Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Mér hefur borist svohljóðandi bréf: „Reykjavík, 20. janúar 1982. Samkv. beiðni Péturs Sigurðssonar, 1. landsk. þm. sem vegna utanfarar í opinberum erindum mun ekki geta sótt þingfundi á næstunni, leyfi ég mér samkv. 138. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess, að 1. varamaður landskjörinna þingmanna Sjálfstfl., Sigurlaug Bjarnadóttir kennari, Reykjavík, taki sæti á Alþingi í fjarveru hans. Ólafur G. Einarsson, formaður þingflokks sjálfstæðismanna.“ Sigurlaug Bjarnadóttir hefur áður átt sæti á þessu þingi og þarfnast kjörbréf hennar því ekki rannsóknar. Býð ég hana velkomna til starfa. Þá hefur mér enn fremur borist svo hljóðandi bréf: „Reykjavík, 20. janúar 1982. Samkv. beiðni Guðmundar J. Guðmundssonar, 7. þm. Reykv., sem vegna veikinda mun ekki geta sótt þingfundi á næstunni, leyfi ég mér samkv. 138. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess, að 1. varamaður Alþb. í Reykjavík, Guðrún Hallgrímsdóttir matvælaverkfræðingur taki sæti á Alþingi í forföllum hans. Ólafur Ragnar Grímsson, formaður þingflokks Alþb.“ Guðrún Hallgrímsdóttir hefur áður átt sæti á þessu þingi og býð ég hana velkomna til starfa.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um rétt manna til að kalla sig iðnfræðinga, en það er flutt að ósk Iðnfræðingafélags Íslands. Með frv. þessu er lagt til að starfsheitið iðnfræðingur verði lögverndað með sams konar hætti og starfsheitin verkfræðingur og tæknifræðingur. Um þær atvinnustéttir gilda lög nr. 73/1968, um rétt manna til að kalla sig verkfræðinga, húsameistara, tæknifræðinga eða byggingafræðinga. Iðnfræðingar eru brautskráðir raftæknar, véltæknar og byggingartæknar, sem svo eru kallaðir, frá Tækniskóla Íslands eða hafa hlotið sambærilega menntun erlendis. Starfsgreinar þessar höfðu til skamms tíma heitið iðntæknar, en í okt. 1980 breyttu iðntæknar starfsheiti sínu í iðnfræðinga. Færst hefur í aukana hin síðari ár að starfsheitum ýmissa atvinnustétta hafi verið veitt lögvernd. Á s. l. ári voru samþykkt tvenn slík lög, lög nr. 6/1981, um breytingu á lögum um vélstjóra, og lög nr. 27/1981, um rétt manna til að kalla sig viðskiptafræðinga eða hagfræðinga. Auk Iðnfræðingafélags Íslands hafa nýlega leitað til iðnrn. bæði Félag húsgagna- og innanhúsarkitekta og landslagsarkitekta og óskað eftir að flutt verði frv. um lögverndun á starfsheitum félagsmanna þeirra. Eru mál þessara aðila nú til athugunar í samráði við Arkitektafélag Íslands. Við meðferð á frv. þessu gæti verið ástæða til að velta fyrir sér hver þróunin verði í starfsheitamálum í framtíðinni og hvort stöðug aukning á lögverndun starfsheita í þjóðfélaginu sé heppileg með þeim kostnaði og þeirri vinnu sem hlýst af framkvæmd slíkrar löggjafar. Á móti verður hins vegar að meta bæði öryggi þeirra, sem við hlutaðeigandi starfsstéttir skipta, svo og hagsmuni starfsstéttanna sjálfra. Þess ber að gæta, að erfitt er að stöðva þá þróun að veita lögvernd á starfsheitum, þar sem sanngirnisrök mæla með því, að þær starfsstéttir, sem svipað er ástatt um, öðlist sams konar réttindi varðandi lögvernd starfsheita. Frv. þetta vekur einnig til umhugsunar um það, hvort rétt væri að samræma hin margvíslegu lagaákvæði, er fjalla um verndun starfsheita og safna saman í heildarlöggjöf. Eins og málum er nú háttað heyra starfsheitalög undir viðkomandi fagráðuneyti. Færa mætti að því rök hins vegar, að þessi mál tengist einna sterkast menntamálunum og ráðuneyti menntamála. Herra forseti. Þessar hugleiðingar eiga fyrst og fremst víð um framtíðina. Það, sem snýr að okkur nú, er það frv. sem hér liggur fyrir. Ég mæli með því, að því verði að lokinni þessari 1. umr. vísað til hv. iðnn. þessarar deildar.



Herra forseti. Það frv., sem ég mæli hér fyrir, um breytingar á lögum um almannatryggingar, er samið í heilbr.- og trmrn. og er fram komið vegna nýrra barnalaga, nr. 9/1981, sem tóku gildi 1. jan. s. l. Í barnalögum eru nokkur ákvæði er snerta lög um almannatryggingar. Samkv. 17. gr. barnalaga lýkur framfærsluskyldu er barn verður 18 ára í stað 17 eins og verið hefur. Þótt barnalög mæli fyrir um framfærslu barna samkv. einkarétti, en ekki gagnvart hinu opinbera, verður að telja eðlilegt að breyta aldursmörkum samkv. 1. mgr. 14. gr. almannatryggingalaga, 2. mgr. 17. gr. og 4. mgr. 45. gr. almannatryggingalaga, nr. 67/1971, til samræmis við barnalög. Það, sem hér er um að ræða, er að barnalífeyrir verði greiddur með börnum þar til þau verða 18 ára, að ekkju- eða ekkilsbætur verði greiddar til bótaþega, sem hafa börn að 18 ára aldri á framfæri sínu, og til viðbótar sjúkradagpeningum verði greitt fyrir hvert barn á framfæri bótaþega, þar til það verður 18 ára. Að öðru leyti eru nefndar greinar óbreyttar. Auk þess sem ég greindi frá hér að framan er að finna í barnalögum ýmis nýmæli er leggja auknar fyrirgreiðsluskyldur á Tryggingastofnun ríkisins. Í 19. gr. barnalaga er heimilað að úrskurða um sérstök framlög vegna tiltekinna útgjalda, og í 30. gr. 2. mgr. segir að foreldri eða eftir atvikum framfærandi samkv. 31. gr. eigi aðgang að Tryggingastofnun ríkisins um slíkar greiðslur. Í 25. gr. barnalaga er heimilað að úrskurða föður til að greiða framfærslueyri í allt að þrjá mánuði, og í 30. gr. segir að um aðgang barnsmóður að Tryggingastofnun ríkisins vegna þessa framfærslueyris fari svo sem segir í 73. gr. almannatryggingalaga. Í 25. gr. barnalaga er heimilað að úrskurða barnsföður til að greiða móður mánaðarlega hjúkrunar- og framfærslustyrk í allt að níu mánuði. Í 30. gr. barnalaga segir svo að barnsmóðir eigi aðgang að Tryggingastofnun ríkisins um greiðslur þessar. Loks er í 26. gr. ákveðið að úrskurða skuli barnsföður til að greiða kostnað af meðgöngu og fæðingu þegar um það er að ræða að faðir barnsins hafi sætt dómi fyrir brot samkv. XXII. kafla almennra hegningarlaga gagnvart móður barnsins. Í slíkum tilvikum er barnsmóður einnig veittur aðgangur að Tryggingastofnun ríkisins um greiðslur þessar. Hvað snertir þessa upptalningu taka núgildandi ákvæði almannatryggingalaga eingöngu til greiðslu meðlags, þ. e. framfærslueyris barns, sem skýrt er kveðið á um í 23. gr. barnalaga að tilheyri barni. Slíkar greiðslur falla undir 73. gr. núgildandi laga um almannatryggingar, en aðrar ekki. Þess skal sérstaklega getið, að 1. jan. 1981 tóku gildi lög nr. 47/1980 um fæðingarorlof. Þá var numin úr gildi 74. gr. almannatryggingalaga um greiðsluskyldu Tryggingastofnunar ríkisins samkv. úrskurði á barnsfararkostnaði ógiftrar móður sem fella varð niður vinnu og missti tekjur vegna barnsburðar. Með tilkomu almenns fæðingarorlofs 1. jan. 1981 var talið að bættur væri slíkur tekjumissir móður. Ekki þarf að deila um það, að með samþykki 1. mgr. 25. gr. barnalaga, þ. e. um aðgang barnsmóður að Tryggingastofnun ríkisins vegna greiðslu framfærslueyris, ætlaðist löggjafinn til þess, að svipuð fyrirgreiðsluskylda Tryggingastofnunar ríkisins stofnaðist á ný, þótt svo illa hafi til tekist að ekki sé sagt með berum orðum í barnalögum, heldur vísað til 73. gr. almannatryggingalaga, en eins og áður hefur komið fram getur sú grein óbreytt engan veginn heimilað greiðslu framfærslueyris, hvað þá verið grundvöllur að endurheimta slíkra greiðslna. Um aðrar greiðslur, sem rætt hefur verið um hér að framan, svo sem barnsfararkostnað og fleiri greiðslur er standa í tengslum við barnsburð og meðgöngu, má segja að í barnalögum séu tæmandi fyrirgreiðslu- og endurkröfuheimildir fyrir Tryggingastofnun ríkisins. Eðlilegast er þó að sjálf löggjöfin um almannatryggingar sé á hverjum tíma tæmandi heimild um skyldur og réttindi á þessu sviði. Niðurstaðan er því sú, að ýmis ákvæði barnalaga hafi átt meira erindi í lög um almannatryggingar en barnalög. Með það í huga að nauðsynlegt sé að fulls samræmis gæti í ákvæðum almannatryggingalaga og annarra lagaákvæða, er leggja skyldur á Tryggingastofnun ríkisins, er lagt til að ný 73. gr. taki til allrar fyrirgreiðslu stofnunarinnar samkv. IV. og V. kafla barnalaga og í samræmi við VI. kafla sömu laga. Þá er enn fremur lagt til að reglur um endurkröfu á hendur Innheimtustofnun sveitarfélaga fyrir hönd framfærsluskylds foreldris og framfærslusveitar og á hendur ríkissjóði, þar sem það á við, komi í sérstaka grein, 74. gr. Í þessari grein kemur það fram berum orðum, að allar greiðslur Tryggingastofnunar ríkisins vegna ákvæða barnalaga og 73. gr. almannatryggingalaga skuli vera endurheimtanlegar framvegis sem hingað til hjá 1nnheimtustofnun sveitarfélaga og hjá ríkissjóði. Kostnaðarauki ríkissjóðs af framangreindum breytingum er áætlaður um 1.5 millj. kr. á ári, að svo miklu leyti sem nokkur vegur er að áætla þennan kostnað, og er hann aðallega til kominn vegna barnalífeyris sem greiddur yrði með börnum yngri en 18 ára ef annað hvort foreldri er látið eða er örorkulífeyrisþegi. Hér er um hreinan kostnaðarauka hjá ríkissjóði að ræða þar sem endurgreiðslur koma ekki til í þessu tilviki. Þá er þetta kostnaðarauki ríkissjóðs en ekki atvinnurekenda, þar sem þeir greiða til lífeyristrygginga fast gjald sem nemur 2% launagreiðslna sinna. Í stuttu máli má segja að breytingar þær, sem hér eru lagðar til, séu þrenns konar: Í fyrsta lagi að framfærsla barna að einkarétti og gagnvart hinu opinbera miðist við sömu aldursmörk. Í öðru lagi nauðsynlegar breytingar þannig að barnalög og almannatryggingalög stangist ekki á. Í þriðja lagi að sjálf löggjöfin um almannatryggingar sé tæmandi heimild um skyldur og réttindi á því sviði er hún tekur yfir. Ég sé ekki ástæðu til þess, herra forseti, að fara fleiri orðum um frv. þetta, enda er frv. í sjálfu sér stutt og skýrir sig að flestu leyti sjálft auk þess sem góð grg. fylgir því. Ég vil að lokum leggja til að frv. þessu verði að 1. umr. lokinni vísað til hv. heilbr.- og trn. um leið og ég bendi á að mjög brýnt er að frv. hljóti skjóta afgreiðslu þar sem barnalög hafa þegar öðlast gildi, eða frá 1. jan. s. l. Herra forseti. Ég legg til að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til heilbr.- og trn. og 2. umr.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er til umr., er að innihaldi, eins og hæstv. ráðh. gat um, óhjákvæmileg breyting á lögum um almannatryggingar vegna barnalaga, nr. 9 frá 1981. Þar sem mál þetta kemur til heilbr.- og trn., þar sem ég á sæti, sé ég ekki ástæðu til þess að bera fram formlega brtt. hér í hv. deild, en ég mun bera fram brtt. í nefndinni. Sú breyting, sem ég hef í huga, er að setningin í 1. mgr. 1. gr. frv.: „enda eigi barnið lögheimili hér á landi“ falli brott. Skal ég nú skýra ástæðuna fyrir þessari breytingu örlítið nánar. Við langflesta skilnaði er annað foreldri gert meðlagsskylt. Nú getur svo farið að sama foreldri verði 75% öryrki og meðlag það, sem því bar að greiða, verður þá að barnalífeyri. Í nokkrum slíkum tilvikum hefur það foreldri, sem forræði barnanna fékk, flust úr landi, en það breytir í engu meðlagsskyldi hins foreldrisins. Væri barnið búsett hér á landi væri forráðamanni þess greiddur barnalífeyrir, en á meðan ofangreind setning er í lögunum er ekki unnt að greiða barnalífeyri með barni sem ekki á lögheimili hér á landi. Hið sama gildir um barnalífeyri vegna látins foreldris. Séu börn ekkjunnar, ekkilsins eða öryrkjans búsett erlendis er enginn barnalífeyrir greiddur. Þetta á einkum við og veldur mestum vandræðum í löndum utan Skandinavíu, þar sem ekki er gagnkvæmur tryggingasamningur enn þá, en þó eru kröfur um ákveðinn búsetutíma þar einnig skilyrði fyrir greiðslu, svo að einnig þar geta komið skörð í greiðslurnar. Öryrkinn er eftir sem áður meðlagsskyldur og verður því - eins og lögin eru nú og frv. þetta gerir einnig ráð fyrir- að greiða meðlag af örorkubótum sínum. Þetta tel ég engan veginn réttmætt og mun því gera till. um breytingu í hv. nefnd. Að öðru leyti fæ ég ekki séð að svo stöddu að annað sé athugavert við þetta frv. Það er að vísu ljóst, að skarð kemur í greiðslu vegna þeirra barna sem urðu 17 ára á árinu 1981, en barnalögin tóku ekki gildi, sem kunnugt er, fyrr en 1. jan. s. l. Við þessu verður ekki gert. Þetta frv. hlýtur að sjálfsögðu að fylgja dagsetningu á gildistöku hinna fyrri laga, svo að ég kem ekki auga á að við því verði gert. En ég vil taka undir orð hæstv. trmrh., að það er ákaflega brýnt að frv. fái skjóta afgreiðslu í þinginu. Ég vil skora á bæði hv. nm., sem sitja í nefndinni í Nd. og jafnframt beina þeirri ósk til þeirra Ed.-manna, að þetta frv. fái nokkru hraðari afgreiðslu en almennt gerist, þar sem barnalögin tóku gildi 1. jan. og Tryggingastofnun ríkisins hefur þegar orðið fyrir verulegum óþægindi um vegna þess að þessar greiðslur hafa ekki hafist.



