Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Áður en gengið verður til dagskrár vil ég minnast Stefáns Jóh. Stefánssonar fyrrv. alþm. og ráðh. Hann andaðist í sjúkrahúsi í gær, mánudaginn 20. okt., 86 ára að aldri. Stefán Jóh. Stefánsson var fæddur 20. júlí 1894 á Dagverðareyri við Eyjafjörð. Foreldrar hans voru hjónin Stefán Ágúst bóndi þar Oddsson og Ólöf húsfreyja Árnadóttir. Stefán Jóhann lauk stúdentsprófi við Menntaskólann í Reykjavík vorið 1918 og lögfræðiprófi frá Háskóla Íslands 1922. Hæstaréttarlögmaður varð hann 1926, og hann kynnti sér félagsmálalöggjöf á Norðurlöndum með styrk úr Sáttmálasjóði árið 1928. Hann var starfsmaður bæjarfógetans í Reykjavík á háskólaárum sínum og til haustsins 1923, fulltrúi í lögfræðiskrifstofu 1922–1925, er hann stofnaði málflutningsskrifstofu sem hann rak með öðrum málflutningsmanni til 1945. Á árunum 1945–1957 var hann framkvæmdastjóri Brunabótafélags Íslands. Sumarið 1957 var hann skipaður sendiherra Íslands í Danmörku og var jafnframt sendiherra í Írlandi og Tyrklandi. Lausn frá því starfi vegna aldurs fékk hann vorið 1965. Stefán Jóh. Stefánsson var alþm. 1934–1937 og 1942–1953, sat alls á 17 þingum. Vorið 1939 varð hann félagsmálaráðherra og fór jafnframt með utanríkismál. Lausn frá þeim ráðherradómi fékk hann snemma árs 1942. Frá 4. febr. 1947 til 6. des. 1949 var hann forsætis- og félagsmálaráðherra. Auk þeirra meginstarfa, sem hér hefur verið getið, voru Stefáni Jóh. Stefánssyni falin mörg aukastörf á sviði þjóðmála og ýmiss konar félagsmála. Skal hér getið nokkurra af þeim störfum. Hann var bæjarfulltrúi í Reykjavík 1924–1942 og átti sæti í bæjarráði frá 1932. Í menntamálaráði var hann 1928–1933 og í bankaráði Útvegsbanka Íslands 1930–1957, formaður bankaráðsins frá 1935. Hann átti sæti í Þingvallanefnd 1946–1950. Hann var formaður Norræna félagsins 1936–1952 og var kjörinn fulltrúi Íslands í Norðurlandaráði fyrsta starfsár þess 1953. Fulltrúi Íslands í Evrópuráði var hann 1950–1957. Hann var kjörinn í miðstjórn Alþfl. og Alþýðusambandsins 1924, var forseti Alþýðusambandsins 1938–1940, ritari í stjórn Alþfl. 1928–1938 og formaður hans 1938–1952. Stefán Jóh. Stefánsson bar nafn föður síns sem dó á sóttarsæng nokkrum vikum fyrir fæðingu hans. Hann stundaði á æskuárum sínum algenga vinnu til sveita og sjávar og þekkti kröpp kjör alþýðu á þeim tímum. Hugur hans stefndi til langskólagöngu. Hann aðhylltist jafnaðarstefnu í þjóðmálum, var ötull málsvari hennar strax á skólaárum og lengi síðan einn hinna fremstu þar í flokki. Þeir áratugir, sem mest kvað að honum á vettvangi stjórnmála, voru miklir umbrotatímar bæði hér á Íslandi og erlendis. Stefán Jóhann fór ekki varhluta af deilum um stefnur og störf. Hann var alla tíð stefnufastur forvígismaður jafnaðarstefnu og lýðræðis. Hann hafði náin samskipti við pólitíska samherja sína á Norðurlöndum og var traustur stuðningsmaður norrænnar samvinnu. Honum voru falin ein hin mikilvægustu störf stjórnmálamanns á örlagatímum í íslenskri þjóðarsögu. Ég vil biðja hv. alþm. að minnast Stefáns Jóh. Stefánssonar með því að rísa úr sætum. - 
            



Mér hefur borist svohljóðandi bréf: „Reykjavík, 16. okt. 1980. Svavar Gestsson, 2. þm. Reykv., hefur í dag ritað mér á þessa leið: „Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og mun því ekki geta sinnt þingstörfum um sinn, leyfi ég mér með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess, að 1. varamaður Alþb., Guðrún Hallgrímsdóttir verkfræðingur, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt með ósk um að þér látið fara fram í sameinuðu þingi rannsókn á kjörbréfi varamanns. Alexander Stefánsson, forseti Nd.“ Þá hefur mér borist annað bréf: „Reykjavík, 20. okt. 1980. Forseti sameinaðs Alþingis. Vegna anna sé ég mér ekki fært að gegna þingstörfum um stundarsakir og óska eftir því, að Sigurður Magnússon rafvélavirki taki sæti á Alþingi í forföllum Svavars Gestssonar. Virðingarfyllst, Guðrún Hallgrímsdóttir.“ Þar sem Sigurður Magnússon hefur ekki átt setu á Alþingi á þessu kjörtímabili þarf að fara fram rannsókn á kjörbréfi hans, og vil ég biðja kjörbréfanefnd að taka kjörbréf Sigurðar Magnússonar til athugunar. Verður þá gefið fundarhlé í fimm mínútur. - Fundarhlé.



