo langt að sækja nauðsynjar vorar, og höfum skipakost svo lítinn og illan. Er því nauðsynlegt að vinda bráðan bug að ráðstöfunum í þessu efni. Að vísu hefir landsstjórnin heimild til að gjöra kaup á vörum. En það er að eins heimild, en ekki svo fyrir mælt, að það skuli gjört, nema landsstjórnin telji það nauðsynlegt. Mjer finst þetta horfa öðru vísi við fyrir landsstjórninni, ef þingið skorar á hana að gjöra ráðstafanir. Hún er öruggari í framkvæmdunum, ef þingið hefir falið henni þetta, heldur en ef hún hefir að eins heimild til þess. Það, sem enn fremur ýtti undir oss flutningsmenn, var það, að till. kom fyrir síðasta þing í líka átt, sem ekki náði fram að ganga. Mjer virðist svo, sem landsstjórnin hafi hingað til ekki gjört eins mikið að vörukaupum eins og æskilegt væri. Get jeg giskað á, að orsökin sje sú, að henni hafi ekki fundist nauðsynin brýn, nje aðstaðan góð, til að ráðast í mikið. Um efni og orðalag till. þarf ekki að fara mörgum orðum. Þar eru nauðsynjavörur ekki taldar upp sjerstaklega, en með orðinu er átt við allskonar matvöru, sem alment þarf með, og þær vörutegundir aðrar, sem taldar eru upp í heimildarlögunum. Þar sem í till. stendur, að vörurnar skuli seldar kaupmönnum, er átt við það, að kaupmönnum gefist og kostur á að ná í vörurnar, einkum þó þeim, er erfitt eiga með að fá vörur annarsstaðar að. Enn fremur er sveitarfjelögum, kaupfjelögum, og öðrum fjelögum, sem og verkamannafjelögum, og sjómannafjelögum gefinn kostur á að fá vörurnar, og það þótt þau hafi ekki verslunarleyfi. Það er kunnugt, að fjelögum, sem ekki hafa verslunarleyfi, hefir verið synjað um kaup á landssjóðsvörunum. En þetta er óheppilegt. Tilgangurion er sá, að tryggja landið og jafnframt draga úr dýrtíðinni. Þetta ár hafa kaupmenn og verslunarfjelög setið fyrir kaupunum, en önnur fjelög, sem ekki hafa verslunarleyfi, hafa orðið útundan, og tel jeg það illa farið. Jafnframt því, sem farmar eru keyptir til tryggingar, á að útbýta þeim með vægu verði, og án ábata, en þó ekki svo, að landssjóður skaðist neitt á sölunni. Jeg þarf svo eigi að fjölyrða frekar um till. Vona, að háttv. þingmenn skilji ástæður vor flutnm. og geti fallist á, að nauðsyn sje á að gjöra slíkar ráðstafanir. Brtt. hefir komið frá háttv.þm. Stranda. (M. P.) og háttv. 1. þm. Húnv. (Þór. J.). Jeg vil ráða háttv. deild frá að samþykkja hana. Hún útilokar þá menn og þau fjelög, sem ekki hafa verslunarleyfi. En tilgangurinn er ekki eingöngu sá, að allir kaupmenn og kaupfjelög fái vöruna, heldur og að allur þorri manna geti fengið hana milliliðalaust. Gjöri jeg og ráð fyrir, að ef varan fæst, fáist svo mikið af henni, að hún verði ekki lögð upp öll á einum stað, heldur og í stærstu kaupstöðum landsins. Jeg skal ekki segja meira um málið nú, en vonast til þess að geta vikið að því nánar síðar.