Herra forseti. Frv. þetta fjallar um þrjá þætti í störfum Alþingis, till. til þál., fsp. og umr. utan dagskrár. Allir hafa þessir þættir vaxið mjög á síðari árum, stundum svo að þrengt hefur um of að löggjafarstarfinu sem er meginverkefni þingsins. Starfshættir Alþingis hafa tekið miklum breytingum síðan það var endurreist, enda hafa verkefni þingsins og vandamál íslensks þjóðfélags vaxið hröðum skrefum kynslóð eftir kynslóð. Alþingi hefur samt sem áður farið með gát í meiri háttar breytingum á þingsköpum og ekki gripið til þeirra nema svo sem á áratugafresti, eins og sjá má af meginbreytingum 1936, 1947, 1952, 1964, 1972. Ég tel þetta vera viturlega stefnu, enda eru hefðir þingsins dýrmætar þó að þær hljóti að taka breytingum. Þrátt fyrir þetta tel ég nú að tími sé kominn til að hyggja að ýmsu sem betur mætti fara og þm. hafa mikið rætt sín á milli. Hefur hugmyndum verið komið á framfæri í frumvörpum undanfarin ár, t. d. varðandi nefndir þingsins, sem er mjög mikilsvert mál. Þá er ljóst að veði gerð sú stjórnarskrárbreyting að skipa þinginu aftur í eina málstofu mun það kalla á gagngera endurskoðun þingskapa. Í þessu frv. eru aðeins tekin til athugunar þrjú atriði, sem mörgum hafa fundist tefja fyrir löggjafarstarfinu. Síðustu hálfa öld hafa þáltill., fsp. og umr. utan dagskrár vaxið mjög að fyrirferð, fylla nú tvo fundardaga af fjórum í viku hverri og dugir varla til. Eru þó ekki mörg ár síðan sameinað þing hafði aðeins einn fundardag í viku og þótti ærið nóg. Er augljóst að þingið þarf að setja skorður við þessari þróun og hefta vöxt þessara þátta hvað tíma snertir svo að bein lagasetning njóti þess forgangs sem hún verður að hafa. Á Alþingi hefur til skamms tíma ríkt nálega algert málfrelsi. Að vísu hafa þm. aðeins fengið að tala tvisvar í hverri umr., en þeim er sjaldan neitað um athugasemd og stundum tvær til viðbótar. Ræðutími hefur verið ótakmarkaður. Ákvæði þingskapa um takmörkun á umræðum hafa reynst illa, en helstu ráð forseta eru að grípa til næturfunda og láta þm. rausa næturlangt ef þeir óska. Árið 1972 var stigið stórt skref í þessum efnum er umr. um fsp. voru takmarkaðar við tveggja mínútna ræðutíma annarra en fyrirspyrjanda og ráðh. Þá var rætt um að stíga skrefið til fulls og heimila ekki öðrum að tala um fsp. en þeim sem hana flytur og ráðh. sem svarar. Nú er að fenginni áratugareynslu lagt til að skrefið verði stigið til fulls. Ekki tel ég þó líklegt að heildartími fsp. á fundum þingsins styttist. En fleiri fyrirspurnum ætti að fást svarað fyrr en verið hefur og er það til verulegra bóta. Till. til þál. hefur fjölgað mjög á síðari árum. Þær, sem snerta stjórnskipan, utanríkis- eða varnarmál, vantraust eða staðfestingu á framkvæmdaáætlunum, eru sérstaks eðlis. Í samþykkt þeirra felst jafnan mikilvæg ákvörðun. Er sjálfsagt að um slík mál verði ávallt tvær umr. og ræðutími verði með sama hætti og um lagafrv., nema hvað rétt er að afgreiða tillögur um traust eða vantraust á ráðh. og ríkisstj. við eina umr. og vísa þeim ekki til nefndar. Aðrar þáltill. eru annars eðlis. Þær eru ályktanir um hvers konar efni, ýmist yfirlýsingar þingsins, óskir, áskoranir eða fyrirmæli um rannsóknir, athuganir eða undirbúning frv. Þetta eru mál sem ekki verða flutt í frv.-formi, en þingflokkar eða einstakir þm. telja mikilvægt að koma á framfæri og kynna þingi og þjóð. Þessi síðast nefndu mál hafa í raun náð tilgangi sínum þegar þau hafa verið flutt á prentuðu þskj. og mælt hefur verið fyrir þeim. Ættu þm. að una vel við að geta flutt mál sitt á þennan hátt. Þegar meiri hl. nefndar hefur skilað áliti um till. kemur hún að sjálfsögðu til umr. sem lagt er til að hafa með líku sniði og verið hefur um fsp. Hefur reynslan sýnt að alþm. geta sem best rætt mál þótt þeir hafi aðeins 2–3 mínútna ræðutíma. Öll nútímaþjóðþing þurfa að hafa opna leið til þess, að þm. geti nálega fyrirvaralaust hafið umræðu um aðkallandi málefni sem þola ekki bið og ekki verða afgreidd á viðunandi hátt innan ramma venjulegra þingmála. Er mjög mismunandi hvaða form hefur verið valið fyrir slíkar umr. í hinum mismunandi löndum. Enda þótt umr. utan dagskrár gegni mikilvægu hlutverki er ekki stafur um þær í þingsköpum, heldur eru þær algerlega á valdi forseta. Hefur þeim oft reynst erfitt að hemja ræðutíma og þessar umr. hafa sprengt starfsramma þingsins stundum dögum saman. Með því að setja í þingsköp þau ákvæði, sem lagt er til í þessu frv., mundu umr. utan dagskrár hljóta formlega viðurkenningu, sem er óhjákvæmilegt fyrr eða síðar. Umr. mundu takmarkaðar við Sþ. og því ekki trufla afgreiðslu lagafrv. Þá mundi sett regla um samþykki forseta, en hann verður að meta hvort málefni sé aðkallandi og þoli bið eða ekki. Einnig yrði sett regla um tilkynningu til ráðherra og loks yrði ræðutími takmarkaður. Rétt er að líta á þetta frv. sem hugmyndir að ákvæðum um þá þætti í störfum Alþingis sem fjallað er um. Mér er að sjálfsögðu ekki fast í hendi að einstök atriði, t. d. ræðutími, verði nákvæmlega eins og greint er, enda eðlilegt að það verði samkomulagsatriði við afgreiðslu málsins. Herra forseti. Ég legg til að frv. verði vísað til 2. umr. og allshn.



