Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Frú forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um ráðstafanir í ríkisfjármálum, verðlagsog lánsfjármálum 1986. Þetta frv. er flutt í tengslum við kjarasamninga aðila vinnumarkaðarins og þær ráðstafanir sem ríkisstj. hefur gefið þeim fyrirheit um til þess að treysta undirstöðu þeirra samninga. Með yfirlýsingu ríkisstj. frá 11. febr. var aðilum vinnumarkaðarins gerð grein fyrir því að ríkisstj. væri tilbúin að beita sér fyrir sérstökum ráðstöfunum af sinni hálfu til þess að gera mætti kjarasamninga á þann veg að verðbólga yrði innan við 9% á þessu ári í trausti þess að viðskiptakjör yrðu óbreytt og ytri aðstæður þjóðarbúskaparins breyttust ekki til hins verra frá því sem nú er. Ríkisstj. lýsti því yfir að hún væri tilbúin til þess að halda meðalgengi krónunnar sem stöðugustu og fylgja eftir ýtrasta aðhaldi í fjármálum, peningamálum og erlendum lántökum. Jafnframt var frá því greint að ríkisstj. hefði rætt við forsvarsmenn opinberra fyrirtækja í eigu ríkis og sveitarfélaga um lækkun á gjaldskrám þeirra til samræmis við breyttar horfur í verðlagsmálum. Þar kom fram að ríkisstj. var tilbúin að beita sér fyrir lækkun á heildsöluverði Landsvirkjunar til almenningsveitna um 10% og á töxtum Rafmagnsveitna ríkisins um 10% jafnframt því sem Rafmagnsveita Reykjavíkur hafði gefið fyrirheit um samsvarandi lækkun. Hitaveita Reykjavíkur hafði gefið fyrirheit um lækkun taxta um 7%. Ákveðið var að lækka afnotagjald Ríkisútvarpsins um 5% og ríkisstj. hét því að beita sér fyrir lækkun á dagvistunargjöldum um 5%. Auk þessarar beinu verðlagslækkunar voru gefin fyrirheit um að fyrirtæki féllu frá fyrri áformum um hækkun á gjaldskrám síðar á árinu. Bein áhrif til lækkunar á verðlagi vegna þessara aðgerða voru metin á 0,5% en með óbeinum áhrifum var talið að þau gætu numið 0,7%. Jafnframt var gefið fyrirheit um að lækka mætti tekjuskatta til samræmis við lækkun verðlags um 150 millj. kr. og borgarstjórn Reykjavíkur lýsti því yfir að hún mundi beita sér fyrir lækkun á útsvari um 300 millj. kr. eða úr 10,8% í 10,2% og önnur sveitarfélög hafa gefið vilyrði fyrir samsvarandi lækkun. Jafnframt var því lýst yfir að fyrirframgreiðsla opinberra gjalda mundi lækka úr 13% á mánuði af álagningu fyrra árs í 12%. Fyrirheit voru gefin um lækkun nafnvaxta og lækkun á verði á olíu og bensíni í samræmi við þá almennu lækkun sem orðið hefur á heimsmarkaði á þessum vörum. Jafnframt var tekið undir óskir um ráðstafanir til þess að hafa áhrif á lækkun búvöruverðs og aðgerðir í húsnæðismálum. Aðilum vinnumarkaðarins var gerð grein fyrir því að ríkisstj. væri fyrir sitt leyti reiðubúin að ræða annars konar útfærslu á þessum megingrundvelli sem hún var tilbúin að leggja fyrir vegna kjarasamninganna og frekari aðgerðir ef þeirra yrði talin þörf. Í samræmi við þetta hefur ríkisstj. í dag gert aðilum vinnumarkaðarins grein fyrir því að í samræmi við óskir þeirra er hún tilbúin að beita sér fyrir viðbótarráðstöfunum, fyrst og fremst til þess að hafa áhrif á verðlag til lækkunar og treysta rekstur útflutningsatvinnuveganna. Þar er um að ræða ráðstafanir sem kosta munu ríkissjóð um 1450 millj. kr. samtals og það frv. sem hér liggur fyrir gerir ráð fyrir útfærslu á þeim breytingum. Ég tel að með þessum samningum hafi tekist mjög heilladrjúg samvinna á milli ríkisvalds og aðila vinnumarkaðarins og með þeirri samvinnu og því samkomulagi sem gert hefur verið á milli samningsaðila á vinnumarkaðinum og svo milli þeirra hins vegar og ríkisstj. hafi verið lagður grundvöllur að því að á þessu ári náum við því takmarki að lækka verðbólgu meira en gert hafði verið ráð fyrir í þjóðhagsáætlun og styrkja frekar kaupmátt en þar var ráð fyrir gert. Það frv. sem hér liggur fyrir felur í sér breytingar í samræmi við þetta á fjárlögum og skattalögum, tollalögum og lánsfjárlögum. Það er ljóst að þessar ráðstafanir hafa veruleg áhrif á afkomu ríkissjóðs. Hún veikist allverulega á þessu ári frá því sem ráð var fyrir gert í fjárlögum eða frá því að þau gerðu ráð fyrir 163 millj. kr. tekjuafgangi til þess að halli verður nú á fjárlögum um 862 millj. kr. Afkoman versnar því um 1025 millj. kr. Tekjur ríkissjóðs lækka um 2510 millj., þar af um 1050 millj. vegna áhrifa breyttra verðforsendna. Tekjulækkun vegna gagngerra aðgerða til lausnar á kjarasamningum nemur, eins og áður segir, um 1450 millj. kr. Ríkissjóður fórnar nokkrum veigamiklum tekjuliðum. Þar má nefna tolltekjur af innflutningi bifreiða um 400 millj. kr., lækkun tolla af grænmeti, heimilistækjum og fleira um 180 millj. kr. og lækkun launaskatts um 250 millj. kr. Þá lækka tekjur af innflutningsgjaldi af bensíni um 150 millj. kr. og niðurfelling verðjöfnunargjalds af raforku rýrir tekjur ríkissjóðs á þessu ári um 330 millj. kr. Allar þessar tekjuaðgerðir hafa áhrif, ekki aðeins á þessu ári heldur einnig til lengri framtíðar, og það má gera ráð fyrir að erfitt verði að komast hjá einhverjum halla á rekstri ríkissjóðs, einnig á næsta ári, í kjölfar þessara ráðstafana. Með þeim samningum og þeim breyttu efnahagslegu forsendum sem lagðar eru til grundvallar náum við mjög mikilvægum efnahagslegum markmiðum og því teljum við skynsamlegt og rétt að fórna nokkru að því er ríkisfjármálin varðar. Lækkun tekjuskatts nemur um 150 millj. kr. Hún gerist með þeim hætti að skatthlutföll í öllum þrepum lækka um 0,5%. Með lækkun skatthlutfallanna á þennan hátt er stefnt að því að lækkun á greiðslubyrði tekjuskatts verði sem sanngjörnust fyrir skattgreiðendur. Fallið er frá því að lækka aðrar stærðir í lögum um tekjuskatt og eignarskatt, svo sem barnabætur. Þær aukast því nokkuð að raungildi. Þó mun skattafsláttur lækka á þessu ári um 400 kr. hjá hverjum einstaklingi til þess að ná þeim markmiðum sem að er stefnt í frv. þessu. Útgjöld ríkissjóðs lækka frá samþykktum fjárlögum um 1485 millj. kr. Lækkunin skýrist þannig að vegna verðforsendnanna lækka útgjöld um 1080 millj. kr. Sú lækkun verður framkvæmd þannig að flestir útgjaldaliðir fjárlaga verða lækkaðir. Mestu máli skiptir í því sambandi launa- og rekstrargjaldaliðir hvers konar. Þá verða framlög til stofnkostnaðar og ýmiss konar rekstrartilfærslur lækkuð til samræmis. Ráðuneytum verður gerð grein fyrir breytingum einstakra fjárlagaliða mjög fljótlega og þegar fyrir liggur hver endanleg niðurstaða verður í kjarasamningum við opinbera starfsmenn en ráð er fyrir því gert að þeir verði leiddir til lykta á sömu forsendum og aðilar vinnumarkaðarins hafa komið sér saman um með samningum sín á milli í dag. Framlög til lífeyristrygginga hafa sérstaklega verið metin vegna sérstakra launabóta til þeirra sem lægst hafa launin og reiknað er með að elli- og örorkulífeyrisþegar sem njóta tekjutryggingar fái hliðstæða hækkun bóta. Það er ráð fyrir því gert að taka, í samræmi við það samkomulag sem orðið hefur á milli aðila vinnumarkaðarins og ríkisstj., lán frá lífeyrissjóðunum að upphæð 925 millj. kr. Frv. gerir ráð fyrir því að þetta lán verði tekið af Byggingarsjóði ríkisins. Það eykur ráðstöfunartekjur hans um 300 millj. sem ætlað er að verja til þeirra sem hafa átt við greiðsluerfiðleika að etja og þessar 300 millj. koma til viðbótar 200 millj. sem áður var ættað að ráðstafa í því skyni. Með því að byggingarsjóðurinn tekur allt þetta lán sem lífeyrissjóðirnir hafa boðið fram í þessu skyni lækkar framlag ríkissjóðs til byggingarsjóðsins um 625 millj. kr., en það er sú upphæð sem lífeyrissjóðirnir höfðu gert ráð fyrir að ráðstafa á þann veg að koma til móts við þann mikla kostnaðarauka sem ríkissjóður hefur af aðgerðum til þess að greiða fyrir þessum samningum. Þá er sérstaklega gert ráð fyrir því að verja um 220 millj. kr. til þess að niðurgreiða landbúnaðarafurðir í samræmi við þá yfirlýsingu sem aðilum vinnumarkaðarins var gefin í dag. Hér er við það miðað að tekjutapi ríkissjóðs, kostnaði ríkissjóðs, vegna þessara ráðstafana verði mætt með lántökum innanlands. Það er ekki gert ráð fyrir því að auka skattheimtu af þessum sökum. Ég er þeirrar skoðunar að með því að