Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Áður en gengið er til dagskrár vill forseti taka fram að fyrirhugað er að fram fari utandagskrárumræða á þessum fundi um vanda skipasmíðaiðnaðarins. Málshefjandi er hv. 3. þm. Vesturl., Jóhann Ársælsson. Reiknað er með að umræðan hefjist um kl. 3.

Herra forseti. Ég sé ekki hæstv. samgrh. í salnum. Mér finnst mjög óeðlilegt að ræða vegalög í fjarveru hans og vil fara fram á það að ef samgrh. er ekki væntanlegur innan tíðar þá verði þessari umræðu frestað þar til hann getur verið við.

Forseti vill vegna ræðu hv. 1. þm. Norðurl. v. vekja athygli á því að hæstv. samgrh. hefur gengið í salinn og forseti gefur því hv. 5. þm. Suðurl. orðið.

Hæstv. forseti. Þetta frv. til vegalaga var hér að nokkru rætt í síðustu viku og komið inn á mörg atriði málsins. Mig langar þó hér að koma að nokkrum mikilvægum atriðum, bæði um stjórn Vegagerðarinnar og ekki síður einstökum atriðum eins og reiðvegum og fleiru sem mér finnst að þurfi að taka á í heild sinni í löggjöf frá Alþingi. Enn fremur varð það mér tilefni til að koma hér upp og ætla að ljúka ræðu minni með því að hæstv. samgrh. varð á það slys að fara hér svívirðilegum orðum um Herjólf, Vestmannaeyjaferjuna, og hafði hér úr ræðustól Alþingis óskiljanleg ummæli sem hafa vakið þjóðarathygli hvað það varðar, en ég ætla að koma að því síðar. Ég vil þá í fyrsta lagi víkja að frv. og koma að þeim þætti sem snýr að stjórn vegamála og veghaldi en þar segir: ,,Ráðherra sá, er fer með samgöngumál, hefur yfirstjórn allra vegamála. Til þess að stjórna framkvæmdum í þessum málum skipar forseti Íslands vegamálastjóra er veitir Vegagerðinni forstöðu.`` Ég hef mjög á síðustu árum velt því fyrir mér hvort þetta væri rétt stjórnskipun yfir jafnmikilvægu, sterku og stóru fyrirtæki eins og Vegagerð ríkisins. Ég þykist sjá að hún er að fást við mjög stór verkefni og þetta frv. gerir ráð fyrir því á mörgum sviðum að auka mjög vald Vegagerðarinnar á ýmsum sviðum. Það er rætt um að stórauka það á ýmsum stöðum í frv. og gefa henni nánast einræðisvald í viðkvæmum deilumálum eins og ég kem að síðar. Nú vill svo til að Vegagerðinni er stjórnað af einum æviráðnum embættismanni eða vegamálastjóra og eins og hér kemur fram er gert ráð fyrir að svo verði áfram. Þetta fyrirkomulag hefur kannski gengið upp en telja verður það hæpið og í engu samræmi við rekstur í eigu ríkisins eða í einkarekstri. Þetta kom t.d. mjög fram í athugasemdum við frv. á síðasta þingi. Mig minnir að t.d. Verktakasambandið hafi gert þar ítarlegar athugasemdir hvað þetta varðar. Það hlýtur einnig að orka tvímælis í hugum hv. alþm. að samgrh. skuli samkvæmt löggjöf vera settur sem nokkurs konar rekstrarstjóri yfir Vegagerðina. --- Hæstv. forseti. Mér þætti nú vænt um að fá hljóð meðan ég tala hér í þinginu svo að alla vega hæstv. samgrh. heyri einhvern brimgný af máli mínu þegar á ræðuna líður. Ég velti því t.d. fyrir mér, hv. alþm.: Er hæstv. samgrh. sá fulltrúi alþingismanna að hann sé óskoraður yfirforstjóri Vegagerðarinnar á Íslandi? Nú er ég ekkert að dæma þennan hæstv. ráðherra né neinn þann sem á undan honum var en við verðum að velta því fyrir okkur: Er þetta rétt stjórnskipunarlega? Hvers vegna erum við t.d. að burðast við að setja stjórn yfir Ríkisspítalana svo að ég taki dæmi? Yfir Byggðastofnun? Yfir ríkisbankana? Yfir Landsvirkjun? Og svo gæti ég haldið áfram að telja. Og hvers vegna eru einkafyrirtækin að burðast við að setja stjórn yfir sín hlutafélög ef það getur svo gengið í fyrirtæki sem fer með almannafé að það sé í rauninni fulltrúi framkvæmdarvaldsins, hæstv. samgrh., og einn æviráðinn embættismaður sem stjórnar þessum miklu fjármunum að hluta? Þá skulum við taka bara rekstrarkostnað Vegagerðarinnar sem gert er ráð fyrir að verði 247 millj. í fjárlögum næsta árs. Ég veit að hv. alþm. taka þátt í því að skipta vegafé o.s.frv. En ég held að það hljóti að vera mikilvægt fyrir þingið að þarna komi einhver millipúði, að það komi sérstök þingkjörin stjórn yfir Vegagerð ríkisins svo að ráðherra á hverjum tíma, fulltrúi framkvæmdarvaldsins, orki ekki svo sterkt inn á þetta fyrirtæki eins og ætla mætti. Ég vil alla vega vekja athygli á þessu og kannski síðar flytja brtt. við þetta atriði. Ég vildi enn fremur koma að II. kafla sérstaklega sem ég ræddi um. Ég held að það sé mikilvægt í vegalögum að búa til heildarramma á sem flestum sviðum. Mér finnst margt í þessu frv. vera gagnrýnivert. Ég vil þá sérstaklega taka 16. gr. frv. þar sem tilgreint er að heimilt sé að veita fé til framkvæmda við eftirfarandi vegi og svo kemur runa og síðan segir: ,,Þeir aðilar sem sækja um og er veitt fé til framkvæmda samkvæmt þessari grein skulu annast veghald viðkomandi vegar.`` Það er þá kannski gerð vegarins, viðhald o.s.frv. Nú heyrist mér á mörgum samtökum að þetta þýði það að enginn telji sig hafa efni á að annast þennan stóra þátt og mikilvæga og muni þess vegna fremur segja sig frá málinu og þá muni það áfram liggja í hirðuleysi. Ég tel t.d. að það þurfi að marka reiðvegum, sem eru mjög mikilvæg samgönguleið fyrir stóran hóp manna sem stundar þá íþrótt, bás hér í frv. og hvernig skuli að reiðvegagerð staðið. Mér sýnist að ríkið eða Vegagerðin verði að bera ábyrgð á þessum málaflokki. Hestamenn hafa staðið í baráttu um langt skeið gagnvart þessu. Hér höfum við flutt á hverju þingi tillögur sem hvorki hafa náð eyrum löggjafans né Vegagerðarinnar. Við skulum gera okkur grein fyrir því að 10 þúsund manns stunda hestamennsku hér á landi. Við uppbyggingu vega og annarra umferðarmannvirkja hefur þó ekki sem skyldi verið tekið tillit til umferðar ríðandi manna. Hætta á slysum er því oft mikil, jafnt fyrir akandi sem ríðandi umferð. Ekki er því óeðlilegt að tekjum ríkissjóðs af bensíngjaldi sé varið til gerðar reiðvega. Gerð þeirra mundi án efa auka umferðaröryggi til muna og draga þannig mjög úr slysahættu. Ávinningur þjóðfélagsins og ríkissjóðs er því umtalsverður þegar til lengri tíma er litið. Hestamenn héldu t.d. núna fyrir stuttu sinn landssambandsfund og ég vitna í fræga úttekt sem Sigríður Sigþórsdóttir hefur gert og hljóðar svo, með leyfi forseta, eða lokaorðin. Þar segir um þetta frv. til vegalaga sem nú er til umræðu: ,,Þeir aðilar sem sækja um og er veitt fé til framkvæmda samkvæmt þessari grein skulu annast veghald viðkomandi vega. Heimildarákvæði eru til að mæta undantekningartilfellum og tryggja því alls ekki framlög. Þetta þýðir í raun að enginn kemur til með að vilja sækja um fé til reiðvegagerðar og bera þannig ábyrgð sem veghaldari og ef hestamannafélögin gera það sjálf eru þau að axla ábyrgð sem þau hafa enga fjárhagslegar forsendur til nema með auknum fjárveitingum. Verði fyrirliggjandi frv. til nýrra vegalaga samþykkt óbreytt verðum við áfram í óvissu með afdrif reiðvega á Íslandi. Við stöndum í sömu sporum og áður, enginn vill frekar en fyrri daginn gangast við þessum málaflokki.`` --- Og að lokum segir hún: ,,Þessi óvissa um eignarhald, ábyrgð, uppbyggingu og viðhald á reiðvegum á Íslandi er með öllu óviðunandi. Hestamönnum fer stöðugt fjölgandi, ferðalög á hestum njóta vaxandi vinsælda og veita fjölmörgum atvinnu. Fleiri en nokkru sinni fyrr hafa nú hestamennsku að atvinnu í ræktun, tamningu og þjálfun hesta. Samt erum við á undanhaldi hvað varðar möguleika á að stunda þessa fornu íþrótt, hestamennskuna, og njóta landsins okkar í sátt og samlyndi við guð og menn. Þjóðgarðar eru skipulagðir fyrir ferðamenn og fegurstu sveitir landsins eru teknar undir skipulag sumarbústaða og útivistarsvæði, reiðvegir hafa þar víðast orðið útundan. Hestamönnum er nú sums staðar alfarið meinuð umferð, jafnvel á fornum þjóðleiðum, þjóðgarðurinn á Þingvöllum er þar undantekning. Er nú verið að setja þar inn á skipulag, endurbyggja og merkja helstu fornu reiðleiðirnar. Slík vinnubrögð eru til eftirbreytni og ættu að vera regla en ekki undantekning. Að undanskilja jafnmikilvægan þátt og reiðleiðir í skipulagi og vegagerð getur ekki gengið og umferðaröryggi er ekki náð fyrr en hestamenn eru óhultir fyrir bílaumferð og bílaumferð óhult fyrir hestamönnum.`` --- Svo mörg voru þau orð. Auðvitað vekur það athygli hvað menn eru að gera í þjóðgarðinum á Þingvöllum. Þeir skilja auðvitað æðarslög sögunnar sem þar stjórna. Ég hygg að þeir sem sitja t.d. í stjórn þjóðgarðsins á Þingvöllum séu ekki svo miklir hestamenn en þeir skilja hvað þetta er mikilvægt. Við þekktum það í sumar sem vorum í ferð landbn. að það olli deilum þegar við komum á frægan sögustað að þar var búið að úthýsa íslenska hestinum frá stórum stað og þessari þjóðlegu íþrótt hestamennskunni. Hér er því ekki verið að tala um lítið atriði og mikilvægt að móta það inn í vegalagafrv. hvernig með verður farið. Það vill nefnilega svo til að sé það gert og ákveðið um leið og vegur er byggður upp eða nýr vegur lagður að þá skuli gert ráð fyrir reiðveginum --- við skulum taka sem dæmi undirgöng, þau kosta kannski við gerð vegarins 2 millj. kr. en þegar verið er að gera þau eftir á þá kosta þau kannski 20 eða 30 millj. kr. og ómælt rask. Mér er sagt að t.d. núna í mikilli vegabreytingu uppi við Keldur sé reiðvegurinn eyðilagður og menn standi frammi fyrir því að ekki sé gert ráð fyrir undirgöngum. Þó á að gera þau í framtíðinni og þá verði þau það lág að hestamaðurinn verður annaðhvort að fara af baki eða taka ofan hausinn til þess að komast þessa leið eða taka þriðju áhættuna, sem verður náttúrlega ofan á, að halda áfram upp á þjóðveginn, inn í umferðina, til þess að komast á reiðleiðina. Svona eru stórkostleg mistök og menn standa frammi fyrir því að embættismenn fara með þetta vald og beita oft geðþóttaákvörðunum. Ég vil því skora á hv. alþingismenn og hæstv. samgrh. að endurskoða nú þetta frumvarp og setja það í reglur að um leið og útboð eigi sér stað, hvort sem það er endurbygging á vegi eða ný vegagerð, þá verði líka gert ráð fyrir reiðvegi. Það er nú svo að þetta er að verða ekki lítill þáttur í ferðamennsku til landsins. Mér er t.d. sagt að á stórmót hestamanna, landsmót á Hellu á næsta sumri, hafi 5.000 erlendir hestamenn þegar boðað komu sína til landsins. Kannski vildu þeir ríða úr Reykjavík eða frá Keflavík og austur á mótið en guð hjálpi okkur þegar þeir sjá hvernig við búum að þessari íþrótt, að menn verði að vera á gæðingunum sínum innan um bílaumferðina sem er á 100 km hraða og eru hestamenn þar auðvitað í stórkostlegri lífshættu. Á þessu vildi ég vekja sérstaka athygli. Enn fremur eru það mörg atriði í þessu frv. sem ég hef fyrirvara um og mun eiga kost á að fylgja eftir í samgn. því mér finnst margt í frv. orka tvímælis og það er búið til með þeim hætti að pólitískir vinir setjast yfir málið og stjórnarandstöðunni er haldið utan við þessa frumvarpslagasmíð allan tímann og það tel ég að hafi verið stórkostleg mistök hjá hæstv. ráðherra. Ég ætla þá að víkja aðeins að því sem ég boðaði að hæstv. samgrh. sagði í umræðu um þetta frv. í síðustu viku, með leyfi forseta, svohljóðandi orð: ,,Ef það hefði verið tæknilega mögulegt að leggja jarðgöng til Vestmannaeyja þá hefði það ekki orðið dýrari kostur hlutfallslega en sá að kaupa Herjólf eins og að því var staðið.`` --- Þetta voru alvarleg orð. Þetta voru þau orð samgrh. sem stóð í stafni Herjólfs þegar hann sigldi inn í höfnina í Vestmannaeyjum og hélt þar lofræðu og hátíðarræðu um hversu vel þetta verk hefði tekist. Nú veit ég ekki hvað hæstv. ráðherra var að fara en þessi ummæli hafa vakið athygli og eru mjög ósanngjörn því ég hygg að það séu allir sammála um það að eftir að menn náðu saman um gerð skips þá var algjör samstaða, bæði pólitísk samstaða, samstaða í smíðanefnd, samstaða með heimamönnum og ríkisvaldsins, um hvernig að þessu verki yrði staðið. Skipið kostaði minna en gert hafði verið ráð fyrir. Það kostaði ekki nema um 1,2 milljarða. Ég velti því t.d. fyrir mér, var það dýr framkvæmd? Nú eru 74 km til Vestmannaeyja úr Þorlákshöfn. Mér er sagt að uppbyggður tvöfaldur vegur kosti 20 millj. hver kílómetri. Þá er það 1,5 milljarðar. Ríkið þarf að borga með Herjólfi kannski 80 millj. á ári, en hvað kostar að halda við vegi? Ég held að það verði ekki með sanngirni sagt að þarna séu mistök. Skipið hefur reynst í alla staði verulega vel. Það hefur staðist alla áætlun sem gerð var. Það var búist við 30% aukningu í farþegum, það er 27% aukning. Það var gert ráð fyrir 28% aukningu í flutningum á bílum, hún hefur orðið 28%. Og farþegarnir, hvort sem þeir eru úr Vestmannaeyjum eða annars staðar, lofa bæði það öryggi sem þetta skip býr yfir, þá flýtingu á tíma sem það býr yfir frá eldra skipinu, þannig að orð ráðherrans eru mælt að ég hygg í einhverri fljótfærni og í einhverju pólitísku stríði við aðra. En við getum auðvitað borið þetta mál saman við svo margt annað í þessu landi og mér finnst skömm að því að ráðherrann skuli guma að því að best hefði verið að gera jarðgöng. Hann veit hvernig þessi leið er þarna á milli. Þarna er 40 faðma dýpi í álnum. Hvernig á að gera jarðgöng? Hvaða jarðgangasýki er að heltaka þennan hæstv. samgrh. að hann lætur sér jafnvel detta í hug að það sé hægt á þessari leið þar sem bæði er eldfjallahryggur, jarðskjálftasvæði og eitt mesta misgengi í hafi í kringum landið? Mér finnst þetta ábyrgðarlaus og ómerkilegur málflutningur af hæstv. samgrh. Ég vildi að hann fyndi þessum orðum stað og skýrði það fyrir fólkinu við hvað hann átti í ummælum sínum.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. síðasta ræðumanni falleg orð í garð hestamanna og er ánægður með að heyra að hann hefur að mörgu leyti svipuð viðhorf og ég hef haft til reiðvegagerðar, að þegar nýir þjóðvegir eru gerðir þá eigi að hafa það í huga hvar hestamennirnir eiga að fara um og þá muni kostnaðurinn við reiðvegagerðina vera tiltölulega lítill. Ég vil hins vegar spyrja hann að því hvort hann væri sáttur við að þar sem vegir þarfnast nú úrbóta, þar sem búið er að leggja vegina en reiðvegi vantar, hvort hann væri sáttur við að fjármunir af hinu almenna vegafé sem er til skiptanna í hverju kjördæmi, að það fé væri notað til að bæta þar úr?

