Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Um klukkan 1.30 í dag, að loknu hádegishléi, fer fram umræða utan dagskrár um aðgerðir gegn fíkniefnaneyslu. Málshefjandi er hv. þm. Margrét Frímannsdóttir. Hæstv. heilbrigðisráðherra, Jón Kristjánsson, verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Hæstv. forseti. Ég kveð mér ekki hljóðs til að ræða draumfarir hæstv. forsætisráðherra en sem kunnugt er hefur hann eina ferðina enn dreymt aðild Íslands að Evrópusambandinu. Þennan draum hefur hæstv. forsætisráðherra, Halldór Ásgrímsson, oft dreymt. Að þessu sinni gekk draumurinn út á að Ísland væri orðinn aðili að Evrópusambandinu árið 2015. Þetta þótti forsvarsmönnum Samfylkingarinnar ekki merkilegur draumur því hægt væri að komast inn í Evrópusambandið miklu fyrr. Jón Baldvin Hannibalsson sagði í fréttum í gær að hægt væri að klára málið á einu ári ef vilji stæði til þess. Hér ber þó að hafa í huga að hjá hæstv. forsætisráðherra var þetta náttúrlega engin viljayfirlýsing heldur aðeins hugboð eða draumur. Á hinn bóginn kom fram viljayfirlýsing hæstv. forsætisráðherra í mjög mikilvægu máli. Hann kvað vera brýnt að endurskoða lagalegar takmarkanir á því að heimila útlendingum fjárfestingar í sjávarútvegi. Mikilvægt væri að laða erlent fjármagn inn í íslenskt atvinnulíf og nefndi forsætisráðherra sjávarútveginn sérstaklega hvað það varðar. Sannast sagna hélt ég að vandinn væri annar í íslenskum sjávarútvegi og tengdist meingölluðu kvótakerfi þar sem hagsmunir fjármagnsins réðu of miklu á kostnað byggðasjónarmiða og almannahags. En látum það liggja á milli hluta í þessari umræðu. Þar sem hæstv. sjávarútvegsráðherra er hér staddur væri æskilegt að fá viðbrögð hans við þessum yfirlýsingum forsætisráðherra. Telur hæstv. sjávarútvegsráðherra að afnema eigi lagalegar skorður við fjárfestingum erlendra fyrirtækja og fjármálamanna við fjárfestingum í fiskvinnslu og sjávarútvegi? Annaðhvort vegna þess að slíkt sé beinlínis æskilegt eins og skilja mátti á tali hæstv. forsætisráðherra á fundi viðskiptaráðsins í gær eða eins og stundum er sagt að tæknilega sé illmögulegt að komast hjá slíku vegna beinnar eða óbeinnar eignaraðildar eins og stundum er haldið fram.

Virðulegi forseti. Þessi umræða er í sjálfu sér ekki ný af nálinni og svipuð sjónarmið og hæstv. forsætisráðherra reifaði á viðskiptaþingi í gær eru sjónarmið sem hæstv. ráðherra hefur áður látið í ljósi þannig að í sjálfu sér þurfa sjónarmið hans ekki að koma á óvart í sambandi við þetta. Ég vil hins vegar segja að þetta er stórt mál sem hefur margar hliðar sem þarf mjög vel að hyggja að vegna þess að þetta er ekki alveg eins einfalt og það kannski blasir við við fyrstu sýn. Ég vil segja varðandi beina fjárfestingu útlendinga í sjávarútvegi sem gefur útlendingum veiðirétt í íslenskri landhelgi þá eru þau mál ekki á dagskrá ríkisstjórnarinnar. Hvað kann að gerast í fjarlægri framtíð get ég að sjálfsögðu ekki fullyrt neitt um. Þetta er stórt mál, það mundi vekja upp alls konar spurningar sem menn yrðu að horfast í augu við og svara algerlega undanbragðalaust. Þetta eru sömu spurningarnar og við spurðum þegar útfærsla landhelginnar átti sér stað. Þetta er því ákaflega vandasöm umræða sem þarf mikinn undirbúning og langan aðdraganda. Þetta eru grundvallarspurningar sem snúa einfaldlega að því hvort við viljum að Íslendingar eigi einir veiðiréttinn í okkar eigin landhelgi. Ég er eindregið í hópi þeirra sem telja að forræði auðlindarinnar eigi að vera í okkar höndum. Hins vegar eru miklar heimildir útlendinga til óbeinna fjárfestinga í íslenskum sjávarútvegi og margir hafa kannski ekki alveg áttað sig á því. Ýmis dæmi eru um að meðal hluthafa í íslenskum sjávarútvegi, sjávarútvegsfyrirtækjum, séu fyrirtæki sem séu að einhverju leyti í eigu útlendinga og ég tel það mjög eðlilegt. Það er ekkert sem bannar þetta og er hlutur sem við tókum ákvörðun um á sínum tíma. Síðan sjáum við nokkur dæmi, að vísu ekki mörg eða stór, um að útlendingar eigi í íslenskum fyrirtækjum sem eru markaðsfyrirtæki á sviði íslensks sjávarútvegs. Þar eru heimildir fyrir innkomu útlendinga sem ég tel eðlilega og sjálfsagða og geri ráð fyrir að við munum sjá frekari þróun í þá átt. Markaðsfyrirtækin okkar eru að stækka og sú stækkun mun örugglega gerast m.a. með sameiningu við erlend fyrirtæki. Að mínu mati knýr ekkert sérstaklega á um fjárfestingar útlendinga í íslenskri útgerð núna. Útlendingar sækjast eftir Íslendingum til þátttöku í sinni útgerð. Það er eðlilegt. Þeir vilja auðvitað sækja besta fólkið en mér er ekki kunnugt um að krafist hafi verið einhverrar gagnkvæmni í þessu sambandi. Ég hef ekki orðið var við það og mér er ekki kunnugt um að það hafi komið fram hjá þeim sem starfa í sjávarútvegi og hafa verið að taka þátt í þessari útrás.

Virðulegur forseti. Ég held að full ástæða sé til að vekja athygli á ræðunni sem hæstv. forsætisráðherra hélt á viðskiptaþinginu í gær sem var um margt markverð og ýmislegt sem þar bar til tíðinda. Meðal annars hreyfði hæstv. forsætisráðherra því máli sem hv. þm. Ögmundur Jónasson hefur gert að umtalsefni, þ.e. að opna þyrfti fyrir erlendar fjárfestingar í sjávarútvegi. Þetta er náttúrlega ekki í fyrsta skipti sem það mál kemur upp og ég held að það sé mjög hollt fyrir þingheim að skoða þetta mál og velta því fyrir sér alveg óháð Evrópusambandsaðild. Við verðum að svara þeirri spurningu að ef til þess kemur í framtíðinni að opnað verði fyrir erlendar fjárfestingar í sjávarútvegi hvernig við þurfum þá að hafa búið um hnútana þannig að þessi sameiginlega auðlind okkar, fiskurinn í sjónum, sameiginlega auðlind þjóðarinnar haldist í eign þjóðarinnar. Og þá hljótum við auðvitað að verða að taka á þeim málum í tengslum við þá stjórnarskrárvinnu sem nú fer fram og tryggja eignarhald þjóðarinnar á auðlindinni. Við hljótum líka að þurfa að taka á því í tengslum við fiskveiðistjórnarkerfi okkar þannig að þjóðin geti í raun praktíserað þetta eignarhald sitt án tillits til þess hver hefur nýtingarréttinn á auðlindinni. Þetta eru því spurningar sem við verðum að svara og fara í gegnum. Við verðum að tryggja annars vegar í stjórnarskrá og hins vegar í lögum að þjóðin sé ekki bara í orði heldur á borði eigandi þessarar auðlindar burt séð frá því hvernig staðið er síðan að úthlutun á nýtingarréttinum.

Virðulegur forseti. Það þarf ekki að koma á óvart að vinstri grænir fari af hjörunum þó að forsætisráðherra komi með meiningar sem hann hefur áður viðrað, því menn nýta tækifærið, koma hér upp og gera eitthvað miklu meira úr því en efni standa til. En hér hefur einmitt komið fram bæði hjá hæstv. sjávarútvegsráðherra og talsmanni Samfylkingarinnar í umræðunni að þessi viðhorf hafa áður komið fram. Ég tel mjög mikilvægt að við áttum okkur á því að þessi umræða er algerlega óháð aðild að Evrópusambandinu. Ljóst er að við viljum gjarnan fá betri tollaðgang að mörkuðum ESB. Það er mjög mikilvægt fyrir sjávarútveginn. Fram hefur komið að þegar við höfum knúið á um slíkt hefur verið bent á þær takmarkanir sem gilda í fjárfestingum í sjávarútvegi og það hefur margoft komið fram á opinberum vettvangi. Það er því mjög eðlilegt að hæstv. forsætisráðherra skuli segja að tímabært sé að endurskoða þessar ákvarðanir okkar um takmarkanir, t.d. í sjávarútvegi. Ekki má heldur gleyma því að Íslendingar hafa verið að fjárfesta í sjávarútvegi hjá öðrum Evrópulöndum. Ég tel því mjög eðlilegt að farið sé yfir þessi mál í heild sinni og þau skoðuð. Við vitum ekkert hver niðurstaðan yrði af slíkri endurskoðun en það er alls ekki óeðlilegt að við förum yfir það. Ég vil hins vegar taka fram vegna þeirra hnútukasta sem hér komu fram í máli hv. þm. Ögmundar Jónassonar út í hæstv. forsætisráðherra vegna ræðunnar, þá kallaði hv. þingmaður að þetta væri draumur og vísaði þá í annað mál sem er aðild að ESB. Ég mundi miklu frekar kalla það raunsæi. Þarna var um spá að ræða og hæstv. forsætisráðherra taldi að við Íslendingar værum orðnir aðilar 2015. Ég held að það sé miklu nær því að vera raunsæi en draumur.

Hæstv. forseti. Hæstv. forsætisráðherra flutti ræðu og hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. utanríkisráðherra, a.m.k. utanríkisráðherra, komu inn á að þetta væri ekki stefna ríkisstjórnarinnar sem Halldór Ásgrímsson væri að tala um varðandi Evrópusambandið. Núna kemur hæstv. sjávarútvegsráðherra í pontu og segir að það sem Halldór Ásgrímsson talaði um í gær varðandi fjárfestingar í sjávarútvegi sé ekki stefna ríkisstjórnarinnar. Ég velti fyrir mér, hæstv. forseti, hvort það sé svo að innan Framsóknarflokksins, í ljósi þeirra orða sem hv. þm. Siv Friðleifsdóttir hafði hér áðan, að verið sé að ræða það að skipta á aðgangi á lækkun tolla inn í Evrópusambandið annars vegar og fjárfestingum í óveiddum fiski í sjónum í aflaheimildum á Íslandsmiðum hins vegar. Mér fannst mega ráða það af orðum hennar áðan að þetta þyrftu menn að skoða í samhengi. Ég ætla aðeins að lýsa skoðun minni á því, ég tel að ekki komi til greina að hleypa fjárfestingum inn í kvótakerfið, inn í okkar rétt til veiða á fiskstofnunum eins og kerfið er úr garði gert nú um stundir. Það kann vel að vera síðar að við berum gæfu til að festa þannig reglur í lög um fiskveiðar okkar að hægt sé að leyfa útlendingum að fjárfesta hér eitthvað í fiskiskipum og útgerð. En með núverandi fyrirkomulagi væri það afar neikvætt fyrir Ísland og mundi vera fjandsamlegt gagnvart byggð í landinu.

Frú forseti. Það er ekki nýtt að formaður Framsóknarflokksins tjái hug stjórnenda Framsóknarflokksins til að ganga í Evrópusambandið, til að hleypa erlendum fjárfestingum inn í íslenskan sjávarútveg. Það sem er hins vegar nýtt er að forsætisráðherra, talsmaður ríkisstjórnarinnar sem við höfum talið vera svo, segi það opinberlega að stefnan sé að ganga í Evrópusambandið og telur afar brýnt að hleypa erlendum aðilum inn í íslenskan sjávarútveg. Það er nýtt. Þess vegna fagna ég yfirlýsingum hæstv. sjávarútvegsráðherra sem segir að engin innstæða sé fyrir þeim yfirlýsingum hæstv. forsætisráðherra fyrir hönd ríkisstjórnarinnar og ég lít svo á að þetta sé bara óvarkárt fleipur hjá hæstv. ráðherra fyrir hönd ríkisstjórnarinnar. Ég fagna einnig þeim yfirlýsingum hæstv. sjávarútvegsráðherra að ekki standi til af hans flokks hálfu að hleypa erlendum aðilum inn í íslenska fiskveiðilögsögu til að eiga rétt til fiskveiða. Til einhvers var barist þegar útfærsla landhelginnar var gerð á sínum tíma til að við færum einhvern tíma að hleypa formanni Framsóknarflokksins til að opna hana nú aftur fyrir útlendingum. Það er nóg óöryggi sem íslenskur sjávarútvegur býr við nú vegna hás gengis og stóriðjustefnunnar þó þetta bætist ekki við. Ég tel því mikilvægt að ríkisstjórnin tali skýrt í þessu máli gagnvart einum höfuðatvinnuvegi þjóðarinnar, sjávarútveginum, og treysti hæstv. sjávarútvegsráðherra til annaðhvort að knýja forsætisráðherra til að taka orð sín til baka eða ómerkja þau með öðrum hætti.

Virðulegi forseti. Ég vil hefja mál mitt á því að lýsa yfir vonbrigðum með að hjarðsveinninn mikli, sem dreymdi upphátt hina stóru drauma í gær um aðild að Evrópusambandinu og innkomu útlendinga í íslenskan sjávarútveg, skuli ekki hafa séð sér fært að vera hér við upphaf þingfundar í dag. Ég er að sjálfsögðu að tala um hæstv. forsætisráðherra. Verið er að tala um að heimila útlendingum að fjárfesta í íslenskum sjávarútvegi. Það má spyrja nokkurra grundvallarspurninga. 1. Hefur íslenskur sjávarútvegur staðið frammi fyrir einhverjum skorti hvað varðar aðgang að fjármagni? Ég fæ ekki séð það. Ef við skoðum skuldaþróun íslensks sjávarútvegs má frekar færa rök fyrir því að sjávarútvegurinn hafi hreinlega búið við allt of gott aðgengi að fjármagni og hafi þannig skuldsett sig upp fyrir hæstu rjáfur þannig að stórhætta stafar nú af. 2. Skyldu útlendingar hafa áhuga á að fjárfesta í íslenskum sjávarútvegi? Ég held ekki. Ég hef ekki orðið var við að erlendir aðilar hafi haft mikinn áhuga á að fjárfesta í íslenskum sjávarútvegi. Þeir hefðu getað gert það eftir krókaleiðum ef þeir hefðu kært sig um. Það eru margar útgerðir við Norður-Atlantshaf sem hafa mikið fé á milli handanna, til að mynda í Noregi. Þær hafa ekki sýnt minnsta snefil af áhuga á því að koma hér inn og fjárfesta í íslenskum útgerðum. 3. Íslenskar útgerðir, sjávarútvegsfyrirtæki hafa staðið fyrir útrás á erlendri grundu og ég get ekki séð að það hafi nokkuð hindrað þær í þeirri för nema kannski óarðbærar fjárfestingar á stundum. 4. Hvað ættu útlendingarnir síðan að kaupa? Ég get ekki séð að ástand fiskimiðanna í kringum landið sé með þeim hætti að þar sé feitan gölt að flá, því miður. Loðnan er niðri, þorskurinn er niðri, flatfiskstofnarnir eru niðri, hörpudiskurinn er niðri, rækjan er niðri. Þeir gætu kannski keypt ýsu en hún er verðlítil. 

Frú forseti. Við Íslendingar höfum eignast nýjan spámann, það kom í ljós í gær. Svo vill til reyndar að hann er einnig hæstv. forsætisráðherra landsins. Reyndar hefur á þeim bænum oftar verið hugsað fjögur ár fram í tímann en ekki heil níu eins og kom fram í ræðu Halldórs Ásgrímssonar í gær á þingi Verslunarráðs. Það sem vekur athygli mína sérstaklega í þessu er þögn formanns Sjálfstæðisflokksins í málinu. Reyndar er það svo að hæstv. utanríkisráðherra er alltaf að sjást minna og minna í þingsal og hann gefur engin komment á málið í fjölmiðlum, lætur gefa það út. Hér er hins vegar um grafalvarlegt mál að ræða, aðganginn að auðlindinni. Ætli það verði hlutverk Framsóknarflokksins að leiða okkur inn á þá braut á sjálfkrafa færibandi? Eins og mér virtist að mætti skilja á málflutningi hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur, að við værum bara á einhverju sjálfkrafa færibandi inn í Evrópusambandið og það væri ekkert við það ráðið. Mér þykir þetta mjög einkennilegur málflutningur og ég ætla að segja það hér að auðvitað er það ekki þannig. Það verður náttúrlega barist gegn því vegna þess að þetta mál snýst að mjög miklu leyti um sjálfstæði þjóðarinnar, grundvöllinn fyrir því að búa í landinu og það sem gerir okkur að þjóð.

Virðulegi forseti. Það er alltaf hollt að líta til framtíðar og velta því fyrir sér hvernig hún gæti orðið eftir bestu manna yfirsýn. Við höfum fyrir okkur þær staðreyndir að á undanförnum árum hefur okkur tekist að bæta lífskjör íslensku þjóðarinnar meira en nokkur önnur þjóð í Evrópu hefur gert. Við búum við það umhverfi í dag, sem er ánægjulegt, að óteljandi tækifæri eru til að halda áfram að bæta lífskjör íslensku þjóðarinnar við þær aðstæður sem eru, utan Evrópusambandsins. Það er enginn skortur á aðilum sem vilja nýta íslenskar auðlindir, vatnsorku og jarðhita. Og ekki virðist vera neinn skortur á erlendum aðilum sem eru tilbúnir til að líta til Íslands sem viðskiptatækifæris og taka þar þátt í því með okkur að bæta kjör íslensku þjóðarinnar og halda áfram því góða starfi sem unnið hefur verið undanfarinn áratug eða svo. Virðulegi forseti. Þetta hefur okkur tekist án þess að vera aðilar að Evrópusambandinu. Ég sé ekki nein teikn á lofti um að okkur sé nein nauðsyn að ganga þar inn fyrir þá múra sem þar eru til að takmarka möguleika okkar á að sækja fram til betri framtíðar. Virðulegi forseti. Umræða hefur áður farið fram um hvort skynsamlegt sé íslenskum hagsmunum að leyfa útlendum aðilum að kaupa veiðiheimildir í íslenskri fiskveiðilögsögu. Við höfum ávallt komist að þeirri niðurstöðu að svo væri ekki, það þjónaði ekki hagsmunum Íslendinga að gera slíkt. Það er ekkert sem fram hefur komið í þessari umræðu nú sem að mínu mati breytir þeirri niðurstöðu sem ég hef komist að. Við eigum að nýta auðlindir landsins okkur til framdráttar og það er enginn hagur í því sjáanlegur að við bætum stöðu okkar með því að leyfa útlendingum að nýta íslensku auðlindina í sjónum og færa arðinn af henni úr landi.

Hæstv. forseti. Ég held að afar mikilvægt sé að við höfum í huga við hvaða aðstæður ummæli hæstv. forsætisráðherra féllu á viðskiptaþingi í gær. Þar var um það að ræða að viðskiptaþing lagði upp ákveðna framtíðarsýn. Hvernig lítur íslenskt samfélag út árið 2015? Að sjálfsögðu var hæstv. forsætisráðherra að greina frá sinni sýn hvað það varðar. Menn geta talað óvirðulega um það sem drauma eða draumóra en forsætisráðherra hefur auðvitað rétt á að hafa þá skoðun að Ísland verði orðið aðili að Evrópusambandinu á þeim tíma. Hins vegar er ljóst að það eru afar margir sem ekki deila þeirri skoðun og ég er í þeim hópi, tel ekki að Ísland verði orðið aðili að Evrópusambandinu árið 2015. Stjórnarstefna ríkisstjórnarinnar hvað þetta varðar er afar skýr. Menn hafa sett ákveðna vinnu í gang við að skoða kosti og galla Evrópusambandsaðildar eins og gert hefur verið oftar á undanförnum árum. Hins vegar hefur ekki verið mörkuð framtíðarstefna af hálfu núverandi ríkisstjórnar um að ganga inn í Evrópusambandið og ég held að ótímabært sé að tala um þessi mál á þeim nótum. Ástæðan fyrir því að við höfum ekki tekið það skref að hefja undirbúning aðildarviðræðna er auðvitað sú að okkur vegnar vel við núverandi aðstæður. Okkur hefur vegnað afar vel í efnahagsmálum og því eru engar efnahagslegar forsendur sem knýja okkur til aðildar og slíkar aðstæður eru heldur ekki að mínu mati fyrirsjáanlegar á næstu árum. Við verðum auðvitað stöðugt að ræða þetta, fylgjast með þróun og taka þátt í umræðu. En þessar forsendur eru hvorki komnar fram né fyrirsjáanlegar. 

Forseti. Ég tel merkustu tíðindin af viðskiptaþingi í gær vera hina hvössu gagnrýni Ágústs Guðmundssonar í Bakkavör á efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar þar sem hann leiddi rök að því að sú gríðarlega uppbygging og áhersla á stóriðju og álver sem komið hefur fram í áformum hæstv. iðnaðarráðherra, Valgerðar Sverrisdóttur og hæstv. forsætisráðherra, Halldórs Ásgrímssonar sem því miður er fjarri, og Sjálfstæðisflokksins einnig, að hún stangist á við þau skilyrði sem við þurfum að búa þeim fyrirtækjum sem eru fyrirtæki framtíðarinnar á Íslandi, hátæknifyrirtækjunum og útrásarfyrirtækjunum. Einhver urgur er hér í þinginu þessa dagana og mikið fundið að því sem menn segja og gera og það verður hver að hafa það fyrir sig. En ég verð að segja að ég er alltaf heldur glaður þegar Halldór Ásgrímsson dettur inn í það hlutverk að vera Evrópusinni, sem hann gerir svona tvisvar á ári þegar Framsóknarflokknum hefur vegnað eitthvað illa í skoðanakönnunum. Ég hef fulla samúð með þeim sjónarmiðum Halldórs Ásgrímssonar og fleiri sem telja að fáránlegt sé að útiloka eina, aðeins eina atvinnugrein á Íslandi frá því að njóta aðgangs, venjulegs, heilbrigðs aðgangs að erlendu fjármagni. Málið er náttúrlega þannig og það verður hæstv. forsætisráðherra, Halldór Ásgrímsson, og liðsmenn hans í tveimur flokkum hér að skoða og líta í eigin barm því að umbúnaðurinn um þessa auðlind er þannig að ríkisstjórnarflokkarnir hafa leynt og ljóst stefnt að því að hún verði að einkaeign, einkaeign útgerðarmanna og fjármálamanna í landinu. Það er í raun og veru eina hindrunin sem ég sé í vegi fyrir því að veita greininni aðgang að fjármagni. Ef við getum búið svo tryggilega um að þetta yrði þjóðareign, eins og við samfylkingarmenn höfum stefnt að, sé ég ekkert á móti því að þessi grein njóti sama aðgangs að erlendu fjármagni og aðrar greinar á Íslandi.

Hæstv. forseti. Varðandi Evrópusambandsaðild ætla ég að láta liggja á milli hluta hvort hæstv. forsætisráðherra, Halldór Ásgrímsson, er draumóramaður eða spámaður, eins og hv. þm. Siv Friðleifsdóttir telur hann greinilega vera. En hvað varðar yfirlýsingu hæstv. ráðherra um sjávarútveginn og vandann í sjávarútvegi tel ég að kjarni málsins sé sá að ekki sé skortur á erlendu eignarhaldi í íslenskum útvegsfyrirtækjum eða fiskvinnslu sem sé vandamál heldur tengist hann meingölluðu kvótakerfi þar sem hagsmunir fjármagns ráða of miklu á kostnað byggðasjónarmiða og almannahags. Ég þakka hæstv. sjávarútvegsráðherra fyrir mjög skýr svör í þessu máli. Efnislega segir hann að ekkert knýi á um að viljayfirlýsing hæstv. forætisráðherra, Halldórs Ásgrímssonar, um að opna fyrir erlent eignarhald í útvegsfyrirtækjum og fiskvinnslu nái fram að ganga. Ósk mín er sú að ríkisstjórnin leiði þessi mál til lykta á næstu fundum sínum og helst áður en hæstv. forsætisráðherra, Halldór Ásgrímsson, flytur ræðu til þjóðarinnar um óskir sínar og drauma.

Virðulegi forseti. Þetta hefur að mörgu leyti verið áhugaverð umræða en gallinn við hana er auðvitað sá að menn hafa verið nokkuð að oftúlka þau orð hæstv. forsætisráðherra sem hann lét falla á viðskiptaþinginu í gær: Ég tel líka tímabært að endurskoða fyrri ákvarðanir sem takmarka fjárfestingu erlendra aðila í tilteknum atvinnugreinum, t.d. í sjávarútvegi. Með þeim orðum var hæstv. forsætisráðherra út af fyrir sig ekki að opna á það sem við höfum verið að ræða almennt um vegna þess að auðvitað geta verið ýmsir hlutir varðandi eignarhald útlendinga í sjávarútvegi sem hægt er að skoða. Við tókum á sínum tíma t.d. um það sérstaka ákvörðun, eftir að við höfðum áður breytt lögum varðandi óbeina eignaraðild útlendinga að sjávarútvegi, að breyta þeim lögum aftur til að opna á möguleika á óbeinni eignaraðild. Ég tel að það hafi tekist mjög vel og það sé mjög skynsamlegt eins og það er. Það eru líka, eins og ég nefndi áðan, möguleikar á fjárfestingum útlendinga í markaðshluta sjávarútvegsins og það hefur verið að gerast. Það hefur líka tekist vel og við sjáum hvernig þau fyrirtæki hafa verið að sækja fram á útlendum markaði, m.a. með því að eignast útlend fyrirtæki og það mun auðvitað gerast með þeim hætti einhvern tíma að einnig verði um að ræða sameiningar og þá komast útlendingar inn í þann hluta sjávarútvegsins. Það er sjálfsagt mál að við förum yfir þessa hluti alla saman. En kjarni málsins er sá sem ég var hér að segja; það er þessi spurning um að tryggja veiðiréttinn. Það sem ég lagði aðaláherslu er að bein fjárfesting útlendinga í sjávarútvegi sem gæfi útlendingum veiðirétt í íslenskri landhelgi sé ekki á dagskrá núverandi ríkisstjórnar og það held ég að sé enginn ágreiningur um. Það sem hv. þingmenn Samfylkingarinnar voru að reyna að segja áðan, að hægt væri á einhvern hátt að tryggja það að þó að útlendingar eignuðust fyrirtækin þá væri ákvæði í stjórnarskrá sem mundi gera það að verkum að það hefði ekki áhrif á nýtingarréttinn í íslenskri landhelgi. Það gengur auðvitað ekkert upp. Það er einfaldlega þannig að þó að við hefðum ákvæði í stjórnarskránni eða hvernig sem við reyndum að tryggja það, sem gæfi hins vegar möguleika á því að útlendingar eignuðust hér veiðiréttinn, þá væri forræði okkar yfir landhelginni, veiðiréttinum og fiskimiðunum horfið. Ég tel að það eigi að snúast um þetta og við eigum að setja línuna þar og 

Virðulegi forseti. Ég held að það sé nauðsynlegt áður en við förum í að ræða þá tvo dagskrárliði sem eru á dagskrá í dag að fá skýringar frá hæstv. iðnaðarráðherra um annan dagskrárliðinn sem er skýrsla um framvindu byggðaáætlunar 2002–2005, 398. mál á þskj. 504. Mig langar að spyrja hæstv. iðnaðarráðherra: Hvað er nýtt í þeirri skýrslu sem nú er lögð fram á þessu þingi? Á 131. þingi var lögð fram skýrsla og hún er nær alveg eins og skýrslan sem við ætlum að fara að ræða á eftir. Sú skýrsla var reyndar rædd í október 2004. Síðan var lögð fram skýrsla iðnaðarráðherra um framvindu byggðaáætlunar fyrir árin 2002–2005 á 130. þingi sem var útbýtt í þinginu 5. febrúar 2004, en var aldrei rædd. Virðulegi forseti. Það sem mig langar bara að fá að vita hjá hæstv. ráðherra, sem er vafalaust með þetta allt saman á hrein: Hver er munurinn á milli þessara þriggja skýrslna? Þegar þessu er flett er þetta eiginlega allt saman eins. Það er fjallað um byggðaáætlun, meginþættina, og það er fjallað um aðgerðirnar 22 í skýrslunni sem var lögð fram á 130. þingi. Í skýrslunni sem var lögð fram á 131. þingi er þetta allt saman eins, meginþættir byggðaáætlunar og punktarnir 22. Sú skýrsla var rædd. Síðan er það skýrslan sem er núna á 132. þingi. Meginþættir byggðaáætlunar eru, 22 punktarnir og allt það. Mér virðist ekkert vera nýtt í þessu þannig að spurningin er sem sagt þessi: Hvað erum við að fara að ræða núna? Er eitthvað nýtt eða er þetta bara svona, eins og sagt er á tölvumáli, „copy and paste“?

Hæstv. forseti. Þetta eru svo sem útúrsnúningar hjá hv. þingmanni. Ef hann telur enga ástæðu til að ræða þessa skýrslu er ég alveg tilbúin að sleppa því.

Já.


             Alveg tilbúin í það. Hins vegar er það þannig að lögum samkvæmt ber iðnaðarráðherra að leggja fram skýrslu um framvindu byggðamála.  „Þegar tölur um íbúaþróun á landinu á tímabilinu 1996–2000 og svo aftur 2000–2004 eru skoðaðar kemur í ljós að á fyrra tímabilinu fækkaði íbúum landsbyggðar um rúmlega 2000 en fjölgaði um tæplega 1500 á síðara tímabilinu.“ Þetta held ég að sé til vitnis um að sú sem hér stendur og tók við þessum málaflokki 1. janúar árið 2000 hafi staðið sig allvel. Þess vegna er ég ákaflega bjartsýn núna við upphaf þessarar umræðu og þakka hv. þingmanni fyrir að hafa vakið athygli á því að þessi skýrsla er til umfjöllunar og hefur ýmsan góðan boðskap að flytja.

Hæstv. forseti. Það er lagaskylda að leggja fram þessa skýrslu.

… leggja ekki alltaf fram það sama, meina ég.

Það er aftur á móti matsatriði hversu lík hún er þeirri fyrri en ég held að við verðum að passa okkur á að fylgja þessari lagaskyldu sem iðnaðarráðherra hefur til að leggja fram skýrslu um framvindu byggðaáætlunar. Ég veit ekki, hæstv. forseti, hvort ástæða er til þess að tala um það efnislega undir þessum lið hvað þessi skýrsla inniheldur. Við höfum fullt og mikið tækifæri til þess á eftir að ræða þetta allt saman í samhengi. Það er augljóst mál að umræða á að fara fram í þinginu um skýrsluna, og við getum svo haft ýmsar athugasemdir við hana efnislega. Mér finnst fulllangt gengið að vera að ræða þetta á þeim nótum að það eigi alls ekki að ræða skýrsluna hérna. 
            

Frú forseti. Við erum að fara að ræða hér skýrslu um stefnumótandi byggðaáætlun. Ég vona að við förum að komast í þá umræðu en í tilefni af þeirri umræðu sem hefur farið hérna fram lýsi ég yfir þeirri von minni að hæstv. iðnaðarráðherra sé ekki bara að leggja skýrsluna fram af því að lögin segja til um það. Ég var eiginlega að vonast til að við gætum rætt hér skýrslu vegna þess að það væri eitthvert mark á henni takandi og hér væri eitthvert efni á mörgum síðum sem hægt væri að fara eftir, og jafnvel gera betur í byggðamálum. Það er virkilega það sem við þurfum á að halda. Við þurfum ekki á því að halda að leggja fram ótal skýrslur, sama hvort þær eru nákvæmlega eins og þær voru fyrir þremur árum, eða hvað veit ég. Byggðamál er eitt af mikilvægustu málunum, brenna auðvitað á stórum hluta þjóðarinnar og þess vegna finnst mér dálítið leiðinlegt að í þessum umræðum skuli vera talað eins og þetta sé eitthvert mál sem sé bara lagalegs eðlis sem þurfi að leggja fram og þess vegna sé hæstv. iðnaðarráðherra neyddur til að gera það, enn aftur og aftur.

Frú forseti. Það er auðvitað ekki rétt að ræða þetta efnislega núna því að við munum gera það hér á eftir. En það er einn vinkill á þessu sem ég bjóst við að hv. þm. Hlynur Hallsson kæmi inn á, hlutur sem við þurfum að fara að skoða í þinginu, þ.e. þessi mikli pappírsaustur sem hér á sér stað. Ég hefði talið eðlilegt að hæstv. iðnaðarráðherra hefði birt þessar sjö nýju línur sínar á blaði og sett síðan eina setningu þar fyrir neðan: Að öðru leyti vísast til skýrslu sem gerð var síðasta vetur. Þar með hefðum við getað sparað hér gífurlegt pappírsmagn og auðveldað okkur líka samlesturinn - ef það er rétt hjá hæstv. ráðherra að aðeins sjö línur séu nýjar í skýrslunni. Ég á nú eftir að þaulskoða þetta og get auðvitað ekki fullyrt en mér heyrðist það á hæstv. ráðherra.  Ég vona þó, hæstv. ráðherra, að fleiri línur séu í þessu vegna þess að ég verð að segja, eins og ég sagði í upphafi, að mér þykir ekki til fyrirmyndar árið 2006 að fara svo með skóga heimsins að gefa út skýrslur ár eftir ár ef það eru ekki nema sjö línur nýjar. Mun einfaldara er að setja eina línu sem vísar í hina gömlu skýrslu, hæstv. ráðherra. Ég vona að gleði þín verði meiri þegar líður á umræðuna en hún er nú.

Það byrjar bara á jákvæðu nótunum, heyrist mér.

Virðulegur forseti. Mér finnst þessi umræða í þinginu vera farin að minna helst á hálfgerða grínstofu. Þingmenn stjórnarandstöðunnar hneykslast á því að hér eigi að taka til umræðu byggðamál og gera lítið úr þeirri skýrslu sem liggur til grundvallar. Ég held að það sé mjög brýnt, virðulegur forseti, að við bara vindum okkur í þessa umræðu. Það er alveg ljóst að byggðamál eru mjög mikilvæg. Um 70% þjóðarinnar búa á höfuðborgarsvæðinu og 30% á landsbyggðinni, og byggðamál eru mikilvæg fyrir báða þessa hópa, geysilega mikilvæg. 

Virðulegi forseti. Hæstv. iðnaðarráðherra fer yfirleitt í þá vörn þegar hún lendir í erfiðleikum í umræðu um byggðamál, sem er oft, að kalla athugasemdir útúrsnúninga. Þetta eru engir útúrsnúningar. Ég spurði einfaldlega eftir því hvað væri nýtt í þessari nýjustu skýrslu. Hv. þm. Einar Már Sigurðarson sem er búinn að lesa hana telur sig vera búinn að finna sjö nýjar línur. Mig minnir að byggðaáætlunin sem við höfum unnið eftir, og á nú að skila skýrslu um, hafi verið kölluð 19-línu-aðgerðin þegar hún var sett fram. Það sem ég er einfaldlega að tala hér um, virðulegi forseti, eru þessar þrjár skýrslur. Ein hefur ekki verið rædd. Ein var rædd og svo erum við að fara í þessa núna. Þessi er svona endurtekning á þessu öllu. Það er ekkert nýtt í þessari skýrslu. Virðulegi forseti. Þetta er svipað og þegar hæstv. iðnaðarráðherra varð fimmtug fyrir nokkrum árum og bauð í mikla veislu á Lómatjörn. 

… áætlun.

Við erum líka að fara að ræða þessa skýrslu, virðulegi forseti. Hún er hér dagskrárliður nr. 2. Þetta á að ræða saman. Þess vegna er mikið atriði að fá þetta fram. Hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir talar um að iðnaðarráðherra, hæstv. byggðamálaráðherra, fylgi lagaskyldu með því að flytja Alþingi þessa skýrslu. Það er alveg hárrétt. En það er kannski fulllangt gengið í því ef þessi lagaskylda er framkvæmd með því að leggja alltaf sama þinggagnið fram og þá komi ekkert nýtt fram. Þá er spurning hvort tíma Alþingis sé ekki betur varið í eitthvað annað en að vera sífellt að tala um það sama. Ég hefði haldið að lagaskyldan fælist í því að segja okkur hvað hefði þá gerst nýtt frá síðustu skýrslu. En það er ekkert. Virðulegi forseti. Ég tek eftir að hæstv. iðnaðarráðherra getur ekki svarað því hvað er nýtt í þessari nýju skýrslu en það hefur komið fram um þessar sjö línur sem nýjar eru.

Hæstv. forseti. Annars vegar heldur hv. þingmaður því fram að skýrslur skipti engu máli. Hins vegar eru skýrslur mjög merkilegar, heyri ég. Aðalatriðið er þó að þróunin er að breytast. Fólk sem býr á landsbyggðinni er jákvæðara gagnvart því að búa á landsbyggðinni, og jákvæðir hlutir eru að gerast sem gera það að verkum að fólk vill búa á landsbyggðinni. Það hlýtur að vera aðalatriðið, alveg burt séð frá skýrslum. Hvers vegna hv. þingmaður kýs að hefja þessa umræðu svona veit ég ekki en mér dettur í hug að það sé vegna þess að hann er í dálitlum erfiðleikum með að gagnrýna ráðherrann að þessu sinni. 
            

Ráðherra sem flytur dagskrármálin hefur óskað eftir því, sbr. 3. mgr. 63. gr. þingskapa, að ræða þau saman og hefur forseti fallist á það, að höfðu samráði við þingflokksformenn. Verður svo, ef enginn hreyfir andmælum. Tekin eru fyrir 1. og 2. dagskrármálið, stefnumótandi byggðaáætlun 2006–2009 og framvinda byggðaáætlunar 2002–2005. Umræðan um málin fer þá fram skv. 48. gr. þingskapa um skýrslur. Hefur ráðherra 30 mínútur í fyrri ræðu og 15 mínútur í seinni ræðu en aðrir þingmenn og ráðherrar 15 mínútur tvisvar.

Hæstv. forseti. Eins og kveðið er á um í 7. gr. laga um Byggðastofnun legg ég nú fyrir Alþingi tillögu að stefnumótandi byggðaáætlun fyrir árin 2006–2009. Lögum samkvæmt lýsir áætlunin markmiðum og stefnu ríkisstjórnarinnar í byggðamálum, áætlunum um aðgerðir og tengsl byggðastefnu við almenna stefnu í efnahags- og atvinnumálum og áætlunum á sviði opinberrar þjónustu í landinu. Í fylgiskjali með þingsályktunartillögunni er gerð grein fyrir ástandi og horfum í þróun byggðar í landinu. Samhliða legg ég fram skýrslu um framvindu byggðaáætlunar fyrir árin 2002–2005. Aðdragandi að framlagningu þingsályktunartillögunnar er í stuttu máli sá að haustið 2004 fól iðnaðarráðuneytið Byggðastofnun að vinna frumdrög að nýrri byggðaáætlun sem skyldi byggjast á grunni þágildandi áætlunar en segja má að einkunnarorð hennar hafi verið: „Þróun byggðar á grundvelli þekkingar og nýsköpunar“. Ráðuneytið og Byggðastofnun kölluðu atvinnuþróunarfélög og landshlutasamtök sveitarfélaga til sérstaks fundar um gerð byggðaáætlunarinnar 18. febrúar 2005. Á fundinum var kallað eftir hugmyndum fundarmanna um aðgerðir til þess að ná markmiðum áætlunarinnar. Fjölmargar tillögur komu fram á fundinum og í kjölfar hans. Iðnaðarráðuneyti fór yfir tillögurnar og tók mið af þeim við gerð áætlunarinnar. Byggðastofnun skilaði drögum að byggðaáætlun til ráðuneytisins í apríl 2005. Þá kallaði ráðuneytið önnur ráðuneyti til liðs við sig og óskaði eftir að þau skilgreindu hvert á sínu sviði aðgerðir til að ná markmiðum byggðaáætlunar. Uppkast að þingsályktunartillögu um stefnumótandi byggðaáætlun fyrir árin 2006–2009 lá fyrir í byrjun október sl. og var þá sent til umsagnar hins breiða hóps sem komið hafði að gerð þess auk annarra sem sérstakra hagsmuna hafa að gæta. Uppkastið var jafnframt lagt fram á heimasíðu Byggðastofnunar. Viðbrögð voru góð en hátt á fjórða tug umsagna bárust og hefur verið tekið tillit til þeirra athugasemda sem þar komu fram eins og völ var á. Með þessu móti var leitast við að ná sem víðtækastri sátt og samhljómi um byggðaáætlunina. Efling byggðar er meðal meginmarkmiða ríkisstjórnarinnar. Húns stefnir að því að treysta undirstöður byggðar í landinu og skapa jöfn skilyrði til atvinnu, menntunar og menningar. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er lögð áhersla á samvinnu dreifbýlis og þéttbýlis um efnahagslegan stöðugleika svo að markmið um frekari framfarir, uppbyggingu atvinnulífs, bættar samgöngur og öryggi borgaranna náist. Í yfirlýsingunni segir að hagsmunir landsins felist í markvissu samstarfi höfuðborgar og landsbyggðar og gagnkvæmum skilningi. Eitt fjögurra meginstefnumiða iðnaðar- og viðskiptaráðherra fyrir árin 2004–2007 er að treysta búsetu á landsbyggðinni. Í stefnumörkun ráðuneytisins hef ég tekið mið af þeim aðgerðum sem skilgreindar voru í byggðaáætlun fyrir árin 2002–2005 og byggt á því að menntun, hátt almennt þekkingarstig og nýsköpun í atvinnulífinu séu meginstoðir varanlegrar búsetu á landsbyggðinni og forsenda efnahagslegra framfara og félagslegrar velferðar íbúanna. Sú þingsályktunartillaga sem ég mæli nú fyrir og athugasemdir með henni hafa að geyma nánar útfærða stefnu stjórnvalda í byggðamálum fyrir árin 2006–2009. Sett eru fram markmið, lagðar áherslur og mótaðar áætlanir um aðgerðir. Í tillögunni er lagt til að eftirfarandi þrjú meginmarkmið verði lögð til grundvallar: 1. Að landshlutakjarnar verði efldir en jafnframt hugað sérstaklega að leiðum til þess að treysta búsetu í þeim byggðarlögum sem glímt hafa við viðvarandi fólksfækkun. 2. Að byggðarlög nái að laga sig að örri samfélagsþróun og hröðum breytingum á atvinnuháttum. 3. Að atvinnulíf, menntun, menning og félagslegt jafnræði verði styrkt á landsbyggðinni. Lagt er til að sérstök áhersla verði lögð á gildi menntunar og menningar, aukna nýsköpunar- og atvinnuþróunarstarfsemi, bættar samgöngur og fjarskipti og styrkingu landshlutakjarnanna Akureyrar, Ísafjarðar og Miðausturlands. Hér er haldið áfram á þeirri braut sem var mörkuð í byggðaáætlun fyrir árin 2002–2005. Út frá þessum áherslum hafa verið mótaðar 23 aðgerðir til að ná markmiðum byggðaáætlunarinnar. Með aðgerðunum er sérstaklega leitast við að ná samhljómi með annarri áætlanagerð og aðgerðum stjórnvalda. Aðgerðir byggðaáætlunar hafa almennt í för með sér eflingu opinberrar starfsemi á landsbyggðinni. Aðgerðirnar eru listaðar upp í þingsályktunartillögunni sjálfri en nánar útfærðar í athugasemdum með henni. Það er rétt að taka fram að þessar aðgerðir eru fjarri því tæmandi fyrir aðgerðir stjórnvalda í byggðamálum á gildistíma byggðaáætlunarinnar. Aðgerðirnar 26 marka í flestum tilvikum ákveðinn ramma en gert er ráð fyrir því að iðnaðarráðuneyti skilgreini nánar í samstarfi við önnur ráðuneyti og fleiri aðila tiltekin samstarfsverkefni innan rammans. Verkefnin geta jafnframt falið í sér samstarf ráðuneyta og annarra aðila án beinnar aðkomu iðnaðarráðuneytis. Þetta er sambærilegt fyrirkomulag og hefur verið viðhaft við framkvæmd byggðaáætlunar fyrir árin 2002–2005. Náið samstarf iðnaðarráðuneytisins við önnur ráðuneyti um framkvæmd verkefna á málefnasviðum þeirra er mikilvægt fyrir framgang byggðastefnu enda er málaflokkurinn þess eðlis að að hann tekur til flestra þátta samfélagsins. Í þingsályktunartillögunni er gert ráð fyrir að iðnaðarráðherra skipi verkefnisstjórn til að hafa umsjón með framvindu byggðaáætlunarinnar. Með leyfi forseta langar mig að fara stuttlega yfir þær aðgerðir sem tillagan gerir ráð fyrir að gripið verði til í því skyni að ná markmiðum byggðaáætlunarinnar. Lagt er til að unnið verði að mikilvægum samgöngubótum á landsbyggðinni samkvæmt samgönguáætlun og hugað að þróun almenningssamgangna. Góðar og öruggar samgöngur hafa afgerandi áhrif á búsetuskilyrði á landsbyggðinni. Bættar samgöngur innan landshluta hafa þegar stuðlað að stækkun markaðssvæða, aukinni fjölbreytni í þjónustu og fjölgun atvinnutækifæra. Rannsóknir hafa sýnt að með því að bæta samgöngur innan Austurlands, Norðurlands og Vestfjarða sé unnt að skapa þéttbýliskjarna sem bjóði upp á svipaða kosti og höfuðborgarsvæðið. Þá má ekki gleyma mikilvægi greiðra samgangna milli landshlutakjarnanna og höfuðborgarsvæðisins. Í þingsályktunartillögunni er lagt til að áfram verði unnið að sameiningu sveitarfélaga í heildstæð atvinnu- og þjónustusvæði. Samhliða verði unnið að hugsanlegum breytingum á verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga og tekjustofnum sveitarfélaga. Lagt er til að unnið verði áfram að því að tryggja fjarskipti og bæta gagnaflutningsmöguleika á landsbyggðinni í samræmi við fjarskiptaáætlun og stuðlað að því að jafnaður verði mismunur á kostnaði við flutningana. Nútíminn gerir kröfur um aðgengi að góðum og öruggum fjarskiptum hvar og hvenær sem er. Góð fjarskipti eru þannig mikilvægur þáttur í rekstrarumhverfi fyrirtækja á landsbyggðinni. Þau eru forsenda þess að fólk geti notið þeirra lífsgæða sem almennt er gerð krafa um, og mikilvægi þeirra fyrir öryggi borgaranna er ótvírætt. Gert er ráð fyrir því að gerð og framkvæmd vaxtarsamninga verði mikilvægur liður í framkvæmd byggðaáætlunar. Þannig sameinast opinberir aðilar og einkaaðilar um aðgerðir til að efla samkeppnishæfni svæða og auka hagvöxt. Lagt er til að árangur af samningunum verði metinn reglulega. Segja má að með vaxtarsamningum sé ábyrgð á framkvæmdum á sviði byggðamála að nokkru leyti færð til hagsmunaaðila í héraði. Þegar hafa verið gerðir vaxtarsamningar um Eyjafjarðarsvæðið og Vestfirði og unnið er að gerð vaxtarsamninga fyrir Suðurland og Austurland. Þá hefur verið ákveðið að ráðast í gerð vaxtarsamninga fyrir Norðvesturland og Vesturland. Í þingsályktunartillögunni er lagt til að árið 2006 verði skipulögð markviss söfnun og úrvinnsla tölfræðilegra gagna um byggðaþróun svo að reglubundin söfnun og úrvinnsla geti hafist hjá Byggðastofnun í upphafi árs 2007. Það er mikilvægt að tölfræðileg gögn um byggðaþróun séu ávallt tiltæk enda eru slík gögn grundvallaratriði við stefnumótun og ákvarðanatöku. Nokkuð hefur vantað upp á að gögnum sem snúa að byggðaþróun sé markvisst safnað og unnið úr þeim og þau birt með reglubundnum hætti. Hér er lagt til að úr því verði bætt. Gert er ráð fyrir því að hafinn verði undirbúningur að gerð svokallaðra landshlutaáætlana. Innan Evrópusambandsins er unnið skipulag fyrir stór landsvæði þar sem mynduð er sameiginleg framtíðarsýn og stefnumótun svæða um sjálfbæra þróun efnahagssamfélags og náttúrufars. Íslendingar taka nú þátt í verkefni Norðurslóðaáætlunar Evrópusambandsins um gerð svæðisáætlana á norðlægum slóðum. Lagt er til að niðurstöður þessa verkefnis verði athugaðar og kannaðir kostir þess að gera landshlutaáætlanir á þeim grunni sem saman mundu ná yfir Ísland allt. Lagt er til að gerð verði athugun á stöðu byggðarlaga sem glímt hafa við viðvarandi fólksfækkun. Styrkleikar þeirra og veikleikar verði metnir, og greindir möguleikar til eflingar byggðarlaganna. Þótt víða hafi tekist að snúa vörn í sókn í byggðamálum hefur ýmsum byggðarlögum á landsbyggðinni reynst erfitt að glíma við fólksfækkun sem sums staðar hefur verið viðvarandi um nokkurt skeið. Staðan hefur verið einna erfiðust hjá byggðarlögum sem liggja það fjarri þéttbýliskjörnum að ekki er hagkvæmt að sækja vinnu þangað og erfitt er um vik að njóta þeirrar þjónustu sem þar er í boði. Það er mikilvægt að hugað verði sérstaklega að þessum byggðarlögum. Þá er lagt til að stoðkerfi atvinnuþróunar og nýsköpunar á landsbyggðinni verði samhæft og starfið gert markvissara, Nýsköpunarmiðstöðinni á Akureyri og atvinnuþróunarfélögum verði áfram tryggður öruggur starfsgrundvöllur. Gert er ráð fyrir því að árið 2006 verði gerð áætlun um víðtæka eflingu rannsókna, tækniþróunar og nýsköpunar á landsbyggðinni. Í áætluninni verði skilgreint áherslusvið og fyrirkomulag samstarfs mótað. Samstarfið verði svo rekið sem þróunarverkefni út gildistíma byggðaáætlunarinnar. Það er mikilvægt að rannsóknir og tækniþróun á fræðasviðum sem eru sérstaklega til þess fallin að styrkja nýsköpun í atvinnulífi nái varanlegri fótfestu. Þrjár aðgerðir snúa beint að eflingu menntunar. Lagt er til að áfram verði unnið að uppbyggingu þekkingar- og háskólasetra á landsbyggðinni. Þá er lagt til að kostir dreifmenntunar, þar sem aðferðum fjarkennslu og staðbundinnar kennslu er beitt saman, verði nýttir til að veita fjölbreytt námsframboð á öllum skólastigum með samstarfi skóla. Meðal annars verði stuðlað að samstarfi háskóla um fjarkennslu. Skilgreind verði ákveðin marksvið í starfsmenntun á landsbyggðinni og unnið að eflingu þeirra í samstarfi framhaldsskóla, fyrirtækja og móðurskóla í starfsmenntun. Loks er gert ráð fyrir því að framboð símenntunar á landsbyggðinni verði aukið í samstarfi símenntunarmiðstöðva og Fræðslumiðstöðvar atvinnulífsins. Jafnframt verði stuðlað að samstarfi símenntunarmiðstöðva og framhaldsskóla um starfsmenntun fyrir fullorðna. Það leikur enginn vafi á því að efling atvinnulífs á landsbyggðinni og varanleg styrking búsetu byggist að verulegu leyti á því að fólki gefist sem lengst kostur á að stunda fjölbreytt nám í heimabyggð, hvort tveggja bók- og verknám. Í tillögunni er gert ráð fyrir því að unnið verði að eflingu menningar á landsbyggðinni, m.a. með því að halda áfram gerð menningarsamninga við sveitarfélög. Styrking íþrótta- og æskulýðsstarfs er liður í eflingu menningar. Lagt er til að unnið verði að því að gera afrakstur tilraunaverkefnisins um rafrænt samfélag aðgengilegan fyrir önnur byggðarlög. Á grunni byggðaáætlunar fyrir árin 2002–2005 voru því valin tvö byggðarlög til að reka tilraunaverkefni um svokallað rafrænt samfélag í því skyni að styrkja upplýsingasamfélagið á landsbyggðinni. Hér er um að ræða eðlilegt framhald þess verkefnis. Gert er ráð fyrir að unnið verði að bættri heilbrigðisþjónustu, m.a. með flutningi verkefna á sviði heilbrigðismála frá ríki til sveitarfélaga. Heilbrigðisnet sem m.a. tengir saman heilbrigðisstofnanir og gerir fjarlækningar mögulegar verði þróað áfram og tekið í fulla notkun. Þá er lagt til að unnið verði markvisst að gagnkvæmri samfélagsaðlögun innflytjenda og kannað að frumkvæði heimamanna í hverjum landshluta hvort kostur sé á að stofna þjónustumiðstöðvar fyrir innflytjendur. Tillagan gerir ráð fyrir því að gerð verði úttekt á stöðu landbúnaðar, sjávarútvegs og iðnaðar á landsbyggðinni og greind helstu sóknarfæri og nýsköpunarmöguleikar þessara hefðbundnu atvinnugreina. Hugað verði að því hvort efla megi opinbera þjónustu við þessar atvinnugreinar á landsbyggðinni, t.d. með flutningi tiltekinna verkefna. Þá er lagt til að unnið verði að öflugri uppbyggingu ferðaþjónustu. Áhersla verði lögð á sérkenni hvers landshluta og skipulagningu vaxtarsvæða. Þá verði unnið að því að bæta aðstöðu ferðamanna í þjóðgörðum og tryggja öruggt aðgengi þeirra. Lagt er til að unnið verði að því að efla þátt kvenna í atvinnurekstri með ráðgjöf og námskeiðum og huga að leiðum til þess að gera stoðkerfi atvinnulífsins aðgengilegra fyrir konur. Þá verði unnið að eflingu skapandi greina í samræmi við ályktun Vísinda- og tækniráðs frá 2. júní 2005 með virkri þátttöku landsbyggðarinnar, og umhverfisstarfsemi sveitarfélaga verður efld með áherslu á framkvæmd Staðardagskrár 21, einkum í fámennum sveitarfélögum á landsbyggðinni. Tvær lokatillögur áætlunarinnar fjalla svo um alþjóðlegt samstarf á vettvangi byggðamála en lagt er til að Ísland verði áfram virkur þátttakandi í Norðurslóðaáætlun Evrópusambandsins og vinni áfram að því að útvíkka starfsemi NORA, Norrænu Atlantsnefndarinnar, og beiti sér fyrir því að samstarfslöndin fjármagni starf hennar. Að þessari yfirferð lokinni get ég ekki látið hjá líða að minnast á að í kjölfar þess að starfshópur sem falið var að fjalla um fjárhagsvanda Byggðastofnunar skilaði mér tillögum sínum í nóvember. Er nú unnið að því í iðnaðar- og viðskiptaráðuneytinu að móta aðgerðir til að vinna bug á vanda stofnunarinnar. Unnið að því að sameina atvinnuþróunarstarfsemi iðnaðar- og viðskiptaráðuneytisins og þróa nýjar fjármögnunarleiðir, m.a. í samstarfi við banka og önnur fjármálafyrirtæki. Það er rétt að taka fram að það er algjört lykilatriði við þessa endurskipulagningu að störfum á Sauðárkróki verði ekki fækkað og að atvinnuþróunarstarfsemi á Ísafirði, Egilsstöðum og Akureyri verði efld. Ég legg áherslu á að unnið verði hratt og örugglega að þessu máli og er sannfærð um að þessar breytingar munu verða heillaskref fyrir landsbyggðina. Frú forseti. Sú tillaga sem hér er lögð fram er rökrétt framhald byggðaáætlunar fyrir árin 2002–2005 sem ég tel að hafi skilað miklum árangri. Áætlunin byggir á framsýnni stefnu í byggðamálum sem mun stuðla að eflingu byggðar í landinu okkur öllum til frambúðar. Ég legg til að þingsályktunartillögunni verði vísað að lokinni þessari umræðu til hv. iðnaðarnefndar og til síðari umr.

Virðulegur forseti. Ég ætla að spyrja hæstv. iðnaðarráðherra út í mál sem kemur fram í skýrslu ráðherrans um framvindu byggðaáætlunar þar sem gerð er grein fyrir starfsskilyrðum atvinnuveganna. Þar kemur fram að á vegum iðnaðarráðuneytisins hafi verið kannaðir möguleikar á að taka upp endurgreiðslu til framleiðslufyrirtækja á landsbyggðinni á hluta flutningskostnaðar. Síðan kemur fram að ekki hafi náðst samstaða um framgang þessa máls milli ráðuneytanna þriggja sem að því áttu að koma, iðnaðar-, samgöngu- og fjármálaráðuneytis. Það mun hafa komið fram á fundi með þingmönnum Norðausturlands hjá hæstv. iðnaðarráðherra að það væri samstarfsflokkur Framsóknarflokksins í ríkisstjórn sem stöðvaði allar aðgerðir í þessu hvað varðaði lækkun flutningskostnaðar og það að styrkja með einhverjum hætti framleiðslufyrirtæki í þeim efnum. Er þetta rétt, hæstv. ráðherra, 

Forseti vill minna á það að orðaskipti í andsvörum mega eigi standa lengur en 15 mínútur í einu þannig að aðeins fjórir hv. þingmenn geta veitt andsvar.