Bjarni Jónsson Jeg undrast till. á þgskj. 32. Það er einkennileg hugmynd, að útiloka þá, sem ekki hafa verslunarleyfi, en láta orðið „kaupmenn“ standa. Landið á þá að vera milliliður fyrir kaupmenn, eins konar umboðssali. Það er alveg öfugt við grundvallaratriði landssjóðsverslunar, sem er að gjöra fátæklingum kleift að ná í nauðsynlegustu vörur án milliliðanna, sem leggja á þær marga af hundraði. Reglan ætti einmitt að vera sú, að selja ekki kaupmönnum heldur sýslufjelögum, sveitarfjelögum og bæjarfjelögum. Það var alls ekki tilætlunin með styrjaldar- eða harðindaráðstöfunum, að landið gjörðist eins konar þjónn verslunarstjettarinnar og keypti vörur handa kaupmönnum. Það geta þeir sjálfir gjört, eða látið aðra gjöra. Jeg mun því bera fram brtt. um að strika út orðið „kaupmenn“, og mun þá komast meira samræmi í till. en með brtt. á þgskj. 32. Jeg skal einnig geta þess nú, að jeg hefi hugsað mjer að flytja frv., sem veitti landsstjórninni heimild til þess, að selja fátæklingum vörur við lægra verði í samræmi við frv., sem væntanlegt er um uppbót handa þeim, sem eru í þjónustu landsins. En alt um það yrði landssjóður ekki smásali, heldur mundi fjelögunum verða selt í stórkaupum, og mundi stjórnin sjálfsagt ákveða með reglugjörð, hversu stór kaupin skyldi vera. Ef hitt væri aftur á móti skoðun manna, að landssjóður seldi vörur til kaupmanna, þá þyrfti að ákveða, við hvaða verði kaupmenn mætti selja vörurnar.

Magnús Pjetursson Jeg hefi ásamt háttv. 1. þm. Húnv. (Þór. J.) leyft mjer að flytja brtt. á þgskj. 32, sem virðist vera þyrnir í augum þeirra, sem enn hafa talað, þótt jeg fái reyndar ekki skilið röksemdaleiðslu þeirra. Tilgangur þessarar þingsályktunartill. er, eins og háttv. flutnm. hennar (J. B.) hefir tekið fram, fyrst og fremst sá, að tryggja landið fyrir vöruskorti, en þeim tilgangi er alls ekki hnekt með brtt. okkar, en till. okkar er fram borin í því skyni að koma í veg fyrir, að landssjóður verði smásali. Þetta virðist einnig vaka fyrir háttv.þm. Dala. (B. J.), og er hann þó brtt. okkar andvígur. Einmitt þingsályktunartill. í því formi, sem hún er, gjörir landssjóð að smásala, því að ef tveir eða þrír menn gjöra fjelag með sjer í þeim tilgangi, að ná í vörur þessar, þá eiga þeir heimtingu á að fá landssjóðsvörurnar keyptar, ef ákvæði hinnar upphaflegu tillögu fá að standa óbreytt. Það er einmitt þetta, sem mörgum hefir gramist, að einstakir menn hafa undanfarið stundum farið í kring um landsstjórnina, skotið á fjelögum, eða logið upp fjelögum, sem aldrei hafa til verið, til þess að geta komist að betri kaupum en allur almenningur. Yfirleitt mun þess óskað út um land, að menn geti fengið vörurnar gegn um sín gömlu viðskifti. Er það venjulega langþægilegast, og að minsta kosti nægilegt til tryggingar vöruskorti. Auðvitað eiga þessar ráðstafanir háttv. flutningsmanns till. (J. B.) að miða að því, að ljetta dýrtíðinni af þeim, sem bágast eiga. En fyrir því er einnig sjeð í brtt. okkar, með því að við látum orðið „sveitarfjelög“ standa, Þar er opinn vegur til þess, að fátæklingum sje hjálpað, með því að útvega þeim ódýrar vörur; því að varla mundu sveitarstjórnirnar taka neitt fyrir ómak sitt, eða leggja á vörurnar, og ekki þarf að vantreysta þeim í því efni, að vera fúsar til slíkra útvegana. Ef till. á þgskj. 19 er óbreytt, og vörurnar strax seldar hverjum sem hafa vill, þá er óhjákvæmilegt að misrjetti mundi skapast, og bæjarmenn fá greiðari aðgang að ódýru vörunum heldur en hjeruð út um land, langt frá þeim stöðum, sem vörunum væri skipað í land. Og því furðar mig á því, að hv.þm. Dala. (B. J.), sem ætti að bera landsveitirnar fyrir brjósti, skuli vera andvígur brtt. okkar. Ef landssjóður á að selja öllum fjelögum vörur eftir þessari till., hverju nafni sem þau nefnast, og hvernig sem þau eru mynduð, t. d. kvenfjelögum, söngfjelögum, kristilegum fjelögum, dansfjelögum, templarafjelögum o. fl., og ef það er meining háttv. flutningsmanns, þá er orðið um smásölu að ræða, og þá væri miklu heppilegra, að ganga bara hreint til verks og segja sem svo, að vörurnar skuli selja strax hverjum sem hafa vill. Þá kemur þeirra skoðun, eða afleiðingin af till. þeirra flutningsmanna ógrímuklædd í ljós. Í þá átt fer einmitt uppástunga háttv.þm. Dala. (B. J.), um að strika orðið „kaupmenn“ út. Það er meira samræmi í því, heldur en orðun till. frá háttv. flutnm. (J. B.).

