Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Ég óska alþingismönnum, svo og starfsmönnum þingsins, gleðilegs sumars og þakka samstarfið á liðnum vetri.

Borist hefur svohljóðandi bréf: ,,Akranesi, 14. apríl 2001. Til forseta Alþingis, Halldórs Blöndals. Með bréfi þessu afsala ég mér sæti mínu á Alþingi. Ég þakka alþingismönnum gott samstarf á Alþingi þau réttu 10 ár sem ég hef setið þar, fyrst sem þingmaður og síðan jafnframt sem ráðherra. Ég óska Alþingi og alþingismönnum allra heilla í framtíðinni. Ingibjörg Pálmadóttir, 2. þm. Vesturl.`` Með þingmennskuafsali Ingibjargar Pálmadóttur hverfur úr röðum okkar alþingismanna einn úr forustusveit stjórnmálanna. Ingibjörg Pálmadóttir var fimmta konan til að gegna ráðherraembætti hér á landi, sat í ríkisstjórn samfellt í sex ár sem heilbr.- og trmrh. Hún var fyrst kosin á Alþingi í apríl 1991 og varð ráðherra fjórum árum síðar. Sama dag og hún ritaði bréf sitt um afsal þingmennsku, þ.e. 14. apríl, fékk hún jafnframt lausn frá ráðherrastörfum. Fyrir hönd Alþingis færi ég Ingibjörgu Pálmadóttur þakkir fyrir störf hennar á vettvangi Alþingis. Persónulega þakka ég henni sem samþingsmaður hennar í Vesturlandskjördæmi ágæt kynni og samstarf í stjórnmálum, bæði hér á Alþingi og einnig í bæjarstjórn Akraness þar sem við áttum sæti allnokkur ár. En síðar urðum við, eins og raunar nær allir núverandi þingmenn Vesturlands, samferða inn á Alþingi vorið 1991. Ég óska Ingibjörgu Pálmadóttur allra heilla í framtíðinni. Við þingsæti Ingibjargar Pálmadóttur tekur Magnús Stefánsson og verður 2. þm. Vesturl. Magnús Stefánsson er ekki ókunnugur þingstörfum. Hann sat sem alþingismaður 1995--1999 og hefur tekið sæti sem varaþingmaður á þessu kjörtímabili. Ég býð hann velkominn til starfa. Þá vil ég jafnframt færa nýjum heilbr.- og trmrh., Jóni Kristjánssyni, kveðjur og árna honum allra heilla í nýju starfi á ráðherrabekk.

Borist hefur svohljóðandi bréf: ,,Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum leyfi ég mér með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa að óska þess að 1. varaþm. Framsfl. í Suðurl., Ólafía Ingólfsdóttir, taki sæti mitt á Alþingi á meðan. Þetta er yður hér með tilkynnt, herra forseti. Ísólfur Gylfi Pálmason, 5. þm. Suðurl.`` Ólafía Ingólfsdóttir hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa á ný.

Borist hefur tilkynning, sbr. 16. gr. þingskapa, frá þingflokki framsóknarmanna um að Ólafur Örn Haraldsson taki sæti Jóns Kristjánssonar í fjárln.

Herra forseti. Ég vil beina fyrirspurn til hæstv. utanrrh. vegna atburða fyrir botni Miðjarðarhafs. Ljóst er að þar fer spenna ört vaxandi. Ísraelsmenn fóru með herlið inn á sjálfstjórnarsvæði Palestínumanna fyrir fáeinum dögum en það er skýlaust brot á samningum aðila. Hizbollha-skæruliðar hafa skotið eldflaugum á íbúðabyggð í Ísrael og Ísraelsmenn gerðu síðan loftárásir á bækistöðvar Sýrlendinga í Líbanon í Beka-dalnum. Palestínumenn hafa ráðist að byggðum gyðinga á svæðum Palestínumanna. Ísraelsmenn svara fyrir sig með því að senda skriðdreka og jarðýtur til að eyðileggja byggðir Palestínumanna. Hryðjuverk eru nær daglegt brauð í Ísrael. Almenningur í þessum löndum líður fyrir ástandið og enginn virðist hafa stjórn á atburðarásinni. Á fimmta hundrað manns eru fallnir í valinn frá því að þessi átakahrina hófst. Það er mjög mikilvægt að ríki heims geri allt sem í þeirra valdi stendur til að stuðla að friði og reyni að sjá til þess að aðilar setjist að samningaborði. Almenningsálitið skiptir máli í þessum efnum og þrýstingur þjóða skiptir einnig máli. Ég spyr hæstv. utanrrh. á hvern hátt Íslendingar geti lagt lóð á vogarskálar í þessu efni. Enda þótt báðir aðilar, bæði Ísraelsmenn og Palestínuarabar komi að stríðsátökunum í árásarskyni, þá er ljóst hvar frumkvæðið að þessari hrinu hófst og hver hefur töglin og hagldirnar. Að sjálfsögðu er það Ísraelsstjórn sem hafði frumkvæðið og eðlilegt að mótmælum og hörðum mótmælum sé beint til hennar. Ég spyr hæstv. utanrrh. hvort það hafi verið gert og hvað standi til að gera. Að sjálfsögðu skiptir máli að báðir deiluaðilar axli ábyrgð sína og setjist að samningaborði.

Herra forseti. Ég tek undir það með hv. þm. að ástandið fyrir botni Miðjarðarhafs er afskaplega alvarlegt og þar hafa átökin stigmagnast. Ég er þeirrar skoðunar að ekki verði hjá því komist að reyna að ná samkomulagi um alþjóðlega gæslu á þessu svæði og alþjóðasamfélagið geri allt sem í sínu valdi stendur til að stilla þarna til friðar og ganga á milli aðila. Deiluaðilar hafa ekki verið þeirrar skoðunar en ég tek eftir því að sú skoðun á vaxandi fylgi að fagna alls staðar um heiminn að þarna þurfi að koma til meira friðargæslustarf á vegum alþjóðlegra aðila. Við höfum leitast við að hafa sem nánast samráð við hinar Norðurlandaþjóðirnar í þessu máli og næstkomandi fimmtudag verður fundur milli mín og utanríkisráðherra Noregs þar sem þessi mál m.a. verða rædd. Sá fundur verður hér á landi en hann er á leið vestur um haf. Eins og kunnugt er sitja Norðmenn í öryggisráðinu og eru því í aðstöðu til að fylgjast mun betur með þessu máli, jafnframt því sem Noregur hefur tekið mikinn þátt í friðarferlinu og haft þar verulegt frumkvæði. Að loknum þessum fundi munum við reyna að meta hvort frekari viðbragða af okkar hálfu sé þörf. Þessi fundur verður næsta fimmtudag og við munum ræða þetta mál ítarlega þar.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. utanrrh. fyrir svar hans. Ég er honum hjartanlega sammála um að mikilvægt væri að koma á alþjóðlegri gæslu á þessu svæði. Ég ítreka tilmæli mín um að íslensk stjórnvöld láti ekki sitt eftir liggja til að stuðla að því að friður komist á á þessum slóðum og ofbeldinu linni.

Herra forseti. Nýlega vakti hv. þm. Össur Skarphéðinsson, formaður Samfylkingarinnar, máls á stöðu Þjóðhagsstofnunar á Alþingi í kjölfar þess að hæstv. forsrh. sló stofnunina nánast af í fjölmiðlum. Síðan hefur komið fram að málefni og framtíð stofnunarinnar hafi ekki einu sinni komið til umræðu í ríkisstjórninni. Staða hennar er því í lausu lofti. Því er full ástæða, herra forseti, til að kalla eftir upplýsingum um málefni Þjóðhagsstofnunar að nýju á Alþingi. Því spyr ég hæstv. forsrh.: Hvenær gerir hæstv. ráðherra ráð fyrir því að leggja Þjóðhagsstofnun niður og hvenær má búast við frv. um þær breytingar? Ég geri ráð fyrir að það þurfi lagabreytingu til þess að hún verði lögð niður. Herra forseti. Ég spyr einnig hvort samstaða sé í ríkisstjórninni um að Þjóðhagsstofnun verði lögð niður. Nú er aðeins innan við mánuður eftir af þingstörfum á þessu þingi. Því spyr ég hæstv. ráðherra: Má búast við frv. um málið fyrir þinglok?

Herra forseti. Þetta mál hefur verið rætt áður í þingsalnum fyrir skömmu, reyndar undir liðnum Athugasemdir um störf þingsins, ef ég man rétt. Þetta mál er í vinnslu, eins og sagt hefur verið frá, undir forustu Ólafs Davíðssonar ráðuneytisstjóra, sem reyndar var forstöðumaður Þjóðhagsstofnunar í tvö ár. Hann þekkir vel til þessarar starfsemi. Þetta mál hefur verið nefnt efnislega í tvígang í ríkisstjórninni, annars vegar í tengslum við seðlabankafund fyrir rúmu ári og aftur í marsmánuði. Að öðru leyti hefur málið ekki verið rætt í ríkisstjórninni. Það er hægt að gera breytingar á starfsemi stofnunarinnar í samræmi við núgildandi lög. Í lögunum segir að gæta verði þess að ekki sé um tvíverknað að ræða vegna starfsemi Þjóðhagsstofnunar. Það er augljóst að nú er um tvíverknað að ræða á ýmsum sviðum í starfsemi stofnunarinnar. Hins vegar tel ég að áður en endanlega verði ráðið um niðurlagningu Þjóðhagsstofnunar, ef sú verður niðurstaðan, þurfi að ræða málið með formlegum hætti, bæði í ríkisstjórn og í þinginu.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra sagði að það væri ekki endanlega búið að ákveða hvort stofnunin yrði lögð niður. Aftur á móti hefur áður komið fram að áform séu uppi um það hjá ráðherrum. Málið er í vinnslu. Hversu langan tíma telur hæstv. ráðherra að það taki að vinna málið þannig að niðurstaða fáist um hvort stofnunin verði lögð niður og hvenær mun það koma til kasta þingsins?

Herra forseti. Varðandi þingið þá er augljóst að þetta mál kemur ekki til kasta þess nú í vor þannig að það kæmi ekki til kasta þess fyrr en á haustmánuðum.

Herra forseti. Í dag verða breytingar á tollum á grænmeti sem kaupmenn segja í fjölmiðlum að muni nær óhjákvæmilega leiða til hækkana á grænmetisverði til neytenda. Meðal annars hækka magntollar á papriku um næstum 200 kr. á kg og í næstu viku munu þessir magntollar hækka enn frekar, upp í 300 kr. á kg. Þessar hækkanir verða á sama tíma og neytendur væntu þess að grænmeti mundi frekar lækka en hitt. Ástæðan fyrir því var augljós. Stjórnvöld og Alþingi hafa lýst eindregnum vilja til að lækka innflutningstolla á grænmeti. Fyrir skemmstu kom fram á Alþingi nær eindregin samstaða allra sem tóku til máls um þetta mál, um að það ætti að lækka grænmetisverð með því að lækka innflutningstolla. Samt sjáum við að tollarnir halda áfram að hækka. Grænmetisverð er áfram hátt þrátt fyrir að hæstv. landbrh. hafi lýst því yfir að hann mundi af snarræði, eins og hann sagði, beita sér fyrir því að lækka tollana. Það hefur ekki gerst. Herra forseti. Ég hef fyrir hönd Samfylkingarinnar falið Þjóðhagsstofnun að gera útreikninga á breytingum á matvæla- og grænmetisverði frá því að GATT-samningurinn var stðafestur. GATT-samningurinn var staðfestur 1995. Þá gerðu menn ráð fyrir því að grænmetisverð mundi lækka í kjölfarið. Niðurstaða Þjóðhagsstofnunar er sú að á meðan matvæli hækkuðu frá 1995--2000 um 17,5% þá hækkaði grænmeti um tvöfalt meira eða tæp 35%. Munurinn er geysilegur í krónum talið. Samkvæmt útreikningum Þjóðhagsstofnunar hefðu neytendur greitt 2 milljörðum minna fyrir grænmeti frá 1995--2000 ef verð á því hefði breyst eins og verðlag á öðrum matvælum. Þess vegna spyr ég hæstv. landbrh.: Hvenær ætlar hann að standa við stóru orðin og hvenær mega neytendur búast við að verð á grænmeti lækki eða er hæstv. ráðherra kannski hættur við að lækka tollana?

Hæstv. forseti. Afrek lífsins eru sjaldan eins manns og oft þarf að ná samstöðu og vinnu í gegn. Ég vil í upphafi lýsa því yfir að það er vilji ríkisstjórnarinnar að leita nýrra leiða til að lækka verð á grænmeti. Ég trúi því að á allra næstu vikum komi fram tillögur sem leiði til þess að svo verði. Hins vegar er það afar billegt af hálfu hv. þm., og vitnar þar til Samkeppnisstofnunar, að tollarnir séu samsæri gegn neytendum. Ég hef óskað eftir því við Samkeppnisstofnun að hún skili af sér tillögum um verðmyndun á grænmeti þar sem sundurliðað verði hvað bóndinn fái í sinn hlut, hvað kaupmaðurinn fái, hvað heildsalan fái og hvað ríkið taki, til þess að hægt sé að marka stefnu um þetta. Ég bíð þeirrar niðurstöðu. Ég vil segja að það var afrek hjá Morgunblaðinu í gegnum rannsóknarblaðamann að taka út þessi mál og komast að þeirri niðurstöðu þar sem því er haldið fram að stóru verslunarkeðjurnar taki 60--80% og stundum yfir 100% af verðmæti á viðkvæmu grænmeti. Þetta voru nýjar upplýsingar sem koma sjaldan fram í umræðunni og skýra kannski að hluta til þá hækkun sem hv. þm. hefur vitnað til og hefur sjálfur getið um í fjölmiðlum og vakið athygli á. Ég þakka honum nú fyrir þá sanngirni. Ég vil segja: Þetta er ekkert skjótræði. Það er vilji þings og þjóðar að standa vörð um íslenska garðyrkju. Ég minni hv. þm. á og spyr eftir því: Er samstaða í Samfylkingunni um að fella tollana í burtu með einu handbragði? Varaformaður hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar er Margrét Frímannsdóttir. Hún hefur oft staðið vörð um íslenska garðyrkju. Ég trúi því að vilji sé til þess að gefa tíma til að finna þær leiðir sem nú er stefnt að og að menn fái svigrúm. Nú eru það, hæstv. forseti, aðilar vinnumarkaðarins sem sitja við það borð og þeim treysta allir.

Herra forseti. Það er rétt hjá hæstv. landbrh. að á smásölumarkaðnum er komin upp fákeppni sem stappar nærri einokun og í skjóli þess ástands hafa smásölukeðjurnar haldið uppi gríðarlega hárri álagningu á grænmeti og fjölmiðlar hafa nefnt dæmi um 80--100% álagningu á síðustu dögum. Það er ósvinna sem allir verða að taka höndum saman um að vinna gegn. Hins vegar er það þannig, herra forseti, að það var hæstv. landbrh. sem úr þessum stóli og að eigin frumkvæði lýsti því yfir að af snarræði mundi hann bregðast við og lækka innflutningstolla og auðvitað er komið að því. Hann er í ákveðinni siðferðilegri skuld við neytendur. Hvers vegna? Vegna þess að það er í skjóli framkvæmdar hans eigin ráðuneytis sem heildsölunum tókst að hafa uppi hið ólöglega samráð. Það er ekki formaður Samfylkingarinnar sem heldur þessu fram, þetta lesa menn út úr skýrslu samkeppnisráðs. Því spyr ég aftur: Hvenær eigum við að verða vitni að snarræði hæstv. landbrh. sem hann lofaði sjálfur úr þessum stóli?

Hæstv. forseti. Því miður er þetta samspil nokkuð flókið eins og ég hef rakið. T.d. með alþjóðaskuldbindingunum sem flokkur hv. þm. stóð að í gegnum GATT-samninga. Þar eru tollarnir þau rök sem menn ætla að nýta í viðskiptum með landbúnaðarvörur í veröldinni. Við höfum rætt það hér og jafnvel ýjað að því og sumir talað um að fella niður tolla. Það er flókin leið ef menn ætla að taka upp aðrar, eins og hér hefur kannski verið talað um, beinan stuðning til bændanna í staðinn til að lækka verðið. Þetta er því samspil margra aðila. Ég hef einungis sagt hér að það komi til greina að lækka tolla. Það kemur til greina að taka upp framleiðslustyrki. Það kemur til greina að skoða hlut ríkisins. Það kemur til greina og er mjög mikilvægt að fara yfir það sem við erum þó sammála um, að álagningin í smásölunni skýtur skökku við í þjóðfélagi sem við trúðum að frjáls samkeppni væri í. Það er því ekki við þá eina að sakast sem hafa verið skammaðir fram að þessu. Ég vona að það snarræði sem ég boðaði hér, hæstv. forseti, líti það dagsins ljós innan fárra vikna. Það er mikilvægt að hraða þessum störfum.

Herra forseti. Það er rétt hjá hæstv. landbrh. að ýmsar flóknar ástæður liggja að baki þessari þróun á grænmetismarkaði en þær eru aðallega þrjár. Í fyrsta lagi er það vegna þess að landbrn. hefur um árabil haldið uppi með handafli því sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson kallaði okurtolla á grænmeti. Í öðru lagi vegna þess að í skjóli þeirrar tollverndar gátu heildsalar gert með sér það sem samkeppnisráð kallaði samsæri gegn hagsmunum neytenda. Í þriðja lagi er það síðan sú staða sem komin er upp á smásölumarkaðnum. Hæstv. ráðherra getur fyrir sitt leyti unnið hagsmunum neytenda gagn með því að lækka eða fella niður þessa tolla. Eina snarræðið sem hann hefur sýnt hingað til, herra forseti, er ákaflega dapurlegt. Hann sló af nefnd, samráðsnefnd forsrn. og landbrn., um verðlagningu á grænmeti sem hafði komist að samkomulagi um það að lækka þessa tolla. Það er það eina sem hæstv. landbrh. hefur gert til þessa í deilunni og það hefur leitt til þess að niðurfellingu eða lækkun tollanna seinkar fyrir vikið.

Hæstv. forseti. Ég hélt að verkalýðsleiðtoginn mikli, hv. þm. Össur Skarphéðinsson, fagnaði því að verkalýðshreyfingin hefur verið kölluð að þessu borði. Hv. þm. hefur svarað fyrir sig. Engin nefnd hefur verið slegin af heldur hafa þessir aðilar verið kallaðir að þessu sáttaborði. Ég vil segja að hv. þm. með fullyrðingum sínum og eina snarræðið sem hann jafnan sýnir er að hafa stór orð uppi og geta talað hratt en ekki alltaf af rökum eða fimi, því að það er rangt að tala um að í skjóli okurtolla hafi menn getað svindlað á þjóðfélaginu. Sannleikurinn er sá að ávextir eru án tolla. Þeir eru hér á okurverði samkvæmt sömu úttekt. Það er ekki sök landbrn. eða í skjóli þess að svo er. Þess vegna er þetta mál flókið en það fær skjóta niðurstöðu, eins og ég hef sagt hér, á næstu vikum. Það er vilji í ríkisstjórninni og stjórnarflokkunum til að leiða þetta mál til lykta. Ég trúi því að það verði gert. En það verður ekki gert þannig að íslenskri garðyrkju verði fórnað. Hv. þm. hefur ekki svarað spurningum mínum um samstöðuna í sínum flokki. Hún segir kannski meira en allt það sem hann sagði hér.

