Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forsrh. (Geir Hallgrímsson) : Herra forseti. Frv. til l. um ráðstafanir í efnahagsmálum og fjármálum til þess að stuðla að jafnvægi í þjóðarbúskapnum og treysta undirstöðu atvinnu og lífskjara er flutt í framhaldi af þeim ákvörðunum sem bundnar eru gengisbreytingunni sem ákveðin var í febr. Ég skal ekki rekja hér undanfara þeirrar gengisbreytingar eða ráðstafana í efnahagsmálum sem með þeirri breytingu voru gerðar, en það er ljóst að sú gengisbreyting nær því aðeins tilgangi sínum að almennur skilningur náist meðal allra stétta og hagsmunahópa í þjóðfélaginu á nauðsyn þeirrar leiðréttingar á stöðu útflutningsframleiðslunnar og takmörkunar á gjaldeyrisnotkun sem stefnt var að með þessum ráðstöfunum. Á það verður að leggja áherslu að það skiptir meginmáli að leiðréttingaráhrifum gengisbreytingarinnar verði ekki eytt með almennum launa- og verðbreytingum innanlands. Kjarabreytingar á næstunni verða eingöngu að miðast við að tryggja sem réttlátasta jöfnun þeirra byrða sem þessum ráðstöfunum hljóta að fylgja. Þessu frv., sem hér er til umr., er ekki síst ætlað að gegna því hlutverki að stuðla að því að kjarabreytingar verði innan þess ramma sem efnahagsskilyrði leyfa og jafnframt að skapa skilyrði fyrir ráðstöfunum og stuðla að ráðstöfunum í framhaldi gengisbreytingarinnar sem líklegar eru til þess að koma á jafnvægi í efnahags- og fjármálum landsins. Í framhaldi gengisbreytingarinnar þurfa að koma aðgerðir í fjármálum ríkisins og peningamálum er tryggja að framkvæmdir og útgjöld fari ekki fram úr eðlilegu ráðstöfunarfé þjóðarinnar við þær þröngu aðstæður sem nú eru fyrir hendi. Eins og kunnugt er ákvað ríkisstj. fljótlega eftir gengisbreytinguna að hækka leyfisgjald af bílum við innflutning um 15% af cif-verði eða úr 35 í 50%. Jafnframt var ákveðin hækkun áfengis- og tóbaksverðs um 17–25%. Í febrúarlok gerði Seðlabankinn í samráði við ríkisstj. samkomulag við viðskiptabankana um stöðvun útlánaaukninga til maíloka. Undanþegin þessari stöðvun eru þó afurðalán til sjávarútvegs, iðnaðar og landbúnaðar, jafnframt ákvað bankinn að hækka hámarksbindingu innlána úr 22% í 23% vegna þeirrar auknu fyrirgreiðslu sem veita þarf til afurða- og birgðalána framleiðslunnar á þessu ári. Þessar ákvarðanir voru áfangar í þeirri samræmdu jafnvægisstefnu í efnahagsmálum sem ríkisstj. vill fylgja. Frv. því, sem hér um ræðir, er einmitt ætlað að fylgja þessari stefnu eftir. Frv. má skoða sem ramma fyrir ríkisbúskapinn og hlutverk hans við þær breyttu aðstæður sem nú horfa við okkur í efnahagsmálum. Jafnframt hefur verið lagt fram á Alþ. frv. um ráðstafanir í sjávarútvegi til að ráðstafa gengismunarfé í þágu sjávarútvegsins og sérstakar ráðstafanir vegna hinnar miklu hækkunar á olíu og öðrum aðföngum útgerðarinnar á undanförnum missirum. Með þessum hætti eru fram komnar í raun og veru heildartill. ríkisstj. í efnahagsmálum að þessu sinni. En í framhaldi af þessum frv. munu að sjálfsögðu verða fluttar till. á Alþ. um breytingar sem horfa til nokkurrar frambúðar svo að treysta megi jafnvægi í ríkisfjármálum jafnt og peningamálum. Þá mun ríkisstj. halda áfram viðleitni sinni til þess að stuðla að því að leysa þær deilur sem nú eru um kaup og kjör, en velflestar hafa verið leiddar til lykta með bráðabirgðasamkomulagi. Vegna þessara breyttu aðstæðna, bæði í þjóðarbúskap og ríkisbúskap, er nauðsynlegt að endurskoða fjárlagaáætlun ársins 1975 í ýmsum greinum. Slík endurskoðun er einnig nauðsynleg vegna áhrifa þeirra efnahagsráðstafana sem gerðar hafa verið síðan fjárl. voru afgreidd og áhrif hafa á fjármál ríkisins. Hér er átt við gengisbreytinguna og þær ráðstafanir sem fylgja í kjölfarið og ég hef greint frá. Miðað við óbreyttar forsendur tekjuáætlunar fjárl. um þjóðarútgjöld hefði þróun viðskiptakjara falið í sér greiðsluhalla við útlönd langt umfram það sem hægt hefði verið að jafna með lántökum erlendis. Jafnvel þótt reiknað væri með verulegum áhrifum af gengislækkuninni í febr. á viðskiptajöfnuð 1975 var ekki við því að búast að jöfnuður næðist í greiðslum við útlönd miðað við forsendur fjárlagaáætlunarinnar um þjóðarútgjöld. Af þessum sökum er nauðsynlegt að taka allar forsendur tekjuáætlunar fjárl. til endurskoðunar ekki aðeins vegna áhrifa gengisbreytingarinnar einnar. Þessi endurskoðun er í meginatriðum reist á þjóðhagsspá þjóðhagsstofnunar fyrir árið 1975 frá 10. febr. s. l. þar sem sett voru fram tvö dæmi um þjóðhagshorfur fyrir gengisbreytingu og aðrar ráðstafanir. Er ný tekjuáætlun miðuð við dæmi 2 í fyrrgreindri skýrslu sem hv. alþm. hafa undir höndum, en að auki er hún reist á ákveðnum forsendum um verðlags- og eftirspurnaráhrif gengislækkunarinnar í fjárl. Er þar gert ráð fyrir að úr kaupmætti tekna einstaklinga dragi og þar með einkaneyslu sem nemi hálfum verðlagsáhrifum gengisbreytingarinnar, en að öðru leyti verði um sömu hækkun launa og aðrar kjarabreytingar að ræða og reiknað var með. Eru þetta sömu forsendur og notaðar voru í áætlunum um áhrif gengislækkunarinnar 14. febr., sérstaklega á gjaldahlið fjárl. Auk þessa er gert ráð fyrir að gengisbreyting valdi nokkrum samdrætti almennrar fjármunamyndunar. Ein meginforsenda tekjuáætlunar er þannig sú að gengislækkunin valdi samdrætti almennrar eftirspurnar innanlands, en valdi ekki aðeins verðhækkun á óbreyttum stofni útgjalda. Eins og kunnugt er eru helstu niðurstöður þeirrar þjóðhagsspár fyrir árið 1975, sem ný tekjuáætlun ríkissjóðs er á reist, þær að þjóðarframleiðslan minnki um 1–2% í stað þess að áður var gert ráð fyrir að hún ykist um 11/2–21/2% milli áranna 1974 og 1975 og þjóðartekjur minnki um 5–6% að raunverulegu verðgildi. Gert er ráð fyrir að almenn þjóðarútgjöld minnki um 7–8% að magni og þá reiknað með því að einkaneyslan dragist saman um 10–11% frá fyrra ári og almenn fjármunamyndun minnki að magni um 3–4%. Í þessari síðustu tölu er m. a. tekið mið af þeim breytingum á útgjaldaáformum hins opinbera á árinu sem felast í þessu frv. Þessar breyttu spár um útgjöld þjóðarinnar í heild á árinu 1975 fela að sjálfsögðu í sér að búist er við verulegri magnminnkun innflutnings á þessu ári, enda var innflutningurinn í fyrra geysimikill. Þannig mætti í ofangreindri forsendu búast við 17–18% magnminnkun almenns vöruinnflutnings sem miklu veldur um tekjur ríkissjóðs. Þegar þessi spá er lögð til grundvallar ásamt spá um útflutningsverðmæti 1975 og áætlun Seðlabankans um innstreymi erlends fjármagns á árinu verður niðurstaðan sú að gangi þessar spár eftir mætti við því búast að gjaldeyrisstaðan batnaði nokkuð á árinu 1975. Hér væri þó um takmarkaða fjárhæð að ræða miðað við það hversu langt niður gjaldeyrisstaðan var komin í ársbyrjun 197 og brýna nauðsyn bar til að treysta hana á árinu, bæði til að tryggja alla aðdrætti til landsins á innfluttum nauðsynjum og eins vegna þess að gjaldeyrisstaðan hefur áhrif á mat erlendra og alþjóðlegra fjármálastofnana á efnahag landsins og þar með lánstraust þjóðarinnar. Til langframa er jafnvægi í þjóðarbúskapnum inn á við og út á við forsenda atvinnuöryggis og efnahagslegs sjálfstæðis þjóðarinnar. Þessi markmið hljóta að sitja í fyrirrúmi og lengi hefur reynst örðugt að ná þeim samtímis því sem verðbólgunni er haldið í skefjum. Svo verður einnig á þessu ári. En þó má ætla að meðalhækkun verðlags frá upphafi ársins til loka þess verði mun lægri en í fyrra, eða 25–30% í stað 50–60% 1974. Þessar niðurstöður eru þó að sjálfsögðu háðar niðurstöðu kjarasamninganna sem eftir er að ganga frá á árinu. Niðurstaða og endurskoðun á tekjuáætlun fjárlaga fyrir árið 1975 er sú að almennar tekjur ríkissjóðs hækki um 950 millj. kr. frá fjárlagaáætlun. Helstu atriðin í þessari endurskoðun eru þessi: Í fyrsta lagi tekjubrestur vegna lakara efnahagsútlits almennt að upphæð 1650–1700 millj. kr. Í öðru lagi verðlagsáhrif gengisbreytingarinnar og skattbreytingar sem fylgdu beint í kjölfar hennar sem hafa í för með sér tekjuauka að upphæð 4 200–4 300 millj. kr. Og loks eftirspurnaráhrif þessara aðgerða sem draga úr innflutningi og veltu sem ríkið hefur tekjur af og valda rúmlega 1600 millj. kr. lækkun tekna. Nettóniðurstaðan verður því 950-1000 millj. kr. tekjuauki í ár. Útgjaldatölur fjárlaga voru miðaðar við kaupgjald í des. 1974 að viðbættum áhrifum 3% grunnkaupshækkunar 1. júní 1975. Gengisbreytingin 1. febr. s. l. hefur að sjálfsögðu áhrif á útgjöld ríkissjóðs, bæði beint og óbeint. Auk þess virðist nú ljóst að uppbætur á útfluttar landbúnaðarvörur séu nokkuð vanáætlaðar í tölum fjárl. Þá hafa niðurgreiðslur búvöruverðs nýlega verið auknar nokkuð til að efna fyrirheit sem ríkisstj. gaf launþegasamtökunum um að takmarka hækkun búvöruverðs á næstunni. Sá útgjaldaauki vegna gengisbreytingarinnar er áætlaður á sömu forsendum um áhrif á verðlag og kaupgjald og greindi hér að framan. Við endurskoðun tekna ríkissjóðs er hann metinn á 1870 millj. kr. Þá er talið að ætla þurfi 1650 millj. kr. til að standa straum af auknum útgjöldum vegna breyttra forsendna um þróun launa og verðlags á árinn 1975 og vegna verðlagsmála landbúnaðarins. Fjárhagsvandi ríkissjóðs á árinu er þannig metinn sem næst 2440 millj. kr. Þær 1870 millj. kr., sem ætlað er að útgjöld muni aukast um af völdum gengisbreytingarinnar, eru byggðar á því að kostnaðaráhrifin koma að fullu fram í rekstrarútgjöldum stofnana og fyrirtækja