Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta um verðtryggingu fjárskuldbindinga var lagt fyrir síðasta Alþ., en svo seint á þinginu, að það hlaut ekki afgreiðslu n. Það er nú flutt hér öðru sinni í óbreyttri mynd. Í þeirri yfirlýsingu ríkisstj., sem hæstv. forsrh. flutti í upphafi þessa þings, er þess getið, að ríkisstj. muni nú á þessu þingi beita sér fyrir setningu löggjafar um verðtryggingu sparifjár og lána til langs tíma. Er þar átt við það frv., sem hér er nú til 1. umr. Það er því ósk ríkisstj., að hið háa Alþ. afgreiði þetta frv. nú á þessum starfsvetri. Með þessu er að sjálfsögðu ekki átt við það, að ríkisstj. óski þess, að frv. verði afgreitt í einu og öllu eins og það liggur hér fyrir. Hér er um mjög margbrotna og vandasama lagasetningu að ræða. Vona ég, að frv. fái sem rækilegasta athugun af hálfu þingsins, en þó, að henni verði hraðað svo, að unnt verði að afgreiða frv. nú á þessu þingi. Ég held, að óhætt sé að fullyrða, að ekki sé um það ágreiningur, hvorki meðal stjórnmálamanna né meðal sérfræðinga um efnahagsmál, að verðbólguþróunin hér á Íslandi undanfarna áratugi hafi verið ein alvarlegasta meinsemdin í íslenzku efnahagslífi. Þær raddir hafa að vísu heyrzt, að verðbólgan hafi ýtt undir athafnasemi og stuðlað að því, að fjárfesting og atvinna hafi orðið meiri en ella hefði orðið. Vera má, að nokkuð sé til í því, að hófleg verðbólga ýti undir athafnasemi og fjárfestingu. En hitt er þó í því sambandi þyngra á metunum, að mjög er hætt við því, að verðbólguþróun beini fjárfestingunni inn á rangar brautir, þannig að fjárfestingin í heild verði ekki eins arðbær og ella hefði átt sér stað. Frá þjóðhagslegu sjónarmiði er það auðvitað ekki aðalatriði, að fjárfestingin sé sem mest, heldur að hún sé sem skynsamlegust og arðbærust. En stöðug og langvinn verðbólguþróun hefur enn fremur í för með sér svo viðtækt efnahagslegt misrétti, að ranglæti þess hlýtur að teljast miklu þyngra á metunum en hitt, þótt leiða mætti rök að því, að nokkur verðbólguþróun ýtti undir athafnasemi og fjárfestingu. Slíkt getur verið gagnlegt á krepputímum, en er óþarft og beinlínis skaðlegt í góðæri, þegar tilhneiging er til umframeftirspurnar eftir vörum og þjónustu og skortur er á vinnuafli. Síðan á styrjaldarárunum má segja, að hér hafi lengst af ríkt góðæri í þeim skilningi, að yfirleitt hefur verið skortur á vinnuafli og tilhneiging til umframeftirspurnar eftir vörum og þjónustu. Undir þeim kringumstæðum hefur ekki verið þörf á verðbólguþróun til þess að auka athafnasemi og efla fjárfestingu. Segja má því, að rök þau, sem sumir telja eiga við um nytsemi nokkurrar verðbólguþróunar undir vissum kringumstæðum, hafi alls ekki átt við hér á undanförnum áratugum. Hins vegar eru neikvæð og skaðleg áhrif verðbólguþróunar, einkum og sér í lagi mikillar og örrar verðbólguþróunar, augljós og óumdeilanleg. Þau eru fyrst og fremst fólgin í því, að verðgildi sparifjár fer síminnkandi vegna síhækkandi verðlags og sparihneigð manna lamast því nokkuð af þeim sökum. Tilhneiging til óþarfrar og óeðlilegrar skuldasöfnunar eykst verulega og skuldurum er ívilnað óhæfilega með því, að skuldabyrðin léttist með hækkandi verðlagi, og fjárfestingin beinist inn á rangar og óarðbærari brautir, sem á hinn bóginn veldur því, að hagvöxturinn verður minni en ella. Skaðleg áhrif verðbólguþróunarinnar eru því í rauninni tvenns konar. Annars vegar tefur hún hagvöxtinn og veldur því, að fjárfestingin verður óarðbærari en ella, og dregur þannig úr þeirri bót á lífskjörum, sem efnahags- og tækniframfarir að öðrum kosti hafa f för með sér, og hins vegar veldur hún félagslegu ranglæti með því að skaða þá, sem spara, en ívilna hinum, sem skulda. Enginn vafi er á því, að hin mikla og stöðuga verðbólga, sem ríkt hefur á Íslandi undanfarna áratugi eða í rauninni allar götur síðan á fyrstu stríðsárunum, hefur haft þessar óhagstæðu og skaðlegu afleiðingar í íslenzkum efnahags- og félagsmálum. Hún hefur tafið hagvöxtinn. Hún hefur beint fjárfestingunni inn á óarðbærari brautir en ella hefði orðið. Hún hefur dregið úr sparnaðarhneigð. Hún hefur haft ranglát áhrif á tekjuskiptinguna og þó einkum og sér í lagi eignaskiptinguna með því að ýta undir skuldasöfnun og ívilna skuldurum á kostnað sparifjáreigenda. Verðbólgan er margþætt fyrirbæri, sem á sér margar og margvíslegar orsakir. Það mál í heild ætla ég ekki að ræða hér. Verðbólguþróunin verður ekki stöðvuð nema með margháttuðum aðgerðum á mörgum sviðum og þær aðgerðir verða að vera samræmdar. Ýmis viðleitni hefur verið höfð uppi í þessa átt, þótt með misjöfnum árangri hafi verið. Reynt hefur verið að vinna gegn verðbólgunni með aðgerðum í peningamálum, bæði á sviði bankamála og fjármála ríkisins, með raunhæfri stefnu í gengismálum, viðskiptamálum, með ráðstöfunum í skatta- og tollamálum, með aðstoð verðlagseftirlits og með því að stuðla að því, að aðilar vinnumarkaðarins komi sér saman um skynsamlega og ábyrga stefnu í launamálum. Mörg spor hafa verið stigin í rétta átt, en þó hefur ekki tekizt að stöðva verðbólguþróunina. Ýmsar ráðstafanir hafa og verið gerðar, fyrst og fremst með stefnunni í vaxtamálum, en einnig með ráðstöfunum í skattamálum, til þess að gæta hagsmuna sparifjáreigenda, en þær hafa þó ekki verið nægilegar. Stöðug verðbólguþróun hefur rýrt sparifé þjóðarinnar í sífellu, en létt skuldabyrði þeirra, sem fengið hafa umráð yfir sparifénu sem lánum til langs tíma. Ástæðan til þess, að ekki hefur meira verið gert en raun ber vitni í því skyni að rétta hlut sparifjáreigenda og taka fyrir óeðlilegan gróða skuldara, er auðvitað sú, að hér er um vandmeðfarið mál að ræða. Með ýmsum þjóðum hafa menn velt þessu vandamáli mjög fyrir sér og gerðu það einkum meðan verðbólga var útbreiddari í vestrænum löndum en nú á sér stað. Víðast hvar hafa menn unnið bug á henni með öðrum ráðum. Hér á landi hefur það ekki tekizt enn. Og nú er svo komið, að rétt virðist að grípa til gagngerðra ráðstafana á þessu sviði í því skyni að hafa áhrif í þá átt að stöðva verðbólguþróunina. Meðan almennt er gert ráð fyrir áframhaldandi verðbólguþróun, hlýtur ásókn í lánveitingar til langs tíma að vera mikil og sumpart eiga sér annarlegar orsakir. Menn sækjast ekki eftir lánum til þess eins að festa í arðbærum framkvæmdum, heldur einnig til þess að öðlast verðbólgugróða á sjálfri lántökunni, og skiptir þá e.t.v. minna máli, til hvers lánsfénu er varið. Það er með þessum hætti, sem verðbólga stuðlar að því, að fjárfestingin beinist inn á óarðbærari brautir en ella mundi eiga sér stað. Gróðamyndunin í þjóðfélaginu er ekki nema að öðrum þræði ávöxtur skynsamlegrar fjárfestingar, góðrar stjórnar og aukin ar framleiðni, heldur að verulegu leyti ávöxtur þeirrar aðstöðu, sem skuldararnir hafa getað aflað sér í lánsstofnunum eða hjá öðrum lánveitendum. Og samtímis sívaxandi eftirspurn eftir lánsfé er hætt við, að sparnaðarhneigðin og sjálfur sparnaðurinn fari minnkandi, vegna þess að spariféð rýrnar stöðugt í verði. Bilið milli framboðs og eftirspurnar eftir sparifé hefur tilhneigingu til þess að vaxa, misvægi skapast á peningamarkaðinum, og auk þess hefur sparnaðurinn tilhneigingu