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður hefur greinilega fengið það hlutverk hjá hv. þm. Kristjáni Möller að spyrja um þetta. Þetta er mál sem hann hefur alveg eignað sér. Hins vegar fer hv. þingmaður 

Virðulegur forseti. Það er ekki pólitísk samstaða um það, segir ráðherrann, að taka upp endurgreiðslu til framleiðslufyrirtækja á landsbyggðinni á hluta flutningskostnaðar. Ég hef skilið það þannig, og nú leiðréttir ráðherra mig ef ég fer rangt með, að Framsóknarflokkurinn hafi heldur verið þessu hlynntur og þá hlýtur maður að spyrja: Hvar er hin pólitíska andstaða? Ef hún er ekki í Framsóknarflokknum, flokki ráðherrans, hlýtur hún að vera hjá samstarfsflokknum. Það væri ágætt að fá það bara upp á borðið í hverju hin pólitíska andstaða liggur, og hjá hverjum.

Hæstv. forseti. Þetta er ekki eitt af því sem lögð er áhersla á í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar. Í rauninni ber okkur því engin skylda til að taka þetta fyrirkomulag upp á þessu kjörtímabili. Niðurstaðan er sú að það verður ekki gert. Hvað framtíðin ber í skauti sér verðum við svo að sjá til með. 
             Mér er kunnugt að gerð hefur verið úttekt á samkeppnisstöðu fyrirtækja á landsbyggðinni gagnvart fyrirtækjum á höfuðborgarsvæðinu. Það er ekki allt landsbyggðarfyrirtækjum í óhag. Það eru mjög margir þættir sem eru þeim í hag, þeim iðnfyrirtækjum sem eru rekin á landsbyggðinni, t.d. má nefna húsnæðiskostnað í því sambandi. Það er ekki eins og að það sé algjörlega borðleggjandi að fara út í þessa aðgerð. Hins vegar hafa sumar þjóðir gert það og talið sig hafa haft ágætisárangur af því. Við skulum sjá til hvað framtíðin ber í skauti sér.

Forseti vekur athygli á því að hv. þingmenn og hæstv. ráðherra hafa aðeins eina mínútu.

Frú forseti. Ég skal reyna að tala hratt. Þetta byrjar því miður ekki sérstaklega vel. Hæstv. iðnaðarráðherra upplýsir okkur um að það sem standi í þessari skýrslu um lækkun á flutningskostnaði og samkeppnisstöðu fyrirtækja úti á landi sé ekki á dagskrá ríkisstjórnarinnar og þess vegna sé ekkert mark á þessu takandi. Það þykir mér mjög miður. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um svokallaðan vaxtarsamning Eyjafjarðar. Margir fögnuðu því þegar þessi samningur var gerður í júlí 2004. Þar var á allt annarri línu talað um hlutina, talað um klasa og að byggja ætti upp á því sem er fyrir á svæðinu, ekki að eitthvað stórt komi frá stjórnvöldum og verði sett niður í Eyjafirði. Hins vegar finnst mér að ekki hafi sérstaklega mikið komið út úr þessari vinnu. Nú er eitt ár til stefnu og hér er vísað í heimasíðu sem er ágæt 

Hæstv. forseti. Í fyrsta lagi veit ég ekki hvað hv. þingmaður er að meina þegar hann segir að ekkert mark sé á skýrslunni takandi. Það kemur einmitt fram í henni að ekki hafi náðst pólitísk samstaða um að fara í endurgreiðslu vegna flutningskostnaðar þannig að það mál er búið. Hvað varðar vaxtarsamninginn er það mjög nútímaleg aðferð í byggðamálum sem þar á sér stað. Við erum að setja í þetta milljónatugi á hverju ári og alls hefur samningurinn, ef ég man rétt, 70 millj. á ári til að spila úr. Það eru heilmiklir peningar. Nú þegar er þessi samningur farinn að skila sér ákveðið til fólksins. Við erum að færa stefnumótun heim í hérað með þessu. Miðað við það hve mikil eftirsókn er eftir því að fá svona samninga við ríkið á hinum ólíkustu stöðum, nánast á öllu landinu, held ég að það hljóti að þýða að fólk hefur trú á þessu. Ég er alveg sannfærð um að þetta er góð aðferð. Hún fellur mjög vel að því sem við síðan erum almennt að gera í atvinnuþróunarmálum á landsbyggðinni. Við getum kannski komið betur að því síðar.

Frú forseti. Ég tók einmitt fram að ég er sammála því að þetta er góð aðferð og jákvæð. Það er annað hljóð í strokknum en þegar allt kemur að utan færandi hendi, þungaiðnaður t.d., og er látið hlunkast niður í samfélag þar sem það á ekki heima. Hins vegar vildi ég sjá að mun meiri áhersla væri lögð á þessa hluti. Það eru ekki nógu miklir peningar settir í þetta. Mér finnst að nú sé ástandið í Eyjafirðinum þannig að menn séu farnir, enn eina ferðina, að bíða eftir álveri. Þetta drepur niður frumkvæði og kraft heimamanna sem ætla að skapa eitthvað nýtt. Það er það sem við eigum að byggja á. Þess vegna verð ég fyrir vonbrigðum með svör hæstv. iðnaðarráðherra. Ég vil fá að sjá hvað kemur út úr þessari vinnu. Er það ekki borðleggjandi, hæstv. ráðherra?

Hæstv. forseti. Það sem er að koma út úr þessari vinnu er m.a. klasasamstarf á ýmsum sviðum. Hundruð manna hafa komið að samstarfinu sem varðar vaxtarsamninginn á Akureyri. Ég er alveg sammála hv. þingmanni með það að fólk bíður eftir álverinu. Það var ánægjulegt að vera nýlega á fundi á Akureyri þar sem fjallað var um mögulegt álver á Norðurlandi. Það var mikill léttir í raun að koma norður og finna þann mikla þrýsting sem þar var á það að fá álver eftir að hafa verið þrjá daga í þinginu og hlustað á vinstri græna. Ég upplifði Ísland eiginlega á alveg nýjan hátt og hef verið í góðu skapi síðan.

Virðulegi forseti. Hæstv. iðnaðarráðherra varð í ræðu sinni tíðrætt um mikilvægi samgangna innan svæða og var þar í engu ofmælt. Ísafjörður hefur verið tilnefndur sem þjónustukjarni fyrir Vestfirði en eins og kunnugt er er ekki um að ræða samgöngur milli suður- og norðurhluta Vestfjarða meginhluta ársins. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvernig hún hafi hugsað sér að beita sér fyrir því að Ísafjörður geti þjónað suðursvæðinu og hvenær. Ég legg áherslu á að úrbætur í samgöngumálum milli þessara svæða eru ekki síður mikilvægar fyrir norðursvæðið en suðursvæðið sem samkvæmt byggðaáætlun er ætlað að sækja þjónustu til Ísafjarðar.

Hæstv. forseti. Ég get ekkert annað en sagt að ég er sammála hv. þingmanni um það að samgöngur eru gríðarlega mikilvægar. Við eigum vissulega mikið verk óunnið á því sviði, ekki síst á Vestfjörðum. Ég vil þó við upphaf þessarar umræðu biðja hv. þingmenn að hafa skilning á því að ég get ekki farið nákvæmlega inn í málaflokka sem heyra beint undir aðra ráðherra, eins og samgöngumálin gera. Ég tel að ég geti bara ekki annað en tekið undir það sem hv. þingmaður segir um mikilvægi. Uppi eru áform um jarðgangagerð á þessu svæði, eins og hv. þingmaður þekkir. Það hlýtur að koma að því þótt ég ætli ekki að fara nákvæmlega yfir hvenær það verður o.s.frv. Ég þekki alveg bærilega til á Vestfjörðum og veit að þar er gríðarlega mikið verk óunnið milli suður- og norðurfjarða. Það mundi styrkja svæðið allt ef þarna væri hægt að gera mikið átak, og áform eru uppi um það þótt það sé ekki alveg á næstu árum.

Frú forseti. Ég verð að hryggja hæstv. ráðherra með því að ég sýni henni ekki skilning í þessu efni. Það er mín skoðun að allt tal um byggðaaðgerðir á svæðum eins og Vestfjörðum sé meira og minna marklaust hjal meðan samgöngur eru í því horfi sem þær eru í dag. Ef eitthvað á að vera að marka tal um uppbyggingu á Vestfjörðum erum við að tala um tugmilljarða framkvæmdir í vegamálum. Á Vestfjörðum þurfum við að koma vegum niður á láglendi eins og á öðrum stöðum landsins. Við þurfum líka að sjá til þess að hægt sé að ferðast milli Vestfjarða og Reykjavíkur á tilteknum lágmarkstíma en því miður sjást þess engin merki að hæstv. ríkisstjórn sýni metnað í því efni.

Frú forseti. Þó ekki væri nema til þess að valda ekki hæstv. iðnaðarráðherra vonbrigðum með því að eyða ekki nokkrum orðum á hana langar mig til þess að spyrja hæstv. ráðherra út í Byggðastofnun. Það var mikið átak og pólitísk ákvörðun á sínum tíma að flytja Byggðastofnun til Sauðárkróks og byggja hana upp þar. Ég tel að það hafi verið rétt ákvörðun og góð þó að hún hafi verið umdeild. En nú síðustu árin hafa allar aðgerðir miðast að því að draga úr styrk og hlutverki Byggðastofnunar á Sauðárkróki, færa hluta af verkefnum hennar til Akureyrar eða Ísafjarðar, eins og hæstv. ráðherra hefur hér minnst á. Nú segir ráðherra að það þurfi einungis að verja störf Byggðastofnunar á Sauðárkróki, ekki að verja hlutverk hennar eða miðlægt hlutverk. Ég spyr hæstv. ráðherra: 

Hæstv. forseti. Það er náttúrlega alltaf spurning hvað er rétt stefna og kannski getur verið að við séum ekki alltaf sammála um það, ég og hv. þingmaður. En það sem verið er að vinna að í iðnaðar- og viðskiptaráðuneyti, og ég kom að í ræðu minni, og varðar atvinnuþróunarkerfið allt, stoðkerfi atvinnulífsins, snýr að því að sameina kraftana. Að mögulega verði til ein stofnun sem fjalli um alla þessa þætti og hún verði með starfsemi hér í Reykjavík og á Sauðárkróki og síðan í þeim þremur byggðakjörnum á landsbyggðinni sem við höfum lagt áherslu á. Ég tel að í þessu felist heilmörg tækifæri og bið hv. þingmann að útiloka ekki fyrir fram að þetta geti verið skynsamlegt.

Frú forseti. Ég tel ekki skynsamlegt að veikja Byggðastofnun á Sauðárkróki. Mín skoðun er sú að skipulagið ætti að vera með þeim hætti að við værum með eina miðlæga Byggðastofnun og síðan sterk atvinnuþróunarfélög úti í héruðunum. Þannig teldi ég að þetta væri skilvirkast. Sú stefna sem nú er keyrð áfram varðandi uppbyggingu þessara þjónustustofnana er mjög ómarkviss. Ég tel það mjög óheppilegt og draga mjög úr markvissu starfi sem hægt væri að vinna þarna. Ég skora því á hæstv. ráðherra að endurskoða stefnu sína og byggja upp öfluga Byggðastofnun á Sauðárkróki og síðan öflug atvinnuþróunarfélög um landið.

Hæstv. forseti. Ég vil á móti skora á hv. þingmann að gefa því fyrirkomulagi sem ég er hér að kynna í örstuttu máli tækifæri. Í þessum tillögum eru mikil tækifæri fólgin, með því að sameina kraftana. Ég er ekki að gera lítið úr atvinnuþróunarfélögum á svæðunum, svo sannarlega ekki, enda mundu þau tengjast umræddum þekkingarsetrum. Ég held að það sé óhætt að tala um það sem þekkingarsetur sem yrðu til á þessum stöðum á landsbyggðinni og mundu þau eflast mjög frá því sem nú er. Það er náttúrlega kominn vísir að þekkingarsetrum og meira en það á sumum þessara staða og með því að tengja atvinnuþróunina háskólunum og rannsóknum erum við að fara inn á nýjar brautir, sem er mjög í samræmi við það sem þær þjóðir eru að gera sem við berum okkur saman við. Við megum ekki festa okkur í því sem er. Við verðum að horfa fram á veginn og hugsa: Hvernig getum við nýtt kraftana best? Það er það sem við höfum að leiðarljósi í þeirri vinnu sem nú fer fram í iðnaðar- og viðskiptaráðuneytinu.

Virðulegur forseti. Sú þingsályktunartillaga og sú skýrsla sem hér eru til umræðu, annars vegar skýrslan um framvindu byggðaáætlunar fyrir árin 2002–2005 og hins vegar tillaga til þingsályktunar um stefnumótandi byggðaáætlun fyrir árin 2006–2009, eru nokkuð miklar að vöxtum, talsvert mikill pappír á ferðinni. En eins og fram kom í umræðu hér í þessum sal fyrr í dag er innihaldið kannski ekki eins mikið að vöxtum og pappírinn gefur tilefni til að ætla því að skýrslan um framvindu byggðaáætlunar er nánast sú sama og flutt hefur verið ár eftir ár í þinginu. Á það var bent af hæstv. ráðherra að það væru að vísu sjö nýjar línur í skýrslunni sem væru mjög jákvæðar vegna þess að í þeim línum kæmi fram að nokkur viðsnúningur hefði orðið á árunum 2000–2005. Á þeim tíma hefði íbúum landsbyggðarinnar ekki fækkað eins og hafði gerst árin á undan - á árunum á undan, 1996–2000, hefði íbúum fækkað í öllum gömlu kjördæmunum utan höfuðborgarsvæðisins en á tímabilinu 2000–2004 hefði þróunin breyst þannig að nú hefði einungis orðið fækkun í tveimur gömlu kjördæmanna, þ.e. á Vestfjörðum og Norðurlandi vestra. Þetta er rétt eins langt og það nær, virðulegur forseti, en hins vegar segir þetta ekki alla söguna vegna þess að landsbyggð og landsbyggð eru sitt hvað. Þegar rýnt er í svar sem félagsmálaráðherra gaf nýverið við fyrirspurn frá Kristjáni L. Möller, þingmanni Samfylkingarinnar, um íbúatölur kemur fram að mjög mörg byggðarlög í landinu eiga verulega undir högg að sækja og þar hefur orðið umtalsverð íbúafækkun á árunum 2000–2004, jafnvel þó að fjölgun hafi orðið í viðkomandi kjördæmi. Við þurfum ekki annað en að horfa á Suðurkjördæmið, heilmikill vöxtur hefur verið hér í kringum höfuðborgarsvæðið, í Hveragerði og Árborg og víðar. En önnur sveitarfélög á þessu svæði hafa þurft að láta undan síga, eins og Vestmannaeyjabær þar sem íbúum hefur fækkað um 6,3% á þessu tímabili og á Hornafirði hefur íbúum líka fækkað um 6,3%. Jafnvel í Reykjanesbæ hefur fjölgunin verið minni en í kjördæminu í heild sinni, aðeins 3,7% fjölgun hefur orðið í Reykjanesbæ sem er þá bæjarfélag sem á líka undir högg að sækja og það tengist auðvitað atvinnumálunum þar. Síðan getum við horft á önnur kjördæmi og þá blasir við okkur t.d. varðandi Norðvesturkjördæmi mikil og viðvarandi fækkun á sunnanverðum Vestfjörðum. Jafnvel í sveitarfélaginu Skagafirði er fækkun upp á 1,2%. Í Húnavatnssýslum, nánast eins og þær leggja sig, er fækkun í nánast öllum byggðarlögum. Við förum yfir á Norðausturland og þar er sömu sögu að segja, fækkun í Siglufjarðarkaupstað, í Húsavíkurbæ, í Ólafsfjarðarbæ, í Dalvíkurbæ, í Grýtubakkahreppi, í Skútustaðahreppi o.s.frv., í Raufarhafnarhreppi og í Svalbarðshreppi. Í Fjarðabyggð er fjölgunin 22% og það lyftir kjördæminu upp. Svo þarf víst ekki að fara langt frá Fjarðabyggð í Fáskrúðsfjarðarhrepp, Breiðdalshrepp og Djúpavogshrepp til þess að sjá tölur um fækkun um 14 og upp í 23% á þessu tímabili. Það segir því ekki alla söguna þegar meðaltalið er tekið og það segir eiginlega ósköp lítið um það sem er að gerast í íbúaþróun. Í sjálfu sér getur sú þróun sem þarna á sér stað talist eðlileg. Það er alþjóðlegt fyrirbæri, og er lögmál efnahagslífsins ef svo má segja, að fyrirtæki þjappa sér saman og fólkið fer svo þangað sem tækifærin eru flest. Þetta er að gerast um allan heim en þetta er líka staðbundin þróun. Hún á sér staðbundnar rætur og hún á sér rætur í stjórnvaldsaðgerðum. Það er auðvitað ýmislegt sem hefur verið gert hér á umliðnum árum af hálfu stjórnvalda sem hefur haft þessi áhrif. Það má t.d. nefna breytingar á skattaumhverfi fyrirtækja sem hafa verið gerðar á umliðnum árum. Ég hygg að þær breytingar hafi að mörgu leyti komið illa niður á landsbyggðinni þó að það hafi kannski ekki verið meining stjórnvalda. Að mörgu leyti voru þessar aðgerðir eðlilegar út frá gangverki efnahagslífsins og jafnræði atvinnugreina og atvinnufyrirtækja o.s.frv. Það var þannig hér á árum áður að ýmsar atvinnugreinar greiddu lægra tryggingagjald en aðrar og ég hygg að það hafi að stórum hluta til verið atvinnugreinar sem stóðu nokkuð föstum fótum úti um land. Síðan var þessu breytt og tryggingagjaldið var jafnað hjá öllum atvinnugreinum. Annað sem gerðist líka í skattaumhverfi fyrirtækja var að tekjuskattur á fyrirtækjum var lækkaður, sem hefur orðið til þess að fyrirtækin eru farin að skila meira arði þannig að sú aðgerð hefur í sjálfu sér skilað tekjum í ríkissjóð. En samhliða þessu var tryggingagjald á fyrirtækjum hækkað og það kom miklu meira við fyrirtæki úti á landi en hér á höfuðborgarsvæðinu. Stjórnvaldsaðgerðir sem geta, eins og ég segi, átt fyllilega rétt á sér og verið til komnar af eðlilegum ástæðum hafa heilmikil áhrif á það hvernig byggð þróast og hvernig atvinnulíf þrífst um landið. Ýmsar stjórnvaldsaðgerðir í skattamálum hafa komið mjög illa við fyrirtæki úti á landi, ýmsar aðgerðir í stjórn ríkisfjármála og peningamála hafa líka komið mjög illa við fyrirtæki og íbúa úti um landið. Þetta hefur gerst án þess að ríkisstjórnin hafi gripið til þeirra mótvægisaðgerða sem eðlilegt er að gera þegar um slíkt er að ræða. Það hefur ekki verið gripið til mótvægisaðgerða til þess að stemma stigu við þeirri þróun sem hér hefur orðið og hefur leitt til þessarar fækkunar í mörgum sveitarfélögum úti um landið og hefur leitt til þess að atvinnulíf á erfiðara uppdráttar. Auðvitað er þetta ekki eina ástæðan, það mætti nefna aukna samþjöppun í sjávarútvegi, það mætti nefna tæknibreytingar, það mætti nefna breytingar í landbúnaði o.s.frv. en allar þessar breytingar kalla á einhverjar mótvægisaðgerðir af hálfu stjórnvalda. Til slíkra aðgerða hefur ekki verið gripið. Þess vegna hafa hlutir þróast með þeim hætti sem þeir hafa þróast. Það er ekkert náttúrulögmál að leiðir skilji milli þéttbýlissvæðisins hér á suðvesturhorninu og stórs hluta byggðarinnar úti á landi og það er heldur ekkert náttúrulögmál að leiðir skilji milli þeirra sem hafa hæstar tekjur í samfélaginu og hinna sem hafa þær lægstar. Þetta er ekkert náttúrulögmál. Þetta tengist stjórnvaldsaðgerðum, þær geta bæði ýtt undir slíkt, og það hafa aðgerðir þessarar ríkisstjórnar gert, og þær geta líka dregið úr áhrifunum og það hefur vantað nokkuð mikið upp á það af hálfu stjórnvalda. Ég fór síðastliðið sumar og haust út um allt land og fundaði með samfylkingarfólki og hélt reyndar líka opna fundi í ýmsum sveitarfélögum. Það sem maður finnur mjög fyrir eru áhyggjur fólks og óöryggi vegna stöðu ýmissa byggðarlaga úti á landi. Fólk er óöruggt gagnvart atvinnumöguleikum sínum þegar til framtíðar er litið. Það hefur áhyggjur af þeim mikla tilkostnaði sem því fylgir að mennta börnin sín. Fólk talar um að það kosti 400–450 þús. kr. að senda ungling í framhaldsskóla burt að heiman. Það er umtalsverður kostnaður þegar þess er gætt hversu lítið kemur á móti úr jöfnunarsjóði námskostnaðar sem greiðir að hámarki 150–180 þús. kr. vegna hvers nemanda. Þetta er auðvitað gríðarlegur aðstöðumunur sem þarna er á milli fólks hvað varðar aðgang að menntun fyrir börnin og mjög mikilvægt að þessi aðgangur sé jafnaður. Eitt sem fólk nefnir líka mjög gjarnan er hinn mikli flutningskostnaður sem fylgir ýmsum svæðum og ýmsum fyrirtækjum sem staðsett eru úti á landi. Fyrir fyrirtæki sem ekki byggja á staðbundnum framleiðsluþáttum, ef svo má segja, t.d. iðnfyrirtæki sem vilja setjast að úti á landi og nýta sér ekki beinlínis einhverja staðbundna þætti, nýta sér bara almennt vinnuafl og hráefni sem þeir gætu í sjálfu sér fengið hvar sem er á landinu, fyrir slík fyrirtæki er auðvitað sá mikli flutningskostnaður sem fylgir því að staðsetja sig víða úti á landi mikil hindrun. Það hefur verið gripið til aðgerða, t.d. í Noregi þar sem flutningskostnaður hefur verið niðurgreiddur. Þar hefur verið endurgreiddur flutningskostnaður hjá fyrirtækjum sem ekki byggja á staðbundnum framleiðsluþáttum til að jafna, ef svo má segja, þann aðstöðumun sem er vegna fjarlægðarinnar. Þetta hafa Norðmenn gert með góðum árangri og þetta var eitt af því sem talið var að ráðherra ætlaði að grípa til, en eins og kom fram í umræðunni áðan hefur það ekki verið gert. Eitt enn var nefnt og er auðvitað gríðarlega mikilvægt og það eru samgöngumálin. Þar þarf víða að taka til hendinni. Eins og kom fram í máli hv. þm. Önnu Kristínar Gunnarsdóttur er auðvitað tómt mál að tala um svæðismiðstöðvar eins og Ísafjörð á meðan fólkið sem býr á suðurfjörðum Vestfjarða á í rauninni mjög ógreiða leið að þeim byggðarkjarna sem Ísafjörður á að vera og er mikilvægt að þar sé tekið til hendinni. Varðandi byggðamálin að öðru leyti sýnist mér að upp sé komið nýtt tískuorð í byggðaumræðunni, lausnarorð, og það er orðið vaxtarsamningur. Það á að gera vaxtarsamninga alls staðar. Ég tel að vaxtarsamningar eigi víða rétt á sér. Þeir eiga rétt á sér þar sem fyrirsjáanlegt er að vöxtur getur orðið, ef stöndug, öflug fyrirtæki eru á viðkomandi svæðum, fyrirtæki sem eru tilbúin að leggja eitthvað af mörkum til slíkra vaxtarsamninga. En annars staðar held ég að slíkir samningar hafi ekkert upp á sig og séu bara dálítið mikil pótemkintjöld. Við verðum að horfast í augu við að það eru ákveðin svæði sem við verðum að skilgreina, ekki sem vaxtarsvæði, heldur sem varnarsvæði. Kannski ættum við að gera einhvers konar varnarsamninga varðandi þau svæði, þ.e. að horfast í augu við veruleikann að fólki mun fækka þar og reyna með stjórnvaldsaðgerðum að búa þeim sem eftir verða ákveðin lífsgæði engu að síður, og þar þurfi opinberir aðilar að koma miklu öflugar inn í það en þeir gera í hinum svokölluðu vaxtarsamningum. Vaxtarsamningar eru ágætir til síns brúks og þar sem þeir eiga við, þar sem eru öflug fyrirtæki sem geta lagt eitthvað af mörkum, þar sem er eitthvert rannsóknarumhverfi. Annars staðar þarf að grípa til annars konar aðgerða sem byggja á svæðisbundnum úttektum og áætlunum. Virðulegi forseti. Það sem ég sakna - tíminn hleypur nú alveg óskaplega frá manni í þessari umræðu sem hægt væri að hafa uppi lengi - en það sem ég sakna í þessari áætlanagerð ráðherrans er að hún sé aðgerðabundin, þ.e. að skilgreint sé nákvæmlega til hvaða aðgerða á að grípa og hvernig menn ætli að mæla það hvort þeir eru að ná þeim markmiðum sem þeir setja sér eða ekki. Það eru engin mælanleg markmið í áætluninni, það er engin aðgerðabinding. Þetta eru orð á blaði, ágæt til síns brúks. En ég býst við, virðulegi forseti, að á næsta ári komi enn ein skýrslan um byggðaáætlun, úttekt á því sem gert hefur verið, og að hún verði nánast eins og sú skýrsla sem hér liggur fyrir sem er eins og skýrslurnar tvær á undan, vegna þess að það vantar inn í þetta miklu skýrari aðgerðir og að sett séu mælanleg markmið.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur þetta innlegg í umræðu um byggðamál. Það er rétt hjá hv. þingmanni að mörg fyrirtæki á landsbyggðinni berjast í bökkum og það er einnig rétt hjá henni að tryggingagjaldið er mjög íþyngjandi fyrir þessi fyrirtæki. En ég vil spyrja hv. þingmann hvort það sé ekki rétt munað hjá mér að Samfylkingin lagði til síðasta haust hækkun á tryggingagjaldi upp á 400 milljónir og hvort fyrirtækin á landsbyggðinni hefðu ekki þurft að borga sinn skerf af því. Hér verða menn að tala í takt og vera samkvæmir sjálfum sér. Samfylkingin lagði til síðastliðið haust að hækka tryggingagjald á fyrirtæki í landinu. Hv. þm. Jóhann Ársælsson fór hér mikinn og ræddi um sjávarútvegsmál og talaði fyrir fyrningarleið í sjávarútvegsmálum. Það var reyndar stefna Samfylkingarinnar fyrir síðustu alþingiskosningar. Hv. formaður Samfylkingarinnar, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, boðaði sátt við íslenskan sjávarútveg. Þessir tveir hv. þingmenn hafa talað út og suður um málefni sjávarútvegsins. Sjávarútvegurinn er ein af undirstöðum atvinnulífs á landsbyggðinni og því er eðlilegt að spyrja hv. formann Samfylkingarinnar hver raunveruleg stefna Samfylkingarinnar sé í sjávarútvegsmálum. Eða er það kannski eins og með tryggingagjaldið að þar er kápan borin á báðum öxlum? Hæstv. forseti. Að lokum vil ég nefna að mér fannst það ekki maklegt af hv. þm. Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur að tala um vaxtarsamninga, t.d. í Eyjafirði, sem eitthvert tískuorð. Getur það verið neikvætt að leiða aðila á viðkomandi svæðum til samvinnu, fyrirtæki, félagasamtök, sveitarfélög og ríki? Er það neikvætt að leiða þessa aðila saman að borðinu til að byggja upp atvinnulíf í viðkomandi byggðarlögum? Það er undarlegur málflutningur, hæstv. forseti.

Virðulegur forseti. Fyrst varðandi tryggingagjaldið. Þegar sú umræða var hér uppi, líklega um 2002, um lækkun á tekjuskatti til fyrirtækja og hækkun á tryggingagjaldi var margsinnis á það bent af hálfu Samfylkingarinnar hvernig þetta kæmi niður á ýmsum sveitarfélögum úti á landi. Ég man ekki betur en að tekið hafi t.d. verið sérstakt dæmi af Vestmannaeyjabæ í því sambandi. Fengin var sérstök úttekt eða mat frá ríkisendurskoðanda varðandi þetta mál, sem sýndi miðað við þáverandi aðstæður að fyrirtæki á höfuðborgarsvæðinu mundu hagnast um 2,4 milljarða vegna þessarar breytingar en fyrirtæki, og þá var landið allt undir að öðru leyti, um 74 milljónir. Síðan væru einstök byggðarlög þar sem menn borguðu umtalsvert meira í skatt eða opinber gjöld, getum við sagt, í tengslum við fyrirtækjarekstur eftir þessa breytingu en áður. Aðeins varðandi vaxtarsamningana. Ég er alls ekki að draga úr mikilvægi vaxtarsamninganna þar sem þeir eiga við en þeir eiga bara ekki alls staðar við. Ég geri ráð fyrir að þeir eigi ágætlega við á Eyjafjarðarsvæðinu. Þar eru öflug, stöndug fyrirtæki, þar eru háskólastofnanir, þar er rannsóknarumhverfi og þar er hægt að gera mjög mikið í þessum efnum. Ég get líka ímyndað mér að þeir eigi ágætlega við á Miðausturlandi við þær aðstæður sem þar eru núna og við það öfluga umhverfi sem þar er. En ég held að á öðrum svæðum eigi þeir síður við og þar verði menn að grípa til annars konar aðgerða. Ég geri ráð fyrir að þingmaðurinn, sem hér kom í andsvar, sé ekki mjög sáttur við þá þróun hvernig fólki hefur verið að fækka á Dalvík, Ólafsfirði og Siglufirði, á þessu svæði sem stendur honum nú nokkuð nærri. Ég held að hann ætti að velta því fyrir sér hvort ekki væri ráðlegt að grípa þar til einhverra varnaraðgerða í stað þess að tala einvörðungu um vaxtarsamning í Eyjafirði.

Hæstv. forseti. Ég vil fræða hv. þingmann um það að vaxtarsamningur á Eyjafjarðarsvæðinu nær til Siglufjarðar, Ólafsfjarðar og Dalvíkur. Þar eiga sér stað mörg framfaraspor, t.d. í samgöngumálum, og síðan hafa þingmenn kjördæmisins m.a. lagt fram þingsályktunartillögu um að stofnsetja beri framhaldsskóla við utanverðan Eyjafjörð, sem er stórkostlegt tækifæri. Annað varðandi vaxtarsamningana, hv. þingmaður nefndi öflug fyrirtæki, en það er ekki síður mikilvægt fyrir veikari fyrirtæki að eiga samstarf og samvinnu við þessa sterku aðila til þess að byggja upp smá og meðalstór fyrirtæki sem eru gríðarlega mikilvæg á viðkomandi stöðum. Hæstv. forseti. Ég kom fyrst og fremst upp áðan til að ganga á eftir því við hv. þm. Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur hver sé stefna Samfylkingarinnar í sjávarútvegsmálum. Ég nefndi það að hv. þm. Jóhann Ársælsson og hv. formaður Samfylkingarinnar, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, tala út og suður í málefnum sjávarútvegsins. Það vill nú þannig til þegar við tölum um byggðamál að sjávarútvegsmál eru órjúfanlegur hluti af byggðamálum 

Virðulegur forseti. Mér er alveg kunnugt um að vaxtarsamningurinn fyrir Eyjafjarðarsvæðið nær til þeirra byggðarlaga sem ég nefndi. Engu að síður er það staðreynd að fólki fækkar í þessum byggðarlögum og ég ætla að leyfa mér að fullyrða það hér að vaxtarsamningur af því tagi sem er á þessu svæði mun ekki virka til að styrkja þau byggðarlög sem þarna er um að ræða nema þá á mjög löngum tíma. Það getur kannski gerst á mjög löngum tíma, 20 árum eða svo. En það bara dugir ekki. Vegna þess að það sem mörg þessi byggðarlög standa frammi fyrir núna er einfaldlega fækkun frá ári til árs. Og það er sá vandi sem maður hlýtur að spyrja hvernig menn ætli að takast á við. Ætla þeir að horfast í augu við það og grípa til aðgerða sem gera fólki kleift að búa þarna og lifa ágætu lífi og njóta allra lífsgæða þó svo að ekki verði um fjölgun að ræða? Eða geta menn séð það fyrir sér að þessi byggðarlög verði styrkt með einhverjum hætti þannig að fólk flytjist til þessara svæða? Varðandi sjávarútvegsmálin þá er auðvitað sjálfsagt að ræða þau almennt við hv. þingmann ef hann svo kýs og við getum tekið um það alveg sérstaka umræðu hér í þingsal. Ég held að Samfylkingunni hafi fremur verið legið á hálsi fyrir að hafa of afgerandi stefnu í sjávarútvegsmálum heldur en hitt. Og grundvallaratriði þeirrar stefnu 

Hæstv. forseti. Það hefur lítið verið gert, sagði hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, og ríkisstjórnin ekki verið með neinar mótvægisaðgerðir. Ég vil leyfa mér að mótmæla því. Hvernig haldið menn að staðan væri í dag ef ekkert hefði verið gert? Ég var að koma frá Höfn í Hornafirði í morgun og ég hitti menn í gær og í morgun, sem einmitt eru að vinna í þessum vaxtarsamningi. Þeir hafa miklar mætur á þessum samningi og trúa að hann muni hjálpa þeim í því sem þeir eru að gera. Höfn í Hornafirði er ekki sterkt byggðarlag en þeir eru að vinna með Austfirðingum. Það er styrkurinn að byggðirnar eru að vinna saman til að efla sig en ekki hver í sínu horni. Ég vil líka minnast á fjarnámið. Árið 1999 voru 377 nemendur í fjarnámi á framhaldsskólastigi, árið 2004 voru þeir 2.300. Árið 1999 voru 496 nemendur í háskólanámi í fjarnámi, árið 2004 voru þeir 2.450. Háskólinn á Akureyri er eitt besta byggðamálið sem gert hefur verið fyrir Norðurland.  Varðandi styrk vegna námskostnaðar. Þessi ríkisstjórn hefur hækkað þennan styrk ár frá ári. Auðvitað kostar alls staðar að lifa, hvort sem fólk er í heimavistarskóla eða annars staðar. Ég hef átt börn í námi fjarri heimili og þessi styrkur, þó að hann sé ekki nema 150–180 þús. kr., skiptir verulegu máli.

Finnst þér hann nægjanlegur?

Það má allt hækka og ég er alveg sannfærð um að 

Virðulegur forseti. Ég skil mætavel að íbúarnir á Höfn séu ánægðir með að gerður sé við þá vaxtarsamningur. Að sjálfsögðu hljóta þeir að fagna hverju því frumkvæði sem hugsanlega getur skilað þeim einhverju á þetta svæði og því að stjórnvöld sýni svæðinu áhuga. Ég vona sannarlega að þetta reynist þeim vel. Ég vona það sannarlega. Ég vil samt sem áður gjalda varhuga við því að menn treysti og trúi um of á slíka samninga. Ég vara við því vegna þess að ég held að þeir geti virkað á löngum tíma en þeir taka ekki á aðkallandi vanda sem mörg byggðarlög standa andspænis. Ég held að menn verði að huga að því að grípa til annars konar aðgerða. Ég vil aðeins segja, varðandi námskostnað og fjarnám, að auðvitað hefur fólki í fjarnámi fjölgað mikið. Þetta er góður kostur og mikilvæg viðbót í menntaflórunni allri saman. En fólki hefur líka fjölgað í námi í framhaldsskólum, á háskólastigi og við þurfum að fjölga því fólki enn frekar. Því miður er þessi þjóð að dragast aftur úr öðrum þjóðum hvað varðar menntun og menntað fólk á vinnumarkaði. Það þarf að styrkja þennan þátt verulega og gefa fólki kost á greiðum aðgangi að menntun, hvar sem það býr á landinu. Þetta er einn þáttur sem ég held að við þurfum að horfa sérstaklega til í byggðamálum, þ.e. menntamálin. Ég er sammála því að Háskólinn á Akureyri er einhver besta byggðaaðgerð sem hér hefur verið farið í og skapar mikið í kringum sig. Það er mikið fagnaðarefni og auðvitað hljóta allir þingmenn að styðja Háskólann 

Hæstv. forseti. Það er alveg óhætt að staðfesta að, og ágætt að hv. þingmaður gerði það, að afskaplega vel hefur verið staðið að dreifmenntun í landinu. Það eru einmitt þessar menntastofnanir sem skipta hvað mestu máli. Ég vil að auki minnast á þessar fínu menntastofnanir sem eru á Vesturlandi, Háskólann í Bifröst, Landbúnaðarháskóla Íslands á Hvanneyri …  Ég ætla líka að minnast á framhaldsskólann í Grundarfirði, sem var stofnaður fyrir tveimur árum. Þar eru nú 200 nemar. Halda menn að það skipti ekki miklu máli fyrir þetta byggðarlag? Þangað sækir fólk til að afla sér viðbótarmenntunar, aukinnar menntunar, fólk á öllum aldri, sem er afskaplega gott. Nú vilja Borgnesingar líka byggja framhaldsskóla, sem ég tel mjög jákvætt fyrir það byggðarlag og skipti miklu máli. Þetta er eins og með Sunnlendinga. Þeir vilja efla framhaldsmenntun á Suðurlandi. Þetta er krafan um land allt, að efla menntunina, einmitt eins og ríkisstjórnin er að gera. Margt hefur verið vel gert af hendi Byggðastofnunar. Ég hef ekki tíma til að fara í það í þessu stutta andsvari en mun gera það síðar í dag og nefna öll þau góðu verkefni sem Byggðastofnun hefur lagt fjármagn til.

Hæstv. forseti. Við höfum hér til umræðu annars vegar skýrslu iðnaðarráðherra, um framvindu byggðaáætlunar fyrir árin 2002–2005, og hins vegar hvernig framhaldið á að vera, tillögu til þingsályktunar um stefnumótandi byggðaáætlun fyrir árin 2006–2009. Ef við lítum fyrst á skýrsluna kemur fram að þar hefur tekist ákaflega vel til. Við framkvæmd byggðaáætlunar er sérstök verkefnisstjórn skipuð fulltrúum frá flestum ráðuneytum. Sú verkefnisstjórn gerir hæstv. iðnaðarráðherra árlega grein fyrir framkvæmd og framvindu byggðaáætlunarinnar. Hins vegar hefur iðnaðarráðherra óskað eftir því við Byggðastofnun að hún fylgist með og taki út hvernig til hefur tekist. Ég held að ástæða væri til, án þess að ég ætli að vitna mjög mikið í þessa skýrslu, að vitna í lokaorð Byggðastofnunar varðandi heildarmatið. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Það er mat Byggðastofnunar að árangur þeirra aðgerða sem ríkisvaldið hefur ráðist í á gildistíma byggðaáætlunar 2002–2005 sé verulegur og sums staðar mjög mikill. Aðgerðir hafa þó ekki skilað nægum árangri á nokkrum landsvæðum, svo sem Vestfjörðum og Norðurlandi vestra, norðausturhorninu, sunnanverðum Austfjörðum, Skaftafellssýslum og Vestmannaeyjum. Við því þarf að bregðast og hefur þegar verið gert að nokkru leyti, svo sem með gerð vaxtarsamnings fyrir Vestfirði, vinnu sem nú er í gangi við gerð vaxtarsamnings fyrir hluta Suðurlands og Vestmannaeyjar og skipun nefndar um stefnumörkun í byggðamálum á Austurlandi. Á það verður að leggja áherslu að frumkvæði og kraftur heimamanna skiptir ætíð mestu máli þegar kemur að því að takast á við breytingar í atvinnuháttum og samfélagsþróun. Skorti þar á verða aðgerðir af hálfu opinberra aðila gagnslitlar.“ Hæstv. forseti. Þarna kemur fram þetta heildarmat, að tekist hafi verulega vel til á mörgum sviðum en þó eru tíunduð í skýrslunni atriði sem ekki hafa á þessu tímabili tekist nægilega vel til með. Í nýrri byggðaáætlun er einmitt reynt að bregðast við þar sem ekki hefur tekist nægilega vel til. Það er aðeins eitt atriði í skýrslunni sem ég ætla að tala sérstaklega um. Hér kemur fram margt gott en mig langar, með leyfi forseta, að benda á að á bls. 34 er getið um sérstakt verkefni, þ.e. fjarlækningar fyrir sjómenn. Þar er einmitt sagt: „Stefnt er að því að framhaldsverkefni verði skilgreind sem muni nýta reynslu þessa verkefnis.“ Ég veit að það eru margir sem líta á þetta sem gott verkefni í nýjum heimi tækni og fjarskipta. Þetta gæti orðið útrásarverkefni þegar fram líða stundir ef nægilega vel tekst til og nægilega vel er stutt við það. Það er því ástæða til þess að spyrja hæstv. ráðherra hvort það verði ekki eitt af þeim verkefnum sem hún muni leggja áherslu á að fylgt verði eftir. Þess ber þó að geta að það er ekki beint inni í byggðaáætlun heldur fellur undir aðrar aðgerðir stjórnvalda, væntanlega heilbrigðisráðuneytisins. Ég tel mjög mikilvægt að þetta verkefni verði þróað og byggt upp. Það gæti orðið vísir að stóru verkefni sem gæti nýst í útrás. Hæstv. forseti. Varðandi stefnumótandi byggðaáætlun sem hér liggur fyrir þá er ljóst að meginlínurnar þar eru bættar samgöngur, menntun og menning. Við vitum að það eru stóru þættirnir í byggðamálum nú til dags. Ég tel mjög mikilvægt að við förum vandlega yfir þessa ályktun og auðvitað þarf þingnefndin að fara yfir hana. Það eru margháttaðar og margþættar aðgerðir sem gert er ráð fyrir í 23 liðum. Það er síðan skilgreint í athugasemdum við tillöguna. Að mínu mati eru þær veigamestar sem snúa að samgöngum, menntun og menningu. Tveir liðir snúa sérstaklega að samgöngunum, þ.e. fyrsti liðurinn er um bættar samgöngur og síðan er fjallað um bætt fjarskipti. Það er ástæða til að minnast á að samgönguráðherra hefur gert heilmikla áætlun sem hann hefur kynnt vítt og breitt um landið, varðandi háhraðatengingar, síma og sjónvarp til allra landsmanna, og til sjómanna á hafi úti. Þetta kynnir hann undir heitinu „Ísland altengt“. Í þeirri áætlun er m.a. gert ráð fyrir GSM-sambandi á öllum stofnvegum landsins og að allir íbúar landsins hafi aðgang að háhraðatengingu. Þetta verkefni á að vinna mjög fljótt og á þessu ári og næsta ári á að sjá fyrir endann á verkefninu. Ég held að það sé ástæða til þess að nefna þetta í samhengi við byggðamál. Fjarskiptamál eru eitt af því sem landsbyggðarmenn eru almennt helst sammála um að skipti mestu máli. Þegar við höldum fundi okkar úti á landi eru það þessi atriði sem talað er um á nánast hverjum fundi, þ.e. samgöngur og fjarskipti. Einnig er getið í nokkuð mörgum liðum um menntun og menningu. Gert er ráð fyrir uppbyggingu þekkingarsetra og háskólasetra og að áfram verði unnið að uppbyggingu þeirra á landsbyggðinni. Það hefur tekist ágætlega til varðandi þessa uppbyggingu og er ástæða til að halda mjög þétt áfram. Ánægja hefur verið með þá uppbyggingu og eflingu dreifmenntunar á öllum skólastigum. Hv. þm. Drífa Hjartardóttir fór yfir tölur um þann fjölda sem nú er bæði í framhaldsskólanámi og háskólanámi í fjarkennslu og það er ótrúlegt hversu mikið þeim hefur fjölgað sem velja þá leið til náms. Það er auðvitað vegna þess að þarna er möguleiki fyrir þá sem búa í dreifðari byggðunum til að sækja sér menntun, möguleiki sem annars hefði ekki verið til staðar. Það sést einnig á aldurssamsetningu þeirra sem eru í þessu námi að þarna eru mjög margir sem ekki höfðu áður kost á því að sækja sér menntun en hafa nú tækifæri til þess með nýrri tækni og auknu framboði á þessu sviði. Þetta á auðvitað við um símenntunina líka, þá menntun sem fólk nær sér í hver á sínu sviði og í sínu fagi. Menningarstarfsemin er eitt af því sem er mikið byggðafestumál. Framlög til menningarsamninga og menningarhúsa á landsbyggðinni hafa verið aukin mjög og við vitum að allir landshlutar sækjast eftir menningarsamningum sem nú þegar eru til staðar á Austurlandi og nú síðast Vesturlandi. Ég held að það sé eitt af stóru málunum að mjög fljótt verði lokið við að gera samninga við sveitarfélögin um menningarmálin. Það hefur sýnt sig að t.d. á Austurlandi þar sem búið er að semja við sveitarfélögin um einn heildarsamning, sem var reynsluverkefni á þessu sviði, hafa menningarmálin eflst gífurlega og þátttaka íbúanna í menningarmálum hefur aukist mikið. Það eru alls konar skemmtileg verkefni sem hafa sprottið upp úr því að heimamenn hafa fengið tækifæri til að skipuleggja menningarmál sín eftir eigin höfði og full ástæða til þess að svo verði áfram og að sem flestir og allir landshlutar geti gert þetta. Hæstv. forseti. Það er eitt til viðbótar sem ég vil nefna hér en í ræðu ráðherra kom fram yfirlýsing frá hæstv. iðnaðarráðherra um að það ætti að sameina þær stofnanir sem vinna að atvinnuþróunarmálum og byggðamálum í eina stofnun. Það voru fréttir fyrir mig að heyra þetta hér frá hæstv. ráðherra og þess vegna hlýt ég að spyrja ráðherra af hverju þessa er ekki getið í þingsályktunartillögunni sem við erum með fyrir framan okkur, Stefnumótandi byggðaáætlun. Þar stendur í 8. lið, með leyfi forseta: „Styrking atvinnuþróunar: Stoðkerfi atvinnuþróunar og nýsköpunar á landsbyggðinni verði samhæft og starfið gert markvissara. Nýsköpunarmiðstöðinni á Akureyri og atvinnuþróunarfélögum verði áfram tryggður öruggur starfsgrundvöllur.“ Yfirlýsing ráðherra gekk út á það að gerð yrði ein stofnun úr öllum þeim stofnunum sem núna vinna að atvinnuþróunarmálum. Þess vegna vildi ég fá nánari skýringar á því hjá hæstv. ráðherra hvernig þetta er hugsað. Tími minn er á þrotum en ég vil aðeins í lokin nefna það varðandi starfsemi Byggðastofnunar að ég álít að ekki verði hjá því komist að ræða hvernig lánastarfsemi Byggðastofnunar eigi að verða háttað. Ég tel algjörlega nauðsynlegt að hafa slíka leið eins og lánastarfsemin er. Hún er mjög mikilvæg fyrir þau fyrirtæki sem eru að byggja sig upp og hafa ekki náð tiltrú bankakerfisins. Það er algjörlega ljóst, eða það ætti öllum að vera það ljóst, að þarna er um áhættulán að ræða og til þessarar lánastarfsemi er stofnað með þeim hætti að þarna sé um áhættulán að ræða. En árangurinn af þessari lánastarfsemi er mjög mikill sem er hægt að sjá á hversu öflug fyrirtæki hafa sprottið upp vegna þess að þau hafa haft aðgang að lánum hjá Byggðastofnun. Síðan auðvitað þegar þessi fyrirtæki hafa orðið stór og öflug og skilað arði eins og öll fyrirtæki eiga að gera þá hafa bankarnir verið tilbúnir til þess að lána á betri kjörum, 

Frú forseti. Við ræðum hér um stefnumótandi byggðaáætlun fyrir árin 2006–2009 og ég vil þakka hv. þm. Arnbjörgu Sveinsdóttur fyrir hennar innlegg og tek undir með henni þar sem hún bendir á að fyrsta atriði þessarar þingsályktunar séu bættar samgöngur. Þar segir, með leyfi forseta: „Unnið verður að mikilvægum samgöngubótum á landsbyggðinni samkvæmt samgönguáætlun og hugað að þróun almenningssamgangna.“ Síðar í plagginu er farið nánar út í útfærslu og talað um samgöngur innan Austurlands, Norðurlands og Vestfjarða. Spurning mín og athugasemd við ræðu hv. þingmanns er hvort henni finnist ekki eðlilegt að bætt sé inn í þennan þátt áætlunarinnar þeim möguleika að frjáls félög eins og eru komin á stofn núna, t.d. Norðurvegur ehf., eða aðilar sem vilja fara í einkaframkvæmdir í samgöngumálum eins og Kjalveg, að slíkur þáttur sé tekinn inn í áætlunina, þ.e. að opna byggðirnar Suður- og Norðurland með Kjalvegi sem unninn yrði í einkaframkvæmd.

Hæstv. forseti. Það er ágætt að vekja athygli á þessum þætti. Það er augljóst að það eru mjög margir sem líta orðið á bættar samgöngur sem verulegan þátt í viðskiptastarfsemi sinni, þ.e. mörg fyrirtæki sem hafa áhuga á slíku. Ég held að það að fara í einkaframkvæmd á mikilvægum vegum sem augljóslega munu skila arði sé bara hið besta mál. Það má vel vera og ég held að þegar hv. iðnaðarnefnd er búin að fara yfir þennan texta þá ætti hún að íhuga hvort ástæða sé til þess að benda sérstaklega á þetta og geta þess í nefndarálitinu. Þarna er auðvitað um að ræða mál sem mun hafa mjög mikil áhrif á byggðaþróun, að bæta samgöngur á milli landshluta. Ég lít til þess sem mjög góðs verkefnis að tengja Suður- og Norðurland og það er mikil ástæða til þess að ætla að samskipti milli landshluta geti batnað með betri og öruggari samgöngum. Þetta mun skipta mjög miklu máli fyrir ferðaþjónustuna og atvinnulífið enda eru þau fyrirtæki sem ætla að koma að þessu verkefni framleiðslufyrirtæki og verslunarfyrirtæki sem auðvitað sjá mikinn hag af uppbyggingu vegar yfir Kjöl.

Hæstv. forseti. Andsvar mitt og spurning til hv. þm. Arnbjargar Sveinsdóttur er varðandi þá skýrslu um framkvæmd byggðaáætlunar sem var svolítið gerð að umtalsefni í upphafi fundar en ekkert síðan. Það var athyglisvert að hæstv. ráðherra minntist ekki á skýrsluna. Spurning mín til hv. þingmanns lýtur að 6. kafla í síðustu áætlun sem var um athugun á starfsskilyrðum atvinnuveganna og þá sérstaklega það sem sett er fram í skýrslunni um að unnið hafi verið að úttekt á flutningskostnaði á vegum iðnaðarráðuneytis og svo í sambandi við samgönguráðuneytið, fjármálaráðuneytið o.fl. Eins og hv. þingmaður greindi frá þá ræða sveitarstjórnarmenn og aðrir við okkur þingmenn um fjarskipti og flutningskostnað og ýmislegt svoleiðis. Flutningskostnaðurinn er mjög íþyngjandi fyrir atvinnurekstur á landsbyggðinni og skekkir mjög samkeppnishæfni þeirra. Það kemur fram í þessari skýrslu og í lokin er sagt, með leyfi forseta: „Ekki náðist samstaða um framgang þess milli ráðuneytanna þriggja.“ Hæstv. ráðherra byggðamála sagði á fundi Eyþings 16. janúar sl. þar sem ég og hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir sátum og vorum að ræða þetta mál eftir að Eyþing opnaði á það, að málið væri einfaldlega dautt vegna þess að ekki hefði náðst samstaða um það milli stjórnarflokkanna. Spurning mín til hv. þingmanns er þessi: Hvers vegna viljið þið sjálfstæðismenn ekki fara í að lagfæra þennan þátt sem íþyngir svo mjög atvinnurekstri á landsbyggðinni og er mjög mikill landsbyggðarskattur?

Hæstv. forseti. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að flutningskostnaður íþyngir mjög iðnaðarfyrirtækjum á landsbyggðinni og þess vegna var gerð úttekt á því hvernig hægt væri að koma þessu fyrir. Það er mín skoðun að þarna sé um mjög nauðsynlegt verkefni að ræða og nauðsynlegt að fundnar verði leiðir í því að gera samkeppnishæfni iðnaðarfyrirtækja á landsbyggðinni betri, m.a. með því að huga að flutningskostnaðinum. Því er til að svara varðandi afstöðu okkar sjálfstæðismanna að ég hef ekki séð neina tillögu á mínum borðum 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hreinskilið svar hvað þetta varðar. Það er ljóst að þetta mál hefur aldrei komið inn á borð stjórnar þingflokkanna, til þingmannanna sjálfra. Það er greinilegt, miðað við það sem hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir segir, að þetta hefur verið á ríkisstjórnarbasis þar sem hæstv. ráðherra byggðamála hefur verið með það mál þar inni. En samkvæmt því sem hæstv. ráðherra hefur sagt þá er það þannig að ráðherrar Sjálfstæðisflokksins hafa stoppað þetta mál.

Ég hef aldrei sagt það.

Það getur ekki hafa stoppað neins staðar annars staðar vegna þess að hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir lýsir því hér yfir að hún hafi ekki séð neinar tillögur um það í þingflokki Sjálfstæðisflokksins og hvar getur þetta þá annars staðar hafa stoppað en í ríkisstjórn? Hæstv. ráðherra byggðamála sagði á fundinum fyrir norðan og hér í skýrslunni segir: Ekki náðist samstaða um framkvæmdina. Þá er ekki hægt að draga neina aðra ályktun en þá að þetta hefur stoppað í ríkisstjórn af ráðherrum Sjálfstæðisflokksins.

Hæstv. forseti. Eins og hæstv. iðnaðarráðherra kallaði hér fram í hefur hún aldrei sagt að það hafi verið stoppað af ráðherrum Sjálfstæðisflokksins að samþykkja slíka tillögu, þannig að hér er hv. þm. Kristján Möller að gera henni upp orð. Ég er hins vegar ekki til frásagnar um hvernig þessi vinna hefur farið fram eða hvar hún er stödd en væntanlega kemur í ljós hvort einhverjar slíkar tillögur eiga eftir að koma fram. Eins og ég sagði áðan mundi ég styðja slíka tillögu.

Hæstv. forseti. Ég vil aðeins koma hérna inn á örstutt í framhaldi af ræðu hv. þingmanns þar sem mér fannst hún ekki hafa alveg rétt eftir mér að ég hafi sagt að það ætti að sameina atvinnuþróunarstarfsemina í eina stofnun. Hins vegar er verið að vinna að því í ráðuneytinu að móta tillögur um framtíð atvinnuþróunarstarfs í landinu, stoðkerfis atvinnulífsins. Hvað nákvæmlega kemur út úr því er ekki ljóst á þessari stundu en hv. þingmaður fær áreiðanlega tækifæri til að fylgjast með þeirri vinnu 

Hæstv. forseti. Ég hef alveg fullan skilning á því og hef alveg þolinmæði til að bíða eftir fullmótuðum tillögum. En ég gat ekki betur skilið hæstv. ráðherra en að hún hefði nefnt eina stofnun og það stæði til að sameina þær stofnanir sem ynnu að atvinnuþróunarmálum og byggðamálum, að sameina ætti þær í eina stofnun. Ég ætlaði ekki að gera ráðherranum rangt til en ég skil hana svo að verið sé að vinna að þessum málum núna á vegum ráðuneytisins.

