Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Um frv. þetta, eins og það liggur fyrir ásamt brtt. við það var rætt svo við 2. umr., að ekki er ástæða til að fara nánar út í þau atriði. Landbn. hefur enn að nýju athugað brtt. hv. þm. Barð. á þskj. 165, en það varð ekki að samkomulagi með n. og flm., að n. tæki þær upp. En nú liggur fyrir brtt. frá okkur tveimur nm. á þskj. 245, og fer hún í þá átt, að ekki þurfi að breyta l., til þess að gjaldið geti verið tekið af fleiri vörum en talað er um í frv., þannig að gert sé að reglugerðarákvæði, hve vítt það nær, svo að heimild til rýmkunar sé fyrir hendi. Einnig verði sett reglugerð um geymslu sjóðsins, innheimtu gjaldsins og úthlutun fjárins. Þeir, sem eru hlynntir frv., munu telja, að þessi brtt. muni vera til bóta. Enn fremur er brtt. frá hv. form. landbn. og hv. þm. Str., sem gengur út á það, að ríkið leggi fram á móti gjaldi af seldu kjöti. En um þessa brtt. er það að segja, að ég hafði ekki hugsað mér, að leitað yrði til ríkisins í þessu efni. Ég er því ekki búinn að ákveða, hvort ég greiði þessari till. atkv., þó að ég muni fremur gera það en stofna frv. í voða. En, sem sagt, mæli ég fast með till. okkar hv. form. landbn. á þskj. 245. Vænti ég, að hinir nm. séu henni samþykkir, þótt við flyttum hana aðeins tveir. Að öðru leyti vísa ég til umræðna um þetta mál við 2. umr.



