Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Sjútvn. hefur haft mál þetta til athugunar og rætt það á tveim fundum sínum. Eins og fram kemur í nál., náðist ekki samkomulag innan n. um afgreiðslu þess, og segja má, að n. sé þríklofin í málinu. 1. minni hl. sjútvn., Gils Guðmundsson, leggur til, að frv. verði fellt, 2. minni hl., Helgi Bergs og Ólafur Jóhannesson, segir, að að svo vöxnu máli sjái þeir ekki ástæðu til þess að leggjast gegn frv., en muni ekki heldur ljá því stuðning sinn. Meiri hl. n. leggur hins vegar til. að frv. verði samþ. með nokkrum breytingum, sem fluttar eru á sérstöku þskj. Frv. það, sem hér um ræðir, er í beinu sambandi við þá fiskverðssamninga, sem gerðir voru þann 6. jan. s.l. af yfirnefnd verðlagsráðsins. Var þá með því reiknað, að um 4% af heildarhækkuninni næðust með þeim breytingum, sem í frv. þessu er lagt til að gerðar verði á útflutningsgjöldum af sjávarafurðum. Undir athugun sinni á málinu leitaði n. margvíslegra upplýsinga hjá forstöðumanni Efnahagsstofnunar ríkisins, Jónasi Haralz, en hann skipaði, svo sem kunnugt er, sæti formanns í yfirnefnd. Þá átti n. einnig, svo sem fram kemur í nál., viðræður við ýmsa aðra aðila, sem hér áttu hlut að máli, og leitaði álits þeirra á frv. Það kom skýrt fram í þeim umr., að allir töldu þeir, að í grundvallaratriðum væri efni þessa frv. í fullu samræmi við þá samþykkt. sem n. gerði varðandi fyrirhugaðar breytingar á útflutningsgjaldinu og ætlað var að stæði undir 4% af þeirri hækkun, sem átti sér stað á fiskverðinu. Þó að svo vilji til að þessu sinni, að umræddar breytingar á útflutningsgjaldinu verði til þess að brúa það bil, sem vantaði á, að nauðsynleg verðhækkun gæti átt sér stað, er hér að öðru leyti um hagsmunamál að ræða, sem lengi hefur verið barizt fyrir af fiskframleiðendum. Það mun upphaflega hafa verið ætlun n. að breyta útflutningsgjaldinu algerlega í magngjald í stað þess verðmætisgjalds, sem verið hefur í öllum tilfellum til þessa. Í aths. við frv. segir hins vegar, að við nánari athugun hafi ekki þótt hagkvæmt að láta magngjald gilda um allar vörur og því sé lagt til, að það gildi aðeins um freðfiskflök, saltfisk og skreið, en verðmætisgjald verði eftir sem áður á öllum öðrum vörum sjávarútvegsins, en þó jafnframt ákveðið þannig, að það verði svipað að upphæð og magngjaldið hefði orðið, með tilliti til þeirra hugmynda, sem yfirnefnd reiknaði með, þegar hún gekk frá sínu samkomulagi um fiskverðið. Í þeim tilfellum, sem verðmætisgjald helzt áfram, er lagt til, að það haldist óbreytt frá því, sem nú er, nema á síldarmjöli og síldarlýsi. Þar hækkar prósentan um 2% og verður 8% í stað 6. Sú tilfærsla, sem með þessum hætti á sér stað milli bolfisk- og síldarafurða, er áætlað að muni nema um 40 millj. kr. Það, sem fiskframleiðendur hafa fært fram sem rök fyrir máli sínu eða kröfum um þessa breytingu á útflutningsgjaldinu, er sú staðreynd, að eftir því sem þeir hafa lagt í meiri kostnað við að vinna vöruna og með því hækka útflutningsverðmæti, hafi jafnhliða með því fyrirkomulagi, sem nú á sér stað, hækkað í krónutölu útflutningsgjaldið á hverja magneiningu, með þeim afleiðingum, að það hefur leitt til þess, að dregið hefur úr áhuga framleiðenda á að leggja í þann kostnað, sem þessu er samfara. Hér er því um skatt að ræða, sem getur haft óholl áhrif á nauðsynlega verðmætasköpun þjóðarinnar. Hin einhæfa útflutningsframleiðsla Íslendinga, sem er enn í dag að mestu leyti borin uppi af sjávarútvegi, hefur oft skapað erfiðleikatíma í efnahagslífi þjóðarinnar. Þegar aflabrest hefur borið að höndum, hefur það venjulega leitt til þess, að útflutningsverðmætið hefur minnkað í krónutölu í svipuðum hlutföllum og kg hefur fækkað. Það er álit margra, að þessu þurfi ekki að vera þannig farið. Með aukinni vinnslu innanlands á þessu góða hráefni mætti stórauka útflutningsverðmætið, þó að ekki ætti sér stað nokkur aukning í aflamagni. En þegar svo er komið, eins og nú er að heyra á okkar fiskifræðingum og ekki síður þeim erlendu, sem hér fylgjast með, að fiskistofninn fari frekar minnkandi heldur en hitt, er kominn tími til, að við Íslendingar athugum frekar en orðið er alla þá möguleika, sem tök eru á til að efla fiskiðnaðinn og skapa honum starfsskilyrði á traustum grundvelli. Auk þess sem þetta frv. felur það í sér að ákveða eitt og sama gjald á hvert útflutningstonn, sem breytist ekki, þótt verðmæti aukist, eru einnig í frv., 5. tölul. 2. gr., ákvæði, sem létta að öllu leyti útflutningsgjöldum af niðursoðnum og niðurlögðum sjávarafurðum. Þær breytingar á útflutningsgjöldum, sem frv. þetta felur í sér, skerða ekki heildartekjur, sem af útflutningsgjaldinu hafa verið, heldur er aðeins um tilfærslu að ræða og fyrirkomulagsbreytingu, eins og ég þegar hef getið um. Í þessu sambandi er ekki óeðlilegt, að um það sé spurt, hvort sú atvinnugrein, sem ætlað er að auknar verði álögur á, sé fær um að taka þær á sig og sú breyt., sem hér er gerð, sé að öðru leyti sanngjörn. Eins og sjá má af 3. gr. frv., renna allar tekjur, sem til falla af útflutningsgjaldinu, á einn eða annan hátt aftur til sjávarútvegsins. Stærsti hlutinn eða 73.4% fer til greiðslu á vátryggingagjöldum fiskiskipa, en þar næst kemur svo framlag til fiskveiðasjóðs, 7.2%, og til fiskimálasjóðs 5.9%. Ég tel, að með þeirri þróun, sem nú á sér stað og hefur verið hin síðari ár um uppbyggingu fiskiskipaflotans, þar sem allt hnígur í þá átt að miða stærð fiskiskipanna við það, að þau geti stundað síldveiðar á djúpmiðum fjarri ströndum, hljóti að leiða til þess, að stærsti hlutinn af því fjármagni, sem fiskveiðasjóður hefur til ráðstöfunar, fari til byggingar slíkra fiskiskipa. Það má því segja, að ekki sé óeðlilegt, að hlutur þeirra í útflutningsgjaldinu sé aukinn frá því, sem nú á sér stað. Að öðru leyti er á það að líta, að langstærstur hluti síldveiðiflotans stundar einnig þorskveiðar á vetrarvertíð, og kemur þessi breyting þeim einnig til góða við þær veiðar með hækkuðu fiskverði. Hitt er svo rétt að viðurkenna, að skammt er til baka til þess tíma, að síldveiðar voru atvinnugrein, sem ekki var aflögufær. Þá var talið óhjákvæmilegt að gera sérstakar ráðstafanir til þess að hlaupa undir bagga með þeim atvinnuvegi. Í dag vitum við hins vegar, að það, sem hér gerir gæfumuninn, er fyrst og fremst hin bætta aðstaða, stærri og betri skip, útbúin fullkomnustu tækjum og tækni, sem Íslendingar eru í fremstu röð þjóða með að hagnýta og taka í sína þjónustu. Sú breyting er gerð með frv. þessu varðandi greiðslu útflutningsgjalds, að það gjald fellur nú allt í einu, um leið og útflutningsskjöl eru afgreidd. En áður var heimilað að greiða 1/3 hluta við afhendingu skjala, en 2/3 við gjaldeyrisskil. Í umr., sem n. átti við útflytjendur varðandi þetta atriði, kom það fram, að þeir höfðu sjálfir óskað eftir þessari breytingu og töldu hana hagstæða og spara þeim mikla vinnu. Þá vil ég með nokkrum orðum að lokum víkja að þeim brtt., sem meiri hl. n. flytur. Það er fyrst brtt. við 5. gr. Með henni er kveðið skýrt á um það, hvaða vörur og í hvers konar pakkningum þær skuli vera, til þess að þær falli undir þessa grein, sem allt útflutningsgjald er fellt niður af. Með þessu kemur skýrt fram, sem ætlað er, að saltsíld falli ekki undir þennan flokk, hvernig sem henni er pakkað, en hins vegar opnaðir möguleikar fyrir stærri pakkningum en 10 kg, ef um niðurlagningu síldar er að ræða eða aðra slíka vöru, sem hagstætt væri að selja í stærri pakkningum en þar um getur. Samkv. 2. brtt. er lagt til, að fellt verði niður í 4. tölul. 3. gr. orðið „byggingar“ og verði: til rannsóknastofnana sjávarútvegsins. Með þessu móti verður rýmri heimild til ráðstöfunar fyrir rannsóknastofnanirnar að ráðstafa fjárupphæðinni í aðrar þarfir þeirra, ef það verður talið nauðsynlegt. Samkv. 3. till. er lagt til, að orðin „nema annað sannist“ verði felld niður. Það var talið óþarft og því lagt til, að þessi orð verði felld niður úr frv. Næstu tvær till. eru til frekari skýringar um framkvæmd l., og verður upptalning á þeim skjölum, sem lögð eru til tollstjóra í sambandi við útflutninginn, tæmandi eins og hér er lagt til. Þá er loks samkv. 6. till. lagt til, að sett verði almennt reglugerðarákvæði í l., sem heimili ráðh. að setja með reglugerð frekari fyrirmæli um framkvæmd laganna. Herra forseti. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að orðlengja frekar um þetta frv. að sinni, en legg til, að það verði samþ. með þeim breyt., sem meiri hl. n. leggur til, og málinu verði síðan að lokinni þessari umr. vísað til 3. umr.