Herra forseti. Í sjónvarpsfréttum í gærkvöldi var greint frá niðurstöðum úr skýrslu, sem prófessor Jón Torfi Jónasson og Kristjana Halla Blöndal hafa unnið, sem ber heitið Námsferill í framhaldsskólum og viðhorf ungs fólks til náms. Skýrslan er unnin á grundvelli upplýsinga um árgang fæddan 1975. Þar kemur fram að einungis um 11% þessa hóps ljúka prófi í verkgreinum sem er eitt það lægsta sem þekkist miðað við nágrannalönd okkar. Af þessu er fyllsta ástæða til að hafa þungar áhyggjur. Margt fleira kemur merkilegt fram í þessari skýrslu svo sem að mikill meiri hluti þeirra sem ljúka verklegu námi eru piltar en sárafáar stúlkur ljúka verklegu námi. Sömuleiðis að mikill meiri hluti þeirra sem stunda slíkt nám kemur af landsbyggðinni til þess að taka verklegt nám. Herra forseti. Ég leyfi mér því að beina eftirfarandi spurningum til hæstv. menntmrh.: 1. Til hvaða aðgerða hyggst menntmrh. grípa til þess að efla og styrkja starfsnám í ljósi nýrra upplýsinga sem við höfum um skerta stöðu þess í menntakerfinu? 2. Greint var frá því að samþykkt voru lög árið 1999 um að fleiri brautir gætu útskrifað stúdenta en bara þær þrjár bóknámsbrautir sem áður höfðu heimild til þess samkvæmt nýsettum lögum. En til að svo megi verða þurfti að skilgreina viðbótaráfanga við þær verknámsbrautir til að hægt væri að ljúka stúdentsprófi af þeim. Skilgreiningu á þessu viðbótarnámi er ekki lokið og þeir nemendur sem nú eru í námi á verknámsbrautum og vilja gjarnan finna leið áfram til stúdentsprófs eru því í fullkominni óvissu. Ég leyfi mér því að spyrja hæstv. menntmrh.: Hvenær mun liggja fyrir skilgreining og ákvörðun viðbótarnáms til stúdentsprófs fyrir aðrar brautir framhaldsskóla en bóknámsbrautir?

Herra forseti. Varðandi síðari fyrirspurnina er því til að svara að þetta viðbótarnám hefur verið skilgreint. Það hefur verið kynnt af menntmrn. og liggur núna fyrir m.a. í bæklingi sem heitir Nám að loknum grunnskóla sem verið er að dreifa til allra grunnskólanemenda í 9. og 10. bekk grunnskólans þannig að ráðuneytið hefur vissulega framfylgt þeirri lagabreytingu sem samþykkt var á Alþingi og þessar einingar liggja fyrir með almennum hætti af hálfu ráðuneytisins. Varðandi fyrri fyrirspurnina þá er það rétt að hér á landi hefur verið erfitt að fá nemendur til þess að innrita sig í starfsnám og verknám, og það sem kom fram í fréttum í gær er í sjálfu sér ekkert nýtt. Framhaldsskólalögunum var ætlað að auka áhersluna á verknámið og starfsnámið og gerðar hafa verið margvíslegar ráðstafanir til þess að endurskipuleggja það nám. En það dugar ekki til ef nemendur vilja ekki innrita sig í slíkt nám og þá hafa stjórnvöld lítið um það að segja í sjálfu sér. Enginn hefur bent betur á það en einmitt prófessorinn Jón Torfi Jónasson að það virðist vera sama hvaða ráðstafanir séu gerðar af alþingismönnum eða stjórnvöldum almennt í þessu tilliti, það er vilji nemendanna sem ræður og það er svo að nemendur vilja hér í ríkari mæli en annars staðar innrita sig í bóknám og taka stúdentspróf og hafa það sem grundvöll þegar þeir útskrifast úr framhaldsskóla frekar en verknám.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. svörin. Ef það er ljóst að nú liggur fyrir hverjir eru viðbótaráfangar til stúdentsprófs fyrir allar þessar starfsnámsbrautir þá fagna ég því ef svo er eins og hann upplýsir þannig að ekki þurfi lengur að vera í vafa. Hins vegar verð ég að vekja athygli á því, herra forseti, að okkur berast stöðugar fregnir af því og reyndar fáum við gjörla að vita af því í störfum okkar í fjárln. að einmitt þetta verknám, þessi verklegi hluti námsins víða um land býr við fjárskort og hann býr við athyglisskort. Ég leyfi mér því að spyrja, herra forseti: Liggja fyrir áætlanir hæstv. menntmrh. um að styrkja þetta verklega nám með auknum fjárveitingum? Í öðru lagi: Hvenær liggja fyrir nýjar skilgreiningar fyrir starfsnámsbrautir framhaldsskóla eins og kveðið er á um að skuli unnar?

Herra forseti. Ég átta mig ekki á síðari spurningunni, hvenær þetta liggi fyrir. Það liggja fyrir tillögur og þær hafa verið framkvæmdar um að skipta öllu atvinnulífinu upp í 14 starfsgreinar varðandi skólakerfið. Þar eru starfandi starfsgreinaráð sem eru að gera tillögur um námskrár á sínu sviði og verið er að þróa sífellt fleiri starfsnámsbrautir innan framhaldsskólanna. Varðandi fjárhagslega hlið málsins má segja að það haldist nokkuð í hendur að ef nemendur eru mjög fáir þá er námið þeim mun dýrara. Það er sá vandi sem menn standa m.a. frammi fyrir í því hve nemendur eru fáir og menn verða að líta til þess þegar hugað er að þessum kostnaði. En ráðuneytið hefur í viðræðum við framhaldsskólana á undanförnum missirum lagt höfuðáherslu á að reyna að koma til móts við óskir þeirra að því er verknámið varðar.

Herra forseti. Ég ítreka að gert var ráð fyrir því að námskrár fyrir starfsnámsbrautir yrðu endurskoðaðar. Það er einmitt eitt af því sem bent er á í skýrslu Jóns Torfa Jónassonar og Kristjönu Höllu Blöndal hversu lítil nýbreytni og lítil nýsköpun hefur orðið í verknámi í framhaldsskólunum, af hvaða ástæðum sem það er. Ekki er nokkur vafi á því að óöryggi með rekstur á mörgum slíkum verknámsdeildum, einmitt vegna fjárskorts og óöryggi um aðsókn að þessum deildum, skapar eins konar vítahring fyrir þetta nám sem þarf að búa enn þá öruggari og markvissari skilyrði og veita því meiri bakstuðning en við búum við nú. Ég held að það sé alveg augljóst, herra forseti.

Herra forseti. Það er rétt að huga þarf að því hvernig best er staðið að því að veita fjárstuðning við verknámið. Það virðist samt ekki ráða úrslitum um það hvort nemendur velja slíkar námsbrautir eða ekki hve miklu fé er varið til þess. Aðrir straumar í þjóðfélaginu virðast ráða því frekar en fjárveitingar til menntamála. En að sjálfsögðu þarf að huga að þessum þætti. Varðandi námskrár fyrir starfsnámið, þá var það aldrei og hefur aldrei verið sett sem markmið að ljúka gerð þeirra fyrir einhvern ákveðinn tíma heldur hljóta þær að vera í sífelldri endurskoðun og til þess eru starfsgreinaráðin að gera tillögur þannig að námið sé alltaf í sem nánustum tengslum við atvinnulífið sjálft.

Hæstv. forseti. Á umferðarþingi sem haldið var um mánaðamótin nóvember/desember á síðasta ári var fagnað þeirri stefnumótun hæstv. dómsmrh. að miða við 40% fækkun dauðaslysa og meiri háttar slysa í umferðinni á næstu 12 árum. Jafnframt lýsti umferðarþing yfir vonbrigðum sínum yfir því að við fjárlagagerð fyrir árið 2001 var ekki gert ráð fyrir auknum fjármunum til þessa þarfa máls. Umferðarþing skoraði síðan á ríkisstjórn og Alþingi að lýsa því yfir að mörkuð öryggisáætlun fyrir árin 2001--2012 mundi einnig innihalda fjárhags- og framkvæmdaáætlun og að tryggt yrði að nægjanlegt fé rynni til áætlunar úr opinberum sjóðum landsmanna. Kostnaður vegna umferðarslysa hefur verið reiknaður út af Hagfræðistofnun Háskóla Íslands sem hefur komist að því að umferðarslys kosti þjóðfélagið um 12--15 milljarða kr. á ári miðað við árið 1999. Herra forseti. Í viðtali við Morgunblaðið 6. desember sl. kveinkar hæstv. dómsmrh. sér undan þessari gagnrýni og telur hana ekki sanngjarna og sagði eitthvað á þá leið að sú umferðaráætlun sem lögð hefði verið fram á umferðarþingi væru aðeins drög. Þetta væri aðeins rammi sem settur væri fram og síðan þyrfti að ræða áætlunina á hinu háa Alþingi. Herra forseti. Nú líður senn að þinglokum og þess vegna vil ég spyrja hæstv. dómsmrh.: Hvers vegna hefur umferðaröryggisáætlun fyrir árin 2001--2012 ekki verið lögð fram á hinu háa Alþingi til umræðu og samþykktar?

Virðulegi forseti. Hv. þm. hreyfir hér vissulega mikilvægu máli. Búið er að ræða mjög mikið um umferðarmálin enda full þörf á því. Það þarf sannarlega að taka á í þessum málaflokki og ég held að allir hv. þm. séu sammála því. Við vitum að það þarf að fá ákveðið fjármagn til þessara mála og að því er að sjálfsögðu unnið. Margt er búið að gera sem rétt er að vekja athygli á. Farið var í mjög mikið átak sl. sumar þar sem einkum var reynt að ná til ungra ökumanna og reynt að hafa áhrif á hegðun þeirra í umferðinni. Því miður hefur það samt orðið þannig að allt of mörg alvarleg slys verða. Ég skipaði sérstakan starfshóp undir forustu formanns allshn. Sá hópur skilaði margvíslegum tillögum sem verið er að vinna í. Nú þegar hefur komið fram hjá þingflokkum frv. til breytinga á umferðarlögum þar sem tekið er t.d. á málum sem snerta farsíma, að sérstakur búnaður verði tengdur þeim símum til að trufla ekki ökumenn í akstri. Einnig er verið að taka sérstaklega á í sambandi við unga ökumenn, að þeir þurfi að sanna sig mun betur áður en þeir fái fullnaðarskírteini og að þeir þurfi að ganga undir sérstakt akstursmat. Það er því verið að gera mjög margt. Einnig má nefna að lögreglan hefur verið með sérstakt átak til að auka eftirlit á stærstu stofnbrautum t.d. út frá höfuðborgarsvæðinu, Reykjanesbrautin hefur verið sérstaklega nefnd í því sambandi. Þar hefur náðst mjög góður árangur. Aukin samvinna hefur einnig verið á milli lögreglunnar og Vegagerðarinnar og það verða væntanleg gerðir árangursstjórnarsamningur milli þessara stofnana bráðlega þannig að verið er að vinna að þessum málum.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. dómsmrh. fyrir svarið. En ég fékk ekki svar við því sem ég spurði um. Hvers vegna hefur þeim drögum að umferðaröryggisáætlun sem dreift var á umferðarþingi ekki verið fylgt eftir á Alþingi? Það var spurningin. Jafnframt vil ég spyrja vegna þess að starfandi hefur verið svokölluð umferðaröryggisnefnd sem vann þessi drög sem sett hafa verið fram, en skipunartíma þeirrar nefndar lauk um síðustu áramót og mér vitanlega hefur ekki verið skipuð önnur nefnd til að halda áfram þeirri vinnu sem þar var verið að vinna og fylgja henni eftir. En í þeirri nefnd voru Þórhallur Ólafsson, formaður Umferðarráðs, Rögnvaldur Jónsson frá Vegagerðinni og Georg Lárusson. Skipunartími nefndarinnar rann út um síðustu áramót og ný nefnd hefur ekki verið skipuð og því vil ég bæta við spurningu og spyrja hæstv. dómsmrh.: Hvers vegna hefur ný umferðaröryggisnefnd ekki verið skipuð? Og ég ítreka fyrri spurningu mína: Hvers vegna hefur umferðaröryggisáætlunin ekki verið lögð fram á hinu háa Alþingi?

Virðulegi forseti. Ég vil taka skýrt fram að unnið hefur verið eftir þeim umferðaröryggisáætlunum sem hafa legið fyrir Alþingi með reglulegu millibili, en hins vegar er rétt hjá hv. þm. að nokkuð hefur dregist að skipa nýja fulltrúa í nefndina. Ég tel þó að það komi ekki að sök og verið er að vinna að þeim málum. Nefna má sérstaklega að einn fulltrúi í þessari nefnd hefur nú fyrir allnokkru horfið til annarra starfa. Formaður Umferðarráðs sem einnig hefur verið formaður í nefndinni hefur óskað eftir því að hverfa úr henni þannig að það hefur verið ákveðið vandamál vegna þess að viðkomandi aðili er jafnframt formaður Umferðarráðs. Auðvitað fylgist Umferðarráð mjög glöggt með þessum málum. Það er líka skylda þeirra. En ég get sannfært hv. þm. um að verið er að vinna að þessum málum og ég vænti þess að áætlunin komi fljótlega fram.

Hæstv. forseti. Mér finnst miðað við þau svör sem hér hafa komið fram og miðað við það að umferðaröryggisáætlun hefur ekki verið lögð fram og að umferðaröryggisnefnd hefur ekki verið skipuð, þá hef ég einhvern veginn á tilfinningunni að þessi málaflokkur sé dálítið hornreka eða sé hálfgert olnbogabarn í dómsmrn. og ekki sé verið að vinna af miklum krafti að þessum málum núna. Ég minni á að þegar umferðaröryggisáætlun kemur fram, væntanlega um leið og þing kemur saman í haust, þá verður fyrsta ár áætlunarinnar liðið. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst ganga of hægt í þessu og það er spurning hvort í dómsmrn. sé ekki mannskapur til að vinna þetta verk eða hvort í þjóðfélaginu sé ekki til fólk til að taka að sér störf í þeim nefndum sem þetta þurfa að vinna. Jafnframt vil ég, herra forseti, spyrja hæstv. dómsmrh. Í gildandi þingsályktun um umferðaröryggismál segir: ,,Dómsmálaráðherra kynni Alþingi í byrjun hvers árs stöðu umferðaröryggismála og hvernig áætluninni miðar í átt að settu marki. Starfs- og framkvæmdaáætlun verði endurskoðuð árlega.`` Herra forseti. Mig langar í lokin að spyrja hæstv. dómsmrh. út í það hvenær megi vænta þessarar skýrslu.

Virðulegi forseti. Ég verð að lýsa yfir undrun minni á því ef hv. þm. hefur ekki tekið eftir því hvaða áhersla hefur verið lögð á umferðaröryggismál í dómsmrn. núna á síðasta ári og á síðustu tveimur árum raunar. Það kemur mér afskaplega mikið á óvart. Ég nefndi nokkur atriði í fyrstu ræðu minni þannig að ég vísa einhverjum slíkum ásökunum alfarið á bug. Þær eiga sér enga stoð í raunveruleikanum. Sem betur fer eru flestir hv. þm. sammála því að þetta séu þverpólitísk mál sem nauðsynlegt sé að taka á sameiginlega og snúa þeirri óheillaþróun við sem þegar á sér stað í þessum málum. Og það er alveg óþarfi, hv. þm., að vera að tortryggja störf manna í því sambandi. Ég vek athygli á því að sú áætlun sem þingmaðurinn er ávallt að spyrja um er til næstu 12 ára og því nægur tími til stefnu. Það er hins vegar full ástæða til að fara mjög rækilega ofan í þessi mál og ég fullvissa hv. þm. um að verið er að gera það.

Herra forseti. Ég óska hæstv. heilbrrh. til hamingju með starfið og vænti góðs samstarfs við hæstv. ráðherra. Þegar hæstv. fyrrv. heilbrrh. mælti fyrir frv. til breytinga á lögum um almannatryggingar vegna dóms Hæstaréttar í öryrkjamálinu kom fram í máli hennar að fyrir miðjan apríl mundu liggja fyrir tillögur um það hvernig verður komið til móts við lífeyrisþega almennt, en eins og allir vita hafa þeir ekki fengið á undanförnum missirum sambærilegar lagfæringar á kjörum sínum og aðrir landsmenn. Miklar væntingar hafa af hálfu fyrrv. heilbrrh. og ríkisstjórnar verið byggðar upp hjá lífeyrisþegum um verulegar kjarabætur þeim til handa nú frá miðjum þessum mánuði og bjuggust flestir við að þær kæmu til framkvæmda um miðjan þennan mánuð. Nú eru að nálgast apríllok og samkvæmt starfsáætlun þingsins eru aðeins eftir 14 fundadagar fram að þingfrestun auk nefndardaga en ég vænti að til þurfi að koma verulegar lagabreytingar ætli ríkisstjórnin að standa við loforð sín til lífeyrisþega. Því spyr ég: Hvers er að vænta í þessu máli? Er ekki rétt að til þurfi að koma lagabreyting ef auka á verulega lífeyrisgreiðslur og er það ekki réttur skilningur að þessar kjarabætur muni ná til allra lífeyrisþega? Liggur fyrir hve miklum fjármunum verður varið til þessara aðgerða og hvenær munu þær sjá dagsins ljós?

Herra forseti. Ég vil nota tækifærið og þakka þingheimi góðar óskir í minn garð og ég þakka fyrir þá fyrirspurn sem hér er upp borin. Varðandi þetta mál er það að segja að sú nefnd sem fyrirspyrjandi gat um undir forsæti Ólafs Davíðssonar hefur unnið af krafti þessa dagana og tillagna hennar er að væntan innan tíðar, vonandi innan ekki mjög margra daga. Vinna hennar er á lokastigi. Vegna þess að þessi mál eru í nefndinni enn þá og tillögur hennar liggja ekki fyrir þá hef ég ekki upplýsingar til að fara með hér um fjárhæðir eða í hverju tillögurnar verða fólgnar en ég mun auðvitað gera grein fyrir því þegar þar að kemur. Ég vil einnig vekja athygli á því að þessi nefnd er á vegum fleiri ráðuneyta en heilbrrn. en eigi að síður ef til lagabreytinga kemur þá mun heilbrrh. væntanlega leggja það fram. En það er of snemmt að segja um það á þessu stigi.

Herra forseti. Ég vil vekja athygli á því í tilefni af svari hæstv. ráðherra að nefndin er búin að vera starfandi nokkuð lengi að því er ég best veit eða frá því í september, þá var hún sett á laggirnar. Hún hefur því haft drjúgan tíma til að taka á þessu máli. Þess vegna veldur það nokkrum vonbrigðum að lítið er að græða á fyrsta svari sem hæstv. nýr heilbrrh. gefur þinginu. Ég vænti þess að nefndin hafi fengið einhverja verkáætlun eða erindisbréf frá hæstv. fyrrv. heilbrrh. þannig að það hefði a.m.k. verið hægt að svara því í hverju verk nefndarinnar var fólgið og t.d. hvort nefndin hafi haft verkáætlun frá hæstv. ráðherra að tillögurnar og aðgerðirnar ættu að ná til allra lífeyrisþega og hvort nefndin hafi haft einhvern ramma við að miða hve mikið fjármagn ætti að setja til þessara aðgerða. Ég vil vekja athygli á því að miklar vonir eru bundnar við starf nefndarinnar og þess vegna veldur svarið nokkrum vonbrigðum.

Herra forseti. Það var vissulega hlutverk þessarar nefndar að fara yfir kjör lífeyrisþega í þeim tilgangi að bæta þau. Það var ljóst að hún fékk það erindi og hefur unnið þau verk sín í vetur eins og fram kom í máli fyrirspyrjanda. Það var talað um að hún mundi skila af sér um miðjan apríl. Ég vonast til að tillögur hennar liggi fyrir áður en aprílmánuður er liðinn. Tillögugerðin er á lokastigi en ég tel því ekki tímabært að ræða þær niðurstöður. Ég tel það reyndar ekki viðeigandi í fyrirspurnatíma sem er þar að auki óundirbúinn, að svara til um það í smáatriðum, enda hafa þær upplýsingar ekki verið lagðar fyrir mig enn þá.

Hæstv. forseti. Í umræðu um viðnám gegn kúariðusmiti í tengslum við innflutning á írskum nautalundum taldi landbrn. sig ekki hafa lagaheimildir til að framfylgja því reglugerðarákvæði að ekki skyldi leyfa innflutning á kjöti þaðan sem kúariða hefði greinst á síðustu sex mánuðum. Við 1. umr. gerði ég þann fyrirvara við afgreiðslu þessa frv. að inn í það kæmi slík lagaheimild en sá gleðilegi atburður hefur nú gerst að lögfræðingar landbrn. telja sig hafa fundið í lagaflórunni slíkt ákvæði. Þess vegna skrifuðu fulltrúar Samfylkingarinnar í hv. landbn. undir nefndarálitið án fyrirvara.

