Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Dómsmálaráðherra (Óli Þ. Guðbjartsson) Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um veitingu ríkisborgararéttar á þskj. 185. Í 1. gr. frv. eru talin upp nöfn 33 manna sem sótt hafa um íslenskan ríkisborgararétt og að mati dómsmrn. uppfylla þeir þær kröfur eða þau skilyrði sem Alþingi hefur sett fyrir veitingu ríkisborgararéttar á undanförnum árum. Í 2. gr. eru sömu ákvæði um nafnabreytingar og gilt hafa síðustu árin. Á tveimur síðustu þingum hefur verið afgreitt fyrir miðsvetrarhlé frv. til laga um veitingu ríkisborgararéttar og síðan hefur í lok þingsins um vorið einnig verið afgreitt frv. um veitingu ríkisborgararéttar. Þessi háttur á afgreiðslu umsókna um ríkisborgararétt hefur reynst til mikilla þæginda. Bæði styttir það biðtíma umsækjenda og dreifir afgreiðsluálagi hjá ráðuneytinu. Ég legg því til, hæstv. forseti, að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Dómsmálaráðherra (Óli Þ. Guðbjartsson) Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um skráningu og meðferð persónuupplýsinga. Frv. þetta kemur frá hv. Ed. á þskj. 186. Við afgreiðslu frv. í Ed. voru samþykktar við það nokkrar brtt. sem greinir á þskj. 180. Frv. sem var lagt fram nú í þingbyrjun er að meginefni samhljóða frv. sem lagt var fram á síðasta þingi en varð ekki útrætt. Samkvæmt 31. gr. laga um kerfisbundna skráningu á upplýsingum er varða einkamálefni, nr. 39/1985, bar dómsmrh. að láta endurskoða þau lög og leggja fyrir Alþingi haustið 1988 nýtt frv. um efni laganna, en það var gert í desember 1988. Núgildandi lög um þetta efni falla úr gildi í árslok 31. des. nk. og er því brýnt að það takist að ljúka afgreiðslu frv. fyrir jólaleyfi. Brtt. þær sem hv. Ed. hefur samþykkt við frv. tel ég allar vera til bóta. Vil ég leyfa mér að vísa til skýringa á þeim í nál. hv. allshn. Ed. á þskj. 181. Veigamesta breytingin varðar reglu um framkvæmd markaðs- og skoðanakannana sem 24. gr. frv. fjallar um. Samkvæmt frv. eins og það var lagt fram var sagt að óheimilt væri að gera markaðs- og skoðanakannanir um atriði sem falla undir ákvæði laganna nema áður hafi verið aflað heimildar tölvunefndar. Samkvæmt þeim breytingum sem nú hafa verið samþykktar í hv. Ed. skulu þeir sem annast slíka starfsemi í atvinnuskyni hafa starfsleyfi frá tölvunefnd en senda skulu þeir nefndinni með tilteknum fyrirvara lýsingu á könnun sem þeir hyggjast gera. Öðrum er óheimilt að annast slíkar kannanir án leyfis tölvunefndar hverju sinni. Önnur breyting lýtur að starfsaðstöðu tölvunefndar. Í stað ákvæðis um að starfsmaður dómsmrn. skuli vera ritari tölvunefndar er tölvunefnd nú veitt heimild til þess að ráða sér nauðsynlegt starfslið í samráði við dómsmrh. Af nær átta ára starfi tölvunefndar í nánum starfstengslum við dómsmrn. hefur fengist góð reynsla og mun ég beita mér fyrir því að þau tengsl haldist og nefndin fái áfram þá starfsaðstöðu innan veggja ráðuneytisins sem hún hefur haft, en jafnframt verði leitast við að bæta aðstöðu hennar eftir því sem þörf er á á hverjum tíma. Þessum breytingum sem og öðrum þeim er gerðar hafa verið í hv. Ed. vil ég mæla með, enda hefur hv. allshn. unnið hér mjög ítarlega að athugun á frv. og fjallað um það á mörgum fundum ásamt höfundum þess og öðrum sérfræðingum. Með frv. þessu sem hér er til umfjöllunar er lagt til að sett verði þriðju lögin um skráningarmálefni hér á landi, en nú eru tæp átta ár frá því að lög nr. 63/1981 tóku gildi og giltu þau í fjögur ár. Voru þau endurnýjuð að mestu óbreytt árið 1985 og tóku gildi 1. jan. 1986 og er gildistími þeirra til ársloka þessa árs. Frá því að fyrsta löggjöfin um skráningarmálefni var sett hér á landi hafa menn öðlast aukna reynslu á þessu löggjafarsviði sem áður var mönnum óþekkt. Miðar frv. þetta að því að bæta úr þeim vanköntum gildandi löggjafar sem í ljós hafa komið. Þá hefur og við samningu frv. verið horft til réttarþróunar í grannríkjum okkar, en rétt er að leggja á það áherslu að hér er um að ræða lagasetningu á mjög alþjóðlegu sviði og því nauðsynlegt að þróun íslenskra réttarreglna um þetta efni sé samstiga þróun í grannríkjum okkar. Eins og áður segir hefur löggjöf um skráningarmálefni það að meginmarkmiði að vernda einstaklingana gegn því að misfarið sé með persónuupplýsingar sem skráðar hafa verið um þá með kerfisbundnum hætti. Í slíkri löggjöf og þar með frv. þessu er reynt að ná þessu markmiði með eftirfarandi úrræðum: 1. Settar eru reglur um það hvenær og í hvaða tilgangi heimilt er að skrá persónuupplýsingar. Er um það efni fjallað aðallega í II. kafla frv. 2. Strangar reglur gilda skv. III. kafla frv. um aðgang annarra en hins skráða að skráðum upplýsingum. 3. Hinum skráða er tryggður aðgangur að upplýsingum er hann sjálfan varða og er um það efni fjallað í IV. kafla frv. Er það gert í því skyni að veita einstaklingunum sjálfum færi á því að hafa að vissu marki sjálfir eftirlit með því að ekki séu skráðar um þá upplýsingar sem óheimilt er að skrá. 4. Þar sem upplýsingar um fjárhagsmálefni og lánstraust manna eru þeim viðkvæmar eru settar sérstakar reglur um skráningu og meðferð slíkra upplýsinga í V. kafla frv. Eru þær reglur til muna ítarlegri í frv. þessu en í gildandi lögum. 5. Gert er ráð fyrir áframhaldandi skipan opinberrar eftirlitsnefndar, svokallaðrar tölvunefndar, sem hefur eftirlit með því að til skráningar sé stofnað og með upplýsingar farið svo sem í lögunum segir. Er það jafnframt hlutverk nefndarinnar að veita borgurunum liðsinni við að ná fram leiðréttingu sinna mála ef þeir telja rétt sinn brotinn. Auk þessa hefur frv. að geyma ákvæði um notkun nafnaskráa til útsendinga á auglýsinga- og dreifiefni, svo og ákvæði um framkvæmd markaðs- og skoðanakannana um atriði er snerta gildissvið frv. Þá er og í frv. að finna ákvæði um starfsemi þeirra er annast tölvuþjónustu fyrir aðra og ákvæði um söfnun upplýsinga hér á landi til úrvinnslu erlendis. Í III. kafla almennra athugasemda frv. eru raktar helstu breytingar á gildandi löggjöf sem frv. þetta gerir ráð fyrir og verða þær ekki raktar hér nánar. Þó er rétt að leggja á það áherslu að þótt breytingar frv. séu allmargar raska þær þó ekki í neinum verulegum atriðum þeirri umgjörð sem þegar hefur verið sett um þessa einkalífsvernd. Ein veigamesta breytingin sem frv. gerir ráð fyrir kemur fram í 2. mgr. 30. gr. þar sem lagt er til að tölvunefnd og starfslið hennar hafi vegna eftirlitsstarfa sinna aðgang að húsnæði þar sem skráning fer fram eða þar sem skráningargögnin eru varðveitt eða eru til vinnslu án þess að þurfa að afla til þess sérstaks dómsúrskurðar hverju sinni. Skv. 66. gr. stjórnarskrárinnar verður húsleit eigi framkvæmd nema eftir dómsúrskurði eða eftir sérstakri lagaheimild. Nútímatækni gerir það kleift að eyða upplýsingum á tölvum á mjög skömmum tíma og án þess að slíks sjáist nokkur merki. Með hliðsjón af þessu og þeim hagsmunum sem lögum þessum er ætlað að vernda þykir rétt að leggja til að tölvunefnd hafi ótvíræða lagaheimild til þess að gera vettvangskönnun án sérstaks dómsúrskurðar. Er það reynsla frændþjóða okkar að slík heimild sé nauðsynleg til þess að gera eftirlitsstarfið virkara. Fyrri löggjöf á þessu sviði hafði fyrir fram afmarkaðan gildistíma eins og áður hefur komið fram. Var það gert til þess að tryggja að nauðsynleg endurskoðun löggjafarinnar færi fram með hæfilegu millibili. Verður að telja að sú reynsla hafi nú fengist á þessu löggjafarsviði að ekki sé þörf á því að hafa löggjöfina tímabundna. Er því ekki gert ráð fyrir því í frv. að það hafi, ef að lögum verður, afmarkaðan gildistíma. Hæstv. forseti. Ég hef nú í stórum dráttum gert grein fyrir efni frv. þessa ásamt þeim breytingum sem á því hafa orðið í meðferð hv. Ed. Ég legg til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. allshn. Ég vil að lokum leggja á það áherslu að brýnt er að þetta frv. verði samþykkt sem lög fyrir jólaleyfi þar sem núgildandi lög falla úr gildi í árslok.

Hreggviður Jónsson Hæstv. forseti. Þessi lög sem hér eru til umræðu eru að sjálfsögðu mjög þörf. Mér sýnist einnig að þær breytingar sem hafa verið gerðar í Ed. séu til bóta og í heild sé þetta frv. nokkuð gott. Hins vegar vil ég í fyrsta lagi efast um það sem hæstv. dómsmrh. hafði hér framsögu um, að tölvunefnd eigi að fá vald til þess að úrskurða sjálf um heimild til húsleitar. Ég hefði talið eðlilegt að það væri dómstóll sem skæri úr um það því að það þarf ekki nema 24 tíma til þess að slíkur úrskurður liggi fyrir og hefði talið það nær okkar réttarkerfi. Í öðru lagi finnst mér vanta hér upplýsingar um það hver kostnaður við framkvæmd þessara laga muni verða og þá sérstaklega með tilliti til þess að tölvunefnd er ætlað allstórt hlutverk. Það liggur hvergi fyrir hvað áætla mætti í kostnað við framkvæmd þessara laga. Ég vildi gjarnan fá upplýsingar um það frá hæstv. dómsmrh. Í þriðja lagi eru það ákvæðin um markaðs- og skoðanakannanir. Það hefði óneitanlega verið æskilegt að settur hefði verið inn kafli í frv. um með hvaða hætti markaðs- og skoðanakannanir yrðu framkvæmdar. Ég vil koma því hér á framfæri og vildi óska eftir því að hv. nefnd sem tekur frv. til umræðu athugi það betur hvort ekki væri rétt að skjóta hér inn í reglum um það hvernig skoðanakannanir eigi að fara fram, þannig að það væri þá í þessum lögum, sem væri mjög tímabært að væru settar um miklu nánari og strangari reglur. Að öðru leyti tel ég þetta frv. til mikilla bóta.

