Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Mál það sem hér er til umræðu, þ.e. upptaka einhvers konar fjármagnstekjuskatts eða skattlagningar vaxtatekna, er búið að vera lengi á dagskrá í íslenskri þjóðmálaumræðu. Ég hygg að sl. 10--15 ár hafi það verið meira og minna viðvarandi í umræðum um skattamál og ríkisfjármál. Það hefur komið inn í samhengi við jöfnun lífskjara, skattlagningu fyrirtækja á einstaklinga, dreifingu skattbyrði og annað því um líkt. Fyrir flestar alþingiskosningar, a.m.k. þær sem ræðumaður man eftir og hefur tekið þátt í, hefur þetta mál með einum eða öðrum hætti verið á dagskrá og upp á síðkastið hefur það a.m.k. í orði kveðnu verið svo að allir stjórnmálaflokkar í landinu teldu rétt að til einhvers konar samræmingar á skattlagningu tekna sem myndast með þessum hætti, sem vextir af sparifé eða sem arður af hlutafé eða öðru slíku, skyldi koma. Það hefur hins vegar lengi verið tilfinning mín að mönnum hafi ekki alltaf verið jafnmikil alvara með þessum ræðuhöldum og ætla mætti og erfið fæðing þessa máls í gegnum stjórnmálin sannar það að nokkru leyti. Þannig var það a.m.k. á þeim tíma sem ég þekkti vel til og verið var að vinna að þessu máli í ríkisstjórn að menn voru furðu fundvísir á einhverja tæknilega vankanta á öllum þeim hugmyndum sem upp komu um að skattleggja fjármagnstekjur. Þetta er gamalkunn aðferð sem menn þekkja vel að menn segjast í orði kveðnu vera fylgjandi tilteknu máli en finna svo endalaust á því óleysanlega agnúa að koma því til framkvæmda. Staðreyndin er sú að enginn maður með sæmilega réttlætiskennd og sómatilfinningu treystir sér yfirleitt til þess að andmæla því að það sé eðlilegt að skattleggja tekjur sem myndast með þessum hætti. A.m.k. væri afar gaman að komast í rökræður við eintak sem treystir sér til að halda því fram að það væri eðlilegt að rífa af launamönnum allt að helming af þeim tekjum sem þeir vinna fyrir hörðum höndum brúttó en láta síðan aðra njóta algers skattfrelsis gagnvart tekjum sem myndast vegna þess að peningar liggja á bók eða hlutabréf ávaxtast. Það sjónarmið hafa fáir treyst sér til að verja og þess vegna hefur aðferðin verið sú af þeirra hálfu sem hafa viljað þvælast fyrir þessu máli að finna endalaust allar mögulegar og hugsanlegar afsakanir fyrir því að ein eða önnur útfærsla málsins væri ekki nógu vel úr garði gerð. Það er líka mikið talað, herra forseti, um samræmingu þegar verið er að ræða um skattlagningu fjármagnstekna. En nú hefur komið á daginn að menn áttu ekki við sama hlutinn þegar þeir ræddu um samræmingu. Sá sem hér talar og ég held margir fleiri höfðu það alltaf í huga þegar rætt var um samræmingu skattlagningar tekna, fjármagnstekna og annarra tekna, að samræmingin væri í því formi að menn skyldu borga eðlilega skatta til samfélagsins af öllum tekjum sem þeir hefðu án tillits til þess í sjálfu sér hver uppruni þeirra væri. Og alveg sérstaklega var það í mínum huga ranglátt að menn sætu uppi með skattkerfi sem skattlegði harðast eða þyngst þær tekjur sem yrðu til með launavinnu. En nú er komin sem sagt ný útfærsla á þessari samræmingu og hún er samræming niður á við. Hún er samræming í átt til minni skattlagningar á öllum tekjum sem myndast í raun og veru öðruvísi en þannig að menn vinni fyrir þeim. Það er sú skattstefna sem hæstv. ríkisstjórn er að boða. Það er ekki hróflað við tekjusköttum launamanna. Þeir skulu áfram vera 42--47% að frádregnum eða nýttum mjög óverulegum persónufrádrætti sem menn hafa og liggur langt undir þurftarmörkum. Síðan skal skattlagning annarra tekna samræmd þannig niður á við að allt beri það 10% skatt. Þess vegna var það að vonum að menn yrðu nokkuð langleitir þegar í ljós kom að hæstv. ríkisstjórn hugðist selja mönnum þá hugmyndafræði í tengslum við það að taka upp hinn langþráða fjármagnstekjuskatt að þá skyldi samræmingin eiga sér þannig stað að til samræmis við mjög lágan 10% flatan skatt á vaxtatekjur kæmi lækkun skattlagningar annarra fjármagnstekna eða tekna sem yrðu til með öðrum hætti en þeim að um launavinnu væri að ræða, þ.e. að skattlagning arðs, söluhagnaðar, gróða sem myndast við slíkt og leigutekna skyldi fara niður á þetta stig. Þannig er verið að búa til tvöfalt skattkerfi varðandi skattlagningu tekna, annars vegar skattlagninguna á launatekjurnar, en um það bil helmingur af þeim brúttó að frádregnum þessum litla persónufrádrætti er tekinn, og hins vegar þetta lága svið þar sem fjármagnstekjur eða aðrar tekjur eru skattlagðar. Þetta er í raun og veru grundvallaratriði þessa máls, herra forseti. Pólitísku átakalínurnar snúast fyrst og fremst um það hvernig þessar tekjur eru meðhöndlaðar og skattlagðar og hvernig samræmingin á sér stað. Ég held að menn séu því miður að fara út á afar rangláta og ósanngjarna braut, sérstaklega ef sú útfærsla málsins verður áfram við lýði sem hér er að mestu leyti lagt upp með, þ.e. að engin efri mörk, engin þök séu á því hversu miklar tekjur menn geta haft með þessum hætti og einungis er tekin 10% skattur af. Í almenna tekjuskattskerfinu hefur þó náðst sá árangur að menn hafa viðurkennt í reynd vissan hátekjuskatt með sérstöku 5% þrepi á hærri launatekjur. Þar er að vísu um mjög rúm mörk að ræða, 450 þús. fyrir hjón, 225 þús. fyrir einstaklinga, ef ég man rétt. En það er þó viss viðurkenning á því hugtaki að rétt sé að hafa það sem stundum er kallaður prógressívur tekjuskattsstigi og taka meira af hærri tekjum en lægri. En þessi hugsun er týnd og tröllum gefin hér að öllu öðru leyti en því að í brtt. meiri hlutans er sett til málamynda þak á ,,skattfrelsi`` söluhagnaðar þannig að ef einstaklingur hefur í hreinan söluhagnað meira en 3 millj., hjón 6 millj., á vissu árabili, þá skal tekið af því samkvæmt almennri skattlagningu. En þó eru þau ákvæði öll mjög rúm m.a. vegna þess að menn geta geymt þennan hagnað tímabundið og reynt að koma honum fyrir í formi nýrra fjárfestinga og þá greiða þeir ekki skatt. Það er búið til alveg sérstakt svigrúm fyrir fólk sem hefur haft þvílíka þénustu út úr einhverjum bréfaæfingum af þessu tagi að menn geta geymt sér skattinn um nokkurn tíma. Nú er það svo að vísu að um tíma voru á borðum meiri hlutans hugmyndir um að setja inn þetta þak líka gagnvart hagnaði af arði. Ég verð að segja alveg eins og er að þótt þessi mörk séu að mínu mati næstum fáránlega rúm borin saman við íslenskan veruleika hefði ég talið það umtalsverða stefnubreytingu í málinu, svo ég segi ekki eðlisbreytingu, ef slík þök hefðu verið sett inn gagnvart bæði söluhagnaði og arði, svo að ég tali nú ekki um ef vaxtatekjur hefðu fallið undir það líka. Þá var málið að mínu mati búið að breyta algerlega um eðli og þótt mörkin væru áfram jafnfáránlega rúm og ætlunin var af hálfu hv. meiri hluta hefði alltaf mátt lagfæra það síðar. Menn hefðu fyrr eða síðar fært þau í eitthvert raunhæft form þannig að stærðargráða þessa svigrúms væri í samræmi við íslenskan veruleika. Hv. þm. Pétur Blöndal, sem er allra manna fróðastur um innviði þessa kerfis, segir mér að það sé sennilega enginn Íslendingur svo ríkur að hann muni rekast á þessi þök enn sem komið er a.m.k. Þótt það fjölgi býsna hratt í stóreignastéttinni núna á tímum vaxandi misgengis launa og lífskjara í landinu, mun það sjálfsagt vera svo að þeir einstaklingar eru alla vega ekki margir fyrsta kastið sem hafa meira en 3 milljóna hreinar tekjur af arði, hlutabréfum, vöxtum eða söluhagnaði. Af söluhagnaði gæti það gerst. En síður af hinu enn sem komið er. Þá það. Það hefði þá mátt spyrja sig að því og fara yfir það efnislega hvort þessi þök ættu þá ekki frekar að vera 1,5 millj. og 3 millj. eða eitthvað af þeirri stærðargráðu. Væru svo þökin þannig útfærð að þau væru reiknuð saman fyrir alla þessa tekjuþætti, þá mundi það að sjálfsögðu virka fyrr. En þetta er ekki niðurstaðan því miður og þessi hugsun er týnd í málinu að öllu öðru leyti en því að þetta þak er þarna sett inn á þennan hátt sem mun að vísu hafa afar lítil áhrif eins og það er útfært gagnvart söluhagnaði einum saman. Hvað er þá orðið um þetta mál, herra forseti? Hvað er þá í raun í þessum frv. hæstv. ríkisstjórnar þegar til kastanna kemur? Jú, það er að vísu þessi 10% flati vaxtatekjuskattur. Menn skulu sem sagt greiða í ríkissjóð 10% tekjuskatt af vöxtum og arði o.s.frv. eins og nánar er kveðið á um í lögunum. En það er allt og sumt. Aðalefni frumvarpanna að öðru leyti snýr að þeim breytingum á skattaumhverfi fyrirtækjanna og hagnaði af arði og söluhagnaði og leigutekjum og öðru slíku sem þarna er á ferðinni. Það er stóra kerfisbreytingin sem hér er verið að gera. Þess vegna hafa menn með réttu bent á það að í raun og veru eru heiti þessara frv. rangnefni. Þetta á miklu frekar að heita frv. til laga um lækkun á skattlagningu arðs, um heimildir fyrirtækja til að uppfæra nafnverð hlutabréfa o.s.frv. því að það er stóra inntakið í þessu máli og það sem kemur til með að hafa miklu, miklu meiri áhrif þegar frá líður. Enda segja fróðir menn og það þarf svo sem ekki annað en lesa sér til í viðskiptakálfi Morgunblaðsins að þessi mál eru þegar farin að hafa lífleg áhrif á t.d. hlutabréfamarkaðinn. Nú fá færri en vilja í hlutafjárútboðum stóru fyrirtækjanna þessa dagana. Forkaupsréttarhafar buðust til að kaupa þrisvar sinnum meira en boðið var út í tveimur stórum sjávarútvegsfyrirtækjum núna á síðustu vikum. Fínt, segir hv. sérfræðingur, Pétur Blöndal, hv. þm.  Herra forseti. Ég ætla að koma aðeins betur að þessu með skattalegt umhverfi fyrirtækjanna á eftir. En ef við höldum okkur aðeins betur við sjálfan fjármagnstekjuskattinn eða vaxtatekjuskattinn og val um mismunandi leiðir þar, þá er náttúrlega út af fyrir sig hægt að hugsa sér ýmsar útfærslur og aðferðir í því sambandi. Hér er valin sú leið að skattleggja allar tekjurnar flatt á þennan hátt í staðgreiðslu. Það er einföld aðferð í framkvæmd og hefur sína kosti sem slík. En hún er afar gölluð að öðru leyti. Það sem ég tel að sé tvímælalaust langmesti ágalli málsins eins og það er útfært af hálfu meiri hlutans, er náttúrlega sú staðreynd að ekkert frítekjumark er fyrir hendi gagnvart þessari skattlagningu þannig að það er tekið af hinum smæstu upphæðum jafnt og þeim sem stærri eru. Ég kalla það ekki frítekjumark þó að ónýttur persónufrádráttur gangi upp á móti þessum sköttum, enda eðli málsins samkvæmt þannig að það eru sjaldnast þeir sem eiga mikinn ónýttan persónufrádrátt sem greiða háar upphæðir í skatt af þessu tagi. Hefði þarna verið valin sú leið að búa til einhvers konar frítekjumark held ég að mönnum hefði a.m.k. þótt þessi útgáfa skömminni skárri, snöggtum skárri en hún er. Að því leyti til er kannski mestur eðlismunur í þessu samhengi á milli formannafrv. svonefndu og þessarar útgáfu ríkisstjórnarinnar, að þar er gert ráð fyrir því að hlífa minni innstæðum við þessari skattlagningu þannig að menn geti átt inni á bók óverulegar upphæðir eins og fjölmargir gera, þ.e. venjulegt launafólk sem ekki er efnafólk í neinum skilningi talið en á minni háttar fjárhæðir inni á bók eða með öðrum hætti. Það er alveg sérstaklega ástæða til að hafa áhyggjur af því ef kerfið er þannig útfært að það virkar beinlínis letjandi gagnvart þessum litla en almenna sparnaði í þjóðfélaginu. Hvað er þá orðið um alla vini gamla fólksins og ekknanna sem oft hafa sprottið upp og ekki síst í Sjálfstfl.? Þegar Sjálfstfl. er í stjórnarandstöðu fyllist hann ævinlega slíkri ofurást á gamla fólkinu og ekkjunum að það eru haldnir mótmælafundir og blásið í herlúðra þessu fólki til stuðnings. Það hefur sérstaklega verið talað um það á undanförnum árum þegar Sjálfstfl. hefur verið að þvælast fyrir fjármagnstekjuskatti eða vaxtaskatti eða eignarskatti eða öðru slíku. Frægt er, herra forseti, þegar Sjálfstfl. uppgötvaði ekkjurnar í sambandi við stóreignaskattinn sem Sjálfstfl. taldi þjóðinni trú um að legðist alveg sérstaklega á ekkjur, ekki kannski beint munaðarlausa og börn, en á ekkjur. Svo kom það í ljós að ekkjurnar voru auðvitað helstu stóreignamenn landsins, flestir karlkyns, forstjórar og peningaeigendur. Það voru ekkjur Sjálfstfl. þegar betur var að gáð. Það birtist ágætur listi yfir þessar ekkjur sem voru yfirleitt virðulegir karlmenn á milli fertugs og sextugs með bindi og flestir ágætlega giftir þannig að þeir voru ekki einu sinni ekklar. Það voru stóreignaekkjur Sjálfstfl. En Sjálfstfl. talaði mikið um það á árunum og með réttu að nokkru leyti að menn þyrftu að varast það í sambandi við fjármagnstekjuskatt að hann legðist á þessar litlu almennu upphæðir, á bækurnar sem gamla fólkið leggur eitthvað inn á til þess að eiga nokkrar krónur til þess að gefa barnabörnunum í afmælisgjöf og fermingargöf o.s.frv. Sjálfstfl. hugðist alveg sérstaklega standa vörð um þennan hóp að sögn og hér kemur afraksturinn í ljós, þ.e. flöt skattlagning allra innstæðna, líka þeirra minnstu þannig að það verða greiddir nokkrir aurar liggur mér við að segja, það sem tekur því að innheimta verður tekið af þessu fólki. En síðan er það þannig að upphæðir án endis skulu svo njóta þessarar skattlagningar án nokkurra þrepa eða aðgreiningar. Auðvitað er það alveg hárrétt að hér er á ferðinni stórgjöf til hinna eiginlegu fjármagnseigenda í landinu, myndarleg sumargjöf svo ekki sé meira sagt vegna þess að þegar á heildina er litið er 10% vaxtaskatturinn smámál og óverulegur fórnarkostnaður fyrir þessa aðila borið saman við þá skattaparadís sem verið er að búa til hinum megin með lækkun skattlagningararðs og söluhagnaðar og ekki síður þó því svigrúmi sem búið er til í kerfinu í heild sinni gegnum möguleika fyrirtækjanna til að stórlækka skattgreiðslur sínar og auka skattfrjálsa útgreiðslu fjármuna úr rekstrinum verulega. Í reyndina mun þetta því verða þannig að lögaðilaformið verður farvegur fyrir fé yfir til einstaklinga á lágum sköttum í miklu ríkari mæli en áður hefur verið hægt. Þetta fullyrði ég, herra forseti. Ég veit að vísu að hv. þm. Pétur Blöndal mun koma upp og segja okkur söguna af láninu, að þetta hafi verið hægt með krókaleiðum og kúnstum sem ég kann að vísu ekki enn, ég hef ekki náð að skilja, en felast að einhverju leyti í stórkostlegum pappírsæfingum þar sem eigandinn lánar fyrirtækinu og fær svo lánið endurgreitt o.s.frv., þ.e. þetta hafi allt meira og minna verið hægt áður. Kannski er það rétt. En hér er þó að minnsta kosti verið að búa til uppi á borðinu alveg hreina og klára leið, braut, breiðgötu fyrir fjármagnið úr rekstri fyrirtækjanna gegnum hlutabréf og arð yfir til einkaaðila á lágmarksskattlagningu, nánast skattfrjálst, 10%. Þetta gerist náttúrlega þannig, herra forseti, að arðgreiðslustofninn í öllum íslenskum fyrirtækjum er stóraukinn þannig að nú um næstu áramót verður eiginlega næstum að segja lögbundið, það er að vísu hætt við að hafa það skyldu vegna þess að menn töldu að það væri kannski ekki rétt, að skylda fyrirtækin til þess að gefa út að fullu jöfnunarbréf og allt það, en þannig var það hugsað fyrst. En nú er beinlínis mælt fyrir um það í lögunum að fyrirtækin skulu taka og uppfæra allar jöfnunarheimildir gagnvart sínu hlutafé þannig að það standi allt í botni um næstu áramót og myndar þar með mikið breiðari stofn til útgreiðslu arðs. Á móti kemur að vísu að frádráttur fyrirtækjanna, svigrúm fyrirtækjanna, eða frádráttarheimildin frá tekjum er lækkuð úr 10% í 7%. En það er eftir sem áður um stórkostlega aukningu að ræða  Mér skilst reyndar, herra forseti, að það sé alveg séríslenskt fyrirbæri að fyrirtækin megi draga til viðbótar öllum rekstrarútgjöldum og afskriftum og öllu slíku þann hluta hagnaðar síns sem þau greiða út, frá tekjunum áður en þau greiða skatt til ríkisins, að þarna sé um alveg séríslenskt fyrirbæri að ræða og þekkist ekki annars staðar. Það er augljóst mál og hefur margverið á það bent að spurningin um sjálfstætt starfandi aðila í rekstri og einyrkja kemur auðvitað upp og nú kemur að þessum skemmtilega kafla þegar hv. þm. Pétur Blöndal fer að segja okkur að þetta hafi allt verið hægt áður. En af einhverjum ástæðum er það svo að þeim fjölgar mjög hratt núna þessa dagana, fyrirtækjunum sem eru allt í einu komin með ehf. fyrir aftan. T.d. eru allt í einu virðulegar lögmannsstofur í bænum orðnar ehf. og ýmislegt slíkt. Hvað ætli menn séu að undirbúa þarna? Jú, menn eru auðvitað að undirbúa þessa nýju paradís. Mér er sagt að það fari líka fram a.m.k. á pappírnum stórfelldar hlutafjáraukningar núna í ýmsum litlum ehf.- fyrirtækjum því að það er um að gera að hafa stabbann myndarlegan sem má borga út á þegar þetta nýja góða skattfrelsi kemur. Menn færa því upp hlutaféð alveg eins og þeir mögulega geta, stofna ehf. og dóttur ehf. o.s.frv. og í öllum þessum rekstri einyrkja og minni hlutafélaga, fjölskyldufyrirtækja sem notalegur og fámennur hópur á sem auðvelt er að ná utan um, eru menn núna á fullri ferð að undirbúa þessa nýju framtíð með þessa pappíra í höndunum. Aðferðin er auðvitað sú að í staðinn fyrir að þurfa að vera með fjölskylduna að einhverju leyti á launum og svona vesen, þá verði bara búinn út myndarlegur stabbi af hlutafé og jöfnunargildi þess fært í botn og síðan verða greiddar út myndarlegar fjárhæðir í formi arðs til eigendanna, til sjálfs sín, til fjölskylduvina og vandamanna o.s.frv.  Það er, herra forseti, eðlilegt að menn staldri við þetta og reynslan á auðvitað eftir að leiða í ljós hvernig þetta nákvæmlega kemur út. En það er engin spurning að það liggur í hlutarins eðli að þessi ólíku hlutföll hljóta að kalla á tilhneigingu í þessa veru. Þau hljóta að gera það. Það er dálítið sérkennilegt að þeir menn sem mest hamast gegn skattlagningu yfirleitt og vilja helst sem allra minnst hafa slíkt og helst enga skatta bara og leggja ríkið niður, nota mjög mikið einmitt þau rök að það megi helst ekki vera neinn mismunur á vegna þess að hann leiðir alltaf til skattaundanbragða. Svo er kúrfan fína, hvað heitir hún aftur, hv. þm.?  Margt fleira, herra forseti, er auðvitað stórfurðulegt í þessu máli og satt best að segja mönnum til lítils sóma. Ég ætla að nefna tvennt sem er nú kannski til marks um það hversu kaldrifjuð framganga ríkisstjórnarinnar og meiri hlutans er í þessum efnum. Það er annars vegar sérstakur fjármagnstekjuskattur á elli- og örorkulífeyrisþega sem á að halda áfram og það er skattur á líknarfélög sem mér er tjáð að þekkist hvergi á byggðu bóli. Ísland muni komast í heimsmetabók Guinnes sem eina landið í heiminum sem skattleggur sérstaklega líknarstarfsemi ef þetta verður að veruleika. Þeir kannast ekki við það hjá Öryrkjabandalaginu eða Blindrafélaginu eða annars staðar að nokkurs staðar í umheiminum séu þeirra systurstofnanir skattlagðar erlendis. Þær njóta auðvitað algjörs skattfrelsis. Þegar spurt var að þessu í Bretlandi og Bandaríkjunum, skildu menn ekki spurninguna. Ha, charity? Taxes? Þeir bara skildu þetta ekki. Hvað eruð þið að fara? Þetta hlýtur að vera einhver misskilningur, þetta getur ekki verið. Jú, það er þannig, sögðu menn, að það á að fara að leggja skatt hér á líknarfélög. Þá var svarið það að þeir hefðu aldrei heyrt um slíkt. Það þekkist hvergi, það er ekki til. Þeir eru að vísu hættir við það núna að skattleggja leigutekjur af íbúðum Öryrkjabandalagsins. En frv. var þannig í byrjun að samtök eins og Öryrkjabandalagið og Blindrafélagið sem eiga íbúðir og leigja þær út til félagsmanna sinna áttu að fá skatt á leigutekjurnar. Þannig var lagt upp með málið og það segir sína sögu um vinnubrögðin í þessu. En þó það sé lagfært hér í breytingartillögunum þá stendur eftir að þessi félög verða eins og aðrir að borga skatt af sínum fjármagnstekjum. Hitt er svo þessi sérstaki fjármagnstekjuskattur á aldraða sem er náttúrlega alveg dásamlegur og sérstaklega að það skuli vera Sjálfstfl., vinur og málsvari ekknanna og gamla fólksins og munaðarlausra og allra þeirra sem bágt eiga eins og kunnugt er. Sjálfstfl. hefur iðulega gengið fram með þannig kjörorðum. Það var einu sinni maður á mínum heimaslóðum sem bauð sig fram á meðan Norður-Þingeyjarsýsla var einmenningskjördæmi og hans kjörorð voru að hann væri í framboði fyrir ekkjur, munaðarlausa og alla þá sem bágt eiga. Mér dettur þetta stundum í hug þegar ég hlusta á Sjálfstfl. Hann er svo óskaplega góður við gamla fólkið og ekkjurnar.  Eitt mál enn, herra forseti, var auðvitað með ólíkindum í þessu sambandi og það var skatturinn eins og hann kom út gagnvart sveitarfélögunum. Frv. var þannig lagt fram að það átti að skerða tekjur sveitarfélaganna um hátt í 200 millj. kr. Þetta var þeim mun kostulegra þar sem ríkið hafði setið í samningaviðræðum við Samband íslenskra sveitarfélaga lon og don og legið í nákvæmum útreikningum á því upp á marga aukastafi hvað það mundi kosta fyrir sveitarfélögin að taka við grunnskólanum. Svo var þetta stillt af í svo fínni formúlu að það átti ekki að skakka aurum. En á sama tíma var verið að undirbúa stjfrv. sem átti að skerða tekjur sveitarfélaganna í gegnum þetta kerfi um hátt í 200 millj. kr. Það var ætlun meiri hlutans að láta þetta ganga svona allt í gegn hér og hafa svo áhyggjur af því einhvern tímann seinna hvernig með þetta yrði farið. Það tókst sem betur fer að draga hér út úr ríkisstjórninni í gær yfirlýsingu þar sem hún gaf skuldbindandi loforð, hæstv. ráðherrar, um að þeir mundu leiðrétta þetta gagnvart sveitarfélögunum. Ég krafðist þess í fyrradag að umræðum um tekjustofna sveitarfélaga yrði frestað til að fá þetta mál á hreint. Þótt enn standi málið þannig að það eigi að lögfesta kerfið upp á 150 millj. kr. tekjutap sveitarfélaganna, tel ég þessa yfirlýsingu alveg fullnægjandi og það ber að hafa í huga að nál. okkar í minni hluta efh.- og viðskn. er samið áður en niðurstaða fékkst í þetta mál. Ég bið menn því , herra forseti, að hafa í huga að það sem þar segir um útkomuna gagnvart sveitarfélögunum var samið og sett á blað áður en að tókst að særa þessa yfirlýsingu út úr ríkisstjórninni. Þarf ég þá ekki að hafa svo sem fleiri orð um það. En aðeins aftur að skattalegu umhverfi fyrirtækjanna á Íslandi, herra forseti, sem m.a. er verið að hafa áhrif á með þessu máli. Staðreyndin er sú að það hafa gerst stórfelldari breytingar í skattalegu umhverfi fyrirtækja á Íslandi í tíð tveggja síðustu ríkisstjórna en nokkurn mann grunar. Og ég verð oft var við að það þarf að rifja þetta upp og fara yfir þetta til að menn muni eftir þessu. Það er staðreynd að Ísland er að verða einhver helsta lágskattaparadís fyrirtækjanna á byggðu bóli, a.m.k. í hinum vestræna heimi. Svo furðulegt sem það er, er samkvæmt samanburði sem unninn var af OECD og samanburði sem gerður var í Finnlandi fyrir tveimur til þremur árum útkoman að verða sú að Norðurlöndin sem slík, svo ótrúlegt sem það nú hljómar, eru lágskattaparadís fyrir fyrirtækin. Skattlagning fyrirtækjanna er almennt orðin vægari á Norðurlöndunum en annars staðar í Evrópu. Til dæmis eru launatengd gjöld fyrirtækjanna lág á Norðurlöndunum öfugt við það sem stundum hefur verið haldið fram. Nægir að bera niður t.d. í Þýskalandi til að sjá alveg gífurlegan mun. Enda eru auðvitað persónuskattar, skattar á einstaklinga, og neysluskattar, óbeinir skattar mjög háir á Norðurlöndunum. Norðurlöndin eru t.d. með hæsta virðisaukaskatt í heimi. Skattkerfið er bara því miður orðið þannig að það hvílir mjög þungt á herðum launamanna og það eru miklar tekjur teknar inn í gegnum óbeina skatta en fyrirtækin greiða orðið mjög óverulega til samneyslunnar. Þetta hefði einhvern tímann þótt saga til næsta bæjar varðandi Norðurlöndin þar sem menn hafa nú talið að áhrif svokallaðra jafnaðarmanna væru mikil og skattkerfi og aðrir slíkir hlutir drægju dám af því. En aðeins betur um það hvað hefur síðan gerst á Íslandi í tíð tveggja síðustu frjálshyggjuríkisstjórna. Þær hafa sem kunnugt er fylgt mjög grimmri frjálshyggjustefnu í skattamálum eins og ýmsum öðrum málum. Meðreiðarsveinar íhaldsins, Alþfl. á síðasta kjörtímabili og Framsfl. á þessu, hafa meira og minna kyngt þessu möglunarlaust. Það sem gerðist snemma á síðasta kjörtímabili, herra forseti, var í fyrsta lagi það að það var fellt niður aðstöðugjald upp á 5.000 millj. kr. að stofni til eins og það stóð miðað við síðustu álagningu ársins áður en breytingarnar áttu sér stað. Ég man ekki nákvæmlega hvort það var 1990 eða 1991. Þar fuku 5 milljarðar. Og hvað varð um þessa skattbyrði? Hún var færð yfir í tekjuskatt og útsvar. Færð frá skattlagningu fyrirtækja yfir í skattlagningu á launamenn. En það var ekki látið þar við sitja heldur var í tveimur þrepum á sama tíma og í framhaldinu tekjuskattur fyrirtækjanna lækkaður úr 45% niður í 33%. Þar fuku miðað við afkomu fyrirtækjanna eins og hún er orðin í dag sjálfsagt á milli 1--2 milljarðar kr. út úr skattkerfi fyrirtækja. Einhver óveruleg hækkun hefur að vísu orðið á tryggingagjaldi þó það hafi aðallega verið um samræmingaratriði að ræða. En skattbyrðin sem slík hefur fyrst og fremst flust yfir í almenna tekjuöflunarkerfið sem snýr að launamönnum, í tekjuskatt og útsvar og ýmiss konar þjónustugjöld sem hafa verið aukin á sama tíma. Þannig að ef aðrir þættir eru einangraðir út, er færslan þessi. Hún er frá fyrirtækjunum, frá viðskiptalífinu yfir í launamannaskatta eða gjöld sem launamenn greiða vegna þjónustu frá hinu opinbera, skólagjöld, komugjöld á heilsugæslustöðvar, hærri kostnað fyrir lyf, tannlækningu barna, o.s.frv. En fyrst og fremst hefur tekjuskatts- og útsvarsprósentan verið að hækka jafnt og þétt á þessum tíma. Nú er haldið áfram. Það er eins og þetta sé ekki nóg. Það er ekki eins og menn séu sáttir við að búa til hér þetta fína kerfi þar sem fyrirtækin borga af hreinum hagnaði sínum eftir að allir frádráttarliðir hafa verið nýttir mun lægri prósentu en launamenn af brúttólaunum sínum. Nei, það er haldið áfram og búið til enn þá meira svigrúm fyrir fyrirtækin til að greiða út úr rekstrinum svo til skattfrjálsan hagnað til eigenda sinna. Þetta, herra forseti, eru auðvitað algjör vatnaskil að mörgu leyti í skattalegri þróun á Íslandi. Það er alveg furðulegt að hver einasta breyting sem gerð hefur verið eða er til umræðu í þessari ríkisstjórn og hinni síðustu snýr að hreyfingu í þessa átt. Ef það þarf að afla einhvers staðar tekna eða menn eru að hafa áhyggjur af vanda ríkissjóðs er ævinlega borið niður í því að hækka tekjuskatt eða útsvar. Jafnvel hafa hugmyndir verið uppi um að hækka virðisaukaskatt eins og t.d. var ætlunin að gera, þ.e. að mæta útgjöldum vegna lægri vörugjalda núna með því að hækka virðisaukaskatt. Síðan var að vísu horfið frá því og hvar er þá borið niður? Það er borið niður í því að lækka endurgreiðslu virðisaukaskatts vegna íbúarhúsnæðis, endurbóta eða vinnu á byggingarstað íbúðarhúsnæðis. Það er alltaf borið niður á sama stað. Vegna þess að þessir menn, þeir sem bera ábyrgð á og stjórna skútunni núna á þessum tveimur kjörtímabilum, hafa bara eina hugsun, eina sýn. Það er að létta álögum af fyrirtækjunum og færa þau yfir á launamenn. Það gengur allt í sömu átt. Ég held, herra forseti, að það sé búið að ganga hér mjög háskalega langt í þessum efnum, háskalega langt. Nú er það ekki vegna þess að það séu ekki ýmis rök fyrir því að það þurfi að búa þannig að atvinnulífinu að það dafni og það búi við þokkalega sanngjörn skilyrði í þessum efnum. En það verða að vera forsendur til þess og það verður að vera jafnvægi í því sem lagt er annars vegar á launamennina og hins vegar á aðra aðila í þjóðfélaginu. Annað er ekki sanngjarnt. Hver hefur þróunin verið á þessum tíma? Hvað hefur verið að gerast t.d. varðandi afkomu þessara tveggja meginhópa í þjóðfélaginu, fyrirtækjanna og launamannanna? Hvernig hefur skuldastaðan verið að þróast? Á sama tíma og Sjálfstfl. hefur staðið fyrir þessum breytingum með meðreiðarsveinum sínum, létt á fyrirtækjunum, þyngt á heimilunum, hefur þróunin samt sem áður verið sú að fyrirtækin hafa verið að greiða niður skuldir sínar en heimilin að auka þær alveg ískyggilega. Þannig að heimilin á Íslandi og almenningur eru að verða skuldsettari hér en víðast hvar annars staðar í heiminum. Þannig að ekki eru það rök fyrir því sérstaklega að halda áfram á þessari braut. Eða hefur Sjálfstfl. þá skoðun að þanþol gagnvart heimilunum sé endalaust? Að það sé hægt að gera hvort tveggja, þyngja á þeim skattana og horfa á skuldir þeirra aukast um tugi milljarða króna á hverju ári? Og það geti bara haldið áfram svona og svona og svona? Ég veit ekki hvert menn ætla í þessum efnum, herra forseti. Ég held að það verði að fara að koma þessum mönnum frá og fara í rækilega skoðun á skattkerfinu í heild og því sem þarna er að gerast. Við erum komin út á stórhættulega braut gagnvart þessari drápsskattbyrði á almenning. Við erum hér með mjög háa tekjuskattsprósentu. Við erum með næsthæsta virðisaukaskattstig í heimi og við erum með ákaflega tekjutengt kerfi sem veldur því að jaðar\-áhrif í skattkerfinu gagnvart einstaklingum eru ískyggileg. Og á ákaflega viðkvæmu tekjubili er það þannig eins og kunnugt er að fjölskyldurnar missa þrjár af hverjum fjórum krónum eða þar um bil sem þær eru að reyna að hafa inn með auknum launatekjum. Barnafjölskyldur sem skulda í íbúðarhúsnæði eru með jaðaráhrif á bilinu 65--80% á tekjubilinu 120--200 þús. kr. Þetta er þannig. Þetta fína kerfi á sem sagt að halda áfram. Það er ekki hróflað við þessu. Það er ekki verið að gera breytingar til að lina þrautir þessa fólks heldur er tækifærið notað og gerðar stórkostlegar tilfærslur í skattkerfinu sem í reynd eru enn að auka svigrúm fyrirtækjanna og þeirra sem hagnast af fjármagnstekjum og hlutabréfaeign o.s.frv. Ég segi það því enn og aftur, herra forseti, að hefði hæstv. ríkisstjórn og meiri hluti hennar á Alþingi --- þrátt fyrir deilur um útfærslu þessarar skattlagningar varðandi vaxtatekjurnar sem slíkar og má ýmislegt um það segja og hefur verið mikið rætt og ég ætla ekkert að lengja þær umræður um mismunandi aðferðir í því sambandi, þessa nafnvaxtaflötu skattlagningarleið eða hitt að taka þetta eins og venjulegar tekjur í gegnum tekjuskattskerfið. Sú deila liggur fyrir og mismunandi frumvörp í þeim efnum --- en hefði þó ríkisstjórnin rambað á það að setja einhver þök, einhver takmörk inn gagnvart því hversu langt þessi skattlagning gangi, þá hefði þar að mínu mati verið um mikilvæga prinsippbreytingu að ræða. Og ég hefði viljað skoða það af fyllstu alvöru að taka þá þátt í því að koma á einhverju slíku kerfi vegna þess að mér er mikið í mun að menn komi þessum fjármagnstekjuskatti þó einhvern tímann á. Ég orðinn leiður á því að sjá Sjálfstfl. með mismunandi hækjur sér við hlið þvælast fyrir því máli kjörtímabil eftir kjörtímabil. Auðvitað vitum við að það er þeim þvert um geð að standa að þessu frv. núna þó að það sé stjfrv. og það er opinbert leyndarmál, herra forseti, að ýmsir í Sjálfstfl. mundu gráta þurrum tárum ef þetta mál dagaði uppi, hvort sem það yrðu krókdílatár sem féllu eða einhver önnur tár. Ég hef engan sérstakan áhuga á því að gefa Sjálfstfl. slíka afsökun hér og nú. En því miður er útfærslan meingölluð og það er þess vegna með miklum trega sem maður horfir á það að upphaf skattlagningar vaxtatekna sem hér er á dagskrá verði með þessum hætti. Til að halda þessu til haga höfum við í minni hlutanum flutt breytingartillögu herra forseti, sem gengur í þá veru að setja inn þök gagnvart því svigrúmi sem er fyrir fólk að fá útgreiddan arð eða söluhagnað eða vaxtatekjur og að skattlagningin sé aðeins 10%. Við tökum ósköp einfaldlega upp þá breytingartillögu sem meiri hlutinn var með að viðbættu því að vaxtatekjurnar verði einnig teknar undir og þá gildi þessi þök gagnvart einstaklingum og hjónum sem breytingartillögur meiri hlutans leggja til að gildi eingöngu gagnvart söluhagnaði. Eins og ég segi, þá tel ég þessi mörk reyndar allt of rúm og vísa til þess sem ég áður sagði um það. En það er spurningin um grundvallaratriðið hér sem er mjög mikilvæg og ég er sannfærður um að það gæti skipt sköpum upp á framtíðina og framhaldið og almennan stuðning við þetta mál á síðari stigum ef þessi hugsun væri þarna til staðar því að mörkin má endurskoða og aðlaga að íslenskum veruleika ef þau eru einu sinni fyrir hendi. Þess vegna held ég að það væru stórtíðindi og afar mikið framfaramál ef þessi breytingartillaga okkar í minni hlutanum næði fram að ganga. Málið mundi þá að verulegu leyti breyta um eðli þó að praktísk áhrif af þessari breytingu yrðu kannski ekki mjög mikil, ósköp einfaldlega vegna þess að mörkin eru rúm. Það verður kostulegt og gaman að fylgjast með því hvernig t.d. Framsfl. greiðir atkvæði um þessa tillögu. Liggur Framsfl. virkilega svo gjörsamlega flatur fyrir fótum íhaldsins í þessum málum að jafnvel tillaga af þessu tagi sem er náttúrlega sjálfsagt réttlætismál og lagar þetta mál til, að Framsfl. þori ekki að greiða henni atkvæði, sé gjörsamlega handjárnaður þar sem hann liggur flatur fyrir? Það væri gaman að heyra rök þeirra framsóknarmanna fyrir því t.d. að standa ekki að svona breytingum á málinu. Við leggjum til í nefndaráliti okkar, herra forseti, að vísa þessu máli til ríkisstjórnarinnar, þ.e. stjórnarfrumvörpunum, vegna þess sem hér hefur komið fram og verið rækilega rökstutt að því miður er þetta mál ekki nógu vel úr garði gert og ekki nógu vel unnið. Við teljum þess vegna, þó að við séum miklir kappsmenn um að þessi skattlagning komist á, að farsælla væri að vinna þetta mál betur yfir sumarið og leggja fyrir að hausti í upphafi næsta þings vandaðri og endurskoðaða útgáfu af þessum málum. Sá tími sem þar tapaðist eða öllu heldur tapaðist ekki heldur yrði nýttur til að gera þetta mál betra er vel þess virði að okkar mati. Það er í sjálfu sér ekki neitt úrslitamál varðandi framhaldið hvort lögfestingin yrði nú á vordögunum eða með haustinu og mikilvægt er að vanda til upphafsins og reyna að ná meiri sátt um það upphaf skattlagningar fjármagnstekna sem hér er á dagskrá. Til að mynda gæti mjög komið til greina og skoðunar að mínu mati spurningin um að ná samstöðu um einhver þök eins og ég hef verið að ræða ef útfærsla sú sem stjórnarfrumvörpin byggja á yrði eftir sem áður ofan á. Ef ekki næðist nein samstaða um að haga skattlagningu fjármagnsteknanna með því að taka það inn í almenna tekjuskattskerfið og meðhöndla það eins og venjulegar tekjur, þá væri til vara sú útgáfa að mínu mati að hafa tiltekin mörk gagnvart upphæðum sem skattlögð væru flatt með 10% og færa það sem þar væri fyrir ofan, hvort sem heldur væri um að ræða vexti, arð, söluhagnað eða leigutekjur, inn í almenna tekjuskattskerfið og taka af því sambærilegar prósentur og þar eru. Það væri varaútfærsla á þessu máli sem mundi að mínu mati stórlaga það. Herra forseti. Um þetta mál mætti margt fleira segja og satt best að segja hefði verið æskilegt að það væri á dagskrá fyrr á þingi þannig að tími gæfist til ítarlegri skoðanaskipta um það og betri og vandaðri skoðunar á því en gefist hefur. En ég tel að það sé komið að þeirri ögurstund í þessum málum að afgreiða þurfi einhvern veginn frá þinginu þessi efni þannig að spurningin um skattlagningu fjármagnstekna verði ekki að þvælast fyrir mönnum í mörg missiri eða ár í viðbót. Það er til vansa fyrir alla sem að málinu hafa komið á undanförnum árum í hvílíkri útideyfu þetta hefur lent og löngu tímabært að fara að koma þessu máli í höfn.

Hæstv. forseti. Ég hygg að þær skattabreytingar sem verið hafa í umfjöllun á undanförnum árum og jafnvel að sumu leyti á þeim tíma þegar hv. þm. sat í ríkisstjórn, hafi allar miðast við að gera skattkerfi okkar nútímalegra og betur til þess fallið að gera atvinnulífinu kleift að þjóna því hlutverki sínu að færa launafólki möguleika á tekjum. Það er einmitt það sem hefur verið að gerast síðustu 2--3 árin að við erum að uppskera af þessu. Kaupmáttur hefur aukist verulega síðustu tvö árin með minnstu verðbólgu sem við höfum þekkt. Lækkun á tekjuskatti fyrirtækja hefur þýtt að tekjur af skattinum til ríkissjóðs hafa aukist. Niðurfelling aðstöðugjaldsins skilaði sér í lægra vöruverði og betri samkeppnishæfni atvinnulífsins. Varðandi það sem hv. þm. segir að þak á tekjum af fjármagni, þ.e. 3 millj. og 6 millj., gildi fyrir söluhagnað, arð plús tekjur af vöxtum, þá vek ég athygli á því að 10% nafnvaxtaskattur getur við skilyrði 2--3% verðbólgu verið 20--30% skattur á raunvexti. Ég tel að það væri alger eignaupptaka ef það ætti að fara að skattleggja nafnvexti með 40--50% skatti í slíkri verðbólgu. Það væri skattur á raunvexti sem í mjög mörgum tilvikum mundi gera allar raunvaxtatekjurnar upptækar og vera kannski á bilinu 80--90% í svona normal tilvikum. Ég tel að það sé skattlagning sem er algerlega óásættanleg. Varðandi jöfnunarverðmæti, þá vil ég vekja athygli hv. þm. á því að þær heimildir sem fyrirtækin hafa í dag eru nákvæmlega þær að gefa út jöfnunarhlutabréf upp að svokölluðu jöfnunarverðmæti í árslok 1996, en fyrirtækin hafa ekki nýtt það af ýmsum ástæðum.

Herra forseti. Það er náttúrlega stórkostleg röksemdafærsla að koma og segja að allar skattkerfisbreytingarnar undanfarin ár hafi gert skattkerfið nútímalegra. Það er orðin sjálfstæð röksemd í rökræðum hér að eitthvað sé nútímalegt. Það þarf ekkert að rökstyðja það frekar. Ef menn koma og slá eign sinni á þetta orð, nútímalegt, þá eru þeir bara búnir að sanna sitt mál með því að segja: ,,Þetta er nútímalegt.`` Þar með er þetta gott. En er það nokkuð nútímalegt að þyngja á sama tíma skattana þannig hjá almenningi að heimilin eru að kikna? Er það nútímalegt? Er það þetta nútímalega við málið að það er búið að þjarma þannig að launamönnum á Íslandi í skattlagningu og auðvitað skertum lífskjörum undanfarin ár að heimilin eru orðin stórskuldug? Heimilin á Íslandi eru að verða einhver skuldugustu heimili í hinum vestræna heimi og þar hefur sigið mjög hratt á ógæfuhliðina og menn eru unnvörpum að bogna og brotna undan þessari byrði eins og t.d. stórkostleg fjölgun persónulegra gjaldþrota sannar. Er það þetta sem er svona nútímalegt? Jú, jú. Menn vilja búa vel að fyrirtækjunum þannig þau geti dafnað og haft afkomu og allt það til að geta borgað laun. En þau gera fleira, fyrirtækin. Þau fara t.d. með peningana úr landi sum í fjárfestingar. Þau dæla í vaxandi mæli í hagnaði sínum ekki til starfsfólksins heldur til eigendanna. Og það er verið að breikka þá braut hér. Það er verið að búa til breiðgötu, Broadway, fyrir gróðann út úr fyrirtækjunum til eigendanna, ekki til starfsfólksins, ekki til launamannanna. Það er það sem við erum að gagnrýna.

Hæstv. forseti. Hagnaður fyrirtækjanna hefur einmitt verið að skila sér til launþeganna. Hv. þm. vakti athygli á því að peningarnir færu úr landi í fjárfestingar erlendis. Ég hygg að það séu ófá störf sem hafa verið sköpuð einmitt í kjördæmi hv. þm. með því að fyrirtæki í hans kjördæmi hafi fjárfest erlendis. Varðandi skattlagningu á arð sem hv. þm. hefur miklar áhyggjur af, þá er það að segja að núna er staðan sú að leyfður er 10% frádráttur í fyrirtækjum vegna arðgreiðslna. Ef arðgreiðslur færu af einhverjum ástæðum yfir þetta 10% þak og yfir 300 þús. kr. hjá hjónum, þá er verið að skattleggja þennan arð, 33% inn í fyrirtækinu og 42--47% hjá einstaklingnum sem ég tel að jaðri við eignaupptöku, enda er ekkert um það að ræða að fólk sé að borga slíkan arð og það skilar þá heldur ekki neinum tekjum í ríkissjóð. Það hefur einmitt þýtt það eins og hv. þm. gat reyndar um í ræðu sinni að í fyrirtækjum hefur verið mikil tilhneiging til að taka hagnað út sem laun og hafa á launaskrá fólk sem kannski kemur ekki mjög nálægt rekstrinum og er þá jafnframt haft á launaskrá og kannski í vinnu í gustukaskyni. Það þarf að gera hlutina þannig úr garði að mönnum sé kleift að taka hagnað út úr fyrirtækjum sem hagnað. Það bætir rekstur fyrirtækjanna. Það auðveldar kynslóðaskipti í atvinnulífinu og allt þetta mun skila sér í bættri afkomu launþega í landinu vegna betri starfsskilyrða fyrirtækjanna. Ég trúi því ekki að hv. þm. sé svona skelfilega viðkvæmur fyrir þessu hugtaki nútímalegt skattkerfi. Vill hann kannski taka upp söluskattinn aftur eða taka upp aðstöðugjaldið aftur? Hvað meinar hv. þm. með því að vera svona skelfilega viðkvæmur þegar á orðið nútímalegt er minnst?

Það er ekki orðið, herra forseti, sem ég er viðkvæmur fyrir heldur notkun þess, þegar stjórnarsinnar og reyndar ýmsir fleiri halda að það séu rök í máli að setja merkimiða af þessu tagi á sinn málflutning. Það er hægt að gefa hverju sem er svona merkimiða, nútímalegur, víðsýnn, framsækinn, lýðræðislegur og hvað sem er, alls konar afturhaldshugmyndir eins og við þekkjum. Ég skrifa ekki upp á að þær breytingar í íslenska skattkerfinu sem hafa verið að færa skattbyrði í stórum stíl frá hagnaði fyrirtækja, nettógróða fyrirtækjanna, yfir í brúttóskatta launamanna, séu eitthvað nútímalegar. Það er ekkert nútímalegt við það að vera að láta fólk borga tekjuskatt af launum langt undir framfærslumörkum. Þegar það kostar hátt á annað hundrað þús. kr. á mánuði að framfleyta vísitölufjölskyldunni á Íslandi, skal sú hin sama vísitölufjölskylda vera farin að borga bullandi tekjuskatt í ríkissjóð af launum langt, langt undir 100 þús. kr. Það er ekkert nútímalegt við það nema hugsun manna sé sú að nútíminn felist í því að hygla fyrirtækjunum og stóreignamönnunum, hlífa gróðanum við skatti og velta því öllu yfir á launafólk. Ef það er nútíminn í huga hv. þm. Vilhjálms Egilssonar og kannski fleiri hv. þm., vil ég vera gamaldags. Þá vil ég vera gamaldags í þeim skilningi að ég vil þá standa með launamönnunum og reyna að verja þá og mjóu bökin í þjóðfélaginu fyrir þeirri aðferð hæstv. ríkisstjórnar að hengja endalaust byrðarnar á þá sömu og hlífa hinum. Það er ekki nútímalegt í þeim jákvæða skilningi sem ég vil leggja í það orð. Þar er bara allt annað á ferðinni, herra forseti. Varðandi það að það sé alltaf sjálfgefið að aukinn gróði fyrirtækjanna komi launamönnum til góða, skili sér sjálfkrafa út í kaupið, hvað segir tímakaupið á Íslandi borið saman við tímakaup í nágrannalöndunum um það mál? Það sem ég var að benda á er að það eru fleiri farvegir fyrir gróða fyrirtækjanna en sá einn að fara í launagreiðslur. En hv. þm. Vilhjálmur Egilsson talaði eins og það væri sjálfkrafa samhengi þar á milli. Það er bara ekki svo. Þótt ýmislegt af því sem fyrirtækin eru að gera með þennan gróða geti verið jákvætt eins og jafnvel fjárfestingar erlendis.

Herra forseti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon flutti góða ræðu og málefnalega. Hún er að sjálfsögðu út frá hans sjónarhorni og lífssýn rétt, en ég er ekki sammála henni. Hans greining á áhrifunum var mjög góð. Hann segir að fjárfestingar í atvinnulífinu séu að aukast og það sé afleiðing eða fyrir fram afleiðing af þessu frv. Það er hið besta mál. Þetta hljómaði sem góður söngur í mínum eyrum vegna þess að fjárfesting í atvinnulífinu þýðir aukna vinnu. Þegar fyrirtækin reisa verksmiðjur, kaupa vélar og fara í þróun er það aukin atvinna. Og aukin atvinna þýðir minna atvinnuleysi og hærri laun, meiri eftirspurn eftir fólki og það er jákvætt. Ég spyr hv. þm.: Er það virkilega slæmt? Í öðru lagi: Söluhagnaðurinn sem allir eru að býsnast yfir var 303 millj. í fyrra og það eru sumarbústaðir, bílar og allt í þessu. Eru þetta einhver ósköp? Ég fullyrði að skattlagningin hingað til hefur bara hreinlega drepið þennan skattstofn, hann er bara ekki til. Ég er alveg sannfærður um að ef þessari hörkuskattlagningu verður aflétt mun stofninn vaxa og dafna og ríkissjóður mun hafa miklu meiri tekjur út úr þessu. Hann hefur ekki haft nema 115 millj. út úr því dæmi sem allir eru að býsnast yfir hérna. 115 millj. Ég er sannfærður um að það er að aukast. Því spyr ég hv. þm.: Er það slæmt ef tekjur ríkissjóðs aukast?

Herra forseti. Það er alveg hárrétt að ég ræði um þessi mál út frá minni lífssýn og er ekkert feiminn við það. Ég skammast mín bókstaflega ekki neitt fyrir það að ræða þetta út frá mínum félagslegu sjónarmiðum og mér er alveg nákvæmlega sama hvaða merkimiða andstæðingar mínar reyna stundum að setja á mig vegna þess. Ég er því alvanur, bæði hér á þingi frá andstæðingum mínum og líka jafnvel úr mínum eigin flokki að það sé reynt að hengja á mann alls konar merkimiða. Mér er skítsama um það. Ef ég færi rök fyrir máli mínu og tel að ég hafi á réttu að standa, er það það sem mig varðar. Og það má hv. þm. Pétur Blöndal eiga að það er einmitt oft gaman að eiga orðastað við hv. þm. vegna þess að hann ræðir málin feimnislaust út frá sínum sjónarhóli. Við erum harkalega ósammála iðulega, reyndar verulega oft, ég og hv. þm., þegar kemur að þessum þáttum. En við getum rætt málin með rökum af því að við reynum báðir að nálgast þetta heiðarlega út frá okkar forsendum. Hv. þm. spyr: Er hagnaður fyrirtækjanna ekki góður af því að hann leiðir af sér fjárfestingu, nýjar verksmiðjur og nýja vinnu? Jú, ef hann fer í það. Ef bætt afkoma í atvinnulífinu flyst sjálfkrafa eða meira og minna öll yfir í hærra kaup og ný atvinnutækifæri þá er það gott. En það er ekki það sem í raun og veru er verið að undirbyggja með þessum frumvörpum hér, því miður, vegna þess að það er verið að opna farveg fyrir hagnaðinn út úr fyrirtækjunum. Ef um væri að ræða bætt skattalegt umhverfi fyrirtækjanna í formi t.d. frádráttar vegna nýsköpunar væri öðru til að dreifa. En svo er ekki það hér. Það er verið að búa til farveg í gegnum aukna möguleika fyrirtækjanna til svo til skattfrjálsra arðgreiðslna út úr fyrirtækjunum, út úr atvinnulífinu. Það eru skammtímaáhrif af þessum frumvörpum að hlutafé streymi nú inn í íslensk fyrirtæki. Það er vegna þess að það er verið að undirbúa framtíðina. Það er verið að undirbúa arðgreiðslustofninn sem síðan verður viðmiðun fyrir hagnaðinn út úr atvinnulífinu. Þannig má, því miður, vel færa sannfærandi rök fyrir því að þessi breyting geti haft þegar til lengri tíma er litið, öfug áhrif, að hagnaðurinn muni síðan fara út úr fyrirtækjunum í formi þessara rúmu heimilda til að borga út arð o.s.frv.