Eins og hv. frsm. landbn. gat um, þá hef ég leyft mér að bera fram brtt. ásamt hv. þm. Str. á þskj. 253. Þessi till. er auðskilin, og þarf því ekki að útskýra hana. Það er farið fram á það í till., að ríkið leggi ár hvert í ferðasjóð upphæð á móti framleiðendum, er nemi helmingi tekna sjóðsins annars staðar að næsta ár á undan. Ég hefði nú viljað gera grein fyrir því, hvers vegna við berum fram þessa till. Mér er það minnistætt frá síðasta þingi, að mál þetta átti þá erfitt uppdráttar og fékk sjaldgæfa meðferð og afgreiðslu. Og eftir því, sem næst verður komizt, virtist ágreiningurinn stafa af því, að margir þm. vildu leggja gjaldið á innlendar vörur, sem seldar væru í landinu sjálfu, en aðrir vildu, að ríkið legði fram fé. Það var beinlínis ágreiningur um þetta á milli d., því að þessi hv. d. samþ. málið í því formi, að ríkið legði fram fé, en því var breytt þannig í hv. Nd., að fé til sjóðsins skyldi tekið af framleiðendum eða neytendum, - það var aldrei ljóst, hvort vera skyldi, - af kjöti eða mjólk. Mér skilst, að þetta mál eigi enn erfitt uppdráttar. Mér sýndist af atkvgr. við 2. umr., að tvísýnt væri um það, og eins hefur mér skilizt það af viðræðum við suma hv. þm. Okkur flm. þessarar till. kom þá saman um að miðla málum þannig að leggja til, að nokkur hluti fjárins kæmi frá ríkinu, en hinn hlutinn frá framleiðendum. Ýmis rök mæla og með því. Í brtt. á þskj. 165 frá hv. þm. Barð. er farið fram á, að gjaldið sé einnig lagt á vörur, sem fluttar eru út, þannig að gjaldið legðist á bændur yfirleitt. Í rauninni væri þetta eðlilegt, ef ekki stæði þannig sérstaklega á, að viðkomandi vörur, sem útfluttar eru, eru verðbættar með háum og frægum tölum. Það virðist því næsta hjákátlegt að leggja sérstakt gjald á þær vörur, sem ríkið heldur uppi verðinu á. Aftur segja aðrir, að ekki sé réttlátt, að gjaldið sé eingöngu lagt á þá, sem framleiða fyrir innlenda markaðinn, þar eð allir eigi hins vegar að eiga jafnan rétt til fjárins. Þetta framlag frá ríkinu gæti þá skoðazt sem það kæmi í stað þess gjalds, sem annars hefði átt að leggja á útfluttar vörur, ef öðruvísi hefði staðið á. Í þessari till. okkar er farið fram á, að ríkið leggi fram fé á móti framleiðendum, og þannig tekið kemur till. okkar til móts við till. hv. þm. Barð. Í þriðja lagi mætir þessi till. okkar hv. þm. Str. till. okkar hv. frsm. landbn. Ég get ekki fallizt á nál. minni hluta landbn., rökst. dagskrána. Mér skilst, að þar kenni hálfvegis misskilnings. Þar er t. d. sagt, að frv. þetta eigi ekki rætur sínar meðal sveitafólksins sjálfs. Það má vera, að sveitafólkið hafi ekki allt óskað eftir því, en það er vitað mál, að samvinnufélög og önnur félög sveitafólks hafa á undanförnum árum lagt fram fjárupphæðir til hópferða, og væri vel gert að styrkja þá viðleitni. Þá segir í þessu nál., að vafasamt sé, hvaðan fé til sjóðsins sé tekið, og er talað um orðaleiki í því sambandi. Ég held, að enginn vafi leiki á því, að það séu framleiðendur, en ekki neytendur, sem leggja fram féð. Á síðasta þingi voru samþ. l. um orlof. Afleiðingar þeirra l. hafa þegar sýnt sig í auknum ferðalögum kaupstaðabúa út um land. Ég er sízt að lasta það, það er fólkinu til góðs. En það þótti mér ljóst, er þessir hópar voru á ferð um hinar önnum hlöðnu sveitabyggðir, að gagnlegt væri að mæta sveitafólkinu á líkan hátt. Þótt margt af þessu fólki væri beztu gestir, þá er það nú svo og með öllu eðlilegt, að sveitafólkinu þætti sanngjarnt, að eitthvað væri einnig gert fyrir það. Og ég efast ekki um það, að húsmæður á sveitaheimilum þurfa fremur á því að halda að létta sér upp og sjá sig um heldur en flest annað fólk í þessu landi. Ég vil mælast til þess, að hv. d. vildi mæta þessu máli með skilningi og afgr. það. Það mun vel gert, og það mun draga dilk á eftir sér, ef það hvað eftir annað þyrfti að fá andstöðu að mæta sveitafólkinu líkt og mætt hefur verið óskum kaupstaðafólksins í þessu efni.