ríkisins. Ríkisstj. hefur hins vegar ákveðið að beita öllum tiltækum ráðum til að sporna við slíkri þróun og hefur rn., stofnunum og fyrirtækjum ríkisins verið ritað sérstakt bréf þar sem aðilum er gert ljóst að kostnaðarhækkunin á rekstrarliðum af völdum gengisbreytingarinnar verði ekki bætt með auknum framlögum úr ríkissjóði. Er til þess ætlast að viðkomandi aðilar geri sérstakar ráðstafanir til að fresta útgjaldafyrirætlunum og endurskipuleggja reksturinn á þann hátt að fjárveitingar á fjárl. dugi til starfseminnar á árinu. Þessi stefna er í samræmi við þann tilgang gengisbreytingar að draga úr útgjöldum þjóðarinnar í heild. Með þessum hætti er áætlað að draga megi úr kostnaðarauka af völdum gengisbreytingarinnar sem nemur 820 millj. kr. Með þessu frv. er síðan leitað heimilda til að lækka útgjöld um allt að 3 500 millj. kr. frá tölum fjárlaga. Frv. felur hins vegar í sér lækkun tekjuskatts einstaklinga, skattafslátt og aukna ívilnun vegna barna við skattlagningu til ríkissjóðs sem kostar ríkissjóð töluverðar upphæðir, en í heild sinni er talið að breytingar á beinum sköttum muni nema um 1 360–1 380 millj. kr. Varðandi skattamálin er lagt til að gerð verði nokkur kerfisbreyting í skattheimtu sem felur í sér að öll barnaívilnun til framfæranda barns, þ.e. fjölskyldubætur, persónufrádráttur vegna barna og afsláttur frá tekjuskatti vegna barna, sé sameinuð í einn afslátt, barnabætur, sem greiðist ef hann nýtist ekki til greiðslu á tekjuskatti og útsvari eða öðrum opinberum gjöldum framfærandans. Við þessar breytingar verður barnaívilnun óháð tekjum, en í núverandi kerfi vex ívilnunin með tekjum. Þá er gert ráð fyrir því að persónufrádrætti hjóna og einhleypinga sé breytt í persónuafslátt sem nýtist eingöngu til greiðslu á tilteknum opinberum gjöldum. Þá er skattstiganum og breytt í kjölfar þessarar kerfisbreytingar og hafðir tveir skattstigar, annar fyrir hjón og hinn fyrir einstaklinga, eins og áður var um mismunandi persónufrádrætti að ræða í slíkum tilvikum. Þá er lagt til í frv. að persónufrádráttur frá útsvari sé hækkaður um 50%, en persónuafsláttur skv.tekjustofnalögum sveitarfélaga hefur verið óbreyttur frá 1972. Hér er um að ræða ívilnun til útsvarsgjaldenda sem nemur tæpum 400 millj. kr., en aftur á móti er með sama hætti um tekjumissi að ræða hjá sveitarfélögunum sem getur vissulega orðið þeim þungbær. En þá er rétt að það komi fram hér í framsögu að aukin notkun skattafsláttar gerir kröfu til þess að séð verði við þeim annmörkum sem fram komu við breytingu skattafsláttar við álagningu skatta á s. l. ári þegar það fyrirkomulag var fyrst tekið upp þó að í smáum stíl væri. Til þess að koma í veg fyrir að skattafslátturinn nýtist þeim sem ekki eiga hann skilið, þá eru ákvæði um að heimilt sé að beita ákvæðum tekjustofnalaga sveitarfélaga um viðmiðunartekjur þeirra, sem sjálfstæðan atvinnurekstur stunda, til þess að koma í veg fyrir að frádráttur, sem felst í fyrningum og afskriftum, geri menn skattlausa og verði til þess að þeir öðlist rétt til greiðslu skattafsláttar. Þá er og í frv. ákvæði sem kemur í veg fyrir að mikill mismunur á nettótekjum eða skattgjaldstekjum annars vegar og brúttótekjum hins vegar, m. a. vegna mikils frádráttar, t. d. af völdum vaxtakostnaðar eða taps á atvinnurekstri, leiði til skattafsláttar nema í samræmi við ákveðnar reglur. Þá felur frv. í sér till. um flugvallagjald sem skilað gæti ríkissjóði um 225 millj. kr. og er gert ráð fyrir að hækka lendingargjöld á Keflavíkurflugvelli sem skilað gæti ríkissjóði 70–75 millj. kr. í ár og mundi ríkissjóður þannig fá um 300 millj. kr. upp í þær 440 millj. kr. sem ætlaðar eru á fjárlögum til flugþjónustu og flugvalla umfram tekjur af þeim rekstri. Eðlilegt er að reynt sé að fjármagna þau útgjöld með gjaldtöku af flugfarþegum. Þá er rétt að fram komi að í útgjaldahlið fjárlaga verður að taka tillit til að ríkissjóður þarf að greiða háar fjárhæðir vegna ríkisábyrgðasjóðs vegna skuttogarakaupa á undanförnum árum og verðlagsmálin gætu enn valdið nokkrum kostnaðarauka. Verður að ætla töluverða upphæð í þessu skyni og því fremur ef á ríkissjóð koma einhver útgjöld til þess að stuðla að samningum í yfirstandandi deilu um kjör á stærri skuttogurunum. Heildarniðurstaðan verður sú að með till. frv. er stefnt að lækkunum ríkisútgjalda um 1200 millj. kr. þrátt fyrir breyttar verðlagsforsendur og meiri minnkun í raungildi. Endurskoðun tekjuhliðar veldur 300 millj. kr. hækkun áður en beitt væri heimildarákvæðum V. kafla frv. til lækkunar. Hér er því um verulega skattalækkun að ræða að teknu tilliti til breyttra aðstæðna. Hlutfall ríkisútgjalda af þjóðartekjum mundi samkv. frv. lækka á árinu 1975 í nær 27% úr 29%. Þannig felur frv. í sér um 1 500 millj. kr. bætta greiðsluafkomu ríkissjóðs 1975 væri lækkunarheimild I. kafla þess nýtt til fulls. En mikil þörf er á því að mynda slíkt fjárhagslegt svigrúm hjá ríkissjóði á árinu 1975. Í fyrsta lagi er ekki verjandi að stefna ríkissjóði í hallarekstur á yfirstandandi ári vegna hinnar tæpu stöðu þjóðarbúsins út á við og til viðbótar þeim 3000 millj. kr. halla sem varð á ríkissjóði á síðasta ári. Gjaldeyrisstaðan leyfir ekki slíka beitingu ríkisfjármála. Brýna nauðsyn ber til að lækka skuld ríkissjóðs við Seðlabankann á árinu. Í öðru lagi þarf ríkissjóður að hafa bolmagn til þess að geta lagt sitt af mörkum til þess að friðsamleg lausn náist í yfirstandandi kjaradeilum umfram það sem gert er ráð fyrir með lækkun beinna skatta, t. d. með því að beita heimildarákvæðum V. kafla frv. til að lækka matvælaverðlag og ná þannig kjarajöfnunaráhrifum til viðbótar lækkun beinna skatta eins og yfirlýsing hefur verið gefin um. Í þriðja lagi gæti ríkissjóður þurft að standa undir auknum útgjöldum a. m. k. um sinn, vegna gífurlegrar hækkunar áburðarverðs sem veldur bændum og landsmönnum öllum þungum búskelli. Hefur ríkisstj. ákveðið að veita á þessu ári 600 millj. kr. í þessu skyni, en alls munu greiðslur úr ríkissjóði nema um 760 millj. kr., en 150 millj. kr. flytjast til næsta árs. Af þessu má sjá að ekki veitir af að styrkja stöðu ríkissjóðs :að því marki sem till. frv. fela í sér, en með framkvæmd þeirra ætti að nást það jafnvægi í ríkisfjármálum sem er forsenda efnahagsjafnvægis í þjóðarbúskapnum öllum á þessu ári. Í VI. kafla frv. eru ákvæði um 5% skyldusparnað af tekjum umfram allhátt mark, breytilegt eftir fjölskyldustærðum. Er gert ráð fyrir, að þessi ákvæði afli 200–250 millj. kr. til opinberra framkvæmda. Þá eru í frv. lántökuheimildir fyrir ríkissjóð. Í fyrsta lagi fela þær í sér að heildarfjárhæð lánsfjármagnaðra opinberra framkvæmda hækkar um 1300 millj. kr. frá fjárlögum eða úr 3700 millj. í 5 000 millj. kr. Í öðru lagi er lagt til að tekið verði 2000 millj. kr. lán erlendis vegna Framkvæmdasjóðs. Með þessum till. er séð svo langt sem auðið er til lánsfjáröflunar bæði innanlands og utan þegar jafnframt er lítið til þarfa fjárfestingarlánasjóðanna. Með gengisbreytingunni og með framkvæmd till. í þessu efnahagsmálafrv. og þeirra fylgiráðstafana í sjávarútvegi sem gert er ráð fyrir í öðru frv., sem lagt hefur verið fyrir Alþ., er stefnt að því jafnvægi í ríkisfjármálum og þjóðarbúskap sem er forsenda atvinnuöryggis. Þessar till. eru við það miðaðar að það takist að rétta gjaldeyrisstöðuna nokkuð á árinu 1975, að tryggður verði snurðulaus rekstur atvinnuveganna þótt þeir eins og aðrir þurfi að búa við lakari hlut á þessu ári en á velgengnistímum, að tryggð verði full atvinna og lífskjör þjóðarinnar haldist lík og þau voru á árunum 1971–1972. Þetta er megintilgangurinn. Takist okkur að ná honum er mikið unnið. Það er einnig von ríkisstj. að með þessu frv. og öðrum þeim ráðstöfunum, sem till. hafa verið gerðar um eða samþykktar hafa verið, sé lagður grundvöllur að farsælli niðurstöðu fyrir kjarasamninga og hefur reynslan orðið sú hingað til í öllum meginatriðum þótt aðeins hafi verið um bráðabirgðasamkomulag að ræða. En vonandi verða þær samningaviðræður, sem enn eru í gangi og eftir eiga að fara fram nú í sumar, á þann veg að vinnufriður fáist í þjóðfélaginu. Ég vil þá geta þess að ríkisstj. hyggst leggja fram till. um breytingu á tekjutryggingar- og elli- og örorkulífeyrisfjárhæðum almannatrygginga og sýnist eðlilegast að skipa þeim till. í frv. það sem liggur fyrir þessari hv. d. um staðfestingu á brbl. um launajöfnunarbætur og koma þær þá fram við 2. umr. um það frv. sem bráðlega verður efnt til hér í hv. deild. Þá vil ég geta þess að til viðbótar þeim till., sem hér er um að ræða um lækkun beinna skatta, heldur áfram endurskoðun tekjuskattslaga og tekjustofnalaga sveitarfélaga með það fyrir augum að kanna möguleika á frekari samræmingu skatta- og tryggingakerfis og einnig í því skyni að koma á sérsköttun hjóna. Í þeirri endurskoðun verða einnig tekin til meðferðar ákvæði um skattlagningu atvinnurekstrar og fyrirtækja þ. á m. hvernig haga skuli með skattameðferð fyrninga söluandvirðis fyrnanlegra eigna. Ég vil að svo mæltu leyfa mér, herra forseti, að leggja til að þessu frv. verði vísað til 2. umr. og fjh.- og viðskn. þessarar d., um leið og ég ber fram þá ósk að n. hraði störfum og skili áliti sínu sem fyrst til hv. d. Mér er kunnugt um að fjh.- og viðskn. d. hefur að öllu leyti, má ég segja, starfað með fjh.- og viðskn. Nd. að meðferð þessa frv., og vonast ég því til að afgreiðslan geti orðið skjót og góð.