Dómsmálaráðherra (Óli Þ. Guðbjartsson) Hæstv. forseti. Ég þakka hv. 11. þm. Reykn. fyrir hans innlegg í málið og þá heildarafstöðu sem hann hafði til þessa máls. Það er vafalaust svo að menn greinir á um þetta atriði sem hann nefndi fyrst í máli sínu, um það að leiða hér í lög að tölvunefnd hefði heimild til húsleitar án sérstaks dómsúrskurðar, en hér greinir okkur greinilega á, þá sem þetta frv. flytja og hv. 11. þm. Reykn. Um kostnað við starfsemi tölvunefndar og þann kostnað sem hugsanlega yrði frekar í framtíðinni hef ég að vísu og vitaskuld ekki neinar upplýsingar hér, en það ætti að vera nokkuð auðvelt verk að veita hv. allshn. upplýsingar í því efni sem fyrir liggur og ég skal beita mér fyrir því að þær verði veittar. Um þriðja atriðið, varðandi skoðanakannanirnar, vildi ég aðeins segja það og leggja á það áherslu að sú grein frv., sem hér er til umfjöllunar, um skoðanakannanir, tekur eingöngu til þeirra skoðanakannana sem eru um það efni sem frv. að öðru leyti fjallar um.

Guðmundur G. Þórarinsson Virðulegi forseti. Ég mun undir þessum dagskrárlið fara fáeinum orðum bæði um 95. og 96. mál og nýta mér þar fordæmi hv. 1. þm. Reykv. sem gerði grein fyrir báðum málunum í sömu ræðu í framsögu, ef ég man rétt. Í þessum frv. er um að ræða mörg atriði um skattalega meðferð til að mynda á hlutafé sem að mínu viti eru jákvæð og þurfa að athugast vel í nefnd. Hluti af þessum tillögum er endurfluttur frá síðasta þingi og hv. 1. þm. Reykv. hefur verið ötull talsmaður þess hér í þinginu að fá fram lagfæringar á skattalegri meðferð hlutafjár og gera hana að einhverju leyti sambærilegri við skattalega meðferð annars sparifjár í okkar skattakerfi. Fyrir það á hann þakkir skildar. Ég held að það mál sem hér er til umræðu sé meðal brýnustu málanna í okkar þjóðfélagi í dag. Í þeirri stöðu sem allt okkar atvinnulíf er í þar sem eigið fé fyrirtækjanna, sérstaklega í útflutnings- og samkeppnisgreinum, hefur brunnið mjög ört upp á síðustu árum og lánsfé hefur sjaldan verið dýrara en nú er gríðarlega mikilvægt að örva fyrirtækin og hjálpa þeim til að auka sitt eigið fé og renna þannig styrkari stoðum undir atvinnulíf í landinu. Jafnframt eru slíkar breytingar mjög mikilvægar til að örva almenning til frekari þátttöku í atvinnulífinu. Ég ætla ekki að fara orðum um það að þessu sinni af hverju eigið fé fyrirtækjanna, sérstaklega í útflutningsgreinum, hefur brunnið mjög upp á síðustu árum og svo að dæmi munu vart til annars eins á tímum fastgengisstefnunnar. Annað atriði sem er auðvitað mjög mikilvægt, þegar rætt er um skattalögin almennt, er það að með aðlögun að Evrópubandalaginu er ljóst að Íslendingar þurfa mjög að horfa til í harðnandi samkeppni þeirrar starfsaðstöðu og starfsskilyrða sem löndin í kringum okkur, samkeppnislöndin, veita sínum fyrirtækjum. Vegna þeirra breytinga sem hér eru til umræðu um skattalega meðferð á hlutafé vil ég geta þess að þingflokkur framsóknarmanna skipaði á sínum tíma sérstaka þingmannanefnd til að gera tillögur í efnahags-, atvinnu- og byggðamálum. Í tillögum sem sú nefnd hefur skilað þingflokki Framsfl. segir svo, með leyfi forseta: ,,Fyrirtækjum verði auðveldað að auka eigið fé sitt með því að: a. Skattfrádráttur vegna hlutabréfakaupa verði hækkaður. b. Ákvæði sem fyrirtæki þarf að uppfylla til þess að hlutabréfakaup njóti skattfrádráttar verði rýmkuð, þ.e. lágmarksfjöldi hluthafa, lágmarkshlutafé o.s.frv. c. Útgreiðsla arðs verði frádráttarbær hjá fyrirtæki og skattmörk rýmkuð hjá einstaklingum. d. Tap af hlutafé verði frádráttarbært í rekstri svipað og tap annarra eigna. e. Stimpilgjöld af hlutabréfum lækki úr 2% í 0,5%. f. Lífeyrissjóðum verði heimilað að verja ákveðnu hlutfalli eigna sinna til hlutabréfakaupa í atvinnurekstri.`` Það er því ljóst að sú þingmannanefnd sem hér um ræðir hefur skilað tillögum inn í þingflokkinn sem að ýmsu leyti ganga mjög í sömu átt og þær tillögur sem hér liggja fyrir í frumvarpsformi þó að ekki sé það nú að öllu leyti. Mig langar til að gera athugasemdir við nokkrar greinar í þessum frv. sem fyrir liggja, 95. og 96. máli. Ef ég byrja þá á 95. máli er í 1. gr. gert ráð fyrir að hagnaður af hlutabréfum í eigu skattaðila verði ekki skattskyldur hafi hlutabréf verið í eigu skattaðila í þrjú ár eða lengur. Um þetta ætla ég ekki að fara mörgum orðum en sú spurning hlýtur að vakna hvort þarna ætti eitthvert hámark að vera á og þarf þá vafalaust að skoðast sérstaklega ef samræming ætti að vera á fjármagnstekjum eða skattlagningu fjármagnstekna hvernig sem því máli reiðir nú af. Undir b-lið í þessari 1. gr. er gert ráð fyrir að verði tap af sölu hlutabréfa megi draga það tap frá skattskyldum söluhagnaði hlutabréfanna. Þessi grein vekur ýmsar spurningar. Í fyrsta lagi er hún eingöngu miðuð við það ef tap á hlutabréfum verður við sölu hlutabréfa. Nú getur hlutafé tapast með ýmsum hætti, til að mynda með gjaldþroti þeirra fyrirtækja sem um er að ræða, og það er spurning hvort slíkt tap ætti þá ekki að vera frádráttarbært eins og tap annarra eigna, til að mynda í rekstri bifreiðar eða tölvubúnaðar eða einhvers slíks, þó um gjaldþrot væri að ræða, en hér í frv. þeirra sjálfstæðismanna gera þeir eingöngu ráð fyrir að tapið verði dregið frá skatttekjum í því tilviki að það verði til við sölu hlutabréfa. Í öðru lagi gera þeir ráð fyrir að þetta tap megi eingöngu draga frá skattskyldum söluhagnaði hlutabréfa sem væri þá samkvæmt a-liðnum eingöngu um að ræða fyrstu þrjú árin því að eftir það yrði ekki um að ræða skattskyldan söluhagnað, skilji ég greinina rétt, en það eru þá fyrstu þrjú árin. Þetta vekur enn upp spurningar um það hvort aðili, við skulum segja verkamaður við höfnina, sem á hlutabréf og tapar verulega á sölu þess en er ekki í almennum hlutabréfaviðskiptum og nýtur þess vegna ekki hagnaðar af sölu annarra bréfa, ætti þá að bera þetta tap en aðili sem væri í þessum bransa, keypti og seldi hlutabréf, gæti dregið tapið frá hagnaði sem annars staðar hlytist. Þetta vekur auðvitað upp ýmsar spurningar og er spurningin um hvort á að halda þessum vangaveltum um hagnað og tap innan þessarar greinar eða færa þetta víðtækara út. Minn skilningur er sá að fari menn út í þetta ættu menn að geta notið þess taps við frádrátt þó að þeir væru ekki í viðskiptum með önnur hlutabréf. Í 2. gr. frv. er gert ráð fyrir að unnt sé að greiða út --- það er nú bæði hækkun á hámarki úr 10% í 15% en síðan að unnt sé að greiða út arð, jafnvel af þeim jöfnunarhlutabréfum sem réttur er til að gefa út án þess að þau séu í sjálfu sér gefin út. Ég tel það mjög jákvætt mál og í rauninni sjálfsagt. Í b-lið 2. gr. er fjallað um tölur sem geta auðvitað orðið endalaust álitamál og ég ætla ekki að fara nánar út í hér. Í 3. gr. er fjallað um það að frádráttur fyrirtækis sem greiðir út arð af hlutafé skuli geta orðið 15% af stofni sem markast af nafnvirði hlutafjárins ásamt jöfnunarhlutabréfum. Greiði fyrirtækið út meiri arð en 15% yrði hann samkvæmt þessu frv. þeirra sjálfstæðismanna tvískattaður. Þá yrði fyrirtækið að greiða skatt af því sem það greiddi umfram 15% og síðan yrði einstaklingurinn að greiða skatt líka af því sama fé. Þarna er mikil spurning hvort ekki dygði ein sköttun, þ.e. að arðurinn væri bara frádráttarbær hjá fyrirtækinu en einstaklingurinn greiddi þá skatt af þeim arði sem hann fengi. Ég ætla ekki að fjalla um 4. og 5. gr. Ég tel að í þessu samhengi öllu sé 4. gr. miklu minna mál og 5. gr. er nú óneitanlega dálítið á gráu svæði sem ég ætla ekki að ræða mikið hér, en hvorug þeirra er jafnmikilvæg og hinar sem fjalla um skattafrádrátt vegna hlutafjárins. Í 6. gr. kemur fram athyglisverð hugmynd um sveiflujöfnun. Ég er þeirrar skoðunar að sveiflujöfnunarsjóður af þessu tagi sem hér er lýst sé mjög jákvæður. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að í því tilviki ætti að fella út ákvæðin um sérstakan fjárfestingarsjóð en nýta þá fremur heimild sveiflujöfnunarsjóðs til að fjárfesta að einhverju leyti enda er þá greiddur skattur af peningunum þegar þeir eru teknir út úr þessum sveiflujöfnunarsjóði. Mér þykir það ofrausn hjá þeim flm. að gera ráð fyrir að 30% af hagnaði megi renna í fjárfestingarsjóð og önnur 30% í sveiflujöfnunarsjóð eða 60% af hagnaði og síðan að gera ráð fyrir að skattprósentan að auki lækki úr 50% í 48%. Svona fljótt á litið virðist mér eðlilegast að innleiða sveiflujöfnunarsjóðinn sem ég held að sé mjög jákvætt hugtak inn í atvinnurekstur á Íslandi en fella þá út ákvæðin um fjárfestingarsjóð enda væri annað ofgert. Í því tilviki væri unnt að leggja í sveiflujöfnunarsjóð 30% af hagnaði til að mæta mögru árunum sem voru 30% í fjárfestingarsjóði áður og eru 15% núna en dyttu þá út. Það þýddi að fyrirtækið mundi greiða 50% skatt af 70% hagnaðarins sem svarar til um 35% og er þá orðið nálægt því sem einstaklingur greiðir sem er 37,74% ef ég man rétt. Það væri ekkert óeðlilegt að miða við svipaða prósentu þarna og þar með að aðlaga þetta e.t.v. dálítið því sem er að gerast í samkeppnislöndum okkar, enda samkeppnin mjög harðnandi. En ég ítreka það að mér þykir það mikil ofrausn að leggja til að 30% hagnaðar fari í fjárfestingarsjóð, að auki 30% í sveiflujöfnunarsjóð og síðan lækki skattprósentan sjálf úr 50 í 48. Í 11. gr. er breyting sem ég hygg að sé mjög jákvæð, þ.e. að ekki þurfi að meta til eignarskatts hlutabréfin eins og þau eru metin eða á skráðu gengi hlutabréfa á Verðbréfaþingi Íslands um síðustu áramót. Það hefur greinilega valdið miklum erfiðleikum við skráningu bréfanna. En ég vek athygli á því að byrjun 11. gr., eins og lögin eru reyndar núna, er svona: ,,Hlutabréf skal telja til eignar á nafnverði nema sannað sé að raunvirði eigna félagsins sé lægra ...`` Og það er spurning sem margir hafa velt fyrir sér hvernig eigi að sanna það. Hvers konar sönnunarbyrði er það sem þar er átt við og hygg ég að vefjist fyrir fleirum en mér. Þegar kemur að 12. gr. er talað um að auka þær upphæðir sem þegar eru í lögum frádráttarbærar til eignarskatts þegar um er að ræða hlutafé og reyndar innistæður og ýmislegt annað lausafé. Þessi grein er þó þannig að frádrátturinn er heimill upp að þessum tölum að því marki sem hann er umfram skuldir. Mér kæmi nú ekki á óvart að margir þyrftu að lesa þá grein oftar en einu sinni til að skilja hvað þar er átt við og e.t.v. væri rétt að endurskoða þessa grein betur og taka þessa skuldaviðmiðun þarna í burtu sem ég efast um að þjóni miklu hlutverki, a.m.k. átta ég mig ekki nægilega vel á henni.