til þess að leita fram hjá lánsstofnunum, sem þó hafa bezta aðstöðu til þess að beina sparifénu inn á arðbærustu brautirnar í þágu þjóðarheildarinnar. Sparnaðurinn leitar í vaxandi mæli beinnar fjárfestingar, sem yfirleitt er frá þjóðhagslegu sjónarmiði miklu óhagkvæmari en þær framkvæmdir, sem lánsstofnanir mundu kosta, ef þær fengju umráð sparifjárins. Þetta er önnur meginorsök þess, að verðbólgan veldur óarðbærari fjárfestingu en ella mundi eiga sér stað. Gegn þessu ber hina brýnustu nauðsyn til þess að vinna. Beinasta leiðin til þess virðist vera sú að tryggja verðgildi sparifjárins annars vegar og lána til langs tíma hins vegar. Tilgangurinn er sá að örva sparnaðinn með því að koma í veg fyrir verðfall sparifjárins með hækkandi verðlagi. Hins vegar er tilgangurinn sá að vinna gegn því, að menn sækist eftir lánsfé vegna vonarinnar um verðbólguhagnað, og koma í veg fyrir, að menn njóti slíks hagnaðar. Þeir, sem fá ráðstöfunarrétt yfir sparifénu með lánum til langs tíma, eiga að bæta sparifjáreigendum það tjón, sem þeir verða fyrir vegna verðhækkana, með þeim hagnaði, sem lánsféð veitir í skjóli sömu verðhækkunarinnar. Það er tilgangur þessa frv. að setja almennar reglur í því skyni, að þessi markmið náist. Frv. er ætlað að vera almenn löggjöf um hvers konar verðtryggingu í viðskiptum öðrum en kaupgjaldsmálum, en um þau gilda sérstök lög. Lögunum er ætlað að vera heimild lög. Gert er ráð fyrir því, að Seðlabankinn veiti heimildir, sem um er að ræða. Honum er heimilað að veita bönkum og öðrum innlánsstofnunum rétt til þess að taka á móti innstæðum gegn verðtryggingu og lána út samsvarandi fé auk jafnvirðis eigin fjár með verðtryggingu. Opinberum fjárfestingarlánastofnunum, sem stofnaðar eru með lögum, er veitt heimild til þess að veita verðtryggð lán af eigin fé sínu og endurlána verðtryggt fé. Lífeyrissjóðum er heimilað að ávaxta sjóði sína í verðtryggðu lánum, tryggðum með veði í íbúðarhúsum og með sömu kjörum og gilda um íbúðarlán Húsnæðismálastofnunar ríkisins í veðdeild Landsbankans á hverjum tíma. Heimila má og líftryggingafélögum að veita lán með verðtryggingu, enda njóti eigendur líftryggingarsamninga alls hags af þeim verðbótum, sem af þeim lánum kann að vera að ræða. Almenn skilyrði verðtryggingarinnar samkv. frv. eiga að vera þessi: 1. Verðtryggingin skal yfirleitt miðuð við vísitölu framfærslukostnaðar, eins og hún er reiknuð á hverjum tíma. Seðlabankanum er þó heimilt að leyfa, að verðtrygging sé miðuð við aðra vísitölu eða við breytingar tiltekins vöruverðs, enda sé þá sú viðmiðun talin betri mælikvarði á greiðslugetu þess aðila, sem tekst á hendur verðtryggða skuldbindingu. 2. Verðtryggingin skal fyrst og fremst heimiluð í fjárskuldbindingum, sem tengdar eru öflun fasteignar eða annarra fjármuna, sem ætla má, að hækki í verði með almennum verðlagsbreytingum. Skulu verðtryggð lán ætið vera verðtryggð með veði í slíkum eignum eða öðrum verðtryggðum kröfum. Er þetta ákvæði m.a. sett til verndar skuldurum, til þess að verðtryggingin út af fyrir sig geti ekki orðið til þess að stefna fjárhag þeirra í hættu. 3. Fjárskuldbindingin skal vera gerð til eigi skemmri tíma en þriggja ára, og er þá miðað við greiðslu í einu lagi eftir á. Sé svo samið um, að greiðslur hefjist, áður en þrjú ár eru liðin, skal fjárskuldbindingin vera gerð til lengri tíma eða sem því nemur, að hún standi eigi lengur en þrjú ár að meðaltali. Þannig sé lán með jöfnum árlegum afborgunum skemmst til fimm ára. Hér er um að ræða þá meginreglu frv. að takmarka verðtryggingu við samninga til langs tíma, og eru mörkin dregin við þrjú ár. Undantekning er þó gerð varðandi sparifé, eins og ég gat um áðan. Þessi takmörkun er sett til þess að koma í veg fyrir það, að það, sem nefna mætti vísitölukrónu, ryðji sér til rúms í almennum peningaviðskiptum. Þörf á verðtryggingu stuttra samninga er miklu minni en langra. Fyrirhöfn og kostnaður samfara verðtryggingu er svipaður, hvort sem samningurinn er til langs eða skamms tíma. Má því segja, að þeim mun minni ástæða sé til verðtryggingar sem samningarnir eru til styttri tíma. 4. Bannað er að endurlána með verðtryggingu fé, sem fengið er með öðrum kjörum. Ef um endurlán er að ræða, á það að vera meginregla, að verðtryggingarákvæðin standist á í báðum samningum. Tilgangurinn er hér sá að hindra misnotkun verðtryggingarreglnanna og brask í því sambandi. 5. Verðtryggðar kröfur og skuldbindingar skulu skráðar á nafn. Er þetta ákvæði sett til þess, að unnt sé að koma við nauðsynlegu eftirliti með verðtryggðum kröfum og tryggja framkvæmd laganna. Að síðustu er þess að geta, að í frv. er gert ráð fyrir því, að rísi ágreiningur um grundvöll eða útreikning verðtryggingarinnar, geti hver málsaðili um sig vísað honum til þriggja manna nefndar, sem fellir fullnaðarúrskurð í málinu. Á hagstofustjóri að vera formaður n. Auk þess tilnefnir hæstiréttur mann í n. og Seðlabankinn annan. Verði breyting á grundvelli einhverrar vísitölu, sem leyfð hefur verið f verðtryggðum samningum, skal n. einnig fella úrskurð um það, hvernig umreikna skuli milli hinna tveggja vísitölugrundvalla. Gert er og ráð fyrir því, að verðtryggingarákvæði í fjárskuldbindingum, öðrum en innlánum, sé því aðeins gild, að viðeigandi skjöl séu skráð við hlutaðeigandi embætti, sem annast þinglýsingar. Hlutaðeigandi embættismaður á að halda skrá um öll árituð skjöl, og hann skal einnig sjá um, að verðtryggingar sé getið í veðbókarvottorðum, ef slík kvöð hefur verið þinglýst án eignar. Ég sé ekki ástæðu til þess að lýsa einstökum ákvæðum frv. nánar. Ég vona, að mér hafi tekizt að gera grein fyrir megintilgangi þessa frv. og grundvallaratriðunum í þeirri skipan, sem frv. gerir ráð fyrir í því skyni, að þessi tilgangur náist. Að svo mæltu leyfi ég mér, herra forseti, að leggja til, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Frv. því, sem hér er til umr., er m.a. ætlað að heimila, að sett verði verðtrygging á lán, sem veitt eru til íbúðabygginga. Er ætlunin að láta á þennan hátt verðtryggingu vega á móti þeim verðbólgugróða, sem íbúðareigandi getur hlotið, þegar verðlag breytist. Hér á landi er byggt mjög mikið af íbúðum samkv. sérstökum lögum. Þ. á m. eru verkamannabústaðir, sem njóta sérstakra hlunninda og eru ætlaðir fyrir þann 1/10 hluta launþega, sem lökust hefur kjör. Í l. um verkamannabústaði er beinlínis tekið fram, að þeir, sem þá eiga, hafi ekki heimild til að endurselja íbúðir sínar á þann hátt, að þeir njóti þess, sem kalla mætti verðbólgugróða, eða þeirrar verðhækkunar, sem verður á íbúðunum. Mér virðist, þegar bannað er með l. um sérstakar íbúðir, að eigendur þeirra megi selja þær á gangverði og njóta þeirrar verðbólguhækkunar, sem verður á íbúðunum, að þar sé ekki sanngjarnt að leggja á lán til þeirra íbúða verðtryggingu. Af þessum ástæðum hyggst ég flytja brtt., sem mundi verða við 4. gr. og á þá lund, að aftan við b-lið þeirrar gr. bætist þessi orð: „Þó má eigi verðtryggja lán til íbúða, ef endursala þeirra með verðhækkun á hverjum tíma er takmörkuð í lögum.“ Ég vænti þess, að sú n., sem fær frv. til athugunar, taki þessa brtt. einnig til vinsamlegrar athugunar.