Virðulegi forseti. Við ræðum tillögu til þingsályktunar um stefnumótandi byggðaáætlun fyrir árin 2006–2009 og eins skýrslu iðnaðarráðherra um framvindu byggðaáætlunar fyrir árin 2002–2005. Ýmislegt má um bæði skýrsluna og tillöguna segja því að skýrslan lýsir framvindu byggðaáætlunar eins og hún kemur fram á undanförnum fjórum árum og byggir á þeirri byggðaáætlun sem þá var lögð fram, sem er í megindráttum svipuð þeirri stefnumótandi byggðaáætlun sem við erum að fjalla um núna, með þeirri undantekningu þó helst að nú er verið að leggja meiri áherslu á byggðarkjarna en var í fyrri byggðaáætlun. Segja má um hvernig til hefur tekist í síðustu byggðaáætlun og um það sem sett er fram í stefnumótandi byggðaáætlun 2006–2009 að í báðum tilfellum vantar mælanleika þannig að hægt sé að meta hvernig til hefur tekist. Hæstv. forseti, ég vil beina því til hæstv. iðnaðar- og byggðamálaráðherra að skoða þingsályktunartillöguna og stefnumótandi byggðaáætlun sérstaklega með tilliti til þess að í hana verði sett mælanleg markmið. Mælanlegt markmið gæti verið t.d. íbúaþróun, markmið gætu verið sett fram varðandi mismunandi svæði og kjördæmi, landshluta, allt eftir því hvernig það yrði sett fram. Einnig er hægt að setja sem mælanleg markmið nýframkvæmdir í vegagerð, brúargerð eða í samgöngumálum. Önnur slík markmið er mjög auðvelt að setja, t.d. varðandi nema sem stunda nám í framhaldsskóla, á háskólastigi o.s.frv. Því lítið mark er takandi á svona áætlunum nema við náum að setja inn mælanleg markmið og fara yfir það hvers vegna þau markmið náðust ekki. Varðandi skýrsluna og hvernig til hefur tekist á umliðnum fjórum árum telja ríkisstjórnarþingmennirnir sem hér hafa talað og ríkisstjórnin að vel hafi verið staðið að málum. Hér sé verið að styrkja byggð í landinu, verið sé að efla hagsæld og ríkisstjórnin standi fyrir stöðugleika og uppbyggingu sem er allri þjóðinni mjög hugnanleg og til styrkingar byggð. En það er bara ekki þannig og það kemur fram í skýrslunni þegar leitað er til svæðanna, sem sé landshlutanna, þá hefur t.d. alls staðar, fyrir utan Reykjavík og höfuðborgarsvæðið, orðið íbúafækkun, mismunandi eftir stöðum en á mörgum stöðum er hún mjög alvarleg. Ekki er hægt að segja að vel hafi tekist til ef íbúum heldur áfram að fækka. Ekki er heldur hægt að segja að vel hafi tekist til ef atvinnuöryggi er ekki til staðar og tekjur fólks lækkað og ef aðrar aðgerðir ríkisstjórnarinnar, sem hún stendur fyrir, veikja möguleika fólks á að búa áfram á þeim stöðum sem það hefur búið eða kýs að búa á, fyrir utan suðvesturhornið. Það er því ekki hægt að segja að skýrslan gefi glansmynd af þeim fjórum árum sem liðin eru. Þó má benda á nokkur atriði sem eru jákvæð eins og vaxtarsamningana sem eru jákvæðir og ýmislegt sem snýr að þeim. En þegar við lítum svo til þeirra aðgerða sem lagt var til að farið yrði út í á undanförnum fjórum árum höfum við á hinu háa Alþingi og stjórnarandstaðan bent á við hverja einustu fjárlagagerð að til þess að hægt sé að standa við þá byggðaáætlun sem legið hefur fyrir og ef á að vera eitthvert mark takandi á henni þá vantar fjármagn inn í þessa málaflokka. Undanfarin ár, þau ár sem byggðaáætlunin hefur náð til, hafa margir mikilvægir málaflokkar verið sveltir og ekki verið hægt að standa að uppbyggingu með þeim hætti að byggðaáætlun eða heilbrigð skynsemi hafi verið höfð til hliðsjónar. Hvað varðar tillögu til þingsályktunar um stefnumótandi byggðaáætlun fyrir 2006–2009 finnst mér ljóst að byggðamálin eigi að heyra undir forsætisráðuneytið. Byggðamálin eru ekkert einn málaflokkur. Byggðamál eru sú þróun sem við viljum sjá og hafa áhrif á, sú þróun hvernig byggð eigi að þróast, hvernig lífið í landinu eigi að vera. Það heyrir ekki undir einn ráðherra, iðnaðar eða viðskipta, byggðamálaráðherra, það heyrir undir þann ráðherra sem veitir forustu í ríkisstjórn hverju sinni og það er forsætisráðherra. Ég tel að ástæða sé til að endurskoða það í stjórnsýslunni undir hvaða ráðherra byggðamálin falla. Sú mikilvæga stofnun sem hefur verið undir byggðamálaráðherra fram til þessa, Byggðastofnun, hefur verið að veikjast og er í nokkurri upplausn eins og er og það er miður. Atvinnuþróunarfélögin hafa ekki fengið þann styrk sem þau hafa þurft til þess að stuðla að eðlilegri byggðaþróun og nýsköpun á svæðum sínum og þau þarf að styrkja. En til þess þarf fjármagn og mannafla og það skilar sér inn í viðkomandi samfélag ef atvinnuþróunarfélögin eru styrkt. Það þýðir ekkert að tala um það að hafa Byggðastofnun eða einhverja stofnun sem á að sinna rannsóknum, lánveitingum eða byggðaþróun sem einhverja eina miðlæga stofnun. Hún verður að vera öflug eða stofnanir undir henni verða að vera öflugar úti um allt land. Nálægðin skiptir líka máli fyrir utan fagleg vinnubrögð og fjármagn sem verður að fylgja með. Hæstv. forseti. Ég sakna sárlega eins atriðis í þingsályktunartillögunni um stefnumótandi byggðaáætlun. Þegar ég hlustaði á hæstv. iðnaðar- og byggðamálaráðherra lesa upp þær helstu aðgerðir sem grípa verður til í því skyni að ná markmiðum áætlunarinnar fannst mér lengi vel eins og hún væri að lesa upp úr atvinnustefnu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, þau markmið sem hæstv. ríkisstjórn setur hérna fram: Bættar samgöngur, efling sveitarstjórnarstigsins, bætt fjarskipti, gerð og framkvæmd vaxtarsamninga, söfnun og úrvinnsla tölfræðilegra gagna, undirbúningur og gerð landshlutaáætlana, athugun á stöðu byggðarlaga, þetta er nú löng upptalning. Efling menningarstarfsemi, efling símenntunar, bætt heilbrigðisþjónusta, efling þjónustu við innflytjendur og aukin fjölmenning, greining sóknarfæra hefðbundinna atvinnugreina, efling opinberrar þjónustu, uppbygging ferðaþjónustu, stuðningur við atvinnurekstur kvenna, styrking skapandi greina, efling umhverfisstarfs í sveitarfélögunum og svo þessi samvinna við Norðurlönd og norrænu Atlantshafsnefndina. Þetta eru allt saman mál sem við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum verið að leggja áherslu á hér í þinginu. En eitt er að setja fram áætlun og hitt er að fara eftir henni. Það sem ég sakna sárlega í þessari upptalningu, því að þetta er þingsályktunartillaga ríkisstjórnarinnar, er stóriðjan. Hvar er stóriðjustefna ríkisstjórnarinnar ef þetta á að vera trúverðugt plagg? Ég sakna þess að ríkisstjórnin skuli þá ekki setja fram tillögur í stóriðjustefnunni, að halda eigi hér áfram að byggja upp stóriðju og álver um land allt eins og boðað er til.  Það á að koma hreint til dyranna. Ef halda á áfram þeirri stóriðjustefnu sem nú er ríkjandi hjá núverandi ríkisstjórn á hún að koma hér fram svo menn geti áttað sig á því að þetta er bara skrautplagg vegna þess að  Í gær var haldið í Reykjavík nokkuð merkilegt þing sem búið er að vitna til og þar voru framsöguerindi og ræður. Þar hélt tölu Ágúst Guðmundsson, framkvæmdastjóri Bakkavarar. Hann gagnrýndi stóriðjustefnu ríkisstjórnarinnar og hann tók undir áhyggjur þeirra fjölmörgu atvinnurekenda sem eru núna að berjast í bökkum vegna sterkrar stöðu íslensku krónunnar. Ef stóriðjustefnan á að vera áfram ríkjandi og staða íslensku krónunnar áfram svona sterk og áframhaldandi þensla á markaðnum sem hefur verið, þá er byggðaáætlun bara smá skrautfjöður, vegna þess ekki er hægt að gera hvort tveggja, að byggja upp sjálfbæra atvinnustefnu, eins og hér á að gera, fjölbreytileika og að styrkja landsbyggðina ef halda á áfram þeirri stóriðjustefnu sem nú hefur ríkt. Ruðningsáhrif stóriðjunnar munu hafa áhrif á aðrar atvinnugreinar. Þau gera það í dag og munu gera það áfram. Að lokum, hæstv. forseti, vil ég óska eftir því að hæstv. byggðamálaráðherra upplýsi 

Virðulegi forseti. Í nóvember 2005 birtist grein í tímaritinu Mannlífi þar sem fram kemur að á þeim tíma sem greinin er skrifuð hafi lögreglan fundið fimmfalt meira af örvandi fíkniefninu amfetamíni á árinu 2005 en allt árið 2003. Þá er vitnað í ársskýrslu SÁÁ þar sem fram kemur að áfengisneysla hafi á síðustu árum stóraukist. Þannig hafi hver Íslendingur yfir 14 ára aldri drukkið 4,6 lítra af hreinu áfengi árið 1993 en árið 2004 hafi neyslan aukist um 50%. Á sama tíma margfaldaðist sá fjöldi sem leitaði sér meðferðar vegna fíknar í örvandi lyf, eins og e-pillur, kókaín og amfetamín. Yfir 60% þeirra sem fá meðferð á Vogi, sjúkrastöð SÁÁ, eru háðir öðrum vímuefnum en áfengi. Kannabisfíklar sem sótt hafa meðferð á Vogi voru um 200 árið 1995 en um 600 árið 2004. E-pillufíklar eru sjö sinnum fleiri nú en árið 1999. Kókaínfíklar á Vogi voru 13 sinnum fleiri árið 2004 en fyrir 10 árum. Nýir amfetamínfíklar á Vogi voru 10 árið 1995 en 220 árið 2004. Á hverjum degi birtast fréttir um eiturlyfjaneyslu og nú á síðustu dögum fréttir af tilraunum til þess að smygla inn í landið óhemjumagni af eiturlyfjum. Í nóvember var viðtal í sjónvarpsfréttum við Inga Bæringsson sem hefur unnið á meðferðarheimilinu Hvítárbakka þar sem unglingar á aldrinum 13–17 ára dveljast. Hann sagði að börn allt niður í 13 ára væru að sprauta sig, eiturlyfjasalan væri mun skipulagðari en áður og til að greiða fyrir eiturlyfin hefðu börn jafnvel leiðst út í vændi. Börn sem komin eru langt í neyslu geta ekki verið heima hjá sér, heldur liggja í bælum einhvers staðar í bænum og samkvæmt hans skilningi er það að vera á götunni. Hann sagði að þeim börnum sem væru í þessum aðstæðum fjölgaði með hverju ári. Einnig hafa birst fréttir þess efnis að þess séu einhver dæmi að eiturlyf séu seld á lóðum grunnskóla. Til að fjármagna neysluna leiðast börn út í vændi, afbrot, ofbeldi og þjófnað. Afleiðingar neyslunnar geta orðið alvarlegar geðraskanir sem kalla á meðferðarstarf og endurhæfingu sem ekki hefur verið sinnt nægjanlega af hálfu ríkisstjórnarinnar. Þá kemur fram í ársskýrslu SÁÁ að fíkn í lyf sem ávísað er af læknum hafi vaxið verulega og sé aðalvandi 7–10% þeirra sjúklinga sem koma á Vog. Algengt er þó að lyfjafíkn tengist annarri fíkn. Um er að ræða róandi og örvandi ávanalyf og sterk verkjalyf. Þá sýndi bókin Skuggabörn og mynd um sama efni hrikalegan heim fíknar og fíkniefnasölu og afleiðingarnar vaxandi afbrot, gróft ofbeldi og vændi. Virðulegi forseti. Þetta sýnir svo að ekki verður um villst að vímuefnaneysla hér á landi er mjög mikil og fer vaxandi. Þrátt fyrir yfirlýsingar stjórnvalda um aukið forvarnastarf og markvissari vinnu sjáum við ekki árangur. Stjórnvöld eru á rangri braut, horfast ekki í augu við þennan vanda, taka ekki rétt á málum í mikilvægum þáttum eins og í forvarnastarfi, meðferðarstarfi eða endurhæfingu. Og nú síðast er umræðan um innflutning eiturlyfja innvortis þar sem burðardýr leita til lækna en ekki liggur ljóst fyrir hvort læknum beri að tilkynna slík tilvik til lögreglu. Hvað varðar meðferðarstarfið hafa t.d. framlög til SÁÁ ekki fylgt verðþróun, hvað þá að tekið sé tillit til aukinnar starfsemi sem þar fer fram. Ekki virðist heldur um að ræða skipulagt fast samráð milli þeirra sem vinna að forvarna-, meðferðar- eða löggæslumálum, hvað þá skipulagt starf með skólayfirvöldum og foreldrum. Ég spyr því ráðherra: Hver er árangur ríkisstjórnar Framsóknar- og Sjálfstæðisflokks í baráttunni gegn vaxandi fíkniefnaneyslu í landinu? Hvað varðar forvarnastarf í grunn- og framhaldsskólum, er formlegur samráðsvettvangur skóla, foreldra og þeirra sem vinna að forvarnamálum í félags-, heilbrigðis-, dóms- og menntamálaráðuneytum? Er skipulagt samstarf milli þeirra sem vinna að forvarna-, meðferðar- og löggæslumálum á sviði fíkniefnamála? Ef svo er, í hverju er það fólgið? Hefur verið kannað nýlega hversu víðtæk fíkniefnaneysla er í grunnskólum og framhaldsskólum? Hvað kom út úr starfi nefndar sem stofnuð var á grundvelli þingsályktunar frá 3. maí 2002 um uppbyggingu á sviði áfengis- og vímuefnameðferðar og þátttöku ríkisins í stofnkostnaði og rekstri meðferðarstofnana? Er búið að ganga frá samningi vegna rekstrar sjúkradeildar SÁÁ að Vogi? Ef ekki, hver er þá ástæðan? Hvert er viðhorf ráðherra hvað varðar þagnarskyldu heilbrigðisstétta þegar um er að ræða smygl á eiturlyfjum sem borin eru til landsins innvortis?

Virðulegi forseti. Hv. 1. þm. Suðurkjördæmis gerir fíkniefnamál að umtalsefni og beinir til mín einni spurningu í sex fjölbreyttum liðum sem ég mun leitast við að svara hér. Spurt er um forvarnastarf í grunn- og framhaldsskólum með tilliti til samráðsvettvangs skóla, foreldra og þeirra sem vinna að forvarnamálum í félags-, heilbrigðis-, dóms- og menntamálaráðuneytum. Samstarfsvettvangur forvarnafólks er fyrst og fremst í Saman-hópnum og Náum áttum-hópnum. Þar sitja fulltrúar lögreglunnar í Reykjavík og embættis ríkislögreglustjóra, fulltrúar Lýðheilsustöðvar, fulltrúi frá Barnaverndarstofu og fulltrúar frá sjálfstætt starfandi meðferðaraðilum. Samstarfið á þessum vettvangi er víðtækt, en 22 félagasamtök eða stofnanir eru aðilar að hópnum. Rauði þráðurinn í starfi Saman-hópsins er að hvetja og styðja foreldra, m.a. með útgáfu fræðsluefnis, auglýsinga og greinaskrifa. Hverfislögregla á náið samstarf við fulltrúa Félagsþjónustunnar og ÍTR fyrir utan samstarf við viðkomandi hverfaskóla í Reykjavík. Svipað fyrirkomulag er í öðrum sveitarfélögum, m.a. á vettvangi verkefnisins Vertu til sem er samstarfsverkefni Lýðheilsustöðvar og Sambands íslenskra sveitarfélaga. Við úthlutun styrkja úr Forvarnasjóði er horft til þess að um samstarfsverkefni sé að ræða. Þess utan halda BUGL, Landspítalinn, Barnaverndarstofa og SÁÁ reglulega samráðsfundi og hefur fulltrúum lögreglu verið boðið á nokkra fundi til samráðs. Öflugt starf forvarnafulltrúa Forvarna í skólum er staðreynd, er það styrkt af menntamálaráðuneytinu og umsjón er í höndum Fræðslumiðstöðvar í fíknivörnum. Þessir aðilar hittast á samráðsfundi tvisvar á ári en hafa auk þess heimasíðu til upplýsingamiðlunar og samráðs. Lýðheilsustöð vinnur að stefnumótun í skólafræðslu þeirra málaflokka sem heyra undir hana. Auk þess er það áform Lýðheilsustöðvar að auka enn frekar samstarf við lögreglu, forvarna- og meðferðaraðila. Lýðheilsustöð lætur reglulega kanna fyrir sig neyslu vímuefna í grunn- og framhaldsskólum. Niðurstöður þessara kannana eiga að vera öllum aðgengilegar og of langt er að rekja niðurstöður þeirra hér ítarlega í þeim tímaramma sem þessari umræðu er gefinn. Þó vil ég draga það fram hér að Rannsókn og greining hefur gert árlega kannanir í 9. og 10. bekk í grunnskólum landsins. Fjórða hvert ár, síðast 2003, kemur út ESPAD-skýrsla um vímuefnaneyslu grunnskólanema. ESPAD er evrópskt verkefni með þátttöku 35 landa og hafa áður komið út skýrslur árið 1995 og 1999. Í þessum skýrslum er skoðuð vímuefnaneysla nemenda á 16. ári, þ.e. í 10. bekk. Þar kemur fram að íslenskir unglingar standa sig vel hvað varðar neyslu vímuefna og eru undir meðaltali í samanburði við önnur þátttökulönd. Af því að sérstaklega er spurt um hve víðtæk fíkniefnaneysla er í grunn- og framhaldsskólum og spurt um árangur ríkisstjórnarinnar í þeim efnum finnst mér rétt að draga fram niðurstöður þróunar vímuefnaneyslu unglinga í 10. bekk sem Rannsókn og greining tók saman árið 2004. Þar kemur í ljós að 10% 10.-bekkinga höfðu prófað hass 1995, 17% 1998 en árið 2004 höfðu 9% 10.-bekkinga prófað hass. Var sú tala óbreytt árið 2005. Þetta þykja mér ánægjulegar niðurstöður og vil sérstaklega hrósa ungmennum þessa lands. Ég vil meina að þetta sé fyrst og fremst árangur þeirra og vonandi hafa þær aðferðir sem stjórnvöld hafa beitt skilað einhverju. Spurt er um uppbyggingu áfengis- og vímuefnameðferðar og þátttöku ríkisins í stofnkostnaði og rekstri meðferðarstofnana á grundvelli skýrslu sem skilað var undir lok síðasta þings, í mars 2005. Niðurstaða þeirrar yfirgripsmiklu skýrslu er höfð til hliðsjónar í starfi ráðuneytisins. Leitast er við að koma áherslum ráðuneytisins fram í þjónustusamningi við aðila, göngudeildarúrræðum, og kostir þess að fjölga þeim hafa verið kannaðir. Vonandi getum við rætt þessa merkilegu skýrslu á Alþingi fyrir vorið, enda margt merkilegra upplýsinga sem þar kemur fram um ástand mála. Að endingu spyr hv. 1. þm. Suðurkjördæmis um viðhorf ráðherra til þagnarskyldu heilbrigðisstétta þegar um er að ræða smygl á eiturlyfjum sem borin eru innvortis til landsins. Svarið við þeirri spurningu er einfalt: Við þær aðstæður á að víkja þagnarskylduákvæðum til hliðar. Við getum ekki búið við kerfi þar sem glæpamenn renna úr greipum réttvísinnar í skjóli þagnarskyldu sem hugsuð er í allt öðrum tilgangi en að hylma yfir með þeim sem brjóta lög. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að ég hef nokkrar áhyggjur af ýmsu því sem sagt hefur verið í þessu sambandi. Þess vegna segi ég að mér hefur fundist menn eiga erfitt með að fóta sig á siðferðissvellinu og gera sér grein fyrir að þagnarskylda heilbrigðisstétta er langt frá því að vera altæk. Frá henni eru undantekningar og í læknalögum og lögum um samráð, svo að dæmi séu tekin, er beinlínis gert ráð fyrir að læknir rjúfi þagnarskylduna. 
             Virðulegi forseti. Afstaða mín er sú að lagaákvæðin sem þagnarskylda lækna byggist á séu skýr og að læknum 

Ég vil biðja hæstv. ráðherra að virða ræðutíma.

Frú forseti. Þær tölulegu staðreyndir sem hv. málshefjandi í þessari umræðu tíundaði í ræðu sinni eru mjög alvarlegar og bera vott um alvarlegt ástand í þessum málum í samfélagi okkar. Mér þykja varnir hæstv. heilbrigðisráðherra fremur veikar þó svo að ég viti og heyri á máli hans að hann sé allur af vilja gerður. Það erum við öll. En við þurfum að vera menn til að skoða þær áætlanir sem við höfum sett okkur, skoða þau markmið sem við höfum t.d. sett okkur í heilbrigðisáætlun sem samþykkt var á Alþingi á sínum tíma, 2001, og athuga hvernig við stöndum gagnvart henni. Nú er það svo að á síðustu 10 árum hefur áfengisneysla Íslendinga aukist um 40% og stendur núna í 6,5 lítrum af vínanda á hvern íbúa 15 ára og eldri á ári. Heilbrigðisáætlunin, sem við samþykktum, gerði ekki ráð fyrir að þetta mundi gerast. Þvert á móti. Árið 2010 ætluðum við að vera komin niður í 5 lítra á hvern íbúa yfir 15 ára aldri. Það er eitthvað sem gengur ekki upp í þeim aðferðum sem við notum. Ég spyr: Skila átaksverkefnin, sem hafa kannski einkennt þessa baráttu, ekki því sem höfðum vænst? Þurfum við að skoða framvindu þessara mála? Þurfum við að standa faglegar að málum? Já, ég held að við þurfum að gera það. Ég held að við þurfum að vera í mikla sterkara samstarfi, og ráðuneytin innbyrðis sem þessi málaflokkur heyrir undir. Ég held að opna þurfi samstarf við háskólann þar sem rannsóknir verði margefldar. Ég held að efla þurfi samræmingu á meðferðarúrræðum um allt land og ég held að veita þurfi ungum fíklum sérstaka athygli. Varðandi forvarnirnar held ég að við verðum bara að bíta í það súra epli að við verðum að fara með þær miklu neðar í skólana. Loks eigum við að safna að okkur niðurstöðum frá nágrannalöndum okkar um bestu leiðirnar sem nágrannaþjóðir okkar hafa farið, hvaða árangri þær hafi skilað og innleiða þær, eins og ég segi, í nánu og opnu samstarfi ráðuneyta, Háskóla Íslands og þeirra aðila sem að þessum málum koma.

Virðulegi forseti. Ég vil hefja mál mitt á því að þakka hv. þm. Margréti Frímannsdóttur fyrir að vekja athygli á þessari þörfu umræðu. Eins og kom fram í ræðu hv. þingmanns hefur neyslan tekið ógnvænlega stefnu síðustu ár. Margföldun er á milli nokkurra ára á ýmsum sviðum neyslunnar og virðist sem núverandi aðgerðir yfirvalda, hvort sem um er að ræða forvarna- eða meðferðarstarf, dugi ekki til að stemma stigu við fíkniefnavandanum. Ég tel sjálfur brýnt að heildarendurskoðun fari fram innan íslenskrar stjórnsýslu um hvernig bregðast skuli við hinum stórvaxandi vanda sem eitrar samfélag okkar Íslendinga, innan sem utan. Í því ljósi vil ég varpa fram þeirri skoðun minni að ég tel mikilvægt að lögð verði fram fyrir Alþingi lögbundin áætlun til nokkurra ára um aðgerðir samfélagsins gegn fíkniefnaneyslu á Íslandi. Við þekkjum áætlanir af þessu tagi á Alþingi í samgöngu-, byggða- og jafnréttismálum. Með starfi af sama tagi og heyra mundi undir aðgerðir samfélagsins gegn fíkniefnaneyslu tryggjum við aðkomu stofnana og lögaðila að störfum Alþingis við vinnslu slíkrar áætlunar og virkjum um leið þá krafta sem geta haft hönd í bagga með stjórnsýslunni við að ná fram raunverulegum árangri. Hér til svara í dag er hæstv. heilbrigðisráðherra Jón Kristjánsson. Vandinn er stærri en svo að eingöngu hann geti komið með töfralausnir. Árangur eða viðsnúningur á þeirri þróun sem því miður er uppi í dag snýr að allri ríkisstjórninni, öllum ráðuneytum, öllum alþingismönnum sem og flestum grunnstoðum samfélagsins, eins og til að mynda íþrótta- og æskulýðsstarfi, dóms- og lögreglustarfi, félagslegum stoðum innan stjórnsýslunnar, sveitarfélögum, fjölskyldum og svo má lengi telja. Til að tryggja sameiginleg markmið og einbeittan vilja allra við að ná fram árangri er brýnt að sem flestir starfi saman. Árétta ég því aftur mikilvægi þess að Alþingi verði sá starfsvettvangur þar sem vinna við lögbundna áætlun og stefnu samfélagsins gegn fíkniefnaneyslu fari fram. Vil ég því nota tækifærið og fá viðbrögð hæstv. heilbrigðisráðherra í seinni ræðu sinni á eftir við þeirri hugmynd sem hér hefur verið minnst á.

Frú forseti. Fíkniefnavandinn er staðreynd og hann snertir æ fleiri fjölskyldur í landinu og kemur upp víða. Ég sá t.d. út um gluggann hér á skrifstofu minni einn daginn í vor sem leið fíkla sem voru að sprauta sig. Það var mjög óhugguleg sjón. Ég vara við patentlausnum í þessum málum, vara við því að herða refsingar. Ef við tökum t.d. unga fólkið sem tekið var í tollinum í þessari viku þá er ég ekkert viss um að þau hefðu hætt við þessa för til útlanda að sækja fíkniefnin þó svo að dómurinn væri sex mánuðum eða árinu þyngri. Menn verða einnig að líta gagnrýnum augum á þær forvarnir sem eru fyrir hendi í þjóðfélaginu og hvers vegna þær skila ekki árangri. Ég vil vekja athygli á góðri grein sem ég las um daginn í Morgunblaðinu en þar skrifaði Hallgrímur Óskarsson um forvarnir, að þær gætu jafnvel snúist upp í andhverfu sína og benti á að ef þær væru of dramatískar og ef jafnvel fyrrum fíklar væru búnir að ná sér og væru orðnir vel hressir gæti slíkt jafnvel sent röng skilaboð út í samfélagið. Ég er því á því að við þurfum að skoða þessi mál vel og fara yfir hvað skilar sér. Einnig eru varasöm þau skilaboð sem fjölmiðlar senda oft út í samfélagið um að hér séu gríðarlega miklir peningar í veði, vegna þess að margir halda að þarna sé jafnvel hægt að auðgast og það gerir þetta spennandi. Staðreyndin er sú að þetta er ekki spennandi heimur og við verðum að senda þau skilaboð að fólk sem ánetjast fíkniefnum á við heilsuvanda að stríða og oft og tíðum er það í fjárhagskröggum. Það eru staðreyndir málsins og ég tel mjög brýnt að við reynum að koma þeim skilaboðum út í samfélagið.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér um fíkniefnaneyslu sem væntanlega er mun meira vandamál en margur gerir sér grein fyrir. Í þættinum Reykjavík síðdegis á þriðjudaginn talaði Mummi í Mótorsmiðjunni um að við séum komin aftur á byrjunarreit varðandi aðgerðir gegn fíkniefnaneyslu. Mig langar að snúa mér að rót vandans, hverjar séu í raun orsakir fíkniefnaneyslu. Getum við unnið að því að koma í veg fyrir að fólk leiðist út í neysluna? Við skulum líta á tvær orsakir og tökum eftir því að í báðum tilfellunum eða dæmunum sem ég nefni kemur fram að kerfið eða réttara sagt ríkisvaldið hefur gjörsamlega brugðist. Bókin Sigur í hörðum heimi er um Guðmund Cesar Magnússon sem barðist við fíkniefnasala í þeim tilgangi að frelsa dóttur sína. Fjórtán ára dóttir hans var farin að neyta fíkniefna, hún hafði verið lögð í einelti í skólanum sínum. Það er m.a. talin ástæða þess að hún leiddist út í þessa ógæfu. Faðirinn bauð eiturlyfjabaróninum birginn og hvernig svöruðu þeir fyrir sig? Jú, það er kannski ekki ný saga, baráttan skilaði dótturinni en eftir sat faðirinn gjörsamlega farinn á taugum, gjaldþrota og með haglarann við rúmið. Til að frelsa dóttur sína frá fíkniefnaneyslu þurfti hann aðstoð kerfisins en það brást gjörsamlega, var gjörsamlega úrræðalaust og steinrunnið. Önnur bók leiðir okkur líka að rót vandans, það er sagan um Thelmu Ásdísardóttur. Hún svarar mörgum spurningum fyrir þá sem efast um að kynferðisofbeldi sé til og þar erum við líka upplýst um það að sá sem verður fyrir kynferðisofbeldi er mun líklegri en aðrir til að leiðast út í fíkniefnaneyslu. En af hverju gengur svona illa að fá barnaníðinga dæmda, af hverju var kerfið svona úrræðalaust og af hverju er það svona úrræðalaust? Það vakti athygli mína við lestur þessarar bókar að sömu barnaníðingarnir koma fyrir aftur og aftur og leggjast síðan á næstu kynslóð. En kerfið er gjörsamlega úrræðalaust, fyrningarfresturinn er eitt af því sem þarf að bæta til að koma í veg fyrir fíkniefnaneyslu unglinga.

Frú forseti. Árangursríkar aðgerðir gegn fíkniefnaneyslu þurfa auðvitað að beinast bæði að framboðs- og eftirspurnarhliðinni og þar með talið þurfa þær að beinast að meðferðarúrræðum fyrir þá sem hafa ánetjast fíkniefnum. Það er einmitt það svið sem hæstv. heilbrigðisráðherra ber ábyrgð á en hann ber aðeins ábyrgð á því sviði að því marki sem meðferðaraðilar teljast til heilbrigðisstofnana, sem eru ekki allir. Mér finnst rétt að árétta þetta, frú forseti, í þessari umræðu vegna þess að málshefjandi umræðunnar, hv. þm. Margrét Frímannsdóttir, hefur sannarlega fært hæstv. ráðherra fangið fullt með viðamiklum spurningum, sem ráðherra hefur heilar fimm mínútur til að svara, og ná í raun yfir verk og ábyrgðarsvið minnst fjögurra ráðuneyta. Við höfum verið að ná árangri með víðtækum aðgerðum gegn fíkniefnaneyslu, ekki bara þær sem tollgæsla og lögregla hafa sýnt fram á, og hv. málshefjandi vakti athygli á því magni sem þeim hefur tekist að koma höndum yfir, heldur höfum við náð árangri í forvörnum líka og við höfum náð árangri þar sem við höfum lagt mesta áherslu, þ.e. meðal barna á grunnskólaaldri. Niðurstöður rannsókna sem hæstv. ráðherra nefndi áðan og Lýðheilsustöð hefur staðið fyrir sýna þetta svart á hvítu. Í þessu samhengi tel ég tvennt vega þyngst í forvörnunum og þeim árangri sem við höfum náð. Annars vegar er það svokölluð jafningjafræðsla þar sem þeir sem í henni starfa beina sjónum sínum að félagahópnum, og hins vegar starf sem miðar að því að styrkja foreldra í hlutverki sínu, af því að foreldrar eru bestir í forvörnum. Verkefni stjórnvalda er fyrst og fremst að styrkja umhverfi fjölskyldunnar og styðja við störf lögreglu, frjálsra félagasamtaka og annarra sem hvetja og styðja foreldra og sýna foreldrum fram á mikilvægi þeirra í þessu og sýna þeim fram á hvað það er sem skiptir mestu máli. Það er samstarfið við skólann, það er tíminn með börnunum, ást, virðing og aðhald. Það er þetta sem hefur sýnt sig að vega þyngst í því að byggja upp einstaklinga með gott sjálfstraust og 

Frú forseti. Það eru óskemmtilegar fréttir sem berast okkur síðustu vikur í fjölmiðlum. Barnungir fíklar eru að flytja fíkniefni í miklum mæli til landsins. Þetta leiðir hugann að því að það var mikil bylgja á síðasta ári, ofbeldishrina á Akureyri t.d. þar sem fólk á unga aldri hafði ánetjast fíkniefnum sem leiddi síðan af sér ofbeldi eins og við þekkjum. Þetta varð til þess að ungt fólk reis upp, sýndi rauða spjaldið og hvatti til þess að umræða í þjóðfélaginu yrði aukin og að forvarnastarf yrði sett í forgang. Lýðheilsustöð var að gefa út tímarit þar sem lögð er áhersla á hlut bjórsins í því að börn og unglingar ánetjast fíkniefnum. Við skulum ekki gleyma því að áfengi, sem er í raun og veru löglegt efni, er einmitt stór hluti af því að börn á unga aldri, allt niður í tíu ára, byrja að fikta með það og eitt leiðir síðan af öðru. Það er dálítið sorglegt að sjá það þegar auglýsendur eru farnir að beina athygli sinni að þessum hópi að þá liggi fyrir Alþingi frumvarp um að rýmka reglur um auglýsingar á áfengi. Mér finnst það mjög alvarlegt mál. Það er lítill hópur barna og unglinga sem hefur ánetjast fíkniefnum og við þurfum að einbeita okkur að þeim hópi. Það þarf líka að taka tillit til þess í forvarnastarfi og í endurhæfingu þessa hóps að þau lendi ekki á sömu stofnun eða fái sömu meðhöndlun og fullorðnir. Það er mjög alvarlegt líka.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Margréti Frímannsdóttur fyrir að vekja máls á þessum vanda. Eiturlyfjaneyslan er þjóðarvá. Það er krabbamein sem étur innan mannlífið. Neyslunni fylgir ofbeldi af áður óþekktri grimmd; siðleysi, rótleysi, upplausn fjölskyldna og skelfileg staða barna. Börn fíkla geta ekki treyst foreldrum sínum og eru gjörsamlega varnarlaus. Miklar forvarnir virðast ekki hafa nægileg áhrif. Það er í reynd undarlegt, miðað við núverandi þekkingu, að einhver skuli byrja að neyta eiturlyfja. En auðvitað beita sölumenn dauðans, sem reknir eru áfram af hagnaðarvon en líka fíkninni því þeir eru oftast fíklar sjálfir, rangfærslum og ósannindum í markaðssetningunni. Þannig getur sjúkdómurinn af sér sífellt nýja sjúklinga eins og krabbamein í líkama manns nema krabbameinið er takmarkað við líkamann en þetta krabbamein fer um allt þjóðfélagið og fer ekki í manngreinarálit. Læknar lenda í miklum vanda varðandi þagnarskyldu sína. Auðvitað þurfa þeir að finna lausn á því þannig að þeir með þögn sinni og aðgerðaleysi stuðli ekki að markaðssetningu eiturlyfja sem leitt geti til nýrra fórnarlamba og jafnvel dauða þeirra. Þar hlýtur þagnarskyldan að víkja. Eins og hér hefur verið minnst á birtist grein í Morgunblaðinu á föstudaginn eftir Hallgrím Óskarsson þar sem hann segir að hefðbundnar forvarnir gegn fíkniefnum geti haft þveröfug áhrif. Við verðum að leita að og skoða allar leiðir til að berjast gegn þessum vágesti, hefðbundar leiðir sem og óhefðbundnar, líka leiðir sem ekki má tala um.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra þau svör sem hann gaf hér við þó ekki öllum spurningunum því að enn á eftir að svara því hvort búið sé að ganga frá samningi vegna rekstrar sjúkradeildar SÁÁ á Vogi sem hefur lengi beðið eftir að fá þjónustusamning. Einnig þarf að svara því sem haldið er fram í ársskýrslu að ráðuneytið hafi ekki viljað viðurkenna þær breytingar sem hafa orðið á starfseminni þar, hvorki varðandi bráðamóttökuna, dýr lyf sem þangað koma né unglingadeildina og að ævinlega sé miðað við árið 1999 en síðan þá hafi orðið verulegar breytingar á þeirri þörf sem við blasir vegna aukinnar eiturlyfjaneyslu. Hv. þm. Jónína Bjartmarz sagði að ég hefði skilið hæstv. ráðherra eftir með fangið fullt af spurningum sem ætti við þrjú, fjögur eða fimm ráðuneyti. Það er vissulega rétt að sumt af þessu skarast en ekki ein einasta spurning sem hér var lögð fram snýr ekki beint að hæstv. ráðherra. Lýðheilsustöð heyrir undir ráðherrann, forvarnirnar heyra undir hann, meðferðarstarfið heyrir undir hann, hæstv. ráðherra á hlut að samstarfi ráðuneyta. Í markmiðinu sem ríkisstjórnin setti sér 23. maí 2003 segir að markvisst verði unnið í baráttunni gegn fíkniefnavandanum, mótuð verði heildstæð forvarnastefna í samvinnu við lögreglu, skólayfirvöld, íþróttafélög og foreldra, hafnað sé hvers kyns eftirgjöf gagnvart fíkniefnum, innflutningi þeirra, dreifingu og notkun, meðferðarúrræðum verði fjölgað og rík áhersla lögð á forvarnir. Allar þær tölur sem ég var með í fyrri ræðu minni sýna að þróunin er á annan veg og þá erum við ekki á réttri leið, þá þarf að staldra við, þá þarf að kalla til samráðs og finna þær leiðir sem duga til. Það sér hver maður. Það þjónar engum tilgangi, virðulegi forseti, að standa hér og segja að þetta sé allt saman mjög gott, og verja stöðuna eins og hún er 

Virðulegi forseti. Mér er vissulega vandi á höndum að bregðast við allri þeirri umræðu sem hér er því að það hefur komið fram að þetta mál snýr að miklu fleiri ráðuneytum en ég fer með. Ég er ekkert að kveinka mér undan því. Ég dreg fram stöðuna eins og hún er og þær aðgerðir sem hafa verið í framkvæmd. Svar mitt sýnir að það eru aðgerðir í gangi á mjög mörgum vígstöðvum. Hins vegar er ég fylgjandi því að menn endurskoði samstarfsaðferðir, það þarf ætíð að gera. Ég hef ekki vikist undan því. Hér hefur verið rætt um að þetta sé þjóðarvá. Ég er sammála því en við megum samt ekki mála ástandið of dökkum litum. Það er afmarkaður hópur sem þarna er um að ræða og kannanir sýna að fíkniefnaneysla hjá ungmennum er langt frá því að vera reglan en hins vegar er hún mikill vandi þar sem hún er fyrir hendi. Fíkniefni og áfengisneyslan er vandi. En hvaða skilaboð sendir þingið til þjóðarinnar? Það sendir þau skilaboð að það eigi að lækka áfengiskaupaaldurinn, það eigi að færa áfengið í búðir, svo ég bæti við það sem hv. þm. Hlynur Hallsson sagði áðan. Þetta eru skilaboð þingsins til samfélagsins til viðbótar við auglýsingarnar. Væri nú ekki rétt að þingið sendi önnur skilaboð varðandi þetta? Varðandi SÁÁ þá eru fullyrðingar þeirra í umræddu tímariti algjörlega ótímabærar því að samningaviðræður standa yfir við þá og ég hef enga ástæðu til að ætla annað en að þeim lykti með farsælum hætti eins og þær hafa alltaf gert. Þær standa yfir og ég er bjartsýnn á að það 

Hæstv. forseti. Í morgun kom hv. formaður iðnaðarnefndar í pontu og gerði það að umræðuefni að sjávarútvegurinn væri byggðamál. Ég er honum algerlega sammála þannig að ég vonast til þess að jafnungur, efnilegur og vel gefinn drengur og hv. þingmaður skoði samhengi verkanna við atvinnu- og byggðaþróun í landinu. Rétt til að leiða hann af stað í það göfuga verk þá ætla ég að lesa fyrir hann eina blaðsíðu úr skýrslu sem unnin var fyrir Byggðastofnun í mars 2001 og heitir Sjávarútvegur og byggðaþróun á Íslandi. Ég lesa bara lokaorðin. Ég veit að það dugar hv. þingmanni ágætlega til að fara af stað í þetta verk. Ég hygg reyndar að enda þótt þingmaðurinn sé ungur að árum hafi hann fylgst með pólitískri umræðu lengi. Ef ég man rétt var hann aðstoðarmaður ráðherra áður en hann var kosinn þingmaður þannig að ég treysti því og þykist reyndar vita að hv. þingmaður veit nokk um þessa skýrslu sem ég er að vitna í. En, með leyfi forseta, hljóða lokaorðin þannig: „Af framansögðu er ljóst að ýmsar breytingar hafa átt sér stað í sjávarútvegi eftir 1990 með breytingu laganna um stjórn fiskveiða nr. 38/1990. Þetta kemur fram með afgerandi hætti eftir 1995.“ Hv. þingmaður. Hverjir voru þá í ríkisstjórn?  „Í þessu sambandi er sérstaklega bent á eftirfarandi: 1. Skipting veiðiheimilda á milli landshluta tekur miklum breytingum eftir 1995 miðað við árin á undan. Mismunurinn á milli landshluta fer vaxandi eftir því sem frá líður. 2. Samhliða breyttri skiptingu veiðiheimilda á milli landshluta aukast skuldir í sjávarútvegi verulega eftir árið 1995. Verður því að telja að þessar tilfærslur á veiðiheimildum hafi leitt til aukins fjármagnskostnaðar. 3. Frá 1984 til 1989 fara laun sem hlutfall af tekjum í fiskiðnaði hækkandi, þegar hlutfall hráefnis breytist lítið. Eftir það á sér stað mikil breyting, hlutfall hráefnis hækkar úr 48% árið 1989 í 60% árið 1996“ - þegar framsalið fór að virka verulega. - „Á sama tíma lækkar hlutfall launa úr 21% í 16,5% árið 1996. 4. Frá árinu 1998 til ársins 1992 hækka laun við fiskveiðar og fiskvinnslu sem hlutfall af meðallaunum. Eftir árið 1992 lækkar hlutfallið í fiskiðnaði. Ef eingöngu eru athuguð laun við frystingu, söltun og herslu, þá lækkar hlutfallið úr 96% árið 1992 í 84% árið 1997.“ - Þegar Framsóknarflokkurinn hefur verið við völd í tvö ár. 5. Eftir 1995 hefur nokkuð verið um það að stór og smá sjávarútvegsfyrirtæki hafa sameinast með alvarlegum afleiðingum fyrir ýmis byggðarlög.“ - Síðan er vitnað í mynd í skýrslunni. „6. Frá árinu 1994 hefur íbúum landsbyggðarinnar fækkað um 4.000 manns samanborið við að íbúum þar fjölgaði um 613 manns næstu þrjú ár á undan. Fullyrða má að þeir orsakaþættir sem að framan er lýst eiga hér ómældan hlut að máli þrátt fyrir að fleira komi til.“ Síðan segir í niðurlagsorðunum: „Hér að framan hefur verið leitast við að svara þeirri fyrirspurn stjórnar Byggðastofnunar hvort lögin um stjórn fiskveiða hafi áhrif á byggðaþróun í landinu. Ljóst er að ákvæði laganna um frjálst framsal veiðiheimilda hefur haft víðtækar afleiðingar á þróun byggðar í landinu með tilflutningi aflaheimilda á milli landshluta og einstakra byggðarlaga. Sem dæmi má nefna að byggðarlög á Snæfellsnesi eru að styrkjast en byggð á Vestfjörðum að veikjast. Þetta hefur leitt til verulegrar skuldaaukningar í sjávarútvegi, lækkunar launa í fiskvinnslu í samanburði við aðrar atvinnugreinar og fólksflótta af landsbyggðinni. Ekki er að merkja miklar breytingar í þessa veru fyrr en eftir 1995, þegar sjávarútvegurinn hafði bætt rekstrarstöðu sína eftir skuldaskilin frá 1989/1990 og aflaheimildir voru orðinn góður fjárfestingarkostur.“ Sem sagt. Það liggur fyrir í skýrslu sem unnin var fyrir stjórn Byggðastofnunar á árinu 2001 hvaða orsakir eru þá taldar sérstaklega hafa leitt til verulegrar byggðaröskunar og byggðavanda hér á landi, fækkunar fólks á landsbyggðinni o.s.frv. Ég vildi stinga þessu inn í umræðuna, hæstv. forseti, eingöngu til að upplýsa hv. þingmann sem á að fjalla um þetta mál í hv. nefnd og ég held líka að hæstv. iðnaðarráðherra hafi haft ágætt af því að ég las lokaorðin í þessari skýrslu. Þetta er bara upprifjun fyrir okkur og ég hygg að ráðherrann hafi einnig gott af þeirri upprifjun. 
             Sagði hæstv. ráðherra eitthvað?

Það var lítið.

Ég heyri að ráðherrann hefur ekki fræðst nóg af því sem ég var að segja og þess vegna ætla ég að vitna í aðra skýrslu sem unnin var fyrir Byggðastofnun. Hún er um áhrif kvótasetningar aukategunda hjá krókabátum á byggð á Vestfjörðum, en í samantekt þeirrar skýrslu segir m.a.: „Miðað við samdrátt í afla til vinnslu upp á 6.200 tonn af slægðum afla, vegna kvótasetningar ýsu, steinbíts og ufsa, má gera ráð fyrir því að ársverkum í landvinnslu á Vestfjörðum fækki um 93, sé miðað við upplýsingar frá Samtökum fiskvinnslustöðva. Landssamband smábátaeigenda gerir ráð fyrir því að störfum við smábátaútgerð á Vestfjörðum fækki um 160–200 vegna kvótasetningar ýsu, steinbíts og ufsa.“ Ég ætla rétt að vona að hæstv. ráðherra skoði slík plögg sem lögð er vinna í fyrir Byggðastofnun, sem er ein af þeim stofnunum sem sérstaklega á að fylgjast með vanda landsbyggðarinnar og leggja þar lið. Ég að það sé mjög nauðsynlegt að við höfum þetta í huga. Það er auðvitað svo að þegar aflaheimildir færast til þá er líklegt að einhver byggðarlög hagnist, þau sem aflaheimildirnar fá, en það er alveg ljóst að þær fara oft frá byggðunum sem veikast standa. Þess vegna höfum við m.a. þessi vandamál í sjávarbyggðum sem hafa af einhverjum orsökum lent í erfiðleikum og sitja uppi með þann vanda. Þó að margt sé farið að gera í byggðamálum, m.a. koma á vaxtarsamningum og öðru slíku, og reynt sé að fá fram jákvætt viðhorf og sameiginlegar fjárfestingar ríkis og fyrirtækja á viðkomandi svæðum þá er það svo á mörgum svæðum sem lent hafa í skakkaföllum að menn eru búnir að eyða eða fjárfesta fyrir þá fjármuni sem þeir hafa yfir að ráða. Oft og tíðum sitja þessi byggðarlög eftir með það vandamál, sem er auðvitað afar mikið vandamál fyrir hverja byggð, að hafa ekki lengur á að skipa eða eiga ekki lengur aðgang að öflugum fyrirtækjum. Það höfum við séð í ýmsum byggðum landsins, því miður, að þeir sem voru þar fyrir, m.a. í sjávarútvegi og reyndar í öðrum fyrirtækjum einnig, hafa lent í erfiðleikum með reksturinn og tapað fjármunum og eiga þar af leiðandi ekki fjármuni til að takast á við ný átök í atvinnumálum. Það er oft svo í smærri byggðunum að þar er ákveðinn kjarni manna sem fæst við það að reyna að halda atvinnulífinu gangandi og þegar búið er að taka kraftinn úr þeim og þeir hafa tapað fjármunum sínum og eignastöðu þá er oft ekki að mörgu að hverfa í þeim byggðarlögum. Þess vegna er nauðsynlegt að horfa kannski víðar en það að hægt sé að fá styrk í vaxtarsamningunum í héraðinu, ég hygg að koma þurfi á sérstökum lánveitingum og styrkjum, m.a. frá Byggðastofnun, á móti því sem menn hugsanlega vilja stofna til og nýta sér vaxtarsamningana til. Og þá kem ég að Byggðastofnun í fyrri ræðu minni. Það hlýtur að vekja hjá okkur verulegan ugg hver staða Byggðastofnunar er í dag og það að Byggðastofnun skuli ekki geta og hafi ekki bolmagn til að stunda eðlilega lánastarfsemi fyrir atvinnulífið á landsbyggðinni. Samt er á bls. 7 í þeirri skýrslu sem við ræðum hér samhliða þingsályktunartillögu um stefnumótandi byggðaáætlun talað um aukna samvinnu opinberra sjóða sem vinna að eflingu atvinnulífsins, m.a. er Byggðastofnun nefnd og taldir upp nokkrir aðrir sjóðir sem geti sameinast um átak til atvinnusköpunar. Vissulega er það góðra gjalda vert en ég hygg að Byggðastofnun sé þannig í stakk búin nú um stundir að hún hafi ekki mikið fjármagn til lánveitinga eða styrkveitinga. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort ekki eigi hið snarasta að reyna að bæta úr þeim vanda sem snýr að Byggðastofnun í lánveitingum og styrkveitingum til að hún standi undir þeim verkefnum sem henni hafa verið falin. Undir lið 2 segir í skýrslunni að ábyrgðin á framkvæmd sé á vegum Byggðastofnunar sem er eins og við vitum með litla fjármuni og hefur ekki að mínu viti eins og staðan er í dag mikla möguleika til að takast á við sín verkefni. Þess vegna held ég að það verði að beina því til hæstv. ráðherra í þessari umræðu að fyrr en seinna verði að taka á vanda Byggðastofnunar, ef stofnunin á að geta þjónað þeim verkefnum sem henni eru falin og því að að styrkja og efla landsbyggðina. Í byggðaáætluninni er vikið að ýmsum áhugaverðum hlutum og ég ætla sérstaklega að staldra við samgöngurnar. Ég held að það sé ákaflega nauðsynlegt að við gerum mikið átak í því að bæta samgöngur hér á landi. Nánast allir flutningar eru komnir á þjóðvegi landsins, en ríkisstjórnin hefur samt dregið úr framkvæmdum þrjú ár í röð í vegamálum um tæpa 2 milljarða. Það stendur hins vegar til að setja verulegt fé í þau á árinu 2007. Á kosningaárinu, hæstv. ráðherra. Ha, ha, ha. 

Hæstv. forseti. Það var afskaplega gaman að heyra í hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni. Hann er alltaf hressilegur í tali, ekki síst þegar hann talar um sjávarútvegsmál. Hann kom að vanda Byggðastofnunar og ég ætla bara að gleðja hann með því að Byggðastofnun hefur síðustu vikurnar lánað til ýmissa verkefna í atvinnumálum á landsbyggðinni. Núna eru auknar umsóknir til Byggðastofnunar en ég tek undir með honum, það þarf að taka á vanda Byggðastofnunar og ég trúi því og treysti að hæstv. iðnaðarráðherra sé að gera það um þessar mundir. Byggðastofnun hefur ekki haft fjármuni til styrkveitinga en í þeirri skýrslu sem liggur hér fyrir er getið um mörg mjög góð verkefni sem Byggðastofnun var falið að leggja hlutafé í. Eru það allháar upphæðir og ég hvet hv. þingmann til að kynna sér það. Það er oft talað eins og Byggðastofnun sé handónýt stofnun. Það er af og frá, þar er verið að vinna afskaplega gott starf og þar er fólk virkilega allt af vilja gert að vinna að góðum málum. Hvað varðar framkvæmdir í samgöngumálum hefur aldrei verið gert annað eins í samgöngumálum þessarar þjóðar og síðustu mánuði og ár, aldrei nokkurn tíma. Við sjáum hér jarðgöng, tvöfaldaða vegi, bættar samgöngur á Reykjanesbrautinni, Hellisheiðinni, í Borgarfirðinum, á Snæfellsnesi, um Norðurland, ég tala nú ekki um Almannaskarðsgöngin sem eru ein fallegustu jarðgöng sem ég hef komið í. Svo mætti lengi enn telja.

Hæstv. forseti. Ég held að ég hafi alls ekki látið þau orð falla að ég teldi að Byggðastofnun væri handónýt stofnun. Ég hvatti einmitt til þess að starfsemi hennar yrði efld, m.a. með því að láta hana hafa aukið fé svo að hún gæti farið í styrkveitingar, einmitt á svæðum þar sem atvinnulífið er aumt og þar sem kannski eru ekki til miklir fjármunir í heimabyggð til að stofna til nýs og öflugs atvinnureksturs. Þangað þarf auðvitað að veita styrki. Það gæti verið gott verk að taka það upp að Byggðastofnun gæti veitt styrki á móti því sem kemur frá ríkinu varðandi vaxtarsamninga og annað slíkt. Á mörgum stöðum geta fyrirtæki það ekki og á það benti ég. Ég fagna því ef Byggðastofnun hefur á undanförnum missirum veitt ný lán og að starfsemin þar sé komin á skrið á nýjan leik. Við vitum jú í hvaða erfiðleikum Byggðastofnun lenti og lýsti því þá yfir að hún mundi stöðva lánveitingar. Ég tel að eitt það besta sem við getum gert á landi hér sé að efla og styrkja vegakerfið, stytta vegalengdir og koma vegunum sem mest á láglendi. Um þetta höfum við flutt sérstakt þingmál í Frjálslynda flokknum þar sem við höfum lagt til að einkum verði horft til þess að fara ofan af fjöllunum og undir þau. Ég hygg að eftir því sem fleiri Íslendingar fái að kynnast þeim gæðum sem felast í að fá að aka í gegnum jarðgöng, hvort sem þau eru fyrir austan, vestan, undir Hvalfjörð eða annars staðar á landinu, muni þeir átta sig á því að jarðgangagerð sem við munum stofna til er varanleg framkvæmd sem við búum að til áratuga og árhundruða. Við fáum ekki betri lausnir á fjöllóttu landi þar sem oft geta verið harðir vetur en að komast í gegnum fjöllin og undir fjallvegina. Ég held að okkur, hv. þm. Drífu Hjartardóttur, greini ekki mikið á í þeim efnum.

Hæstv. forseti. Já, það má alveg taka undir með hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni, enda vorum við einu sinni samflokksmenn. Okkur greinir ekki alltaf mikið á. Þegar ég sagði að oft væri talað illa um Byggðastofnun var ég ekki að vitna til orða hv. þingmanns, en margir aðrir gera það. Að sjálfsögðu tek ég undir að efla þurfi Byggðastofnun. Ég hef alltaf verið á þeirri skoðun að Byggðastofnun ætti að vera með styrkveitingar því að styrkir, þótt litlir séu, skipta máli. Ég þekki það t.d. í gegnum atvinnusjóð kvenna að þeir litlu styrkir sem veittir hafa verið til atvinnumála kvenna hafa oft og tíðum skipt sköpum. Eins er það þannig að þrátt fyrir mikið frelsi hjá bönkunum og að þeir láni víða vilja þeir ekki lána á alla staði á landinu. Þannig er það, þeir hafa ekki haft vilja til að lána til hinna veikari svæða og þess vegna þarf að vera einhver stofnun eins og Byggðastofnun sem getur sinnt því hlutverki. Það eru mikil áform í samgöngumálum hjá þessari ríkisstjórn, og það er vel. Af því að áðan var kallað fram í og ég spurð hvort ég vildi ganga í Frjálslynda flokkinn þakka ég gott boð en segi nei, takk.

Hæstv. forseti. Það er svo sem ekki margt í þessu sem ég þarf að svara. Ég get tekið undir orð hv. þingmanna varðandi bankana. Það er því miður þannig að bankarnir lána mjög treglega inn á sum svæði landsins og það er eins og að það sé metið svo að ef fasteign eða eign sem á að lána í er úti á landsbyggðinni sé ekki hátt lánshlutfall í boði og kjörin jafnvel ekki. Reyndar veit ég um einstaklinga sem hafa fengið alveg hrein og klár svör um að viðkomandi banki lánaði ekki til ákveðinna staða. Það er mjög fúlt fyrir fólk að upplifa slíkt. Það á þá bæði við um þá sem eru í atvinnurekstri og reyndar líka þá sem eru að byggja sér hús.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson kom víða við í ræðu sinni. Reyndar einkenndist hún meira af söguskýringum  Eins eiga hæstv. ráðherrar Björn Bjarnason og Árni Magnússon þakkir skildar fyrir að flytja á milli 20 og 30 störf í Húnavatnssýslu. Það er gríðarlega mikilvægt verkefni, sektarinnheimta á Blönduósi og Foreldraorlofssjóður norður í Húnavatnssýslu. Þetta skiptir gríðarlega miklu máli og hefur verið keppikefli þessara byggða að fá opinber störf heim í hérað. Það er mjög mikilvægt að mínu mati að þingmenn viðkomandi kjördæmis geti þess sem vel er gert og horfir til framfara. Ég vil svo minna hv. þingmann á að ég hóf afskipti af pólitík á árinu 2000 og þekki þá sögu þegar starfsemi Íbúðalánasjóðs var flutt á Sauðárkrók og starfsemi Byggðastofnunar líka. Það voru umdeild verkefni á sínum tíma en ég held að sá flutningur hafi sýnt sig og sannað. Ég vil benda hv. þingmanni á að Framsóknarflokkurinn kom þar m.a. allverulega að máli.

Hæstv. forseti. Svo að það valdi ekki misskilningi skal hér með byrjað á að þakka fyrir það sem vel hefur verið gert. Það hefur aldrei staðið á mér að styðja góð málefni og ég hef iðulega sagt það héðan úr þessum ræðustól að ef góð málefni eru á ferðinni verða þau studd af Frjálslynda flokknum, hvort sem þau koma frá ríkisstjórn eða stjórnarandstöðu. Við gleðjumst yfir því, ég og hv. þm. Birkir J. Jónsson, þegar ný störf koma heim í hérað og fögnum því. Hins vegar finnst mér ekki að við þurfum endilega að vera á neinum biðilsbuxum eftir því vegna þess að í skýrslu Vífils Karlssonar var sýnt fram á það að af 27% af fjármunum sem yrðu til á landsbyggðinni af skatttekjum rynnu aðeins 15% aftur út á land. Við eigum ekkert alltaf að þurfa að vera í bónbjargastöðu við að fá störf. Við eigum heimtingu á því að fá hluta af opinberum störfum út á land. Ég fagna því virkilega þegar það tekst.

Hæstv. forseti. Í fyrra andsvari mínu benti ég hv. þingmanni einfaldlega á að það þýðir ekki alltaf að líta til fortíðar. Menn verða að horfa fram á veginn. 

Eins og á Hólum.

Eins og hv. þm. Jón Bjarnason bendir hér réttilega á, eins og á Hólum, enda hafa framlög til þeirrar merku stofnunar stóraukist á umliðnum árum og umsvif Hólaskóla hafa haft gríðarlega jákvæð áhrif á Sveitarfélagið Skagafjörð.

Já, landið allt.

Það er eitt af því fáa sem við hv. þingmaður getum verið sammála um í atvinnumálum, það að byggja Hólaskóla áfram upp enda veit ég að Skagfirðingar eru stoltir af þeirri merkilegu stofnun. Aðalatriðið er að menn eiga ekki eingöngu að horfa til fortíðar og benda á það neikvæða. Við eigum líka að horfa fram á veginn og huga að þeim sóknarfærum sem m.a. hæstv. iðnaðarráðherra er að framkvæma í störfum sínum fyrir hönd þjóðarinnar.

Hæstv. forseti. Út af fyrir sig get ég alveg verið sammála því að við eigum ekki endalaust að líta til fortíðar, en það er oft gott að líta til fortíðar þegar að framtíð skal hyggja, hv. þingmaður. Hv. þingmaður vildi gera því skóna að ég veifaði alltaf fortíðinni og  Vikið var að því í upphafi fundar að við værum að ræða hérna m.a. skýrslu sem væri búið að gefa út í þrígang með sama formi. Finnst nú ekki hv. þingmanni að það sé óþarfi að vera að gefa fortíðina út í þrígang?  
            

