Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í desembermánuði s. l. fengum við þær fréttir af ríkisstjórnarfundi í fjölmiðlum að ríkisstj. hefði samþykkt að óska eftir því við Fiskveiðasjóð að Fiskveiðasjóður ákveði viðmiðunarverð fyrir einstök fiskiskip miðað við ákveðinn greiðslutíma og greiðslukjör, þ. e. þau fiskiskip sem seld mundu verða á nauðungaruppboði. Eftir því sem birtist í Morgunblaðinu er samþykkt ríkisstjórnarinnar svohljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „ Ríkisstj. beinir því til stjórnar Fiskveiðasjóðs að þeim fiskiskipum, sem sjóðurinn kann að eignast á næstu mánuðum, verði ráðstafað með eftirgreind meginsjónarmið í huga: Fiskveiðasjóður ákveði viðmiðunarverð fyrir einstök fiskiskip miðað við ákveðinn greiðslutíma og greiðslukjör. Útgerðaraðilum í þeim byggðarlögum, sem hafa byggt afkomu sína á útgerð skipanna, verði að höfðu samráði við sjútvrn. gefinn kostur á að semja um kaup á skipunum með framangreindum kjörum, enda bjóði aðrir aðilar ekki betra heildarverð og greiðslukjör.“ Í umræðum um þessa samþykkt ríkisstj. heyrðist hvort tveggja: að ákveða ætti viðmiðunarverð þannig að skipin yrðu metin út frá heildarmati miðað við gerð og stærð skipa þannig að nokkurn veginn verði vitað fyrir fram hvað slíkt skip mundi kosta, og svo á hinn veginn, sem samþykktin virðist frekar benda til, að í hverju einstöku tilviki yrði ákveðið viðmiðunarverð. Nú bíða nokkur skip uppboðs hjá Fiskveiðasjóði. Þau byggðarlög sem þessi skip eru staðsett í búa sig til að reyna að halda skipunum á heimaslóð og bíða m. a. eftir því að Fiskveiðasjóður gefi út viðmiðunarverð á skipin svo að heimaaðilar geti verið viðbúnir því, þegar skipin verða boðin upp, að ganga til samninga við Fiskveiðasjóð á slíkum grundvelli. Fsp. mín er: „Hefur stjórn Fiskveiðasjóðs orðið við þeirri beiðni ráðherra að ákveða viðmiðunarverð er gildi við endursölu á þeim skipum sem kunna að verða seld á nauðungaruppboði?“ Fsp. minni er beint til hæstv. sjútvrh.



Herra forseti. Erindi það sem Fiskveiðasjóði barst frá ríkisstj. var rætt fyrst á stjórnarfundi þar 15. janúar. Það hefur síðan verið rætt á fjölmörgum fundum en eigi er komin endanleg niðurstaða stjórnarinnar þannig að enn þá hefur stjórn sjóðsins ekki orðið við þeirri beiðni sem hv. fyrirspyrjandi spyr um. Hins vegar hefur farið fram verulegt starf í því sambandi. Ég bendi á í þessu sambandi að Fiskveiðasjóður hefur þegar boðið í eitt af skipunum sem hér er rætt um. Tilboð Fiskveiðasjóðs hljóðaði upp á húftryggingarverð skipsins en fram að því hefur það verið venja að Fiskveiðasjóður bjóði sem samsvarar öllum áhvílandi skuldum við sjóðinn. Því miður hef ég ekki önnur svör við þessari fsp.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. sjútvrh. svar hans þó að það hafi verið á þann veg að í því fólust litlar upplýsingar. Ég veit að fyrir þá aðila, sem um þessi mál fjalla nú á of mörgum stöðum um landið, er það neikvætt að upplýsingar um þessa hluti liggja ekki fyrir. Í ræðu sjútvrh. kom þó fram að Fiskveiðasjóður bauð í eitt skip, Sigurfara frá Grundarfirði. Sú upphæð sem sjóðurinn bauð var húftryggingarverð skipsins. Manni verður því spurn hvort það sé hið fyrirhugaða viðmiðunarverð sem búast megi við að þessi skip verði til sölu á frá Fiskveiðasjóði fyrir heimaaðila. Ég tel að ef líkur væru fyrir því væri mjög nauðsynlegt að heyra það frá ráðherra hvort við því mætti búast.



Herra forseti. Hinn 2. febrúar 1983 var samþykkt með naumum meiri hl. hér á hv. Alþingi að mótmæla ekki samþykkt Alþjóðahvalveiðiráðsins um það að algjört bann yrði sett á hvalveiðar frá og með árinu 1986. Að öllu óbreyttu mun því þetta bann taka gildi hér á landi vorið 1986. Sú hvalvertíð sem nú fer í hönd eftir rúman mánuð mun því verða hin síðasta á Íslandi gangi eftir áður gerðar samþykktir. Þá mun leggjast niður starfsemi hvalstöðvarinnar í Hvalfirði eftir 38 ára starf starfsemi sem hefur veitt um 200 manns góða sumaratvinnu. Slík stöðvun mun hafa ófyrirsjáanlegar afleiðingar í för með sér fyrir lítið hreppsfélag eins og Hvalfjarðarstrandarhrepp, sem byggir tekjur sínar að stórum hluta á þeirri starfsemi sem þarna fer fram, auk þess mannafla sem þarna missir atvinnu. S. l. sumar voru veiddar frá stöðinni 167 langreyðar og 95 sandreyðar. Í sumar hljóðar aflakvótinn upp á 201 dýr, 161 langreyði og 40 sandreyðar, eða 61 dýri færra en í fyrra. Á s. l. ári var leyft að veiða hér við land 170 til 180 hrefnur sem einkum voru unnar á Brjánslæk og við Eyjafjörð. Í ár verður leyfð veiði á um 140 dýrum. Margir halda að hvalafurðir mæli svo lítið í okkar útflutningi að það taki varla að tala um það. Árið 1984 voru hvalafurðir 1.4% af heildarútflutningi þjóðarinnar en 2% af sjávarútflutningi. Til samanburðar mætti t. d. nefna það að hlutur kísilgúrs í heildarútflutningi 1984 var 0.8%. Hvalveiðar við Ísland hafa verið undir ströngu eftirliti mörg síðustu ár. Stjórnendur hvalveiðistöðvarinnar hafa verið þar vel á verði og gert sér fullkomlega ljóst að í þessum veiðiskap skyldi farið varlega og ekki gengið á stofninn, heldur leitast við að halda þar jafnvægi. Vísindamenn okkar hafa einnig fylgst þar með og skýrslur þar um lagðar fyrir Alþjóðahvalveiðiráðið. Mat okkar manna, sem þarna hafa um fjallað, hefur verið á þann veg að þarna hafi vel og gætilega verið að staðið. Þess vegna er það harður dómur fyrir okkar litlu eyþjóð, sem lifir að stærstum hluta á sjávarfangi sem allt er tekið innan 200 mílna fiskveiðilögsögunnar, að þurfa að hlíta úrskurði erlendra þjóða í þessum efnum sem afgreiða málin undir þrýstingi öflugra hópa sem kenna sig við náttúruvernd. Íslendingar hafa sýnt það á undanförnum árum að þeir hika ekki við að taka upp takmarkanir á veiðum nytjafiska og algjör veiðibönn þegar stofnarnir eru í hættu. Allir minnast algjörs banns veiða á suðvesturlandssíld, algjörs banns loðnuveiða og nú verulegs samdráttar í þorskveiðum. Þetta höfum við allt gert þó við höfum átt við verulega efnahagsörðugleika að stríða. Dettur þá nokkrum í hug að við hefðum frekar einhvern sérstakan áhuga á því að útrýma hvalastofninum hér við landið? Ég geri mér fullvel ljósan þann mikla vanda sem ríkisstj. okkar á við að etja á erlendum vettvangi í hvalveiðimálinu og að lausn þess máls verður að vinna á mjög rökfastan og markvissan hátt. Það verður að takast að sannfæra hina erlendu aðila um að hér verði hvalveiðar stundaðar undir vísindalegu eftirliti og það sé á engan hátt ætlun Íslendinga eða markmið að ganga svo nærri hvalstofninum innan sinnar fiskveiðilögsögu að honum stafi hætta af. Hvalveiðimálum hefur lítið verið hreyft hér í þingsölum á þriðja ár. Nú þegar síðasta veiðitímabil er að fara í hönd hef ég leyft mér að spyrja hæstv. sjútvrh. eftirfarandi spurninga á þskj. 673: „Hafa verið teknar ákvarðanir um framhald hvalveiða, og þar með hrefnuveiða, við Ísland eftir þetta ár? Sé ekki svo: Hvað hyggst sjútvrh. leggja til í þessum efnum?“



Herra forseti. Þann 2. febrúar 1983 samþykkti Alþingi þáltill. um hvalveiðibann þar sem segir: „Alþingi ályktar að samþykkt Alþjóðahvalveiðiráðsins um takmörkun hvalveiða, sem kunngerð var með bréfi til ríkisstj., dags. 2. september 1982, verði ekki mótmælt af Íslands hálfu.“ Í nál. meiri hl. utanrmn., sem að baki þessari till. stendur, segir eftirfarandi, með leyfi hæstv. forseta: „ Utanrmn. hefur að undanförnu fjallað ítarlega um hvort samþykkt Alþjóðahvalveiðiráðsins varðandi bann við hvalveiðum skuli mótmælt. Nefndin hefur kallað til fundar fjölmarga aðila sem hafa veitt margvíslegar upplýsingar. Að athuguðu máli er það niðurstaða meiri hl. nefndarinnar að ekki sé ráðlegt að bera fram mótmæli. Undirritaðir nm. telja að mikilvægt sé að auka enn rannsóknir á hvalastofnunum þannig að ávallt sé til staðar besta möguleg vísindaleg þekking sem liggi til grundvallar umræðum og ákvörðun um veiðar í framtíðinni.“ Í þessu nál. og í þessari þál. kemur fram skýr stefnumörkun í þessu máli. Í fyrsta lagi: að ekki skuli mótmælt samþykkt Alþjóðahvalveiðiráðsins. Í öðru lagi: að það sé nauðsynlegt að auka enn rannsóknir á hvalastofnunum. Og í þriðja lagi: að slíkar rannsóknir liggi til grundvallar umræðum og ákvörðunum um veiðar í framtíðinni. Hér kemur fram sá vilji að hvalastofnarnir verði nytjaðir í framtíðinni ef vísindalegar upplýsingar koma fram sem gera það kleift. Sjútvrn. hefur að öllu leyti starfað í máli þessu í samræmi við þennan skýra vilja Alþingis. Á s. l. hausti var skipuð nefnd til að afhuga með hvaða hætti vísindalegum rannsóknum yrði best fyrir komið eftir árið 1985 og í hvaða mæli væri nauðsynlegt að veiða hval í því skyni að stunda slíkar rannsóknir. Nefnd þessi skilaði skýrslu um málið í lok janúar s. l. og var skýrslan þá kynnt í ríkisstj. Einnig var hún send sem trúnaðarmál til nm. í utanrmn. Alþingis og var efni skýrslunnar rætt á fundi n. í febrúar s. l. Full samstaða varð um það í n. að næsta skrefið í máli þessu væri að gera ítarlega rannsóknaáætlun um vísindalegar rannsóknir - og vil ég taka það skýrt fram að slíkar rannsóknir er því miður ekki hægt að stunda nema um einhverjar hvalveiðar sé að ræða. Þessi rannsóknaáætlun þarf því að ná til tímabilsins 1986–1989. Með bréfi rn. 21. febrúar 1985 var Hafrannsóknastofnuninni formlega falin gerð slíkrar rannsóknaáætlunar. Stofnunin hefur alveg nýlega skilað ítarlegri áætlun um margháttaðar rannsóknir á stórhvölum og hrefnum sem miða að því að auka þekkingu okkar á ástandi þeirra hvalstofna sem nýttir hafa verið hér við land, á veiðiþoli þeirra og stöðu hvala í lífkerfi íslenska hafsvæðisins. Í framhaldi af rannsóknaáætlun Hafrannsóknastofnunar er nú unnið að gerð framkvæmdaáætlunar sem nái yfir árin 1986–1989 og er gert ráð fyrir að hún verði jafnvel tilbúin í lok þessarar viku en væntanlega í næstu viku. Þessum rannsóknum er ætlað að auðvelda endurskoðun ákvörðunar um stöðvun hvalveiða samkv. samþykkt Alþjóðahvalveiðiráðsins frá 1982 og ályktunar Alþingis frá 1983 um að hlíta þeirri stöðvun, og verða m. a. grundvöllur að endurmati á áhrifum veiðistöðvunar sem ætlunin er að verði framkvæmt eigi síðar en 1990.



