Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það fer að nálgast þinglausnir og því nauðsyn að hraða þeim málum, sem afgreiðslu eiga að hljóta. Það mál, sem hér um ræðir, er að dómi Iandbn. þýðingarmikið, og þó að hún mundi ef til vill óska eftir að gera á því breyt., þá vil] hún ekki stofna afgreiðslu þess í hættu með slíkum brtt. og leggur því til, að það verði samþ. óbreytt.



Eins og getið er um í nál., sem sjútvn. stendur að, þá var hlutatryggingasjóður Bolungavíkur stofnsettur 1939. Þegar svo lögin um slíka sjóði voru sett 1943, var Bolvíkingum heimilað að starfrækja sinn sjóð áfram á grundvelli þeirra laga og njóta þess stuðnings, sem lögin ákváðu. Eins og kunnugt er var þessum l. svo breytt aftur á s. l. ári, og þá var ekki lengur um heimild að ræða, heldur ákveðið að stofna slíka sjóði. En í þessum sömu lögum var líka ákveðið, að greiðslur úr slíkum sjóðum eða bætur skyldu ekki hefjast fyrr en að ári liðnu frá gildistöku laganna. Nú öðluðust l. gildi í maí 1949, og þar af leiðandi hefst ekki starfstími sjóðsins fyrr en um sama leyti í ár, eða í þessum mánuði. En af þessu leiðir það, að auður tími verður í starfsemi tryggingasjóðs Bolvíkinga, þar sem þeir fá ekki styrk frá ríkinu á þessu ári, eða með öðrum orðum ekki fyrir þessa vertíð. Sjútvn. telur sanngjarnt, að brúað verði þetta bil, þ. e. á. s. að Bolvíkingar fái að reka sinn sjóð þetta ár á grundvelli eldri laga. Hins vegar munu þeir að sjálfsögðu fylgja nýju lögunum framvegis og því njóta styrks eftir þeim við síldveiðarnar í sumar. Brtt. n. felur þess vegna ekki annað í sér, en að bilið verði brúað, sem nýju l. hafa valdið, og þar með komið í veg fyrir, að þessi þáttaskipti felli niður nokkra starfsemi hjá Bolvíkingum, enda eiga þeir það fyllilega skilið vegna framsýni og dugnaðar í þessu máli.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka sjútvn. fyrir góða afgreiðslu á þessu máli. Ég þarf nú ekki að hafa um þetta mörg orð, þar sem þm. Borgf. hefur gert skýra grein fyrir málinu. En eins og hann tók fram, þá óska hlutarsjómenn og útgerðarmenn í Bolungavík, að bilið milli almenna sjóðsins og þeirra eigin sjóðs verði brúað, og þetta hefur sjútvn. fallizt á. Hins vegar vildu Bolvíkingar líka fá að halda áfram starfsemi síns sjóðs við hliðina á almenna sjóðnum, en um það atriði hefur ekki verið tekin afstaða í n., enda má segja, að það sé mál síns tíma, og hygg ég, að útgerðarmenn og sjómenn, sem hér eiga hlut að máli, geti vel sætt sig við þessa lausn. Ég vil svo leyfa mér að ítreka þakkir mínar til sjútvn. og vænti, að þm. geti orðið sammála um að leyfa brautryðjendum í þessu máli að starfrækja sinn sjóð áfram.



Herra forseti. Meiri hl. allshn. hefur leyft sér að bera fram brtt. við 7. gr. frv. Það er að vísu um litla efnisbreytingu að ræða, heldur aðallega ótvíræðara orðalag í sambandi við ákvörðunarrétt bæjar- og sveitarstjórna um gildi laganna. Það er að segja, að lögin haldi gildi, ef bæjar- eða sveitarstjórnir óska þess. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þessa litlu breytingu og vænti, að öllum þm. sé ljóst, hvað við er átt.



Herra forseti. Ég leyfi mér að biðja hæstv. forseta að fresta þessu máli, þar sem ég hafði hugsað mér að flytja við það brtt., en hefur ekki unnizt tími til þess enn.

