Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill geta þess að vegna veikinda hæstv. fjármálaráðherra verða 2.–7. dagskrármál tekin út af dagskrá.

Forseti vill láta þess getið að í dag verða tvær utandagskrárumræður. Hin fyrri verður kl. 11 og er um útvistun á heilbrigðisþjónustu á Landspítala. Málshefjandi er hv. þm. Ögmundur Jónasson. Heilbrigðisráðherra, Guðlaugur Þór Þórðarson, verður til andsvara. Hin síðari fer fram kl. 13.30, að loknu hádegishléi, og er um rannsóknir og stofnstærðarmat Hafrannsóknastofnunar. Málshefjandi er hv. þm. Grétar Mar Jónsson. Sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, Einar K. Guðfinnsson, verður til andsvara. Umræðurnar fara fram samkvæmt 2. mgr. 5. gr. þingskapa og standa í hálfa klukkustund hvor.

Virðulegi forseti. Það hefur um nokkurra ára skeið verið mikið baráttumál Vestfirðinga að koma á fót háskóla á Ísafirði. Sú stefna hefur átt vaxandi fylgi að fagna heima í héraði og er nú svo komið að allir stjórnmálaflokkar hafa gert það að stefnumáli sínu að koma á fót háskóla á staðnum. Það hafa hins vegar verið, við skulum segja efasemdir, svo ekki sé fastar að orði kveðið, hjá hæstv. menntamálaráðherra í því máli. Síðast var skipuð nefnd undir forustu hv. þm. Guðfinnu Bjarnadóttur til að komast að niðurstöðum í því máli og hún átti að skila af sér fyrir allnokkru en ekkert hefur til þess spurst hverjar tillögur nefndarinnar eru eða hver áform menntamálaráðherra eru í því að mæta þeim sjónarmiðum sem njóta jafnvíðtæks stuðnings. Ég vil því inna hæstv. menntamálaráðherra eftir afstöðu hennar til málsins. Er ráðherrann að vinna að því að koma á fót háskóla á Vestfjörðum, sjálfstæðum háskóla eða háskóla í samstarfi við aðra háskóla, eða er hæstv. menntamálaráðherra að vinna að einhverju öðru markmiði í þeim efnum? Og hvað líður því að þær tillögur sem umrædd nefnd hefur komist að niðurstöðu um verði gerðar opinberar - ef þær upplýsingar eru réttar, sem ég hef, að nefndin hafi komið fram með tillögur sínar?

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að vekja athygli þingheims á þessu mikilvæga máli. Þannig að það sé sagt hér - ég veit ekki í hvaða skipti - þá er það eindregin afstaða stjórnarflokkanna, og ég vil segja alls þingheims, að efla háskólanám á Vestfjörðum, þannig að það sé ótvírætt. Háskólanám á Vestfjörðum verður að efla. Ég held að það sé m.a. einn af lyklunum að því að við getum haldið áfram að sjá blómlegt atvinnulíf og samfélag á Vestfjörðum. Varðandi nefndina sem hv. þingmaður innti mig um þá veit ég að sú nefnd er að leggja lokahönd á skýrslu sína sem hún ætlar að kynna okkur á næstu dögum. Ég bind miklar vonir við að þær tillögur sem þar líta dagsins ljós muni verða raunhæfar og til þess fallnar að byggja upp háskólastarf á Vestfjörðum, hvort sem það er í formi háskóla, háskólaseturs eða í samstarfi við aðra háskóla. Lykillinn er að koma með tillögur sem eru raunhæfar til að byggja upp gott og öflugt háskólastarf sem getur stuðlað að því að hlúa m.a. að innviðum hins fjölbreytta og góða samfélags á Vestfjörðum.

Virðulegi forseti. Ég tók eftir því í máli hæstv. ráðherra að hún talaði um að efla háskólanám. Hún talaði ekki um að koma á fót háskóla eða efla háskólastofnun á Vestfjörðum. Ég held að það sé kjarni málsins og um það hefur verið ágreiningur alla tíð við hæstv. menntamálaráðherra að ráðherra hefur staðið gegn háskólastofnun á Vestfjörðum. Þá hefur verið leitast við að koma á fót háskólamenntun í íþróttafræðum á Suðurnesjum í samstarfi við Háskólann í Reykjavík. Þróunin í þeim efnum er hins vegar sú, vegna þess að það er ekki sjálfstæð stofnun og heimamenn hafa ekki forræði málsins á sinni hendi, að það nám er að leka aftur inn til Reykjavíkur og dregur úr starfseminni á Suðurnesjum. Það er því augljóst mál að sú uppbygging sem Suðurnesjamenn bundu vonir við er að misheppnast og það sama mun gerast á Ísafirði ef þar verður ekki sjálfstæð stofnun sem ræður sjálf för, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Ég sé ekki að nokkur ágreiningur sé í þessu máli. Ég held að mikil ástæða sé til að við sjáum fram á sjálfstæða stofnun einmitt á Ísafirði, burðuga stofnun til að sinna háskólastarfi. En við verðum líka að hafa í huga að hér eru lög sem hv. Alþingi samþykkti samhljóða fyrir um tveimur árum og allar stofnanir sem koma að háskólastarfi þurfa að uppfylla þau lög. Það er alveg ljóst að það er ríkur og eindreginn vilji af hálfu ríkisstjórnar að efla háskólastarf á Vestfjörðum. Við munum fara gaumgæfilega yfir tillögur um uppbyggingu háskóla á Ísafirði sem munu líta dagsins ljós, að því er ég best veit, innan nokkurra vikna nú á vormánuðum. Það þarf að uppfylla öll lög. Ekki er hægt að gefa neinn afslátt varðandi það að uppfylla rammalöggjöf um háskóla en það er eindreginn vilji okkar að setja á laggirnar öfluga stofnun sem hefur það að markmiði að efla háskólastarf, hugsanlega í samvinnu við aðra háskóla en sem einnig lítur til þess samfélags sem Vestfirðirnir eru þannig að hægt verði að koma upp öflugu háskólanámi á ýmsum fræðasviðum.

Virðulegi forseti. Undanfarin ár eða um nokkuð langt skeið hafa víða á landinu verið í gildi einhvers konar samningar eða einhvers konar tilraunaverkefni þar sem tiltekin verkefni eru flutt til einstakra sveitarfélaga. Þetta hefur verið gert víða um landið og verkefnin hafa verið mismunandi. Þau hafa kannski einkum verið á sviði heilbrigðismála, öldrunarmála, félagsmála og fleiri slíkra mála og held ég að þessi tilraun, sem hefur verið í gangi um nokkuð langt skeið, hafi víða tekist mjög vel. Almennt vilja sveitarfélögin í auknum mæli fá þessa þjónustu til sín en kalla eðlilega um leið eftir fjármunum til að standa að baki þeirri starfsemi. Ég leyfi mér því að beina fyrirspurn til hæstv. heilbrigðisráðherra en sveitarfélagið Hornafjörður hefur verið með slíkan samning í heilbrigðis- og öldrunarmálum allt frá árinu 2002 og veit ég að sveitarfélagið hefur mikinn áhuga á að halda þessu verkefni áfram. Ég veit einnig að samningaviðræður um framhald samningsins hafa verið í gangi um nokkuð langt skeið, eitt og hálft ár eða svo. Ég vil því inna hæstv. heilbrigðisráðherra eftir því hvernig samningsgerðinni miði og hvort þess megi vænta að henni ljúki fljótlega. Ég held að það sé afar mikilvægt fyrir alla aðila að óvissu í þessum efnum sé eytt sem fyrst.

Virðulegi forseti. Ég vil nota tækifærið og þakka hv. þm. Lúðvík Bergvinssyni fyrir að vekja athygli á þessu máli. Eins og kemur fram í máli þingmannsins er hér um að ræða samstarfsverkefni milli sveitarfélags og ríkisvaldsins á sviði heilbrigðis- og öldrunarmála. Við höfum lagt áherslu á að reyna að efla það og erum í rauninni búin að vera í viðræðum frá síðasta sumri við sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu um aukna samvinnu á því sviði og sameiningu á milli heimahjúkrunar og heimaþjónustu. Við höfum líka skoðað ýmsa fleiri þætti. Það liggur fyrir, þegar menn skoða þessi mál almennt, að æskilegra væri að sveigjanleikinn væri meiri þegar kemur að þessu. Miðað við þá ramma sem eru til staðar þá eru það oft módel sem ganga kannski ekki alveg nógu vel upp miðað við aðstæður á hverjum tíma. Það er nákvæmlega sú staða sem er uppi þegar við ræðum samskipti á milli sveitarfélagsins Hornafjarðar og heilbrigðisráðuneytisins. Fyrir liggur skýr vilji hjá okkur að reyna að ná góðri niðurstöðu í þetta. Við teljum að góð reynsla sé af þessu samstarfi en við þurfum hins vegar að leggja svolítið á okkur til að geta sniðið þetta að þörfum sveitarfélagsins með það að markmiði að þjónustan verði sem best. Ég hafði hugsað mér að hitta forsvarsmenn sveitarfélagsins í dag á Hornafirði en af því gat ekki orðið. Við eigum hins vegar von á því að fá fulltrúa þeirra í næstu viku til að fara yfir málið út frá nýjum grunni sem menn í ráðuneytinu hafa verið að hugsa upp. Ég er vongóður um að við náum góðri lendingu í þessum málum sem og öðrum í samvinnu við önnur sveitarfélög í landinu.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir svörin sem ég skildi á þann veg að hugur hans standi til þess að efla samskipti ríkis og sveitarfélaga á þessu sviði og jafnvel auka þessi verkefni frekar en hitt ef svo ber undir og auka þá sveigjanleika í þessum samskiptum þannig að jafnvel sé hægt að færa frekari verkefni yfir. Ég skildi líka hæstv. ráðherra þannig að hugur hans standi til þess að reyna að ljúka þessu sem fyrst því að vissulega er óþægilegt fyrir alla aðila að hafa óvissuna hangandi yfir sér, sérstaklega þar sem aðilar hafa um nokkurt skeið reynt að ná saman. Ég fagna því svörum hæstv. heilbrigðisráðherra og ber þá von í brjósti að samningsgerð muni þá ljúka fljótlega.

Virðulegi forseti. Ég held að ég og hv. þingmaður séum alveg sammála um markmið í þessu. Fyrir mér er málið einfalt. Þetta snýst um þjónustu við fólk og einu gildir fyrir viðkomandi einstaklinga, sem þurfa á þjónustu að halda, hvort hún er veitt af hálfu ríkisins eða sveitarfélagsins. Það er okkar sem höldum um stjórnvölinn á þessum hlutum að koma málum þannig fyrir að þjónustan sé sem best, sem einföldust og sem skilvirkust, og það þýðir samvinnu á milli aðila. Menn geta ekki beðið eftir því að menn nái einhverri niðurstöðu í verkaskiptingamál. Menn þurfa að ganga í þessi verk strax og það er það sem við höfum gert. Við þurfum að horfa með opnum huga á það hvernig við getum haft sveigjanleika í samningaviðræðum sem þessum, að lagaumhverfið veiti okkur þann sveigjanleika að við getum sinnt þessu sem best. Það liggur fyrir að það er ákveðið flækjustig í þessu, og við skyldum ekki horfa fram hjá því, en ég er sannarlega vongóður um að við getum náð góðri lendingu sem fyrst.

Frú forseti. Vatnalíffræðingar innan lands og utan hafa skorið upp herör gegn fyrirhugaðri lagningu Gjábakkavegar sem er hraðbraut um þjóðgarðinn á Þingvöllum í stað núverandi Kóngsvegar. Þeir telja að mengun frá veginum geti skaðað einstakt lífríki Þingvallavatns. Í umhverfismati og í ákvörðun um legu vegarins var því miður ekki tekið tillit til alvarlegra athugasemda þess manns sem gerst þekkir náttúru Þingvallavatns og Þingvalla, Péturs. M. Jónassonar, prófessors og fyrrverandi formanns alþjóðasambands vatnalíffræðinga. Pétur hefur nú stefnt Vegagerðinni en hann hefur áður skrifað heimsminjanefnd UNESCO og vakið athygli á þeim fyrirhuguðu spjöllum sem hann telur að veglagningin muni hafa í för með sér, en það mun hvergi tíðkast að hraðbrautir séu lagðar um þjóðgarða og staði á heimsminjaskrá. Hefur UNESCO af þessum ástæðum m.a. óskað eftir upplýsingum frá Vegagerðinni. Einn yfirmanna nefndarinnar, dr. Russler, sagði í viðtali við 24 stundir í lok mars að fylgst sé mjög vel með þessum vegaframkvæmdum og að mögulega verði staða þjóðgarðsins á heimsminjaskránni endurmetin. Heimsminjanefndin íslenska lagðist einnig gegn þessari fyrirhuguðu veglagningu og Umhverfisstofnun hefur tekið undir áhyggjur dr. Péturs vegna aukinnar niturmengunar. Þar sem hæstv. menntamálaráðherra ber ábyrgð á heimsminjaskránni gagnvart UNESCO vil ég spyrja hvort ráðuneytinu hafi borist erindi vegna þessa frá UNESCO. Hvaða áhrif telur ráðherrann að kæra Péturs og stuðningsyfirlýsingar vatnalíffræðinga muni hafa á stöðu Þingvalla? Ég vil einnig spyrja hvort ráðherra telji að þetta ógni tilnefningu Surtseyjar á heimsminjaskrána. Og loks hvort hæstv. menntamálaráðherra styðji það að einstök náttúra Þingvalla verði einnig tilnefnd á skrána, þ.e. að flokkun í skránni verði breytt úr því að vera menning 

Frú forseti. Varðandi síðasta atriðið er rétt að það komi strax fram að við höfum verið hlynnt því og hefur bæði Þingvallanefnd og líka heimsminjanefndin hér heima verið hlynnt því að svo verði. Varðandi Gjábakkaveginn sjálfan þá er rétt að taka fram að hann er ekki skipulagður innan þjóðgarðs og hann brýtur þar af leiðandi ekki gegn skráningu þjóðgarðsins á Þingvöllum inn á heimsminjaskrá UNESCO. Hann er ekki skipulagður innan þjóðgarðsins svo það komi fram. Hins vegar má í sjálfu sér taka undir það, sem ég vil kannski greina frá hinu sem kom fram í máli hv. þingmanns, að það er auðvitað ákveðið áhyggjuefni þegar verið er að framkvæma veglagningu í kringum þetta viðkvæma og merkilega svæði sem er merkilegt fyrir margra hluta sakir, ekki eingöngu út af menningarsögunni sem tengist staðnum heldur ekki síður út af þeirri vatnsvernd sem er á vatninu á Þingvallasvæðinu. Það verður að stíga afar varlega til jarðar og það mætti kannski leysa það vandamál eða viðfangsefni sem hv. þingmaður kemur hér inn á ef samgönguráðherra og þingmenn kjördæmisins mundu sammælast um að breyta veglagningunni.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. menntamálaráðherra þessi svör og ég fagna þeirri yfirlýsingu að menn vilji að náttúra Þingvalla verði einnig tilnefnd á heimsminjaskrá UNESCO. Ég skora á ráðherrann og hæstv. umhverfisráðherra að hrinda því verkefni af stað hið fyrsta. Ég tek líka undir þá tillögu og þá áskorun á hæstv. samgönguráðherra að taka nú af skarið og breyta þessari vegalagningu áður en meiri skaði hlýst af. Það er einfaldlega ekki hægt eða forsvaranlegt að skella skollaeyrum við viðvörunarorðum manns eins og dr. Péturs M. Jónassonar sem hefur varið ævistarfi sínu í rannsóknir á Þingvallavatni og bendir á hversu hættulegt þetta muni verða vatnasviðinu, hrygningarstöðvum í vatninu og öllum vatnsbúskapnum. Það er því mjög brýnt að á þessu verði tekið og ég tek undir orð 

Hæstv. forseti. Ég beini orðum til hæstv. heilbrigðisráðherra um brýnt mál sem varðar heilsugæsluna í landinu en eftir að komugjöld barna voru felld niður í reglugerð um áramót hefur álagið á heilsugæsluna aukist mikið. Vitna ég þar m.a. í viðtal við yfirlækni heilsugæslunnar á Akureyri nýlega. Þar er talað um að álag hafi aukist mjög mikið frá því fyrir ári síðan, að álag á vöktum utan hefðbundins dagvinnutíma hafi aukist og þar með álag á lækna sem birtist m.a. í auknum veikindum og öðru slíku og bent hefur verið á að kostnaður vegna þessara breytinga hafi aukist hjá heilsugæslunni. Ég vil því spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra hvort honum sé kunnugt um þetta mál og hafi upplýsingar um það. Einnig hvort það hafi verið tekið saman hvaða áhrif þetta hefur á rekstrarkostnað og fjárveitingar heilsugæslunnar og hvort hæstv. ráðherra muni þá beita sér fyrir auknu fjármagni til reksturs hennar en eins og við vitum öll er heilsugæslan einn mikilvægasti þáttur heilbrigðisþjónustunnar og því er að sjálfsögðu mikilvægt að henni sé gert kleift að veita þá þjónustu sem henni er ætlað.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Ég varð var við þá frétt sem vísað var til um lækninn á Akureyri sem var með þessar yfirlýsingar. Viðbrögð mín voru einfaldlega þau að ég vildi fá upplýsingar um þetta og kalla eftir þeim. Miðað við þær upplýsingar sem hafa komið fram til þessa er ekkert sem bendir til þess að það hafi verið óeðlileg aukning í komum barna. Hins vegar ef það kemur fram, þá förum við yfir það. Nákvæmustu upplýsingarnar sem við höfum fengið eru frá Læknavaktinni sem sýna verulega aukningu hjá heilsugæslunni eða á komum til hennar en það er hlutfallslega ekki meira af börnum en öðrum. Til þess að því sé til haga haldið hver hugsunin var með því að létta af komugjaldi barna. Við þekkjum það öll að það gekk ekki vel á sínum tíma þegar létt var af komugjöldum almennt, það var fyrirkomulag sem menn voru sammála um að hverfa frá vegna þess að það reyndist ekki vel og kannski af augljósum ástæðum. Hins vegar er það þannig að ég held að við þurfum sérstaklega að hugsa til barnanna, ekki vegna þess að þau séu í sjálfu sér vandamál heldur er það nú svo að þau búa við misjafnar aðstæður. Maður hefur séð ýmislegt sem bendir til þess og það hefur kannski alltaf verið og verður kannski alltaf að börn búa við misjafnt ástand eða aðstæður. Ef þau eru í slíkum áhættuhópi, ef þannig má að orði komast, þá skiptir máli að þröskuldurinn fyrir sjálfsagða þjónustu eins og heilsugæslan er sé eins lágur og mögulegt er. Ef sú staða kemur upp að þetta leiði til einhverra hluta sem við viljum ekki sjá, þá er sjálfsagt að fara yfir það. En eins og ég vek athygli á, virðulegi forseti, kalla ég eftir þessum upplýsingum og ég hef ekki enn fengið neinar upplýsingar, hvorki frá Akureyri né annars staðar, sem skjóta stoðum 

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir þessi svör. Ég vil taka það fram að ég tel að þessi reglugerðarbreyting varðandi börnin og komugjaldið hafi verið góð og ég vil segja það af þessu tilefni. En ég held að það sé mjög mikilvægt að fylgst verði með hvaða áhrif þetta hefur og eins og ég sagði í framsögu minni að fylgst verði með rekstrarkostnaði heilsugæslunnar og brugðist við ef á þarf að halda vegna þess að heilsugæslan er hornsteinn heilbrigðisþjónustunnar og það verður að búa svo um hnútana að hún hafi fjármagn til að sinna þeirri þjónustu sem henni ber samkvæmt lögum og reglum og er ætlað að veita.

Virðulegi forseti. Ég tek undir orð hv. þingmanns. Menn þurfa að hafa það í huga að við byggjum heilbrigðisþjónustu okkar þannig upp að heilsugæslan er fyrsti viðkomustaðurinn og það er mjög mikilvægt að þar sé öflug og góð þjónusta. Það er alveg hárrétt sem kom fram hjá hv. þingmanni að við þurfum að fylgjast vel með því hvernig þjónustunni og gæðum hennar er háttað á heilsugæslustöðvum, ekki bara hvað þetta varðar heldur alla þá þætti sem við viljum fylgjast með og getum best greint. Það er nokkuð sem við höfum verið að vinna að, við erum með sérstakan hóp undir forustu Guðjóns Magnússonar sem er að skoða heilsugæsluna almennt og þær mismunandi útfærslur sem hafa verið farnar varðandi heilsugæsluna og meta árangurinn af þeim og hvernig við getum gert góða þjónustu enn betri. Virðulegi forseti. Ég vil bara þakka hv. þingmanni fyrir að vekja athygli á þessu máli og er ánægður með þau sjónarmið sem komu fram hjá honum.

Hæstv. forseti. Í fyrrahaust sendi mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna frá sér álit sem kvað á um að Íslendingar hefðu brotið mannréttindi með ríkjandi fiskveiðistjórnarkerfi. Hæstv. sjávarútvegsráðherra hefur áður lýst því yfir í þinginu að hann taki þetta álit alvarlega og það verði brugðist við því. En tíminn líður hratt og fresturinn sem okkur gefst til að svara eða bregðast við þessu áliti rennur fljótlega út. Mér er ljóst að ekki verður ráðist í neina byltingu á fiskveiðistjórnarkerfinu á þessum stutta tíma en engu að síður sitjum við Íslendingar uppi með ígildi dóms um mannréttindabrot  Því er spurt um hvað líði viðbrögðum hæstv. ríkisstjórnar. Ég geri fastlega ráð fyrir að unnið sé að þessu máli í viðkomandi ráðuneyti. Getur hæstv. ráðherra upplýst þingheim um stöðu málsins, hvaða lausnir hann sér til úrbóta og hvað hann vill gera til að þvo þann blett af okkur að við virðum ekki mannréttindi?

Virðulegi forseti. Eins og fram kom í máli hv. þingmanns þá lýsti ég því yfir strax og fyrir lá þetta álit frá mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna að við mundum að sjálfsögðu taka það alvarlega. Ég hef jafnframt sagt að við munum svara með fullnægjandi hætti í tæka tíð. Eins og hv. þingmaður nefndi hefur verið unnið að undirbúningi svars við þessu áliti mannréttindanefndarinnar innan sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins og við höfum kallað fyrir okkur ýmsa sérfræðinga til að fara yfir málið. Það er ýmislegt sem þarf að íhuga í þessum efnum. Við þurfum í fyrsta lagi að svara því þannig að viðunandi sé og í því sambandi höfum við verið að ráðfæra okkur við sérfræðinga sem starfað hafa á þessu sviði bæði innan lands og einnig kallað eftir upplýsingum utan lands frá. Því miður liggur hið endanlega svar ekki fyrir á þessari stundu en að því er unnið. Þetta er auðvitað líka að hluta til pólitísk ákvörðun því að álit mannréttindanefndarinnar felur í sér gagnrýni á pólitísku sviði, þ.e. með hvaða hætti við höfum staðið að gerð laganna um stjórn fiskveiða. Ég er alveg sammála hv. þingmanni að þetta álit mun út af fyrir sig ekki kalla á einhverjar kollsteypur í stjórn fiskveiðanna en það mun auðvitað gera það að verkum að við þurfum að fara yfir það með hvaða hætti við breyttum áherslum okkar. Á þessari stundu er þeirri vinnu hins vegar ekki lokið og þess vegna get ég ekki greint frá hinum efnislegu niðurstöðum en ég mun auðvitað gera það og greina Alþingi frá því áður en hið endanlega álit verður sent til mannréttindanefndarinnar.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið. Efnislega var það kannski eins og við var að búast að hann getur ekki greint okkur frá einstökum viðbrögðum af hálfu ríkisvaldsins eða Íslendinga, enda er kannski tilgangur þessarar fyrirspurnar fyrst og fremst sá á þessu augnabliki að minna á þetta mál og undirstrika að fylgst er með því og að lögð er áhersla á það, a.m.k. af minni hálfu, að við þessu áliti verði brugðist. Fiskveiðistjórnin er pólitískt bitbein, hefur verið og er, sem stendur styr um og þeim deilum er engan veginn lokið. Engu að síður er hér um að ræða ávirðingar um að við höfum ekki staðið undir að virða mannréttindi og það er auðvitað ekki sæmandi né viðunandi að sitja undir því og við því verður að sjálfsögðu 

Virðulegi forseti. Ég tel auðvitað alveg sjálfsagt að minna á þetta mál og halda því vakandi. Ég vil í því sambandi vekja athygli á að sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd hefur ítrekað á fundum sínum farið yfir þessi mál, einnig hefur hún kallað til sín ýmsa sérfræðinga til að glöggva sig á málinu og jafnframt rætt málin við hagsmunaaðila eins og vera ber. Um þetta álit voru auðvitað skiptar skoðanir og það var ekkert alveg einboðið með nákvæmlega hvaða hætti ætti að bregðast við því en það er hins vegar augljóst að okkur ber að gera það. Í sjálfu sér er álit mannréttindanefndarinnar endanlegt. Það er ekkert í svari okkar sem mun breyta álitinu. Það er ekki um það að ræða að verið sé að kalla eftir skoðun okkar til þess að það hafi síðan einhver áhrif á frekari vinnu nefndarinnar í þeim skilningi. Það sem við munum því fyrst og fremst leggja fyrir nefndina er annars vegar fræðileg útlistun á málinu sem við munum reyna að fara vel ofan í og síðan að kynna nefndinni þær 

Hæstv. forseti. Ég óskaði eftir þessari utandagskrárumræðu hinn 28. febrúar síðastliðinn, daginn eftir að í Morgunblaðinu birtist auglýsing um að til stæði að bjóða út heila deild á Landspítalanum, nánar tiltekið á Landakoti. Ég vildi að umræðan færi fram áður en útboðsfrestur rynni út og varð nokkur hvellur af því fyrir páska þegar hæstv. heilbrigðisráðherra neitaði að verða við bón minni um að umræðan færi þá fram. Þá var útboðsfrestur útrunninn en ekki búið að ganga frá samningum við þann aðila sem tæki að sér reksturinn. Það var svo gert í gær. Þá var undirritaður rekstrarsamningur við hjúkrunarheimilið Grund. Ég tel að þetta útboð eigi að skoðast bæði í þröngu og í víðu samhengi. Mér er kunnugt um að starfsfólk á Landakoti varð sem þrumulostið þegar heilbrigðisráðherra birtist í fjölmiðlum í kjölfar auglýsingarinnar í Morgunblaðinu og sagði að útboð á þessum rekstri væri til þess fallið að bæta þjónustuna. Taldi starfsfólkið sig hafa unnið vel en við of þröngan fjárhagsramma. Hæstv. heilbrigðisráðherra hefur réttlætt gjörðir sínar á þann veg að hann sé með einkarekstri að stefna inn í skilvirkara fyrirkomulag og er svo að skilja að hann telji að þjónustan verði betri fyrir minna fjármagn. Í þessu samhengi er athyglisvert að skoða ummæli Magnúsar Péturssonar sem nú hefur látið af störfum sem forstjóri Landspítalans eftir að ráðherra bolaði honum úr því starfi. Í viðtali sem birtist í Fréttablaðinu í gær vekur Magnús athygli á því að ráðuneytið hefði verið tilbúið að greiða 18.260 kr. á dag fyrir sjúkrarúmið á deildinni sem boðin var út en tilboð hefði borist um 21.000 kr. frá hjúkrunarheimilinu Grund og 25.000 kr. frá ónafngreindum aðila. Af þessu tilefni segir Magnús Pétursson orðrétt, með leyfi forseta: Þetta segir að það þurfi eitthvað að skoða verðgrundvöllinn í heilbrigðisþjónustunni. Það kemur fram að það vill enginn vinna fyrir það verð sem verið er að ætla þessari þjónustu. Magnús áréttar að kostnaður við svona deild snúist nánast eingöngu um launagjöld starfsfólksins. Ég endurtek: Kostnaður við svona deild snúist nánast eingöngu um launagjöld starfsfólksins. Í mínum huga gerist sú spurning mjög ágeng hvers vegna hæstv. heilbrigðisráðherra vildi ekki hækka greiðslur til Landakots þótt ekki væri nema um það sem hann er tilbúinn að greiða nýjum útboðshafa fyrir rekstur þessarar deildar sem hefur verið svo fjársvelt að ítrekað hefur þurft að grípa til neyðarlokana. Hér ræður pólitík og ekkert annað. En hversu djúptækar eru breytingarnar sem nú eiga sér stað innan heilbrigðiskerfisins? Hæstv. heilbrigðisráðherra, Guðlaugur Þór Þórðarson, neitar því staðfastlega að um grundvallarbreytingar sé að ræða. Því fari fjarri að verið sé að einkavæða heilbrigðiskerfið eins og ég hef haldið fram. Um sé að ræða það eitt að nýta kosti einkarekstrar sem sé allt annar handleggur. Undir þetta hafa tekið talsmenn Samfylkingarinnar, stóra jafnaðarmannaflokksins með litlu sálina. Með litlu sálina, hvers vegna segi ég það? Það var flokkur með litla sál sem tók undir með heilbrigðisráðherra Sjálfstæðisflokksins þegar hann hóf að úthýsa störfum læknaritara þvert gegn vilja læknaritara á Landspítalanum og samtaka þeirra með það yfirlýsta markmið að spara á kostnað starfsfólksins, læknaritara í því tilviki. Samfylkingin hefur einnig tekið undir einkarekstursstefnu Sjálfstæðisflokksins enda uppskar hún lof formanns þess flokks í ræðu sem hæstv. forsætisráðherra Geir H. Haarde flutti í Valhöll í lok september síðastliðins. Þar sagði formaður Sjálfstæðisflokksins að innan heilbrigðisþjónustunnar væru miklir möguleikar og tækifæri eða eins og hann sagði orðrétt, með leyfi forseta: „Þar eru ótrúlega miklir möguleikar fram undan sem Samfylkingin er tilbúin til að vera með okkur í en aðrir flokkar voru og hefðu ekki verið.“ Þessi ummæli hafa rifjast upp að undanförnu. Alla vega koma þau upp í minn huga þegar ég hlustaði í útvarpsþættinum Speglinum á Teit Guðmundsson lækni og sviðsstjóra á hinni nýju einkareknu Heilsuverndarstöð ehf. en hún varð til í ágúst síðastliðnum þegar fyrirtækin Impro og Medica sameinuðust. Þessi læknismenntaði talsmaður fyrirtækisins tjáði sig um þá nýbreytni að bjóða heilbrigðisþjónustu fyrirtækisins á sérstökum afsláttarkjörum handhöfum gull- og platínukorta Kaupþingsbanka. Teitur talaði um nýtt „product“ sem hefði ekki verið til á markaði hingað til og bætti því síðan við í anda forsætisráðherrans að í því fælust mikil tækifæri. Nýlega gerði hæstv. ráðherra Guðlaugur Þór Þórðarson samning við Heilsuverndarstöðina ehf. um hvíldarinnlagnir 

Virðulegi forseti. Ég vil að gefnu tilefni leiðrétta hv. þingmann alla vega hvað einn hlut varðar svona til að byrja með. Hv. þingmaður veit það að ég tók það strax mjög skýrt fram að starfsfólk á Landakoti hefur staðið sig afskaplega vel. Þegar þessi túlkun kom fram í fréttum sendi ég umsvifalaust leiðréttingu á fréttastofu þar sem mín orð voru ekki túlkuð rétt. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er kveðið á um að kostnaðargreina eigi heilbrigðisþjónustuna og taka upp blandaða fjármögnun á heilbrigðisstofnunum þar sem fjármagn fylgi sjúklingum. Þannig fái heilbrigðisstofnanir fjármagn í samræmi við þörf og fjölda verka. Skapa verði svigrúm til fjölbreytilegri rekstrarforma í heilbrigðisþjónustunni m.a. með útboðum á þjónustusamningum en jafnframt tryggt að allir hafi að henni jafnan aðgang. Hér skyldi öllum vera ljóst að einkarekstur sem greiddur hefur verið að opinberum sjóðum er og hefur verið snar þáttur innan íslenska heilbrigðiskerfisins um árabil og nægir þar að nefna ýmsar öldrunarstofnanir, endurhæfingarstöðvar, einkareknar læknastofur og heilsugæslustöðvar. Heilbrigðisþjónusta sem veitt er af öðrum aðilum en ríki nemur um það bil 30% af veittri þjónustu innan heilbrigðiskerfisins og eru sjálfseignarfélög og samtök eins og Karítas, SÁÁ, endurhæfingarstöð Styrktarfélags lamaðra og fatlaðra, Krabbameinsfélag Íslands, Hjartavernd, Reykjalundur, Rauði kross Íslands, Læknavaktin og heilsugæslan í Salahverfi dæmi um slíka þjónustu. Starfsemi þessara aðila hefur alla tíð verið fjármögnuð úr opinberum sjóðum og öllum sem á þurfa að halda tryggður aðgangur að þeirri þjónustu næstum, ef ekki algjörlega, að kostnaðarlausu. Hvað varðar útvistun verkefna hjá Landspítalanum sérstaklega vil ég byrja á því að taka það fram að það verkefni sem hér um ræðir er alfarið í höndum stjórnenda spítalans. Stjórnendur Landspítalans hafa bæði þá þekkingu á rekstrinum sem til þarf og reynslan er að semja um útvistun verkefna innan þeirra reglna og laga sem gilda um samninga almennt og meðferð upplýsinga sérstaklega. Dæmi um slíka útvistun þar sem vel hefur tekist til er að í nóvember 205 hófust með leyfi heilbrigðisráðuneytisins samningar við Art Medica IVF-Iceland sem mun annast tæknifrjóvganir á Íslandi og er í eigu íslenskra lækna sem lengst af höfðu verið með þessa starfsemi innan veggja spítalans. Hinn 1. febrúar 2006 var gerður samningur milli Landspítalans og IVF-Iceland um glasafrjóvgun og smásjárfrjóvgun. Framkvæmdar voru 320 meðferðir. Fyrsta árið var kostnaður 45 milljónir. Starfsemin hefur nú aukist og hefur samninganefnd heilbrigðisráðherra annast samningsgerð við fyrirtækið og Tryggingastofnun ríkisins annast stjórnun og rekstur samningsins eftir að fjármagn til þessa verkefnis var flutt frá Landspítalanum til Tryggingastofnunar. Þá hefur sjúkraþjálfun fjölfatlaðra í Kópavogi verið rekin með samningi við Landspítalann sem gerður var að frumkvæði starfsmanna og spítalans. Þá er flutningur blóðs milli Blóðbanka og spítalans í höndum Securitas samkvæmt samningi við spítalann. Ræstingu spítalans er einnig að stórum hluta verkefni sem er útvistað með samningi við ES sem er eitt stærsta fyrirtækið á þessum markaði. Ég vil líka nefna nýlegt útboð á ritun sjúkraskrár þar sem læknaritarar Landspítalans höfðu ekki undan og 29.000 skrár voru óskrifaðar. Í kjölfar útboðsins samdi Landspítalinn við Conscriptor ehf. um ritun sjúkraskráa. Hér var um að ræða hreina viðbót en engum læknaritara innan Landspítalans var sagt upp. Samningurinn leiddi af sér umtalsverðan sparnað á hverja færslu og til viðbótar var heilbrigðisstofnun Siglufjarðar, sem var með næsthagstæðasta tilboðið, boðið aukaverkefni. Þá eru nú í gangi viðræður við læknaritara spítalans, stéttarfélög og landlækni um endurmenntun læknaritara á Landspítalanum. Ég nefni líka stórt lyfjaútboð sem farið var í fyrr í vetur þar sem um 30% afsláttur fékkst frá skráðu meðalgengi. Útboði á orku er lokið. Útboð hefur verið gert á akstri, endurútboð á símaþjónustu, endurútboð á ræstingu og svona mætti áfram telja. Varðandi útboð á rekstri 18 rúma biðdeildar á L4 í Landakoti sem hv. þingmaður spyr sérstaklega um vil ég árétta að Landspítalinn hefur gert samninga við verktaka frá 1995 um rekstur hvíldar- og biðdeildar fyrir aldraða. Þegar verið er að tala um að nú sé gengið lengra en áður er átt við að í fyrri útboðum útvegaði Landspítalinn allar rekstrarvörur, allt annað en starfsfólk. Nú útvegar spítalinn eingöngu húsnæði og húsbúnað. Er þá stóra hættan að mati þeirra sem hér sjá ógn og skelfingu í öllum hornum sú að einkaaðilar - í þessu tilfelli hjúkrunarheimilið Grund - sjái um matinn eða þvottinn? Er það stóra hættan? Virðulegi forseti. Hvað erum við raunverulega að tala um? Það útboð sem hér um ræðir snýst um 18 rúma deild fyrir aldraða á Landakoti sem var ekki í rekstri á Landspítalanum vegna manneklu. Í kjölfar samningsins við Grund opnar deildin 14. maí næstkomandi. Heilbrigðisyfirvöld greiða Landspítalanum daggjald fyrir hverja rúmvist upp á 18.260 kr. Rekstur álíka deildar kostaði Landspítalann hins vegar 22.262 kr. á rúm í fyrra. Samningur spítalans við Grund er upp á 19.767 kr. á rúm eftir viðræður Landspítalans og Grundar en í upphafi tilboð Grundar hljóðaði upp á 20.998 kr. Sparnaður af samningi Landspítalans og Grundar er því 16,4 millj. kr. á  Í minnisblaði stjórnar Landspítala til heilbrigðisráðherra um þetta tiltekna mál segir að sjá megi að samningurinn sé spítalanum hagstæður og þar muni hann styðja vel við klíníska þjónustu á 

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu og tel að það sé mjög mikilvægt að við ræðum um heilbrigðismálin vegna þess að þar ríkir gríðarleg óvissa og öngþveiti, liggur mér við að segja. Kveikjan að þessari umræðu er útboð á deild á Landakoti og nú virðist vera komin niðurstaða í það mál. Hæstv. heilbrigðisráðherra heldur því fram hér að það sé mikill sparnaður af þeirri niðurstöðu sem fékkst. Ég velti því mjög fyrir mér hvort það sé sparnaður þegar á heildina er litið vegna þess að komið hefur fram í fréttum að hjúkrunarfræðingar á Landakoti muni áfram annast ákveðinn þátt þjónustunnar. Það er spurning hvort þarna er líka eitthvað verið að fikta í þjónustunni, hvort veita á sömu þjónustu og verið hefur. Þetta eru allt saman spurningar sem áfram eru uppi og hæstv. heilbrigðisráðherra gaf engar skýringar á því í sínu mikla yfirliti um hvernig þetta hefur verið síðustu árin. En ég held að bæði þjóðin og ekki síst starfsmenn Landspítalans hefðu gjarnan viljað að hann hefði talað aðeins meira um það sem er fram undan. Það er heilmikið fram undan þótt hann vilji ekki láta sem svo sé í málflutningi sínum. Það er t.d. stór spurning - og það er umfjöllun um það núna í framhaldi af viðtali við forstjórann fyrrverandi: Hvað á að gera í sambandi við menntunarþáttinn? Þar er allt í óvissu. Fram kom í viðtali við Magnús Pétursson að það þarf að vera dálítið af öllu á Landspítalanum til þess að hann geti staðið við það hlutverk sem hann hefur varðandi  
            

Frú forseti. Stefna ríkisstjórnarinnar er að skapa svigrúm til fjölbreytilegri rekstrarforma í heilbrigðisþjónustu, m.a. með útboðum og þjónustusamningum en jafnframt tryggja að allir hafi jafnan aðgang óháð efnahag. Þetta stendur skýrt í stjórnarsáttmálanum og á ekki að koma neinum á óvart. Ég hafna því algerlega málflutningi Vinstri grænna sem vísvitandi halda uppi hræðsluáróðri og rugli um stefnu ríkisstjórnarinnar og sem fyrr ræður kreddan ríkjum hjá þeim flokki. Hvernig er hægt að vera á móti útvistun verkefna ef það er tryggt að slíkt mismuni fólki ekki eftir efnahag, sé jafnvel ódýrara fyrir ríkið og tryggi betri eða sambærilega þjónustu fyrir sjúklinga? Það er enginn að tala fyrir amerísku kerfi. Við erum að tala fyrir skandinavísku kerfi sem tryggir öllum jafnan aðgang að heilbrigðiskerfinu. Auðvitað þarf að undirbúa útvistun á heilbrigðisþjónustu afar vel. Hið opinbera þarf að hafa skýr markmið og kostnaðargreiningu tilbúna áður en slíkt fyrirkomulag er tekið upp. Einnig er mikilvægt að samkeppni ríki á þeim markaði þar sem útvistun fer fram og þá þarf að sjálfsögðu að gæta vel að háskólahlutverki Landspítalans í þessu sambandi. Markmiðið með auknum einkarekstri eða rekstri sjálfseignarstofnana í heilbrigðisþjónustu er það að betri þjónusta fáist fyrir sömu eða minni fjármuni. Það eru því markmið og árangur þjónustunnar sem skipta máli en ekki leiðin að markinu. Tryggingarverndin og greiðsluþátttakan eru pólitísk ákvörðun en ekki þjónustuformið. Lykilatriðið er að allir hafi jafnan aðgang að þjónustunni og að tryggt sé að ekki sé hægt að kaupa sig fram fyrir röðina.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt hjá hv. málshefjanda að ástæða er til að ræða stefnu ríkisstjórnarinnar í heilbrigðismálum í heild sinni, enda hef ég þegar óskað eftir utandagskrárumræðu við heilbrigðisráðherra um það efni þannig að okkur gefist kostur á að ræða framtíðarsýn ríkisstjórnarinnar, áform hennar og grundvallaratriðið í þeim. Ég tek hins vegar ekki undir þau sjónarmið málshefjanda að sú breyting sem er tilefni umræðunnar, að þjónusta á Landakoti færist frá Landspítala til Grundar, sé grundvallarbreyting. Það er ekki svo, virðulegi forseti. Þjónusta við aldraða hefur verið veitt af býsna mörgum öðrum aðilum en ríkinu í gegnum tíðina og er svo um allt land. Það hefur að mörgu leyti gefist vel. Þar hafa staðið að baki félagasamtök og aðrir aðilar sem hafa viljað huga að öldruðum og leggja starfskrafta sína fram til þess, og stundum rutt brautina vegna þess að ríkið var svolítið seint í svifum í þeim efnum. Mér finnst að hæstv. ráðherra eigi helst að leggja áherslu á að ljúka við gerð þjónustusamninga við alla þá aðila sem veita öldrunarþjónustu fyrir hönd ríkisins. Ríkið borgar á milli 15 og 20 milljarða kr. á hverju ári án þess að fyrir liggi þjónustusamningur sem skilgreinir hvaða þjónustu á að veita fyrir það fé sem lagt er af hendi. Þetta er verkefni sem mér finnst að hæstv. heilbrigðisráðherra megi taka föstum tökum og taka til hendinni í þeim efnum til að tryggja hagsmuni ríkisins og tryggja hagsmuni aldraðra þannig að þeir fái þá þjónustu sem ríkið er að borga fyrir. Virðulegi forseti. Fram kom hjá hæstv. ráðherra að sparnaður leiddi af þessu. Það finnst mér ekki vera aðalatriði málsins, af þessu á að leiða betri þjónusta. Ég vil að lokum segja, virðulegi forseti, að niðurskurður á fjárveitingum til Landspítala Íslands í upphafi síðasta kjörtímabils var skaðræðisverk sem við sitjum enn uppi með óbætt.