Hæstv. forseti. Við ræðum tillögu til þingsályktunar um stefnumótandi byggðaáætlun fyrir árin 2006–2009 og jafnframt skýrslu iðnaðarráðherra um framvindu byggðaáætlunar fyrir árin 2002–2005. Auðvitað hlýtur sú umræða sem hér hefur farið fram að fara vítt yfir sviðið, enda er um mjög víðfeðman málaflokk að ræða sem snertir líf þeirra sem búa m.a. á landsbyggðinni. Hæstv. forseti. Að lokinni þessari umræðu mun þingsályktunartillagan um stefnumótandi byggðaáætlun koma fyrir hv. iðnaðarnefnd. Ljóst er að mikið verkefni bíður okkar nefndarmanna í iðnaðarnefnd að fara yfir þá þingsályktunartillögu sem hér liggur fyrir og vænti ég þess að nefndin verði samstiga í því mikla verkefni og hef ekki ástæðu til að ætla annað. Hæstv. forseti. Ég mun í máli mínu gera að umfjöllunarefni bæði fortíð og framtíð þar sem við erum annars vegar að meta þann árangur sem hæstv. ríkisstjórn hefur náð á árabilinu 2002–2005 en jafnframt erum við að horfa fram á veginn til áranna 2006–2009. Hér er um stefnumótandi plagg að ræða og mjög mikilvægt að það sé vel úr garði gert. Hæstv. forseti. Ég ætla að ræða til að byrja með þingsályktunartillögu um stefnumótandi byggðaáætlun. Helstu aðgerðir sem gripið verður til í því skyni að ná fram markmiðum áætlunarinnar eru eftirfarandi, og eru þær í 23 liðum. Fyrsti liðurinn er bættar samgöngur. Það er svo sem engin tilviljun því að samgöngur eru gríðarlega mikilvægur hluti af byggðastefnu, að tengja saman byggðarkjarna og þjónustusvæði. Að gera eitt heildstætt atvinnusvæði víðs vegar um landið skiptir mjög miklu máli. Ég hef verið talsmaður þess að grafa göng eins og hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson og sem betur fer horfum við fram á mikilvægar framkvæmdir í því samhengi, göng um Óshlíð, sem er mjög hættulegur vegur, og jafnframt tengingu byggðarlaga við utanverðan Eyjafjörð. Þetta skiptir íbúa á viðkomandi ... Hæstv. forseti, get ég fengið hljóð? Þetta eru gríðarlega mikilvægar framkvæmdir fyrir fólk á viðkomandi stöðum. Menn vitna mjög mikið til arðsemismats fyrir viðkomandi framkvæmdir en við skulum hafa það í huga að hér er um mannvirki að ræða sem munu endast í áratugi og byggja upp viðkomandi byggðarlög. Ég legg því mikla áherslu á að stjórnvöld í framtíðinni leggi mun meiri peninga í jarðgöng. Austfirðingar hafa uppi háleitar hugmyndir um miklar jarðgangaframkvæmdir á Austurlandi, Vaðlaheiðargöngin eru í augsýn og allar þessar framkvæmdir munu skipta gríðarlega miklu máli fyrir viðkomandi byggðarlög. Hæstv. forseti. Uppbygging þekkingarsetra eða háskólasetra á landsbyggðinni er eitt af þeim málum sem skiptir miklu máli fyrir þau byggðarlög sem hafa því miður ekki haft aðgengi að framhaldsmenntun á sínu svæði. Við þekkjum það að ef slíkar menntastofnanir eru ekki fyrir hendi hverfur unga fólkið úr viðkomandi byggðarlögum, oftar en ekki flytjast fjölskyldurnar á eftir og bæjarfélögin verða fátækari. Því er mjög mikilvægt að við bjóðum upp á framhalds- og háskólamenntun víðs vegar um landið. Ég vil nefna í því samhengi Háskólann á Akureyri. Ef við horfum á það hvað sú glæsilega stofnun hefur gert fyrir ekki bara Akureyringa eða Eyfirðinga heldur landsmenn alla, þá hefur sú stofnun skipt gríðarlega miklu máli í byggðalegu samhengi. Tölur sýna að þeir nemendur sem fara í Háskólann á Akureyri eru mun líklegri til að setjast að á landsbyggðinni en þeir nemendur sem sækja nám sitt til höfuðborgarsvæðisins. Jafnframt fögnum við því, eins og ég nefndi áðan í andsvari við hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson, að nú sé búið að stofna Háskólasetur Vestfjarða. Það er gríðarlega mikilvægt mál fyrir Vestfirðinga og ég hef trú á því að sú stofnun eigi eftir að valda straumhvörfum í byggðaþróun á Vestfjörðum, a.m.k. á Ísafirði og í bæjunum þar í kring. Einnig er búið að stofna háskólasetur á Austurlandi sem mun jafnframt gegna mjög miklu hlutverki í að auka þekkingarstigið í þeim byggðarlögum sem þar eru og nauðsynleg viðbót við þær miklu framkvæmdir sem þar eru í gangi. Ég get ekki látið hjá líða að nefna, af því að ég þekki dálítið til Þekkingarseturs Þingeyinga, að þá stofnun eigum við eftir að þróa betur og efla. Þar eru tveir ungir menn sem stýra þekkingarsetri um náttúrufræði, Náttúrustofu Norðausturlands, með miklum sóma sem hefur hleypt miklu lífi í bæjarfélagið. Þetta eru því allt verkefni sem skipta miklu máli og það er mjög mikilvægt - þó að hv. þm. Sigurjón Þórðarson hlæi að því - að efla þessa þætti því að við þurfum að auka þekkingu á landsbyggðinni. 

Sammála því. Það er áhyggjuefni.

Það er áhyggjuefni og við getum öll sammælst um það. Þess vegna er mikilvægt að við höldum áfram á þeirri leið að byggja upp þekkingu í þessum byggðarlögum. Síðan koma hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar og láta eins og það hafi hreinlega ekkert verið að gerast á viðkomandi svæðum í þessum málefnum. Það er bara rangt. Ríkisstjórnin hefur verið að vinna mjög gott uppbyggingarverkefni á þessu sviði og það ber að þakka. Ljóst er að nútímabyggðastefna verður ekki rekin án þess að við eflum og hækkum menntunarstig í viðkomandi byggðarlögum.  Hæstv. forseti. Af því að sagt er að hæstv. ríkisstjórn sé ekki mikið fyrir nýsköpun eða að koma á fót tæknigreinum og öðru slíku á landsbyggðinni, að við séum eingöngu í álverum, þá er það náttúrlega ekki rétt. Mig langar að fara örstutt yfir þau nýsköpunarverkefni sem hæstv. iðnaðarráðherra og hæstv. ríkisstjórn hefur hrundið af stað. Vil ég þar nefna fyrst að verja á 2,5 milljörðum í Nýsköpunarsjóð. Hv. þingmönnum hefur nú verið tamt að tala hér um ræðu hæstv. forsætisráðherra sem hann flutti á viðskiptaþingi í gær. Þar kom hæstv. forsætisráðherra með mjög spennandi hugmynd um að atvinnufyrirtækin í landinu, stórgróðafyrirtækin, eins og hv. þm. Jón Bjarnason er vanur að nefna þau, komi að því að byggja upp nýsköpun og tæknigreinar í landinu. Hæstv. forsætisráðherra sá fyrir sér sjóð upp á 6–10 milljarða, 6–10 þúsund milljónir, sem ætti að koma að því að byggja upp slíkar atvinnugreinar í landinu. Ríkisstjórnin mundi leggja fram 1,5–2,5 milljarða í þennan sjóð og fyrirtækin, þessi stöndugu fyrirtæki kæmu að því að mæta restinni og jafnvel lífeyrissjóðir. Þetta skiptir gríðarlega miklu máli, að verja fjármagni til þeirra greina sem munu mynda undirstöðu í framtíðinni í tekjugrundvelli þjóðarbús okkar. Mig langar að lokum, hæstv. forseti, að nefna aðeins stöðu þeirra byggðarlaga sem glíma við viðvarandi fólksfækkun. Við þekkjum það margir hv. þingmenn landsbyggðarinnar að þau eru vissulega til. Margar sjávarbyggðir hafa orðið fyrir hruni í rækjuveiðum og rækjuvinnslu, og jafnvel í byggðarlögum sem hafa haft lífsviðurværi sitt af því að bræða loðnu og aðrar uppsjávartegundir er mjög hart í ári. Spurningin er hvað við hv. þingmenn eigum að gera til að bregðast við því ástandi sem þar blasir við. Ég sá í tillögu til þingsályktunar um stefnumótandi byggðaáætlun, eða í einhverju fylgiskjali, að menn hafa jafnvel velt upp þeirri hugmynd að endurgreiða námslán fyrir ungt fólk sem kýs að flytjast til þessara byggðarlaga, ungt fólk sem er með fullt af hugmyndum. Mér finnst slík hugmynd góðra gjalda verð  Annað sem ég vildi nefna. Þó að ekki séu blómlegir tímar í íslenskum sjávarútvegi sökum rekstrarumhverfisins er það veiðigjald sem ákveðið hefur verið að innheimta af íslenskum sjávarútvegi skattur á landsbyggðina. Hér er um atvinnugrein að ræða sem nær eingöngu er starfandi á landsbyggðinni. Ákveðið var að taka visst auðlindagjald af þessari grein, svokallað veiðigjald, og taka sérstakan skatt af þeirri starfsemi. Þá hlýtur það að vera réttlætismál fyrir okkur, sama hvort við erum þingmenn höfuðborgarsvæðisins eða landsbyggðarinnar, við erum þingmenn landsins alls, að þeir peningar sem renna af veiðigjaldinu fari til þeirra byggða sem skila því inn í ríkissjóð. Það hlýtur að vera, því að við höfum séð því m.a. hreyft í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar að það beri að skoða hvort þetta veiðigjald eigi að skila sér aftur til byggðanna í formi atvinnuuppbyggingar eða annars slíks. Því miður hefur ekkert enn verið gert í því. Ég hef hreyft við þessu máli á hverju einasta ári frá því að ég settist á þing, sem eru að verða tæp þrjú ár, en því miður hefur ekkert orðið af þeim efndum. Reyndar er þetta ekki loforð í stjórnarsáttmálanum, þessu er teflt fram sem hugmynd, „til dæmis með því að“, stendur í stjórnarsáttmálanum. En ég held að við ættum að vinna að því, þingmenn allir, að hreyfa við þessu sjálfsagða jafnréttismáli að þeir fjármunir sem koma frá þessum byggðarlögum skili sér aftur heim til byggðanna og að því þurfum við að vinna. Hæstv. forseti. Ég vil að lokum þakka ágæta umræðu sem hefur verið upplýsandi. Ég fór í andsvar fyrr í dag við hv. þm. Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur, formann Samfylkingarinnar, og innti hana eftir stefnu Samfylkingarinnar í sjávarútvegsmálum. Eins og allir vita er Samfylkingin næststærsti flokkurinn á Alþingi  
             Eins, hæstv. forseti, gætum við talað um hin umdeildu stóriðjumál. Hv. þingmenn, glæsilegir þingmenn Samfylkingarinnar, Kristján L. Möller og Einar Már Sigurðarson, ríða um héruð á Norðurlandi og innprenta það í Norðlendinga að Samfylkingin standi með þeim í þessum málum. Hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir og hv. þm. Helgi Hjörvar koma svo upp hér á Alþingi og tala í allt öðrum dúr, að nú verði að fara varlega. Ég hef nefnt tvö mál, þ.e. sjávarútvegsstefnu þjóðarinnar  
            

Frú forseti. Á ræðu hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar var að heyra að hann væri búinn að vera að efla byggð um allt land.

Vinna að því.

Vinna að því. Ég vil spyrja hv. þingmann: Hvernig finna Siglfirðingar fyrir þeirri eflingu byggðar?

Hæstv. forseti. Það er kannski einkennileg tilviljun að Siglufjörður skuli vera nefndur hér á nafn en það er ekki vegna þess að sá sem hér stendur sé endilega sérstakur þingmaður Siglfirðinga heldur náttúrlega landsins alls. Reyndar er ég búsettur á Siglufirði og mér er ánægja að upplýsa hv. þingmann um að ríkisstjórnin hefur komið í gegn miklum samgöngubótum sem fram undan eru sem munu tengja byggðir á Ólafsfirði og Siglufirði. Við hv. þingmaður þekkjum áform um að reisa framhaldsskóla á svæðinu ef við fáum til þess stuðning á Alþingi. Það væri gríðarlega mikilvægt mál að reisa framhaldsskóla á því svæði, enda hníga öll rök til þess að rétt sé að gera slíkt. Við höfum verið að byggja upp ferðaþjónustuna á Siglufirði og eins og hv. þm. Kristján Möller þekkir hefur meiri hlutinn á Alþingi og Alþingi allt styrkt skíðavæði Siglfirðinga sérstaklega. Síldarminjasafnið hefur fengið ágætisframlög og síðan er verið að ráðast í framkvæmd upp á nokkur hundruð milljónir við Heilbrigðisstofnun Siglufjarðar sem er nauðsynleg framkvæmd þar sem stofnunin er komin til ára sinna. Nú er unnið að endurbótum á þeirri stofnun. Ég hefði kosið að það hefði gengið hraðar fyrir sig en raun ber vitni en stefnt er að því að bjóða út mikla viðbyggingu við þá stofnun á næstu mánuðum. Það horfir því margt til framfara á þessu svæði við utanverðan Eyjafjörð, í byggðunum Dalvík, Ólafsfirði og Siglufirði. Hins vegar ber að líta á það að þessi byggðarlög hafa orðið fyrir verulegum áföllum. Ef við tökum Siglufjörð sem dæmi, byggðarlag sem byggði mikið á rækjuiðnaðinum og líka mikið á því að bræða uppsjávarfisk þá hafa þessir atvinnuvegir því miður ekki blómstrað á síðustu árum. Það er erfitt en við reynum náttúrlega að halda áfram að byggja fjörðinn upp og firðina á öðrum sviðum.

Frú forseti. Af svari hv. þingmanns mætti ráða að allt væri á uppleið á Siglufirði. Það mætti halda það ef þetta væru einu upplýsingarnar sem menn fengju og vissu ekki betur, en því miður er það ekki svo. Þar er fólksfækkun. Hvers vegna er það? Það er vegna þess að Framsóknarflokkurinn hefur tekið réttinn af fólkinu til að sækja sjóinn. Og þegar það hefur verið gagnrýnt hefur hæstv. byggðamálaráðherra sjálf talað um að þetta verði að vera svona því annars væru menn að föndra við byggðirnar. Ég segi: Það er föndur sem hv. þingmaður nefndi hér, skíðasvæðið og eitt og annað, svona smáverkefni. Þetta er til að bæta fyrir misgerðir flokksins í byggðamálum. Ef Siglfirðingar hefðu haft réttinn til sjósóknar þyrftu þeir ekki að biðja um styrki, ástandið þar gæti verið þannig að þeir væru að veita peninga suður á land eins og þeir gerðu í miklum mæli fyrir nokkrum áratugum. Það væri fróðlegt að fá að heyra afstöðu hv. þingmanns 

Hæstv. forseti. Ég verð að segja það hreint út að mér líkaði ekki þessi tónn í ræðu hv. þingmanns.

Þetta er bara sannleikurinn.

Hv. þingmaður talaði hér um íbúa við utanverðan Eyjafjörð eins og þeir væru fólk sem væri að sníkja peninga, betla peninga. Hann talar um smáverkefni á borð við ferðaþjónustu og skíðavæði á viðkomandi stöðum. Ég held að hv. þingmaður ætti aðeins að hugsa sinn gang. Þetta eru öflug byggðarlög sem skapa íslenska þjóðarbúinu hundruð milljóna í þjóðartekjur með útflutningi sínum á sjávarafurðum m.a. Hv. þingmaður talar eins og allt sé í rjúkandi rúst í viðkomandi byggðarlögum. Fólk reynir að horfa fram, halda áfram í viðkomandi byggðarlögum, m.a. með því að byggja upp 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður talaði um að rétt væri að meta árangur af þeirri byggðaáætlun sem er liðin, 2002–2005 og ég er alveg sammála því. Ég get líka sagt, og hef oft sagt það, að mörg markmið í þeirri byggðaáætlun voru ágæt og því langar mig til að leggja eina fyrirspurn fyrir hv. þingmann: Hvað finnst honum um framkvæmdina á síðustu byggðaáætlun, hvernig hefur tekist til um framkvæmd hennar?

Hæstv. forseti. Ég þakka þessa fyrirspurn. Auðvitað er það svo að mannanna verk eru ekki fullkomin. Ef við horfum hins vegar til staðreynda málanna og ég vitna til skýrslunnar, með leyfi forseta: „Þegar tölur um íbúaþróun á landinu á tímabilinu 1996–2000 og svo aftur 2000–2004 eru skoðaðar kemur í ljós að á fyrra tímabilinu fækkaði íbúum landsbyggðar um rúmlega 2.000 en fjölgaði um tæplega 1.500 á síðara tímabilinu.“ Hér er einhver viðsnúningur. Hv. þingmaður veit að það gengur ágætlega til að mynda í byggðakjörnum eins og Akureyri og á Miðausturlandi. En ég vil spyrja hv. þingmann af því að honum er umhugað um atvinnulífið á landsbyggðinni: Af hverju lagði Samfylkingin það til síðastliðið haust að hækka tryggingagjald á fyrirtækin á landsbyggðinni, lagði til í tillögum sínum við fjárlagagerðina hækkun upp á 400 milljónir? Síðan talar hv. þingmaður um veikt atvinnulíf á landsbyggðinni.

Virðulegi forseti. Ég spurði hv. þingmann einfaldrar spurningar, hvernig til hefði tekist um framkvæmd síðustu byggðaáætlunar. Hann svaraði þannig að mannanna verk væru ekki fullkomin, og það er rétt. Ég held að hæstv. byggðamálaráðherra ætti að hafa það vel í huga. En hins vegar stendur eftirfarandi í skýrslunni um það hvernig til hafi tekist, með leyfi forseta : „Hins vegar kemur einnig fram það sjónarmið að þrátt fyrir að markmið byggðaáætlunar séu góð, hafi nokkuð skort á að þeim hafi verið fylgt eftir með framkvæmdum.“ Síðan kemur upptalning eins og í Idol-inu. Á Vesturlandi kemur fram það sjónarmið að hlutur Vesturlands í byggðaáætlun hafi verið lítill. Sama sögðu Vestfirðingar. Á Norðurlandi vestra er kvartað yfir því. Í Þingeyjarsýslum er sömuleiðis kvartað yfir því. Af svörum á Suðurlandi kemur fram að Vestmannaeyingar kvarta yfir því og sveitarfélög á Reykjanesi kvarta einnig yfir þessu. Samband íslenskra sveitarfélaga kvartar líka yfir þessu. Virðulegi forseti. Dómurinn sem Byggðastofnun ritar í þessa skýrslu er á þann veg að byggðaáætlun fær falleinkunn vegna þess að talað er um að þrátt fyrir góð markmið hafi framkvæmdin verið frekar rýr.

Hæstv. forseti. Mér hefur sýnst að hv. þingmaður hafi setið mestalla þessa umræðu hér. Ég veit ekki hvort hann sleppti því að hlusta á ræðu mína áðan þegar ég nefndi það að sérstök áhersla hefði verið lögð á Vestfirði og Norðurland vestra. 

Frú forseti. Vert er að reyna að hafa málefnalegt andsvar við hv. þingmann. Ég vil koma að því sem hv. þingmaður nefndi að við hv. þm. Kristján L. Möller hefðum riðið um héruð og tilkynnt þar að Samfylkingin stæði með mönnum í stóriðjumálum í Norðausturkjördæmi. Það vekur furðu mína að svo ungur og efnilegur þingmaður eins og hv. þm. Birkir Jón Jónsson skuli ekki lesa samþykktir þingflokka sem hér eru gerðar og sendar út. Þetta er afskaplega einfalt. Fyrir líklega 10 dögum eða svo, hálfum mánuði, var gerð samþykkt í þingflokki Samfylkingarinnar þar sem þetta er afskaplega skýrt, þar kemur fram að Samfylkingin telji að það sé ráðrúm til þess að reisa eitt álver fram til ársins 2012. Ég held að það sé ekkert vandamál að fá ákveðna hluti út úr þeirri ályktun ef menn raða þeim rökstuðningi sem þar er settur fram. Ég á a.m.k. ekki í nokkrum vandræðum með það en það getur vel verið að það sé eitthvað flókið fyrir hv. þingmann, af því að hann sé vanur einhvern veginn öðruvísi ályktunum frá sínum flokki. En þetta er afskaplega skýrt hjá okkur og ekkert vandamál. 

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður talar um að ályktun þingflokksins hafi verið mjög skýr. Þó er enginn sérstakur staður nefndur á nafn í viðkomandi ályktun, fólk á bara að lesa út úr þessu eftir því hvort það býr á suðvesturhorninu eða fyrir norðan. „Þetta er mjög skýrt“, sagði hv. þingmaður. Þó er enginn staður nefndur sérstaklega í þessari ályktun en þetta er merki um skýra stefnu Samfylkingarinnar í stóriðjumálum. Ég tók eftir því á dögunum þegar við ræddum þessi mál í þingsölum að hv. þingmenn Kristján Möller og Einar Már Sigurðarson voru ekki talsmenn Samfylkingarinnar í þeirri umræðu, því miður. Því ég þykist vita um góðan hug þeirra til Norðlendinga rétt eins og ég og hæstv. iðnaðarráðherra berum. Hæstv. forseti. Þar sem stefna Samfylkingarinnar í stóriðjumálunum er svo skýr sem raun ber vitni, er hún þá jafnskýr í sjávarútvegsmálunum? Því það virðist alveg sama hve oft ég spyr hv. þingmenn Samfylkingarinnar um stefnu þeirra í sjávarútvegsmálum, ég fæ aldrei nein svör.

Frú forseti. Þessi tilraun mín til að reyna að eiga máefnalegar viðræður við hv. þingmann eru greinilega býsna erfiðar. Ég var að ræða um stóriðjumál og hv. þingmaður fer eins og venjulega út í það að spyrja endalausra spurninga en svara ekki nokkrum sköpuðum hlut. 
             Málið er ósköp einfaldlega þetta. Ég spurði hvort hv. þingmaður hefði lesið ályktunina og komist að niðurstöðu eða hvort hann hefði skilið hana eða ekki skilið hana. Það er augljóst að hann hefur ekki skilið hana þannig að ég verð að biðja hv. þingmann um að lesa hana aftur. Það er hins vegar afskaplega ljóst í mínum huga hvað þessi ályktun segir. Hún segir að það sé pláss fyrir eitt álver fram að 2012 og síðan er tiltekið hvað það er sem taka eigi tillit til. Það eru atvinnumál, byggðamál og efnahagsmál.

Af hverju segirðu …?

Ef við skoðum þetta er augljóst mál hver niðurstaðan verður. Hins vegar hef ég aldrei orðið var við að hæstv. iðnaðarráðherra eða hv. þingmaður hafi einhvern tíma nefnt ákveðinn stað. En það vill svo til að sá þingmaður sem hér stendur í ræðustól hefur nefnt ákveðinn stað, hefur margoft gert það og aldrei nokkurn tíma falið það að sá staður sem honum er efst í huga þegar kemur að álveri, með þeim fyrirvara að fjárfestarnir verða að ákveða það, er auðvitað við Húsavík. Það blasir við þegar við notum 

Hæstv. forseti. Í flokksþingsályktunum okkar framsóknarmanna kemur fram að næsta álver skuli reist á Norðurlandi. Það er nokkuð afdráttarlaus yfirlýsing af hálfu þess stjórnmálaflokks.

Ertu að segja mér að ráðherrann samþykki þetta?

Nú er í gangi fagleg vinna undir forustu hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra ásamt fulltrúum sveitarstjórna Skagafjarðar, Eyjafjarðar og úr Þingeyjarsýslu. Geta hlutirnir verið eitthvað faglegri en það? 

Hæstv. forseti. Úr því að allt er svona skýrt hjá hv. þingmanni þá ætla ég að spyrja: Hvers vegna er verið að semja um álver í Hafnarfirði úr því að þetta á að fara norður? Hvernig stendur á því?

Það er Reykjavíkurlistinn.

Er það ekki Reykjavíkurlistinn? 

Hæstv. forseti. Eyðibyggðastefna. Hvílíkur bölmóður hjá hv. þingmanni. Talar um að eini staðurinn á landinu þar sem fyrirfinnist einhver fólksfjölgun á landinu sé Akureyri. Akranes og Borgarnes eru í kjördæmi hv. þingmanns 

Hæstv. forseti. Hann er oft sár sannleikurinn. Það er bara þannig sem þessi byggðastefna hefur virkað. Við erum að tala hér um byggðamál. Við erum að tala um landsbyggðina. Við erum ekki að tala um þau svæði á landinu þar sem allt er í blóma og allt gengur vel. Við erum að tala um hin svæðin og það er þar sem hlutirnir hafa ekki gengið og þótt menn hafi frómar óskir og setji fram vilja sinn til að gera þetta og gera hitt og kannski einhvern tímann þetta og hitt. Þá er það bara ekki farið að virka. Við sjáum hvernig byggðirnar hopa. Það er t.d. sjávarútvegsstefnan sem þarna hefur skipt öllu máli.

Hver er stefnan?

og stefna Samfylkingarinnar liggur alveg klár fyrir í sjávarútvegsmálum.

Hver er hún?

Ég mun fara yfir hana í ræðu minni á eftir og þá getur hv. þingmaður tekist á við mig um það mál. En það er algjör samhljómur í flokki okkar um að ná þurfi sátt við fleiri en LÍÚ. 

Hæstv. forseti. Ég tel mig ekkert vera minni landsbyggðarmann en hv. þm. Jóhann Ársælsson. Mér stendur ekki á sama um hvernig þróun byggðar hefur verið hinum dreifðu byggðum á umliðnum árum. Ég hef aftur á móti verið að benda á að margt horfir til betri vegar. Hv. þingmaður vill einfaldlega ekki sjá þau góðu verk sem ríkisstjórnin hefur verið að beita sér fyrir. Hv. formaður Samfylkingarinnar talaði t.d. um vaxtarsamningana sem eitthvert tískuorð, þegar stjórnvöld eru að reyna að beita sér fyrir því að kalla saman hagsmunaaðila í viðkomandi byggðalögum, stærri og smærri fyrirtæki, félagasamtök, sveitarstjórnir og mynda þannig öfluga heild til að sækja fram. Þá er talað um að það sé eitthvert tískuorð. 
             Hæstv. forseti. Eftir þessa umræðu og þann málflutning sem hv. þingmenn Samfylkingarinnar hafa komið hér fram með tel ég stefnu Samfylkingarinnar harla léttvæga 

Hæstv. forseti. Þær 15 mínútur sem við höfum til að ræða þær tillögur og skýrslu sem nú eru til fyrri umr. er knappur tími. En við erum sem sagt að ræða tillögu til þingsályktunar um stefnumótandi byggðaáætlun fyrir 2006–2009. Auðvitað hefði þessi áætlun átt að fara fram fyrir ári síðan. Tillagan kom seint fram og þess vegna erum við að ræða hana núna þegar hún hefði átt að vera komin til framkvæmda. Þetta er enn eitt dæmið um hversu mikið olnbogabarn byggðamál eru í iðnaðarráðuneytinu og hjá hæstv. byggðamálaráðherra Valgerði Sverrisdóttur. Það er einmitt þess vegna, virðulegi forseti, sem ég ásamt ýmsum öðrum þingmönnum mun leggja fram á næstu dögum, ef það hefur ekki þegar komið fram, frumvarp til laga um að færa málefni landsbyggðarinnar, eða byggðamálin, úr iðnaðarráðuneytinu yfir í forsætisráðuneytið. Það er auðvitað gert vegna þess hvað margt hefur miður farið og gengið illa í höndum iðnaðarráðherra hvað varðar byggðamál þótt svo sannarlega megi tala um ýmsa þætti sem vel hafa tekist, svo því sé líka haldið til haga. En það eru margir þættir, og allt of margir þættir, þyngstu þættirnir sem hafa farið illa og ekki hefur verið tekið á. Ég held því að það sé nauðsynlegt að færa þetta aftur frá iðnaðarráðuneytinu til forsætisráðuneytis, til að leggja áherslu á hvað málaflokkurinn er mikilvægur þá sé það forsætisráðherra sem haldi utan um málaflokkinn og stýri því að ráðherrar í ráðherraliði hans vinni markvisst að þeirri stefnu sem þarf að vinna og er mörkuð hér á Alþingi. Virðulegi forseti. Ég sagði að hér yrði líka litið yfir farinn veg, litið yfir það sem hefur verið gert. Í þessari skýrslu sem ég gerði athugasemd við í upphafi, sem er nákvæmlega eins og skýrslurnar síðustu tvö ár, ekkert hefur breyst í því, kemur dálítið athyglisvert fram. Það er að í umsögn og skrifum frá Byggðastofnun eru margir aðilar sem láti í ljós það sjónarmið að markmið byggðaáætlunar hafi verið góð en að nokkuð skorti á að þeim hafi verið fylgt eftir og að þau hafi verið framkvæmd. Ljóst er að þannig er um nokkur sveitarfélög, þau telja sig afskipt í byggðaaðgerðum. Síðan hefst upptalning. Frá Vesturlandi kemur fram það sjónarmið að hlutur Vesturlands í byggðamálum hafi verið rýr nema sem þátttakandi í almennum byggðaaðgerðum. Vestfirðingar segja að ekki hafi náðst að stöðva fækkun íbúa og starfa, og árangur að því leyti ekki viðunandi. Á Norðurlandi vestra koma fram almenn sjónarmið um að landshlutinn hafi verið afskiptur í aðgerðum stjórnvalda í byggðamálum. Sama er úr Þingeyjarsýslum en þar kemur fram sambærileg gagnrýni um að lítið fari fyrir hagsmunum Þingeyinga í framkvæmd samningsins. Í svörum af Suðurlandi kemur m.a. fram að Vestmannaeyingar telji að möguleikar á að flytja störf á vegum hins opinbera út á landsbyggðina hafi ekki verið nýttir sem skyldi. Samband sunnlenskra sveitarfélaga fjallar um svipað. Og í sveitarfélögum á Reykjanesi er líka talað um að það hafi illa tekist. Virðulegi forseti. Þarf nokkuð að segja meira um það sem hér er sagt? Þrátt fyrir góð markmið, sem ég tek undir, sem voru í áætlunum 2002–2005, þá hefur kannski mesta gagnrýnin verið á það sem stendur ekki inni, eins og aðgerðir til að efla atvinnu á landsbyggðinni og koma til móts við nýsköpun og atvinnuuppbyggingu og þess háttar sem ég ætla að koma betur að á eftir. En hér kemur dómurinn um þetta. Þegar maður flettir í gegnum þessa 22 punkta áætlun þá kemur margt dálítið skondið þar fram, t.d. þar sem farið er yfir eflingu opinberra verkefna og þjónustu á landsbyggðinni, en þar fjallar iðnaðar- og viðskiptaráðuneytið um það sem hefur tekist að gera. Þeir bjuggu til fjögur störf í nýsköpunarmiðstöð fyrir norðan og þrjú störf á síðustu þremur árum í Byggðastofnun og tvö störf hjá Orkustofnun á Akureyri. Samtals níu störf á þessari áætlun frá 2002–2005. Virðulegi forseti. Ég tel þetta ekki nægjanlegan árangur. Það er m.a. þess vegna sem ég hef oft gagnrýnt hæstv. byggðamálaráðherra hér. En ég skal segja annað. Í þessu plaggi kemur fram að á vegum samgönguráðuneytisins voru 92 störf flutt á á land. Ég hef að vísu ekki haft tækifæri til að skilgreina þau en hika ekki við að halda því fram að þetta sé rétt. Og þá ætla ég að hæla samgönguráðuneytinu fyrir það, ásamt því að skamma hér iðnaðar- og viðskiptaráðuneytið. Og tala svo um forsætisráðuneytið sem fékk hv. þm. Halldór Blöndal og Magnús Stefánsson til að fara yfir þetta í fyrirspurnatíma. Síðan hefur ekkert gerst. Svona getum við haldið áfram. Við getum talað um flutningskostnaðinn. Þar hefur ekkert gerst. Við getum talað um athugun á búsetuskilyrðum fólks og athugun á starfsskilyrðum atvinnuveganna. Hvað kemur hér fram um framvinduna? „Copy and paste“, því miður, það er það sama. Hagfræðistofnun var fengin til að skila skýrslu og út kom bókin Fólk og fyrirtæki. Búið. Ekkert gert í þessu mesta hagsmunamáli landsbyggðarfyrirtækja og landsbyggðaratvinnurekstrar í sambandi við flutningskostnað. Svona get ég haldið endalaust áfram, virðulegi forseti. En ég ætla nú ekki að dvelja lengur við það sem liðið er hér í áætlun 2002–2005. Í raun og veru má vísa í aðra þætti hvað það varðar. Ég hef líka sagt það, virðulegi forseti, að með tillögu um að flytja málefni landsbyggðar eða byggðamál úr iðnaðarráðuneytinu þá verði það ekki það olnbogabarn sem það er þar. Þegar ég skoðaði einu sinni vef iðnaðarráðuneytisins þar sem hægt var að sjá hvað viðkomandi starfsmaður ynni, þá var enginn sem vann við byggðamál. Það er að vísu búið að breyta síðunni núna, þetta kemur ekki lengur fram. Þannig var það þá. Virðulegi forseti. Ég gagnrýni hér oft hæstv. ráðherra fyrir úrræðaleysi og dugleysi í byggðamálum, og ríkisstjórnina í heild sinni, þ.e. auðvitað ráðherra fyrir hönd ríkisstjórnarinnar. Ég sagði áðan að í áætluninni 2002–2005, og í áætlun 2006–2009, væru mörg mjög góð verkefni. Gallinn er bara sá að þau komast ekki almennilega í gang. Það er t.d. stór galli að í byggðaáætlun 2006–2009 hefur ekki verið tekið sem höfuðmarkmið það sem er í umfjöllun um áherslusvið byggðaáætlunar og kemur fram í 3. kafla hennar. Þarna kemur bara fram almennt tal, en þetta ætti að vera markmiðslýsing inni í sjálfri áætluninni og koma fram í fyrstu köflum þessara 23 punkta áætlun sem sett er fram sem byggðaáætlun núna. Síðast var hún 22 punktar en nú er kominn einn í viðbót. Þarna er fjallað um áherslusvið byggðaáætlunar og um aðgerðir í byggðaáætlunum á Norðurlöndum, farið í gegnum áætlanir frá Danmörku, Finnlandi, Noregi og Svíþjóð. Ég mundi vilja taka þessa kafla og það sem þessar nágrannaþjóðir hafa verið að gera í byggðamálum undanfarin allt að 20 ár og setja það sem fyrstu punkta í byggðaáætlun fyrir árið 2006–2009. Hér er fjallað um hvernig nágrannar okkar hafa rekið byggðastefnu sína á undanförnum árum. Hér er fjallað, virðulegi forseti, um bæði þrönga byggðastefnu og svo aftur annars konar byggðastefnu - hvað heitir hún nú - þar sem er rætt er um hvernig þessu er skipt niður. Þarna er t.d. talað um skattalegar aðgerðir, sem m.a. fela í sér mismun á sköttum eftir landsvæðum, t.d. mishátt tryggingagjald. Þetta eru aðgerðir sem nágrannar okkar hafa ekkert verið hræddir við að fara í. Það er rétt að láta það líka koma fram hér, virðulegi forseti, að sumt af þessu er auðvitað stutt af Eftirlitsstofnun Evrópu, ESA. Þannig að hér er ýmislegt sett fram í því fylgigagni sem kemur með. Hvers vegna er ekki farið í þá þætti sem hér koma fram um reynslu nágrannaþjóða okkar? Þar sem þeir skilgreina t.d. sérstök jaðarsvæði og koma jafnvel með aðgerðaáætlun þar inn sem er skattalegs eðlis til að hvetja til fyrirtækjastofnunar meðal annars. Ég bendi t.d. á að undir norsku áætluninni er bent á að þar eru menn ekkert hræddir við að endurgreiða háan flutningskostnað til og frá ýmsum byggðarlögum í Norður- og Vestur-Noregi. Það hefur komið fram, virðulegi forseti, að Sjálfstæðisflokkurinn hafi stoppað hæstv. byggðamálaráðherra í aðgerðum hvað þetta varðar og væri kannski ágætt að heyra hvað hv. þm. Halldór Blöndal, sem hér gengur í salinn, hv. 2. þm. Norðaust., segði um þetta vegna þess að hann hefur stundum talað um háan flutningskostnað þó hann hafi ekki viljað fara þessa leið, heldur með því að byggja svokallaða Stórasandsleið. Telur það einu aðferðina til að lækka flutningskostnað. Þetta eru Norðmennirnir ekkert hræddir við að gera. Þannig getum við haldið áfram í mörgum fleiri þáttum. Við getum t.d. lesið um það hér að menn nota tryggingagjaldið til að mismuna á jákvæðan hátt í raun og veru fyrirtækjum.

Bara að hækka það.

Af því að hæstv. ráðherra byggðamála kallar hér fram í að hækka það, þá ætla ég að snúa mér að því, virðulegi forseti, í þær fjórar mínútur sem ég á eftir. Málið er nefnilega það að hæstv. ríkisstjórn beitti sér fyrir aðgerðum í skattamálum lögaðila fyrirtækja á 127. löggjafarþingi. Hvað gerði hæstv. ríkisstjórn þá, sem hæstv. byggðamálaráðherra, Valgerður Sverrisdóttir, situr í? Hvað var gert þá? Jú, tekjuskattur fyrirtækja var lækkaður úr 30% í 18%. Jafnframt var tryggingagjaldið hækkað, hæstv. byggðamálaráðherra.  Virðulegi forseti. Ég má til með að koma þökkum til hæstv. byggðamálaráðherra að minna mig á það hér að ræða um tryggingagjaldið. Vegna þess að við getum svo farið á önnur svæði. Við getum farið á Austurland. Atvinnureksturinn á Austurlandi hagnaðist við þessa skattkerfisbreytingu um 57 millj. kr. við að lækka tekjuskattinn úr 30% niður í 18%. En þeir þurftu líka að borga hærra tryggingagjald sem hæstv. byggðamálaráðherra var að minna mig á hér áðan. Hvernig kom það út? Fyrirtæki á Austurlandi þurftu að borga 89 millj. kr. meira í tryggingagjald eftir þessa skattkerfisbreytingu. Þannig að fyrirtækjarekstur á Austurlandi borgaði 32 millj. kr. meira eftir þessa breytingu. Virðulegi forseti. Var þetta til að styrkja atvinnulíf og atvinnurekstur í Vestmannaeyjum og á Austurlandi? Það sama á reyndar við um Norðurland eystra þó hækkunin sé örlítið minni. Voru þetta aðgerðir sem áttu að efla atvinnurekstur á landsbyggðinni? Ég segi nei, þær gerðu það ekki. Það kom hins vegar best út fyrir stóru fyrirtækin hér á höfuðborgarsvæðinu sem högnuðust um rúma 2 milljarða kr. á þessum mismun, þ.e. lækkun tekjuskattanna á móti hækkuðu tryggingagjaldi. Það voru 2 milljarðar kr. sem atvinnulífið í Reykjavík og á Reykjanesi hagnaðist af þessari skattkerfisbreytingu. Virðulegi forseti. Þetta er enn eitt dæmið um byggðamál. Vegna þess að þrátt fyrir þau gögn sem hæstv. byggðamálaráðherra leggur fram og skilar skýrslu um, þar sem ýmislegt er sett fram og vafalaust eru þar góðar áætlanir um hitt og þetta, eins og bætt fjarskipti, bættar samgöngur og allt þetta. Um það erum við öll sammála að þar eru nauðsynlegir hlutir á ferð. En það er það sem vantar í þetta sem fyrst og fremst er verið að gagnrýna. Það vantar líka, þegar verið er að fjalla um byggðamál, að fjallað sé um ýmsar aðgerðir sem gerðar eru á Alþingi og mismuna atvinnurekstri og líka íbúum landsins eftir því hvar þeir búa, eftir því hvort þeir búa á landsbyggðinni eða á höfuðborgarsvæðinu. Ég hef tekið hér dæmi um atvinnulífið. Fjölmörg dæmi má auðvitað taka um líf fólks á landsbyggðinni sem þarf sannarlega oft að bera miklu þyngri byrði en íbúar hér á höfuðborgarsvæðinu. Ég sem jafnaðarmaður gagnrýni þetta fyrst og fremst vegna þess að ég tel, virðulegi forseti, um leið og ég lýk hér máli mínu vegna þess að tíminn er búinn, að byggðamál snúist um jafnræði og jafnrétti. Að við eigum að jafna lífskjör í landinu milli fólks, sama hvar það býr, og við eigum að jafna samkeppnisstöðu atvinnurekstrar, sama hvort hann er úti á landi eða hér á höfuðborgarsvæðinu.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Kristján Möller fer mikinn og það er kannski ekki skrýtið þó honum sé dálítið niðri fyrir vegna þess að nú hefur hann verið lítillækkaður það í sínum þingflokki að hann er ekki lengur talsmaður byggðamála. Formaður flokksins hefur tekið það hlutverk af honum. Það er greinilegt að hann er í nokkru uppnámi út af því. Síðan talar hann um að taka málaflokkinn frá iðnaðarráðuneytinu og færa yfir í forsætisráðuneytið. Hvers vegna skyldi það nú vera? Þegar byggðaþróun hefur einmitt stórbreyst til batnaðar síðan málaflokkurinn fór í iðnaðarráðuneytið. Það hef ég farið hér yfir með tölum. Þar hefur orðið mikil breyting á og ég tel að skýringin sé fyrst og fremst sú að vandamál landsbyggðarinnar snúast mjög mikið um atvinnumál. Það eru atvinnumál sem við förum með í iðnaðarráðuneytinu og mjög margt sem við höfum verið að fjalla um þar snýr einmitt að byggðamálum. Ég er sannfærð um að ekki einn einasti maður á landsbyggðinni sem þekkir til minna starfa sem ráðherra byggðamála væri tilbúinn að kvitta undir þá ræðu sem hv. þingmaður hélt hér áðan. Ekki einn einasti. Það er nefnilega vandamálið með hv. þm. Kristján Möller að hann talar með þeim hætti að hann virðist vera að leggja sig fram um að segja fólki á landsbyggðinni að það hafi það mjög skítt. Það er hans markmið með sínum ræðuflutningi hér á hv. Alþingi. Ég hef skömm á svona málflutningi og ég minni á að hv. þingmaður - sem sagði að í síðustu byggðaáætlun, sem nú hefur runnið sitt skeið, hefðu verið góð markmið - hafði ekki kjark til að styðja þá byggðaáætlun. Þannig að hann styður ekki þá byggðaáætlun sem nú hefur verið í framkvæmd á síðustu fjórum árum og hefur leitt til þess að fólki hefur verið að fjölga á landsbyggðinni í stað þess að því fækkaði á tímabilinu þar á undan. Ég vil bara endurtaka að við höfum náð gríðarlegum árangri en auðvitað eru alltaf verkefni fram undan. 
            

Virðulegi forseti. Ég var ákaflega stoltur af mínum flokksformanni sem kom hér og tók okkar fyrstu ræðu fyrir hönd Samfylkingarinnar í umræðu um byggðamál. Ég var mjög stoltur af því sem þar kom fram. Það sýnir áherslur Samfylkingarinnar í byggðamálum. Ég tek eftir því, virðulegi forseti, að hæstv. iðnaðarráðherra er frekar fúll yfir því frumvarpi sem ég sagði að yrði dreift hér á næstu dögum, þar sem við tökum málaflokkinn frá iðnaðarráðuneytinu og færum hann yfir í forsætisráðuneytið. Leggjum það til. Hvers vegna skyldi það vera gert? Jú, vegna þess að við sjáum að í síðustu byggðaáætlun eru stundum átök milli ráðuneyta og þau vinna ekki alltaf í takt. Dæmi um það er t.d. endurgreiðsla námslána. Fyrrv. fjármálaráðherra, Geir H. Haarde, sagði einfaldlega í svari við fyrirspurn minni að honum kæmi þetta nánast ekki við og hann væri ekkert að gera í málinu, þrátt fyrir að það væri sett inn í byggðaáætlun. Virðulegi forseti. Ýmislegt annað sagði hæstv. ráðherra - henni var greinilega mikið niðri fyrir - um þann vitnisburð sem ég hef gefið um það sem ekki hefur verið gert. Má ég minna á að ég er ekki boðberi þeirra tíðinda, þau berast frá fólkinu í landinu sem fær um þessar mundir stórhækkun á raforkureikningum vegna kerfisbreytingar í raforkumálum. Eigum við að spyrja íbúa í Súðavík eða á Raufarhöfn hvernig staðan hjá þeim er núna og áður? Það var heldur ekki ég sem bar þau tíðindi til landsmanna að laxeldisfyrirtæki í Mjóafirði væri að loka vegna hás raforkukostnaðar. Það er heldur ekki ég sem segi, virðulegi forseti, að byggðamálaráðherra hafi gefist upp við að gera eitthvað í flutningskostnaði vegna þess að samstarfsflokkurinn, Sjálfstæðisflokkurinn, stoppi það. Virðulegi forseti. Ég hefði viljað styðja síðustu byggðaáætlun ef ýmislegt meira hefði verið í henni sem tekur á því sem ég hef gert hér að umtalsefni. Við hefðum getað sótt eitthvað til nágranna okkar hér á Norðurlöndum um aðgerðir í byggðamálum, það ætti 

Hæstv. forseti. Ég heyrði að hv. þingmaður átti í nokkrum erfiðleikum með að svara þessu. En af því að hann kemur inn á raforkuverðið þá langar mig að koma hér fram með staðreyndir sem varða raforkuverðið og vísitölu neysluverðs, sem hækkaði frá janúar 2204 til janúar 2006 úr 128,9 stigum í 139,9 stig. Það gerir 8,5% hækkun. Ef rafmagnshluti neysluverðs vísitölunnar er borinn saman við þetta kemur í ljós að sá hluti hækkaði úr 115, 5 stigum í 123,7 stig á sama tíma, eða um um það bil 7,1%. Rafmagnsverðið hefur sem sagt hækkað minna en neysluvísitalan. Þetta eru staðreyndir sem eru gefnar út af Hagstofunni þannig að það er ekki hægt að vefengja það að mínu mati. Við skulum taka frekari umræðu um raforkuverð hér síðar. Ég vona að það geti orðið fljótlega þegar raforkuskýrslan mín verður tekin til umfjöllunar. En hv. þingmaður hleypur gjarnan í þetta skjól þegar hann er kominn í vandræði í röksemdafærslu sinni í sambandi við byggðamál. Ég vil bara endurtaka að við erum að gera ágæta hluti í byggðamálum. Við höfum náð árangri á landinu öllu, mismiklum þó. Það eru svæði sem þarf að horfa sérstaklega á og það er verið að því. En það er ekki alltaf augljóst hvaða meðul duga. Það skiptir mestu máli að fólkinu líður betur og það hefur betri afkomu á landsbyggðinni en verið hefur í mjög langan tíma. Ég tel því - með fullri virðingu fyrir hæstv. forsætisráðherra, þeim sem við eigum núna, ég treysti honum betur fyrir byggðamálunum en mörgum öðrum - að þessi málaflokkur eigi að vera í iðnaðarráðuneytinu. Iðnaðarráðuneytið fer með stóran hluta atvinnumála, stærstan hluta vil ég meina, allar þær nýjungar sem eru að koma inn og af verkum okkar má vera ljóst að við höfum staðið okkur vel.

Hæstv. forseti. Hæstv. ráðherra talar um að íbúum landsbyggðarinnar líði betur og ég vona það svo sannarlega. En ég spyr: Getur verið að fólki líði ekki betur þegar það fær raforkureikninginn inn til sín, eins og í Súðavík og á Raufarhöfn eða bændur landsins? Má ég minna á, virðulegi forseti, að hámark til niðurgreiðslu til rafmagnshitunar var lækkað af hæstv. ráðherra úr 50.000 kílóvattsstundum niður í 35.000?

Ég hækkaði það aftur.

Og hækkaði aftur í 40.000. Ég vildi bara heyra hæstv. ráðherra segja þetta. Mér finnst svo ánægjulegt að heyra hana bæta við 5.000 kílóvattsstundum, úr 35 upp í 40. Má ég þá spyrja, virðulegi forseti: Hvað standa þá margar kílóvattsstundir eftir frá 50.000 kílóvattsstundum niður í 40.000? Eru það 10.000?

Þú hlýtur að geta reiknað þetta sjálfur.

Já, það er hárrétt, það eru nefnilega 10.000 kílóvattsstundir sem niðurgreiðsluhlutfallið var lækkað um af hæstv. ráðherra. Það er stærsti hlutinn í stórhækkuðum upphitunarkostnaði íbúa í dreifbýli, bænda og þeirra sem búa í litlum byggðarlögum. Eigum við að fara aðeins yfir upphitunarkostnaðinn og rafmagnsreikninginn í Súðavík á móti því sem er á Ísafirði? En ég er viss um að hæstv. ráðherra getur fundið út þokkalegt meðaltal. Alveg eins og maður sem setur aðra löppina ofan í 4 stiga heitt vatn og hina í 38 stiga heitt. Þá er þokkalegt meðaltal af því. 

Ég held að hv. þingmaður sé að fara á taugum.

Það er auðvitað líka rétt, virðulegi forseti, sem kemur fram hjá atvinnurekendum sem reka laxeldisfyrirtæki, fyrirtæki sem borga reikninga eins og þeir voru að segja okkur frá í Mjóafirði - og ef til vill eiga önnur dæmi eftir að koma upp - sem hafa stórhækkað. Sú hækkun gerir það að verkum að þessi atvinnurekstur er að leggjast af. Sú markmiðslýsing var þó í gömlu byggðaáætluninni að það ætti að efla fiskeldið. 

Frú forseti. Ég er farinn að kannast við tóninn hjá hv. þingmanni þegar hann ræðir byggðamál. Ég man eftir sama tóni hjá forsætisráðherraefni Samfylkingarinnar þegar hún fór um Austurland og Norðurland fyrir síðustu kosningar og hv. þingmaður teymdi forsætisráðherraefnið á eftir sér og hvíslaði að því hvað það ætti að segja. Þá var söngurinn alls staðar hinn sami: Við skulum mismuna fyrirtækjum og mönnum, við skulum láta fólk í Norðausturkjördæmi borga lægri skatta en fólk í öðrum kjördæmum. Þá var talað um að hinir ágætu frambjóðendur vildu láta endurgreiða fyrirtækjum í Norðausturkjördæmi flutningskostnað fram yfir það sem gert yrði í öðrum kjördæmum. Hv. þingmaður birti flennistóra mynd af sér og flutningskostnaðinum á Ráðhústorginu á Akureyri til að minna á að hann vildi lækka flutningskostnaðinn. Nú vill svo heppilega til að hv. þingmaður hefur lýst því yfir að hann og flokkur hans ætla að flytja frumvarp um byggðamál á næstunni. Ég vona að þar komi fram nákvæmlega með hvaða hætti hv. þingmaður ætlar að mismuna landsfjórðungum í skattamálum. Hv. þingmaður hefur sagt við mig á fundum að hann sé maður framkvæmda og hann sé maður orðsins en ég sé maður hillinga og sé óljós í málflutningi. Nú tekst hv. þingmanni að skýra mál sitt með því að leggja fram með leiðtoga sínum, sem er orðinn - skilst mér á hæstv. byggðamálaráðherra - talsmaður flokksins í byggðamálum, nákvæma útlistun á því hvernig hann ætlar að endurgreiða fyrirtækjum í Norðausturkjördæmi flutningskostnaðinn og hvernig hann ætlar að lækka skattana á íbúa í Norðausturkjördæmi. Hann bauð sig fram fyrir síðustu kosningar með þau loforð. Það þýðir ekki fyrir hann að vera hér og flagga þeim loforðum nema hann fylgi þeim eftir með þingmáli og sjái svo til hvort hann geti unnið máli sínu fylgi. En það getur enginn greitt atkvæði með frumvarpi sem ekki hefur verið lagt fram á Alþingi. 
            

Hæstv. forseti. Hér kom staðfesting á því sem ég kallaði reyndar eftir áðan. Ég þakka hv. 2. þm. Norðaust., Halldóri Blöndal, kærlega fyrir að nefna flutningskostnaðinn. Það er alltaf gaman að ræða við sjálfstæðismenn um flutningskostnað. Fram hefur komið og kemur fram í skýrslunni um framkvæmd byggðastefnunnar 2002–2005 í kaflanum sem vitnað hefur verið til, að það hafi ekki náðst samstaða innan ríkisstjórnar um að fara í aðgerðir til að lækka flutningskostnað. Þess vegna að endurgreiða, eins og hæstv. ráðherra hefur talað um, hluta af því og er þá talað um ýmsar atvinnugreinar en þó ekki allar. Hæstv. ráðherra hefur sagt og skrifað í skýrslunni að þetta hafi verið stoppað. Á fundi 16. janúar sl., sem hv. 2. þm. Norðaust., Halldór Blöndal, var því miður ekki á, með fulltrúum Eyþings, kom líka fram að hæstv. ráðherra byggðamála væri hætt að berjast fyrir lagfæringum gagnvart flutningskostnaðinum vegna andstöðu. Hvaðan kemur sú andstaða fram? Hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir sagði áðan að hún hefði aldrei séð þær tillögur og þær hafa ekki komið í þingflokka stjórnarliðsins. Það hefur verið í ríkisstjórn. Þá er ekki hægt að draga aðra ályktun, vegna þess að þar sitja bara fulltrúar tveggja flokka, en að það sé Sjálfstæðisflokkurinn sem hafi stoppað þá aðgerð. Það væri gaman að heyra í hv. þm. Halldóri Blöndal hvers vegna Sjálfstæðisflokkurinn leggst gegn því að koma til móts við þessi svimandi háu flutningsgjöld og koma með einhvers konar kerfi til að létta atvinnurekstrinum það. Þar að auki, virðulegi forseti, lagði hv. þingmaður af strandsiglingar á þeim tíma sem hann var samgönguráðherra og sparaði ríkissjóði þar töluverða peninga. Ég er ekki talsmaður ríkisrekinna strandsiglinga 

Frú forseti. Ég sagði það á Alþingi fyrir síðustu kosningar að þau ummæli sem hv. þingmaður og þáv. formaður Samfylkingarinnar, Össur Skarphéðinsson, létu sér um munn fara, að þeir mundu beita sér fyrir því eftir kosningar að lækka skatta á einstaklinga í Norðausturkjördæmi og þeir mundu beita sér fyrir því að lækka flutningskostnað fyrir íbúa í Norðausturkjördæmi, að þetta væru ummæli sem þeir ætluðu sér aldrei að standa við. Ég var ekki í andsvari við hv. þingmann um ummæli hæstv. iðnaðarráðherra. Ég þarf ekki á milligöngu hans að halda til að tala við hana. Ég var að spyrja hv. þingmann: Ætlar hv. þingmaður að efna loforð sín? Samfylkingin er ekki í stjórnarsamstarfi við einn eða neinn, Samfylkingin á þetta bara við sjálfa sig. Samfylkingin ræðir það á þingflokksfundum sínum við sjálfa sig hvort hún vill leggja fram frumvarp um þau mál sem Samfylkingin leggur áherslu á. Samfylkingin sýnir þeim málum engan áhuga með frumvarpsflutningi á Alþingi. Eina leiðin til að breyta skattalögum er að leggja fram frumvarp á Alþingi um breytta skattalöggjöf. Það hefur Samfylkingin ekki gert. Kristján kemur upp og blæs eins og hnúfubakur, ég bið hæstv. forseta afsökunar á þeirri líkingu. Þegar við tölum um endurgreiðslu á flutningskostnaði kemur hv. þingmaður upp alveg eins og fyrir síðustu kosningar - ég verð að segja að þarna er hv. þm. ekki eins og hnúfubakur. Blásturinn hefur heldur minnkað, dregið af honum, og í vandræðum sínum hleypur hann til Valgerðar og er að velta því fyrir sér hvort hann sé betri eða verri en Valgerður. Ég hef engan áhuga á því hvort honum finnst hann vera betri eða verri en hæstv. iðnaðarráðherra. Ég er bara að spyrja hvað hv. þingmaður og leiðtogi Samfylkingarinnar, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, vilja gera í sambandi við flutningskostnað, í sambandi við skattamál landsbyggðarinnar.

Forseti minnir hv. 2. þm. Norðaust. á, þegar hann vísar til ráðherra, að nota ávarpsorðið hæstv. ráðherra en ekki skírnarnöfn ráðherranna. 

Virðulegi forseti. Það er alltaf gaman þegar hv. þm. Halldór Blöndal, með ö-i en ekki u-i, ekki Blundal, kemur og ræðir í stuttu andsvari um byggðamál. Þingmaðurinn er kosinn af Norðausturkjördæmi til þings og er 2. þingmaður þess kjördæmis og kemur ekki í umræðu um byggðamál nema í skötulíki eða eins og fluga á vegg sem kemur inn annað slagið, blæs þá svolítið í umræðu um byggðamál og skammar yfirleitt þann sem hér stendur fyrir að færa byggðamál til umræðu. Virðulegi forseti. Ég tók eftir því að hv. þingmaður svaraði engu um það hvers vegna Sjálfstæðisflokkurinn stendur í vegi fyrir því að ríkisstjórnin komi inn í aðgerðir til að lækka flutningskostnað til og frá landsbyggðinni og á Íslandi. Sjálfstæðisflokkurinn er mesti skattpíningarflokkur sem setið hefur á Alþingi hin síðari ár og formaður Sjálfstæðisflokksins, Geir H. Haarde, er skattakóngur Íslands. Sjálfstæðisflokkurinn er skattaflokkur Íslands þegar kemur að því að skattleggja atvinnulífið. Tökum dæmi um þungaskattinn sem var orðinn himinhár meðan hann var. Svo koma ráðherrar Sjálfstæðisflokksins með olíugjaldið, sem er líka hækkandi, og hækka skatta. Virðulegi forseti. Skattarnir flæða út úr ríkissjóði um þessar mundir vegna þess að það berst svo mikið inn. Hvers vegna er t.d. skattheimta ekki lækkuð af flutningastarfsemi? Ég vildi gjarnan heyra hv. þm. Halldór Blöndal nefna það vegna þess að hann var samgönguráðherra í átta ár. Hann lagði m.a. niður strandsiglingar á vegum ríkisins, Skipaútgerð ríkisins, og hækkaði þar með mjög flutningskostnað. Þeir peningar sem runnu til skipaútgerðarinnar þá væru kannski betur komnir núna í útboð á strandsiglingum, eins og ég hef bent á, sem er svipað og útboð á innanlandsflugi eða  
             Ég tek eftir því, virðulegi forseti, að hv. þingmaður er farinn úr húsinu og hlaupinn af hólmi.