Gísli Sveinsson Jeg stend upp að eins til þess, að benda á það, að mjer virðist, sem þrjú atriði sje mönnum óljós í þessu efni. 1. Hvort þörf sje á slíkri tillögu sem þessari, þar sem lagafrv. er nú fyrir þinginu, sem heimilar stjórninni vörukaup og sölu. 2. Hvort þær ráðstafanir, sem tillagan talar um, eigi að vera til tryggingar, eða vörurnar skuli seljast í útsölu þegar í stað. Mjer virðist svo, sem till. gjöri ráð fyrir því, að vörurnar sje til tryggingar, en hins vegar skilst mjer á ræðum þeim, sem fluttar hafa verið, að tilætlunin sje sú, að útsala fari fram á vörunum þegar í stað. 3. Hvort selja beri vörurnar ákveðnum fjelögum með einhverjum takmörkunum, eða einstökum mönnum hverjum og einum. Úr því að málið horfir svo óljóst við, virðist ekki vanþörf á, að það væri athugað í nefnd, og þá helst í nefnd þeirri, sem fjallar um verslunarmálin, og leyfi jeg mjer að gjöra það að tillögu minni, að því verði að lokinni þessari umræðu vísað þangað.

Bjarni Jónsson Jeg er samþykkur háttv.þm. V.-Sk. (G. Sv.), að nefnd sje sett í málið. Jeg skal geta þess, að orð mín í fyrri ræðu minni, bar að skilja svo, að vörurnar yrðu seldar jafnóðum, og fátæklingum með vægara verði. Jeg gat þess þá, að jeg ætlaðist ekki til þess, að landssjóður yrði smásali, heldur yrði fjelögum selt eftir ákvæðum, sem stjórnin setti í reglugjörð. Á það er að líta, að vjer sjeum ekki reynslulausir í þessu efni, því að meðan Sigurður Eggerz var ráðherra, var sett nefnd honum til aðstoðar, og fór hún fram eftir ákveðnum reglum, og seldi hverju fjelagi sem var, ef viðskiftin námu nægri upphæð. En ekki ætti það að skifta máli, hvort fjelögin væru gömul eða ný. En ef menn halda, að af því muni fremur leiða smásölu, þá vil jeg benda á það, að einn lítill hreppur gjörir ekki meiri kaup en t. d. Iðnaðarmannafjelagið hjer í Reykjavík. Jeg ímynda mjer ekki, að mínum kjósöndum blöskri, þótt meira af vörumagni sje selt hjer í Reykjavík, þar sem heima á sjöttungur allra landsmanna, heldur en selt er í einn hrepp. Það er eðlilegt, og jeg geng óhræddur fyrir mína kjósendur, þótt jeg hafi stutt að því, að fátæklingar í Reykjavík fengi hjálp, líkt og þeir fá hjálp handa sínfátæklingum. Annars geymi jeg mjer að ræða málið til síðari tíma, enda þarf ekki um það að þjarka. Jeg ímynda mjer að brtt. á þgskj. 32 sje sprottin af þeim misskilningi, að í aðaltillögunni felist smásala. Afleiðingin mundi vera, að allir, sem vildu kaupa, mynduðu fjelög, og því mætti ekki selja þeim? Það væri erfitt landsstjórninni að útiloka þau, og vafasamt hvort rjett væri. Þessi brtt. má því teljast sem tilraun flutningsmanna til þess, að bíta í skottið á sjálfum sjer.