Herra forseti. Það er út af fyrir sig ekki óeðlilegt að mál sem þetta komi til umræðu á Alþingi og eins og hv. fyrirspyrjandi benti á hafa hvalveiðar verið gildur þáttur í tekjuöflun okkar þjóðarbús um margra ára skeið. Ég tel að þær upplýsingar sem hæstv. sjútvrh. hefur hér borið fram sem svar við fsp. beri vott um að að öllu leyti hafi verið eðlilega að máli staðið af hálfu ráðh. í þessu efni á grundvelli þeirrar samþykktar sem Alþingi gerði um að virða bann Alþjóðahvalveiðiráðsins. Ég hef sem aðili að utanrmn. Alþingis átt þess kost á fyrri stigum að fylgjast með þessu máli og upplýsingum sem þar hafa komið fram og ég vil að það liggi fyrir sem mitt viðhorf í þessu að ég tel að hér hafi verið farið fram skynsamlega í ljósi þeirrar ályktunar og ákvörðunar sem tekin var af Alþingi og að við þurfum að gera okkur ljóst að ef við ætlum að ná því marki að nýta þessa sjávarauðlind með eðlilegum hætti og þannig að við bíðum ekki hnekki af út á við, þá þarf að fara hér með ýtrustu gát. Það eru fá efni á alþjóðavettvangi í sambandi við nýtingu sjávarauðlinda sem jafnmikill styrr hefur staðið um og hvalveiðar og ég ætla ekki að fara að rifja neitt upp í þeim efnum. En ég tel að vönduð vinnubrögð af okkar hálfu, rannsóknir á því árabili sem fram undan er, muni skipta sköpum um það hvort fært verði fyrir okkur að hefja nýtingu hvalastofnanna eða veiðar í hvalastofnana á grundvelli þeirra rannsókna. Ég lít ekki á hvali sem neina undantekningu frá öðrum lífrænum auðlindum, en hvalir hafa sín sérkenni og hvalastofnar. Um þá höfum við vitað allt of lítið, og hvað sem menn vilja segja um málafylgju þeirra sem harðast hafa gengið fram í sambandi við verndun hvalastofna, þá verðum við að gera okkur ljóst að á okkur hvíla augu heimsins í sambandi við þetta mál. Ég vil ljúka mínu máli, herra forseti, með því að hvetja til þess að menn stuðli að því og styðji við það að rannsóknir megi ganga hér fram, rannsóknir sem ekki mega á neinn hátt bera vott um að menn séu að fara á bak við þær samþykktir sem Alþingi hefur gert á sínum tíma og veiðarnar séu eingöngu stundaðar í rannsókna- og upplýsingaskyni.



Herra forseti. Það furðulega gerðist á hv. Alþingi að svo hugdeigt lið reyndist vera hér innan veggja á sínum tíma að menn ákváðu að mótmæla ekki samþykkt Alþjóðahvalveiðiráðsins. Nú er það svo að það er með ýmsu móti sem menn vilja vinna sér vinsældir erlendis og í þessu tilfelli var verið að reyna að þóknast náttúruverndarmönnum. En þeir hafa nú fundið upp á því að leggja það að jöfnu hvort menn ætla að veiða seli eða hvali. Þess vegna hlýtur það að vera úrslitaatriði að hæstv. sjútvrh. geri það upp við sig hvort hann telur að hætta beri þá selveiðum einnig til að þóknast þessum sömu aðilum. Það liggur alveg ljóst fyrir að þeir hafa ákveðið að vinna gegn hverri þeirri þjóð sem stundar hvalveiðar og selveiðar eða þó hún stundi aðeins selveiðar og engin sérstök áætlun um það af þeirra hendi að hlífa þeim frekar þó þeir stundi aðeins annan veiðiskapinn. Ég fel þess vegna að rök þeirra manna sem þannig stóðu að hlutunum á sínum tíma séu gjörsamlega fallin og þeir verði að endurskoða sína afstöðu. Það er tómt mál að tala um einhverja framtíð í hvalveiðum þegar menn hafa ákveðið að afsala sér því valdi sem Íslendingar hafa í hendur erlendra aðila á þessu sviði. Þarna standa fyrst og fremst á bak við heildarhagsmunir kjötframleiðsluríkja heimsins varðandi sölu á landbúnaðarafurðum. Bandaríkjamenn stefna að því að jafna viðskiptakjör við Japan með því að selja þeim kjöt og telja að sjálfsögðu að það auðveldi þeim leikinn ef hvalveiðar verða niður lagðar. - Hitt væri öllu meira til manndóms fyrir Alþingi Íslendinga ef það mannaði sig upp í það að taka þá afstöðu að leggja til að við segðum okkur úr hvalveiðiráðinu og tækjum þessi mál í eigin hendur, minnugir þess hins forna að utanstefnur viljum við engar hafa.



Herra forseti. Það var nú í tilefni af ræðu hv. síðasta ræðumanns sem mig langaði að leggja örfá orð í belg. Það er að mínu mati, og ég held að það sé rétt mat, ekki svo að við höfum fórnað nokkrum minnsta rétti með því að mótmæla ekki þessari ákvörðun Alþjóðahvalveiðiráðsins. Ég hef lagt mig mjög fram um að kynna mér það mál, gerði það í hitteðfyrra, var að því alllengi. Það er mjög flókið að kynna sér öll þau mál frá 1946 þegar sáttmálinn var samþykktur 2. desember. En við höfum engum rétti glatað með því að mótmæla ekki. Ef þau ríki sem mótmæltu ættu að fá að veiða eitthvað áfram yrðu 3/4 í hvalveiðiráðinu að samþykkja það. Ef við hins vegar, sem ekki mótmæltum, sæktum um veiðar áfram undir vísindalegu eftirliti þarf einfaldan meiri hluta til þess skv. gildandi reglum að taka mál okkar fyrir. Að vísu eru þetta fornar reglur og allt aðrir tímar í dag. Og það er því miður ekki svo einfalt að við getum tekið þessi mál í okkar hendur. Það er rétt að við getum sagt okkur úr Alþjóðahvalveiðiráðinu með sex mánaða fyrirvara og kannske eigum við að gera það, en það þýðir ekki að það komi ekki eitthvert annað ráð. Raunar eru langstrangastar reglur í Hafréttarsáttmálanum einmitt um hvali, miklu strangari en um nokkur önnur dýr sjávarins. Það er t. d. algjör skylda að mynda svæðasamtök til þess að vernda hvalinn eftir þeim hafréttarsáttmála sem við höfum barist fyrir og við höfum unnið alla okkar sigra á grundvelli hans eins og allir hér vita. Málið er þess vegna alls ekki einfalt, það er þvert á móti mjög flókið. Og ég bið menn sérstaklega að varast að halda því fram, opinberlega a. m. k., að við höfum glatað einhverjum rétti. Við höfum engum rétti glatað, það er alveg öruggt mál. Ég held að við höfum haldið hyggilega á málum og ég held að hæstv. sjútvrh. geri það nú.



Herra forseti. Ég vil taka undir með þeim sem hér hafa verið þeirrar skoðunar að hæstv. sjútvrh. fari að með fullri gát. Ég tel að við höfum gert það á Alþingi og farið með þetta mál af fullri ábyrgð og þess vegna er engin ástæða til annars en ræða það yfirvegað og rólega. Það sem rekur mig hins vegar í ræðustól er að ég undrast nokkuð að hér skuli hafa verið í umferð skýrsla sem einungis hv. utanrmn. hefur fengið að sjá. Ég tel þar nokkuð farið á bak við okkur sem beittum okkur í þessu máli og bárum það mjög fyrir brjósti. Ég vil því mælast til þess að þegar framkvæmdaáætlun liggur fyrir fái allir hv. þm. að sjá hana. Ég tel að hana þurfi að ræða hér. Ég vil jafnframt leggja áherslu á að ég held að mjög nauðsynlegt sé að það verði haft samráð við Alþjóðahvalveiðiráðið. Óviturlegt væri að gera það ekki. Jafnframt held ég að full ástæða sé til, eins og hæstv. sjútvrh. er eflaust fullkunnugt um, að fylgjast mjög vel með afstöðu Norðmanna og tilraunum þeirra til þess að fá skilgreiningum breytt innan ráðsins. Þeir hafa gengið þó nokkuð fast fram í því að fá breytt þeirri skilgreiningu sem er á veiðum svokallaðra jaðarþjóða sem hafa um langan aldur lifað af hvalveiðum og nýtt alla hluta hvalsins í miklu meira mæli en aðrar þjóðir hafa gert. Norðmenn hafa lagt á það mikla áherslu að a. m. k. fámennari byggðarlög í Norður-Noregi fengju að heyra til þessum kvóta. Ég held að Íslendingar ættu að sjá um að okkar menn væru þar á verði. Það er tómt mál að deila hér um hvort óhætt sé að veiða hval eða ekki, um það vitum við ekki, og þess vegna er skynsamlegri sú stefna að fara að með gát en að hegða sér óskynsamlega þangað til of seint er að bæta fyrir það. Ég hlýt þess vegna að treysta hinu háa Alþingi til að ræða þessi mál í fullri alvöru og með fullri rósemd. Þegar framkvæmdaáætlun Hafrannsóknastofnunar liggur fyrir tel ég það algjöra skyldu hæstv. ráðh. að sýna okkur hinum hana sem ekki eigum sæti í hv. utanrmn. En ég þakka svör ráðh. Ég tel að hann hafi farið að skv. vilja meiri hluta Alþingis og samkvæmt bestu vitund.