Herra forseti. Með þingsályktunartillögu þessari er leitað heimildar Alþingis til fullgildingar á samningi um aðgang að upplýsingum, þátttöku almennings í ákvarðanatöku og aðgang að réttlátri málsmeðferð í umhverfismálum. Samningur sá sem hér um ræðir var samþykktur á fjórða ráðherrafundinum um umhverfi Evrópu í Árósum 25. júní 1998 og hefur verið nefndur Árósasamningur. Sama dag undirrituðu samninginn 35 ríki, þar á meðal Ísland og Evrópubandalagið. Fjögur ríki til viðbótar undirrituðu hann áður en frestur til þess rann út 21. desember 1998. Hinn 27. mars 2001 höfðu tíu ríki fullgilt samninginn eða gerst aðilar að honum. Aðild að samningnum er opin aðildarríkjum Efnahagsráðs Evrópu, Evrópubandalaginu og þeim ríkjum sem hafa stöðu samráðsaðila í Efnahagsráði Evrópu. Samningurinn öðlast gildi þremur mánuðum eftir að sextánda skjalið um fullgildingu eða aðild er afhent til vörslu. Árósasamningurinn er ný tegund samnings um umhverfismál. Hann tengir saman umhverfisrétt og mannréttindi. Hann viðurkennir að menn hafi skyldum að gegna gagnvart komandi kynslóðum. Samningurinn staðfestir að sjálfbærri þróun verður ekki náð án aðildar allra hagsmunaaðila og tengir saman ábyrgð stjórnvalda og umhverfisvernd. Hann beinir athyglinni að gagnverkandi áhrifum almennings og stjórnvalda í lýðræðislegu samhengi og kveður á um ný ferli varðandi þátttöku almennings í viðræðum um alþjóðlega samninga og framkvæmd þeirra. Markmið samningsins er sett fram í 1. gr. hans. Samkvæmt því ákvæði skulu samningsaðilar ábyrgjast rétt til aðgangs að upplýsingum, þátttöku almennings í ákvarðanatöku og aðgangs að réttlátri málsmeðferð í umhverfismálum í samræmi við ákvæði samningsins í því skyni að stuðla að verndun réttinda hvers einstaklings af núlifandi og komandi kynslóðum til að lifa í umhverfi sem er fullnægjandi fyrir heilsu og velferð hans. Árósasamningurinn veitir almenningi því réttindi og leggur samningsaðilum og stjórnvöldum skyldur á herðar varðandi aðgang að upplýsingum og þátttöku í ákvarðanatöku. Hann styður þessi réttindi með ákvæðum um aðgang að réttlátri málsmeðferð sem stuðla að auknu vægi samningsins. Í formála samningsins eru umhverfisvernd og mannréttindi tengd saman og réttindum í umhverfismálum veitt sama staða og öðrum mannréttindum. Þau lög hér á landi sem fjalla um þá þætti sem Árósasamningurinn tekur til eru annars vegar lög nr. 21/1993, um upplýsingamiðlun og aðgang að upplýsingum um umhverfismál, og hins vegar lög nr. 106/2000, um mat á umhverfisáhrifum. Á grundvelli síðarnefndu laganna hefur verið sett reglugerð nr. 671/2001, um mat á umhverfisáhrifum. Að mati umhverfisráðuneytisins kallar fullgilding samningsins ekki á lagabreytingar hér á landi. Þeim hefur þegar verið komið á og eru fullnægjandi að mati ráðuneytisins til að staðfesta þennan samning endanlega. Herra forseti. Ég legg til að að lokinni umræðunni verði tillögunni vísað til hv. utanrmn.

Herra forseti. Hér liggur fyrir þinginu að lögfesta Árósasamninginn svokallaða. Vil ég í því samhengi minna á að þetta hefur verið til umræðu á þinginu, bæði á 125. löggjafarþingi og auk þess liggur fyrir till. til þál. nú í umfjöllun hjá umhvn. sama efnis um að þessi sáttmáli verði lögfestur hér á landi. Verð ég því að gleðjast yfir því að sjá þetta mál koma fram og mælt fyrir því af hæstv. utanrrh. Ráðherrann sagði í ræðu sinni á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna haustið 1999 að brýna nauðsyn bæri til að ná fram alþjóðlegu samkomulagi um takmörkun og bann við losun þrávirkra lífrænna efna í hafið. Var það til marks um hversu háan sess ég tel að hann setji umhverfismálin í á alþjóðlegum vettvangi. Árósasamningurinn sem var undirritaður í júní 1998 fjallar um það hvernig stjórnvöld eiga að hafa samráð við frjáls félagasamtök á sviði umhverfisverndar. Frjáls félagasamtök hér á landi má sennilega kalla bæði veikburða og fámenn. En þó bendir margt til þess að þeim muni vaxa fiskur um hrygg. Hins vegar eru frjáls félagasamtök á landinu mun fleiri en á sviði umhverfisverndar. Líkast til falla ein 1.500 samtök undir skilgreiningu á frjálsum félagasamtökum. Þrjú meginefni samningsins eru í fyrsta lagi aðgangur að upplýsingum, í öðru lagi þátttaka almennings í ákvarðanatöku og í þriðja lagi aðgangur að réttlátri málsmeðferð sem heitir á ensku ,,access to justice``. Það er kannski ekki alveg hárrétt að þýða það á þennan hátt, þ.e. að réttlátri málsmeðferð. Þetta er nokkuð víðtækara eins og það stendur á ensku. Það má líka segja: Hvað er réttlát málsmeðferð í sjálfu sér? Hugtakið varðar aðild að gjafsóknum og margt fleira sem getur varðað dómstóla og dómstólaframkvæmd. Hvað 2. liðinn varðar, þ.e. þátttöku almennings í ákvarðanatöku, þá telja sumir að það þurfi að setja lög eða breyta lögum til þess að þetta getið gengið. Þess vegna kemur það mér á óvart að sagt er að líkast til þurfi ekki lagabreytingar hér á landi. Þessi 2. liður um þátttöku almennings hefur sennilega meira með dómsmrn. og önnur ráðuneyti að gera heldur en umhvrn. Til dæmis þarf að hugsa um öll þau ráðuneyti sem gefa út leyfi til framkvæmda og þau eru fjölmörg. Áhrif frjálsra félagasamtaka í heiminum eru mjög mikil. Vonandi er nú brátt liðinn sá tími að frjáls félagasamtök í umhverfismálum séu stimpluð öfgastimplinum eða sem hryðjuverkamenn. Flestir þeir sem eru í slíkum félagasamtökum eru fólk sem hefur áhyggur af framtíð umhverfismála í heiminum og vill gjarnan leggja sitt af mörkum til þess að tryggja afkomendum okkar betra umhverfi og lítur svo á að það verði ekki gert nema tekið sé á málum nú. Skilgreiningin á frjálsum félagasamtökum er auðvitað sú að þau eru ekki öðrum háð og þau eru fjárhagslega sjálfstæð. Þau hafa mjög fjölþætt hlutverk. Þau eru umræðuvettvangur. Þau hafa alþjóðleg tengsl. Þau eru umsagnaraðilar fyrir stjórnvöld. Þau koma fram með hugmyndir. Þau gagnrýna stjórnvöld. Þau geta hrósað stjórnvöldum. Allt er þetta jafnmikilvægt. Þau vekja athygli á því sem miður kann að fara og þau geta stuðlað að rannsóknum á sviði umhverfismála. Því er afar mikilvægt að efla slík samtök og virkja þá þekkingu sem þar er að finna. Árósasamningurinn segir að við eigum að lögfesta þetta samstarf og það er fagnaðarefni að þessi þáltill. skuli fram komin og ég styð hana heils hugar. Ég velti því fyrir mér hvort ekki sé eðlilegt að hæstv. utanrmn. sendi tillöguna til umsagnar hæstv. umhvn. og mun leggja það til.

Virðulegur forseti. Sannarlega er rétt að fagna framkominni till. til þál. um fullgildingu Árósasamningsins því að ég tel að Árósasamningurinn marki ákveðin tímamót, ekki bara í starfsemi frjálsra félagasamtaka, heldur ekki síður í starfsemi stjórnvalda. Nú er það aðalatriði fyrir þau frjálsu félagasamtök sem starfa á vettvangi umhverfismálanna að stjórnsýsla sé gagnsæ og hún sé þess eðlis að aðgangur að upplýsingum sé ævinlega tryggður og þátttaka í ákvarðanatöku sé eðlilega tryggð. Alkunna er að umhverfissamtök hafa verið að eflast mjög mikið síðustu árin. Þau hafa látið til sín taka á þeim vettvangi mjög víða í heiminum og víðast hvar má segja. Svo er einnig hér á landi. Þess er skemmst að minnast að nýverið var undirrituð samstarfsyfirlýsing frjálsra félagasamtaka á sviði umhverfismála og umhvrn. á Íslandi. Bara sú yfirlýsing er tímanna tákn og ég er sannfærð um að hún ásamt samþykkt þessarar tillögu komi til með að breyta umhverfi okkar umtalsvert og svo sannarlega til hins betra. Það eru sannarlega tímamót sem Árósasamningurinn hefur fólgin í sér því að í formála hans er gerð grein fyrir þeim væntingum og markmiðum sem þeir aðilar sem að honum stóðu höfðu að leiðarljósi við gerð hans. Mig langar til að fá að vitna í greinargerð með tillögunni sem hér liggur fyrir, með leyfi forseta, en þar segir: ,,Sérstök áhersla er lögð á tvö grundvallaratriði: umhverfisrétt sem mannréttindi annars vegar og mikilvægi aðgangs að upplýsingum, þátttöku almennings og aðgangs að réttlátri málsmeðferð við sjálfbæra þróun hins vegar. Í formálanum er sú hugmynd að fullnægjandi umhverfisvernd sé undirstaða þess að menn geti notið grundvallarmannréttinda tengd þeirri hugmynd að hver einstaklingur eigi rétt á að lifa í heilbrigðu umhverfi og honum beri skylda til að vernda umhverfið.`` Þetta eru afar háleit markmið, herra forseti, og þess vegna segi ég og undirstrika að um tímamót er að ræða í íslenskri stjórnsýslu að fá hér fram lagðan samning af þessu tagi sem leggur stjórnvöldum Íslands þá skyldu á herðar að stefna að þeim göfugu markmiðum sem hér er lýst. Nú verðum við að treysta, herra forseti, að efndir verði og að þetta verði ekki bara staðlaus bókstafur á bókfelli heldur að ríkisstjórn Íslands, bæði sú sem nú starfar og þær sem eiga eftir að taka við í nánustu framtíð, komi til með að virða allt það sem í þessum samningi stendur. Ég lýsi því yfir, herra forseti, að ég treysti þeim samtökum sem hér starfa á sviði umhverfismála til að minna á sig með reglulegu millibili og standa vaktina og treysti því eins og ég segi að hér fylgi fullur vilji íslenskra stjórnvalda og fagna fram kominni tillögu.

Hæstv. forseti. Það er hlutverk mitt að taka undir það sem hér hefur verið sagt á undan. Mér finnst að í raun og veru sé verið að flytja inn nýja hugsun í þau mál sem við höfum kynnt á undanförnum árum. Stjórnvöld eru að leggja til að samþykkt verði að standa öðruvísi að málum en gert hefur verið og réttur félagasamtaka til að hafa áhrif á þær gerðir sem fyrirhugaðar eru í framtíðinni verði virtur. Þetta er yfirlýsing um að svona starf, þ.e. ákvarðanir um hvernig við nýtum náttúruna, fari fram fyrir opnum tjöldum. Það er kannski það almikilvægasta í lýðræðisþjóðfélagi að allar ákvarðanir um hvernig nýting náttúrunnar skuli vera fyrir opnum tjöldum. Mér finnst þessi samningur að því leyti sem ég hef haft tækifæri til að kynna mér hann vera afskaplega vel hugsaður að þessu leyti öllu og í honum felast afar miklar yfirlýsingar frá hendi stjórnvalda um breytta afstöðu til þess ferlis sem þessi mál hafa verið í fram að þessu og ber að fagna því alveg sérstaklega. Ég hef enga ástæðu til að efast um að það séu full heilindi á bak við að menn skuli leggja þennan samning fram. Ég tel þess vegna ástæðu til að vona að ákveðinn stirðleiki og óeðlileg samskipti sem ég vil kalla á undanförnum árum vegna fyrirhugaðra framkvæmda eða verkefna sem hafa áhrif á íslenska náttúru, að framkvæmd slíkra hluta verði með allt öðrum hætti í framtíðinni en verið hefur fram að þessu. Ég tel reyndar að með lögunum sem eru orðin til, þó að þurfi að betrumbæta þau, um mat á umhverfisáhrifum og annað slíkt sem við höfum, og með þeim samningi sem hér liggur fyrir ásamt því ferli sem þessi mál hafa haft á undanförnum árum, sé það okkur trygging fyrir því að við séum að sigla inn í breytta tíma hvað þetta varðar. Það hefur tekist faglega. Það hefur tekist með hugsuninni um að varðveita náttúruna og nýta hana varlega í öllum málum. Auðvitað munum við ekki sigla fram hjá því að þurfa að takast á um einstök mál. En að það verði gert opið fyrir opnum tjöldum og með það í huga að í framtíðinni séum við ekki að búa til vandamál með gerðum okkar og við getum varið þau fyrir barnabörnunum okkar þegar við erum komin á efri ár.

Herra forseti. Ég vil þakka fyrir þessa umræðu. Það kom hv. þm. Katrínu Fjeldsted á óvart að ekki þurfi lagabreytingar til að fullgilda samninginn. Ég held að það beri vitni um það að á undanförnum árum höfum við verið að starfa í anda þeirrar hugsunar sem hér kemur fram og ég treysti því að umhvrh. leggi rétt mat á það að ekki sé tilefni til lagabreytingar. Það er einmitt efni sem rétt er að fara yfir í nefnd og er það eins sjálfsagt og allt annað er sjálfsagt að mál þetta sé jafnframt meðhöndlað í umhvn. og þingsköp gera ráð fyrir því í málum sem þessum. En í þessu tilviki er um alþjóðlegan samning að ræða og þar sem er um alþjóðlegan samning að ræða fellur hann undir verksvið utanrrn. og þar með utanrmn. en jafnframt er um samning að ræða sem fyrst og fremst er á verksviði umhvrn. og á sviði umhverfismála. Það liggur fyrir að þegar samningurinn hefur verið frá genginn, þá verði það umhvrn. að framfylgja honum og bera ábyrgð á honum þó að stjórnskipun okkar sé þannig að utanrrn. gangi frá málum á samningsstigi og beri ábyrgð á öllum alþjóðlegum samningum. Ég er þeirrar skoðunar að unnið hafi verið í þessum anda. Hér vitnaði hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir í samstarfsyfirlýsingu umhvrn. og frjálsra félagasamtaka frá því í sumar. Mér finnst ekki rétt að halda því fram að ákveðinn stirðleiki hafi verið í þessum málum á undanförnum árum en hins vegar má ljóst vera að ekki er alltaf samstaða um nýtingarmál í landi okkar. Þarna eru mörg sjónarmið sem koma að, bæði umhverfissjónarmið, efnahagsleg sjónarmið og ljóst er að menn þurfa að vega og meta þessi mál. En aðalatriðið er að það fái eðlilega umræðu og það sé gert fyrir opnum tjöldum eins og hér hefur komið fram. Að lokum hljóta það að vera lýðræðislega kjörin stjórnvöld sem bera hina endanlegu pólitísku ábyrgð. En það er mikils um vert að það ferli sé með þeim hætti að það sé ásættanlegt en að lokum verða einhverjir að taka hina endanlegu ákvörðun. Því miður er ekki alltaf hægt að gera svo að öllum líki í því sambandi en ég vænti þess að við þá vinnu, sem hefur farið fram á undanförnum árum til að efla þessa umræðu og styðja við bakið á frjálsum félagasamtökum með þeim hætti sem umhvrn. gerði með undirritun 20. mars við ein tíu samtök ef ég man rétt, hefjist þar ferli sem muni leiða til þess að meiri sátt geti tekist um margvísleg verkefni sem menn eru að ráðast í í samfélaginu og verða alltaf að ráðast í því að framfarirnar byggjast á uppbyggingu. En hér hefur verið komið á löggjöf sem gerir ráð fyrir því að allar slíkar ákvarðanir fari í gegnum ákveðið ferli og við höfum náð ágætri sátt um hvernig að þessu skuli standa. Ég tel að það sé mikilvægt skref þegar nýju lögin um mat á umhverfisáhrifum voru samþykkt á Alþingi.

Herra forseti. Með þingsályktunartillögu þessari er leitað heimildar Alþingis til fullgildingar á V. viðauka við samning frá 22. september 1992 um verndun Norðaustur-Atlantshafsins, um verndun og varðveislu vistkerfa og líffræðilegrar fjölbreytni hafsvæðisins, og 3. viðbæti við samninginn sem gerðir voru í Sintra í Portúgal 23. júlí 1998. Samningur um verndun Norðaustur-Atlantshafsins, hér eftir nefndur OSPAR-samningurinn, sem gerður var í París 22. september 1992, var fullgiltur af Íslands hálfu 2. júní 1997, en Alþingi hafði með ályktun 7. maí sama ár heimilað fullgildingu samningsins og öðlaðist hann gildi þann 25. mars 1998. OSPAR-samningurinn hefur það að markmiði að vernda umhverfi Norðaustur-Atlantshafsins. Um er að ræða rammasamning sem skiptist upphaflega í meginhluta, fjóra viðauka og tvo viðbæta. Meginhlutinn hefur að geyma almenn ákvæði en í viðaukunum eru settar reglur um mengun frá landstöðvum, mengun af völdum varps eða brennslu, mengun frá uppsprettum á hafi og mat á ástandi hafsins. Viðbætarnir eru tæknilegs eðlis. Uppbygging samningsins miðast við að hann sé sveigjanlegur og geti, með ákveðnum takmörkunum, rúmað ný svið sem ekki voru fyrirséð þegar samningurinn var gerður á sínum tíma. Eitt af þeim málum sem athyglin hefur beinst að á vettvangi OSPAR á undanförnum árum er vernd tegunda og búsvæða á hafsvæði því sem OSPAR-samningurinn nær yfir. Hafa bæði almenningur og stjórnvöld í löndum, sem liggja að Norðursjó og eru einnig aðilar að OSPAR, haft verulegar áhyggjur af þróun þessara mála. Á fundi ráðherra umhverfismála þessara landa, sem haldinn var í Esbjerg 1996, var samþykkt að ganga til samninga um sameiginlegar aðgerðir um vernd tegunda og búsvæða. Á þeim fundi kom einnig fram vilji til þess að heppilegast væri að marka viðfangsefninu stað í nýjum viðauka við OSPAR-samninginn. Hinn nýi viðauki við OSPAR-samninginn, um verndun og varðveislu vistkerfa og líffræðilegrar fjölbreytni hafsvæðisins, var samþykktur á fundi ráðherra aðildarríkja samningsins í Sintra í Portúgal 23. júlí 1998. Kjarni V. viðauka kemur fram í 2. gr. hans þar sem segir að aðildarríki OSPAR-samningsins skuli a) grípa til nauðsynlegra aðgerða til að vernda og varðveita vistkerfi og líffræðilega fjölbreytni hafsvæðissamningsins og, þegar raunhæft er, endurheimta hafsvæði sem orðið hafa fyrir skaðlegum áhrifum, og b) vinna í sameiningu að samþykkt áætlana og aðgerða sem þjóna þeim tilgangi að stjórna mannlegum athöfnum sem skilgreindar eru í viðmiðunum í 3. viðbæti. Með hinum nýja viðauka eru verndaraðgerðir tengdar við varnir gegn mengun sjávar, eftir því sem við á. Gera má ráð fyrir að starf OSPAR samkvæmt þessum viðauka móti mjög aðgerðir til verndunar vistkerfa og líffræðilegrar fjölbreytni og að athygli manna muni beinast að því að samþætta varnir gegn mengun sjávar og varnir gegn álagi á umhverfi sjávar af annars konar völdum. Í samningaviðræðunum um hinn nýja viðauka lögðu Ísland og Noregur áherslu á að hann mætti ekki á nokkurn hátt ná til nýtingar lifandi auðlinda hafsins, enda félli hún utan gildissviðs OSPAR-samningsins og þessi skilningur er staðfestur við viðaukann. Ég vil síðan leggja til, herra forseti, að tillögunni verði vísað til hv. utanrmn.

