Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv., sem forseti var að lýsa nú, er borið fram að tilhlutan ríkisstj. og stendur hún einhuga um það. Frv. þetta var til umr. í hv. Ed. í gær og var afgr. frá henni í nótt. Frv. þetta er borið fram af ríkisstj. vegna ágreinings um skilning á gildandi l. varðandi tvö atriði. Annað er snertandi rétt verkalýðsfélaga til að hækka laun samkvæmt gildandi vísitölu án þess að taka tillit til l. nr. 117 1950, en þegar þau voru sett, var ákveðið, að laun skyldu ekki taka breytingum. Samkvæmt ákvæðum þeirra l. var vísitalan bundin við 123 stig. Hitt atriðið varðar verðlag landbúnaðarvara, þar sem framleiðsluráð landbúnaðarins telur sig hafa rétt til að breyta verðlagi þeirra, áður en verðlagsárið er liðið. En svo er ákveðið, að það megi gera einu sinni á ári, í ágúst. En framleiðsluráð telur sig hafa rétt til að breyta verðlagi oftar, hafi kaupgjaldsbreytingar orðið örari. Grg. lýsir þessum atriðum nægilega, en þó vil ég leyfa mér að fara nokkrum orðum um þessi atriði hvort um sig. Fyrst vil ég þá minnast á það, sem felst í 1. gr. Þegar breytingin á gengislögunum var gerð í vetur, var raunar ekki annað gert en að færa hið upprunalega tímatal aftur um 6 mánuði. Það var í raun og veru eina breytingin. Það liggur þess vegna í hlutarins eðli, að sé hægt að tala um ágreining í þessum lögum nú, þá hefur það verið frá upphafi. Ríkisstj. telur að vísu, að þetta liggi ljóst fyrir, og má benda á í því sambandi, að stjórnarandstaðan beitti sér mjög gegn þessum ákvæðum í vetur og benti þá á, að með þessum l. væri verið að binda vísitöluna við 123 stig og hindra með því launþega að fá sín laun greidd samkv. gildandi vísitölu. Þetta var svo hrakið þá, að óþarfi er að gera það frekar nú. Og það er vitað, að félagssamtök verkalýðsins, Alþýðusamband Íslands, höfðu sama skilning á þessu efni þá, og nægir í því sambandi að benda á yfirlýsingu miðstjórnar þess, en hún segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Miðstjórn Alþýðusambands Íslands samþykkir eindregin mótmæli gegn framkomnum breytingartillögum við frv. til laga um breytingu á lögum nr. 22 1950, um gengisskráningu, launabreytingar o.fl., er kveða svo á um, að frá 1. febr. 1951 skuli laun ekki taka breytingum samkvæmt ákvæðum gengislaganna um vísitöluuppbót, og telur miðstjórnin, að með þessu sé vinnufriðnum í landinu stefnt að óþörfu í bráða hættu.“ Enn fremur segir þar svo: „Miðstjórnin samþykkir enn fremur að skora á Alþingi að samþykkja þegar í stað framkomna breytingartillögu þess efnis, að kaupgjaldsvísitala verði framvegis greidd mánaðarlega á laun, eins og verkalýðssamtökin hafa áður krafizt og síðasta Alþýðusambandsþing samþykkti einróma sem lágmarkskröfu sína í þessum efnum.“ Í þessum yfirlýsingum kemur það fram, hvernig verkalýðsfélögin hafa skilið ákvæði þessara laga þá, því að ef það hefði legið ljóst fyrir, að kaup ætti að hækka samkv. gildandi samningum, þá sést, hversu fjarstætt það hefði verið að beita sér gegn ákvæðum þessara laga þá, einmitt þeim sömu l. og það nú telur að gefi heimild til hækkunar launa samkv. gildandi vísitölu. - Ég sé ástæðu til að taka þetta fram, þar sem Alþýðusamband Íslands hefur lýst yfir þessum nýja skilningi, en hins vegar hefur Vinnuveitendasamband Íslands lýst yfir gagnstæðum skilningi á þessum lögum frá í vetur. Að þessu athuguðu lítur ríkisstj. svo á, að ekki sé um annað að gera en taka af öll tvímæli um ákvæði þessara laga og ef um hækkanir eigi að vera að ræða, verði þær einungis að fara fram með frjálsum samningum milli verkalýðsfélaganna og Vinnuveitendasambands Íslands. En það eitt var gert í vetur að opna leið til þessara samninga. Við þetta bætist að samningarnir um, að kaup hækki samkv. gildandi vísitölu eru mjög gamlir og því hæpið að leggja svo gamla samninga til grundvallar um kaupgreiðslur nú. Ég sé fulla ástæðu til að taka þetta fram í sambandi við þetta mál nú. En hins vegar hefur það komið fram, að litið er á þetta á tvennan hátt af Vinnuveitendasambandinu og verkalýðsfélögunum, og lögfræðingar eru ekki sammála um þetta atriði heldur. Sumir telja, að verkalýðsfélögin hafi rétt til að hækka kaup samkv. vísitölu, en aðrir neita því algerlega. En þar sem ómögulegt er að fá þannig úr þessu skorið, þá telur ríkisstj. rétt að leita álits þess aðila, sem setti þessi lög í upphafi. Og ég tel, að ríkisstj. hefði verið stórámælisverð, ef hún hefði ekki gert það. Hin leiðin hefði verið að útkljá þessi mál fyrir dómstólum, og allir sjá, hvernig farið hefði um það, þar sem svo tvíræð merking var lögð í ákvæði þessara laga. Ég sé ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um 1. gr. þessa frv. Hins vegar vildi ég gera grein fyrir 2. gr. þess með nokkrum orðum, en hún fjallar um verðlagningu landbúnaðarafurða, en þetta atriði var ekki til meðferðar í vetur, en þessi deila er mjög svipaðs eðlis. Lögin um verðlagningu landbúnaðarafurða frá 1947 kveða svo á, að einungis megi einu sinni á ári breyta verðlagi landbúnaðarafurða, eða 1. ágúst. Þá skyldi ákveðið verðlag þeirra og gilda fyrir næsta verðlagsár. Samkvæmt þeim lögum orkar það ekki tvímælis, að ekki er hægt að breyta verðlaginu nema einu sinni á ári, nema hvað snertir aukinn dreifingarkostnað. Hins vegar lítur framleiðsluráð landbúnaðarins svo á, að samkv. 