Forseti (SB) : Það líður nú senn að þinglokum, og þess vegna er ástæða til að hraða þeim málum, sem afgreiðslu eiga að hljóta, en ég vil þó verða við beiðni hv. þm. og vænti, að till. hans liggi fyrir, þegar næsti fundur hv. deildar verður haldinn.



Herra forseti. Við upphaf þessarar umr. lýsti hv. þm. V-Ísf. (ÁÁ) því yfir, að fjhn. hefði eigi borizt neitt frá ríkisstj. í sambandi við þetta mál, og hann lýsti jafnframt eftir stefnu hennar í viðskiptamálum. Ég tek undir orð hv. þm. V-Ísf., en enn skortir á, að stefnuyfirlýsing hæstv. ríkisstj. varðandi verzlunar- og viðskiptamál sé fyrir hendi eða að þar liggi nokkuð fyrir um. Af þeim sökum vil ég leyfa mér að beina þeim tilmælum til hæstv. forseta, að hann ljúki ekki þessari umr. fyrr en hæstv. viðskmrh. verður viðstaddur, en Alþfl. vildi beina til hans nokkrum spurningum. Hver er stefna ríkisstj. í viðskiptamálum yfirleitt? Það er óviðunandi og óviðeigandi, að hæstv. ríkisstj. hefur ekkert látið til sín heyra um þessi mál. Það er mjög eðlilegt, að stjórnarandstaðan og ekki þá síður sjálfir stjórnarflokkarnir fái að vita afstöðu ríkisstj. í heild varðandi þessi mál. Eins og hv. þm. V-Ísf. lýsti hér yfir, er þá fyrst tími til kominn fyrir hv. alþm. að flytja brtt. við þetta mál, er stefna ríkisstj. liggur fyrir, ef þeir eru ekki sammála stefnu hennar. Ég vil einnig undirstrika þau orð hv. þm. V-Ísf., að við Alþýðuflokksmenn töldum og teljum, að með samþykkt frv. þess, sem hv. þm. Hafnf. (EmJ) flutti á síðasta þingi, hefði verið lagður grundvöllur, sem hefði verið eins konar bráðabirgðaúrræði á þessu viðkvæma og ekki vandalausa máli. Ég óska því eftir því, að er þetta mál verður tekið fyrir, þá verði hæstv. viðskmrh. viðstaddur, svo að hægt verði að fá að vita um afstöðu ríkisstj. til máls þessa. Þá fyrst ætti að vera hægt að taka til óspilltra málanna í afgreiðslu málsins og bera fram brtt. við frv. Ég fæ ekki skilið, að það geti verið svo, að sú hæstv. ríkisstj., sem nú situr að völdum og mér hefur skilizt, að hafi verið mynduð til þess að ráða fram úr öngþveiti viðskiptamálanna, hafi ekki ákveðna stefnu í þeim málum, og því er það lágmarkskrafa, að við fáum að vita um stefnu hennar og hæstv. ríkisstj. gefi þinginu greinargerð í þessu máli. Hið háa Alþingi má ekki ljúka störfum á annan veg, en að það fái að vita, hver stefna ríkisstj. er í viðskiptamálum, svo að okkur óbreyttum þm. gefist kostur á að yfirvega þá stefnu og ljá henni jákvæði eða gera athugasemd út af þeirri markaðri stefnu, sem kæmi fram. Að lokum vil ég ítreka það, að ég óska þess, að 2. umr. ljúki ekki fyrr en við Alþýðuflokksmenn höfum átt þess kost að heyra greinargerð hæstv. ríkisstj. varðandi stefnu hennar í viðskipta- og verzlunarmálum.