Herra forseti. Við 1. umr. þessa máls ræddi ég nokkuð ákveðnar forsendur frv. og þá sérstaklega afkomu frystihúsanna, þeirrar greinar sjávarútvegsins, sem ætlunin er að veita stuðning samkv. þessu frv. Ég skal ekki endurtaka neitt af því, sem ég sagði þá, og þeim mun siður þar sem þetta atriði ræður í rauninni ekki afstöðu minni til þessa máls. Ég mundi vera andvígur þeirri lausn, sem lögð er til í þessu frv., enda þótt ég teldi það fullsannað, að frystihúsin gætu ekki risið undir þeirri hækkun á ferskum fiski, sem var ákveðin nú í janúarbyrjun. Ástæðan til þess, að ég er andvígur þeirri lausn, sem hér er lögð til, er fyrst og fremst sú, að ég tel aðferðina bæði óeðlilega og óheppilega, þá aðferð yfir höfuð að skattleggja beint eina framleiðslugrein til að standa undir rekstri annarrar. Fyrir mér er þetta aðalatriði málsins. Það er þess vegna fyrst og fremst, sem ég er andvígur frv. Hitt vil ég svo aðeins ítreka með fáeinum orðum, að ég tel það engan veginn sannað, að frystihúsaiðnaðurinn geti ekki á þessu ári staðið undir þeirri 17% hækkun á ferskfiski, sem ákveðin var nú um áramótin. Það er í því sambandi aðelns rétt að minna á, að það er staðreynd, að frystihúsin hafa almennt haft dágóðan hagnað árin 1964 og 1965. Það er enn fremur staðreynd, að á afurðum þessarar framleiðslugreinar hefur orðið mjög veruleg verðhækkun á erlendum mörkuðum undanfarin ár og þó allra mest á árunum 1964 og 1965, og hélt sú hækkun áfram síðari hluta árs 1965. Það má að sjálfsögðu segja og það með réttu, að enginn geti fullyrt, að þessi þróun haldi áfram, það sé ekki hægt að segja neitt ákveðið um það, og það er vitanlega rétt. Hins vegar eru líkurnar verulegar, sem betur fer, til þess að þessi þróun haldi eitthvað áfram og það jafnvel lengi enn, hvort sem þar verður um jafnmikla aukningu á verðmæti að ræða og verið hefur síðustu tvö árin. Það er erfitt að spá um það. Hins vegar er það vitað mál, að fiskur er almennt talað viðurkenndur sem mjög holl og góð fæða, og fiskur og fiskafurðir eru einmitt sú fæðan, sem meira en helmingur mannkynsins, sem er vannærður, þyrfti í miklu meiri mæli en um er að ræða á að halda, og þess vegna má vissulega gera ráð fyrir því, að eftirspurn eftir fiskafurðum yfirleitt fari vaxandi, en ekki minnkandi á komandi árum, eins og hún hefur gert undanfarin ár. En sem sagt, þá ætla ég ekki að gera þetta að aðalatriði þess, sem ég segi hér, hvort hraðfrystihúsin kynnu að hafa getað tekið á sig ferskfiskverðshækkunina alla eða ekki, heldur þá aðferð, sem lagt er til með þessu frv. að viðhafa til stuðnings við þessa iðngrein. Ég tel aðferðina, eins og ég áðan sagði, mjög vafasama og raunar ákaflega varhugaverða og það af ýmsum ástæðum. Ég skal nú færa fyrir þessu nokkur rök. Fyrst vil ég nefna það, að bein yfirfærsla fjármagns frá einni atvinnugrein til annarrar, jafnvel frá einum þætti sömu atvinnugreinar til annars þáttar hennar, hlýtur jafnan að vera mjög verulegum vandkvæðum bundin og er líkleg til þess að valda ýmiss konar ókyrrð og truflunum og jafnvel hreinum vandræðum. Við gætum sett upp ýmis dæmi um það, hvernig hliðstæðar aðgerðir og sú, sem hér er lögð til, kunni að verka. Ég skal aðeins taka eitt dæmi af hraðfrystihúsaiðnaðinum sjálfum. Það er ómótmælanlegt, að mörg stærstu frystihúsin, þau sem hafa skapað sér hagkvæmasta aðstöðu, þau sem hafa mest og bezt hráefnið, þessi frystihús hafa skilað undanfarin ár verulegum ágóða og sum jafnvel umtalsverðum gróða, á sama tíma sem önnur hraðfrystihús, t.d. flestöll húsin á Norðvesturlandi, þ.e.a.s. minni frystihús og vanbúnari og hús, sem eiga oft við mikinn hráefnisskort að stríða, þessi hús eru sannanlega rekin með tapi, og þau hafa jafnvel verið rekin með tapi ár eftir ár. Engum hefur þó enn þá dottið í hug að skattleggja beinlínis betur stæðu frystihúsin til hagsbóta fyrir þau, sem hafa verri aðstöðu. Ég tel, að slíkt væri ekki heldur skynsamlegt eða heppilegt, og þó væri það sízt fráleitara en sú skattlagning, sem hér á að leggja á síldveiðiflotann til stuðnings við frystihúsaiðnaðinn. Skoðun mín er sú, að þegar einhver mikilvæg framleiðslugrein þarf á fjárhagslegum stuðningi að halda sannanlega, sé um að ræða þjóðfélagslegt vandamál, sem snertir ekki aðeins þessa atvinnugrein, heldur þegnana yfirleitt og þjóðfélagið sem heild, og það eigi að leysa vanda þessarar atvinnugreinar samkv. því, eins og gert hefur verið í fjölmörgum tilfellum. Þá skeður það einfaldlega, að ríkisvaldið aflar fjár að þeim almennu skattheimtuleiðum, sem það getur gripið til og hefur gripið til, eða þá með lánastarfsemi eða annarri fyrirgreiðslu, sem getur komið þeirri atvinnugrein, sem í vanda er stödd, til góða. Á svipaðan hátt tel ég, að ætti að leysa þann vanda, sem hér kynni að vera fyrir hendi, að því er snertir hraðfrystihúsin í sambandi við það fiskverð, sem nú hefur verið ákveðið. Ég ætla ekki að fara langt út í þá sálma, hversu raunhæft og eðlilegt það er að gera hinn svonefnda síldveiðigróða að sérstökum skattstofni fyrir annan þátt atvinnurekstrar í landinu. En það hlýtur þó að skipta máli í þessu sambandi, hvort hér er um að ræða atvinnugrein, sem hefur verið og ætla má að muni verða mikill gróðavegur yfirleitt, a.m.k. í náinni framtíð. Það er rétt, að heildarafli á síldveiðum hefur verið mikill og mjög mikill s.l. 2-3 ár. En menn ættu nú tæplega að vera búnir að gleyma því, að áður hafði verið nær tveggja áratuga síldarleysi og á þeim tímum höfðu tekjur síldveiðisjómanna verið með fádæmum rýrar og útgerðarmenn síldveiðiskipa í endalausu basli, enda þurfti hvað eftir annað að fá aðstoð, til þess að útgerðin gæti haldið áfram. Er nú líklegt, að sú gífurlega síldveiði, sú metsíldveiði, sem verið hefur s.l. 2 ár, haldist lengi? Það er engin leið að spá um þetta. Sem betur fer hefur tæknin breytzt mjög til bóta og möguleikarnir til að sækja á ýmis fjarlægari mið en áður hafa vaxið. En þó verðum við að hlusta á þau orð fiskifræðinga, sem segja, að í síldveiðum hljóti alltaf að verða mjög miklar sveiflur. Þeir benda á það, að íslenzki síldarstofninn sé nú í lágmarki og ógerlegt að segja um það, hvenær hann nær sér aftur verulega á strik, þó að það sé vonandi, að ekki verði þess langt að bíða, en tæplega verður það þó fyrr en eftir nokkur ár. Norski síldarstofninn svonefndi, þ.e.a.s. sá síldarstofn, sem m.a. hefur verið veiddur út af Austfjörðum undanfarin ár, hefur verið í hámarki, að því er fiskifræðingar segja, og það má væntanlega gera sér vonir um, að árið í ár verði hann enn nálægt þessu hámarki. En þeir spá því, að þessi stofn fari minnkandi úr því, þangað til nýir og sterkir árgangar kunna að koma í gagnið, en á því getur, eins og dæmin sanna, verið allveruleg bið. Þetta eru að vísu allt spádómar um óorðna hluti. En þeir byggjast þó á ýmsum líkum, og það, sem styður þá, er það, sem áður hefur skeð í þessum efnum. Síldveiðar eru, eins og ég hef áður lagt nokkra áherzlu á, einhver óöruggasti atvinnuvegur okkar, eins og þær hafa verið stundaðar fram til þessa, þó að þess megi vænta, að með því móti smám saman að þurfa ekki að leggja eins mikið upp úr hinu gífurlega magni, en auka verðmætið að sama skapi, megi draga verulega úr þessum sveiflum og gera síldveiðarnar miklu öruggari en þær hafa verið og eru í dag. En áður en það er orðið, hlýtur að líða nokkur tími, og þarf að gera ýmislegt, til þess að það geti orðið. En nú er a.m.k. stundum látið í það skína, að undanfarin 2-3 ár hafi þó a.m.k. flestir eða allir grætt og það stórlega, sem á síldveiðum hafa verið eða við síldarútgerð fengizt. Þarna skýtur þó að ýmsu leyti mjög skökku við. Rétt er það, að margir hafa grætt í sambandi við síldveiðar og síldariðnað á undanförnum 2-3 árum. Síldarverksmiðjurnar hafa grætt allverulega. Síldarsaltendur hafa grætt, að því er manni skilst, allverulega. Og sjómenn á góðum og ágætum aflaskipum hafa haft prýðilegar tekjur þessi ár. Þetta er staðreynd, og við þetta virðist nokkuð oft vera miðað. Það er ekki litið á hina hliðina, skuggahliðina, í þessu sambandi. En það er jafnframt staðreynd, að alveg á sama hátt og hægt er að benda á, að það hefur verið og er erfið afkoma einstakra hraðfrystihúsa, sem búa við erfiða aðstöðu, á sama hátt hefur afkoma margra síldarbáta og síldarskipa, jafnvel þessi metaflaár, verið bágborin. Það er töluverður hópur skipa, nokkrir tugir síldveiðibáta, sem þessi árin hafa fengið svo lítinn afla, að þeir hafa orðið að leita til aflatryggingasjóðs og fengið styrk úr honum. Og þessi sömu ár, 1964 og 1965, hafa nokkur hundruð síldveiðisjómanna ekki borið annað og meira úr býtum á síldveiðunum heldur en hlutatrygginguna eina eða í bezta falli eitthvert lítilræði umfram hana. Nú má að vísu segja, að í krónutölu komi sú hækkun útflutningsgjaldsins, sem hér um ræðir, minnzt við þá, sem lítið afla. En hlutfallslega er þessi hækkun hin sama og bitnar því einnig á þeim, sem raunverulega og sannanlega mega einskis í missa. En hvað er þá að segja um hin stóru og nýju síldveiðiskip, þau skip, sem mörg hver hafa aflað vel og jafnvel afburðavel síðustu 2-3 árin? Er ekki ofsagróði á útgerð þessara skipa? Þar eru nú að vísu ekki fyrirliggjandi eða mér tiltækar mjög aðgengilegar tölur. En eftir þeim upplýsingum, sem ég hef getað aflað mér, mun mega segja, að örfáir tugir síldveiðiskipa hafi sýnt góða afkomu síðustu tvö ár, en svo er ekki um allan þorra síldveiðiflotans. Ég býst varla við, að menn geri sér það almennt ljóst, hversu gífurlega mikið þarf að aflast á spánnýtt 300-350 smál. skip, ef reksturinn á að vera bærilegur, þ.e.a.s. rekstur skipsins sjálfs. Slíkt skip kostar nú, 1965-1966, með öllum tækjum og veiðarfærum einhvers staðar á bilinu frá 20 og upp undir 25 millj. kr., og mér er tjáð, að útgerð slíks skips, 300-350 tonna, sem kostaði um eða yfir 20 millj., beri sig ekki, nema skipið fiski fyrstu árin a.m.k. fyrir 16-18 millj. brúttó yfir árið. Hversu mörg skip hafa náð því gífurlega aflamagni á þessum metaflaárum? Þau eru ekki ákaflega mörg. Hitt er svo annað mál, að eigendur töluvert margra síldveiðiskipa eru einnig aðilar að síldarsöltun eða síldariðnaði, og þar hefur afkoman verið góð, eins og kunnugt er, þessi árin, og margir hafa getað rétt hag sinn þar, en það á ekki við um þá, sem eingöngu fást við útgerð. Ég skal svo ekki fjölyrða öllu meira um þetta mál, nema sérstakt tilefni gefist til. Mér er ljóst, að í sambandi við fiskverðsákvörðunina í janúar tók meiri hl. yfirnefndar og hæstv. ríkisstj. á sig skuldbindingar gagnvart fiskiðnaðinum. Ég hef að vísu dregið í efa, að slíkt hefði verið nauðsynlegt. En hvað sem því líður, tel ég víst, að hæstv. ríkisstj. muni standa við þær skuldbindingar, sem hún tók á sig gagnvart frystihúsaiðnaðinum. En ég tel, að hún gæti gert það á hentugri og eðlilegri hátt með öðru móti en því, sem hér er lagt til, og þó með þeim hætti, að það geti komið frystihúsaiðnaðinum alveg eins til góða og það, sem er lagt til með þessu frv., en stofni ekki í þá tvísýnu og jafnvel áhættu um vinnufrið, sem gæti orðið afleiðing þessa frv., ef það verður samþ.