Ég þakka hv. þm. undirtektir við ræðu mína og þá spurningu sem hann varpar hér fram er ég sáttur við. Ég er sannfærður um að við stöndum núna t.d. frammi fyrir því að mistök seinni ára, af því að það hefur ekki verið mótuð stefna um þetta mál, þau kosta okkur á þessu ári tugi milljóna. Þess vegna er ég sáttur við það að einhverjir fjármunir verði fluttir til þess að koma í veg fyrir að framtíðin þurfi að þola slík mistök.

Hæstv. forseti. Þetta var ekki alveg það sem ég var að spyrja um. Ég var að spyrja um hvort hann væri sáttur við það að tekið væri af hinu almenna vegafé til þess að leiðrétta gömlu mistökin. Ég var ekki að tala um framtíðina, ég var búinn að segja að ég væri sammála honum í því efni, ég er að tala um það sem þarf að bæta úr, þar sem mistökin hafa verið gerð, að það verði teknir peningar af hinu almenna vegafé í það.

Hæstv. forseti. Ég hygg að það sjái það allir í hendi sinni, bæði tryggingafélög og íslenska þjóðin, þá slysahættu sem stafar af því að hestar og menn eru nánast á sama vegi við mörg hættuleg skilyrði. Og það er ekkert mikilvægara en að Alþingi, fjárveitingavaldið, setjist verulega yfir það hvernig megi koma í veg fyrir stórslys og hvort sem það heita gömul mistök eða mistök dagsins í dag þá finni menn fjármagn til þess, með einhverjum hætti.

Af almennu vegafé?

Af hinu almenna vegafé sagði ég að ég væri sáttur við að taka einhverjar upphæðir. En fyrst og fremst væri það verðugt verkefni fyrir hv. þm., sem jafnframt er dýralæknir, að setjast niður og láta rannsaka það, kannski biðja flokksbróður sinn hæstv. samgrh. að taka út þessa staði og athuga hvað það kostar að fjármagna endurbætur á þeim. Við svörum síðan í þinginu hér á eftir.

Virðulegi forseti. Það er undarleg athugasemd hv. 5. þm. Suðurl. við orð hæstv. samgrh. varðandi hugsanlegan kostnað við byggingu jarðganga milli lands og Eyja og hins vegar Herjólf því það er alveg rétt eins og kom fram í máli hæstv. samgrh. að ef það lægi ljóst fyrir að það væri tæknilega hægt að byggja göng milli lands og Eyja, botngöng, þá mundi það kosta hlutfallslega, eins og ráðherrann orðaði það, mun minna en nýr Herjólfur. Herjólfur á að duga í 15--20 ár, göng ættu að duga margfalt lengur og stofnkostnaður við slík göng lægi einhvers staðar á bilinu 2--3 milljarðar samkvæmt samsvarandi göngum sem hafa verið byggð bæði í Japan og í Noregi við sams konar aðstæður. Það var líka undarlegt að heyra þingmanninn lýsa því yfir að jarðfræðilega væru aðstæður þær að ekki væri hægt að byggja undirgöng þarna. Það liggur ekkert fyrir um það, það er allt sem bendir til þess að það sé hægt. Ég minni á það að fyrir fáum árum flutti ég ásamt hæstv. samgrh. þáltill. um könnun á gerð jarðganga milli lands og Eyja. Þá var hv. þm. Guðni Ágústsson formaður allshn. og tók undir þessa tillögu, fagnaði henni og sagðist mundu fylgja henni eftir en stóð síðan fyrir því í þáverandi allshn. að svæfa málið. Það voru heilindi þingmannsins í könnun á þessari samgöngubót. Svo ærir hann hér óstöðugan og kemur með yfirlýsingar sem eru af hálfu fagmanna að gera en ekki óbreytts þingmanns Guðna Ágústssonar, sem hefur litla þekkingu á 40 faðma dýpi þó hans málflutningur komi ærið oft af mjög miklu dýpi.

Hæstv. forseti. Þingmaðurinn sagði að ég hefði ært óstöðugan og við sáum að hann fór hér upp, hv. þm. Árni Johnsen þannig að það kom mér ekki á óvart. En hér flutti hann eina af sínum undarlegu ræðum. Það er alveg rétt að það sjá það allir sem hugsa um leiðina til Vestmannaeyja að þar er ekki auðveld jarðgangagerð, jafnvel þó menn fari beint úr kartöflugörðunum í Þykkvabæ og þar út og niður þá gengur það ekki heldur. Ég taldi það skyldu mína að vera ekki að rugla þjóðina og síst Vestmanneyinga í því að það væri auðveldur hlutur og ódýr að gera jarðgöng til Vestmannaeyja. Mér datt ekki í hug að standa að því að afgreiða þá tillögu. Ég vænti þess að við báðir verðum steindauðir áður en þessi jarðgöng koma, við hv. þm. Árni Johnsen. En hvað Herjólf varðar þá var það mikilvægt samgöngutæki. Við vitum að gamla skipið bjó yfir miklum hættum, það var ein vél í því og þess vegna var mikilvægt að fá nýtt skip og ég vakti hér athygli á því að allt í kringum smíði skipsins hefði heppnast vel. Nú kemur hv. þm. Árni Johnsen og heldur því fram að skipið séu mistök og allt sem ráðherrann hefur sagt hér í stóryrðum í síðustu viku sé rétt. Ég bið hann um að flytja þessa ræðu úti í Vestmannaeyjum, yfir fólkinu þar. Ég hræddur um að hann fái jafnvel á baukinn hjá svartasta íhaldinu sem stjórnar þessu fyrirtæki.

Virðulegi forseti. Það hefur enginn sagt hér í umræðu að Herjólfur væri mistök eða slæmt skip. Herjólfur hefur reynst mjög vel og er fyrsta alvöru farþegaskipið milli lands og Eyja í sögu farþegaflutninga þar. Það hefur enginn haldið öðru fram. Enginn í umræðunni þannig að það er óþarfi  Það var líka undarlegt að heyra Guðna Ágústsson segja að sér hefði ekki dottið í hug að afgreiða þá þáltill. sem átti að kanna faglega hugsanlega gerð jarðganga milli lands og Eyja því hann lýsti því yfir úr ræðustól að hann fagnaði tillögunni og mundi berjast fyrir því að fylgja henni fram. Hvað datt honum í hug þegar hann talaði úr ræðustólnum? Það væri rétt að hann læsi sínar eigin ræður áður en hann blaðraði úr ræðustól á þennan hátt. Það er líka undarlegt að heyra Guðna Ágústsson segja að það sé ekki auðvelt að gera jarðgöng á milli lands og Eyja. Hefur þingmaðurinn oft farið þessa leið sem hugsanleg jarðgöng yrðu lögð um? Nei, hann hristir höfuðið, ekki farið oft, en kannski nokkrum sinnum. Ætli það væri ekki nær að fela sérfræðingum Vegagerðarinnar og öðrum sem unnu að undirbúningi þeirrar tillögu sem ég minntist á að ég hefði lagt fram um þessa könnun og eingöngu könnun til þess að horfa til framtíðar og velta því fyrir sér hvort það kæmi upp sú staða í mjög hraðri tæknilegri þróun af gerð jarðganga í heiminum að það væri hagkvæmur kostur þegar þar að kæmi að horfa til þess að gera jarðgöng milli lands og Eyja. Þeir sem hafa kynnt sér málið vita að þetta er fýsilegur kostur þá og þegar. Og ef missig í álnum milli lands og Eyja, misgengi sem er til staðar, jarðfræðilegt fyrirbæri auðvitað --- það er búið að leysa slík mál annars staðar í heiminum við sams konar jarðgangagerð og það er ekki vandamál þó að menn komi hér fullir fordóma og ætli að segja einhvern heilagan boðskap að ekki megi kanna málin faglega. Það er nú meira afturhaldið.

Hæstv. forseti. Ég hef nú ekki farið oft í undirdjúpið á milli lands og Eyja eins og hv. þm. Árni Johnsen virðist hafa gert. Við skulum aðeins ímynda okkur þessa leið hvað hún er ólíkleg í dag til þess að vera raunhæf. Ef þingmaðurinn Árni Johnsen væri staddur úti í Vestmannaeyjum og göngin væru komin, þá yrði sennilega að vera hringakstur niður eina 70 metra til þess að komast einhvers staðar undir botninn því að dýpið í álnum er yfir 70 metrar. Í Þykkvabænum þarf náttúrlega annan hringstiga upp til þess að honum geti skotið þar upp og hafið sönginn fyrir þá kartöflubændur. Það er nú önnur saga. En ég held að við eigum ekki að vera að rugla okkur í þessari umræðu. Hann lýsti því yfir hér sem ég fagna að Herjólfur núverandi væri fyrsta alvöruskipið á milli lands og Eyja. Ég er sammála honum í því og þess vegna hygg ég að hann hafi orðið jafnundrandi, hafi hann verið hér, á þeim ummælum og þeirri ræðu sem hæstv. samgrh. flutti yfir þingheimi í síðustu viku. Þau eru í andstöðu við allt sem hann hefur sagt á hátíðarstund og í andstöðu við öll rök málsins því að skipið varð ódýrara og hefur heppnast betur en menn gerðu ráð fyrir.

Herra forseti. Ég ætla ekki að blanda mér í umræður þeirra hv. þm. Sunnlendinga um Herjólf þar sem annar virðist hafa ært hinn, enda er hann líklega nokkuð óstöðugur. En varðandi tæknilega möguleika á því að komast undir hafsbotninn og þá hringstiga sem hv. síðasti ræðumaður var að nefna, þá tel ég nú a.m.k. að Þykkvabæjarmegin væri eðlilegt að koma upp 1,6 km frá sjó eins og segir í kvæðinu. Ég ætlaði að gera athugasemd við annars ágæta ræðu hv. þm. Guðna Ágústssonar, 5. þm. Suðurl. Hann talaði ágætlega hér um reiðvegagerð og ég er mjög sammála því sem hann sagði og hans málflutningi. Ég taldi samt að hann hefði ofmælt því að hann orðaði það á þann veg að reiðvegagerðin hefði ekki náð eyrum löggjafans. Það er ekki nákvæmlega rétt. Hér var samþykkt á Alþingi ályktun 7. febr. 1991 um að Alþingi ályktaði að fela samgrh. að skipa nefnd með þátttöku samtaka hestamanna og sveitarfélaga til þess að kanna ástand reiðvega og gera reiðvegaáætlun. Þetta var þáltill. sem flutt var af nokkrum framsóknarmönnum, m.a. okkur hv. þm. Guðna Ágústssyni og 1. flm. var Guðmundur G. Þórarinsson. Það er hins vegar rétt að það vantar í vegalögin eins og ég gat um fyrr í þessari umræðu skýr ákvæði um reiðvegagerð og það er mjög brýnt að bæta úr því og ég treysti því að það verði gert við meðferð þessara vegalaga hér í þinginu.

Hæstv. forseti. Það kann að vera að ég hafi ofmælt hvað þetta varðar. En það sem ég átti við er að ég hef gert mér grein fyrir því að í hópi alþingismanna er brennandi áhugi fyrir því að reiðvegir verði lagðir og að því verði staðið með öðrum hætti. En lengra erum við þó ekki komnir en það að við sjáum hér frv. koma frá meiri hluta alþingismanna sem nú ráða hér ferðinni þar sem þessi mál eru áfram hornreka og það var nákvæmlega við það sem ég átti í mínu máli, að meiri hluti alþingismanna ber nú ekki meiri virðingu eða hefur meiri áhuga fyrir þessum málaflokki en svo að þeir hafa sætt sig við það þing eftir þing að þeirra samgrh. leggi hér fram frv. þar sem þessi málaflokkur er enn á einskis manns landi.

Herra forseti. Það er auðvitað verkefni okkar að breyta þessum vegalögum eða þessu frv. til vegalaga á þann hátt að reiðvegum sé þar eðlilegur sómi sýndur. Það er ekki rétt hjá hv. 5. þm. Suðurl. að þetta mál hafi ekki náð eyrum alþingismanna. Það eru ekki alþingismenn sem bjuggu þetta frv. til, það eru einungis fulltrúar frá Sjálfstfl. og Alþfl. og það er ekki samheiti yfir Alþingi.

Hæstv. forseti. Ég get tekið undir margt í ræðu hv. þm. Páls Péturssonar, en það henti hv. þm. hér í ræðustólnum að ofmæla einnig því að hér setti hann fram þá fáránlegu fullyrðingu að þeir væru ekki alþingismenn, hv. þm. Árni Mathiesen, Gunnlaugur Stefánsson, Karl Steinar Guðnason, að vísu er hann það ekki lengur en hann var það og er nú farinn í feitara embætti. Kannski væri einhver einn alþingismaður enn 

Hv. 1. þm. Norðurl. v. óskar að bera af sér sakir.

Herra forseti. Ég þarf að bera af mér sakir. Ég hef aldrei borið á móti því að þessir hv. þm. væru ekki alþingismenn. Mér er það fyllilega ljóst og meira að segja einn af þeim 6. varaforseti þingsins. En það sem ég sagði var það að þó að þeir hefðu komið að þessu frv., þessir sex hv. alþm., þá væri það ekki vilji Alþingis. Þetta frv. er með þeim ósköpum gert að það er samið af þingmönnum stjórnarflokkanna. Stjórnarandstaðan átti engan hlut að samningu þess. Það er ekkert óeðlilegt við það þó að þetta frv. sé eitthvað gallað úr því að svo var í pottinn búið.

Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þm. Guðna Ágústssyni um það að reiðvegagerð hefur verið hornreka í vegáætlunum mörg undanfarin ár. Og ég get líka tekið undir þær vonir að núna kunni að vera lag til þess að bæta hér úr. Ef við lítum á 16. gr. fyrirliggjandi frv., þá get ég ekki séð að þar sé neitt til fyrirstöðu að Alþingi marki með fjárveitingum í komandi vegáætlunum aukið fé til reiðvega. En þá verður Alþingi að gera það upp við sig að taka fé úr almennri vegagerð til þess að efla reiðvegagerðina. Um það fjallar hið pólitíska val. Ég trúi því að þannig hafi málum verið háttað áður og hef trú á að svo verði áfram og ég get tekið undir með hv. þm. Guðna Ágústssyni að skoða það rækilega ef þessi 16. gr. verður einhvern tíma að lögum. Ég vil sérstaklega fagna þessu ákvæði sem hér er að finna um að það verði höfð náin samvinna við hestamenn um reiðvegagerðina og ég held að það sé gott mál að hestamannafélögin eins og aðstæður frekast leyfa hafi með höndum reiðvegagerðina sjálf. Það held ég að spari fé og lengi reiðvegi.

Virðulegi forseti. Það hefur nú orðið allmikil umræða um frv. til vegalaga bæði nú og í fyrra og ég ræddi nú það frv. í fyrra sem er óbreytt núna og ég ætla ekki að endurtaka þá ræðu mína. Það hefur ýmislegt skýrst í þessari umræðu og hæstv. samgrh. hefur lýst yfir að hann sé tilbúinn að taka jákvætt undir margar þær breytingar sem menn hafa lagt til þannig að við 2. umr. mega menn búast við að frv. verði lagt fram þó nokkuð mikið breytt. Ég vil leggja sérstaka áherslu á að það verði tekið tillit til óska framkvæmdastjóra Sambands ísl. sveitarfélaga sem er með sérálit í þessu frv. varðandi nefnd sem er nauðsynlegt að setja á laggirnar vegna þeirra miklu breytinga sem er verið að gera á flokkun vega ef þetta frv. verður að lögum. Og ég ætla líka að taka fram að það hljóta að verða miklar breytingar á 23. gr. þessa frv. Eftir því sem hæstv. samgrh. hefur sjálfur sagt hér getur sú grein ekki staðið eins og hún stendur í dag því að hann sagði orðrétt 27. okt. þegar þetta var til umræðu, með leyfi forseta: ,,Það er yfirlýst af minni hálfu og ég held að aldrei hafi komið fram raddir um annað á Alþingi en rekstur Akraborgarinnar haldi áfram þangað til jarðgangagerð lýkur undir Hvalfjörð.`` Þetta er alveg ljóst af hendi hæstv. ráðherra og þar af leiðandi getur það ekki staðið í frv. að það eigi að leggja niður þessa ferju eftir þrjú ár. En það sem mig langar mest að spyrja hæstv. samgrh. er varðandi nefnd á vegum ríkisstjórnarinnar sem skilaði af sér í vor um það að flytja ríkisstofnanir út á land. Sú nefnd gerði tillögu um það að Vegagerð ríkisins flytti til Borgarness og nú langar mig að heyra hvað hæstv. ráðherra segir í því efni, hvort sá undirbúningur sé hafinn og hvar sá undirbúningur standi sé hann hafinn.