Þórarinn Jónsson Jeg er samþykkur því, að nefnd verði skipuð í málið. Það hefði verið gott áður en málinu var hreyft, að gögn hefðu verið athuguð, sem hjer að lúta, og nauðsynlegt er til samanburðar, að fá frá stjórninni skýrslu um úthlutun varanna, til þess að vita, í hve stórum stýl kaupin hafa verið gjörð o. s. frv. Hafði jeg farið fram á að fá útdrátt um þetta úr stjórnarráðinu, en hann er enn ekki gjörður, og tekur nokkurn tíma. Ýmsir háttv.þm. hafa andmælt brtt. á þskj. 32, en ekki með nægum rökum, að því er mjer virðist. Það hefir verið tekið fram af háttv. aðalflutnm. brtt. á þgskj. 32 (M. P.), hve varhugavert það væri, ef 2-4 menn stofnuðu fjelag til þess að kaupa vörur. Jeg sje ekki betur en að tilganginum sje borgið, með því, að gefa sveitarfjelögum kost á að kaupa vörur, og auðvitað koma þá bæjarstjórnir í þeirra stað, og sje jeg þess vegna ekki, að mönnum í bæjunum ætti að verða það erfiðara en út um land, að fá vöruna; en ef einstökum mönnum væri heimilt að kaupa, þá mundi af því leiða alt of mikið umstang, og engan veginn getur verið meiningin, að gjöra landssjóð að smásala. Háttv. þm. Dala. (B. J.) taldi enga örðugleika á því, að menn mynduðu ný verslunarfjelög. Það hefir engum dottið í hug, og til þess er engin ástæða, því sveitarfjelög, kaupfjelög og kaupmenn eiga að gjöra fult gagn. Það er þess vegna óþarft, að mörg slík fjelög mynduðust, enda ólíklegt, því að leyfi til verslunar þarf að kaupa; en þótt svo væri, þá kemur það ekki við brtt. okkar.

Magnús Pjetursson Jeg stend upp að eins til þess, að gjöra stutta athugasemd út af orðum háttv.þm. Dala. (B. J.), sem virtist vilja láta orð mín miskiljast. Hann vildi láta sýnast svo, sem jeg vildi bægja fátæklingum frá hlunnindum kaupanna. En eins og jeg skýrt tók fram áðan, þá er þvert á móti, samkvæmt brtt. okkar, sveitarfjelögum í lófa lagið, að hjálpa þeim með vörukaup, og þaðan er eðlilegast, að fátæklingar fái aðstoðina. Allur annar skilningur á orðum mínum hlýtur því að vera viljandi eða óviljandi misskilningur.

Benedikt Sveinsson Jeg stend upp til þess að styðja háttv.þm. Dala. (B. J.) í andmælum gegn brtt. á þgskj. 32. Ástæðan fyrir þeirri brtt. er sú, að með þeim hætti verði girt fyrir, að stjórnin þurfi að vafsast í smásölu. En þótt strikuð væri út orð þau, sem brtt. fer fram á, þá sýnist mjer engan veginn vera girt fyrir smásöluna, með því að kaupmenn, einkum hjer í Reykjavík, geta alt að einu fengið keyptan 1 rúsínukassa eða 1 og 1 poka af mjöli, því að þessu eru engin takmörk sett í tillögunni. En eins og háttv.þm. Dala. (B. J.) tók fram, getur stjórnin sjálf sett reglur um það, í hve stórum slöttum hún vill selja vörurnar, og á þann hátt er henni í sjálfvald sett, að girða fyrir smásöluna. Flytjendur brtt. á þgskj. 32 hafa haldið því fram, að tilgangi till. á þgskj 19 um það, að selja megi einnig öðrum fjelögum en sveitarfjelögum, þótt ekki hafi verslunarleyfi, væri náð með því, að heimila sveitarfjelögum vörukaup. En jeg vil benda á það, að svo þarf ekki að vera. Þess eru dæmi, að kaupmenn eru oddvitar í hreppsnefndum, og eru þeir þá að jafnaði svo voldugir, að þeir mundu geta aftrað því, að hreppsnefndin gjörðist keppinautur verslana þeirra. Þar sem svo háttar, er miklu betur trygður hagur almennings með því, að kaupin sje heimil hverju því fjelagi, sem vera skal. Sje jeg alls enga ástæðu til að synja atorkumönnum, sem slá vilja sjer saman í fjelag, um kaup á vörunum. Vil jeg því og fastiega mæla með því, að brtt. á þgskj. 32 verði feld.

