Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 73 hef ég ásamt formanni iðnn. Nd., hv. 2. þm. Norðurl. e., lagt fram frv. til l. um breytingu á lausaskuldum iðnaðarins í föst lán. Hliðstæðar aðgerðir hafa verið gerðar til þess að bæta fjárhagsaðstöðu sjávarútvegsins með l. nr. 48 frá 1961 og landbúnaðarins með l. nr. 15 frá 1962. Í grg. með frv. er nokkuð gerð grein fyrir aðstöðu íslenzks iðnaðar nú, og í byrjun segir svo: „Eitt af erfiðustu viðfangsefnum iðnfyrirtækja undanfarna áratugi hefur verið skortur á lánsfé. Hin þráláta verðbólga, sem ríkt hefur tvo síðustu áratugi, hefur haft í för með sér, að sífellt fleiri krónur hefur þurft til að viðhalda ákveðinni framleiðslustarfsemi.“ Þessi orð þurfa ekki skýringa við. Það er þessi draugur, sem allir landsmenn glíma við, hin sífellda verðbólga og kapphlaup um krónuna. Frv. þetta er flutt samkv. eindregnum óskum landssamtaka iðnaðarins. Á 25. iðnþingi Íslendinga, sem haldið var hér í Reykjavík í síðasta mánuði, var svo hljóðandi till. einróma samþykkt, með leyfi hæstv. forseta: „25. iðnþing íslendinga beinir þeim tilmælum til ríkisstj., að unnið sé að því að ná samkomulagi við viðskiptabankana um að breyta stuttum skuldum iðnfyrirtækja við bankana í löng lán, eins og gert hefur verið varðandi lausaskuldir landbúnaðar og sjávarútvegs.“ Og á ársþingi Félags ísl. iðnrekenda, sem haldið var fyrri hluta ársins í ár, var svo hljóðandi samþykkt, með leyfi hæstv. forseta. „ Ríkisstj. beitir sér fyrir samkomulagi viðskiptabankanna um að breyta stuttum skuldum iðnfyrirtækja við bankana í löng lán, líkt og átt hefur sér stað um lausaskuldir sjávarútvegs og landbúnaðar.“ Hér er því um að ræða eindregna ósk frá landssamtökum iðnaðarins. Eins og fram kemur í 2. gr., er meginatriði þessa frv. að heimila iðnlánasjóði að gefa út sérstakan flokk vaxtabréfa í þeim tilgangi að bæta fjárhagsaðstöðu iðnfyrirtækja, sem hafa ekki fengið nægilegt fjármagn til langs tíma í þær framkvæmdir, sem þau hafa ráðizt í á árunum 1957–1961, að báðum þessum árum meðtöldum. Þetta tímamark er fært fram um eitt ár, miðað við lög um lausaskuldir bænda, enda voru þau lög samþykkt á Alþingi í marz 1962. Hér í frv. er átt við þau iðnfyrirtæki, sem skylt er að greiða iðnlánasjóðsgjald, sbr. ákvæði 5. gr. l. um iðnlánasjóð, sem samþykkt voru á síðasta Alþingi. Samkvæmt því er kjöt og fiskiðnaður svo og mjólkurbú undanskilin, en þessar atvinnugreinar hafa rétt til stofnlána úr sjóðum sjávarútvegs og landbúnaðar. Gert er ráð fyrir því, að ríkissjóður ábyrgist skuldbindingar, sem iðniánasjóður stofnar til í þessu sambandi. Þar sem ekki liggur fyrir, hversu háar fjárhæðir geti orðið hér um að ræða, þótti rétt, að þessi lög tækju ekki til þeirrar lántökuheimildar, sem ákveðin var í l. mgr. 6. gr. laga um lðnlánasjóð. Varðandi 2. gr. frv. er þess að geta, að hún er efnislega shlj. 2. gr. l. um breytingu á lausaskuldum bænda í föst lán, að öðru en því, að hámarkslánstími er hér styttri, en hins vegar sá sami og mælt er fyrir um í 12. gr. 1. um iðnlánasjóð, þ.e. 15 ára lán með fasteignaveði, en 7 ára lán með veði í vélum. Hámarkstími í lögum um lausaskuldir bænda var hins vegar 20 ár og í l. um stofnlánadeild sjávarútvegsins 20 ár út á fasteignir, 15 ár út á skip, en 10 ár út á vélar. Þá er gert ráð fyrir því, að vaxtakjör lána þessara skuli ákveðin af stjórn iðnlánasjóðs að höfðu samráði við ráðherra. Útlánsvextir iðnlánasjóðs eru nú 81/2% og því eðlilegt, að vextir af þessum lánum verði ákveðnir með hliðsjón af því. Gert er ráð fyrir í 2. gr. frv., að lán skuli aðeins veitt gegn veði í fasteignum og vélum iðnfyrirtækja. Er hér átt við þær fasteignir eingöngu, sem viðkomandi fyrirtæki nota til eigin þarfa og er eigandi að. Þannig er ekki gert ráð fyrir því, að húsnæði óviðkomandi sjálfum rekstrinum sé veðhæft eða aðili, sem rekur iðnaðarhúsnæði til útleigu, geti orðið þessara lána aðnjótandi. Ákvæði 3. gr. eru efnislega shlj. upphafi 9. gr. l. um iðnlánasjóð, þ.e. að hámark lánsfjárhæðar megi vera allt að 60% af matsverði veðsins. Í l. um lausaskuldir bænda er þetta hámark hins vegar sett 70% af matsverði. Í 4. gr. segir, að framkvæmd lánveitinga skuli að öðru leyti fara eftir ákvæðum laga um iðnlánasjóð, en þar sem þau þrýtur, verði nánari ákvæði sett í reglugerð, eins og fyrir er mælt í 5. gr. frv. Til frekari skýringa skal stuttlega rakið, hver háttur var á hafður með framkvæmd hjá veðdeild Búnaðarbankans við breytingu á lausaskuldum bænda í föst lán. Gera má ráð fyrir því, að sú framkvæmd eigi frekar við hér en framkvæmd á breytingu lausaskulda sjávarútvegsins, þar sem þau lög voru felld inn í lög um stofnlánadeild sjávarútvegsins með brbl. Þegar lánin voru auglýst af veðdeild Búnaðarbankans, var tekið fram, að lánsumsókn skyldi fylgja veðbókarvottorð, síðasta skattframtal, skrá um bústofn, listi yfir bæði veðskuldir og lausaskuldir, svo og virðingargjörð þeirra eigna, sem boðnar voru að veði fyrir lánunum. Af hálfu veðdeildarinnar voru svo kvaddir til tveir trúnaðarmenn til að yfirfara matsgjörðir. Veðdeildin skrifaði síðan lánardrottnum umsækjenda og bað þá um skrá yfir allar skuldir þeirra og hvenær til skuldanna hafi verið stofnað, enn fremur, hvort þeir féllust á að taka veðdeildarbréfin upp í skuldir viðkomandi aðila. Að fengnum þessum upplýsingum var svo tekin ákvörðun um, að hve miklu leyti skyldi orðið við lánsumsóknunum. Heildarupphæð þeirra lausaskulda bænda, sem fram til þessa hefur verið breytt í föst lán, mun nema 66 millj. kr., en heildarupphæð sjávarútvegsins 330 millj. kr. Varðandi framkvæmd á breytingu lausaskulda iðnaðarins í föst lán verður að hafa í huga, að þessar lausaskuldir eru í flestum tilfellum frá fleiri en einum banka eða lánsaðila. Verður því að telja nauðsynlegt, að komið sé á fót skipulegri samvinnu milli þeirra aðila, sem hér koma aðallega til með að eiga hlut að máli eða hagsmuna hafa að gæta. Er þess að vænta, að stjórn Seðlabankans hafi forgöngu um slíka samvinnu, ef þetta frv. verður að lögum. Eins og getið er í grg. fyrir þessu frv., skipaði þáv. iðnmrh., núv. hæstv: viðskmrh., nefnd í september 1959 undir forsæti dr. Jóhannesar Nordals til að athuga lánamál íslenzks iðnaðar. Í álitsgerð lánanefndar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Breyting á stuttum skuldum iðnaðarins í lengri lán gæti átt sér stað, annaðhvort með því, að hver viðskiptabankanna um sig semdi við þá viðskiptamenn sína, sem þörf hefðu á slíkri fyrirgreiðslu, eða einn aðili, t.d. iðnlánasjóður, tæki að sér þessar lánveitingar fyrir hönd viðskiptabankanna, sem síðan keyptu verðbréf sjóðsins til greiðslu á lausaskuldum við sig.