Hæstv. forseti. Um nokkurn tíma hefur gengið erfiðlega að manna öldrunardeildir á Landakoti en þrátt fyrir að ástæða sé til hafa hvorki heilbrigðis- né fjármálaráðherra brugðist við vandanum, hvorki á öldrunardeild Landakots né öðrum öldrunarstofnunum, heimaþjónustu sveitarfélaganna eða heilbrigðisstofnunum almennt. Vegna viðvarandi skorts á fólki í umönnunarstörf á heilabilunardeild Landakots var deildinni lokað en þjónusta færð að hluta inn á aðra deild. Ástandið hefur því verið óviðunandi fyrir alla aðila. Enn og aftur er brugðist við vandanum með því að fá utanaðkomandi aðila til að sjá um rekstur einnar deildar, þ.e. þeirrar deildar sem staðið hefur ónotuð vegna fjárskorts. Í fyrra skiptið var leitað til einkarekinnar hjúkrunarþjónustu en nú er þjónustan boðin út undir þeim formerkjum að veita betri þjónustu. Hvers vegna var verið að bjóða reksturinn út í stað þess að styrkja rekstrargrunn deildarinnar? Hæstv. forseti. Í fyrsta lagi er einkarekin heilbrigðisþjónusta á stefnuskrá ríkisstjórnarinnar. Í öðru lagi er verið að komast hjá því að taka almennt á launamálum og starfsumhverfi heilbrigðisstarfsmanna í opinberri þjónustu. Með þessum hætti er hægt að taka út eina deild og hækka framlög til hennar án þess að aðrar deildir geti gert sömu kröfu um hækkun framlaga. Tilboðin sem bárust í rekstur öldrunardeildar Landakots voru bæði umtalsvert hærri en sú upphæð sem Landakoti er ætlað að reka deildina fyrir. Ætla má að tilboðin liggi nærri raunverulegum rekstrarkostnaði deildarinnar og séu lýsandi dæmi um þann allt of þrönga fjárhagsramma sem Landspítalinn býr við. Aðferðafræði hæstvirtra ráðherra þjónar vel þeim tilgangi að komast hjá opinni umræðu um grundvallarbreytingar á rekstri heilbrigðisþjónustunnar á Íslandi, breytingar sem ryðja braut einkavæðingar á þessu viðkvæma þjónustusviði. Hæstv. forseti. Ég fagna því að heilabilunardeildin á Landakoti verður opnuð aftur og hvet til þess að útboðstilraunin verði nýtt til að tryggja raunsönn fjárlög til reksturs öldrunardeildarinnar, þjónustunnar og annarra heilbrigðisstofnana. Mér þykir miður að sú leið hafi verið valin sem hér var gert.

Virðulegi forseti. Engum dylst hvað stendur í stefnuskrá ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar um heilbrigðismál og heilbrigðisstofnanir og þetta er í takt við það. Það er hins vegar með ólíkindum það vantraust og þeir fordómar sem að mínu mati felast í skoðunum Vinstri grænna. Ég ætla ekki, virðulegi forseti, að rekja margt hvað það varðar. Hins vegar er það svo að við sjáum í menntamálum þjóðarinnar hvernig ólík rekstrarform hafa skilað okkur áleiðis til betri þjónustu við þá sem þar stunda nám. Það er öllum ljóst. Hræðsla Vinstri grænna við að fara áþekka leið í heilbrigðismálum til að veita betri þjónustu til þeirra sem á henni þurfa að halda er að mínu mati með ólíkindum og það eru hvergi, með fullri virðingu, hæstv. forseti, fyrir skoðunum Vinstri grænna, nein rök. Hvers vegna á að halda í hið opinbera kerfi? Hið opinbera kerfi er kerfi sem hið opinbera rekur, það ræður fólk. Það er fólk nákvæmlega eins og það fólk sem starfar í einkarekstri. Það eru hæfni fólks og fjármunir sem ráða því hvaða þjónustu hægt er að veita og hvernig. Um það snýst málið. OECD-skýrslan sýnir að Ísland veitir góða þjónustu í heilbrigðismálum. 

Hæstv. forseti. Það liggur fyrir að við myndun ríkisstjórnarinnar lýsti formaður Sjálfstæðisflokksins því yfir að með Samfylkingunni gæti Sjálfstæðisflokkurinn gert hluti í heilbrigðismálum sem ekki væri hægt að gera með Framsóknarflokki eða öðrum flokkum. Það liggur fyrir að Sjálfstæðisflokkurinn ætlar að einkavæða heilbrigðisþjónustu með fulltingi Samfylkingarinnar. Það hlýtur að vera skýringin á yfirlýsingu formanns Sjálfstæðisflokksins. Það hefur oft áður komið fram í þessari umræðu að almenn ánægja er með heilbrigðisþjónustuna í landinu og þjónustu Landspítalans. Það hefur komið fram að OECD hefur gefið þessari þjónustu okkar góða einkunn og frekari einkavæðing á henni getur verið til þess fallin að rífa hana í sundur. Það liggur fyrir, virðulegur forseti, að nú ríkir stefnuleysi í málefnum Landspítalans sem er mjög slæmt og alvarlegt mál. Við framsóknarmenn höfum í gegnum tíðina staðið að því að gerðir hafi verið þjónustusamningar um hina ýmsu þjónustu, bæði í heilbrigðismálum og öðrum málaflokkum og það hefur gefist vel. Það verður hins vegar að vanda vel til ákvarðana um slíka hluti og horfa til hlutverks Landspítalans sem háskólasjúkrahúss. Stjórnarliðar hafa hafnað því að til standi að fara út í einkavæðingu í heilbrigðisþjónustu og þar á meðal á Landspítalanum. Ef það er rétt er mikilvægt að það komist á hreint í umræðunni og það komi fram hver stefnan er sem liggur að baki. Ég ítreka það, virðulegi forseti, og beini því til hæstv. heilbrigðisráðherra, að nú ríkir stefnuleysi og óvissa um starfsemi Landspítalans og vitna ég m.a. til viðtals við fyrrverandi forstjóra spítalans. Ég hvet hæstv. heilbrigðisráðherra til að verða við þeirri eðlilegu kröfu þjóðarinnar að stefnan í þessum málum verði skýr og að hún verði kynnt sem allra fyrst. Óvissan er slæm og það er í raun og veru ábyrgðarleysi.

Hæstv. forseti. Sá sem hér stendur tekur undir og ítrekar í nafni Samfylkingarinnar og alls þorra þjóðarinnar að einkavæðing heilbrigðisþjónustunnar verður aldrei innleidd hér á landi meðan við ráðum einhverju. Forsenda velferðarkerfisins er sú að allir hafi jafnan aðgang að heilbrigðisþjónustu óháð efnahag. Það er sá hornsteinn sem við stöndum vörð um og það er grundvallaratriðið. Hv. þm. Ögmundur Jónasson á samleið með okkur á þessari vakt, okkur öllum, en það er misskilningur hjá honum að einkavæðingin sé að ryðja sér til rúms. Hæstv. ráðherra hefur útskýrt að svo er ekki og hvort þjónustan er veitt af einkaaðilum eða opinberum er útfærsluatriði á þjónustu og umönnun sem öllum stendur til boða á jafnréttisgrundvelli. Það er óviðeigandi málflutningur, hv. málshefjandi, að uppnefna Samfylkinguna sem „litla sál“ vegna þess að Samfylkingin stendur, með hv. málshefjanda, hæstv. ráðherra og allri þjóðinni, vörð um það kerfi sem hér hefur verið í heilbrigðismálum, menntamálum og öðrum slíkum velferðarmálum. Það er kjarni málsins.

Virðulegi forseti. Þessi umræða er ekki ný af nálinni og endurspeglar ágreining á milli markaðshyggju- og ríkishyggjumanna. Að sjálfsögðu er hv. málshefjandi, hv. þm. Ögmundur Jónasson, trúr sannfæringu sinni og með sama hætti er hæstv. heilbrigðisráðherra að hluta til trúr sinni sannfæringu. Ef ég á að vera trúr minni sannfæringu get ég ekki séð annað en verið sé að stíga rétt skref í áttina að því að draga úr kostnaði en gæta þess jafnframt að viðhalda lágmarksþjónustu við aldraða. Það er hins vegar mikilvægt að bent sé á að við þurfum að auka þjónustuna, bæta gæði hennar. Það getum við bæði gert í einkarekstri og í ríkisrekstri. Sé það raunin að kostir einkarekstursins séu með þeim hætti að hægt sé að kaupa sambærilega þjónustu, sambærilegt öryggi eða betra fyrir minna fé á að sjálfsögðu að nýta sér þá kosti sem þar er um að ræða. Ég tel, og ég legg áherslu á það, að við sem fylgjum mannúðlegri markaðshyggju viljum stíga hægt fram, nýta kosti einkaframtaksins til þess að ná fram betri þjónustu fyrir minni kostnað en gæta þess jafnan að menn viti hvert þeir stefna, hvar heildarstefnan liggur og hvar menn enda. Það sem nú er verið að gera, þau sjónarmið sem hér eru uppi, gerir ekki annað en fylgja stefnu sem hefur verið fylgt í þjónustu við aldraða. Ég vek athygli á því, og tek undir það með hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni, sem hann rakti í máli sínu áðan, að einkaaðilar hafa iðulega rutt brautina í þjónustu við aldraða og vonandi verður það áfram.

Hæstv. forseti. Hæstv. heilbrigðisráðherra segist hafa sent friðþægingarbeiðni til starfsfólks á Landakoti eftir framgöngu sína í fjölmiðlum í tengslum við útboðsauglýsinguna í Morgunblaðinu. Mér finnst það ekkert undarlegt eftir þau viðbrögð sem ég varð var við hjá starfsfólki Landakots sem talaði um að það hefði fengið blauta tusku í andlitið. Hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson, varaformaður Samfylkingarinnar, segir að einkareksturinn sé til þess fallinn að veita betri þjónustu fyrir minna fjármagn. Reynslan erlendis frá, til dæmis Bretlandi, sýnir fram á að þjónustan við einkavæðingu í heilbrigðisþjónustu hefur ekki batnað en það hefur tekist hins vegar að spara á kostnað starfsfólksins. Ég ítreka ummæli Magnúsar Péturssonar í Fréttablaðinu í gær þar sem hann talar um tilkostnaðinn við deild á borð við þá sem nú hefur verið boðin út, þ.e. að tilkostnaðurinn við hana sé fyrst og fremst launakostnaður. Það er þarna sem verið er að reyna að spara með einkarekstrinum. Síðan er hin stóra spurningin hvort Samfylkingin sé lítil sál. Mér finnst hún vera það. Mér finnst Samfylkingin líka vera að taka þátt í markaðsvæðingu heilbrigðiskerfisins á Íslandi. Bregðum spegli á þá umræðu sem við verðum núna vör við í fjölmiðlum landsins. Þar er talað um pródúkt, um vöruframboð og það er verið að mismuna, hv. þm. Ellert B. Schram, þegar gullkorthöfum Kaupþings eru boðin vildarkjör umfram þeim sem ekki hafa slík kort upp á vasann. Þetta er staðreynd. Það er verið að breyta heilbrigðiskerfinu á Íslandi. Það er verið að gera það skref fyrir skref. Ég hef hins vegar ekki fengið svar við meginspurningu minni. Hún er þessi: Hvers vegna er ekki aukið framlag til Landspítalans 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Mér hefur fundist hún að stærstum hluta vera mjög góð og það eru nær allir þingmenn, held ég, og ég held að við séum flest í hjarta okkar alveg meðvituð um verkefni okkar. Verkefni okkar er að veita eins góða þjónustu og mögulegt er fyrir landsmenn, alla landsmenn. Það er alveg sama - það er alveg sama verkefnið og sá sem hér stendur hefur og það sem fyrri heilbrigðisráðherrar höfðu og framtíðarheilbrigðisráðherrar hafa - maður er alltaf með takmörkuð fjárráð. Þannig er það. Og ef einhver reynir að halda einhverju öðru fram þá annaðhvort skilur hann ekki þessi grundvallaratriði eða talar gegn betri vitund. Það að forustumenn Landspítalans fari þessa leið til að opna þessa deild, til að auka þjónustuna er bara sjálfsagt og eðlilegt. Við vitum kredduna hjá Vinstri grænum. En þegar hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir talar gegn þessu þá er hún ekki að ráðast á þann sem hér stendur heldur er hún að ráðast á sína eigin flokksmenn, fyrrum ráðherra Framsóknarflokksins. En það virðist vera að það sé orðin regla hjá þeim hv. þingmanni að ráðast á sína eigin flokksmenn ef marka má fréttir. Ef menn eru á móti því að Landspítalinn geri þetta með þessum hætti, þá hljóta þeir að gagnrýna það sem hefur verið gert áður. Varðandi háskólahlutverkið þá er alveg hreint og klárt að markmið okkar er að sjá til þess að efla það og það er alveg hægt að gera það í samvinnu við einkaaðila. Ekkert mælir gegn því, nákvæmlega ekki neitt. Ef svo er þá hafa ráðherrar Framsóknarflokksins gert einhver stórkostleg mistök í gegnum tíðina. Það sem ég fór í gegnum hér voru fyrst og fremst verk sem hafa verið framkvæmd áður en þessi ríkisstjórn tók við. Og varðandi hvað sé hægt að gera í ríkisstjórn þá vek ég athygli á stjórnarsáttmála Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins árið 1999. Hvað varð um efndirnar þar þegar 

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um ráðstafanir í efnahagsmálum. Þetta er 486. mál þessa þings á þingskjali 774. Flutningsmenn frumvarpsins eru ásamt mér aðrir hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Markmið frumvarpsins og þeirra ráðstafana sem það kveður á um á sviði efnahagsmála er eins og segir í markmiðsgrein, 1. gr. frumvarpsins, að endurheimta efnahagslegan stöðugleika, ná verðbólgu á nýjan leik inn fyrir viðmiðunarmörk Seðlabankans, skapa forsendur til að vaxtalækkunarferli geti hafist, tryggja kaupmátt umsaminna launa og treysta undirstöður atvinnulífs og íslensks þjóðarbúskapar almennt. Áður en ég mæli fyrir og fer yfir einstakar greinar frumvarpsins og þær ráðstafanir sem það felur í sér í einstökum liðum vil ég fara nokkrum orðum um bakgrunn og aðdraganda málsins og forsögu þess. Ég tek það fram að ég er þakklátur fyrir að hæstv. ráðherrar, starfandi hæstv. forsætisráðherra og hæstv. viðskiptaráðherra, eru hér viðstödd en við vitum af fjarveru ýmissa annarra ráðherra af ýmsum ástæðum, sökum ferðalaga erlendis eða veikinda og við því er ekki að gera. Engu að síður er jákvætt að mál þetta komist hér á dagskrá og til umræðu og áfram til nefndar og í raun og veru virðist ekki veita af að efnahagsmál séu hér höfð á dagskrá með einum eða öðrum hætti flesta daga á meðan óbreytt ástand varir. Þannig er að þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hefur á mörgum undanförnum þingum flutt tillögur um aðgerðir til að reyna að ná tökum á og endurheimta þann efnahagslega stöðugleika sem tók að glatast á Íslandi á árunum 2004 og 2005. Við gerðum það fyrst með þingsályktunartillögu á útmánuðum vorið 2005 og var upphaf þess tillöguflutnings að sjálfsögðu það ójafnvægi sem þá hafði tekið að gera vart við sig í efnahagslífinu og gerði strax snemma á síðasta kjörtímabili. Þá voru uppi höfð mikil varnaðarorð frá ýmsum aðilum eins og Seðlabanka Íslands, greiningardeildum innlendra og erlendra banka og erlendra ráðgjafastofnana sem vöruðu við því hversu erfið hagstjórnin hlyti að verða við þær aðstæður sem þá var stofnað til. Við talsmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs vöruðum frá upphafi við efnahagslegum ruðningsáhrifum stóriðjuframkvæmdanna ekkert síður en umhverfisskaðanum sem þeim fylgdu þegar fyrir lá að hinar gríðarmiklu samþjöppuðu framkvæmdir bæði á Austurlandi og suðvesturhorninu færu allar af stað og færu fram á örfáum missirum. Nú er þessi herkostnaður, þessi ruðningsáhrif stóriðju- og útrásarþenslutímabilsins, kominn fram og öllum ljós og hvílir á herðum almennings, heimila og fyrirtækja í formi verðbólgu, himinhárra vaxta og stóraukinna erlendra skulda þjóðarbúsins. Dýrmætur tími hefur farið til spillis, bæði á undanförnum missirum og nú á síðustu vikum, til þess að takast á við hlutina og bæði fyrrverandi og núverandi ríkisstjórn eru sekar um að hafa neitað að horfast í augu við vandann og hafa ekki brugðist við. Þegar svo er komið að aðgerðaleysi stjórnvalda vekur sérstaka athygli erlendis og er umfjöllunarefni þeirra sem ræða stöðu efnahagsmála á Íslandi ættu menn að fara að hugsa sinn gang. Orsakir þessa eru vel þekktar. Það sem þegar olli áhyggjum á árunum 2004 og 2005 var ört vaxandi viðskiptahalli, sterkt gengi krónunnar sem veikti stöðu útflutningsgreina, vaxandi þensla í byggingariðnaði og hækkandi fasteignaverð, sprenging í bílainnflutningi og innflutningi á öðrum varningi og ekki síst og þessu tengt vaxandi undirliggjandi verðbólguþrýstingur. Þegar við bættust lágir vextir erlendis, t.d. á meginlandi Evrópu vegna hægagangs í hagkerfum þar, og mikið framboð á ódýru lánsfé sem dældist hér inn í hagkerfið, m.a. með hinni makalausu innkomu bankanna á fasteignalánamarkað, lagðist margt á eitt og hefðu þá allar viðvörunarbjöllur sem hringdu átt að nægja til að vekja stjórnvöld af dvalanum. Það gerðist ekki. Engar marktækar ráðstafanir voru af hálfu ríkisstjórnar gerðar til að kæla hagkerfið heldur var þvert á móti haldið fast við þensluhvetjandi aðgerðir sem varað var við og meira undirbúið af því sama. Strax 2005 lögðum við til að farið yrði í umfangsmiklar aðgerðir: Að slá á frest eða hætta við allar hugmyndir um frekari þensluhvetjandi stóriðjuframkvæmdir a.m.k. til fimm ára. Að slá almennum skattalækkunum sem þá voru boðaðar og lögfestar á frest eða hætta við þær. Að beina þeim tilmælum til Fjármálaeftirlitsins að huga vandlega að áhættumati í bankakerfinu. Að beina þeim tilmælum til Seðlabanka Íslands að íhuga aukna bindiskyldu á nýjan leik og aðrar aðgerðir sem haldið gætu aftur af verðbólgu og þenslu. Og ekki síst að efna þá þegar til samstarfs aðila vinnumarkaðarins, samtaka bænda, samtaka öryrkja og aldraðra og fleiri slíkra aðila um aðgerðir til að endurheimta stöðugleika í anda þjóðarsáttarsamstarfs. Vegna þess að það blasti við strax á síðari hluta árs 2004 og þegar kom inn á árið 2005 að við Íslendingar vorum og erum því miður enn í mikilli hættu að missa endanlega fyrir borð þann stöðugleika sem tókst að tryggja í landinu með samstilltum aðgerðum ríkisstjórnar og aðila vinnumarkaðarins á árinu 1990 og gengur undir nafninu þjóðarsátt. Það er það sem er í húfi hér. Hinn gríðarlegi ávinningur sem varð af þeim aðgerðum og tryggði Íslendingum í fyrsta sinn um áratugi nokkuð heilbrigt og eðlilegt jafnvægisástand í efnahagsmálum er að glatast. Við erum að festast á nýjan leik í vítahring verðhækkana, gengissveiflna og óstöðugleika. Því miður var ekki á þessar tillögur hlustað frekar en önnur varnaðarorð, á aðrar ábendingar sem komu frá fjölmörgum aðilum á þessum tíma. Að vísu verður að segjast að það var ótrúlega mikið þagnarsamsæri ríkjandi um að það væri allt í himnalagi og það þyrfti engar áhyggjur að hafa þó að allar vísbendingar væru um að við værum að sigla inn í stórhættulegt tímabil hvað þetta varðaði. Þótt ekkert annað hefði komið til en hinn gríðarlegi og vaxandi viðskiptahalli áranna 2004, 2005 og 2006 hefði það, eitt og sér, átt að nægja til þess að ábyrg stjórnvöld í hvaða landi sem er hefðu tekið hlutina alvarlega. Þegar svo var komið á árinu 2006 að viðskiptahallinn var orðinn 26% miðað við verga landsframleiðslu þá er slíkt auðvitað komið svoleiðis út úr öllu korti að þá skyldu enn vera fyrst og fremst umræður um það hversu gríðarlega mikið góðæri ríkti í landinu og hversu ástandið væri glæsilegt og árangurinn mikill. Það segir sína sögu. Og ætli það séu ekki einhverjir núna sem velta því fyrir sér að þeir hefðu kannski átt að hafa kjark og manndóm í sér til að taka undir með þeim sem á þeim tíma hvöttu til þess að tekist yrði á við ástandið? Því auðvitað verður það erfiðara og dýrara og hættulegra með hverju slíku ári sem líður með gríðarlegum viðskiptahalla, verðbólgu og skuldasöfnun. Það voru vissulega uppi einstaka raddir hér jafnvel úr röðum stjórnarliða á þeim tíma sem lýstu áhyggjum og hvöttu til aðgerða. Það er hægt að nefna þann ágæta mann og félaga okkar fyrrum, Einar Odd Kristjánsson, í þeim efnum sem stóð oft í þessum ræðustóli og hvatti til þess að menn tækjust á við hlutina og þetta mundi fara illa ef menn flytu sofandi að feigðarósi eins og þarna gerðist. Því miður fór það svo og hafi menn bundið vonir við að betra tæki við vorið 2007 þegar ný ríkisstjórn settist að völdum þá kulnuðu þær vonir ótrúlega fljótt. Því ef eitthvað er var sú ríkisstjórn og hefur fram undir það síðasta verið enn þá meðvitundarlausari en sú fyrri hvað varðar þessa hluti og hafa þó óveðursskýin hrannast upp hvert á fætur öðru. Ástandið nú má segja að einkennist af því að verðbólga er orðin meiri og fastari í sessi en nokkru sinni fyrr frá því í upphafi síðasta áratugs síðustu aldar. Verðbólgan er nú, mæld á ársgrundvelli miðað við síðasta mánuð, tæp 9% og það er veruleg hætta á því að við sjáum í fyrsta skipti í sögunni ganga í garð á nýjan leik tímabil tveggja stafa tölu í verðbólgu. Hvað er þá að gerast? Við erum komin aftur fyrir haustmánuði ársins 1990. Ég man það vel að því var fagnað hér á þessum vettvangi þá að við sáum í fyrsta skipti verðbólgutölu í eins stafs tölu haustið 1990. Það var gleðileg stund og henni var fagnað hér í sölum Alþingis. Að sama skapi er það alvarlegt ef við eigum eftir að sjá andstæðuna birtast okkur jafnvel í næstu verðbólgumælingu. Staðan einkennist líka af því, sem er óhjákvæmileg afleiðing af viðskiptahallanum og eyðslu umfram efni á undanförnum missirum, að skuldaaukning helstu máttarstoða þjóðfélagsins er gríðarleg. Skuldir heimilanna eru meiri en nokkru sinni fyrr í sögu Íslands eða um eða yfir 240% af ráðstöfunartekjum. Þetta hlutfall var 80% árið 1990, 140% árið 1998, fyrir tíu árum, og fór yfir 200% árið 2005. Skuldaaukningin er einnig gríðarlega hröð og hefur verið mikil hjá atvinnulífinu og mörgum sveitarfélögum. Til samans er uppsöfnun skulda þjóðarbúsins í heild gríðarleg og vegur þó þar á móti að ríkissjóður hefur greitt niður skuldir sínar og stendur vel. Það er eina ljósið í myrkrinu. Því ber að sjálfsögðu að fagna og það skiptir miklu máli. En þeim mun alvarlegri er staða hinna aðilanna þegar það er haft í huga að þrátt fyrir góða stöðu ríkissjóðs eru heildarskuldir þjóðarbúsins út á við um 240–250% af vergri landsframleiðslu miðað við hreinar erlendar skuldir, þ.e. að slepptu áhættufjármagni. Sveiflur á gengi krónunnar eru auðvitað þungbærar fyrir viðskiptalíf og heimilin í landinu en það er nauðsynlegt að undirstrika að þær sveiflur eru miklu fremur afleiðing hagstjórnarmistaka en að gjaldmiðillinn sé orsök eða vandamál í sjálfu sér. Krónan er ekki frumorsök erfiðleika hagkerfisins heldur tæki sem sveiflast vegna ójafnvægis innan þess. Og evran er ekki lausnarorð gagnvart þeim vanda sem við blasir eins og hv. þingmenn Bjarni Benediktsson og Illugi Gunnarsson bentu á réttilega í grein í Morgunblaðinu nýverið. Þær ráðstafanir sem við leggjum til voru mótaðar fyrir um mánuði síðan og þá ráðfærðum við okkur við ýmsa sérfróða aðila um hvað væri vænlegt að gera og hvað mætti ætla að dygði til þess að ná tökum á ástandinu. Það ber að hafa í huga að við erum hér að tala um vinnu sem lagður var grunnur að og var lokið fyrir um mánuði síðan. Það er mjög nauðsynlegt að menn muni það þegar við veltum því fyrir okkur og reynum að svara spurningunni: Mundi það sem þá var talið fullnægjandi eða a.m.k. mjög myndug tilraun til að ná tökum á ástandinu duga í dag? Svarið er sennilega því miður nei, vegna þess að svo hratt hefur ástandið versnað. Við lögðum til og leggjum til í þessu frumvarpi að gjaldeyrisvaraforði Seðlabankans verði styrktur verulega, því höfum við áður talað fyrir. Það má heita að eina vitlega ráðstöfun stjórnvalda á undanförnum missirum í efnahagsmálum hafi verið sú þegar tekið var lán upp á einn milljarð evra á árinu 2006 til að bæta við gjaldeyrisvaraforðann. Þá var nú ekki erfiðara að gera það en svo að ríkið græddi lengi og vel á þeirri lántöku, hafði tekjur af henni, og auðvitað er sorglegt að menn skyldu ekki nota aðstæðurnar þá og í framhaldinu til að stórauka gjaldeyrisvaraforðann eins og ég marglagði til og stakk upp á úr þessum ræðustóli. Það var mat okkar á þessum tíma að 80 milljarða kr. aukning, miðað við gengið eins og það stóð fyrir mánuði síðan, í erlendri mynt hefði skipt verulegu máli og gjaldeyrisvaraforði Seðlabankans þá farið upp á milli 250 og 300 milljarða, mældur í krónum. Og ef eigið fé Seðlabankans yrði styrkt til viðbótar um eins og 40 milljarða með innlendu skuldabréfaútboði, og vel að merkja þá erum við að tala um að öll gjaldeyrisaukningin verði lögð inn í Seðlabankann sem eigið fé, vegna þess að fram undir þetta hefur eigið fé Seðlabanka Íslands verið alveg hlægilega lítið. Það voru 50 milljarðar og tæplega það, sem er nú ekki há tala, í næstsíðustu ársreikningum Seðlabankans. Að Seðlabankinn skuli vera með minna eigið fé en tugir ef ekki hundruð fyrirtækja í landinu er mikið umhugsunarefni. Nú hefur að vísu verið notuð sú heimild sem var í fjárlögum ársins 2006 að breyta helmingi af evruláninu í eigið fé og það er vel, það þýðir að eigið fé Seðlabankans er nú að nálgast 100 milljarða en það er samt mjög lágt. Ég tel að mæla þurfi það í mörg hundruð milljörðum króna til að það nái einhverju máli og við eigum t.d. að taka okkur þar til fyrirmyndar norska seðlabankann og norsku ríkisstjórnina sem hefur fyrir löngu byggt upp firnasterkan seðlabanka og byggir stöðugleika í sínu hagkerfi m.a. á því. Í öðru lagi höfum við lagt til að ríkisstjórnin leiti leiða til að efla sparnað, gera sparnað fýsilegan kost t.d. með útgáfu sparnaðarskuldabréfa hverra fjármagnstekjur verði undanþegnar skatti. Það er mjög mikilvægt að örva skuldabréfamarkaðinn á nýjan leik og skuldafjárútboð innan lands til að auka eigið fé Seðlabankans er af okkar hálfu hugsað sem liður í því. Nú má segja að menn hafi sýnt viðleitni í þessum efnum með útgáfu nýs flokks skuldabréfa sem kynntur var í tengslum við vaxtaákvörðun Seðlabankans á dögunum og það er vel en betur má ef duga skal. Síðan lúta aðrar ráðstafanir í 4. og 5. gr. frumvarpsins fyrst og fremst að því, virðulegi forseti, að takast á við innra jafnvægisleysi í þjóðarbúskapnum. Það er nefnilega þannig að við Íslendingar glímum við tvenns konar ójafnvægi sem hvort tveggja er mjög alvarlegt og hvort tveggja hluti af vandanum. Það er jafnvægisleysi þjóðarbúsins í viðskiptum sínum út á við, viðskiptahallinn og tengd vandamál, og það er innra jafnvægisleysi sem birtist í því að á sama tíma og þensla og uppgangur liggur við að séu til vandræða á ákveðnum svæðum í landinu einkennir fólksfækkun og samdráttur og neikvæður hagvöxtur aðra landshluta. Þetta innra jafnvægisleysi er hluti af okkar vanda og á því þurfum við líka að taka. Það viljum við gera með því að styrkja sveitarfélögin sem hvort sem er þarf að gera vegna erfiðrar stöðu margra þeirra. Við leggjum til að 5 milljarðar kr. fari til þeirra ráðstafana á þessu ári og hinu næsta í gegnum Jöfnunarsjóð sveitarfélaga og við leggjum til aðra 5 milljarða kr. til að takast á við mismunandi framkvæmdastig og umsvif eftir landshlutum og til að jafna aðstöðu manna án tillits til búsetu og að þær ráðstafanir taki sérstaklega mið af því að skapa störf fyrir konur og vinna gegn kynbundnum launamun og kyngreindum búferlaflutningum í landinu sem verður að fara að horfast í augu við að er að verða stórt félagslegt vandamál hér á landi. Hinar svokölluðu mótvægisaðgerðir ríkisstjórnarinnar hafa verið gagnrýndar og það ekki að ósekju. Þær hafa reynst bitlausar og þær hafa reynst mislukkaðar hvað það varðar að þær koma ekki að gagni þeim sem mesta þörf hafa fyrir þær vegna tekjufalls og erfiðleika sérstaklega í sjávarútvegi og nú hafa erfiðleikar í landbúnaði bæst þar við sem óumflýjanlegt er að horfa til og takast á við. Við leggjum til að umtalsverðum fjármunum verði varið á næstu árum til að örva nýsköpun og fjölbreytni í atvinnumálum og að horft verði til þeirra hluta fremur en áframhalds á hinni blindu þensluhvetjandi stóriðjustefnu. Við leggjum til að Nýsköpunarsjóður fái einn milljarð, að Tækniþróunarsjóður fái annan milljarð og að 500 millj. kr. verði varið á þessu tímabili til atvinnuþróunarfélaga, allt að 250 millj. til aukins markaðsstarfs á sviði ferðamála og 250 millj. kr. til umhverfisaðgerða og uppbyggingu þjóðgarða. Reyndar hefur hæstv. ríkisstjórn lofað ýmsu í þessum efnum sem hún hefur enn ekki staðið við. Samfylkingin fór til kosninga með gríðarlega hástemmd loforð um að margfalda fé t.d. til Tækniþróunarsjóðs. Hvar eru þeir fjármunir? Hvernig stendur á því að hann skuli vera jafnsveltur og raun ber vitni? Það er nú ekki mikið sem hann hefur fengið enn þá af kosningaloforðum Samfylkingarinnar á þessu sviði og væri þó ærin ástæða til, þ.e. ef menn vilja leggja grunn að einhverri annarri og framsæknari atvinnustefnu en gömlu nauðhyggjunni að ekkert geti bjargað okkur annað en fleiri álver. Hvar setur Samfylkingin mark sitt á stjórnarstefnuna að þessu leyti enn sem komið er? Ég spyr. Vonandi eigum við liðsmenn í henni þegar kemur að því að styðja það að þarna verði farið í áherslubreytingar og stórauknum fjármunum varið til nýsköpunar og uppbyggingar af því tagi. Við leggjum til að Fjármálaeftirlitið verði eflt alveg sérstaklega hvað það varðar að það efli burði sína gagnvart áhættugreiningu og áhættuprófunum í fjármálakerfinu. Almennt má segja það sama um Fjármálaeftirlitið og fleiri stoðstofnanir atvinnulífsins í landinu að þær hafa ekki þróast í takt við aukin umsvif í hagkerfinu, aukin umsvif fjármálageirans og fleira í þeim dúr. Í 8. gr. er aflað lagaheimilda eða lagðar til lagaheimildir til þess að stjórnvöld geti stýrt stórfjárfestingum inn í hagkerfið. Það er auðvitað galið ástand eins og menn hafa reynt að skýla sér á bak við hér undanfarna mánuði og missiri í umræðunni, fyrst Framsókn þegar hún fann upp afturvirku stefnubreytinguna að stóriðjumálin væru komin úr höndum stjórnvalda, og nú Samfylkingin sem skríður í gamla framsóknarskjólið, að stjórnvöld geti ekkert í þessu gert. Þá fá menn sér bara í hendur tæki sem þarf til að stýra þessum fjárfestingum svo að þær ryðjist ekki þannig samtímis inn í hagkerfið að þær kveiki í því. Það er galið ástand og við getum ekki búið við það. Gjörið þið svo vel, hér er komin tillaga að lagaákvæðum sem stjórnvöld geta þá haft í sínum höndum og auðvitað mun enginn mótmæla því að stjórnvöld og yfirvöld efnahagsmála í einu landi verða að hafa stjórntæki sem duga í höndum sínum til að hafa stjórn á ástandinu. Við teljum vel koma til greina að ganga til samningaviðræðna við fyrirtæki sem hafa haft slíkt í undirbúningi og mögulega kaupa af þeim rannsóknarniðurstöður eða greiða þeim einhvern áfallinn kostnað ef þeir svo kjósa frekar en að fallast á að bíða með sín áform a.m.k. þangað til að aðstæður hafa skapast í hagkerfinu til að hleypa þeim af stað. Það er undarlegt að stjórnvöld hér á Íslandi með reynsluna fyrir framan nefið á sér af þeim herkostnaði sem hinar ofvöxnu stóriðjuframkvæmdir hafa leitt yfir hagkerfið skuli halda áfram á sömu braut og ekkert gera með varnaðarorð t.d. Efnahags- og framfarastofnunarinnar sem þrjú ár í röð í skýrslum sínum til Íslands hefur hvatt stjórnvöld til að taka á þessum þætti, að gera arðsemis- og hagkvæmnisúttekt á því hvort þessar stóriðjufjárfestingar yfir höfuð séu að skila þjóðarbúinu arði og að tímasetja þær þannig að eitthvert vit sé í því. Hvorugt hefur enn verið gert af hálfu hvorki núverandi né fyrrverandi ríkisstjórnar. Að lokum leggjum við til í 9. gr. að komið verði á vettvangi samstarfs um efnahagsmál í anda þjóðarsáttar. Við köllum það þjóðhagsráð og því verði m.a. falið að fylgjast grannt með stöðunni og gefi stjórnvöldum mánaðarlega álit á framvindunni. Það skoði ýmsa kosti eins og þá hvernig afl lífeyrissjóðanna geti best nýst innan hagkerfisins sem liður í því að vinna okkur út úr vandanum þó að sjálfsögðu alltaf þannig að lífeyrissparnaður landsmanna sé eins tryggður og nokkur kostur er. En auðvitað erum við öll á sama báti einnig að þessu leyti. Lífeyrissjóðirnir og eigendur lífeyrissparnaðarins, almenningur í landinu, eiga mikið undir því að ástandið lagist því að annars verða ekki forsendur til að standa undir eins ríkulegum lífeyrisgreiðslum og við vonumst til að verði. Að settum slíkum lögum teldum við eðlilegast að í framhaldinu fengi fjármálaráðherra það hlutverk að leggja fyrir Alþingi frumvarp til fjáraukalaga nú á vordögum þar sem aflað væri með hefðbundnum hætti fjárheimilda til að standa straum af útgjöldum ríkissjóðs. Tillögurnar eru þannig uppbyggðar og þannig hugsaðar að þær tækju úr umferð meira fé en þær setja í gang og miklu meira ef vel gengi í formi þess að afla fjár með skuldabréfaútgáfu innan lands og sparnaðaraðgerðum, þær mundu því hafa jákvæð áhrif í því skyni að slá á þenslu en ekki öfugt. Þau útgjöld sem ríkissjóður af þessum sökum tæki á sig upp á 15 milljarða kr. eða þar um bil á tveimur árum eru ekki stór borið saman við þá gríðarlegu hagsmuni sem ríkissjóður og almenningur í landinu á af því að við náum tökum á ástandinu, því að það er svo margfalt dýrara og hættulegra að gera ekki neitt. Það er það sem er virkilega dýrt. Hvað skyldi sofandaháttur ríkisstjórnarinnar þótt ekki væri nema bara frá og með næstsíðustu mánaðamótum vera búinn að kosta okkur ef við bara hugleiðum það? Ef ríkisstjórnin hefði í byrjun marsmánaðar gripið til myndugra ráðstafana í samstarfi við Seðlabankann og fjármálastofnanir og aðra aðila í þjóðfélaginu, það skyldi nú ekki vera að það væri búið að spara okkur ómældar fjárhæðir í dag? Og þegar ég segi okkur þá á ég auðvitað fyrst og fremst við þjóðina. Meginmarkmið tillagna okkar er að sjálfsögðu það að standa vörð um hagsmuni almennings og heimilanna í landinu og verja þau fyrir áföllum eins og nokkur kostur er. Það á að vera útgangspunktur allra okkar aðgerða, allra okkar ákvarðana. Við leggjum ekki til aðgerðir til að styrkja Seðlabankann eða rýmka stöðu fjármálastofnana, bankanna í útrásinni um þessar mundir, af samúð með þeim sérstaklega. Þeir eiga að líta í eigin barm og axla ábyrgð á þeim stóra þætti sem þeir eiga í ástandinu eins og það er orðið. En það eru auðvitað sameiginlegir hagsmunir okkar allra að verja þjóðarbúskapinn í heild sinni áföllum og í því eru hagsmunir heimilanna og almennings líka fólgnir, að kaupmáttur launa hrynji ekki í óðaverðbólgu, að skuldirnar skrúfist ekki upp úr öllu valdi. Ætli mönnum þyki nú ekki nóg um það sem þegar er komið? Að sjálfsögðu getur verið nauðsynlegt og við erum með ýmsar tillögur og höfum verið með tillögur t.d. við síðustu fjárlagaafgreiðslu að grípa til ýmissa hliðarráðstafana sem lúta að afkomu og stöðu ýmissa hópa í samfélaginu beint eins og þeir hlutir hafa verið að þróast. Ég leyfi mér að nefna sérstaklega húsnæðisþáttinn og kostnaðinn þar. Ég held að það sé algjörlega óumflýjanlegt að stórhækka bæði vaxtabætur og húsaleigubætur við þessar aðstæður vegna þess að vaxtakostnaðurinn og fjármagnskostnaðurinn er svo íþyngjandi ekki síst hjá þessum hópi. Ég held að horfa eigi sérstaklega til stöðu t.d. námsmanna og þeirrar staðreyndar að þeir sem hafa framfærslu af námslánum lenda í miklum hremmingum um þessar mundir. Liður í slíku gæti verið að fella niður efniskostnað og skólagjöld í skólakerfinu, komugjöld í heilbrigðiskerfinu og annað í þeim dúr. Og ég nefni að sjálfsögðu stöðu aldraðra og öryrkja sem ekki hafa fengið, hvað sem hver segir, sambærilegar bætur og t.d. var ætlunin að lakast setti hluti launamanna fengi með nýgerðum kjarasamningum. Var ætlunin, segi ég, og minni þar á þá 18 þús. kr. hækkun sem þar var lögð til grundvallar lægstu töxtum. Kjarasamningarnir sjálfir eru í uppnámi. Það hafa aðstandendur þeirra, a.m.k. verkalýðshliðin, þegar sagt og óskað eftir fundum og samráði um hvað eigi að gera í þeim efnum. Það er algjörlega ljóst að kjarasamningarnir eru fyrir bí innan fárra vikna ef ekki tekst að ná tökum á og hemja verðbólguna og koma af stað ferli þar sem vextir geta tekið að lækka og verðbólga að fara niður. Herra forseti. Það gætir undarlegra tilhneiginga til þess enn í umræðum um þessi mál að leita að sökudólgum. Mikið lifandis ósköp er ég orðinn leiður á því og hef mikla skömm á því þegar stjórnmálamenn eru ekki menn til að horfast í augu við afleiðingar eigin verka og viðurkenna ábyrgð sína. Nú eru það braskarar úti í heimi sem eru að gera á okkur áhlaup, vondu mennirnir sem þetta er allt að kenna. Það var þá hægt að finna eitthvað nýtt í framhaldi af Dönunum sem eru að fara með okkur til fjandans. Það eru spákaupmenn sem eru að gera ósvífna árás á okkur. Af hverju halda markaðshyggjumenn að spákaupmenn geri árás á hagkerfi? Af því að þeir vita um veikleika þess, hv. þm. Pétur Blöndal. Það kemur ekki úr lausu lofti. Þeir vita um erlendu skuldirnar, þeir vita um mistökin sem gerð hafa verið. Þeir vita hversu varnarlaust hagkerfið er og hversu auðvelt það gæti reynst að gera svona árás á það og þess vegna reyna þeir. Ég hef ekki samúð með þeim. Ég er ekki að mæla því bót að menn reyni að græða á erfiðleikum annarra, það er skammarlegt, en þannig er hinn kapítalíski heimur hv. þm. Péturs H. Blöndals að það er enginn annars bróðir í leik og menn svífast einskis þó að það varði heil samfélög eins og okkar. Það er mikill misskilningur að ætla að kenna einhverju slíku um og þar sé frumorsaka vandans að leita. Vandinn er að uppistöðu til heimatilbúinn, hann er okkur sjálfum að kenna eða öllu heldur ykkur sem hafið ráðið fyrir okkar málum undanfarna mánuði, missiri og ár og verið þið menn til að horfast í augu við eigin ábyrgð. Sjálfstæðismenn ættu að gera upp tíma sinn í stjórnmálum landsins frá 1991 og spyrja sig t.d. að því hvernig í ósköpunum standi á því að þrátt fyrir snilldarráðsmennsku þeirra skuli erlendar skuldir þjóðarbúsins hafa hrúgast þannig upp að við höfum slegið hvert heimsmetið á fætur öðru í þeim efnum. 

Forseti vill minna hv. þingmenn á að beina orðum sínum til forseta úr ræðustóli.

Herra forseti. Þetta var hefðbundinn reiðilestur sem eins og svo oft áður minnti á Soffíu frænku. Hv. þingmaður sá ekkert jákvætt. Það sem vakti athygli mína þegar hann fór yfir málið var að hann vék ekki einu orði að því samstillta átaki sem hæstv. viðskiptaráðherra ásamt alþýðuhreyfingunum í landinu hefur staðið fyrir til þess að stemma stigu við ásókn kaupmanna til þess að hækka úr hófi fram verðlag á nauðsynjavörum í skjóli þessa efnahagsástands. Þetta er í annað skipti sem hv. þingmaður kemur hér upp á örfáum dögum og neitar að horfast í augu við veruleikann. Hann neitar að horfast í augu við þá staðreynd að á Íslandi er opið hagkerfi og hvað sem hv. þingmaður segir þá er það þannig að á síðustu dögum og vikum hefur verið gerð samstillt atlaga að íslensku krónunni, atlaga í þeim mæli að það var rætt á Bandaríkjaþingi við sjálfan seðlabankastjóra Bandaríkjanna núna ekki lengra síðan en í gær. 
             Þær aðgerðir sem hv. þingmaður reifar hérna eru margar ágætar. En þetta eru allt saman smáskammtalækningar. Þær munu hjálpa einstökum hópum. En það er ein aðgerð þarna inni sem er vitræn og gæti, ef hún hefði verið dýpra útfærð, skipt verulegu máli. En þar einmitt opinberast vel sýn, eða eigum við að segja skortur á sýn, hv. þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs á eðli vandans sem blasir við. Hv. þingmenn leggja til að gjaldeyrisforði Seðlabankans verði aukinn. Það er eitt af því sem þessi ríkisstjórn hefur lýst yfir að verði gert og með þeim hætti 

Herra forseti. Það er nú ekki að spyrja því þegar stóra sálin kemur hér upp í ræðustól að málefnalegt er innleggið.

Það var ekki verra en hjá þér.

Hæstv. iðnaðarráðherra fær að láni ummæli formanns flokksins um hinn hefðbundna reiðilestur og Soffíu frænku. Það er hið stórbrotna innlegg Samfylkingarinnar til umræðna um vanda íslenskra efnahagsmála um þessar mundir að ætla að reyna að afgreiða þann sem hér stendur þannig og að ég neiti að horfast í augu við veruleikann. Hver ætli hafi nú oftar hér á undanförnum missirum  Það er hins vegar mikið umhugsunarefni að Samfylkingin sem undir lokin að minnsta kosti á síðasta kjörtímabili fór að taka þátt í því með okkur að gagnrýna stefnuna, meira að segja stóriðjustefnuna, situr núna eins og þegjandi meðvitundarlaus klessa í þessari ríkisstjórn og hefur verið á bak við forsætisráðherrann að gera ekki neitt. Svo koma einhverjar stórkarlalegar hugmyndir og allt í einu vill Samfylkingin gera miklu meira en aðrir. Þegar við lögðum til 80 milljarða króna styrkingu á gjaldeyrisvaraforðanum, veit hæstv. iðnaðarráðherra hvað hann var stór þá? Hann var tæpir 150 milljarðar umreiknaðir á gengi þess tíma þannig að 80 milljarða aukning miðað við gengið eins og það var þá var umtalsverð. Út af fyrir sig hefðum við kannski átt að setja þetta fram í evrum og segja að við vildum auka gjaldeyrisvaraforðann um til dæmis einn milljarð evra. Þá hefði Samfylkingin kannski frekar tekið mark á því. Þá hefði hreinlega glaðnað yfir Samfylkingunni. Nei. Veruleikinn er auðvitað sá að aumingja vesalings Samfylkingin á nú mest bágt af öllum. Hún á enn meira bágt en Framsókn en er þó Framsókn lemstruð eftir tólf ára þjónkun við íhaldið.