Virðulegi forseti. Í gær fóru hér fram mjög gagnmerkar umræður um alls óskylt mál þar sem var fjallað svona um eðli lagasetningar, hversu langt ætti að ganga í lögum og hv. 2. þm. Vesturl. flutti þar ágæta ræðu og varpaði fram mörgum álitaefnum. Nú saknaði ég þess nokkuð í ræðu hv. þm. að ekki væri komið inn á það að í þessum frumvarpstexta er gert ráð fyrir því sama, að farið sé í að skilgreina grundvallaratriði eins og það t.d. hvað sé vegur. Í 1. gr. frv. segir og ég held að það sé nauðsynlegt að það komist inn í þingtíðindi hvað sé vegur: ,,Vegur merkir í lögum þessum akbraut, önnur mannvirki og land sem að staðaldri eru nauðsynleg til þess að vegur sé varanlegur, unnt sé að halda honum við og hafa af honum sem fyllst not.`` Nú vildi ég gjarnan að hv. þm. greindi okkur frá því hvort hún teldi að það sé þörf á því að kveða á um það sérstaklega í lögum hvað sé vegur eða hvort það sé að breyttu breytanda ljóst öllum eða hvort það sé óskýrara almennt í hugum manna hvað sé vegur en hvað sé hús.

Herra forseti. Hv. þm. spyr mig að því hvort mér þyki það nógu ljóst í þessu frv. hvað sé vegur. Já, ég svara því þannig að mér finnst það algerlega ljóst hvað sé vegur. En svo er annað í þessu frv., það eru ýmis önnur samgöngutæki sem til eru tekin sem ekki var í gamla frv., t.d. hvernig flugsamgöngur og skipasamgöngur eru til einstakra staða og það er tekið inn í þetta sem vegasamgöngur einnig. En hvort þetta nægir hv. þm. varðandi mína skilgreiningu hvað sé vegur. Hvað er reiðvegur t.d. og hvað er bílvegur t.d.? Það er mjög mismunandi alveg á sama hátt og það er mjög mismunandi hvað er hús. Það sem ég var að gera athugasemd við í gær var í sambandi við það hvað var nákvæmlega skýrt hvað væri hús, þ.e. að það þyrfti að nema við jörðu. En það er eins með vegi. Þeir nema við jörðu, hv. þm. Það er mikið atriði.

Virðulegi forseti. Spurningin laut eiginlega að því hvort það væri nauðsynlegt að kveða sérstaklega á um það í lögum hvað sé vegur. Ég held að það sé svona flestum nokkuð ljóst alveg eins og það er nokkuð ljóst held ég í hugum hér um bil allra hvað sé hús. En spurning mín til hv. þm. laut eiginlega frekar að því hvort hún sé sammála þeim hv. þm. sem talaði í gær um það að ekki væri þörf á því að skilgreina í lögum hvað væri hús, hvort hv. þm. væri sammála þeim þingmanni um það að þá væri væntanlega ekki þörf á því, úr því að það væri svona ljóst í hugum allra, að kveða á um það sérstaklega í lögum. Það er meinalaust af minni hálfu hvort skilgreint er í vegalögum hvað sé vegur, en hins vegar sýnist mér á þessum lagatexta að það sé ekki alveg rétt sem hv. þm. sagði að vegur þyrfti endilega að nema við jörð því að ég sé ekki á lagatextanum að það sé sérstaklega kveðið á um það þannig að það er alveg gert ráð fyrir því að vegir geti verið hér án þess að nema við jörð og séu þá á einhverjum stólpum, en það er auðvitað fullkomið aukaatriði.

Hæstv. forseti. Það liggur við að maður sé feiminn að koma hér í ræðustól eftir svona heimspekilegar vangaveltur eins og farið hafa fram hér á milli hv. 2. þm. Vesturl. og hv. 3. þm. Vestf. Í lok andsvara sem fóru hér á milli okkar hv. þm. Guðna Ágústssonar áðan þá beindi hann því til mín að ég hlutaðist til um það við samgrh. að hann léti gera úttekt á reiðvegum og þörf á reiðvegum, eða nokkurs konar reiðvegaáætlun vænti ég að hafi verið í huga hv. þm. Ég hafði ekki tök á því að svara þar sem ég var búinn að tala tvisvar. Það vill einmitt þannig til að það er verið að vinna slíka áætlun og það er verið að vinna þessa áætlun af hálfu Vegagerðar ríkisins, hverrar yfirmaður er hæstv. samgrh., og Landssambands hestamanna og Sigríður Sigþórsdóttir arkitekt, sem hv. þm. Guðni Ágústsson vitnaði í í sinni ræðu hérna áðan, er einmitt að vinna þessa áætlun á vegum þessara aðila.

Samkvæmt þingssamþykktum framsóknarmanna, er það ekki?

Þingsályktun var samþykkt af þinginu veturinn 1990--1991 um það að gerð skyldi reiðvegaáætlun og er allt gott um þá þál. að segja, en í frv. sem fyrir þinginu liggur í dag er í fyrsta skipti gert ráð fyrir því og kveðið á um reiðvegaáætlun í vegalögum og finnst mér það vera allnokkurt spor í átt til þess sem ég veit að við hv. þm. Guðni Ágústsson viljum báðir að farið sé. Þess vegna verð ég að taka undir með hv. þm. Páli Péturssyni þegar hann setur ofan í við hv. 5. þm. Suðurl. að það sé ekki alveg rétt hjá honum að reiðvegir og reiðvegaáætlun hafi ekki náð eyrum löggjafarvaldsins.

Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ræðuna og ýmislegt sem hann kom að. Það sem ég átti við og beindi til hans væri kannski að gera snögga úttekt á því hvar stærstu slysagildrurnar væru sem yllu hestamönnum áhyggjum. Ég vil í framhaldi af því spyrja hann: Væri hann t.d. tilbúinn að beita sér fyrir því í fjárlögum, svipað og farið var í stórverkefnasjóð þar sem milljarðar voru látnir í sérstaka vegi, að kannski 30, 40, 50 millj. verði settar í það af nýju fé í einhverri verkefnaáætlun til að koma í veg fyrir þessar alstærstu slysagildrur sem blasa við okkur víða á reiðleið hestamanna? Þetta er svona það sem ég vildi vekja athygli á. Ég rakti hér orð Sigríðar Sigþórsdóttur og hennar mat og mat hestamanna er það að frv. standi þannig að áætlunum um reiðleiðir að hestamenn verði að segja sig frá því. Þeir hafi ekki efni á því að leggja reiðvegina og þeir hafi alls ekki efni á því að sjá um viðhaldskostnað á reiðvegunum, fyrir utan hitt að það er spurning hvort þeim ber það. Við sjáum að Íslendingar hafa hundruð milljóna kannski í gjaldeyristekjur af mönnum sem sérstaklega koma til Íslands, ferðamönnum, til þess að ríða út á íslenskum gæðingum í íslenskri náttúru og fara um landið. Þess vegna er það mín skoðun og margra annarra að frv. verði að gera ráð fyrir því að Vegagerðin fari með reiðvegina eins og aðra nauðsynlega vegi fyrir umferð í þjóðfélaginu. Þessi baggi verður ekki settur á þennan áhugamannahóp hestamanna, nema að litlu leyti þá.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Guðni Ágústsson beindi því til mín hvort ég væri tilbúinn til þess að vinna að því að setja fé á fjárlögum til reiðvegagerðar. Það vill nú þannig til að samkvæmt þingsköpum er vegáætlun í meðförum hjá hv. samgn. og þar á hv. þm. sjálfur sæti en ég sit þar ekki lengur. Samkvæmt vegalögum fara allir peningar sem til vegamála fara í gegnum vegáætlun og koma því ekki til kasta fjárln. En ég verð eins og áður að taka undir með honum þar sem hann lýsir skoðunum sínum á því hvernig standa eigi að reiðvegagerð, ég tel að það eigi að vera samhliða hinni almennu vegagerð, að það sé farsælast. Ég vil spyrja þingmanninn að því hvort hann hafi beitt sér fyrir því í sínu kjördæmi að hinu almenna vegafé hafi verið veitt til reiðvegagerðar til þess að bæta þar úr --- ég vil gjarnan spyrja hann að því hvort hann hafi gert það í sínu kjördæmi, þegar þar hefur verið skipt vegafé?

Hæstv. forseti. Ég þarf ekki að sitja hér í einhverjum sérstökum fyrirspurnatíma hjá hv. þm. Árna Mathiesen eins og ég hef orðið að sæta á þessum fundi. En hvað varðar fjárlögin þá veit hann það sjálfur að í gegnum fjárlagafrv. eru tekjustofnarnir markaðir sem fara í hin ýmsu verkefni. Samgn. skiptir vegafénu og vinnur að því og mun gera það, þannig að það kemur þar til umræðu og þar hef ég aðgang að því máli. En ég held að það sé, eins og ég hef sagt, mjög mikilvægt að í þessu frv. og í þessari fjárlagavinnuna á Alþingi þá beitum við okkur sérstaklega fyrir því að ákveðið fjármagn verði sett í að koma í veg fyrir ýmsa þá staði sem bæði valda akandi og ríðandi mönnum í dag miklum áhyggjum.

Hæstv. forseti. Eins og komið hefur fram hjá mér áður er það ekki á valdi fjárln. að skipta fé á vegáætlun á nokkurn hátt, það fer í gegnum samgn. og í gegnum kjördæmahópana. Ég hef því ekki möguleika til þess að hafa áhrif á það á þeim vettvangi að í þetta fari fjármunir sérstaklega. Mér þykir hins vegar leiðinlegt að hv. þm. Guðni Ágústsson kærir sig ekki um það að ég sé að spyrja hann eitthvað sérstaklega út úr hérna. Ég kann því ekkert illa þó hann sé með áskoranir í minn garð, að ég beiti mér fyrir hinu og þessu gagnvart samgrh., sérstaklega þegar það eru verk sem samgrh. hefur þegar hafið. Hann svaraði ekki spurningu minni um það hvort hann hefði beitt sér fyrir því þegar skipt var í hans kjördæmi að það færu sérstakir peningar í það að bæta úr þeim vandamálum sem varða reiðvegi og aðra umferð. Og án þess að ég sé að eigna mér það sérstaklega þá vil ég láta hann vita af því að í Reykjaneskjördæmi hafa þingmenn þar orðið ásáttir um það að setja þó nokkra peninga á yfirstandandi vegáætlun einmitt í þessi verkefni, þó það dugi langt frá því fullkomlega til þess að bæta úr öllum þeim vanda sem er hér á okkar svæði þar sem umferðin er náttúrlega langsamlega mest. En sem betur fer eru sveitarfélögin hér líka dugleg að vinna að þessum málum þannig að ástandið er nokkuð þolanlegt. Ég er næstum því viss um það að ef útlendingar sem kæmu á landsmótið á Hellu, sem er í kjördæmi hv. þm. Guðna Ágústssonar, ætluðu að ríða frá flugstöðinni og alla leiðina á Hellu þá ættu þeir greiðari leið um Reykjaneskjördæmi heldur en um Suðurlandskjördæmi.

Herra forseti. Það kemur mér vitaskuld ekki á óvart að þingmenn skuli hafa áhuga á því máli sem hér liggur fyrir, frv. til nýrra vegalaga. Ég vil fyrst víkja nokkrum orðum að þeirri gagnrýni sem lögð hefur verið fram vegna þess að ekki hafi verið fulltrúar stjórnarandstöðunnar í þeirri nefnd sem útbjó þetta frv. til framlagningar á Alþingi. Það má auðvitað hugsa sér margvísleg vinnubrögð í því sambandi. Það má hugsa sér það, eins og gert var í tíð fyrrv. stjórnar, að setja á langa fundi áður en ákvarðanir eru teknar og svo þegar rembihnúturinn er að síðustu hnýttur þá er stjórnarandstaðan hvergi til kölluð, þó svo látið sé í veðri vaka að við hana hafi verið haft samráð. Það er líka hægt að hafa annan hátt á, þann sem hér er, að reyna að vinna málið vel áður en það er lagt fram á Alþingi, síðan er það lagt fram til kynningar og lögð á það áhersla að viðkomandi nefnd, samgn. í þessu tilviki, gefi sér góðan tíma til þess að athuga ýmsa efnisþætti málsins. Hér er ekki um pólitískt mál að ræða í þeim skilningi að það varði beinlínis stefnumörkun ríkisstjórnarinnar, heldur erum við að ræða um það fyrirkomulag sem við teljum að rétt sé að hafa á vegagerð, eftirliti með vegum og öllum þeim þáttum sem koma inn í þennan þátt samgöngumála. Vegna þeirrar þingreynslu sem ég hef haft þá hélt ég satt að segja að þingmenn legðu ríkari og meiri áherslu á það að fá nægan tíma til þess að ástunda vönduð vinnubrögð í þingnefndinni frekar en hitt að koma til málamynda að málinu áður en það er lagt fram. Það hefur sýnt sig í sambandi við hafnalögin, og raunar líka þessi mál hér, að samgn. tekur sér tíma og viðhefur vönduð vinnubrögð og ég er ekki í neinum vafa um það að Vegagerðin mun gefa fyllstu upplýsingar til þess að þau störf geti farið vel fram. Það er með öðrum orðum enginn ásetningur í þá átt að keyra eitt eða neitt í gegnum þingið eða reyna að koma í veg fyrir það að sjónarmið stjórnarandstöðunnar komi fram. Ég vil segja um reiðvegagerðina að það hefur verið sérstök nefnd vinnandi að því að reyna að átta sig á því viðfangsefni. Vandamálið er auðvitað það eitt, hver eigi að borga og hver eigi að bera ábyrgðina á slíkum vegum, hversu langt á að ganga að bændum í sambandi við land undir slíka vegi. Það eru dæmi um það, a.m.k. sums staðar á landinu, að gamlir þjóðvegir hafi verið lagðir niður en bændur hafi þá óskað eftir því að fá það land sem við það varð til til sín á nýjan leik, í staðinn fyrir að um það sé opin umferð hestamanna. Málið er því ekkert svona einfalt að það snúi eingöngu að okkur sem hér erum inni eða Vegagerðinni heldur koma þarna einnig inn hagsmunir bænda sem vilja nýta sínar jarðir og eru sumir landlitlir. Ég er á hinn bóginn þeirrar skoðunar að það sé mjög brýnt að við förum að gera okkur grein fyrir því hvernig við ætlum að standa að reiðvegagerð í landinu. Ég vil raunar líka vekja athygli á því að það er meira en tími til þess kominn að við veltum því fyrir okkur hvort við höfum ekki ráð á að gera hjólreiðamönnum hærra undir höfði, þeim sem búa á hinum þéttbýlli stöðum eins og í Reykjavík, á Akureyri og á ýmsum öðrum stöðum og einnig á þeim stöðum þar sem er mest ásókn vegna ferðamanna. Ég get þá talað um gangvegi og hjólhestavegi t.d. á Mývatnssvæðinu, Þingvallasvæðinu, ég er nú ekki eins kunnugur þar, þó skömm sé frá að segja kannski, og ýmsum öðrum slíkum stöðum. Þetta er viðfangsefni sem kostar fé en þingmenn hafa eðlilega verið íhaldssamir á að dreifa út fénu sem þeir hafa til ráðstöfunar vegna þess að það eru eftir svo brýn verkefni, bæði í þéttbýlinu, ef við tölum um Reykjavík og leiðir út úr bænum og borginni, og aðgerðir til að draga úr slysahættu. Eins auðvitað vegna þess að við höfum ekki lokið því að tengja landsfjórðungana, enn er eftir að tengja Norðurland og Austurland sem eru mest knýjandi verkefnin eins og nú er, ef ég tala um þau í samræmi við þá fjármuni sem til þeirra fara og við erum að tala um allra nánustu framtíð. Það er svolítið gaman að því hversu viðkvæmt það er ef eitthvað er sagt um ferjur og það ástand sem hér er í ferjumálum. Það er náttúrlega alveg hörmulegt hvernig Alþingi og framkvæmdarvaldið hefur staðið að þeim málum á undanförnum árum. Ég hef rakið þetta áður og ég skal gera þetta einu sinni enn út af þeim ummælum sem hér komu og þeim útúrsnúningum. Ef við tökum t.d. Akraborgina sem hér var rædd þá voru skuldir á Akraborginni á árinu 1988, þá í árslok, það ár sem síðasta ríkisstjórn tók við, tæpar 80 millj., 79,5 millj. Á næstu tveim árum, til 1990, hækkuðu skuldirnar í 137 millj. á Akraborginni. Á árinu 1989 var varið 2,1 millj. til stofnkostnaðar á öllu landinu, ég veit ekki hvort Akraborg fékk eina einustu krónu af því, ég er ekki með það hér, og 1990 8,4 millj. Frá árinu 1988 til 1990 hafa lánveitingar ríkissjóðs vegna ferjukaupa aukist úr 284,9 millj. í 603,4 millj. --- 284,9 í 603,4 --- og það er alltaf verið að hneykslast á þeim ummælum sem ég hef um þessi mál. Ef við förum enn lengra fram og tölum um Herjólf, úr því að aftur er farið að tala um hann, ég skal koma að því hvernig ég vék að því máli. Ég vék að því máli stuttlega vegna þess að það var verið að gagnrýna það að í þessu frv. er reynt að greina á milli þeirra ferja sem eru þáttur í samgöngukerfinu, vegakerfinu, og hinna sem ekki er hægt til frambúðar að líta á sem slíkar. Þar er auðvitað Akraborgin augljóst dæmi, ég tala nú ekki um ef göng koma undir Hvalfjörð. Um þetta sagði ég hér, með leyfi hæstv. forseta: ,,Hér er gert ráð fyrir því að það skuli verða skilyrði fyrir því að hið opinbera styðji ferjurekstur að hann sé hluti af vegakerfi landsins eða samgöngukerfi landsins í þeim skilningi að ekki sé hægt að leggja vegi á viðkomandi staði eins og til Vestmannaeyja og til Grímseyjar.`` Þótt við hv. þm. Árni Johnsen höfum einu sinni lagt fram þáltill. um það að athuga um gangagerð til Vestmannaeyja þá á það langt í land. Sömuleiðis er það að segja um flóabátinn Baldur o.s.frv., það á langt í land, segi ég. Og ég segi hér á öðrum stað, sem ég skal greina frá líka af því að ég sé að þingmenn hafa fyrir því áhuga, með leyfi hæstv. forseta: ,,Ef það hefði verið tæknilega mögulegt að leggja jarðgöng til Vestamannaeyja þá hefði það ekki orðið dýrari kostur hlutfallslega en sá að kaupa Herjólf eins og að því var staðið.`` --- Ég stend við þessi orð. Gallinn er bara sá að það er ekki tæknilega mögulegt að sprengja jarðgöng til Vestmannaeyja, það er gallinn. En við getum rétt ímyndað okkur hvort ekki hefði verið hagræði að slíku. Þetta er akademísk spurning. Við getum deilt um það á þinginu, en við getum líka gert að gamni okkar yfir kaffibolla niðri sem er kannski viðkunnanlegra. En aðalatriðið er, og ég hef ekki byrjað á neinu í sambandi við þetta, ég er að reyna að tala efnislega um þessi mál, að það sem ég hafi sagt gefi tilefni til einhverra digurra yfirlýsinga er út í hött og ég vil af þessu tilefni vekja athygli á því að í fjárlögum ársins 1991 er ekki ein einasta króna sem stofnstyrkur vegna Herjólfs, ekki ein einasta króna. En á þessu ári jukust lánveitingar ríkissjóðs vegna ferjukaupa, vegna Herjólfs, úr 53,1 millj. í 817,8 millj. En það var ekki ein einasta króna lögð fram í fjárlögum. Auðvitað getur það ekki gengið, eins og um ferjurnar hefur oft verið, þá getur það auðvitað ekki gengið að menn séu að leggja í fjárfestingu upp á 1,5 milljarða án þess að gera ráð fyrir því á fjárlögum að neitt komi undir eins til fjárfestingarinnar. Það gengur einfaldlega ekki upp. Ef mönnum finnst forkastanlegt að ég haldi slíkum sjónarmiðum fram þá það, þetta er sagan, ég get rakið hana til ársins 1992. Ég get rakið aukafjárveitingar en það er ekki tilgangur minn með þessari ræðu. Við erum hér einungis að tala um það hvernig eðlilegast og ódýrast sé að byggja upp samgöngukerfið á landi og það hefur verið tekin ákvörðun um að taka ferjurnar inn vegna þess að reynslan hefur sýnt að það er eina leiðin til að fá einhverja festu í þann rekstur og í þá skuldasúpu sem hefur tengst þessum ferjurekstri. Ég hef gert ítrekaðar tilraunir t.d. til að fá það uppgefið nákvæmlega hjá Ríkisábyrgðasjóði hvernig lánaútreikningar séu vegna Baldurs og ekki tekist. Það er auðvitað kominn tími til að þessi mál verði upplýst og menn fái um það fyllstu vitneskju hvernig að þessu sé staðið.