9. gr. gengisbreytingarlaganna frá í fyrra sé heimilt að hækka verð þessara vara nú þegar. Ég ætla ekki að fara að rekja þessa deilu í sambandi við þessar umr. Hitt má taka fram, að ríkisstj. lítur svo á, að framleiðsluráð hafi ekki rétt til þessara verðhækkana fyrr en í lok þessa verðlagsárs. Lögfræðingar framleiðsluráðs telja á hinn bóginn, að það hafi rétt til að hækka verðlag úr því, sem miðaðist við vísitölu 115 og í vísitölu 123, en samkvæmt þeirri hækkun mundi það nema 12 aurum á hvern mjólkurlíter; en svo eru aðrir lögfræðingar, sem líta svo á, að þessi réttur sé mjög vafasamur eða jafnvel alls ekki til. Þess vegna er eins farið um þetta mál og hitt, að skilningur á þessum atriðum er mismunandi og skýringar á þeim. Því telur ríkisstj. rétt að leita til Alþingis til úrskurðar um þetta atriði og hvern skilning það hefur á þessum rétti, og óskar hún eindregið eftir því að Alþingi kveði sjálft á um þetta mál. Ég vil taka það fram, að það er ekki sótt síður fast af framleiðsluráði, að þessar hækkanir fari fram, heldur en af launþegasamböndunum, að gildandi samningar um vísitöluhækkun haldist. Ég sé ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta á þessu stigi málsins. Mér virðist, að þetta frv. sé glögg spegilmynd af því, sem hefur verið að gerast í okkar þjóðlífi undanfarið, og sýnir glöggt, hvað gerist, ef ekkert verður að gert í þessu máli. Hvað gerðist, ef verkalýðsfélögin fengju að hækka kaup sitt um nokkra aura, og framleiðsluráð fengi að hækka mjólk um 12 aura? Ég er hræddur um, að neytendurnir yrðu litlu bættari, þó að þeir fengju kauphækkun til þess að standa undir þessu aukna verðlagi landbúnaðarafurða. Það, sem hér er verið að gera, er að koma í veg fyrir þannig víxlhækkanir, og það sjá allir, hvert það rekur, ef ekkert er að gert. Og það er áreiðanlegt, að margt það, sem ríkisstj. hefur á prjónunum nú um framkvæmdir, mundi fara í mola, ef hlutir eins og þessir eiga að ganga fyrir sig. Ég vil endurtaka það, sem hér hefur áður verið sagt, að hér er á engan hátt verið að takmarka frjálsræði verkalýðsins, heldur þvert á móti auka rétt hans til frjálsra samninga. Það eitt, sem verið er að gera, er að skapa þann möguleika. Ríkisstj. leggur á það áherzlu, að þetta frv. gangi greiðlega gegnum Alþingi, og hún þakkar stjórnarandstæðingum það, að við umr. í Ed. í gær sýndu þeir enga tilraun til málþófs, og vil ég vona, að það fái svo skjóta afgreiðslu hér í Nd. sem frekast er fært.



Herra forseti. Áður en ég vík að efni þessa frv., tel ég rétt að minnast á þá raunalegu sögu, sem tengd er allri framkomu stjórnarflokkanna í sambandi við launamálin á síðustu tímum. Það vildi svo til, að í sumar voru gefin út bráðabirgðalög um þetta efni. Réttmæt alda verkalýðsins í landinu reis upp gegn þessu. Það sýnir, hvernig hægt er að vekja réttmæta andúð verkalýðsins á aðgerðum löggjafans. Það var að vísu svo, að áður var annað á undan gengið, þar sem voru lögin um gengisbreytinguna, sem lögðu þungar byrðar á herðar verkalýðnum í landinu. Ætla hefði mátt, að þetta hefði skapað óhug verkalýðsins gegn ríkisstj., en þessu til viðbótar voru samþ. lög um aukna tolla og söluskatt, um leið og fyrir jólin var ákveðið að færa takmark kauphækkana frá 1. júlí til 1. febr. Þar með var afnuminn sá litli réttur, sem launþegum hafði verið tryggður. Um leið og afleiðingar vaxandi dýrtíðar eru sem óðast að koma í ljós, þá er verkalýðurinn sviptur því litla öryggi, sem hann hafði að grípa til, þar sem var hækkun kaups til samræmis við vísitölu næsta mánaðar á undan. Það var því eðlilegt, að þetta vekti óhug meðal verkalýðsins í landinu, enda varð sú raunin á, að því var mótmælt af hálfu verkalýðssamtakanna, eins og hæstv. forsrh. hefur nú skýrt frá og lesið upp mótmælaályktun Alþýðusambands Íslands í sambandi við þetta mál fyrir jólin. Ég efast ekki um, að það, sem vakti fyrir hæstv. ríkisstj. við afgreiðslu málsins fyrir jólin, hafi verið það sama og er að finna í 1. gr. þessa frv., sem hér er til umr. Hitt er annað mál, að hæstv. ríkisstj. mun ekki hafa athugað það, hvernig ástatt var um marga samninga milli verkalýðsfélaga og atvinnurekenda í landinu. Ég segi marga, en ekki alla, en mér er líka kunnugt um það, að þá samtímis var mörgum af trúnaðarmönnum alþýðusamtakanna ljóst, að þarna gæti verið smuga, sem hægt væri fyrir verkalýðsfélögin að nota sér til þess að fá meiri launauppbætur en ætlazt var til af hálfu ríkisvaldsins og löggjafarvaldsins. Menn þurfa því