Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég vil með leyfi hæstv. forseta bera fram tilmæli til hæstv. menntmrh. Þau snerta ríkisútvarpið. Á nýliðnum vetri var tekinn upp sá háttur hjá útvarpinu að flytja frásagnir úr stjórnmálagreinum dagblaðanna í Reykjavík á hverjum morgni þá daga, sem blöðin koma út. Blöðin, sem lesið er úr, eru fimm, en stjórnmálaflokkarnir, sem þau eru málsvarar fyrir, eru fjórir. Einn flokkurinn hefur tvö blöð, en hinir þrír flokkarnir sitt blaðið hver. Með þessu móti fær einn flokkurinn helmingi lengri tíma í útvarpinu fyrir sinn málflutning heldur en hinir flokkarnir hver um sig. Ég fæ ekki betur séð en að með þessu séu brotin fyrirmæli í reglum, sem útvarpið á að fara eftir, og ég tei, að það hafi verið undarlega hljótt um þetta mál. Í reglugerð nr. 28 frá 195F, um útvarpsrekstur ríkisins, sem út var gefin af menntmrh. og enn er í gildi, segir m.a., að við útvarpið skuli ríkja fyllsta óhlutdrægni gagnvart öllum flokkum. Mér sýnist, að hér hafi þessa ekki verið gætt. S.l. laugardag skrifaði ég greinarkorn um þetta efni í dagblað hér í borginni. Ég vakti þar athygli á málinu og beindi þeim tilmælum til útvarpsráðs og útvarpsstjóra, að þau tækju það til íhugunar. Ég sendi þeim blaðið með greininni. Nú veit ég ekki, hver viðbrögð þeirra útvarpsmanna verða í málinu, þó að ég vænti þess, að þeir geri hér nauðsynlegar breytingar. En ég vil leyfa mér að mælast til þess við hæstv. menntmrh., að hann fylgist með málinu, og ef það skyldi dragast nokkuð að ráði, að útvarpsráð og útvarpsstjóri breyti fyrirkomulaginu á upplestrinum úr stjórnmálablöðunum, þannig að samrýmist hlutleysisreglum útvarpsins, vil ég beina þeirri áskorun til hæstv. ráðh. sem yfirmanns stofnunarinnar, að hann beiti sér fyrir því, að leiðrétting fáist í þessu efni. Fáist slík leiðrétting ekki, sýnist sá kostur einn fyrir hendi að fella niður þennan útvarpsþátt.



Herra forseti. Þegar ríkisútvarpið tók upp þann hátt að flytja að morgninum útdrætti úr forustugreinum dagblaðanna frá þeim sama morgni og deginum áður, var það gert að frumkvæði ríkisútvarpsins sjálfs og hafði mitt rn. eða ríkisstj. engin afskipti af því máli. Hugmyndin var ríkisútvarpsins sjálfs, og framkvæmd þessa máls er algerlega í höndum fréttastofu ríkisútvarpsins og algerlega á ábyrgð hennar. Hafa stjórnarvöld engin afskipti haft af því máli, og hef ég ekki séð neina ástæðu til þess að hafa slík afskipti. Ég tel þessa nýjung í starfsemi ríkisútvarpsins í fréttaflutningi þess hafa verið til mikilla bóta og hef raunar orðið þess var, að þessi nýi þáttur í fréttaflutningnum hefur verið mjög vinsæll meðal útvarpshlustenda. Ég hlusta að jafnaði á þessa þætti sjálfur og hef ekki fengið betur séð en gætt sé fyllsta hlutleysis í úrvinnslu úr forustugreinunum og það verk, sem þarna er unnið af hálfu fréttastofu ríkisútvarpsins, hafi yfirleitt verið mjög vel unnið. Varðandi það atriði, sem hv. þm, gerði sérstaklega að umræðuefni og hefur gert að umræðuefni í blaðagrein, að tvö dagblaðanna fylgi einum stjórnmálaflokknum, en hinir þrír flokkarnir njóti stuðnings aðeins eins dagblaðs og þetta valdi misjafnri aðstöðu, vil ég aðeins segja þetta: Skyld atriði þessu hefur áður borið á góma, t.d. varðandi útvarpsumr. frá Alþingi, þar sem flokkar hafa verið mjög misstórir. Það er ekki mjög langt síðan hér var á Alþingi þingflokkur, sem aðeins hafði 2 þm., og var þingfylgi hans þannig ekki nema lítill hluti af þingfylgi stærsta þingflokksins. Það þótti engu síður þá sjálfsagt og kom aldrei fram nein opinber gagnrýni á það, að ræðutími allra þingflokkanna án tillits til stærðar í útvarpsumr. skyldi vera jafn, og taldi ég fyrir mitt leyti þá og tel enn, að engin önnur lausn sé til á þeim vanda, sem þarna var um að ræða, en sú að ætla flokkunum jafnan ræðutíma án tillits til stærðar. Segja má, að hér sé ekki um algerlega hliðstætt atriði að ræða, en bendi þó til, að að sumu leyti hafi sams konar vandamál áður verið uppi og voru í þessu tilfelli leyst á þennan hátt. Ég fyrir mitt leyti sé ekki ástæðu til neinnar aðfinnslu við ríkisútvarpið eða fréttastofu þess, vegna þess að það hefur þann hátt á að gera öllum dagblöðunum jafnt undir höfði án tillits til þess, hvaða flokk þau styðja.