Virðulegur forseti. Ég spurði einnar spurningar og ég hef ekki fengið svar við henni. Það er í sambandi við flutning Vegagerðarinnar í Borgarnes. Mér finnst þetta vera skylt mál þegar verið er að tala um þetta frv., vegáætlun, og ég ætla að endurtaka þessa spurningu mína. Í öðru lagi er alveg hárrétt það sem hæstv. samgrh. sagði í sambandi við lánin. Ef ekki er borgað af lánunum þá aukast upphæðirnar, það er svo einfalt. Samgrh. þekkir þetta atriði þegar tekin eru stór lán til framkvæmda. Í fyrra tók ríkisstjórnin 1,5 milljarða að láni til vegaframkvæmda þannig að þetta er bæði ný og gömul saga að menn taki stór lán til framkvæmda.

Herra forseti. Um síðari liðinn þá er ólíku saman að jafna hvort tekin eru lán vegna smíða erlendis eða til atvinnusköpunar hér á landi þegar mikið atvinnuleysi er. Um fyrra atriðið þá biðst ég afsökunar á að hafa ekki svarað því, ég ætlaði að gera það. Ég varð nú mjög undrandi þegar ég frétti að nefndin hafði lagt það til að flytja Vegagerðina upp í Borgarnes. Það virðist nú liggja nær að reyna að treysta þá uppbyggingu og þá miðstöð í rannsóknum í landbúnaði og menntun í landbúnaði sem er á Hvanneyri, en það má vera að mönnum þyki það nær að færa kannski rannsóknastarfsemi og háskóladeildina til, kannski norður eða í háskólann hér fyrir sunnan. Mér hefði þótt það svona eðlilegra og hefði frekar búist við því að nefndin hefði komist að þessari niðurstöðu. Um þetta er það eitt að segja að það skýrist núna á næstu vikum eða mánuðum hvort forsendur séu fyrir því að ráðast í gangagerð undir Hvalfjörð. Ef allt fer eftir fremstu vonum þá má búast við að slík göng yrðu boðin út á fyrstu mánuðum næsta árs, kannski í febrúar, og hafist yrði þá handa í árslok. Ég hef ekki kynnt mér sérstaklega þau rekstraryfirlit sem liggja fyrir í sambandi við tillöguflutning á Vegagerðinni upp í Borgarnes og ég hef ekki séð rök fyrir þeim flutningi.

Virðulegi forseti. Ég vil alls ekki rugla þessum tveimur málum saman RALA, Hvanneyri og Vegagerðinni í Borgarnes, vegna þess að það hefur verið unnið að því um margra ára skeið að RALA fari á Hvanneyri og um það hefur verið samkomulag þó ekki sé lengra komið. En í sambandi við flutning Vegagerðarinnar í Borgarnes fannst mér ég ekki fá alveg skýr svör hjá hæstv. ráðherra, hvert er hans álit, samt finnst mér hann frekar vera á móti því. Ég legg það upp eftir hans orðum að hann sé á móti þeim flutningi og telji ekki rétt að flytja höfuðstöðvar Vegagerðarinnar í Borgarnes.

Hæstv. forseti. Ég þakka ráðherra ræðu hans. Ég get tekið undir með hæstv. ráðherra um þann þátt Vegagerðarinnar að því sem snýr að reiðhjólum og hjólandi fólki. Það er eitt atriðið og getur einmitt farið saman með reiðvegaáætluninni. Ég held að það sé mjög mikilvægt að huga að þeim málaflokki líka. Ég er í engum vafa um að við í samgn. munum skoða þetta frv. og ég vil þá enn spyrja hæstv. ráðherrann, hann sagði að það hefði ekki tekið því að kalla alþingismenn stjórnarandstöðunnar að frumvarpssmíðinni því að þar hefðu menn, eins og hann gaf til kynna, verið bara rétt til málamynda. Ég vil spyrja: Voru hv. þm. þar, Pálmi Jónsson, Árni Mathiesen, Gunnlaugur Stefánsson o.fl., svona rétt til málamynda? Er þetta embættismannafrv. og ekkert annað? Ráðherrann ræddi hér ferjur almennt. Ég get tekið undir ýmislegt í hans ferjutali. En Herjólfsræðuna skil ég ekki enn og hann leiðrétti sig engan veginn hvað þær dylgjur og það rugl sem hann viðhafði hér fyrir viku síðan í þingræðu, hann leiðrétti það ekki á neinn hátt. Ég tel það skyldu hæstv. ráðherra. Hann segir að jarðgangagerð sé ekki framkvæmanleg en samt fullyrðir hann að hún hafi verið ódýrari kostur heldur en Herjólfur. Þetta eru stór orð. Hann verður að finna þeim stað og hann verður að segja hvað hann meinti hér úr þessum stól. Síðan vil ég segja um ýmsar aðrar ferjur t.d. Akraborgina, að ég held því hiklaust fram að menn eigi að viðhalda Akraborginni eins og hún er og gleyma jarðgangagerð undir Hvalfjörð við þær aðstæður sem nú ríkja í þessu samfélagi. Við höfum ekki efni á jarðgangagerð undir Hvalfjörð og við eigum að gleyma því um sinn að ræða um fleira í þeim efnum heldur snúa okkur að því að koma þessari ríkisstjórn frá og rétta þjóðarbúið við.

Herra forseti. Það má segja að það sé kannski ástæðulaust að svara hv. þm. þegar hann talar eins og hér áðan, fór rangt með það sem sagt var beint fyrir framan hann og var með útúrsnúninga. Það er í fyrsta lagi svo að sú nefnd sem undirbjó vegalagafrv. gerði það mjög vel eins og frv. ber með sér. Það breytir ekki því að samgn. mun taka frv. til efnislegrar athugunar eins og nauðsynlegt og rétt er og þar mun stjórnarandstaðan eins og meiri hlutinn geta komið fram sínum athugasemdum. Í öðru lagi það sem hann sagði um Herjólf var enn útúrsnúningur. Hitt er auðvitað reginhneyksli þegar menn skrifa undir smíðasamning eins og Herjólfs tveim eða þrem dögum fyrir kosningar. Í þriðja lagi vil ég að það komi alveg skýrt fram að sú könnun sem fram fer á því hvort rétt sé að bjóða út Hvalfjarðargöng og láta borga þau með vegagjaldi, sú ákvörðun var tekin og frv. um það efni var flutt af ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar og má kannski segja, sérstaklega vegna þess að ég hef stundum verið kallaður framsóknarmaður, að það komi vel á vondan að framfylgja þeim lögum.

Hæstv. forseti. Ekki bætti nú hæstv. samgrh. málstað sinn eða málflutning því hann ræddi það hér áðan sjálfur í ræðu sinni að nefnd þingmannanna hefði verið til málamynda. Spurði hvort stjórnarandstaðan hefði viljað koma til málamynda að smíði þessa frv. Ég tók það beint upp og ég spurði því hvort hans menn hefðu setið til málamynda. Hann segir að það séu ekki mannasiðir að skrifa undir samninga þremur dögum fyrir kosningar. Ég held að þessi hyggni hæstv. ráðherra ætti nú að hafa allan fyrirvara á sér og hætta að skrifa undir samninga því það geta auðvitað brostið á kosningar hvenær sem er. Við hættum ekki að lifa og við hættum ekki að starfa þó kosningar séu fram undan. Herjólfsvinnan var búin að standa mánuðum og árum saman. Þarna kom að lokapunkti og áttu menn þá að snúa frá og hætta við að skrifa undir? Auðvitað urðu menn að ljúka þessu máli og sem betur fer var pólitísk samstaða hér á Alþingi, eins og ég hef farið yfir. Og ef við tölum við heimamenn í Vestmannaeyjum þá eru allir sammála um að skipið er gott, það er ástæðulaust að deila um það lengur, og mönnum gremst þegar hæstv. samgrh. viðhefur þær dylgjur sem hann viðhafði hér í fyrri viku og ég fór yfir. Því auðvitað kalla ég það ekkert annað en dylgjur að slá því fram að svo illa hafi verið staðið að kaupum og smíði á þessu skipi að það hefði verið betra að leggja út í lífshættulega jarðgangagerð á milli lands og eyja sem hefði kostað tugi milljarða og er sennilega eins og ráðherrann sagði sjálfur óframkvæmanleg.

Herra forseti. Ég heyrði það í ræðu samgrh. að það væru miklar skuldir í sambandi við flóabáta. Ég vil spyrja frekar að því, varðandi stofnfjárhæðir til flóabáta, hvort ætlunin sé að það sé tekið af vegafé? Hér er um að ræða framlög sem þurfa að koma á fjárlögum. Þetta eru ákvarðanir sem teknar voru löngu áður og það mundi nú raska mjög framkvæmdum í vegamálum ef það ætti að taka líka öll stofnlán Herjólfs og annarra, en það kom ekki nógu greinilega fram. Ég vil aðeins segja fyrir mitt leyti að ég tel fráleitt að taka stofnframlög til flóabátanna af vegafé því það mundu gersamlega leggjast niður með öllu nýframkvæmdir vega ef slíkt ætti að gerast. Varðandi svar hæstv. ráðherra um flutning á Vegagerðinni þá líkaði mér svarið vel. Ég tel það fráleitt þó einhver nefnd komi með að það eigi að flytja þetta eða hitt --- ég vil bara minna á að Vegagerðin er starfrækt víðs vegar um landið. Ég vil líka spyrja: Er það ekki mannréttindabrot og getur það ekki orsakað hjónaskilnaði ef hjón eru starfandi hjá sinni stofnuninni hvort að segja við eiginmanninn eða eiginkonuna ef þú flytur ekki á þennan tiltekna stað þá missir þú atvinnuna. Ég er hræddur um að Mannréttindadómstóll Evrópu fái þar þá eitt verkefnið.

Herra forseti. Eins og frv. til fjárlaga liggur fyrir er gert ráð fyrir að stofnframlög vegna flóabáta verði greidd af Vegasjóði.

Eins og áður hafði verið tilkynnt hefst nú utandagskrárumræða að beiðni hv. 3. þm. Vesturl., Jóhanns Ársælssonar, um vanda skipasmíðaiðnaðarins. Þessi utandagskrárumræða fer fram samkvæmt 2. mgr. 50. gr. þingskapalaga. Það hefur orðið samkomulag um að tímamörk verði með þeim hætti að málshefjandi og ráðherra hafa 10 mín. í fyrri umferð og 5 mín. í þeirri síðari. Aðrir þingmenn og ráðherrar hafa allt að 5 mín. til umráða. Gert er ráð fyrir að umræðan standi yfir í liðlega klukkustund.