Frsm. minni hl. (Eiríkur Einarsson) : Ég get tekið undir það með hv. form. landbn., sem hér talaði síðast, að það sé mikilsvert að mæta sveitafólkinu í því að skilja þarfir þess í þessum efnum. En ég dreg í efa, að það sé gert fyrst og fremst með samþ. þessa frv. eins og það liggur fyrir. Ég held, að það skipti meira máli fyrir sveitafólkið, ef hv. alþm. bæru á hvaða tíma sem er gæfu til þess að þekkja þarfir þess og koma þar vel á móti, og þá verður að greina sundur höfuðþarfirnar og aukaatriðin. Það skiptir meira, hvenær sem er, að þess sé vandlega gætt og skipað þann veg málum, að sveitabóndinn fái vinnu sína borgaða með sannvirði, þ. e. a. s. afurðir sínar. Ef þarna er aldrei látið undan hvika, - ég á ekki við það, að það sé gert með offorsi, heldur með skilningi og athugað í mesta máta, - þá verð ég að bera það traust til sveitamanna, að þeir séu menn til þess að skreppa bæjarleið, ef þá langar til, á eigin kostnað. En þó að ég segi þetta, þá er ég ekki alls kostar á móti þeirri hugmynd, sem kemur fram í frv. að ýmsu leyti. Nei, það á sinn rétt á sér, en það er sótt eiginlega með offylgi. Það er afkvæmi orlofsl., þannig að eitthvað komi hliðstætt handa sveitafólkinu, og þá var fundið upp á þessu. Því hefur verið mótmælt, að ég hafi haft á réttu að standa, þegar ég sagði, að þetta eigi ekki rætur meðal sveitafólksins sjálfs, en það er óbreytt skoðun mín enn. Það er sjálfsagt skírskotað til þess, að það var búnaðarþing með fulltrúa utan af landi og þá stj. Búnaðarfélags Íslands, sem náttúrlega starfa á búnaðarþinginu sem fulltrúar sveitafólksins, sem komu þessu af stað. En þó að þeir samþ. þetta, þegar á samkomu þeirra var komið, og á stjórnarfundum Búnaðarfélags Íslands, þá er hins vegar ekki sagt, að þeir hafi verið svo fundvísir á vilja sveitafólksins. Ég veit, að þetta er flutt af góðum vilja, en ég segi það enn: það á ekki rætur sínar hjá sveitafólki almennt. Ég er ekki svo kunnugur, hvort það metur svo mikið að fá þennan styrk til kynnisferða, og allra sízt, þegar þess er gætt, að allur eða a. m. k. mestur þessi styrkur er tekinn úr öðrum vasa þess og borgaður í hinn, eða ef við segjum svo við sveitamanninn, þegar búið er að færa til þennan pening: Þarna er peningurinn þinn, og þú átt að ríða út fyrir hann. - Ég býst ekki við, að þeir verði neitt sérlega hrifnir, þegar við kæmum svo heim til þeirra og segðum þeim, að við hefðum heldur en ekki gert þeim greiða, en þegar betur væri að gætt, væri hann þá aðeins þetta. Það getur verið, að ég sé svo blindur, að ég sjái ekki það víðsýni, sem vakir fyrir flm. frv., með öllum þeim brtt. og útflúri, sem komið er á það frá því í fyrra og til þessarar stundar, en það allt sýnir glögglega, hvað hv. Alþ. er reikandi í þessu máli. Ég ætla þó ekki að rekja sögu þess á fyrra þingi, og nú rekur hver brtt. aðra frá hv. þm. Fyrst átti gjaldið að vera einungis tekið af framleiðendum. Hv. þm. N.-M., formaður landbn., sagði, að ég hefði talið það hálfgerðan orðaleik, hvernig gjaldið ætti að taka, hvort það ætti að vera frá framleiðendum eða neytendum. En nú, þegar búið er að koma með brtt. einmitt um þetta, þá er fyrst tekið af skarið og sagt, að það skuli taka af framleiðendum. Svo að ég hafði ástæðu til þess að segja i þessum efnum það, sem ég sagði. Það er gott og blessað, að fólki gefist kostur á að fara að heiman og geti séð, hvað fram fer í næstu héruðum og aflað sér víðsýnis, og er öðru nær en ég sé á móti því, en mér finnst, að hlutaðeigandi búnaðarfélög í sveitunum eigi að styðja slík ferðalög. En að lögskrá þetta með skylduframlögum frá bændum sjálfum og aðeins varið til þessa, finnst mér ekki réttlátt. Ef á að lögfesta skylduframlög af afurðaverðinu, þá finnst mér það ekki gerlegt á annan hátt en gera búnaðarsamböndunum sem frjálsast, til hvaða menningarbóta þeir verðu fénu, og eins og kemur fram í þeirri rökstuddu dagskrá, sem ég ber fram, að þar sé leitað umsagna sýslunefnda, aðalfunda búnaðarsambanda og kannske hreppsnefnda, til hvers fénu skuli varið.

Og sóknarnefnda

. Þó að það vilji nú oft svo til, að þeir, sem eru í sýslunefnd og búnaðarfélagsstj., eru einnig í skattan. og kannske í sóknarnefnd. Kannske hv. þm. Dal. sé þetta allt og líklega þá í hundahreinsunarnefnd. Mér finnst sanngjarnt að lofa fólkinu sjálfu að segja til um það, til hvers það vilji verja fénu, og er það þá nokkur fjarstæða að láta það ákveða, hvort á að verja þessu fé, sem ég álít, að eigi að koma beint frá ríkissjóði, til menningar ungu fólki eða til einhvers annars. En ég álít, að það eigi að vísa þessu máli heim til frekari athugunar og undirbúnings, áður en öll lögbinding um slíkt á sér stað.