“ Síðar í grg. með frv. er skýrt frá því, á hvern hátt Danir hafa leyst þessi mál hjá sér, þ.e. með sérstakri stofnun, Finansieringsinstitutet for Industri og Händverk, A/S, sem stofnað var 1958 af peningastofnunum og samtökum iðnaðarins í Danmörku. Að síðustu er svo lauslega í grg. minnzt á till. þá, sem ég fékk samþykkta á hv. Alþingi 1958 um endurkaup Seðlabankans á framleiðslu- og hráefnavíxlum iðnaðarins. Segir í grg. m.a.: „Enda þótt endurkaup iðnaðarvíxla hafi enn eigi náð fram að ganga, varð samþykkt þessarar till. til þess, að iðnmrh. skipaði nefnd þá, er að framan getur, til athugana á lánamálum iðnaðarins. Skilaði n. m.a. ýtarlegum till. um eflingu iðnlánasjóðs, sem síðan urðu uppistaða í nýjum lögum um sjóðinn, sem samþykkt voru á síðasta Alþingi. Að því ber að sjálfsögðu að stefna, að iðnaðurinn hljóti fyllsta jafnrétti við hina höfuðatvinnuvegina og Seðlabankinn setji reglur þar að lútandi.“ Eins og fram kemur, hefur það haft sína óbeinu þýðingu, þessi till. um endurkaup frá 1958, skapað grundvöll undir breytingu iðnlánasjóðs, orðið til þess, að lánanefnd iðnaðarins var skipuð 1959, og svo væntanlega til þess nú, að þetta frv. verði á næstunni afgreitt sem lög frá hv. Alþingi. Hitt er svo annað mál, að enda þótt þessi sjálfsagða og raunhæfa réttarbót um endurkaup iðnaðarvíxla hafi enn ekki náð beint fram að ganga, ber að sjálfsögðu að því að stefna. Í því sambandi vil ég þakka ötulan áhuga hv. 5. þm. Reykv. á málefninu, en hann endurflytur nú till. mína í annað sinn, enda þótt hún hafi verið samþykkt 1958 sem viljayfirlýsing hv. Alþingis. Ég lít á endurflutning þessarar till. frá hv. 5 þm. Reykv. sem ótvíræða stefnubreytingu hjá Framsfl., er óskiptur greiddi atkv. á móti þáltill. 1958, að einum hv. þm. hans undanskildum. Ég fagna þessari stefnubreytingu og vænti, að þeir sýni hana í verki nú, þegar þetta hagsmunamál, lausaskuldir iðnaðarins, verður til afgreiðslu á hv. Alþingi. Ég efast ekki um það, að till. um endurkaup iðnaðarvíxla væri komin til framkvæmda, ef þm. Framsfl., annars stærsta þingflokksins á hv. Alþingi, hefðu haft viðsýni til þess að greiða henni atkv. á sínum tíma. Ég vil aðeins minna hér á nokkur orð, sem ég viðhafði í framsögu fyrir endurkaupatill. minni 1958 hér í þd., með leyfi hæstv. forseta: „Með framkvæmd till. mundi skapast hér myndarleg fjöldaframleiðsla á ýmsum hlutum. Framleiðendur mundu selja viðskiptabönkum sínum efnis- og framleiðsluvíxla, en viðskiptábankarnir endurselja þá Seðlabankanum eftir þeim reglum, sem Seðlabankinn mundi setja í samráði við hæstv. ríkisstj. Hvað mundi svo þetta leiða af sér? Framleiðandinn hefði bolmagn til hagkvæmari innkaupa á efnivöru. í stað þess að framleiða vöru á dýran hátt í smáum stíl mundi hann framleiða slíka vöru í fjöldaframleiðslu og útkoman verða ódýrari vara, meiri framleiðsla, betri afkoma almennings.“ Tollamálin hafa verið íslenzkum iðnaði fjötur um fót. Það er ákaflega vinsælt hjá sumum atvinnustéttum að tala um tollvernd íslenzks iðnaðar. En ef þetta er athugað nánar, kemur í ljós, að tollar á iðnaðarvörum til landsins eru fyrst og fremst til þess að skapa íslenzka ríkinu tekjur. Það er táknrænt að blaða í hinni nýju tollskrá og sjá, hversu það er orðið hefðbundið að mismuna höfuðatvinnuvegum þjóðarinnar. Nauðsynjar sjávarútvegs eru svo til tollfrjálsar, einnig skip og bátar, veiðarfæri svo til tollfrjáls, nauðsynjar landbúnaðar í lægstu tollflokkum og svo mætti lengi telja. En jafnnauðsynleg hjálpartæki til iðnaðar og alls konar verkfæri eru tolluð 50%, boltar, skrúfur og margs konar efnivara með óheyranlega háum tolli. Það er lítils virði að tala um aukna hagræðingu, starfsmat og ákvæðisvinnu, ef ekki fylgir með hjá löggjafanum aukinn skilningur á réttlæti milli atvinnuveganna. Tollskráin nýja, sem tók gildi 1. maí s.l., mun nú vera í endurskoðun, eins og ráð var fyrir gert. Er þess að vænta, að teknar verði til íhugunar þær ábendingar, sem fram koma hjá samtökum iðnaðarins, til meira réttlætis í þessum efnum. Það er greinilegt, að með hinni nýju tollskrá er stefna ríkisvaldsins sú, að tollar séu lækkaðir, en ég vil benda á nauðsyn þess, að fyrst séu tollar lækkaðir á hráefnum, hráefnatollarnir séu fyrst lækkaðir, þannig að iðnaðinum sé gert kleift að samræma verðlag sitt á fullunnum vörum, áður en erlend vara með lægra tolli er sett á markað hér: Sama gildir að vísu um erlend vörukaupalán, sem nú tíðkast mjög. Það er ekki réttmætt, að verzlun og iðnaði séu sett sömu skilyrði í þessum efnum. Þegar iðnaðurinn flytur inn sitt hráefni, segjum gegn þriggja mánaða víxlum, þá á hann eftir að framleiða fullunna vöru úr þessu erlenda hráefni. Innflytjandi, sem hins vegar flytur inn fullunna vöru, getur komið henni strax á markað. Af þessu má vera ljóst, að setja verður aðrar reglur fyrir framleiðandann, nema honum séu á annan hátt opnaðar leiðir að eðlilegu fjármagni til rekstrar síns. Þær viðræður, sem nú eru hafnar um kjaramálin milli vinnuveitenda, vinnuþiggjenda og ríkisstj., leiða væntanlega til varanlegrar lausnar á þessu sífellda vandamáli íslenzkra atvinnuvega. Eina ábendingu mundi ég vilja setja fram í því sambandi. Það er, að nákvæmlega verði athugaður möguleiki fyrir skatt- og útsvarsfrelsi af tekjum, sem erfiðisvinnumenn hafa af næturvinnu eftir fullan vinnudag. Hin mikla vinna, sem íslenzkir erfiðisvinnumenn leggja á sig við verðmætasköpun fyrir íslenzku þjóðina, er einstæð og þekkist hvergi, að ég bezt veit. Hvorki íslenzka ríkið, bæjar- né sveitarfélög geta miðað sína tekjuöflun við slíkar aðstæður. Þeir, sem leggja á sig mikið aukastarf, eiga það sannarlega skilið, að skattar og útsvör hirði þar ekki bróðurpartinn. Óheilbrigði í atvinnumálum er orðið slíkt, að það fyrsta, sem spurt er um, þegar menn ráða sig til starfa, er: hvað um næturvinnu, er hún gefin til skatts? Ef svo er, þá er málið leyst með því, að viðkomandi hættir störfum þegar að lokinni dagvinnu og ræður sig þá til frekari starfa, líklega án mikilla tekna fyrir sveitarfélög eða íslenzka ríkið. Þannig leiðast vinnufærir og vinnufúsir menn út úr framleiðslunni í alls konar vinnu, sem hefur ekki sama þjóðhagslegt gildi. Ég hef lengt mál mitt um of. Að endingu vil ég vænta þess, að hv. alþm. geti fallizt á lagafrv. það, sem hér er fram borið. Herra forseti. Ég leyfi mér að gera það að till. minni, að þessu frv. verði að umr. lokinni vísað til 2. umr. og umsagnar fjhn. þessarar hv. þd., en sá háttur var á hafður með lausaskuldir sjávarútvegs og landbúnaðar.