Hæstv. forseti. Það er öllum kunnugt að íslenskur skipasmíðaiðnaður hefur átt við mikla erfiðleika að etja. Segja má að frá árinu 1986 hafi ríkt algert kreppuástand vegna verkefnaskorts. Svo er nú komið að ársverkum í skipaiðnaði hefur fækkað úr 1.011 árið 1987 í 566 í byrjun þessa árs. Þetta hefur gerst á sama tíma og fjárfesting í nýsmíðum og endurbótum hefur verið mikil og má sem dæmi nefna að á árabilinu 1986--1992 fjárfestu Íslendingar í fiskiskipum fyrir 40 milljarða, eða sem svarar 5,7 milljörðum á ári að meðaltali. Af þessari upphæð koma aðeins 13 milljarðar í hlut Íslendinga. Enn hefur sigið á ógæfuhliðina því að hlutur Íslendinga í nýsmíðum og endurbótum hefur hrunið saman eða úr u.þ.b. 70--80% á árunum 1983--1986 niður í u.þ.b. 20% meðaltal áranna 1992--1993. En á þessum tveimur árum var unnið innan lands fyrir 1.400 millj. kr. en erlendis fyrir 7.000 millj. kr. En hvers vegna er staða íslensks skipaiðnaðar svona hrikaleg? Svörin hafa menn auðvitað vitað lengi en þau hafa þó nýlega verið sett fram í skýrslu starfshóps sem iðnrn. og viðskrn. létu skoða, Ríkisstyrkir og undirboð í skipasmíðaiðnaði. Skýrslan er vel unnin og fullkomlega burðugt plagg til að stjórnvöld geti gert upp við sig hvernig eigi að bregðast við í málefnum greinarinnar. Þarna kemur það fram svo ekki verður um deilt að þessi vandi stafar að langmestu leyti af ýmiss konar styrkjum og stuðningi okkar samkeppnisþjóða við sinn skipaiðnað. Til að gefa mönnum hugmynd um í hvers konar samkeppnisaðstæðum íslensk skipasmíðafyrirtæki keppa nefni ég hér nokkur dæmi um ríkisstyrki og hömlur í okkar viðskiptalöndum. Í Noregi er t.d. 13,2% styrkur til nýsmíða, í Danmörku voru á árunum 1988--1990 26,6% styrkir og að meðaltali í EB-ríkjunum á sama tíma 13,7% styrkir. Á þessum árum var meðaltal styrkja til skipasmíða í EB-löndum um 140 milljarðar og í Danmörku, sem er ekki mjög stórt land, voru 8,3 milljarðar notaðir til að styrkja skipasmíðaiðnaðinn, svo dæmi sé tekið. Í fyrrum Austur-Þýskalandi eru nú greiddir 245 milljarðar á ári eða 36% til að styrkja þar skipasmíðaiðnað og kröfur um styrki innan EB hafa farið vaxandi vegna þess máls. Í Kanada eru 25% verndartollar á innflutt skip og það eru 50% tollar á öll innflutt skip til Bandaríkjanna og auk þess 15% ríkisstyrkir. Til viðbótar við þetta vil ég nefna að árlegir ríkisstyrkir EB og EFTA árin 1988--1991 til almenns iðnaðar voru á hvert unnið ársverk í þúsundum króna: Á Ítalíu 166 þús. kr., í Noregi 120 þús. kr., á Spáni 72 þús. kr., í Danmörku 48 þús. kr., í Svíþjóð 38 þús. kr. og á Íslandi 8 þús. kr. Íslenskur iðnaður er sem sagt gjörsamlega óvarinn og nánast alveg stuðningslaus frá því opinbera í samkeppni innan EFTA og verður fljótlega í sömu aðstöðu á öllu EES-svæðinu. Svona eru þessar aðstæður þrátt fyrir alla samninga um viðskiptafrelsi. En þjóðin stendur í allt annari meiningu og þar á Alþfl. kannski stærstan þáttinn í. Hann er búinn að koma því inn hjá íslensku þjóðinni að t.d. niðurgreiðslur í landbúnaði séu miklu meiri hér heldur en alls staðar annars staðar, að innflutningshömlur og tollvernd sé mest hér af öllum löndum, að neytendur séu sífellt að borga brúsann vegna óeðlilegra viðskiptahátta sem séu notaðir til að verja innlenda starfsemi. Nú er kominn tími til þess að alþýðuflokksmenn og aðrir sem hafa iðkað þetta svari því hvernig þeir ætla að skapa atvinnu og tekjur handa þessum sömu neytendum til að kaupa ódýrar vörur. Við hvað ætla menn að láta fólkið í landinu vinna? Það hlýtur að vera komið að því að íslensk stjórnvöld fari að svara þeim fjölmörgu spurningum sem hljóta að vakna við þessar aðstæður, um það hver stefnan eigi að vera í málefnum atvinnuvega landsmanna. Þarna verða menn að velja og hafna og það verður að ákveða hvaða atvinnugreinar, hvers konar vörur og hvaða markaði við ætlum að leggja áherslu á að nýta okkur. Við verðum eins og aðrir að verja okkar atvinnuvegi. Hér er enginn tími til að ræða almennt um þessi mál, en það hefur lengi verið mín skoðun að ein af þeim atvinnugreinum sem uppfyllir öll skilyrði um að veita atvinnutækifæri sem við eigum að verja hvað sem á dynur sé skipasmíðaiðnaðurinn. Þar fer allt saman, hátækniiðnaður sem er nauðsynleg undirstaða annarra skyldra iðngreina, gífurlega stór heimamarkaður í þjónustu við öflugasta atvinnuveg landsmanna og svo er þetta einhver mannfrekasti og mest atvinnuskapandi iðnaður sem völ er á. Þarna liggja einmitt bæði kostirnir og vandinn. Það er auðvitað af þessum ástæðum sem þjóðirnar í kringum okkur leggja svona mikla áherslu á að efla og styrkja þennan atvinnuveg. Þar hafa menn komist að þeirri niðurstöðu að það sé miklu fórnandi til. Þeir hafa sem sagt reiknað heimadæmin, kannski svipuð dæmi og Gylfi Arnbjörnsson, hagfræðingur ASÍ, hefur sett fram um hagkvæmni þess að smíða skip hér heima. Hann kemst að þeirri niðurstöðu að ef borinn er saman annars vegar innflutningur á skipi fyrir 1 milljarð sem þýðir þá nákvæmlega sú upphæð í útlögðum kostnaði og hins vegar innlend nýsmíði fyrir sömu fjárhæð þá mun nýsmíði innan lands kosta okkur 520 millj. kr. í innflutningi en landsframleiðsla mun aukast um 1.100 millj. kr. en ekkert við erlendu kaupin og við fengjum 350 ársverk við framleiðsluna. Tekjur vegna opinberra gjalda yrðu tæpar 300 millj. kr. og sparnaður vegna atvinnuleysisbóta 200 millj. kr. Ef við reiknum okkur svo áfram og gerum ráð fyrir því að við hefðum u.þ.b. 50% markaðshlutdeild, og er þá markið ekki sett mjög hátt miðað við það að við höfðum 70--80% hlutdeild í framleiðslunni hér fyrir fáum árum, þá gætum við skapað 800--900 ný störf. Landsframleiðslan mundi aukast um 2,5--3 milljarða og staða ríkissjóðs batna um heilan milljarð kr. Þessi dæmi segja okkur að við höfum ekki efni á að bjóða útlendingum að þessu veisluborði áfram, við hljótum að velja leiðir að því marki að hafa þennan markað fyrir okkur. Íslensk stjórnvöld hafa fram að þessu valið þann kostinn að tala sig frá vandanum, skipa nýjar og nýjar nefndir á meðan síðustu fyrirtækjunum var að blæða út. Vélsmiðja Seyðisfjarðar fór í gjaldþrot um daginn, Slippstöðin er í greiðslustöðvun, Þorgeir og Ellert eru á barmi gjaldþrots og Stálsmiðjan á í miklum erfiðleikum. Það hafa glatast fjölmörg atvinnutækifæri í þessari iðngrein og það hefur glatast bæði verkleg þekking og þjálfun í stórkostlegum stíl. Það þarf auðvitað að endurreisa þessi fyrirtæki en það hefur litla þýðingu ef ekki verða sköpuð eðlileg samkeppnisskilyrði fyrir þessa atvinnugrein. Þar er úr ýmsum leiðum að velja og til þess er svigrúm og það sýna dæmin sem ég fór yfir hér áðan, en það er líka fyrir hendi að setja jöfnunartolla á þessi skipasmíðaverkefni. Það er vel ásættanleg leið en menn verða að hafa kjark til þess að fara hana. Menn mega ekki missa þann kjark þó þeir heyri eins og eina þulu frá Kristjáni Ragnarssyni. Það er nefnilega aðalástæðan fyrir því að ekkert hefur gerst í þessum málum að forsvarsmenn útgerðarinnar í landinu hafa ekki haft skilning á eðlilegri kröfu um það að sjávarútvegurinn eigi að kaupa sína þjónustu hér innan lands. Svo forhertur er aðaltalsmaður útgerðarinnar í landinu í þessum efnum að hann hélt því t.d. fram, örugglega gegn betri vitund, þegar togarinn Bessi kom til landsins að svona skip væri ekki hægt að smíða á Íslandi. Undirlægjuháttur og vesöld stjórnvalda við forsvarsmenn útgerðarinnar hefur verið með slíkum ólíkindum að ekkert hefur verið gert þó að skipaiðnaðurinn hafi verið að hrynja í rúst eins og við sjáum nú fyrir okkur. En nú höfum við fengið nýjan iðnrh. og hljótum að spyrja hæstv. iðnrh. hvort hann hafi sömu stefnu og forveri hans sem sagði að við ættum enga möguleika til að keppa við þessar þjóðir um nýsmíðar. Við þurfum að biðja hann að svara því líka í hverju stefna hans er þá frábrugðin stefnu forvera hans. Í skýrslunni sem ég nefndi áðan kemur fram að það eru allar forsendur til að beita undirboðs- og jöfnunartollum gagnvart þessum innflutningi sem ég er að tala um. Mig langar til að spyrja: Hefur hæstv. ráðherra kjarkinn? Ætlar hæstv. ráðherra að beita sér fyrir því að jöfnunar- og undirboðstollum verði komið á? Ef svo er, hvenær stefnir hann þá að því að þeir komi til framkvæmda? Verður samstaða í ríkisstjórninni? Hvenær verða ákvarðanir um aðgerðir teknar? Ætlar hæstv. ráðherra að beita sér fyrir ráðstöfunum til bjargar þeim skipasmíðastöðvum sem nú eru komnar eða eru að komast í þrot? Og hvenær verða ákvarðanir þar um teknar? Fólkið sem vinnur við þennan iðnað þarf að fá skýr svör. Hvenær getum við fengið að vita hver niðurstaðan verður? Tíminn er núna liðinn og það er hægt að telja það í dögum og vikum frekar en lengri tíma hvert svigrúmið er til þess að taka á þessum málum.

Virðulegi forseti. Vandinn er ekki síst sá að skipasmíðar og ríkisstyrkir við skipasmíðar falla því miður ekki undir ákvæði EES-samningsins. Við EFTA-þjóðirnar höfum verið að reyna að fá Evrópubandalagið til að taka skipasmíðar inn í samninga um hin frjálsu viðskipti á EES-svæðinu þar sem óheimilt er að beita ríkisstyrkjum en það hefur ekki fengist. Ef það fengist og stefna okkar alþýðuflokksmanna og ríkisstjórnarinnar um frjálsari viðskipti og afnám óeðlilegrar samkeppni næðist fram væri málið leyst. Hins vegar vil ég upplýsa hv. þm. um, sem er gleðilegt, að sá árangur verður líklega í GATT-viðræðunum að Bandaríkjamenn og Kanadamenn sem nú hafa verndartolla á skipasmíðaiðnaði hjá sér út frá sjónarmiðum hernaðarþarfa verða neyddir til að fella þá verndartolla niður. Því miður gefst ekki tækifæri til að ræða vandamál skipasmíðaiðnaðarins jafnrækilega og ástæða væri til en ég vil aðeins taka það fram að það er ekki rétt að fyrrverandi iðnrh. hafi ekki unnið að lausn þess máls. Hann beitti sér fyrir því í kjölfar skýrslu bresks sérfræðifyrirtækis um stöðu skipasmíðaiðnaðarins að tekin yrði saman skýrsla um ríkisstyrki í nágrannalöndunum til að byggja undir kröfur Íslands um jöfnunargjöld ef ekki næðust fram í frjálsum samningum m.a. innan EFTA og EB ákvæði um bann við slíkum styrkjum. Það er ekki vandalaust að undirbyggja slíkt vegna þess að þrátt fyrir miklar niðurgreiðslur í skipasmíðaiðnaði í kringum okkur, ætli einna mestu niðurgreiðslurnar séu ekki í Póllandi, þá er ekkert land í víðri veröld sem hefur tekið upp jöfnunartollakerfi gagnvart skipaiðnaði. Þannig að Ísland yrði fyrsta landið til þess að gera slíkt og það er að sjálfsögðu ekki vandalaust að undirbyggja slíka aðgerð. Þann 18. maí sl. kom þessi skýrsla út sem er til þess fallin að undirbyggja aðgerðir af hálfu okkar Íslendinga ef við náum því ekki fram í viðræðum við aðrar þjóðir að fella niður ríkisstyrki við skipasmíðaiðnað sem þátt í alþjóðlegu, frjálsu viðskiptasamstarfi. Þann 18. maí kynnti fyrrv. iðnrh. þessa skýrslu í ríkisstjórninni með minnisblaði. Í minnisblaðinu segir svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Margt bendir til þess að skilyrði tollalaga og GATT-reglna fyrir beitingu jöfnunartolla hafi verið til staðar þegar innflutningur skipa og skipasmíðaþjónustu var sem mestur á árunum 1986--1989 og sama megi segja um sl. ár en þá varð aukning á erlendri nýsmíði og viðgerðum fyrir Íslendinga á nýjan leik. Innflutningur á skipum og slíkri þjónustu verður hins vegar mun minni á þessu ári. Í skýrslunni er rakið hvaða reglur gilda um málsmeðferð þegar gripið er til jöfnunartolla og er þar um allflóknar reglur að ræða.`` Að lokinni kynningu hæstv. þáv. iðnrh. á þessari skýrslu var gerð svofelld samþykkt í ríkisstjórninni, með leyfi forseta: ,,Iðnaðarráðherra lagði fram skýrslu starfshóps um ríkisstyrki og undirboð í skipasmíðaiðnaði, dags. í maí 1993, ásamt minnisblaði, dags. 18. maí 1993, um reglur um undirboðs- og jöfnunartolla og mæltist til þess að fjmrh. skipi starfshóp til að semja slíkar reglur. Málið rætt og fjmrh. falin skipun starfshópsins tilnefndum sömu fulltrúum í starfshópi iðnrh. ásamt fulltrúum samgrh. og sjútvrh.`` Þetta var samþykktin sem gerð var í ríkisstjórninni þann 18. maí að tillögu iðnrh. Fjmrh. var að sjálfsögðu falið verkið vegna þess að skatta- og tollamál heyra undir hann en ekki iðnrh. Mér er kunnugt um að unnið hefur verið að þessu verki í ráðuneyti fjármála síðan. Rétt fyrir þennan fund hafði ég samband við yfirmann þeirrar deildar í ráðuneytinu sem fer með skatta- og tollamál og hann sagði mér að þessi undirbúningsvinna væri langt á veg komin. Hvenær niðurstaðan kemur til ákvörðunar og afgreiðslu get ég ekki sagt um enda er málið ekki á mínu forræði. Það hefur hins vegar verið gert sitthvað síðan. Í fyrsta lagi á ég von á því nú innan fárra daga að fá niðurstöður nefndar sem átti að gera tillögu um ný verkefni fyrir íslenskan skipasmíðaiðnað. Í öðru lagi hefur verið stofnaður í samvinnu iðnrn. og sjútvrn. samstarfsvettvangur um málefni iðnaðar og sjávarútvegs þar sem gert er ráð fyrir því að hvor aðili styðji annan, sjávarútvegur og iðnaður og ekki þá síst í skipasmíðaiðnaði. Iðnrn. hefur beitt sér fyrir 5 millj. kr. framlagi til að reka slíkt verkefni á næsta ári og veit ég ekki betur en búið sé að auglýsa eftir forstöðumanni fyrir slíkt verkefni og þessi tvö ráðuneyti, iðnrn. og sjútvrn., hafa bundist fastmælum um að vinna saman að þessu verkefni og leggja fram nokkurt fé eftir því sem fjárhagsgeta þrýtur til. Í þriðja lagi höfum við gripið til umfangsmikilla mótmæla við ríkisstyrkjum Norðmanna, þessum nýjustu, sem ekki aðeins þýða um 13% niðurgreiðslu á skipasmíðaiðnaðinn í Noregi heldur á þá skipasmíðastöð sem við eigum í mestri samkeppni við nú í Norður-Noregi. Er niðurgreiðslan sem svarar um 23--28% og segir það sína sögu um samkeppnisaðstæður sem okkur eru búnar. Við höfum þegar mótmælt þessu við ríkisstjórn Noregs. Við erum að undirbúa mótmæli í Genf í ljósi EFTA-samningsins, við erum að undirbúa mótmæli á vettvangi OECD og við erum að undirbúa mótmæli í viðræðum EFTA-ríkjanna við Evrópubandalagið. Í fjórða lagi bíð ég nú eftir lokatilnefningum í nýja nefnd sem í eiga sæti m.a. fulltrúi Málms, þ.e. skipasmíðaiðnaðarins og allra lánasjóða og viðskiptabanka þess iðnaðar. Hlutverk þessarar nefndar er að skoða fjárhagsstöðu skipasmíðaiðnaðarins, skoða verkefnastöðu hans annars vegar, framleiðslugetuna, og framboðið hins vegar og gera tillögur um fjárhagslegar ráðstafanir til að bjarga þessari grein. Í fimmta lagi var óskað eftir því að ég beitti mér fyrir því að ekki yrðu við þessar aðstæður lagðir peningar úr ríkissjóði samkvæmt ákvæðum hafnalaga til þess að reisa fleiri dráttarbrautir eða skipasmíðastöðvar en þegar hafa verið byggðar. Um það hef ég þegar rætt við hæstv. samgrh. og hann hefur fallist á að gefa þá yfirlýsingu að hann muni ekki gera tillögur um að hafnafé verði notað í slíkum tilgangi og muni jafnframt beina því til þeirrar nefndar sem fær til umfjöllunar nýtt frv. til hafnalaga að það sé alvarlega skoðað hvort það eigi að setja takmarkanir við slíku eða jafnvel fella þetta ákvæði úr lögum. Þannig hefur verið unnið að vandkvæðum skipasmíðaiðnaðarins, það hafa verið undirbúnar aðgerðir þar. Og það er alveg rétt hjá hv. fyrirspyrjanda að þær þurfa að koma fyrr en seinna og ég mun beita mér fyrir því að það verði gert. Hitt er svo aftur ánægjulegt að íslenskur skipasmíðaiðnaður hefur nú upp á síðkastið, m.a. vegna hagstæðara raungengis en verið hefur fyrir íslenskan iðnað í fjóra áratugi, m.a. vegna aðgerða ríkisstjórnarinnar, reynst vera samkeppnisfær við erlendan niðurgreiddan skipasmíðaiðnað um öll þau verk sem lúta að sérstakri tækniþekkingu eða sérstakri færni í skipasmíðum. Auðvitað ber okkur að styrkja þá stöðu þessa iðnaðar. Við höfum reynt að breyta umhverfi skipasmíðaiðnaðarins og annars iðnaðar, við höfum gert það með því að breyta skattalegu umhverfi þessara fyrirtækja til mikilla bóta. Við höfum gert það með því að beita okkur fyrir því að raungengisstaðan hefur ekki verið hagstæðari fyrir íslenskan iðnað í fjóra áratugi heldur en hún er nú. Og við erum að beita okkur fyrir því nú með því að knýja niður vextina sem skiptir sköpum ekki aðeins fyrir íslenskan iðnað heldur fyrir íslenskt atvinnulíf og íslensk heimili. En það þarf vissulega fleira að koma til sérstaklega vegna þess að eiginfjárhlutfall íslenska skipasmiðaiðnaðarins er orðið hættulega lítið. Og það eru ekki bara ríkisstjórnin og ríkisvaldið sem þurfa að koma til. Við skulum gera okkur grein fyrir því að útgerðin í landinu getur haft mikil áhrif á framtíð íslensks skipasmíðaiðnaðar með því að skipta útboðum sínum þannig að íslenskum skipasmíðaiðnaði gefist kostur á að bjóða í þau verk fyrir íslenska útgerðarmenn sem íslenskur skipasmíðaiðnaður er samkeppnisfær um, jafnvel gagnvart niðurgreiddum erlendum iðnaði, þá geta íslenskir útgerðarmenn stuðlað að því að íslenskir skipasmiðir fái verk við hæfi.