Herra forseti. Ég hef ekki fylgzt með umr. þeim, sem fram hafa farið um þetta merkilega mál, en ég get þó ekki stillt mig um, sökum fjarvistar hæstv. viðskmrh., að gera nokkra grein fyrir stefnu ríkisstj. í þessu máli, og verður það einkum út af því, sem hv. síðasti ræðumaður sagði. Svo tókst til í þeirri stjórn, sem hv. síðasti ræðumaður veitti forstöðu, að mjög óljóst var, hver stefna þeirrar stjórnar var í verzlunar- og viðskiptamálum. Ég minnist þess, að viðskmrh. þáverandi lagði áherzlu á það, að þrjár stefnur í viðskiptamálum hefðu verið uppi í stjórnartíð hans, og taldi hann þá til síns ágætis, að hann hefði sneitt mitt á milli öfganna í þeirri hæstv. ríkisstj., annars vegar á milli hv. 1. þm. S-M. (EystJ), núv. hæstv. fjmrh., og hv. þm. Mýr. (BÁ), en hins vegar á milli mín og hv. þm. Vestm. (JJós). Hann fann og til þessa ósamkomulags í þáv. hæstv. ríkisstj., þar sem hv. þm. Hafnf. var þá sjálfur viðskmrh. og varð að vinna þau störf, sem þar heyrðu til. Hann hafði þar ekki öll völd og gat því ekki framfylgt stefnu sinni, og þess vegna sagði hann, að það stefnuleysi væri ekki sín sök, heldur væri það vegna þess, að ósamkomulag væri í ríkisstj. um mál þessi. Þetta er ekkert launungarmál, enda fór svo að lokum, að upp úr slitnaði í stjórnarsamstarfinu, illu heilli. Var það fyrir frumhlaup framsóknarmanna, sem töldu sig ekki getað unað því að koma ekki sínu fram í fyrrv. stjórn, en stefna þeirra var mjög einhliða. Með þessa forsögu finnst mér það vera óviðeigandi fyrir hv. síðasta ræðumann að gera of mikið úr því, að ríkisstj. skuli ekki hafa lýst fyrir þingheimi stefnu sinni í viðskiptamálum. Í fyrrverandi samsteypustjórn voru þrjú sjónarmið um fyrirkomulag viðskiptamálanna, en nú eru þau í meginatriðum tvö, og hvort nú tekst að samræma þær skoðanir eða ekki, hlýtur fljótlega að koma í ljós. Ég get vel tekið undir það með hv. síðasta ræðumanni, að það væri mjög æskilegt og mjög eðlilegt, að þetta mál, sem hér er á dagskrá, lægi nokkru ljósar fyrir, áður en hv. þd. kveður upp sinn dóm yfir því, en forsendurnar, sem hv. þm. bar fyrir þeirri ósk, eru ósanngjarnar í garð núv. ríkisstj., enda er það ekkert launungarmál, að er núv. stjórn var mynduð, hafði ekki verið samið um þennan málaflokk. Hér er um mjög viðkvæmt mál að ræða, og mun ríkisstj. reyna að finna betri lausn þess, áður en Alþingi fellir sinn dóm. Að því mun verða unnið, og þess vegna vil ég taka undir þá beiðni, að hæstv. forseti fresti umr. og taki málið út af dagskránni.

Frsm. minni hl. (Skúli Guðmundsson) : Herra forseti. Hv. 8. landsk. (StJSt) sagði um meðferð þessa máls, að ekki væri hægt að taka afstöðu til þess fyrr en eitthvað heyrðist frá hæstv. ríkisstj. Hvað því líður, þá vil ég benda á það, að þetta frv. verður að fá afgreiðslu á þessu þingi. Fjárlögin munu taka langan tíma, en nú styttist óðum til þingloka, og vegna þess vil ég gera það að tillögu minni, að málið gangi nú til 3. umr., ef við þá umr. mætti vænta boðskapar ríkisstj. hæstv. Ég legg áherzlu á það, að málið gangi nú til 3. umr.