Herra forseti. Með þáltill. þessari er leitað heimildar Alþingis til þess að Ísland gerist aðili að Genfarsamningi frá 2. júlí 1999 um breytingu á Haag-samningnum um alþjóðlega skráningu hönnunar á sviði iðnaðar. Samningurinn er prentaður sem fylgiskjal með tillögunni. Tilgangur Genfarsamningsins er að gera fleirum kleift að gerast aðilar að Haag-sambandinu, að viðhalda einfaldleika kerfisins og gera það meira aðlaðandi fyrir umsækjendur um skráningu hönnunar. Kerfinu var upphaflega komið á fót fyrir mjög löngu síðan, eða 1925, en það hefur verið endurskoðað nokkrum sinnum á þeim langa tíma. Efnislega gerir Genfarsamningurinn íbúum í aðildarríkjum hans kleift að sækja um skráningu hönnunar í öllum aðildarríkjum samningsins með einni umsókn. Samkvæmt honum geta umsækjendur öðlast vernd í tilteknum fjölda landa með því að leggja inn eina umsókn, á einu tungumáli og gegn greiðslu einfalds gjalds. Unnt er að sækja um alþjóðlega skráningu beint til Alþjóðahugverkastofnunarinnar í Genf eða til einkaleyfastofu hvers aðildarríkis. Í X. kafla frumvarps til laga um hönnunarrétt, sem iðnaðarráðherra hefur lagt fyrir Alþingi, er fjallað um alþjóðlega skráningu hönnunar. Gildistöku kaflans er þannig háttað að hann öðlast ekki gildi fyrr en við birtingu auglýsingar um að Ísland hafi gerst aðili að Genfarsamningnum. Ég vil að lokum, herra forseti, leggja til að að lokinni þessari umræðu verði tillögunni vísað til hv. utanrmn.

Herra forseti. Með þingsályktunartillögu þessari er leitað heimildar Alþingis til að Ísland gerist aðili að alþjóðasamþykkt um menntun og þjálfun, skírteini og vaktstöður áhafnar fiskiskips, sem gerð var í Lundúnum 7. júlí 1995. Samþykktin hefur að geyma ákvæði um menntun og þjálfun, skírteini og vaktstöður skipstjóra, stýrimanna, vélstjóra og fjarskiptamanna um borð í fiskiskipum sem eru 24 metrar að lengd eða lengri. Í I. kafla viðauka við samþykktina er að finna skilgreiningar á ýmsum hugtökum auk ákvæða um gildissvið, tilhögun eftirlits, miðlun upplýsinga, útgáfu skírteina, áritanir skírteina, lagaskil, undanþágur og lágmarkskröfur. Í II. kafla viðaukans eru ákvæði um lögboðnar lágmarkskröfur sem fullnægja ber til að öðlast réttindi skipstjóra og yfirmanna siglingavakta á fiskiskipum og jafnframt eru þar ákvæði um lögboðnar lágmarkskröfur sem fullnægja ber til að öðlast réttindi yfirvélstjóra og 2. vélstjóra á fiskiskipum með 750 kílóvatta aðalvél eða stærri. Í III. kafla viðaukans eru ákvæði um grunnmenntun og þjálfun áhafnar fiskiskips, m.a. skyndihjálp og slysavarnir. Í IV. kafla viðaukans eru ákvæði um grundvallaratriði sem fylgja ber við siglingavakt um borð í fiskiskipum. Aðild að samþykktinni kallar á löggjöf um áhafnir íslenskra skipa og hefur hæstv. samgrh. þegar lagt fram á Alþingi frv. til slíkra laga. Það frv. byggist á því að Ísland gerist aðili að samþykktinni og taka ákvæði frv. mið af ákvæðum hennar. Ég vil leggja til, herra forseti, að að lokinni þessari umræðu verði tillögunni vísað til hv. utanrmn.

Herra forseti. Eins og fram kom í máli hæstv. utanrrh. byggir frv. sem liggur fyrir þinginu og er flutt af hæstv. samgrh., þ.e. frv. til laga um áhafnir íslenskra skipa, á því að Ísland gerist aðili að þeirri samþykkt sem þessi till. til þál. mælir fyrir um. Herra forseti. Þess er beðið að hæstv. samgrh. mæli fyrir því frv. Það er búið að liggja býsna lengi fyrir. Þess vegna vil ég beina þeirri spurningu til hæstv. utanrrh. hvort það sé mat þeirra að þetta verði að koma í þeirri röð að fyrst sé mælt fyrir þáltill. og svo komi samgrh. og mæli fyrir frv. til laga. Megum við vænta þess að það gerist fljótlega? Er hæstv. utanrrh. kunnugt um hvort hæstv. samgrh. hefur gert það upp við sig og þá jafnframt hvort ríkisstjórnin ætlar á einhvern hátt að koma til móts við þær óskir sem liggja fyrir frá stéttarfélögum, sem nú eiga í harðvítugri vinnudeilu, um breytingar á því frv.? Það er alveg ljóst og hefur margítrekað komið fram að a.m.k. Vélstjórafélagið og gott ef ekki Farmanna- og fiskimannasambandið einnig eru með það sem ákveðna forsendu þess að samningar geti tekist að upplýst verði hvort og þá hvað hæstv. samgrh. er tilbúinn til að gera til breytinga á því frv. Því þar eru inni ákvæði sem eru eins og fleinn í holdi þessara stéttarfélaga. Ég geri ráð fyrir, herra forseti, að þetta mál hafi verið rætt í ríkisstjórn. Þessi tvö mál fylgjast að og ég vænti þess að hæstv. utanrrh. geti veitt hér nokkur svör.

Herra forseti. Það er með ýmsum hætti sem mál eru lögð fyrir þingið. Hins vegar er ljóst að staðfesting á þessum samningi og aðild okkar að honum kallar á lagabreytingu. Við getum ekki gengið frá því nema við höfum uppfyllt skilyrði samningsins. Ef þær lagabreytingar eiga sér ekki stað þá er ekki hægt að ganga frá þessu máli. Rétt er að þarna er um mál að ræða sem nokkur ágreiningur er um. Ég get ekki sagt meira um það. Hæstv. samgrh. verður að svara til um það. En ég kann ekki að leggja mat á það á þessari stundu hverjar af þeim breytingum verði að eiga sér stað til að fullgilda þennan samning og hvaða breytingar aðrar verði gerðar sem eru umfram ákvæði samningsins. En við verðum að sjálfsögðu að gera það upp við okkur hvort við ætlum að fylgja öðrum þjóðum í þessu sambandi eins og þessi samningur gerir ráð fyrir og það verður að gera á Alþingi. Við í utanrrn. erum fyrst og fremst að rækta skyldur okkar, að leggja þetta mál þinglega fyrir. Síðan verður að taka afstöðu til þess, hvort og hvernig þessi mál verði afgreidd. Ég hef ekkert meira um það að segja á þessari stundu. En ég veit um þau mál sem hv. þm. minntist á og hæstv. samgrh. hefur rætt fyrir nokkru í ríkisstjórn. Því miður horfir ekki vel í þeirri deilu sem uppi er við sjómenn. Vonandi leysist það. En ekki er gott ef þetta mál veldur þar einhverjum úrslitum sem ég held að sé nú ekki, heldur séu þar önnur mál ofar á baugi.

Herra forseti. Ég hygg að það sé rétt hjá hæstv. utanrrh. að önnur mál gætu kannski vegið þyngra, a.m.k. er það mismunandi eftir stéttarfélögum hvernig þau vigta. Hins vegar er alveg ljóst og hefur legið fyrir nokkuð lengi að menn horfa mjög til þessa frv. Það kom fram hér strax þegar ríkisstjórnin ákvað að fresta verkfalli sjómanna að frá því var greint að á fundi hagsmunaaðila með sjútvn. kom skýrt fram að menn litu til þess og mundu líta til þess varðandi framgang viðræðnanna hvernig þessu frv. reiddi af í þinginu. Það hefur síðan verið ítrekað aftur og aftur án þess að nokkur svör fáist. Mér finnst, herra forseti, það eiginlega lágmarkskrafa gagnvart hæstv. ríkisstjórn, eftir að hún er búin að fresta löglega boðuðu verkfalli, taka af því alla pressu og í rauninni að gera samninga torveldari en ella hefði verið eftir því sem hagsmunaaðilar vilja meina, að hún reyni að liðka til með þeim hætti sem henni er þó fært, sem væri þá að greina frá því hvað menn eru tilbúnir til að gera varðandi þetta frv. Herra forseti. Mér finnst það lýsa ákveðinni stífni að það skuli ekki vera gert. Satt að segja er það ekki til þess fallið að örva menn til sátta í þessari erfiðu deilu. Mér fannst, herra forseti, sjálfsagt að spyrja hæstv. utanrrh. um þetta mál vegna þess að eins og fram kemur í tillögunni eða í greinargerð hennar, þá byggir það frv. til laga sem ég er hér að nefna á aðild okkar að þeim samningi sem hér er til umfjöllunar og þessi mál eru því mjög tengd.

Herra forseti. Sú till. til þál. sem hér er fjallað um, um aðild að alþjóðasamþykkt um menntun og þjálfun, skírteini og vaktstöður áhafnar fiskiskips, er nauðsynlegt plagg inn í þingið vegna þess að frv. sem vikið var að hér áðan í andsvari hv. þm. Svanfríðar Jónasdóttur hefur legið fyrir alveg síðan í haust. Ég benti á það í umræðum í þinginu þegar verið var að ræða mál um sérstakt lagaráð, að það frv. gæti ekki hlotið afgreiðslu vegna þess að það stæðist ekki lagatæknilega, þar sem þessi samningur væri ekki kominn fram og hefði ekki verið staðfestur af íslenskum stjórnvöldum. Frv. um áhafnir skipa vitnar m.a. til þessa samnings og þess vegna var alveg nauðsynlegt að hér kæmi fram þingsályktunartillaga sem staðfesti þennan samning og málið þannig undirbyggt að það frv. sem tekur til áhafna skipa væri byggt á einhverju sem við hefðum raunverulega staðfest. Þess vegna tel ég að það sé rétt málsmeðferð sem nú er komin fram í þinginu, að taka þennan samning til umfjöllunar og staðfestingar áður en við afgreiðum frv. um áhafnir íslenskra skipa. Hins vegar er alveg rétt að frv. um áhafnir íslenskra skipa veldur deilum og eykur á deilurnar í kjaradeilu þeirri sem nú á sér stað á fiskiskipum. Það liggur auðvitað í því að í frv. um áhafnir skipa stendur til að fækka vélstjórum og fækka stýrimönnum. Og ríkisstjórnin hlýtur að telja að í því frv. hafi hún einhver rök í því máli að leggja það til. Ég tel hins vegar að þegar að samþykktum þessum samningi sem við nú ræðum, neyðist menn til þess að breyta frv. vegna þess að í þessum samningi er beinlínis kveðið á um mjög margt sem snýr að réttindum, skyldum, menntun, störfum, þjálfun og vaktstöðu sjómanna á fiskiskipum yfir 24 metrum að lengd. Reyndar er hér kveðið á um að þeir sem öðlast réttindi til að starfa á skipum sem eru 24 metrar að lengd eða stærri megi að hluta til öðlast siglingatíma á skipum sem eru allt niður í 15 metrar að lengd. Í raun tekur því samningurinn til ákvæða um að siglingatími teljist gildur til öflunar réttinda á stærri skip þó að skipstjórnarmenn sem hafa hlotið til þess menntun hafi aflað sér stýrimannstíma á skipum sem eru undir 24 metrum, sem er meginregla í því plaggi sem við erum að fjalla um. Bara til þess að draga fram í stuttu máli hvað ég á við þegar ég segi að ég telji að frv. um áhafnir íslenskra skipa þurfi endurskoðunar við þegar þessi samningur hefur verið samþykktur hér, sem ég tel sjálfsagt að verði, þá vil ég vísa til viðauka á bls. 11 í skjalinu, I. kafla, almenn ákvæði, reglu 1, skilgreiningar. Þar segir í 5. tölul., en á undan er búið að telja upp skipstjóra og yfirmann, einhvern skipverja, annan en skipstjóra, með leyfi forseta: ,,Yfirmaður siglingavaktar, yfirmaður sem uppfyllir kröfur samkvæmt reglu II/2 eða II/4 í þessari samþykkt.`` Ef menn skoða aðeins hvað þessar reglur segja, þá er best að lesa II. kafla og skoða þar reglur 1 og 2, en þar eru upp talin öll ákvæðin um menntun skipstjórnarmanna. Og þar er ekkert smáræði talið upp. Nánast er talið upp nákvæmlega hvað menn þurfa að læra í öllum atriðum. Ég tel að þegar við höfum endanlega staðfest þetta verði ekki undan því vikist að breyta frv. um áhafnir íslenskra skipa í samræmi við það að þeir sem eiga að vera yfirmenn á siglingavakt geti ekki verið aðrir en menntaðir stýrimenn. Þar af leiðandi standist ekki það frv. sem hér liggur fyrir og það þurfi endurskoðunar við og á grundvelli þess verði stýrimönnum ekki fækkað eins og lagt er til í því frv. Ég held að þetta megi bara lesa beint út úr þessu með því að kynna sér vel þennan samning og skoða þær kröfur sem gerðar eru til þeirra sem kallaðir eru yfirmenn á siglingavakt. Ég tel því og tek undir það sem kom hér fram í andsvari áðan að nauðsynlegt sé að endurskoða frv. um áhafnir íslenskra skipa og breyta þar ákveðnum atriðum sem ég held að yrðu þá í leiðinni til mikilla sátta í þeirri deilu sem fiskimenn eiga nú í.

Herra forseti. Ég vona að það sé rétt að menn geti fundið upp á einhverju í þessari erfiðu deilu sem gæti þar orðið til sátta þó að ég sé nokkurn veginn viss um að þetta sé ekki eina málið sem geti leitt það fram. En það er eðlilegt að til þess sé litið í þessu sambandi. Ég vil aðeins ítreka það sem ég sagði áðan. Það voru 74 ríki sem tóku þátt í þessari ráðstefnu á sínum tíma og stóðu að þessum samningi. Aðeins tvö ríki hafa fullgilt samninginn, þ.e. Danmörk og Rússland. Núna er í gangi sérstakt átak til þess að reyna að koma þessum samningi í gildi. En við getum ekki staðið að honum nema að samþykktum lögum vegna þess að við höfum ekki efnislegar forsendur til þess að standa að honum nema lögin verði afgreidd. Hins vegar var nauðsynlegt að taka þessa þáltill. hér til umfjöllunar samhliða lagafrv. Ég vil aðeins ítreka að það er forsenda þess að við getum gerst aðilar að samningnum, þ.e. fullgilt samninginn. Við undirrituðum hann á sínum tíma með fyrirvara, með þeim fyrirvara að Alþingi Íslendinga samþykkti lagabreytingar sem gerðu okkur kleift að fullgilda hann. En við getum á engan hátt staðið að honum nema lögum sé hér breytt. Þetta vildi ég aðeins ítreka svo hv. þingmönnum sé það ljóst. En ég er ekki að segja með því að afgreiða þurfi lögin nákvæmlega eins og frv. gerir ráð fyrir. Ég hef ekki þekkingu til þess að fullyrða neitt um það. En það frv. verður a.m.k. að vera í samræmi við þann alþjóðasamning sem við undirrituðum með fyrirvara á sínum tíma. Ef Alþingi kýs að hafna því þá verðum við ekki aðilar að þessum samningi. Það er í sjálfu sér ekkert flóknara en það.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til girðingalaga. Frv. er flutt á þskj. 1013 og er 636. mál á þessu hv. þingi. Með frv. er lagt til að skipting girðingakostnaðar á landamerkjum verði alltaf til helminga og bætt er inn í lögin ákvæðum varðandi rafgirðingar, en hingað til hefur ekki verið gert ráð fyrir rafgirðingum í girðingalögum. Með frv. er. einnig lagt til að taka skuli girðingu upp ef hætt er að nota hana svo hún valdi ekki tjóni. Ákvæði er varða veggirðingar eru felld niður en þau eru í vegalögum og ekki þykir ástæða til að fjalla um þær á tveimur stöðum. Ákvæði girðingalaga gilda þó ávallt um uppsetningu og tæknilegan frágang girðinga. Með frv. er auk þess lagt til að í reglugerð verði fjallað um það hvaða skilyrði girðing þurfi að uppfylla til að teljast fullnægjandi varsla fyrir hverja búfjártegund. Í reglugerð er einnig fjallað um hvernig hátta skuli undirbúningi, uppsetningu, gerð og tæknilegum frágangi girðinga, hliða o.fl. sem tengist girðingum beint. Virðulegi forseti. Við þessa umræðu verður ekki farið ítarlega í þær breytingar sem lagðar eru til með frv. en vísað til greinargerðar og athugasemda við einstakar greinar sem er að finna í sjálfu þingskjalinu. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til 2. umr. og hv. landbn.

Hæstv. forseti. Hér liggur fyrir frv. til girðingalaga sem er orðið til eftir að yfir því hefur setið ágæt nefnd í landbrn. Ég hef farið yfir þetta frv. og sýnist að margt sem lagt er til í því sé til bóta. Ég vil t.d. tiltaka að mér finnst sérstaklega merkilegt og mjög til bóta að sett skuli í lög að það eigi að taka upp girðingar þegar hætt er að nota þær svo þær valdi ekki tjóni, en það er náttúrlega mjög til vansa á Íslandi að hér eru alls konar girðingar, gamlar og löngu hættar að gegna sínu hlutverki út um allar þorpagrundir, látnar óáreittar áratugum saman. Svo eru dýr að festast í þeim, auk þess hamla þær frjálsa för fólks um landið. Mér þykir það því mjög til bóta að þetta skuli koma í lög. Ég verð að segja að það sem lagt er til um að skipting girðingakostnaðar á landamærum sé alltaf til helminga er að sjálfsögðu göfugt markmið. En ég er hrædd um að það verði erfitt í framkvæmd því oft háttar svo til að saman liggja eyðijarðir sem eru í eigu einhverra sem hafa erft þær og svo jarðir sem eru í ábúð. Ef bændur þar vilja girða held ég að erfitt verði að stilla eigendum jarða sem ekki er lengur búið á og engar nytjar eru af upp við vegg með að þurfa að borga helming girðingakostnaðar jafnvel þó að viðkomandi búnaðarsamband sé með oddamann í einhvers konar úrskurðarnefnd. Ég óttast að þetta geti orðið erfitt í framkvæmd. En að öðru leyti eigum við auðvitað eftir að fara yfir frv. í smáatriðum í hv. nefnd þar sem ég á sæti og þar mun ég eiga þess kost að koma fram með mínar athugasemdir.