ekki að segja, að allir hafi verið jafnfákunnandi um þessi efni og hæstv. ríkisstj., því að meðal annarra ræddu trúnaðarmenn Alþýðusambandsins um þetta mál, rétt um það bil sem þessar breyt. voru gerðar á l. rétt fyrir jólin, og bentu á ákvæði gildandi samninga í þessu sambandi, og gat ég ekkert sagt um það nema við nánari athugun, hvort samningar verkalýðsfélaganna gæfu fullan rétt til dýrtíðaruppbóta þrátt fyrir ákvæði samninganna í árslok 1950. En hvað sem liður þessum skilningi, þá er það víst, að þessi löggjöf fyrir jólin og framhald hennar, þegar mánuður er liðinn af þessu ári, vekur enn nýjan óhug, nýja tortryggni og nýja réttmæta vantrú á skilningi hæstv. ríkisstj. á þörfum og óskum verkalýðsins í landinu, samfara ótal öðrum afskiptum hennar af málefnum, sem fyrr hafa verið á Alþ. og einmitt snerta almenning í landinu og ég mun ekki ræða nánar að þessu sinni. Ég dreg ekki í nokkurn efa, að hæstv. ríkisstj. sé nú að koma með ákvæði í þessu frv., sem var meining hennar að setja í desember 1950. En vægast sagt orkar það mjög tvímælis, hvort breyt. á gengisskráningarl. fyrir jólin 1950 gefi ekki verulegum hluta af verkalýðssamtökunum rétt til þess samkvæmt gildandi samningum að fá mánaðarlegar uppbæfur á laun sín. Það var þess vegna af eðlilegum ástæðum farið af stað, eftir að vísitala janúarmánaðar varð kunn, en ég rek þessa sögu til þess að sýna, hve ríkisstj. hefur verið seinheppin og vakið á sér vantraust af hálfu verkalýðssamtakanna með sinni zik-zakpólitík út af kjaramálum almennings í landinu. Þetta kemur ekki til af því, að ég væni hæstv. ríkisstj. um sérstakan illvilja í garð verkalýðsins í landinu, en ég er viss um það, að hana skortir skilning á högum verkalýðsins og að á bak við hana búa einnig þau öfl, sem eru andstæð kjaramálum verkalýðsins í landinu. Þessi skilningsskortur hæstv. ríkisstj. og þau öfl, sem að henni standa, gera það að verkum, hversu seinheppin hún hefur verið í flestum þeim málefnum, er snerta heill verkalýðsins. Þetta vildi ég sagt hafa út af forminu sjálfu og hinni samhangandi slysasögu hæstv. ríkisstj. út af afskiptum hennar af kjaramálum verkalýðsins og almennings í landinu, fyrst með setningu gengislækkunarl., sem mættu mikilli andúð almennings, síðan er hún lét Alþ. gera breyt. á þeim rétt fyrir áramótin, og enn kemur hún rétt eftir áramótin með frv. til þess að ákveða þetta sama og gert var fyrir jólin. Og allar þessar aðgerðir hæstv. ríkisstj. halda við andúð og vantrú almennings, sem hún hefur skapað sér með öllum sínum aðgerðum í þessum efnum. Þá komum við að hinu raunverulega efni þessa frv., sem hér liggur fyrir. Hæstv. forsrh. rakti efni hinna tveggja greina frv. og skýrði frá, hvað vekti fyrir ríkisstj. með flutningi þess. Það er ekki nokkrum vafa bundið, að í fyrsta lagi vakir það fyrir hæstv. ríkisstj. með 1. gr. frv. að afnema úr gengisskráningarl. það fyrirheit, sem almenningi í landinu var gefið um leiðréttingu launamálanna um mitt árið 1951. Hitt er jafnvíst, eins og hæstv. forsrh. tók fram, að verkalýðnum er frjálst að fara af stað og krefjast þess af atvinnurekendum að fá leiðréttingu sinna mála varðandi dýrtíðaruppbætur. Ég býst ekki við, að hæstv. ríkisstj. óski sérstaklega eftir slíkri ókyrrð á vinnumarkaðnum í landinu. Ég hefði fyrir mitt leyti heldur ekki óskað eftir henni, en það er hægt af hálfu stjórnarvaldsins og löggjafarvaldsins beinlínis að mana fram slíka ókyrrð, sem ella hefði kannske ekki komið til skjalanna. Ég sagði áðan, að það hefðu verið gefin loforð í sambandi við gengisskráningarl. um fulla dýrtíðaruppbót til fólksins í landinu, fyrst eftir 3 mánuði, síðan eftir 6 mánuði og svo eftir aðra 6 mánuði, og þetta var gengislækkunarlöggjöfinni talið mjög til gildis. Nú skulum við líta á, hvað segir í grg. hagfræðinganna, sem fylgdi gengisskráningarfrv., um þetta efni. Á bls. 51 stendur þetta - með leyfi hæstv. forseta: „Tilgangurinn með ákvæðum þessa liðs er sá að bæta öllum launþegum þá hækkun á framfærslukostnaði, sem hlýzt af gengislækkuninni, nema þar sem hún hækkar laun þeirra sjálfkrafa. Tilætlunin er að veita launabót, sem svarar til hækkunar á framfærslukostnaði.“ Hér er skýrt til orða tekið. Hér var vinnandi fólki í landinu veitt fyrirheit um það, að þrátt fyrir þá byrði sem það tæki á sig um skeið, þá yrði henni að einhverju leyti létt af því að vissum tíma liðnum með því að bæta laun þess upp með hækkaðri vísitölu. Síðar segir svo í þessum hugleiðingum: „Þykir okkur rétt að ætla 6 mánaða tímabil til slíkrar jafnvægismyndunar og festingar. Fari hins vegar svo, að á þessu tímabili verði almenn verðhækkun að ráði, þá er ákvæði um að bæta launþegunum slíka almenna verðhækkun að öðrum 6 mánuðum liðnum.