Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Eins og forseti hefur þegar tilkynnt á vef þingsins tóku sæti á Alþingi í gær Halldóra Lóa Þorvaldsdóttir í stað Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur, 6. þm. Norðvest., sem er í veikindaleyfi og Logi Már Einarsson í stað Sigmundar Ernis Rúnarssonar, 7. þm. Norðaust., sem er fjarverandi í einkaerindum. Kjörbréf Halldóru Lóu Þorvaldsdóttur og Loga Más Einarssonar hafa þegar verið rannsökuð og samþykkt. Þau hafa ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni, skv. 2. mgr. 53. gr. þingskapa.

Halldóra Lóa Þorvaldsdóttir og Logi Már Einarsson hafa undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og eru boðin velkominn til starfa á Alþingi.

Borist hafa eftirfarandi tilkynningar um kosningu embættismanna fastanefnda. Allsherjarnefnd: Atli Gíslason, varaformaður. Efnahags- og skattanefnd: Álfheiður Ingadóttir, varaformaður. Félags- og tryggingamálanefnd: Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, formaður, og Ólafur Þór Gunnarsson, varaformaður. Fjárlaganefnd: Oddný G. Harðardóttir, formaður. Iðnaðarnefnd: Kristján L. Möller, formaður.

Forseti vil tilkynna að með bréfi dagsettu 7. október hefur forseti óskað eftir því við fjárlaganefnd að hún fjalli um skýrslu Ríkisendurskoðunar um framkvæmd fjárlaga janúar til ágúst 2010. Einnig hefur forseti með bréfi dagsettu 7. október sl. óskað eftir því við menntamálanefnd að hún fjalli um skýrslu Ríkisendurskoðunar um framkvæmd þjónustusamnings við Menntaskólann Hraðbraut. Þetta er í samræmi við reglur um þinglega meðferð skýrslna Ríkisendurskoðunar sem forsætisnefnd samþykkti 12. febrúar 2008.

Um klukkan 14.30 í dag fer fram umræða utan dagskrár um stöðuna í makrílviðræðunum. Málshefjandi er hv. þm. Einar K. Guðfinnsson. Sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra Jón Bjarnason verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Virðulegi forseti. Að undanförnu hafa ráðherrar í ríkisstjórninni lýst vonbrigðum sínum með það hversu fáir hafa nýtt sér úrræði sem lögfest hafa verið á Alþingi, t.d. um greiðsluaðlögun. Það er skiljanlegt ekki síst í ljósi þess að við sjáum um þessar mundir alveg sláandi tölur í þessu efni, t.d. í fréttatíma Stöðvar 2 í gær þar sem dregið var fram að það eru einungis í kringum 20 mál sem fengið hafa endanlega afgreiðslu hjá umboðsmanni skuldara á þremur mánuðum. Gagnrýni okkar sjálfstæðismanna á tillögur ríkisstjórnarinnar fram til þessa hefur einmitt verið sú að þær hafi verið þunglamalegar, að fólk þurfi nánast að komast í gegnum nálarauga til að uppfylla þau skilyrði sem er að finna í lögunum. Við höfum séð hörmulegar afleiðingar þess að svona þröng skilyrði hafi verið sett, annars vegar á þessum lágu tölum en líka í þeim dæmum sem birtast okkur í fjölmiðlum, eins og t.d. eftir fréttatíma Stöðvar 2 í gær þar sem niðurbrotið fólk birtist á skjánum, fólk sem ætlaði að mæta til umboðsmanns skuldara í þeim tilgangi að fá aðstoð en kemur meira eða minna niðurbrotið úr þeim leiðangri sínum. Ég spyr hæstv. forsætisráðherra: Er ekki kominn tími til að ríkisstjórnin viðurkenni ábyrgð sína á því að hafa smíðað kerfi sem tekur svona á móti fólki? Er ekki kominn tími til menn hætti að benda á fjölmiðlana eða aðra sem vekja athygli á úrræðunum, og líti í eigin barm og staðfesti það að skilyrðin hafa verið allt of og ströng og hafi gert fólki örðugt fyrir, að þau hafi beinlínis verið niðurlægjandi fyrir þá sem ætluðu sé að treysta á úrræðið? Það er fyrri spurning mín til hæstv. forsætisráðherra. Ég vil síðan spyrja hæstv. forsætisráðherra að því hvað hún eigi við þegar hún segir í fjölmiðlum í dag að nú muni reyna á hina samfélagslegu 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurn hans. Það er alveg rétt sem fram kemur hjá hv. þingmanni að úrræðin sem voru sett, 50 úrræði, hafa ekki nýst sem skyldi og á því eru ýmsar skýringar eins og hv. þingmaður þekkir. Við fengum t.d. í gær upplýsingar um það að þegar farið var að skoða þá sem eru að fara í uppboð kom í ljós að fjöldi þeirra, 43%, hefur ekki nýtt sér frest vegna nauðungarsölu og um 48% hafa ekki nýtt sér frest vegna greiðsluerfiðleika. Það er alveg ljóst að þau úrræði sem sett hafa verið fram hafa ekki verið nýtt, kannski af því að fólk hefur ekki leitað eftir þeim eða vegna þess að við höfum ekki kynnt þau nægjanlega. En verið er að vinna úr þessum málum með bráðaaðgerðum ýmiss konar sem ég vona að líti dagsins ljós á næstu dögum. Þrjú mál munu vonandi koma fram í þinginu í þessari viku og síðan eitt af öðru. Varðandi umboðsmann skuldara lagði félagsmálaráðherra fram frumvarp í morgun sem setur fólk í skjól um leið og það setur fram umsókn sína hjá umboðsmanni skuldara en ekki eftir að umsóknin hefur verið samþykkt, sem mun breyta mörgu. Það er því ekki hægt að ganga að fólki og krefja það um greiðslur meðan það er í þeirri skoðun. Við höfum líka sett fram úrræði varðandi framlengingu á uppboðsfrestinum og verið er að vinna úr ýmsum málum sem stjórnarandstaðan eða hluti af henni hefur komið að með okkur. Varðandi síðari spurningu hv. þingmanns er alveg ljóst að ef fara á í einhvers konar niðurfærsluleið, ekki endilega þá sem hagsmunasamtök heimilanna hafa lagt til heldur hafa ýmsar fleiri útfærslur komið upp á borðið sem verið er að vinna með, verður að nást um það samfélagsleg sátt. Það sem ég meina með því er að allir þeir aðilar sem að því máli koma, sem eru bankar, Íbúðalánasjóður, lífeyrissjóðir og fleiri aðilar, þurfa að ná sátt um það vegna þess að nauðsynlegt er 

Virðulegi forseti. Ég tel að hæstv. forsætisráðherra átti sig alls ekki á því að úrræðin sem sniðin hafa verið eru ómöguleg, fólki finnst þau vera niðurlægjandi. Ég skal nefna tvö dæmi um allt of þröng úrræði: Annars vegar framfærsluviðmiðið þar sem fólk er einfaldlega ekki tilbúið að láta skammta sér skít úr hnefa eftir að það hefur komist í greiðsluaðlögun, og síðan hitt sem snýr að sérstakri athugun á því hvort fólk hafi hegðað sér með óábyrgum hætti. Það er greinilegt að því er fylgt svo stranglega eftir að fólk er ekki tilbúið að fara um þau svipugöng sem þar er um að ræða. Ég trúi því einfaldlega ekki að hæstv. forsætisráðherra ætli að koma hingað upp aftur og segja að það sé vegna þess að fólk hafi ekki kynnt sér úrræðin nægilega vel. Varðandi seinna atriðið er spurningin sem stendur upp á hæstv. forsætisráðherra þessi: Er hún tilbúin til þess að fórna tugum milljarða af almannafé í hina almennu niðurfærslu? Það er það sem umræður hafa snúist um, 

Virðulegi forseti. Það hefði verið gaman og upplýsandi í þessari umræðu ef komið hefði fram hvað hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins vilja gera í þessu efni. Eru þeir tilbúnir að fara í almenna niðurfærslu og þá hvernig? Þetta er ekkert auðvelt viðfangsefni, ég geri mér fullkomlega grein fyrir því. Ef það kostar mikil útgjöld fyrir ríkissjóð, ef á annað borð verður farið í það þarf auðvitað að endurskoða efnahagsprógramm ríkisstjórnarinnar, það er alveg ljóst, vegna þess að stærstur hluti af verðtryggðum lánum, eða um 700 milljarðar af 1.000 milljörðum, eru hjá Íbúðalánasjóði sem er ekki vel staddur um þessar mundir. Málið er því ekki auðvelt viðfangs. En það væri líka mjög gott að vita hvort það er breið samstaða um það á þingi að fara í einhvers konar niðurfærslu. Ég hef ekki heyrt það hjá sjálfstæðismönnum og það skiptir auðvitað máli hvort samstaða er um málið á þingi. Varðandi framfærsluviðmiðið get ég alveg tekið undir það með hv. þingmanni og það er einmitt það sem verið er að skoða, að hækka framfærsluviðmiðið umfram það sem er hjá umboðsmanni skuldara, þ.e. þegar kemur að 

Frú forseti. Nú er sem betur fer aftur hafin mikil umræða um almennar leiðréttingar lána og þá hefur heyrst að slík leiðrétting, þ.e. að færa lánin aftur að því sem þau voru áður en það varð sem kallað er forsendubrestur vegna áhrifa hrunsins, mundi kosta ríkið 220 milljarða kr. Getur hæstv. forsætisráðherra tekið undir með mér að það sé fráleitt að áætla að kostnaður upp á 220 milljarða mundi lenda á ríkinu, m.a. vegna þess að þar er gert ráð fyrir að lánin mundu ella innheimtast upp í topp, sem er auðvitað fráleitt? Einnig er ekki tekið með í reikninginn að það yrðu gríðarleg efnahagsleg áhrif af þessu sem mundu auka tekjur ríkisins og samfélagsins alls. Ekki er heldur tekið með í reikninginn að megnið eða stór hluti þessara skulda er hjá bönkunum og þegar búið að færa niðurfærslu vegna þessara lána, þ.e. við flutning lánanna úr gömlu bönkunum yfir í þá nýju. Þannig að ef menn áætla að allur þessi kostnaður lendi á ríkinu er gert ráð fyrir því að ríkið fari að borga bönkunum það sem þeir eru þegar búnir að afskrifa. Jafnframt er ekki gert ráð fyrir áhrifum á lífeyrissjóðina til framtíðar og ekki heldur á fasteignamarkaðinn og stöðu Íbúðalánasjóðs, sem auðvitað á mikið undir því að fasteignamarkaðurinn losni úr því frosti sem hann hefur verið í og falli ekki áfram. Við höfum nefnilega séð afleiðingarnar af hinu þar sem menn viðhalda lánunum út í hið óendanlega án þess að færa niður nauðsynlega niðurfærslu, eins og í Japan þar sem kostnaðurinn nú 20 árum eftir að menn hefðu betur ráðist í slíka niðurfærslu er orðinn miklu meiri en kostnaðurinn við að færa lánið niður. Spurningin er því sú: Getur hæstv. forsætisráðherra tekið undir með mér að fráleitt sé að tala um 220 milljarða kr. kostnað á ríkið? Nú er ég ekki að leita eftir svari á borð við að það sé mikilvægt að skoða þetta. 

Virðulegi forseti. Við höfum farið yfir þetta með Hagsmunasamtökum heimilanna og þau hafa nefnt þá tölu sem hv. þingmaður nefndi, 220 milljarða. Þar sjá menn þetta þannig að 75 milljarðar af þessum 220 milljörðum falli á lífeyrissjóðina. Þá er gert ráð fyrir að ekkert falli á Íbúðalánasjóð heldur komi þessi hluti allur á lífeyrissjóðina en hinn hlutinn sem vantar upp á 220 milljarðana gera þeir ráð fyrir að komi úr bankakerfinu. Þeir álíta svigrúmið innan bankanna vegna þeirra færslna sem urðu milli gömlu og nýju bankanna sé miklu meira en bankarnir gera ráð fyrir. Það eru akkúrat þessir hlutir sem við erum að ganga úr skugga um þessa dagana með þeim samtölum sem við eigum og fundum næstu daga m.a. með bönkum, lífeyrissjóðum og Hagsmunasamtökum heimilanna þar sem allir þessir aðilar koma að borðinu og ræða þessi mál og geta átt samræður um hvað sé mögulegt í þessu efni. Ég geri mér alveg fyllilega ljóst eins og allir hér inni að ríkissjóður hefur lítið sem ekkert svigrúm, raunar ekkert svigrúm til að taka á sig miklar niðurfærslur þannig að þetta þarf að vera í samningum milli allra aðila. Ef til þess kemur að ríkissjóður þurfi að taka a sig frekari skuldbindingar er alveg augljóst að endurskoða þarf efnahagsprógramm ríkisvaldsins. Spurningin er hvort það sé skynsamlegt vegna þess að allur frestur á því að taka á þeim vanda sem við er að glíma kemur niður á velferðarkerfinu í því formi að við þurfum að greiða miklu hærri vexti en ella. Þetta eru auðvitað spurningar sem við þurfum að vega og meta og eru ekki auðveldar viðfangs og þess vegna erum við að kalla alla aðila að þessu borði. Það er alveg ljóst að ef lánin eru færð niður má segja að það gæti aukið gæði lánasafnanna inni í bönkunum og fólk hafi meira 

Frú forseti. Ég hlakka til að heyra restina af svarinu en geri smáathugasemdir í millitíðinni og vil ítreka spurninguna: Er ekki hæstv. forsætisráðherra sammála mér um að það megi tala um forsendubrest og að ekki sé hægt að tala um 220 milljarða kostnað á ríkið? Ástæðan fyrir því að ég nefni þetta orð, forsendubrest, sérstaklega er að ráðherrar í ríkisstjórninni, sérstaklega þáverandi viðskiptaráðherra, töluðu um forsendubrest gagnvart kröfuhöfum þegar gengisbundnu lánin voru dæmd ólögmæt. Má ekki á alveg sama hátt tala um forsendubrest gagnvart lántakendum vegna áhrifa hrunsins? Einnig vildi ég spyrja hæstv. forsætisráðherra út í þau orð að það þurfi að nást samstaða allra í þinginu um þetta og er þar sérstaklega að vísa til Sjálfstæðisflokksins. Hvers vegna þarf Sjálfstæðisflokkurinn að samþykkja stefnu þessarar ríkisstjórnar? Er ekki ríkisstjórnin bara til í að hafa eigin stefnu og ef hún vill að Sjálfstæðisflokkurinn sé með í þeirri stefnu að bjóða þá Sjálfstæðisflokknum þátttöku í ríkisstjórninni?

Virðulegi forseti. Ég hélt satt að segja að það þyrfti hvorki að bjóða Sjálfstæðisflokknum né Framsóknarflokknum eða stjórnarandstöðu þátttöku við ríkisstjórnarborðið í ríkisstjórninni til þess að hafa vilja til að setjast með okkur til að leysa þann brýna vanda sem við er að glíma. 
             Ég vil líka nefna það af því að talað er um forsendubrest að við viðurkennum og höfum gert það að það er mjög alvarlegur vandi hjá fjölda heimila í landinu. Við sjáum það í gegnum tölur hjá Íbúðalánasjóði þegar 35% af upphæð Íbúðalánasjóðs tengjast lánum með yfir 100% veðsetningu. Það er þetta sem við höfum áhyggjur af vegna þess að þarna er um að ræða 22 þúsund einstaklinga. 20% af upphæðinni hjá Íbúðalánasjóði eru með 80–90% veðsetningu og 15% eru í vanskilum. Þetta talar sínu máli um það að við gífurlegan vanda er að etja. Ég hef líka 

Virðulegi forseti. Ég er á svipuðum slóðum og þeir hv. þingmenn sem hér hafa spurt hæstv. forsætisráðherra og er það ekki skrýtið miðað við ástand mála. Ég held að það hafi verið í lok mars sem hæstv. forsætisráðherra talaði um það á blaðamannafundi að öllum spurningum varðandi heimilin og skuldamál þeirra væri svarað og frekari aðgerða ekki þörf. Ég vildi því spyrja hæstv. forsætisráðherra, vegna þess að sem betur fer er búið að endurskoða þá afstöðu og er verið að vinna í þessu núna, hvað hæstv. ráðherra telur að vandinn sé mikill að umfangi og þá er ég að vísa í fjölda heimila og á hverju það sé byggt. Sömuleiðis vil ég, vegna þess að hér hefur verið nokkur umræða um að þetta hafi verið í hægagangi, vísa í grein sem formaður Lögmannafélagsins skrifaði í Pressunni í gær en þar vekur lögmaðurinn athygli á eftirfarandi, með leyfi forseta: „Ríkissjóður hefur engan áhuga á því að afskrifa ótryggðar skattkröfur eða aðrar opinberar kröfur, þrátt fyrir að þær mundu augljóslega falla niður við gjaldþrot. Slíkar kröfur hafa áhrif á greiðslugetu einstaklinga og möguleika þeirra til að eignast íbúðarhúsnæði, auk þess sem ríkissjóður ætlast til þess að á sama tíma og fjármálafyrirtækin eru að afskrifa veðtryggðar kröfur umfram markaðsverð eigna þá fái ríkissjóður ótryggðar skattkröfur greiddar. Til viðbótar þessu gerir ríkissjóður jafnvel ráð fyrir því að geta skattlagt niðurfærsluna að auki. Þessi afstaða ríkisvaldsins kemur í raun í veg fyrir að stór hópur fólks geti nýtt sér skuldaaðlögun fjármálafyrirtækjanna. Hvernig getur ríkisvaldið ætlast til þess að aðrir kröfuhafar, jafnvel þeir sem eiga veðtryggðar kröfur, felli þær niður á sama tíma og ríkissjóður fái kröfur sínar greiddar? Ætla stjórnvöld virkilega að koma í veg fyrir greiðsluaðlögun einstaklinga vegna skattkrafna sem augljóslega eru tapaðar og jafnvel búa til nýjar í kjölfar greiðsluaðlögunar?“ Ég vil því spyrja hæstv. forsætisráðherra hvert sé viðhorf hæstv. ráðherra gagnvart þessum sjónarmiðum og hvort þetta sé eitthvað sem er til skoðunar núna.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurn hans. Það er alveg satt og rétt að í vor töldum við að með þeim úrræðum sem við settum fram hefðum við náð utan um skuldavanda heimila eins og hann blasti við þá en við sögðum jafnframt að við mundum fylgjast náið með framvindunni hvort þetta dygði og grípa til aðgerða ef það mundi ekki duga. Það er nákvæmlega það sem við erum að gera. Skuldavandinn er mikill, ég fór yfir tölur áðan. Ég get líka nefnt að samkvæmt tölum sem hafa komið fram, t.d. í einum fjölmiðli í dag, um vanskil þá voru af þeim 22 þúsundum sem núna eru í vanskilum 16.400 í vanskilum fyrir hrun. Það hafa því bæst við 6–7 þús. manns sem vissulega er mikið en þó verður að hafa í huga að þessi vandi var til staðar líka fyrir hrun, m.a. vegna þess að hér voru lagðar niður félagslegar lausnir, félagslegt íbúðakerfi. Við verðum bara að horfast í augu við það að stór hluti fólks ræður ekki við hóflegar íbúðir jafnvel þó að þær væru á hagstæðum kjörum og því þurfa að vera til félagslegar lausnir. Að því er ríkisstjórnin m.a. að vinna og vonandi sést niðurstaða í því fljótlega. Varðandi skattkröfurnar tek ég vissulega undir það með hv. þingmanni að þetta er vandamál og er eitt af því sem er uppi á borðum ríkisstjórnarinnar að leysa og vinna úr. Þetta er töluvert erfitt viðfangs af því að verið er að innheimta fyrir þriðja aðila og það þarf að taka á því. En ég get tekið undir það með þingmanninum að þetta er úrlausnarefni sem við erum að skoða og þarf að leysa. Og ef hann sæti nú að borðinu með okkur í ráðherranefndinni ásamt fulltrúum Framsóknarflokksins og Hreyfingarinnar mundi hann hafa vitneskju um að þetta er mál sem við erum að taka á og erum að skoða ýmsar aðferðir til að vinna úr.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé ekkert verra að opna og gegnsæja ríkisstjórnin upplýsi í þinginu hvað er í gangi og það þurfi ekki að gera allt á bak við luktar dyr þar sem þingmenn og hæstv. ráðherrar hittast. Ég fagna þessari yfirlýsingu hæstv. ráðherra og það verður verkefni okkar á næstunni. Það vinna allir að því að koma fram með hugmyndir og þar erum við sjálfstæðismenn engin undantekning. Ég held að hæstv. ráðherra verði að gangast við því að við höfum svikalaust komið fram með hugmyndir um lausn á skuldavanda heimilanna alveg frá bankahruni. Ég skil hæstv. ráðherra svo að hæstv. ráðherra telji, og ráðherra leiðréttir mig ef ég hef misskilið það, að um sé að ræða 6–7 þús. manns í viðbót frá bankahruni sem eiga í erfiðleikum. Ef þetta er rangt eftir haft bið ég hæstv. ráðherra að leiðrétta mig. 

