Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um hvort taka eigi frv. til laga um hækkun á áfengis- og tóbaksgjaldi til sérstakrar hraðmeðferðar á Alþingi. Þingflokkur Samfylkingarinnar telur eðlilegt að málið hljóti þinglega meðferð, fari í gegn á eðlilegum hraða og þingmenn geti kynnt sér efni þess og velt fyrir sér áhrifum þess, m.a. á neysluvísitölu og öðrum afleiðingum af hækkuninni. Með þessari afstöðu til málsmeðferðarinnar erum við ekki, herra forseti, að lýsa afstöðu til málsins sem slíks efnislega. Við leggjum eingöngu á það áherslu með afstöðu okkar að málið fái eðlilega og þinglega meðferð og verði tekið til umræðu undir eðlilegum gangi mála. Við munum því segja nei við því að málið fái sérstaka hraðmeðferð.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breyting á lögum nr. 96/1995, um gjald af áfengi og tóbaki, með síðari breytingum. Ég vil byrja á að þakka þingheimi fyrir að samþykkja að veita þessu máli hraðafgreiðslu, ef svo mætti segja, taka það á dagskrá jafnskjótt og því er útbýtt. Það er nauðsynlegt vegna eðlis þessa máls að það fái hraða afgreiðslu eins og allir vita sem þekkja til efnis frv. Í þessu frv. er lagt til að annars vegar áfengisgjald og hins vegar tóbaksgjald hækki með tilteknum hætti. Lagt er til að áfengisgjald á sterku áfengi hækki um 15% sem leiða mun til á að giska 10% hækkunar í smásölu á sterku áfengi. Rétt er að undirstrika að ekki er lögð til hækkun á léttum vínum eða bjór. Í öðru lagi er hins vegar lagt til að tóbaksgjald hækki um 27,7% en jafnframt er gert ráð fyrir að álagning ÁTVR lækki á móti úr 17% í liðlega 11%. Þessi hækkun mun þýða að tóbaksverð hækkar að jafnaði um 12%. Gera má ráð fyrir því að tekjur ríkissjóðs vegna þessara breytinga geti aukist um um það bil 1.100 millj. kr. á heilu ári en að áhrif breytinganna á vísitölu neysluverðs verði innan við 0,3% og mun slík breyting ekki hagga þeim verðbólgumarkmiðum sem ríkisstjórnin hefur sett sér. Rétt er að taka það fram, herra forseti, að það er langt um liðið síðan áfengisgjald og tóbaksgjald hafa hækkað. Þannig er að áfengisgjald var sett í núverandi búning, í þeim lögum sem hér er lagt til að breytt verði, á árinu 1995. Hefur því gjaldi í grunninn ekki verið breytt síðan þó um hafi verið að ræða lítils háttar hækkun á gjaldi á sterkum vínum árið 1998 í tengslum við samræmingu á gjaldtökunni og breytingu á skipulagi hennar. Þess vegna hefur í raun lítil sem engin hækkun orðið á þessu gjaldi allt frá árinu 1995. Ef talin eru með þau áhrif sem urðu 1998 og þeim bætt við 15% hækkun núna má segja að í heild hafi frá 1995 áfengisgjald á sterkum vínum hækkað um 19% á sama tíma og vísitala neysluverðs hefur hækkað um 30%. Að því er varðar tóbaksgjaldið þá er það þannig, eins og margir muna frá síðasta þingi, að fyrir jól í fyrra var sett í lög að tóbaksgjaldi yrði aðeins breytt með lögum. Áður fyrr hafði það verið gert með sérstökum ákvörðunum í fjmrn. eins og reyndar var einnig um áfengisgjald. Slík gjaldtaka, skattlagning á vegum framkvæmdarvaldsins, stenst að sjálfsögðu ekki þær kröfur sem stjórnarskrá Íslands gerir nú orðið. Þess vegna var breytt um form á þessu, fyrst með áfengisgjaldinu og nú síðar með tóbaksgjaldinu. Eigi að síður hefur tóbaksgjald eða skattlagning í þessu formi á tóbaki verið óbreytt í mörg ár. Það er þess vegna tími til kominn að gera þar á nokkrar breytingar eins og hér eru lagðar til. Segja má að tilgangurinn með frv. sé tvíþættur. Annars vegar einfaldlega að afla tekna í ríkissjóð, m.a. vegna ýmissa útgjalda sem hafa verið að falla til á síðustu dögum og vikum í tengslum við fjárlagagerð en einnig til að ganga úr skugga um að þessi gjaldtaka af áfengi og tóbaki sé ekki úr takti við það sem verið hefur á umliðnum árum, hún haldi nokkurn veginn í við verðlagsþróunina, þó það sé reyndar ekki raunin með þessari hækkun, eða dragist ekki aftur úr ef orða mætti það svo um gjaldtöku af þessu tagi. Ég held, herra forseti, að ekki sé ástæða til að hafa um þetta lengra mál. Ég legg áherslu á að málið fái hér skjóta afgreiðslu. Ég kynnti efni þess fyrir þingflokksformönnum á þriðjudaginn var og gerði grein fyrir því að af minni hálfu væri óskað eftir því að málið yrði afgreitt hratt og örugglega í Alþingi. Mér þætti vænt um að það tækist að ljúka því á þessum sólarhring. Að svo mæltu, herra forseti, vil ég leyfa mér að leggja til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Herra forseti. Það er rétt sem hér hefur komið fram að mál þetta ber brátt að. Það má kannski segja að það liggi í eðli aðgerða af þessu tagi að þær verði að bera þannig að. Þegar þær hafa litið dagsins ljós er a.m.k. ekki heppilegt að það standi lengi yfir að gera þær breytingar sem í þeim eru fólgnar, eigi þær að verða á annað borð. Á þessu höfum við fullan skilning, enda oft og iðulega staðið frammi fyrir sambærilegum málum. Skiptir þá í sjálfu sér ekki öllu máli kannski hvort viðkomandi breytingar eru til hækkunar eða lækkunar á gjaldtöku, vörugjöldum eða sköttum eða fjáröflunartollum af þessu tagi. Í öðru tilvikinu getur skapast mikil örtröð ef boðuð hækkun er lengi í farvatninu en í hinu tilvikinu stöðvast öll viðskipti og menn bíða eftir því að vörurnar lækki. Hvort heldur sem er er í raun óhjákvæmilegt að gera slíkar breytingar snöggt eigi þær ekki að hafa truflandi áhrif á þau viðskipti sem í gangi eru. Þetta réð því, herra forseti, að við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs höfðum fullan skilning á því að úr því að hæstv. ríkisstjórn ætlaði að gera þessar breytingar þá yrði það að ganga hratt fyrir sig. Við greiddum því atkvæði að málið yrði tekið á dagskrá með afbrigðum enda meiri hluti fyrir því sem stjfrv. og ætlunin að það næði fram að ganga. Það er að sjálfsögðu alltaf gott að menn geti skoðað mál ofan í kjölinn og ég treysti því að hv. efh.- og viðskn. muni reyna það eins og hún getur á næstu klukkutímum. Á hinn bóginn má segja að þetta mál sé ekki neitt óskaplega flókið. Þetta snýst um upphæðir tiltekinna gjalda sem mönnum eru vel kunn, tóbaksgjalds og áfengisgjalds og um leið og reikningslegar forsendur málsins og fjárhagsleg áhrif liggja fyrir er í sjálfu sér ekki flókið að taka afstöðu til þess. Hitt er annað mál að það er svolítið kauðsk röð á hlutunum að hæstv. ríkisstjórn var að fá afgreidd eftir 2. umr. fjárlagafrumvörp sín og þetta eru auðvitað mál með fjárhagsleg áhrif sem eru inn í samhengi fjárlagafrv. Það hefði kannski verið eðlilegt að hafa röðina hinsegin, að þetta frv. væri tekið í gegn fyrir 2. umr. og afgreiðslu fjárlaga eða þá samhliða tekjuöflunargrein fjárlagafrv. við 3. umr. Ræðuhöld stjórnarliða hér um hinn trausta ríkisbúskap eru strax komin í svolítið annað ljós þegar röksemdafærsla frv. er tekin hér upp. Eins og lesa má í greinargerð og kom fram í ræðu hæstv. fjmrh. verður þetta til að treysta stöðu ríkissjóðs þannig að hún veikist ekki um of og þannig sé grafið undan efnahagslegum stöðugleika. Þetta eru nokkuð sterk orð í ljósi þess að hér er þó ekki meira en milljarður á ferðinni. Þá má velta fyrir sér hvort ástandið sé mun alvarlegra hvað stöðugleikann snerir en ætla hefur mátt af sjálfshólsræðum hæstv. fjmrh., formanns fjárln. og fleiri kappa að undanförnu. Er hæstv. fjmrh. í alvöru þeirrar skoðunar sem hér stendur, að hinum efnahagslega stöðugleika sé jafnvel ógnað ef hann fái ekki þennan viðbótarmilljarð í kassann? Um hin efnislegu áhrif aðgerðarinnar, herra forseti, að hækka þarna gjald á áfengi og tóbaki, vil ég segja það fyrir hönd þingflokks Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs að við erum ekki andvíg því og heldur í raun og veru fylgjandi því að aðgerðir í þessa veru séu gerðar. Ég hygg að það megi rökstyðja að þetta sé hvort tveggja í samræmi við gildandi heilbrigðisáætlun í landinu og í samræmi við markmið Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar og fleiri aðila sem hvetja stjórnvöld til stýringar af þessu tagi, að leggja umtalsverð gjöld á tóbak og sterkt áfengi sérstaklega og reyna þannig að hamla gegn óhóflegri notkun þessara skaðlegu efna eða vímugjafa. Það er líka ámælisvert, herra forseti, í þessu sambandi sem hæstv. fjmrh. var að fjalla um áðan, að þessi gjöld skuli ekki látin fylgja verðlagi og taka breytingum á hverju ári svo ekki komi til stökka af því tagi sem hér er á ferðinni, sem aftur gera það nauðsynlegt að hraða breytingunum meira en ella væri ástæða til ef um minni breytingu eða verðlagsuppfærslu á hverju ári væri að ræða. Ég held að menn eigi að reyna að ganga frá því um það bil hvar þessi gjöld eigi að liggja, hve há þau eigi að vera. Það er fagleg ákvörðun eða pólitísk og síðan séu þau látin taka verðlagsbreytingum í samræmi við þróun verðlags á hverjum tíma en hækka þetta ekki í slumpum af þessu tagi, kannski með 5--7 ára millibili og þá verði hækkunin eins og hér, kannski ein 15--20%, eða hver hækkunin er á sjálfum gjöldunum sem aftur veldur 10--12% hækkun útsöluverðs. Herra forseti. Það kemur hér fram að þetta muni hafa 0,3% áhrif til hækkunar á vísitölu neysluverðs. Það er auðvitað lakara, það er miður og vekur athygli á máli sem oft hefur verið hreyft á Alþingi og hv. þm. Þuríður Backman hefur endurtekið flutt frumvörp um, að tóbak verði tekið út úr neyslugrunninum þannig að stýriaðgerðir af því tagi sem fólgnar eru í ákvörðun tóbaksgjalds hafi ekki vísitöluáhrif með þessum hætti og skrúfi í framhaldinu upp eða þess vegna niður skuldir heimilanna, svo að dæmi sé tekið. Það er hið neikvæða við þetta. Það hefur örugglega haldið aftur af mönnum á undanförnum árum að hækka þetta gjald eins og hefði átt að gera, hefði átt að fylgja verðlagsþróun frá því fyrir 10--12 árum síðan þegar gjaldið að raungildi komst í þær hæðir og jafnvel meiri en verður með þessari hækkun. Ég tel, herra forseti, skaða að þessar breytingar skuli ekki hafa verið gerðar, að taka t.d. tóbakið og jafnvel þetta hvort tveggja út úr grunni vísitölu neysluverðs. Þessi stýring á að sjálfsögðu miklu fremur að vera hollustuaðgerð heldur en spurning um hreina og klára fjáröflun í ríkissjóð. Herra forseti. Að lokum vil ég segja að við sjáum ekki ástæðu til að leggja stein í götu þessa máls, eins og ég hef áður sagt. Þvert á móti erum við í aðalatriðum efnislega sammála þessum aðgerðum. Það má gagnrýna hvernig þetta ber að og gagnrýna að þetta skuli ekki hafa verið gert með jöfnum og reglubundnum hætti. Hitt er svo annað mál að hér er á ferðinni hluti af ríkisfjármálapakka hæstv. ríkisstjórnar og þar höfum við miklar athugasemdir fram að færa. Ég reikna með því að við leyfum hæstv. ríkisstjórn og meiri hluta hennar að bera ábyrgð á afgreiðslu þessa máls, enda svo sem ekki um annað beðið eða ætlast til þess sérstaklega.