Herra forseti. Framleiðsluatvinnuvegirnir eiga við stórfellda erfiðleika að stríða vegna óðaverðbólgunnar. Þessir erfiðleikar munu fara vaxandi að óbreyttri stjórnarstefnu, því að hún hlýtur að leiða til áframhalds óðaverðbólgunnar. Með ráðstöfunum af því tagi, sem hér er gert ráð fyrir í þessu frv., er tjaldað til einnar nætur, auk þess sem þær ráðstafanir eru í veigamiklum atriðum gallaðar. Þar sem á hinn bóginn virðist allvíðtæk samstaða um þessar ráðstafanir meðal forustumanna í samtökum þeirra stétta, sem hlut eiga mestan hér að máli, - væntanlega sökum þess, að þeir eru úrkula vonar um haldbetri ráðstafanir af hálfu ráðandi meiri hl., - sjáum við ekki ástæðu til þess, við sem að þessu nál. stöndum, hv. 3. þm. Norðurl. v. og ég, að leggjast gegn framgangi frv. Það eru ekki aðrir, fyrr eða síðar, sem hafa haft stærri orð um það en núv. hæstv. ríkisstj., að nú skyldu tekin upp ný vinnubrögð í efnahagsmálum, og ég hlýt að minna á, að þegar ríkisstj. lagði fram sitt fyrsta frv. um efnahagsmál í ársbyrjun 1960, sagði þar í aths., með leyfi hæstv. forseta: „Hér er ekki um að ræða ráðstafanir sama eðlis og þær efnahagsráðstafanir, sem tíðkazt hafa svo að segja árlega nú um skeið og snert hafa fyrst og fremst breytingar á bótskerfi útflutningsins og nauðsynlega fjáröflun í því sambandi, heldur algera kerfisbreyting.“ Og áfram segir: „Meginatriði till. eru þessi: 1. Bótakerfi það, sem útflutningsframleiðslan hefur búið við síðan 1951, verði afnumið, en skráningu krónunnar breytt þannig, að útflutningsframleiðslan verði rekin hallalaust án bóta eða styrkja.“ Það er ekki ástæða til þess að tengja miklar aths. við þessa tilvitnun. Við vitum allir, hvernig nú er komið þessum málum, og það frv., sem hér liggur fyrir, er skýrt dæmi um það. Og það er raunar ekki það fyrsta. Það heyrir ekki lengur til tíðinda, að hæstv. ríkisstj. leggi fram mál á hv. Alþ., sem miða að því að veita framleiðsluatvinnuvegunum eða einstökum þáttum þeirra bráðabirgðaúrlausn á vandamálum óðaverðbólgunnar. Þannig var það fyrir tveimur árum, þegar hæstv. forsrh. lagði fram frv. um ráðstafanir vegna sjávarútvegsins, að hann lét svo um mælt, að það frv. væri til þess ætlað að firra vandræðum í bili og raunhæfari ráðstafanir yrðu síðar að koma til. Við höfum ekki orðið varir við þær raunhæfu ráðstafanir til stefnubreytingar í efnahagsmálum eða til þess að hamla gegn vaxandi óðaverðbólgu. En nú er fyrir framan okkur nýtt frv. frá hæstv. ríkisstj. til þess ætlað aftur að firra vandræðum í bili. Undanfarin ár hefur verið einstakt góðæri til sjávarins, og aflabrögð hafa verið meiri en nokkru sinni áður. Það hafa átt sér stað miklar verðhækkanir á afurðum sjávarútvegsins á erlendum mörkuðum ár eftir ár í mörg ár í röð. Og við það hafa skapazt hagstæðari söluskilyrði fyrir afurðir sjávarútvegsins en við áður höfum þekkt. Ytri skilyrði til góðrar afkomu sjávarútvegsins hér á landi hafa því verið ákjósanleg. En því miður mega þau skilyrði sín lítils gegn verðbólgustefnunni, sem fylgt hefur verið. Óðaverðbólgan er gersamlega að sliga sjávarútveginn, eins og raunar aðra atvinnuvegi landsins, þrátt fyrir þessi hagstæðu skilyrði. Þegar skyldi verðleggja þorskfiskaflann nú um áramótin, varð það auðvitað hverjum manni ljóst, að veruleg hækkun þyrfti að verða á fiskverðinu vegna þeirrar þróunar tilkostnaðarins, sem orðin var. Það var niðurstaða yfirnefndar verðlagsráðsins, að verðið til bátanna skyldi hækka um 17%. Það skal ekki dregið í efa, að sú hækkun hafi verið nauðsynleg, og raunar virðist mér, að hún hafi ekki mátt minni vera, enda virðist hún tæplega nægja til þess að tryggja eðlilega útgerð á þessari vertíð. En þá kom það í ljós, að fiskverkunarstöðvarnar og hraðfrystihúsin voru ekki talin geta staðið undir þeirri hækkun. Sjútvn. fékk á fundinn til sín oddamann yfirnefndar, Jónas Haralz, forstjóra Efnahagsstofnunarinnar, og kynnti sér eftir föngum þann grundvöll og þá útreikninga, sem þetta álit, að frystihúsin gætu ekki staðið undir þessum verðhækkunum að fullu, var byggt á. Og það kom vissulega fram þar, sem öllum er að sjálfsögðu ljóst, að möguleikar frystihúsanna og fiskverkunarstöðvanna til þess að borga þetta fiskverð eru feikilega misjafnir eftir ýmsum aðstæðum. Ýmis frystihús og fiskverkunarstöðvar, sem hafa jafnan og góðan afla og eru nægilega stór í sniðum, hafa tvímælalaust mjög góða afkomu, önnur lakari. En það er ekkert í þessu frv., sem miðar að því á neinn hátt að leysa þann vanda, sem skapast við þennan aðstöðumun. Það er skoðun okkar, sem stöndum að þessu nál., það er mat okkar á þeim upplýsingum, sem fyrir liggja, að það muni vera rétt, að mjög mörg frystihúsanna hafi ekki tök á að taka á sig 17% fiskverðshækkun, og á þessum mismun á mati okkar og hv. 1. minni hl. byggist að nokkru leyti mismunandi afstaða okkar til málsins, enda þótt ég fyrir mitt leyti sé sammála ýmsum atriðum, sem fram komu hjá hv. 1. minni hl., 5. þm. Reykn. En þegar frystihúsin geta ekki borgað það verð, sem bátaútvegurinn þarf að fá, er það vissulega ekki vegna þess, að þau hafi á undanförnum árum farið varhluta af þeim hækkunum, sem orðið hafa á erlendum mörkuðum á útflutningsafurðum okkar Íslendinga. Tvær helztu framleiðsluvörurnar, hraðfryst fiskflök og óverkaður saltfiskur, hafa hækkað stórlega í verði á undanförnum árum. Aðeins á undanförnum tveimur árum, ef borið er saman meðalverð 1963 og meðalverð 1965, kemur í ljós, að verð á frystum flökum hefur hækkað um fjórðung og verð á óverkuðum saltfiski hefur hækkað um þriðjung. En þessar miklu hækkanir hafa horfið í hít óðaverðbólgunnar, sem magnast ár frá ári og spennir upp framleiðslukostnaðinn í landinu á þann hátt, að starfsgrundvellinum er kippt undan fleiri og fleiri af þessum atvinnugreinum. Og það á vissulega við um fiskiðnaðinn eins og aðrar greinar framleiðslulífsins, að undirrót þeirra erfiðleika, sem við er að fást, er óðaverðbólgan sjálf. En hæstv. ríkisstj. hefur aldrei fengizt til þess að ráðast að rótum meinsins. Ráðstafanir hennar til þess að vinna gegn verðbólgunni hafa einungis verið kák og sýndarmennska. Það eru næsta kátlegir tilburðir, þegar ríkisstj. setur upp hátíðlegan alvörusvip, til að lækka vextina um 1% þetta árið og hækka þá um 1% þetta árið og ætlar með því að skapa jafnvægi í efnahagslífinu, án þess að slíkir tilburðir hafi minnstu áhrif á þá óheillavænlegu verðbólguþróun, sem ekkert lát hefur verið á nú hin síðustu árin. Slíkir tilburðir minna öllu frekar á skopleik heldur en á vinnubrögð ábyrgrar þjóðarforustu. Nú á að leysa vandamál sjávarútvegsins með því að lækka útflutningsgjöld á þorskfiskafurðum, en hækka þau jafnmikið á bræðslusíldarafurðunum, og með þessu á að færa tæplega 40 millj. kr. frá síldarútgerðinni og til þorskfiskútgerðarinnar. En óðaverðbólgan á að fá að halda áfram að grafa undan hvoru tveggja. Það er alveg augljóst, að hér er tjaldað til einnar nætur. Það er rétt að vekja athygli á því, að millifærsla af þessu tagi fellur ekki á gróðann af síldveiðunum. Það er ekki verið að taka gróðann af síldveiðunum til þess að bæta þeim, sem lakar eru settir. Það fer varla á milli mála, að sumir þeirra aðila, sem fást við síldariðnað og síldarútgerð, hafa haft mjög góða afkomu í þessum uppgripum, sem verið hafa undanfarin ár, og mikinn gróða. En það er ekki verið að taka þennan gróða til þess að bæta þeim upp, sem lakari afkomuna hafa, heldur er verið að leggja byrðarnar jafnt á alla, sem við síldariðnað og síldarútgerð fást, því að væntanlega lendir það á þeim, sem síldarútgerðina og síldveiðarnar stunda. Það er verið að taka af þeim öllum. Það er ekki verið að leggja byrðarnar á breiðu bökin, eins og einu sinni þótti sanngirnis- og réttlætismál. heldur lýsir sér hér hin nýtízkulega jafnaðarstefna hæstv. sjútvmrh. En það er vitað mál, að afkoma þeirra, sem fást við síldina, hvort sem það er að veiða hana eða vinna hana, hefur verið mjög misjöfn og tekjur sumra síldveiðisjómanna - og kannske ekki eins fárra og sumir virðast halda - hafa takmarkazt við kauptrygginguna og nokkur hluti síldveiðiflotans hefur mátt sækja fé í aflatryggingasjóð. Upplýsingar um þetta efni komu fram á fundum sjútvn. um þetta mál af hálfu fulltrúa Alþýðusambandsins í verðlagsráði, Tryggva Helgasonar, og því var ekki mótmælt af öðrum kunnugum aðilum, sem þar voru, að verulegur hluti þeirra báta, sem eru innan við 90 tonn, hafi gert upp eftir kauptryggingu og margir þeirra orðið að sækja féð í aflatryggingasjóð og miðflokkur bátanna, sem svo er nefndur, 90–140 tonna, hafi yfirleitt jaðrað við það að eiga rétt á aflatryggingasjóðsframlagi. Af því er ljóst, að afkoma þessara báta er vissulega mjög misjöfn og greiðslugetu þeirra margra hverra er mjög þröngur stakkur sniðinn, og verður ekki séð, hvert réttlæti er í því að láta þessa aðila standa undir þeim kostnaði, sem af því leiðir að bæta frystihúsunum og fiskverkunarstöðvunum nokkurn hluta af því tjóni, sem þau hafa orðið fyrir af völdum verðbólgustefnu ríkisstj. Það liggur heldur ekkert fyrir um það á þessu stigi málanna, hvert muni verða verðlag á síldarafurðum á þessu ári, og það er allsendis óséð, hvort það verður framkvæmanlegt að hækka útflutningsgjöldin á þeim, svo sem hér er gert ráð fyrir, en þær álögur, sem þarna er gert ráð fyrr á síldarafurðirnar, nema sem svarar 10 kr. á hvert bræðslusíldarmál eða nálægt því. Nú er það öllum ljóst, að ekkert sem máli skiptir af síldarafurðum af framleiðslu þessa árs, verður flutt út fyrr en einhvern tíma í sumar, og það er þess