Hæstv. forseti. Þetta er rétt varðandi þessar tölur en svo er spurning í hve miklum vanda þessi hópur, 6–7 þús. manns sem hefur bæst við, er í. Ég held að við höfum fengið veigamiklar upplýsingar í þeim hringingum sem fram fóru um helgina, sem ekki hefur verið gert áður, og ég tel að halda þurfi áfram, ekki bara núna fyrir næsta mánuð heldur fyrir næstu mánuði, að hringja í það fólk sem er að lenda með íbúðir sínar á nauðungarsölu og sjá hvort þau úrræði sem við höfum geti ekki hjálpað því. Ég er sannfærð um að í mörgum tilvikum væri hægt að forða fólki frá nauðungarsölu, líka með þeim viðbótarúrræðum sem við erum með, m.a. því sem var samþykkt í morgun að setja fólk strax í skjól þegar það er búið að leggja inn umsókn hjá umboðsmanni skuldara. Ég tel að það sé gífurlega mikilvægt úrræði fyrir þá sem verst standa. Síðan vil ég segja að Alþingi tók vel höndum saman í vor og kom með víðtæk úrræði 

Virðulegur forseti. Nú eru haldnir borgarafundir víða um land vegna tillagna í heilbrigðisþjónustunni. Þær tillögur koma ekki á óvart. Það er nokkuð ljóst að það þarf að endurskipuleggja þjónustuna í þeim anda sem nokkrar úttektir síðustu ára hafa sýnt og tillögur stjórnvalda nú eru á þeim nótum. Þær eru hins vegar of brattar og stjórnvöld ganga of hratt fram miðað við aðstæður og mikið vantar upp á að haft hafi verið eðlilegt samráð við heimamenn og menn hafi reynt að útskýra þessar tillögur. Úttektir síðustu ára sýna þörf á endurskipulagningu til þess að þjónustan verði faglega góð, örugg og að fjármunir nýtist sem best. Þessar úttektir voru allar unnar áður en bankahrunið varð. Þær sýna þörf á breyttri þjónustu vegna aukinnar sérhæfingar fagfólks, nýrra tækja og tækni, betri samgangna og réttmætra krafna almennings um faglega og örugga þjónustu. Þessar úttektir hafa verið unnar með hagsmuni sjúklinga í huga en taka ekki á byggðasjónarmiðum svo sem hvar þörf er á störfum hverju sinni. Þau sjónarmið vega hins vegar þungt og það er því mikilvægt að endurskipuleggja þjónustuna í þrepum, þ.e. hægar en nú er gert. Heilbrigðisþjónustan mun þróast í þá átt sem tillögurnar gera ráð fyrir og sú þróun mun verða algjörlega óháð því hvaða stjórnmálaflokkar eru við völd hverju sinni hér á landi og hún er líka óháð því hvort við hefðum lent í bankahruni eða ekki. Það sýnir þróunin sem hefur orðið nú þegar síðustu árin. Ég gagnrýni hins vegar hve hratt þær ganga fram og vil því spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra hvort ekki sé rétt að gera þetta hægar, fara hægar í þessa hluti. Og ég spyr einnig, þó að málið sé nú í höndum þingsins, hvort sé betra að hans mati að lækka framlögin 

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda, hv. þm. Siv Friðleifsdóttur, fyrir fyrirspurnina og þann skilning sem hún hefur látið í ljós um þær breytingar sem unnið er að varðandi heilbrigðismálin. Hv. þingmaður þekkir öðrum betur þá umræðu sem farið hefur fram á undanförnum árum og mikilvægi þess að farið sé heildstætt yfir þjónustuna í landinu og hún endurskipulögð. Ég tek undir með hv. þingmanni að það er auðvitað æskilegt í málefnum eins og heilbrigðismálum að horft sé til langs tíma og menn hafi skýra sýn fram til lengri tíma. Ég hef tjáð mig um það eftir að ég varð heilbrigðisráðherra að það eigi að vera óháð flokkslínum eða flokkadráttum vegna þess að um kerfi eins og heilbrigðiskerfið sem og menntakerfið og álíka þjónustu á auðvitað að vera þjóðarsátt í meginatriðum þannig að menn viti hvert þeir stefna og hvers skuli gæta. Þegar fjárlagafrumvarpið kom fram kynnti ég það strax að ég mundi fara yfir þessar tillögur og hef kallað eftir því að öll heilbrigðisumdæmin verði heimsótt með fagfólki og farið verði yfir hvaða afleiðingar tillögurnar hafi á viðkomandi svæði. Í framhaldi af því mun ég hitta framkvæmdastjóra og forstjóra heilbrigðisstofnananna til að skoða þessar hugmyndir enn frekar og hafði áskilið mér rétt til að koma með tillögur inn í fjárlaganefnd fyrir 2. umr. um með hvaða hætti hugsanlegt væri að gera þetta öðruvísi. Þar er, eins og hv. þingmaður kom að í fyrirspurn sinni, um tvennt að ræða ef hægt verður að ná samstöðu um að fara hægar í þetta með því að minnka aðhaldskröfuna á heilbrigðisþjónustuna eða með því að færa til innan þessa niðurskurðar þar sem þá lendir meira á þeim sem fengu hóflegan eða lítinn sem engan 

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir að segja það mjög skýrt í ræðustól Alþingis að til greina komi að fara hægar í sakirnar. Ég held að það sé mjög brýnt að fara hægar í sakirnar þó að þessar tillögur séu í þeim anda sem úttektir síðustu ára hafa sýnt að sé skynsamlegt að vinna að. Ég ítreka að þær voru unnar fyrir bankahrunið, þetta hefur raunverulega ekkert með bankahrunið að gera, þetta hefur með allt aðra krafta að gera, faglega þjónustu, sérfræðinga o.s.frv., öryggið í þjónustunni. Ég tel að það sé farið of bratt í hlutina, það er farið allt of bratt í þá líka í samfélaginu núna sem er svo viðkvæmt. Að mínu mati er ekki hægt að keyra hlutina í gegn þannig að mörg störf tapist á einstaka stöðum í einu. Það er ekki forsvaranlegt. En ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir að sýna þennan skilning og vona að þingið 

Hæstv. forseti. Ég held að það sé mikilvægt þegar við förum í gegnum þessa umræðu að við áttum okkur á því að annars vegar erum við einmitt að ræða um þjónustu við sjúklinga, við erum að ræða um grundvallaratriði varðandi þjónustuna á hverju svæði, hvað er forsvaranlegt, hvað er góð þjónusta, hvað þarf að vera á hverju svæði. Hins vegar er um að ræða um atvinnu- og byggðamál og þó að það eigi helst ekki að blanda þessu saman er það óhjákvæmilegt í þeirri stöðu sem við erum í í dag. Það hefur sýnt sig m.a. í frammistöðu Landspítalans að hægt er að gera verulegar breytingar og ná fram verulegum sparnaði með breytingum án þess að um verulegan niðurskurð á þjónustu verði að ræða. Það segir okkur að með tiltektum og lagfæringum er hægt að ná árangri. Það er verkefni okkar sameiginlega að hafa skýran fókus á það til hvers verið er að reka þjónustuna, hvar á að reka hana og hvernig á sem hagkvæmastan hátt.

Virðulegi forseti. Á fimmtudaginn var fór fram borgarafundur í Stapa í Reykjanesbæ þar sem fólki þar, eins og reyndar alls staðar um landið, var mikið niðri fyrir vegna atvinnuástandsins og niðurskurðar í velferðarmálum og vegna annarra þátta. Í kjölfar þessa borgarafundar var það haft eftir hæstv. samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra, Ögmundi Jónassyni, að hann væri á móti byggingu álvers í Helguvík, atvinnuskapandi verkefnis sem íbúar þarna á svæðinu kalla mjög hátt eftir. Í ljósi þeirra yfirlýsinga verður að líta til þess að meginforsenda fjárlagafrumvarps ríkisstjórnarinnar er sú hagvaxtarspá og hagvaxtarforsendur sem þar byggjast. Þær hagvaxtarforsendur byggjast á því að farið verði í framkvæmdir við byggingu álvers í Helguvík, framkvæmdir sem hæstv. ráðherra styður ekki. Þá liggur beint við að spyrja hæstv. ráðherra að því hvort hann styðji fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar.

Hæstv. forseti. Ég skil ekki alveg samhengið í spurningu hv. þingmanns og það væri óskandi að hann skýrði mál sitt nánar hér á eftir. Hitt er rétt eftir mér haft að ég tel að menn hafi farið fram úr sér með framkvæmdir í tengslum við Helguvík og álver þar einfaldlega vegna þess að til þess að geta rekið álver þarf að hafa orku til að knýja álverið og á henni stendur eins og við þekkjum þannig að endar hafa ekki verið hnýttir saman. Það er annað og meira sem ég hef gert. Ég hef gagnrýnt þá sem hafa komið fram í umræðunni um atvinnuuppbyggingu í Reykjanesbæ og á Suðurnesjum vegna þess að þeir hafa keyrt þessa umræðu inn í ákveðið öngstræti: Annaðhvort ál eða ekkert, annaðhvort ECA eða ekkert. Þetta er umræðan sem fólki er boðið upp á. Ég held því fram að samfélaginu sé haldið í gíslingu af hagsmunaaðilum sem horfa fyrst og fremst á eigin hagsmuni. Við þurfum að ná þessari umræðu á Suðurnesjum og í Reykjanesbæ út úr þessu öngstræti, menn þurfa að opna hugann og horfa til annarra átta einnig. Við eigum ekki að láta nokkra sjálfskipaða fulltrúa stýra umræðunni inn í þennan farveg sem ég heyri að hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson tekur undir.

Virðulegi forseti. Samhengi spurningar minnar var ekkert óljóst. Það liggur fyrir að hæstv. ráðherra styður ekki byggingu álvers í Helguvík og það liggur fyrir líka að meginforsenda fjárlagafrumvarps ríkisstjórnarinnar byggist á hagvaxtarspá sem byggir á því að farið verði í þær framkvæmdir sem við erum að tala um, framkvæmdir sem hæstv. ráðherra styður ekki. Í ljósi þess að hæstv. ráðherra styður ekki meginforsendur fjárlagafrumvarps ríkisstjórnarinnar hlýt ég að spyrja hann að því hvort hann styðji fjárlagafrumvarpið. Þetta er hið einfalda samhengi hlutanna. Ég hjó eftir því að hæstv. ráðherra treysti sér ekki til að svara spurningunni sem ég bar fram. Hann svaraði því ekki hvort hann styðji fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar eins og það liggur fyrir. Ég óska eftir því að hæstv. ráðherra svari þessari spurningu í ljósi þeirra forsendna sem ég hlýt að hafa útskýrt fyrir hæstv. ráðherra þannig að hann skilji.

Hæstv. forseti. Að sjálfsögðu vil ég stuðla að hagvexti og það er forsenda sem við gefum okkur í fjárlagafrumvarpinu að stuðla að hagvexti. En við viljum gera það með fyrirhyggju að sjálfsögðu.  
            

Frú forseti. Nokkuð mikið hefur verð rætt undanfarið um vald Alþingis og mörk þess. Hér kemur hæstv. ráðherra upp og svarar engu. Ég vil að forseti geri athugasemd við það og krefjist þess að ráðherra svari þingheimi.

Forseti vill geta þess að ráðherra ræður orðum sínum.

Virðulegi forseti. Mikið hefur verið talað um að mikilvægt sé að framkvæmdarvaldið umgangist þingið af tilhlýðilegri virðingu. Hæstv. ráðherra dóms- og mannréttinda, samgöngu- og sveitarstjórnarmála var spurður mjög einfaldrar spurningar sem ég hélt að mundi ekki vefjast fyrir nokkrum einasta ráðherra að svara. Spurningin var þessi: Styður hæstv. ráðherra fjárlagafrumvarpið? Hæstv. ráðherra hefur gert tvær atrennur að því að svara þessari einföldu spurningu og hann treystir sér ekki til að svara henni.  
            

Hæstv. forseti. Það var fróðlegt að hlusta á þessa ræðu þegar þingmaður Sjálfstæðisflokksins lýsti inn í sálarlíf síns flokks. En ég vil segja það við hann að til er orðtæki á Íslandi sem segir: Margur heldur mig sig. 
            

Virðulegi forseti. Þetta eru söguleg tíðindi að verða hérna. Nú hefur hæstv. ráðherra fengið þrjú tækifæri til að svara einni mjög einfaldri spurningu: Styður hæstv. ráðherra fjárlagafrumvarpið? Ég held að svarið sé orðið mjög skýrt hjá okkur öllum, hæstv. ráðherra treystir sér ekki til þess. Þetta eru að verða tíðindi hér, það liggur ekki fyrir hvort ráðherrar ríkisstjórnarinnar styðja frumvarp númer eitt á máladagskránni, sjálft fjárlagafrumvarpið.

Óskað hefur verið eftir skriflegri kosningu og verður orðið við því. Þingverðir útbýta þá seðlum til þingmanna en þeir rita nafn þess sem þeir vilja kjósa á seðilinn eða skila eftir atvikum auðum seðli.

Virðulegi forseti. Ég kýs að kveðja mér hér hljóðs við þessa kosningu í tilefni af því að sjálfstæðismenn á Alþingi studdu ekki þá ákæru sem er undanfari þeirrar kosningar sem hér fer fram. Af þeirri ástæðu munum við ekki taka afstöðu til þess hvern beri að setja í sæti saksóknara í þessu máli, það verður þá þeirra sem báru uppi ákæruna og studdu hana að taka afstöðu til þess og með því er ekki nokkurri rýrð varpað á neinn þann sem kemur til greina í það embætti. Það hlýtur samt sem áður að vekja athygli að blaðaviðtölin hafa verið tekin nú þegar u.þ.b. fimm dögum áður en kosningin fer fram og Alþingi ákveður hverjir eigi að setjast í sæti saksóknara. Við erum nú þegar búin að lesa afar ítarleg viðtöl í dagblöðunum, ekki bara við aðalsaksóknarann heldur líka við varasaksóknarann sem virðist eiga að gegna einhvers konar aðstoðarmannshlutverki sem ég finn ekki neinn fót fyrir í lögum. 
            

Virðulegi forseti. Ég tel mér skylt að vekja athygli á því að Alþingi Íslendinga kann að vera á hálum ís með því að halda kosningu um saksóknara. Það er uppi verulegur vafi um hvort sú kosning sé lögum samkvæm. Í 13. gr. laga um landsdóm er skýrt kveðið á um að jafnframt því að ákærutillaga sé samþykkt skuli kjör saksóknara fara fram. Það er ekkert í lögunum sjálfum, lögskýringargögnum eða öðrum heimildum, sem heimilar að þingið kjósi sér saksóknara á öðru löggjafarþingi en því sem samþykkti ákæruna. Það er að mínu mati mikill ágalli á málsmeðferðinni. Mér finnst ástæða til að vekja athygli á því að hér 

Virðulegi forseti. Ég kem upp í atkvæðaskýringu þar sem nú er verið að kjósa um saksóknara sem á að flytja málið fyrir landsdómi. Eins og síðasti þingmaður kom inn á tel ég að þar sem því þingi hefur verið slitið þar sem þingsályktunartillagan um saksókn var samþykkt og nýtt þing hefur verið sett brjóti það í bága við það ákvæði sem landsdómur er stofnaður á því að saksóknari á að vera skipaður um leið og sú þingsályktunartillaga er samþykkt. Því ætla ég að láta ákærða og landsdóm njóta vafans í þessu máli og sit hjá. [Þingverðir afhentu þingmönnum atkvæðaseðla.]

Sigríður Friðjónsdóttir hefur hlotið 36 atkvæði, auðir seðlar eru 16. Sigríður Friðjónsdóttir er því kjörin saksóknari Alþingis. Þá hefst kosning varasaksóknara Alþingis. Ég bið þingverði að hafa sama háttinn á og útbýta seðlum til þingmanna. [Þingverðir afhentu þingmönnum atkvæðaseðla.]

Helgi Magnús Gunnarsson hefur hlotið 36 atkvæði, 16 seðlar eru auðir og Helgi Magnús Gunnarsson er því réttkjörinn varasaksóknari Alþingis.

Virðulegur forseti. Í tilefni af þessari kosningu sem hér fer fram, um saksóknara og varasaksóknara, skiptir miklu máli að forseti Alþingis hefur nú svarað lögmanni þess sem til stendur að ákæra um þau atriði sem fram hafa komið af hans hálfu og draga í efa lögmæti þeirrar kosningar sem hér fer fram. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson kom aðeins inn á þetta hér áðan. Ég hlýt að gera athugasemd við það í fyrsta lagi að okkur þingmönnum hér hafi ekki gefist nokkur tími til að kynna okkur svör forseta fyrir þessa kosningu, nema jú eina klukkustund eða svo. Ég hefði líka talið eðlilegt að hér hefði legið fyrir lögfræðilegt álit vegna þessara álitamála. En kosningunni er lokið og mér finnst það lýsa ákveðinni léttúð í garð þessa álitamáls að enginn skuli koma upp og reifa sjónarmið sem lúta að þessu og einnig að bréfi forseta skuli ljúka með þeim orðum, með leyfi forseta, „að öðru leyti ber að líta svo á að það sé í valdi landsdóms að úrskurða um þau atriði sem hér hafa verið nefnd“. Ég hefði talið að við ættum hér að ganga algjörlega úr skugga um það hver lagaleg staða málsins væri eftir því sem hægt er áður en jafnafdrifarík ákvörðun og þessi er tekin en ekki að afgreiða það með þeim hætti: Ja, þetta kemur bara í ljós einhvern tímann síðar.

Frú forseti. Ég verð að segja það eins og er að ég undrast dálítið þann málflutning sem hér er viðhafður af hálfu hv. þm. Bjarna Benediktssonar, einfaldlega vegna þess að það var forseti Alþingis sem fékk umrætt bréf frá Andra Árnasyni hæstaréttarlögmanni og forseti Alþingis hefur svarað því bréfi með þeim hætti sem hún telur rétt og kynnt var bæði í forsætisnefnd og fyrir formönnum þingflokka. Í því bréfi kemur fram þrátt fyrir þann passus sem hv. þingmaður las, með leyfi forseta: „Þegar litið er til efnisskipanar 13. gr. laga um landsdóm, orðalag ákvæðisins og lögskýringargögn verður ekki annað séð en að meðferð Alþingis á málinu samræmist þingsköpum Alþingis.“ Ég vil lýsa þeirri skoðun minni að ég tek undir það viðhorf sem fram kemur í bréfi forseta Alþingis en síðasta greinin er að sjálfsögðu eðlileg af hálfu forseta í bréfi til lögmannsins um að það hljóti síðan að verða í valdi landsdóms að úrskurða um öll álitamálin sem upp koma varðandi þennan málarekstur

Virðulegi forseti. Fyrir nokkrum dögum hitti ég góðan vin minn sem er skipstjórnarmaður á uppsjávarskipi. Talið barst að makrílveiðunum og þeim ofsafengnu viðbrögðum sem við höfum mætt frá ESB og fleiri aðilum. Vinur minn skóf ekkert utan af hlutunum, sumt mundi væntanlega kalla á ádrepu úr forsetastóli ef ég endursegði allt orðbragð okkar beggja. En hann komst ákaflega vel að kjarna málsins þegar hann sagði við mig: Hvers konar afstaða er það hjá þessum þjóðum sem neita okkur um að komast að samningaborðinu? Makríllinn er kominn í miklum mæli inn í okkar lögsögu og ætlast þessir menn virkilega til þess að hann geti verið hér í fríu fæði og húsnæði til þess að þeir geti svo veitt hann að vild sinni en við fáum enga hlutdeild úr stofninum? Mér finnst ekki hægt að orða þetta miklu betur með kjarnyrtum og skýrum hætti. Spurt er hvort við séum að stunda hér ólöglegar veiðar. Það er auðvitað fráleitt. Við erum óumdeilanlega strandríki og eigum tvímælalaust rétt á að eiga sæti við samningaborðið þegar verið er að takast á um veiðistjórn á makríl. Það eina sem er ólöglegt við þessa deilu er framferði Norðmanna og ESB sem með ólögmætum hætti hafa útilokað okkur frá samningaviðræðum um heildarstjórn makrílveiða í tíu ár. Við erum ásökuð um óábyrgar veiðar. Það er sömuleiðis fráleitt og alveg út í loftið. Við Íslendingar höfum sýnt það í gegnum tíðina að við höfum verið talsmenn ábyrgra veiða, bæði úr deilistofnum okkar og ekki síður úr öðrum stofnum. Við höfum hins vegar ekki fengið viðsemjendur okkar, þar á meðal þá sem nú ásaka okkur um ábyrgðarleysi, til að stunda ábyrgar veiðar í öllum tilvikum. Kolmunninn er gott dæmi um þetta og ofveiði á þeim fiskstofni er núna að koma okkur öllum í koll. Við reyndum hvað eftir annað að fá þjóðirnar til að fallast á lægra aflamark en algjörlega án árangurs og það er núna að hitta þessar sömu þjóðir fyrir sem hegðuðu sér þannig með óábyrgum hætti. Við gefum okkar kvóta út í makríl í upphafi og vilji aðrar þjóðir, til að mynda þjóðir ESB eða Norðmenn, taka tillit til þess er þeim það í lófa lagið ef einhver meining er á bak við þetta tal um ábyrgar veiðar. Síðan hafa Skotar og Írar ekki úr mjög háum söðli að detta, þeir veiddu 200 þús. tonn af makríl og síld umfram kvóta á árunum 2001–2008 og þetta er það sem heitir á góðri íslensku kvótasvindl og hér á landi a.m.k. varðar slíkt við lög, fyrir nú utan það að aflatölur ESB hafa nú ekki verið taldar áreiðanlegustu gögn í heimi fram að þessu. Makrílveiðar okkar eru ábyrgar, þær fara fram innan okkar lögsögu, grundvallast á sömu reglum og aðrar veiðar íslenskra fiskiskipa. Okkar veiðar eru þess vegna ekki síður löglegar en veiðar ESB-ríkja og Norðmanna. Veiðar í úthafinu lúta reglum Norðaustur-Atlantshafsfiskveiðinefndarinnar, NEAFC. Ríki sem ekki sætta sig við tillögur þeirra hafa rétt til andmæla og eru þó ekki bundin af þeim. Ísland hefur mótmælt kvótabundinni úthlutun í makríl á úthafinu sem önnur aðildarríki að nefndinni hafa ætlað Íslandi og eru þess vegna ekki bundin af henni. Veiðar íslenskra skipa á úthafinu, komi til þeirra, munu að sjálfsögðu lúta öllum reglum NEAFC, öðrum en hvað varðar aflamagn, en Ísland hefur sett takmarkanir á það hversu mikinn afla íslensk skip mega veiða á úthafinu. Það sýnir síðan eðli þessarar deilu að ESB, eitt öflugasta ríkjasamband í heimi, hefur blákalt í hótunum við okkur en við þeim hótunum þurfum við að bregðast hart. Við þurfum að gera þessu ofríkisfólki grein fyrir því að það muni ekki komast upp með neitt af þessu taginu. Við getum ekki liðið það að Evrópusambandið reyni að neyta aflsmunar til þess að brjóta á bak aftur okkar löglegu veiðar í skjóli hótana, svo purkunarlausra hótana eins og þeirra sem við höfum séð upp á síðkastið. Í þessari baráttu fyrir okkar rétti og okkar lögmætu og eðlilegu hagsmunum sem strandveiðiríkis í þessum skilningi eigum við Íslendingar að standa saman sem þjóð. Það er gríðarlega mikið í húfi. Við höfum náð miklum árangri eftir að farið var að stjórna makrílveiðum á þessu ári á grundvelli kvótakerfisins og þegar við hurfum frá hinum ólympísku óhagkvæmu veiðum. Eftir það jókst verðmætasköpun við makrílveiðarnar og meðaflanum í síld um hér um bil 5 milljarða kr. Verðmætaaukning á hvert veitt kíló tvöfaldaðist og margs konar atvinnusköpun úti um landið og fjárfesting sem okkur bráðliggur á átti sér stað. Heildarútflutningsverðmæti á makríl verður um 15 milljarðar kr. á þessu ári. Nú standa yfir, einmitt á þessari stundu, samningaviðræður í Lundúnum og við Íslendingar erum aðilar að þeim viðræðum. Vonandi leiða þær eitthvað jákvætt í ljós þótt viðbrögð ESB auki manni nú ekki beinlínis bjartsýni. Í þessum viðræðum eigum við mjög góðan málstað að verja. 