Herra forseti. Mér finnst fara vel á því á fyrsta starfsdegi þingsins á nýju ári að rætt sé um þingsköp Alþingis og vinnubrögð á hv. Alþingi. Ég hef áður úr þessum ræðustól, á s. l. vetri, lýst skoðunum mínum á þeim hugmyndum sem fram koma í frv. hv. þm. Benedikts Gröndals. Ég er sammála þeim sjónarmiðum, sem koma fram í frv. hans, í öllum meginatriðum. Án þess að þar sé kannske endilega fundin sú lausn sem er 100% rétt í öllum tilvikum, þá held ég að þetta frv. hreyfi við málinu, ýti við mönnum að hugleiða stöðu Alþingis og hversu þar er að málum unnið. Ég vil nota þetta tækifæri til þess að segja það, að ég held að ástæðulaust sé að láta þetta frv. - eins og það er hér flutt - daga uppi einu sinni enn. Ég held að það séu svo einfaldar breytingar, sem hér er verið að gera till. um, að það ætti að vera þarflaust fyrir þm. að velkjast með þetta miklu lengur, og ætti að vera unnt að ná um það samkomulagi að breyta nokkuð þingsköpum Alþingis í þá átt sem hér eru gerðar tillögur um. Ég hef ekki orðið var við það í viðtölum mínum við þm. á undanförnum mánuðum, eða þann tíma sem ég hef setið hér á Alþingi, að það sé andstaða við hugmyndir af því tagi sem hér er hreyft - ekki alvarleg andstaða. Ég sé ekki í rauninni hvers vegna ekki ætti að vera unnt að afgreiða málið eða ná samkomulagi um einhverjar lagfæringar, því að það er að sjálfsögðu mjög margt sem má betur fara í störfum þingsins. Ég er hins vegar sammála hv. þm. Benedikt Gröndal um að það er ástæðulaust að rasa um ráð fram í þessum efnum og vera að stokka þetta upp svo að segja ár frá ári. En ég hygg að þetta mál sé þannig vaxið að hér sé stigið lítið og skynsamlegt skref til þess að störf þingsins fari betur fram og séu skilvirkari en verið hefur. Að lokum vil ég þakka hv. þm. Benedikt Gröndal fyrir að hann skuli flytja þetta mál inn á þingið. Ég vona að það fái svo góða afgreiðslu að því verði lokið á yfirstandandi þingi og verði látið reyna á það, hver er vilji löggjafans í þessu máli.



Herra forseti. Ég tek undir það, að auðvitað er til bóta að fá fram tillögur og hugmyndir um hversu störfum Alþingis verði best fyrir komið og hvernig staða Alþingis í rauninni sé. Ég held að það sé nauðsynlegt að taka ekki aðeins til umr. það frv., sem hér liggur fyrir, heldur störf Alþingis yfirleitt, störf nefnda Alþingis, gera nefndir þingsins áhrifaríkari og íhuga hver sé staða löggjafarvaldsins gagnvart framkvæmdavaldinu í heild. Ég held að það sé enginn vafi á því, að áhrif Alþingis hafa farið þverrandi á undanförnum árum, og mér sýnist sú þróun vera óheillaþróun og síst til hagsbóta fyrir land og þjóð, ef komast má svo að orði. Vinnubrögð Alþingis, vinnubrögð ríkisstj., vinnubrögð stjórnmálamanna hvers við annan, hvort sem þeir eru í stjórn eða stjórnarandstöðu, eru með nokkuð sérstökum hætti og ekki batnandi, eftir því sem ég veit best. Ég get raunar talað líka um ýmsar ríkisstofnanir sem eiga að þjóna til jafns Alþingi og ríkisstj. Reynsla mín hefur verið sú, að mjög skortir á að alþm. njóti almennt þeirrar fyrirgreiðslu sem staða þeirra á að útheimta fyrir þá. Ég held m. ö. o. að það sé ekki aðeins hér í þingsalnum sem nauðsynlegt sé að hugleiða stöðu alþm., heldur líka utan þingsalarins. Hvernig er búið að nefndum þingsins? Hafa þær skilyrði til starfa? Má í því sambandi benda á m. a. að lagasafn er ekki til í því húsi þar sem fundir nefnda Alþingis fara fram. Hér er enginn maður til ráðuneytis um það, hvað séu gildandi lög í sambandi við frv. eða til breytinga á lögum sem fyrir þingið koma. Og annað er eftir því. Ég vil þakka hv. 4. þm. Reykv. fyrir það frumkvæði, sem hann hefur átt að því að málefni Alþingis séu rædd og íhuguð, og beini því til þeirrar nefndar, sem tekur þetta frv. til meðferðar, að íhuga ekki aðeins þá þætti, sem hér er fjallað um, heldur ræða málið í víðara samhengi og athuga hvort ekki sé bráðnauðsynlegt að alþm. gefi sér tíma til að íhuga stöðu sjálfra sín, stöðu þjóðþingsins og íhuga hvernig á því standi að ekki hefur í rauninni náðst meiri árangur en raun ber vitni af þeim störfum sem hér eru unnin.



Herra forseti. Málfrelsi er eitt af þeim mannréttindum sem hvað helgust eru, og það hljóta að verða mjög gild rök að koma til ef talið er nauðsyn að svipta þm. málfrelsi svo að nokkru nemur. Það er ekki ótrúlegt, að stjórnvöld á hverjum tíma vilji gjarnan hafa sem þægilegasta möguleika að koma málum í gegnum þingið, m. a. með því að takmarka sem mest frelsi stjórnarandstöðunnar til að koma sínum málum á framfæri. Ég tel þess vegna að það þurfi ávallt að fara með mikilli gát ef á að þrengja að þessum helga rétti, og ég er andvígur þeirri hugmynd að auka rétt framkvæmdavaldsins í gegnum ráðh. til að stjórna störfum þingsins. Ég vil aftur á móti fagna því, að flm. þeirrar till., sem hér er lögð fram, flytur hana meðan hann er stjórnarandstæðingur og þar með á marga vegu hlutlausari aðili til að dæma um hvað sé skynsamlegt í þinginu á hverjum tíma. Mér virðist að samkv. þingsköpum hafi forseti mikið vald til að draga úr ræðutíma manna. En einn er þó sá leikur þm. sem ávallt hefur verið notaður þann tíma sem ég hef verið á þingi, ef forseti ætlar að beita þessu valdi sínu, og án þess að á því sé tekið virðist vera tilgangslaust að þrengja aðrar reglur. Ef forseti hefur ætlað að sýna mikla stjórnsemi, taka mál af dagskrá eða stytta mál meir en góðu hófi gegnir, þá hafa einstakir þingmenn ávallt svarað með því að koma hér upp í pontuna til að tala um þingsköp. Og ef við förum yfir þær ræður, sem fluttar hafa verið undir þeirri yfirskrift að verið sé að ræða um þingsköp, þá kemur augljóslega í ljós að menn hafa tekið sér rétt í þeim umræðutíma til að tala um það sem þeir vildu að væri á dagskrá. Þess vegna sýnist mér að það hafi takmarkaðan tilgang að þrengja hinar almennu reglur ef þetta frelsi verður eftir sem áður til. En í grundvallaratriðum er ég þannig sinnaður, að ég met málfrelsið það mikils að jafnvel þó það kosti að forsetar verði að hafa næturfundi, þá efa ég að það sé réttlætanlegt að svipta þm. svo mjög rétti til þess að tjá sig hér í ræðustól.



Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður kom að því sem að sjálfsögðu er kjarni þessa máls, en það er málfrelsi þm. og hvernig með það skuli fara. Ég er honum algerlega sammála um að þetta er heilagur réttur og verður að fara af hinni mestu gætni í að takmarka málfrelsi. En ég vil leyfa mér að halda fram að þetta frv. sé ekki um að takmarka málfrelsi þm. Það er ljóst að alþm. geta ekki talað nema í 24 klukkutíma á hverjum sólarhring, og við erum komnir að því að þurfa að taka ákvarðanir um að skipta tímanum á milli meðferðar á lagafrv., á fsp., á þáltill. og utandagskrárumræðum. Ég hygg að það sé ekki hægt að mótmæla því, að skiptingin á notkun tímans hefur oft farið úr böndum, ekki síst þegar umr. utan dagskrár hafa tekið heilu dagana. Ég tel því að við séum ekki að hefta málfrelsið, heldur að gera okkur grein fyrir því, hvernig þingið getur best skipað málum og notað þann tíma sem er í sjálfu sér eina takmörkunin á málfrelsinu. Ég vil í þessu sambandi benda á að hvert einasta þjóðþing, sem sögur fara af, hefur orðið að ganga miklum mun lengra en við gerum hér á Alþingi hvað þetta snertir. Ég tel að það sé óhjákvæmilegt að taka ákvarðanir sem í eðli sínu eru ekki takmarkanir á málfrelsi, heldur ákvarðanir um það, hvernig við ætlum sjálf að nota þann takmarkaða tíma sem fyrir hendi er.