Herra forseti. Ég mun ekki eyða miklum tíma til þess að ræða við hv. 2. þm. Árn. og hans þrönga sjónarmið í þessu máli. Hann hefur aldrei séð út fyrir það, sem hestur getur hlaupið harðast á brokki, og alltaf fært rök fyrir sínu máli með því, að þessu fé ætti að verja til útreiðartúra. Ég lít svo á, að hér sé um mjög mikið menningarmál að ræða, ef réttilega er stjórnað. Að málið fékk ekki strax fylgi meginþorra þm., stafar af því, að hér var deilt um það, hvort hér væri verið að styrkja framleiðendur eða launþega. Margir hv. þm. héldu því fram, að hér væri verið að styrkja framleiðendur. En við hv. þm. S.-M. álitum, að hér væri ekki um að ræða aðra en þá, sem tækju laun sín eftir að heita má lægsta mælikvarða í launagreiðslu, hvort sem þeir væru í hópi framleiðenda eða ekki. Ég vil þakka landbn. fyrir þá vinnu, sem hún hefur lagt í það að reyna að samræma þær brtt., sem fram hafa komið, til þess að hægt sé að bjarga frv. í gegnum þessa hv. d. Ég mun gera mitt til þess að rjúfa ekki það samkomulag. Og ég get lýst yfir því, að þótt ég sé ekki ánægður með þá afgr. málsins, þá get ég tekið aftur mínar till. á þskj. 165, ef brtt. á þskj. 253 verður samþ. Verði hún aftur á móti felld, sé ég mér ekki annað fært en greiða atkv. á móti frv. í heild. Í brtt. á þskj. 245 hefur verið tekið töluvert mikið upp af því, sem er í brtt. minni, þó að það sé nokkuð í öðru formi. Og ég get vel fellt mig við, að þetta komi fram í reglugerðinni. Það má þá sveigja þetta nokkuð til, eftir því sem reynslan kennir mönnum, og mun ég ekki gera ágreining út af því. En mér skilst, að fyrir því fáist ekki fylgi, og mun ég ekki gera það að deiluatriði, ef frv. nær framgangi í því formi, sem það er í nú, með brtt. á þskj. 253. Ég get ekki stillt mig um að minnast dálítið á ræðu hv. 1. þm. N.-M., þar sem hann hélt því fram, að það væri ekki eðlilegt að taka þetta gjald af útfluttu vörunni, því að það væri vitað og mikið rætt um og viðurkennt líka, að landssjóður styrkti mikið útflutning landbúnaðarins. Ég hefði nú getað hlustað á þetta frá annaðhvort þm. sósíalista eða einhverjum kaupstaðarþm., en ég á erfitt með að láta því ómótmælt, þegar slík ummæli koma frá formanni landbn. Og ég fullyrði, að hér sé ekki verið að greiða neinar uppbætur til þess að styrkja bændur, heldur eru þessar uppbætur greiddar til þess að halda niðri verðlaginu og dýrtíðinni í landinu. Þetta er augljóst mál, ef menn vilja nokkuð kynna sér það. Ég vil í sambandi við það, sem hv. þm. N.-M. sagði, að það væri alltaf verið að styrkja bændur, leyfa mér að benda á, að það var andstæðingum bænda hér á Alþ. að kenna, að búnaðarfélögin fóru inn á þessa braut. Það var búið að núa þeim því um nasir, að það væri verið að styrkja bændur með öllu móti. En hvað er hægt að benda á sambærilegt um styrk til annarra stétta? Ríkissjóður greiðir nú stórar fjárhæðir til að vátryggja sjómenn, og það er nauðsyn, sem ég tel ekki eftir. Og á s. l. ári hafa verið greiddar á 5. hundrað þús. kr. til þess að styrkja þessa menn, af því að þeir hafa ekki sjálfir verið færir um að bera þær tryggingar, ef um miklar upphæðir væri að ræða til þess að veita fjölskyldum þeirra öryggi. Hvaða fjárhæðir eru sambærilegar til bænda? Nýlega var verið að ræða um nokkurs konar fjárgreiðslur úr ríkissjóði til þess að skapa barnakennurum og embættismönnum ríkisins lífeyri og veita þeim meira öryggi. Þá hafa og verið veittir miklir styrkir til verkamannabústaða. Og ég get haldið þannig áfram. Og að síðustu vil ég bæta því við, að það hefur ekki litlu fé verið varið til þess að gera fjallvegi færa að sumarlagi bara til þess að ferðamenn, m. a. Reykvíkingar, gætu farið þar sínar nauðsynlegu skemmtiferðir upp um öll fjöll, m. a. til Hvítárvatns og upp um alla jökla. Og það hefur þótt nauðsynlegt að verja fé til þessa, og ég sé ekki eftir því. En hvernig geta menn haldið því fram, að það sé fjarstæða að verja einhverju fé til styrktar ferðasjóði?