Í hvaða grein?

Það er 12. gr., þ.e. þar sem átt er við ákvæði 78. gr. um frádrátt að því marki er nemur umfram skuld. Varðandi 13. gr. þar sem gert er ráð fyrir að í stað ,,1,2%`` í 84. gr. komi 0,95% vil ég aðeins vitna í nál. þingmannanefndar Framsfl. þar sem segir, með leyfi forseta, í tillögum hópsins: ,,Núverandi hæsta stig eignarskatts verði fellt niður.`` Ég vil síðan fara örfáum orðum um 96. mál þar sem einnig er hreyft mjög athyglisverðum atriðum. Enn á ný ætla ég ekki að fjalla um tölurnar í 1. gr. frv. enda eru þær endalaust matsatriði. En þegar kemur að 3. gr. vakna ýmsar spurningar og kannski fyrst og fremst sú hvort ekki væri eðlilegra að breyta almennu greininni, um hvaða fyrirtæki falla innan þess ramma að hlutabréfakaup þeirra geti verið skattfrádráttarbær, fremur en að skjóta þessu inn í vegna þess að þetta ákvæði eins og það er þarna sett gerir eingöngu ráð fyrir nýju útboði hlutafjár í starfandi hlutafélagi sem takmarkar strax ef litið er til stofnunar nýrra hlutafélaga. Ég er ekki viss um að það sé eðlilegt að vera með þessa takmörkun ef menn fara á annað borð út í að rýmka þetta atriði sem ég tel mjög nauðsynlegt og þingmannanefnd Framsfl. leggur til í sínum tillögum. En jafnframt hygg ég að eðlilegt væri eigi að síður að miða við einhverja lágmarksfjárhæð hlutafjár, ekki bara það lágmarkshlutafé sem verður að vera samkvæmt hlutafélagalögum, til að mynda fjór- eða fimmfalt lágmarkshlutafé sem eru nú ekki það miklar upphæðir, og einnig er ég þeirrar skoðunar að lágmarksfjöldi hluthafa ætti að vera einhver, átta til tíu í þeim tilvikum að fyrirtækið eigi að njóta slíks frádráttar. Ég vil síðan almennt benda á að það er út af fyrir sig atriði sem flm. og aðrir þingmenn þurfa að athuga þegar talað er um frádrátt vegna hlutabréfakaupa annars vegar og hins vegar frádrátt vegna taps á hlutafé. Það getur auðvitað leitt til þess að þessi frádráttur verði virkur tvisvar, að menn nái samkvæmt tillögum, eins og sjálfstæðismenn leggja þetta fram, að draga öll hlutabréfakaupin frá skatti vegna kaupanna, en ef þeir tapa síðan hlutafénu, þá geti þeir dregið það allt saman frá aftur. Það kann að vera að hugsunin að baki þessu sé sú að örva menn til kaupa á hlutabréfum í áhættufyrirtækjum. Á það skal ég ekki leggja dóm, en þetta hlýtur að koma inn í alla umræðuna. Ég er þeirrar skoðunar að þetta mál þurfi að fara í allvíðtæka athugun í nefnd. Þarna eru atriði sem að mínu viti þurfa talsverðrar lagfæringar og breytingar við en jafnframt, svo að ég ítreki það enn, eru hér mörg atriði sem ganga alveg í sömu átt og þingmannanefnd Framsfl. hefur þegar lagt til.

Flm. (Friðrik Sophusson) Herra forseti. Það er vissulega ánægjulegt þegar umræður verða í þessari hv. deild með þeim hætti sem hér hafa orðið og ég vil þakka hv. 10. þm. Reykv. Guðmundi G. Þórarinssyni fyrir efnislega umfjöllun hans um þau frv. sem við sjálfstæðismenn í Nd. höfum leyft okkur að flytja. Ég verð að segja að það eykur á vonir okkar um að það sé að vakna skilningur í stjórnarherbúðunum fyrir því að eitthvað þurfi að gera mjög fljótt til þess að aðstoða fyrirtækin í landinu við að byggja upp eigið fé. Ég fagna því sérstaklega að nokkrir hv. þm. Framsfl. skuli hafa komist að þessari niðurstöðu og vænti þess að þeir, ekki síst undir forustu hv. 10. þm. Reykv., muni aðstoða okkur sjálfstæðismennina í hv. nefnd við að ná fram niðurstöðu í þessum málum sem geri það að verkum að fyrirtækin búi við betri skilyrði, einkum og sér í lagi er varðar skattlagningu eins og t.d. eignarskatta og eins uppbyggingu eigin fjár. Satt að segja, virðulegur forseti, átti ég von á því að hæstv. fjmrh. mundi taka hér til máls og auðvitað kemur hann til með að gera það síðar, annaðhvort í umræðu um þetta mál eða næsta mál sem hér er á dagskrá því það væri vissulega fengur að því að fá að heyra álit hæstv. ráðherra, ekki síst eftir að einn af þingmönnum Framsfl., hv. 10. þm. Reykv., hefur tekið jafnjákvætt undir efnisatriði frv. og við urðum vitni að hér áðan. Mig langar til að fara örfáum orðum um þær efnislegu athugasemdir sem hv. 10. þm. Reykv. gerði við frv. og vonast ég til þess, virðulegur forseti, að mér leyfist að ræða þau hér bæði samtímis og ætti það að spara umræður um síðara málið sem hangir við það sem nú er til umræðu. Ég vil byrja á því vegna orða hv. þm. um lækkun stimpilgjalda að lýsa því yfir enn einu sinni að Sjálfstfl. styður frv. hv. 10. þm. Reykv. og fleiri þingmanna Framsfl., gerði það reyndar líka á síðasta þingi, og mér sýnist vera mjög víðtækur stuðningur við það frv. Nú er það til skoðunar hjá þingflokkum hæstv. ríkisstjórnar og vænti ég þess að sú skoðun leiði til þess að stimpilgjöld af hlutabréfum verði lækkuð, að hlutfallið breytist úr 2% í 0,5% og tel að það mál geti gengið fram nú fyrir jól. Varðandi lífeyrissjóðina sem hv. þm. nefndi og vitnaði þar til skýrslu Enskilda Securities vil ég taka það fram að í framsöguræðu minni ræddi ég þetta mál sérstaklega og benti á að það liggur í ráðuneytinu frv. til breytinga á lögum um lífeyrissjóði sem gerir ráð fyrir því að heimila lífeyrissjóðum að kaupa hlutabréf að því er ég best veit í samræmi við þær hugmyndir sem koma fram í skýrslu Enskilda Securities en það er 5% af árlegu greiðsluflæði sjóðanna. Þetta hefur auðvitað gífurlega þýðingu og til þess að minna á hve mikið fjármagn þar er um að ræða þarf ekki annað en bera saman það fjármagn sem nú fer til Byggingarsjóðs ríkisins og Byggingarsjóðs verkamanna, en þar eru kaup lífeyrissjóðanna um það bil 55% af greiðsluflæðinu á ári hverju ef sjóðirnir vilja að þeirra félagsmenn fái réttindi til lána úr byggingarsjóðunum. Sumir lífeyrissjóðir hafa reyndar heimild til þess að kaupa hlutabréf og bendi ég þá á Lífeyrissjóð verslunarmanna sem hefur verið ötull við það að byggja upp fyrirtæki og hefur það komið að gagni. Þetta hlýtur hins vegar að vekja aðeins þær hugmyndir sem menn hafa um hlutabréf og hlutabréfakaup því að það er stundum svo þegar rætt er um hlutabréf og hlutabréfakaup að menn álíta, ekki síst menn í rekstri, að þannig sé hægt að ná í ódýrara fjármagn heldur en ef um lánsfjármagn er að ræða. Þetta er stórhættulegur hugsunarháttur því að auðvitað verður áhættufjármagn eins og hlutaféð er að gefa a.m.k. sömu ávöxtun ef ekki betri heldur en ef um lánsfé væri að ræða. Kostur hlutabréfanna er hins vegar sá að hlutaféð er kyrrt í félaginu. Félagið þarf ekki að greiða til baka stofninn þótt hlutabréfin gangi kaupum og sölum og þess vegna er mikill munur á hlutabréfum annars vegar og viðskiptabréfum eins og lánaskuldbindingum hins vegar þar sem fyrirtæki þurfa að borga, auk vaxta sem eru samsvarandi og arður, stofninn upp á tilteknum tíma. Þess vegna verðum við að átta okkur á því að eitt af aðalskilyrðum þess að hægt sé að byggja upp eigið fé fyrirtækja með þeim hætti að almenningur og lífeyrissjóðir og aðrir aðilar telji þetta vera heppilegt sparnaðarform sem auðvitað er undirstaðan, þá gerist það ekki nema rekstrarskilyrði séu fyrir hendi. Einn mikilvægasti þáttur í að útbúa rekstrarskilyrði er að stjórnarstefna viðkomandi ríkisstjórnar sé með þeim hætti að fyrirtæki fái almennt að græða í landinu, fái að skila hagnaði og það er það sem skiptir ekki síst og kannski mestu máli. Varðandi þær athugasemdir sem komu fram hjá hv. 10. þm. Reykv., þá sýnist mér að flestar þeirra séu um atriði sem auðvelt væri fyrir okkur að semja um í hv. nefnd og ná fullu samkomulagi um. Varðandi 1. gr. er það rétt sem kom fram hjá hv. þm. að hér er aðeins um að ræða --- verði hlutabréfaeigandi eða hluthafi fyrir tapi af sölu bréfa --- nettóáhrif, þ.e. hann getur eingöngu dregið tapið frá ágóða vegna annarra bréfa. Það má vel vera að ekki sé nægilega langt gengið með þessu ákvæði. En þarna var fyrst og fremst verið að hugsa um það að líta á heildaráhrif vegna sölu og kaupa á hlutabréfum rétt eins og menn líta á vexti, bæði greidda vexti og fengna vexti. Allir vita að það er nettótalan sem skiptir máli. Það kann hins vegar vel að vera, ég er ekki svo vel að mér í skattalögum, að það vanti lagaákvæði sem komi til móts við þá sem verða fyrir verulegum áföllum vegna þess að þeir glata hlutabréfum, t.d. vegna þess að félög sem hluthafi á hlut í verða gjaldþrota og finnst mér sjálfsagt að það mál verði skoðað. Ég tek undir það með hv. 10. þm. Reykv. að allar tölur í þessu frv. eru auðvitað álitamál. Þær eru settar fram með það í huga fyrst og fremst að rýmka þær tölur sem fyrir eru í lögum. Hvort þær verða helmingi hærri, þriðjungi hærri eða eitthvað þar á milli, meira eða minna, skiptir ekki mestu máli, heldur að lögin verði sveigjanlegri en þau eru nú. Varðandi 3. gr., um arðinn, þá er það alveg rétt að tillögur okkar ganga