Virðulegi forseti. Staða íslensks skipasmíðaiðnaðar er á dagskrá. Stefnuleysi stjórnvalda í málefnum iðnaðarins er algjört. Á valdatíma núverandi ríkisstjórnar hafa tapast hvorki meira né minna en um 1.500 til 2.000 störf í iðnaði. Á nýafstöðnum landsfundi Sjálfstfl. sagði einn aðaltalsmaður flokksins í iðnaðarmálum, Páll Kr. Pálsson, m.a.: ,,Nú erum við búnir að missa ullariðnaðinn, fataiðnaðinn, húsgagnaiðnaðinn, innréttingaiðnaðinn, skipasmíðaiðnaðinn og stóran hluta málmiðnaðarins í gjaldþrot á síðustu þremur árum.`` Þetta er alvarlegur áfellisdómur yfir núverandi stjórnarstefnu af sjálfum Páli Kr. Pálssyni. Á hverju ári eru eru fluttar inn iðnaðarvörur sem hægt væri að framleiða hér á landi fyrir hvorki meira né minna en um 20 milljarða kr. Raunhæft markmið væri að færa það stóran hluta þessarar framleiðslu inn í landið að skapa mætti 4.000--5.000 störf. Hér hafa orðið mikil og ill þáttaskil. Á tveimur árum, 1991 og 1992, voru flutt inn 29 fiskiskip fyrir á áttunda milljarð kr. Verkefni sem íslenskir iðnaðarmenn gátu svo sannarlega leyst af hendi. Í skýrslu starfshóps ríkisins um undirboð í skipasmíðaiðnaðinum frá í maí sl. kemur fram að íslenskur skipaiðnaður sé samkeppnisfær við erlendan ef hann þyrfti ekki að keppa við stórlega ríkisstyrktan skipaiðnað annarra þjóða. Hér verða vitaskuld eðlilegir viðskiptahættir og leikreglur að gilda. Íslenskur skipaiðnaður hefur aldrei beðið um annað en það, hæstv. ráðherra, íslenskur skipaiðnaður hefur aldrei beðið um annað en það að fá að sitja við sama borð og samkeppnisaðilarnir. Ég hef hér á Alþingi talað fyrir aðgerðum til stuðnings skipaiðnaðnum. Á árinu 1988 flutti ég tillögu um bætta samkeppnisstöðu innlends skipaiðnaðar. Tillagan var svohljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að tryggja að allra leiða verði leitað til efla og bæta samkeppnisstöðu innlends skipaiðnaðar og sporna við því að skipaiðnaðarverkefni fari úr landi. Ríkisstjórnin tryggi að útvegsmenn og opinberir sjóðir semji ekki um nýsmíði skipa eða um viðhaldsverkefni erlendis án undangengins útboðs þar sem innlendir aðilar keppi á jafnréttisgrundvelli við erlendan skipaiðnað, m.a. varðandi meðhöndlun tilboða og fjármagnsfyrirgreiðslu. Tilboðin verði metin á viðskiptalegum grundvelli áður en lánveitingar eru ákveðnar. Gerðar verði staðlaðar reglur um útboð, veðskilmála og tilboð í skipaiðnaðarverkefni. Ríkisstjórnin beiti sér fyrir því að bankarnir veiti sambærilegar ábyrgðir vegna skipaiðnaðarverkefna innan lands og veittar eru þegar verkefnin eru unnin erlendis.`` Tillagan var samþykkt breytt hér á Alþingi 6. maí 1989. Síðan hefur Alþfl. farið með þessi málefni og afraksturinn af störfum krata í iðnrn. er vægast sagt hörmulegur. Tillagan sem hér var samþykkt var alveg skýr og ef henni hefði verið fylgt eftir eins og ráðherra bar að gera væri staða innlends skipaiðnaðar önnur og betri en nú. Ráðherra skuldar þingmönnum og atvinnugreininni skýringar á því að ekki hafi verið unnið eftir samþykkt Alþingis í þessu máli. Ráðherra skuldar okkur skýringu. Íslenskur skipaiðnaður á vissulega möguleika til að dafna og þjóna íslensku atvinnulífi, en þá þarf skilningur stjórnvalda á mikilvægi þess að hér þrífist heilbrigð og sjálfstæð atvinnustarfsemi að koma fram í markvissari aðgerðum en hingað til hefur verið. Skipaiðnaðinum er að blæða út, segir Örn Friðriksson, formaður Félags járniðnaðarmanna. Skal nokkurn undra þótt formaðurinn láti til sín heyra og fylki liði þegar markaðshlutdeild innlends skipasmíðaiðnaðar  fram breytta og betri stefnu fyrir íslenskan iðnað.

Hæstv. forseti. Staða skipasmíðaiðnaðarins hefur verið rædd ítrekað á þessu þingi og á undanförnum þingum og ekki að ástæðulausu því að þessi iðngrein hefur verið á hröðu undanhaldi mörg undanfarin ár. Skipasmíðastöðvarnar hafa átt við mikla erfiðleika að etja og starfsmönnum hefur fækkað jafnt og þétt. Nú er svo komið að þessi stóriðja okkar Íslendinga sem skipasmíðaiðnaðurinn óneitanlega var á áttunda áratugnum og fram á þann níunda er á síðasta snúningi og mun að öllu óbreyttu leggjast af á allra næstu árum. Kringum 1980 voru um 1.000 ársverk í íslenskum skipaiðnaði. Í dag eru þau helmingi færri. Undanhaldið hófst fyrir 8--10 árum og það var margt sem stuðlaði að því, m.a. þær breytingar sem urðu hjá útgerðinni með kvótakerfinu og samdrætti í afla, vonlaus samkeppnisstaða gagnvart skipasmíðastöðvum þeirra þjóða sem ríkisstyrkja þessa iðngrein, samskipti samtaka skipasmíðastöðvanna við helstu samtök viðskiptavinanna, LÍÚ, hafa alls ekki verið nógu góð, ekki eins góð og skyldi, og langvarandi áhugaleysi þeirra sem ráðið hafa ríkjum í iðnrn. tel ég að eigi einnig nokkurn þátt í því hvernig komið er. Þetta hefur m.a. lýst sér í því að íslensku stöðvarnar hafa ekki fengið að sitja við sama borð og erlendar hvað varðar ábyrgðir íslenskra banka vegna viðgerðarverkefna þrátt fyrir ítrekaðar óskir þar um og hefur þetta oft ráðið úrslitum um að verk voru unnin erlendis en ekki heima. Þá hefur því verið haldið fram í fjöldamörg ár að ekki þyrfti að smíða fleiri fiskiskip að sinni, flotinn væri orðinn allt of stór. Samt er það nú svo að á sama tíma hafa nýsmíðaverkefni fyrir milljarða og aftur milljarða verið unnin í erlendum skipasmíðastöðvum sem hafa getað boðið lægra verð vegna margháttaðs stuðnings viðkomandi stjórnvalda, bæði í formi niðurgreiðslna og fjármögnunar. Það er óþolandi að horfa á eftir öllum þessum stóru verkefnum úr landi þegar það er óumdeilt að íslensk smíði stenst fyllilega samkeppni við það besta sem kemur erlendis frá. Það er staðreynd að íslenskar skipasmiðjur hefðu aðeins þurft hluta af þeim verkefnum sem farið hafa úr landi síðsta áratuginn til að halda fullum dampi. Þá væru 500--600 fleiri starfsmenn í þessari grein en eru í dag. En hvað er til ráða? Eins og ástandið er núna, þá dugar ekki sú aðgerð ein að setja á jöfnunartolla. Félag dráttarbrauta og skipasmiðja lagði fram hugmyndir sínar í ályktun sem samþykkt var á aðalfundi félagsins í fyrra og þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Félag dráttarbrauta og skipasmiðja hefur hingað til ekki gert kröfu til þess að beinir styrkir væru teknir upp hér á landi. Félagið hefur ítrekað bent á að vanda skipasmíðaiðnaðarins ætti að mæta með úrbótum á almennum starfsskilyrðum. Stjórnvöld verða að lýsa því yfir afdráttarlaust að stefnt sé að því að viðhalda skipasmíðum og skipaviðgerðum í landinu og tryggja að óeðlilegri erlendri samkeppni, svo sem ríkisstyrkjum og undirboðum, verði mætt með hörðum aðgerðum. Auk þess gerir Félag dráttarbrauta og skipasmiðja þær kröfur að íslenskum skipaiðnaði verði tryggð almenn rekstrarskilyrði og benda á eftirtalin atriði: Að felld verði alveg niður lán Fiskveiðasjóðs til nýsmíða og breytingaverkefna erlendis. Að stjórnvöld beiti sér fyrir því að lánastofnanir veiti ábyrgðir til verka sem unnar eru í íslenskum stöðvum. Að íslenskum skipasmíðastöðvum verði ávallt gefinn kostur á að bjóða í nýsmíði og viðgerðir á skipum fyrir íslenska aðila þegar lán eru veitt til slíkra verka af opinberum lánstofnunum. Að skip smíðuð á Íslandi fái aukakvóta úr Hagræðingarsjóði og að reglum um úreldingu erlendra skipa vegna smíði á nýjum verði breytt þannig að þær verði hagstæðar innlendri skipasmíði. Að íslenskur skipaiðnaður fái fulltrúa í stjórn Fiskveiðasjóðs Íslands.`` Þarna eru settar fram margar athyglisverðar hugmyndir sem verður að taka afstöðu til. Hæstv. iðnrh. ákvað fyrir mánuði að skipa enn eina nefnd til að gera tillögur um úrbætur. Þessi nefnd hefur því miður enn ekki hafið störf. Það þolir enga bið að hún taki til starfa og skili tillögum til ráðherra á allra næstu vikum. Í framhaldi af því verða stjórnvöld að taka ákvörðun um aðgerðir. Þær aðgerðir þurfa að vera afgerandi og raunhæfar. Við höfum ekki efni á því að láta skipasmíðaiðnaðinn deyja drottni sínum. Þarna er um að ræða störf fyrir mörg hundruð manns. Skipasmíðastöðvarnar eru afkastamiklir iðnmenntunarstaðir eins og fram kom hér í umræðum í gær um tillögu um iðnmenntun í landinu og þjóð sem byggir afkomu sína að mestu á sjávarútvegi getur ekki verið án skipaiðnaðar. Sú skoðun heyrist sums staðar að við eigum að kaupa alla mögulega hluti erlendis frá. Við séum svo smá og fá að við getum ekki keppt við erlendu risana. Við eigum að kaupa af niðurgreiðsluþjóðunum skip, föt, húsgögn og margs konar iðnvarning sem við höfum framleitt til þessa, að ógleymdum landbúnaðarvörum. Það gleymist stundum finnst mér í þessari umræðu að við aukinn innflutning fækkar störfum í landinu og það þarf gjaldeyri til þessara viðskipta. Meginmarkmið okkar hlýtur að vera að skapa innlendri framleiðslu þau skilyrði að hún geti staðist samkeppni. Takist það ekki er illa komið fyrir okkur.