Frú forseti. Við ræðum um stefnumótandi byggðaáætlun fyrir árin 2006–2009. Ég er hér með þykka og mikla skýrslu upp á 71 blaðsíðu og einar sjö síður auðar þar á eftir. Mér þykir miður að hæstv. iðnaðarráðherra, sem svo vill reyndar til að er einnig hæstv. ráðherra byggðamála, er ekki í þingsalnum vegna þess að ég ætlaði að hrósa henni aldrei þessu vant. Hæstv. iðnaðarráðherra sagði nefnilega á NFS í gær í miklu hátíðaskapi að einhvern tíma yrði jafnvel hætt að reisa álver á landinu. Þetta þykir mér mikil stefnubreyting og til góðs að heyra það frá sjálfum iðnaðarráðherranum að það er einhvers staðar ljós við endann á þeim göngum sem núverandi ríkisstjórn er föst í, því miður. Það er dálítið merkilegt við þessa byggðaáætlun vegna þess að ríkisstjórnin hreykir sér oft af því að stærsta aðgerð í byggðamálum sé einmitt álverið mikla sem verið er að reisa við Reyðarfjörð og stíflan ógurlega við Kárahnjúka. Sem betur fer er ekkert minnst á hana í byggðaáætlun né önnur álver eða annan handstýrðan þungaiðnað eða tæki til að hella yfir landsbyggðina. Nei, byggðaáætlunin er alveg hreint ágæt og eins og hv. þm. Þuríður Backman kom inn á í ræðu sinni fyrr í dag gæti margt úr byggðaáætluninni verið beint upp úr stefnuskrá Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. - Ég fagna því að hæstv. ráðherra byggðamála er komin í salinn því að það er ekki á hverjum degi sem það er tækifæri til að hrósa ráðherranum. Ég tók einmitt með mér hingað upp tvær þingsályktunartillögur frá þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Annars vegar um aðgerðir til stuðnings atvinnurekstri í smáum og meðalstórum fyrirtækjum, sem er afar gott mál og þar koma fram býsna merkilegar staðreyndir. Til dæmis að 70% nýrra starfa í almennu atvinnulífi verða til í nýjum smáfyrirtækjum eða litlum og meðalstórum fyrirtækjum í rekstri. Ekki verða nefnilega öll störfin til í stóru álverunum sem verið er að plana úti um allt, nú síðast í Straumsvík, rétt handan við mörk Reykjavíkursvæðisins, en auðvitað á höfuðborgarsvæðinu enn þá. Það telst því ekki mikið byggðamál. Í þingsályktunartillögu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs er bent á að laga þurfi aðgang smáatvinnuvega að fjármagni og nauðsynlegri fjármálaþjónustu. Eitt af því sem háir litlum fyrirtækjum sem eru að fara af stað, hugvitsmönnum og brautryðjendum, er allur reglugerðafrumskógurinn, kostnaður og hindranir sem torvelda alla uppbyggingu. Þar eru tillögur um að hugað verði að skattalögum og öðrum þáttum sem marka starfsskilyrði atvinnurekstrar með sérstöku tilliti til smáfyrirtækja. Margt smátt gerir eitt stórt. Huga ætti að stöðu sjálfstætt starfandi einstaklinga og einyrkja í atvinnurekstri. Það hefur verið áberandi í seinni tíð að frumkvæði í atvinnumálum kemur oft frá konum og ekki síst í stofnun nýrra fyrirtækja og smáfyrirtækja, þar sem konur með útsjónarsemi sinni eygja tækifæri í viðskiptum sem aðrir hafa ekki komið auga á eða áður nýtt sér.  Ég er hérna með aðra tillögu til þingsályktunar frá þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – grænu framboði. Þar er fjallað um sjálfbæra atvinnustefnu. Það er eitthvað sem ríkisstjórnin hefði átt að fara enn þá betur yfir þó að nokkrir punktar séu teknir upp í þessari byggðaáætlun, og er það vel, ber að fagna því sérstaklega. En í þessari tillögu til þingsályktunar er fjallað um sjálfbæra atvinnuþróun á Íslandi með hliðsjón af Dagskrá 21 og Staðardagskrá 21 og gerðar tillögur um að vinna að framgangi hennar stig af stigi. Þarna er t.d. bent á að skapa þarf nýjum atvinnugreinum á sviði þekkingar og tækni í umhverfismálum hagstæð vaxtarskilyrði og efla þannig atvinnulíf og fjölbreytni þess. Þetta hefur verið gert með góðum árangri, t.d. í Kanada og Norður-Noregi. Við þurfum ekki að horfa lengra til að sjá hvernig hægt er að gera hlutina með góðum árangri. Því miður er ríkisstjórnin hins vegar föst í því að fæla burt fyrirtæki í hátækniiðnaði. Við þekkjum það að Flaga og Marel hafa verið að flytja störf úr landi. Einfaldlega vegna þess að gengið er svo hátt skráð að fyrirtækin telja hag sínum betur borgið annars staðar. Á sama tíma er Kanada að leggja alla áherslu á að lokka til sín fyrirtæki. Sýnt hefur verið fram á að vöxturinn í hátæknigreinum er margfaldur á við stóriðjuna eða þungaiðnaðinn. Sem betur fer eru menn að átta sig betur og betur á þessu og nú síðast málsmetandi menn eins og Ágúst Guðmundsson, formaður stjórnar Bakkavarar. Hann hefur verið að segja að þessi ofuráhersla stjórnvalda á þungaiðnað í landinu gangi ekki lengur. Það er mjög ánægjulegt að maður eins og Ágúst taki undir með málflutningi okkar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði. Ég veit vel að hæstv. iðnaðarráðherra lokar stundum eyrunum þegar við vinstri græn tökum til máls og reynum að benda henni á hluti sem má bæta. En ég er vongóður um að hún hlusti þó a.m.k. á forsvarsmenn í atvinnulífinu. Ég veit ekki hvar við erum stödd ef hún lokar eyrunum einnig fyrir málflutningi þeirra. Í þessari tillögu til þingsályktunar um sjálfbæra atvinnustefnu er bent á að taka þurfi upp græna skatta stig af stigi í staðinn fyrir núverandi skattheimtu. Það á að draga úr núverandi skattheimtu en leggja á umhverfisgjöld til að ýta undir sjálfbær framleiðsluferli og örva endurnýtingu. Draga úr sorpmyndun með því að flokka og endurnýta sorp og lífrænan úrgang. Það er nú byrjað að gera þetta sem betur fer í smáum mæli, það er þó vísir að því sem koma skal, en ýta þarf undir þetta. Það þarf að hjálpa þarna til vegna þess að það skiptir mjög miklu máli, ekki bara fyrir umhverfið, heldur fyrir þjóðfélagið allt og jafnvel hagvöxtinn líka. Jafnframt er bent á að styrkja þurfi byggðir landsins með fjölgun starfa og fjölbreyttari atvinnutækifærum á sviði umhverfis- og náttúruverndar. Síðan er í greinargerðinni nefnt að hægt er að setja sér takmark, eins og t.d. að draga úr sorpmyndun um að minnsta kosti 5% á ári næstu fimm árin. Þetta eru háleit markmið vegna þess að í rauninni er þróunin akkúrat í hina áttina. Við erum alltaf að búa til meira og meira sorp í þessu umbúðaþjóðfélagi sem við búum í. Í greinargerðinni er t.d. sagt frá því, og af því ég er að tala um sorp er það líka allur úrgangur frá fiskvinnslu, að frárennsli frá allri fiskvinnslu á Akureyri mundi duga til að framleiða lífrænan áburð fyrir 10–15% af ræktuðu landi í Eyjafirði. Og dæmið með Eyjafjörð er nefnt vegna þess að þar með gætum við líka sparað flutningskostnað. Stutt að fara. Þessi áburður hefur þann stóra kost, umfram húsdýraáburð, að í honum eru engin óæskileg fræ, hvorki illgresisfræ né önnur. Ef Íslendingar mundu nú tileinka sér þessa vistvænu hreinsitækni væri stærsta hindrunin fyrir þróun lífræns landbúnaðar hér á landi úr sögunni. Lífrænn landbúnaður er auðvitað það sem koma skal, frú forseti. Þar eigum við nefnilega mjög mikla möguleika, gríðarlega möguleika. Það er ekki aðeins að landbúnaðurinn verði stundaður í meiri sátt við náttúruna en gengur og gerist, heldur mundi markaður fyrir lífrænt vottaðar vörur stækka mjög mikið. Bent er á að t.d. í Þýskalandi telja 70% neytenda lífrænt ræktaðar matjurtir hollari en aðrar matjurtir og þarlendir framleiðendur anna ekki eftirspurn. Markaðurinn fyrir lífrænt ræktaðar matjurtir í Evrópu hefur vaxið gríðarlega á síðustu árum og á eftir að halda áfram að vaxa jafnvel þó að fólk sé að borga allt upp í 100% hærra verð fyrir slíka vöru. Þarna erum við að auka verðmæti vörunnar sem við framleiðum og möguleikar fyrir útflutning opnast. Vissulega þarf marga þætti til að hrinda þessu í framkvæmd. Við höfum heitt vatn, við höfum ódýra orku sem því miður er seld allt of dýru verði, t.d. til grænmetisbænda. Til dæmis borga grænmetisbændur fimmfalt verð á við það sem álverin borga. Það er ekki bara 50% hærra verð, eða 100% hærra verð, það er 500% hærra verð. Samt eru þeir miklir raforkukaupendur. Einnig er sagt frá því að Danir flytji inn sem svarar 30% af seldri lífrænni matvöru í landinu. Hlutfallið er enn þá hærra í Bretlandi. Þar er það um 70% og þetta eru okkar næstu markaðir. Við eigum því mikla möguleika. Í ferðaþjónustunni eigum við einnig mjög mikla möguleika. Við vitum öll að það er vonlaust að ætla að fara saman með einhverjar stóriðjur, þungaiðnað, og á sama tíma að vera selja Ísland sem hreinasta land í heimi. Ferðamennirnir eru nefnilega ekki að koma hingað til að skoða álver og virkjanir. Nei, ferðamenn koma hingað og borga fyrir það hátt verð til að sjá náttúru, ósnortna náttúru og menningu. Það er ekki sól og veðurblíða sem dregur þetta fólk hingað. Og ekki er það þungaiðnaðurinn.

Hann er léttur. Álið er létt.

Álver flokkast undir þungaiðnað og skiptir ekki máli hvort málmurinn sjálfur sé sérstaklega léttur.

Það er efnafræði.

Það er efnafræði. Auðvitað væri hægt að létta þessa umræðu aðeins með allt annarri efnafræði. En ég sé að tími minn er að verða búinn, ég var reyndar rétt að byrja. En sem betur fer get ég skráð mig aftur á mælendaskrá og þá ætla ég að fara ítarlega ofan í þessa byggðaáætlun og skýrsluna líka um framvindu byggðaáætlunar frá 2002–2005. Það er öllu þynnri skýrsla en alveg þess virði að kíkja á líka þó hún sé ekki alveg eins bjartsýn og lofi eins góðu og hin.

Virðulegi forseti. Við ræðum að mér skilst, og vonandi fer ég rétt með, samtímis og í einu lagi tillögur til þingsályktunar um stefnumótandi byggðaáætlun fyrir árin 2006–2009 og síðan skýrslu iðnaðarráðherra um framvindu byggðaáætlunar fyrir árin 2002–2005. Ég hef aðeins blaðað í þessum pappírum og skoðað þetta. Margt af þessu er nú kunnuglegt. Við höfum svo sem rætt þetta áður og ég hef lent í því. En tillagan til þingsályktunar á þingskjali 473, um stefnumótandi byggðaáætlun, er mikill og merkur pappír ef svo má segja, í 23 liðum. Talað er um að skilgreindar hafi verið 23 aðgerðir. Ræðutími minn í þessari fyrri ræðu minni er aðeins 15 mínútur, mér gefst því ekki kostur á að fara yfir alla þessa liði, a.m.k. í fyrri ræðu minni. Mig langar aðeins í upphafi máls míns að koma inn á tvo liði sem talað er um sem mikilvæga í því að efla byggð í landinu. Það er 5. liður, söfnun og úrvinnsla tölfræðilegra gagna um byggðaþróun. Á þessu ári á víst að skipuleggja markvissa söfnun og úrvinnslu tölfræðilegra gagna um byggðaþróun svo að reglubundin söfnun og úrvinnsla geti hafist hjá Byggðastofnun í upphafi árs 2007. Síðan er í 7. lið talað um að framkvæma eigi einhverja athugun á stöðu byggðarlaga sem búa við viðvarandi fólksfækkun. Og þá er hér sagt, með leyfi forseta: „Gerð verði athugun á stöðu byggðarlaga sem glímt hafa við viðvarandi fólksfækkun. Styrkleikar þeirra og veikleikar verði metnir og greindir möguleikar til eflingar byggðarlaganna.“ Þetta er óskaplega kerfiskarlalegt málfar og einhvern veginn er þannig bragur á þessu að manni finnst þetta allt saman vera óskaplega þungt í vöfum og þarna sé verið að eyða dýrmætum tíma í eintómt kjaftæði. Því að mér finnst ekki eiga að þurfa að ráða hámenntaða sérfræðinga til að sjá hvert leiðin liggur hjá mörgum byggðarlögum hér á landi þessar stundir og mörg undanfarin ár. Ekki þarf að efna til ítarlegra rannsókna eða greininga sem kosta fullt af peningum til að komast að því að hér er ástandið alls ekki nógu gott og það verður að grípa til aðgerða, ekki seinna en strax. Ef við skoðum þingsályktunartillöguna áfram, þ.e. athugasemdirnar við hana, er talað m.a. um mannfjölda og störf á bls. 33 í 2. kafla. Þar er greint frá því að fólksflutningar til höfuðborgarsvæðisins frá öðrum landshlutum hafi haldið áfram á síðustu árum eins og þeir hafa reyndar gert mjög lengi. Þó að landsmönnum hafi fjölgað úr tæplega 270 þúsund frá árinu 1995 í 300 þúsund núna eða um 10%, þá hefur íbúum fjölgað um það bil 16% á höfuðborgarsvæðinu, Reykjanesi um tæp 10%, Vesturlandi 2%, Suðurlandi 5% og á Norðurlandi eystra hefur mannfjöldinn nánast staðið í stað. Hins vegar sjáum við að fólksfækkun hefur orðið á Vestfjörðum og Norðurlandi vestra og síðan á Austurlandi. Þetta eru allt saman meðaltalstölur. Á sumum stöðum hefur ástandið kannski verið miklu verra en þetta heldur alltaf áfram. Þetta er ekkert að lagast. Sumir staðir eru hreinlega illa staddir og nú síðast eru undarlegir hlutir að gerast, þrátt fyrir að stjórnvöld hafi reynt að spyrna kannski við fótum einhvers staðar, reynt að standa í ístaðinu og stöðva og hafa áhrif á þá þróun, til að mynda með uppbyggingu á Austurlandi sem ég ætla svo sem ekki að fara að gera lítið úr. Í skýrslunni segir að með raforkuveri við Kárahnjúka og samningum um byggingu álvers á Reyðarfirði hafi verið stigið eitt stærsta spor sem stigið hefur verið á síðari árum til að bæta lífskjör og afkomumöguleika fólks og fyrirtækja á Austfjörðum, en þaðan hafi fólksflutningar verið einna mestir á undanförnum árum. Það er reyndar ekki alveg rétt. Íbúum hefur fækkað hlutfallslega miklu meira á Vestfjörðum og Norðurlandi vestra ef marka má bls. 33 í sömu skýrslu. Fólksfækkunin frá 1995 til 1. desember 2004 var 14,6% á Vestfjörðum, á Norðurlandi vestra var hún 12% en fækkunin var ekki nema 2,7% á Austurlandi þannig að þetta er ekki alveg sannleikanum samkvæmt. Í skýrslunni segir að þessi framkvæmd hafi þegar haft mjög mikil áhrif á atvinnuástand og tekju- og íbúaþróun á Austurlandi þótt hún sé nýlega hafin. Í gær bárust nýjar tölur um búferlaflutninga árið 2005 frá Hagstofunni. Það mjög vönduð samantekt sem hægt er að nálgast á vef Hagstofunnar. Ef maður skoðar breytingar á mannfjölda og búferlaflutninga fólks á milli landa og jafnvel landshluta kemur ýmislegt áhugavert í ljós. Ef við skoðum flutningana innan lands þá kemur í ljós að brottfluttir Austfirðingar eru fleiri en aðfluttir. Nú ber svo vel í veiði að hæstv. iðnaðarráðherra, byggðamálaráðherra og viðskiptaráðherra, er í salnum og heyrir mál mitt. Mér þætti fróðlegt að fá að heyra skýringu ráðherrans á þessu. Hvað er að gerast? Hvernig stendur á því, þrátt fyrir hinar miklu og glæsilegu framkvæmdir, að fólk flytur frá Austfjörðum? Hér hefur okkur verið sagt í ótal ræðum, m.a. hæstv. ráðherra, að stórkostlegir hlutir hafi gerst á Austurlandi. En nú berast nýjar tölur frá Hagstofunni sem sýna að eitthvað mjög undarlegt hefur gerst, að þar er eitthvað skrýtið í gangi. Virðulegi forseti, við verðum að fá þá skýringar á þessu. Ég held að hæstv. ráðherra hljóti að hafa skýringar á reiðum höndum. Þetta er í hennar kjördæmi og hefur verið henni mjög mikið hjartans mál. Hún hlýtur að vita hvað er að gerast. Hæstv. ráðherra hlýtur líka að geta frætt okkur um hvernig mannfjöldi hefur breyst á Austurlandi. Austfirðingar virðast flytja á brott en í staðinn flæða útlendingar inn á svæðið. Þá hlýtur maður að spyrja sig: Til hvers voru refirnir skornir? Var farið út í þessar stórkostlegu framkvæmdir á Austurlandi til að bæta búsetuskilyrði fyrir útlendinga sem flytjast til landsins?  Virðulegi forseti. Með orðum mínum vil ég ekki gera lítið úr framkvæmdunum, alls ekki. Ég spyr hins vegar hérna ákveðinna sem ég tel rétt að við fáum svör við. Ég held að hlutirnir fari ekki alveg eins og lagt var af stað með. Við getum skoðað nýjar tölur frá Hagstofunni til að sjá stöðuna á Vestfjörðum. Þar eru brottfluttir umfram aðflutta á síðasta ári, bara á síðasta ári 185 manns, tæp 200 manns samkvæmt opinberum skýrslum. Sennilega eru þeir fleiri. Oft er fólk flutt brott frá landsfjórðungum sem á við vandræði að etja en er kannski enn þá skráð þar með lögheimili. Tölurnar eru því sennilega hærri en koma fram í skýrslum Hagstofunnar. En þarna eru farnir tæplega 200 bara á einu ári, blóðtakan hefur verið mjög mikil í sumum byggðarlögum. Brottfluttir umfram aðflutta í Vesturbyggð voru t.d. 60 manns. Í Ísafjarðarbæ eru brottfluttir umfram aðflutta 41. Ef við skoðum Tálknafjörð þá er þar mjög mikil blóðtaka, þ.e. brottfluttir umfram aðflutta í þessu litla þorpi eru 27 manns á einu ári. Hólmavíkurhreppur, þar munar um 20 manns í mínus. Til Bolungarvíkur fluttust 73 en 90 manns fluttust á brott.  Fólksflutningar til og frá eru miklir. Alvarlegast í því er að fólkið er að fara. Hvers vegna skyldi það vera? Mér finnst ekki erfitt að svara því. Ég held að það sé að mörgu leyti byggðastefnu ríkisstjórnarinnar að kenna, t.d. með Vestfirði. Ríkisstjórnin hefur nánast markvisst grafið undan þeim landshluta með óþarfa og arfavitlausum lagasetningum sem kýldar hafa verið í gegn á þessu kjörtímabili. Við í stjórnarandstöðunni höfum varað við þeim, ekki síst minn flokkur, Frjálslyndi flokkurinn. Á það hefur ekkert verið hlustað og nú fáum við reikningana, m.a. í formi þessara talna frá Hagstofunni. Mér finnst þetta ekki mikið til að hrósa sér yfir. Í raun er þetta afskaplega slæmt og alvarlegt mál. Það skiptir engu máli þótt að á hinu háa Alþingi séu lagðar fram þingsályktunartillögur, upp á 70 blaðsíður og síðan skýrsla upp á 30–40 síður um byggðaáætlun og stefnumótun í byggðaáætlun fyrir næstu árin, meðan byggðunum er að blæða út. Sumum byggðum hér á landi fossblæðir hreinlega, þeim blæðir út í þessum töluðu orðum. Ég ætlaði að taka fyrir tiltekna byggð í ræðu minni. Hins vegar er svo langt liðið á hana að ég tími ekki að byrja á því. Ég ætla frekar að taka hana fyrir í seinni ræðu minni. Það er byggðarlag sem tilheyrir kjördæmi mínu, Suðurkjördæmi, þ.e. Vestmannaeyjar. Ég hef fyrir framan mig mjög alvarlegar tölur sem sýna þróunina þar. En ég ætla að koma inn á það í seinni ræðu minni. Seinni ræða mín mun lúta að Vestmannaeyjum eingöngu. Þar eru á ferðinni mjög alvarlegir hlutir sem ég hef því miður ekki heyrt hæstv. byggðamálaráðherra tala hátt um. Ég hygg að við ættum að ræða þessi mál af mikilli alvöru á hinu háa Alþingi. Hvernig stendur á því að svona undarlegar tölur birtast okkur frá Austurlandi? Getur verið að það sé vegna þess að byggðastefna stjórnvalda hafi beðið skipbrot? Náum við ekki þeim árangri sem við stefndum að? Hvernig stendur á því að fólki fækkar svo mikið á Vestfjörðum? Jafnvel í byggðarlögum eins og Bolungarvík, sem maður hefði haldið að ætti að ná vopnum sínum á nýjan leik, virðist líka fjara undan. Það gerist meira að segja í Ísafjarðarbæ. Ég hef ekki skoðað staði eins og Siglufjörð, ég get kannski, meðan ég bíð eftir að komast aftur í ræðustól, skoðað hvernig þróunin hefur verið þar síðasta árið. Ég á ekki von á að fólki hafi fjölgað á Siglufirði á síðasta ári og ekki heldur á Ólafsfirði. Ég held að þar hafi því frekar fækkað. Annað í þessum tölum, virðulegi forseti, er alvarlegt. Ég sé að þetta eru mjög góðar og vandaðar samantektir á vef Hagstofunnar. Það er hægt að rýna í tölurnar og greina með tiltölulega auðveldum hætti. Ég hvet alla þingmenn til þess, a.m.k. að skoða eigin byggðarlög og kjördæmi. Það er auðveldlega hægt að skoða þetta. En á mörgum stöðum sér maður að það er ekki nóg með að fólki sé að fækka heldur er aldurssamsetningin á stöðunum líka að breytast. Hún breytist mjög hratt. Meðalaldurinn hækkar hratt. Það dregur hratt úr barnsfæðingum á þessum stöðum og unga fólkinu fækkar hlutfallslega langmest, þ.e. fólki sem er yngra en fertugt, sem á að vera burðarásarnir í þessum byggðarlögum, sem eignast börnin og byggir upp staðina, fólkið sem er að koma sér upp þaki yfir höfuðið. Hvernig stendur á því að okkur tekst illa að halda ungu fólki á þessum stöðum? Mér finnst að mörgu leyti miklar þversagnir fólgnar í þessu. Ég segi það fyrir mitt leyti, sem faðir ungra barna, að þessir staðir úti á landi búa yfir miklum kostum, t.d. fyrir barnafólk. Þar hafa verið byggðir flottir skólar og byggð upp fín dagvistun. Það eru ágæt sjúkrahús víða um allt land og búið að byggja allan þennan strúktúr og ágætis húsnæði. Það er stórkostlegt fyrir börn að alast upp á svona stöðum. En samt er eitthvað sem gerir það að verkum að fólk vill ekki búa þar. Hver skyldi ástæðan vera fyrir því? Virðulegi forseti. Tíminn í fyrri ræðu minni er á þrotum. Ég ætla að ganga úr ræðustól með þessa spurningu hangandi í loftinu: Hver skyldi vera ástæðan fyrir því að okkur virðist mistakast svo hrapallega í því að byggja landið okkar? Vandinn er ekki alls staðar á landsbyggðinni, alls ekki, en allt of víða.

Hæstv. forseti. Ég tel að það sé ekki rétt sem kom fram hjá hv. þingmanni, að fólk vilji ekki búa úti á landi. Fólk vill einmitt búa úti á landi. Hins vegar þurfa að vera til þess aðstæður. Fólk þarf að hafa atvinnu og það höfum við lagt okkur fram um að bæta með því að gera atvinnulífið fjölbreytilegra. Hv. þingmaður getur ekki verið mjög stoltur af flokki sínum hvað það varðar. Frjálslyndi flokkurinn studdi hvorki Kárahnjúkavirkjun né álver á Austurlandi þannig að ekki lagði hann gott til málanna í þeim efnum. Hvað varðar íbúaþróun á Austurlandi þá veit ég ekki hvernig hún stendur nákvæmlega núna. En ég veit að það verða til milli 800 og 900 störf þegar álverið verður tekið í notkun, þ.e. með afleiddum störfum. Nánast allir Austfirðingar hafa áhuga á að vinna í því fyrirtæki þannig að það er mjög jákvætt. Það er í sjálfu sér auðvelt að koma upp, eins og hv. þingmenn hafa gert í stórum stíl - líka sá sem síðast talaði þótt hann hafi komið inn á jákvæðar nótur örlítið í lok ræðu sinnar - með eintómt niðurrif. Það kemur ekki ein tillaga frá stjórnarandstöðunni um hvað sé hægt að gera, ekki ein einasta.

Láttu ekki svona.

Ég held að það sé mikilvægt fyrir þessa þjóð að a.m.k. þessir flokkar skuli ekki hafa völd í landinu. Það er algjörlega öruggt. Hv. þingmaður nefndi Vestmannaeyjar og að þar væru erfiðleikar. Það veit ég vel enda hef ég beitt mér fyrir því að vinna að vaxtarsamningi fyrir Suðurland, með sérstakri áherslu á Vestmannaeyjar. Þess var sérstaklega getið þegar sá samningur var undirritaður að ég hefði brugðist fljótt við og fólkið þar var þakklátt fyrir það. Ég ítreka að það er auðvelt að koma með eintómt niðurrif í ræðustól á Alþingi og hafa ekki eina einustu tillögu um ráð til úrbóta.

Virðulegi forseti. Mér þykir miður að ég skuli ekki hafa getað komið með neinar tillögur til úrbóta. Því miður eru vandamálin svo stór og víðfeðm að allur ræðutíminn í fyrri ræðu minni fór í að tala um þessi vandamál. En ég skal gjarnan koma glaður upp í seinni ræðu minni og koma með tillögur um úrbætur, ekki skal standa á því.

Um fiskveiðistjórnina.

Um byggðamál í heild sinni. Fiskveiðistjórnarmál snúast um byggðamál öðru fremur og því ætti hæstv. byggðamálaráðherra að gera sér grein fyrir. Ég er oft efins um að hún geri sér fulla grein fyrir því að umræðan um fiskveiðistjórnarmál, fiskveiðistjórnarkerfið og það hvernig við nýtum fiskimiðin í kringum landið, snýst um byggðamál. Það er í raun kjarninn í byggðamálum mjög víða um landið, ekki síst í sjávarbyggðunum. Þar hafa stjórnvöld farið alvarlega út af sporinu, þ.e. í útfærslunni á fiskveiðistjórnarkerfinu. Þetta er m.a. stór partur af skýringunni á því hvers vegna hefur fjarað svo hratt undan Vestfjörðum. Það er líka stór partur af skýringunni á því hve hratt hefur fjarað undan byggðinni í Vestmannaeyjum. Frumkvæðið hefur verið tekið af fólkinu,  Ég er ekki alveg sammála því að Frjálslyndi flokkurinn hafi verið á móti uppbyggingu á Austurlandi eða framkvæmdum þar. Raunar þekki ég það ekki í smáatriðum. Það var áður en ég hóf afskipti mín af flokknum. Ég man ekki lengur hvernig þingmenn greiddu atkvæði í því máli 

Virðulegi forseti. Ég gerði ráð fyrir að hæstv. byggðamálaráðherra mundi lýsa ánægju sinni með þróun byggðamála á landinu. Það er vandi ráðherrans. Hún notar meðaltöl sér til fulltingis en það er nú þannig með þessi blessuðu meðaltöl eins og með dæmið um fæturna þar sem annar stendur í 50° heitu vatni og hinn í 0° heitu vatni, það er alltaf jafngott. Það segir ekkert um það hvort manninum sem á þessa tvo fætur eða þeir eru hluti af líði vel. Þannig er það líka með landsbyggðina, að þó að hægt sé að benda á að það hafi orðið fólksfjölgun t.d. í Norðausturkjördæmi þýðir það ekki að íbúum utan Eyjafjarðar, í Þingeyjarsýslunum báðum, á Melrakkasléttu allt að Miðausturlandi, frá Miðausturlandi suður fyrir um allt Suðurland nánast að Selfossi, líði vel. Það þýðir heldur ekki að orðið hafi fólksfjölgun á Vestfjörðum eða Norðurlandi vestra. Reyndar hefur fækkað í Norðvesturkjördæmi um 1,6% að meðaltali þrátt fyrir að það hafi fjölgað mjög nálægt Reykjavíkurborg, en Akranes, Borgarnes og það svæði nýtur áhrifa af höfuðborgarsvæðinu. Við erum að tala um mjög djúpstæð vandamál þar sem fólksfækkun hefur orðið mjög mikil á stórum svæðum landsins þar sem meðaltekjur hafa lækkað stöðugt frá árinu 1999. Þetta kemur fram í skýrslu um tillögu til þingsályktunar um byggðaáætlun. Menntun á landsbyggðinni er miklu lakari en á höfuðborgarsvæðinu og aldurssamsetningin er mjög óhagstæð. En hæstv. byggðamálaráðherra er ánægður með stöðuna, fullkomlega sátt og talar um að við sem viljum breyta þessu séum niðurrifsfólk. En við bendum ekki á þessa þætti nema í þeim tilgangi einum að við teljum ástæðu til þess að breyta. Meginuppistaðan í byggðaáætlun hæstv. ráðherra, bæði þeirri sem nú er liðin undir lok og þeirri sem tekur við, er styrking þriggja byggðarkjarna. Í tveimur tilfellum er um að ræða bæjarfélög en í einu tilfelli er um að ræða svæði. Styrking Akureyrar er mjög góð fyrir Akureyri og að nokkru leyti fyrir Eyjafjarðarsvæðið. Það skiptir ekki miklu máli fyrir Ólafsvík, Dalvík eða Siglufjörð eins og dæmin sanna enda Siglufjörður ekki enn þá í vegasambandi við Eyjafjörð. En styrking Akureyrar skiptir engu máli vestur fyrir sig og hún skiptir engu máli austur fyrir sig. Á þeim svæðum báðum er við mikla erfiðleika að etja. Það er alveg auðséð af hverju þeir erfiðleikar stafa, þeir stafa af því að svæðin einkennast af hefðbundnum atvinnugreinum, þ.e. landbúnaði og sjávarútvegi. Þær greinar hafa látið undan síga í sumum tilfellum og þar hafa orðið tækniframfarir þannig að minni mannafla er þörf. Þegar breytingar verða í atvinnulífinu og auðséð er að svæðin geti ekki fengist við ástandið ein þarf að koma til aðstoðar. Það sem við þurfum að gera í tilfellum landsbyggðarinnar, tilfellum þeirra svæða sem hafa farið og eru að fara halloka - og ég ætla að biðja hæstv. ráðherra að leggja við hlustir af því að verið var að auglýsa eftir tillögum áðan - er að flytja störf út á land fyrir menntað fólk. Staðreyndin er sú að landsbyggðarfólk gengur í skóla og menntar sig en því miður er ekki störf að finna fyrir menntað fólk úti á landi í nógu ríkum mæli. Það dugir ekki landsbyggðinni að setja niður störf fyrir menntað fólk aðeins á Akureyri, aðeins á Miðausturlandi, ég hiksta við að segja aðeins á Ísafirði því staðreyndin er sú að opinberum störfum hefur líka fækkað þar. Eins og fram kom í máli hv. ræðumanns á undan mér hefur fækkað um 41 á Ísafirði á undanförnu ári. Það segir sína sögu. Ísafjörður hefur verið útnefndur sem byggðarkjarni fyrir alla Vestfirði en hann er ekki í vegasambandi við stóran hluta Vestfjarða stærstan hluta ársins. Það kemur víða fram í þeirri byggðaáætlun sem við fjöllum um að samgöngur séu undirstöðuatriði samkeppnishæfni byggða. Það er ekki gert ráð fyrir því að íbúar við norðanverða Vestfirði geti keyrt á malbiki til Reykjavíkur fyrr en árið 2008. Það er ekki búið að tímasetja, það er ekki enn þá farið að ímynda sér hvenær íbúar suðurfjarða eiga að geta ferðast á milli Reykjavíkur og Akureyrar á malbiki. Þaðan af síður er búið að setja niður einhverja hugmynd um það á hvað löngum tíma fólk eigi að geta ferðast á milli heimila sinna og Reykjavíkur. Það er ekki búið að setja neina áætlun niður um hvernig eigi að bæta samgöngur á milli norður- og suðurfjarðanna þrátt fyrir að Ísafjörður eigi að vera þjónustuaðili og byggðarkjarni fyrir suðurfirði Vestfjarða. Þarna stendur ekki steinn yfir steini, virðulegi forseti. Þetta er það sem ég vil kalla samhengislausa áætlun og meira og minna út í bláinn. Verið er að fara illa með fólk þegar verið er að vekja með því vonir um að styðja eigi við uppbyggingu á svæðinu en grundvallaratriðum eins og samgöngum t.d. er ekki sinnt. Ég kalla að það sé ekki verið að sinna samgöngum á meðan ekki er gert ráð fyrir að fólk geti haft samskipti innan þeirra svæða sem eiga þó að haldast í hendur. Það er heldur ekki gert ráð fyrir að fólk geti ferðast af öryggi innan svæðanna, eins og dæmin um Bolungarvík og Súðavík sanna fyrir okkur því það er ekki búið að gera neina áætlun um hvenær eigi að koma t.d. Bolvíkingum í hættulaust samband við Ísafjörð. Búið er að setja smáaura í veggöng milli Ísafjarðar og Bolungarvíkur miðað við hvað það kostar að bæta samgöngurnar á fullnægjandi hátt, því það er ekki verið að gera með einum gangastubbi og það eru ekki komnar neinar áætlanir um hvenær eigi að fara í hina tvo stubbana ef sú leiðin verður farin, sem ég vona svo sannarlega ekki. En ef það verður farin önnur leið kostar hún miklu meira. Það er stundum eins og við Íslendingar þurfum að finna upp hjólið í öllum málum. Þó hafa allar þjóðir í kringum okkur byggðaáætlanir, sama hvort við tölum um Noreg, Svíþjóð, Finnland, Danmörku eða Spán t.d. Spánn er langt í burtu frá okkur í Suður-Evrópu en þar er unnið mjög markvisst eftir byggðaáætlun. Ég var einu sinni að ferðast á Spáni og keyrði þá fram á miklar vegaframkvæmdir uppi í fjöllum. Ástæðan var sú að fara átti að byggja upp svæðið þar, treysta þar búsetu, og fyrsta verkið sem þeir ráðast í er að byggja upp vegi. Að sjálfsögðu, því fólk þarf að komast til og frá. Það er ekki gert á Íslandi, nei, nei. Það er skaffað með annarri hendinni, eins og til Ísafjarðar, en síðan er tekið með hinni. Þegar störf eru felld niður eins og þarf að gera í sumum tilfellum, það þarf að breyta, það þarf að hagræða, en það er hægt að bæta upp með því að flytja störf út á land. Því miður sjáum við mjög fá dæmi um það hjá núverandi hæstv. ríkisstjórn að hún flytji störf út á land, að hún skynji þessa nauðsyn. Við sjáum þó eitt dæmi núna, þ.e. að hæstv. félagsmálaráðherra hyggst flytja Fæðingarorlofssjóð á Norðurland vestra. Þó að ég fagni þeirri aðgerð er eiginlega frekar dapurlegt að horfa upp á að slík aðgerð er ekki hluti af markvissri áætlun, það er ekki unnið samkvæmt skipulagi heldur er þetta handahófskennt og lítur út eins og verið sé að styrkja flokkinn á tilteknu svæði og hugsanlega undirbúa jarðveginn fyrir framboð ráðherrans á svæðinu. Við skulum bara segja: Njóttu meðan á nefinu stendur, og störfin verða góð ef þau koma. Ég er ekki búin að sjá það. Margoft hefur verið minnst á það í dag hvort fólk vilji búa úti á landsbyggðinni. Mín skoðun og mín fullvissa er sú að fólk vilji búa úti á landsbyggðinni, en það þarf að uppfylla ákveðin lágmarksskilyrði. Það þarf að vera tiltekin þjónusta, hún þarf ekki að vera eins og á höfuðborgarsvæðinu með hátæknisjúkrahús. Það þarf að vera heilbrigðisþjónusta, það þurfa að vera góðar samgöngur, það þarf að vera atvinna fyrir bæði menntafólk og fólk sem er minna skólagengið. Hingað til höfum við haft sæmilega trausta vinnu fyrir fólk sem er ekki með langa skólagöngu en þeim atvinnutækifærum fer þó fækkandi alls staðar á Íslandi, líka úti á landsbyggðinni og ekki kannski síst úti á landsbyggðinni vegna þess að það eru miklar tækniframfarir einmitt í þeim greinum sem hafa byggt á þessu vinnuafli. Það er ekki nóg fyrir okkur að efla menntunartækifærin úti á landi, þó að það sé vissulega mjög nauðsynlegt og þakkarvert, heldur þarf líka að skapa tækifæri fyrir þetta sama fólk til þess að stunda atvinnu úti á landi eftir að það hefur menntað sig. Þar stendur ríkisstjórnin sig ekki í stykkinu. Af því að ég er að tala um menntamál ætla ég að rifja upp fyrir hæstv. ráðherra svar við fyrirspurn sem ég lagði fram í vetur um mismunandi menntunarstig á höfuðborgarsvæðinu og utan höfuðborgarsvæðisins. Á höfuðborgarsvæðinu eru 28% íbúa með grunnskólapróf eingöngu en úti á landi eru það 45%. Á höfuðborgarsvæðinu eru 26% með háskólamenntun en 14% úti á landi. Ég er að tala um fólk á aldrinum 20–40 ára. Sá aldursflokkur, eins og fram kom í máli fyrri ræðumanns áðan, fólkið sem er burðarstoðin í hverju byggðarlagi. Tölurnar eru grafalvarlegar. Það er alvarlegt mál að 28% af íbúum höfuðborgarsvæðisins hafa aðeins lokið grunnskólaprófi. Við þurfum vissulega að bjóða því fólki tækifæri til þess að bæta við þekkingu sína, við menntun sína. Margir vilja gera það samanber svar sem kom í vetur um að 119 fullorðnum hefði verið vísað frá framhaldsskólum í vetur. En þörfin er enn þá brýnni úti á landi eins og tölurnar sýna. Með þessu fábreytta atvinnulífi og lága menntunarstigi fylgir enn eitt, að meðaltekjur eru miklu lægri. Fyrir vikið eru sveitarfélögin verr í stakk búin til þess að efla atvinnulíf, einstaklingar og fyrirtæki eru illa í stakk búin til þess að standa undir nýbreytni og það er hlægileg aðstoð sem stendur til boða frá hinu opinbera við þá sem vilja brydda upp á nýjungum í atvinnulífi. 70 millj. til vaxtarsamninga á Vestfjörðum á þrem árum frá ríkinu er líka hálfbroslegt, sérstaklega þegar 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Önnu Kristínu Gunnarsdóttur fyrir að mörgu leyti ágæta ræðu. Hún skilgreinir ástandið eins og hún sér það og það er margt til í því að það er ekki glæsilegur akur um allt land hvað byggðamál varðar. Við vitum það, mörg byggðarlög glíma við ákveðna erfiðleika í því samhengi. Annars staðar gengur betur, sem betur fer. Hæstv. forseti. Hv. þingmaður talaði mikið um atvinnulífið á landsbyggðinni. Að sjálfsögðu er það undirstaða blómlegrar byggðar að fyrirtækin geti dafnað og vaxið og verið öflug á viðkomandi svæðum. Við hv. þingmaður erum væntanlega sammála um það. Hv. þingmaður stóð samt að því að leggja fram tillögu á síðasta hausti um það að hækka tryggingagjald um 400 millj. kr. sem bitnar á atvinnulífinu og jafnframt á fyrirtækjum á landsbyggðinni sem ekki eru öll jafn vel sett. Við, þingmenn stjórnarmeirihlutans, lögðumst gegn þessum auknu álögum sem Samfylkingin vildi setja, m.a. á atvinnulífið á landsbyggðinni. Því spyr ég hv. þingmann hvort hún standi við þá stefnu Samfylkingarinnar að auka beri álögur á fyrirtæki á landsbyggðinni með þessum hætti. Í öðru lagi spyr ég hv. þingmann um sjávarútvegsstefnu Samfylkingarinnar, hvort hún sé á hreinu. Stendur Samfylkingin við fyrningarleiðina eða er hún komin með nýja stefnu í anda hv. þm. Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur sem boðaði sáttarhönd til íslensks sjávarútvegs fyrir nokkru? Það væri gott að fá svar frá einhverjum þingmanni Samfylkingarinnar um stefnuna í sjávarútvegsmálum. Síðan vil ég spyrja hv. þingmann að lokum um vaxtarsamninga en ég sé að ég næ því ekki í þessu fyrra andsvari mínu. Ég mun koma að vaxtarsamningum í seinna andsvari mínu.

Virðulegi forseti. Það er vont ef hv. þm. Birkir Jón Jónsson missir svefn af áhyggjum yfir því hvort formaður Samfylkingarinnar, hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, og hv. þm. Jóhann Ársælsson eigi í illdeilum um sjávarútvegsstefnu Samfylkingarinnar.  Annars legg ég til við hv. þingmann að hann spyrji þá hina sömu þingmenn og hér hafa verið nefndir á nafn um þennan meinta ágreining þeirra á milli. Ég vænti þess að hv. þingmanni þyki það ekki vont að stjórnmálaflokkur vilji eiga samstarf og vinna með samtökum útgerðarmanna á Íslandi. Ég vænti þess að það sé hið besta mál í huga hans. Varðandi tryggingagjaldið lögðum við til við fjárhagsáætlunargerð að það yrði hækkað. Það var um litlar 400 millj. sem er að vísu talsvert, og hugsanlega er það rétt metið hjá þingmanninum að þetta hefði lagst þyngra á fyrirtæki á landsbyggðinni en t.d. á Reykjavíkursvæðinu. Ég veit auðvitað að það sem gerðist með tryggingagjaldið þegar stjórnarflokkarnir hækkuðu það um 2,4 milljarða var að það færðist yfir á herðar fyrirtækjanna úti á landsbyggðinni. Það er auðvitað ekki gott mál. Það þarf að styðja fyrirtæki á landsbyggðinni og það er t.d. alveg hægt að gera 

Hæstv. forseti. Það er óumdeilt að hv. þingmenn Samfylkingarinnar lögðu það til að tryggingagjald, þá m.a. á fyrirtæki á landsbyggðinni, mundi hækka um 400 millj. kr. Það er skattahækkun upp á 1,3%. Það mundi nú heyrast hljóð í íslenskum almenningi ef stjórnmálaflokkur legði það til að skattar yrðu hækkaðir, að álögur yrðu auknar á viðkomandi einstaklinga. Síðan koma hv. þingmenn Samfylkingarinnar hér, lofa atvinnulífið á landsbyggðinni og segja að það þurfi að styrkja það. Í hinu orðinu leggja þeir til, rúmum tveimur mánuðum síðar, að það eigi að hækka álögur á fyrirtæki á landsbyggðinni. Hér tala menn ekki í takt. Rétt fyrir áramót leggja hv. þingmenn landsbyggðarinnar til að auka eigi álögur á fyrirtækin, m.a. á landsbyggðinni, en eftir áramót tala hv. þingmenn Samfylkingarinnar um erfiðleika  Hér er ekki um beinan samhljóm að ræða. Reyndar erum við að tala um hvort sitt árið, annars vegar árið 2005 og hins vegar árið 2006. Það getur vel verið að stjórnmálaflokkar breyti um stefnu yfir ein áramót. Hæstv. forseti. Það vakti athygli mína að hv. formaður Samfylkingarinnar, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, kallaði vaxtarsamninga svokallað tískuorð þar sem stjórnvöld eru að leiða saman sterk og veik fyrirtæki, félagasamtök, sveitarstjórnir og með stuðningi stjórnvalda líka, ríkisstjórnarinnar. Hv. þingmaður tók að vísu að einhverju leyti undir orð hv. formanns Samfylkingarinnar þar sem hún talaði um að framlög ríkisins væru harla lítilfjörleg, m.a. gagnvart vaxtarsamningi fyrir vestan. Nú er unnið að undirbúningi þessara vaxtarsamninga á Norðurlandi vestra, Vestfjörðum og Vesturlandi - heldur hv. þingmaður að það ágæta starf muni ekki skila einhverjum árangri í framtíðinni og sé hið besta mál en ekki eitthvert tískuorð?

Herra forseti. Ég hyllist til að kalla þessa vaxtarsamninga tískuorð eins og formaður Samfylkingarinnar gerði. Ég held því miður að þeir veki meiri væntingar en þeir standa undir. Eins og ég sagði áðan eru hlálega litlir peningar frá ríkinu í þessum samningum og framlög ríkisins eru alltaf skilyrt mótframlagi frá heimamönnum. Bæði í tilfellum fyrirtækja á Vestfjörðum og á Norðurlandi vestra erum við að tala um mjög óburðugt atvinnulíf. Það er aðeins eitt fyrirtæki sem eiginlega stendur undir nafni, fyrirtæki sem á einhvern pening á Norðurlandi vestra svo að dæmi sé tekið. Það er Kaupfélag Skagfirðinga. Því miður. Þegar svo er getum við ekki vænst þess að lagðir séu fram miklir peningar. Ég er hins vegar ekkert frá því að þessir samningar geti skilað einhverju í samvinnu. Það er verið að leiða fólk saman til viðræðna en ég endurtek það sem ég sagði áðan, ég held að þeir rísi ekki undir nafni, þessir samningar, vegna þess að þeim fylgja allt of litlir peningar. Svo ætla ég að endurtaka það sem ég sagði áðan, það sem þarf til að reisa við atvinnulíf úti á landi er flutningur á störfum fyrir menntað fólk út á land. Það þora ráðherrar þessarar ríkisstjórnar ekki að fara í af því að þeir eru hræddir við óvinsældirnar sem þeir baka sér í Reykjavík. Þannig skapast tímabundnar óvinsældir, og þeim sem missa vinnuna við flutning starfanna og vilja ekki flytja með er auðvitað vorkunn. Þeim er þó ekki eins mikil vorkunn og því fjölmarga fólki sem hefur misst vinnuna úti um land í gegnum tíðina vegna þess að störf á vegum ríkisins hafa verið lögð þar niður. Hér er a.m.k. um mörg störf að velja 

Herra forseti. Við eigum að ræða hér byggðaáætlun Framsóknarflokksins, þ.e. þá sem lögð er fram af Framsóknarflokknum. Það er greinilegt að þessi ágæti flokkur sem hefur stundum kennt sig við landsbyggðina leggur nánast enga áherslu á þennan málaflokk lengur. Nánast. Jú, hann prentar upp sömu gömlu skýrsluna og hún er ekki góð. Hún er mjög slæm. Ekki sést hæstv. forsætisráðherra þegar verið er að ræða byggðir landsins. Það kemur á óvart. Ef formaður Framsóknarflokks hefði fyrir nokkrum árum ekki látið sjá sig þegar verið væri að ræða málefni hinna dreifðu byggða hefði mörgum verið brugðið. Nú er sá ágæti maður hins vegar í öðrum verkum, hann er í því að spá og hann er líka í því að ræða um inngöngu í Evrópusambandið. Það er fínna en að tala hér um vanda landsbyggðarinnar eða byggðanna hringinn í kringum landið. Nei, forsætisráðherrann er í öðru og er jafnvel kominn í þá stöðu að vilja selja aðgang að fiskimiðunum og finnst það vera verkefni dagsins en ekki að ræða hér um málefni byggðanna. Ég veit eiginlega ekki hvað ég á að verja löngum tíma í þessa skýrslu sem er endurprentað, herra forseti, vegna þess að við erum búin að ræða hana áður.  Ég held að það þurfi að fara yfir það með hæstv. iðnaðarráðherra hvað „áætlun“ er. Það er eins og að hæstv. ráðherra átti sig bara ekki á því. Áætlun er venjulega það að stefna að ákveðnu marki. Ef maður hins vegar les bæði stefnumótandi byggðaáætlun og skýrsluna kemur ekkert fram um slíkt, það eru engin mælanleg markmið. Ég hef oftsinnis bent hæstv. iðnaðar- og byggðamálaráðherra á að það verða að vera einhver mælanleg markmið ef menn ætla að vera með einhverja áætlun af viti. Við þekkjum það sem höfum komið að rekstri fyrirtækja og jafnvel stofnana að sett er fram fjárhagsáætlun og svo reyna menn að halda þær og hafa einhver mælanleg markmið. En það kemur ekki fram hér, enda er það kannski lýsandi fyrir áhuga Framsóknarflokksins á þessum málaflokki. Því miður. Ég verð að segja að ég hef þess vegna ákveðið að leggja fram fyrirspurn í þinginu, og hef gert það, til að hjálpa flokknum að gera næstu byggðaáætlun. Hún er á þá leið að tekið verði saman yfirlit yfir fjölda opinberra starfa. Ég get farið fram á það. Ég mælist til þess að hæstv. fjármálaráðherra taki hendur úr vösum í byggðamálum og taki saman þróun opinberra starfa í byggðum landsins. Þá getur hæstv. iðnaðarráðherra mögulega notað þær tölur til að meta áhrif opinberra starfa á byggðirnar í stað þess að telja hér upp einhver verkefni, flutning á nokkrum tugum starfa í Húnavatnssýslu - sem ég geri þó ekki lítið úr.  
             Svo er annað. Þegar maður gerir áætlun reiknar maður og leggur niður fyrir sér hvað hún muni kosta. Hér kemur ekki fram hversu mikla peninga eigi að leggja í þetta. Það er fáheyrt. Ég er á því að sveitarstjórnir landsins eigi að mótmæla þessu, sérstaklega þær sem hafa orðið fyrir barðinu á stjórnarstefnu Framsóknar- og Sjálfstæðisflokks. Það er ekki hægt að búa við þetta. Hvers vegna ætli þær geri það ekki? Það er kannski vegna þess að stjórnarflokkarnir koma stundum með brauðmola og gefa til baka, kannski örfá störf. Hv. þm. Birkir Jón Jónsson minntist á Siglufjörð og tíndi upp nokkra brauðmola sem hann hafði rétt byggðarlaginu.  Mér finnst þetta ekki mikið. Ég miða við það að búið er að taka af fólkinu á landsbyggðinni réttinn til sjósóknar. Það er alvarlegt mál. Síðan eru í umræðunni talin upp verkefni sem eru búin að vera á dagskrá í meira en áratug, að minnka endurgreiðslur námslána fyrir þá sem búa á landsbyggðinni, að styrkja ferðalög íþróttafólks á landsbyggðinni. Þetta fer aldrei í framkvæmd, því miður, meðan þessir flokkar starfa í ríkisstjórn. Þegar lagðar eru fram tillögur á þingi neita viðkomandi flokkar að veita fjármuni í þessi verkefni sem þeir skreyta sig síðan með þess á milli. Þetta er mjög ómerkilegt. Það er annað sem er vert að fara yfir. Þegar menn fara út á land og rétta brauðmola eiga allir að krjúpa á kné og þakka. Við sem búum á landsbyggðinni eigum að vera full þakklætis þegar einhver störf koma. Ég spyr Reykvíkinga sem hlýða á mig tala úr þessum ræðustól: Hvað finnst þeim, finnst þeim að þeir eigi að vera fullir þakklætis yfir því að Háskólinn í Reykjavík var settur á stofn? Eiga þeir að vera hér á hnjánum? Nei, þetta er bara eðlileg og sjálfsögð aðgerð, rétt eins og það að Háskólinn á Akureyri og Háskólasetrið á Ísafirði eru eðlileg starfsemi. Menn eiga ekkert að tala um þetta eins og verið sé að færa þessu fólki einhverjar gjafir. Ég verð að minna á rannsókn frá Bifröst sem sýndi fram á það að skattfé streymdi af landsbyggðinni á höfuðborgarsvæðið. Tæplega 30% af öllu skattfé landsmanna er aflað í dreifbýlinu en einungis 15% er varið þar. Það er ekki eins og að við sem búum á landsbyggðinni séum einhverjir ómagar, alls ekki. Við eigum ekki að líta þannig á. Svo er annað. Með annarri hendinni er gefið - farið með innheimtu á Blönduós sem er jákvætt - en í sömu mund eru önnur störf tekin. Þá er verið að færa til lögregluumdæmin og alltaf liggur undir að fækka eigi störfum, fækka yfirmönnum, sameina. Fólk á landsbyggðinni er náttúrlega skeptískt á þetta. Er verið að fækka eða spara í Reykjavík? Alls ekki. Við sjáum að frá því að þessi ríkisstjórn komst til valda hafa útgjöld ríkisins aukist um 120 milljarða, 120 þús. millj., á föstum fjárlögum. Þeir fjármunir hafa ekki runnið út á land í miklum mæli. En við munum sjá það þegar við fáum svarið við spurningunni um hvar opinber störf eru staðsett. Það mun þá líka gagnast Framsóknarflokknum við gerð næstu byggðaáætlunar. Við horfum líka á það hvar verið er að fækka störfum, t.d. reikna ég með að haldið sé aftur af störfum hjá lögregluumdæmunum og þeim slegið saman. Á sama tíma er verið að fjölga víkingasveitarmönnum gríðarlega, búa til einhverja greiningardeild til að rannsaka landráð hjá ríkislögreglustjóra. Svona má lengi telja. Þetta er það sem við horfum upp á. Ég vil líka nota hluta af ræðutíma mínum í annað. Það hefur verið kvartað undan því að við í stjórnarandstöðunni leggjum ekki fram neinar tillögur. En það eru ákveðnar skýringar á því. Manni blöskrar að svona sé lagt fram, svona hræðilegar skýrslur, og þá ætla ég að benda á eina tillögu sem er að finna í stefnuskrá Framsóknarflokksins - ef þau framkvæmdu eitthvað af henni, t.d. að strandjarðir fengju útræðisrétt sinn á ný. Ég spurði hæstv. landbúnaðarráðherra hvort einhver von væri á því, og hann brást nánast illur við þegar ég vildi fá afstöðu hans á hreint. Bara það atriði, að strandjarðir fengju útræðisrétt á ný, mundi bæta hag dreifbýlisins miklum mun meira, fullyrði ég, en t.d. þessi vaxtarsamningur Vestfjarða sem er voðalega lítið annað en orðagjálfur um vaxtarklasa og slíkt. Mig minnir að honum hafi fylgt 40 millj. á nokkrum árum sem átti síðan að hækka eitthvað í framhaldinu.  Einnig er kominn tími til þess að Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn fari yfir og skoði tillögur okkar hvað varðar fiskveiðistjórn. Ég vonast til þess að hv. þm. Birkir Jón Jónsson lesi stefnuskrá Frjálslynda flokksins í fiskveiðimálum því að þar getur hann fundið tillögur sem virka, þar sem ungir menn á Siglufirði geta komist í útgerð á ný í stað þess að ef menn ætla nú í útgerð þurfa þeir annaðhvort að gerast leiguliðar eða reiða fram t.d. 150 millj. ef þeir vilja veiða 100 tonn. Þetta er það sem Framsóknarflokkurinn býður upp á og við í Frjálslynda flokknum erum alveg tilbúnir til að vinda ofan af þessari vitleysu, enda er það þjóðarhagur. Það er ekki bara hagur fólksins í dreifbýlinu að snúa við dæminu, heldur er það hagur þjóðarinnar allrar. Samdráttur á þessum svæðum skapar einnig vandamál í Reykjavík og margir á höfuðborgarsvæðinu eru farnir að leggja eyrun við þegar rætt er um byggðamál. Margir koma frá þessum svæðum og þeim þykir sárt hvernig komið er fyrir gamla byggðarlaginu sínu. Þetta er mál sem varðar þjóðina, menningu hennar, og það er sárt að vita til þess að Framsóknarflokkurinn sinni því ekki betur en svo að senda sömu skýrsluna enn og aftur í umræðuna. Við höfum ýmis tæki ef við viljum. Við þurfum að skoða samkeppnisstöðu fyrirtækja. Við höfum t.d. rætt um samkeppnisstöðu skipasmíðaiðnaðarins, tillögur liggja fyrir og það er ekkert annað að gera en að hrinda þeim í framkvæmd. Það er það sem vantar, raunverulegar tillögur. Það er ekki rétt að vera að hækka rafmagnið á fólkinu úti á landi sem stendur hvað verst. Því eru sendir háir reikningar. Hér reynir hæstv. iðnaðarráðherra alltaf að drepa umræðunni á dreif um hækkað rafmagnsverð á landsbyggðinni með því að tala um hækkun hér og lækkun þar. Það er einfaldlega ómerkilegt, herra forseti. Ósk um utandagskrárumræðu um rafmagnsverð til húshitunar á landsbyggðinni hefur legið fyrir, og svo er sagt að beðið sé eftir umræðu um einhverja skýrslu, skýrslu sem er ófullkomin, nánast eins og þessi, og segir takmarkað. Það er sárt að horfa upp á þetta. Það er hægt að snúa þessu við og það verður gert með því að skipta um flokka í stjórn. Við höfum 10 ára reynslu af þessum flokkum og ég spyr fólk úti á landi: Er hún góð? Nei, segir það, hún er alls 