Herra forseti. Ég vil eins og aðrir þeir, sem hér hafa tekið til máls, þakka hv. 4. þm. Reykv. fyrir að hreyfa þessu máli sem óneitanlega skiptir mjög verulegu máli um það, með hverjum hætti þjóðþingið starfar. Það er auðvitað eðlilegt að um það sé spurt, þegar frv. eins og þetta kemur fram, hvort verið sé að takmarka með einum eða öðrum hætti rétt og starfssvið löggjafarsamkomunnar sjálfrar. Hv. flm. hefur svarað því og undirstrikað rækilega að svo sé ekki, heldur sé aðeins verið að aga störfin meira en verið hefur. Þetta hlýtur auðvitað að vera hárrétt og í öðru lagi mikill kjarni málsins. En annan kjarna þessa máls hygg ég vera - og segi það um leið og ég lýsi yfir fyllsta stuðningi við þetta frv. og vil auðvitað taka undir það með hæstv. félmrh., að mjög þakkarvert væri ef löggjafarsamkoman sæi möguleika á að samþykkja frv., sem nú er flutt í annað skipti, - en ég vil engu að síður undirstrika rækilega að ég tel að þær hugmyndir, sem hv. flm. hreyfir í þessu frv., tengist annars konar hugmyndum. Það er alþekkt í þjóðþingum allt í kringum okkur, í löndum sem við teljum okkur vera félagslega og menningarlega skyld, að starfssvið þjóðþinganna, hið eiginlega löggjafarstarf, hefur verið að flytjast af vettvangi ræðumennsku í sameinuðum þingum og yfir í nefndir þinganna sem eru sérhæfðari og fjalla um ákveðin starfssvið. Þessi þróun er að eiga sér stað, að ég hygg, í flestum ef ekki beinlínis öllum þjóðþingum í kringum okkur. Starfsemin í þingnefndunum verður þá æ líkari því sem starfsemi var eða hefur verið í hinum sameinuðu þingum. Þessar nefndir hafa til að mynda sérfræðilega aðstoð og í annan stað starfa þær fyrir opnum tjöldum, sem er einkenni á störfum þinganna þegar þau eru sameinuð. Og því segi ég þetta, að mig langar um leið og ég lýsi yfir stuðningi við þetta frv. - til að minna á annað frv. til l. um breytingu á lögum um þingsköp, sem raunar er til afgreiðslu í hv. nefnd og fjallar um þingnefndirnar. Ég tel að sé frv. eins og þetta samþykkt, sem herðir á reglum um tillöguflutning og ræðuflutning hér í þinginu, verði að sama skapi að auka vægi þeirrar starfsemi sem fram fer í þingnefndunum. Hin almenna hugmynd, sem ég hygg að liggi að baki hugmyndum um þingsköp eins og þeim, sem hér er verið að ræða, og þeim öðrum hugmyndum sem fluttar hafa verið, er auðvitað m. a. sú, að eðlilega hlýtur það að valda áhyggjum í sambandi við allar hugmyndir um lýðræði, að vitaskuld er það svo, að þegar þjóðfélög hafa verið að gerast sérhæfðari, þegar það útheimtir æ meiri sérþekkingu að fjalla um reglur samfélagsins, lög eða annars konar reglur, þá hefur það verið að gerast, að eiginleg umfjöllun, eiginleg lagasmíð og þar með mikið vald, sem að slíku lýtur, hefur verið að færast frá þjóðþingunum og til sérfræðinga sem með okkar skipan og kannske af mjög eðlilegum ástæðum starfa hjá framkvæmdavaldinu. Þessi valdatilfærsla er auðvitað með öllu óeðlileg, þó svo það sé bæði eðlilegt og skiljanlegt af hverju þetta hefur verið að eiga sér stað með þessum hætti á undanförnum árum, og það er eðlilegt að þjóðþingin, hinir kjörnu fulltrúar, leiti að svörum við þessari þróun. Ég hygg að eitthvert allra eðlilegasta svarið við þeirri þróun, sem hér er verið að lýsa, felist einmitt í því sem hér er verið að leggja til, í fyrsta lagi að störf hins sameinaða þings - hvort sem það er í einni eða tveimur deildum, sem er auðvitað aukaatriði - séu þrengd og öguð, en um leið sé hið eiginlega umfjöllunarvald, sem aftur njóti sérfræðiaðstoðar, flutt út í þingnefndirnar sem starfi í framtíðinni með sama hætti og hið sameinaða þing starfar nú, m. ö. o. sé hér um að ræða bæði eðlilega og heilbrigða svörun við því yfirþyrmandi sérfræðinga- og framkvæmdavaldi sem ekki aðeins hefur verið að gerast hér, heldur allt í kringum okkur. Það er í þessu samhengi sem ég vil gjarnan sjá það frv. sem hv. 4. þm. Reykv. hefur hér mælt fyrir, og það er í þessu samhengi sem ég tel að hér sé verið að leggja til og mæla fyrir miklu spori fram á við. En ég vil enn undirstrika það, að í tengslum við þrengingu á starfi hér er hitt, að umfjöllun, vald og sérfræðiaðstoð sé fært út í þingnefndirnar. Ég vil svo að lokum taka undir með hæstv. félmrh. um það, að það væri mjög til bóta ef þetta frv. velktist ekki hér eina ferðina enn, heldur væri hægt að afgreiða það á þessu þingi, eins og hann raunar lagði til.