Herra forseti. Aðalefni þessa frv. er í fyrsta lagi niðurskurður á útgjöldum ríkissjóðs sem nemur 3500 millj. kr. skattalækkanir sem nema 2 000 millj. kr., tollalækkanir á ávöxtum, breytingar á fjölskyldubótum, þannig að um verði að ræða svonefndar barnabætur, flugvallagjald skyldusparnaður og lánsfjáröflun til opinberra framkvæmda. Till. þessar, sem í frv. felast eru nokkuð misjafnar að vöxtum, en þrennt er það sem skiptir mestu máli og ég mun hér gera að umræðuefni. Það er í fyrsta lagi skattalækkunin, í öðru lagi niðurskurður ríkisútgjalda og í þriðja lagi fjárfestingarmálin. Í stuttu máli sagt er það afstaða okkar Alþb.manna til þessara þriggja meginatriða frv. að við erum meðmæltir skattalækkuninni. Við teljum sérstaka þörf á því eftir að núv. ríkisstj. hefur stórlega aukið skattaálögur á þjóðina, en það var eitt fyrsta verk hæstv. ríkisstj. eftir að hún komst til valda að hækka söluskatt um 2%. Eftir að hún hefur rýrt lífskjör almennings í landinu mjög verulega og fólkið á fyrir höndum að greiða hæstu skatta, sem nokkurn tíma hafa verið á lagðir, með hlutfallslega miklu minni tekjum en verið hefur um langt skeið, sem sagt þegar þessi viðhorf blasa við, þá er sannarlega þörf á að skattabyrðin og skattaálögurnar séu gerðar eitthvað léttbærari. Jafnframt teljum við Alþb.- menn það rétta stefnu að talsverður hluti þessarar skattalækkunar sé framkvæmdur með lækkun söluskatts á matvörum og afnámi tolla á innfluttum ávöxtum. Við erum aftur á móti andvígir því að ríkisstj. rétti hlut sinn og rétti hlut ríkissjóðs vegna þessara skattalækkana með niðurskurði á ríkisútgjöldum, einkum þar sem sýnt er að þessi niðurskurður á fyrst og fremst að bitna á verklegum framkvæmdum víðs vegar um land. Við viljum að teknanna til að standa undir minnkuðum skatttekjum sé aflað á tvennan hátt. Við viljum afnema verulegan hluta af hinum fáránlegu fyrningaheimildum skattalaga, sem nú eru í gildi, og þá fyrst og fremst verðhækkunarstuðul fyrningareglnanna og ákvæðin um flýtifyrningu, þannig að eftir stæðu aðeins hinar almennu fyrningareglur skattalaganna, en þær eru allt að 15% af bókverði lausafjár. Fyrningaheimildir lausafjár geta hins vegar orðið allt að 31.5% að óbreyttum lögum eða meira en tvöfalt hærri en við leggjum til að þær verði og meira en tvöfalt hærri en þær voru fyrir fáum árum. Ætla má að þessi breyting ein hefði í för með sér 1100–1200 millj. kr. auknar tekjur fyrir ríkissjóð. Í öðru lagi viljum við hækka tekjuskatt af hátekjum. Samkv. frv. ríkisstj. getur tekjuskattur orðið hæstur 40% af skattgjaldstekjum, en með því hugtaki mun vera átt við brúttótekjur að frádregnum lögleyfðum frádráttarliðum, svo sem vöxtum, hálfum tekjum eiginkonu, lífeyrisgreiðslum og öðrum slíkum frádráttarliðum. Við leggjum til að skattur á tekjur hjóna, sem hafa meira en 1 750 þús. kr. skattgjaldstekjur, en það mun að meðaltali jafngilda um 2 millj. 300 þús. kr. brúttótekjum, verði 45% af því sem er fram yfir 1 750 þús. kr., en þegar skattgjaldstekjur verða hærri en 2 750 þús. kr. hjá hjónum sé greiddur 50% skattur af því sem fram yfir er þá upphæð. Til nánari skýringa má geta þess að 2 750 þús. kr. í skattgjaldstekjur mun að meðaltali jafngilda um 3 millj. 700 þús. kr. í brúttó-árstekjur hjá hjónum. Sem sagt, hér er um að ræða hækkun skattstigans í 45% þegar skattgjaldstekjurnar eru komnar í 1750 þús. kr. og í 50% þegar þær fara yfir 2 millj. 750 þús. Með hliðsjón af þessum tekjuöflunartill. teljum við sjálfsagt að lækkun á útgjöldum ríkisins samkv. fjárl. ársins 1975 nemi ekki meira en 1500 millj. kr., og við leggjum á það þunga áherslu .að þar verði einungis um að ræða lækkun rekstrarútgjalda, en þess verði gætt að þessi niðurskurður hafi engin áhrif á fjárveitingar til verklegra framkvæmda né á framlög til félagsmála. Við afgreiðslu fjárlaga 1975 var hækkun á almennum rekstrarútgjöldum ríkisins furðulega mikil, en með almennum rekstrarútgjöldum ríkisins er átt við önnur rekstrargjöld en beinar launagreiðslur og viðhaldskostnað. Þessi liður einn hækkaði við afgreiðslu fjárlaga milli áranna 1974 og 1975 um 76%. Við teljum því allmiklar líkur á því að skera mætti þar nokkuð niður að ósekju og að skaðlausu. Í umr. um þetta frv. hér á Alþ. hefur hæstv. forsrh. farið mörgum fögrum orðum um hin heilsusamlegu áhrif sem niðurskurður ríkisútgjalda hefði á hinn sjúka líkama íslensks efnahagslífs. Hann hefur fullyrt að stórfelldur niðurskurður framkvæmda og fjárveitinga hins opinbera sé beinlínis lífsnauðsynlegur á þeim tímum er að kreppir og tekjur þjóðarinnar minnka. Áfergja hæstv. forsrh. í niðurskurð félagslegra framkvæmda minnir mig óneitanlega nokkuð á kreddur þeirra manna fyrr á tímum sem töldu það allra meina bót við hvers kyns sjúkdómum að sjúklingum væri tekið blóð. Því alvarlegri sem sjúkdómurinn var talinn, þeim mun meira blóði var af þeim tappað. Það er sem sagt ekki í fyrsta sinn nú að hæstv. forsrh. og skoðanabræður hans prédika þessa töfralækningu, að skera niður útgjöld ríkisins. Áreiðanlega er flestum í fersku minni að á því blómaskeiði, sem þjóðin hefur lifað undanfarin ár, hefur Sjálfstfl., með formann sinn í fararbroddi, býsnast yfir því í tíma og ótíma að þenslan í efnahagslífinu væri alltof mikil, það yrði að draga úr þenslunni. Og úrræðið hefur alltaf verið það sama, að skera niður útgjöld ríkisins. Nú er þessu þensluskeiði lokið og aðrir tímar runnir upp. Heildartekjur þjóðarinnar hafa að vísu ekki minnkað mikið,en þó heldur dregist saman. Hins vegar hafa endurteknar stórfelldar gengisfellingar dregið verulega úr innlendri byggingarstarfsemi og stórum lakari lífskjör fólksins hafa þegar og eiga eftir að hafa í för með sér minnkandi eftirspurn eftir innlendum framleiðsluvörum og þjónustu. Það kreppir að í íslensku efnahagslífi, aðallega vegna stórfelldrar tekjutilfærslu innan þjóðfélagsins sem núv. ríkisstj. stendur fyrir, og þá er enn sama töfralækningin á ferðinni. Enn sem fyrr birtist læknirinn, sem ráð kann við öllu, með kutann á lofti til að skera niður verklegar framkvæmdir ríkisins og félagsleg nauðsynjamál. Enn sem fyrr og nú við gjörbreyttar aðstæður er meinið það sama að dómi formanns Sjálfstfl. Það er félagslegi þátturinn í íslensku þjóðfélagi sem er of fyrirferðarmikill og honum skal því blæða. Ef ekki væri þessi kreddufulla afstaða til sameiginlegra útgjalda þjóðarinnar, til félagslegra þarfa í anda hinnar klassísku íhaldsstefnu, sem sækir að forustumönnum Sjálfstfl. í tíma og ótíma, væri þeim áreiðanlega jafnljóst og öllum öðrum að á samdráttartímum eins og þeim, sem nú eru runnir upp af orsökum sem eru bæði af innlendum og erlendum toga sprottnar, er sérstök ástæða til þess að í engu sé dregið úr verklegum framkvæmdum ríkisins og fjárframlögum til félagsmála. Á þess háttar tímum er einmitt mikil nauðsyn að ríkisvaldið leitist við að fylla í þau skörð sem hugsanlega myndast í efnahags- og atvinnulífi til að koma í veg fyrir alvarlegustu afleiðingar efnahagslegs samdráttar og tryggja fulla atvinnu í landinu. Herra forseti. Ég hef hér gert grein fyrir afstöðu okkar til tveggja meginatriða þessa frv. Þriðja meginatriðið er fjármögnun framkvæmda og stofnlánasjóða með innlendu og erlendu lánsfé. Þar er mikið stórmál á ferðinni, enda ræðst hraðinn í uppbyggingu íslenskra atvinnuvega mjög af því hvernig hagað er fjármögnun fjárfestingarsjóðanna. Nú eru horfur á því að opinberum fjárfestingarlánasjóðum verði haldið á þessu ári í meira svelti en verið hefur um langt skeið og á þetta einkum við Fiskveiðasjóð, Iðnlánasjóð og Stofnlánadeild landbúnaðarins. En horfur eru á því að þessir sjóðir geti engan veginn gegnt hlutverki sínu vegna þess hve smátt er til þeirra skammtað miðað við þarfirnar. Við 3. umr. í Nd. voru samþ. breytingar á því frv., sem hér er til umr., sem fólu í sér hækkun á lánsfjáröflun til Framkvæmdasjóðs. Í ljósi þessara breyt. er að sjálfsögðu rétt að skoða betur í n. nú milli umr. hvernig útlánaáætlanir fjárfestingarsjóðanna líta nú út. En mér virðist þegar sýnt að verði ekki gerðar frekari breyt. á frv. sé fjármögnun stofnlánasjóðanna alls ófullnægjandi. Frv. ríkisstj., eins og það var afgr. frá Nd., einkennist í stuttu máli sagt af samdráttar- og niðurskurðarstefnu ríkisstj. í atvinnu- og fjárfestingarmálum. Þessi stefna er röng og háskaleg og getur haft hinar verstu afleiðingar fyrir atvinnuástand í landinu og byggðaþróun víðs vegar um land. Herra forseti. Ég hef haldið mig við nokkur meginatriði þessa máls og varið til þess 15 mínútum, en það hefur verið aðalsmerki þessarar d. að umr. hafa verið hér hóflega langar. Með það í huga læt ég þessi orð nægja við 1. umr. málsins. Við Alþb.-menn munum freista þess að koma fram gagngerum breytingum á þessu frv. í samræmi við þau sjónarmið, sem ég hef hér lýst, en nái þær ekki fram að ganga, munum við, enda þótt við séum samþykkir nokkrum jákvæðum atriðum þessa frv., greiða atkv. á móti því.



