Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegur forseti. Mér þykir leiðinlegt að taka þátt í þessum skrípaleik en ég vil leiðrétta hv. þm. Þetta er ekki fyrsta fjarstæðukennda frv. sem Alþingi hefur þurft að fjalla um vegna EES. Ég vil alla vega taka með 2. mál þingsins, sem hefur þegar verið rætt, um vernd svæðislýsinga smárása í hálfleiðurum sem hér urðu nokkrar umræður um og t.d. forstöðumaður Iðntæknistofnunar er maður til að viðurkenna að hann viti ekkert um og telji ekki þörf á að vita nokkurn skapaðan hlut um. Í greinargerð með því frv. kemur skýrt fram að það frv. varðar Íslendinga ekki nokkurn skapaðan hlut og ekki fyrirsjáanlegt að það muni gera það í framtíðinni. Þessi skrípaleikur er líka mjög alvarlegur.

Virðulegi forseti. Það er að vísu rétt hjá hv. þm. að umfjöllun þingsins um það frv. um hálfleiðara sem hún nefndi var þinginu ekki til sóma. Það kom í ljós að nefndin botnaði ekkert í frv. og það varð að fara aftur til meðferðar. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson tók að sér að hagnýta sér doktorsnám sitt til að reyna að útskýra fyrir þinginu hvað í frv. fælist eins og við munum.

Hann gerði það ekki rétt.

Nei, og gerði það þó ekki rétt. Nei, akkúrat.  En hins vegar er sá munur að hér er verið að fjalla um hluti sem hver og einn landsmaður veit um. Járnbrautir og skip sem sigla eftir skipgengum vatnaleiðum. Hér er ekki verið að fjalla um eitthvað hátæknilegt atriði í framþróun vísinda og tækni. Hér er verið að fjalla um lykilþætti í samgöngukerfum annarra landa en Íslendinga sem snerta á engan hátt þann hversdagslega veruleika sem Íslendingar eiga við að búa þótt það sé mikilvægt atriði í hversdagslegum veruleika Þjóðverja, Hollendinga og annarra. Spurningin er þess vegna: Eigum við að fara að festa í fyrsta sinn í lögbókina hluti sem eru mikilvægir fyrir hversdagslegan veruleika og daglegt líf og efnahagslíf þessara þjóða en snerta ekki í neinu hversdagslegan veruleika og efnahagslíf okkar Íslendinga?

Virðulegi forseti. Það ríður ekki við einteyming hvernig hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson hefur allt á hornum sér. Jafnvel í sakleysislegu frv. sem fjallar um eimreiðir og tilheyrandi þætti og minnir kannski á að hv. þm. talar æðioft sem eimreiður. Þetta er kannski sérstaklega furðulegt með tilliti til þess að hv. þm. minnir æðioft á það hvernig járnbrautir liðast um löndin með tilheyrandi hávaða gömlu kolakyntu eimreiðanna. Það er kominn tími til að biðja virðulegan forseta að benda hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni á að hann sé ekki sjálfskipaður siðameistari Alþingis í orðskýringum. Til að mynda að þingið væri að hlæja að sjálfu sér. Það kann að vera skoðun hv. þm. en ég hef nú grun um að ýmsir þingmenn hafi brosað að öðru en því þegar þetta mál hófst. Það má velta ýmsum hlutum upp í sambandi við þetta frv. Með tengingu við söguna og reynslu á Íslandi er auðvitað ekki svo galið að hafa slíkt frv. við að styðjast hvort sem framtíðin kallar á þörf fyrir það eða ekki. Auðvitað eru vatnaleiðir á Íslandi. Það eru skipgengar vatnaleiðir á Íslandi. Það eru vatnadrekar skráðir á Íslandi og þeir flokkast sem skip. Það er kannski óþarfi að vera að fjalla um þetta í þessu samhengi en það eru til svæði utan Reykjavíkur sem þarf að fara um á bátum og loftpúðum og vatnadrekum. Þetta flokkast undir það sama. Hv. þm. ætti því kannski að vanda orðaval sitt í þessum sjálfskipuðu orðskýringum. Það hafa líka verið járnbrautir á Íslandi. Að vísu ekki með mjög löngum teinum. En til að mynda var járnbraut í Reykjavík á fyrri hluta þessarar aldar sem flutti efni úr Skólavörðuholti í hafnargerð. Eimreiðin er til enn þá. Það var járnbraut í Vestmannaeyjum við byggingu hafnarmannvirkja þar og á Ísafirði og reyndar víðar. Saga járnbrauta er því til á Íslandi hvað sem hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson segir. Þó þær séu ekki gangfærar enn þá er a.m.k. ein gangfær að því er virðist. Það hefur komið fram í ræðustól hér í dag.

Herra forseti. Það vekur athygli að þær umræður sem hér hafa farið fram snúast að sjálfsögðu ekki um þá staðreynd að við höfum ákveðið að gerast aðili að hinu Evrópska efnahagssvæði og í samræmi við þá samninga ber okkur að samþykkja þau ákvæði sem frv. þetta fjallar um. Þetta er auðvitað mjög smátt mál en ef menn vilja endurtaka umræðurnar um málið í heild sinni undir þessum dagskrárlið, þá tekur það sinn tíma en það er ekki gert til þess að skýra efnið fyrir sjálfum sér og öðrum heldur eingöngu til þess að halda hér uppi málþófi.

Herra forseti. Ég skildi nú ekki vel þessa ræðu hæstv. samgrh. Við vorum hér að ræða um frv. og efni þeirra ræðna sem fluttar hafa verið um það hér eftir framsöguna er tvímælalaust ef hæstv. samgrh. hefði nú gefið sér tíma til þess að hlusta eða vitað um hvað þær snerust, að menn voru að leggja út af því hvað það kostaði að vera orðinn aðili að Evrópsku efnahagssvæði. Aðild Íslands að Evrópsku efnahagssvæði er ekki á mína ábyrgð og ég tel mig geta gagnrýnt þá ákvörðun meiri hluta Alþingis fullum hálsi.

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra segir að þetta sé ekki frv. sem sé stórt í sniðum og ég get vissulega tekið undir það að sumu leyti. Hér eru tilefndar 25 greinar sem fjalla um það að við eigum að samræma okkar lög þeim reglugerðum ráðsins eða framkvæmdastjórnar EB og af þessum 25 tilskipunum eða reglugerðum eru aðeins þrjár sem snerta okkur að einhverju leyti. Það er ekki einu sinni að þær snerti okkur að öllu leyti. Þetta eru reglugerðir nr. 1, nr. 2 og nr. 5 vegna þess að þær koma inn á vegamálin líka, þ.e. um bókhaldsyfirlit yfir útgjöld vegna samgöngumannvirkja, að samræma eyðublöð í því skyni, og síðan um tilhögun samráðs og skipan nefndar til að fjalla um samgöngumannvirki. Þetta er það eina sem snertir okkur eitthvað og kemur í raun og veru líka inn í bandorminn svokallaða sem lagður var fram í haust og tók til bæði vegamála, ferðamála, siglingamála og fleira. Þessi atriði sem ég nefni hér, þessi þrjú, eru í raun og veru þar inni líka þannig að það gerir þetta frv. hér, hvað okkur varðar, algerlega óþarft. Ég skil hreint ekki hvers vegna, ég hef ekki náð að skilja það þó hæstv. ráðherra hefði verið að reyna að útskýra það hér áðan að það væri nauðsynlegt fyrir okkur að taka þetta frv. hér til afgreiðslu og afgreiða það sem íslensk lög. Ég skil ekki að við þurfum að hlaupa upp til handa og fóta undir eins og afgreiða allar reglugerðir og tilskipanir EB þegar þær koma á engan hátt inn á það sem okkur varðar hér á Íslandi eins og menn hafa reyndar verið að gera grein fyrir hér á undan mér. Og hvað það varðar að samgn. eigi að fara að fjalla um þetta frv. og skoða allar þær reglugerðir sem tengjast skipgengum vatnaleiðum, járnbrautum o.fl., þá vísa ég því algerlega á bug. Ég á sæti í samgn. og ég sé ekki að tíma mínum sé vel varið með því að fjalla um annað eins frv. og þetta.