Herra forseti. Það er sjálfsagt rétt að hér sé um flókið mál að ræða ef það er skoðað frá öllum hliðum. Hitt er annað að þetta er mál sem okkur varðar miklu. Hér við land hafa hvalveiðar verið stundaðar áratugum saman. Það hafa ekki verið þræddir neinir leynistigir í þeim efnum. Það hefur verið farið að lögum og unnið fyrir opnum tjöldum. Þetta er allgildur þáttur í atvinnu landsmanna og útflutningi. Þess vegna getum við ekki lokað augunum fyrir því hver afdrif málsins verða. Það er því ekki seinna vænna en að krefja stjórnvöld upplýsinga og svara nú einmitt þegar „síðasta hvalveiðivertíðin“ fer í hönd. Ég legg áherslu á að þessar hvalveiðar hér við land hafi verið stundaðar af mikilli gát. Og þær hafa veitt margvíslegar upplýsingar um hvalastofnana og annað sem okkur liggur á að vita í þessu efni. Hitt er sjálfsagt rétt að það er fjölmargt sem við vitum ekki nógu vel enn þá. Ég vil þess vegna láta þá skoðun í ljós að full ástæða sé til þess að krefjast þess af ríkisstjórn og ráðamönnum að mál þessi verði öll könnuð rækilega nú þegar, að vísu með fullri gát, en þó með slíkri festu að unnt verði að halda áfram hvalveiðum við Ísland hér eftir sem hingað til.



Herra forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að hafa hreyft þessu máli, lagt fram þessa fsp., og einnig þakka ég hæstv. sjútvrh. fyrir mjög gott svar við þessari fsp. Við þm. deildum hér og greiddum atkvæði þannig að munaði litlu um þá samþykkt sem gerð var 1983. Ég tel að það svar sem hæstv. sjútvrh. hefur lagt hér fram eigi að vera grundvöllur þess að Alþingi Íslendinga geti sameinast um þá stefnu sem þar hefur verið mörkuð. Þar hefur verið farið að á þann veg sem þál. mælti fyrir eins og hæstv. ráðh. benti á. Rannsóknir hafa verið stundaðar með það í huga að ákvörðun aðgerða í framtíðinni skuli byggjast á þeim rannsóknum. Ég tel mig reyndar ekki hafa mikið meira um málið að segja að sinni. En mér finnst algjörlega ástæðulaust að þm. komi nú upp í ræðustól og mæli frýjuorð um afgreiðslu málsins fyrir tveimur árum. Hverjir voru þá hugdeigt lið eða ekki? Það hugsa ég að framtíðin eigi frekar eftir að skera úr um en einhver sérstakur ræðumaður geti gert það í dag.



Herra forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að hreyfa þessu máli hér því að vissulega er um stórt mál að ræða. Þau eru nefnilega mörg litlu hreppsfélögin sem eiga þarna töluvert mikilla hagsmuna að gæta að því er varðar atvinnumál og ekkert síður er vert að líta til þess þáttar sem eru útflutningsverðmætin í sambandi við þessa atvinnugrein. Ég tók svar hæstv. sjútvrh. svo að það væri a. m. k. einn þáttur þeirrar áætlunar sem nú er verið að vinna að að kanna hvort ástæða væri til þess fyrir Alþingi að endurskoða fyrri ákvörðun. Ég er þeirrar skoðunar að það sé fullkomin ástæða til þess að endurskoða þá ákvörðun sem hér var tekin 2. febrúar 1983. Ég hef þá misskilið hæstv. sjútvrh. illilega ef það kom ekki fram í hans máli að meðal annars væri það starf, sem nú er innt af hendi, til þess unnið að kanna líka hvort ástæða væri til að endurskoða þá afstöðu. Ég held að nauðsynlegt sé að slíkt verði gert. Þarna eru fjöldamargir aðilar sem hafa hagsmuna að gæta atvinnulega séð og á fleiri sviðum. Þó að ég segi þetta er ég ekki þar með að segja að ekki eigi að fara að málinu með gát. Það er skynsamra manna háttur að gera slíkt. En ég held að það sé full ástæða til þess að hafa sterklega inni í þeirri mynd sem nú er unnið að að skapa að endurskoðun á ályktuninni frá í febrúar 1983 komi fyllilega til greina.



Herra forseti. Ég vil taka undir þakkir til fyrirspyrjanda fyrir að hreyfa þessu máli hér í þingsölum nú, tveimur árum eftir að Alþingi samþykkti að hlíta banni Alþjóðahvalveiðiráðsins. Það er vissulega tímabært að hugleiða þetta mál á nýjan leik, ekki síst í ljósi þeirra miklu efnahagslegu og atvinnulegu hagsmuna sem við hvalveiðar eru bundnir. Þá á ég ekki aðeins við veiði stórhvala sem fyrirspyrjandi nefndi svo, en þar er um atvinnu hátt á annað hundrað manna að ræða og verulegar gjaldeyristekjur, heldur einnig hrefnuveiðar víða um land. Þess vegna er full ástæða til þess að velta því fyrir sér hver framtíðin verður að loknu þessu ári í hvalveiðum. Vegna þeirra ummæla sem við höfum heyrt í þessum umr. vildi ég leggja örfá orð í belg og í fyrsta lagi víkja að Hafréttarsáttmálanum sem kom hér á dagskrá. Þar er ekki að finna neitt bann eða nein sérstök fyrirmæli um almennar takmarkanir á hvalveiðum. Hafréttarsáttmálinn byggir á því að auðlindir hafsins séu nýttar, en jafnframt að þeim sé veitt full vernd gegn ofveiðum. Nú liggur fyrir samþykkt Alþjóðahvalveiðiráðsins sem er tekin á ákaflega hæpnum grunni. Alþingi hefur hins vegar ákveðið að hlíta henni og við svo búið situr vitanlega. En vegna ummæla eins hv. alþm. um það að við vitum ekkert um það í dag hér á Íslandi hvort óhætt er að veiða hvalastofninn eða ekki, þá er óhjákvæmilegt að benda á að fram að þessu liggja ekki fyrir neinar vísindalegar rannsóknir eða niðurstöður um það að hvalastofnarnir við Ísland séu rányrktir. Þetta er staðreynd sem ástæða er til að undirstrika og hafa í huga. Þvert á móti sýna aflatölur að í þau 40 ár sem hvalveiðar hafa nú farið fram hér, allt frá stríðslokum, hafa stofnarnir ekki farið minnkandi. Nú gat sjútvrh. um sérstaka framkvæmdaáætlun hvað hvalveiðar snertir. Hana hafa þm. ekki séð né heldur utanrmn. Það er ugglaust næsta skref og það er skynsamlegt skref. Ástæða er til að fagna að skriður er kominn á málið. Það er ekki seinna vænna vegna þess að bannið tekur gildi frá upphafi næsta árs. En ég held að full ástæða sé til að leggja áherslu á að til þess að vísindalegar upplýsingar og staðreyndir fáist verður vitanlega að standa að söfnun þeirra í verulegum mæli. Einnig verður að heimila veiðar í vísindaskyni í sem ríkustum mæli til þess að unnt sé að afla sem mestra, gleggstra og víðtækastra staðreynda um göngur hvala hér við land, um stofnstærð, aldursskiptingu, dreifingu o. s. frv. Það er því ástæða til að láta þá ósk í ljós að hér verði um sem víðtækasta rannsóknar- og vísindaáætlun að ræða.



Herra forseti. Það er e. t. v. ekki ástæða til þess að bæta miklu við það sem hefur hér verið sagt. Ég vil taka undir margt af því sem kom fram hjá síðasta ræðumanni. Ég held að við hljótum að reyna að athuga alla möguleika á því að halda þessum veiðum áfram ef þess er nokkur kostur. Mér er sagt af þeim sem hafa stundað þessar veiðar að ekkert bendi til þess að stofninn hafi minnkað á undanförnum árum. Þetta eru að vísu þeir sem stunda veiðarnar. Þó hefur sýnt sig að t. d. hrefnuveiðarnar hafa gengið það greiðlega að það hlýtur að benda til þess að mikið sé af hrefnu víða við land. sömu sögu má segja um hvalveiðarnar. Þetta er auðvitað engin vísindaleg úttekt á þessum málum, en bendir alla vega til þess að stofnstærðirnar séu ekki minni en þær hafa verið um árabil. Ég vil leggja á það áherslu að reynt verði að halda á þessum málum á þann veg - og því fyrr því betra - að hægt sé að halda þessum veiðum áfram.



Herra forseti. Ég átti ekki sæti á því Alþingi sem tók þá ákvörðun sem hér er til umræðu að nokkru leyti árið 1983. Það vildi hins vegar svo til að ég fylgdist með störfum hv. Alþingis héðan ofan af áhorfendapöllum og mér eru þingstörfin þennan dag nokkuð minnisstæð. Reyndar var drjúgum hluta dagsins varið til að ræða annað málefni, sem var ríkisábyrgð á láni til gullleitar á Skeiðarársandi, og er mér þetta nokkuð minnisstætt. Ég er þeirrar skoðunar, herra forseti, að sýnu gæfulegri hafi sú afstaða verið sem menn tóku hvað varðar það mál er hér er til umr. Ég vil taka undir með hv. þm. Eyjólfi Konráð Jónssyni að ég held að á því leiki ekki tvímæli að staða okkar er sterkari í dag vegna þeirrar ákvörðunar sem Alþingi bar gæfu til að taka á árinu 1983. Menn ættu að hugleiða hvort ekki væri erfiðara að sækja fram og fá viðurkenningu á stöðu okkar á grundvelli vísindalegra rannsókna og undir vísindalegu eftirliti ef við hefðum ekki staðið svona að málum. Ég er alveg sannfærður um það. Ég tel að málið hafi sem sagt þróast á nokkuð gæfulegan máta og hvet hæstv. sjútvrh. til að halda áfram á þeirri braut sem þegar hefur verið mörkuð í málinu. Ég vænti þess að það geti skilað okkur meiru en ef hefði verið staðið öðruvísi að. Ég sé ekkert því til fyrirstöðu að við Íslendingar fylgjumst með því hvað aðrar þjóðir í kringum okkur, sem svipaða stöðu hafa, eru að gera í þessum efnum, t. d. viðleitni Norðmanna til að fá viðurkennda ákveðna sérstöðu sinna strandhvalveiða og einnig að fylgjast með því hvernig málefnum Grænlendinga og Kanadamanna reiðir af í þessum efnum. Ég tel að með því að halda áfram á þeirri braut sem þegar hefur verið mörkuð muni staða okkar verða nokkuð sterk hvað þetta varðar. Ég hvet til þess að það verði gert og vara eindregið við því að rasa um ráð fram nú sem áður.