Frú forseti. Ég fagna þessu tækifæri til að gera þinginu grein fyrir afstöðu stjórnvalda til makrílveiðanna í dag. Ég verð að segja að ég er sammála hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni í hvívetna í þeim áherslum sem hann rakti og þeim góða málstað sem við höfum hér að sækja og verja. Í dag hefjast viðræður strandríkjanna fjögurra, Íslands, Evrópusambandsins, Færeyja og Noregs, um stjórn makrílveiðanna í London og ég ítreka það sem hv. þingmaður rakti, við Íslendingar erum ábyrg fiskveiðiþjóð og viljum að sjálfsögðu stuðla að því að samkomulag náist um tryggar og sjálfbærar veiðar. Forsenda þess er að allir aðilar komi að borðinu á jafnréttisgrunni og geri sér grein fyrir bæði rétti hver annars og ábyrgð. Sem kunnugt er er forsaga málsins sú að íslensk stjórnvöld hafa ítrekað óskað eftir aðild að strandríkjaborðinu um makrílveiðar allt frá árinu 1999 en hefur af óskiljanlegum ástæðum verið meinað að taka þátt í samningaviðræðum með öðrum strandveiðiríkjum sem veiða makríl. Því hefur jafnvel verið haldið fram að það væri enginn makríll við Íslandsstrendur og þess vegna þyrftu Íslendingar ekki að eiga aðild að því borði. Spyrjum landsmenn í ár þegar makríllinn var inni á hverjum firði og hverjum vogi og fullt við hafnirnar og fjöldi fólks, ekki aðeins á bátum vítt og breitt um landið, stórum og smáum, heldur líka á bryggjunni að dorga. Það var allt full af makríl og það þarf ekki að orðlengja það. Þar sem okkur var meinuð aðild að strandríkjahópnum urðu stjórnvöld að taka einhliða ákvarðanir fyrir íslensk skip um aflahlut í makrílveiðum. Fyrr á þessu ári viðurkenndu hin strandríkin loks að Ísland ætti sess strandríkis að því er makríl varðaði og í framhaldi af því hafa hafist umræður og viðræður strandríkjanna fjögurra. Strandríkjunum tókst ekki að ná samkomulagi um stjórn makrílveiðanna í vor og um skiptingu heildarafla sín á milli fyrir árið 2010 og af þeim sökum hafa þau öll ákveðið einhliða aflahlut fyrir þetta ár. Ísland var fyrsta ríkið er tók ákvörðun um aflahlut en hann tók m.a. mið af breyttu göngumynstri makríls, veiðum fyrri ára og miklu magni af makríl innan íslenskrar lögsögu. Það er alveg hárrétt að framkvæmdastjórar Evrópusambandsins sendu í síðustu viku bréf til bæði sjávarútvegsráðherra og utanríkisráðherra þar sem þeir lýstu því yfir að Ísland bæri meginábyrgð á því að heildarveiðar strandríkjanna væru meiri en samkvæmt vísindalegri ráðgjöf. Við höfum alfarið hafnað því. Jafnframt er alveg hárrétt að í þessu bréfi var að mínu mati beitt óbeinum og jafnvel beinum hótunum um að tengja óskyld mál við makrílviðræðurnar og stjórn makrílveiðanna við utanríkisviðskipti eða aðra samninga sem í gangi eru á milli ríkjanna. Þessu höfum við alfarið hafnað. Við höfum farið í gegnum hliðstæða samninga um loðnuna, síldina, kolmunnann o.s.frv. og þar sækir hvert ríki rétt sinn á grundvelli alþjóðalaga og alþjóðaréttar og undirstrikar einnig ábyrgð sína hvert og eitt og sameiginlega. Það er skylda þessara ríkja sameiginlega að komast að niðurstöðu sem bæði tryggir eðlilega skiptingu á makrílnum á milli ríkjanna en einnig sjálfbærar veiðar og eftirlit með þeim. Þetta hefur verið og er krafa Íslendinga og þessum kröfum verður áfram haldið í þeim viðræðum sem núna eru að hefjast í London. Þar munum við halda fram rétti okkar og skyldum og krefjast þess að hin aðildarríkin geri nákvæmlega eins. Það er réttur og skylda okkar allra. Það er þess vegna ekki bara okkar, en ég heiti því að ég mun fyrir okkar hönd standa á eðlilegum og sanngjörnum rétti okkar og ábyrgð eins og við höfum gert hingað til varðandi samninga um veiðar og stjórn veiða úr sameiginlegum stofnum. Þessu bréfi frá Evópusambandsfulltrúunum, sjávarútvegsráðherranum Mariu Damanaki, stækkunarstjóranum Stefan Füle og utanríkisviðskiptastjóranum Karel De Gucht, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Einar K. Guðfinnssyni fyrir að hefja þessa umræðu sem er ákaflega mikilvæg. Við þurfum kannski að setja það í samhengi hvað við erum að ræða um hérna. Af hverju erum við að ræða um makrílveiðar? Af hverju er breytt umhverfi í sjónum og á það að þýða að þegar umhverfið breytist eigi þær veiðar sem verið hafa um áratugi ekkert að breytast þrátt fyrir að inn komi nýir stofnar? Kannski væri rétt að taka hér upp umræðu um skötusel, breytta hegðun loðnu og aðra þætti lífríkisins. Þegar hér fara um stofnar er eðlilegt að við sem frjáls þjóð og sjálfstæð getum nýtt þá, það er fullkomlega eðlilegt. Við höfum stundað frjálsar veiðar þangað til að í ár var settur kvóti á þær. Það mætti alveg hugsa sér að við héldum áfram frjálsum veiðum og settum engan kvóta á. Það getur vel verið að það yrði verðmætt fyrir okkur. Það væri hins vegar ekki ábyrg stefna og þar sem við stundum ábyrga stefnu - og ég þakka hæstv. ráðherra fyrir yfirlýsingarnar í ræðustól - erum við náttúrlega ábyrgir, það erum við sem erum að óska eftir viðræðum og samningum en okkur hefur verið meinaður aðgangur að borðinu. Við þyrftum auðvitað að ræða þetta mál í víðara samhengi og hafa meiri tíma en tvær mínútur til að ræða hvernig það er þegar stórapparatið ESB kemur hingað og hótar okkur með ýmsum hætti. Það er ekki einungis sjávarútvegsráðherra sem skrifar undir þetta bréf, heldur líka stækkunarstjóri og viðskiptastjóri. Það eru hótanir um að aðlögunarviðræðunum sem eru í gangi verði hætt. Það gerði kannski ekkert til. Það eru hótanir um Icesave og viðskiptabann. Er þetta sagan um Davíð og Golíat? Það væri kannski áhugavert að heyra afstöðu utanríkisráðherra og hvernig utanríkisþjónustan hefur tekið á þessum hótunum í garð frjálsrar og sjálfstæðrar þjóðar sem berst fyrir fullkomlega eðlilegum 

Frú forseti. Hv. síðasti ræðumaður spurði utanríkisráðherra hvort þetta væri sagan um Davíð og Golíat. Svo er. Eins og við vitum endar sú saga alltaf á einn veg, á þann veg að Davíð sigrar Golíat. Og það er saga þeirra fiskveiðiátaka sem við höfum tekið þátt í í gegnum tíðina. Við höfum aldrei látið kúga okkur eða hóta okkur til uppgjafar í þeim efnum.  Ég tek það alveg skýrt fram að ég er algerlega sammála öllum þeim rökum sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson flutti fram áðan. Rökin eru alveg skýr gagnvart okkar málstað og ég vil líka segja að ég tel að það hafi bæði verið óskynsamlegt og óviturlegt af þeim forustumönnum Evrópusambandsins sem skrifuðu þetta bréf fyrir helgi. Það var ekki til þess fallið að greiða fyrir lausn á þessu máli. Ég er sammála hv. frummælanda og hæstv. sjávarútvegsráðherra um að Íslendingar þurfa að ná sanngjörnum samningi. Hann byggir á þeim rökum að makríllinn er ekki tímabundinn túristi í efnahagslögsögunni. Það hefur komið í ljós við rannsóknir sem hæstv. ráðherra hefur látið framkvæma að makríllinn hefur orðið sér úti um íslenskt vegabréf, hann er farinn að hrygna í kringum allt landið. Hann er að því leytinu til líka orðinn íslenskur þegn og hann kemur ekki hingað ókeypis í tímabundið ferðalag. Hann tekur til sín mikla fæðu og átu innan efnahagslögsögu okkar. Það eyðist sem af er tekið, það sem makríllinn étur éta ekki aðrar tegundir. Það sjáum við nú þegar í dvínandi átu. Við sjáum það strax í sjófuglum og hugsanlega öðrum tegundum þannig að rökin eru fullkomlega með því að Íslendingar eigi að fá sanngjarna hlutdeild í þessum stofni. Ég sagði í upphafi máls míns að Íslendingar kynnu á fiskveiðideilur. Okkur var haldið utan við samningaborðið. 

Forseti. Hæstv. utanríkisráðherra varaði þingmenn við þeim vágesti sem makríllinn er í íslenskri lögsögu og ég skal játa hér að ég eyddi hluta af sumarleyfi mínu frá Alþingi í það að bægja þessum vágesti frá. Ég fór hreinlega og kynnti mér þetta kvikindi, hvernig það væri veitt og unnið, og lagði mitt af mörkum til að styrkja stöðu Íslands í því að hafa tögl og hagldir í þeim viðræðum sem fram undan eru. Ég fór til þessara veiða í þeirri trú og þeirri vissu að Íslendingar hefðu full og óskoruð yfirráð yfir íslenskri efnahagslögsögu, í þeirri trú og vissu að við stunduðum löglegar og ábyrgar veiðar. Sú er reyndar raunin. Hér hefur verið nefnt að megnið af toppfígúrum Evrópusambandsins hefur uppi hótanir við íslenska þjóð í þessum efnum. Ég tel það ágæta fólk ekki hafa nokkur efni til þess að ganga þannig fram gagnvart Íslandi. Það hefur sýnt það á undanförnum árum að trúverðugleiki þessa bandalags er ekki mikill við veiðistjórn, við sjáum það í þeim dæmum sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson nefndi áðan um kolmunnann. Við sjáum það á framkomu þeirra við Íslendinga, á viðræðum um makrílveiðarnar, uppsjávarveiðar og ekki síst sjáum við það í því máli sem einnig hefur verið nefnt í þessari umræðu, umgengni Skota og Íra um uppsjávarstofna sína. Rannsóknir sýna að það eru allar líkur á að þessi stofn stækki hér við land en grundvallaratriðið er að sú umræða sem hér hefur farið fram sýnir að stjórnmálamenn á Íslandi standa saman og ætla sér að standa saman í því að verja hagsmuni Íslands í þessu stóra og mikla hagsmunamáli.

Frú forseti. Ég þakka fyrir umræðuna og tek undir með þeim sem hér hafa þegar talað og rætt um mikilvægi þess að halda á lofti málstað Íslands í þeim viðræðum og deilum við nágrannaþjóðirnar sem við eigum nú um nýtingu sjávarauðlindarinnar. Það er einkennilegt að þegar við eigum í viðræðum við Noreg, Færeyjar og Evrópusambandið skuli hið síðasttalda senda bréf hingað til lands með ásökunum um að Ísland beri eitt ábyrgð á því að samanlögð kvótaúthlutun í makríl sé umfram sjálfbærnimörk stofnsins. Eitt er út af fyrir sig að sjávarútvegsstjóri Evrópusambandsins skuli blanda sér í málið með þessum hætti en hitt vekur auðvitað furðu að stækkunarstjórinn skuli einnig gera það og yfirmaður utanríkisviðskiptamála. Í því eru sannarlega falin skilaboð frá Evrópusambandinu sem verða ekki misskilin að mínu mati og við hljótum að mótmæla þeim á þeim vettvangi þar sem við höfum tækifæri til. Það kemur vissulega úr hörðustu átt að Evrópusambandið gagnrýni Ísland fyrir óábyrga umgengni um sjávarauðlindina því að sambandinu hefur gersamlega mistekist að halda í fiskstofninn í lögsögu sambandsins. Ofveiði, offjárfesting og brottkast sem þar viðgengst eru skýrustu dæmin þar um. Makríllinn er kominn inn í okkar vistkerfi og verður hér áfram ef að líkum lætur og því hljótum við að eiga fullan rétt til þess að sitja við samningaborð um nýtingu þessa stofns. Við eigum að sjálfsögðu að gæta þess iðulega að fara að leiðbeiningum vísindamanna okkar hvað varðar nýtingu í þessu efni eins og öðrum og við megum aldrei missa sjónar af þeim markmiðum okkar að nýta auðlindir á sjálfbæran hátt. Makríllinn er nú þegar ofveiddur innan lögsögu Evrópusambandsins og þess vegna þurfum við að sjálfsögðu að fara gætilega með nýtingu hans. Sú staða getur hæglega komið upp að fiskstofn eða fiskstofnar sem við höfum byggt á hingað til færi sig um set inn í lögsögu annarra. Frá sjónarmiði umhverfis- og náttúruverndar er sjálfbær og ábyrg nýting fiskstofnanna grundvallaratriði og þar eigum við að ganga á undan með góðu fordæmi eins og við höfum iðulega gert og það er við þau sjónarmið sem okkar  Ég ítreka stuðning minn við þau sjónarmið sem íslensk stjórnvöld hafa sett fram í þessu máli og hvet þau áfram í því efni.

Virðulegi forseti. Við ræðum um makríl. Makríll er dæmi um nýja auðlind sem er nýlega fundin. Það eru þessar nýju auðlindir sem við finnum, sem engan hafði órað fyrir að við gætum notað og nýtt sem þjóð, sem við þurfum að verja fyrir Evrópusambandinu til hagsbóta fyrir þjóðina. Hér kemur hæstv. utanríkisráðherra og segir að Íslendingar hafi alltaf barist fyrir íslensku þjóðina, barist fyrir útfærslu landhelginnar o.s.frv. Auðvitað er það hárrétt. Auðvitað ber að þakka fyrir hvernig Íslendingar hafa staðið sig í viðskiptastríðum hingað til en utanríkisráðherrarnir sem sátu þá voru ekki búnir að samþykkja að sækja ætti um aðild að Evrópusambandinu. Málið er komið í hnút. Eins og hér hefur komið fram er það ekki einungis sjávarútvegsstjóri Evrópusambandsins sem gerir athugasemdir við veiðar Íslendinga, það er einnig stækkunarstjórinn og viðskiptastjórinn. Það kom fram í máli hv. þm Sigurðar Inga Jóhannssonar að þetta séu grímulausar hótanir. Að sjálfsögðu eru þetta grímulausar hótanir. Þetta er akkúrat það sem við stöndum frammi fyrir í dag. Það á að hóta okkur inn í Evrópusambandið. Þetta er akkúrat hnefinn sem þeir sýna að við skulum hafa okkur hæg. Sem betur fer brugðust bæði hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og hæstv. utanríkisráðherra við. Ég varð undrandi þegar ég sá undirskrift hæstv. utanríkisráðherra á bréfinu til Evrópusambandsins. Þar var m.a.s. krafa um að Íslendingar mundu ekki senda fulltrúa sinn til London á fundinn, sem nú stendur yfir um markríldeiluna og þeir eru á, nema með þá kröfu í farteskinu að draga ætti hótunarbréfið til baka. Ég stóla á hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra að standa áfram í fæturna í þessu máli. 

Frú forseti. Vissulega þurfa Íslendingar að standa vörð um rétt Íslands sem strandríkis til þess að nytja fiskstofna innan fiskveiðilögsögu sinnar. Við munum að sjálfsögðu standa í fæturna í þessu máli. Það er samt ágætt, held ég, og þarft fyrir okkur að huga að samhengi málsins. Þegar við Íslendingar hófum að veiða makríl að einhverju marki um og upp úr 2006 gerðumst við svo stórtæk að á einu ári jukust veiðarnar úr 36 þúsund tonnum í 112 þúsund tonn og ári síðar í 120 þúsund tonn eða um fimmtung af heildarmagninu sem Evrópuþjóðirnar veiða til samans. Við fórum illa með verðmæti. Þessum dýrmæta matfiski var mokað upp úr sjónum en ekki til manneldis. Fyrstu tvö árin fór allur makríll úr íslenskum fiskiskipum til bræðslu. Þetta mæltist illa fyrir. Veiðarnar fengu á sig orð fyrir að vera rányrkja og orðstír Íslendinga sem fiskveiðiþjóðar beið hnekki. Ástæðan er sú að Íslendingar vildu skapa sér samningsstöðu og veiðireynslu til að standa betur að vígi í samningum þjóða um nýtingu þessa deilistofns. Hér er mikið í húfi því að deilistofnar á borð við loðnu, kolmunna, karfa og fleiri tegundir eru okkur Íslendingum afar mikilvægar. Um 30% tekna af íslenskum sjávarafurðum eru vegna veiða úr deilistofnum. Nú hefur blessaður makríllinn tekið sér stöðu með okkur. Hann gengur inn í lögsögu okkar í áður óþekktu magni og er veiddur hér. Vitanlega stöndum við fast á rétti okkar sem strandríkis að veiða innan eigin lögsögu. Það má minna á að ábyrgð annarra ríkja að ganga skynsamlega um nytjastofninn er ekki síðri en okkar. Þar hafa t.d. Norðmenn, Rússar og Evrópusambandið ekki sýnt gott fordæmi því að þeir hafa einhliða ákveðið sína  Frú forseti. Það er hlutverk íslenskra stjórnvalda að vinda ofan af verðmætasóuninni 

Virðulegi forseti. Ég fagna viðbrögðunum sem hafa komið fram hjá hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, hæstv. utanríkisráðherra og þingmönnum varðandi þessa umræðu. Ég árétta það sem ég sagði áðan. Í baráttunni fyrir rétti okkar og hagsmunum eigum við vitaskuld að standa saman sem þjóð. Hér er gríðarlega mikið í húfi. Verðmætin sem við búum til úr makrílaflanum er eins og ég sagði áðan 15 milljarðar kr. Hvers vegna skyldi þetta gerast? Jú, það er þannig að fyrstu tvö árin ríktu ólympískar veiðar. Það var ekki góð fiskveiðistjórn. Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðaráðherra ákvað hins vegar að á þessu ári skyldi veiðunum vera stjórnað með svipuðum hætti og við stjórnum okkar veiðum, þ.e. með úthlutun á aflakvótum. Það gerði það að verkum að þeir sem fengu þennan fiskveiðirétt höfðu alla hagsmuni af því að búa til eins mikil verðmæti úr úthlutuninni og þeim var frekast unnt. Það var ástæðan að menn hurfu frá því að veiða í mjöl og lýsi og fóru að huga að því að búa til meiri verðmæti. Menn töldu líka að þeir vissu hvernig fiskveiðistjórninni yrði háttað: Það varð til þess, eins og ég nefndi áðan, að verðmætasköpunin jókst um tæpa 5 milljarða. Verðmætaaukning á hvert veitt kíló tvöfaldaðist. Þetta skiptir gríðarlegu máli. Ég fagna fordæmingunni sem komið hefur fram á árásum Evrópusambandsins á okkur. Þetta er dæmalaust framferði af hálfu Evrópusambandsins að ráðast að okkur með þessum hætti. Við erum ábyrg fiskveiðiþjóð og við veiðum með lögmætum hætti. Við förum einungis fram á að fá eðlilega hlutdeild í þessum stofni og ná samkomulagi um það við aðrar þjóðir. Það er undarlegt að vita til þess að Evrópusambandið og Norðmenn hafa meinað okkur veiðar í 

Forseti. Ég þakka fyrir þessa góðu umræðu um makrílmálið sem lýsir hversu þétt og vel við þingmenn stöndum saman í að sækja og verja réttindi okkar og skyldur í tengslum við fiskveiðar og stjórn þeirra. Ég legg áherslu á að stjórn veiðanna hefur tekist vel. Það var vikið að því að veiðarnar á síðastliðnum árum hefðu verið ólympískar og ekki hægt að stýra hvað var unnið úr makrílnum, það er hárrétt. Hins vegar hefur þessi aðferð viðgengist þegar verið er að vinna sér inn veiðirétt. Það var reynt að ná samkomulagi við útgerðirnar á sl. ári um að ákveðinn hluti aflans færi til manneldisvinnslu en það gekk ekki. Hins vegar fékkst á þessu ári lagaheimild fyrir ráðherra til að hafa afskipti af og krefjast fullvinnslu og náðist - án þess að henni væri beitt - gott samkomulag við útgerðirnar. Það var einnig tekin upp nýbreytni við stjórn fiskveiða varðandi makrílinn þó að það gilti bara fyrir þetta ár vegna þess að þetta var óumsaminn fiskur og veiðar. Skipt var á milli útgerðarflokka; litlir bátar, millistórir bátar og stærri bátar áttu sinn rétt og sinn möguleika. Jafnframt var gert samkomulag um að eins hátt hlutfall og kostur var, það var reyndar tiltekið, skyldi fara til manneldisvinnslu. Þetta tókst allt mjög vel. 
             Frú forseti. Ég vildi rekja þetta vegna þess að við erum ábyrg fiskveiðiþjóð og viljum vera það í öllum þáttum sem lúta þar að, einnig í samningunum sem fara í hönd. 

