Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill geta þess að fyrirspurnir eru miklu fleiri en hægt er að koma að. Forseti mun reyna að taka eins margar fyrirspurnir og kostur er á þeim tíma sem ætlaður er til þessa dagskrárliðar.

Hæstv. forseti. Ég þakka þetta frábæra tækifæri sem ég fæ hér til að eiga orðaskipti við hæstv. utanríkisráðherra, formann Samfylkingarinnar, um úrskurð umhverfisráðherra um heildstætt umhverfismat vegna framkvæmda á Bakka. Það sem málið snýst um í dag, svo að ég reyni að gera langa sögu stutta, er það hvort framkvæmdaraðilinn geti haldið áfram með tilraunaboranir, með rannsóknarboranir, þrátt fyrir að hið heildstæða umhverfismat fari fram. Í þessum stóli stóð hæstv. iðnaðarráðherra fyrir nokkrum dögum og sagðist ekki sjá neitt því til fyrirstöðu að þessar rannsóknir gætu farið fram þrátt fyrir heildstætt mat. Formaður iðnaðarnefndar hefur sagt að heildstætt mat muni ekki tefja framkvæmdir um einn einasta dag. Nú er stóra spurningin sú: Hvað segir formaður Samfylkingarinnar, hæstv. utanríkisráðherra, um þetta mál? Þar sem við vitum að hæstv. umhverfisráðherra átti samtal við formann sinn áður en hún felldi úrskurðinn hlýtur það að hafa verið skoðað gaumgæfilega af hálfu hæstv. ráðherra og formanns flokksins hvaða afleiðingar það hefði að fella þennan úrskurð. Nú er spurningin þessi: Ætlar Samfylkingin að bera ábyrgð á því að framkvæmdum verði frestað um a.m.k. ár vegna þessa úrskurðar þar sem ekki verði hægt að fara í rannsóknirnar eða er hún tilbúin að standa með iðnaðarráðherranum og fullvissa okkur um að þessar rannsóknir geti farið fram þrátt fyrir að unnið sé að matinu? Þetta er sú spurning sem liggur í loftinu. Þetta er sú spurning sem allir eru að spyrja á Norðurlandi og víðar um land því að þetta er ekki bara spurning um að skapa störf á Norðurlandi, þetta er spurning um að auka hagvöxt á Íslandi sem fer mjög minnkandi.

Virðulegur forseti. Einhver þráhyggja einkennir þetta mál af hálfu Framsóknarflokksins því að ég held að það sé búið að spyrja um þetta í tíma og ótíma í þinginu. Það er búið að spyrja iðnaðarráðherra og það er búið að spyrja umhverfisráðherra og svo er ég spurð núna. Ég veit ekki betur en að svör þeirra beggja hafi verið nokkuð samhljóða með það að hægt er að finna leiðir til þess að framkvæmdaraðilar geti haldið áfram með rannsóknarboranir en auðvitað þurfa þær rannsóknarboranir engu að síður að lúta ákveðnu mati. Það á hins vegar ekki að þurfa að tefja rannsóknir þó að framkvæmdir á svæðinu fari í heildarmat. Ég veit ekki betur en að umhverfisráðherra hafi svarað þessu mjög skýrt í umræðunni og þar af leiðandi ætti ekki að vera mikil óvissa í þessu. Skipulagsstofnun er að fara yfir málið með framkvæmdaraðilum og bendir á þær leiðir sem færar eru í þessu. Við skulum bara sjá hver niðurstaðan af því verður. 
            

Hæstv. forseti. Ég heyri að hæstv. ráðherra kveinkar sér þegar þetta mál ber á góma. Það er kannski skiljanlegt vegna þess að Samfylkingin er um það bil að klúðra þessu máli. Það er með ólíkindum að hæstv. ráðherra komi hér og segi að þetta eigi ekki að þurfa að tefja rannsóknir. Hvað er hún að segja með þessu? Þetta er ekki fullnægjandi svar. Annaðhvort mega rannsóknirnar fara fram á meðan á þessu heildstæða mati stendur eða ekki. Það er ekki hægt að stjórnsýsla á Íslandi bjóði upp á einhverjar krókaleiðir fram hjá úrskurði umhverfisráðherra. Annaðhvort stendur hann eða ekki og hæstv. ráðherra sem hefur tækifæri til að koma hér upp aftur og svara verður að svara því: Ætlar Samfylkingin að tefja málið um ár sem kostar framkvæmdaraðilann u.þ.b. milljarð eða ætlar ráðherrann að staðfesta hér orð iðnaðarráðherra 

Virðulegur forseti. Ég kveinka mér ekkert undan því þótt þessi umræða fari fram og ég lít ekki svo á að það séu neinir kveinstafir af minni hálfu þó að ég bendi á þá augljósu staðreynd hversu mjög þingmaðurinn Valgerður Sverrisdóttir er haldin þráhyggju í þessu máli, að koma hér aftur og aftur, spyrja sömu spurninganna 

Virðulegi forseti. Í stjórnarsáttmálanum kemur fram að ríkisstjórnin stefnir að því að minnka óútskýrðan launamun hjá ríkinu um helming fyrir lok kjörtímabils, að sérstaklega beri að endurmeta kjör kvenna, einkum þeirra stétta þar sem konur eru í miklum meiri hluta. Í vikunni var launakönnun SFR birt en í henni kemur fram að launamunur kynjanna hefur aukist um 3% á milli ára, herra forseti. Í fyrsta lagi langar mig að benda á hið hróplega misræmi sem birtist í launum kvennastétta og karlastétta. Í öðru lagi kemur fram að launamunur er á milli sambærilegra starfa milli einstaklinga þar sem karlmenn njóta í mun meira mæli umbunar í formi aukagreiðslna og fleiri bónusa. Það er nöturlegt að þessar sláandi fréttir skuli birtast um leið og fréttir um að hæstv. fjármálaráðherra hafi ákveðið að stefna Ljósmæðrafélagi Íslands vegna þess sem hann kallar ólögmætar fjöldauppsagnir. Ljósmæður eru að leita leiðréttinga á kjörum sínum. Þær eru hrein kvennastétt sem konur þessa lands verða að geta treyst á þegar þær ganga með og fæða börn sín. Hvað mega málaferli gegn ljósmæðrum kosta ríkissjóð? Er þetta launajafnréttisbarátta sem Samfylkingin vill sjá og ætlar jafnaðarmannaflokkur Íslands að láta draga ljósmæður fyrir dómstóla? Þetta er hætt að snúast einvörðungu um kynbundinn launamun og er farið að minna óþægilega á þvingunaraðgerðir, herra forseti. Í vor bauðst ríkisstjórninni gullið tækifæri til að leiðrétta laun þeirra lægst launuðu og hún afþakkaði. Hún lét það fram hjá sér fara. Á hverju stendur í framkvæmd? Hver eru rökin fyrir því, hverjar eru útskýringarnar og hverjar eru afsakanirnar og réttlætingarnar? Þar sem er vilji, þar er vegur, hefur hæstv. utanríkisráðherra Ingibjörg Sólrún Gísladóttir sagt. Er bara vegur til að framkvæma, framkvæma, framkvæma í þessum málaflokki að mati Samfylkingarinnar? Eða ætlar hæstv. ráðherra  Frú forseti. Ég skora á ráðherrann um að semja strax við ljósmæður.

Virðulegur forseti. Fyrst er kannski rétt að segja frá því að hæstv. utanríkisráðherra semur ekki við ljósmæður, fer ekki með samningsumboð og er ekki við það samningaborð, heldur fer fjármálaráðherra með samninga við opinbera starfsmenn. Varðandi launamuninn er það rétt sem kom fram hjá hv. þingmanni, óútskýrður launamunur milli kynja er að vaxa. Það er auðvitað algerlega óviðunandi að það sé að gerast og að það dragi í sundur með konum og körlum hjá ríkinu en á sama tíma sé það ekki að gerast hjá a.m.k. Verslunarmannafélaginu. Ef marka má kannanir er það ekki að gerast á almenna markaðnum, a.m.k. ekki hvað varðar þá félagsmenn. Meira veit ég svo sem ekki um aðra. Þetta segir okkur auðvitað að það eitt skilar ekki árangri að semja í gegnum kjarasamninga þó að auðvitað sé mjög mikilvægt að taka á málum kvennastétta og vonandi er sammæli um það í samfélaginu að það þurfi að lyfta hefðbundnum kvennastéttum. Þá verða auðvitað aðrir líka að bíða á meðan vegna þess að maður gerir ekki allt í einu. Það á að lyfta kvennastéttunum og þá verða aðrir að bíða á meðan og láta sér það lynda. Hins vegar þarf auðvitað að gera það eftir öðrum leiðum líka. Það eitt að setja peninga inn í kjaramálin er engin trygging fyrir því að þeir lendi hjá konum. Það þarf að gera það með öðrum leiðum líka vegna þess að í gegnum stofnanirnar og fyrirtæki ríkisins eykst launamunurinn. Konur fá ekki í sinn hlut jafnmikið af ýmsum gæðum sem þar eru til úthlutunar og karlarnir. Þetta er tvíþætt mál, annars vegar í gegnum kjarasamningana og hins vegar með sértækum aðgerðum hjá stofnunum og fyrirtækjum ríkisins og það er einmitt unnið að því núna 