Hæstv. forseti. Í dag hafa staðið yfir umræður um þingsályktun um stefnumótandi byggðaáætlun og hér á Alþingi hefur verið mikil samstaða um að hafa þyrfti einhvers konar stefnumótandi byggðaáætlun í gildi. Alþingismenn hafa í raun og veru staðið saman um þessa hugmynd og tekið hana til umræðu, nokkrum sinnum reyndar. Árangurinn af þeirri stefnumörkun sem hefur verið sett í þessar áætlanir hefur því miður ekki verið eins góður og menn hafa vonast til. Enda eru þessar áætlanir, og það er kannski helsti gallinn á þeim, ekki útfærðar og það er ekki fjármögnun á bak við þær hugmyndir sem eru settar fram í þessu plaggi. Ríkisstjórnin sem situr hefur talað mikið um byggðamál og hælt sér, og þingmenn sem styðja hana hafa hælt sér mikið af því að þeir væru að gera mikið í byggðamálum. Samt hefur landsbyggðin verið á undanhaldi nánast alls staðar á landinu þar sem hægt er að tala um að við séum komin út á dreifbýlissvæðin og þau einu svæði sem hafa haldið sínu eða aðeins náð vopnum sínum eru þá Eyjafjarðarsvæðið og þau svæði sem næst liggja stóriðjuframkvæmdunum á Austurlandi. Að öðru leyti hefur landsbyggðin verið á undanhaldi. Ég segi þetta vegna þess að ég tel ekki þau svæði sem liggja næst höfuðborgarsvæðinu með þegar verið er að tala um byggðaáætlanir, enda hafa ákvarðanir um byggðastuðning ekki beinst að þessum svæðum að neinu marki, þeim sem liggja næst höfuðborgarsvæðinu, í Borgarfirði og á Suðurlandinu. Það er þess vegna ekki rétt sem hæstv. ráðherra sagði hér, það er ekki rétt að koma með það skýringalaust inn í umræðuna að fólki sé farið að fjölga á landsbyggðinni. Það er mjög villandi að tala með þeim hætti. Það hefur enda komið fram í svörum við fyrirspurn frá t.d. hv. þm. Kristjáni Möller, bara fyrir nokkrum dögum, hvernig íbúaþróunin hefur verið á landsbyggðinni á undanförnum árum. Þar kemur þetta mjög skýrt fram. Ég ætla ekki að fara yfir þær tölur hér, það er ekki til þess tími, en þær bera það með sér að landsbyggðin er öll nánast á undanhaldi að fráteknum þeim svæðum sem ég nefndi hér. Hvers vegna er þetta svo? Það eru miklar atvinnuháttabreytingar í landinu. Þéttbýlissvæðin í kringum landið, þ.e. sjávarbyggðirnar urðu til og blómguðust fyrst og fremst vegna þess að menn sóttu sjó. Breytingar á sjávarútvegsstefnunni hafa valdið því að veiðirétturinn hefur þjappast saman á fáa staði, miklu meira en hann hefur nokkurn tíma gert áður. Verðlagið á veiðirétti hefur orðið svo hátt að menn hafa ekki getað stofnað ný fyrirtæki á stöðum þar sem veiðirétturinn hefur farið burtu. Þess vegna eru til litlu sjávarbyggðirnar sem svo sem hafa lifað af í gegnum tíðina. Þegar menn vantaði vinnu á þessum stöðum stofnuðu þeir sér útgerðarfyrirtæki, keyptu bát og fóru að gera út. Þetta gerist ekki lengur. Þess vegna eru þessar litlu sjávarbyggðir, margar hverjar, á undanhaldi, það eru mjög takmarkaðir möguleikar í þessum aðalatvinnuvegi. Síðustu missirin hefur hann reyndar staðið afar illa vegna gengis, þessa gríðarlega háa gengis sem menn geta svo sem deilt um af hverju er svona hátt en það er kannski ekki aðalatriði málsins. Gengið er gríðarlega hátt og það eru ekki líkur á því að það breytist á næstunni. Sjávarútvegurinn, sérstaklega fiskvinnslan, úti um landið er þess vegna í miklum vanda og það er ekki líklegt annað en að við sjáum gjaldþrot og lokanir á næstu missirum og það mun auka þessa byggðaumræðu sem hefur þó verið ærin fram að þessu. Hæstv. forsætisráðherra lýsti því yfir að hann teldi að kominn væri tími til að leyfa erlenda fjárfestingu í sjávarútvegi. Ég ætla að nota hluta af tíma mínum til að tala um þessi mál einfaldlega vegna þess að formaður iðnaðarnefndar hefur kallað mjög eftir því hvaða stefnu Samfylkingin hafi í sjávarútvegsmálum. Sú stefna liggur fyrir og er alveg skýr. Hún felst í því að við eigum að gæta eignarhalds þjóðarinnar á þeirri auðlind og að það verði sett í stjórnarskrá. Við deilum ekki um það við stjórnarflokkana að sett verði í stjórnarskrá ákvæði um eignarhald þjóðarinnar á sjávarauðlindinni. Það sem stjórnarliðar virðast ekki hafa áttað sig á er að auðvitað mun það fylgja, setji menn í stjórnarskrána að þjóðin eigi einhverjar auðlindir, þjóðarauðlindir, sjávarauðlindir, orkuauðlindir sem eru almannaeign og fleiri auðlindir. Ég vísa til umfjöllunar auðlindanefndar um þetta þar sem fyrir liggja tillögur um hvernig með þær auðlindir skuli farið. Þá þurfa auðvitað að vera einsleitar aðferðir við að koma nýtingu auðlindanna í hendur þeirra sem fá þau verkefni í hendurnar að nýta auðlindir. Þá geta menn ekki bæði einkavætt auðlindina og haft hana í stjórnarskránni sem þjóðarauðlind. Það eru röng skilaboð að gefa til kynna að það sé hægt. Stefna okkar hefur verið alveg skýr í þessu. Við teljum að gæta eigi eignarhalds þjóðarinnar og að hið opinbera og alþingismenn fyrst og fremst eigi að sjá til þess að eignarhaldsins verði gætt fyrir hönd þjóðarinnar. Það er hægt að gera. Menn þurfa þess vegna sátt við þjóðina um þá leið sem farin verður, fyrst og fremst við þjóðina, en sáttin verður líka að vera við útgerðarmenn í landinu. Þeir verða líka að geta sætt sig við þær aðferðir sem verða notaðar og þann tíma sem gefa þarf sér til þess að aðlögun verði að þeim nýju aðferðum sem menn beita, því nýja umhverfi sem menn þurfa að vinna í. En niðurstaðan getur aldrei orðið önnur en sú að hið opinbera verði að gæta eignarhaldsins fyrir hönd þjóðarinnar ef þetta á að verða þjóðarauðlind. Það á við um allar auðlindir. Ég geri ekki upp á milli þeirra. Ég er sammála LÍÚ-forustunni sem hefur kallað eftir því að menn hafi sömu aðferðir uppi við nýtingu þjóðarauðlinda hvort sem þær heita orkuauðlindir eða auðlindir sjávar. Þess vegna þurfa menn auðvitað að vanda sig og spara sér pólitísk upphlaup í þessum málum og endalaus köll á hvað aðrir vilja. Við höfum sett það skýrt fram hvað við viljum í þessu. En stjórnarflokkarnir, hvað hafa þeir sagt? Þeir hafa sagt að bæði væri hægt að einkavæða auðlindina og hafa hana fyrir þjóðarauðlind. Er það skýr stefna? Nei, það er ekki skýr stefna. Það eru röng skilaboð til þjóðarinnar og fyrir neðan allar hellur að bjóða upp á málflutning af því tagi. Ég ætla ekki að fara að skammast yfir því vegna þess að ég vonast til að menn komist til ráðs og setjist niður, vegna þess að endurskoðun stjórnarskrárinnar er afar mikilvægt verkefni og við þurfum að ná víðtækri pólitískri sátt um þá endurskoðun. Þar þurfum við að leita viðunandi leiða fyrir þjóðina, fyrir atvinnuveginn og alla þá framtíð sem við getum séð fyrir okkur í meðferð auðlinda. Við getum ekki boðið börnum okkar og barnabörnum upp á það að við köstum auðlindum landsins bara eins og silfri Egils yfir atvinnulífið og láta það fara hvernig sem vill. Er það trúverðugt þegar menn koma í ræðustól á Alþingi hver eftir annan og aðeins eitt sem þeir eru sammála um: Það er ekki hægt að hleypa erlendum aðilum með fjárfestingar í sjávarútveginn. Niðurstaðan er að það sé ekki hægt. Hvers vegna? Vegna þess að fyrirkomulagið sem menn hafa komið á er með þeim hætti að þeir sem styðja það og vilja hafa það þannig þora ekki að leyfa erlendum aðilum að koma nálægt sjávarútveginum á Íslandi.

Þeir eru hérna alveg á fullu.

Hæstv. iðnaðarráðherra kallar fram í: Þeir eru hér á fullu. En hæstv. iðnaðarráðherra var í salnum þegar menn héldu ræðurnar sem við höfum oft heyrt um að það megi ekki vegna - vegna hvers? Vegna þess að arðurinn af auðlindinni rennur í hendur þeirra sem eiga kvótann. Ef þeir eignaraðilar verða erlendis mun arðurinn renna þangað. Það er ekki að gæta þjóðarauðlindarinnar að hafa fyrirkomulagið með þeim hætti. Ég ætlaði að tala um byggðaáætlunina og ég tel reyndar að það að viðhalda byggð í landinu sé verkefni sem hið opinbera eigi að koma að með þeim hætti öflugustum, að sjá til þess að almennilegar samgöngur séu, gott heilbrigðiskerfi og menntakerfi, að grunngerðin sé í lagi og þá muni koma í ljós hvar fólk telur best að búa og reka fyrirtæki í landinu. Þarna hefur gríðarlega mikið vantað upp á og metnað vantað. Það er ótrúlegt að hlusta t.d. á hæstv. samgönguráðherra koma og halda sömu ræðuna endalaust um afrekin í þessum málum. Hver eru afrekin? Að enn eru nánast sambandslaus svæði á landinu þar sem fólk býr. Það er ekki nothæfur vegur á milli byggðarlaganna og ekki nothæfur vegur til að koma afurðum frá sér eða rækta það samband sem nauðsynlegt er við höfuðborg landsins. Það eru ekki afreksverk á 21. öld að svo skuli hátta til í þessu forríka samfélagi. Auðvitað er byggðin á undanhaldi þar sem fólk getur ekki notið þeirrar þjónustu sem hægt er að njóta almennt á landinu, á höfuðborgarsvæðinu, og þar sem betur er búið að fólki en á þeim stöðum sem ég vísa til. Eitt sem er nefnt í skýrslunni hefði ég gjarnan viljað hafa meiri tíma til að tala um og það er efling sveitarfélaganna vegna þess að efling þeirra er að mínu viti eitthvert öflugasta tækið sem hægt er að nota til að styrkja byggðina í landinu. Þar fór félagsmálaráðherra og ríkisstjórnin í ferð sem hefði betur verið ófarin, ferð sem eyðilagði möguleikana á því að sameina sveitarfélögin og gera þau sterkari að mörgu leyti, komu í veg fyrir möguleika sem voru fyrir hendi og hefði verið hægt að nýta, því sameining og styrking sveitarfélaganna hefði getað orðið miklu meiri en stefnir í að hún verði. Það að flytja verkefni til sveitarfélaganna, styrkja þau og sjá til þess að verkefni frá hinu opinbera fari til þeirra er kannski það sem - að frádregnum samgöngubótum - gæti virkað allra best. Þetta er því miður svona og skilningur manna í sölum Alþingis á sveitarfélögunum og því verkefni sem hefði átt að leysa í sölum Alþingis er svo takmarkaður að það er með ólíkindum enda þurfa menn ekki annað en að litast um og sjá skipulagsslysin allt í kring á höfuðborgarsvæðinu og þau sem eru í aðsigi annars staðar til þess að sjá að hér í sölum Alþingis hafa menn ekki passað sína plikt.

Frú forseti. Á margan hátt hefur verið athyglisvert að fylgjast með þeirri umræðu sem hefur farið fram í dag um annars vegar skýrslu iðnaðarráðherra um framvindu byggðaáætlunar fyrir árin 2002–2005 og hins vegar tillögu til þingsályktunar um stefnumótandi byggðaáætlun fyrir árin 2006–2009. Ég verð þó að segja í byrjun að að hluta til leiðist mér hversu áberandi hinn neikvæði þáttur málanna verður í umræðunni vegna þess að við eigum, að minni hyggju, ekki að ræða þannig um málefni landsbyggðarinnar. Útgangspunkturinn á að sjálfsögðu alltaf að vera sá að ýmis lífsgæði eru á landsbyggðinni fram yfir það að hafa búsetu t.d. á höfuðborgarsvæðinu. Það eru auðvitað hlutir sem við eigum að leggja áherslu á. Við eigum að leggja áherslu á að það er alveg sérstakur lífsstíll að búa á landsbyggðinni, lífsstíll sem við eigum að gefa gaum og gera svolítið mikið úr vegna þess að a.m.k. við sem höfum ákveðið að búa á landsbyggðinni metum þann lífsstíl ofar þeim lífsstíl að búa t.d. á höfuðborgarsvæðinu. Það á að gera lítið úr hvorugum lífsstílnum því það er val fólks og það er kannski grundvallaratriðið að þetta val fólks á að vera þannig að opinberir aðilar reyni að jafna sem best möguleika fólks til að velja hvorn lífsstílinn sem það kýs en sé ekki með þvingandi aðgerðir til að neyða fólk til að gera það sem það síður vill. Við verðum samt sem áður að passa okkur á því, þó að við leggjum áherslu á hina jákvæðu þætti, að halda okkur við raunveruleikann, því ekkert gagn er að því ýmist að gylla hlutina eða fara fram hjá staðreyndum og stöðu málsins eða skapa væntingar sem ekki er innstæða fyrir. Það er heldur ekki gott. Við þurfum því að reyna að stilla umræðuna á þeim nótum að við séum jákvæð en um leið raunsæ. Ég get því miður gagnrýnt flesta ræðumenn í dag fyrir að hafa ekki náð þessu. Ég vildi því byrja á þessu vegna þess að ég ætla að gera tilraun til að ná þeirri línu en hún er mjög vandmeðfarin og óvíst að mér takist það. Ég mun hins vegar gera tilraun til þess. Þess vegna byrjaði ég á að leggja áherslu á, vegna þess að mér finnst það mikilvægt, að lífsgæði mörg hver á landsbyggðinni eru þess eðlis að þau eru að minni hyggju það mikils virði að fólk hefur valið þann lífsstíl að búa á landsbyggðinni þrátt fyrir að ýmislegt geri það erfiðara en að búa hér. Ég ætla ekki að tíunda það allt saman vegna þess að við höfum undir ákveðin plögg sem við erum að ræða. En ég vildi sem sagt leggja höfuðáherslu á þetta í byrjun. Það vakti hins vegar athygli mína að hæstv. ráðherra fjallaði ekkert um annað dagskrármálið, þ.e. skýrsluna fyrir árin 2002–2005. Hæstv. ráðherra hefur væntanlega metið það svo að fyrri umræða um ansi svipuð plögg hafi verið nægjanleg og ekki þurft að endurtaka það og er auðvitað sjónarmið út af fyrir sig. Ég hefði vænst þess samt sem áður að eitthvað yrði um það fjallað vegna þess að auðvitað getum við lært eitthvað af því hvernig til hefur tekist með framvindu byggðaáætlunar fyrir síðasta tímabil þegar við veltum fyrir okkur því næsta. Augljóslega kalla ákveðnir þættir á það og ég vil nefna dæmi. Í skýrslunni efst á bls. 4 er vitnað í texta frá Byggðastofnun. Þar segir, með leyfi forseta: „Bent var á að ekki eru settir fram í byggðaáætluninni mælikvarðar sem hægt sé að bera árangur við. Sömuleiðis kemur fram sú skoðun að byggðaáætlun sé til of skamms tíma og þyrfti að vera t.d. til 12 ára líkt og t.d. samgönguáætlun. Stofnunin tekur undir bæði þessi sjónarmið.“ Frú forseti. Stofnunin, eins og ég nefndi áðan, sem hér á í hlut er Byggðastofnun. Þess vegna hefði ég vænst þess að í þingsályktunartillögu um stefnumótandi byggðaáætlun fyrir árin 2006–2009 hefði að einhverju leyti verið tekið tillit til sjónarmiða stofnunarinnar. En því miður virðist það ekki hafa verið gert. Ég vil nota tækifærið og taka undir báða þessa þætti, líkt og Byggðastofnun gerir. Ég held að það sé mjög mikilvægt, þegar við erum að gera áætlun eins og þessa, að hægt sé að bera árangurinn við einhverja mælikvarða þannig að það sé ljóst hvernig menn ná settum markmiðum. Ég tel einnig að það sé afskaplega mikilvægt að við gerum byggðaáætlun á svipaðan hátt og samgönguáætlunina, þ.e. að við miðum t.d. við 12 ár en endurskoðum hana alltaf inn á milli og höfum þrjú til fjögur ár undir hverju sinni - en það sé langtímaáætlun líka þannig að menn viti hvert verið er að stefna. En því miður virðast menn ekki hafa verið reiðubúnir til að fara þessa leið þrátt fyrir að Byggðastofnun hafi lagt á það ákveðna áherslu. Byggðastofnun tínir einnig til aðrar athugasemdir og menn hafa nefnt hér, eins og það að markmið byggðaáætlunar séu yfirleitt góð og það má segja það bæði um þá gömlu og þá nýju. En, eins og segir hér, þá hefur nokkuð skort á að þeim hafi verið fylgt eftir með framkvæmdum. Það er vandinn að því er ekki hrundið í framkvæmd sem markmiðin segja til um. Það er að hluta til vegna þess að menn hafa ekki mælikvarða til að miða við en að hluta til vegna þess fyrirkomulags sem við höfum í byggðamálunum, og ég vil nálgast það örlítið og gefa mér smátíma til að fjalla um það. Ég vil gera það á málefnalegan hátt og vona að hæstv. ráðherra misskilji ekki þau orð mín að ég tel að það hafi verið mistök þegar byggðamálin sem slík voru færð úr forsætisráðuneyti yfir í iðnaðarráðuneyti. Það er algjörlega óháð því fólki sem gegnir viðkomandi embættum. Það er eingöngu vegna þess sem mér sýnist koma fram í báðum þeim plöggum sem hér eru undir, þ.e. annars vegar í skýrslunni og hins vegar í áætluninni fyrir árin 2006–2009. Ég vil færa fyrir þessu nokkur rök. 
             Ástæðan, virðulegi forseti, er fyrst og fremst sú að byggðamál eru ekki eins ráðuneytis mál. Byggðamál koma við sögu í nær öllum ráðuneytum. Miðað við skipulag okkar í Stjórnarráðinu eiga mál af því tagi heima undir forsætisráðuneytinu og síðan er hægt að dreifa þeim, en verkstjórnin á að vera þar. Ég vil nefna fleiri rök og horfa til þeirra áherslupunkta sem eru í áætluninni fyrir árin 2006–2009, eins og það er orðað hér: „Helstu aðgerðir sem gripið verði til í því skyni að ná markmiðum áætlunarinnar verði eftirfarandi.“ Það eru 23 punktar ef ég man rétt. Af þeim eru 12 punktar settir á ábyrgð annarra ráðuneyta en iðnaðarráðuneytisins, þ.e. meiri hluti punktanna er á ábyrgð annarra ráðuneyta. Það er einnig athyglisvert að fleiri punktar eru settir á ábyrgð menntamálaráðuneytisins en á ábyrgð iðnaðarráðuneytisins. Flestir punktar eru settir á Byggðastofnun, sem eðlilega heyrir undir það ráðuneyti sem fer með byggðamálin. En væru byggðamálin hjá forsætisráðuneytinu væru verkefni Byggðastofnunar hjá því ráðuneyti. Þá sjáum við að iðnaðarráðuneytið er ekki einu sinni efst hinna ráðuneytanna varðandi þau verkefni sem að er stefnt á næstu árum, menntamálaráðuneytið hefur flesta punktana. Það væri fróðlegt að fá að heyra málefnalega umræðu af hálfu hæstv. iðnaðarráðherra um það hvort það valdi henni ekki einhverjum vanda að vera ráðherra byggðamála með ástandið svona. Að hæstv. ráðherra, sem hefur ekkert boðvald gagnvart öðrum ráðherrum, þurfi meira og minna að vera háð ákvörðunum annarra ráðherra. Ég verð að segja að mér hefur á stundum heyrst á öðrum fundum að hæstv. ráðherra hafi yfir einhverju að kvarta í þeim efnum. Það væri þá fróðlegt að vita - ef hæstv. ráðherra er ekki sammála því að vandinn væri best leystur með því að hafa þessi mál undir forsætisráðuneytinu - hvaða aðrar leiðir væru þá vænlegar til að tryggja enn betur en verið hefur að umrædd markmið náist þrátt fyrir að þau séu á ábyrgð annarra ráðuneyta. Það er ekki einu sinni þannig, þegar maður fer yfir þetta og reynir að raða markmiðum eftir mikilvægi, að þau markmið sem heyra undir iðnaðarráðuneytið séu þar ofar á blaði en þau sem heyra undir önnur ráðuneyti. Öll markmiðin lúta að mikilvægum málum. Atvinnumálin, sem að hluta til heyra undir iðnaðarráðuneytið, eru auðvitað stærstu málin en síðan eru það samgöngu- og menntamál. Þetta eru kannski þeir stærstu málaflokkar sem koma við sögu og þarf virkilega að taka á. En þetta var sem sagt umræða um það skipulag sem við höfum á þessum málum. Ég endurtek að það er líka mikilvægt að við setjum byggðamálin ekki í einhvern einfaldan kassa, þau snerta allt þjóðlífið. Við þurfum alltaf að hafa þau í huga þegar verið er að ákveða eða móta hluti til framtíðar. Frú forseti. Ég nefndi það hér áðan að hæstv. ráðherra hefði ekki nefnt skýrsluna einu orði í framsöguræðu sinni, en í inngangi þessarar umræðu nefndi hún ákveðna málsgrein í skýrslunni sem er býsna athyglisverð. En eins og fram hefur komið í ræðum ýmissa hér þá er í þessum málum oft um að ræða meðaltalsreikning sem segir ekki allan sannleikann. Við vitum að beggja megin við meðaltalið eru aðrar tölur. Ef meðaltalið varðandi íbúaþróunina er greint niður þá er það þannig að á höfuðborgarsvæðinu, þ.e. stórhöfuðborgarsvæðinu, hefur fjölgað. Í því sambandi vil ég geta þess að ég tel að við þurfum að endurskoða skilgreininguna á höfuðborgarsvæðinu. Það er alveg augljóst mál að áhrifa höfuðborgarsvæðisins gætir æ lengra og radíusinn verður stöðugt stærri. Þegar við erum að skoða íbúaþróun á landsbyggðinni verðum við að skoða það í því samhengi. Ef sú nýja skilgreining á höfuðborgarsvæðinu er höfð í huga þá er það raunverulega bara á Akureyrarsvæðinu, eða sem sagt á hluta af Eyjafjarðarsvæðinu, sem íbúum hefur fjölgað - fyrir utan það sem hefur verið að gerast nú á seinustu árum á Miðausturlandi. Það er því um mjög afmarkaða hluta landsins er að ræða. Mér finnst ekki rétt af hæstv. ráðherra að leggja svona gífurlega áherslu á meðaltölin og telja að allt sé gott og fagurt þess vegna. Þó að við reynum auðvitað að nálgast hlutina á jákvæðan hátt megum við ekki gleyma raunveruleikanum og við megum ekki blekkja okkur sjálf. Frú forseti. Það er augljóst mál að sá tími sem við höfum hér til umráða er allt of stuttur til að fara yfir jafnviðamikil mál og þetta þannig að ég verð að sleppa ýmsu af því sem ég hafði ætlað að taka hér fyrir. Ég vil þó nefna að stóra bomban sem hv. þm. Birkir Jón Jónsson hefur nokkuð reglulega kastað fram varðandi tryggingagjaldstillögu sem ég flutti hér ásamt fleirum sem breytingartillögu við fjárlög - ég verð að segja að það var náttúrlega fyrir neðan virðingu þingsins að hv. þingmaður skyldi nálgast mál þannig og taka þau algerlega úr samhengi. Enda man ég ekki eftir að það hafi verið gert þegar við lögðum þessa tillögu fram en hún er hluti af miklu stærri pakka þar sem við vildum vekja athygli á stefnumálum okkar á ýmsum sviðum og mæta skattbreytingartillögum ríkisstjórnarinnar. Varðandi þá tilteknu tillögu vildum við eiginlega leggja áherslu á Fæðingarorlofssjóð sem við vorum með ákveðna tillögu um. Þannig er bara málum háttað, eins og ég held að flestir hv. þingmenn viti, að tekjuleiðin fyrir Fæðingarorlofssjóð er í gegnum tryggingagjaldið og þess vegna var tillagan með þessum hætti. En það er varla umræðuvert að þingmenn sem koma úr hópi sem hækkaði tryggingagjald fyrir stuttu síðan um 3 milljarða kr. séu að vekja sérstaka athygli á svona hlutum. Eins og ég sagði áðan þá er það raunverulega ekki hæft til umræðna og allra síst í því samhengi sem við erum hér að ræða, um byggðamálin. En frú forseti. Ég sé að tíminn er alveg að líða hjá. Að lokum vildi ég vekja athygli hæstv. iðnaðarráðherra á paragrafi sem er fyrir aftan það sem hæstv. ráðherra vakti athygli á hér morgun, þ.e. um þá uggvænlegu þróun sem hefur orðið nú í seinni tíð að launamunur milli landsbyggðarinnar og höfuðborgarsvæðisins hefur þróast mjög ískyggilega og hefur farið vaxandi þannig að meðaltekjur eru miklum mun hærri hér á höfuðborgarsvæðinu en á landsbyggðinni. Við hljótum að horfa til þess og stefna 

Hæstv. forseti. Við ræðum hér annars vegar tillögur um stefnumótandi byggðaáætlun fyrir árin 2006–2009 og hins vegar skýrslu hæstv. iðnaðarráðherra um framvindu byggðaáætlunar fyrir árin 2002–2005. Byggðaáætlun hin fyrri, sem nú hefur runnið sitt skeið á enda, var sett fram með öðrum hætti en áður hafði þekkst. Þar voru skilgreind ákveðin markmið og það sem tekið var upp í henni hafði vantað áður, að mínu mati. Það var skilgreint hvaða aðilar bæru ábyrgð á framkvæmd áætlunarinnar. Ég held að það hafi verið mjög til bóta og við sjáum þess m.a. merki í skýrslunni sem hér liggur frammi. Ýmis atriði voru nýlunda í þeirri byggðaáætlun, t.d. má nefna vaxtarsamningana. Þar var fjallað sérstaklega um byggðakjarna. Það var líka lögð áhersla á háskólasetur og þekkingarsetur. Í þessari skýrslu sést svo hvernig til hefur tekist. Öll mál sem við fjöllum um eru öðrum þræði byggðamál, geta fallið undir þann málaflokk. Við sjáum það m.a. í þeirri tillögu að byggðaáætlun sem hér liggur frammi að hún nær yfir fjölmarga málaflokka. Það er einnig í þessari tillögu eins og fyrri byggðaáætlun, að þar eru sett fram skilgreind markmið. Þar er tekið fram hverjir skuli bera ábyrgð á framkvæmdum, hverjir taka þátt í viðkomandi verkefnum og tímaáætlunum o.s.frv. Ég vil því einnig lýsa því yfir að ég er ánægður með þá framsetningu sem er í þessu skjali, tel að hún sé mjög til bóta. Það hefur komið fram að þessi tillaga hefur verið vel undirbúin, menn hafa gefið sér góðan tíma til þess að móta hana. Fjölmargir aðilar hafa komið að því verki með umsögnum og umfjöllun, þar á meðal sveitarstjórnarmenn víða um landið, að því leyti hefur málið verið vel undirbúið. Síðan hafa hin ýmsu ráðuneyti komið að málinu og standa að sjálfsögðu að því. Í umræðum hér í dag hefur hæstv. iðnaðarráðherra verið krafin svara og skýringa varðandi aðra málaflokka en þá sem falla undir hennar ráðuneyti. Hæstv. iðnaðarráðherra á auðvitað ekki gott með það t.d. að fjalla um samgöngumál. Það er hárrétt sem kom fram hjá hæstv. ráðherra að það er annarra að fjalla um samgöngumál, t.d. um vegáætlun o.s.frv., þar sem um er að ræða einstök verkefni og mál í smáatriðum. En engu að síður er um allt þetta fjallað í þessari tillögu og iðnaðarnefndin mun síðan fara gaumgæfilega ofan í málið og eflaust mun nefndin fjalla þar um samgöngumál sem um aðra málaflokka. Eins og við öll vitum, virðulegi forseti, hafa ýmis svæði á landsbyggðinni átt undir högg að sækja þar sem fólksfækkun hefur orðið, erfiðleikar í atvinnulífi o.s.frv. Því miður hefur það verið svo. En byggðaþróunin hér á landi er að mörgu leyti ekki ólík því sem við þekkjum í mörgum löndum. Þar hafa stærstu þéttbýlissvæðin vaxið og fólk hefur flust þangað og að sama skapi hefur fólki fækkað í dreifbýli. Menn eru að fást við þetta víða um heim. Ýmsar ástæður eru fyrir þessari þróun og ekki gott að draga fram einhverja eina meginástæðu. Margt getur komið til. Það geta verið persónuleg mál hjá viðkomandi einstaklingum og það geta orðið áföll í atvinnulífi eins og við þekkjum úr sögunni. Síðan geta ýmsar stjórnvaldsaðgerðir vissulega haft áhrif. Í umræðunni hér í dag hafa ýmsir hv. þingmenn komið hér og haldið því fram að nánast ekkert hafi gerst í þessum málaflokki til þess að hamla gegn þróuninni sem við höfum því miður upplifað síðustu árin, og ekki bara síðustu heldur fjölmörg ár. Meðal annars kom formaður Samfylkingarinnar, hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, sem var málsvari Samfylkingarinnar í þessari umræðu og hélt þessu fram. Þetta er auðvitað ekki rétt. Ef farið er af sanngirni yfir þessi mál þá komumst við að því að ýmislegt hefur verið gert, en hvort það dugar eru auðvitað skiptar skoðanir um. Varðandi atvinnumálin er ljóst að þar skiptir frumkvæði heimamanna mestu máli, við vitum það. Það er ekki svo, eins og stundum er nú viðkvæðið, að við stjórnmálamenn erum spurðir: Hvað ætlið þið að gera og hvað eruð þið með í farteskinu o.s.frv.? Það er auðvitað frumkvæði heimamanna sem skiptir mestu varðandi atvinnuuppbyggingu og síðan það að stjórnvöld og aðrir aðilar beiti tækjum sínum til þess að styðja við málin og koma þeim til framkvæmda. Efst á blaði í þessari áætlun hér eða þessari tillögu eru auðvitað samgöngumálin sem eru einn brýnasti málaflokkurinn ef við horfum til byggðamála. Það hefur á síðustu árum og í gildandi vegáætlun verið lagt meira til vegaframkvæmda en áður hefur verið og er það vel. Við getum auðvitað haft þá skoðun hver fyrir sig að það mætti vera meira en engu að síður er þetta staðreynd. Ég tek sem dæmi að fyrir þremur árum síðan sáum við ekki fram á að íbúar á Ísafjarðarsvæðinu gætu komist til Reykjavíkur á bundnu slitlagi fyrr en, ég hygg að það hafi verið þá miðað við 2014. Núna er staðan önnur því að nú blasir við samkvæmt áætlunum að sú staða geti verið komin upp 2008, 2009 eða þar um bil, þannig að það er auðvitað ýmislegt sem hefur verið gert og áherslur hafa verið lagðar á þennan málaflokk. Það eru mjög stórar framkvæmdir fram undan í vegamálum sem er mjög mikilvægt að ná fram sem allra fyrst, sérstaklega á þeim svæðum þar sem fólk býr við lakar samgöngur og ég veit að það er fullur vilji og áhugi fyrir því að svo geti orðið. Við höfum hins vegar lent í því, t.d. á síðasta ári þegar við fjölluðum um vegáætlun að það voru töluverð átök milli radda á höfuðborgarsvæðinu annars vegar og okkar landsbyggðarmanna hins vegar um áherslur í vegamálum, um það hvernig fjármagninu skyldi skipt. Það er því stundum við ramman reip að draga í þessum málum en sem betur fer er mikill skilningur fyrir þeim og þess vegna er staðan eins og hún er. Eitt mikilvægt málefni varðandi samgöngumálin eru fjarskiptamálin. Við vitum það og þekkjum að góður aðgangur að netinu er eitt af því sem þykir sjálfsagt í dag og það er eðlilegt. Nú er vonandi fram undan átak í því að bæta úr þar sem úrbóta er þörf. Við vitum að settur var upp fjarskiptasjóður til þess að fjármagna úrbætur í fjarskiptum og við framsóknarmenn höfum lagt mjög mikla áherslu á það mál og gerðum það á sínum tíma og því er það okkur mikið fagnaðarefni að fjarskiptasjóður skuli vera orðinn að veruleika og að hann muni fara að virka fljótlega. Eitt annað málefni sem skiptir verulega miklu máli á landsbyggðinni eru menntamálin. Við þekkjum það vel að mörgum fjölskyldum er erfitt á margan hátt þegar ungmenni þurfa að sækja framhaldsskóla frá heimili eftir grunnskólanám. Hins vegar erum við að sjá ýmsar breytingar á þessu. Ég nefni dæmi um nýjan framhaldsskóla á Snæfellsnesi því til stuðnings og það hefur sannað sig nú þegar hversu miklu máli sá skóli skiptir á því svæði, ekki eingöngu til hagsbóta fyrir fjölskyldur sem hefðu að öðrum kosti þurft að senda börn sín burt í skóla heldur er staðreyndin sú að það eru fleiri einstaklingar sem sækja framhaldsskólanám í dag á því svæði en áður hefur verið og hefði verið að öðrum kosti. Síðan hefur auðvitað verið lögð mikil áhersla á uppbyggingu háskólamenntunar. Nýjasta dæmið um það er nýtt háskólasetur á Ísafirði sem var vígt um síðustu helgi og það er auðvitað mjög ánægjulegt skref sem þar var stigið. Vonandi verður það svo í framtíðinni að þar rísi háskólastofnun, það er framtíðarmál en þessi áfangi er mikilvægur. Fleira mætti auðvitað nefna í sambandi við menntamálin sem unnið hefur verið að og kemur fram í þessari tillögu en ég ætla ekki að lengja mál mitt frekar um það. Í dag hefur hér verið töluvert rætt um vaxtarsamninga og sumir hv. þingmenn hafa komið fram og talað um að vaxtarsamningar séu tískuorð. Ótrúlegur málflutningur. Vaxtarsamningarnir eru settir upp sem tæki til þess að reyna að efla atvinnulíf á viðkomandi svæðum og vonandi næst góður árangur af því en það veltur auðvitað á því hvernig heimaaðilar og fleiri ná saman um að nýta þetta tæki. Hins vegar eru vaxtarsamningar auðvitað ekki nein patentlausn, menn mega auðvitað ekki tala þannig, þetta er eingöngu tæki sem menn geta nýtt sér til atvinnuuppbyggingar og það er von til þess að það takist vel til í þeim efnum. Allt tal um að vaxtarsamningar séu tískuorð er auðvitað fjarri sannleikanum og ég held að menn ættu ekki að vera að leggja sig fram um að tala þá niður, heldur að hvetja menn til dáða og til að nýta sér þau tæki sem í þeim felast. Í þessari umræðu hefur töluvert verið rætt um stoðkerfið, atvinnuráðgjafa o.s.frv. Við höfum fjallað um stöðu Byggðastofnunar og þeirra stofnana sem snerta stoðkerfið. Ég held að það sé rétt að leita leiða til þess að samhæfa krafta og fjármagn sem í því felast því að það hefur komið fram að hæstv. iðnaðarráðherra er að vinna að því og það verður spennandi að sjá hvaða tillögur verða uppi þegar þar að kemur. En það eru auðvitað dreifðir kraftar og fjármagn í þessu kerfi sem ég er sannfærður um að hægt er að nýta betur landsbyggðinni til hagsbóta og það er auðvitað markmið sem við eigum að vinna að. Við sjáum dæmi um hvernig aðrar þjóðir hafa beitt sér í þessum efnum, þjóðir sem hafa náð ágætum árangri í byggðamálum. Tíminn líður hratt.

Á gervihnattaöld.

Á gervihnattaöld, já. Ég vil aðeins fá að nefna hér að Alþingi hefur auðvitað lagt mjög margt til í sambandi við byggðamál og málefni sem menn vinna að úti um allt land. Við þekkjum það vel sem störfum í fjárlaganefnd Alþingis hversu mikill áhugi er víða um landið varðandi uppbyggingu á ýmsum þáttum, m.a. menningartengdri ferðaþjónustu, húsafriðun og rannsóknarverkefnum og menningarstarfsemi svo að ég nefni einhver dæmi. Það er alveg ljóst að það er töluvert mikið um að vera í öllum þessum málum víða um land og Alþingi hefur komið að því að mörgu leyti með fjárframlögum. Það er nú þannig að það þurfa ekki endilega að vera háar fjárhæðir til þess að telja í þessum efnum og víða um land er verið að vinna að svona verkefnum með stuðningi Alþingis með fjárveitingum. Síðan er eitt mál í viðbót sem ég vil nefna, það er símenntun og rekstur símenntunarmiðstöðva úti um allt land, sem menn tala um á jákvæðum nótum sem eðlilegt er. Þar hefur Alþingi á undanförnum þó nokkuð mörgum árum gengið á undan og veitt fjármagn til reksturs símenntunarstöðva og það hefur gengið mjög vel og náðst góður árangur í þeim efnum, þannig að ég vildi aðeins, virðulegur forseti, fá að nefna þetta í þessu sambandi. Svona rétt í lokin vil ég hins vegar segja að ég varð fyrir töluverðum vonbrigðum með talsmann Samfylkingarinnar í þessari byggðaumræðu, sem er formaður flokksins, hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir. Ég segi vonbrigði vegna þess að eins og fleiri geri ég auðvitað ákveðnar kröfur til forustumanna stjórnmálaflokka. Mér fannst í þessari umræðu harla lítið koma fram um leiðir og tillögur í þessum málum, það bar meira á gagnrýni og naggi út í það sem gert hefur verið og reynt að finna út það sem ekki er gert en ætti að vera. Ég vil fá að nefna þetta hér og læða inn örlítilli gagnrýni á þennan talsmann Samfylkingarinnar í byggðamálum. Ég hafði fyrir fram gert mér vonir um að sá málflutningur yrði málefnalegri. Virðulegur forseti. Tímanum er að ljúka og að lokum vil ég bara segja að mér hefur oft á tíðum fundist umræða um byggðamál frekar á neikvæðum nótum. Auðvitað hefur það verið þannig að ástandið í byggðunum hefur sums staðar verið erfitt í gegnum tíðina og við höfum oft farið í gegnum það. En ég held að við ættum að reyna að beita okkur fyrir því að ná upp jákvæðri umræðu víða um land. Það er margt sem er í gangi, ekki bara af hálfu stjórnvalda heldur líka heimamanna og það er auðvitað mikilvægt að draga það fram í umræðunni því að neikvæð umræða er til þess fallin að slæva hugarfarið og draga úr frumkvæði. Ég vil þess vegna gera það að lokaorðum mínum að hvetja menn til jákvæðrar umræðu um kosti landsbyggðarinnar og allt það góða sem þar á sér stað og þau lífsgæði sem felast í því að búa á þeim svæðum.

Frú forseti. Hv. þm. Magnús Stefánsson ræddi um að byggðirnar hefðu orðið fyrir áföllum af ólíkum ástæðum. En ein þeirra var þó kunn og það var aðgerð sem hv. þingmaður studdi. Hann studdi hana hér í þingsalnum vorið 2004 og það var að kvótasetja trillur í sóknardagakerfinu. Hún kom mjög illa við byggðirnar á sunnanverðum Vestfjörðum sérstaklega. Þetta vissi hv. þingmaður. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann sjái eftir þessu.

Virðulegur forseti. Það er nú oft gaman að ágætum félaga okkar, hv. þm. Sigurjóni Þórðarsyni. Það er alveg rétt hjá honum að ég stóð að þessari lagasetningu á sínum tíma og hún var auðvitað framkvæmd að vel íhuguðu máli og góðri samstöðu, m.a. við þá aðila sem voru í smábátaútgerð og eru í henni. Auðvitað vitum við að allar breytingar á þessum málum, fiskveiðimálum, geta haft áhrif til eða frá og oft erfitt að sjá það fyrir fram. En hvort ég sjái eftir því að hafa stutt þetta frumvarp, þá er það alls ekki svo, ég gerði það með opnum augum á sínum tíma.

Frú forseti. Þá vitum við það að hv. þingmaður sér ekki eftir að hafa greitt byggðunum fyrir vestan þungt högg með samþykkt sinni. Mig langar að spyrja hv. þingmann að öðru og það varðar þau ummæli hans að frumkvæði heimamanna skipti mestu máli. Ég vil vekja athygli á því, frú forseti, að ef einhver ætlar að stofna útgerð, t.d. á stað eins og Bíldudal eða Tálknafirði, sem hv. þingmaður greiddi þungt högg hér vorið 2004 með því að kvótasetja trillurnar sem voru í sóknardagakerfinu, þá þarf viðkomandi að reiða fram 150 milljónir og tekjurnar af þeirri útgerð eru 13 milljónir á ári. Er það þá ekki bara bull að segja að frumkvæði heimamanna skipti máli? Er ekki einfaldlega búið að búa til þvílíkt skrímsli af hálfu Framsóknar- og Sjálfstæðisflokksins að fólkið getur ekki náð vopnum sínum á ný í þessum byggðum? Mér finnst ekki sanngjarnt að segja að þetta velti eitthvað á frumkvæði heimamanna.

Virðulegi forseti. Mér þykir stundum miður hversu hv. þingmenn Frjálslynda flokksins eru einhæfir í umræðunni. Það sem ég átti við með frumkvæði heimamanna er svona almennt í atvinnulífinu og ég stend við það og veit að það er þannig.

Hamborgarabúllur? Súlustaðir?

Nei, nei. Til dæmis veit ég að á ýmsum stöðum, bæði á Vestfjörðum og víðar hafa menn náð að byggja upp atvinnustarfsemi með eigin frumkvæði og ég bið nú hv. þingmann að gera ekki lítið úr því frumkvæði sem menn sýna úti um allt land varðandi uppbyggingu atvinnutækifæra. Þessi málflutningur dæmir sig nú örlítið sjálfur, því miður.

Frú forseti. Í þessu stutta andsvari langar mig til að spyrja hv. þm. Magnús Stefánsson út í skattkerfisbreytinguna. Hann ræddi hér um ástæður byggðaröskunar, sem ég get alveg tekið undir, þær eru margvíslegar, m.a. persónulegar, fólk er að elta börnin sín sem fara í nám o.s.frv. En hann nefndi líka stjórnvaldsaðgerðir sem hafa verið samþykktar hér á Alþingi. Þess vegna langar mig til að spyrja hv. þingmann hvað honum finnist um þær aðgerðir þegar við lækkuðum tekjuskatt fyrirtækja úr 30% niður í 18% og hækkuðum tryggingagjald, sem hafði þær afleiðingar að skattar fyrirtækja í Reykjavík og á Reykjanesi stórlækkuðu, eða um 4,4 milljarða á meðan tryggingagjaldið hækkaði aðeins um 2,2 milljarða. Þannig að þeir græddu á þessu 2,2 milljarða, meðan atvinnufyrirtæki annars staðar á landinu töpuðu eiginlega á þessu, eins og ég hef nefnt hér. Hvað finnst hv. þingmanni um svona aðgerðir? Eru þær til þess að efla atvinnufyrirtæki á landsbyggðinni sem græddu ekkert á þessari breytingu vegna þess að þau eru að borga allt annars konar skatta en tekjuskatt?

Virðulegi forseti. Varðandi breytingar á tekjusköttum fyrirtækja þá liggur það fyrir að skatttekjur ríkissjóðs vegna tekjuskatta fyrirtækja hafa stórvaxið á undanförnum árum.

Fyrirtækin græða …

Það liggur alveg fyrir. Sem segir okkur að rekstrarumhverfi fyrirtækjanna er með þeim hætti að þau skila hagnaði og það gerist um allt land, sem betur fer, auðvitað með mismunandi hætti. Við þekkjum alveg hvernig það er. Menn sjá ekki alltaf nákvæmlega fyrir hvernig skattkerfisbreytingar koma út. En ég held að þessar skattkerfisbreytingar hafi verið fullkomlega eðlilegar.

Frú forseti. Ég spurði hv. þingmann hvort honum hafi fundist að þessar skattkerfisbreytingar kæmu svipað út fyrir fyrirtækjarekstur og atvinnurekstur á höfuðborgarsvæðinu eða á landsbyggðinni. Það var það eina sem ég spurði um.

Virðulegi forseti. Ég veit að hv. þm. Kristján Möller ber eins og við öll hér hag atvinnufyrirtækja á landsbyggðinni fyrir brjósti. Þess vegna var ég mjög undrandi á sínum tíma þegar Samfylkingin kom hér með tillögur um stórauknar álögur í formi tryggingagjalda á fyrirtæki á landsbyggðinni. Þannig að svona er nú þetta geim, því miður, hæstv. forseti.

Virðulegi forseti. Það var gríðarlega áhugavert að heyra foringja framsóknarmanna í Norðvesturkjördæmi lýsa því yfir að hann sæi alls ekki eftir því að trillurnar hefðu verið settar í kvóta á sínum tíma. Jafnvel þó komið hafi fram í Morgunblaðinu 19. október sl. að Vestfirðir hafi tapað 1840 þorskígildistonnum við þessa aðgerð. Og öll héruð í Norðvesturkjördæmi hafi tapað mjög stórum þorskkvótum frá því að fiskveiðiárið 2004–2005 hófst. Þetta er í Morgunblaðinu 19. október 2005. Ég hvet þingmenn Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins til að fletta þessu upp í gagnasafninu og lesa þetta. Hins vegar langar mig að spyrja hvort hv. þingmaður og foringi Framsóknarflokksins í Norðvesturkjördæmi hafi ekki einhver ráð á takteinum varðandi það að stöðva þann fólksflótta sem nú er frá Vestfjörðum og hefur verið undanfarin ár? Nýjustu tölur frá Hagstofunni sýna að brottfluttir umfram aðflutta á Vestfjörðum eru alls 185 manns, bara á síðasta ári. Hvernig á að fara að því að stöðva þetta?

Virðulegi forseti. Ég held að hvorki ég né hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson geti með einhverjum patentlausnum stöðvað fólksflutninga á milli landsvæða. Ég held því miður að það sé ekki svo einfalt. Hins vegar eru stjórnarflokkarnir og ríkisstjórnin að reyna að beita ýmsum ráðum og koma með ýmis mál til að styrkja þessi svæði, bæði á Vestfjörðum og víðar. Eitt af því sem ég veit að hv. þingmaður þekkir er t.d. áhersla okkar á að styðja við uppbyggingu kalkþörungaverksmiðju á Bíldudal svo ég nefni eitt dæmi um atvinnufyrirtæki sem vonandi kemst nú á laggirnar sem allra fyrst og verður til þess fallið að styrkja þetta svæði. Auðvitað má svo nefna fleiri dæmi. En ég ætla ekki að gera það að þessu sinni.

Virðulegi forseti. Þetta voru óskaplega fátækleg svör. Ég hefði nú búist við meira frá formanni fjárlaganefndar og foringja Framsóknarflokksins, annars ríkisstjórnarflokkanna í Norðvesturkjördæmi. Hann virðist standa gjörsamlega ráðþrota frammi fyrir þessum mikla vanda. Hvernig á að fara að því að stöðva fólksflóttann af Vestfjörðum? Ég get alveg sagt hvernig hefði mátt fara að því. Reyndar hvernig hefði mátt koma í veg fyrir þetta að stórum hluta. Það hefði mátt koma í veg fyrir þetta með að láta fólkið þarna einfaldlega í friði. Til hvers í ósköpunum frömdu þeir þetta voðaverk á vordögum árið 2004, að ræna lífsafkomumöguleika frá fólkinu í þessum byggðum? Hvernig í ósköpunum stóð á því? Væri nú ekki gustukaverk að þeir sýndu þann manndóm, þingmenn Framsóknarflokksins, að koma með almennilegar skýringar á þessu?

Frú forseti. Það vakti athygli mína að hv. þm. Magnús Stefánsson lýsti yfir sérstökum vonbrigðum með ræðu hv. þm. Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur. Ég segi nú í fyrsta lagi að út af fyrir sig gleður það mig að hv. þingmaður hafi miklar væntingar varðandi ræðuhöld okkar ágæta formanns. Hins vegar finnst mér hv. þingmaður virðist hafa hlustað afskaplega illa á ræðu hv. þm. Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur. Vegna þess að hún kom afskaplega víða við í ræðu sinni og grundvallarþema í ræðu hennar var jöfnun lífskjara. Og fjallaði um ýmsar leiðir til að jafna lífskjör á milli höfuðborgarsvæðisins og landsbyggðarinnar og nefndi mörg dæmi sem ég man svona af handahófi. Það var t.d. rætt um breytingu á skattaumhverfi fyrirtækja. Það var rætt um kostnað við menntun ungmenna. Það var talað um flutningskostnað og hvernig væri hægt að mæta honum. Það var talað um mikilvægi samgöngubóta og þannig gæti ég áfram haldið. En vegna þess að tími minn er stuttur þá verð ég að láta staðar numið hér en í seinna andsvari mun ég halda áfram upptalningu minni. Og einnig svara örlitlu varðandi  
            

Virðulegi forseti. Það var svo sem út af fyrir sig ekkert sérstakt tilefni fyrir mig að koma hér upp aftur. En af greiðasemi við félaga minn góðan þá ætla ég að gefa honum kost á að koma aftur. En ég bara endurtek að auðvitað hafði ég væntingar til formanns Samfylkingarinnar. Það er bara eðlilegt og ég held að allir hafi ákveðnar væntingar til forustumanna stjórnmálaflokkanna. Það er bara eðlilegt. Þess vegna varð ég fyrir miklum vonbrigðum með ræðu hennar og ég endurtek það. Ég veit að þetta eru ekki einu vonbrigðin sem hafa komið fram varðandi væntingar til þessa ágæta hv. þingmanns.

Frú forseti. Það verður auðvitað hver að draga sínar niðurstöður af ræðuhöldum ágætra þingmanna hér. En ég ætla ekkert að fara að telja upp öll þau vonbrigði sem ég hef orðið fyrir varðandi ræðuflutning ýmissa þingmanna. En ég ætla að halda áfram upptalningu minni frá því áðan, sem ég man eftir úr ræðu hv. þm. Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur. Hún varaði við því að nota orðið vaxtarsvæði sem eitthvað lausnarorð á öllum vanda.

Tískuorð.

Lausnarorðið er tískuorð, þ.e. orð sem er mikið notað og kannski ofnotað. Ég er alveg sammála því að við þurfum að fara varlega með sum orð vegna þess að það er ekki víst að vaxtarsvæðissamningar eigi við á öllum svæðum. Það var ágæt hugmynd sem fram kom hjá hv. þingmanni um það. Sums staðar væri kannski nær að tala um varnarsamninga vegna þess að við þurfum að verja ákveðnar byggðir. Svona þurfum við auðvitað að fara yfir landið. Mér finnst það heldur klént að hv. þingmenn skuli ekki þola að sé rætt um þetta málefnalega og menn geti velt þessu upp heldur hlaupa alltaf í vörn og útúrsnúninga og ég nefni 

Virðulegi forseti. Þetta er akkúrat eitt af því sem olli mér vonbrigðum, það voru ummæli hv. þingmanns og formanns Samfylkingarinnar um vaxtarsamningana. Auðvitað er það svo eins og sagði í ræðu minni, þetta eru engar patentlausnir og enginn endanlegur sannleikur. En að vera að tala um vaxtarsamninga sem tískuorð finnst mér bara ósæmandi. Vegna þess að vitum það líka að víða á svæðunum eru væntingar til þessara vaxtarsamninga og sveitarstjórnarmenn á einstökum svæðum hafa sérstaklega óskað eftir að fá slíka vaxtarsamninga. Svo menn hafa væntingar til þeirra og þeir eru vissulega tæki sem menn geta nýtt sér. Þess vegna finnst mér lágkúrulegt að vera að tala um þetta sem tískuorð.

Þingmaðurinn hældi þessu líka.

Já, já, en út af þessari umræðu um þessa blessuðu vaxtarsamninga verð ég að fá að segja það.