Virðulegi forseti. Það verður að segja eins og er, að það er dálítið sérstætt eftir að hafa í gær hlýtt á ræður hæstv. fjmrh., frá fulltrúum í meiri hluta fjárln. og fleiri stjórnarliðum, sem hafa lýst á hendur sér slíkri fjármálasnilld að leitun er að öðru eins. Það er dálítið sérstætt að daginn eftir að menn hafa óumbeðið lýst þessum afrekum á hendur sér skuli hæstv. fjmrh. koma inn í þingið og óska eftir, þar sem efnahagslegur stöðugleiki sé í uppnámi, annars væri greinargerðin ekki orðuð á þann hátt sem er, nýjum 1.100 millj. kr. Röksemdafærslan er sú að það sé svo langt síðan gjaldið hafi hækkað, hafi lítið sem ekkert hækkað síðan 1995 og það sé algerlega nauðsynlegt að gjaldið í takt við aðrar verðhækkanir í landinu. Kannski er þetta enn sérstæðara eftir að hafa hlýtt á ræður gærdagsins og velt fyrir sér niðurstöðu prófkjörs sjálfstæðismanna í Reykjavík fyrir nokkrum dögum. Þar fengu allir þeir sem voru á móti sköttum og gjöldum þessa fínu kosningu og flugu upp lista. En prófkjörinu er ekki fyrr lokið en hæstv. fjmrh. segir að sterkt vín og tóbak hafi ekki hækkað svo lengi að nú sé algerlega nauðsynlegt að ná í 1.100 millj. í ríkissjóð því að ella mundi efnahagslegur stöðugleiki í landinu vera í hættu. Virðulegi forseti. Þegar þetta mál kom fyrir áðan greiddi þingflokkur Samfylkingarinnar atkvæði gegn því að frv. yrði tekið fyrir með því hraði sem hér um ræðir. Það er ekki að ástæðulausu því að það kemur líka fram í greinargerð að þessi 0,3% hækkun á neysluvísitölunni hafi miklu meiri áhrif heldur en hér er gerð grein fyrir. Ef við gefum okkur að skuldir heimilanna séu 500 milljarðar eða svo er ekki ólíklegt að þessi breyting hækki þær skuldir um 1,5 milljarða. Það er ekkert lítið. Það er ekkert óeðlilegt þó að menn vilji gefa sér tíma til að fara yfir hugmyndir af þessum toga þegar þær eru settar fram með þeim hætti sem raun ber vitni. Af þessum ástæðum og ýmsum öðrum lögðumst við gegn því að málið færi í gegn með slíku hraði. Ég verð að segja að ég held að það hefði verið miklu skynsamlegra að skoða þetta mun betur og gefa þingmönnum á hinu háa Alþingi betra tækifæri til að fara yfir þessi mál og jafnvel, virðulegi forseti, þó að það mundi leiða af sér örlitla örtröð í Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins í einn eða tvo daga. Ég held að það væri alveg verið þess virði ef útreikningar mínir eru réttir þó ég hafi ekki haft mikinn tíma til að fara yfir málið. Ef þessar hækkanir koma til með að þýða 1,5 milljarða hækkun á skuldum einstaklinga eða skuldum heimilanna þá er þetta alvarlegra mál en hæstv. fjmrh. vildi vera láta í ræðu sinni. Líta þarf til fleiri þátta í þessum efnum. Vitaskuld fáum við tækifæri til að ræða þetta mun betur við 2. umr. Þá verður kannski búið að kalla til fólk og sérfræðinga sem geta útskýrt þetta betur fyrir okkur. Eitt af því sem ég held að við verðum líka að hafa í huga er t.d. að það sem ferðaþjónustan hefur líklega gagnrýnt hvað mest er hátt verð á áfengi og oft og tíðum talið að það hafi orðið til þess að ekki hafi verið hægt að fá hingað ráðstefnur. Einnig hefur verið á það bent að þetta sé eitthvað það neikvæðasta sem ferðamenn sjá við landið, þ.e. hið háa verð á áfengi. Auðvitað er það dálítið broslegt í þessu samhengi að þeir sem ruddust fyrir 20 árum til áhrifa og valda, núverandi formaður og varaformaður Sjálfstfl., auk þess mætti til að mynda nefna forstjóra Landsvirkjunar, undir kjörorðinu Báknið burt. En nú þarf að hækka þessi gjöld með hraði sökum þess að þau hafa ekki hækkað svo lengi. Það er með hreinum ólíkindum hvernig menn geta teflt fram misjöfnum málflutningi eftir því hvernig það á við. Virðulegi forseti. Ég hef sjaldan eða aldrei séð jafnauma röksemdafærslu fyrir nokkrum breytingum og þá sem fylgir í þessari greinargerð og finnst hún í raun ekki hafa verið í neinum takti við það sem sá flokkur hefur boðað sem hæstv. fjmrh. tilheyrir. Eins og ég sagði áðan þá mun okkur gefast færi á að fara vandlega yfir þessi mál í efh.- og viðskn. Síðan munum við taka góða umræðu um þetta við 2. umr. Við höfum þá kannski náð að afla okkur frekari upplýsinga um þetta mál, hvaða afleiðingar það kann að hafa í för með sér o.s.frv. En það verður að segjast eins og er, virðulegi forseti, að það kemur mér mjög á óvart að það muni grafa undan efnahagslegum stöðugleika ríkissjóðs fari þetta mál ekki í gegn með hraði eins og ráða mátti af orðum hæstv. fjmrh. áðan, þá ekki síst þegar það er sett í samhengi við þær miklu sjálfshólsræður og þá umræðu sem hér fór fram í gær. Virðulegi forseti. Þetta mál þarf miklu betri skoðunar við.