ekki eins langt og hv. þm. vildi að gert yrði, þ.e. að arður yrði alveg frádreginn hjá fyrirtækinu frá tekjuskatti þótt það væri gildandi þak fyrir þann sem fengi arðinn greiddan. Vissulega kemur þetta til greina og yrði þá til bóta fyrir viðkomandi fyrirtæki sem gætu greitt svo mikinn arð. En þótt við berum vissulega vonir í brjósti um að svo geti orðið, þá efast ég nú um að a.m.k. á næsta ári verði greiddur arður umfram þau mörk sem þarna er til umræðu. Og finnst mér nú menn í nýjustu atvinnugreinunum vera orðnir æði bjartsýnir ef þeir halda virkilega að þau nýju fyrirtæki skili arði á borð við þetta sem hv. þm. var hér að hugsa um. Ég fagna því að hv. þm. hefur skilning á sveiflujöfnunarsjóðunum. Hér er um að ræða nýja hugmynd og hér er auðvitað verið að fitja upp á alveg nýju kerfi. Við höfum langa reynslu af verðjöfnunarsjóðum, fyrst mjög góða, síðan eftir að stjórnmálamenn fóru að misnota verðjöfnunarsjóðina kom í ljós að þeir gátu jafnvel skapað fleiri vandamál en þeir leystu. Þá er spurningin sú hvort ekki sé kominn tími til að fyrirtækin sjálf beri ábyrgð á því að jafna sveiflur og við sem hér sitjum sem löggjafarvald gefum þeim tækifæri til þess með því að breyta lögum þannig að hægt sé að geyma fjármuni óskattlagða til mögru áranna. Þetta er auðvitað sama hugmyndin og kom fram og er til staðar um fjárfestingarsjóðina en heimildir til að geyma ákveðið hlutfall af ágóða fyrirtækjanna voru skertar á sl. ári. Við setjum fram hugmynd um að rýmka þessar heimildir verulega, annars vegar til fjárfestingarsjóðanna og hins vegar til þessara sveiflujöfnunarsjóða. Hvort nákvæmlega þetta hlutfall sé eðlilegt er er erfitt að fullyrða, en ég fagna því vissulega að hv. þm. skuli taka undir hugmyndina og vil gjarna eiga gott samstarf við hann í nefndinni um að færa þessa hugmynd betur út þannig að hún komi ekki einungis fyrirtækjum til góða, heldur einnig öllu efnahagslífinu. Það er undirstöðuatriði að fyrirtækin sjálf taki þátt í því að jafna þær efnahagssveiflur sem eru óumflýjanlegar í okkar þjóðfélagi vegna sífelldra breytinga á verðlagi útflutningsvara og mismunandi afla sem við getum tekið úr sjó á ári hverju. Nýlega höfum við getað farið í gegnum eina slíka sveiflu. Við höfum séð hvernig fyrirtækin í sjávarútvegi fóru flest hver í miklar fjárfestingar þegar vel gekk. Auðvitað verða þær síðan að greiðast á löngum tíma, þar á meðal á þeim tíma þegar slær í bakseglin sem verður þá til þess að niðursveiflan verður enn þá skarpari en ella. Hér er verið að varpa ábyrgðinni yfir á fyrirtækin og ætlast til þess að fyrirtækin rói í sömu átt og ríkisstjórnir á hverjum tíma, einkum og sér í lagi ríkisstjórnir sem hafa áhuga á því að ná tökum á efnahagsmálunum og jafna sveiflur og draga úr miklum breytingum á verðlagi o.s.frv. Varðandi 11. gr. er það rétt að hér er um að ræða sama orðalag og kemur fram í sjálfri lagagreininni, þ.e. í 5. tölul. 74. gr. tekjuskatts- og eignarskattslaganna um sönnunina, þannig að þetta orðalag er ekki úr okkar brtt. Við notum sama orðalag, en meginmarkmið þessarar brtt. eða þessarar greinar í frv. er auðvitað að örva fyrirtæki til að skrá hlutabréf sín sem til sölu eru og þá um leið gengi þeirra á Verðbréfaþingi Íslands. Því miður, og verður að segja þá sögu alla eins og hún er, hefur það ekki gerst hingað til. Fróðir menn telja að það sé nauðsynlegt að breyta 74. gr. laganna til þess að fyrirtæki fáist til að skrá hlutabréfin á Verðbréfaþinginu. Í dag hagar þannig til að þeir sem festa kaup á hlutabréfum á Verðbréfaþinginu verða að gefa upp nafnverð bréfanna eða skrá verð bréfanna þar, en ef um bein kaup er að ræða á milli aðila er hægt að skrá bréfin til eignar á nafnverði. Þetta er vandamál sem verður að takast á við og hér er gerð tilraun til að gera það með þessum hætti. Við erum að sjálfsögðu tilbúnir til að skoða orðalag, bæði lagagreinarinnar og frumvarpsgreinarinnar, í góðu samkomulagi við þá sem tilbúnir eru til að styðja þær hugmyndir sem koma fram í frv. Örstutt um síðara frv.: Það kemur fyllilega til greina af minni hálfu að gera þá breytingu sem hv. þm. taldi að kæmi til álita í 3. gr. frv. en hún var sú að þetta ákvæði þyrfti ekki að ná eingöngu til starfandi fyrirtækja. Við skulum þó átta okkur á einu og það er að þarna erum við kannski á nokkru hættusvæði. Við þekkjum það úr löggjöf nágrannaþjóðanna að það hefur verið viss tilhneiging til þess að nota hlutafélagsformið til að komast hjá því að greiða skatta. Frægasta dæmið er frá Danmörku þegar heill stjórnmálaflokkur kviknaði nánast af slíku tilefni, en það var þegar Mogens Glistrup sýndi fram á hvernig hægt væri að sleppa við að greiða tekjuskatta með því að stofna hlutafélög jafnvel um tannbursta fjölskyldunnar svo að eitthvað sé nefnt. Þess vegna verður auðvitað að setja einhver mörk. Við höfum sett hér ákveðin skilyrði. Það kann vel að vera að hægt sé að rýmka þau á þessu sviði, þrengja á öðru. Aðalatriði málsins er að við erum að leita að aðferð sem gefur litlum fyrirtækjum, litlum hlutafélögum tækifæri til þess að njóta skattfríðinda á borð við stærri fyrirtækin og smám saman geta smærri fyrirtækin þá komist í hóp stærri fyrirtækjanna sem njóta þeirra skattfríðinda sem um ræðir í lögunum nr. 9/1984. Þetta er meginmarkmiðið. Hvernig við förum að því hlýtur síðan að vera samkomulagsatriði milli þeirra sem hafa skilning á því að hér er verið að fjalla um mál sem geta haft úrslitaþýðingu fyrir atvinnulífið í þessu landi. Virðulegur forseti. Hæstv. viðskrh. sagði frá því í blaðaviðtali í sumar, nánar tiltekið í ágúst, að hann hefði snemma í þeim mánuði lagt fram í ríkisstjórninni hugmyndir sem falla í sömu átt og þessi frumvörp sem hér eru til umræðu gera. Ég vil segja að vissulega er það ánægjuefni að hæstv. viðskrh. skuli vera kominn í hóp þeirra sem hafa skilning á þessum málum. Við sjálfstæðismenn fluttum sum efnisatriði þessara frumvarpa sem hér eru til umræðu á síðasta þingi og ég hlýt að fagna viðbrögðum viðskrh. þegar hann nú nýlega hefur lagt fram í ríkisstjórninni hugmyndir um hvernig hann vilji sjá þessi mál þróast á næstunni. Í hugmyndum sem viðskrh. lagði fram í ríkisstjórninni og reyndar hefur verið gerð grein fyrir í ýmsum dagblöðum má nefna þessi atriði: 1. Að eignarhlutfall hlutabréfa fái a.m.k. tímabundið --- í tillögunum eru nefnd 5 ár --- hagstæðari skattameðferð en eignarhald skuldabréfa. 2. Afnumin verði skattaleg mismunun hlutabréfa og annarra sparnaðarforma. Hagnaður og tap verði talin saman og nettóútkoman myndi skattstofn. 3. Stimpilgjöld af útgáfu hlutabréfa verði lækkuð úr 2% í 0,5%. Ég skýt því hér inn að ég tel að það mál sé komið í höfn eftir þann fund sem við héldum í hv. fjh.- og viðskn. í morgun. Það á að vísu eftir að fara til formlegrar skoðunar í þingflokki Alþb. en að öðru leyti kom fram stuðningur við frv. hv. 10. þm. Reykv. í morgun á nefndarfundi. 4. Kostnaður við verðbréfakaup viðskiptavaka myndi ekki stofn til útreiknings aðstöðugjalda. Þetta eru auðvitað ekki nákvæmlega sömu hugmyndirnar og við höfum verið að fjalla um, en þær hafa sama markmið. Það sem skiptir hins vegar ákaflega miklu máli að átta sig á, og mér finnst margir ekki hafa gert, er að í því blaði sem hæstv. viðskrh. lagði fram á fundi hæstv. ríkisstjórnar kemur fram að hann telji að þessar hugmyndir eigi að eiga samleið með væntanlegum tillögum hæstv. fjmrh. um skattlagningu fjármagns. Sé þetta rétt þá er hæstv. viðskrh. á villigötum. Það er nú ljóst að hæstv. ríkisstjórn ætlar ekki að hreyfa við fjármagnstekjunum að sinni og fagna ég því vissulega, enda ekki sá tími kominn að það sé óhætt. Það hlýtur að vera alvarlegt ef tengja á þessi mál svona saman því að auðvitað er það eitt af stóru málunum sem löggjafarþingið hlýtur að takast á við í vetur hvernig við ætlum að byggja upp eigið fé fyrirtækjanna. Og það gengur ekki að slíkt sé tengt við einhverja nýja skattheimtu sem hæstv. fjmrh. hefur stundum nefnt í sínum ræðum. Nú er hæstv. viðskrh. því miður ekki viðstaddur á þessum fundi, en hæstv. fjmrh. er hér og ég óska eftir því sérstaklega að hæstv. fjmrh. taki hér til máls, segi álit sitt á þeim tillögum sem hér eru til umræðu, segi frá því hvort hæstv. ríkisstjórn hafi á prjónunum nú á næstunni, á þessu haustþingi, að leggja fram frv. um þetta sama efni og hvort það sé rétt sem kemur fram í minnisblaði hæstv. viðskrh. til hæstv. ríkisstjórnar að hugmyndir hans séu bundnar því skilyrði að þær þurfi að eiga samleið með hugsanlegum fjármagnstekjuskatti. Þetta finnst mér svo stórvægilegt mál að ég tel það skyldu hæstv. ráðherra að segja álit sitt og álit hæstv. ríkisstjórnar á þessum mjög svo mikilvægu málum. Ég vil að lokum, virðulegur forseti, ítreka þakkir mínar til hv. 10. þm. Reykv. Ég vona að samstarf okkar og annarra sem sitja í hv. fjh.