Virðulegi forseti. Ég fagna því auðvitað að hæstv. ráðherra tekur undir áhyggjur mínar af stöðu kvenna í samfélaginu. En það er eina ferðina enn verið að tala inn í framtíðina og segja að það sé ekki hægt að leysa málin núna, það þurfi að skoða þetta og setja þetta í nefnd o.s.frv. Ljósmæður eru verkfalli núna og ég geri mér fulla grein fyrir því að hæstv. ráðherra situr ekki við samningaborðið en hún er í ríkisstjórn og hún hefur vægi þannig að hún ætti að geta beitt sér þar. Það er staðreynd að SFR og önnur félagasamtök hafa margítrekað bent á að það þurfi ekki fleiri nefndir. Það þarf að framkvæma. Það hefur ekkert komið frá ríkisstjórninni enn þótt hún hafi fengið margítrekuð tækifæri til þess að leiðrétta kjör kvennastétta. Verkalýðshreyfingin hefur margsinnis boðið upp á það í kjarasamningum og það er ekkert víst að slík tækifæri bjóðist aftur og ríkisstjórnin 

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi er það rangt sem hv. þingmaður hélt hér fram áðan í sinni fyrri ræðu að ekki hefði verið unnið að því að leiðrétta laun hinna lægst launuðu í síðustu kjarasamningum. Það er beinlínis rangt vegna þess að þeir samningar miðuðu sérstaklega að því að lyfta launum hinna lægst launuðu. Það var hins vegar ekki tekið í þeim samningum á þeim óútskýrða launamun sem er á milli kynjanna og það er verkefni sem við þurfum að vinna að og við höfum einsett okkur að vinna að samkvæmt stjórnarsáttmálanum. Það er ekkert verið að tala inn í framtíðina þegar um það er að ræða. Það er verið að tala um að gera eitthvað í þessum málum og ná verulegum ávinningi þar á þessu kjörtímabili. 
             Það dugir ekki eins og sumir hafa sagt að setja bara peninga inn í kjarasamningana vegna þess að það er engin trygging fyrir því, eins og ég sagði hér áðan, að þeir rati endilega til kvenna. 

Virðulegi forseti. Ég beini fyrirspurn minni til hæstv. heilbrigðisráðherra. Fyrirspurnin varðar svokallaða staðgöngumæðrun en það er þegar tæknifrjóvgun er framkvæmd á konu sem hyggst ganga með barn fyrir aðra konu og hefur fallist á það fyrir meðgönguna að láta barnið strax af hendi eftir fæðingu. Staðgöngumæðrun er leyfð í á annan tug landa með mismunandi ströngum skilyrðum en samkvæmt lögum um tæknifrjóvgun er staðgöngumæðrun ekki leyfð hér á Íslandi og fyrir því eru margvíslegar aðstæður. Það eru ekki síst flóknar og áleitnar siðferðilegar spurningar sem vakna við þetta. Staðgöngumæðrun er eitt þeirra úrræða sem konur sem af einhverjum ástæðum geta ekki eignast börn hafa að grípa til. Sem dæmi má nefna sístækkandi hóp kvenna sem gengið hafa í gegnum erfiðar krabbameinsmeðferðir á unga aldri og hafa með framförum í læknavísindunum blessunarlega lifað af þá meðferð en með þeim afleiðingum að þeim verður ekki barna auðið með hefðbundnum hætti. Þetta er dæmi um svokallaðar síðbúnar afleiðingar sem samtök krabbameinssjúkra barna t.d. hafa fjallað mikið um á síðustu árum á sínum vettvangi. Fyrir rúmu ári síðan birtist auglýsing í Morgunblaðinu frá pari sem óskaði eftir staðgöngumóður. Þar sem það er ekki leyfilegt hér á landi var ætlunin að framkvæma aðgerðina í útlöndum þar sem það er heimilt og var talsverð umræða um það í þjóðfélaginu í kjölfar þess og mjög skiptar skoðanir. Síðastliðið vor þegar frumvarp um heimild til tæknifrjóvgunar einhleypra kvenna var til meðferðar í þinginu var þessi möguleiki ræddur og ákveðið að ekki yrði lagt til að breyta þessu á Alþingi þar sem umræða í samfélaginu hefði ekki farið fram. Því vil ég spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra hvort á vegum ráðuneytisins sé hafin eða standi til einhver slík vinna sem mætti verða til þess að hefja umræðu um þetta mikilvæga mál frá öllum hliðum þess. Þá á ég við frá læknisfræðilegum og lagalegum hliðum og ekki síst siðfræðilegu hliðum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Eins og fram kom í máli hv. þingmanns er málið þess eðlis að tæknin er til staðar þegar um svona hluti er að ræða. Það sem er flókið í þessu ferli er annars vegar lagalegi þátturinn en kannski fyrst og fremst sá siðferðislegi. Vestrænar þjóðir hafa annaðhvort bannað þetta eða leyft að hluta. Það ber að hafa í huga að staðgöngumæður skiptast í tvo hópa, ef þannig má að orði komast: Annars vegar eru þær staðgöngumæður á viðskiptalegum grunni. Þá er það svo að þær fá greitt fyrir að ganga með börnin. Hins vegar verða þær staðgöngumæður af greiðasemi og þar er útlagður kostnaður oftar en ekki greiddur af verðandi foreldrum barnsins. Þetta er hins vegar, eins og hv. þingmaður nefndi, mál sem við komumst ekki hjá að skoða hér á landi. Ég held að það sé mjög æskilegt að gera það og hef ákveðið að setja af stað hóp til þess að skoða þetta út frá þeim forsendum sem hv. þingmaður nefndi. Það þarf að skoða málið út frá heilbrigðisþjónustuforsendum, lögfræði og siðfræði. Ég tel líka mikilvægt að kirkjan og almenningur komi að þessu máli. Það er mjög mikilvægt ef við ætlum að fara í breytingar í þessa veru að almenn sátt muni ríkja um þetta mál því að eins og ég nefndi er það fyrst og fremst viðkvæmt út frá siðferðilegum forsendum og mörg álitaefni þar. Þess vegna skiptir máli að sem flestir komi að því að skoða þessi mál og við getum þá náð víðtækri sátt í samfélaginu um breytingar - ef við viljum gera breytingar - til þess að þetta verði leyfilegt.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra kærlega fyrir þetta svar og fagna því að málið verði nú sett í þann farveg sem ráðherra boðaði hér. Ég ítreka það að mér finnst afar nauðsynlegt að málið verði skoðað frá öllum hliðum vegna þess að þetta er ekki mál sem neitt okkar getur fullyrt að óathuguðu máli að eigi að heimila eða eigi ekki að heimila. Ég treysti mér alla vega ekki til þess að setja mig í það dómarasæti að meina fólki sem þráir að eignast barn að fara þessa leið út frá einhverjum sjónarmiðum sem ekki hafa verið fullkönnuð. Eins og í ljós kom í auglýsingunni í Morgunblaðinu í fyrra leitar fólk sér leiða til þess að komast fram hjá þessu vegna þess að staðgöngumæðrun er ekki leyfileg hér. Það er því nauðsynlegt að við hér á hinu háa Alþingi ræðum þetta og að samfélagið allt taki afstöðu til þess hvort þetta eigi að vera heimilað eða ekki. Því fagna ég svari 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni sömuleiðis fyrir fyrirspurnina og innleggið í tengslum við þetta. Það er einn þáttur þessa máls sem er athyglisverður. Hv. þingmaður er búinn að fara vel yfir þau álitaefni og hvernig málið snýr að hinum ýmsu aðilum. Einn þátturinn er sá að við Íslendingar komumst ekki hjá því að fara yfir málið vegna þess að það er í rauninni mögulegt fyrir Íslendinga að leyfa staðgöngumæðrun núna vegna þeirrar alþjóðavæðingar sem er í gangi. Þetta er bara ein birtingarmynd þess og við munum þurfa að taka á mörgum fleiri málum af þessu tagi. Alþingi verður auðvitað að axla sína ábyrgð á því eins og aðrar stofnanir þjóðfélagsins vegna þess að fólk hefur miklu meira val en áður og getur farið til annarra landa til að sækja þessa þjónustu ef svo ber undir.