Herra forseti. Í fyrstu málsmeðferð hef ég ekki heyrt haldbær og viðhlítandi rök fyrir því að þetta mál sérstaklega þurfi einhverja sérmeðferð í hinu háa Alþingi sökum kringumstæðna og aðstæðna. Með slíkri nálgun máls er einfaldlega verið að halda því fram að Íslendingar færu út í Áfengisverslun ríkisins og hömstruðu áfengi vegna þess að hækkun væri yfirvofandi. Ég held að sá tími sé löngu liðinn, herra forseti, að kringumstæður í samfélagi okkar séu með þeim hætti. Auðvitað eru fjöldamargar aðrar hliðstæður þar sem verið er að breyta álögum og gjöldum af ýmsum toga án þess að þjóðin fari á annan endann og reyni að hamstra, hvort heldur það er olíur eða bensín eða hvaðeina sem við erum að gera hér frá einum tíma til annars. Það eru því engin efnisleg rök sem standa til þess, herra forseti, að þetta mál þurfi að koma hér inn með þeim hætti sem það gerði, með afbrigðum, og að því þurfi að ljúka í skjóli nætur núna á þessu síðkvöldi eða á þessari nóttu. Ég sé engin efni standa til þess og geng út frá því að efh.- og viðskn. fari rækilega og gaumgæfilega yfir þetta mál eins og önnur skattamál, því að hér er auðvitað fyrst og síðast um að ræða tekjuöflun ríkissjóðs, um nýja og hækkaða skatta. Ég vek athygli á því og vil rifja það upp fyrir hæstv. fjmrh. að tæpir tveir mánuðir eru síðan hann dreifði þessu riti hér, frv. til fjárlaga, í þessum sal hinn 1. október. Mig rekur ekki minni til þess, herra forseti, að sérstaklega hafi verið áætlað að hækka skyldi þetta tiltekna gjald til að endar næðu saman vegna fjárlaga komandi árs. Mér þætti vænt um ef hæstv. fjmrh. gæti þá leitt mig í annan sannleika, ef hann er til, og bent mér á hvar það er að finna í forsendum fjárlaga. Það er ekki. Hér er með öðrum orðum um glænýja ákvörðun að ræða og ákvörðun sem ætla má af rýrum, innihaldslausum og litlum texta í athugasemdum við frv. á rætur að rekja til þess að ríkisstjórnin hafi gripið til ýmissa ráðstafana að undanförnu sem leitt hafa til aukinna útgjalda m.a. til málefna aldraðra. Með öðrum orðum eru hæstv. ráðherra og stjórnarliðar hér í þessum sal að segja að það eigi að greiða hækkunina til aldraðra með því að hækka brennivínið. Litlu verður Vöggur feginn. Ekki er mikil reisn yfir þessu, herra forseti. Ekki ganga menn hnarreistir til þessara verka, þegar örfáum dögum eftir að ritað hefur verið undir viljayfirlýsingu með samtökum aldraða er komið í þennan sal að kvöldi dags og brennivínið hækkað til að eiga fyrir þeim hækkunum sem voru nú ekki neitt stórkostlegar þrátt fyrir allt. Nei, herra forseti, þetta mál er afskaplega aumkunarvert, bæði hvernig það er lagt fram og ekki síður innihald þess. Auðvitað eigum við að fjalla um þetta mál í víðtækara samhengi því að hér er um einfalda skatta að ræða, eins og ég gat um, sem er að finna í tekjuforsendum fjárlaga, og ég vænti þess að í pípunum séu tillögur frá hæstv. fjmrh. af ýmsum toga sem lúta að ýmsum sköttum og gjöldum núna milli 2. og 3. umr. í útgjaldahlið fjárlaganna. Hefði ekki verið eðlilegast, herra forseti, að hæstv. ráðherra hefði komið með þennan þátt máls inn með öllum hinum þannig að þingheimi gæfist kostur á því að gaumgæfa þessi mál í samhengi og að menn áttuðu sig á því hver heildaráhrif yrðu vegna skattbreytinga á þessum síðustu dögum þingsins fyrir jólaleyfi, en menn væru ekki að skáskjóta sér með þeim hætti sem gert er? Það er hárrétt sem hv. þm. Lúðvík Bergvinsson sagði áðan að þetta skiptir auðvitað máli fyrir kjör fólks í landinu. Það er nú einn angi þessa máls sem auðvitað er nauðsynlegt að fara mjög rækilega yfir. 0,3% eru ekkert lítil upphæð og hafa veruleg áhrif á skuldsettar fjölskyldur og skipta máli um allt efnahagsumhverfið. Það eru því engin efni til þess, og ég undirstrika það enn og aftur, herra forseti, að þetta mál verði tekið með einhverjum silkihönskum og með hraðferð hér í gegn í rökkrinu. Ég vil líka rifja það upp í þessu samhengi, herra forseti, af því að ég nefndi fjárlögin, að gert er ráð fyrir í forsendum hæstv. fjmrh. sem hann birti þingheimi í byrjun þings, 1. október sl., að það er ekki eins og engir fjármunir komi inn af sölu áfengis og tóbaks. Á komandi ári er gert ráð fyrir að áfengisgjald skili ríkissjóði 6,6 milljörðum kr. og rúmlega það, og tóbaksgjald á að skila 3,2 milljörðum kr. Þetta leggur sig samtals á tæplega 10 milljarða kr., og til viðbótar þessu er hagnaður af einkasölu ÁTVR umtalsverður og reiknað með að hann skili 3,2 milljörðum á næsta ári. Hér eru engar smátölur á ferðinni, það er rétt að gaumgæfa það, og þessi hækkun kemur þarna væntanlega ofan á upp á 1,1 milljarð kr. Nú er það alltaf álitamál hversu mikið á að sækja í þennan rann og vissulega hafa þau sjónarmið heyrst stundum að eðlilegt sé að sækja þangað mikla fjármuni og jafnvel enn meiri en gert hefur verið og vísað þá til heilbrigðissjónarmiða. Og þau eiga rétt á sér að vissu leyti. Ég vil því spyrja hæstv. fjmrh. af þessu gefna tilefni, herra forseti, hvort í frv. sé ekki síður um heilbrigðispólitík að ræða en tekjuöflun fyrir ríkissjóð, því að í rýrum athugasemdum við frv. kemur fram orðrétt, með leyfi forseta: ,,Af ýmsum ástæðum er þó talið heppilegra að halda áfengisgjaldi léttra vína og bjórs óbreyttu.`` Af hvaða ástæðum er það talið heppilegra? Er heilbrigðispólitík þarna að baki eða hvaða hugmyndir liggja að baki? Hvaða ýmsu ástæður gera það að verkum að ekki er hreyft við léttum vínum og bjór? Ég óska eftir svörum við því. Og einnig hinu hvort legið hafi fyrir þegar ákvörðun ríkisstjórnarinnar um málefni aldraðra var tekin að aflað yrði fjár með þeim hætti sem hér er gert ráð fyrir, með öðrum orðum að hækka áfengis- og tóbaksgjald. Var fulltrúum aldraðra gerð grein fyrir því að þessi leið yrði farin og vísitalan hækkuð um 0,3% í leiðinni? Orsakasamhengið er algerlega kýrskýrt og stendur hér í athugasemdum. Herra forseti. Það er ekki mikil reisn yfir þessu, það er satt að segja engin reisn yfir þessu. En ég vil treysta því, af því að hv. formaður efh.- og viðskn. er hér fyrir framan mig að hann fari gaumgæfilega yfir þetta mál eins og önnur skattamál og fái til þess góða hjálp frá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur og hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni. Ég treysti þeim vel fyrir því og vænti þess að þau taki sér þann tíma í málið sem þarf.

Herra forseti. Hér er tekið til umræðu frv. til laga um breytingu á lögum nr. 96/1995, um gjald af áfengi og tóbaki, þar sem verið er að leggja til að gjald af áfengi muni hækka. Þetta er eitt af því, herra forseti, sem ræður því hversu skuldir heimilanna eru miklar því að mjög mörg heimili eru skuldsett og þurfa að búa við það að lánin sem fólk hefur tekið er undir svokölluðum verðbótum. Verðbæturnar hækka þegar vísitalan hækkar og þá hækka skuldirnar hjá fólkinu í landinu. Þegar brennivínið hækkar þá hækka skuldirnar hjá fólkinu í landinu. Ég hélt að ástandið væri svo gott hjá ríkisstjórninni og í ríkisbúskapnum að ekki þyrfti að hækka gjöldin. En nefnd eru tvenn rök fyrir því að hækka eigi þessi gjöld. Önnur rökin eru þau að í fyrsta lagi hafi álögur af áfengi og tóbaki verið óbreyttar og þess vegna þurfi að hækka. Verður það endilega að vera þannig að ef verð hefur verið óbreytt þá verði að hækka það? Ef verð á kaffi hefur verið það sama mjög lengi þá verði að hækka það? Mér finnst þetta ekki vera nein rök, herra forseti. Hin rökin eru þau að stjórnvöld hafi gripið til ýmissa ráðstafana að undanförnu sem hafi leitt til aukinna útgjalda, m.a. til málefna aldraðra, sem kalli á sérstök viðbrögð til að veikja ekki stöðu ríkissjóðs um of. Þýðir þetta að ríkissjóður sé í einhverjum vanda og einhverjum vandræðum? Orðalag athugasemdanna bera það með sér. Er einhver vá fyrir dyrum í efnahagsmálum? Ég spyr hæstv. fjmrh. um það fyrst þetta er skrifað á það blað sem ég er með hér fyrir framan mig. Það er dálítið merkilegt að það skuli þurfa að koma með svona eftir á. Það er búið að tilkynna að auka eigi fjármagn til málefna aldraðra og greinilegt er að ekki hefur verið til innstæða fyrir því. Þess vegna þarf að sækja þá peninga eitthvert annað og nú er það gert í áfengisgjaldið. Einnig má spyrja um annað, herra forseti, með tilliti til þeirrar umræðu sem fram hefur farið í sambandi við vímuefnaneyslu ungmenna, hvernig áhrif svona lagað gæti haft á að vímuefnaneysla aukist, þegar verðlag á brennivíni hækkar í sambandi við allan þennan ljóta markað, vímuefnamarkaðinn í heild. Þetta getur skipt máli. Sumir halda því fram að eiturlyf eins og hass sé ,,það ódýrt`` að ungmenni séu farin að nota það meira. Ég vona hins vegar að sú staðhæfing sé ekki rétt. Ég ítreka það sem ég sagði um skuldir heimilanna. Hefur fjmrn. reiknað út hvað skuldir heimilanna muni hækka við þetta mál? Þetta vekur okkur alltaf til umhugsunar um verðbæturnar. Hvaða vit er í því að vera með verðbætur á lánum? Er ekki hægt að hafa bara venjulega vexti í landi þar sem allt drýpur í smjöri og rjóma, eins og sagt er stundum? Hér drýpur smjör af hverju strái. Þurfum við þá að hafa verðbætur á lánunum? Þetta tel ég vera umhugsunarefni í þessari umræðu. Síðan þarf að hækka gjaldskrá ríkisins á næsta ári og þá hækkar það skuldirnar hjá þeim sem eru með verðbætt lán. Af hverju ekki bara að afnema verðbæturnar? Það er sú hugsun sem hvarflar að mér, herra forseti. Það hefði verið skiljanlegra í mínum huga ef sagt hefði verið: Í ljósi þeirra staðreynda að vímuefnavandinn hefur farið vaxandi hérna og að áfengisneysla, alkóhólneysla, hefur aukist, skulum við nota þessa peninga í forvarnir. Þá erum við komin með 1,1 milljarð í forvarnir, svart á hvítu. Því hefur verið haldið fram að búið sé að setja 1 milljarð í forvarnir á þessu kjörtímabili en ég hef aldrei séð það neitt skilgreint nánar, náið og niðursett. Þetta vildi ég segja í umræðunni, herra forseti.