Herra forseti. Á þinginu fyrir jólin fór fram mikil umr. í tengslum við gerð fjárlagafrv. og afgreiðslu þess um það misrétti sem skapast hefur milli þegnanna í þessu þjóðfélagi með tilliti til orkuverðs eftir því hvar á landinu þeir búa. Þá var m. a. greint frá niðurstöðum athugana sem gerðar hafa verið að tilhlutan Fjórðungssambands Vestfirðinga og hefur verið frá skýrt í blöðum, þar sem fram kemur m. a. samanburður á útgjöldum vegna olíukaupa til húshitunar annars vegar á Ísafirði og hins vegar við kaup á tilsvarandi orku frá Hitaveitu Reykjavíkur. Í þessum samanburði kemur fram að venjuleg launþegafjölskylda vestur á Ísafirði þarf að vinna 14–15 vinnuvikum lengri tíma fyrir samsvarandi orku en hún mundi þurfa að gera ef hún starfaði við sömu atvinnustarfsemi í Reykjavík og hefði þar sömu tekjur. Þessi samanburður gefur mjög glögga mynd af þeim gríðarlega mun sem þarna er á milli fólks í landinu eftir því hvar það býr. Mér er ekki kunnugt um að nokkur einn þáttur annar skapi jafnmikið misrétti milli fólks í landinu og orkuverðið. Aðeins sá samanburður, sem hér hefur verið greint frá, hlýtur að hafa það í för með sér, ef þetta verður varanlegt ástand, að mjög miklir tilflutningar verði á fólki frá þeim landssvæðum, þar sem orkuverð er hæst, og til landssvæða þar sem verð orkunnar er hagkvæmast. Það segir sig auðvitað sjálft, að á sama tíma og kaupmáttur fer rýrnandi, eins og átt hefur sér stað á undanförnum árum og mánuðum, þykir fólki nokkuð hart í lagt ef það á einu tilteknu horni landsins þarf að verja allt að 14–15 vinnuvikum lengri tíma til að vinna fyrir þessum eina þætti í framfærslukostnaði heldur en ef það væri búsett á öðrum stað. sjálfsagt væri hægt að ætlast til þess, að fólk gæti staðið undir slíkum mismun, ef hér væri aðeins um skammvinna ráðstöfun að ræða, ef fólk gæti horft fram til þess, að líklegt væri að þessi mismunur á orkuverði jafnaðist í næstu framtíð. Svo er þó alls ekki, m. a. vegna sérstakra aðstæðna sem eru fyrir hendi í ýmsum landshlutum, þar sem ekki er von til þess, a. m. k. ekki miðað við þær upplýsingar sem menn búa yfir nú, að hægt sé að fá ódýra innlenda orkugjafa eins og t. d. á suðvesturhorni landsins. Því er nokkuð ljóst að þó svo að leitað sé allra ráða til þess að draga úr orkukostnaði, m. a. með fjarvarmaveitum og öðru slíku, þá mun aldrei nást jöfnuður í orkukostnaði milli þessara landssvæða. Það fer einnig saman, að þau landssvæði, þar sem verð á orku er hagkvæmast, eru jafnframt þau svæði landsins sem mestur aðflutningur fólks hefur verið til af öðrum ástæðum, en þau svæði á landinu, þar sem orku- og upphitunarkostnaður er hæstur, eru jafnframt þau landssvæði sem byggðarlega séð hafa átt í vök að verjast. Sú þróun, sem hófst með hækkun olíuverðs á alþjóðlegum markaði árið 1974 - og sá mismunur hefur stóraukist síðan, eru orðin alvarleg ógnun við jafnvægi byggðar í landinu, og ef svo heldur fram sem horfir benda allar líkur til þess, að af þessum sökum geti orðið um að ræða einhverja mestu byggðaröskun í landinu. Við verðum í þessu sambandi að hafa sérstaklega í huga að það fer einnig saman, einkum og sér í lagi þegar erfiðleikar eru á sviði atvinnumála, að á þeim svæðum, þar sem dýrast er að lifa að þessu leyti, er jafnframt oft að finna þá staði þar sem skortur er hvað mestur á vinnuafli, eins og t. d. á flestum stöðum á Vestfjörðum. Þar er ríkjandi mikil fólksekla, þar er miklu meira framboð á atvinnu heldur en handa því fólki sem fyrir er á þessum stöðum, svo að það er nauðsynlegt, ef við ætlum að halda nokkuð góðu jafnvægi í okkar atvinnumálum, að reyna a. m. k. að stuðla að því, að fólkinu þarna geti frekar fjölgað en fækkað svo að ekki þurfi að flytja inn vinnukraft erlendis frá, eins og mörg dæmi eru um frá síðari árum. Á sama tíma gerist það hins vegar, að atvinnuerfiðleikar eru talsverðir á þeim svæðum sem aðalaðflutningarnir hafa verið til á undanförnum árum, eins og á Reykjavíkursvæðinu. Af þeim ástæðum einum saman er það ekki þjóðhagslega æskilegt, að með stefnu í húshitunar- og orkumálum sé beinlínis ýtt undir meiri byggðaröskun en átt hefur sér stað á undanförnum árum. Þessar fréttir eru ekki nýjar, hvorki fyrir Alþingi né aðra þjóðfélagsþegna. Menn vita þetta, það hefur verið mikið um þetta fjallað í fjölmiðlum. En ég efast um að jafnvel alþm. geri sér fulla grein fyrir því, hversu alvarlegur þessi vandi er, sérstaklega fyrir eldra fólk og annað láglaunafólk. Ég þekki sjálfur nokkur dæmi þess, að gamalt fólk, sem á ekki mikið fyrir sig að leggja - og þá sérstaklega fólk sem hefur sinnt láglaunastörfum og nýtur ekki fullra lífeyrisréttinda, á um þessar mundir mjög erfitt með að framfleyta sér á ýmsum stöðum á landinu eingöngu vegna hins mikla húshitunarkostnaðar. Ég þekki jafnvel dæmi þess, að gömul hjón hafi orðið að segja upp áskrift að dagblöðum og sjónvarpsviðtæki aðeins til þess að geta haft í sig og á eftir að þessi mikla orkuverðshækkun varð. Það er ekki gaman að þurfa að standa frammi fyrir slíku fólki, vitandi að öllum almenningi á Íslandi liður nokkuð vel og gerir margfalda: kröfur á við það sem þetta gamla fólk gerir, og þurfa að svara spurningum á þá lund, hvernig á því standi að þetta gamla fólk geti ekki einu sinni veitt sér það, sem við vildum kalla algjörar frumþarfir, vegna þess að þorrinn af tekjum þess fer í það eitt að halda hita í húsnæðinu sem það býr í. Alþingi hefur oft áður fjallað um þennan vanda. Það var samdóma álit þingflokka að við þessu þyrfti að bregðast, og þess vegna tókst á sínum tíma samstaða um það hér í þinginu að leggja á sérstakt gjald til að afla tekna til að jafna orkuverðið. Þetta gjald, orkujöfnunargjald, nemur nú 11/2% í söluskatti. Söluskattur er sem sé 11/2 stigi hærri en hann ella þyrfti að vera. Sú viðbót var lögð á með samkomulagi allra flokka þingsins og nefnist orkujöfnunargjald. Var til þess ætlast, að tekjurnar af orkujöfnunargjaldinu yrðu notaðar til þess að jafna þennan mikla lífskjaramun. En einhvern veginn vill víst fara svo hér á hinu háa Alþingi, að enda þótt til slíkra ráðstafana sé gripið í góðum hug upphaflega verði þróunin í þá átt, að það gleymist með árunum, til hvers teknanna var upphaflega aflað, og áður en menn vita af er farið að ráðstafa þessum sérstöku tekjustofnum til allt annars. Annað dæmi um slíkt var þegar tekna var aflað til þess að aðstoða fólk í Vestmannaeyjum eftir náttúruhamfarirnar sem þar áttu sér stað þegar eldur braust út í Heimaey. Þá var samkomulag um það milli allra flokka þingsins að leggja á sérstök söluskattsstig, viðlagagjald, til þess að afla tekna til að greiða bætur fólkinu sem átti um sárt að binda eftir náttúruhamfarirnar í Vestmannaeyjum. En áður en langt um leið hafði sá tilgangur tekjuöflunarinnar gersamlega gleymst og þeir, sem þá réðu málum í landinu, þáv. ríkisstj., seildust með hverju árinu lengra og lengra ofan í þennan sjóð til almennra útgjalda fyrir ríkissjóð uns svo var komið að umræddum viðlagasjóðsstigum var alfarið breytt yfir í almenna tekjuöflun fyrir ríkissjóð. Sama niðurstaða er að verða af þessu svokallaða orkujöfnunargjaldi, þessu 11/2 söluskattsstigi sem samkomulag varð um hér í þinginu að afla með sérstökum hætti til þess að jafna mismuninn á orkuverði milli landshluta. Á yfirstandandi ári er gert ráð fyrir að þessi sérstaka tekjuöflun muni skila inn um 190 millj. kr. eða 19 milljörðum gkr. Hins vegar gerir ríkisstj. í fjárlagafrv. sínu ekki ráð fyrir að verja nema um 35 millj. kr. af þessu fé til að jafna orkuverð í landinu. Með góðum vilja mætti segja að örlitlu viðbótarfjármagni væri varið til aðgerða sem hægt væri að halda fram að flýttu því að orkuverð jafnaðist í landinu. En það er þó alla vega ljóst, að það er ekki nema lítið brot, ekki nema óverulegur hluti, milli fjórðungs og þriðjungs af orkujöfnunargjaldinu, sem notað er í því skyni sem til var ættast þegar samkomulag varð um það milli flokka þingsins að leggja þetta gjald á. Þetta er eitt dæmið af mörgum um hvað það þýðir lítið, þegar sérstök vandamál koma upp af þessu tagi, þó að allir þingflokkar vilji taka höndum saman um að bregðast við þeim með þeirri lausn að afla tekna með sérstökum hætti til þess að leysa viðkomandi vandamál. Slíkar lausnir duga ákaflega skammt. Þær endast kannske tvö í mesta lagi þrjú ár. Áður en varir er upphaflega hugmyndin