Matthías Ólafsson Jeg vildi mega spyrja háttv. flutningsmenn að því, hvað þeir meini með orðinu „nauðsynjavörur“. Eftir málvenjunni táknar það matvæli, þar með nú talinn sykur, en í reyndinni grípur það yfir margt fleira, svo sem veiðarfæri, salt, kol o. s. frv. Þetta kemur greinilega fram í frv. um vörukaup landssjóðs. Þar er orðið skýrt í 2. gr. Jeg skal taka til dæmis, að vjer mundum vera verr settir, ef oss vantaði veiðarfæri en korn, því að ef vjer höfum veiðarfæri, þá er oss jafnan vís matur úr sjó. Þetta orð þyrftu því háttv. flutningsmenn að skýra. Jeg held annars, að till. gjöri ekki meira gagn en frv., þótt flutningsmönnum sje vorkunn að hafa flutt hana, með því að þeir vissu ekki um frv., þótt þeir hins vegar hefðu mátt vita það, að setja hefði þurft ný lög í stað hinna gömlu. Jeg sje ekki, hver munur á því að skora á stjórnina. Það hefir ekki lagt litlar hömlur á framkvæmdir hennar, að hún hefir ekki haft neitt í höndum, til þess, að gjöra fullnægjandi ráðstafanir; hana hefir vantað húsnæði o. s. frv. Um deiluna um brtt. 32 skal jeg taka fram, að fyrst kaupfjelög eru stofnuð, gæti þetta orðið til að trufla fjelagsskapinn, ef brtt. yrði ekki samþykt. Hygg jeg að tillagan hafi komið fram af þessum ástæðum, að einstakur maður hefir skrifað stjórnarráðinu og kallað sig kaupfjelag. En svo, er varan kom á hafnarstað, kannaðist enginn við merkið. Gæti þetta því orðið til að spilla kaupfjelagsskapnum, sem verið hefir landi og þjóð hinn þarfasti. Eins og fyrirkomulagið á að verða eftir þingsályktunartill., er líklegt, að það dragi frá þeim. Þau verða að leggja stjórnarkostnað og aðra fyrirhöfn á vöruna, og yrðu því að selja hana hærra verði en slíkir einstaklingar, og mundi það veikja trúna á þeim, og ef til vill eyðilegga fjelagsskapinn, er menn sæi, að þeir gæti fengið ódýrari vörur á annan hátt. Þetta gæti gjört ilt í framtíðinni. Það er hárrjett, að landssjóður á ekki að útvega kaupmönnum vörur. Það eiga stórkaupmenn og umboðssalar að gjöra.

Flutnm. (Jörundur Brynjólfsson) Jeg verð að taka það fram, að jeg hafði ekki búist við þessum andmælum. Háttv. þm. Stranda. (M. P.) mintist á brtt. Hann vildi halda því fram, að nauðsyn bæri til, að fyrirbyggja smásölu af hálfu landssjóðs. Má vera, að jeg hafi ekki nefnt þetta atriði, en háttv.þm. Dala. (B. J.) kvað það óheppilegt, að slík smásala ætti sjer stað. Sama var og skoðun vor flutningsmanna, þótt mjer hafi sjest yfir það. Stjórnin er ekki heldur skylduð til að gegna smápöntunum einstakra manna eða fjelaga, og jeg gjöri ekki heldur ráð fyrir, að hún gjöri það. En hitt tel jeg varhugavert, að kippa þessu burt og synja með því fjelögum, sem ekki hafa verslunarleyfi, um vörukaup. Mætti misskilja þetta svo, að sveitarfjelög, sem ekki hafa verslunarleyfi, sje útilokuð frá vörukaupum. Reynslan hefir sýnt, að þetta gæti komið sjer illa. Sveitarfjelagi hjer sunnanlands hefir verið synjað um vörur, af því að það