Herra forseti. Kjörbréfanefnd hefur komið saman til fundar og tekið fyrir kjörbréf Sigurðar Magnússonar, 2. varaþm. Alþb. í Reykjavík, sem kemur hér inn sem varamaður Svavars Gestssonar. Nefndin hefur ekkert við kjörbréfið að athuga og leggur til að það verði samþykkt.



Herra forseti. Eins og þm. er kunnugt stóð yfir á s.l. vetri kjaradeila milli sjómanna á Vestfjörðum og útvegsmanna þar. Einn þáttur í lausn þessarar deilu var að báðir þessir aðilar óskuðu þess sameiginlega við stjórn Aflatryggingasjóðs, að reglum um fæðispeninga yrði breytt á þann veg, að þeir yrðu hækkaðir til þess að greiða sem svaraði eðlilegum fæðiskostnaði, og við það miðað, að þessi breyting gæti tekið gildi 1. júní s.l. Um þetta var hæstv. sjútvrh. kunnugt og raunar hafði hann lofað stuðningi sínum við þetta mál. Ég spurðist fyrir um þetta utan dagskrár hér í þinginu 28. maí s.l., og þá var því svarað af hálfu hæstv. menntmrh., sem þá gegndi starfi sjútvrh., að hæstv. sjútvrh. væri mjög í mun að þetta mál yrði leyst og ef ekki tækist að leysa það með eðlilegum hætti eins og óskað var, þá yrði löggjöf, ef til þyrfti að koma, látin gilda aftur fyrir sig. Nú er liðinn æðilangur tími frá því að þetta gerðist og ekkert bólar á, að því er séð verður, að breyting sé í vændum. Ég hef því leyft mér að leggja fram á þskj. 22 fsp. til hæstv. sjútvrh., svohljóðandi: „Hvað líður framkvæmd loforðs sjútvrh. um breytingu á reglugerð Aflatryggingasjóðs í þá veru að hækka greiðslu fæðispeninga til sjómanna?“



Herra forseti. Mér er ljúft að verða við ósk um upplýsingar um þetta mál. Reyndar veit ég að hv. þm. þekkir nokkuð þróun þess, því að við hann mun hafa verið haft samráð eða a.m.k. hann upplýstur um það. Eins og fram mun hafa komið hér í maí ritaði sjútvrn. formanni Aflatryggingasjóðs, Má Elíssyni, bréf 12. maí, sem ég ætla að leyfa mér að lesa, með leyfi forseta, - þar segir: „Hjálagt sendist ljósrit af bréfi, dags. 24. apríl s.l., frá Útvegsmannafélagi Vestfjarða og Alþýðusambandi Vestfjarða til sjútvrn., þess efnis, að rn. beiti sér fyrir því, að núgildandi reglur um greiðslur fæðispeninga úr Aflatryggingasjóði verði endurskoðaðar. Vísað er enn fremur í bréf Verkalýðs- og sjómannafélags Bolungavíkur, dags. 14. apríl s.l., til stjórnar Aflatryggingasjóðs um sama efni. Ráðuneytið óskar hér með eftir því, að stjórn sjóðsins geri till. um breytingar á núgildandi reglum um greiðslu fæðispeninga úr Aflatryggingasjóði með tilliti til fram kominna óska þar um í áður tilvitnuðum bréfum.“ Um þetta var spurt hér þegar í maí, og mun þá hafa verið flutt grg. frá Fiskifélagi Íslands sem ég sé ekki ástæðu til að lesa hér í heild sinni að nýju. Hins vegar kom fram í þeirri grg., að þetta er miklu meiri vandi eða meira verk en menn höfðu áður talið og ljóst að taka varð upp aðra skiptingu en lögin gera ráð fyrir, þ.e. 17. gr. laga um Aflatryggingasjóð. Og það kom einnig fram, að hjá sjóðnum varð nokkur töf á því að finna nauðsynleg gögn, vegna andláts þess manns sem að þessum málum starfaði. Ég hef síðan átt nokkra fundi með formanni Aflatryggingasjóðs og lagt á það ríka áherslu, að máli þessu verði hraðað, og mun nú lesa upp grg. sem frá honum er komin, með leyfi forseta: 1) „Hér er ekki um breytingu á reglugerð að ræða, heldur