Frú forseti. Samkvæmt lögum um póstþjónustu frá árinu 2002 skal íslenska ríkið tryggja öllum landsmönnum á jafnræðisgrundvelli aðgang að ákveðnum þáttum póstþjónustu, alþjónustu með ákveðnum gæðum og á viðráðanlegu verði. Þar er m.a. kveðið á um að póstur skuli borinn út alla virka daga og sömuleiðis er kveðið á um afgreiðslustöðvar, pósthús og fleira. Nú berast fréttir af stórfelldum niðurskurði á þessari þjónustu vítt og breitt um landið. Póstafgreiðslum er lokað. Póstburðardögum er fækkað og póstur er skilinn eftir út við þjóðveginn langt frá bæjum og fólki sagt að sækja hann þangað. Ég vil spyrja yfirmann póstmála fyrir hönd ríkisstjórnarinnar, hæstv. samgönguráðherra: Hefur hann samþykkt þessa stefnubreytingu sem birst hefur í meðferð póstmála í landinu? Ætlar hann að láta það líðast að hvert sveitarfélagið á fætur öðru - ég nefni Reykhóla, Þingeyjarsveit, Skagafjörð og svo fleiri og fleiri sem eru með niðurskurð á póstþjónustu í kæruferli? Önnur sveitarfélög bíða í ofvæni eftir því hvort þau lendi líka á dauðalista Íslandspósts hvað póstþjónustu varðar. Það eru nefnilega skýr skilaboð þegar verið er að skera niður almannaþjónustu hjá ákveðnum hópi fólks á þeim forsendum að það sé svo dýrt að hafa þá og eiga þá að samborgurum. Ég spyr: Vill íbúi á Ægisíðu að póstkassinn hans standi hér upp við Ártúnsbrekku eða við veginn þar og hann sæki póstinn sinn þangað? Það er þetta sem verið er að bjóða bændum og íbúum dreifbýlisins. Þá mundu kannski renna tvær grímur 

Hæstv. forseti. Það hryggir mig nú ef fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs lítur á það sem einhvern dauðalista ef eitthvað er í ríkisrekstri. 
             Ég hef átt samræður við hv. þingmann um þá ákvörðun sem stjórn póstsins fylgir nú eftir. Ákvörðunin var tekin fyrir nokkuð mörgum missirum síðan um að breyta á nokkrum stöðum á landinu formi póstdreifingar sem er í framhaldi af því að almennar póstsendingar hafa dregist mjög saman. Það eru færri sendingar og ýmislegt annað komið í staðinn eins og háhraðatenging, bankarnir bjóða greiðsluþjónustu o.s.frv. Hefðbundnum póstsendingum hefur því fækkað. Þess vegna leitar pósturinn hagræðingar í rekstri sínum eins og honum ber að gera og skoða allt hvað það varðar. Þá skiptir ekki máli hvort menn hafi þá tekið sig til og lokað pósthúsi í Grafarholti eða Skipholti og fært þjónustuna annað, dregið saman hér á höfuðborgarsvæðinu, tekið upp samstarf við aðila eins og kaupfélög eða sparisjóði um rekstur eða breytt um form eins og t.d. á Bakkafirði. Það á að gera á fleiri stöðum þar sem hefðbundin pósthús eins og við sáum og þekktum í gamla daga - þau voru meira að segja öll með sams konar flísum á veggjum og á gólfum - og þeim ef til vill breytt yfir í pósthús á hjólum, ef maður getur notað þá samlíkingu um landpóst. Það er þá þjónusta sem boðin er í hinum dreifðu byggðum þar sem póstur er borinn út af landpósti. Jafnframt er tekin upp sú nýbreytni og þjónusta að viðkomandi aðilar geta látið vita og fengið aðra þjónustu í staðinn eins og að taka póst, kaupa frímerki eða borga reikninga eða annað slíkt. Þetta er breyting sem á sér nú stað og hefur átt sér stað út um allt. Hins vegar 

Frú forseti. Það er alveg hárrétt að þessi mál brenna á mér sem og öðru á landsbyggðarfólki og ég verð fyrir vonbrigðum ef hæstv. ráðherra Kristján Möller hefur nú breytt um skoðun frá því að við ræddum um póstmál hér fyrir nokkrum árum síðan. Ég er hér með bréf frá Reykhólahreppi þar sem pósturinn er skilinn eftir út við veg í sjö kílómetra fjarlægð. Heima á bænum býr ekkja sem þarf þá að fara 14 kílómetra leið til að sækja póstinn. Landpósturinn kemur því aðeins heim að þar sé pakki eða ábyrgðarsending. Ég hef dæmi þar sem verið er að setja upp póstkassana út við veg og er hér með nýlegt bréf frá Íslandspósti þar sem hann tilkynnir um að það verði gert nú á mörgum stöðum á landinu, hvort sem fólki líkar betur eða verr. Daginn eftir er annaðhvort hesturinn búinn að nudda póstkassann niður ellegar þá að einhver ferðalangur er búinn að athuga hvort eitthvað sé í honum. Þessi þjónusta er ekki boðleg og það þýðir ekkert 

Hæstv. forseti. Hv. þingmanni er mikið niðri fyrir þannig að hann heldur áfram úti í sal og það er eðlilegt og allt í lagi með það. Það sem ég ætlaði að segja áðan, virðulegi forseti, vegna þess að rætt hefur verið um þrjú pósthús, á Laugum, Króksfjarðarnesi og annars staðar, að ég hef haft samband við stjórn póstsins og beðið um - þessi ákvörðun er tekin hjá þeim - að til lokunar komi ekki fyrr en að lokinni framkvæmd við háhraðatenginguna sem búið er að opna tilboð í, framkvæmd sem er að hefjast, þannig að á þessu svæði verði komin jafnmikil þjónusta hvað varðar fjarskipti og háhraðaþjónustu og er annars staðar og viðkomandi aðilar geti þá tekið þátt í póstfjarskiptum, fjármálaviðskiptum og öðru eins og gert er víðast annars staðar um landið þar sem þessi þjónusta er fullkomin og góð. Það er auðvitað sú breyting sem hefur átt sér stað og er að eiga sér stað, frá pósthúsum og landpóstum í dreifðum byggðum  
            

Virðulegur forseti. Ég vék örlítið að því í vor í fyrirspurn til hæstv. sjávarútvegsráðherra er varðaði skilgreiningu á fiskisvæðum í tengslum við það að sænska fiskistofan hafði haldið því fram að við værum að veiða síðasta þorskinn á ákveðnu svæði og verið væri að loka fyrir íslenskar sjávarafurðir á erlendum mörkuðum í kjölfar þess. Ég veit að það mál er í vinnslu og að verið er að skýra það út fyrir sænskum yfirvöldum. Hins vegar víkur nú sögunni að viðurkenningarmerkjum eða vottunarmerkjum á íslenskum sjávarafurðum en líkt og hv. þingmenn vita, virðulegur forseti, þá erum við með viðurkenningarmerki í ýmsum starfsgreinum, m.a. í rafmagnsmálum og pappírsmálum, við þekkjum hvíta svaninn og CE-merkingar og svokallað MSC-merki hefur rutt sér til rúms í sjávarútvegi. Nú er það svo að íslensk fiskvinnslufyrirtæki eru í ríkum mæli að fá skilaboð frá erlendum mörkuðum um að það sé ekki hægt að taka við íslenskum sjávarafurðum og setja þær fram á mörkuðum út af því að þær hafi ekki viðurkenningarmerki. Því verða hinir íslensku framleiðendur annaðhvort að taka upp MSC-merkingar eða álíka merkingar eða að íslensk yfirvöld, í samstarfi við útgerðaraðila og fiskvinnsluaðila hér á landi, komi fram með sérstakt íslenskt merki sem fær vottun frá faggildum aðilum og er sett fram í ljósi þeirra formkrafna sem við setjum okkur, sem eru kröfur um sjálfbæra nýtingu auðlinda líkt og stefna okkar er og enginn ágreiningur er um, og kröfulýsingar okkar byggi þá á skilgreindum markmiðum. Mig fýsir að vita hjá hæstv. sjávarútvegsráðherra hvort einhver vinna sé farin af stað í sjávarútvegsráðuneytinu og þá í samstarfi við innlenda aðila vegna þess að þetta er auðvitað stórmál fyrir okkar íslensku sjávarafurðir.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það með hv. þingmanni að eitt af stærstu málunum sem íslenskur sjávarútvegur stendur í rauninni frammi fyrir er spurningin um umhverfismerkingar. Að þessum málum hefur verið unnið af hálfu sjávarútvegsins með atbeina sjávarútvegsráðuneytisins og nú sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins á undanförnum mánuðum og missirum. Segja má að það sé að koma að ákveðnum þáttaskilum í þessum efnum. Búið er að vinna þessi mál gríðarlega vel af hálfu þeirra sem hafa unnið að þeim og á sjávarútvegssýningunni sem hefst nú í byrjun október er ætlunin að kynna umhverfismerki eins og það verður lagt upp. Niðurstaðan er sú að íslenskur sjávarútvegur hefur hafnað því að undirgangast umhverfismerki hvort sem er frá MSC eða einhverjum öðrum erlendum fyrirtækjum og stefnan er sú að taka upp íslenskt umhverfismerki. Fyrsta kastið verður þetta kynnt sem umhverfismerki án vottunar en auðvitað er stefnan sú að taka upp fullgilda vottun þar sem að baki liggur síðan faggilding til að tryggja að um sé að ræða algerlega gagnsætt kerfi sem allir geta reitt sig á. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir að af hálfu kaupenda á fiski hefur sú krafa farið mjög vaxandi að menn vilji vita með sannanlegum hætti um uppruna fisksins. Staða okkar er að vísu mjög góð að því leytinu til að íslenskur fiskur hefur mjög gott orðspor. Það fer ekkert á milli mála þegar maður ræðir við kaupendur á fiski t.d. í Evrópu og víðar þar sem þessi krafa er uppi og alveg sérstaklega í Bretlandi að afurðir okkar njóta mikils álits og því má segja að það sé hægari vandi fyrir okkur að hefja vinnu við þetta en margra aðra. Ég er þeirrar skoðunar að við Íslendingar eigum að taka upp íslenskt umhverfismerki og að við eigum að fara inn í þetta vottunarferli. Við eigum engan annan kost, hagsmunir okkar búa þar að baki, en þá verðum við líka að gera okkur grein fyrir því að þetta leggur okkur heilmiklar skyldur á herðar, m.a. um mótun auðlindanýtingar okkar.