Herra forseti. Ég ætla ekki að fara efnislega yfir þetta frv. til girðingalaga en þakka fyrir að það hefur verið lagt fram því mikil þörf er á skýrum reglum, bæði um flokkun girðinga og ekki síður hver eigi að greiða og hvernig kostnaðarskipting eigi að vera. Tíð slys hafa verið af völdum búfjár á vegum og nauðsynlegt er að leggja fjármagn í að girða meðfram þjóðvegum og eins að skilgreina hvernig þær girðingar eigi að vera eftir mismunandi tegundum búfjár sem halda á innan girðinga þó ekki sé tekið á þeim girðingum í þessu frv. Eins vil ég þakka fyrir að tekið skuli á því sem hér kemur fram um umhirðu, þ.e. það að hreinsa upp gamlar, ónothæfar girðingar, gaddavírsgirðingar sem víða liggja, því þær eru til óþurftar og til lýta fyrir landið og smán fyrir okkur Íslendinga alla að hafa slíkar girðingar uppi. En allt kostar þetta fé og við þurfum þá í framhaldi af breytingu á lögum að fylgja því eftir við afgreiðslu fjárlaga að ef einhver kostnaður fellur á ríkið, t.d. kostnaður við girðingar meðfram þjóðvegum, að fé sé þá til á fjárlögum. Herra forseti. Þessu frv. verður vísað til hv. landbn. Þar á ég sæti og ég efa ekki að við munum fara vel yfir frv. þar.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir till. til þál. um landgræðsluáætlun 2002--2013. Með áætluninni er verið að skapa umgjörð um þá þjónustu sem Landgræðsla ríkisins veitir landinu og þegnum þess á þessu tímabili. Landgræðsla ríkisins hefur unnið árangursríkt landgræðslustarf í nær því heila öld. En verkefnið við varðveislu þeirra auðlinda sem felast í gróðri og jarðvegi er það risavaxið að enn á sér stað mikið jarðvegsrof, auk þess sem ástand gróðurs er víða í ósamræmi við möguleg gróðurskilyrði. Markmið þessarar landgræðsluáætlunar eru fjölþætt. Henni er ætlað að herða sóknina gegn eyðingu gróðurs og jarðvegs og jafnframt að styrkja byggðir og bæta landkosti með hag allrar þjóðarinnar að leiðarljósi. Landgræðsluáætlunin mótar ramma um landbætur og verndun landkosta til ársins 2013. Hún markar áherslur í stöðvun jarðvegseyðingar og uppgræðslu ásamt öðrum nauðsynlegum verkefnum, svo sem eftirliti með ástandi gróðurs og jarðvegs, stjórn landnýtingar, fræðslu, ráðgjöf, rannsóknum og upplýsingamiðlun. Þessari tólf ára áætlun er skipt í þrjá áfanga og gert er ráð fyrir að hún verði endurskoðuð fyrir árslok 2003. Meginmarkmið landgræðslustarfsins eru: Að stöðva hraðfara jarðvegsrof og gróðureyðingu og fyrirbyggja frekari eyðingu og landspjöll. Að byggja upp gróður og jarðveg í samræmi við gróðurskilyrði og landnýtingarþörf. Að stuðla að því að öll landnýting verði sjálfbær. Þessum verkefnum fylgir mikil binding kolefnis í gróðri og jarðvegi og því mun landgræðsluáætlunin hafa mikil áhrif til mótvægis við losun gróðurhúsalofttegunda frá Íslandi. Til að ná þessum markmiðum er mikilvægt: Að auka þekkingu vegna þeirra verkefna sem fram undan eru og leita hagkvæmustu leiða við lausn þeirra. Að veita fræðslu og ráðgjöf til bænda og almennings um landgræðslustarfið til að efla verkþekkingu þeirra á leiðum til að bæta land og skilning á verndun landkosta og sjálfbærri landnýtingu. Þá þarf að auka þátttöku landnotenda og almennings í landgræðslustarfinu og sjá til þess að allir notendur og eigendur lands axli ábyrgð á meðferð gróðurs og jarðvegs. Síðast en ekki síst er nauðsynlegt að auka fjárveitingar til landgræðslu verulega frá því sem verið hefur. Forgangsröðun landgræðsluverkefna byggist m.a. á úttekt og kortlagningu á jarðvegsrofi á öllu landinu og markmiðum um vistfræðilega sjálfbæra landnýtingu. Gróðurskilyrði versna yfirleitt eftir því sem land hækkar og kostnaður við landgræðslu eykst að sama skapi. Því er gert ráð fyrir að landgræðsluverkefni til 2013 verði að mestu á láglendi og ekki er gert ráð fyrir uppgræðsluverkefnum ofan við 500 m hæð, nema þar sem jarðvegsrof ógnar mannvirkjum eða náttúruminjum. Megináhersla verður lögð á eftirfarandi: 1. Stöðvun hraðfara jarðvegseyðingar, einkum þar sem rof er í grónu landi og þar sem sandur getur borist að byggð eða öðrum mannvirkjum. 2. Gróðurvernd og stjórn landnýtingar. Gerðar verða gróður- og jarðvegsverndaráætlanir fyrir þá afrétti sem verst eru farnir og unnið með bændum og sveitarstjórnum um framkvæmd þeirra. Einnig verður unnið að því að koma í veg fyrir ofnýtingu lands og stefnt að því að öll landnýting verði vistfræðilega sjálfbær. 3. Uppgræðslu lands. Stuðlað verði að auknu frumkvæði og þátttöku almennings og stofnaður sérstakur sjóður, Landbótasjóður, í því skyni. Þá verði samstarfsverkefnið Bændur græða landið eflt enn frekar. Samstarf við skógræktaraðila verður aukið, þar eð víða þarf að undirbúa land til skógræktar með uppgræðslu. 4. Varnir gegn landbroti vegna ágangs fallvatna. Gerð verði heildarúttekt á þörfinni og verkefnum forgangsraðað. 5. Upplýsingaöflun. Haldið verði áfram kortlagningu landgræðslusvæða og uppbyggingu landupplýsingakerfis og áhersla lögð á náið samráð við aðra aðila sem vinna að upplýsingaöflun sem komið getur að notum í landgræðslustarfinu. 6. Rannsóknir og þróun. Til að auka hagkvæmni og bæta árangur í landgræðslustarfinu er stefnt að því að fjölga úrræðum við landbætur, m.a. með aukinni notkun innlendra tegunda. Rannókna- og þróunarstarf sem unnið verður að samkvæmt landgræðsluáætluninni tengist landgræðslustarfinu með beinum hætti. Áhersla er lögð á náið samstarf við aðra rannsóknaraðila til að tryggja sem best þekkingu á undirstöðu landgræðslustarfsins. 7. Fræðslu og ráðgjöf. Unnið verður áfram að fræðslu um landgræðslustarfið og landnýtingu í sátt við landið svo og aukinni ráðgjöf til bænda, hestamanna og annarra umsjónarmanna lands. Sérstakur ávinningur við áætlunina er sú mikla binding kolefnis sem fylgir þessu nýja sóknarfæri í landbótum með landgræðslu. Hún er nauðsynleg fyrir verndun loftslags og hagkvæm leið til að mæta hluta af skuldbindingum Íslands vegna Kyoto-bókunarinnar. Hér á landi eru óvenjulega góðar aðstæður til að binda kolefni og árangur af átaksverkefni ríkisstjórnarinnar í bindingu kolefnis með landgræðslu og skógrækt var mjög góður. Það markmið að auka árlega bindingu um 100.000 tonn af koltvísýringi, liðlega 27.000 tonn af kolefni, umfram það sem var árið 1990 náðist á síðasta ári eins og stefnt var að. Þar af náðist að binda 17.500 tonn af koltvísýringi á nýjum landgræðslusvæðum, sem er mun meira en vænst var. Þrátt fyrir að átaksverkefninu sé formlega lokið er lögð rík áhersla á að halda á fram aðgerðum til aukinnar bindingar kolefnis. Binding kolefnis í gróðri og jarðvegi með landgræðslu og öðrum landbótum eykur frjósemi landsins til lengri tíma litið og styrkir búsetuskilyrði þjóðarinnar. Vegna alþjóðlegra skila á niðurstöðum er mikilvægt að halda gott bókhald um kolefnisbindinguna og verður stuðlað að því. Landgræðslustarfið er mjög fjölþætt og hefur tekið miklum breytingum á síðustu árum. Fjölmörg verkefni hafa verið færð til bænda og annarra verktaka og verður stuðlað enn frekar að því að landgræðslustarfið veiti aukna atvinnu í sveitum landsins. Frá árinu 1907 hefur Landgræðsla ríkisins girt af alls um 160 svæði. Þar af hafa um 65 uppgrædd svæði verið afhent eigendum á nýjan leik. Nú eru um 304.000 hektarar innan landgræðslugirðinga. Þá hafa fyrirhleðslur á undanförnum og áratugum ekki aðeins bjargað hundruðum eða jafnvel þúsundum hektara gróins lands, heldur hafa einnig gróið upp þúsundir hektara af gróðurvana landi í skjóli þeirra varnargarða sem gerðir hafa verið, t.d. í Austur-Skaftafellssýslu og Rangárvallasýslu. Landgræðsluáætlun þessi byggir á því að græða og fegra ásýnd byggða og endurheimta frjósemi landsins. Sérstök áhersla er lögð á að efla sókn gegn hraðfara jarðvegseyðingu. Jarðvegur er hér óvenjuviðkvæmur vegna eldvirkninnar og náttúruöflin máttug. Miklu skiptir því að byggja upp gróður sem veiti varanlega vörn gegn eyðingaröflunum. Þá er einnig lögð áhersla á að virkja þjóðina til dáða í verndun landkosta og landbótum og stytta boðleiðir milli stjórnvalda og almennings. Héraðssetrum Landgræðslunnar verður fjölgað og samstarf aukið við landnotendur. Reynt verður að tryggja að landnýting verði alls staðar með vistfræðilegum sjálfbærum hætti og stuðningur við alhliða landbætur efldur. Mjög góð reynsla hefur verið af slíku samstarfi, svo sem í verkefninu Bændur græða landið, en þar taka um 600 bændur þátt í að bæta jarðir sínar í góðu samstarfi við Landgræðsluna. Áætlunin miðar að betri stjórn beitar í sátt við landið og gefur bændum aukið hlutverk í landbótum og sem vörslumanna landsins. Hæstv. forseti. Ég mun ekki hafa fleiri orð um þetta við 1. umr. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að málinu verði vísað til hv. landbn.

Hæstv. forseti. Ég fagna því að hér skuli komin fram till. til þál. um landgræðsluáætlun 2002--2013 og einnig að gert skuli ráð fyrir að hún verði endurskoðuð fyrir árslok 2003. Ég þakka líka fyrir hversu vel þetta plagg er úr garði gert. Þau verkefni sem helst knýja á eru ákaflega vel skilgreind með teikningum og línuritum. Ég verð að segja að það er mikils virði að fá í upphafi nefndarstarfs svo góða till. til þál. til að starfið sem nefndin þarf að vinna við yfirferð tillögunnar verði sem árangursríkast. Í áratugi hefur verið unnið mjög mikilvægt og árangursríks starf í landgræðslu. Það er mikil samstaða og stemmning meðal þjóðarinnar um þetta verkefni en samt hefur því miður ekki tekist að koma í veg fyrir jarðvegsrof í landinu með þessu starfi. Jarðvegsrof er enn mjög mikið og ástand gróðurs víða mjög slæmt. Það er bæði vegna þess að í gegnum aldirnar hefur fé verið beitt ótæpilega á þessi lönd og líka vegna þess við verðum stöðugt fyrir búsifjum t.d. vegna eldsumbrota. Markmið þessarar till. til þál. er að tryggja að landnýting verði alls staðar sjálfbær, þ.e. að ekki verði gengið á gæði landsins og tek ég mjög eindregið undir það markmið. Hér eru m.a. talin upp þau markmið tillögunnar að stöðva jarðvegseyðingu; standa að uppgræðslu og eftirliti með ástandi gróðurs og jarðvegs, stjórn landnýtingar; fræðslu, ráðgjöf, rannsóknum og upplýsingamiðlun. Áætlunin er sögð fela í sér að auka landgræðslu og veita atvinnu, ekki mun af veita út um hinar dreifðu byggðir að virkja einmitt bændur og þann vélakost sem til er í sveitum landsins til að vinna að þessu verkefni fyrir það fjármagn sem til þess rennur af fjárlögum. Árangurinn af því mun áreiðanlega skila sér margfalt, bæði til bænda og þjóðarinnar í heild. Eitt af höfuðmarkmiðum áætlunarinnar er auk þess að stuðla að því að við getum uppfyllt alþjóðasamninga sem við erum aðilar að. Bent er á að landgræðslan sé hagkvæm leið til að binda kolefni. Það er einmitt á þeim forsendum sem fjármagn til landgræðslu hefur á síðustu árum verið aukið mjög. Á línuriti á bls. 4 í þessari tillögu sést að eftir þjóðargjöfina voru framlög til landgræðslu nokkuð há í mörg ár en svo dró mjög úr þeim á tímabili. Nú hefur aftur verið aukið við fjármagn til þessa þáttar og fyrst og fremst á þeim forsendum að með því sé unnið gegn gróðurhúsaloftslagi. Í einu af þeim ágætu línuritum og kortum sem hér eru á bls. 5 er gefin einkunn eftir því hversu mikið rof er í gangi á viðkomandi svæðum. Í ljós kemur t.d. að 6% landsins --- þó eru jöklar, vötn og hæstu fjöll undanskilin --- þ.e. 6.641 km 2 eru skilgreindir með rofeinkunn 5, sem er mjög mikið rof. Og 11% landsins eru með rofeinkunn 4, sem er mikið rof, eða 10.872 km 2 . Ég verð að segja að þetta eru auðvitað ógnvekjandi tölur og sýna að við þurfum virkilega að gera sameiginlegt átak. Mig langar í lokin að koma aðeins að einum þætti landgræðslunnar, en það eru fyrirhleðslur og minna á að þar er víða, eins og reyndar er tekið fram í þáltill., sem þarf að gera mikið átak. Ég hef sérstaklega kynnt mér þessi mál á Suðausturlandi t.d. við Skaftá, þar eru gríðarleg verkefni sem þarf að vinna og að mínum dómi mjög fljótt. Eins og áður hefur verið sagt í umræðunum í dag á ég sæti í hv. landbn. og kem auðvitað þar að afgreiðslu þessarar þáltill. og vonast til að hún fái farsæla afgreiðslu.

Herra forseti. Ég fagna því að fram er komin till. til þál. um landgræðsluáætlun frá 2002--2013. Það er mikill áhugi á landgræðslu á Íslandi í dag, bæði skógrækt og almennri landgræðslu, og að vinna bug á rofabörðum, sandauðnum og sandfoki. Því er mikilvægt að standa vel að landgræðslu og sameina krafta allra landsmanna, sama hvort það eru einstaklingar, bændur eða opinberar stofnanir. Og að sú áætlun sem lögð er fram og sú landgræðsla sem unnin er sé byggð á rannsóknum og að einhver samræmd áætlun sé í gangi. Ég fagna því þessari þáltill. og hlakka til að fjalla um hana í hv. landbn. Þáltill. er kaflaskipt. Sett eru fram markmið og undirmarkmið og hvað þurfi að gera til að ná þeim markmiðum. Við fyrstu sýn er ég ánægð með að sjá hvað þetta er aðgengilega sett upp. Eitt af markmiðunum er --- ég ætla ekki að telja þau öll upp því hæstv. landbrh. gerði það --- að öll landnýting verði sjálfbær. Því fagna ég. Með sjálfbærri landnýtingu er líka átt við fjölbreytni flórunnar. Það eru líka lönd sem þarf að varðveita í þeirri mynd sem þau eru og hafa möguleika á sjálfbærri endurnýtingu án þess að mannshöndin grípi þar inn í með sáningu eða plöntum. Þess vegna er mikilvægt að svona landgræðsluáætlun taki tillit til allra þátta. Að binda kolefni gróðri og jarðvegi til mótvægis við losun gróðurhúsalofttegunda. Þetta er gott markmið, en ég ætla að vona að hér sé ekki eingöngu höfð í huga stóriðja og skuldbindingar varðandi stóriðju. Ég vona að við séum ekki að miða þessa bindingu kolefna við þá umferð og útblástur frá farartækjum, þar á meðal skipum sem við stöndum fyrir án þess að fara í mjög kröftuga kolefnisbindingu, eingöngu til þess að uppfylla hugsanlega skuldbindingar varðandi Kyoto-sáttmálann. Þetta er hugsanlega góður hvati, en ég ætla að vona fyrir okkar hönd að við þurfum ekki slíka svipu á okkur til þess að fara í svo metnaðarfulla áætlun eins og hér er lögð fram. En eins og ég sagði áðan eru rannsóknir undirstaða slíkrar landgræðsluáætlunar og þar verðum við að efla okkur og samræma rannsóknir mismunandi stofnana. Við höfum í þeim sauðfjársamningi sem nú er í gildi og eins varðandi almennt búfjárhald talað um ákveðna gæðastýringu í landbúnaði. Og þó ekki sé talað um ákveðna ítölu í búfé er sú hugsun á bak við þá gæðastýringu að hver bóndi gæti varúðar varðandi fjölda sauðfjár og hesta með tilliti til þess að ofbjóða ekki gróðri landsins. Svona landgræðslu\-áætlun samtvinnast búfjárhaldi í landinu. Það er alveg orðið ljóst hvað beitarþol er víða viðkvæmt og hvað landinu hefur víða verið ofboðið með ofbeit, sérstaklega þó af sauðfé og jafnvel núna einnig af hestum, og að þeim ranni þarf að huga líka þegar verið er að setja upp slíka áætlun. Eins og ég sagði áðan þakka ég fyrir að þessi þáltill. er fram komin. Ef þessi áætlun gengur eftir verður hún örugglega til þess að efla byggð í landinu. Uppi eru áætlanir um að koma á fót fleiri hérðassetrum, m.a. á Austurlandi. Það á að styrkja bændur til þess að halda áfram að vera í verkefnum við að græða landið. Allt er þetta til að styrkja búsetu í landinu og ég ætla að vona að það gangi eftir.