Herra forseti. Hvað mundi verða sagt við því, ef sá háttur væri upp tekinn, þegar útvarpað er umr. héðan frá Alþingi, að einn flokkur fengi helmingi lengri ræðutíma en hinir flokkarnir? Ég sé ekki betur en það væri þó alveg eins frambærilegt, ef einhver gerði þá kröfu, eins og að halda því fram, að einn flokkurinn eigi að hafa tvöfaldan rétt á móti hinum við þennan upplestur úr stjórnmálagreinum dagblaðanna. Mér sýnist það alveg það sama. Við vitum, að þessar stjórnmálagreinar eru hápólitískar yfirleitt. Í þeim túlka flokkarnir skoðun sína og stefnu, og ég fæ ekki með nokkru móti séð, að það samrýmist hlutleysisreglum útvarpsins að hafa þennan hátt á, sem veríð hefur, og það eru mér vonbrigði, að hæstv. ráðh. skuli taka undir þetta mál mitt á þann hátt, sem hann gerði, að hann telur enga ástæðu til að hlutast til um breytingar á þessu. Ég vildi nú vænta þess, að þegar hann skoðar málið betur, komist hann að annarri niðurstöðu í þessu efni. Ég vildi nú vænta þess. Ég sé ekki, að mögulegt sé við þetta að una.



Herra forseti. Mig langar til þess að segja nokkur orð í sambandi við þessar umr. Það er ljóst, að það er verið að útvarpa frá blöðum, en ekki flokkum, í þessu morgunútvarpi, og ég vildi nú spyrja hv. 1. þm. Norðurl. v., hvort hann hefði nokkurn tíma mælt þessar forustugreinar, hvort það geti ekki skakkað kannske nokkrum sentimetrum eða kannske millimetrum á lengd greinanna, svo að það sé ekki jafnmikið, sem sé lesið frá blöðunum, og enn fremur það, hvernig á að skilja á milli þessara tveggja blaða, sem hann á við og styðja og hafa stutt Sjálfstfl., en eru þó alls ekki flokksblöð, og loksins, ef ætti að gera það, væri þá ekki þarna út af fyrir sig hægurinn hjá að ætla svolítið meira rúm í öðru blaðinu fyrir þessar forustugreinar til þess að koma nokkru meira að? Ég er hræddur um, að það sé nokkuð mikill smásálarskapur í þessu, eins og ýmsu öðru, sem fram kemur nú, þegar Framsfl. er að meta réttlætið á milli flokka og mannfólksins í landinu, eins og við höfum reynslu af, bæði fyrr og siðar. Við þekkjum höfðatölureglu Framsfl. og hve næmir þeir hafa verið fyrir því að hafa hér rétta þingmannatölu, miðað við kjósendatölu sína, og segja má, að þetta stingi nokkuð í stúf við þá réttlætiskennd, sem þar hefur komið fram. En það getur vel v erið, að hv. þm. hafi sem sagt verið með einhverja mælistiku á þessum forustugreinum. Að öðru leyti vil ég segja um þetta, að ég hef ekki orðið var við þær vinsældir, sem hæstv. menntmrh. sagði að þessi lestur nyti. Það getur verið, að ég hafi ekki lagt mig eftir því að fylgjast með því, en sjálfum finnst mér oft og tíðum, að morgunn gæti byrjað skemmtilegar en með að heyra þessa lesningu úr blöðunum, sem er alltaf þetta sífellda pólitíska karp. En það er annað mál, og það getur vel verið, að það sé ekki önnur lausn til þess að friða réttlætiskennd og samvizku manna, svo að útvarpið verði ekki fyrir miklum ádeilum, heldur en að fella þetta niður. Það kemur í ljós, að hæstv. menntmrh. mundi sakna þess, en ég fyrir mitt leyti mundi ekkert sakna þess. Svona sýnist sitt hverjum í þessu máli eins og mörgum öðrum. En ég held, að við eigum ekki að vera allt of smásálarlegir, þegar um slíkt er að ræða, og ríkisútvarpið hefur verið að gera þarna tilraun, og það held ég, að sé rétt hjá menntmrh., að þetta hefur ekki sætt neinni gagnrýni, að mönnum fyndist vera mismunað hinum pólitísku flokkum í landinu með þessum lestri, sem þarna hefur farið fram, nema það hefur komið frá þessum eina hv. þm., en annars staðar hef ég ekki séð það og hvergi orðið var við það, að mönnum fyndist, að ríkisútvarpið hefði verið að misbjóða mönnum með því að brjóta hér hlutleysisreglur sínar.