Bíddu nú við.

Samfylkingin er í alveg hryllilegri stöðu með þetta. Einhvern veginn er það þannig að hún hefur lent í þessu óskaplega dapurlega hlutverki að vera þarna sporgöngumaður forsætisráðherrans 

Þú vildir nú með íhaldinu.

Hér eru efnislegar 

Þú vildir …

Hér eru efnislegar tillögur og ég bið menn að ræða þær.

Herra forseti. Hér eru efnislegar átta tillögur og af þeim eru fimm þeirrar gerðar að ríkisstjórnin er þegar með einhverjum hætti búin að grípa til þeirra ráðstafana og í miklu sterkari mæli en hv. þingmaður nefnir hér. Hv. þingmaður talar um sofandahátt forustu ríkisstjórnarinnar og klessur. Af því tilefni vil ég segja að ég bið hv. þingmann afsökunar ef ég hef sært hann með því að vitna til heimsbókmenntanna í gegnum Kardimommubæinn. Það er greinilegt að þingmaðurinn er eitthvað er eitthvað sár fyrir þegar minnst er á Soffíu frænku.

Enda er hann ekkert líkur henni.

Herra forseti. Ríkisstjórn getur gripið inn í stöðu af þessu tagi með tvenns konar hætti, með beinum aðgerðum og í öðru lagi með því að lýsa yfir staðföstum vilja til þess að taka á móti við tilteknar aðstæður. Það hefur hæstv. forsætisráðherra gert og hæstv. utanríkisráðherra í þeim mæli sem við sjáum speglast á mörkuðum síðustu daga. Heldur hv. þingmaður að það sé einhver tilviljun að fall gengisins hefur stöðvast, að markaðir eru að fara upp, að krónan hefur verið að fara upp? Að sjálfsögðu ekki. Það er í beinu samhengi við þá staðreynd að forustumenn ríkisstjórnar hafa lýst því staðfastlega yfir það yrði gripið til tiltekinna aðgerða ef þörf væri á. Það skiptir máli í svona dæmi. Hitt vil ég svo líka segja að því var spáð af öllum greiningardeildum bankanna að gengið mundi lækka verulega á þessu ári alveg eins og árið 2001. Það hefur gerst og alveg eins og 2001 bara fyrr en ella. Ég er svo alveg sammála hv. þingmanni um að hagstjórnarmistök voru gerð hér á síðasta kjörtímabili. Það er ekki bara stóriðjan sem hv. þingmaður er að tala um. Vissulega átti hún sinn þátt í þenslunni. En þegar viðskiptahallinn er grannt skoðaður þá kemur í ljós að uppistaða hans, meiri hluti hans, stafar af ákvörðunum sem Framsóknarflokkurinn tók varðandi húsnæðislánin. Það voru þær ákvarðanir og það voru þau hagstjórnarmistök 

Herra forseti. Með ákaflega góðum vilja, með miklum velvilja má ef til vill segja að ríkisstjórnin hafi eftir páska byrjað að sýna meðvitundarvott í þessum efnum. En má ég minna hæstv. iðnaðarráðherra á, herra forseti, að það er nú einu sinni sami forsætisráðherrann sem hann er að mæra hér og kom út af ríkisstjórnarfundi í vikunni fyrir páska staddur í ólgusjónum miðjum þegar bæði gengi og hlutabréfavísitölur sveifluðust meira  Varðandi það hver ber hér ábyrgð og sök þá þurfa menn auðvitað að greina vandann og fara yfir söguna til þess að reyna að skilja orsakir erfiðleikanna sem við erum stödd í. Mér er alveg nákvæmlega sama hvort það lendi meira á Framsóknarflokknum, Samfylkingunni eða Sjálfstæðisflokknum. Það huggar mig ekki neitt þó reikningurinn lendi meira þangað eða hingað.  
            

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni fyrir frumvarp sem á margan hátt er mjög gott og margt skynsamlegt sem þar er lagt til. Reyndar er sumt þar frekar smátt í sniðum í ljósi síðustu tíma og mönnum þætti það kannski frekar lítið. Ég held að mest sé um vert að menn séu yfirvegaðir og rólegir, sallarólegir en ekki taugaveiklaðir. Það finnst mér einkenna umræðuna dálítið mikið. Varðandi ræðu hv. þingmanns þá má ég til með að koma inn á Kárahnjúka, þá umhverfisblessun fyrir mannkynið sem Kárahnjúkar eru. Áhrif þeirra á efnahagslífið urðu minni en menn áttu von á. Lækkun vaxta, styrkur Kaupþings sérstaklega sem er kominn með sama lánshæfismat í útlöndum og íslenska ríkið, sem fór inn á lánamarkaðinn og stórlækkaði vexti til launafólks á Íslandi, sem sennilega var mikil búbót, olli þenslu á húsnæðismarkaði. Ég held að það sé aðalástæðan þótt þingmaðurinn nefndi það ekki. Varðandi þetta þjóðhagsráð þá eru engar hæfniskröfur gerðar til þingmanna eða þeirra sem þar eiga að starfa. Þetta fólk á að fjalla um skuldavafninga, jöklabréf og alls konar verulega flókna hluti. Ég held að það þurfi meira heldur en að kunna að lesa.

Þetta er nú hroki.

Og svo eru það ákvæði til bráðabirgða.

Er þetta ekki hroki?


             Nei, ég bara sagði að það þyrfti sérfræðinga. Svo vildi ég tala um ákvæði til bráðabirgða. Í þessu frumvarpi er lagt til að framkvæmdarvaldið leggi fyrir Alþingi frumvörp. Ég mundi nú leggja til að þingmenn semdu sjálfir fjáraukalög sem taka mið af þessu frumvarpi en að öðru leyti held ég að þetta sé ágætisfrumvarp.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir jákvæð ummæli um þetta frumvarp. Mér þykir gott að heyra að hann telji margt í því horfa til réttrar áttar. Varðandi það að einhver ákvæði þess gangi of skammt, ef hv. þingmaður á við margnefnda 80 milljarða kr. aukningu gjaldeyrisvaraforðans, þá hef ég þegar útskýrt í hvaða samhengi sú tala var sett inn. Það var á þeim tíma mat okkar að það mundi gera verulegan skurk að auka hann um meira en einn þriðja, eins og málin stóðu þá. En ég hef þegar sagt opinberlega að sennilega er þessi tala, í ljósi þess sem síðan hefur gerst, orðin allt of lág, vilji menn gera myndarlegar ráðstafanir þótt það sé jafnframt orðið erfiðara og dýrara. Það er því miður líklegast, ef ríkisstjórnin að lokum aðhefst eitthvað í þessum efnum, að eftirmæli þeirra ráðstafana kunni að verða of lítið, of seint. Of lítið eða of seint. Það skyldi nú ekki vera  Varðandi Kárahnjúkavirkjun og stóriðjuframkvæmdir er rétt að hafa í huga að meira gerðist en að Kárahnjúkavirkjun væri reist, dýrasta og stærsta framkvæmd Íslandssögunnar. Byggt var álver við Reyðarfjörð, stækkað álver á Grundartanga og byggðar virkjanir á Hellisheiði og víðar. Samtals voru þessar samanþjöppuðu stóriðjuframkvæmdir upp á um einn þriðja af vergri landsframleiðslu heils árs og komu inn í hagkerfið á örfáum missirum. Seðlabankinn og innlendir og erlendir greiningaraðilar sögðu: Það verður gríðarlega erfitt að eiga við hagstjórn ef svona miklar samþjappaðar fjárfestingar dælast í ríkið, inn í opið hagkerfi á örstuttum tíma. Ætli það hafi ekki heldur betur komið á daginn? Þótt menn vilji gjarnan reyna fría Kárahnjúkavirkjun og stóriðjustefnuna af ábyrgð í þessum efnum þá dugir það ekki. Þótt ekki hefði komið annað til en miklar væntingar sem höfðu sannarlega veruleg áhrif á þróun markaða á þessum tíma þá væri það eitt og sér ærið áhyggjuefni. Þjóðhagsráð er hugsað sem samráðsvettvangur fulltrúa stærstu heildarsamtaka í landinu og þingflokka. Ég veit ekki til þess að það sé venjan 

Herra forseti. Það jafnvægisgengi sem krónan ætti að vera í helgast m.a. af stórauknum útflutningi á áli og stórhækkuðu verði á áli á heimsmarkaði, sem styrkir krónuna og tryggir að hún fellur ekki meira. Þessa dagana, bæði í dag og í morgun, er þetta gengi að styrkjast. Það er vegna þess að við erum með mjög sterkan útflutning á grundvelli álframkvæmda ásamt sjávarútvegi, sem er mjög sterkur. Ég held að það sé mikilvægt að menn taki mjög yfirvegað til máls og ræði hlutina mjög yfirvegað. Markaðir byggja mjög mikið á sálfræði og spurningum um væntingar. Þeir sem ætla að gera atlögu að krónunni hafa ákveðnar væntingar. Þeir byggja t.d. á ummælum í þinginu. Ef ummælin eru taugaveikluð þá vita þeir að það er veikleiki en séu menn rólegri og yfirvegaðri þá sjá menn ekki veikleika. Ég held að það sé mjög gott að við förum í gegnum þessa umræðu alla til að leita lausna, m.a. að styrkja Seðlabankann. Það er verið að því. Ég veit ekki betur en að ríkisstjórnin hafi gert það núna. Hún að sjálfsögðu tilkynnir það ekki ef hún ætlar að leita að lánsfé um allan heim. Þá kemur til greina að gera samninga við erlenda seðlabanka um gagnkvæman samning, um að menn styrki hver annan ef áföllin koma upp, t.d. norrænu seðlabankana eða seðlabanka Evrópu eða eitthvað slíkt. Það er jú hagur allra seðlabanka að ekki komi til atlögu að einum þeirra eða einu landi umfram önnur. Þetta er eitthvað sem við gætum örugglega unnið að saman. Þess vegna 

Herra forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um að eitt af því sem er mikilvægt að gera er t.d. að vera í góðu sambandi við nágrannaþjóðir okkar. Það er reyndar þannig að norrænu seðlabankarnir eiga þegar með sér tiltekið samstarf og ætla sér að vera bakhjarlar hver annars ef á það reynir. Við höfum talað fyrir því að möguleikar aukins norræns samstarfs á sviði efnahags- og gjaldeyrismála verði sérstaklega skoðaðir. Ég held að það væri æskilegt fyrir Ísland og sérstakt hagsmunamál og keppikefli Íslands að reyna að stuðla að slíkri þróun. Það er ekki ólíklegt að frændur okkar Norðmenn gætu verið áhugasamir, sem EES-þjóð eins og við, um það með okkur. Varðandi jafnvægisgengið og stöðu þeirra mála og horfur á næstunni þá verð ég því miður að hryggja hv. þm. Pétur Blöndal með því að ég er ekki jafnbjartsýnn á að álið og gjaldeyristekjur af framleiðslu þess muni reynast sú búbót sem hv. þingmaður heldur. Það er ósköp einfaldlega vegna þess að við verðum að muna eftir skuldunum sem falla til á móti þeirra framleiðslu. Við verðum að horfast í augun við þá staðreynd að nettóvirðisauki álframleiðslunnar, sem eftir verður í hagkerfinu, er hlutfallslega mjög lítill, kannski um einn þriðji af veltunni. Raunar er dæmið enn verra fyrstu 25–40 árin á meðan að erlendu lánin sem falla til vegna byggingar virkjananna eru borguð niður. Þá verður enn minni nettógjaldeyrir eftir. Því miður mun álið ekki reynast sú búbót sem veltutölurnar gætu bent til. Það er ein af þeim staðreyndum sem erlendir greiningaraðilar skoða og velta fyrir sér og ég hef persónulega upplifað af viðtölum við þá. Ég tel mikilvægt að við, að sjálfsögðu, tölum þannig að við ætlum að vinna okkur út úr þessum vanda. Ég er sammála því að mikilvægt sé að menn tali yfirvegað um þessi mál. Ég er reyndar ekki viss um að ímyndað úthlaup ríkisstjórnarinnar hafi verið skynsamlegt fyrir páskana. Mér sýnist að það hafi í aðalatriðum virkað öfugt, menn hafi tekið það sem merki um akkúrat þá 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmönnum Vinstri grænna fyrir að leggja þetta ágæta frumvarp fram. Ástæða er til að fagna öllu tilleggi inn í þau mikilvægu, flóknu og viðkvæmu mál sem staðan í efnahagsmálum er. Eitt er að greina stöðuna og greina hana rétt, hverjir eru orsakavaldar þeirrar dýfu sem við höfum tekið á sumum sviðum efnahagsmála, annað er hvaða lausnir við höfum út úr því, bæði til skamms tíma og til lengri tíma. Sumu af því sem hér er lagt til er með einum eða öðrum hætti verið að vinna að af ríkisstjórn og Seðlabanka. Báðir forustumenn stjórnarflokkanna, hæstv. ráðherrar Ingibjörg Sólrún Gísladóttir og Geir H. Haarde, hafa lýst því yfir að gjaldeyrisforðinn verði hækkaður og styrktur um leið og færi gefst til um verulegar fjárhæðir. Hæstv. forsætisráðherra hélt gagnmerka og mjög góða ræðu á aðalfundi Seðlabanka á dögunum sem ég held að hafi skipt heilmiklu máli. Hann fór með sínum yfirvegaða og hófstillta hætti vandlega yfir stöðu mála, greindi hana ágætlega og lagði þær línur sem hægt er að leggja opinberlega um það sem hægt er að gera. Margt af því sem unnið er að af hálfu ríkisvalds og þeirra undirstofnana sem með þessi mál fara, hvort sem það er Fjármálaeftirlitið eða Seðlabankinn, eru að sjálfsögðu hlutir sem ekki er greint frá fyrr en þeim er lokið, t.d. það hver staðan er hvað það varðar að afla aukins gjaldeyrisforða og ýmissa annarra hluta. Það er rétt sem hv. þm. Pétur Blöndal sagði, það er mjög mikilvægt að umræðan um þetta sé yfirveguð og hófstillt. Ég held það megi hrósa hæstv. forsætisráðherra fyrir að hafa gengið fram af sérstakri yfirvegun og hófstillingu og talað ró í mannskapinn. Það gekk mikið sjokk yfir samfélagið og efnahagslífið, bæði dagana fyrir páska þegar gengi og markaðir féllu miklu hraðar og meira en almennt hafði verið gert ráð fyrir - við vitum, eins og fram hefur komið í umræðum í dag, að sérfræðingar okkar í efnahagsmálum, hvort sem er í greiningardeildum bankanna, Seðlabankans eða annars staðar í stjórnkerfinu, hafa lengi haldið því fram og sýnt fram á það með ýmsum rökum að gengið væri allt of hátt og mundi líklega lækka um 15–25% á þessu ári. Að sjálfsögðu voru greiningardeildir og aðrir sérfræðingar að vonast eftir því að það gerðist á töluvert lengri tíma, mundi dreifast á 6, 8, 10 eða 12 mánuði þannig að það kæmi öðruvísi fram. Nú hefur, sem betur fer, bæði gengið verið að styrkjast og markaðir að ganga upp á síðustu dögum og held ég að framganga forsætisráðherra eigi þar mikinn hlut að máli, að hann hafi með yfirvegun sinni og hófstillingu kallað fram ákveðna ró og skynsemi í markaðinn sem er mjög væntingabundinn og byggist mikið á sveiflum o.s.frv. Krónan fór niður fyrir 150 í vísitölu í gær og vonandi verður þróunin sú áfram. Eins hafa markaðir mjög verulega verið að jafna sig. Það blasir við að okkar opna og skuldsetta hagkerfi er mjög viðkvæmt fyrir þeim þrengingum sem nú eru á erlendum mörkuðum og þegar erlendir markaðir lokuðust meira og minna fyrir bankana skall þetta mun harðar á okkur en mörg önnur lönd þó að við búum yfir margs konar styrkleika sem önnur ríki gera ekki, eins og skuldlausum ríkissjóði, sterkum bönkum og öflugum fjármálastofnunum sem áhættumat og álagspróf Fjármálaeftirlitsins hafa ítrekað sýnt að standi mjög vel, séu með dreifða áhættu og góða eiginfjárstöðu. Almennt standa bankarnir okkar mjög vel þó að sjálfsagt mál sé að gera allt sem hægt er að gera til að styrkja stöðu þeirra og koma í veg fyrir að þeir lendi í vanda og eins það að lausafjárvandi þeirra verði leystur ef hann kæmi upp. En það sem hratt þessari atburðarás af stað, og hefur skapað ómælda erfiðleika á íslenskum fjármálamörkuðum, er alþjóðlega lánsfjárkreppan sem á upphaf sitt á bandarískum fjármálamörkuðum og skekur nú ýmsa banka um allan heim. Íslenskar fjármálastofnanir verða að greiða þetta mjög dýru verði vegna þess að einhverjir hafa hugsanlega hag af því ef illa fer fyrir íslenskum bönkum og íslensku hagkerfi - ég tek þó undir með 1. flutningsmanni frumvarpsins hvað það varðar að við megum ekki gleyma okkur í deilum um það hvað nákvæmlega veldur þrengingunum heldur þurfum við að greina ástæðurnar og hvaða leiðir við höfum út úr vandanum. Undanfarin fjögur ár hefur hagvöxtur á Íslandi ekki verið í miklu samræmi við afkastagetu hagkerfisins og vöxtur í bæði neyslu og fjárfestingu hefur verið langt umfram tekjuöflun sem hefur leitt til mjög mikillar skuldasöfnunar og tölurnar eru mjög háar í því samhengi. Hreinar skuldir þjóðarbúsins hafa aukist um 195% á þremur árum, frá 2004–2007. Í upphafi síðasta kjörtímabils var hrein skuldlaus staða 93% af vergri landsframleiðslu en er núna 246%. Þetta eru gífurlegar tölur og sú skuldsetta þensla sem var á síðustu árum skýrir mjög hve viðkvæmt hagkerfið okkar er fyrir þrengingum á alþjóðamörkuðum og hve harkalega þær bitnuðu á okkur á þeim vikum og mánuðum sem lausafjárkreppan hefur staðið á alþjóðlegum mörkuðum. Auðvitað er aukin skuldsetning erlendis ekki alvond, í mörgum tilfellum á hún rætur sínar að rekja til þess að íslensk fyrirtæki hafa verið að taka lán og fjárfesta í arðvænlegum atvinnurekstri. Miklar eignir eru líka á bak við þessa skuldsetningu. Mörg íslensk fyrirtæki hafa gerst mjög virkir þátttakendur í hagkerfi erlendis þó svo það blasi við að mörg þeirra hafa farið býsna geyst og mun það sjálfsagt taka þau einhver missiri að jafna sig á því. Af þeim orsökum er íslenska hagkerfið sérstaklega viðkvæmt fyrir þeim miklu umskiptum sem hafa orðið á alþjóðlegum fjármálamörkuðum frá því seinni partinn í fyrra. Það er komið að því að ná jafnvægi aftur í hagkerfið eftir þessa gríðarlegu lánadrifnu þenslu sem hefur staðið í mörg ár. Við þurfum að borga reikninginn og jafna ástandið aftur. Það er hægt að gera fjöldamargt til að vinna sig út úr ástandinu eins og það er núna. Þar skiptir miklu máli að eiga yfirvegaðar og djúpar samræður um þau mál eins og þær sem fram fara hér í þinginu í dag. Þess vegna þakkaði ég þingflokki Vinstri grænna sérstaklega fyrir að leggja þetta prýðilega mál fram. Það eru margar góðar tillögur í þessu máli, verið er að vinna að og skoða sumar þeirra, aðrar eru gott innlegg í frekari umræðu í framtíðinni. Það sem forustumenn ríkisstjórnarinnar og Seðlabankinn hafa verið að gera - og er þvert gegn því tali að ríkisstjórnin hafi setið hjá og ekki gripið til aðgerða - er að vinna hörðum höndum að því að bregðast við ástandinu og vinna efnahagskerfið eins hratt út úr því og hugsast getur. Við höfum sent mjög skýr skilaboð um það að hvers konar áhlaupi á fjármálakerfið verði hrundið. Við ætlum að verja efnahagskerfið með ráðum og dáð, t.d. með vaxtahækkunum og öðrum slíkum aðgerðum, þó að það taki í. Það kann að fela í sér, og mun sjálfsagt fela í sér, lántöku af hálfu ríkissjóðs til að efla gjaldeyrisforða Seðlabankans eins og almennt er rætt um núna og ýmislegt sem því er tengt. En staða bankanna er sterk og ríkisstjórn og Seðlabanki hafa næg úrræði til að hrinda þeim erfiðleikum sem sækja nú á kerfið og birtast t.d. út af snörpu gengisfalli krónunnar í verðbólguskoti sem við getum hins vegar gert ýmislegt til að vinna gegn. Í fyrradag hélt ég í viðskiptaráðuneytinu ágætan fund með forustumönnum Alþýðusambandsins, Neytendasamtaka og Neytendastofu um aðgerðir til að freista þess að fá alla þá sem með málið hafa að gera til að sitja af sér þetta tímabil í efnahagsmálum sem er vonandi og örugglega tímabundið - að hleypa ekki óþarfa hækkunum út í verðlagið og keyra þannig af stað verðbólguþróun sem ekki sér fyrir endann á og situr eftir hjá almenningi með mjög neikvæðum hætti. Við þurfum að gera allt sem við getum til að verja heimilin og fjölskyldurnar í landinu, koma í veg fyrir að verðhækkanir og verðbólguhækkun bresti á og skelli á almenningi. Þar getum við gert ýmislegt, t.d. að blása til samstöðu um það að menn fari þá leið sem farin var með ágætum árangri árið 2001, að sitja af sér verðhækkanir eins og kostur er. Á morgun mun ég eiga fund með forustumönnum Samtaka verslunar og þjónustu og eftir helgina með framkvæmdastjóra Samtaka atvinnulífsins og forustumönnum Alþýðusambandsins og BSRB, Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, og mun sá fundur verða haldinn á mánudaginn ef allir geta komið þá. Þá má sérstaklega geta þess að í þessu samhengi eru nýgerðir samningar á almennum markaði alveg sérstakt styrkleikamerki fyrir íslenskt efnahagslíf. En staða ríkissjóðs er góð og við höfum alla möguleika til að koma sterkari út úr ágjöfinni en við vorum áður. Við vissum alltaf að það kæmi að skuldadögum eftir skuldadrifna ofurþenslu síðustu ára, hverjum svo sem um er að kenna, ódýru lánsfjármagni á alþjóðamörkuðum og svo mörgu öðru heima og heiman. Það er engin spurning að svo er. Það er líka mikilvægt, eins og hæstv. forsætisráðherra sagði, að eftir að jafnvægi er náð, sem hefur sýnt okkur fram á bæði veikleika og styrkleika íslenska efnahagskerfisins, fari fram vönduð úttekt á því hvernig til hefur tekist með peningastefnuna og hvað má gera til að styrkja stoðir hennar enn frekar. Eitt af því sem upp úr umræðunni stendur og allir eru sammála um, hvort sem það er hv. formaður Framsóknar, Vinstri grænna eða forustumenn ríkisstjórnarflokkanna, er að það er mikilvægt að Seðlabankinn sýni fram á að hann geti aðstoðað bankana ef þeir lenda í lausafjárvanda, ekki til að veita þeim ókeypis fjármagn, auðvitað væri um að ræða fjármagn sem bankarnir mundu greiða til baka með vöxtum. Það er fyrst og fremst verið að verja fjármálakerfið, koma í veg fyrir að það fari á hliðina, til að verja heimilin í landinu. En aðallega er um að ræða öryggisnet sem fullvissar lánveitendur um að bankarnir geti með aðstoð Seðlabankans staðið við skuldbindingar sínar þó að þeir lendi í lausafjárvanda. Við erum einkum að styrkja gjaldeyrisforðann til að koma í veg fyrir að nokkurn tíma þurfi að nota neitt úr honum. Hann er til þess styrktur að Seðlabankinn verði sannfærandi bakhjarl bankanna. Þess vegna tala menn um að auka þurfi gjaldeyrisforðann verulega, hvort sem það er um 80 milljarða eða verulega hærri fjárhæðir, það kemur bara í ljós en Seðlabankinn hefur með það verkefni að gera. Stóra málið er að tryggja að Seðlabankinn hafi getu og heimildir til að hlaupa undir bagga með bönkunum ef þeir lenda í lausafjárvanda og geta ekki staðið við skammtímaskuldbindingar. Bankakreppur hafa hrikalegar afleiðingar fyrir efnahagslífið allt og það snertir alla. Því er að sjálfsögðu verið að leita leiða til að styrkja bakgrunn bankanna til að koma í veg fyrir að fólkið í landinu lendi í erfiðleikum. Að sjálfsögðu hangir þetta allt saman og fullkomlega útilokað að skilja þar á milli. Ef svo fer að fjármálastofnanir lenda í lausafjárkreppu þá er þessi aukni gjaldeyrisforðasjóður fyrir hendi til að bjarga þeim fyrir horn þó að ekki yrði um að ræða gjafir til bankanna heldur þyrftu þeir að sjálfsögðu að greiða fjárhæðina til baka með vöxtum eins og Friðrik Már Baldursson, prófessor í hagfræði, bendir t.d. á í prýðilegu viðtali í 24 stundum í dag þar sem hann greinir mikilvægi þess og ástæðuna fyrir því að verið er að tala um og leggja svona mikla áherslu á að efla gjaldeyrisforðann þvert yfir hið pólitíska litróf. Það er mikill munur á því að bankinn lendi í lausafjárvanda eða hann eigi á hættu að verða gjaldþrota. Fjármálaeftirlitið, eins og ég nefndi áðan, hefur fylgst mjög náið með eiginfjárstöðu bankanna og ekkert bendir til þess, að mati þess, að neinn þeirra sé neitt nálægt því að lenda í verulegum erfiðleikum, það er svo langt frá því. Bankarnir geta hins vegar að sjálfsögðu lent í lausafjárvanda og átt í erfiðleikum með að greiða af skammtímaskuldum ef alþjóðlegir lánamarkaðir opnast ekki á einhverjum næstu mánuðum. Skuldatryggingaálagið, sem er að mati allra sem hafa tjáð sig um vandann og greint hann, algerlega úr öllu samhengi við það sem ætti að vera þar sem bankarnir standa sterkt. Staðan er þannig að álagið ætti að vera mjög lágt og það er sjálfsagt til marks um það sem sagt hefur verið, að spákaupmenn hafi gert áhlaup á fjármálakerfið og krónuna með því að keyra upp skuldatryggingaálagið til að loka lausafjármörkuðum fyrir bönkunum þannig að kerfið gefi eftir. En það er nákvæmlega það sem ríkisstjórnin og Seðlabankinn eru að gera núna, það er að koma í veg fyrir að kerfið gefi eftir og að þeir sem eru að bíða eftir því gefist upp.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. viðskiptaráðherra fyrir hófstillta ræðu. Ég hygg að þetta sé fyrsta ræða og fyrsta andsvar hæstv. viðskiptaráðherra, eftir að hann varð ráðherra, þar sem orðið evra kemur ekki fyrir og ekki heldur Evrópusamband. En kannski hefur hann verið settur í sex mánaða bann í því að tala krónuna niður því að verkefnið er eitt: Það er að fást við þann vanda sem er í íslensku efnahagslífi um þessar mundir. Menn eiga ekkert nema krónuna og menn verða að standa með henni. Nú hefur komið í ljós að Fitch og Standard & Poor's, hin erlendu eftirlitsfyrirtæki, segja bæði að það sé íhugunarefni að fella lánshæfismat Íslands af því að þeir viti ekki hvað ríkisstjórnin er að fást við. Þeir verða ekki varir við hana og á það höfum við framsóknarmenn bent mánuðum saman. Það er alvarleikinn að engar aðgerðir eru komnar til framkvæmda. Vandinn er tvíþættur og hann er sár. Annars vegar þensla og verðbólga sem var hér fyrir innan lands og hefur verið dálítið mikil síðustu tvö árin og bar að taka á strax eftir kosningar. Hinn vandinn er svo umrædd heimskreppa þannig að þetta er ekki þessi eftirspurnarverðbólga sem verið hefur. Allar nauðsynjar eru að hækka, olía, fóður o.s.frv. Það er vandinn. Ég vil spyrja hæstv. viðskiptaráðherra, af því að ég hef sannfærst um það að vaxtaokur samtímans, sem við höfum stundað í mörg ár, að greiða niður verðbólgu og halda uppi rangri gengisskráningu með okurvöxtum, er hluti af þessum vanda. Og keyra stýrivextina upp í 15% með Tyrklandi, á meðan öll önnur lönd eru undir 5%, hvað sýnist hæstv. viðskiptaráðherra hvað það varðar? Er þar ekki um að ræða einn hluta af þeim mikla vanda sem við þurfum að keyra frá og er ekki tilraunin frá 2001 að mörgu leyti fullreynd?

Virðulegi forseti. Hv. formaður Framsóknar spyr stórt og það er sjálfsagt að gera áhlaup að því að svara því með einhverjum hætti. Fyrir það fyrsta tek ég eindregið undir með hv. formanni, við eigum bara tvo kosti í peninga- og gjaldmiðilsmálum. Það er annars vegar krónan og núverandi peningamálastefna í einhverri mynd eða, sem er langtímamál, að sækja formlega um aðild að myntbandalagi og fara þær leiðir. Ég hef því alltaf undrast gáskafullt og gálaust tal, m.a. formanns Framsóknar, um að taka bara upp einhverja aðra mynt til að flýja frá krónunni. Ég held að það sé algerlega útilokað mál og við verðum að standa allt öðruvísi að því. Það er útilokað að fella dóm um það núna, þegar við erum stödd í þessari dýfu, hvort peningamálastefnan hafi gengið sér til húðar eða ekki. Ég vísaði í ummæli hæstv. forsætisráðherra áðan: Þegar við erum komin upp úr þeim öldudal sem m.a. er til kominn, eins og formaðurinn nefndi, vegna þrenginga á hrávörumörkuðum, vegna þrenginga á lánsfjármörkuðum og vegna margs konar ytri hluta sem blandast svo saman við skuldsetningu og langvarandi þensluástand hér heima og kemur út með þeim harkalega skelli núna sem við erum að vinna okkur út úr þessa dagana - í slíkri úttekt kæmi í ljós hvernig hávaxtamyntin og hávaxtastefnan hefur reynst okkur. Hún hefur líka komið okkur í ákveðinn vanda því að menn eru að beita stýrivöxtunum til tveggja hluta sem stundum takast mjög á og er erfitt að ná saman. Það er annars vegar til að draga úr þenslu og hins vegar til að halda genginu í ákveðinni skráningu og viðhalda viðskiptum vegna hávaxtamunar með íslensk skuldabréf og fleira, og það er flókið hlutverk. Þess vegna er spurning hvort í framtíðinni þurfi ekki að ætla Seðlabankanum fleiri vopn til að vinna að verkefnum sínum.

Hæstv. forseti. Ég held að það sé hárrétt hjá hæstv. ráðherra að Seðlabankinn þarf fleiri vopn í sína verkfærakistu. En Seðlabankinn hefur verið að vinna. Vandinn er sá að ríkisstjórnin sem stjórnar efnahagsmálum Íslandi og er kjörin til þess hefur ekki verið að fást við þessi mál af neinu tagi. Hún hefur hvergi verið að taka á eins og við höfum marga umræðuna tekið um hér í þinginu. Hún hefur hvergi tekið á. Hún hefur gefið í verðbólgueldinn og hún hefur sagt við fólkið: „Það er ekkert að gerast. Verið þið bjartsýn og trúuð. Það breytist ekkert.“ Þess vegna fara fjölskyldurnar, margar með yfirdráttinn sinn. Sumar hafa meira að segja breytt verðtryggðum krónum í erlend lán. Mikil áföll dynja á heimilunum núna vegna stefnu ríkisstjórnarinnar og heimilin eru skuldug, sveitarfélögin eru skuldug og fyrirtækin eru skuldug og það reynir mjög á það ástand. Ég vil hins vegar biðja hæstv. ráðherra að snúa ekki út úr ummælum mínum eða stefnu Framsóknarflokksins. Við höfum fyrst og fremst sagt að við eigum krónuna og verðum að vinna með henni. Hún verður hér mörg ár enn. En Framsóknarflokkurinn hefur sett í gang vinnu til þess að skoða hvort krónan sé of lítil í þessu litla hagkerfi okkar og við eigum að skoða stærri mynd. Hæstv. ráðherra talaði einatt um evru hér, að það væri hægt að taka hana upp. Nú hefur hann komist að þeirri niðurstöðu að það er ekki hægt nema að ganga í Evrópusambandið og það er ekki nærri. Þess vegna höfum við sagt að auðvitað geti það komið til greina með EFTA-þjóðunum, með Bretum, með Dönum - það er ýmislegt sem kemur til greina. Aðalatriðið er að vinna úr verkefninu. Við höfum ekki bundið okkur í eitt eða neitt fyrir fram. Við vitum að hægt er hægt að laga krónuna til og það er skylda okkar að fara yfir gallana á efnahagsstjórninni og þeim tækjum sem Seðlabankinn hefur til þess að fást við hana. En 

Virðulegi forseti. Ég biðst náttúrlega forláts á því að vera ekki með stefnu Framsóknar algjörlega á hreinu í þessum málum þar sem til dæmis hæstv. forseti lagði það nýlega til að við undirbyggjum tvöfalt þjóðaratkvæði um Evrópusambandsaðild og förum að skilgreina samningsmarkmið. Í svipaðan streng hefur líklega varaformaður flokksins tekið. Formaðurinn hefur talað gegn því að mér skilst og fyrir því að við skoðum einhliða upptöku á öðrum gjaldmiðlum. Það er ekki við mig að sakast  Það sem skiptir náttúrlega langmestu máli er nákvæmlega það sem ríkisstjórnin hefur verið að gera núna og unnið að dag og nótt síðustu vikur og mánuði, þ.e. að vinna okkur út úr þeim vanda sem núna er uppi og  Hitt verkefnið er síðan að greina og taka til leiðirnar sem við höfum út úr því ástandi. Ég held að það liggi ágætlega fyrir - og það hefur skýrst svona dag frá degi í umræðunni - þverpólitísk samstaða um að efla mjög verulega gjaldeyrisforða Seðlabankans og grípa til þeirra ráða sem tiltæk eru og styrkja stöðuna þannig að þetta er nú ekki bitbein í sjálfu sér á milli stjórnmálaflokkanna. Það er hægt að rífast hér lengi og oft um ástæðurnar fyrir því af hverju við erum stödd þar sem við erum stödd. En leiðirnar út úr vandanum liggja nokkuð fyrir. Langstærsta einstaka verkefni stjórnmálanna núna verður náttúrlega að halda aftur af verðbólguþróun, gera allt sem hægt er að gera til að styrkja krónuna aftur þannig að hún nái svona raunstöðu og þannig bægjum við þeim mikla vágesti sem 

Virðulegi forseti. Ég kom til að ræða um lokafjárlög, en eins og virðulegur forseti veit þá féll það niður og kom þá til umræðu …. 

Eru það einhver tíðindi að hv. þingmaður komi í þingið?

Nei, það eru engin tíðindi. Ég bið þig að bara viðhafa kurteisi hér. Virðulegur forseti. Það mætti minna þingmenn á það. Hins vegar kom hér til umræðu ágætisfrumvarp Vinstri grænna um ráðstafanir í efnahagsmálum. Af hverju segi ég ágætisfrumvarp? Jú, út af því að Vinstri grænir hafa lagt sig greinilega fram hér um að fara í ákveðið stöðumat í efnahagsmálum og leggja til ákveðnar leiðir sem þeir leggja hér fram í frumvarpi. Frumvarpið er fyrst og fremst til þess að skapa umræðu eins og hér hefur verið á umliðnum klukkutímum um efnahagsmál og hagstjórn og ákveðnar aðgerðir því tengdar. Nú má vel vera, virðulegur forseti, að ég verði lágstemmdur í þessari umræðu. Ég er nú gjarnan sagður vera það líkt og virðulegur forseti sjálfur. Við eigum það þá sameiginlegt. Ég ætla ekki að taka hér upp  Fyrst og fremst er auðvitað um að ræða ákveðnar aðgerðir eins og hér hefur verið nefnt sem þegar er verið að skoða og um leið leggur þingflokkur Vinstri grænna fram með leiðarlínur af sinni hálfu og tekur undir þá umræðu sem hér hefur verið að það beri að styrkja gjaldeyrisforða Seðlabankans. Mér sýnist svona almennt í umræðunni að samstaða sé um að það sé skoðað. Við höfum heyrt það í umræðunni á umliðnum dögum að hagfræðingar landsins hafa tekið undir það og það hefur einnig komið fram hjá forustumönnum ríkisstjórnarinnar. Við héldum ágætisfund í fjárlaganefnd og efnahags- og skattanefnd nú á mánudaginn með fjölmörgum sérfræðingum frá Seðlabanka, frá Fjármálaeftirliti, frá fjármálaráðuneyti, frá viðskiptabönkunum, frá ASÍ og frá Samtökum atvinnulífsins. Ég gat ekki annað skynjað en að einn af þeim hlutum sem lögð var áhersla á í þeirri umræðu væri einmitt þetta, að styrkja gjaldeyrisforðann, en ekki hvað síður að leggja áherslu á að Seðlabankinn styrkti samstarf sitt á meðal annarra seðlabanka til þess að um leið að efla og auka trúverðugleika og traust á íslensku hagkerfi. Ég vil lítið fara út í þá umræðu sem hefur verið á umliðnum dögum og vikum sem að vísu hefur verið víkjandi kannski núna síðustu daga, varðandi það hverjir eiga sök á gengisfalli krónunnar. Það má vel vera að það mikla hrap sem krónan lenti í hafi verið uppsafnaður vandi. Margir töldu að krónan væri of sterk. Hún hefur verið of sterk gagnvart bandaríkjadal að margra mati en hins vegar má segja að ef við skoðum hlutina frá síðustu aldamótum að þá hefur hún verið víkjandi gagnvart evru. Líka má nefna að í endurskoðaðri þjóðhagsspá sem kom út 15. janúar síðastliðinn greindu fulltrúar efnahagsskrifstofu fjármálaráðuneytisins frá því að ljóst væri að krónan mundi gefa eftir á næstu dögum og vikum og út árið, en líkt og hæstv. viðskiptaráðherra benti á í umræðunni þá mátti kannski ekki búast við því að það gerðist jafnhratt og raun bar vitni. Ég vil taka undir það sem hér hefur verið sagt að hugsanlega má segja að hagvaxtarskeiðið sem við erum búin að ganga í gegnum sé að nokkru leyti að koma í bakið á okkur því neyslan og fjárfestingarnar hafa ekki verið í samræmi við það sem hagkerfið hefur boðið okkur upp á. Skuldasöfnunin hefur þar af leiðandi verið hjá mjög mörgum hópum mun meiri en við hefðum viljað. Það má kannski segja að í frjálsu hagkerfi eins og því sem við búum við, þar sem flutningur á fjármagni er ekki bundinn nema innan ákveðins regluverks, þá taki bæði einstaklingar og fyrirtæki þessar sjálfstæðu ákvarðanir. Þegar fjármagn fór að flæða á mörkuðum hér í kringum 2003–2004 þá jókst neyslan augljóslega eins og við sáum. Við þekkjum það í þeim efnum að þá munum við þurfa að taka stöðu á ný þegar slíkt hefur gerst. Það má kannski segja að verið sé að gera það nú um mundir. En þá vaknar önnur spurning: Hvað er hægt að gera til þess að milda þau áhrif sem við höfum lent í, milda það sem við höfum farið í gegnum áður? Ég tek undir það sem kom fram í umræðu í gær um tímabundnar aðgerðir, um olíugjald og bensíngjald og slíkt og einnig það sem hér er nefnt í frumvarpinu og farið er inn á, að þá má styrkja ýmsa þætti sem tengjast sveitarfélögunum. Ég var mjög ánægður, virðulegi forseti, að heyra í gær að búið er að skrifa undir nýjan samstarfssáttmála milli sveitarfélaga og ríkis eða samgönguráðuneytis til þess að skoða breytingu á tekjuskiptingu ríkis og sveitarfélaga. Í 4. gr. frumvarps þessa er til dæmis lagt til að styrkja stöðu Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga um 5 milljarða kr. Nú hefur jöfnunarsjóðurinn til umráða á þessu ári 12 milljarða. Þetta yrði því veruleg styrking, 5 milljarðar. Hins vegar hefur jöfnunarsjóðurinn verið í endurskoðun. Nýlega var skilað skýrslu til samgönguráðherra vegna endurskoðunar sjóðsins og reiknilíkans. Reiknilíkan sjóðsins hefur verið gagnrýnt verulega af því, eins og menn gera sér grein fyrir, virðulegi forseti, að verið er að útdeila þessum 12 milljörðum eftir ákveðnum reglum og sveitarstjórnarmenn og íbúar almennt hafa gagnrýnt það hvert fjármunirnir fara því þeir deilast út til 79 sveitarfélaga. Ég á von á því að á sambandsþinginu á morgun verði þessi mál rædd af sveitarstjórnarmönnum. En ég tel að það þurfi að útfæra reiknilíkanið og það þurfi í sjálfu sér gagnvart tillögum nefndarinnar að taka upp nýtt reiknilíkan frá og með næstu áramótum. Það var þverpólitísk samstaða í nefnd sem endurskoðaði jöfnunarsjóðsreglurnar þannig að ég á von á því að við sjáum breytingar þar á. Vissulega kemur líka ýmislegt á óvart í umræddri tillögu og það kannski helst að Vinstri grænir leggja hér til að vaxtatekjur verði undanþegnar fjármagnstekjuskatti því það hefur kannski ekki verið hljómgrunnur fyrir því hjá Vinstri grænum að telja að fjármagnstekjur af vöxtum eigi að vera undanþegnar. Í þingskjali 351 við 2. umr. fjárlaga lögðu þeir það meðal annars til að skattur af fjármagnstekjum hækkaði úr 10% í 14% en að vísu að komið yrði á frítekjumarki í því sambandi. Nú má vel vera að hugmyndafræði þeirra byggi á því að þeir sem hafi þannig efnahagslegar ástæður að geta lagt 2 milljónir í sérstakan sparnað eigi að njóta þess í formi þess að greiða ekki skatta. En ég verð að segja það fyrir mitt leyti að ég hefði frekar viljað sjá meiri jöfnuð þarna og að við mundum ekki hafa þetta kerfi sem tilfærslukerfi eins og barnabætur og vaxtabætur eru, að það sé ekki þannig að þeir sem séu efnahagslega sterkir og geti lagt til jafnríkan sparnað og þarna er lagt upp með fái undanþeginn fjármagnstekjuskatt. Ég er hlynntari því sem þeir lögðu til á þingskjali 352 og hefur að vísu verið unnið að og er unnið að samning við ASÍ í samræmi við yfirlýsinguna frá 17. febrúar varðandi barnabætur og vaxtabætur. En þar ber kannski á milli okkar og það má vel vera að einhverjir þingmenn í mínum flokki muni vilja sjá sambærilega útfærslu og Vinstri grænir leggja hér til. Um er að ræða einfaldlega prinsippafstöðu mína gagnvart þessu. Ég tel að það eigi frekar að færa til fjármunina í gegnum annað. Hér hefur verið minnst á ákveðin fjárfestingartækifæri. Það var einnig rætt um þau í efnahags- og skattanefndinni og fjárlaganefndinni og þá sérstaklega álver í Helguvík. Menn tókust þar á. Nú sýnir þjóðarspáin að gert sé ráð fyrir þó nokkuð meira atvinnuleysi á næstu mánuðum og árum. Spáin gengur öll út á það að atvinnuleysi muni aukast. Þar af leiðandi var ákveðin upplifun að sjá að þeir fulltrúar sem komu á fund nefndarinnar höfðu mjög ólíka sýn á uppbyggingu á álverum sem byggir á því að álverin eigi að auka útflutningstekjur og síðan munum við reyna að draga úr innflutningi þannig að við náum aftur ákveðnum stöðugleika og viðskiptahallinn fari niður og við getum náð verðbólgunni niður og allt það. Ég ætla ekki að fara yfir hagfræði. En minni á að þessi hagfræði er í sjálfu sér nokkuð gömul. Hún byggir á kaupauðgistefnunni sem Adam Smith að mig minnir fjallaði um einhvern tímann á tímum Loðvíks XIV en hún var þannig að einfaldlega átti að flytja meira út en inn. Síðan notaði Loðvík XIV að vísu muninn á útflutnings- og innflutningstekjum til að halda úti mjög öflugum her til þess að berja niður alþýðuna og halda völdum yfirstéttarinnar. En það er nú kannski ekki hugmyndin þarna. En á þessum fundi - ef ég vík aftur að honum, virðulegi forseti - töldu nokkrir fulltrúar greiningardeildanna slæmt að setja inn þensluhvetjandi aðgerðir eins og álver og það rímar 8. gr. frumvarpsins hjá Vinstri grænum. En einnig tjáðu aðrir fulltrúar sig um það og töldu það mjög jákvætt. Það kom verulega á óvart að fulltrúi ASÍ - við vissum náttúrlega hvernig fulltrúi Samtaka atvinnulífsins talaði og hefur talað fyrir þessu - en fulltrúi ASÍ hins vegar talaði fyrir umræddum framkvæmdum. Hann mat það svo að það væri frekar kostur að halda uppi háu atvinnustigi en að draga úr jafnríku fjárfestingartækifæri og þarna hefur verið talað fyrir. Nú ætla ég ekkert að leggja dóma á þetta í þessari stuttu ræðu. Ég vil hins vegar segja að það skiptir verulegu máli að efnahagsskrifstofa fjármálaráðuneytisins leggi mat á þetta í endurskoðaðri þjóðhagsspá sem kemur út 15. apríl næstkomandi. Ég minni einnig á að forsvarsmenn Seðlabankans lögðu mat á umræddar hugmyndir um stækkun álversins í Straumsvík þann 29. mars fyrir ári, tveimur dögum fyrir álverskosninguna, þar sem þeir töldu að þau atriði sem lytu að stækkuninni væru ekki til hagsbóta fyrir efnahagslífið og hagkerfið. Þar af leiðandi tel ég einsýnt og hvet þar af leiðandi Seðlabankann til þess að leggja mat á það í útgáfu Peningamála sinna þann 10. apríl næstkomandi sem er nýr vaxtaákvörðunardagur, að menn myndi sér skoðanir á þessu. Þar munum við fá skoðanir tveggja aðila sem tengjast á ríkan hátt efnahagslífinu og hagkerfinu, annars vegar Seðlabankans og hins vegar efnahagsskrifstofunnar núna eftir nokkra daga því það er 

Og ríkisstjórninni.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða og málefnalega ræðu. Ég get verið honum sammála um að það er mikilvægt að aðilar eins og Seðlabankinn og slíkir hafi skoðun á því hvort það sé til góðs, hvort það sé heppilegt við þær þensluaðstæður sem enn ríkja og ójafnvægi að hleypa stórframkvæmdum af stað en það er ekki bara nóg að hafa skoðun á því. Ef menn komast að þeirri niðurstöðu að það sé ekki heppilegt, eins og Seðlabankinn hefur auðvitað ítrekað látið í skína, hvað ætla menn þá að gera? Er engu að síður staðreyndin sú að framkvæmdin t.d. í Helguvík sé að fara af stað upp á um 100 milljarða og rúmlega það sem nemur um 10% af vergri landsframleiðslu, eins og reyndar t.d. OECD lætur að liggja í sínu mati? Og þá kemur að spurningunni: Vilja stjórnvöld hafa í höndum tækifæri til að stýra þeim fjárfestingum? Það væri líka fróðlegt að fara dýpra í umræðu sem hv. þingmaður nefndi um gamlar og nýjar kenningar, aftur til Adams Smiths, og hvort það var kaupauðgisstefnan sem þetta var kallað. Það rifjaðist þá upp fyrir mér að ágætur flokkur sem var til í stjórnmálasögunni hérna fyrir nokkru síðan mótaði sér einu sinni stefnu sem kölluð var útflutningsleiðin og gekk út á það að reyna að efla útflutningsstarfsemina og treysta þannig forsendur þjóðarbúskaparins.