Herra forseti. Mér þykir rétt að fara um þetta frv., sem er um verðtryggingu fjárskuldbindinga, nokkrum orðum hér við 1. umr. þess. Eins og fram kom af máli hæstv. viðskmrh., var frv. fyrst borið fram í fyrra, en þá svo nálægt þinglokum, að umr. um það urðu því sem næst engar, málið drukknaði í hinum árvissu vorönnum hér á hv. Alþ. Þó er hér hreyft þýðingarmiklu máli, sem getur haft heillavænleg áhrif fyrir íslenzkt efnahagslíf, ef vel tekst til um framkvæmdina, en jafnframt hættulegt fyrirtæki að öðrum kosti, ef illa tekst til. Varðar því miklu að vanda lagasetninguna vel, því að lengi býr að fyrstu gerð, en hér er fjallað um málefni, sem ekki hefur áður verið skipað með heildarlöggjöf hér á landi. Frv. er ætlað að vera almenn löggjöf um hvers konar verðtryggingu í viðskiptum, eins og í aths. segir. Það er ein tegund verðtryggingar sérstaklega og sem ég tel mjög brýna nauðsyn að koma á, og það er verðtrygging sparifjárins. Að hinu leytinu er svo að athuga það, að spariféð er ekki hægt að tryggja fyrir verðsveiflum, án þess að útlán peningastofnana séu bundin verðlaginu á sama hátt, því að í landinu er enginn aðili til, sem það hlutverk gæti tekið að sér að bera uppi þann mismun, sem hlýtur að verða á vísitölubundnum og óvísitölubundnum fjárskuldbindingum á verðbólgutímum, ekki sízt þeim gífurlegu verðbólgutímum, sem nú eru hér. Það er ljóst, að þetta tvennt eru greinar á sama meiðnum, og verður því að skoða það hvort tveggja í senn, eins og raunar gert er í frv. En ég hefði betur fellt mig við það, að meiri áherzla hefði í frv. verið lögð á þann þáttinn, sem snýr að verðtryggingu sparifjárins, því að þar sýnist mér fyrst og fremst, að skórinn hafi kreppt á undanförnum árum eða áratugum. Þm. Framsfl. hafa mjög oft á undanförnum árum hreyft því hér á hv. Alþ., hver nauðsyn væri á verðtryggingu sparifjár. Síðast var þetta gert í fyrra, á þinginu 1964. Þá fluttu 5 þm. flokksins þáltill. um málið snemma á þinginu. Ég held, að þskj. hafi verið nr. 40, en till. fékk þó ekki þinglega afgreiðslu, kom aldrei úr athugun frá þeirri n., sem henni var vísað til. Engu að síður þykir mér ekki ólíklegt, að tillöguflutningurinn hafi haft nokkur áhrif, því að eins og ég áðan sagði, kom á s.l. þingi um vorið fram frv. samhljóða því, sem hér um ræðir. Í grg. umræddrar þáltill. eru raktar ástæðurnar fyrir flutningi hennar, og segir þar m.a., að íslenzkt fjármálalíf hafi allt frá síðustu heimsstyrjöld einkennzt öðru fremur af sífelldu verðfalli peninga. Hygg ég, að þarna sé ekki ofmælt, enda auðvelt að sanna tölulega, að innlánsvextir af sparifé hafa þetta tímabil engan veginn nægt til þess að vega á móti því verðfalli peninga, sem átt hefur sér stað, og það enda þótt vextir hafi hér um skeið a.m.k. verið og séu jafnvel enn einir þeir hæstu, sem um getur á byggðu bóli, þannig að sú fyrirætlun, sem eflaust hefur verið með hinum háu vöxtum öðrum þræði a.m.k., að verðtryggja spariféð, hefur ekki borið tilætlaðan árangur, enda var því yfirlýst af hæstv. bankamálaráðh. hér áðan, að svo hefði ekki verið og þess vegna þurfi að grípa til annarra ráðstafana. Verðfall sparifjárins hefur haft mjög óheppilegar afleiðingar á mörgum sviðum og er ein aðalorsök verðbólguaukningarinnar, sem einkennt hefur tímabilið og þó síðustu árin öðru fremur. Innlendur sparnaður er ein mikilvægasta forsenda þróttmikillar og heilbrigðrar efnahagsstarfsemi, en afleiðingin af verðfalli peninganna hér undanfarna áratugi er vitanlega ónógur sparnaður, því að enda þótt tölur um sparifjármyndun hafi margfaldazt, verður að hafa í huga, hversu krónan hefur raunverulega minnkað og hversu allur tilkostnaður við rekstur hefur stórkostlega aukizt, þannig að fyrirtæki þau og atvinnuvegir, sem byggja verða að miklu leyti á lánsfé, þurfa sífellt meira og meira til að halda rekstri sínum í óbreyttu horfi. Þetta hefur leitt til gífurlegs lánsfjárskorts til hvers konar framkvæmda og rekstrar atvinnufyrirtækja, eins og hv. þm. öllum er mætavel kunnugt og oft hefur áður verið rætt hér á þessum stað. Lánastarfsemin hefur í sívaxandi mæli einkennzt af stuttum og óhagkvæmum lánum úr bankakerfinu og að því er fullyrða má - og síðast var það gert af hæstv. viðskmrh. hér áðan - einnig af vaxandi lánastarfsemi utan bankanna, sem ekki er síður alvarlegt mál. Þetta ástand hefur vitaskuld skapað miklum hluta efnahagsstarfseminnar í landinu veruleg vandkvæði, og það þarf því ekki að lýsa því, hversu mikið hagræði það væri atvinnuvegunum, að þeim væri auðveldaður aðgangur að hagkvæmum lánum, bæði til fjárfestingar og rekstrar. Þessi stöðuga verðrýrnun peninganna hefur aukið verðbólguna, eins og ég áðan sagði, en verðbólgan tröllríður þjóðfélagsbyggingunni sennilega meir og skaðlegar en flest, ef ekki álit annað, sem nú er hér við að glíma. Gróðinn, sem stöðugt verðfall peninganna skapar, orsakar æðisgengið kapphlaup um hið takmarkaða lánsfé, og verðbólgufjárfestingin magnast. Slík endurskipting eigna þjóðfélagsins, þar sem lántakendur hagnast sífellt á kostnað lánveitenda, er hvorki sanngjörn né verðskulduð, auk þess sem ómögulegt verður að hafa hemil á efnahagslífinu eða beina því í eðlilegan farveg, meðan svo hagar til sem nú. Það er því brýn nauðsyn að rétta hlut sparifjáreigenda og draga úr yfirstandandi dýrtíðarspennu, og til þess verður að ætla, að verðtrygging, geti haft mikil áhrif. Verðbólga hefur víðar verið vandamál en hér, og aðrar þjóðir hafa átt við hana að stríða. Sparifé hefur verið verðtryggt í ýmsum löndum að meira eða minna leyti, t.d. í Finnlandi, Frakklandi, Ísrael og Svíþjóð og ef til vill viðar, þó að ég viti það ekki, og væri vissulega girnilegt til fróðleiks að kynnast því, hver reynsla þessara þjóða hefur orðið af verðbindingunni nú, þegar við Íslendingar ætlum að fara að ráðast í þessa miklu breytingu. Það má auðvitað vel vera, að reynsla þessara landa hafi verið kunn og við hana stuðzt við samningu þessa frv., þó að ég viti ekki til þess og þess sé ekki getið í aths. Augljóst er, að talsverðir framkvæmdaerfiðleikar eru á þessu máli, og því var í þeirri þáltill. frá fimm þm. Framsfl., sem ég áðan vitnaði til, gert ráð fyrir því, að kosin yrði fimm manna mþn, til athugunar á því, með hverjum hætti verði komið við verðtryggingu sparifjár að öllu eða einhverju leyti, eins og þar segir. Hæstv. ríkisstj. hefur ekki séð ástæðu til að fara þannig að, heldur leggur fram frv. samið