vegna alveg ónauðsynlegt að ákveða núna, hvernig útflutningsgjöldum á þær afurðir yrði háttað, og hefði verið skynsamlegra, ef menn hefðu viljað læra af fyrri biturri reynslu, að sjá til um það, hvaða verðlag gæti orðið á síldinni í sumar. Alþ. á eftir að sitja að störfum í eina tvo mánuði enn, og það lágu því ekki nein ósköp á með þennan þátt málsins. Menn hljóta að óttast það, að hér sé um nýtt frumhlaup að ræða af hálfu hæstv. ríkisstj. á borð við brbl. frá því í júní í sumar, sem hún gafst upp við að framkvæma, þótt við allir hljótum að vona, að af þessu leiði ekki eins hörmulegar afleiðingar og þá urðu. Það skal á hinn bóginn - eins og ég raunar tók fram áðan - sízt dregið í efa af hálfu okkar, sem að áliti 2. minni hl. stöndum, að frystihúsin mörg hver, jafnvel flest, þurfi þann stuðning eða ámóta stuðning og þeim er ætlaður með þessu frv. En hann hefði að okkar dómi betur verið í öðru formi. Við viljum í því sambandi minna á till. þm. Framsfl. um minnkaðar álögur og aukinn stuðning við fiskiðnaðinn, till. eins og lækkun á vaxtabyrði þessarar starfsemi, aukningu afurðalánanna og fleiri ráðstafanir, sem við höfum gert till. um. En slíkar till. þjóna því jákvæða markmiði í þessu sambandi að draga úr tilkostnaði framleiðslunnar í stað þess að velta byrðunum af einni greininni yfir á aðra. Nauðsynin á því að snúa við á braut verðbólgunnar ætti að vera svo augljós hverjum manni, að að því þyrfti ekki að færa mikil rök. Af hálfu þm. Framsfl. hafa hvað eftir annað verið lagðar fram till. um það, að þingflokkarnir sneru sér sameiginlega að því verkefni að móta nýja og heillavænlegri stefnu í þessum málum. Strax við meðferð efnahagsmálafrv. ríkisstj. í ársbyrjun 1960 var lögð fram af hálfu þingflokks Framsfl. till. af því tagi og aftur í janúar 1964. En þær till. hafa verið hunzaðar af ráðandi meiri hl. Hann einn ber ábyrgð á því ástandi, sem skapazt hefur hjá framleiðsluatvinnuvegunum í einu mesta góðæri í manna minnum. Ég skal ekki, herra forseti, fara mikið út í að ræða einstök formsatriði þessa frv. Við framsóknarmenn höfum þegar fyrir tveimur árum lýst fylgi okkar við þá stefnu, að útflutningsgjöldin yrðu byggð á þungaviðmiðun, en ekki verðviðmiðun, og þau rök, sem hv. frsm. meiri hl. flutti fyrir því hér áðan, hefði hann getað sótt beint í ræður okkar frá því í janúar 1964. En þá var flutt í báðum d. hv. Alþ. af hálfu Framsfl. till. um það, að þessi breyt. skyldi gerð, jafnframt því sem útflutningsgjöldin skyldu lækkuð verulega. En þó að látið sé í veðri vaka, að þessi hugsun liggi til grundvallar þessu frv., er öðru nær en að svo sé í raun og veru nema að mjög litlu leyti. Í þremur af fjórum flokkum útflutningsvaranna, sem frv. gerir ráð fyrir, er útflutningsgjaldið enn byggt á verðviðmiðun, auk þess sem önnur gjöld, sem miðast við sama gjaldstofn, eru það líka, svo sem aflatryggingasjóðsgjald og ferskfiskeftirlitsgjald. Það er að vísu í 11. gr. frv. heimild fyrir ríkisstj. til þess að færa slík gjöld yfir á þungaviðmiðun, en eftir því sem fram kom í n., virðist ástæða til þess að ætla, að sú heimild muni ekki að sinni a.m.k. verða notuð. En hvað sem um það er, er rétt að vekja athygli á því, að af hálfu fulltrúa útflytjenda, sem komu á fund sjútvn., var lögð mjög rík áherzla á það, að í þessum efnum verði fylgt einhverjum grundvallarreglum. En hér er engri reglu fylgt. Það er ekkert „prinsip“ í þessu máli. Það er í góðu samræmi við annað hjá hæstv. ríkisstj. og táknrænt fyrir hennar vinnubrögð. Eins og aðrir atvinnuvegir, eiga nú næstum allar greinar sjávarútvegsins við sívaxandi örðugleika að etja vegna verðbólguþróunarinnar, eins og ég hef áður drepið á. Það hefur verið sett á fót nefnd til þess að leita bjargráða fyrir þann hluta bátaflotans, sem er undir 120 tonnum, sem raunar er meiri hl. bátaútvegsins. Togararnir hafa ekki rekstrargrundvöll. Aðeins stærstu síldarbátarnir ganga sæmilega, margir kannske allvel. En áframhaldandi verðbólga mun einnig kippa grundvellinum undan starfsemi þeirra, ef áfram heldur sem horfir í þessum efnum. Þetta er í rauninni ekki önnur saga en segja má bæði frá iðnaðinum og frá landbúnaðinum og öðrum atvinnugreinum þjóðarinnar. Ég skal ekki eyða tíma í að rekja þá sögu mjög mikið. Við vitum, að það hafa verið miklar umr. um það nú undanfarna daga og vikur, og við vitum, hvernig verðbólgan hefur kippt grundvellinum undan samkeppnishæfni íslenzks iðnaðar, ekki bara á erlendum mörkuðum, heldur einnig á innlendum, og við vitum, hvernig verðbólgan hefur farið með útflutningsbótakerfi landbúnaðarins. Þessi málefni verða ekki löguð fyrir sjávarútveginn eða einstakar greinar hans með tilfærslu á útflutningsgjöldum fremur en verðbólgan verður hamin með því að hringla með vextina frá ári til árs. Aðeins raunhæfar ráðstafanir til þess að hafa hemil á dýrtíðinni geta hér þokað nokkru. En til slíkra ráðstafana hefur ríkisstj. verið ófáanleg. Fulltrúar samtaka útvegsmanna og sjómanna mættu á fundi sjútvn. til viðræðna við hana um þetta frv. Af hálfu Landssambands ísl. útvegsmanna mættu þar framkvæmdastjóri Landssambandsins og erindreki þess og lýstu yfir því, að stjórn Landssambandsins hefði lýst sig samþykka frv. og að efni fiskverðssamkomulagsins frá því í janúarbyrjun hafi verið rætt á fundum útvegsmanna víðs vegar um land, án þess að andmæli hafi borizt þaðan gegn því atriði samkomulagsins, sem þetta frv. fjallar um. Þar mættu einnig fulltrúar frá samtökum sjómanna, formaður Sjómannasambands Íslands, Jón Sigurðsson, fulltrúi Alþýðusambands Íslands í verðlagsráðinu, Tryggvi Helgason, og fulltrúi frá stjórn Farmanna- og fiskimannasambands Íslands, Guðmundur Oddsson. Þeir skýrðu frá því, að andmæli gegn frv. lægju ekki fyrir frá samtökum þeirra, og formaður Sjómannasambandsins lýsti því enn fremur yfir, að meðal sjómanna mundi vera víðtækur skilningur á nauðsyn þessa máls, eins og ég trúi að hann muni hafa orðað það, og hann ætti ekki von á andúð af þeirra hálfu á þessu máli. Þó að við höfum ýmislegt við frv. þetta að athuga, eins og ég hef gert grein fyrir, munum við að svo vöxnu máli, - þegar forustumenn í samtökum þeirra stétta, sem hér eiga mestan hlut að máli, hafa þessa afstöðu til þess, - ekki sjá ástæðu til þess, hv. 3. þm. Norðurl. v., og ég, að leggja til, að lagzt verði gegn framgangi þessa frv. En við munum ekki heldur ljá því stuðning okkar. Okkur þykir raunar fara vel á því, að þeir, sem ábyrgð bera á efnahagsþróuninni undanfarin ár og mánuði, standi að þeim kákaðgerðum, sem þeir telja að gera þurfi til þess að firra vandræðum í bili, eins og hæstv. forsrh. orðaði það fyrir tveimur árum. Við munum hins vegar halda áfram viðleitni okkar hér á hv. Alþ. til þess að skapa grundvöll fyrir raunhæfum aðgerðum, að tekin verði upp ný og heilbrigðari stefna í efnahagsmálum.



Herra forseti. Ég mun nú ekki lengja mikið þessar umr., enda hefur hv. flokksbróðir minn, 5. þm. Reykn., gert málinu sérstaklega góð skil í ýtarlegum ræðum, ekki sízt við 1. umr. málsins. Og það er í raun og veru athyglisvert, að í ræðum hans hafa raunverulega komið fram þær einu tölulegu upplýsingar, sem eitthvað er á að byggja í sambandi við þetta mál. Þær hafa ekki komið frá hæstv. sjútvmrh., og þær hafa ekki heldur komið frá hv. frsm. meiri hl. fjhn., sem forðaðist eins og heitan eld að ræða hin raunverulegu efnisatriði þessa máls, og var í raun og veru engu líkara en hann hefði ekki hugmynd um, um hvað frv. væri. En í sambandi við ræðu hans datt mér í hug, að það gegndi furðu, að útgerðarmaður Skagabáta teldi nú útgerð síldarskipanna í landinu vera sérstaklega aflögufæra. Og það væri a.m.k. með ólíkindum, að ræðan hefði verið samin á skrifstofu Heimaskaga, - eða er það ekki það fyrirtæki, sem hv. þm. veitir forstöðu? Það er auðvitað sannast mála, að það eru þrjú atriði í sambandi við þetta frv., sem maður hlýtur sérstaklega að staldra við og maður verður í raun og veru að fá svör við til þess að geta gert sér grein fyrir því, hvort hér eru á ferðinni ráðstafanir, sem talizt geta réttmætar. Og það er í fyrsta lagi, eins og hér hefur verið komið inn á: Er brýn þörf á þessu fyrir þann atvinnurekstur, sem á að njóta þeirrar skattlagningar, sem hér er á ferðinni? Er sá. sem skattleggja á, aflögufær, og er brýn nauðsyn á þeirri fjárheimtu, sem hér er um að ræða? Ég vil segja, að tvö fyrri atriðin hafa verið rædd hér nokkuð og sérstaklega af hv. 5. þm. Reykn., og ég hef ekki heyrt, að hans skoðunum um þessi efni hafi verið hnekkt á nokkurn hátt. Það liggur fyrir, m.a. í þeim gögnum, sem hv. sjútvn. mun hafa fengið í hendur, að gróði hefur orðið verulegur á frystihúsunum í landinu á tveimur s.l. árum, mjög verulegur gróði. Og það liggur líka fyrir, að verðákvörðunin er tekin út frá þeirri forsendu, að engar verðhækkanir verði nú á þessu ári, enda þótt reynslan hafi verið sú, að verðhækkanir hafi verið frá 4% og upp í 13% á ári. En til þess að standa undir 4% verðhækkun á hráefnisverðinu mun ekki þurfa nema tæpa 2% hækkun á útflutningsverðinu, þannig að mér sýnist það algerlega óhrakið, sem hv. 5. þm. Reykn. hélt fram, að það liggja engar sannanir fyrir um það, að ef frystiiðnaðurinn í landinu, fiskvinnslan í landinu er tekin almennt og tekin sem eitt dæmi og eitt fyrirtæki, sé heildarútkoman þannig, að það sé nokkurt tilefni til þess, að slík skattlagning fari fram. Það auðvitað segir hins vegar ekki, að einstök frystihús eigi ekki í vök að verjast á þeim verðbólgutímum, sem við nú lifum. En það má suðvitað nákvæmlega á sama hátt segja um