Herra forseti. Ég vil taka undir orð hv. þm. sem hér hafa tjáð sig um þáltill. um landgræðsluáætlun fyrir árin 2002--2013, og fagna því að hún er fram komin. Nokkur bið hefur verið eftir þessari þáltill. og þeim mun meiri ástæða er til að fagna því að hún skuli hafa litið dagsins ljós. Hún getur þá farið í umræðu og umfjöllun til þess að geta síðan eftir ítarlega umfjöllun á vegum þingsins komið til framkvæmda. Það er ekki minn háttur að vera endilega að finna að við þá sem ekki eru viðstaddir, en ég vil þó vekja athygli forseta á því að þegar jafnmikið stórmál og landgræðsluáætlun er til næstu tíu ára með bindingu á fjármagni upp á allverulega háar upphæðir kemur til umræðu, þá eru nú ekki margir stjórnarliðar að styðja hæstv. ráðherra í að leggja fram þessa ágætu þáltill. eða fylgjast með umræðunni um hana. Það sem ég vildi vekja athygli á eru þau atriði sem ráðherra kom inn á varðandi verkefni og aðgerðir. Það var alveg hárrétt hjá hæstv. ráðherra að grundvöllur fyrir vinnu til næstu ára er aukin þekkingaröflun, rannsóknir og fræðsla og síðan að finna hagkvæmustu leiðir til að vinna verkin, ná árangri. Í því sambandi vil ég taka undir áherslur sem lagðar eru á að varið verði töluverðu miklu fjármagni til rannsókna og hversu mikilvægt það er í byggðalegu tilliti að ekki aðeins verkefnin, heldur líka rannsóknir og þróunarstörfin verði vistuð og unnin á stofnunum landbúnaðarins víða um land. Ég vil fagna því sem hér er nefnt að efla starf héraðssetra og koma á fót héraðssetri á Austurlandi. Ég hefði þó viljað sjá kveðið eitthvað nákvæmar, handfastar að orði um hvernig ætti að efla héraðssetrin, hvaða verkefni væru flutt eða falin þeim í þessum þróunar- og landgræðsluátaksverkefnum. Ég segi þetta vegna þess að það er svo mikil tilhneiging til þess að störfin sem þurfa fagþekkingu, sérþekkingu, séu vistuð í Reykjavík, hversu svo sem við samþykkjum lög á Alþingi sem eiga að bera vísbendingu til annars, þá vill það nú verða svo. Ég vil því árétta það við hæstv. ráðherra, sem ég veit að hefur mikinn vilja, a.m.k. hefur hann lýst því hér í þingsölum, til að þessi þróunarverkefni, þetta faglega starf, verði vistað hjá stofnunum landbúnaðarins hvort sem það er hjá Landgræðslunni í Gunnarsholti, Skógræktinni á Egilsstöðum, á Hallormsstað, Garðyrkjuskóla ríkisins í Hveragerði, Hólaskóla eða Landbúnaðarháskólanum á Hvanneyri, þá verði markvisst unnið að því að rannsóknastörf, fagþekking og önnur verkefni á því sviði verði með markvissum hætti færð út til þessara stofnana, en ekki bara lýst yfir góðum vilja. Ég vil í þessu sambandi, herra forseti, m.a. benda á verkefnið Nytjaland sem tengist þessu með gagnasöfnun, rannsóknum og faglegri forvinnu við þetta. Meginþungi þess verkefnis er vistaður í Reykjavík sem gæti verið hjá stofnunum landbúnaðarins eins og við ræddum hér um fyrr á þinginu í vetur. Þetta vildi ég láta koma fram. Ég tel og óska eftir því að hv. landbn. taki markvissara á þessum málum, meira í formi verkefna og sýnilegra aðgerða hvernig þessum málum verði fyrir komið og þau vistuð formlega á héraðssetrunum, á höfuðstofnunum, rannsókna- og menntastofnunum landbúnaðarins út um land, þannig að þetta verði þar til almenns styrktar, ekki aðeins Landgræðslunni, í vinnunni úti á akrinum meðal bænda og annarra sem eru að ráðstafa landi, heldur einnig meðal þeirra stofnana landbúnaðarins sem gegna svo veigamiklu hlutverki einmitt í að viðhalda og græða landið, bæði í eiginlegri og óeiginlegri merkingu út um allt land. Ég árétta það, herra forseti, að við horfum svo oft á að við gefum góðar yfirlýsingar, góð fyrirheit en upplifum annað. Ég vona að með sameiginlegu átaki ráðherra, ráðuneytis, landbn. og þeirra stofnana sem hér koma að málum verði þetta ekki aðeins í Reykjavík heldur verði þetta til þess að efla slíkar stofnanir úti á landi og úti um hinar dreifðu byggðir. Þar eiga öll þessi verkefni heima.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. sem hafa tekið þátt í þessari umræðu fyrir undirtektir þeirra og umfjöllun og legg á það áherslu, eins og hér hefur komið fram, að auðvitað er það landbn. að taka við þessu máli og fullvinna það og vonandi, þó að málið sé tiltölulega seint fram komið, að afgreiða það á þessu vorþingi sem ég held að væri nokkuð mikilvægt að ætti sér stað. Ég þakka umræðuna og undirtektirnar. Það er ljóst, hv. þingmenn, að Ísland er land elds og ísa. Hér hafa mikil örlög átt sér stað í gegnum aldirnar og landið ber þess merki hvar á hjaranum við erum stödd. Við sjáum þess vegna afleiðingar kuldans og eldgosanna sem hafa eytt gróðri og við vitum líka að forfeður okkar voru fátækir og nýttu landið sér til lífsviðurværis oft við illan leik. Sú kynslóð sem nú starfar í landinu og á þetta land og elskar vill því auðvitað taka það í fóstur og breyta ásýnd þess. Um það held ég að sé mikil samstaða þannig að það kemur ekki á óvart í þessari umræðu. Hv. þm. Þuríður Backman minntist á þann ávinning sem menn telja nú af því að binda kolefni. Það er auðvitað eitt ljóst í lífi samtímans að heimurinn eða einstaklingarnir sem búa í veröldinni óttast kannski örlög framtíðarinnar og stöðu og vilja gefa sér nýja lífsbók til þess að starfa eftir og ég hygg að hún byggi nú á þeim markmiðum að varðveita lífsskilyrði barna okkar sé til framtíðar horft. Og það hefur verið hlutverk íslenskra stjórnmálamanna að undirbúa aðstæður fyrir öflugt atvinnulíf á Íslandi til þess að tryggja að börnin okkar geti sest hér að og búið við lífskjör eins og aðrar þjóðir bjóða best upp á. Þetta hefur verið okkar gæfa. Það hefur t.d. verið gæfa Framsfl. núna síðustu sex árin að taka þátt í að endurskipuleggja íslenskt þjóðfélag með sókn í huga þar sem dugandi atvinnulíf skapar mörg ný tækifæri. Erlend fjárfesting hefur átt sér stað. Við höfum séð virkjanir og orkuver rísa. Við höfum séð kraft í íslensku atvinnulífi. Auðvitað er ánægjulegt að taka þátt í slíku. Ég vil því líta svo á að menn séu ekki eingöngu að hugsa um stóriðju. Hún er hluti af afkomu okkar í þessu landi, verður það trúlega því að við erum með bestu orkugjafa heimsins. En við verðum að fara af fullri gætni og umgangast náttúru okkar af mikilli virðingu og meta verðgildi hennar, horfa til nýrra tíma og framtíðarinnar. Það er ekki einfalt mál en um það þarf í rauninni að ná þjóðarsátt, hvar við virkjum, hvert við stefnum o.s.frv., þannig að það er stórmál á hverjum tíma. En mikilvægasta málið er að hafa svigrúm framtíðarinnar vegna til þess að geta tekið þátt í rismiklu atvinnulífi heimsins og boðið þjóð okkar bestu lífskjör. Það er ekkert einfalt mál. Það er mikið verkefni allra stjórnmálamanna í fortíð og framtíð að huga að því með atvinnulífinu. Það er kannski mesta og erfiðasta verkefni okkar. Og sem betur fer á ofbeit sauðfjár sér nú vart stað í dag og þarf ekki að tíunda það. Sauðfé, vetrarfóðruðum ám hefur fækkað um helming á um 20 árum og er nú um 450 þúsund þannig að þar hefur orðið mikil breyting. Hins vegar þarf að huga þar að ákveðnum svæðum og ná stjórn á beitinni. En það gleðilega í vinnu Landgræðslunnar er auðvitað það að hún vinnur í ríkum mæli með notendum landsins og hefur gert samninga við eina 600 bændur um sínar heimajarðir og með gæðastýringu samtímans eru menn að skynja þetta betur og læra betur að lesa landið og fara með það þannig að þar eru góðir hlutir að gerast. Hv. þm. Jón Bjarnason saknar þess að stjórnarliðar skuli ekki vera margir í salnum. Ég get tekið undir það með honum en fjarvera þeirra segir líka kannski ákveðna sögu. Þeir hafa fjallað um þetta stóra mál í þingflokkum sínum. Þeir eru stuðningsmenn þess --- eða ég lít svo á --- og styðja þetta mál heils hugar þó að auðvitað eigi þeir að vera hér við umræðu málsins, ekki síst þeir sem í nefndinni sitja sem fær þetta stóra verkefni til umfjöllunar. Það má segja, hæstv. forseti, að það ætti nánast að vera skylda þingsins að skipuleggja það sérstaklega að ekki síst þeir sem taka við málunum hlýði á þá umræðu sem fram fer um stór mál í þinginu. Ég tek því undir með hv. þm. að vissulega sakna ég þeirra þó að ég telji að þetta segi ákveðna sögu. Hv. þm. Jón Bjarnason minnist hér á verkefnin í stofnunum landbúnaðarins og óskaði þess að þau fari ekkert síður fram á landsbyggðinni og reyndar miklu frekar en í stofnunum landbúnaðarins. Ég tek undir það með hv. þm. Ekki þarf að minna á það að landbrn. býr við það að stór hluti þeirra stofnana sem tilheyra því er starfræktur á landsbyggðinni og við teljum að verkefnin séu einnig þannig og það sé ekki síst okkar hlutverk að styrkja þær og að störfin verði þar. Landgræðslan er nú í Gunnarsholti. Þar hefur hún þróað öflugt starf og komið upp sínum héraðssetrum, sem ég heyri að hv. þingmenn taka mjög undir að verði styrkt, þannig að ég tel að þetta sé allt á góðri leið. Ég þakka auðvitað fyrir að menn skuli brýna ráðherra til dáða og vilji ekki að hann sofni á verðinum eða ruglist í ákvarðanatöku sinni. Þessi föðurlega umhyggja þingsins er svo mikilvæg. Ég veit ekki hvort ég á að bæta meiru við þetta. Ég þakka bara þessar undirtektir og vona að þessu máli verði vel tekið í þinginu og ekki síður að það nái helst fram að ganga á þessu vorþingi þó að ég viðurkenni, og það er staðreynd, að málið er nokkuð seint fram komið.

Herra forseti. Það er sannarlega ástæða til að taka undir velfarnaðaróskir þeirra þingmanna sem hafa talað í þessari umræðu um landgræðsluáætlun. En ég get ekki annað en lýst yfir furðu minni með ákveðinn þátt í ræðu hæstv. ráðherra hér á undan, þ.e. kaflann um gæfu Framsfl. sem telur sér m.a. til tekna rismikið atvinnulíf á landsbyggðinni. Þess verður að geta, herra forseti, að stóriðjustefna Framsfl. er ekki hluti af rismiklu og fjölbreyttu atvinnulífi á Íslandi. Og það verður að minna hæstv. landrh. á að ef hann ætlar að halda því fram að hægt sé að vega upp á móti losun stóriðju á koltvísýringi og öðrum gróðurhúsalofttegundum út í andrúmsloftið með því að bæta jarðveg og gróðursetja tré, þá er hann sannarlega á miklum villigötum. Og það verður að minna hæstv. ráðherra á að umræðunum í Haag, á sjötta aðildarríkjaþingi Sameinuðu þjóðanna um loftslagsmálin í nóvember sl., var siglt í strand vegna þess að Bandaríkjamenn gerðu kröfu um að binding kolefnis í gróðri og landgræðslu yrði talin þeim til tekna hvað varðaði losun á gróðurhúsalofttegundum, en það var nákvæmlega það sem Evrópusambandið gat ekki samþykkt og þess vegna sigldu umræðurnar í strand. Ekki er hægt að ætla sér að nýta þessi rök í umræðunni um landgræðsluáætlun á Íslandi því þau eru fullkomlega ómerk. Að öðru leyti hirði ég ekki um að ræða frekar gæfu Framsfl. í þessu andsvari mínu við hæstv. ráðherra.

Hæstv. forseti. Ég ætlast ekki til þess að hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir ræði gæfu Framsfl. Hún er nú að verða þekktust sem mesti afturhaldssinni þessa þings og þjóðfélags á svo ótalmörgum sviðum, með mjög lítinn skilning á atvinnulífi samtímans og möguleikum íslenskrar þjóðar, og horfir á mjög mörgum sviðum, ég vil segja, til fornaldar hvað það varðar. Ég sá hins vegar ástæðu til þess að minna á þetta hér við umræðuna vegna þess að það kom fram í máli flokkssystur hv. þm. að vara við stórhuga framkvæmdum sem auðvitað er alltaf spurning um hvernig á að fara í. Það má kalla þá stóriðju sem átt hefur sér stað í landinu stóriðju Framsfl. Það getur vel verið að hv. þm. telji að Framsfl. einn hafi staðið að öllum virkjunum á síðustu öld og allri stóriðju sem verið hefur í landinu. Það er hins vegar ekki rétt. Sem betur fer hefur oft verið samhugur á Alþingi Íslendinga um þessi verkefni. En ég sá ástæðu til að minna á að það er ekkert einfalt að vera Íslendingur. Það er ekkert einfalt að lifa í þessu landi. Hér þurfum við að huga til stórhuga verka og ná samstöðu um það á mörgum sviðum. Þegar Framsfl. tók við og komst í ríkisstjórn fyrir sex árum var hér atvinnuleysi upp á 6--7%. Þá voru að verða mjög lág launakjör á Íslandi. Þá var mikill landflótti. Allt hefur þetta snúist við. Ég vildi því, ekki síst af því að hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir, þingmaður lyngsins, var hér stödd, að hún heyrði að ég væri stoltur af störfum flokksins. Ég tel það samt sem áður og gat þess að það er oft vandi að ná saman um þetta mál. Það er vandi að ákveða hvar á að virkja og þar verða menn að fara af fullri gætni. Það er vandi að stofna til stóriðju. Það er líka bara vandi að vera til, hv. þm.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra fór nú út um holt og móa í þessu andsvari sínu varðandi afturhald þeirrar sem hér talar og þarfir mínar til að horfa til fornaldar. Ég veit ekki betur en hæstv. ráðherra sé frægur fyrir að horfa til fornaldar í sínum ræðum og vitna í fornmenn, fornan kveðskap og fornar dyggðir Íslendinga og að hann telji sér það sjálfur til tekna að gera slíkt. Svo leyfir hann sér að hallmæla mér fyrir að ég skuli horfa til fornaldar. Sannleikurinn er auðvitað sá að maður þarf að horfa til fornaldar með sýn á framtíðina. En það er auðvitað það sem stóriðjustefna Framsfl. --- og ég endurtek það --- stóðriðjustefna Framsfl. hefur ekki sýn til framtíðar, stóriðjustefna Framsfl. sem byggir á því að nú er verið að setja saman í eina risastóra trekt 16 ár af hálendinu norðan Vatnajökuls með því að reisa 16 stíflur og eina af þeim tæplega 200 metra háa. Þetta er ekki sýn til framtíðar sem mér er að skapi, herra forseti, og ég efast um að þessi sýn sé sýn þjóðarinnar þó að þetta sé sýn Framsfl. Og varðandi andsvarið sem ég fór upphaflega í þá verður hæstv. ráðherra að gera sér grein fyrir því að losun frá mengandi stóriðju á gróðurhúsalofttegundum verður aldrei bætt með lífsnauðsynlegri landgræðslu og skógrækt á Íslandi.

Hæstv. forseti. Það kannski endar með því að við hv. þm. verðum sammála um eitthvað. Kannski erum við bæði svona góðir fornaldarmenn í nútímanum. Það er alla vega ekki slæmt og satt að segja er það rétt hjá hv. þm. að menn tengja mig a.m.k. oft fornöldinni. Ég hef ekkert orðið leiður á því en ég þykist standa alveg föstum fótum í samtímanum og vondandi í framtíðinni og reyni að horfa á málin út frá því. Kannski verðum við því bara sammála um það. Ég fór kannski út um holt og móa en hv. þm. gerir það nú jafnan þegar þessi mál ber á góma og hefur vikið sér undan umræðunni gagnvart landsbyggðinni sums staðar þar sem menn hafa verið að leita að nýjum tækifærum til að styrkja byggðir sínar. Þá hefur hv. þm. bent á fjallagrös og svona munnvatnið sjálft til þess að lifa á þannig að það hefur sært margan landsbyggðarmanninn meðan fyrirtækin og atvinnulífið dafnar og drottnar á höfuðborgarsvæðinu. Um þetta deilum við í sjálfu sér ekkert í þessari umræðu því að hún snýr að því að Alþingi er sammála um að vilja sjá Ísland rishærra hvað gróður varðar í framtíðinni og þessi áætlun til 2013 sem ég er hér að mæla fyrir snýr fyrst og fremst að því að reyna að klæða landið skógi, breyta hugarfari og ná árangri á mjög mörgum sviðum hvað það varðar.

Herra forseti. Ég flyt ásamt hv. þm. Jóni Bjarnasyni, till. til þál. um hertar aðgerðir á sviði smitsjúkdómavarna og aukið eftirlit með innfluttum matvælum og aðföngum. Tillagan hljóðar svo: Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að herða þegar í stað þær sóttvarnaaðgerðir sem hægt er að grípa til vegna komu fólks frá smitsjúkdómasvæðum til landsins. Alþingi ályktar að skipuð verði samstarfsnefnd á vegum landbúnaðar-, umhverfis-, samgöngu- og dómsmálaráðherra til að gera samræmdar tillögur um hvernig megi styrkja eftirlit, úrræði og starfsaðstöðu stjórnvalda vegna innflutnings á matvöru og aðföngum sem líklegt er að geti borið smit til landsins. Nefndinni verði einnig falið að móta tillögur um virkt eftirlit með komu fólks til landsins með tilliti til smitleiða með skófatnaði og ferða fólks inn á búgarða og sýkt svæði, enda þótt ekki sé um faraldra að ræða. Í greinargerðinni segir: Þingsályktunartillaga þessi er lögð fram í kjölfar á smitsjúkdómafaröldrum sem geisað hafa í Evrópu undanfarið. Ekki er langt síðan kúariða greindist víða í Evrópu og í Bretlandi herjar nú gin- og klaufaveiki sem er bráðsmitandi veirusjúkdómur og leggst á klaufdýr, svo sem nautgripi, sauðfé, svín og geitur. Í ráðleggingum yfirdýralæknis um smitvarnir vegna gin- og klaufaveikifaraldursins í Bretlandi kemur m.a. fram að smitefnið dreifist auðveldlega með lifandi dýrum, afurðum þeirra, fólki og fatnaði. Smithætta er því veruleg samfara heimsóknum í héruð þar sem sjúkdómurinn hefur komið upp en einnig getur verið hætta á smiti í þeim héruðum þar sem sjúkdómurinn hefur ekki enn verið greindur, því að sýkt dýr skilja út sjúkdómsveiruna áður en sjúkdómseinkenni koma í ljós. Í ljósi framangreinds telja flutningsmenn nauðsynlegt að þegar hefjist vinna við að herða varúðarráðstafanir og aðgerðir sem hægt er að grípa til þegar fólk kemur til landsins frá smitsjúkdómasvæðum. Tryggja verður að tollyfirvöld, embætti yfirdýralæknis og önnur hlutaðeigandi stjórnvöld hafi yfir nægilegum fjármunum og úrræðum að ráða til að geta gripið til nauðsynlegra aðgerða vegna framangreindrar smitsjúkdómahættu. Jafnframt telja flutningsmenn ljóst að renna þurfi styrkari stoðum undir eftirlit með innfluttri matvöru til landsins og má þá sérstaklega nefna frosna matvöru sem inniheldur oft kjöt. Er veruleg hætta á að sýkt kjöt geti borist til landsins með slíkum matvælum. Eftirlit með frosinni matvöru virðist aðallega beinast að merkingum og innihaldslýsingum vörunnar án frekari rannsókna og athugana á hollustu og heilbrigði. Úr því þarf að bæta og styrkja eftirlit, úrræði og starfsaðstöðu stjórnvalda sem sinna innflutningi matvæla. Enn fremur er brýnt að koma á virku eftirliti með innfluttri vöru sem getur hugsanlega borið smitefni til landsins. Þar má sérstaklega nefna dýrafóður, hvort sem það er ætlað búfé eða gæludýrum, notuð landbúnaðartæki og golfsett. Mjög alvarlegir dýrasjúkdómar hafa geisað í mörgum Evrópulöndum í vetur og með stórauknum verksmiðjubúskap, frjálsu flæði vöru og þjónustu milli ríkja verður æ erfiðara að halda alvarlegum dýrasjúkdómum í skefjum. Í ljósi þessa og með tilliti til aukinna ferðalaga Íslendinga sem og annarra er nauðsynlegt að endurskoða sóttvarnir í almennri móttöku fólks sem kemur hingað til lands. Í tilfelli sumra sjúkdóma, svo sem gin- og klaufaveiki og hitasóttar í hrossum, geta smitefni hæglega borist með skófatnaði, með fötum fólks svo og tækjum og áhöldum eins og golfsettum. Því er mikilvægt að tekið sé tillit til þessara smitleiða og endurskoðaðar þær almennu sóttvarnareglur sem í gildi eiga að vera, óháð því fári sem herjar nú á klaufdýr víða um heim. Herra forseti. Nokkuð er síðan þessi þáltill. var lögð fram og hún ber þess merki því að töluvert hefur verið gert til að bregðast við hugsanlegri smithættu af gin- og klaufaveiki en þær aðgerðir fóru nokkuð seint af stað. Aðgerðir hafa verið að smáherðast en þegar á reynir þarf fjármagn, það þarf stöðugildi og það þarf úrræði. Ég tel að þessi farsótt í Evrópu, gin- og klaufaveikin, hafi kennt okkur nokkra lexíu sem við þurfum að nýta okkur til framtíðar með tilliti til þess hvernig við eigum að bregðast við komi slíkt fár upp aftur og með tilliti til þess hvernig almennar varúðarreglur eiga að vera með tilliti til komu ferðamanna, íslenskra sem erlendra, með matvælum, með dýrafóðri og öðru sem ég taldi upp áðan. Þessi þáltill. er ekki eingöngu hugsuð út frá því fári sem geisar nú heldur miklu frekar til að koma saman fulltrúum frá þeim ráðuneytum sem þurfa helst að koma að almennum vörnum eins og landbrn., yfirdýralæknisembættinu og umhvrn. með hollustuvernd, samgrn. með flugleiðir og skip og dómsmrn. með tollgæsluna og eftirlit með vörum inn í landið. Sem sagt að styrkja stöðu okkar. Allt kostar þetta fjármuni og ef við erum eingöngu að líta á einn þátt eins og komu ferðamanna til landsins þá verðum við að taka tillit til þess með fjölda tollvarða og stöðugilda hvað varðar tollskoðun ferðamanna með flugi, skipum og Norrænu. Í mínum huga held ég að tími hafi verið kominn til að fara vel yfir þessi mál. Herra forseti. Við erum langt komin með því að samþykkja frv. til laga um breytingu á lögum um dýrasjúkdóma og varnir gegn þeim sem eru nr. 25/1993. Þar hefur komið fram að ekki er talin ástæða til að setja inn í þau lög eða breyta þeim nokkuð frekar en hér er verið að gera nema það mætti hugsanlega skoða 8. gr. þeirra með tilliti til komu ferðamanna til landsins. Í nál. varðandi þessa breytingu á lögum um dýrasjúkdóma segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Við umfjöllun nefndarinnar um frumvarpið var talsvert rætt hvort nauðsynlegt væri að styrkja ákvæði laganna frekar með tilliti til dýrasjúkdóma sem hafa greinst í Evrópu að undanförnu, svo sem kúariðu og gin- og klaufaveiki. Nefndin hefur fengið staðfest frá landbúnaðarráðuneyti að mat þess sé að ekki þurfi að breyta lögunum sérstaklega til að hægt sé að bregðast við sjúkdómahættu eins og að framan greinir þar sem fullnægjandi heimildir eru fyrir hendi samkvæmt lögunum.`` Það sem stendur upp á okkur er þá að horfa til framtíðar og gera það sem við getum til þess varna ekki eingöngu bráðsmitandi sjúkdómum eins og gin- og klaufaveiki heldur ekkert síður sjúkdómum eins og kúariðu sem er hættulegur sjúkdómur fyrir bæði menn og skepnur. En allt kostar þetta fjármagn, þetta kostar stöðugildi ef við ætlum að vinna þetta vel, bæði hjá Hollustuvernd, yfirdýralækni og dýralæknum um landið, tollstjóraembættinu. Það þarf að vera virkt eftirlit með matvælum. Það verður að vera hægt að taka sýni og þar með að efla rannsóknir og rannsóknaraðstöðu ef við ætlum að breyta áherslum varðandi sóttvarnirnar og efla samstarf stofnana. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta miklu lengra að sinni, en ég held að hv. þm. og þjóðin öll skilji það eftir þá viðvörun sem við höfum fengið, bæði varðandi kúrariðuna og gin- og klaufaveikina, að við verðum að vera betur á verði og hafa virkari smitgát en við höfum haft. Við höfum rætt um sótthreinsimottur á flugstöð. Það er eitt af mörgu sem við ættum að hafa í huga við þessa endurskoðun hvort það skuli ekki bara vera viðtekin venja að við komu til landsins gangi allir ferðamenn á slíkum mottum því að sumir sjúkdómar eru þannig að þeir geta haft huliðstíma, einhvern tíma áður en sjúkdómurinn kemur fram, og er erfitt að fylgjast með því hvar fólk hefur verið og hvort hugsanlegt sé að viðkomandi beri smit til landsins. Herra forseti. Að lokinni umræðunni legg ég til að þáltill. verði vísað til hv. landbn.