í Seðlabankanum, væntanlega á grundvelli athugana sérfræðinga sinna þar. Frv. stekkur alskapað úr höfði seðlabankastjórnarinnar, án þess að aðrir hafi nokkra möguleika fengið á því að athuga þann undirbúning, sem þar hefur átt sér stað. Augljósustu vandkvæði þess að taka upp verðtryggingu sparifjár og það, sem fyrst af öllu stingur í augun, er það, að allar innlánsstofnanir hafa verulegan, ég vil segja meginhluta af ráðstöfunarfé sínu hundinn í útlánum til misjafnlega langs tíma, jafnvel til nokkurra ára, og það er óheimilt og ómögulegt að koma verðtryggingarákvæðum inn í áður gerða lánasamninga. Ef allt sparifé yrði verðtryggt í einu lagi, mundi þarna skapast mismunur, sem yrði algjörlega ofviða bönkum, sparisjóðum og öðrum peningastofnunum að bera uppi. Hvernig þessu vandamáli skuli mætt skv. frv., liggur að mínum dómi engan veginn ljóst fyrir. Um þetta er ekkert fjallað í aths., sem fylgja því, um þetta var ekkert rætt í framsöguræðu hæstv. viðskmrh. og mér vitanlega hefur hvergi verið á þetta vandamál minnzt í sambandi við það frv., sem hér er til umr. En þetta er þó ein þýðingarmesta forsenda þess að ráða fram úr þessu vandamáli, ein þýðingarmesta forsenda þess, að yfirleitt þýði nokkuð að tala um verðtryggingu sparifjár, svo að nokkru nemi. Að öðru leyti vakna líka ýmsar spurningar aðrar en þessi, sem ég tel, að nauðsynlegt sé, að svarað verði, annaðhvort nú eða á síðara stigi meðferðar málsins hér á hv. Alþ., en alla vega áður en frv. verður að lögum. Hér er um frumsmíð að ræða, svo að það er alls ekki óeðlilegt, þótt einhverju þurfi að breyta til betri vegar, enda sagði hæstv. viðskmrh. það hér áðan, að hann ætlaðist ekki til þess, að frv. yrði í einu og öllu samþykkt eins og það lægi hér fyrir, heldur fengi það rækilega athugun. Því vil ég fagna út af fyrir sig, að ekki er lögð meiri áherzla á samþykkt frv. óbreytts en þar var gert. En málið er svo örlagaríkt, að brýn þörf er að athuga vel allar hliðar þess og að rasa hvergi um ráð fram. Þar sem ég geri ráð fyrir, að frv. verði vísað til hv. fjhn. og það fái þar vandlega athugun, get ég að þessu sinni látið nægja að fara fljótt yfir sögu, en ég vil þó leyfa mér að nefna nokkur atriði, sem ég tel, að til álita komi við frumathugun málsins nú. Í fyrsta lagi vil ég nefna þá breytingu, sem mér fyndist eðlilegt að gera á uppsetningu frv., eins og ég minntist lauslega á í upphafsorðum mínum, en það er að undirstrika það betur en gert er í frv. sjálfu, að það sé verðtrygging sparifjárins, sem er aðalatriðið, að aðalatriðið sé að koma í veg fyrir það eignatjón, þann eignamissi, sem sparifjáreigendur hafa sífellt orðið fyrir á undanförnum árum, en verðtrygging lánsskuldbindinga sé afleiðing, nauðsynleg afleiðing af þessu réttlætismáli. Ég veit það, að e.t.v. skiptir þessi breyting ekki höfuðmáli um framkvæmd eða tilgang hinna væntanlegu laga. En mér finnst viðkunnanlegri blær á því að byggja lögin upp á jákvæðan hátt, leggja áherzluna á heimild til verðtryggingar sparifjárins, en verðtrygging skuldbindinganna komi þar sem afleiðing í öðru sæti. Og mér dettur í hug, hvort lögin mundu ekki geta heitið: Verðtrygging sparifjár og annarra fjárskuldbindinga t.d., og byggi ég þessa nafngift á því, að skuldbinding innlánsstofnana við sparifjáreigendur sé vitanlega ein tegund fjárskuldbindinga. Þá vil ég í öðru lagi nefna ákvæði 4. gr. c. Þar segir, að fjárskuldbindingin skuli eigi vera gerð til skemmri tíma en þriggja ára, og sé þá miðað við, að fjárskuldbindingin greiðist upp í einu lagi. En í 5. gr., þar sem fjallað er um verðtryggingu sparifjárins, er þó tekið fram, að ákvæði c-liðar 4. gr. sé ekki bindandi um það atriði. Seðlabankanum er þar veitt heimild til þess að veita innlánsstofnunum rétt til að taka við sparifé, sem bundið sé til skemmri tíma en 3 ára. Aths. við 5. gr. segja, að fyrirsjáanlegt sé, að binding innlána verði að öðru jöfnu til styttri tíma en útlánin, og þess vegna sé veitt sú undanþága, sem ég áðan minntist á. Ég hefði talið mjög nauðsynlegt í þessu sambandi að fá nánari vitneskju um það, hvernig fyrirhugað er að koma fyrir þessum spariinnlögum með verðtryggingu. Er það t.d. hugmynd frv.-höfundanna, að allt sparifé, sem bundið er til 6 mánaða, fáist verðtryggt eða aðeins sparifé, sem bundið er til eins árs, eða á að binda sparifé til lengri tíma, til þess að verðtryggingarhagræðisins verði notið? Hvernig á að mæta því tilviki í framhaldi af þessu, sem upp getur komið, að mikill, jafnvel yfirgnæfandi meiri hluti þess sparifjár, sem nú er í bönkum og sparisjóðum, leiti í þennan farveg? Hvað eiga bankarnir að fá rúma heimild til þess að taka við sparifé með verðtryggingarskilmálum? Gömlu útlán bankanna, öll þau útlán, sem veitt hafa verið skv. gildandi lögum fram að þessum tíma, eru án verðtryggingarákvæða að sjálfsögðu. Þarna skapast, ef ekki er mjög vandlega að gætt, veruleg hætta fyrir viðskiptabankana, ekki sízt þá, sem lítið eiga af eigin fé. Þessir bankar geta hæglega lent í þeirri aðstöðu að hafa tekið við miklu verðtryggðu sparifé, en sitja uppi með verulegan hluta af útlánum sínum í föstum skorðum, í lánum, sem ekki er heimilt að taka vísitöluhækkun á, að vísu eflaust með eitthvað hærri vöxtum en menn þurfa að greiða af sparifénu, en engu að síður alveg óvíst, hvort þeir eru nægileg trygging fyrir verðbólgunni, þegar hún er orðin kvöð á sparifénu, kvöð bankanna til að greiða uppbót á spariféð á slíkum verðbólgutímum sem hér hafa verið og hugsanlega halda áfram að vera. Ég hefði talið mjög æskilegt, að hæstv. viðskmrh. treysti sér til að upplýsa meira um þetta atriði nú en hann hefur gert, eða í síðasta lagi á fundum hv. fjhn., þegar málið kemur þangað til athugunar. Hér er um mjög örlagaríkt atriði að ræða, sem getur alveg ráðið úrslitum um möguleika þess að framkvæma þá - ég vil segja góðu hugsun, sem í þessu frv. felst. Í þriðja lagi vil ég leyfa mér að nefna eitt atriði í frv. Það er í 4. gr. a. Þar segir, eins og hér hefur verið rakið, að verðtrygging skuli yfirleitt miðuð við vísitölu framfærslukostnaðar, eins og hún er reiknuð á hverjum tíma. Ég hygg, að það verði talið nokkuð eðlilegt, að sá háttur verði á hafður, að miðað verði við vísitölu framfærslukostnaðar. Að vísu hefur sú verðtrygging, sem þegar hefur verið tekin upp, verið miðuð við aðra vísitölu. Lán húsnæðismálastjórnar eru, eins og kunnugt er, miðuð við vísitölu byggingarkostnaðar, og