- og viðskn. leiði til þess að fram komi nú á næstu vikum frv. sem hefur það meginmarkmið sem lýst er í þeim frumvörpum sem við sjálfstæðismenn höfum nú flutt hér á Alþingi.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegi forseti. Hér hafa farið fram mjög athyglisverðar umræður um skattamál og á hvern hátt skattkerfið í landinu geti stuðlað að uppbyggingu heilbrigðs atvinnulífs á Íslandi. Það er alveg rétt sem hér hefur komið fram hjá ræðumönnum að eitt af brýnustu verkefnum okkar er að endurskoða skattlagningu atvinnufyrirtækja á Íslandi, bæði til þess að ná því markmiði að skattkerfið þjóni heilbrigðri uppbyggingu atvinnulífs í landinu og eins til að samræma skattlagningu atvinnulífs og fyrirtækja þeim meginreglum sem gilda í helstu viðskiptalöndum okkar og þar sem íslenskur útflutningur þarf einna helst að keppa við okkar samkeppnisaðila. Ef ég má leyfa mér aðeins að skjóta að í framhjáhlaupi vegna ummæla hv. þm. Friðriks Sophussonar um að þetta væri mjög brýnt verkefni sem þyrfti að ljúka á næstu mánuðum, þá er það nú þannig að Sjálfstfl. hafði hér nærri því fimm ár til að vinna að því verkefni án þess að skila hér inn í Alþingi frv. um nýja heildarlöggjöf um skattlagningu atvinnulífs á Íslandi. Það geta sjálfsagt verið margar ástæður sem liggja þar að baki en ég er sannfærður um að ein af ástæðunum er sú að í okkar litla þjóðfélagi höfum við takmarkaða getu til að framkvæma viðamiklar skattkerfisbreytingar á mörgum sviðum í einu. Ég ætla ekki að segja að ástæðan sé skortur á áhuga hjá Sjálfstfl. að breyta skattkerfinu atvinnulífinu í hag, heldur hugsa ég að forsvarsmenn Sjálfstfl. hafi áttað sig á því eins og fleiri að það varð að setja upp ákveðna forgangsröð í þeim skattkerfisbreytingum sem við ætluðum að hrinda í framkvæmd hér á Íslandi. Ég vil ítreka hér þá skoðun mína að sú vinnuáætlun sem ég hef ákveðið að fylgja í þessum efnum felst í því í fyrsta lagi að festa staðgreiðslukerfið í sessi og bæta það eins og við höfum unnið að á þessu ári. Í öðru lagi að láta virðisaukaskatt taka gildi um næstu áramót. Það er skattkerfisbreyting sem búið er að boða hér á Íslandi nærri því í tvo áratugi og ýmsar ríkisstjórnir hafa ásett sér að hrinda í framkvæmd án þess að af yrði. Það þarf ekki að útskýra fyrir hv. alþm. að það er mikið verk og hefur lengi verið í undirbúningi og það er alveg ljóst að hinn tiltölulega fámenni hópur starfsmanna í íslenska skattkerfinu og einnig sá tiltölulega fámenni hópur sérfræðinga sem við höfum á sviði skattalöggjafar og skattaframkvæmdar hefur takmarkaða starfsgetu til þess að sinna svo vel sé víðtækum, margbrotnum skattkerfisbreytingum á sama tíma. Þess vegna beitti ég mér fyrir því innan ríkisstjórnarinnar að ákveðið væri að virðisaukaskatturinn fengi að njóta þess algerlega að vera forgangsverkefni nr. 2. Ég ætla ekki að nota tímann hér til þess að færa að því rök hvers vegna það sé brýnt að taka upp virðisaukaskatt hér á Íslandi, ég gæti flutt um það langt mál en ætla ekki að gera það nú, mun væntanlega gera það í næstu viku þegar hér mun koma til 1. umr. frv. til l. um breytingar á lögunum um virðisaukaskatt. Þriðja verkefnið sem ríkisstjórnin varð ásátt um að sinna var skattlagning fjármagnstekna. Fjármagnstekjur eru af margvíslegu tagi. Þær eru t.d. arður af hlutafé. Þær eru einnig arður vegna verðbréfa, inneigna í sjóðum og bankakerfi og þar er um að ræða nýjar tekjur sem menn fá en ekki, eins og haldið er fram í einhverju nánast barnalegu áróðursstríði hér úti í þjóðfélaginu, skattlagning á sparifé. Það er t.d. nauðsynlegt ef menn vilja styrkja fjárhagsgrundvöll atvinnulífsins á Íslandi að arðurinn af fjármagnseign í bönkum og verðbréfasjóðum sé ekki meiri en arðurinn af hlutafé í fyrirtækjunum, að fjármagnið sem liggur bara kyrrt fyrir eigendurna í verðbréfasjóðum, bönkum og sparisjóðum njóti ekki forgangs skattalega séð fram yfir það fjármagn sem menn setja í vinnu í atvinnulífinu sjálfu. Það er þess vegna sem ég, án þess að ég ætli að gera það að umræðuefni hér, við getum rætt það síðar, hef átt svona bágt með að skilja andstöðu Sjálfstfl. við hugmyndir og tillögur okkar við samræmda skattlagningu fjármagnstekna vegna þess að þær eru í reynd sinni veigamikið skref að því að styrkja samkeppnisstöðu þeirra sem vilja að fjármagnið fari til atvinnulífsins. Þar að auki er ljóst að vilji menn búa til samræmdan fjármagnsmarkað milli Íslands og Norðurlandanna, svo að ég taki nú atriði sem hv. þm. Þorsteinn Pálsson hefur lengi boðað að eigi að gera, hvað þá heldur milli Íslands og Evrópu, Evrópubandalagsins sem ræða á hér á morgun, þá er það lykilatriði í þeirri samræmingu --- ég legg áherslu á það --- að sambærileg skattlagning sé á fjármagni á Íslandi og í þessum löndum sem við ætlum að taka mið af. Staðreyndin er hins vegar sú að fjármagnið á Íslandi nýtur skattfríðinda sem fjármagnið gerir ekki í öðrum löndum OECD og þar með ekki á öðrum Norðurlöndum, þar með ekki í Evrópubandalaginu. Vilji menn því í reynd samræma íslenska fjármagnsmarkaðinn fjármagnsmarkaði Norðurlanda og Evrópu er lykilatriði í því hin skattalega samræming og þar ber hæst nauðsyn á því að fjármagnstekjurnar hljóti sömu skattalegu meðferð hér á Íslandi og alls staðar í Vestur-Evrópu eða í öðrum OECD-ríkjum. Ég hef þess vegna aldrei komið því heim og saman hvernig sömu mennirnir geti staðið hér upp á Alþingi og krafist þessarar samræmingar fjármagnsmarkaðanna og svo næsta dag lagst gegn breytingum á skattlagningu fjármagnstekna. Þessi þriðji þáttur, skattlagning fjármagnstekna, er þess vegna eitt af þeim frv. sem ríkisstjórnin mun leggja fyrir Alþingi innan tíðar og það er mjög nauðsynlegt að um það fari fram víðtæk umræða og ítarleg skoðun. Það er þó ljóst að það mun verða nokkuð þungt verk fyrir starfsfólk íslenska skattkerfisins að vinna bæði að víðtækum breytingum sem felast í virðisaukaskattkerfinu sem er nánast kerfisbylting í skattlagningu hér á Íslandi og einnig á sama tíma að hrinda í framkvæmd löggjöf, þótt hún væri fullbúin, um skattlagningu fjármagnstekna. Staðreyndin er sú, og hefur kannski komið mér nokkuð á óvart við að kynnast því náið, að við ætlum mjög fámennum hópi manna í okkar skattkerfi, mjög fámennum hópi sérfræðinga á þessu sviði, nánast ofurmannlegt verk og það er hættulegt að leggja of miklar breytingar á þetta kerfi á sama tíma þótt ég skilji vel að menn séu bráðlátir eftir að breytingarnar komi til framkvæmda. Þetta er mjög veigamikill þáttur í þeirri afstöðu minni að raða þessum verkum upp í ákveðna verkáætlun og láta hvern þátt fá þann tíma sem hann þarf til að geta komist til framkvæmda með öruggum hætti. Fjórði þátturinn í þessari verkáætlun er síðan víðtækar breytingar á skattlagningu atvinnulífs og fyrirtækja á Íslandi. Undirbúningur þess máls er þegar hafinn og ætlunin er að á fyrri hluta næsta árs verði það eitt aðalviðfangsefni sérfræðinga, embættismanna og fulltrúa stjórnarflokkanna og e.t.v. einnig flokkanna í stjórnarandstöðu, sem og efni í viðræður við samtök atvinnulífsins, að ræða mjög ítarlega þær breytingar, skoða hvernig þarf að tengja það við skattlagningu atvinnulífs í helstu samkeppnislöndum okkar og skoða skref fyrir skref á hvern hátt er skynsamlegast að haga þessum skattkerfisbreytingum þannig að þær styrki uppbyggingu atvinnulífsins á Íslandi. Ég held þess vegna að það sé óraunhæft að ætla sér að koma til framkvæmda víðtækum breytingum á skattlagningu atvinnulífs á Íslandi fyrr en á árinu 1991 og þá legg ég áherslu á að þær komi til framkvæmda. Það er hins vegar nauðsynlegt að sú umræða fari fram í mun lengri tíma og það er ætlun okkar að stuðla að því að svo verði. Hér hefur nokkuð verið vikið að því hver eigi að vera markmið slíkrar endurskoðunar. Ég get lýst fáeinum atriðum í þeim efnum. Í fyrsta lagi að einstaklingar, fyrirtæki, samtök og sjóðir séu beinlínis hvött til þess að leggja fjármagn í uppbyggingu heilbrigðs atvinnulífs. Með heilbrigðu atvinnulífi á ég við atvinnulíf sem skilar arði, bæði fyrir þjóðfélagið og eigendur þess. Það er nokkuð hættulegt að hafa skattakerfi sem er þannig útbúið að menn freistast til að leggja fjármuni í margs konar rekstur af því að þeir sjá í því um skamma stund eitthvert skattalegt hagræði án þess að huga nægilega vel að því hvort atvinnureksturinn er í sjálfu sér arðbær og kann að verða það í framtíðinni. Þess vegna tel ég að fyrsta atriðið eigi að vera sá þáttur skattalaganna að veita hvata þegar beinlínis og sannanlega er um vænlegan og arðbæran kost í atvinnuuppbyggingunni að ræða. Annað markmiðið þarf að vera, að mínum dómi, samræming í skattlagningu einstakra atvinnugreina. Við vitum það mjög vel að