gleymd, hefur upphaflegi tilgangurinn verið lagður til hliðar og ríkisvaldið fer að nota þessa sérstöku tekjustofna til almennra þarfa ríkissjóðs. Eins og frá málum hefur verið gengið af Alþingi ætti það ekki að vera neitt vandamál að jafna orkuverð í landinu. Alþingi hefur gengið frá lagasetningu þar um sem ætti að gera það að verkum að nokkurt jafnvægi ríkti um orkuverð. Sá mikli mismunur, sem kemur fram í umræddum samanburði á upphitunarkostnaði, sem Fjórðungssamband Vestfirðinga gerði og ég nefndi hér áðan, ætti ekki að vera fyrir hendi. Alþingi hefur þegar afgreitt lagaákvæði sem tryggja eiga að slíkur mismunur geti ekki átt sér stað. En hann er engu að síður staðreynd vegna þess að þeir fjármunir, sem Alþingi áformaði að færu í að jafna þennan mismun, eru ekki lengur fyrir hendi. Bróðurparturinn af fjármununum er notaður í allt annað en það sem Alþingi ætlaðist til. Vandinn hefur skapast á ný þó að Alþingi hafi fyrir aðeins nokkru árum leyst vandamálið með fullnægjandi hætti. Þetta sýnir okkur auðvitað það eitt, að lítill von er til að ráðstafanir af því tagi sem gerðar voru með álagningu orku jöfnunargjaldsins, með slíkri sérstakri tekjuöflun til ákveðinna þarfa, geti enst. Það verður því að leita nýrra leiða. Auðvitað væri hægt að hugsa sér - í þeirri stöðu sem við stöndum nú - að flytja t. d. till. um að orkujöfnunargjaldið yrði hækkað úr 11/2%-stigi í 2%-stig eða eitthvað slíkt og það fjármagn, sem þannig fengist til viðbótar því sem fæst af 11/2 söluskattsstigi nú sem kallast orkujöfnunargjald, yrði notað til þess að jafna orkuverð. En ég er hræddur um að reynslan sýni okkúr að slík lausn yrði til mjög skamms tíma, ekki mundi líða langur tími áður en ríkissjóður væri einnig búinn að hirða þá viðbót til almennra þarfa og fólkið, sem átti að liðsinna, stæði í sömu sporum og áður. Einmitt af þessum sökum verður að reyna að leita nýrra leiða til þess að jafna þennan mikla mismun. Ég legg enn og aftur áherslu á það, að verði það ekki gert mun hann einn út af fyrir sig stuðla að meiri byggðaröskun á næstu fáum árum en dæmi eru til um að nokkur einn þáttur í lífskjörum fólks í landinu hafi valdið. Í frv. því á þskj. 128, sem auk mín flytja hv. þm. Karvel Pálmason, Sverrir Hermannsson, Magnús H. Magnússon, Árni Gunnarsson og Matthías Bjarnason, er gerð till. um aðgerð sem vissulega mundi ekki leysa þetta mál til neinnar fullnustu, en væri þó áfangi á þeirri leið. Á s. l. vetri voru nokkrar breytingar gerðar hér á Alþingi á tiltölulega nýlegum lögum um tekju- og eignarskatt. M. a. var sú breyting gerð á þeim lögum, að einstaklingum var heimilað að draga frá tekjum sínum helming af greiddri húsaleigu. Þetta var gert til þess að greiða nokkuð fjárhagslega fyrir þeim einstaklingum sem þurfa að leigja sér íbúðarhúsnæði og þurfa oft og tíðum að gjalda fyrir slíkt leiguhúsnæði mjög hátt verð. Það hafði lengi verið að vefjast fyrir mönnum, m. a. hér á Alþingi, hvernig ætti að ganga til móts við hagsmuni leigjenda. Höfðu oft verið fluttar um það till. hér á þingi að bregðast við vandamálum leigutaka með þeim hætti sem gert var í fyrra, þ. e. að heimila þeim, sem leigja sér íbúðarhúsnæði, að draga hluta af leiguútgjöldunum frá skatti. Skattfróðir menn voru ávallt á móti slíkum úrbótum, og það varð m. a. til þess, að slíkar till. fengust aldrei samþykktar á Alþingi. Hins vegar urðu breytingar á þessu í fyrra. Alþm. létu þá til skarar skríða og ákváðu, hvað svo sem sérfræðingarnir hefðu til málanna að leggja, að ganga til móts við hagsmunamál þeirra, sem leigja sér íbúðarhúsnæði til eigin þarfa, og veita þeim heimild til þess að draga helming af leiguútgjöldum sínum frá tekjum. Það, sem lagt er til í þessu frv. sem við flytjum og er hér til umr. nú, er að reyna að veita svipaða úrlausn því fólki sem mjög hátt orkuverð þarf að gjalda. Við gerum ráð fyrir því, að við E-lið 1. mgr. 30 gr. laganna um tekjuskatt og eignarskatt bætist nýr tölul., frádráttarliður er verði 4. tölul. og orðist eins og segir í 1. gr. frv.: „Orkukostnaður vegna íbúðarhúsnæðis til eigin nota að frádregnum orkustyrk skv. lögum nr. 13/1977.“ Þetta þýðir að sjálfsögðu það, að þeir, sem hæst orkuverð gjalda, fá mestan frádrátt, þeir, sem lægst orkuverð gjalda, fá hins vegar minnstan frádrátt. Þannig er reynt að jafna nokkuð þá mismunun sem þarna á sér stað. Þetta er alveg sambærileg aðgerð og gerð var á s. l. vetri, þegar Alþingi heimilaði með lagabreytingu leigutökum að draga hluta af greiddri húsaleigu frá tekjuskatti. Þá er lagt til að lögin komi til framkvæmda þegar við álagningu skatta á árinu 1982 vegna tekna ársins 1981. Þeirri grein þarf að sjálfsögðu að breyta þar sem framtalsgögn eru nú tilbúin til útsendingar og verið að senda þau út, eftir því sem best er vitað. Það þyrfti því að breyta greininni á þann veg, að ef Alþingi samþykkir breytinguna, sem gerð er í 1. gr., þá komi hún til framkvæmda við álagningu skatta á næsta ári, á árinu 1983. Herra forseti. Ég tel ástæðulaust að fara fleiri orðum um þetta frv. Það er mjög einfalt og skýrir sig sjálft. Ég vil aðeins bæta því við að lokum, að eins og öllum er ljóst er hér um að ræða frádráttarlið sem atvinnufyrirtækjum úti á landsbyggðinni t. d. er heimilt að nota, en einstaklingum ekki. Auðvitað er það rétt sem menn halda fram, að það eru ekki bara einstaklingarnir sem verða að sæta mismunun í sambandi við orkuverð, atvinnufyrirtæki þurfa þess líka. En sá er þó munur á, að ef atvinnufyrirtæki á í hlut er því heimilt að draga orkukostnaðinn sem og aðra kostnaðarliði frá tekjum sínum til skatts. Sé hins vegar um heimili að ræða, um einstaklinga á sama stað sem þurfa að búa við sömu mismunun í orkuverði og atvinnufyrirtækin, þá er slík heimild ekki veitt. Ef frv. þetta yrði samþykkt yrði afnumin sú mismunun. Þá yrðu einstaklingarnir settir við sama borð og atvinnufyrirtækin, þeim væri heimilt að draga þennan kostnaðarþátt frá tekjum sínum með sama hætti og atvinnufyrirtækjum í landinu er nú heimilt að gera. Okkur flm. er það alveg ljóst, eins og ég sagði áðan, að jafnvel þó að frv. þetta verði samþykkt er ekki þar með fundin nein endanleg lausn á þeim vanda sem við er að fást varðandi mikla mismunun á orkuverði í landinu. Þær úrbætur sem frv. gerir ráð fyrir, gagnast t. d. þeim einum sem skatta þurfa að borga. Það fólk, sem ekki þarf að gjalda skatt vegna lágra tekna, eins og t. d. það gamla fólk sem ég minntist á áðan, hefur að sjálfsögðu mjög takmarkað gagn af auknum skattfrádrætti vegna orkukostnaðar. Vandi þess hóps er því alls ekki leystur með þessu frv. Það þarf að taka á honum með öðrum hætti, t. d. í gegnum tryggingalöggjöfina. En þó svo að það mál sé ekki leyst í frv. teljum við flm. þess engu að síður að með því, ef samþykkt yrði, væri umtalsverð leiðrétting gerð á kjörum fólksins í landinu sem mundi geta eytt að verulegu leyti þeim mikla lífskjaramun sem nú á sér stað á milli íbúa eftir því hvar á landinu þeir búa, - mismunun sem ella gæti orðið til þess, að hér á Íslandi hæfust einhverjir þeir mestu þjóðflutningar, ef svo má segja, sem við höfum upplifað, og hafa þó mörg og ljót dæmi slíks gerst í tíð núlifandi kynslóðar. Herra forseti. Ég hef svo ekki fleiri orð um þetta frv. nema sérstakt tilefni gefist til, en legg til að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Það er margvíslegt óréttlætið og misréttið í þjóðfélaginu og er þar af æðimörgu að taka, en þó eru einstakir þættir þess sem stinga mjög í augu og eru meira áberandi en aðrir. Það frv., sem hér er nú til umr., snertir einn þáttinn af því óréttlæti og misrétti sem við búum við - misrétti sem er búið að ræða æðimikið hér á Alþingi og víðar, en tiltölulega lítil leiðrétting hefur fengist á. Sama má segja að því er varðar 5. mál sem hér var á dagskrá áður. Það er einn þátturinn í því óréttlæti, sem þjóðfélagið býður upp á, og er ein leiðin, sem bent er á, sem mætti fara til að leiðrétta þetta misrétti og óréttlæti. Hér er vissulega mjög mikið alvörumál á ferðum, svo mikið að það hlýtur að fara að vekja ugg þeirra sem til þekkja ef fram heldur sem horfir, en það er ekki að sjá á hæstv. ráðh. að þeir hafi miklar áhyggjur af þessum málum. Ég beini því nú til hæstv. forseta, hvort honum finnst sæmandi að ræða mál sem þetta eða ræða yfirleitt mál hér á Alþingi án þess að einn einasti hæstv. ráðh. sé viðstaddur.