þann hluta útvegsins, sem á að skattleggja, að þar er verulegur hluti langt fyrir neðan það, að hann sé á nokkurn hátt aflögufær. Að vísu verður það að segjast um millistærðina af bátum, en þeim mundi t.d. hv. frsm. meiri hl. sjútvn. vera kunnugastur, bátunum, sem eru kringum 90 tonn, að þeir stunda nokkurn veginn jöfnum höndum síldveiðar á sumarvertíð og bolfiskveiðar að vetrinum, og það kann vel að vera, að það sé ekki mikið á mununum, það sem tekið er og það sem látið er aftur af hendi. Það er gamla þjóðráðið að skera rófuna af hundinum og stinga henni upp í hann, og það er sennilega það, sem hann átti við, þegar hann sagði, að í þessu frv. birtist langþráð takmark, sem útvegsmannastéttin hefði barizt fyrir í fjöldamörg ár. En það er alveg greinilegt hins vegar, að það hallar á stóru skipin. Það eru þau raunverulega, sem eiga að borga, dýrustu tækin, sem við eigum núna í útveginum. Og það væri vissulega gott að fá um það gleggri upplýsingar en hér hafa komið fram og hv. n. hlýtur að hafa kynnt sér, hversu aflögufær þessi skip eru miðað við það, hvað þau kosta núna. Þau eru flest ný. Þau kosta flest kringum 20 millj. eða þar yfir. Hvað mikið þurfa þau að fiska, og eru þeir, sem standa fyrir þessu frv., bærir um að færa fram einhver líkindi fyrir því, að það sé tryggt, að þau afli það nú á næsta ári? Hér er auðvitað um bráðabirgðaúrræði að ræða, eins og öll önnur úrræði í sambandi við okkar efnahagsmál, meðan það ástand varir, sem nú ríkir. Það getur ekki verið um að ræða nein úrræði nema bráðabirgðaúrræði, og ég er algerlega sammála hv. síðasta ræðumanni um það, að hér getur ekki verið um að ræða, hvort sem farið væri að þessu nákvæmlega eins og hér er að staðið eða kannske með einhverjum öðrum hætti, nema algera skóbótaviðgerð, alger bráðabirgðaúrræði, sem ekki er ætlað að standa nema árið. Og við það hljótum við, sem erum andstæðir þessu frv., líka að miða okkar rök. Hvað sem um má segja útlitið almennt í okkar útvegsmálum, - það er vissulega ekkert bjart, ef verðbólgan heldur áfram sinni þeysireið í okkar efnahagslífi, - er sem betur fer ástandið ekki enn í dag þannig, að það sé tilefni til þeirra aðgerða, sem hér er um að ræða. En það var í raun og veru þriðja spurningin, sem ég ætlaði sérstaklega að gera hér að umtalsefni, og í raun og veru var þar frekar um að ræða fsp. til hæstv. sjútvmrh. heldur en miklar hugleiðingar frá eigin brjósti, af því að það atriði málsins hefur ekki komið raunverulega fram í þessum umr. Hversu brýn þörf er á allri þeirri fjáröflun, sem hér er um að ræða? Það liggur fyrir, að um það bil 8/4 hlutar af þeirri skattheimtu, sem hér er framkvæmd í samhandi við útflutningsgjöldin, rennur til tryggingastarfsemi sjávarútvegsins, til þess að greiða tryggingar fyrir fiskiskipin. Ég held, að það sé álit flestra, sem eitthvert skyn bera á tryggingamál, að sá háttur, sem á okkar tryggingamálum hefur verið hafður, hafi verið í alla staði mjög óheppilegur og hafi verið ein höfuðástæðan fyrir því, að tryggingar á okkar fiskiskipum, í okkar útgerð eru dýrari en nokkurs staðar annars staðar og jafnvel svo, að þær hafa a.m.k. sum undanfarin ár verið allt að 100% dýrari en í Noregi, þar sem um algerlega sambærileg áhættuskilyrði er að ræða. Það var einmitt af þessum ástæðum, að hingað var fyrir nokkrum árum fenginn norskur sérfræðingur, Gerhardsen að nafni, til þess að gera ýmsar athuganir á okkar sjávarútvegi og alveg sérstaklega í sambandi við tryggingamálin. Og hann samdi mjög ýtarlega og mikla álitsgerð, sem var lögð fyrir þm. og þeim er áreiðanlega að meira eða minna leyti kunnug, þótt hún sé nokkuð komin til ára sinna. Hann gerði m.a. till. um gerbreytingar á okkar tryggingakerfi og taldi, að ef að till. hans væri farið, væri hægt að lækka tryggingarnar stórkostlega, jafnvel um helming í sumum greinum. Ég ætla ekki að rekja till. hans nákvæmlega, en eitt af því, sem hann lagði mikla áherzlu á, var það, að tryggingastarfseminni yrði þannig fyrir komið, að ábyrgðin yrði meiri á smærri einingum, en það væri hættulegt fyrir alla tryggingastarfsemina að skella allri áhættunni saman í eina stóra heild, vegna þess að það skapaði á margan hátt ábyrgðarleysi og gerði tryggingarnar miklu dýrari en þær þyrftu að vera. Ég vil þess vegna draga það mjög í efa, að sá háttur, sem nú er á tryggingunum, sé í því horfi, að hér sé í raun og veru um að ræða nauðsynlega fjárheimtu. Ég held þvert á móti, að ef væri undinn að því bugur að breyta tryggingakerfinu og færa það í eðlilegra horf, gera þá, sem tryggja, ábyrgari en þeir eru og láta þá greiða tryggingarnar að einhverju leyti beint úr eigin vasa, væri hér hægt að spara stórkostlegar upphæðir og þannig hægt að lækka útflutningsgjöldin einhliða, án þess að taka úr einum staðnum og láta í hinn. Ég tel ástæðu með tilliti til þess, sem ég hef nú sagt, til þess að spyrja hæstv. sjútvmrh., þegar hér er verið að leggja til nýja og aukna skattheimtu á einn ótryggasta atvinnuveg okkar, sem engar sannanir eru fyrir að sé á nokkurn hátt aflögufær, þá sé ég ástæðu til að spyrja: Hvað líður endurskoðun á tryggingamálum sjávarútvegsins? Er það eitthvað í gangi, eða eru þær skynsamlegu till., sem hafa komið fram í þeim efnum, m.a. frá Gerhardsen hinum norska, allar rykfallnar í skúffum í stjórnarráðinu? Er ekkert verið að vinna í þessum málum? Er ekkert verið að athuga um það, hvort við getum lækkað hæstu útflutningsgjöld, sem þekkjast hjá nokkurri fiskveiðiþjóð? Á engin breyting að verða á því? Annar hluti af því fé, sem heimt er af útflutningsgjöldunum, sem er stór, er svo hlutinn til fiskveiðasjóðs, þ.e.a.s. nærri því 1/5 hluti, rúm 17%, að mig minnir. Ég tel, að það megi vel skoða það líka, hvort þessi skattheimta, sem þangað fer, er nauðsynleg fyrir þjóðarbúskapinn og nauðsynleg fyrir sjávarútveginn. Það er vitað, að eigin aflafé fiskveiðasjóðs, bara af arði af eigin fé, nemur stórkostlegum upphæðum. Ég hef ekki þær tölur nákvæmlega, en ég hygg. að það fari ekki fjarri, að það séu 80-90 millj. á ári, sem sjóðurinn hefur í tekjur af eigin fé, án þess að nokkur skattlagning fari fram á útveginn. Ég tel það a.m.k. vera mál, sem vel ber að athuga, hvort þessi sjálfkrafa fjármagnsmyndun, sem fram fer hjá fiskveiðasjóði. að viðbættum ráðstöfunum, sem hlyti að vera hægt að gera til þess, að uppbygging fiskiðnaðarins í landinu fengi eðlilegan hluta af sparifjármynduninni í landinu, nægði ekki, án þess að sjávarútvegurinn sé skattlagður um stórkostlegar upphæðir til þess að geta fengið þessar sömu upphæðir aftur lánaðar með okurvöxtum. Ég held, að það hljóti að vera mögulegt fyrir ríkisstj., sem tekur þriðjunginn af allri sparifjármynduninni í landinu í frystingu, þ.e.a.s. í sjóð, sem hún getur ráðstafað að eigin vild, að haga svo málum, að uppbygging sjávarútvegsins fengi eðlilegan hluta af þessari sparifjármyndun og þeirri fjármagnsmyndun, sem verður í landinu, en það þurfi ekki á þessu sviði að hafa þann hátt á að skattleggja menn um það fé, sem þeir eiga síðan að fá að láni. Þetta hefur að vísu verið á mörgum sviðum stefna hæstv. ríkisstj., en ég álít hana sérstaklega varhugaverða og endurskoðunarverða og hættulega gagnvart þeirri atvinnugrein í landinu, sem við eigum mest undir og raunverulega stendur á margan hátt verst, miðað við þá efnahagsstefnu, sem fylgt hefur verið. En það er einmitt þetta tvennt, sem er raunverulega grundvöllurinn undir útflutningsgjöldunum. Það eru annars vegar tryggingagjöldin, sem áreiðanlega mætti lækka stórkostlega og væri miklu eðlilegra, ef einhver tilfærsla á annað borð þarf að fara fram, að hún færi þannig fram að taka einhvern hluta af tryggingagjöldunum og láta útveginn beinlínis borga hana. Það er t.d. ljóst mál, að nýtízku síldveiðiskip þarf að borga í tryggingagjöld eða ríkið þarf að borga fyrir það í tryggingagjöld frá 800 þús. kr. til 1 millj. á ári. Ég tel þann hátt miklu eðlilegri og raunar miklu líklegri, til þess að fjármagnið komi að því gagni, sem til er ætlazt. Ég vil taka það fram, að að svo komnu er hér meira um fsp. að ræða heldur en ég sé að setja fram ákveðnar till. En ég tel fullt tilefni til þess, að þessi mál séu hugleidd í fullri alvöru, bæði af hæstv. ríkisstj. og hv. Alþ., hvort ekki er unnt að lækka stórkostlega eða jafnvel afnema að langmestu leyti útflutningsgjöldin, án þess að nokkur skaði sé skeður. Þá er það annað atriði. sem ég vildi aðeins minnast á og spyrja hæstv. sjútvmrh. um. Eins og kunnugt er og augljóst af frv., sem hér liggur fyrir, á Landssamband ísl. útvegsmanna að fá verulegar fjárhæðir af útflutningsgjöldunum. Hins vegar er mér kunnugt um, að krafa hefur komið um það frá sjómannasamtökunum, að þau fengju tilsvarandi upphæð til sinnar ráðstöfunar. Og ég verð að segja það, að þar sem útflutningsgjöldin eru tekin algerlega af óskiptu, þar af leiðandi jafnt af útvegsmönnum sem sjómönnum, eiga sjómennirnir vitanlega þarna fullkomlega siðferðislegan rétt á því að fá upphæð, sem stæði í eitthvað svipuðu hlutfalli og hlutur þeirra að afla á móti hlut útgerðarmannsins stendur. Ég sé ekki neitt, sem getur mælt á móti því, að slíkur háttur væri á hafður. Og mér þykir það ofurlitlu máli skipta í sambandi við þetta frv., hvort þessari réttlætiskröfu sjómanna verður sinnt eða hvort á að halda áfram að skattleggja báða jafnt, bæði sjómanninn og útgerðarmanninn, eingöngu til hagsbóta fyrir þau samtök, sem útgerðarmenn mynda og mæta sjómönnunum m.a. í átökum um kaup og um kjör og nota þetta fé m.a. til þess að standa þar betur að vígi.