Hæstv. forseti. Vegna þessarar þáltill. vil ég segja örfá orð um þessi stóru mál og þakka þingmönnum og öllum þeim aðilum sem hafa sýnt þessum stórbrotnu málum og ískyggilegu allan áhuga sinn og lagt í það tíma og hugsun að snúast til varnar og bregðast við á örlagastund þannig að þessi þáltill. er kannski bara dæmið um góða hugsun og viðbrögð. Ég verð þó að segja, hæstv. forseti, að það sýnir kannski að hjörtum mannanna svipar saman eða hugsunum þeirra og gjörðum. Ég hygg að það hafi verið 2--3 dögum áður en þessi tillaga kom fram sem ég hafði sett það í gang sem hér er, eða spyr hv. flm. hvort þeir geti verið sáttir við það, þá hafi ég farið með einmitt þá hugsun í gegnum ríkisstjórn sem mér finnst vera í þessari tillögu, að þeir aðilar sem koma úr þessum ráðuneytum og fara með þessa stóru málaflokka, að þar yrðu mynduð nokkurs konar herráð sem ég kallaði svo á sínum tíma, þ.e. ráðuneytisstjórar nákvæmlega þeirra ráðuneyta sem eru tilgreindir hér, og þeir hafa síðan haft það fyrir reglu að koma saman og setjast yfir mál dagsins hvaða úrræði þarf til og hvernig menn eigi að bregðast við nýjum og nýjum aðstæðum. Þetta verkefni þáltill. er því í rauninni í fullum gangi og var það áður en tillagan birtist í þinginu. Ekki það að ég ætli að fara í neinn ágreining um hugsun í því efni en segi aðeins að svona svipar hugsunum manna saman. Allir eiga að finna leiðir til þess að verjast þeim hryllingi ef við fengjum þennan ægilega sjúkdóm yfir okkur í þessu hreina og heilbrigða landi. Það yrði mjög alvarlegt fyrir efnahag Íslendinga ef þessi sjúkdómur bærist hingað og mundi hafa mikil örlög í för með sér. Ég vil a.m.k. mótmæla því að landbrn. hafi brugðist seint við. Reynt var að bregðast við og þótti sumum kannski fullgróft til að byrja með því að segja má að þetta sé þriðja fárið sem við glímum við í vetur. Það er kúariðufárið, svo kom gin- og klaufaveikifárið og svo glíman við stóra --- ég veit ekki hvað á að kalla það --- grænmetisstríðið. Auðvitað eru mörg verkefni sem við verðum að takast á við. Ég vil halda því fram að við höfum brugðist nokkuð snöggt við. Hvað sótthreinsimotturnar varðar þá voru þær strax teknar upp og eru til staðar í flugstöðinni. Það kann vel að vera sem hv. þm. nefnir að við þurfum að hafa aðgerðir í gangi til allrar framtíðar. Auðvitað er það sannleikurinn að þessi sjúkdómur er einhvers staðar í veröldinni á hverjum tíma og talið að hann hafi borist með lifandi dýrum eða úrgangi sem hafi verið smyglað til Bretlands og síðan gefinn svínum þar þannig að mikið er að varast í þessu máli og auðvitað setti ég þetta herráð upp og ríkisstjórnin stendur að því. Það er ekki síst út af því sem hv. þm. hefur nefnt að þegar ferðamannatíminn fer í gang, og t.d. Norræna fer að koma hingað, sem er náttúrlega alltaf stórmál og þarf að fara yfir það sérstaklega, að farþegar beri ekki með sér matvæli sem þeir skilja kannski eftir. Það er mikið mál og þarf auðvitað að taka á móti Norrænu með sérstökum hætti og undir sérstöku eftirliti. En ekkert er mikilvægara í þessu en fræðslan, að koma því til farþega til landsins að hér sé einstaklega viðkvæmt og hreint land og biðja þá að vinna með okkur í því að engin hætta skapist af komu þeirra hingað. Ríkisstjórnin hefur látið gríðarlega peninga í þessar varnir í vetur. Auðvitað kemur það til þingsins. Það hefur kostað ríkið mikil útgjöld að setja aðgerðir í gang. Ég vil segja það að löngu áður en þessir sjúkdómar komust upp og um þær mundir sem ég varð landbrh. voru fyrstu verk mín einmitt að huga að slíkum málum. Ég nefni skítugar hrossakerrur. Ég hef nefnt það fyrr. Vélar sem menn hafa verið að flytja inn af ökrum Evrópu og ætla með beint út á svæðið. Ég setti reglugerð sem bannaði þennan innflutning o.s.frv. Við höfum verið meðvitaðir áður en þetta kom upp að við búum í mjög sérstæðu landi og íslenskur búpeningur er sérstaklega viðkvæmur. Við gætum nefnt eins og hér kemur fram pestina í hrossunum sem hefur þegar stórskaðað markaðinn og má segja að íslenski hesturinn sé ekki enn kominn út úr þeim vanda þegar þessi hitapest barst hingað fyrir líklega einum þremur árum. Það fellir markaðinn og það setur landið undir smásjá. Hæstv. forseti. Ég vildi greina frá því hvað þessa þáltill. varðar að ég tel hana þegar komna til framkvæmda á vegum ríkisstjórnarinnar og að menn frá þessum ráðuneytum hittast reglulega til að fara yfir málin. Ég vildi greina frá því að svo væri.

Herra forseti. Eins og ég gat um í upphafi máls míns er nokkuð síðan þessi tillaga var lögð fram. Ég sagði einnig að ýmislegt hefði verið gert síðan þá. Mér var líka fullkunnugt um það sem hæstv. landbrh. kallaði herráð, þ.e. samráðsnefnd ráðuneytisstjóra þeirra ráðuneyta sem getið er um í þáltill. Eftir sem áður lagði ég þessa tillögu fram vegna þess að ég er ekki síður að hugsa til framtíðar, að við lærum af þessu mikla fári, þeirri vá sem nú dynur á í nágrannalöndum okkar, og þeirri vinnu sem er í gangi. Sem stendur er brugðist við þeim aðstæðum sem upp koma dag frá degi, en hvernig ætlum við að hafa þetta í framtíðinni? Hverju getum við breytt og hvernig getum við náð að samræma betur aðgerðir mismunandi stofnana? Hvað erum við tilbúin til að láta það kosta? Þess vegna lagði ég þessa þáltill. fram, til þess að við ynnum áfram að úrbótum en værum ekki aðeins að bjarga okkur frá degi til dags. Þessi tillaga miðar að því að bæta viðbúnað okkar og horfa til framtíðar. Þegar ég sagði að við hefðum brugðist nokkuð seint við, þá fer það eftir því hvernig maður lítur á tímann. Ég get a.m.k. fullyrt að mér fannst seint brugðist við varðandi innflutning á írskum nautalundum, þegar hér var möguleg hætta á kúrariðusmiti með þessu kjöti. Við fengum mismunandi skilaboð um til hvaða aðgerða við gætum gripið og sannarlega var þar ekki brugðist rétt og nægilega skjótt við.

Hæstv. forseti. Auðvitað er gott að hugsa til framtíðar. Í mörgum stórum málum eins og þessu getur verið hyggilegt að kalla til þverpólitíska nefnd eða menn frá öllum stjórnmálaöflum landsins til að fara yfir stöðuna og hvernig skuli meta framtíðina miðað reynsluna. Við höfum hins vegar starfandi landbn. í þinginu og við megum heldur ekki gleyma því að yfirdýralæknisembættið fer ásamt starfsmönnum sínum með miklar skyldur og verður ekki leyst undan því að meta aðstæður og hugsa til framtíðar. Ég útiloka ekkert í þeim efnum, að menn geti skoðað þessi mál þverpólitískt og farið yfir þau á nýjan leik. Þetta er stórmál sem við þurfum að huga að. Það er ástæðulaust að blanda írskum nautalundum inn í þetta. Það getur kallað á langa umræðu. Það liggur fyrir að samkvæmt GATT-samningnum, sem við erum aðilar að, voru þær af hálfu yfirdýralæknisembættisins flokkaðar sem vara sem hingað mætti koma og taldist örugg þó að menn greindi á um það. Ég sagði þá hið fræga obbobbbobb. Það hefði betur verið sagt við innflytjandann til þess að hann uggði að sér og gæti haldið að sér höndum því að auðvitað voru þessar nautalundir frá hættulegu landi hvað dýrasmitsjúkdóma varðar. Ég hef í sjálfu sér ekki meira um þetta við hv. þm. að segja. Við getum skoðað hvort t.d. stjórnarandstöðunni finnist að hún komi of lítið að þessum málum í gegnum landbn. eða hvort nefndir þingsins óska eftir að koma frekar að þeim með einhverjum hætti.

Herra forseti. Ég tel að hér sé til umræðu ákaflega þarft mál. Ég er þeirrar skoðunar að hæstv. landbrh. hafi að mörgu leyti brugðist mjög vel við þeim aðstæðum sem upp hafa komið. Þær hafa komið fram á mismunandi tímum og í hverju landinu á fætur öðru þannig að oft þarf að meta stöðuna upp á nýtt. Hins vegar held ég að nú sé runninn upp sá tími sem gæti reynst okkur hvað hættulegastur, þ.e. sumartíminn, þegar mestur fjöldi ferðamanna kemur hingað og menn koma hingað með ökutæki. Það mætti t.d. spyrja hvernig menn ætli að standa að því að tryggja það að hjólbarðar séu hreinir þegar komið er með ökutæki inn í landið. Hvernig standa menn að því, t.d. í sambandi við ferðir Norrænu? Ég held að það sé atriði sem huga þurfi virkilega vel að. Jafngott og það nú er að krefjast þess að menn stígi á skófatnaði sínum á sérstakar hreinsunarmottur, þá má spyrja: Hvernig er með annað skótau sem menn taka með sér? Þannig er auðvitað lengi hægt að spyrja. Ég kem hér upp til að vekja athygli á því að sumarmánuðirnir geti vegna aukins ferðamannastraums verið okkur hættulegir. Þess vegna tel ég að huga þurfi virkilega vel að öllum forvörnum svo að hingað berist ekki smitsjúkdómar, t.d. gin- og klaufaveiki. Það væri mjög hættulegt fyrir land eins og Ísland þar sem slíkir sjúkdómar hafa ekki verið, ef þeir bærust hingað. Við mundum bera af því verulegan skaða og ég vil því ítreka við hæstv. ráðherra að huga enn frekar að þessum málum.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. varnaðarorð hans. Þau eiga auðvitað rétt á sér því hættulegasti tíminn er fram undan. Að því hefur verið hugað hvernig við skuli brugðist. Stóra málið fram undan er hvernig tekið skuli á móti farþegum Norrænu. Ég held að það þurfi að vera mikil fræðsla um þessi mál um borð í Norrænu og ekki síður í flugvélum sem hingað koma. Gestirnir sem til landsins koma hygg ég að beri virðingu fyrir landinu og vilji ekki að skaði hljótist af för sinni. Þannig þarf mikla fræðslu, bæði í bæklingum, með myndböndum o.s.frv. jafnhliða mjög ströngu eftirliti. Ég veit ekki hvernig brugðist verður við með hjólbarðana, hvort bílarnir verða látnir aka ofan í sótthreinsiþró. Það er atriði sem ég hef enn ekki athugað. Ég tel mikilvægt að gera þeim gestum sem til landsins koma grein fyrir áhyggjum okkar og þeim kröfum sem við gerum til þeirra, bæði varðandi skófatnaðinn og ekki síður það að bera ekki mat til landsins og leifar hans verði síðan hér á víðavangi. Þetta eru mikilvæg atriði. Íslendingar sjálfir verða vitanlega að gæta sín á sínum ferðalögum og ganga varlega um gleðinnar dyr í þeim efnum. Ég trúi því, miðað við þær undirtektir sem ég verð var við og áhyggjur almennings, að almenningur sé mjög meðvitaður. Allar þessar varnaðarræður eiga rétt á sér og ég þakka hv. þm. fyrir þá síðustu. Hún var ekki sú versta.

Hæstv. forseti. Fyrr á þessum fundi var vikið að því að ekki væri mikil mæting við þessa umræðu um málefni hæstv. landbrh. Hér hafa lengst af umræðunnar verið tveir stjórnarandstöðuþingmenn úr hv. landbn. og einn áheyrnarfulltrúi Frjálslynda flokksins úr sömu nefnd. Aðrir, þ.e. sjö meðlimir hv. nefndar, hafa ekki látið sjá sig í þingsalnum. Þetta er ekkert einsdæmi. Svona er þetta dag eftir dag, álíka slök mæting við umræður í þingsal. Hæstv. ráðherra afsakaði þetta með því að stjórnarþingmenn hefðu þurft að ræða þessi frumvörp í þingflokkum sínum og þess vegna hefðu þeir ekki áhuga á að ræða þau hér. Ég verð að segja að þetta þykir mér afskaplega léleg afsökun.  Ég á sæti í Norðurlandaráði. Um daginn spurði ég einn þingmann í norska þinginu, þar sem við vorum í þeim stóra þingsal við umræður: Hvernig er mætingin hérna? Mér fannst þetta svo gríðarlega mörg sæti. Þá segir hann: ,,Það mæta náttúrlega alltaf þeir sem eru í viðkomandi nefnd en kannski ekki svo margir þar fram yfir.`` Það virtist sem sagt sjálfsagt að allir mættu úr viðkomandi nefnd.  Varðandi þáltill. þá sem hér liggur frammi, um hertar aðgerðir á sviði smitsjúkdómavarna og aukið eftirlit með innfluttum matvælum og aðföngum, þá vil ég auðvitað taka undir efni hennar. Hún ber þess merki að hún er fyrst tekin til umræðu löngu eftir að hún er lögð fram. Þegar hefur verið gripið til margra þeirra ráðstafana sem hér eru lagðar til og eftir því sem hæstv. landbrh. segir hafði mörgum þeirra verið hrint í framkvæmd þegar tillagan var lögð fram. Þá var ýmislegt að gerast í ríkisstjórn og sjálfsagt í þingflokkum stjórnarflokkanna sem við hin vissum ekkert um, ýmislegt í sama dúr eins og hann hefur greint frá. Ég tek heils hugar undir það að við eigum að viðhafa hér ströngustu varúðarráðstafanir, ekki bara núna heldur ávallt og auðvitað höfum við Íslendingar á mörgum sviðum staðið okkur býsna vel í þessum málum. Ég veit og hef orðið vör við það, t.d. á Norðurlöndum, að við erum öfunduð vegna þess hve ströng við höfum verið og fyrir það hve litlu við þurfum að breyta og bæta við varnir okkar meðan þeir hafa staðið í mjög miklu stríði í sóttvarnaaðgerðum sínum. Ég get upplýst það að á síðasta fundi í Norðurlandaráði var það heitasta mál þingsins, milli Norðurlandanna sjálfra, t.d. að Norðmenn höfðu alfarið bannað allan matvælainnflutning inn í land sitt, m.a. var tekið af einum nefndarmanni úr Íslandsdeild Norðurlandaráðs lítið oststykki sem hún hafði í föggum sínum, innpakkað auðvitað í loftþéttar umbúðir. Það mátti ekki hafa með sér nein matvæli þá dagana og voru engar undantekningar leyfðar. Eitthvað svipað var það í Svíþjóð, þó ekki alveg eins strangt. Þetta áttu Finnarnir ákaflega erfitt með að þola vegna þess, eins og þeir sögðu: Hjá okkur hefur aldrei greinst kúariða. Hjá okkur hefur aldrei greinst gin- og klaufaveiki. Hvers eigum við að gjalda? Ég verð að segja að ég tók undir með Norðmönnunum varðandi aðgerð þeirra. Það var svo sem ekki auðvelt því að andrúmsloftið þarna var verulega heitt. Ég var á tímabili farin að halda að þetta mundi kannski verða erfiðast í norrænu samstarfi á þessu ári, þ.e. þessar hertu aðgerðir. Hið sama gildir ekki um okkur Íslendinga. Við höfum svo lengi verið svo ströng að þær ráðstafanir sem nú hefur verið gripið til þykja ekki breyta svo miklu frá því sem alltaf hefur verið, sem betur fer. Ég verð að segja að ég óttast svolítið sumarið, eins og hér hefur komið fram að fleiri gera, sérstaklega farþega sem hingað koma og taka oft og tíðum með sér býsnin öll af mat. Ég hef heyrt fleiri en einn og fleiri en tvo hrósa sér af því að þeir komi með allan þann mat sem þeir ætla að borða í ferðalaginu og hafi skipulagt ferð sína dag fyrir dag svo þeir þurfi ekkert að kaupa hér, rétt að taka vatn og búið. Hvernig er hægt að koma þeim skilaboðum til þessa hóps farþega að þetta verði ekki lengur liðið? Það verði ekki lengur liðinn neinn innflutningur á matvælum, t.d. hjá farþegum ferjunnar Norrænu. Ég er voðalega hrædd um að rekið verði upp mikið ramakvein því að það verður erfitt að koma þessu til skila. Fólkið sem þarna kemur er alls staðar að úr Evrópu, ekki bara frá Norðurlöndunum. Nú hefur hæstv. landbrh. upplýst að reglur hafi verið hertar varðandi innflutning á tækjum til nota í landbúnaði. Í umræðum um daginn var vakin athygli á því að mikið hefði verið flutt inn af jarðvinnslutækjum hvers konar. Sá sem gerst ætti að vita og hér talaði í því máli taldi að ekkert væri fylgst með þessu og engum sóttvörnum beitt. Ég vona að varnaðarorð hans í þeirri umræðu hafi orðið til þess að 

Hæstv. forseti. Eitthvað hefur athygli hv. þm. verið misjöfn undir ræðu minni áðan. Í fyrsta lagi liggur fyrir að allar notaðar vélar, hvort sem það eru hestakerrur, kerrur eða vinnuvélar til landbúnaðar, eru ekki fluttar til landsins nema með fullkomin vottorð og fullhreinsaðar. Það var eitt af því sem ég gat áðan um að ég hefði tekið á. Varðandi það sem hv. þm. nefndi, að ferðamenn komi með allan sinn mat til landsins, þá þarf enginn að reka upp ramakvein. Hafi það verið svo í gegnum tíðina þá er það lögbrot í þessu landi. Fólk hefur ekki heimild til þess. Það þarf náttúrlega að vera alveg skýrt þegar Norræna kemur að bryggju, að fólk kemur ekki hingað með hrá matvæli. Það er lögbrot og það verður að tilkynna að allur slíkur farangur verði gerður upptækur og honum eytt því að það er lögbrot. Þannig á það ekki að vera og ég kvíði því ekki, á því ber að taka. Hins vegar kann ég illa við þegar gripið er niður í hálfa ræðu manns. Ég sagðist ekki verja fjarveru stjórnarliða í landbn. hér. Ég sagði hins vegar að hún benti kannski til stuðnings þeirra. Ég svaraði og sagði við hæstv. forseta að ég væri þeirrar skoðunar að þeir sem sitja í nefnd, þegar verið er að fjalla um mál sem á að fara til viðkomandi nefndar, eigi að vera við umræðuna, fylgjast með henni, taka þátt í henni. Þeim ber að vera við umræður. Ég gat þess áðan og þarf ekki að snúa út úr ummælum mínum hvað það varðar. Ég var ekki að verja fjarveru þeirra.