Herra forseti. Það bætir ekki stöðu þessa máls þó að önnur afglöp hafi verið samþykkt sama dag í sölum Alþingis og e. t. v. sami baráttumaður fyrir báðum. En spurningin er þessi: Hvaða lífskjör viljum við hafa í þessu landi? Höfum við efni á því að rústa vel rekin fyrirtæki sem eru að nýta auðlindir þessa lands undir eftirliti íslenskra vísindamanna og undir eftirliti sjútvrn.? Teljum við að grasafræðingarnir í Sviss og Austurríki viti meira um þessi mál? Það er spurningin sem menn verða að gera upp við sig. - Ég veit að sumir hafa áhuga á því að fletta öðrum blöðum og skoða aðra hluti þegar þessi mál eru til umr. nú vegna þess að þeir töluðu af það mikilli vanþekkingu seinast að þeir hafa ekki efni á því að það verði rifjað upp. Hitt er aftur á móti athyglisvert þegar formaður utanrmn., hv. 4. þm. Norðurl. v., hvetur menn til að tala í það minnsta ekki um það upphátt að við höfum gert vitleysu. Hvað er verið að segja? Menn eiga að tala um það í hljóði. En hvenær tala menn um hlutina í hljóði? Það er þegar þeir eru búnir að gera þau mistök að þeir skammast sín fyrir að tala um þá upphátt. Auðvitað þurfum við að endurskoða okkar afstöðu. Auðvitað þurfum við að hafa það sem meginmarkmið að nýta þær auðlindir sem hér eru, að sjálfsögðu undir vísindalegu eftirliti. Og ég vil halda því fram að við höfum ekki efni á því að rýra lífskjör þjóðarinnar með því að taka jafnvitlausar ákvarðanir og teknar voru hér á Alþingi á þeim degi sem minnst var á áðan.



Herra forseti. Það er eingöngu til að forða misskilningi að ég kveð mér hljóðs. Síst af öllu vil ég fara að rifja upp gamlar deilur og tel að það þjóni engum tilgangi að við séum að ræða það núna hvort rétt var eða rangt gert. Ég sagði aðeins að við hefðum ekki glatað rétti, að mínu mati, með því að mótmæla ekki. Það hníga að því mörg rök. Við getum sagt okkur úr Alþjóðahvalveiðiráðinu ef við ekki viljum hafa með það að gera o. s. frv. Ég ætla ekki að endurtaka þau rök. Við skulum ekki fara að deila um hvort við gerðum rétt eða rangt, en við höldum því ekki fram opinberlega, framan í þeim sem við eigum undir högg að sækja að ná rétti til hvalveiða undir vísindalegu eftirliti, að við höfum farið rangt að og tapað rétti. Við hljótum að halda því fram að við höldum öllum okkar rétti og ekki síðri rétti en þeir sem hafa mótmælt, enda þurfa þeir 3/4 til þess að fá samþykkt Alþjóðahvalveiðiráðsins til breytinga, en við þurfum ekki nema meiri hluta atkvæða til að okkar mál verði tekið fyrir, það liggur alveg fyrir í samþykktum ráðsins. En umfram allt: förum ekki að deila um þetta. Þetta var mikið álitamál og við sem vorum þá í utanrmn. þurftum að leggja á okkur mikla vinnu, og ekki nema sjálfsagt að gera það, til að komast að niðurstöðu. Við vorum ekkert að deila þar í nefndinni. Það endaði með því að sitt sýndist hvorum, meiri hluta og minni hluta, og gengum til atkvæða. Það munaði víst einu atkvæði. Það þjónar ekki tilgangi að fara að rifja það upp og rífast um það. Að því er varðar Hafréttarsáttmálann þá vill svo vel til að honum verður, held ég, útbýtt hér í dag eða þá á fimmtudaginn í íslenskri þýðingu. Þá geta allir lesið það sem þar stendur um núgildandi rétt í þeim málum er hvalina varða.



Herra forseti. Ég átti þess ekki kost að hlýða á svar hæstv. sjútvrh., en ég fagna því að þetta mál skuli hafa verið tekið hér upp. Af umræðum sem ég hef heyrt hér þykist ég nokkuð mega ráða hverju hann hefur svarað. En í mínum huga var það heldur dapurlegur dagur í þingsögunni þegar Alþingi tók þá ákvörðun að mótmæla ekki banni Alþjóðahvalveiðiráðsins, dapurlegur vegna þess að þá komu hv. þm. hér hver á fætur öðrum í þennan ræðustól og beygðu sig ekki fyrir rökum heldur fyrir hótunum. En þetta er liðin tíð, búið og gert og tilgangslaust um það að tala nú. Ég vil eindregið hvetja til þess að leitað verði allra leiða til þess að unnt verði í einhverjum og helst sem mestum mæli að halda héðan áfram hvalveiðum þannig að þessi atvinnugrein megi áfram vera til staðar vegna þess að hér er ekki aðeins um að ræða einn þátt atvinnulífsins, heldur er hér beinlínis um að ræða þátt og ekki lítinn í okkar mannlífi og menningu. Það er eitt sem ég einkum sakna í þessu máli, sem þögn hefur nú ríkt um að undanförnu, og það er að við höfum látið undir höfuð leggjast að kynna okkar rök og kynna okkar málstað. Á hverri einustu ráðstefnu þar sem fjallað er um náttúruverndarmál kynna þeir grænfriðungar, sem fara þó með litlum friði og hóta efnahagslegum hermdarverkum, sín mál mjög rækilega. Þetta höfum við ekki gert. Okkar rök, sem vissulega eru þung og veigamikil, hafa legið í þagnargildi. Þess vegna vil ég skora á hæstv. sjútvrh. að beita sér fyrir því að okkar rök og okkar málstaður í þessu veigamikla hagsmunamáli verði kynnt betur en gert hefur verið þannig að okkar sjónarmið megi berast sem víðast. Við höfum sterk rök og gild rök fyrir okkar málstað í þessu máli, en við höfum látið undir höfuð leggjast að flytja þetta mál og færa rök fyrir okkar málstað svo sem vert hefði verið. Til þess vil ég eindregið hvetja. Þetta kostar nokkurt fjármagn, því er ekki að neita, en við eigum ekki að horfa í það. Við eigum að láta nokkurt fé af hendi rakna til þess að sem flestum megi verða ljóst að þeir ofstopamenn sem beita sér gegn okkur í þessu máli, og ég segi ofstopamenn og er reiðubúinn að standa við það, hafa ekki allan rétt og öll rök sín megin. Við eigum þarna líka bæði rétt og rök.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. sjútvrh. fyrir þau svör sem hann gaf hér við fyrirspurn minni. Mér finnst að það hafi verið full þörf á því að spurt væri um þetta mál sem hér hefur legið í þagnargildi að mestum hluta frá í byrjun árs 1983. Það kemur á daginn núna þegar við ræðum þessi mál, sem við vissum ekki um óbreyttir þm., að í þessum málum er mikið unnið, virðist vera, og verið að gera þar áætlanir og menn vinna að því að leysa þessi mál. Ég fagna því mjög. Þetta vissi ég ekki um áður en fsp. var borin upp. Ég vona, og vil ekki vekja upp neinar frekari umræður um þessi mál, að þarna verði jákvæður og góður árangur sem fyrst. Ég held og hef trú á, eftir orðum hæstv. sjútvrh., að hér verði hvalveiðar áfram. Hvað miklar getum við ekki sagt um, þær verða undir vísindalegu eftirliti að sjálfsögðu, enda þurfa Íslendingar ekki að óttast slíka hluti. Við höfum sýnt það og sannað, eins og ég tók fram áðan, með þá nytjastofna sem við höfum verið að friða hér við landið, að þar hefur engin þjóð staðið okkur framar. Og ég þyrði að fullvissa alla aðila um að gagnvart hvalnum og slíkum stofnum væri ekki hætta á því að Íslendingar gengju lengra en góðu hófi gegndi. Þess vegna höfum við sérstöðu í þessu máli sem við þurfum að nýta okkur sem best á alþjóðavettvangi í viðræðum við þessa aðila.



Herra forseti. Ég þakka þessar umr. Mér fannst koma fram í reynd mikil samstaða um þessi mál þó að menn séu ekki algerlega sammála. Það er nú svo að hér er um viðkvæmt mál að ræða og ég hef ekki séð neina ástæðu til þess að vera að tilkynna um það sérstaklega þótt sjútvrh. væri að vinna skv. vilja Alþingis í þessu viðkvæma máli. Hins vegar fer sá undirbúningur nú að komast á það stig að nauðsynlegt er að ræða framhaldið. Við töldum nauðsynlegt að kynna málið í vetur í utanrmn. til þess að fullvissa okkur um hvort rétt væri að vinna þá rannsóknaráætlun sem nú hefur verið unnið að og síðan framkvæmdaáætlun um þær rannsóknir á grundvelli þeirrar miklu skýrslu sem þá lá fyrir. Ég vil taka það sérstaklega fram út af ummælum sem komið hafa fram í umr. að það er ekki á dagskrá af minni hálfu að endurskoða ákvörðun Alþingis og ég mun ekki beita mér sérstaklega fyrir því. Ég vil að það komi hér skýrt fram. Ég hef sannfærst um það og tel að sú ákvörðun hafi verið rétt og ég ætla ekki að styðja það frekari rökum. Við Íslendingar höfum alltaf lagt okkur fram um að reyna að ná samstöðu á alþjóðavettvangi um okkar mál. Við erum mjög háðir alþjóðlegri samvinnu og okkur ber að vinna málefnum okkar framgang eftir því sem við best getum innan alþjóðlegra samtaka. Hitt er svo annað mál að það eru mjög margir innan Alþjóðahvalveiðiráðsins, sem þar ráða úrslitum, sem hafa afar lítið inngrip í þessi mál, því miður, en við því getum við lítið gert. En það ætti að gera okkur kleift að vinna málum okkar framgang. Ég vil aðeins nefna það að auðvitað eru þessar rannsóknir mjög ítarlegar og vil aðeins nefna tíu atriði í því sambandi: Það er líffræði nytjahvalanna, líffræði friðaðra hvalategunda, samband afla og sóknar, hvalmerkingar, radíómerkingar hvala, hvalatalningar, ljósmyndun hvala, hvalir í vistkerfi íslenska hafsvæðisins, reiknilíkön af hvalastofnunum, eggjahvítusamsetning hvalablóðs og vefja og ýmis önnur verkefni. Hér er því um mjög þýðingarmikið mál að ræða, ekki aðeins fyrir okkur Íslendinga heldur fyrir Alþjóðahvalveiðiráðið og hvalastofnana í heiminum almennt, því að hér er einstök aðstaða til þess að stunda slíkar rannsóknir sem á enga sína líka í heiminum. Ég tek undir það að að sjálfsögðu þarf að kynna þetta mál. Það hefur verið gert innan Alþjóðahvalveiðiráðsins, innan vísindanefndarinnar, og þau gögn sem við erum nú að undirbúa verða lögð fyrir vísindanefnd Alþjóðahvalveiðiráðsins fyrst og síðan rædd á væntanlegum fundi Alþjóðahvalveiðiráðsins sem verður haldinn í Bournemouth í Bretlandi í sumar. Ég vænti þess að upplýsingar þessar hafi reynst fullnægjandi á þessu stigi og tel afar mikilvægt að við náum góðri samstöðu um framhald þessa máls. Það er mikið í húfi. Það er engan veginn víst að okkar áætlunum verði vel tekið af þeim aðilum sem um þær munu fjalla og því má vel búast við því að um það geti orðið einhver ágreiningur og einhver tortryggni. Það er mjög líklegt. Þess vegna vil ég taka það sérstaklega fram að til þess að forðast alla slíka tortryggni er að sjálfsögðu nauðsynlegt að vinna í máli þessu að fullu skv. vilja Alþingis.