Herra forseti. Ég tek að sjálfsögðu með ánægju á móti þakklæti því, sem hv. flm. þessa frv. var að færa mér fyrir að hafa endurflutt hér till. um endurkaup á hráefnavíxlum iðnaðarins, sem hann flutti upphaflega á þingi 1958 og fékk þá samþykkta, en þrátt fyrir það hefur enn ekki komið til framkvæmda. Ég tel það víst, enda virtist mér það koma fram í ræðu hv. flm., að hann telur það ekki að ástæðulausu, að ég hef flutt þessa till., því að það er komið nokkuð á sjötta ár, síðan hún var samþ. hér í þinginu, án þess að nokkuð hafi verið gert í þá átt að koma henni til framkvæmda. Þó má öllum vera það augljóst, að þörfin fyrir það, að iðnaðurinn fái endurkeypta hráefnavíxla sína, er orðin enn þá meiri nú en var fyrir 51/2 ári, því að á þessum tíma hafa t.d. átt sér stað tvær gengisfellingar og verulegar kauphækkanir, sem hafa það í för með sér, að iðnaðurinn hefur enn þá meiri þörf fyrir slík endurkaup heldur en hann hafði fyrir 51/2 ári, og þess vegna er enn þá meiri þörf á því, að hann fái jafna aðstöðu við sjávarútveg og landbúnað í þessum efnum. Það er líka kunnara en frá þurfi að segja, að þetta stendur iðnaðinum mjög fyrir þrifum, að hann nýtur ekki sama réttar og sjávarútvegur og landbúnaður í þessum efnum, m.a. stendur ótvírætt framleiðni hans og framleiðsluaukningu mjög fyrir þrifum, vegna þess að eigið fé, sem iðnaðurinn mundi geta notað til þess að auka framleiðni sína og framleiðslugetu, verður hann nú að nota sem rekstrarfé, vegna þess að hann fær ekki eðlilega afgreiðslu hjá bönkunum í þeim efnum, eins og t.d. sjávarútvegurinn og landbúnaðurinn. Það hefur þess vegna verið fullkomin ástæða til þess, að þessi upprunalega till. hv. flm. væri endurnýjuð hér í þinginu, vegna þess að af hálfu þeirra flokka, sem hafa farið með stjórn á undanförnum árum, hefur ekkert verið gert til að framkvæma þetta mál. Það, sem hefur valdið því, að framkvæmdir á þessari till. hafa dregizt nú á sjötta ár, er fyrst og fremst það, að þeir flokkar, sem töldu sig vera þessu máli fylgjandi 1958, Sjálfstfl. og Alþfl., hafa farið með völd síðan og hafa bókstaflega ekkert gert til þess að framkvæma þetta mál, sem Alþingi var þó búið að fela ríkisstj. að sjá um framkvæmd á. Og ég skal lofa hv. flm. því, að það skal ekki standa á Framsfl. að standa að því, að þessi viljayfirlýsing verði endurnýjuð á Alþingi og nái fram að ganga, og ég vona þá, að hann sjái jafnframt um, að það standi ekki lengur á stjórnarflokkunum í þessum efnum og þeir reynist nú jafnfúsir til framkvæmda og þeir virtust upphaflega vera 1958 til þess að styðja þetta mál þá. Annars sé ég enga ástæðu til þess að fara út í deilu við hann um þetta atriði. Við erum báðir sammála um það, og við reynum hvor um sig í okkar flokkum að vinna sem bezt að framgangi þessa máls, og ég get lofað honum því, að það skal ekki standa á stuðningi Framsfl. við þessa till., og þá sér hann vonandi um, að það standi ekki á stuðningi stjórnarflokkanna við að koma henni fram. Um það mál sem hér liggur fyrir, vil ég aðeins segja það, að mér virðist það vera mjög eðlilegt og sanngjarnt, að iðnaðurinn fái sömu fyrirgreiðslu í þessum efnum og sjávarútvegurinn og landbúnaðurinn hafa þegar fengið. En mér fyndist það hins vegar koma mjög til athugunar, að þessi aðstoð, sem iðnaðurinn á að fá samkv. þessu frv. um breyt. á lausaskuldum í föst lán, gildi ekki aðeins fyrir þær lausaskuldir, sem hafa myndazt á árunum 1957–61, heldur komi þar einnig til athugunar, að hið sama gildi um árin 1962–63, því að ég býst við, að það verði líka niðurstaðan, að aðrir atvinnuvegir fái svipaða fyrirgreiðslu hvað þau ár snertir, því að það er ekki neitt sérstakt réttlæti í þessum efnum að taka út úr þessi 4 ár, sem hér er rætt um í frv., heldur er eðlilegt, að það sé látið gilda fyrir lengri tíma, ef ekki á að mismuna iðnaðarfyrirtækjunum. En ég vil svo segja það að lokum, að þó að þetta frv, nái fram að ganga, sem ég tel sjálfsagt, þá er jafnmikil nauðsyn eftir sem áður fyrir það, að iðnaðurinn njóti jafnréttis við aðra atvinnuvegi hvað snertir endurkaup á vöruvíxlum hans, og þetta mál má ekki á neinn hátt, þótt það gangi fram, sem sjálfsagt er, verða til þess að tefja fyrir því eða því til fyrirstöðu, að iðnaðurinn fái jafnrétti við aðra atvinnuvegi hvað snertir endurkaup á vöruvíxlum.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð í tilefni af þeim ummælum hv. síðasta ræðumanns, að þeir flokkar, sem nú fara með stjórn og greiddu atkv. þeirri till. til þál., sem rætt hefur verið um í þessum umr., um endurkaun á afurðavíxlum iðnaðarins, 1958, þessir flokkar hafi ekkert gert til þess að greiða fyrir lánamálum iðnaðarins, sem ég vildi segja fáein orð. Hv. frsm. þessa frv., sem í felast till. um athyglisverð nýmæli í lánamálum iðnaðarins. lét þess raunar getið í framsöguræðu sinni, að hv. Framsfl. hafi 1958 með tölu, að einum þm. undanskildum, greitt atkv. gegn þeirri þáltill., sem þá var samþykkt með atkv. sjálfstæðismanna og Alþfl: manna. Við þetta víl ég bæta því, sem hv. þm. hafði að sjálfsögðu ekki aðstöðu til þess að greina frá, að þegar þessi till. eða efni hennar kom til umr. í þáv. ríkisstj. ríkisstj. Hermanns Jónassonar, skömmu eftir að hún hafði verið samþykkt hér á Alþingi, þá var algerlega fyrir bað tekið bæði af hálfu ráðh. Framsfl, og ráðh. Alþb., að ríkisstj. beindi tilmælum til Seðlabankans um það, að hann skyldi framkvæma efni hennar. M.ö.o.: bæði Framsfl. og Alþb, voru í þáv. ríkisstj. algerlega andvígir því, að sú skipan væri tekin upp, sem gert hafði verið ráð fyrir í till. Þetta taldi ég rétt að láta koma fram hér, þannig að um það þyrfti enginn að vera í vafa, hver afstaða Framsfl. og raunar Alþb. líka var, meðan þessir tveir flokkar voru í ríkisstj., en síðan eru ekki nema 5 ár. Varðandi þá staðhæfingu hv. 5. þm. Reykv., Þórarins Þórarinssonar, sem gaf mér tilefni til þess að segja þessi fáu orð, að núv. stjórnarflokkar hafi ekkert gert í málefnum iðnaðarins, vildi ég benda á, að beinlínis í framhaldi af þessari þáltill., eins og hv. frsm. tók fram, skipaði ég, sem fór þá með iðnaðarmál, nefnd til að athuga lánamál iðnaðarins, beinlínis vegna þess að það kom í ljós í ríkisstj., að þar var ekki vilji fyrir því, að framkvæmdavaldið færi þá leið, sem Alþingi hafði þá samþykkt viljayfirlýsingu um, það var ekki vilji fyrir því, að ríkisstj. beindi tilmælum um það efni til Seðlabankans. Þá taldi ég það vera skyldu mína, bæði með hliðsjón til viljayfirlýsingar Alþingis og vegna skoðana minna á málinu, að láta fara fram alveg sérstaka athugun á því, með hverjum hætti bezt verði að greiða fram úr lánsfjárvandamálum iðnaðarins. Í ríkisstj. Hermanns Jónassonar heyrðu bankamálin undir ríkisstj. alla, þ.e.a.s. það var forsrh., sem þá fór með bankamálin, og það var hann og raunar þrír aðrir ráðh. með honum, sem töldu frágangssök að beina tilmælum um þetta efni til Seðlabankans. Ég fór hins vegar með iðnaðarmálin og notaði þann sjálfsagða rétt minn til þess að láta fara fram sérfræðilega athugun á þeim málum, sem undir ráðh. heyra, til þess að skipa sérstaka nefnd til að kanna lánamál iðnaðarins. Sú nefnd vann mjög gott starf og gerði ýmsar ábendingar, sem að verulegu leyti hafa verið framkvæmdar, því að eins og hv. frsm. tók fram, urðu till. þessarar nefndar beinlínis undirstaða að hinni nýju og stórgagnlegu lagasetningu um iðnlánasjóð, sem nýlega hefur verið samþykkt. Ég tel einnig, að það hafi verið fyrir rækilega athugun þessarar nefndar, sem var undir forsæti dr. Jóhannesar Nordals, sem gerð var gangskör að því að tryggja iðnlánasjóði aukið starfsfé, en honum hefur undanfarið verið tryggður nokkur hluti af hinum svonefndu P-480 lánum. 1961 fékk iðnlánasjóður 1.5 milli. af hinu bandaríska lánsfé, sem kennt er við PL-480, löggjöfina bandarísku, auk þess sem hin nýja löggjöf um iðnlánasjóðinn gerir ráð fyrir því með sérstökum ráðstöfunum, að útlánageta hans í framtíðinni verði stórum meiri en hún hefur verið undanfarin ár. Ég verð því að vísa alveg til baka til föðurhúsanna þeim ásökunum hv. 5. þm. Reykv., að núv. stjórnarflokkar hafi sýnt lítinn áhuga á því að bæta úr lánsfjárvandamálum iðnaðarins. Þvert á móti, það skynsamlegasta, sem gert hefur verið um langt skeið undanfarið. ef ekki áratuga skeið, hefur einmitt verið gert með setningu laganna um iðnlánasjóð og miklum átökum til að tryggja iðnlánasjóði aukið starfsfé. Það hefur verið gert í stjórnartíð núv. stjórnarflokka og í framhaldi af viljayfirlýsingu Alþingis, sem varð til þess, að ég skipaði nefnd, sem hefur orðið grundvöllur að þeirri lagasetningu og þeim ráðstöfunum, sem síðan hafa verið gerðar. Ég vil ekki segja, að Framsfl. hafi verið andvígur nefndarskipuninni á sínum tíma, 1959, en um áhuga af hans hálfu í því máli var ekki að ræða, sem m.a. kom greinilega fram í því, að fyrir það var þvertekið, að ríkisstj, beindi nokkrum tilmælum um aukna fyrirgreiðslu til iðnaðarins af hálfu Seðlabankans og það féll í minn hlut að gera þær rannsóknir, sem síðan hafa orðið undirstaða að þeirri lagasetningu, sem Alþingi hefur sett.