verður að koma til breyting á lögum sjóðsins til þess að unnt verði að taka til greina efni bréfs sjútvrn., dags. 12. maí s.l., svo og erindi Verkalýðs- og sjómannafélags Bolungavíkur, dags. 14. apríl s.l., og erindi Alþýðusambands Vestfjarða og Útvegsmannafélags Vestfjarða, dags. 24. apríl 1980. Meginefni ofangreindra erinda er að fæðisgreiðslur til báta 12 rúmlestir og stærri verði samræmdar, bætt verði við nýjum flokki með hærri fæðisgreiðslum, er taki til þeirra skipa er stunda veiðar á útilegu, þar með taldir skuttogarar. Við endurskoðun þessa verði stefnt að því, að greiðslur úr áhafnadeildinni nægi til greiðslu eðlilegs fæðiskostnaðar sjómanna. 2) Strax kom í ljós, að ógerningur var að ljúka nauðsynlegri gagnasöfnun og útreikningi og þar af leiðandi endurskoðun 17. gr. laga um Aflatryggingasjóð sjávarútvegsins frá 1971 ásamt lagabreytingu 1974 um greiðslu fæðiskostnaðar báta sjómanna á þeim tíma sem óskað var eftir.“ Ástæðunnar er að hluta getið í meðfylgjandi ljósriti frá 28. maí s.l., sem ég nefndi áðan og menntmrh. mun hafa skýrt frá sem svari við fsp. s.l. vor. „Að öðru leyti lágu ekki fyrir fullnægjandi upplýsingar um raunverulegan fæðiskostnað hinna ýmsu stærðar- og veiðarfæraflokka skipa. Þurfti þess vegna að afla allítarlegra gagna í þessu efni til að marktæk niðurstaða fengist. Þótti ekki annað fært en að taka til athugunar og endurskoðunar alla þætti þessa máls, þ.e. að endurskoða ákvæði um flokka skipa og báta, bæði þeirra, sem eru lögskráningarskyld, og hinna, sem eru það ekki, svo og ákvæði um endurgreiðslur fæðiskostnaðar til þessara flokka. 3) Forustumenn sjómanna á Vestfjörðum hafa fylgst með þessum störfum. Er þeim kunnugt um framangreindar ástæður og jafnframt um framgang málsins. 4) Stjórn Aflatryggingasjóðs hefur haldið allmarga fundi þar sem rætt hefur verið um leiðir til að verða við umræddum óskum um endurskoðun laga og hækkun endurgreiðslu fæðiskostnaðar og jafnframt hvernig mæta beri auknum útgjöldum sjóðsins í þessu skyni. Þá hafa þær hugmyndir sem fram hafa komið verið ræddar í stjórn Fiskifélagsins. Í stjórn Aflatryggingasjóðs eiga sæti þrír fulltrúar sjómanna og þrír fulltrúar útvegsmanna. 5) Þar sem gera þarf lagabreytingar til að fullnægja ofangreindum óskum hallast stjórn sjóðsins að því, að í stað núgildandi ákvæða í 17. gr. laga um sjóðinn komi almenn ákvæði þar sem sjóðsstjórn verði heimilað í reglugerð hverju sinni með samþykki sjútvrh. og að fenginni umsögn þeirra aðila, sem tilnefna menn í sjóðsstjórn, að ráða skipun í flokka og ákveða upphæðir endurgreiðslna fæðiskostnaðar. Í þessu sambandi eru hugmyndir sjóðsstjórnar að í viðeigandi reglugerð verði flokkaskipun sem hér segir: 1. Skuttogarar og stærri skip á loðnuveiðum. 2. Önnur stærri fiskiskip. Núgildandi reglur um 130 brúttórúmlestamörkin verði endurskoðuð og þau færð neðar og nái til sambærilegra útgerða. 3. Smærri fiskiskip yfir 12 rúmlestum að þeim mörkum, sbr. 2. lið, sem eðlileg þykja. 4. Bátar undir 12 rúmlestum. 