Herra forseti. Ég vil taka það fram strax í sambandi við þær umr., sem hér hafa farið fram, sem mér finnst að hafi kannske ekki nægjanlega gætt hjá hv. stjórnarandstæðingum a.m.k., að þetta frv., sem hér er um að ræða, er staðfesting á samkomulagi, sem yfirnefnd hefur gert, yfirnefnd í verðlagsráði sjávarútvegsins, og er flutt til staðfestingar á því, sem þar gerðist. Það var skýrt tekið fram af mér, þegar frv. var hér lagt fram fyrst, að svo væri, og ég tel ástæðu til þess með hliðsjón af þeim umr., sem þegar hafa farið fram, að undirstrika þetta enn einu sinni. Mér finnst hafa á því borið í ræðum hv. stjórnarandstæðinga, að þetta væri frv., sem ríkisstj. hefði smíðað eiginlega ótilkvödd, og þeir hafi efazt, eins og ég skal víkja að hér síðar, um nauðsyn á einstökum atriðum þessa frv. Þetta tel ég ástæðu til að undirstrika sérstaklega að gefnu tilefni. Þegar frá eru teknar umr. um almenn efnahagsmál, sem einnig komu hér allverulega á dagskrá við 1. umr. málsins, verður að telja, að mörg þeirra atriða, ef frá eru teknar beinar spurningar, sé ekki þörf á að ræða öllu nánar. Þau eru þegar útrædd við 1. umr. málsins, og ekki þörf á málalengingum um þau atriði nú. Örfáum atriðum umfram þær beinu fsp., sem komu fram hjá hv. síðasta ræðumanni, vildi ég þó víkja að. Það var ekki talin þörf á því af hv. 5. þm. Reykn., eða a.m.k. taldi hann varhugavert að færa á milli þær fjárhæðir, sem frv. gerir ráð fyrir. Ég verð nú að segja, að þó að hv. 6. þm. Sunnl. teldi það einhverja nýtízkulega jafnaðarstefnu af minni hálfu, að þessar tilfærslur ættu sér stað, sem enn fremur undirstrikar það, að menn virðast ekki gera sér það ljóst, að þetta er ekki frv., sem smíðað er án gefins tilefnis, þess samkomulags, sem ég hef þegar getið um. Það hefur aldrei verið neitt bannorð í röðum jafnaðarmanna, að það væri fært frá þeim, sem taldir væru þess megnugir að bera byrðar, og það er sú niðurstaða, sem yfirnefndin hefur komizt hér að og er staðfest af flutningi þessa frv. Ég er kannske ekki eins lærður í sósíalisma og hv. 6. þm. Sunnl., en ég hef ekki rekizt á það, að slíkar tilfærslur gengju gegn þeirri stefnu, sem þar er boðuð, en má þó vera, að hann hafi betur numið þau fræði en ég. Ekkert liggur á, sagði hv. 6. þm. Sunnl., að ákveða þetta nú. Það er alveg nóg að tala um þetta í sambandi við síldarverðið í vor. - Ef þær tilfærslur, sem hér er gert ráð fyrir, eiga að gefa þær tekjur, sem ráðgerðar eru, er af öllum talið nauðsynlegt, að öll ákvæði frv. taki gildi í senn, enda á sama hátt hægt að segja alveg gagnstætt: Það er óþarfi að fresta þessari ákvörðun til vors. Það er þegar ljóst, að þeirra tekna, sem þarna er um að ræða, er þörf, fullkomin þörf að óbreyttum öðrum ákvæðum, sem til tekna gætu komið. Það kemur svo ný ákvörðun um síldarverðið fyrir næstu síldarvertíð, ef það verður tekið upp, svo sem lög mæla fyrir, á sínum tíma. Ég á dálítið erfitt með, þegar ég les nál. hv. 2. minni hl. sjútvn. og hlusta á ræður því nál. til stuðnings, að átta mig á, hver raunveruleg afstaða hv. framsóknarmanna er. Af nál. og ræðuflutningi verður ekki önnur ályktun dregin en þeir séu frv. andvígir. Þó er niðurstaðan í báðum tilfellum sú, að þeir vilji ekki taka afstöðu til þessa þáttar málsins eins út af fyrir sig, þeir telji, eins og hv. 6. þm. Sunnl. sagði, að hér yrði, ef ætti að vera um raunhæfar úrbætur að ræða, að taka öll efnahagsmál þjóðarinnar til endurskoðunar, það hygg ég að sé ekki ranglega með farið. En til þessa þáttar eru hv. framsóknarmenn ekki reiðubúnir að taka afstöðu, og ég hygg, að það sé meðfram vegna þess, að undir athugun n. hafi þeir aðilar, sem þeir kannske meta meira en stjórnarstuðningsmenn í hv. þd., sannfært þá um það, að nauðsyn væri á þeim ráðstöfunum, sem frv. felur í sér. Ég hefði álitið, - það er mitt mat bæði á nál. og ræðum hv. stjórnarandstæðinga, sér í lagi hv. 6. þm. Sunnl., - að eðlileg niðurstaða af þeim inngangi, sem í báðum tilfellum var fluttur, væri sú að vera andvígur frv. En það er ekki. Og ástæðurnar til þess, að þeir vilja ekki taka afstöðu til málsins, virðist vera þær upplýsingar, sem þeim hafa borizt undir meðferð málsins í þn. Ég skal svo víkja, að svo miklu leyti sem þess er kostur hér óundirbúið í ræðustól, að spurningum hv. 4. þm. Norðurl. e. Hann dregur í efa á sama hátt og aðrir hv. stjórnarandstæðingar, að nauðsyn sé á þeim gjöldum, sem yfirnefndin hefur einróma lagt til. Ég tel það einróma lagt til, þegar sú niðurstaða, sem þar var tekin, er samþ. með 4 shlj. atkv. og einn aðilinn, fulltrúi sjómanna þar, gerir þann fyrirvara einan, að hann telur n. sem slíka ekki vera til þess bæra að taka ákvörðun um þessa tilflutninga, sem fólust í niðurstöðum n. Þess vegna verður að álykta samkv. almennum fundarsköpum, að þessi ályktunarniðurstaða yfirn. hafi verið tekin einróma, þótt fyrirvari sé um þetta atriði, sem ég áðan nefndi. Hv. þm. dregur það í efa, að nauðsyn sé á tveimur veigamestu útgjaldaliðunum, sem hér er verið að afla fjár til, þ.e.a.s. tryggingagjöldunum annars vegar og gjöldunum til útflutningssjóðs hins vegar. Varðandi fiskveiðasjóðinn vildi ég aðeins segja það, að í öllum umr. um þann sjóð, þá ágætu stofnun, hefur verið yfir því kvartað, að lánsfjárgeta hans væri ekki sú, sem hún ætti að vera, hann þyrfti á meira fé að halda, þyrfti að lána til lengri tíma og lána stærra hlutfall en hann gerir í dag. Um fjárskortinn þar eða fjárvöntunina verður því varla efazt, miðað við a.m.k. þá þróun síðustu ára og þann öra innflutning fiskiskipa, sem orðið hefur á þeim árum. Ég held, að þar liggi ekki fé, sem ekki er notað. Varðandi tryggingamálin er það öllu víðfeðmara og stærra mál, og sjálfsagt má þar endurbæta nokkuð um. Svo sem kunnugt er, voru nokkuð fljótlega, eftir að þetta Alþ. hófst, lögð fram tvö frv. af hálfu ríkisstj., sem miðuðu í þá átt annars vegar að auka ábyrgð útgerðarmanna á skipum af ákveðinni stærð og hins vegar að afla nýrra tekna til tryggingamálanna. Þetta frv. var flutt samkv. beiðni Landssambands ísl. útvegsmanna á sínum tíma og í anda þeirrar ályktunar, sem þá var gerð. Eftir að þessi frv. hins vegar komu hér fram út úr þessari endurskoðun, voru og eru efasemdir í hópi útgerðarmanna um, að sú stefna, sem þar er mörkuð, sé til lausnar þessum vanda. Það er því sýnilegt, að frekari athugun þessara mála verður að fara fram, og mér skilst, að það hafi m.a. falizt í þessum aðvörunarorðum hv. þm., að framhald á þeirri endurskoðun, sem áður hafði verið gerð, sé nauðsynleg, og ég er honum sammála um það. Varðandi síðasta atriðið í ræðu hv. þm., þar sem hann minntist á kröfu sjómannasamtakanna og Farmannasambandsins um að fá gjald af þessum útflutningstekjum til samræmis við það gjald eða þau fjárframlög, sem gert er ráð fyrir að fari til L.Í.Ú., hlýtur það að stafa af því, að hann hafi ekki verið viðstaddur, þegar ég flutti framsöguræðu mína fyrir málinu, en meginhluti þeirrar ræðu fór í að útskýra einmitt þetta atriði málsins. Ég skýrði þar frá því, að þessar óskir hefðu verið uppi og komið formlega fram fljótlega eftir áramótin, en þá hafði verið gengið frá þessu samkomulagi, sem hér er nú verið að staðfesta með þessu frv. Og þó að ekki sé dregið í efa réttmæti þessara óska, er talið, að innkoma þess gjalds í þetta frv., sem þar um ræðir, geti raskað og raski óhjákvæmilega því samkomulagi, sem þarna var gert, og það þyrfti þá endurskoðunar í heild. Það er vitað að sjálfsögðu, sem við var að búast, að andstaða er við þetta hjá ýmsum aðilum. En þar við bætist, að frá þessu samkomulagi eða frá niðurstöðum yfirn. hafði verið gengið, þegar þessar óskir endanlega komu fram, auk þess sem þar við bætist svo, að dálitlum erfiðleikum yrði bundið að skipta þessu réttlátlega niður á sjómenn í dag. Sannleikurinn er sá, að þeir eru nánast í þrennum samtökum, þ.e.a.s. Sjómannasambandi Íslands og auk þess í sérstökum sjómannadeildum í einstökum verkalýðsfélögum, og svo Farmanna- og fiskimannasambandinu. Ég lagði því áherzlu á það í minni framsöguræðu og geri það hér með enn, að til þess að auðvelda framkvæmd þessa réttlætismáls, sem ég tel að það sé, þessara réttlætisóska sjómanna, er nauðsynlegt, að þeir reyndu að sameina sig betur í einhverju formi til þess að geta veitt þessu gjaldi viðtöku, næst þegar möguleikar gefast á að koma því inn á réttum tíma. Ég hef skýrt forustumönnum sjómannasamtakanna frá þessari afstöðu og eins frá því, að það er talið af aðilum, sem áttu aðild að samkomulaginu, að innkoma þessa ákvæðis nú væri brigð á gerðu samkomulagi, það sé ekki mögulegt að koma þessu inn, eins og á stendur. En ég tel það fullt sanngirnismál, að það verði tekið upp, um leið og málið í heild verður tekið upp að nýju, væntanlega á n. k. hausti. Ég vil svo að lokum aðeins þakka n. fyrir ágætlega unnin störf og fyrir það að hafa orðið við óskum mínum um að hraða afgreiðslu málsins, sem hefur verið mjög vel staðið við.