Herra forseti. Ég skal taka það fram strax í upphafi míns máls, að ég tel eðlilegt, að það frv., sem hér liggur fyrir, nái fram að ganga í öllum meginatriðum. Ég tel það aðeins eðlilegt og sjálfsagt, að farið verði svipað með ýmis óumsamin lán iðnaðarins eins og gett hefur verið varðandi lán sjávarútvegs og landbúnaðar áður. Að því leyti til er ég í öllum meginatriðum samþykkur þessu frv. En við þær umr., sem hér hafa farið fram, hafa komið fram nokkrar skoðanir, sem ég er hins vegar mjög ósammála og ég tel eðlilegt að gera hér aths. við. Það er allmikið um það rætt, að íslenzkur iðnaður njóti ekki jafnréttis á við aðra aðalatvinnuvegi landsmanna, eins og t.d. sjávarútveg og landbúnað. Og menn vilja gjarnan hafa það uppi sem eina aðalröksemd fyrir t.d. þessu máli og öðrum nauðsynlegum fjármálalegum ráðstöfunum til stuðnings íslenzkum iðnaði. En ég álít, að fullyrðingar í þessum efnum fái í ýmsum atriðum ekki staðizt. Það er í fyrsta lagi það, að í rauninni er ekkert vit í því að tala um allan íslenzkan iðnað sem eina heild, sem sömu reglur eigi um að gilda í öllum tilfellum. Í fyrsta lagi verða menn að átta sig á því, að málin horfa þannig við, eins og 1. flm. þessa máls minntist m.a. á í sinni ræðu, að sumar starfsgreinar og sum framleiðsla hefur þjóðhagslegt gildi, hefur undirstöðugildi í efnahagslífi þjóðarinnar, en annað er ekki hægt að flokka undir slíkt, heldur verður að teljast til mjög vafasamrar framleiðslu. Það getur verið iðnaður eigi að síður. Það, sem skiptir því öllu máli, er, að það séu gerðar réttlátar og nauðsynlegar fjármálalegar ráðstafanir í öllum greinum fyrir þær atvinnugreinar, sem hafa undirstöðuþýðingu í efnahagslífi þjóðarinnar. Þannig er vissulega ástatt um ýmsar greinar íslenzks iðnaðar, sem nú býr við mjög kröpp kjör og er hart leikinn, það er mér ljóst. Það á því að gera ráðstafanir þessum greinum iðnaðarins til hagsbóta. En það á engan veginn að þýða, að það eigi að gilda nákvæmlega sömu reglur um hvaða aðrar iðngreinar sem er. Það hefur stundum verið á það minnzt í þessum efnum, að sjávarútvegur og landbúnaður njóti forréttinda viðvíkjandi sérstökum endurkaupalánum Seðlabankans og að eðlilegt væri, að innlenda iðnaðarframleiðslan nyti þar sömu kjara. Vegna einmitt þess, hvernig ástatt er með íslenzkan iðnað, álít ég, að það sé ekki hægt að setja þetta mál upp á þennan veg. Hið rétta er að mínum dómi, að það þarf á sérstökum lánum að halda, svipuðum og endurkaupalánum Seðlabankans, fyrir útflutningsframleiðsluna, fyrir þá framleiðslu, sem framleiðir fyrir erlendan markað. Hér á landi verður ekki hjá því komizt að hafa slík lán fyrir útflutningsframleiðsluna, og þetta er löngu viðurkennt af öllum þeim, sem með þessi mál hafa haft að gera, enda alveg sambærilegar ráðstafanir gerðar í mörgum löndum annars staðar fyrir útflutningsframleiðslu. Þar gilda alveg sérstakar reglur, allt aðrar reglur en gilda fyrir framleiðslu, sem ætluð er á innanlandsmarkað. Ég stóð því að því m.a. í vinstri stjórninni á sínum tíma að flytja till. þar um það, að öll útflutningsframleiðsla landsmanna, hvort sem hún væri á vegum sjávarútvegs, landbúnaðar eða iðnaðar, skyldi búa við sömu kjör varðandi þessi sérstöku seðlabankalán. Þar á vitanlega ekki að gera neinn mun á iðnaði og sjávarútvegi eða öðrum greinum, sem starfa á sams konar grundbelli fyrir almenna gjaldeyrisöflun. Hinu verður svo ekki neitað, að um alla framleiðslu, sem byggist einvörðungu eða að yfirgnæfandi meiri hl. á svo að segja daglegri sölu hér innanlands, eiga að gilda allt aðrar reglur, Íslenzkur íðnaður hefur einmitt að mínum dómi búið almennt séð, vissulega er þar um misjafna aðstöðu að ræða líka, - hann hefur almennt búið við mikil hlunnindi í sinni starfsemi á ýmsum sviðum varðandi tollvernd, og er það vitanlega ekki sambærilegt á neinn hátt við það, sem okkar útflutningsatvinnuvegir eiga við að búa. Ég hygg líka, að það sé enginn vafi á því, að sumar greinar íslenzks iðnaðar eigi tilveru sína hér alveg á því að byggja, að þessar greinar búa við mikla tollvermd. Ég ér því þeirrar skoðunar, að það eigi ekki að skapa slíkri framleiðslu aukin sérréttindi til viðbótar við það, sem þessar framleiðslugreinar búa við nú. Og ég álít, að það standi sízt á þeim, sem tala fyrir hönd þessara framleiðslugreina, að kvarta um misrétti, þar sem hallað sé á íslenzkan iðnað í aðbúðinni frá hinu opinbera, t.d. í samanburði við sjávarútveginn. Hitt er svo alveg rétt, eins og ég hef sagt hér áður, að aðrar greinar iðnaðarins búa við litla tollvernd og eru mjög nauðsynlegar framleiðslugreinar hér, og það væri sannarlega þörf á því að veita þeim meiri fjárhagslega aðstoð en gert er. Hæstv. viðskmrh. minntist hér nokkuð á meðferð þessara mála í vinstri stjórninni á sínum tíma, og hann hagaði orðum sínum á þá lund, að ég hygg, að flestir hafi skilið hann svo, að hann hafi í vinstri stjórninni barizt fyrir því á sínum tíma, að teknar yrðu upp nýjar reglur um endurkaupalán til handa íslenzkum iðnaði: En ekki er mér kunnugt um þessa till, frá hæstv. ráðh. og sat ég í þessari stjórn. Ég minnist þess ekki, að hann hafi nokkurn tíma gert um það till. Og í tilefni af því, sem hann sagði, vildi ég gjarnan spyrja hann um það nú. Er hann samþykkur því, að það verði tekin upp endurkaup á framleiðsluvíxlum iðnaðarins almennt séð á svipuðum grundvelli og nú á sér stað um sjávarútveg og landbúnað? Er hann á þeirri skoðun? Var hann á þeirri skoðun í vinstri stjórninni? Hefur hann verið á þeirri skoðun síðan, og er hann á þeirri skoðun nú? Og hafi hann verið á þessari skoðun, hvað hefur tafið hæstv. ráðh. að koma þessu í framkvæmd? Ég þarf í rauninni engin svör frá hæstv. ráðh., ég þekki hans skoðanir í þeim efnum allt of vel. Ég veit, að hann hefur ekki verið á þeirri skoðun, að það væri hægt eða það væri rétt að taka upp þessi endurkaupalán. En hitt hygg ég, að hæstv. viðskmrh. kannist vel við, því að ég man eftir því, að hann hefur vitnað í það hér í ræðum sínum áður, að ég hafi flutt í ríkisstj. till. um það, sem ég sagði hér áðan, en það er að láta allar greinar íslenzkrar framleiðslu, hvort sem þær eru á vegum iðnaðar, sjávarútvegs eða landbúnaðar, njóta sömu kjara um endurkaupalán, ef um útflutningsframleiðslu væri að ræða. En það frv., sem hér liggur fyrir, er um allmikið annað mál en endurkaup á framleiðsluvíxlum iðnaðar. Hér er um það að ræða, hvort taka eigi nokkru fastari tökum en hingað til hefur verið gert óumsamin lán iðnaðarins í hinum ýmsu bönkum landsins, hvort það eigi að reyna að sameina þessi lán og breyta þeim í lengri umsamin lán, á svipaðan hátt og gert hefur verið bæði um sjávarútveg og landbúnað. Þetta tel ég sjálfsagt og mjög eðlilegt að gert sé. En auk þess tel ég, að það beri með rannsókn að athuga, hvaða greinar Íslenzks iðnaðar eru þannig vaxnar, að þær njóta lítillar tollverndar og hafa mikið þjóðhagslegt gildi, og þá ber einnig að gera ráðstafanir til þess, að þær geti búið við eðlilegt rekstrarfjármagn til starfsemi sinnar og búið þar við betri kjör en þessar greinar búa við nú. En hitt tek ég skýrt fram sem mína skoðun, að ég álít, að þarna eigi ekki eitt að gilda um allan íslenzkan iðnað, þar vil ég gera mikinn skilsmun á. Að endingu vildi ég svo sem sagt endurtaka það, sem ég sagði hér áðan og ég tel aðalatriði þessa máls. Ég er sammála í aðalatriðum efni þessa frv., tel þó, að þar þyrftu að koma frekari skýringar á vissum atriðum, sem væntanlega geta komið fram síðar. Ég er samþykkur efninu í öllum aðalatriðum, og við Alþb.-menn munum styðja framgang þess að þessu leyti, sem ég hef hér gert grein fyrir.