Frú forseti. Hér hafa verið rædd tvö þingmál í dag. Annars vegar skýrsla iðnaðarráðherra um framvindu byggðaáætlunar fyrir árin 2002–2005 og hins vegar tillaga til þingsályktunar um stefnumótandi byggðaáætlun fyrir árin 2006–2009. Á þessum 15 mínútum er ekki hægt að fara mjög ítarlega í alla þá þætti sem hér gæti verið nauðsynlegt að koma inn á. Ég mun þó drepa á allnokkra. Í fyrsta lagi vil ég árétta að það er eftirsóknarvert fyrir marga að búa úti á landi. Litlu samfélögin, sjávarbyggðirnar, sveitaþorpin, sveitirnar og byggðirnar eru á margan hátt eftirsóknarverðar. Hið góða nágrannasamfélag þar sem hver og einn lætur sig kjör nágrannans varða og tengsl við náttúruna. Félagslegir þættir í dreifbýlissamfélögum eru á margan hátt eftirsóknarverðir. Þess vegna held ég að þeir tímar muni koma að fólk muni í auknum mæli sækja út úr meginþéttbýlinu til dreifðari byggða til að njóta þess sem þar er upp á að bjóða bæði í samfélagslegu, menningarlegu og náttúrulegu tilliti. Til að þetta megi hins vegar ganga eftir þurfa hin ytri skilyrði fyrir byggð og búsetu á þessum landsvæðum að vera fyrir hendi. Og það er kannski það sem við tökumst á um hér, um stefnu ríkisstjórnarinnar annars vegar í byggða- og atvinnumálum og hins vegar stefnu okkar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í að efla og treysta byggð um land allt. Þar erum við ekki sammála. Ríkisstjórnin hefur fengið sín tækifæri. Framsóknarflokkurinn hefur verið með byggðamálin undir sinni forsjá líklega síðan um áramótin 1999–2000. En áður var þau undir forustu Sjálfstæðisflokksins. Ég held að öllum sé ljóst að atvinnustefna núverandi ríkisstjórnar varðandi hinar dreifðu byggðir hefur ekki gengið upp. Menn geta velt því fyrir sér hvort einhverjar plástursaðgerðir sem hún hefur gripið til hafi komið í veg fyrir að eitthvað verra gerðist. Það má vel vera. En þegar litið er á tölur um búsetu, um fjölda fólks, um tekjur fólks í hinum ýmsu byggðarlögum út um land - menn hafa líka nefnt hér möguleika til menntunar og annarrar slíkrar félagslegrar þjónustu sem eru ekki samkeppnisfærir - þá verður að segjast, að stefna ríkisstjórnarinnar í þessum málum hefur beðið skipbrot. Þessi skýrsla sem við erum hér með er bara dæmi um það. Þá velta menn fyrir sér hvort þessi tillaga til þingsályktunar um aðgerðir í stefnumótandi byggðaáætlun fyrir árin 2006–2009 feli eitthvað nýtt í sér. Ég get ekki séð að svo sé, því miður. Í þeim atriðum sem talin eru þar upp, þ.e. atriði eins og að safna frekari gögnum, söfnun og úrvinnsla tölfræðilegra gagna um byggðaþróun, eins og sé nú helst þörf á því. Staðreyndirnar tala sínu máli um byggðaþróunina. Tölur frá Hagstofunni koma reglulega um íbúafjölda, um tekjur og atvinnustig. Það er því ástæðulaust að vera að búa til eitthvert nýtt apparat til að safna tölum um það. Hér er nefnt að gerð verði athugun á stöðu byggðalaga sem glímt hafa við viðvarandi fólksfækkun. Nákvæmlega sama setning og hefur gengið í gegnum allar þessar áætlanir núna minnsta kosti sex, átta ár. Menn ætla að gera hið nákvæmlega sama, gera athugun. Það þarf ekki að gera frekari athugun. Það þarf að framkvæma. Það stendur hér í 17. töluliðnum, svo ég nefni hér af handahófi: „Greining sóknarfæra hefðbundinna atvinnugreina – efling opinberrar þjónustu: Gerð verði úttekt á stöðu landbúnaðar, sjávarútvegs og iðnaðar á landsbyggðinni og greind helstu sóknarfæri …“ - Drottinn minn dýri. Þessar setningar hef ég lesið aftur og aftur í meira en áratug. Alltaf skal þurfa að greina eitthvað. Ég veit ekki betur en að til sé bunki af skýrslum. Ég veit ekki betur en að á liðnu sumri hafi verið unnin skýrsla á vegum sjávarútvegsráðuneytisins um stöðu sjávarútvegsins, svokölluð hágengisskýrsla sem sýndi að sjávarútvegurinn á í vanda. Þar var greint hvað þyrfti að gera. Sjávarútvegurinn þurfti betri samkeppnisstöðu, leiðréttingu á genginu og fá viðurkenningu sem atvinnuvegur í landinu og skilyrði sem slíkur. Við þurfum engar sérstakar greiningar frekar á ástandinu. Þær liggja fyrir. Þetta er hinn mikli veikleiki þeirra tillagna sem hæstv. iðnaðarráðherra leggur hér fram. Þær eru bara snakk um að skoða eitthvað, greina eitthvað og velta einhverju fyrir sér en ekkert raunhæft um að ræða. Mér finnst það móðgun af hálfu iðnaðarráðherra gagnvart þessum málaflokki að sú skuli vera raunin. Lítum á hvar þar hefur gerst á undanförnum árum í málaflokki sem er á ábyrgð hæstv. iðnaðarráðherra. Skoðum raforkulögin, markaðsvæðingu raforkukerfisins sem var svo mikið hjartans mál iðnaðarráðherra að hún kom ítrekað í ræðustól og réð sér vart af gleði yfir að hafa komið á markaðsvæðingu raforkukerfisins. Ætli það hafi verið mjög sterk byggðaaðgerð? Frú forseti. Ætli landsmenn, íbúar á Vestfjörðum, Norðurlandi, Norðausturlandi, upplifi breytingarnar á raforkulögunum sem sterka byggðaaðgerð? Þar var framkvæmt. Þar voru áhrifin ekki könnuð. Þar var bara markaðsvætt. Fyrirsagnirnar láta ekki á sér standa. Í Viðskiptablaðinu 8. febrúar 2006 er fyrirsögnin: „Hækkanir á raforkuverði í kjölfar nýju raforkulaganna“. Ætli þetta hafi verið byggðaaðgerð? Í Fréttablaðinu 1. febrúar 2006: „Daggjald raforku hefur hækkað um 106%“ - í kjölfar raforkulaganna. Í greininni segir, með leyfi forseta: „Daggjald heimila vegna raforkunotkunar hefur tvöfaldast á tveimur árum. Forstjóri Orkuveitu Reykjavíkur segir raforkulögin orsaka hækkunina. Framkvæmdastjóri Samtaka iðnaðarins segir flest fyrirtæki einnig greiða hærra verð og líkir ástandinu við samráð olíufélaganna.“ Þarna eru aðgerðir sem iðnaðar- og byggðamálaráðherra hefur beitt sér fyrir og landsbyggðin blæðir. Við höfum nýlega fjallað um Sæsilfur, lokun fiskeldisstöðvarinnar í Mjóafirði. Fjallað hefur verið um hækkun á orkuverði til fyrirtækja, t.d. á Súðavík. Dæmin eru um allt land. Hvar eru byggðaaðgerðirnar? Hvar birtast þær? Ég spyr hæstv. iðnaðarráðherra hvort ekki væri rétt að snúa aðeins til baka. Það væri mikil kjarabót og styrkur fyrir marga út um dreifðar byggðir landsins ef rafmagnið, þessi grunnþjónusta, væri áfram í almenningsforsjá og félagsleg þjónusta gagnvart atvinnulífi og búsetu. Nei, stefna iðnaðarráðherra er að ganga enn lengra. Nú á að fara að hlutafélagavæða Rarik og undirbúa fyrir einkavæðingu og sölu. Ætli það sé mjög sterk byggðaaðgerð? Frú forseti. Við þekkjum hvernig var með Símann. Síminn var hlutafélagavæddur og átti alls ekki að selja hann. Hann var hlutafélagavæddur en undanfarin ár var eitt aðalkeppikefli ríkisins að selja Símann. Nú er hann seldur. Hvað gerist þá? Jú, uppsagnir og lokanir á starfsstöðvum á Ísafirði, Blönduósi, Siglufirði og nú á Sauðárkróki, skerðing á þjónustu. Það verður dýrara og meiri fyrirhöfn fyrir íbúa og fyrirtæki á þeim svæðum að sækja grunnþjónustu sem þar var áður veitt auk þess sem tæknistörf tapast. Ætli byggðamálaráðherra hafi beitt sér í þeim efnum? Ætli byggðamálaráðherra hafi látið fylgja nokkur skilyrði þegar Síminn var seldur, um að haldið yrði uppi ákveðnu þjónustustigi með öflugum starfsstöðvum á landsbyggðinni? Nei, um það lætur byggðamálaráðherra sig engu varða. Auk þessa kemur stóriðjustefnan með hinu háa gengi harkalega niður á öllum útflutningsgreinum, sem einmitt eru undirstaða í atvinnulífi á landsbyggðinni, fiskvinnslan, sjávarútvegurinn, ferðaþjónustan og minni fyrirtæki, einstaklingsfyrirtæki. Þetta háa gengi, þensla á vinnumarkaði, þ.e. ruðningsáhrif stóriðjustefnunnar, kemur harðast niður á þeim stöðum. Ástandið bitnar á greinum sem eru undirstaðan fyrir byggð og búsetu um allt land. Þetta kemur niður á nýtingu og meðferð þeirra auðlinda sem hafa verið og verða áfram undirstaða efnahagslegrar velferð okkar. Þeim skal núna fórna fyrir allt aðra hagsmuni, m.a. hagsmuni erlendrar stóriðju sem skilar sáralitlum þjóðhagslegum ábata fyrir hagkerfið. Ég hef hérna nýja ályktun frá ferðaþjónustufyrirtækjum, frá í dag. Hún birtist á vef Morgunblaðsins, með leyfi forseta: „Framtíð ferðaþjónustu er ógnað með stefnu stjórnvalda í virkjana- og stóriðjumálum. Veldur þar fyrst og fremst tvennt, annars vegar hátt gengi íslensku krónunnar og hins vegar æ meiri ásókn orkufyrirtækja í mikilvægustu söluvöru íslenskrar ferðaþjónustu; hreina og ósnortna náttúru.“ Þetta er ákall frá ferðaþjónustunni. Við höfum heyrt það áður. Við höfum heyrt ákall frá fiskvinnslunni. Við höfum heyrt ákall frá útgerðinni og frá smærri iðnfyrirtækjum vítt og breitt um landið. Því ákalli er ekki svarað eða því svarað með kveðjum eins og þeirri sem var send til Vestfirðinga á liðnu sumri þegar hverri fiskvinnslunni á fætur annarri var lokað þar, vegna ruðningsáhrifa stóriðjustefnu ríkisstjórnarinnar. Þá svaraði hæstv. iðnaðarráðherra: Já, en ruðningsáhrif geta líka verið af því góða. Fólk á að sækja í aðra vinnu. Það eru kaldar kveðjur til Vestfirðinga sem eiga þar allar sínar eignir. Þeir eru með auðlindina skammt undan landinu en mega ekki nýta hana. 

Virðulegi forseti. Við ræðum samtímis skýrslu um byggðamál og framvindu byggðaáætlunar fyrir síðustu þrjú ár og nýja tillögu um stefnumótandi byggðaáætlun fyrir næstu þrjú eða fjögur ár. Gögnin sem hér liggja fyrir lúta annars vegar að því að greina stöðuna og ástæður hennar. Hins vegar eru settar fram tillögur til úrbóta. Það er ljóst, þegar maður fer í gegnum þetta efni, að þau atriði sem mestu ráða um þróunina eru tekjur og atvinna. Ef maður lítur á upplýsingarnar sem fylgja með í gögnum um þau atriði sést að dregið hefur sundur með höfuðborgarsvæðinu annars vegar og landsbyggðinni hins vegar hvað varðar tekjuþróun. Á árabilinu 2001–2004 hækkuðu tekjur á höfuðborgarsvæðinu um 16% að raungildi en á landsbyggðinni ekki nema um 12%. Það þýðir að munurinn á meðaltekjum á þessum tveimur atvinnusvæðum jókst. Hann var 13% árið 2001 en komst í 16% árið 2004. Þetta hefur í för með sér að fólk færir sig til frá störfum þar sem tekjur eru lægri til starfa þar sem tekjurnar eru hærri. Að því leyti hefur okkur ekki miðað í rétta átt, a.m.k. að meðaltali, þegar við berum saman þessi tvö svæði landsins, höfuðborgarsvæðið og landsbyggðina, ef við lítum á hana sem eina heild. Annað atriði sem rétt er að skoða er þróun starfa. Í þingsályktunartillögu um stefnumótandi byggðaáætlun fyrir árin 2006–2009 er að finna greinargerð sem unnin er af Byggðastofnun af þessu tilefni. Þar kemur fram að störfum fjölgaði um 7% á landinu öllu frá árinu 1998 til 2003. Störfum fjölgaði í þjónustugreinum en fækkaði í frumvinnslugreinum. Þeim fjölgaði um 14% í þjónustugreinunum en fækkaði um 13% í frumvinnslunni. Sé þróun starfa skoðuð svæðisbundið kemur í ljós að störfum fjölgaði á höfuðborgarsvæðinu og á svæðum í kringum það, þ.e. á Suðurlandi, Reykjanesi og Vesturlandi. Störfum í þjónustugeiranum fjölgaði en samdrátturinn varð í frumvinnslunni og niðurstaðan var því fjölgun starfa á höfuðborgarsvæðinu og aðliggjandi landsvæðum, Suðurnesjum, Suðurlandi og Vesturlandi. Annars staðar fækkaði störfum. Af þessu má ráða að mönnum hafi að hluta miðað áfram í að styrkja búsetu um landið, þ.e. á þeim svæðum landsins þar sem störfum fjölgar. En mönnum hefur ekki miðað áleiðis heldur fremur aftur á bak á öðrum svæðum landsins, þ.e. svæðinu þar sem Vesturlandi sleppir, á Vestfjörðum, Norðurlandi og Austurlandi, þar sem störfum fækkar. Þar hefur mönnum ekki miðað áleiðis. Þetta endurspeglast í þriðju kennitölunum sem við skoðum gjarnan, fólksfjöldaþróuninni. Það kemur í ljós að fólki fjölgar á höfuðborgarsvæðinu og reyndar líka á aðliggjandi svæðum eins og Vesturlandi, Suðurnesjum og Suðurlandi. En hins vegar er fólksfækkun á öðrum svæðum landsins þegar miðað er við árin 1995–2004. Mest er fólksfækkunin þar sem störfum hefur fækkað mest. Minnst er fólksfækkunin þar sem störfum hefur fækkað minnst. Það er líka samhengi á milli tekna og mannfjölda. Þar sem atvinnutekjur hækka minna en annars staðar fjölgar fólki minna og fækkar jafnvel. Á Vestfjörðum hefur fólksfækkunin verið mest frá 1995–2004. Þar hefur hún verið um 1.320 manns, um 15% fækkun. Þegar maður skoðar gögnin betur kemur fram að störfum hefur fækkað um 42% í fiskveiðum á Vestfjörðum á fimm ára tímabili, frá 1998–2003. Í öðrum gögnum, t.d. skýrslu sem nýlega komu út í iðnaðar- og viðskiptaráðuneytinu sem heitir „Landfræðilegt litróf íslenska fasteignamarkaðarins“, sést að raunhækkun launa á Vestfjörðum var aðeins helmingur þess sem hún var annars staðar á landinu á árabilinu 1990–2004. Slíkar breytingar í tekjum og atvinnu leiða af sér mikla fólksfækkun og hún er mest á Vestfjörðum. En hún er líka mikil á hinu gamla Norðurlandi vestra. Þar fækkað fólki á árabilinu 1995–2004 um 1.220 manns eða um 12%. Þessar tölur draga því staðreyndirnar býsna glögglega fram og skýra hvers vegna þróunin er sú sem hún hefur orðið. Við sjáum líka að fólksfækkun á Austurlandi var með sama hætti, fyrri hluta þessa tímabils, og hún var á Vestfjörðum og Norðurlandi vestra. Þar var veruleg fólksfækkun. En á seinni hlutanum, þ.e. frá 2000–2004, fjölgar fólki á Austurlandi um 350 manns, fyrst og fremst vegna opinberra aðgerða í atvinnumálum, þ.e. virkjunarframkvæmdar sem þar var sett í gang og álversuppbyggingar sem tengist henni. Hefði það ekki komið til hefði þróunin á Austurlandi orðið hin sama og á Vestfjörðum og Norðurlandi vestra. Þetta er dregið fram í skýrslu iðnaðarráðherra um framvinduna og kemur fram í mati Byggðastofnunar, að árangurinn af þeim aðgerðum sem ríkið réðist í á síðasta tímabili byggðaáætlunar sé verulegur og sums staðar mjög mikill. Það má taka undir það því að verulegur árangur hefur orðið á Vesturlandi, Suðurlandi og Suðurnesjum. Það sjáum við glögglega á öllum kennitölum. En þar segir líka, með leyfi forseta: „Aðgerðir hafa þó ekki skilað nægum árangri á nokkrum landsvæðum, svo sem Vestfjörðum og Norðurlandi vestra, norðausturhorninu, sunnanverðum Austfjörðum, Skaftafellssýslum og Vestmannaeyjum.“ Þannig eru býsna stór svæði á landinu og nokkuð fjölmenn, þegar þau eru lögð saman, þar sem ekki hefur tekist vel til. Það blasir einfaldlega við í öllum kennitölum sem við skoðum og í mati á árangrinum, eins og því er lýst af hálfu Byggðastofnunar. Þar sem ekki hefur ekki tekist vel til er sjávarútvegur langstærsta atvinnugreinin. Það þýðir ekki, virðulegi forseti, að berja höfðinu við steininn. Menn verða að viðurkenna þá staðreynd að löggjöfin um þá atvinnugrein hefur haft veruleg áhrif til hins verra á íbúaþróun, fjölda starfa og tekjuþróun á þeim svæðum. Framsal veiðiheimilda hefur haft neikvæð áhrif á flestum þessum stöðum, ef ekki öllum, og það afmarkast reyndar ekki við þessi svæði. Við sjáum í nýjustu þróun í þeirri atvinnugrein að stór byggðarlög eins og Akranes og Akureyri hafa misst frá sér veiðiheimildir og tapa störfum í kjölfar þess. Menn verða að taka þá löggjöf upp og koma sér saman um breytingar á löggjöfinni um stjórn fiskveiða til að tryggja störfin í sjávarútvegi á þessum svæðum landsins. Það er að mínu viti, virðulegi forseti, óhjákvæmilegt. Meðan menn taka ekki á skipulaginu í þeirri atvinnugrein er borin von að almennilegur árangur náist á viðkomandi landsvæðum, nema gripið yrði til stórfelldra aðgerða í atvinnumálum af öðru tagi, svo sem stóriðju. En víðast hvar er það ekki fær leið á þeim svæðum landsins sem ég nefndi sérstaklega og Byggðastofnun bendir á að hafi ekki gengið vel með. Ég vildi að mönnum væri ljóst, virðulegi forseti, að ég tel óhjákvæmilegt að taka á löggjöfinni um sjávarútveginn ef menn ætla að snúa þróuninni við. Ég spyr líka, ef menn ætla ekki að gera það en ætla samt að ná árangri á þessum stöðum: Hvernig á það að gerast? Það eru engin teikn um það í þeim tillögum sem hér liggja fyrir að nokkuð eigi að gera sem skipta muni verulegu máli til sóknar fyrir þessi byggðarlög þótt þar sé auðvitað að finna margar ágætar tillögur sem leiða af sér úrbætur fyrir einstök landsvæði og hjálpa til við að styrkja byggð. Þær munu ekki snúa við þróuninni í atvinnumálum einar og sér. Til þess þurfa menn að grípa til aðgerða og verja til þeirra miklu fé og afli. Það hafa menn gert með góðum árangri á Austurlandi og hið sama þarf að gerast annars staðar á landinu ef menn ætla að ná viðlíka árangri. Því miður sé ég það ekki í þeim tillögum sem hér liggja fyrir. Það þarf að styrkja tillögurnar verulega til að menn öðlist trú á að að svo geti orðið. Virðulegi forseti. Af mörgu er að taka í þessum efnum. Eitt af því sem drepið er á í tillögum til þingsályktunar sem til bóta gæti horft er að breyta löggjöf um sveitarfélögin, styrkja þau, færa þeim aukin verkefni og áhrifavald og stærri hluta af skattpeningum. Ég tel að menn eigi að fara þá leið og með myndarlegum hætti. Mér finnst vanta í tillöguna sem liggur fyrir þinginu hugmyndir um hvað eigi að gera. Talað er um að huga eigi að breytingum á verkaskiptingu en engin tillaga gerð um aðgerðir, sem er auðvitað aðalatriðið. Það er ekki hægt að leggja fyrir okkur að skoða þurfi þetta eða hitt. Við vitum það. Það eru mörg ár síðan að mönnum varð ljóst að breytingar að þessu leyti gætu veruleg jákvæð áhrif. Það sem vantar er að menn komi sér saman um og komi fram með tillögur sem máli skipta í þessu efni. Ég held ég láti máli mínu lokið, virðulegi forseti. Tíminn er að renna út og býsna mörg atriði eru óupptalin. Ég læt þetta duga enda held ég að ég hafi náð að koma aðalatriðum málsins á framfæri. Mönnum hefur á sumum svæðum landsins miðað áfram. Á öðrum svæðum landsins hefur mönnum ekki miðað áfram, heldur jafnvel aftur á bak. Fyrir þau svæði vantar kraftmeiri tillögur til að snúa þróuninni við.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson las upp ýmsar tölur um mannfjöldaþróun. Mér fannst hann að vissu leyti notast við gamlar tölur. Hann fór bara til ársins 2004 en það er liðið eitt ár síðan þá og vantar inn í tölur hans árið 2005. Frá Hagstofunni eru komnar tölur fyrir árið 2005. Ég verð að segja að það staðfesta þróunina sem hv. þingmaður dró upp áðan. Hann nefndi t.d. að á Austurlandi hefði þróunin orðið verri ef ekki hefði verið farið út í framkvæmdir þar. Mig langar til að spyrja hann: Hver er skoðun hans á þeim tölum sem hafa verið birtar á vegum Hagstofunnar, um að í raun sé líka fólksflótti af Austfjörðum? Brottfluttir Austfirðingar eru fleiri en aðfluttir. Eins fjölgar mikið útlendingum sem flytja til Austfjarða og setjast þar að. Þeim fjölgar allverulega miðað við þær tölur sem liggja fyrir. Er þetta ekki til marks um að Framsóknarflokknum hafi mistekist ætlunarverk sitt á Austurlandi? Hin spurningin sem mig langar að spyrja hann varðar það að hann nefndi að gera þyrfti breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu til að koma í veg fyrir að störf töpuðust og kenna mætti þessu kerfi um ástandið. Hvernig í ósköpunum getur hv. þingmaður komið upp og sagt þetta í þessum ræðustól, þegar hann stóð hér sjálfur rétt fyrir einu og hálfu ári síðan og talaði fyrir því að gera breytingar á kerfinu sem sannarlega hafa valdið gríðarlegu tjóni í heimabyggð hans, Vestfjörðum?

Virðulegi forseti. Hvað varðar tölur um mannfjölda á Austurlandi og hlutfall útlendinga í fjölguninni má segja að það komi ekki á óvart. Menn gerðu ráð fyrir því í upphafi að vinnuafl við framkvæmdina væri að tiltölulega stórum hluta innlent sem varð síðan ekki reyndin heldur var það erlent. Þess vegna kemur ekki á óvart að stór hluti af íbúafjölgun á Austurlandi séu erlendir starfsmenn við þessar framkvæmdir. Það má ímynda sér að stór hluti þeirra hverfi aftur úr landi þegar framkvæmdum er lokið en trúlega mun einhver hluti þeirra setjast að á Austfjörðum og verða Austfirðingar. Ég held að þrátt fyrir breytingar á forsendum hafi ekki mistekist að snúa við byggðaþróun á Austurlandi. Það sýnir skýrslan sem ég gat í ræðu minni, um landfræðilegt litróf íslenska fasteignamarkaðarins. Hún dregur fram að raunhækkun launa á Austurlandi sé mjög svipuð því sem gerist á höfuðborgarsvæðinu og nærliggjandi svæðum. Það er merki um styrkleika Austurlands, borið saman við höfuðborgarsvæðið. Hún sýnir líka að raunhækkun íbúðarhúsnæðis á Austurlandi, sem hafði verið á niðurleið á fram undir síðustu ár. Það tók kipp þegar framkvæmdirnar fóru í gang og hefur hækkað um 24% frá 1990, sem er nálægt því sem er í Norðurlandskjördæmi eystra hinu gamla. Ég held að þessar kennitölur sýni okkur að menn vilja fjárfesta í fasteignum á Austurlandi. Það er til marks um að aðgerðin hafi heppnast.

Virðulegi forseti. Það væri sérkennilegt ef ekki yrðu einhver viðbrögð við því að sprautaði tugum ef ekki hundruðum milljarða í fjárfestingar á ákveðnum landshluta. Ætla mætti að menn mundu sjá þess merki í hagkerfinu á viðkomandi svæðum. Þó það nú væri. Ég var hins vegar ekki alveg að spyrja um þetta heldur hitt, hvort þau markmið að viðhalda byggð í landinu og efla byggð, þá vænti ég byggð Íslendinga á Austurlandi, hefði í raun ekki að misfarist. Hver er skoðun þingmannsins á þessum tölum? Ég verð að segja að mér var illa brugðið þegar ég skoðaði tölurnar á vef Hagstofunnar. Ég hygg að þetta hafi komið illa við hæstv. byggðamálaráðherra, Valgerði Sverrisdóttur. Hún var mjög pirruð þegar ég tók þetta fyrir í ræðu minni. Því miður verð ég að lýsa yfir vonbrigðum með að hún skuli ekki vera í þingsalnum. Hún lét sig hverfa áðan, hvað sem því olli. Hitt er annað mál, virðulegi forseti, að ég tek eftir því að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson forðast að svara seinni lið fyrirspurnar minnar, varðandi byggðaþróun á Vestfjörðum. Þar eru líka nýjar tölur frá Hagstofunni sem má t.d. sjá á vef Bæjarins besta í dag. Ég reikna með að þingmaðurinn hafi lesið þá frétt. En þar er fyrirsögnin: „Brottfluttir umfram aðflutta á Vestfjörðum, 185 manns“. Þegar maður skoðar þær tölur í smáatriðum sér maður að þar er á ferðinni gríðarleg blóðtaka í eintökum byggðum, meira að segja í heimabæ þingmannsins, Bolungarvík. Þar eru brottfluttir 17 umfram aðflutta. Mér finnst það mjög alvarlegur hlutur fyrir jafnblómlegan og ágætan stað og Bolungarvík. Það væri gaman að heyra frá hv. þingmanni hvort þetta gæti ekki átt rætur sínar að rekja til stjórnvaldsaðgerða sem hann hefur staðið að sem einn af þingmönnum stjórnarliðsins.

Virðulegi forseti. Varðandi síðari spurningu þingmannsins í fyrra andsvari sínu er það sama spurningin sem hann bar hér fram við mig í síðustu viku og ég er búinn að svara. Mér finnst eiginlega óþarfi að veita sama svarið. Það liggur fyrir. Í öðru lagi hvað varðar fólksfækkun í Bolungarvík hygg ég að stærsta skýringin á fækkun á síðasta ári sé sú að Ratsjárstofnun dró saman seglin, sagði upp einum fimm tæknimönnum sem eru farnir frá staðnum ásamt fjölskyldum sínum. Þannig að því miður varð samdráttur á því sviði til að fólki fækkaði töluvert í Bolungarvík. Varðandi hvort þessi aðgerð á Austurlandi sé að mistakast vegna þess að Íslendingum sé ekki að fjölga núna, eða jafnvel að fækka, held ég að sé ekki hægt að slá því föstu vegna þess að við erum á framkvæmdatíma en ekki komin á starfstíma álversins. Það hefur alltaf verið gert ráð fyrir að fólksfjölgunin sem yrði á miðju Austurlandi yrði vegna reksturs fyrirtækjanna, fyrst og fremst álversins og síðan annarra fyrirtækja sem verða til í kringum það í afleiddum störfum. Það er auðvitað ekki komið til þess á þessum tímapunkti svo það er of snemmt að slá nokkru föstu um að eitthvað hafi mistekist í þeim efnum. Ég er ekki viss um að það muni gerast. Þvert á móti veit ég ekki annað en þau störf sem verða þarna í boði séu talin mjög eftirsóknarverð og Íslendingar muni sækjast eftir að vinna þau. Þannig að þær upplýsingar, eða það sem maður sér úr fréttum um mat Íslendinga á þeim störfum styrki það að þær áætlanir sem menn höfðu um það muni ganga eftir.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu og heyri að hann tekur undir með okkur í Frjálslynda flokknum um að þær tillögur sem hæstv. iðnaðarráðherra ber hér fram séu ófullnægjandi. Það var ekki heldur að heyra að hann viki mjög að skýrslunni enda er hún mjög ómerkileg og borin hér upp í þriðja sinn óbreytt. Ég vil lýsa ákveðinni furðu á því að hæstv. iðnaðarráðherra sé ekki hér við og hlýði á. Vegna þess að þetta er gagnrýni frá hennar eigin flokksmanni, frú forseti. Mér finnst það vera stórundarlegt að hún skuli ekki vera hérna í salnum og svara fyrir. En ég ætla að spyrja hv. þingmann út í að hann segir að það verði að breyta fiskveiðistjórnarkerfinu. Það kom hér fram í ræðunni og við erum sammála um það. En við í Frjálslynda flokknum höfum rakið það hér að hann hafi stutt breytingar til hins verra fyrir atvinnulíf á Vestfjörðum og greitt því þung högg þegar hann aflagði sóknardagakerfið. Þess vegna vil ég spyrja, og mér finnst það vera sanngjarnt að hann svari því vegna þess að hann hefur forðast það eins og heitan eldinn að svara málefnalega hvers vegna hann reiddi til höggs. Hvað vill hann í staðinn?

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spurði að þessu líka fyrr í vikunni í andsvörum og ég svaraði honum þá og þau svör hafa ekkert breyst. Spurningin er sú sama og svarið verður það sama. Ég er algerlega ósammála þingmanninum um að lagabreytingin á vordögum 2004 hafi verið eitthvert högg fyrir tilteknar byggðir. Það sóknardagakerfi sem var við lýði var komið í ógöngur. Menn hefðu lent í verulegum vandræðum jafnvel þó að engin lagabreyting hefði átt sér stað. Ég spurði hv. þingmann hvernig hann teldi að þróunin hefði orðið ef engar breytingar hefðu verið gerðar. Hann treysti sér ekki til að svara því. Enda skil ég það ósköp vel því hann veit eins vel og ég að menn voru komnir í öngstræti. Kostnaðurinn við að afla sér veiðiheimilda í formi sóknardaga eða veiðileyfis á bát var rokinn upp úr öllu valdi og farinn að líkjast því sem gerðist í aflamarkskerfinu. Menn hefðu gert svipað í framhaldinu eins og gerðist núna, þ.e. menn fækkuðu útgerðarbátum vegna þess að það voru of margir bátar að veiða það aflamagn sem hægt var að sækja miðað við það kerfi sem var. Þetta hefði gerst á hvorn veginn sem menn hefðu ákveðið að hafa löggjöfina, eins og var ákveðið um vorið 2004, eða að hafa hana óbreytta. Ég sé ekki að þingmaðurinn hafi sýnt hér fram á eða fært nein rök fyrir því að það hefði verið eitthvað skárra fyrir byggðirnar að hafa þetta óbreytt. En svo vildi ég minna á að allur þorri landsmanna er sammála mér og honum um að það þurfi að gera verulegar breytingar á kvótakerfinu og fyrst og fremst hvað varðar áhrif framsalsins.

Frú forseti. Við erum ekki sammála ég og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson hvað það varðar að þetta kerfi hafi verið komið í ógöngur. Alls ekki. Ég er á því að sú þróun sem varð hafi sýnt sig, aflatölur og landaður afli á Vestfjörðum sýnir að við höfðum rétt fyrir okkur í Frjálslynda flokknum. Ætli það sé ekki tífalt dýrara að komast inn í kerfið núna en var að komast inn í sóknardagakerfið? Það er ómerkilegur málflutningur að koma svona með kápuna á báðum öxlum eins og hv. þingmaður hefur gert með því að bæði gagnrýna og síðan styðja breytingartillögur til hins verra. Ég er á því að hv. þingmaður eigi að koma með einhverjar tillögur. Hvað vill hv. þingmaður, frú forseti? Það kemur ekki hér fram. Það er fullyrt að sóknardagakerfið hafi verið komið í ógöngur þó svo að það blasi við öllum að þessar breytingar hafa orðið til hins verra fyrir byggðirnar á Vestfjörðum. Því miður studdi hv. þingmaður það. Ég vonast bara til að við fáum nú einhver svör um hvaða breytingar hann vill, frú forseti.

Virðulegi forseti. Ég fékk engin svör núna frekar en fyrr í vikunni um hvað hv. þm. Sigurjón Þórðarson vildi gera til að komast út úr þeim ógöngum sem kerfið var komið í. Það var alveg vitað þegar farið var úr sóknarstýringu í aflamarksstýringu að menn mundu hætta að keppast við að veiða sem mest magn af fiski yfir sumarið og reyna þá að færa sig á aðrar veiðislóðir og veiða stærri fisk á haustin þegar hærra fiskverð var og fleira í þeim dúr. Menn vissu því að breytingin mundi leiða af sér öðruvísi veiðimynstur, öðruvísi afla og annað slíkt og þá fara menn að veiða til að hámarka tekjurnar sem þeir hafa af fiskinum. Ég veit um marga útvegsmenn sem voru í smábátakerfinu og notuðu tækifærið þegar þessu var breytt til að styrkja útgerð sína, setja aukinn kraft í hana og kaupa veiðiheimildir. Það eru mörg dæmi um það, virðulegi forseti. Það hefðu menn ekki getað gert í óbreyttri stöðu.  Best væri auðvitað að hafa almennt kerfi þar sem allir færu eftir sömu leikreglum. Að hafa sérúrræði eins og við höfum stuðst við er til marks um að við erum með almennt kerfi sem er verulega gallað en menn eru að reyna að sníða gallana af með einhverjum sérúrræðum. Það er langbest að breyta almenna kerfinu svo það þurfi ekki að vera með sérúrræði til að bregðast við 

Hæstv. forseti. Ég vil nú grípa boltann þar sem hann er á lofti varðandi sjávarútvegsumræðuna. Ég tel að það sé alveg hárrétt að byggðavandamálin í landinu eru víða tilkomin vegna þeirra atvinnuháttabreytinga sem eignarhaldið á veiðiréttinum hefur valdið. Það mun auðvitað ekki ganga til baka á nokkurn hátt miðað við það kerfi sem er núna. Reyndar á það enga möguleika á öðru en að versna vegna þess að í gegnum tíðina, frá því frjálsa framsalinu var komið á, hafa verið svona göt í kerfinu sem menn hafa verið að bjarga sér í gegnum. Koma sér upp úr með þeim hætti sem mögulegt var í smábátakerfinu. Menn hafa gert breytingar hvað eftir annað. En nú er búið að gera kerfið nánast einsleitt þó svo að það eigi að heita tvö kerfi, má segja að krókaaflamarkskerfið sé orðið í eðli sínu nákvæmlega sams konar kerfi og aflamarkskerfið sem tók mynd á sig í kringum 1990. Þetta hefur það í för með sér, og það er búið að fá góða reynslu á það, eða öllu heldur vonda, að nýliðunarmöguleikar í sjávarútveginum eru gríðarlega erfiðir. Það er engan veginn hægt að halda því fram að þetta kerfi sé eðlilegt, því nýliðar sem vilja koma inn í þessa atvinnugrein búa við samkeppnisstöðu sem er nánast óyfirstíganleg gagnvart þeim sem fyrir eru. Ég held að ef menn velti því fyrir sér hvort svona kerfi gæti passað í öðrum atvinnugreinum mundu þeir fljótt hvarfla frá því. Það er því miður önnur mótsögn í þessu öllu saman sem er sú að stjórnarflokkarnir sem hafa borið þetta kerfi uppi, þar á bæ virðast menn ekki hafa skilið almennilega hvaða kerfi þetta var eða er sem þeir eru með í höndunum. Því þegar sú ríkisstjórn sem nú situr gerði sinn stjórnarsáttmála eftir síðustu kosningar var sett inn í hann sú niðurstaða að það ætti að setja eignarhald á þessari auðlind, þ.e. sjávarútveginum, inn í stjórnarskrána. Það segir manni að það getur ekki verið að menn hafi skilið það kerfi sem er í gangi. Vegna þess að eignarhaldið á veiðiréttinum er þannig að það má líkja því við venjulegt eignarhald og auðvitað geta menn ekki bæði einkavætt auðlindina og haft hana fyrir þjóðarauðlind. Stjórnvöld verða að sjálfsögðu að gæta eignarhaldsins fyrir hönd þjóðarinnar ef um er að ræða þjóðarauðlind í alvöru og auðvitað munu menn ekki setja neinar auðlindir inn í stjórnarskrána sem þjóðarauðlindir öðruvísi en að gæta eignarhaldsins. Ég ákvað að taka aftur til máls vegna þess að það voru nokkur atriði sem ég hafði ekki komið að í ræðu minni. Þær eru fljótar að fara þær mínútur sem við höfum hér. Í fyrsta lagi langar mig til að nefna Byggðastofnun. Ég hefði kosið að hæstv. ráðherra hefði komið betur að stöðu þeirra mála, því að eins og menn muna strandaði Byggðastofnun í vetur og í raun og veru neituðu þeir sem þar stjórna húsum að halda áfram að óbreyttu. Þeir fengu síðan einhvers konar skilaboð frá stjórnvöldum um að þeir ættu að halda áfram að reka stofnunina, halda áfram að lána þangað til ný úrræði sæju dagsins ljós. Þau úrræði eru ekki komin fram enn þá. Skilaboðin sem komu frá stjórnvöldum voru ekki trúverðug að öllu leyti. Í fyrsta lagi var sagt að stofnunin ætti að halda áfram að stunda sjálfbæra lánastarfsemi. Ég held að öllum sé ljóst sem það skoða að eigi að styðja byggð í landinu með lánastarfsemi, í þeim tilgangi að sjá til þess að fyrirtæki og starfsemi geti gengið á landsbyggðinni þar sem erfitt er að reka slíkt, þá geti menn ekki gert sömu ávöxtunarkröfur til þeirra lána sem slíkum fyrirtækjum er boðið. Þess vegna getur lánastarfsemi eins og Byggðastofnun er ætlað að reka ekki verið fullkomlega sjálfbær. Það er ekki gott þegar menn horfast ekki í augu við staðreyndirnar eins og þær eru. Þessi skilaboð komu frá þeirri nefnd sem farið hafði yfir málið og hæstv. iðnaðarráðherra þegar þessi mál voru til umræðu hér í vetur. Hæstv. ráðherra lýsti þá líka yfir að hún teldi að endurskipuleggja ætti málefni Byggðastofnunar. Ég skildi þá yfirlýsingu þannig og fagnaði því að hæstv. ráðherra væri snúin til lands aftur og vildi nú sameina þau verkefni sem stjórnvöld eru að vinna að í byggðamálum, sameina þau meira undir Byggðastofnun en áður hefur verið. Því satt að segja hefur hæstv. ráðherra í raun verið að tvístra kröftunum sem notaðir eru í byggðamálum með því að koma að byggðamálunum úr ýmsum áttum. Það hefur ríkisstjórnin í rauninni verið að gera, koma að byggðamálunum úr ýmsum áttum en ekki notað þá stofnun til að framkvæma þau verkefni sem Byggðastofnun er auðvitað ætlað að gera. Ef menn reka Byggðastofnun verða menn að gera það myndarlega og láta þá stofnun framkvæma það sem ætlunin er að gera í byggðamálum. Auðvitað er hægt að ræða fleira hér sem er ákveðinn tvískinningur af hálfu stjórnvalda, t.d. er full ástæða til að taka umræðuna um álmálin síðustu daga sem dæmi um það. Hæstv. iðnaðarráðherra hefur haldið fundi á Norðurlandi þar sem hún segir með digrum yfirlýsingum að fólk á Norðurlandi hafi aldrei verið nær því að fá þar byggt álver en núna. Ekki veit ég út frá hverju hæstv. ráðherra talar þar, kannski út frá því að hún hafi talið að möguleikarnir á að byggja upp slíkan iðnað hafi verið býsna fjarri því svæði í gegnum tíðina. En það er svolítið skrýtið þar sem nýlega lá fyrir yfirlýsing Landsvirkjunar um að þeir ætli ekki að tala við neitt fyrirtæki um uppbyggingu álvers annað en það sem rekið er í Straumsvík, að þá hafi þeir sem á Norðurlandi búa allt í einu aldrei verið nær því að fá álver til sín þótt fyrir liggi að allar heimildir til losunar gróðurhúsalofttegunda séu uppurnar ef ráðist verður í stækkun álversins í Straumsvík eins og gert er ráð fyrir. Ég tel að nóg sé komið af því að stjórnvöld slái ryki í augu fólks með slíkum yfirlýsingum. Stjórnvöld geta ekki skotið sér undan ábyrgð á þeirri stöðu sem er uppi. Úr því að Landsvirkjun á í alvöruviðræðum um stækkun álversins í Straumsvík verða stjórnvöld líka að kannast við að bera ábyrgð á þeirri stöðu sem þar er uppi. Það getur ekki verið meiningin að standa ekki við alþjóðlegar skuldbindingar sem Íslendingar hafa skrifað undir, það hlýtur að vera ætlunin að gera ráð fyrir að standa við þær skuldbindingar áfram. Að mínu viti eru það óheiðarleg skilaboð sem verið er að senda, þegar viðræður eru komnar af stað og búið er að gefa skuldbindandi yfirlýsingar af hálfu Landsvirkjunar um að ekki verði talað við aðra aðila fyrr en að þessum viðræðum ljúki, að hæstv. iðnaðarráðherra sé á fullri ferð í kjördæmi sínu og haldi því fram að möguleikarnir til að byggja upp stóriðju þar hafi aldrei verið meiri þar. Ég endurtek að umræða um byggðamál er nauðsynleg og það er nauðsynlegt að hafa uppi einhvers konar áætlanir um stefnu í byggðamálum en það sem hins vegar vantar í þessa áætlun er fjármagn. Menn þurfa að vita hvað þeir eru að gera, menn þurfa að vita að á bak við slíkar áætlanir séu fjármunir sem tryggja að framgangur verði í einhverjum veigamiklum atriðum sem eru í áætlunum eins og þessum. Það eru ekki fjármunir í þessari áætlun. Þeir fjármunir sem talað var um að tengdust byggðaáætlun voru fyrst og fremst fjármunir sem höfðu verið ætlaðir til eflingar og stækkunar sveitarfélaganna. Eftir að kosningar um það fóru fram má segja að nánast enginn árangur hafi orðið af því stækkunarferli sem ríkisstjórnin stóð fyrir. Einu ákvarðanirnar sem hafa verið teknar voru reyndar komnar svolítið á legg áður og tengdust ekki beinlínis þessari herferð ríkisstjórnarinnar. Það má því segja að herferðin hafi nánast mistekist. Og þess vegna eru þeir fjármunir sem þarna var gert ráð fyrir ekki einu sinni líklegir til að verða til styrktar byggðarlögunum, a.m.k. ekki á næstu missirum eða árum. Aðalfjármunirnir sem þarna voru eru sem sagt ekki til staðar. Mér finnst umræðan um byggðamál á Íslandi undanfarin árum minna býsna mikið á umræðuna um landbúnaðarmálin sjálf, og þá sérstaklega um sauðfjárræktina þar sem stjórnvöld hafa sífellt talað eins og það væri arðbær og líkleg atvinnugrein til framtíðar fyrir bændur að reka sauðfjárbúskap. Fjöldi manna hefur áratugum saman trúað þessu tali, lifað við fátækt og basl við að halda uppi búskap sem hefur aldrei getað gefið almennilegt lífsframfæri. Þannig hafa stjórnvöld orðið til þess, með sífelldu tali um að bjartara sé fram undan, það sé verið að gera þetta og það sé verið að gera hitt, að fólk í landbúnaði hefur haldið áfram rekstri sem hefur ekki gefið því mannsæmandi lífsskilyrði. Mér finnst byggðaumræðan bera svolítinn svip af þessu. Hún er dálítið eins og vögguljóð sem menn syngja í sölum Alþingis og á fundum út um landið yfir fólkinu sem býr á þeim svæðum. Menn kannast ekki við staðreyndir mála, menn kannast ekki við að grundvallaratvinnuvegur þessara byggða hafi verið drepinn í dróma. Það er ekki atvinnufrelsi í sjávarútvegi á Íslandi. Sjávarbyggðir sem orðið hafa til vegna þeirra fiskimiða sem liggja nærri þeim byggðarlögum eiga í raun og veru enga möguleika á að ná vopnum sínum. Ungt fólk trúir ekki á framtíð í þessum byggðum vegna þess að grundvallaratvinnuvegurinn er svona leikinn. Ég tel að það sé löngu kominn tími til að hætta að syngja þessi vögguljóð yfir landsbyggðinni, eins og stjórnvöld gera, ef menn ætla ekki að komast til sjálfs sín hvað þetta varðar. Ég fagna því sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson sagði áðan að hann teldi að endurskoða ætti sjávarútvegsstefnuna með það í huga að meira frelsi yrði til að vinna í þessari atvinnugrein. En mér hefur einhvern veginn fundist að félagar hans í Framsóknarflokknum og reyndar samherjar hans í Sjálfstæðisflokknum í að styðja þessa ríkisstjórn hafi ekki tekið mikið mark á því sem hv. þingmaður hefur verið að segja og lítið tekið undir sjónarmið hans um að þetta þurfi að endurskoða. Ég bind hins vegar áfram vonir við að menn átti sig á að þessi stefna, eignarhaldsstefna í þessum undirstöðuatvinnuvegi Íslendinga gengur ekki upp og hún getur aldrei gengið upp við þá niðurstöðu 

Hæstv. forseti. Þessi umræða hefur nú staðið lengi dags og margt komið fram. Hins vegar er af nógu að taka þegar verið er að ræða byggðamálin og ætla ég að koma inn á eitt og annað sem snýr að þeim málum hér í seinni ræðu minni, og taka þá kannski fyrir einstök verkefni sem snúa að byggðaþróun í landinu og atvinnuhorfum. Ég fór í fyrri ræðu minni í dag örlítið yfir tvær skýrslur, annars vegar um áhrif kvótasetningar aukategunda hjá krókabátum á byggð á Vestfjörðum, ég fór þar eingöngu yfir niðurlagsorðin og minnti á að því var spáð, áður en það verk var unnið, að á Vestfjörðum mundi fækka um 93 störf vegna samdráttar í afla til vinnslu. Þar var miðað við upplýsingar frá Samtökum fiskvinnslustöðva sem töldu að miðað við fyrirhugaðan samdrátt sem af þessu hlytist mundi fækka um 93 störf í vinnslu aflans á Vestfjörðum. Hins vegar minnti ég á að Landssamband smábátaeigenda gerði úttekt fyrir Byggðastofnun á því hvaða áhrif kvótasetningin á ýsu, ufsa og steinbít hefði á störf til sjós á Vestfjörðum hvað varðar smábátaútgerðina. Niðurstaða þeirra var að fækka mundi um 160–200 störf vegna þessara fyrirhuguðu aðgerða stjórnvalda sem þá voru reyndar ekki komnar til framkvæmda en stjórnvöld höfðu verið að stefna að og það hafði talsvert lengi verið í lögum um stjórn fiskveiða að stefna stjórnvalda væri að festa allar fisktegundir í krókakerfi smábátanna inn í kvóta. Því miður fór það svo, hæstv. forseti, að þetta gekk eftir. Þrátt fyrir þau viðvörunarorð sem hér voru höfð uppi úr skýrslu Byggðastofnunar sem unnin var af þróunarsviði Byggðastofnunar hafði það ekki áhrif á stjórnarþingmenn um að fara ekki þessa leið. Menn gengu til þessara verka og afleiðingarnar þekkjum við og hefur m.a. verið farið yfir þær í dag í ræðum þingmanna, bæði hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar, um þróun í mannfjölda á Vestfjörðum og Norðurlandi vestra og reyndar víðar á landinu, og eins vitnaði hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson í nýlega tölur frá Hagstofunni um íbúafækkun á landsbyggðinni. Það sem varað var við hefur því miður gengið eftir og það er hluti af þeim vanda sem við erum að fást við í byggðamálum á Íslandi í dag. Hins vegar vitnaði ég í skýrslu sem unnin var í 2001 um sjávarútveg og byggðaþróun á Íslandi, þ.e. hvaða áhrif það hefði og hefði haft, hið virka framsal sem komst á fulla ferð upp úr 1994–95 og sem var í lögunum um stjórn fiskveiða, og las þar eingöngu lokaniðurstöðuna í þeirri skýrslu. Þar lá einnig fyrir spá um hvað mundi gerast og því miður hefur það einnig gengið eftir, hæstv. forseti. Síðan erum við með skýrslu iðnaðarráðherra um framvindu byggðaáætlunar fyrir árið 2002–2005. Það verður að segjast eins og er að þar er einnig dregið fram að fækkun hafi orðið á vissum svæðum og segir í skýrslunni að á „tímabilinu 2000–2004 hefur þróunin breyst á þann veg að nú er einungis fækkun í tveim gömlu kjördæmanna, þ.e. Vestfjörðum og Norðurlandi vestra.“ Fyrri skýrslan sem ég vitnaði til hefur einmitt bent á hvað mundi gerast ef svo yrði gengið að sjávarútveginum sem gert var af stjórnvöldum. Ljóst er, hæstv. forseti, að hinar miklu byggingarframkvæmdir á Miðausturlandi hafa haft þau áhrif að þar hefur orðið viðsnúningur og fólki hefur fjölgað á Miðausturlandi en þó er það enn þá þannig, að ég hygg, hæstv. forseti, að fjölgunin þar stafi mest af því mikla innstreymi af erlendum mönnum sem þar starfa nú um stundir. Og þó að erlendir starfsmenn séu allra góðra gjalda verðir vonast ég til þess, eins og ég hygg að flestir Íslendingar geri, að þessar framkvæmdir á Austfjörðum verði til þess að styrkja byggðina á Austfjörðum, á Miðausturlandinu, og þar muni varanlegum íbúum fjölga og Íslendingar muni vilja flytja inn á það svæði og ég geri ráð fyrir að þannig verði það þegar upp er staðið. Það hefur sýnt sig að störf í álverum eru störf sem margir vilja sinna og auðvitað er fullt af störfum sem eru hliðartengd við álver sem fólk þarf að mennta sig í og eru störf sem krefjast talsverðrar menntunar. Því ber auðvitað að fagna ef aðgerðir stjórnvalda ná einhvers staðar árangri, og það vonast ég til að gangi eftir á Miðausturlandi. Hvað höfum við þá lært af þeirri staðreynd, hæstv. forseti? Við höfum lært að það er atvinnan, atvinnufestan og atvinnuöryggið sem virðist skipta fólk langmestu máli þegar það horfir til þess hvort það vilji búa á ákveðnum svæðum til lengri tíma og hvort það treysti því að þar geti það sett sig niður með fjölskyldu sína og jafnvel stofnað til eigna án þess að verða fyrir fjárhagslegu tjóni eða atvinnutapi síðar. Hæstv. forseti. Það sama og varað var við í skýrslunum varðandi Vestfirði, um samdrátt í aflaheimildum og að þar mundi fækka og óvissan tæki við, gerðist í raun og veru á Austurlandi. En það snerist algjörlega við þegar menn áttuðu sig á því að þar yrði farið í virkjanir og álver. Þá trúðu menn því að þar yrði atvinnufesta nokkur og atvinnuþróunin snerist við. Allt að einu liggur það fyrir, hæstv. forseti, að atvinnustigið hefur langmest að segja um hvort fólk treystir sér til að búa á ákveðnum svæðum eða ekki, enda er atvinnan undirstaða þess að fólk geti búið einhvers staðar. Fólk verður að hafa atvinnu og afkomu. Þær byggðir hér á landi sem eiga mest undir sjávarútvegi, m.a. Vestfirðir og Breiðafjörður, og hinar dreifðu sjávarbyggðir vítt og breitt í kringum landið, á Norðurlandi, standa núna höllum fæti, því miður. Vegna þess að menn hafa farið leið kvótasetningar og takmarkað mjög frelsi manna við að komast inn í atvinnugreinina sem ómótmælanlega er undirstaða sjávarbyggðanna og hefur orðið til þess að ákveðin festa hefur orðið til í sjávarbyggðunum ef aflaheimildir hafa verið þar til staðar og menn hafa getað stundað atvinnu sína, sem hefur svo einnig orðið til þess, hæstv. forseti, að önnur atvinnustarfsemi hefur náð að blómstra samhliða sjávarútveginum. Ég nefni það, hæstv. forseti, að hið stóra fyrirtæki Marel þróaðist upp úr litlu fyrirtæki sem var í því að þjónusta sjávarútveginn og Pólstækni á Ísafirði, sem Marel-samsteypan á nú og rekur vestur á Ísafirði, það fyrirtæki þróaðist líka upp úr því að þjónusta sjávarútveginn og vinna lausnir fyrir sjávarútveginn. Þessi fyrirtæki eru núna að þjónusta veröldina, ekki bara á sjávarútvegssviði heldur á matvælasviði og er öflug samsteypa og því ber auðvitað að fagna. En undirstaðan varð til við að þjónusta sjávarútveginn. Sama má segja um ágætt fyrirtæki vestur á Ísafirði, iðnaðarfyrirtækið 3X-Stál, sem varð til við að þjónusta sjávarútveginn og er núna að þjónusta vítt og breitt um veröldina, ekki bara í sjávarútvegi heldur einnig í matvælaiðnaði. Það hefur því margt orðið til vegna þess að sjávarútvegurinn hefur verið öruggur og stöðugur. Ég hlustaði á erindi hjá Atvinnuþróunarfélagi Norðurlands. Framkvæmdastjóri þess sagði í fyrra í útvarpinu að ljóst væri að nánast öll nýsköpun og framþróun í iðnaði á Eyjafjarðarsvæðinu væri því að þakka að þar væru stór, öflug og tiltölulega stabíl sjávarútvegsfyrirtæki. Það er því algjörlega ljóst, hæstv. forseti, að miklu máli skiptir fyrir landsbyggðina að sjávarútvegurinn sé til staðar og sé sú undirstaða sem byggðirnar hafa byggt á kringum hann og sem afleiðingar af því að hann er til staðar byggjast síðan upp önnur atvinnutækifæri. Núna erum við hins vegar að mæta því að hafa lent í þeim samdrætti sem hefur orðið m.a. vegna þess hvernig við höfum farið í lögin um stjórn fiskveiða og við stöndum auðvitað frammi fyrir því að óbreytt lög um stjórn fiskveiða geta alls ekki gengið inn í framtíðina, það liggur algjörlega fyrir. Það hljóta allir að sjá sem skoða málin með raunveruleikagleraugum. Hins vegar er það svo að sumir vilja alls ekki viðurkenna að taka þurfi á því og breyta þeim lögum til að byggðirnar haldi velli og geti dafnað. En sem betur fer eru fleiri og fleiri að átta sig á því að þannig er það nú, það er hinn kaldi veruleiki og menn þurfa að finna lausnir sem duga til að hægt sé að horfa til þess að tekjur skapist í þessari atvinnugrein. Ég er með skýrslu fyrir framan mig, hæstv. forseti, um stöðu og horfur rækjuiðnaðar á Íslandi og því miður horfir nú ekki vel þar. Skýrslan var unnin af starfshópi sem sjávarútvegsráðherra skipaði. Í honum voru Davíð Ólafur Ingimarsson hagfræðingur, Ólafur Marteinsson, framkvæmdastjóri Þormóðs ramma – Sæbergs og Pétur Grétarsson, hagfræðingur hjá Byggðastofnun. Þeir segja einfaldlega í þeirri samantekt að forsenda þess að rækjuiðnaður eigi sér framtíð á Íslandi sé að rækjan fari aftur að veiðast á Íslandsmiðum og telja litla framtíð í því að þurfa að byggja rækjuiðnaðinn algjörlega á því að flytja inn iðnaðarrækju. Verð sé lágt á mörkuðum fyrir rækjuna og það fáist ekki nægilega hátt verð og ekki sé heldur hægt að kaupa iðnaðarrækjuna á því verði inn á okkar svæði, Ísland, til að vinna hana með hagnaði svo að allt að einu megi búast við að mjög miklir erfiðleikar verði í rekstri rækjuiðnaðarins á þessu ári. Og þeir eru víst að gera því skóna að gengið muni aðeins breytast en það er nú fugl í skógi, hæstv. forseti. Þetta er það umhverfi sem sjávarútvegurinn og landsbyggðin standa frammi fyrir og þá er að spyrja: Hvað getum við gert annað? Byggðaáætlunin sem við erum með í höndunum bendir á ýmislegt og það er auðvitað sjálfsagt að reyna að nota sér það. En ég endurtek það samt, hæstv. forseti, að sjávarbyggðir sem liggja vel við fiskimiðum landsins verða að hafa aðgang að veiðiheimildum sínum ef þær eiga að halda velli, hvað svo sem við gerum annað, sem er vissulega margt gott, m.a. að efla menntun, sem skiptir ofboðslega miklu máli fyrir framtíðina. Að laga samgöngurnar, gera átak í því að tengja saman byggðir og stytta vegalengdir skiptir líka mjög miklu máli og horfa til þess hvað við getum gert til að efla ferðamannaiðnaðinn. Hvað geta t.d. Vestfirðingar gert í því að reyna að tengjast ferðamennsku á Grænlandi? Er það raunhæfur möguleiki o.s.frv.? Til allra þessara átta verðum við að horfa en getum hins vegar ekki lamið hausnum við steininn og horft fram hjá því að sjávarútvegurinn er undirstaða þessara byggða. Við rífum ekkert upp atvinnustig í þeim atvinnugreinum sem ég var hér að nefna einn, tveir og þrír til að fylla upp í þau skörð, því miður. En þar væri hægt að snúa við blaðinu og efla byggðirnar á ný.