Herra forseti. Eins og hæstv. sjútvmrh. vék að, hafa ræður stjórnarandstöðuþm. mest beinzt að því að ræða, eins og oft áður, efnahagsmálin almennt, kenna núv. ríkisstj. um það, hve ótraustum tökum hún taki þessi vandamál. Maður skyldi ætla, að þessir fulltrúar væru búnir að gleyma því, að þeir eru fulltrúar fyrir þingflokka, sem á sínum tíma gáfust upp við að glíma við þessi mál og leysa í mesta góðæri, sem þá átti sér stað með þjóðinni. Á árinu 1958 var metafli hjá togaraflotanum. Þá stóðu yfir karfaveiðarnar með þeim árangri, að þessi stóru skip, togararnir fylltu sig á 2-3 sólarhringum. Öll þessi framleiðsla var flutt til landsins og unnin í frystihúsum. Skapaði þetta mjög mikla atvinnu í landinu og góðæri bæði til lands og sjávar. Maður skyldi halda, eins og ég segi, að þessir fulltrúar stjórnarandstöðunnar væru búnir að gleyma því, að þeir gáfust upp við að stjórna landinu og ráða við verðbólguna á þessum tímum. Nú virðast þeir aftur á móti hafa ráð undir hverju rifi, þegar þeir ráða engu eða mjög takmörkuðu. Það hefur verið nokkuð um það deilt í umr. um þetta mál, hver afstaða útgerðarmanna sé og einn ræðumaður efaðist um það, að ég hefði athugað þetta á skrifstofu þess félags, sem ég væri í þjónustu fyrir, og nefndi þó í því sambandi það félag, sem hefur aldrei átt neinn bát. En hvað sem því líður, er það upplýst í viðræðum, sem n. átti við fulltrúa frá Landssambandi ísl. útvegsmanna, að einróma var samþ. af stjórn þeirra samtaka að mæla með samþykkt þessa frv. Í stjórn Landssambands ísl. útvegsmanna eru fulltrúar fyrir útgerðarmenn og félagssamtök í öllum fjórðungum landsins, úti um allt land. Félagsmálafulltrúi samtakanna upplýsti einnig á þessum fundi, að eftir að þetta lá fyrir og samningar höfðu tekizt um hækkun fiskverðsins, m.a. með þessum breytingum á útflutningsgjaldinu, hefði hann farið til margra félaga og skýrt þeim frá þessum niðurstöðum. Það hefði hvergi komið fram andstaða gegn þessari breytingu, sem hér átti að eiga sér stað. Ég tel, að það gegni furðu, hve lítið hefur verið minnzt á það af ræðumönnum, hvaða áhrif þessi breyting, burt séð frá öllu öðru, hefur á útflutningsframleiðsluna, þar sem um er að ræða magngjaldið á þær vörur, sem mikla vinnu þarf að leggja í og aukinn kostnað, sem hefur það í för með sér, að það stórhækkaði áður álögurnar á þær framleiðsluvörur og dró úr, eins og ég sagði í minni frumræðu, áhuga manna til að framleiða verðmeiri vörur, sem skapa þjóðarbúinu auknar tekjur fyrir jafnmikið magn. Ég álit, að í þessu sambandi sé þetta mál út af fyrir sig, að taka þá ákvörðun að miða álagninguna við magn í þeim tilfellum, sem unnt er að auka verðgildi útflutningsvörunnar, og það skipti hér miklu máli. Þá hefur verið um það rætt og á það bent, að margir hinna minni báta og jafnvel þeir, sem eru í miðflokknum, hafi á undanförnum síldveiðiárum, eftir að stærri bátarnir voru farnir að veiða síld með góðum árangri, eins og átt hefur sér stað nú sérstaklega 2-3 síðustu árin, ekki náð betri árangri en svo, að þeir hafi orðið að gera upp við sjómenn sina með kauptryggingu og sækja bætur í aflatryggingasjóð. Ég benti á það í minni frumræðu, að þróunin væri einmitt í þá átt, að minni bátarnir heltast úr lestinni, vegna þess að þeir hafa ekki möguleika á því að stunda veiðarnar á djúpmiðum, fjarri ströndum, og það hlýtur að leiða að því, að þessi þróun verði meiri hvað snýr að síldveiðunum. Það er enginn vafi á því, og það vitum við, að þeir eru á engan hátt samkeppnisfærir við stærri bátana, þessir minni bátar, og ekki í mörgum tilfellum, sízt þegar komið er fram á haust, færir um að stunda þessar veiðar á þeim miðum, þar sem síldina er helzt að fá, fjarri ströndum eða í 100-200 mílna fjarlægð frá landinu. Það var rétt, sem hér kom fram í sambandi við þessa báta, að þeir stunda jöfnum höndum þorskveiðar og síldveiðar, og það má segja, að uppistaðan í þeirra aflabrögðum sé jafnvel miklu meiri í bolfiskveiðunum, vegna þess að þeir eru styttri tíma við síldveiðarnar. Þess vegna hlýtur það að koma vel út, a.m.k. fyrir þessa bátaflokka, að þessi breyting á sér stað, þó að þeir þurfi að láta 2% í aukið útflutningsgjald af síldveiðunum, en fá síðan 4% hækkun á verði við bolfiskveiðarnar. Ég held, að það hafi verið hv. 6. þm. Sunnl., sem sagði, að þessar nýju álögur ættu ekki að koma niður á þeim, sem hefðu breiðu bökin, t.d. síldarverksmiðjunum, skildist mér, heldur ætti þetta eingöngu að leggjast á útgerðina. Ég er ekki sammála því, að þetta þurfi að vera svo. Okkur er það vel kunnugt öllum, að afkoma síldarverksmiðjanna hefur verið mjög góð, og ég er sannfærður um það, að þær hefðu getað með tilliti til þess mikla aflamagns, sem borizt hefur í verksmiðjurnar, greitt meira en þær hafa greitt. Og ég er ekki kominn til með að sjá, þegar gengið verður frá verðáætlun á síldarverði næst, að það verði ekki eitthvað tekið tillit til þess að deila þessum kostnaði á milli útgerðarmanna, sjómanna og síldarverksmiðjanna. sem ættu vissulega að geta tekið sinn þátt í þeim auknu gjöldum, sem hér eiga sér stað, enda kom það fyllilega fram sem álit hjá formanni yfirn., þegar hann var spurður um þetta á fundi n., að hann var ekki á því máli, að þetta ætti allt að lenda á útgerðinni eða sjómönnum. Þá hefur verið á það minnzt, að það mætti jafnvel spara í einstökum útgjaldalíðum, og þess vegna hefði ekki þurft að koma til þessi álagning varðandi útflutningsgjaldið. M.a. var talað um tryggingarnar og talað um, í hvaða ófremdarástandi þær væru hér hjá okkur Íslendingum. Hvort sem þau eru það eða ekki, tryggingarmálin, hefur þessi aðferð, sem viðhöfð hefur verið um tryggingarnar, að taka hluta af útflutningsgjaldi, sem lagt er á sjávarafurðirnar, þá hefur það verið gert eftir eindreginni ósk allra útgerðarmanna. Aftur er ég ekki sammála hv. þm., sem taldi, að gjöldin hjá okkur í sambandi við tryggingarnar væru miklum mun hærri en annars staðar, þegar það mál er skoðað niður í kjölinn. Það kom í ljós við þær fullyrðingar, sem hafðar voru á sínum tíma um þessi óhagstæðu kjör, sem talið var að væru hér á tryggingunum, að þegar það var borið saman við tryggingar í Noregi, var hér um allt aðrar tryggingar að ræða. Og úr því að farið er að tala um tryggingarnar í þessu sambandi, má mínna á það sérstaklega, að fiskiskipaflotinn okkar nýtur ekki sömu trygginga. Minni bátarnir fá ekki eins mikið tryggt og stærri bátarnir, og þess vegna væri ekkert óeðlilegt, þó að stærri bátarnir greiddu nokkuð meira til útflutningssjóðsins heldur en smærri bátarnir. Stærri bátarnir, sem eru yfir 100 tonn og hafa frjálsa tryggingu, tryggja bæði skip og vél. Ef eitthvað bilar í vélinni, eru þeir tryggðir fyrir því. Og fyrir þessu hafa útgerðarmenn fyrir alla muni viljað geta tryggt sig, því að við vitum það, að ef stór stykki brotna í verðmiklum, stórum og dýrum vélum, getur það verið þungt áfall fyrir viðkomandi útgerðarmann að eiga að bæta það úr eigin sjóði. Og það hefur verið aðstaða hjá tryggingafélögunum til þess að geta bætt þessi tjón, og mér er ekki kunnugt um, að það sé skoðun útgerðarmanna, að þeir eigi að hætta við þessar tryggingar. Ég veit, að með því að sleppa ýmsu úr þeim skilmálum, sem tryggingafélögin veita útgerðinni í dag, er hægt að færa þetta verulega niður, og eftir því, sem útgerðarmaðurinn tryggir minna, því minna kemur í hlut tryggingafélagsins að greiða, og þá segir sig sjálft, að það er auðvelt að lækka tryggingarprósentuna. Annað var það, sem hv. ræðumaður vék að, hvort ekki mundi vera hægt að draga úr fram laginu til fiskveiðasjóðs. Í því sambandi nefndi hann tölur. Hann byrjaði ræðu sína með að átelja mig fyrir, hvað ég hefði farið með lítið af tölum í minni ræðu í sambandi við framsögu þessa máls. Ég held, að það hefði verið betra fyrir hann að fara með minni tölur, en hafa þær réttar, heldur en nefna þær tölur, sem hann gerði hér í sambandi við fiskveiðasjóðinn. Hann fullyrti hér, að hann hefði tekjur af eigin fé um 90 millj. kr. á ári. Ég held, að þar muni um helming. Ég held, að samkv. þeim upplýsingum, sem fyrir liggja 1964, hafi tekjur fiskveiðasjóðs af eigin fé verið 45 millj., svo að það er ekki alitaf, að það skipti öllu máli að nefna einhverjar tölur til þess að sanna sitt mál. Það skiptir meira máli, að það sé farið rétt með þær tölur, sem nefndar eru. Annars vil ég segja það í sambandi við fiskveiðasjóðinn, og það held ég, að öllum útgerðarmönnum sé ljóst, að sú uppbygging, sem átt hefur sér stað í sambandi við fiskiskipaflota landsmanna á undanförnum árum, hefði ekki getað átt sér stað og sú öra þróun, sem hefur verið byggð upp í landinu varðandi þennan atvinnuveg, ef fiskveiðasjóðurinn hefði ekki verið þess megnugur að veita þá aðstoð, sem hann hefur gert, ekki sízt vegna þess framlags, sem hann hefur notið á þennan hátt. Ég held svo, að það sé ekki fleira, sem hefur gefið mér tilefni til þess að svara í sambandi við þær umr., sem hér hafa farið fram varðandi þetta mál, og læt ég því máli mínu lokið.