Herra forseti. Ég skal ekki vera langorður um það frv., sem hér liggur fyrir á þskj. 73. um breyt. á lausaskuldum iðnaðarins í föst lán. Þess er að vænta, að því verði tekið með skilningi á vandamálum iðnaðarins. En á það má þó benda í þessu sambandi, að ákvæði þessa frv. mundu að sjálfsögðu hrökkva skammt til þess að leysa lausaskuldamál iðnaðarins, ef ekki kæmi annað til, þar sem ekki verður séð, að í frv. sé gert ráð fyrir úrræðum til þess að koma þeim vaxtabréfum í verð, sem þar um ræðir, eða tryggja það, að þeir, sem lánað hafa iðnaðinum, taki þau upp í lausaskuldir. En það er auðvitað atriði, sem ræða má um á síðara stigi málsins. Það, sem varð til þess, að ég kvaddi mér hljóðs hér, var það, að mig furðaði nokkuð á þeim ummælum, sem hv. fyrri. flm. þessa máls hafði um meðferð þingmáls árið 1958. Það er nú nokkuð langt liðið síðan og eðlilegt, að menn muni ekki svo glögglega það, sem fram fór í þann tíð, en þó rámaði mig í það, að sú saga, sem hv. þm. sagði hér áðan um meðferð þessa máls, væri eitthvað brengluð í meðförum hans. Þess vegna fór ég að líta eftir því, hver afgreiðsla þingsins hefði orðið á till. þeirri, sem um er að ræða og hann flutti þá á þskj. 547, 1957, um endurkaup Seðlabankans á framleiðslu- og hráefnavíxlum iðnaðarins. En hv. þm. lét orð falla eitthvað á þá leið, að allir framsóknarmenn að einum undanteknum, held ég, að hann hafi sagt, hefðu verið andvígir þessu máli. Till. um endurkaup Seðlabankans á framleiðslu- og hráefnavíxlum iðnaðarins var útbýtt á Alþingi 22. maí 1958. Og á 49. fundi í Sþ. var hún tekin til meðferðar. Á þessum fundi var till. vísað til allshn. Sþ., og n. skilaði áliti 3. júní 1958. Undir þetta nál. rita Benedikt Gröndal, Eiríkur Þorsteinsson, Steingrímur Steinþórsson, Jón Sigurðsson, Björn Jónsson, Björn Ólafsson og Ásgeir Bjarnason. Og n. er sammála um að leggja til, að till. verði samþykkt, þannig, að tillgr. orðist svo. „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að vinna að því, að iðnaðurinn fát aukið rekstrarfé með því, að Seðlabankinn endurkaupi framleiðslu- og hráefnavíxla iðnfyrirtækja.“ Brtt. n. og þar með tillgr. var samþ. á Alþingi með 30 shlj. atkv. og till. með 29 shlj. atkv. sem ályktun Alþingis. Ég tel rétt, að þetta komi fram hér, þannig að ekki þurfi að slæðast inn í þingtíðindin svo meinlegar missagnir á staðreyndum eins og sú, sem hv. þm. fór hér með áðan, vafalaust af vangá.



Herra forseti. Eins og hv. síðasti ræðumaður hefur upplýst, voru þær upplýsingar alrangar, sem hv. flm. þessa máls gaf í framsöguræðu sinni um afgreiðslu þáltill. á þingi 1958, sem snerti endurkaup á hráefnavíxlum iðnaðarins. Hv. flm. sagði þannig frá þessu máli, að allur Framsfl. þá að einum þm. hans undanskildum hefði greitt atkv. á móti þessari till. Það sýnir sig hins vegar, eins og nú hefur verið upplýst, þegar blaðað er í þingtíðindunum, að þá var samkomulag milli allra þingflokka í nefnd um afgreiðslu á þessu máli, sem hneig að mjög verulegu leyti í sömu átt og fólst í hinni upprunalegu till. flm., og till. var síðan afgreidd shlj. héðan frá Alþingi. Það var enginn þm., sem greiddi atkv. gegn henni, og allir flokkar stóðu saman um hana í allshn. og hafa að sjálfsögðu gert það einnig í þinginu. Ég skil það ekki, vegna hvers hv. flm. segir þessa sögu hér, sem er röng, en ég tel víst, að eftir að hann hefur fengið þetta upplýst, eigi hann sinn þátt í því sjálfur að leiðrétta þessa missögn sína, og sé því ekki ástæðu til að fara fleiri eða harðari orðum um þetta að þessu sinni, vegna þess að ég hygg, að þetta sé frekar af ókunnugleika eða á misminni byggt heldur en hv. flm. hafi ætlað að segja vísvitandi ósatt. Hæstv. viðskmrh. sá ástæðu til þess að blanda sér í þessar umr., og satt að segja bjó hann til tilefni til þess að blanda sér í þessar umr. Hann hafði það eftir mér, að ég hefði sagt, að hæstv. núv. ríkisstj, hefði ekkert gert fyrir iðnaðinn og engin afskipti haft af lánamálum iðnaðarins. Þetta sagði ég aldrei. Ég minntist aldrei á iðnlánasjóð eða annað, sem hann snerti. Það eina, sem ég sagði, var það, að hæstv. núv. ríkisstj. hefði ekkert gert til þess að framkvæma þáltill. frá 1958, sem fjallaði um endurkaup á hráefnavíxlum iðnaðarins. Hæstv. ráðh. hlýtur að vera það mikið inni í þessum málum, að hann veit, að það er allt annað mál, sú till., sem samþ. var á þingi 1958, og iðnlánasjóður, það eru tvö óskyld mál. Till. frá 1958 snertir eingöngu rekstrarlán iðnaðarins. Iðnlánasjóður snertir hins vegar eingöngu stofnlán iðnaðarins. Þetta eru tvö aðskilin mál, og inn á það málefni fer till. frá 1958 ekki neitt. Hún fjallar eingöngu um rekstrarlán iðnaðarins, en ekki um stofnlán. Og þegar ég átti við það, að hæstv. ríkisstj. hefði ekkert gert til að framkvæma till. frá 1958, þá átti ég að sjálfsögðu við það, að hún hefði ekkert gert til þess að greiða fyrir iðnaðinum hvað snerti rekstrarlán, endurkaup á hráefnavíxlum, svo að hæstv. ráðh. blandar sér inn í þessar umr. til þess að koma að alveg óskyldu máli eða því, að hæstv. ríkisstj. hafi eitthvað gert á sviði stofnlána fyrir iðnaðinn. En það er rétt, með þeim lögum, sem samþykkt voru um iðnlánasjóð hér á þinginu í fyrra, fékk iðnaðurinn nokkra úrbót hvað snertir stofnlánin eða fjárfestingarlánin, en þó allt of litla, eins og var rakið í þeim umr. Enda fluttum við framsóknarmenn till. um það, þegar það mál var til meðferðar hér í þinginu, að fjárráð iðnlánasjóðs yrðu miklu meira aukin en gert var ráð fyrir í þeim lögum, sem þá voru samþykkt, enda sýnir það sig nú þegar, að með þeirri löggjöf, þó að hún væri spor í rétta átt, var allt of stutt gengið til þess að greiða úr stofnlánaþörf iðnaðarins. En hitt stendur líka eftir sem áður, að þó að þetta hafi verið gert hvað snertir stofnlánin, þá hefur ekkert verið gert til þess að bæta úr þeirri rekstrarlánaþörf, sem iðnaðurinn hefur og ætlazt var til að gert yrði á þáltill. frá 1958. Það mál er alveg óleyst enn, ag hæstv. ríkisstj. hefur ekkert gert í heim efnum til að bæta þar úr. En það er þó að vísu rétt að geta þess, að einhver hæstv. ráðh. mun hafa skipað nefnd til þess að rannsaka þetta mál. Ég sé í síðustu ríkisreikningum, fyrir árið 1962, að þá hafa einhverri nefnd verið borgaðar eitthvað milli 60 og 70 þús. kr. fyrir að skila áliti um þetta mál. En það álit hefur hvergi verið birt enn þá opinberlega, og það er ekkert farið að framkvæma