Herra forseti. Vegna annarra atvika hér í dag hefur þess verið farið á leit að ræðumenn við 1. umr. hafi mál sitt sem styst. Síðasti ræðumaður, formælandi annars stjórnarandstöðuflokksins, hefur orðið mjög rausnarlega við því og mun ég einnig leitast við að hafa ræðu mína ekki of langa við 1. umr. En hæstv. forsrh. hefur nú gert grein fyrir þessu mikla frv. sem heitir mörgum orðum og á að stuðla að jafnvægi í þjóðarbúskapnum og treysta undirstöðu atvinnuvega og lífskjara samtímis. Frv. er flutt sem áframhaldandi skref í áttina að tryggja jafnvægi í þjóðarbúskapnum, eins og það er orðað, í áframhaldi af gengisfellingunni frá því í febr., og ásamt öðru frv. virðist nú vera komin föst mynd á hvað hæstv. ríkisstj. ætlast til í því efni, en í öðru frv. boðar hún millifærslu rúmra 1600 millj. kr., frá launþegum fyrst og fremst, að stórum hluta í sjávarútvegi, yfir á aðra með ýmsum tilfærslum, sem langan tíma hefur tekið að fá samkomulag um í hæstv. ríkisstjórnarflokkum. Hæstv. forsrh. sagði: Frv. má skoða sem ramma í ríkisbúskapnum. - Það var á sínum tíma mjög talað um það að hæstv. ríkisstj. þyrfti svigrúm til þess að móta ákveðna stefnu sem kæmi hlutunum í lag eftir að hún tók við af vinstri stjórninni, en stærri stjórnarflokkurinn hefur nú mjög talað um að allt hafi verið meira og minna í kaldakoli í þjóðarbúskapnum er þeir tóku við ríkisrekstrinum. Það vill nú svo til að annar stjórnarflokkurinn hefur nýlega haldið sinn flokksstjórnarfund og form. þess flokks og fyrrv. forsrh. hélt þar langa ræðu og minnti á stórkostlega uppbyggingu í atvinnulífinu og margt sem þar hefði verið gert og hvað allt væri með miklum blóma. En þá vildi svo til að fregnir bárust af því að næststærsta útgerðarfyrirtæki á landinu vantaði a. m. k. mörg hundruð millj. til þess að geta haldið rekstri sínum áfram eða svo að nokkur von sé til þess að það geti staðið í skilum. Eitthvað hefur því undan látið og eðlilegt að talað sé um að það þurfi að skapa svigrúm til að koma hlutunum í lag, og nægir ekki ein gengisfelling og nægir ekki tvær og virðist nú skammt í þá þriðju eftir því sem margir menn telja. Og það er einmitt þetta sem er gallinn við okkar þjóðarbúskap, að gera ráðstafanir sem almenningur hlýðir ekki og vill ekki taka þátt í. Það tel ég og hef oft sagt að væri frumatriði til þess að ná jafnvægi í þjóðarbúskap íslendinga, sama hverjir sitja í ráðherrastólum og sama hve ríkisstj. hefur marga þm. á bak við sig, að gera þær ráðstafanir, sem almenningur vill hlíta og hlýða og taka á sig og taka þátt í. Það verður alls ekki sagt að almenningur fylgi þessari stefnu, sem nú ríkir, - alls ekki. Það er blindur maður í stjórnarherbúðunum sem verður ekki var við það hversu óánægður almenningur er og telur þessa stefnu alveg vonlausa til þess að halda jafnvægi áfram. Hæstv. forsrh. hlýtur að vita að tugir fyrirtækja í öllum starfsgreinum halda rekstri sínum eingöngu gangandi með skuldasöfnun. Það er búið að skrúfa svo fyrir heilbrigðan rekstur í landinu og eðlilegan rekstur að það nær ekki nokkurri átt. Það er aðeins lokað fyrir og sagt að engin eðlileg útlán séu veitt, það sé aðeins laust fjármagn sem losnar frá degi til dags, og heilbrigð innkaup, heilbrigt skipulag og heilbrigður rekstur fær engan veginn að njóta sín í dag. Miklu fremur er það viðurkenning á því, sem illa hefur tekist til. að, það sé verið að hlaupa undir bagga og það látið baslast áfram. Tel ég að slík vinnubrögð leiði það af sér fyrr eða síðar að atvinnulífið hljóti að fara í hnút. Þetta frv. boðar í 1. gr. niðurskurð á ríkisútgjöldum allt að 3 500 millj. kr. Það kann að vera nauðsyn að gera átök í því efni að hefta þensluna því að vissulega hækkuðu fjárlögin það mikið að við í Alþfl. töldum þau vera óraunhæf, eins og þau voru afgr. hér fyrir áramót, og sannaðist það fyrr en ætla mætti. Það verður að horfast í augu við þá staðreynd að svo gífurleg verðþensla á milli ára hjá okkur skapar vandamál og að gengisfelling undir þeim kringumstæðum var ekki rökrétt vinnubrögð. Þótt hæstv. ríkisstj. hagnýti sér þessa heimild að verulegu leyti, sem ekki liggur nú enn þá stafkrókur um, með hvaða hætti verði gert, þá hamlar það ekki á móti þeirri verðbólgu sem hér hefur geisað og von var að næðist það niður á við að hún endaði um áramót með u. þ. b. 15% verðbólguþróun samkv. stefnuræðu hæstv. forsrh. á s. l. hausti. Það er því miður borin von, einmitt vegna gengisfellinga og vaxtahækkana og margs annars sem orsakar verðbólgu hér innanlands ásamt erlendum þáttum í verðmyndun. Það er auðvitað mjög mikilvægt atriði að draga úr fjármagnsþenslu í þjóðfélaginu og hefta útlán eins og framast er unnt. En ég felli mig ekki við þau vinnubrögð að þeir, sem standa síg sómasamlega og hafa sína hluti sæmilega í lagi og meira en það, fá ekki áheyrn, og eru til þess mýmörg dæmi í dag, en að hinum sé hyglað sem allt rekur á reiðanum hjá. Slík vinnubrögð í efnahagsstefnu og peningapólitík bera dauðann í sér fyrr eða síðar. Það er bara spurningin um tíma. Þá er nákvæmlega sama hvaða frv. kemur hér fram á Alþ., það verður aldrei tjaldað með því frv. eða þeirri löggjöf nema til skamms tíma, jafnvel til einnar nætur. Bráðabirgðalausn er aðeins fyrir hendi núna í samningamálunum, það koma verðhækkanir 1. júní og svo koll af kolli. Ríkisstj, hefur séð sig til neydda að gera hvort tveggja í einu, þrátt fyrir þröngan fjárhag, að taka á sig þegar á þessu ári niðurgreiðslur á áburði allt að 600 millj. og stofna til 150 millj. kr. til viðbótar á næsta ári og einnig verulegar upphæðir í sambandi við auknar bætur á útflutning landbúnaðarvöru. Hún telur sig knúna til þess að gera þetta án þess að gera Alþ. sómasamlega grein fyrir þessum auknu útgjöldum að öðru leyti en því að við vitum að hluti af þessu mundi koma þegar fram í vöruverði og hækkun þá á vísitölu. Mér virðist persónulega að það sé allgóður jarðvegur nú til þess að taka vísitölukerfið til gagngerðrar endurskoðunar og finna á því nokkra bót. Þessar sjálfkrafa víxlhækkanir geta ekki verið lagalega bundnar ár eftir ár. Það er öllum til vandræða þegar til lengdar lætur. Það væri vissulega þakkarvert spor ef hæstv. forsrh. gerði nú röggsamlega gangskör að því að höggva á þessa víxlhækkun, þetta taktfasta slag til hækkunar sitt á hvað, eftir því hvernig verðlag hreyfist, í tekjum manna, tekjuöflun fyrir ríkissjóð og ýmsum öðrum þáttum sem ég vil ekki eyða tíma í að rekja við þessa umr. Það kom fram í ræðu hæstv. forsrh. að enn kann að fara svo að ríkisútgjöld aukist verulega til þess að takast megi að leysa yfirstandandi vinnudeilur. Það er auðvitað slæmt að hafa ekki neina tölu til viðmiðunar þegar þetta er gefið í skyn og eiga samtímis að vera að fjalla um niðurskurð og e. t. v. að vera byrjaður að taka afstöðu til þessa niðurskurðar, ef hér verður um verulegar upphæðir að ræða, annaðhvort innan ríkiskerfisins sjálfs eða vegna millifærslukerfisins, sem komið er á í þessu þjóðfélagi og er orðið svo viðamikið að mér virðist að það nálgist um 5 milljarða í landbúnaði og sé nú komið á 5. milljarð í sjávarútvegi. Ef þetta heldur áfram, að við séum að millifæra yfir 10 milljarða a. m. k. á næsta ári, þá er það mín skoðun að kerfið springi bókstaflega innan frá, - það springi bókstaflega innan frá, öll þessi millifærsluleið. Alþm. hljóta að verða að gera það upp við sig raunar allir launþegar í landinu, að þetta heldur ekki lengur svona áfram. Það er óhjákvæmileg uppstokkun á öllu okkar athafnalífi og launagreiðslum og niðurgreiðslum, og því fyrr sem ráðist er á þessa ófreskju, þessar geysilegu millifærsluleiðir, því betra að mínu mati. Þegar millifærslukerfið er orðið svona mikið og veltir upp á sig eins og snjóbolti, þá er eðlilegt að forsendur fjárl., sem við afgr. á síðasta ári, séu nú brostnar. Getum við verið sammála um að rök séu fyrir því að endurskoða þær forsendur og breyta þess vegna fjárl., eins og 1. gr. þessa frv. gengur út frá, og að hæstv. ríkisstj. hafi heimild til þess, þó í samráði við fjvn., en auðvitað mun meiri hl. hennar þar, sem er sterkur og mikill, móta það og þá eftir höfðinu á öllu apparatinu. Það hefur komið fram að ríkisstofnanir verða að láta tekjur duga, eins og hæstv. forsrh. orðaði það. Það er ágætt, ef nauðsynlegt er, að skrifa viðkomandi ríkisstofnunum bréf og segja við þær einfaldlega: Þið verðið að láta tekjur duga þegar verðbólguþjóðfélagið er svona mikið hér á Íslandi að sýnilegt er að verðbólga verði á yfirstandandi ári yfir 40%, - jafnframt því sem lög varðandi ríkisstarfsmenn eru þannig að vart er hægt að hreyfa mann úr starfi. Mér finnst þess vegna varla fara saman að geta gefið út slíkan boðskap og segja við forsvarsmenn fyrirtækjanna að þeir verði að láta tekjur duga eins og fjárl. gerðu ráð fyrir við allt aðrar aðstæður en nú eru komnar í ljós. Einn þáttur þessa frv. og hann ekki svo lítill er skattabreyting. Það hafði verið stefnumið allra stjórnmálaflokka í landinu að gera skattalöggjöfina einfaldari svo að venjulegur maður gæti á tiltölulega skömmum tíma gert sér grein fyrir því hvað hann mundi bera í álögur á komandi ári - eða á yfirstandandi ári nú. En eftir að þetta frv. hefur orðið að lögum er það aðeins á fárra manna færi að gera sér grein fyrir því hvernig ganga á frá skattaframtali og reikna út skatta. Svo ömurlega stefnir þessi breyting í öfuga átt við það sem allir voru sammála um á s. l. ári að nauðsynlegt væri að gera, að einfalda skattalög landsmanna og gera mönnum léttara en verið hafði um mörg ár að gera sér grein fyrir skattbyrði sinni á komandi ári. Sá maður, sem vill ráðstafa tekjum sínum skynsamlega og eðlilega, á heilbrigðan hátt og jafnvel leggja inn á sparisjóðsbók, verður með sómalegum hætti að geta reiknað út sjálfur hvaða álögur hann kann að bera á næsta ári og eiga fyrir því og ráðstafa hinu, þeim afgangi ef einhver er, með heilbrigt og eðlilegt sjónarmið í huga. En með þessari breytingu, sem nú er gerð á skattalögunum, er það gjörsamlega borin von, og er aðeins verkefni sérfræðinga að finna út hvernig skattaálögur koma til með að hvíla á viðkomandi persónu í það og það skiptið. Þessa þróun harma ég mjög. Við eigum að sjá sóma okkar í því hér á hv. Alþ. að hafa skattalöggjöfina einfalda þannig að hver venjulegur maður geti gert sér á tiltölulega stuttum tíma sæmilega grein fyrir því hvað hann kann að bera í skatta af þeim tekjum sem hann er að afla og hann geti síðan haldið sinn búreikning og hagað sér skv. því. Þetta er miklu mikilvægara atriði en svo að menn megi afgr. slíkt frv. eins og hér er lagt til að gert sé nú. Ég vil mjög gagnrýna þessi vinnubrögð, að skattalögin séu gerð miklu flóknari en þau hafa verið um mörg undanfarin ár. Það er talað um að færa hér til í nokkrum tollflokkum og skal ég ekki eyða tíma í það að þessu sinni. Þetta eru ýmsir ávaxtaflokkar og feitmetisflokkar og sjálfsagt holl fæða fyrir ýmsa. En hvort það kemur að því gagni, sem frv. vill vera láta, skal ég láta ósagt. En það mætti minna á gamalt orðtæki, sem kom í Unga Íslandi á sínum tíma, en þar stóð: „Einn banani á dag setur meltinguna í lag.