“ Fari svo, að verðhækkun verði, þá er launþegum beinlínis lofað, að kaup þeirra verði hækkað í hlutfalli við hækkaða vísitölu, eftir að liðnir eru 6 mánuðir ársins 1951. Það er með þessari löggjöf verið að svíkja þetta loforð, og býst svo hæstv. ríkisstj. við, að öllu þessu sé tekið með þögn og þolinmæði af fólkinu í landinu? Ég held, að jafnglöggir og greindir menn og sitja í ríkisstj. muni gerla sjá, að varla er von á slíku. Nú mun hæstv. ríkisstj. líklega segja sem svo: „Að vísu ætluðum við að gera þetta og þess vegna lofuðum við þessu í góðri trú á, að ástandið gerði þetta mögulegt, en nú er málum þann veg háttað, að við getum ekki efnt þetta loforð, þar sem ástandið hefur versnað og áhrif gengislækkunarinnar hafa orðið önnur en gert var ráð fyrir, og þess vegna er það fjörráð við atvinnulífið í landinu að greiða hærri uppbætur en við höfum ákveðið.“ Ég tel það vera fullyrðingar út í loftið, sem ekki sé hægt að færa sönnur á, að íslenzkur atvinnurekstur, ef skynsamlega er rekinn og atheina ríkisvaldsins sé beitt til þess að láta ekki einstaklinga mata krókinn óhæfilega, geti ekki greitt verkamönnum hærri uppbætur með vaxandi dýrtíð. Getur hæstv. ríkisstj. búizt við því, þegar hún hvað eftir annað gerir ráðstafanir til þess að hækka verðlag í landinu og dýrtíðin vex hröðum skrefum, að það sé ein stétt í landinu, launafólkið, sem eigi möglunarlaust að taka á sig þennan þunga bagga? Ég hygg því, ef hæstv. ráðh., sem ég þekki að mörgu góðu, hugsuðu um þetta í ró og næði og létu ekki annars vegar binda sig við barnalegar og einstrengingslegar fræðisetningar, sem hafa þó sýnt sig að geta ekki staðizt, og ef ekki væru hins vegar öfl í landinu, er stæðu bak við hæstv. ríkisstj., sem segðu, að atvinnurekstur okkar þyldi ekki hærra kaupgjald en ríkisstj. vill ákveða, að hæstv. ráðh. muni komast að þeirri niðurstöðu, að það sé rangt og óréttmætt að neita fólkinu um þær kjarabætur, sem það þarf í sambandi við vaxandi dýrtíð. Ég er nokkurn veginn viss um það, þótt enn þá liggi ekki fyrir um það skýrslur, að aðgerðir hæstv. ríkisstj. í sambandi við bátaflotann muni verða til þess að hækka verulega dýrtíðina í landinu, og það mun koma fljótt á daginn. Ég er líka sannfærður um það fyrir mitt leyti, en að rökfæra það nánar gefst mér tækifæri síðar, að hinn skefjalausi liberalismi, sem stjórnarflokkarnir eru uppfullir af og hefur risið á ný í flestum löndum af meira afli en nokkru sinni fyrr, mun ekki færa fólkinu þá heill, sem forkólfar hennar vilja vera láta. Þegar þess er gætt, hvaða vernd er gegn beinum aðgerðum ríkisstj. í þessum efnum verða menn að athuga, að með samþykkt þessa frv. hefur hún kippt burt þeim einasta vonarneista sem menn gátu búizt við að halda í varðandi kyrrð á vinnumarkaðnum áríð 1951, þeim vonarneista, sem var í gengisskráningarl. og ég hef áður bent á, og ef hæstv. ríkisstj. gerir samtímis þessu ráðstafanir til þess að auka dýrtíðina í landinu, getur hún ekki með nokkurri skynsemi búizt við algerri kyrrð á vinnumarkaðnum í landinu, og þá er ekki hægt að áfellast verkalýðssamtökin. Hvað eftir annað er höggvið í þann sama knérunn og verkalýðnum ögrað beint eða óbeint með því, að ríkisvaldið segir við hann: „Þið hafið frjálsar hendur, þið getið hafið vinnudeilur og gert allt, sem þið viljið, til þess að fá kaup ykkar hækkað með frjálsum samtökum.“ Samtímis þessu er kippt burt fornu fyrirheiti um framtíðina varðandi lögákveðnar dýrtíðaruppbætur til launafólks í landinu. Er þetta skynsamlegt af hæstv. ríkisstj.? Ég hef ekki heyrt nein rök færð fyrir því, að það kollvarpaði atvinnulífinu í landinu, þótt verkamaðurinn fengi greitt kaup sitt í samræmi við dýrtíðina. Verkalýðurinn hefur sýnt mikla þolinmæði út af gengisskráningarlöggjöfinni. Það er nú komið á 11. mánuðinn síðan sú löggjöf var sett. Verkalýðurinn beið í 6 mánuði eftir nýrri dýrtíðaruppbót, þótt hann fyndi það á pyngju sinni dag frá degi, að það varð stöðugt örðugra að ná endum saman um launin miðað við verðlag á nauðsynjum. Hann beið þolinmóður eftir að fá þá dýrtíðaruppbót, sem gengisl. ákváðu honum um síðustu áramót, og ég skal ekkert fullyrða um það, hvort hann hefði beðið jafnþolinmóður í þessum efnum til miðs árs 1951. En fyrir þá, sem óska eftir því vegna alþjóðarhags, að ekki fari hér allt úr skorðum vegna látlausra vinnudeilna, þá er sýnilegt, að hér er ekki gerð tilraun til að skapa kyrrð á vinnumarkaðnum næstu 6 mánuði. Hæstv. ríkisstj. verður að taka afleiðingunum af aðgerðum sínum í þessum málum. Verkalýðurinn hefur orðið fyrir vonbrigðum af hálfu hæstv. ríkisstj. Fyrirheit, sem honum höfðu verið gefin, hafa ekki verið efnd, og þegar hann sér fram á, að fyrir aðgerðir ríkisstj. minnkar verðgildi peninga hans með hækkuðu verðlagi, án þess að hann fái hlutfallslegar launauppbætur, hver getur þá láð láglaunafólki, þótt það taki til sinna ráða til þess að bæta hag sinn? - Ég get svo sagt það að lokum, sem ég hef áður sagt í þessum sal, að það er ekki hægt til lengdar að stjórna gegn verkalýðnum. Það mun hæstv. ríkisstj. finna, eftir því sem lengra liður.