Herra forseti. Það er gott til þess að vita að það er vinna í gangi varðandi þessi mál og ánægjulegt að það sé að gerast á næstu vikum eða mánuðum. Ég ítreka það að auðvitað ráða hinir erlendu markaðir mjög miklu um það hvernig sjávarafurðir okkar flæða inn og þegar farið er að gera kröfu um álíka merkingar og MSC-merkingar eða aðrar umhverfismerkingar þá þurfum við að standa saman að því, stjórnvöld og innlendir framleiðendur, að slík umhverfismerki séu sett á okkar vörur. En umhverfismerkin ein og sér duga auðvitað ekki, þau verða að byggja á trúverðugleika og trausti og hugsanlega kröfulýsingum eða leiðbeiningum frá FAO eða Matvæla- og landbúnaðarstofnun Sameinuðu þjóðanna um verklag og ég tel að trúverðugleikinn aukist til muna ef faggildar vottunarstofur koma að því, því að þær eru viðurkenndar á erlendum mörkuðum. Þetta er stórmál gagnvart sjávarafurðum okkar og ég fagna því að málið er í þessum farvegi.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt og það er lykilatriði að við stöndum saman að þessu. Annars vegar atvinnugreinin sjálf, sjávarútvegurinn, sem verður að leiða þessa vinnu því að það er augljóst að þarna getur ekki verið um pólitíska ákvörðun að ræða. En hins vegar hafa stjórnvöld heilmiklu hlutverki að gegna, við ráðum yfir eftirlitsstofnunum eins og Fiskistofu og vísindastofnunum eins og Matvís og Hafrannsóknastofnun sem munu koma að þessu máli. Staðan er nákvæmlega sú núna að það er einmitt verið að vinna þessa kröfulýsingu af hálfu Íslendinga til að leggja fram og til að geta unnið með vottunarstofunum. Við verðum að hafa þessa kröfulýsingu skýra og gagnsæja og við verðum að byggja á einhverjum meginhugmyndum. Það sem lagt er til grundvallar af okkar hálfu eru einmitt leiðbeiningar FAO, FAO Code of Conduct, sem svo er kallað, sem er auðvitað grundvallarplagg í þessum efnum. Ég vil vekja athygli á því að ég ásamt fulltrúum Hafrannsóknastofnunar og Fiskistofu undirrituðum yfirlýsingu í þessa veru sem er grundvöllurinn að þeirri vinnu sem unnið er að núna.

Frú forseti. Ég kveð mér hljóðs til að ræða við hæstv. samgönguráðherra um málefni Íslandspósts reyndar á töluvert öðrum forsendum en hv. þm. Jón Bjarnason gerði áðan. Eins og alþjóð veit er Íslandspóstur hlutafélag sem er alfarið í eigu ríkisins. Starfsemi þessa ríkisfyrirtækis hefur verið mér dálítið hugleikin upp á síðkastið vegna þess að það hefur borið nokkuð á því að Íslandspóstur hefur verið að útvíkka starfsemi sína allverulega, hefur m.a. hafið smásöluverslun við einkaaðila út um allt land. Þetta er þróun sem er mér ekki að skapi enda tel ég að ríkið eigi ekki að standa í samkeppnisrekstri við einkaaðila. Nú ber svo við að Íslandspóstur ætlar sér í frekari markaðssókn og frekari samkeppni við einkaaðila. Það kom fram á forsíðu Fréttablaðsins í gær að ríkið undirbýr samkeppni í flutningum og Íslandspóstur hefur nú útvíkkað hlutverk sitt með það að markmiði að efla starfsemi sína á flutningamarkaði. Ég hugðist spyrja hæstv. samgönguráðherra hvort hann teldi þessa þróun eðlilega en hæstv. ráðherra tók af mér ómakið með því að lýsa því yfir í viðtali við Fréttablaðið í dag að hann teldi eðlilegt að ríkið byggði upp flutningaþjónustu í samkeppni við einkarekin fyrirtæki. Ég get ekki sagt að ég sé mjög ánægður með þetta svar hæstv. ráðherra en í framhaldinu langar mig til að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann telji að það séu einhver takmörk fyrir því hversu langt ríkið undir merkjum Íslandspósts getur gengið í útvíkkunarstarfsemi sinni og sókn inn á markaði sem einkaaðilar hafa fram til þessa sinnt. Telur hann að það styrki rekstrargrundvöll einkarekinna flutningsfyrirtækja, sem nú um stundir þurfa að berjast í rekstrarumhverfi 

Virðulegi forseti. Það er ánægjulegt að fá þessa fyrirspurn um Íslandspóst frá hægri hluta salarins, hin fyrri var frá vinstri hlutanum ef við förum út í samlíkingu við franska þingið, en svona er þetta. Ólíkt hafast menn að, eins og hv. þingmaður sagði er fyrirspurnin um Íslandspóst á talsvert öðrum forsendum en frá hv. þm. Jóni Bjarnasyni áðan. Það er rétt sem kom fram í máli hv. þingmanns að stjórn Íslandspósts ákvað fyrir nokkuð mörgum árum, ég man ekki nákvæmlega hvenær það var en alla vega á síðasta kjörtímabili Alþingis, að útvíkka og breyta svolítið starfsemi Íslandspósts í takt við tímann. Eins og við ræddum um áðan hefur hinn hefðbundni útburður á bréfum minnkað og þá þarf fyrirtækið sem slíkt að bregðast við en fyrirtækið var auðvitað líka alltaf að flytja böggla og pakka. Það er því ekki rétt sem kom fram í Fréttablaðinu - það vill nú stundum verða þannig að fyrirsagnir eru svolítið öðruvísi en innihald í greinunum - að ríkið undirbúi samkeppni í flutningum. Pósturinn hefur verið töluvert lengi í því og verið með frábæra þjónustu hvað það varðar. Pakkar og bréf sem koma inn fyrir klukkan fjögur á daginn eru yfirleitt komin á leiðarenda daginn eftir í flestöllum landshlutum. Það er ekki rétt sem komið hefur fram í fjölmiðlum og annars staðar að pósturinn sé að byggja pósthús sem séu ekkert annað en flutningamiðstöðvar. Svo er ekki, þetta eru nútímaleg hús sem koma í staðinn fyrir gömul úrelt hús sem þarfnast mikils viðhalds og eru kannski þannig að ganga þarf upp tröppur og inn um einfaldar dyr með pakka og vörur. Pósturinn er eingöngu að byggja nútímaleg hús, 10 pósthús. 

Frú forseti. Það segir reyndar og er haft eftir Ingimundi Sigurpálssyni, forstjóra Íslandspósts, á forsíðu Fréttablaðsins í gær að það sé rétt að verið sé að útvíkka starfsemi fyrirtækisins verulega og uppbygging pósthúsanna sé til að auka samkeppnishæfni þess við einkaaðila á flutningamarkaði. Ég get ekki skilið það betur en svo að það sé hárrétt að Íslandspóstur sé í skjóli ríkisins að undirbúa samkeppni í flutningum. Þetta er þróun sem er mér engan veginn að skapi, ég tala ekki um í því ástandi sem nú ríkir í rekstrarumhverfi þessara fyrirtækja. Ef eitthvað er í takt við tímann, úr því að hæstv. ráðherra nefndi það, þá er það a.m.k. ekki að ríkið hefji á árinu 2008 grímulausa samkeppni við einkaaðila sem starfa á mörkuðum 

Hæstv. forseti. Það er ekki svo að árið 2008 sé samkeppni að hefjast. Eins og ég gat um áðan hefur pósturinn þjónað með bæði bréf og bögglasendingar alla sína tíð og hefur gert það vel þó að verið sé að breyta því núna með nútímalegum pósthúsum þar sem hægt er að taka vörur inn á hefðbundinn hátt eins og gerist hjá öðrum flutningsaðilum. Ég held að það sé af því góða að meiri samkeppni sé í flutningastarfsemi á landinu. Þegar maður skoðar flutningsgjöld o.fl. hjá þeim flutningafyrirtækjum sem stærst eru sér maður t.d. að gjaldskrár eru mjög líkar. Ég hef ekki skoðað það gagnvart Íslandspósti en ég held að þetta sé ágætlega gert og sé í lagi. Það er rangt sem kemur fram í fjölmiðlum að Íslandspóstur noti skattfé almennings til að byggja upp eða niðurgreiða flutningastarfsemi. Svo er örugglega ekki, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um samþykki til frestunar á fundum Alþingis skv. 1. mgr. 23. gr. stjórnarskrárinnar. Tillagan er svohljóðandi: „Alþingi ályktar að veita samþykki til þess að fundum þingsins verði frestað frá 12. september 2008 eða síðar, ef nauðsyn krefur, til septemberloka.“ Tillagan skýrir sig sjálf.