Herra forseti. Á 103. löggjafarþingi flutti ég frv. til l. um breytingu á lögum um byggingu og rekstur dagvistarheimila. Það hljóðaði svo, með leyfi forseta: „Gerð verði námsskrá á vegum menntmrn. er kveði nánar á um markmið og leiðir í uppeldisstarfi á dagvistarheimilum í samráði við þá aðila er að uppeldis- og skólamálum vinna.“ Frv. þetta varð að lögum vorið 1981 með þeirri breytingu einni að í stað orðsins „námsskrá“ kom inn í frv. orðið „starfsáætlun“. Frv. þetta var flutt vegna þess að verulega skorti á stefnumótun varðandi uppeldishlutverk dagvistarheimila, sem annast nú í vaxandi mæli það hlutverk sem fjölskyldan sinnti áður. Breyttir þjóðfélagshættir krefjast þess að vel sé búið að allra yngstu börnunum ekki síður en börnum á grunnskólaaldri og starfsfólk dagvistarheimila finnur vitanlega mjög fyrir vaxandi ábyrgð í starfi sínu. Með bréfi dagsettu 2. júlí 1982 skipaði þáv. hæstv. menntmrh. nefnd til að semja starfsáætlun um uppeldisstörf á dagvistarheimilum, sbr. lög nr. 40/1981, um breytingu á lögum um byggingu og rekstur dagvistarheimila. Í nefndina voru skipuð Arna Jónsdóttir fóstra, Elín Edda Árnadóttir nemandi í Myndlista- og handíðaskóla Íslands, Elín G. Ólafsdóttir kennari, Ingibjörg G. Guðmundsdóttir félagsfræðingur, Kristjana Stefánsdóttir dagvistarfulltrúi, Margrét Pála Ólafsdóttir fóstra, Sigríður M. Jóhannsdóttir dagvistarfulltrúi og til vara Jón Björnsson sálfræðingur, Svandís Skúladóttir fulltrúi í menntmrn. og Valborg Sigurðardóttir skólastjóri Fósturskóla Íslands. Forstöðu fyrir þessari nefnd hafði Valborg Sigurðardóttir skólastjóri og hefur haft allan tímann. Í erindisbréfi til hennar segir m. a. að starfsáætlunin skuli byggjast á fræðilegum grunni í samræmi við þá þekkingu sem menn hafa í barnasálfræði og uppeldisfræði og með hliðsjón af álitsgerðum sem hafa verið lagðar fram af ýmsum aðilum sem rn. hefur leitað álits hjá. Nefndin hefur starfað frá því í ágúst 1982, tafðist að vísu nokkuð vegna veikinda, en hefur nú lokið störfum og skilað fyrir nokkrum mánuðum ítarlegri skýrslu. Og þar með sýnist vera næst á dagskrá að til framkvæmda komi. Ég hef því leyft mér að spyrja hæstv. menntmrh. hvað verði næst á dagskrá, hvert verði næsta skref rn. í þessu máli. Þskj. með fyrirspurninni er ég ekki með í höndunum, herra forseti, ég vænti að það komi ekki að sök.



Herra forseti. Fsp. hv. 10. landsk. þm. er á þskj. 727 og hljóðar svo: „Hvað líður framkvæmd þeirrar starfsáætlunar um uppeldisstörf á dagvistarheimilum sem samþykkt var að gerð yrði með lögum nr. 40/1981?“ Nefndin sem hæstv. forseti Nd., þáv. menntmrh., skipaði árið 1982 til þess að semja áætlun í samræmi við þessi lög hefur lokið störfum nú fyrir fáeinum vikum. Nefndin hefur kosið að kalla þetta verk sitt „Uppeldisáætlun fyrir dagvistarheimili, markmið og leiðir.“ Nefndin skilaði þessari uppeldisáætlun til menntmrn. 25. febrúar s. l. og var hún þá send til þeirra stofnana og félagasamtaka sem tilnefndu fulltrúa í nefndina. Það voru: 1. stjórnarnefnd dagvistarheimila Reykjavíkurborgar, 2. félagsmálaráð Akureyrar, 3. félagsmálaráð Hafnarfjarðar, 4. félagsmálaráð Kópavogs, 5. Samtök foreldrafélaga við dagvistarheimili, 6. Fóstrufélag Íslands, 7. Fósturskóli Íslands og 8. Kennarasamband Íslands. Þessi uppeldisáætlun er nú í prentun og verður tilbúin til dreifingar í næstu viku að því er ætlað er. Ákveðið hefur verið að senda hana til allra dagvistarheimila á landinu og nokkurra fleiri aðila sem hafa sýnt þessu máli áhuga. Einnig verður hún seld í Námsgagnastofnun. Það má ætla að foreldrar og aðrir þeir sem börn annast hafi áhuga á að kynna sér efni þessa verks. Um inntak þessarar uppeldisáætlunar má í stuttu máli segja að þar eru sett fram markmið sem nefndin taldi að stefna bæri að í uppeldisstarfi á dagvistarheimilum. Síðan er fjallað um helstu uppeldissvið, grundvallarviðhorf og meginleiðir í uppeldi ungra barna. Uppeldisáætlunin felur ekki í sér neinar gerbreytingar á því starfi sem nú fer fram á dagvistarheimilum í landinu. Miklu fremur er henni ætlað að auðga það starf, dýpka það og víkka. Uppeldisáætlunin byggir á hefðbundnum grundvallarhugmyndum um forskólauppeldi. Markmið starfsins mótast fyrst og fremst af lýðræðislegu lífsviðhorfi og kristilegu siðgæði. Aðaláhersla er lögð á að efla alhliða þroska barnanna, þ. e. líkams-, tilfinninga-, vitsmuna-, félags- og fagurfræðilegan og siðgæðisþroska og búa börnunum vei skipulagt uppeldisumhverfi og örugg leikskilyrði sem jafnframt eru hlýleg og lærdómsrík. Uppeldisáætluninni, sem svo er nefnd, er ætlað að vera leiðarvísir fyrir fóstrur og annað starfsfólk á dagvistarheimilum. Hún á að vera nokkurs konar umgjörð um það uppeldisstarf sem þar fer fram eða sveigjanlegur starfsrammi. Á grundvelli þessa leiðarvísis og með markmiðin að leiðarljósi getur sérhvert dagvistarheimili gert sínar eigin áætlanir og byggt upp uppeldisstarfið í samræmi við þær þarfir og aðstæður sem fyrir hendi eru. Varðandi framhald þessa starfs er rétt að taka fram að ég hef ráðið Valborgu Sigurðardóttur, fyrrum skólastjóra Fósturskólans, til að kynna þessa uppeldisáætlun á dagvistarheimilum fyrir starfsfólki og foreldrum og einnig til að vinna áfram að gerð leiðbeininga fyrir þessa sömu aðila, foreldra og starfsfólk. En Valborg var sérfræðingur þessarar nefndar og hafði á hendi samningu sjálfs nefndarálitsins og frágang þess í nánu samstarfi við nefndarmenn. Ég ætla, herra forseti, að hér með hafi ég lokið við að svara þessari fsp. og mun fúslega í framhaldi af þessu svari skenkja fyrirspyrjanda það eina eintak sem ég á af þessari uppeldisáætlun í trausti þess að þetta verði tilbúið úr prentun innan fárra daga.



Virðulegi forseti. Hér er verið að spyrja um það sem í fsp. er nefnt starfsáætlun um uppeldisstörf á dagvistarheimilum. Það ber að þakka fyrirspyrjanda fyrir að hreyfa þessum mjög svo mikilvæga málaflokki hér inni á Alþingi. Mikilvæga málaflokki, segi ég, vegna þess að þetta mál snýst um þá einstaklinga sem mynda framtíðarþjóðfélag þessa lands. Brýna nauðsyn ber til þess að í þjóðfélaginu fari almennt fram umræða um það mjög svo mikilvæga og krefjandi starf sem innt er af hendi á dagvistarheimilum við, að ég vil segja, lítinn skilning ráðamanna þar að lútandi, lítinn skilning bæði hvað varðar vægi starfsins sem slíks og þá sem afleiðingu þess það skilningsleysi og lítilsvirðingu sem fram kemur í launakjörum þeim sem fóstrum er boðið upp á. Þess vegna er þessi uppeldisáætlun, sem inniheldur markmið og leiðir þess starfs sem fram fer á dagvistarheimilum, svo mikilvæg. Eftir því sem ég best fæ séð eftir þá lauslegu yfirferð yfir skýrsluna, sem ég fékk að láni í gær, hefur tekist mjög vel til. Þarna hefur verið unnið mikið starf sem, eins og áður sagði, hefur skilað sér í mjög heildstæðu verki. Að öðrum nm. ólöstuðum, sem unnið hafa að þessari áætlun, tel ég ástæðu til að færa sérfræðingi nefndarinnar, Valborgu Sigurðardóttur, sérstakar þakkir fyrir hve vel hefur tekist til. Í heild er áætlunin mjög vel fram sett og á góðu máli jafnframt því sem hún hefur þann ótvíræða kost að mér sýnist hún ekki koma til með að binda á neinn hátt hendur þeirra sem ætlað er að vinna út frá henni. Eftir að áætlunin hefur verið send út til kynningar vonast ég til að umræða öll og skilningur á þessum málum eflist að mun, bæði meðal almennings og ekki síður meðal ráðamanna.