ríkissjóður er að gera sérstakar ráðstafanir til þess að treysta fjárhagsstöðu heimilanna með lækkun á margvíslegum opinberum gjöldum sé ekki rétt og ekki verjandi að auka skatta á almenning til þess að standa straum af þessum ráðstöfunum og fyrir því verður fjár aflað með innlendum lántökum í þessu skyni. Það á ekki að hafa áhrif til aukinnar verðþenslu innanlands. Það hlýtur á hinn bóginn að draga úr ráðstöfunartekjum bæði lífeyrissjóða og banka og þeim fjármunum sem ríkissjóður tekur þannig að láni verður ekki ráðstafað til annarra hluta. Augljóst má vera að fjáröflun til þessara aðgerða hlýtur að koma einhvers staðar niður. Við töldum hins vegar rétt að gera það með þessum hætti fremur en að auka skattálögur. Frv. gerir, eins og áður segir, ráð fyrir því að tekjuskatti verði breytt til samræmis við nýjar verðlagsforsendur. Samtals er þar um að ræða 150 millj. kr. Fyrirheit höfðu verið gefin um að lækkun fyrirframgreiðslu kæmi til framkvæmda um leið og samningar hefðu verið gerðir. Þannig stóð á að þegar nauðsynlegt var að taka ákvarðanir um þessi mánaðamöt sem nú eru senn að renna upp var ekki ljóst hvort af þessum samningum yrði og fyrirframgreiðslan verður því óbreytt um næstu mánaðamót frá því sem áður var, en ráð er fyrir því gert að á næstu þremur gjalddögum komi lækkunin til framkvæmda og þá verði tekið tillit til þess að þessi næsti gjalddagi fellur niður þannig að þeirri lækkun sem þá hefði komið til framkvæmda verður jafnað niður á þrjá næstu gjalddaga. Launþegar eiga þess vegna ekki á þessum tíma að tapa í neinu af þeim sökum. Frv. gerir ráð fyrir breytingum á launaskatti á þann veg að hann fellur niður af fiskiðnaði og almennum iðnaði. Þetta er gert í því skyni að koma til móts við þessar atvinnugreinar fyrst og fremst. Hér er að stórum hluta til um að ræða útflutningsatvinnugreinar sem þurfa að búa við stöðugt gengi og forsenda þess að þær geti tekið á sig kostnaðarauka af þessum nýju kjarasamningum er sú að þessi skattheimta lækki að því marki sem hér er gert ráð fyrir. Þá eru í frv. ákvæði um breytingar á tollskrá. Í 10. gr. frv. eru ákvæði þar að lútandi. Greinin fjallar einkum um nauðsynlegar breytingar sem gera verður á tollskrárlögum til þess að ná þeim markmiðum sem samið hefur verið um að þessu leyti. Meginefni þessara breytinga felur í sér að tolltekjur ríkissjóðs lækka um 700 millj. kr. á heilu ári en um 580 millj. kr. á árinu 1986. Þar vegur þyngst lækkun tolla á bifreiðum um 400 millj. kr. á heilu ári. En heildaráhrif þessara aðgerða á vísitölu framfærslukostnaðar eru áætluð um 2,15%. Skv. a-lið í 10. gr. er lagt til að almenn tollalækkun verði á öllum innfluttum matvælum sem bera hærri toll en 40%. Er hann nú hæstur 80% skv. gildandi tollskrárlögum. Frv. felur í sér að tollur verður ekki hærri en 40% á neinni matvöru og er hér því um verulega tollalækkun að ræða á mörgum matvörum. Þannig mun til að mynda grænmeti almennt lækka í 40% úr 70%, krydd úr 80%, ýmsir ferskir og niðurlagðir ávextir úr 70% og nokkrar aðrar unnar matvörur úr allt að 80%. Gert er ráð fyrir að tollalækkanir þessar geti leitt til allt að 25-30% verðlækkunar á nefndum matvörum. Í öðru lagi er gert ráð fyrir að tollur verði lækkaður á hjólbörðum og slöngum úr 40% í 10%, auk þess sem gúmmígjald verði fellt niður. Í þriðja lagi er gert ráð fyrir að tollur á bifreiðum verði lækkaður verulega eða úr 70% í 30%. Auk þess er gert ráð fyrir að svonefnt bifreiðagjald verði fellt niður af bifreiðum með 2000 cm3 slagrými eða minna en lækkun hins vegar hlutfallslega minni á aflmeiri bifreiðum. Gert er ráð fyrir að bifreiðagjaldið verði innheimt af þessum bifreiðum í þremur gjaldflokkum og verði á bilinu 4-12% af tollverði viðkomandi bifreiðar. Breytingar þessar munu leiða til verulegrar lækkunar á útsöluverði bifreiða um allt að 30%. Í fjórða lagi er lagt til að tollar verði lækkaðir verulega á ýmsum heimilistækjum. Þannig er m.a. ráðgert að lækka tolla á sjónvarpstækjum, myndbandstækjum og útvarpstækjum úr 75% í 40% og á ísskápum, frystikistum, uppþvottavélum, þvottavélum, þurrkurum og fleiri heimilistækjum úr 40% í 15% auk þess sem tollur á ýmsum öðrum heimilistækjum verður lækkaður í 40%. Með þessu frv. er lagt til að gerðar verði nokkrar breytingar á tollalögum sem ekki eiga beint rætur að rekja til þeirra efnahagsaðgerða sem gripið er til í tengslum við kjarasamningana. Hér er um minni háttar leiðréttingar að ræða og hagræðingaratriði sem óhjákvæmilegt er að gera á tollskrárlögunum og þótti hagræði að því, vegna þess að verið var að breyta tollskrárlögum, að koma þeim fram með þessum breytingum. Hér er um að ræða breytingar sem leiða af því að í byrjun þessa árs urðu Spánn og Portúgal aðilar að Efnahagsbandalagi Evrópu og frá sama tíma féll aðild Portúgala að Fríverslunarsamtökum Evrópu niður, svo og samningur EFTA-landanna og Spánar. Lagt er til að ákvæði tollskrárlaga verði færð til samræmis við breytta skipan þessara mála og Portúgal og Spáni bætt við upptalningu EBE-ríkjanna sem er að finna í upphafi 1. gr. tollskrárlaganna. Í núgildandi tollskrárlögum er fjmrn. heimilt að láta koma til framkvæmda tollfrelsis- og tollalækkunarákvæði í fríverslunar- og milliríkjasamningum. Hér er lagt til að framkvæmd á þessum atriðum verði auðvelduð. Jafnframt er lagt til í 12. gr. að auðvelda ýmsar tæknilegar breytingar á tollskránni og leiðrétta hana þannig að texti skrárinnar endurspegli m.a. sem nákvæmast tollun vara og dragi þannig úr hættu á mismunandi tollmeðferð á vörum eftir innflytjendum eins og nú er raunin á vegna fjölmargra undanþága sem er að finna í auglýsingum og einstökum ráðuneytisbréfum. Jafnframt er gert ráð fyrir því að fjmrh. geti tekið upp ný tollskrárnúmer í tollskránni í þeim tilvikum þegar tollar eru samræmdir á vörum, sem gerðar eru úr mismunandi efnum, eða þeir eru felldir niður. Þá er heimild til þess að aðlaga tollskrána þeim breytingum sem kunna að verða samþykktar á tollanafnaskrá Tollasamvinnuráðsins hverju sinni eða skýringum við hana. Tollafgreiðslugjald hefur verið innheimt og með þessu frv. er lagt til að það verði lagt niður. Enda hafa tekjur af því verið óverulegar. Þá er lagt til að samhliða lækkun tolla á hjólbörðum og slöngum verði fellt niður svonefnt gúmmígjald en það eru 45 aurar af hverju kg af hjólbörðum og gúmmíslöngum. Í samræmi við yfirlýsingu ríkisstj. frá í dag gerir frv. ráð fyrir að fellt verði niður verðjöfnunargjald á raforku og síðan er hér um að ræða þó nokkrar breytingar á lánsfjárlögum. Lántökur ríkissjóðs og nokkurra annarra opinberra aðila hljóta að taka breytingum í samræmi við þær breyttu forsendur sem hér um ræðir. Ég vil nefna sérstaklega að lántökur ríkissjóðs innanlands hækka um 850 millj. kr. sem er nauðsynlegt til að tryggja greiðsluafkomu ríkissjóðs. Erlendar lántökur hækka ekki, enda er það markmið að auka þær ekki, fremur að draga úr erlendri skuldasöfnun. Erlendar lántökur ríkissjóðs nema því eftir sem áður 2550 millj. kr. Lántökur Framkvæmdasjóðs lækka um 600 millj. kr., lántökur Landsvirkjunar um 20 millj., lántökur Byggðastofnunar um 15 millj., lántökur atvinnufyrirtækja lækka um 100 millj. og felld er niður áformuð lántaka Þróunarfélagsins um 100 millj. kr. Alls lækka erlendar lántökur skv. þessu um 835 millj. kr. Að hluta til er hér um að ræða eðlilega niðurfærslu á erlendum lántökum í samræmi við breytta gengisstefnu en sérstaklega er gert ráð fyrir því að taka 500 millj. kr. af ráðstöfunarfé Framkvæmdasjóðs til þess að auka endurgreiðslur á erlendum lánum og lækka lántökur. Í lánsfjárlögum eru framlög til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga takmörkuð við 805 millj. og til samræmis við breyttar forsendur er þessi fjárhæð lækkuð í 770 millj. kr. en lækkunin felur ekki í sér neinar efnislegar breytingar. Frú forseti. Ég hef í aðalatriðum gert hér grein fyrir efnisatriðum þessa frv. Ég legg til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. fjh.- og viðskn. og 2. umr. og vænti þess að góð samstaða takist um að greiða fyrir framgangi málsins hér á hinu háa Alþingi.