6) Þær athuganir, sem gerðar hafa verið, sýna að endurgreiðslur til togara og loðnuskipa nema frá 65–90% raunverulegs fæðiskostnaðar. Endurgreiðsla til landróðrabáta 130 rúmlestir og stærri, sbr. núgildandi ákvæði, samsvarar nokkurn veginn raunverulegum kostnaði. Endurgreiðsla til báta undir 130 rúmlestum, sem samt eru gerðir út á sama og svipaðan hátt og bátar yfir þeim stærðarmörkum, nær yfirleitt ekki raunverulegum fæðiskostnaði. Fæðiskostnaður smærri skipa er mjög misjafn. Í sumum tilfellum er endurgreiðslan mun hærri en nemur raunverulegum kostnaði. 7) Stjórn sjóðsins telur rétt að nýtt greiðslukerfi taki gildi hinn 1. des. n.k. 8) Ætla má að árleg útgjöld áhafnadeildar aukist um 450–500 millj. samkv. áætlun um að mæta eðlilegum fæðiskostnaði. Deildin hefur nú úr nægilegu fé að spila sökum hagstæðs árferðis og verðlags útfluttra sjávarafurða undangengin tvö ár. Áður var oft um greiðsluhalla að ræða. 9) Vert er að geta að á fundi stjórnar, sem haldinn var í Keflavík hinn 1. okt. s.l., var ákveðið að ljúka þessari endurskoðun á tillögugerð á framhaldsfundi sem boðaður er 22. þ.m.“ Við þessa grg. get ég bætt því, að ég hef fyrir alllöngu tjáð formanni Aflatryggingasjóðs að þessu máli vildi ég að væri hraðað. Ég hef hins vegar enga ástæðu til að ætla annað en að að þessu hafi verið unnið ötullega. Það hefur komið í ljós að þarna þurfti að afla miklu meiri upplýsinga en áður var talið og gera aðra flokkaskipun en menn hafa haft til þessa. Ég mun einnig flytja frv. strax og niðurstaða liggur fyrir eftir 22. þ.m., enda verði þingflokkar sammála um flutning þess frv., sem ég hef enga ástæðu til að ætla að verði ekki. Vona ég þá að málið verði farsællega leyst og eins og fram kemur í grg.: 450–500 millj. kr. renni til viðbótar í fæðiskostnað sjómanna.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. sjútvrh. fyrir svarið, þó að ég verði að segja að ég er ekkert sérlega hrifinn af innihaldi þess. Ég skal ekkert um það dæma, hvort hægt hefði verið að hraða málinu meir en raun ber vitni, en ég dreg mjög í efa það sem fram kom í hans máli, að forustumönnum sjómanna á Vestfjörðum hafi verið kunnugt um gang þessa máls til þessa dags. Ég dreg það mjög í efa af viðtölum við forustumenn sjómanna þar. En ég skal ekki segja meira um það. Ef ég hef tekið rétt eftir, þá var í þessari grg. frá formanni stjórnar Aflatryggingasjóðs gert ráð fyrir að gildistaka ætti sér stað 1. des. n.k. Eins og fram kom áðan var eftir því óskað sérstaklega, að gildistaka væntanlegra breytinga á reglugerð eða lögum ætti sér stað 1. júní s.l., og undirstrikað af staðgengli hæstv. sjútvrh. hér í lok maí að við það yrði staðið. Ég vil því í áframhaldi af þessum upplýsingum, hafi ég tekið rétt eftir að það væri till. stjórnar Aflatryggingasjóðs að þetta tæki ekki gildi fyrr en 1. des. n.k., spyrja hæstv. ráðh.: Verður ekki staðið við það loforð sem búið er að gefa af hans hálfu, að breyting á reglugerðinni eða lögunum, hvort sem heldur verður eða hvort tveggja, verði miðuð við 1. júní og gildi frá þeim tíma?



Herra forseti. Ég vil fyrst upplýsa það, að ég held að það megi treysta því, að samráð hafi verið haft við forustumenn sjómanna. Ég hef óskað eftir því við formann Aflatryggingasjóðs og ég hef ekki þekkt hann að öðru en standa við slíkt, enda segir hann það beinlínis í grg. sinni og ég sé ekki ástæðu til að vefengja það. En það, sem ég las, var jafnframt hans eða þeirra tillögur um að þetta tæki gildi 1. des. En að sjálfsögðu verður við það staðið sem lofað hefur verið í þessum efnum.