Herra forseti. Það átti alls ekki að vera hnjóð um hv. þm. þegar ég sagði að hann talaði út frá sinni lífssýn. Það átti einmitt að sýna þá virðingu sem ég ber fyrir hans skoðunum. Ég á við að hann rökstyður sitt mál út frá sínu sjónarhorni, sem er líka hárrétt. En það sem ég fann út úr hans greiningu á vandanum var það að nú væru fyrirtækin að auka hlutafjárútboð og það gengi glimrandi vel að koma þeim út. Og hlutafjárútboð þýðir innstreymi fjár inn í fyrirtækin og auknar fjárfestingar og kaup á vélum, skipum og tækjum þýða aukna atvinnu. Þetta frv. sem er samsuða fulltrúa allra flokka sem skrifuðu undir án fyrirvara, líka fulltrúi flokks viðkomandi hv. þm. Þetta er samsuða og hún gerir ekkert annað en það að hún hættir að mismuna eignarformum. Menn hætta því að beina fjármagninu til ríkisins frá atvinnulífinu. Það er það eina. Svo má kannski á eftir, ef vilji er fyrir hendi, fara að hygla atvinnulífinu, þ.e. að stuðla að þróun og öðru slíku. Að því gætum við hv. þm. unnið saman þegar menn eru hættir að mismuna fyrirtækjunum þannig að fjármagnið streymir frá atvinnulífinu til ríkisins.

Herra forseti. Ég er þeirrar skoðunar að það hefði þurft að taka með samræmdum hætti á öllu þessu skattlagningarumhverfi. Einn meginágallinn á þessari aðferð að mínu mati er sá að það er verið að búa til tvöfalt kerfi með lágri prósentu á skattlagningu arðs, vaxta, söluhagnaðar o.s.frv. en áfram með mjög háa prósentu í tekjuskattskerfinu. Það sem ég er að segja er í sambandi við þróunina eða áhrifin af þessu nú þegar, fyrir fram áhrifin á hlutabréfamarkaðinn, fyrir fram áhrifin í því formi að menn eru að stofna einkahlutafélög út um allan bæ og menn eru að færa upp hlutaféð í sínum litlu einkafyrirtækjum, fjölskyldufyrirtækjum og einkahlutafélögum. Það er verið að undirbúa framtíðina og það sem ég hef áhyggjur af er að þetta sé fyrst og fremst til marks um það að eigendur, ekki síst einyrkjar og eigendur minni fyrirtækja og fjölskyldufyrirtækja, sjái tækifærið í því að undirbúa þessa framtíð með því að breikka stofninn, færa upp hlutaféð eða auka hlutaféð í fyrirtækjunum og í framtíðinni verði það síðan farvegur fyrir arð út úr atvinnulífinu í formi arðgreiðslna í stað launatekna þannig að einyrkjarnir í atvinnurekstri verði eftir þetta á mjög lágum launum hjá sjálfum sér, en fái síðan mikinn arð greiddan út úr fyrirtækinu og þeirra aðstandendur, meðeigendur o.s.frv. Þetta er hættan í málinu. Það hlýtur að vera að hv. þm. átti sig á því að þessar breytingar eru í besta falli mjög tvíbentar frá því sjónarmiði séð að við viljum styrkja atvinnulífið, draga hlutafé inn í atvinnuuppbyggingu o.s.frv. Það er að gerast og mun væntanlega gerast sem skammtímaáhrif af þessum breytingum en spurningin er: Hver verða langtímaáhrifin? Ég óttast að þau geti orðið þessi og þetta komi aftan að mönnum, jafnvel grandvörum mönnum eins og hv. þm. Hann trúir því örugglega og treystir að hér sé verið að undirbúa glæsta framtíð, en hv. þm. getur átt eftir að verða illa svikinn.

Hæstv. forseti. Hér er þetta mikla mál komið út úr nefnd og til umræðu í þingsal að nýju. Eins og menn minnast urðu nokkuð harðar umræður um þetta mál við 1. umr. og síðan var útvarps- og sjónvarpsumræða um annað frv. sem formenn þriggja stjórnarandstöðuflokka lögðu fram. Í þeirri umræðu gerði ég grein fyrir mínum sjónarmiðum varðandi þetta mál og ég hygg okkar kvennalistakvenna og í rauninni er það algerlega óbreytt frá því sem var. Við þá umræðu gerði ég ákveðna fyrirvara og þá fyrst og fremst varðandi það sem snýr að sveitarfélögunum. Nú hefur verið gert samkomulag milli ríkisins og sveitarfélaga um það að sveitarfélögunum verði bætt upp það tekjutap sem þau verða fyrir, verði þessi skattur upp tekinn. Hitt málið sem ég hef haft einna mestar áhyggjur af og sett stærsta spurningarmerkið við er einmitt það sem hefur verið gert að miklu og ítarlegu umræðuefni í þessari 2. umr. málsins og nú síðast af síðasta hv. ræðumanni og það er það sem snýr að skattlagningu arðgreiðslna. Ég ætla að koma að því síðar. Ég get ekki látið hjá líða að rifja upp að þetta mál eins og það er vaxið kom upphaflega frá nefnd þar sem fulltrúar allra stjórnmálaflokka áttu sæti. Við kvennalistakonur beittum þeim vinnubrögðum að okkar fulltrúi kom með jöfnu millibili á okkar fund og leyfði okkur að fylgjast með framgangi málsins. Við tókum í rauninni afstöðu á vissum stigum málsins, afstöðu til þess hvort við ættum að halda áfram í þessu starfi eftir að ljóst varð hvaða stefnu það tæki. Okkar niðurstaða varð sú að við vildum halda áfram, við vildum reyna að hafa áhrif á þetta starf og settum það sem meginreglu að það væri mikilvægara að fjármagnstekjuskattinum yrði komið á heldur en það hvort útfærslan væri nákvæmlega eins og við vildum sjá hana. Ég get rifjað það upp aftur að samkvæmt stefnuskrá Kvennalistans hafa okkar hugmyndir um fjármagnstekjuskatt verið meira í ætt við að það ætti að skattleggja fjármagnstekjur eins og aðrar tekjur, hvað sem það nú þýðir í raun og veru. Menn verða að hafa í huga að þegar tekinn er upp nýr skattur, þá hefur hann mikil áhrif. Maður getur rétt ímyndað sér hvaða áhrif það hefði ef allt í einu væri tekin upp 42% skattprósenta á allar fjármagnstekjur. Það hefði auðvitað gífurleg áhrif á allan fjármagnsmarkaðinn og atvinnulífið og það gefur auga leið að slíkt er óskynsamlegt. Það mundi eflaust leiða til fjármagnsflótta. Þetta er skattur af því tagi sem á að koma á í áföngum. Ég lít svo á að með því að fara þá leið sem hér er verið að leggja til, þ.e. að koma á 10% flötum skatti og samræma þar með skattlagningu á allar fjármagnstekjur, gefist tækifæri til þess síðar meir að endurbæta hann og koma hugsanlega þaki á vissar greiðslur sem ekki skila miklum tekjum. Mín niðurstaða er því sú að standa við fyrri afstöðu þótt á þessu máli séu nokkrir gallar. Eins og ég tók fram við 1. umr. er mikil hætta á því, ef þetta mál verður hér í miklu uppnámi, að þessum skatti verði einfaldlega ekki komið á. Við vitum vel að það eru ýmis öfl í samfélaginu sem vilja ekki sjá þennan skatt þótt hann sé með þessu móti. Ég get ekki látið hjá líða að fara aðeins ofan í einstök atriði til þess að svara ýmsum þeim röksemdum sem hafa komið fram við þessa umræðu og hafa svo sem komið fram áður. Það er það sem snýr að þeim fullyrðingum að það sé verið að skattleggja eyri ekkjunnar og jafnframt að það sé verið að færa stórkostlegt fé til hinna ríku og að menn muni taka fé út úr fyrirtækjum og færa guð má vita hvert. Og ég spyr: Hvert halda menn eiginlega að þessir peningar fari? Menn verða að horfa á staðreyndir málsins. Menn verða að horfa á þær upplýsingar sem fyrir liggja um arðgreiðslur, um söluhagnað, um leigutekjur og annað það sem við erum að ræða og átta sig á því að þarna er ekki um neinar gífurlegar upphæðir að ræða. Samkvæmt því sem fram kemur í skýrslu nefndarinnar námu arðgreiðslur rúmlega 800 millj. kr. á árinu 1994. Þær ná ekki einu sinni einum milljarði og af þeirri fjárhæð voru 160 millj. kr. greiddar í tekjuskatt. Með þessum 10% skatti mundi þessi upphæð fara niður í 80 millj. kr. Þetta eru sem sagt engar gífurlegar upphæðir sem þarna er verið að tala um. Og til þess að menn geti farið að greiða út einhvern gífurlegan arð og taka peninga út úr fyrirtækjum þurfa að vera þar mjög miklir peningar fyrir. Það gilda ákveðnar reglur um arðgreiðslur og hvað megi greiða út í arð. Menn verða að leggja fram hlutafé ef þeir ætla að breyta sínum fyrirtækjum í einkahlutafélög eins og hefur verið fullyrt að verði gert í stórum stíl og þessi hlutafélög og fyrirtæki greiða eftir sem áður tekjuskatta. Samkvæmt lögum má einungis greiða út arð sem nemur 10% af nafnvirði hlutafjár. Þetta eru þær reglur, þetta eru þau lög sem gilda þannig að mönnum eru takmörk sett. Þess vegna eru þessar fullyrðingar um gífurlegan tilflutning á fjármagni út í hött.  Ég spyr aftur: Hvað halda menn að menn geri við þennan arð? Stingi honum bara í vasann eða flytji hann úr landi? Auðvitað verða þessir peningar fyrst og fremst notaðir til þess að fjárfesta, hugsanlega í öðrum fyrirtækjum, hugsanlega í öðrum formum, hlutabréfum, ríkisskuldabréfum eða einhverju slíku. Og við skulum ekki gleyma því að það var megintilgangur þessara tillagna. Það var ekki aðeins að koma á samræmdum skatti heldur einnig að reyna að örva fjárfestingu í atvinnulífinu. Það var einn megintilgangurinn og þetta var allt saman ljóst í þessu nefndarstarfi. Áhrifin á sveitarfélögin, hvað það þýddi að lækka skatta á arði og fleira slíku. Þetta er meðvitað gert til þess að örva fjárfestingu í atvinnulífinu. Ef það kemur í ljós að menn haga sér ekki þannig, fara að flytja fjármagn úr landi eða bara læsa inni í peningaskáp heima hjá sér, verður að reyna með einhverjum hætti að taka á því. En þetta eru ýkjusögur, eins og hv. þm. kallaði fram í, menn eru að gera allt of mikið úr þessu efni. Og hvað það varðar að skattleggja eyri ekkjunnar og að verið sé að skattleggja sparifé almennings, er auðvitað verið að því. En það var valin þessi lága prósenta til þess einmitt að þessi skattur væri ekki íþyngjandi og þær tillögur sem stjórnarandstöðuformennirnir þrír lögðu fram þýddu meiri skattlagningu á meðalsparifé. Þar var ákveðið þak eða ákveðið frítekjumark en ég tók einmitt dæmi um að meðaleigandi sparifjár, flestir þeirra eru eldra fólk og þá líka ekkjur, sem á milljón í banka og fær 7,5% vexti borgar 7.500 kr. í fjármagnstekjuskatt og á eftir 67.500 kr. af þessum vöxtum. Þessi sama ekkja hefði borgað 9 þús. kr. í vaxtaskatt samkvæmt tillögum formannanna þriggja. Það er auðvitað ástæða til að spyrja að því hvort það eigi að vera að skattleggja allar vaxtatekjur. En við getum spurt á móti: Af hverju ekki? Ef við á annað borð segjum: Þetta eru tekjur sem á að greiða skatta af eins og hverjar aðrar tekjur, hvers vegna á þá ekki að skattleggja allt? Í rauninni er þetta svo lág prósenta að það er ekki með nokkru móti hægt að segja að hér sé um íþyngjandi skatt að ræða. Við erum að tala um að fólk á þarna nokkra eign í banka. Niðurstaða nefndarinnar varð til á þeirri forsendu að þetta kerfi er miklu, miklu einfaldara í framkvæmd. Það býður ekki upp á nándar nærri eins mikil undanskot og það er hægt að viðhalda bankaleynd áfram, sem er afar viðkvæmt atriði í allri þessari umræðu. Það varð einfaldlega niðurstaðan að þetta væri betri leið en sú sem formennirnir þrír lögðu til. Hún var reyndar rædd ítarlega í nefndinni, en hún er stórgölluð. Eins og ég nefndi áðan hefði hún hugsanlega miklu meiri afleiðingar á allan fjármagnsmarkað en þessi tillaga hér. Varðandi söluhagnað kemur fram í skýrslu nefndarinnar að skattskyldur söluhagnaður nam rúmlega 300 millj. kr. á árinu 1994 og af þeirri fjárhæð voru greiddar nálægt 115 millj. kr. í tekjuskatt. Sá skattur færi væntanlega niður í 30 millj. ef menn horfa beint á málið, en meiri hluti nefndarinnar leggur til að þarna verði sett þak. Þegar ég spurði hvers vegna ekki hefði verið sett þak á arðgreiðslurnar kom reyndar fram í máli hv. formanns efh.- og viðskn., Vilhjálms Egilssonar, að þar með yrði um svo mikla skattlagningu að ræða. Ég þarf að átta mig betur á þessu atriði, ekki síst í ljósi þess að minni hlutinn tók upp þessa tilögu sem komin var upphaflega frá fjmrn. Ég vil skora á meiri hluta efh.- og viðskn. að skýra þetta mál betur fyrir okkur. Því miður gafst mér ekki tækifæri til að fylgjast með starfi efh.- og viðskn. þó að ég eigi að heita áheyrnarfulltrúi í þeirri nefnd vegna þess að fundirnir rákust nánast alltaf á fundi félmn. sem mér bar að sjálfsögðu skylda til þess að sitja. Ég þarf því að átta mig betur á því hver munurinn er á þessu tvennu, en þær skýringar sem ég hef fengið hingað til eru þær að söluhagnaður kemur oft í stórum upphæðum skyndilega. Menn selja einhverja eign, en arður er greiddur út jafnaðarlega. Ég átta mig ekki alveg á þessu. En hins vegar setja gildandi lög miklar skorður við greiðslu á arði. Dæmið sem er t.d. tekið í áliti minni hluta efh.- og viðskn. um slíka arðgreiðslu er dæmi um arðgreiðslu upp á 50 millj. Ef 30 eigendur, eins og segir hér, hefðu átt í þessu félagi þyrftu þeir samkvæmt núgildandi skattalögum að greiða 19,3 millj. kr. í skatt. Þetta eina dæmi sem þeir taka hér er hvorki meira né minna en --- ja, hvað? 10%? Ég er ekki góð í reikningi á þessum morgni. Það skiptir ekki öllu máli, en þetta eina dæmi sem þeir taka er í raun og veru svo stórt miðað við það hvað arðgreiðslur eru litlar. Auðvitað geta menn búið til hvaða dæmi sem er. Hér er minni hlutinn að rökstyðja það að þarna yrði veruleg skattalækkun og það liggur alveg fyrir að hún verður. Það er inntak þessara tillagna. Það verður skattalækkun á þessum ákveðnu fjármagnstekjum, arðgreiðslum, söluhagnaði, leigutekjum og fleiru. Það er kannski óþarfi, hæstv. forseti, að vera að eyða mjög mörgum orðum í þetta. Ég hefði viljað beina þeirri spurningu til meiri hluta efh.- og viðskn. hvað felst í því sem fram kemur í nefndaráliti þeirra þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Meiri hluti nefndarinnar minnir á yfirlýsingu ráðherra um að þeim tekjuauka, sem fellur til við samþykkt frv., skuli ráðstafa til lækkunar á öðrum sköttum.`` Það væri fróðlegt að fá skýringar á því hvað þarna er verið að ræða. Er þarna fyrst og fremst verið að tala um eignarskatta eins og var rætt í nefndinni á sínum tíma eða er hugsanlegt að þessum fjármunum yrði varið t.d. til lækkunar á tekjuskatti almennings? Þar get ég að sjálfsögðu tekið undir það sem fram kom í máli hv. þm., Steingríms J. Sigfússonar, að almenn skattlagning á launafólki og þær lágu tekjur sem hér er verið að skattleggja er auðvitað fyrir neðan allar hellur. Það er hægt að taka undir að það þarf að skoða skattkerfið í heild, jaðarskattana og hvernig þetta virkar allt saman og hvað við erum komin út í miklar öfgar í þessum efnum. Ég vil einnig minna á, hæstv. forseti, að í ræðu minni í gærkvöldi var ég að vitna til þessa bandaríska hagfræðings sem ég er svo óskaplega hrifin af þessa stundina. Mér þykir merkilegt það sem hann hefur fram að færa. Hann vekur athygli á breytingum sem orðið hafa í heiminum á undanförnum 10--15 árum, en eitt af því sem hann bendir á sem leið til þess að bæta stöðu almenns launafólks --- nú lendir maður í svolitlum þýðingarvanda því að enska orðið workers nær auðvitað yfir vinnandi fólk en hefur samt mjög ákveðna merkingu á ensku --- en hann bendir sem sagt á að ein leiðin til þess að bæta stöðu vinnandi fólks og þar með að draga úr öllum þeim félagslegum vandamálum sem hann hefur gríðarlegar áhyggjur af eins og fleiri er einmitt sú að bæta stöðu fyrirtækjanna þannig að þau geti hækkað laun, að þau geti fjárfest meira þannig að þau geti skapað störf. Vissulega hefur núv. ríkisstjórn og þá reyndar aðallega hin síðasta tekið allstór skref í þeim efnum með lækkun skatta á fyrirtækin og við höfum séð á undanförnum árum að staða fyrirtækjanna í landinu hefur batnað verulega. Þau hafa verið í mikilli tiltekt innan dyra og mörg fyrirtæki, sérstaklega þau stóru, hafa skilað gífurlegum hagnaði núna á síðasta ári t.d., án þess þó að það hafi orðið til þess að skapa ný störf innan þeirra dyra. En þau hafa líka verið að fjárfesta. Þau hafa verið að fjárfesta i öðrum fyrirtækjum og að byggja upp og má þar nefna t.d. ferðaþjónustu, samgöngur og ýmislegt. Auðvitað skiptir þetta máli. En hvar liggja hin réttu hlutföll á milli skattlagningar einstaklinga og skattlagningar fyrirtækja? Um það er auðvitað ákaflega erfitt að dæma. Og hvaða áhrif hefur einstök skattlagning? Í Bandaríkjunum hefur átt sér stað mikil umræða um skattkerfið þar sem menn eru einmitt að ræða hugmyndir eins og þær að leggja niður tekjuskatt. Ég man eftir því að ég átti einhvern tíma umræðu um þetta mál við hv. þm. Svavar Gestsson. Ég hef stundum verið að velta því fyrir mér hvað tekjuskatturinn er í rauninni óréttlátur og kannski ekki síst vegna þess hvað menn eru að skattleggja lágar tekjur. En ég man að hv. þm. sagði að þetta er þó eitt af þessum tækjum sem við höfum til þess að reyna að jafna byrðarnar í þjóðfélaginu. En það er svo að þetta er hlutfallsskattur og hér hafa menn ekki verið viljugir til þess að taka upp skattþrep að öðru leyti en hvað lýtur að svokölluðum hátekjuskatti sem er afskaplega aumlegur skattur. Í Bandaríkjunum eru menn komnir inn á þær brautir að leggja til að tekjuskattur verði lagður niður og menn taki fyrst og fremst upp virðisaukaskatt og lúxusskatta. Menn sem sagt skattleggi neysluna. Þá geta menn aftur spurt sig: Er það eitthvað réttlátara? Þannig að það er í raun og veru sama á hvaða skatt við lítum. Það er ákaflega erfitt að finna hið fullkomna og endanlega jafnrétti í þeim málum. Ég veit ekki hvort það er ástæða til þess að fara ítarlegar ofan í önnur atriði þessa máls. Í raun og veru hefur það legið algerlega fyrir frá upphafi hver hugsunin var. Það voru einstök atriði sem þurfti að kanna nánar. Til dæmis lagði nefndin til að forseti Íslands yrði ekki undanþeginn, en þeir í fjmrn. ákváðu að undanþiggja forseta Íslands. Þessu atriði sem snýr að góðgerðarfélögunum var beint sérstaklega til fjmrn. og menn komust að þeirri niðurstöðu að það væri afar erfitt að vera með undanþágur. En hér er lagt til í brtt. að það verði ákeðnar undanþágur sem snúa að líknarfélögum og slíkum félögum þótt vaxtatekjur þeirra verði eftir sem áður skattlagðar. Mér fyndist koma mjög vel til greina að fjmrh. hefði einfaldlega heimild til þess að taka á slíkum málum. Ég get tekið undir að það er afar sérkennilegt að vera að skattleggja Rauða krossinn og ýmsar slíkar stofnanir og það er erfitt að sjá að það væri þvílík skriffinnska eða mikið mál að veita þessum aðilum undanþágu. Ég hygg að þarna sé ekki um það mikið fé að ræða og þetta er auðvitað hægt að gera eftir á. Það má endurgreiða slíkan skatt því að í framkvæmdinni er afar erfitt að vera með einhverjar undanþágur. Það kostar bankana að fara yfir lista og skoða nákvæmlega hverjir eru með undanþágu. Það er erfitt að taka á því eftir á og ég hefði kosið að menn skoðuðu þetta mál nánar. En kannski gæti hv. þm. Pétur Blöndal upplýst okkur um það hvaða umræður áttu sér stað í nefndinni um þetta mál. Hv. formaður efh.- og viðskn. þurfti að bregða sér frá og ég gaf honum leyfi til þess, krafðist þess ekki að hann væri við umræðuna. En hér situr hv. þm. Pétur Blöndal sem var í nefndinni og hefur fylgt þessu máli eftir og ég beini því til hans að hann upplýsi okkur um það hvaða umræður urðu um þessi mál. Kemur ekki til greina að hæstv. fjmrh. hafi einfaldlega heimild til þess að veita slíkar undanþágur eftir á? Hæstv. forseti. Ég er kannski búin að segja það nokkrum sinnum en það koma alltaf upp ný og ný atriði sem þarf að minnast á. En varðandi það atriði að verið sé að færa fjármagn frá hinum fátæku til hinna ríku vil ég benda á þá staðreynd að það eru fyrst og fremst hinir efnameiri í samfélaginu sem munu borga fjármagnstekjuskatt og hafa fjármagnstekjur. Þetta var kannað rækilega. Að vísu bætast þar við almennir sparifjáreigendur, en eins og ég rakti í máli mínu er þessi skattur einfaldlega það lágur að það er erfitt að sjá að hann geti verið íþyngjandi. Af einni milljón mundu menn borga um 7--8 þús. kr. í þennan skatt eftir hver vaxtaprósentan er. Niðurstaða mín er því sú, hæstv. forseti, að þetta mál er vissulega gallað. En það var niðurstaða okkar kvennalistakvenna í umræðum um þetta mál að það væri svo mikilvægt að koma þessum skatti á að við gætum búið við gallana og reynt að taka á þeim eftir því sem þeir kunna að koma upp við framkvæmd málsins. Ég ítreka aftur að ég áskil mér rétt til að skoða þá brtt. sem liggur fyrir frá minni hlutanum og minni á bókun fulltrúa stjórnarandstöðunnar í nefndinni. Þar lögð þeir í raun og veru blessun sína yfir þessar tillögur. Þeir áskilja sér rétt fyrir hönd sinna þingflokka til að styðja þær brtt. sem til bóta geta talist, en sættast á og styðja niðurstöður nefndarálitsins að þeim frágengnum, eins og þar sagði á sínum tíma. Það hefur því alltaf legið fyrir að við mundum hugsanlega flytja breytingartillögur og styðja breytingartillögur, en eins og ég sagði áðan þarf ég að átta mig betur á því hvað þessi tillaga minni hlutans þýðir varðandi þak á arðgreiðslur og hvort það er rétt sem kom fram áðan að það þýddi í rauninni margfalda skattlagningu og nánast eignaupptöku, eins og hv. þm. Vilhjálmur Egilsson nefndi. En ég ítreka enn og aftur að það náðist samkomulag á sínum tíma um þetta mál með málamiðlun þar sem allir teygðu sig til hins ýtrasta. Hér er verið að koma á fjármagnstekjuskatti. Hér er verið að koma á samræmdri skattlagningu og það er mikilvægt að koma þessum skatti á. Það verður svo síðar meir að bæta úr göllunum, ef þeir reynast verulegir.

Herra forseti. Við erum að ræða frv. til laga um samræmda skattlagningu á fjármagnstekjur. Frv. kemur frá nefnd sem skipuð var fulltrúum allra sex þingflokkanna sem og tveimur fulltrúum frá Vinnuveitendasambandinu og ASÍ og einum fulltrúa fjmrh. Þessi nefnd komst að niðurstöðu og allir skrifuðu undir án fyrirvara. Þessir aðilar og þeirra þingflokkar væntanlega standa því að þessu frv. Ríkisstjórnin breytti þessum frumvörpum mjög óverulega. Ég held að einasta breytingin hafi verið skattfrelsi forseta Íslands. Að öðru leyti er það ekki frv. ríkisstjórnarinnar heldur frv. nefndarinnar. Meiri hlutinn í efh.- og viðskn. hefur skilað nefndaráliti og þar segir, með leyfi forseta: ,,Meiri hluti nefndarinnar minnir á yfirlýsingu ráðherra um að þeim tekjuauka, sem fellur til við samþykkt frv., skuli ráðstafa til lækkunar á öðrum sköttum.`` Hlýtur þá lækkun eignarskatts að koma sérstaklega til greina, enda er slíkt í samræmi við tilgang frv. um samræmingu skattlagningar á eignir og eignatekjur. Þetta svarar síðasta ræðumanni, hv. þm., varðandi það hvað eigi að hafa sérstaklega í huga við þessa lækkun á sköttum almennt og vilja meiri hlutans í því efni. Þetta frv. er málamiðlun. Það er ekki gott og ég held að það sé enginn fullkomlega sáttur við það. Ég hefði haft þetta allt öðruvísi ef ég hefði samið það einn. Ég hafði t.d. tekið inn í þetta verðbótaþátt vaxta, ég hefði tekið inn í þetta vaxtagjöld einstaklinga og ég hefði hugsanlega tekið inn í þetta frítekjumark. Ég hefði hugsanlega haft prósentuna hærri vegna þess að það væri verið að skattleggja raunvexti. En það var talið of flókið, ekki síst af fulltrúa Kvennalistans, Kristínu Ástgeirsdóttur.  Það var rætt í nefndinni um frítekjumark og það var talið að það væri ekki hægt að hafa frítekjumark vegna hugsanlegrar misnotkunar. Ef menn ætla ekki að aflétta bankaleyndinni liggur ekki fyrir hver á hvaða bankabók. Og ef bankarnir eiga að veita frítekjumark mundi það leiða til þess að menn hefðu bækurnar á nöfnum barna sinna eða annarra ættingja. Varðandi endurgreiðslu mundu menn hreinlega segja að börn, vinir og ættingjar ættu hluta af þessum eignum. Menn gætu í rauninni sagt: Ég átti bankabók þarna og á að fá 8 þús. kr. endurgreiddar. Það var því talin mikil hætta á misnotkun ef haft yrði frítekjumark í þessu og þetta er skýringin á því. Sama skýring var fólgin í því að hafa engar undanþágur vegna þess að þá yrði framkvæmdin mjög snurðulaus og bankaeftirlitið gæti fylgst með því hjá bönkunum að það yrði tekið 10% af öllum reikningum. Það liggur fyrir hvað bankarnir borga í vexti og þá liggur jafnframt fyrir hvað eigandinn á að borga í skatt samtals, mjög einfalt. 10% af öllum vaxtagreiðslum bankanna fær skattkerfið millifært þannig að þetta er talið mjög einfalt kerfi. Allar undanþágur mundu rugla það. Fyrirtæki sem í dag borga 33% skatta af vöxtum ef þeir falla inn í hagnaðinn verða þá að sýna fram á það að þau hafi fengið þessa vexti eins og þau gera reyndar í dag. Og það er endurskoðun á þeim reikningsskilum eins og þekkt er. Það var rætt nokkuð mikið í nefndinni um félagasamtök og sveitarfélög. Ég benti á að ég vorkenndi sveitarfélögum, stéttarfélögum og öðrum slíkum ekkert að borga skatt af innstæðum sem þau eiga, af vaxtatekjum sem þau fá, umfram gamalt fólk sem búið er að spara alla tíð og ætlar sér að lifa á vöxtunum í ellinni. Ég vorkenni gamla fólkinu frekar en sveitarfélögunum og stéttarfélögunum og öðrum aðilum sem hafa tekjur til þess að borga skattinn annars staðar frá. Ég vil að það komi skýrt fram vegna þess að menn eru stöðugt að tala um að það eigi að skattleggja tekjur af fjármagni eins og aðrar tekjur að það er reginmunur þar á. Í fyrsta lagi ef við lítum á vextina. Stór hluti af vöxtum í landinu er verðbótaþáttur. Það er uppbót á því að fjármagnið rýrnar á hverju einasta ári, innstæðurnar rýrna. Þótt verðbólgan sé lítil, rýrna þær samt um 2% á ári. Fólk sem er með 2% vexti í 2% verðbólgu hefur engar tekjur, að sjálfsögðu ekki. Og varla heldur á meðan vextir í bankakerfinu eru eitthvað um 5% nafnvextir. Við erum því ekki að tala um raunverulegar tekjur. Nærri því helmingurinn af þessum 5% er vegna verðrýrnunar fjármagnsins og það þýðir að vaxtatekjur eru ekki tekjur, ekki eins og launatekjur þar sem menn fá greidda peninga og ekkert rýrnar, engin eign rýrnar neins staðar. Þetta er reginmunur og menn þurfa að átta sig á þessu áður en þeir fara að tala um að hafa sömu prósentu á fjármagnstekjur og á aðrar tekjur. Þá skulum við líta á leigu. Leiga er þess eðlis að þar koma peningar inn og eignin hækkar í verði og þá getur einhver sagt: ,,Þarna er enginn verðbótaþáttur.`` Það er hárrétt, en það er áhætta. Það er heilmikil áhætta af því að leigja. Og hv. þingmenn þekkja hugsanlega einhverja borgara þessa lands sem hafa leigt út frá sér og upplifað það að eignin er í rúst þegar leigjandinn flytur út. Það er allt skemmt og eyðilagt og leigan ekki greidd þannig að það er töluverð áhætta fólgin í því að leigja út húsnæði og heilmikið erfiði og vesen. Og svo er kostnaður, skattar. Hv. þingmenn voru nýverið að leggja á heilmikinn skatt og ég vil sérstaklega beina þeim orðum til hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar sem sagði að ríkisstjórnin legði bara skatta á laun og verðlag. Ég held að eini skatturinn sem lagður hefur verið á sem þingmenn samþykktu fyrir nokkrum dögum er 400 millj. kr. skattur á fasteignir. Hann fór létt í gegn út af snjóflóðunum. Þetta er eini skatturinn sem þingmenn hafa samþykkt, eina skattahækkunin og hann er ekki á launatekjur og hann er ekki á virðisaukaskatt eða verðlag. Hann er á fasteignir, eignir sem sagt. Það er sem sagt alls konar kostnaður í leigunni sem menn eru að borga. Það er skattur, holræsagjald og alls konar sem húseigendur verða að greiða. Þess vegna er leiga sem kemur í vasann hjá húseigendunum ekki tekjur, að sjálfsögðu ekki. Arðurinn. Þar er náttúrlega enginn kostnaður og þar geri ég ráð fyrir að hlutaféð hækki eins og heimilt er og líka samkvæmt reglum um útgáfu jöfnunarhlutabréfa. Þá kann einhver að segja: ,,Þarna er hvorki verðbótaþáttur né kostnaður. Fínt. Þetta á að skattleggjast sem laun.`` En þá skyldi maður hafa í huga allt það hlutafé sem hefur tapast. Hér hafa orðið gjaldþrot og gjaldþrot og gjaldþrot og hluthafar hafa tapað og tapað og tapað.  Söluhagnaður hlutabréfa sem menn hafa verið að býsnast yfir og er alveg með ólíkindum því hann gefur ríkissjóði nánast engar tekjur af því að það er búið að skattleggja hann í núll. Þar er nú aldeilis áhættan. Mér þætti gaman að sjá hv. þingmenn leika sér á verðbréfamarkaðinum eins og kom fram í umræðum í gær, leika sér á verðbréfamarkaðinum og fá 5 millj. á ári í söluhagnað. Mér þætti gaman að sjá það. Ég hef ekki séð neinn mann gera þetta án þess að taka áhættu á að tapa 5 millj. líka. 1993 og 1994 lækkaði hlutabréfaverðið og lækkaði og lækkaði og menn töpuðu og töpuðu og töpuðu. Það var enginn að leika sér að því með 100% öryggi að fá 5 millj. á ári í hagnað. Það er bara út í hött. Þetta sýnir bara að menn eru ekkert í tengslum við raunveruleikann. Þeir vita ekki hvað þeir eru að tala um. Allar fjármagnstekjur eru með innbyggðri áhættu eða verðbótaþætti eða kostnaði. Þetta er ekkert sambærilegt við laun, ekki t.d. við laun þingmanna sem koma með reikninginn í hverjum einasta mánuði gulltryggðan, af því ég er nú í þannig starfi. Sumir eru í þannig starfi að þeir taka meiri áhættu. Þeir vinna við fyrirtæki sem fara á hausinn og vildu kannski gjarnan sjá að það væri búið betur að þeim hluthöfum sem ættu fyrirtækið þannig að hlutafé kæmi inn í fyrirtækin og þau færu ekki á hausinn og væru ekki endilega ofurseld lánum eins og þau eru í dag. Svo er einn munur á vöxtum og venjulegum launum. Ef ég þarf að borga eitthvað eða ætla mér að kaupa eitthvað þá fer ég og eyk mína vinnu. Ég vinn einhvers staðar. Ég færi hugsanlega að skúra eða gera eitthvað slíkt. En að ég fari að spara eða kaupa hlutabréf til þess að nota arðinn til þess að kaupa þennan hlut fyrir, það er alveg út í hött. Þetta er nefnilega munurinn. Arðurinn kemur löngu eftir að menn eru búnir að spara. Það fer enginn að spara bara til að nota arðinn til að kaupa eitthvað ákveðið, ekki til þess að nota arðinn heldur væntanlega sparnaðinn líka þannig að það er mjög mikill reginmunur á fjármagnstekjum og venjulegum launatekjum. Þetta þurfa menn að hafa á hreinu þegar þeir eru að leggja til að þetta sé skattlagt allt eins. Og þetta er ástæðan fyrir því að valin var skattprósentan 10% en ekki einhver önnur. Hv. efh.- og viðskn. fékk mikið af mjög góðum umsögnum og þær skiptust eiginlega í fernt. Það voru sveitarfélögin sem kvörtuðu náttúrlega, þau gera það alltaf og þau eiga mjög sterka fulltrúa á þingi. Ég hygg að nánast annar hver hv. þm. sé uppsprottinn frá sveitarstjórnum þannig að hagsmuna þeirra er mjög gætt. Þau kvörtuðu undan því að fá ekki hlutdeild í þessum auknu tekjum ríkissjóðs og einnig undan því að þurfa að borga skatta á vexti. Ég man ekki til þess að þau hafi verið kvartað undan því þegar vextirnir lækkuðu. Þeir voru lækkaðir úr 7% niður í 5%. Þá kvörtuðu þau ekki. Þó var tekjutapið miklu meira. Síðan voru það bankarnir sem óttast það að sjálfsögðu að hætt verði að stýra peningunum inn í bankana eins og gert er nú. Sparisjóðsinnstæður eru eignarskattsfrjálsar, það er að segja fyrir menn sem eiga eitthvert fé umleikis. Þeir eiga að leggja það í banka því að þá borga þeir ekki eignarskatt. Þannig hefur fjármagninu verið stýrt í dag til bankanna og það er eðlilegt að bankarnir séu á móti því að breyta þessu. Það er mjög eðlileg afstaða þeirra að vera á móti þessu. Síðan komu félagasamtök sem bentu á það og með réttu að nefndinni hafði láðst að hugsa til þess að það koma mjög miklar leigutekjur til þessara samtaka og ég hygg að Öryrkjabandalagið sé einn stærsti húseigandi í landinu sem leigir út húsnæði. Að sjálfsögðu eins og alltaf, vann efh.- og viðskn. þetta málefnalega og lagaði þetta þannig að frv. batnaði frá hendi fulltrúa þingflokkanna eins og það kom þaðan því þetta frv. er samið af fulltrúum þingflokkanna og ASÍ og Vinnuveitendasambandinu og engum öðrum. Ég undirstrika það. Þetta er ekki stjfrv. Stjórnin hefur ekki samþykkt þetta.  Svo komu umsagnir frá atvinnurekendasamtökunum og þær voru velflestar og eiginlega allar mjög jákvæðar vegna þess að menn sjá í þessu ákveðna samræmingu, enda heitir þetta samræmd skattlagning fjármagnstekna þannig að hætt verði að stýra fjármagni frá fyrirtækjunum, frá atvinnulífinu, til ríkissjóðs og til bankanna þar sem fyrirtækin geta náðarsamlega fengið þessa peninga að láni í staðinn fyrir að hafa þá sem áhættufé. Þetta voru umsagnirnar. Þær breytingar sem hv. efh.- og viðskn. gerði á frv. eru í meginatriðum eiginlega eingöngu þær að setja mörk á söluhagnað. Það var að kröfu nokkurra aðila sem sáu yfir því kannski ofsjónum yfir því að einhver færi að hagnast einhver lifandis býsn á sölu hlutabréfa.

Hverjir voru þessir nokkru aðilar? Er það Framsfl.?

Ég gef það ekkert upp. En ég vil benda á dæmi á bls. 5 í nefndaráliti minni hlutans neðarlega, með leyfi hæstv. forseta: ,,Einnig er hægt að sýna fram á einfalt dæmi um 800 millj. kr. söluhagnað eigenda sem seldu hlutabréf í fyrirtæki sínu. Í núverandi kerfi mundu þeir greiða u.þ.b. 330 millj. kr. í skatt.`` Þvílík fjarstæða, hvað menn eru komnir langt frá raunveruleikanum. Allur söluhagnaður á síðasta ári var 303 millj. og hér eru menn að tala um 800 millj. Þvílík fjarstæða. Menn eru bara einhvern veginn úr tengslum við raunveruleikann. Það voru engar 800 millj. Hér er talað um eitt fyrirtæki sem er selt með 800 millj. kr. hagnaði. Minni hlutinn er í rauninni að segja að skattlagningin hafi drepið þennan skattstofn. Það getur vel verið að nú verði seldar þessar 800 millj. og það yrði gott mál því ríkissjóður fengi þá 80 millj. Nú fær hann ekki neitt. Og heildarskattlagningin í fyrra, 1994, var 115 millj. þannig að ef þetta eina fyrirtæki yrði selt, þá fengi ríkissjóður 80 millj. Og svo öll hin fyrirtækin að sjálfsögðu þannig að það sem minni hlutinn er að segja er að tekjur ríkissjóðs muni hækka við þetta. Ég spyr: Er það slæmt að tekjur ríkssjóðs hækki? Það gerist nefnilega mjög oft að of mikil skattlagning getur drepið skattstofninn og ég hef grun um að á mörgum sviðum, sérstaklega í tekjuskatti á laun og í virðisaukaskattinum, séum við komin yfir mörkin í þessari frægu Leffer-kúrfu þannig að sérhver hækkun á virðisaukaskatti mundi þýða lægri tekjur ríkissjóðs. Og sérhver hækkun á tekjuskatti mundi þýða lægri tekjur ríkissjóðs af tekjuskatti.

Lækka bara alla skatta.

Það er nefnilega spurning hvort við ættum ekki að gera tilraun með það, hv. þm., að lækka virðisaukaskattinn og sjá hvort tekjur ríkissjóðs aukist ekki. Meginhugsun í þessu frv. er eftirfarandi. Þessi litla þjóð, við Íslendingar, erum með einar sex tegundir af skattlagningu á fjármagnstekjur. Þetta er alveg með ólíkindum. Við erum með þrjár tegundir af álagningu eignarskatta og þá er ég að tala um stofnana. Sumir stofnar eru eignarskattsfrjálsir, algerlega án tillits til skulda og þá á ég við ríkisverðbréfin, þ.e. spariskírteini og húsbréf. Aðrir stofnar eru eignarskattsfrjálsir umfram skuldir og þá á ég við bankainnstæður og svo er allt hitt dótið eignarskattsskylt. Þetta er stýring náttúrlega. Þetta er ein tegund af skattkerfinu. Svo erum við með sérstakt skattkerfi fyrir húsaleigu, sérstakt skattkerfi fyrir arð, sérstakt skattkerfi fyrir vexti sem eru skattfrjálsir og sérstakt skattkerfi fyrir söluhagnað og sérstakt skattkerfi fyrir íbúðarhúsnæði. Og ef einhver hv. þm. getur sagt mér allar þessar reglur og kann þær, þá gef ég honum rós í hnappagatið því ég efast um að nokkur hv. þm. skilji þessar reglur til hlítar. Ekki geri ég það nema lesa mér til. Við erum með ótölulegan fjölda af reglum. Við getum hugsað okkur gamlan mann sem er að leigja út eitt herbergi. Þar er sérstök skattlagningarregla. 80% af leigunni eru frádráttarbær upp að 25 þús. kr. Svo á hann hlutabréf. Þá er ein sérstök regla. Hlutabréfin eru skattfrjáls ef þau eru undir 10% af nafnverði og undir 131 þús. kr. Svo fær gamli karlinn vexti og þá er það skattfrjálst. Svo hefur hann söluhagnað af hlutabréfum, þá er það skattað að fullu. Þetta er allt hjá sömu persónunni. Þessu ætla menn að viðhalda, þ.e. í formannafrv. Það sem þetta frv. gerir er að það reynir þó alla vega að samræma þetta, hafa sama skattinn á allar fjármagnstekjur og það er mikil einföldun af því. Það er hætt að stýra fjármagni frá atvinnulífinu til ríkisins. Það er ekkert verið að hygla atvinnulífinu, ekki til í dæminu. Það er bara verið að segja: ,,Við skulum meðhöndla fjármagn eða eignir sem bundnar eru í atvinnulífinu eins og hinar. Þó er ekki búið að taka af skattfrelsi spariskírteina og bankainnstæðna sem ég tel verulega brýnt, þ.e. ef menn yfirleitt vilja sjá annað en ríkið dafna hér á landi. Ef menn vilja sjá atvinnulífið dafna þá verða menn að hætta að mismuna svona í eignarsköttum. Hér hefur mönnum orðið mjög tíðrætt um réttlæti. Menn eru þrungnir af réttlætistilfinningu. Menn tala um það að einhverjir ógurlegir menn ætla að selja hlutabréfin með 6 millj. kr. hagnaði og ég veit ekki hvað og hvað og bara mega vart mæla fyrir hneykslan á þessu.  En segjum að hann hefði náð takmarkinu og uppfinningin hefði gefið þjóðarbúinu 1.000 millj. Þá hefði ríkissjóður komið og sagt: 330 millj. hér, takk. Nú viljum við vera með. Bisnessinn gekk upp hjá þér. Og vinurinn hefði getað fengið útgreitt 10% af einhverju smáhlutafé ef þetta er í hlutafélagaformi hjá honum, annars allt saman skattar, allt skattar með 42% og væntanlega 47%. Svona er meðhöndlunin á uppfinningamönnunum. Svona er meðhöndlunin á nýsköpuninni og svo eru menn hissa ef ekkert gengur. Ég er ekki hissa á því. Mér þykir ekkert skrýtið að enginn vilji fjárfesta á Íslandi. Og svo eru menn hissa ef útlendingar vilja ekki fjárfesta þegar Íslendingar vilja það ekki sjálfir. Það sama gerðist í fiskeldinu. Fólk skal sko borga skatta af ímynduðum tekjum sem aldrei voru greiddar. Svo er það gert gjaldþrota að kröfu tollstjóra og skattstjóra. Svo koma hv. þingmenn grátandi og ætla að gera ráðstafanir til að bjarga þessu fólki. En það sem var í rauninni að er skattkerfið. Auðvitað átti fólkið að fá dregið frá skatti það sem það tapaði. Það átti ekki að borga skatt af tekjum sem það ekki hafði. Sömu dæmi sjáum við í verslun í töluverðum mæli þar sem menn hafa verið að tapa. Hönnuðir skattkerfanna skilja ekki áhættuna. Þeir skilja ekki áhættuna í atvinnulífinu. Þeir eru uppi í brú og þeir eru að sigla skipinu og þeir í brúnni vita ekkert hvað er að gerast niðri í lest. Þar eru menn að baksa við að moka á eldana og þeir vita ekkert hvað er að gerast. Þótt einn detti útbyrðis kemur þeim það ekkert við. Þetta er hið fræga kerfi, þetta fræga réttlæti sem hv. þingmenn héldu varla vatni yfir í gær. Annað dæmi: Segjum að hv. þm. sem eru með 200.000 kr. á mánuði keyptu sér hlutabréf fyrir tvö hundruð þúsund kall einn mánuðinn. Ætluðu nú að fara að styrkja atvinnulífið.

Á hverju ætluðu þeir þá að lifa þann mánuðinn?

Þeir eru búnir að spara að sjálfsögðu, hv. þm. Þeir eru hátekjumenn.

Já, ég gleymdi því.

Af háu tekjunum. Og af dagpeningunum. Þegar ég fór til Ottawa í fyrra græddi ég sjötíu þúsund kall, takk fyrir. Það mætti ræða það líka. Hv. þingmenn vita að af þeim má spara og það gerði ég. Ég sparaði þar 70.000 kr. Hv. þm. kaupir sér tvö hlutabréf fyrir hundrað þúsund kall í tveim fyrirtækjum.  Ég ræddi við hv. þm. Svanfríði Jónasdóttur í gær um þetta atriði og hún sagðist fjárfesta í hlutabréfum, en af hugsjón. Ekki til þess að græða á því. Og ef maður ætlar að reka atvinnulífið á hugsjónum fjárfesta er óþarfi að búast við miklu áhættufé. Þetta frv. tekur á þessu. Það hættir þessari mismunun, það afnemur það óréttlæti sem hefur hingað til bitnað á þeim fáu vitleysingum sem hafa verið að fjárfesta í atvinnulífinu. Það afnemur óréttlætið. Það er ekki gert til að hygla neinum. Það er bara verið að sjá til þess að allar fjármagnstekjur séu eins skattaðar. Þetta frv. mun styrkja atvinnulífið og um leið og það styrkir atvinnulífið mun það gera kröfu um arðsemi. Einstaklingar fara að fjárfesta í fyrirtækjum út af arðseminni og þeir munu gera kröfu til þess að fyrirtækin skili arði. Hér ætti Kvennalistinn að leggja við eyrun því að mín kenning gengur út á það að arðsemi sé forsenda jafnréttis, ekki bara milli karla og kvenna heldur almennt. Af hverju skyldi fyrirtæki, svo ég víki örlítið út frá þessu efni, ráða lakari karlmann fyrir hærri laun en hæfari konu? Af hverju skyldi það gera það? Vegna þess að það er ekki krafa um arðsemi í fyrirtækinu. Ef það væri almennt krafa um arðsemi í öllum fyrirtækjum, líka ríkisfyrirtækjum þar sem krafan um arðsemi er akkúrat engin, þá mundi jafnrétti fylgja í kjölfarið. Það yrði bara svo sjálfsagt. Og þetta skyldi Kvennalistinn hugleiða. Ég tel að ójafnrétti milli fólks sem endurspeglast svo í ójafnrétti milli karla og kvenna sé mjög dýrt fyrir þjóðfélagið. Ójafnrétti og óréttlæti er þjóðfélaginu dýrt. Verulega dýrt. Ef gerð væri krafa um arðsemi í öllum fyrirtækjum, líka ríkisreknum, hefðu menn ekki efni á því að ráða karlmenn á hærri launum sem eru lakari starfsmenn.

Hvað með barneignir og svona vesen?

Ég hygg að þetta frv. gæti kannski á einhvern hátt valdið því að við réðum betur við ójafnréttið. En ekki nema í litlum mæli. Það þarf að gera miklu meiri kröfur um arðsemi í fyrirtækjum. Þá er jafnréttið komið að mínu mati og ég er búinn að rökstyðja það. Menn eru búnir að berjast við það 20 ár að koma á jafnrétti. Það er búið að setja ótal lög og samt er enn munur á laununum. Ég hygg að það sé bara út af ójafnréttinu. Það er ekki út af ójafnrétti karla og kvenna, heldur vegna almenns ójafnréttis. Þegar ráðið er í stöður eru það ekki alltaf hæfileikarnir sem ráða, hvort sem konur eða karlar eiga í hlut. Afleiðing þessa frv. er sú að það er hætt að stýra fjármagni, það er hætt að ívilna ríki og bönkum og almenningur mun væntanlega, eins og hv. þm. Steingrímur Sigfússon bent á, í auknum mæli beina sparifé sínu til kaupa á hlutabréfum í fyrirtækjum. Það eykur eigið fé fyrirtækjanna og minnkar lánsfé þeirra og þau verða miklu sterkari til að standast áföll. Þetta mun líka örva sölu á fyrirtækjum. Kynslóðaskipti verða mun auðveldari. Ég ræddi við gamlan mann sem á verkstæði. Hann er búinn að vinna þar áratugum saman. Þetta er lítið fyrirtæki með ágætisafkomu eða svona þokkalega. Nú er hann orðinn þreyttur, gamli maðurinn. Hann vill selja. Hann fékk tilboð frá ungum manni sem vill taka yfir. Sá vildi borga 8 millj. kr. fyrir fyrirtækið. Framreiknað var það sem gamli maðurinn hafði lagt í það 1 millj. kr. þannig að hagnaðurinn var 7 millj. kr. Þegar hann sá að hann þurfti að borga 3 millj. kr. í skatt af þessum 7 millj. kr. og hélt ekki nema 4 millj. kr. eftir þótti honum það svo blóðugt að hann hætti við. Hann er enn að gaufa þarna, hann er enn að kvelja sig með því að vinna þarna. Hann er ekki með lífeyrisréttindi og hann verður að vinna þarna áfram vegna ranglátrar skattlagningar. Sparifé hans er upp á 7 millj. kr. og ríkið ætlar að hirða nær helminginn af því í skatta. Hann gaufar þarna enn. Ungi maðurinn fær ekki atvinnu, hann getur ekki byggt upp fyrirtækið sem hann er eflaust miklu færari um en gamli maðurinn sem er orðinn þreyttur og þjóðfélagið tapar á öllu saman. Það gerist ekki neitt og það verður enginn söluhagnaður. Þessar 303 millj. sem menn eru að gapa hér yfir eru ekki neitt neitt. Ég bendi á að heildarsöluhagnaður er 303 millj. kr. á móti 9.500 millj. kr. í vöxtum, á móti 240 milljörðum kr. í tekjur. Þetta er ekki neitt neitt. Enda á þessi skattur sem við erum að tala um að gefa af sér 800 millj. kr. Og hv. þingmenn samþykktu fyrir nokkrum dögum umræðulaust 400 millj. kr. skatt á fasteignir, helminginn af þessum skatti sem búinn er að setja allt á annan endann í þjóðfélaginu í mörg ár. Hvað er á bak við þetta? Ég fullyrði: Það er eitthvað í líkingu við öfund. Núverandi mótor á bak við hlutabréfakaupin er mjög undarlegur. Hann er mjög undarlegur, hv. þm. Hann er fólginn í því að menn geta dregið frá skatti kaup sem þeir kaupa í hlutafélögum upp að ákveðnu marki, 100.000 kr. eða eitthvað svoleiðis. Núna er það reyndar 80% af þessum kaupum. Þetta er alveg stórfurðulegt fyrirbæri. Í mínu fyrra starfi upplifði ég alltaf á gamlársdag að fólk hafði samband í ofboði rétt fyrir hádegi og sagði: Ég ætla að kaupa skammtinn minn af hlutabréfum. Þeir vildu fá skamtinn sinn. Og þeir spurðu: Hvað er til? Svarið var: Eimskip, Flugleiðir o.s.frv.. Eimskip, ég þekki það, sögðu þeir. Og svo keyptu þeir hlutabréf í Eimskip. Það var ekki spurt um arðsemi. Það var ekki spurt um hagnað. Það var ekki spurt um nokkurn skapaðan hlut. Menn vildu bara fá skammtinn sinn. Menn vildu fá skattinn til baka. Það var eini hvatinn. Þetta er mjög hættulegur mótor í bátinn. Hann er mjög hættulegur. Hann hefur hækkað verð á þekktum fyrirtækjum upp úr öllu valdi, en önnur fyrirtæki sem eru óþekkt og minni fyrirtæki sem menn geta kannski ekki farið út á verðbréfamarkaðinn með fá ekkert fé með þessu móti. Þessu þarf að breyta. Ef þetta frv. verður samþykkt fylgir því mjög mikil og veigamikil hætta. Það er hættan af verðbólgunni. Ef verðbólgan fer upp í 20% erum við farin að skattleggja venjulegar vaxtatekjur 50--60%. Það er mjög mikil hætta fólgin í því að verðbólgan fari upp úr öllu valdi. Ég lagði til í efh.- og viðskn. að það yrði settur varnagli á þessa prósentu þannig að prósentan lækkaði ef skattar á raunvexti á venjulegri bankainnstæðu færi yfir 50%. Það var ekki fallist á það. Menn sögðu: Þú getur bara flutt um það brtt. þegar svo er komið málum. Það er ekki einu sinni víst að ég verði þá hér á þingi, hvað þá heldur í stjórnarflokki.  Við Íslendingar erum með einn hæsta eignarskatt í OECD-löndunum. Undanfarin ár hafa menn verið að hverfa frá eignarskatti. Ef við tökum dæmi af 10 millj. kr. eign eru Íslendingar með 0,9% eignarskatt, Norðmenn eru reyndar rétt fyrir ofan með 1,1%, en Holland, Lúxemborg og Þýskaland eru með 0,5% skatt á 10 millj. kr. eign. Önnur lönd eru ekki með neinn skatt á slíka eign, ekki einn einasta skatt. Ég tel því mjög brýnt að eignarsköttum verði breytt. Og ég vil leyfa mér, herra forseti, að lesa aftur það sem stendur í nefndarálitinu: ,,Meiri hluti nefndarinnar minnir á yfirlýsingu ráðherra um að þeim tekjuauka, sem fellur til við samþykkt frumvarpsins, skuli ráðstafa til lækkunar á öðrum sköttum. Hlýtur þá lækkun eignarskatts að koma sérstaklega til greina enda er slíkt í samræmi við tilgang frumvarpsins um samræmingu skattlagningar á eignir og eignatekjur.`` Ég legg til að allir skattar þessa frv., allar tekjur ríkissjóðs af því, notist til að lækka eignarskatta svo við séum ekki algerlega í meti með eignarskatta miðað við önnur lönd.