Frú forseti. Við tölum enn einu sinni hér á Alþingi um vanda skipasmíðaiðnaðarins. Þetta er sjöunda árið mitt í iðnn. og við erum búin að ræða þetta á hverju einasta ári, stundum oftar en einu sinni á ári, bæði hér á Alþingi og eins í iðnn. og ekkert gerist. Það virðist enginn vilji vera til þess, hvorki í þessari ríkisstjórn né þeirri fyrri að gera nokkurn skapaðan hlut í málinu. Að vísu var sami iðnrh. í báðum þessum ríkisstjórnum, en það er sama hvor heldur er, það hefur ekkert gerst. Ég veit ekki hvort við eigum að vona núna að nýr ráðherra taki kannski til hendinni. En tillögurnar liggja allar fyrir. Á hverju einasta ári hafa komið hér fram ýmsar tillögur sem hægt væri að taka tillit til og gera með nokkuð auðveldum hætti en ekkert er gert. Það þýðir ekkert að vitna til þess að það sé búið að gera skýrslur og fleiri skýrslur og enn þá eina skýrsluna í viðbót og eina nefnd í viðbót til að koma með tillögur og ekkert gerist. Það getur vel verið að það sé ágætt að mótmæla bæði hjá GATT, EB og EES og út um allan heim, en það þýðir ekkert að bíða eftir því að einhverjir aðrir breyti hjá sér. Við verðum að taka til hendinni hér og nú. Ráðherrann sagði að verið væri að undirbúa aðgerðir og hann skyldi beita sér fyrir því að það yrði gert sem fyrst. Það er vel ef það er gert strax, en það liggur á. Staðan versnar ár frá ári og nú er svo komið að skipasmíðaiðnaðurinn er að deyja út sem iðngrein. Það er ekki einu sinni reynt að nota þau tæki sem alþjóðasamningar heimila okkur. Það þarf ekkert að tíunda hér hversu mikilvægur skipasmíðaiðnaðurinn er okkur. Fiskveiðiþjóð eins og við Íslendingar getur ekki án þessa iðnaðar verið og ég veit ekki hvernig menn hafa hugsað sér að reka fiskiskipaflotann ef ekki verður neinn skipasmíðaiðnaður hér í landinu. Ég átta mig ekki á hvað útgerðarmenn eru að hugsa jafnvel þó að þeir fái verkefnin örlítið ódýrari erlendis. Þá hlýtur það að vera umhugsunarefni og getur orðið umhendis þegar frá líður ef ekki er einu sinni hægt að fá smáviðgerðarverkefni gerð hér heima vegna þess að iðnaðurinn hefur lagst af. En þetta er ekki bara mikilvægt fyrir skipasmíðaiðnaðinn sjálfan. Þetta skiptir máli fyrir almenna iðnþróun í landinu, fyrir málmiðnaðinn, fyrir rafiðnaðinn og fleiri iðngreinar. Þetta tengist mjög mörgum iðngreinum og það er ekki hægt að horfa á þetta einangrað. Þetta skiptir máli fyrir iðnþróun í landinu almennt. Hér hefur verið tíundað og komið fram að aðrar þjóðir styrkja sinn skipasmíðaiðnað verulega. Eins og hér hefur komið fram hefur skipasmíðaiðnaðurinn á Íslandi ekki farið fram á ríkisstyrki heldur að gripið verði til annarra aðgerða. Aðrar þjóðir hafa gripið til verndartolla, t.d. Bandaríkin og Kanada, og til ríkisstyrkja einnig. Skipasmíðaiðnaðurinn á Íslandi getur ekki starfað við þau skilyrði sem honum eru búin núna. Hann verður að fá að geta starfað á jafnréttisgrundvelli. Það er grundvallaratriði. Það þýðir ekki lengur að sitja með hendur í skauti eins og gert hefur verið sl. áratug. Og eins og ég sagði áðan bendir ekkert til þess að aðrar þjóðir vilji breyta. Þær halda áfram að styrkja sinn iðnað. Við getum bent t.d. á Norðmenn. Þeir hafa ekki í hyggju að leggja sína styrki af og tel ég að íslenskur skipasmíðaiðnaður geti ekki beðið eftir því að mótmæli hæstv. iðnrh., þó þau séu kröftug á alþjóðavettvangi, hafi áhrif á aðrar þjóðir. Við getum ekki beðið eftir því. Við verðum að grípa til aðgerða. Það er hægt að taka upp sumar af þeim tillögum sem iðngreinin hefur sjálf bent á, t.d. að stöðva allar lánveitingar úr Fiskveiðasjóði og reyndar öðrum opinberum sjóðum til skipasmíðaverkefna erlendis, en til slíkra aðgerða hafa t.d. Norðmenn gripið. Það má leggja á undirboðs- og verndartolla, ég held að við hljótum að geta gert það, sem samsvarar ríkisstyrkjum erlendis. Einnig vaknar sú spurning hvort ekki sé eðlilegt að styrkja atvinnugreinar sérstaklega sem eru í beinni ríkisstyrktri samkeppni erlendis. Þetta þarf auðvitað allt að athuga. En aðalatriðið er: Það þarf að grípa til aðgerða nú þegar.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka málshefjanda fyrir að taka þessa umræðu hér upp. Það er fyllilega tímabært. Við stöndum frammi fyrir mjög alvarlegum aðstæðum í íslenskum skipasmíðaiðnaði og það sem meira er, aðstæður hafa einnig breyst í okkar efnahags- og atvinnumálum og þá á ég ekki síst við það mikla atvinnuleysi sem nú hefur haldið innreið sína í landið á sl. tveimur árum. Það er enn síður en áður við þær aðstæður hægt að horfa á það þegjandi og hljóðalaust að þessi iðngrein deyi út í landinu, þegar þeirra manna sem þar hafa starfað gegnum tíðina bíður þar á ofan ekkert annað en atvinnuleysið ef svo fer sem horfir. Það er ekki nokkur vafi á því að það er enginn kostur ódýrari og skynsamlegri til í atvinnusköpun í landinu heldur en að verja störf í þeim iðngreinum sem fyrir hendi eru. Menn eru hér í tengslum við kjarasamninga eða á góðum stundum að slengja til milljörðum króna í svokallaðar atvinnuskapandi aðgerðir. Til hvers? Jú, til þess að reyna að skapa störf fyrir þá sem ella gengju atvinnulausir e.t.v. bara í eitt ár. En er þá ekki einhverju til kostandi varðandi rótgrónar atvinnugreinar í landinu sem eiga að geta átt hér framtíð til frambúðar? Og er ég þó með þessum orðum ekki að gera lítið úr því sem menn hafa reynt á undanförnum missirum að gera til að hamla gegn vaxandi atvinnuleysi. En enn síður eiga menn þá að láta það aftra sér frá því að grípa til ráðstafana gagnvart aðstæðum eins og nú eru uppi í skipasmíðaiðnaðinum. Skipasmíðaiðnaður er lífsnauðsynlegur fyrir okkur Íslendinga. Í fyrsta lagi má þar nefna að annar iðnaður í landinu á gífurlega mikið undir því að hann þróist og sé fyrir hendi. Í öðru lagi má nefna það, og mættu forsvarsmenn útgerðarinnar í landinu muna etir því oftar en þeir gera, að það er lífsnauðsynlegt fyrir sjávarútveg og útgerð í landinu að hér sé þjónusta við flotann. Menn ætlast til þess þegar upp á koma skyndilegar bilanir um hávetur að geta siglt inn á næstu höfn og hafa þar helst tilbúna skipasmíðastöð sem vill vinna nótt og dag við að gera við. Ef menn eru í bullandi loðnuvertíð og það bilar hjá þeim blökk, þá ætlast menn til þess að það sé hægt að sigla inn á næstu höfn og fá gert við hana. En verður það ef enginn skipasmíðaiðnaður verður eftir í landinu? Nei. Og hvað kostar það þá að sigla til Noregs eða þaðan af lengra með smáviðgerðir? Í þriðja lagi ættu menn að minnast allrar þeirrar verkkunnáttu og þeirrar undirstöðu sem málmiðnaðurinn og ekki síst skipasmíðaiðnaðurinn hefur skapað og getur áfram gert ef hann er fyrir hendi. Í fjórða og síðasta lagi nefni ég auðvitað þau störf sem í greininni eru og þá gjaldeyrissköpun sem af tilvist hennar hlýst í landinu. Það hörmulegasta af þessu öllu saman er svo það að í reynd hefur íslenskur skipasmíðaiðnaður verið mjög samkeppnisfær atvinnugrein, ein sú fremsta sem við Íslendingar höfum átt í þeim efnum að undanskildum e.t.v. sjávarútveginum sjálfum, þ.e. fáar ef nokkrar aðrar iðngreinar hafa með þátttöku í útboðum getað sýnt fram á það að á sanngjörnum samanburðargrundvelli eru þær samkeppnisfærar en íslensku skipasmíðastöðvarnar hafa orðið að lúta í lægra haldi vegna beinna niðurgreiðslna og styrkja erlendis sem numið hafa tugum prósenta á undanförnum árum. Og það þarf ekki gengisfellingar og snilld núv. ríkisstjórnar til, hæstv. iðnrh. Það liggur fyrir í gegnum samanburð til margra ára að svona hefur þetta verið. En það er runnin upp ögurstund í málefnum þessarar iðngreinar. Síðustu fyrirtækin sem eftir eru í landinu berjast nú fyrir lífi sínu. Þau hafa flest ef ekki öll orðið að draga stórlega saman í starfsemi. Það er síðan að leiða til þess að þau eru núna að hætta að verða samkeppnisfær, m.a. vegna þess að með minnkandi mannahaldi hafa þau ekki lengur upp á þau afköst að bjóða sem til þarf að bjóða í stór viðhalds- og viðgerðarverkefni, svo ekki sé nú talað um nýsmíðar, og vinna þau á sambærilegum tíma. Sá þáttur er að tapast út úr fyrirtækjunum núna á þessum mánuðum og kemur ekki aftur ef svo heldur sem horfir. Jafnvel þau stærstu þeirra sem lengst hafa haldið úti eru nú að missa þessa stöðu, t.d. Slippstöðin á Akureyri sem nú er með um 100 manns í vinnu en hafði á fjórða hundrað þegar best lét fyrir nokkrum árum síðan. Verkefnastaða þess fyrirtækis er óljós og það er í greiðslustöðvun svo dæmi sé tekið. Ég verð síðan að segja það að mér fundust svör hæstv. iðnrh. rýr í roðinu. Hann hefði betur varið tíma sínum í annað heldur en vonlausa vörn fyrir forvera sinn í starfi og reynt að gefa okkur einhverjar upplýsingar um það hvað hann og núverandi ríkisstjórn eins og hún er skipuð ætlast fyrir í þessum efnum. Ég hef enga trú á því að mótmæli hæstv. ríkisstjórnar og iðnrh., þó hávær séu út um heimsbyggðina, hrópi niður erlenda styrki til skipasmíðaiðnaðar. Ég hef enga trú á því. Og ég hef enga trú á því að einhver ný nefnd leysi þetta heldur. Það sem þarf eru aðgerðir og það strax. Og ég spyr hæstv. iðnrh.: Er þess að vænta að lagðir verði jöfnunartollar á innflutt skipasmíðaverkefni á næstu vikum? Ef ekki, er þá ríkisstjórnin tilbúin til að grípa til annarra sambærilegra ráðstafanasvo sem í formi niðurfellingar gjalda eða endurgreiðslna sem jafna mundu samkeppnisstöðuna t.d. við skipasmíðaiðnaðinn í Noregi?

Virðulegur forseti. Hæstv. iðnrh. notaði drjúgan hluta af tíma sínum til þess að verja fyrrv. ráðherra, annan ráðherra Alþfl. --- og nú vil ég, virðulegi forseti, fara fram á að hæstv. ráðherra hlýði á mál ræðumanna --- verja gerðir fyrrv. iðnrh. í málinu og nefndi að hann hefði skipað nefnd á nefnd ofan og látið vinna skýrslu á skýrslu ofan. En nú ætla ég, með leyfi forseta, að lesa úr þingtíðindum frá 6. nóv. 1989, þegar þáv. iðnrh. ræddi um vanda skipasmíðaiðnaðarins og hvernig ætti að bregðast við niðurgreiðslum erlendis þar að lútandi. Þá mæltist hæstv. ráðherra svo, með leyfi forseta: ,,Styrktar eða verndaðar atvinnugreinar standa ekki undir þeim lífskjörum sem íslenska þjóðin gerir kröfu til. Við skulum heldur ekki gleyma því sem ég nefndi hér áðan að það standa vonir til þess að úr þessum opinbera stuðningi erlendis við skipaiðnaðinn muni draga á næstu árum. Stefnan er reyndar sú að hann hverfi í árslok 1992. En jafnvel þótt það verði ekki þá mæla öll rök og skynsemi með því að við eigum að þiggja þessar niðurgreiðslur meðan þær bjóðast. Svo einfalt er nú það.`` Þetta hefur því miður verið stefna Alþfl. varðandi iðnaðinn í hnotskurn. Þáv. ráðherra reiknaði með því að styrkirnir erlendis mundu hverfa 1992. Við erum núna á næstsíðasta mánuði 1993. Styrkirnir erlendis eru enn í fullu gildi, þeir hafa ekki horfið. En hvað er að hverfa, hæstv. ráðherra? Það sem er að hverfa í þessu máli eru ekki hinir opinberu erlendu styrkir, það er hinn innlendi skipasmíðaiðnaður eftir að Alþfl. hefur farið með þennan málaflokk núna í ég man ekki hvað mörg ár en allt of mörg ár í það minnsta. E.t.v. vaknar hæstv. ríkisstjórn til meðvitundar á elleftu stundu eins og hún gerði varðandi vaxtamálin þegar hún komst að því að sú hugmyndafræði sem þar hefði verið unnið eftir árum saman væri röng. Við skulum vona að það gerist núna. Eitt vil ég nefna hér og það er að ég vil í sjálfu sér ekki taka undir árásir á útgerðarmenn í þessu sambandi. Auðvitað hlýtur útgerðin á hverjum tíma að leita eftir þeim bestu kostum sem hennar er völ. Það er ekki við útgerðina að sakast, það er við stjórnvöld að sakast. Það eru íslensk stjórnvöld sem eiga að skapa þessari atvinnugrein skilyrði en það á ekki að vera þegnskapur útgerðarinnar. Ég vil hins vegar taka undir það sem hér hefur komið fram að það verður væntanlega dýrasti kosturinn fyrir útgerðina ef ekki er hægt lengur að sækja viðhald hér innan lands. Ég vil nefna einn hlut í þessu sambandi sem hefur breyst núna á allra síðustu árum og hefur mikið að segja varðandi þetta. Það er ekki erlenda nýsmíðin, það er sá kostur sem nú er, að kaupa erlend, notuð og sáralítið notuð skip á allt að því hálfvirði erlendis frá þannig að það er það sem hefur breyst núna á síðustu missirum. En frammi fyrir hverju stöndum við? Við stöndum væntanlega ekki frammi fyrir mikilli nýsmíði hér innan lands á næstunni og við stöndum væntanlega ekki heldur frammi fyrir því að það verði mikil kaup á nýsmíði erlendis frá. Við stöndum hins vegar frammi fyrir því að verja viðhaldsþjónustuna og verja endurbygginguna og breytingar á skipum og við verðum að sjá til þess að íslenskum stöðvum verði sköpuð aðstaða til að sinna þessum verkefnum á næstunni og í framhaldi af því og samhliða því að sækja fram og afla sér hliðstæðra verkefna erlendis á næstunni. En eins og staðan er í dag hefur skipasmíðaiðnaðurinn ekkert bolmagn til þess.

Virðulegi forseti. Það er alveg ljóst að sl. 6--8 ár hefur staða íslensks skipasmíðaiðnaðar verið afar veik. Veltan hefur minnkað um meira en helming á undanförnum 6 árum og mannafli hefur dregist saman í ársverkum talið. Ég tel ástæðu til að vekja athygli á því að árið 1982 voru starfandi um 1.043 manns við þennan iðnað í ársverkum talið, árið 1987 voru þeir 1.011, en árið 1990 um 660. Staða iðnaðarins hefur versnað eftir þetta og ég hygg að þar hafi fækkað um rúmlega 100 störf frá því sem þessar tölur benda til sem eru komnar frá samtökum skipasmíðaiðnaðarins. Erfið staða skipasmíðaiðnaðarins á Íslandi markast af mörgum samverkandi þáttum. Það hefur verið mikill samdráttur í fiskveiðum hér og erfið staða sjávarútvegsins hefur endurspeglast í minnkandi verkefnum. Það hefur verið mikið framboð í skipasmíðaiðnaðinum í heiminum frá svæðum þar sem launakostnaður er lágur en þetta framboð hefur leitt til aukinnar styrkjastefnu, t.d. í Evrópu. Það er einnig rétt að vekja athygli á því að styrkir til sjávarútvegs, sem eru raunar regla í Evrópubandalaginu og í ákveðnum EFTA-löndum, hafa skilað sér til skipasmíðastöðvanna þar með óbeinum hætti. Og þá má síðast en ekki síst nefna að almenn efnahagsstöðnun í Evrópu hefur ýtt undir tilhneigingu til þess að reka verndarstarfsemi í þessari atvinnugrein. Nú er svo komið að nýsmíðar eru nánast horfnar á Íslandi og undir það síðasta er rétt að geta þess að nýsmíðarnar voru orðnar verkefni sem íslensku skipasmíðastöðvarnar réðu í raun og veru ekki við vegna ójafnrar samkeppnisstöðu, vegna lélegrar eiginfjárstöðu og mikilla skulda og í raun sköðuðu margar íslenskar skipasmíðastöðvar sig verulega á þeim metnaði sem þær lögðu í það að halda nýsmíðum lifandi í landinu. Það er svo nú samkvæmt upplýsingum sem Málmur, sem er samtök fyrirtækja í málm- og skipasmíðum, hefur aflað með úttekt frá því í vor að það eru sáralítil fjárfestingaráform í gangi hjá útgerðinni sem er að vonum. Engu að síður er langmestur hluti fiskiskipaflotans er 17 ára eða eldri. Strax og rætist úr ástandi fiskstofna er fyrirsjáanleg veruleg fjárfesting í endurbótum og aðallega í nýsmíðum. Ég á ekki von á því að þessi eftirspurn muni endurspegla þá miklu eftirspurn sem kom hér með vissu árabili áður og skapaði mikla erfiðleika í skipsmíðaiðnaðinum vegna þess hve það voru miklir toppar og miklar lægðir þar á milli, ég tel að sá tími muni ekki koma aftur, en það er ekki spursmál að þegar árangur aðhaldsaðgerða í fiskveiðistjórnun fer að skila sér, þá mun verða eftirspurn eftir nýsmíðum. Við verðum að gera okkur grein fyrir því að það sem er verið að gera í dag mun ráða úrslitum um það hvort skipasmíðaiðnaðurinn tekur þátt í þessum verkefnum í framtíðinni eða ekki. Við eigum um það að velja að veita skipasmíðaiðnaðinum tækifæri til þess að brúa þetta erfiða bil sem nú er og búa sig undir það að takast á við þetta mikla verkefni. Við megum aldrei gleyma því þegar við tölum um lítinn heimamarkað íslensks iðnaðar, þá er skipasmíðaiðnaðurinn sá íslenskur iðnaður sem styðst við stærstan og fjármagnsfrekastan heimamarkað þannig að á þessu sviði erum við í raun og veru á heimsmælikvarða. Ef einhvers staðar er grundvöllur fyrir íslenskan iðnað, þá ætti það að vera í skipasmíðum. Þetta kallar á samhæfðar aðgerðir sem að sjálfsögðu snúa ekki eingöngu að ríkisvaldinu, þær þurfa að ná inn í fyrirtækin og kalla á hagræðingu. Mjög mikil hagræðing hefur átt sér stað innan margra fyrirtæka við erfiðar aðstæður. Ég vil geta þess t.d. af því að hér kom til tals Slippstöðin á Akureyri, sem er nú í greiðslustöðvun, að þá hefur hún við þær aðstæður boðið í innlent verkefni sem er að ljúka núna þ.e. skip frá Neskaupstað og mér sýnist að þrátt fyrir þessar erfiðu aðstæður standist stöðin fullkomlega allt það álag sem á hana er lagt í sambandi við það útboðsverkefni og hún sé að þessu leyti samkeppnishæf. Þessar samhæfðu aðgerðir kalla einnig á samvinnu fyrirtækja til þess að standast þetta álag sem minnkandi eftirspurn eftir verkefnum innan lands hefur skapað. Það er mikið álag sem þetta hefur skapað á iðnaðinn og hann þarf að svara þessu með aukinni samvinnu líka. Skipasmíðaiðnaðurinn þarf að undirbúa sig undir vaxandi eftirspurn innan nokkurra ára. Þessar samhæfðu aðgerðir kalla á þátttöku að mínu mati lífeyrissjóðanna sem er langstærsti fjármagnseigandinn í þessari atvinnustarfsemi og það kallar einnig á aðgerðir stjórnvalda til þess að verja iðnaðinn fyrir óeðlilegri samkeppni og ýta undir þróun greinarinnar og samkeppnishæfni með aðgerðum m.a. á vegum fjárfestingarsjóðanna, með þróunarstarfsemi og hagræðingarverkefnum.