Þeir eru svo lengi að skilja að það skiptir kannske ekki öllu máli.

Jú, það skiptir miklu máli, því þó að skelin sé þykk, þó að þeir skilji lítið, er kannske meiri von til þess að koma þeim í skilning um hlutina ef nógu lengi og vel er talað við þá. Mér finnst það varla sæmandi að ræða mál hér í deildinni í fjarveru ráðh., ég tala nú ekki um jafnmikilvægt mál og hér er á ferðinni, sem getur orðið til þess - ef það ekki er þegar orðið til þess - að valda einhverjum mestu fólksflutningum úr dreifbýlinu hér á þéttbýlissvæðin. - Ég sé að hæstv. félmrh. er sestur í hliðarherbergi og ætlar líklega að gæta hagsmuna hæstv. ríkisstj. En þó að mér þyki vænt um það og virði það við hæstv. ráðh. hefði mér þótt enn þá vænna um ef hæstv. forsrh. væri viðstaddur þessa umr. Það er einmitt að honum - og hæstv. ríkisstj. auðvitað allri - sem þetta mál snýr. Hv. frsm. og 1. flm. að þessu frv. gerði grein fyrir hvað hér er á ferðinni, hvernig þetta hefur þróast og hvað er lagt til. Það er ástæða til að ítreka að það hefði verið hægt, ef vilji hefði verið fyrir hendi hjá hv. stjórnarsinnum hér á Alþingi við afgreiðslu fjárlaga, að stíga stórt skref til leiðréttingar í þessu máli. Hefði verið farin sú leið, sem í upphafi var ætlast til að farin yrði, þ. e. að verja öllu því fé, sem íslenskir skattþegar eru skattlagðir fyrir til að jafna orku, sem eru 190 millj. rúmar á fjárlögum ársins í ár, þá hefði verið hægt að stíga stórt skref í átt til jöfnunar með því að láta þá fjármuni renna til þess verkefnis sem þeim var ætlað að gera. En hv. stjórnarliðar komu í veg fyrir að þetta réttlætismál næði fram að ganga. Það er hryggilegt til þess að vita, að í þeim hópi eru margir þm. þeirra dreifbýliskjördæma sem eiga við þennan ójöfnuð og þetta óréttlæti að búa, það eru fulltrúar þessa fólks sem koma í veg fyrir að fjármunum sé skilað til þess verkefnis sem þeim var ætlað í upphafi. Hér er því beinlínis um stuld á fjármunum að ræða. Hér er um stuld á fjármunum að ræða, því að af þessum rúmlega 190 millj., sem ætlaðar eru á fjárlögum til orkujöfnunar og íslenskir skattþegar eru skattlagðir um, er einungis ætlað að skila rúmlega 30 í þetta verkefni. Tæplega 160 millj. er ætlað að nota í allt aðrar þarfir ríkissjóðs, en búið er að skattleggja fólk sem þessu nemur til þess að renni til jöfnunar á orkuverði. Þetta er svartur blettur á meiri hl. Alþingis, sem lengi mun standa á þeim hv. þm. sem hér áttu hlut að máli og komu í veg fyrir að þeim fjármunum væri skilað til réttra aðila, eins og lög gera ráð fyrir og ætlast er til. Þetta er spurning um jöfnun lífskjara fyrst og fremst, spurning um hvort t. d. launþegar, verkafólk, sjómenn á Vestfjörðum, svo ég taki dæmi, eiga að þurfa að vinna rúmlega 12 vinnuvikur á árinu í ár til að ná upp þeim mismun sem er á orkuverði til upphitunar íbúðarhúsnæðis miðað við það sem er hér á Reykjavíkursvæðinu. Svo þurfum við að bæta við þessa 12 vikna vinnu því sem þarf að borga í skatt af þeim tekjum. Ég hef sagt það áður og segir það enn, að ef eitthvað hefur áhrif á hæstv. ráðh. og stjórnarliða sé það líklega helst og hið eina að flytja þessa ágætu einstaklinga út á landsbyggðina og láta þá borga þessa reikninga sjálfs. Sumir þeirra eru að vísu búsettir á svæðum sem þetta tekur til, en augu þeirra hafa ekki opnast, a. m. k. ekki til þess að þeir treysti sér að styðja þetta mál, eins og dæmi sýna. Þetta mál hefur verið margoft rætt hér á hv. Alþingi, en það hefur lítið þokað í átt til jafnaðar, allt of lítið. Eigi að síður held ég að það sé vaxandi skilningur hins almenna borgara í þessu landi, jafnvel hér á þessu svæði, Reykjavíkursvæðinu, á því að hér þarf að verða breyting á. En það dugar skammt meðan þeir, sem á toppnum tróna, hæstv. ráðh., hæstv. ríkisstj., loka augum og eyrum fyrir því að hér þurfi að verða breyting á. Það eru því fyrst og fremst stjórnvöld sem standa í vegi fyrir að þetta réttlætismál nái fram að ganga. Það er mikil ábyrgð og þung sem þeir góðu herrar taka á sínar herðar ef þeir ætla áfram að standa í veginum fyrir að hér verði gerð á leiðrétting, koma í veg fyrir að meiri jöfnuður verði ríkjandi í þessum þætti en nú er. Ég er viss um að það er enn vaxandi skilningur á því, að hér þarf að verða breyting á ef fólk fæst til að hugleiða þetta í fullri alvöru. Núna í desembermánuði var t. d. kyndingarkostnaður á venjulegu íbúðarhúsnæði á Vestfjörðum, hvort sem menn taka heldur rafhitun eða fjarvarmaveituhitun, á bilinu frá 1600–1900 kr., þ. e. 160–190 þús. gkr., desembermánuð vegna upphitunar á venjulegu íbúðarhúsnæði. Er auðvitað augljóst mál öllum þeim sem um það hugsa, að slíkt ástand getur ekki gengið legur. Hér verður að verða breyting á. Því verður ekki unað lengur að stjórnvöld þverskallist við þessum réttlátu óskum og kröfum frá þessum einstaklingum um leiðréttingu. Nú er það svo, og ég tel nauðsynlegt að koma því hér inn í þessar umr., að ein meginkrafa af hálfu Alþýðusambands Vestfjarða í þeim samningum, sem enn standa yfir af hálfu þess, er á hendur ríkisvaldinu um jöfnun orkuverðs. Sérstök sendinefnd kom á fund hæstv. forsrh. til að gera grein fyrir þessari kröfu og óska eftir vilyrði af, hálfu ríkisvaldsins fyrir því að þetta yrði leiðrétt. Engin leiðrétting hefur fengist enn önnur en sú, að í lokin féllst hæstv. ríkisstj. á það eftir mikinn þrýsting að skila örfáum aurum meira af því sem hún hafði tekið af skattþegnum á árinu 1981 til að jafna kyndingarkostnað. Hún skilaði nokkrum aurum meira en hún ætlaði sér sjálf í styrk vegna olíukyndingar. En eins og hv. þm. er auðvitað ljóst - a. m. k. ætti að vera ljóst - er orðið tiltölulega lítið brot af íbúum þessa lands sem býr við olíukyndingu, en þó eru þeir of margir. En sannleikurinn er sá, að það er orðinn lítilli munur á kostnaði við kyndingu með olíu og rafmagnskyndingu eða fjarvarmakyndingu. Auðvitað á það í sumum tilfellum líka við um jarðhitakostnað, t. d. á Súgandafirði, þar sem hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson þekkir vel til. Það er ekki ýkjamikill munur á því, hvað kostar að kynda með olíu þar eða hvað það kostar að kynda með jarðhita eða jarðvarma nú. Dæmin eru til þó að þau séu sem betur fer fá. Vegna þessa litla munar, sem orðinn er, er enn meiri þrýstingur á og áhersla á það lögð að hér verði gerð bót á. Nú er staðan sú, að allt bendir til þess - a. m. k. getur það gerst áður en langur tími liður - að þvergirðingsháttur hæstv. ríkisstj. hvað varðar leiðréttingu á þessum málum verði jafnvel til þess að heill landshluti leiðist út í verkfall innan ekki langs tíma. Lykillinn að þeirri lausn, sem hægt er að hugsa sér í þeirri kjaradeilu, sem ASV á í við vinnuveitendur og ríkisvald, er að hæstv. ríkisstj. sjái að sér og komi til móts við þá kröfu sem launafólk á Vestfjörðum - og ekki aðeins á Vestfjörðum, þetta á við miklu fleiri launþega en þar - gerir til hæstv. ríkisstj., að hún geri hér á leiðréttingu. Mér er ljóst að hæstv. ríkisstj. mundi ekki geta lofað fullkominni leiðréttingu á þessu stigi máls. En þó ekkert gerðist annað en skilað væri til réttra aðila því fjármagni sem af þeim er tekið í skattheimtu til orkujöfnunar, þ. e. 16 gömlum milljörðum til viðbótar við það sem nú er, þá væri það stórt skref í réttlætisátt. Ég beini því til hv. stjórnarþm., þeirra þm. sem eru fulltrúar fyrir hliðstæð svæði og t. d. Vestfirðir, ég tala nú ekki um Vestfjarðaþm. sem styðja hæstv. ríkisstj., það ætti ekki að þurfa að beina því til þeirra. Hvað segir hv. þm. Matthías Bjarnason?

Ætli það veiti af?

Nei, reynslan sýnir að það muni ekki af veita. Það er þykkur skrápurinn á fleiri en hæstv. ráðherrum. - Ég beini því til þessara hv. þm. að þeir taki nú til hendinni og komi hæstv. ráðh. í skilning um að hér verður að breyta til. Það verður ekki hjá því komist. Og ég beini því til hæstv. félmrh., fulltrúa öreiganna í landinu að eigin mati, að hann reyni nú að hafa þau áhrif innan hæstv. ríkisstj. að ríkisstj. komi til móts við þessar kröfur launþega á Vestfjörðum. Það er mikil ábyrgð sem hæstv. ráðh. taka á sig ef þeir ætla að þverskallast enn einu sinni og áfram við þeim óskum um breytingu sem liggja fyrir, ef þeir ætla vísvitandi að stuðla að því að heill landshluti fari út í verkfall vegna þvermóðsku hæstv. ríkisstj. og að hluta til vegna þvermóðsku atvinnurekenda, en lykillinn er hjá hæstv. ríkisstj. ef hún vill nota hann. Ég legg mikla áherslu á þetta og ég trúi því ekki fyrr en ég tek á því, að það sé ekki vilji fyrir því, ef menn skoða þetta mál án pólitískra gleraugna og af fyllstu sanngirni, - að þá sé ekki fullur vilji fyrir því, meiri hluti fyrir því hér á Alþingi að stíga skref til meiri jafnaðar en nú er varðandi þennan kostnaðarþátt margra heimila í landinu. Eru menn hissa þó að launþegar séu ekki ginnkeyptir fyrir að þurfa að vinna rúmlega þrjá mánuði á ári bara til að vega upp þann mun sem er á kostnaði t. d. vegna kyndingar á íbúðarhúsnæði annars vegar borið saman við Vestfirði, hins vegar borið saman við Reykjavík? Rúmlega þrjá mánuði þurfa þeir að vinna umfram til að fá uppi borið tekjulega þennan þátt og auk þess að fá skatta ofan á þær tekjur. Ég er alveg sannfærður um að ef menn hugleiða málið út frá þessum staðreyndum, sem eru skjalfestar og hefur ekki verið á móti mælt, mundu menn skoða hug sinn betur og íhuga hvort ekki væri rétt að beina sjóninni í réttlætisátt og láta verkin tala. Ég vildi gjarnan, herra forseti, óska þess, þar sem hæstv. forsrh. hefur ekki verið hér í deildinni, að hann væri viðstaddur umr. þessa máls. Ég lít svo alvarlegum augum á þetta mál að ég tel það nauðsynlegt. Málið snýr ekki síst að hæstv. ríkisstj. og í deiglunni geta verið harðvítug átök í og með vegna þess. Vil ég því mjög gjarnan óska eftir því, að umr. yrði ekki lokið án þess að hæstv. forsrh. gæti verið hér viðstaddur, þannig að hægt væri að ræða málið við hann sem oddvita hæstv. ríkisstj. og fá helst jákvæðar yfirlýsingar um lagfæringar- a. m. k. að fá viðhorf hæstv. ríkisstj. til málsins og stöðu þess eins og hún er, vegna þess að málið er mjög alvarlegt fyrir margra hluta sakir.

Forseti (Sverrir Hermannsson) Hv. 6. landsk. þm. hefur farið fram á að þessari umr. yrði frestað þar til hæstv. forsrh. yrði viðstaddur. Ég bendi á það, sem fram kom í ræðu hv. 3. þm. Vestf., frsm. málsins, að málið er afar einfalt í sniðum og auðskilið og það gengur væntanlega að þessari umr. lokinni til nefndar sem fjallar um málið, og bæði í nefnd og svo við 2. og 3. umr. gefst kostur á að nema hæstv. ráðh. nefi. Ég er því heldur drumbs um að verða við þessari málaleitan.