enn fremur skuldabréfalán ríkissjóðs, sem tekið var í fyrra, það er háð þeirri vísitölu. En allt um það tel ég ekki, að það sé neitt rangt í því að miða við vísitölu framfærslukostnaðar. Hún er alþekktur mælikvarði. Hún er m.a. mælikvarðinn á kaupgjaldið, og kaupgjaldið hlýtur náttúrlega alltaf að vera í nánu sambandi við möguleika manna á því að standa undir fjárskuldbindingum, og ekki sízt af þeirri ástæðu tel ég, að þessi vísitala sé eðlileg. Það er ekki þetta, sem ég hef við þetta ákvæði að athuga, heldur hitt, að gert er ráð fyrir því í áðurnefndri grein, að Seðlabankanum skuli heimilt að leyfa, að verðtrygging sé miðuð við aðra vísitölu eða við breytingar tiltekins vöruverðs eftir nánari fyrirmælum þar og þeim, sem síðar kunna að verða sett. Hér sýnist mér, að opnuð sé leið til þess, að í einstökum tilvikum sé um að ræða aðra viðmiðun en vísitölu framfærslukostnaðar, og þá þar með, að margs konar verðtryggingargrundvöllur verði gildandi í þjóðfélaginu á sama tíma. Seðlabankinn á samkv. frv. að hafa heimild til þess að skammta mönnum misjöfn kjör í þessu efni eftir vild. Í aths. frv. segir aðeins um þessa grein, að ætla megi, að meginreglan verði sú, að vísitala framfærslukostnaðar verði notuð sem verðmælikvarði í samningum og skuldbindingum, og tekið fram, eins og ég áðan gerði, að hún sé algengasti verðlagsmælirinn. Samt telja höfundar frv. ástæðu til þess eða þörf á því að hafa undanþáguheimild, þ.e. að hægt sé að taka upp aðra viðmiðun við tiltekið vöruverð, og það er jafnvel gert ráð fyrir því, að setja þurfi sérstakar reglur um nýjan verðtryggingargrundvöll. Hvað er það svo, sem Seðlabankinn samkv. frv. á að hafa að leiðarljósi, þegar hann beitir þessu valdi sínu? Það er það samkv. grg., að viðmiðunin, sem hann ákveði, sé betri mælikvarði á greiðslugetu þess aðila, sem tekst skuldbindinguna á hendur. Með fyllstu viðurkenningu á réttsýni og glöggskyggni Seðlabankans og þeirra manna, sem þar stjórna, held ég, að þarna sé opnuð leið og honum fengið hlutverk, sem verði mjög erfitt að rækja. A.m.k. tel ég ástæðu til þess að tiltaka nú þegar miklu nánar en hér er gert, við hvað er átt með þessu ákvæði og hvernig hugsað er, að frekari úrvinnsla þessa undanþáguákvæðis verði framkvæmd. Ég á von á því, að frekari skýring fáist á umræddu ákvæði við meðferð málsins á hv. Alþ., og þá er það vel, en ég vek athygli á þessu nú í upphafi, vegna þess að mér sýnist, að ef ekki verður mjög varlega í sakirnar farið, séu skapaðir möguleikar til þess, að fólk búi hér við margs konar lánakjör og margs konar tilvik skapist, auk þess sem öll slík fjölgun á viðmiðunargrundvellinum gerir framkvæmdina miklu erfiðari en annars þyrfti að vera. Þá vil ég í fjórða lagi leyfa mér að fara örfáum orðum um vaxtakjörin. Frv. gerir eðlilega ráð fyrir því, að vextir verði mismunandi eftir því, hvort um bundin eða óbundin lán verði að ræða. Það er talað um, að vaxtakjörin verði ákveðin síðar, það verði haldið áfram á þeirri braut, sem farin hefur verið um skeið, að Seðlabankinn einn ákveði vaxtakjörin í landinu án íhlutunar Alþ. Ég ætla ekki að ræða það atriði hér sérstaklega, en ég vildi óska þess engu að síður, að frekari upplýsingar gætu legið fyrir um vaxtakjörin en hér er nú. Eiga t.d. vaxtakjörin að vera þau sömu og á lánum frá húsnæðismálastjórn, 4% í útlánum þaðan og vísitala byggingarkostnaðar? Eða er hugsað að hafa vaxtakjörin þau sömu og ríkissjóður tók á sig með útboði innlends framkvæmdaláns, 5% fyrstu 4 árin og hækkandi prósenta úr því og vísitala byggingarkostnaðar? Eða er kannske hugsað, að útlán beri 5-6%, en spariféð fái 4%, því að í frv. er eðlilega gert ráð fyrir vaxtamismun, sem gangi til bankanna? Hver á hann að verða? Og hvernig er hugsað að koma þessum vaxtakjörum fyrir? Það er atriði, sem skiptir verulegu máli, þegar menn eru að hugleiða ráð til þess að taka hér upp verðtryggingu sparifjár, en atriði, sem mér finnst ekki svarað fullnægjandi í því, sem fram hefur komið viðvíkjandi þessu frv. Þá vil ég nefna í fimmta lagi það atriði, sem hefur valdið mér nokkrum heilabrotum, hvernig hugsað er að ráða fram úr, en það er þetta, að þegar nokkur hluti útlánastarfsemi banka og annarra innlánsstofnana á að verða verðtryggður, en annar ekki, skapast þá ekki mikil hætta á mismunun þjóðfélagsþegnanna eða viðskiptamanna bankanna og innlánsstofnananna? Verður það þá ekki háð tilviljunum, skulum við segja, eða einhverju öðru, hver það verður, sem fær lán með vísitölubundnum kjörum, og hverjir það verða, sem áfram geta búið við verðbólgulánin, þ.e.a.s. lánin, sem ekki breytast, hvernig sem verðlagið í landinu breytist? Þetta er atriði, sem mjög þarf að gera sér grein fyrir. Ef slíkur möguleiki er fyrir hendi, er hætta á því, að einstakir aðilar búi við mismunandi lánakjör, jafnvel þótt þeir starfi báðir í sömu atvinnugrein eða taki lán til hliðstæðra eða sams konar framkvæmda. Það mætti e.t.v. fyrirbyggja þetta með nánari útfærslu á heimildinni í 4. gr. c, og ég tel. að það sé full ástæða til þess að skoða, hvort ekki sé hægt að gera það, því að þessi hætta er að mínum dómi vissulega til staðar, ef ekki er sett undir þann leka alveg örugglega í upphafi. Í sjötta lagi vil ég aðeins nefna ákvæði 5. gr., þar sem segir, að Seðlabankinn geti heimilað bönkum og öðrum innlánsstofnunum að taka á móti innstæðum gegn verðtryggingu og lána út samsvarandi fé auk jafnvirðis eigin fjár með verðtryggingu. Spurning mín í þessu sambandi er sú, hvað er átt við með orðunum „öðrum innlánsstofnunum“. Er átt þar aðeins við sparisjóðina, eða er líka átt við innlánsdeildir, t.d. innlánsdeildir kaupfélaganna? Ég tel raunar alveg víst, að svo sé, að þessa heimild eigi að vera hægt að veita innlánsdeildum kaupfélaganna líka. Innlánsdeildirnar eru látnar fylgja öðrum peningastofnunum, þegar um óþægilega hluti er að tefla. Þegar innheimtur er hluti af sparifjármyndun peningastofnana og fluttur í Seðlabankann, fara innlánsdeildirnar ekki varhluta af þeim ákvæðum, þeim er gert að binda jafnháan hluta af sínum innstæðum í Seðlabankanum eins og öllum öðrum peningastofnunum, svo að ég tel raunar alveg öruggt mál, að þeim verði fengin réttindi til að taka við verðtryggðu sparifé á sama hátt og öðrum peningastofnunum og um þetta sé kannske óþarfi að fjölyrða. En engu að síður er þetta þó atriði, sem ekki er svarað berum orðum frv. eða aths. og má þess vegna vel