Virðulegi forseti. Það er svolítið sérstæð og óvenjuleg staða sem hér er uppi. Við hv. þm. fengum í hendur núna upp úr kl. hálf níu í kvöld þetta frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum, verðlags- og lánsfjármálum 1986, sem hæstv. fjmrh. hefur nú nýlokið við að mæla fyrir. Það hefur því ekki gefist mjög langur tími til þess að kynna sér þetta frv. Ég hygg að fæstir þm. hafi haft tíma til að lesa það frá upphafi til enda, hvað þá að tileinka sér þær skýringar sem gefnar eru hér í athugasemdunum. Þetta eru náttúrlega engin sérstök fyrirmyndarvinnubrögð. Hins vegar eru þetta sérstakar aðstæður sem eru nú uppi og ber að taka tillit til þess. Raunar hefur nokkur umræða orðið hér á hinu háa Alþingi nú þegar um þetta mál, þar sem var umræða utan dagskrár í Sþ. fyrr í dag. Fleiri en einn og fleiri en tveir hafa látið þau orð falla að við stæðum nú á nokkrum tímamótum þegar þetta frv. er lagt fram í kjölfar þeirra samninga sem aðilar vinnumarkaðarins hafa orðið ásáttir um og undirritaðir voru um kl. 18 í kvöld. Öllum er ljóst að sá árangur, sem menn tala um að ná, og það markmið, sem menn tala um að stefna hér að, er algjörlega undir því komið hvernig ríkisstj. tekst að halda á þessum málum. Ég held að það leiki ekki nokkur minnsti vafi á því að yfirgnæfandi meiri hluti þjóðarinnar fagnar þeirri niðurstöðu sem orðið hefur í þessum kjarasamningum, ég held að það sé alveg ljóst. Því hefur þegar verið lýst yfir af hálfu Alþfl., okkar jafnaðarmanna, að við viljum fyrir okkar leyti allt til vinna til þess að sá árangur, sem stefnt er að með þessum samningum, náist í reynd. Hér er með nokkrum hætti verið að fara nýjar leiðir, leiðir sem við höfum lengi talað um að ætti að fara, því að það er okkar skoðun að hér sé verið að bjóða upp á eins konar lífskjarasáttmála og við erum reiðubúnir að gera það sem í okkar valdi stendur til að stuðla að því að þessi lífskjarasáttmáli geti orðið að veruleika. En staðreyndin er sú að x-in og y-in í þessu dæmi eru enn sem komið er býsna mörg. Það er kannske líka svolítið umhugsunarefni að rekja það hvernig þetta gengur fyrir sig og hvernig þetta mál ber að hér á hinu háa Alþingi. Ríkisstj., sem hafa ætti frumkvæði í efnahagsmálum, hefur ekki verið neinn gerandi í þessu máli. Hún hefur miklu frekar verið þolandi. Það eru aðilar vinnumarkaðarins, verkalýðssamtökin og samtök vinnuveitenda, sem hafa haft frumkvæði í þessum efnum. En það sem gerir þetta þó fyrst og fremst mögulegt eru aðstæður sem við höfum enga stjórn á og höfum ekkert gert til að hafa áhrif á eða stýrt að einu eða neinu leyti, þ.e. efnahagsþróun úti í heimi, mikil lækkun á olíuverði, hugsanleg vaxtalækkun erlendis og hækkun á okkar afurðum. Við erum alltaf að tala um efnahagslegt sjálfstæði, sem er auðvitað mikils virði, en þetta hlýtur að leiða hugann að því hvað við í rauninni ráðum litlu um hina eiginlegu afkomu okkar þegar allt kemur til alls, vegna þess að hvort sem okkur líkar það betur eða verr erum við hluti af miklu stærri efnahagsheild þar sem við erum fyrst og fremst þolendur, þar sem við búum ekki til forsendur heldur koma þær til okkar og við verðum að hlíta þeim. Þetta er umhugsunarefni í þessu sambandi. En nú hafa þær aðstæður skapast að það er tækifæri til að gera tilraun sem ekki hefur verið gerð áður. Ég endurtek það og ítreka að við viljum stuðla að því að sú tilraun verði gerð og meira en það, við viljum stuðla að því að hún megi takast. En hér skiptir höfuðmáli hvernig til tekst um framkvæmdina. Eins og þetta er framkvæmt núna er þetta tekið að láni. Eins og hæstv. fjmrh. skýrði hér út áðan byggist þetta allt á lántöku, ekki þó erlendum lántökum sem betur fer, heldur verður það fjármagn, sem hér um ræðir, tekið að láni innanlands og hallinn á ríkissjóði aukinn. Þannig er ekki hægt að halda áfram, þetta er bara til bráðabirgða. Þess vegna skiptir höfuðmáli hvernig framhaldið verður og hvernig tekst til með róðurinn nú þegar lagt hefur verið frá landi. Um þetta frv., sem - ég endurtek - við höfum ekki haft aðstöðu til að kynna okkur svo sem vert væri á þeim tíma sem liðinn er frá því að því var dreift hér, verður fjallað sameiginlega í fjh.- og viðskn. beggja deilda strax í fyrramálið. Það er alveg ástæðulaust annað en að greiða götu þessa máls hér í gegnum þingið vegna þess að hér er búið að tilkynna ýmsar ráðstafanir, m.a. í tollamálum, sem gera það að verkum að það er ekki hægt að hafa þetta mál hangandi hér inni í þinginu eða svífandi í lausu lofti í langan tíma. Það verður að afgreiða það á tiltölulega skömmum tíma enda hygg ég að það hafi tekist allgott samkomulag milli stjórnar og stjórnarandstöðu um að þetta mál verði afgreitt hér í síðasta lagi á laugardag. Auðvitað er margt gott um þær ráðstafanir að segja sem hér er gert ráð fyrir, svo sem tollalækkanir á matvælum, bifreiðum og ýmsum hátollatækjum, þar sem við höfum verið með langtum hærri tolla en þjóðirnar hér í kringum okkur. Það nægir t.d. að nefna myndbandstæki o.fl. Þessi tollalækkun er raunar bara viðurkenning á staðreyndum, að við getum ekki haldið uppi svona miklu hærri tollum en grannþjóðir okkar vegna þess að það þýðir það, sem menn geta raunar lesið um í blöðunum næstum því á hverjum degi, að ólöglegur innflutningur tækja af þessu tagi vex. Það hefur verið að gerast núna að undanförnu. Þetta er bara viðurkenning á þeirri staðreynd að þetta verður að breytast. Þau tæki, sem er svona auðvelt að flytja með sér á milli landa, eru kannske þrefalt ódýrari í tveggja klst. ferðafjarlægð frá okkur en þau eru hér. Það gengur ekki. Ég fagna því sérstaklega að nú skuli eiga að lækka tolla á hjólbörðum. Það er í fyrsta lagi öryggisatriði. Í öðru lagi vil ég minna á að það eru a.m.k. fjögur ár síðan Alþingi samþykkti þáltill., sem undirritaður var fyrsti flm. að, um að lækka tolla á hjólbörðum en sú till. hefur ekki verið framkvæmd. Það er hins vegar umhugsunarefni líka að frumkvæðið að því að framkvæma þá samþykkt Alþingis skuli koma ofan úr Garðastræti. En