Virðulegi forseti. Eitt af því sem leiðir af því að samþykkja frestunartillögu er að ríkisstjórnin fær heimild til að beita bráðabirgðalagavaldi. Ég vil því, í ljósi þess að á síðasta sumri beitti ríkisstjórnin því úrræði fremur að setja bráðabirgðalög en að kalla þing saman, inna hæstv. forsætisráðherra eftir því - sem er sá, ef ég skil rétt, sem kveður þingið saman við slíkar aðstæður - hvort það sé stefna ríkisstjórnarinnar, ef eitthvert það tilvik kemur upp á þar til þing kemur næst saman, að velja þá frekar útgáfu bráðabirgðalaga en að kveðja þingið saman. Ég vil segja, virðulegi forseti, og leggja á það áherslu - ég veit að hæstv. forsætisráðherra var hér á þingi 1991 þegar breyting var gerð á stjórnarskránni og m.a. á ákvæðum um bráðabirgðalagaheimild einstakra ráðherra - að ríkisstjórnin haldi sig innan þess ramma sem stjórnmálaflokkarnir komu sér þá saman um að gilda ætti um útgáfu bráðabirgðalaga. Mér finnst einsýnt að ríkisstjórnin hafi farið út fyrir þann ramma árið 2003, árið 2007 og aftur árið 2008. Mér finnst vera í gangi þróun í þá veru að einstakir ráðherrar freistist til að leysa mál sem þeir telja nauðsynlegt að bregðast við með breytingu á lögum á þann hátt að þeir sjálfir setji lögin en ekki Alþingi. Ég held að við verðum að sameinast um þá niðurstöðu sem varð 1991 að hafa það á hinn veginn að menn leggi sig fram um að leggja málin fyrir þingið og ætli því að setja lögin.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður fitjar hér upp á gamalkunnu umræðuefni. Það er vissulega rétt að 1991 var stjórnarskránni breytt, m.a. með það fyrir augum að tryggja að bráðabirgðalög yrðu ekki gefin út jafnoft og tíðkast hafði á árunum áður. Það hefur gengið eftir. Bráðabirgðalög eru nú mjög sjaldgæf og eru aðeins gefin út ef brýna nauðsyn ber til, eins og segir í stjórnarskránni. Þessi ríkisstjórn getur ekki frekar en aðrar gefið frá sér heimildir í stjórnarskránni og samkvæmt henni hefur ríkisstjórnin bráðabirgðalöggjafarvaldið þegar Alþingi situr ekki. Fer að vísu eins sparlega með það og unnt er og mun gera það áfram. Það er skoðun mín, eins og væntanlega flestra í þessum sal, að Alþingi eigi helst af öllu að setja lögin en ekki bráðabirgðalöggjafinn en þó geti einstaka sinnum við sérstakar aðstæður reynst nauðsynlegt að grípa til þeirra heimilda sem stjórnarskráin veitir ríkisstjórninni hvað þetta atriði varðar. Að því er varðar aðstöðuna eins og hún er núna er ljóst að þingið mun koma saman eftir rúmar tvær vikur, þá hefst nýtt reglulegt þing. Ég get ekkert fullyrt um það frekar en aðrir hvað gerist í millitíðinni. Engin áform eru um að gefa út bráðabirgðalög í millitíðinni en ég get heldur ekki fullyrt með 100% öryggi að þær aðstæður skapist ekki að slíks gæti gerst þörf. Þetta er svarið og ég held að þetta hafi allt komið fram áður hér úr þessum ræðustóli.

Frú forseti. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson vekur máls á mikilvægu efni, sem er heimild til útgáfu bráðabirgðalaga. Hæstv. forsætisráðherra svarar því með sama hætti og hann hefur áður gert þegar þessi mál hefur borið á góma, nefnilega á þann veg að ríkisstjórnin geti ekki ekki gefið frá sér bráðabirgðalagaheimildina enda sé hún ákveðin í stjórnarskrá og slíkar aðstæður geti komið upp í samfélaginu að nauðsynlegt geti reynst að gefa út bráðabirgðalög enda beri brýna nauðsyn til eins og sagt er. Um þetta er út af fyrir sig og þarf ekki að vera ágreiningur en ég held þó að menn geti mjög oft greint á um það hver skilgreiningin er á þessari brýnu nauðsyn, hvort það þurfi að vera hálfgert þjóðargrand sem blasir við og að ríkisstjórnin þurfi þess vegna að grípa til þessa ráðs eða hvort mönnum sé heldur laus höndin, ef svo má segja, við að nota bráðabirgðalagaákvæðið. Staðreyndin er sú að í dag er mjög auðvelt að kveðja Alþingi saman. Við erum í nýjum aðstæðum. Þingið hefur verið að störfum í septembermánuði og ekki er nema rétt rúmur hálfur mánuður þar til reglulegt þing kemur saman á nýjan leik. Ekki ættu að vera nein vandkvæði á að kveðja þingið saman til fundar ef einhverjar slíkar aðstæður koma upp nema um hreint neyðarástand sé að ræða. Við höfum rætt í morgun um málefni sem brennur á mörgum í samfélaginu og það er staðan í kjaradeilu ljósmæðra og ríkisins. Þær fréttir bárust okkur í gærkvöldi eða í morgun að fjármálaráðherra hefði ákveðið að stefna ljósmæðrum fyrir það sem hann kallar ólögmætar uppsagnir. Það er framlag hans og innlegg inn í þessa kjaradeilu sem var líka rædd hér fyrir nokkrum dögum og þá stóð upp úr hverjum manni sem tók til máls, jafnt úr stjórnarandstöðuflokkum sem stjórnarflokkum, að staðan væri grafalvarleg og að samúð allra væri með ljósmæðrum í þessari deilu - að brýnt væri að rétta hlut þessarar stéttar og þegar verið væri að tala um að vinna bug á kynbundnum launamun væri ekki síst mikilvægt að taka á málefnum stéttar eins og ljósmæðra sem er alfarið kvennastétt. Hæstv. utanríkisráðherra sagði það hér í svari í morgun að ekki væri allt fengið með því að setja viðbótarfjármagn inn í kjarasamninga því að ekki væri víst að það mundi skila sér til kvennastétta eða kvenna í viðkomandi stétt. Nú vill svo til að þau rök eiga ekki við í þeirri kjaradeilu sem nú stendur yfir við ljósmæður, sem eru að fullu kvennastétt. Ég fæ því ekki betur séð en að hægt sé að vinna á þeim kynbundna launamun sem ríkir m.a. með því að taka til hendinni og semja við ljósmæður. Ég tek þetta mál hér upp í tengslum við umræðuna um hugsanlega notkun bráðabirgðalagavaldsins. Þegar fjármálaráðherra hefur tekið ákvörðun um að fara með þetta mál fyrir dómstóla er stutt í að menn velti því fyrir sér hvort ríkisstjórnin muni hugsanlega grípa til lagasetningar í þessari kjaradeilu. Nú, þegar þessi tillaga er til umfjöllunar, um heimild til að fresta fundum Alþingis, og að Alþingi komi þá saman aftur 1. október, er þetta áleitin spurning. Ég vil af því tilefni inna hæstv. forsætisráðherra eftir því - hann sagði reyndar í svari sínu áðan við máli hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar að ríkisstjórnin hefði engin áform á prjónunum um að beita bráðabirgðalagavopninu eða valdinu en hann vildi ekki útiloka að slíkar aðstæður gætu komið upp. Ég vil því inna hæstv. forsætisráðherra eftir því hvort það hafi verið til umræðu og hvort það komi yfirleitt til álita af hans hálfu að beita bráðabirgðalagavaldinu í kjaradeilunni við ljósmæður á þeim tíma sem líður þar til þing kemur saman á nýjan leik. Eða mundi hann frekar beita sér fyrir því að þingið yrði einfaldlega kallað saman ef slíkar aðstæður koma upp að með einhverjum hætti þurfi að hlutast til um þessa kjaradeilu - við vonum svo sannarlega að ekki þurfi að koma til þess. Fjármálaráðherra starfar ekki einn - hann er ekki eyland - heldur á ábyrgð ríkisstjórnarflokkanna beggja, þar með talið Samfylkingarinnar. Þó að samningsumboðið sé ekki hjá hæstv. utanríkisráðherra, eins og hún tók fram hér í morgun, er gjörningur ráðherrans að sjálfsögðu á ábyrgð beggja stjórnarflokka, hlýtur ávallt að vera svo því að enginn ráðherra getur starfað ef hann hefur ekki stuðning og traust þingmeirihlutans -  Ég vil því inna hæstv. forsætisráðherra eftir því hvort til álita komi að hans dómi að beita bráðabirgðalagavopninu til að höggva á hnútinn í kjaradeilu ríkisins og ljósmæðra. Ég tel mjög mikilvægt, ef við ætlum að samþykkja hér að fresta fundum Alþingis, að svar fáist við þeirri spurningu.