Herra forseti. Þetta var mjög gagnmerk ræða og afar þörf inn í þessa umræðu. Hér komu tiltölulega ómenguð fram þau sjónarmið sem eru á öðrum enda eða kanti umræðna um þessi mál. Hv. þm. komst mjög langt með að sanna það fyrir okkur að í raun væri meira og minna öll skattlagning á þessa hluti ósanngjörn. Þetta væri þannig með vextina. Í þeim væri verðbótaþáttur. Í leigutekjunum væri ýmis kostnaður á móti, í arðinum væri að vísu ekki kostnaður og ekki verðbótaþáttur, en menn hefðu tapað hlutafé og þar af leiðandi væri þetta allt meira og minna ósanngjarnt. Hefði hv. þm. talað í 20 mínútur í viðbót býst ég við að hann hefði verið kominn yfir í það að í raun og veru ætti að borga þessum heiðursmönnum styrk sem hefðu fórnað fé sínu í þetta á undanförnum árum, svo ekki sé minnst á uppfinningamanninn þar sem uppfinningin hefði ekki heppnast. Einnig var hv. þm. býsna drjúgur við að sanna það að þeim mun lægri skattar á atvinnulífið, þeim mun betra. Væntanlega endar það þá þannig að það er best að fella þá alveg niður. Það er albest að hafa bara enga skatta, er það ekki, með sama áframhaldi? Hvar endar þessi umræða? Svo vil ég aðeins spyrja varðandi þetta með áhættuna og að það sé algerlega ósambærilegt að skattleggja tekjur af þessum toga og launatekjur. Er þetta þá þannig að launamaðurinn hafi engan kostnað? Er það þannig? Er engin áhætta fólgin í því að vera launamaður? Jú, er það ekki þannig að skattlagning á launamanninn er á brúttótekjur hans en ekki nettóhagnað eins og hjá fyrirtækjunum? Og er það ekki þannig að launamaðurinn tekur áhættu? Getur hann ekki orðið veikur eða misst vinnuna? Ef við förum út í þessar röksemdafærslur, þá veit ég ekki þegar upp er staðið hvor er verr leikinn, launamaðurinn eða fyrirtækin. Auðvitað þýðir ekki að stilla málinu svona upp öðrum megin og segja: Það er áhætta, það eru töp o.s.frv. gagnvart fyrirtækjunum. Ergó: Allir launaskattar verða að lenda á launamanninum eins og hann sé með allt sitt á hreinu, eins og hann hafi engan kostnað, eins og hann taki enga áhættu í lífinu. Þetta er ekki þannig, hv. þm. Við skulum þá bara fara í þessa umræðu og hafa debet og kredit báðum megin. Þetta snýst um dreifingu skattbyrðinnar í þjóðfélaginu og að hver borgi sitt á sanngjarnan hátt. Hv. þm. hefur a.m.k. ekki sannfært mig um það að hinn hrjáði og kvaldi og illa setti meiri hluti séu peningamennirnir og stórfyrirtækin í þjóðfélaginu og þar af leiðandi verði að létta sköttum af þeim og færa þá yfir á launamenn.

Herra forseti. Ég lagði ekki til að það yrðu engir skattar á fyrirtæki. Það lagði ég ekki til. Ég fullyrti hins vegar að það kynni að vera að skattstofninn mundi stækka þannig að skatttekjur mundu aukast. Ég hygg að sú breyting sem hér er verið að gera, og ég er nærri sannfærður um það, muni auka tekjur ríkissjóðs. Það er oft þannig að með því að lækka skatta sem eru orðnir íþyngjandi og þrúgandi og niðurdrepandi --- hin dauða hönd skattlagningar þegar hún er komin yfir mörkin --- þá getur það valdið því að atvinnulífið og viðkomandi skattstofn verði spriklandi kátur og lifandi og við sjáum framfarir og bjartsýni í staðinn fyrir stöðnun og drunga. Varðandi skatta á einstaklinga þá er það rétt hjá hv. þm. að það er ekki tekinn inn kostnaður. Í sumum löndum eins og Þýskalandi er reiknaður inn kostnaður og ég teldi það umræðunnar vert. Ég sé t.d. ekki að fólk sem á börn og þarf að koma þeim á barnaheimili til að afla teknanna, geti ekki dregið frá skatti kostnaðinn við að afla teknanna. Ég þekkti konu sem var með 150 þús. kr. í laun, viðskiptafræðingur, en þegar hún var búin að borga barnaheimili og skatta og allt sem fylgdi, þá voru 32 þús. kr. eftir í launaumslaginu. Þetta mætti skoða að sjálfsögðu. Auðvitað þarf að taka allt skattkerfið til endurskoðunar en það var bara ekki verkefni þessarar nefndar. Hún átti bara að sjá um fjármagnstekjur, ekki einu sinni eignarskatta. En ég væri til í það með hv. þm. að fara í það að vinna að heildarendurskoðun skattkerfisins.

Herra forseti. Mergurinn málsins er sá að við þurfum tekjur. Það þarf tekjur til að standa undir samneyslunni, sameiginlegum þörfum, og það verður að afla þeirra einhvers staðar. Einhver verður að borga þær. Auðvitað er það í eðli sínu þannig að mönnum þykir best að hafa sem minnsta skatta á allt. Það er þannig. En við erum með halla á ríkissjóði. Það er verið að skera niður bráðnauðsynlega þjónustu og þar af leiðandi erum við ekki í þeim færum að við getum sagt: ,,Við verðum bara góðir við þig og góðir við þig og léttum af þér sköttum.`` Það er ekki þannig. Við höfum ekki stöðu til þess. Þvert á móti blasir það verkefni við okkur að afla viðbótartekna og/eða ná betri árangri í ríkisrekstrinum þannig að þessum hallarekstri linni. Það er það sem ég er að benda á. Við getum ekki rætt um skattlagningu fyrirtækja, hagnað fyrirtækja eða arðstekjur manna o.s.frv. án samhengis við skattbyrðina á launamenn og skattkerfið í heild. Við verðum að skoða þetta þannig. Það er ekki hægt að koma bara með jákvæðu hlutina á annarri hlið málsins og segja: ,,Það er svo gott að gera þetta fyrir fyrirtækin, draga fé inn í þau o.s.frv. og menn þurfa að geta haft góðan hagnað af því``, án þess að horfa á hina hliðina. Við verðum líka að muna eftir Dagsbrúnarmanninum eða Sóknarkonunni eða bóndanum sem er ekkert í uppfinningabransanum, sem á engin hlutabréf, sem er ekkert í öllu þessu dóti heldur biður bara um það eitt að lifa af laununum sínum. Hann vill fá að ná endum saman en gerir það ekki í dag. Við getum ekki gleymt þeim þætti málsins. Þess vegna tel ég að það vanti á samræmingu þessara hluta, þ.e. að farið sé yfir skattkerfið í heild, skattbyrðin eða dreifingin skoðuð í öllu íslenska skattkerfinu og vegið og metið saman hvað er að breyttu breytanda hagstæðasta og besta útkoman fyrir þjóðfélagið í heild, auðvitað líka fyrir atvinnulífið og fyrirtækin. Það neitar því enginn maður að ýmislegt í þeirri skattlagningu á undanförnum árum var vitlaust. Ég er sammála hv. þm. um það. En það eru ekki rök fyrir því í mínum huga t.d. að lækka skattlagningu af nettóhagnaði fyrirtækja, þeirra fyrirtækja sem ganga vel eða þeirra eignamanna sem voru heppnir og fjárfestu í fyrirtækjum og hafa ekki tapað neinu hlutafé. Þeir geta borgað skatt þó að einhverjir aðrir hafi tapað hlutafé og það eru ekki rök í málinu að segja að vegna þess að það tapaðist eitthvað í fiskeldi, að þá eigi að létta sköttum af manni sem fjárfesti í Eimskip. Það eru ekki rök. Þannig er þetta ekki. Þetta er ekki einn hópur. Þetta er ekki einn aðili. Það er ekki bara einn einstaklingur sem hefur gróða af fjármagnstekjum á Íslandi. Þeir eru margir og það á að meðhöndla skattlagninguna í samræmi við það. Það er því langt frá því, herra forseti, að allt samhengi þessara hluta sé undir eins og vera skyldi. Að vísu segir hv. þm.: ,,Það er ekki efni þessa frv.`` Það er út af fyrir sig rétt. En menn mega aldrei afgreiða breytingar í skattkerfinu einangrað vegna þess að þarna eru innbyrðis tengsl og víxlverkun sem menn verða að skoða.

Herra forseti. Það er að sjálfsögðu nauðsynlegt að tekjur ríkissjóðs standi undir gjöldum. Það er mjög nauðsynlegt. Það getum við gert annaðhvort með því að hækka tekjurnar en þá held ég að við séum komin yfir mörkin. Við náum ekki meiri skatttekjum út úr þessu þjóðfélagi. Eða með því að auka hagræðingu í velferðarkerfinu og líta á það hvort einhvers staðar sé um að ræða oftryggingu eða ofnotkun á kerfinu. Þar hef ég horft sérstaklega til Atvinnuleysistryggingasjóðs þar sem ég hygg að verið sé að bruðla með milljarð eða tvo sem eru greiddir að óþörfu. Þ.e. eitthvað sem við viljum ekkert endilega tryggja, ofnotkun og misnotkun. Það mætti gera. Varðandi Dagsbrúnarmanninn og þá aðila, þá er ég stöðugt að hugsa um hann vegna þess að mín lífssýn segir mér að ef fyrirtækin hafa hagnað og fjárfesta --- þá þurfa þau meiri mannskap --- þá eykst eftirspurnin eftir launafólki og þá hækka launin. Það er svo einfalt. Burt séð frá öllum kjarasamningum og öðru slíku þá er það alltaf framboð og eftirspurn sem ákveður launin. Það sem hefur gerst núna með atvinnuleysið undanfarið er skelfilegt. Launin hafa lækkað þrátt fyrir alla kjarasamninga niður í strípaða taxta. Menn hafa misst vinnuna og menn hafa tekið hverju sem er og það er að mínu mati alls ekkert æskilegt. Ég sé því þetta frv. sem þátt í því að gera atvinnulífið sterkt og að það þurfi góða og hæfa starfsmenn, mikið af þeim þannig að fólk fái mikið betri laun, þar á meðal Dagsbrúnarverkamaðurinn.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Pétri Blöndal fyrir, ég vil segja mjög skemmtilega og fróðlega ræðu, upplýsandi. Ég var sammála mörgu sem kom fram í hans máli og mér fannst það skýra ýmislegt sem hefur vafist fyrir mér. Ég vil aðeins gera athugasemd við eitt í hans máli vegna þess að hann beindi því sérstaklega til okkar þingkvenna Kvennalistans og ég sperrti að sjálfsögðu eyrun enn þá betur en ég hafði gert. Hann orðaði það held ég eitthvað á þá leið eða meiningin var sú að fortakslausar kröfur um arðsemi fyrirtækja mundu, ég held að hann hafi næstum því sagt að það mundi útrýma misrétti milli karla og kvenna. Og þótti mér hann taka stórt upp í sig. Það má sannarlega vera að það skilaði einhverju í þessu sambandi, þ.e. ef forsvarsmenn fyrirtækja geta ekki leyft sér að taka, eins og hann orðaði það, óhæfan karlmann fram yfir hæfa konu. Væri nú gott ef það væri satt að arðsemiskrafan útrýmdi þessu misrétti sem er sannarlega fyrir hendi. En ég held að hv. þm. gleymi ýmsum öðrum atriðum sem hér skipta einnig máli og hafa kannski eitthvað með viðhorf að gera og það hver metur hæfileika og verðleika. En við þurfum að breyta fleiru heldur en arðsemiskröfunni --- ég held að hún skipti ekki svona geysilega miklu máli eins og hv. þm. sagði --- t.d. lögum og reglum um fæðingarorlof. Ég held að konur og karlar muni aldrei standa jafnfætis hvað störf og frama varðar á meðan konum er beinlínis refsað að þessu leyti til fyrir það að axla að mestu ábyrgðina af fjölgun mannkyns. Eitt hið mikilvægasta er þess vegna að jafna þennan mun með breytingu á lögum og reglum um fæðingarorlof og gera karlmenn ábyrgari.

Herra forseti. Ég gat þess svona í framhjáhlaupi að skortur á kröfu um arðsemi væri ástæðan fyrir því að menn leyfðu hvor sér að ráða óhæfara fólk, segjum karlmenn, á hærri launum en hæfara fólk, segjum konur þannig að skortur á arðsemiskröfu þýddi ójafnrétti milli fólks og þar á meðal karla og kvenna og mér finnst það rökrétt. Ég hef staðið í að ráða fólk. Ef ég vil græða á fólkinu þá ræð ég að sjálfsögðu þann sem er hæfastur og kostar mig minnst, að sjálfsögðu. Þannig mundi ég alltaf ráða hæfasta manninn. Og ef að kona býðst á lægri launum þá mundi ég ráða hana að sjálfsögðu. Ef allir gerðu það þá mundu launin hækka hjá konum. Ég varpa því þeirri spurningu fram hvort það sé ekki krafan um arðsemi sem menn hafa gleymt í baráttunni um jafnrétti karla og kvenna fyrir utan það að ég held að jafnrétti karla og kvenna líði fyrir það að menn horfa bara á karla og konur en ekki á fólk. Ef menn horfðu á fólk almennt, á jafnrétti fólks, þá væru menn ekki að horfa á afleiðingar vandans heldur á orsökina. Þannig að það að einblína á karla og konur leiðir sjónir manna frá raunverulegum vanda sem er misrétti fólks. Um fæðingarorlofið er ég alveg sammála. Ég hef sagt það í ræðustól að ég vil að fæðingarorlofinu sé skipt á milli karla og kvenna til þess að það sé ekki íþyngjandi fyrir konur. Ég væri alveg til í það með hv. þm. að vinna að frv. um breytingu á fæðingarorlofinu þannig að karlar og konur stæðu jafnfætis gagnvart því.

Herra forseti. Á þskj. 1092 er nál. um frv. til breytingu á lögum nr. 38 15. maí 1990, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum, frá meiri hluta sjútvn. Til nefndarinnar komu fjölmargir aðilar eða um 20 einstaklingar og auk þess bárust umsagnir frá fjölmörgum samtökum í sjávarútvegi. Nefndin fjallaði um þau mál. Það frumvarp sem hér um ræðir byggist á samkomulagi milli Landssambands smábátaeigenda og sjávarútvegsráðherra. Meiri hluti nefndarinnar leggur því áherslu á að ákvæði frumvarpsins verði lögfest á þessu þingi. Meiri hlutinn gengur út frá því að Landssamband smábátaeigenda sjái til þess að þeir sem gera út krókabáta standi við samkomulagið, enda er með þessu móti komið mjög til móts við smábátaeigendur. Þá vill meiri hlutinn taka skýrt fram að ekki verða gerðar frekari breytingar á þeim reglum sem gilda um sóknardaga eftir lögfestingu þessa frumvarps. Við umfjöllun málsins bárust nefndinni óskir frá sjávarútvegsráðuneytinu um að gera breytingar á lögum um stjórn fiskveiða, til viðbótar þeim sem frumvarpið mælir fyrir um. Tengjast þær svokallaðri ,,línutvöföldun`` o.fl. en snerta á engan hátt þau ákvæði er varða krókabáta. Gerð er grein fyrir þessum breytingum á sérstöku þingskjali, en í þeim felst eftirfarandi: Lagt er til fellt verði brott úr lögunum ákvæði um að sjávarútvegsráðherra sé ekki heimilt að breyta úthlutuðum heildarþorskkvóta eftir 15. apríl. Þannig verði heimilt að gera slíkar breytingar út fiskveiðiárið. Lagt er til að svokölluð línutvöföldunarregla í 6. mgr. 10. gr. laganna verði felld brott, en samkvæmt henni skal fiskur, sem veiðist í mánuðunum nóvember--febrúar, aðeins að hálfu talinn til aflamarks þangað til sameiginlegur línuafli af þorski og ýsu hefur náð 34.000 lestum miðað við óslægðan fisk. Tillögu um að fella brott úr lögunum 2. tölul. 3. mgr. 7. gr. leiðir af þessari breytingu. Til að koma til móts við þau skip sem stundað hafa þessar veiðar á síðustu þremur fiskveiðiárum er í tillögu að nýju ákvæði til bráðabirgða gert ráð fyrir að þeim verði reiknuð sérstök viðbótaraflahlutdeild í hlutfalli við veiddan línuafla á þessum tímabilum sem nemur 60 af hundraði af þeim hluta aflans sem ekki taldist til aflamarks. Lagt er til að ákvæði 1. gr., sem verður 2. gr., öðlist þegar gildi svo að eigendur þeirra báta sem þegar hafa verið dæmdir óbætandi vegna sjótjóns þurfi ekki að bíða fram til 1. september með endurnýjun. Í 4. mgr. 12. gr. laganna er ákvæði um að veiði fiskiskip minna en 50% af samanlögðu aflamarki sínu í þorskígildum talið tvö ár í röð falli veiðileyfi þess og aflahlutdeild niður. Lagt er til að við málsgreinina verði bætt ákvæði um að þetta gildi ekki um skip sem tefjast frá veiðum í sex mánuði eða lengur innan fiskveiðiárs vegna tjóns eða meiri háttar bilana. Frumvarpinu er ætlað að öðlast gildi í upphafi næsta fiskveiðiárs. Lagt er til að heimild ráðherra í sambandi við sjóstangaveiðimót, sbr. 2. efnismgr. 3. gr. frumvarpsins, öðlist þó þegar gildi. Undir þetta nál. rita auk mín, Árni R. Árnason, Hjálmar Árnason, Stefán Guðmundsson, Hjálmar Jónsson, Einar Oddur Kristjánsson og Sighvatur Björgvinsson, með fyrirvara. Á þskj. 1095 er nál. um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 92 24. maí 1994, um Þróunarsjóð sjávarútvegsins, með síðari breytingum, frá meiri hluta sjútvn. og er það svohjóðandi: Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Hinrik Greipsson frá Þróunarsjóði sjávarútvegsins. Þá fékk nefndin sendar umsagnir um málið frá Landssambandi smábátaeigenda og Landssambandi íslenskra útvegsmanna. Frumvarpið er flutt í tengslum við frumvarp til breytinga á lögum um stjórn fiskveiða sem nefndin hefur einnig lokið umfjöllun um. Meiri hluti nefndarinnar leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Auk mín rita undir þetta nál., Árni R. Árnason, Hjálmar Árnason, Stefán Guðmundsson, Sighvatur Björgvinsson, Hjálmar Jónsson og Einar Oddur Kristjánsson. Virðulegi forseti. Ég legg til að að loknum umræðum um þessi mál verði þeim vísað til 3. umr.

Herra forseti. Mér finnst í rauninni ástæða til þess að velta vöngum yfir tveim atriðum sem hljóta að verða býsna áleitin þegar við fjöllum um það frv. sem hér er til umræðu, frv. um stjórn fiskveiða, sem byggir á því samkomulagi sem sjútvrh. gerði við forustu smábátaeigenda. Í fyrsta lagi finnst mér það blasa við og kannski enn skýrar nú en áður að við höfum í sjálfu sér afskaplega óljós markmið þegar um er að ræða nýtingu þessarar mikilvægustu auðlindar okkar. Ég hygg að öll umræðan hér og öll umfjöllun um sjávarútvegsmál yrði til muna skýrari og þá auðskiljanlegri fyrir þjóðina ef þau markmið væru skýr. Mér er ekki ljóst hvort sá meiri hluti sem hér hefur sett fram frv. og síðan breytingartillögur lítur þannig á að það sé rétt að nýta auðlindina þannig að af henni sé hámarksafrakstur, að við gerum þetta með eins hagkvæmum hætti og unnt er, eða hvort sá meiri hluti lítur þannig á að það sé rétt að nýta þessa auðlind með þeim hætti að hún geti virkað sem eins konar félagsmálastofnun, það skipti ekki svo miklu máli hvort þjóðin hagnist af eða ekki, aðalatriðið sé að sem flestir komist að. Það er svo, herra forseti, að á meðan þessi mál eru svo þokukennd hjá meiri hlutanum hlýtur umfjöllun um hvert einasta mál að snúast meira og minna um aukaatriði. Sömuleiðis sýnist mér að enn á ný blasi við að sá meiri hluti sem nú er hér á Alþingi er ekki með samkomulag um það hvort hér eigi að vera aflamarkskerfi við stjórn fiskveiða eða ekki. Hér er reglulega í gangi eins konar samkomulag um status quo. Það er gefið eftir á einum stað gegn framsókn á öðrum. Þá á ég við framsókn þessara tilteknu hugmynda. En ef við lítum bara á þetta frv., ég tala nú ekki um þegar maður horfir svo á fráhvarfið frá því sem var verið að fjalla um sl. vor, þá blasir það við að annars vegar er verið að staðfesta hér sóknarmark fyrir tiltekinn hluta flotans en í leiðinni er verið að gera kerfið einfaldara, að einfaldara aflamarkskerfi með því að afnema línutvöföldunina. Þannig má segja að þessar tvær skoðanir leikist nokkuð á. En það væri fróðlegt, herra forseti, að hér yrði markvissari umræða um nákvæmlega stjórn fiskveiða. Þá þyrfti auðvitað að vera ljóst fyrst hvaða markmið menn vilja setja sér í sambandi við nýtingu auðlindarinnar. Í þriðja lagi, herra forseti, vil ég láta þess getið af því að nú er liðið fyrsta ár þessarar ríkisstjórnar, að það hefur komið mér nokkuð á óvart hversu mörg af málum hennar sem varða sjávarútveg hafa snúist um smábáta. Mér er fyllilega ljóst að vandi smábáta hefur verið ærinn en það leitar samt sem áður óneitanlega á að eitthvert misvægi sé nú í umræðunni. Að það sé svona obbolítið eins og góður maður segir að menn vilji endalaust breiða sig yfir tiltekna hópa á meðan aðrir eru skildir eftir dálítið á eigin vegum af því að drottinn bjargar þeim sem bjarga sér sjálfir. Mér finnst sem sagt að það sé örlítið ójafnvægi hér hvað varðar áherslur. Kannski er það bara pólitík þessarar ríkisstjórnar að setja smábátana í forgrunn og þá liggur það bara þannig fyrir. En í þessu frv. sem nú er komið til 2. umr. með ákveðnum breytingartillögum er verið að koma til móts við þá gagnrýni sem var höfð uppi síðasta vor þegar menn lögðu til atlögu við banndagakerfið og menn lögðu til atlögu við stækkun smábátaflotans. Ég held að við getum flest verið sammála um að það hefði þurft að gerast fyrr og að það hafi verið til mikillar óþurftar að þessu kerfi var haldið opnu svona lengi vegna þess að sú mikla aflaaukning sem orðið hefur hjá smábátum og reynt er að bregðast við, stafar fyrst og fremst af fjölgun nýrra báta inn í kerfið. Og af því að menn hafa áhyggjur af þeim stöðum sem eiga mikið undir smábátaútgerð þá er það svo að þessi mikla fjölgun smábáta og aukning á afla hefur ekki komið þeim stöðum neitt sérstaklega til góða. Það má hins vegar ætla að skerðing og aðhald bitni ekki síður á þeim stöðum en öðrum. Þannig er það niðurstaða mín, herra forseti, að þetta fjárfestingarævintýri síðustu ára hafi í sjálfu sér ekki haft með þá að gera sem hafa lifað og ætla sér að lifa af smábátaútgerð. Því fjárfestingarævintýri er það. Það væri fróðlegt að taka það saman hversu margar milljónirnar eða milljarðar hafa fossað í gegn við allar þær fjárfestingar sem átt hafa sér stað í smábátum á undanförnum árum. Ég er ekki að segja að það séu sambærilegar tölur og við höfum horft upp á í öðrum ævintýrum síðustu ára þar sem vinsælt er að nefna loðdýrarækt eða fiskeldi en einhvers staðar á þeim slóðum verður þetta fjárfestingarævintýri þegar það verður gert upp. Ég vil endurtaka að mér þykir miður að menn skyldu hleypa hlutunum í þessa stöðu og hvetja þannig til þeirrar þróunar sem hefur orðið, af því ég óttast að hún bitni á þeim sem síst skyldi. Hvað varðar þetta frv. sérstaklega og það samkomulag sem það byggir á þá vænti ég að menn átti sig á því að breytingar á lögum um stjórn fiskveiða sem leiða til flutnings á veiðiheimldum geta bæði haft áhrif á búsetuþróunina í landinu og samsetningu fiskveiðiflotans. Sú þróun sem hefur orðið varðandi fjölgun og síaukna hlutdeild krókabáta í heildarþorskaflanum er einmitt lýsandi dæmi um þetta. Þegar litið er til þeirrar þróunar kemur í ljós að hlutdeild krókabáta í heildarþorskaflanum hefur aukist gífurlega. Hún hefur margfaldast á undanförnum árum. Það eru ýmsar tölur nefndar til sönnunar þessari fullyrðingu. Í mínu nál. er ég með tölur sem ég fékk frá Fiskifélaginu sem varða smábáta á tilteknu árabili. Ég hef síðan séð enn aðrar tölur frá ýmsum hagsmunaaðilum. Allar leiða þær til sömu niðurstöðu. Hér hafa átt sér stað umtalsverðar breytingar. Breytingar sem í rauninni er verið að staðfesta og blessa með því frv. sem hér er flutt. Hv. þm. eru sér væntanlega fullmeðvitaðir um þá hagsmunaárekstra sem eru í sjávarútvegi og sem hafa komið mjög greinilega upp á yfirborðið eftir framlagningu þessa frv. Ef menn lesa gögn sem nefndinni bárust þá sjá menn að það eru gífurlega mikil átök um þessa ákvörðun. Sjómannasamböndin eru á móti því sem hér er verið að gera, hvort sem það eru vélstjórar eða aðrir sjómenn. Útvegsmannafélögin allt í kringum landið eru á móti því sem hér er verið að gera. Vinnumálasamband samvinnufélaganna er á móti því sem hér er verið að gera og svo má áfram telja. Það eru gríðarleg átök. En eins og ég sagði, herra forseti, hv. þm. hljóta að átta sig á því að þau átök eru auðvitað vegna þess að tekist er á um mikil verðmæti. Ef við skoðum verðmæti þeirrar aflahlutdeildar í þorski sem smábátar hafa verð að fá vegna laga og reglugerða á undanförnum árum auk þess sem þeir hafa mátt veiða aðrar tegundir frjálst þá sést mjög vel hvaða hagsmunir eru á ferðinni. Ef við miðum við þá tölu sem ég fékk hjá Fiskifélaginu þar sem þeir segja mér að aflahlutdeild krókabáta hafi verið 5,6% 1991 mundi sú hlutdeild gefa 8.600 tonn í dag ef hlutdeildin hefði verið föst eins og aðrir hafa búið við en ekki 21.500 tonn eins og miðað er við sem gólf í þeirri hlutdeild sem menn eru hér að leggja til að lögfest verði eða 13,9%. Ef við skoðum mismuninn á þessum 8.600 tonnum sem hlutdeildin 1991 hefði gefið í ár ef kerfið hefði ekki verið opið, og þessum 21.500 tonnum sem nú er miðað við sem gólf, þá eru það tæplega 13.000 tonn. Ef við reiknum það á gangverði á varanlegum aflaheimildum í þorski, því hér er verið að úthluta varanlegum aflaheimildum að stórum hluta til, þá er hér um 6,5 milljarða að ræða. Nefndarmenn í sjútvn. og aðrir hv. alþm. hljóta að spyrja sjálfa sig um réttmæti þess að afhenda með hverri ákvörðun sem tekin er um breytingar á lögunum um stjórn fiskveiða einstaklingum eða fyrirtækjum mikil verðmæti í formi veiðiheimilda sem þeir síðan geta komið í peninga strax daginn eftir ef þeim býður svo við að horfa. Þannig hefur þetta verið um langt árabil. Menn hafa misverðugir verið að fá úthlutað aflaheimildum si svona rétt sem þeir hafa síðan getað selt samdægurs, daginn eftir eða einhvern tímann seinna eftir atvikum og tekið þannig mikla peninga. Þetta, herra forseti, er eitt af því sem hefur farið óstjórnlega í taugarnar á þjóðinni og lái henni hver sem vill. Við erum að tala um það sem í lögunum um stjórn fiskveiða heitir sameiginleg auðlind og menn geta einfaldlega ekki séð réttlæti í því að þeim verðmætum sem felast í veiðiheimildum í þessari auðlind skuli úthlutað ókeypis á þennan hátt til aðila sem síðan geta selt þessar sömu veiðiheimildir strax daginn eftir og gert úr þeim mikla peninga, oft svo skiptir tugum milljóna. Þetta er eitt af því sem grefur smám saman undan því kerfi sem menn búa við að stærstum hluta, þ.e. aflamarkskerfinu, og þetta er áreiðanlega það sem verður þess banabiti ef menn bregðast ekki einhvern veginn við. Ef litið er til einstakra ákvæða frv. þá er í 1. gr. þess, sem verður 2. gr. ef svo fer fram sem meiri hlutinn leggur til, gert ráð fyrir að mönnum verði gert kleift að endurnýja báta sína án skerðingar ef þeir verða fyrir sjótjóni þrátt fyrir þessar hertu endurnýjunarreglur sem settar voru síðasta vor. 1. gr., miðað við breytingartillögurnar hins vegar, miðar að því að þau tímamörk sem voru varðandi endurákvörðun leyfilegs heildarafla þorsks hverfi. Það held ég, herra forseti, að sé afar skynsamleg tillaga og byggi þar ekki hvað síst á þeirri reynslu sem ég fékk af ákvörðun og því írafári sem varð í kringum hana núna 15. apríl þegar menn pressuðu mjög á ráðherra að breyta þeim ákvörðunum sem áður höfðu verið teknar varðandi leyfilegan heildarafla. Ég held að það sé mjög gott að þetta ákvæði fari út og þessi pressa er tekin af. Ég hef skilið það svo að einmitt þorskur sem er langlíf skepna sé tegund sem menn þurfa ekki að vera að skipta um skoðun hvað varðar leyfilegan heildarafla ótt og títt heldur geti menn sett sér langtímamarkmið a.m.k. til árs í senn hvað varðar einmitt þessa fisktegund. Eins og ég gat um áðan, herra forseti, þá er ákveðið að hafa áfram sóknarkerfi fyrir hluta flotans. Þar sem sú ákvörðun liggur fyrir þá verð ég að segja að mér finnst það til bóta að róðrardagakerfi skuli þá komið á. Það kerfi sem menn bjuggu við áður, banndagakerfið, var í rauninni ónýtt. Síðasta vor var mjög hvatt til þess að stjórnin kæmi hiklaust á róðrardagakerfi. Af meintum tæknilegum ástæðum var það ekki hægt fyrir ári síðan. Nú er það hægt og það er vel. Það er vel að menn geti þá ráðið því sjálfir hvenær þeir nýta sína róðrardaga. Mér finnst líka jákvætt, herra forseti, að menn skuli geta valið aftur um kerfi, þ.e. hvort þeir vilja vera á þorskaflahámarki eða kjósa róðrardaga. Og mér finnst líka jákvætt að það skuli greint á milli þess hvort menn ætla að róa bæði með línu og handfærum eða einungis með handfærum vegna þess að mér finnst mikilvægt að menn geri greinarmun á veiðigetu þessara veiðarfæra. Þannig að fyrst menn kjósa að vera með sóknarmark á hluta flotans eru þessi ákvæði þó til bóta innan þess ramma. Það kom í ljós sl. vor þegar menn gátu valið á milli þorskaflahámarks og viðbótarbanndaga að mun fleiri völdu þorskaflahámarkið en búist var við. Mér finnst mjög líklegt að enn fleiri muni nú þegar kostur gefst á endurvali velja þorskaflahámarkið og það marka ég af því að mér sýnist frv. og aðrar þær ráðstafanir sem menn eru hér að tala um hníga allt í þá átt að þorskaflahámarkshópurinn muni áfram koma vel út úr þeim ráðstöfunum sem verið er að gera. Eins og áður hefur komið fram er þetta eini hópurinn sem fær úr Seljavallasjóðnum svokallaða. Hann situr einn að 500 lestunum sem eru til ráðstöfunar hjá Byggðastofnun. Það var ákveðinn áhugi fyrir því að það yrði skoðað að aðrir sem hafa farið illa út úr stjórnkerfi fiskveiða án þess að eiga sér mikla björg, þ.e. smábátar á aflamarkskerfi, fengju e.t.v. að njóta þessara 500 lesta sem þarna á að ráðstafa með tilteknum hætti. Það varð þó ekki niðurstaðan, þorskaflahámarksbátarnir sitja áfram að þessum 500 lestum einir. Ef þetta frv. verður að lögum mun það líka verða svo með þennan hóp báta að þessir aðilar geta framselt sitt þorskaflahámark um leið og þeir skila inn sínu veiðileyfi og þeir geta einnig fengið flutt til sín aflahámark úr hinu kerfinu, þ.e. það er búið að opna dyr á milli kerfanna með þeim hætti að það má flytja úr aflamarkskerfinu yfir til þorskaflahámarksbátanna. Reyndar er það bara innan ársins en þarna er vissulega verið að opna dyrnar, ég segi ekki upp á gátt en menn koma löppinni á milli. Það verður fróðlegt að sjá og fylgjast með hvaða breytingum lögin um stjórn fiskveiða eiga eftir að taka á næstu árum ef þetta ákvæði verður gert að lögum. Vegna þess að ég er nokkuð viss um það, herra forseti, að menn munu ekki láta við það sitja að einungis verði hægt að flytja í aðra áttina og það með þessum takmörkunum. Mér sýnist að sú hreyfing sem hefur verið á lögunum um stjórn fikveiða og snýr að smábátunum hafi verið það mikil að ég á erfitt með að sjá að hér verði látið staðar numið. Auðvitað mun myndast ákveðinn þrýstingur á frekari opnun á milli kerfanna og að veiðiheimildir sem flytjist á milli geti verið varanlegar. Ég hygg að það gæti t.d. orðið svo að það yrði verðmunur á aflaheimildum eftir því í hvoru kerfinu er verið að versla með þær eða milli kerfa og sá verðmunur, þeir hagsmunir sem lægju í því, yrði ugglaust helsti drifkrafturinn í því að menn færu í það að beita þeim fæti sem þeir eru búnir að koma á milli stafs og hurðar í það að galopna dyrnar. Það væri raunar fróðlegt að heyra frá meiri hlutanum hvernig hann sér þessa þróun fyrir sér. Láta menn sig virkilega dreyma um að það sé hægt að láta staðar numið hér? Ég talaði áðan, herra forseti, um að við þyrftum að vera nokkuð klár á því hvaða markmið við vildum hafa með nýtingu auðlindarinnar. Og ekki þá síður hinu að við skoðuðum mjög gaumgæfilega hvaða stjórnkerfi veiðanna við vildum hafa með tilliti til þess markmiðs. Okkur er auðvitað ljóst að stjórnkerfið ræður fiskveiðiarðinum að miklu leyti og það er mikilvægt fyrir okkur sem nýtum auðlindina sem undirstöðu velferðar og búsetu að það sé vandað vel til verka þegar ákvarðað er hvaða stjórnkerfi er notað. Þær breytingar sem ráðist er í mega ekki verða til að rýra lífskjör þjóðarinnar. Við yfirferð nefndarinnar á frv. og því sem fram kom hjá þeim sem voru með umsögn um frv. eða komu á fund nefndarinnar kom ekkert fram sem styður þá stefnu sem fylgt er í frv. Þvert á móti sýnir reynslan að bátar á aflahámarki eða bátar á aflamarki gera mun meira úr hverju þorsktonni sem þeim er úthlutað heldur en þeir bátar sem eru á sóknarmarki. Herra forseti. Með nál. mínu eru tvö súlurit til að undirstrika þetta. Annars vegar er á bls. 4 súlurit þar sem gerður er samanburður eftir útgerðarformi á því hversu duglegir aðilar eru að ná sér í aukaafla og þá sjá menn að það er geysilega mikill munur á bátum eftir því hvort það eru krókabátar eða aflahámarksbátar eða aflamarksbátar. Sömuleiðis kemur í ljós ef menn líta á súlurit á bls. 5 þar sem heildarverðmæti eru skoðuð að öllum öðrum tekst mun betur að auka verðmæti út úr hverju þorsktonni en krókabátum. Með þessar upplýsingar ásamt og með því að menn eru almennt sammála um að það sé ákveðin óhagkvæmni í því að vera með fleiri en eitt stjórnkerfi fyrir fiskveiðarnar hljóta menn að þurfa að rökstyðja enn betur en gert hefur verið þær ákvarðanir sem hér á að taka varðandi staðfestingu þess að svo stór hluti smábátaflotans sé á sóknarmarki. Það eru alla vega engin hagkvæmnirök sem liggja þar að baki. Menn óttast jafnframt, eins og margoft kom fram og margoft hefur komið fram, að nákvæmlega það hvernig þessir hlutir eru skildir eftir nú skilji enn einu sinni eftir gat í þessu kerfi. Það hlýtur að vera áleitin spurning af hverju ekki er brugðist við þeirri gagnrýni sem fram hefur komið á sókn krókabátanna með því að setja alla báta á aflahámark. Mér finnst að menn ættu að skoða slíka hugmynd og jafnvel þá að setja bann við framsali á milli flokka ef menn vilja viðhalda því útgerðarmunstri sem nú er. Ef útgerðarmunstrið, þ.e. að svo stór hluti aflans er tekinn með smábátum, er mönnum sérstakt kappsmál ætti að skoða hvort ekki er hægt að gera það með hagkvæmari hætti. Eins og ég sagði áðan, herra forseti, eru öll rök sem benda til þess að ef allir bátar væru á aflahámarki væri um mun hagkvæmari veiðar að ræða en nú er. Og ég endurtek að mér finnst að ef menn vilja viðhalda því útgerðarmunstri að vera með svo stóran flota smábáta til að taka þetta stóran hluta af þorskaflanum gætu menn lokað á milli flokkanna og þannig viðhaldið útgerðarmunstrinu, ef það er meiri hlutanum ákveðið kappsmál. Hér kemur nú inn frá meiri hluta sjútvn. breytingartillaga um afnám línutvöföldunar. Mér finnst í sjálfu sér jákvætt að afnema línutvöföldunina til að einfalda það stjórnkerfi veiðanna sem við búum við. Mér finnst hins vegar gagnrýnivert hvernig staðið er að því. Það er miðað við tvö bestu af þremur síðustu fiskveiðiárum og þetta leiðir til þess, herra forseti, að úthlutun viðbótaraflahlutdeildar á grundvelli þessarar reynslu þýðir að þau skip sem hafa verið hörðust í línuveiðunum á undanförnum þrem árum, eða jafnvel tveimur af þessum þremur, fá nú til viðbótar því aflamarki sem þau höfðu 60% viðbótaraflahlutdeild af því sem þau veiddu aukalega á þessum viðmiðunarárum. Mér finnst í sjálfu sér alveg til umhugsunar þegar verið er að úthluta aflahlutdeild að menn skoði eða líti til reynslu og hafi það alla vega að hluta til sem leiðarljós. En auðvitað vildi ég helst, eins og margoft hefur komið fram, að ekki væri verið að úthluta þessum veiðiheimildum ókeypis. Mér finnst menn satt að segja fara með býsna mikilli ofrausn af stað hér. Það er verið að auka hlutdeild viðkomandi skipa umtalsvert. Þannig má ætla, herra forseti, að stór hópur skipa eða útgerða fái veiðiheimildir upp á tugi milljóna króna. Og að þessu sinni án nokkurra kvaða. Þetta var þó þannig að menn urðu að taka þennan afla á línu yfir tiltekna mánuði. Nú eru engar kvaðir, hvorki um veiðarfæri né tímabil. Menn fá bara aukna hlutdeild upp á 60% af þeim viðbótarafla sem þeir tóku út á þetta ákvæði á tveimur bestu af þremur síðustu fiskveiðiárum. Ég get alveg séð það fyrir mér, herra forseti, ég vildi reyndar sjá slíka aukningu þorskafla fyrir mér, en ég get alveg séð það fyrir mér hvað þessa báta varðar sérstaklega að innan ekki langs tíma verði þessi aflahlutdeild orðin að þorsktonnum sem telja mun fleiri tonn en þau sem upphaflega lögðu grundvöllinn að þessari auknu aflahlutdeild. Ég hlýt að setja spurningarmerki við þetta og ég átta mig ekki alveg á því af hverju þetta þarf að vera svona rausnarlegt. Við erum ekki að tala um skip endilega sem hafa verið á línuveiðum alla tíð eða eru hefðbundnir línuveiðarar. Við erum ekkert síður að tala um skip sem skelltu sér í þessar veiðar bara á undanförnum árum. Þau voru stórtæk á þessu á þeim tíma og fá nú rausnarlegar veiðiheimildir að launum án þess að þeim fylgi nokkrar kvaðir. Ég vil aðeins geta þess til að menn geti áttað sig á því hvaða fjárhagslegir hagsmunir hér geta verið á ferðinni að kg af varanlegum þorskkvóta hefur verið þetta í kringum 500 kr. á kvótamarkaði. Svo getur hver reiknað sem vill vegna þess að auðvitað strax daginn eftir að þessi lög hafa verið samþykkt, eða daginn eftir að þau taka gildi réttara sagt hvað varðar þetta ákvæði, geta menn farið og selt þessa aflahlutdeild. Ég vil þess vegna, herra forseti, enn á ný fara yfir það að bæði þeim sem sitja í hv. sjútvn. og sömuleiðis hv. alþm. hlýtur að vera það ljóst þegar þeir eru að taka ákvarðanir sem þessar að það er verið að færa til gífurlega fjármuni, tugi milljóna jafnvel, og bæði ég og ýmsir fleiri hljóta að setja stórt spurningarmerki við það réttlæti sem í því getur falist. Það hefur a.m.k. ekki enn verið skýrt þannig fyrir mér að ég fái skilið hvernig menn geta náð sáttum við samvisku sína við ráðslag af þessu tagi. Það kemur fram í lok míns nál., herra forseti, að ég styð þetta frv. ekki í heild. En þar eru stöku atriði, einstakar tillögur sem eru til bóta sem eru tæknilegar og ég þær mun ég styðja. Frv. um Þróunarsjóð sjávarútvegsins er auðvitað fylgifiskur hins fyrra. Í þeim umræðum sem áttu sér stað þegar þessi frv. voru lögð fram gagnrýndi ég þann flýti sem mér finnst vera hvað það varðar að breyta lögunum um stjórn fiskveiða án þess í rauninni að þau ákvæði til breytinga á lögunum um Þróunarsjóð sem síðast voru sett á þingi fengju að hafa nokkur áhrif. Mér finnst sem sagt að menn hafi farið hér fram með breytingar á lögunum um Þróunarsjóð síðast þegar það var gert og síðan aldrei gefið þeim í rauninni séns á að vinna og eru nú komnir enn af stað með breytingar á lögunum um stjórn fiskveiða sem taka að mínu mati út að verulegu leyti þá beitu sem gat verið í lögunum um Þróunarsjóðinn og átti að laða menn til þess að úrelda sína báta og þar með að fækka þeim. Mér er ljóst að bátum hefur ekki fjölgað en ég held að það frv. sem hér liggur fyrir geri það að verkum að menn muni sannarlega hugsa sig um áður en þeir skoða það að nýta sér þau ákvæði sem Þróunarsjóðurinn kemur til með að bjóða upp á, ef þetta frv. verður að lögum.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir flutti hér ágætt mál og ég þakka henni það. Hún vék að því að mikill tími hefði farið í að ræða um smábáta í gegnum tíðina. Allt er það hárrétt. Oft hefur mér fundist það vera of langur tími. Miðað við það magn sem úr hafinu er dregið hefði mátt fjalla meira um aðra þætti þeirrar mikilvægu greinar. Þingmaðurinn sagði einnig að kerfið sem þessir bátar búa við væri of mikið opið og hefði verið of lengi opið. Þingmaðurinn gaf jafnvel í skyn að opnað verði frekar fyrir heimildir til smábáta. Því sé ég ástæðu til að vitna til greinargerðarinnar sem með þessu fylgir og lesa hér upp örfá orð. Þar segir, m.a.: ,,Það frumvarp sem hér um ræðir byggist á samkomulagi milli Landssambands smábátaeigenda og sjávarútvegsráðherra. Meiri hluti nefndarinnar leggur því áherslu á að ákvæði frumvarpsins verði lögfest á þessu þingi. Meiri hlutinn gengur út frá því að Landssamband smábátaeigenda sjái til þess að þeir sem gera út krókabáta standi við samkomulagið, enda er með þessu móti komið mjög til móts við smábátaeigendur. Þá vill meiri hlutinn taka skýrt fram að ekki verða gerðar frekari breytingar á þeim reglum sem gilda um sóknardaga eftir lögfestingu þessa frumvarps.`` Hér er sem sé verið að reyna að binda þá enda sem kannski einhverjir mundu vilja halda að væru of laust hnýttir í þessu máli. Vissulega hafði ég efasemdir þar um og átti þess vegna hlut að því að menn reyndu að hnýta nú þá hnúta sem svo sannarlega þurfti að hnýta.