minnast á. En öll sanngirni mælir að sjálfsögðu með því, að innlánsdeildirnar verði látnar fylgja öðrum peningastofnunum, þegar um þessi ákvæði að ræða, því að hætt er við og augljóst raunar, að samkeppnisaðstaða þeirra um spariféð mundi verða óhæg og jafnvel ómöguleg, ef þessi réttur yrði ekki veittur þeim. Þá er í sjöunda lagi sagt í 6. gr., að opinberar fjárfestingarlánastofnanir, sem séu stofnaðar með lögum, hafi heimild til að veita verðtryggð lán af eigin fé og endurlána verðtryggt fé. Í þessu sambandi dettur mér í hug, hvort framlög t.d. ríkisins eða tekjuöflun samkv. sérstökum lögum sé í þessu sambandi talin eigið fé sjóðanna, þannig að þeir megi sjálfkrafa framlána það fé með vísitölukjörum, eða hvort hér sé aðeins rætt um það fé, sem sjóðirnir hafa eignazt gegnum starfsemi sína, og þeir megi þá ekki endurlána fé sitt með vísitölukjörum, nema að svo miklu leyti sem það er lagt þeim í hendur með þeim kjörum. Þetta tel ég skipta talsverðu máli og væri æskilegt að fá upplýst. Þá er sagt í 4. gr. e, að verðtryggðar kröfur og skuldbindingar skuli ætið skráðar á nafn. Það tel ég alveg sjálfsagðan hlut og mikla framför fólgna í þessu ákvæði frá því, sem lögleitt var hér, þegar skuldabréfalán ríkissjóðs var hér til meðferðar, þegar ómögulegt reyndist þrátt fyrir ítrekaða eftirgangsmuni að fá hæstv. ríkisstj. og stuðningsmenn hennar til þess að taka upp nafnskráningu á þeim bréfum, jafnsjálfsagðan hlut eins og þar var um að ræða, ekki sízt í þeirri viðleitni, sem sýnd hefur verið upp á síðkastið til þess að fletta ofan af skattsvíkum og svindli hér á landi. Í aths. um þetta ákvæði segir, að ákvæðið sé sett til þess, að unnt sé að koma við nauðsynlegu eftirliti með verðtryggðum kröfum og tryggja framkvæmd laganna. Þetta er vitanlega alveg hárrétt og á ekkert síður við um það lán, sem ég var áðan aðeins að minnast á, en hér, og kannske á það enn þá frekar við um skuldabréfalán ríkissjóðs, vegna þess að í frv. er þó um að ræða lán eða skuldbindingar, sem skráðar eru af öðrum ástæðum, þar sem yfirleitt er gert ráð fyrir því sem undantekningarlítilli aðalreglu, að verðtryggð lán sé veitt gegn veði í fasteignum, en þau eru vitanlega skráð í veðmálabækur, þótt engin ákvæði kæmu til í þessu frv. eða þessum lögum, svo að sú breyting, sem orðið hefur á viðhorfi til þessara hluta, er vissulega góðra gjalda verð. Þá er hér lítil fsp. varðandi heimild fyrir lífeyrissjóðina til þess að lána með verðtryggingarákvæðum. Það er fjallað um það atriði í 7. gr. frv. og segir þar, að viðurkenndum lífeyrissjóðum skuli heimilt að ávaxta sjóði sína í verðtryggðum lánum tryggðum með veði í íbúðarhúsum og með sömu kjörum og íbúðarlán Húsnæðismálastofnunar ríkisins við veðdeild Landsbankans eru á hverjum tíma. Í þessu sambandi dettur mér í hug að bera fram þá fsp., hvort með orðunum „sömu kjörum“ og íbúðarlánin sé einnig átt, að óheimilt sé lífeyrissjóðunum að lána verðtryggð lán út á annað en 1. veðrétt. Húsnæðismálastofnunin lánar einungis út á 1. veðrétt, eins og kunnugt er, en lifeyrissjóðir hafa leyfi til þess að lána út á allt að 50% af brunabótamati. Sú regla hefur nýlega verið tekin upp. Áður voru það 30%, nú eru það 50%. Sú rýmkun hefur efalaust verið gerð til þess, að þeir, sem aðild eiga að lífeyrissjóðum, hefðu möguleika á því að taka lífeyrissjóðslán samhliða húsnæðismálastjórnarláni. Ef orðin „með sömu kjörum“ í umræddri gr., 7. gr. þessa frv., þýða það, að lífeyrissjóðirnir megi ekki lána verðtryggðar skuldbindingar öðruvísi en með 1. veðrétti, er þessi heimild, þetta hagræði, sem meðlimir lífeyrissjóðanna hafa haft samkv. gildandi l., niður fallið, því að ég tel ekki nokkurn vafa á því, að forstöðumenn allra lífeyrissjóða taki upp verðtryggingu í útlánum sínum. Lífeyrissjóðirnir lána yfirleitt meðlimum lán til byggingar íbúðarhúsa til langs tíma, og hver einasti forsvarsmaður lífeyrissjóðs telur sig eflaust skyldugan til þess að nota sér þá heimild, sem þarna er fengin, til þess að lána með verðtryggingu, enda hefur sá sparnaður, sem fram fer í lífeyrissjóðunum, verið ofurseldur verðbólgueldinum alveg á sama hátt og almenn sparifjársöfnun einstaklinga, og þess vegna er nauðsynlegt fyrir þá að fá þessa heimild, og hún verður vafalaust notuð, þannig að bann við lánum út á annað en 1. veðrétt þýðir, að loku er skotið fyrir það, að menn geti fengið viðbótarlán úr lífeyrissjóðum, ef þeir hafa notið láns úr húsnæðismálastofnuninni. Ég skal nú ljúka þessum fáu aths., sem ég hef við þetta frv. að gera nú við 1. umr. Eins og ég sagði í upphafl, tel ég, að mál það, sem frv. fjallar um, verðtrygging sparifjár og annarra fjárskuldbindinga, sé mjög mikillar athygli vert og góðra gjalda vert og það sé hin mesta nauðsyn að finna færar leiðir til að hrinda því réttlætismáli í framkvæmd að tryggja hlut sparifjáreigenda til jafns við aðra þegna þjóðfélagsins, því að hinn frjálsi sparnaður er undirstaða þess, sem hægt er að gera með skynsamlegu móti til uppbyggingar í þjóðfélaginu. En vegna þess, hve málið er mikilvægt og afdrifaríkt, ekki síður til ills heldur en til góðs, ef óheppilega tekst til, hef ég leyft mér nú við 1. umr. að drepa á nokkur atriði, sem ég tel, að frekari athugunar þurfi. Hér er farið inn á nýja braut, og það er eðlilegt, að sumt geti orkað tvímælis, og því hefði að mínum dómi verið réttara, að hæstv. ríkisstj. hefði leitað samráðs við alla flokka hér á hv. Alþ., eins og gert var ráð fyrir í þeirri þáltill. frá 5 þm. Framsfl., sem ég minntist á í upphafi máls míns. Slíkur háttur hefur oft verið við hafður hér á hv. Alþ., bæði núna í seinni tíð og áður, og jafnan, að ég held, gefizt vel, þannig að engin ástæða ætti að vera til þess fyrir hæstv. ríkisstj. að neita sér um að fara þá leið. Ég hygg, að afgreiðsla t.d. vegalagabreytingarinnar á síðasta þingi hafi sýnt það, að stjórnarandstaðan skýtur sér ekki undan því að taka sinn hluta af þeirri vinnu á sig, sem nauðsynleg er til þess að koma á þýðingarmiklum umbreytingum í þjóðfélaginu, en hér er einmitt um eina slíka að ræða, og þess vegna vil ég harma það, að þessi málsmeðferð var ekki viðhöfð, um leið og ég undirstrika, að enda þótt svo hafi ekki verið gert, viljum við þm. Framsfl. taka þátt í afgreiðslu þessa máls og freista þess að leiða það inn á þær heppilegustu brautir, sem um er að tefla í þessu þýðingarmikla máli, því að hér er engan veginn um flokkspólitískt mál að ræða.