Herra forseti. Ég ætlaði ekki að taka þátt í þessum umr., en gat ekki stillt mig um að fá að segja hér örfá orð út af því, sem hæstv. dómsmrh, lagði til málanna. Hann er ákaflega ánægður með ástandið, eins og það er í þessu efni, og þykir þetta sjálfsagt og eðlilegt. En það hefði verið fróðlegt, ef það hefði verið hægt að prófa, hvernig hæstv. ráðh. hefði litið á þetta, ef Framsfl. hefði gefið út tvö dagblöð í Reykjavík, en Sjálfstfl. eitt, hvernig þetta hefði þá snúið við hæstv. dómsmrh. Ég er hræddur um, að það hefði verið ofur lítið öðruvísi hljóð í honum þá. Ég held hann ætti ekki að vera að gera sig broslegan á þennan hátt, eins og hann gerði með því að vera að tala um víðsýni sumra í þessu sambandi og þröngsýni þeirra, sem fyndu eitthvað að þessu fyrirkomulagi. En fyrst ég er kominn hérna, langar mig aðeins til þess að benda hæstv. menntmrh. á annað. Hann benti á það sjálfur, að það mundi leiða út í hið mesta öngþveiti, ef farið væri að mismuna flokkunum í sambandi við útvarp frá Alþingi. Það væri sjálfsagt, að það væri jafn ræðutími, hvort sem flokkurinn væri stór eða smár. Ég er alveg sammála hæstv. ráðh. um þetta. En hann dró af þessu að mínu viti alveg rangar ályktanir. Af þessu átti hann auðvitað að draga þá ályktun, að það ætti að vera sami háttur á, þegar lesin væru sjónarmið flokkanna úr blöðunum, því að það, sem verið er að gera, þegar verið er að lesa leiðarana úr blöðunum, er ekki það að auglýsa blöðin, heldur sjónarmið þeirra, sem gefa blöðin út. Útvarpinu þykir henta, að þau komi fram. Það eru þau pólitísku sjónarmið, sem eru í leiðurunum. Þess vegna er tekið úr leiðurunum, en ekki einhverjum öðrum greinum blaðanna. Ég álít, að skemmtilegt sé fyrir marga og þægilegt að fá þessi sjónarmið fram á þessa lund. En ég álít, að leikurinn sé ójafn, og er sammála hv. 1. þm. Norðurl. v. um, að leikurinn sé ójafn og að það setti að stilla þannig til í þessu, að þau pólitísku sjónarmið, sem menn vita að blöðin aðhyllast og túlka, búi við jafnræði. Mér finnst það líka vera alveg í beinu samræmi við það, sem hæstv. menntmrh, hélt sjálfur fram varðandi það, út í hvaða ógöngur farið væri, ef farið væri að mismuna flokkunum í útvarpi frá Alþingi. En ráðh. vill miða þetta eingöngu við blöðin og segir, að þetta sé hugsað til þess að koma sjónarmiðum blaðanna fram. Við vitum, að blöðin flytja mál fyrir flokkana og í tengslum við þá, og þess vegna er ég sammála um, að þetta sé ekki æskilegur háttur.



Herra forseti. Ég vildi aðeins, að það kæmi hér fram, af því að ég á sæti í útvarpsráði, að um það hefur verið rætt allmörg undanfarin ár að taka þann sið upp að lesa stutta útdrætti úr forustugreinum dagblaðanna. Þetta tíðkast í flestum nálægum löndum og þykir sjálfsögð og eðlileg þjónusta við almenning, ekki sízt þar í löndunum, sem fólkið nær ekki eins fljótt til blaðanna og fólkið gerir í borgunum og þó einkanlega hinum stærri borgum. Ég veit til þess, að í útvarpinu á Norðurlöndum og í Englandi er þetta gert og talið sjálfsagt, og það er yfirleitt getið um forustugreinar blaðanna og þá ekki farið eftir flokkum. Flokkarnir eiga misjafnlega sterka málsvara í blaðaheiminum, og ég veit ekki til þess, að það sé talið neitt brot á hlutleysi eða gengið á hlut nokkurs stjórnmálaflokks, þó að það sé misjafnt í hinum ýmsu löndum, hve flokkarnir eru öflugir að blaðakosti. Ég sagði, að það hefði verið minnzt á þetta í útvarpsráði nokkur undanfarin ár. Það var ekki komizt að niðurstöðu um þetta fyrr en nú í haust, þegar ákveðið var, að þessi háttur skyldi upp tekinn hér einnig, og það, sem ég held að hafi riðið baggamuninn um það, að útvarpsráð ákvað nú að taka þennan sið upp, var það, að á s.l. ári var byrjað að segja þingfréttir frá Alþingi með öðrum hætti en áður hafði tíðkazt. Áður hafði tíðkazt að geta einungis um þskj., lesa upp úr þskj. og segja þurrt frá afgreiðslu mála. Hins vegar voru umr. á Alþingi ekki raktar nema í algerum undantekningartilfellum. En sem sagt, fyrir tæpum 2 árum var sá háttur tekinn upp að „referera“ þingræður. Ég held, að við séum allir sammála um það, þm., að þetta hafi verið skynsamlegt og fært þingið og þess störf nær þjóðinni, gefið fólkinu betra tækifæri til þess að fylgjast með því, hvað er að gerast á fundum löggjafarsamkomunnar. Eftir hins vegar það, að farið var að segja slíkar fréttir af ræðum fulltrúa allra flokka á Alþingi, þótti enn þá ríkari ástæða til þess að geta um það, sem gerðist í blöðunum og hinum pólitísku forustugreinum þeirra. Ég tek undir það með hæstv. menntmrh., að ég hef ekki orðið var við annað en þetta mæti almennum vinsældum, þessi lestur úr forustugreinum dagblaðanna, og þá ekki sízt úti um land. Eins og samgöngum er háttað hér á landi, líða oft vikur þannig, að blöðin komast ekki út í hin ýmsu byggðarlög, sérstaklega hin fjarlægustu, og fólkið veit þá lítið um það, hvað er efst á baugi í stjórnmálaumr. í höfuðborginni. Nú fær fólkið hins vegar tækifæri til þess á hverjum morgni að fylgjast með þessu, og þetta er ekki einungis frásögn af pólitískum deilum og umr., heldur er þetta hreinlega mjög aukin fréttaþjónusta, því að í forustugreinum dagblaðanna er ekki alltaf eintóm pólitík. Þar eru oft fréttir og hugleiðingar um ýmislegt, sem alls ekki snertir dægurbaráttuna á hverjum tíma. Ég held þess vegna, að hér hafi verið tekin upp merkileg nýjung, sem útvarpið eigi þakkir skildar fyrir og ég veit ekki annað en fólkið, ekki sízt úti um land, meti og þakki.