Herra forseti. Hér er til umræðu mál sem er allrar athygli vert, sérstaklega þó fyrir að það segir mikið um form á þeim lagafrumvörpum sem ætlunin er að Íslendingar hafi þegar þeir eiga samskipti við hið Evrópska efnahagssvæði. Formið er í sjálfu sér mjög einfalt. Fyrst er efnislegur haus sem er hugsaður til þess að segja eitthvað um það hvað innihald væntanlegrar reglugerðar gæti verið og ætti að fjalla um því að af ákvæðum laganna verður það ekki ráðið. Í annan stað er það heimild fyrir ráðherra til að setja reglugerð og í þriðja lagi er það tilkynningarskylda á ráðherrann að koma upplýsingum til Efnahagsbandalagsins. Það eru þessi þrjú atriði í hinni stöðluðu uppsetningu sem gera má ráð fyrir að verði notuð í framtíðinni. Hv. þm. Páll Pétursson, hv. 1. þm. Norðurl. v., vildi halda því fram hér í upphafi að þetta frv. mundi vera rétt þýtt og það má vel vera en nokkuð sækir það samt á minn hug hvort hér sé verið að tala um flutninga með járnbrautum eða á járnbrautum. Ef það er tilfellið að hér sé verið að tala um flutninga á járnbrautum,  Ég hallast nú mjög að því að menn hafi ekki ætlað að vera jafnstórvirkir og þessi texti ber með sér, heldur liggi þarna á bak við sú hugsun að það sé verið að tala um flutninga með járnbrautum eða menn tali um að það sé verið að tala um flutninga eftir skipgengum vatnaleiðum en ekki að menn ætli að flytja vatnaleiðirnar í heilu lagi frá einu svæði til annars. Hins vegar er nú ráðherrann ekki í salnum til að upplýsa hvort muni rétt vera í þessum efnum. Ég tel að þegar svona frv. er flutt eins og hér er um að ræða, þá hljóti það mjög að reyna á hæstv. forseta þingsins hvort eðlilegt sé að svona frv. sé flutt án þess að reglugerðin liggi fyrir, sú reglugerð sem ráðherrann telur rétt að leggja fram þegar frv. yrði samþykkt, vegna þess að hér er í eðli sínu öllu löggjafarstarfi snúið við. Venjuleg lög eru á þann hátt að öll aðalatriði máls eru í lögunum, en reglugerðirnar eru til að fylla upp í það sem mönnum hefur þótt eðlilegt að ráðherra hefði sem smásvigrúm eftir að lögin hefðu verið sett. Hér er aftur á móti um það að ræða að veita ráðherranum heimild til að setja reglugerðir sem trúlega er það eina sem veitir upplýsingar um innihald málsins. Af þessum texta hér verður ekkert ráðið um hvaða reglur menn ætla að setja á járnbrautirnar eða á þá sem ferðast eftir vatnaleiðum. Ég held þess vegna að það hljóti að verða það fyrsta sem Alþingi Íslendinga fari fram á, hæstv. forseti, að reglugerðin liggi fyrir og ég ætlast til þess að samgn. Alþingis afgreiði þetta mál ekki út fyrr en reglugerð liggur fyrir eins og ráðherra telur að hún þurfi að líta út miðað við núverandi aðstæður. Það má vel vera að menn vilji strax ganga frá því í reglugerðinni hvernig eigi að standa að byggingu járnbrauta milli Suðurlands og Norðurlands eða Austurlands. Menn vilji strax í reglugerðinni ganga frá því hvernig eigi að standa að siglingum eftir Þjórsá eða Hvítá eða eftir Lagarfljóti. Þá er rétt að það komi líka fram og þetta sé ekki haft sem óskrifað blað. Ef þetta verður niðurstaðan eins og hér er verið að tala um þá þarf ekki að vísa svona nálum til nefndar. Það hlýtur að vera hægt að koma upp í eitt skipti fyrir öll stöðluðum texta þar sem stendur: Ráðherra er heimilt að setja reglugerð samkvæmt samningi dagsettum þetta. Hlýtur að vera hægt að koma upp slíkri ,,klásúlu`` þannig að það þurfi ekki að senda svona mál til nefndar. Það þurfi ekki að gera neitt meira en að samþykkja það eða fella það. Aftur á móti ef ráðherrann þarf að vinna það verk áður og reglugerðin fylgir með sem hluti af greinargerð frv. þá hefur nefndin eitthvert verksvið. Þá getur hún farið yfir þá reglugerð og metið hvort þetta sé í takt við það sem hún telur að nauðsynlegt sé að gera miðað við aðstæður. Mér sýnist þess vegna að þetta mál snúist að verulegu leyti um formið. Hvaða form á að vera á lagasetningum í framtíðinni? Verður það þannig að þeir lagabálkar sem nú eru, t.d. í almennum hegningarlögum, verði bara breytt á þann veg og þar standi: Ráðherra er heimilt að setja reglugerð. Svo komi skýringar þar sem tekinn verði upp andi þessarar stefnu og þessara ríkja sem við erum komin í samstarf við, hvert innihaldið eigi að vera. Verða frv. um menntamál sett upp á sama hátt? Það er nánast þetta sem hlýtur að vera aðalatriði þeirra spurninga sem menn velta fyrir sér í sambandi við þessa hluti. Það er nátturlega gífurleg gengisfelling á því þingi sem hættir að setja lög þar sem aðalatriði hins skrifaða texta í tilgangi laganna er í lögunum sjálfum en ekki í reglugerð. Ef við erum að flytja með þessu móti eins og hér er verið að gera þá erum við að flytja með dálítið sérstæðri aðferð, þó ekki sé meira sagt, löggjafarvaldið í hendur ráðherrunum. Og þeir, í reynd, eru að flytja það í hendur annarra aðila. Þess vegna held ég að það hljóti að reyna mjög á það hvort Alþingi Íslendinga geri þá þá gagnkröfu í þessu máli að reglugerðir fylgi með. Þær fylgi með, sýnishorn af þeim reglugerðum sem ráðherrann telur að nauðsynlegt sé að setja miðað við stund og stað þegar frv. er flutt. Í 3. gr. þar sem vikið er að tilkynningarskyldunni, sem samgrn. hafi, þá fæ ég nú varla skilið að það sé nauðsyn að láta í það skína eins og sagt er á bls. 14, með leyfi hæstv. forseta: ,,Þess ber þó að geta að samgöngumannvirkjanefndinni er ekki veitt vald til ákvörðunar um hvort ríki ákveða að ráðast í framkvæmdir.`` Það þarf nú varla að taka það fram að okkur er enn heimilt að leggja vegspotta í þessu landi án þess að það sé hægt að stöðva það en tilkynningarskyldan að láta vita er aftur á móti til staðar ef þetta er rétt skilið. Þó segir líka á bls. 14, með leyfi hæstv. forseta: ,,Gerð samgöngumannvirkja hér á landi hefur almennt mjög lítil áhrif utan landamæra Íslands. Því hefur ákvörðunin væntanlega ekki mikil áhrif hér á landi.`` Ég hygg nú að þetta sé nokkuð augljóst hvað vegina snertir. Það má vel vera ef menn byggðu hér risahöfn og norðurleiðin meðfram Síberíu yrði viðurkennd siglingaleið og hér yrði vöruskiptahöfn á Íslandi, flutt á milli skipa, þ.e. að öflugir ísbrjótar tækju við flutningnum úr venjulegum flutningaskipum, þá væri kannski verið að byggja hér höfn sem hefði áhrif fyrir utan Ísland og gæti átt rétt á sér þess vegna að þessi lagaákvæði væru hér til staðar. En stórt séð virðist þetta líka úr takt við veruleikann nema tilkynningarskyldan, hún er vissulega komin hingað inn ef þetta verður samþykkt. Það sækir mjög á minn hug hvort menn séu ekki að oftúlka samninginn. Mér finnst það nánast út í hött að ganga út frá því sem vísu að hér verði farið að byggja slík mannvirki að þau hafi þessi áhrif og þessi tilkynningarskylda þurfi að vera inni. Ég tel að þekking ráðherrans á samningnum eigi að duga til þess að telji hann sig vera að brjóta eitthvað í honum þá tilkynni hann þetta. Mér er heldur ekki ljóst að það sé neitt sem banni ráðherranum að tilkynna þetta þó Alþingi skipi honum ekki að gera það. Þetta hlýtur þá fyrst og fremst að vera hugsað á þann veg að það sé hægt að sækja samgrn. til saka fyrir að tilkynna ekki ef því væri að skipta. Hér eru engin ákvæði um refsingu svo ég sé nú ekki að það hafi mikinn tilgang. En vafalaust er búið að fara vel yfir þetta mál og hæstv. ráðherra búinn að lesa þessar greinar allar sem hér er vísað til, líka það sem telst óviðkomandi. Það sækir aftur á móti mjög að mér sú hugsun að Alþingi Íslendinga þurfi að gera það upp við sig hvernig það ætlar að standa að þessum málum. Er það tilfellið að ráðherra telji að það sé ekkert um annað að ræða en að óska eftir reglugerðarheimildunum áður en hann kemur með hugmyndir um hvað hann ætlar að hafa í þessum reglugerðum? Eða metur hæstv. ráðherra það svo að reglugerðirnar yrðu almennt skemmtiefni ef þær yrðu birtar þannig að hann treysti sér ekki til að viðhafa þau vinnubrögð? En vegna þess að menn hafa áður talað um að frv. þurfi að ná því að vera þingleg og þingtæk í þessum stól þá hlýt ég að spyrja sjálfan mig: Hefur löggjafarvaldið yfir höfuð rétt til að framvísa sínu valdi, lagasetningarvaldinu, á þennan hátt til ráðherrans til að setja reglugerðir? Hefur löggjafarvaldið það vald? Ég tel að löggjafarvaldið hafi ekki það vald. Mér sýnist að það væri hæpið hjá ráðherra og það hefur þegar komið í ljós í hæstaréttardómum Íslands að þeir hafa ekki heimildir til að framselja sitt vald út um borg og bý. Þeir verða að standa á sínu valdi og hafa það hjá sér og framkvæma það sjálfir en ekki framselja það. Það hefur líka fallið dómur sem undirstrikar að Alþingi Íslendinga getur ekki framselt sitt vald varðandi skattamál til stofnana úti í bæ. Þetta fjallar þess vegna að verulegum hluta um þrískiptingu valdsins og hvort það sé hægt að færa það til með einföldu lagafrv. Hvort það sé hægt að færa til þau réttindi sem þrískipting valdsins gerir ráð fyrir með einföldu lagafrv. Að mínu viti þarf að framkvæma breytingar á stjórnarskránni til að það sé hægt. Það er náttúrlega út í hött að tala um að það sé eðlileg uppsetning á lagafrv. þegar það eitt kemur fram að ráðherranum er heimilt að setja reglugerð. Svo koma heitin á erlendum tungumálum eins og hér er í stórum stíl þegar vikið er að því sem þetta á að fjalla um. Herra forseti. Ef til vill þykir mönnum að það sé tímaeyðsla að ræða þetta. Ég tel aftur á móti að það hljóti á þessum tímapunkti að fara fram sú umræða hvort Alþingi Íslendinga vill una því formi sem hér er lagt til að verði viðhaft í lagasetningu.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson, flutti hér athyglisverðar ábendingar um vinnubrögð Alþingis að málum af þessu tagi. Er nú mjög slæmt að hæstv. utanrrh., sem ber ábyrgð á samningum Íslands við erlend ríki, skuli ekki vera viðstaddur þessa umræðu og einnig miður að hæstv. forsrh. skuli ekki vera viðstaddur þessa umræðu. Það er auðvitað nauðsynlegt að forsetadæmið hér á Alþingi tryggi að viðkomandi ráðherrar séu til taks þegar þarf að ræða viðamikil mál í þinginu. En ég kvaddi mér hér hljóðs til að vekja athygli hv. þm. á því og jafnframt hæstv. samgrh., að fram hafa komið upplýsingar um að mikið vanti á að aðildarríki Evrópubandalagsins hafi sjálf staðfest stóran hluta þeirra reglugerða sem ætlast er til að séu hluti af innri markaðinum sem Evrópska efnahagssvæðið tekur til. Það voru nýlega birtar upplýsingar sem sýna að mjög há prósentuhlutföll, talin í tugum prósenta, sem mæla þær reglugerðir og samþykktir Evrópubandalagsins sem ekki hafa fengið lagagildi í aðildarríkjunum. Þess vegna vekur það nokkra furðu ef ríkisstjórn Íslands ætlar að fara að kappkosta núna að biðja Alþingi að taka tíma í að ræða frv. sem felur í sér lögtöku reglugerða sem á engan hátt tengjast Íslandi þegar ljóst er að sjálf aðildarríki Evrópubandalagsins telja eðlilegt að skilja verulegan hluta reglugerðanna utangarðs a.m.k. nú og jafnvel á næstu árum. Þess vegna vil ég nú að hv. þm. hafi það einnig í huga og jafnframt hæstv. samgrh. sem er að bera þinginu á brýn málþóf, hugleiði þá staðreynd að jafnvel sjálf aðildarríki Evrópubandalagsins telja fullkomlega gerlegt að láta það bíða að lögtaka mikinn fjölda tilskipana og reglugerða.