Herra forseti. Hér er hreyft við mjög þýðingarmiklu máli. Í rauninni er ætlunin með þessu frv., að mér skilst, að taka upp glímuna við verðbólguvandamálið. Skv. frv. er gert ráð fyrir því, að Seðlabankanum verði veitt allvíðtæk heimild til þess að setja reglur um verðtryggingu fjárskuldbindinga. Og ætlunin er sú, eins og líka kom glögglega fram í ræðu hæstv. viðskmrh., að hafa með þessu áhrif á það, að ekki verði á sama hátt og áður ráðizt í ýmiss konar framkvæmdir í landinu með lánsfé fyrst og fremst í því augnamiði að græða á lántökunni og framkvæmdunum vegna verðlagsþróunarinnar, sem í landinu er. Ég tel, að ráðstafanir í þessa átt séu góðra gjalda verðar, því að engin deila getur verið um það, að það er nauðsynlegt að reyna að reisa skorður gegn verðbólgunni á öllum sviðum og ýmsum óheilbrigðum framkvæmdum, sem vilja sigla í kjölfar verðbólgunnar. En það er nauðsynlegt að athuga það vel og vandlega, áður en reglur eru settar í þessa átt, hvort þær raunverulega muni koma að tilætluðum notum. Í fyrsta lagi vakna að sjálfsögðu spurningar í þá átt í þessum efnum, hver sé í rauninni aðalástæðan fyrir hinni miklu verðbólgu, sem við eigum við að glíma nú. Eru aðalástæðurnar þær, að í gangi hafa verið í okkar landi á undanförnum árum verðbólguframkvæmdir, sem hafa skrúfað verðbólguna áfram? Og hvaða framkvæmdir eru þá þetta? Ég dreg það ekki í efa, að of miklar framkvæmdir á ýmsum sviðum hafa átt sinn þátt í því að auka hér spennu og magna verðbólgu á vissum tímum. Það er því að mínum dómi réttmætt að setja á ráðstafanir, sem að gagni gætu komið, til þess að draga úr slíkum framkvæmdum sem þessum. En samkv. þessu frv., eins og það liggur fyrir, þá sýnist mér, að athyglinni sé sérstaklega beint að tilteknum framkvæmdum landsmanna, sem ég vil mjög draga í efa, að séu meginvandamálið. Það er gert ráð fyrir því samkv. frv., að allir lífeyrissjóðir skuli hafa almenna heimild til þess að veita lán, sem séu verðtryggð, sem séu vísitölutryggð. Við vitum það, að aðallán þessara lífeyrissjóða hafa verið húsbyggingalán. Það er þegar búið að setja í lög ákvæði um það, að húsbyggingalán til almennings í landinu úr hinu almenna húsnæðismálakerfi skuli vera vísitölutryggð, og síðan er einnig gert ráð fyrir því með þessu frv., að lán, sem veitt eru úr hinum almennu stofnlánasjóðum, sem til eru í landinu, megi einnig vísitölubinda. Er það þá skoðun manna, að hinar almennu íbúðarhúsabyggingar, sem átt hafa sér stað í landinu á undanförnum árum, þær sem hafa fengið lán úr hinu almenna íbúðalánakerfi eða úr lífeyrissjóðakerfinu, þær íbúðarhúsabyggingar hafi verið svo allt of miklar, að þar sé að leita aðalorsakanna til verðbólguþróunarinnar í landinu á undanförnum árum? Eða telja menn, að framkvæmdir, sem efnt hefur verið til með lánum úr hinum almennu stofnlánasjóðum sjávarútvegs, landbúnaðar og iðnaðar, þær lánveitingar hafi verið sérstök orsök þessarar þróunar? Það er ekki mín skoðun, að svo sé, og ég satt að segja efast um, að það séu til hér hv. þm., sem vilji halda slíku fram. Auðvitað er ekkert um það að efast, að það eru til aðilar, sem ráðizt hafa í byggingu íbúðarhúsa með það í huga, að þeir gætu haft af slíkum framkvæmdum nokkurn verðbólgugróða, og ég hygg reyndar, að eins og öllum okkar viðskiptakjörum og verðlagsreglum er háttað, mundu slíkir aðilar geta haft sinn verðbólgugróða út úr byggingu íbúðarhúsa, jafnvel þó að slíkar reglur væru komnar í gildi, sem nú eru komnar í gildi um verðtryggingu á lánunum. Það er enn fremur enginn vafi á því, að það eru ýmsar aðrar framkvæmdir, sem hafa átt sér stað í landinu á undanförnum árum og eiga sér stað enn fyrir lánsfé, sem ekki mundi verða náð til skv. reglum þessara laga, sem að mínum dómi hafa valdið hér miklum mun meiru um verðlagsþróunina í landinu eða verðbólguþróunina. Við skulum t.d. taka hinar gífurlega miklu fjárfestingarframkvæmdir á vegum verzlunarinnar í landinu á undanförnum árum, sem hafa að verulegu leyti verið afsakaðar með því, að verzlunin hafi verið í hungri í þessum efnum áður. Verzlunin hefur yfirleitt ekki fengið lán til þessara gífurlega miklu framkvæmda úr stofnlánasjóðum. Verzlunin hefur ekki heldur fengið lán til þessara miklu framkvæmda sinna úr hinu almenna íbúðalánakerfi. En hún hefur eigi að síður fengið mikil lán í því formi, sem algengast er, að verzlunin fái lán. Verzlunin hefur fengið mikil lán úr bankakerfinu. Þau lán hafa verið að nafninu til til stutts tíma: eins árs, tveggja ára, þriggja ára, óumsamin með öllu, yfirdráttarlán, hlaupareikningslán. En skýrslur bankanna sýna það, að peningarnir hafa flotið út í þessum efnum til þessara aðila, og verkin sýna merkin, byggingarnar hafa komið í ljós, fjármunirnir sjást að utan hjá þessum aðilum, og það er auðvitað enginn vafi á því, að verðbólguáhugi hefur verið talsverður á bak við þessar framkvæmdir. Eftir því sem gert er ráð fyrir f þessu frv., sem hér er nú til umr., mundu þessar fjárfestingarframkvæmdir ekki komast undir þetta eftirlit, þeir aðilar mundu væntanlega áfram fá öll sín lán úr bankakerfinu án þess að þurfa að vísitölutryggja lánin. Nei, það er þegar búið að taka þessum tökum á hinum fátæka íbúðarhúsabyggjanda landinu. Hann fær nú ekki lán úr húsnæðismálakerfinu án þess að þurfa að vísitölutryggja lánið, og það er nú um nokkurt skeið búið að hnýta þessu að sjávarútveginum. Enginn aðili í landinu getur nú fengið að taka lán til þess að kaupa sér fiskiskip án þess að undirskrifa þar lánsskjöl um það, að hann verður að bera gengisáhættu, fulla gengisáhættu af 70% andvirðis skipakaupanna eða alls þess láns, sem hann getur fengið úr sínum stofnlánasjóði, um sjö ára tímabil. Og sé skipið smíðað innanlands, þá verður hann einnig að undirskrifa þar skuldbindingar um að verðtryggja lánið. Þetta er þegar orðið svona hjá þessum stofnlánasjóði og búið að vera svona í nokkuð mörg ár. En það er rétt, að það eru samt sem áður nokkuð mörg lán, sem veitt eru, t.d. til sjávarútvegs í gegnum bankakerfið, sem ekki eru gengistryggð eða vísitölutryggð, og þau gætu að sjálfsögðu fallið undir reglur þær, sem