hefði ekki verslunarleyfi. Jeg skal geta þess, viðvíkjandi því, að kaupmenn eru nefndir, að jeg tók fram, að það ættu að vera þeir einir, er illa væru settir hvað samgöngur snertir, til að útvega sjer þær á annan hátt. Taldi jeg ekki rjett að útiloka þá, atvinnu þeirra vegna. En slíku ákvæði má auðvitað ekki beita að óþörfu. Háttv. þm. Stranda. (M. P.) talaði um það misrjetti, að fjelög í bæjum mundu fá vöruna ódýrari en sveitarfjelög. Það er svo ætíð, að þeir, sem verða að sækja útlendu vöruna langa leið í kaupstaðinn, verða að borga nokkru hærra verð, og því verður útlenda varan sveitamanninum nokkru dýrari. En jeg fæ eigi skilið, að sveitamönnum muni blæða það mjög í augum, þótt stöku fátæklingar í bæjum og sjóþorpum fengi útlendu vöruna við litlu lægra verði. Það eru einkennilegar sálir, sem öfundast yfir slíku. Nú vita allir, að sveitamenn framleiða nauðsynjavörur, sem eru þeim miklu ódýrari en kaupstaðafólki. Það virðist helst svo, sem einstakir þm. sje í meira lagi hugsjúkir um álit kjósenda sinna í sveit.  (Þórarinn Jónsson: Og í bæjum)  . Jeg veit það fullvel, að nauðsynlegt er að hafa hönd í bagga með bæjarstjórnum. Jeg þekki vel hvernig þar gengur. Þá vil jeg snúa mjer að háttv.þm. V. Sk. (G. Sv.). Eftir orðum hans í gær mun hann vera úr þeirri „skúffu“ manna, sem ættu að bera skyn á prentletur, og komast fram úr stuttri tillögu. Samt vil jeg nú, með leyfi hæstv. forseta, lesa till. upp. „Neðri deild Alþingis ályktar að skora á landsstjórnina að gjöra nú þegar ráðstafanir til þess, að kaupa nauðsynjavörur til tryggingar landinu. Vörurnar skulu seldar kaupmönnum, kaupfjelögum, sveitarfjelögum og öðrum fjelögum, þótt ekki hafi þau verslunarleyfi, með svo vægu verði, sem frekast er unt“. Mjer finst þetta svo ljóst, að ekki geti valdið misskilningi, þótt háttv.þm. hafi fundist annað. Hann tók ekki heldur fram, hvað honum fanst óljóst. Ef til vill hefði hann getað sagt, að till. næði ekki nógu langt. Jeg drap á áður, hvaða vörur við væri átt, og taldi óþarft að tína það alt upp í till. Hitt get jeg fallist á, að málinu verði vísað til nefndar. Þá væri tækifæri til að skrifa upp alt það, sem háttv.þm. vilja í till. Háttv. 1. þm. Húnv. (Þór. J.) þarf jeg ekki að svara sjerstaklega. Jeg hefi áður svarað háttv.þm. Stranda. (M. P.), en skoðanir þessara háttv.þm. falla mjög saman. Jeg veit ekki, hvort reynsla er fyrir því, að 3-4 menn myndi fjelag og gjöri vörukaup.  (Magnús Pjetursson: Reynsla.)  . Ef reynsla er fyrir því, þá vil jeg spyrja. Gætu þá ekki menn með verslunarleyfi gjört svipaðar smápantanir? Þetta kemur því ekki í veg fyrir smápantanir, þótt því væri kipt burt. Tel jeg bæði tryggingu og gagn að hafa þetta í till. Háttv. þm. V.-Ísf. (M. Ó.) spurði, hvað meint væri með orðinu nauðsynjavörur. Mig minnir ekki betur en að háttv.þm. sæti í sæti sínu, er jeg talaði áðan og mintist á þetta atriði. Það er leiðinlegt að þarfa að margstaglast á hinu sama. Sami háttv.