Herra forseti. Hæstv. ríkisstj. hefur lýst því yfir í sambandi við frv. það, sem hér er lagt fram, að það hafi verið meining hennar, þegar hún fékk samþ. frv. um breyt. á gengisskráningarl. í vetur, sem hún nú vill fá staðfestingu á, að binda verkalýðsfélögin þannig, að þeir samningar, sem fyrir hendi voru þá, gætu ekki öðlazt gildi. Það kom fram hjá hæstv. ríkisstj. þá, að með þeim breyt., sem hún lagði til að gera við gengisskráningarl., ætlaði hún að gera verkalýðnum bölvun. En nú uppgötvar hæstv. ríkisstj. og fleiri, að það megi skilja þær breyt., sem hún fékk fram, ef þær eru skoðaðar niður í kjölinn, þannig, að það sé raunar verið að gefa verkalýðnum meira frelsi og betri kjör en ætlazt var til, eða m.ö.o.: ríkisstj. ætlaði að gera verkalýðnum illt, en gerði honum óvart gott, og þess vegna kemur hún nú með þetta frv., því að það hafi aldrei verið meiningin að gera verkalýðnum gott. Hins vegar skuli það standa, að verkalýðnum sé frjálst að hefja vinnudeilur. Þetta ber greinilegan vott um afstöðu hæstv. ríkisstj. til verkalýðsins og vinnufriðarins í landinu. - Ég veit, að hæstv. ríkisstj. afsakar sig með því að segja, að stjórnarandstaðan hafi barizt gegn þessum till. hennar, sem hún bar fram í vetur, og það er rétt, að stjórnarandstaðan barðist gegn þeim tilgangi, sem ríkisstj. lagði í sínar till. Það er því rétt í þessu sambandi og ætti að geta orðið hæstv. ríkisstj. til varnaðar að rifja upp, hvernig hún fór að því að breyta l. í vetur. Hæstv. ríkisstj. lagði fram frv. sitt um breyt. á gengisskráningarl. o.fl. í október og var það 33. mál þingsins. Það var ein efnisgr. og fjallaði um, hvernig innheimta skyldi skatt samkv. 12. gr., og fór frv. þá gegnum d. með meðmælum fjhn. Var það einróma samþ. og hélt áfram til Ed. Fyrst við 2. umr. í Ed. kom fram brtt. um að bæta við nýrri gr. Sú brtt., sem var um breyt. á vísitöluuppbótinni, kom fyrst fram við 5. umr. á Alþingi, eða við 2. umr. í Ed. Þann sama dag voru umr. um þetta í Ed. og daginn eftir í Nd., en það var síðasti dagur þingsins fyrir jól, eða 18. des., þegar verið var að skella af öllum málum. Á sömu fundum var hækkaður söluskatturinn, eða eftir eina umr. í Ed. og eina í Nd. Ríkisstj. hafði þó tækifæri til að láta athuga málið ofan kjölinn, en leyfði það aldrei. Hér var komið í gegn lögum, sem svipta verkalýðinn réttindum. Við síðustu tvær umr. var frv. gerbreytt. Með öðrum orðum: Ríkisstj. breytti öllum þingsköpum við setningu þessara laga. Ákvæði fyrirskipa sex umr. í máli, þrjár umr. í hvorri deild. En ríkisstj. tekur upp við veigamikið mál að bera fram brtt. við síðustu umr. Það kann að koma í ljós seinna, að brtt. var ekki vel hugsuð, Nú kemur svo yfirlýsing frá ríkisstj., flutt af hæstv. forsrh., og brtt., sem felst í 1. gr. frv., um að taka af öll tvímæli um það, að verkalýðurinn eigi ekki að njóta þeirra réttinda, sem hann hefur samkvæmt samningum. Hæstv. ríkisstj. lýsir því yfir alveg ótvírætt, að vinnustöðvun sé velkomin, áður en laun hækki. Laun eiga ekki að hækka fyrr en búið er að knýja þau til hækkunar. Ekki með friðsamlegu móti, ekki með samningum. ekki með vinnufriði skal fást kauphækkun. Ef verkalýðurinn vill vinnustöðvun í landinu, ef hann vill láta vita af því, að fyrirtækin vinna ekki, nema verkalýðurinn vinni við þau, þá skal látið undan kaupkröfunum. Þetta segir ríkisstj., sem sjálf stuðlaði með afskiptum sínum af lagasmíðinni að togarastöðvuninni og bakaði þjóðinni 70 milljóna tjón. Togarastöðvunin hefði ekki orðið, ef ríkisstj. og flokkar hennar hefðu samþ. lög um hvíldartíma á togurum, lög, sem lágu fyrir á Alþingi og sjómenn knúðu fram. Og stöðvunin hefði ekki orðið, ef ekki hefði verið lagður skattur á togaraeigendur, sem hæstv. ríkisstj. gaf nú eftir. Með öðrum orðum olli hæstv. ríkisstj. því, að togarastöðvunin var í marga mánuði og hafði í för með sér um 70 milljóna tjón. Þetta er ríkisstj., sem upplýsir, að hún óski eftir fleiri þess háttar stöðvunum, aðeins