Herra forseti. Ég skal ekki bæta miklu við þær umr., sem farið hafa fram hér utan dagskrár. En ríkisútvarpið hefur nú í seinni tíð, eins og hv. síðasti ræðumaður gat um, tekið upp að eigin frumkvæði tvenns konar afskipti af stjórnmálum. Áður var það svo, að ég ætla, að stjórnmálaflokkarnir sóttu á um það að fá að koma á framfæri í útvarpinu ýmsu efni, aðallega ræðum fyrir kosningar og útvarpað frá Alþingi, og hefur það tíðkazt lengi. En ég hygg, að útvarpið hafi ekki áður að eigin frumkvæði hafið afskipti af pólitík eða stjórnmálum. Þessi tvenns konar afskipti, sem ríkisútvarpið þannig hefur tekið upp af stjórnmálum, eru í fyrsta lagi flutningur svokallaðra frétta af umr. á Alþingi og hins vegar lestur forustugreina dagblaðanna í Reykjavík, sem er nýmæli nú í vetur. Ég tel, að með þessari nýbreytni og ekkert síður með því, sem fyrr hófst, þ.e.a.s. að segja frá umr. hér á Alþingi, hafi útvarpið tekið sér á herðar mikinn vanda, sem ákaflega erfitt sé að leysa. Það er ákaflega erfitt að eiga í stuttu máli á hlutlausan hátt að túlka margra klukkustunda umr. um stjórnmál, en þetta er í raun og veru það, sem ríkisútvarpið ætlar fréttamönnum sínum að gera, að túlka í örstuttu máli langar umr. um stjórnmál, sem fram fara á Alþingi. Ég hygg, að þetta útvarpsefni sé út af fyrir síg fremur vel séð meðal hlustenda, eins og hvers konar nýbreytni, hve lengi sem það verður. En hitt er það, að hlustendur, sem ekki eru hér í sölunum, þar sem umr. fara fram, hafa enga aðstöðu til þess að meta það, hvort sú frásögn eða sú túlkun á umr., sem kemur fram, sé við hæfi, og þm. hafa raunar líka litla aðstöðu til þess að meta það sjálfir. En ég vil nota tækifærið til þess að láta það í ljós, úr því að farið er að ræða þessi mál, að ég tel þennan fréttaflutning af umr. í þinginu, þessa túlkun, sem útvarpið hefur tekið að sér á ræðum þm., orka mjög tvímælis. Árangurinn orkar mjög tvímælis, og segi ég það ekki til lasts þeim mönnum, sem við það hafa fengizt, því að að minni hyggju er mjög erfitt að leysa þennan vanda. Þá eru hin síðari afskipti útvarpsins af stjórnmálum, sem hér hafa aðallega verið gerð að umræðuefni, að láta lesa í morgunútvarpið útdrátt úr forustugreinum dagblaðanna í Reykjavík, sem í reyndinni virðist vera þannig, að mér hefur virzt, þegar ég hef hlýtt á þessa útdrætti, að það hafi verið meginefni greinanna, sem þarna hefur verið rakið, en annars hef ég ekki fylgzt svo stöðugt með því, að ég vilji um það dæma. En hinu hef ég löngu tekið eftir, og ýmsir hafa rætt það við mig, bæði hér í borginni og víðar um landið, að þeim þætti einkennilegt, að lesnar væru upp tvær forustugreinar frá einum flokknum, en ekki nema ein frá hínum, og menn hafa orðað það svo í mín eyru, að þarna væri útvarpið að fá Sjálfstfl. tvöfaldan ræðutíma um stjórnmál. Ég hygg því, að hv. 1. þm. Norðurl. v. sé ekki einn um það að hafa tekið eftir þessu, ýmsir hafa haft orð á þessu við mig. Hv. 2. þm. Vestf. gat þess áðan, að það mundi tíðkast erlendis að lesa forustugreinar úr blöðum. En ég vil leyfa mér að benda honum á það og öðrum hv. þm., að blaðaútgáfu viðast hvar erlendis er töluvert öðruvísi háttað en hér. Þar eru t.d. svokölluð óháð dagblöð, sem eru ekki í tengslum við flokkana, blöð, sem skrifa það sem kallað er óháð um stjórnmálin. Hér á landi eru slík blöð ekki til. Öll stjórnmálablöð eru á vegum flokkanna hér á landi. Ég held, að það orki ekki tvímælis, að útí í hínum stóra heimi eru viða svokölluð óháð blöð, þ.e.a.s. blöð, sem eru ekki í tengslum við stjórnmálaflokkana. Þetta vil ég nú leyfa mér að benda á. En annars vil ég segja það, að ef á að halda því áfram að lesa forustugreinar úr blöðum, sé ég satt að segja ekki, hvers vegna Reykjavíkurblöðin eiga að hafa einkarétt á því, að efni þeirra sé kynnt fyrir landslýðnum. Ég sé það ekki. Ég sé ekki annað en að ef á að fara að lesa úr blöðum, eigi alveg eins að lesa úr blöðum, sem gefin eru út á Akureyri eða í Neskaupstað eða Vestmannaeyjum eða Ísafirði o.s.frv., þó að þau séu ekki dagblöð. Það má vera, að hv. útvarpsráðsmönnum hafi ekki hugkvæmzt þetta, að blöðin úti á landsbyggðinni hefðu þarna einhvern rétt, og ef svo er, þá vil ég hér með leyfa mér að benda þeim á það.