Virðulegi forseti. Gáum aðeins að því hvaða mál er hér til umræðu, til einnar umræðu. Það er tillaga um frestun funda Alþingis. Þá tillögu flyt ég í samræmi við skýr ákvæði reglna þingsins, þingskapanna. Við höfum komið okkur saman um það og það er í nýju þingskapalögunum að þingið hittist hér í hálfan mánuð í byrjun september, ljúki síðan störfum og komi aftur til starfa 1. október. Það er ekkert annað sem felst í þessari tillögu. Það er óvenjulegt, verð ég að segja, að blanda inn í umræður um hana alls kyns málum sem eru í gangi í þjóðfélaginu. Það er hægt að ræða, og var gert í morgun, undir öðrum efnisliðum á dagskrá þingsins. Ég vil hins vegar svara spurningu þingmannsins alveg skýrt. Ekki hefur komið til álita, hefur ekki verið rætt og engin áform um það, að beita bráðabirgðalagavaldinu í kjaradeilu ljósmæðra. Ég skal endurtaka þetta svar, svarið er: Nei, ekkert slíkt stendur til eða kemur til álita að mínum dómi. Ég vil bæta því við, virðulegi forseti, að það er hlutverk samningsaðilanna að leysa þessa deilu. Ábyrgð þeirra er mikil, þeir geta ekki vikið sér undan henni og allra síst með því að skáka í skjóli bráðabirgðalagavalds ríkisstjórnarinnar. Þessi deila er á viðkvæmum punkti. Umræður á Alþingi hjálpa ekki til við að leysa þessa deilu frekar en aðrar kjaradeilur og ég höfða til samningsaðilanna sjálfra að leysa málið undir traustri og öruggri forustu sáttasemjara ríkisins.

Frú forseti. Hæstv. forsætisráðherra minnir okkur á það hvaða tillaga er hér til umræðu. Við erum engu að síður að fikra okkur inn á nýja braut í starfsháttum Alþingis með því að koma saman í september og nú liggur fyrir umrædd tillaga um að fresta fundum Alþingis til október og það er rétt. Á undanförnum dögum hefur engu að síður verið rætt um og samþykkt lagafrumvarp til staðfestingar á bráðabirgðalögum. Þá er eðlilegt að menn spyrji sig að því, af því að þetta eru önnur bráðabirgðalögin, ef ég man rétt, í tíð þessarar ríkisstjórnar, hvernig menn ætli að beita þessu vopni og valdi, ekki síst á þeim tímum sem nú fara í hönd, þessar tvær vikur fram að þingsetningu. Ég tel því mjög eðlilegt að menn velti þessu fyrir sér jafnvel þó að hér sé til umræðu tillaga um að fresta fundum Alþingis því að við erum að tala um það hvað verður hugsanlega gert á þeim tíma sem tillagan tekur til. Hitt vil ég svo segja að ég fagna afdráttarlausri yfirlýsingu hæstv. forsætisráðherra um að ekki hafi verið til umræðu og ekki standi til af hans hálfu, eftir því sem er hans mat, að beita bráðabirgðalagavaldinu í kjaradeilu ljósmæðra Hann segir líka að deilan sé á viðkvæmum punkti og að umræður á Alþingi séu ekki til þess fallnar að leysa hana. Það kann vel að vera. En það er alveg ljóst að málshöfðun fjármálaráðherra er ekki til þess fallin að auka mönnum bjartsýni eða að efla traust og trúnað á milli samningsaðila, það er algerlega ljóst. Ég hlýt að segja að það framlag hæstv. fjármálaráðherra til að vinna að lausn þessarar deilu er ekki til fyrirmyndar 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir svörin sem hann gaf við fyrirspurn minni áðan. Og ég vil segja að það er rétt hjá hæstv. ráðherra að ríkisstjórnin getur ekki gefið frá sér það bráðabirgðalagavald sem er í stjórnarskránni. Það er í stjórnarskránni í þeim tilgangi að það verði nýtt samkvæmt þeim skilningi eða reglum sem um það gilda og menn hafa komið sér saman um. Það er líka rétt hjá hæstv. ráðherra að það hefur dregið mjög úr útgáfu bráðabirgðalaga frá því að stjórnarskránni var breytt árið 1991 og þar er mikill munur á, til bóta. Það var orðið algjörlega óþolandi hvernig ríkisstjórnin beitti þessu bráðabirgðalagavaldi á þann hátt að bíða með lagasetningu þar til þingið var komið heim og þá voru sett bráðabirgðalög með ýmsum umdeildum ákvæðum sem ríkisstjórnin mat eflaust á þeim tíma að yrði erfitt að fara með í gegnum þingið. En eftir að búið var að setja bráðabirgðalög var auðvitað björninn unninn og þingið gat ekki spyrnt því út aftur þegar málið kom fyrir þingið. Það er því kjarninn í málinu að lögin séu gefin út á réttum vettvangi sem þarf að vera fyrir hendi. Ég held hins vegar og minni á þann skilning sem stjórnmálaflokkarnir komu sér saman um árið 1991 en hann var þannig skýrður í framsöguræðu Margrétar Frímannsdóttur sem var framsögumaður málsins í neðri deild Alþingis á þeim tíma og segir í þeirri ræðu, með leyfi forseta: „En það er skilningur allra sem að þessu máli hafa staðið að til þess komi ekki nema í sérstökum neyðartilvikum,“ þ.e. að til þess að setja bráðabirgðalög komi ekki til nema með sérstökum neyðartilvikum, „heldur verði tekinn upp sá nýi siður að verði þörf á skjótri löggjöf utan venjulegs starfstíma Alþingis, t.d. yfir sumartímann, þá verði Alþingi kallað saman til aukafunda til þess að afgreiða hana með eðlilegum hætti.“ Þetta er sá skilningur sem stjórnmálaflokkarnir allir komu sér saman um árið 1991 á ákvæði stjórnarskrárinnar um heimild til útgáfu bráðabirgðalaga. Og ég fer fram á það við ríkisstjórnina að hún haldi sig við þennan skilning. Ég fer ekki fram á það að hún gefi út yfirlýsingu um að hún muni aldrei gefa út bráðabirgðalög. Ég fer fram á það að ríkisstjórnin haldi sig við þann skilning sem menn komu sér saman um árið 1991. Og það hefur ekki verið gert á síðustu árum, því miður. Það var ekki gert árið 2003. Það var ekki gert árið 2007 og það var ekki gert árið 2008. Hér er að verða til þróun þar sem einstakir ráðherrar fara að taka minni háttar mál, svona horft á landsvísu, og leysa úr þeim með bráðabirgðalöggjöf. Ég tel t.d. að málefni Stofnfisks á sínum tíma hafi verið minni háttar mál. Ég geri ekki lítið úr því að það þurfti að bregðast við í því máli. En það var ekki tilefni til að beita bráðabirgðalagavaldinu. Og sama var í fyrra. Þetta er kjarninn í málflutningi mínum í þessu máli og um útgáfu bráðabirgðalaganna sem hefur farið fram í þingsölum á síðustu dögum. Ég fer fram á það að ríkisstjórnin og hæstv. forsætisráðherra beiti sér fyrir því að ráðherrarnir haldi sig innan þess ramma sem settur var einróma af öllum stjórnmálaflokkum á Alþingi árið 1991. Ráðherrann hefur gefið út þá yfirlýsingu að ekki standi til að gefa út bráðabirgðalög á þeim stutta tíma fram til 1. október þegar þing kemur saman á nýjan leik og sérstaklega tilgreint kjaradeilu ljósmæðra. Ég tel það mikilvægt að þessi yfirlýsing var gefin því hún eyðir þeim grunsemdum að til hafi staðið að leysa þá deilu með löggjöf. Og í trausti þess, af því ég vil frekar líta til ráðherranna með trausti en vantrausti, í trausti þess að þeir vinni í samræmi við yfirlýsingar forsætisráðherra ætla ég að styðja það að þessi þingfrestun fari fram. Ég vænti þess að hv. ríkisstjórn rísi undir því trausti.

Hæstv. forseti. Hér kemur til lokaumræðu frumvarp til laga um nálgunarbann. Ástæða þess að ég kveð mér hljóðs er sú breytingartillaga sem ég hef lagt fram við málið. Við í minni hluta allsherjarnefndar, þ.e. ég og hv. þm. Alma Lísa Jóhannsdóttir, sem starfað hefur fyrir Atla Gíslason á þessu „halaþingi“ í nefndinni en hún leggur fram sérálit um málið, við ræddum það hér í gær hversu víðtæk breytingartillaga okkar væri. Því eins og kunnugt er þá höfum við lagt á það áherslu að lögregla fái heimild til að beita nálgunarbanni en vegna þeirra upplýsinga sem komu mjög seint fram í nefndarumfjölluninni og vegna þeirra breytinga sem meiri hlutinn var tilbúinn til gera á ákvæðum frumvarpsins um nálgunarbann þá höfum við í minni hlutanum ákveðið að styðja breytingartillögu meiri hlutans eins og kom í ljós í atkvæðagreiðslu í gærkvöldi. Nú stendur það eftir að breytingartillaga okkar sem varðar aðra þætti málsins, þ.e. hina austurrísku leið, hefur verið prentuð upp og er nú rétt og ég ætla að fara yfir þær breytingar sem við gerðum á henni. Önnur uppprentun, þ.e. því sem breytt var er að út var tekin alveg 1. mgr. 2. töluliðar vegna þess að þar voru leifar af breytingartillögu sem varðaði nálgunarbannsákvæðið og komu ekki austurrísku leiðinni við. Við gerðum einnig aðra breytingu, við tókum út úr 1. tölulið orðið rökstutt, þ.e. að lögregla þurfi að hafa rökstudda ástæðu til þess að beita því valdi sem við viljum að hún fái til að reka ofbeldismann burt af heimili og banni honum heimsóknir á það tímabundið. Að „rökstutt“ fari út úr þeirri setningu til samræmis við það sem breytt hefur verið nú í fyrri hluta 1. gr., samkvæmt tillögu meiri hlutans og allsherjarnefndar, þar sem orðið rökstutt var tekið út úr þeirri setningu. Nú stendur sem sagt það eftir við þessa atkvæðagreiðslu sem fram fer hér á eftir, hæstv. forseti, að greiða atkvæði um austurrísku leiðina. Það er tillaga okkar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og við leggjum á það mjög mikla áherslu að þessi tillaga verði samþykkt vegna þess að við teljum að við séum komin til botns í umræðu um hana. Við vitum að málið hefur verið tekið til skoðunar á vettvangi dómsmálaráðuneytisins. Það kom ekkert út úr þeirri skoðun. Hæstv. dómsmálaráðherra hvatti hins vegar Alþingi í þingræðu í október í haust til þess að þetta yrði skoðað í nefndinni. Nefndin skertist við og gerði það ekki þannig að eftir situr valdið hjá okkur alþingismönnum. Við getum leitt austurrísku leiðina til varnar þeim sem þurfa að þola heimilisofbeldi í lög hér á eftir og ég hvet þingmenn til þess að gera það.