Herra forseti. Það er eins hvað mig snertir, að ég hafði búizt við því, að það hefði verið samið um þetta mál í ríkisstj., áður en umr. lyki. Úr því að nú er svo komið, að komið er að atkvgr., þá sé ég nú ástæðu til þess að segja nokkur orð um þetta mál almennt, og býst ég við því, að ræða mín muni kannske taka lengri tíma, en þær fimmtán mínútur, sem eftir eru af fundartímanum. Ég skal geta þess í tilefni af ræðu hæstv. dómsmrh., en hann minntist á það, að í tíð fyrrv. ríkisstj., eða næstfyrrv., hefðu verið ríkjandi þrjár stefnur í verzlunar- og viðskiptamálum, en slíku ásigkomulagi má líkja við ríki með þrem konungum, þar sem hver konungurinn færi í sína átt. Hinu er svo ekki hægt að neita, að er sú stjórn tók við völdum, var ein stefnan að koma fram l. um fjárhagsráð, innflutningsverzlun og verðlagseftirlit. Af þeim lögum hefur að mínum dómi hlotizt mest ógagn í verzlunar- og viðskiptamálum og í ýmsu öðru, sem þau lög snerta. Það eru ekki aðeins viðskiptamálin, sem orðið hafa fyrir barðinu vegna þessara laga, en einnig ýmsar verklegar framkvæmdir í landinu. Menn mega ekki hreyfa fót til neinna framkvæmda nema spyrja það háa vald, ekki einu sinni koma sér upp kofa fyrir kind eða hross. Ég veit, að þeir þm., sem setið hafa á undanförnum þingum, vita það, að ég var á móti þessu máli og kysi því helzt nú, að þessi lög væru nú afnumin með öllu. Ég tel, að því fyrr sem það yrði gert, því betra væri það. Nú hafa menn hlustað á umr. um þetta mál og heyrt fulltrúa stjórnarandstöðunnar lýsa því, hvert vandræðaástand þessi lög hafa skapað. Fulltrúi Alþfl. í fjhn. hefur lýst því yfir, að lög þessi komi ekki að gagni, og má það til sanns vegar færa. Þetta frv. hv. þm. V-Húnv. og fleiri framsóknarmanna bætir lítið úr þessu ófremdarástandi, sem nú ríkir í viðskiptamálum, þótt samþykkt yrði, en gæti skeð, að það ylli enn meiri grautargerð í skiptingu gjaldeyrisins á milli kaupmannaverzlana og verzlana samvinnufélaga. Mér er það vel ljóst, að það þarf að hafa eftirlit með úthlutun gjaldeyris, en ég teldi eðlilegast og heppilegast, að þau mál séu í höndum bankanna og að þeir annist um það, hverjar verzlanir fái yfirfærslur. En að skipta þessu verkefni niður á milli fjögurra til fimm aðila er aðeins til þess að koma á slíku vandræðaástandi sem mönnum er nú kunnugt um. Menn kynnu nú að spyrja, hví ég hefði ekki flutt till. sem nm. í fjhn. um að nema úr gildi lögin um fjárhagsráð. Það er vitað, að mikill hluti þess meiri hl., sem styður þessa ríkisstj., vill ekki samþykkja að losa þjóðina undan því fargi, og mun ég því ekki gera tilraun til þess að endurflytja þær till., sem ég flutti á síðasta þingi og taldi, að yrðu til bóta, en þær fengu lítið fylgi, og kom þá í ljós, að ekki var mikill vilji í þinginu fyrir því að auka frelsið í viðskipta- og verzlunarmálunum. Nú hefur skapazt breytt ástand með setningu gengisbreytingarl. Af þeim sökum má gera ráð fyrir því, að ásókn til kaupa á erlendum gjaldeyri verði ekki eins mikil og verið hefur til þessa, vegna þess að misræmið á verði erlends gjaldeyris með tilliti til sölugengis og þess, sem hann hefur verið metinn, hefur breytzt. Þetta breytta viðhorf gerir viðskiptin örðugri, bæði að afla þeirra nauðsynja, sem fólkið þarf til daglegs viðurværis, og þeirra framkvæmda almennt, sem þjóðin óskar að koma í verk. Það má vera, að þetta breytta fjárhagsástand verði til að hamla því og verði nægilegt til að varna því, að menn hlaupi út í öfgafullar framkvæmdir, og við þurfum ekki að hafa lengur milljónastofnun sem bannaðila. Að öðru leyti vil ég segja þetta: Ef það væri vilji þm. að spara ríkissjóði fjárútlát, þá á hæstv. ríkisstj. að byrja á því að ráðast þarna á garðinn. Hér er um að ræða alveg óþarfa stofnun, sem minnstur skaði er að losna við. Vegna alls þessa er ég ekki með í því að samþ. frv, hv. þm. V-Húnv. Þetta frv. er gamall kunningi og hefur verið flutt hér þing eftir þing. Það hefur einu sinni eða tvisvar flotið í gegnum þessa hv. d. með eins atkvæðis mun. Hins vegar hefur það ekki komizt í gegnum hv. Ed., og hefur það verið heldur til góðs, því að þessi regla er svo fáránleg, og má það furðulegt teljast, að svo greindir menn sem að þessu frv. standa skuli bera upp hér á Alþingi slíka firru sem þetta seðlaúthlutunarmál er. Þótt nú frv. fljóti í gegnum þessa umr., mun ekki fara hjá því, að ríkisstj. taki sínar ákvarðanir í þessu máli, en þar sem fundartíminn er nú alveg á þrotum, skal ég ljúka máli mínu nú.