þm. (M. Ó.) telur þess ekki þörf, að skora á stjórnina. Það er hans skoðun en ekki mín, og þeir eru margir, er hafa sömu skoðun og jeg, því að vörukaupin og útbýtingin hafa valdið óánægju. Jeg hefi heyrt því fleygt, að einstakir menn hafi þótst vera fjelög og fengið vörur keyptar, og eðlilega hefir þetta valdið óánægju. Þetta hefir ef til vill vakað fyrir háttv.þm. Stranda. (M. P.). Þetta verður ekki útilokað með því, að samþykkja brtt. á þgskj. 32. Það er ómögulegt fyrir stjórnina að vita, hvort viðkomandi hefir verslunarleyfi eða ekki, nema með því móti að rannsaka í hvert skifti. En fyrst og fremst verður að fyrirbyggja, að okrað verði á vörunni. Hvernig sem á málið er litið, fæ jeg ekki skilið, hvers vegna menn andmæla þessari ráðstöfun. Oss þótti svo, sem stjórnin með þessu fengi traustari bakhjarl. Allir sjá, að heimild er annað en áskorun. Ef svo reyndist, að vörukaup vri óþörf, og landssjóður biði hnekki af einhverri pöntun, þá geta þingmenn auðveldlega áfelt stjórnina. En með því að samþykkja tillöguna er stjórnin, eins og jeg hefi áður sagt, margfalt öruggari til allra framkvæmda. Háttv. þm. V.-Ísf. (M. Ó.) barði meðal annars við skorti á húsrúmi og áhöldum fyrir landssjóð. Ef húsrúm vantar, tti ekki að vera ókleift að byggja skúr. Það mundi sjálfsagt borga sig eins vel, og sú ráðstöfun, að nota Landsbankann gamla, sem nú er 100 þús. kr. virði, fyrir pakkhús. Með áhaldaleysi á háttv.þm. (M. Ó.) líklega við skort á mæli og vog. Ekki ætti landssjóði að vera ókleift að útvega sjer þau áhöld. Jeg veit ekki, hvað háttv. þingmaður hugsar með því, að bera slíkt fram. Svo hjegómlegar og lítilfjörlegar viðbárur sama ekki þingmanni.

Gísli Sveinsson Það hefir nú komið enn berar fram í síðustu ræðu háttv. flutningsmanns (J. B.), að honum er málið ærið óljóst sjálfum. Jeg tók rólega fram athugasemdir mínar, og tel enga ástæðu til, að gaspra hjer með æsingaræðum og ónotum, eins og háttv. flutningsmaður lætur sjer sama. Jeg tók það fram, að þörf væri á nefnd, þar sem mönnum kæmi ekki saman um þrjú atriði. Það verður að vera á ábyrgð háttv. 1. þm. Reykv. (J. B.), að hann tekur ekki betur eftir en þetta. Þetta, að í tillögunni stendur „vörurnar skulu seldar“, gæti stjórnin skilið svo, að hún ætti að selja vörurnar þegar í stað. En það mótmælir því, að vörurnar skuli keyptar „til tryggingar“. Eigi útsala þegar að fara fara fram, mótmælir till. sjálfri sjer.  (Pjetur Ottesen: Menn birgja sig þá upp)  . Háttv. flutnm. (J. B.) er ekki vel við, að málið sje sett í nefnd, og get jeg skilið það. Hann hefði þó sjálfur átt að stinga upp á nefnd, ef hann hefði viljað fá góða íhugun málsins og tryggilega, en ekki flaustra því af. Það er fáránlegt að heyra háttv. 1. þm. Reykv. (J. B.) ónotast út af hógværum athugasemdum. Jeg fæ ekki skilið, hvað háttv.þm. sjer sjer í því, að æsa sig svo ákaflega upp fyrir pallana. Málin geta að minsta kosti ekkert grætt á því.