fái verkalýðurinn alls ekki bætt kjör sín nema með vinnustöðvun. Það er hæstv. ríkisstj. að kenna, að framleiðsla á freðfiski hefur minnkað, og veldur það tjóni, sem nemur yfir 150 milljónir alls. Hún hefur sýnt algert getuleysi til að koma atvinnulífinu af stað. Hún hefur allan janúarmánuð, þegar beztu gæftir eru, séð til þess, að allur vélbátaflotinn er í höfn, sem veldur 20–30 milljóna tjóni. En hún er ekki ánægð, henni finnst ekki nóg komið, finnst þessi stöðvun aðeins smáræði, sem megi endurtaka sig. Það er furðuleg afstaða til framleiðslumálanna í landinu, sem þessi ríkisstjórn hefur sýnt. Enn þá einkennilegri eru, þegar athuguð eru, afskipti hennar af verkalýðsmálum, en ríkisstjórnin segist bera hag verkalýðsins fyrir brjósti. Gerð var samþykkt um, að verkalýðurinn krefðist þess, að kaupgjald væri greitt með fullri vísitölu og það bætt upp, sem hann var rændur s.l. ár. Þetta var einróma samþ. á Alþýðusambandsþingi. Hverju svarar ríkisstj. þessum kröfum Alþýðusambandsins? Jú, með því að segja við verkalýðinn: „Þú skalt ekki fá uppbæturnar, heldur skal tekið af þér það, sem var ákveðið í gengislækkunarlögunum.“ Hinn 18. des. s.l. hjó ríkisstj. óvart fjötrana, sem hún ætlaði að herða. En fyrir viku síðan fóru fram kosningar í Dagsbrún. Flokkur hæstv. forsrh. þóttist taka þátt í þeim kosningum, og Tíminn birti B-lista og stefnuskrá hans, sem stjórnin stæði að. Er b-liður 1. gr. á þessa leið: „Verkamenn fái áfram fulla greiðslu á vísitölu.“ Full greiðsla á vísitölunni er það, sem flokkar ríkisstj. lýsa yfir sem sinni stefnu, þegar þeir senda fulltrúa í verkalýðsfélögin. En þegar þeir hafa óvart höggvið á vísitölufjötrana, bregður þeim við, og þá á að fjötra verkalýðinn aftur. Betur er ekki hægt að lýsa vesaldómi og aumingjaskap þessara manna, sem ekki geta reitt upp sverð án þess að höggva óvart högg, sem þeir ætla ekki að höggva. Ég held, að þessari ríkisstj. væri sæmra að láta nú þar við sitja og verkalýðurinn fengi þessa litlu uppbót, og freista þannig, hvort vinnufriður geti ekki haldizt í landinu. - Þetta gerir hún ekki, heldur reynir að bera í bætifláka fyrir þetta frv. og segir, að verkalýðurinn sé engu bættari, þó að hann fái kauphækkun. Það er hrein villukenning, að kjör verkalýðsins batni ekki við kauphækkun. Hitt er annað, að ríkisstj. getur stuðlað að því, að verð hækki á öllum vörum. Það er hægt með lækkun gengis og hækkun vöru. Það er hægt að ræna verkalýðinn ávöxtum kauphækkunar með gengislækkun. Það situr ekki á þeirri ríkisstj., sem hefur prédikað, að það þurfi að stöðva dýrtíðina. Hvað hefur gerzt síðan Framsókn kom í stjórn, sem básúnaði, að það þyrfti að stöðva dýrtíðina? Framsókn hefur verið í ríkisstj. samfleytt á fjórða ár, og afleiðingin er sú, að dýrtíðin hefur aldrei vaxið eins og fyrir beint tilstilli þessa ráðandi flokks. Framsókn hefur sýnt í ríkisstj., hver vildi stöðvun dýrtíðarinnar, hún hefur sýnt, að krónan hefur hrapað allan tímann, hefur sýnt, að eftir að verkalýðurinn hætti að hækka sitt kaup, hefur Framsókn reynt að rýra krónuna, sem verkalýðurinn fengi. Dýrtíðin hefur aldrei vaxið eins og síðan Framsókn tók að marka stjórnarstefnuna í dýrtíðarmálum. Ríkisstj. hefur svikizt um að stöðva dýrtíðina, svikizt um að hækka krónuna. Þegar þannig er farið að, á verkalýðurinn ekki annars úrkosti en tryggja sér fleiri krónur. Og hitt er annað, að verkalýðurinn hefur ýmis ráð til að hafa hemil á dýrtíðinni. Hvað hefur sá flokkur, sem kennir sig við samvinnufrelsi, gert til að berjast á móti dýrtíðinni? Hann hefur svipt neytendafélögin síðasta rétti sínum. Hann hefur tekið gjaldeyrisleyfin af kaupfélögunum og afhent heildsalaklíkunum. Hann hefur svikið allt, sem hann lofaði. Hv. stjórnarflokkar hafa ekki látið sér nægja að auka dýrtíðina í landinu. Þeir lofuðu öðru, þegar þeir heimtuðu fórnirnar. Þeir lofuðu, að ef verkalýðurinn vildi bíða þolinmóður í 6 mánuði, mundi hann sjá ávextina koma til sín. Og verkalýðurinn