Herra forseti. Það sem ég ætla að ræða lítillega um er þetta frv. sem hér er verið að leggja fram, ekki önnur mál þó að þau séu sannarlega tímamótamál og skráist líka á spjöld sögunnar á þessum ágæta þingdegi hér í dag. Jafnframt er það svo að það frv. sem nú á að fara að keyra í gegnum þingið -- þ.e. til að breyta lögum um gjald af áfengi og tóbaki sem verður þá gert í dag eða í kvöld, og eins og hvíslað hefur verið hér á göngum -- er nauðsynlegt að klára í kvöld til að landsmenn geti ekki fjölmennt í þær áfengisverslanir sem enn eru opnar og farið að hamstra sterk vín og tóbak. Nú veit ég ekki hvort það er svo en ég hygg að það sé þannig að áfengisverslanir séu opnar eitthvað örlítið lengur heldur en við þekkjum sem erum úti á landi þar sem áfengisverslunum er yfirleitt lokað klukkan sex, og sumum kannski fyrr. Ég hygg að það sé aðeins lengur opið hér. Svo ég sé ekkert að mæla með því að menn fari að hamstra áfengi, þá vita menn hvort sem þeir nota það í óhófi eða hófi, að það kostar töluvert mikið og mikill kostnaður er við það og sá kostnaður á að aukast. Ég ætla svo sem ekkert að fara að tjá mig um það hér og nú hvort það sé rétt eða rangt en auðvitað er rétt að halda því til haga að margir hafa sagt og halda því fram að eftir því sem þessi vímuefni skulum við segja eru dýrari, þeim mun minna verður af þeim notað. Það má kannski segja sem svo líka að vegna þeirrar verðmyndunar sem er á áfengi, þ.e. munurinn og sterkum vínum og léttum vínum, hafi neysla sterkra vína minnkað og er það að sjálfsögðu af hinu góða. En það eru, herra forseti, þau rök og þær athugasemdir sem koma fram með lagafrv. sem ég vil gera athugasemdir við. Við vitum það jú eins og kemur fram í fyrri athugasemdinni, málsbótunum fyrir þessu ef svo má að orði komast, að álögur á áfengi og tóbak hafa að mestu leyti staðið óbreyttar í krónum talið um langt skeið, ekki kemur fram hvað það er langt, sem auðvitað felur í sér raunlækkun og að þetta sé leið til að leiðrétta það misgengi. En það sem kemur á eftir í öðru lagi vil ég gera athugasemdir við. Mér finnst ákaflega ógeðfellt að hæstv. ríkisstjórn skuli setja það fram hér sem rök fyrir hækkun á áfengi og tóbaki og það er sá liður sem ég ætla að lesa nú, með leyfi forseta. Í athugasemdunum stendur: ,,Í öðru lagi hafa stjórnvöld gripið til ýmissa ráðstafana að undanförnu sem hafa leitt til aukinna útgjalda, m.a. til málefna aldraðra, sem kalla á sérstök viðbrögð til þess að veikja ekki stöðu ríkissjóðs um of og grafa þannig undan efnahagslegum stöðugleika.`` Ég vildi óska að þessi grein hefði aldrei farið inn í frv. Það er frekar ógeðfellt að spyrða hér saman þær breytingar sem hæstv. ríkisstjórn ætlar að beita sér fyrir á kjörum aldraðra og öryrkja, ekki seinna vænna og við eigum eftir að fjalla betur um það þegar málið kemur fram, en vil aðeins segja í því efni að það er ekki allt gull sem glóir. Ég hygg að þegar aldraðir og öryrkjar fái seðla sína og bætur 1. janúar verði það ekki eins mikið, a.m.k. ekki eins og Morgunblaðið gumaði af daginn eftir hinn fræga blaðamannafund þar sem þetta var kynnt, sem reyndar hefur svo töluvert verið tekið til baka af. Herra forseti. Ég vil segja það alveg skýrt og taka fram að það er ógeðfellt hvernig þetta er sett hér fram, að segja að vegna þess að loksins eigi að leiðrétta örlítið kjör aldraðra og öryrkja þurfi að afla tekna með því að hækka brennivín og tóbak. Þetta minnir reyndar á umræðu sem hefur átt sér stað á hinu háa Alþingi um kjör aldraðra og öryrkja, það sem einn þingmaður stjórnarliðsins, hv. þm. Pétur Blöndal, sem hefur alltaf skoðanir á öllum málum, lét hafa eftir sér, bæði í sjónvarpsþætti og hér á hinu háa Alþingi, að ein af ástæðum fyrir erfiðleikum aldraðra og öryrkja væri óregla. Ákaflega óheppileg og niðrandi ummæli um þá þjóðfélagshópa. Herra forseti. Ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. fjmrh. spurningar sem hann getur svarað hér á eftir þegar 1. umr. lýkur. Hér kemur fyrsti pakki að mínu mati um auknar tekjur ríkissjóðs upp á 1.100 millj. kr. á næsta ári til að mæta þeim útgjaldaauka sem stjórnarliðar hafa verið að samþykkja. Ég hef grun um að þegar tekjuhliðin verður skoðuð við 3. umr. fjárlaga líti það þannig út nú að tekjur af tekjuskatti, bæði einstaklinga og lögaðila, og af virðisaukaskatti, muni ekki aukast, að þær tekjur muni ekki koma inn eins og gerst hefur á undanförnum árum í jólamánuðinum þar sem hæstv. ríkisstjórn hefur getað komið fram með tölur um að ríkissjóður fái meiri tekjur af þessum tekjustofnum sínum heldur en gert hefði verið ráð fyrir í fjárlagafrv. þegar það var lagt fram í upphafi. Þess vegna vil ég spyrja, herra forseti, hvort þetta sé rétt mat. Þá liggur það í augum uppi að ríkissjóður þarf að afla tekna á annan hátt og þá býður mér í grun að hér sé aðeins fyrsti áfangi á þeirri leið. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. fjmrh.: Hvað er annað í pípunum, hvaða hækkanir aðrar? Ég geri þó sennilega ráð fyrir að því verði ekki hægt að svara hér, e.t.v. til að skapa ekki einhvern óróa meðal landans. Menn gætu kannski ætlað að fara í það að hækka álögur á bensín og olíur, eldsneyti, og það má ekki segja frá því nú vegna þess að þá gæti landinn farið að hamstra bensín, það gætu myndast biðraðir við bensínstöðvar til að hamstra bensín og olíur.  Að lokum vil ég spyrja um það sama og aðrir hv. þm. hafa hér gert. Þó að talið sé hér að áætluð áhrif á vísitölu neysluverðs verði innan við 0,3% kann ég ekki að reikna út í hvelli hvaða áhrif það hefur. Fróðlegt væri að fá að heyra það hjá hæstv. fjmrh. ef hann hefur þau svör á reiðum höndum á eftir, a.m.k. eftir að efh.- og viðskn. hefur farið yfir málið, hvað þessi 0,3% hækkun vísitölu neysluverðs hefur á skuldir heimilanna. Vil ég þá halda því til haga og minna á að þegar síðustu fjárlög voru samþykkt í desember voru settar inn ýmsar hækkanir sem hæstv. ríkisstjórn þurfti svo að draga til baka í janúar eftir að Alþýðusamband Íslands tók að sér að stjórna efnahagsmálum um tíma til þess að verja hið fræga rauða strik. Það er ákaflega mikilvægt, herra forseti, að fá það inn hérna núna. Ég vil líka hafa sagt það hér að til eru þeir aðilar sem halda því fram að verðmyndun og verðlagning á áfengi og tóbaki eigi ekki að vera inni í vísitölu neysluverðs. Það er rétt að hafa það í huga og halda því til haga og segja að það er sannarlega þannig að margir hafa haft þá skoðun til langs tíma, með öðrum orðum að ríkissjóður eigi að geta hagað skattheimtu á þetta án þess að það fari út í verðbólgukyndingu eins og má að orði komast. Herra forseti. Ég hef lagt fyrir hæstv. fjmrh. nokkrar spurningar sem ég vænti að verði svarað á eftir.

Virðulegi forseti. Ég átti reyndar von á því að hæstv. fjmrh. hefði komið hér í ræðustól og svarað einhverju ...

Ég hef nú ennþá málfrelsi, hvers lags rugl er þetta?

Ég átti von á því að hæstv. ráðherra kæmi hér í andsvör og svaraði þeim spurningum sem

Ræð ég ekki hvort ég svara? Ég hef rétt til þess að tala þegar mér sýnist hér.

Virðulegi forseti, er ég með málið eða orðið ...?

Mér heyrist hv. þm. hafa málið, já.

Ég þakka fyrir. Þá er best að ég ítreki það sem ég sagði --- ég vænti þess hér í umræðunni að hæstv. ráðherra hefði komið og svarað þeim fyrirspurnum sem fyrir hann hafa verið lagðar en hann hefur greinilega tekið þá ákvörðun að gera það ekki, a.m.k. ekki hingað til. En ég held að hæstv. ráðherra verði að svara því, og svara því skýrt og ég vænti þess að fjmrn. og starfsmenn þess hafi reiknað út hvaða áhrif þetta muni hafa á skuldir landsmanna. Það hlýtur að vera. Mönnum hefur varla orðið svo brátt í brók að koma þessu hérna fyrir að þeir hafi ekki farið yfir þau áhrif sem þetta mun hafa. Þessu verður hæstv. ráðherra að svara. Hæstv. ráðherra verður líka að svara því hvort athugasemdirnar megi lesa þannig að kröfugerð aldraðra hafi verið svo mikil og stór að hún hafi grafið undan efnahagslegum stöðugleika, þ.e. að sá samningur sem vitnað er til í athugasemdum, eins og nokkrir hv. þm. hafa vitnað til, þar á meðal hv. þm. Kristján Möller, hvort kröfugerðin hafi verið svo mikil að hæstv. ríkisstjórn hafi tekið um það ákvörðun að gera samning sem í raun og veru hafi falið það í sér að verið væri að grafa undan efnahagslegum stöðugleika. Þessu verður hæstv. ráðherra að svara. Og auðvitað er ekki stórmannlegt að gera slíka samninga og ætla síðan að borga þá með brennivíni, eins og hér virðist liggja undir, þ.e. að hækka álögur á áfengi sem selt er í verslunum Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins. Virðulegi forseti. Ég held að áður en þessari umræðu lýkur verði hæstv. ráðherra að svara þeim spurningum sem hér hefur verið beint til hans, nema hann vilji nýta sér málfrelsið til að svara ekki spurningum. Það getur vel verið að það sé sú leið sem hæstv. ráðherra vill fara og í sjálfu sér kannski ekkert óeðlilegt í þeirri stöðu sem hæstv. ráðherra er í. Það verður að segjast líka að ég sé að lítið er af þingmönnum Sjálfstfl. í salnum, en það er með ólíkindum hvað þeir láta bjóða sér í þessum efnum án þess að segja múkk og ætla að taka þátt í því að keyra þetta í gegnum þingið á mettíma í skjóli myrkurs. Virðulegi forseti. Ég reikna fastlega með því að í lok umræðunnar komi að hæstv. ráðherra og svari þeim spurningum sem beint hefur verið til hans, jafnvel þó að hæstv. ráðherra hafi málfrelsi hér eins og aðrir.