því miður hefur þróast hér á Íslandi allmikið ósamræmi í skattlagningu atvinnugreina og samkeppnisstaða þeirra, bæði innbyrðis og til vaxtar, hefur þess vegna orðið mjög ólík og mismunandi og hefur e.t.v. að nokkru leyti leitt til þess að uppbygging atvinnulífs á Íslandi í dag er óarðbærari en hún hefði orðið ella ef fyrri ríkisstjórnir eða fyrri þing hefðu haft vilja eða getu til þess að taka upp samræmda skattlagningu allra atvinnugreina sjávarútvegs, landbúnaðar, iðnaðar, verslunar og þjónustu, þannig að skattkerfið í sjálfu sér fæli ekki í sér þá mismunun sem kann að skekkja fjárfestinguna og arðsama uppbyggingu atvinnulífsins í landinu. Nú vitum við það hins vegar að auðvitað eru sterk hagsmunaöfl sem vilja halda áfram því skattalega hagræði sem þau hafa í dag og kannski er skýringin á því að fyrri ríkisstjórnir og fyrri þing hafa ekki lagt í það verk að samræma t.d. launaskatta allra atvinnugreina, að menn hafa óttast atganginn í þeim hagsmunasamtökum sem í dag njóta forréttinda í þessu skattakerfi og vilja halda þeim áfram. En ég nefni þetta atriði hér númer tvö vegna þess að ég er sannfærður um það að slík endurskoðun á skattkerfi atvinnulífsins á Íslandi nær aldrei verulegum árangri nema menn hafi getu og vilja til að hrinda þessari samræmingu allra atvinnugreinanna í framkvæmd. Þriðja markmiðið þarf að vera að laga skattlagningu atvinnulífs á Íslandi að meginþáttunum í skattlagningu atvinnulífs í okkar helstu viðskiptalöndum. Þar er auðvitað ljóst að Evrópubandalagið og EFTA-ríkin eru mjög ofarlega á blaði vegna þess hve þau skipa stóran sess í okkar útflutningi og þess vegna hljótum við í því verki að skoða mjög rækilega, ekki bara hvernig þessi skattkerfi eru í dag, heldur líka hverjar eru helstu breytingarnar sem menn hyggjast gera á þeim á næstu árum. Ég held að það væri röng áhersla að flýta sér svo við þetta verk að menn taki eingöngu það skattkerfi, sem er nú reyndar ekki eitt þó að því svipi nokkuð saman í ýmsum löndum, sem er í okkar helstu viðskiptalöndum í dag og reyna að samræma skattlagningu atvinnulífsins á Íslandi að þeim veruleika. Ég hef ákveðið að á vegum fjmrn. verði nokkuð ítarleg vinna lögð í það að safna saman þeim áhersluþáttum sem helst einkenna umræðuna og kröfurnar um breytingar á þessu skattakerfi í helstu viðskiptalöndum okkar vegna þeirra sjónarmiða sem menn hafa þar um æskilega þróun atvinnulífsins. Og ég held að það væri mjög gagnlegt fyrir þingheim allan að slíkar upplýsingar lægju fyrir svo að menn geti líka horft til framtíðar þegar menn eru að taka afstöðu til þess hvað eigi að gera. Fjórða markmiðið sem slíkar breytingar ættu að þjóna væri að gera íslenskum fyrirtækjum kleift að draga úr neikvæðum áhrifum þeirra sveiflna sem eru óhjákvæmilegur fylgifiskur í íslensku efnahagslífi meðan við erum í jafnríkulegum mæli háð sjávarútvegi og sveiflum á útflutningsverðlagi okkar helstu útflutningstegunda eins og reyndin hefur verið á undanförnum áratug. Sú sveiflujöfnun getur gerst með ýmsum hætti. Það er engin ein ákveðin leið sem þar ber að fara. Stærsta spurningin í því máli er hins vegar sú hvort sveiflujöfnunin á að eiga sér stað innan hvers fyrirtækis fyrir sig þannig að það beri í senn áhættuna og ávinninginn af því að hafa byggt upp í gegnum skattakerfið slíka sveiflujöfnunarsjóði og þá víkja frá því kerfi sem hér hefur verið um langan tíma að það séu sveiflujöfnunarsjóðir atvinnuveganna í heild sem gegna þessu hlutverki eða ætla menn áfram að byggja að einhverju leyti á sveiflujöfnunarsjóðum atvinnugreinanna í heild. Ef farin er sú leið að byggja sveiflujöfnunartækin inn í skattakerfið eitt og sér eru ýmis sterk rök fyrir því að leggja niður þá sveiflujöfnunarsjóði sem byggðir hafa verið upp til að þjóna atvinnugreinunum í heild. Það skortir hins vegar stundum á það að þeir sem leggja áherslu á að byggja sveiflujöfnurnar inn í skattkerfið skýri þá um leið frá því hvað þeir vilja gera við hina stóru sveiflujöfnunarsjóði sem hafa starfað hér á undanförnum árum. Það eru mörg önnur markmið sem mætti vissulega setja fram þegar þessi endurskoðun kemur til umræðu en ég nefni þessi sem ég hef nú fjallað um vegna þess að ég tel að þau séu mikilvægust, og ef um þau getur skapast samstaða þurfa menn að snúa sér að því nokkuð flókna verki hvernig á tæknilega að útfæra breytingarnar á þann veg að menn nái árangri í verkinu sjálfu. Þar held ég að enginn hafi í dag hin réttu svör, heldur þurfi að vinna mun meira í málinu en gert hefur verið. Ég skil það ósköp vel að þeir sem bera hag atvinnulífsins fyrir brjósti kjósi að flytja hér á Alþingi frumvörp og tillögur í þessum efnum. Ég vil þó í fullri alvöru segja það sem ég rakti hér áðan, að vilji menn vanda þetta verk vel, bæði undirbúninginn og ekki síður framkvæmdina, er íslenska skattkerfið, starfsfólk þess og skipulag það veikburða, ef má nota það orð, að það ræður ekki við nema eina umfangsmikla stóra kerfisbreytingu í senn og við megum ekki flýta okkur svo við breytingarnar að kerfið sjálft ráði ekki við framkvæmdina. Ég hef orðið að fjölga allnokkuð starfsfólki í skattkerfinu vegna virðisaukaskattsins, m.a. af því að Alþingi áður fyrr horfðist ekki í augu við það að óhjákvæmilegur fylgifiskur virðisaukaskattsins var að starfsfólki í skattkerfinu yrði nokkuð fjölgað. Að lokum, virðulegi forseti, vil ég leggja áherslu á það, sem hér hefur reyndar aðeins komið fram, að hvað svo sem líður skattkerfisbreytingum eru það hin almennu rekstrarskilyrði atvinnulífsins sem ráða meiru um það hvort þar á sér stað arðsöm uppbygging en skattkerfið sjálft þótt skattkerfi geti vissulega við eðlilegar kringumstæður haft þar mikil áhrif. Það hafa hins vegar ekki verið eðlilegar kringumstæður í rekstrarskilyrðum íslensks atvinnulífs á undanförnum missirum. Ég tel hins vegar að þær séu að skapast nú. Ég tel að raungengisþróunin sé orðin á þann veg að þar sé nánast að nást eðlilegt mark. Ég tel líka að staðan í peningamálunum sé í grófum dráttum að ná því marki að vera hinn eðlilegi rammi og ég tel einnig að vöruskiptajöfnuðurinn sem nú er orðinn jákvæður og viðskiptahallinn, eins og hann er samansettur, fyrst og fremst vegna vaxtagreiðslna og flugvélakaupa, feli það í sér að hægt sé að ganga út frá því sem eðlilegu viðmiði. Og það á einnig að vera mögulegt að stuðla að því hægt og bítandi á næsta ári að verðlag fari lækkandi. Menn hafa deilt hér um svokallaða millifærslusjóði eða skuldbreytingasjóði. Ég ætla ekki að vekja upp þá deilu hér og nú. Ég tel hins vegar að þeir hafi skilað góðu verki. Starfsemi þeirra fer senn að ljúka og þar með er endir sleginn í þann kafla björgunaraðgerða sem ríkisstjórnin hefur staðið að í rúmt ár. Þess vegna er sem betur fer senn að koma hinn rétti tími þar sem við getum rætt með eðlilegum hætti hvernig skattkerfi við viljum búa íslensku atvinnulífi við eðlilegar rekstrarforsendur og eðlilegan efnahagslegan ramma í okkar þjóðfélagi. Ég tel að sú umræða sem hér fer fram sé gagnlegt framlag, þar komi fram margvíslegar athyglisverðar hugmyndir, en eins og síðasti ræðumaður sagði áðan: Þær talnalegu útfærslur sem í frumvörpunum eru eiga sér auðvitað engan sérstakan sannleika, heldur eru meira settar fram til þess að skýra þær meginhugmyndir sem í frumvörpunum felast. Ég vænti þess svo að á næstu mánuðum geti hér á Alþingi orðið áframhaldandi umræður um þær breytingar sem menn vilja gera í skattlagningu atvinnulífsins á Íslandi og það komi nokkuð skýrt fram með hvaða hætti menn eru tilbúnir að gera þær heildarbreytingar sem þarf að gera til þess að kerfið gangi upp. Þar er ekki nóg t.d. að gera bara breytingar á skattlagningu hlutafjár en láta skattlagningu annarra fjármagnstekna liggja kyrra. Þá gengur dæmið einfaldlega aldrei upp, hvorki tæknilega né efnislega. Það er ákveðinn misskilningur sem kom fram hér áðan að í sjálfu sér væri eitthvert efnislegt samhengi milli frv. um breytingar á skattlagningu fjármagnstekna og svo víðtækra breytinga á skattlagningu hlutafjár eða atvinnulífs á Íslandi. Ég hef aldrei séð þetta þannig samofið, heldur fyrst og fremst sem sjálfstæða, að vísu tengda, verkþætti sem skoða ætti hvern fyrir sig en ekki skilyrða einn með öðrum eins og hefði kannski mátt skilja af þeim orðum sem hv. þm. Friðrik Sophusson fór með hér áðan. Þær tillögur sem hæstv. viðskrh. setti fram í ríkisstjórninni eru mjög athyglisverðar. Það hafa ýmsar aðrar tillögur komið fram í ríkisstjórninni í vinnugögnum og hugmyndum frá einstökum ráðherrum. Þær tillögur sem hér hafa komið fram frá þingmönnum í formi frumvarpa eða í ræðum eru einnig, eins og ég hef sagt, mjög athyglisverðar og við munum ekki síður skoða þær en þær tillögur sem komið hafa fram á vettvangi ríkisstjórnarinnar.