Hvaða flokkur var þetta?

Það sem ég vil hins vegar nefna er svo hugmyndin sem hér er sett fram í 3. gr. um sérstök bundin sparnaðarskuldabréf. Það má að sjálfsögðu deila um ágæti svona fyrirkomulags en hugsunin er að örva almennan sparnað. Þess vegna eru þetta bundin bréf með ákveðnu þaki og það er ekkert langt frá því að vaxtatekjurnar af slíkum bréfum væru í nágrenni við það frítekjumark sem við höfum hvort sem er hugsað okkur að ætti að vera gagnvart fjármagnstekjum einmitt til að örva almennan sparnað. Í staðinn geti þá frekar þeir sem hafa umtalsverðar fjármagnstekjur borgað aðeins meira. Það finnst okkur sanngjörn hugmyndafræði og ég vænti 

Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta langt. Ég held að við séum sammála um margt, ég og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, varðandi þann grunn sem lýtur að jöfnuði. Ég tjáði í sjálfu sér mína skoðun varðandi útfærslu á fjármagnstekjuskattinum og taldi að það bæri frekar að styrkja ákveðna þætti sem lúta að vaxtabótum og barnabótum. Ég get hins vegar verið alveg sammála því að hvetja þarf til sparnaðar og hugsanlegt er að sá hvati sem hér er lagt upp með og gæti þá verið tímabundin útfærsla á frestun á fjármagnstekjuskatti eða niðurfellingu á honum vegna slíkra hliðarskilyrða eins og hér er lagt upp með, verði sá hvati sem við þyrftum að fá. Þetta hefur auðvitað verið útfært fyrr á árum með ýmsu móti og til að mynda í tengslum við kjarasamningana sem staðfestir voru 17. febrúar sl. þá er þar í raun og veru lagt aftur upp með endurnýjun á sparimerkjasöfnun. Ég minni líka á að Seðlabankinn fór nú eftir páskana fram með ákveðnar aðgerðir sem gleymdust í umræðunni tengt síðustu hækkun stýrivaxta. Það er útgáfa á innstæðubréfum og einnig að tengja ekki bindiskyldu viðskiptabankanna þar sem útibú eru erlendis við heildarbindiskylduna sem þýðir að hugsanlega hreyfist fjármagn þá eitthvað frekar á markaði. Út af því að hér var minnst á Hafnarfjörð, virðulegi forseti, þá verð ég auðvitað að greina frá því, eins og komið hefur fram í fjölmiðlum, að Hafnarfjarðarbær var að taka stórt fjárfestingarlán út af stórum fjárfestingum sem bærinn er að fara í og náði þar mjög góðum kjörum þannig að eftir var tekið. Það sem mér finnst hins vegar hvimleitt í umræðunni er að einstaka aðilar vilja halda því fram að þetta sé út af einhverjum fjárhagsvandamálum í Hafnarfirði en ég vík því til hliðar og segi að hér er einfaldlega um að ræða stórar fjárfestingar sem voru ákveðnar fyrir mjög mörgum árum síðan.

Herra forseti. Við þökkum fyrir þessar upplýsingar úr Hafnarfirði og að sjálfsögðu vonum við að þar sé allt í góðu gengi og það er ánægjulegt að Hafnarfjarðarbær fái lán á góðum kjörum. Það sýnir að menn meta enn hlutina raunsætt en stjórnast ekki endilega af einhverjum hræðsluáróðri sem ég get alveg tekið undir að engar innstæður eru fyrir. Hér hefur borið á góma hið fáránlega háa skuldatryggingaálag á íslenska banka svo maður tali ekki um ríkissjóð. Ég vil líka taka fram að þær hliðarráðstafanir sem Seðlabankinn gerði á þriðjudaginn eftir páska voru allar að mínu mati skynsamlegar og jákvæðar og hefðu mátt fá meiri athygli og jafnvel má segja þótt fyrr hefði verið. Sennilega hefði Seðlabankinn þurft í samstarfi við fjármálastofnanir að grípa fyrr til ýmissa slíkra ráðstafana. Nóg um það. Veruleikinn er sá að þjóðhagslegur sparnaður á Íslandi hefur verið á niðurleið og það er mjög óæskilegt. Menn hafa auðvitað í gegnum tíðina verið með ýmis form til að reyna að örva skyldusparnað, þ.e. þvingaðan sparnað eða bundinn sparnað og náttúrlega að sjálfsögðu mikilvægasta sparnaðarformið sem er lífeyrissparnaðurinn. Við værum að sjálfsögðu til viðræðu reiðubúin, við vinstri græn, að skoða það form ef mönnum litist það betur. Það hefur líka verið nefnt í þingflokki okkar að kannski ættum við frekar að leita leiða þar til að auðvelda og örva enn frekar þann sparnað, en það er líka mikilvægt að í boði séu form, kannski mismunandi valkostir almenns sparnaðar. Sú tillaga sem hér er sett fram er auðvitað fyrst og fremst hugsuð í því skyni að reyna að hvetja til og örva almennan sparnað og snúa við þeirri þróun að þjóðhagslegur sparnaður sé á niðurleið. Um leið er þetta aðgerð til að hafa virkan skuldabréfamarkað, sem er mikilvægt, þó að í þessu tilviki væri að vísu um bundinn bréfaflokk að ræða og bundið því að menn ættu bréfin til þess að njóta góðs af skattfrelsinu.

Frú forseti. Nú ber svo við að á öllum flóum og fjörðum og miðunum hringinn í kringum Ísland hefur aldrei orðið vart við jafnmikinn þorsk eins og síðustu daga. Þetta fiskirí er búið að standa yfir núna á annan mánuð og virðist ekki vera neitt lát á. Er auðvitað gleðilegt og ánægjulegt að þetta skuli vera með þessum hætti. En það er aftur á móti sorglegt að við skulum ekki fá að veiða þorsk í auknum mæli miðað við það sem við erum að gera í dag. Við erum í sögulegum niðurskurði hvað þorskveiðar varðar og erum að veiða það minnsta frá stríðslokum. Þetta er fáránlegt miðað við ástand á fiskimiðum. Togararallið sem var haldið fyrir ári síðan sýndi þá að það var eitthvað til af stórum fiski en í mælingunum hjá togararallinu var talið að vantaði smáfiskinn, ungfiskinn, yngstu árgangana. Eftir að togararallið var farið í fyrra og eftir að búið var að skera niður kvótann þá setjum við Íslandsmet í skyndilokunum. Við settum yfir 100 skyndilokanir á smáþorsk sem segir okkur að það var smáfiskur til, hrygning hafði heppnast tveim, þrem árum áður og nýliðunin var í lagi. Það segir þetta Íslandsmet í skyndilokunum. Ekki nóg með það heldur er farið á hverju sumri í rækjurall og rækjurallið sýndi meiri þorsk á miðunum en við höfum átt að venjast á síðustu árum. Þessu til viðbótar hefur orðið vart við þorsk á djúpslóð í miklu dýpra vatni en við höfum átt að venjast, frá 400 föðmum og niður á 600 faðma á svokölluðu Hampiðjutorgi mitt á milli Íslands og Grænlands. Þetta var fiskur sem varð vart við meira að segja í vetur og mikið af honum í fyrrasumar þegar hann var að ganga yfir aftur, þ.e. af Íslandsmiðum yfir á Grænland og núna urðum við aftur varir við hann í febrúar þar sem hann var að ganga til Íslands til að hrygna. Það er nú einu sinni þannig að þorskur virðir ekki neinar línur sem eru teiknaðar í sjókort, þ.e. landhelgislínur. Hann fer á milli svæða og það hefur alltaf verið sagt að þegjandi synda þorskar í ála og það á við núna eins og svo oft áður að það er sem betur fer að gerast. En við notum okkur ekki þann möguleika sem við höfum á að nýta þessar þorskgöngur. Við búum við togararall sem er alls ekki hæft til þess að mæla fiskgengd og er jafnvel að mæla fiskigöngur á röngum tíma. Ég held að stóra vandamál Hafrannsóknastofnunar sé að þeir taka ekki tillit til annarra veiðarfæra eins og netaralls sem var í sögulegu hámarki á síðasta ári. Þess vegna spyr ég hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra: Árið 2007 var sett Íslandsmet í lokun veiðisvæða á smáþorski og hvað hyggst hann gera í því? Ætlar hann að taka tillit til þessa? Ætlar hann að taka mark á þessu? Á síðastliðnu ári var meiri þorskafli í rækjuralli en hefur verið á síðustu árum. Í svonefndu netaralli á síðasta ári var meiri þorskafli en frá upphafi rallsins. Í febrúar á þessu ári voru íslensk skip að fá stórþorsk á svonefndu Hampiðjutorgi á milli Íslands og Grænlands. Hvað hyggst ráðherrann gera við þetta? Ætlar hann að halda áfram að byggja allar niðurstöður á svokölluðu togararalli og verður það hlutskipti okkar að tapa af möguleikum til þess að nýta þá fiskgengd sem er á miðunum? Það er að mínu mati fáránlegt. Það væri hægt að bæta við þorskveiðiheimildir núna. Við fluttum tillögu í haust um 40.000 tonn en í kosningabaráttunni töluðum við um að það væri allt í lagi að veiða 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka kærlega fyrir þessa umræðu. Ég held að við höfum rætt utan dagskrár af minna tilefni en ástandinu í hafinu og stöðu fiskstofna, einkanlega þorskstofnsins. Það er mjög ánægjulegt þegar sú gagnrýni er höfð uppi að það sem að sé á Íslandi sé að við veiðum ekki nóg vegna þess að það sé svo mikill fiskur í sjónum, í hafinu kringum landið. Það er vandamál sem fáar þjóðir geta talað um vegna þess að víða er það því miður þannig að fiskstofnunum hefur hrakað. Gagnrýnin sem hv. þingmaður hefur uppi er þá væntanlega sú að staða fiskstofnanna sé betri en vísindamenn telja sem væntanlega bendir til þess að hann telur að þannig hafi verið staðið að málum við okkar nýtingarstefnu á síðustu árum að hún hafi borið árangur. Þetta er út af fyrir sig heilmikið sjónarmið sérstaklega komandi frá jafnreyndum veiðimanni og hv. þm. Grétari Mar Jónssyni og er ástæða til þess að leggja við hlustirnar að þessu leytinu frá honum. Það stendur þannig á núna að það hafa staðið yfir rannsóknir í þessu umrædda og umtalaða togararalli og þeim er nýlega lokið og úrvinnsla á þeim gögnum stendur yfir. Netarallið er síðan að hefjast og hafið. Auðvitað eru þessar rannsóknir ásamt fleiri rannsóknum, fleiru sem menn styðjast við, síðan lagðar til grundvallar þegar Hafrannsóknastofnun mun núna í byrjun júní, hygg ég, kynna ástandsskýrslu sína þar sem fram munu koma tillögur hennar um eðlilega veiði eða hæfilega veiði á næsta fiskveiðiári. Að mínu mati er skynsamlegast að bíða með allar ákvarðanir þangað til þær upplýsingar liggja fyrir. Við verðum að skoða þetta heildstætt og taka tillit til sem flestra sjónarmiða í þessum efnum. Virðulegi forseti. Við tókum þá ákvörðun þegar ákveðið var að skera niður þorskstofninn að stórauka hafrannsóknir hér við land og sérstaklega beina sjónum okkar að þorskrannsóknunum. Ég fullyrði að ekki hefur verið lögð jafnmikil áhersla á þorskrannsóknir í aðra tíð en núna. Við tókum togararallið til gagngerrar endurskoðunar. Við fengum til þess skipstjóra og útgerðarmenn stærri og minni skipa sem lögðu til ýmiss konar breytingar á togararallinu sjálfu. Ég vil í þessu sambandi vekja athygli á því að núna var farið í að fjölga mjög togstöðvunum sem togað var á í þessu ralli. Þeim var fjölgað um 51 í þessum rannsóknum. Mjög margt annað var líka skoðað í þessum efnum. Hv. þingmaður talaði meðal annars um tímasetninguna. Það er eitt af því sem líka var verið að skoða, þ.e. hvort þessi tímasetning væri heppileg. Hún var á sínum tíma ákveðin fyrri hluta marsmánaðar. Núna er verið að athuga það í þessum hópi hvort ástæða væri til þess að gera breytingar á tímasetningunni og sú vinna er í gangi og ekki komin niðurstaða í það. Það var líka gagnrýnt varðandi togararallið að dreifing togstöðvanna væri ekki eðlileg, það vantaði að skoða veiðisvæðin í útköntum út af Vestfjörðum og norðaustan við landið og að ástæða væri til þess bæta við stöðvum og hugsanlega gera tilraunir með færanlegar skipstjórastöður. Við öllu þessu hefur verið brugðist. Fyrir Norðausturlandi voru teknar tíu aukastöðvar á djúpslóð, út af Vestfjörðum fimmtán aukastöðvar á djúpslóð og á grunnslóð í Faxaflóa, á Breiðafirði og á Vestfjörðum voru teknar 26 aukastöðvar. Þetta er allt saman liður í því sama. Til viðbótar þessu höfum við varið stórauknu fjármagni ekki bara til Hafrannsóknastofnunar heldur líka til sjálfstæðra rannsóknarstofnana, vísindastofnana, meðal annars úti á landsbyggðinni til þess að efla þorskrannsóknirnar og fá fleiri og fjölbreyttari sjónarmið fram til þess að geta fengið sem besta niðurstöðu. Í þessu sambandi vil ég líka vekja athygli á því að ég tók þá ákvörðun að efla umtalsvert samkeppnisdeild verkefnasjóðs sem starfar undir forustu doktors Jakobs Kristjánssonar sem fékk tvöfalt meira fjármagn til ráðstöfunar og sú aukning fór öll til þorskrannsóknaverkefna. Hv. þingmaður var síðan með nokkrar spurningar, meðal annars um lokanir veiðisvæða. Það er alveg rétt að það hefur verið talsvert mikið um lokanir á veiðisvæðum vegna smáþorsks á árinu 2007. Ég hygg hins vegar að það sé ekki mjög góður mælikvarði á stærð eða afrakstursgetu þorskstofnsins. Ef það væri þannig mundum við væntanlega líta þannig á að þegar lítið væri um skyndilokanir þá væri það til vísbendingar um að þorskstofninn okkar væri í mjög slöku ástandi. Mig rekur nú ekki minni til þess að menn hafi talað þannig, hvorki héðan úr ræðustólnum né nokkurs staðar annars staðar. Auðvitað er margt hægt að segja um þetta. Það getur verið sú skýring þarna á að við séum með lítinn þorskstofn og þess vegna sé ásóknin í smærri fiskinn þetta meiri. Hv. þingmaður spurði enn fremur um þorskaflann í rækjuralli. Þetta er ekki rétt. Það er hins vegar þannig að vísitala þorsks í rækjuralli í fyrra var 50% lægri en áður. En svo er það líka svo að rækjurallið gefur auðvitað ekki góða mynd af afrakstursgetu þorskstofnsins. Rækjurallið fer fram á mjög afmarkaðri slóð og við fáum enga heildarmynd út úr því. Ég hygg að það sé eðlilegast hjá okkur að reyna að átta okkur á heildarmyndinni eins og við erum að reyna að gera áður en við tökum ákvarðanir, áður en við 

Frú forseti. Allt frá því að Íslendingar tóku sér landhelgina fyrst í 12, 50 og síðan 200 mílur, hefur verið deilt um rannsóknir og ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar. En með landhelginni náðum við stjórn á veiðunum og nytjastofnunum umhverfis landið. Menn deila um hvernig til hefur tekist og hver hlutur Hafrannsóknastofnunar er í því efni. Gagnrýnin umfjöllun um vísindastarfsemi er auðvitað mjög mikilvæg og Hafrannsóknastofnun hlýtur að taka faglegri gagnrýni vel. Það má hins vegar ekki rugla saman faglegri gagnrýni á rannsóknarstefnu og rannsóknir og svo aftur gagnrýni á kvótakerfið sem slíkt og þann óskapnað sem úr því varð með lögfestingu á framsalinu. Það má segja að það hafi verið stunduð hér fiskileit fram undir 1970 en eftir það hefur stofnmatið verið aðaláherslan ásamt fjölstofnarannsóknum hjá Hafró. Meginstefið allan þennan tíma hefur í raun verið hið sama, þ.e. að draga úr veiðum á ókynþroska fiski og tryggja tiltekna stærð hrygningarstofnsins. Ég tel að það þurfi að efla þessar rannsóknir en einnig umhverfisrannsóknir, ekki síst núna í ljósi loftslagsbreytinga, og nýta og virkja þá þekkingu sem sú nálgun veitir til að bæta áreiðanleika stofnmats og veiðiráðgjafar. Herra forseti. Ég vil nefna eitt atriði og það er að nýlegar rannsóknir benda til þess að þorskstofninn í hafinu umhverfis landið sé ekki einn heldur séu þar margir smærri stofnar. Veiðiráðgjöfin miðast hins vegar við að þorskstofninn sé aðeins einn og því er hætt við að sumir stofnar séu vannýttir og aðrir ofnýttir með núverandi veiðifyrirkomulagi. Ég tel að það séu ekki aðrir betur til þess fallnir en Hafrannsóknastofnun að safna og meta þau gögn sem fyrir liggja 

Frú forseti. Þetta er það viðamikið efni að það er kannski erfitt að gera grein fyrir því á tveimur mínútum. Ég hef sótt fjölmarga fundi í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd með öðrum nefndarmönnum þar sem við höfum rætt þetta. Hv. þm. Grétar Mar Jónsson sem hefur þessa umræðu hefur auðvitað mjög miklar skoðanir á málinu, annars vegar til rannsóknarstarfseminnar og hins vegar til stjórnar fiskveiða hér á landi. Ég horfi á hið fræðilega líkt og hv. þm. Álfheiður Ingadóttir en það skiptir auðvitað verulega miklu máli að búið er að auka mjög hafrannsóknir í tengslum við þær ákvarðanir sem teknar voru sl. sumar og lagt er upp með að það sé gert. Það er hins vegar hægt að deila um hvaða veiðisvæði er verið að nota í togararalli og slíku. Á veiðisvæði Breiðafjarðar í togararalli þessa árs var veiði lítil sem engin og togpunktarnir voru endurákvarðaðir við skipstjórnarmenn og fleiri eftir niðurstöðu ráðsins. Það er einmitt mæliaðferðin sem við erum alltaf að skoða. Ég veit að hv. þm. Grétar Mar Jónsson hefur mikla þekkingu og reynslu á þessu sviði og hefur lagt upp með ýmsar aðrar aðferðir og ber að virða það. Þá minni ég hv. þingmann á að þegar hann sjálfur lék handbolta fyrir nokkrum árum með hinu frábæra félagi Reyni í Sandgerði undir stjórn ágætisfélaga okkar Guðmundar Árna Stefánssonar þá deildi hann líka alltaf á leikaðferðir liðsins og vildi helst alltaf hanga einn frammi.

Hæstv. forseti. Ég hef nú ekki sömu reynslu og hv. þm. Grétar Mar Jónsson, ég hef aldrei leikið handbolta en hins vegar prófað annað. En auðvitað er Hafrannsóknastofnun ein af mikilvægustu stofnunum þjóðarinnar vegna þess að störf hennar og ráðgjöf skipta verulegu máli fyrir þjóðarbúið. Það hefur verið þannig að um langan tíma hefur staðið töluverður styr um stofnunina. Sjómenn og aðrir hafa ekki verið fyllilega sáttir við niðurstöður sem frá henni koma. Skemmst er að minnast ráðgjafar á síðasta ári sem varð til þess að ákveðið var að skera niður þorskveiðar. Nú um þessar mundir verða sjómenn víða um landið varir við mikla fiskgengd. Ég þekki það á mínu heimasvæði, Breiðafirði, þar sem er gríðarlega mikil fiskgengd og þorskurinn mun betur haldinn núna en oft áður, í holdum og stærð, þannig að sjómenn átta sig hreinlega ekki á samhengi hlutanna en það er alveg skiljanlegt. Ég nefni annað dæmi þar sem menn telja að þurfi að leggja í frekari rannsóknir. Það tengist hinu gríðarmikla síldarmagni sem verið hefur í Breiðafirði og sérstaklega í Grundarfirði. Heimamenn hafa bent á að það þurfi að rannsaka þetta frekar og meta stofnstærðina. Menn telja að um það mikið magn af síld sé að ræða að hægt sé að auka síldveiðar verulega og það væri fróðlegt að heyra hvort hæstv. ráðherra hefur eitthvað um þetta mál að segja í þessari umræðu. Það er auðvitað óheppilegt að styr standi um þessa mikilvægu stofnun. Sjómenn telja að ekki sé tekið nægjanlegt tillit til þekkingar og reynslu þeirra en ég veit hins vegar að Hafró hefur reynt að gera það, þarna er auðvitað mikill fjársjóður sem ber að nýta. Þetta er stórt og mikið mál og eins og síðasti hv. ræðumaður sagði þá kemst maður ekki víða yfir á tveimur mínútum og nú sé ég að tími minn er búinn. Ég hefði gjarnan viljað segja miklu meira um málið en nú fer hæstv. forseti að slá í bjölluna þannig að ég held að ég láti máli mínu lokið.

Hæstv. forseti. Fiskifréttir voru að koma í hólfin okkar innan í Viðskiptablaðinu. Það hafa ekki margir tekið eftir því. En þar eru nokkrar fyrirsagnir í miðopnu eins og „Fáránlega gott fiskirí“, „Gamlar grobbsögur slá þessu ekki við“, „Hef aldrei fengið jafnmikinn þorsk í dragnót og nú“, bullandi þorskveiði um allan sjó samkvæmt úttekt blaðsins á viðtölum við skipstjórnarmenn vítt og breitt um landið. Ég mælist til þess við hæstv. sjávarútvegsráðherra að hann taki mark á þeim mönnum sem starfa í þessari grein og stunda veiðar. Það getur varla verið að þau aflabrögð og ástand þorsksins sem hér er lýst gefi ekki tilefni til þess að endurmeta þá stöðu sem ríkisstjórnin hefur ákveðið varðandi veiðar á þorski. Ég held að það sé nauðsynlegt að gera fyrr en seinna, hæstv. forseti. Það mundi að mörgu leyti koma okkur vel. Það væru jákvæðar fréttir fyrir þjóðfélagið í núverandi stöðu. Það er alveg sýnilegt að aflabrögð á fiskimiðunum gefa fullt tilefni til þess að endurákvarða aflann á þorskinum, miklu meiri ástæðu en að leita að loðnunni með ærinni fyrirhöfn, sem ekki tókst svo að veiða. Sem dæmi um það hefur Hafrannsóknastofnun hætt við rannsóknir í Breiðafirði sem áttu að tengjast loðnurannsóknum og ætisupptöku þorsksins - vegna hvers? Vegna þess að það kom engin loðna í Breiðafjörð. Hæstv. forseti. Það er grafalvarlegt að berja hausnum við steininn - ég leyfi mér að segja eins og einn hv. þingmaður hefur sagt - að stinga hausnum í steininn, hæstv. ráðherra. Ég ætla að vona að hann tolli ekki lengi þar.

Virðulegi forseti. Sú ákvörðun hæstv. sjávarútvegsráðherra að fara að ráðleggingum vísindamanna okkar varðandi þorskkvóta fyrir yfirstandandi fiskveiðiár sýnir áræði, ábyrgð og skilning á viðkvæmum aðstæðum. Við höfum rækilega verið minnt á það á undanförnum vikum og mánuðum hverjar eru undirstöðuatvinnugreinar okkar. Staða þorskstofnsins er ekki nægilega góð og það eru vissulega vonbrigði. Fyrir því eru ástæður sem okkur eru kunnar  Á undanförnum árum hafa aðstæður í hafinu breyst mikið og má rekja það að miklu leyti til hlýnunar sjávar. Sú mynd sem vísindamenn okkar höfðu af samspili í vistkerfinu hefur riðlast jafnvel í mikilvægum atriðum. Stjórnvöld hafa á þessu ári aukið framlög til hafrannsókna og má þar m.a. nefna aukið framlag vegna togararalls. Þar er verið að mæta gagnrýni um of fáar og rangar togslóðir og var þeim fjölgað umtalsvert eins og fram hefur komið í nýliðnu ralli. Ráðherra skipaði starfshóp með fulltrúum allra hagsmunaaðila þannig að sem víðtækast samráð væri haft og flest sjónarmið kæmu fram. Virðulegi forseti. Við erum á ákveðnum tímamótum í hafrannsóknum vegna þeirra miklu breytinga sem átt hafa sér stað í hafinu umhverfis landið. Við þessar aðstæður er mikilvægara en nokkru sinni að efla starfsemi þeirra aðila sem að rannsókn koma. Það er skoðun mín að auka þurfi enn frekar fjármagn til frekari rannsókna á næstu árum og sérstaklega horfa í því tilfelli til aukinna rannsókna á vistkerfinu og okkar mikilvægustu nytjastofnum þannig að allt verði lagt í sölurnar til að afla vísindamönnum okkar bestu mögulegra gagna. Á þeim byggjum við síðan ákvarðanir um nýtingu í framtíðinni. Þegar við ræðum um og tökum ákvarðanir um fjöregg þjóðar er mikilvægt að það sé gert af ábyrgð og festu. Gera verður þær kröfur til þeirra sem vilja ræða málið að rétt sé farið með staðreyndir. Slíku er ekki til að tjalda hjá málshefjanda. Vitað er að það er góð þorskveiði nú um stundir og það liggur fyrir að hún byggist á veiði og meðalsterkum árgöngum 

Hæstv. forseti. Umræða sú sem hér var efnt til undir yfirskriftinni Rannsóknir og stofnstærðarmat Hafrannsóknastofnunar er auðvitað mjög yfirgripsmikil umræða eðli málsins samkvæmt. Það er vandasamt verk að gagnrýna þá veiðiráðgjöf sem Hafrannsóknastofnun kemur með. Við höfum fjölda rannsóknaskýrslna sem okkur eru aðgengilegar og opnar og við sjáum í þeim að þar eftir bestu manna vitund er varað við mikilli veiði. Svo fáum við hins vegar sögurnar sem hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson sýnir okkur úr Fiskifréttum í dag. Þetta er vandaverk að rata þarna einhvern meðalveg á milli hinnar vísindalegu ráðgjafar og þess sem sjómenn síðan segja. En það sem mig langar til að minna á er að við höfum komið okkur upp Hafrannsóknastofnun. Þar eru 150 stöðugildi. Þetta er rannsóknastofnun, vísindastofnun sem við leggjum til hátt í 2 milljarða á ári á fjárlögum íslenska ríkisins eða 1,4 milljarða. Við höfum stjórn sem er skipuð hagsmunasamtökum í Hafrannsóknastofnun. Við erum líka með ráðgjafarnefnd sem fór að starfa með nýju sniði innan stofnunarinnar fyrir fjórum árum. Þar eru tilnefndir aðilar í ráðgjafarnefndina sem valdir eru af ráðherra og samkvæmt samráði Hafrannsóknastofnunar. Þar eru þrír menn úr atvinnugreininni, þrír úr samfélaginu og þrír frá erlendum stofnunum. Við erum með gríðarlega öfluga stofnun sem samt á fullt í fangi með að vinna þau verk sem við viljum leggja á herðar henni. Það sem skiptir síðan miklu máli er að fiskstofnarnir okkar séu nýttir með sjálfbærum hætti. Það er viðleitni Hafrannsóknastofnunar að gefa veiðiráðgjöf sem gerir okkur kleift að nýta þá 40 fiskstofna sem Hafró rannsakar 

Virðulegi forseti. Það er ekki gott að hugsa til þess að í þau fjölmörgu skipti sem ástand fiskstofna hér við land er tekið til umræðu á hv. Alþingi er það gert undir formerkjum veiðiþols. Það er að vísu vel skiljanlegt að ýmsu leyti því að það má ekki að vanmeta mikilvægi veiða fyrir íslenskan efnahag og þjóðarbúið. Það er hins vegar vert að hafa í huga að þegar til lengdar lætur skiptir annað mun meira máli, þ.e. að lífríkið við Ísland. Ég segi lífríki vegna þess að það er ekki aðeins um fiskstofna að ræða heldur þurfum við að tala um lífkeðjuna við landið. Hún skiptir öllu máli fyrir lífið í landinu til lengri tíma. Það er dapurlegt að vita að ekki skuli meira vera gert í því en raun ber vitni að skoða samhengið í lífkeðjunni. Mín skoðun er sú að við þurfum að efla rannsóknarstarfsemi bæði hjá Hafró og hjá háskólunum sem við þær fást. Ég vil í því samhengi rifja upp að Háskólinn á Hólum hefur afburðaaðstöðu til rannsókna á fiski. Þeir þingmenn sem hér hafa talað hafa allir nokkuð til síns máls. Sömuleiðis er vel skiljanleg sú afstaða sem birtist í máli hv. þm. Guðjóns Arnars Kristjánssonar. Hins vegar ætla ég að fara þess á leit við hæstv. sjávarútvegsráðherra að ef hann eykur veiðar á þorski hér við land 

Hæstv. forseti. Ég vil lýsa ánægju með að sjávarútvegsmál skuli vera til umfjöllunar á hv. Alþingi. Í rauninni er það orðið frekar sjaldan sem við ræðum sjávarútvegsmálin þannig að vissulega er ástæða til umræðu nú. Það er full ástæða til að velta þessum hlutum fyrir sér, hvað skal gera, hversu sterkur er stofninn, hversu mikið er að marka rannsóknirnar o.s.frv. Og ég efast ekki um að hæstv. sjávarútvegsráðherra er að velta þessu öllu saman fyrir sér líka. Vissulega var það mjög stór ákvörðun, sem tekin var af ríkisstjórninni og hæstv. ráðherra, að draga saman í þorskveiðum eins mikið og raun ber vitni. Við framsóknarmenn vorum ekki þeirrar skoðunar að svo langt hefði átt að ganga. Við vildum fara í 150 þús. tonn þegar ríkisstjórnin sagði 130. Þau 20 þús. tonn sem þar eru á milli hefðu virkilega getað skipt máli. Tillaga okkar byggðist á niðurstöðu eða tillögu frá Norður-Atlantshafsfiskveiðiráðinu þannig að hún var ekki gripin úr tómarúminu. En það þýðir ekki að tala um það. Þetta varð niðurstaðan og ég heyri það á máli hæstv. ráðherra að hann er ekkert að velta því fyrir sér að gera breytingar þar á. En auðvitað bíðum við öll eftir því hvað kemur næst frá Hafró. Hafrannsóknastofnunin er mikilvæg vísindastofnun og ég hef ekki ástæðu til að gera lítið úr því sem þaðan kemur þó að vissulega sé það umdeilt. Ég vil að síðustu segja við hv. málshefjanda að miðað við það sem hann sagði áðan um stöðu þorskstofnsins hlýtur að vera mjög stutt í að hann verði stuðningsmaður kvótakerfisins.

Frú forseti. Það er langt í það að ég fari að styðja núverandi fiskveiðistjórnarkerfi. Þó að ástandið á þorskstofninum sé skárra en Hafrannsóknastofnun heldur fram þá er staða margra annarra stofna vegna þess kerfis mjög slæm. Það er hægt að telja upp loðnu, það er hægt að telja upp síld og þess vegna hefur lítill árangur náðst í að byggja upp síldarstofna. Ég var 1990 að veiða síld og þá var kvótinn 120 þús. tonn en hann er ekki nema 150 þús. tonn í ár. Ástand ýmissa stofna eins og grálúðu, rækju og flatfisktegunda ýmissa er mjög slappt, fyrir utan það að við náum ekki árangri með þessu fiskveiðistjórnarkerfi og ég spái því að ýsustofninn verði hruninn eftir tvö ár. Ég fékk það inn á tölvuna mína í morgun að einir 50 skipstjórar skora á stjórnvöld að auka við veiðar á þorski og það þarf að gera það strax, hæstv. ráðherra, gera það núna á meðan þessi göngufiskur er á Íslandsmiðum því að hann virðir enga landhelgi eins og ég kom að áðan. Þau 600 þús. tonn af þorski sem töpuðust fyrir sex árum eru kannski að skila sér núna og það er árangurinn sem við sjáum. Enn og aftur segi ég við ykkur að skyndilokanir á smáfiski, Íslandsmet í skyndilokunum á smáfiski, eru staðfesting á því að nýliðunin er í lagi. Ég ætla svo að ljúka þessu með því að segja við hv. þm. Gunnar Svavarsson: Ég setti alltaf upp leikkerfin í handboltanum.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka þá umræðu sem hér hefur farið fram. Mér hefur fundist hún málefnaleg. Það sem ég held að hafi staðið upp úr í henni er að mikill samhljómur er í því að svarið sé fyrst og fremst fólgið í því að auka rannsóknir. Menn kalla almennt eftir því að hafa betri upplýsingar um það sem við getum síðan lagt til grundvallar þegar við tökum ákvarðanir okkar. Það er það sem við höfum verið að gera. Ég nefndi áðan hvernig við höfum brugðist við gagnrýni á togararallið. Ekki er hægt að segja annað í þeim efnum en að reynt hafi verið að breyta því ralli á uppbyggilegan hátt og við höfum lagt til þess 150 millj. kr. til viðbótar á þremur árum. Það eru umtalsverðir fjármunir sem við leggjum í það að geta þannig betur lagt grunninn að því að átta okkur á stöðu fiskstofnanna og stærð þeirra, sem ætti þá að skila sér í nákvæmari tillögum af hálfu Hafrannsóknastofnunar þegar þær koma nú í vor.

Rallið dugar ekki.

Rallið dugar ekki, það er alveg rétt hjá hv. þingmanni og þess vegna er tillit tekið til fleiri þátta. Ég ræddi það efnislega við hv. þingmann áðan að ekki er hægt að leggja það sem hann var að vísa til, annars vegar um skyndilokanirnar og hins vegar um rækjurallið, til grundvallar með sama hætti og t.d. togararallið vegna þess að þar er um að ræða mjög afmarkað svið. Hv. þingmaður vísaði í að mikið hafi verið um skyndilokanir árið 2007, það var líka mikið um skyndilokanir 1991–1992, það var mikið um skyndilokanir árið 2000. Hvaða vitnisburður er það?  Virðulegi forseti. Ég held að það sé ekki þannig sem við getum lagt mat á stærð fiskstofnanna. Hv. þm. Magnús Stefánsson spurði um síldarstofnana. Það er mjög ánægjulegt að vita að síldarstofnarnir hér við land hafa verið að aukast og mælingin á Breiðafirði sýndi að þar var um að ræða 850 þús. tonn af síld. Við getum, þegar vel tekst til, byggt upp fiskstofna okkar, síldin er m.a. gott dæmi um það. Það er það sem við erum að reyna að gera með þeirri stefnumörkun sem við höfum mótað varðandi þorskinn líka.

Hæstv. forseti. Hér hefur farið fram prýðileg umræða um þingmál sem allur þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs stendur að um ráðstafanir í efnahagsmálum. Frumvarpið telur 10 greinar og hefur 1. flutningsmaður, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, formaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, gert ítarlega grein fyrir frumvarpinu og einstökum greinum þess. Það kemur fram í greinargerð með frumvarpinu að þingflokkurinn hefur áður lagt fram þingmál sem snúa að efnahagslífinu almennt en markmið þessa frumvarps, eins og segir í 1. gr. þess, með leyfi forseta: „er að grípa til ráðstafana til að endurheimta efnahagslegan stöðugleika, ná verðbólgu á nýjan leik inn fyrir viðmiðunarmörk Seðlabankans, skapa forsendur til að vaxtalækkunarferli geti hafist, tryggja kaupmátt umsaminna launa og treysta undirstöður atvinnulífs og íslensks þjóðarbúskapar almennt.“ Eins og ég var byrjaður að vísa til kemur fram í greinargerð með frumvarpinu að upphaf tillöguflutnings okkar megi rekja frá því snemma á síðasta kjörtímabili, einkum er leið á árið 2004 og verulegs ójafnvægis fór að gæta í efnahags- og fjármálalífinu. Af hálfu stjórnarmeirihlutans hafa tveir ráðherrar tekið þátt í umræðunni, hæstv. viðskiptaráðherra og hæstv. iðnaðarráðherra, og ber að þakka það en við söknum þess að sjálfsögðu að hér skuli ekki vera oddvitar ríkisstjórnarflokkanna, hæstv. forsætisráðherra Geir H. Haarde og hæstv. utanríkisráðherra Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, en eins og fram hefur komið í fréttum eru þau bæði stödd í Búkarest í Rúmeníu þar sem þau sitja fund á vegum NATO. Þangað héldu þau í gær í einkaþotu og það er að koma fram í fjölmiðlum nú að neitað er að upplýsa um tilkostnaðinn við þessa för. Er það eitthvert hégómamál? Nei, það er nefnilega hárrétt sem fram kom í máli Péturs H. Blöndals, þingmanns Sjálfstæðisflokksins, að það skiptir máli hvaða merkjasendingar eru sendar frá Alþingi út í samfélagið. Þessi þotuferðalög leiða til ákveðinna hugrenningatengsla vegna þess að þau tengjast þeim einstaklingum sem hafa verið að raka til sín auðæfin á undanförnum árum en eins og við þekkjum öll hefur ójafnvægi og aukin misskipting verið að ágerast í íslensku samfélagi. Það er við slíkar aðstæður þegar verðbólgan stefnir í tveggja stafa tölu, þegar launafólk sem lakast stendur að vígi og millitekjuhóparnir eru uggandi um sinn hag, að menn horfa til þessarar stofnunar, hvaða vísbendingar eru sendar héðan. Það er í þessu samhengi sem þjóðin horfir agndofa á þetta undarlega ferðalag oddvita ríkisstjórnarflokkanna. Menn hefðu haldið að þeir hefðu öðrum hnöppum að hneppa að ekki sé minnst á ferðamátann. En að öðru leyti, til hvaða aðgerða hefur ríkisstjórnin verið að grípa til að undanförnu? Hafa þær aðgerðir verið til þess fallnar að líma samfélagið saman, að rétta hlut þeirra sem lakast standa að vígi í okkar samfélagi? Nei. Fyrir fáeinum dögum sendi Alþýðusamband Íslands, Öryrkjabandalag Íslands og Landssamband eldri borgara frá sér tilkynningu þar sem lýst var furðu yfir því að hækkanir á greiðslum til lífeyrisþega og örorkuþega, þeirra sem minnstar tekjur hafa í íslensku samfélagi, skuli núna um þessi mánaðamót einungis vera á bilinu 4–5 þús. kr. á sama tíma og nýsamið er um það í kjarasamningum á almennum vinnumarkaði að launahækkanir til hinna lægst launuðu skuli nema 18 þús. kr. Í niðurlagi ályktunar þessara samtaka sem ég nefndi segir, með leyfi forseta: „Það er því ljóst að ríkisstjórnin er með þessari ákvörðun sinni að ganga þvert gegn grundvallaráherslu og markmiðum kjarasamninganna - markmiðum sem hún áður hafði tekið undir og samþykkt. Með ákvörðun sinni er ríkisstjórnin að svipta lífeyrisþega mikilvægum og nauðsynlegum kjarabótum. Alþýðusambandið, Öryrkjabandalagið og Landssamband eldri borgara krefjast þess að ríkisstjórnin standi við fyrri yfirlýsingar sínar og hækki bætur almannatrygginga til jafns við kjarasamninga - það þýðir hækkun um 18.000 kr. á mánuði fyrir þá sem eru á lægstu bótum.“ Þetta eru með öðrum orðum viðbrögð við gjörðum ríkisstjórnarinnar sem nú á ögurstundu og örlagatímum tala með þessum hætti með verkum sínum til þeirra sem lökust hafa kjörin á Íslandi. Sá vandi sem Íslendingar standa frammi fyrir er ótvíræður. Það vefengir enginn að við stöndum frammi fyrir miklum erfiðleikum. Eins og ég gat um áðan stefnir í að verðbólgan fari í tveggja stafa tölu. Það hefur ekki gerst í langan tíma. Það er líka staðreynd að skuldir þjóðarbús okkar eru nú meiri en þær hafa nokkurn tíma verið og eru meiri þegar tekin er hliðsjón af mannfjölda en gerist almennt í heiminum á meðal þróaðra ríkja. Við höfum verið að horfa til þess á undanförnum árum að okkur hafi tekist að ná niður skuldum ríkissjóðs. Það hefur ekki gengið eins auðveldlega hvað sveitarfélögin varðar enda hafa þau búið við erfiðari kost en ríkið en umtalsverður árangur hefur náðst hvað ríkið varðar. Þetta efast enginn um. Hitt er jafnljóst að skuldirnar hafa verið að hlaðast upp á öðrum vígstöðvum og það er hjá bönkunum sem núna skulda mörg þúsund milljarða króna. Þetta er að mörgu leyti spegill á þær þjóðfélagsbreytingar sem átt hafa sér stað vegna þess að þegar allt kemur til alls var ríkið að ráðast í skuldir til að byggja upp okkar samfélag. Það er þess vegna sem eigendur lífeyrissjóðanna, fólkið sem greiðir drjúgan hluta af tekjum sínum til lífeyrissjóða spyr hvort peningarnir séu hættir að vinna fyrir sig. Það er þess vegna sem fólk hefur verið að reisa kröfur á hendur fjármálafyrirtækjunum og horfa til bílífis, til óhófs, til þotuferðalaganna. Það er í þessu samhengi sem þotuferð þeirra tvímenninga, hæstv. forsætisráðherra og hæstv. utanríkisráðherra, skoðast. Þetta er merkjasending til íslensku þjóðarinnar. Þessi þróun sem hefur verið í þá veru að færa völdin til í þjóðfélaginu, ekki bara skuldirnar heldur völdin í þjóðfélaginu, hefur vakið vangaveltur víðar. Ég vil nefna í því sambandi að í dag var að koma út á netinu bók eftir auðjöfurinn George Soros. Hann er orðinn við aldur og hefur mikla reynslu í þessum heimi fjármálamanna, fæddur í Ungverjalandi árið 1930, er á 78. ári. Hann var að senda frá sér á netinu sína 10. bók í dag, The New Paradigm for Financial Markets. Hvað skyldi George Soros vera að segja að þessu sinni? Þetta er maður sem oft er hlustað á. Hann segir að sá vandi sem fjármálaheimurinn stendur frammi fyrir nú eigi rætur að rekja í þeirri frjálshyggju sem fór að ryðja sér til rúms í byrjun 9. áratugar síðustu aldar með tilkomu þeirra Margrétar Thatcher og Ronalds Reagans í Bandaríkjunum og Bretlandi. Þá hafi menn farið að létta hömlum af fjármálakerfinu. Sú var tíðin og það er ekki langt síðan þeim hömlum var aflétt af bandarískum bönkum að þeir máttu einvörðungu annaðhvort sinna viðskiptastarfsemi, innlána- og útlánastarfsemi, eða þá hafa fjárfestingar með höndum. Þeim var ekki heimilt að gegna hvoru tveggja hlutverkinu að vera í senn viðskiptabankar og fjárfestingarbankar. Þessum hömlum var létt af og þetta hefur verið gert í þeim hægri vindum sem blásið hafa. Við hjá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum lagt fram þingmál þessa efnis þar sem þessar kvaðir verði settar á bankana að þeir séu annaðhvort viðskiptabankar sem taki við lánsfé og láni út eða fjárfestingarbankar, að þeir geti ekki verið hvort tveggja í senn. Yfirleitt er það svo að bankar hafa vaxið í samræmi við fjárstreymi inn í þeirra hirslur. Íslensku bankarnir vildu stytta sér leið. Það hafa að vísu margir bankar verið að gera, líka vestan hafs og um heiminn allan, fjármálakerfið hefur verið að breytast. Og í staðinn fyrir að bíða eftir því að fá meiri viðskipti frá viðskiptavinum sínum sem vildu fá þá til að geyma peninga sína réðust þeir í fjárfestingar og þar á meðal í áhættufjárfestingar. Það er þetta sem hefur verið að gerast í íslenska bankakerfinu sem hefur þanist svo út að það er ekki lengur í valdi íslensks samfélags að ábyrgjast þá að öllu leyti. Hæstv. forsætisráðherra hefur lýst því yfir, og gerði það á aðalfundi Seðlabankans nýlega, ítrekaði yfirlýsingar í þá veru að íslensk stjórnvöld mundu ábyrgjast bankana. Ég ætla ekki að gera lítið úr þeim ásetningi en vísa þó í ummæli Gylfa Magnússonar hjá Háskóla Íslands sem hefur haft ákveðnar efasemdir um getu ríkisins yfirleitt í þessa veru. Þetta er ég að setja inn í hið stóra samfélagslega samhengi hlutanna og að minna á að kannski hafi menn glaðst um of yfir árangri við að ná niður skuldum ríkisins vegna þess að menn hafa gleymt því að þær voru að hlaðast upp á öðrum vígstöðvum í staðinn. Það er þessi heildræna sýn sem við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum verið að minna á í þingmálum sem við höfum flutt á undanförnum árum og gerum einnig í þingmáli því sem er hér til umræðu núna, við gerum grein fyrir þessum sjónarmiðum í greinargerð með frumvarpinu en leggjum jafnframt til markvissar aðgerðir til að taka á þeim vanda sem við stöndum frammi fyrir. Við höfum jafnframt minnt á að ef Íslendingar ætla að ráða við þann vanda sem við stöndum frammi fyrir þá verðum við að gera það sem samfélag, þá verðum við að gera það öll. Ef við ætlum að gera það öll þá verðum við að koma því þannig fyrir að við séum öll á sama báti vegna þess að við leggjumst ekki sameiginlega á árarnar nema við séum á sama bátnum og þá er forsenda slíks að kjörin í þjóðfélaginu verði jöfnuð. Það er þess vegna sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð, sem hefur jafnan lagt áherslu á félagslegar úrbætur, minnir á tillögur sínar í húsnæðismálum, í velferðarmálum til þess að bæta úr kjörunum. Það er þyngra en tárum taki að á þessum tíma skuli skilaboðin frá ríkisstjórninni vera þau sem raun ber vitni og endurspeglast í ályktun frá Öryrkjabandalagi Íslands, verkalýðshreyfingunni og Landssambandi eldri borgara. 