Herra forseti. Ég vil bæði þakka hæstv. ráðh. fyrir skýrsluna, sem ég varð eins og hv. síðasti ræðumaður að fá lánaða en á nú, og jafnframt fyrir svör hennar svo langt sem þau náðu. Ég tek undir það sem hv. síðasti ræðumaður sagði. Ég tel að margt hafi tekist afar vel við þá skýrslu sem nú er búið að vinna. En það nægir mér auðvitað ekki sem flytjanda þess frv. sem hér um ræðir og varðandi framkvæmd þess að skýrslan verði látin ganga milli dagvistarheimila og foreldra, jafnvel þó að hver landsmaður fengi að sjá hana. Ég held að þeir sem þá skýrslu gerðu hljóti að hafa hugsað hana sem grundvöll að starfsáætlun. Skýrslan er ekki starfsáætlun í sjálfu sér. Hún bendir á markmið og leiðir, en síðan þarf vitaskuld að vinna upp úr henni áætlun um starf og þá auðvitað námsgögn. Ég held að það komi skýrt fram í þessari skýrslu og hefur auðvitað oft verið haldið fram að það sem fyrst og fremst vantaði í uppeldisstarf á dagvistarheimilum væri samræming og aðstaða fyrir starfsfólk dagvistarheimila til þess að vinna sitt starf. Benda má á að kennsla sem þessi, sem vitanlega hefur farið fram á dagvistarheimilum þó að hún væri ekki með neina stefnumótun að bakhjarli, hefur farið fram við afskaplega slæm skilyrði. Við vitum öll að fóstrur hafa alls ónógan tíma til að undirbúa sig undir sitt starf auk þess sem þær eru eins og allir vita og eins og aðrir opinberir starfsmenn eru skammarlega illa launuð stétt og satt að segja stundum lítils virt. Í frv. mínu kom fram að þetta starf skyldi vinna í samráði við þá aðila er að uppeldis- og skólamálum vinna. Það var ekki lítill þáttur í mínu máli, þegar ég mælti fyrir þessu frv., að samræma þyrfti forskólakennsluna og fyrstu ár grunnskóla, vegna þess að alkunna er að þar hefur myndast töluvert bil sem stundum hefur reynst kennurum, sem við börnunum taka, erfitt að brúa. Þá á ég ekki við það að börnin hafi verið verr undirbúin af dagvistarheimilum. Miklu fremur það að það hefur verið þroskamunur á þeim börnum sem komu frá dagvistarheimilum. Ég held þess vegna, hæstv. ráðh., að ég hljóti að spyrja hvort þess megi ekki vænta að frú Valborg Sigurðardóttir stýri því starfi sem þarf að vinna til þess að útbúa í hendur fóstra og forstöðumanna námsgögn og jafnvel tillögur um tíma handa starfsfólki til að undirbúa sitt starf o. s. frv. og að við megum vænta þess að sjá tillögur um það við gerð næstu fjárlaga að í þetta verði veitt einhverju fé. Annars verður framkvæmd þessa frv. að sjálfsögðu einungis orðin tóm. Þar með er ég ekki að vanmeta það grunnefni sem þegar hefur verið unnið. En því aðeins hefur það eitthvert gildi, að það verði síðan notað til grundvallarvinnslu þannig að frv. komi að verulegu gagni einmitt með tilliti til fyrstu ára barnanna síðan í grunnskóla. Ég vil því leyfa mér að spyrja hæstv. ráðh. hvort ég hafi ekki örugglega skilið hana rétt, að þetta standi til, því að svo sannarlega var frv. mitt til þess flutt. Mér nægir engan veginn að fyrir liggi einhvers staðar skýrsla sem ég vænti nú að verði prentuð í einhverju upplagi en í augnablikinu er hún greinilega sjaldgæf vara. En jafnvel þó að hún væri til í miklu stærra upplagi kemur hún auðvitað ekki ein og sjálf nema að mjög takmörkuðu gagni. Á þetta vil ég leggja mikla áherslu.



Herra forseti. Ég held að þessari fsp. verði svarað með því að endurtaka lokaorð mín í hinu fyrra svari mínu. Þar sagði ég einmitt að Valborg Sigurðardóttir hefði verið ráðin til að kynna þessa áætlun í dagvistarheimilum og vinna áfram að gerð leiðbeininga fyrir sömu aðila, þ. e. að verkum sem verða til þess að stuðla að framkvæmd þessarar áætlunar.



Herra forseti. Aðeins til þess að við skiljum hvor aðra, hæstv. menntmrh. og ég. Ég held að það sé mér ekki nóg svar að ein manneskja, jafnvel þó að hún sé ein virtasta fóstra og forstöðumaður landsins, ef það er allt sem gera á, að hún kynni þessa skýrslu og vinni - nú man ég ekki hvernig hæstv. ráðh. orðaði það - leiðbeiningar til þá væntanlega fóstra og forstöðumanna. Ég lagði á það áherslu í mínu máli, þegar ég mælti fyrir þessu frv., að þetta yrði gert í samvinnu við skólamenn og umfram allt að unnin yrðu námsgögn. Og það gerir engin ein manneskja. sannleikurinn er sá að ofan á allt sem fóstrur landsins hafa á sig lagt hafa þær líka meira og minna búið til sín eigin námsgögn vegna þess að þeim þætti námsgagnagerðar hefur ekki verið sinnt. Ég vænti þess að ég megi skilja það svo - ráðherra leiðréttir þá ef það er alger misskilningur - að til þessa verði veitt fé við gerð næstu fjárlaga. Þetta verður ekki til af engu. Mér þætti vænt um að heyra hæstv. ráðh. sjálfan segja hér að þetta sé réttur skilningur minn.



Herra forseti. Einungis til þess að skýra þetta nánar. Það liggur ekki meira fyrir nákvæmlega enn þá vegna þess að þessi áætlun, þetta nál. sem fyrir liggur hefur ekki enn þá verið kynnt dagvistarheimilum landsins og mér þykir eðlilegt að þeir, sem eiga að starfa með þetta, fái sjálfir að fjalla um það áður en einstakir þættir í framkvæmdum verða frekar ákveðnir. Þetta er ætlað til leiðbeiningar. Það er ekki ætlunin að skerða frelsi manna. Þetta er einungis ætlað til hjálpar og leiðbeiningar og það munu umræður og umfjöllun á dagvistarheimilunum sjálfum, þeirra sem þar starfa, leiða betur í ljós í sumar með hverjum hætti það nýtist enn frekar.



Virðulegi forseti. Áður en ég fer nánar út í það, sem ég ætlaði að segja, vil ég leiðrétta hér örlítið í máli hv. 10. landsk. þm. Frú Valborg Sigurðardóttir er ekki fóstra eða forstöðumaður. Hún var skólastjóri Fósturskólans.  Í þessu nefndaráliti, sem heitir Uppeldisáætlun fyrir dagvistarheimill, markmið og leiðir, segir m. a., með leyfi forseta: „Nefndin hefur nú lokið störfum en vill að lokum leggja áherslu á að unnið verði áfram að gerð fræðsluefnis fyrir starfsfólk og foreldra. Nefndin leggur enn fremur til að í kjölfar þessarar uppeldisáætlunar komi ritröð um skyld efni, t. d. um: 1. einstaka þætti í uppeldisstarfi dagvistarheimila, 2. tengsl dagvistarheimila og skóla, 3. fötluð börn og börn með sérþarfir og 4. skóladagheimili.“ Mig langar til að drepa aðeins á það að vissulega hefur í gegnum tíðina mikill tími af þeim knappa tíma sem fóstran hefur umfram sinn langa vinnutíma á dagvistarheimilum farið til þess að undirbúa næstu daga, vikur og mánuði, gera drög að starfi sínu og til að búa til þau gögn sem hún þarf til þess að fræða börnin sem þar eru. Varðandi samræmingu starfsins á dagvistarheimilunum og fyrstu bekkja í grunnskólunum, þá hefur þar verið unnið geysilega mikið starf. Það segir sig reyndar sjálft að þetta verður einungis í höndum hvers og eins starfsmanns á þessum heimilum og engin samræming þar að lútandi, en þar hefur farið fram alveg geysilega merkilegt starf. Það vildi ég láta koma fram hér vegna orða hv. síðasta ræðumanns þar að lútandi.



Herra forseti. Um langt árabil hefur það verið svo að fyrsti sunnudagur í júní hefur verið sjómannadagur, sérstaklega helgaður þeirri stétt án þess þó að þar væri um lögskipaðan frídag að ræða. Nú hefur það lengi verið baráttumál sjómannasamtakanna að þessi dagur, fyrsti sunnudagur júnímánaðar, verði lögskipaður frídagur. Ég hef leyft mér á þskj. 693 að bera fram svohljóðandi fsp. til hæstv. sjútvrh.: „Hyggst sjútvrh. beita sér fyrir því að Alþingi ákveði nú á þessu þingi að sjómannadagurinn verði lögskipaður frídagur?“



Herra forseti. Ég hef margoft lýst því yfir sem minni skoðun að sjómannadagurinn eigi að vera allsherjarfrídagur sjómanna, þar eigi engin undantekning að vera á. Nú er það svo að þessi skoðun á sér meira og meira fylgi og menn hafa leitast við að ná saman um það að það sé ekki brotið að frí sé á sjómannadaginn. Ég held að það sé allra hluta vegna farsælast að reyna að ná sem víðtækastri samstöðu um mál þetta áður en til þess er gripið að sjómannadagurinn verði lögskipaður sem frídagur. Hins vegar er sjálfsagt að lögskipa hann sem fánadag. Þetta segi ég vegna þess að ég tel allar líkur fyrir því að fljótlega muni nást um það samstaða að svo muni verða. Ég hef þrátt fyrir mínar yfirlýsingar ekki viljað beita mér fyrir því á þessu þingi að svo verði en tel hins vegar sjálfsagt að taka það upp á næsta þingi, enda er stutt eftir af þessu þingi og ekki öruggt að slíkt mál næði hér fram að ganga nema mjög góð samstaða væri um það. Það sem stendur í vegi fyrir því að allir séu sammála um að sjómannadagurinn sé frídagur allra sjómanna er einkum tvennt. Í fyrsta lagi telja þeir aðilar, sem stunda siglingar og selja á erlendum markaði, það afar óhentugt að úthald sé rofið með þeim hætti. Í öðru lagi hafa ýmsir talið að það yrði þess valdandi í sumum byggðarlögum að allt of mikill afli bærist að landi rétt fyrir frídaginn. Nú er það hins vegar svo að ýmis verkalýðsfélög hafa samið um það að sjómannadagurinn sé frídagur, t. d. var það gert í samningi milli Alþýðusambands Austurlands og Útvegsmannafélags Austfjarða 1981 en þar stendur: „Á föstudaginn langa, páskadag, 1. maí og sjómannadaginn skal ekki róið eða verið á sjó. Sé ákvæði þetta brotið skal allt aflaverðmætið úr veiðiferðinni renna til viðkomandi verkalýðs- og sjómannafélags.“ Sama gildir um Vestfirði og einnig hefur verið ákveðið í Vestmannaeyjum að sjómannadagurinn skuli vera frídagur sjómanna í stað 1. maí. Ég tel því að sem betur fer stefni í það að sjómannadagurinn verði frídagur allra sjómanna undantekningarlaust og undanbragðalaust. Ég tel að hér sé um það mikið framtíðarmál að ræða fyrir íslenska sjómannastétt að rétt sé að doka aðeins við og sjá hvort ekki geti orðið um mál þetta allsherjarsamkomulag hagsmunaaðila. Ég mun halda áfram að ræða þessi mál við þá eins og ég hef gert að undanförnu og vænti þess að málið verði enn lengra komið í upphafi næsta þings.



Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. sjútvrh. svör hans sem voru skýr og greinargóð. Ég get vissulega tekið undir það að rík ástæða er til að afla sem víðtækastrar samstöðu um þetta mál, knýja það ekki fram í mikilli andstöðu eða blóra við þá sem hlut eiga að máli og freista þess að ná samstöðu og samkomulagi um að sjómannadagurinn verði lögskipaður frídagur. Ég skildi orð hæstv. ráðh. á þann veg að hann teldi ekki tímabært á þeim skamma tíma þings sem nú lifir að knýja þetta mál fram heldur væri hann reiðubúinn að beita sér fyrir því á næsta þingi að löggjöf yrði sett um það að sjómannadagurinn verði lögskipaður frídagur. Ég fagna þessari yfirlýsingu hæstv. sjútvrh. og þakka honum svörin.



Herra forseti. Hér er um að ræða fsp. til hæstv. forsrh. um ábyrgðir Framkvæmdasjóðs vegna lána til fiskeldisstöðva. Við tölum gjarnan mikið um áhuga okkar á því að efla hér fiskeldi, hér sé um að ræða vaxtarbrodd í íslensku atvinnulífi. Svo mikið er víst að mikill og vaxandi áhugi er á þessari grein á Íslandi og við heyrum oft tíðindi af því að verið sé að stofna til nýrra stöðva á þessu sviði. Samt er það svo að Alþingi, ríkisstj., hið opinbera hefur staðið sig ákaflega klént að mínum dómi í þessum málefnum. Þar er enga fasta stefnumörkun að finna um það hvernig á þessum málum skuli haldið. Segja má að fiskeldi eigi hvergi heima í kerfinu, ekki í stjórnkerfinu því að það heyrir í rauninni ekki undir neitt rn., löggjöf sem í gildi er hefur ekki verið miðuð við að fiskeldi yrði stundað í þeim mæli sem nú er útlit fyrir og menn binda vonir við og að því er fjárfestingarlánasjóði varðar er helst svo að sjá að fiskeldið, þessi vaxtarbroddur atvinnulífsins, eigi hvergi heima. Það er hægt að rekja sögur af því hvernig menn hafa farið bónleiðir til búðar í banka- og fjárfestingarlánasjóðakerfinu til þess að fá lán til framkvæmda af þessu tagi. Bankarnir neita og segja að þar eigi menn ekki heima og menn eiga ekki heima í Fiskveiðasjóði og ekki heldur í Stofnlánasjóði landbúnaðarins m. a. vegna þess að menn hafa ekki greitt iðgjald í þann sjóð af grein sem varla hefur verið til fram undir þetta. Mér er kunnugt um að a. m. k. tveir allöflugir aðilar, þ. e. Fiskeldi Grindavíkur og Íslandslax, hafa fengið lánsvilyrði hjá Norræna fjárfestingarsjóðnum eða Norræna fjárfestingarbankanum til uppbyggingar á fiskeldisstöðvum sínum. Þessi vilyrði eru ekki ný af nálinni. Ég held að ég muni það rétt að annað fyrirtækið hafi byrjað á því a. m. k. að leita til bankanna um að þeir gerðust ábyrgðaraðili, ekki vegna þess að fyrirtækið væri svo fátækt eða gæti ekki veitt verulegar ábyrgðir heldur vegna þess að fjárfestingarsjóðurinn fór fram á að fá einn ábyrgðaraðila. Félagið sjálft bauð sjálfskuldarábyrgð eigendanna og eigendurnir, sem eru næstum öll útgerðar- og fiskvinnslufyrirtæki í Grindavík, eru með ársveltu upp á milljarð og þykir náttúrlega hart að geta ekki önglað saman peningum sem nemur einum bátspungi. Engu að síður var talið nauðsynlegt að einn ábyrgðaraðili væri fyrir hendi. Bankarnir neituðu. Þá var leitað til Framkvæmdasjóðs fyrir u. þ. b. hálfu ári síðan um að hann veitti þessa ábyrgð og þá gegn bakábyrgðum í þeim fyrirtækjum öllum í Grindavík sem samtals eru með eins milljarðs kr. veltu. En ábyrgðin hefur ekki fengist enn þótt hálft ár sé liðið. Svipaða sögu er að segja af öðru fyrirtæki, Íslandslaxi hf. Að því er allöflugur eigandi líka, nefnilega Samband ísl. samvinnufélaga og systkini á þeim bæ, svo ég stytti mér leið við að telja upp hverjir eignaraðilarnir séu. Líka þeir eiga margra mánaða gamla umsókn hjá Framkvæmdasjóði um að fá ábyrgð til að geta fengið að nýta sér það lán sem þeir hafa fengið vilyrði fyrir hjá Norræna fjárfestingarbankanum. Þetta verður að teljast harla undarlegt og óviðunandi að á sama tíma og menn tala hér fullum hálsi um það hverja nauðsyn beri til að efla þessa grein skuli það tefjast fyrir sjóðakerfinu á Íslandi mánuðum saman, allt upp í hálft ár að afgreiða óskir um slíkar ábyrgðir. Ég lít reyndar svo á að þær séu ekki annað en formsatriði vegna þess að eignir þeirra aðila sem eru að fara fram á þessar ábyrgðir, annars vegar næstum allar fiskvinnslustöðvar í Grindavík og útgerðarfyrirtæki og hins vegar Samband ísl. samvinnufélaga, eru hér að veði. Það er því engin áhætta sem Framkvæmdasjóður er að taka á sig. Þess vegna er vitaskuld spurt og spurningin er einföld og hún er bara ein til forsrh.: „Hvað tefur að Framkvæmdasjóður Íslands veiti Fiskeldi Grindavíkur og Íslandslaxi hf. ábyrgð á láni hjá Norræna fjárfestingarbankanum sem báðir aðilar hafa fengið vilyrði fyrir að fenginni slíkri ábyrgð?“



Herra forseti. Það er rétt hjá hv. fyrirspyrjanda að ótrúlega margir þröskuldar eru, að því er virðist, í götu þeirra aðila sem vilja ná í fjármagn til þess sem við köllum gjarnan nýsköpun í atvinnulífi. Á það bæði við um fiskeldi og fjölmargt annað. Þeir eru margir sem til mín hafa komið og tjáð mér þá sögu að þeir gangi frá banka í banka og sjóði í sjóð og fái alls staðar sömu svörin: Við lánum ekki í neitt nýtt. Ég held hins vegar að það sé ekki rétt að ríkisstj. hafi ekkert aðhafst í þessum málum. Hún er nú með í undirbúningi fjölmargar aðgerðir til að stuðla að mörkun nýrrar stefnu í atvinnumálum sem fyrst og fremst stefnir að því að liðka fyrir slíkum aðilum. T. d. er unnið að athugun á endurskoðun alls sjóðakerfisins þar sem gert er ráð fyrir að nema burtu úr lögum þau ákvæði sem binda sjóðina við ákveðnar atvinnugreinar. Ég get tekið undir það að tekið hefur nokkuð lengri tíma en við ráðgerðum að endurskoða þessi lög. En um svo viðamikil mál virðast vera skiptar skoðanir og við mjög marga þarf að ræða. Þetta er nú á síðasta snúning. Ég vil líka vekja athygli á stórauknu fjármagni sem veitt hefur verið til nýsköpunar í landbúnaði með uppbyggingu loðdýraræktar sem hefur stórlega aukist á síðustu tveimur árum. Sá áhugi, sem komið hefur fram á fiskeldi, er lofsverður þótt ég verði að viðurkenna að mér finnst dálítið hratt farið og verð að lýsa þeirri von minni að ekki hljótist af því stór skakkaföll. Ríkisstj. hefur gert ráð fyrir því að fiskeldi geti fengið lán í hvaða stofnlánasjóði sem er þegar lögum um þá verður breytt. En þegar ljóst var að nokkur töf yrði á slíkum breytingum, þó að þær séu nú skammt fram undan, ákvað ríkisstj. á s. l. ári að breyta þeim reglum sem gilda hjá langlánanefnd um heimildir til erlendrar lántöku vegna fiskeldis. Ákveðið var að fyrirtæki, sem fari í fiskeldi, skuli hafa heimild til erlendrar lántöku sem nemur 50% af öllum stofnkostnaði, þar með talinn rekstrarkostnaður fyrstu tvö árin. Hér er um mjög verulega útvíkkun að ræða því gilt hafa þær reglur að eingöngu er lánað 2/3 út á vélar og annan tækjabúnað sem keyptur er erlendis en hér er allur stofnkostnaður meðtekinn. Sett var það skilyrði að eigið fé í slíkum fyrirtækjum þyrfti að verða 25% og jafnframt gert ráð fyrir því að innlendir sjóðir í breyttri mynd, eins og ég nefndi áðan, eða Framkvæmdasjóður í núverandi mynd, láni 25%. Mér sýnist að hv. fyrirspyrjandi sé að tala um tvö mál. Þessi 50% heimild til lántöku erlendis veit ég ekki betur en hafi verið til að mæta þeim lánveitingum sem Norræni fjárfestingarbankinn hefur lofað. Þau lán verða tekin fyrir milligöngu innlendra banka og eru þess vegna með fullri ábyrgð. Mér er tjáð að engir erfiðleikar séu á útvegun þess fjármagns, þ. e 50%. Hins vegar verður að segjast eins og er að orðið hefur dráttur á því að útvega þau 25% sem eru á milli þessara lána og eigin fjár fyrirtækjanna. Framkvæmdasjóður fór fram á það fyrir skömmu að bakábyrgð ríkissjóðs yrði veitt fyrir þeim 25% sem Framkvæmdasjóður væri þá reiðubúinn að veita. Um þetta var fjallað. Fjmrh. telur það óeðlilegt, m. a. með tilvísun til þess að ríkissjóður er fullábyrgur fyrir útlánum Framkvæmdasjóðs nú þegar og því ætti að vera óþarft að hafa sérstaka - jafnvel þó um sé að ræða einfalda - ábyrgð ríkissjóðs fyrir þessum lánum. Við það hefur svo bæst nú alveg nýlega að ljóst er að þær 50 millj. kr., sem ríkisstj. að tillögu Framkvæmdastofnunar gerði ráð fyrir í slíkar lánveitingar úr Framkvæmdasjóði, eru langt frá því að vera fullnægjandi skv. þeim síðustu hugmyndum um fiskeldi sem virðast streyma inn. Er ljóst að Framkvæmdasjóður getur varla fullnægt þörfum þessara tveggja fyrirtækja sem hv. fyrirspyrjandi sérstaklega nefnir í sinni fsp. Því er einmitt nú þessa dagana málið til nýrrar meðferðar hjá ríkisstj. Ég geri fastlega ráð fyrir því að það verði afgreitt mjög fljótlega, annaðhvort - eins og komið hefur til greina - að veita fyrirtækjunum sjálfum aukna heimild til erlendrar lántöku, þá e. t. v. á eigin ábyrgð - enda eru þessi fyrirtæki öll með verulegu erlendu áhættufé og okkur er tjáð að þau eigi að geta fengið slík lán án ábyrgðar ríkisbanka eða ríkissjóðs erlendis - eða og kannske einnig að leggja til að þessi fyrirtæki auki eigið fé og stuðla að því að innlendu aðilarnir geti fengið lán til eiginfjáraukningar. Þetta er leið sem er til umræðu m. a. vegna þess að veruleg áhætta fylgir tvímælalaust þessum stóru áætlunum og það væri heilbrigt ef eigendur gætu lagt fram eigið fé. Síðast í gær átti ég allítarlegar viðræður við einn seðlabankastjóra m. a. um þessa fjárþörf og ég endurtek að þetta mál verður tekið til endurmeðferðar hjá ríkisstj. einhvern næstu daga með tilliti til alveg nýlegra upplýsinga og nýrra sjónarmiða.