Herra forseti. Ég verð að byrja á því, að biðja hv. síðasta ræðumann afsökunar á því, að ég kunni ekki rétt skil á nöfnunum á þeim fyrirtækjum, sem hann hefur með að gera, en fyrir tilviljun í gegnum mitt starf hef ég haft ofurlítil kynni af því, a.m.k. sum árin, hversu góð afkoman hefur verið hjá þeim síldarskipum, sem hann hefur gert út, hversu aflögufær þau mundu hafa verið til þess að greiða nýjar álögur. En það getur nú tæplega heyrt undir aðalatriði í þessu máli. Hv. þm. virðist vera enn á því, að aðalatriðið í sambandi við þetta frv. sé það, að nú sé breytt í magngjald í staðinn fyrir gjald af verðmæti, en sleppir alveg að ræða um það, að eitt aðalatriðið í frv. er að færa öll gjöldin, sem renna til fiskveiðasjóðs, yfir á síldveiðiskipin, en það er vitanlega eitt höfuðatriðið í þessu frv. og orsakar meginið af þeirri tilfærslu, sem hér er um að ræða. Hv. þm. bar sig hér mjög vel yfir því, hvað allt gengi hér vel í viðreisninni og annar væri nú búskapurinn en þegar vinstri stjórnin hefði gefizt upp. En ég vildi í því sambandi spyrja hv. þm., hvenær það hefur skeð, að það hafi verið gripið til neyðarúrræða í sambandi við sjávarútveginn, og ég tel það frv.. sem hér er um að ræða, hreint neyðarúrræði, þegar sú staðreynd liggur fyrir, að á einu ári hafa samanlagðar afurðir fiskiðnaðarins hækkað um aðrar eins upphæðir og nú hefur verið og þar að auki verið sett algert met í aflabrögðum. Eða var kannske um slíkar verðhækkanir að ræða á okkar afurðum um það leyti sem vinstri stjórnin fór frá, eins og nú eru? Og var um eitthvað viðlíka sjávarafla að ræða þá, þar að auki, eins og nú? Ég held, að þótt ég ætli ekki að fara nánar út í viðskilnað vinstri stjórnarinnar, þá ætti þessi hv. þm. að hugleiða þótt ekki væri nema þessi atriði, áður en hann hefur um þetta svo stór orð sem hann hafði hér áðan. Þá kvað hann miklar líkur á því, að það væri ekki aldeilis víst, að sjómennirnir eða síldarútgerðarmennirnir yrðu látnir borga þetta, það væri alveg eins víst, að verksmiðjurnar yrðu látnar borga þetta að hluta eða kannske að mestu leyti. Ég verð að segja það, að ég hef það fyrir mér, að ég hef kynnt mér, hvernig verðlagningin hefur farið fram á undanförnum árum, að auðvitað verða þessi útflutningsgjöld, eins og önnur sannanleg og óumflýjanleg útgjöld, sem útflutningsaðilinn verður að borga, viðurkennd í sambandi við verðkalkúlasjónina og tekin að fullu til greina í sambandi við ákvörðun á fiskverðinu. Allt annað er hreint fleipur, borið fram annaðhvort af fávizku eða gegn betri vitund. Þessi skattur getur hvergi lent annars staðar en á útgerðarmönnunum og sjómönnunum skv. lögum og samkvæmt öllum þeim reglum, sem hafa gilt á undanförnum árum og gilda enn. Það mundi þá þurfa að breyta lögum, til þess að svo mætti verða, að hægt yrði að koma einhverju af þessu gjaldi yfir á síldarverksmiðjurnar. En það er vitanlega hins vegar alveg rétt, að síldarverksmiðjurnar hafa a.m.k. síðustu 2-3 árin haft mjög góða afkomu og væru aflögufærar. Og það væri vitanlega miklu frambærilegra að byggja tilfærslu í sambandi við fiskiðnaðinn og útgerðina á því að láta þær borga, því að þær hafa sannanlega haft, a.m.k. samanlagt, mjög verulegan hagnað. Hv. ræðumaður gerði hvort tveggja að láta á sér skilja, að allt væri í himnalagi með tryggingamálin hjá okkur og þar yrði naumast um bætt. Og um þann samanburð, sem hefði verið gerður, að mér skildist, af jafnágætum sérfræðingi og Gerhardsen hinum norska, sem hér var og ég hef ekki fyrr heyrt rengdar hans niðurstöður, er því haldið fram, að hann hafi farið með hreint fleipur og verið með algerlega ósambærilega hluti, þegar hann var að bera saman tryggingar hér og í Noregi. Ég hef ekki heyrt það fyrr, og það er vissulega nýlunda að finna mann, sem telur sig færan um að hrekja þær skoðanir, sem hann lét í ljós. En í öðru orðinu viðurkenndi hann þó, að það væri vitanlega hægt að lækka þessar prósentur, sem færu í tryggingarnar, ef ábyrgð viðkomandi yrði gerð svolítið meiri. Ég get ekki lesið út úr þessum ummælum hans annað en það, að ástæðan fyrir því, að við höfum svo háar tryggingar, hærri tryggingar en þekkjast í nokkurri sambærilegri áhættu í grannlöndum, er sú, að ábyrgð útgerðarmannanna, sérstaklega á stærri skipunum, er mjög lítil og þeir fá yfirleitt allt borgað í tryggingunum, sem hugsanlegt er að koma undir tryggingar, hvort sem er um handvömm eða annað að ræða. Hæstv. sjútvmrh. kom inn á tryggingarnar og benti á þau frv., sem hér hafa verið lögð fram á Alþ. og ég tel ekki að geti valdið neinum straumhvörfum í þessum efnum. En þá er sá gallinn á gjöf Njarðar, að fyrst mæla útvegsmenn með því, og síðan mæla þeir á móti því. Skoðanir þeirra eru ekki fastmótaðri en þetta, að fyrst óska þeir eftir því, að borið sé fram frv., og síðan óska þeir eftir því, að það sé borið til baka. Ég sé ekki, hvað mikið sé gerandi með skoðanir þessara manna á tryggingamálunum. En hitt væri þá ástæða til að spyrja um: Hefur hæstv. ríkisstj. og hæstv. sjútvmrh. enga sjálfstæða skoðun á því, hvernig tryggingamálunum verði fyrir komið? Eða er hann að bíða eftir því, að útgerðarmennirnir leysi vandann sjálfir og komi loksins með gerbreytingu á tryggingalöggjöfinni eða frv. um það, sem þeir ekki fyrst biðja menn að flytja og svo að taka til baka? Ég held það sé mál til komið í sambandi við tryggingamálin, að hæstv. ríkisstj. gangist fyrir algerlega hlutlægu mati á því, hvernig þeim verður bezt komið fyrir. Ég er ekki að segja, að það sé ekki sjálfsagt að hlusta á Landssamband ísl. útvegsmanna og alla aðra, sem málið varðar, en að síðustu hlýtur það þó að vera hæstv. ríkisstj. og Alþ., sem skipa þessum málum, eftir því sem þessir aðilar telja hagkvæmast. Og það er víssulega ástæða til að spyrja: Hver er skoðun hæstv. sjútvmrh., hans ráðuneytis og ríkisstj. á þessum málum? Ég vil að vísu fagna því, að hæstv. ráðh. taldi, gagnstætt því, sem frsm. meiri hl. sjútvn. sagði a.m.k. í öðru orðinu, að allt væri í lagi, þá var að skilja á hæstv. ráðh., að hann teldi þetta þurfa a.m.k. frekari athugunar og rannsóknar við, hvort ekki mætti koma þessum málum betur fyrir. En það er vissulega orðið tímabært að auglýsa eftir skoðunum hans og hans ráðuneytis á þessum málum og þannig verði a.m.k. að því unnið, að hans ráðuneyti sé bært um að leggja á það sjálfstætt mat, hvort ekki er unnt, eins og ég sagði, að lækka útflutningsgjöldin verulega með því að lækka tryggingakostnaðinn. Þá er það aðeins viðkomandi því, að það mætti ekki breyta neinu í þessu frv. og ekki heldur koma því inn í frv., að sjómannasamtökin fengju eitthvert hliðstætt fjármagn við útgerðarmenn í sambandi við samþykkt þessa frv., vegna þess að samkomulagið hefði byggzt á því, að þetta væri nákvæmlega svona og engan veginn öðruvísi. Ég vil nú í fyrsta lagi segja það, að hæstv. ráðh., yfirnefndin eða hæstv. ríkisstjórn hefur ekkert leyfi til að skuldbinda Alþ. á einn eða neinn hátt. Það er aðili, sem hlýtur að taka sínar ákvarðanir út frá málefnum og enginn þriðji aðili getur bundið á nokkurn hátt. Og strax af þeirri ástæðu vil ég mótmæla þessum ummælum hans. Hitt vil ég svo segja, að ef yfirnefndin hefur samið um það, hvernig ætti að verja útflutningsgjöldunum, þá hefur hún verið að fara út fyrir sitt verksvið. Þá hefur hún verið að semja um allt aðra hluti en þann eina hlut, sem hún á að semja um og á að ákveða, þ.e. sjálft verðið. En henni kemur ekkert við og getur ekki komið við, hvernig útflutningsgjöldunum er varið. Það er útilokað. Og hún getur hvorki samið þessa upphæð af sjómönnum né af öðrum, ef þeir eiga rétt til hennar. Og Alþ, er fullkomlega bært til þess að ákveða það, að ákveðinn hluti af útflutningsgjaldinu skuli renna til sjómannasamtakanna, alveg eins og það er bært um að ákveða, hvað útvegsmenn eiga að fá. Ef hefur verið farið að semja um slíka hluti, hefur n. gengið út fyrir sitt verksvið og tvímælalaust brotið þau lög, sem hún á að vinna eftir. Þá voru það loks ummælin, sem hæstv. ráðh. hafði um fyrirvara Tryggva Helgasonar í yfirnefndinni. Því miður hef ég þann fyrirvara ekki hér skriflegan fyrir framan mig, en hitt er mér kunnugt um, að a.m.k. munnlega gerði Tryggvi Helgason þann fyrirvara um sitt atkv., að hann teldi, að fiskiðnaðurinn væri, eins og á stæði, fullkomlega fær um að bera þá fiskverðshækkun, sem um var að ræða. Þess vegna greiddi hann atkv. með fiskverðshækkuninni, en ekki með þeirri tilfærsluaðferð, sem hér var á höfð. Þetta fer ekki á milli mála, að kom greinilega fram hjá Tryggva Helgasyni, þó að ég hafi ekki aðstöðu til að fullyrða, hvort það hafi verið í hans skriflega fyrirvara eða ekki. En hitt veit ég, að öllum, sem skipuðu yfirn., og einnig hæstv. sjútvmrh. var vel kunnugt um þessa skoðun Tryggva, sem hann hefur líka á öðrum vettvangi rökstutt fullkomlega. Það var svo aðeins eitt atriði, sem ég átti eftir í sambandi við ræðu hv. frsm. meiri hl. Ég harma það að hafa ekki haft hér fyrir framan mig tölur um eigin aukningu fiskveiðasjóðs árlega, og það kann að hafa skakkað einhverju hjá mér. Ég er ekki svo stór í mér, að ég geti ekki vel viðurkennt það, að ég hafði ekki tölur og mig getur misminnt ekkert síður en aðra, og það má vel vera, að tölur hv. frsm. hafi verið réttari en mínar, ég skal ekkert segja um það. En fram hjá hinu gengu bæði þessi hv. ræðumaður og eins hæstv. sjútvmrh., að það hljóta auðvitað að vera til ýmsar aðrar leiðir til þess að tryggja fiskveiðunum og útveginum í landinu nægilegt uppbyggingarfjármagn heldur en taka það sem beinan skatt á framleiðsluna. Og ég benti hér á eina handhæga aðferð, sem hlýtur að vera fær, þ.e.a.s. að tryggja það, að t.d. fiskveiðasjóður fái árlega til útlána af frystingarfénu það mikinn hluta, að það nægi til eðlilegrar uppbyggingar í þessari atvinnugrein. Ég rengi það út af fyrir sig alls ekki, og enginn skyldi hafa skilið orð mín svo, að ég teldi, að fiskveiðasjóður hefði haft of mikið fjármagn til umráða. Ég tel aðeins, að það séu fullkomnir möguleikar á því að afla honum fjármagns með öðrum hætti en beinum skatti á útgerðina, og það hugsa ég, að fleiri geti orðið mér sammála um.



Herra forseti. Þær ræður, sem hér hafa verið haldnar, síðan ég hafði framsögu fyrir nál. okkar 2. minni hl., gefa mér ekki tilefni til margra eða mikilla aths. Það stendur ómótmælt, sem var meginatriði í mínu máli, að sá vandi, sem hér er um að ræða, er þáttur í þeim vanda, sem óðaverðbólgan hefur skapað og skapar framleiðsluatvinnuvegunum öllum, aðeins í mismunandi mæli, og hér er um að ræða ráðstafanir, sem ekki leysa þann vanda til frambúðar. Það kom fram hjá hæstv. sjútvmrh., að það væri hans mat á afstöðu okkar, að við mundum hafa sannfærzt í sjútvn. af þeim, sem við þar áttum viðræður við, um það, að þetta frv. væri bæði réttmætt og nauðsynlegt, og af því mundi afstaða okkar mótast. Þetta er að sjálfsögðu ekki rétt, því að ef það væri rétt, mundum við vera frv. fylgjandi. Við höfum bent á fjölmarga galla þessa frv. En hins vegar hefur það komið í ljós og kom einmitt í ljós við meðferð sjútvn. á málinu, að forustumenn þeirra stéttasamtaka, sem hér eiga mestan hlut að máli, eru þessum ráðstöfunum samþykkir - og væntanlega að okkar dómi vegna þess, að þeir hafa ekki neina trú á því, að hæstv. ríkisstj. taki þessi mál öðrum tökum. Við lítum hins vegar á þetta sem hreina bráðabirgðalausn, og þar sem þeir, sem þetta kemur mest við, eru því samþykkir, sjáum við ekki ástæðu til þess að beita okkur gegn málinu. En hæstv. sjútvmrh. gaf mér í ræðu sinni tækifæri til þess að leiðrétta eina villu, sem ég gerði mig sekan um í fyrri ræðu minni. Það kom í ljós, að ég kunni slæm skil á jafnaðarstefnunni. Ég hafði kallað nýtízkulega jafnaðarstefnu hæstv. sjútvmrh. atriði, sem í frv. þessu eru fólgin og ég gagnrýndi. En hæstv. sjútvmrh. fullvissaði mig um það, að þau væru í fullu samræmi við jafnaðarstefnuna, eins og hún hefur alltaf verið. Þetta atriði, sem ég benti á og kallaði nýtízku jafnaðarstefnu, var það, að það er ekki verið að taka gróðann af þeim, sem bezt eru settir, heldur er verið að taka fé af síldarútgerðinni, sem hefur mjög misjafna afkomu, þ. á m. verið að taka fé af þeim, sem hafa ekki betri afkomu en það, að þeir sækja fé í atvinnutryggingasjóð og gera upp með kauptryggingu, og fá það öðrum atvinnugreinum, m.a. þeim, sem vitað er að hafa mjög góða afkomu. Ég skal ekki vefengja hæstv. sjútvmrh. um það, að þetta sé í samræmi við jafnaðarstefnuna, eins og hún hafi alltaf verið, ef hann vill heldur hafa það svo. Villa mín var fólgin í því, að ég hélt, að hún hefði áður verið skárri.