þetta frv. fjallar um. Nú er því í gangi í þessum efnum veruleg mismunun á milli aðila, sem lán þurfa að taka, og þessi mismunun kemur núna mjög áberandi fram og stórkostlega hættulega fram í ýmsum efnum. Ég held, að þegar reglur sem þessar eru settar, þurfi menn að gera sér grein fyrir því, hvort líklegt sé, að þessar reglur muni hafa einhver veruleg áhrif á það að draga úr vexti dýrtíðarinnar, að draga úr verðbólguþróuninni. Ég held, að það þurfi að beita hér allt öðrum aðferðum en þessum. Ég mundi óttast það, að þó að slíkar reglur sem þessar yrðu færðar nokkru lengra út en nú er, þá mundu þær litlu fá áorkað, en skapa margvíslegan vanda, - því að hver verður vandinn, ef verðbólgan heldur áfram að aukast, eftir að slíkar reglur sem þessi eru komnar í gang? Hver verður niðurstaðan t.d. í sambandi við húsnæðiskostnað almennings í landinu? Ef verðbólgan heldur áfram að vaxa, verður niðurstaðan sú, að húsaleiguútgjöld eða húsnæðiskostnaður almennings fer raunverulega vaxandi. En hver verður afleiðingin af því ? Ef húsnæðisútgjöld manna vaxa, þá vaxa líka kröfurnar um hækkað kaup á móti. Menn sleppa ekki undan þessu orsakalögmáli. Og ef verðbólgan heldur áfram að vaxa, eins og hún hefur vaxið á undanförnum árum, og búið er að setja upp enn viðtækari reglur en nú eru í gildi, t.d. viðvíkjandi okkar aðalframleiðslugreinum, landbúnaði, vísitölutryggja þau lán, sem hann fær, eða sjávarútveginum almennt séð, verður útkoman vitanlega sú, að greiðslur af lánunum fara sífellt hækkandi frá því, sem verið hefur, útgjöldin aukast, og þessir aðilar koma til þings og stjórnar og segja: Annaðhvort stöðvum við eða við þurfum frekari stuðning. - Ef reglur eins og þessar eiga að bera árangur, þá verða þær að leiða til þess að draga úr vexti dýrtíðarinnar, minnka verðbólguþróunina. En ég held hins vegar, að séu þessar reglur framkvæmdar á jafntakmörkuðu sviði og gert er ráð fyrir í þessu frv., hafi þetta ekkert að segja í sambandi við þróun verðlagsmálanna í landinu. Ef menn ætlast til þess að fá hér einhvern verulegan árangur, verður að færa út þessar reglur svo að segja til allra lánveitinga, einnig til mjög stuttra lána í flestum tilfellum, og það verður jafnframt að gera margvíslegar aðrar ráðstafanir til þess að hamla gegn vaxandi dýrtíð, því að annars fer þetta allt saman um koll á tiltölulega stuttum tíma. Við skulum t.d. taka dæmi af því, sem er nærtækt og við þekkjum vel til. Við skulum hugsa okkur, að slíkar reglur sem þessar væru komnar í gildi miðað við það ástand, sem nú er í okkar þjóðfélagi. Ríkisstj. er enn á fullri ferð að leggja nýjar álögur á í ýmsum myndum og ég hygg, að flestir þingmenn hafi gert sér grein fyrir því, að það er að minnsta kosti á fínan hátt búið að tilkynna mönnum það, að ef skelli á ríkissjóð talsvert aukin útgjöld af kauphækkun opinberra starfsmanna, sem vel megi búast við á næstunni, og ef það eigi að halda áfram sams konar stuðningi til sjávarútvegsins og hefur verið í gildi á þessu ári, þá megi einnig búast við því, að ríkið þurfi að afla tekna í þessu skyni til viðbótar við þá tekjustofna, sem nú eru í gildi. Við skulum því hugsa okkur, að til viðbótar við aliar þær álögur, sem nú er þegar búið að tilkynna og ákveða, komi enn nýjar. Býst nú einhver við því, þegar þessar álögur koma út í viðskiptalífið, að þá hækki ekki verðlag og kostnaður allur í landinu? Geta menn búizt við öðru en að launafólk almennt í landinu svari þessu með því að segja: Við gerum kröfur um hækkað kaup? - Og ef að venju lætur, þá segja stjórnarvöldin: Hækkað kaup og annar hækkaður kostnaður, það þýðir að sjálfsögðu það, að allir, sem með viðskipti hafa að gera í landinu, verða að fá að hækka allt. - Þannig hefur þetta gengið. Vísitalan mundi hækka, og þeir, sem standa í framleiðslunni og hafa skiljanlega orðið að taka lán, verða bara að greiða til viðbótar við tiltölulega háa vexti dýrtíðarskatt, dýrtíðaruppbót til þeirra, sem veittu lánið, útgjöld þeirra mundu vaxa, og hjólið mundi snúast öllu hraðar á eftir en áður. Ég held því, að það sé algert grundvallaratriði í þessum efnum, að hæstv. ríkisstj. geri sér grein fyrir því, ef hún vill fara inn á þessa braut, að þá verður að vera um það að ræða, að svona verðtrygging verði mjög almenn, nái svo að segja til allra lánveitinga, og að jafnhliða þurfi að gera viðtækar efnahagslegar ráðstafanir til þess að hamla gegn því, að dýrtíðin geti haldið áfram að vaxa, vegna þess að þessar ráðstafanir einar út af fyrir sig mundu aldrei duga. Það liggja fleiri ástæður til hækkandi verðlags í landinu en aðeins miklar framkvæmdir og dýrtíðarspekúlasjónir í þeim efnum. Það eru fleiri ástæður, sem hér eru að verki, og það þarf einnig að taka á þeim. Ríkisstj. þarf að mínum dómi að hafa kjark til þess að taka til dæmis í fjárfestingarmálunum í landinu og ákveða, að það skuli ekki ráðizt í meiri framkvæmdir hverju sinni en talið er, að hagkerfið fái þolað. Það þarf að þora að taka stjórn á fjárfestingarmálum þjóðarinnar og raða þar niður framkvæmdum, eins og oft hefur verið minnzt hér á. Og ríkisstj. verður einnig að þora að taka á því mikla vandamáli að reyna að hafa hemil eða stjórn á verðmynduninni í landinu, á verðlagningarreglum. Það er ekki hægt á Íslandi að segja við alla viðskiptaaðila, eins og gert hefur verið: Þið verðið að ráða þessum málum sjálfir, þið skuluð ráða því, hvað þið leggið mikið á. - Ef þær reglur verða áfram í gildi, fer þetta allt úr böndunum, og þá eru reglur sem þessar í rauninni til hins verra. Hér er um að ræða 1. umr. um þetta mál. og málið fer í þá n., sem ég á sæti í, og ég skal því ekki ræða frekar um það. Ég vildi aðeins láta nokkrar almennar aths. koma hér fram um málið. Út af fyrir sig er ég ekki andvígur því, að athugað sé um bæði verðtryggingu á sparifé og verðtryggingu á fjárskuldbindingum, en ég vil fyrir mitt leyti taka það alveg skýrt fram, að ég tel nauðsynlegt, að menn geri sér fulla grein fyrir því, við hvaða vanda er hér að etja í þessum málum og ráðstafanir á takmörkuðu sviði í þessa átt koma að litlu gagni og geta haft fólgnar í sér miklar hættur.