Matthías Ólafsson Háttv. 1. þm. Reykv. (J. B.) er svo einstaklega hógvær og prúður í orðum, að sjálfsagt er að svara honum með tilhlýðilegri og skyldri kurteisi. Hann var eyðilagður yfir því, að þurfa að tyggja eitthvað upp, sem hann þóttist hafa sagt áður. En það, sem hv. 1. þm. Reykv. segir, er, sem betur fer, ekki gildandi lög. Vilji hann því láta þingið samþykkja eitthvað, verður hann að setja það á pappír, svo að þm. viti, hvað um er að vera. Það er ekki nóg fyrir háttv. þingmann að vitna í heimildarlagafrv. á þgskj. 29. Til þess að þingmenn geti aðhylst tillögu háttv. þingmanns, verður hún að vera skýr og ótvíræð, því að þessa ber fyrst og fremst að krefja af öllum lögum og mikilvægum ráðstöfunum. Sami háttv.þm. (J. B.) vildi reyna að gjöra skopleg orð mín um húsnæðisskort og áhaldaleysi. Þessi háttv.þm. talar býsna digurt, en hann ætti að gæta þess, að til þess, að orðin geti orðið að framkvæmd, verða þau að vera töluð af einhverju viti og þekkingu, en á þessu er oft tilfinnanlegur misbrestur í ræðum háttv. þingmanns (J. B.). Hann hjelt, að ekki gæti verið um dýr áhöld að ræða, og að ekki þyrfti önnur áhöld en mæli og vog. En mjer finst t. d. höfnum víða svo farið, að nauðsyn muni á sterkum uppskipunarbátum, og það eru dýr áhöld. Þarna slær því háttv.þm. (J. B.) fram staðleysu einni. Það er líka ljett að segja, að byggja megi hús fyrir kornvörur með hægu móti. En hjer þarf meira en innantóm orð.

Pjetur Ottesen Mig furðar á þessum miklu umræðum, sem orðið hafa um það, er virðast má aukaatriði tillögunnar, hvernig varan skuli látin úti. Vjer flutningsmenn tillögunnar lítum svo á, að nauðsyn beri til, að gjörður væru nú þegar ráðstafanir til þess að birgja landið upp með kornvöru og öðrum nauðsynjum. Erfiðleikarnir á öllum flutningum eru miklir, eins og mönnum er kunnugt, og vaxi þeir, sem við má búast, verður landið að vera við því búið. Þessi till. er að eins áskorun til stjórnarinnar að nota heimildarlögin. Vjer höfum dæmi fyrir oss frá öðrum þjóðum; þar hafa stjórnirnar í mjög stórum stíl gjört slíkar öryggisráðstafanir, sem hjer er farið fram á, og kemur það þó ekki til af því, að þær þjóðir eigi óstyrkari kaupmannastjett en vjer, eða að nokkru örðugri aðstöðu, heldur þvert á móti. Háttv. þm. V.-Ísf. (M. Ó.) gaf það í skyn, að vjer flutningsmenn hjeldum, að það þyrfti ekki nema orðin tóm til að framkvæma þetta. Honum skjöplast í þessu, því að vjer vitum það ósköp vel, að örðugleikar allmiklir eru á framkvæmd þessara ráðstafana fyrir landsstjórnina. En að það þurfi að standa á því, að ekki sje hægt að geyma vöruna innanlands, nær ekki nokkurri átt, enda kæmu þá heimildarlögin ekki að liði heldur. Jeg get ekki fallist á brtt. þá, sem fram hefir komið. Það sem fyrir oss vakti, var það, að úr því landsstjórnin yrði að skerast í leikinn og reka verslun, þá ætti sú verslun að vera sem allra frjálslegust, og að jafnframt ættu menn aðgang að svo ódýrum vörum, sem frekast væri kostur á, án þess þó, að landssjóður selji með skaða sínum. Það hafa komið fram raddir um það, að útiloka kaupmenn frá því, að ná í vörur þessar. Það var alls ekki meining vor, og jeg get ekki fallist á það. Þeir geta undir mörgum kringumstæðum haft betri tök á því en t. d. hreppsfjelög, að nálgast vörur á afskekta staði, og hafa auk þess betri aðstöðu með geymslu á þeim, og svo vegna atvinnu þeirra, eins og háttv. meðflutningsmaður minn tók fram. Hitt felst jeg fúslega á, sem hv.þm. Dala. (B.J.) tók fram, að nauðsynlegt er, að stjórnin setji reglur um afhendingu á vörunum. Þær reglur eru nauðsynlegar gagnvart kaupfjelögum og kaupmönnum. Ef til vill eru deildar skoðanir um þörf þessarar ráðstöfunar, og mun það koma fram við atkvgr. Jeg sje ekki, að vjer höfum gjört annað en gott eitt með tillögunni. Hún er til frekara aðhalds fyrir stjórnina, svo að hún láti eigi undir höfuð leggjast, að gjöra ráðstafanir nú þegar í þessa átt.