það er svo sem sama hvaðan gott kemur og ber ekkert að vanmeta það. Þetta er tvímælalaust af hinu góða. Hæstv. fjmrh. fór hér yfir þá lækkun sem fyrirhuguð er á ýmsum gjöldum opinberra fyrirtækja. Þá hefur komið fram fyrirhuguð lækkun á taxta Hitaveitu Reykjavíkur. Ég vildi í því sambandi spyrja hvað áformað hefur verið með taxta annarra hitaveitna á landinu, hvort þar sé gert ráð fyrir sams konar lækkun. Ég sé ekki að það sé auðvelt fyrir aðrar hitaveitur. Ég held að það sé alveg nauðsynlegt að fá svör við þessu því að nú er það vitað að sumar af þessum hitaveitum, og ekki þær minnstu, utan Reykjavíkur eiga við mjög alvarlega erfiðleika að stríða vegna erfiðra dollaralána. Á þessi lækkun á hitaveitugjöldunum eingöngu að koma hér til framkvæmda á Reykjavíkursvæðinu þar sem hennar var kannske langminnst þörf? Um þetta vildi ég fá upplýsingar frá hæstv. fjmrh. Ég sé ekki ástæðu til að fara ítarlega á þessu stigi í einstakar greinar, t.d. að því er varðar allan VII. kaflann um það sem varðar breytingar á tiltölulega nýsamþykktum lánsfjárlögum fyrir árið 1986. Það gefst betra tækifæri til að fræðast um þetta við nefndarstörfin í fyrramálið þó að sá tími sé kannske af skornum skammti sem þar er til umráða. Eins og ég vék að áðan urðu tveggja klst. umræður um þetta mál í Sþ. í dag. Hæstv, fjmrh. sá þá ástæðu til að helga hluta ræðu sinnar þeim till. sem af hálfu Alþfl. voru lagðar fram við afgreiðslu fjárlaga. Honum þótti ekki mikið til þeirra koma og hafði raunar um þær hin háðulegustu orð. Það er auðvitað hans mál. En ég hygg þó að þessar till., sem fram voru lagðar af hálfu Alþfl., hafi verið eina tilraunin sem gerð var af hálfu stjórnarandstöðunnar til að koma fram einhverjum breytingum á þessum fjárlögum. Í þetta var lögð mikil vinna. Það voru gerðar till. um að breyta t.d. rannsóknastofnunum atvinnuveganna í sjálfseignarstofnanir. Það voru gerðar till. um niðurskurð á ýmsum óarðbærum gæluverkefnum, svo sem fjárfestingarstyrkjum til hefðbundins landbúnaðar þar sem menn viðurkenna nú að offjárfesting í landbúnaði sé einn af meginþáttum þess vanda sem þar er við að etja, offjárfesting m.a. í "mjólkurframleiðslumannvirkjum", svo ég noti nú orð sem einn af embættismönnum bændasamtakanna notaði á þessum fundum sem við þm. Vesturl. sátum og hlýddum á. Það tók mig svolitla stund að átta mig á því hvað hér væri um að ræða en svo skildi ég að það eru hlöður og fjós fyrst og fremst, "mjólkurframleiðslumannvirki". Við lögðum til ýmsar býsna róttækar breytingar. En Sjálfstfl., sem er íhaldsflokkur og kerfisflokkur, er slíkum breytingum á ríkiskerfinu andsnúinn. En það er svo sem engin ástæða til að fara sérstaklega út í þess háttar umræður núna á þessu stigi. Mér þykir líklegt að þótt hæstv. fjmrh. sæi ástæðu til að víkja að þessu í dag telji hann ekki ástæðu til að gera þetta að meginatriði í umræðunum um þá kjarasamninga sem við erum að ræða hér. Hæstv. fjmrh. sagði líka að oftlega hefðu aðilar vinnumarkaðarins setið og gert kjarasamninga gegn ríkisstjórninni. Það var hnyttilega á það bent í kvöldfréttum Ríkisútvarpsins að það var fyrrv. framkvæmdastjóri Vinnuveitendasambandsins um allmörg ár sem mælti þessi orð. Ekki veit ég hvort hann hefur þar sérstaklega verið að tala um þann tíma er hann stýrði samtökum vinnuveitenda, að þá hafi verið gerðir kjarasamningar gegn þeim ríkisstjórnum Íslands sem þá sátu, en það kemur sjálfsagt í ljós. Þetta voru svolítið einkennileg ummæli og eftirtökuverð. Ég veit ekki, virðulegi forseti, hvort ástæða er til að tala um þetta mikið lengra mál að sinni. Hér segir um fjármagnið til húsnæðiskerfisins í skýringum við 22. og 23. gr. að ráðgert hafi verið að auka skuldabréfakaup lífeyrissjóðanna af Byggingarsjóði ríkisins um 925 millj. á árinu 1986. Ráðgert sé að af þessu fé, þ.e. af þessum 925 millj., komi 300 millj. sem viðbótarfjármagn til sjóðsins og bætist við 200 millj. kr. sem áformað er að veita sérstaklega til þeirra sem eiga í greiðsluerfiðleikum. Þá er gert ráð fyrir að 625 millj. fari til almennra útlána. En framlag ríkissjóðs til Byggingarsjóðs ríkisins lækkar á móti um 625 millj. Ég sé því ekki betur en að það eina sem bætist við í sjóðinn séu þessar 300 millj. sem fara til þeirra sem eiga í sérstökum greiðsluerfiðleikum. Það eru öll ósköpin. Hafi ég skilið þetta rangt leiðréttir hæstv. ráðherra það væntanlega hér. Í ræðu sinni í dag talaði hæstv. ráðh. líka um þá till. okkar m.a. að leggja skatt á bankana. Þá viðhafði hann þau orð að ef það yrði gert gæti starfsfólk bankanna ekki fengið sambærilegar launahækkanir og í þessum samningum felast. Þannig heyrði ég hans orð í dag og þótti mér einkennilega til orða tekið. Ég sé ekki að það þurfi að hafa nokkur áhrif á það hvort starfsfólk bankanna fær launahækkun eða ekki hvort lagður er skattur á þá eins og um hefur verið talað. Það er alveg ljóst að með því sem nú er verið að gera og með því að ákveða að taka allar þessar aðgerðir til láns, eins og gert er - allt er þetta upp á krít eins og er - er slegið á frest ákvörðunum um hvernig eigi að afla tekna. Auðvitað kemur að því síðar. Við Alþýðuflokksmenn höfum lagt fram ýmsar till. í þeim efnum. Þær standa eftir sem áður. Það kemur að því að ríkisstj. verður að gera það upp við sig hvernig á að borga þennan brúsa. Það er ekki gert í þessum till. hér en því verður ekki slegið endalaust á frest. Ég ítreka að lokum, virðulegi forseti, að hér er verið að gera tilraun sem ég held að þjóðin bindi miklar vonir við. Hér hafa verið vaktar vonir og það væri þess vegna verr farið en heima setið ef svo óhönduglega tekst til að ríkisstj. heppnast að glutra þessu niður. Ég vona að svo verði ekki og ítreka það af hálfu okkar Alþýðuflokksmanna að við viljum greiða fyrir því að sá árangur, sem stefnt er að með þeim launasamningum sem hér eru til umræðu í formi þessa frv., náist í reynd. En með þessu frv. er í rauninni bara hálf sagan sögð. Það er hinn þægilegi hluti sögunnar sem búið er að segja en hinn óþægilegi sem er eftir.