Herra forseti. Það er nú einkennilegur maður, hv. 1. þm. Austf. Hann kemur hér í ræðustólinn til þess að leiða rök að því, að auðvitað mundi ég verða hæstóánægður, ef Framsfl. gæfi út tvö blöð í Reykjavík og leiðararnir eða forustugreinar úr þeim væru lesnar upp á morgnana, en Sjálfstfl. gæfi ekki út nema eitt, og ég væri hæstánægður með þetta ástand, eins og það væri, í minni ræðu lét ég í ljós, að ég mundi alls ekki sakna þess, þó að það hætti, og það væri hægt að byrja morguninn á miklu skemmtilegri hátt en þetta. Það var langt í frá, að ég væri eitthvað að lýsa ánægju minni yfir þessu fyrirkomulagi. Hins vegar benti ég á viss atriði, sem þyrfti að hugleiða í þessu sambandi, og þ. á m. að mæla leiðarana, eins og ég sagði. Menn verða að gera sér grein fyrir því, að það getur á margan hátt komið fram ranglæti í þessu, ekki aðeins að það sé lesið úr forustugreinum tveggja blaða, sem styðja sama flokk, því að það gætu verið þær aðstæður, að mjög stór stjórnmálaflokkur, sem hefði mikla útbreiðslu, - og í þessum tilfellum hafa þau blöð, sem hér er um að ræða, miklu meiri útbreiðslu en önnur blöð, - að það væri beinlínis hægt að ná sér niðri á slíku í þjóðfélagi eins og okkar, þar sem ríkisútvarpið er og er einokað, með því að flokkur, sem hefði mikla útbreiðslu og næði miklu meira til fólks á þeim grundvelli, hefði ekki aðstöðu í okkar þjóðfélagi til þess að ná til fólksins í gegnum útvarp, ef hann vildi setja það upp og útvarpa, eins og menn hafa frjálsan aðgang til í öðrum löndum. Það þarf ekki annað, ef menn eiga bara að miða við þetta til málamynda, en gefa út einhver blöð til þess að koma efni úr þeim í útvarp. Það liggur því hreint ekki fyrir, að það sé endilega réttlátt út af fyrir sig, að það séu lesnar jafnlangar klausur eða jafnlangan tíma úr blaði flokkanna hvers fyrir sig. Því fer fjarri, að það þurfi að vera, og það er sýnilegt, að þarna gæti komið fram stórkostleg mismunun, ef allt önnur flokkaskipting væri t.d. hér í landinu heldur en núna er. Menn geta sett upp þau dæmi í huganum sjálfir, mjög smáa flokka og gríðarstóran flokk og annað slíkt, og smár flokkur með mjög litla blaðaútbreiðslu, á kannske einn mann á þingi eða svo, en er þó þingflokkur og væri stjórnarflokkur eða hefði fylgi fyrir því í þessu ríkisútvarpi að ná miklu meiri útbreiðslu fyrir sína pólitík í gegnum slíkt einokunartæki heldur en hann á nokkurn annan hátt gæti gert. Málið er þess vegna ekki eins einfalt og menn hafa hér viljað vera láta, með því að það skipti öllu máli, að það séu jafnlangar lexíur, sem lesnar eru úr blöðunum. En ég vil bara, að hv. 1. þm. Austf. skilji mál mitt, þegar ég tala hér, og ég endurtek það, sem ég sagði áðan, að ég var alls ekki að lýsa yfir neinni sérstakri ánægju með þennan lestur úr forustugreinum dagblaðanna, og það gerði mér ekkert meiri ánægju með þennan lestur, þó að það væru lesnir leiðarar úr bæði Morgunblaðinu og Vísi. Ég sagði einmitt sem svo: Við erum á sitt hvorri skoðun, menntmrh. hefur gaman af að hlusta á þetta á morgnana og finnst þetta vera ágætt, en ég hef takmarkaða ánægju af því.



Herra forseti. Ég hallast helzt að því, að hæstv. dómsmrh. muni vera eini maðurinn, sem skildi það ekki, sem ég sagði áðan, og mér þykir leiðinlegt að þurfa að fara að endurtaka það. En hæstv. ráðh. sagði, að það væri ófyrirsynju, að hv. 1. þm. Norðurl. v. var að kvarta yfir því, þó að það væru lesnir leiðarar úr tveimur blöðum frá einum flokknum, en aðeins einu frá öðrum flokkum. Hann taldi það mjög óviðeigandi af hv. þm. að finna að þessu. Það var erindið, sem hann átti hingað í ræðustólinn í fyrra skiptið, að lýsa því, að það væri ekki nema líkt framsóknarmönnum að vera að finna að svona smámunum. Út af þessu benti ég hæstv. ráðh. á, að eftir því sem við þekkjum til, getum við svona hér um bil ímyndað okkur, hversu ánægður hann hefði verið með ástandið, ef það hefðu verið tvö dagblöð af hendi Framsfl. í Reykjavík, en eitt af hendi Sjálfstfl. og síðan lesið eftir sömu reglum og nú er gert. Menn geta ímyndað sér þetta. Um þetta skal ég ekki fjölyrða, en ég ætla að bæta því við að gefnu tilefni, af því að ég veit, að það er rétt, að ef dæmið hefði staðið þannig, að Framsfl. hefði haft tvö dagblöð í Reykjavík, en Sjálfstfl. eitt, þá hefði ríkisútvarpið, eins og nú standa sakir, aldrei byrjað á því að láta lesa leiðarana úr blöðunum. Hin pólitíska hlutdrægni í þessu er svona mikil. Það hefði ekki verið byrjað á því að lesa upp úr leiðurum blaðanna við slíkar aðstæður. Mér dettur ekki í hug, að þeir, sem raunverulega ráða þessum málum, hefðu farið að láta lesa upp leiðara blaðanna, ef Framsfl. hefði haft tvö dagblöð hér og Sjálfstfl. eitt.