“ En mér virðist nú að mætti breyta því lítils háttar og segja: „Einn banani á dag setur ástandið í lag“ - ef það verður skattfrítt o. fl. Urðu þeir þá forspáir sem notuðu þetta orðatiltæki fyrir 40 árum í Unga Íslandi. Nauðsynlegt er að hafa ávexti, þó að á sínum tíma þætti það lúxus einn að hafa ferska ávexti á Íslandi, en ég fagna því að það skuli vera stuðlað að því að almenningur eigi kost á því að hafa ferska ávexti í ríkum mæli allt árið þótt mikið sé um utanlandsferðir af hálfu landsmanna. Einn þáttur í þessu er flugvallagjald og það er rökstutt hve nauðsynlegt sé að afla tekna nokkuð á þriðja hundrað millj. kr., vegna framkvæmda við flugvelli landsmanna og þá fyrst og fremst við Keflavík. Vel geta verið rök fyrir því að setja nokkurt gjald, en hér er stefnt afar hátt. Hér virðist mér vera stefnt að því að flugvallagjald frá Keflavík sé um 15 dollarar, sem mun vera miklu hærra en nokkurs staðar tíðkast í heiminum eftir því sem ég hef fengið upplýsingar um. Sums staðar hefur verið gjald sem gæti numið 2–4 dollurum, en hvergi neitt í líkingu við þessa upphæð. Síðan á að setja á gjald fyrir farþega innanlands, en jafnframt á að breyta söluskatti á farmiðum svo að þar mun ekki vera um íþyngingu að ræða, ef ég skil brtt. rétt, og því ekki gagnrýnisvert að breyta þar um. Það verður þá fastagjald og ætti að vera sanngirnismál, sérstaklega fyrir dreifbýlismenn, að hafa þennan hátt á og ekki óeðlilegt að gerð sé uppstokkun á því. Einn veigamikill þáttur þessa frv. er lántökuheimild vegna opinberra framkvæmda og Framkvæmdasjóðs. Það er staðreynd og hún athyglisverð, að á sama tíma og hæstv. ríkisstj. boðar það að menn verði að fara varlega í efnahagsmálum þá liggur nú fyrir slík mergð umsókna í Framkvæmdastofnun ríkisins, um lán upp á mörg hundruð millj. eða meira, að aldrei mun hafa neitt slíkt legið fyrir á borðum þeirra ráðsmanna áður. - Bendir þetta til þess að víða sé þröngt fyrir, eða hins, nema hvort tveggja sé, að menn trúi ekki á jafnvægi í þjóðarbúskapnum og vilji nú allir enn einu sinni flýta sér sem mest má verða við fjárfestingu og reyna að bjarga þeim fáu aurum, sem menn eiga, og slá nú með öllu hugsanlegu móti lán í viðbót svo að menn komist yfir fyrirtæki eða aðra lausamuni sem þeir telja eðlilegt og nauðsynlegt að hafa vegna rekstrar síns eða uppbyggingar atvinnulífs úti um land. Það er kunnara en frá þurfi að segja að Fiskveiðasjóð vantar óhemju fjármagn og ýmsa aðra fjárfestingarsjóði vantar óhemju fjármagn. Það hefur verið boðað af hæstv. ríkisstj. að útlánaskilyrðum þessara sjóða yrði breytt og a. m. k. varðandi Fiskveiðasjóð yrði svokölluð sjálfvirkni í útlánum einnig endurskoðuð því að það er ákveðið hlutfall og bundið með lögum. Frv. gerði fyrst ráð fyrir að felld yrði niður heimild hæstv. ríkisstj. að hafa ríkisábyrgð á togarakaupum, en það hefur nú verið dregið til baka. Enn mun ekki sérstakt skipulegt átak hafa verið gert til að sýna landsmönnum fram á hvar vantar enn skip, hvorki skuttogara né annað, svo að þetta leikur allt meira og minna í lausu lofti að mínu mati. En hér er um afar mikilvægan þátt að ræða ef tryggja á, eins og er loforð nr. eitt hjá hæstv. ríkisstj., að atvinna sé handa öllum þeim er vinnu vilja fá. Þrátt fyrir það góða áform er vitað mál að mörg hundruð ungmenni í skólum frá 16 ára aldri og upp yfir 20 ára eiga nú við verulega erfiðleika að stríða að tryggja sér atvinnu á komandi sumri. Ef ekki verður gert sérstakt átak til að leysa þann vanda er fyrirsjáanlegt að hundruð ungmenna á ágætum vinnualdri verða atvinnulaus. Hæstv. forsrh. undirstrikaði hér að ekki væri verjandi undir neinum kringumstæðum að halli væri á ríkisbúskapnum. Þetta er rétt staðhæfing út af fyrir sig við ríkjandi verðbólguástand. En mjög mikilvægt er hvernig þeim peningum, sem lausir eru, verði þá ráðstafað. Ég tel að það skipti miklu máli að ef við erum að skera niður um mörg hundruð millj. kr., ég tala nú ekki um milljarða, þá séu þær framkvæmdir, hvort sem einhverjum líkar betur eða verr, úti um landið eða hér í þéttbýlinu er heimta mikið fjármagn, en veita hlutfallslega fáum atvinnu. Ef það er ekki gert, þá er ekkert með það loforð að gera sem er sagt vera nr. eitt, að tryggja sem flestum atvinnu, því að atvinnuleysi er versta böl sem nokkur maður getur búið við. Hann er alveg vonlaus í slíkri aðstöðu. Hann getur ekki séð sér og sínum farborða. Hann getur ekki staðið í skilum með sínar skuldbindingar. Slíkt ástand má ekki skapast á Íslandi. Við höfum nóg svigrúm, nóg atvinnutæki og nægilegt fjármagn til að koma í veg fyrir slíkt. Hæstv. forsrh. drap á að ríkisábyrgð - mér skildist á togurum ef ég hef heyrt það rétt gæti verið allmikil. Það væri nú ekkert úr vegi að fá yfirlit yfir slíkar ríkisábyrgðir, hvað hefur fallið á ríkissjóð og hvernig þessi mál standa í dag. Ég man eftir því að á sínum tíma, þegar núv. iðnrh. hæstv. var fjmrh., þá lét hann gera mikla skýrslu um þessi mál sem vakti alþjóðarathygli á sínum tíma, um ríkisábyrgðir hjá mörgum fyrirtækjum. Sú skýrsla var birt hér á Alþ. Það væri vel þess virði í dag að fá yfirlit yfir þessa stöðu nú einmitt um komandi mánaðamót ef þing situr hér nokkuð fram í maí. Ég held að það sé nauðsynlegt fyrir alþjóð og ekki siður fyrir Alþ. að fá heildaryfirlit yfir það hve miklar ríkisábyrgðir eru og hvað hefur fallið á ríkissjóð vegna þessara ábyrgða. Það hefur komið fram að n. beggja deilda störfuðu saman við að athuga þetta frv. þegar það var flutt í Nd., og áttum við kost þess, fjh.- og viðskn.- menn hér í hv. Ed., að fylgjast með. Það kom greinilega fram á þeim fundum að meiri hl. ríkisstj. vildi lítið hlusta á till. frá ASÍ. Fulltrúar frá ASÍ komu með greinargóðar till. og töldu sig hafa það skriflegt, bréf undirritað af hæstv. forsrh., að skattalækkun ætti að eiga sér stað, sem reyndar er hér boðuð og mun vonandi eiga sér stað, með þeim hætti sem tillögumenn frá ASÍ töldu að best mundi koma að gagni fyrir þeirra umbjóðendur, a. m. k. varðandi 800 millj. kr. upphæð. Því miður hefur það farið svo í endanlegri afgreiðslu í Nd. að á þetta var ekki hlustað. Ég tel þetta mjög undarleg vinnubrögð. Það má deila um það með hvaða hætti viss skattalækkun í þjóðfélaginu komi einstaklingum eða viðkomandi þegnum til góða. En þegar heildarsamtök setja fram till. um vissa upphæð skv. því er þau telja að þau hafi í hendi sér, undirritað af hæstv. forsrh., þá finnst mér mjög merkilegt að ekki skuli vera hlustað á till. þeirra, þegar þau unnu þær till. það vel, að þær eru mjög skýrar og glöggt fram settar og nánast það vel unnar að taka má upp sem brtt. umsvifalaust og setja inn í frv. Ég tel að hér geti skapast aðeins tortryggni að óþörfu fyrir þetta háttalag og stuðli að enn erfiðari lausn á miklu vandamáli sem lánamálin og kjaramálin eru í okkar þjóðfélagi. Og mig undrar að hæstv. forsrh. skuli ekki hafa beitt áhrifum sínum sterkar í þá átt að mæta þessari ósk fulltrúa ASÍ alveg til fullnustu. En ég tel að þótt frv. geri ráð fyrir að hliðstæð upphæð í sköttum náist, þá skipti það meginmáli með hvaða hætti þessi skattalækkun komi til fólksins, og það er öðru nær en að skv. frv., eins og það er komið nú frá Nd., sé samræmi á milli óska fulltrúa ASÍ og frv. eins og það liggur fyrir nú. Ég mun því reyna á nefndarfundi í deildinni að vita hvort ekki er mögulegt að sveigja frv. í átt að óskum fulltrúa ASÍ. Ef það reynist ekki verður það að ráðast. En ég tel að það sé hæpið að standa í miklu undirbúningsstarfi til að ná saman samningum, rita bréf er lýsi ákveðinni afstöðu og menn taki það gott og gilt, en síðan sé sáralítið eða ekkert hlustað á fulltrúana þegar þeir koma á nefndarfundi. Þrívegis skrifaði ég orðrétt að fulltrúi ASÍ sagði: „Ég óska eftir rökum gegn þeim till., sem við leggjum hér fram.“ Þá var sagt: „Þau munu koma fram á hv. Alþ.“ Það getur vel verið að þau komi hér fram við 2. umr., en þau komu ekki fram við 1. umr. Ég hlustaði ekki á umr. í Nd. og hef ekki séð þær umr. enn á prenti. En það væri þá vel þess virði að við fengjum að heyra rök fyrir því af hverju ekki er hægt að hlusta á till. ASÍ-fulltrúanna, þar sem þeir töldu skýlaust að þeir hefðu fastmælum bundið og raunar svar á hvítu með hvaða hætti ætti að hlusta á þeirra mál og ákveðin upphæð yrði til ráðstöfunar, sem ekki er deilt um hver sé, að ég held, allt að 2 þús. millj., en deilt er mjög um með hvaða hætti á að skipta þessari upphæð. Um það var greinilega skoðanamunur á nefndarfundunum og sýnilegt er að ekki hefur verið hlustað á fulltrúa ASÍ eins og frv. liggur nú fyrir í dag.



Herra forseti. Með því frv. sem hér er til umr., er fyrst og fremst verið að gefa hæstv. ríkisstj. heimild til að stjórna fjármálum ríkisins án tillits til samþykktar fjárlaga. Þeim er hent á ruslahauginn fjórum mánuðum eftir að þau voru lögfest. Og það er ekki einungis svo að fjárlögin séu í rauninni felld úr gildi, eftir að þetta frv. hefur verið samþ. veit í rauninni enginn hvaða lög eru eða verða í gildi á þessu ári og hvaða lög eru það ekki, að því er tekur til starfsemi, þjónustu og framkvæmda þar sem byggt er á fjárframlögum úr ríkissjóði, því að heimild sú, er felst í l. gr. frv. um niðurskurð fjárveitinga um allt að 3 500 millj. kr., tekur einnig til útgjalda sem ákveðin eru með öðrum lögum en fjárlögum, lögum sem gilda lengur en aðeins frá ári til árs eins og fjárlög. Svo kann að geta staðið á að grípa verði til þess að skerða framlög ríkissjóðs sem lögboðin eru í öðrum lögum en fjárlögum. En standi svo á, þá ætti að sjálfsögðu að tilgreina þau lög í þeim heimildum sem samþykktar eru um lækkun fjárgreiðslna úr ríkissjóði svo að þm. viti hvað þeir eru í rauninni að samþykkja og til þess að hver og einn landsmaður geti vitað hvað eru gildandi lög í landinu. Ég minnist þess ekki síðan ég kom á þing að staðið hafi verið með þessum hætti að lagasetningu þar sem ríkisstj. ásamt tilteknum hópi þm., sem þurfa að samþykkja niðurskurðinn, er heimilað að fella niður í mjög ríkum mæli, svo að nemur 3 500 millj. kr., greiðsluskyldur ríkissjóðs, jafnt þær sem ákveðnar eru í almennum lögum sem fjárlögum. Í meiri hl. fjvn. sitja 7 þm. Ef ákvarðanir um niðurskurð eru teknar með meirihlutaákvörðun innan þess meiri hl. sem síðan stæði saman að ákvörðun í n., er niðurstaðan sú að Alþ. hefur í því tilviki lagt í vald fjögurra þm. að ákvarða hvað skuli vera lög og hvað ekki, að því er varðar greiðsluskyldu ríkissjóðs gagnvart hvaða lögum sem er, og enginn veit hvar borið yrði niður. Slík ákvörðun, sem gæti ráðist að vilja fjögurra þm., yrði ekki eftir á borin undir Alþ. eins og á sér stað um brbl. Ég furða mig á því að slík lagasetning skuli hljóta tiltölulega greiða afgreiðslu í hv. Alþ. Í grg. með fyrsta fjárlagafrv. hæstv. fjmrh. var lýst þeim meginmarkmiðum sem keppt væri að við afgreiðslu þeirra fjárlaga sem nú er verið að kasta. Eitt þessara meginmarkmiða var að sporna við útþenslu í ríkisrekstrinum, en samtímis var því lýst yfir annars staðar í grg. að liðurinn önnur rekstrargjöld ríkissjóðs hækkaði nokkru meir en nam verðlagshækkunum í landinu. En um markmiðið „að sporna við útþenslu ríkisbúskaparins,“ eins og það var orðað við framlagningu fjárlagafrv., sagði í grg. - með leyfi hæstv. forseta: „Þetta er skref til þess að freista þess að hafa hemil á verðbólgunni, draga úr greiðsluhallanum við útlönd og tryggja sem best lífskjör almennings.