Herra forseti. Frv. þetta til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða er að stofni til eins og kunnugt er samkomulag það sem hæstv. sjútvrh. gerði við Landssamband smábátaeigenda nú á útmánuðum. Það er óhjákvæmilegt að fara örfáum orðum um þetta samkomulag og aðdraganda þess vegna þess að það markar í raun og veru mjög hina pólitísku stöðu málsins eins og það hefur verið til meðferðar hér á þingi. Þetta samkomulag á sér aðdraganda í landsfundi Landssambands smábátaeigenda á sl. hausti þar sem hæstv. sjútvrh. mætti og bauð upp á viðræður um tiltekin atriði í sambandi við stjórnkerfi fiskveiða sem að smábátunum snýr. Í kjölfarið komust á viðræður sem leiddu síðan að lokum til þessa samkomulags. Nú er það svo að fá mál varðandi stjórnkerfi fiskveiða hafa verið meira til umræðu á undanförnum árum, eða síðasta einn og hálfan áratug má segja, en einmitt staða minnstu skipanna í flotanum. Mætti auðvitað ætla út frá því að þetta væri sá hluti útgerðarinnar sem menn væru sammála um að skipti langmestu máli í landinu miðað við þá athygli og orku sem í þennan þátt málsins hefur farið. Hér var síðast á vorþinginu fyrir liðlega ári til umfjöllunar og allnokkurra átaka einmitt frv. til laga um breytingu á sömu lögum og varðaði sérstaklega málefni smábátanna. Þá sögðum við stjórnarandstæðingar að sú lögfesting sem þar var gerð mundi engan veginn ganga upp og það væri augljóst mál að menn fengju þetta í andlitið aftur og það yrði væntanlega til umfjöllunar hér strax á næsta þingi sem raun er orðin á. Auðvitað er þetta frv. og niðurstaða sjútvrh. fyrst og fremst staðfesting á því að frágangur málsins hér á sl. vori gekk ekki upp, hvorki pólitískt eða efnislega. Enda treystu menn sér ekki til að framkvæma málið á þeim grundvelli sem þó var hér lögfestur. Við stjórnarandstæðingar lögðum þá að okkar mati til miklu heilsteyptari breytingar á þessu fyrirkomulagi. Ég er sannfærður um að hefði verið farið að okkar tillögum þá, hefðu menn ekki þurft að vera með málið í þeim farvegi sem það er núna. Á lokastigi þessara viðræðna við Landssamband smábátaeigenda og reyndar mestan part þeirra var það svo að hæstv. sjútvrh. gekk í raun og veru án samráðs við aðra aðila, hvort heldur eru önnur hagsmunasamtök í sjávarútvegi svo ekki sé nú talað um Alþingi eða sjútvn. Alþingis, frá þessu samkomulagi. Það er þess vegna augljóst og einfalt mál að hin pólitíska ábyrgð þessarar niðurstöðu er hæstv. sjútvrh. og meiri hlutans sem með honum stendur í því að koma því hér til framkvæmda á Alþingi. Málið varð fljótlega ákaflega umdeilt, svo ekki sé meira sagt, þegar efnisatriði þessa samkomulags urðu ljós og harkalegar ályktanir hafa verið samþykktar vítt um land af hálfu útvegsmanna, sjómannasamtakanna og fleiri aðila þar sem þessari niðurstöðu er mjög mótmælt. Nú er það svo, herra forseti, að um það hefur ekki verið deilt að nauðsynlegt væri að ganga með einhverjum hætti frá stjórnkerfi fiskveiða hvað varðar þessi minnstu skip í flotanum þannig að um það gæti orðið einhver friður og einhver framtíðarlausn sem þar væri verið að lögfesta. En það hefur vafist ákaflega fyrir mönnum, svo ekki sé meira sagt. Er af því löng saga sem ekki verður öll rakin hér. Það er að mínu mati aðalágalli þessarar niðurstöðu að þótt í henni felist ótvírætt veruleg úrbót fyrir hluta smábátaflotans, þ.e. þann hluta sem stundar krókaveiðar, þó ekki nema hluta hans, eru aðrir skildir eftir óbættir hjá garði. Þar á ég auðvitað við að þótt hér sé gengið þannig frá málum að sá pottur sem búinn var til upp á 21.500 tonn til handa krókaveiðiflotanum sé nú settur inn í hlutdeildarkerfið er á engan hátt tekið á vanda aflamarksbáta, hvorki af þessari stærð né annarri. Það er ljóst að á grundvelli þess vals sem fram fer í sumar, og mun auðvitað fyrst og fremst ráðast á grundvelli aflareynslu bátanna hvort þeir velja aflahámarksleiðina eða halda áfram í krókaveiðum án aflahámarks, mun verða til lítill floti sem enn verður í þeirri stöðu að yfir honum vofir stórfelldur niðurskurður veiðimöguleika að afliðnu komandi fiskveiðiári. Það er ljóst. Nú veit maður ekki í dag hvort þeir bátar verða 150 eða 300 eða eitthvað af þeirri stærðargráðu en þarna verður samt til floti sem hefur að vísu fastan róðrardagafjölda á næsta fiskveiðiári, 1996--1997, en að því afloknu er ljóst að hann á í vændum stórfellda fækkun róðrardaga. Þannig að enn skilja menn eftir ófrágenginn enda þessa máls sem er alveg borðleggjandi að strax þegar líður á næsta fiskveiðiár mun skapa mikinn þrýsting á að sá hluti fái einhverja úrlausn. Málið er enn einu sinni að fara í hring. Það væri mikið pólitískt óraunsæi og mikill barnaskapur að ætla að meðferð þess verði eitthvað ólík því sem verið hefur á undanförnum árum. Eða hvers vegna skyldu pólitískar aðstæður verða þannig þegar langt verður liðið á næsta fiskveiðiár að á sama tíma og veiðiheimildir eru þá að aukast hjá öðrum hlutum flotans snúi menn við blaðinu og láti þennan afmarkaða hóp sæta stórfelldum takmörkunum milli fiskveiðiára? Reynslan hefur ekki sýnt að pólitískar forsendur teiknuðu til slíks. Þannig að þarna er því miður, herra forseti, ekki verið að ganga frá málinu með þeim varanlega hætti sem æskilegast hefði verið. En sérstaklega held ég að það hrópi í himininn við þessar aðstæður nú sú útkoma sem aflamarkssmábátarnir hafa fengið út úr þessu kerfi. Það er fjöldinn af dæmum, það þekkja þeir sem þekkja til í einhverjum verstöðvum við landið þar sem gerðir eru út smábátar, um tiltölulega jafnsetta menn sem höfðu kannski verið að færa að landi svipaðan afla af þorski á sínum smábátum árin fyrir 1990, en voru svo settir í þá aðstöðu að þeir urðu að velja aflamark eða krókaleyfi. Menn höfðu satt best að segja afar óljósar forsendur fyrir því vali. Menn áttu engan annan kost. Þeim var stillt upp við vegg og á tiltekinni dagsetningu skyldi þeir velja. Hvað hefur síðan gerst? Þeir sem völdu aflamarkið og töldu sig kannski þokkalega setta með þær veiðiheimildir sem þeir höfðu þá hafa sætt niðurskurði að fullu eða svo til að frádregnum jöfnunaraðgerðum. Hinir hafa allan tímann haft möguleika á að stórbæta stöðu sína og hafa núna náð að mynda aflareynslu sem í mörgum tilvikum er tvöföld, þreföld eða fjórföld sú sem aflamarksbátarnir búa við. Þetta leiðir til þess að t.d. í verstöð, við getum sagt að hún heiti Ólafsfjörður og þar hafi verið tveir karlar, Jón og Gunnar, sem báðir höfðu veitt svona 20--30 tonn á sínar trillur árin fyrir 1990. Annar valdi aflamark en hinn hélt áfram á sóknardögum. Hann gat jafnvel endurnýjað sinn bát eða fengið sér annan afkastameiri, veitt tugi tonna umfram hinn á árunum eftir 1990. Á sama tíma og Jón sem aflamarkið valdi er kannski kominn niður í 9 tonn þá er hinn kominn með aflahámarksreynslu núna upp á 70--100 tonn. Þessi dæmi eru mýmörg. Þau blasa við í verstöðvunum hringinn í kringum landið. Mér er til efs, herra forseti, að það hafi í annan tíma vegna stjórnvaldsaðgerða myndast hrikalegri mismunun milli áður jafnsettra aðila, hvort sem er í tilliti atvinnurekstrar eða hvað laun og afkomu snertir. Þetta misrétti er enn fest í sessi án þess að reynt sé að taka á því með þessu frv. hér. Ég spái því að ef þessi saga verður einhvern tímann skrifuð og yfir hana farið muni þetta þykja einhver ljótasti bletturinn á stjórnvaldsframkvæmdum í mér liggur við að segja samanlagðri atvinnusögu. Þó veit ég það nú ekki. Ef við færum aftur á öldina þar á undan teldu menn sig kannski finna ýmislegt sem væri býsna bágborið og stæðist illa jafnræðisreglur og mannréttindaákvæði eins og þau eru túlkuð í dag. En að þessi ósköp skuli hafa gerst hér í stjórnkerfinu hjá okkur Íslendingum á ofanverðri 20. öldinni er auðvitað alveg með ólíkindum. Því miður, herra forseti, er þessi saga ærið vörðuð mismunun af þessu tagi. Ekki vegna þess að stjórnvöld ætli sér það í upphafi heldur vegna þess að afleiðingar af því kerfi sem menn setja á hafa orðið slíkar. Svo er enn eitt í þessu, herra forseti. Það er ósköp einfaldlega sú niðurstaða sem hér er orðin gagnvart krókaveiðihópnum sem slíkum að það samkomulag sem gert var í fyrra eða sú niðurstaða sem þá varð að taka tiltekið magn veiðiheimilda og segja: Við búum til pott fyrir þennan hóp og hann skiptir honum svo einhvern veginn á milli sín eða slæst um hann. Hann er upp á 21.000--21.500 tonn. Þetta var af mönnum þá túlkað sem endanleg niðurstaða gagnvart þessum hópi þótt að vísu kæmu strax upp deilur um það hvort þessi pottur skyldi síðan aukinn í hlutfalli við aukningu veiðiheimilda eða ekki. Það virtust vera nokkuð misvísandi sjónarmið uppi í því efni. En sú leið sem hér er valin er ekki aðeins sú að segja að þessi pottur skuli koma inn í aflahlutdeildarkerfið, heldur skal hann gera það að fullu. Og hlutdeild krókahópsins í vaxandi veiðiheimildum á næstu árum skal vera 100%. Það er ekki bara það sem er gert heldur er líka sagt: Við setjum hann inn núna. Við tökum 21.500 tonn og breytum því yfir í aflahlutdeild, miðað við hvað? Miðað við lægsta úthlutað aflamark í þorski í sögunni, 155.000 tonn. Það þýðir að þetta magn verður að heilum 13,9%. Herra forseti, þótt ég hafi gjarnan á undanförnum árum verið í þeim hópi hér á þingi og í umræðum um þessi mál sem hefur viljað úrlausn fyrir hönd smábótahópsins segi ég nú: Fyrr má nú aldeilis gagn gera en að fara svona vasklega í þetta. Ég veit ekki hversu vel menn hafa áttað sig á því hversu gífurlega mikilvægir og stórir hagsmunir ráðast af upphafspunktinum í þessu máli, þ.e. viðmiðuninni sem er tekin. Ég ætla aðeins að fara yfir tölur í því sambandi máli mínu til skýringar. Sú staðreynd að þetta er gert núna þýðir eins og áður sagði að 21.500 tonnin deilt með 155.000 tonna úthlutun í þorski gefa 13,9%. En ef við tækjum nú þó ekki væru nema þorskveiðiheimildirnar eins og þær verða á næsta fiskveiðiári samkvæmt ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar, 186.000 tonn. Hvað gerist þá? Þá lækkar þessi hlutdeild, 21.500 tonn, niður í 11,6%. Þá sjá menn strax hvað er að gerast. Upphafspunkturinn ræður alveg úrslitum um það. Hann færir til þúsundir tonna í gegnum aflahlutdeildarkerfið vegna þess að það er verið að færa þessa viðmiðun inn í sjálft aflahlutdeildarkerfið sem er hlutfallskerfi. Segjum að við færum í þetta þannig að við segðum: Við skulum taka einhvern meðaltalsjafnstöðuafla í þorski yfir þriggja ára tímabil. Og fyrir tilviljun væru það 200.000 tonn. Þá eru 21.500 tonnin komin niður í 10,8%. Ef það væri þannig sett inn og látið telja einn á móti einum er það talsvert önnur nálgun í málinu og annar frágangur en hér er. Og ég verð að segja alveg eins og er að ég undrast nokkuð þá aðferð sem hér er valin. Ég hefði sjálfur aldrei getað axlað pólitíska ábyrgð af því að standa svona að þessu. Það verð ég að segja alveg eins og er. Hér er um svo mikla og viðkvæma og vandasama hagsmuni að ræða af því að hér er við tilfærslu á milli aðila að eiga að menn þurfa að vanda sig alveg sérstaklega gagnvart öllum viðmiðunum og því að velja sér upphafspunkt o.s.frv. Nákvæmlega sama á við um annað mál sem ég kem hér betur að síðar og er það með hvaða hætti línutvöföldunarreynslan er sett inn í hlutdeildarkerfi veiðiheimildanna. Þar skiptir einnig upphafspunkturinn og hlutföllin, skiptaprósentan eða hlutföllin, afar miklu máli. Þar hafa menn rambað á þá niðurstöðu að skipin skuli fá 60% af línutvöföldunarreynslu sinni miðað við tvö bestu ár af þremur síðustu. Hvað ætla menn að gera við þetta? Menn ætla að setja það inn í aflahlutdeildarkerfið miðað við 155.000 tonna afla, miðað við kvótann á yfirstandandi fiskveiðiári sem er að verða búið, hvorki miðað við næsta ár né einhvern meðaltalsjafnstöðuafla eða annað því um líkt. Hvaða nákvæmnisvísindi liggja hér að baki, herra forseti, hvort heldur er viðmiðunin, árafjöldinn, prósentan eða hlutfallið? Hvaða nákvæmnisvísindi eru það? Engin. Það er sagt við okkur: Ja, við veljum 60% af því að í gamla daga fengu menn að taka 60% úr sóknarmarkinu yfir í aflamarkið. Það eru algjörlega ósambærilegir hlutir á tímum þar sem veiðiheimildirnar voru með allt öðrum hætti, mun meiri í þorski og reyndar á niðurleið. Þannig nýttist fortíðarreynslan mönnum mjög vel og færði þeim í raun og veru stærri hlut inn í minnkandi veiðiheimildir, öfugt við það sem nú er að gerast. Herra forseti. Þetta eru hlutir sem ég verð að segja að ég er ærið hugsi yfir. Í sjútvn. báðum við um ýmsa útreikninga til að menn hefðu einhvern tölulegan grunn til að standa á gagnvart þessari ákvarðanatöku. Ég get því miður ekki sagt og mér þykir það nokkuð sárt fyrir hönd þeirrar ágætu nefndar að það hafi verið mikið með þær upplýsingar gert eða að ég hafi tilfinningu fyrir því að lendingin nú byggi á efnislegum rökstuddum grunni af því tagi. Ég get því miður ekki sagt það. Þetta, herra forseti, eru hlutir sem ég veit ekki hversu margir hafa áhuga á nema þá þeir fáu sem eiga beinna hagsmuna að gæta. Gott og vel. En það verður að segjast eins og er að út frá stjórnsýsluþáttum þessa máls og spurningunni um vinnubrögð og annað því um líkt þegar kemur að jafngríðarlegum hagsmunamálum og hér eiga í hlut og verðmætaúthlutun er maður ærið hugsi varðandi þau vinnubrögð sem stjórnvöld ástunda í þessum efnum, hvernig þau vanda verk sín o.s.frv. Það er ekki eins og hér sé um einhver minni háttar dægurmál að ræða og litlu máli skipti hvernig þau séu til lykta leidd. Herra forseti. Varðandi þann þátt málsins sem snýr að lagfæringunni til krókabátanna og stöðu þess í samhengi við útkomu annarra í þessu kerfi er mín meginniðurstaða þessi: Þarna er á ferðinni mjög mikilvæg úrbót fyrir hluta krókaveiðiflotans, fyrst og fremst þann hluta sem hefur allgóða aflareynslu frá undanförnum árum og mun velja aflahámarksleiðina. Það liggur við að segja megi að sá hluti hópsins sé hér að fá farmiða á fyrsta farrými. Ég held að það sé ekki of djúpt í árinni tekið. Út á það að þeirra háa aflareynsla sem hið opna kerfi á undanförnum árum gaf þeim færi á að mynda er nú sett inn í aflahlutdeildarkerfið, miðað við auðvitað hagstæðasta upphafspunkt sem hægt er að velja, sögulegt lágmark í þorskveiðiheimildum og þessi hluti er þar með kominn með sína stöðu vel trygga. Aflahámarkið er millifæranlegt innan hópsins, menn geta jafnvel bætt stöðu sína með því að leigja til sín aflamark frá aflamarksskipunum en ekki öfugt. Það stæði síst á mér að neita því að það er rúmlega prýðilega gert við þennan hluta hópsins. Er ég þó þeirrar skoðunar, eins og áður hefur fram komið, að það hafi þurft að koma málum á hreint. Ég sé ekki eftir því þó staða þessa hluta útgerðarinnar sé sæmilega lífvænleg og bjargleg á næstu árum. Það var að sjálfsögðu þarft og nauðsynlegt. En spurningin hlýtur að vera: Frá hverjum er þetta þá tekið og hvernig og hvað um aðra? Ég held að eftir liggi sú óvissa sem sá hluti krókaveiðiflotans sem mun velja róðrardagana býr við á næstu árum. En miklu verst er þó sú staðreynd að það er ekkert gert fyrir þann hluta smábátanna sem hefur sannanlega farið langverst úr úr kerfinu undanfarin ár, smábáta á aflamarki. Gleymda flotann. Óhreinu börnin hennar Evu í þessu kerfi. Sá hluti er áfram gleymdur og það var ekki viðleitni til að lagfæra hans stöðu. Ég lagði til í sjútvn. að þó ekki væri nema eitt atriði yrði sérstaklega tekið og skoðað gagnvart þeim hópi og það væri að taka 500 tonninn, Seljavallapottinn svonefnda, og færa hann yfir í jöfnun gagnvart þessum hluta smábátaflotans. En á það var því miður ekki fallist. Hann skal áfram notaður til viðbótar ofan á aflareynslu aflahámarkshlutans sem er þó sýnilega að fá hér miklu betri úrlausn en aðrir. Hvers konar efnisleg rök ætla menn að færa fram fyrir því? Hver ætlar að taka að sér að verja það ástand hérna á eftir af hálfu stjórnarliða? Hver ætlar að koma og segja að það sé rétt að eiga þar pott í sjóði til að bæta kannski 10 tonnum ofan á krókabát, aflahámarksbát, sem hefur á annað hundrað tonn í reynslu. En á sama tíma er í sama byggðarlagi aflamarksbátur með kannski 10--20 tonn sem fær ekkert. Hver ætlar að koma af hv. þm., herra forseti, hér á eftir og standa fyrir málsvörn í þeim efnum? Tek ég þá skýrt fram að ég er ekki að sakast við Byggðastofnun sem á ekki annars úrkosti en úrhluta þessum potti á grundvelli gildandi laga og er með bundnar hendur hvað það snertir að hið arfavitlausa ákvæði, ákvæði til bráðabirgða II ef ég man rétt, er þannig úr garði gert að það bindur ráðstöfun þessa potts við aflahámarkshlutann. Hafa að mínu mati sjaldan verið sett vitlausari ákvæði í lög og er þá langt til jafnað. Ég hefði talið, herra forseti, að með hliðsjón af þeirri niðurstöðu, hvað sem um hana má svo segja að öðru leyti gagnvart krókabátunum, hefðu menn átt að taka aðra þætti sem í þessu kerfi eru og tengjast útkomu smábáta og bátahópsins sérstaklega og skoða þá. Þá er ég að tala um að hið þrefalda jöfnunarkerfi sem í gangi er hefði allt saman verið tekið og stokkað upp, 12.000 tonnin samkvæmt 9. gr., 500.000 tonnin, hvort tveggja er miðað við óslægðan afla samkvæmt ákvæði til bráðabirgða I, og 500 tonnin, Seljavallapotturinn, samkvæmt ákvæði til bráðabirgða II, átti allt að taka upp nú í ljósi breyttra aðstæðna. Bæði breyttra aðstæðna gagnvart þessu samkomulagi við smábátahópinn en líka breyttra aðstæðna vegna breytinga í úthlutun aflamarks. Allt þetta átti að stokka saman í eitt samræmt jöfnunarkerfi þar sem kannski 12--15 þús. tonn hefðu verið til ráðstöfunar til jöfnunar með tilteknum reglum gagnvart þessum hluta aflamarksskipanna, smábátunum og bátunum og öðrum aflamarksskipum sem sannanlega hafa mætt mestri skerðingu í úthlutun veiðiheimilda undanfarin ár og nýta þetta þannig að sem best kæmi út gagnvart því að vega upp á móti skerðingunni. Þar er staða minni skipanna verri en þeirra stóru. Um það þýðir ekki að deila vegna þess að þau hafa minni möguleika til að bæta sér upp samdrátt í bolfiski með veiðum á öðrum tegundum eða á fjarlægum miðum. Trillur fara ekki í Smuguna. Þær fara ekki á Reykjaneshrygg, þær fara ekki á Flæmska hattinn. Hvað sem vinir mínir í stórútgerðinni annars segja þá eru þetta efnislegar staðreyndir í málinu sem menn eiga að horfast í augu við. Reynslan hefur líka sýnt að stærri skipin hafa haft fleiri úrræði til að bjarga sér. Það er bátaflotinn, smábátarnir og hefðbundnu vertíðarbátarnir sem hafa þarna langerfiðasta stöðu. Síðan hefði átt að mínu mati að ganga þannig frá þessum jöfnunarpotti að hann verkaði sem fleygur og dæi út með vaxandi veiðiheimildum. Þannig að við einhver tiltekin mörk eða í þrepum hyrfi þessi útjöfnunarfunksjón úr kerfinu. Þegar þorskveiðiheimildirnar væru komnar í 200--250 eða 300 þús. tonn þá fleyguðust þessir jöfnunarpottar út og hyrfu á endanum. Nema menn vildu vekja þá upp á móti eða með nýjum hætti ef til umtalsverðrar skerðingar kæmi í öðrum tegundum sem er í sjálfu sér sjálfstætt mál. Þessi frágangur á málinu eins og hann er núna er mjög groddalegur og satt best að segja ekki efnislegur á nokkurn hátt. Í fyrsta lagi getur ráðstöfun þessara 12.000 tonna heimildar í 9. gr. verið tilviljunarkennd. Þar geta geðþóttaákvarðanir nánast komið til sögu og 5.000 tonnin eru á grundvelli ákvæðis til bráðabirgða sem endar á fiskveiðiárinu 1998--1999. Hvaða speki er það? Hvers vegna skulu þetta vera nákvæmlega 5.000 tonn allan tímann akkúrat til 1999 en fara svo ofan í núll? Það er ekki mjög efnisleg uppsetning á málinu. Það sama má segja um 500 tonnin. Hér er auðvitað á ferðinni frágangur á þessum málum sem sannar betur en nokkuð annað að menn eru hér ekki með vel uppbyggða og efnislega rökstudda útfærslu á þessum hlutum, því fer víðs fjarri. Bæði hvað útkomuna snertir gagnvart einstökum þolendum í kerfinu og líka gagnvart hlutum eins og þessum, þ.e. að jöfnunin er þarna ekki sett í samhengi við neinar breytur eins og úthlutaðar veiðiheimildir eða annað því um líkt. Sem sagt, herra forseti, ég held að það hefði getað skipt miklu máli og gert þetta mun þolanlegra fyrir alla aðila ef um svona útfærslu hefði verið að ræða. Að allra síðustu vil ég svo segja varðandi tengingu 21 þús. tonna pottsins inn í aflahlutdeildarkerfið sem er samkvæmt frv. 1:1 eða 100% án nokkurra takmarkana, án tillits til þess hversu mikið þorskveiðiheimildir kunna að aukast á komandi árum eða hversu mikla aflareynslu það getur þýtt á einstaka smábáta, enda er niðurstaðan sú að einstöku bátar geta verið komnir með á þriðja hundrað tonn ef þorskveiðiheimildirnar aukast tiltekið innan kannski fárra ára. Þá gætum við verið með þá stöðu að 5,9 tonna bátur væri með á þriðja hundrað tonn í þorskaflahámark og reglur til að sækja frjálst í aðrar tegundir. Menn skulu átta sig á því að þetta felur líka það í sér á sama tíma og aflamarksbátar eru með hverfandi reynslu, nokkra tugi tonna eða eitthvað því um líkt. Er það niðurstaða sem mönnum finnst réttlætanleg í einhverju tilliti? Er það? Er út frá bara öllum almennum sanngirnissjónarmiðum einhver botn í slíku, einhver glóra í slíku? Ég segi nei. Þar af leiðandi hefði ég talið að út frá þessari útkomu hefðu menn átt annað tveggja að skoða, þ.e. að hlutdeildin væri í þrepum og minnkaði með vaxandi veiðiheimildum þannig að potturinn tæki á sig aukningu í hlutföllunum 1:1 kannski upp í 200 þúsund tonn. Síðan fengi potturinn 0,75% af hlutdeild í viðbót þar á eftir upp í t.d. 250 þús. tonn, 0,5% á bilinu 250--300 þús. tonn og síðan kannski 0,25% eftir það. Þá hefði þetta þrepast þannig niður að ákveðin þök hefðu komið inn á aukninguna hjá smábátunum. Eða hitt sem að mörgu leyti væri efnislega miklu skynsamlegri regla, að það væri einfaldlega sett þak á hvern einstakan bát við einhver hófleg mörk þannig að enginn einstakur smábátur fengi þó meiri veiðiheimildir í þorski með frelsi til að sækja aðrar tegundir en svona 150 tonn. Finnst mönnum einhver ástæða til þess þegar verið er að takmarka þetta á annað borð að það sé ekki hægt að setja efnislegar reglur af því tagi? Ég sé ekki að það sé mikið að vanbúnaði miðað við það hvernig menn treysta sér til þess að ganga að öðrum í þessu sambandi. Það hafa líka verið nefndar hugmyndir um að slíkt þak, þorskaflahámark, tæki mið af stærð viðkomandi skipa. Það vefst ekki fyrir mönnum þegar verið er að úthluta kvóta í loðnu að láta burðargetu skipanna vega 50% og hitt er á grundvelli jafnt á skip. Það er ekki mikið verið að gefa fyrir veiðireynslu þá eða slíka hluti. Nei. Heldur er lengd sinnum breidd sinnum dýpt á skipunum, hún vigtar 50% en það eru náttúrlega mjög sérkennileg vísindi og valda því að burðargeta skipanna er ekki einu sinni notuð heldur rúmmálið á þennan hátt.  Nú er það svo að þeir sem harðastir hafa verið talsmenn kvótakerfis á undanförnum árum hafa auðvitað viljað fyrst og fremst eina og aðeins eina leið í öllum þessum efnum og það er að koma öllu í kvóta. Það læðist að mér sá grunur að þessi hrossalega niðurstaða í málinu hér sé af hálfu einhverra í hjarta sínu réttlætt með því að það sé þó verið að koma þessu inn í kvótann og kosti þá það sem kosta vill og að menn séu að kaupa niðurstöðuna því verði. Þeir ná að vísu ekki alveg utan um málið, en langleiðina þó með því að útfæra þetta þannig að mjög stór hluti krókaveiðiflotans telji sig þvingaðan til þess að velja aflahámarksleiðina og þá sé þetta að verða alveg hverfandi stærð sem eftir er í einhverju öðru frelsi. Niðurstaðan, herra forseti, er auðvitað alveg ótrúleg gagnvart stjórnkerfi fiskveiða hvað smábáta undir 6 tonn varðar. Það er ekki verið að einfalda hlutina mikið, er það? Nei, það er verið að búa til fjórða lagið í stjórnkerfi fiskveiða fyrir þennan minnsta hluta flotans. Það er ferns konar stjórnkerfi við lýði fyrir trillur undir 6 tonnum eða verður þegar þetta verður orðið að lögum og komið til framkvæmda, ferns konar kerfi. Það dugar ekkert minna til fyrir utan allar hinar aðgerðirnar, allar almennar friðunaraðgerðir sem taka til allra, veiðistopp og bönn, hrygningarstopp og hvað það nú er. En ferns konar kerfi þarf til að stjórna sókn smábátanna undir 6 tonnum. Það eru aflamarksbátarnir. Það er aflahámarkshópurinn. Það er sá hluti krókaveiðiflotans sem velur að geta veitt bæði með handfærum og línu og það er svo handfærahópurinn. Þá er þetta komið í grófum dráttum og reyni svo hvaða áhugamaður sem er að skilja þetta til fulls. Því miður, herra forseti, er hér ekki á ferðinni nein heildstæð stefnumörkun eða einföldun sem að mínu mati hefði átt og þurft að koma til. Varðandi breytingartillögur meiri hlutans þá vil ég örlítið gera grein fyrir viðhorfum mínum til þeirra og taka þá fyrst fyrir 1. tölul. sem er um að sú dagsetning, 15. apríl, sem bundið hefur hendur sjútvrh. hingað til innan hvers fiskveiðiárs til að endurskoða veiðiheimildir í þorski, falli brott. Hér er að stofni til ákvæði sem við fluttum í frumvarpsformi, ég og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, að vísu með nokkuð annarri útfærslu, sem sagt þeirri að bakka þessari dagsetningu aftur til 1. júní. Með þessari breytingartillögu er í raun og veru verið að koma til móts við þetta sjónarmið og okkar frv. fær þannig tiltekna afgreiðslu og ég vil þakka fyrir það að undir þessi sjónarmið er tekið með þessum hætti. Ég held að þrátt fyrir allt sé öllum fyrir bestu og þá ekki síst hæstv. sjútvrh. sem með framkvæmdina fer að losna við þessa dagsetningu. Hún hefur skapað vangaveltur og óróleika a.m.k. að undanförnu þegar menn hafa verið farnir að gera sér vonir um einhverja aukningu í veiðiheimildum auk þess sem hún er feiknalega asnalega valin eða sett, með hliðsjón af t.d. fiskveiðiráðgjöfinni. Á þessum tíma, 15. apríl, yfirleitt ekki búið að vinna úr togararallinu og Hafrannsóknastofnun er ekki tilbúin með ráðgjöf sína fyrir næsta ár þannig að það er beinlínis ankannalegt að hafa dagsetningu af þessu tagi í lögunum og mikið mun eðlilegra að hafa hana annaðhvort síðar eða bara alls ekki. Það er að vísu á það bent að þessi dagsetning hafi á sínum tíma verið hugsuð til þess að sá hluti flotans, t.d. vertíðarbátarnir sem taka megnið eða jafnvel obbann af sínum veiðiheimildum á fyrri hluta ársins, yrði ekki látinn gjalda þess ef veiðiheimildir yrðu auknar á síðari hlutanum. En með þeim geymsluheimildum og öðrum möguleikum sem eru til tilfærslu í kerfinu, þá held ég að sú röksemd haldi tæplega lengur og að það sé miklum mun skynsamlegra að hafa þetta eins og er með aðrar tegundir þannig að ég styð að sjálfsögðu þennan lið breytingartillagnanna. 2. liðurinn á breytingartillöguskjalinu, á þskj. 1093, tengist afnámi línutvöföldunarinnar og því er ég andvígur eins og hér er lagt til og geri grein fyrir því síðar. 3. tölul. lýtur að 1. gr. frv., þeirri sem fjallar um að heimilt sé að undanþiggja báta sem koma í stað annarra sem dæmdir hafa verið óbætandi vegna sjótjóns, hinni stífu úreldingarkröfu, þ.e. 200% úreldingarkröfunni. Þetta tel ég sjálfsagt réttlætismál og sömuleiðis þá breytingartillögu sem hér er um að þetta ákvæði öðlist gildi nú þegar. Að sjálfsögðu úr því að menn ætla að gera þessa breytingu á annað borð voru engin rök til þess að láta menn bíða fram á haust til að mega nýta sér þennan möguleika. Hér er um að ræða sárafá tilvik, væntanlega tvö sem beinlínis falla hér undir enn sem komið er og að sjálfsögðu rétt að hafa gildistökuna þá samtímis eins og í nokkrum öðrum tilvikum, t.d. um tilfærslumöguleika og fleira. Það þarf ekki að segja að að sjálfsögðu er rétt að taka sjóstangveiðimótin þarna út undan eins og gert er í 4. tölul. Það var harla hlægilegt að Fiskistofa var á liðnu sumri að eyða orku sinni í það að elta ólar við einhverja nokkra titti sem komu í land á sjóstangveiðimótum og er náttúrlega eftirlitskerfið komið út í algerar ógöngur og þvælu þegar svo er komið. Ég held að markmiðið hafi aldrei verið það að leggja af sjóstangveiðimót með fiskveiðistjórnuninni. Hér er sem sagt lagt til að hvort sem heldur róðrardaga eða afla snertir, þá sé hægt að horfa eðlilega til slíks. Þá kemur að 5. tölulið breytingartillagnanna og það er afnám svonefndrar línutvöföldunar. Þetta mál er búið að vera talsvert til umræðu undanfarin ár og það eitt og sér hefur leitt af sér það ástand að menn hafa verið í kapphlaupi undanfarin ár á grundvelli væntanlegs kvóta sem mundi koma á þetta að lokum og þar af leiðandi keppst við að hafa afla sinn sem allra mestan á línutvöföldunartímabilinu til þess að þeirra viðmiðun yrði sem hagstæðust þegar kvótinn kæmi. Auðvitað þarf að ganga frá þessu máli. Það er ljóst. Það er ekki hægt að hafa þetta eins og þetta hefur verið, þ.e. árlega spekúlasjón um það hvort kvóti komi næsta ár, þar næsta o.s.frv. En það er hægt að gera á fleiri vegu en þann sem hér er lagður til. Það er t.d. hægt að gefa það út endanlega að þessu verði ekki breytt og taka um það endanlega ákvörðun. Þar með þýðir ekkert fyrir menn að sanda í kapphlaupi til þess að ávinna sér aflareynslu út á hugsanlegan kvóta síðar. En það er líka hægt að gera þetta þannig t.d. að afmarka og loka þessum potti þannig að fleiri geti ekki bæst við. Það hefur iðulega verið gert við sambærilegar aðstæður í fiskveiðistjórnunarkerfinu að afmarka einhvern veginn þann hóp sem hefði rétt til þess að sækja sjó á grundvelli tiltekinna reglna. En það hefur ekki mátt opna á slíkt varðandi þessa línutvöföldun. Í þriðja lagi hefði auðvitað mátt hugsa sér margar aðrar útfærslur á því að færa þessa aflareynslu þá að einhverjum hluta til yfir í aflahlutdeildarkerfið. Það er geysilega vandasamt mál. Það er stórpólitísk ákvörðun sem færir til mikla hagsmuni, nákvæmlega hvernig það er gert. Því miður, herra forseti, verð ég að segja alveg eins og er að mér finnst sú ákvörðun ekki á nokkurn hátt þannig undirbyggð að trúverðugt sé. Frá ráðuneytinu komu hugmyndirnar fyrst í þá veru, þegar ráðuneytið óskaði eftir því að sjútvn. skoðaði þetta mál, að helmingur aflareynslunnar á tilteknu tímabili yrði tekinn yfir í aflahlutdeildarkerfið. Niðurstaða meiri hluta sjútvn. er sú að leggja til að 60% af hlutfallslegum afla í línutvöföldunarútgerðinni á þremur síðustu árum verði færð yfir og hvert skip taki til viðmiðunar tvö bestu ár af þremur. Þetta þýðir á mannamáli, herra forseti, sem ég hef reynt að færa þetta yfir í, að um 7.200 tonn ef ég hef reiknað rétt, verða í þessum potti. Það gefur um 4,6% aflahlutdeild, miðað við hvað? Jú, miðað við 155 þús. tonna úthlutun. Og þá er aftur komið að því vandasama við þetta mál, að menn þurfa að leggja það niður fyrir sig hvernig upphafspunkturinn er valinn og hvaða prósenta af aflareynslunni á undanförnum árum er þarna tekin. Og það eru eins og ég segi, herra forseti, að mínu mati ekki mikil nákvæmnisvísindi á bak við það. Alveg eins og ég reiknaði áðan út hvernig 21.500 tonn mundu lækka hlutfallslega ef farið væri t.d. yfir í úthlutunina samkvæmt ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar fyrir næsta ár, þá mundi sama tala lækka úr 4,6% niður í 3,9 fyrir línuskipin. Þetta segir allt sem segja þarf um það hversu næmt kerfið er og miklir hagsmunir færast til miðað við upphafspunktinn sem valinn er eða þá skiptaprósentuna í þessu tilviki. Og ég held að ég verði að segja, herra forseti, líkt og ég sagði um útkomuna fyrir þann hluta krókaveiðiflotans sem hefur góða aflareynslu frá undanförnum árum og er líklegur til að velja aflahámarksleiðina, að ég tel að hér sé verið að búa til hálfgert fyrsta farrými fyrir þann hluta línuskipanna sem hafa haft mikla aflareynslu allra síðustu árin og fá 60% af henni sett inn í aflahlutdeildarkerfið miðað við þennan lága og hagstæða upphafspunkt, 155 þús. tonna þorskkvóta. Þá er annað eftir í málinu sem er viðmiðunartíminn sem valinn er og er afar vandasamt mál svo ekki sé meira sagt að festa niður. Það er t.d. ljóst á grundvelli útreikninga sem ég óskaði eftir að sjútvn. fengi til þess að átta sig aðeins á tölulegum bakgrunni þessa máls að það á sér stað mikil tilfærsla innan hópsins eftir því hvort valið er þriggja eða fimm ára tímabil, mikil tilfærsla. Þannig er það t.d. að stóru afkastamiklu verksmiðjuskipin, útileguskipin með beitningarvélum um borð hafa á allra síðustu árunum, sérstaklega á tveimur síðustu vertíðum, verið að auka hlut sinn mjög hratt og það hefur að sama skapi gengið á hlut hefðbundinnar landróðralínuútgerðar. Þetta hefur m.a. gerst vegna þess að aðstæður á miðunum eru slíkar að aðstaða útileguskipanna er miklu betri en hinna. Og það lýsir sér einfaldlega í því að útileguskipin eru úti kannski viku eða jafnvel lengri tíma, þau sem fyrst og fremst frysta aflann um borð og þau leggja línuna á bestu staðina. Þegar landróðraskipin fara heim með línuna til að beita og landa eru miðin tóm og útileguskipin geta valið sér bestu staðina. Svo koma hinir út og verða að leggja á þær reytur sem eftir eru. Bara þessar praktísku aðstæður á miðunum hafa að sögn kunnugra þýtt að aðstaða landróðrahlutans til útgerðarinnar hefur stórversnað, en hinir hafa að sama skapi haft yfirburði. Svo geta menn spurt: Eru þetta ekki bara þróun, aðstæður og staðreyndir sem menn verða að beygja sig fyrir? En þá kemur að þessu: Til hvers var línutvöföldun tekin upp á sínum tíma? Hver var hugsunin á bak við það? Hvað vakti fyrir mönnum? Eigum við ekki aðeins að rifja það upp áður en við ákveðum að enda þessa sögu svona? Það sem vakti fyrir mönnum var kannski í fyrsta lagi að sporna gegn því að það drægi úr þessari útgerð. Menn sögðu: Línuútgerðin er mikilvæg, henni fylgir mikil atvinna í landi. Það kemur mjög gott hráefni að landi úr línuútgerðinni. Um það var ekki deilt. Í þriðja lagi sögðu menn: Það er gott að hvetja til þess að þessi útgerð sé stunduð á þessum árstíma. Það eykur framboðið á hráefni yfir þennan erfiðasta tíma ársins, bæði til vinnslu og til útflutnings á ferskum flökum í flugi o.s.frv. Allar þessar röksemdir eru í sjálfu sér enn fyrir hendi og hafa ekkert breyst. Það má á hinn bóginn segja að sú staðreynd að vaxandi hluti þessa línutvöföldunarpotts er nýttur af stórum útileguskipum og jafnvel verksmiðjuskipum sem alls ekki leggja upp afla til vinnslu í landi hafi breytt nokkru um þetta. En þá er spurning frekar í mínum huga: Áttu þau skip þá nokkurn tíma að vera inni í þessu kerfi eða ættu þau ekki að fara út en hin að halda áfram? Því ekki að athuga það? Segja þá sem svo: Allt í lagi, gott og vel. Útileguskip með beitningu um borð sem ekki láta beita orðið í landi, ekki leggja hráefnið upp til vinnslu þannig að ekki eiga við allar þessar hefðbundnu röksemdir, þau geta þá tekið pokann sinn, farið með þessi 50% eða eitthvað út úr pottinum yfir í aflamarkskerfið, enda er að mörgu leyti miklu eðlilegra að það gildi gagnvart þeim. En hin geta haldið áfram. Það hefur verið í tísku að láta menn velja, ekki satt. Smábátamenn hafa þurft að velja trekk í trekk um örlög sín á undanförnum árum, stillt upp við vegg eða með byssuna í hrygginn og sagt: Veldu nú, góði, krókaleyfi eða aflamark. Og því mátti þá ekki alveg eins láta þennan hóp velja? Og segja: Við lokum pottinum og þeir sem vilja halda áfram að sækja á þessum tíma á grundvelli línutvöföldunar geta það. Þeir sem vilja fara geta farið. Það var ein leið. Ég sé ekki að það hafi ekki mátt hugleiða hana hér eins og í öðrum tilvikum. En það er ekkert af þessu skoðað heldur er í raun og veru valin það sem ég hlýt að kalla hrossalækningu, þ.e. að skella þessu inn í aflamarkskerfið með þessum hætti. Ef litið er á það í tölum, herra forseti, hvaða máli það t.d. skiptir hvort valið er þriggja ára tímabil eða fimm ára tímabil til viðmiðunar, er ekki víst að allir hafi áttað sig á því hvað verið er að færa til. Það þýðir t.d. að nokkur stærstu útileguskipin og þau sem mest hafa aflað að undanförnu koma 20--35 tonnum betur út ef tekin eru bara þrjú síðustu ár heldur en ef tekin eru fimm ár. Það þýðir beinlínis að í aflahlutdeild munar það 0,03--5% á því skipinu sem hæst er, sem mest hefur aflað undanfarin ár, farið á annað þúsund tonn á línutvöföldunartímabilinu sl. 1--2 ár, Tjaldur I. frá Rifi. En hvað þýðir þetta hinum megin að taka bara þrjú ár í staðinn fyrir fimm ár? Það þýðir í fyrsta lagi að hellingur af bátum sem stunduðu línuútgerð og voru í hefðbundinni línuútgerð fram undir síðustu ár detta út, fá ekki eitt einasta kg af því að menn velja bara þrjú ár en ekki fimm eða lengra tímabil. Þá verðum við að svara þeirri spurningu: Finnst okkur það réttlátt? Er það sanngjörn útkoma? Menn segja fullum fetum að þeir hafi í raun og veru hrakist út úr þessari útgerð af því að það var þannig að þeim þrengt á litlum línubátum sem ekki höfðu roð við stóru skipunum í þessari sókn. Og önnur skip sem látið hafa undan síga í þessari útgerð og eru algerlega á hinum endanum tapa upp undir 30 tonnum á því að valin eru þrjú ár en ekki fimm. Til dæmis báturinn Hafdís SF 75, sem hefur verið með umtalsverða línuútgerð undanfarin ár eða var á fyrri árum, tapar öllum sínum 27 tonnum við það að þessi aðferð er valin. Og ég spyr: Hafa menn hreina samvisku gagnvart því að draga mörkin svona? Segja bara þrjú ár og láta örlög manna, líf og dauða, ráðast af einhverri slíkri reglu. Einhverjir hefðu sagt að sanngjarnast hefði verið að taka allt línutvöföldunartímabilið allt og segja: Við skulum þá bera gera þetta dæmi upp í heild sinni frá byrjun og færa yfir í almenna kerfið reynsluna yfir allt það tímabil sem þetta hefur verið við lýði, gera þetta upp með einhverjum hætti og finna þar einhver sanngjörn hlutföll og reglur. Og ég hallast að því að að mörgu leyti hefði það verið kannski réttlátasta aðferðin, a.m.k. að velja þarna allmikið lengra tímabil og fleiri ár þannig að tekin væru þrjú bestu af fimm eða þrjú bestu af sex, fimm bestu af átta eða allt tímabilið eða eitthvað fram eftir þeim götunum. Ég man ekki í smáatriðum hvað þetta er orðin löng saga. Herra forseti. Á þskj. 1132 leggja hv. þm. Tómas Ingi Olrich og hv. þm. Árni Johnsen fram breytingartillögur við frv. sem eru allrar athygli verðar að mínu mati. Ekki síst vegna þess að þarna eru á ferðinni tveir hv. stjórnarsinnar. Ég vildi óska þess að þessar hugmyndir hefðu fengið að koma til skoðunar í sjútvn. og ég vildi óska þess að yfirleitt hefði verið gefið svigrúm til þess að skoða efnislega breytingar á þessu máli í sjútvn. En það er alveg óhjákvæmilegt að upplýsa að þau skilaboð voru borin inn í sjútvn. að meiri hlutinn og hæstv. sjútvrh. í broddi fylkingar teldu sig ekki vera í stöðu til þess að opna upp skoðun á neinum breytingum á málinu. Um væri að ræða samkomulag sem ætti að afgreiða óbreytt og þar með var náttúrlega snöggur endir bundinn á vinnu í sjútvn. að því að skapa einhverja samstöðu um breytingar á málinu. Pólitískar aðstæður málsins voru slíkar að hér var á ferðinni samkomulag sem ríkisstjórnin ætlaði með meiri hluta sínum, mestöllum a.m.k., að afgreiða óbreytt í gegnum þingið þannig að hvorki hugmyndir af þessu tagi né þær sem ég hef verið að lýsa í ýmsa veru náðu því að komast til almennrar, efnislegrar skoðunar í sjútvn. Ég vil segja um breytingartillögur hv. þm. að ég er að vísu þeirrar skoðunar eins og fram hefur komið að tenging pottsins inn í hlutdeildarkerfið ætti að vera með nokkrum öðrum hætti en hér er gerð tillaga um, en hugsunin er sambærileg og mjög í þá veru sem ég hef með sjálfum mér verið að skoða og velta fyrir mér. Ég er þeirrar skoðunar að einhver nálgun af þessu tagi væri affarasælust og mun líklegri til að skapa þokkalegan frið um þetta mál í greininni allri. Herra forseti. Ég held að það sé þá ekki margt eftir í sjálfu sér sem ég þarf að gera grein fyrir í mínu máli. Í áliti 2. minni hluta sem ég er að mæla fyrir kemur það fram að við munum styðja þær breytingartillagnanna við þetta mál sem og þær greinar frv. sem við teljum þrátt fyrir allt að séu til réttrar áttar, en með þeim fyrirvörum og í ljósi þeirra sjónarmiða sem ég hef að framan gert grein fyrir. Sérstaklega vil ég árétta að síðustu að við teljum að hér sé ekki á ferðinni sú heildstæða stefnumörkun eða nálgun í þessu máli sem átt hefði að vera. Það er auðvitað ekki von að stjórnkerfi fiskveiða í einu landi verði annað en óskapnaður þegar það tekur breytingum í endalausum smáskammtalækningum. Það er verið að afgreiða einn bút á þessu árinu og annan bút á því næsta. Það er verið að redda þessu fyrir horn og hinu fyrir horn og útkoman verður auðvitað sú sem við sitjum uppi með, ferns konar stjórnkerfi fiskveiða undir 6 tonnum, þrefalt jöfnunarkerfi, þrír jöfnunarpottar svo að dæmi séu tekin og annað því um líkt. Í þessu máli er sem sagt langt frá því að verið sé að taka á ýmsum öðrum tengdum hlutum í stjórnkerfi fiskveiða eða í málefnum sjávarútvegsins sem hefði þurft að taka til skoðunar samhliða. Ég nefni þar t.d. úreldingarreglugerðarverkið allt sem er auðvitað komið í þvílíkar argar ógöngur að engu tali tekur. Það er hindrun á alla þróun í íslenskum sjávarútvegi í dag, myndar þröskuld sem öll endurnýjun í flotanum verður að yfirstíga í hverju einstöku tilviki. Hver einasta rúmlest í endurnýjun í fiskiskipi kostar nú upp undir hundrað þús. kall þannig að það kostar hundruð milljóna að endurnýja stærstu skipin. Það er ekki tekið á úrkastsvandamálunum, það er ekki tekið á leigubraskinu, það er ekki verið að móta inn í fiskveiðistefnuna umhverfissjónarmið eða áherslur í sambandi við vistvænar umgengnisvenjur um auðlindina sem þó er orðin rík þörf að taka á dagskrá íslenskra sjávarútvegsmála, þó ekki væri nema vegna líklegra áhrifa þessara þátta á markaðsmál sjávarútvegsins á komandi árum. Það er dapurlegt í ljósi þess að þegar þau sjónarmið umhverfismála sem þessu tengjast eru með beinum hætti farin að hafa áhrif á stöðu sjávarvöru á heimsmarkaði er ekki annað á dagskrá en slaka til í þeim efnum, samanber nýtingarkröfurnar á verksmiðjuskipin. Það er ekki beinlínis verið að teikna þar í rétta átt, er það? Það er ekki verið að taka hér með einum eða neinum hætti á málafylgju hæstv. sjútvrh. á þessum vetri á stöðu fiskvinnslunnar og er þó þar við ærinn vanda að etja, taprekstur og miklar þrengingar og þróun sem að mörgu leyti er mjög ískyggileg og menn ættu að vera að skoða. Það er því ekki hægt að gefa þessum málum, herra forseti, þá einkunn að hér sé verið að ganga frá einhverri framsækinni stefnumörkun, að það sé verið að taka á hlutunum með heildstæðum hætti eða að hægt sé að segja að hér sé vel ígrunduð og efnislega rökstudd niðurstaða á ferðinni. Þar með er ekki sagt að allt sem hér er á ferðinni sé slæmt. Það er alls ekki svo. Margt af þessu er þó til réttrar áttar. En það vantar mikið upp á að um fullnægjandi niðurstöðu eða ánægjulega niðurstöðu sé í öllu tilliti að ræða. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð.

Virðulegi forseti. Ræða hv. þm. Steingríms Sigfússonar var yfirgripsmikil og ítarleg og málefnaleg og vil ég þakka honum fyrir hana. Ég var sammála ýmsu sem fram kom í ræðu hans og ósammála öðru eins og gengur. Hins vegar vil ég veita andsvar og gera athugasemd við umsögn hans um hinn svokallaða gleymda flota. Mér fannst hv. þm. tala fullkæruleysislega um vinnubrögð og hugsun a.m.k. flestra nefndarmanna í sjútvn. Það er svo að við erum til allrar hamingju að sigla upp úr öldudal þar sem þorskheimildir hafa hrapað úr um 300 þús. tonnum og niður í sögulegt lágmark. Nú erum við til allrar hamingju á uppleið. Það segir sig sjálft að ýmislegt lætur undan og ýmislegt gerist þegar samdráttur verður. Þar hefur hinn gleymdi floti sem ekki er bundinn við aflamarksbáta undir 6 lestum heldur erum við þar að ræða um hina hefðbundnu vertíðarbáta og litla minni ísfiskstogarana, hefur orðið fyrir skerðingum sem eðlilegt er þegar heimildir hafa minnkað um allt að því helming. Ég lít svo á að með því sem hér er verið að gera, sé einnig verið að taka tillit til og gæta hagsmuna gleymda flotans. Ég nefni sérstaklega og vil þakka svo sem hv. þm. fyrir útfærslu hans. En ég held að útfærslur á lausn sjávarútvegsmála séu jafnmargar og viðmælendur eru og þetta þekkja allir hv. þingmenn og jafnmargar í rauninni og hagsmunaaðilar, jafnólíkir hagsmunir og þar fara saman. En ég nefni 40% af línutvöföldun ef þetta frv. verður samþykkt. Ég nefni 5.000 tonna pottinn. Ég nefni 12 þús. tonna pottinn. Ég nefni skerðingu á úthafsveiðiflotanum sem þeir þurfa að skila sem hafa aflaheimildir innan lögsögu ef frv. verður að lögum og ég nefni þau ánægjulegu tíðindi að heildarmagnið er að aukast um 31 þús. tonn. Sé þetta lagt saman, þá munu hinir hefðbundnu vertíðarbátar, gleymdi flotinn, fyrst og síðast njóta þess.

Herra forseti. Við getum átt betri orðastað um þetta, ég og hv. þm. í sjálfu sér. En því miður verð ég að standa við mín orð um það að þarna sé á ferðinni gleymdur floti. Allt það sem hv. þm. nefndi er ekki eitthvað sem lýtur sérstaklega að þessum hluta skipanna heldur gildir það almennt yfir línuna og verksmiðjuskip og allir fá sinn hlut í því. Það er að vísu rétt að þessi 40% afgangur af línutvöföldunarreynslunni kemur til úthlutunar. Pottarnir sem voru þegar ákveðnir og eru inni í gildandi lögum eru áfram til staðar en það er engin breyting á því núna. Kannski kemur einhver örlítil úthlutun vegna þess sem kvótasettar úthafsveiðar skila á næstu árum. En á móti kemur það að afleiðing þessa samkomulags verður sú að smábátapotturinn plús sú hlutdeild sem línutvöföldunarskipin fá inn í kerfið tekur til sín hluta af vaxandi veiðiheimildum á næstu árum sem ella hefði verið úthlutað, m.a. ekki síst til hins gleymda flota. Niðurstaðan er því mjög tvíbent út frá þessum hagsmunum séð vegna þess að það er verið að hleypa inn í vaxandi vöxt veiðiheimidanna á næstu árum fleirum en ella hefðu orðið þar. Og það er það sem talsmenn útvegsmannafélaganna og útgerðarinnar hafa auðvitað alveg sérstaklega gagnrýnt vegna þess að þeir hafa sagt: ,,Við höfum verið þolinmóðir og tekið á okkur þessar skerðingar í trausti þess og von að þegar veiðiheimildirnar færu að vaxa þá kæmi öll sú aukning til okkar.`` En það er að hluta til aftengt með þessu þannig að því miður, herra forseti, held ég að ég verði að segja að það sem ég sagði um hinn gleymda flota var ekki ofmælt.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja umræðuna. Ég vil þó bara ítreka það að fullyrðingar um þessa gerð veiðiflota okkar sem hér er sérstaklega til umræðu og nefndur hefur verið gleymdi flotinn, þ.e. það er rangt að halda því fram að sá floti hafi ekki verið hafður í huga. Ég vil bara ítreka það. Það er sá floti sem við höfum líka í huga. Við reynum að líta á málið í heild. Ég vil ítreka það enn og aftur að gleymdi flotinn er a.m.k. ekki gleymdur innan hv. sjútvn. og það veit formaður hennar.

Herra forseti. Það má segja að tilvist þessa flota hafi rifjast pínulítið upp fyrir mönnum á síðasta ári. Þá var í raun og veru farið í einu aðgerðirnar sem með sértækum hætti beindust að því að laga stöðu þessa hóps. Það var t.d. með því alveg sérstaklega að taka 5.000 tonnin og úthluta þeim með 10 tonna þaki á skip. Þannig er verið að stýra þeirri úthlutun, þeirri jöfnun sérstaklega til minni skipanna, hlutfallslega meira.  Ég leyfi mér að minna á að ég hafði flutt tillögur um einmitt slíkar úthlutunaraðgerðir þing eftir þing á síðasta kjörtímabili og án þess að á þær væri hlustað. En ef við ræðum og höldum okkur við niðurstöður þessara breytinga sem slíkra einna og sér, þá eru þær eins og ég held að ég hafi farið alveg fullnægjandi yfir áðan, mjög tvíbentar fyrir einmitt þennan hluta hópsins vegna þess að hann fær að vísu vissa hluti til sín, afganginn af línutvöfölduninni o.s.frv., en annað er frá honum tekið miðað við það að kerfið hefði haldið áfram óbreytt. Ég hef ekki reiknað það út í smáatriðum hvernig nettóútkoman verður og kannski er það ekki hægt fyrr en reynslan sýnir hvernig menn koma út úr þessu í samhengi. En það að þeir eigi svo í vændum aukningu veiðiheimilda eru engin rök í málinu því að það eiga auðvitað allir sem á annað borð eru með kvóta. Og skárra væri það ef nokkrum manni hefði nokkurn tíma dottið annað í hug en þeir fengju það.

Virðulegi forseti. Hér er verið að lögfesta í andstöðu við þá sem við eiga að búa, þ.e. verkalýðshreyfinguna, lög sem stjórnarandstaðan hefur reynt eftir megni að hafa þau áhrif á að væru tekin af dagskrá. Í andstöðu við þá verkalýðshreyfingu sem hér hefur jafnt verið lofuð af stjórn sem stjórnarandstöðu fyrir ábyrga samninga og ábyrga samningsgerð. En í þessu tilfelli má ekki láta reyna á samninga heldur á að setja lög án þeirra. Ég veit ekki, herra forseti, hvort nokkur skilur lengur hinn raunverulega tilgang þessarar lagasetningar. Við höfum séð hvernig innhaldinu hefur verið breytt og því jafnvel kollvarpað að stórum hluta. Það er þó svo að sumt er enn skaðlegt, sérstaklega skaðlegt varðandi þá viðleitni sem hér hlýtur að verða ofarlega á baugi á næstu árum, þ.e. að við reynum að bæta rekstur fyrirtækja, bæta kjör launþega. Ég hlýt því að segja nei.

Herra forseti. Í undangengnum kjarasamningum síðustu ára hefur verkalýðshreyfingin með Alþýðusambandið í broddi fylkingar stuðlað að og átt stóran þátt í þeirri þjóðarsátt sem ríkt hefur á vinnumarkaðnum. Í ljósi árangurs sem náðst hefur þess vegna í kjarasamningum verkalýðsfélaga, vinnuveitenda og ríkisvalds tel ég algjöra tímaskekkju þær breytingar sem nú er verið að gera á lögum um stéttarfélög og vinnudeilur. Vil ég þá einkum nefna tvennt til. Í fyrsta lagi þá staðreynd að á skynsamlegum nótum telja vinnuveitendur og ríkisvald að Alþýðusambandið hafi samið undanfarin ár með tilliti til aðstæðna og ástands í þjóðfélaginu. Engin ástæða var til að ætla annað en að svo hefði gengið áfram í þeirri umræðu sem fram hafði farið á milli aðila vinnumarkaðarins um þetta mál. Í öðru lagi, með tilvísan til þess sem ég hef áður sagt er óviðunandi að afgreiða málið í svo mikilli ósátt við verkalýðshreyfinguna sem raun ber vitni og hugsanlega rjúfa þar með þá sátt sem á vinnumarkaðnum hefur ríkt. Herra forseti. Ég segi nei.