Virðulegi forseti. Þann 27. apríl síðastliðinn mælti ég fyrir tillögu til þingsályktunar um stefnumótandi byggðaáætlun sem á að gilda til ársloka 2013. Iðnaðarnefnd lauk umfjöllun sinni um málið á sumarþinginu, en það tókst ekki að ljúka umfjöllun um málið hér í þinginu fyrir lok september. Ég er því að endurflytja þessa þingsályktunartillögu með þeim breytingum sem meiri hluti iðnaðarnefndar gerði á fyrri tillögu. Breytingarnar eru tvenns konar: Í fyrsta lagi hefur orðalag tillögunnar verið fært í ályktunarform og í öðru lagi hefur nýju lykilsviði verið bætt við, þ.e. því 8., en það fjallar um eflingu menningarstarfs og skapandi greina. Virðulegi forseti. Það er von mín að menn nái að klára umfjöllun um þetta mál á þessu þingi og að efnisleg, góð umræða fari fram um þessa stefnumótandi byggðaáætlun. Þingsályktun um stefnumótandi byggðaáætlun var lögð fram í samræmi við 7. gr. laga nr. 106/1999, um Byggðastofnun. Þar segir að í byggðaáætlun skuli gerð grein fyrir ástandi og horfum á þróun byggðar í landinu, en síðari hluti þingskjalsins fjallar einmitt um þau mál. Tillagan er að stofninum til unnin af Byggðastofnun, en náið samráð var haft við sveitarfélög og samtök þeirra, atvinnuþróunarfélög og fleiri, m.a. með kynningarfundum um allt land og opnu samráði. Byggðaáætlun tekur að þessu sinni sérstakt mið af því að nú er unnið að gerð Sóknaráætlunar 20/20 fyrir alla landshluta. Byggðaáætlunin er því unnin með þeim hætti að hún megi fara inn í þá vinnu og verði þá innlegg í þá umræðu og sá kafli sem fjallar um atvinnuþróun og nýsköpun og að byggðaáætlunin verði þannig hluti af heildstæðri samræmingu opinberra áætlana og aðgerða sem geta stuðlað að eflingu samkeppnishæfni einstakra svæða á Íslandi sem og auðvitað landsins í heild. Byggðaáætlunin grundvallast því fyrst og fremst á aðgerðum sem tengjast nýsköpun og atvinnuþróun, en þeir málaflokkar heyra akkúrat undir iðnaðarráðuneytið eða skarast við verkefni þess. Meginmarkmið byggðaáætlunar er að bæta skilyrði til búsetu, nýsköpunar og sjálfbærrar þróunar í öllum landshlutum. Til að ná markmiðum byggðaáætlunar eru í henni skilgreind átta lykilsvið og gerð grein fyrir 31 aðgerð sem verður síðan felld saman við aðra stefnumótun, t.d. á sviði menntamála, vísinda og tækni, nýtingu orkulinda, umhverfismála, samgöngu- og fjarskiptamála, ferðamála, landskipulagsmála og fleiri sviða. Virðulegi forseti. Það hefur þróast þannig að gert er ráð fyrir því að meginþungi þessarar byggðaáætlunar séu vaxtarsamningarnir. Vaxtarsamningar hafa gefið gríðarlega góða raun, en nú eru orðnir til einir sex vaxtarsamningar þar sem nærsamfélagið tekur ákvörðun um úthlutanir á fjármunum til verkefna í sínu umhverfi. Þetta hefur gefið gríðarlega góða raun. Ég hef heyrt að þingheimur hafi almennt verið sáttur við þá þróun og er það afar vel. Ef eitthvað er sé ég til lengri framtíðar litið, að þegar betur árar hér á landi getum við nýtt þessa vaxtarsamninga á enn myndarlegri hátt heldur en gert hefur verið hingað til. Þannig að hjartað í þessari byggðaáætlun eru vaxtarsamningarnir. Það er líka ánægjulegt að segja frá því, virðulegi forseti, að þó að hart sé í ári var gerður vaxtarsamningur við nýtt landsvæði á þessu ári, en það eru Suðurnesin. Nú í ágúst var ráðinn framkvæmdastjóri vaxtarsamningsins á Suðurnesjum og það er von okkar að menn geti á næstu vikum farið að auglýsa eftir verkefnum og umsóknum inn í vaxtarsamninginn. Virðulegi forseti. Þá er líka stór hluti fjármuna ætlaður til byggðaáætlunar. Þeir fara í Impru hjá Nýsköpunarmiðstöð Íslands á Akureyri. Þetta hefur verið gert svona í gegnum tíðina og er enn en ætlunin er að breyta þessu þannig að Nýsköpunarmiðstöð muni smám saman taka yfir starfsemi Impru á Akureyri og að þannig sé hægt að nýta fjármuni sem ætlaðir eru í byggðaáætlun beint til verkefna en ekki reksturs eins og þarna á við. Þá fer líka nokkuð stór hluti eða tæplega 30 milljónir á þessu ári og 30 milljónir árlega í fjölþjóðlegt samstarf eins og Nora og NPP sem síðan er endurúthlutað úr til verkefna hér á landi. Virðulegi forseti. Ég sé svo sem ekki ástæðu til að rekja einstök efnisatriði þingsályktunartillögunnar frekar, enda væri það svo sem endurtekning á þeirri ræðu sem ég hélt hér í vor. Ég lít svo á að ég sé að skila þessari byggðaáætlun inn til þess að iðnaðarnefnd geti klárað að fjalla um málið og að Alþingi geti lokið við málið hér og þinginu er ætlað að fara vel yfir þetta. Ég óska eftir því að góðar tillögur komi inn í þessa byggðaáætlun þannig að hún geti stutt myndarlega við atvinnuþróun og nýsköpun í landinu. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði þingsályktunartillögu um stefnumótandi byggðaáætlun vísað til iðnaðarnefndar þingsins.

Virðulegi forseti. Ég sat í gær þúsund manna fund norður á Sauðárkróki þar sem verið var að mótmæla niðurskurðaráformum ríkisstjórnarinnar og ríkisstjórnarflokkanna varðandi heilbrigðismál þar í héraðinu. Forseti sveitarstjórnarinnar Bjarni Jónsson sagði að nú værum við að upplifa mestu árás á skagfirskt samfélag frá upphafi. Þar var hann að vísa til niðurskurðarins í heilbrigðisstofnuninni, að 40 manns yrði þar sagt upp. Komið hefur fram að kannski 500 manns eða svo verði sagt upp á næsta ári í heilbrigðisstofnunum á landsbyggðinni. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra sem fer með byggðamálin: Hver er afstaða hennar til málsins? Studdi hún þessa útfærslu í ríkisstjórninni? Stendur hún að þessu? Telur hún að einhverjar sérstakar mótvægisaðgerðir þurfi að koma fram til að bregðast við þessu? Eða með hvaða hætti hyggst hæstv. ráðherra málaflokksins byggðamál bregðast við þeim upplýsingum sem hafa komið utan af landi og enginn hefur mér vitanlega vefengt?

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður beinir til mín spurningum sem snúa að sviði hæstv. heilbrigðisráðherra, en ég skal gjarnan segja honum að ég styð þann ramma sem lagður var fyrir ríkisstjórn og kom út úr ríkisstjórn í fjárlagafrumvarpinu. Ég styð einnig hæstv. heilbrigðisráðherra í þeirri vinnu sem fram undan er hjá honum. Hann hefur lýst því yfir að hann ætli sér að fara vandlega yfir þetta og að hugsanlega sé þarna víða of bratt farið. Ég styð hann og þingið allt í þeirri vinnu sem fram undan er og tel að menn verði að fara yfir þetta ískalt eins og allt annað. Við erum að skera mjög mikið niður. Við erum að fara í gegnum mjög erfiða tíma í ríkisfjármálunum, en tilgangurinn mun vonandi helga meðalið á endanum, þ.e. hvað rammann sjálfan varðar, þessa 33 milljarða, að við séum að ná hér niður vaxtagreiðslum ríkisins til þess að byggja upp velferðarkerfi til framtíðar litið.

Virðulegi forseti. Þá vitum við það alla vega að fólkið á landsbyggðinni á ekki von á liðsauka frá hæstv. ráðherra byggðamála þegar kemur að þessu mikilvæga máli. Málinu er lýst þannig að hér sé um að ræða mestu árásir á einstök samfélög frá upphafi. Hæstv. ráðherra segir okkur ekki frá því að hún hafi einhver áform um það að bregðast við með sérstökum hætti. Það liggur fyrir eins og svo sem við var að búast að hæstv. ráðherra styður fjárlagafrumvarpið, en ég hefði kannski ímyndað mér að hæstv. ráðherra hefði hugsað sitt mál eftir að fjárlagafrumvarpið kom fram og þessi miklu viðbrögð birtust á landsbyggðinni þar sem því var lýst að nánast væri verið að leggja þessi samfélög í rúst. Hæstv. ráðherra hefði sem ráðherra þessa málaflokks, byggðamálanna, getað brugðist við með einhverjum hætti, t.d. kallað til sín forsvarsmenn sveitarfélaganna og spurt um það með hvaða hætti væri hægt að beita einhverjum byggðalegum aðgerðum til að hamla gegn því sem verið er að gera með niðurskurðinum. Nú liggur það fyrir að hæstv. ráðherra hefur ekki nein slík áform. Þá vitum við það.

Virðulegi forseti. Ég frábið mér að taka þátt í svona umræðu eins og hv. þingmaður er að reyna að skapa hér, að stilla mér upp sem einhverjum ábyrgðarmanni fyrir því að hér þurfi að skera niður í velferðarþjónustunni.  Virðulegi forseti, ég tek bara ekki þátt í svona skrípaleik eins og hv. þingmaður er að reyna að stilla hér upp. Við skulum reyna að ræða málin af alvöru, fara í gegnum þau verkefni 

Forseti. Þess ber að geta að það gilda ákveðin lög um það verk sem hér er lagt fram af hæstv. ráðherra, þ.e. stefnumótandi byggðaáætlun 2010–2013. Í þeim lögum er sagt fyrir um hvað slík áætlun á að fela í sér. Hér er hins vegar strax í upphafi þessarar þingsályktunartillögu, í aðdraganda hennar, sagt að þetta eigi fyrst og fremst að vera innlegg í ákveðna vinnu sem er kölluð Sóknaráætlun 20/20. Maður spyr sig: Hvar eru fyrirmæli um það í lögum um byggðaáætlun? Ástæðan fyrir þeirri umræðu sem hv. þingmaður Einar K. Guðfinnsson vakti áðan er eðlilega tenging við umræðu um fjárlagafrumvarpið. Inni í byggðaáætlun er lögskipað að leggja eigi mat á ástand og horfur í byggðamálum. Það er því ekkert óeðlilegt þótt spurt sé við framlagningu þessa skjals hvort hæstv. ráðherra byggðamála hafi sett þá vinnu í gang.

Virðulegi forseti. Svo sannarlega á það mat sér stöðugt stað á öflugu þróunarsviði Byggðastofnunar. Þegar þessi byggðaáætlun fyrir árið 2010 var lögð fram var ekki komið fram fjárlagafrumvarp. Að sjálfsögðu hljóta áhrifin af fjárlagafrumvarpinu að verða metin til áhrifa á byggðir landsins þegar nýtt mat hefur verið gert. En hv. þingmenn verða nú að vera sanngjarnir. Það var ekki þannig að þróunardeildin eða Byggðastofnun gætu einfaldlega farið í það að leggja endurskoðað mat á þetta á örfáum dögum, en ég treysti því og veit að það fagfólk sem þar vinnur mun að sjálfsögðu gera það mat þegar réttur tími gefst til. Svo vil ég minna hv. þingmenn á það að hingað til hefur það einfaldlega verið þannig að byggðaáætlunin hefur verið á hendi iðnaðarráðuneytisins, það er hárrétt, en verkefnin inn í hana hafa komið svona frekar skulum við segja lauslega frá öðrum ráðuneytum 

Forseti biður hæstv. ráðherra og hv. þingmenn um að virða ræðutímann.

Forseti. Það stoðar hæstv. ráðherra lítt að skjóta sér á bak við það að fjárlagafrumvarpið sé svo nýlega komið fram. Hæstv. ráðherra er ráðherra byggðamála og hafði fullar upplýsingar um fjárlögin þegar þau voru afgreidd út úr þingflokkum stjórnarflokkanna í ágúst. Það vekur undrun mína hvernig stjórnarliðar, sérstaklega úr Samfylkingunni, hlaupast undan merkjum vegna ábyrgðar sinnar á því frumvarpi sem hér liggur fyrir. Byggðastofnun er ekki á neinn hátt í stakk búin til að vinna þetta mat. Ég er alveg sammála hæstv. ráðherra um það. En í ljósi þess hvernig þetta skjal er unnið og hvernig þetta gagn er unnið, þá hefði ég talið eðlilegra að leggja það til hliðar og vinna það mun betur og þá í samræmi við þau lög sem um þetta gilda. Ég þekki ágætlega til þess hver afstaða stjórnar Byggðastofnunar var til þessa plaggs, einfaldlega vegna þess að ég sat í stjórninni þegar umsögnin til ráðuneytisins var gefin. Það svar þekkir hæstv. ráðherra jafn vel og ég.

Virðulegi forseti. Hv. þingmönnum er í lófa lagið nú þegar málið er komið til umfjöllunar í nefnd að gera á því breytingar. Nú er málið komið til þingsins og ég óska eftir því að hv. þingmenn leggi þá fram tillögur til breytinga á því, kalli til þær upplýsingar sem þeir telja ónægar, miðað við þær forsendur sem uppi eru. Þeim er það algjörlega í lófa lagið og til þess eru líka þingnefndir og störf þingnefnda, til að bæta við það sem menn telja að ráðherrar hafi ekki skilað nægilega af sér hér inn í þingið. Þannig að ég óska eftir því og fagna því og tel að þar eigi þessi vinna að fara fram. Ég legg hér fram byggðaáætlun í ljósi þess að það er lögbundin skylda og samkvæmt lögum erum við komin tíu mánuði inn í byggðaáætlunina. Við erum þegar farin að setja fjármuni inn í þau verkefni sem hér er kveðið á um. Því skiptir máli að áætlunin sé kláruð í góðri sátt og samlyndi. Ég vonast til að þingið 

Virðulegi forseti. Ég er svolítið á sömu nótum og félagar mínir hér vegna þess að mér finnst þetta verklag einfaldlega ekki ganga upp. Hér kemur ráðherra byggðamála og í lögum segir að hún eigi að gera þetta, með leyfi forseta: „Í byggðaáætlun skal gerð grein fyrir ástandi og horfum í þróun byggðar í landinu.“ „Áætlunin skal lýsa markmiðum og stefnu ríkisstjórnarinnar í byggðamálum, áætlunum um aðgerðir og tengsl byggðastefnu við almenna stefnu í efnahags- og atvinnumálum og áætlunum á sviði opinberrar þjónustu í landinu.“ Nú er staðan sú að í fjárlagafrumvarpinu er boðaður niðurskurður hjá heilbrigðisstofnunum á landsbyggðinni þannig að menn óttast að byggð hreinlega leggist af í þeim bæjarfélögum, sveitarfélögum, héruðum landsins. Þetta mundi ég segja að væri almenn stefna í efnahags- og atvinnumálum og áætlunum á sviði opinberrar þjónustu í landinu. Ég trúi ekki, virðulegur forseti, að hæstv. ráðherra ætli að koma hér og segja að 

Forseti minnir hv. þingmenn á tímann.

Virðulegi forseti. Ég átta mig ekki alveg á því hvað þingmaðurinn átti við með: Þetta dugar ekki byggðunum í landinu. Eru það verkefnin sjálf eða er það greiningin á byggðaþróuninni, ástandinu og horfunum sem fylgir með þessu skjali? Það væri kannski ágætt að hv. þingmaður mundi fara yfir það. Ég ítreka það að þetta skjal er opið til umræðu inni í þingnefnd. Ég vonast til þess að þingmenn geti tekið almennilega efnislega umræðu um það mál þar og unnið með þetta plagg. Við stöndum frammi fyrir alveg fordæmalausum aðstæðum í íslensku samfélagi. Þess vegna væru það vinnubrögð sem væru þinginu til sóma ef menn settust yfir þetta verkefni og kæmu af alvöru að borðinu og færu yfir þetta skjal, kæmu með athugasemdir og óskuðu eftir frekari gögnum. Við munum ekki liggja á liði okkar hvað það varðar. Ég hreinlega náði því ekki áður en þetta mál var lagt fram að koma með greiningu á áhrifum núverandi fjárlagafrumvarps. Ég gerði það ekki, enda er þingið ekki búið að afgreiða það 

Virðulegi forseti. Það sem gengur ekki og það sem dugar ekki er þetta verklag. Það hefur komið fram á mörgum af þessum íbúafundum, sem haldnir hafa verið út um allt land, að það er engin áætlun um áhrif þessa niðurskurðar á byggðir landsins, það er engin byggðaáætlun undirliggjandi og það er ekkert búið að reyna að meta það. Það er ekki kostnaðaráætlun, það er ekki áætlun um það hvaða áhrif þetta hefur á byggðirnar. Ef 70–80 konum í Reykjanesbæ verður sagt upp, hvaða áhrif hefur það á langtímaatvinnuleysi, eða á Höfn í Hornafirði, í Vestmannaeyjum? Þegar fjölskyldur flytjast í burtu er ekki nóg að segja: Við skulum bæta skilyrði til búsetu, við skulum setja þetta allt inn í stórar áætlanir, við skulum leggja 700 milljónir í ferðaþjónustu ef það verður enginn til að búa á þessum svæðum. Það er það sem ég er að kalla eftir. Þingið er með þessa áætlun, algjörlega rétt. En mér finnst hún í rauninni vera marklaust plagg. Þetta segi ég ekki af pólitískri illkvittni í garð hæstv. ráðherra því að ég veit að hún leggur sig fram um að vanda vel til sinnar vinnu. 

Virðulegi forseti. Þessi umræða er komin inn á einhverjar brautir sem ég átta mig ekki á. Þingið er núna með fjárlagafrumvarpið til umfjöllunar - þingið. Þingið mun á endanum eiga lokasvarið um það hvernig fjármunum verður skipt. Hæstv. heilbrigðisráðherra hefur lýst því að hann er allur af vilja gerður til að fara yfir þennan niðurskurð á heilbrigðisþjónustu á landsbyggðinni. Virðulegi forseti. Það verður að sjálfsögðu gert samhliða því að þá er farið yfir það hvaða áhrif þessi niðurskurður hefur í einstaka ráðuneytum, vissulega gerir hann það. Þegar hv. þingmaður segir að þetta sé marklaust plagg þegar við erum að gefa í þegar kemur að vaxtarsamningum, að það sé marklaust plagg þegar við erum að búa til sérstaka ívilnanapakka fyrir nýfjárfestingar inn á hin einstöku landsvæði, að það sé marklaust plagg að við séum hér að gefa í í ferðaþjónustu og stuðning við hana úti á landsbyggðinni, virðulegi forseti, þá hlakka ég til að heyra hennar tillögur. Ég sagði hér hreint út: Þetta eru tillögur  
            

Forseti áréttar aftur að hv. ræðumenn virði tímamörk.

Forseti. Ég hef alvarlegar athugasemdir við 30. lið þessarar áætlunar en hann nefnist Áætlun um útrýmingu kynbundins launamunar, sem ég styð að sjálfsögðu, með leyfi forseta: „Markmið: Að skilja orsakir kynbundins launamunar eftir svæðum svo gera megi markvissa aðgerðaáætlun.“ Meginhugmyndinni er lýst í þremur setningum. Tvær af þeim þýða nákvæmlega það sama, með leyfi forseta: „Rannsóknir benda til að kynbundinn launamunur sé mismunandi eftir svæðum.“ Og stuttu seinna: „Þá benda rannsóknir einnig til þess að munurinn á tekjum karla og kvenna sé mjög mismunandi eftir svæðum ...“ Það sem ég hef mestar athugasemdir við er að hér á að fara í rannsóknir og þeim á ekki að ljúka fyrr en 2013. Ég vil benda á að hér var gerð mjög merkileg skýrsla, gefin út af Félagsvísindastofnun, kom út 2008, um kynbundinn launamun á íslenskum vinnumarkaði. Ég mun aðeins fara nánar í hana í seinna andsvari mínu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að benda mér á þessa meinlegu endurtekningu sem þarna er. En ef við komum okkur að efni greinarinnar sem slíkrar þá snýst hún að mestu leyti um að það sé samþætt inn í alla vinnu, áætlanagerð og greiningu, sem t.d. á sér stað á vegum Byggðastofnunar og annarra aðila sem að þessum málum koma, að skoðuð séu áhrifin á kynin og fundnar leiðir til að útrýma kynbundnum launamun. Það kemur líka fram að ábyrgðin á framkvæmdinni á þessu verkefni sé í höndum félagsmálaráðuneytisins, þeir sjá um þennan hluta verkefnisins, og hafa þar með sér Jafnréttisstofu, Hagstofuna, háskóla og rannsóknastofnanir auk Byggðastofnunar sem gerir þessa greiningu fyrir landið. Það er von mín að hv. þingmaður eigi eftir að sjá, og við öll, árangur af þessari vinnu en það skiptir máli að samþætta þetta inn í alla áætlanagerð, líka í byggðamálum.

Forseti. Í þessari skýrslu, sem ég nefndi hér áðan, kemur fram að á landsbyggðinni hafa konur sem starfa í opinbera geiranum 69% af heildartímalaunum karla sem starfa í opinbera geiranum. Þessi mikli launamunur kynjanna, um 38% á landsbyggðinni, árið 2008 og fyrr, er rakinn til opinbera geirans, sem sagt ríkisrekstrar og sveitarfélaganna. Nú vil ég spyrja ráðherrann hvort hún sé ekki sammála mér um það að tími aðgerða er runninn upp og það þurfi ekki endilega að rannsaka þetta mikið frekar heldur ráðast í að framkvæma eitthvað raunhæft.

Jú, þar er ég hjartanlega sammála hv. þingmanni. Ég held að það skipti máli að við alla ákvörðunartöku séum við með þetta í huga og að við grípum til aðgerða á þessu sviði. Ríkið þarf svo sannarlega að taka sig á. Það er til skammar að á vegum ríkisins séu enn stofnanir þar sem er raunverulega mælanlegur hróplegur launamunur á milli kynjanna. Það er eitthvað sem við eigum ekki að líða og ég tek heils hugar undir með hv. þingmanni í því. Við þurfum engu að síður rannsóknir samhliða vegna þess að við þurfum að gera símat á árangri og að því leyti eru rannsóknirnar mikilvægar. En ég get tekið undir með hv. þingmanni að við getum gripið til fleiri aðgerða á þessu sviði og mundi ég styðja hverja þá aðgerð sem í væri ráðist til að vinna bug á launamun kynjanna.

Forseti. Í ljósi þess við hvað er að glíma í íslensku þjóðfélagi á sú tillaga sem hér liggur fyrir að taka gríðarlegum breytingum. Ef eitthvað væri ætti að leggja þetta plagg til hliðar og vinna að nýju áætlun um byggðamál. Sú framsetning sem hér er viðhöfð, að verið sé að búa til byggðaáætlun sem leggja eigi inn í svokallaða Sóknaráætlun 20/20, er algjörlega óviðunandi. Það er litið á þetta plagg fyrst og fremst sem innlegg í sóknaráætlun. Hæstv. ráðherra kvartar undan því að verið sé að blanda saman óskyldum málum. - Hæstv. ráðherra hefur vikið sér undan þeirri umræðu sem fram fer í þingsal. Það er mjög miður og ég bið forseta að ýta á eftir því að ráðherra byggðamála sé viðstaddur alla þá umræðu sem á sér stað hér um málefni byggðanna í landinu. Út um allt land stendur fólk á öndinni yfir framgangi ríkisstjórnarinnar og það er lágmark að hæstv. ráðherra sýni því þá virðingu að hún þoli þá umræðu sem hér fer fram.

Hæstv. ráðherra er í húsinu og mun væntanlega taka sæti í sal innan tíðar.