“ Um þessa klausu þarf engin orð nú. Afleiðingarnar af stefnu ríkisstj., sem m. a. reyndist stórfelld útþenslustefna í rekstrarkostnaði, tala sínu máli. Almenningur kynnist þeim daglega í stórfelldum verðhækkunum, vaxtahækkunum og stöðugri rýrnun lífskjara. Nefna má t. d. um verðlagsþróunina síðan hæstv. ríkisstj. tók við völdum að á fundi fjvn. fyrir fáum dögum voru veittar upplýsingar um áætlaða vísitölu vegagerðar í júní nk. og samkv. því hefur hún hækkað um 59.5% frá því í ágúst s. l. Annað aðalmarkmið fjárlagafrv. var samkv. grg. þess, eins og þar sagði orðrétt, með leyfi hæstv. forseta, skapa „svigrúm til að styrkja fjárhagsstöðu ríkissjóðs á árinu 1975, en það er eitt brýnasta verkefnið í fjármálum ríkisins. Yfirdráttarskuld ríkissjóðs við Seðlabankann verður að líkindum einn milljarður kr. við næstu áramót og er í frv. gert ráð fyrir að 250 millj. kr. þeirrar skuldar verði greiddar á árinn 1975.“ Síðan sótti hæstv. fjmrh. í sig veðrið í grg, og sagði, með leyfi hæstv. forseta: „Hér er þó vart nóg að gert og verður þess freistað við meðferð frv. á þingi að hækka þessa endurgreiðslu verulega.“ Fjármálastjórnin tókst hins vegar þegar á reyndi ekki betur en svo að í stað þess að skuldin við Seðlabankann næmi einum milljarði kr. um áramótin, eins og gert var ráð fyrir í grg., tókst að auka hana svo að hún var þrisvar sinnum hærri eða um 3 milljarðar ríflega. Hæstv. fjmrh. byggði þannig rekstur ríkissjóðs á nýprentuðum seðlum úr Seðlabankanum, og í stað þess að auka endurgreiðslurnar til Seðlabankans við afgreiðslu fjárlagafrv. á Alþ. voru lántökur samkv. A- og B-hluta fjárlaga auknar um 1500 millj. kr. frá fjárlagafrv., og í því frv., sem hér liggur fyrir, er lagt til að þrátt fyrir 3 500 millj. kr. niðurskurð ríkisútgjalda verði lántökur auknar um 1 300 millj. kr. Kemur þá í hugann sú áminning í grg. með fjárlagafrv. og aðgerðir, sem þá átti að gera til að létta skuldabyrði ríkissjóðs, mundu, eins og í grg. segir orðrétt, með leyfi hæstv. forseta, „hafa umtalsverð áhrif til að stuðla að efnahagslegu jafnvægi í víðara skilningi.“ Hvað „efnahagslegt jafnvægi í víðara skilningi“ merkir þarna nákvæmlega, veit ég ekki, en það kom a. m. k. tvisvar sinnum fyrir í grg. E. t. v. er þessi setning í grg. fjárlagafrv. í tengslum við þau orð er hæstv. fjmrh. mælti í fjárlagaræðu sinni þegar hann sagði: „Því ber jafnan að haga meðferð opinberra fjármála þannig að stutt sé að jafnvægi innanlands og utan“. - Og efnahagslegt jafnvægi í víðara skilningi þýðir þá efnahagslegt jafnvægi á heimsmælikvarða. En þá horfir sannarlega illa um heimsbyggðina í þessu efni þegar svo hefur tekist til um markmiðin í grg. fjárlagafrv. um minnkun skuldabyrði ríkissjóðs sem raun varð á við afgreiðslu frv. og er nú enn að verða með afgreiðslu þessa frv., en ljóst er að lántökur ríkissjóðs og ríkisstofnana verða að því samþykktu u. þ. b. 60% hærri en gert var ráð fyrir í fjárlagafrv. á sínum tíma þegar öll áherslan var lögð á nauðsyn á endurgreiðslu skulda og minnkun skuldabyrði með velferð efnahagslegs jafnvægis í víðara skilningi í huga. Allt er þetta staðfesting á því hvert stefnuleysi og ráðleysi ríkir nú í fjármálastjórn ríkisins, enda þannig staðið að afgreiðslu fjárlaga að þar var ekki byggt á neinum raunhæfum grunni. Það var sagt í einhverju dagblaðanna um það leyti sem gengið var fellt síðast að stundum væri það svo í fjmrn. að hægri höndin vissi ekki hvað sú vinstri gerði. En um fjárlagafrv. kom það í ljós að sú regla gildir alltaf um þá sem ábyrgð bera á framlagningu fjárlagafrv. því að hluti af ástæðunum til þess, að fjárlögin hafa reynst markleysa, á rætur að rekja til þess að hægri höndin vissi ekki hvað sú vinstri gerði, eða rúmlega 1/3 hluti þess sem talið er að þurfi að lækka útgjaldaliðina um nú. Mismunandi forsendur voru nefnilega látnar gilda um áætlun tekna og gjalda í fjárlagafrv. Í gjaldahlið var reiknað með kaupgjaldi í des. 1974, en í teknahlið var gert ráð fyrir kauphækkunum á árinu 1975. Þetta atriði eitt olli 1204 millj. kr. skekkju á þeim fjárlögum sem gilt hafa í 4 mánuði og nú er verið að leggja til hliðar. 1 200 millj. kr. vantar í útgjaldahlið miðað við grundvöll við áætlun tekna. Það hefði að sjálfsögðu átt að vera öllum ljóst við meðferð fjárlagafrv. í desember s. l. að afgreiðsla þess og niðurstöðutölur fjárlaga voru í algerri mótsögn við stefnu ríkisstj. í efnahags- og kjaramálum, stefnu kjaraskerðingar og samdráttar. Á það vildi hæstv. fjmrh. og stjórnarflokkarnir ekki hlusta þá. En það frv., sem hér liggur fyrir, er staðfesting á því að nokkurra mánaða reynsla hefur verið ólygin um það að fjárlögin voru byggð á sandi og áætlanir, sem lagðar voru til grundvallar, voru markleysa. Við 2. umr. fjárlaga gerði ég nokkuð að umræðuefni hvernig staðið væri að afgreiðslu þeirra fjárlaga sem nú er verið að nema úr gildi, og sagði þá m. a., með leyfi hæstv. forseta: „Gengislækkun, hækkun söluskatts, binding kaupgjaldsvísitölu allar þessar ráðstafanir eru gerðar vitandi vits til þess að rýra kjör launþega í þeim yfirlýsta tilgangi að draga úr því sem hagspekingarnir kalla eftirspurnarþenslu. En á sama tíma eru rekstrarútgjöld ríkissjóðs þanin svo út að ríkisstj. krefst 12 þús. millj. kr. meiri ríkistekna á næsta ári en raunverulegum tekjum nemur á þessu ári. Tekjuhlið fjárlaganna byggir ríkisstj. því upp á forsendum sem samrýmast ekki aðgerðum hennar í efnahags- og verðlagsmálum, því að hvernig á að stórrýra lífskjörin með samdrætti í atvinnu og með verðlagshækkunum sem renna til ýmissa aðila í þjóðfélaginu og reikna síðan með 12 þús. millj. kr. hækkun á sköttum sem að langmestu leyti eru neysluskattar.“ - Og síðar: „Hér er því sannarlega margt athugavert við þá undirstöðu sem fjárlagaafgreiðslan er byggð á, en auðsæjust er þd. sú sjálfhelda að samtímis því sem ríkisstj. gerir ráðstafanir til samdráttar með stórfelldri kjaraskerðingu eykur hún svo gífurlega rekstrarútgjöld ríkissjóðs að ekkert nema aukinn kaupmáttur frá því sem nú er og óbreytt umsvif í atvinnulífinu geta tryggt að þessir stórfelldu neysluskattar komi til skila eins og þeir eru áætlaðir. Ef eitthvað bregður síðan út af, þá vitum við hvað gerist, þá verða með sérstökum lögum enn skornar niður fjárveitingar til verklegra framkvæmda úti á landsbyggðinni, en ekkert getur hins vegar haggað fyrirhuguðum milljarða fjárfestingum af öðrum toga spunnum í næsta nágrenni beggja vegna höfuðborgarinnar.“ Hvað er nú að koma á daginn? Og við 3. umr. þegar hugmyndir stjórnarflokkanna um tekjuhlið frv. lágu skýrast fyrir ítrekaði ég enn á hve mikilli botnleysu fjárlagafrv. væri byggt og sagði þá m. a., með leyfi hæstv. forseta: „Þegar hugað er að þessari gífurlegu hækkun rekstrarútgjalda og að fyrirhuguðum lántökum, er algerlega ljóst að niðurstöður fjárlagaafgreiðslunnar ganga þvert gegn þeim tveim aðalmarkmiðum sem boðuð voru í grg. frv., þeim meginmarkmiðum að stefna gegn útþenslu í ríkisútgjöldum og styrkja fjárhag ríkissjóðs. Í grg. með fjárlagafrv. er sérstaklega tekið fram að við meðferð frv. á þingi verði keppt að því að hækka verulega, eins og það er orðað, endurgreiðslu á skuld við Seðlabankann frá því sem í frv. er gert ráð fyrir. Í stað þess að af því verði er árangurinn stóraukin fjármögnun framkvæmdanna með lántökum. Þessu til viðbótar er nú í meðferð þingsins frv. um sölu verðtryggðra skuldabréfa vegna tiltekinna vegaframkvæmda fyrir um 2 000 millj. kr. og sóst er eftir að hækka þá lántöku enn um hundruð millj. kr. Slíkar aðgerðir samtímis stórfelldustu þenslu á rekstrarútgjöldum, sem nokkru sinni hefur átt sér stað í þingsögunni, ganga að sjálfsögðu þvert gegn öllum boðuðum markmiðum í grg. frv. og gegn stefnuyfirlýsingu ríkisstj. um að hún muni stuðla að jafnvægi í efnahagsmálum.“ - Og síðan: „Þrátt fyrir stórfelldar lántökur og skuldasöfnun til að standa undir framkvæmdaliðum, þegar rekstrarliðirnir hafa gleypt tekjurnar, er ljóst að til þess að geta stillt upp tekjuhliðinni svo að dugi á pappírnum a. m. k. til að mæta þessari feiknarlegu útgjaldaaukningu verður að tefla á allra tæpasta vað við áætlun teknanna. Á svo tæpt vað er teflt í þessu efni að segja má að ríkisstj. neyðist til að velja sér forsendur og gera ráð fyrir þróun sem er í algerri mótsögn við yfirlýsta stefnu hennar í efnahagsmálum, þá stefnu að draga úr því sem stjórnarflokkarnir kalla óviðunandi þensluástand. Stórkostleg útgjaldaaukning ríkissjóðs, útþensla í rekstrarútgjöldum og meðfylgjandi skattheimtuþörf, en skattheimtan er áætluð 63% hærri en á núgildandi fjárlögum, kallar á og krefst þensluástands á öllu næsta ári,en fjöldamörg óviðráðanleg atriði, sem ráða þróun efnahagsmála, benda til annarrar niðurstöðu. Stefna ríkisstj. í kjaramálum, stórskerðing kaupmáttar launa, stuðlar einnig að samdrætti sem gengur í berhögg við kröfur sem fjárlagaafgreiðslan gerir til stórkostlega aukinnar skattheimtu með neyslusköttum.“ - Og síðan: „Til að ná saman endum á fjárlögunum er þannig gripið til þess að hækka þá tekjuáætlun Þjóðhagsstofnunar sem er sú hærri þeirra tveggja áætlana sem stofnunin telur koma til greina að fara eftir. Bakgrunnur tekjuáætlunarinnar er svo, eins og ég vakti við 2. umr. athygli á, m. a. áætlaður viðskiptahalli sem getur numið 10 milljörðum kr., 1–2 þús. millj. kr. rýrnun gjaldeyrisstöðunnar, áætlanir um að gengið verði á útflutningsbirgðirnar, mjög hæpin spá um aukningu útflutningsframleiðslunnar, þar sem viðurkennt er af Þjóðhagsstofnun að byggt er á meiri bjartsýni en spár fiskifræðinga gefa tilefni til, og vafasamri spá um hækkun útflutningsverðs sjávarafurða, og fleiri atriði mætti nefna. Það er augljóst að áætlanir um tekjur til að mæta útþenslu í rekstrarútgjöldum, áætlanir um að unnt sé að auka skattheimtu, fyrst og fremst neysluskatta, um hvorki meira né minna en 18 400 millj. kr. frá raunverulegum tekjum á þessu ári, er byggð á annarri þróun efnahagsmála en ríkisstj. telur sig vera að stefna að. Fyrirsjáanleg útþensla rekstrarútgjalda ríkissjóðs hefur í för með sér svo ofboðslega skattheimtu að ekkert má í rauninni gerast svo að þessi spilaborg hrynji ekki.