Hæstv. forseti. Með því að lögfesta þetta frv. er ríkisstjórnin að efna til ófriðar á vinnumarkaði. Þessi lög eru sett í andstöðu við vilja verkalýðshreyfingarinnar en vekja fögnuð í Garðastrætinu sem segir sína sögu. Þessi lög eru stefnulaus hrærigrautur sem munu ekki koma að neinu gagni við að bæta samskipti og vinnubrögð við samningagerð vegna þess að þau eru í óþökk annars aðilans sem á að vinna eftir þeim. Það á að vera hlutverk ríkisvaldsins að stuðla að samvinnu, friði og jafnvægi í samfélaginu. Hér er gengið í þveröfuga átt. Þessi lög eru slys, hæstv. forseti. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Frv. um réttindi og skyldur ríkisstarfsmanna og frv. um stéttarfélög og vinnudeilur og meðferð þessara mála á Alþingi markar kaflaskil í síðari tíma sögu samskipta verkalýðshreyfingar og ríkisvalds á Íslandi. Árið 1978 reyndi ríkisstjórnin að brjóta verkalýðshreyfinguna niður, en þá sátu sömu flokkar við völd og nú. Stefnu þeirra þá var hafnað í kosningum vorið 1978. Síðan hafa stjórnvöld allra flokka reynt að eiga gott samstarf við verkalýðshreyfinguna eins og mögulegt er á hverjum tíma. Árangurinn af þessu samstarfi var m.a. þjóðarsáttin sem leiddi til þess að efnahagslífið er nú stöðugra og að ýmsu leyti sterkara hér á landi en hefur verið um langt skeið. Í stað þess að nota nú tækifærið til þess að endurnýja þjóðarsáttina og samstarfið er ráðist að verkalýðshreyfingunni með frv. þessu ef að lögum verður. Í umræðunni um frv. hefur skapast víðtæk samstaða stjórnarandstöðuflokkanna. Í þeirri samstöðu felst stefnuyfirlýsing þeirra allra. Jafnframt hefur birst sterk samstaða með verkalýðshreyfingunni, ASÍ, BSRB, BHMR og öðrum launasamtökum. Hér er atkvæðagreiðslunni að ljúka en baráttan mun halda áfram úti í þjóðfélaginu og við munum að sjálfsögðu leggja þeirri baráttu lið. Ég segi nei.

Herra forseti. Hér er um verulega endurbót á gildandi lögum að ræða. Vinnustaðarsamningar fá stoð í lögum, viðræðuáætlun verður gerð í tíma, almennir vinnuveitendur og almennir launamenn fá lögbundinn rétt til að taka þátt í meginákvörðunum og auknar skyldur eru lagðar á ríkissáttasemjara áður en hann leggur fram miðlunartillögu. Ég vænti þess þegar frá líður að menn sjái að þetta er þörf og farsæl löggjöf og til hagsbóta bæði fyrir launamenn og atvinnulífið og þar með þjóðfélagið allt. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Við vonuðum í lengstu lög að sú mikla andstaða fólksins í landinu sem fram hefur komið gegn frv. hefði áhrif á ríkisstjórn og þingmeirihluta Sjálfstfl. og Framsfl. Það er dapurlegt að upplifa það hér þegar öll helstu fjöldasamtök launamanna á Íslandi með um 100 þús. launamenn á bak við sig mótmæla af hörku þessum gjörningi, að þá skuli ekki hlustað. Það er dapurlegt að sjá lýðræðið fótumtroðið. Þegar 500 þingfulltrúar á Alþýðusambandsþingi skora á Alþingi að draga málið til baka þá er þeim sendur tónninn. Þetta er fólkið sem á allt undir sinni stjórnarskrá, vinnulöggjöfinni, sem nú er verið að breyta einhliða. Það líður það enginn, hvorki við þingmenn né sveitarstjórnarmenn né heldur fólkið sem er kosið í stéttarfélögunum að stjórnarskrá þess, lögunum sem það á að starfa eftir, sé breytt einhliða. Um stjórnarskrá þarf að vera víðtæk samstaða. Nú er verið að breyta lögunum öðrum aðilanum á vinnumarkaðinum í vil. Það er verið að styrkja enn frekar fjármálavaldið í landinu gegn launamönnum. Stjórnarliðar efla þann sterka gegn hinum veika. Það er verið að breyta leikreglunum. Fólkið sem á að hlíta lögunum hefur varað við afleiðingunum. Virðulegi forseti. Það skiptir máli hverjir stjórna, sjaldan hefur það komið jafnskýrt í ljós og hér í dag

Hvað segir þingmaðurinn?

Ég segi nei.

Herra forseti. Stjórnarandstöðuflokkarnir styðja upptöku fjármagnstekjuskatts hér á landi. Við teljum hins vegar að það frv. sem hér er verið að afgreiða sé illa úr garði gert og það hafi komið í ljós margvíslegir gallar á því. M.a. er hætta á skattsvikum. Það verður erfitt í framkvæmd og þetta er mat skattyfirvalda. Eins og frv. er útfært er fyrst og fremst um skattalækkun til stórra hluthafa að ræða en skattahækkun á almenna sparifjáreigendur. Má einnig benda á að þetta þýðir aukalegan fjármagnstekjuskatt á ellilífeyrisþega sem fengu þá gjöf frá hæstv. ríkisstjórn við afgreiðslu fjárlaga. Það hefði þess vegna þurft að útbúa þetta frv. miklu betur og leggja það fram strax á haustdögum. Þess vegna leggjum við til að málinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar og það lagt fram í endurskoðaðri mynd strax í upphafi næsta þings. Ég segi já.

Herra forseti. Fjármagnstekjur á að skattleggja eins og aðrar tekjur. Flatur 10% brúttóskattur ríkisstjórnarinnar án sérstaks persónuafsláttar refsar þeim sem litlar inneignir eiga en verðlaunar þá sem miklar innstæður hafa. Verst er þó að samkvæmt frv. lækkar skattur á arðgreiðslur úr rúmum 40% í 10%. Þetta ákvæði er höfðingleg gjöf til þeirra sem miklar eignir eiga í hlutabréfum og mun vinna upp fyrir þá og vel það, því sem þeir tapa á fjármagnstekjuskattinum. Ég segi já við því að þessu máli í heild verði vísað til ríkisstjórnarinnar og málið verði undirbúið fyrir næsta þing.

Hæstv. forseti. Ég segi nei við þessari frávísunartillögu. Ég tel að þinginu sé ekkert að vanbúnaði að afgreiða þetta mál. Það var undirbúið af sameiginlegri nefnd allra þingflokka og eftir mikla vinnu var flutt frv. í samræmi við þá niðurstöðu sem þar kom fram. Ég vek líka athygli á því að í tíð síðustu ríkisstjórnar var gert sérstakt samkomulag í tengslum við gerð kjarasamninga um það að koma á 10% nafnvaxtaskatti á fjármagnstekjur. Varðandi þá samræmingu sem verið er að gera milli skattlagningar á fjármagnstekjum almennt, þ.e. á vexti og hlutafé eða arð, þá vil ég segja það að ég hygg að afleiðing af þessari samræmingu muni verða sú að skatttekjur af arði munu aukast í framtíðinni vegna þess að eins og fyrirkomulagið hefur verið hingað til hefur arður yfirleitt ekki verið greiddur út í miklum mæli og þess vegna ekki skilað neinum skatttekjum í ríkissjóð. En sem kunnugt er er helsta hlutverk skattkerfisins að skila ríkinu skatttekjum.

Herra forseti. Þó að það sé brýnt mál og löngu tímabært að taka upp skattlagningu vaxtatekna eða fjármagnstekna hér á landi, þá skiptir engu að síður miklu máli að upphaf þeirrar skattlagningar sé vandað. Við teljum að það frv. sem hér um ræðir sé ekki nægjanlega vel úr garði gert tæknilega auk þess sem um einstök efnisatriði í því er mikill ágreiningur. Þar vil ég eins og fleiri sérstaklega nefna þá útfærslu að lagður er á flatur brúttóskattur án nokkurra frítekjumarka sem að sjálfsögðu verkar mjög íþyngjandi fyrir lágar upphæðir í sparnaði en þýðir á móti mjög lága skattlagningu, lága prósentu, á jafnvel hinar stærstu upphæðir. En verra er þó að fylgifiskur þessa máls er sú ákvörðun hæstv. ríkisstjórnar sem alls ekki þurfti að vera í neinu samhengi við skattlagningu vaxtatekna, þ.e. að stórlækka skatta á arði og söluhagnaði og öðru slíku og er þar um að ræða mikla sumargjöf til stórefnamannanna í þjóðfélaginu. Um það mál hefði þurft að fara fram meiri umræða og reyna hefði átt í sumar að ná betri sátt um málið í heild sinni. Við leggjum þess vegna til að betur undirbúið frv. verði lagt fyrir hv. Alþingi á komandi hausti. Ég greiði því að sjálfsögðu atkvæði með þessari frávísunartillögu.

Herra forseti. Frv. þetta er nánast í fullu samræmi við tillögu nefndar um fjármagnstekjuskatt. Að tillögunni standa allir nefndarmenn og í nefndinni sátu fultrúar allra þingflokka, svo og fulltrúar ASÍ og VSÍ. Í bókun fulltrúa stjórnarandstöðuflokkanna er gerð grein fyrir athugasemdum þeirra við nokkur efnisatriði og áskilinn réttur til þess að flytja breytingartillögur við málið á Alþingi. En tekið er fram að þeir muni að lokum styðja málið þrátt fyrir það að breytingartillögur nái ekki fram að ganga. Ég styð þessa afstöðu fulltrúa stjórnarandstöðuflokkanna í nefndinni og þrátt fyrir einstaka ágalla á málinu tel ég ekki ástæðu til þess að vísa því frá.

Virðulegi forseti. Fjármagnstekjuskattur hefur verið langþráð pólitískt stefnumarkmið alþýðuflokksfólks eins og allflestra sanngjarnra manna á miðju og vinstri væng stjórnmála. Það var kærkominn áfangi þegar fyrrv. ríkisstjórn náði um það samkomulagi að komið yrði á fjármagnstekjuskatti. En þessu þýðingarmikla máli hefur gersamlega verið snúið á hvolf. Í stað þess að afla tekna fyrir ríkissjóð verður hann að öllum líkindum af háum upphæðum skatttekna sem renna munu í vasa stóreignamanna vegna lækkunar á skatti af arði. Þessi niðurstaða er þyngri en tárum taki. Með þessum lögum er þjóðinni skattalega skipt í tvær andstæðar fylkingar. Annars vegar launamanninn sem borgar skatt af öllum tekjum sínum, 42--47%, og hins vegar stóreignafólkið sem bíður nú í óþreyju eftir skattalækkun á arðgreiðslum úr 42% í 10% og milljónunum sem breytingin færir þeim í vasann. Þetta frv. mun kalla á meiri eigna- og tekjutilfærslur í okkar samfélagi en áður hafa þekkst. Við stöndum ekki að þessari útfærslu og ég minni á vegna athugasemda þingmanns hér áðan um fyrirvara fulltrúa okkar í undirbúningsnefnd þessa frv. að Alþfl. styður, virðulegi forseti, að frv. sé vísað frá.

Herra forseti. Frv. þetta er málamiðlun nefndar sem ég starfaði í. Það er flutt nánast óbreytt. Ég sem og aðrir nefndarmenn, þar á meðal fulltrúar allra þingflokka, ASÍ og Vinnuveitendasambandsins skrifuðu undir frv. án fyrirvara. Ég mun því að sjálfsögðu standa við undirskrift mína og styðja frv. þótt ég sé ekki að öllu leyti sáttur við það. Ég segi nei við því að vísa frv. til ríkisstjórnarinnar.

Herra forseti. Nú kemur til atkvæða 1. breytingartillaga við þetta frv. Nú er nýbúið að fella þá málsmeðferð sem við töldum heppilegasta, þ.e. að málið yrði skoðað betur. Það eru fjölmargar breytingartillögur við þetta frv. Við hyggjumst taka efnislega afstöðu til þeirra. Einstaka þeirra eru til bóta fyrir frv. og við munum styðja þær. Sumar þeirra eru mjög á móti því sem við höfum lagt áherslu á í starfi nefndarinnar. Aðrar og náttúrlega langflestar eru settar fram á ábyrgð ríkisstjórnarinnar og hluti af heildarstefnu hennar. Við munum ekki greiða þeim atkvæði en sitja hjá við þær tillögur. Við munum taka afstöðu til einstakra tillagna eftir því sem þær ber að í atkvæðagreiðslu.

Herra forseti. Ég vil benda á nefndarálit meiri hluta hv. efh.- og viðskn. en þar segir svo, með leyfi forseta: ,,Meiri hluti nefndarinnar minnir á yfirlýsingu ráðherra um að þeim tekjuauka, sem fellur til við samþykkt frv., skuli ráðstafa til lækkunar á öðrum sköttum. Hlýtur þá lækkun eignarskatts að koma sérstaklega til greina enda slíkt í samræmi við tilgang frv. um samræmingu skattlagningar á eignir og eignatekjur.`` Ég tel að nota eigi tekjurnar til að lækka eignarskatta sem eru þeir hæstu í OECD-löndunum. Ég segi já.

Herra forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um að heimilt sé að fresta skattlagningu á söluhagnaði um tvö ár. Við leggjumst á móti þessari tillögu. Söluhagnaður er nú skattlagður í mun lægra skattþrepi en áður var og allar okkar tillögur um aðra útfærslu hafa verið hunsaðar. Okkur finnst því óeðlilegt að til viðbótar sé heimilt að fresta greiðslu söluhagnaðar sem þýðir í reynd að það er ekki einungis um tvö ár sem hægt er að fresta heldur endalaust. Í útfærslu þessarar greinar þýðir það að söluhagnaður verður aldrei skattskyldur og er hér um að ræða eina útfærsluna enn af hinum góðu gjöfum ríkisstjórnarinnar til stórra hluthafa í þessu landi. Ég segi nei.

Herra forseti. Sú atkvæðagreiðsla sem hér fer fram fjallar um að fella brott undanþáguákvæði um það að vaxtatekjur séu undanþegnar tekjuskatti. Ég er mótfallinn því að þetta sé gert vegna þess að þar með er tekinn upp tekjuskattur á vaxtatekjur og mun því greiða atkvæði á móti breytingartillögunni. Ég mun hins vegar eftir sem áður taka efnislega afstöðu til annarra greina þessa frv. eins og ég hef áður kynnt á hv. Alþingi.

Herra forseti. Við í minni hlutanum höfum valið að flytja aðeins eina brtt. við þetta frv. og hún kemur hér til atkvæða. Sú tillaga felur það í sér að sett verði þak á hámark þessara tekna hvort sem heldur eru vaxtatekjur, arður eða hagnaður af sölu hlutabréfa sem skattlagðar eru með einungis 10% skatti og tekjur umfram þessi mörk skuli meðhöndlast sem venjulegar launatekjur og skattleggjast í almenna tekjuskattskerfinu. Í frv. eða öllu heldur breytingartillögum meiri hlutans er sambærileg tillaga á ferð en hún tekur eingöngu til skattalegrar meðferðar söluhagnaðar. Við teljum að með því að gera þá grundvallarbreytingu á málinu sem hér er lögð til væri á því mun skárri svipur út frá þeim sjónarmiðum sem við höfum talað fyrir og satt best að segja undarlegt ef menn geta ekki sæst á, miðað við þau rúmu mörk sem hér eru lögð til, að útfærsla af þessu tagi sé samþykkt. Ég greiði þessu að sjálfsögðu atkvæði, herra forseti, enda skynsamlegt.

Hæstv. forseti. Ég styð að sjálfsögðu þessa brtt. frá meiri hluta efh.- og viðskn. sem kveður á um það að setja þak á þann söluhagnað sem hægt er að skattleggja í 10% þrepinu. Ég vek athygli á því að ef arður og vaxtatekjur hefðu líka verið látnar taka til þessa dags hefði komið upp sú staða að skatthlutfallið hefði nánast nálgast eignaupptöku. Ég vek athygli á því að 10% nafnvaxtaskattur þýðir við mjög lágt verðbólgustig almennt kannski 20--30% skattlagningu á raunvexti. Þegar skattaprósenta á slíka nafnvexti er komin upp í 40--50% er raunvaxtaskattlagningin í ýmsum tilvikum komin yfir 100% og í algengum verðbólgutölum milli 80 og 90%. Því tel ég að það sé alveg ófært að leggja á slíkan eignaupptökuskatt.

Herra forseti. Í þessari málsgrein á sér í raun og veru stað sú efnisbreyting að skattar af arði, leigutekjum og söluhagnaði eru lækkaðar úr 42--45% niður í 10%. Við erum andvíg þessari breytingu eins og hún er hér útfærð og teljum þarna um að ræða stórkostlega tilfærslu fjármuna og í raun og veru gjöf til stóreignamanna og þeirra sem miklar tekjur hafa af þessum toga. Til að láta þá andstöðu okkar í ljós er ekki annar staður betri í þessari atkvæðagreiðslu en sá að greiða atkvæði gegn þessari málsgrein.

Herra forseti. Með þeim frágangi málsins sem nú er borinn upp til atkvæða eftir breytingar er sú ótrúlega tillaga uppi að leggja skatt á líknarfélög. Verði það lögfest á Alþingi verða það tímamót því að okkur er ekki kunnugt um að nokkurs staðar annars staðar á byggðu bóli sé líknarstarfsemi skattlögð. Það hefur a.m.k. ekki tekist að hafa upp á fordæmi slíks. Við teljum að þetta sé eitt af mörgum atriðum sem þurft hefði að athuga betur og í raun og veru þurfi þó varla athugunar við svo sjálfsagt sem það er að við höfum slíka starfsemi skattfrjálsa hér eins og yfirleitt annars staðar er gert. Við erum því andvíg þessari málsgrein af því að hún felur í sér þessa efnislegu niðurstöðu.

Herra forseti. Ákvæði til bráðabirgða II fjallar um heimild til útgáfu jöfnunarhlutabréfa. Þetta ákvæði og reyndar aðrir þættir í frv. tengjast því að með samþykkt þess verður félögum hér á landi gefið aukið svigrúm til að hækka hlutfé sitt og greiða út hærri arð sem er skattfrjáls. Þetta lækkar skattgreiðslu fyrirtækja. Þetta mun jafnframt hækka arðgreiðslur. Þetta er hluti í skattalækkunarstefnunni sem kemur fram í þessu frv. Við hefðum kosið að þessir hlutir hefðu verið útfærðir á betri hátt en hér er gert. Það var liður í þeirri röksemd þegar við óskuðum eftir að málið yrði skoðað betur í sumar. Það er augljóst að með samþykkt þessarar útfærslu eins og m.a. kemur fram í þessu ákvæði, er verið að færa til fjármuni í meira mæli en við höfum nokkurn tíma séð. Ég leggst gegn þessu ákvæði til bráðabirgða.

Virðulegi forseti. Með þessu ákvæði er verið að rýmka heimildir til að miða skattfrjálsa útgreiðslu arðs við nafnverð hlutabréfa að viðbættum ónýttum heimildum til útgáfu jöfnunarhlutabréfa. Hér er verið að rýmka möguleika til að eigendur geti fengið útborgaðan skattfrjálsan arð því mikið er um ónýttar heimildir til útgáfu jöfnunarhlutabréfa hjá íslenskum fyrirtækjum. Núverandi fyrirkomulag er fyllilega nægilegt. Það bindur heimildina til skattfrjálsrar útborgunar arðs við nafnverð hlutabréfanna. Þessi uppfærsluheimild mun auka skattfrjálsar tekjur eigenda hlutafjár um hundruð millj. kr. Það er enn ein aðferðin til að festa í sessi nýja skattkerfið þar sem þjóðinni er kirfilega skipt í tvo andstæða hópa, þá sem borga 42--47% tekjuskatt og hina sem borga aðeins 10% tekjuskatt. Þingflokkur Alþfl. leggst gegn þessu ákvæði, virðulegur forseti.

Hæstv. forseti. Ég styð að sjálfsögðu þessa breytingartillögu. Eins og staðan er nú þá eru fjölmörg hlutafélög með miklar ónýttar heimildir til útgáfu jöfnunarhlutabréfa. Hér er á ferðinni einungis að reikna út fyrir öll fyrirtæki hversu mikið af jöfnunarhlutabréfum þau mættu gefa út ef þau svo kjósa til þess að hækka upp arðgreiðslustofninn og þá líka eignarskattsstofninn fyrir hluthafana. Það sem hér er á ferðinni er það að fyrirtæki sem hafa hingað til forðast að gefa út jöfnunarhlutabréf og hækka með því nafnverðið, gætu hugsanlega þegar skattprósentan er komin niður í 10% farið að gera slíkt og í stað þess að það sé verið að færa peninga til hluthafanna trúi ég því að í framtíðinni muni tekjur ríkissjóðs af arði vaxa og að peningar komi inn í ríkissjóð en ekki fara út úr honum.

Herra forseti. Ég er mjög undrandi á því að heyra greinargerð stjórnarandstöðunnar í þessu máli. Það lá alveg ljóst fyrir þegar ekki tókst samkomulag um það í fyrri ríkisstjórn að leggja á fjármagnstekjuskatt, að þá var leitað eftir þverpólitísku samstarfi og það tókst og öll stjórnarandstaðan tók þátt í því. Að vísu var Framsfl. tregastur til þess samstarfs á þeim tíma. Það skrifuðu allir flokkar undir samkomulag og það lá alveg ljóst fyrir að ef ætti að taka upp fjármagnstekjuskatt, þá yrði að samræma þennan skatt þannig að ég tel að menn séu að hlaupa frá þessu. Það sem er sagt nú um jöfnunarhlutabréf er ekki rétt. Þessar heimildir eru fyrir hendi og það stenst ekki stjórnarskrána að taka þær í burtu. Þess vegna er hér engin nýjung og sú greinargerð sem er flutt af stjórnarandstöðinni að því er þetta mál varðar er því röng og byggð á misskilningi.

Herra forseti. Af því að ég sá bregða fyrir í salnum áðan hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni, þá minntist ég þess að einn af forfeðrum hans, Ari sýslumaður í Ögri, hrakti í brottu úr Vestfjarðakjördæmi fyrir mörg hundruð árum Jón lærða Guðmundsson og þegar hann var látinn réttlæta það á Þingvöllum, þá sagðist hann hafa gert það vegna þess að Jón lærði væri réttrækur af Vestfjörðum fyrir buldur og mas og vondar ræður. Langar ræður, herra forseti, eru vondar ræður og þess vegna ætla ég að reyna að vera stuttorður í dag. Það er svo, herra forseti, að ég kemst ekki hjá því að gera athugasemdir við ræður tveggja hv. þingmanna sem hér töluðu fyrr í dag, hv. þm. Svanfríðar Jónasdóttur og hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar. Ég hef jafnan haft mikið dálæti á ræðum hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar. Hann er einkennileg blanda af stjórnmálamanni sem er hvorki harðsvíraður sósíalisti né forstokkaður framsóknarmaður heldur er hann sprottinn úr sérkennilegum jarðvegi íslenskrar félagshyggju sem löngum var talin til Grímseyjarkommúnisma og tveir fyrrv. þingmenn Alþb. gerðu frægan, Jónas Árnason og Stefán Jónsson, og báðir stórkostlegir þingmenn. Þeir voru Grímseyjarkommúnistar og löngum var hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni talið það til tekna að vera Grímseyjarkommúnisti.

Og er enn.

Ég hef eiginlega talið hann í þeim hópi og má hann vera vel sæmdur af því. Aðall Grímseyjarkommúnistanna og þeirra tveggja fyrrv. þingmanna sem ég drap á áðan, var að þeir mæltu mjög fyrir auknum hlut smábátaeigenda. Nú vil ég að sjálfsögðu taka það fram að hv. þm. sagði það alveg skýrt í sinni ræðu að hann styður þær breytingar sem hér er verið að gera á lögum um stjórn fiskveiða og færa þeim aukinn hlut. Það kemur líka fram í áliti hv. þm. En eigi að síður fannst mér hann veitast allt of harkalega að hæstv. sjútvrh. og stjórnarmeirihlutanum í sínu máli. Mér fannst hann líka fara með röksemdir sem ekki voru réttar. Við stjórnarandstæðingar getum ekki verið að saka stjórnarliðana fyrir brot á kosningaloforðum og koma síðan þegar þeir efna þessi loforð og ásaka þá eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, fyrir skort á framsýni. Hv. þm. tók fjölmörg dæmi sem hann sagði að ekki væri tekið á í þessu frv. Það er auðvitað alveg hárrétt hjá hv. þm. En við verðum samt sem áður að meta það að hér er verið að efna loforð sem a.m.k. sumir gáfu fyrir kosningar og hér er verið að efna mjög skilyrðislausa yfirlýsingu sem kom fram hjá talsmanni meiri hlutans í sjútvn., hv. þm. Árna R. Árnasyni, á síðasta vori. Þar var því lýst yfir, herra forseti, að stjórnarmeirihlutinn mundi beita sér fyrir því að tengja þann pott sem krókaleyfishafar fá að veiða úr, við væntanlega aukningu og sveiflur á heildarkvóta úr þorski. Ég og aðrir í stjórnarandstöðunni höfum gengið hart eftir því, m.a. hv. þm. Sighvatur Björgvinsson, hvort ekki verði við þetta staðið. Nú hafa menn staðið við það og þess vegna segi ég að ég fagna því og verð að segja það að mér finnst ekki hægt að koma og skammast yfir því eða finna að því að ekki sé tekið á fleiri hlutum en þessum, vegna þess að það var aldrei yfirlýstur tilgangur frv. að gera annað en taka á þessu. Ég lýsi fullum stuðningi við þetta frv. að flestu leyti. Ég tek það fram að hv. þm. Sighvatur Björgvinsson sem ekki er hér í dag hefur fyrirvara við frv. Það er ekki vegna þess að hann geri efnislega fyrirvara við einhverjar greinar frv. heldur eru það ýmis atriði sem hann vildi gjarnan sjá öðruvísi og kýs að hafa frjálsar hendur til þess einhvern tíma síðar, e.t.v. á næsta þingi að koma með breytingartillögur um það. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon nefndi það sérstaklega að það væri ríflega framreitt af hálfu hæstv. sjútvrh. að binda hlutfallið, krókapottinn, við núverandi heildarkvóta, þ.e. 155 þús. tonn. Hann taldi að strax hefði málið litið öðruvísi út ef þetta hefði verið geymt fram á næsta fiskveiðiár vegna þess að þá er búið að auka heildarkvótann upp í 185 þús. tonn og þá hefði hlutdeildin strax orðið minni sem krókabátar fá. Ég er andstæðrar skoðunar. Ég tel að þetta sé mjög vel til fundið hjá stjórnarmeirihlutanum og hæstv. sjútvrh. Mér finnst að Alþb. sem hefur aftur og aftur haft uppi mjög jákvæðan og málefnalegan og vel rökstuddan málflutning einmitt fyrir því að auka hlut krókabáta, eigi ekki að tala svona. Það er ekki í stíl við þá ágætu hefð Grímseyjarkommúnistanna sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon tilheyrir og er vel sæmdur af. Svo er það annað mál, herra forseti, að hér hafa tveir stjórnarliðar, hv. þm. Tómas Ingi Olrich og hv. þm. Árni Johnsen, lagt fram tillögur sem ganga í mjög verulegum atriðum frá tillögum stjórnarmeirihlutans. Ég ætla ekki að fjalla meira um málflutning hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar en hann hafði þau orð um þá tillögu að hún hefði betur verið fram komin, hún væri athyglisverð og hann hefði gjarnan viljað geta rætt hana í hv. sjútvn. Ég er honum algerlega andstæðrar skoðunar. Ég tel slæmt að þessi tillaga er fram komin. Ég er á móti henni. Það eina góða við hana er hversu seint hún er fram komin. Það tókst ekki að ræða hana og spilla þessu máli í sjútvn. með henni. Það verð ég að segja svo öllu sé til haga haldið og ég tel að það sem í henni kemur fram sé ekki rétt. Ég er af pólitískum ástæðum annarrar skoðunar eins og margoft hefur komið fram. Hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir kemur úr flokki Þjóðvaka sem hefur haft mjög skeleggar skoðanir á sjávarútvegsmálum og ekki síst á málefnum krókaleyfishafa. Ég hef grandlesið nefndarálit 1. minni hluta sjútvn. sem hv. þm. er höfundur að og stendur ein að. Ég hegg eftir því að í nefndarálitinu kemur fram að 1. minni hlutinn styðji hvorki frv. í heild né breytingartillögur sem meiri hlutinn ber fram, en muni greiða einstökum greinum frv. sem teljast til bóta atkvæði. Nú verð ég að viðurkenna, herra forseti, að ég hlýddi ekki nægilega rækilega á mál hv. þm. til þess að gera mér grein fyrir því hvort hv. þm. styður meginatriði frv. sem ég tel vera tengingu krókapottsins við þróun heildarkvótans. En ég sætti mig ekki að öllu leyti við ýmislegt sem kemur fram í þessu nefndaráliti. Ég sætti mig ekki við það að sjá aukningu krókabáta vera kallaða fjárfestingarævintýri síðustu ára. Og ég felli mig alls ekki við, herra forseti, að þær rannsóknir sem ég hef lagst yfir í stefnuskrá Þjóðvaka sem var samþykkt á landsfundi árið 1995 ganga í allt aðra átt en mál hv. þm. Svanfríðar Jónasdóttur. Ég vil, herra forseti, leyfa mér að lesa ályktun um sjávarútvegsmál sem var samþykkt á landsfundinum. Þar segir, með leyfi forseta:  ,,Rekstrargrundvöllur smábátaútgerðar verði betur tryggð\-ur og efldur skilningur á vistvænum veiðiaðferðum.`` Á öðrum stað í ályktun sem a.m.k. var lögð fram á landsfundi Þjóðvaka, vel má vera að hún hafi þó ekki verið samþykkt, segir líka að það þurfi að tryggja betur rekstrargrundvöll smábátaútgerðarinnar. Herra forseti. Ég dreg þetta hérna fram vegna þess að mér sýnist að í þeim plöggum sem liggja fyrir hendi frá Þjóðvaka sé mun skilyrðislausari og tvímælalausari stuðningur við eflingu smábáta og krókaleyfishafa í landinu heldur en kemur fram í máli talsmanns Þjóðvaka. Mér þykir slæmt ef ég þarf að taka upp þann hátt sem ég hef stundum við hv. þm. Framsfl. að rifja upp kosningaloforð þeirra og það sem stendur í stefnuskránni. En ég er þeirrar skoðunar að það sé með engu móti hægt að segja annað en að það frv. sem hér liggur fyrir efli krókabátana í landinu og að því leyti til sé það í takt við a.m.k. þann anda sem kom fram í stefnuskrá og ýmsum yfirlýsingum frá Þjóðvaka. Ég segi þetta hér, herra forseti, vegna þess að afstaða hv. þm. Svanfríðar Jónasdóttur var ekki vilhöll smábátum og ekki í anda þess sem Þjóðvaki sagði áður. Herra forseti. Varðandi þetta frv. vil ég segja að ég styð það að öllu leyti. Ég er ánægður með þá brtt. þar sem meiri hlutinn hefur gert að sinni tillögu sem kom fram hjá hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni og Steingrími J. Sigfússyni. Þar var lagt til að fella burt úr lögunum um stjórn fiskveiða að svigrúm hæstv. sjútvrh. til þess að breyta úthlutun þorskkvóta væri takmarkað við 15. apríl. Ég hef, eins og margoft hefur komið fram, lagst alfarið gegn þessu ákvæði laganna, mælt fyrir því bæði á þessu þingi og í fyrra að þetta verði fellt brott. Hæstv. sjútvrh. hefur stundum þegar hans eigin flokksmenn hafa verið að reyna að klóra honum og heimta að hann breytti úthlutun þorskkvóta skotið sér á bak við það eins og sl. vor að það væri ekki heimild til þess vegna þessa ákvæðis. Nú er það farið. Einn hv. þm. sem ræddi í dag fagnaði þessu m.a. með þeim orðum að þá mundi linna upphlaupum hv. stjórnarliða þegar þeir fara að hæstv. ráðherra og óska eftir því að hann úthluti auknum þorskkvóta. Eg sé það ekki, herra forseti. Ég sé einfaldlega að þetta gefi mönnum eins og hv. þm. Hjálmari Árnasyni og hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni færi á því að vera að upphlaupum sínum allt árið. En auðvitað verður að segja mönnum eins og hv. þm. Hjálmari Árnasyni til hróss að smám saman mjakast í átt til uppfyllingar þeirra loforða sem þeir sendu frá sér í ótrúlega stríðum straumum fyrir síðustu kosningar. Það er hins vegar langur vegur frá því að búið sé að uppfylla það sem hv. þingmenn Framsfl. á Reykjanesi héldu fram í kosningabaráttunni. Hv. þm. Hjálmar Árnason og Siv Friðleifsdóttir voru t.d. þeirrar skoðunar og létu það út frá sér ganga að þau mundu beita sér fyrir því að togaraflotinn mundi einungis fá að veiða 15% af heildarþorskkvótanum. Það er langt í land með það, en eigi að síður er þessi breyting jákvæð og það ber að meta. Ég vil síðan líka, herra forseti, geta þess að ég tek undir tillögu sem hér er að finna um afnám línutvöföldunarinnar. Það er í svipuðum anda og ég lagði til sjálfur á síðasta vorþingi. Nú hefur stjórnarmeirihlutinn gert þessa tillögu að sinni. Ég tel það skynsamlegt. Einnig að þessu leyti finnst mér sem hérna hafi verið mjög gengið til bóta gatan fram á veg. Ég tel að það sé líka stjórnarmeirihlutanum til hróss að hafa ekki látið bugast undan gríðarlegum árásum og atlögum sem útgerðarmenn víðs vegar um landið hafa haft uppi síðustu vikur og mánuði, sýndu það og sönnuðu að þeir eru sennilega meðal öflugustu þrýstihópa í þjóðfélaginu. Auðvitað má rekja til þeirrar atlögu þá staðreynd að hér liggur fyrir tillagan frá hv. þm. Tómasi Inga Olrich og Árna Johnsen. En ég vona að stjórnarmeirihlutinn muni ekki leyfa sér þann munað, jafnvel þeir sem þar hafa efasemdir, að styðja það. Auðvitað er það svo að innan allra flokka hafa verið skiptar skoðanir um stjórn fiskveiða. Ég tala ekki fyrir óskiptan flokk í þessu máli. Ég hygg að jafnvel í mínum þingflokki muni koma stuðningur við þá tillögu tvímenninganna sem ég nefndi hér áðan. Það sem ég vildi gjarnan hafa séð öðruvísi, herra forseti, er í sjálfu sér smávægilegt miðað við þær miklu breytingar sem hér liggja fyrir. Nú er það þannig að það er búið að breyta kerfinu svo að það er annars vegar róðrardagakerfi og hins vegar kjósa menn sér þorskaflahámark. Það er rétt sem hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir sagði fyrr í dag að þeir voru furðu margir sem kusu þorskaflahámarkið. Ætli þeir hafi ekki verið á fimmta hundrað og þeim mun sennilega fjölgað þegar kemur að möguleikum til endurvals innan skamms. Þá eru eftir u.þ.b. 680 eða tæplega 700 bátar sem eru á hinu eiginlega sóknarmarki. Þeir hafa ekki mikið til skiptanna. Þeir hafa eitthvað í kringum 7000 tonn og það er ansi lítið, að meðaltali 10 tonn á bát. Ég held að það sé ekki farsælt að vera að reyna að þrengja að þeim. En mér sýnist að það sé verið að reyna að þrengja sem flestum bátum yfir á þorskaflahámarkið og ég óttast og er reyndar sannfærður um að það munu koma fram óskir um það í hópi þeirra sem hafa kosið sér þorskaflahámark að það verði framseljanlegt og að lokum verði fullt framsal líka á þeim hálfgildingskvóta sem þar er kominn á. Ég tel að það hafi verið afskaplega erfitt að standa gegn því. Og þar með tel ég raunverulega að það séu fram undan veruleg kaflaskil á næstu árum í þróun smábátaútgerðar og sérstaklega krókaleyfisbáta á Íslandi. Þessi breyting með þorskaflahámarkinu og síðan breytingar á lögunum um úreldingar báta gera það að verkum að þeim mun því miður fækka. Ég segi því miður vegna þess að ég tel að í þessari smábátaútgerð felist arðsöm og hagkvæm byggðastefna, byggðastefna sem er mér að skapi og eflir smáar byggðir landsins. Ég tel þess vegna að það sé nauðsynlegt í framtíðinni að huga vel að þeim bátum sem ekki kusu þorskaflahámarkið. Ég sé t.d. að í lögunum eins og þau verða væntanlega samþykkt núna er verið að reyna að þrýsta bátum frekar úr róðrardagakerfinu. Það er reyndar tvískipt. Annars vegar eru þeir sem eru á handfærum og hins vegar þeir sem eru bæði á handfærum og línu og þar er líka verið að sauma að línubátunum. Ég ætla ekkert að dæma um hvort það er slæmt eða vont. En ég er hins vegar, herra forseti, óánægður með það að ég tek eftir því að á vissan hátt er gert upp á milli annars vegar þeirra báta sem eru með þorskaflahámark og hins vegar þeirra sem eru á róðrardögum að því leyti til að utankvótategundir hafa mismunandi vægi í afla þeirra. Þeir sem eru á þorskaflahámarkinu hafa auðvitað ekkert hámark á utankvótategundum og geta sótt í þær eins og þeir vilja. En þeir sem hafa kannski haft umtalsverðan hluta af sínum afla af utankvótategundum en eru á róðrardögum geta ekki sótt í slíkar tegundir jafnvel á dögum og á stöðum þar sem er alveg klárt að það er hreinn afli utankvótategunda án þess að það sé líka inni í dögunum, að það teljist til daga. Mér þykir það slæmt. Ég hefði gjarnan viljað sjá breytingar á því, herra forseti. Ég lýsti því yfir við 1. umr. En ég geri mér grein fyrir því að hér er um viðkvæmt mál að ræða. Hæstv. ríkisstjórn sem leggur þetta mál fram var í kröppum dansi og ef menn hefðu farið að koma með miklar breytingartillögur hefði það getað sett þetta mál allt upp í loft. Það er þess vegna sem menn hafa stillt sig um það. Ég mun þess vegna styðja þetta frv. undanbragðalaust þótt ég hefði viljað sjá einhverjar breytingar á einstökum atriðum. Þær eru allar veigalitlar hjá þeirri miklu breytingu sem felst í tengingunni á milli krókapottsins annars vegar og heildarþorskaflans hins vegar. Herra forseti. Ég er í hópi þeirra sem hafa haft vissar efasemdir um aflamarkskerfið. Ég hef séð á því annmarka og auðvitað má enn sjá á því annmarka. Það er alveg klárt að aflamarkskerfið hvetur til þess við vissar aðstæður að afla sé hent og það er auðvitað mjög slæmt. Ég hef engar patentlausnir á því hvernig hægt er að setja undir þann leka. En ég hafði efasemdir og í upphafi verulegar efasemdir um að aflamarkskerfið hefði líka vísindalegan verndarávinning í för með sér sem hæstv. sjútvrh. og ýmsir aðrir héldu fram. En ég tel að menn verði að horfast í augu við staðreyndir og það er sífellt að koma betri og betri reynsla á aflamarkskerfið. Ég tel að á síðustu 18 mánuðum höfum við séð að kerfið ber árangur. Það er alveg ljóst að það verndar þorskstofninn í hafinu. Hann er núna í vexti. Það er að nokkru marki og sennilega verulegu marki vegna þess að það hefur verið gott árferði í sjónum. En ég velkist ekki lengur í vafa um það, herra forseti, að aflamarkskerfið hefur sannað sig sem verndarkerfi og það er auðvitað afskaplega mikilvægt. Þeir eru til sem halda því fram, þá er ég sérstaklega að vísa til þeirra sem hafa tekið undir röksemdir útgerðarmannanna sem hafa verið að reyna að þrýsta á stjórnvöld um að falla frá þeim fyrirheitum sem felast í þessu frv., að kerfið, núverandi stjórnkerfi, haldi ekki alveg og það sé sérstaklega sá partur þess sem lýtur að smábátum sem sé stjórnlaus, þar sé gat. En ég tel að eftir að búið er að samþykkja frv. sem hér liggur fyrir sé búið að treysta aflamarkskerfið verulega. Það er ekki fullkomið og menn munu aldrei finna upp fullkomið kerfi fyrir stjórn fiskveiða. Það er aldrei hægt að finna upp fullkomið kerfi fyrir stjórn fiskveiða. En það er alveg ljóst að kerfið er betra en áður, þ.e. hið innra rökgengi þess er betra en áður, það er sjálfu sér samkvæmara og það er alveg ljóst að það eru minni holur í því en áður. Ég þori ekki að fullyrða að það sé algerlega án gata en þau eru miklu minni en áður. Það er nauðsynlegt að menn geri sér grein fyrir þessu, ekki síst þeir sem hafa tekið undir röksemdir útgerðarmanna um að þetta frv. muni rýra gildi þess heildarkerfis sem við búum við við stjórn fiskveiða. Því er þveröfugt farið. Þetta frv. styrkir heildarkerfið.

Herra forseti. Ég harma að hv. þm. Össur Skarphéðinsson hlustaði ekki betur á ræðu mína áðan eða tengdi hana við annað það sem hann hefur verið að lesa sér til um. Það er alveg rétt sem hv. þm. segir að það er mikill fjöldi báta á sóknarmarki og ekki mikið til skiptanna og þessum bátum hefur fjölgað mjög mikið á undanförnum árum. Það er það sem ég á við þegar ég tala um fjárfestingarævintýri. Þetta fjárfestingarævintýri hefur ekki orðið til þess að styrkja rekstrargrundvöll smábátaútgerðar, ekki einu sinni þar sem hún er þó mikilvægur þáttur í atvinnulífi. Ég hef ákveðnar áhyggjur af því og þess gat ég í ræðu minni áðan. Öll þessi fjölgun á bátum sem síðan eru ekki verkefni fyrir, hefur heldur ekki styrkt smábátaútgerðina. Þess vegna hlýt ég að harma að þetta ævintýri skyldi fara í gang, að það skyldi eiga sér stað og að við skulum nú þurfa að vera að fást við afleiðingar þess. Ef menn hefðu fyrr tekið á þessu hefðum við hugsanlega verið með styrkari smábátaútgerð í landinu en raun ber vitni. Ég vænti að þetta hafi aðeins skýrt afstöðu mína til málsins.

Herra forseti. Áðan las ég upp úr ályktunum frá Þjóðvaka. Þá kallaði hv. þm. fram í að þetta hefði ekki verið samþykkt. Þessi ályktun sem ég las upp úr er í plaggi sem heitir Þjóðvaki, hreyfing fólksins, stefnuskrá, samþykkt á landsfundi 1995. Hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir ætti því kannski að lesa örlítið betur þá stefnuskrá sem var samþykkt af hennar eigin flokki á hans eigin landsfundi. Og í blaði Þjóðvaka sem gefið var út skömmu fyrir kosningar, þ.e. mánudaginn 20. mars, segir t.d.: ,,Því hefur Þjóðvaki samþykkt að öllum smábátum og öðrum dagróðrarbátum sem veiða á aflamarki verði gefinn kostur á að velja krókaleyfi.`` Herra forseti. Þessi stefna Þjóðvaka er í stjarnfræðilegri firð frá málflutningi hv. þm. Svanfríðar Jónasdóttur. Þjóðvaki er hér í sínu eigin blaði að leggja til að öllum smábátum á aflamarki verði leyft að velja krókaleyfi. Ég held að það þurfi ekkert að sýna frekar fram á það, herra forseti, að hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir er langt frá því sem hennar eigin hreyfing, hreyfing fólksins, lýsti yfir fyrir síðustu kosningar.

Ég er handviss um það, herra forseti, að það er hægt að finna ýmislegt í einstökum ályktunum bæði Þjóðvaka og annarra flokka sem rímar ekki við allt það sem hefur verið sagt á Alþingi í vetur. Og þar sem ég vil frekar að hv. þm. Össur Skarphéðinsson sé að vitna í rétta pappíra, þá er það svo að það plagg sem hann var að veifa er stefnuskrá Þjóðvaka þar sem fjallað er um sjávarútvegsmál á bls. 5 og 6. Hitt sem hann vitnaði í var sérstök ályktun gerð af ákveðnu tilefni. Nú má vel vera að það sé svo í öllum flokkum að þingmenn fari nákvæmlega eftir þeim ályktunum sem gerðar hafa verið, jafnvel árum eftir að aðstæður hafa breyst. Ég hygg þó að svo sé ekki. Þess vegna hef ég kosið, herra forseti, að halda mig við stefnuskrána. Og ef ég les stefnuskrána, hv. þm. Össur Skarphéðinsson, er málflutningur minn í fullu samræmi við það sem þar stendur. Það er það plagg sem ég byggi á og það er það plagg sem ég hélt að væri fyrst og fremst byggt á í þeim málflutningi sem stjórnmálaflokkar hafa uppi á hv. Alþingi. Ekki einstaka ályktunum sem kunna að vera gerðar heldur stefnuskrá flokksins.

Herra forseti. Ég ætla ekki að fara í frekari efnislegar umræður við hv. þm. Svanfríði Jónasdóttur, en ég get ekki annað en komið hér og leiðrétt aðeins það sem hún segir um samþykktir síns eigin flokks. Hún segir að það sem ég hef verið að lesa upp sé ekki partur af landsfundarsamþykktum heldur sé það samþykkt sem gerð hafi verið af sérstöku tilefni. Ég get upplýst þingheim um hvað þetta sérstaka tilefni var. Tilefnið var landsfundur Þjóðvaka. Þetta er Þjóðvaki --- hreyfing fólksins, stefnuskrá, Þjóðvaki, hreyfing fólksins samþykkt á landsfundi 1995. Hér er efnisyfirlit og hér er ályktun 20, þ.e. ályktun um sjávarútvegsmál á bls. 26. Og það er það sem ég hef lesið upp. Það er enginn fyrirvari á því. Þetta er það sem maður fær frá Þjóðvaka. Ég get því ekki annað en lýst a.m.k. vægri undrun minni yfir því að hv. þm. kannast ekki við stefnuskrá síns eigin flokks og jafnframt að hún skuli telja samþykkt þessarar ályktunar sem var gerð á landsfundi flokksins vera gerða af einhverju sérstöku tilefni. Þetta sérstaka tilefni sem hún talar um að hafi verið eitthvert skrýtið fyrirbæri var landsfundur, æðsta vald í málefnum Þjóðvaka.

Herra forseti. Það er svo sem ekkert tilefni til þess að við förum að standa í einhverju orðaskaki, ég og hv. þm. Össur Skarphéðinsson, 15. þm. Reykv., út af máli þar sem ekki ber meira á milli í sjónarmiðum heldur en það er tengist fiskveiðistjórnun og útkomu smábátahópsins í því sambandi. Ég vil taka það sérstaklega fram vegna orða hv. þm. að ég tel mig tilheyra Grímseyjarkommúnismanum, þeirri grein hugmyndafræðinnar eða sósíalismanum. Það felur í sér að hafa alveg sérstakt dálæti á trillukörlum, einyrkjum og smáútgerðarmönnum eða útvegsbændum eins og þeir heita í Grímsey. Ég hygg að hún sé eini staðurinn á landinu þar sem menn bera enn með stolti þennan góða titil, kalla sig útvegsbændur.  Það er alveg hárrétt að ég hef líka á undanförnum árum oft verið ásamt hv. þm. í hópi þeirra sem hafa talað fyrir réttlátri úrlausn varðandi málefni smábátanna þannig að smábátaútgerðin í landinu gæti blómstrað og þróast sem lífvænlegur hluti af okkar útgerð. En auðvitað aðeins sem hluti af henni. Það er hins vegar ekki þar með sagt, herra forseti, að í því felist skuldbinding til að styðja ævinlega og utan endis allt sem lýtur að því að bæta hlut slíks hóps. Ég hef aldrei gefið nein loforð eða neinar skuldbindingar um að þetta þýði að ég sé sjálfkrafa alltaf með í því að gera hvað eina sem færir hluti til í átt til smábáta. Fyrir því þurfa að vera efnisleg rök. Spurningin hér snýr hins vegar frekar að aðferðum og útfærslu, eins og ég tel reyndar að ég hafi farið nokkuð rækilega yfir í minni ræðu, og jafnfræði aðila innan hópsins sem ég tel að skorti stórkostlega á. Og það er ágalli á máli að sjálfsögðu, þótt það geti verið gott í sjálfu sér fyrir einhvern tiltekinn hóp, ef það um leið skilur aðra sambærilega setta eftir á köldum klaka. Það var á þeim grunni sem minn málflutningur byggðist. Reyndar fór ég yfir það hversu vandasamt og mikilvægt það er að velja skynsamlegan upphafspunkt, viðmiðanir o.s.frv. þegar til kastanna kemur hygg ég að þetta sé frekar spurning um nálgun en endilega djúpstæðan málefnalegan ágreining á milli mín og hv. þm., sem er greinilega í góðu skapi í dag og yndislega ánægjulegt eins og jafnan að eiga orðastað við hann.

Virðulegi forseti. Hér hafa farið fram ágætar umræður um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða, fróðlegar um margt og ekki síst þær ágætu umræður um hugmyndafræði Grímseyjarkommúnista. Hv. 15. þm. Reykv. sem nú gengur úr salnum kemur ótt og títt og jafnan mjög skemmtilega með tilvitnanir ýmsar úr fylgsnum fyrri alda. En það sem mér finnst standa upp úr í umræðunni af hálfu stjórnarandstöðunnar er að nú vildu að mér heyrist flestir ef ekki allir Lilju kveðið hafa, og finnst mér það mjög ánægjulegt. Það er út af fyrir sig ánægjuleg niðurstaða þegar við fjöllum um það nefndarálit og þær breytingartillögur meiri hluta hv. sjútvn. sem við þurfum að taka afstöðu til í dag. Þótt ég fylli ekki þann flokk sem kenndur er við Grímsey, fjarri því, þann ágæta stað, get ég sagt það við þessa umræðu að ég er bærilega sáttur við frv. með þeim breytingum sem meiri hluti hv. sjútvn. hefur lagt til að verði gerðar á því. Nú er til þess að líta að við myndun ríkisstjórnarinnar var reynt að leita samkomulags um mikilvægar breytingar á lögunum um stjórn fiskveiða. Það tókst að verulegu leyti en það sem sneri að smábátunum var sett að nokkru á ís og er nú komið hér frá ríkisstjórninni í formi breytinga á lögunum og svo aftur breytingartillögur hv. sjútvn. Ég held að sú niðurstaða sem hér er fengin, þótt hún sé vissulega umdeild, sé sá kostur sem er ásættanlegur. En auðvitað er það þannig að hér á hinu háa Alþingi verðum við þingmenn að líta yfir sviðið allt. Við verðum að líta á alla útgerðarflokka og sjávarútveginn í heild þegar við tökum afstöðu. Við getum ekki að mínu mati, ég hef a.m.k. ekki tamið mér þann málflutning, lagst í sérstakan víking fyrir einn hóp á kostnað annarra. En ég tel að það frv. sem hæstv. sjútvrh. mælti fyrir á sínum tíma og hv. sjútvn. hefur fjallað um gangi þann veg að ásættanlegt er. Það sem ég ætlaði hins vegar sérstaklega að ræða til viðbótar því að lýsa afstöðu minni til þessara breytingartillagna var línutvöföldunin svokallaða, afnám hennar. En áður vildi ég aðeins nefna það, vegna brtt. sem hér liggur fyrir frá hv. þm. Tómasi Inga Olrich og Árna Johnsen, að ég hefði talið að sú hugmynd sem þar býr að baki hefði verið að ýmsu leyti ákjósanleg leið til þess að milda þessar breytingar sem gerðar eru. Hins vegar er það svo að samkomulag hefur náðst innan meiri hluta sjútvn., samkomulag hefur náðst á milli stjórnarflokkanna og samkomulag hefur náðst við Landssamband smábátaútgerða. Þess vegna get ég ekki stutt þá tillögu. Ég legg mjög mikið upp úr þeirri niðurstöðu og því samkomulagi sem hefur náðst, en vil segja að ég hefði talið að það hefði þurft e.t.v. að fara þá leið eða einhverja svipaða leið og hv. þm. Tómas Ingi Olrich leggur til. Ekkert er óbreytanlegt en ég legg ekki til að það verði gert nú. Hvað varðar línutvöföldunina þá hef ég verið meðal þeirra sem hafa lagt áherslu á að styrkja línuútgerð. Ég tel að ekki fari milli mála að línuútgerðin hafi verið mikilvæg fyrir mörg byggðarlög og þetta sé fyrir minni báta mikilvægur útgerðarkostur og það hafi sannað sig að mörg byggðarlög hafa átt mjög mikið undir línuútgerðinni. Þess vegna hef ég talið að það ætti að leggja áherslu á hana. Nú hafa hins vegar málin þróast þannig að ég tel að staðan sé á þann veg að það sé eðlilegt að fara þá leið sem sjútvn. leggur til, þ.e. að línutvöföldunin verði lögð af og hluti, 60% af aflareynslu línubátanna, verði færður inn í aflaheimildir þeirra. Auðvitað er viss hætta á því að það dragi úr línuveiðum. Það væri miður. En ég trúi því að þeir sem hafa stundað línuútgerðina við landið muni flestir halda því áfram. Ástæðan fyrir því að ég felst á þessa breytingu núna er sú að ég horfi til þess að stóru línuskipin, vélabátarnir svokölluðu, mundu éta upp pottinn frá litlu bátunum. Þess vegna tel ég að nú sé ekki eftir neinu að bíða með það að gera þessa breytingu og skapa þar með festu í þessu áður en þessi öflugu skip éta litlu bátana út á gaddinn ef svo mætti segja. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu. Ég vil endurtaka það að ég styð þær breytingar sem hér eru lagðar fram. Ég tel að þær séu við okkar aðstæður í dag ásættanlegar. En auðvitað er það þannig að það þarf áfram að líta til þess að gera breytingar á lögum um stjórn fiskveiða þó það sé mikilvægt að stöðugleiki ríki þar. Við þingmenn þurfum því að vera á verði og gera þær breytingar sem við teljum að sé nauðsynlegt að gera í tímans ráðs miðað við breyttar aðstæður.