Hæstv. ráðherra barmar sér undan þeirri gagnrýni sem þetta plagg fær hjá þingmönnum. Það er óhjákvæmilegt að nefna það hér við þessa tillögu, sem á að vera stefnumótandi í byggðamálum landsins fyrir árin 2010–2013, að það er engin áætlun um kostnað, það er engin áætlun um það hvernig ná eigi fram þeim atriðum sem hér eru sett fram og engin áætlun um það hvaða markmiðum þetta plagg á að ná. Þegar maður leggur þetta saman kemst maður að þeirri niðurstöðu að það sé ekkert með þetta að gera. Og þegar maður lítur yfir öll þau 30 atriði sem eru hér inni, og eru sett fram sem stefnumið, getur maður vissulega tekið undir eitt og eitt sem þar er um að ræða. En megnið af þessu er tóm froða því að það er ekkert innihald í því og allra síst þegar maður skoðar hlutina í ljósi þeirra atburða sem hafa verið að gerast og ástandið sem við er að glíma. Ég ætla bara nefna hérna eitt dæmi: Rannsókn á orsökum búferlaflutninga. Það er búið að leggja stund á þetta í mörg ár. Þurfum við frekari vitnanna við? Um 65–70% þjóðarinnar búa hér á tiltölulega litlu svæði. Boðuð er ákveðin kerfisbreyting í fjárlagafrumvarpinu og ég hef ekki heyrt einn einasta ráðherra í hæstv. núverandi ríkisstjórn né heldur stjórnarliða koma fram með þau sjónarmið að þeir leggist gegn þeirri kerfisbreytingu sem þar er verið að leggja til. Það sem ég er að ræða er kerfisbreyting í heilbrigðisþjónustu landsmanna. Því miður hefur umræðan um þann málaflokk verið bundin því fyrst og fremst að þetta sé heilbrigðismál. Það er ekki svo. Það eru miklu fleiri þættir inni í þessu en eingöngu heilbrigðisþjónustan, einfaldlega vegna þess að á ýmsum sviðum sem hér er verið að ræða um að eigi að efla og styrkja - atvinnuráðgjöf á landsbyggðinni, niðurgreiðsla húshitunarkostnaðar, náttúrustofur, vísindagarðar o.s.frv. - er verið að skerða fjárframlög holt og bolt. Vissulega þarf að taka til, vissulega þarf að hagræða, en þetta er gert án þess að nokkur heildarsýn sé yfir hlutina. Ég ætla að taka dæmi af því ágæta svæði sem Þingeyjarsýslur eru í þessu sambandi. Hingað til hefur það svæði ekki verið þekkt fyrir það að þar fjölgi fólki mjög ört eða að byggð sé að styrkjast, langur vegur frá. Hvað er það sem blasir við fólki þar nú um stundir? Það er að það á að fara að gera kerfisbreytingu á sviði heilbrigðisþjónustu. Það á að skera niður framhaldsskólakennslu á Húsavík. Báðar þessar stofnanir eru með mesta niðurskurðinn boðaðan í fyrirliggjandi fjárlagafrumvarpi. Jafnhliða á að skera niður niðurgreiðslu á húshitunarkostnaði og jafnhliða á að skera niður atvinnuráðgjöf. Til viðbótar á að draga úr framlögum til náttúrustofa. Það sjá allir sem utan þessa svæðis eru hvaða skilaboð eru fólgin í þessu til fólks á stöðunum. Það þarf ekki að fara í neinar grafgötur um það að fólk upplifir þetta á þann veg að því sé sagt að hafa sig í burt af þessum svæðum. Stjórnvöld verða á einhvern hátt að senda fólki á þessum svæðum önnur skilaboð en þau sem koma fram í því plaggi sem hér liggur fyrir og fólkið á rétt á því, það vildi ég leggja inn í þessa umræðu. Þetta mál er þannig vaxið að það verður ekki skilið frá umræðu um byggðamál. Það er ósanngjarnt að fara fram á það og það er ósanngjarnt og ekki eðlilegt að halda því fram að þingnefndin sem slík, í þessu tilfelli iðnaðarnefnd, eigi að taka þetta mál upp og gjörbreyta því. Vissulega getur hún haft skoðanir á því, og hefur það eflaust. Í ljósi þess að þetta plagg var fyrst lagt fram á vorþingi og væntanlega lauk umræðu um það í apríl, og í ljósi þeirra aðstæðna sem uppi voru, hefði ég ekki talið það mikið að ráðuneyti byggðamála í samstarfi við Byggðastofnun hefði tekið þetta plagg og endurskoðað það út frá þeim tillögum sem liggja fyrir í frumvarpinu og komu fram, eins og ég gat um hér áðan í andsvörum, í ágúst, legðist yfir þær áherslur sem þar væru uppi og legði til einhver viðbrögð eða áherslubreytingar þó ekki væri nema til að róa fólk sem telur stöðu sinni verulega ógnað. Í greiningu sem þróunarsvið Byggðastofnunar hefur gert á ástandi og horfum í þróun byggðar landsins liggur þessi straumur allur í eina átt og það er ekkert nýtt. Þetta er þróun sem hefur átt sér stað á mörgum undanförnum árum og þó að annað slagið hvessi í umræðu manna um þessi mál vil ég leggja áherslu á að þetta er barátta sem ber að halda uppi alla daga og alla tíð. Ég mótmæli því þegar umræða um byggðamál er bundin því að þar séu þröngir hagsmunir einstakra kjördæmapotara á ferðinni. Ég fagna því sérstaklega að sjá ýmsa einstaklinga hér á þingi, sem hingað til hafa verið bundnir mjög höfuðborgarsvæðinu, komna í forsvar fyrir svokölluð landsbyggðarkjördæmi, einstaklinga sem hafa öðlast nýjan skilning og nýja sýn á þessi mál. Það er einfaldlega bjargföst trú mín að þegar við ræðum byggðamál er það ekki síst með það í huga að það svæði sem höfuðborgarsvæðið er njóti góðs af því sem gert er úti um land. Það er á allra vitorði, sem vilja horfast í augu við það, að mesta verðmætasköpunin fer fram í grunnatvinnuvegum úti um land, sjávarútvegi, iðnaði, ferðaþjónustu o.s.frv. Landsbyggðin hefur hingað til lagt stolt til framfærslu þessa svæðis en hljóðið er að breytast mjög ört. Nú finnst mönnum sem vatnaskil séu að verða. Það dugar ekki eitt og sér að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, sem sýnir okkur þó þá virðingu að sitja í salnum, ráði til sín upplýsingafulltrúa sem er með aðsetur á Selfossi, fyrrverandi starfsfélaga margra hér á Alþingi, Bjarna Harðarson. Það dugar ekki eitt og sér til að snúa þessu við. Það ber að þakka alla þá viðleitni sem sýnd er, en hún er ekki nægileg. Ég skora á hæstv. ráðherra að leggja sig fram um að leggja iðnaðarnefnd til tillögur, aðstoð við að breyta þessu plaggi algjörlega frá grunni. Ég vil enn fremur skora á hæstv. ráðherra að upplýsa með hvaða hætti Sóknaráætlun 20/20, sem vitnað er til í þessari þingsályktunartillögu, er ætlað að svara þeim röddum sem berast að þingmönnum víðast hvar af landinu nú um stundir.

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir mjög margt sem hv. þingmaður sagði og vissulega þurfum við að hafa miklu skarpari sýn á byggðamálin og byggðaþróun í landinu öllu. Þess vegna legg ég málið fram eins og ég geri núna, ég legg skýran, skarpan verkefnalista á sviði atvinnuþróunar og nýsköpunar inn í kaflann um Sóknaráætlun 20/20. Ég ætla að fá að lesa upp nokkrar setningar sem þingmenn hér inni kannast eflaust við, með leyfi forseta: „Efling sveitarstjórnarstigsins. Bætt fjarskipti. Athugun á stöðu byggðarlaga sem búa við viðvarandi fólksfækkun. Styrking atvinnuþróunar. Efling rannsókna, tækniþróunar og nýsköpunar.

Efling heilbrigðismála.

Efling dreifmenntunar á öllum skólastigum. Efling símenntunar. Efling menningarstarfsemi. Bætt heilbrigðisþjónusta. Greining sóknarfæra hefðbundinna atvinnugreina.“ Þetta eru kaflaheiti sem eru heiti yfir einni til tveimur setningum á aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar frá árinu 2005 sem var byggðaáætlun áranna 2006–2009. Þessi byggðaáætlun virkaði aldrei, ekki frekar en byggðaáætlun 2002–2005. Þess vegna er það efni sem er í byggðaáætlun 2006–2009 endurtekið frá byggðaáætlun 2002–2005. Þess vegna leggjum við á okkur þá vinnu að fara í almennilega sóknaráætlun fyrir alla landshluta þar sem samgönguáætlun, áætlanir í menntamálum og áætlanir á sviði allra ráðuneyta koma saman í eina öfluga áætlun fyrir landið allt. Þannig fyrst getum við eflt byggðirnar í landinu, það er með skarpri yfirsýn yfir það sem er að gerast. Byggðaáætlun hefur því miður, þrátt fyrir fögur fyrirheit, 

Forseti. Ég get alveg tekið undir það með hæstv. ráðherra að breyta þurfi vinnulaginu en ég hallast því miður að því að fyrst þurfi að breyta hugarfarinu. Ég gat þess í ræðu minni áðan að það væru í rauninni ekki ný sannindi sem ég fór með um byggðaþróunina í landinu, það hefur átt sér stað á löngum tíma. Mér sýnist hins vegar staðan vera sú að þessi þróun muni halda áfram ef áætlanir stjórnvalda, eins og þær birtast í fjárlagatillögum ársins, ganga óbreyttar fram, ekki bara með sama hætti og hún hefur gert heldur með miklu meiri þunga. Þess vegna kalla ég eftir að fólk fari að hugsa þetta með öðrum hætti en við höfum gert. Mér er alveg nákvæmlega sama hvað það er kallað eða í hvaða búning það er fært, staða mála er þannig í dag að hún kallar á tafarlausar aðgerðir. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra hvenær menn megi vænta þess að fá einhverjar tillögur í þessari svokölluðu sóknaráætlun. Við erum að vinna með ótal áætlanir sem ég tek undir að megi einfalda miklu meira en hefur verið gert hingað til. Til viðbótar þessari spurningu spyr ég hæstv. ráðherra hvort hún deili ekki þeirri skoðun minni miðað við þá umræðu sem ég veit að hæstv. ráðherra hefur skynjað að er vítt um land, að það kalli á tafarlaus svör stjórnvalda, þótt ekki væri nema að slá á þann ótta sem ríkir þar.

Virðulegi forseti. Varðandi byggðaáætlun frá 2002–2005 ætla ég að lesa upp meginstefin í henni fyrst ég las upp úr hinni áðan. Þar segir: „Stækkun og efling sveitarfélaga. Efling opinberra verkefna og þjónusta á landsbyggðinni. Athugun á búsetuskilyrðum fólks. Athugun á starfsskilyrðum atvinnugreina“ o.s.frv. Þetta eru allt þekkt stef og síendurtekið efni á þinginu. Þess vegna erum við, ég og hv. þingmaður, sammála um að breyta þarf vinnulaginu. Þess vegna trúi ég á að sú vinna sem á sér stað við Sóknaráætlun 20/20 geti leitt til þess að við fáum öfluga yfirsýn yfir starfsemi allra ráðuneyta og hvaða áhrif það hefur á einstaka landshluta og landið í heild sinni. Því hefur byggðaáætlun því miður aldrei skilað, aldrei. Það er von mín að þegar það er komið undir forustu forsætisráðuneytisins geti þessi samhæfing átt sér stað. Ég vona að hv. þingmaður leyfi okkur alla vega að njóta vafans og gera heiðarlega tilraun til að ná slíkri yfirsýn. Það skilar okkur síðan markvissari vinnubrögðum hvað byggðir landsins varðar. Byggðaáætlun sem slík hefur ekki gert það hingað til, því miður. Virðulegi forseti. Varðandi spurninguna um hvort ekki þurfi að senda skýr skilaboð er það í mínum huga alveg klingjandi klárt að auðvitað þurfa stjórnvöld að gera það á hverjum tíma. Á öllum tímum þarf að senda skýr skilaboð og það á að vera verkefni stjórnvalda hvort sem er Alþingis eða ríkisstjórna að senda skýr skilaboð til þjóðarinnar allrar en ekki síst skiptir það máli að við eigum gott samráð við hana á sem flestum sviðum og það var haft við vinnslu þessarar byggðaáætlunar.

Forseti. Ég fékk ekki svar frá hæstv. ráðherra um það hvenær við megum vænta tillagna úr Sóknaráætlun 20/20. Ég hef ástæðu til að ætla að það muni taka einhvern tíma að vinna það mál, skiljanlega miðað við þær hugmyndir sem uppi eru. Ég skal alveg viðurkenna að þegar forsvarsmenn þessa verkefnis bera það fram finn ég hvergi fyrir tiltrú á það, því miður. Ég hef setið tvo fundi sem fjölluðu um verkefnið í mínu ágæta landsbyggðarkjördæmi. Ég verð að játa það alveg heils hugar að ég varð ekki var við þann mikla fítonskraft eða tiltrú á verkefnið sem væri óskandi að það hefði og fengi. Ég vonast svo sannarlega til þess, þrátt fyrir að hæstv. ráðherra hafi ekki svarað mér, að tillögur úr sóknaráætluninni muni líta dagsins ljós fyrir 2020. En ég deili hins vegar skoðun og þakka hæstv. ráðherra fyrir þá afstöðu hennar að hún telur að ástandið eins og það er í dag kalli á tafarlaus viðbrögð stjórnvalda til þess að slá á ótta fólks, ég segi það bara þannig. Byggðamál eru sífellt í huga mér. Staða þeirra er þannig núna að allar byggðir landsins telja að aldrei hafi stafað að þeim meiri ógn af mannavöldum hér á landi en nú um stundir og við það ástand verður ekki unað.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar um stefnumótandi byggðaáætlun fyrir árið 2010–2013. Þetta er heilmikið plagg upp á einar 90 síður og eru 24 þeirra ályktun í afar fallegum búningi, lítur nokkuð vel út, og 75 síðna greinargerð með ýmsum fylgiskjölum. Þar er margt vel unnið og margar ítarupplýsingar sem er áhugavert að kynna sér. Við fyrstu sýn veltir maður þó fyrir sér hvaða forsendur eru fyrir ályktuninni og hvort þær séu nokkrar. Þær eru a.m.k. talsvert rangar. Hér er ekkert fjallað um að við erum í kreppu. Hér er ekkert fjallað um kostnað við það sem á að gera. Þó ég hafi ekki kynnt mér allt til hlítar rak ég þó augun í það að í greinargerðinni, þar sem lýst er mismunandi þjónustusvæðum og forsendurnar eiga væntanlega að koma þar fram, er í kaflanum um Austurland fjallað um Höfn í Hornafirði sem þó er í Suðurkjördæmi. Maður skyldi ætla að Höfn heyrði undir það svæði þó það sé auðvitað umdeilanlegt hvar suðausturhornið endar. Í kaflanum um Höfn í Hornafirði og reyndar um Suðurland allt, Vestmannaeyjar og Suðurnes, er mikið fjallað um vaxtarsvæði þar og nauðsyn þess að efla þjónustu og bæta aðstöðu fólks til búsetu á fjölbreytilegan hátt. Það minnti mig á sögu sem ég heyrði í fyrra um Íslending sem var að flytja frá Grænlandi og ætlaði að setjast að á Íslandi, m.a. til þess að koma börnum sínum í skóla. Hann hafði farið yfir sviðið á landinu og sagði að það skipti engu máli hvar hann setti sig niður, alls staðar væri jafn gott að búa, það væru góðir skólar og góð heilbrigðisþjónusta. Í kjölfarið á niðurskurðarhugmyndum ríkisstjórnarinnar getur vel verið að þessi aðili þurfi að endurskoða hug sinn hvað þetta varðar. Mig langar til að renna yfir fyrstu kaflana í þingsályktunartillögunni og bera saman við Sóknaráætlun 20/20, eins og fleiri ræðumenn hafa reyndar gert og ég hef gert áður. Ég vil spyrja ráðherra eða fá svar við því á síðari stigum hvernig byggðaáætlunin, sem á að byggjast á aðgerðum í nýsköpun og atvinnuþróun, eigi að ríma við þá Sóknaráætlun 20/20. Ég hef spurt hæstv. heilbrigðisráðherra á fundum úti um land þar sem fjallað er um niðurskurðinn, hver sé samræmingin á milli niðurskurðarhugmyndanna og þessarar margfrægu sóknaráætlunar. Ég kem nánar að því á eftir. Í upphafi þingsályktunartillögunnar er fjallað í átta liðum um ýmis atriði. Ég ætla að nefna þau allflest. Hér er til að mynda rætt um atvinnustefnu og efla eigi landshluta og héraðskjarna. Eitt af markmiðunum sé að almenningur og fyrirtæki geti sótt sem mest af þjónustu í skilgreindar þjónustumiðstöðvar. Þannig náist bæði fram hagræðing og bætt þjónusta. Þá veltir maður því fyrir sér hvernig þetta samrýmist þeim hugmyndum sem koma fram í fjárlagafrumvarpinu um niðurskurð í heilbrigðiskerfinu en einnig margþættan annan niðurskurð. Í öðrum lið er fjallað um samþættingu áætlana og aukið samstarf. Á bls. 7 í þingsályktunartillögunni er talað um samþættingu opinberra áætlana. Þar segir, með leyfi forseta: „Markmið: Auka skilvirkni við eftirfylgni stefnumótunar með samþættingu opinberra áætlana á ýmsum sviðum.“ Og seinna: „Áhersla verði lögð á markvissa samþættingu opinberra áætlana við fyrirhugaðar breytingar í stjórnsýslunni. Þessi aðgerð tengist einu helsta verkefni Sóknaráætlunar 20/20 og mun að líkindum verða fellt inn í þá vinnu.“ Nú spyr ég: Hvernig samrýmast niðurskurðarhugmyndirnar sem koma fram í fjárlagafrumvarpinu þessum markvissu breytingum á stjórnsýslunni sem fyrirhugaðar eru og koma fram í sóknaráætluninni? Þriðji liður er efling stoðkerfis atvinnulífs. Þar stendur á bls. 9 um eflingu stoðkerfis atvinnulífs, með leyfi forseta: „Stoðkerfi atvinnulífsins er margbrotið og er ýmist almennt eða tengt einstökum atvinnugreinum, fagsviðum eða svæðum. Mikilvægt er að gera ítarlega úttekt á stoðkerfinu í heild og leita leiða til að gera það skilvirkara og einfaldara fyrir atvinnulífið um leið.“ Þetta er það sem fólk um allt land hrópar eftir og segir sjálft að það viti nokk um hvað það er að tala. Það hefur farið yfir og þekkir alla þessa þætti; atvinnustefnu, samþættingu, áætlun, aukið samstarf um eflingu stoðkerfis atvinnulífs. Hér er þetta sett í ákaflega fínan búning og síðan er orðið „Sóknaráætlun 20/20“ notað sem er algjörlega óskiljanlegt fyrirbæri í ljósi niðurskurðarhugmynda ríkisstjórnarinnar. Í fjórða lið er talað um nýsköpun og sprotafyrirtæki og að stuðningur verði þrenns konar, frá Byggðastofnun, Nýsköpunarsjóði og öðrum aðilum eða til að mynda í gegnum klasaverkefni eða áherslur opinberra aðila. Spyrja má: Þar sem auðveldasta aðferðin við að auka atvinnu í landinu er að hlúa að fyrirtækjum sem fyrir eru, hvar eru þau stödd í þessari þingsályktun um stefnumótandi byggðaáætlun til næstu þriggja ára? Hvert er til að mynda hlutverk Byggðastofnunar annars vegar og Nýsköpunarsjóðs hins vegar? Hvernig er nýting fjármuna og hlutverkaskipting milli þessara tveggja stofnana? Og erum við á réttri leið hvað þetta varðar? Síðan er fjallað um erlenda nýfjárfestingu í atvinnulífinu, eflingu ferðaþjónustu og félagsauð og í áttunda lið um eflingu menningarstarfs þar sem m.a. er rætt um menningarsamninga og vaxtarsamninga og að hægt sé að koma á víðtæku samstarfi við þekkingarsetur og menningarsetur í heimabyggð, framhaldsskóla og símenntunarstaði og efla menntun á sviði skapandi greina. Allt er þetta fallegt og rétt. Ef við byggjum í hinum fullkomna heimi væri þingsályktunartillagan sjálfsagt ágætis innlegg í vinnuna þá. En við þær aðstæður sem við búum nú við, þar sem við höfum takmarkaða fjármuni og þurfum að fara í alvarlegan niðurskurð á ýmsum sviðum hins opinbera lífs, er hjákátlegt að leggja fram þingsályktunartillögu sem hefur engar stoðir - engar stoðir - í fjárlagafrumvarpinu sem fyrir liggur á sama tíma. Þetta er eins og einhver hv. þingmaður sagði hér áðan, marklaust plagg. Þetta er froða því að þó að hún líti vel út og sé að því leytinu nytsamleg að í henni er rennt yfir jákvæðu hlutina, verður að vera eitthvert samband við fjárlagafrumvarpið og raunveruleikann sem við búum við. Hæstv. iðnaðarráðherra svaraði fyrirspurn hv. þingmanns Einars K. Guðfinnssonar og sagði að hún styddi fjárlagafrumvarpið, þ.e. rammann. Ég vil spyrja hæstv. iðnaðarráðherra sem reyndar er ekki í salnum í augnablikinu en svarar því þá væntanlega á öðrum vettvangi, og alla þá þingmenn sem hafa talað hér, um þessar svokölluðu 20/20 áætlanir: Hver er samþætting þeirra við niðurskurðaráætlanir hæstv. heilbrigðisráðherra og hvernig virka þær í því sambandi? Ég verð bara að ítreka það og spyrja hæstv. ráðherra hvernig hægt sé að styðja fjárlagaramma þar sem boðaður er stórfelldur niðurskurður á heilbrigðissviði víða á landsbyggðinni og ekki síst í þeim landshlutum og héraðskjörnum sem sóknaráætlunin á að byggja upp - hvert er samræmið í þessu? Hvernig er hægt að styðja fjárlagaramma sem beinist fyrst og fremst að því að skera niður í þessum landshlutum og héraðskjörnum? Það er mér hulin ráðgáta. Það er mikil vinna í því að samþætta þingsályktunartillöguna við fjárlagafrumvarpið. Það liggur við að ég leggi til að í stað þess að tillögunni verði nú vísað til iðnaðarnefndar eins og til stendur, verði henni vísað til föðurhúsanna og hún unnin upp á nýtt.