Hæstv. forseti. Hér er búin að standa ágæt umræða um frumvarp þingflokks Vinstri grænna sem snýr að því að taka á í efnahagsmálum. Undir það skal nú tekið og auðvitað er margt ágætt í þessum tillögum vinstri grænna. En hins vegar verð ég að játa að margt í því minnir á hina gömlu tíma þegar ég var að byrja í pólitík. Úrlausnirnar eru svipaðar og voru á þeim tíma þegar við vorum að byrja í pólitík, ég og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon. Margar eru þær ágætar og geta átt vel við, aðrar síður. Þetta er sósíalísk leið í samtímanum sem hefur tekið upp aðrar aðferðir í efnahagsmálum sem hafa virkað ágætlega í hinum vestræna heimi. Hitt er annað mál að umræðan er þörf og það mega þeir eiga, vinstri grænir, að þeir hafa hamrað járnið nokkuð heitt í mörg ár gegn þenslu og gegn stórframkvæmdum o.s.frv. Maður getur auðvitað sagt sem svo að ekkert af því sem við glímum við í dag hér heima fyrir þyrftum við að glíma við ef þeir hefðu náð völdum. Þá hefðu allar stórframkvæmdirnar ekki átt sér stað sem munu í framtíðinni skila þjóðarbúinu miklu. Þá hefðu ekki allar þær miklu breytingar sem orðið hafa í framhaldi af EES-samningunum gengið svo hratt yfir. Ég hygg því að hér væri ekki við þá verðbólgu og ekki við þá þenslu að glíma - þessir bjartsýnistímar hefðu ekki risið svona hátt - ef jafnþjóðlegur íhaldsflokkur og vinstri grænir eru, hefði verið í ríkisstjórn. Ég tala nú ekki um ef hann hefði ráðið ferðinni. Það er nú mikilvægt að eiga þjóðlega íhaldsflokka  Þegar maður fer yfir íslenska efnahagssögu á síðustu öld og kannski fram á þennan dag eru þetta í raun sveiflurnar í sögunni. Hún rís og hnígur og upp koma vandamál sem stöðva okkur á leiðinni þannig að þetta eru svona sjö samfelld ár. Íslendingar hafa oft staðið sig vel í kreppunni við að ná sér aftur á strik. Þeir standa sig oft betur í kreppu við að fást við efnahagsmál sín en þegar allt veður á súðum. Við sjáum það líka að í góðærinu eyða fyrirtæki og eignamenn því miður mjög miklum peningum í hluti sem ekki skila þeim þjóðararði. Þá rísa kringlurnar og stóru verslunar- og skrifstofuhúsnæðin sem skapa engan gjaldeyri heldur dreifa kröftum og standa hér eins og vitar um alla höfuðborgina til vitnis um ranga fjárfestingu. Illa er farið með fé hjá fámennri þjóð á margan hátt. Það er eins og við getum aldrei lært af því hvað það er dýrkeypt. Þess vegna er mikilvægast við þessar aðstæður og allar aðstæður að átta sig á að ekkert er meira virði en þjóðarframleiðslan. Öflugir atvinnuvegir gefa fólkinu frelsi til að nýta dugnað sinn til framfara. Þá ríkir kraftur í samfélaginu. Efnahagsumgjörðin þarf að vera þannig að einstaklingarnir og fyrirtækin séu tiltölulega frjáls innan einhverra skynsamlegra marka í atvinnulífinu. Þegar við horfum yfir þessar ágætu tillögur sem eru, eins og ég segi, sumar ágætar en aðrar eru frá eldri tíma, er líka mikilvægt að hugsa um hvað er að og hvað hefur farið úrskeiðis. Þar er ég auðvitað í engum vafa. Ný ríkisstjórn brást ekki við eins og allar aðrar ríkisstjórnir hafa gert eftir að þjóðarsátt var tekin upp. Það var árið 1990. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon átti sæti í ríkisstjórn þegar þjóðarsátt var gerð af nafna hans Hermannssyni með aðilum vinnumarkaðarins sem hafði gríðarleg áhrif til framfara á Íslandi og í rauninni höfum við byggt á þeim grunni síðan. Ríkisstjórnirnar, bæði árið 1995 og 1999, að ég tali nú ekki um árið 2003, börðust við ná tökum á toppum verðbólgunnar og unnu að því að hagvöxtur og framfarir væru á Íslandi. Tókst það allþokkalega. Þess vegna er ábyrgðin öll á núverandi ríkisstjórn sem tók við tiltölulega góðu búi. Þensla tveggja síðustu ára hefur reyndar verið mjög mikil sem stafar kannski af því að menn réðust í mjög stórar framkvæmdir í hagkerfinu eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon minnti á í ræðu sinni, kannski dálítið ofvaxnar miðað við hvað hagkerfið er lítið sem hefur haft mikil áhrif. Ríkisstjórnin horfði þó beint fram á veginn og leit hvorki til hægri né vinstri og sagði að hér væru allir hlutir í lagi. Það er nýr flokkur í ríkisstjórninni sem heitir Samfylking. Það er sundraður flokkur á margan hátt með ólík sjónarmið. Ég er klár á því að sá flokkur ræður þessari ríkisstjórn að ýmsu leyti. Hann er sá sem fer með völdin og ræður ferðinni. Forsætisráðherra hefði sennilega aldrei farið í þotunni nema af því að drottningin gerði kröfu um að svo veglegir væru reiðskjótarnir og menn sæju að þar færu höfðingjar um himinhvolfið. Ég verð að segja fyrir mig að kannski er það nú það minnsta með þoturnar. Hitt vekur athygli mína hvað við viljum jafnan sýnast stórir og forustumenn ríkisstjórnarinnar buðu með sér öllum helstu vinum sínum á stórfjölmiðlunum, Fréttablaðinu og Stöð 2, Ríkisútvarpinu og Morgunblaðinu. Og mér skilst að það hafi nú bara einn fjölmiðill sem hafnaði því að sitja í þessari drossíu himinloftanna, það hefði verið Ríkisútvarpið. Þeir hafi kjörið að vera á sínum litla Willysjeppa á öðrum vegi og þáðu ekki slíkt boð. Þotuferðin sýnir dálítið stórlæti við þessar aðstæður þótt ég taki undir að stjórnmálamenn hafi mikil verkefni og þurfa að komast hratt yfir. Ég hef sagt að ríkisstjórnin minnir mig mjög á ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar sem var við völd 1987–1988 með prímadonnum töluverðum, glæsileg ríkisstjórn sem bundnar voru miklar vonir við. Þorsteinn bjó í skugga Steingríms Hermannssonar sem var vinsæll forsætisráðherra. Jón Baldvin var prímadonna og fór mikinn. Þessi ríkisstjórn leystist upp og sprakk á skömmum tíma og réði aldrei við að koma sér saman um neitt í efnahagsvandanum sem þá blasti við. Þá var sjávarútvegurinn að fara norður og niður eins og Sverrir Hermannsson orðaði það, grundvallaratvinnuvegur Íslendinga. Ríkisstjórnin náði ekki tökum á því og því fór nú eins og fór og ný ríkisstjórn tók við sem tókst að hemja verðbólguna. Nú eigum við í rauninni við allt annan vanda að etja. Það er vandinn sem var hér í hagkerfinu heima, mikil verðbólga og þensla, bjartsýni og trú, eyðsla og svo þetta sem við höfum verið að gagnrýna. Maður áttar sig betur og betur á að við getum ekki haldið niðri verðbólgu á Íslandi til lengdar með tvennum hætti, að keyra upp stýrivexti Seðlabankans og vexti samfélagsins um leið og gengið er rangt skráð. Þannig halda menn verðbólgunni niðri. Það skapar viðskiptahalla, það skapar erfiðleika í atvinnulífinu. Ég heyri það sagt úr ferðamannaiðnaðinum að eftir að gengið breyttist séu miklar skráningar á ferðamönnum aftur til Íslands af því að verðlagið sé viðráðanlegt eftir að gengið féll. Forsætisráðherra hefur í raun viðurkennt að gengið átti að staðnæmast annars staðar. Það fór langt yfir þau mörk sem hann ætlaði. Ég hef nú bent á að einn stærsti vandinn er ef til vill sá að Seðlabankinn hefur fá stýritæki í sinni tösku og beitir vöxtunum. Það er auðvitað mjög umhugsunarvert þegar ríkisstjórnin kennir einhverjum vondum aðilum úti í heimi um að þeir hafi ráðist að Íslandi. Það er auðvitað gert til að sameina þjóðarsál og það er sjálfsagður hlutur að rannsaka og fara yfir það allt saman. Ég er samt hér um bil viss um að niðurstaðan er sú að það eru og hafa verið veikleikar í hagkerfinu sem við framsóknarmenn höfum verið að benda á síðan í haust og þurfti að taka á strax þá. Því miður hefur það ekki verið gert. Nú segja eftirlitsstofnanir erlendis, bæði Fitch og Standard & Poor's, að lánshæfismat Íslands sé að veikjast og þeir velti fyrir sér hvort þeir eigi að fella það. Þeir segja: Við vitum ekkert hvað þessi ríkisstjórn er að gera. Þeir segja það sama og við hér í stjórnarandstöðunni. Við vitum ekkert hvað hún er að gera. Hvernig ætlar hún að bregðast við þessum vanda? Það er náttúrlega mjög alvarlegur hlutur að búa við slíka óvissu því að ríkisstjórnin er fyrst og fremst kosin til þess að takast á við efnahagsstefnuna og efnahagsmálin á Íslandi. Það er hennar verk og þjóðin hefur kosið hana til þess. Nú blasir við í fyrsta sinn eftir að þjóðarsátt var gerð að stöðug verðbólga er orðin mjög há og mun á næstu mánuðum og kannski missirum mælast um og yfir 10%. Heimilin, fyrirtækin og fólkið í landinu tapa miklum peningum og lífskjaraskerðingin er að verða mikil af því að ríkisstjórnin hefur ekki komið sér saman um nein úrræði til þess að bregðast við því vandamáli sem hér er eða þessu heimsvandamáli. Auðvitað er ekkert einfalt að takast á við þessa kreppu. Hún er kannski af öðrum toga en við höfum þekkt í áratugi því að auðvitað blasir við á heimsmarkaðnum að nauðsynjar heimila og fyrirtækja eru að hækka upp úr öllu valdi. Olían er dýrari en hún hefur verið í 150 ár. Ríkisstjórnin vill ekkert gefa eftir af gjöldum sínum hér heima. Áburðurinn og fóðrið hækka á heimsmarkaði. Kornið og matvælin einnig þannig að heimurinn stendur frammi fyrir nýju aðstæðum. Þetta berst auðvitað allt hingað og það er ekkert víst að stýrivextir Seðlabankans sem eru keyrðir upp í 15% eins og í Tyrklandi, vegi neitt í því. Kannski skekkja þeir myndina. Við sjáum að í Bandaríkjunum og víða á Vesturlöndum reyndu stjórnendur að bregðast við heimskreppunni, af því það var vandamálið strax á sumardögum, fyrst og fremst með því að ná tökum á fjármálamörkuðunum. Það gerðu þeir með því að keyra niður vexti til þess að bjarga fjármálamörkuðunum og um leið heimilunum og peningaeign þjóðanna. Ríkisstjórninni bar því að grípa til aðgerða og standa vaktina með Seðlabankanum í stað þess að snupra hann eins og við heyrðum hér á haustdögum, en ríkisstjórnin aðgerðarlaus. Skuldir heimilanna hafa vaxið mjög. Matvælin og allar þarfir heimilanna hafa hækkað mjög í verði. Hér er að verða mikil kjaraskerðing og við framsóknarmenn óttumst að ríkisstjórnin láti þessa lífskjaraskerðingu fyrst og fremst bitna á launafólki og þeim sem síst þola það. Við framsóknarmenn höfum tekist á við erfið mál í 90 ár. Við höfum lifað lengi með þessari þjóð og eigum þátt í mörgum stærstu hagvaxtarskeiðum og framfaraskeiðum íslensku þjóðarinnar. Við höfum líka þorað að standa vaktina þegar kreppa hefur verið í aðsigi og jafnan barist þá og keyrt fljótt út úr henni. Við þorum að sigla í ólgusjó og kunnum með segl að fara og mótor. Við höfum lagt fram ítarlegar tillögur sem þjóðin þekkir og hefur séð margvíslegar aðgerðir til þess að mæta þessum vanda. Það eru aðgerðir sem eru kannski nær samtímanum í því að búa til markað og aðstæður að nýju til þess að komast 

Herra forseti. Ég þakka hv þingmanni fyrir ræðuna og tek fram að það var fagnaðarefni að fá tillögur frá framsóknarmönnum í hendur nú eftir páska. Þegar hv. þingmaður kom heim úr orlofi sínu og trúboðsför til Kanaríeyja þá settist hann niður við að semja efnahagstillögur fyrir Framsókn. Þær litu svo dagsins ljós og þar er margt ágætt og eru allar innlegg í þetta púkk. En við gengum frá og mótuðum okkar tillögur og settum þær fram fyrir um mánuði síðan. Það er athyglisvert að heyra hv. þingmann tala um gamalt og nýtt í þessum efnum áður en hann tók það fram að Framsóknarflokkurinn væri níræður. Ég verð að segja alveg eins og er að ég fæ ekki botn í þann hugsunarhátt að tala um að vinstri sinnuð viðhorf í stjórnmálum, félagshyggja, gagnrýni á nýfrjálshyggju og markaðshyggju sé eitthvað gamalt. Er þá nýfrjálshyggjan svona ný og fersk? Er ekki veruleikinn sá að hún er 30–40 ára gömul hugmyndafræði, algjörlega stöðnuð og frosin föst og sífellt fleiri eru að opna augu sín fyrir því að hún hefur leitt miklar ógöngur yfir heiminn? Hv. þingmaður Ögmundur Jónasson var einmitt að vitna í nýútkomna bók eftir engan annan en nestorinn Soros sem frægastur var að sprengja breska pundið. Hann er núna kominn á þá skoðun að ógöngur alþjóðahagkerfisins í dag séu að verulegu leyti hömluleysi þessarar nýfrjálshyggju og græðgiskapítalisma að kenna. Er það þá eitthvað nýtt og ferskt sem við viljum skrifa upp á eða er það gamaldags og úrelt að leggja til félagslegar lausnir? Ég vil líka biðja þá hv. þingmann að benda mér á hvað er gamaldags við það að leggja til og styrkja gjaldeyrisvaraforða Seðlabankans. Hvað er gamaldags við að hvetja til sparnaðar? Hvað er gamaldags við að hvetja til að sveitarfélög sem standa illa verði styrkt, að takast á við ójafnvægi milli landshluta? Hvað er gamaldags að leggja til aukna fjármuni í Nýsköpunarsjóð, Tækniþróunarsjóð og til nýsköpunar og fjölbreytni í atvinnumálum? Hvað er gamaldags við að leggja til að styrkja Fjármálaeftirlitið? Vill ekki hv. þingmaður finna orðum sínum stað? Ég tek skýrt fram að ég er ekki viðkvæmur fyrir því þótt hugmyndir mínar séu kallaðar gamaldags 

Hæstv. forseti. Ferð mín til Kanaríeyja átti nú ekki að vera trúboðsferð heldur hvíldarferð en ég skal viðurkenna að ég hitti þar marga Íslendinga og átti þar þrjá fundi. Það sóttu 360 einn fundinn hjá mér og 250 annan og 200 sérstaka hátíð sem þar var haldin. Það var gaman að hitta Íslendinga þar í sólskini og sunnanvindi. Fólk úr öllum flokkum hafði áhyggjur af ríkisstjórninni eins og ég og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon. Ég var ekki að tala um að félagshyggja og öll þau sjónarmið sem vinstri grænir standa fyrir væru gamaldags. Framsóknarflokkurinn hefur á 90 árum gengið í gegnum miklar breytingar en honum ber að halda í sinn gamla grunn. Margt af því sem talað var um fyrir 90 árum var grunnurinn að velgengni samfélaganna. Það þarf því ekki að skamma okkur fyrir frjálshyggju eða alla vega ekki þann sem hér stendur. Ég er ekki frjálshyggjusinnaður. Ég vil hafa Framsóknarflokkinn á miðjunni með viðhorf til vinstri og félagshyggju. Það er mín stefna. Við sjáum hvernig vandinn hleðst ekki síst upp í frjálshyggjulöndunum og vissulega höfum við að sumu leyti farið glannalega að hér í okkar kerfi, t.d. varðandi sjálftöku launa hjá einstökum aðilum sem farið hefur úr hófi fram og sem ekki hefur samræmst íslenskum viðhorfum. Sumir héldu að eilífðin væri bara velgengni og hátt flug en nú eru þeir margir að koma niður, því miður. Vonandi brotlenda þeir ekki en þeir verða að vera blóð af okkar blóði og brot af landsins sál og lifa með þessari þjóð á skikkanlegum kjörum. Í Bandaríkjunum eru menn nú að átta sig á því að Bush-stefnan mun valda því að sennilega munu tvær milljónir manna þar missa húsnæði sitt. Verið er að leggja þar til að menn hverfi frá gengdarlausri  
            

Frú forseti. Ekki ætla ég að sverja það af mér að vera kominn af mörgum góðum vinstri sinnuðum framsóknarmönnum á norðausturhorni landsins þó að ég væri aldrei í þeim flokki sjálfur. Hann var kominn allt of langt til hægri fyrir minn smekk strax þegar ég komst til vits og ára.  Vandinn er hins vegar herleiðing Framsóknarflokksins á undanförnum árum og ég kemst ekki hjá því að vekja athygli á að það var nánast broslegt að heyra hv. þingmann tyggja það að öll ábyrgð á núverandi vanda okkar væri núverandi ríkisstjórn að kenna. Ég og hv. þingmaður höfum dyggilega snúið bökum saman í því að berja á núverandi ríkisstjórn fyrir ónýti hennar, sofandahátt og andvaraleysi gagnvart versnandi aðstæðum mánuð frá mánuði. En það þýðir auðvitað ekki annað en að horfast í augu við þá ábyrgð sem fyrri ríkisstjórn ber líka vegna þess að þessir hlutir hafa verið að hlaðast upp allt frá 2004–2005 eins og rækilega er farið yfir í greinargerð og fylgiskjölum með þessu frumvarpi. Ég vil líka beina eftirfarandi í allri vinsemd til hv. þingmanns og formanns Framsóknarflokksins: Eru það ekki mistök af Framsóknarflokknum að setja sig í þær stellingar í umræðum um þessa hluti nú að þurfa að verja allt sem fyrri ríkisstjórn gerði eins og hún hafi engin mistök gert en nú sé allt orðið ómögulegt og Sjálfstæðisflokkurinn heillum horfinn? Þetta er sami Sjálfstæðisflokkurinn og réði ferðinni í tíð fyrri ríkisstjórnar og fór með efnahagsmál. Hvers vegna 

Hæstv. forseti. Það má ekki snúa svona út úr hlutunum. Hér stendur sá sem sagði strax þegar hann var genginn út úr ríkisstjórn: Það er mikil þensla á Íslandi. Það er mikil hætta á ferðum ef ekki verður tekið á árunum. Ég ætla að viðurkenna það hreinskilnislega fyrir þingi og þjóð, sagði ég á sumarþinginu, að menn taka ekki á árunum eins og þeir þurfa síðustu sex mánuði fyrir kosningar hvað verðbólgu og skerðingar varðar. Ég viðurkenndi að í þeirri ríkisstjórn sem ég sat voru ýmis verkefni sem þurfti að takast á við af meiri hörku en þeim mun frekar bar að gera það eftir að kosningarnar voru gengnar hjá. Ég lærði það hjá Davíð Oddssyni og Halldóri Ásgrímssyni, sem voru ágætir efnahagslegir sérfræðingar og stjórnmálamenn á margan hátt, að það væri mjög mikilvægt í upphafi kjörtímabils að taka fast á árum til að geta átt gott tímabil. Það var sannarlega svo að kannski á síðustu tveimur árunum náðum við ekki þeim tökum á efnahagsmálunum sem okkur bar, þetta hef ég allt saman viðurkennt. Ég tek undir með hv. þingmanni að við eigum að horfa til norrænnar félagshyggju. Ég hef miklar áhyggjur núna þegar ég sé að ríkisstjórnin hefur gert vin minn, hv. þm. Pétur H. Blöndal, sem er nú ekki mikill félagshyggjumaður, að hinu mikla félagsmálatrölli þessa þings. Ég sé það jafnframt núna að búið er að reka og koma frá störfum Magnúsi Péturssyni sem hefur farið með Ríkisspítalana. Það var greinilegt, þegar ég horfði á viðtalið við hann í gær, að tilgangurinn er einn: Núverandi heilbrigðismálaráðherra, Guðlaugur Þór Þórðarson, ætlar að sýna frjálshyggjuliði stuttbuxnaliðsins að hann einkavæði mjög og breyti heilbrigðiskerfinu, enda var komið með Vilhjálm Egilsson, sem ég hélt að væri í fullu starfi, til þess að brytja og skera og pakka niður. Það eru alvarlegir tímar sem blasa við og Samfylkingin lætur Sjálfstæðisflokkinn líklega keyra heilbrigðiskerfið upp í amerískt kerfi en ekki hið norræna.

Frú forseti. Ég hef áður getið um það í andsvari að það er margt gott í frumvarpinu, það tekur á mörgum þáttum en nokkurra þátta sakna ég. Undanfarin fjögur til fimm ár hafa komið fram mjög breytt og ný sjónarmið og ný hugtök sem stjórnmálamenn og aðrir þurfa að fást við. Það er verið að tala um jöklabréf, skuldavafninga, framvirka samninga og alls konar ný hugtök og sjónarmið sem taka þarf á. Eitt af því er áhættutaka, þegar skuldsett fyrirtæki kaupa hlutabréf og svo einstaklingar líka. Það er mikil áhætta og ég hafði, frú forseti, verulegar áhyggjur af sumum og sérstaklega einu íslensku fyrirtæki sem er FL Group, ég nefni það, þegar það byrjaði að taka þessa óskaplegu áhættu úti í heimi. Ég nefndi það á þeim tíma, reyndar ekki voðalega hátt, að við skyldum vera undir það búin að einhver skellur myndaðist af því. Þegar maður kastar upp krónu eða kastar upp tening getur sexan komið upp og það er eins með þá áhættu sem menn taka þarna, hún getur að sjálfsögðu komið upp. Og hún kom upp. Sem betur fer var sá vandi leystur og þá létti mér, frú forseti, mér létti þegar vandinn var leystur í nóvember. Síðan hefur mér verið tiltölulega létt þrátt fyrir alla óáran. Menn þurfa nefnilega að átta sig á því hvar áhættan liggur. Mikið hefur verið talað um viðskiptahalla. Menn segja að hann sé mjög mikill og það er rétt en þar þurfa menn að greina á milli: Hvað er viðskiptahalli með opinbera ábyrgð, sveitarfélaga og ríkissjóðs, og hvað er viðskiptahalli með ábyrgð annarra einstaklinga eða einkafyrirtækja? Þegar Baugur kaupir t.d. fyrirtæki í London eða í Englandi með láni frá enskum bönkum myndar það viðskiptahalla, vextirnir af því láni. Það kemur íslenska ríkinu eða opinberum aðilum á Íslandi ekkert við og meira að segja hefur verið sagt að hagnaðurinn af fjárfestingunni komi ekki eins hratt inn eins og vextirnir af lánum þannig að viðskiptahallinn sé oftalinn. Ég held að menn þurfi að fara að gera greinarmun á þeim viðskiptahalla sem myndast með opinberri ábyrgð og þeim sem myndast með ábyrgð erlendra lánastofnana og banka því það er þeirra vandamál ef illa fer með þá fjárfestingu sem í hlut á, það er ekki vandamál íslenska ríkisins. Menn hafa talað um gengið og það hefur fallið mjög hratt. Ég held að það sé vegna þess að þessi jöklabréf, sem að upphæð voru komin upp í 700–800 milljarða, hafi allt í einu verið leyst upp eða að hræðsla hafi komið í þann hóp manna sem fjárfesti í þeim víða um heim þegar innleysa átti þessi jöklabréf - og það hafi valdið því að gengið fór svona langt niður eins og sýnir sig en ég held að það sé ekki til langs tíma. Ég held að Kárahnjúkar, sú góða framkvæmd, mannkynsvæna framkvæmd sem bjargar mannkyninu frá koldíoxíðlosun - fram kom í svari hæstv. umhverfisráðherra að sá sparnaður sem Kárahnjúkavirkjun veldur mannkyninu í koldíoxíðlosun, öndvert við það að þetta ál yrði framleitt í Kína með rafmagni sem framleitt er með kolum eins og er verið að gera alla daga núna, að reisa álver í Kína, sú losun er jafnmikil og sexföld losun Íslendinga af umferð. Það er það sem við spörum mannkyninu með því að hafa reist Kárahnjúkavirkjun. Ég ætla að vona að ýmsu í íslenska ákvæðinu verði breytt þannig fyrir atbeina umhverfisráðherra að við getum hjálpað mannkyninu áfram með því að virkja meira. En það sem Kárahnjúkar virka núna er að halda uppi genginu vegna þess að þeir eru að byrja að flytja út ál sem fer síhækkandi á heimsmarkaði og stórhækkun á verði sjávarfangs veldur því líka að þrýstingur er að myndast á það að selja gjaldeyri og það heldur genginu uppi. Það vinnur gegn áhrifum jöklabréfanna þannig að ég hef trú á því að gengið verði einungis til skamms tíma í þeim lægðum sem það er í í dag. Það er svo merkilegt að þegar olía hækkar á heimsmarkaði og menn fara í mótmælaaðgerðir, bæði í Bandaríkjunum og víðar, þá er það í rauninni gott fyrir Íslendinga. Það er gott fyrir Íslendinga vegna þess að olíuverð er tengt orkuverði. Orkuverð er nátengt álverði því að álverð er framleitt með raforku. Það eru ekki þekktar aðrar aðferðir til að framleiða ál og einn fjórði eða stór hluti af útflutningi Íslendinga er einmitt ál. Það er að koma í ljós að Íslendingar eru orkuframleiðsluþjóð, nákvæmlega eins og Sádi-Arabar og Rússar. Þess vegna getum við óbeint glaðst yfir því þegar olíuverð hækkar en við finnum auðvitað fyrir því í pyngjunni þegar við borgum það við bensínstöðina, það er önnur saga, en seinna meir mun það koma okkur til góða. Matarverð hefur líka hækkað í heiminum og það merkilega er að það kemur okkur Íslendingum líka til góða. Við erum ein mesta matvælaframleiðsluþjóð í heimi með þeim fiski sem við flytjum út. Við borðum ekki nema 1% af þeim fiski sem við veiðum þannig að hvort tveggja er mjög bjart. Þetta þurfum við að hafa í huga þegar menn líta á stöðuna í heild sinni og til framtíðar. Menn eru að tala mikið um skuldsetningu heimilanna og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon gat um það sem einhvern mikinn ógnvald en hann gleymdi eignunum sem eru þar á móti. Eignir, sérstaklega fasteignir, hafa hækkað á Íslandi sem aldrei fyrr. Þær hafa hækkað miklu meira en skuldirnar sem hvíla á eignunum þannig að eignamyndun Íslendinga undanfarin fimm til sex ár hefur verið umtalsverð og þeir eru mjög vel í stakk búnir til að mæta áföllum, miklu betur en flestar aðrar þjóðir í heiminum. Hér hefur verið talað um, og sumir hv. þingmenn sagt, að verðbólgan sé að ná tveggja stafa tölu. Í fjölmiðlum og víðar heyrir maður sönginn um það að nú fari allt að hækka. Er þetta ekki samráð, frú forseti? Eru menn ekki að búa til verðbólgu? Af hverju ætti verðlag að hækka út af hækkandi gengi? Það er ekki endilega samhengi þar á milli. Ég man ekki til þess að þegar krónan styrktist hafi allir hlaupið til og spurt: Af hverju lækka ekki bílarnir? Af hverju lækkar ekki kexið? Ég man ekki til þess. Og ég man ekki til þess að það hafi yfirleitt lækkað.  Sá vandi sem við glímum við - þó menn segi að við séum að kenna öðrum um kenni ég ekki neinum um að olíuverð hafi hækkað á heimsmarkaði, hækkað úr 40 dollurum fyrir nokkrum árum upp fyrir 100 eða 110. Ég er ekki að kenna neinum um það, það er bara staðreynd. Menn geta séð þetta á markaði á netinu. Þetta er vegna þess að Indland og þó sérstaklega Kína eru farin að nota olíu í stórum stíl, bæði til að hita húsin sín og þeir eru farnir að keyra bíla eins og við. Þeir þurfa þessa olíu, eftirspurnin verður mikil og verðið hækkar. Það er alveg sama hvað við gerum hérna, þó að við mótmælum og blásum í lúðra og stoppum umferð og ég veit ekki hvað, verðið verður áfram hátt þannig að það er lítið við því að gera annað en að laga rekstur og neyslu að þessu háa verði. Lausafjárkreppan kom líka að utan. Ég er ekki að kenna neinum um en bankarnir fóru að kaupa þessa skuldavafninga og lögðu alltaf meira og betra mat á þá. Allt í einu féllu þeir í verði og enginn vill eiga þá núna sem þýðir að lausafjárkreppa varð um allan heim. Það er engum um að kenna, þetta er bara svona. Það slær til Íslands, bankarnir fá ekki lán erlendis, skuldatryggingaálag hækkar o.s.frv. Þetta eru áföll sem allar þjóðir í heiminum þurfa að glíma við, ekki bara Íslendingar. Allir bankar í heiminum eru í þessum vandræðum. Við Íslendingar erum hins vegar, frú forseti, afskaplega vel undir það búnir að mæta þessum áföllum. Ég hugsa að við séum hvað best undir það búnir af flestum þjóðum. Ég ætla að nefna nokkur dæmi. Það hefur verið afgangur af ríkissjóði í fjölda ára. Það er framlag ríkissjóðs til baráttunnar gegn þessum áföllum. Það er nánast ekkert atvinnuleysi á Íslandi. Það er engin þjóð með slíka stöðu, ég kannast ekki við það. Miklar launahækkanir hafa orðið undanfarin ár, fasteignaverð hefur hækkað, eignamyndun hjá almenningi er mjög mikil, alla vega hjá þeim sem ekki hafa keypt íbúð á síðustu tveimur til þremur árum. Fyrirtækin eru mjög þróttmikil, mjög snögg að bregðast við og ég efa það ekki að þau muni ráða við vandann. Sterkur útflutningur, ál og fiskur, og ferðamannaiðnaður heldur uppi genginu, heldur krónunni að sjálfsögðu uppi. Við höfum líka mjög sterkt lífeyrissjóðakerfi, eitt hið sterkasta í heiminum, Norðmenn og Hollendingar veita okkur smásamkeppni. Eins og ég gat um áður erum við líka orku- og matarútflutningsríki og það er það sem við þurfum að leggja áherslu á við þá sem eru að skoða möguleika íslensks atvinnulífs. Við erum til framtíðar mjög sterk þannig að ég sé ekki að menn þurfi að fara á taugum en auðvitað er ákveðinn vandi að glíma við og því fagna ég frumvarpinu. Í frumvarpinu er ýmislegt gott eins og t.d. það að styrkja Seðlabankann. Reyndar er ekki getið um það að hann geti gert samninga við önnur ríki, ég mundi frekar leggja til að hann gerði samninga við aðra seðlabanka um gagnkvæma styrkingu, að þeir tryggi hver annan. Einnig er verið að tala um að hvetja til sparnaðar. Ég er mjög hlynntur því og nú eru bankarnir loksins farnir að hvetja almenning til sparnaðar. Kannski vex innlendur sparnaður, sem hefur verið allt of lítill, eyðsla hefur verið allt of mikil. Og bankarnir eru farnir að spara sjálfir. Sumir eru jafnvel farnir að lækka stjórnarlaunin hjá sér þannig að það má vel vera að sparnaðarhvatning verði í kerfinu. Ég er hins vegar ekki hrifinn af því að fara að niðurgreiða slíka þróun með ríkispeningum, með því að fella niður fjármagnstekjuskatt á þann sparnað. Ég er ekki hrifinn af þeim enda frumvarpsins. Í 5., 6. og 7. gr. frumvarpsins er meira fjallað um önnur vandamál, byggðatengd vandamál, sem ég sé ekki að tengist efnahagsvanda þjóðarinnar í heild sinni þó að sjálfsögðu megi ekki horfa fram hjá því, og það er svo sem ágætt að taka á því. Einnig er talað um að styrkja Fjármálaeftirlitið. Ég hef mörgum sinnum lagt það til en það vill svo til að það eru bankarnir sjálfir og fjármálakerfið sem borga það eftirlit. Ég hef lagt til að það verði stóraukið og mundi gjarnan vilja sjá það tvöfaldað. Það er hagur bankanna að hér sé sterkt og trúverðugt Fjármálaeftirlit sem vinnur hratt og vel og fellir snögga og vel ígrundaða úrskurði þannig að menn viti hvað má gera og hvað má ekki gera. Svo er það með stóriðjustefnuna sem talað er um í 8. gr. Ég var með fund í hv. efnahags- og skattanefnd ásamt með fjárlaganefnd um daginn og menn voru ekki sammála um hvort þensla væri á Íslandi eða ekki. Sumir sögðu að það væri þensla, aðrir sögðu að hún væri fyrir löngu búin, það væri engin þensla. Það er náttúrlega spurningin um það hvora skoðunina menn hafa, hvort menn vilja fá fleiri álver. En það sýnir sig að það er gott að hafa álver til að standa undir útflutningi og halda uppi gengi krónunnar. 
             Þjóðhagsráðið, ég saknaði þess að ekki er gerð nein krafa um menntun eða hæfileika, það er mjög flókið mál að fjalla um efnahagslíf nútímans. Svo var ég með athugasemd við ákvæði til bráðabirgða. Ég held að þeir sem flytja svona frumvarp, um að breyta fjárlögum, ættu í rauninni að flytja fjáraukalög samhliða af því að þingmenn flytja frumvörp sjálfir og eiga ekki að vera að ákalla framkvæmdarvaldið hvað það varðar. En öll þessi umræða er mjög þörf.

Hæstv. forseti. Það er ávallt skemmtilegt að hlusta á málflutning hv. þm. Péturs H. Blöndals, sérstaklega um efnahags- og skattamál. En af því að hv. þingmaður mælti fyrir í gær alveg sérstöku máli sem var eftirgjöf á sköttum fyrirtækja upp á tugi eða hundruð milljarða króna, þ.e. af söluhagnaði o.s.frv., sem menn hafa fengið frest á á undanförnum árum, þá verð ég að segja eins og er að mér fannst framsetningin skrýtin þegar hann gerði athugasemd við 3. gr. í því frumvarpi sem við ræðum nú þar sem talað er um að vaxtatekjur gætu verið undanþegnar fjármagnstekjuskatti ef ríkið leitaði eftir lánsfjártöku hjá einstaklingum á innlendum markaði. En það er auðvitað annað mál sem rætt var hér í gær og vonandi verður það tekið til betri umræðu og meiri en verið hefur fram að þessu. Það svona stangast á að leggja til að fyrirtæki sem hafa nýtt sér skattfrestun á undanförnum árum sleppi algjörlega við að greiða skatt af viðkomandi fyrirtækjum en vera svo á móti hugmynd sem gæti leitt til þess að innlendir fjármunir fengjust til þeirra nota sem greint er frá í frumvarpinu. Annað atriði sem mig langar að víkja að, hæstv. forseti, er viðskiptahallinn. Ég heyrði hv. þingmann tala um hann og út af fyrir sig get ég verið sammála honum um að viðskiptahalli og viðskiptahalli geta verið sinn hvor hluturinn eftir því hvernig til hans er stofnað og hvaða arðsemi kemur af því að mynda viðskiptahalla. En ég furða mig samt á því að m.a. undir forustu hv. þingmanns og vinnu fyrir ríkisstjórnarflokkana 

Frú forseti. Varðandi hið síðara þá er það mjög athyglisvert og ég hef einmitt bent á að það er stór spurning hvernig viðskiptahallinn verður til og í hvað hann er notaður. Viðskiptahalli sem notaður var til að byggja Kárahnjúkavirkjun sem hefur sýnt sig að vera afskaplega arðbær og arðbærari en menn áttu von á er góður viðskiptahalli. Hann er indæll, hann mun standa undir sér einn og sér. Verst er náttúrlega í því sambandi að Kárahnjúkavirkjun skyldi hafa verið reist á vegum ríkisfyrirtækis, ég hefði viljað sjá hana í einkaframkvæmd en það var ekki vilji til þess. En það er góður viðskiptahalli. Viðskiptahalli sem er notaður til eyðslu er slæmur, það er rétt hjá hv. þingmanni. Varðandi umræðuna í gær. Þetta voru 330 milljarðar sem er uppsafnað tap og þá er mikil spurning hvort það eigi yfirleitt að skattleggja söluhagnað af hlutabréfum. Hollendingar og Norðmenn hafa fylgt þeirri heimspeki að söluhagnaður af hlutabréfum sé hagnaður framtíðarinnar, hann er ekki orðinn til. Það er verið að selja hlutabréf á hærra verði en innra virði fyrirtækisins. 

Hæstv. forseti. Þó að ég hafi tekið undir að það sé sjálfsagt að skilgreina viðskiptahallann á ýmsan hátt eftir því hvernig hann verður til og til hvers hann muni leiða þá vil ég nú samt gera þá athugasemd, hæstv. forseti, að ég tel að hann verði í fæstum tilfellum mjög indæll eins og hv. þingmaður orðaði það.

Frú forseti. Viðskiptahalli sem notaður er í arðbærar framkvæmdir sem standa undir sjálfum sér er að mínu mati ekkert áhyggjuefni, hann veldur ekki neinu. Viðkomandi framkvæmd borgar bara viðkomandi lán og við þurfum ekki að hafa neinar áhyggjur af því. Það er verra með viðskiptahalla sem myndast vegna eyðslu eins og var hér í gamla daga. Það var miklu verri viðskiptahalli og hluti af núverandi viðskiptahalla er líka eyðsla.  Ég vil endilega klára þetta með skatt af söluhagnaði hlutabréfa vegna þess að þegar einhver einn aðili, einstaklingur eða fyrirtæki, kaupir hlutabréf af öðrum býst kaupandinn við miklum hagnaði í framtíðinni og þess vegna borgar hann svona mikið fyrir þau. Hann býst við að hagnaður í framtíðinni verði meiri en ávöxtunarkrafa á markaði og þess vegna borgar hann meira verð fyrir hlutabréfið. Ef ávöxtunarkrafan hækkar á markaði þá lækkar gengi hlutabréfsins, það er akkúrat það sem hefur gerst, sem sýnir hvað þetta er hvikull skattstofn og hve erfitt er að skattleggja hann. Ef hann hefði verið skattlagður að fullu hefði það getað riðið mörgum fyrirtækjum að fullu að vera búin að greiða skatt af eign sem svo hvarf. Þetta eru vandkvæðin við að skattleggja þetta fyrir utan það að menn hafa tvö tæki til að komast hjá því að borga þennan skatt. Annars vegar með því að stofna hlutafélag til að endurfjárfesta arðinn í eða hagnaðinn og þá borga menn aldrei skatt af honum, hagnaður er geymdur þarna alla tíð og hins vegar að flytja hagnaðinn til Hollands, þar er hann skattfrjáls. Og hvað gerðist? Íslendingar sáu ekki peninginn, hann hvarf. Þá er miklu betra að hann verði til á Íslandi með sömu skattalegu meðhöndlun og er í Hollandi.