Virðulegi forseti. Nýir kjarasamningar hafa verið gerðir og í tengslum við þá liggur nú fyrir það frv., sem hér er til umræðu, um ráðstafanir í ríkisfjármálum, verðlags- og lánsfjármálum. Mikil tíðindi hafa gerst hér á Íslandi nú á fáum vikum. Undanfari þessarar samningsgerðar er flestum kunnur. Hann var sá að nokkurn veginn á sama tíma urðu miklar hækkanir á fiskafurðum okkar á Bandaríkjamarkaði annars vegar og hins vegar stórfelld lækkun á olíuverði svo að líkja má við verðhrun. Íslendingar hlutu sem sagt mikinn happafeng nú í byrjun nýs árs. Þessi happafengur, sem hefur stórbætt viðskiptakjör þjóðarinnar, opnar möguleika til þess að unnt verði að ná stórsigrum í baráttu við verðbólgu, þveröfugt við það sem var hér áður fyrr þegar menn glímdu við versnandi viðskiptakjör, bæði í formi hækkandi olíuverðs og hlutfallslega lækkandi fiskverðs. Það sjá allir að hér hafa skapast miklir möguleikar á að losna við verðbólgu og það er í ljósi þessa að samtök vinnumarkaðarins hafa tekið höndum saman um samningsgerð sem m.a. felur það í sér að ríkisstj. er fyrirskipað að beita sér fyrir stórfelldum efnahagsaðgerðum, þar með talið að færa niður verðlag fyrir fjárhæðir sem nema milli 1500 og 2000 millj. á ári. Jafnhliða þessu hafa aðilar vinnumarkaðarins komið sér saman um nýjan kjarasamning út þetta ár en kaupmáttur í þeim kjarasamningi er þó bersýnilega ekki mikið hærri en var á árinu 1985 að meðaltali. Á ég þá við meðalkaupmátt ársins 1986. Síðan hefur það gerst að ríkisstj. hefur fallist á að hlýða þessum fyrirskipunum samtaka vinnumarkaðarins og hún hefur samþykkt öll þau útgjöld sem þau samtök hafa gert tillögur um. Jafnhliða þessu hefur ríkisstj. gripið til þess óvænta úrræðis, sem ég hygg að öllum hljóti að koma nokkuð á óvart, að taka víxil fyrir allri upphæðinni og ætla skattgreiðendum á komandi árum að standa skil á þessum efnahagsaðgerðum. Það er sem sagt engin tekjuöflun í þessu skyni sem fylgir með og heldur enginn niðurskurður ríkisútgjalda. Aftur á móti er samið milli aðila vinnumarkaðarins og við ríkisstj. um umtalsverðar félagslegar ráðstafanir, enn einn félagsmálapakka, sem vissulega ber ekki að vanmeta. Af þessari lýsingu minni er ljóst að ég sé þá kjarasamninga, sem gerðir hafa verið, bæði í ljósum og dökkum litum. Ljósu hliðarnar eru þær að möguleikar skapast til að ná verðbólgu verulega niður hvort sem því marki verður náð sem að er stefnt, það er líklega nokkuð snemmt að hafa uppi fullyrðingar um það. En einnig hefur verið samið um verulegar félagslegar umbætur, eins og ég hef hér nefnt. Þetta er hvort tveggja mjög ákjósanlegt og hlýtur að vera fagnaðarefni okkar allra. Dökku hliðarnar tvær eru aftur á móti þær að við eigum að búa áframhaldandi í þessu þjóðfélagi við sama lága kaupmáttinn og gilti hjá launafólki almennt á liðnu ári. Þótt vissulega fari kaupmáttur hækkandi á árinu er hann nú þegar sokkinn töluvert niður fyrir það sem hann var að meðaltali á seinasta ári. Þó að hann lyfti sér undir árslok nokkuð hærra en hann var að meðaltali á seinasta ári er heildarútkoman á árinu lítið skárri en hún var á s.l. ári. En það ár var kaupmáttur lægri en hann hafði nokkru sinni verið um mjög langt skeið. Þetta eru ekki góð tíðindi og síst af öllu séð í því ljósi að þjóðartekjur hafa farið mjög vaxandi og þjóðarframleiðsla og aukning hennar ætti auðvitað að gefa okkur kost á að greiða láglaunafólki í landinu verulega miklu betur en verið hefur. Hin dökka hliðin á þessum samningum er svo aftur sú að hér er um hreina ávísun á framtíðina að ræða og þar við bætist að ríkissjóður er fjarskalega illa undir það búinn að taka þessa byrði á sig. Þær miklu umbreytingar í ríkisfjármálum, sem verða að eiga sér stað í kjölfar þessara samninga, fela í sér bæði stórfelldar breytingar á fjárlögum og lánsfjárlögum, geta talist fjórða kollsteypan í ríkisfjármálum á aðeins hálfu ári. Fyrsta kollsteypan kom í september þegar fjárlagafrv. var kynnt. Önnur kollsteypan kom svo nokkru eftir að skipt var um ríkisstj. Þriðja kollsteypan kom svo þegar fjárlagafrv. var stokkað upp að nýju í desembermánuði og nú upplifum við þann einstæða atburð í þjóðarsögunni að sama fjárlagafrv. er stokkað upp í fjórða sinn á hálfu ári. Ég hygg að víxillinn, sem nú verður tekinn til að greiða fyrir þessum kjarasamningum, sé tvímælalaust stærsta óreiðuskuldin sem stofnað hefur verið til á Íslandi fyrr og síðar og margfalt stærri en nokkru sinni hefur sést í íslenskri sögu. Ég minnist þess í stjórn dr. Gunnars Thoroddsens að það gerðist oft að ríkisstj. liðkaði til fyrir kjarasamningum með ýmiss konar efnahagsaðgerðum, en það var meginreglan að annaðhvort hafði við afgreiðslu fjárlaga verið gert ráð fyrir allhárri fjárhæð í þessu skyni eða þá að aflað var tekna til þess. Síðara dæmið er frá vorinu 1982 þegar ríkisstj. ákvað að færa niður verðlag og það kostaði um 30 millj. Þeirrar fjárhæðar var aflað með ýmsum hætti, bæði niðurskurði og tekjuöflun. Í fjárlögum bæði árin 1981 og 1983 voru teknir til hliðar allverulegir fjármunir til efnahagsaðgerða á þeim árum. Nú er þessu ekki að heilsa. Þvert á móti er nýlega búið að afgreiða ríkissjóðsdæmið með stórfelldum halla sem sennilega er þó miklu rosalegri en það dæmi birtist okkur í fjárlögunum sjálfum og ofan á þetta verður nú tekinn, eins og ég sagði áðan, stærsti víxill Íslandssögunnar og þá fellur það í hlut komandi ríkisstjórna á komandi árum að greiða þennan víxil. Ég þakka fyrir þær aðgerðir sem nú hafa verið ákveðnar í húsnæðismálum. Ég held að þeirra hafi verið mikil þörf og ég vænti þess að þær skili verulegum árangri. Ég held að það hljóti að vera verulegt áhyggjuefni allra hvað íbúðabyggingar hafa dregist stórkostlega saman á seinustu árum og þá alveg sérstaklega út um landsbyggðina. Á s.l. ári var ekki lokið við byggingu nema á liðlega 300 íbúðum utan Faxaflóasvæðisins. Sambærileg tala fyrir fáum árum var frá 1000 og upp í 1200. Ástandið hefur ekki verið jafnslæmt hér á Faxaflóasvæðinu fram til þessa, en mér er sagt að nú sé verulegur samdráttur á ferðinni. Ég ætla sannarlega að vona að þær aðgerðir, sem núna hafa verið ákveðnar í húsnæðismálum, snúi þessari þróun við, en þó hef ég áframhaldandi verulegar áhyggjur af þessum málum úti um landið vegna þess að það er ýmislegt sem þar kemur til sem veldur þessum gífurlega samdrætti og þar á meðal hvað fasteignaverð hefur fallið þar rosalega. Skýringin á því er aftur á móti sú hvað kaupmáttur er lélegur og að um hefur verið að ræða umtalsverðan flótta fólks utan að landsbyggðinni til Faxaflóasvæðisins og það í stórauknum mæli miðað við það sem áður var. Ég þakka líka fyrir þann þátt félagsmálapakkans sem gerir ráð fyrir fjarvistarrétti foreldra vegna veikinda barna. Það þarf varla að útskýra það í þessari deild hvers vegna ég þakka sérstaklega fyrir það því að ég hef flutt nokkrum sinnum frv. um þetta efni einmitt hér í deildinni og mælti fyrir frv. af þessu tagi seinast á mánudag og því var vísað til hv. félmn. Mér er að vísu ekki alveg ljóst af þeim upplýsingum sem gefnar hafa verið um fjarvistarréttinn hvernig honum verður hagað og hvort þar er um fullnægjandi réttindi að ræða og ég hygg að nákvæmlega sömu spurningar og vöknuðu þá í umræðunni hljóti að vakna í þessu sambandi, þ.e. varðandi réttindi þeirra sem eru ekki búnir að vera lengi í vinnu hjá sama atvinnurekanda. En ég gleðst yfir þessum myndarlega félagsmálapakka. Ég gleðst yfir því ef okkur tekst að ná verðbólgunni verulega niður. Við Alþýðubandalagsmenn virðum þetta samkomulag. Við viljum greiða fyrir því að það verði staðfest á Alþingi. En jafnframt hlýt ég að harma ef kaupmáttur á að vera til langframa svo svívirðilega lágur sem hann var á s.l. ári og verður bersýnilega áframhaldandi með þessum samningum. Ég hlýt jafnframt að harma meðferð ríkisstj. á málinu í heild og það ábyrgðarleysi sem felst í því að ofan á stórskuldugan ríkissjóð, sem safnar verulegum skuldum á þessu ári, skuli lagður slíkur baggi án þess að nokkur tilraun sé gerð til að jafna þau gjöld með annaðhvort niðurskurði eða auknum tekjum. Virðulegi forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri að sinni, enda gefst betra tækifæri til að ræða málið við 2. umr.