Frú forseti. Mér finnst margt mæla með upptöku austurrísku leiðarinnar í þessum málaflokki eins og margir hér í salnum vita. En ég er hins vegar á því að við þurfum að undirbúa það talsvert betur. Við erum ekki komin til botns í þessu máli í þeim álitamálum sem lúta að austurrísku leiðinni. Þessi hugmynd, austurríska leiðin, hefur t.d. ekki farið til umsagnar á þessu þingi. Ég tel því að við þurfum að vinna þetta aðeins betur og með því að segja það þá er ég ekkert að útiloka að þetta skref verði einhvern tímann tekið. En við þurfum að vanda lagasetninguna. Við þurfum að mæta þeirri gagnrýni sem er uppi varðandi þá leið og þess vegna tel ég þetta skref sem meiri hluti allsherjarnefndar er tilbúinn að taka í nefndaráliti sínu um að það verði sérstaklega könnuð reynslan á fyrirkomulaginu á hinum Norðurlöndunum. Það hefur ekki verið gert og það kom skýrt fram í meðförum nefndarinnar. Framsögumaður vinstri grænna sagði í umræðunni í gær að við hefðum mjög lítil gögn um þessi mál og það er bara staðreyndin sem við stöndum frammi fyrir þegar við ætlum loksins að taka skrefið. Þá skiptir miklu máli að það sé búið að komast fyrir allan leka hvað þetta varðar. Í nefndaráliti meiri hlutans segjum við að dómsmálaráðuneytinu beri sérstaklega að kanna reynsluna á Norðurlöndunum. Í öðru lagi að athuga hvernig úrræðin falli að íslensku réttarfari og síðan að leggja afrakstur þeirrar vinnu fyrir nefndina aftur. Þannig að við erum að taka skref fram á við varðandi austurrísku leiðina. Við erum ekki að loka neinu og ég ítreka það enn og aftur eins og ég gerði í umræðunni í gær en á þessum tímapunkti erum við einfaldlega ekki tilbúin að taka þetta skref. Það eina sem við höfum í rauninni fyrir framan okkur er þingmannamál hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur og með fullri virðingu fyrir því máli og því orðalagi sem þar er þá þarf að vinna það betur.

Hæstv. forseti. Hæstv. dómsmálaráðherra hvatti allsherjarnefnd Alþingis til að skoða þetta mál í þingræðu 10. október fyrir tæpu ári síðan. Hvers vegna hafa málin ekki verið skoðuð í nefndinni? Það er liðið tæpt ár og hv. þingmaður er varaformaður nefndarinnar. Ef honum hefur verið eitthvað í mun að innleiða þessa austurrísku leið þá gat hann þó gert þó ekki væri annað en það að safna saman öllum þeim umsögnum sem nefndinni bárust á síðasta kjörtímabili, veturinn 2006–2007, og kynna þau gögn fyrir nefndarmönnum. Sannleikurinn er sá að í allsherjarnefnd og í fórum Alþingis höfum við aðgang að fjölmörgum gögnum um austurrísku leiðina. Við vitum að reynslan af henni eru mjög góð. Þess vegna hefur hún verið tekin upp í Svíþjóð. Þess vegna hefur hún verið tekin upp í Noregi. Þess vegna hefur hún verið tekin upp í Danmörku og þess vegna hefur Evrópuráðið hvatt aðildarríki sín til að taka hana upp. Okkur er ekkert að vanbúnaði, hæstv. forseti. Það er fyrirsláttur í hv. þingmanni að hann þurfi að skoða málið betur.

Frú forseti. Það sem við vorum að gera í nefndinni var fyrst og fremst að skoða hugsanlegar breytingar á lögum um nálgunarbann. Eins og hv. þingmaður veit sjálf þá eru þetta tvenns konar mismunandi úrræði, nálgunarbann annars vegar og austurríska leiðin hins vegar. Ég er einmitt að taka undir það sem hv. þingmaður segir að við hefðum átt að gera, að kalla eftir gögnum. Við erum að gera það í meirihlutaáliti allsherjarnefndar. Við erum að kalla eftir þessum gögnum. Þau eru ekki fyrir hendi. Þannig að það er rangt að telja þingmönnum trú um að við höfum allar staðreyndir á hreinu. Við vitum ekkert nákvæmlega hvernig reynslan hefur verið á hinum Norðurlöndunum. Við höfum ekkert farið í gegnum þessa umræðu. Hv. þingmaður veit það. Það getur vel verið að hv. þingmaður sé sannfærður í sinni sök að þetta hafi allt gengið vel. En við höfum þær staðreyndir ekki fyrir framan okkur. Við erum að kalla eftir þeim. Við erum að taka skref fram á við. Og þegar kemur að svona lagasetningu þá þarf að vanda hana. Ég man þegar hv. þingmaður var með frumvarp sem laut að því að banna kaup fyrir kynlífsþjónustu. Þar var t.d. orðalag ekkert tækt til lagasetningar. Það þurfti að laga það heilmikið. Þegar kemur að refsiheimildum þá þarf skýrleikinn að vera hafinn yfir allan vafa. Það veit hv. þingmaður. Þó að ég hafi ágætt þingmannamál hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur fyrir framan mig þá geri ég kröfu um meira. Ég geri kröfu um frekari gögn, hugsanlega betra orðalag. Það getur vel verið að álit hv. þingmanns sé algjörlega fullkomið en ég veit það ekki á þessum tímapunkti. En að því sögðu þá tek ég alveg undir þá hugmyndafræði sem er á bak við austurrísku leiðina. Ég hef ítrekað gert það og mun gera það áfram. Mér finnst margt mæla með því að við tökum upp þá leið. En ef við ætlum að vera ábyrgir stjórnmálamenn þá getum við einfaldlega ekki gert það í dag.

Hæstv. forseti. Ég skil vel tilfinningar hv. þingmanns yfir því að hann skuli vera í þeirri stöðu sem hann er í núna. Hann vill í hjarta sínu fylgja austurrísku leiðinni, veit upp á sig sökina, hann hefur ekki fylgt því eftir í nefndinni allan sl. vetur að málið verði unnið það vel að orðalagið væri tilbúið, að hin lagatæknilega hlið málsins sé að hans mati orðin svo góð að hægt sé að færa austurrísku leiðina í lög. Gott og vel. Þá væri hægt að gera eitt. Það væri hægt að krefjast þess að allsherjarnefnd gæfi yfirlýsingu um að hún ætlaði sér að leggja það fyrir Alþingi Íslendinga að austurríska leiðin verði leidd í lög. Allsherjarnefnd er ekki að gera það. Hvað er allsherjarnefnd að gera? Vísa málinu til hæstv. dómsmálaráðherra, sem er búinn að vísa málinu frá sér, hann er búinn að vísa því til nefndarinnar. Hann er búinn að segja: Alþingi setur lög. Refsiréttarnefnd gerir einhverja tillögu um þetta frumvarp, það kemur í þeim búningi til nefndarinnar og hæstv. dómsmálaráðherra bað nefndina í október sl. að fara vel yfir málin. Nefndin gerði það ekki og það er m.a. á ábyrgð hv. varaformanns nefndarinnar, hv. þm. Ágústs Ólafs Ágústssonar, sem er varaformaður Samfylkingarinnar og ég skil vel að hann engist. En það er ekki mér að kenna.