Herra forseti. Hér á þessum ágæta degi dregur ríkisstjórnin upp úr pússi sínu frv. sem hefur það að markmiði að auka tekjur ríkissjóðs um 1.100 millj. ef ég skil málið rétt. Nú var svo ástatt fyrir mér á þessum degi að ég gat því miður ekki verið viðstödd framsöguræðu ráðherrans og ber að skoða mál mitt í ljósi þess. Það gæti verið að ég kæmi með einhverjar spurningar eða annað sem þegar hefur komið fram í máli hæstv. ráðherra. Maður hlýtur auðvitað fyrst af öllu að gagnrýna meðferð þessa máls, hvað þinginu er eina ferðina enn boðið upp á. Hér á að keyra í gegn tekjuöflunarfrv. fyrir ríkissjóð á örfáum klukkustundum og ætlast til þess að þingmenn í önnum dagsins hafi svigrúm til þess að mæta á nefndarfundi, kynna sér málið til hlítar og afgreiða það á örfáum klukkustundum. Enn eina ferðina, herra forseti, upplifum við það hér, hv. þm., hvernig ríkisstjórnin misbýður þinginu. Það er það fyrsta sem má segja um þetta mál og eðlilegt að ekki séu samþykkt afbrigði fyrir því, þótt ekki sé nema bara vegna vinnubragðanna, herra forseti. Það má kannski líka bæta því við varðandi þetta mál, þegar við komum að efni þess, að það er auðvitað líka staðfesting á því að ríkisstjórnin hefur engin tök á efnahagsmálunum. Ég held að það sé alveg ljóst, herra forseti, það er eðlilegt að draga þá ályktun þegar hún þarf að fara þá leið að draga upp úr pússi sínu tekjuöflunarfrv. til að bæta stöðu ríkissjóðs. Enda sjáum við jólabögglana hrynja hér inn eftir meðferð hv. fjárln. á fjárlagafrv. þar sem verið er að auka verulega útgjöld ríkissjóðs, eins og þessi ríkisstjórn gerir ævinlega rétt fyrir kosningar. Það sem maður hlýtur að gagnrýna í þessu líka er það að ríkisstjórnin hengir þennan milljarð eða 1.100 millj. sem hún telur sig eiga að fá út úr hækkuninni á það að hún hafi verið að bæta kjör aldraðra. Hvers vegna í ósköpunum er það tengt bættum kjörum aldraðra að hækka þurfi áfengis- og tóbaksgjaldið, hvaða skoðanir sem menn hafa svo sem á því? Af hverju er verið að hengja það við það að verið sé að bæta lítillega kjör aldraðra, færa öldruðum og öryrkjum lítillega til baka af því sem ríkisstjórnin hefur verið að hafa af þeim á undanförnum árum? Það væri auðvitað hægt að hafa langt mál um það. Hvers vegna í ósköpunum dregur hæstv. fjmrh. það ekki fram að hann þurfi jú kannski að auka svigrúm ríkissjóðs, miðað við útgjöld og tekjur á næsta ári, vegna þess að hann hefur farið of geyst í að lækka skatta á stórfyrirtækin í landinu, lækka skatta á fjármagnseigendur? Og hann er enn iðinn við kolann, hæstv. ráðherra, vegna þess að enn liggur fyrir hv. efh.- og viðskn. frv. sem mun hafa áhrif á tekjur ríkissjóðs á næsta ári þar sem hæstv. ráðherra er að auka á það ónýtta, yfirfæranlega tap sem fyrirtækin geta nýtt sér með því að færa það úr átta árum í tíu. Þegar á næsta ári mun það hafa áhrif á útgjöld ríkissjóðs upp á sennilega um 200 millj., bara það eina mál. Fyrir utan að það að lækka skatta á fyrirtæki, eins og hæstv. ráðherra er að gera, mun hafa áhrif á tekjur ríkissjóðs þegar á næsta ári upp á 4 milljarða kr., t.d. að færa skatthlutfallið úr 30% niður í 18%. Þar gengu ráðherrann og ríkisstjórnin miklu lengra en þurfti til þess að fyrirtæki á Íslandi hefðu engu að síður skattalegt forskot á aðrar þjóðir. Það þurfti ekki að ganga nema upp að 25% í að lækka skatta á fyrirtækin, úr 30% í 25% til þess að Ísland héldi sínu skattalega forskoti. En það að fara niður í 18% kostaði ríkissjóð 1.700 millj. meira á næsta ári. Af hverju í ósköpunum er verið að hengja þennan böggul, þennan tekjuauka sem ríkissjóður er að ná sér í, á það að verið sé að bæta lítillega kjör aldraðra og öryrkja? Mér finnst það bara ósvífni, herra forseti. Ég vil allt eins hengja þetta saman við þau útgjöld sem ríkissjóður og ríkisstjórnin hafa staðið fyrir, útgjöld vegna skattaívilnana og skattalækkana á fyrirtæki sem ganga lengra en góðu hófi gegnir, ekki síst þar sem ríkisstjórnin telur sig aldrei hafa svigrúm til þess að lækka skatta á fólk með lágar og meðaltekjur, ég tala nú ekki um lífeyrisþegana sem skila verulegum hluta til baka af þeirri hækkun á lífeyri sem þeir eiga að fá á næsta ári. Herra forseti. Ef við komum svo að frv. sem hér er til umræðu --- ég á sæti í efh.- og viðskn. og vil mótmæla því að okkur sé gert það að keyra þetta mál í gegn á örfáum klukkutímum. Það vakna auðvitað ýmsar spurningar að því er þetta mál varðar efnislega fyrir utan þá umgjörð sem þessu máli er búin sem ég drap lítillega á hér fyrr í máli mínu. Eðlilega stoppa menn við útreikninga á vísitölunni, hvaða áhrif þetta muni hafa á vísitöluna. Hér er borið á borð fyrir okkur í þessu frv., sem ekki lætur mikið yfir sér og ekki er löng greinargerð með, að um sé að ræða innan við 0,3% áætluð áhrif á vísitölu neysluverðs. Þingmenn hafa haft tök á því og höfðu þá eðlilegu vinnuaðstöðu hér þar til á síðasta þingi að geta leitað til hlutlausra aðila eins og Þjóðhagsstofnunar til þess að meta sannleikann í því sem hér er verið að færa á borð. Við eigum að trúa fjmrh. sem er að reyna að keyra þetta mál í gegn og fjárlagaskrifstofu hans að þetta hafi ekki meiri áhrif en 0,3%. Ég minnist þess á síðasta þingi að hart var deilt þegar við ræddum vísitöluáhrif vegna ýmissa aðgerða sem ríkisstjórnin stóð fyrir á sama tíma í fyrra. Þá var hart deilt um það að Þjóðhagsstofnun lagði mismunandi mat á ýmsar aðgerðir sem ríkisstjórnin beitti sér fyrir í heilbrigðiskerfinu og með námsmenn, ef ég man rétt. Annars vegar var deilt um áhrifin og matið sem Þjóðhagsstofnun lagði fram og hins vegar matið sem fjárlagaskrifstofan lagði fram. Þar gátum við tekist á með faglegum rökum um mat á því sem menn töldu að hefði áhrif á það sem ríkisstjórnin var að gera. En nú er okkur boðið upp á það að þiggja hrátt frá fjárlagaskrifstofunni áhrifin af þessu. Þetta er auðvitað óþolandi aðstaða, herra forseti, fyrir þingmenn og það á svona stuttum tíma að vera boðið upp á slík vinnubrögð. Ef við hefðum haft eðlilegt svigrúm til þess að fjalla um málið hefðum við getað með öðrum hætti nálgast það að reyna á sannleiksgildi þeirra áhrifa sem hér eru upp talin. Við hljótum t.d. að kalla eftir því í efh.- og viðskn. að ASÍ, sem hefur nú mikilla hagsmuna að gæta í þessu sambandi að því er varðar áhrifin á vísitöluna, leggi sjálfstætt mat á það hvaða áhrif þetta hefur á vísitöluna og þeir fái þá svigrúm til þess að gera það. Og ég spyr um það t.d. hjá hæstv. ráðherra: Hefur hagdeild ASÍ, sem fékk fjárráð með niðurlagningu Þjóðhagsstofnunar til að efla hagdeild sína, lagt mat á þessi vísitöluáhrif og er hagdeild ASÍ sammála því sem fram kemur hjá fjárlagaskrifstofunni að hér sé um að ræða innan við 0,3% áhrif? Við hljótum líka að skoða hvaða vísitöluáhrif þetta hefur á skuldastöðu heimilanna, á lán einstaklinga, lán fyrirtækja. Við hljótum að biðja um útreikninga á því. Við erum að tala um gífurlegar skuldir hjá heimilunum sem eru sennilega, ef ég man rétt, einhvers staðar um 700 milljarðar. Sem hlutfall af ráðstöfunartekjum heimilanna eru skuldirnar sennilega að nálgast 180%. Við þurfum að fá einstök dæmi um það í efh.- og viðskn. hvaða áhrif þetta hefur til hækkunar ef við tölum um meðalskuldastöðu fjölskyldna í landinu. Við þurfum að fá það útreiknað miðað við mismunandi forsendur. Það er nefnilega ekki allt sem sýnist í þessu sem verið er að leggja á borð fyrir okkur. Ég býst við að hæstv. fjmrh. hafi reynt að halda því fram áðan að þetta væri innan þess ramma sem menn sömdu um á sínum tíma varðandi rauðu strikin. Maður hlýtur að fara mjög grannt ofan í það í efh.- og viðskn. hvaða afstöðu verkalýðshreyfingin hefur til þessa og hvaða áhrif þetta hefur á vísitöluna og það hljóta að verða kallaðir fyrir nefndina, ekki bara fulltrúar ASÍ heldur einnig BSRB. Ég er að draga hér upp, herra forseti, hve þröngt svigrúm við þingmenn höfum hér, og ég tala nú ekki um efh.- og viðskn., til þess að geta fjallað faglega og efnislega um þessi mál. Hér hafa nokkrir þingmenn, heyrði ég, aðeins farið yfir áhrifin af þessari breytingu, til hvers hún muni leiða. Mun þetta draga saman verulega í sölu á sterkum vínum og þar með kannski auka eitthvað sölu léttvíns? Hvað er lagt til grundvallar þessum 1.100 millj.? Við þurfum eiginlega að skoða, herra forseti, hvaða forsendur eru á bak við þessar 1.100 millj. Reiknar hæstv. ráðherra og þeir sem mat leggja á þessar 1.100 millj. með að sala á sterkum vínum standi í stað? Hún hefur dregist saman. Samkvæmt því sem fram kom í Morgunblaðinu í dag seljast sterk vín minna en áður. Reiknar hæstv. ráðherra í útreikningum sínum upp á 1.100 millj. með því að sala á sterkum vínum dragist enn meira saman við þetta? Reiknar þá hæstv. ráðherrann út að salan á léttum vínum muni aukast og hvað mikið? Við þurfum að skoða innbyrðis vægið á þeim forsendum sem ráðherrann setur hér fram. Það þýðir ekkert að slengja fram fyrir okkur tölum upp á 1.100 millj. nema við getum skyggnst á bak við þær forsendur sem lagðar eru í þessum útreikningum upp á 1.100 millj. Nú er þetta svo sannarlega rétt stefna út af fyrir sig, sem ég hygg að flestir geti talað fyrir, að beita ákveðinni verðstýringu til að reyna að hafa áhrif á áfengisneyslu. Það hefur verið reynt að gera það, að lækka verð á léttvínum og halda sterkum vínum í dýrari kantinum. Ég hygg að það sé rétt stefna sem fæstir mótmæla. Það er annar hlutur, herra forseti, sem við þurfum líka að fara ofan í í efh.- og viðskn. Ég dreg þetta allt upp, herra forseti, til þess að sýna að okkur er ekki gerður mjög léttur leikurinn í því litla tímasvigrúmi sem við höfum til að afgreiða málið. Við hljótum að fara ofan í stöðuna, hvaða áhrif þetta muni hafa að því er varðar vímuefnavarnir þegar verið er að breyta hér verulega verðstýringu á áfengi. Er ekki t.d. æskilegt, herra forseti, að skoða hvort við eigum að nota einhvern hluta af því fjármagni sem hér er verið að hala inn á sterkum vínum til að efla vímuefnavarnir, setja meiri pening til forvarna í vímuefnamálum, í baráttunni gegn áfengis- og vímuefnaneyslu? Þetta þarf auðvitað nefnd að hafa eðlilegt svigrúm til að fjalla um en ekki að ana fram með frv. sem hefur þessi tekjuáhrif. Maður veit ekkert hvað raunverulega er á bak við þessar tölur sem hér eru settar fram eða hvaða áhrif þetta hefur á neysluna og hvaða áhrif þetta hefur á áfengisvarnir sem við hljótum öll að sameinast um að við viljum efla. Ég spyr t.d. hæstv. ráðherra: Telur hann ekki eðlilegt, þegar verið er að taka svona mikið fjármagn inn á sölu áfengis, að við skoðum hvort það eigi ekki að láta ákveðinn hluta af þessu nú, við afgreiðslu fjárlaga, í forvarnir eða áfengisvarnir? Hefur það verið skoðað af hæstv. ráðherra, hefur hann eitthvað leitt hugann að því að þetta þurfi? Ég er að reyna að draga það fram að hæstv. ráðherra tali svolítið skýrar að því er varðar vímuefnavarnirnar sem menn hafa komið hér inn á. Mér finnst að við í efh.- og viðskn. ættum að skoða hvernig einstakir ráðherrar, bæði heilbrrh. og dómsmrh., hafa verið að guma af því að á undanförnum árum hafi verulegir fjármunir verið settir í hvers konar vímuefnavarnir. Menn tala um milljarð í því sambandi. Ég vil leyfa mér að draga í efa að það sé rétt. Það hefði verið rétt og eðlilegt að við fulltrúar efh.- og viðskn., við þessar aðstæður sem við erum hér að ræða um, þegar verið er að keyra þetta mál í gegn, hefðum fengið sundurliðun frá dómsmrn. og heilbr.- og trmrn. á því sem varið hefur verið til vímuefnavarna á undanförnum, ja, segjum fjórum árum. Ég spyr ráðherra og ég biðst afsökunar ef ráðherrann er þá að endurtaka eitthvað af því sem hann sagði áðan: Hefur hæstv. ráðherrann skoðað grannt áhrifin á skuldir heimilanna, hvað þetta hækkar t.d. mánaðarlegar afborganir? Mér finnst við þurfa að fara ofan í það. Það er mjög hart í ári hjá mörgum heimilum nú um stundir, ekki síst hjá tekjulægstu heimilunum sem ríkisstjórnin, með allri virðingu fyrir henni, hefur ekki farið mjög vel með á undanförnum árum. Hún hefur t.d. skert verulega skattleysismörkin, eins og við höfum farið í gegnum, tekið skatt af tekjulægstu hópunum og enn er haldið áfram á þeirri braut. Mér skilst að í því samkomulagi sem var gert við Landssamband aldraðra, um þá litlu hækkun sem lífeyrisþegar fá um næstu áramót, hafi því umsvifalaust verið hent út af borðinu þegar fulltrúar aldraðra vildu ræða það að afnema skattinn á lífeyrisgreiðslurnar. Margir tekjulágir eru því miður með mjög þunga skuldabyrði og erfið lán. Ég þekki það mjög vel. Á borði mínu eru mörg mál þar sem fólk hefur komið til mín, mjög tekjulágt fólk með mjög erfiða skuldastöðu og vanskil. Þó að þetta sé óskylt mál hjálpar það ekki þessum heimilum ef skuldirnar og þar með afborganir hjá þessum fjölskyldum hækka verulega við þessa breytingu. Herra forseti. Það er í mörg horn að líta varðandi þetta mál. Það er ekki eins einfalt og menn vilja vera láta. Menn geta bara ekki afgreitt það með þeim hætti að það eigi ekkert að vefjast fyrir þingmönnum að samþykkja þetta mál. Ég ítreka líka spurningu mína --- því að ég sé að tíma mínum er að ljúka --- til hæstv. fjmrh.: Hvað stendur á bak við þessar 1.100 millj. miðað við sölu, annars vegar á léttum vínum og hins vegar á sterkum vínum? Hvernig er innbyrðis dreifing á sölunni áætluð, svo að við tölum nú bara um fyrir næsta ár? Ég held að það sé mikilvægt að fá það fram. Ég vænti þess að ef hæstv. ráðherra hefur ekki svör við því á reiðum höndum við þessa umræðu sjái hann til þess að embættismenn hans í ráðuneytinu útvegi efh.- og viðskn. þetta fyrir kvöldið ásamt því að við fáum þá útreikninga sem að baki liggja varðandi lánin og að hæstv. ráðherra beiti sér einnig fyrir því, af því að hæstv. heilbrrh. og dómsmrh. eru ekki hér, að það verði þá tekið saman í hans ráðuneyti eða hinum hverju hefur verið varið til vímuefnavarna á undanförnum fjórum árum, sundurliðað eftir ráðuneytum. Loks, herra forseti, vænti ég að við fáum, áður en við hefjum vinnu í efh.- og viðskn., að heyra í hæstv. ráðherra um hvort hann geti fallist á að einhverjum hluta af þeim tekjum sem hér á að afla í ríkissjóð verði varið til vímuefnavarna. Svo spyr ég hæstv. ráðherra í lokin hvort honum finnist það smekklegt að bendla aldraða og lífeyrisþega við þessa hækkun, eins og hér er gert í greinargerð, og þess vegna þurfi að fara þessa leið. Af hverju tíundaði hann ekki alveg eins önnur útgjöld sem þarf að fara í á næsta ári, t.d. þau skattalegu hlunnindi og ívilnanir sem ráðherrann hæstv. beitir sér fyrir á næsta ári fyrir stórfyrirtækin og auðmenn í þessu landi?