Frú forseti. Frv. sem hér er nú til umræðu, þ.e. frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum, verðlags- og lánsfjármálum 1986, hefur ekki verið mjög lengi á borðum þm. Ég fékk það reyndar í hendur nákvæmlega þegar ég gekk í þingsalinn. Menn eru því auðvitað ekki í stakk búnir að ræða það ítarlega, en að nokkru leyti hafa menn þó getað gert sér grein fyrir innihaldi frv. án þess þó að þekkja til orðalags þess þar sem það er í stærstum dráttum samþykkt ríkisstj. á tillögum og hugmyndum sem settar voru fram í samningum aðila vinnumarkaðarins og undirritaðir að hluta til í gær. Í fskj. 2 með frv., en þetta fskj. er bréf frá ríkisstj. til aðila vinnumarkaðarins, dags. í dag, segir, með leyfi hæstv. forseta: "Ljóst virðist að þessir samningar og það sem þeim fylgir muni valda því að útgjöld þjóðarinnar í heild fari nokkuð fram úr því sem ríkisstj. hefur stefnt að til þessa og að halli myndist á ríkisbúskapnum, en með tilliti til þess hversu mikilvægt það er að nú náist ótvíræður og verulegur árangur í viðureigninni við verðbólguna er ríkisstj. reiðubúin að taka nokkra áhættu í þessu máli. Þessi afstaða er á því byggð að ekki verði verulegar breytingar til hins verra á viðskiptakjörum eða öðrum ytri aðstæðum þjóðarbúsins." Nú er þar til að taka að þegar ríkisstjórn á Íslandi tekur áhættu ber hún ekki mikla ábyrgð á þessari áhættu, hvorki fjárhagslega né gagnvart kjósendum, því að það eru endanlega einstaklingar þessa lands, þjóðin, sem taka skellinn af að þessi tilraun ekki tekst. Kjósendurnir eiga, eins og alþekkt er orðið, ekki ýkja mikla möguleika á því að kalla nákvæmlega þessa ríkisstj. til ábyrgðar vegna sinna verka hafi þau ekki tekist. Það þarf ekki annað en að benda á að almennt eru menn sammála um að seinustu ríkisstjórn hafi mistekist allhrapallega við sína vinnu. Samt sem áður er einn af ráðherrum þeirrar ríkisstj. nú forsrh. þessarar ríkisstj. Fyrir rúmum tveimur mánuðum lagði stjórnarandstaðan til að fresta afgreiðslu fjárlaga til þess að taka fjárlögin upp og endurskoða þau, einfaldlega vegna þess að það reikningsdæmi sem þar blasti við gekk ekki upp í fyrsta lagi og í öðru lagi þótti mönnum það þannig saman sett að þeir vildu ekki taka ábyrgð á því. Þessari uppástungu stjórnarandstöðunnar var hafnað með öllu og talið fráleitt að taka upp þau fjárlög sem þá höfðu verið lögð fram. Núna, tveimur mánuðum síðar, þykir það ekki tiltökumál að taka þessi fjárlög upp nokkurn veginn nákvæmlega á sömu forsendum og þá voru fyrir hendi, fyrir jól, og leiðrétta þó nokkuð af þeim hlutum sem þá voru gagnrýndir í fjárlögunum, en samt sem áður með þeim hætti að auka enn lántökur ríkissjóðs, auka enn halla ríkissjóðs og það þó að fyrirsjáanlegt sé að viðskiptahalli verður mjög mikill á þessu ári. Ég ætla mér ekki að fara, frú forseti, um frv. sjálft mörgum orðum því eins og ég sagði áðan er það enn þá ekki langur tími sem maður hefur haft til að skoða það og skilja. Aftur á móti get ég ekki látið hjá líða að fara nokkrum orðum um hvernig þetta frv. er orðið til, einfaldlega vegna þess að þau vinnubrögð sem hér eru stunduð falla ekki að mínum skilningi um hvernig stjórnvöld eigi að vinna. Í fyrsta lagi tel ég atburðarásina ólýðræðislega og þannig séð, ef við horfum til þeirrar stjórnskipunar sem við höfum, líka mjög í andstöðu við þingræðið. Ekki það að ég ætli mér að koma hér fram sem sérstakur verjandi þingræðisins. En þegar stjórnarandstaðan er búin að rembast eins og rjúpan við staurinn í tæp þrjú ár við að reyna að koma vitinu fyrir þessa ríkisstj. án þess að votti fyrir því að á hana sé hlustað og menn standa hér m.a.s. digurbarkalegir í ræðustól og tala um það hvað stjórnarandstaðan sé slöpp, þá eru einhverjir menn í einhverju félagi úti í bæ sem taka upp þessar hugmyndir stjórnarandstöðu, gera um þær samning sem skuldbindur þá ekki ýkja mikið, en skuldbindur þriðja aðilann, þ.e. ríkisstj., algjörlega. Þeir ota þessum samningi að ríkisstj. u.þ.b. með orðunum "Hana, éttu nú" og minnast þess í framhjáhlaupi að nauðsynlegt sé að ræða þetta í ríkisstj. áður en það verði samþykkt. Þar með fara hjólin að snúast. Ef maður horfir á þetta allt saman í rökréttu samhengi getur maður sagt si svona fyrir sjálfan sig: Ég er í alveg bandvitlausu félagi. Ég á ekkert að vera inni á þingi. Ég á bara að vera í einhverju félagi úti í bæ. Síðan geri ég þar samning við annað félag sem skuldbindur nánast hvorki mig né það félag. Það eina sem er ákveðið í þessum samningi er að ríkisstj. verður að samþykkja hann og fjármagna hann. Þá er allt í lagi. - Ef þetta eru vélar lýðræðisins eins og menn vilja skilja þær og láta þær vinna í þessu landi verð ég einfaldlega að lýsa forundran minni og fyrirlitningu á þessum vinnubrögðum. Ekkert af þeim aðgerðum sem hér á að fara að setja lög um er þess eðlis að frjálsir menn, sem boðið hafa sig fram til þess að bæta lífskjör í þessu landi, því að til þess buðu menn sig fram, að þeir hafi ekki getað tekið þetta upp hjá sjálfum sér, sett þetta fram, barist fyrir því og fengið það samþykkt, ekki hvað síst þegar maður horfir til þess að núna allt í einu skiptir það nákvæmlega ekki nokkru máli að gera grein fyrir því hvernig á að fjármagna þetta. Jú, jú, það er stefnt að því að lækka þetta og lækka hitt, fella þetta niður og fella hitt niður. Allt eru þetta ágætis hlutir í raun og veru. En um fjáröflunina sjálfa stendur eiginlega lítið annað en að það á að taka fyrir henni lán. Mér er sem ég hefði séð framan í hæstv. fjmrh. hefði einhver aumur þm. hér komið með svona frv. inn á borð: Það á að lækka þetta og lækka hitt. Svo lækkum við þetta líka, sleppum þessu og afnemum þetta og til þess ætlum við bara að taka lán. - Ég er ansi hræddur um að það hefðu ekki verið talin ýkja ábyrg vinnubrögð hjá stjórnarandstöðuþingmanni að standa þannig fyrir sínu máli. Ekki það að þetta hafi ekki verið reynt. Bandalag jafnaðarmanna lagði til fyrir tveimur árum ýmsar brtt. um fjárlög. Þessar brtt. voru teknar upp aftur að mestu leyti í lítið breyttri mynd af Alþfl. og fluttar núna fyrir jól við fjárlög og hlutu nokkurn veginn sama umtal þá og þegar við fluttum þær: Strákar mínir. Svona fer maður ekki að því að breyta þjóðfélaginu. Þjóðfélaginu verður ekki breytt með því að breyta fjárlögum. - En hvað er verið að gera hér núna? Nú á allt í einu að stórbæta þetta þjóðfélag með því að breyta fjárlögum. Það er allt í einu hægt að gera það sem ekki var hægt að gera fyrir afskaplega stuttu. Þjóðarinnar vegna held ég að okkur þm. sé líklega einna hollast að rifja upp eitthvað af okkar barnafræðslu og leggjast á bæn og vona að þessi tilraun heppnist. Þeir sem taka áhættuna eru ekki ráðherrarnir tíu uppi í stjórnarráði heldur þeir sem greiða skatta í þessu landi. Þar sem augljóst er að þessir samningar hafa raunverulega ekki breytt launum, þeir hafa tryggt og fryst þá launalækkun sem hefur átt sér stað á undanförnum árum, þeir eru ákveðin trygging þess að þessi launalækkun haldi ekki áfram - það þýðir að þetta fólk er ekkert frekar megnugt að greiða skatta þetta árið en það var í fyrra, hvað þá næsta ár þegar holskeflan af kostnaðinum af þessu dæmi skellur yfir það - þá skulum við vona og biðja að þessi tilraun takist.