Virðulegi forseti. Ég kem upp í ræðustól öðru sinni í dag til að ræða tillögu til þingsályktunar um stefnumótandi byggðaáætlun. Í fyrri ræðu minni, virðulegi forseti, fór ég aðeins yfir tölur varðandi þróun mannfjölda víðs vegar á landinu. Niðurstaða mín var sú að okkur hefði mistekist í veigamiklum atriðum eða réttara sagt stjórnvöldum, ríkisstjórninni hefði mistekist, hlyti að hafa mistekist í veigamiklum atriðum í byggðapólitík sinni því að tölurnar tala sínu máli. Þegar rýnt er í þær tölur sem eru fyrirliggjandi á vef Hagstofu Íslands og þær greinar er augljóst að allt of margar byggðar, nánast allt í kringum landið nema kannski á suðvesturhorninu, eiga við mjög alvarlegan vanda að etja, stöðuga fólksfækkun, að vísu mishraða eftir byggðarlögum, en stöðuga fólksfækkun þar sem yngsta fólkinu virðist fækka hraðast. Fæðingum fækkar, meðalaldurinn hækkar og það stefnir í rauninni í mikið óefni ef fram fer sem horfir. Það er hugsjón mín í stjórnmálum, virðulegi forseti, að okkur beri að reyna að gera allt sem við getum til að halda landinu í byggð og ég sé ekkert athugavert við það að hafa slíka skoðun og sé heldur ekkert athugavert við það að berjast fyrir þeirri skoðun. Ég tel að það sé einfaldlega skylda okkar að halda þessu fallega og ríka landi í byggð eftir fremsta megni og þannig varðveita þá arfleifð sem okkur hefur verið færð í hendur af forfeðrunum sem hafa lagt mikið á sig og kannski ekki síst nú síðustu kynslóðir við að byggja upp landið, samgöngur, félagslega þjónustu, skóla, heilbrigðiskerfi og íbúðarhúsnæði ekki síst, að þarna sé hreinlega allt of mikið í húfi, allt of mikil verðmæti í húfi til að við getum látið þetta glutrast úr í höndunum á okkur núna á örfáum áratugum. Ég tel að það skipti miklu máli fyrir þjóðina til framtíðar að okkur takist þetta. Ég sé það í hendi mér að landsbyggðin býr yfir það miklum kostum, og þetta er engin byggðarómantík, þetta er bara staðreynd, að ég tel að til mikils sé að vinna að við höldum henni í byggð og þarna séu lífvænleg samfélög fólks, að þarna alist upp nýjar kynslóðir og vaxi úr grasi. Hæstv. forsætisráðherra flutti ræðu í gær á viðskiptaþingi þar sem hann velti því fyrir sér hvernig Íslands mundi líta út árið 2015. Ég hef lesið þessa ræðu tvisvar eða þrisvar og það veldur ákveðnum vonbrigðum að hæstv. forsætisráðherra talar nánast ekkert um byggðaþróun í landinu. Hann minnist varla orði á það hvernig hann sér fyrir sér að Ísland verði, hvernig byggðin í landinu verði eftir níu ár. Það er aðeins komið inn á stóriðjuuppbyggingu en það er í raun allt og sumt. Þetta finnst mér mikill skaði. Mér finnst að ráðherrar í ríkisstjórninni mættu sýna þessum málum miklu meiri áhuga en þeir gera. Framsóknarflokkurinn á þó smá hrós skilið fyrir að hafa staðið sig vel í umræðunni í dag þó hann hafi vondan málstað að verja. Þingmenn flokksins hafa tekið virkan þátt í umræðum, flutt hér ræður og komið í andsvör. En því miður er ekki hægt að segja hið sama um þingmenn Sjálfstæðisflokksins. Ég held að enginn þeirra hafi flutt ræðu hér í dag.  Ég talaði um byggðaþróun, mannfjöldaþróun á ýmsum stöðum. Í lok ræðu minnar kom ég inn á mjög mikilvægt byggðarlag fyrir okkur Íslendinga sem er reyndar í mínu kjördæmi. Mér rennur blóðið til skyldunnar að nota þetta tækifæri til að vekja athygli á ástandinu þar. Þetta eru Vestmannaeyjar, samfélag sem á sér merka sögu, hefur búið yfir mikilli grósku og skemmtilegri menningu, en virðist hafa ratað í ógöngur. Þarna er fólki stöðugt að fækka. Á blaðsíðu 50 í þingsályktunartillögunni sem lögð er fram hér, er lítill kafli um Vestmannaeyjar. Þar segir reyndar og er viðurkennt að í Vestmannaeyjum hefur fólki fækkað mikið. Sérstaða eyjanna er viðurkennd í þessu skjali vegna legu þeirra, vegna sjávarútvegsins og náttúru, fuglalífs og jarðsögu, byggðasögu og eyjasamfélagsins. Þarna má fá yfirsýn yfir þetta allt. Þetta allt saman hefur skapað eyjunum mikla sérstöðu, skemmtilega sérstöðu, næstum einstæða sérstöðu vil ég segja, ekki bara á Íslandi heldur kannski við Norður Atlantshaf. Réttilega er bent á að þetta megi nýta frekar til að þróa ferðaþjónustu og annað, en atvinnulíf sé einhæft, tengt sjávarútvegi og fiskvinnslu og sóknarfæri þar sé helst að finna í fullnýtingu sjávarfangs. Bent er á að þekkingar- og rannsóknarstarf sé mikilvægt og að bæta þurfi samgöngur milli lands og Eyja til að unnt sé að auka fjölbreytni í atvinnulífi sem annars eru þó góð skilyrði fyrir. Virðulegi forseti. Ég verð að segja að mér finnst þetta mjög vel orðað. Ég er sammála hverju einasta orði sem þarna stendur. En því miður verð ég að segja að síðasta setningin veldur mér svolitlum vonbrigðum því þar segir orðrétt, með leyfi forseta: „Unnið er að stefnumótun fyrir byggð í Vestmannaeyjum og öðrum hlutum Suðurlands. Í þeirri vinnu munu verða stikaðar leiðir til sóknar á grundvelli staðhátta í Eyjum.“ Hvers vegna skyldi þetta valda vonbrigðum? Jú, Þetta veldur mér vonbrigðum vegna þess að þetta segir mér að í raun og veru sé ekki verið að gera það sem ríður mest á að gera og það er að gera eitthvað í málefnum Vestmannaeyja. Við höfum engan tíma til að bíða eftir einhverri svona stefnumótun eða að farið verði út í einhvers konar áætlanagerð eða rannsóknir á staðháttum í Vestmannaeyjum. Við vitum alveg hvernig ástandið er. Það þarf ekki annað en að fara út í Vestmannaeyjar og vera þar í nokkra daga til að verða þess áskynja. Maður þarf heldur ekki að gera annað en að skoða tölur yfir þróun mannfjölda í Vestmannaeyjum og þá sér maður að ástandið er grafalvarlegt. Það hefur verið stöðug fólksfækkun í Vestmannaeyjum síðan 1999. Þá voru íbúar samkvæmt opinberum tölum alls 4.933. Núna eru þeir um 4.100. Þetta er fækkun um 800 manns á 14 ára tímabili. Þetta sýnir að þessar tölur eru grafalvarlega því árið 1991 voru 71% íbúanna 40 ára og yngri. Nú í byrjun desember síðastliðinn var þetta hlutfall komið niður í 58%. Fyrir 14 árum síðan voru 3.482 íbúar 40 ára og yngri í Vestmannaeyjum. Núna eru þeir aðeins 2.422, yngri en fertugir. Þetta segir okkur að fækkunin í aldursflokkunum, 40 ára og yngri á þessum 14 árum, er rúmlega 1.000 manns. Þetta er mjög alvarlegt því við erum hérna að tala um börn og unglinga og fólk á barneignaaldrinum á milli tvítugs og fertugs. Þetta aftur leiðir til þess að meðalaldurinn í Vestmannaeyjum hækkar mjög hratt. Við sjáum að fæðingatölurnar fara lækkandi. Á árinu 1991–1994 fæddust 98–105 börn árlega í Vestmannaeyjum. Síðan hefur fæðingunum fækkað um helming á hverju ári. Þær voru aðeins um 50 árin 2003 og 2004. Ég held að það þurfi engan stóran tölfræðing eða stærðfræðing til að sjá að hér eru mjög alvarlegir hlutir að gerast. Ég hef orðað það þannig að byggðinni sé hreinlega að blæða út og við megum engan tíma missa. Nýjustu tölur frá Hagstofunni staðfesta að þessi neikvæða þróun heldur áfram á fullri ferð, því miður. Ef við skoðum tölurnar yfir aðflutta og brottflutta á síðasta ári í Vestmannaeyjum þá eru brottfluttir frá Vestmannaeyjum 258. Aðfluttir eru 212. Þetta þýðir að brottfluttir umfram aðflutta eru 46 bara á síðasta ári. Fyrir síðustu alþingiskosningar töluðu stjórnarflokkarnir mikið um það stórslys sem yrði ef skipt væri hér um ríkisstjórn, að það mundi leiða ýmsar hörmungar yfir landið og kannski ekki síst landsbyggðina. En hvernig hefur þróunin verið frá síðustu alþingiskosningum víða um landið? Tölurnar í Vestmannaeyjum sýna að þessi þróun hefur verið skuggaleg. Bara í Vestmannaeyjum hefur íbúum fækkað um 200, bara í Vestmannaeyjum frá síðustu alþingiskosningum. Virðulegi forseti. Þetta finnst mér segja meira en mörg orð um að þarna eru mjög alvarlegir hlutir á ferðinni og þarna þurfum við að gera eitthvað og við þurfum að gera það sem fyrst. En hvað er þá hægt að gera fyrir stað eins og Vestmannaeyjar? Við skulum bara taka Vestmannaeyjar. Ég hef ákveðna skoðanir á því hvað megi gera fyrir Vestmannaeyjar. Það þarf að sjálfsögðu að bæta samgöngur til og frá Eyjum. Nú hafa nýjustu niðurstöður sýnt að sáralitlar líkur eru á því að grafin verði göng á milli lands og Eyja og þá ber okkur strax að fara í þá vinnu að endurbæta samgöngur með öðrum hætti. Ég tel að stjórnvöld eigi strax að skoða möguleikana á að kaupa nýtt skip í staðinn fyrir Herjólf, stærra skip og hraðskreiðara sem getur gengið á milli lands og Eyja að minnsta kosti tvær ferðir á hverjum sólarhring. Það þarf líka að endurbæta flugsamgöngur. Það þarf að endurreisa ferðamennskuiðnaðinn í Vestmannaeyjum sem hefur orðið fyrir miklu áfalli eftir að flugsamgöngum milli lands og Eyja var breytt. Það þarf líka að gera ákveðnar breytingar að sjálfsögðu á fiskveiðistjórnarkerfinu eins og menn hafa verið að benda á. Vestmannaeyingar hafa þó verið það heppnir að þeir hafa ekki tapað miklu af veiðikvótum. Hins vegar er eitt af þeirra stóru vandamálum það að þeir flytja út allt of mikið af sínu fiskhráefni óunnu úr landi. Það er ekki unnið í Vestmannaeyjum. Það fer beint um borð í gáma og er flutt óunnið úr landi. Fyrir svona samfélag sem er svo háð fiskvinnslu og sjósókn er þetta mjög alvarlegt. Það verður náttúrlega að setja reglur sem mynda einhvern hvata til þess að hægt sé að vinna þennan afla meira í landi, skapa þar virðisauka og störf og tekjur inn í bæjarfélagið af því áframvinna þann fisk sem berst þó að landi. Ég tel að það megi gera það til að mynda með þeim reglum eða lögum sem við í Frjálslynda flokknum höfum lagt til á Alþingi, þ.e. aðskilja veiðar og vinnslu fjárhagslega. Þannig geta allir fiskverkendur boðið í þann afla sem berst á land. Fiskvinnslan í Vestmannaeyjum gæti þá boðið í þann afla sem þó berst á land í Vestmannaeyjum. Það yrði hreinlega óheimilt að selja þennan fisk beint úr landi í beinum viðskiptum. Þetta væri t.d. hægt að gera og þetta held ég að mundi strax skila miklu. Annað sem fer illa með Vestmannaeyinga, að mínu mati, er að þeir leigja frá sér mjög mikið af aflaheimildum. Kvótakerfið eins og það byggt upp í dag leyfir að fyrirtækin geti leigt mikið frá sér af aflaheimildum. Vestmannaeyingar leigja mjög mikið af bolfiski frá sér. Þetta er mjög alvarlegt því þetta skilur náttúrlega engan virðisauka eftir í samfélaginu í Vestmannaeyjum. Þetta eru bara veiðiheimildir sem koma í formi bréfs frá Fiskistofu á hverju ári inn í nokkur ákveðin fyrirtæki, inn á nokkrar örfáar kennitölur. Síðan halda þessar veiðiheimildir áfram út úr bæjarfélaginu án þess að skilja nokkuð eftir sig nema kannski eitthvert peningaflæði inn á bankareikninga viðkomandi útgerðarfyrirtækja. En fólkið sem býr í bæjarfélaginu hefur engar tekjur af þessu. Þetta skapar engan virðisauka í bæjarfélaginu. Þetta er að sjálfsögðu mjög slæmt mál fyrir samfélagið í Eyjum. Þetta eru nokkur atriði sem mætti framkvæma til að rétta af sjávarbyggð eins og Vestmannaeyjar, þ.e. endurbætur á samgöngukerfi og síðan umbætur á fiskveiðistjórnarkerfinu sem gera það að verkum að byggðunum sjálfum er gefið tækifæri til að skapa aukinn virðisauka úr því hráefni sem berst á land á hverjum tíma. Eflaust má heimfæra með einhverjum smábreytingum þann veruleika sem Vestmannaeyingar glíma við núna yfir á margar aðrar sjávarbyggðir víða um land. Eflaust má gera það. En tími minn í ræðustól núna leyfir það ekki. Ég vildi nota þetta tækifæri mitt núna til að taka Vestmannaeyjar út úr og tala sérstaklega um þær og benda á hvernig staðan er þar. Eitt enn að lokum, virðulegi forseti. Það má gera eitt enn fyrir svona byggðir og það er að taka ríkisstofnanir og flytja þær út á land á svona staði. Ég vil vekja athygli á því að í þessari þingsályktunartillögu á blaðsíðu 53 er mjög athyglisverður kafli þar sem greint er frá reynslu Norðmanna af þessu, þ.e. að flytja ríkisstofnanir markvisst út á land. Þar hefur reynslan, tel ég vera, að ég best veit, verið nánast undantekningarlaust mjög góð. Hvers vegna í ósköpunum hafa stjórnvöld hér á landi ekki kjark til að gera það sama, feta í fótspor Norðmanna 

Virðulegi forseti. Ég held að nú sé einboðið þegar fyrir liggur að kostnaðurinn við gerð jarðganga til Vestmannaeyja sé svo hár að ekkert þýðir að ræða það mál - auk þess eru jarðfræðilegar aðstæður þannig að það er varla hægt að treysta sér að leggja til að reyna að gera jarðgöng - þá held ég mikilvægt sé að menn fari í að bæta samgöngur Vestmannaeyja við landið sem fyrst og tek ég undir það með hv. þingmanni. Það held ég að menn eigi að gera með því að gera nýja höfn við Bakka, á Bakkafjöru, þannig að siglingartíminn milli lands og Eyja verði sem stystur og svo á að hafa sem tíðastar ferðir. Ég held að það sé langbesta leiðin til að tryggja góðar samgöngur og draga úr áhrifum af einangrun. Auk þess mundi flug frá Vestmannaeyjum til Bakka að sjálfsögðu verða vænlegra heldur en flug til Reykjavíkur. Ég held að þetta sé sú leið sem mundi styrkja samgöngur við Vestmannaeyjar meira en aðrir kostir. Þá tók ég eftir að ekki komu skýrt fram hjá þingmanni tillögur um breytingar á löggjöf um stjórn fiskveiða þannig að við erum engu nær um hvað Frjálslyndi flokkurinn vill í þeim efnum. Ég vil snúa hlutunum við núna og inna hv. þingmann eftir tillögum í þeim efnum. Ég vil þó segja honum, svo það fari ekki á milli mála, að mínar hugmyndir í þeim efnum eru þær að alla vega til að byrja með sé skynsamlegast að taka frá ákveðinn hluta af veiðiheimildunum og nota þær til ráðstöfunar fyrir einstök byggðarlög þannig að af þeim hafi menn tekjurnar með útleigu veiðiheimildanna, rétt eins og Þuríður Sundafyllir gerði hér forðum daga er hún settist að í Bolungarvík. Þegar hún setti Kvíamið lét hún menn borga veiðileyfagjald fyrir að nýta miðin, eina á kollótta fyrir hvert ár. Að 

Virðulegi forseti. Að sjálfsögðu á að fara í framkvæmdir í Bakkafjöru ef það er hægt. Ég held hins vegar að framkvæmdatíminn á þeirri hafnargerð yrði langur. Það eru mörg ár þangað til að það verður tilbúið. Ég tel því fyllilega réttlætanlegt að grípa strax til þeirra aðgerða og athuga kaup á nýju skipi, athuga hvort ekki sé hægt að fá einhvers staðar annað skip. Fyrir hendi er góð höfn í Vestmannaeyjum. Fyrir hendi er góð höfn í Þorlákshöfn. Þó keypt sé skip er alltaf hægt að selja það aftur eftir nokkur ár ef menn ná þeirri lendingu að mögulegt sé að gera góða höfn í Bakkafjöru, sem reyndar hefur ekki fyllilega verið sýnt fram á enn þá. Það er alveg rétt sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson bendir á, að það er flogið á milli Vestmannaeyja og Bakka og það flug er mjög mikilvægt og gerðar hafa verið ákveðnar endurbætur þar á aðstöðu, sérstaklega uppi á landi. En það breytir þó ekki því að flugsamgöngur milli Vestmannaeyja og Reykjavíkur - það tekur ekki nema rétt rúman hálftíma að fljúga þessa leið - að flugsamgöngur milli Vestmannaeyja og Reykjavíkur eru alls ekki nógu góðar. Það er allt of dýrt fyrir fólk í dag að notfæra sér þetta. Því er ástandið á þeim málum alls ekki nægilega gott. Svo varðandi hvað við í Frjálslynda flokknum mundum vilja gera. Ég mundi vilja halda áfram og útfæra fiskveiðistefnu okkar. Ég held að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson viti alveg út á hvað hún gengur, að hann hafi kynnt sér hana. Við höfum talað um að opna kerfið neðan frá og byrja á að setja sérstaklega strandveiðiflotann í sóknarmarkskerfi - þá á ég við þau skip sem landa ferskum afla til vinnslu í landi - að þessi floti verði settur út í vel útfært sóknarmarkskerfi, svona svipað og menn hafa gert í Færeyjum með góðum árangri. Tími minn leyfir mér því miður ekki að fara út í þetta í smáatriðum. En ég skal hvenær sem er glaður setjast yfir það með hv. þingmanni og útskýra fyrir honum hvað fyrir okkur vakir í þessum efnum.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hætta mér út í umræðu um hvort eigi að kaupa nýtt skip eða nýja ferju, það er mál sem ég þekki ekki og ætla því ekki að blanda mér í þá umræðu. Ég held hins vegar að það sé mjög skynsamlegt og það besta í stöðunni fyrir Eyjamenn væri að kalla eftir framkvæmdum við Bakkafjöru og gera þar nýja höfn því að ég er alveg sannfærður um að það væri langbesta aðgerðin til þess að draga úr samgöngulegri einangrun eyjanna að hafa sem stystan ferðatíma og sem flestar ferðir dag hvern. Það er almennt reynslan annars staðar frá að slíkt sé besta leiðin til þess að draga úr áhrifunum sem fylgja einangrun, þar sem hefur vantað upp á samgöngurnar. Varðandi fiskveiðistjórnarkerfi erum við auðvitað komin í ákveðna stöðu með það kerfi sem hefur þróast þannig að það má segja að það sé að sumu leyti álitlegt eða til bóta að einhverju leyti, en að öðru leyti eru menn komnir í töluverðar ógöngur eins og við sjáum með afleiðingar af framsalinu. Þess vegna hef ég viðrað þær hugmyndir að taka frá ákveðinn hluta veiðiheimildanna, a.m.k. 5%. Við erum með um 400 þúsund tonn í þorskígildi og ef við værum með um 20 þúsund tonn að lágmarki, sennilega þyrfti það að vera meira, þá gætum við dreift þeim út til þeirra sjávarbyggðarlaga þar sem hefur verið samdráttur. Það er svo sem engin ástæða til þess að nota þær til þess að skapa atvinnu eða tekjur í byggðarlögum þar sem vel hefur gengið vegna þess að ný atvinnutækifæri hafa komið til. Með þessu móti gætu menn annaðhvort fengið tekjur af útleigu veiðiheimildanna eða notað þær til þess að leyfa nýjum aðilum og þeim sem fyrir eru á staðnum að nýta þær og lækka þannig kostnað 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson er greinilega raunsæismaður í samgöngumálum milli lands og Eyja, a.m.k. meiri raunsæismaður en félagar hans í þingflokki Framsóknarflokksins, þeir hæstv. ráðherra Guðni Ágústsson og hv. þm. Hjálmar Árnason. En ég held að það hafi verið á síðasta ári sem þeir kynntu á fundi í Vestmannaeyjum hugmyndir um að fara á milli lands og eyja í gasblöðru eða loftskipi, sem ég hygg að hafi nú verið hálfgerðar skýjaborgir og menn hafa reyndar ekki rætt neitt síðan þá. Ég vona bara að menn komist sem allra fyrst niður á einhverja raunhæfa lausn í samgöngumálum Vestmannaeyja því ég tel að Vestmannaeyjar séu þannig samfélag hér á Íslandi að það beri að gera allt sem við getum til þess að halda byggð þar uppi. Þetta er dugmikið og ákaflega merkilegt samfélag og fallegur staður og Vestmannaeyjar eiga það svo sannarlega inni hjá þjóðinni allri að þeim sé hjálpað á erfiðleikatímum. Þetta byggðarlag hefur skilað mjög miklum tekjum, það eru sennilega fá byggðarlög eða bæjarfélög á landinu sem hafa skilað jafnmiklum tekjum til þjóðarbúsins á síðustu áratugum og þessi blómlega byggð við suðurströnd Íslands. Varðandi breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu þá held ég að það væri alls ekki vitlaust að skoða hvort ekki væri rétt að taka frekar ákveðnar tegundir út úr kvóta í staðinn fyrir að taka út ákveðna prósentu af kvótum eða aflaheimildum. Það er ekkert sem mælir til að mynda með því að ýsa sé í kvóta í dag, né ufsi eða tegundir eins og steinbítur, jafnvel skötuselur, keila eða langa. Þessar tegundir þurfa ekkert að vera í kvótum og við 

Herra forseti. Það er nú nokkuð liðið á þessa umræðu og ég ætla að reyna að halda áfram þar sem frá var horfið í fyrri ræðu minni. En fyrst varðandi það hverjir hafa tekið þátt í umræðunni, hverjir hafa verið viðstaddir og hverjir ekki, þá langar mig til að bæta því hér við að það athyglisvert, eins og bent var á áðan, að engir hæstv. ráðherrar hafa verið viðstaddir að undanskildum hæstv. iðnaðarráðherra. Það er auðvitað með ólíkindum vegna þess að eins og margoft hefur komið fram þá eru byggðamálin ekki þess eðlis að hægt sé að ramma þau inn í eitt fagráðuneyti. Ég ítreka því þá skoðun mína sem kom fram í fyrri ræðu minni að ég held að það sé óheppilegt að vista byggðamál í fagráðuneyti, sama hvaða fagráðuneyti það er, og að hentugra og eðlilegra sé að byggðamálin væru í forsætisráðuneytinu þannig að menn átti sig á því að þau mál tengjast öllum. Ég held að mæting hæstv. ráðherra við þessa umræðu sýni mikilvægi þess að allir hæstv. ráðherrar átti sig á því að byggðamál varða þá alla. Það er eitt sem við höfum kannski vanið okkur allt of mikið á þegar við ræðum byggðamál en það er að ræða ekki alla byggðina í landinu. Ég minnist þess í ræðum hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar hér fyrir nokkrum árum þegar hann benti afskaplega skýrt á það með sterkum rökum að það væri rekin og hefði verið rekin byggðastefna í þessu landi sem hefði skilað mjög góðum árangri, þ.e. sú byggðastefna að fjölga fólki hér á höfuðborgarsvæðinu. Það er vissulega rétt, menn hafa náð mjög góðum árangri í þeirri byggðastefnu og þess vegna er mjög mikilvægt að við ræðum byggðamálin heildstætt og þannig þarf auðvitað að nálgast þessi mál, að við horfum einnig á byggðina hér á höfuðborgarsvæðinu vegna þess að þetta er auðvitað mál okkar allra. En því miður hafa afar fáir hv. þingmenn hér á höfuðborgarsvæðinu tekið þátt í umræðum nú, ég hygg að það sé rétt hjá mér að það hafi aðeins einn þingmaður úr kjördæmum höfuðborgarsvæðisins, þ.e. hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, tekið þátt í þeim í dag. Það er auðvitað miður því að ég lít svo á að þetta séu mál sem varði okkur öll og við þurfum að ná umræðunni inn á það svið að við skoðum þessi mál heildstætt. Ég nefni bara eitt dæmi sem kom fram í ræðu hv. þm. Magnúsar Þórs Hafsteinssonar áðan, þar sem hann vitnaði til reynslu Norðmanna varðandi flutning opinberra stofnana. Þetta er mál sem hefur raunverulega aldrei náðst að ræða almennilega hér núna til fjölda ára. Það hafa ekki verið gerðar neinar áætlanir í þeim efnum og ég vil fullyrða að menn hafi aldrei skoðað þessi mál, a.m.k. ekki núna mjög lengi, varla síðan á áttunda áratugnum af neinni alvöru, þ.e. hvernig eigi að standa að flutningi stofnana, hvort menn vilji t.d. flytja heilar stofnanir eða flytja eitt og eitt starf eða hluta þjónustu. Við sem höfum fylgst með þessum málum nokkuð lengi þekkjum þróunina í byggðaáætlun varðandi það hvernig farið hefur verið að því að nálgast flutning á opinberum störfum. Það hafa ekki verið gerðar margar áætlanir síðan það markmið var sett inn að fjölga skyldi opinberum störfum meira á landsbyggðinni en á höfuðborgarsvæðinu. Þetta var nokkuð skýrt og mælanlegt markmið. Það verður hins vegar að segjast eins og er - af því að ég held því miður að menn hafi ekki meint þetta og því ekki farið í þá umræðu sem með þurfti - að árangurinn varð aldrei eins og stefnt var að. Það hefur ætíð orðið þannig að opinberum störfum hefur fjölgað miklum mun meir á höfuðborgarsvæðinu en á landsbyggðinni. Næsta skref í þróuninni var svo að inn í byggðaáætlun var sett orðalag sem hljóðaði upp á að stefnt skyldi að því að opinberum störfum fjölgaði jafnmikið á landsbyggðinni og á höfuðborgarsvæðinu. Enn og aftur varð niðurstaðan sú sama, vegna þess að ég held að menn hafi ekki meint þetta og ekki var farið skipulega í umræðu um hvernig ætti að ná þeim markmiðum, markmiðin náðust ekki og opinberum störfum fjölgaði mun meira á höfuðborgarsvæðinu en á landsbyggðinni. Það var síðan í síðustu byggðaáætlun, en við erum m.a. nú að fjalla um skýrslu um hvernig til hafi tekist, að menn féllu algjörlega frá þessum markmiðum og færðu sig, ef ég man rétt, í almennt orðalag um að það ætti að skoða það að fjölga opinberum störfum á landsbyggðinni, engin markmið voru sett um hversu mikið það ætti að vera. Ég hygg og sé það reyndar að árangurinn hefur verið svipaður, það fjölgar enn þá mun meira opinberum störfum á höfuðborgarsvæðinu. Og ég sé að í nýrri byggðaáætlun er svipað orðalag og síðast, að menn ætli sem sagt að skoða þetta og velta þessu svolítið fyrir sér og athuga hvort eitthvað sé hægt að gera í þessum efnum en ekki tekið á því með þeim hætti sem nauðsynlegt væri. Ég er með þetta orðalag hér fyrir framan mig, 17. áherslupunkturinn endar á þessum orðum, með leyfi forseta: „Hugað verði að því hvort efla megi opinbera þjónustu við þessar atvinnugreinar á landsbyggðinni,“ - sem eru taldar upp á undan - „t.d. með flutningi tiltekinna verkefna.“ Sterkara er ekki að orði kveðið í þeim efnum og hefði maður nú haldið að það hefði verið hægt að nota t.d. tímabil fyrri byggðaáætlunar til þess að reyna að fara yfir hvernig hægt væri að standa að þessum málum og það væri þá hægt að koma með skýrara orðalag og ljósari og mælanlegri markmið í þeirri byggðaáætlun sem tekur við árið 2006. En því miður er þessu ekki þannig varið og við sitjum því enn uppi með hið óljósa orðalag og það verður væntanlega eins og áður tilviljunarkennt hvernig að þessum málum verður staðið. Herra forseti. Í fyrri ræðu minni var ég þar staddur að ég var að fjalla um skýrsluna sem hæstv. iðnaðarráðherra taldi augljóslega vera nægjanlega rædda því ekki var einu einasta orði eytt í hana í framsögu hæstv. ráðherra. En ég var að fjalla þar um íbúaþróunina, sem og ýmsir hv. þingmenn hafa gert, þannig að ég held að það þurfi ekki að endurtaka neitt í þeim efnum en niðurstaðan er augljóslega sú að það sem menn hafa stefnt að hefur því miður ekki náðst fram, það má segja að það hefur eingöngu orðið fjölgun á Stór-Reykjavíkursvæðinu og síðan í kringum Akureyri og á Miðausturlandi. Varðandi tölurnar á Miðausturlandi sem hér hafa nokkuð verið ræddar, að hluta til á afar sérkennilegan hátt, þá er það auðvitað alveg ljóst að á meðan á því uppbyggingarskeiði stendur sem nú er þar þá er mjög erfitt að byggja raunverulega á íbúatölum því þær eru síbreytilegar og það er auðvitað ekki fyrr en álverið tekur til starfa sem menn sjá hvernig til tekst í þeim efnum. En eins og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson benti hér á í andsvari, þá eru öll teikn á lofti um að þar muni það heppnast sem að var stefnt, að fjölga íbúum verulega, og hugarfarið er auðvitað komið í þann gír að það er ekkert sem mun koma í veg fyrir það. Síðan koma fram í skýrslunni þær uggvænlegu tölur sem einnig hafa verið nokkuð ræddar hér, um launaþróun, þ.e. að meðalatvinnutekjur hafa þróast á þann hátt að það hefur stöðugt hallað á landsbyggðina í þeim efnum. Þetta er áhyggjuefni sem hefði þurft að skoða nánar, hvernig bregðast megi við því að þetta er öfugt við það sem lengst af var, en einn af kostunum fyrir marga við að búa á landsbyggðinni var að þar voru meiri tekjumöguleikar. Herra forseti. Það er athyglisvert að skoða síðan örlítið þá niðurstöðu sem Byggðastofnun kemst að varðandi síðasta tímabil byggðaáætlunar. Ef niðurstaðan er tekin saman örlítið stytt þá segir hér, með leyfi forseta: „Aðgerðir hafa þó ekki skilað nægum árangri á nokkrum landsvæðum, svo sem Vestfjörðum og Norðurlandi vestra, norðausturhorninu, sunnanverðum Austfjörðum, Skaftafellssýslum og Vestmannaeyjum.“ Þetta hefur ekki skilað árangri á ansi stórum hluta landsins og er auðvitað eðlileg krafa að það sé þá sérstaklega skoðað á næsta tímabili hvernig hægt er að bregðast við þessu. Ég verð að taka undir það með hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni að það er ekki að sjá í þeim tillögum sem hér liggja fyrir að hrein og klár markmið séu um hvernig hugsanlegt er að snúa þessu við, verja þessi svæði eða yfir höfuð hvernig stjórnvöld vilja bregðast við slíkri þróun, hvort stjórnvöld vilji í raun og veru halda henni áfram. Ég vil vekja athygli á því sem segir líka í niðurstöðu Byggðastofnunar sem skiptir gífurlegu máli en þar segir, með leyfi forseta: „… og kraftur heimamanna skiptir ætíð mestu máli þegar kemur að því að takast á við breytingar í atvinnuháttum og samfélagsþróun.“ Þetta, frú forseti, er í raun lykilsetning. Því er afskaplega mikilvægt að þær aðgerðir sem verið er að undirbúa eða vinna í í þessum efnum séu einmitt til þess að auka kraft og þor heimamanna, þ.e. að fá þá í lið með sér við þær breytingar sem þarf að gera en ekki að koma inn hjá heimamönnum ýmist væntingum sem ekki er hægt að standa undir eða draga úr þeim allan mátt. Slíkt er ekki hægt og það þarf að haga aðgerðum þannig að heimamenn séu drifkrafturinn í þeim breytingum sem þarf að fara í. Hæstv. ráðherra bendir á eina leið og eðlilegt er að hæstv. ráðherra bendi á hana vegna þess að vaxtarsamningur er að því er virðist á margan hátt lykilorð í framtíðarsýn hæstv. ráðherra. Ég er alveg sammála hæstv. ráðherra í því að vaxtarsamningar geta skilað árangri og við erum að vona að þeir skili árangri þar sem þeir eru komnir á og verða settir á. En ljóst er að töluvert fjármagn þarf líka til að geta sett af stað hlutina og er einmitt mjög gott módel fyrir það að ná heimamönnum með, það er alveg hárrétt. En ég held að skoða þurfi verulega hvort þurfi ekki líka að vera heildstæð stefna gagnvart landinu öllu vegna þess að það er augljóst mál, það er bara raunsæi, að við getum ekki látið öll svæði vaxa. Þannig eru bara staðreyndirnar og þarf því að nálgast þetta á mismunandi hátt. Það er raunverulega á margan hátt sorglegt hversu lengi við framkvæmum hluti sem hafa verið reyndir mjög víða. Það er eins og við þurfum allt of oft að finna upp hjólið, það er eins og engir aðrir hafi lent í byggðaþróun eða íbúaþróun eins og við, en þannig eru hlutirnir auðvitað ekki. Þetta er alkunna og mjög víða hefur verið brugðist við með ágætum árangri. Og vegna þess að hæstv. iðnaðarráðherra tilheyrir flokki sem á síðustu dögum hefur verið að vekja sérstaka athygli á Evrópusambandinu þá er náttúrlega hægt að leita þar fanga og sjá að ýmislegt sem Evrópusambandið hefur verið að taka sér fyrir hendur í þessum efnum hefur skilað mjög góðum árangri. Þekktust eru líklega dæmin á Írlandi þar sem hlutunum var snúið við. Við sjáum það í Skotlandi, norðanverðu Finnlandi og norðanverðri Svíþjóð þar sem menn hafa verið að taka á þessum hlutum. Það er eiginlega óskiljanlegt að við skulum ekki geta sótt þangað meira fóður. Frú forseti. Það er eins og oft áður að tíminn er fljótur að líða. Ég vil þó ekki hætta að fjalla um þessi mál öðruvísi en að nefna afskaplega stóran hlut sem ég hef algjörlega látið ónefnt fram að þessu og það er hið göfuga markmið um eflingu sveitarstjórnarstigsins. Ég sé að það er nær óbreytt í áætlun næsta tímabils. Ég fagna því að það er inni en ég lýsi jafnframt yfir vonbrigðum með hversu illa það er skilgreint hvernig menn ætla að fara að því að efla sveitarstjórnarstigið. Ýmislegt hefur verið reynt í þeim efnum en því miður hefur árangurinn ekki verið eins og menn hafa vænst. Ég tel hins vegar að efling sveitarstjórnarstigsins sé eitt af hinum stórum málum fyrir landsbyggðina vegna þess að við þurfum að eiga einingar úti um land sem geta ráðið við mörg þau verkefni sem ríkisvaldið er núna með. Við þurfum að breyta hlutföllunum í líkingu við það sem er í nágrannalöndum okkar, þ.e. meiri hluti hinnar opinberu þjónustu þarf að vera á höndum sveitarfélaganna. En til þess að það náist fram verða einingarnar að verða miklum mun stærri og öflugri en þær eru í dag. Það þarf að stokka allt upp, það þýðir ekki að horfa á eflingu sveitarstjórnarstigsins einangrað. Þar þurfa t.d. samgöngumál að koma við sögu. Það blasir alveg við að ef við ætlum að ná þessu fram verðum við að skipuleggja framkvæmdir í samgöngumálum í samræmi við það sem að er stefnt í þeim efnum. Ég tek eftir því í áætlun fyrir næsta tímabil að bent er á þetta varðandi þá þrjá byggðarkjarna sem nú er ætlunin að efla á næsta tímabili. Minnst er á þetta sérstaklega varðandi einn byggðarkjarna, þ.e. Ísafjörð, að þar þurfi að huga að samgöngumálum. En jafnsérkennilegt og það nú er að varðandi hinn þriðja byggðarkjarna, númer tvö væri þá Akureyri, þ.e. Miðausturland að þar er ekkert minnst á samgöngumál. Það liggur algjörlega ljóst fyrir að ef menn ætla að ná þeim markmiðum sem sett eru um að gera Miðausturland að slíkum byggðarkjarna, sem ég er sammála að er afskaplega mikilvægt, þá verða samgönguúrbætur að eiga sér þar stað. Þar er um fjallvegi að fara og meðan það er munum við ekki geta tengt þetta á sama hátt og ef við værum búin að tengja þar með jarðgöngum eins og nauðsynlegt er, en því miður er ekki gert ráð fyrir því í samgönguáætlun.

Virðulegi forseti. Ég velti fyrir mér í framhaldi af því sem hv. þingmaður nefndi um álit Byggðastofnunar á árangri í síðustu byggðaáætlun þar sem nefnd eru ákveðin svæði á landinu þar sem hefur tekist nægjanlega vel til. Í merkilegri skýrslu sem kom út fyrir áramót, sem heitir Landfræðilegt litróf íslenska fasteignamarkaðarins, er einmitt getið um hluti sem varða það sem hv. þingmaður nefndi og vísaði til Byggðastofnunar, vegna þess að byggðarlög á þeim svæðum byggja flestöll á sjávarútvegi og þess vegna hlýtur löggjöf um það og þróun í þeirri atvinnugrein að hafa áhrif á málið. Í skýrslunni segir á bls. 52 að sýnt hafi verið fram á það með mælingum að aflamarkskerfið hafi haft einhver neikvæð áhrif á búsetuþróun á minni þéttbýlisstöðum. Það segir líka í skýrslunni að hreyfanleiki veiðiheimilda stuðli að óvissu í afkomu vinnuafls vegna þess að vinnuaflið er ekki eins hreyfanlegt og veiðiheimildirnar og fjármagnið og vísað til þess að fræðimaður á sviði svæðahagfræði hafi fjallað um þetta og lagt til að menn settu vissar hömlur á flutning fjármagnsins og þar með veiðiheimildina til að draga úr afleiðingunum af því. Um þetta mál hefur því verið fjallað í þessari merku skýrslu. Á bls. 47 í henni segir einmitt að til þess að breyta þeirri þróun sem þessi landsvæði eigi við sem búi við svona einhæft atvinnulíf og framleiðsluatvinnuvegi þá væri best að byggja upp atvinnustarfsemi sem byggi á öðrum grunni en þeim hefðbundna, t.d. stóriðju og ferðaþjónustu. Það eru því býsna athyglisverðar ábendingar að finna í þessari ágætu skýrslu, virðulegi forseti.

Frú forseti. Þetta er hárrétt hjá hv. þingmanni að þetta liggur fyrir í þeirri ágætu skýrslu sem hv. þingmaður benti á og sýnir hversu víðfeðm byggðamálin eru, þau tengjast alls staðar inn. Ljóst er að þar sem íbúaþróunin hefur verið hvað neikvæðust hafa þau byggðarlög lifað að meira og minna leyti á sjávarútvegi og vissulega landbúnaði líka. Það sem er merkilegt við þetta og hv. þingmaður bendir á er að stór hluti af þessari þróun var séður fyrir. Þegar ákveðið var að fara í aflamarkskerfið lá ljóst fyrir að það voru markmið um hagræðingu, það voru markmið um samþjöppun í greininni og þá lá alveg fyrir hvaða þróun yrði plús öll tækniþróunin sem menn bentu á. Þess vegna er það ekki síður alvarlegt að stjórnvöld skuli ekki hafa brugðist við því á nokkurn hátt. Það er einmitt bent á, eins og hv. þingmaður gerði, að byggja þarf á ýmsum möguleikum öðrum til þess að reyna að snúa þeirri þróun við eða stoppa hana öllu heldur, það er kannski fyrsta skrefið að reyna að stoppa hana. Hluti af því sem menn hafa bent á er að eðlilegt væri að borguð séu auðlindagjöld sem renni m.a. til þessara verkefna. Ég held að það sé afskaplega mikilvæg umræða sem þurfi að fara í vegna þess að getum við ekki farið með tímann aftur á bak, við þurfum að horfa fram á við, og augljóst mál að við blasir á þessum svæðum að gera þarf sérstakt átak. Þess vegna eru það vonbrigði, eins og ég tók fram í ræðu minni og tók undir með hv. þingmanni, að í þeirri byggðaáætlun sem hér er skuli raunverulega ekki liggja neitt fyrir um það hvernig stjórnvöld hugsa sér að taka á þessum vanda. Maður verður því að draga þá ályktun af þessu að stjórnvöld virðast hafa gefist upp á því að leysa málið.

Virðulegi forseti. Það eru nefnilega athyglisverðar tillögur sem koma fram í þessari skýrslu frá iðnaðar- og viðskiptaráðuneytinu, sem var birt í nóvember sl., að einmitt á þeim svæðum þar sem hallar undan fæti eigi menn að líta á þá aðgerð að setja hömlur á flutning veiðiheimilda, taka á sjávarútveginum sjálfum sem er svona stór undirstaða í þessum byggðarlögum og það verði að gera með þessu atriði. Í öðru lagi með því að setja fjármagn og afl í að byggja upp aðrar atvinnugreinar til að styrkja grundvöllinn fyrir umrædd byggðarlög. Í þriðja lagi það sem er að finna á bls. 59 í skýrslunni, að auka umsvif hins opinbera á landsbyggðinni og þar með talið þessum svæðum líka, bæði með því að flytja verkefni og störf en líka, eins og hér er lagt til, með skattaívilnunum til að vega þá á móti efnahagslegu misvægi eftir búsetu sem hefur verið að vaxa eins og kemur fram í gögnum sem lögð eru fyrir okkur við þessa umræðu, bæði í þingsályktunartillögunni sjálfri og skýrslunni um framkvæmd fyrri áætlunar. Mér finnst því að menn eigi að horfa miklu meira á þær tillögur sem er að finna í skýrslunni en það sem fram kemur í þeirri þingsályktunartillögu sem liggur fyrir okkur. Mér finnst eiginlega vanta inn í þá tillögu að tekið sé meira tillit til þeirra tillagna sem er að finna í þessari merku skýrslu, Landfræðilegt litróf íslenska fasteignamarkaðarins. Ég vil hvetja þá sem fá málið til meðferðar í þingnefnd til að líta á þær tillögur sem hér er að finna og gaumgæfa þær og velta því fyrir sér hvort ekki sé hægt að ná samstöðu um að styrkja þá tillögu sem fyrir okkur liggur með tillögum úr þessari skýrslu.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þær ágætu ábendingar sem hér hafa komið fram. Það er auðvitað rétt hjá hv. þingmanni að í þessari ágætu skýrslu eru ýmsar tillögur sem hefði verið eðlilegt að sjá í þeirri þingsályktunartillögu sem hér liggur fyrir varðandi nýja byggðaáætlun. En af einhverjum ástæðum, væntanlega vegna þess að ekki hefur náðst um það pólitísk samstaða, eins og hæstv. iðnaðarráðherra kallar það yfirleitt þegar samstarfsflokkurinn stoppar ágætar tillögur hæstv. ráðherra, þá geri ég ráð fyrir að það sé skýringin. Ég hef fulla trú á því að hæstv. iðnaðarráðherra hafi haft hug á að ganga eitthvað í þessa átt en ekki náð því fram og um það hafi ekki orðið pólitísk samstaða og við það sitji. Á meðan það er eru byggðaáætlanir því miður svo veikar sem raun ber vitni og munu þar af leiðandi ekki skila eins góðum árangri og ella hefði verið hægt sérstaklega gagnvart þeim svæðum sem við höfum hér verið að ræða. Það er rétt hjá hv. þingmanni, sem bætti því við varðandi möguleika á leiðum, að auka bæri umsvif hins opinbera. Þetta er auðvitað hárrétt og ýmsar þjóðir hafa gert það. Ég endurtek það sem ég sagði áðan að það er eiginlega alveg með ólíkindum hvað við virðumst eiga erfitt með að læra af öðrum þjóðum sem ná árangri á þessu sviði. Skattaívilnanir eru alþekktar líka. Það er því mjög sérkennilegt hvað það gengur illa hjá okkur að taka upp aðferðir sem hafa skilað árangri. Það er aðeins eitt sem hv. þingmaður nefndi úr skýrslunni sem er svona spurning en það er varðandi hömlur á flutningi veiðiheimilda. Ég er ansi hræddur um, frú forseti, að það sé kannski orðið of seint. Ég held að viskulegra hefði verið að sigla því kannski örlítið hægar en við gerðum þannig að afleiðingarnar væru ekki eins miklar og raun ber vitni, sérstaklega í ljósi þess að stjórnvöld hafa ekki undirbúið þessar breytingar. Það er auðvitað meginvandamálið. Þegar stjórnvöld eru búin að taka ákvörðun um að fara þessa leið og megnið af þessu er fyrirséð, að hafa þá ekki 

Frú forseti. Við erum komin undir lok þessarar umræðu um framvindu byggðaáætlunar fyrir árin 2002–2005 og stefnumótandi byggðaáætlun fyrir árin 2006–2009. Nú er þessi mikla tillaga til þingsályktunar mjög almennt orðað plagg og ég merkti við nokkur atriði eins og að oft koma fyrir orð eins og „hugað verði að“, „kannaðir kostir þess“, „greindir möguleikar“, „stuðlað að“, aftur „stuðlað að“, „unnið verði markvisst að“ jafnvel, „kannað verði“, „gerð verði úttekt“ og „beiti sér fyrir“. Það er kannski eðlilegt að í svona tillögu séu hlutirnir einmitt orðaðir svona en ég held að ríkisstjórnin þurfi hins vegar að taka sig aðeins á í að framfylgja þessum góðu fyrirætlunum þannig að ekki sitji hún við orðin tóm. Þetta eru 23 liðir og eins og ég sagði í fyrri ræðu minni í dag er margt þarna sem er alveg ljómandi gott og gæti verið beint upp úr stefnuskrá Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Það er talað um bættar samgöngur, að þær séu mikilvægar, vaxtarsamningarnir líka, efling menningarstarfsemi og að gerðir verði menningarsamningar við sveitarfélög. Það er dálítið merkilegt reyndar að t.d. hefur ekki enn þá verið gerður menningarsamningur við Eyþing. Við vorum einmitt að tala um það um daginn í fyrirspurnatíma. Efling þjónustu við innflytjendur og aukin fjölmenning eru einmitt mjög mikilvæg mál. „Kannað verði að frumkvæði heimamanna í hverjum landshluta hvort kostur sé á að stofna þjónustumiðstöðvar fyrir innflytjendur.“ Þetta er mjög brýnt verkefni, við þurfum að nota þennan mannauð sem hefur verið að myndast, ekki síst úti á landi. Uppbygging ferðaþjónustu fær ágætiskafla og svo auðvitað stuðningur við atvinnurekstur kvenna og styrking skapandi greina. Það er nú jákvætt mitt í allri álvers- og stóriðjuumræðunni að í tillögunni sé þó líka kafli um hinar skapandi greinar. Hér segir að áherslur í byggðaáætlun fyrir árin 2002–2005 byggist á eftirtöldum fimm meginstoðum: „Traustu og fjölbreyttu atvinnulífi, öflugum byggðarlögum, aukinni þekkingu og hæfni, bættum samgöngum og áherslu á sjálfbæra þróun.“ Þetta eru frábær markmið. Og núna á að leggja áherslu á fjóra hluti: „1. Gildi menntunar og menningar. 2. Aukna nýsköpunar- og atvinnuþróunarstarfsemi. 3. Bættar samgöngur og fjarskipti. 4. Styrkingu landshlutakjarnanna Akureyrar, Ísafjarðar og Miðausturlands.“ Þetta er auðvitað allt hið besta mál. Við vitum að það er afar mikilvægt að hafa sterka byggðarkjarna. Akureyri er eitt af fáum sveitarfélögum þar sem hefur fjölgað á síðustu árum þó að fjölgunin hafi verið lítil. Hins vegar verður að passa það að Akureyri t.d. gíni ekki yfir litlu sveitarfélögunum í kring. Það hefur oft viljað til. Það eru einmitt sömu flokkar í bæjarstjórn á Akureyri og mynda ríkisstjórn og það er dálítill - já, ég held að ég segi það bara - hrokatónn í stjórnvöldum þar og það fer auðvitað ekkert vel í litlu sveitarfélögin í kring og kom berlega í ljós í kosningu um sameiningu Eyjafjarðar sem var auðvitað kolfelld á flestum stöðum. Nú hafa Siglufjörður og Ólafsfjörður sem betur fer samþykkt sameiningu. Það er talað um eflingu sveitarstjórnarstigsins sem var einmitt kosið um síðasta haust. Og hvernig fór? Það mistókst hrapallega enda er ekki eðlilegt að svelta sveitarfélögin til sameiningar. Sameiningin verður að koma frá sveitarfélögunum sjálfum, þau verða að finna kostina í því að sameinast en hugmyndin getur ekki komið með einhverri stjórnvaldsaðgerð að ofan. Nú geispar hæstv. iðnaðarráðherra mjög, ég vona að það sé bara vegna þess að hún hafi farið seint að sofa í gærkvöldi en ekki að ræða mín sé svona leiðinleg.  Hér er talað um bætt fjarskipti og þetta er einmitt mjög mikilvægt. „Unnið verði áfram að því að tryggja fjarskipti og bæta gagnaflutningsmöguleika á landsbyggðinni í samræmi við fjarskiptaáætlun og stuðlað að því að jafnaður verði mismunur á kostnaði við flutningana.“ Þetta er einmitt það sem fyrirtæki úti á landi hafa kvartað undan, t.d. fyrirtækið Þekking á Akureyri, kvartað undan ósamkeppnishæfum hlutum, að það bitni á fyrirtækjum úti landi hvað þessi fjarskiptaþjónusta er dýr. Þetta er mjög miður vegna þess að þetta eru einmitt tilvalin störf sem algjörlega óháð búsetu geta orðið til og þar með getur maður nýtt kostina við það að búa úti á landi, stuttar vegalengdir, ódýrt húsnæði, stöðugt vinnuafl o.s.frv. Ég fór aðeins í fyrri ræðu minni, og reyndar í andsvörum við upphafsræðu hæstv. iðnaðar- og byggðamálaráðherra, nokkrum orðum um vaxtarsamningana. Það er afar mikilvægt að árangur af samningunum verði metinn reglulega. Mér finnst að nú séum við komin að þeim punkti að við þurfum að fara að meta árangur af þessum vaxtarsamningum og ef raunverulegur árangur hefur ekki náðst verður að grípa til einhverra aðgerða, framlengja jafnvel, gera nýjan samning og bretta upp ermarnar. Það er talað um stöðu byggðarlaga sem búa við viðvarandi fólksfækkun. Á Miðausturlandi þar sem fólki hefur sem betur fer fjölgað þó að Austfirðingum, Íslendingum búandi á Austurlandi, hafi reyndar fækkað áfram - þeir flytja áfram í burtu og allt unga menntaða fólkið sem átti að flytja aftur til Miðausturlands er ekki enn þá flutt þangað aftur. Við skulum þó vona að það fari að gerast vegna þess að ef svo verður ekki er allt þetta stóriðjubrölt til einskis. Hins vegar líða sveitarfélögin í kring fyrir þessa stóru stjórnvaldsaðgerð sem álverið og stíflan á Kárahnjúkum er. Á suðurfjörðunum er fólk ekki eins bjartsýnt eða t.d. á Vopnafirði. Þetta eru hlutir sem við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði bentum alltaf á.

Allt að lyftast á Vopnafirði.

Það er allt að lyftast á Vopnafirði, segir hæstv. ráðherra, og við skulum vona að svo sé. Fylgi Framsóknarflokksins er hins vegar alveg pottþétt ekki að lyftast þar. Nýsköpunarmiðstöðin á Akureyri er afar jákvæður punktur í þróun síðustu ára. Það að henni hafi verið komið á er dæmi um jákvæða byggðastefnu og ég lýsi yfir sérstakri ánægju með það. Það er talað um að byggja upp þekkingarsetur og háskólann og talað um að þekkingarsetrin hafi öflugan bakhjarl í hliðstæðri starfsemi á höfuðborgarsvæðinu. Ég held hins vegar að við eigum að stefna að sjálfstæðum háskólum í þessum kjörnum, á Ísafirði og Egilsstöðum. Við höfum dæmi um Háskólann á Akureyri sem hefur tekist mjög vel til með. Það eina sem háir honum er að fá ekki nægilegt fjármagn til vaxtar sem er auðvitað miður út af fyrir sig, þ.e. að stjórnvöld hefti uppgang Háskólans á Akureyri en hann er skýrt dæmi, allir sammála um það, um jákvæða aðgerð, ekki bara í byggðamálum heldur í atvinnumálum og menntamálum úti á landi. Þetta er ódýrasti háskóli á landinu, það er staðreynd. Efling menningarstarfsemi er einn kafli. Það var ákveðið fyrir nokkrum árum að reisa menningarhús á fimm stöðum á landsbyggðinni, Ísafirði, Skagafirði, Akureyri, Austurlandi og Vestmannaeyjum. Lengst er það komið á Akureyri, ekkert hús er þó risið enn þá. Við megum hins vegar ekki gleyma því að menning er ekki bara hús. Menning er ekki bara steypa en það virðast alltaf vera til nógir peningar þegar á að byggja hús og verktakarnir eru kallaðir til, en menning kemur frá fólkinu sjálfu. Það eru litlu leikfélögin, fólk sem starfar um helgar og á kvöldin, allar myndlistarsýningarnar, tónleikar úti um allt - þetta er menningarstarfsemi sem ber að styðja við bakið á vegna þess að þetta er það sem gerir það eftirsóknarvert að búa úti á landi, virkilega eftirsóknarvert. Í kafla um heilbrigðisþjónustu er talað um að flytja verkefni frá ríki til sveitarfélaga og það finnst mér mjög jákvætt. Hins vegar verður auðvitað fjármagn að fylgja með svo að það verði ekki eins og með grunnskólann. Við vitum öll að þegar grunnskólinn var fluttur frá ríki til sveitarfélaga var hann stórbættur. Við erum með miklu betri grunnskóla í dag en fyrir nokkrum árum. Hins vegar fylgdi ekki fjármagn að sama skapi og þess vegna er rekstur grunnskólans mjög erfiður fyrir mjög mörg lítil sveitarfélög. Þetta verður að laga. Efling þjónustu við innflytjendur og aukin fjölmenning, eins og ég kom inn á áðan, er mjög mikilvæg. Þar hafa verið gerðir góðir hlutir, t.d. á Ísafirði og með Alþjóðastofu á Akureyri sem var að vísu þangað til fyrir skömmu með allt of lágt starfshlutfall, aðeins hálft starf. Sem betur fer er búið að auka það upp í heilt starf og veitir ekki af vegna þess að nýjum Íslendingum fjölgar mjög mikið á Eyjafjarðarsvæðinu. Uppbygging ferðaþjónustu er auðvitað eitt af því sem er mjög mikilvægt í þessum efnum. Við verðum að sjá til þess að landkynning verði ekki aðeins miðuð við suðvesturhornið eins og hefur verið að verulegu leyti hingað til. Nú er Iceland Express farið að fljúga beint til Akureyrar og þá verður að sjá til þess að það flugfélag fái hluta af því fjármagni sem veitt er til landkynningar, að það verði ekki bara Flugleiðir, eða Icelandair eins og það heitir núna, sem fái allt fjármagnið og leggi áfram aðaláherslu á að auglýsa upp suðvesturhornið. Það er sérstakur kafli um styrkingu skapandi greina. Það er mjög jákvætt. Til hinna skapandi greina teljast listsköpun, hönnun, fjölmiðlun, tölvunarfræði, verkfræði, tæknifræði, húsagerðarlist, kennsla, útgáfur, sýningarhald, stjórnun og starfsemi tengd listviðburðum. Richard nokkur Florida hefur skrifað um það merka bók sem hefur vakið verðskuldaða athygli að 21. öldin verði öld hinna skapandi greina, ekki þungaiðnaðar eða iðnbyltinga. Þar erum við 50 árum á eftir tímanum. Hins vegar eigum við að leggja áherslu á hinar skapandi greinar. Þar verður vöxturinn í framtíðinni og við megum ekki heltast úr lestinni í þeim efnum. Í skýrslunni sem einnig er rædd hér samhliða er fjallað um hvernig hafi gengið síðustu árin. Það er dálítið athyglisvert að kíkja á það. Reyndar hefur verið fjallað um það í mörgum ræðum í dag að sumt hefur bara alls ekki gengið eftir, því miður, jafnvel þó að ríkisstjórnin hafi sett sér þessi markmið hefur hún ekki staðið við þau. Hér er bent á að ekki eru settir fram í byggðaáætluninni mælikvarðar sem hægt er að bera árangur við. Hv. þm. Þuríður Backman kom einmitt inn á að þetta vantar enn þá í nýju þingsályktunartillögunni. Einnig kemur fram sú skoðun að byggðaáætlun sé til of skamms tíma og þyrfti að vera t.d. til 12 ára líkt og samgönguáætlun. Síðan er gefin út ný byggðaáætlun og hún er aftur til þriggja ára þannig að mér finnst að menn geri sömu mistökin aftur. Í sambandi við flutning opinberra verkefna og þjónustu út á land var tveim alþingismönnum, stendur hér, Halldóri Blöndal og Magnúsi Stefánssyni, gert að vera með í ráðum hjá forsætisráðherra um framkvæmd þessarar aðgerðar. Hins vegar finnst mér allt of lítill árangur hafa komið fram í þessum tillögum. Hérna er talið upp eitt og annað, en margt af þessu hefur alls ekki komið til framkvæmda. Nú er komið fram frumvarp frá ríkisstjórninni um Matvælarannsóknir á Akureyri en þar er t.d. ekki gert ráð fyrir því að hún verði á Akureyri frekar en Lýðheilsustöð  Það er samt bjartsýnistónn í þessu og ég vona að betur gangi  
            

Það verði bjartara.

Virðulegi forseti. Nú þegar klukkan er korter yfir átta og umræðu er að ljúka um þetta mál vil ég vekja athygli á því, í fyrsta lagi að hæstv. byggðamálaráðherra hefur setið hér í umræðunni í allan dag - ég ætla ekkert að þakka fyrir það vegna þess að að sjálfsögðu á að gera það, en vek samt athygli á því að það er gott. Það er ekki alltaf gert. Hins vegar get ég ekki látið hjá líða, virðulegi forseti, að minnast á það og vekja athygli á því að venjan er að ráðherrar sem eru að fylgja málum sínum úr hlaði, hafa tekið þátt í umræðu og hlustað á þingmenn og þingmenn hafa sett fram spurningar og athugasemdir og annað slíkt, komi hingað í restina og fari yfir þá umræðu sem hefur farið fram og svari kannski einhverjum þeirra spurninga sem hafa komið fram o.s.frv. Þetta kýs hæstv. byggðamálaráðherra að gera ekki hér í dag og í kvöld. Það er auðvitað mjög athyglisvert. Ég hef tekið eftir að það virðist sem ráðherra sé frekar illa við að menn ræði þessi mál. Ég hef bent á það sem mér finnst vanta í umræðuna og aðrir þingmenn hafa flutt mjög góðar ræður og bent á erfiðleikasvæði á landinu sem búa við stöðuga fólksfækkun og annað slíkt og komið með ágætistillögur og bent t.d. á svæðisbundnar byggðaaðgerðir o.s.frv. Þetta hefur allt verið nefnt og þegar ég horfi mér á hægri hönd dettur mér í hug að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson gerði t.d. mjög vel að umtalsefni Vestfirði og erfiðleika þar, þar fækkar fólki sífellt. Þetta verð ég að gera hér undir þessum dagskrárlið, vekja athygli á því að hæstv. ráðherra sér ekki ástæðu til að fara hér í ræðustól Alþingis að lokinni umræðu og fara yfir umræðuna sem farið hefur fram í dag. Umræðan hefur um margt verið mjög merkileg og ánægjuleg þótt hún hafi stundum verið hvöss, eins og stundum gerist hér. Menn eru ekki alltaf sammála um öll atriði en ég vil vekja athygli á þessu, virðulegi forseti.

Forseti vill fyrst vekja athygli hv. þm. Kristjáns L. Möllers á því að fundarstjórn er ekki dagskrárliður og í öðru lagi að efnislega snerti ræða hans ekki fundarstjórn forseta.

Hæstv. forseti. Það er á mörkunum að þetta sé um fundarstjórn forseta. Ég vil aðeins fá að bregðast við því sem kom fram hjá hv. þm. Kristjáni Möller. Þetta hefur ekki verið umræða hérna í dag.