“ Það frv., sem hér liggur fyrir, og þær ráðstafanir um stórfelldan niðurskurð fjárveitinga eru staðfesting á því að sú spilaborg, sem fjárlagaafgreiðslan var, er hrunin. Það er skoðun mín að gegn þeim vanda, sem af samdráttar- og kjaraskerðingarstefnu ríkisstj. leiðir, beri ekki að snúast með svo stórfelldum niðurskurði félagslegra framkvæmda sem hér er lagt til, enda óvist að jafnvel hæstv. ríkisstj. takist að koma fram svo mikilli minnkun framkvæmda, heldur beri að taka upp þá stefnu að auka kaupmátt launa og örva til aukinna athafna í þjóðfélaginu. Andúð hæstv. ríkisstj. á -svo miklum kaupmætti sem var fyrir hendi í tíð vinstri stjórnarinnar ræður ákvörðunum hennar nú um alla stefnu og aðgerðir. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að slík stefna eigi ekki rétt á sér, að aðlaga fjárl. að stórskertum kaupmætti, heldur beri að mæta vandanum af tekjuþörf ríkissjóðs með því að ýta með öllum ráðum undir aukna framleiðslu og aukin kaupmátt, en af honum leiðir auknar tekjur ríkissjóðs. Ég var alveg sammála hæstv. núverandi félmrh., Gunnari Thoroddsen, þegar hann sagði á sumarþinginu 1974, með leyfi hæstv. forseta: „Stundum er á það minnst að kaupgeta í þessu landi sé of mikil og það er ekki nýtt fyrirbæri að á þá lund sé mælt.“ - Ég minni á, að þetta sagði hæstv. núv. félmrh. áður en núv. ríkisstj. var mynduð og ekki löngu eftir að gerðir voru þeir kjarasamningar sem stjórnarflokkarnir hafa síðan mest fordæmt. Hæstv. núv. félmrh. hélt áfram: „Áður fyrr var stundum um það talað að það þyrfti ýmist að draga úr kaupgetu ef hún væri of mikil eða eins og það var orðað að loka hana inni, þ. e. a. s. með innflutningshöftum. Ég held að þetta tal um innilokun kaupgetu eða að draga úr kaupgetu sé að mörgu leyti og í meginatriðum á miklum misskilningi byggt. Það, sem þarf að gera, er fyrst og fremst að hafa áhrif á ráðstöfun kaupgetunnar, þ. e. a. s. hvernig kaupgeta er notuð.“ Ég var og er algerlega sammála þessum orðum hæstv. núverandi ráðh., en því miður hafa ráðstafanir hæstv. ríkisstj. gengið í aðra átt, einmitt þá að draga sem mest úr kaupgetu og síðan í kjölfar þess að minnka stórlega nauðsynlegustu framkvæmdir sem unnar eru fyrir árlegar tekjur ríkissjóðs. Meginstefnan í því frv., sem hér liggur fyrir, er hluti af þessari neikvæðu stefnu og ég er andvígur þeirri stefnu. Að því leyti sem aðalefni þessa frv. gerir ráð fyrir niðurskurði verklegra framkvæmda og félagslegra þarfa í stórum stíl, þá er það í samræmi við þessa neikvæðu stefnu og ég er henni andvígur. Ég hef áður lýst því að ég undrast hvernig að till. ríkisstj. um stórfelldan niðurskurð er staðið þar sem ríkisstj. er með samþykki fjvn. gefnar frjálsar hendur um niðurskurð á allt að 3500 millj. kr. fjárveitingum og þar með frjálsar hendur um að láta niðurskurðinn taka til útgjaldaliða sem ákveðnir eru með sérstökum lögum öðrum en fjárlögum, svo að enginn veit í rauninni hvaða lög gilda í landinu. Þm. er ætlað að samþykkja blindandi slík ákvæði, enda þótt ljóst sé að till. um þennan niðurskurð séu nú þegar til en þær till. hyggst ríkisstj. ekki sýna áður en frv. er samþykkt. Sumir hv. þm. ríkisstj., sem innst inni eru andvígir slíkum niðurskurði sem mun bitna hart á ýmsum byggðarlögum úti á landi, halda því jafnan fram að engar till. séu til og þeir hafi ekki getað haft áhrif á það hvað lagt verður fyrir fjvn. En í leiðara Morgunblaðsins hinn 6. febr. s. l. segir hins vegar, með leyfi hæstv. forseta: „Það hlýtur að verða einn meginþátturinn í væntanlegum efnahagsaðgerðum ríkisstj., að taka fjárlög ársins 1975 til meðferðar og skera útgjöld samkv. þeim verulega niður. Matthías Á. Mathiesen fjmrh. lýsti því yfir í sjónvarpsumræðum fyrir nokkrum dögum að hann hefði þegar látið undirbúa í fjmrn. till. að slíkum niðurskurði þannig að sá valkostur verði fyrir hendi þegar ríkisstj. fjallar um efnahagsvandamál.“ Þetta segir málgagn hæstv. fjmrh. og forsrh. fyrir rúmlega 21/2 mánuði. Þó að ég eigi sæti í fjvn. og verði í hópi þeirra sem eiga samkv. 1. gr. frv. að fjalla um till. um niðurskurð þar sem ákveðið verður, eftir að þingi er lokið, hvaða lög, þar sem ákveðinn er þáttur ríkissjóðs í starfsemi, þjónustu og framkvæmdum, skuli mega vera í gildi á þessu ári, þá geri ég fyrir mitt leyti kröfu til þess að þær till., sem Morgunblaðið getur um í leiðara 6. febr. s. l., verði lagðar fram áður en þetta frv. verður afgreitt. Hæstv. fjmrh. lýsti því yfir þegar í febrúarbyrjun að till. væru til og þeim má ekki halda leyndum fyrir Alþ. Við afgreiðslu þessa máls í Nd. svo og í ræðu hv. 5. þm. Norðurl. v. hér áðan hefur afstaða Alþb. til þessa frv. í heild komið fram svo skýrt að ég sé ekki ástæðu til að ítreka það öllu frekar. En það eru aðeins tvö einstök atriði til viðbótar sem ég vil minnast á. Í sambandi við það frv., sem ég hef flutt um breytingu á persónufrádrætti við útsvarsálagninu, lýsti ég þeirri skoðun minni að við ákvörðun skattfrádráttar vegna barna hafi of lítið tillit verið tekið til framfærslukostnaðar vegna barna. Einkum á þetta við um frádrátt við álagningu útsvars. Ég er þeirrar skoðunar að enn í þessu frv. sé skattfrádráttur vegna barna of lágur, þ. e. a. s. barnabætur og útsvarsfrádráttur vegna barna. Ég hef spurst fyrir um það h já þeim aðilum sem unnu að undirbúningi þessa frv. hvort nokkur athugun á framfærslukostnaði barna lægi til grundvallar till. um skattfrádrætti vegna barna og fékk þau svör að svo væri ekki. Ég tel nauðsynlegt að slík athugun fari fram og hafði hugsað mér að flytja um það þáltill., en framgangur slíkra till. er hægur hér á hv. Alþ. og oftast borin von að þær komi til atkvæða. Ég hef því tekið þann kostinn að flytja brtt. við ákvæði til bráðabirgða í þessu frv. þess efnis að slík rannsókn á kostnaði við framfærslu barna fari fram og miðað við að unnt yrði að ljúka henni fyrir n. k. áramót, og fari svo að athugunin leiði í ljós að ástæða sé til að breyta upphæðum barnabóta og útsvarsfrádrætti vegna barna eða bótum almannatrygginga vegna barna, þá verði lagt fram frv. þess efnis áður en næsta Alþ. lýkur. Ég vænti þess að hv. fjh.- og viðskn. taki till. til athugunar og efnislegrar meðferðar og geri á henni breytingar ef hún telur nauðsyn á, t. d. varðandi tímamörk. Till. er svo hljóðandi með leyfi hæstv. forseta, - þ. e. við II. kafla, ákvæði til bráðabirgða, þar bætist við c-liður: „Fyrir árslok 1975 skal fjmrh. láta fara fram sem nákvæmasta könnun á framfærslukostnaði barna, þ. á m. hvernig honum er háttað eftir mismunandi aldri og fjölda barna í fjölskyldu, svo og hvort telja megi að eðlilegt tillit sé tekið til þessa kostnaðar við álagningu skatta og ákvörðun tryggingabóta sem greiddar eru vegna barna. Á grundvelli þessarar könnunar skal endurskoðuð upphæð barnabóta og frádráttar vegna barna við álagningu útsvara svo og upphæðir tryggingabóta sem greiddar eru vegna barna samkv. lögum um almannatryggingar. Frv. um breyt. á þessum atriðum fyrrgreindra laga skulu lögð fyrir Alþ. sem fyrst eftir n. k. áramót ef könnunin gefur tilfeni til. Skýrsla um könnunina skal lögð fyrir Alþ.“ Við slíka athugun mætti t. d. styðjast við kostnað á stofnunum ríkisins þar sem börn dveljast allan sólarhringinn að staðaldri. Með því að draga út launakostnað ættu að fást nokkrar upplýsingar um raunverulegan kostnað við framfæri barna án launakostnaðar, auk þess sem slíkur kostnaður yrði kannaður á heimilum. Benda má og á að í hlunnindamati skattyfirvalda er fæði barns, sem atvinnurekandi lætur launþega í té, metið á 300 kr. á dag eða 109 500 kr. á ári, en barnabætur eru samkv. þessu frv. 30 þús. kr. með fyrsta barni og 45 þús. kr. með öðru barni og þeim sem þar eru umfram. Skattfrádráttur við útsvarsálagningu er samkv. frv. 1 500 kr. vegna hvers barns og að auki 3 000 kr. fyrir hvert barn umfram 3 á heimili. Ég er þeirrar skoðunar að frádráttur vegna barna sé of lágur, og vænti þess að hv. n. taki til vinsamlegrar athugunar þá till. sem ég var hér að gera grein fyrir. Þá vil ég spyrja hæstv. forsrh. um eitt atriði varðandi þær lántökuheimildir sem frv. fjallar um. Þetta atriði varðar hafnamál og sérstaklega höfn sem ég hef verið að beita mér fyrir að fengi fjárveitingar á fjárlögum. Í 29. gr. frv. er gert ráð fyrir að fimm tilteknar lántökuheimildir í fjárlögum falli niður, en aðrar komi í staðinn. Ein af þeim heimildum, sem eiga samkv. frv. að falla niður, er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Fjmrh. er heimilt að taka fyrir hönd ríkissjóðs allt að 50 millj. kr. lán vegna hafnarframkvæmda við landshöfnina í Keflavík og Njarðvík.“ Önnur lántökuheimild, sem fellur niður samkv. frv., fjallar um hliðstæða lántöku að upphæð 35 millj. kr. vegna hafnarframkvæmda við landshöfnina í Rifi. Þannig eiga að falla niður lántökuheimildir vegna þessara hafna samtals að upphæð 85 millj. kr. Í 35. gr. frv. um efnahagsmál er tilgreint hvernig skuli verja 5000 millj. kr. fjármagni sem aflað verður samkv. lántökuheimildum sem felast í því frv., þ. á m. er gert ráð fyrir að varið verði 350 millj. kr. til landshafna, en á bls. 27 í frv. kemur fram að af þessari upphæð verði 280 millj. kr. varið til framkvæmda í Þorlákshöfn. Eftir eru þá 70 millj. kr. til annarra landshafna, en eins og ég áðan greindi falla niður samkv. þessu sama frv. lánsheimildir í fjörlögum fyrir 50 millj. kr. láni til framkvæmda við landshöfnina í Njarðvík og Keflavík og 35 millj. kr. láni til framkvæmda í Rífi eða samtals 85 millj. kr. Hér munar 15 millj. Því spyr ég hæstv. ráðh.: Hvar ætla stjórnarflokkarnir þessari 15 millj. kr. skerðingu á lántökuheimildum vegna framkvæmda í landshöfnunum í Keflavík og Njarðvík og Rifi að koma niður? Ég vil fyrir mitt leyti að það sé alveg á hreinu hvað í þessari skerðingu felst. Samkv. lántökuheimildum á fjárlögum var ljóst og skýrt hvernig lántökum átti að vera háttað vegna framkvæmda við þessar landshafnir hvora fyrir sig, en verði ákvæði frv. um efnahagsmál samþ., verða þessi ákvæði nokkuð á huldu og ekki lengur tiltekið hvað fer á hvorn stað, en fullljóst er þó, að gert er ráð fyrir að lækka samanlagt fjármagn til þessara hafna um 15 millj. kr. Ég vænti þess að hæstv. ráðh. skýri þessi atriði til hlítar, en ég ætlast ekki til þess að hann geri það við þessa umr., en vænti þess að upplýsingar um þetta atriði komi fram við 2. umr. málsins.