Herra forseti. Ég vil gera athugasemdir við hv. þm. að það séu rök fyrir afnámi línutvöföldunarinnar að stóru skipin eða útileguskipin með beitningavélum séu að auka sinn hlut í pottinum og þar af leiðandi sé best að taka þetta af. Það eru auðvitað margar aðrar aðferðir færar í því máli sem slíku aðrar en sú að svipta þær landróðraútgerðir með hefðbundnu sniði sem enn eru við lýði og vilja halda þessari tegund áfram, að svipta þær möguleikum til þess. Ég spái því að hv. þm. eigi eftir að rekast á afar óánægða útgerðarmenn í sínu kjördæmi sem eru ósáttir við það að þeirri útgerð og því mynstri sem þeir hafa byggt upp og stundað núna á undanförnum árum verði breytt. Það eru allmargar stórar landróðraútgerðir sem reka bæði útgerð og fiskvinnslu sem eru verulega háðar þessari tilhögun yfir vetrartímann, m.a. í kjördæmi hv. þm. á Snæfellsnesi. Sama á við um Suðurnes. Það er líka ljóst að talsvert af minni bátum hefur getað gert sér verulegan mat úr þessum möguleikum yfir vetrartímann og óttast nú mjög um sinn hag. Ef það væri eina vandamálið sem við væri að glíma eins og ráða mátti í af máli hv. þm. þá hefðum við átt að nálgast það sérstaklega, ráðast þar að rótum vandans og taka á því, annaðhvort að setja línutvöföldunarskipin hreinlega út með sína aflareynslu eða loka hópnum eða festa einhvern veginn hlutföll milli þessara aðila þannig að við því væri séð. Mér finnst það ekki fullnægjandi rökstuðningur að koma og segja að vegna þess að þetta er að þróast svona þá bara tökum við þetta af og það verður að hafa það þó að það komi harkalega niður á þeim sem línutvöföldunin var í upphafi hugsuð fyrir. Eiga þeir þá að gjalda þess? Það finnst mér vera að hengja bakara fyrir smið.

Virðulegur forseti. Ég hef nú ekki heyrt rökin sem hv. 4. þm. Norðurl. e. hefur hins vegar fært fyrir afstöðu sinni sem mér hefur heyrst að væri að hann væri fylgjandi þessari breytingu, afnáminu á línutvöfölduninni. Ég hef ekki heyrt að hann væri á móti því að afnema línutvöföldunina. Ég vildi því fá að heyra rök hv. þm. fyrir þeirri afstöðu hans. En ég tel að þetta sé ekki eina ástæðan, þ.e. að stóru vélskipin sæki svo mjög í pottinn. Við sáum það bara á síðasta tímabili að þá dugði potturinn ekki út tímabilið sem aldrei hefur gerst held ég áður. Það var vegna þess að sóknin var mjög harkaleg við línuveiðarnar. En ég tek út af fyrir sig undir það með honum að það eru ekki einu rökin fyrir þessari breytingu. Það eru ekki einu rökin. Þau eru svo sem fleiri og mér er alveg ljóst að það eru vissar áhyggjur í mínu kjördæmi hjá útgerðarmönnum vegna þessa. En ég tel samt sem áður að hér sé ásættanleg niðurstaða lögð til, þ.e. sú regla sem valin er, að velja tvö bestu árin af þremur. Að vísu kemur hún harkalega við tilteknar útgerðir sem hafa á undanförnum árum stundað línuveiðar en hafa ekki stundað línuveiðar síðustu þrjú árin að miklu marki. En það er nú þannig að það er aldrei hægt að setja undir allan leka þegar verið er að breyta. Eftir rækilega skoðun á þessu máli varð það mín niðurstaða að þetta væri ásættanlegur kostur þó hann sé að ýmsu leyti erfiður.

Herra forseti. Við verðum þá bara að vera ósammála um það ég og hv. þm. Það sem ég bendi á er að menn hafa m.a. sótt af þessum krafti yfir línutvöföldunartímann núna síðasta vetur og jafnvel sl. tvö ár vegna væntinga um að þetta yrði fært yfir í kvóta þannig að menn væru að mynda aflareynslu. Það liggur alveg fyrir að það er búin að vera uppi umræða um að þetta verði tekið af og fært yfir í kvóta og þess vegna hafa menn vitandi vits eins og kemur á daginn verið í kapphlaupi um að ná sem mestri aflareynslu á þeim viðmiðunarárum. Mönnum verður alveg nákvæmlega að væntingum sínum með þeirri aðferð sem hæstv. ríkisstjórn er hér að leggja til, alveg nákvæmlega. Þeir sem af mestu ofurkappi hafa sótt á grundvelli línutvöföldunar síðustu tvær vertíðir eru verðlaunaðir vegna þess að nú fá þeir það allt saman yfir í kvóta. Hinir sem hafa kannski stundað hefðbundna línuútgerð á sínum bátum og hafa ekki ráðist í kaup á nýjum skipum og hafa ekki aukið útgerðina, þeir sitja eftir. Það er nákvæmlega þannig sem þetta gerist. Í öðru lagi kom það skýrt fram í máli mínu að ég er andvígur þessari breytingu svona útfærðri. Það kemur fram í mínu nál. og ég tók það fram í mínu máli. Með öðrum orðum tel ég þá af tvennu illu betra að hafa óbreytt ástand sem ég viðurkenni reyndar að er ekki gott. Þar ætti að gera a.m.k. ákveðnar ráðstafanir eins og þær að loka hópnum þannig að ekki komi inn í hann nýir aðilar. Afmarka þetta þá við þá sem hafa aflareynslu í línutvöföldun á undanförnum árum. Ef þetta er hins vegar gert á að taka breiðari viðmiðun. Það er bersýnilega ósanngjarnt gagnvart hefðbundinni línuútgerð, landróðraútgerð frá undanförnum árum að gera þetta svona, að taka bara tvö bestu árin af þremur síðustu sem færir verulega til innan hópsins frá hefðbundnu útgerðinni yfir til útileguskipanna sem hafa stóraukið hlut sinn sl. tvö ár.

Hæstv. forseti. Það mætti halda að hv. 4. þm. Norðurl. e. væri að tala við einhvern sérstakan andstæðing línuútgerðar. Það er nú bara alls ekki þannig.

Hv. þm. ætlar að styðja þetta.

Ég tók það sérstaklega fram að ég hef verið talsmaður þess að styrkja og verja línuútgerðina. Afstaða hv. þm. er hins vegar alveg ,,týpísk stjórnarandstöðuafstaða``. Þ.e., jú, hann getur samþykkt þetta en ekki svona, ekki með þessari útfærslu, heldur með einhverri annarri óskilgreindri sem ekki kemur fram í breytingartillögu. Það geta hv. þm. Sjálfstfl. borið vitni um að ég hef verið andstæðingur þess að fella niður tvöföldunina. En ástæðan fyrir því að ég styð þessa breytingu núna er að ég tel að á heildina litið sé þetta hagstæðara fyrir línuútgerðina vegna þess að línutvöföldunarpotturinn hefur verið stærra hlutfall af heildaraflaheimildunum síðustu þrjú árin en áður. Það er auðvitað aðalatriðið. Auðvitað er vont að geta ekki tryggt hagsmuni allra. En með þessari aðferð, með því að taka þrjú ár og taka tvö bestu fyrir bátana af þremur þá náum við stærsta pottinum, hæsta hlutfallinu út úr heildaraflaheimildunum. Og það er auðvitað aðalatriðið fyrir okkur, a.m.k. á Vesturlandi, að ná inn í línuveiðarnar stærra hlutfalli en annars hefði orðið. Ef við hefðum verið að teygja okkur mörg ár aftur í tímann þá er það hlutfall lægra. Ég held að það sé aðalatriðið og það atriði sem þingmenn hafa gert að meginröksemd fyrir þessari niðurstöðu og þeirri afstöðu að styðja þessar breytingar.

Virðulegi forseti. Eins og fram kom við 1. umr. um frv. til laga um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða þá taldi ég að þetta mál væri þannig vaxið að ekki væri hægt að sætta sig við það. Eins og það kemur nú frá hv. sjútvn. af hálfu meiri hlutans hefur það ekki breyst til batnaðar að því leyti er þau atriði varðar sem ég gangrýndi við 1. umr. málsins. Að sjálfsögðu eru helstu annmarkar málsins fólgnir í því annars vegar að enn er skilið eftir gat, þ.e. gat sóknardagabátanna og engar tryggingar eru fyrir því að þessi galli reynist ekki jafnalvarlegur og fyrri göt sem í lögum um stjórn fiskveiða hafa fundist. Að vísu er að finna í nál. meiri hluta sjútvn. setningu sem á að skilja sem áminningu til þess aðila sem samdi um þetta frv. við hæstv. sjútvrh. Með leyfi virðulegs forseta, ætla ég að lesa þetta ákvæði. ,,Það frv. sem hér um ræðir byggist á samkomulagi milli Landssambands smábátaeigenda og sjávarútvegsráðherra. Meiri hluti nefndarinnar leggur því áherslu á að ákvæði frv. verði lögfest á þessu þingi. Meiri hlutinn gengur út frá því að Landssamband smábátaeigenda sjái til þess að þeir sem gera út krókabáta standi við samkomulagið, enda er með þessu móti komið mjög til móts við smábátaeigendur. Þá vill meiri hlutinn taka skýrt fram að ekki verða gerðar frekari breytingar á þeim reglum sem gilda um sóknardaga eftir lögfestingu þessa frv.`` Að sjálfsögðu, virðulegi forseti, túlkar þessi hluti nál. áhyggjur meiri hluta sjútvn. af því að Landssamband smábátaeigenda muni ekki standa við þetta samkomulag. Það er verið að vara þetta landssamband við að því verði mætt af mikilli hörku af hálfu löggjafans ef ekki verði staðið við þetta samkomulag. Að sjálfsögðu er ekki að undra þó menn vilji slá slíka varnagla vegna þess að nú þegar eru farnar að heyrast úr röðum smábátaeigenda og forvígismanna þeirra yfirlýsingar um að það þurfi að gera verulegar breytingar á stöðu smábátanna og þeirra samtök muni vinna að því að koma þeim fram. Ef við tökum einnig tillit til þess hvernig reynslan hefur verið af löggjöf um þessi efni þá hefur það sýnt sig að sú löggjöf hefur alls ekki staðist. Það er ekki svo að það hafi verið allt opið í lögunum um stjórn fiskveiða eins og hér hefur verið þrástagast á. Það er ekki svo. Það voru ákveðin ákvæði sem áttu að tryggja að krókabátarnir færu ekki fram úr sínum afla. Þeim ákvæðum var breytt þegar það kom í ljós að krókabátarnir höfðu veitt miklu meira en reiknað var með að þeir mundu gera. Menn heyktust á að framkvæma lögin. Þetta vita smábátaeigendur. Þeir vita að löggjafinn hefur heykst á þessu. Þær vísbendingar sem smábátaeigendur hafa fengið í viðskiptum sínum við þingið eru þess eðlis að þeir mega gera ráð fyrir því að barátta þeirra muni leiða til árangurs í framtíðinni eins og hingað til. Sá sem hér stendur er 1. flm. að breytingartillögu við frv. um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða ásamt hv. þm. Árna Johnsen. Þessi breytingartillaga hefur þann tilgang fyrst og fremst að ná þríþættu markmiði. Í fyrsta lagi að þeir sem mest hafa aukið afla sinn á sama tíma og heildaraflinn hefur verið minnkaður og kvóti stórlega verið skertur fái skerta hlutdeild í aukningu heildarþorskafla á bilinu 155.000 lestir til 250.000 lestir. En eftir það verði hlutdeild þessara báta, þ.e. krókaleyfisbátanna, óskert. Í öðru lagi er tilgangur breytingartillögunnar sá að þeir sem hafa orðið að þola mesta skerðingu, þ.e. aflamarksbátar undir 10 brúttólestum, fái hlutfallslega meiri aukningu aflaheimildanna uns 250.000 lesta þorskafli hefur verið heimilaður. Í þriðja lagi er tilgangur þessarar breytingartillögu að hlutur aflamarksskipa í aukningu frá 155.000 lesta heildarþorskafla allt til 250.000 lesta afla verði meiri en frv. gerir ráð fyrir. Það er sérstök ástæða til að gera breytingar á frv. í þessa veru vegna þess að það standa engin rök til þess og það er heldur ekki hægt að réttlæta það á neinn hátt að krókabátarnir, hvort sem um er að ræða sóknardagakerfið eða aflahámarkskerfið, að þessir bátar sem hafa verið að ná til sín mestum afla á kostnað annarra skipa, öðlist sömu hlutdeild í aukningunni í framtíðinni og þau skip sem hafa verið að tapa mestu. Það er ástæða til að gera þar á breytingar og skerða þessa hlutdeild þó ég gangi í þessari breytingartillögu til móts við óskir þeirra sem vilja að krókaleyfisbátarnir fái einhverja hlutdeild í aukningunni. Á sama hátt er full ástæða til þess að auka hraðar veiðiheimildir þeirra báta sem hafa orðið að þola mesta skerðingu en það eru aflamarksbátarnir undir 10 brúttólestum. Því er gerð tillaga til þess að á bilinu 155.000 lestir til 250.000 lestir sé sérstök aukning færð þessum bátum, 25% aukning, þ.e. þeir fái hlutinn 1,25 á þessu bili. Þetta hlutfall hefði að sjálfsögðu getað verið meira og er sjálfsagt erfitt að finna eitthvað sem væri hægt að kalla réttlætanleg eða eðlileg mörk. En þessi tillaga er sett nú fram engu að síður til athugunar. Ég tel að hún gangi til móts við þá stöðu sem uppi er fyrir þessi skip. Tillagan í heild leiðir svo til þess að aflamarksskipin sem eru stærri en 10 brúttólestir fá hærra hlutfall af heildarafla á bilinu 155.000 til 250.000 tonn. Kemur það til móts við stöðu þessa hluta flotans. Þessi tillaga er því þannig úr garði gerð að hún ætti að geta örlítið dregið úr þeirri ósanngirni sem er að finna í frv. Hún ýtir einnig undir það að bátar á sóknardagakerfi sæki frekar í aflahámarkskerfið því hún ívilnar þeim sem sækja í það kerfi. Hér hefur hv. 4. þm. Norðurl. e., sem lýsti í sjálfu sér alveg réttilega göllunum sem á frv. eru og á afgreiðslu málsins frá sjútvn., minnst á að það væri hægt að fara ýmsar aðrar leiðir til þess koma til móts við þau sjónarmið sem hér hafa verið rakin. Það er alveg rétt að það er hægt að fara ýmsar aðrar leiðir til að skerða hlutdeild þeirra sem mest hafa tekið til sín í aflaaukningunni á undanförnum árum. Þessar tillögur sem hér eru hafa hins vegar þann kost að þær koma til móts við þessa tvo flokka útgerðar, þ.e. kvótabáta undir 10 brúttólestum og svo almennt kvótaskipaflotann. Þær koma til móts við þennan flota strax og veita honum meiri hlutdeild í aukningunni á ákveðnu bili nú þegar aflinn verður aukinn en síðan verður jöfnuður settur á eftir 250.000 tonn. Við megum ekki gleyma því að þegar lögin voru sett árið 1990 var gert ráð fyrir því að þeir sem færu á krókaleyfi yrðu háðir mjög miklum takmörkunum. Mönnum bauðst á þeim tíma sá valkostur að vera á krókaveiðum með þeim miklu takmörkunum sem sett voru í lögin ellegar þá að velja aflamark á þeim tíma. Til glöggvunar þingmönnum hef ég sett hér fram í greinargerð sem ég hef dreift í þinginu dæmi um krókaleyfisbát sem hefur staðið frammi fyrir því á fiskveiðiárinu 1990--1991 að velja milli krókaleyfiskerfis og aflamarks. Báturinn sem þarna er um að ræða valdi krókaleyfið og fylgdi síðan þeirri stefnu sem krókaleyfisbátarnir gerðu almennt, þ.e. veiddi langt umfram það sem löggjafinn hafði gert ráð fyrir að heimilað yrði og komst upp í 141 tonn. Á fiskveiðiárinu 1994--1995 veiddi þessi bátur 138 tonn. Samkvæmt þeim reglum sem nú eru lagðar til þá fengi hann kvóta upp á 80 tonn. Hefði þessi bátur hins vegar fylgt ábendingum stjórnvalda sem hvöttu menn til þess að fara í aflamark þá hefði hann fengið í upphafi 14 tonn og væri nú kominn niður í 6 tonn. Auðvitað er þessi floti hinn gleymdi floti sem hér hefur verið rætt um. Frv. í þeirri mynd sem það er nú þegar það kemur frá hæstv. sjútvn. gerir ekki neitt til að bæta hlut þessa flota sérstaklega. Það er ástæða til að gera það. Í þeim tilgangi er þessi breytingartillaga sett fram. Það er alveg ljóst að Alþingi verður að taka upp þessi mál síðar ef breytingartillagan verður felld. Það er óhjákvæmilegt. Nái málið fram að ganga í þeirri mynd sem það er nú þá er um að ræða ófrágengið mál, óleystan vanda sem þingið hlýtur að taka á síðar meir. Ég vil einnig taka fram að mér finnst nokkuð sérkennilega unnið þegar það er talið vera þessu máli til styrktar að þrýstihópur út í bæ hafi lýst því yfir við þingmenn að hann muni standa við þetta samkomulag, hann muni sætta sig við þetta samkomulag. Mér er ekki kunnugt um að hér sé unnið eftir þeim reglum að menn spyrji aðila úti í bæ hvort farið verði eftir lögunum eða ekki. Það er mjög sérkennilegt ef menn ætla að taka upp þann vinnuhátt hér á Alþingi að alþingismenn eða ráðherrar þurfi að snúa sér til þrýstihópa úti í bæ og spyrja þá að því hvort þeir ætli af miskunn sinni og náð að fara eftir lögunum. Og ef þeir lýsa því yfir að þeir vilji ekki fara eftir lögunum þá hætta menn við lagasetninguna. Ég vil vara við þessum skrefum. Ég held að þau séu ekki sæmandi Alþingi og ég vil undirstrika að ég tel að sá háttur sem hafður hefur verið á við tilurð þessa máls og aðdragandann allan er ekki viðunandi svo ekki sé farið um það sterkari orðum. Ég ætla ekki að orðlengja þetta, virðulegi forseti. Ég held að greinargerðin sem sett er fram með þessari breytingartillögu skýri sig að mestu leyti sjálf. Ég lýsi því hér með yfir að ég tel að það sé nauðsynlegt vegna eðlis málsins að fyrsti hluti breytingartillögunnar, tölul. 1, verði borinn upp í einu lagi. Það er óhjákvæmilegt efnis málsins vegna. Það er ekki hægt að bera þessa tillögu þannig upp við þingið að greidd verði atkvæði um efnisatriði 1. tölul. breytingartillögunnar hvert og eitt. Það verður að greiða atkvæði um þetta í einu lagi, 1. tölul. Síðan er hægt að greiða atkvæði um 2. tölul. sér. En miðað við efni tillögunnar þá óska ég eftir því mjög eindregið við hæstv. forseta að þannig verði að málinu staðið þegar það kemur hér til atkvæða.

Herra forseti. Það hefur mjög komið fram í umræðunni um þessi mál að mörgum er til efs að þetta frv. sem byggir á samkomulagi milli sjútvrn. og smábáta fái staðist í framtíðinni. Menn hafa dregið upp miklar hryllingsmyndir af því og vilja meina að ákveðnir þrýstihópar muni strax sprengja það aftur. Ég veit um þennan ótta og ég veit um að margir efast um þetta. Ég vil þó segja það hér og nú fyrir mitt leyti að þegar verið er að festa í lög þessi 13,9% til smábátanna og það fest að 13,9% skuli ganga bæði upp og niður eftir því sem aflaheimildir aukast eða minnka þá get ég ekki séð, ég get að vísu ekki fullyrt um framtíðina en ég get ekki með nokkru móti séð hver ætti að hafa það afl á hinu háa Alþingi í framtíðinni að breyta því. Mér er alveg óskiljanlegt hvernig það ætti að vera. Ég tel því að hér sé verið að kveða upp úr með ákveðna sátt. Hvort hún sé nákvæmlega réttlát eða ekki get ég ekki sagt um enda ætla ég hvorki mér né öðrum að vera handhafar einhvers réttlætis. En menn verða að minnast þess í sambandi við það sem hv. þm. Tómas Ingi Olrich sagði hér áðan að þeir menn sem hafa ,,aukið mest afla sinn á kostnað annarra``, að það var löggjöfin sjálf sem leyfði alveg frá upphafi kvótakerfisins þar til í fyrravor að skipum af þessari stærð mætti fjölga. Það var leyft og þeir komu löglega inn í landið þannig að þeir sem voru hér fyrir þeir hafa sannarlega orðið fyrir mjög mikilli skerðingu. En það var aukningin í afkastagetunni í þessari stærð, hjá þessum smábátum sem hefur orsakað þessi vandræði. Þannig er sú saga.

Tvö atriði, virðulegi forseti, langar mig að koma fram með. Fyrir það fyrsta hefur þegar komið fram hjá Samtökum smábátaeigenda að það eigi eftir að leiðrétta hlut aflamarksbátanna undir 10 lestum. Það hefur bara komið fram. Enda er það viðurkennt af þessum sömu aðilum að þeir hafi ekki unnið fyrir hagsmuni þeirra. Þeir hafi látið þá liggja eftir, þeir hafi fórnað hagsmunum þeirra sem eiga aflamarksbáta undir 10 rúmlestum. Þetta liggur alveg ljóst fyrir. Forustumenn þessara samtaka hafa lýst því yfir að þeir muni í framtíðinni berjast fyrir því að fá leiðréttingu fyrir þessa aðila. Sú leiðrétting gengur náttúrlega ekki nema það sem þessir aðilar fá verði tekið einhvers staðar. Í öðru lagi vil ég geta þess að þegar hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson segir að löggjafinn hafi kallað fram fjölgun kvótabátanna er það að vísu að hluta til rétt vegna þess að löggjöfinn var gölluð og opnaði fyrir þennan möguleika. Hitt er svo annað mál að þeir sem fjárfestu í krókabátum á þessum tíma hlutu að gera það með tilliti til þess að það sem átti að verða til skiptanna milli krókabátanna samkvæmt lögum yrði takmarkað við rétt rúmlega 4.000 tonn. Auðvitað hljóta þeir að bera einhverja ábyrgð á því að hafa tekið ákvarðanir um fjárfestingu miðað við það svigrúm sem löggjafinn hafði gefið þeim.

Herra forseti. Það er mjög brýnt að menn geri sér grein fyrir því að þeir sem hafa orðið fyrir mestri skerðingu eru að sjálfsögðu skip sem áttu eingöngu kvóta í þorski. Þorskurinn var skorinn niður. Ef það var eingöngu kvóti í þorski urðu þau fyrir mjög miklum áföllum. Þannig var það með smábátana undir 10 tonnum en þau skip, sem voru yfir 10 tonn sem áttu eingöngu þorsk, hafa einnig farið mjög illa út úr skerðingunni á síðustu árum þannig að eitthvað handsmíðað réttlæti um það hvernig ætti að skipta þessu mundi aldrei ganga upp. Þeir munu aldrei ná vopnum sínum fyrr en við erum komin í eðlilegar þorskveiðar sem eru um 350.000 tonn miðað við reynslu síðustu 70 ára. Því miður.

Virðulegi forseti. Athugasemd hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar um þá sem hafa farið verst út úr þessu var alveg hárrétt. Tillaga mín, brtt. við frv., miðar að því að rétta hlut þessara aðila.

Undir 10 tonnum.

Líka hinna sem fá meiri hlutdeild í aukningunni vegna þessara brtt. en ella yrði. Ég reikna með að hv. þm. geti með gleði greitt brtt. atkvæði sitt. Ég held að það sé kannski best að menn geri sér grein fyrir því að um þetta mál, í þeim farvegi sem það er nú, er ekki friður. Það er ekki samkomulag um þetta þó að menn bindi vonir við það. Það er ekki samkomulag um þetta og það á eftir að koma í ljós. Það á eftir að gera leiðréttingar í málinu og það er verið að fresta því hér og nú að taka á vandanum.

Virðulegi forseti. Fyrir um það bil ári var mikil spenna hér í lofti í þingsölum og utan þinghússins þegar krókakarlar í hundraðatali streymdu af landinu öllu til að fylgja eftir brýnu hagsmunamáli sínu. Þá var staðan sú að fyrir lá að banndagakerfið gerði það að verkum að ef ekki yrði breytt fengju þeir, ef ég man rétt, liðlega 20 daga til að stunda atvinnu sína. Ljóst var að þar varð að verða á einhver breyting og mjög snarpar umræður urðu innan þingsins og utan. Niðurstaðan var sú að Alþingi samþykkti lög og þar var m.a. gert samkomulag innbyrðis milli stjórnarflokka um að hæstv. sjútvrh. hefði mjög náið samráð við Landssamband smábátaeigenda um útfærsluna. Því var haldið fram í þingsölum að áður en langt um liði kæmi til þess að breyta þyrfti lögunum og það hefur komið á daginn enda hefur hæstv. sjútvrh. haft mjög náið og gott samráð við Landssamband smábátaeigenda og frv. sem hér liggur fyrir er niðurstaða af því samkomulagi. Því ber að fagna. Eins og hefur komið fram í ræðum manna þá eru skoðanir afskaplega skiptar og sýnist sitt hverjum og hafa nánast flestir lausnir á því hvernig eigi að leysa vanda sjávarútvegs og fiskveiða. Sá er hér stendur hefur rætt við fjölmarga sjómenn og er óhætt að segja að hver og einn þeirra býr yfir lausn, mér liggur við að segja töfralausn, á því hvernig beri að leysa þennan vanda. En lausnirnar eru ólíkar og lausnirnar eru nánast jafnmargar og mennirnir eru margir og síðan skipast þeir niður í hagsmunasamtök. Auðvitað snýst þetta um hagsmuni, mikla og ólíka hagsmuni. Það má ljóst vera að hvert það skref sem stigið er til breytinga á sjávarútvegsmálum mun særa einhvern. Í hverju skrefi finnst einhverjum vera stigið yfir sig og það skref mun særa. Þannig hafa viðbrögð við breytingum í sjávarútvegi ávallt verið og þannig munu þau ugglaust ávallt verða. Hér er verið að ræða sérstaklega um frv. sem byggir á áðurnefndu samkomulagi milli hæstv. sjútvrh. og Landssambands smábátaeigenda. Þar ber að hafa í huga að sú fjölgun smábáta sem átt hefur sér stað á undanförnum árum er á ábyrgð Alþingis. Hagsmunasamtök, einnig Landssamband smábátaeigenda, vöruðu á sínum tíma við þessari fjölgun og þeirri sprengihættu sem væri fólgin í því sem menn kölluðu óeðlilega fjölgun. Þrátt fyrir það var lítið aðhafst af hálfu löggjafans. Þar af leiðandi ber löggjafinn ábyrgð á þeirri stöðu sem uppi er. Ég tel að samkomulagið taki einmitt mið af því að með því sé hæstv. sjútvrh. og þá um leið þingið að axla þá ábyrgð sem löggjafarsamkoman ber. Að sjálfsögðu eru ýmsir þættir jákvæðir í frv. en mér finnst miklu máli skipta að nú er skilgreint nokkuð nákvæmlega og með meiri nákvæmni en áður hefur verið hverjir falla undir hinn svonefnda krókapott. Nú er búið að greina á milli einstakra veiðarfæra, þ.e. að þeir sem kjósa að stunda færaveiðar eingöngu hafi skilgreiningu til þess og þeir sem kjósi að veiða á færi og línu geti það en þessu tvennu verði ekki blandað saman. Það tel ég gífurlega mikinn ávinning og mikinn kost. En að auki er opnað fyrir ýmsar leiðir sem hafa fram til þessa valdið vandræðum og nægir þar að nefna sl. sumar þegar hvorki meira né minna en þrír bílaleigubílar þurftu að fara með starfsmenn Fiskistofu til að fylgjast með ólöglegu athæfi strangt til tekið sem var sjóstangaveiðimót í Ólafsvík. Nú er opnað fyrir þetta sem og hrognkelsaveiðar. Það er dreginn af allur vafi með þær. Einnig þá bátaeigendur sem kjósa að stunda veiðar í plóg og veiðar á botndýrum. Síðast en ekki síst er mikilsvert að þeim sem kjósa að stunda smábátaútgerð, þ.e. áhugafólk sem kýs að skjótast út á sinni trillu til að veiða sér í soðið, er það heimilt. Við getum sagt þeir sem kjósa sér þetta sem rómantískan lífstíl í tómstundum geta stundað slíkt áhugamál í friði. Það er að sjálfsögðu jákvætt. Síðan er verið að festa hlutdeild þessa flota í 13,9% af heildarpottinum. Ýmsir sjá ofsjónum yfir því. Það er skiljanlegt eins og áður var nefnt því hér er um ólíka hagsmuni að ræða. Komið hefur fram í þingræðu að hlutdeild smábátaeigenda hafi vaxið frá 1991 úr 5,6% upp í 13,9% núna. Á móti má benda á tölur sem Landssamband smábátaeigenda hefur teflt fram og heldur því fram að raunaukning sé í rauninni ekki nema liðlega 1%. Munar þar miklu eins og ávallt þegar menn byrja æfingar í talnaleikfimi. Ég tel að það sé nokkuð til í þeirri röksemd sem smábátaeigendur hafa bent á að við þurfum að skoða veiðiflota okkar í heild sinni óháð því hvort hann stundar veiðar sínar innan efnahagslögsögu eða utan hennar. Það má ljóst vera að smábátaeigendur eiga þess ekki kost að stunda veiðar á Flæmska hatti eða í Smugunni og þannig má áfram telja. Miðað við þann afla sem úthafsveiðifloti okkar hefur verið að færa inn fá fulltrúar Landssamband smábátaeigenda þá niðurstöðu að aukningin, raunaukningin, miðað við heildarafla íslenska flotans sé ekki nema rúmlega 1%. Stórt atriði er að Alþingi ber ábyrgð á þeim mikla fjölda smábátaeigenda sem nú er í flotanum. Ýmsir óttast eins og hér hefur komið fram hið svonefnda gat og sprengihættuna sem er í núv. frv. og því sem byggir á samkomulagi hæstv. sjútvrh. við Landssamband smábátaeigenda. Hins vegar hefur minna verið gert úr þeim takmörkunum sem settar eru inn í frv. m.a. til að stoppa upp í hið meinta gat. Þar nefni ég í fyrsta lagi að nú þegar hafa afkastamestu sjómennirnir þegar valið sig inn í aflamark. Þeir gerðu það sl. sumar eins og fram kom. Í annan stað er skerðingarstuðull fyrir þá sem stunda línu 1,9 yfir sumarmánuðina og 1,3 yfir vetrarmánuðina. Sú skerðing er veruleg og hefur ekki verið bent nógu skýrt á í umræðunni hér. Þá má líka ljóst vera að þeir sem stunda eingöngu færaveiðar eru mun háðari veðri og vindum en þeir sem stunda línuveiðar. Þá nefni ég líka takmarkanir á balafjölda, 12 eða 20 eftir því hvort einn eða tveir stunda veiðarnar eða eru á bát. Ég nefni líka að með framsali í pottinn og með framsali innbyrðis milli báta í pottinum mun það leiða til þess, og fyrir því hef ég heimildir frá ýmsum krókakörlum sem þessar veiðar stunda nú og hafa gert um árabil, mun hreyfingin vera í þá átt að velja sig inn í aflamarkið. Í því felst að sjálfsögðu ákveðin takmörkun. En aðaltakmörkunin er í því sem hér hefur komið skýrt fram og kemur mjög glögglega fram í nál. að um er að ræða frv. sem byggir á samkomulagi við smábátamenn. Það er í fyrsta sinn sem ríkir gagnkvæm sátt milli stjórnvalda og smábátaeigenda. Það heyrir maður í mjög vaxandi mæli meðal smábátamanna að þeir skynja þá ábyrgð sem þeir bera til jafns við stjórnvöld að nú verði að standa við samkomulagið. Það er ekki rétt sem hér hefur komið fram og kom m.a. fram hjá síðasta ræðumanni, hv. þm. Tómasi Inga Olrich, að menn hafi staðið við samkomulag fram til þessa. Það er heldur ekki rétt að tala um krókakarla sem einhvern lobbíhóp út í bæ, hér er um að ræða afkomu þúsunda einstaklinga. Þessi lög sem snerta smábátasjómenn hafa ekki haldið, m.a. vegna þess að þau hafa ekki verið gerð í sátt. Að það ríki sátt á milli stjórnvalda og þessara aðila tel ég vera meginatriði fyrir því að lögin muni halda. Ég vil þá nefna að auki það sem er afskaplega mikilsvert að með þessu frv. fer fram útför hinna illræmdu banndaga sem settir voru á á sínum tíma en reyndust ekki duga og voru illa þokkaðir meðal sjómanna. Nú eru teknir upp hinir eiginlegu róðrardagar þar sem sjómenn sjálfir ákveða hvernær er róið í stað þess að ákveða brælu með margra mánaða fyrirvara á kontórum í Reykjavík. Þá er mikilsvert að hinn illræmdi viðsnúningur er afnuminn og hver dagur telst 24 klst. Með öðrum orðum þá er tekið út viðkvæmt ákvæði sem var sett sl. vor sem var þannig að ef menn reru út og lentu í brælu og urðu að snúa til hafnar átti dagurinn að teljast með. Ég minni á réttlætismál, sem hefur ekki verið nefnt nógu skýrt í umræðunni, sem felst í því að verði sjómaður svo ólánssamur að missa bát sinn þurfi hann ekki tvöföldun, neyðarrétturinn er eiginlega látinn gilda sem og það ákvæði sem snertir Þróunarsjóðinn að verði skip fyrir verulegum skemmdum, svo sem nýleg dæmi sanna, þannig að menn nái ekki að veiða 50% af kvóta sínum hafi menn sex mánuði til að koma fleyi sínu í lag aftur. Þetta er mikilsvert atriði og er vitað að ýmsir hafa beðið eftir þessu vegna neyðarástands sem ríkt hefur. Að lokum varðandi krókaþáttinn, smábátahlutann af frv., legg ég áherslu á það og ítreka að hér er niðurstaða sem er fengin í sátt við þá og það er sú sátt sem þarf að halda. Ég trúi því og treysti að allir muni sýna viðeigandi festu og þar af leiðandi muni ákvæðin halda. Víkur þá að línutvöföldun sem stendur nú til að leggja af. Eins og með smábáta er það afskaplega umdeilt. Nauðsynlegt er fyrir okkur að hafa í huga hver markmiðin með línutvöföldun voru á sínum tíma. Þau voru m.a. að gefa línubátum kost á að útvega gott og ferskt hráefni. En markmiðin voru líka þau að styrkja atvinnu í landi í tengslum við línubátana, t.d. fyrir beitningarfólki. Þróunin hefur hins vegar orðið í aðra átt eins og hefur reyndar komið fram. Vinnan er að færast í vaxandi mæli út á sjó þar sem vélbeiting er notuð. Vélbeitingarskipin koma sér fyrir á bestu miðum og ná langsamlega stærstum hluta aflans. Þannig eru dæmi um aflahæstu skipin sem munu hafa náð 1.100--1.200 tonnum á einni vertíð. Það er einmitt þar sem má segja að markmiðin með línutvöfölduninni upphaflega séu brostin. Þess vegna koma upp þær raddir og kemur það frv. sem er svo afgreitt út úr sjútvn., a.m.k. af meiri hluta, að afnema þessa línutvöföldun. Rökin eru með öðrum orðum fyrir hendi. En þá kemur vandinn: Hvernig á að skipta? Þá eins og vænta má eru hagsmunir miklir en þó er vert að minna á að ekki eru allir sammála því að afnema línutvöföldun. Ég bendi t.d. á fulltrúa frá fiskmörkuðum og ég bendi á ýmsa úr fiskvinnslunni sem telja að með afnámi línutvöföldunar muni línufiskur hverfa m.a. til ferskfiskútflutnings. Síðan kemur að því að deila línutvöföldun og niðurstaðan hefur orðið sú að 60% af pottinum skuli renna til þeirra sem hafa stundað línuveiðar tvö bestu af síðustu þremur árum. Á það hefur réttilega verið bent að ýmsir frumkvöðlar í línutvöföldun, sem stunduðu línutvöföldun jafnvel á fimm fyrstu árunum, en telja sig hafa hrökklast burt að með þessu muni þeir ekki njóta góðs af skiptingu þessara 60%. Ég skal líka gera þá játningu að ég teldi í marga staði eðlilegra að skipta þessu til helminga, 50% til þeirra sem stundað hafa línutvöföldun og 50% renni inn í hinn almenna pott. Niðurstaðan varð þó þessi og við hana verður að una. En þó má færa rök fyrir 60% því þar er þó komið til móts m.a. við þá sem vilja ekki leggja línutvöföldun af að línubátar fá þó stærri hlutdeild í hlut sinn. Í framhaldi af þessu vil ég víkja örfáum orðum að hinum gleymda flota sem enn einu sinni kemur á dagskrá og virðist vera nokkuð óljóst hvað menn eiga við. Mér finnst ítrekað hafa komið fram að þegar rætt er um hinn gleymda flota vilji menn einungis ræða um aflamarksbáta undir 6 brúttólestum. Ég held að það sé rétt að ítreka það enn einu sinni að hinn gleymdi floti er í mínum huga þeir aflamarksbátar, sem hér um ræðir, en einnig hinir hefðbundnu vertíðarbátar og minni ísfisktogarar. Það er sá floti sem hefur orðið fyrir langsamlega mestri skerðingu með því að þorskaflinn hefur minnkað um allt að 200.000 tonn. En með þeim aðgerðum sem er nú verið að grípa til, þar á meðal afnámi línutvöföldunar, aukningu í þorskveiðiheimildum um 31.000 tonn og það er ekki lítið magn sem og með úthafsveiðifrv., sem verður rætt í næstu viku, er verið að grípa til aðgerða og rétt að nefna það einu sinni, sem munu fyrst og síðast styrkja þennan gleymda flota, vertíðarbáta og ísfisktogara. Um er að ræða með þessum 40% af línutvöföldun, 5.000 jöfnunarpotti og 12.000 tonna og 31.000 tonna aukningu vegna stækkandi þorskkvóta í heild sinni með skerðingu úthafsveiðiskipa, þeirra sem eiga heimildir innan íslenskrar lögsögu en munu fá heimildir utan lögsögunnar, að úthafsveiðiskipin munu þurfa að skila hluta af veiðiheimildum sínum innan lögsögunnar. Að auki hefur hv. þm. Stefán Guðmundsson bent á að í þeim útgerðum, sem eru þó nokkrar hér á landi, sem hafa hvort tveggja í sinni eigu úthafsveiðiskip og vertíðarbáta og ísfisktogara, að með sókn úthafsveiðiskipanna geta þessar sömu útgerðir fært aflaheimildir yfir á vertíðarbáta sína og ísfisktogara. Allt helst þetta í hendur og málin verða að skoðast í heild. Með þessum hætti er í rauninni verið að tala um telst mér til u.þ.b. 50.000 tonna pott sem mun fyrst og fremst koma þeim til góða sem hafa orðið fyrir mestum þorskskerðingum. Það er það jákvæðasta sem er að gerast að þorskkvótinn er að aukast og með þeim frv. sem hafa verið til umræðu munu þetta vera um 50.000 tonn sem kemur hlutfallslega mest í hlut þessa gleymda flota. Menn vita að það munaði um 5.000 tonna jöfnunarpottinn hjá vertíðarbátum. Nú erum við að tala um samanlagðan pott sem gæti hugsanlega numið allt að 50.000 lestum eða tífalt meiri. Ég trúi að hinn gleymdi floti muni vera að styrkjast og vonandi enn frekar á því fiskveiðiári sem kemur þar á eftir því allar forsendur benda til þess að við séum á leið út úr hinu sögulega lágmarki. Herra forseti. Að lokum er vert að hafa í huga að það stenst ekki að hæstv. sjútvrh. þurfi að ákveða aflaaukningu, kvótaaukningu, fyrir 15. apríl og hljóta menn því að fagna afnámi þeirrar dagsetningar. Við sjáum hvað er að gerast núna á þessu hlýja og góða vori þar sem hitastig sjávar hefur ekki verið jafnhátt í 12 ár. Sem áhugamaður mikill um laxveiði fæ ég þær fregnir að lax nú sé þegar byrjaður að ganga í veiðiárnar og það kemur að sjálfsögðu til af því að nú eru skilyrði betri en oft áður. Hið sama gildir auðvitað um náttúruna að þar eru breytileg skilyrði og þess vegna er órökrétt að vera með fasta dagsetningu inni, 15. apríl, og því eðlilegt að afnema hana. Herra forseti. Í ræðum manna hefur komið fram að það frv. sem hér er til umræðu er ekki endanlegt. Undir það sjónarmið skal ég taka. Ég trúi því að aldrei verði hægt að standa að endanlegri lagasetningu um jafnflókin mál og fiskveiðar og sjávarútvegur eru. Það eru svo margir óvissuþættir sem þar koma inn. Það eru svo margs konar hagsmunir og lítil breyting á hitastigi, seltustigi, hafstraumum o.s.frv. sem getur haft svo afdrifaríkar afleiðingar á fiskveiðistofna okkar að við hljótum að þurfa að bregðast við því. Þess vegna munum við aldrei ná hinni endanlegu stöðu í stjórnun fiskveiða okkar. En ég vonast til að þetta frv. megi renna hratt og vel í gegnum þingið.

Herra forseti. Mig langar aðeins að taka þátt í þeirri umræðu sem fram fer um stjórn fiskveiða. Ég mun ekki á neinn hátt fara ofan í þetta frv., það hefur hv. þm. Hjálmar Árnason gert en hann er ásamt Stefáni Guðmundssyni hv. þm., fulltrúi okkar í sjútvn., heldur mun ég tala á almennum nótum. Frv. hefur verið nokkuð í umræðunni síðustu vikur og sitt sýnist hverjum. Ég tel frv. vera mjög til bóta fyrir smábáta- eða krókaflotann og í anda þeirra hugmynda sem ég hef talað fyrir gagnvart smábátum og hlutverki þeirra. Hér er um verulega úrbót að ræða fyrir þann hluta flotans sem stundar veiðar með krókum enda er Landssamband smábátaeigenda einnig í meginatriðum sátt við frv. Í síðustu kosningum höfðum við frambjóðendur framsóknarmanna í Reykjanesi nokkra sérstöðu gagnvart veiðum smábáta. Við vorum með nýjar áherslur og tillögur. Við sögðumst mundu beita okkur fyrir því að hafa eins mikil áhrif og við gætum í þinginu á þingflokk okkar gagnvart hlut smábáta ef við næðum kjöri. Það höfum við svo sannarlega gert bæði núna síðasta vor og einnig nú vegna þessa frv. sem við erum að ræða hér. Sérstaða okkar hefur komið skýrt fram í þingflokki okkar. Við höfum lagt okkur mjög fram við að rökræða þessi mál þar. Þær rökræður hafa að vissu leyti verið erfiðar en mjög gefandi og uppbyggilegar. Það er ljóst að ekki eru allir í þingflokki okkar hoppandi ánægðir með þessa niðurstöðu og þetta frv. eins og það lítur út. Ég get nefnt sem dæmi hv. þm. Stefán Guðmundsson, sem er í sjútvn. Hann lýsti því yfir hér áðan í andsvari að hann hefði efasemdir um ýmislegt í frv. og las úr greinargerðinni til að undirstrika það. Hv. þm. stendur hins vegar að þessu frv. eins og þingflokkur framsóknarmanna. Ég nota þetta tækifæri til að þakka sérstaklega hv. þm. Stefáni Guðmundssyni fyrir það hve hann hefur haldið skynsamlega að mínu mati á þessu máli. Áðan talaði hv. þm. Össur Skarphéðinsson sem styður frv. í meginatriðum enda eflir það krókabáta í landinu. Það var afar ljúft að hlusta á hv. þm. í þetta sinn því hann hefur verið mjög duglegur við að rifja upp kosningaloforð okkar framsóknarmanna í Reykn. og hefur hv. þm. verið að bera upp á okkur að hafa svikið loforð okkar gagnvart smábátasjómönnum. Nú ber hins vegar allt annað við eins og kom fram í ræðu hv. þm. Nú varð hv. þm. að eta það allt ofan í sig. Þetta var eitthvað annað en þorrablótsræður hv. þm. sem hann hefur verið mjög duglegur við að halda hér. Það er nefnilega þannig að við erum að standa við þessi kosningaloforð. Við lofuðum að reyna að hafa áhrif á þingflokk okkar og það höfum við sannarlega verið að gera. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson, sem því miður er ekki staddur hér, sagði að kosningarloforð okkar framsóknarmanna á Reykjanesi væru að mjakast í rétta átt. Þetta er sannarlega rétt. Lengra verður trúlega ekki komist að mínu mati. Það er ekki pólitískur vilji til þess eins og fram kemur í greinargerðinni en ég lýsi því yfir að ég er mjög ánægð með þennan árangur eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson er líka. Sá hv. þm. hafði það á stefnuskrá sinni allt síðasta kjörtímabil að efla hlut smábáta. Hann sat í fjögur ár í ríkisstjórn en kom engu til leiðar. Hv. þm. brást að þessu leyti. Ég ætla ekki að lengja þessar umræður enda nóg búið að tala í dag í þessu máli. Ég vil að lokum þakka hæstv. sjútvrh. fyrir framgöngu hans í málinu. Ég vil endurtaka að lokum að ég er mjög sátt við frv. enda er það í anda þeirrar stefnu í stjórn fiskveiða sem ég tala fyrir.