Herra forseti. Ýmislegt hefur komið fram í þessari umræðu, m.a. að það er auðvelt að taka mál sem er tiltölulega einfalt og reyna að drepa því á dreif með því að blanda inn í það umræðum um allt mögulegt. Ég tel að hér sé á ferðinni tiltölulega einfalt mál, mál sem gengur aðallega út á að hækka gjaldtöku á áfengi og tóbaki. Margir þingmenn, m.a. í Samfylkingunni blessaðri sem hér hefur haft sig mikið í frammi, hafa á undanförnum árum ekki bara lagt til heldur krafist þess að þessi gjöld yrðu hækkuð, ekki síst á tóbakinu, og nefnt þar ýmislegt til sögunnar. Þessi gjöld hafa hins vegar verið óbreytt í mörg ár af ýmsum ástæðum. Nú er staðan hins vegar sú að það er nauðsynlegt að afla ríkissjóði nokkurra tekna. Þá er þessi einfalda leið valin. Af hverju er nauðsynlegt að afla ríkissjóði tekna? Það er vegna þess að að undanförnu, m.a. hér á Alþingi og í ríkisstjórn, höfum við verið að taka ýmsar ákvarðanir um aukin útgjöld. Hér er í dæmaskyni nefnt eitt mál sem menn hafa síðan verið að gera að einhverju aðalatriði í þessari umræðu. Þetta er nefnt sem dæmi, það hefði mátt nefna mörg önnur dæmi --- það er rétt hjá hv. þm. sem hér talaði síðast. Það er nefnt dæmi hér um samkomulagið við aldraða. En það þarf að afla ríkissjóði tekna til að veikja ekki stöðu hans um of, eins og stendur í greinargerðinni. Það er hættulegt að veikja stöðu hans um of. Það getur haft hættulegar efnahagslegar afleiðingar sem þarf ekki að rekja hérna fyrir fólki. Hins vegar má auðvitað segja, eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sem talaði hér í upphafi sagði í sinni málefnalegu ræðu um þetta mál, að e.t.v. væri eðlilegast að láta hækkanir á áfengis- og tóbaksgjaldi vera örari þannig að þær drægjust ekki aftur úr almennri verðlagsþróun. Það vill fólk ekki. Það er engin sérstök ástæða til þess að tóbak lækki með árunum í verði og hækki ekki í takt við almenna verðlagsþróun. Margir hafa lagt til, ekki síst úr stjórnarandstöðuflokkunum, að tóbakið hækki miklu meira til þess að reyna að draga úr notkun þess. Það er auðvitað annað sjónarmið og það snertir auðvitað heilbrigðispólitíkina í þessu sem hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson nefndi hér. Það er komið til móts við það sjónarmið í leiðinni með þessu frv. þó að það sé ekki tilefni þess. Ástæðan fyrir því að beðið er um að þetta sé gert með þeim hætti í þinginu sem ég hef beðið um kom líka mjög skýrt fram í máli hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar hér í upphafi. Hann flutti rökin fyrir því mjög vel. Verslun með þessar vörur er þess eðlis að það er nauðsynlegt að ákvarðanir liggi hratt fyrir eigi á annað borð að gera breytingar á gjaldtöku í þessu, hvort sem um er að ræða hækkanir eða lækkanir. Og það þarf ekkert að útskýra þetta fyrir fólki, þetta vita auðvitað allir. Breytingin frá því sem áður var, t.d. þegar hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir sat í ríkisstjórn og fjmrh. í þeirri ríkisstjórn hringdi bara í forstjóra ÁTVR og sagði honum: Nú hefur ríkisstjórnin ákveðið að hækka vínið og tóbakið, er sú að nú er þetta gert með lögum. Þess vegna verðum við, þegar svona aðstaða kemur upp, að hafa hraðar hendur í þinginu. Og eins og fram kom hjá mér áður ræddi ég þetta mál við formenn þingflokka sl. þriðjudag og óskaði eftir því að þetta mál yrði tekið fyrir á morgun, föstudag.