Virðulegi forseti. Það þýðir ekkert fyrir hæstv. iðnaðarráðherra að kveinka sér undan því að við hv. þingmenn sem tökum til máls um byggðaáætlun reynum að setja byggðamálin í samhengi við það sem nú er að gerast á vettvangi landsstjórnarinnar. Það sem liggur fyrir og er mat þeirra sem gleggst þekkja, forustumanna í sveitarfélögum og til að mynda forseta sveitarstjórnarinnar í Skagafirði, er að menn upplifi nú mestu árásir í manna minnum á viðkomandi samfélög sem muni hafa óafturkræf áhrif og laska samfélögin þannig að þau muni ekki verða söm á eftir. Þegar við stöndum frammi fyrir þessu og á sama tíma er lögð fram byggðaáætlun, er auðvitað óhjákvæmilegt að málin séu rædd í því samhengi. Þá er ekki verið að víkja frá umræðu um byggðaáætlun, við erum að vekja athygli á því að byggðaáætlun hlýtur að vera svar hæstv. ríkisstjórnar við stöðunni á landsbyggðinni. Þurfum við ekki einmitt að skoða þessi mál í samhengi hlutanna? Er það ekki það sem menn kalla eftir þegar rætt er um 20/20 áætlunina, sem er orðin eins og eftirlætisbarn ríkisstjórnarinnar sem gott er að vísa til inn í framtíðina? Er ekki einmitt 20/20 ætlað að reyna að búa til þetta samhengi? Hæstv. ráðherra vísar mjög til þess að eðlilegt sé að bíða eftir því að Sóknaráætlun 20/20 líti dagsins ljós þannig að menn sjái hvernig ríkisstjórnin ætli að taka á þeim vanda sem við er að glíma. Það þarf enga sérstaka nýja áætlun til að sjá þetta samhengi. Það blasir við hverjum einasta manni. Það er alveg ljóst að plaggið sem við ræðum hér, tillaga til þingsályktunar um stefnumótandi byggðaáætlun fyrir árin 2010–2013, er ekki svar við því ákalli sem núna berst frá byggðunum hringinn í kringum landið. Það er alveg rétt hjá hæstv. ráðherra að vaxtarsamningarnir eru fínir. Við höfum mörg hver staðið að þeim í gegnum árin. Það er alveg rétt að átak í ferðaþjónustunni á árinu bar örugglega ávöxt. Gleymum því samt sem áður ekki að það kom til sem svar við þeim vanda sem upp kom í íslenskri ferðaþjónustu eftir gosið í Eyjafjallajökli. Þar var reynt að spila ákveðinn varnarleik sem sýnist á margan hátt hafa tekist vel. Það gagnast auðvitað landsbyggðinni og landinu í heild en það er ekki beint svar við byggðamálunum eins og staðan er í dag. Þess vegna dugir ekki að kveinka sér undan því, eins og hæstv. ráðherra gerði, að við segjum frá því sem eru almælt tíðindi um allt land, að byggðirnar eru í logandi ótta um framtíð sína vegna aðgerðanna sem grípa á til. Ég veit að það eru ákveðnar ástæður og skýringar á þessu en hitt er jafnómótmælanlegt að afleiðingarnar fyrir byggðirnar sem verða fyrir þessu höggi eru gríðarlega miklar. Ég hefði talið að ekki hefði verið úr vegi að í byggðaáætlun kæmi t.d. fram einhver áætlun um flutning opinberra starfa. Við höfum á undanförnum árum unnið markvisst í þeim efnum. Gerðar hafa verið sérstakar landshlutabundnar áætlanir, til að mynda norðaustursvæðið, norðvestursvæðið og Vestfirði og staðið hefur verið prýðilega að því að flytja opinber verkefni út á land. En setjum þetta í samhengi. Talið er að Vestfjarðaáætlunin, svo ég nefni hana sem dæmi, hafi skilað 50–60 opinberum störfum. Það munaði svo sannarlega um það. En margt bendir til þess að fjöldi opinberu starfanna sem fækka mun um á Vestfjörðum í kjölfar fjárlagafrumvarpsins slagi upp í þessa tölu. Ætli við séum ekki að tala um 30, 40, 50 störf sem munu að óbreyttu hverfa vegna áhrifa frá fjárlagafrumvarpinu. Því hefði ekki verið úr vegi að sjá í þessu plaggi hugmyndir ríkisstjórnarinnar um að færa opinber störf út á landsbyggðina, að hluta til sem svar við þessu, að hluta til vegna stefnumótunarinnar sem allir flokkar hafa komið að um að færa verkefni út á land. Það er ekki orð um það. Ég vakti athygli á því þegar þessi þingsályktunartillaga kom til umræðu á síðasta þingi en hún er óbreytt, í henni er ekkert svar um þetta. Því miður ákvað meiri hluti iðnaðarnefndar að setja ekki fram neinar hugmyndir í þá veru og spurningar um það hljóta núna að vakna af tvöföldum þunga. Svo mikil fljótaskrift er á plagginu að ekki hefur verið einu sinni hugað að eðlilegum prófarkalestri. Það er t.d. vikið að því á bls. 12 að Alþingi hafi nú til meðferðar frumvarp til laga um endurgreiðslu rannsóknar- og þróunarkostnaðar og ívilnana vegna fjárfestinga í nýsköpunarfyrirtækjum. Það vill nú þannig til að frumvarpið var afgreitt á síðasta þingi, nema verið sé að vísa til einhvers frumvarps sem ekki er búið að leggja á borð þingmanna Gallinn við þingsályktunartillöguna er að hún er ótrúlega tætingsleg. Hér er engin stefnumótun. Það er rétt að lagðar eru fram ýmsar góðar hugmyndir en þær eru ekki innlegg í byggðaumræðuna sem slíka. Úr því að ég vék að ívilnunum vegna fjárfestinga í nýsköpunarfyrirtækjum þá er athyglisvert að það er tínt hér til, en er eitthvað sagt um það hvernig það gagnist landsbyggðinni sérstaklega? Með hvaða hætti á það að tryggja störf á landsbyggðinni eða umsvif þar? Ég tek annað dæmi. Alþjóðlegt verkefni um nýtingu koltvísýrings frá stóriðju og jarðvarmaverum. Er mótuð einhver sérstök stefna um það hvernig það verkefni eigi sérstaklega að gagnast landsbyggðinni? Ekki er hægt að sjá það í þeim texta sem fylgir þessum áformum, svo góð sem þau eru að öðru leyti. Ég ætla að vekja athygli á tveimur, þremur atriðum á þeim fáeinu mínútum sem ég hef. Eitt af því sem landsbyggðarmenn hafa kallað eftir er lækkun húshitunarkostnaðar þar sem hann er hæstur. Ég sé ekki betur en að vikið sé frá þessu í áætluninni. Því er lýst yfir að ekki sé hagkvæmt að halda áfram jarðhitaleit. Vísað er í að málinu eigi að redda með varmadælum og lurkakyndingu. Þessi setning er náttúrlega orðin eitt aðhlátursefni um landsbyggðina en engu að síður gengur hún aftur í tillögunni sem við ræðum í dag. Til að bæta gráu ofan á svart sjáum við ákveðna stefnumótun, það er alveg rétt. Hæstv. ráðherra þarf að draga saman seglin í ráðuneyti sínu um 10%. Mér sýnist að framlög til jöfnunar á húshitunarkostnaði eigi hins vegar að dragast saman um 16% á milli ára, samkvæmt tölum í fjárlagafrumvarpinu. Í þessu felst auðvitað ákveðin stefnumótun, ákveðið áhersluatriði. Hér er ekki verið að hlífa þessum mikilvæga lið. Þvert á móti er hér gengið lengra í aðhaldi, niðurskurði og samdrætti heldur en hæstv. ráðherra þarf að gera að jafnaði í ráðuneyti sín. Í því felst auðvitað ákveðin stefnumótun og glittir í ákveðið viðhorf sem ég er ekki sammála hæstv. ráðherra um en það verður svo að vera. Hæstv. ráðherra hefur mjög vísað í að kalla þurfi eftir áliti fagfólks Byggðastofnunar um hvaða áhrif fjárlagafrumvarpið muni hafa á byggðirnar. Það er út af fyrir sig áhugavert að gera það en aðalatriðið er að hæstv. ríkisstjórn bregðist við ábendingunum sem þar koma fram. Með þessum orðum hlýtur hæstv. ráðherra að hafa verið að beina því til stofnunar sem undir hana heyrir að vinda sér í verkefnið. Verði það ekki gert lýsi ég mig tilbúinn til að flytja hér þingmál um að Byggðastofnun verði falið þetta. Hæstv. ráðherra sagði líka áðan að það væri skylda stjórnvalda að svara kalli almennings úti á landsbyggðinni sem er mjög óttaslegið um sinn hag. Ég fagna þeirri yfirlýsingu en spyr hæstv. ráðherra hvernig hún muni svara þessu ákalli, hvernig áhyggjum fólksins sem telur fjárlagafrumvarpið vera árás á samfélag sitt verður svarað? Varðandi Byggðastofnun þá kemur fram í fjárlagafrumvarpinu að niðurskurður til stofnunarinnar, rekstrar þar með, verði um 21%. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvernig hún telji að niðurskurðurinn muni koma fram í starfi stofnunarinnar. Mun þetta hafa áhrif á þróunarsvið Byggðastofnunar? Er búið að útfæra það hvernig stofnunin muni aðlaga sig að lækkandi tekjum? Stofnunin er auðvitað í algjöru limbói varðandi útlán. Útlánastarfsemin mun væntanlega meira og minna leggjast af, af öðrum ástæðum sem ég mun ræða síðar þegar ég tala um þingmál sem ég hef lagt fram í þá veru. Ég vildi biðja hæstv. ráðherra að svara því með hvaða hætti aðhaldskrafan og hagræðingar- og niðurskurðarkrafan til Byggðastofnunar muni birtast í starfi og starfsemi stofnunarinnar, hvort það muni hafa áhrif á einstakar deildir og ég spyr þá sérstaklega um þróunarsvið stofnunarinnar.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður fór mikinn hér um að ég kveinkaði mér undan einhverri umræðu. Auðvitað geri ég það ekki. Ég verð hins vegar að biðja menn um að vera með báða fætur á jörðinni. Við erum að leggja í þann leiðangur að leggja fram öfluga stefnumótun fyrir alla landshluta sem heitir Sóknaráætlun 20/20. Hvers vegna gerum við það? Það er vegna þess að byggðaáætlun, sem átti að vera það tæki sem gæfi okkur öfluga yfirsýn yfir byggðaþróunina og gæfi okkur öfluga yfirsýn yfir starfsemi allra ráðuneyta og áhrif þeirra á alla landshluta, hefur ekki virkað. Hv. þingmaður veit það vel enda var hann ráðherra í ríkisstjórn sem lagði fram slíka byggðaáætlun og samþykkti slíka byggðaáætlun sem skilaði nákvæmlega engum árangri, enda var ekkert í henni annað en einhverjir frasar. Við erum að sýna viðleitni til að breyta þessu með því að leggja fram áætlun um byggðamálin sem snýr að atvinnuþróun og nýsköpun þar sem eru raunhæf verkefni. Ég get staðið hér og fullyrt að hægt verður að ráðast í framkvæmd allra þessara verkefna. Hv. þingmaður stendur hér og segir: Já, þarna er að finna fínar hugmyndir, eins og t.d. ívilnanir út af fjárfestingum, en hvernig gagnast það landsbyggðinni? Hv. þingmaður þarf augljóslega að lesa heima. Það er rétt hjá honum að það er misritun í frumvarpinu en það er búið að samþykkja þetta, þetta er orðið að lögum. Þar er tekið mið af byggðakorti Evrópusambandsins þannig að þetta getur ekki átt við inn á höfuðborgarsvæðið. Í öðru lagi var það áhersla þess ráðherra sem hér stendur að frekari ívilnunum verði beitt til efnahagslega kaldari svæða á landsbyggðinni til að fá þangað inn nýjar fjárfestingar. Virðulegi forseti. Við erum á fullri ferð við það að reyna að búa til tæki og tól sem gagnast í því að fá hreyfingu á atvinnulífið og uppbyggingu út um land allt. Hv. þingmaður kannast kannski ekki við margar þeirra af því þetta eru nýstárlegar leiðir. En ég bið hv. þingmann þá a.m.k. að kynna sér þær 

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra er bara að búa sér til skjól. Hæstv. ráðherra er að vísa til þess að hér eigi að koma einhver töfraáætlun sem eigi að kallast 20/20 og eigi að redda öllum málum. Það er auðvitað ekki þannig. Hæstv. ráðherra getur ekkert komið sér í skjól með þessum hætti. Ég vék meðal annars að því, og reyndi að hlaða lofi á hæstv. ráðherra með það, að margar áhugaverðar hugmyndir væru í þessari áætlun. En þær eru allar því marki brenndar að þær eru almenns eðlis og taka ekki með sértækum hætti á vanda landsbyggðarinnar. Það var það sem ég var að segja. Ég var að kalla eftir því að t.d. þær hugmyndir sem ég 

Segja satt.

- Vill nú hæstv. ráðherra ekki stilla sig? Ég veit að hæstv. ráðherra er órólegur undir þessari umræðu og það skil ég vel, en ég vil biðja hæstv. ráðherra að stilla sig.  Ég spurði hæstv. ráðherra að því hvaða örlög biðu Byggðastofnunar eftir niðurskurð upp á fimmtung sem boðaður er í fjárlagafrumvarpinu. Ég spurði hæstv. ráðherra hvaða áhrif það hefði á rekstur einstakra þátta stofnunarinnar. Hæstv. ráðherra vísaði til þess að Byggðastofnun ætti til að mynda að hafa það hlutverk að skoða byggðaleg áhrif fjárlagafrumvarpsins, var að segja okkur að svara ætti kalli fólksins á landsbyggðinni og vekja með því von og bjartsýni. Það er allt saman gott og blessað. En ég vil þá spyrja hæstv. ráðherra: Vill hæstv. ráðherra ekki vera svolítið nákvæmari í orðum sínum og segja okkur hvernig það verður gert hér á næstu dögum?

Virðulegi forseti. Ég hef alltaf dáðst að hv. þingmanni, hvernig hann getur talað hér, stundum eins og hríðskotabyssa. Það er ákveðinn hæfileiki sem ég hef ekki en ég ætla að reyna að koma sem mestu til skila á þeim stutta tíma sem ég hef. Hann spurði beint um Byggðastofnun og ég ætla að svara því. Hann spurði hvaða örlög hún hlyti samkvæmt fjárlagafrumvarpinu. Þessi niðurskurður mun ekki hafa áhrif á aðrar deildir en lánadeildina og lánastarfsemina. Ríkisframlagið til Byggðastofnunar er lækkað sem nemur hluta af kostnaði vegna reksturs lánastarfseminnar en í 7. gr. í reglugerð nr. 347/2000 segir að lánastarfsemin skuli greiða þann kostnað í rekstri stofnunarinnar sem til hennar megi rekja. Hins vegar hefur komið ríkisframlag, og mun koma áfram, í gegnum lið Byggðastofnunar til þessarar lánastarfsemi. Ég nefndi líka að við höfum auðvitað verið með lánastarfsemi Byggðastofnunar til sérstakrar athugunar. Bara á þessu ári fóru inn í lánastarfsemina 3,6 milljarðar af ríkisfé til að styrkja hana og efla. Við þurfum enn á ný að taka lánastarfsemina til skoðunar og það munum við gera. Ég vona að svarið nægi hv. þingmanni. Þetta mun ekki hafa áhrif á neina aðra starfsemi lánastarfseminnar sem hefur verið til sérstakrar skoðunar og meðal annars fengið 3,6 milljarða til sín. Þeirri sögu er án efa ekki lokið.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. ráðherra fyrir þetta skýra svar um Byggðastofnun. Þá liggur það alla vega fyrir að starfsemi Byggðastofnunar mun ekki raskast sem afleiðing af því að verið er að gera þessa miklu hagræðingarkröfu á hendur stofnuninni. Það eru meiri hagræðingarkröfur en almennt eiga við um stofnanir ráðuneytisins og starfsemi eins og glöggt má sjá; 16% niðurskurður í Byggðastofnun, 10% svona heilt yfir hjá iðnaðarráðuneytinu. Varðandi lánamálin vil ég segja að ég mun ræða þau mál frekar þegar fyrirspurn frá mér, sem hæstv. ráðherra hefur til meðhöndlunar, verður svarað. Þá mun gefast tækifæri til að ræða stöðu lánahluta Byggðastofnunar, en ákvörðun hæstv. sjávarútvegsráðherra setti hann í algjört uppnám. Það er mikið áhyggjuefni vegna þess að Byggðastofnun hefur miklu hlutverki að gegna fyrir byggðirnar. Megingagnrýni mín á það plagg sem byggðaáætlun er er fólgin í því að mér finnst hún ekki vera nægilega miðuð á markvissar aðgerðir sem beinast að byggðunum sjálfum. Ég fór viðurkenningarorðum um að þarna væri að finna áhugaverða hluti, sem skipta máli fyrir land og þjóð, en ég spurði að því hvernig ætlunin væri að beina þessum verkefnum sérstaklega inn á landsbyggðina. Þetta eru fín og áhugaverð verkefni en ég sé ekki í þessum tillögum hvernig þeim verður sérstaklega beint inn til landsbyggðarinnar. Vaxtarsamningar, átak í ferðamálum, áhugaverð verkefni af því tagi sem ég hef verið hér að ræða, er ekki svar við þeim vanda sem landsbyggðin á við að glíma. Fækkun opinberra starfa um mörg hundruð á sama tíma og við höfðum verið að reyna að byggja upp opinbera stjórnsýslu, þjónustu, verkefni og störf úti á landsbyggðinni. Hér er greinilega verið að hverfa frá þeirri stefnumótun sem allir stjórnmálaflokkar stóðu í. Ég vil að lokum mótmæla því sem hæstv. ráðherra sagði um byggðaáætlunina sem hæstv. fyrrverandi iðnaðarráðherra, 

Virðulegi forseti. Við ræðum tillögu til þingsályktunar um stefnumótandi byggðaáætlun fyrir árin 2010–2013. Ég hef aðeins blandað mér í þá umræðu, m.a. í andsvari við hæstv. ráðherra, og ætla ekki að endurtaka það samtal. Þó vík ég kannski aðeins að þeim atriðum sem við ræddum áðan. Ég sagði í andsvari við hæstv. ráðherra að mér þætti þetta plagg marklaust. Ég tók það líka sérstaklega fram að ég meinti það ekki illa gagnvart hæstv. ráðherra sem ég veit að hefur lagt sig fram við gerð þessarar byggðaáætlunar. Það sem ég átti við og hef nú tækifæri til að skýra í örlítið lengra máli en í stuttu andsvari, var að á sama tíma og hæstv. ráðherra getur ekki með nokkurri sanngirni ætlast til að við tökum ekki mið af umræðunni og ástandinu sem er í samfélaginu í dag, það er það sem við erum öll upptekin af í augnablikinu því að það er ákall úti um allt land til okkar um að standa vörð um byggðir landsins. Síðan komum við hér og ræðum byggðaáætlun og þá er ekki í boði, eins og krakkarnir segja, fyrir ráðherra að segja: Þetta snýr að hæstv. heilbrigðisráðherra og varðar ákvarðanir á málasviði hans, þess vegna vil ég ræða um það sem stendur í þessu plaggi. En hvert er markmiðið með plagginu? Í plagginu um stefnumótandi byggðaáætlun segir, með leyfi forseta að: „bæta skilyrði til búsetu, nýsköpunar og sjálfbærrar þróunar í öllum landshlutum, efla menntun, menningu, samfélög og samkeppnishæfni byggða og bæja landsins með margvíslegum aðgerðum.“ Það er meginmarkmiðið. Hæstv. ráðherra talar mikið um yfirsýn og vísar til Sóknaráætlunar 20/20 um að þá fyrst verðum við með góða yfirsýn yfir verkefnið, að verklagið sé gott og ágætt og mikilvægt og að svona vinnum við best að verkefninu. Það getur vel verið, ef við hefðum alveg allan þann tíma til 2020 til þess að vinna byggðaáætlun og koma í veg fyrir að byggðirnar lendi í vandræðum, þá væri þetta eflaust mjög gott. Á sama tíma og ég vísaði í fund sem við áttum, þingmenn Suðurkjördæmis, í gær varðandi málefni heilbrigðisstofnananna í kjördæminu, ágætisfund með öllum þingmönnum, ráðherra, talsmönnum landshlutasamtakanna, sveitarstjórnarmönnum og heilbrigðisstofnununum. Þar spurði ég hæstv. heilbrigðisráðherra að því hvort einhver áætlun um áhrif á byggðaþróun hefði verið lögð til grundvallar þessari ákvörðun. Við ræðum hér einmitt tæki ríkisstjórnarinnar og stefnu til að styrkja byggð í landinu til þess að snúa við neikvæðri byggðaþróun. Þess vegna verður að horfa á öll þessi atriði í samhengi. En það er ekki svo að ég hafi sagt að átak til eflingar ferðaþjónustu væri slæmt eða einhver einstök verkefni sem þarna eru tiltekin, eins og hæstv. ráðherra gerði mér upp í andsvari áðan, það er fjarri lagi. Mig langar hins vegar að spyrja hæstv. iðnaðarráðherra hvort hún hafi gert athugasemd við það í ríkisstjórn eða í þingflokki Samfylkingarinnar þegar ákvörðunin um breytingar á heilbrigðisstofnunum, sem eru jú á málasviði hæstv. heilbrigðisráðherra eins og hæstv. ráðherra bendir á, var tekin og spurt hvort til grundvallar ákvörðuninni lægi áætlun um áhrif breytinganna á byggðaþróun. Var það einhvern tímann rætt í tengslum við þessa stóru ákvörðun? Eins og við ræddum áðan á byggðaáætlunin að ríma við almenna stefnu í atvinnu- og efnahagsmálum og þetta er svo sannarlega það. Ef það hefur ekki verið gert virðist manni að verið sé að gefa með annarri og taka með hinni vegna þess að 700 milljónir í ferðamennsku, aukið framlag til ferðaþjónustunnar, kemur okkur öllum vel hvar sem við búum. Þar aukum við tekjur og hagvöxt og það er jú mjög mikilvægt í þessu samhengi. Það er ekki hægt að tala um það sem einstakt byggðamál eða lið í einhverri stórri áætlun ef þeir sem eiga að sinna þessum ágætu ferðamönnum úti um allt land eru fluttir í bæinn vegna þess að búið er að loka öllu á svæðinu. Það verður að skoðast í því samhengi. Ég veit að hæstv. ráðherra á ættir að rekja til Húsavíkur, hún hefur sagt mér það. Þetta hlýtur að vera henni áhyggjuefni. Annað sem ég vildi spyrja hæstv. ráðherra um snertir rammalöggjöf um ívilnanir sem sett var á þingi í fyrr á þessu ári, ef mig misminnir ekki. Það er nefnt sem liður í þessari byggðaáætlun. Markmiðið er að gera ívilnanir vegna erlendra nýfjárfestinga gagnsærri og efla og bæta samkeppnisstöðu Íslands sem fjárfestingarkosts. Gott og vel. Við hæstv. ráðherra höfum rætt þessi mál oft og ítrekað og erum kannski ekki alltaf sammála um hvernig þessar ívilnanir eiga að vera. Ég hef lýst því sem skoðun minni að ég teldi betra að hafa kerfið almennt og eins fyrir alla en ég skil þó vel og set mig ekki á móti því að verið sé að reyna að draga að erlenda fjárfesta. Á borgarafundi í Stapa síðastliðinn fimmtudag voru kynnt ýmis verkefni sem eru í burðarliðnum á Suðurnesjum - þetta snertir kannski ekki byggðaáætlun beinlínis, en ég misnota aðstöðu mína fyrst ég hef ráðherrann tiltækan - þar á meðal kísilverksmiðja sem fyrirhugað er að reisa í Helguvík. Fundurinn snerist um að rætt var og reynt að útskýra hvað stæði þessum verkefnum öllum fyrir þrifum, hvað tefði þau. Fram kom í máli forsvarsmanna þessa fyrirtækis að það sem tefði verkefnin væri útgáfa reglugerða í iðnaðarráðuneytinu í tengslum við rammalöggjöf, fyrirtækið væri í þeirri stöðu að það lenti á milli laga. Ekki var búið að gera fjárfestingarsamning við fyrirtækið þegar löggjöfinni var breytt og nú þarf fyrirtækið að bíða eftir því að reglugerðunum verði hespað af í ráðuneytinu. Því vildi ég spyrja hæstv. iðnaðarráðherra hvað líði því verki og hvetja hana til að hespa því af vegna þess að það er mikilvægt að koma atvinnulífinu suður frá í gang. Virðulegi forseti. Ég ætla svo sem ekki að leggja mat á hvort byggðaáætlunin er betur eða verr unnin en byggðaáætlanir í gegnum tíðina. Það sem ég vil segja hér og hef áhyggjur af er að það er ekki nóg þrátt fyrir góðan vilja að leggja fram áætlun eftir áætlun á meðan verkefnin sem við horfum á á hverjum einasta degi og það sterka ákall sem við heyrum nú utan af landi sé virt að vettugi af því að það passar ekki inn í áætlunina. Þetta verður að fara saman. Það er athugasemd mín og leiðsögn til hæstv. iðnaðarráðherra. Ég hvet ráðherrann til þess að óska eftir því að unnin verði áætlun með hraði um áhrif breytinganna á heilbrigðissviði á byggðaþróun á landsbyggðinni.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það sem hv. þingmaður sagði, það dugar ekki að leggja bara fram einhverjar áætlanir, en þessi er lögbundin. Mér ber lagaskylda til að leggja hana fram. Því er hún lögð fram þrátt fyrir að við séum byrjuð að vinna með þau tæki og tól sem þar eru tíunduð. Þar vil ég nefna vaxtarsamningana og rammalöggjöf um ívilnanir. Hv. þingmaður spurði hvert markmiðið með þessu plaggi væri. Markmið mitt með þessu plaggi er að í staðinn fyrir að gera eins og gert hefur verið í fyrri áætlunum, að koma með innihaldslausa frasa um eflingu hins og þessa, eru hér sett fram skýr verkefni, tæki og tól til þess að koma einhverri hreyfingu af stað til atvinnuþróunar og þá ekki síst í einkageiranum úti um landið. Þar hefur líka verið misbrestur á. Virðulegi forseti. Þessi tæki og tól eru hluti af því sem sem hv. þingmaður nefndi, þ.e. ívilnanir vegna fjárfestinga. Ef ég skildi hv. þingmann rétt er það ekki svo að þetta séu eingöngu ívilnanir vegna erlendra fjárfestinga. Þær eru vegna nýfjárfestinga, bæði innlendra og erlendra, þannig að það er líka von okkar að það eigi eftir að koma hreyfingu á innlendar nýfjárfestingar. Hvað varðar tafir vegna útgáfu reglugerðar hef ég ekki heyrt það frá þessum aðilum. Þar hafa hlutirnir gengið mjög hratt fyrir sig, lögin voru samþykkt síðastliðið vor og síðan þurfa þau að fara til staðfestingar hjá ESA ásamt reglugerðinni. Því máli er að ljúka núna þessa dagana. Ég á von á því að geta undirritað reglugerðina innan örfárra daga og þar með verður það mál úr sögunni. Í framhaldinu þurfum við, ég og hv. þingmaður og fleiri, síðan að skoða hvernig við getum nýtt það tæki sem ívilnanalöggjöfin er fyrir svæði eins og Suðurnesin, eins og Vestfirði og 