Virðulegi forseti. Hér er einn einu sinni komið til umræðu frv. til laga um stjórn fiskveiða sem kannski kemur engum á óvart vegna þess að hér er um mjög mikilvæga löggjöf að ræða. Þetta er löggjöf sem ávallt hlýtur að vera í þróun. En ég held að það komi engum á óvart núna að þetta frv. kemur til umræðu vegna þess að það var alveg ljóst, síðast þegar breytingar voru gerðar á lögunum, að ekki ríkti ánægja með þær og það hlaut að koma að því að þetta mál kæmi fljótt aftur inn í þingið. Eins og margoft hefur komið fram í þessari umræðu er frv. byggt á samkomulagi milli sjútvrh. og Landssambands smábátaeigenda. Það er mjög athyglisvert ekki síst nú á þessum vetri þegar hvert málið á fætur öðru hefur farið í gegnum þingið þar sem samráð við aðila hefur verið gjörsamlega hunsað. Hér er reyndar um að ræða eina helstu auðlind þjóðarinnar, gífurlega hagsmuni og þá er gengið svo langt ekki aðeins að hafa samráð við viðkomandi aðila heldur að gera bindandi samkomulag. Ég vil vekja athygli á þessu sérstaklega í samanburði við önnur mál sem hér hafa verið til umræðu. Þetta samráð náði reyndar eingöngu til viðkomandi hagsmunahóps. Það var ekki haft samráð við Alþingi um þetta eða sjútvn. eða við aðra hagsmunaaðila í sjávarútvegi. Það hefur verið gagnrýnt mikið eins og alþjóð veit. En kosturinn við það samkomulag sem fyrir liggur er sá að það ríkir sátt um fyrirkomulagið. Þá aukast vonandi líkurnar á því að þetta samkomulag verði virt og ekki þurfi að breyta lögunum strax aftur. En það er mjög mikilvægt að átta sig á þessu og mér finnst sjálfri mjög umhugsunarvert að um þessa helstu auðlind okkar, sjávarútveginn, skuli vera í gildi lög sem eru svo umdeild. Ég er sjálf mjög ósátt í grundvallaratriðum við lögin um stjórn fiskveiða og á þar af leiðandi dálítið erfitt með að lýsa yfir ánægju með einstakar breytingar sem að mínu mati eru bara krafs í bakkann. Ég hefði sem sagt kosið að löggjöfin um stjórn fiskveiða væri tekin upp með miklu víðtækari hætti en hér er gert. En grundvallaróánægja mín varðandi lögin um stjórn fiskveiða almennt er um það að mér finnst vera mótsögn á milli sameignarákvæðis í 1. gr. laganna og þess hvernig aflaheimildum er úthlutað og hvernig þær virðast smátt og smátt vera að færast á færri hendur. Síðan er verslað með þessar framseljanlegu heimildir sem þó eru færðar sjávarútveginum eða útvegsmönnum á silfurfati, frítt. Mér finnst vera mótsögn á milli þessa og svo aftur hvernig þetta er útfært, þ.e. að ríkið fær ekki neinn arð af þessu. Þá hljóta ávallt að koma upp hugmyndir um að allar þær breytingar sem gerðar eru séu ekki réttlátar gagnvart þessum hópi eða hinum. Nú er óánægjan sú að þetta frv. hygli smábátaeigendum eða þeim hluta þeirra sem ekki völdu aflamarkið í upphafi en á kostnað annarra. Ég vil taka það skýrt fram að ég er hlynnt í grundvallaratriðum þeirri meginbreytingu sem er í frv., þ.e. að krókabátar fái samsvarandi aukna hlutdeild í þorskaflahámarki eins og þeir bátar sem eru á aflahámarki. En um leið verð ég að láta í ljós að ég er í prinsippinu á móti því að ákveðnum hópum séu veittar varanlegar aflaheimildir, ekki síst í ljósi þeirrar réttaróvissu sem nú ríkir í landinu um það hvort aflaheimildir eru alvöru einkaeign eða ekki. Það er ljóst að mínu mati að aflamarkskerfið í heild hefur mjög mikla ókosti. Það er ekki vistvænt. Það stuðlar að brottkasti og eignarhaldið á framseljanlegum aflaheimildum er þannig að það er mjög erfitt að stjórna því úr því sem komið er hvert leiðir. Það virðist vera að reynslan sé orðin svo sterk. Ég vil nefna sem dæmi Nýja-Sjáland þar sem fyrirhugað var að nota ákveðið kerfi eins og hér við að úthluta aflaheimildum. Síðan komu frumbyggjar og vitnuðu í eldri lög og þá varð ríkið hreinlega að borga þessum aðilum kvótann upp á nýtt. Mér sýnist því að við séum yfir höfuð með mjög vafasamt kerfi við stjórn fiskveiða. Það er hannað af hagfræðingum og getur verið efnahagslega hagkvæmt. En það særir réttlætiskennd margra hópa og það verður eilíft stríð á milli sjómanna sem stunda veiðar með mismunandi veiðarfærum og á misstórum skipum, úr mismunandi byggðarlögum, bæði lítilla og stórra þannig að ég er alveg sannfærð um að það mun aldrei ríkja sátt um þetta kerfi. Ég lýsi því yfir að ég fagna því að hér er gert vel við smábátaflotann sem ég tel að eigi sögulegan rétt til að sinna fiskveiðum. Þetta eru oft bátar sem þjóna þeim byggðarlögum sem þeir eru gerðir út frá. Það sem í rauninni er hér að gerast er að það er verið að hvetja krókabátana til að fara á aflamarkskerfið með því að heimila að fiskveiðiheimildir þeirra verði framseljanlegar þó það sé innan hópsins og að lofa þeim viðbótaraflaheimildum. Það má því alveg búast við að þeir sem velja áfram róðrardaga muni eftir nokkur ár eða jafnvel strax næsta ár finnast þeirra hlutur of lítill miðað við hina. Það er mjög líklegt að þeir muni líka og sem flestir velja aflamark. Þá er náttúrlega augljóst hver tilgangurinn er. Það er að slá þessum tveim kerfum saman að því er virðist. Og ég er ekki endilega sátt við þá þróun. Ég tel að það stefni í að það sé hætta á að aflaheimildir verði einkaeign og jafnvel að þær flytjist til útlanda og að við missum smám saman algjörlega stjórnina á auðlindinni. Ég tel að hér sé verið að krukka í þetta kerfi krókabátunum í hag og í grundvallaratriðum er ég sátt við að þeir fái aukna hlutdeild. En ég sé alveg fyrir mér hver tilgangurinn er með þessu. Ég er alls ekki sátt við lokapunktinn í því og hvert þetta leiðir. Það er ekki ætlun mín að ræða um einstakar tillögur. Við kvennalistakonur munum taka afstöðu til þeirra eftir því hvort okkur finnst þær horfa til bóta eða ekki. En í grundvallaratriðum er ég sammála þessu frv.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir breytingartillögum og nál. vegna tveggja frv. Annað er frv. til laga um breytingu á lögum nr. 97/1987, um vörugjald, með síðari breytingum. Hitt er frv. til laga um breytingu á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, með síðari breytingum. Efh.- og viðskn. sendi þetta mál til umsagnar ýmissa aðila og fékk síðan umsagnir frá þeim. Nokkrir komu á fund nefndarinnar og gerð er grein fyrir þessu í nál. á þskj. 1089. Með lagafrumvarpi þessu eru lagðar til verulegar breytingar á álagningu vörugjalds. Tilgangur frv. er að koma til móts við þær athugasemdir sem Eftirlitsstofnun EFTA (ESA) hefur gert við lög nr. 97/1987, um vörugjald. Stofnunin telur lögin brjóta gegn 14. gr. EES-samningsins að tvennu leyti. Annars vegar með því að greiðslufrestur vörugjalds er mismunandi eftir því hvort um er að ræða innfluttar vörur eða innlendar framleiðsluvörur þar sem greiða ber gjald af innfluttum vörum við tollafgreiðslu en ekki fyrr en við sölu innlendra framleiðsluvara. Hins vegar með því að mismunandi gjaldstofn er fyrir innfluttar vörur og innlendar framleiðsluvörur þar sem 25% áætlað heildsöluálag er lagt á tollverð innfluttra vara að viðbættum tollum en ekki er um sambærilegt álag á innlendar framleiðsluvörur að ræða. Meiri hluti nefndarinnar flytur breytingartillögur í tíu liðum við þetta frv., þ.e. frv. um vörugjald, en hins vegar gerir meiri hluti nefndarinnar engar tillögur til breytinga á frv. um virðisaukaskatt. Ég mun nú gera grein fyrir þessum breytingartillögum sem meiri hluti nefndarinnar leggur til. Í 1. lið breytingartillagnanna er gerð breyting á 3. gr. Þessi tillaga er fyrst og fremst tæknilegs eðlis og varðar skráningu á gjaldskyldum aðilum. Í 2. lið breytingartillagnanna er lagt til að á eftir 3. gr. komi ný grein sem fjallar um skráningu aðila: Aðilar sem flytja inn eða kaupa innan lands gjaldskyldar vörur til heildsölu geta fengið sérstaka skráningu hjá skattstjóra og fjallað er um þau skilyrði sem því fylgir. Enn fremur er innlendum framleiðendum ætlað að skrá sig. Í 3. lið breytingartillagnanna er tæknileg breyting varðandi reglur sem ríkisskattstjóri þarf að gefa út um mat á verði á vörum sem seldar eru milli skyldra aðila. Í 4. lið breytingartillagnanna er breyting á 6. gr. þar sem gert er ráð fyrir að tollstjórar skuli reikna vörugjald af gjaldskyldum vörum sem aðilar, aðrir en þeir sem skráðir hafa verið skv. 5. gr., flytja til landsins. Í 5. lið er gerð breytingartillaga við 7. gr. þannig að það koma inn fjórar nýjar málsgreinar í stað 2. og 3. efnismgr. Þar er gert ráð fyrir því að innflytjendur sem flytja vörur til landsins til endursölu, aðrir en þeir sem jafnframt eru skráðir skv. 5. gr., skuli eigi síðar en á gjalddaga hvers uppgjörstímabils ótilkvaddir greiða innheimtumanni ríkissjóðs vörugjald af gjaldskyldum vörum sem voru tollafgreiddar á uppgjörstímabilinu. Aðilar, sem flytja gjaldskylda vöru til landsins til eigin nota, skulu greiða vörugjald við tollafgreiðslu. Innlendir framleiðendur skulu eigi síðar en á gjalddaga hvers uppgjörstímabils ótvilkvaddir greiða innheimtumanni ríkissjóðs vörugjald af gjaldskyldum vörum sem voru seldar eða afhentar á tímabilinu. Þó skal ekki greiða vörugjald af vörum sem voru seldar án vörugjalds til skráðra aðila skv. 5. gr. Aðilar, sem skráðir eru skv. 5. gr., skulu eigi síðar en á gjalddaga hvers uppgjörstímabils ótilkvaddir greiða innheimtumanni ríkissjóðs vörugjald af þeim vörum sem þeir hafa keypt eða fengið tollafgreiddar á tímabilinu eða voru til staðar í birgðum í upphafi uppgjörstímabils en eru ekki til staðar í birgðum við lok uppgjörstímabils samkvæmt birgðabókhaldi. Þó skal hvorki greiða vörugjald af þeim vörum sem vörugjald hefur þegar verið greitt af né af vörum sem voru seldar án vörugjalds til annarra skráðra aðila skv. 5 gr. Gjaldskyldir aðilar skv. 2. og 3. tölul. 1. mgr. 4. gr. skulu eigi síðar en á gjalddaga hvers uppgjörstímabils skila vörugjaldsskýrslu í því formi sem ríkisskattstjóri ákveður vegna vara sem greiða ber vörugjald af á uppgjörstímabilinu. Jafnframt skal tilgreina í skýrslunni sölu á gjaldskyldum vörum án vörugjalds til aðila sem eru skráðir skv. 5. gr. Skattstjóri skal áætla vörugjald af viðskiptum þeirra aðila sem ekki skila skýrslu innan tilskilins tíma, senda enga skýrslu eða ef skýrslu eða fylgigögnum er ábótavant. Skattstjóri skal tilkynna innheimtumanni og gjaldskyldum aðila um áætlanir og leiðréttingar sem gerðar hafa verið. Hæstv. forseti. Þetta er meginbreytingin sem meiri hluti nefndarinnar leggur til að gerð verði á frv. Ég hygg að með þeirri breytingu sem hér um ræðir sé staðið þannig að málum við innheimtu þessa gjalds að það stríði ekki með neinum hætti gegn EES-samningnum. Eftir stendur að sjálfsögðu hins vegar spurningin um þá mismunun sem í gjaldinu felst sem að mínu áliti er á afar hæpnum forsendum, svo ekki sé meira sagt. Sú mismunun er hins vegar spurning um pólitíska ákvörðun sem tekin er á Alþingi og hefur þá stuðning ríkisstjórnar á hverjum tíma, en getur í sjálfu sér staðist þá alþjóðaamninga sem við höfum gert. Mín skoðun er sú að á næstu árum hljóti menn að leita leiða til þess að hverfa frá álagningu vörugjaldsins eins og hægt er og taka upp almenna skattlagningu í stað þess að mismuna með þeim hætti sem vörugjaldið gerir. Í 6. lið breytingartillagnanna er gerð brtt. við 9. gr. sem varðar kæruatriði. Í 7. lið er lagt til að 10. gr. orðist svo: ,,Að því leyti sem eigi er ákveðið í lögum þessum um gjaldskyldu, álagningu, tillhögun bókhalds, eftirlit, viðurlög og aðra framkvæmd varðandi vörugjald skulu gilda, eftir því sem við geta átt, ákvæði tollalaga og laga um virðisaukaskatt.`` Síðan er í 8. lið smábreyting. Þar er verið að breyta tilvísunum. Í 9. lið eru breytingar við 11. gr. frv. varðandi tollskrárnúmer. Þetta eru breytingar á viðauka I. Hér er fyrst og fremst um tæknilegar breytingar að ræða. Efnisbreytingarnar felast fyrst og fremst í því að fellt er niður vörugjald af einangrunarefnum og vörugjald á kaffi og tei lækkað. Aðrar breytingar eru fyrst og fremst tæknilegar. Þá er lagt til í 10. lið að við ákvæði til bráðabirgða bætist ný málsgrein sem felur í sér lengingu á fyrsta uppgjörstímabilinu. Þetta er fyrst og fremst til þess að skattyfirvöld geti undirbúið sig betur undir þá breytingu sem hér er á ferðinni. Hæstv. forseti. Í frv. til laga um virðisaukaskatt sem fylgir með frv. um vörugjaldið er gert ráð fyrir því að endurgreiðsla á virðisaukaskatti vegna vinnu á byggingarstað verði lækkuð. Þetta er nauðsynlegt til þess að fjármagna þá breytingu sem verður á vörugjaldinu. Það var óhjákvæmilegt að sú breyting hefði í för með sér nokkra tekjulækkun hjá ríkissjóði, fyrst og fremst þar sem verið var að breyta verðgjöldum yfir í magngjöld. Ef þessi breyting hefði alfarið verið látin koma fram í vörugjaldinu sjálfu hefði það þýtt að innlendar framleiðsluvörur og ýmsar innfluttar vörur sem eru mjög ódýrar hefðu hækkað allverulega. Það var talið að slíkt hefði mjög óæskileg áhrif, fyrst og fremst vegna þess að ætla má að þessar ódýru vörur séu helst keyptar af þeim sem hafa kannski minni efnin. Því var það svo að það var engin einföld útgönguleið til að fjármagna þá breytingu eða það tekjutap sem af þessu frv. hlaust og var endað á þessari leið. Ég get í sjálfu sér ekki sagt að ég mæli með því að gera þetta með þessum hætti, en því miður fannst ekkert annað betra og þess vegna enda menn með því að þurfa að samþykkja þessa breytingu.

Herra forseti. Ég mæli fyrir minnihlutaáliti í tveimur málum, um vörugjald og um virðisaukaskatt. Eins og fram kom í máli hv. formanns efh.- og viðskn. hanga þessi mál saman. Mér fannst mjög athyglisverð síðasta yfirlýsing hv. þm. um að hann gæti ekki mælt með þessari útfærslu sem hann lagði til, þ.e. í sambandi við tekjuöflunina. En hann hefði ekki fundið neitt betra. Einmitt þetta atriði er eitt aðalgagnrýnisatriði okkar varðandi þetta mál. Þetta mál sem við erum að ræða hér nokkuð síðla dags er hápólitískt. Þar sem yfirskriftin er vörugjald og virðisaukaskattur halda menn að hér sé um að ræða enn eitt tæknifrv. frá efh.- og viðskn. En svo er ekki. Þetta mál er flókið og erfitt úrlausnar vegna þess að það upphófst með kæru Félags ísl. stórkaupmanna til Eftirlitsstofnunar EFTA, ESA, um framkvæmd álagningar vörugjalds hér á landi. ESA eða Eftirlitsstofnunin tók þessa kæru til greina og gerði athugasemdir við tiltekna þætti í útfærslu hér á landi. Það var ekki um annað að ræða fyrir stjórnvöld en að leggja til breytingar á lögum um vörugjald. Annars hefði málið farið fyrir dóm í Brussel. Grunnurinn er vitaskuld sá að við höfum undirgengist skuldbindingar í tengslum við EES-samninginn. Það er búið að liggja nokkuð lengi fyrir að það þyrfti að taka á þessu máli, en kæran er frá því í ársbyrjun 1994 eða röskra tveggja ára. Þá var málið upphaflega kært. Stjórnvöld eða ríkisstjórnin svarar ESA með þessum tveimur frumvörpum, þ.e. þau gera breytingar á vörugjaldinu og af því að það hefur í för með sér tekjutap fyrir ríkissjóð gera þau jafnframt tillögu um tekjuöflun þar á móti. Uppbygging frv. er sú að það er lagt magngjald á tiltekna vöruflokka í stað verðgjalds sem nú er lagt á. Það eru sem sagt lagðar kr. á kg í staðinn fyrir prósentulagningu. Í öðru lagi er vörugjaldið fellt niður á nokkrum vöruflokkum. Í þriðja lagi er gjaldflokkum fækkað nokkuð og í fjórða lagi er gert ráð fyrir í frv. að frestur til greiðslu á vörugjaldi verði samræmdur gagnvart innflutningi og innlendri framleiðslu. Þetta frv. hefur í för með sér að mati fjmrn. tekjutap upp á 450 millj. en tekjuaukningarfrv., þ.e. um virðisaukaskatt, á að skila 440 millj. Minni hluti efh.- og viðskn., en að nefndarálitinu stendur auk mín hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, gerir athugasemdir við útfærslu meiri hlutans á vörugjaldinu. Við viljum benda á að það að taka upp magngjald í staðinn fyrir verðgjald hefur vitaskuld þau áhrif að hagstæð innkaup, sem atvinnulífið á vitaskuld að leitast við að gera, koma þá ekki jafnhagstætt út í álagningu og í verðsamkeppni og prósentuálagning. Þessi skattlagningaraðferð leiðir því einfaldlega til hærra vöruverðs. Við setjum því spurningarmerki við þá aðferð að fara í magngjald úr verðálagningu eða verðgjaldi í þeim mæli sem gert er ráð fyrir í frv. Við teljum sömuleiðis að margt bendi til þess, og það kemur reyndar líka fram í athugasemdum sem okkur hafa borist varðandi þetta frv., að það sé verið að ganga lengra við þessa breytingu en nauðsynlegt hefði verið til að uppfylla kröfur ESA. Það kom reyndar fram í máli hv. formanns efh.- og viðskn. að það er stefna stjórnvalda að lækka vörugjald enn frekar um næstu áramót. Stefna ríkisstjórnarinnar er einfaldlega sú að reyna að komast út úr vörugjaldsálagningu og láta skattlagningu koma öðruvísi fram eða mæta tekjutapinu með samdrætti í ríkisútgjöldum. En það er boðað í frv. að næsta skref í þessu efni verði stigið um áramót og er gert ráð fyrir að það skref muni kosta ríkissjóð 480 millj. kr. Það sem við viljum gera athugasemdir við er að vitaskuld hefðum við átt að reyna að leysa þetta mál í fyrstu umferð eingöngu út frá lágsmarkskröfum ESA. Það var ástæðulaust, úr því að það gekk svona illa að koma saman heilsteyptri stefnu sem menn gætu fallist á, að vera með útfærsluna í eins miklu umfangi og frv. og breytingartillögur meiri hlutans gera ráð fyrir. Ég vil hins vegar taka fram að ég tel brýnt að klára málið á þessu vorþingi því að ekki er það minn vilji að þetta mál fari til dóms hjá ESA eins og gerst hefði ef málinu hefðu verið frestað til haustsins. En þessi útfærsla í vörugjaldsleiðinni er í ósamræmi við tillögur nefndar sem ríkisstjórnin, þessi sami ríkisstjórn og leggur frv. fram, setti á laggirnar til að móta tillögur um þetta efni. Í þeirri nefnd áttu sæti ekki einungis fulltrúar ráðuneytanna heldur hagsmunaaðilar og þeir skiluðu stórri skýrslu um hvernig ætti að breyta vörugjaldinu. Þeir lögðu til róttækari breytingar en gert er í frv. og lögðu til að fjármögnuninni yrði þannig háttað að virðisaukaskattur yrði hækkaður um hálft prósentustig. Þessi niðurstaða sem lá fyrir var samkomulag ráðuneytis og hagsmunaaðila, að minnsta kosti skildu hagsmunaaðilar það og hagsmunaaðilar sem tengjast þessu máli eru vitaskuld Samtök iðnaðarins, íslensk verslun eða Félag íslenskra stórkaupmanna og aðilar sem tengjast verslun og viðskiptum. Það skiptir verulegu máli að þetta sé þannig útfært að menn geti unnið eftir því auk þess sem sanngirni verður að gæta í framkvæmd laganna. Ríkisstjórnin henti þessu nefndaráliti út í ystu myrkur og lagði fram frv. sem byggir að sáralitlu leyti á þeim tillögum sem nefndin lagði til og á það bæði við um tekjuöflunina sem ég kem að síðar og einnig útfærslu á vörugjaldinu en þá voru ekki farnar þær leiðir sem starfshópurinn lagði til. Ríkisstjórnin ákvað að hækka ekki virðisaukaskatt um hálft prósentustig eins og nefndin lagði til heldur lagði hún fram frv., sem er annað frv. sem við erum að ræða, þar sem gert er ráð fyrir að endurgreiðsla á virðisaukaskatti til byggjenda íbúðarhúsnæðis af vinnu manna á byggingarstað verði lækkuð í 60% af greiddum virðisaukaskatti. Nú er virðisaukinn endurgreiddur að fullu við vinnu á byggingarstað. Við skulum taka dæmi. Einhver lætur vinna verk fyrir 100 þús. Með álagningu virðisaukaskatts er reikningurinn 124 þús. sem húsbyggjandinn borgar og hann fær síðan endurgreiddar þessar 24 þús. kr. sem eru virðisaukaskatturinn. Nú er gert ráð fyrir að lækka þetta endurgreiðsluhlutfall niður í 60% þannig að í stað þess að í þessu dæmi fást 24 þús. kr. endurgreiddar, þá mundi viðkomandi fá um það bil 15 þús. kr. Þetta er einungis dæmi út frá 100 þús. kr. reikningi. Ef um milljón væri að ræða, þá væri tekjutap húseigandans í þessu tilfelli tæpar 100 þús. kr. Þessi aðferð sem ríkisstjórnin leggur til í frv., það er að lækka virðisaukaskatt til byggingar íbúðarhúsnæðis, er fráleit að okkar mati. Í fyrsta lagi felur hún í sér að byrðarnar af lækkun vörugjalds --- ég nefndi að tekjutap ríkissjóðs vegna þessa væri um 450 millj. --- eru settar á einn aðila, einn hóp í þessu þjóðfélagi. Nú er það ekki svo að vörugjaldið sem lækkar vöruverð eða lækkar skatttekjur ríkisins, sé bara lækkað á vörum sem eru til húsbyggjanda, síður en svo. Þeir eiga einhvern hlut í því en það er augljóst að það er ekki sami hópurinn sem nýtur lækkunar vörugjalds og greiðir fyrir það með minni endurgreiðslu á virðisaukaskatti. Ef svo hefði verið, þá hefði e.t.v. mátt lifa við það því að þá hefði hér verið um að ræða jöfn skipti innan sama hóps. Svo er ekki í þessu frv. heldur er beinlínis lagður sérstakur skattur á húsbyggjendur til að fjármagna lækkun á vörugjaldi. Þetta er önnur ástæðan fyrir því að við leggjumst mjög harkalega gegn þessum frumvörpum sem ríkisstjórnin er hér með. Það er sérstaklega athyglisvert í ljósi þess að stjórnarliðar höfðu uppi býsna stór orð fyrir kosningar að það þyrfti að bæta hag húsbyggjenda. Hér er farið þvert á þá stefnu. Það hefur ekkert bólað enn þá á neinum aðgerðum til stuðnings eða aðstoðar húsbyggjendum í þessu landi. Eina svar ríkisstjórnarinnar er skattahækkun upp á 440 millj. kr. Það má nefna bara til samanburðar af því að við vorum að ræða fjármagnstekjuskatt fyrr í dag, herra forseti, að gert er ráð fyrir að tekjur af fjármagnstekjuskattinum muni nema um það bil 800 millj. Hér erum við því að tala um skattlagningu sem er ríflega helmingur þess sem fjármagnstekjuskatturinn á að gefa en þessi rúmi helmingur af fjármagnstekjuskattinum á að falla á húsbyggjendur í þessu landi. Þetta er fráleit aðferðafræði og kosningaloforð, sérstaklega Framsfl. sem hafði uppi stór orð um að bæta hlut húsbyggjenda, hafa sjaldan verið svikin jafnhrottalega og í þessari útfærslu enda sé ég ekki marga framsóknarmenn til andsvara í þessu máli. Ég læt það vera. Það sýnir kannski hug þeirra í garð þessa hóps. Þessi hópur var nógu góður til að hafa fögur orð við fyrir kosningar. En eftir kosningar skal hann beðinn um meiri skatta og þá eru menn ekki einu sinni hér til varnar eða útskýringar á þeirri kúvendingu í stefnu þess flokks. Þetta er ámælisvert, herra forseti, en svona er stefna ríkisstjórnarinnar í þessu máli eins og reyndar fleirum. Það er annað sem gerir það að verkum að frv. er öldungis ófært þar sem endurgreiðsla virðisaukaskattsins er lækkuð með þessum hætti, en það er að það verður mikil hætta á undanskotum og að svört atvinnustarfsemi muni aukast. Það er augljóst að þar sem endurgreiðslan minnkar, þá eykst vitaskuld freisting manna sem eru að láta vinna á byggingarstað, að láta vinna án reiknings og án þess að hlutirnir komi fram og verður þar ríkið bæði af virðisaukaskatti og tekjuskatti. Ég nefni enn og aftur úr þessum ræðustól að undanskot frá skatti eru talin nema hér á landi um 11--14 milljörðum. Og þá er aldeilis öllu snúið við þegar menn ætla sér að lögfesta frv. sem stuðlar að enn meiri undanskotum en við búum við nú þegar. Nú er hægt að segja sem svo að hér sé bara stjórnarandstæðingur að tala fyrir fáum þingmönnum og að það sé kannski ekki mjög mikið leggjandi upp úr þessum málflutningi. En nú get ég tekið til vitnis hvern einasta umsagnaraðila sem hv. efh.- og viðskn. leitaði til varðandi þetta mál. Hver einn og einasti umsagnaraðili lagðist gegn þessu máli. Við höfum oft haldið því fram, herra forseti, að þessi ríkisstjórn gangi erinda atvinnurekenda í þessu landi. Víst er það að hún hefur verið drjúg í þeirri göngu sinni. En viðbrögð við þessum frumvörpum eru hatramlega orðaðar yfirlýsingar frá Samtökum iðnaðarins, Félagi íslenskra stórkaupmanna, Íslenskri verslun, Vinnuveitendasambandi Íslands og Verslunarráði en það er ekki kannski mjög venjulegt að það leggist mjög harkalega gegn stjfrv. Öll þessi samtök vinnuveitenda í landinu leggjast gegn frv. Þar kemur tvennt til. Óánægja með útfærslu lækkunar vörugjaldsins en ekki hvað síst mikil og megn óánægja með þá tekjuöflunarleið sem lagt er upp með í frv. Þessi samtök benda öll á hættu á undanskoti og að það verði erfitt að framkvæma þetta kerfi. Nú ber að taka fram að minni hluti efh.- og viðskn. styður ekki hækkun virðisaukaskatts til að fjármagna þetta. Við erum þeirrar skoðunar að virðisaukaskattur sé býsna hár hér á landi. Hann er mun hærri eða nokkru hærri en í flestum löndunum í kringum okkur og menn hefðu orðið að finna aðra tekjuöflun varðandi þennan þátt í stað þess að hækka sérstaklega virðisaukaskatt þar sem hann er kominn á ystu mörk þess að hvetja ekki til enn frekari undanskota frá þeim skatti eins og nú er. Við erum ekki að leggja til að það hefði verið farið að einu og öllu að tillögu nefndarinnar sem vann málið upprunalega. En það verður að segjast eins og er, herra forseti, að það upplegg var snöggtum skárra en þau frv. sem ríkisstjórnin endaði með að leggja fram og breyttust lítið í meðförum nefndarinnar af hálfu meiri hluta hennar. Ég ræddi afstöðu vinnuveitenda í þessu máli. Ég get nefnt til að skýra það nánar að Samtök iðnaðarins telja algerlega óviðunandi að lækka endurgreiðslurnar en halda áfram að skattleggja byggingarefnið sem munaðarvöru. Samtök iðnaðarins benda á að þessi skattheimta sé óþekkt í nágrannalöndunum og þau gera athugasemdir um einstaka gjaldflokka. Þau vísa réttilega til þess samkomulags sem gert var milli hagsmunaaðila og fjmrn. En ríkisstjórnin henti því samkomulagi út af borðinu. Félag íslenskra stórkaupmanna sem upprunalega kærði álagninguna skilaði ítarlegri umsögn um frumvörpin. Það verður að segjast að þessi samtök öll, sem eru venjulega orðvör og kurteis í framsetningu, eru það svo sem enn þá í þessum umsögnum sínum. En ég hef sjaldan séð jafnharðorðar umsagnir um stjfrv. eins og þar koma fram. Stórkaupmenn telja að þetta frv. eins og upp var lagt með það komi ekki á nokkurn hátt til móts við athugasemdir ESA, að það gangi lengra en áður í að mismuna atvinnugreinum og að áfram verði um að ræða mismunun í álagningu vörugjalds milli innlendra og erlendra aðila. Það skal einnig tekið fram að þeir sögðust ætla að kæra þessa útfærslu aftur til ESA þannig að við erum ekki búnir með að bíta úr nálinni með þetta efni, þ.e. hvort það yfirleitt stenst EES-samninginn. Nefndin gerði smávægilega könnun á því með fyrirspurn til EFTA hvort þetta mundi fullnægja kröfum EFTA. Hún fékk loðin svör sem ekki var gott að lesa úr en þess má geta að fyrir dómstólum Eftirlitsstofnunarinnar eru mál lík þessu þannig að líklega er þetta ekki búið jafnvel þó að ríkisstjórnin knýi í gegn útfærslu sína. Hins vegar er það ekki mál ESA hvernig við náum í fé á móti tekjutapinu og hinn sérstaki húsbyggjandaskattur er vitaskuld alveg án nokkurra tengsla við athugasemd ESA. Verslunarráðið telur að frv. feli ekki í sér fullnægjandi lausn á þeim vandamálum sem því er ætlað að leysa. Ég hef gert sérstaklega að umtalsefni atvinnurekendasamtökin og vil halda því aðeins áfram. Bílgreinasambandið mælir gegn samþykkt frv. og bendir á að það hefði þurft að kanna sérstaka lækkun á vörugjöldum og öryggisbúnaði og varahlutum og öðrum hlutum sem tengjast öryggisbúnaði og öryggi bifreiða. Þetta er réttmæt ábending en það er ekkert gert með það í frv. eða í breytingartillögum meiri hlutans. Hins vegar má nefna í framhjáhlaupi að efh.- og viðskn. tók sérstakan þátt þess máls út fyrir sviga í frv., sem öll nefndin bar fram, sem breytti aðeins flokkum út frá öryggisjónarmiðum varðandi vörugjald af bifreiðum til að gera einkum meðalstórar og stærri fólksbifreiðar ívið lægri í verði. En varðandi vörugjöld af öryggisbúnaði og varahlutum er allt látið eiga sig en vitaskuld hefði verið hægt að tengja það inn í umræðuna. Það er óvanalegt að fá svona harðorðar umsagnir frá vinnuveitendum og auðvitað getur maður spurt sig: Er nú loksins verið að ganga erinda verkalýðshreyfingarinnar á einhvern máta? Er ríkisstjórnin búin að sjá ljósið og vill gera eitthvað sem kemur launafólki vel í landinu? Nei, það er ekki svo. Í umsögnum, t.d. frá BSRB, er lagst harkalega gegn þessum frumvörpum vegna þess að samþykkt þeirra mun lækka launakostnað við byggingu íbúðarhúsnæðis og frv. mun leiða til meira en 3% hækkunar byggingarvísitölu sem er ekkert smáræði miðað við þá verðbólgu sem við búum við. Hækkun byggingarvísitölunnar hefur í för með sér hækkun á vísitölu neysluverðs og þannig verður íbúðarhúsnæði dýrara til lengri tíma. Við erum reyndar ekki lengur með tengingu lána við byggingarvísitölu en ef það hefði verið, ekki nema með óbeinum hætti, hefðu öll lán í landinu hækkað um marga milljarða út frá þessu fráleita frv. ríkisstjórnarinnar. En þeir telja sig geta komist í gegnum það með þessari útfærslu að enginn taki eftir því hvað hér er á ferðinni. BSRB bendir eins og skattyfirvöld á það að skattsvik muni aukast þar sem lægra endurgreiðsluhlutfall hefur í för með sér að síður verði unnið eftir reikningi við byggingu íbúðarhúsnæðis eins og ég gat um áðan. Mönnum er alveg ljós þessi mikla hætta sem er á ferðinni á auknum skattsvikum varðandi þetta mál. Alþýðusambandið telur frumvörpin vera algerlega \mbox{óásættanleg} og í engu samræmi við athugasemdir sem ESA hefur gert og það telur að lækkun á endurgreiðslum muni leiða til aukinnar svartrar atvinnustarfsemi og skattsvika. Þeir mæla gegn samþykkt þessa frv. Neytendasamtökin telja margra þrepa vörugjald eins og frv. kveður á um fela í sér mikið eftirlit, dýra innheimtu og aukinn kostnað og þau leggjast gegn frv. eins og önnur samtök. Þegar hér var komið sögu í störfum nefndarinnar var ljóst að þessi útfærsla var ga ga eins og krakkarnir mundu segja. Þá var reynt að setjast yfir einhverjar breytingartillögur varðandi þetta efni og breytingartillögurnar voru kynntar af hv. formanni efh.- og viðskn. en þá bregður svo við að það er engin einasta brtt. við virðisaukafrv. Það er ekki breytt stafkrók í því sem var gagnrýnt hvað mest af öllum umsagnaraðilum svo og af fulltrúum minni hlutans í nefndinni varðadi þetta mál. Það er með eindæmum að frv. skuli koma til 2. umr. eftir þá miklu gagnrýni sem átti við rök að styðjast og er reyndar viðurkennd af meiri hlutanum eins og kom fram í orðum hv. þm. Vilhjálms Egilssonar hér áðan að vissulega er hann ekki mjög hamingjusamur með að þurfa að standa að þessu frv. og sagðist ekki beinlínis styðja það en hann hefði ekki fundið aðra tekjuöflunarleið.

Forseti vildi trufla hv. þm. í ræðu en gert er ráð fyrir því að gera matarhlé innan stundar og vildi kanna hvort hv. þm. á mikið eftir af ræðu sinni þannig að hann gæti skipt henni. En ef hv. þm. á skammt eftir af ræðunni mundi forseti halda áfram fundinum svo að hv. þm. geti lokið ræðu sinni.

Herra forseti. Mér var ekki kunnugt um hvenær matarhlé yrði gert þannig að ég á nokkuð efni eftir, að vísu ekki mjög mikið en ég held að það færi þá einna best á því að ég frestaði ræðu minni og tæki þá við þegar forseta hentaði að halda fundinum áfram.

Forseti hafði gert ráð fyrir því að halda fundinum áfram kl. 8.30 og mundi þá gera hlé hér ef það hentar hv. þm.

Já. Það er í góðu lagi, herra forseti, og ég geri þá hlé á ræðu minni.

Herra forseti. Ég held þá áfram að mæla fyrir nefndaráliti frá minni hluta efh.- og viðskn. en að álitinu stendur auk mín hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon eins og ég gat um áður en gert var hlé á fundinum. Herra forseti. Ég hafði farið aðeins yfir forsögu málsins að vegna kæru Félags ísl. stórkaupmanna til Eftirlitsstofnunar EFTA, ESA, um álagningu vörugjalds hér á landi var nauðsynlegt að gera breytingar á okkar löggjöf til að mæta þeim kröfum. Þau frumvörp sem eru til umræðu fjalla um það hvernig mæta eigi kröfum Eftirlitsstofnunarinnar gagnvart þessum þáttum. Aðalatriðið varðandi vörugjaldið er að sú aðferð að taka upp magngjald er ekki góð út frá því sjónarmiði að stuðla að hagkvæmum viðskiptum og í öðru lagi, sem ég gat um fyrr, er þessi útfærsla óþarflega viðamikil miðað við þær kröfur sem Eftirlitsstofnunin gerði því að það er alveg ljóst að það hefði mátt ganga skrefi styttra en gert er í þessu frv. Ég hef vakið athygli á því, herra forseti, að ríkisstjórnin setti á laggirnar sérstaka nefnd til að vinna að þessu máli með hagsmunaaðilum. Þar hafði náðst samkomulag en síðar þegar á reyndi vildi ríkisstjórnin ekkert með það samkomulag gera og flytur gerbreytt frv. sem hefur verið til umfjöllunar á hinu háa Alþingi. Breytingartillögur nefndarinnar um vörugjaldsmálin eru lítilvægar. Þær eru flestar tæknilegs eðlis og þær varða m.a. samræmingu á uppgjörstíma og möguleikum smærri flutningafyrirtækja að vinna betur innan kerfisins. Hægt er að skipta breytingartillögum meiri hlutans í nokkra þætti og ég sé reyndar ekki ástæðu til að fara yfir það. Það var gert af hv. formanni efh.- og viðskn. en það kom einnig skýrt fram í máli hans að hér væri um smávægilegar breytingar að ræða. Ég get þess að menn urðu að leiðrétta þætti sem tengdust t.d. steinullarverksmiðjunni vegna þess að ekki er sama hvort menn miða við rúmmál eða þyngd þegar um slíkt efni er að ræða en leiðréttingu á þeim þætti var fundinn staður í breytingartillögu meiri hlutans. Höfuðgagnrýnisatriðið sem snýr að vörugjaldinu var, sem ég nefndi áður, að hér er gengið of langt miðað við kröfu ESA og það hefði mátt gera minna í þessu máli. En hitt sem varðar meiru er að hér er búið til óhagkvæmt kerfi fyrir neytendur í landinu með upptöku magngjalds að nokkru leyti í staðinn fyrir verðgjald. Einnig má geta þess að flokkunum í frv. er ekki fækkað jafnmikið og nefndin títtnefnda hafði lagt til. Þetta ber allt að sama brunni að ekki var farið að ráðleggingum þeirra aðila sem best þekkja til og verða að vinna með útfærslu málsins. Ég gat sérstaklega um þær umsagnir sem höfðu borist nefndinni. Þær voru umfangsmiklar og þær höfðu það eitt sameiginlegt að öll samtök, bæði vinnuveitenda, hagsmunasamtök og verkalýðsfélaganna, lögðust mjög harkalega gegn þessu frv. Fyrst og fremst er ástæðan sú sem ég nefndi. Það er útfærslan á tekjuöfluninni fyrir ríkissjóð en með því er skattlagður sérstaklega einn hópur í landinu, þ.e. húsbyggjendur, og er nú heldur betur komið aftan að málum þegar einn helsta skattstofn ríkisstjórnarinnar er að finna hjá húsbyggjendum miðað við þau loforð sem ríkisstjórnarflokkarnir gáfu fyrir síðustu kosningar. Herra forseti. Ég rakti nokkur atriði úr umsögnum aðila og vil líka geta þess að við fengum þá alla á fund þegar málið lá þannig fyrir að það var orðið gersamlega óásættanlegt gagnvart þeim aðilum sem áttu að vinna eftir því. Þar voru kynntar breytingartillögur nefndarinnar að nokkru leyti en á þeim fundi, sem var haldinn með öllum hópnum, var frv. gagnrýnt mjög harðlega, sérstaklega virðisaukaskattsfrv. út frá tveimur forsendum. Í fyrsta lagi að það væri ósanngjarnt að leggja þessar byrðir á einn hóp, þ.e. húsbyggjendur, því að þeir koma ekki til með að njóta lækkunar vörugjaldsins nema að takmörkuðu leyti. Í öðru lagi mun þessi aðferðafræði stuðla að meiri skattsvikum en tíðkast, þ.e. það liggur nokkuð í augum uppi þegar endurgreiðslan er lækkuð að það mun vera hvati til aðila að stunda viðskipti sín á milli án þess að reikningur sé gefinn út og má þá benda á að ekki tapist einungis virðisaukaskattur fyrir ríkissjóð í því tilfelli heldur önnur gjöld, þar á meðal tekjuskattur. Ég tel fráleitt að ríkisstjórn og ríkisstjórnarflokkarnir skuli standa að löggjöf sem opnar fyrir meiri heimildir eða möguleika til undandráttar á skatti. Satt best að segja finnst mér alveg með eindæmum að það skuli vera gert því að allir þessir aðilar sem við ræddum við bentu á þetta og þetta eru aðilar sem vita nákvæmlega hvernig viðskipti gerast á markaðnum. Við þekkjum öll að það er ekki óalgengt að einmitt slík vinna er ekki alltaf gerð á grundvelli reikninga og rétts bókhalds. Hér er vitaskuld komið aftan að ekki einungis húsbyggjendum því að þeir hafa getað reiknað með þessari endurgreiðslu. Fjölmargir einstaklingar hafa haft samband við mig í tengslum við þetta mál og lýst yfir sérstökum áhyggjum vegna þess því að fólk hafði gert áætlanir sínar um vinnu á byggingarstað eins og er náttúrlega að eiga sér stað alls staðar í landinu á fleiri þúsund byggingarlóðum eða í húsum og hafði reiknað með fullri endurgreiðslu af virðisaukaskatti. Nú á einungis að endurgreiða 60% af skattinum. Þetta skiptir verulega miklu máli því að tekjur vegna þessarar virðisaukaskattsbreytingar svara til 440 millj. kr. skattlagningar og eins og ég gat um er reiknað með að fjármagnstekjuskatturinn, sem hefur verið í umræðu bæði í dag og í þjóðfélaginu nokkuð lengi, mun gefa um 800 millj. í tekjur. Það er því orðið ljóst að við erum að afgreiða, liggur við á næturþeli, aukaskattlagningu upp á 440 millj. sem á að lenda eingöngu á húsbyggjendum. Það er athyglisvert út af þessum samanburði við fjármagnstekjuskattinn, sem allt þjóðfélagið er á öðrum endanum út af og sú skattlagning sem dreifist reyndar víða, eigi að gefa um 800 millj. Mér finnst mjög merkilegt að þetta mál skuli hafa náð svona langt án þess að hafa fengið almennari umræðu en raun ber vitni. Það er ljóst varðandi þetta frv. að við í minni hlutanum gátum ekki átt neina samleið með meiri hlutanum við að útbúa tillögur um að leysa þennan ágreining gagnvart Eftirlitsstofnuninni. Við lögðum til að það yrði reynt að stíga skemmra skref í þessu máli, þ.e. reynt að uppfylla kröfur Evrópusambandsins og hægt hefði verið að útfæra það á þann hátt að ekki komi til nýrra klögumála en í stað þess að hlusta á hinar vinsamlegu ábendingar minni hlutans í málinu kaus ríkisstjórnin að fara fram með frv. sem er meingallað í útfærslu og með skelfilegri fjármögnunarleið sem er þessi breyting á endurgreiðslu virðisaukaskatts sem ég hef gert að umtalsefni. Við lögðum einnig til að breyting á vörugjaldaflokkunum hefði verið gerð með öðrum hætti og hefðum þá kosið að það hefði verið stuðst meira við vinnu starfshópsins sem lagði fram skýrslu um málið. Þar voru margar góðar ábendingar um útfærslu á lækkun vörugjalds þótt svo þær tillögur hefðu gengið lengra en síðan endanlega frv. hljóðaði en það var beinlínis misráðið af ríkisstjórninni að vera að tengja lækkun vörugjalds almennt stefnu um lækkun vörugjalds þessari væntanlegu málssókn ESA. Miklu frekar hefði átt að gera breytingar á löggjöfinni sem hefði mætt kröfum EFTA-dómstólsins en síðan hefðu menn getað tekið almenna umræðu um breytingar á vörugjaldi. Ég hef nefnt að ríkisstjórnin stefnir að því að lækka vörugjald enn frekar og þá um 480 millj. um næstu áramót en það liggja ekki fyrir neinar tillögur um tekjuöflun þar á móti svo að e.t.v. mega húsbyggjendur búast við meiri skattlagningu af hálfu ríkisstjórnarinnar hvað varðar það efni. Sú aðferð að láta húsbyggjendur greiða fyrir lækkun vörugjalds eins og lagt er til í frv. er gersamlega ótæk að mati minni hluta efh.- og viðskn. Þar eru lagðar sérstakar byrðar á einn hóp landsmanna, þ.e. húsbyggjendur, og er athyglisvert að hugsa um það í ljósi þeirra kosningaloforða sem einkum Framsfl. gaf fyrir síðustu kosningar. Ég sé að hv. þm. Siv Friðleifsdóttir er í salnum og það væri mjög athyglisvert fyrir okkur þingmenn og reyndar þjóðina alla að fá útskýringar þingmannsins á þessari stefnu ríkisstjórnarinnar. Ef ég fæ, herra forseti, aðeins að segja í tveimur, þremur setningum um hvað málið snýst því að ég geri mér fulla grein fyrir því að hv. þm. hefur ekki komið að undirbúningi málsins en það snýst um það að vörugjald er lækkað sem þýðir tekjutap fyrir ríkissjóð upp á 450 millj. Það er fjármagnað með lækkun á endurgreiðslu virðisaukaskatts upp á 440 millj. Með þessum hætti eru húsbyggjendur skattlagðir alveg sérstaklega og ég vildi mjög gjarnan fá svör hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur ef hún má vera að því að hlusta á þær spurningar gagnvart Framsfl. sem ég tel brýnt að fá svör við. Ég er þess fullviss að fulltrúa Alþfl. leikur einnig hugur á að fá nánari skýringar og útlistun á kosningaloforðum Framsfl. Eins og þingheimur veit er sá hv. þm. sérfræðingur í loforðum þess flokks. Það kemur í ljós hvort Framsfl. á sér einhvern málsvara sem getur skýrt muninn á orðum og gerðum um þennan málaflokk. Þessi aukaskattlagning er að mati okkar stjórnarandstæðinga fráleit. Þá mun lækkun endurgreiðslu virðisaukaskattsins jafnframt kalla á aukna svarta atvinnustarfsemi og undanskot frá skatti þannig að hér er eins og ég gat um áðan verið að gata enn frekar skattkerfi okkar og er það ekki mjög þægileg afgreiðsla að standa að málum eins og hér er gert. Minni hlutinn telur ófært að Alþingi afgreiði lög sem talið er líklegt að munu auka undanskot frá skatti. Við bendum líka sérstaklega á að það hefði átt að íhuga að lækka vörugjald á öryggistækjum í bifreiðum og koma þannig til móts við þá þróun sem hefur orðið alls staðar í heiminum að álögum hefur verið létt af þessum mikilvægu þáttum enda sparast á móti margvíslegur kostnaður innan heilbrigðisþjónustunnar. Þetta var bent á m.a. af hálfu Bílgreinasambandsins og um þetta hefðum við getað fengið betri umræðu og hugsanlega útfærslu í tillögugerð af hálfu nefndarinnar en meiri hlutinn kaus að láta það mál ekkert til sín taka. Minni hlutinn gaf hins vegar ábendingar um aðrar fjármögnunarleiðir en þær sem frv. gerir ráð fyrir. Það var ekki þannig að við segðum við meiri hlutann að þetta væri fráleitt án þess að við kæmum með tillögugerð á móti. Við bentum á ýmsa þætti sem gætu gert vanda ríkissjóðs minni í kjölfar samþykktar þessa frv. Það var með þetta eins og annað sem minni hlutinn lagði til með málið. Það var ekki hlustað mikið á það og meiri hlutinn kaus að knýja málið nokkurn veginn óbreytt í gegnum þingið. Herra forseti. Nú er samtal búið að standa hér drykklanga stund. Það er spurning hvort svo eigi að vera áfram eða ...

Það er spurt hvort okkar eigi að svara þessum fyrirspurnum.

Ég nefndi að ekki hefði verið sinnt tillögum okkar minni hlutans um aðrar fjáröflunarleiðir og ekki var tekið tillit til athugasemda frá umsagnaraðilum því það var ekki einungis að þeir legðust þvert gegn þessum frumvörpum heldur einnig að þeir komu að nokkru leyti með útfærðar hugmyndir um betri útfærslu á málinu en frv. gerir ráð fyrir. Það var ekkert tillit tekið til þeirra ábendinga. Breytingartillögurnar eru flestar tæknilegs eðlis, samræming á uppgjörstíma og möguleikar smærri flutningafyrirtækja til að vinna innan kerfisins eru bættir nokkuð. Hins vegar er mikilvægt að benda á einn þátt varðandi þetta mál --- og er ég að koma lokum máls míns, herra forseti, að ríkisstjórnin gat vitaskuld séð fyrir þessa fjárvöntun við afgreiðslu síðustu fjárlaga því að ég gat um áður að þetta mál var kært í ársbyrjun 1994. Það er búið að liggja nokkuð lengi fyrir að það yrði að taka á málinu með einhverra handa móti sem hefði í för með sér fjárútlát fyrir ríkissjóð. Því var í lófa lagið fyrir ríkisstjórnina við afgreiðslu fjárlaga í haust að gera ráð fyrir í áætlunargerð um fjárlög fyrir tekjum varðandi þennan þátt vegna þess að menn vissu þá að það þurfti að leysa málið núna í síðasta lagi á vordögum. Það liggur líka fyrir að ekki er hægt að fresta þessu máli þó að við í stjórnarandstöðunni mundum gjarnan vilja með þeim rökstuðningi sem á rétt á sér að þetta sé illa unnið mál sem þyrfti að skoða betur yfir sumarið og þá sérstaklega tekjuöflunarþáttinn. Það er ekki hægt í þessu tilfelli því að ef við ljúkum ekki málinu í einhverju formi núna í vor megum við búast við málssókn á hendur íslenska ríkinu og það viljum við ekki. Það eru ámælisverð vinnubrögð, herra forseti, að ríkisstjórnin gerði ekki ráð fyrir tekjuöflun fyrir frv. þegar við afgreiðslu síðustu fjárlaga. Það hefði meira að segja verið betra að afgreiða þetta vörugjaldsfrv., reyndar aðeins öðruvísi útfært, og gera þá ekki ráð fyrir tekjuöflun á móti og gefa tekjuöflunarfrv. betra ráðrúm, annaðhvort að skoða nýja tekjuöflun á haustdögum eða taka þetta inn í næstu fjárlög. Það hefði verið betra en fara með frv. um lækkun virðisauka eins og hér er gert. Vinnubrögð ríkisstjórnarinnar og meiri hlutans í málinu eru ekki góð. Við í minni hlutanum munum reyna í umræðunni og með afstöðu okkar í atkvæðagreiðslu að benda sérstaklega á þennan vanda sem við stöndum frammi fyrir. Við höfnum algerlega því að verið sé að leggja á sérstakan húsbyggjendaskatt núna á síðustu dögum þingsins. Okkur finnst fráleitt að leysa úr klúðri ríkisstjórnarinnar með því að leggja sérstakan skatt á húsbyggjendur upp á hálfan milljarð kr. Það er auðséð að ríkisstjórnin veit hvar hún á að leita fanga þegar hún er að reyna að ná í peninga. Það er ekki hjá þeim sem meira mega sín í þjóðfélaginu. Það er hjá almennu launafólki, það er hjá húsbyggjendum, það er hjá ellilífeyrisþegum. Við sáum þetta við afgreiðslu fjárlaga í haust. Við höfum séð það í vetur í umgengni ríkisstjórnarinnar gagnvart samtökum launafólks og við sáum það síðast í dag við afgreiðslu fjármagnstekjuskatts hvaða hagsmuni hún er að verja í landinu. Við erum enn á ný að sjá vitnisburð um stefnu ríkisstjórnarinnar. Það eru lagðir aukaskattar á almenna þegna landsins. Skattur upp á tæpa hálfan milljarð til að fjármagna lækkun vörugjalds sem kemur einungis þessu fólki að hluta til góða. Þetta er óréttlát aðferð sem hér er lagt upp með. Hún mun kalla á aukin skattsvik. Ef vel ætti að vera ætti að vísa báðum frv. til baka til ríkisstjórnar og fá betri umfjöllun. Það er ekki hægt eins og ég gat um áðan en ef ríkisstjórnin hefði einhvern sóma ætti hún a.m.k. að draga frv. um húsbyggjendaskattinn, þ.e. virðisaukaskattsfrv., til baka.

Herra forseti. Ég get ekki neitað því að mig sótti nokkur depurð að hlusta á ræðu þessa ágæta hv. þm., Ágústs Einarssonar. Verst þótti mér þó þegar ég las álit hans og hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar að uppgötva það að hann hefur vélað til fylgislags við sig hinn ágæta þingmann Steingrím J. Sigfússon. Þannig er, herra forseti, að ég tel að það sé með engu móti hægt að taka afstöðu gegn því frv. sem hér liggur fyrir um vörugjald vegna vonsku tengdri frv. um virðisaukaskatt. Ég vil að það komi fram að hv. þm. Sighvatur Björgvinsson, fulltrúi Alþfl., er fylgjandi frv. um vörugjald vegna þess að þar kemur fram að Eftirlitsstofnun EFTA, ESA, telur að lögin um vörugjaldið samræmist ekki ákvæðum samningsins um Evrópska efnahagssvæðið. Ég er alveg sannfærður um að hv. þm. Ágúst Einarsson er þeirrar skoðunar að öll lög sem hið háa Alþingi samþykkir þyrftu að vera í samræmi við þann ágæta samning. Að vísu er alveg hárrétt hjá hv. þm. að ríkisstjórnin leggur líka fram frv. til þess að vega upp á móti tekjutapi af þessum breytingum á vörugjaldinu, frv. um virðisaukaskatt, sem er ekki gott. Það er slæmt frv., sem Alþfl. er á móti. En Alþfl. greinir eigi að síður á milli þessara tveggja frumvarpa og er með frv. um vörugjaldið en á móti frv. um virðisaukaskattinn. Er ekki hv. þm. Ágúst Einarsson þeirrar skoðunar þegar grannt er skoðað að það beri að greina þarna á milli? Ef hann er ekki þeirrar skoðunar hvað segir þá formaður Þjóðvaka sem er líka staddur í salnum? Ætlar hann virkilega, sem á glæstum ferli sínum sem ráðherra í fyrrv. ríkisstjórn var einn af aðalhvatamönnunum að samningnum um Evrópska efnahagssvæðið, að láta hv. þm. Ágúst Einarsson komast upp með þessa glópsku og það sem verra er, hafa þau slæmu uppeldislegu áhrif að véla miklu yngri þingmann, hv. þm. Steingrím J. Sigfússon, með sér í þetta glapræði?

Herra forseti. Það hefði verið betra ef hv. þm. hefði lesið nefndarálit mitt og hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar. Við gagnrýnum sérstaklega tekjuöflunarfrv. og eins og hann gat réttilega um er það gagnrýnt af fleirum, þar á meðal hv. þm. Sighvati Björgvinssyni. Við gerum hins vegar ágreining um tiltekna þætti í vörugjaldsfrv. sem ég rakti ítarlega í ræðu minni og fer ekki aftur yfir. Í lok nefndarálitsins segjum við að minni hlutinn muni sitja hjá við afgreiðslu málsins enda er það algerlega á ábyrgð ríkisstjórnarinnar, þ.e. vörugjaldsmálið. Síðan segjum við að þessi mál hanga saman því að það er líka alveg augljóst því að það er verið að ræða bæði málin saman í umræðunni. Þau eru bæði til umræðu. Við segjum svo í nefndarálitinu varðandi virðisaukaskattinn: ,,Minni hlutinn mun greiða atkvæði gegn fjármögnunarleið ríkisstjórnarinnar, þ.e. lækkun endurgreiðslu virðisaukaskatts til húsbyggjenda.`` Afstaða okkar er því alveg samræmd í málinu. Rökstuðningurinn er heill og óskiptur í þessu, við höfum mikil gagnrýnisatriði varðandi vörugjaldsfrv. sem við lýsum í nefndaráliti okkar. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson skrifar undir meirihlutaálitið með fyrirvara sem ég veit að eru einmitt vegna fjármögnunarleiðarinnar, ekki kannski vegna vörugjaldsmálanna, en ég tók sérstaklega skýrt fram að það væri nauðsynlegt að afgreiða málið vegna skuldbindinga okkar í EES-samningnum. Þetta kemur skýrt fram í nefndarálitum og í ræðu minni sem ég flutti um málið þannig að ég vona að enginn misskilningur sé á ferðinni.

Herra forseti. Það er enginn misskilningur á ferðinni en ég hef lýst því að mér þykir slæmt að hv. þm. Ágúst Einarsson, sem einnig er prófessor í hagfræði, skuli nota yfirburðaþekkingu sína m.a. til þess að véla til fylgislags við sig menn sem eru miklu yngri og óreyndari á svelli hagfræðinnar en hann, þ.e. hv. þm. Steingrím J. Sigfússonar. Mér er það mætavel ljóst, herra forseti, vegna þess að ég bý enn að þeirri áunnu kunnáttu að geta lesið, að hv. þm. Ágúst Einarsson er eins og segir í áliti þeirra tveggja félaga, á móti frv. vegna annars frv. Hann er á móti þessum breytingum á lögum um vörugjald vegna þess að fjármögnunarleiðin sem kemur til með að vega upp á móti tekjutapinu sem hlýst af frv. er að mati hans og hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar stórgölluð. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson fer þá leið að lýsa yfir andstöðu sinni við frv. um fjármögnunina, þ.e. virðisaukaskattinn sem tengist þessu og Alþfl. greiðir atkvæði gegn því. Hann er eigi að síður með þeim breytingum á lögum um vörugjald sem lagt er til af meiri hlutanum sem hv. þm. Sighvatur Björgvinsson er aðili að í málinu vegna þess að Eftirlitsstofnun EFTA, ESA, hefur gert athugasemdir við lögin um vörugjaldið. Hún telur að það standist ekki að öllu leyti ákvæði samningsins um Evrópska efnahagssvæðið. Þetta er í grundvallaratriðum spurning um hvort menn eru með eða á móti Evrópska efnahagssvæðinu. Mér er algerlega ljós afstaða hv. þm. og Grímseyjarkommúnistans Steingríms J. Sigfússonar í þessum efnum. En ég hafði talið að hv. þm. Ágústi Einarssyni, sem lengi hefur verið undir væng hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, ætti að vera ljóst að það er nauðsynlegt að við höfum í heiðri ákvæði samningsins um Evrópska efnahagssvæðið sem þau studdu bæði mjög dyggilega meðan þau voru aðilar að Jafnaðarmannaflokki Íslands sem einnig gengur undir nafninu Alþýðuflokkurinn.

Herra forseti. Það er ekki verið að véla hv. þm. Steingrím J. Sigfússon til eins eða neins. Steingrímur J. Sigfússon er fullkomlega maður til þess að taka þátt í málefnalegri vinnu í efh.- og viðskn. eins og hann gerir í sambandi við þetta mál og önnur mál. Það hefur verið góð samstaða í þeirri ágætu nefnd milli mín og hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar, Jóns Baldvins Hannibalssonar og nú hinar síðustu tvær vikur við Sighvat Björgvinsson. Það hefur ekki borið nokkurn skugga á það samstarf og ég skil ekki alveg málflutning þingmannsins. En látum það vera. Ég bendi hins vegar á að í nefndaráliti okkar komum við með miklar athugasemdir um vörugjaldsfrv. Við nefnum að það er hægt að taka styttri skref í þessu máli. Það hefði þurft að breyta þessu öðruvísi í sambandi við flokkana. Það hefði átt að nota vinnu starfshópsins, sem ég fór ítarlega yfir í ræðu, og það hefði þurft að útfæra betur varðandi öryggistæki sem var bent sérstaklega á í nefndinni. Þetta eru tiltekin atriði sem að okkar mati hefði þurft að skoða betur. Við höfum hins vegar lagt áherslu á að standa við alþjóðlega samninga. Við sitjum hjá við vörugjaldsmálið. Það er á ábyrgð ríkisstjórnarinnar og illa útfært mál. Gagnrýnin er á seinna málið sem er líka til umræðu, mjög hörð gagnrýni varðandi þann þátt. Hér er eðlilega að verki staðið og ég ber blak af öllum mínum nefndarmönnum í stjórnarandstöðunni hvort sem það er Steingrímur J. Sigfússon, Sighvatur Björgvinsson eða Jón Baldvin Hannibalsson, svo ég nefni mína helstu samstarfsmenn í efh.- og viðskn. Það samstarf hefur verið allt til fyrirmyndar og málið liggur vonandi ljóst fyrir.