Kannske sveitafólkið megi ekki fara eftir þessum vegum líka?

Jú, en þeir hafa langmest verið lagðir fyrir kaupstaðafólkið, sem býr við þau skilyrði að verða að vera inni að kalla allt árið, og er það mest þörf fyrir þetta fólk að nota þessa vegi, eins og það er þörf fyrir sveitafólkið að nota aðra vegi í skemmtiferðum sínum sér til uppbyggingar. Ég held, að búnaðarfélögin hafi aldrei þurft að svigna fyrir því, þó að haldið væri fram, að það væri búið að styrkja þessa stétt svo mikið, að það væri ekki sambærilegt við aðrar stéttir. Ég mun svo ljúka máli mínu, og ég treysti mér ekki til að fylgja frv. úr hv. d. með atkv. mínu, nema samþ. verði brtt. á þskj. 253.

Frsm. meiri hl. (Þorsteinn Þorsteinsson) : Ég vil segja hér aðeins nokkur orð út af ræðu hv. 2. þm. Árn., en hann mun ekki vera hér inni nú. Hann gat um það í ræðu sinni, að sveitafólki væri enginn greiði gerður með þessum styrk til ferðalaga, eins og frv. fer fram á. En hann er ekki kunnugri því en ég, að sveitafólki er gerður mikill greiði með því að skipuleggja greiðslu til ferða þess, sem það langar mjög til þess að fara. Ég hef verið með í einni slíkri ferð af búnaðarsambandssvæði því, sem ég bý á, og ég vil segja það, að það hefur ekki verið farin skemmtilegri og tilkomulegri ferð af því svæði en sú ferð var. Það var þá af sérstökum ástæðum, að við gátum fengið styrk til fararinnar, en mundi ekki nægja nú, eins og ástæður eru. Því er það mjög nauðsynlegt að styðja þetta með ekki litlum fjárframlögum einmitt á þennan hátt, eins og hér er um að ræða. Þá var það annað atriði, sem ég vildi minnast á. Það er, hvernig hin rökstudda dagskrá er orðuð, sem við eigum nú að greiða atkv. um. Þar er m. a. tekið fram, að ríkisstj. eigi að leita umsagna um þetta í sveitum landsins. Þetta er ákaflega óákveðið og erfitt að átta sig á þessu í dagskránni. En svo kemur hv. þm. með skýringar nú í ræðu sinni, hvernig ætti að leita þessa álits. Hann lýsti yfir, að það ætti að fara til búnaðarsambandanna, búnaðarfélaga, sýslunefnda, og svo bætti hann við: hreppsn. og skattanefnda og svo hinna svo kölluðu hundahreinsunarn., sem enginn kannast við í neinu héraði, nema ef vera skyldi í héraði hv. 2. þm. Árn. En þó að dregin sé frá síðasta n., þá verður þetta svo umfangsmikil athugun á vilja sveitafólksins, að það er vafasamt, hvort fé yrði þá fyrir hendi, þegar slíkri athugun væri lokið. En þar sem engin skýring kemur frekar fram en leita eigi þessa álits með þessari rökstuddu dagskrá, þá finnst mér betra að fella frv. en samþ. dagskrána.