Herra forseti. Að gefnu tilefni frá hv. 1. þm. Austf. er ákaflega fróðlegt að heyra, hvernig það er til komið, að farið er að lesa þessar greinar upp. Hverjir eru það innan útvarpsráðs, sem sérstaklega hafa beitt sér fyrir þessum greinalestri? Eru það sérstaklega sjálfstæðismenn, eða eru það sérstaklega fylgismenn annarra flokka? Ef mér er rétt frá skýrt, er það svo, að sjálfstæðismenn, e.t.v. af nokkurri eigingirni, voru lengi heldur tregir til þess að fallast á þennan upplestur. Það er vitað mál, að Sjálfstfl. hefur langmestan blaðakost í landinu og á því í heild langauðveldast með að koma sínu máli á framfæri við allan landslýð, ef útvarpinu er sleppt. Það má því skýra þá afstöðu, sem a.m.k. sumir fulltrúar flokksins hafa haft í þessu, og segja, að það hafi verið af þeirri eigingirni, að þeir voru lengi vel ekki sérstakir fylgismenn þess, hvað þá hvetjendur, að þessi háttur væri tekinn upp. Það er þess vegna algerlega rangt, þegar hv. 1. þm. Austf, gefur í skyn, að það sé fyrir sérstaka forustu eða framgöngu Sjálfstfl., að þetta var upp tekið. Ég get sagt það um mig, að það var ekki fyrr en eftir að búið var að ákveða þetta í útvarpsráði, að ég heyrði um það getið. Því fer þess vegna fjarri, að það sé að ráðum Sjálfstfl, eða fyrir nokkra hans misbeitingu innan útvarpsráðs, að þessi háttur hefur verið tekinn upp. Ég skora á hv. fulltrúa Framsfl. í útvarpsráði að skýra frá því, hvort hann hafi verið þessari ráðstöfun andvígur eða e.t.v. einn af helztu hvatamönnum þess, að þessi háttur var upp tekinn. Það dugir ekki fyrir Framsfl. eftir á, þegar í ljós kemur, að hans málflutningur sýnist gefast þeim mun verr sem fleiri heyra hann, að ætla að snúa við blaðinu og hverfa frá því, sem þeir hafa verið manna ákafastir hingað til að koma fram. Hér er borinn saman flutningur frétta frá Alþingi og útvarp frá Alþingi. Það hefur verið ákveðið af útvarpsráði að skýra frá forustugreinum dagblaðanna. Það er umdeilanlegt, hvort þetta á nokkurt erindi í útvarpið. Ég er fyllilega því sammála. En ef það er tekið í útvarpið, þá verður auðvitað að skýra frá forustugreinunum eins og þær eru, alveg eins og þegar skýrt er frá umr. á Alþingi í daglegum fréttum nú. Þá er þess auðvitað ekki gætt né heldur hægt að gæta að mæla nákvæmlega út, hversu langt er sagt frá málflutningi hvers einstaks flokks. Það fer alveg eftir því, hversu langar ræður haldnar eru, hversu margir þm. taka til máls frá hverjum flokki. Það má deila um, hvort það sé rétt að hafa þennan daglega fréttaflutning frá þinginu í útvarpinu. Það hefur reynzt vinsælt, og yfirleitt hygg ég, að engir þm. hafi kvartað undan þessu nema framsóknarmenn. Við höfum orðið varir við það, að þeir hafa unað þessum fréttaflutningi illa og jafnvel fyrr haft orð á því hér í þingsölum, að hann kæmi illa við þá. En ef margir þm. tala, t.d. frá Framsfl., og þeir hafa yfirleitt ekki látið á sér standa um ræðumennsku á þingi að undanförnu, þá er það óhjákvæmilegt, að það verður að greina frá ræðum þeirra, sem tala, en ekki frá hinum, sem þegja, og þess vegna fá framsóknarmenn oft langan ræðutíma í þessum kvöldfréttum. Það kvartar enginn undan því nema þeir sjálfir.



Herra forseti. Hæstv. dómsmrh. viðurkenndi, að þessar greinar, sem lesnar eru úr blöðunum, væru pólitískar, enda er það á allra vitorði. Hann viðurkennir það. Og hann segir, að það geti skeð, að verði að fella þetta niður. Það getur vel verið. Ef hans flokkur er þannig á sig kominn, að hann vill ekki taka þátt í þessu, nema hann hafi tvöfaldan rétt á móti öðrum flokkum, þá verður auðvitað að fella þetta niður, því að þetta stangast á við reglur útvarpsins. Mér þótti vænt um að heyra það, að sá eini, sem hér hefur talað í þessum umr. og á sæti í útvarpsráði, hv. 2. þm. Vestf., mótmælti ekki með einu orði þeirri skoðun, sem ég hef haldið fram, að með þessu væru reglur útvarpsins brotnar. Hann fór að tala um, hvað tíðkaðist í öðrum löndum, en það kemur okkur ekki við. Hér eru ákveðnar reglur um útvarpsrekstur, og þeim á að fylgja. Og út af því, sem hæstv. forsrh. var að tala um, - hann var að bollaleggja um það, hverjir hefðu fundið þetta upp í útvarpsráði og átt mestan hlut að því, - þá sé ég ekki, að það skipti nokkru máli í þessu sambandi. Það, sem ég hef hér fundið að, er, að það væri ekki farið eftir reglum þeim, sem útvarpið á að starfa eftir, og á þessu þyrfti að verða breyting.