Hæstv. forseti. Það hefur aldrei neinn efast um að hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur heilmikið vit á peningum og hann hugsar mikið um efnahagsmál þó að við séum ekki alltaf sammála honum, hann er svona sér á báti á margan hátt í þinginu. Það ber að virða. En hv. þingmaður er þekktur markaðsmaður, hann vill að lögmálin virki. Út af því ástandi sem nú er, viðskiptahallanum, gengisskráningunni og öllum þeim erfiðleikum sem eru í efnahagslífinu, hefur Vilhjálmur Egilsson, sem var á margan hátt á sama báti og hv. þingmaður, sett fram þá kenningu að skuldatryggingaálagið bendi til þess að Ísland sé álitið illa komið og að sú tilraun sé fullreynd að halda niðri verðbólgu með rangri gengisskráningu og hæstu vöxtum í heimi. Það má leiða að því líkur að við séum stödd í vítahring. Er það svo? Ég man eftir því að þegar Steingrímur Hermannsson var á þingi gagnrýndi Sjálfstæðisflokkurinn hann oft fyrir að vilja stýra vöxtum með handafli. Það er því spurning þegar við förum að hugsa um þessi gengismál hvort við séum alltaf að vinna gegn útflutnings- og samkeppnisatvinnuvegum Íslendinga í þágu eyðslunnar. Ég spyr hv. þingmann hvort hann telji að við séum komin í öngstræti og þurfum að breyta um stefnu og hvaða leið hann sér þá fyrir sér sem væri markaðsvænni en þessi handbremsa Seðlabankans. Vantar Seðlabankann fleiri stýritæki eða hefur ríkisstjórnin brugðist í því að takast á við efnahagsvandann hér heima og að búa sig undir þá miklu fjármálakreppu sem nú hefur brotið á ströndum Íslands?

Frú forseti. Þetta eru afskaplega og viðamiklar og merkilegar spurningar. Í fyrsta lagi varðandi skuldatryggingaálagið. Skuldatryggingaálag íslensku bankanna og ríkisins, sem reyndar skuldar ekki neitt eða mjög lítið, hefur dregist inn í ákveðið sog annarra fyrirtækja vegna þess að menn þekkja ekki nægilega vel til Íslands eða íslenskra banka og það hefur eiginlega lítið sem ekkert að gera með greiðsluhæfi bankanna. Þeir eru sagðir standa mjög vel. Skuldatryggingaálagið segir því ekki neitt og ályktun í þá veru að hátt skuldatryggingaálag þýði slæma stöðu er bara ekki rétt. Það er röng ályktun, hún er dregin í öfuga átt. Ég vil benda á að Hafnarfjarðarbær var að fá lán núna í vikunni með að mér skilst 75–80 punktum yfir Libor á meðan ætlast er til að skuldatryggingaálag ríkisins sé 400 punktar yfir Libor. Þetta sýnir hvað þetta er fáránlegt og það sýnir líka að fyrst að Hafnarfjarðarbær gat tekið lán með 75 punktum ætti ríkinu ekki að verða skotaskuld úr því að fá lán líka með 50, 60 punktum yfir Libor. Ég held að menn eigi því ekki að horfa of mikið á skuldatryggingaálagið þótt menn verði að sjálfsögðu að horfa á það líka, en það er ákveðin vanþekking sem veldur því að hvað það er hátt. Varðandi það hvort ríkisstjórnin hafi ekki gert neitt. Hvað geta ríkisstjórnir heimsins gert? Hvað er horft á, halla á ríkissjóði eða afgang á ríkissjóði? Það er það sem horft er á. Það er framlag ríkissjóðs til þess að berjast fyrir stöðugleika og íslenski ríkissjóðurinn hefur verið rekinn með afgangi ár eftir ár eftir ár. Betra getur nú framlag ríkisins ekki verið.

Hæstv. forseti. Því miður svaraði hv. þingmaður ekki þessari stóru spurningu. Hann þarf örugglega lengri tíma til þess að hugleiða þetta. 15% stýrivextir - ég sá að formaður Samfylkingarinnar hvatti til þess að þeir yrðu hækkaðir enn þá meira. 15% voru í rauninni rothögg sem þýðir lok, lok og læs. Það á enginn að taka lán í slíku umhverfi. Þetta mun hafa mikil áhrif á skuldug heimili og skuldug fyrirtæki. Íslenska krónan er í miklum vanda stödd og það hefur kannski vantað í alla þessa umræðu að eitthvað stæði með krónunni í öllum þessum átökum. Það var nú það sem ég var að velta fyrir mér. Það væri fróðlegt fyrir ríkisstjórnarflokkana og Samfylkinguna að skoða t.d. matvælaverðið núna í samanburði við Evrópu. Hvernig skyldu matvælin standa núna í samanburði við Evrópu þegar gengið er orðið með þessum hætti? Þá er Ísland á þann mælikvarða sennilega orðið ódýrara en það var áður, enda er mér sagt að erlendir ferðamenn skrái sig núna grimmt til Íslands af því að það sé orðið ódýrara fyrir þá að borða hér og koma hingað en var. Ég velti því fyrir mér, af því að ég trúi á margt í þeim vísindum sem hv. þingmaður hefur sett fram og veit að hann hefur mikið vit á efnahagsmálum, hvort hann eygi einhverjar leiðir til þess að markaðurinn ráði meiru. Þetta er í rauninni svolítil handstýring sem ríkisvaldið stundar hér í gegnum vextina, að gengisskráningin sé þessi, forsætisráðherra viðurkennir að hún þurfi að vera en hún hafi bara farið óvart hingað. Ég hefði viljað hlusta á fræðilegt erindi hjá hv. þingmanni þar sem hann svona upplýsti okkur af meiri nákvæmni um þessi mál því að ég veit að hann býr yfir þeirri þekkingu.

Frú forseti. Ég verð að biðja hv. þingmann velvirðingar á því að ég gleymdi þessu atriði. Ég var svo upptekinn af hinum þar sem mér þóttu þau svo merkileg. Það er rétt að Seðlabankinn vinnur samkvæmt ákveðnu módeli og ég ætla ekki í sjálfu sér að gagnrýna það. Módelið byggir á því að menn hækki vexti, þá verði allar fjárfestingar og neysla dýrari og sparnaður meira spennandi. Það á að leiða til þess að fólk hætti að eyða og byrji að spara. Það á að leiða til þess. Ég spurði að því hvort þeir hefðu reiknað með jöklabréfunum í því módeli. Svo var ekki, enda var það nýjung og meira að segja svo torskilið að það er erfitt að átta sig á því. En jöklabréfin virka þannig að þau hækka gengi krónunnar og hvað þýðir það? Það þýðir útsölu á erlendum vörum, útsölu á bílum, kexi og svo framvegis og það er kannski sérstaklega útsalan á bílunum, bensíni og olíu sem veldur því að það fer í gang ákveðinn neyslugleði hjá almenningi öndvert við það sem hækkun stýrivaxta á að virka. Nú eru 15% vextir óskaplega háir og ég skil ekki fólk sem kaupir jeppa með bílaláni upp á 25%. Ég bara skil það ekki. En þetta mun vera að gerast. Þetta veldur þenslunni og þetta er sá vandi sem við erum að glíma við núna og jöklabréfin eru núna að þrýsta genginu niður í ákveðinn tíma þangað til þau eru búin. Ferðamannaiðnaðurinn, eins og hv. þingmaður nefndi, mun að sjálfsögðu græða á þessari gengisfellingu eins og sjávarútvegurinn, eins og áliðnaðurinn, eins og allur útflutningur. Hann mun græða mikið á þessu og ég vona að þeir aðilar hafi selt dollara alls næsta árs, dollaratekjurnar, framvirkt á genginu þegar gengið var 166 eða eitthvað svoleiðis fyrir nokkrum dögum.

Virðulegi forseti. Það frumvarp sem hér liggur fyrir til umræðu um ráðstafanir í efnahagsmálum sem þingflokkur Vinstri grænna flytur er í sjálfu sér virðingarverð tilraun sósíalísks flokks til að nálgast lausn á þeim vandamálum sem við er að etja í okkar borgaralega hagkerfi. Hitt er annað mál að menn hljóta að sjálfsögðu að velta fyrir sér þeim leiðum og þeim kostnaði sem gæti hlotist af og hvort eðlilegt sé að fara nákvæmlega þá leið sem hér er lögð til. Spurningin er til dæmis hvort eðlilegt sé að leggja fé skattborgaranna, gríðarlega mikla fjármuni, til að styrkja stöðu Seðlabankans. Í sjálfu sér virðist það vera leið sem ríkisstjórnin ætlar sjálf að fara og jafnvel að taka enn myndarlegar á því en hér liggur fyrir. Jafnvel hefur hæstv. utanríkisráðherra nefnt tölur sem eru með öllum ólíkindum varðandi það hvernig eigi að taka lán til þess að styrkja stöðu Seðlabanka og þess vegna viðskiptabankanna. Ýmislegt annað eins og til dæmis þjóðhagsráð og annað slíkt sem eru í sjálfu sér gamalkunn úrræði sósíalískra stjórnmálamanna kæmu að mínu viti ekki til góða í glímunni við þessi vandamál. Nóg eru ráðin fyrir því. En það er í sjálfu sér nokkuð merkilegt að við skulum hér á vordögum fjalla um það hvernig við eigum að leysa úr aðsteðjandi efnahagsvanda. Ég minni á að ekki eru margir mánuðir síðan þingmenn Sjálfstæðisflokksins fóru mikinn og töluðu um hvað allt væri hér gott og farsælt og hvað við stæðum betur en nánast allar þjóðir í heiminum. Nú hagar þannig til í okkar þjóðfélagi að fiskverð er með því hæsta sem þekkist. Verð á áli er með því hæsta sem þekkist. Þetta eru helstu útflutningsvörur okkar Íslendinga. Miðað við það ætti allt að vera hér í gríðarlega mikilli velsæld. Það ættu ekki að vera mikil vandamál nema vegna þess að efnahagsstjórnin er ekki í lagi. Spurningin er: Hvenær fór hún í ólag? Menn geta deilt um það. En niðurstaðan - hvernig sem það er - er að hún er ekki í lagi. Nú horfir fólk kvíðið fram á veginn. Margir óttast um atvinnu sína. Margir óttast að missa eignir sínar eða lenda í greiðsluerfiðleikum. Fólk er hrætt við það sem kann að gerast. Gengisfall íslensku krónunnar og fall á verðbréfamörkuðum er vísbending um að hætta geti verið á ferðum hvað svo sem öðru líður. Ég verð ekki var við annað en að stór hópur fólks hafi misst trú á getu ríkisstjórnarinnar til að stjórna af öryggi og festu. Í fréttum í dag segir frá því að vöruskiptin séu óhagstæð um 5,3 milljarða. Þá erum við að tala um bráðabirgðatölur fyrir mars á þessu ári. Það bendir ekki til þess að krónan hafi náð þeirri lægð að skapa stöðugleika alla vega hvað varðar vöruviðskipti. Jafnframt er getið um það í frétt í Morgunblaðinu í dag að hagvöxtur minnki umtalsvert. Það er talað um að hann geti minnkað - eða það er í sjálfu sér ekki spáð um hvað hann geti minnkað en hæstv. forsætisráðherra hefur talað um að hann geti farið allt niður í 1% eða orðið neikvæður hagvöxtur miðað við fólksfjölgun. Allt þetta eru áhyggjuefni. Þá veltir maður því fyrir sér hvernig standi á því að ráðamenn sem töluðu um það fyrir hálfu ári hvað allt væri í mikilli velsæld og Seðlabankinn um að nauðsynlegt væri stöðugt að hækka stýrivexti skuli nokkru seinna standa frammi fyrir þjóðinni og tilkynna um enn eina stýrivaxtahækkun og erlendar lántökur ríkissjóðs til að styrkja gjaldeyrisstöðu Seðlabankans. Hverju er um að kenna? Við erum með hæsta verð á helstu útflutningsafurðum okkar, ríkasta þjóð í heimi sem allt í einu varð að skuldugustu þjóð í heimi. Þegar Davíð Oddsson seðlabankastjóri tilkynnti keikur 26. mars að stýrivextir Seðlabankans hefðu verið hækkaðir um 1,25% eða í samtals 15% þá sagði hæstv. forsætisráðherra að sú hækkun hefði ekki komið á óvart í sjálfu sér og hæstv. utanríkisráðherra tók undir með forsætisráðherra og sagði að Seðlabankinn sendi sterk skilaboð með vaxtahækkun um að hann ætlaði sér að hemja verðbólgu. Verðbólga mælist nú í tveggja stafa tölu. Þrátt fyrir að Seðlabankinn segist hafa verið að beita ákveðnum aðferðum til að hemja verðbólgu þá er verðbólga sú mesta í okkar heimshluta hér. Við erum líka með langhæstu stýrivextina. Á meðan hæstu vextir í okkar heimshluta, þ.e. stýrivextir seðlabanka, eru í kringum 5% þá erum við með 15% sem bendir til þess að þessi leið og aðferð Seðlabankans hafi ekki dugað.

Og Tyrkland.

Já, og Tyrkland. En það er alltaf spurningin hvað við teygjum okkur langt þegar við metum okkar heimshluta. Það er hins vegar hægt að gera kröfur til Seðlabankans því það kostar sitt að reka þann banka. En það er líka athyglisvert að skoða ummæli forsætisráðherra þegar hann sagði í Fréttablaðinu þann 26. mars síðastliðinn að staða mála á gjaldeyrismörkuðum væri ekki komin á það stig að hún kallaði á sérstakar ráðstafanir ríkisstjórnarinnar  Í grein í Sunday Telegraph, virtu ensku blaði, blaði Íhaldsflokksins eða blaði sem styður Íhaldsflokkinn breska 23. mars síðastliðinn, þrem dögum áður en forsætisráðherra tjáði sig með ofangreindum hætti við Fréttablaðið, segir að íslenska ríkisstjórnin reyni að komast hjá allsherjarhruni efnahagskerfisins. Þá var á það bent að krónan hafi fallið gagnvart evru um 17,2% í mars, um 25% á árinu 2008. Síðan vitnar þetta virta enska blað í fjármálamann sem segir: „Íslensku bankarnir eru undir miklu álagi og einhvern tíma verða þeir fyrir skelli. Við gætum öll haft rangt fyrir okkur en það gæti orðið flugeldasýning.“ Þetta fullyrti þetta virta enska blað þann 23. mars. En forsætisráðherra hefur ekki greint þjóðinni frá því að nokkur sú vinnsla væri fyrir hendi hjá ríkisstjórninni sem þetta blað heldur fram að sé fyrir hendi og vel kann að vera að þetta blað hafi rangt fyrir sér en samt sem áður er þetta staðhæft og þessum fullyrðingum hefur ekki verið mótmælt. Í Financial Times, því virta fjármálablaði, fimmtudaginn 27. mars segir að forsætisráðherra Íslands sé á auglýsingaferð til að reyna að tala kjark í fjárfesta sem fjárfesta í íslenskum krónum til að halda því áfram. En blaðið segir síðan að um það sé í raun að ræða að þar tali maður sem sé í baráttu við að njóta lánstrausts og breyta viðhorfi lánardrottna til skuldunauts sem sé á kafi í skuldum. Síðan vísar þetta blað til þess hvernig efnahagskerfi okkar hafi verið og talar um Ísland sem gríðarstóran vogunarsjóð. Um þetta fjallar Financial Times þann 27. mars síðastliðinn. Vissulega vonum við að ekki komi til áfalla í íslensku efnahagslífi umfram það sem þegar er orðið og við sjáum fyrir. En það er alveg ljóst að menn hafa farið fram á brún hengiflugsins. Það er spurning hvort það verður spornað við og við snúum af þeirri hættulegu vegferð sem Seðlabankinn og ríkisstjórnin hafa verið á með því að halda uppi hágengisstefnu sem engin innstæða er fyrir, með því að svelta íslenska framleiðsluatvinnuvegi með hágengisstefnunni, með því að niðurgreiða gjaldeyrinn og auka innflutninginn og stofna þar með til stöðugt vaxandi þjóðarskulda. Þetta er sú staðreynd sem við stöndum frammi fyrir og þetta er sú efnahagsstjórn sem hefur verið fylgt og er fylgt. Hv. þm. Pétur Blöndal vék í ræðu sinni áðan að fyrirtækjum að þau hefðu ekki lækkað sem skyldi þegar krónan hækkaði og hann spurði: Hver gerði athugasemd við það? Sá sem hér stendur gerði það ítrekað öll árin og benti á ýmsar vörutegundir sem hefðu ekki lækkað. Vandamálið var það og er það að stjórnvöld hverju sinni á undanförnum árum hafi ekki staðið nægilega fast í ístaðinu varðandi það, auk þeirra aðila sem eiga að gæta samkeppni, að fylgjast með hvernig verðlag þróast. Ég gerði á sínum tíma tillögu um að við værum með stöðugt eftirlit og fylgni með hvernig vöruverð á Íslandi þróaðist miðað við nágrannalönd okkar vegna þess að af því að við erum með þennan skrýtna gjaldmiðil þá verður samanburður erfiðari en ella væri. Þá væri líka spurning um og væri nauðsyn að koma á innflutningsvísitölu þannig að menn sæju hvort vöruverð innan lands væri að hækka óeðlilega miðað við gengisþróun. En vandamálið okkar í dag er fyrst og fremst til komið vegna þess að við höfum stofnað okkur í gríðarlegar skuldir og lánakjör eru erfiðari en ella. Það er vegna þess, eins og hárrétt er hjá hv. þm. Pétri Blöndal, að þjóðin hefur ekki sparað, þjóðin hefur steypt sér í skuldir og það hefur verið gert meðvitað. Það hefur verið stefna Seðlabankans og ríkisstjórnarinnar að hafa það þannig með því að hækka stýrivexti, með því að hækka fjárlög umfram öll eðlileg mörk og skatta á almenning í landinu. Hv. þm. Pétur Blöndal spyr: „Af hverju sparar fólk ekki?“ Í fyrsta lagi er það nokkuð erfitt fyrir venjulegt launafólk í landinu sem greiðir meiri hluta launa sinna í ofurskatta sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur komið á launafólk í landinu fyrir utan það að hækka framlag til lífeyrissjóða. Hvað er þá eftir, þegar við erum auk þess með hæsta virðisaukaskatt í Evrópu? Hvar á fólkið að spara? Það er með þvingaðan 12% sparnað sem er gríðarlega mikill sparnaður miðað við þann sparnað sem almennt gerist í veröldinni. Það er nú einu sinni þannig að vegna skattstefnu á launafólk er mjög erfitt fyrir fólk hreinlega að láta enda ná saman og gæta þess að eiga nóg fyrir sig og sína. Þannig er það með ákveðinn og þó nokkuð stóran hóp launafólks í landinu og ekki má gleyma þeim hópi. Við erum í vanda vegna gengisstefnunnar, vegna þess að við erum með flotkrónu sem sveiflast eftir markaðsgengi hverju sinni á minnsta myntsvæði í heimi. Þetta er svo hættuleg stefna að það er alveg með ólíkindum að menn skuli ekki hafa séð að sér og áttað sig á því að nauðsynlegt er að tengja gjaldmiðilinn með ákveðnum hætti við gjaldmiðil með ákveðnum vikmörkum sem mundi þýða það að við mundum ekki þurfa að eiga eins mikinn gjaldeyrisvarasjóð og verið er að leggja til í þessu frumvarpi eða það sem hæstv. forsætisráðherra og utanríkisráðherra eru að tala um núna. Ársæll Valfells, dósent við Háskóla Íslands, benti á þetta í mjög góðri yfirferð á sínum tíma í fjölmiðli fyrir nokkru. Hann benti á að við hefðum í raun hannað kerfi okkar að nýsjálenskri fyrirmynd. Í erlendum fjölmiðlum er jafnvel talað um hvort íslenska veikin muni breiðast út til fleiri landa, til Eystrasaltsríkjanna, til Tyrklands og jafnvel Suður-Afríku og Nýja-Sjálands. Það er vegna þess að menn líta á hvað óvarlega hefur verið farið af hálfu Seðlabanka og ríkisstjórnar á Íslandi á undanförnum árum með þeim hætti að taka endalaust lán, að flytja endalaust inn peninga og flytja út vexti en þó með þeim fyrirvara að vextirnir hafa ekki enn verið fluttir út vegna þess að vöxtunum hefur verið bætt ofan á vegna þess að ný lán hafa verið tekin þegar að afborgunum er komið. Þetta er sú þjóðfélagsmynd sem við okkur blasir og um er að ræða. Þess vegna er þjóðin er í vanda og við þurfum reyna að komast út úr þessu. Ég tel að við þurfum að tengja gjaldmiðil okkar stóru myntsvæði. Það er grundvallaratriði og við frjálslynd lögðum það til í kosningabaráttunni og stöndum við það að við teljum að nauðsynlegt sé að gera það miðað við gengiskörfu helstu gjaldmiðla okkar. Það er eitt atriði. En ríkissjóður þarf líka að mæta með lægri álögum vanda þjóðfélagsborgaranna þannig að ekki verði víxlverkanir og lánskjaravísitala eða vísitala neysluverðs 

Frú forseti. Það eru þrjú atriði í ræðu hv. þingmanns sem ég vildi gjarnan koma inn á. Það er í fyrsta lagi þegar skattar á fyrirtæki breytast, ég kalla það að breytast að fara úr 45% í 18, er það skattalækkun eða skattahækkun? Ef tekjur ríkissjóðs af viðkomandi skatti stóraukast, er það skattalækkun eða skattahækkun? Þ.e. 18% skattur gefur miklu meiri tekjur og meira álögur á fyrirtækin en 45% skattur, er það skattalækkun eða skattahækkun? Það er nefnilega skattalækkun en tekjurnar aukast og það er ekki endilega mælikvarði á það hvort skattar séu að hækka þegar tekjur ríkissjóðs af sköttum hækka. Það er vegna þess að kakan stækkar. Hún stækkar svo óskaplega mikið varðandi hagnað fyrirtækja að lækkun úr 45 niður í 18 dugir ekki til að minnka tekjurnar. Þær jukust samt töluvert mikið. Önnur spurning. Hv. þingmaður nefndi að framlag til lífeyrissjóða hefði aukist um 2%. Er það ríkisstjórninni að kenna að þjóðin lifir lengur og að fleiri öryrkjar eru í landinu? Í þriðja lagi að menn geti ekki sparað. Mig langar til að hv. þingmaður segi Þjóðverja það eða Frakka, Norðmanni eða einhverjum manni í Evrópu að hann þurfi endilega að kaupa flatskjá, hann þurfi að kaupa jeppa, hann þurfi að fara til útlanda í ferðalag o.s.frv. Við erum með 8 þúsund fleiri bíla á Íslandi en ökuskírteini. Það þýðir það að það eru 8 þúsund manns sem þurfa að keyra tvo bíla samtímis. Heldur hv. þingmaður að þetta sé allt saman bráðnauðsynlegt og að menn komist ekki af án þess?

Virðulegi forseti. Skattar á fyrirtæki hafa verið lækkaðir en samanburðurinn sem hv. þm. Pétur Blöndal vísar til, og flokksbræður hans gera iðulega, er eins og að bera saman epli og appelsínur. Það er ekkert flóknara en það. Ég ætla bara að benda ykkur á eina staðreynd sem þið skuluð hafa í huga næst þegar þið farið á flot með þetta. Árið 2000 varð efnahagur þriggja stærstu íslensku bankanna minni en þjóðarframleiðsla Íslands á ári en nú er hún tíföld. Hvaða þýðingu hefur það? Jú, það hefur þá þýðingu að að sjálfsögðu stækkar kakan. Það er ekkert af því sem ríkisstjórnin hefur verið að gera í sjálfu sér. Þetta hefur stækkað m.a. með auknum lántökum og útrás íslensku bankanna. Að sjálfsögðu leiðir það til þess að það koma fleiri krónur í kassann þó að prósentan lækki. En á sama tíma og skattar á fyrirtækjum hafa verið lækkaðir þá er um ofurskatta að ræða á einstaklinga í landinu og það er það sem er málið. Síðan varðandi það hvort ríkisstjórnin geti gert að því þó að þjóðin lifi lengur og annað í þeim dúr og að framlag í lífeyrissjóð hækki um 2% þá er það líka óraunhæfur samanburður vegna þess að miðað við það hvernig hv. þm. Pétur Blöndal setti það fram áðan þá er þetta spurning um það hvort hinn lögþvingaði sósíalíski sparnaður sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur komið á og hækkaði um 2% gerir það að verkum að fólk tekur ekki sömu krónurnar til að leggja fyrir annars staðar. Það er nú einu sinni þannig að við sem erum markaðshyggjufólk og frjálslynt fólk teljum og við byggjum á því að þjóðfélagsborgararnir eigi að fá að haga lífi sínu með þeim hætti sem þeim þykir hagfelldast og best og það ættir þú að muna, hv. þm. Pétur Blöndal, að við erum ekki að standa í því að ráðskast með það hvort fólk eigi fyrir flatskjái, sparnað eða jeppa. Því verður fólk að fá að ráða sjálft.

Forseti vill biðja hv. þingmenn um að gæta að ávörpum.

Ég er í sjálfu sér ekki, frú forseti, að styðja þvingaðan skyldusparnað gegnum lífeyrissjóði, það er mér ekkert sérstaklega mikið hugðarefni. En ég bendi á að þau 2% sem iðgjöldin hækkuðu voru á kostnað fyrirtækjanna. Þau komu ekki fram í þeirri gífurlegu hækkun launa sem hefur átt sér stað á Íslandi síðustu 10 árin. Ég man ekki alveg síðustu tölur, hvort það er 70% raunhækkun launa umfram verðlag. Það skyldi nú ekki vera að sú mikla hækkun sé vegna þess að skattar voru lækkaðir á þennan skattstofn eins og á hagnað fyrirtækja? Það skyldi nú ekki vera að þetta sé ekki allt saman náttúrulögmál, það komi bara af sjálfu sér einhvern veginn af tilviljun? Og það skyldi nú ekki vera að bankarnir hafi farið í útrás bara sisvona? Sér hv. þingmaður fyrir sér að ríkisbankarnir gömlu hefðu farið í útrás? Sér hv. þingmaður virkilega fyrir sér að ríkisbankarnir sem þurftu styrk frá ríkinu reglulega, að þeir hefðu farið í útrás?

Ónei.

Ónei, þeir hefðu aldrei farið í útrás og þeir hefðu aldrei getað skilað þessum gífurlegu tekjum inn til landsins eins og þeir gera í dag. Það er nefnilega sú ákvörðun fyrri ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokksins að einkavæða bankana sem veldur þessu. Það er ekki út í bláinn að það kemur allt í einu mikil útrás heldur er það vegna þess að það er búið til umhverfi fyrir fyrirtækin sem gerir þetta kleift. Þetta er ekki bara tilviljun. Það er ekki alveg sama hver er skipstjóri í brúnni, það er nefnilega þannig - 

Virðulegi forseti. Þó að skattar á fyrirtæki hafi verið lækkaðir þá eru opinber útgjöld samt sem áður að vaxa, hlutfallslega miðað við þjóðarframleiðslu, þannig að þau eru að verða um helmingur af þjóðarframleiðslunni. Þegar Sjálfstæðisflokkurinn tók við völdum á sínum tíma þá var heildarþjóðarframleiðsla eitthvað rétt undir 40%, mig minnir að hún hafi verið 38%. Þrátt fyrir þessa gífurlegu aukningu á þjóðarframleiðslu þá hafa útgjöld hins opinbera, skattheimtan aukist þetta mikið ef þessar hagstærðir eru teknar. Það er bara staðreynd málsins sem við horfum á sem þýðir það að á valdatíma Sjálfstæðisflokksins á hann Evrópumet og sennilega heimsmet í hækkun skatta og fjölgun ríkisstarfsmanna. Hvort sem mönnum líkar það betur eða verr þá er það staðreyndin. Og það er ofan af því kerfi sem þarf að vinda. Það þarf að vinna gegn bruðlinu og búa til þjóðfélag þar sem við gætum sparnaðar hins opinbera og við eigum að byrja þar, hv. þm. Pétur Blöndal, en ekki að vandræðast með neysluvenjur borganna. Við viljum ekki neyslustýringu, við markaðshyggjumenn, að sjálfsögðu ekki. Það er meginatriðið. Ég get tekið undir með hv. þm. Pétri Blöndal um að að sjálfsögðu var það skref fram á við að beita sér fyrir einkavæðingu banka. Spurning var hins vegar um það hvort menn hafi gengið nógu varlega um gleðinnar dyr og gætt þess að setja nægilega skýrar reglur þannig að skattborgararnir þurfi ekki og aldrei að verða fyrir búsifjum vegna þess sem hugsanlega gæti komið að því að það hefðu ekki verið settar nægilega skýrar reglur. Það eru atriðin sem við þurfum kannski að horfa fram á, því miður.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að endurtaka ræðuna sem áðan var flutt af samflokksmanni mínum hv. þm. Jóni Magnússyni. Ég ætla þar af leiðandi að flytja mál mitt með öðrum hætti og forðast að tvítaka efni sem sett var fram í ræðum hér á undan. Ég vil hins segja almennt um málið sem hér er til umræðu, flutt af þingflokki Vinstri grænna, að mér finnst að margt í þessum tillögum geti horft til bóta við núverandi aðstæður sem ríkisstjórnin geti nýtt sér tillögurnar sem hér eru settar fram í átta liðum. Það er svo, hæstv. forseti, að stjórnarandstöðuflokkarnir hafa á undanförnum mánuðum farið í ýmsa umræðu um efnahagsmál, ýmsa þætti efnahagsmálanna og væri hægt að byrja á að vitna til umræðunnar um fjárlög á síðastliðnu hausti þar sem stjórnarandstaðan spurði spurninga og hafði efasemdir um það hvort allt væri jafngott, bjart og blessað, og ríkisstjórnarflokkarnir töldu, sérstaklega fjármálaráðherra í ræðum sínum sem, ef ég man rétt, hæstv. forseti, undraðist aðfinnslur erlendra fyrirtækja eins og Standard & Poor's og fleiri fjármálaeftirlitsfyrirtækja sem gerðu athugasemdir við stöðu Íslands. Fjármálaráðherra undraðist að það skyldi gert miðað við góða stöðu ríkissjóðs. Því miður hefur komið í ljós að ýmsar viðvaranir frá þessum tíma hafa átt við rök að styðjast þótt ekki hafi verið varað við þeim, hæstv. forseti, af greiningadeildum bankanna. Ég minnist þess ekki sérstaklega, hæstv. forseti, að greiningadeildir bankanna hafi varað við því sem við höfum séð á fjármagnsmarkaði hér á landi og þeim mikla samdrætti sem þar hefur orðið né að menn hafi almennt átt von á erfiðleikum. Það er kannski ekki hægt að ætlast til að á Íslandi séu menn sérstakir spámenn um hvað muni gerast úti í heimi. en væntanlega hafa íslensku bankarnir, sem fjárfesta mjög erlendis, reynt að greina markaðinn til framtíðar. Ég hygg að við höfum ekki verið nógu trúuð á að viðvörunarorð frá útlöndum ættu við rök að styðjast. Ég hygg líka að í ljósi stöðunnar megi velta því fyrir sér hvort við vorum nógu forsjál við að einkavæða bankana og einkavæða og selja fyrirtæki eins og Símann þótt við höfum vissulega lagt þá peninga fyrir að talsverðum hluta. En við þurfum að takast á við stöðuna innan lands og ríkisstjórnin þarf að taka á henni, m.a. með þeim tillögum sem hér hafa verið lagðar fram af Vinstri grænum. Reyndar hefur stjórnarandstaðan bent á það í hverri umræðunni á fætur annarri, bæði í fyrirspurnum og utandagskrárumræðum o.s.frv., að bregðast þurfi við. Við höfum áhyggjur af olíuverðinu og hvernig það þróast innan lands, hvaða kostnaður kemur þar á fjölskyldur og flutninga, hvernig það færist inn í verðlagið og mælist í verðbólgunni og verður til að verðtrygging lánsfjár á Íslandi hækkar. En við búum við það kerfi eins og menn vita. Það sama má segja um áhyggjur okkar af vöruverði almennt. Vissulega eru breytingar erlendis á matvöruverði og aðföngum sem geta leitt til að hækka vöruverð og ríkisstjórnin getur horft til þess og spyrnt við fótum með aðgerðum sem menn hafa rætt og hent sín á milli sín, sem ekki hefur verið tekið á enn sem komið er. Forsætisráðherra hefur iðulega lýst því að enn væri ekki tími til að takast á við slíka hluti. Við verðum að horfa á þróunina. Hún er alvarleg að því er varðar fjölskyldur í landinu. Það kom fram á fundi í fjárlaganefnd og efnahags- og viðskiptanefnd með fulltrúum atvinnulífsins, fulltrúum vinnumarkaðarins, fulltrúum fjármálafyrirtækjanna, Seðlabankans, Fjármálaeftirlitsins og fjármálaráðuneytisins, í ummælum fulltrúa Alþýðusambandsins, að eins og staðan væri miðað við þá vexti og verðtryggingu sem félli almennt á lánaskuldbindingar þeirra sem skulduðu í íbúðarhúsnæði hér á landi um þessar mundir, var þá miðað við meðalskuldir húsbyggjenda eða húskaupenda, að venjuleg fjölskylda þyrfti að hafa 700 þús. kr. í tekjur á mánuði til að standa undir því að borga af húsnæðislánunum samhliða því að halda fjölskyldunni á floti. Þessi staða er auðvitað þröng og hætt við því að fjölskyldur fari í vaxandi mæli að safna skuldum miðað við núverandi þróun. Hæstv. forseti. Frjálslyndi flokkurinn lagði á haustdögum fram tillögu um að til lausnar á þeirri kjaradeilu sem vissulega hefur verið samið um að stærstum hluta á vinnumarkaði yrði lagt upp með að taka upp sérstakan persónuafslátt sem kæmi sérstaklega láglaunafólki til góða og eyddist út þegar tekjur einstaklings færu að nálgast 300 þús. kr. á mánuði. Við teljum enn, hæstv. forseti, að þetta hefði verið betri leið. ASÍ-forustan tók undir þá leið. Við teljum að það hefði verið betra en að fara þá leið sem farin hefur verið, hæstv. forseti. Á sama fundi gagnrýndi forusta ASÍ einnig hvernig hefur verið farið í skattalækkanir hér á landi upp úr árinu 2004, með flatri prósentuhækkun, afnámi hátekjuskattsins o.s.frv. Það verður að segjast eins og er að þetta eru sömu atriðin og Frjálslyndi flokkurinn og stjórnarandstaðan öll gagnrýndi á síðasta kjörtímabili, hvernig staðið væri að skattamálum. Við höfum vissulega varað við ýmsu sem menn sjá nú að voru rangar ákvarðanir. Ég er enn þeirrar skoðunar, hæstv. forseti, að skynsamlegra hefði verið að hækka persónuafslátt sérstaklega fyrir láglaunafólkið og gera þá sem voru með 150 þús. kr. eða minna í tekjur lausa undan því að greiða tekjuskatt. Ég held að það hefði verið skynsamleg leið. Það hefði átt þátt í að halda niðri vöxtum, verðbólgu og verðlagi. Við getum litið til þess hvað Norðmenn voru að gera nýverið. Hvað voru þeir að gera? Þeir héldu niðri launaþróun í Noregi með því að ríkið setti 150 milljarða kr. inn í lífeyrissjóðakerfið í Noregi, til að halda niðri launaþróun og sporna við þenslu en jafnframt að tryggja að lífeyrissjóðstekjur og afkoma lífeyrisþeganna væri betri þegar fram í sækti. Sams konar hugsun var í persónuafsláttarútfærslum okkar, að tryggja að láglaunafólk fengi raunbætur sem ekki færu beint út í verðlagið. Sama má segja um tillögur okkar í almannatryggingum. Ég vænti þess að Íslendingar séu enn það langminnugir að þeir muni að stjórnarandstaðan lagði á síðasta kjörtímabili fram tillögur í velferðarmálum. Hvernig voru þær? Þær voru hugsaðar þannig að reyna að tryggja að þeir sem hefðu lægst laun fengju bætur og tekjutryggingu án skerðingar, sem dygði til að þeir kæmust af á lágmarkslaunum, að velferð þeirra væri tryggð að lágmarki. Þetta vorum við sammála um á síðasta kjörtímabili. Vissulega ber að þakka það sem vel hefur verið gert og að stigin skref hafa verið skref að undanförnu í átt að þessum tillögum okkar af núverandi ríkisstjórn. Það skal hafa sem satt reynist en samt sem áður stendur mikið út af frá tillögum Samfylkingar, Vinstri grænna og Frjálslynda flokksins á síðasta kjörtímabili. Við spiluðum saman tryggingum, skerðingarreglum og skattareglum til þess að búa til rauntekjur fyrir fólk. Auðvitað skipta lágmarksrauntekjur máli. Það skiptir ekki miklu máli að fá 18 þús. kr. kauphækkun þótt um hana muni þegar 8 þús. kr. af því eru teknar til baka í sköttum eins og nú er. Menn verða bara að horfa á sannleikann. Það þurfti að ná rauntekjuaukningu fyrir láglaunafólkið í nýjustu kjarasamningum með þeim aðferðum sem ASÍ var tilbúið að fara þótt ríkisstjórnin og vinnuveitendur væru ekki tilbúin að fara þá leið. Ég tel rétt að vekja athygli á þessu. Við erum almennt að ræða um efnahagsmál. Þetta er partur af því að halda stöðugleika og reyna að tryggja þeim sem lökust hafa launin velferð og afkomu. Ég minni á, hæstv. forseti, að við í Frjálslynda flokknum höfum lagt til að auka þorskkvótann. Við teljum að það þurfi að gera eins og ástandið er, það sé ástæða til að gera það vegna þess að aflabrögð eru góð og ekkert sem bendir til að þorskstofninn sé í því svartnættishruni sem Hafrannsóknastofnun hefur spáð. Þó má ekki halda því fram að ég telji að þorskstofninn sé gríðarlega stór. En hann er í betra ástandi en menn gerðu ráð fyrir á vordögum. Það er sjáanlegt að holdafar fisksins hefur batnað. Það ber öllum sjómönnum saman um hvaðan svo sem þeir róa frá ströndum landsins. Fiskgengd á grunnslóð er mikil. Við tókum örstutta umræðu um það hér fyrr í dag, hæstv. forseti. En aukning kvótans væri jákvæð í núverandi stöðu. Við mundum auka tekjur þjóðfélagsins og gefa vísbendingar um betri tíð. Ég minni á tillögur okkar frjálslyndra um ferðakostnað. Út á hvað gengur sú tillaga? Hún gengur út á að þeir sem ef til vill þurfa að sækja atvinnu um langan veg megi draga þann kostnað frá tekjum áður en skattlagt er. Skyldi muna um það í núverandi ástandi þegar kemur upp atvinnuleysi hér eftir apríl, þegar þorskkvótinn er búinn og menn þurfa jafnvel að fara að sækja atvinnu um langan veg, að slík regla væru innleidd? Ég held að svo væri. Það færi saman við að olíu- og bensínverð er himinhátt og ríkisstjórnin hefur ekki sýnt tilburði enn til að takast á við að lækka hlutdeild sína í olíu- og bensínverði. Eins og þróunin er nú á olíu- og bensínverði eru nýjar tekjur ríkissjóðs, bara af þeim þætti, að nálgast 2 milljarða kr. eins og mál standa í dag. Miðað við samþykkt fjárlaga hafa tekjurnar verið 15,5 milljarðar en líklega eru komnir 2 milljarðar í viðbót í tekjur til ríkisins af þessum þætti sem allur almenningur kvartar undan. Það er rétt að draga þetta líka fram í þessari umræðu um efnahagsmálin. Ég vék áðan að hátekjuskattinum og ætla ekki að endurtaka það. Ég hef ævinlega talið að niðurfelling hátekjuskattsins hafi verið mistök. Það þýðir ekki að ekki hefði mátt lagfæra hann eða endurskoða, taka upp ný tekjuviðmið o.s.frv. en í þróuninni í íslensku þjóðfélagi á undanförnum árum, þar sem ofurlaunamenn, sjálftökufólkið, hefur tekið sér tugi milljóna í laun á mánuði, er þetta arfavitlaust, hæstv. forseti.