Virðulegi forseti. Það er rétt sem hér kom fram áður að þessi mál hafa oft verið rædd í þessari virðulegu stofnun en því miður hafa ekki fylgt þeim miklu orðræðum neinar aðgerðir og það er mjög alvarlegur hlutur standandi frammi fyrir þeim veruleika að þessi grein er mjög komin að fótum fram að ekki sé fastar að orðum kveðið. Við sjáum þetta birtast með ýmsum hætti einmitt þessa daga. Hugmyndir einstakra fyrirtækja, t.d. um launalækkun sem hafa birst í fréttum síðustu daga sem verkalýðshreyfingin verður nú að slást við, eru í raun og veru ein afleiðing þess stórfellda vanda sem þessi grein á við að stríða. Við sjáum það líka í þessu sambandi hvað það er háskalegt að þessi grein standi jafnilla og raun ber vitni að það er verið að brjóta grundvöll undan mjög veigamiklum þætti verkmennta á Íslandi. Þar er ekki bara um að ræða málmiðnaðargreinar, þar er líka um að ræða tréiðnaðargreinar og rafgreinar af ýmsu tagi þannig að hér er augljóslega veruleg vá fyrir dyrum ef svo heldur fram sem horfir. En hvernig horfir? Það horfir þannig að þessi grein leggist niður alveg á næstunni, að það verði enginn skipasmíðaiðnaður á Íslandi alveg á næstunni og að þeir sem vilja sjá skipasmíðaiðnað á Íslandi verði að fara hið fyrsta á staðina til þess að kynna sér hvernig sú starfsemi hefur verið stunduð um áratuga skeið því að það er yfirvofandi eins og horfir núna að hún verði ekki stunduð mikið lengur. Þess vegna þarf ekki fleiri skýrslur og það þarf ekki fleiri nefndir, heldur þarf ákvarðanir og það er auðvitað rétt sem hæstv. iðnrh. sagði að það er ekki einfalt mál að taka ákvarðanir í þessu efni. Ef það væri einfalt mál, þá hefðu þær verið teknar fyrir löngu. En þó eru nokkur atriði sem er þegar í stað hægt að taka ákvörðun um. Ég bendi í því sambandi á það sem kemur fram í samþykkt frá Félagi dráttarbrauta og skipasmiðja um það í fyrsta lagi að felld verði alveg niður lán Fiskveiðasjóðs Íslands til nýsmíða og breytingaverkefna erlendis og samtímis verði lánskjör vegna verkefna innan lands bætt. Þetta eitt mundi gjörbreyta stöðu greinarinnar og ég spyr hæstv. ráðherra: Er hann tilbúinn til þess að taka um það ákvörðun núna að þetta verði gert? Í öðru lagi hafa samtökin bent á nauðsyn þess að stjórnvöld beiti sér fyrir því að lánastofnanir veiti ábyrgðir til verka sem unnin eru í íslenskum skipasmíðastöðvum. Í þriðja lagi hefur verið bent á að íslenskum skipasmíðastöðvum verði ávallt gefinn kostur á að bjóða í nýsmíði og viðgerðir á skipum fyrir íslenska aðila þegar lán eru veitt til slíkra verkefna af opinberum lánastofnunum. Þá er lagt til af stofnuninni að skip smíðuð á Íslandi fái aukakvóta úr Hagræðingarsjóði og loks að íslenskur skipasmíðaiðnaður fái fulltrúa í stjórn Fiskveiðasjóðs eins og hv. 5. þm. Vesturl. rakti hér áðan. Það er með öðrum orðum augljóst mál að það liggja fyrir tillögur sem er hægt að taka um ákvörðun hér og nú. Það þarf ekki fleiri utandagskrárumræður, það þarf ekki fleiri skýrslur, það þarf ekki fleiri nefndir, það þarf ákvörðun. Og það þarf ákvörðun sem er af því tagi að iðnrh. taki fram fyrir hendurnar á viðskrh. Vandi skipasmíðaiðnaðarins á undanförnum árum hefur verið sá að viðskiptaráðherrann réði ævinlega fyrir iðnaðarráðherranum. Nú þarf þetta að snúast við. Nú þarf þjóðin að eignast kjarkmikla iðnaðarstefnu sem þorir að taka á málum þessara greina og við höfum ákveðið í iðnn. Alþingis að fara í þessi mál sérstaklega, en mestu veldur þó ráðherrann í þessu efni og ríkisstjórnin. Ég skora á hann að ýta viðskiptaráðherranum til hliðar um sinn og halda þannig á málum að iðnaðarráðherrann fái einu sinni að taka á verkefni af þessu tagi. Það hefur hann ekki fengið nú um nokkurra ára skeið. Nú er tækifæri til að brjóta í blað í þeim efnum.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka fyrir þessa umræðu. En því miður er ég ekki mjög miklu nær eftir hana um það hvað hæstv. iðnrh. og hæstv. ríkisstjórn ætla sér að gera í þessum málum. Ég óska eftir því að hann tali pínulítið skýrar hér á eftir, og það komi svör við því hvenær menn mega eiga von á ákvörðunum ríkisstjórnarinnar í þessum málum. Hvort það eigi t.d. að bjarga fyrirtækjunum frá því að fara í gjaldþrot og og þar með fólkinu frá því að lenda í því atvinnuleysi sem slík niðurstaða mun leiða yfir það og hvort skapaður verði grundvöllur undir skipsmíðaiðnaðinn í landinu með því að setja á jöfnunartolla eða með einhverjum öðrum ráðum sem koma auðvitað til greina. Styrkir koma alveg til greina við þessar aðstæður. Það hljóta allir menn að sjá þegar hægt er að leggja fram á borðin útreikninga sem sanna það að ríkissjóður græðir hundruð milljóna á því að þessi iðnaður vinni þessi verkefni frekar en menn séu að kaupa verkefnin erlendis frá. Hv. 6. þm. Norðurl. e. sagðist ekki taka undir árásir á útgerðina í landinu. Ég er einn af þeim sem hafa gagnrýnt útgerðarmenn fyrir þeirra afstöðu. Þeir hafa haft mjög skammsýna afstöðu til íslensks skipaiðnaðar. Þeir hafa krafist þess að fá að kaupa öll sín verkefni erlendis frá án afskipta ríkisins þrátt fyrir það að þeir sjái að íslenskur skipaiðnaður er að líða undir lok vegna þessara aðstæðna. Og þeir vita það auðvitað að eftir svolítinn tíma mun þessi iðnaður ekki geta sinnt þeim, mun ekki geta veitt íslenskri útgerð þá þjónustu sem hún þarf á að halda. Og þegar þeir þurfa að fara að sækja smærri verkefni, viðgerðir og breytingar, erlendis þá hætta þeir líka að græða á því að sækja þjónustuna til útlanda. Ég vil svo segja að það er mín skoðun að ekki sé langt í að það verði veruleg verkefni á ferðinni í íslenskum skipaiðnaði. Við vitum það að allur gamli togaraflotinn, ísfisktogaraflotinn, er úreltur. Hann er orðinn allt of gamall og hann er líka úreltur af öðrum ástæðum. Það er ekki lengur nútíminn að gera út ýsuskip sem koma inn eftir 6, 8 eða 10 daga með afla. Það er einfaldlega ekki eðlilegt lengur. Þar fá menn lægra verð og eru með verra hráefni. Ég hef lengi haldið því fram að það hvernig fer fyrir íslenskum skipaiðnaði sé prófsteinninn á ræðurnar um íslenskan iðnað almennt. Íslenskur skipaiðnaður sé sem sagt prófsteinninn á það hvort eitthvað sé að marka þennan fagurgala sem menn hafa á góðum stundum um íslenskan iðnað. Þegar menn hafa ekki fengist til þess að taka ákvarðanir, til að verja iðngrein eins og þessa þar sem hægt er að leggja á borðið útreikninga fyrir því að íslenska þjóðin í heild stórgræðir á því að hafa þennan iðnað hér í landinu, samt er ekki tekið á málinu, þá fer maður nú að halda að svoleiðis geti farið líka þegar menn tala um aðrar iðngreinar. Og við munum sitja uppi með það eftir ekki mörg ár að það fari eins fyrir fleiri iðngreinum í landinu en skipasmíðaiðnaðinum og húsgagnaiðnaðinum og ullariðnaðinum að í samkeppninni við útlendinga áfram verði við völd menn sem alltaf eru kaþólskari en páfinn, vilja aldrei hjálpa íslenskum iðnaði í þessum slag. Ég las upp hér nokkrar tölur áðan um það hvað þjóðirnar í kringum okkur styrkja sinn iðnað þrátt fyrir alla samningana um viðskiptafrelsi. Við erum með pínulítið brot, við erum með 4 þús. kr. á ári í stuðning við hvert ársverk í landinu ef dregnar eru frá ríkisábyrgirnar á sama tíma og aðrar þjóðir hér í kringum okkur eru með 120 þús. í styrk við almennan iðnað. Og þannig er hægt að telja upp þessa hluti allt í kringum okkur. Ef menn ætla ekki að rísa upp úr þessari gröfinni, þá verður ekki burðugt hér í atvinnulífinu á næstu árum. Ég skora á hæstv. iðnrh. að lýsa því yfir skýrt og skorinort að hann og þessi hæstv. ríkisstjórn sem hann situr í ætli sér að taka á þessum málum og hún ætli að svara spurningunum um það hvenær og með hvaða hætti núna strax innan fárra daga, því að tíminn er auðvitað liðinn fyrir löngu.

Virðulegi forseti. Því hefur verið haldið fram hér að ekkert hafi verið gert og þær skýrslur sem gerðar hafi verið og nefndarálit hafi bara verið pappírsgögn. Þetta er algjörlega ósatt. Á grundvelli Appledore-skýrslunnar var t.d. tekin sú ákvörðun í samræmi við tillögu skipasmíðaverkefnanefndar sem skipuð var á grunni þeirrar skýrslu að lækka lánahlutfall Fiskveiðasjóðs úr 65 í 46% í erlendri smíði. Það er rangt að ekkert hafi verið aðhafst. Þá er það líka rangt að skýrslan sem gerð var um ríkisstyrki við skipasmíðaiðnað í nágrannalöndunum hafi orðið til einskis. Hún er grundvöllurinn að þeirri vinnu sem nú fer fram í fjmrn. til undirbúnings álagningu jöfnunargjalda, ef viðræður okkar við Evrópubandalagið leiða ekki til árangurs. Þannig að það er bara hreinlega rangt að þessi vinna hafi ekki borið neinn árangur. Í öðru lagi vil ég taka fram að það sem hv. 6. þm. Norðurl. e. sagði hér áðan er nokkuð lýsandi um þann tvískinnungshátt sem menn viðhafa því að hann kvartaði yfir því að tekin skyldu niðurgreidd boð erlendis frá, að ríkisstjórnin skuli ekki stöðva það. En svo sagði hv. þm. í næstu setningu á eftir: En það er ekkert við útgerðina að sakast. Það er ekki við útgerðina að sakast, sagði hann, því auðvitað á útgerðin að taka þeim kostum sem bestir bjóðast. Hvað þýðir þetta? Þetta þýðir það að hv. þm. er í öðru orðinu að segja að það eigi að koma í veg fyrir hin niðurgreiddu tilboð og í hinu orðinu að segja að auðvitað eigi útgerðin að taka þeim tilboðum sem best bjóðast, þ.e. niðurgreiddu tilboðunum erlendis frá. Þetta kalla ég nú að vera opinn í báða enda.

Þetta er útúrsnúningur hjá ráðherranum.

Auðvitað er það rétt hjá hv. 4. þm. Norðurl. v. sem talaði hér áðan að við þurfum að bregðast við. En herra minn og guð, árið 1992--1993 var í hans eigin kjördæmi þar sem hann er mikill áhrifamaður í sjávarútvegsmálum smíðaður togari upp á 1.330 brúttórúmlestir, kostnaðurinn einn milljarður kr., 1.000 millj. kr. Hvar var sá togari smíðaður? Í Noregi. Af hverju beitti hv. þm. ekki áhrifum sínum, sem eru allmikil, í sínu eigin kjördæmi? Af hverju beitti hann ekki áhrifum sínum t.d. til þess að útboðinu yrði hagað þannig að íslenskar skipasmíðastöðvar gætu fengið eitthvað af þeim verkefnum sem þær gætu unnið? Virðulegi forseti. Það er alveg rétt að það verður að bregðast við og það skal ekkert standa á mér að gera það. Það var Málmur sem óskaði sjálfur eftir því að sett yrði á fót nefnd til þess að skoða --- ekki bara verkefnastöðu heldur fyrst og fremst fjárhagsstöðu skipaiðnaðarins og ég óskaði eftir tilnefningum í þá nefnd fyrir rétt um það bil mánuði síðan. Síðasta tilnefningin kom ekki fyrr en núna rétt áðan og ég brást þannig við að ég var í stóli mínum hér að ganga frá nefndaskipuninni. Þar er að beiðni félagsins Málms ákveðið að skipa nefnd til að kanna fjárhagsstöðu skipaiðnaðarins og koma með tillögur til úrbóta í ljósi tímabundinna erfiðleika greinarnnar. Þar er lagt til að nefndin kanni hinar ýmsu leiðir til umbóta í þessu efni, m.a. hugsanlega úreldingu skipasmíðafyrirtækja. Þeir sem skipaðir eru í nefndinni eru utan fulltrúa iðnrn. sem er formaður Benedikt Guðmundsson úr samgrn., Guðmundur Jóhannsson úr fjmrn., Guðmundur Rafn Bjarnason úr Byggðastofnun, Helgi Backman frá Landsbanka Íslands, Ingólfur Sverrisson frá Málmi, Snorri Pétursson frá Iðnþróunarsjóði, Tómas Kristjánsson frá Iðnlánasjóði og Örn Friðriksson frá Félagi járniðnaðarmanna. Þetta eru þeir aðilar sem koma að málefnum skipasmíðaiðnaðarins með einhverjum hætti. Og auðvitað vænti ég þess að nefndin skili árangri eins og til var stofnað því að hún er sett á fót samkvæmt tilmælum samtaka iðnaðarins sjálfs. Virðulegi forseti. Ég vænti þess að nefndin sinni störfum sínum hratt og vel og ég er alveg sammála því sem hér hefur komið fram að hér þarf að grípa inn í, en það er ekki á valdi iðnrh. að leggja á jöfnunartolla. Það er á valdi fjmrh. að gera það. 

Virðulegur forseti. Ég nýti mér þessa heimild í þingsköpum til þess að ræða við virðulegan forseta um að það væri ástæða til þess að taka á því máli sem hér gerist hvað eftir annað, að hæstv. ráðherrar í utandagskrárumræðum sem hafa síðasta orðið nota það til útúrsnúninga og rangfærslna á því sem hefur komið fram hjá almennum þingmönnum sem hafa enga möguleika til þess að svara í umræðunni. Ég fer vissulega ekki á nokkurn hátt efnislega út í þetta, en ég get stutt þetta með því að skoða ræður þegar þær koma hér í þingtíðindum.