Herra forseti. Ég tel að það sé mjög eðlilegt að það komi fram hér eins og hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson gat um að innan EB er mikil tregða að samþykkja allt það sem topparnir hafa óskað eftir að yrði staðfest, það er mikil tregða. Annað slagið heyrast hróp frá Brussel þar sem kvartað er undan þessu. Jafnframt spyr maður sig líka þeirrar spurningar: Hvað er með þennan frjálsa markað ef atburðir eins og þeir sem gerðust á fiskmarkaðnum í Frakklandi eiga sér stað? Ég fæ nú ekki séð að það sé mikið frelsi í innflutningi ef slíkir atburðir gerast og enginn virðist ráða við neitt. Ég hef ekki nokkra trú á að þeir sem veltu þar um borðum verði nokkurn tímann dregnir til saka fyrir það tiltæki. Frakkar telja þetta sem hluta af sinni þjóðmenningu að mega verða vitlausir þegar þeim sýnist. Og það yrði talið árás á persónufrelsi manna ef einhverjir væru að skipta sér af þessu eftir á. Ég vona nú að hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson hafi ekki metið mína ræðu svo að ég teldi það brýnasta verkefnið að hraða þessu máli í gegnum þingið.

Virðulegur forseti. Ég tók eftir að í andsvari hér áðan kallaði hæstv. samgrh. þetta mjög smátt mál. Það er það ekki í mínum huga. Ég tel að hér sé komið til umræðu mál sem á auðvitað að vekja upp þá umræðu sem hefur farið hér fram um hvaða stöðu Alþingi Íslendinga verður í í framtíðinni einmitt vegna þess að í öllum orðaflaumnum um EES hafa kannski drukknað þær ræður sem menn héldu um það hvernig þessi mál mundu ganga fyrir sig. Mér er ekki grunlaust um að sumir alþingismenn hafi ekki jafnvel enn fullkomlega áttað sig á því í hvaða farveg ákvarðanatakan er að fara. Það er kannski ekki það versta sem við horfum framan í hér að hér skuli koma fram lagafrv. sem þingið á að rétta upp höndina með alveg burt séð frá því hvaða skoðanir menn hafa á því, eins og hér liggur fyrir að meiri hlutinn er búinn að ákveða að verði gert. Alþingi Íslendinga á engan annan kost en að samþykkja þetta frv. ef túlkun meiri hlutans á samningnum um hið Evrópska efnahagssvæði er tekin gild. Þá verða menn að gjöra svo vel að renna þessu hér í gegnum þingið og það er ekkert annað hægt að gera. Ég tel að það væri full ástæða fyrir þingið að doka við og ákveða a.m.k. að á meðan stætt væri á því þá væru menn ekki að samþykkja lagafrv. hér sem hefðu engan annan tilgang heldur en að þjóna einhvers konar heimskulegum tiktúrum úti í Brussel. Að Íslendingar þurfi endilega að lögtaka allt mögulegt sem á ekki einu sinni við hér. En það sem ég ælaði að vekja athygli á í tengslum við þessa umræðu er hvað gerist í framhaldinu. Það er að mínu viti enn þá meira niðurlægjandi fyrir þingið og þjóðina það sem á að taka við. Við eigum auðvitað að samþykkja þetta Evrópska efnahagssvæði eins og menn hafa ákveðið og þær reglugerðir og tilskipanir sem fylgja samningnum. Við eigum að taka aðra atrennu og samþykkja þær reglugerðir og tilskipanir sem hafa orðið til á þeim tíma sem umfjöllunin um samninginn hefur tekið hér í þinginu og mun taka hjá öðrum þjóðum til að staðfesta samninginn endanlega. Þar kemur annar pakki sem menn þurfa að fást við. Gott og vel, það geta menn auðvitað lesið og yfirfarið. En í framhaldi af því tekur við það sem mér finnst mest niðurlægjandi af þessu öllu saman: Það er verið að leggja það til hér og menn virðast ekki sjá aðra leið en hæstv. samgrh. í þessu tilviki og aðrir ráðherrar í öðrum tilvikum hafi rétt til og eigi að staðfesta reglugerðir og breytingar sem koma frá forustunni í EB í framtíðinni án þess að aðrir komi þar að með nokkru móti. Allar þessar reglur eiga að renna í gegnum ráðuneytin. Ég vil nefna það að á fundi samgn. í haust kom þetta til umræðu. Þá sagði formaður samgn. sína skoðun á málinu. Ef ég hef skilið hann rétt þá var hann á þeim tíma á þeirri skoðun að við gætum samþykkt þessi mál eins og þau stæðu í dag, þ.e. þann pakka sem fylgir EES-samningnum, og staðfest síðan viðbótina en gæfum ekki ráðherrum okkar heimild til að staðfesta allar breytingar sem kæmu síðar heldur yrðu þær teknar sérstaklega fyrir. Nú hefur komið í ljós að menn hafa greinilega ekki talið stætt á þessari aðferð heldur á að halda því í framtíðinni að ráðherrar fái leyfi til að staðfesta allar breytingar sem koma frá Brussel. Þá er kannski ástæða til að velta fyrir sér stöðu þeirra ríkja sem eiga aðild að EES EFTA-megin frá og hinna, sem hv. 2. þm. Vestf. var að nefna hér áðan, þ.e. EB-þjóðanna sem stoppa það af að nýjar reglugerðir og nýjar tilskipanir taki gildi af því að þær hafa möguleika til þess. En EFTA-þjóðirnar, sem eiga aðild að EES-samningnum, geta með engu móti stöðvað af að nýjar reglur taki gildi. Þær verða að skrifa upp á þessar reglur og eru skyldugar til að láta þær koma til framkvæmda, annars eru þær að brjóta sinn samning. Þannig eru EB-þjóðirnar í allt annarri stöðu. Ég held að það sé út af fyrir sig gott að menn fari yfir þessi mál hér í dag út frá þessum sjónarmiðum og draga þennan þátt dálítið út fyrir umræðuna um EES að öðru leyti. Ég vonast til þess að hv. alþm. sameinist um að gera tilraun til að slíta sig út úr þessu og láta ekki hafa sig út í að samþykkja lög sem hafa engan tilgang annan en að þóknast þessu reglugerðafargani sem menn eru að skrifa hér upp á. Þó svo menn hafi verið að skemmta sér yfir því að nú væru menn loksins búnir að fá tækifæri til að koma lögum yfir eimreiðar á Íslandi og rökstyðja í ræðustól að hér væru skipgengar vatnaleiðir þá hefur það auðvitað enga þýðingu í þessari umræðu nema til að skemmta sér. Mér er ekki hlátur í hug og ég tel að í samgn. hljóti menn að ræða það mjög alvarlega hvort þeir skili nokkurn tímann af sér þessu máli ef það kemur þangað.

Herra forseti. Ég stend eiginlega fyrst og fremst upp til að taka upp vörn fyrir hæstv. samgrh. Það er alveg að ósekju verið að deila á hann. Hann er ekkert nema verkfæri í höndum sinnar ríkisstjórnar sem hefur ákveðið að ganga í EES og honum hefur verið sagt að flytja þetta mál. Það mætti vitanlega segja margt um járnbrautir og vatnavegi. Vitanlega verður þetta allt að vera í stíl og augljóst að járnbrautarteinar verða að vera þannig að unnt sé að skipta og keyra yfir á þá lest EES ef svo vill til. Mér finnst hitt miklu alvarlegra mál að ekki skuli vera hægt að fá hingað utanrrh. og forsrh. Ég vil benda þeim á sem hafa krafist þess að þeir komast ekki með tærnar þar sem hv. þm. Halldór Blöndal hafði hælana fyrir tveimur til þremur árum. Hann hefði ekki farið úr ræðustól fyrr en þessir ráðherrar væru mættir. Það er töluvert annað en sú kurteisi sem nú er sýnd. Ég vildi einnig nefna að í ræðu sem ég flutti hér í umræðu um EES lýsti ég furðu minni á því að til stæði að lögfesta hér mjög margar --- þær skipta hundruðum --- tilskipanir frá Brussel. M.a. nefndi ég tilskipun sem fjallar um ljós á bifreiðum. Utanrrh. lýsti undrun sinni á því að slíkt þyrfti að lögfesta eða virtist ekki kannast við það. Ég hefði getað nefnt þar fjölmargt fleira eins og dekk undir bílum og ég veit ekki hvað og hvað. Ég nefndi þá að þetta kom mér afar mikið á óvart því þegar við könnuðum í upphafi hvað fylgja mundi hugsanlegri aðild að EES þá var skýrt tekið fram að eingöngu yrði nauðsynlegt að krefjast þess að þær tilskipanir yrðu lögfestar hér sem hefðu eitthvert erindi til okkar, sem fjölluðu um eitthvað þar sem íslensk hagsmunamál og hagsmunamál Evrópu féllu saman. T.d. yrði alls ekki um það að ræða að lögfesta hér tilskipanir um einhverja staðla fyrir framleiðslu sem alls ekki væri framleidd hér og kæmi okkur þess vegna ekkert við. Á þessu hefur orðið stórkostleg breyting og ég hygg miklu alvarlegri breyting en þetta fáránlega frv. sem hér liggur fyrir. Því í tilskipunum frá Brussel, frá EB, eru fjölmargar tæknilegar viðskiptahindranir. T.d. er þetta með ljósin ekkert annað en tæknileg viðskiptahindrun til að gera Bandaríkjamönnum og Japönum erfiðara með að flytja inn á Evrópumarkað. Meira að segja, ef ég man rétt, er í þeirri bók sem við fengum með yfir 175 tilskipunum sem verið er að athuga hvort ekki verði nauðsynlegt að lögfesta hér sagt um ákveðin dekk sem á að nota undir ákveðnar bifreiðar að það verði að kanna hvort ekki sé hægt að heimila amerísk og japönsk dekk. Þetta er miklu alvarlegra mál en þessi vitleysa með járnbrautir og vatnavegi sem hæstv. samgrh. lætur hafa sig í að flytja. Það er eins og hvert annað skítverk. Ég vil bara vekja athygli á þessu. Málið er í raun afar stórt. Við Íslendingar þurfum áreiðanlega að gæta okkar mjög á því að dragast ekki inn fyrir tæknilega viðskiptamúra EB sem eru gífurlega miklir og þar sem allt er gert til að vernda þá framleiðslu sem þar er. Þetta held ég að sé í raun hinn alvarlegi þáttur málsins. Það skiptir engu máli hvort þetta verður að lögum en ef allt hitt fylgir á eftir þá er það orðið hið alvarlegasta mál.