Síðastliðinn þriðjudag?

Síðastliðinn þriðjudag, já, eins og ég sagði í upphafsræðu minni ræddi ég þetta við þingflokksformenn og óskaði eftir því að þetta mál yrði rætt hér á morgun en það þótti óheppilegt af öðrum ástæðum. Þess vegna var ákveðið að reyna að gera þetta í dag en hugmynd mín var sú að þessar breytingar kæmu til framkvæmda fyrir mánaðamótin. 1. desember er sem kunnugt er næsti sunnudagur. Auðvitað óskaði ég eftir trúnaði um þetta mál til að sú staða skapaðist ekki í verslunum og með viðskipti með þessar vörur sem ég lýsti áðan og við viljum koma í veg fyrir, hamstur og annað þess háttar. Að því er varðar hins vegar vísitöluáhrifin hafa margir orðið til að nefna þau. Það er auðvitað eðlilegt því að vissulega ber að skoða vísitöluáhrif af svona breytingum mjög gaumgæfilega. En það er reyndar mjög einfalt mál að skoða þau. Tóbakið vegur u.þ.b. 1,9% í vísitölunni. Það þýðir að 10% tóbakshækkun hækkar vísitöluna um 0,19%. Áfengi vegur u.þ.b. 1,1% í vísitölunni, ef ég man þetta rétt, sem þýðir að 10% hækkun á öllu áfengi hækkar vísitöluna um 0,11%. Hér er verið að leggja til 12% hækkun á tóbakinu og 10% hækkun á sterku áfengi, sem er miklu minni hluti áfengissölunnar en létta áfengið og bjórinn. Þannig getur fólk séð þetta í hendi sér og reiknað aftan á umslagi hvað þetta er nokkurn veginn mikið. Þetta er innan við 0,3% samkvæmt nákvæmum útreikningum sem gerðir hafa verið í þessu máli. Auðvitað er hægt að fá það allt saman lagt niður fyrir sér í efh.- og viðskn. Þrátt fyrir þetta --- 0,3% hækkun á vísitölu, sem vonandi mælist þá eftir helgina í vísitölumælingunni ásamt öðrum breytingum sem þá verða, lækkun bensíns væntanlega og fleiri þátta --- bendir allt til þess að hækkun vísitölu neysluverðs á þessu ári verði innan við 2%, um 1,9% mundi ég kannski giska á þó að ég viti það auðvitað ekki á þessari stundu. Launin í landinu hækka hins vegar umtalsvert meira sem betur fer, sem þýðir að kaupmátturinn vex á þessu ári, hann vex stórlega miðað við það sem menn geta vænst við þær aðstæður þegar hagvöxtur er enginn eins og nú á þessu ári. Þetta er lykilatriðið í þessu frekar en það sem Samfylkingin kýs alltaf að leggja áherslu á, skuldir heimilanna. Þær munu sem sagt hækka um innan við 2% á þessu ári vegna vísitölubreytinga. Og það er auðvitað stórfelldur árangur að það skuli vera búið að koma verðbólgunni niður á það stig núna. Ef ég man tölurnar rétt er í þessari tekjuöflun, 1.100 millj. kr. tekjuöflun á heilu ári, gert ráð fyrir því að tóbakshækkunin skili u.þ.b. 800 millj. og áfengið 300 millj. En inni í tóbaksverðhækkuninni hefur verið gert ráð fyrir samdrætti af völdum hækkunarinnar um u.þ.b. 3%. Hvort neysla sterkra áfengisdrykkja minnki umfram það sem ella hefði verið vegna þessa er erfitt að fullyrða. Ég tel líklegt að svo verði, já. Ég tel líklegt að það verði breyting á neyslu almennings, úr sterku yfir í létt vín og bjór. Mér finnst það ekkert óeðlileg breyting. Ég fagna henni í sjálfu sér. Ég tel að það sé hollara að drekka léttara vín og bjór en sterkt áfengi þótt við flest hér á okkar aldri höfum alist upp við hitt.

Hvað veist þú um það?

Ég þekki nú kauða. 
             En það sem aftur á móti er önnur spurning, og hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson beindi til mín, varðar það sem hér segir: ,,Af ýmsum ástæðum er þó talið heppilegra að halda áfengisgjaldi léttra vína og bjórs óbreyttu.`` Hann spurði: Hvað er átt við með þessu? Það sem er náttúrlega átt við með þessu er það að við höfum talið æskilegt að breyta verðhlutfallinu milli sterkra drykkja og léttra til að stýra neyslunni frekar inn í léttari drykki. Það er það sem býr á bak við þetta. Og ég get bætt því við að mér finnst sjálfum að við eigum við hentugt tækifæri að lækka áfengisgjaldið á léttum vínum og bjór, ekki bara til þess að við getum öll drukkið meira af því, heldur líka vegna þess sem einhverjir nefndu í umræðunni að það skipti máli varðandi ferðaþjónustuna. Verðlagning á þeim vörum er því miður úr algjörum takti við það sem er í nálægum löndum. Þetta getum við gert bara með lagabreytingu eins og við erum að meðhöndla núna, þegar við teljum okkur hafa peningalegt svigrúm til þess og þurfum ekkert að bíða eftir neinni tilskipun frá Evrópusambandinu, eins og sumir virðast halda að þurfi að gerast í þessu máli. Ég tel að það hefði verið mjög óheppilegt að hækka léttu vínin og bjórinn um það sama og sterku vínin núna, jafnvel þótt við séum í tekjuöflun með þessu frv. Það má því líta á þetta sem skref í þeirri viðleitni að auka bilið á milli verðs sterkra drykkja og léttra, þó að eflaust séu einhver mörk um hversu langt er hægt að ganga í því efni. Ég held því að þingmenn í sjálfu sér, alveg eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon benti á, þurfi ekki langan tíma til að átta sig á efni frv. Beðið er um að því verði hraðað vegna eðlis málsins. Til að trufla ekki viðskipti með þær vörur og til að leiða ekki til óeðlilegra viðskiptaviðbragða, þá er beðið um að málinu verði hraðað. Auðvitað er eðlilegt að allir reyni að átta sig á efni málsins, efnið er alveg skýrt. Við erum að reyna að afla ríkissjóði u.þ.b. 1.100 millj. kr. til að styrkja stöðu hans vegna ýmissa þátta sem búið er að ákveða á undanförnum dögum og vikum, bæði í ríkisstjórninni og svo hér á hinu háa Alþingi. Þetta er bara hrein tekjuöflun. En hún hefur að vísu önnur áhrif eins og t.d. varðandi tóbakið sem margir hafa kallað eftir og tengja það heilbrigðisstefnu og svo varðandi verðhlutfallið á milli sterkra og veikra áfengisdrykkja. Ekki sakar að rifja það upp, sem ég gerði í upphafsræðu minni, að þrátt fyrir þessar hækkanir hefur áfengis- og tóbaksgjaldið hækkað mun minna í allmörg ár en almenna neysluvísitalan. Viljum við hafa það þannig? Er það það sem Samfylkingin vill? Ég held reyndar að hún vilji það ekki, enda hefur hún margkallað eftir slíkum breytingum, en af einhverjum ástæðum hentar ekki að samþykkja þetta mál eins og það er nú lagt fyrir eða hraða því. Ég skal ekki segja hver endanleg afstaða manna verður, það hefur ekki komið hér fram. Menn hafa verið að spyrja spurninga um allt mögulegt sem þessu tengist beint eða óbeint. Ég tel ekki að það sé eðlileg stefna að við látum þessi gjöld dragast aftur úr almennri verðþróun vegna eðlis þess varnings sem hér er um að tefla. Og ég held að ekki séu margir formælendur fyrir því, enda man ég ekki betur en hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hafi í fyrra lagt til hækkun á tóbaksgjaldi í stað annarra breytinga sem þá voru í uppsiglingu. Síðan vildi ég bæta því við vegna þess að um það var spurt hvort gert hafi verið gert ráð fyrir gjaldtöku þessari í fjárlagafrv. næsta árs. Það var nú reyndar ekki í frv. eins og það er núna, hins vegar er í fjárlögum ársins 2002 gert ráð fyrir að áfengisgjaldið verði hækkað á þessu ári og að af því fáist tekjur upp á 400 millj. kr. Þetta veit ég að einhverjir þingmenn muna frá því í fyrra þegar verið var að ljúka afgreiðslu fjárlaganna, en það hefur hins vegar ekki verið gert. Áfengisgjaldið hefur ekki verið hækkað á þessu ári til samræmis við það sem fjárlögin gerðu ráð fyrir. Það má því segja að að hluta til sé verið að gera það sama hér og þá var talað um, þótt þetta sé aðeins hækkun upp á 300 milljónir en ekki 400 á ársgrundvelli og komi þetta seint á árinu. Ég held, herra forseti, að ég hafi svarað þeim spurningum sem til mín hefur verið beint.