enn í þá átt að greiða meira úr rekstrarlánaþörf iðnaðarins en áður var, svo að þessi nefndarskipun virðist hvað það snertir ekki hafa aðrar afleiðingar í för með sér en aukin útgjöld fyrir ríkissjóð. En hverjir eru það, sem eiga sök á því, að ekkert hefur verið gert til þess að framkvæma þáltill. frá 1958 um úrbætur fyrir iðnaðinn hvað snertir rekstrarlánin? Þeir hafa verið að reyna það hér, hv. fim, og hæstv. viðskmrh., að kenna Framsfl. um þetta og byggja það á algerlega röngum staðhæfingum, byggja það á því, að Framsfl. hafi á sínum tíma verið á móti þessu máli hér í þinginu, þó að þskj. sýni það ótvírætt, að flokkurinn hafi verið með þessu máli, þegar það var hér til meðferðar 1958, og ég er alveg hissa, að þó að hv. flm. yrði það á að segja rangt í þessum efnum, þá skyldi hæstv. viðskmrh. verða til þess að endurtaka þessa skreytni hans og byggja sína röksemdafærslu á því. En hverjum það er að kenna, að ekkert hefur verið gert fyrir iðnaðinn hvað rekstrarlánin snertir, það sést bezt á því, að síðan þessi till. var samþykkt hér í þinginu eru liðin 51/2 ár. Og hverjir eru það, sem hafa farið með völd í landinu á þessum tíma? Er það Framsfl.? Er það Alþb.? Jú, fyrstu 4–5 mánuðina á þessum tíma voru þessir flokkar í stjórn. Síðan eru meira en 5 ár. Þá eru það Alþfl. og Sjálfstfl.; sem hafa farið með stjórnina og hafa átt að sjá um það, að þingviljinn væri framkvæmdur í þessum málum eins og öðrum. Það eru þess vegna þessir flokkar, sem bera ábyrgð á því, að ekkert hefur verið gert fyrir iðnaðinn í þessum efnum þrátt fyrir yfirlýstan vilja Alþingis, sem fólst í till. frá 1958. Það er þetta, sem er höfuðatriðið í málinu. Og það þýðir ekkert fyrir þessa hv. þm. að koma hér upp, eins og hv. flm. og hæstv. viðskmrh., og vera að slá einhverjar bumbur um það, að þeir séu sérstakir áhugamenn og baráttumenn fyrir iðnaðinum, þegar það sýnir sig svart á hvítu, að eftir 5 ára stjórn þeirra er enn ekki farið að framkvæma þingviljann frá 1958 um það, að iðnaðurinn skuli sitja við sama borð og landbúnaður og sjávarútvegur hvað endurkaup á hráefnavíxlum snertir eða úrbætur í sambandi við rekstarlánaþörf hans. Þeir finna það líka, að þeirra hlutur er ekki góður í þessum efnum, og þess vegna er vafalaust þessi missögn, - ég er að vona, að það sé ekki nema missögn, til orðin hjá hv. flm. og hæstv. ráðh. um, að Framsfl. hafi verið sérstakur andstæðingur þessa máls, sú saga eða sú missögn er bersýnilega til orðin til þess að draga athyglina frá því, hverjir það eru, sem hafa stöðvað það mál, að iðnaðurinn fengi jafnrétti við aðra atvinnuvegi í þessum efnum. Í tilefni af því, sem kom hér fram frá hv. 5. þm. Austf., vil ég láta það koma fram, að ég er honum ekki alveg sammála um það efni, sem hann hélt hér fram. Hann hélt því fram, hv. þm., að það ætti að gera greinarmun á því, hvort það væri um útflutningsiðnað að ræða eða ekki, hvort viðkomandi atvinnufyrirtæki framleiddu útflutningsvörur eða vörur, sem eru seldar á markaði hér innanlands. Ég er því ekki sammála, að það eigi að draga neina sérstaka línu þarna á milli, ef um er að ræða atvinnugrein eða framleiðslu, sem talin er nauðsynleg. Mér finnst það ekki skipta neinu höfuðmáli, hvort þessi atvinnugrein eða atvinnufyrirtæki veldur því eða hefur þau áhrif með framleiðslu sinni að afla erlends gjaldeyris eða spara erlendan gjaldeyri. Ég álít, að það komi að sama gagni, hvort heldur sem er gert. útflutningsiðnaðurinn aflar gjaldeyrís, það er alveg rétt. Iðnaðurinn, sem framleiðir fyrir innlendan markað, sparar í flestum tilfellum a.m.k. erlendan gjaldeyri, svo að niðurstaðan er nokkurn veginn hin sama, hvora framleiðsluvöruna sem viðkomandi fyrirtæki framleiðir. Fyrir heildina hefur það sömu þýðingu, hvort starfsemi fyrirtækisins verður til þess að afla gjaldeyris eða til að spara gjaldeyri, og það er út frá því sjónarmiði, sem mér finnst að eigi að líta á þetta mál og þess vegna eigi þær atvinnugreinar, sem framleiða fyrir innlendan markað, að vera alveg jafnréttháar og þær, sem framleiða fyrir útlendan markað, og þar af leiðandi hefur þessi till., sem samþykkt var á Alþ. 1958, átt fullan rétt á sér. Ég vil svo vænta þess, að það verði niðurstaðan af þessum umr., að talsmenn og forsvarsmenn stjórnarflokkanna reyni ekki lengur að verja aðgerðaleysi sitt í þessum efnum með því að búa til einhverjar sögur eða halda á loft einhverjum missögnum um það, að Framsfl. hafi verið á móti þessu máli, því að það er nú upplýst, að það er rangt, og vænti þess jafnframt, að sá áhugi fyrir þessu máli, að iðnaðurinn búi við sama borð og sjávarútvegur og landbúnaður hvað snertir endurkaup á hráefnavíxlum, ég vil vona, að sá áhugi, sem hefur komið fram í þeim umr., sem hér hafa farið fram, fyrir þessu máli hjá bæði hv. flm. og hæstv. ráðh., verði til þess, að nú verði farið að gera eitthvað í þessu máli, eitthvað meira en að skipa nefnd, sem fær sínar greiðslur úr ríkissjóði, en ekkert er svo meira gert, meðan a.m.k. hennar till. eru ekki látnar sjá dagsins ljós og ekki framkvæmdar, ef þær eru þá einhverjar. Ég vona, að þetta verði til þess, að það verði ekki hægt - að svæfa þetta mál með einhverjum missögnum eða með nefndarskipunum, sem ekkert kemur út úr, heldur verði nú farið að framkvæma þingviljann frá 1958, og þess vegna álít ég það líka nauðsynlegt, að vegna þess dráttar og aðgerðaleysis og sinnuleysis, sem hefur ríkt hjá hv. stjórnarflokkum í þessum málum, þá sé líka nauðsynlegt að samþykkja þá till. um þetta efni, sem ég ásamt fleiri þingmönnum hef lagt fyrir Alþ. um það, að iðnaðurinn njóti jafnréttis við sjávarútveg og landbúnað hvað snertir endurkaup á hráefnavíxlum. En það er alveg víst, að ef iðnaðurinn á að þróast með eðlilegum hætti í þessu landi, þarf hann að njóta betri fyrirgreiðslu í þessum efnum en hann gerir nú. Við verðum að gera okkur grein fyrir því, að samkeppni við erlendar iðnaðarvörur kemur til með að harðna á komandi árum. Við getum vel átt von á þeirri þróun, að við þurfum að lækka ýmsa verndartolla, sem íslenzkur iðnaður býr við í dag, og til að bæta honum það upp, verður að tryggja honum sambærileg lánskjör við það, sem erlendir keppinautar rúa við nú. En það er alveg tvímælalaust, að íslenzkur iðnaður býr við miklu lakari kjör hvað öll lán snertir heldur en iðnaðurinn gerir a.m.k. í öllum okkar nágrannalöndum, og þess vegna er nauðsynlegt, að úr því verði bætt.