Herra forseti. Fyrir jól samþykktum við hér á Alþingi fjárlög fyrir árið 1986. Við gengum einnig frá lánsfjárlögum fyrir árið 1986 og í dag, í lok febrúarmánaðar, stöndum við frammi fyrir þriðju fjárlögunum á þessu þingi. Það frv. til laga sem hér birtist í upphafi þingfundar er í raun og veru nokkurs konar endurskoðun á fjárlögunum, á lánsfjárlögunum og öðrum lögum sem tengjast þeim. Þessi nýju fjárlög, þessi þriðju fjárlög sem við erum hér að ræða, voru unnin utan Alþingis og hv. þm. hér í Ed. hafa í besta falli haft u.þ.b. tvo klukkutíma til að kynna sér þau. Um þessi vinnubrögð fjallaði ég í utandagskrárumræðunni fyrr í dag og vísa til orða minna þá, endurtek ekki það sem ég þá sagði. Um þá samninga sem það frv. sem hér liggur nú fyrir er hluti af má ýmislegt segja og sumt þokkalegt. T.d. hefur í þessum samningum náðst fram það réttlætismál, sem reyndar er ekki stórt eða dýrt en réttlætismál engu að síður, að réttur foreldra til að vera heima hjá veikum börnum sínum hefur nú loksins verið ótvírætt tryggður þótt engan veginn sé ljóst hvort hann nær til þeirra foreldra sem eru í hlutastörfum úti á vinnumarkaðnum. Það gerði ég að umtalsefni hér í hv. deild fyrir fáeinum dögum, þegar frv. sama efnis var hér til umræðu, en miklu máli skiptir að þessi réttur nái til þessa hóps vegna þess að í honum eru konur langfjölmennastar og fyrir þær er þessi réttur hvað mikilvægastur. Það er út af fyrir sig merkilegt og makalaust, eins og þeir sem á undan mér hafa talað hafa gert að umræðuefni, að lítil réttlætismál eins og þetta, sem hafa verið á ferð hér í þinginu árum saman og hvorki komist lönd né strönd, skuli loksins nást í gegn þegar aðilar uppi í Garðastræti leggja það til við ríkisstj. að nú skuli það gert. Þá hefst það og fyrr ekki. En þetta er samt áfangi sem ég fagna og vil að það komi hér fram. Mér líst í fljótu bragði ekki illa á þær aðgerðir sem fyrirhugaðar eru í húsnæðismálum, en ég mun samt ekki leggja dóm á þær hér. Ég áskil mér rétt til að athuga betur hvernig þær koma út áður en ég segi nokkuð nánar um það. En ég vil minna á í þessu sambandi að þær 625 millj. kr., sem áætlað er að lífeyrissjóðirnir leggi til húsnæðismálanna, eru fé fólksins í landinu, þær eru fé fólksins sjálfs. Þarna er einfaldlega um að ræða millifærslu á fjármunum launþega, en ekki bein framlög eða aðgerðir af hálfu stjórnvalda. Reyndar er það einkenni þeirra samninga sem þetta frv. tekur til og er hluti af að kjarabæturnar eru sóttar að stórum hluta til ríkisins sjálfs. Reikningurinn, sem við erum hér að ræða um, það frv. sem hér er til umræðu, hljóðar upp á hvorki meira né minna en 1 milljarð króna. Það er sá reikningur sem við höfum nú fyrir framan okkur. Og hvað er ríkið? Ríkið er fólkið sjálft. Í raun og veru þýðir þetta að launafólk er að sækja kjarabæturnar í sinn eigin vasa. Þetta er stefna sem ég vil hér og nú fyrir hönd Kvennalistans mótmæla. Ég á ákaflega bágt með að skilja að það séu kjarabætur að færa féð úr sameiginlegum sjóðum landsmanna með óbeinum hætti yfir í launaumslögin. Síst af öllu nú á tímum fyrirsjáanlegs góðæris, góðra viðskiptakjara, lækkunar olíuverðs og annars sem skiptir miklu máli um íslenskan etnahag. Á slíkum tímum væri ofur eðlilegt að kjarabæturnar væru sóttar til þeirra sem launin greiða, þ.e. atvinnurekenda. Og ekki aðeins á slíkum tímum heldur er það eðlileg stefna ævinlega. En það sem er smánarlegast í þeim samningum, sem hér er um að ræða, eru þær launahækkanir sem þeim lægst launuðu eru skammtaðar. Og hverjir eru þessir lægst launuðu? Jú, það eru konurnar. Ég veit ekki hvort hv. þm. gera sér grein fyrir því en venjulegur saumakonutaxti er í dag 17 060 kr. Við undirritun þessara samninga hækka þessar 17 060 kr. um 5% eða um 853 kr. og verða 17 903 kr., 1. júní bætast 447 kr. við og saumakonan fær 18 350 kr., 1. september fær hún 550 kr. til viðbótar, eða 18 800 kr., og 1. desember er hún komin upp í heilar 19 272 kr. Þetta er það sem þessir kjarasamningar þýða fyrir þá sem lægstu launin hafa. Og ég spyr þá hv. þm. sem sjá ástæðu til að hlýða á þessa umræðu: Hvernig dettur nokkrum manni í hug að hægt sé að lifa af 19 272 kr. á mánuði og það í lok ársins? Hvernig dettur mönnum það í hug, ekki síst þegar Hagstofan reiknar það út fyrir okkur að meðalfjölskylda þurfi nærfellt 70 000 kr. fyrir nauðsynjum á mánuði? Það sem tekur þó út yfir allan þjófabálk í þessu efni eru sárabæturnar, eins og verkalýðshreyfingin orðar það, fyrir þetta fólk, vegna þess að þetta er fólkið sem hefur farið á mis við launaskriðið. Sárabæturnar, eins og það er orðað af þeim ASÍ-mönnum, vegna þessara hluta eru tvisvar sinnum 3000 krónur á árinu. Þegar ég heyrði þetta fyrst taldi ég að nú hefðu menn loksins fallist á það að fara hina svokölluðu krónutöluhækkunarleið, að þessar 3000 bættust við launin sem föst krónutala, þ.e. að 1. apríl bættust við 3000 kr. og síðan héldu launin þeirri upphæð. En nei, þetta er ekki föst launahækkun, þetta eru nokkurs konar slettur. Það er tvisvar sinnum slett 3000 kr. í saumakonuna á árinu. Þetta finnst mér vera hámark skammarinnar. Og ég vil spyrja: Hvað á saumakonan, sem er kominn með 19 272 kr. í lok ársins í laun og hefur fengið 6000 kr. í sárabætur á árinu, að gera með þær tollskrárbreytingar sem þetta frv. kveður á um um lækkun gjalda á bílum, á bensíni og hjólbörðum? Ég fæ ekki séð að hún geti nýtt sér þetta. Það sem hér er í raun og veru á ferðinni er að það er verið að staðfesta þá láglaunastefnu sem þessi ríkisstjórn hefur rekið á undanförnum þremur árum. Ríkisstjórnin er samábyrg fyrir þeirri staðfestingu vegna þess að hún er þriðji aðilinn að þessum kjarasamningum nú. Og þótt hún sé ekki ein ábyrg fyrir þeim þá er hennar hlutur ekki minni en verkalýðshreyfingar eða atvinnurekenda. Eins og launamál standa nú er stóra spurningin þessi: Hefur það fólk, sem er í lægstu launatöxtunum, einhverja möguleika á að lifa árið af? Þar fyrir utan er spurningin sú: Hvaða möguleikar eru á því að þær efnahagsaðgerðir, sem þessum samningum fylgja, geti staðist og það markmið í efnahagsmálum, sem sett er með þessum samningum, náist? Til þess tel ég að þurfi þrennt. Í fyrsta lagi þarf trú fólks á að þessar aðgerðir muni takast. Mikil er nú reyndar oft trú manna en svo oft hafa núverandi stjórnvöld brugðist trausti fólks að það má mikið vera að sá þáttur haldist út það tímabil sem þessir kjarasamningar gilda. Í öðru lagi er það forsenda þess að þetta geti tekist að gengið verði stöðugt á tímabilinu. Og nú langar mig til að spyrja hæstv. fjmrh., sem ég sé grilla í hér í hliðarsal, - og ég vona að hann heyri orð mín - hvernig hann hafi hugsað sér að tryggja stöðugt gengi á árinu. Um það hef ég enn ekki heyrt neitt í þessum umræðum en hins vegar vitum við að gengi dollarans er óstöðugt um þessar mundir og væntanlega verður það áfram á þessu ári. Í þriðja lagi sé ég ekki að í þeim aðgerðum og því samkomulagi, sem hefur verið gert, gefist í raun og veru neitt "garantí" fyrir því að verðbólgan stansi og færi sig niður í þessi 7-9% sem verið er að semja um. Einn mikilvægur þáttur þess að svo geti í raun og veru orðið er að verðlagi sé haldið í skefjum. Ég hef engar tillögur séð og ekkert heyrt um verðlagseftirlit af neinu tagi eða aðhald í verðlagsmálum - og nú vil ég spyrja hæstv. fjmrh. hvort til standi einhverjar aðgerðir í þeim efnum. Herra forseti. Ég á sæti í fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar og þar mun gefast tækifæri til að fjalla um þetta mál í fyrramálið og væntanlega að lesa það í nótt.