Herra forseti. Það getur orðið löng bið hjá þessum ágætu aðilum, sem allir tala um að eigi að vera vaxtarbroddur efnahagslífsins, að bíða eftir því að endurskoðun sé lokið á öllu sjóðakerfinu. Á sama tíma og forsrh. segir í öðru orðinu að við höfum dregist aftur úr talar hann jafnframt um að þetta gangi of hratt. Ég get ekki skilið orð forsrh. öðruvísi en þannig að það mál, sem ég geri hér að umtalsefni, sitji bara fast. Hvað sem öllum heimildum langlánanefndar líður er hér um að ræða tvo aðila sem hafa fengið vilyrði frá banka sem við erum aðili að, Norræna fjárfestingarlánabankanum, um það að þeir geti fengið að taka þar lán á tiltölulega hagstæðum kjörum ef þeir geti útvegað ábyrgðaraðila á Íslandi. Að því er annað fyrirtækið a. m. k. varðar er það ekki vegna þess að ekki séu nægar eignir fyrir hendi, því að fyrirtæki sem standa á bak við Fiskeldi Grindavíkur velta heilum milljarði á ári og eiga stóreignir, heldur af þeirri ástæðu að bankinn óskar eftir því að fyrir hendi sé einn ábyrgðaraðili. Ríkið er því ekki að hætta neinu. Það eru feikilegar eignir sem standa að baki þessu, langtum hærri fjárhæðir en hér er um að ræða að taka að láni. En þetta situr fast af því að Framkvæmdasjóður vill fá einfalda ábyrgð frá ríkinu en fjmrh. segir að það sé óþarfi af því að ríkið eigi framkvæmdastjórann. Síðan eiga þessir aðilar bara að bíða og hlusta á forsrh. tala um að heimilað hafi verið í langlánanefnd að þeir færu upp í 50% og að málin séu til nýrrar meðferðar m. a. með tilliti til þess að hjálpa mönnum til að auka eigið fé. Þessir menn eru búnir að labba í gegnum allt bankakerfið á Íslandi og sjóðakerfið til að reyna að fá lán til að auka eigið fé. Ég get ekki skilið forsrh. öðruvísi en svo að ekki sé meiningin að þessi fyrirtæki tvö fái að taka þetta lán. Er það virkilega svo? Þessi fyrirtæki, sem eru í fararbroddi í uppbyggingu, hafa fengið vilyrði frá þessum banka sem við erum aðilar að og höfum fullt traust á. Þeir geta ekki fengið þá hagræðingarfyrirgreiðslu að Framkvæmdasjóður veiti þá ábyrgð sem hér um ræðir með öllum þeim bakábyrgðum og eignum sem hér eru fyrir hendi. Mér finnst þetta alveg lygilegt. En ég vil í þessu sambandi spyrja hvort ekki sé rétt munað hjá mér að annað íslenskt fyrirtæki einmitt í þessari grein hafi fengið lán hjá Norræna fjárfestingarbankanum og þá með milligöngu Framkvæmdasjóðs, nefnilega ÍSNO? Hvað er þá í veginum núna úr því að hægt var að gera þetta áður? Mér finnst þetta alveg með endemum. Ég trúi ekki öðru en að ríkisstj. greiði úr þessu. Ef hún getur ekki greitt úr þessu máli er allt þetta hjal um fiskeldi sem vaxtarbrodd atvinnulífsins gjörsamlega út í hött. Menn ætla þá að stíga á þetta og segja: Þeir menn sem eru komnir í uppbyggingu eiga ekki að fá að halda því áfram. Mér finnst þetta svar gjörsamlega ófullnægjandi og ég beini því eindregið til forsrh. að hann beiti sér fyrir því að úr þessu máli verði leyst.



Herra forseti. Ég sagði hv. fyrirspyrjanda áðan kurteislega að fsp. hans væri byggð á röngum forsendum og misskilningi. Ég veit ekki til þess að nein vandræði séu með lánin frá Norræna fjárfestingarbankanum. Eins og ég sagði áðan verða þau tekin í gegnum innlenda banka og mér hefur ekki verið tjáð að þar séu nein vandræði. Ég spurði reyndar annan þessara aðila að gefnu tilefni að því. Vandræðin hafa verið með þessi 25% sem ber á milli eigin fjár og þess sem langlánanefnd hefur heimild til að veita fyrirtækjunum. Ég veit ekki hvort hv. fyrirspyrjandi hefur kynnt sér hvað þessar hugmyndir hafa stækkað næstum á síðustu dögum, hvað þetta eru orðin mörg hundruð milljóna sem hann er að tala um að fjárfesta. Það má hver lá ríkisstj. að hún taldi - að tillögu Framkvæmdastofnunar - að 50 millj. til Framkvæmdastofnunar til útlána í þessu skyni á þessu ári væri hæfileg upphæð þegar bætt er við því sem fyrirtækin fá heimild til að taka beint erlendis. Það eru ekki nema örfáir dagar síðan mér var tjáð af öðrum forstjóra Framkvæmdastofnunar að ljóst væri að þetta væri alls ófullnægjandi. Ég hef óskað eftir áætlun yfir það hvað menn teldu þá að þurfi. Ég er ekki búinn að fá hana í hendurnar enn. Þessi mál hafa því breyst mjög mikið að stærð á stuttum tíma síðan upphaflegu plönin voru gerð. Ég sagði hv. þm. hvað ríkisstj. er að hugleiða til að greiða úr þessu máli sem er miklu lengra gengið en nokkurri atvinnugrein hefur verið leyft til þessa, t. d. að taka lán erlendis, jafnvel allt að 75% af stofnkostnaði. Mér hafa tjáð fyrirtæki í þessari grein að þau þurfi jafnvel ekki ríkisábyrgð því eins og hv. þm. hefur sagt eru þessi fyrirtæki með miklar eignir. Er þá íslenskum bönkum eitthvað ofætlað þó að þeir veiti ábyrgðir? Til hvers eru þessir bankar þegar þeir hafa veð í svo miklum eignum sem þarna er um að ræða? Ég held að hv. þm. ætti að kynna sér betur þessi plön. Ég mótmæli því að ég telji annars vegar mikla þörf á nýsköpun í atvinnulífinu og síðan mæli ég gegn þeim hugmyndum sem þarna eru uppi. Það er alrangt. Ég sagði: Við skulum vona að ekki verði mistök á þessum sviðum. Við þekkjum t. d. sjúkdóma sem hafa komið upp í fiskeldisstöðvum og eru ákaflega alvarlegt mál og alls ekki séð fyrir endann á því hvaða afleiðingar það kann að hafa fyrir fiskeldi í landinu. Ég lýsti aðeins þeirri einlægu ósk minni að þessi gífurlega stóru plön verði ekki til þess að veruleg skakkaföll verði á þessu sviði. En ég fagna stórhug manna í fiskeldi og ég tek undir það sem kemur fram í nýlegri skýrslu, sem er að koma út á vegum Rannsóknaráðs ríkisins, að hér getur verið um grein að ræða sem eftir nokkra áratugi veltir og selur erlendis jafnvel fyrir eins mikla fjárhæð og sjávarútvegur okkar Íslendinga gerir allur í dag. Hins vegar get ég sagt að nýlega hafði samband við mig maður sem gjörþekkir markaðsmál í Bandaríkjunum og varaði við þeirri miklu þenslu sem er í laxeldi og taldi regnbogasilung álitlegri. Kannske væri athugandi að skoða markaðsmálin mjög vel áður en við förum út í tugþúsundtonna framleiðslu eins og nú er þegar komið á teikniborðið. Ég endurtek: Þetta eru mjög athyglisverðar framkvæmdir og ber að stuðla að þeim. Ríkisstj. hefur gengið lengra en í nokkurri annarri atvinnugrein með heimildir til lántöku og mun athuga þau nýju viðhorf sem nú eru með fullum vilja til að greiða úr vanda þessara fyrirtækja.



Herra forseti. Ég get tekið undir með hæstv. forsrh. að ég vona svo sannarlega að það verði skynsamleg uppbygging í greininni og að menn forðist mistök. Ég get vitnað í gamla ræðu sem ég flutti hér um þetta efni fyrir nokkru síðan og byrjaði á tilvitnun í samtal sem ég átti við gamlan bekkjarbróður minn úti í Noregi sem hefur verið þar búsettur í 20 ár eða svo. Ég var að segja honum frá því að mér og okkur Íslendingum litist vel á þetta með fiskeldið, að við mundum fá þarna sérstakan vaxtarbrodd í atvinnulífinu. Þá svaraði hann að bragði: Nei, góði minn. Fiskeldi er nákvæmnisvinna, Íslendingar eru göslarar. Þetta fer áreiðanlega í vaskinn hjá þeim eins og annað. Mér þótti þetta náttúrlega nokkuð harður dómur en hættan er vissulega fyrir hendi og víst höfum við séð mistökin í ýmsum öðrum búgreinum þar sem menn hafa farið sér óðslega. En hvað um það, ég tek undir það sem ég hef áður sagt um þetta efni og tek undir það sem forsrh. segir um það að auðvitað er nauðsynlegt að við undirbúum okkur vel í þessari grein. En það breytir ekki því að það mál, sem ég gerði hér að umtalsefni, um tafir á því að tvö fyrirtæki fengju ábyrgð hjá Framkvæmdasjóði til að taka lán hjá Norræna fjárfestingabankanum, hefur tafist mánuðum saman. Þessi erindi eru fjögurra og sex mánaða gömul og ég get ekki skilið hvernig hæstv. forsrh. getur svarað því að þetta sé ekkert vandamál úr því að það liggur fyrir að málin hafa tafist mánuðum saman og að upplýst var í ræðu hans hér áðan að skiptar skoðanir væru um málið í ríkisstj. Það er auðvitað skýringin og úr því verður að leysa.