Hæstv. forseti. Eitthvað þykir mér óþarflega stutt í hæstv. landbrh. við þessa umræðu. Ég tók það sérstaklega fram að hæstv. landbrh. hefði sagt fyrr í umræðunni að reglur um innflutning á vélum til landbúnaðar hefðu verið hertar. Ég tók það sérstaklega fram. Hins vegar sagði ég að í öðrum umræðum hér í þingsal hefði komið fram að annars konar vélar til jarðvinnslu væru fluttar til landsins án eftirlits. Með þeim gæti auðvitað borist smit líka. Sá sem talaði í þeirri umræðu og hafði sjálfur staðið fyrir slíkum innflutningi taldi að ekki væru viðhafðar neinar sóttvarnaraðgerðir varðandi þær vélar. Auðvitað er það lögbrot að flytja inn matvæli og hefur alltaf verið. En ég hef hitt útlendinga sem ferðast höfðu um allt landið án þess að kaupa nokkurn skapaðan hlut vegna þess að þeir höfðu með sér allan sinn mat og hrósuðu sér af því. Einhvern veginn hafa þeir komist með matinn inn í landið. Ég sagðist hafa áhyggjur af þessu. Þetta hefur verið svona og við þurfum að herða mjög tollgæsluna og setja peninga, sem er mjög erfitt að finna, t.d. í eftirlit með farþegum úr Norrænu til þess að þetta gerist ekki núna. Ég veit ekki hvers vegna hæstv. landbrh. tók það sérstaklega til sín þó ég áteldi nefndarmenn í landbn. fyrir að vera ekki viðstadda umræðuna. Ég beindi þeim athugasemdum ekki til hæstv. ráðherra, að hann ætti að sjá um að þessir nefndarmenn væru hér viðstaddir. Ég var sérstaklega að tala um að þetta væri vandamál í íslenska þinginu.

Hæstv. forseti. Það var voðalega stutt í þræðinum hjá mér áðan en mér þótti samt rétt að taka fram, ég tók það fram við hæstv. forseta, að það ætti nánast að vera regla í íslenska þinginu að nefndirnar væru viðstaddar umræðu um þau mál sem heyra undir þær. En hv. þm. sagði í ræðu sinni áðan að ég hefði varið þá með því að þeir hefðu kynnt sér málið í þingflokkunum. Ég sagði að það væri kannski ástæðan en tók síðan fram að auðvitað ættu þeir að vera hér og það ætti að vera regla í íslenska þinginu. Ég held að þetta sé ekki séríslenskt vandamál. Ég hygg þó að forsn. ætti í samráði við þingflokka að setja slíkar reglur, að það væri nánast skyldumæting þeirra sem viðkomandi mál heyrir undir. Ég er það mikill þingræðissinni að ég er þeirrar skoðunar en ég hef séð í þingum nálægra þjóða sem ég hef komið í að sætin þar eru stundum auð eins og hér. Hv. þm. talar um að hafa hitt útlendinga sem hingað hafi komið með allan sinn mat. Þetta er auðvitað mjög alvarlegt mál sem hefur komið til umræðu. Nú þurfum við að taka á þessu af miklu meiri festu. Við höfum verið í hættu hvað þetta varðar. Það er stórhættulegt þegar fólk kemur alls staðar að úr heiminum með matvæli með sér og þarna hefur verið gat í smitsjúkdómavörnum Íslands sem hefur verið mjög hættulegt. Okkur ber að taka á því, hvort sem matvælin koma með Norrænu eða ekki, þó sérstaklega verði að huga að farþegum Norrænu, og taka hart á því og eins með flugfarþega. Menn verða að virða þessa sérstöðu landsins. Það er ekki hægt að ferðast um Ísland eins og mörg önnur lönd. Við erum með búfjárstofna sem eru miklu viðkvæmari fyrir sjúkdómum en annars staðar. Við þekkjum sem betur fer ekki marga þá sjúkdóma sem víða er glímt við. Tíma mínum er lokið og ég þakka hv. þm. ræður hennar.

Hæstv. forseti. Það fór ekki svo að þessi umræða rynni út án þess að það kæmi í ljós að ég og hæstv. landbrh. erum sammála um að hv. þm. eigi að vera viðstaddir umræðu í sínum málaflokkum. Ef þeir geta ekki komið því við af einhverjum ástæðum þá finnst mér að þeir eigi að semja við einhverja um að vera viðstaddir í sinn stað. Það má ekki minna vera en að nefndarmenn séu viðstaddir þegar mál eru rædd sem heyra undir viðkomandi nefnd. Mér finnst oft óþægilegt þegar farið er að vinna mál í nefndum og svo virðist sem nefndarmenn hafi aldrei séð þau, heyrt af þeim og þaðan af síður að þeir viti hvað kom fram við 1. umr. Við erum sem sagt sammála og gætum, svo ég kveði ekki fastar að orði, tekist í hendur upp á það, við hæstv. ráðherra.

Herra forseti. Þessi till. til þál. um hertar aðgerðir á sviði smitsjúkdómavarna og aukið eftirlit með innflutningi á matvælum og aðföngum er markvisst innlegg inn í umræðuna og áherslur af hálfu þingsins til þessara varna. Ein af auðlegðum okkar Íslendinga eru hrein, holl matvæli og að vera að mestu laus við smitsjúkdóma sem herja á landbúnaðarframleiðslu annarra þjóða. Vonandi erum við laus við þá skæðu smitsjúkdóma sem hafa verið gerðir hér að umtalsefni, þ.e. kúariðu og gin- og klaufaveiki. Mikið er í húfi og allir þurfa að leggjast á eitt um að vernda og standa vörð um þessa miklu hagsmuni og jafnframt að nýta þá okkur til ávinnings, nýta þá til að styrkja framleiðslu okkar bæði til framleiðslu hollustuvara til neyslu innan lands en einnig til útflutnings. Það gerum við einungis með því að standa vörð um hreinleika og hollustu þessara vara. Það var því mikið lán, herra forseti, þegar Ísland gerðist aðili að Evrópska efnahagssvæðinu að þá var ákveðið að Ísland stæði utan við þann kafla sem laut að heilbrigði dýra og plantna, þ.e. að við undirgengumst ekki reglur Evrópusambandsins varðandi viðskipti og verslun og markaðssetningu á dýrum og dýraafurðum. Ef við hefðum gert það eins og Norðmenn þá hefðum við verið í verri stöðu til þess að beita hertum aðgerðum gagnvart innflutningi því að það er staðreynd að Evrópusambandið og önnur lönd en Ísland, sem eru aðilar að Evrópska efnahagssvæðinu, eru í rauninni orðin eitt markaðssvæði fyrir landbúnaðarvörur. Þau geta í sjálfu sér ekki beitt hömlum á innflutning, hvorki á landbúnaðarvörum né lifandi dýrum að því undanskildu að það sé frá ákveðnum svæðum þar sem sjúkdómar hafa verið staðfestir. Þess vegna eiga þau miklu erfiðara um vik að verjast, hvert land um sig. Það er því von að Finnum, eins og hér var minnst á í umræðunni, hafi fundist það ansi hart að þeir væru taldir með sem hluti af hinu evrópska markaðssvæði og gætu þess vegna ekki litið á vörur sínar sem hreinar þó svo að veikin hefði ekki greinst hjá þeim. Þeir verða að sætta sig við að þeir eru orðnir hluti af hinu evrópska markaðssvæði og þess vegna er engin trygging í sjálfu sér fyrir því að þeirra vörur séu hreinni en aðrar. Það er á þeim forsendum sem mörg lönd, svo sem Bandaríkin og Ástralía og fleiri lönd, hafa bannað innflutning á landbúnaðarvörum frá öllu Evrópusambandinu því að ekki er hægt að greina þar í sjálfu sér á milli landa því að þau eru þar öll aðilar að sama markaðssvæði og það sem getur hafa átt sér stað í einu landinu getur vel verið komið upp og búið að búa um sig í þeim öllum. Mjög mikilvægt er að gera sér grein fyrir þessu í umræðunni. Þennan viðauka sem við ákváðum að standa utan við þegar við gerðumst aðilar að EES átti að endurskoða á síðasta ári. Það var því með nokkrum ugg sem við horfðum til þess ef Evrópustefnan, áhugi sumra stjórnmálamanna og stjórnmálaflokka í Evrópumálum, hefði leitt til þess að við hefðum gerst aðilar að þessu innra markaðsstarfi með landbúnaðarvörur, sem gat alveg eins orðið. Því varð ég, herra forseti, afar ánægður að heyra hæstv. landbrh. lýsa því yfir í þinginu fyrr í vetur að ekki stæði til að Ísland gerðist aðili að verslunar- og markaðssamstarfi Evrópu um landbúnaðarvörur, ákveðið væri að við stæðum áfram utan við það. Ég vona, herra forseti, að sú yfirlýsing sé óbreytt og að hæstv. ráðherra vinni að því að áfram verði rækilega tryggt með samningum að svo verði. Ef við gerumst aðilar að innri markaði Evrópusambandsins, eins og sumir hefðu kannski viljað að gerðist, a.m.k. áður en sá sjúkdómur kom upp sem við nú erum að berjast við, þá hefði verið fátt til varnar til að verja landbúnað okkar fyrir þessu. Það er því alveg lykilatriði, herra forseti, að standa vörð um þetta þannig að þegar við metum það að heimila innflutning á landbúnaðarvörum ber okkur að líta á Evrópusambandslöndin og önnur EES-lönd sem hafa undirgengist þann markaðssamning sem þar gildir sem einn sameiginlegan markað og einn aðila sem verslað er við og getum við þar engan undanskilið þó svo að sem betur fer sitji ekki öll lönd þar í sömu súpunni hvað varðar sjúkdómana, a.m.k. á yfirborðinu. Ég vil draga það fram, herra forseti, hversu mikilvægt það er að standa stöðugt á verði og verja þá gríðarlegu hagsmuni sem hér er um að ræða. Það getur verið svo auðvelt að falla í freistni, annaðhvort að verða Evrópuvírusum að bráð eða öðru sem menn geta heillast af og það haft áhrif til varanlegs tjóns fyrir íslenskan landbúnað og íslenska matvælaframleiðslu og íslenska hollustu. Ég vil því leggja áherslu á að þessi tillaga er einmitt til að árétta það að við megum ekki aðeins vinna í skammtímaaðgerðum, við verðum einnig að vinna í langtímaaðgerðum. Ég verð að segja að ég held að það væri afar fróðlegt og reyndar afar nauðsynlegt ef hæstv. landbrh. mundi gefa út á einu blaði hvaða reglur eru nú í gildi. Búið er að setja núna takmarkaðar reglur og tilskipanir varðandi innflutning á landbúnaðarvörum og kannski er ekki öllum alveg fullljóst hver staðan er núna, hvaða lög og hvaða reglur gilda núna og hvernig er þeim framfylgt, hvernig er þeim rækilega framfylgt. Ég tel það afar mikilvægt, herra forseti.

Hæstv. forseti. Ég vil hafa það alveg á hreinu og ég vona að sé viðhorf flestra íslenskra stjórnmálamanna og hygg að þjóðin skilji hvað í húfi er, að þó að einhverjir séu Evrópusinnar og vilji ganga í Evrópusambandið þá er náttúrlega tvennt sem við getum ekki gert. Við getum ekki afsalað okkur sjávarútvegsauðlindinni með þeim hætti og það er alveg klárt mál að við getum aldrei fellt okkur við innri markað Evrópusambandsins hvað landbúnað varðar. Við yrðum að fá þar undanþágu. Þess vegna er það nú svo að ég tek undir með hv. þm. að auðvitað er Evrópusambandið, þar sem frjálst flæði er með lifandi dýr og vörur, einn markaður sem við getum ekki átt þannig viðskipti við. Varðandi það að gefa út reglur þá eru reglurnar náttúrlega nokkuð ljósar. Allur innflutningur á landbúnaðarvörum erlendis frá er bannaður í dag, hefur verið það og verður það þar til hann er leyfður og hann er leyfður undir sérstökum skilyrðum. Allur innflutningur á landbúnaðarvörum með ferðafólki er bannaður lögum samkvæmt. Þessu þarf auðvitað að koma mjög skýrt á framfæri og kann að vera að það þurfi að gera það enn þá skýrar en nú er, ég ætla ekkert að efast um það. Ég vil svo segja frá því, hæstv. forseti, að ég fann reglugerð sem ég setti hinn 25. október í haust sem varðar notaðar landbúnaðarvélar og áhöld, þar með taldar hestakerrur. Leiki rökstuddur grunur á því að aðrar notaðar vélar og tæki hafi verið notuð í landbúnaði skal yfirdýralækni tilkynnt um innflutninginn. Ekki skal afgreiða vöruna fyrr en yfirdýralæknir hefur gefið samþykki sitt. Á síðasta hausti var þetta allt saman bannað þannig að ég vil geta þess fyrst þetta hefur komið í umræðuna.

Herra forseti. Ég fagna afdráttarlausri yfirlýsingu hæstv. ráðherra varðandi það að ekki standi til að Ísland gerist aðili að þessum sameiginlega markaði með landbúnaðarvörur og að litið er á Evrópusambandslöndin og EES-löndin, sem hafa undirgengist þann samning, sem eitt markaðssvæði í viðskiptum við Íslendinga. Varðandi síðan lög og reglur, af því að ég minntist á það, þá var það svo í umræðunni um innflutning á nautalundum um áramótin að hún snerist einmitt um að dregið var í efa réttmæti gildandi laga og reglugerða og tilskipana um innflutninginn. Að vísu setti hæstv. ráðherra nefnd í það mál til að fá það á hreint og eins og hæstv. ráðherra upplýsir nú þá virðast öll lög og allar reglur hafa staðist þá skoðun. Engu að síður tel ég mikilvægt, herra forseti, að það sé alveg skýrt hvaða reglur gilda. Ég vil geta þess að ég kom erlendis frá fyrir viku og flaug einmitt frá löndum þar sem hefur verið staðfest veiki í sem við viljum ekki fá til landsins en ég varð ekki var við neinar sótthreinsimottur á Keflavíkurflugvelli. Vel má vel vera að þær hafi verið einhvers staðar í hliðarherbergjum en þær voru þarna hvergi sjáanlegar. Varðandi vinnuvélarnar, herra forseti, er rétt að benda á að allar þær gríðarlegu þungavinnuvélar sem koma nánast allar á kaupleigu til landsins, og eru notaðar í vegagerð, í virkjanagerð eða í slíkum stórframkvæmdum er gjarnan búið að nota í hinum ýmsu löndum í kringum okkur þegar þær koma hingað og það var einmitt það sem hv. þm. Sigríður Jóhannesdóttir var að vitna til í umræðunni.

Hæstv. forseti. Nú hefur hv. þm. Jón Bjarnason upplýst það sem hryggir mig, að hann hefur komið til landsins á skítugum skónum  Hins vegar hef ég orðið mjög var við það í umræðunni og margir segja mér þetta að þeir komi til landsins og fari ekki í gegnum neina sótthreinsun. Mér skilst samt sem áður, eftir að hafa margrætt þetta við yfirdýralæknisembættið og í ráðuneyti mínu og fengið upplýsingar úr utanrrn. og frá sýslumanni í Keflavík, að því sé mjög strangt fylgt að menn gangi þar eftir löngum dregli --- menn ganga ekki ofan í neitt fat eða neitt slíkt --- en menn ganga eftir löngum dregli sem sprautað er í sótthreinsandi efnum. Það hefur hvarflað að mér hvort menn átti sig ekki á því að þeir séu að ganga eftir þessum sótthreinsandi dregli sem er kannski gert einhvern veginn öðruvísi en var fyrr á árum. Búið er að þróa þetta eins og svo margt annað. En mér skilst og hef fengið sannfæringu fyrir því að slíkir dreglar séu brúkaðir þarna og í öllum tilfellum þegar menn koma frá ákveðnum löndum þar sem hætta er. Það er náttúrlega mjög mikilvægt að fá það á hreint hvort embættismenn í Keflavík séu að bregðast. Ég vona þó að hv. þm. hafi brennt skó sína og þeir valdi ekki skaða. En þetta eru stór mál og ber að vanda sig við þau og fara auðvitað yfir allar þær reglur og upplýsingar sem almenningur þarf að vera meðvitaður um þegar svo alvarlegir sjúkdómar eru á ferð.

Herra forseti. Ég get upplýst að skónum, sem ég var í, brá ég bara á mig meðan ég var þarna og þetta eru sömu skór og ég nota í þinginu og hvergi annars staðar á Íslandi þannig að ég viðurkenni það. Þetta eru skór sem ég nota í þingsölum og ég vona að það verði ekki til þess að það verði til smits. En það má vel vera eins og hæstv. ráðherra minnist á að sóttvörnin sé í dreglinum sem maður gengur eftir en ég hafði það ekki á tilfinningunni að ég væri að fara í gegnum sótthreinsun enda var ekki að sjá neina sérstaka merkingu, a.m.k. ekki áberandi, sem vakti athygli á því. Ég ítreka, herra forseti, hversu gríðarlega mikilvægt það er fyrir íslenska matvælaframleiðslu, íslenskan landbúnað og íslenska matvælaframleiðslu í heild að við höfum öruggt heilbrigðisvottorð fyrir framleiðslu okkar. Það er svo gríðarlega mikilvægt að þar má í engu slaka á þeim verði og gæta sín vel á öllum undanþágum og smugum sem menn geta reynt að finna á því að fara í kringum þessi lög. Sú þáltill. sem hér er flutt er einmitt til að ítreka og skerpa á því að við stöndum okkur í raun vel í að verja landbúnað okkar fyrir smitun og líka heilsu íbúa landsins.