Virðulegi forseti. Ég tek hvatningu hæstv. ráðherra fagnandi og heiti henni liðsinni mínu í þeirri baráttu að draga hingað erlenda fjárfestingu. Ég hvet hana til að halda þessa ræðu við ríkisstjórnarborðið þar sem mér hefur stundum fundist einstaka aðilar - við nefnum engin nöfn - þvælast fyrir varðandi fjárfestingu af ýmsum ástæðum. Ég fagna því að þessi reglugerð sé á leiðinni og ég veit að beðið er eftir henni. Hvað það varðar að ívilnunarlögin séu bæði fyrir innlenda og erlenda fjárfesta, gerði ég mér alveg grein fyrir því. Ég vil búa í samfélagi þar sem við þurfum ekki ívilnanir heldur séum við með kerfi sem hefur svo hagstæðar almennar reglur að þær dragi hingað innlenda og erlenda fjárfesta. Ég flutti jómfrúrræðu mína á þingi um það þegar Alcan í Straumsvík óskaði eftir því að losna undan 40 ára samningi og komast inn í íslenska skattkerfið. Það fannst mér jákvætt. Varðandi áætlunina, að hún er lögbundin og það þarf að leggja hana fram, er það eitthvað sem við þurfum að leggjast yfir. Þurfum við ekki að breyta þeim lögum? Við stöndum hér og tölum um áætlun sem við ætlum að leggja fram af því að hún er lögbundin, en menn eru misjafnlega mikið sammála um að þetta sé ekki rétta tækið og við náum ekki árangri með þessum hætti. Ég vil því hvetja hæstv. ráðherra á sama hátt og hún hvatti mig áðan til dáða að skoða hvort okkar tíma væri ekki betur varið öðruvísi.

Jú, ég er sammála hv. þingmanni og ég held að það eigi eftir að slá í gegn hjá salnum þegar ég segi enn og aftur að þess vegna erum við gera Sóknaráætlun 20/20 , til að reyna að búa til betra tæki til þess að taka á þessum málaflokki vegna þess að þetta hefur ekki virkað sem skyldi. Það er svo einfalt að mínu mati. En hv. þingmaður og ég deilum þeirri skoðun að best væri ef við þyrftum ekki að lokka erlenda fjárfesta hingað til lands með ívilnunum eða að koma hreyfingu á innlenda fjármuni og innlendar fjárfestingar með því að bjóða upp á ívilnanir. Staðreyndin er hins vegar sú að þegar maður skoðar erlendar fjárfestingar á Íslandi aftur í tímann eru þær ekki mjög beysnar. Þær eru á mjög þröngu sviði, aðallega á sviði álbræðslu. Um tíma jukust erlendar fjárfestingar tengdar bankastarfsemi töluvert en þá komu fjármunir íslensku bankanna yfirleitt úr erlendum útibúum og aftur hingað inn. Með þessu tæki erum við að reyna að búa til aðdráttarafl fyrir minni og meðalstóra fjárfesta og á fjölbreyttari sviðum en við Íslendingar höfum þekkt hingað til. Vonandi vekur það athygli annars konar fjárfesta en hingað til á Íslandi sem fjárfestingarkosti. Það hlýtur að vera gott. Vonandi tekst okkur síðan að lokka nýja gerð fjárfestinga hingað til lands þannig að við þurfum ekki á ívilnunum að halda til lengri tíma þegar við erum búin að brjóta ísinn. En eins og staðan er núna þurfum við á því að halda ef við ætlum að breyta fjárfestingarmunstrinu hér á landi. Íslenska krónan hefur kannski verið helsti tálminn fyrir fjárfesta gagnvart Íslandi af því fjárfestingar hafa ekki verið miklar hingað til. Það er ekki bara út af hruninu, heldur er það almennt vandamál að á meðan við erum með íslensku krónuna held ég líka að við munum þurfa á 

Virðulegi forseti. Aðeins út af Sóknaráætlun 20/20. Ég verð að lýsa þeirri skoðun minni að ég vildi óska þess að ég deildi sannfæringu hæstv. ráðherra um að þar séum við komin með rétta tækið, en ég óttast að við stöndum hér eftir nokkra mánuði eða ár þegar það tæki verður komið í notkun og ég fer með sömu ræðuna: Eigum við ekki að gera þetta einhvern veginn öðruvísi? Þær áætlanir eru kannski ekki alveg það sem okkur vantar. Ég átta mig alveg á því að við erum í þannig stöðu núna að draumsýn mín um að við þurfum ekki að styðja og hvetja erlenda fjárfesta til að koma hingað, er ekki orðin að veruleika. Ég vann einmitt sem viðskiptafulltrúi hjá Útflutningsráði í Bandaríkjunum við að laða hingað erlenda fjárfesta. Það var ekki alltaf gert með því að bjóða þeim eitthvað, það var fyrst og síðast gert með því að kynna Ísland sem fjárfestingarkost. Ég veit að þar er unnið gott starf og það er mjög mikilvægt, ég deili því sjónarmiði með hæstv. ráðherra. Við verðum að gera allt sem við getum til þess að koma atvinnulífinu í gang, og þar veit ég að við hæstv. ráðherra erum sammála, og hætta hártogunum eins og voru í fyrirspurnatíma áðan þegar hæstv. dómsmálaráðherra kom upp og vændi okkur sjálfstæðismenn um að einblína bara á álver, einblína bara á eitthvað eitt. Það er einfaldlega rangt. Suðurnesin, sem ég þreytist ekki á að tala um, mín heimabyggð, eru skólabókardæmi um svæði þar er litið til allra átta eftir tækifærum þó svo að álverið í Helguvík verði þar ákveðinn burðarás, það hjartastuðtæki sem þetta svæði þarf til þess að hrökkva í gang. Þess vegna vona ég og óska eftir því við hæstv. ráðherra að hún haldi þá fínu ræðu sem hún hélt hér áðan, 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um rannsókn á starfsemi fjármálafyrirtækja á tímabilinu frá október 2008 til ársloka 2009. Ég mun ekki hafa mjög mörg orð um þetta mál enda engin ástæða til, mér finnst málið skýra sig sjálft og vera svo sjálfsagt að við ættum að klára þetta hratt og vel. Ástæðan er mjög einföld. Við bankahrunið gekk eðli málsins samkvæmt á ýmsu. Margir höfðu þá skoðun og af ástæðu að það mundi koma upp tímabil þar sem mjög mikil hætta væri á spillingu og misnotkun. Voru menn ekki síst að vísa til þess að bæði mætti færa rök fyrir því að það hefði verið ákveðið óðagot í gangi og eðlilega þegar jafnmiklar hamfarir voru og raun bar vitni, og ekki síður að bankastofnanirnar voru, alla vega í fyrstu, ansi munaðarlausar ef þannig má að orði komast. Ekki var skýrt hvar eignaraðildin var, hverjir stýrðu og hver þróunin yrði og við höfum horft upp á það að ýmis fyrirgreiðsla sem átti sér stað í bönkunum á þessu tímabili er vægast sagt umdeild svo ekki sé dýpra í árinni tekið. Sumt hefur komist í hámæli, sumt hefur verið ansi mikið í fjölmiðlum. Til dæmis bað ég um að fyrirgreiðsla Arion banka á Högum og sömuleiðis Samskipum á sínum tíma yrði skoðuð sérstaklega í viðskiptanefnd. Við fengum þar kynningu á því þó svo að nefndin hefði ekki tækifæri til að rannsaka það mál í kjölinn. Hins vegar voru það bara tvö dæmi af fjölmörgum. Væntanlega komust þau mál í hámæli vegna þess að þar voru eigendur aðilar sem voru mikið í fjölmiðlum og áberandi menn í þjóðlífinu. Síðan hafa verið fréttir í hinum ýmsu fjölmiðlum. Ég held að í nokkurn veginn flestum ef ekki öllum prentmiðlunum, frá DV, Viðskiptablaðinu, Morgunblaðinu og fleirum, hafi verið velt upp hinum ýmsu málum sem svo vægt sé til orða tekið eru mál sem orka mjög tvímælis. Og að mínu áliti er augljóst að a.m.k. hafi ekki verið gætt jafnræðis á milli aðila ef marka má þær fregnir sem eru í fjölmiðlum og hafa ekki verið bornar til baka. Til að koma í veg fyrir slíkt setti þingið af stað nefnd, rannsóknarnefnd sem tók til starfa í mars á þessu ári og átti að byrja að skoða hvað gerðist í bönkunum frá ársbyrjun þess árs. En þetta tímabil, frá október 2008 til loka árs 2009, er tímabil þar sem enginn var að fylgjast með verklagi og ákvarðanatöku íslenskra fjármálafyrirtækja frá neyðarlögunum. Ég held að hér sé í rauninni um tvennt að ræða, annars vegar að skoða þetta ekki, að rannsaka þetta ekki og vera, ekki næstu mánuðina eða missiri heldur næstu árin og áratugina haldin alls konar tortryggni vegna þess að menn telja, kannski með réttu, við vitum það ekki, að einhverjir aðilar hafi fengið óeðlilega fyrirgreiðslu og þar af leiðandi eignir sem öðrum hafi ekki staðið til boða. Við skulum alveg átta okkur á því, virðulegi forseti, að þegar um svona afskriftir í bönkunum er að ræða þá eru þetta eignatilfærslur. Það er fullkomlega ábyrgðarlaust af hálfu þingsins að fylgjast ekki með þessu og skoða þetta ekki sérstaklega þegar jafnmörg dæmi hafa komið upp og raun ber vitni. Besta leiðin til að eyða tortryggninni og grunsemdum um óeðlileg vinnubrögð innan fjármálastofnananna er að samþykkja rannsókn eins og þessa. Það sem nefndinni er ætlað að gera og er nefnt í 1. gr. frumvarpsins er eftirfarandi: a. afla upplýsinga um verklag og ákvarðanir hjá fjármálafyrirtækjum við sölu fyrirtækja, fjárhagslega endurskipulagningu þeirra, afskriftir skulda og almenna fyrirgreiðslu til handa fyrirtækjum og eigendum fyrirtækja sem eru í fjárhagsvandræðum, b. meta hvort farið hafi verið eftir tilmælum stjórnvalda og samkeppnisyfirvalda og einnig hvort hlutlægni og jafnræði hafi verið höfð að leiðarljósi við ákvarðanatöku, c. gera ráðstafanir til þess að hlutaðeigandi yfirvöld fjalli um mál þar sem grunur vaknar við rannsókn nefndarinnar um óeðlilega starfshætti, og d. skila til Alþingis skýrslu með rökstuddum niðurstöðum rannsóknar sinnar. Skal skýrslan innihalda sundurliðaða greiningu á afskriftum skulda og almennri fyrirgreiðslu til handa fyrirtækjum og einstaklingum sem ekki teljast eiga rót sína að rekja til öflunar og reksturs heimilis. Ég vek athygli á því, virðulegi forseti, að hér er gert ráð fyrir að skýrslan innihaldi sundurliðaða greiningu á afskriftum skulda. Það þýðir með öðrum orðum að menn hafi það opið og uppi á borðum hvaða fyrirtæki og eigendur fyrirtækja hafa fengið afskriftir. Rökin gegn þessu eru þau að þetta muni valda mikilli úlfúð og óánægju í þjóðfélaginu þegar menn sjái hverjir fá afskriftir og hverjir ekki. En hinn valkosturinn, virðulegi forseti, er einfaldlega sá að hér fari menn að skoða ársreikninga, því að það verður auðvitað gert, sem er skylda að birta einu og hálfu ári í síðasta lagi, ef ég man rétt, eftir að árið er liðið, og fari að tína það fram hverjir hafa fengið afskriftir og hverjir ekki. Síðan mun umræðan í þjóðfélaginu, og sú umræða mun vara í mörg ár, verða deila um það hvort rétt hafi verið staðið að verki eða ekki. Staðan sem er uppi núna, virðulegi forseti, býður upp á tortryggni, hún býður upp á deilur og úlfúð. Ef við ætlum að koma í veg fyrir það, nóg er nú samt, verðum við að setja þetta í einhvern farveg. Þetta frumvarp er liður í því. Þetta er ekki hugsað til þess eins og sumir segja og spyrja: Erum við þá ekki endalaust að velta okkur í fortíðinni og getum ekki hugað að framtíðinni? Ég held mál eins og þetta sé grunnur að framtíðinni, grunnurinn að því að við getum verið örugg með að hér séu réttar leikreglur í gangi og menn geti gengið að því sem vísu að allir sitji við sama borð. Við sjáum það í umræðunni núna í hruninu að það sem er ekki síst til umræðu gerðist ekki í hruninu eða rétt fyrir hrunið, þetta eru oftar en ekki mál sem eru búin að liggja eða vera í umræðu svo árum og jafnvel áratugum skiptir, ekki mjög áberandi en það var ákveðin tortryggni þegar viðkomandi mál komu upp og síðan blossaði hún upp við bankahrunið. Ég spyr: Hefði ekki verið betra að skoða þau mál sem menn vilja skoða núna langt aftur í tímann, hefði ekki verið betra ef menn hefðu skoðað þau strax þá? Hefði ekki verið betra ef þingið hefði strax og grunsemdir vöknuðu um einhverja óeðlilega hluti sett af stað rannsókn þannig að þau mál væru út af borðinu? Svar mitt er einfalt: Að sjálfsögðu. Og þannig tel ég að þingið eigi að vinna. Ég tel að þingið eigi að vinna þannig og það eigi að vera sjálfsagt mál, ekki stórmál, að menn rannsaki og skoði hluti þegar upp koma málefnalegar röksemdir fyrir því að þess sé þörf. Það muni gera það að verkum að við sjáum fram á meiri einingu í þjóðfélaginu, meira traust í þjóðfélaginu, þar sem menn muni vita að ef uppi er rökstuddur grunur um að hlutirnir hafi ekki verið eins og þeir áttu að vera séu þeir rannsakaðir og komist að niðurstöðu. Virðulegi forseti. Í örstuttu máli er þetta svona: Hér er um 14 mánaða tímabil að ræða þar sem var allra handa fyrirgreiðsla í bönkunum. Það voru ekki verklagsreglur. Það var ekki skýrt hverjir áttu bankana. Það voru miklar mannabreytingar. Það hafa komið fréttir af alls konar fyrirgreiðslu sem svo sannarlega kalla á það að málið verði skoðað betur. Þetta er ekki rannsókn af þeirri stærðargráðu sem bankahrunsrannsóknin var eða neitt slíkt. Þetta er afmarkað og tiltölulega einfalt mál sem á ekki að kalla á mikil fjárútlát en er nauðsynlegt til að við vitum að farið sé eftir réttum leikreglum og fólki sé ekki mismunað. Það er eðli málsins samkvæmt, og ég ætla ekki að fara yfir þær röksemdir aftur, nauðsynlegt til að byggja hér upp það þjóðfélag sem við viljum sjá, þar sem menn geta verið öruggir um að allir sitji við sama borð og sömu reglur gildi fyrir alla. Til að svo megi verða verðum við að samþykkja þetta frumvarp. Ég vona, virðulegi forseti, að málið dagi ekki uppi í nefndinni eins og í vor. Ég heiti á stjórnarliða, sem margir hverjir eru á þessu frumvarpi og enn aðrir sem eru ekki flutningsmenn frumvarpsins hafa lýst yfir áhuga á því að klára þetta mál, ég heiti á meiri hlutann að ganga hratt til verka og afgreiða þetta mál út úr nefndinni þannig að við getum greitt atkvæði um það í þinginu.

Virðulegur forseti. Aðeins örfá orð um það frumvarp sem hér liggur fyrir og sá sem hér stendur er meðflutningsmaður að. Ég þakka hv. 1. flutningsmanni, þingmanninum Guðlaugi Þór Þórðarsyni, fyrir hans hlut að málinu og það frumkvæði sem hann hefur sýnt í þessu efni og í því að halda uppi umræðu um mikilvægi þess að þær aðgerðir sem gripið hefur verið til í bönkum við afskriftir gagnvart fyrirtækjum og einstaklingum fyrir utan það sem snýr að heimilum þeirra, séu gagnsæjar og að Alþingi sinni eftirlitshlutverki sínu þar um. Ég held að þetta sé algerlega nauðsynlegur hluti af uppgjörinu - því að fara í gegnum það hrun og þá enduruppbyggingu sem við þurfum að fara hér í, bæði fjárhagslega og efnahagslega en ekki síður siðferðilega og samfélagslega - og það sé hárrétt hjá hv. þingmanni að það sé lykilatriði í því að ekki sé alið á tortryggni um það sem gerst hefur innan veggja bankanna. Því er affarasælast til að losna við tortryggnina að birta einfaldlega upplýsingarnar um það sem gert hefur verið svo enginn þurfi að ganga að því gruflandi hvað þar hefur farið fram, enda á almenningur á Íslandi og allt atvinnulíf á Íslandi kröfu til þess að fá um það upplýsingar. Vegna þess að auðvitað er þetta gert í bönkum sem almannavaldið hefur að verulegu leyti verið eignaraðili að og gripið til mjög sérstakra og óvenjulegra lagaráðstafana til að tryggja rekstur á og yfirfærslu eigna og meðferð skulda og ýmsar aðrar sérstakar ráðstafanir sem kalla auðvitað á og krefja um ríkari upplýsingar fyrir þann almenning sem fyrir því er ábyrgur. Ég hygg að það séu þessi sjónarmið sem einkum liggja til grundvallar því að við, ýmsir stjórnarþingmenn, höfum lagt þessu máli lið með því að gerast meðflutningsmenn þess. Ég tek undir með hv. þingmanni og vona sannarlega að það takist að ljúka þessu máli á þessu þingi. Það tókst ágætlega góð samstaða um svipaðar fyrirætlanir í efnahags- og skattanefnd í upphafi þessa kjörtímabils í tengslum við hið fyrirhugaða eignaumsýslufélag ríkissjóðs þar sem einmitt var mjög sterk krafa um gagnsæi og upplýsingar um afskriftir og sölumeðferð fyrirtækja. Hér þarf að bæta úr brýnni þörf á því tímabili sem þetta mál nær til, þeirra 14 mánaða sem hér um ræðir, og óskandi að þingið geti einfaldlega lokið þessu máli sem allra fyrst á þessu þingi, því að tortryggnin er ekki til þess að hjálpa okkur við að byggja upp samstöðu og traust í samfélaginu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir ræðuna. Hann er 2. flutningsmaður málsins og því kemur ekki á óvart að við séum sammála í þessu. Ég vildi hins vegar spyrja hann sérstaklega út í einn þátt og sjónarmið hans varðandi hann og það er það sem snýr að því að sundurliða og sýna afskriftir, almenna fyrirgreiðslu til handa fyrirtækjum. Við vorum á fundi í hv. viðskiptanefnd í morgun og þangað kom einmitt eftirlitsnefnd, sem hv. þingmaður nefndi, sem er undir forustu Maríu Thejll sem hefur gefið út skýrslu um stöðu mála frá því að hún tók við. Það var mjög áhugavert að heyra nefndarmenn tala við hv. þingmenn í viðskiptanefnd um þau mál. Ég spurði m.a. hvað þeim fyndist um það að hafa þetta opið, þ.e. að þetta væri gegnsætt - svo maður noti það tískuorð sem er kannski að verða eitthvað annað en til var ætlast, en við skulum ekki ræða það. Formaður þessarar eftirlitsnefndar taldi að það væri mjög æskilegt að þetta væri uppi á borðum. Formaður nefndarinnar vísaði sérstaklega til þess að nefndin hefði mælst til þess eða í það minnsta verið ánægð með það að bankarnir sumir hverjir væru með þau úrræði sem þeir bjóða upp á á netinu og telur að það sé eina leiðin fyrir bankana vegna þess að þegar menn vita að hverju þeir ganga þá vita þeir að þeir eru að fá sömu afgreiðslu og eigandi fyrirtækisins við hliðina á. Ég held að það sama gildi um afskriftirnar, við verðum að afskrifa, það er lykilatriði 