Herra forseti. Ég get stytt mál mitt vegna þess að mér nægir að vísa að mestu leyti í ítarlega framsöguræðu frsm. minni hluta, hv. þm. Ágústar Einarssonar, sem hér gerði ítarlega og vel grein fyrir sjónarmiðum okkar sem skipum minni hlutann. Ég læt mér einnig nægja að taka undir þau orð sem hann hafði um ágætt samstarf í efh.- og viðskn. innan minni hlutans og þá alveg sérstaklega á milli mín og hv. þm. Ágústs Einarssonar. Við höfum haldið fram sjónarmiðum jafnaðarstefnunnar í efh.- og viðskn. þótt einstakir aðrir hv. þingmenn hafi kannski dregið af sér meira en efni standa til, sérstaklega með tilliti til þeirra nafngifta sem þeir ganga fram undir. Þá er kannski nærtækast að blanda sér aðeins í orðaskipti hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar og frsm. minni hluta varðandi fylgilag mitt við hv. þm. Ágúst Einarsson og þá staðreynd að við stöndum saman að nefndaráliti hér.

Er þá ekki bara að ganga í Þjóðvaka?

En Alþfl. hefur af einhverjum undarlegum ástæðum helst úr lestinni þrátt fyrir annars yfirleitt ágæta þátttöku í samstarfi minni hlutans í efh.- og viðskn. Alþfl. hefur í þessu máli valið það sérkennilega göngulag að vera með öðru málinu en gufa svo upp í hinu eins og hér sé ekki á ferðinni tvær hliðar á sama peningnum heldur einhver algerlega óskyld mál. Þetta er þó þannig fram borið, herra forseti, að frv. til laga um breytingu á virðisaukaskattslögum er bein afleiðing af hinu frv. Það er fjármögnunarfrv. breytinganna á vörugjöldum. Þetta hefur hv. þm. Össur Skarphéðinsson ekki skilið eða ekki áttað sig á. Þessi sérkennilega afstaða Alþfl. að standa að breytingum með meiri hlutanum á vörugjöldunum en gufa svo upp í virðisaukaskattsmálinu er nokkuð athyglisverð. Ég vek athygli á því að minni hlutinn skilar nefndaráliti sem er samræmt gagnvart báðum málum en Alþfl. birtist þannig í líki kamelljónsins að hv. þm. Sighvatur Björgvinsson skrifar upp á álit meiri hlutans í vörugjaldsmálinu, að vísu með fyrirvara, en gufar svo upp í hinu. Mér er ekki kunnugt um að það liggi fyrir neitt þskj. þar sem afstaða hv. þm. eða Alþfl. gagnvart hinu málinu, þ.e. virðisaukaskattinum, kemur fram. Þetta er náttúrlega framganga sem þolir ekki dagsljós, herra forseti. Hún stenst ekki skoðun. Hver er þá afstaða Alþfl. og hvar kemur hún fram í virðisaukaskattsmálinu? Á það að vera hv. þm. Össur Skarphéðinsson sem talar fyrir hönd Alþfl. í því máli með ræðu sinni? Alla vega er ekki nefndarálit þar á ferðinni. Staðreyndin er sú að Alþfl. er í reynd að skrifa upp á þennan húsbyggjendaskatt með stuðningi sínum við vörugjaldsmálið. Það er mergurinn málsins. En það er greinilega feimnismál þannig að þeir velja þann kostinn að breiða sængina upp yfir höfuð og gufa upp í málinu. Þetta er nokkuð kostulegt því að hér eru á ferðinni tvær hliðar á sama málinu og þarna er ekki hægt að skilja á milli. Það rifjast upp fyrir mér skemmtileg staða sem kom hér upp einu sinni fyrir nokkrum árum í umræðum um fjárlagafrv. sem var sambærilegs eðlis. Þá reyndu menn reyndu að þvo hendur sínar af annarri hlið peningsins eins og Alþfl. er að reyna að gera nú. Það var þegar einn af ráðherrum hæstv. ríkisstjórnar sem þá sat studdi aðra hlið fjárlagafrv., þ.e. tekjuhliðina, en var á móti gjaldahliðinni. Þetta var mjög skemmtileg afstaða og merkileg málfundaræfing sem fór fram þegar hæstv. ráðherra reyndi að útskýra hvernig þetta væri vaxið. Hann gerði enga athugasemd við tekjuhliðina, var alveg sammála henni en hann var á móti útgjaldahliðinni, þ.e. sérstaklega því sem sneri að landbúnaðinum. Okkur gekk illa að skilja, ýmsum hv. þingmönnum, að meira að segja hæstv. ráðherra gæti haft svona brothætta afstöðu til mála, en það virðist ekki ætla að vefjast fyrir Alþfl. að leika þetta eftir. En nú er Alþfl. horfinn á braut eins og sjá má og hv. þm. Össur Skarphéðinsson væntanlega horfinn til annrra skyldustarfa en þeirra að taka frekari þátt í þessari umræðu og verður þá að hafa það. Herra forseti. Eins og ég segi þarf ég ekki mörg orð til viðbótar því sem frsm. minni hlutans hafði til að útskýra mína afstöðu til málsins. Ég er algerlega sammála því að hér er á ferðinni afar ólukkuleg niðurstaða hjá stjórnarmeirihlutanum og það tekur til beggja hliða þessa máls. Annars vegar er það að mínu mati þannig að breytingin á vörugjöldunum er engan veginn nógu vel útfærð. Það hafa engin sannfærandi rök verið færð fyrir því að þótt við þurfum að taka á þessum athugasemdum frá ESA þurfi það að kosta svona mikið tekjutap í vörugjaldainnheimtunni. Það er mergurinn málsins. Þarf að standa þannig að þessari kerfisbreytingu að hún feli jafnframt í sér mörg hundruð millj. kr. tekjutap? Það hafa engin rök verið færð fram fyrir því að ekki sé hægt að útfæra breytingar á þessu kerfi sem skili a.m.k. að verulegu leyti áfram þeim tekjum sem vörugjaldið hefur gefið. Menn hafa engin efni á því að missa út tekjur hjá ríkinu við breytingar af þessu tagi. Ekki er afgangnum fyrir að fara á rekstri fjárlaga, er það? Ekki verður þetta tekið þaðan. Nei, það er grenjandi halli á fjárlögum hjá þessari ríkisstjórn og verður út kjörtímabilið ef svo heldur sem horfir. Spurningin hlýtur því að vera þessi: Var ekki hægt að taka á þessu máli, bregðast við því sem sjálfsagt þarf að gera fyrr eða síðar? Ég geri ráð fyrir því að þessir háu herrar úti í Brussel hefðu dæmt okkur seka ef ekki verða gerðar breytingar. En er þá ekki hægt að taka á því, bregðast við því án þess að það kosti mörg hundruð millj. kr. tekjutap? Ég tel líka að breytingar á gjaldflokkum hér séu að mörgu leyti mjög umdeilanlegar. Ég spyr t.d. hver sé nauðsyn þess að vera að lækka sérstaklega vörugjald á vöruflokkum eins og snyrtivörum. Hvaða knýjandi nauðsyn er á því að mati meiri hlutans að lækka vörugjald á snyrtivörum? Er það vegna þess að meiri hlutinn noti svona mikið af snyrtivörum sérstaklega að hann telji það alveg meginmál þessara breytinga að lækka þær í verði? Eru stjórnarathafnirnar og völdin að leika meiri hlutann svo grátt að hann þurfi nú að bæta útlit sitt með sívaxandi notkun á snyrtivörum? Hvað er á ferðinni? Er það málaflokkur sem menn hafa þá tilfinningu fyrir að það sé einhver sérstök réttlætiskennd samfara því að lækka hann í verði? Ræðumaður getur a.m.k. upplýst það að hann notar lítið af þeim varningi og væri ósárt um það þó að þær a.m.k. lækkuðu ekki í verði, þær mættu jafnvel hækka. Ég bendi á vöruflokka eins og öl og gosdrykki, sælgæti og ís. Er það hin nýja manneldisstefna ríkisstjórnarinnar að lækka sérstaklega þessar vörur? Ég veit ekki betur en menn hafi verið að leiða fram nýlegar upplýsingar um það hversu t.d. gosdrykkjaþambið er skaðlegt fyrir tannheilbrigði þjóðarinnar og þetta verður tæplega flokkað undir brýnar nauðsynjavörur heimilanna o.s.frv. Vissulega lækka aðrir flokkar einnig sem ég held að menn séu almennt ánægðir með. Má þar t.d. nefna heimilistæki og fleiri flokka. En þegar maður lítur yfir þessar breytingar standa upp úr vöruflokkar sem ég get ekki séð, a.m.k. ekki miðað við mína réttlætiskennd og lífsskoðun, neina sérstaka ástæðu til að lækka vörugjöld á, missa þar með tekjur úr ríkissjóði og bregðast svo við því með því að lækka endurgreiðslu á virðisaukaskatti til húsbyggjenda og þeirra sem eru í meiri háttar viðhaldi á byggingarstað. Þess vegna má líka nefna aðrar drykkjarvörur, sykurvörur og annað því um líkt, hvort ekki hefði verið ástæða til að fara yfir það, m.a. út frá manneldis- og hollustusjónarmiðum að hafa þessa vörugjaldtöku úr því að hún viðgengst á annað borð. Svo geta menn farið í þá umræðu hvort það eigi að vera um einhverja mismunandi gjaldtöku af þessu tagi að ræða. Ég veit að þeir kaþólskustu vilja náttúrlega ekki neitt af þessu tagi, kalla það öllum illum nöfnum, neyslustýringu og guð má vita hvað. Ræðumaður er ekki í þeim hópi. En úr því að þetta er á annað borð og á að skila umtalsverðum tekjum í ríkissjóð hljóta menn að fara yfir þetta svona. Er það réttlætanlegt að vera að missa út milljónir, milljónatugi, jafnvel hundruð milljóna eins og í tilvikinu öl og gosdrykki í gegnum þessa breytingu til þess að íþyngja svo aftur húsbyggjendum? Hvaða speki er á bak við það af hálfu þeirra sem hér ráða ferðinni? Ég tel, herra forseti, að í aðalatriðum hefði átt að nálgast þetta mál þannig að í fyrsta lagi ferst ekki himinn og jörð þó að þessi merkilega eftirlitsstofnun fengi einu sinni að kveða upp einhvern úrskurð. Til þess er hún væntanlega. Og ég sé ekki að menn þurfi að vera á handahlaupum eins og aumingjar undan því alltaf að gefast upp fyrir henni fyrir fram. Af hverju er það? Af hverju þurfa menn alltaf að gefast upp fyrir fram? Og játa það á sig fyrir fram að eitthvert rell frá Brussel sé endilega réttmætt. Mátti ekki láta bara á það reyna hvort okkur væri stætt á þeirri vörugjaldatöku sem við höfum ástundað og gera þá í kjölfar úrskurðar einhverjar breytingar sem nauðsynlegt væri að gera? Nei, það má væntanlega ekki. Þeir hljóta að hafa rétt fyrir sér, þessir háu herrar. Og menn bregðast við fyrir fram eins og hér er gert. Látum það þá vera. Þá væri í öðru lagi að mínu mati rétt að skoða hversu billega er hægt að sleppa, ef svo má að orði komast, með breytingarnar í formi tekjutaps fyrir ríkissjóð þannig að aðferðafræðin sé þá í lagi að mati þessara háu herra og það séu gerðar breytingar á framkvæmdinni þannig að það sé ekki hægt með neinum haldbærum rökum að segja að í því felist mismunun að taka vörugjaldið með þeim hætti sem við þá gerðum. Í þriðja lagi: Ef óhjákvæmilegt var að þessu fylgdi eitthvert tekjutap, mátti þá ekki taka sérstaklega á fjármögnun þess eins og hverjum öðrum útgjalda- og teknamálum ríkissjóðs? Hvers vegna þarf að eyrnamerkja endilega nákvæmlega þessar milljónir því að lækka endurgreiðslu virðisaukaskatts á íbúðarhúsnæði? Af hverju má ekki vísa því máli eins og öðrum inn í hina almennu fjáröflunarvinnu fyrir ríkissjóð, taka á því í tengslum við gerð næstu fjárlaga og beita almennum tekjuöflunaraðferðum ríkissjóðs? Það er engin sérstök ástæða til þess að eyrnamerkja þessa breytingu og þessi útgjöld sérstaklega þessum aðgerðum gagnvart húsbyggjendum. Það stenst í raun og veru ekki þegar betur er að gáð og þess vegna hefði mátt tímasetja breytingarnar hér þannig að því fylgdu óveruleg útgjöld innan fjárlagaársins fyrir ríkissjóð og því væri hægt að mæta með tekjuöflunaraðgerðum á komandi hausti. Það þarf ekkert að fara frekar yfir það að menn eru almennt sammála um það yfir línuna að þessi breyting á endurgreiðslu virðisaukaskattsins sé mjög óæskileg. Hún muni leiða til aukinnar tilhneigingar til þess að skjóta þessari starfsemi undan skatti og verka íþyngjandi augljóslega að því marki sem það er þá ekki gert. Og hvar er þá hv. þm. Pétur Blöndal með ræðurnar sínar um að það eigi aldrei að gera neitt sem ýtir undir skattsvik og ríkissjóður geti tapað meiri tekjum en hann fái við breytingar af þessu tagi? Snýr þá ekki formúlan þannig, hv. þm., að akkúrat hér erum við á slíkum landamærum? Það hefur einmitt sýnt sig að þessi endurgreiðsla virðisaukaskattsins er mjög skynsamleg aðgerð út frá hagsmunum ríkissjóðs til þess að fá þessa starfsemi upp á yfirborðið og tryggja að aðrir skattar skili sér í tengslum við þessa vinnu, svo sem skattar af launatekjum sem ella er hætta á að hverfi undir yfirborðið ef þessi hvati er ekki fyrir hendi til þess að þarna séu gerð tæmandi og fullnægjandi skattskil. Það á þá eftir að sýna sig hvort þetta er ekki akkúrat breyting sem felur í sér að þessi starfsemi hverfur að verulegu leyti undir yfirborðið og jafnframt viðbótartekjubrest fyrir ríkissjóð vegna þess að aðrir skattar hætti að skila sér. Hér, herra forseti, er á ferðinni dæmigert klúðurmál af hálfu hæstv. ríkisstjórnar og það væri öllum fyrir bestu að leggja það til hliðar og undirbúa betri málstök í málinu síðar meir, á næsta hausti eða hvenær sem það yrði. Út af fyrir sig væri vel hugsanlegur sá afgreiðslumáti á þessu að lögfesta breytingarnar hvað vörugjöldin snertir og þó að það sé að okkar mati alls ekki um vandaða og fullnægjandi breytingu að ræða, þá væri mikill munur á því og hinu að tengja við það þessa lækkun endurgreiðslu virðisaukaskattsins sem er fráleit ráðstöfun, bersýnilega ósanngjörn og líkleg til þess að hafa viðbótaráhrif sem verða ríkissjóði óhagstæð til viðbótar því. Og væri það þó nóg eitt og sér að þetta mun verka íþyngjandi fyrir þá sem síst skyldi, þ.e. þá sem eru að reyna að koma sér upp íbúðarhúsnæði.

Hæstv. forseti. Vegna orða hv. þm. vil ég taka fram að það er í sjálfu sér ekkert einhlítt hvernig haga beri tekjuöflun eða tekjutilfærslum í kringum þessa breytingu sem verið er að gera. Það er í sjálfu sér enginn kostur góður í þeim efnum. En ég hygg að þó hafi verið illskást að fara þá leið sem farin er, þ.e. að draga úr endurgreiðslum á virðisaukaskatti vegna vinnu á byggingarstað. Varðandi vörugjaldskerfið sjálft verð ég að segja að ég undrast oft hvað hv. þm. býður sig fram í því að vera sérfræðingur í því að mismuna svo milli vörutegunda eins og fram kemur í vörugjaldskerfinu yfirleitt. Þessi vörugjöld hafa tel ég verið ein stærstu mistök sem hafa verið gerð í okkar skattkerfi, því miður. En það er jafnerfitt að komast út úr því eins og það var kannski auðvelt að byrja á því. Varðandi snyrtivörurnar sem hann býsnaðist t.d. mikið yfir, þá ætla ég ekki að halda því fram að hv. þm. skilji ekki konur í því sambandi. En hins vegar vil ég benda honum á að töluvert stór hluti af versluninni einmitt með snyrtivörur er farinn úr landinu og er á vegum ríkisins í Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Ég hygg að markaðshlutdeildin þar sé líklega milli 40% og 50% af öllum snyrtivörumarkaði í landinu. Það segir sig náttúrlega sjálft að það eru kannski ekki svona efnaminni konur sem stunda þá verslun heldur þær sem hafa meira á milli handanna og ferðast eða eins og stundum kemur fyrir að þegar við hv. þm. erum á leið til útlanda, þá erum við látnir hafa innkaupalista hjá kvenfólkinu í fjölskyldunni þannig að við komum nú ekki tómhentir heim.

Herra forseti. Þetta er nú stórbrotin málsvörn, að koma hér og segja að það sé auðvitað ekki einhlítt hvernig tekjutapinu sé mætt, en það sé illskásti kosturinn að lækka endurgreiðslu virðisaukaskatts á íbúðarhúsnæði. Þetta er satt best að segja ekki mjög jákvæð vörn. Þetta mundi ég kalla að vera á allmiklu undahaldi og reyna að klóra í bakkann og hef ekki um það fleiri orð. Varðandi vörugjöldin og mismunandi skattlagningu á vörutegundir og blessaðar snyrtivörurnar, þá er það hárrétt hjá hv. þm. Ég er alveg ófeiminn við að vera talsmaður þeirra sjónarmiða að það geti verið fullkomlega réttlætanlegt af stjórnvöldum að beita mismunandi eða sértækri skattlagningu á grundvelli annarra gildra markmiða en þeirra einna að það eigi að vera jafn skattur á allt og alla, einn skattur á allt landið og miðin eins og ég kalla það stundum í þessari umræðu. Þar kemur kannski akkúrat að mismunandi lífsskoðun manna. Ég tel að það séu mörg önnur markmið svo mikilvæg sem stjórnvöld þurfi að hafa sjónir á, eins og að jafna lífskjör, eins og að tryggja afkomu þeirra sem veikasta hafa stöðuna og eru ekki mikið í því að kaupa lúxusvarning og snyrtivörur eða þvælast í útlöndum og þá geti verið réttlætanlegt að beita sértækri skattlagningu. Ég nefni líka önnur markmið eins og manneldis- og hollustusjónarmið. Flest lönd í kringum okkur eru ekkert feimin við það t.d. að leggja á sykurskatt til þess að draga úr notkun sykurs og þeirrar óhollustu, tannskemmda og annarra hluta sem óhóflegri sykurnotkun eru samfara. Hvers vegna skyldum við þá ekki þora það? Eru það ekki jafngild markmið í sjálfu sér að reyna að stuðla að hollustu og heilbrigði eins og því að það verði að skattleggja allar vörur jafnt? Ég er bara nákvæmlega þeirrar skoðunar að svo lengi sem efnisleg og skynsamleg rök standa fyrir slíku, þá sé það fullgilt.

Hæstv. forseti. Ég dáist enn þá að hv. þm. fyrir það að gefa sig út fyrir það að vera sérfræðingur í þessari mismunun. Ég nefni sem dæmi að við höfum 14% skatt á matvæli flest hver. En hins vegar ef það á að fara að elda þann sama mat, er há vörugjaldsprósenta á tækin sem þarf til þess að elda matinn hvort sem það eru eldavélar, ofnar, örbylgjuofnar eða hvað þetta allt saman heitir. Ég nefni að það er 14% skattur á appelsínum. Hins vegar ef þær hinar sömu appelsínur eru kreistar og búinn til úr þeim appelsínudjús með því að blanda vatni út í, hefur verið 18% vörugjald og 24,5% virðisaukaskattur. Hv. þm. kemur eflaust upp og segir að rökin fyrir því séu þau að það þurfi að kreista eins mikið úr appelsínunum og hægt er. Ég nefni sem dæmi að það er orðið hátt vörugjald á sjónvarpstækjum og hljómflutningstækjum. Síðan horfum við upp á að það er ekkert vörugjald á tölvum. Hins vegar eru öll þessi tæki að renna saman í eitt þannig að nú er verið að auglýsa fyrir fermingarbörnin tölvur sem eru bæði hljómflutningstæki og sjónvörp og hv. þm. getur eflaust skýrt það út af hverju það er. Varðandi manneldissjónarmið þá hef ég aldrei vitað til þess að ís væri sérstaklega óhollur ef hans er neytt í hófi og svo hef ég heldur aldrei skilið það hvernig stendur á því t.d. þegar ég er að gefa börnunum mínum á morgnana súrmjólk með vænum skammti af púðursykri, af hverju það eigi að skattleggja það eitthvað minna heldur en þegar ég gef þeim mjólk með Cheerios.

Herra forseti. Það er mjög merkilegt þegar hv. þm. kemur upp og tekur upp þessi mismununarsjónarmið. Það er í raun og veru spurning hvort hv. þm. er að segja hvort þetta sé brot á jafnræðisreglu, þ.e. að það séu brotin mannréttindi á vörunum. Eða hvert eru menn að fara?  Þar með er auðvitað ekki sagt að það sé allt fullkomið í skattkerfinu eins og það er nú og það er eins og hver annar brandari þegar menn koma upp og ætla að fara að sanna mál sitt með því að tína til einhver jaðartilvik sem auðvitað úir og grúir af og mun alltaf gera í öllum skattkerfum alls staðar í heiminum. Það er endalaust hægt að koma upp og segja: ,,Þetta er ekki sanngjarnt og þetta er ekki rétt af því að það er einhver að svindla.`` Eða: ,,Það er eitthvað asnalegt í þessu af því að appelsínurnar eru stundum svona og stundum hinsegin.`` Þetta eru bara engn rök. Ef menn falla fyrir þessari röksemdafærslu í fyrsta sinn og annað sinn, hvar enda menn þá? Menn enda með því að leggja á enga skatta af því að öll tekjuöflun af þessu tagi er vandasöm. Það er alltaf hægt að sýna fram á að hún sé ósanngjörn í einhverju tilliti gagnvart einhverjum. Það eru alltaf einhver frávik. Það eru alltaf einhver undanbrögð og niðurstaðan af málinu verður sú að menn leggja á enga skatta. Það er ekki hægt af því að það er ósanngjarnt. Hefur þetta orðið reyndin einhvers staðar, á Íslandi eða annars staðar? Nei. Menn viðurkenna að menn verða samt sem áður að nota aðferðirnar þó þær séu að einhverju leyti gallaðar.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni fyrir ágæta ræðu og hann kom víða við. En mig langar til að spyrja hann einnar spurningar. Nú er það þannig að virðisaukaskattur á vinnustað er frádráttarbær og við skulum hugsa okkur að það sé 10% dýrara að framleiða t.d. glugga á vinnustað en á verkstæði. Það þarf að flytja vélarnar til og allt slíkt. En það sé samt sem áður ódýrara af því að virðisaukaskatturinn er endurgreiddur. Þetta er að sjálfsögðu óhagkvæm stýring --- því þetta er stýring --- þjóðhagslega en hagkvæm vegna þess hvernig skattakerfið býr þetta til. Telur þingmaðurinn þetta eðlilegt? Þá er í greinargerð minni hlutans mjög skemmtileg niðurstaða í lið 4, þar sem þeir segja að þessi minnkun á endurgreiðslu muni valda meiri undanskotum. Þeir vilja segja að þegar virðisaukaskatturinn er hækkaður úr 0% upp í 10% --- hann verður 10% eftir að 60% eru endurgreidd --- þ.e. þegar 15% eru endurgreidd í staðinn fyrir 25% þá verði virðisaukaskatturinn á vinnustað 10%. Menn telja að sú skattlagning, 10%, muni valda undanskotum. Ég spyr: Er þá ekki minni hlutinn sammála meiri hlutanum í því að það væri mjög mikið óráð að hækka virðisaukaskattinn á allt landið og miðin úr 24,5% upp í 25%? Mundi það ekki valda enn meiri undanskotum og er ekki akkúrat í þessum röksemdum kominn sá punktur að sérhver hækkun á virðisaukaskatti valdi það miklum undanskotum að tekjur ríkissjóðs minnki?

Herra forseti. Þá var þetta ekki síður dónalegt að fá þessa röksemdafærslu hér. Hún er af nákvæmlega þessum sama toga og við vorum að rökræða áðan, ég og hv. þm. Vilhjálmur Egilsson. Ég get alveg snúið dæminu við og spurt hv. þingmenn. Úr því að hv. þingmenn eru svona sannfærðir um að vörugjöldin séu svona óréttlát og þessi neyslustýring sé svona óréttlát eða að það sé svona vitlaust að vera yfirleitt að endurgreiða virðisaukaskatt á byggingarstað, af hverju á þá að gera það að hluta til? Af hverju er þá ekki hv. þm. Vilhjálmur Egilsson samkvæmur sjálfum sér og leggur til að vörugjöldin öll verði lögð af? Af hverju styður hv. þm. þá vörugjöldin bara ef þau eru pínulítið lægri en þau hafa verið? Það er ekki í samræmi við hans heitu sannfæringu um hversu vond öll þessi neyslustýring sé og óréttlát öll þessi gjaldtaka sé. Með alveg sömu rökum má segja: Ætlar þá hv. þm. Pétur H. Blöndal að styðja að 60% verði endurgreidd ef það veldur því að vinna af verkstæðum er að færast út á byggingarstað? Það getur vel verið að það sé í einhverjum mæli hvatning til slíks. En ég bendi á að hvort tveggja er uppi á yfirborðinu með þeim hætti. Það er ekki að hverfa undan skattskilum. Það færist að vísu kannski þarna yfir, en það kemur til skila. Og ef virðisaukaskatturinn af viðkomandi verkefnum er endurgreiddur, þá koma væntanlega vinnulaun og annað því um líkt sem verkefnunum tengist jafnframt til skila og er líka talið fram. Liggur það ekki í hlutarins eðli? Hv. þm. veit hvernig reikningarnir eru sundurliðaðir sem menn þurfa að fara með til að fá virðisaukaskattinn endurgreiddann, er það ekki? Þar kemur fram hvað er efni og hvað er vinna, eðlilega. Á því byggir endurgreiðslan. Ég held því að málið sé þá í öllu falli þannig að kerfið eins og það var er helt að því leyti til að það verkar hvetjandi til þess að öll þessi umsvif og velta séu uppi á yfirborðinu. Þó það verði ekki nema 10% skattlagning sem komi þarna til sem ekki er endurgreidd, þá eru þó þau 10% til skiptanna fyrir þá sem ekki telja þetta fram.

Herra forseti. Þetta var mjög merkilegt. Þetta var mjög athyglisvert vegna þess að hv. þm. sagði mér að 10% mundu valda undanskotum og meiri skattlagning enn meiri undanskotum. Hann sagði hreint og beint að með því að hafa þetta frítt, þá kæmi alla vega allt fram. Hvað segir á hv. þm. um 24,5% sem er lögð á landið og miðin? Getur verið að við séum komin það hátt í skattlagningu að það valdi svo miklum undanskotum að tekjur ríkissjóðs hreinlega minnki? Þetta er nefnilega það sem meiri hlutinni benti á. Og hann féllst ekki á að auka skattheimtuna úr 24,5% í 25% vegna þess akkúrat að undanskotin mundu aukast og skattstofninn mundi hreinlega deyja eins og oft og tíðum gerist þannig að viðkomandi starfsemi mundi leggjast niður. Mér sýnist einmitt rökstuðningur hv. þm. sýna mér að við höfum rétt fyrir okkur. Þegar hann óttast að 10% virðisaukaskattur á byggingarstað valdi undanskotum, hvað gera þá 24,5%?

Herra forseti. Það eru engin ný sannindi og hv. þm. er ekki sá fyrsti sem uppgötvar það eða rökstyður að þeim mun hærri sem skattaprósentur eru, þeim mun meiri hvatir séu fyrir hendi til að losna við að greiða skattinn. Það er ekki nýtt fyrir hvorki mér né væntanlega öðrum hér. En menn hætta samt ekki að reyna að afla ríkissjóði þeirra tekna sem hann verður að fá. Menn verða að leysa það vandamál þó að mönnum sé þessi staðreynd ljós. Sá einfaldi veruleiki sem mér finnst hv. þm. stundum vera að boða að þá eigi menn bara að lækka alla skatta af því að ef þeir séu háir þá sé meira stolið undan er ekki fær. Það er ekki raunsætt vegna þess að við rekum ríkissjóð á Íslandi með halla og við höfum skrúfað niður í mikilvægri þjónustu, sem er lífsnauðsynleg fyrir þjóðina, og við erum að reyna að ná þarna endum saman og á grundvelli einhverrar hugmyndafræði eða fræðikenningar eða einhverrar kúrfu sem ég man aldrei hvað heitir er ekki hægt að nálgast málið svona. Við þurfum þessar tekjur og málið snýst um það hvernig við dreifum skattbyrðinni réttlátast. Auðvitað er það þannig líka að aðstæður eru mismunandi. Hin einstöku svið eða greinar eru mismunandi, það vitum við. Þó það sé viðkvæmt mál um að fjalla og ég tala nú ekki um úr ræðustól á Alþingi þá liggur það alveg fyrir að ákveðin svið liggja undir grun um að vera útsettari fyrir skattaundanskoti en önnur af því að þá eru viðskiptin þannig í eðli sínu að það er svo auðvelt að koma því við og það er svo auðvelt fyrir þá sem taka þátt í því að skipta því á milli sín. Þetta liggur svona. Ýmis persónuleg viðskipti í þjónustu eru þannig í eðli sínu að meiri hætta er á því að um undanskot geti orðið að ræða einfaldlega vegna þess að það er auðvelt að koma því við. Þeir fáu aðilar sem þeim viðskiptum tengjast eiga auðvelt með að skipta ágóðanum á milli sín sem af því hlýst að skila ekki til skatts. Þetta eru bara staðreyndirnar sem við verðum að horfast í augu við. En við getum ekki leyst málið með þeim einfalda hætti að hætta að leggja á skatta.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nál. og brtt. frá efh.- og viðskn. um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 3/1987, um fjáröflun til vegagerðar, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið til umsagnar nokkra aðila. Hún fékk á sinn fund fulltrúa úr fjmrn. Nefndin gerir tillögu til breytinga í fjórum liðum. Helstu brtt. eru eftirfarandi: Í 1. lið brtt. eru lagðar til nokkrar breytingar á 4. gr. Lagðar eru til tvær breytingar á greininni. Annars vegar er lögð til breyting á fjárhæð árgjalds þungaskatts af bifreiðum sem nota annan orkugjafa en bensín og eru allt að 4.000 kg að leyfðri heildarþyngd. Tillagan gerir ráð fyrir að gjaldflokkur bifreiða allt að 999 kg lækki úr 103.309 kr. í 94.273 kr. og að gjaldflokki 1.000--1.999 kg verði skipt upp með þeim hætti að fyrir bifreiðar frá 1.000--1.499 kg lækki gjaldið úr 132.053 kr. í 113.163 en verði áfram 132.053 kr. fyrir bifreiðar frá 1.500--1.999 kg. Hins vegar er lagt til að c-liður falli brott. Er þar ekki um efnisbreytingu að ræða. Í 2. lið brtt. eru lagðar til breytingar á 8. gr. Lagðar eru til tvær breytingar á greininni. Annars vegar er lögð til breyting varðandi daglegan aflestur af ökumælum. Fram hafa komið upplýsingar um að erfitt sé að lesa af ákveðnum tegundum ökumæla. Til að bregðast við því vandamáli er lagt til að ef ökutæki er búið annars konar ökumæli en ökurita sé einungis skylt að lesa af vikulega og skrá í akstursbók. Til að tryggja samræmi og öryggi við álagningu skattsins er ökumönnum þessara ökutækja þó gert skylt að skrá kílómetrastöðu hraðamælis daglega í akstursbók. Hins vegar er lagt til að fjármálaráðherra verði veitt heimild til að ákveða með reglugerð að sérreglur gildi um skráningu í akstursbók vegna notkunar eftirvagna. Eftirvagnar eru oft ekki í notkun í marga mánuði á ári og jafnvel ekki alltaf notaðir af sama aðila. Því er talið nauðsynlegt að settar verði sérreglur um skráningu á akstri þeirra. Í 3. lið brtt. er breyting við 14. gr. Lögð er til breyting á ákvæði 2. mgr. 11. gr. laganna þannig að lögveðréttur fylgi einungis þungaskatti og álagi en ekki sektum, en töluverð gagnrýni hefur komið fram vegna þess. Í 4. lið eru lagðar til breytingar á 15. gr. Lagðar eru til þrjár breytingar á ákvæðinu. Í fyrsta lagi er lagt til að aðeins verði áætlaðir 2.000 km á mánuði á fólksbifreiðar sé ekki komið með þær til aflestrar á tilskildum tíma, en ekki 8.000 km eins og gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Ljóst þykir að fólksbifreiðum er að jafnaði ekið mun minna en atvinnubifreiðum. Hagsmunir ríkissjóðs eru því ekki eins miklir ef vanrækt er að koma með fólksbifreið til aflestrar á tilskildum tíma. Þá er í öðru lagi lagt til að álag verði lækkað úr 20% í 10%. Sú breyting er í samræmi við breytingar sem verið er að gera á öðrum skattalögum. Til viðbótar þessu er svo lagt til að sex ára refsihámark í viðurlagaákvæði frumvarpsins verði fellt brott. Hæstv. forseti. Þetta eru brtt. efh.- og viðskn. við þetta frv. til laga um fjáröflun til vegagerðar.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nál. frá efh.- og viðskn. um frv. til laga um breytingu á lögum um gjald af áfengi, 269. mál. Nefndin hefur fjallað um málið og leggur til að það verði samþykkt óbreytt. Málið snýst um það að þann sjóð, sem settur var á fót sl. vor til að vinna að forvörnum í áfengismálum, megi einnig nota til að vinna að forvörnum í fíkniefnamálum.

Herra forseti. Sá sjóður sem stofnaður var við einkavæðingu á innflutningi áfengisverslunarinnar hefur mjög merkilegt hlutverk. Þeir fjármunir sem í hann renna tvöfaldast frá einu ári til annars. Þeim er ætlað að standa undir forvörnum í áfengismálum. Hér er lagt til að verksvið sjóðsins verði enn fremur útvíkkað þannig að það gildi líka um fíkniefnaneyslu. Þetta er í sjálfu sér mjög rökrétt vegna þess að það er bannað að flytja inn fíkniefni og þar af leiðandi eru engar tekjur af þeim sem renna í ríkissjóð. Ég lít þannig á að áfengi megi í sumum tilfellum líkja við fíkniefni. Þar af leiðandi er mjög skynsamlegt að gjaldið renni jafnframt til varna gegn fíkniefnaneyslu og er eindregið sammála þessari tillögu.

Herra forseti. Ég mæli fyrir brtt. við frv. til laga um breytingu á lögum um tóbaksvarnir frá Sigríði Önnu Þórðardóttur, Siv Friðleifsdóttur, Sólveigu Pétursdóttur, Guðmundi Hallvarðssyni og Katrínu Fjeldsted. Í tóbaksvarnafrv. er kveðið á um að bannað verði að flytja inn, framleiða og selja munntóbak. Tillaga okkar felur í sér að skrotóbak verði undanþegið slíku banni. Við 2. umr. málsins kom fram harkaleg gagnrýni á algjört munntóbaksbann og höfðu þá ýmsir þingmenn á orði að óeðlilegt væri að lögfesta svo ströng ákvæði um munntóbaksnotkun einkum í ljósi þess að hún væri ekki mikil, færi minnkandi og væri nær eingöngu bundin við roskna karlmenn. Til að koma til móts við þessi sjónarmið og freista þess að ná sáttum í þessu mikilvæga máli leggjum við flutningsmenn tillögunnar til að áfram verði leyft að flytja inn og selja skrotóbak svo munntóbakskarlar geti áfram notið þeirrar tóbakssælu sem ljóst er af áðurnefndri gagnrýni hv. þm. að hlýtur að vera gildur þáttur í lífsnautninni frjóu.

Herra forseti. Ég veit ekki hvort það er táknrænt að flm. þeirrar brtt. sem mælt var fyrir áðan slekkur öll ljós þegar ég kem hér í ræðustól. Ég byrja þar, herra forseti, að greina frá því að varnir gegn tóbaksnautninni hafa verið margvíslegar og miklar í gegnum aldirnar. Er þar kannski fyrst frá að segja að það var prófastur Björn Halldórsson í Sauðlauksdal sem reyndi að skera kál kartöflujurtarinnar niður og fá menn til þess að neyta í tóbaks stað til að sporna gegn tóbaksnautninni. Ég hef ekki þá lífsreynslu að ég geti dæmt það af sjálfum mér hvernig það tókst og veit í sjálfu sér ekki hvort hv. þm. Sigríður A. Þórðardóttir hefur nokkurn tímann reynt að reykja kál kartöfluplöntunnar. Hitt veit ég að ég er eins og hún sammála því að menn skuli freista þess eins og hægt er að sporna við óhóflegri tóbaksnotkun. Hvað er hið versta við tóbakið eins og við þekkjum það í dag? Það er auðvitað reyktóbakið. Við vitum að það skerðir líf manna. Nýlegar bandarískar rannsóknir sýna fram á að þeir sem reykja munu að meðaltali lifa níu árum skemur en þeir sem ekki reykja. Hver eru áhrif munntóbaksneyslu á lífslíkur manna? Nýleg rannsókn var gerð af háskólanum í Alabama í kringum 1990 og tók til mjög margra manna. Hóparnir sem rannsóknin náði til voru þrír. Það voru í fyrsta lagi þeir sem neyttu reyktóbaks, í annan stað þeir sem neyttu munntóbaks og í þriðja lagi þeir sem neyttu einskis tóbaks. Það kom í ljós að það var enginn marktækur munur á lífslíkum þeirra sem neyttu munntóbaks og þeirra sem ekki neyttu neins tóbaks. Hins vegar lifðu þeir sem neyttu reyktóbaks að meðaltali níu árum skemur en þeir sem annaðhvort neyttu ekki tóbaks eða þeir sem neyttu munntóbaks. Af þessu má draga þá ályktun, herra forseti, að a.m.k. það munntóbak sem neytt er í því landi sem rannsóknin náði til, þ.e. Bandaríkjunum, sé þess eðlis að það sé ekki líklegt til þess að hafa áhrif á heilsu manna. Það er sennilega eitt land sem öðrum löndum fremur er þekkt fyrir munntóbaksneyslu og það er Svíþjóð. Eins og menn sjálfsagt rekur minni til lá við að sjálft Evrópusambandið riðlaðist og Svíar höfnuðu inngöngu þegar við borð lá að bannað yrði að nota munntóbak í Svíþjóð ef Svíar gengju í Evrópusambandið. Nýlokið er rannsókn við Södre Sjukhuset í Stokkhólmi sem dr. Freddi Lewin hefur unnið. Niðurstaðan er ekki enn birt. Dr. Freddi Lewin hefur góðfúslega sent helstu niðurstöðurnar til heilbr.- og trn. hins háa Alþingis. Þær gefa til kynna að enginn marktækur munur sé á lífslíkum þeirra sem neyta að staðaldri munntóbaks og hinna sem ekki neyta neins tóbaks. Það sé enginn marktækur munur á munnkrabbameini eða krabbameini í munnholi og nefholi þeirra sem neyta munntóbaks annars vegar og hinna sem neyta ekki neins tóbaks. Það sé enginn marktækur munur á tíðni krabbameins í þessum hlutum og svæðum líkamans hjá þeim sem neyta munntóbaks mjög oft og þeirra sem neyta þess sjaldan. Af þessu er hægt að draga þá ályktun, herra forseti, að munntóbaksneysla Svía sé þess eðlis að hún leiði ekki til minni líka á góðu og farsælu lífi. Herra forseti. Ég hef aldrei orðið þeirrar reynslu aðnjótandi, sem ég veit hins vegar að hv. frsm. hinnar tillögunnar hefur reynslu af, að neyta munntóbaks eins og ég er viss um að hv. þm. Sigríður A. Þórðardóttir er fús til að miðla í ræðum sínum á eftir. Ég veit ekki hvernig það er að neyta slíks tóbaks, ég þekki ekki þá nautn sem því fylgir. En hv. þm. Sigríður A. Þórðardóttir hefur meiri reynslu af því en við. Má vera að við kunnum einhvern lærdóm af því að draga. Hún er hins vegar fagurlega tennt og falleg til munnsins þannig að ég get ekki dregið neina ályktun af því af afar skammvinnri reynslu hennar af munntóbaki þá hafi hún hlotið nokkurn skaða og greinilega ekki varanlegan. En það er önnur saga, herra forseti. Þegar ég og ýmsir fleiri hv. þm. fluttum breytingartillögu við fyrri umræðu málsins, þ.e. við 2. umr. um frv. til laga um breytingar á lögum nr. 74/1984, sem fjalla einmitt um tóbaksvarnir, féll tillaga um að ekki yrði bannað að framleiða, selja eða flytja inn munntóbak. Það voru 28 þingmenn sem greiddu atkvæði gegn henni. En við hinir víðsýnu og frjálslyndu sem vildum ekki skerða þennan hefðbundna rétt Íslendingsins til að taka í vörina vorum 24. En það ber að hafa í huga, herra forseti, að í hópi okkar var t.d. hv. þm. Jón Kristjánsson, ritstjóri Tímans sem er dagblað hér í borg, og við höfðum þá hugfast að í greinargerð með frv. til tóbaksvarnalaga stóð svart á hvítu að samkvæmt tilskipunum Evrópusambandsins væri bannað að framleiða, flytja inn og selja munntóbak af tilteknu tagi, þ.e. fínkornótt o.s.frv. Við trúðum þessu að sjálfsögðu. Síðan hefur komið í ljós, fyrst og fremst fyrir atbeina og atorku hv. þm. Sigríðar A. Þórðardóttur, sem á hrós skilið fyrir framtak sitt í þessu máli, að þær staðhæfingar sem er að finna í greinargerð, herra forseti, með þessu frv. þær eru rangar og á misskilningi byggðar. Það er svo að Ísland, Noregur og Svíþjóð hafa algeran fyrirvara, sérstaka bókun um það, að þetta bann við neyslu fínkornótts munntóbaks nær ekki til þessara landa. Ég vil nota þetta tækifæri, herra forseti, og þakka minni ágætu meðnefndarkonu, hv. þm. Sigríði A. Þórðardóttur, sérstaklega fyrir það frumkvæði sem hún hefur sýnt. Það sýnir hins vegar það, herra forseti, ef þetta hefði verið á vitorði þingheims þegar við greiddum atkvæði um munntóbakstillöguna hefðu atkvæði auðvitað fallið með öðrum hætti en raun varð á. Fjöldi þingmanna taldi sér ekki fært annað en að greiða atkvæði gegn munntóbakstillögunni vegna þess að menn töldu eðlilega að þær staðhæfingar sem var að finna í greinargerð frv. væru réttar. Auðvitað er það eðlilegt. Menn telja jafnan að það sem komi fram í greinargerðum með frv. hæstv. ríkisstjórnar hverju sinni sé rétt. Það má alls ekki skilja mín orð þannig að ég sé að ásaka ráðuneytið um að hafa vísvitandi gefið rangar upplýsingar og enn síður hina ágætu tóbaksvarnanefnd um að hafa gefið rangar upplýsingar. Þarna er bara eins og gerist stundum, herra forseti, að jafnvel hinu besta fólki getur skjöplast og orðið á. Þarna hefur einhvers konar misskilningur orðið. Þetta veldur því að hefðu menn haft staðreyndirnar frammi fyrir sér þá hefði að öllum líkindum þetta ágæta frv. um tóbaksvarnir verið samþykkt með þeirri breytingu sem lögð var fram og margir hv. þm. treystu sér ekki til að styðja, brtt. um munntóbakið, vegna þess að þeir töldu að þarna væri brotið í bága við ákvæði samningsins um Evrópska efnahagssvæðið. Nú liggur allt annað fyrir, herra forseti. Hins vegar höfðum við nokkrir þingmenn áður en þessi misskilningur heilbrrn. varð uppvís lagt fram sértaka tillögu, svohljóðandi: ,,Þó skal 5. efnismgr. 3. gr. um bann við innflutningi og sölu munntóbaks ekki taka gildi fyrr en í lok ársins 2000.`` Það er svo, herra forseti, að árið 2000 skiptir talsverðu máli fyrir það frv. til tóbaksvarnalaga sem hér liggur fyrir vegna þess að við höfum einmitt gert þá brtt. við eina grein frv. að fyrir lok þessa árs, ársins 2000, skuli forstöðumenn stofnana ríkisins í samráði við starfsfólk hafa gert áætlun og hrint henni í framkvæmd um afnám tóbaksneyslu innan vébanda stofnunarinnar og tímapunkturinn er lok ársins 2000. Við teljum að eðlilegt sé að fresta því banni sem búið er að samþykkja við innflutningi og sölu á munntóbaki við 2. umr., fresta því og láta það ekki taka gildi fyrr en í lok ársins 2000. Á þessum tíma geta menn velt því fyrir sér hvort það sé rétt að banna munntóbak. Ég hvet þingheim til að samþykkja þessa tillögu. Hins vegar lýsi ég því yfir að ég fagna því ágæta frumkvæði hinnar atorkusömu hv. þingkonu, Sigríðar Önnu Þórðardóttur að leggja til að skroið, hið hefðbundna munntóbak Íslendingsins verði leyft um aldur og ævi. Við treystum okkur ekki til að ganga svo langt í fylgilagi okkar við munntóbaksneyslu og út af fyrir sig má segja að hv. þingkona sýni þarna nokkurt áræði. Við treystum okkur ekki á þessu stigi málsins til að leggja það til að skroið verði leyft um aldur og ævi en við leggjum til að það, herra forseti, ásamt öðru munntóbaki verði leyft til loka ársins 2000 og í millitíðinni geti menn, að sjálfsögðu í góðu samkomulagi við tóbaksvarnanefnd, reynt að finna einhvers konar málamiðlun í þessu sem gæti leitt til þess að þegar upp væri staðið yrðu allir sáttir. Bæði við flutningsmenn þessarar tillögu sem gengur miklu skemur en tillaga hv. þingkonu Sigríðar Önnu Þórðardóttur og má vera að við mundum ná einhverju samkomulagi við hana sem og tóbaksvarnanefnd. Því má ekki gleyma að sá sem hér stendur hefur haft frumkvæði að því ásamt öðrum ágætum nefndarmönnum í heilbr.- og trn. að aflað er meira fjár til tóbaksvarna, miklu meira en áður hefur verið lagt fyrir nefndina. Frv. er að mörgu leyti hert til muna, bæði hinn löglegi tóbakskaupaaldur og auk þess má nefna að ég hefði út af fyrir sig eins og ýmsir aðrir verið til í að setja miklu strangari viðurlög við þeim sem brjóta það ákvæði um lágmarksaldur til tóbakskaupa en er að finna í frv. Ég ætla ekki að fara að hrista þann bát sem þetta frv. er á þessu stigi umræðunnar og leggja fram slíka tillögu. En eitt vil ég segja, herra forseti, ég tel að ég og aðrir sem um þetta hafa vélað höfum lagt okkar af mörkum til að efla tóbaksvarnir í landinu. Ég segi það hreinskilningslega að það frv. sem kom fyrir þingið gekk allt of skammt í mörgum efnum og nefndin tók af skarið og hún hefur hert það í mörgum efnum. En ég viðurkenni að mér er sárt um það að við ætlum á þessu þingi að fara að banna mönnum innflutning og sölu munntóbaks og þess vegna legg ég til, herra forseti, að við geymum þetta til loka ársins 2000 og reynum að leggja saman höfuð til að finna einhvers konar samkomulag um þetta. Því má heldur ekki gleyma ef það reynist vera svo að munntóbak verði einhvers konar hætta, einhvers konar neyslufaraldur, að alltaf er hægt að grípa í taumana og breyta lögunum. Við skulum ekki gleyma því heldur, herra forseti, að það hefur komið fram hvar tóbaksneysla er að aukast í dag. Það er ekki endilega munntóbakið, það má kannski með einhverju móti mátt segja það hafi verið hið fínkornótta neftóbak sem við höfum fallist á að banna. Að vísu kom fram að á síðasta ári dró heldur úr neyslu þeirrar tegundar tóbaks. Mér sýnist að á fyrstu þremur eða fjórum mánuðum þessa árs hafi sú þróun ekki haldið áfram. En við vitum hvar aukning tóbaksneyslu er í dag. Hún er hjá unglingsstúlkum. Þar er þar sem við eigum að reyna að beita áróðri, forvörnum og fjármagni. En ég tel að þetta munntóbaksbann, sem verið er að leggja til, skipti engu máli þar og það sé allt of langt seilst til að hafa stýringu á hegðan fólks. Ég segi það til að hafa alla hluti á hreinu að ég persónulega og örfáir aðrir þingmenn vorum líka á móti því að banna fínkornótt neftóbak. Ég hafði um skeið, herra forseti, verið ofurseldur þeirri nautn sem felst í því að neyta þess tóbaks. Lauk henni fyrir sex mánuðum. Mér var sagt að dýpsta og versta tóbaksnautnin væri að neyta þessarar tegundar tóbaks. Það gekk giska vel hjá mér sem er þó þekktur fyrir óstöðuglyndi og fyrir að vera ekki staðfastur í því að láta á móti mér. En mér tókst það eigi að síður í fyrstu atrennu og hef ekki látið undan síga. Það kostaði að vísu raunir og má kannski segja það, herra forseti, í þessum fámenna þingheimi, að ég var meðvitundarlaus sem svaraði kannski einni viku. Ég hafði beinverki í þrjár til fjórar vikur og ég svaf ekki heila nótt í svona fjórar til fimm vikur. Stundum vissi ég ekki hvað maðurinn hét sem ég var að tala við, jafnvel þótt það væri náinn ættingi minn. Þar fyrir utan gekk það vel. Þannig að þótt sú nautn kunni að vera djúp og erfið sé jafnvel hægt fyrir þá sem eru veiklyndir eins og sá þingmaður sem hér stendur að brjóta helsi þeirrar nautnar af sér. 

Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður flutti skemmtilega ræðu eins og hans var von og vísa. En hann oftúlkaði frásögn þeirrar sem hér stendur af munntóbaksneyslu hennar. Ég trúði hv. þm. fyrir því að ég hefði í æsku bragðað á skroi. Það þótti mér ákaflega vont. En ég bjóst síður við því að það yrði nefnt hér í ræðustól á hv. Alþingi. En það sýnir kannski vel hversu þetta mál sem við erum að ræða hér og þá sérstaklega þessi tiltekni þáttur þess er þingmanninum hjartfólginn. Við höfum unnið að þessu máli í fullri sátt í heilbrn. og ég tel að við höfum náð fram mjög góðum hlutum eins og t.d. að leggja meiri áherslu á forvarnaþáttinn með því að þar komi inn aukið fjármagn. Það held ég að sé aðalatriðið í þessu máli öllu að leggja sem mesta áherslu á það og þá sérstaklega gagnvart unga fólkinu. Það eru mjög alvarleg tíðindi sem við höfum heyrt á síðustu missirum, þ.e. að tóbaksneysla fari vaxandi í yngstu aldurshópunum.

Herra forseti. Ég verð að taka af tvímæli um að hafi þingheimur misskilið mitt mál á þann veg að ég hafi ætlað að hv. þm. Sigríður A. Þórðardóttir væri tyggjandi skro alla daga hér í þingsölum þá er það ekki þannig.

Það var sagt þannig.

Það var ekki sagt þannig. Ég vil taka það skýrt fram, herra forseti, að ég hef ekki orðið var við óhóflega munntóbaksneyslu af hálfu hv. þingkonu. Hitt er annað mál að mér er kunnugt um það að í æsku sinni komst hún í tæri og jafnvel kynni við þessa tegund tóbaksvarnings og ég tel henni það til tekna að hún hafi þessa lífsreynslu umfram mig og aðra þá sem erum mjög andsnúnir tóbaksneyslu yfir höfuð. Ég vil hins vegar, herra forseti, nota þetta tækifæri og þakka hv. þingkonu fyrir gott samstarf í þessum efnum. Við höfum hert verulega á því frv. sem kom frá hæstv. ríkisstjórn og var auðvitað allt of lint. Enn fremur, herra forseti, vil ég þakka guði fyrir að enn finnast menn og konur í Sjálfstfl. sem standa upp fyrir rétt einstaklingsins og hafna því þegar verið er að leggja á hann bönd ofstýringar, bönd miðstýringar og jafnvel fara að skrifa það inn í lagabókstafinn hvort honum sé heimilt að taka í vörina eða ekki. Ég spyr, herra forseti, hvernig eiga menn að framfylgja þessu þegar erlendir menn koma í heimsókn til landsins? Hvernig eigum við að komast að því hvort þeir flytji með sér inn í landið munntóbak? Á e.t.v. að gá upp í túlann á hverjum einasta túrista sem kemur inn í landið?

Berháttaðir.