Þorsteinn Pálsson Herra forseti. Það má með nokkrum sanni segja að hér hafi verið flutt tímamótaræða. Ég hygg að í fyrsta sinn í sögu lýðveldisins hafi sá atburður gerst að hæstv. fjmrh. tali hér úr ræðustól á Alþingi eins og hann komi úr öðrum heimi og sé ekki í neinum tengslum við líf og starf þjóðarinnar. Það er almælt eftir nýafstaðinn landsfund Alþb. að lýsingar formannsins sjálfs á því sem þar fór fram séu með þeim hætti að það geti varla verið að hann hafi verið á fundinum eða þá a.m.k. sofandi. Og ræða hans hér um skattamál virðist benda til þess að hann hafi ekki verið í fjmrn. eða a.m.k. setið þar sofandi og viti ekki hvað hann sjálfur hefur verið að aðhafast, hvað þá heldur aðrir sem hafa haft ábyrgð í fjmrn. á undanförnum árum. Að þessu leyti til hygg ég að ræða hæstv. fjmrh. marki tímamót. Það eru gjarnan tímamót á hverjum degi í lífi hæstv. ráðherra og þau eru enn í dag og vafalaust er þetta fyrsta ræða sinnar tegundar frá stofnun lýðveldis á Íslandi. Hæstv. fjmrh. fullyrti að meðan Sjálfstfl. hafði húsbóndavald í fjmrn. á árunum 1983--1987 hefði flokkurinn ekki notað þann tíma til þess að beita sér fyrir breytingum á skattlagningu atvinnufyrirtækja og skattlagningu hlutabréfa. Og það lá svona í orðunum að fyrir vikið væri varla mark á því takandi þegar þingmenn flokksins flyttu nú frv. um þessi efni. Sannleikurinn er hins vegar sá að það var eitt af fyrstu verkum Sjálfstfl. í þeirri ríkisstjórn að setja á fót nefnd til þess að gera breytingar á skattlagningu fyrirtækja og skattlagningu hlutabréfa. Það var eitt af fyrstu verkum þáv. fjmrh., Alberts Guðmundssonar, að koma þeim skattkerfisbreytingum fram. Þar var um að ræða mjög veigamiklar og þýðingarmiklar breytingar sem um margt voru nýmæli í íslenskri skattalöggjöf og sýndu ný viðhorf í skattlagningu gagnvart íslensku atvinnulífi. Við gerðum okkur grein fyrir því þá að lengra þyrfti að ganga, en þarna var verið að stíga fyrstu skrefin, mjög mikilvæg skref og um þau náðist samstaða milli þáverandi stjórnarflokka. Þetta var með öðrum orðum fyrsta meiri háttar breytingin sem sjálfstæðismenn beittu sér fyrir í skattamálum í tíð þessarar ríkisstjórnar. Annað stærsta atriðið í skattkerfisbreytingum var svo lögfesting staðgreiðslukerfis skatta og sú mikla einföldun og sú mikla lækkun á almennu skatthlutfalli sem þá var lögfest. Það var annað stóra verkefnið sem sjálfstæðismenn höfðu frumkvæði að í þeirri ríkisstjórn. Jafnframt var unnið að undirbúningi veigamikilla breytinga á öðrum sviðum í tekjuöflun ríkisins. Frv. var lagt fram um virðisaukaskatt sem er grunnur að þeim lögum sem nú eru í gildi og lokið var undirbúningi að nýrri tollskrá og vörugjaldakerfi. Það er hins vegar rétt að það er mikilvægt að menn skipi svo veigamiklum grundvallarbreytingum í ákveðna forgangsröð til þess að framkvæmd þeirra geti farið skýrt og skilmerkilega fram. En það er ekki vandi sem núv. hæstv. fjmrh. þarf að standa frammi fyrir því að hann hefur ekki beitt sér fyrir neinum grundvallarbreytingum eða staðið að neinum grundvallarbreytingum í tekjuöflunarkerfi ríkisins. Það hafa aðrir gert og aðrir lagt grunninn að. Á okkar tíma var talið eðlilegt að breytingin á tekjusköttum einstaklinga hefði forgang og síðan tolla- og vörugjöldin og þá virðisaukaskatturinn. Öll þessi mál hafa gengið fram, þessar stóru grundvallarbreytingar, samkvæmt þeirri áætlun. Það má kannski hins vegar segja og það með gildum rökum að núv. hæstv. fjmrh., sem hefur borið ábyrgð á undirbúningi þess að virðisaukaskatturinn kæmi til framkvæmda með skilmerkilegum hætti, hafi misnotað þann tíma svo illa að þeir aðilar sem búa þurfa við þennan skatt hafa nú gild rök til þess að færa fram mjög harða gagnrýni á undirbúningsstörf núv. hæstv. fjmrh. og hversu erfiðlega hefur gengið að fá fjmrn. og hæstv. ráðherra til þess að taka eðlilegar ákvarðanir og nauðsynlegar ákvarðanir í því sambandi. Þetta er nú staða hinna meiri háttar breytinga sem samþykktar hafa verið hér á Alþingi og hvernig að þeim hefur verið unnið, hverjir hafa haft um það forustu og hvernig núv. hæstv. ráðherra hefur klúðrað framkvæmdinni að því er varðar fyrstu skrefin í virðisaukaskatti sem samkvæmt lögunum á að taka gildi um næstu áramót. En hvað er það sem hæstv. ráðherra hefur gert? Hver eru nú hans afrek í skattamálunum eftir alla þessa löngu og áferðarfallegu ræðu sem greinilega var flutt einhvers staðar úr öðrum heimi? Hvað er nú það sem hann hefur gert? Jú, hann byrjaði á því að brjóta niður þá einföldun tekjuskattskerfisins sem ákveðin var og lögfest vorið 1987 og hefur boðað áframhaldandi niðurrif og eyðileggingu þess kerfis og jafnvel gengið svo langt í yfirlýsingum sínum um það efni að talsmenn eins stjórnarflokkanna, Alþfl., hafa lýst áhyggjum sínum og jafnvel gefið út yfirlýsingar um það að þeir geti ekki stutt þetta eyðileggingarstarf hæstv. fjmrh. Þetta er kannski í raun og veru eina grundvallarbreytingin í skattamálum sem hæstv. ráðherra hefur unnið að og boðar að hann ætli að koma fram. Síðan ákvað hann hér og neyddi í gegnum stjórnarmeirihlutann á Alþingi breytingar á eignarsköttum sem sköpuðu slíkt óréttlæti í þjóðfélaginu að reiðialda fólksins í landinu reis upp. Hann hefur nú, og þeir sem að þeirri samþykkt stóðu, orðið að eta öll stóru orðin ofan í sig og viðurkenna að þeir gerðu meiri háttar mistök. Næst þar á eftir ákvað hæstv. fjmrh. í fyrra að gera breytingar á vörugjöldum. Og hann varð líka að eta þær breytingar ofan í sig og játa að með þeim breytingum hefði hann gert mistök. Með öðrum orðum: Það eina sem hæstv. fjmrh. hefur gert er það að brjóta niður grundvallarbreytingar sem gerðar voru á tekjuskattslögunum 1987 og þeirri miklu og jákvæðu kerfisbreytingu sem þá var gerð og gera svo hvert axarskaftið á fætur öðru á öðrum sviðum skattheimtunnar. Þetta er það eina sem eftir stendur af verkum núv. hæstv. fjmrh. Þetta er veruleikinn í skattamálum í dag. Þetta er veruleikinn í fjmrn. í dag. Þetta er það sem fólkið í landinu þarf að búa við í dag. Og það þýðir ekkert að koma hér eins og engill úr öðrum heimi og tala hér og flytja áferðarfallegar ræður eins og ekkert af þessu sé að gerast í íslensku þjóðfélagi. Fólkið í landinu veit annað. Fólkið í landinu finnur fyrir öðru. Og það þýðir ekki að tala hér um skattamál rétt eins og atburði á landsfundi Alþb. Það þýðir ekkert að koma hér inn á Alþingi Íslendinga og tala um skattamál eins og atburðina á landsfundi Alþb. Það er ekki hægt að bjóða Alþingi Íslendinga það og það er ekki hægt að bjóða fólkinu í landinu málflutning af því tagi. Það er að verða ljóst að innan stjórnarflokkanna er megn óánægja með aðferðir og aðgerðir og stefnu hæstv. fjmrh. í skattamálum. Þessi óánægja gengur svo langt að talsmenn Alþfl., sem eru nú miklir taglhnýtingar Alþb. og hafa jafnvel haft uppi fyrirheit um að ganga í Alþb., hafa lýst því yfir að þeir geti ekki stutt eyðileggingarstarfsemi og eyðileggingaráform hæstv. fjmrh. varðandi tekjuskattinn. Hv. 10. þm. Reykv. hefur tekið fram fyrir hendurnar á fjmrh. og þegar flutt hér frv. inn á Alþingi um lækkun á stimpilgjöldum hlutabréfa. Og af hálfu Framsfl. --- eða a.m.k. hóps manna innan Framsfl. svo ég fari nú ekki með rangt mál um afstöðu Framsfl. í heild --- hefur verið lýst stuðningi við viðhorf af því tagi sem koma fram í skattafrv. sjálfstæðismanna og þau viðhorf hafa verið staðfest hér í þessari umræðu. Hæstv. fjmrh. getur hins vegar ekki tekið undir þetta. En hvers vegna eru þessi viðhorf að skapast? Vegna þess að það er brýnt og aðkallandi fyrir íslenskt atvinnulíf að þessar breytingar verði gerðar. Og það er ekki hægt að bíða eftir því að gera umbætur af þessu tagi fyrir íslensk atvinnufyrirtæki, að hæstv. fjmrh. nái því að eyðileggja tekjuskattskerfi einstaklinga eða gera einhvern annan óskunda í skattakerfinu. Atvinnufyrirtækin í landinu mega ekki vera að því að bíða eftir því að hæstv. fjmrh. komi þeim áformum sínum fram. Hér er um að ræða nauðsynlegar umbætur, brýnar, sem þurfa að nást fram vegna hagsmuna atvinnulífsins í landinu. Það er ekki verið að mæla fyrir grundvallarkerfisbreytingum í skattamálum atvinnufyrirtækjanna með þessum frv. Það er verið að mæla fyrir veigamiklum breytingum á núgildandi kerfi til hagsbóta fyrir atvinnufyrirtækin og þá sem vilja fjárfesta í atvinnufyrirtækjum og hlutabréfum. Það er rauði þráðurinn og meginuppistaðan í þeim tillögum sem hér liggja fyrir. Þess vegna er það alveg út í bláinn að halda því fram að það sé ekki hægt að samþykkja þessi frv. hér og nú á þessu þingi og það fyrir jól vegna þess að nú sé verið að koma í framkvæmd virðisaukaskatti sem áður hafði verið samþykktur hér á Alþingi og stjórnkerfið hafði nægan tíma til að undirbúa þó að hæstv. fjmrh. hafi klúðrað því með því að geta ekki tekið nauðsynlegar ákvarðanir í tíma. Það er ekki gild afsökun í þessu máli. Hæstv. fjmrh. er á flótta í þessu máli sem öðru og þess vegna er verið að reyna að stilla upp röksemdum af þessu tagi. En þær fá einfaldlega ekki staðist. Það