beið og lét ávextina koma í ljós. Hann beið til að vita, hvort það væri rétt, sem hagfræðingar Ameríkana og ríkisstj. sögðu, að gengislækkunin hefði ekki í för með sér nema 11–13% skerðingu. Hann beið og sá, að hún var orðin 23% . Ríkisstj. lofaði að tryggja honum atvinnu. Hvernig er farið með þau loforð? Hún hefur svikið þau og dregið úr atvinnu ílandinu. Hún hefur ekki aðeins rýrt gildi krónunnar, heldur einnig látið krónurnar verða færri, af því að vinnudagar falla niður. Það er neyðarástand í landinu, og það hefur komið í ljós, að atvinnuleysi hefur verið leitt yfir landið. Það hefur verið farið fram á, að fólkið fái að basla upp á eigin spýtur, en ríkisstj. segir nei. Þegar fólki dettur í hug að sjá um sig sjálft, þá er sagt nei. Það á ekki að lina á neinum einokunarfjötrum. Fólkinu er bannað að bjarga sér sjálft. Útvegurinn skal stöðvaður allan janúarmánuð. Sama ríkisstj. sem eykur dýrtíðina með aðgerðum Alþingis hindrar fólk í að vinna, bannar því að bjarga sér, hún herðir einokunarfjötrana, sem eru sárari en þeir dönsku. Menn hafa ekki frelsi til að byggja sér kofa. Þannig svíkur ríkisstj. hvert einasta atriði í því, sem hún lofaði, þegar hún heimtaði fórnirnar af fólkinu. Hún hefur ekki aðeins svikið að stöðva dýrtíðina, svikið að auka atvinnuna. heldur gerir hún nú ráðstafanir til að auka atvinnuleysið. Af hverju er nú þetta? Þessi ríkisstj. vill hafa atvinnuleysi í landinu. Af hverju? Af því að hún treystir því, að ef hún hafi nóg atvinnuleysi í landinu, geti hún brotið verkalýðinn á bak aftur. Hann skal ekki hafa tækifæri til að hækka sitt kaup. Hann verður að fara út í vinnudeilu til þess. Hún skapar vísvitandi atvinnuleysi til þess að hafa svipuna á verkalýðnum og halda kaupinu niðri. Þess vegna segir ríkisstj. svo kotroskin: „Farið út í vinnudeilur, það er guðvelkomið. Við sviptum ykkur ekki rétti.“ Hún þykist örugg, meðan hún hefur vald til að skapa atvinnuleysi. Það er ekki ófróðlegt að athuga, að ríkisstj. stendur líklega ekki ein að þessu. Talað er um miklar framkvæmdir, Sogs- og Laxárvirkjanirnar. Ríkisstj. er furðu róleg í sambandi við þessar virkjanir. Vitanlega er það fé, sem notað er hér innanlands, úr sjóði þeim, sem geymdur er í Landsbanka Íslands. En ríkisstj. þarf sérstakt leyfi frá Washington til að nota það og lagafrv. á Alþingi. En ekki hefur verið komið fram með þetta lagafrv. Það er vitað, að skilyrði fyrir því, að nota megi sjóðinn, er, að það haldist efnahagslegt jafnvægi í landinu. Hvað merkir efnahagslegt jafnvægi? Það þýðir; að haldið sé við svo miklu atvinnuleysi, að ríkisstj. geti framkvæmt kaupkúgunarlög sín. Þetta skilyrði er sett af útlendum stjórnarvöldum, og þess vegna er hæstv. ríkisstj. og þeir flokkar, sem að henni standa, svo viðkvæm fyrir því, ef verkalýðurinn fengi ofurlítið af þeirri hækkun, sem honum ber. Hitt er rangt, að verkalýðurinn geti ekki bætt sín kjör. Það er hægt að breyta hlutfallinu milli þess, sem fer til stóreignamannanna annars vegar og verkalýðsins hins vegar. Þjóðartekjurnar eru nú orðnar svo miklar, 1100 –1200 millj. kr., að meðaltekjur hverrar 5 manna fjölskyldu ættu að vera um 40 þús. kr. á ári. Verkalýðurinn getur, án þess að það valdi nokkurri verðbólgu, bætt sín kjör á kostnað yfirstéttanna í landinu, en þetta vill hæstv. ríkisstj. ekki. En ég vil lýsa því yfir, að ég álít, að það hefði verið viðkunnanlegra fyrir hæstv. ríkisstj. að láta sitja við orðinn hlut, eftir það sem gerðist 18. des. s.l., þegar ríkisstj. ætlaði, eins og svo oft áður, að gera illt, en varð það óviljandi á, að gera gott, og bíta í það súra epli, að verkalýðurinn fái þær smávægilegu kjarabætur, sem felast í l. frá 18. des. Hæstv. forsrh. láðist, ég býst við af misgáningi, að leggja til, að málinu yrði vísað til hv. fjhn. Eftir þá reynslu, sem fengizt hefur á l. frá 18. des., býst ég við, að hæstv. ríkisstj. sjái, að hyggilegra sé að athuga málið í n., en lögfesta það ekki í slíku flaustri sem þá.