Frú forseti. Ég vil, nú þegar kemur væntanlega að lokum þessarar umræðu, þakka fyrir hana og þakka hæstv. ráðherrum og hv. þingmönnum fyrir þátttöku í umræðunni. Hér hafa talað fulltrúar allra þingflokka og formenn allra stjórnarandstöðuflokkanna. Við höfum í rauninni átt hér út frá þessu frumvarpi okkar þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs ágætan eldhúsdag um efnahagsmál sem er efni umræðunnar þó að hún hafi eðli málsins samkvæmt fjallað um efnahagsmálin almennt í þó nokkrum mæli. Ég vil byrja á því að taka aðeins upp og taka undir það sem hv. síðasti ræðumaður, Guðjón A. Kristjánsson, nefndi hér að manni verður óneitanlega hugsað til baka til haustmánaða ársins 2006 og þess vetrar sem þá fór í hönd og síðan alþingiskosninganna og úrslitanna þá fyrir tæpu ári síðan og veltir því fyrir sér: Gæti ekki staðan í stjórnmálum landsins verið dálítið önnur ef þá hefðu náðst fram þau gagngeru umskipti sem þáverandi stjórnarandstöðuflokkar með samstillingu sinni voru auðvitað að reyna að beita sér fyrir, m.a. og ekki síst til að gera verulegt átak í félagslegum efnum til að bæta og jafna lífskjör þeirra lakast settu í landinu? Ég vil leyfa mér að trúa að þeir flokkar hefðu, a.m.k. miðað við uppleggið eins og það var þá, átt að geta náð saman um bæði breyttar áherslur í efnahagsmálum, hagstjórn og atvinnumálum sem hefðu auðveldlega leitt til þess að staða mála væri mun betri nú en hún er. Vandinn er sá að Sjálfstæðisflokkurinn hélt völdum í landinu og stefna hans var og er í aðalatriðum keyrð áfram óbreytt og vegna þess náðust ekki þau gagngeru umskipti í stjórnmálum sem hefði auðvitað þurft, þar á meðal og ekki síst í efnahagslegu tilliti. Það er upplýst hér, m.a. af hálfu hæstv. viðskiptaráðherra, að sumt af því sem frumvarp þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs ber í sér sé þegar komið til athugunar eða framkvæmda að einhverju leyti af hálfu ríkisstjórnar. Út af fyrir sig er það rétt, það má segja að vissir þættir þessara mála hafi verið að þokast af stað á síðustu dögum. Það er staðfest að ríkisstjórnin sé að athuga aðgerðir til að styrkja gjaldeyrisvaraforða Seðlabankans og það er vel en það er alveg ljóst að það er gert núna við erfiðari aðstæður og þar þarf væntanlega meira til en menn áður töldu að hefði getað dugað. Svipað má segja um aðgerðir ríkisstjórnar og Seðlabanka frá þriðjudeginum eftir páska. Þar var að hluta til farið inn á brautir sem frumvarpið gerir ráð fyrir í formi þess að dýpka og örva skuldabréfamarkað og koma hlutum á hreyfingu aftur í þeim efnum. Að öðru leyti er lítið af málum að frétta. Hér eru t.d. lagðar upp, og það kemur inn á það sem hv. síðasti ræðumaður og margir fleiri nefndu, umtalsverðar aðgerðir til að takast á við innra jafnvægisleysi, félagslegt misgengi, félagslegt og byggðarlegt misgengi í landinu sem er auðvitað hluti af okkar vanda og efnahagsvanda þar með talið. Mér fannst hv. þm. Pétur H. Blöndal, þó að hann legði margt athyglisvert inn til umræðunnar, skauta mjög létt yfir þann þátt. Að vísu staðfesti hæstv. forsætisráðherra í febrúarmánuði síðastliðnum, ef ég man rétt, að einhvers konar endurskoðun á mótvægisaðgerðum ríkisstjórnarinnar væru að nafninu til í gangi en af því hefur síðan ekkert meira fréttst, ekki neitt. Fjölmiðlar spurðust fyrir um það hjá ráðuneytum fyrir nokkru síðan hvar sú vinna væri á vegi stödd og það kannaðist ekkert ráðuneytanna við að það væri neitt í gangi. Er þó öllum ljóst að þau mál eru nákvæmlega jafnóleyst nú og þau voru í febrúar eða nóvember. Fjárhagsleg staða t.d. verst settu sveitarfélaganna er nákvæmlega jafnhábölvuð og hún hefur verið ef ekki versnandi vegna þess að auðvitað horfa mörg þessara sveitarfélaga framan í erfiðari tíma núna eins og þjóðarbúið í heild sinni. Hv. þm. Gunnar Svavarsson nefndi það sem er alveg rétt að það hefur staðið yfir endurskoðun á málefnum Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga. Honum er ætlað hlutverk í þessu frumvarpi einfaldlega vegna þess að hann er þó það tæki sem vænlegast er til að setja fjármuni í umferð og koma þeim út til þeirra sveitarfélaga sem í mestri þörf eru fyrir þá og þar sem aðstæðurnar eru erfiðastar. Auðvitað er augljóst mál að sveitarfélögin eru nærtækasta tækið til að beita gagnvart svæðisbundnum erfiðleikum sem við vitum að við er að glíma, ekki síst við sjávarsíðuna og núna því miður einnig í vaxandi mæli í sveitum landsins þar sem verulegir erfiðleikar blasa við í landbúnaði. Það væri líka athyglisvert að ræða það sem hv. þm. Ögmundur Jónasson kom inn á - og er skaði að hv. þm. Pétur Blöndal sé ekki viðstaddur, handhafi og fulltrúi frjálshyggjuaflanna hér í salnum stundum - hvort kreppan sem núna gengur yfir heimsbúskapinn kann að reynast svanasöngur nýfrjálshyggjutímabilsins í hagsögunni sem hefur í raun og veru ríkt síðastliðin 30 ár eða svo, allt frá árdögum þeirra Margrétar Thatcher og Ronalds Reagans. Það skyldi nú ekki vera að þetta tímabil væri að komast á endastöð í gegnum þær hremmingar sem þetta módel sem hefur verið leiðarljós, siglingaljós, helstu fjármálastofnananna, Bretton Woods stofnananna, og hefur verið þvingað áfram í heiminum af Alþjóðaviðskiptastofnuninni, Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, Alþjóðabankanum og flestum vestrænum ríkisstjórnum, troðið upp á þróunarríki og nýfrjáls ríki Austur-Evrópu? En hvernig er svo útkoman? Hver er svo staðan? Kannski er hún einmitt að birtast okkur í þeim hremmingum sem eru að ganga yfir núna. Að þessi stefna, þessi dólgakapítalismi og græðgisvæðing viðskiptalífsins, er að leiða af sér í óskaplegar ógöngur og hremmingar eins og best sést auðvitað í Bandaríkjunum þar sem menn hafa algjörlega misst tökin og lent út í viðskipti sem leiða síðan af sér stórfelld töp og áföll og jafnvel gjaldþrot. Það má segja að það sé dálítið merkilegt að umræðan skuli ekki vera meiri og þyngri þegar t.d. svo er komið að bandaríski seðlabankinn fer í það yfir nótt eða kannski var það um helgi að reyna að bjarga einum af stærstu bönkunum og setja hann á þvílíka brunaútsölu að það hálfa væri nóg, til að verjast auðvitað frekari áföllum og til að draga úr þeirri taugaveiklun og þeirri hræðslu sem þegar var brostin á. Það verður fróðlegt að blaða í bók Sorosar, sem hv. þm. Ögmundur Jónasson nefndi hér, og má hann gerst til þekkja sá frægi maður hvað það viðskiptaumhverfi og efnahagsmódel sem hann hefur nú lifað og hrærst í sjálfur og grætt mikla peninga í undanfarna áratugi er að leiða af sér yfir heimsbúskapinn. Það verður mjög áhugavert. Margir fleiri mikilsmetnir viðskiptajöfrar í heiminum eru farnir að tala með svipuðum hætti. Það var ákaflega athyglisvert að heyra boðskap Bill Gates þegar hann mætti á fundinn í Davos. Hvað var hann að tala um? Jú, hann vildi beita sér fyrir breyttum áherslum í hinum vestræna markaðsvædda heimi og hann talaði um skapandi kapítalisma „creative capitalism“ í staðinn fyrir hvað? Í staðinn fyrir græðgiskapítalismann, í staðinn fyrir hina hráu nýfrjálshyggju sem hann sagði að ekki væri að leiða til blessunar í heiminum. Ríkasti maður heims sem er búinn að græða þessi lifandis ókjör af fjármunum er í standandi vandræðum með hvað hann eigi að gera við þá, er að reyna að gefa þá af sér og setja þá í sjóði og koma þeim til hjálparstarfs sem auðvitað er ágætt.  
             Hér uppi á Íslandi stöndum við svo frammi fyrir birtingarmyndum annars vegar þessarar hugmyndafræði og hins vegar ýmsum séríslenskum fyrirbærum sem leggjast þarna saman. Að sjálfsögðu var hugmyndafræðin flutt hér inn, t.d. með ungum mönnum sem komu heim frá námi í Bandaríkjunum og innleiddu hér kaupaukann í íslenskan viðskiptaheim. Þetta var ógurlega fín tíska, bónusar og kaupaukar. Það kom að vísu í ljós að menn fengu næstum því jafnmikið þó að þeir væru að tapa eins og þeir væru að græða, en það er nú önnur saga, og voru ævinlega leystir út með ríkulegum starfslokagjörningum og bónusum þó að þeir væru að hrökklast í burtu með allt í vitleysu. 

Öll laun þingmanna …

Já, upp undir það. Eitthvað á annað hundrað föld meðallaun í viðkomandi fyrirtæki. Við höfum náttúrlega líka við að glíma hér, og það verður líka formaður Framsóknarflokksins, sem gleður okkur hér með nærveru sinni og líflegum frammíköllum í salnum, að horfast í augu við, við höfum líka hér við að glíma arfleifð frá undanförnum árum sem er okkur þung í skauti, skuldasöfnunina, óráðsíuna, viðskiptahallann og jafnvægisleysið, bæði hið efnahagslega og hið ytra og hið innra líka. Þetta er allt þarna og hverfur ekki og áhugaverð skoðanaskipti voru hér t.d. á milli hv. þingmanna Péturs Blöndals og Jóns Magnússonar um þá hluti. Það er alveg rétt hjá hv. þm. Jóni Magnússyni að það er umhugsunarefni við aðstæður þar sem verð á sjávarfangi er eitthvert það allra hæsta í sögunni, að vísu er því miður niðurskurður á afla og loðnuvertíðin var léleg, álverð er vissulega hátt, mikið af ferðamönnum, fleiri en nokkru sinni fyrr komu til landsins en samt er ástandið eins og raun ber vitni. Það er auðvitað vegna þess að efnahagsstjórnin hefur mistekist. Við höfum misst þá hluti úr böndunum. Það var sýnt mikið ábyrgðarleysi og andvaraleysi gagnvart því að láta það ástand halda áfram allt of lengi. Tíminn leyfir heldur ekki, virðulegi forseti, að fara í langar vangaveltur út frá því sem hefði verið gaman að ræða, m.a. það sem hv. þm. Pétur Blöndal nefndi hér um viðskiptahallann og eðli hans. Ég held að það sé ekki hægt þjóðhagslega að gera þann greinarmun á viðskiptahalla sem hv. þingmaður lýsir mikið eftir og ég hef heyrt marga fleiri, ekki síst sjálfstæðismenn tala um, að það sé einhver alger eðlis- og grundvallarmunur á viðskiptahalla sem stafi af lántökum og eyðslu ríkis og sveitarfélaga annars vegar og einkaaðila hins vegar. Af þeirri einföldu ástæðu að þegar til kastanna kemur verður þjóðarbúið í heild sem eining að ráða við skuldbindingar sínar, það þarf einfaldlega að borga af skuldunum. Til þess þarf gjaldeyri, til þess þarf tekjur og þá er í sjálfu sér ekkert spurt hver sækir í þann gjaldeyri og þá verðmætasköpun sem þjóðfélagið hefur til að spila úr og borga af. Það er ekki þannig. Að lokum er þetta vandamál þjóðarbúsins, hinnar efnahagslegu einingar í heild sinni, hagkerfisins sem við erum að reyna að reka á sjálfstæðum forsendum á Íslandi, og þess vegna er viðskiptahallinn alltaf jafngrafalvarlegur og raun ber vitni og vaxandi erlendar skuldir hvort sem þær stafa af umframeyðslu einkaaðila eða hins opinbera. Það er vissulega grundvallarmunur á því hvort viðskiptahallinn er vegna fjárfestinga í arðbærum framleiðslutækjum eða verkefnum eða hvort hann er hreinlega vegna neyslu og eyðslu umfram efni. Hvernig stöndum við þá að vígi? Þá er veruleikinn sá, því miður, að næstum tveir þriðju af viðskiptahalla undanfarinna ára eru ekki vegna fjárfestinga, ekki vegna stóriðjustefnunnar og hefur hún þó verið dýr, heldur vegna eyðslu. Það er hið alvarlega. Hvort einkavæðingin á bönkunum sérstaklega á eftir að reynast sú blessun sem hv. þm. Pétur Blöndal trúir auðvitað á. Það reynir nú kannski einmitt á það þessa dagana, er það ekki? Það eru kannski farnar að renna grímur á einn og einn mann hvort þetta sé allt að gefast okkur og reynast okkur eins vel og menn töluðu um. Svo er það mikill misskilningur að bankarnir og fjármálageirinn hafi fundið upp þann möguleika að fjárfesta í útlöndum og byggja upp starfsemi þar. Ég veit ekki betur en að Eiríkur rauði hafi verið fyrsti útrásarmaðurinn. Síðan höfðu náttúrlega margar greinar íslensks atvinnulífs áratuga reynslu af atvinnurekstri erlendis og umsvifum þar þegar til sögunnar kom útþensla í fjármálageiranum.

SÍS og fleiri.

Flugreksturinn allt frá lokum seinna stríðs, sjávarútvegsfyrirtækin og sölusamtök þeirra o.s.frv. Virðulegi forseti. Að lokum endurtek ég þakkir mínar fyrir þessa umræðu og það er fagnaðarefni að frumvarp okkar gengur nú til nefndar sem vel að merkja verður væntanlega efnahags- og skattanefnd sem ég legg til að málið verði vísað til og þaðan út til umsagna og verður þá hluti af veganestinu sem við höfum til að moða úr á næstu vikum. Vonandi ekki allt of mörgum því að það ríður á að fara að láta verkin tala í staðinn fyrir að sitja á höndum sér eins og mér finnst því miður að allt of mikið hafi verið um af hálfu ábyrgra aðila á undanförnum vikum og mánuðum.

Hæstv. forseti. Varðandi það sem kom fram í máli hv. þingmanns þá er auðvitað ekkert nýtt undir sólinni. Sannleikurinn er sá að frá kyni til kyns eru hlutirnir svipaðir. Við rekum okkur á sömu hættur og hverfum frá einu kerfi yfir í annað og allt fer í hring á þessari jörð,  En hinu má náttúrlega ekki gleyma - þegar maður heyrir málflutning hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar þá finnst honum allt hafa verið svart - að gríðarlegur uppgangur hefur verið á Íslandi og meiri tækifæri en nokkru sinni fyrr á síðustu árum. Við megum ekki gleyma því að frá 1991–1995 var mikil kreppa. Þá tóku við velmegunarár. Gríðarlegur fjöldi af ungu og menntuðu fólki flutti heim til Íslands af því það fékk tækifæri í ákveðinni nýsköpun sem hér átti sér stað og aðstæður voru skapaðar fyrir. Hér hófust mikil velsældarár og hafa verið fram undir þetta þótt ýmislegt sé að og alltaf séu verkefni til að takast á við. Mér fannst t.d. óskaplega gaman að það yrði hlutverk hæstv. utanríkisráðherra, Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur, að þurfa að taka við, úr hendi Sameinuðu þjóðanna, þeirri niðurstöðu að mest lífsgæði í heiminum árið 2005 hefðu að þeirra mati verið á Íslandi. Þannig var nú staðan og á þann hátt vorum við metin á þeim tíma. En því miður er margt að breytast. Við höfum hér verið að reyna að vekja ríkisstjórnina til dáða en það hefur gengið seint og hægt. Ég held að Samfylkingin ráði og forsætisráðherra hafi verið stunginn því svefnþorni að hann reisir ekki svipu sína, hann skipar liði sínu ekki til verka sem vera ber 

Frú forseti. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að fátt er nýtt undir sólinni, ekki nokkur hlutur, og sagan endurtekur sig. Það eru sveiflur, það koma feit ár og mögur ár og skiptast á skin og skúrir. Það væri líka gaman að ræða um jöklabréfin, sem hér var minnt á í frammíkalli. Mér finnst nú aðalatriði til skilnings á því fyrirbæri að menn muni að þau eru afleiðing af ástandi sem var orðið til í hagkerfinu en ekki orsök þess. Þau byrjuðu að streyma inn í hagkerfið haustið 2005 þegar vaxtamunurinn var orðinn jafngríðarlegur og raun ber vitni milli Íslands og útlanda. Það er alls ekki svo, frú forseti, að ég telji að hér sé allt svart og allt ómögulegt sem gerst hefur undanfarin ár. Það hef ég aldrei sagt. Það er oftúlkun á mínu máli þó að ég hafi oft verið gagnrýninn og viðurkenni það. Ég hef t.d. iðulega á undanförnum árum fagnað því og viðurkennt mikilvægi þess að ríkissjóður væri að greiða niður skuldir og stæði vel. Ég hef að vísu sagt: Skárra væri það nú á veltutímum og á þenslutímum og þegar menn selja verðmætar eignir í viðbót, skárra væri það nú ef afkoma ríkissjóðs væri ekki góð. En það er mikilvægt og jákvætt og ég bæti gjarnan við: Mér finnst það sérstaklega gleðilegt sem félagshyggjumanni vegna þess að ég ætla ríkissjóði mikilvægt hlutverk og ég vil að hann sé sterkur. Ég hef í öðru lagi fagnað því að menn hafa verið að ráðast í samgöngubætur, það er kannski eitt af því sem ég tel mjög gott. Á þessu ári leggjum við t.d. mikla fjármuni í varanlegar og góðar fjárfestingar í samgöngubótum, það er fagnaðarefni. Þær verða þarna þessar góðu samgöngur hvað sem öðru líður. Þannig að það er síður en svo að allt sé ómögulegt. En um leið er rétt að gagnrýna það sem er gagnrýnisvert og þar á meðal að ekki hefur verið innistæða fyrir öllu góðæristuðinu. Það hafa nefnilega ekki verið nógu traustar innstæður fyrir góðærishjalinu sem menn voru með munninn fullan af, meira að segja á árinu 2006 þegar viðskiptahallinn á Íslandi fór í 26% af vergri landsframleiðslu. 

Hæstv. forseti. Þetta er hárrétt athugasemd hjá þingmanninum. Þetta er í rauninni það sem ég vakti strax athygli á á síðasta sumri, að ætla að horfa á stöðuna eins og hún er komin, viðskiptahallann, verðbólguna, alla þessa þenslu, allt það sem var að gerast á húsnæðismarkaðnum - ég veit ekki hvernig það stendur núna - og farið að sjá í að bankarnir færu á ákveðinn hátt offari. Það mun koma mjög harkalega niður á ungu skuldugu fólki og fyrirtækjunum að ríkisstjórnin segir: Það er ekkert að. Það ber ekki að gera neitt. Haldnir eru þriggja tíma fundir og svo kemur forsætisráðherra og segir: Við sjáum enga ástæðu til að grípa inn í. Þannig við erum algjörlega sammála hvað þetta varðar, það verður stundum að stoppa við. Við sjáum þetta náttúrlega líka með vextina sem hér eru komnir. Yfirdrættirnir, fólk borgar 25% vexti sem ekki þekkjast neins staðar í veröldinni. Menn hafa ekki gáð að sér af því að ríkisstjórnin lét sem svo að eiginlega væri ekki við nein verkefni að fást, þetta mundi velta áfram. Hún þandi út fjárlögin hér í haust eins og kosningar væru á morgun og boðaði eyðslu- og sóunartíma. Ég tók undir þetta allt með hv. þingmanni á haustþinginu, og við framsóknarmenn. Við bentum á þessa vá strax að kosningum loknum og reyndar á síðasta kjörtímabili. Það vissu það allir að þenslan var of mikil og það bar að stíga á bremsur og takast á við hlutina eins og var gert árið 1999 og 2003, það hef ég margsagt. En það var ekki gert. Ég vil svo að lokum óska hv. þingmanni til hamingju með frumvarpið. Þar eru mörg ágæt úrræði en maður sér að hv. þingmaður er auðvitað sósíalískur, þjóðlegur, íslenskur íhaldsmaður eins og ég vissi alla tíð.

Frú forseti. Þetta eru nú meira og minna fallegar nafngiftir sem hv. þm. Guðni Ágústsson, formaður Framsóknarflokksins, velur mér og ég kveinka mér ekki undan þeim. Ég vil á móti óska Framsóknarflokknum til hamingju með - ef hv. þingmaður vill leggja eyrun við - þær miklu framfarir sem flokkurinn hefur sýnt nú á nokkrum mánuðum. Það er á margan hátt gleðilegt að Framsókn er einhvern veginn að finna sig  Aðalatriðið í mínum huga er það, og við deilum mörg hér inni, og örugglega flest, áhyggjum af ýmsu, þó það sé síður en svo að allt sé svart. Að sjálfsögðu höfum við að ýmsu leyti sterkar undirstöður til að vinna okkur í gegnum og út úr þessum erfiðleikum. En ein hugsun gengur ekki upp, frú forseti, og hún er sú að óráðsíuveislan geti haldið áfram. Það er mesta ábyrgðarleysið að halda að hægt sé að taka inn nýjan skammt af álverum og láta svo vaða á súðum áfram. Það er ekki valkostur. Við verðum að takast á við vandann, vinna okkur út úr honum og það er engin einföld og sársaukalaus leið til í þeim efnum. Það verður bara að horfast í augu við það. Markmiðið á að vera að verja heimilin, atvinnuna og atvinnulífið í landinu. Ég get tekið undir það með síðasta ræðumanni að áhyggjur mínar eru fyrst og fremst hjá yngri fjölskyldunum í landinu sem eru skuldsettastar með lánin á herðunum. Það er ekki síst í þeirra þágu sem allt verður að gera sem hægt er til að berja verðbólguna niður á nýjan leik og ná tökum á ástandinu.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingar á ýmsum lögum vegna endurskoðunar á undanþágum frá I. kafla I. viðauka við EES-samninginn og innleiðingar á reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins (EB) nr. 178/2002 frá 28. janúar 2002 auk afleiddra gerða. Þann 23. október 2007 heimilaði ríkisstjórnin staðfestingu á sex ákvörðunum sameiginlegu EES-nefndarinnar sem fela í sér breytingar á viðaukum og bókunum við EES-samninginn. Efnislega er annars vegar um að ræða endurskoðun á undanþágu Íslands frá I. kafla í I. viðauka við EES-samninginn og hins vegar upptöku löggjafar Evrópusambandsins um matvæli og fóður í EES-samninginn. Framangreindar ákvarðanir sameiginlegu EES-nefndarinnar voru staðfestar af nefndinni þann 26. október 2007 með fyrirvara um samþykki Alþingis. Meðfylgjandi lagafrumvarp kveður á um þær lagabreytingar sem nauðsynlegar eru vegna breytinga á samningnum um Evrópska efnahagssvæðið og innleiðingar fyrrgreindrar EES-löggjafar um matvæli og fóður. Í I. kafla í I. viðauka við EES-samninginn er að finna þær ESB-gerðir sem taka til heilbrigðis dýra og dýraafurða. Þessar gerðir fjalla um kjöt og kjötafurðir, fisk og fiskafurðir, mjólk, egg og afurðir úr þeim, dýrasjúkdóma, verslun með lifandi dýr, flutning á sæði og erfðavísum milli ríkja og um hormóna. Af heilbrigðisástæðum, einkum í þágu sjúkdómavarna, var á sínum tíma samið um að Ísland hefði undanþágu frá upptöku allra gerða í þessum kafla. Síðar voru reglur varðandi fiskafurðir teknar upp í samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins setti það sem skilyrði fyrir yfirtöku á nýju matvælalöggjöfinni og þátttöku Íslands í Matvælaöryggisstofnun Evrópu (EFSA) að fyrrgreind undanþága varðandi búfjárafurðir yrði endurskoðuð. Meginrökin fyrir þessu voru að ekki yrði lengur hægt að greina á milli búfjárafurða, sjávarafurða og annarra matvæla með sama hætti og áður, eftir að ný matvælalöggjöf ESB öðlast gildi, þar sem samræmdar reglur ná yfir matvælakeðjuna í heild sinni, án þess að skilja á milli einstakra tegunda matvæla. Með samþykkt ríkisstjórnarinnar var fallist á að hefja viðræður við ESB um endurskoðun á undanþágu Íslands og lauk þeim með endanlegu samkomulagi á sumarmánuðum árið 2007. Endurskoðun á undanþágum frá I. kafla í I. viðauka við EES-samninginn felur m.a. í sér eftirfarandi: A. Frelsi til innflutnings búfjárafurða mun aukast. Búfjárafurðir fá sömu lagalegu stöðu hvað heilbrigðisreglur varðar og fiskur og fiskafurðir hafa haft. Hluti þeirra vörutegunda sem áður hefur verið óheimilt að flytja til landsins eða einungis er heimilt að flytja inn með sérstakri heimild mun verða heimilaður á grundvelli heilbrigðiskrafna EES-löggjafar. Samkvæmt hinni nýju löggjöf verður Ísland hluti af innri markaði ESB hvað matvæli varðar, en ekki þriðja ríki eins og hingað til hefur verið og settar verða upp landamærastöðvar vegna kjöt- og mjólkurvara eins og gert hefur verið með fisk. B. Á Íslandi verður áfram heimilt að fóðra jórturdýr með fiskimjöli þrátt fyrir gildandi bann þess efnis innan ESB. C. Ekki verður þörf á að fjarlægja áhættuvefi við slátrun þar sem Ísland er laust við kúariðu. D. Ísland getur áfram bannað innflutning á beina-, blóð- og kjötmjöli. E. Ísland þarf að innleiða sérstakar reglur sem varða líflömb á bæi þar sem skorið hefur verið niður vegna riðu. F. Ekki er gert ráð fyrir að reglur um dýravernd verði teknar yfir, nema hvað varðar aðbúnað og aðferðir við slátrun dýra. G. Ekki er vikið frá banni Íslands á innflutningi lifandi dýra þar sem enn eru talin standa rök til slíks banns á grundvelli heilbrigðisástæðna. H. Breytingin hefur engin áhrif á það fyrirkomulag sem er við lýði á innflutningi búfjárafurða að því er varðar tolla. Íslensk yfirvöld hafa frest til 27. október árið 2009, næsta ár, til þess að innleiða efnisákvæði ákvarðana sameiginlegu EES-nefndarinnar sem gilda um búfjárafurðir, kjöt, mjólk og egg. Þennan tíma þarf að nota til að aðlaga ýmis stjórnvaldsfyrirmæli að löggjöf ESB og breyta lagaframkvæmd. Unnið er að því að fá svokallaðar „viðbótartryggingar“ vegna salmonellu sem þýðir að ESB tekur tillit til þess hve salmonellusýkingar eru fátíðar á Íslandi. Slíkar viðbótartryggingar þýða að takmarka má tiltekinn innflutning til að fyrirbyggja útbreiðslu tiltekins sjúkdóms. Upptaka löggjafar Evrópusambandsins um matvæli og fóður byggist á reglugerð EB nr. 178 frá 2002. Með reglugerðinni voru settar heildarreglur um fæðuöryggi frá frumframleiðslu til markaðssetningar matvæla og var einnig kveðið á um stofnun Matvælaöryggisstofnunar Evrópu (EFSA). EFSA er ætlað mikilvægt hlutverk, m.a. að gefa út vísindaleg álit og áhættumat um allt er varðar matvæli og heilbrigði dýra. Með reglugerðinni er leitast við að gera regluverk um framleiðslu matvæla einfaldara og skilvirkara. Gildir reglugerðin á öllum stigum framleiðslu, vinnslu og dreifingar matvæla og fóðurs. Lögð er áhersla á að samræma löggjöf og eftirlit með matvælum „frá hafi og haga til maga“. Skulu sömu reglur gilda um hollustuhætti óháð því hvort um er að ræða framleiðslu eða dreifingu á kjöti, fiski, matjurtum eða unnum matvælum. Meginmarkmið reglugerðarinnar er að efla fæðuöryggi og tryggja þannig hnökralaus viðskipti með örugg matvæli á innri markaðinum. Hagsmunir neytenda eru settir í öndvegi og munu reglur um rekjanleika matvæla leika þar stórt hlutverk. Með þeim mun verða mögulegt að rekja feril matvæla á öllum stigum framleiðslu og dreifingar. Ábyrgð framleiðenda og dreifingaraðila gagnvart neytendum matvæla er dregin skýrt fram. Í frumvarpinu er óskað eftir heimild til handa ráðherra til að innleiða reglugerð EB nr. 178/2002, auk afleiddra gerða ESB á þessu sviði. Með setningu þessara afleiddu gerða hafa verið settar ítarlega reglur um hollustuhætti í fóður- og matvælastarfsemi auk eftirlitsreglna. Hér er um að ræða ítarlegan lagabálk sem snýr að framleiðendum, framleiðslu matvæla og dýrafóðurs og opinberu eftirliti með matvælum og fóðri. Þetta frumvarp tekur jafnframt tillit til reglugerðar EB nr. 1774/2002, vegna aukaafurða úr dýrum sem eru ekki ætlaðar til manneldis. Í reglugerðinni er að finna ákvæði um söfnun, flutning, meðhöndlun, markaðssetningu, vinnslu og notkun eða förgun á úrgangi frá dýrum sem ekki er ætlaður til manneldis. Markmið reglugerðarinnar er að koma í veg fyrir smit vegna aukaafurða dýra. Samkvæmt reglugerð EB nr. 1774/2002, verða íslensk yfirvöld skuldbundin að meginstefnu til að farga úrgangi með brennslu í stað urðunar. Þannig verður óheimilt að urða riðusmitað fé. Allt matvælaeftirlit mun nú verða á hendi Matvælastofnunar og tíu heilbrigðisnefnda sem heyra undir viðkomandi sveitarfélag. Með einföldun má segja að Matvælastofnun muni sinna eftirliti með frumframleiðslu matvæla, auk þess inn- og útflutningseftirliti matvæla frá ríkjum utan Evrópska efnahagssvæðisins, heilbrigðisnefndir sveitarfélaganna munu sinna eftirliti með smásölu matvæla eins og verið hefur. Í frumvarpinu eru ítarleg ákvæði um gjaldtöku vegna eftirlitsins. Ákvæðin eru samhljóða reglum ESB um þessi efni. Samkvæmt frumvarpinu þurfa öll matvælafyrirtæki að sækja um starfsleyfi til eftirlitsaðilans. Matjurtaframleiðendur þurfa þó einungis að tilkynna starfsemi sína til Matvælastofnunar. Fóðurfyrirtæki þurfa að tilkynna starfsemi sína til Matvælastofnunar en þeir fóðurframleiðendur sem nota aukefni þurfa starfsleyfi frá Matvælastofnun. Nýja löggjöfin mun hafa lítil áhrif varðandi byggingar og búnað mjólkurstöðva, sláturhúsa og kjötpökkunarstöðva því allar mjólkurstöðvar nema ein, langflest sauðfjársláturhús og mörg stórgripasláturhús hafa nú þegar útflutningsleyfi á ESB-markað og hafa því þurft að uppfylla ákvæði þessarar löggjafar hingað til. Áhrif löggjafarinnar verða hins vegar meiri fyrir opinbert eftirlit og verða þau t.d. mikil fyrir heilbrigðisskoðun á sláturafurðum. Það mun hafa í för með sér meiri viðveru kjötskoðunarlækna eða menntaðs aðstoðarfólks og þar með meiri kostnað. Auka þarf heilbrigðisskoðun í alifuglasláturhúsum og bæta verulega menntun aðstoðarfólks við heilbrigðisskoðun í sauðfjársláturhúsum. Í viðbót við núverandi eftirlit Matvælastofnunar með salmonellu í alifugla- og svínakjöti þarf að koma á eftirliti með salmonellu í nautakjöti og eggjum, svo að unnt verði að fá viðbótartryggingar vegna salmonellusmits í innfluttum vörum. Jafnframt þarf að auka aðskotaefnaeftirlit með alifuglakjöti og með eggjum. Það liggur ljóst fyrir að aukið eftirlit leiðir til aukins kostnaðar. Ísland mun þurfa að gera eftirlitsáætlun til fleiri ára í senn fyrir allt opinbert eftirlit með fóðri og matvælum. Áætlun þessi skal vera samræmd fyrir allt eftirlit í fæðukeðjunni frá frumframleiðslu til tilbúinna matvæla og skal hún einnig ná til fóðureftirlits. Samkvæmt nýju löggjöfinni verður opinbert fóðureftirlit víðtækara en áður, því nú skal hafa eftirlit með öllum sem framleiða, flytja eða höndla með fóður. Þetta þýðir að allir bændur og öll flutningsfyrirtæki falla undir fóðureftirlit Matvælastofnunar, en það er breyting frá því sem nú er. Gert er ráð fyrir því að löggjöf ESB um fóður muni nú gilda um fiskimjöl en lög nr. 55 frá 1998, um framleiðslu, vinnslu og dreifingu sjávarafurða, hafa gilt um þessa afurð. Samkvæmt löggjöfinni má ekki vera hætta á hagsmunaárekstrum eftirlitsaðila og eftirlitsþola. Margir héraðsdýralæknar sinna í dag bæði opinberu eftirliti og almennri dýralæknaþjónustu og því þarf að breyta lögum um dýralækna þannig að opinberir eftirlitsdýralæknar sinni aðeins eftirliti en ekki dýralæknaþjónustu almennt. Frumvarpið gerir þó ráð fyrir, og ég vil undirstrika það, að eftirlitsdýralæknar sem vinna undir stjórn héraðsdýralækna geti með ákveðnum skilyrðum sinnt almennri dýralæknaþjónustu við bændur og aðra dýraeigendur. Jafnframt mun umdæmum héraðsdýralækna fækka úr fjórtán í sex og munu þau stækka sem því nemur. Héraðsdýralæknum mun þannig fækka í sex en ráðnir verða allt að tíu eftirlitsdýralæknar sem verða þeim til aðstoðar. Allur innflutningur fisks og fiskafurða frá löndum utan EES-svæðisins fer í dag í gegnum landamærastöðvar. Frumvarpið gerir ráð fyrir að auk fiskafurða fari innflutningur búfjárafurða og fóðurs frá ríkjum utan EES-svæðisins í gegnum landamærastöðvar sem þannig munu hafa veigameira hlutverki að gegna en áður. Matvælastofnun mun nú fá heimild til að fela faggiltum skoðunarstofum tiltekin verkefni með framkvæmd eftirlitsins. Þetta er breyting frá því sem nú er þar sem núgildandi lög fela í sér samningsskyldu framleiðenda sjávarafurða við tilteknar skoðunarstofur um eftirlit. Ákvarðanir sameiginlegu EES-nefndarinnar gera ráð fyrir að matvælalöggjöf ESB taki gildi hérlendis 27. apríl árið 2008 enda verði Alþingi búið að samþykkja meðfylgjandi frumvarp fyrir þann tíma. Efnisákvæði sem varða búfjárafurðir taka þó ekki gildi fyrr en 27. október árið 2009. Virðulegi forseti. Ég hef nú gert grein fyrir helstu efnisatriðum frumvarpsins og legg því til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar og 2. umr.

Herra forseti. Aðeins fáein orð á þessu stigi mála. Þetta er mjög viðamikið mál og á sér þekktan aðdraganda. Það hefur legið fyrir um hríð að í það stefndi að Ísland félli frá eða upphafinn yrði fyrirvari okkar á þeim hluta evrópska réttarins á þessu sviði sem við fengum undanþágur frá á sínum tíma og varðar og tekur til heilbrigðis dýra og dýraafurða og er í I. kafla I. viðauka við EES-samninginn. Það vekur engu að síður athygli hversu umfangsmikill gjörningurinn er, a.m.k. þegar hann er skoðaður hér í lagatextum. Hér er á ferðinni viðamikill bandormur sem óhjákvæmilegt er að tími gefist til að skoða vel í meðförum Alþingis. Það má spyrja hæstv. landbúnaðarráðherra hvort einhver sérstök nauðsyn sé á að ljúka afgreiðslu þessa máls á vorþingi í ljósi þess að íslensk stjórnvöld hafa þó frest fram í október 2009 til að ljúka innleiðingu þeirra gerða sem ákvörðunin tekur til, ákvörðun sameiginlegu nefndarinnar, og gilda um búfjárafurðir, kjöt, mjólk og egg o.s.frv. Í öðru lagi langar mig að spyrja aðeins nánar um kostnaðinn og fyrirkomulagsatriði því tengd. Kostnaðarmat frá fjármálaráðuneytinu fylgir og aldrei þessu vant er ekki reynt að fela það að breytingarnar sem í frumvarpinu felast eru kostnaðarsamar en þeim eiga líka að tengjast skipulagsbreytingar. Ég vil spyrja hvaða breytingar aðrar en þær sem lúta beint að matvæla- eða heilbrigðisþættinum tengjast þeim breytingum. Er að vænta breytinga í leiðinni á almennri dýralæknaþjónustu gagnvart bændum? En þannig hefur því jú verið háttað að dýralæknar okkar hafa haft með höndum margþætt hlutverk, ekki satt? En nú þarf að einhverju leyti að verða aðskilnaður á. Ég hef á einhvern hátt þá tilfinningu að það megi kallast vel sloppið ef rétt reynist að kostnaðurinn af þessu, þegar allt er til komið, verði ekki nema rúmar 100 millj. kr. og þykir þó einhverjum sjálfsagt nóg um. Það er líka kunnugt að hið evrópska regluverk hefur þótt nokkuð stirt í vöfum, t.d. hvað varðar innflutning á sjávarafurðum. Undan því er mikið kvartað að menn voru neyddir til að setja upp landamærastöðvar og niðurstaðan sú að hið opinbera treysti sér ekki til að starfrækja þær nema á vissum stöðum á landinu, fáeinum höfnum landsins, til verulegs óhagræðis fyrir þá sem voru að flytja inn sjávarfang til áframvinnslu á Íslandi. Nú kann að vera að þetta sé einfaldara í sniðum þegar kemur að mögulegum innflutningi sem undir þetta fellur en hann verður þá eftirleiðis að fara fram um slíkar landamærastöðvar ef ég veit rétt. Þá væri fróðlegt að vita: Hafa menn eitthvað farið yfir það hvar þær verða? Verður þá vinnsluaðilum, sem að einhverju leyti kynnu að taka slíkt hráefni eða slíka vöru inn til sín, ekki bara beint í sölu heldur hugsanlega sem hráefni í einhverja vinnslu, gert jafnhátt undir höfði í þeim efnum t.d. eftir því hvar á landinu þeir starfa? Eða má búast við því að aðilar þurfi þá að taka á sig heilmikinn flutningskostnað eins og varð í tilviki sjávarvörunnar vegna þess að landamærastöðvar eða innflutningshlið í landið verði aðeins á fáeinum stöðum? Ég spyr m.a. út frá því að í mínu kjördæmi, Norðausturkjördæmi, er umfangsmikill matvælaiðnaður og mér finnst miklu máli skipta að það liggi algjörlega fyrir. Úr því að verið er að fara í þessar breytingar þá verði þær þannig úr gerði gerðar að það valdi ekki einhverju umtalsverðu óhagræði sem menn verða þá að taka á sig eins og því miður gerðist í tilviki þess að við tókum yfir hinar evrópsku reglur á sviði sjávarafurða. Að öðru leyti, virðulegi forseti, og í fullri hreinskilni sagt er ég ekki góðri aðstöðu til að fara dýpra ofan í málið á þessu stigi því ég hef haft skamman tíma til að skoða það. Það er viðamikið og ég treysti fyrst og fremst á að það fái vandaða skoðun í nefnd. Hér er um viðkvæm og vandasöm mál að ræða, alveg sérstaklega það sem snýr að heilbrigði og vörnum gegn sjúkdómum. Það var á sínum tíma meginröksemdin fyrir því að hafa Ísland undanþegið að sérstaða okkar væri svo mikil hvað varðar sjúkdómavarnir og á því á enn að byggja hvað varðar bann við innflutningi á lifandi dýrum og ég er eindregið þeirrar skoðunar að fyrir því séu áfram gild rök. 
             En í sjálfu sér hefur fátt breyst í þeim efnum frá því að þessi afstaða var tekin á sínum tíma í aðdraganda þess að EES-samningurinn var gerður í byrjun tíunda áratugarins, að sérstaða Íslands er áfram nokkurn veginn söm hvað varðar það að landið er laust við fjölmarga alvarlega búfjársjúkdóma sem grassera hér jafnvel í nágrannalöndunum og það skiptir gríðarlega miklu máli að við göngum mjög varlega um gleðinnar dyr í þessum efnum þegar verið er að rýmka reglur um innflutning en í þeim getur að sjálfsögðu alltaf verið fólgin viss áhætta að þessu leyti.

Hæstv. forseti. Það er akkúrat þetta, hv. iðnaðarráðherra, með krókódílana, sem betur fer þá er allur lífdýrainnflutningur bannaður, nema að hann verði leyfður. Þess vegna trúi ég því nú að sá sem við tók af mér standi þá vakt af mikilli festu því það er auðvitað gríðarlega mikið mál að slíkur innflutningur valdi hvorki spjöllum á dýrum sem ekki geta lifað hér við okkar aðstæður, né að tekin sé sú mikla áhætta sem það gæti haft fyrir íslenskt búfé og íslenska neytendur. Ég þekki þetta mál frá tíð minni sem landbúnaðarráðherra og þetta er gríðarlega mikið mál og mikil breyting sem fylgir þessu og það er búð að leggja í þetta mikla vinnu. En þetta er auðvitað eins og önnur mannanna verk að því þarf að fylgja vel eftir. Ég er sannfærður um að þær breytingar sem hæstv. ráðherra kynnti hér, bæði í dýralæknaumdæmum og ekki síður hvað varðar Matvælaeftirlitið og allt eftirlit í landbúnaði undir Matvælastofnun sem sameinaðist undir einum hatti, Matvælastofnun sem starfar á Selfossi, gríðarlega öflugt fyrirtæki, að þar hafa menn stigið mjög mikilvæg og stór skref til þess að eiga öfluga stofnun og mikið af fagfólki sem getur staðið þessa mikilvægu vakt fyrir Ísland, fyrir íslenska neytendur til þess að verja Ísland fyrir búfjársjúkdómum og öðru slíku. Ég treysti því að hæstv. landbúnaðarráðherra muni fylgja því vel eftir í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu, landbúnaðar mátti nú ekki vera á undan eins stafrófið sagði til um og því er það sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sem hér á hlut að máli. Þegar farið var í þetta mikla verkefni, sem var óhjákvæmilegt og hefur tekið mörg ár og tekur nú ekki allt gildi strax, þá fylgir því auðvitað að það þarf mikla peninga til viðbótar til þess að fylgja eftirlitinu eftir - ég man eftir því að á minni tíð voru teknar ákvarðanir í ríkisstjórn um að verða við því að auka verulega fjármagn til þess að menn gætu staðið slíkar breytingar af sér þegar þar að kæmi - og því vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort hann muni hvað fjárlögin segja í þessum efnum og hver viðhorf hans gagnvart því eru. Það er engin spurning að þegar við hugsum um Evrópu þá munum við eftir því að þar hafa verið að koma upp gríðarlega alvarlegir dýrasjúkdómar í gegnum tíðina. Eftir kúariðuna sem upp kom líklega 2002 í Bretlandi þá tóku Evrópusambandið og Evrópa mjög á í sjúkdómamálum sínum og hafa hert allt eftirlit sitt og varnir og þar eru menn því á margan hátt miklu betur í stakk búnir nú en áður. Það gerir okkur auðvitað auðveldara fyrir að þeir standi sína vakt af þessari festu. Ég vil halda því hér fram að ekkert sé mikilvægara fyrir Íslendinga og íslenskan landbúnað en að menn standi þessa vakt. Að menn sýni aldrei linkind í því, því ef slysið verður þá getur það orðið stórt. Íslenskir búfjárstofnar eru þannig staddir að hér eru færri sjúkdómar en annars staðar í heimsálfu okkar. Við erum með heilbrigðari búfjárstofna. Við erum líka með viðkvæmari búfjárstofna af því að við erum eyja úti í hafi og þeir hafa ekki borist hingað. Hér var minnst á Kanaríeyjar og ég var einmitt að segja þeim þar á ágætum fundi að það væri svo margt hreint á Íslandi, t.d. eru ýmis skordýr og pöddur sem bíta í sólarlöndum sem eru ekki til á Kanaríeyjum og eru ekki til á Íslandi, við búum við mjög mikla sérstöðu. Við eigum í sjálfu sér ekki að taka neina áhættu í þeim efnum. Ég fagna því að þetta með krókódílana er hæstv. iðnaðarráðherra í minni. Það var ekkert smámál að hafna krókódílum á Húsavík, storkum á Stokkseyri og öðru slíku. Því þessi dýr eru úr allt öðru ríki jarðarinnar og það hefði varðað við dýraverndunarlög að fara með þau inn í íslenskt umhverfi. Þótt hér sé orðið auðugra dýralíf að sumu leyti, eins og í köttum og hundum og fleiru en áður, þá verðum við alltaf að velta þessu fyrir okkur og vanda okkur líka þar. Þar þurfum við að standa mikinn vörð, þar hefur fjölbreytnin vaxið. En ég trúi því að verði þetta frumvarp að lögum þá verði því fylgt eftir með öflugri starfsemi eins og hæstv. ráðherra boðaði hér og þá þurfum við ekki að óttast framtíðina. En það kallar að eilífu á hið vökula starf.

Herra forseti. Það er vel hugsanlegt af því ég er tekinn að hníga að aldri og minni mitt tekið að reskjast með að ég muni ekki alveg rétt. En ég man ekki betur en að það hafi verið einn af þeim framsýnu hlutum sem hv. þm. Guðni Ágústsson bryddaði upp á þegar hann gegndi embætti landbúnaðarráðherra að opna á innflutning krókódíla til Húsavíkur. Hv. þingmaður minnist hér þess. Það var í viðtali við fjölmiðil á norðausturhorninu þar sem hann mærði þessa möguleika. Ég tek alltaf Framsóknarflokkinn alvarlega. Þess vegna tók ég þetta alvarlega. En ef það er svo að hv. þingmaður hafi verið að fara með kerskni og kannski notað þessa hugmynd á þorrablóti þar sem hann er nú meistari allra meistara þá bið ég hann afsökunar á því að ég tók þetta alvarlega. Mér fannst satt að segja að þetta væri alveg í stíl við svo margt sem komið hefur fram í stefnu Framsóknarflokksins í landbúnaðarmálum. Þar hefur mér fundist allt standa á haus. Hv. þingmaður talar mikið um nauðsyn þess að vernda almúgann fyrir verðbólgu og bæta kjör hans. En þó vitum við það að hv. þingmaður hefur staðið manna harðast gegn því að leyfa innflutning á vörum á sæmilegu verði til landsins, vörum sem tengjast landbúnaði, t.d. kjöti. Ástæðan sem hv. þingmaður hefur alltaf nefnt til þess að verja sína afstöðu er sú að það gæti hugsanlega leitt til einhvers konar smits í landinu. Ég hef alltaf litið svo á að það væri undansláttur og fyrirsláttur og sannfærðist um það þegar ég las þessa frétt um krókódílana sem hv. þingmaður lét eftir sér hafa á sínum tíma. Hins vegar vil ég taka það skýrt fram að ef hér er um misminni að ræða þá bið ég bæði formanninn og flokkinn allan afsökunar á því. Ég hvet hv. þingmann til þess að hætta ekki að vera framsýnn og leyfa sér þann munað að hugsa um nýja hluti alveg eins og hann hefur leyft sér að hugsa varðandi svissneska frankann og ýmislegt fleira. Hins vegar er það þannig að núna höfum við mjög framsýnan mann í stól landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra sem ætlar að stíga skrefin sem hv. þingmaður hefði átt að gera þegar hann gegndi með svo prýðilegum hætti embætti landbúnaðarráðherra á sínum tíma.