Herra forseti. Hér hefur verið rætt nokkuð um starfsemi útvarpsins og hlutleysisreglur þess. Í þeim efnum hefur sérstaklega verið minnzt á þá starfsemi útvarpsins að lesa upp úr forustugreinum dagblaðanna á morgnana og um frásagnir af ræðuhöldum hér á Alþingi. Ég vil taka það fram í sambandi við þetta, að ég álít, að þetta hvort tveggja sé nokkuð til bóta frá því, sem áður var. Það kann vel að vera, að Sjálfstfl. njóti nokkurra forréttinda í sambandi við upplestur úr leiðurum blaðanna á morgnana, þar sem hann á einn allra flokka tvö dagblöð, en það tel ég þó að skipti litlu máli. Ég álít, að það sé enginn vafi á því, að þessari starfsemi útvarpsins hafi yfirleitt verið vel tekið, einkum og sérstaklega af fólki úti á landi. Það er svipað að segja um frásagnir í fréttum af umr. hér á Alþingi. Þeim hefur yfirleitt verið vel tekið, því að þær fréttir, sem þannig koma, eru miklu aðgengilegri fyrir alla hlustendur heldur en sá fréttaflutningur, sem tíðkaðist héðan frá Alþingi áður. Hins vegar vil ég taka undir það, sem hér hefur verið sagt, að þar er um mjög vandasamt verk að ræða, og ég leyni því ekki, að ég hef fundið það og það mjög áberandi, að þeir aðilar, sem rita hér fréttir af umr. á Alþingi, virðast hafa tamið sér það að segja alveg sérstaklega frá öllum þeim ræðum, sem hæstv. ráðh. flytja hér á Alþingi, og setja þá í sérstakan flokk, og eru mörg dæmi um það, að frásagnir héðan úr umr. af ræðum ráðh. eru margfalt lengri og ýtarlegri en útdráttur úr ræðum annarra þm. En í þessum efnum tel ég að útvarpið eða fréttamenn útvarpsins fari hiklaust út fyrir þann ramma, sem ætti að setja þeim í fréttaflutningi. En hvað um það, þá tel ég eigi að síður, að það form, sem er á fréttaflutningi með þessum hætti, sé svo miklum mun líflegra og betra en gamla formið, það eigi ekki að hverfa frá þessu, heldur eigi miklu frekar að reyna að lagfæra það, sem þarna kann að hafa farið úrskeiðis. En það var í þessum efnum verið að ræða um hlutleysi útvarpsins. Mér er alveg ómögulegt að sitja hér hjá í sambandi við þessar umr., þannig að ég minnist þá ekki A það um leið og beini því til hæstv. menntmrh., yfirmanns útvarpsins, að útvarpið mætti kannske huga að sér öllu betur en það hefur gert í ýmsum öðrum tilfellum varðandi hlutleysisreglurnar. Það mun vera 1. maí á morgun, hátíðisdagur verkalýðsins í landinu. Ég veit ekki annað betur en það sé þegar búið að neita verkalýðssamtökunum í landinu um það að fá aðgang að útvarpinu á þeim degi. Ég efast ekkert um það, að þeir menn gerast fáir í landinu, sem ekki viðurkenna, að slík ráðabreytni frá hálfu útvarpsins, þegar haft er í huga, hvað útvarpið gerir við önnur samtök og aðra aðila í landinu í þessum efnum, er hið herfilegasta hlutleysisbrot gagnvart þessum samtökum og margfalt á við það, sem hefur borið inn í þessar umr. nú í sambandi við aðfinnslur varðandi rekstur útvarpsins. Ég vil því nota þetta tækifæri alveg sérstaklega til þess að beina þeim tilmælum til hæstv. menntmrh., yfirmanns útvarpsins, að hann hlutist til um það, að þessi fjölmennustu almenningssamtök í landinu, Alþýðusamband Íslands, væru ekki leikin á þennan hátt eða brotnar á þeim hlutleysisreglur gagnvart öðrum fjöldasamtökum í landinu á þann hátt, sem hefur verið hér um skeið og mun eiga að eiga sér stað nú á nýjan leik. Það fer auðvitað ekkert á milli mála, að hlutleysisreglur útvarpsins eru þverbrotnar í ýmsum greinum. Það þarf ekki annað en telja saman þá fulltrúa stjórnmálaflokkanna í landinu, jafnvel þm., sem raðað er upp í þáttinn „um daginn og veginn“ nú orðið, þó að menn frá vissum stjórnmálasamtökum megi þar aldrei koma fram. Það fer vitanlega ekkert 8 milli mála, hvernig þessar hlutleysisreglur útvarpsins eru brotnar og það í miklu ríkari mæli en í þeim tveimur tilfellum, sem hér hefur einkum verið rætt um.