Herra forseti. Það mun nú kannske ekki þýða mikið að halda langa ræðu um þetta mál, því að það lítur út fyrir, að stjórnarflokkarnir séu ákveðnir í að afgreiða þetta mál og breyta engu. En mér fannst ég ekki geta látið þetta mál fara fram hjá mér án þess að gera dálitla athugasemd við afgreiðslu þess. Ég er hissa á, að ekki var hafður sami háttur á þessu máli og venjulegt er um slík mál, að láta félagsdóm dæma í málinu, en láta það ekki koma fyrir þingið, og hlýtur annað að liggja til grundvallar en sést á þessu frv. Árið 1948, þegar vísitalan var bundin, - hún var bundin frá 1. jan., - hafði sá háttur verið á hafður að reikna vísitöluna út eftir á og greiða laun með vísitölu næsta mánaðar á undan, þannig að launþegar væru búnir að vinna fyrir desembervísitölunni, en hún skyldi ekki greiðast fyrr en í janúar. Öllum opinberum starfsmönnum var greidd þessi vísitala, en verkamönnum neitað um það. Þá var ekki farið með það mál í þingið, heldur var það lagt í félagsdóm, og hann dæmdi, að verkalýðurinn ætti ekki rétt á þessu kaupi, sem hann þó var búinn að vinna fyrir, en ekki skyldi borgast fyrr en í janúar. Ég skal ekki um það segja, hvers vegna þetta er ekki haft svona nú, en viðvíkjandi því, sem búið er að taka hér fram áður, þegar rakinn var gangur gengislækkunarlaganna, þá var í öllum umræðum sagt, að séð yrði fyrir því, að launþegarnir fengju sitt. Sú saga er kunn, sem rakin var allýtarlega hér áðan, hvernig reynt var að hlaupast burt frá þessu loforði með brbl., sem tvisvar voru gefin út, og með breyt., sem gerð var í vetur, þegar ríkisstj. var búin að sjá, hve erfiðlega gengi að svíkja loforð sín. Þá var vísitalan komin upp í 123 stig, en þegar gengislækkunarlögin voru samþykkt, var sagt, að hún mundi hæst verða 118, en sú hækkun, sem orðið hefur frá samþykkt gengislækkunarlaganna og til áramóta, er þó smáræði hjá því, sem yrði í júlí í sumar. Svona hækkar allt áfram þrátt fyrir allar aðgerðir ríkisstj. Björgun bátaflotans og allar aðrar bjarganir ríkisstj. bæta aðeins við hækkun dýrtíðarinnar, og hún er þegar orðin svo tilfinnanleg, að ég efast um, að ríkisstj. geri sér grein fyrir því. Þá er um að gera að binda kaupið. Viðvíkjandi þessu frv. er það 1. gr., sem binda skal verkalýðinn, og við, sem unnið höfum fyrir verkalýðinn, erum glöggir á, að ekki hefði verið komið fram á þingi með frv., ef annað lægi ekki á bak við, en af hvaða ástæðum er það þá? Það er vegna þess, að sama krafan er komin frá landbúnaðinum, og mér finnst það dálítið undarlegt, að Framsfl. skuli taka það að sér að ganga á rétt bænda, það er nýtt fyrirbæri, sem gæti orðið dálítið erfitt að eiga við, vegna þess að bændur eiga betri aðstöðu pólitískt en verkamenn, því að hafi verið erfitt fyrir verkalýðinn áður að ná rétti sínum, þá hefur það þó aldrei verið erfiðara en nú, meðan stjórnin verndar atvinnurekendur og er alger málsvari þeirra á kostnað verkalýðsins. Þessar aðferðir eru slíkar, eins og hv. 2. þm. Reykv. gat um viðvíkjandi kosningunum í verkalýðsfélögunum, að útsendarar þessara manna komu og létu uppi prógram um, hvað á að gera, ef þeir nái kosningu. Þessir menn koma og segja: Þið hafið verið sviknir, og þið eruð ekki nógu harðir, - en segjast ætla að bæta verkalýðnum það upp. Það fer ekki hjá því, að manni þyki þetta dálítið undarlegt, þegar vitað er, að þessir menn hafa, í hvert skipti sem verkalýðurinn hefur lent í deilum, verið í hópi þeirra 500–700 manna, sem greiða atkvæði á móti verkföllum, enda er verkalýðurinn ekki trúaður á, að þetta verði sterkt baráttulið í hagsmunabaráttu fyrir verkalýðinn. Svo kemur þessi gamla klausa, sem alltaf hefur fylgt verkalýðnum, frá þeim, sem alltaf hafa verið á móti öllum kjarabótum honum til handa, að allar þessar kjarabætur séu að setja þjóðfélagið á höfuðið, sem sagt þjóðfélagið geti ekki látið verkalýðnum í té sæmileg lífskjör. Það eru verkamenn, sem eiga að svelta, og það enda þótt það séu þeir, sem öll þróun þjóðfélagsins byggist á. Og ef þeir hafa sæmileg lífskjör, er rokið upp og byrjað að gera gengislækkun og svo áfram. Ofan á þetta færir ríkisstj. verkalýðnum atvinnuleysi. Það hefði verið gaman fyrir hana að standa uppí í Hverfisgötu í gær og sjá fólkið streyma til atvinnuleysisskráningar. Þá hefði hún getað séð árangur verka sinna. Nei, það er alveg klárt mál, að þetta er beinlínis ögrun við verkalýðinn og þessir menn hljóta að sjá, að verkalýðurinn getur ekki annað en risið upp gegn þessum þrælalögum. Eitt er víst og það er alveg hægt að slá því föstu, að verkalýðurinn lætur þetta ekki afskiptalaust. Það er ekki hægt að bjóða neinum manni svona aðfarir hvað eftir annað, eins og gert er nú. Af þessu öllu leiðir, að ekki er um frið að ræða. Hitt er annað mál, að ástæða hefði verið til þess fyrir verkalýðinn að rjúka upp miklu fyrr, en það er nú einu sinni svo, að þegar mest er þörf á baráttu fyrir verkalýðinn, þá er hann verst undir hana búinn. En þegar þeir svelta hvort sem er hálfu hungri, þá geta þeir það alveg eins í verkfalli eins og í atvinnuleysi, þá er þeim orðið sama, hvort er verkfall eða ekki verkfall, og þá verður erfitt að ráða fram úr, þegar ríkisstj. er einu sinni búin að særa verkalýðinn af stað, búin að neyða hann út í kjarabaráttu, þegar ekki er bara deilt um mat, heldur beinlínis um líf fjölskyldna þeirra. j þessa aðstöðu er ríkisstj. að koma verkalýðnum með aðgerðum sínum. Eins og ég tók fram í upphafi, þá þýðir víst ekki að hafa um þetta mörg orð, en ég vara ríkisstj. og aðra, sem að henni standa, við því ástandi, sem hún er að skapa með samþykkt þessa frv.