Herra forseti. Það er ekki ástæða til að lengja mikið þessar umræður um það frv. sem hér liggur fyrir um ráðstafanir í ríkisfjármálum, verðlags- og lánsfjármálum. Þó vildi ég ekki láta hjá líða að koma inn á örfá atriði við 1. umr. málsins, en það má geta þess að ég á sæti í þeirri nefnd sem málið fer til að lokinni þessari umræðu og hef því tækifæri til þess að fjalla um það nánar þar. Ég vildi lýsa því við þessa umræðu að við framsóknarmenn stöndum heils hugar að þessu frv. Við teljum hér hafa verið farið inn á farsæla leið, hjá því hafi ekki verið komist að ríkisvaldið greiddi fyrir kjarasamningum og hér hafi verið farið inn á nýjar brautir þar sem samið er um lífskjör en ekki prósentur eða krónutölur. Það hefur oft viljað brenna við að kjarabæturnar hafa verið teknar af fólki að samningum loknum og gerðir hafa verið óraunhæfir kjarasamningar. Það er í anda okkar framsóknarmanna hvernig að þessum samningum hefur verið staðið. Við höfum álitið að ríkisvaldið þyrfti að greiða fyrir kjarasamningum en við höfum hafnað þeim kenningum að ríkisvaldið eigi ekki að koma þar neitt nálægt og menn eigi að berjast án afskipta þess. Hér hefur verið samið um kaupmátt en ekki prósentur og það teljum við farsælt skref og rétt, þótt vissulega sé það rétt sem fram hefur komið að hér er veruleg áhætta tekin í ríkisfjármálum og í gengismálum því við ráðum ekki gengisþróuninni og fast gengi getur komið atvinnuvegunum illa ef gengisþróunin á erlendum gengismörkuðum er óhagstæð. Eitt lykilatriðið í þeim samningum sem hafa verið gerðir er að verðbólgan á að fara lækkandi og fara niður í eins stafs tölu. Þetta er afar mikið atriði og mikið á sig leggjandi til að ná þessu marki. Minnkandi verðbólga þýðir minni fjármagnskostnað fyrir atvinnuvegina, fyrir fólkið í landinu sem hefur verið að kikna undir þeim fjármagnskostnaði. Undirrót þessa fjármagnskostnaðar er verðbólgan í landinu. Það vill oft gleymast þegar verið er að ræða um þær drápsklyfjar sem fjármagnskostnaðurinn er. Þess vegna er mikið á sig leggjandi til þess að ná niður verðbólgunni og skapa það jafnvægi í efnahagsmálum sem minnkandi verðbólga hefur í för með sér. Ég legg á það áherslu að ríkisfjármálin verður að skoða vel í kjölfarið á þessum aðgerðum. Þetta frv. hefur í för með sér verulegan halla á ríkissjóði og við það ástand verður náttúrlega ekki búið til langframa. Ég legg á það áherslu að þetta frv. fái greiða afgreiðslu og mun fyrir mitt leyti reyna að greiða fyrir því eins og mögulegt er. Fjh.- og viðskn. beggja deilda munu koma saman til sameiginlegs fundar í fyrramálið þar sem farið verður yfir frv. og þeir aðilar kallaðir til sem stjórn og stjórnarandstaða óska eftir að fá til viðræðu til skýringar á einstökum þáttum þess, en frv. var lagt fram hér í kvöld eins og komið hefur fram. Það hefur hlotið bærilegar undirtektir svo ég efast ekki um að það fær hér afgreiðslu fyrir helgi eins og nauðsynlegt er til þess að þær aðgerðir sem frv. fjallar um geti komið til framkvæmda um mánaðamótin. Ég vil í lokin endurtaka það að við framsóknarmenn álítum að hér hafi verið tekið rétt skref þó að vissulega sé okkur ljós áhættan sem er tekin með þessum aðgerðum.



Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja mikið þessar umræður sem hér hafa farið fram. Ég geri mér grein fyrir því að þetta frv. kemur seint fram að því leyti til að þm. hafa ekki haft venjulegan tíma til þess að kynna sér efni þess. Það stafar af augljósum ástæðum. Hér er um umfangsmiklar ráðstafanir að ræða. Mín afstaða var sú að nauðsynlegt væri að koma þeim lagabreytingum sem þeim fylgja fram þegar í stað um þessi mánaðamót og hafði því fyrir mitt leyti undirbúið þær breytingar á lögum sem kæmu í kjölfar þess samkomulags sem varð í dag. Ég þakka þann skilning sem fram hefur komið hjá hv. þm. sem hér hafa talað um að greiða fyrir framgangi þessa frv., þó að svo skammur tími hafi gefist til þess að undirbúa þessar umræður, og vænti þess að frekari skýringar verði þá gefnar á fundum fjh.- og viðskn. og frekari umræður um einstök efnisatriði geti farið fram við 2. umr. málsins. Ég ætla ekki að fara mörgum orðum um ýmis efnisatriði í ræðum einstakra þm. né að stofna til almennra stjórnmálaumræðna í tengslum við þau ummæli þó að ýmis orð hafi hér fallið sem gætu gefið tilefni til frekari athugasemda. Ljóst er að ytri aðstæður hafa skapað ný skilyrði til þess að ná meiri árangri en gert hafði verið ráð fyrir í þjóðhagsáætlun, sem samþykkt var í lok síðasta árs, og það var ásetningur ríkisstjórnarinnar að hagnýta sér þessar breyttu aðstæður sem fram komu í byrjun þessa árs. Um það hefur tekist gott samkomulag við aðila vinnumarkaðarins. Ég held að ástæðulaust sé að karpa um það í löngum ræðum hverjir hafi átt frumkvæðið í þessu efni. Aðalatriðið er það að samkomulag hefur tekist og niðurstaða af því tagi sem fengin er getur ekki orðið nema samningsaðilar á vinnumarkaðinum sýni hvor öðrum traust og að samstaða náist á milli þeirra annars vegar og ríkisvaldsins hins vegar. Það er það sem hefur gerst og það er það sem skiptir mestu máli. Þessar aðstæður gera það að verkum að unnt er að viðhalda stöðugu meðalgengi krónunnar. Auðvitað gera allir sér ljósa grein fyrir því að misgengi á milli einstakra erlendra mynta getur haft áhrif á vægi einstakra mynta í gengiskörfunni hér heima, en meðalgengi krónunnar á að geta verið stöðugt við þessar aðstæður ef aðstæður breytast ekki, viðskiptakjör versna ekki og aðrar ytri aðstæður ganga okkur ekki í óhag. Með þessum ráðstöfunum er með lögum verið að hafa áhrif til lækkunar á verðlag með lækkunum á tollum og sköttum. Teknar hafa verið beinar ákvarðanir um verðlagslækkanir vegna opinberrar þjónustu. Tilmæli hafa verið send til Verðlagsstofnunar um að hafa aukið eftirlit með verðmyndun. Það er ljóst að fyrirtæki hafa við hærra verðbólgustig gert ráð fyrir gengissigi fram í tímann miðað við fyrri aðstæður. Þetta verður að breytast. Samtök vinnuveitenda, sem að þessum samningi hafa staðið, hafa tekið ákvörðun um að beina þeim ákveðnu tilmælum til sinna félagsmanna að standa að verðákvörðunum í samræmi við þessar breyttu efnahagslegu forsendur og breyta þeim verðákvörðunum sem áður höfðu verið teknar miðað við hærra verðbólgustig. Ég trúi því að góð samvinna geti tekist á milli þeirra og verðlagsyfirvalda og mér er kunnugt um að þessi samningur er gerður í því trausti á milli samtaka launþega og atvinnurekenda að þessu verði fylgt eftir. Ég ætla ekki að svo stöddu að hafa fleiri orð um þetta frv., en þakka góðar undirtektir undir það að greiða fyrir afgreiðslu málsins. Það er mikilvægt að efnisatriði þess nái fram að ganga nú fyrir þessi mánaðamót, bæði með tilliti til hagsmuna þeirra sem njóta eiga þessara ráðstafana og eins vegna þess að hér er verið að gera breytingar t.a.m. á tollalöggjöf og það veldur óeðlilegum háttum í viðskiptum ef það dregst mjög að koma þeim breytingum fram.