Ég held, að hv. þm. Barð. hafi misskilið mig. Ég talaði ekki um styrk til bænda, ég talaði um uppbætur á útfluttum vörum, sem að langmestu leyti er gert vegna alþjóðarhagnaðar. Og ég nefndi þetta aðeins í því skyni, að ekki væri ástæða til þess að leggja þetta á útfluttu vöruna, því að ef þeir stæðu eins að vígi, sem framleiða fyrir innlendan markað, eins og þeir, sem framleiða fyrir erlendan markað, til útflutnings, þá er þetta rétt hjá mér. En það mun nú hafa verið á þessu nokkur mismunur, því að framleiðendur, sem framleiða fyrir innlenda markaðinn, eru betur settir. Ég held hv. 2. þm. Árn. (EE) hafi verið að gera að gamni sínu um málið og hafi ekki meint það, þegar hann talaði um, að þessar skemmtiferðir væru útreiðartúrar. Hann veit, að þetta er ekki hugsað þannig, heldur er hugmyndin sú, að það sé gagnlegt, að fólk lyfti sér upp, það fer ekki endranær svo margar ferðir úr héraði sér til fróðleiks og skemmtunar. Þegar sveitafólk sér kaupstaðabúana koma í sumarleyfum og veit, að þeir hafa 8 st. vinnutíma á dag, frí eftir hádegi á laugardögum og síðan hálfs mánaðar sumarleyfi, þá tekur það eftir þessu í önnum sínum, með 12 st. og allt upp í 15 st. vinnudag, og það hugsar um mismuninn. Það er ákaflega ánægjulegt, ef þjóðfélagið er þannig sett, að það getur borið sig vel, að vinnutími sé styttur svo mjög og orlof aukin. En það á ekki að stuðla að því, að hluti af landsfólkinu fari alveg á mis við þetta.



Það var misskilningur hjá hv. 2. þm. N.-M., að orð mín væru ekki í alvöru töluð, þótt ég minntist á útreiðartúra. Ég var búinn að taka fram, að ýmsir gætu haft talsvert gagn af þessu, þótt það færi mjög eftir aðstöðu manna, hvort þeir gætu það, og þeir færu þess helzt á mis, sem ríkasta hefðu þörfina, þar sem þeir eiga helzt aldrei heimangengt. Þeir, sem hafa uppkomin börn eða nokkuð margt fólk og stærra bú, geta notið þessa, einyrkjarnir sjaldan. En ráðin til þess, að allir geti notið þessa, eru ekki fundin, og að því leyti er útfærsla þessarar hugmyndar í frv. meira til að sýnast en vera. Þegar hv. þm. Dal. (ÞÞ) talar um að vísa málinu til athugunar, m. a. í sóknarnefndum, er ég á öðru máli, þær hafa annað verksvið.

Ég skaut því fram aðeins

. Það er vafasamt, hvernig til tekst, þegar búnaðarfélög eiga að fara að útdeila þessu. Málið er svo vaxið, að varla er unnt að finna hið fyllsta réttlæti í skiptingu. Það getur vel verið, að suma menn langi til að hafa þetta eins og lummur í klút til útdeilingar. Eftir er að vita, hvort fólki er nokkuð um það gefið, að dregið sé af framleiðsluarði þess til að kosta ferðir þeirra, sem e. t. v. eru ekki mest þurfandi, eða hvort það vildi heldur nota þá peninga til annarra nýtra hluta.