er kjarni málsins. Það er ánægjulegt og fagnaðarefni ef hér í þinginu getur skapast breið samstaða um breytingar eins og hér er verið að mæla fyrir um og mjög verðugt að hæstv. fjmrh. sitji úti í horni og horfi á það gerast. Það væri í samræmi við annað í hans fjármálastjórn og hans pólitíska ferli. Ég vænti þess að þau frv., sem hér er verið að fjalla um, fái vandaða meðferð í nefnd og að reynt verði að koma því svo fyrir að það verði unnt að samþykkja þau sem lög frá Alþingi fyrir áramót þannig að þau geti komið til framkvæmda sem fyrst. Auðvitað er það rétt að það sem skiptir meginmáli fyrir atvinnufyrirtækin er rekstrarafkoman og hin almennu rekstrarskilyrði í þjóðfélaginu og hin almennu rekstrarskilyrði sem íslensk atvinnufyrirtæki búa við. En hvernig hefur nú hæstv. fjmrh. staðið að verki í því efni? Hann er hér að færa fram fullyrðingar þess efnis að vegna breytinga á raungengi horfi nú vænlegar í þeim efnum en áður. Skýtur nú nokkuð skökku við frá stóru yfirlýsingunum frá því í fyrra. Það er að vísu rétt að á síðari hluta þessa árs hefur gengi krónunnar breyst nokkuð í rétta veru. Á því var full þörf. Og sannleikurinn er auðvitað sá að það dróst í heilt ár að gera þær nauðsynlegu breytingar, að keyra fram þær nauðsynlegu breytingar á raungengi krónunnar sem atvinnulífið þarf á að halda. Þær ákvarðanir þurfti að taka heilu ári fyrr. En í stað þess að taka þær ákvarðanir á réttum tíma var horfið hér til fortíðarhyggju og efnahagsúrræða af ýmsu tagi, sem ég hélt að bæði Íslendingar og allar aðrar þjóðir í Vestur-Evrópu hefðu sagt skilið við fyrir meira en þremur áratugum síðan, millifærslu og gengisfalsana. Það var gerð tilraun til þess að láta íslenskt atvinnulíf ganga með erlendum lántökum. Afleiðingin er auðvitað sú að erlend lán eru nú meiri en áður, hærra hlutfall af landsframleiðslu en þau hafa verið um langan tíma og stefnir í Íslandsmet á næsta ári. Og greiðslubyrðin af útflutningstekjum hefur þyngst verulega. Auðvitað kom að því að menn urðu að horfast í augu við staðreyndirnar og er nú ekki mikið að hrósa sér af þó að menn hafi meira en ári of seint horfst í augu við það að það þurfti að breyta raungengi krónunnar. En skaðinn var skeður. Og áhrifin sem það hefur haft á atvinnulífið að draga hinar réttu ákvarðanir og nauðsynlegu ákvarðanir í heilt ár eru býsna miklar. Forustumenn og starfsmenn og stjórnendur í atvinnulífinu vita af því og þýðir lítið að flytja ræður af því tagi sem hæstv. fjmrh. gerði hér áðan og freista þess að mála þá mynd í öðrum litum en raunveruleikinn segir til um. Það er þess vegna sama hvar borið er niður í ræðu hæstv. ráðherra. Hún er hvarvetna einhvers konar flótti frá veruleikanum eða skilningsskortur á því sem er að gerast í þjóðfélaginu og mesta undrun vekur auðvitað að hæstv. ráðherra virðist ekki átta sig á því hvað hann hefur í raun og veru verið að gera í fjmrn. En hitt skiptir öllu máli, ef hér getur skapast samstaða þeirra manna í þinginu úr röðum stjórnarandstöðu og stjórnarflokka sem skilja að lengur verður ekki dregið að gera breytingar og koma fram nýrri stefnu og viðhorfum í skattamálum í samræmi við nútímaviðhorf og hagsmuni atvinnuveganna. Og það er ekki hægt að bíða með þær breytingar eftir því að hæstv. fjmrh. vinnist tími til að halda áfram skemmdarverkum sínum. Það er kjarni málsins.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegi forseti. Hv. þm. Þorsteinn Pálsson tók sér nokkurra vikna frí frá Alþingi og fór út í heim. Hv. alþm. höfðu kannski vænst þess að þingmaðurinn hefði sótt sér efni í nýja ræðu á þessum tíma. En hvað skeður? Hann kemur hér upp og flytur gömlu, góðu Heimdallarræðuna sem hann er búinn að flytja allt þetta þing og meginþorrann af síðasta þingi: Slagorð, sleggjudómar, kjaftæði. Ekki málefnaleg innlegg heldur upphrópanir. Það er alveg velkomið, hv. þm. Þorsteinn Pálsson, að fara hér í ítarlegar umræður um stjórn Sjálfstfl. á fjmrn., afstöðu Sjálfstfl. til skattlagningar atvinnufyrirtækjanna og hvernig Sjálfstfl. skildi eftir atvinnulífið í rúst á Íslandi þegar hv. þm. hrökklaðist út úr Stjórnarráðshúsinu við Lækjartorg. Það er velkomið að fara út í þá umræðu. Það er velkomið að rekja rækilega efnahagslegu áhrifin af þeim skattabreytingum sem hv. þm. beitti sér fyrir í tengslum við kjarasamningana því að ef það er eitthvað eitt sem er orsökin að efnahagslegum óförum Íslendinga á undanförnum árum, þá eru það þær breytingar, enda veit hv. þm. sjálfur að það eru stærstu pólitísk mistök sem hafa verið gerð í skattamálum og stjórn íslenskra efnahagsmála á þessum áratug. Og það er líka auðvitað alveg velkomið að spyrja hér rækilega: Hvar voru tillögur Sjálfstfl. 1983--1987 um heildarsamræmingu skattlagningar atvinnulífsins á Íslandi? Þær voru auðvitað ekki til, komu hvergi fram þar sem sú mismunun sem ríkir í skattlagningu einstakra atvinnugreina, iðnaðar, verslunar, sjávarútvegs og landbúnaðar væri lögð af. Hvar eru þær tillögur? Hvergi. Hvar eru tillögur Sjálfstfl. frá þeim tíma um að stíga stór skref til að samræma íslenska skattakerfið skattakerfinu í helstu viðskiptalöndum okkar? Þær eru auðvitað hvergi til. Og það sýnir best hvað vörnin er fátækleg að hv. þm. þurfi að hlaupa í þau frumvörp sem hæstv. fyrrverandi ráðherra og þingmaður, Albert Guðmundsson, flutti á fyrstu missirum sínum sem fjmrh. til að finna einhver dæmi um það að Sjálfstfl. hafi haft áhuga þegar hann stjórnaði í fjmrn. á að gera eitthvað í skattlagningu atvinnulífsins á Íslandi. Ég veit, virðulegi forseti, að það er áhugi á því að taka annað mál á dagskrá sem einn af varaþingmönnum flytur hér svo að hann geti mælt fyrir því áður en hann fer út af þingi. Ég kýs hins vegar að þessari umræðu verði haldið áfram. Ég vil gjarnan fá að ræða þessa slagorðakenndu ræðu sem hv. þm. Þorsteinn Pálsson flutti hér. Ég vil gjarnan fá að ræða við hann nákvæmlega hvernig Sjálfstfl. skildi við atvinnulífið á Íslandi vegna þess að það þýðir lítið að koma hér og slá sér á brjóst og þykjast vera einhver sérstakur gæðingur skattkerfisbreytinga í þágu atvinnulífsins þegar sami maður hefur verið aðalbrennuvargurinn í því að kveikja í atvinnulífinu á Íslandi og skilja það eftir í rúst, vegna þess að atvinnurekendur á Íslandi og forsvarsmenn atvinnulífsins spurðu ekki fyrir ári síðan um skattbreytingar. Þeir vissu það að þeir voru að róa slíkan lífróður að það voru ekki skattkerfisbreytingarnar sem voru aðalatriðið heldur allt annað sem þurfti til að bjarga atvinnulífinu sjálfu. Hv. þm. Friðrik Sophusson hefur hins vegar mjög málefnalega bæði hér í dag og áður reifað það frv. sem hér er á dagskrá. Hv. þm. Friðrik Sophusson hefur mjög málefnalega lagt drög að því að hér geti farið fram umræða um ólíkar áherslur, forgangsatriði og síðan útfærslur þeirra breytinga sem þarf að gera á skattlagningu atvinnulífsins á Íslandi. Það hefur verið mjög málefnalegur málflutningur, efnislegur og skýr, sem eitthvað var á að græða, m.a. vegna þess að í ræðum hv. þm. Friðriks Sophussonar fólst ýmislegt nýtt í málflutningi hér. Og það er satt að segja synd að hv. þm. Þorsteinn Pálsson í sínum gamla Heimdallar-slagorðakennda-stíl með ræðu sem við erum búin að heyra 20, 30 og 40 sinnum hér á hv. Alþingi skuli ---  Virðulegi forseti. Ég vil gjarnan gera hér hlé á ræðu minni, fresta henni ef virðulegur forseti ætlar að slíta fundi, og er reiðubúinn að taka aftur til máls í beinu framhaldi og flytja framhald þessarar ræðu þegar málið kemur aftur á dagskrá.

Friðrik Sophusson (um þingsköp) : Virðulegur forseti. Mig langar til að spyrja að því hvort hugsanlegt sé, fyrst hæstv. fjmrh. er í miðri merkilegri ræðu sinni að hann fái að halda henni fram strax í upphafi fundar á þriðjudaginn kemur. Ég tel það vera mjög mikils virði að við getum haldið áfram að skiptast á skoðunum um þetta mál og klárað það og komið því til nefndar. Og fyrst þessi ósk kemur fram frá hæstv. ráðherra, þá spyr ég forseta hvort hann geti orðið við því að við hefjum fund nk. þriðjudag á þessu máli.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) (um þingsköp) : Virðulegi forseti. Ég er meira en reiðubúinn að finna tíma í næstu viku til þess að halda þessari umræðu áfram. Það er hins vegar hugsanlegt að ég þurfi að vera bundinn í annarri deild á þessum tíma nákvæmlega sem hv. þm. Friðrik Sophusson nefndi, en ég er viss um að við getum í góðri samvinnu við forseta fundið tíma fljótlega til þess að halda þessari umræðu áfram. Ég hef mikinn áhuga á því máli.

Forseti (Árni Gunnarsson) Vegna ummæla tveggja síðustu hv. ræðumanna vill forseti taka það fram að á þriðjudag hafði verið fyrirhugað að hafa hér í deildinni umræður um umhverfismál og að því hafði verið stefnt að reyna að ljúka þeirri umræðu á þriðjudag. Eins liggur fyrir að hv. deild verður að taka fyrir lánsfjárlög sem nú hafa verið afgreidd frá hv. Ed. Forseti mun hins vegar skoða það fram á þriðjudag hvort hann getur tekið þessa umræðu upp á nýjan leik á þriðjudag og mun hafa um það samráð við formenn þingflokka.