Virðulegi forseti. Ýmsum tilmælum efur verið beint til hæstv. samgrh. í þessum umræðum. Hann hefur greinilega kosið að svara þeim ekki. A.m.k. ekki að sinni. Einnig hefur verið óskað eftir að hæstv. utanrrh., sem fer með samninga Íslands við önnur ríki, sé viðstaddur umræðuna vegna þess að einu rökin fyrir því að þingið eigi að fjalla um þetta frv., sem samgrh. var hér með, er samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði sem er á verksviði hæstv. utanrrh. Það eru einu rökin sem hér hafa komið fram fyrir utan þær fyndnu röksemdir frá hv. þm. Árna Johnsen að vegna þess að hér voru járnbrautir um aldamótin sé nú komið tilefni og tími til að setja lög um þá starfsemi. Það hefur líka verið talið nauðsynlegt að hæstv. forsrh. kæmi til umræðunnar vegna þess að hér erum við að ræða hvaða form íslensk löggjöf eigi að taka almennt séð á grundvelli samningsins um Evrópskt efnahagssvæði. Þau mál heyra með margvíslegum hætti undir verkstjórn hæstv. forsrh. Ég vil þess vegna fara fram á það, hæstv. forseti, að þessari umræðu verði nú frestað. Ég á rétt til að tala hér aftur samkvæmt þingsköpum og hafði ætlað mér að gera það þegar hæstv. ráðherrar væru komnir til umræðunnar því málið er þess eðlis að það er ekki hægt að fullkomna skrípaleikinn með því að fara með þetta hér í gegn eins og þetta sé bara venjulegt frv. Ég ætla ekki að taka þátt í því, hæstv. forseti. Þess vegna fer ég fram á það um leið og ég bið um orðið, virðulegur forseti, að þessari umræðu verði frestað þar til hæstv. forsrh. og utanrrh. geta ásamt samgrh. verið viðstaddir framhald umræðunnar.

Það hefur komið fram ósk um að þessari umræðu verði frestað og verður forseti við þeirri ósk.

Herra forseti. Það er bersýnilegt að fyrir hv. þm. vakir ekki annað en reyna að tefja þingstörf og efna til málþófs. Ef honum hefði verið alvara í því að óska eftir að umræðum yrði frestað vegna þess að viðkomandi ráðherrar eru fjarverandi hefði hann að sjálfsögðu rætt það við mig í upphafi þessa fundar eins og venja er til. Það eru kannski 14 dagar síðan flokksbróðir hans ræddi við mig um að fresta því að ég mælti fyrir stjfrv. þar sem menn væru fjarverandi þá umræðu. Ég varð góðfúslega við því enda eru fleiri mál á dagskrá í dag sem varða samgrn. en þetta eitt. En hitt að fara fram á að hann fái tækifæri til að endurtaka sömu ræðuna aftur er algerlega út í hött og óhjákvæmilegt, herra forseti, að óska eftir því við hv. þm. að hann reyni að fara eftir þeim venjum sem hér hafa viðgengist. Ef þess er óskað að umræðu sé frestað á að gera það áður en hún hefst með drengilegum hætti en ekki hlaupa síðar meir eftir umræðu í þeim tilgangi einum að halda uppi málþófi.

Virðulegi forseti. Það er óneitanlega dálítið spaugilegt þegar hv. þm. Halldór Blöndal er kominn hér upp til að segja að menn standi í málþófi og ráðleggja mönnum hvað þeir megi tala um og hvað ekki undir þingsköpum. Það er auðvitað ekki með neinum hætti hægt að tala um málþóf um þetta frv. Þessi umræða hefur staðið rétt rúman klukkutíma. Ef hv. þm. Halldór Blöndal er farinn að kalla það málþóf væri auðvitað fróðlegt að vita hvaða nafngift hann velur þeim ræðum sem hann flutti sjálfur hér á síðasta kjörtímabili. Ég vil segja ráðherranum það einnig því hann hefur verið eins og jójó hér inn og út úr þingsalnum talandi við embættismenn í hliðarsölum og lesið dagblöð þannig að hann hefur lítið fylgst með hvað sagt hefur verið hér í ræðustólnum að áður en ég hóf mál mitt, hæstv. ráðherra, óskaði ég eftir því að hæstv. utanrrh., sem hafði verið í salnum einni mínútu áður, yrði kvaddur til umræðunnar á nýjan leik. Það getur hæstv. forseti staðfest. Þannig að áður en ég hóf að ræða málið efnislega bað ég um það að hæstv. utanrrh. yrði viðstaddur umræðuna. Auðvitað eru þessar ásakanir hæstv. ráðherra fullkomlega út í hött og koma málinu ekkert við. Það er bara sjálfsagt og eðlilegt að hæstv. utanrrh., sem var hér í þingsalnum örfáum mínútum áður en samgrh. hóf mál sitt, verði beðin um að koma til þessarar umræðu. Þar er ekki verið að tala um neitt málþóf. Þar er eingöngu verið að tala um að Alþingi Íslendinga geti gegnt þeirri skyldu sinni að ræða við ráðherra um þau mál sem eru á þeirra verksviði. Ég endurtek þess vegna ósk mína og frábið mér allar aðdróttanir frá hæstv. ráðherra í þeim stíl sem hann flutti hér áðan.

Virðulegur forseti. Ég tek undir þá ósk sem hér hefur komið fram um að fresta þessu máli þar til hæstv. utanrrh. getur verið viðstaddur umræðuna. Mér finnst umræðan sjálf gefa tilefni til þessarar frestunar vegna þess að hér hefur verið spurt að því hvort nauðsynlegt sé að EFTA-ríkin sem aðilar að samningnum um hið Evrópska efnahagssvæði séu kaþólskari en páfinn, þ.e. lögtaki allar reglugerðir Efnahagsbandalagsins sem mikið vantar upp á að Evrópubandalagsríkin sjálf hafi lögtekið. Það nægir að minna á öll Suður-Evrópuríkin t.d. Ítalíu. Það er langur vegur frá að Ítalir hafi lögtekið allar þessar tilskipanir sem um er að ræða. Það eru reyndar Danir sem hafa kannski gengið lengst í því. Við þessu hafa ekki fengist svör og það er greinilegt að þingmenn vilja gjarnan ræða þetta við hæstv. utanrrh. sem fer með samninginn um hið Evrópska efnahagssvæði. Mér finnst mjög eðlilegt að við frestum þar með umræðunni þar til hann getur verið viðstaddur.

Forseti vill taka það fram áður en lengra er haldið að umræðunni um 2. dagskrármál verður frestað.

Herra forseti. Ég hlýt að endurtaka það sem ég sagði áðan að ég hef reynt eftir fremsta megni, ef stjórnarandstaðan hefur farið fram á að breytt sé dagskrá á fundum, að verða við þeirri beiðni. Það hefur komið fyrir af þeim sökum að það hefur dregist um nokkurn tíma að unnt sé að vísa málum til nefndar. Ég tel þess vegna ekki rétt að farið nú þegar það lá fyrir hér í upphafi fundar að forsrh. var ekki við og þegar það lá líka fyrir að utanrrh. var ekki hér við umræðuna. Ég geri ráð fyrir að þeir sem sjá til þeirra stóla þar sem þeim er ætlað að sitja og sjá að þeir eru ekki viðstaddir geti áttað sig á því að þeir séu fjarri. Þá hefði verið auðvelt að taka upp umræður um vegalögin eða umræður um áburðarverksmiðjuna til að nýta tímann. Það vill svo til að þingfundir hafa legið niðri í tvo daga vegna funda Norðurlandaráðs. Ég tel líka að það skipti máli fyrir fleiri en ráðherra að þingstörfin megi ganga vel. Þess vegna finnst mér eðlilegt að koma með þessa ábendingu. Það kostaði stjórnarandstöðuna ekkert að óska eftir því við forseta að önnur röð yrði höfð á þeim málum sem hér eru á dagskránni. Þess vegna ítreka ég það sem ég sagði áðan að það hefði auðvitað verið bæði eðlilegt, þinglegt og skynsamlegt að bera þessar óskir fram í upphafi en koma þeim ekki fram á síðustu stundu og svo seint að mér virtist hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson rétt hanga í því að biðja um orðið um þingsköp áður en búið var að ljúka umræðunni. Ég varð því ekki var við það af þeim sökum að almennar óskir væru uppi meðal þingmanna um að þessari umræðu yrði slegið á frest og þess óskað að utanrrh. og forsrh. kæmu að málinu.

Virðulegur forseti. Hæstv. samgrh. er eitthvað argur í sinni og er leitt að svo sé. Vona ég að það verði ekki langvarandi. Ég vil upplýsa hæstv. ráðherra um það að hæstv. utanrrh. var í salnum þegar hæstv. samgrh. hóf mál sitt og var að flytja framsöguræðu sína um þetta mál. Ég og fleiri héldum þess vegna að hæstv. utanrrh. ætlaði að vera áfram viðstaddur þessa umræðu. Nú segir hæstv. samgrh. að við hefðum átt að hlaupa til hans og segja honum frá því þegar utanrrh. var horfinn úr salnum að við vildum að hann væri hér. Þá var hæstv. ráðherra í ræðustól. Ég er eiginlega alveg hættur að skilja þetta, hæstv. ráðherra. Utanrrh. var í þingsalnum þegar umræðan hófst og ég hélt einfaldlega að hann ætlaði sér vegna tengsla málsins við Evrópskt efnahagssvæði að vera hér áfram. Ég heyri nú að ráðherrann er farinn að berja í borið á þann táknræna hátt sem lýsir ákveðnu hugarástandi sem við öll þekkjum hér í salnum og ég ætla þess vegna ekki að ræða þetta mál frekar en aðeins upplýsa ráðherrann um það að ástæðan fyrir því að ég beið með að biðja um orðið var að hæstv. forseti hafði sagt mér að einn þingmaður væri enn á mælendaskránni. Það getur hæstv. forseti staðfest og hefur þegar gert núna með höfuðhneigingu sinni. Það var eina ástæðan. Þess vegna er veruleikinn oft miklu einfaldari, hæstv. ráðherra, og engar samsæriskenningar þurfa að vera hér í gangi um vinnubrögð okkar. Þetta er bara einföld ósk okkar um að ræða örfá atriði sem tengjast þessu máli. Nú vona ég að við getum öll verið glöð í sinni, hæstv. ráðherra, og hættum að berja í borðið með þessum hætti.