Herra forseti. Hér er hreyft merku máli og ekki óeðlilegt að mönnum sé nokkuð heitt í hamsi þegar þeir ræða um þann mikla mismun sem er á upphitunarkostnaði landsmanna. Miðað við allar aðstæður var því hv. 6. landsk. þm. mjög hógvær í málflutningi að þessu sinni. Ég vil aftur á móti biðjast undan því að sitja uppi með það, að ekkert sé gert í því að jafna orkuverð. Vissulega var náð stórum áfanga í að gera það mögulegt að orkuverð yrði jafnað þegar Vesturlínan var lögð. Jafnframt var gerð tilraun til þess, eins og hv. 6. landsk. þm. veit, að breyta stjórnaraðild Landsvirkjunar á þann veg, að von væri um að uppbygging þess gjaldskrárkerfis, sem hún notar, væri í meiri takt við þann veruleika að Íslendingar þyrftu að hafa jafnan rétt á við það sem best gerist í orkukaupum til upphitunar íbúðarhúsnæðis. Það er og verður grundvallaratriði að mínu viti að það fáist viðurkennt að sú raforka, sem seld er og seld verður í landinu til upphitunar íbúðarhúsnæðis, eigi að vera á lægsta hugsanlegu verði miðað við hagkvæmustu virkjunarkosti landsins, en ekki að hagkvæmustu virkjunarkostir þessa lands verði notaðir til að framleiða rafmagn fyrir erlenda stóriðju. Ég gat þess, að hér væri hreyft merku máli. Og mér er ljóst að náist sá jöfnuður, sem hér er verið að leita eftir, ekki í gegnum sölukerfi á raforku, þá verður að leita annarra leiða, m. a. þeirrar að fara í gegnum skattakerfið, barnabætur og almannatryggingar. Á sínum tíma hreyfði ég þessu máli í þáltill. En þó að markmiðið sé nokkuð augljóst að ná jöfnuði, þá er málið í framkvæmd kannske ekki eins einfalt og gerð er grein fyrir hér í l. gr. Í flestum kjördæmum á Íslandi er ástandið t. d. þannig, að þar á sér stað upphitun með olíu, rafmagni og jarðhita eftir hinum ýmsu svæðum. Þau svæði, þar sem ástandið er hvað jafnast, sennilega á verri veginn, eru Vestfirðir og Austfirðir. Ef við aftur á móti horfum á önnur kjördæmi, eins og t. d. Vesturland, þá væru það stór hlunnindi fyrir Borgarnes, svo að við tökum dæmi um þorp, að hafa sérstaka skattvísitölu sem væri byggð á Borgarfjarðarsýslu sem heild, miðað við að þar eru stór svæði sem sitja uppi með raforkuhitun eða þá olíuhitun. Einnig má horfa á Snæfellsnesið í þessu sambandi. Og það liggur við, ef þessi leið yrði farin, að það þurfi að miða við hvern einstakan notanda, því að jafnvel hér á Reykjavíkursvæðinu eru til einstaklingar sem kynda upp með olíu. En hvað um það, þeirri hugsun, sem hér er sett fram, að náist ekki jöfnuður í gegnum orkukerfið verði að leita þeirra leiða sem hér er stungið upp á, er ég í grundvallaratriðum sammála og tel að þjóðarheildin og Alþingi geti með engu móti skotið sér undan þeirri ábyrgð að jafna þetta. Hitt er svo annað mál, að jafnframt því sem ég lít á mig sem fulltrúa dreifbýlisins get ég ekki skorast undan því að hafa borið ábyrgð á botnlausu óréttlæti gagnvart Reykjavík á vissu sviði. Það nær náttúrlega ekki nokkurri átt að við sitjum uppi með svo kolvitlaust vísitölukerfi að eitthvert mesta þjóðþrifafyrirtæki í þessu landi, Hitaveita Reykjavíkur, þurfi e. t. v. að fara að kynda með olíu. Slíkt er að sjálfsögðu alveg fráleitt. Og mér þætti vænt um það, ef hörðustu hugsjónamenn þess vísitölukerfis, sem við búum við, vildu nú einnig skoða það mál, hvort ekki væri eðlilegt í þeirri stöðu, sem orkumálin eru, að til jöfnunar yrði það einnig viðurkennt, að Hitaveita Reykjavíkur þyrfti á gjaldskrárhækkunum að halda til þess að hún gæti staðið eðlilega að sínum framkvæmdum. Þessu vil ég koma á framfæri jafnframt því sem ég fagna því, að þetta frv. er komið fram, en vil þó bæta því við, að ég tel að það megi alls ekki slaka á því að stefna að meiri jöfnuði í gegnum innlenda orkugjafa beint, og eru ýmsar leiðir þar til. Það er hugsanlegt að smærri raforkukaupendur, sem selja svo aftur raforku, eins og t. d. Orkubúið, Rafmagnsveitur ríkisins og fleiri aðilar, fái raforku til upphitunar íbúðarhúsnæðis á lægra verði en aðra raforku. Þetta er mál sem hlýtur að brenna á Sunnlendingum öðrum mönnum fremur, því að hvernig í dauðanum er hægt að verja það, að rafmagnsnotendur á bökkum Bolafljóts sitji uppi með þá gjaldskrá sem þeir sitja uppi með í dag í gegnum Rafmagnsveitur ríkisins? Það er ekki verjandi. Það er í sjálfu sér þjóðarskömm og minnir mest á nýlendustefnu hvernig þessi mál standa.



Herra forseti. Hér er um mál að ræða sem oft hefur verið til umr. á hv. Alþingi og er ekki að undra þó að mönnum blöskri sá mismunur og það óréttlæti sem talsverður hluti landsmanna verður við að búa á þessu sviði. Sem betur fer hefur þetta farið batnandi að því leyti til, að það er svo komið að yfir 85% af þjóðinni búa sennilega við hitaveitu til upphitunar. Stefnir þar í rétta átt að sjálfsögðu. Ég hef alltaf haldið því fram og held því fram enn, að það sé rétt stefna að gera ráðstafanir til þess að nýta innlenda orku til upphitunar húsa og raunar til ýmissar starfsemi. Ég hef alltaf haft þá skoðun og byggi það að nokkru leyti á viðtölum við ráðamenn í orkumálum þessa lands, að verðlagning frá Landsvirkjun sé vitlaus. Landsvirkjun hljóti að geta hagað sínum verðskrám þannig að verð á raforku í heildsölu frá henni til húshitunar sé lækkað. Ég tel sjálfsagt að halda þessari kröfu fram og hef ég komið þeirri skoðun til nefndar þeirrar sem nú er að störfum og væntanlega fer að ljúka sínum störfum í sambandi við ráðstafanir til jöfnunar húshitunar í landinu. Ég tel að þarna sé ein lausnin. Ég held því einnig fram, að það væri vissulega minni mismunur á orkuverði til húshitunar ef sú sjálfsagða leiðrétting væri gerð á því vísitölukerfi sem við búum við, að orkan væri tekin út úr vísitölunni. Þá væri löngu búið að leiðrétta orkuverðið hér í Reykjavík og þá væri e. t. v. það dæmi, sem við þurfum að leysa: frekari jöfnun, auðveldara viðfangs. Ég hef sjálfur mánaðarlega dæmi fyrir framan mig. Ég borga 6–8 sinnum hærri orkureikning fyrir rafhitun á íbúðarhúsi mínu vestur í Ólafsvík heldur en ég greiði í hitaveitukostnað við íbúð hér vestur á Melum. Þetta er svo augljóst mál í allra augum að það er undravert að það skuli vera stífla í svona sjálfsagðri aðgerð, að taka orkuna út úr vísitölukerfinu og leiðrétta þannig verðið. Og það er það furðulega, sem allir hafa sjálfsagt tekið eftir, að það hefur ekki heyrst ein einasta rödd af Reykjavíkursvæðinu eða þéttbýlissvæðinu hér sem hefði á móti því að greiða hærra hitaveituverð en greitt er nú, þvert á móti. Það harma allir að það sé ekki hægt. En þá hefðum við minna vandamál við að stríða til að jafna hitakostnað. Hins vegar get ég ekki látið hjá liða að taka fram að ég er ekki á sömu skoðun og hv. síðasti ræðumaður; 5. þm. Vestf., að ég geti sérstaklega mælt með þessu frv. Mér finnst þetta frv. vitlaust, ég segi það alveg eins og er. Ég skil ekki í að menn skuli láta sér detta í hug að þarna sé einföld lausn á ferðinni. Þetta er einmitt það sem ég hélt að menn, sem hafa komið nálægt stjórnsýslu á undanförnum árum og áratugum, hefðu rekið sig á. Það er vonlaust að ætla að fara að koma fram leiðréttingu í gegnum skattakerfi á svona flókinn hátt. Hvernig dettur mönnum í hug að ráðast í það verkefni að koma fram þessu réttlætismáli fyrir þegna landsins, en skilja eftir í leiðinni gamla fólkið, alla lífeyrisþega og fatlað fólk í landinu, lágtekjufólkið, sem er stór hluti af þjóðinni, og þar sem betur fer við núgildandi skattalög ekki að borga tekjuskatt, en þarf að búa kannske að stórum hluta við þetta mikla óréttlæti sem allir eru sammála um, þennan mikla mismun á orkuverði? Hvernig ætla menn að réttlæta það að stíga þetta skref svona? Það finnst mér alveg fráleitt. Ég er algerlega andvígur því. En mér finnst að við þurfum að standa að því að fylgja fram vonandi skynsamlegum tillögum frá þeirri nefnd sem núna er væntanlega alveg um það bil að ljúka störfum og leggja fram tillögur um orkujöfnun. Við þurfum að fylgja einhuga fram því sjálfsagða máli að taka orkuna út úr vísitölunni og minnka þannig um leið þetta óréttlæti, að vísu á kostnað þéttbýlisins að því leyti til, að það þarf kannske að hækka hitaveituverðið hér í Reykjavík um 40–50% í einu stökki, miðað við þá kröfu sem borgaryfirvöld undir forustu Alþb. leggja fram opinberlega. Þetta er spor sem verður að stíga. Sem betur fer er búið að jafna almennt orkuverð miklu meira en menn kannske gera sér grein fyrir. Mismunurinn á almennu orkuverði í dag, á verði Rafmagnsveitu Reykjavíkur og verði RARIK, er einhvers staðar í kringum 20%. Þar hefur því gengið nokkuð saman á undanförnum árum og er það vel. Ég skal ekki tefja meira tímann hér, en ég verð að segja það að mér finnst furðulegt að halda því fram, eins og kom fram í máli hv. 6. landsk. þm., að lykillinn að lausn vinnudeilna á Vestfjörðum væri að samþykkja svona frv. Ég trúi því ekki, að forustumenn verkalýðsins á Vestfjörðum hafi þá skoðun að samþykkt á slíku frv. mundi leysa vinnudeilu á Vestfjörðum, vegna þess að það leysir ekki nema að hluta til óréttlæti á því svæði frekar en öðrum. Hins vegar fylgi ég heils hugar öllum aðgerðum sem verða til þess að ná þarna fram réttlæti, þ. e. að jafna orkuverðið í landinu. Ég hef barist fyrir því hér á Alþingi og sagt það oftar en einu sinni í þessum ræðustól, að þetta er mál sem verður að nást fram. Og ég bind miklar vonir við að sú nefnd, sem er að fjúka störfum á þessu sviði, komi með skynsamlegar tillögur sem ríkisstj. hlýtur að vera knúin til að koma í framkvæmd. Ég skal vinna heils hugar að því að svo verði gert.