Herra forseti. Ég hefði ekki blandað mér í þessar umr., ef það hefði ekki verið af tilefni frá hæstv. forsrh. Mér skildist hæstv. forsrh. gefa í skyn, að það hefði verið að frumkvæði fulltrúa Framsfl. í útvarpsráði, að sá háttur hefur verið tekinn upp að segja frá forustugreinum dagblaðanna. Mér finnst í tilefni af þessu, vegna þess að ég er þessi fulltrúi, rétt að láta það koma fram, að þetta hefur ekki verið gert að mínu frumkvæði. Ég hygg, að það sé rétt frá sagt, að það hafi verið þannig ástatt í útvarpsráði í þessum málum á undanförnum árum, að þeir, sem þar voru fulltrúar fyrir Alþfl. og Alþb., hafi heldur sótt á um það, að þessi háttur yrði upp tekinn, en það er hins vegar rétt, sem kom fram hjá hæstv. ráðh., að það hefur verið tregða í þessum efnum hjá fulltrúum Sjálfstfl. og hvað það snertir hef ég haft samstöðu með þeim um það á undanförnum árum. En á s.l. hausti var sótt enn þá meira á um þetta af hálfu þeirra aðila, sem hafa verið þessu fylgjandi, og mér virtist, að þá væri afstaða sjálfstæðismanna eða a.m.k. annars fulltrúa flokksins nokkuð breytt í þessum efnum, svo að ég taldi, þegar svo var komið, að það væri rétt að ljá kost á því að vera með því, að þessi háttur yrði tekinn upp í tilraunaskyni, að útvarpið segði frá forustugreinum dagblaðanna: Og mér skildist þá og skilst enn, að þessi þáttur hafi verið upp tekinn af hálfu útvarpsráðs fyrst og fremst í tilraunaskyni, til þess að vita, hvernig þessu væri tekið af almenningi og hvort það væri hægt að framkvæma hann í því formi, því að þetta er að sjálfsögðu nokkuð vandasamt, að menn teldu það ekki stríða gegn þeim reglum, sem útvarpinu er ætlað að vinna eftir. Ég hygg, að það megi segja, eða a.m.k. álit mitt er það, að í því formi, sem þetta hefur verið lagt í hendur fréttastofunnar að vinna úr forustugreinum dagblaðanna, hafi það tekizt mjög sæmilega, og ef á að binda þetta við það að miða við dagblöðin, eins og er ætlað með þessum hætti, þá sé erfitt að framkvæma það með öðrum hætti en gert hefur verið. Hitt er svo dálítið annað mál, sem hefur komið fram hjá hv. 1. þm. Norðurl. v., sem hreyfði þessu máli, að hér væri rétt að gæta jafnvægis á milli flokka. En það hygg ég, að verði ekki hægt í því formi að miða þetta við forustugreinar dagblaðanna sérstaklega, heldur yrði þá að taka það upp með öðrum hætti og hafa annan þátt, þar sem hver flokkur hefði ákveðinn tíma til þess að koma sínum sjónarmiðum á framfæri. En það er að vísu dálítið annað mál en það, sem hér hefur verið sérstaklega rætt um, að binda þetta við forustugreinar dagblaðanna. Ég sé svo ekki ástæðu til að ræða frekar um þetta atriði að sinni. Ég vil aðeins láta þá skoðun koma fram, fyrst ég er hingað kominn; að ég mundi telja það rétt, að ef þeim hætti verður fylgt áfram að segja frá forustugreinum dagblaðanna, þá yrði það einnig tekið upp að segja frá forustugreinum þeirra vikublaða, sem gefin eru út utan Reykjavíkur: Ég vil minna á það í þessu sambandi, að t.d. í enska útvarpinu er það ekki aðeins venja að segja frá forustugreinum dagblaðanna, heldur er líka sagt þar frá forustugreinum vikublaðanna, a.m.k. þeirra helztu, sem þar eru gefin út, og ég held, að ef þessu yrði haldið áfram, að segja frá efni forustugreinanna, mætti t.d. vel koma því fyrir að segja frá forustugreinum blaðanna úti á landi á mánudögum, því að það rúm er autt nú.



Herra forseti. Ég hef ekki talað langt mál um þessi efni og mun ekki gera. Það var út af því, sem hæstv. forsrh. sagði hér áðan. Í fyrsta lagi hef ég ekki óskað eftir því, að hætt væri að lesa leiðarana í útvarpið, þó að þessi áhalli sé á lestrinum. Ég hef ekki óskað eftir því og óska ekki eftir því og hef ekkert sagt hér, sem gefur tilefni til að álíta það. Í öðru lagi hef ég ekkert gefið í skyn, að Sjálfstfl. muni hafa beitt sér fyrir þessum leiðaralestri í útvarpið. Um það hef ég ekki hugmynd og hef ekki haft og hef ekkert sagt í þá átt. Tvennt hef ég sagt. Fyrst, að dómsmrh. hefði ekki verið svona ánægður með lestur leiðaranna, ef Framsfl. hefði haft tvö dagblöð, en Sjálfstfl, eitt. Læt ég menn um að gizka á, hvort það muni vera nokkrar ýkjur. Ég læt menn alveg um það sjálfa. Hitt, sem ég hef sagt, var það, og þess vegna stökk hæstv. forsrh. á fætur, að það væri mín skoðun, að lestur leiðaranna mundi ekki hafa verið samþykktur, ef Framsfl. hefði haft tvö blöð, en Sjálfstfl. eitt. Og nú vill svo vel til, að hæstv. forsrh. staðfesti, að svo miklu leyti sem þessa hluti er hægt að sanna, að hér er ekki um neinar getsakir að ræða, því að hann sagði, að Sjálfstfl. hefði verið dálítið tregur til þess að samþykkja, að leiðararnir yrðu lesnir í útvarpið, jafnvel þótt Sjálfstfl. hefði tvö blöð, en hinir flokkarnir aðeins eitt blað hver. Ef Sjálfstfl. hefur verið tregur til að samþykkja, að þetta yrði gert, þrátt fyrir það að hann hefur þessa yfirburði í lestrinum, að láta lesa úr tveimur blöðum, í staðinn fyrir að hinir hafa eitt, hver halda menn þá að hefði verið afstaða flokksins, ef Framsfl. hefði haft tvö blöð, en Sjálfstfl. eitt? Ætli það séu nokkrar ýkjur, sem ég sagði, að það eru ekki minnstu líkur til, að þetta hefði verið samþykkt við slíkar aðstæður, ekki minnstu líkur til þess? Þess vegna er alveg ástæðulaust fyrir hæstv. ráðh. að vera að finna að því, að hér á hv. Alþingi er bent á þetta ójafnrétti, sem þarna á sér stað. En ég hef aldrei verið neitt órólegur út af þessu máli og er ekki og vil láta halda þessu áfram, og það er af þeirri einföldu ástæðu, að ég treysti því, að menn séu fyrir löngu orðnir leiðir á þessum langlokum, sem lesnar eru úr blöðum Sjálfstfl., áður en þeim er lokið hverju sinni, og ég hef að því leyti dálítið svipaða afstöðu og hæstv. forsrh. Ég er alveg rólegur, og það er af þessum ástæðum.