Herra forseti. Það eru aðeins nokkur orð vegna þess, sem hæstv. dómsmrh. sagði um stefnu ríkisstj. í verzlunar- og viðskiptamálum. Það er alveg rétt, að í fyrrv. stjórn, eða þeirri, sem 8. landsk. (StJSt) veitti forstöðu, voru skiptar skoðanir um viðskiptamál og hafði hver flokkur sína skoðun um þau mál, en þeir komu sér þó saman að lokum um eina stefnu eða sameiginlega stefnu. Þó að hver hefði sína skoðun, tókst að ná samkomulagi um eina heildarlínu. Með setningu l. um fjárhagsráð og fleiri ráðstöfunum var sú lína mörkuð. Þetta gerir allan mun á fyrrv. stjórn og núv. hæstv. ríkisstj. Flokkar þeir, sem standa að núv. ríkisstj., höfðu ekki komið sér saman um framkvæmdir í viðskiptamálum, áður en stjórnin var mynduð. Í fyrrv. stjórn komu ýmsir annmarkar fram á því að ná samkomulagi, er fram í sótti. Þá bar ég fram frv. á Alþingi til þess að leitast við að ná endanlegu samkomulagi og samræma sjónarmið, sem fyrir hendi voru. Þessi tilraun tókst ekki, og var það ein orsök þess, að slitnaði upp úr stjórnarsamstarfinu. Hins vegar hefur þessi ríkisstj. enga tilburði sýnt til þess að reyna að samræma þau sjónarmið, sem uppi eru í viðskiptamálunum. Það er lágmarkskrafa þm. að fá að vita eitthvað um það, hvernig hæstv. ríkisstj. ætlar að snúa sér í þessum málum. Ég stóð upp til að undirstrika það, að er fyrrv. samsteypustjórn var mynduð, hafði verið gerður fyrir fram samningur um meðferð málsins. Nú er enginn samningur fyrir hendi, en eftir honum er beðið.



Herra forseti: Ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. forseta, hvað líði frv. til l. um breyt. á l. um úthlutun jeppabifreiða. Þetta mál hefur verið á dagskrá, en ekki verið tekið fyrir, en hins vegar sé ég það ekki á dagskrá í dag.

Forseti (SB) : Út af fyrirspurn hv. þm. Dal. vil ég taka það fram, að ég sá mér ekki fært að taka fleiri mál á dagskrá í dag, en nú eru á dagskránni. Hins vegar er þetta mál hv. þm. ekki nein hornreka og verður tekið á dagskrá svo fljótt sem auðið er, og ástæðan til þess, að það var ekki á dagskránni í dag, er einungis sú, að ákveðið var, að deildarfundir skyldu aðeins standa eina klst. í dag.