Herra forseti. Astæða þess, að ég sagði nokkur orð í þessum umr., var sú, að ég misheyrði það áreiðanlega ekki, að hv. 5. þm. Reykv. (ÞÞ) vitnaði í ræðu sinni til áhuga síns á efni till. frá 1958 og talaði þannig, að sá áhugi hans og hans flokks hefði ávallt verið fyrir hendi. Ég vitnaði þá til þess, að hv. frsm. hefði sagt, að aðeins einn þm. Framsfl, hefði greitt atkvæði með till. sumarið 1958. Ég hafði ekki skoðað atkvæðatölur um þetta, en sé í Alþt. nú, að með till. hafa greitt 29 þm. atkvæði af 52. Sjálfstæðismenn voru þá 19, sem eflaust hafa allir greitt atkvæði með till. Alþýðuflokksmenn voru 7, svo að einhverjir fleiri hafa greitt atkvæði, en augljóst er, að meginþorri Framsfl., sem var næststærsti þingflokkurinn, og meginþorri Alþb. hafa ekki greitt atkvæði með till., þegar hún var endanlega afgreidd. Annars er þetta algert aukaatriði í málinu og atriði, sem ég hafði ekki gefið tilefni til þess að drægist inn í umr. Það, sem mér þótti ástæða til að bæta við, var, hvernig um efni málsins fór í sjálfri ríkisstjórninni á sínum tíma. Og það er sérstaklega minnisstætt vegna þess, að þessi till. var fyrst send iðnmrh. til fyrirgreiðslu af Alþ. af misgáningi. þannig að hún lenti á mínu borði, en ég benti á það, að till. væri bankamál og ætti heima hjá þeim ráðh., sem færi með bankamál, sem var forsrh., og þess vegna kom hún til meðferðar okkar í milli, og um hana mun einu sinni hafa mjög lítillega verið rætt á ráðherrafundi með þeim hætti, að þáv. hæstv. forsrh., Hermann Jónasson, sem þá mun líka hafa verið form. Framsfl., lýsti mjög stutt og gagnort þeirri skoðun sinni, að hann teldi ekki koma til mála, að ríkisstj. beindi tilmælum til Seðlabankans um það, að hann framkvæmdi efni till. Þetta var afstaða Framsfl., þegar hann var í ríkisstjórn, til þess máls, sem hv. 5. þm. Reykv. hefur flutt tvívegis nú eftir að Framsfl. er kominn í stjórnarandstöðu. Er þetta aðeins eitt af mýmörgum dæmum þess, að þessi flokkur, Framsfl., hefur ekki aðeins gerólíkar, heldur þveröfugar skoðanir nú í stjórnarandstöðu við það, sem hann hafði meðan hann var sjálfur í ríkisstjórn. Hv. 5. þm. Austf. lýsti eftir skoðunum mínum efnislega á þessu máli og skal ég gera grein fyrir þeim í mjög stuttu máli. Það er rétt hjá honum, það kom fram í umr. um þetta í þeirri stjórn, sem við áttum sæti saman í, og raunar hef ég enga dul á það dregið, að ég tel það hvorki vera lausn á lánsfjárvandamálum iðnaðarins né heldur æskilega og heppilega stefnu í peningamálum, að Seðlabankinn taki þetta upp sem almenna reglu, að endurkaupa það, sem hv. 5. þm. Reykv. kallar hráefnavíxla iðnaðarins, Hitt er annað, og það hef ég sagt oftar en einu sinni og á réttum vettvangi hef ég gerzt talsmaður þeirrar stefnu, að Seðlabankinn kaupi útflutningsvíxla iðnaðarins með sama hætti og hann nú kaupir útflutningsvíxla sjávarútvegs og landbúnaðar. Með því væri iðnaðinum tryggt fullkomið jafnrétti við sjávarútveg, og það er sú eðlilega regla, sem seðlabanki í þessu efni getur takmarkað starfsemi sína við og ber að starfa eftir, að gera öllum útflutningsatvinnuvegum landsmanna jafnhátt undir höfði. En við skulum minnast þess, hver erfiðleiki hefur verið á því, að Seðlabankinn gæti tekið upp þessa reglu. Seðlabankinn, eins og raunar allir aðrir bankar, hefur takmarkað fé til útlána, ef forðast á óeðlileg útlán, ef forðast á verðbólgumyndandi útlán. Sannleikurinn er sá, ef litið er aftur í tímann til síðustu tveggja, þriggja áratuga, þá hefur það verið einn megingallinn, sá hlekkurinn, sem fyrst og fremst hefur brostið í íslenzku bankakerfi, að Seðlabankinn hefur veitt meiri lán, hefur endurkeypt afurðavíxla fyrir meiri upphæð en Seðlahankinn hafði raunverulega til ráðstöfunar í þessu skyni og þess vegna átt verulegan þátt í verðbólgumyndandi útiánum. Ein frumorsök þeirrar verðbólgu, sem hér hefur verið undanfarna áratugi, við hlið kapphlaupsins á milli verðlags og kaupgjalds, við hlið vísitöluskrúfunnar, hefur einmitt verið reglurnar, sem Seðlabankinn hefur fylgt að fyrirmælum ríkisvalds á hverjum tíma um sjálfkrafa endurkaup, ekki aðeins á útflutningsvíxlum sjávarútvegsins, sem ekkert er við að athuga, heldur á öllum framleiðsluvíxlum íslenzks landbúnaðar. Það er hetta, sem valdið hefur því, að Seðlabankinn hefur haft allt sitt starfsfé bundið í afurðavíxlum sjávarútvegs og landbúnaðar og raunar meira en hann gat bundið með eðlilegum hætti án þess að stofna fjármálalegu jafnvægi í hættu. Höfuðástæða þess, að Seðlabankinn hefur ekki treyst sér til þess að endurkaupa útflutningsvíxla íslenzks iðnaðar, er sú, að hann hefur haft svo að segja hvern eyri sinn og raunar meira bundið í afurðalánum sjávarútvegsins með algerlega eðlilegum hætti og í afurðavíxlum landbúnaðarins að verulegu leyti með óeðlilegum hætti, því að það má mjög deila um þá reglu, sem Seðlabankinn hefur fylgt að opinberum fyrirmælum um það að endurkaupa með sjálfkrafa hætti alla framleiðsluvíxla landbúnaðarins, svo sem átt hefur sér stað um langt skeið undanfarið. Ég segi: Um það má mjög deila. Höfuðástæðan til þess, að Seðlabankinn hefur ekki getað sinnt útflutningsvíxlum iðnaðarins, hefur verið fyrst og fremst hin miklu lán hans til landbúnaðarins. Að óbreyttu starfsfé Seðlabankans er því alveg augljóst mál, að það, sem hv. 5. þm. Reykv. vill kalla jafnrétti í garð iðnaðarins, mundi fyrst og fremst verða á kostnað þess lánsfjár, sem landbúnaðurinn hefur úr Seðlabankanum, fyrst og fremst á kostnað afurðavíxlanna, sem Seðlabankinn kaupir af framleiðendum íslenzkra landbúnaðarafurða, svo að á Seðlabankann í sjálfu sér er ekki hægt að deila fyrir tilhneigingu hans til þess að láta ekki iðnaðinn njóta jafnréttis eða njóta sannmælis, því að Seðlabankinn hefur ákveðið fé, hefur takmarkað fé til umráða með eðlilegum hætti, og það fé og raunar meira hefur verið bundið í víxlum sjávarútvegs og víxlum landbúnaðar. Hitt er annað mál, að nauðsyn ber til, m.a. vegna þess að iðnaðurinn fær ekki sína útflutningsvíxla einu sinni endurselda í Seðlabankanum, að endurskoða nokkuð þær reglur, sem Seðlabankinn fylgir um þetta efni. Að því hefur ríkisstj. einmitt verið að vinna undanfarið. Ég vona, að áður en mjög langt líði verði langt fyrir hið háa Alþ. stjórnarfrv., sem m.a. fjallar um endurskoðun á þeim reglum, sem Seðlabankinn fylgir við endurkaup afurðavíxla. Það er algerlega rangt hjá hv. 5. þm. Reykv., að núverandi stjórnarflokkar hafi ekki haft opin augun fyrir því, að þær reglur, sem um þetta gilda, þurfi nokkurrar endurskoðunar við. En höfuðástæðan til þess, að ég blandaði mér í umr., var sú og það vil ég endurtaka, að benda á það ósamræmi, sem er í málflutningi hv. Framsfl. nú í stjórnarandstöðunni, við það, sem afstaða þeirra var fyrir fáeinum árum, þegar þeir voru í ríkisstjórn og töldu efni þeirrar till., sem hv. þm. hefur tvíflutt, vera algera fjarstæðu. Af hálfu þeirra framsóknarmanna, sem þá fóru með bankamál, var engin tilraun gerð í vinstri stjórninni til þess að taka lánamál iðnaðarins upp til nokkurrar endurskoðunar. Eins og fram hefur komið í umr. áður. féll það í minn hlut haustið 1959, eftir að ríkisstjórn Emils Jónssonar var tekin við völdum, að skipa nefnd til að endurskoða lánamál iðnaðarins. Sú nefnd vann mjög gott starf, og til hennar má a.m.k sumpart rekja þá endurskoðun, sem þegar hefur farið fram á iðnlánasjóðslögunum, og efni þess frv., sem að mörgu leyti er mjög athyglisvert; sem nú er hér til umr. Ásakanir í garð okkar, sem nú stöndum að ríkisstj., um áhugaleysi á lánsfjármálum iðnaðarins, eru því algerlega úr lausu lofti gripnar og vægast sagt mjög ósanngjarnar.