Virðulegi forseti. Fram hefur komið í umfjöllun málsins að nægur tími var fyrir ríkisstjórnina til að kveðja saman Alþingi frá því að hún taldi nauðsynlegt að setja ný lög. Það hefur líka komið fram að óverulegar breytingar voru gerðar á löggjöfinni um Viðlagatryggingu Íslands sem höfðu engin áhrif á tjón þeirra sem urðu fyrir mestu tjóni og aðeins óveruleg áhrif á tjón þeirra sem urðu fyrir litlu tjóni á innbúi. Í þriðja lagi hefur þróunin síðan lögin voru sett verið þannig að laun hafa hækkað meira en byggingarvísitala þannig að menn eru betur í stakk búnir til að bera þá sjálfsábyrgð nú sem var ákveðin á sínum tíma. Öll þessi atriði leiða til þeirrar niðurstöðu að ekki er fyrir hendi sú brýna nauðsyn sem getur réttlætt það að ríkisstjórnin setji bráðabirgðalög. Þess vegna greiði ég atkvæði 

Hæstv. forseti. Hér kemur nú til lokaafgreiðslu frumvarp til laga um nálgunarbann. Í þeirri atkvæðagreiðslu verða greidd atkvæði um tillögu okkar þingmanna Vinstri grænna um að farin verði hin svokallaða austurríska leið. Ég verð að segja, hæstv. forseti, að það er önugt að maður skuli þurfa að berjast árum saman fyrir jafnsjálfsögðum réttarbótum og hér um ræðir. Við erum að tala um það að við sem setjum lög í landinu og leiðréttum það misrétti sem þolendum heimilisofbeldis er gert að búa við. Við erum að leggja það til að lögregla fái heimild til að fjarlægja ofbeldismann af heimili sínu tímabundið á meðan unnið er í málum hans og fjölskyldu hans í stað þess, eins og nú er, að lögregla hafi það eina úrræði að fjarlægja konuna og börnin og koma þeim í athvarf. Ég spyr, hæstv. forseti: Hvaða skilaboð erum við að senda þessum börnum eða út í umhverfið með því að hafa lagafyrirkomulagið með þessum hætti? Nú er tækifæri til að gera breytingar og ég hvet þingmenn til þess að gera 

Hæstv. forseti. Við erum hér að ganga til lokaafgreiðslu frumvarps til laga um nálgunarbann. Í frumvarpinu með þeim breytingum sem allsherjarnefnd lagði til og eru komnar inn í málið, voru samþykktar hér við 2. umr., felast ýmis framfaraskref til þess að gera þetta úrræði virkara og betra. Það var víðtæk samstaða í allsherjarnefnd um þessar tilteknu breytingar. Þær lúta að því að það verði auðveldara að beita þessu úrræði, nálgunarbanni, til þess að vernda þá sem á því þurfa að halda. Þær breytingartillögur sem hv. þingmenn Vinstri grænna eru að leggja til varða í eðli sínu annað mál, austurrísku leiðina, brottvísun af heimili, sem tengist tilteknum málum sem geta haft samsvörun við nálgunarbannsmálin en engu að síður er þarna um tvö aðskilin úrræði að ræða og eins og við höfum nefnt í nefndaráliti okkar 

Frú forseti. Við erum að bæta lögin um nálgunarbann til muna með þeim breytingartillögum sem meiri hlutinn leggur hér fram. Varðandi austurrísku leiðina tek ég fram að ég get vel tekið undir að það er margt sem mælir með því að við tökum hana upp en við erum einfaldlega ekki tilbúin að taka það skref núna. Þetta mál hefur t.d. ekki farið til umsagnar á þessu þingi. Framsögumaður Vinstri grænna viðurkenndi í umræðunni í gær að lítið væri af gögnum um þetta mál. Þegar kemur að lagasetningu, sérstaklega í þessum málaflokki, þurfum við að hafa allar staðreyndir á hreinu, við þurfum að hafa orðalagið skothelt, við höfum það því miður ekki. Við erum hins vegar í meiri hlutanum að kalla eftir að ráðuneytið fari í könnun á því hvernig reynslan hefur verið á hinum Norðurlöndunum, hvernig þetta úrræði muni aðlagast eða hvernig þetta úrræði muni falla að íslensku réttarfari og síðan á dómsmálaráðuneytið að leggja afrakstur þeirrar vinnu fyrir allsherjarnefndina. Við erum því ekki að loka málinu, við erum að taka skref fram á við hvað þetta varðar þannig að því miður getum við ekki stutt breytingartillögu Vinstri grænna því að hún hefur ekki fengið þá umfjöllun sem henni ber. Við þurfum að vanda lagasetninguna, við þurfum að sýna lögunum ákveðna virðingu, við þurfum að sýna breytingartillögum ákveðna virðingu. 

Virðulegi forseti. Ég vil vekja athygli á því að í nefndaráliti meiri hlutans felast tvær orðsendingar. Önnur er til dómsmálaráðuneytis, að skoðuð sé reynsla af hinni austurrísku leið og hin er sú að skoðuð sé reynsla af því að vald til þess að leggja á nálgunarbann færist til lögreglu. Ég stóð að þessu áliti meiri hlutans í nefndinni með fyrirvara. Fyrirvarinn var sá að ég hefði talið rétt að þetta vald færi til lögreglu, þannig kæmist það hraðar á og með skilvirkari hætti og að það færi beint til dómstóla þar á eftir og í því fælist andmælaréttur þess sem væri meintur brotamaður í þessu máli. Ég vil þess vegna ítreka það að í þessu felast tvær orðsendingar og ég vil ítreka það að ástæða er til að leggja áherslu á að þessi skoðun fari fram hratt og örugglega í dómsmálaráðuneytinu, 

Hæstv. forseti. Ég vil lýsa vonbrigðum mínum með þessa rauðu töflu sem ég horfi á hér. Ég hefði viljað óska - og ég gerði það áðan - að allsherjarnefnd lýsti því yfir að hún væri viljug og fús til þess að leiða í lög austurrísku leiðina. Slík viljayfirlýsing er ekki til staðar. Hvað gerir allsherjarnefndin? Hún vísar málinu til Björns Bjarnasonar, hæstv. dómsmálaráðherra, sem er búinn að vísa málinu frá sér, hann er búinn að vísa því aftur til þingnefndarinnar. Það er sleifarlag í gangi í þessari þingnefnd, hæstv. forseti, að hún skuli ekki hafa nýtt allan veturinn til að skoða þá sjálfsögðu réttarbót sem hér er verið að leggja til til handa þeim sem þurfa að búa við heimilisofbeldi, ofbeldi inni á sínum eigin heimilum.  Guð láti gott á vita. Ég vona að það verði annað upp á teningnum næst þegar þetta mál verður tekið hér fyrir og ég skal sjá svo um að þess verði ekki langt að bíða. Þá treysti ég því að hv. þingmenn Samfylkingarinnar greiði atkvæði 

Virðulegi forseti. Ég tel það afar mikilvægt við afgreiðslu þessa frumvarps að því sé rækilega til haga haldið að með breytingum þeim sem nú er verið að gera á þessari löggjöf er svigrúm til að úrskurða nálgunarbann rýmkað. Þá á ég við breytinguna við 1. gr. þar sem orðið „rökstudd“ er fellt niður og einvörðungu talað um ástæðu í stað rökstuddrar ástæðu. Enn fremur í 3. gr. þar sem segir að horft skuli til hagsmuna þeirra sem njóta skulu verndar af nálgunarbanni með tilliti til þeirra takmarkana sem bannið leggur á athafnafrelsi þess sem því sætir. Meginbreytingin er síðan sú að nú hefur verið sett inn í lögin ákvæði sem kveður á um að litið skuli til framferðis þess sem krafist er að sæti nálgunarbanni á fyrri stigum. Fortíðin og fyrra framferði skiptir auðvitað öllu máli þegar metið er tilefni til nálgunarbanns. Ég tel þetta mjög jákvæðar breytingar 

Hv. alþingismenn. Þá er komið að lokum þessara septemberfunda Alþingis. Á þeim tveimur vikum sem fundirnir hafa staðið hafa níu frumvörp verið afgreidd sem lög. Sex þeirra voru frumvörp sem lögð höfðu verið fram á vetrar- eða vorþingi en samkomulag var um að skoða þau nánar og afgreiða nú í september. Fjögur ný frumvörp voru lögð fram á þessum tveimur vikum og þar af urðu þrjú þeirra að lögum. Að mínu áliti hefur þetta nýmæli sem septemberfundirnir eru tekist vel til og bætir enn frekar vinnubrögðin hér á Alþingi. Septemberfundirnir urðu líka hvati fyrir þingnefndir til að koma saman í sumar og það oftar en áður og ég vil geta þess að alls voru haldnir 17 nefndarfundir í júlí og ágúst, m.a. til undirbúnings þingstörfum hér í september auk tíðra nefndafunda nú á meðan þingfundir stóðu. Þá vil ég nefna að septemberfundir hafa skapað gott tækifæri til almennrar pólitískrar umræðu hér í þinginu eftir sumarhlé þingsins. Á næstu dögum má búast við fundum nefnda og vettvangsferðum þeirra og jafnframt gefst þingmönnum tækifæri til að huga að undirbúningi fyrir næsta löggjafarþing sem verður sett miðvikudaginn 1. október nk. Ég lýk máli mínu með því að þakka fyrir hönd okkar forsetanna hv. alþingismönnum fyrir mjög gott samstarf, skrifstofustjóra og starfsfólki Alþingis þakka ég alla aðstoð.

„Forseti Íslands gjörir kunnugt: Að ég, að tilskildu samþykki Alþingis, veiti forsætisráðherra umboð til þess að fresta fundum Alþingis, 135. löggjafarþings, frá 12. september eða síðar, ef nauðsyn krefur, til 1. október 2008. Gjört í Reykjavík, 9. september 2008. Ólafur Ragnar Grímsson. Geir H. Haarde. Forsetabréf um frestun á fundum Alþingis.“ Samkvæmt þessu umboði og með vísan til samþykkis Alþingis frá því fyrr í dag lýsi ég hér með yfir því að fundum Alþingis, 135. löggjafarþings, er frestað. Ég óska hv. alþingismönnum og starfsmönnum þingsins svo og landsmönnum öllum allra heilla.