Herra forseti. Það er mjög stutt. Hv. þm. óskaði eftir því nú, tók ég ekki rétt eftir, að forsrh. yrði við og hann var ekki hér í salnum þegar umræðan hófst. Ræða hans að öðru leyti hlýtur því að skoðast í því ljósi.

Herra forseti. Þessi umræða nú um vegalagafrv. er seinni en búist hafði verið við sem er vegna þess að stjórnarandstaðan kom að máli við mig og óskaði eftir því að umræðu yrði frestað til þess að ýmsir þingmenn hennar gætu komið að þeirri umræðu og varð ég að sjálfsögðu við þeirri beiðni enda staðið að henni með eðlilegum hætti. Þetta vegalagafrv. hefur verið í undirbúningi um allnokkurt skeið. Árið 1990 var skipuð innanhússnefnd hjá Vegagerðinni til þess að hefja undirbúning að endurskoðun vegalaga. Þessi nefnd lauk störfum í árslok 1991 og voru tillögur hennar um breytt vegalög sendar samgrn. Í febrúar 1992 skipaði ég nefnd til að endurskoða vegalögin. Í nefndinni áttu sæti Þórhallur Jósepsson, deildarstjóri í samgrn., sem jafnframt var formaður nefndarinnar, Árni M. Mathiesen alþm., Gunnlaugur Stefánsson alþm., Karl Steinar Guðnason alþm., Pálmi Jónsson alþm., Helgi Hallgrímsson vegamálastjóri, Þórður Skúlason, framkvæmdastjóri Sambands ísl. sveitarfélaga, Gunnar Gunnarsson, framkvæmdastjóri hjá Vegagerðinni, og síðar Jón Rögnvaldsson, framkvæmdastjóri hjá sömu stofnun. Núgildandi vegalög eru að stofni til frá árinu 1963 en þá fór fram gagnger endurskoðun á áðurgildandi vegalögum. Margar breytingar hafa verið gerðar á lögunum síðan, en síðast voru breytingarnar felldar inn í meginmál laganna árið 1977 og þau birt sem lög nr. 6 25. mars 1977. Síðan hefur lögum verið breytt alls sex sinnum, síðast árið 1989 er kaflanum um sýsluvegi var breytt vegna ákvarðana um verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga. Þessar breytingar hafa verið á einstökum greinum eða köflum en heildarendurskoðun hefur ekki farið fram síðan 1963. Frá þeim tíma hefur bifreiðaeign stóraukist hér á landi og miklar breytingar orðið í landsamgöngum og þjóðfélaginu öllu. Er því ekki að undra þótt endurskoða og breyta þurfi vegalögum sem gilt hafa að stofni til í 30 ár. Nefnd sú sem ég skipaði til að endurskoða vegalögin hefur farið yfir gildandi vegalög og áðurnefndar tillögur frá Vegagerðinni. Þá hefur hún einnig farið yfir önnur lög sem horfa þarf til við endurskoðun vegalaga. Niðurstöður nefndarinnar um breytt vegalög koma fram í þessu frv. sem ég mæli hér fyrir. Nefndin varð sammála í áliti sínu með þeirri undantekningu að fulltrúi Sambands ísl. sveitarfélaga, Þórður Skúlason, skrifar undir nál með þeim fyrirvara sem kemur fram í séráliti hans á fskj. 3 með frv. Þá vek ég einnig athygli á fskj. 4 en þar kemur fram í umsögn fjárlagaskrifstofu fjmrn. að frv., ef að lögum verður, muni ekki eitt og sér hafa áhrif á heildarútgjöld til vegamála. Frv. felur í sér verulegar breytingar á gildandi vegalögum. Þar er einnig að finna allmörg nýmæli. Loks eru ýmis ákvæði gildandi laga felld niður þar sem þau eiga ekki lengur við. Meðal helstu nýmæla og breytinga í frv. vil ég nefna eftirfarandi: 1. Ákvæði þess um veghald og yfirstjórn vegamála. Vegahald er skilgreint með öðrum hætti en í gildandi lögum. Veghald er forræði yfir vegi og vegsvæði. Það er öllu víðtækari skilgreining en í gildandi lögum sem skilgreina veghald einungis sem vegagerð og viðhald vega. Samkvæmt gildandi lögum er Vegagerðin veghaldari allra opinberra vega. Þess utan er veghaldið eða forræði og ábyrgð á vegum ekki skilgreind í lögunum þó gera megi ráð fyrir að veghald einkavega sé í höndum eigenda þeirra. Um veghald ýmissa annarra vega, svo sem fjallvega, þjóðgarðavega og vega að fjölsóttum ferðamannastöðum hefur skort ákvæði í vegalög. Með frv. er ráðin bót á þessu. Vegagerðin er veghaldari allra þjóðvega og þjóðvegir taka samkvæmt frv. til allra vega annarra en einkavega eins og nánar verður vikið að hér á eftir. Heimilt er vegamálastjóra að fela öðrum veghald einstakra vegarkafla eins og verið hefur og eru þær heimildir heldur rýmkaðar frá gildandi lögum. Í framkvæmd hafa sveitarfélög að mestu annast veghald þjóðvega í þéttbýli og fengið úthlutað fé vegna þeirra samkvæmt vegáætlun. Ekki er ætlunin að þetta breytist í framkvæmd. Framsal veghalds annarra vega en þjóðvega í þéttbýli er nánast óþekkt þó heimilt hafi verið að framselja veghald sýsluvega. Framsalsheimildin verður almennari. Hún takmarkast ekki við tiltekna flokka þjóðvega. Enn fremur má fela einstaklingi, fyrirtæki, sveitarfélagi, stofnun eða samtökum þessara aðila veghald einstakra vegarkafla að nokkru eða öllu leyti. Vegagerðin hefur á undanförnum árum í stórauknum mæli fært verkefni frá ríkinu til aðila á almennum markaði. Þessar breytingar styrkja þá viðleitni og rýmka heimild til Vegagerðarinnar til að fela aðilum á almennum markaði einstök afmörkuð verkefni, sem vel eru til þess fallin að vera leyst af hendi á þeim. Veghald einkavegar er í höndum eiganda vegarins. Nafni Vegagerð ríkisins er breytt í Vegagerðin. Nýja nafnið hefur þegar verið tekið upp innan stofnunarinnar og er notað í merki hennar á bréfsefni og öðrum skriflegum gögnum. Einnig er það yfirleitt þannig notað í almennri umræðu og daglegu tali. Í gildandi vegalögum er fremur óljóst hvernig greint er formlega á milli verksviðs embættis vegamálastjóra annars vegar og Vegagerðarinnar hins vegar. Reynt er að draga skýrari línur að þessu leyti í frv. Embætti vegamálastjóra fer með samskipti við æðri stjórnvöld. Þegar ákvörðunarvald heyrir beint undir ráðherra leitar hann tillagna og meðmæla vegamálastjóra þegar slíkt er áskilið. Vegamálastjóri fer með vald til að framselja veghald. Önnur verkefni samkvæmt lögunum teljast vera almenn verkefni Vegagerðarinnar sem vegamálastjóri veitir forstöðu. Í frv. er gerð veruleg breyting á flokkun vega. Í stað fjögurra vegflokka er nú aðeins gert ráð fyrir tveim, þ.e. þjóðvegum og einkavegum. Þá er sett fram sú stefna að þjóðvegakerfið skuli samfellt og tengja alla þéttbýlisstaði á landinu og býli í dreifbýli. Enn fremur skuli það tengja alla flugvelli og allar hafnir þar sem stundaðar eru reglubundnar áætlunarferðir. Þannig er undirstrikað að þjóðvegakerfið skuli vera hluti af heildarsamgöngukerfi landsins þar sem áætlunarsiglingar og áætlunarflug mynda hina þættina. Með þessu eru felld niður sérstök ákvæði núgildandi laga um sýsluvegi og þjóðvegi í þéttbýli sem samkvæmt frv. eiga að falla undir almenn ákvæði um þjóðvegi. Sömuleiðis munu þeir vegir sem samkvæmt núgildandi lögum teljast aðalfjallvegir falla undir þessi almennu ákvæði. Upphaflega voru sýsluvegir fjármagnaðir með fjárframlögum frá ríki samkvæmt vegáætlun og frá sýslum. Þetta hefur breyst þannig að fjármagn til þessara vega kemur nú alfarið frá ríkinu. Eru því naumast forsendur til þess að um þá gildi önnur ákvæði en aðra þjóðvegi. Hins vegar er lagt til að um skiptingu fjárveitinga á þessum vegum verði fjallað af héraðsnefndum eða vegasamlögum, sbr. V. kafla lagafrv. þessa. Þetta er óbreytt frá gildandi tilhögun um sýsluvegi. Í frv. er eins og áður sagði lagt til að þjóðvegir í kaupstöðum og kauptúnum falli niður sem sérstakur vegflokkur. Þegar núgildandi lög voru sett voru aðstæður mjög frábrugðnar því sem nú er. Flestar