Herra forseti. Ég gleðst yfir þeirri yfirlýsingu hæstv. viðskmrh., að nú skuli endurkaupamálum þannig komið, að frv. verður lagt fram á Alþ. af ríkisstj. um breyt. almennt á endurkaupum Seðlabankans, og vænti ég, að varðandi málefni iðnaðarins verði þá tekið fullt tillit til þeirra. En ég stóð hér upp vegna ræðu hv. 3. þm. Norðurl. e. (GíslG). Ég get ekki farið í neinn orðaleik við þennan hv. alþm., en hann var svo elskulegur að lána mér Alþingistíðindi, sem hann hafði flett þessu seðlabankamáli frá 1958 upp í, og það má segja, að þetta sé orðaleikur. Ég kom það seint inn í þingið, aðeins síðustu dagana fyrir þingslit, og till. mín er tekin til atkvgr. á síðustu dögum þingsins og er lagt til, að hún sé samþykkt án þess að fara í nefnd, það er lagt til af mér sem flm. Hins vegar var það þannig, að það voru framsóknarmennirnir að einum undanskildum, sem lögðu til, að till. færi í nefnd, og þannig átti að svæfa málið. Og þeir höfðu meiri hl., þar sem margir voru fjarstaddir, voru 19 á móti 17. En fyrir atbeina góðra manna var þessu máli flýtt í nefnd, svo að till. fékkst samþykkt, og þá voru framsóknarmenn með henni, en það var eftir að till. hafði verið breytt nokkuð. Ég ætla ekki að þessu sinni að svara hv. 5. þm. Austf., en ég er ánægður með það, að hann skuli vilja taka undir þetta frv. mitt, sem ég flyt nú. Hins vegar get ég upplýst hann um það, að Einar Olgeirsson, hans flokksmaður, tók næstur til máls, eftir að ég hafði lokið framsöguræðu minni um endurkaup Seðlabankans, og var þeirri till. algerlega fylgjandi 1958. Eitthvað hefur nú breytzt.



Herra forseti. Hv. flm. hefur nú upplýst, að sögusögn hans um, að Framsfl. hafi verið á móti þáltill. 1958 um endurkaup á hráefnavíxlum iðnaðarins, hafi verið byggð á furðulegum misskilningi. Það er rétt hjá hv. þm., að það var nokkur ágreiningur um það, hvort þessa till. ætti að setja í nefnd eða ekki. Flm. fór fram á það, að hún yrði afgreidd nefndarlaust, en eins og hv. þm. vita, er það yfirleitt ekki vani að afgreiða till. frá Alþingi, án þess að þær hafi farið í nefnd, og fara yfirleitt flestir fram á það, að till. fari í nefnd til athugunar. Og þessi atkvgr. fjallaði ekki um neitt annað en það, hvort fylgja ætti þeirri hefðbundnu þingvenju að láta mál fá athugun í nefnd, áður en það er endanlega afgreitt í þinginu, en sú afgreiðsla sagði vitanlega ekki neitt til um það, hvort menn væru með málinu eða á móti, þótt þeir vildu láta það fara í nefnd, enda sýndi það sig, þegar málið kom til nefndar, að þá var það afgreitt þar með meiri hraða en sennilega dæmi eru til um flest mál a.m.k. hér í þinginu og afgreitt þaðan samhljóða og svo samhljóða frá þinginu, svo að um þetta mál var alger samstaða milli allra þingflokka. Þess vegna er algerlega rangt að ætla að halda því fram, að einn flokkurinn hafi verið þar frekar með eða á móti en annar, því að þeir stóðu allir saman að þessari afgreiðslu, eins og hv. flm. viðurkenndi líka að hefði verið við endanlega afgreiðslu málsins. Ég verð nú að segja það, að mér finnst harla undarlegur útreikningur hæstv. ráðh., hverjir það muni hafa verið, sem hafi samþykkt till. endanlega héðan frá þinginu. Hann sér það í þingtíðindum, að það eru 30 þm. eða 29, sem hafa greitt atkv. með því endanlega, og síðan reiknar hann út: það eru þetta margir sjálfstæðismenn og þetta margir Alþfl.-menn o.s.frv. Ég hélt nú, að hæstv. ráðh., sem þekkir mikið til afgreiðslu þingmála hér, viti ósköp vel, að þegar slík mál eru afgreidd í þinginu, þá vantar talsvert upp á það, að allir þm. séu viðstaddir, og það er ákaflega erfitt að reikna það út, hvort það hafi frekar verið af þessum flokki eða öðrum flokki, að þm. hafi verið fjarverandi í þetta skipti, og ég býst við, að niðurstaðan hafi líka verið sú eins og í allshn., að það hafi greitt atkv. með henni menn úr öllum flokkum og líka menn úr öllum flokkum verið fjarverandi, eins og venja er hér við atkvgr. En vegna þess að hæstv. viðskmrh. er alltaf að klifa á andstöðu á Framsfl. gegn þessu máli, sem ekki var á sínum tíma, þá finnst mér rétt að upplýsa, að það var aðeins einn þm., sem talaði á móti till. Sveins Guðmundssonar hér á þinginu og það mjög ákveðið. Þessi þm. lét m.a. þannig um mælt um till., með leyfi hæstv. forseta, þ.e. um till. Sveins Guðmundssonar: „Í fyrsta lagi er þetta orðalag svo ákveðið,“ þ.e. orðalag á till. Sveins, „að það mun ekki standast í lögum, að því er mér er tjáð, að ríkisstj geti beinlínis fyrirskipað Seðlabankanum, hvernig hann skuli haga sínum útlánum. Í öðru lagi er augljóst mál, að það er óraunhæft og ábyrgðarlaust að ætlast til þess, að slík ákvörðun sé tekin með stuttum fyrirvara, vegna þess að hún mundi geta haft gífurlega truflandi áhrif á allt lánakerfi bankans.“ Úr hvaða flokki skyldi nú sá þm. hafa verið, sem sagði þetta um till. Sveins Guðmundssonar? Hæstv. viðskmrh, er náttúrlega ekki í neinum vanda að svara því. Náttúrlega hefur hann verið úr Framsfl. - eða kannske úr Alþb.? En hann var nú hvorki úr Framsfl. né Alþb. Þessi þm., sem lét þessi orð falla, var úr Alþfl., eins og hæstv. ráðh. getur kynnt sér með því að lesa þessar umr., og læt ég svo útrætt um það atriði. En í tilefni af því, sem hæstv. viðskmrh. sagðist aðallega hafa komið hér upp til þess að gera að umtalsefni, því, að Framsfl. hefði aðra stefnu í stjórnarandstöðu en í stjórn, þá vil ég aðeins benda honum á, að þær umr., sem hér hafa farið fram, hafa upplýst það alveg fullkomlega, að Framsfl. hefur sömu stefnu í þessum málum nú og hann hafði á þingi 1958. Hann greiddi atkv. með þessari till. einróma á þingi 1958, og hann stendur að henni í dag. Það er ekki hann, sem hefur brugðizt, það eru aðrir, sem hafa brugðizt. Það eru Alþfl. og Sjálfstfl., sem hafa brugðizt. Og þess vegna er ekki farið að framkvæma þessa till. enn í dag, þó að liðið sé á sjötta ár, síðan hún var samþykkt hér á Alþingi.