Herra forseti. Ég skal verða við ósk hæstv. forsrh. og tefja ekki málið mjög. Þó get ég ekki á mér setið að vekja athygli á því að þessi hv. d. hefur verið svo að segja verkefnalaus á meðan tugir mála hafa legið fyrir Nd. Eru það ekki starfshættir sem til fyrirmyndar eru og ekki til þess hægt að ætlast að við hér hlaupum í gegnum stór mál, e. t. v. hvert á fætur öðrum, þegar að þingslitum verður komið. Slíka starfshætti ber að varast. Í þessu máli hef ég í huga nokkur atriði sem ég vil ekki þegja um og tel rétt að koma á framfæri. Ég er þeirrar skoðunar að gengisfellingin síðasta í febr. hafi verið óhjákvæmileg fyrst og fremst vegna þess að gjaldeyrisstaðan var slík að þá varð að grípa til skjótra aðgerða og aðrar aðgerðir hafi ekki verið fljótvirkari en gengisfelling. Ég er yfirleitt mjög tregur til þess að samþykkja gengisfellingar, en ég sannfærðist um það að hún var nauðsynleg í þessu tilfelli. Hins vegar hygg ég að við séum allir sammála um að gengisfelling er raunar ekkert annað en leiðrétting sem fljótlega rennur út í sandinn ef ekki er gripið til fleiri markvissra ráðstafana í beinu framhaldi. Af því er fengin löng og sár reynsla í okkar efnahagslífi. Ég gerði mér því vonir um að þessu fylgdu ákveðnar aðgerðir og ég skal aðeins nefna fáeinar, sem ég fyrir mitt leyti lagði áherslu á í umræðum um það mál. Þessi gengisfelling var fyrst og fremst nauðsynleg vegna gjaldeyrisstöðunnar. Þegar þannig er ástatt er eðlilegt að draga jafnframt úr innflutningi með beinum aðgerðum. Á ég þar við aðgerðir eins og t.d. danir gripu til þegar þeir hækkuðu tolla um 10%, aðgerðir sem raunar ýmsar þjóðir í viðskiptabandalögum Evrópu hafa beint eða óbeint gripið til og dregið úr innflutningi. Ég vil einnig vekja athygli á þeim tilmælum Félags ísl. iðnrekenda að reglur um þróun fríverslunar verði endurskoðaðar með tilliti til þeirrar staðreyndar að íslensk framleiðsla hefur ekki búið við þær aðstæður upp á síðkastið sem gert hafa henni kleift að búa sig sem til var ætlast undir þá samkeppni sem vaxandi mun fara. Ég taldi því rétt að stíga jafnvel skref til baka í þessari þróun. Ég lít svo á að það sé að sjálfsögðu tímabundið. Ég er fylgjandi þeirri meginstefnu að koma hér á fríverslun í svo viðtækum mæli sem okkar litla þjóðfélag og að mörgu leyti erfiða með tilliti til gjaldeyristekna getur og hefur efni á. Það skiptir mig engu máli þó að slíkar aðgerðir séu nefndar höft. Ég lít ekki á það sem höft þegar ein stór fjölskylda verður vegna fjárskorts að draga úr ákveðnum innkaupum og jafnvel að setja vissa hluti á bannlista. Ég lít einnig svo á að vísitölugrundvöllurinn sé þannig að hér fáist aldrei viðunandi jafnvægi í efnahagsmálum fyrr en hann er leiðréttur, og raunar hygg ég að allir séu sammála um það þótt ekki séu þeir sammála um hitt, á hvern máta beri að leiðrétta vísitölugrundvöllinn. Út í það skal ég ekki fara tímans vegna. Þó vil ég nefna að mér sýnist ófært að tekjur til opinberra framkvæmda, við skulum segja álagning skatta til þess að byggja sjúkrahús, eigi að leiða sjálfkrafa til launahækkunar. Vitanlega er ljóst að slík hringrás getur aldrei staðist. Nú er að vísu orðið samkomulag um það að þetta verði endurskoðað og því fagna ég. Ég vona að af því verði einhver árangur og get með tilliti til þess samkomulags fallist á að Alþ. hinkri við. Hins vegar vil ég leggja á það ríka áherslu að ríkisstj. þarf sjálf að undirbúa markvissar aðgerðir að þessu leyti og vera tilbúin að hrinda þeim í framkvæmd með lögum frá þinginu, jafnvel þótt ekki náist um það samkomulag á vinnumarkaðinum. Ég er einnig þeirrar skoðunar að eyðslufé lífeyrissjóða, ef ég má kalla svo það fé lífeyrissjóða sem rennur í stórum mæli til alls konar neyslu, verði að koma undir öruggari heildarstjórn í fjármálum ríkisins. Ég er raunar hlynntur því að lífeyrissjóðirnir verði sameinaðir í einn, en það er stærra mál. Hitt er mál, sem hægt er að grípa á með miklu minni fyrirvara, að koma í veg fyrir óþörf útlán lífeyrissjóðanna til alls konar neyslu. Ég er með þessu alls ekki að ráðast að þeim sparnaði sem lífeyrisþegar hafa náð. Raunar tel ég að hagur þeirra sé betur tryggður með vísitölutryggðri ráðstöfun tekna lífeyrissjóðanna til atvinnuuppbyggingar og ekki síst til húsnæðismálakerfisins en nú er. Ég held að við höfum af því reynslu að viðunandi samkomulag við lífeyrissjóðina um þessi mál næst ekki. Ég vil loks nefna að ég er þeirrar skoðunar að skipulagskerfi atvinnuveganna þurfi að skoðast frá rótum. Ég er þeirrar skoðunar að það eigi verulegan þátt í því jafnvægisleysi, sem ríkir í okkar efnahagsmálum og vil í því sambandi sérstaklega nefna sjávarútveginn. Þar er sjóðakerfið og tilfærslan á milli fjölmargra þátta orðið slíkt að ég efast um að nokkur maður botni þar í. Þetta er brýnt að endurskoða og raunar eflaust hjá öðrum atvinnuvegum einnig. Þá tel ég að verðlagsákvæði, sem nú eru í gildi og eru í endurskoðun, beri að endurskoða þannig að verðlagsákvæðin stuðli að hagkvæmari innkaupum. Ég hef nefnt 5 atriði og gæti talið upp fleiri, en ég skal ekki gera það tímans vegna. Þessar aðgerðir er ekki að finna í frv. til l. um ráðstafanir í efnahagsmálum. Í raun og veru er fyrst og fremst verið að lögbinda þau ákvæði sem Alþýðusamband Íslands hefur orðið ásátt um að gera að mikilvægum þætti í lausn kjaradeilu. Það er góðra gjalda vert og eðlilegt að ríkisstj. og þm. hlusti á það sem launþegar hafa fram að færa í slíkum málum. En ég vara eindregið við því að í svo mikilvægum málum gerist Alþ. lítið meira en afgreiðslustofnun fyrir ákvarðanir sem utan Alþ. hafa verið teknar. Ég held að þetta frv. nái ákaflega skammt í því að stuðla að jafnvægi í þjóðarbúskapnum. Ég held raunar að nefna mætti það fremur frv. til l. um lausn kjaradeilu. Mér er ljóst að nokkur samdráttur er eðlilegur í okkar þjóðarbúskap vegna minnkandi tekna. Sjálfsagt er að viðurkenna það að á undanförnum árum fórum við nokkuð geyst. En við, sem studdum fyrrv. ríkisstj., töldum það nauðsynlegt, ekki síst með tilliti til þess atvinnuástands sem ríkti víða á landsbyggðinni. Þar var sannarlega þörf á að rösklega væri tekið til höndum. Það er einnig staðreynd að erlendar verðhækkanir hafa átt mjög verulegan þátt í þessari þróun, ekki síst hækkun olíunnar og raunar flestra annarra nauðsynja. Einnig er það rétt að náttúruhamfarir hafa orðið okkur dýrar. Að lokum vil ég nefna verðfall á okkar meginútflutningsafurðum á sviði sjávarútvegsins, sérstaklega fiskblokkinni, þótt ég geti tekið undir það að ef til vill hefur verið gert meira úr því en efni standa til. Það er engu að síður mjög tilfinnanlegt og einnig sú sölutregða sem orðið hefur vart við á vissum sviðum. Allt leiðir þetta til þess að nokkur samdráttur er nauðsynlegur og er eðlilegt að honum sé dreift eins og frekast má vera. Ég geri mér grein fyrir því að þetta hlýtur að leiða til samdráttar í útlánum stofnlánasjóðanna, og sömuleiðis tel ég ekki óeðlilegt að ríkisframkvæmdir verði að einhverju leyti endurskoðaðar. Hins vegar vil ég vekja athygli á því að verulegum samdrætti er ákaflega erfitt að koma við í skyndi og með litlum fyrirvara. Fjölmargt er þegar í framkvæmd og er nauðsynlegt að slíkum framkvæmdum verði lokið. Aðrir hafa gert ráð fyrir og gert markvissar ráðstafanir til þess að hefja framkvæmdir á þessu ári. Fyrir slíka aðila er mjög erfitt ef út af þeirri stefnu, sem fylgt hefur verið, er brugðið svo skyndilega og á svo afgerandi máta eins og virðist gert ráð fyrir. Einnig verðum við að fara mjög varlega með tilliti til atvinnuöryggis sem við leggjum höfuðáherslu á. Við viljum ekki með samdrætti stofna til atvinnuleysis víða um landið en ég óttast að að því geti stefnt, ekki aðeins með samdrætti stofnlánasjóðanna, heldur engu síður og raunar fyrst og fremst með þeim mikla samdrætti sem boðaður er og framkvæmdur í útlánum bankanna. Rekstrarfjárskortur gerir ákaflega mikið vart við sig, jafnvel svo að menn efast um að nema örfá íbúðarhús verði byggð utan Reykjavíkur á þessu ári. Ég held að skoða þurfi hina ýmsu þætti framkvæmda og rekstrarfjárþarfar mjög vandlega með það meginmarkmið í huga að atvinna verði næg og þessi samdráttur, sem kann að vera nauðsynlegur, komi smám saman, verði ekki svo snöggur að hann valdi meiri háttar röskun á þeirri uppbyggingu sem átt hefur sér stað. Um frv. skal ég ekki fara mörgum orðum fyrir utan þessi almennu orð sem ég hef nú mælt. Ég vil þó hlaupa yfir greinar þess. Ég tel ekki raunhæft að skera niður opinberar framkvæmdir um 3 500 millj. kr. og get tekið undir það, sem hér hefur verið sagt, að slíkar ákvarðanir eftir að fjárlög hafa verið samþykkt, eru ákaflega hvimleiðar. Þetta er ekki í fyrsta sinn sem slík ákvörðun er tekin. Það hefur verið gert áður bæði með brbl. og ákvörðunum Alþ. og jafnvel aðeins miðað við ákveðinn hundraðshluta af fjárlögum og án þess að samþykki fjvn. þurfi til. Ég tel það til bóta að nú er svo ákveðið að samþykki fjvn. skuli koma til. Ég treysti fjvn.- mönnum til þess að skoða hvern slíkan niðurskurð mjög vandlega og þá ekki síst með þau atriði í huga sem ég nefndi áðan, atvinnuöryggi og eðlilegt framhald þeirrar uppbyggingar sem á sér stað um land allt. Kaflinn um tekjuskatt og eignarskatt er aðalatriði þessa frv. Er þar fyrst og fremst um lögbindingu samkomulagsatriða að ræða í samningum verkalýðshreyfingarinnar við atvinnurekendur. Ég er ekki fylgjandi lækkun skatta og mig furðar á því að Alþýðusambandið og verkalýðsfélögin skuli beita sér fyrir þessum samdrætti í tekjuöflun hins opinbera. Menn verða að gera sér grein fyrir því að slíkur samdráttur hlýtur að leiða til þess að opinberar framkvæmdir dragast saman. Það verður ekki framkvæmt fyrir meira en tekjur leyfa. Hér er raunar um miklu viðtækari ákvörðun að ræða, stefnumarkandi ákvörðun. Með þessu móti er verið að færa neysluna í þjóðfélaginn frá samneyslu yfir til einkaneyslu. Er það í raun og veru vilji verkalýðshreyfingarinnar? Ég er þeirrar skoðunar að samneysla í okkar þjóðfélagi verði að vera mikil. Ég tel að við búum við þær aðstæður í litlu og að mörgu leyti erfiðu landi að hið opinbera þurfi á fjölmörgum sviðum að hlaupa meira undir bagga en gerist hjá stóru þjóðunum. Tekjusöfnun hins opinbera í okkar þjóðfélagi er minni en víða í nágrannalöndum okkar, en ég tel að okkur beri að stefna að því að samneyslan aukist og vil þá fremur, þegar um samdrátt er að ræða, draga úr einkaneyslunni. Því er ég, eins og ég sagði, undrandi á þeirri stefnu sem mörkuð er með þeim samningum, sem verkalýðshreyfingin hefur nú gert við atvinnurekendur, og er ekki samþykkur þeirri skattalækkun sem gert er ráð fyrir. Ég hlýt þó að líta á þetta sem lið í lausn annars mikilvægs máls, þ. e. a. s. þeirrar kjaradeilu sem staðið hefur og gat leitt til meiri háttar vandræða, og ég mun skoða þennan kafla í ljósi þeirrar staðreyndar. Ég fagna því að dregið hefur verið úr þeim tollalækkunum og söluskattslækkunum sem ráðgerðar voru í upphaflegu frv. Ég get tjáð mig fylgjandi flugvallagjaldinu því ég tel að draga beri úr utanferðum á meðan svo er ástatt sem nú er í okkar gjaldeyrissjóðum. Þó efast ég um að þetta flugvallagjald nái í raun og veru tilætluðum árangri. Ég get tjáð mig fylgjandi skyldusparnaði á hærri tekjur, ekki síst þegar dregið hefur verið úr sköttum jafnvel af hátekjum. Ég vil að, lokum segja örfá orð um VIII. kafla frv. „Lántökuheimildir vegna opinberra framkvæmda og Framkvæmdasjóðs“. Ég fagna því að heimild til erlendrar lántöku er aukin í meðferð Nd. Þetta er nauðsynlegt með tilliti til minnkandi tekna ríkissjóðs með þeirri lækkun skatta sem gert er ráð fyrir í þessu frv. og ég hef gert að umræðuefni. Þetta er nauðsynlegt ef framkvæmdir eiga að haldast á viðunandi stigi. En ég hef lýst nauðsyn þess að svo verði. Ég vona að með þessu móti sé séð fyrir viðunandi ráðstöfunarfé stofnlánasjóðanna. Í þessu frv. kemur ekki fram sundurgreining á fjáröflun til orkumála að upphæð 3 milljarðar 520 millj. kr. Ég vil mjög óska eftir því að þetta verði sundurliðað betur og n. afli sér upplýsinga um þessa sundurliðun og að sú sundurliðun liggi fyrir við 2. umr. málsins. Ég vona að ég teljist ekki hafa tafið þetta mál um of. Ég vildi fyrst og fremst lýsa þeirri skoðun minni að ég tel þetta frv. ekki fjalla um lausn á efnahagsmálum okkar og vafasamt að það stuðli að jafnvægi í þjóðarbúskapnum. Hins vegar er ljóst að það stuðlar að lausn í kjaradeilu. Það er einlæg von mín að hæstv. ríkisstj. bretti upp ermarnar og komi fljótlega fram með markvissar aðgerðir í efnahagsmálum.