þær götur sem hér um ræðir voru ófullgerðar og bundið slitlag vart til utan höfuðborgarsvæðisins og stærstu kaupstaða. Nú er svo komið að bundið slitlag er á nálega öllum þeim götum sem hér um ræðir og er gerð þeirra að langmestu lokið með þeirri undantekningu að vaxandi þörf er á gerð kostnaðarsamra umferðarmannvirkja á höfuðborgarsvæðinu. Það hefur hins vegar sýnt sig að sveitarfélögin eru mjög misjafnlega í stakk búin til að annast viðhald vega þessara og er það mjög háð stærð þeirra og staðsetningu. Þá er sú aðferð sem núgildandi vegalög gera ráð fyrir að notuð sé við skiptingu fjármagns til vega þessara ekki heppileg þar eð lengd veganna fer ekki endilega eftir íbúafjölda sveitarfélaga og viðhaldsþörf er auk þess mjög sveiflukennd frá ári til árs. Er því gert ráð fyrir að vegir þessir falli undir almenna flokkun vegakerfisins að svo miklu leyti sem þeir falla undir ákvæði 1. mgr. 8. gr. frv. en falli ella undir gatnakerfi viðkomandi sveitarfélags. Athugun bendir til að mikill hluti núverandi þjóðvega í kaupstöðum og kauptúnum verði áfram þjóðvegir. Á nokkrum stöðum færast vegir til sveitarfélaga og fáeinir nýir þjóðvegir bætast við. Slíkar breytingar verða einkum á höfuðborgarsvæðinu. Gert er ráð fyrir að Vegagerðin nýti sér heimild 5. gr. frv. og semji við viðkomandi þéttbýlissveitarfélög um viðhald þjóðvega innan þéttbýlis að meira eða minna leyti, gegn umsaminni greiðslu. Þó verður að gera ráð fyrir að samningar þessir geti verið mismunandi víðtækir og þannig tekið tillit til mismunandi aðstæðna á hverjum stað. Framkvæmdir við nýbyggingar verða fjármagnaðar með fjárveitingum af vegáætlun hverju sinni. Sá háttur hefur í vaxandi mæli verið viðhafður undanfarið með sérstökum fjárveitingum til framkvæmda á þjóðvegum á höfuðborgarsvæðinu. Eins og áður sagði eru almenn ákvæði um meginmarkmið þjóðvegakerfisins ákvarðandi um hvaða vegir skuli teljast þjóðvegir. Samkvæmt 8. gr. verða götur í þéttbýli á ábyrgð viðkomandi sveitarfélags og tilheyra ekki þjóðvegakerfinu nema þær séu hluti af heildarsamfellu vegakerfis landsins. Lagt er til að þetta gildi án tillits til íbúafjölda þéttbýlis þar eð eðlilegast hlýtur að vera að almennt gatnakerfi þéttbýlisstaða sé alfarið á ábyrgð (einnig fjárhagslega) viðkomandi sveitarfélags án tillits til stærðar. Sama gildir um vegi til almennra atvinnufyrirtækja. Lagt er til að nöfn vegflokka verði stofnvegir, tengivegir, safnvegir og landsvegir. Þrjú fyrstu nöfnin eru hliðstæð þeim sem notuð eru í skipulagsreglugerð. Stofnvegir samsvara núverandi stofnbrautum eins og þeim er lýst í 12. gr. núgildandi vegalaga. Þó er breytt því ákvæði sem fjallar um tengingu þéttbýlisstaða með 200--400 íbúa og miðað við 5 km fyrir hverja 100 íbúa (50 m/íbúa) í stað 1 km gildandi lögum. Þá er og bætt við ákvæði um að stofnvegur nái til mikilvægasta athafnastaðar í þéttbýli ef vegurinn endar í þéttbýlinu. Hliðstætt ákvæði er að finna í 24. gr. gildandi laga, kaflanum um þjóðvegi í kaupstöðum og kauptúnum, en gera má ráð fyrir að langflestir núverandi þjóðvegir í kaupstöðum og kauptúnum verði stofnvegir. Tengivegir samsvara að mestu leyti þeim vegum sem samkvæmt gildandi lögum teljast þjóðbrautir, sbr. 12. gr. núgildandi vegalaga. Lagt er til að tengivegur nái að fjórða býli frá vegarenda en samkvæmt gildandi lögum nær þjóðbraut að þriðja býli frá vegarenda. Þetta hefur í för með sér að nokkrir vegarkaflar sem í dag teljast þjóðbrautir koma til með að verða safnvegir eins og komið verður að hér á eftir. Þeir þjóðvegir innan þéttbýlisstaða sem ekki yrðu stofnvegir féllu undir þennan vegflokk, sömuleiðis vegir að flugvöllum, höfnum og bryggjum. Safnvegir samsvara sýsluvegum skv. 19. gr. núgildandi laga að svo miklu leyti sem þeir geta samrýmst ákvæðum um þjóðvegi. Þannig verður að gera ráð fyrir því, eins og áður sagði, að götur í þorpum með innan við 200 íbúa verði kostaðar af viðkomandi sveitarfélagi svo fremi að þær séu ekki hluti af samfelldu vegakerfi landsins. Einnig verða heimildarvegir samkvæmt d- og e-liðum 19. gr. núgildandi laga kostaðir af viðkomandi sveitarfélagi en geta þó í mörgum tilfellum notið styrkja af þjóðvegafé eins og síðar verður að vikið. Landsvegir samsvara aðalfjallvegum og öðrum fjallvegum eins og ákveðið kann að verða, þjóðgarðavegum og vegum að fjölsóttum ferðamannastöðum, sbr. 38. gr. núgildandi laga. Nýtt ákvæði er um að ráð skuli gert fyrir árstíðabundinni umferð og minna eftirliti og þjónustu á vegum þessum en á öðrum vegum. Ákvæði þetta er sett með tilliti til þess að enn sem komið er er tæknilega og fjárhagslega illmögulegt að halda vegum þessum opnum að vetrinum og einnig verður að krefjast sérbúinna bifreiða til aksturs á mörgum þessara vega. Við gerð fyrstu vegáætlunar samkvæmt lögunum eins og þau liggja fyrir í frv. þessu þarf Alþingi að ákveða skrá um stofnvegi og tengivegi, héraðsnefndir eða vegasamlög þurfa að semja skrár um safnvegi og samgrh. að staðfesta skrá um landsvegi. Hjá Vegagerðinni hafa verið gerð frumdrög slíkra skráa. Á fskj. 2 með frv. eru sýndar vegalengdir hvers vegflokks eftir kjördæmum samkvæmt þessum frumdrögum og samanburður við lengdir vegflokka samkvæmt gildandi vegalögum. Í ákvæðum frv. um flokkun vega felast bæði kerfisbreytingar og flutningar vega milli flokka. Ekki verður frekar farið út í þá sálma hér, en það kemur til kasta samgn. að fara yfir hinar nýju reglur og drög Vegagerðarinnar að vegaskrám samkvæmt þeim. Rétt er að taka fram að ákvæði frv. um þessi atriði geta samkvæmt eðli máls ekki öðlast gildi fyrr en við næstu reglulegu endurskoðun vegáætlunar eftir samþykkt frv. Ákvæði sem lúta að þessu eru sett fram í 61. gr. þar sem fjallað er um gildistöku laganna. Svo sem að framan var getið er nú lagt til að einkavegir verði annar af meginflokkum vegakerfisins og að allir vegir aðrir en þjóðvegir verði einkavegir. Gert er ráð fyrir að einkavegirnir skiptist í tvo undirflokka, þ.e. vegi sem veita má fé til af vegáætlun, svokallaðir styrkvegir, og vegi sem alfarið eru kostaðir af eigendum sínum. Eigendur einkavega geta verið einstaklingar eða samtök þeirra, fyrirtæki eða stofnun, sveitarfélög eða samtök þeirra. T.d. er gert ráð fyrir að götur í þéttbýli verði einkavegir í skilningi vegalaga. Hins vegar gerir frv. ráð fyrir að Alþingi sé heimilt að styrkja gatnagerð í þéttbýli og framkvæmdir við aðra þá vegi sem taldir eru upp í 16. gr. frv. en flesta þeirra er samkvæmt gildandi vegalögum heimilt að taka í tölu sýsluvega. Heildarframlag til slíkra vega skal ákveðið í vegáætlun en gert er ráð fyrir að ráðherra skipti fjárveitingu til einstakra framkvæmdaflokka að fengnum tillögum vegamálastjóra. Skýrt er kveðið á um að þeir sem sækja um og fá fé til framkvæmda við styrkvegi skuli annast viðhald þeirra og að engar skyldur hvíli á ríkissjóði þeirra vegna. Reynsla af þeim ákvæðum sem núgildandi lög innihalda um gerð vegáætlunar er að flestu leyti mjög góð og gerir frv. ekki ráð fyrir neinum verulegum breytingum á þeim. Þá er lagt til að sú vinnuaðferð sem viðhöfð hefur verið við skiptingu fjárveitinga til stofnbrauta og þjóðbrauta undanfarna áratugi verði lögfest fyrir stofnvegi og tengivegi. Samkvæmt þessu er fjármagni skipt milli kjördæma