Þótt ég sé hálffeiminn að lengja enn umr. um ekki merkilegra mál en þetta er, vil ég gera grein fyrir atkvæði mínu. Ég get ekki fylgt frv. Ástæðan er ekki sú, að ég sé því ekki samþykkur, að sveitafólk þyrfti ekki síður en kaupstaðabúar að kynnast landi sínu og þjóð og lyfta sér upp úr hversdagsönnum. En erfiðleikar, sem þar eru á framkvæmdum, liggja þessi árin í öllu öðru fremur en peningaleysi, sérstaklega í því, hve fólksfátt er víðast í sveitum. Það verður ekki bætt með smávegis tillögum, eins og hér er farið fram á. Sumir vilja leggja kostnaðinn á framleiðsluna, aðrir, og þeirra hugmynd sýnist hafa meiri byr, vilja láta ríkissjóð taka þátt í kostnaðinum. Ef aðeins er farin hin fyrri leið, sé ég ekki, hver nauður rekur löggjafarvaldið til að gerast forsjá manna í þessu efni. Á síðari árum hafa ýmis samtök framleiðenda, svo sem kaupfélög og e. t. v. búnaðarfélög, beitt sér fyrir kynnisferðum sveita milli, og hlýtur sú þróun að halda áfram án ríkisafskipta. En eigi þetta að byggjast á styrkveitingum úr ríkissjóði, sýnist mér það geta orðið til þess, að málið dragi nokkurn dilk eftir sér. Forsvarsmenn landbúnaðarins ættu að gera þær kröfur fyrir hönd bændastéttar, að hún þyrfti ekki á þessum smástyrkjum að halda til ferða sinna, eins og hv. 2. þm. Árn. veik að. Samkv. l. bera nú atvinnurekendur kostnað af orlofi verkamanna sinna. En ef harðnar í ári, er hætt við, að ekki verði til lengdar búið við þá tilhögun, að vinnuveitendur við sjóinn geri hvort tveggja, borgi verkamönnum sínum fullt kaup í orlofi og beri kostnað af orlofi sveitafólks með skattgreiðslum. Þá hlyti að verða fast eftir því leitað, að ríkissjóður tæki sama þátt í að kosta orlof verkamanna og bænda, og því segi ég, að samþ. þessa ákvæðis nú um greiðslu ríkissjóðs getur dregið þann dilk með sér, sem meir en lítið munar um, - að allt orlofsfé verði að lokum byrði ríkissjóðs, en það nemur nú hvorki meira né minna en 4% af kaupgreiðslum til verkamanna. Geta menn hugsað sér, hvílíka upphæð er þar um að ræða. Mér finnst fjárhagsþröng bænda í þessu efni minni nú en áður og undarlegt, að till. skuli koma fram nú. Ég mun greiða atkv. með dagskrártill. hv. 2. þm. Árn., þótt ég sé að ýmsu leyti ekki samþykkur grg. hans.



Herra forseti. Ég varð dálítið undrandi yfir afstöðu hv. 8. landsk. (PM) og skildi ekki, hvað hann meinti, þegar hann talaði um, að ekki yrði unað við núverandi tilhögun á orlofi, þegar harðnaði í ári, - þá gætu atvinnurekendur ekki greitt þessi 4% af vinnulaunum í orlofsfé og ríkissjóður yrði að gera það, eða þau yrðu ekki greidd., virtist manni. Núverandi tilhögun er fyrst og fremst þannig til komin, að mjög margar stofnanir í Rvík og víðar fóru að veita sínu fólki þessi fríðindi, frí með fullum launum, og þótti það borga sig. Lögin um orlof hefðu sjálfsagt aldrei fengið eins mikið fylgi og þau fengu, ef þetta hefði ekki verið komið áður. Atvinnurekendur voru búnir að setja þetta í samninga við verkamenn og sjómenn, áður en l. gengu í gildi. Þetta yrði ekki afnumið með neinu móti. Þess vegna getur þetta ekki orðið afgerandi fyrir þm. í málinu, sem fyrir liggur.

Pétur Magnússon Hv. þm. Barð. hefði getað með góðum vilja skilið, hvað ég átti við. Ég var ekki að gera ráð fyrir afnámi orlofs, þótt harðnaði í ári, heldur kröfum um þátttöku ríkissjóðs í kostnaði,. í samræmi við það, sem nú er lagt til um orlof sveitafólks. Ég veit ekki, með hvaða rökum hann ætlar að standa móti því, ef þetta verður samþ., og erfitt verður við þessi mál að fást, ef slíkt ástand skapast, sem var hér fyrir stríðið.



Ég held, að hv. 8. landsk. (PM) hafi ekki fylgzt með því í fyrri ræðum mínum, að hér er verið að styrkja sérstakar stéttir úr ríkissjóði, hvort sem heitir, að atvinnurekendur eða ríkið greiði það, og þess vegna fylgi ég því, að bændur séu þannig styrktir. Allt að 90% orlofsfjárins við sjóinn kemur úr ríkissjóði eða sama sem, meðan skattal. eru eins og nú og orlofsféð frádráttarhæft frá skatttekjum. Auk þess er ríkissjóður stóratvinnurekandi og greiðir mikið orlofsfé.