Hæstv. forseti. Minni hæstv. ráðherra hefur brostið því ég hef aldrei mært krókódílana. Ég fór yfir þetta mál mjög eftirminnilega þegar ég varð ráðherra. Las allt um krókódíla, hitabeltisverur sem átti að flytja til Húsavíkur og nota bæði leðrið í stígvél og fatnað á konur og borða kjötið. Ég hef sagt frá því, af því hann minntist stundum á þorrablótin, að ég hefði komist að þeirri niðurstöðu að þessi stórhættuleg dýr gætu hlaupið á 60 kílómetra hraða og étið Samfylkinguna. Ég hefði viljað bjarga henni. Og til að setja inn í þingsöguna þá sagði hið góða skáld Hákon Aðalsteinsson til minningar um aðkomu mína þegar ég hafnaði þessari niðurstöðu: Húsvíkingar sitja nú í sárum, sviptir eru góðri tekjuvon, grætur köldum krókódílatárum kvikindið hann Guðni Ágústsson. Þannig varð þessi ákvörðun nú til, ég hafnaði henni af faglegum ástæðum. Þeir áttu ekki erindi inn íslenskt lífríki og um það verðum við að hugsa. Hæstv. ráðherra sagði að það stæði allt á haus. Landbúnaðurinn hefur verið hér í mikilli þróun. Af hverju mæla menn svona orð? Landbúnaður á Íslandi hefur vakið athygli um allan heim og hefur verið í mikilli framför. Ég trúi því að eftirmaður minn muni standa þar vel á vaktinni bæði með varnir og annað og að landbúnaðurinn geti áfram verið framsækinn og þar verði náð miklum árangri. Nú eftir að krónan fallin í höndum hæstv. iðnaðarráðherra svo um munar og ferðamenn streyma til Íslands þá sagði ég hér í dag að Samfylkingin ætti að beita sér fyrir því að bera saman matvælaverð á Íslandi og í Evrópulöndunum. Það kann að verða mikil breyting frá því eftir að gengið hreyfðist til. Ég skora á hæstv. ráðherra 

Herra forseti. Út af orðum sem féllu hér um kompuna þá er rétt að greina þingheimi frá því að hæstv. viðskiptaráðherra er fluttur úr hinum glæsilegu húsakynnum iðnaðar- og viðskiptaráðuneytisins gamla og hefur nú skrifstofu á nákvæmlega sama stað og hv. þm. Guðni Ágústsson meðan hann gegndi sínu fyrra embætti sem landbúnaðarráðherra. Svo hugsanlega lifa þar gamlir eimar eftir í lofti og það getur vel verið að það sem hv. þingmaður vildi sem ráðherra sitji eftir í loftinu og inni í hugarsveim og djúp hæstv. viðskiptaráðherra. Þegar ég sagði að stundum stæði allt á haus hjá Framsóknarflokknum og í stefnu fyrrverandi landbúnaðarráðherra, þá var það kannski ofmælt. En ég minnist þess sérstaklega, herra forseti, og allt í lagi að rifja það hér upp þegar hv. þingmaður kom í ræðustól þegar hætta var á fuglaflensufaraldri og hvatti þingmenn og landsmenn alla sérstaklega til að komast ekki í neina beina snertingu við dýr í útlöndum. Hann meinti það svo mikið að það næsta sem ég sá til hæstv. þáverandi landbúnaðarráðherra var í sjónvarpinu þar sem hann var að kyssa, ekki stork, heldur strút í Kína. Svo efndi nú hæstv. landbúnaðarráðherra, að hann fór með flangsi utan í erlend dýr sem vel hefðu getað verið smituð af fuglaflensu og ég minnist þess að hv. þingmaður varð fárveikur þegar hann kom heim. En sem betur fer náði hann góðri heilsu. Á síðustu dögum hefur hv. þingmaður mælt fyrir því að matarskatturinn verði afnuminn. Ég vona að það sé af góðum hvötum mælt en ég velti því fyrir mér hvort það kunni að vera að það séu síðustu leifarnar af uppgjöri hv. þingmanns við forvera sinn í stóli formanns Framsóknarflokksins. Hv. þingmaður skrifar nú heila bók til að gera upp þær sakir. En hann gleymdi matarskattinum. Eins og þingheimur man þá vildi Halldór Ásgrímsson hafa sem hæstan matarskatt og það var upphafið að deilunum milli hans og núverandi formanns að hv. þm. Guðni Ágústsson var annarrar skoðunar, eins og reyndar ég á sínum tíma.

Hæstv. forseti. Þetta er hárrétt sem hv. þingmaður rifjar upp með strútinn í Kína.  Hvað virðisaukaskatt af matvælum varðar þá er hv. þingmaður mér sammála um það. Samfylkingin ályktaði um það og ræddi um það á síðasta vetri þegar við lækkuðum virðisaukaskattinn úr 14% í 7% að honum bæri að fara öllum,  Nú er kannski mikilvægt að blessuð ríkisstjórnin sem þarf að bæta kjör fólksins og lækka matvælaverð bregðist við og felli niður þennan skatt. Ég vil a.m.k. spyrja hæstv. ráðherra hvort hann sé þeirrar skoðunar og vilji beita sér fyrir því að þessi sameiginlega hugsjón okkar verði að veruleika. Því það er svo mikilvægt fyrir þá sem lökust hafa kjörin að maturinn sé sem ódýrastur. Það var hin gamla skoðun 

Virðulegi forseti. Alltaf kemur nú lífið manni dálítið á óvart. Ég er nú t.d. alveg viss um það þegar kommissararnir úti í Brussel voru að útbúa I. viðauka við EES-samninginn og hvetja til innleiðingar á reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins nr. 178/2002 þá óraði þá aldrei fyrir því að á einni löggjafarsamkomunni þegar þetta yrði rætt snerist umræðan einkanlega um tvær tegundir, krókódíla og strúta. En þannig kemur lífið manni stöðugt á óvart og þannig sjáum við hvað fjölbreytileikinn er mikill í umræðunni um innleiðingu ESB-gerðanna og segir okkur  En mig langar þó aðeins að víkja að því sem komið hefur fram í þeirri efnislegu umræðu sem fram hefur farið um þetta mikla frumvarp. Það er alveg rétt sem hv. 4. þm. Norðaust. sagði að þetta er viðurhlutamikið mál og hv. þm. Guðni Ágústsson sem þekkir það mál vel í undirbúningnum ítrekaði það jafnframt að þetta er mjög viðurhlutamikið mál. Þess vegna er það alveg rétt að þetta er mál sem þarf fyrst og fremst góðrar skoðunar við í þeirri þingnefnd sem mun fá málið til efnislegrar meðhöndlunar sem er sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd Alþingis. Þess vegna lögðum við áherslu á að reyna að hraða undirbúningi málsins án þess að að slegið væri af neinum kröfum um efnislegt innihald þessa mikla frumvarps. Það er auðvitað mjög þýðingarmikið að við ljúkum þessu máli núna fyrir þinglok en þau verða í lok maí. Eins og kemur hérna fram þá tekur hluti af þessari löggjöf gildi í lok apríl ef frumvarpið verður samþykkt fyrir þann tíma. En annar hluti sem varðar þær stóru efnislegu breytingar, breytingar sem máli skipta og hafa raunveruleg áhrif hér á að langmestu leyti að taka gildi í októberlok 2009. Mjög margar af þessum breytingum eru af því taginu að þær krefjast heilmikils undirbúnings. Tæknilegs undirbúnings sem lýtur m.a. að því sem hv. þm. Guðni Ágústsson gerði að umtalsefni sem er heilbrigðisþátturinn þar sem við ætlum auðvitað ekki að slá neitt af. Í því felst auðvitað neytendaverndin sem gengur sem rauður þráður í gegnum frumvarpið. Þess vegna er svo mikilvægt að við getum lokið lagasetningunni nú fyrir vorið þannig að hægt verði að taka til við þann undirbúning sem er nauðsynlegur en sem ekki er hægt að hefjast handa við af gagni fyrr en ákvörðunin Alþingis liggur fyrir. Það er ljóst mál og við þekkjum það að tíminn er fljótur að líða þegar við erum að tala um svona hluti og þess vegna skiptir það máli að við höfum tíma fyrir okkur til þess að ljúka þessu verkefni. Hv. þm. Steingrímur Sigfússon spurði jafnframt um breytingar sem kunna að verða varðandi dýralæknaumdæmin. Það er alveg rétt og ég rakti það í ræðu minni og það kemur fram í frumvarpstextanum í hverju þessar breytingar felast og þetta er auðvitað mjög mikið grundvallaratriði. Grundvallaratriðið í þessari löggjöf er það að við erum að reyna að koma í veg fyrir hagsmunaárekstra. Það er að sá sem er eftirlitsaðili sé ekki líka að praktísera. Þetta er grundvallaratriði og það er ekki hægt að komast fram hjá þessu almennt talað. Eftirlitsaðilinn á að vera óháður þeim sem er síðan starfandi úti á markaðnum og þess vegna er talið á grundvelli samþykktar Evrópusambandsins að ekki sé hægt að rugla þessu tvennu saman. Við þekkjum það hins vegar að aðstæður hér á landi eru mjög sérstakar. Við erum með dreifbýlt land. Hér er fámenn þjóð og landbúnaðurinn er dreifður. Það er alveg ljóst mál að í ýmsum héruðum mun ekki vera hægt að hafa þessi skil alveg skýr. Þess vegna er opnað á það í 35. gr. þessa frumvarps að gefa heimild til ráðherrans að það megi fela opinberum eftirlitsdýralæknum að sinna almennri þjónustu við dýraeigendur á tilteknu svæði ef heilbrigði eða velferð dýra er stefnt í hættu og ef ekki fást dýralæknar til starfa. Þessi heimild er til gagnvart eftirlitsdýralæknunum en snýr ekki að sjálfum héraðsdýralæknunum. Þeir verða auðvitað að starfa algjörlega óháðir og þessi heimild nær sem sagt til eftirlitsdýralæknanna. Varðandi spurningar hv. þingmanns um landamærastöðvarnar þá liggur sú ákvörðun ekki fyrir. En það er gert ráð fyrir því að landamærastöðvarnar hvað varðar kjötið verði að minnsta kosti í Reykjavík, Keflavík og ég hygg á Akureyri og reynslan verður auðvitað að leiða í ljós hvort þörf er á slíkum landamærastöðvum víðar. Það er alveg ljóst mál að sá innflutningur á kjötvörum sem hér mun reyna á og öðrum slíkum vörum, verður mestur á höfuðborgarsvæðinu og þess vegna hygg ég að þetta fyrirkomulag muni duga. En þetta eru auðvitað hlutir sem menn verða að skoða. Hér hefur verið rætt heilmikið um heilbrigðisþáttinn og það er auðvitað ljóst mál að þetta frumvarp felur í sér aukið eftirlit vegna þess að við erum að hverfa frá grundvallaratriðum sem hafa gilt varðandi innflutning á kjöti og slíkum afurðum, mjólk og eggjum, svo ég vitni nú í frumvarpið. Áður var þetta mjög einfalt. Innflutningurinn var bannaður. Það var út af fyrir sig hægt að gefa einhverjar heimildir en innflutningurinn var bannaður. Núna er hins vegar verið að opna þetta. Þessi innflutningur verður heimill auðvitað að því gefnu að vörurnar uppfylli þær heilbrigðisreglur sem við setjum og settar eru á hinu Evrópska efnahagssvæði. Þetta er algjör grundvallarbreyting. Þetta er stórbreyting sem ég hygg að menn eigi eftir að finna stað og átta sig á þegar fram í sækir. Þetta þýðir það að eftirlitskostnaðurinn verður meiri og það er gerð grein fyrir því hér í kostnaðarmati fjármálaráðuneytisins í hverju sá kostnaður er fólginn. Til þess að undirstrika það að auðvitað var mönnum ljóst í hvað stefndi er gert ráð fyrir því á fjárlögum nú þegar að setja til viðbótar sérstaklega 70 millj. kr. til þess að standa undir þessum aukna eftirlitskostnaði. Virðulegi forseti. Í sjálfu sér þarf ekki að hafa fleiri orð um þetta af tilefni þeirrar umræðu sem hér hefur farið fram. Eins og ég sagði í upphafi er ástæða til þess að leggja áherslu á að málsmeðferð sé sem vönduðust í þessum efnum. Það munu koma upp ýmis álitaefni sem ekki er unnt að svara í 1. umr., þeim verður auðvitað fyrst og fremst svarað með vandlegri yfirferð sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar sem ég treysti afskaplega vel fyrir því verki.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi á þingskjali 817 en um er að ræða frumvarp til laga um ráðstöfun vatnsréttinda kristfjárjarðanna Merkis og Arnarhóls. Á sínum tíma annaðist landbúnaðarráðuneytið samningsgerð við Landsvirkjun vegna uppkaupa á vatnsréttindum í eigu ríkisins sem eru nýtt við Kárahnjúkavirkjun. Meðal þeirra réttinda sem þá komu til sölu voru réttindi kristfjárjarðanna Merkis og Arnarhóls á Jökuldal sem eru í sveitarfélaginu Fljótsdalshéraði. Ráðuneytið tók nú í janúar við greiðslu um 20 millj. kr. frá Landsvirkjun vegna vatnsréttinda jarðanna og fjallar frumvarp þetta um ráðstöfun þeirrar fjárhæðar. Litið hefur verið á kristfjárjarðir sem sjálfseignarstofnanir eða ígildi þeirra. Í stuttu máli má segja að kristfjárjarðir hafi verið gefnar í því skyni að fátæklingar mættu njóta góðs af afgjaldi þeirra. Afla verður sérstakrar heimildar í lögum til ráðstöfunar á kristfjárjörðum þar sem þær eru ígildi sjálfseignarstofnana. Gildir þá einu hvort jörð sé ráðstafað að öllu leyti eða einungis fasteignatengdum réttindum hennar eins og hér er raunin á. Við sölu kristfjárjarða hefur löggjafinn ætíð gert það skilyrði að söluandvirðinu verði varið í samræmi við fornan tilgang kristfjárgjafarinnar. Að sjálfsögðu er erfitt að greina með nákvæmum hætti í frumvarpstexta hver þau verkefni eru sem fallið geta að tilgangi eignarformsins. Sú heimild sem felst í frumvarpinu gengur að mínu áliti eins langt og kostur er í þessum efnum og byggir um leið á skýrri fyrirmynd í nýlegri löggjöf. Vísa ég þar til laga frá árinu 2001 um sölu kristfjárjarðanna Arnheiðarstaða og Droplaugarstaða í Fljótsdalshreppi. Ég vil að öðru leyti vísa til þeirra athugasemda sem fylgja frumvarpinu og fylgiskjali sem með því er sem hefur að geyma kostnaðarumsögn fjármálaráðuneytisins. Að lokinni þessari umræðu legg ég til, virðulegi forseti, að frumvarpinu verði vísað til hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar og 2. umr.

Virðulegi forseti. Þetta mál er athyglisvert þótt ekki láti það mikið yfir sér. Það kemur einkanlega til af því að um kristfjárjarðir gegnir nokkuð öðru en flestar aðrar jarðir sem hið opinbera hefur yfir að ráða. Þannig voru kristfjárjarðir, eins og hæstv. ráðherra rakti, gefnar á sínum tíma til þess að afgjaldið eða arðurinn af þeim yrði fátækum til afnota. Og ekki bara það heldur voru þær gefnar af eigendunum, þeim sjálfum til sáluhjálpar og þær voru gefnar Jesú Kristi. Hér er því verið að fara út á ystu mörk eignarréttarins með að hlutast til um eignir sem sannanlega eru ekki Alþingis heldur Jesú Krists og því ber að fara að með gát. Til eru mörg vond fordæmi um meðferð kristfjárjarða af hálfu hins opinbera valds undanfarna áratugi og jafnvel aldir þar sem þing og áður konungsvald hafa sölsað undir sig þessar eignir án þess að skila afgjaldinu í rétt átt. Sú leið sem er hér er farin í þessu frumvarpi að líta á kristfjárjarðirnar sem sjálfseignarstofnun er góðra gjalda verð en ég vil þó benda á það og leggja til að í meðförum hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar verði það kannað hvort þarna sé nægilega skýrt að orði kveðið um hvert endurgjaldið á að renna. Mér þykir í sjálfu sér orðalagið „félagslegar framkvæmdir í sveitarfélaginu“ ekki algerlega ná þeirri hugsun sem gefendurnir höfðu í huga, sem er að arðurinn yrði fyrir fátæka. Því mundi ég kalla eftir því að í nefndinni yrði kannað hvort ekki væri hægt að hnykkja þarna betur á og binda afgjaldið til fátækraframfærslu í þrengri skilningi, þ.e. til stuðnings eða aðstoðar við þá sem tekjulægstir eru í sveitarfélaginu. Ég tel það æskilegra en að nota óskýrt og ekki alveg gagnsætt orðalag eins og félagslegar framkvæmdir sem ég sjálfur veit satt að segja ekki hvað þýðir.

Virðulegi forseti. Þetta var út af fyrir sig athyglisverð ræða. Ég held að það sé alveg rétt að við erum í dálitlum vandræðum með það hvernig nákvæmlega eigi að fara með kristfjárjarðirnar í löggjöfinni. Eins og við vitum voru þessar jarðir á sínum tíma gefnar guði og ætlunin var sú að afraksturinn af þeim rynni til fátækra. Hér hefur það verið gert með þeim hætti að ráðstafa andvirði þeirra í gegnum sveitarfélögin og við vitum að þau hafa byggt upp kerfi framfærslu og stuðnings sem byggir m.a. á lögum um félagsþjónustu sveitarfélaga. Þessi mál hafa verið rædd milli ráðuneytisins og þess sveitarfélags sem hér á í hlut, sveitarstjórn Fljótsdalshéraðs, og ég veit að það sveitarfélag hefur uppi hugmyndir og skoðanir um það hvernig best væri að verja þessu fjármagni. Ég teldi eðlilegt og raunar einsýnt, án þess að ég eigi að hafa afskipti af starfsemi sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar, að leitað verði eftir viðhorfum sveitarstjórnarinnar um hvaða hugmyndir séu uppi þar um ráðstöfun þessara fjármuna. Ég vil hins vegar vekja athygli á því að frumvarpið gerir ráð fyrir að þessi ráðstöfun sé háð samþykki sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins og sé samræmanleg hinum forna tilgangi kristfjárjarða. Það út af fyrir sig gefur nokkra leiðsögn. Það væri hins vegar alveg meinalaust af minni hálfu ef menn gætu komið sér niður á enn þá skýrara hugtak varðandi það hvernig ráðstafa eigi þessum fjármunum og það gæti verið verðugt verkefni fyrir nefndina að velta því aðeins betur fyrir sér. Við studdumst við lög sem voru samþykkt fyrir sex árum og lutu að ráðstöfun eða reyndar þá sölu kristfjárjarðanna Arnheiðarstaða og Droplaugarstaða í Fljótsdalshreppi sem er annað sveitarfélag. Hér erum við ekki að tala um sölu jarðanna heldur erum við að velta fyrir okkur með hvaða hætti eigi að ráðstafa arðinum eða afrakstrinum af þessum jörðum sem guði almáttugum voru gefnar á sínum tíma. Allt er þetta umræða sem verðskuldar að eiga sér stað og ég held að nefndin gerði að minnsta kosti vel í því að velta þessu vel fyrir sér og skoða þetta, m.a. með því að leita eftir þeim hugmyndum sem uppi eru af hálfu sveitarstjórnar Fljótsdalshéraðs um það hvernig með skuli fara og hvernig ráðstafa skuli þeim 20 milljónum sem hér er um að ræða.

Herra forseti. Það er nú svo sögulega áhugavert þegar málefni kristfjárjarðanna koma hér til umfjöllunar eins og þau hafa gert með nokkuð reglubundnu millibili á umliðnum árum að maður getur sjaldan stillt sig. Það sem vekur athygli mína núna í þessu sambandi er að hér er um að ræða að tilteknar kristfjárjarðir hafa fengið greiddar bætur vegna vatnsréttinda og nú er spurningin hvernig þeim bótum verði ráðstafað í samræmi við upphaflegan tilgang með ráðstöfun jarðanna á sínum tíma þegar þeir himnafeðgar voru gerðir að landeigendum á miðöldum í því skyni að afrakstur eða afgjald jarðanna rynni síðan til fátækraframfærslu eða til þurfandi íbúa viðkomandi svæða. Þá var hugsunin sú að um árlegt afgjald af jörðunum yrði að ræða í raun og veru um aldur og ævi. Nú er kannski ekkert við því að gera að sá háttur er hafður á þegar virkjunarréttur er bættur eða fyrir hann greitt að það sé gert með einskiptisbótum framreiknað yfir eitthvert tímabil sem ég reyndar tel og er í vaxandi mæli orðinn sannfærður um að er ekki rétt fyrirkomulag, eru í raun mistök að bæta eða taka í raun undan jörðum í eitt skipti fyrir öll með einskiptisbótum hlunnindi af því tagi. Og einmitt í þessu tilviki vekur það spurningar um upphaflegan tilgang með ráðstöfun jarðanna. Að mínu mati hefði verið betra ef fyrirkomulag þessara hluta væri þannig þarna að viðkomandi rétthafar virkjunarréttindanna fengju árlegar leigutekjur og um leiguafsal á virkjunarréttinum væri að ræða, þannig að þessar jarðir skiluðu jöfnum tekjum jafnt og þétt til síns upphaflega markmiðs. Nú er það ekki í boði í þessu tilviki því að væntanlega verður bótum fyrir virkjunarréttinn ekki háttað með sérstökum hætti fyrir þessar tvær jarðir einar án þess að ég viti neitt um það hvort það hafi nokkurn tíma borið á góma að handhafi virkjunarréttindanna væri tilbúinn til þess að í staðinn fyrir að greiða einskiptisbætur að greiða þær með árlegum afgjöldum. En þá má líka velta því fyrir sér hvort í þessu tilviki væri ekki eðlilegra að sveitarfélaginu væri gert að stofna sjóð með þeim fjármunum sem þarna renna til og það væri síðan ávöxtun sjóðsins sem árlega rynni til þeirra verkefna sem hér eiga við, hvort sem það væri hægt er að ná utan um það að skilgreina það eitthvað þrengra og meira í anda hinna upphaflegu markmiða en hér er gert að tala bara um félagslegar ráðstafanir. Það fyndist mér í öllu falli vera meira í anda hinnar upphaflegu hugsunar um kristfjárjarðirnar að afgjald þeirra á ári hverju eða eins og það er á hverjum tíma renni til þessara verkefna. Það mætti að mínu mati hugleiða þann þátt málsins hvort ef til vill væri nær að sveitarfélögin ættu að ávaxta þessa fjármuni með sjálfstæðum hætti í sjóði eða í bókhaldi sínu og verja vaxtatekjunum eða ávöxtuninni á hverjum tíma til þessara verkefna. Hugsun þeirra sem gáfu kristfjárjarðir á sínum tíma var að sjálfsögðu ekki sú að þurfandi menn eða fátæklingar sem þá voru á dögum nytu þess og síðan búið heldur að þetta fé væri til sífelldrar ráðstöfunar og sífellds stuðnings í þágu þeirra sem þyrftu á stuðningi og aðstoð að halda. En hin virðulega nefnd, sem mun víst vera landbúnaðar- og sjávarútvegsnefnd, sem fær þetta mál til ráðstöfunar og er auðvitað ekkert mannlegt óviðkomandi fer kannski eitthvað yfir þetta.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 121/1994, um neytendalán. Fyrst skal það nefnt að málið er afrakstur vinnuskýrslu starfshóps eða nefndar á vegum viðskiptaráðuneytisins sem var skipuð í fyrrahaust til að skýra og fjalla um heimildir fjármálafyrirtækja til gjaldtöku. Var mér var skilað þeirri skýrslu í byrjun janúar og þakka ég nefndinni innilega fyrir þá miklu vinnu sem hún réðst í á ótrúlega stuttum tíma og skilaði af sér mjög góðu verki. Lengi hafa verið uppi umræður um heimildir fjármálafyrirtækja til gjaldtöku, hvort sem um er að ræða yfirdráttarheimildir og beitingu á þeim, uppgreiðslugjöld á hina ýmsu lánaflokka, seðilgjöld sem viðbótarkröfur ofan á aðalkröfur án þess að um þær hafi verið samið sérstaklega o.s.frv. Starfshópurinn skilaði þessari skýrslu á þremur til fjórum mánuðum og vinnan í framhaldinu er í mörgum liðum. Fyrir það fyrsta voru gefin út tilmæli til fyrirtækja um að hætta innheimtu og notkun seðilgjalda nema um það hafi sérstaklega verið samið í samningi o.fl. Þá fjallaði nefndin um það að breyta þyrfti lögum um neytendalán með ýmsum hætti til að koma til móts við nokkur markmið vinnunefndarinnar, starfshópsins, sem ég hafði lagt til í erindisbréfi svo sem að skýra heimildir um yfirdráttarheimild, uppgreiðslugjöld og fleira. Er þetta mál eitt af þeim. Með frumvarpi þessu eru lagðar til breytingar á 3., 6. og 18. gr. laga nr. 121/1994, um neytendalán, og að lögfest verði nýtt ákvæði, 16. gr. a. Í fyrsta lagi er lagt til að lögfest verði í nýrri 3. mgr. 3. gr. laganna að gjaldtaka vegna óheimils yfirdráttar af tékkareikningi skuli vera hófleg og endurspegla kostnað vegna yfirdráttarins og að hún skuli eiga stoð í samningi. Þarna skiptir mjög miklu máli að gjaldtakan endurspegli raunkostnað vegna yfirdreginnar upphæðar en sé ekki föst samræmd upphæð óháð því hve há upphæð var yfirdregin og hvaða kostnaður hlaust af við innheimtu hennar. Það skiptir mjög mikli máli að þessi breyting gangi fram hvað þetta varðar. Í öðru lagi er lagt til að lögfest verði í nýrri 3. mgr. 6. gr. skylda lánveitanda til upplýsingagjafar gagnvart neytanda um fyrirhugaðar breytingar á gjaldskrá sem honum eru ekki til hagsbóta. Neytandi á að hafa val um nánar tilgreindar leiðir til miðlunar upplýsinganna. Fjölmörg dæmi eru þekkt þar sem slíkt hefur ekki verið gert, að neytanda hafi ekki verið tilkynnt um breytingar á gjaldskrá sem augljóslega er honum ekki til hagsbóta og mikilvægt að koma í veg fyrir að svo geti verið. Þetta getur skipt miklum upphæðum til lengri tíma er litið og er sjálfsagt að fjármálafyrirtæki beri að greina neytanda frá slíkum breytingum, þannig að hann geti þá tekið afstöðu til þess hvort hann skiptir um fjármálafyrirtæki og leiti þjónustunnar annars staðar o.s.frv. Í þriðja lagi er lagt til að sett verði nýtt ákvæði, 16. gr. a, um uppgreiðslugjald. Í ákvæðinu er lagt til að bannað verði að krefjast uppgreiðslugjalds af eftirstöðvum láns í íslenskum krónum með breytilegum vöxtum sem greitt er upp fyrir umsaminn lánstíma, ef upphaflegur höfuðstóll lánsins er að jafnvirði 50 millj. kr. eða minna. Í þeim tilvikum sem lög takmarka ekki samningsfrelsi um uppgreiðslugjald skuli kveðið á um heimild til slíkrar gjaldtöku í lánssamningi. Tilgreina skuli upplýsingar um hvernig uppgreiðslugjald er reiknað út og hvenær slíkur kostnaður falli á. Lánveitandi geti ekki krafist uppgreiðslugjalds ef ástæða uppgreiðslu er gjaldfelling láns af hans hálfu. Í þeim tilvikum sem lög takmarka ekki samningsfrelsi um uppgreiðslugjald megi fjárhæð gjaldsins að hámarki nema því tjóni sem lánveitandi verður fyrir vegna uppgreiðslunnar fyrir þann tíma sem umsaminn er. Ef kveðið er á um heimild til endurskoðunar vaxta í lánssamningi með föstum vöxtum skuli miða útreikning uppgreiðslugjalds við tímann fram að næsta endurskoðunardegi vaxta. Ráðherra setji nánari reglur um útreikning á tjóni vegna uppgreiðslu. Framangreindar tillögur til breytinga á lögum nr. 121/1994, um neytendalán, eiga rætur að rekja til tillagna starfshóps sem ég skipaði til að gera úttekt á lagaumhverfi, eins og ég nefndi áðan, að því er varðar viðskipti neytenda og fjármálafyrirtækja í ljósi nútímaviðskiptahátta, einkum með tilliti til gjaldtöku. Starfshópurinn skilaði skýrslunni í árslok 2007. Fulltrúar helstu hagsmunaaðila áttu sæti í hópnum, svo sem Fjármálaeftirlitið, Neytendastofa, Neytendasamtökin, Samtök fjármálafyrirtækja og talsmaður neytenda, auk fulltrúa viðskiptaráðuneytis. Í fjórða lagi er lagt til að frestur neytanda til að gera kröfu um greiðslu tryggingarfjár samkvæmt 18. gr. laganna verði lengdur úr einu ári í tvö ár frá afhendingu vöru eða þjónustu, eða í fimm ár þegar um ræðir söluhlut sem ætlaður er verulega lengri endingartími en almennt gerist um söluhluti. Þykir heppilegt að gæta samræmis við lög nr. 48/2003, um neytendakaup, og lög nr. 42/2000, um þjónustukaup, að því er varðar tímalengd frests til að bera fyrir sig galla. Frumvarp þetta felur í sér réttarbót gagnvart neytendum og því er um að ræða mikilvægt frumvarp sem ég vona að nái fram að ganga á þessu þingi. Rétt er að vekja athygli á því, af því hér er um að ræða yfirgripsmikið mál og eitt álitaefni var uppi sem tekur til uppgreiðslugjalds annarra lánaflokka, að væntanleg er ný tilskipun frá Evrópusambandinu um neytendamál sem leysir af hólmi núgildandi tilskipanir á því sviði. Gert er ráð fyrir að öfugt við núgildandi tilskipanir muni væntanleg gerð kveða á um innleiðingu ákvæða í samræmi við orðanna hljóðan, þ.e. full innleiðing. En tillaga framkvæmdastjórnar að nýrri neytendalánaskipan eins og henni verður breytt í meðförum stofnana ESB gerir ráð fyrir að reglur um hámark uppgreiðslugjalds vegna neytendalána verði samræmdar innan Evrópu og takmarkanir á fjárhæð uppgreiðsgjalds tíðkast í mörgum Evrópuríkjum. Veðlán, sem er mjög stór lánaflokkur hér, falla hins vegar utan við gildissvið þessarar tilskipunar. Hinn 18. desember 2007 kom út hvítbók framkvæmdastjórnar um samþættingu veðlánamarkaða og er rannsóknarvinna hafin á vegum sambandsins um það hvort heppilegt sé að setja samræmdar Evrópureglur um veðlán, þar með talið hvað varðar uppgreiðsluákvæði. Samkvæmt því er töluvert langt í land þangað til þeirri vinnu á vettvangi Evrópusambandsins verður lokið, sérstaklega af því að veðlánin falla fyrir utan tilskipunina um neytendalán hjá þeim. Því þótti okkur í viðskiptaráðuneytinu ekki rétt að bíða mánuðum eða jafnvel missirum saman eftir því að breyta lögunum eins og hér er lagt til að gert verði þó svo að við munum að sjálfsögðu taka tillit til og fylgja eftir niðurstöðunni frá Evrópusambandinu eins og gefur augaleið, bæði hvað varðar neytendalánin og veðlánin ef það næst niðurstaða í þau.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að frumvarp þetta skuli komið fram og þakka viðskiptaráðherra fyrir að flytja það. Það eru þó ákveðin atriði sem ber að vekja sérstaka athygli á. Í 1. gr. er komið til móts við þau sjónarmið sem komu fram fyrir nokkru varðandi innheimtu kostnaðar vegna óheimils yfirdráttar þar sem fjármálastofnanir hafa áskilið sér rétt til að taka ákveðið gjald án þess að skýrar lagaheimildir væru fyrir hendi. Ég tel að þarna sé tvímælalaust komið til móts við og skapaður eðlilegur lagarammi um það sem þar er að ræða. Varðandi efni frumvarpsins að öðru leyti þá eru tvímælalaust til bóta þær auknu upplýsingar sem þar er um að ræða. Það að upplýsa neytanda um fyrirhugaðar breytingar á gjaldskrá sem eru honum ekki til hagsbóta leggur auknar skyldur á hendur fjármálafyrirtækja og raunar nauðsynlegar vegna þess að í þeim tilvikum sem þarna er um að ræða eru fjármálafyrirtækin alltaf í ofurstöðu gagnvart neytandanum. Neytandinn hefur í raun ákaflega oft takmarkað val og möguleika og nauðsynlegt að hann geri sér grein fyrir og hafi upplýsingar um alla þá valkosti sem fyrir hendi eru hverju sinni. Það er síðan stórt atriði sem kveðið er á um í 3. gr. varðandi uppgreiðslugjaldið, að óheimilt sé að krefjast greiðslu uppgreiðslugjalds á eftirstöðvum lána í íslensku krónum með breytilegum vöxtum, og ber að fagna að skuli vera komin fram tillaga um það. Vonandi næst þetta atriði lagafrumvarpsins fram sem allra fyrst. Það er þó eitt í því sem ber að skoða, það varðar það atriði þar sem heimila á áfram að semja um uppgreiðslugjald og taka slíkt gjald og að það skuli þá miðað við að þar sé um að ræða þann kostnað sem fellur á lánveitanda eins og segir í 4. mgr. 3. gr.: „Í þeim tilvikum sem heimilt er að semja um uppgreiðslugjald má fjárhæð gjaldsins að hámarki vera það tjón sem lánveitandi verður fyrir vegna uppgreiðslunnar fyrir þann tíma sem umsaminn er.“ Þá velti ég því fyrir mér, þótt þarna sé ákvæði um að hæstv. viðskiptaráðherra setji nánari reglur um útreikning á tjóni vegna uppgreiðslu, hvort ekki væri samt sem áður nauðsynlegt að setja ákvæði um það hvað gjaldið mætti nema að hámarki og miða þá hugsanlega við höfuðstól lánsins. Í sjálfu sér mætti velta því fyrir sér hvort þá mætti miða við að að hámarki gæti það gjald numið einu prósenti af höfuðstól eða hálfu prósenti af höfuðstól. Það er spurning hvaða viðmiðun telst eðlileg. Það líka ákaflega mikilvægt hvernig reglurnar verða mótaðar um það hvað telst til raunverulegs kostnaðar viðkomandi lánveitanda í þessu sambandi, því að sjálfsögðu er það viðfangsefni fjármálafyrirtækja að hafa peningana í vinnu og nýta arð, þ.e. þess vaxtamunar sem þeir fá af því í umræddu tilviki. En kostnaðurinn getur varla orðið miklu meiri en sem nemur þeim vaxtamun sem kann að verða þann tíma sem peningarnir eru ónotaðir og ekki lánaðir öðrum, þ.e. sá kostnaður sem verður vegna frágangs skjala og annars þess háttar. Við erum að tala um minni háttar kostnað í flestum tilvikum. Við venjulegar aðstæður í þjóðfélagi fellur sáralítill kostnaður á lánveitanda vegna þess að gjaldið er uppgreitt. Það er eingöngu í þeim tilvikum þar sem slíkt offramboð er á lánsfjármagni að lánveitendur eiga erfitt með að koma því í vinnu. Það vandamál hefur ekki verið til staðar í okkar þjóðfélagi svo lengi sem ég man vegna þess að hér hefur verið, ef eitthvað er, frekar lánsfjárskortur en offramboð á lánum ef undanskilin eru nokkur undanfarin ár en þó ekki svo að peningar hafi stoppað inni í lánastofnunum þannig að til tjóns hafi orðið fyrir þær stofnanir og jafnvel um að ræða að það hlutfall sem þeim er heimilað að lána miðað við lánareglur hafi verið mjög rúmt. Kostnaður, tjón lánveitanda í þessu tilviki er því almennt hverfandi ef nokkurt. Það ber að taka tillit til þess varðandi útreikning á tjóni eða meintu tjóni vegna uppgreiðslu lána. Þess ber líka að geta að í mörgum tilvikum getur verið um hagnað viðkomandi lánastofnunar að ræða við að innleysa peninga og með tilliti til þess verður að vera eðlilegt samræmi á milli þess með hvaða hætti farið er að. Ég tel þess vegna nauðsynlegt að setja skýr ákvæði um ákveðið hámark sem hægt er að gera kröfu um að lánastofnanir fái greitt þegar um uppgreiðslu er að ræða og það séu skýrar reglur að um raunverulegt tjón lánastofnunar sé að ræða en slíku er sjaldnast fyrir að fara.

Virðulegi forseti. Hæstv. viðskiptaráðherra hefur mælt fyrir frumvarpi til laga um breytingar á lögum nr. 121/1994, um neytendalán. Eins og fram kom í máli hæstv. viðskiptaráðherra er frumvarpið samið á grundvelli skýrslu starfshóps sem hann skipaði í ágúst sl. Í starfshópnum sátu átta manns og m.a. fulltrúar frá Fjármálaeftirlitinu, Neytendastofu, Neytendasamtökunum, Samtökum fjármálafyrirtækja, talsmanni neytenda auk starfsmanna ráðuneytisins. Fram kom í skýrslu starfshópsins, sem hittist alls tíu sinnum, að allir þátttakendur voru sammála um að bæta megi íslenskt lagaumhverfi er snýr að réttindum og skyldum í fjármálaþjónustu frá því sem nú er. Einnig voru allir þátttakendur í starfshópnum sammála um að upplýsingagjöf og gegnsæi í viðskiptum fjármálafyrirtækja gagnvart neytendum sé lykilatriði hvað varðar heimildir til gjaldtöku vegna ólíkra þjónustuþátta. Í frumvarpinu eru fjórar greinar. Um FIT-kostnað svokallaðan, um upplýsingagjöf, uppgreiðslugjald lána og um greiðslu tryggingafjár. Viðskiptanefnd mun væntanlega taka frumvarpið til umfjöllunar, kalla fyrir nefndina hagsmunaaðila, kalla eftir og heyra þeirra sjónarmið. Eins og fram kom í greinargerð með frumvarpinu er ekki um heildarendurskoðun laga um neytendalán að ræða heldur breytingar sem varða ofangreindar fjórar greinar. Í skýrslu starfshópsins, sem ég nefndi áðan, kemur fram að fyrir liggur tillaga að nýrri Evróputilskipun um neytendalán, tilskipun sem við þurfum væntanlega að innleiða inn í íslenska löggjöf þegar þar að kemur. Meginmarkmið þeirrar tilskipunartillögu er frekari sameining markaða og aukin neytendavernd líkt og aukin neytendavernd er meginmarkmið hér. Ég ætla að nefna nokkra þætti í sambandi við þessa nýju Evróputilskipun sem er að vísu bara í tillöguformi eins og er. Þar er gert ráð fyrir að unnið verði að því að staðla framsetningu á samanburðarhæfum upplýsingum, að opna markaðinn, þennan Evrópumarkað, fyrir lánum á milli aðildarríkja og gera lánaumhverfi bæði opnara og gagnsærra. Í öðru lagi vildi ég nefna að þar er gert ráð fyrir að birta þurfi í lánaauglýsingum staðlaðar upplýsingar með helstu staðreyndum og tölum neytendum í hag þannig að þeir geti gert sinn samanburð. Í þriðja lagi að settar verði reglur um framsetningu skilmála og hvernig upplýsingar komi fram í lánatilboðum þannig að neytendur hafi aðgang og staðlaðar upplýsingar til að gera samanburð. Í fjórða lagi er talað um að settar verði samhæfðar reglur á EES-svæðinu um þær bætur sem lánveitendum er heimilt að krefjast vegna uppgreiðslu lána. Aftur að þessum fjórum greinum frumvarpsins. Ég velti fyrir mér að hvaða leyti sú Evróputilskipun sem ég nefndi áðan og væntanleg er um neytendamál tekur á þáttum frumvarpsins. Hæstv. viðskiptaráðherra benti í máli sínu áðan á eitt, sem ég vissi ekki, að veðlán eru utan tilskipunarinnar um neytendalán. Það má því vel vera að ég þurfi að skoða þetta mun betur. Alla vega vöknuðu með mér þessar spurningar: Að hvaða leyti fjallar þessi væntanlega löggjöf, sem við þurfum að innleiða með Evróputilskipuninni, um sömu mál og við erum að fjalla um hér? Ég velti því þá fyrir mér líka hvort seinna í framtíðinni, og kannski innan ekki langs tíma, þurfi aftur að endurskoða þessa löggjöf. Mér hugnast ekki að vera með rótleysi í stöðunni gagnvart bæði neytendum og fyrirtækjum en ég lýsi því aftur yfir að ég þekki málið ekki nógu vel til að taka af skarið um það og þá sérstaklega eftir að hæstv. ráðherra hefur bent á að veðlán eru utan tilskipunar og það eru vissulega veðlánin sem við Íslendingar erum að taka í miklum mæli. Ég gæti farið út í fleiri þætti hér. Mig langar aðeins að nefna FIT-kotsnaðinn. FIT stendur fyrir færsluskrá innstæðulausra tékka og sá kostnaður kemur til, eins og flestir neytendur þekkja, þegar um er að ræða óheimilan yfirdrátt af tékkareikningi. Mér skilst að það sé svolítið séríslenskt að þetta sé í þetta miklum mæli hérna og að bankastofnanir eða fjármálastofnanir leyfi yfir höfuð slíkt. Ég vil líka nefna að með nútímaviðskiptaháttum verður þessu vonandi útrýmt, og ég trúi því. Ég er á því eins og flestir að FIT-kostnaði sé stillt í hóf og sé sanngjarn. En við verðum að átta okkur á því að það er ekki eðlilegt í viðskiptaháttum að hafa óheimilan yfirdrátt. Ég ætla ekki að nefna mikið meira að þessu sinni. Ég hlakka til að fá þessi mál inn á borð viðskiptanefndar. Við munum fara yfir þau með þeim hagsmunaaðilum sem um ræðir og vonandi fá þá á okkar fund.

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmönnum fyrir málefnalegar ræður og góðar ábendingar. Þetta er stór málaflokkur og flókinn í sjálfu sér. Það er mikil vinna að fara í gegnum hann og plægja þannig að skýrt sé og skiljanlegt. Nefndinni, starfshópnum um gjaldtökuheimildir fjármálafyrirtækja, tókst það býsna vel og er mjög fróðlegt að fara í gegnum afrakstur þeirra og þá skýrslu sem ég sýndi hér áðan og hv. þm. Guðfinna Bjarnadóttir vitnaði til, og þingmennirnir báðir held ég. Rétt í lokin vil ég ræða ábendingar hv. þm. Jóns Magnússonar um skilgreiningu á tjóni vegna uppgreiðslu og þá reglugerðarheimild sem lagt er til að ráðherra setji. Nú er verið að vinna tillögu af fræðimanni, nokkurs konar formúlu, sem segir til um hvernig tjónið er metið hverju sinni út frá gengismun og öðrum breytum sem máli skipta og eru áhættuatriði fyrir lánveitandann hvað varðar framtíðarfjármögnun lánaflokksins o.s.frv. Það mun þá koma til umfjöllunar í nefndinni og er sjálfsagt að það liggi mjög skýrt fyrir hvert hámarkið verði og eftir hvaða reglum eigi að reikna út tjónið sem lánveitandi verður fyrir ef neytandi greiðir lánið upp. Það er augljóst mál að það á ekki að vera geðþóttaákvörðun og verður ekki svo þannig að það fer eftir vaxtamun, gengismun og að ýmsu eftir ákveðinni formúlu. Hvað varðar hitt atriðið sem hv. þm. Guðfinna Bjarnadóttir nefndi þá gat ég aðeins um það áðan að hjá Evrópusambandinu hefur lengi verið unnið við reglur um uppgreiðslugjöld og veðlánin eru þar ekki innifalin heldur einungis neytendalánin sem taka ekki til þeirra lánaflokka sem eru lengri tíma lán - það er töluvert lengra í land með húsnæðislán og hina stóru lánaflokka. Það var mat hópsins og okkar í viðskiptaráðuneytinu að niðurstaða tilskipunarinnar um veðlánin kalli ekki á það að við þurfum að endurskoða eða rífa þessi ákvæði upp aftur, sem lagt er til að bætt verði inn í lögin, heldur sé það þá í mesta lagi nýtt ákvæði um aðra lánaflokka ef út í það er farið af því að lánin eru ólík og lánahefðirnar eftir löndum býsna ólíkar þar sem ábyrgðamannafyrirkomulag sem við þekkjum svo vel tíðkast óvíða o.s.frv. Það er áríðandi að koma þessum breytingum fram hvað sem líður tilskipunum síðar - fyrst voru bundnar vonir við að niðurstaða væri komin í það þegar þetta mál var unnið en svo reyndist ekki vera. Við töldum þá enga ástæðu til að bíða frekar eftir því en skoða þetta nánar út frá því þegar þar að kemur.