miðað við hlutfall kostnaðar, notkunar og ástands vega. Sambærilegar reglur verða notaðar við skiptingu fjárveitinga til safnvega milli héraðsnefnda eða vegasamlaga. Samkvæmt frv. haldast þau ákvæði að vegáætlun er gerð til fjögurra ára og endurskoðuð annað hvert ár. Þetta hefur í flestum tilfellum reynst vel. Þó tel ég að þegar vegáætlun hefur verið endurskoðuð á kosningaþingi hafi mönnum hætt til yfirboða sem í sumum tilfellum hefur þurft að afturkalla að kosningum loknum. Væri athugandi hvort ekki ætti að setja heimildarákvæði inn í lögin um að fresta megi endurskoðun þar til kosningar eru afstaðnar í þessum tilfellum. Einn af þeim liðum sem tilheyrir vegáætlun eru ferjur og rekstur þeirra. Í gildandi vegalögum eru ýmis ákvæði um lögferjur sem ekki eiga lengur við vegna breyttra samgönguhátta og er gert ráð fyrir að þau falli niður nú. Þar er einnig heimild til að greiða kostnað við bifreiðaferjur yfir vötn og firði og bryggjur þeirra vegna af vegafé. Þessi heimild hefur ekki verið notuð hingað til. Með afgreiðslu fjárlaga 1993 á Alþingi í desember sl. var kostnaður ríkisins við ferjur og flóabáta tekinn með útgjöldum til vegamála. Í vegáætlun þeirri fyrir árin 1993--1996, sem nú liggur fyrir Alþingi, er þessi liður tekinn á sama hátt og önnur útgjöld í áætlun. Í 23. gr. frv. er heimildarákvæði gildandi laga tekið efnislega upp. Jafnframt eru sett þau skilyrði fyrir þátttöku ríkisins í kostnaði að ferja komi í stað vegarsambands um stofnveg eða tengiveg a.m.k. hluta úr árinu. Slíkar ferjur þjóna þá byggðarlögum sem tengjast með stofnvegum eða tengivegum en búa við vetrareinangrun, svo og þeim eyjabyggðum sem ættu að tengjst með slíkum vegum ef unnt væri. Flestar ferjur sem nú eru í rekstri falla undir skilgreiningu frv. og eru því styrkhæfar. Dæmi eru þó til um hið gagnstæða og má þar nefna Akraborgina. Verði frv. óbreytt að lögum þarf að taka þessar ferjur til sérstakrar skoðunar. Er eðlilegt að þær fái nokkurn aðlögunartíma að hinum nýju aðstæðum. Í XIII. kafla laganna um gildistöku er ákvæði til bráðabirgða sem segir að taka megi þátt í kostnaði í slíkum tilvikum í allt að þrjú ár frá gildistöku laganna. Samkvæmt frumvarpsgreininni má líta á ferjur sem hluta af vegakerfinu. Ákvæði er um að gerð skuli grein fyrir fjárveitingum til einstakra ferjuleiða í vegáætlun. Er þá haft í huga að stofnkostnaður vega er sundurgreindur eftir vegum og vegarköflum en rekstrarþjónusta ekki. Á Alþingi 1981 var samþykkt þál. um gerð langtímaáætlunar um vegagerð. Í framhaldi af því var unnið að gerð langtímaáætlunar árin 1982 og 1983. Tillagan hlaut mikla þinglega meðferð en ekki formlega afgreiðslu. Hið sama á við um síðari langtímaáætlanir sem gerðar hafa verið. Þótt langtímaáætlanir hafi ekki verið formlega afgreiddar, hefur reynsla af þeim verið góð og þær létt mjög vinnu við gerð vegáætlunar og stuðlað að markvissum vinnubrögðum. Því þykir rétt að lögfesta ákvæði um áætlunina og skapa henni þannig fastari grundvöll. Efnislega er stuðst við þá reynslu sem fengist hefur við vinnu við gerð langtímaáætlunar á undanförnum árum. Lagt er til að lengd áætlunartíma verði 12 ár eða þrjú vegáætlunartímabil. Þá skal gera grein fyrir markmiðum áætlunarinnar sem líta má á sem meginmarkmið fyrir Vegagerðina hverju sinni. Gerð skal grein fyrir áætlaðri fjáröflun og skiptingu útgjalda til einstakra framkvæmdaflokka og liða. Áætlunin myndar þannig ramma fyrir gerð vegáætlunar. Loks skal ákveða á hvaða tímabili skuli stefnt að framkvæmdum við einstaka vegarkafla á stofnvegum. Slík röðun er í raun ómetanleg til að stuðla að markvissum undirbúningi verka. Þá er ákvæði um gildistöku áætlunarinnar og að endurskoða skuli áætlunina á fjögurra ára fresti og þá skuli bætt einu fjögurra ára tímabili við. Ákvæði þessi eru hliðstæð þeim sem gilt hafa og lagt er til að gildi áfram um vegáætlun. Samkvæmt skipulagslögum frá 1978 eru öll sveitarfélög skipulagsskyld. Öll mannvirki önnur en byggingar á lögbýlum skulu byggð í samræmi við áður gerða skipulagsuppdrætti. Ný ákvæði eru tekin inn í frv. til að árétta þetta að því er varðar vegi. Vegir skulu lagðir í samræmi við skipulag en skylt er að hafa samráð við Vegagerðina þegar lega þeirra er ákveðin í skipulagi. Sveitarfélög fara með skipulagsmál samkvæmt skipulagslögum undir yfirstjórn umhvrn. en það hefur skipulagsstjórn og skipulagsstjóra sér til ráðuneytis. Sveitarstjórnir hafa þar vald á legu vega án þess að því hafi fylgt fjárhagsleg ábyrgð. Eðlilegt þykir að saman fari vald og ábyrgð og því skuli sveitarstjórnir samkvæmt 29. gr. frv. greiða mismun kostnaðar, ef dýrari lausnir eru sérstaklega valdar að þeirra ósk, náist ekki samkomulag milli Vegagerðarinnar og viðkomandi sveitarfélags. Hingað til hefur Vegagerðin lagt bann við uppsetningu hvers kyns merkja og auglýsinga óviðkomandi veginum og vegsvæðum þjóðvega. Mikilvægt er talið að ekki séu auglýsingar eða merki óviðkomandi veginum á vegsvæðinu. Þau draga að sér athygli ökumanna og auka með því hættu á slysum á þjóðvegum landsins. Ekki hefur legið ljóst fyrir hvort Vegagerðin mætti banna uppsetningu auglýsinga og merki á mannvirkjum í eigu annarra en ríkisins sem reist er yfir veg. Frv. tekur af tvímæli um þetta atriði enda ástæðulaust að annað gildi um auglýsingar sem eru yfir veginum en auglýsingar sem eru annars staðar á vegsvæðinu. Það er viðurkennd meginregla að eignarnámsbætur skuli því aðeins greiða að eignarnámsþoli hafi orðið fyrir fjárhagslegu tjóni við eignarnámið. Ákvæði vegalaga eru gerð skýrari hvað þetta varðar, m.a. eftir fyrirmynd í skipulagslögum. Tekið er fram að hækki land í verði jafnmikið eða meira en sem nemur bótaskyldu tjóni skuli engar bætur greiða. Aðrar hagsbætur sem áhrif kunna að hafa á verðmæti eignanna geta komið til frádráttar bótum eða jafnvel leitt til þess að engar bætur skuli greiða. Er það í samræmi við fyrrgreinda meginreglu. Að lokum nefni ég að bönnuð er lausaganga búfjár á vegsvæðum þar sem girt hefur verið báðum megin vegar, sbr. 56. gr. Í gildandi lögum hafa sveitarstjórnir heimild til að setja reglur um búfjárhald, þar á meðal að hafa búfé í vörslu. Í mörgum sveitarfélögum hafa verið settar reglur um vörslu búfjár. Víða er í gildi bann við lausagöngu búfjár á vegsvæðum fjölfarinna þjóðvega. Stefna ber að því að banna lausagöngu á vegsvæðum þjóðvega sem allra víðast vegna þeirrar slysahættu sem af hlýst. Núgildandi tilhögun leiðir til misræmis þar sem mismunandi reglur gilda eftir sveitarfélögum. Það skerðir mjög öryggi vegfarenda að ekki gildi sömu reglur um allt land. Frv. bætir að nokkru úr þessu og ætti að leiða til fækkunar allt of tíðra slysa á búfé og vegfarendum. Ég hef farið yfir helstu nýmæli og breytingar í frv. Ýmis atriði eru þó enn ótalin enda er hér allmikill lagabálkur á ferðinni, 62 greinar í 13 köflum. Frv. fjallar um málaflokk sem skiptir mjög miklu fyrir atvinnulífið í landinu og þjóðlíf allt. Í upphafi máls míns nefndi ég að gildandi vegalög væru að stofni til 30 ára gömul. Það er því mjög aðkallandi að endurskoða þau og færa að þörfum nútímans. Ég legg til, hæstv. forseti, að málinu verði vísað til samgn. og 2. umr. Ég vonast til að unnt verði að afgreiða það á þessu þingi.