Ég held, að hv. þm. Barð. hljóti að skilja, að þegar það ástand væri skapað, að atvinnurekendur við sjóinn berðust fyrir lífi sínu atvinnulega séð og tap væri á rekstri, greiddu þeir orlofsféð, en ekki ríkissjóður, því að þeir greiddu þá ekki eyri í tekjuskatt, hvað þá 90%. Þetta er því ákaflega lítil röksemd þess, að sama gildi um sveitir og sjávarpláss í þessu efni. Þá getur orðið erfitt að standa móti því, að orlofsféð greiðist úr ríkissjóði.



Ég vildi minnast á tvær brtt., sem við hafa bætzt. Brtt. á þskj. 245 get ég fallizt á og tel eftir atvikum til bóta, að hún sé samþ., að fenginni skýringu hv. flm. á málinu. Hins vegar tel ég ekki ástæðu til að samþ. brtt. á þskj. 253. Ég minnist þess ekki, að þegar málið var til meðferðar á búnaðarþingi, væri nein krafa uppi um þetta. Ég held, að það sé fullkomlega rétt, sem hv. 2. þm. Árn. hélt fram, að ekki væri ástæða til að vera að píra í bændur svona smáupphæðum í viðbót við annað. Ég tel rétt, að reynslan sýni, hvernig þetta verður í framkvæmdinni, og að því búnu verði athugað, hvort rétt sé, að ríkissjóður leggi fé fram. Orlofslögin gera ekki ráð fyrir framlögum af hans hálfu. Um það hefur þó verið talað, að eðlilegt væri, að hann legði fram fé til að greiða fyrir, að mönnum yrðu æskileg not að orlofinu og eyddu því á heppilegan hátt. Ég tel rétt að athuga svipaðar fyrirgreiðslur fyrir orlofsferðum bænda, og kemur til mála, að ríkissjóður beri kostnað af þeim að því búnu. Meðan ekkert er séð um framkvæmdina, virðist mér ekkert geta réttlætt það að samþ. brtt. á þskj. 253 og vildi helzt á þessu stigi málsins ráða flm. til að taka hana aftur.



Mér þykir einkennilegt, ef hv. þd. getur ekki fallizt á að láta þriðjunginn af fé til kynnisferða sveitafólks koma úr ríkissjóði, fyrst ágreiningur sá, sem hún gerði um málið á síðasta þingi, var út af því einu að mega ekki láta það koma úr ríkissjóðnum allt. Það er rétt, sem hv. 8. landsk. þm. sagði, að í dag mundi ekki fyrst og fremzst stranda á fjárhagsörðugleikum í sambandi við þessar kynnisferðir. Þó grunar mig, að þar muni vera undantekningar frá. Ég hygg, að úti um sveitir muni finnast fólk, sem einmitt vegna fjárskorts veigrar sér við því að fara í slíkar ferðir, því að ferðalög eru dýr nú á tímum. Mig grunar einnig, að það muni reka að því, að menn geti ekki alltaf veitt sér annað eins og þeir hafa gert að undanförnu, og það getur því átt sér stað, að þessar orlofsferðir verði síðar örðugar fyrir almenning. Þessar skemmtiferðir líta líka allt öðruvísi út í augum þeirra, sem sitja í bílunum, en hinna, sem eru áhorfendur. Þá verður einnig að minnast á vegina í þessu sambandi. Það vilja allir fara um vegina, og allir þykjast eiga rétt á því, en það mun þó nokkuð hafa borið á því, einkum í sumar, að þeim, sem í lúxusbílunum sátu, hafi fundizt, að vörubílarnir ættu helzt alls ekki að vera á vegunum nema þá á sérstökum tímum, því að þeir væru þar fyrir, meðan á sumarferðunum stæði. Og þó voru margir þessara vörubíla að vinna að því að gera við vegina.