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir það með hæstv. fjmrh. að þetta mál er í sjálfu sér mjög einfalt. Það er einfaldlega þannig að ríkisstjórnin hefur misst tökin á útgjöldunum, á útgjöldum ríkissjóðs og þess vegna þarf að afla nýrra tekna. Því er farin sú leið að hækka áfengisgjaldið til þess að ná inn 1.100 milljónum. Þetta skildu allir. Það var enginn í vandræðum með að átta sig á þessum þætti málsins. Hins vegar eins og kom fram í umræðunni veltu menn upp þeim áhrifum sem þetta kynni að hafa og í raun og veru þeirri stóru fullyrðingu sem fram kemur í frekar stuttum athugasemdum að verið sé að grafa undan efnahagslegum stöðugleika ef ríkissjóður fær ekki auknar tekjur. Það er ekkert óeðlilegt, virðulegi forseti, að menn velti þessu upp í ljósi þeirrar umræðu sem hér fór fram í gær um þann árangur sem menn vildu hreykja sér af í ríkisfjármálunum. Það sem vakti líka sérstaka athygli mína í ræðu hæstv. ráðherra var að hann var sí og æ að benda á að aðrir hefðu verið að hugsa um eitthvað svipað eða sambærilegt einhvern tímann í umræðunni. Ekki það að hæstv. ráðherra bæri ábyrgð á því að ríkissjóð vantaði fjármuni. Ekki að hæstv. ráðherra bæri ábyrgð á því að menn hefðu eytt um efni fram. Nei, verið er að benda á að hv. þm. úr hinum og þessum flokkum hafi eitt sinn lagt eitthvað til og því sé ekkert að marka málflutning þeirra. Þetta finnst mér ekki vera málinu til framdráttar. En ég bar fram eina spurningu til hæstv. ráðherra sérstaklega, sem hann svaraði ekki áðan, og hún er þessi: Hvað mun þessi hækkun, þ.e. tæplega 0,3% eins og kemur fram í athugasemdum, hafa mikil áhrif í krónum á skuldir heimilanna? Ég held að það hljóti að hafa legið fyrir þegar hæstv. ráðherra lagði frv. fram.

Herra forseti. Ef við missum tökin á fjármálum ríkisins þá grefur það undan efnahagslegum stöðugleika. Við erum að tryggja það m.a. með þessu frv., og ýmsu öðru sem hér er verið að gera, að við höfum full tök á ríkisfjármálunum. Það höfum við að sjálfsögðu. Þess vegna er á þetta minnt í athugasemdum. Það er alveg ástæðulaust fyrir hv. þm. eða einhvern annan að vera eitthvað að snúa út úr því, gera það að einhverju stórmáli í frv. sem annars er tiltölulega einfalt og auðskilið. Ég hef ekki reiknað út sérstaklega hver áhrif þessa verða á skuldir heimilanna, vegna þess að það sem skiptir máli varðandi þær er að sjálfsögðu hver heildarþróun vísitölunnar er á árinu en ekki hvernig einstakir liðir innan hennar þróast. Ég gat þess áðan að líkur eru á því að vísitalan muni innan ársins 2002 einungis hækka um 1,9%, langt undir því sem kauplagsþróunin er eða launaþróunin í landinu. Ég hygg að laun almennt í landinu muni hækka um yfir 4% þannig að þarna er um að ræða meira en 2% ávinning í kaupmætti fyrir allan almenning. Það er auðvitað það sem skiptir máli fyrir allan almenning eins og ég hef margoft verið að reyna að segja hér úr þessum ræðustól á undanförnum dögum og vikum.

Virðulegi forseti. Mér finnst það nú vera dálítið stór orð hjá hæstv. fjmrh. sem segir að ef ekki verði aflað nýrra tekna fyrir ríkissjóð þá verði grafið undan efnahagslegum stöðugleika, því annars sé ríkissjóður í vanda. Það segir okkur það að menn hafa einfaldlega eytt um efni fram og ekkert annað. Það er dálítið sérstakt að hæstv. ráðherra skuli viðurkenna það í andsvari að ef ekki verði aflað þessara tekna muni það grafa undan efnahagslegum stöðugleika. Ég skil hæstv. ráðherra líka mætavel að hann vilji ekki draga fram einstök áhrif þessarar tilteknu hækkunar, en þess í stað reyna að fjalla um heildaráhrifin. Við erum nú aðeins að fjalla um þetta einfalda mál hér eins og hæstv. ráðherra komst að orði og við erum að reyna að átta okkur á því hvaða áhrif afgreiðsla þess einfalda máls hefur. Það er verkefnið okkar núna og við í Samfylkingunni greiddum atkvæði gegn því að málið yrði tekið fyrir á þann hátt sem raun ber vitni, þ.e. með afbrigðum, vegna þess að við viljum átta okkur á afleiðingunum, átta okkur á hvaða áhrif þetta kann að hafa í för með sér. Það er kannski kjarninn í þessu öllu saman. Ég vil líka mótmæla því að við höfum reynt að dreifa þessari umræðu um of frá kjarna málsins, vegna þess að ég gat ekki betur heyrt í síðari ræðu hæstv. ráðherra sem um margt var ágæt, en að þar hafi hann einmitt fjallað um þá sömu hluti og við höfum verið að ræða í umræðunni í dag. Ég vil mótmæla því harðlega að menn hafi verið að reyna að snúa út úr málinu á einhvern hátt eins og hæstv. ráðherra lét í veðri vaka í ræðu sinni.

Herra forseti. Mér fannst hæstv. fjmrh. viðurkenna að óþarfi hefði verið að blanda lítilli lífeyrishækkun til lífeyrisþega í þetta mál og ég fagna því. Hæstv. ráðherra taldi að þetta hefði ekki áhrif á vísitöluna á þessu ári sem yrði sennilega innan við 2%, eða 1,9% eins og hæstv. ráðherra nefndi. Þá er spurningin um vísitöluna á næsta ári þegar verðlagsáhrifin af þessu koma að fullu til framkvæmda. Hefur þetta einhver áhrif á verðlagsáhrifin í fjárlagafrv. svo dæmi sé nefnt, ef við tökum næsta ár fyrir? Þetta þurfum við að skoða. Hæstv. ráðherra svaraði ekki alveg öllum spurningum sem til hans var beint. Ég spurði hvort hann væri reiðubúinn til einhvers samkomulags um það að einhverjum hluta af þessu, þótt ekki væri stór, yrði varið til vímuefnavarna sem ég held að hljóti að koma til skoðunar í efh.- og viðskn. --- Er ég ekki í andsvari, hæstv. forseti?

Hv. þm. bað um orðið.

Nei, ég bað ekki um orðið, þetta er andsvar.

Hv. þm. veitir andsvar við ræðu hæstv. ráðherra.

Já, ég spurði um vímuefnavarnir, hvort hæstv. ráðherra væri reiðubúinn til þess að skoða það að veita hluta af þessu í það mikilvæga verkefni allra ríkisstjórna sem eru vímuefnavarnir. Hæstv. ráðherra nefndi að ég hefði krafist hækkunar á tóbaki á síðasta ári. Það var nú í staðinn fyrir það að hækka skólagjöld og efniskostnað á námsmenn, þannig að við erum að tala þar um ósambærilega hluti í því efni sem ekki er hægt að blanda saman eins og hæstv. ráðherra gerði. Auðvitað þurfum við að fá miklu betri upplýsingar en hér hafa komið fram um skuldir heimilanna. Mér fannst hæstv. ráðherra heldur ekki nefna áhrifin á söluna hvernig þessar 300 milljónir ættu að dreifast milli sterks víns og léttvíns.

Herra forseti. Þessu síðasta er nú auðsvarað. 300 milljónirnar koma allar af sterka víninu vegna þess að það er engin hækkun á létta víninu. Gert er ráð fyrir hækkun á áfengisgjaldi á sterk vín einungis en auðvitað vitum við ekki nákvæmlega hvernig þróunin í þessu verður. Það er ekki hægt að hafa uppi annað en einhverjar getsakir um það en líklegt er, eins og ég sagði áðan, að tilflutningur verði frá sterku víni yfir í létt og ég tel það bara í sjálfu sér æskilegt. Hvað varðar hins vegar spurningu þingmannsins um áhrifin af vísitölubreytingunum, þá koma þau fram við mælinguna núna í byrjun desember. Þá eru þau komin inn í grunninn og hafa ekki áhrif á næsta ári. Að því er varðar síðan það hvort nota eigi hluta af þessu fjármagni til að efla vímuefnavarnir þá sé ég enga sérstaka ástæðu til þess af tilefni þessarar hækkunar. Það er margt vel gert í þeim efnum og veitt er ákveðið fjármagn eins og allir vita til þeirra mála. Auðvitað má alltaf segja sem svo að gera megi betur í þeim efnum en þá er það sjálfstætt mál til skoðunar. Ég tel ekki að það eigi að tengjast þessu máli sérstaklega eða þeirri tekjuöflun sem hér er á ferð, það er þá bara nýtt mál ef menn vilja taka það upp. En ég vil bæta því við varðandi það sem menn hafa verið að segja um skuldir heimilanna og það allt saman, að því má heldur ekki gleyma í umræðu um það mál og kaupmáttaraukann á þessu ári og fleira, hversu mikið vextir hafa verið að lækka. Það er auðvitað mjög mikilvægt í því dæmi og verður að vera með í útreikningum ef menn vilja fara að skoða sérstaklega skuldir heimilanna, því þá er það skuldabyrðin sem er kannski aðalatriðið, hvað menn þurfa að greiða af tekjum sínum upp í skuldir og svo auðvitað hvernig tekjurnar hafa verið að þróast. Sú þróun er mjög jákvæð á þessu ári.

Hæstv. forseti. Varðandi það sem hæstv. ráðherra ætlar sér að taka inn af áfenginu, þá liggur það ekki í augum uppi að það skili sér allt í ríkiskassann og að salan á sterka víninu verði algjörlega óbreytt eftir þessa hækkun. Þannig að ef það eru útreikningarnir og forsendurnar á bak við þetta þá er auðvitað ekkert í hendi að ekkert dragist saman í kaupum á sterku víni. Það er alls ekki í hendi og þarf að skoða þetta betur. Auðvitað getur þetta eins komið fram í aukningu á neyslu léttra vína, það er erfitt að átta sig á því, en það liggur þá fyrir ef þetta er það sem ráðherrann segir um forsendurnar á bak við þessa tölu að hann ætlar sér að fá það inn a.m.k. þá í óbreyttri sölu á sterku víni, en bara með þessari hækkun. Auðvitað veit hæstv. ráðherra það þegar við erum að ræða um vímuefnavarnir að eðlilegt er að slík spurning komi fram í tengslum við hækkun á áfengi og tóbaki. Það hefur iðulega gerst í gegnum árin þegar verið er að hækka áfengi og tóbak að menn hafa viljað skoða hvort ekki sé eðlilegt að verja hluta af þeirri hækkun í vímuefnavarnir. Það er ekkert annað sem kemur upp á borðið núna, þegar við erum að ræða svona mikla hækkun, menn vilja setja eitthvað til vímuefnavarna að því er þann þátt varðar og það hljótum við, herra forseti, að skoða þegar við ræðum þetta mál í efh.- og viðskn. Og þá finnst mér hæstv. ráðherra skauta ansi léttilega í gegnum það hvaða áhrif þetta hefur á skuldastöðu heimilanna, en það hljótum við að fara ítarlega í gegnum í hæstv. efh.- og viðskn.