Virðulegi forseti. Já, það er hárrétt, við þurfum að birta upplýsingar um afskriftir vegna þess að í því felst það nauðsynlega aðhald, sem við þurfum að hafa á þessum tímum, með því starfi sem fram fer í viðskiptabönkunum. Í þeim stóru og afdrifaríku ákvörðunum fyrir framtíðina sem verið er að taka þar þurfa menn auðvitað að vita að það sem gert er verður ekki hjúpað einhverjum leyndarhjúp heldur einfaldlega upplýst og gert opinbert. Um leið vita auðvitað allir að hið erfiða verkefni bankanna er að afskrifa og setja fyrirtæki í sölumeðferð o.s.frv. og þar koma auðvitað oft upp álitamál og má deila um ýmislegt í því sambandi en engu að síður er ákaflega mikilvægt að farið sé í gegnum þessa vinnu og farið í afskriftir og unnið í fjárhagslegri endurskipulagningu fyrirtækjanna. Það er alger forsenda fyrir því að við náum endurreisn. Hins vegar eiga ekki við um þær afskriftir hin hefðbundnu sjónarmið um bankaleynd eða önnur slík sjónarmið vegna þess að hér er verið að grípa til ráðstafana fyrir rekstrarfélög sem hafa í raun orðið gjaldþrota. Það með hvaða hætti þeim er forðað frá gjaldþroti með afskriftum og komið aftur í rekstrarhæft ástand er ekki einkamál og það er ekki bankaleynd. Það er samfélagsleg ákvörðun sem almenningur á rétt á að fá upplýsingar um.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður kom inn á það sem mönnum er kannski almennt ekki ljóst, í það minnsta ekki ef marka má umræðuna, að það verður að afskrifa. Við getum ekki komið hjólum atvinnulífsins af stað nema að fara í afskriftir. Við þekkjum dæmi þess að menn hafa ekki gengið nógu greiðlega í það verk, t.d. í Japan þar sem það hefur tekið þá áratug að vinna sig út úr kreppu sem þeir hefðu getað unnið sig út úr með hraði vegna þess að fyrirtækin voru of skuldsett. Menn voru í raun að fresta vandanum og þar af leiðandi jókst hann. Það sem við þurfum að fara að átta okkur á er að þetta er verkefnið. Ef við ætlum að koma hlutum af stað verður að fara í fjárhagslega endurskipulagningu, það verður að afskrifa og það er verkefni bankanna að gera það. Til að tryggja að það sé gert með jafnræði að leiðarljósi er skynsamlegt að hafa það eins opið og mögulegt er. Auðvitað verða álitaefni, það verða alltaf álitaefni. En það er miklu betra að mínu áliti að þetta sé uppi á borðum og að menn taki þá umræðuna í þeim tilfellum þegar eitthvað slíkt er í gangi, þ.e. að það sé álitaefni í stað þess að reyna að fara aðrar leiðir, hvort sem menn nota hugtakið bankaleynd eða eitthvað annað, því ég held að ef menn fara aðra leið sé það ávísun á tortryggni og úlfúð og ekki bara núna meðan þetta á að vera í gangi heldur um langa framtíð. Virðulegi forseti. Ef það er eitthvað sem íslensk þjóð þarf ekki á að halda er það úlfúð og óeining og við eigum að miða að því að sameina þjóðina og ég tel þetta vera leið til þess 

Virðulegur forseti. Ég ítreka bara þá skoðun sem við deilum að það er mikilvægt að birta þessar afskriftir um leið og það er hárrétt hjá hv. þingmanni að það er mikilvægt að bankarnir séu duglegir við að afskrifa. Þær upplýsingar sem okkur berast núna um hve lágt hlutfall af lánasamningum er þannig að verið sé að greiða af þeim sýna okkur auðvitað svo ekki verður um villst að það að fara í gegnum þessa fjárhagslegu endurskipulagningu bæði fólks og fyrirtækja og afskrifa verulegar fjárhæðir er ekki bara mikilvægt fyrir heimilin og atvinnufyrirtækin og efnahagslífið þar af leiðandi í heild sinni heldur er það algerlega lífsnauðsynlegt fyrir fjármálafyrirtækin sjálf og bankana sjálfa vegna þess að það að vera með jafnónýtt lánasafn og fjármálafyrirtækin eru með í dag, þegar enn á eftir að endurskipuleggja skuldir þúsunda fyrirtækja og þúsunda heimila, veikir auðvitað stofnanirnar, undirstöðu þeirra og afl til að takast á við verkefni framtíðarinnar.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um rannsóknastarfsemi fjármálafyrirtækja. Ég kem upp til að lýsa yfir ánægju minni með þetta frumkvæði hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar og þeirra þingmanna sem flytja málið með honum. Ég tel þetta afar mikilvægt mál og hafði reyndar orð á því í hruninu sjálfu, í október 2008, að guð hjálpaði Íslandi og hafði þá mestar áhyggjur af því þegar bankarnir voru komnir í ríkiseigu að við værum að fara í einhverja mestu eignatilfærslu á pólitískum grunni sem við höfum nokkurn tíma séð og höfum við þó ýmislegt séð síðastliðna áratugi. Ég tel afar mikilvægt að í þessa rannsókn verði farið. Ég velti því hins vegar fyrir mér hvort við séum við árslok 2009 komin inn í eitthvert svo gagnsætt kerfi að það þurfi ekki að skoða og velta við steinum á yfirstandandi ári líka. Mér þótti það sérkennilegt og þykir kannski enn að þegar öll þessi fyrirtæki lenda inni í bönkunum, sem í fyrstu eru ríkisbankar en eru síðan með mismunandi hætti og af mismunandi stærðargráðu komnir í eigu erlendra kröfuhafa, væru ekki nógu skýrar reglur um það með hvaða hætti ætti að selja þessi fyrirtæki aftur út, að það ætti að reka þau í einhvern ákveðinn tíma til að tryggja að þau færu ekki í þrot og stöðvuðust ekki, því eins og allir vita er dýrasti þátturinn í því þegar fyrirtæki verða gjaldþrota að þau stöðvast, ágæt fyrirtæki sem kannski fyrst og fremst voru of skuldsett vegna hrunsins og gengisbreytinganna. Til að mynda í Bandaríkjunum, maður tók eftir því að þegar móðurfyrirtæki deCODE fór í þrot var strax komið tilboð í fyrirtækið en ekki var hægt að ganga frá þeirri sölu vegna þess að það þurfti að fara í opinbera sölu í ákveðinn tíma, hvort það var mánuður eða eitthvað slíkt. Ég hef eiginlega saknað þess að við höfum ekki slíkar reglur nú þegar en tel þeim mun mikilvægara að við lítum þarna aftur fyrir okkur og ég tek undir með hv. 1. flutningsmanni að við eigum ekki að festast í því fari að horfa til baka vegna þess að þetta er að gerast akkúrat núna. Við erum að skapa söguna, hvort sem við lítum til október 2008 eða dagsins í dag. Ég geri mér ekki alveg grein fyrir því hvort fram til ársloka 2009 sé nægilegur tími. Komið hefur fram að margir þingmenn óttast að þau mál sem eru flutt af þingmönnum stjórnarandstöðu eða sem sagt ekki af stjórnarþingmönnum stöðvist í nefndum og ef við lítum til sögunnar hefur það orðið hlutskipti margra ágætra rannsókna og því langar mig að nefna að fyrirhugað er - í þingmannanefndinni svokölluðu sem fjallaði um að draga lærdóm af rannsóknarskýrslunni ræddum við m.a. um að það þyrfti að breyta þingsköpum Alþingis og hæstv. forseti og forsætisnefnd hafa verið að velta því fyrir sér og ég held að það sé frumvarp á leið inn í þingið á næstunni þess efnis að sett verði á laggirnar svokölluð stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd sem gæti þá tekið slík mál upp að eigin frumkvæði eða frá þingmannahópum eins og þessum og mundi þá fara yfir þau mál og reyna að skapa pólitíska samstöðu um að þau verði ekki stöðvuð og haldi síðan áfram. Það er hefð fyrir þessu frá Norðurlöndunum, til að mynda Noregi þar sem slík nefnd vinnur minna flokkspólitískt heldur en kannski margar aðrar nefndir vegna þess að menn eru með því að setja svona mál í rannsókn, að reyna að hefja þau upp úr flokkspólitískum hjólförum þar sem miklu mikilvægara réttlætismál er að allir sjái hvað er að gerast og átti sig á því hvert við stefnum í slíkum málum. Mesta hættan á spillingu er tengd þessum fjármálafyrirtækjageira þegar slíkir atburðir gerast eins og hér hafa orðið frá október 2008. Ef svo færi að þetta frumvarp dagaði uppi í þeirri nefnd sem það fer til og jafnframt að við setjum á laggirnar þessa stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd - ég mundi alla vega styðja það - þá mundum við taka það mál aftur upp í þeim farvegi en ég held að þetta sé ákaflega mikilvægt verkefni og við þurfum að leiða það til lykta með einum eða öðrum hætti í þinginu því að eitt af þeim verkefnum sem við glímum við er að skapa meiri réttlætiskennd úti í samfélaginu og eitt af því sem þarf að gera til að ná meira réttlæti fram er að vita meira um hvað er að gerast inni í bönkunum, sérstaklega hvað var að gerast þar á þessum tíma. Ég ítreka að ég veit ekki hvort fram til ársloka 2009 er nægilega langt tímabil en sjálfsagt verður fjallað um það í nefndinni. Ég ítreka það að ég er stuðningsmaður þessa frumvarps.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson tók á ýmsu og kom með marga fleti sem ég tel þess virði að ræða. Hann nefndi að hann hefði hugsað „Guð hjálpi Íslandi“ þegar bankarnir fóru í ríkiseigu eða urðu kannski munaðarlausir. Ég held að ekki sé hægt að finna … ja, talað var um að þetta væri gósenland spillingar, menn sögðu það upphátt, sú staða sem þá var komin upp. Við skulum vona að þær grunsemdir sem voru í gangi eigi ekki við rök að styðjast. Það er bara ein leið fyrir okkur til að komast að því hvort svo sé og hún er að skoða það. Hv. þingmaður nefndi hvort þetta hefði verið nógu gagnsætt í árslok 2009. Það er stór og mikil spurning. Ég verð að segja að ég er svo sem ekki búinn að lúslesa þá skýrslu sem kom frá eftirlitsnefndinni en mér fannst framganga nefndarmanna í hv. viðskiptanefnd, eftirlitsnefndarinnar, vera traustvekjandi í dag. En við höfum samt sem áður ekki upplýst t.d. um afskriftir og fjárhagslega endurskipulagningu. Það hefur ekki verið gert. Formaður nefndarinnar lýsti því sem sinni skoðun að hún teldi mjög mikilvægt, og hún teldi að sömu rök væru fyrir því að formaður nefndarinnar teldi það mikilvægt, að fyrirgreiðsla væri á vefnum fyrir þau fyrirtæki sem þyrftu á henni að halda. Það væri ekki síður vernd fyrir bankana og bankamennina þannig að þeir gætu sýnt mönnum fram á að allir sætu við sama borð þegar þeir kæmu og bæðu um úrlausn sinna mála. Það væri nákvæmlega það sama og þegar við upplýstum um afskipti. Ég sé í rauninni ekki hvernig menn ætla að gera þetta öðruvísi. Ég vek athygli á því að menn eru nú þegar byrjaðir að fara í ársreikninga og þeir munu halda því áfram. Við vitum að þegar koma stórfréttir, ekki með neinum skýringum, um að stóreignamenn, sem menn vita að eiga mikla fjármuni og hafa kannski farið óvarlega og gengið fullkomlega fram af þjóðinni, hafi fengið einhverja fyrirgreiðslu þá vekur það réttláta reiði hjá fólki. Ætlum við að hafa það þannig? Ætlum við að hafa það þannig að alltaf reglulega komi fréttir af slíku? Fyrst eru það þessir menn sem mest eru í umræðunni og síðan verða það, getum við sagt, smærri aðilar því að þetta verður allt dregið upp. Er það þannig að við ætlum að búa við þetta umhverfi? Eins og það er núna, umhverfi sem elur á úlfúð og tortryggni og gerir illt verra? Hv. þingmaður spurði nefnilega um gegnsæjar og skýrar reglur. Það er svo magnað að hv. viðskiptanefnd og fleiri aðilar í þinginu sátu með forsvarsmönnum bankanna og bankasýslunnar og útbjuggu verklagsreglur sem áttu að duga þegar kom að sölu fyrirtækja. Virðulegi forseti. Hvaða banki skyldi það vera sem tók upp þær reglur - notaði þær að vísu í nokkrum tilfellum - og henti þeim síðan út í hafsauga og seldi eina kippu af stórfyrirtækjum yfir nótt? Það var ríkisbanki, Landsbankinn, sem gerði það. Nú geta menn haft allar skoðanir á því hvað fyrirtæki í eigu lífeyrissjóðanna eigi og hvort það sé gott eða slæmt. Til hvers var verið að útbúa þessar reglur ef ekki á að fara eftir þeim? Hv. þingmaður nefndi ríki sem hefur áratugareynslu af þessu, Bandaríkin, móðurfélag deCODE, það skipti engu máli þó að tilboð kæmi, það þyrfti að vera í söluferli í einn mánuð. Í rauninni hefði átt að vera nákvæmlega sama þótt framtakssjóður lífeyrissjóðanna, sem er að vísu eign lífeyrissjóðanna og Landsbankans en það er annað mál, hefði áhuga á að kaupa þessi fyrirtæki. Það er þá bara svo, menn geta haft allar skoðanir á því. En ef menn hafa áhuga á því að kaupa, af hverju þyrftu þeir ekki að fara eftir sömu reglum og ef einhver annar hefði lýst yfir áhuga á að kaupa einhver af þessum fyrirtækjum eða öll? Það er óskiljanlegt. Ég er sammála hv. þingmanni, við erum að skapa söguna. Það er mjög mikilvægt að þetta stöðvist ekki í nefnd. Ég hef aðeins lesið í þessu frumvarpi um þingsköpin og þessa stjórnskipuðu nefnd. Ég verð að viðurkenna að ég áttaði mig ekki alveg á því hvað verið væri að fara þar. Ég var ekki búinn að heyra þær röksemdir sem komu fram hjá hv. þingmanni. Málið þarf auðvitað að skoða en við þurfum ekki að bíða eftir því. Ef það er meiri hluti í hv. viðskiptanefnd klárum við bara málið. Ég trúi ekki öðru en hv. þm. Lilja Mósesdóttir, formaður nefndarinnar, gangi í það. Það er auðvitað sá hv. þingmaður sem hefur mest um málið að segja. Lokaorð hv. þingmanns voru eitthvað í þá veru að þingið ætti að skapa meiri réttlætiskennd og traust í þjóðfélaginu. Þetta frumvarp er tilkomið til að gera nákvæmlega það. Ég þakka hv. þingmanni fyrir stuðninginn og ég heiti á okkur báða og aðra sem eru með okkur á þingi að sýna núna í verki að við viljum skapa traust í þjóðfélaginu, minnka tortryggnina og setja hlutina upp á borðið. Ef við viljum klárum við þetta mál.

Virðulegi forseti. Þetta verður frekar meðsvar varðandi þær afskriftir sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson nefndi að þyrftu að verða opinberar. Þrátt fyrir að það sé svolítið sérkennilegt í samfélagi þar sem allir eru sáttir við alla þá erum við ekki í slíku samfélagi. Við erum í samfélagi þar sem ríkir mikil tortryggni og réttlætiskennd manna er verulega brugðið. Ég held að þetta sé ein leið til að sú tortryggni hverfi, að sýna hreinlega hvað er í gangi. Ástæðan fyrir að ég nefndi einmitt þessar opinberu verklagsreglur og þetta tímaplan fyrir 2010 var einfaldlega sú sem hv. þingmaður nefndi, vegna sölu Landsbankans á Vestia eignarhaldsfélaginu yfir til framtakssjóðs lífeyrissjóðanna. Þar voru þessar reglur einmitt ekki virtar. Þar var ekki sambærileg starfsemi eða hagað sér með svipuðum hætti og við nefndum í sambandi við það sem þróaðri fjármálamarkaðir hefðu gert þar sem spilling hefur áður viðgengist og menn hafa hreinlega dregið lærdóma þar af og komið sér upp reglum og aðferðum til að koma í veg fyrir hana. Ég kem fyrst og fremst upp til að taka undir þetta. Ég trúi því líka að hægt sé að ná meiri hluta strax fyrir þessu verkefni í viðskiptanefnd og ljúka því af því að það er mikilvægt.

Virðulegi forseti. Við erum mjög sammála og það er vel. Við skulum vona að þannig verði það í þinginu. En til upplýsingar, af því að ég ætla ekki að endurtaka allt það sem þingmaðurinn sagði, er ég í einstökum atriðum sammála öllu sem hann sagði. Ég held að ég sé sammála hverju einasta orði sem kom fram í andsvari hans. Bara til að upplýsa það þá bað ég um fund út af Vestia-málinu fyrir nokkuð löngu og það er gleðilegt að fundur verður í hv. viðskiptanefnd á föstudaginn þar sem það mál verður tekið fyrir. Síðan er náttúrlega spurning hvað við getum gert í því. Það er kannski líka lærdómur að menn lögðu af stað með og gengu frá lögum, m.a. um bankasýslu, virðulegi forseti, sem í rauninni gerir ekkert annað en framfylgja fyrst og fremst eigendastefnu í einum banka, þ.e. Landsbankanum. Það er heil stofnun sem kostar, ég man ekki hvað það var, 100 milljónir á ári sem hafði það eitt hlutverk að fara með eignarhlutinn í Landsbankanum og framkvæma eigendastefnu ríkisins þar. Eigendastefnan segir mjög skýrt að það eigi að fara eftir verklagsreglunum. Nú liggur fyrir að það var ekki gert. Nú geta menn sagt: Það er skynsamlegt út af einu eða öðru. Menn eiga líka að geta sagt í Bandaríkjunum: Er komið tilboð í móðurfélag deCODE? Er ekki mjög skynsamlegt ef einhver vill kaupa að fá aðilann til klára það? En menn gera það ekki. Af hverju gera menn það ekki? Vegna þess að það eru ekki gegnsæjar og réttar leikreglur. Ef við ætlum að breyta í reynd en ekki bara í orði þá verðum við að fara eftir þeim reglum sem við samþykkjum. Það er náttúrlega númer eitt. Í annan stað þurfum við að ganga í verk eins og þetta. Við skulum vona það því að nú reynir á, þetta er eitt af þeim málum sem verður prófsteinn á þingið um hvort menn séu fyrst og fremst að tala eða hvort þeir vilji 

Virðulegur forseti. Ég mæli í dagslok, áður en við höldum til fundar í Þjóðmenningarhúsinu, fyrir litlu en þörfu máli, sem ég held að sé óþarfi að fjölyrða mikið um, enda hefur það tvívegis verið lagt fram áður, bæði á 137. og 138. þingi. En þó að málið sé lítið þá er það þarft og á sannarlega erindi einmitt núna í þeim verkefnum sem við erum í því að það felur í sér að fjarlægja það fortakslausa bann sem er í gildandi lögum við því að lífeyrissjóðirnir í landinu, sjóðir almennings, geti átt íbúðarhúsnæði eða félög sem eiga, reka og leigja slíkt húsnæði. Það er þekkt í mörgum löndum í kringum okkur að lífeyrissjóðirnir nýta þar eign á íbúðarhúsnæði sem hluta af sínum fjárfestingarkostum. Það hefur hjálpað til við að þróa og efla leigumarkað og draga úr sveiflum á fasteignamarkaði, sérstaklega í löndum þar sem lífeyrissjóðir eru mjög umsvifamiklir í þeim efnum eins og í Þýskalandi, og koma þannig í veg fyrir verstu bólurnar sem verða á þeim eignamarkaði. Auðvitað er það líka þannig að fjárfesting í íbúðarhúsnæði er býsna örugg og góð langtímafjárfesting. Þegar við sjáum hversu illa lífeyrissjóðirnir hafa verið leiknir af ýmsum þeim fjárfestingum sem þeir hafa ráðist í á undanförnum árum í ýmiss konar hlutabréfa- og skuldabréfaviðskiptum þá er ósköp eðlilegt að við horfum til þess hvort ekki sé rétt að heimila sjóðunum að verja hluta af fjármunum sínum til að fjárfesta í íbúðarhúsnæði og ekki síst núna þegar við blasir að á næstu missirum muni sjóðirnir a.m.k. í einhverjum mæli þurfa að leysa til sín eignir frá fólki sem ekki hefur getað staðið undir þeim lánum sem það hefur fengið hjá sjóðunum til kaupa á fasteignum. Þess vegna er ekki síður mikilvægt að sjóðirnir hafi heimild til að eiga slíkt húsnæði eða leigja það út ef þeir svo kjósa. Hér er ekki gert ráð fyrir að lífeyrissjóðunum sé sagt fyrir verkum í þessu efni heldur er einvörðungu verið að opna þeim heimild til að hafa íbúðarhúsnæði sem einn af þeim fjárfestingarkostum sem þeir geti nýtt. Eðlilegt væri, þó að ekki sé gert ráð fyrir því í frumvarpstextanum sjálfum, að einhver mörk yrðu sett á hve stóran hluta sjóðsins mætti nota til fjárfestinga af þessu tagi, eins og gildir um aðra þá fjárfestingarkosti sem sjóðunum eru heimilir. Ég tel eðlilegt að það verði tekið til umfjöllunar í nefnd. Ég þakka þær ágætu viðtökur sem málið fékk í umræðum á fyrri þingum og sömuleiðis í umsögnum, m.a. frá Landssambandi lífeyrissjóðanna, og vona og vænti þess að takast megi samstaða um að afgreiða það einfalda en sjálfsagða mál á þessu þingi að lífeyrissjóðir landsmanna megi fjárfesta í íbúðarhúsnæði til að leigja og hafa af því tekjur, þ.e. að fjárfesta í varanlegum traustum fasteignum og þjóna um leið markmiðum um að efla hér og styrkja og fjölga úrræðum í húsnæðismálum.