Virðulegur forseti. Við erum að ræða mikilsvert mál þar sem eru breytingar á vegalögum. Þau eru að stofni til orðin 30 ára gömul enda þótt þeim hafi verið breytt margoft á tímabilinu. Eins og kom áðan fram í ræðu hæstv. ráðherra þá var fyrst sett á laggirnar nefnd innan Vegagerðar ríkisins til að endurskoða vegalögin og gera frv. til nýrra vegalaga. En hæstv. samgrh. setti síðan á stofn nýja nefnd í febrúar sl. eins og segir í athugasemdum með lagafrv. Í þeirri nefnd eru settir átta menn, þar af eru fjórir alþingismenn sem eru allir úr stjórnarmeirihlutanum, þ.e. í nefndinni er enginn þingmaður úr minni hluta á Alþingi. Nú er ég ekki að deila á að þetta séu ekki ágætis menn sem hafa verið skipaðir í nefndina. Ég efa ekki að þeir hafi unnið af heilindum, en ég vil þó gagnrýna að aðeins skuli hafa verið teknir þingmenn úr stjórnarliði en enginn þingmaður úr stjórnarandstöðunni á Alþingi. Ég tel að málaflokkur eins og samgöngumál og ekki hvað síst vegamál séu þverpólitísk mál enda hefur það sýnt sig að þingmannahópar hafa yfirleitt náð samstöðu um þau mál á þingi og getað lagt til niðurstöður sameiginlega um fjárveitingar til verkefna hver í sínu kjördæmi. Ég tel því að ekki hefði þurft að fara gjörsamlega pólitíska línu við að skipa nefnd til að endurskoða vegalög. Þetta lagafrv. tekur á því að breyta vegakerfinu nokkuð, þ.e. heiti vega og skilgreiningum á þjóðvegum og stofnvegum. Þar eru nokkuð veigamiklar breytingar sem er ekki hægt að gera skil í ræðu í þinginu heldur verður að fjalla nánar um það í samgn., ekki hvað síst með tilliti til þeirra fjárframlaga sem eiga að fara í viðkomandi vegaflokka. Með frv. er greinilegt að verið er að auka vald Vegagerðarinnar til að ákveða hvaða flokkum hver vegarspotti tilheyrir. Greinilega er verið að færa það á þann veg að heimamenn og sveitarstjórnir á hverjum stað taki meiri þátt í uppbygginu vega og viðhaldi. Í 51. gr., sem er um vetrarþjónustu, er sagt að kostnaður við vetrarþjónustu skuli talinn með öðrum viðhaldskostnaði vega. Ef snjómokstur er talinn sem vetrarþjónusta er hann tekinn af óskiptu vegafé. Hér er sagt að kostnað við vetrarþjónustu skuli telja með öðrum viðhaldskostnaði vega. Mér er því spurn: Á að taka það af viðhaldskostnaði vega innan hvers kjördæmis og fer það þá eftir almennum skiptireglum? Einnig segir í greininni að Vegagerðinni sé heimilt ,,að binda vetrarþjónustu því skilyrði að allur kostnaður við hana eða hluti hans verði greiddur með framlagi úr héraði.`` Ég vil einnig gera að það umtalsefni í sambandi við vetrarþjónustu að þegar við í samgn. og fjárln. ræddum um skiptingu á styrkjum til vetrarsamgangna kom fram ákveðin tregða við að deila þeim styrkjum út til vetrarsamgangna. Rekstrarstjóri Vegagerðarinnar sagði okkur að Vegagerðin greiddi ævinlega helminginn á móti því sveitarfélagi sem vildi láta moka innan sveitarfélags síns, þ.e. dreifbýlissveitarfélögin. Þegar ég spurðist fyrir um þetta í fámennum sveitarfélögum á Vestfjörðum var svarið það að þeir greiða vissulega helming en þeir vilja ráða því hvenær er mokað, þeir vilja meta það sjálfir hvort þörf er á að moka og þeir vilja leggja til sín eigin tæki til þess moksturs en ekki þau tæki sem sveitarstjórnirnar hafa kannski með margra ára fjárframlögum komið sér upp til að hafa á staðnum. Það getur því verið erfitt um vik fyrir sveitarfélög að nýta sér það ákvæði að Vegagerðin greiði helming kostnaðar við snjómokstur innan sveitar. Áreiðanlega er full þörf á því að endurskoða vegalög, ekki hvað síst með tilliti til þess hversu gömul þau eru orðin en ég tel að í frv. sé viss tilhneiging til að færa valdið frá heimamönnunum og meira til Vegagerðarinnar og án þess að Vegagerðin sé þá skyldug eða þurfi að hafa lögboðið samráð við heimamenn. Í því sambandi er hægt að vísa til sérálits Þórðar Skúlasonar sem var fulltrúi Sambands ísl. sveitarfélaga í nefndinni sem endurskoðaði vegalögin. Hann gagnrýnir t.d. að flokkun stofn- og tengivega í þéttbýli, sem nú á að koma í staðinn fyrir þjóðvegi í þéttbýli, leiði til þess að stofn- og tengivegir í þéttbýli verði um þriðjungi styttri en þjóðvegir í þéttbýli eru nú og þar af leiðandi kemur meiri kostnaður yfir á sveitarfélögin. Þannig mundi þriðjungur stofn- og viðhaldskostnaður þjóðvega í þéttbýli færast yfir til sveitarfélaganna, auðvitað án þess að þeim yrði nokkuð bættur sá kostnaður eins og venjulega hefur gerst þegar verið er að færa meira af kostnaði yfir á sveitarfélögin. Hann leggur því áherslu á að skipuð sé sérstök samstarfsnefnd Vegagerðarinnar og Sambands ísl. sveitarfélaga til að fjalla um framkvæmd þessara laga ef frv. verði að lögum. Verkefni hennar á að vera að fylgjast með og móta samstarfsverkefni og samninga sveitarfélaganna og Vegagerðarinnar, sérstaklega hvað varðar stofn- og tengivegi í þéttbýli. Ég vil taka undir það sem hann hefur bókað um málið og tel að sveitarfélögin hafi mikilla hagsmuna að gæta hvað varðar flokkun veganna. Þetta væri breyting frá því sem er í núgildandi vegalögum þar sem ákvæði í núgildandi lögum segir: ,,Við samningu tillagna sinna sinna skal vegamálastjóri leita álits hlutaðeigandi sveitarstjórnar og skipulagsnefndar ríkisins.`` Ekkert slíkt ákvæði virðist vera í frv. Í þessu frv. er einnig ákvæði um gerð langtímaáætlunar sem var unnin í fyrsta sinn árið 1983 að mig minnir eftir þál. Alþingis frá 1981. Sú langtímaáætlun sem ætti að vera í gildi núna og menn hafa oft vitnað til í umræðum um vegamál var raunar aldrei samþykkt á Alþingi. En eftir henni hefur þó að miklu leyti verið farið. Tekið hefur verið tillit til hennar. Í þessu frv. er þetta 28. gr. og þar segir að áælunin skuli vera til 12 ára og endurskoðuð að liðnum hverjum fjórum árum á tímabilinu og hana skuli afgreiða í endanlegu formi sem þál. um langtímaáætlun í vegagerð. Ég tel að það sé rétt stefna að taka þetta upp og setja þetta inn í vegalög. Ég held að gott sé að hafa það við að styðjast. Það hefur sýnt sig að sú langtímaáætlun sem hér var lögð fram síðast og tekur yfir það tímabil sem við erum á núna og lengur, eða til ársins 2002 að mig minnir, hefur sannað gildi sitt þó hún hafi ekki verið samþykkt. 23. gr. í þessu frv. er um ferjumálin. Í þá grein er sett að heimilt sé að greiða af vegáætlun kostnað við ferjur til flutnings á fólki og bifreiðum yfir sund og firði enda komi ferjan í stað vegasambands um stofnveg eða tengiveg, a.m.k. hluta úr ári. Einnig sé heimilt að greiða hluta af kostnaði við bryggjur. Í framsöguræðu hæstv. ráðherra áðan kom einnig fram að hann hugsar sér að verði þetta frv. að lögum hafi rekstur ferja- og flóabáta a.m.k. þriggja ára aðlögunartíma, jafnvel þó svo að þær uppfylli ekki þessi skilyrði. Hér segir í ákvæði til bráðabirgða að heimilt sé að greiða hluta kostnaðar við ferjur í allt að þrjú ár frá gildistöku laganna þótt skilyrðum sé ekki fullnægt að öllu leyti í þessari grein. Nýlega er komin út skýrsla um ferjur og flóabáta sem unnin hefur verið af Ríkisendurskoðun og ekki farið að fjalla um hana að ég held á neinum vettvangi nema fjölmiðlar hafa eitthvað gert því skil. Fjallað verður um þá skýrslu í fjárln. og ég tel eðlilegt að fjárln. vísi þeirri umfjöllun síðan til samgn. því mjög miklar upplýsingar er að hafa í skýrslunni um ferjur og flóabáta og greinilegt að þar má ýmislegt betur fara. Hvort það verður til þess að mikill uppskurður verður gerður á ferjum og flóabátum í því frv., sem við erum að ræða, skal ég ekki segja um en ég tel að þetta sé mál sem þurfi allmikla umræðu og umfjöllun bæði innan nefnda þingsins og í þinginu. Eins og ég sagði í upphafi er verið að breyta mjög heitum vega og skilgreiningum á þeim. Ég er ekki tilbúin að ræða það enda tæplega búin að bera það saman við núgildandi vegalög til að geta sagt fyrir um hvort það sé endilega það rétta sem hér sé verið að gera. Það tel ég að þurfi að skoða nákvæmlega. En í fylgiskjali 2 með frv. er tafla yfir það hverjir eru þjóðvegir, sýsluvegir og aðalfjallvegir 1. jan. 1992 og svo vegakerfið samkvæmt frv. og þessu er skipt niður á kjördæmi. Mér sýnist að þessir fjórir flokkar, stofnvegir, tengivegir, safnvegir og landsvegir, sem eiga að koma í stað þjóðvega, sýsluvega og aðalvega, muni vera þeir sem séu álitnir vera verkefni Vegagerðarinnar og hafi fjárframlög í samræmi við það. Ef ég fer aðeins yfir niðurstöðutölur úr þessari töflu þá hefur Suðurland í þessum flokkum 2.494 km samkvæmt því sem gildir í dag en hefði 3.113 km samkvæmt frv. Reykjanes hefur 571 km samkvæmt því kerfi sem gildir en hefði 591 km samkvæmt frv. Vesturland hefur 1.874 km en hefði 1.932. Vestfirðir hafa 1.856 km samkvæmt þjóðvega-, sýsluvega- og aðalfjallvegakerfi í dag en fengju um 300 km minna eða 1.574 km í þessum fjórum flokkum samkvæmt frv. Norðurl. v. hefur 1.699 km samkvæmt núgildandi lögum en hefði 1.707 km samkvæmt frv. Norðurl. e. hefur 1.950 km samkvæmt núgildandi lögum en fengi 2.172. Austurland hefur 1.984 km en fengi 2.169 samkvæmt þessum flokkum. Því er greinilegt að flest kjördæmi landsins fá aukningu í þessum flokkum. Nú skal ég ekki segja um hvort þeir eru algerlega sambærilegir, ég hef ekki getað borið þá saman enn þá. En öll kjördæmin fá aukningu í þessum flokkum sem virðast samkvæmt töflunni eiga að vera sambærilegir nema Vestfirðir. Vestfirðir fá þarna 300 km styttri vegalengdir sem teljast til stofn-, tengi-, safn- og landvega. Ég vildi þess vegna biðja um skýringu á því hvort vegirnir á Vestfjörðum, sem þarf að telja til þjóðvega, sýsluvega og aðalfjallvega, hafi allt í einu styst. Kannski menn séu bara búnir að brúa firði og fara í gegnum fjöllin og þess háttar. Það getur svo sem vel verið að tiltæk skýring sé á þessu, en ég vildi gjarnan heyra þá skýringu og má vel vera að hún sé mjög eðlileg. En þetta stingur í augun þegar maður les töfluna. Í 24. gr. er rætt um að a.m.k. einum hundraðshluta af tekjum samkvæmt lögum um fjáröflun til vegagerðar skuli varið til rannsókna og tilrauna við vega- og gatnagerð undir stjórn Vegagerðarinnar. Það tel ég að sé rétt stefna að hafa ákveðinn hluta af fjármagninu til rannsókna og tilrauna því að alltaf verður að fylgjast með því sem er að gerast og við höfum séð hversu miklar framfarir verða oft á stuttum tíma í vegagerð. Því tel ég rétt að ákveða einhvern hundraðshluta af tekjum til þess að standa fyrir rannsóknum og þróunarstarfsemi í þessu sem öðru. Ég hef ekki hugsað mér að fara yfir hverja grein í frv. Til þess gefst að sjálfsögðu tími þegar frv. kemur til umfjöllunar í hv. samgn. og ég verð að láta þess getið að ég hlakka ólíkt meira til þess að fjalla um þetta frv. en það sem við vorum að ræða hér rétt áðan. Mér finnst þetta svolítið meira spennandi að takast á við að skoða, en það er kannski annað mál. Ég ætla ekki að orðlengja þetta miklu meira annað en það að ég vil nefna það í sambandi við dreifbýlissveitarfélögin og þá tengivegi, sem nú eiga að kallast svo og eiga að ná heim að bæjum, þ.e. sem líklega eru í dag sýsluvegir. Nú á að breyta því þannig að tengivegir eigi að ná að fjórða býli frá vegarenda í stað þriðja sem þjóðbrautirnar ná núna til, ekki sýsluvegir. Þarna er verið að lengja þá kafla sem teljast þá vera innansveitarvegir, þ.e. vegurinn nær yfir fjögur býli í staðinn fyrir þrjú sem hingað til hefur verið og það hlýtur líka að auka kostnað sveitarfélaganna á hverjum stað eða þeirra sjóða sem þeir hafa til þessarar vegagerðar þar sem hér er verið að lengja kaflann sem tilheyrir þá sveitarfélögunum að sjá um. Það má einnig geta þess að vegurinn getur lengst jafnvel enn þá meira vegna þess að ef aðeins þau býli, sem vegurinn liggur fram hjá, eru talin þá getur líka verið að inn á milli þeirra sé eitthvað farið í eyði. Þá lengist vegurinn enn þá meira. Ég held að þarna sé líka atriði sem þarf að skoða vel. Ég ætla að öðru leyti ekki að lengja umræðuna og sé raunar að fundartími okkar núna er að verða búinn og vísa þessu þá til frekari umræðu af minni hálfu í samgn.