Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill tilkynna að með bréfi, dags. 29. júní 2009, hefur forseti óskað eftir því við fjárlaganefnd að hún fjalli um skýrslu Ríkisendurskoðunar um fjármálastjórn 50 ríkisstofnana. Þá hefur forseti óskað eftir því við allsherjarnefnd með bréfi, dags. 29. júní 2009, að hún fjalli um skýrslu Ríkisendurskoðunar um eftirlit með innheimtu sekta og sakarkostnaðar og ársáætlanir 2008. Þetta er í samræmi við reglur um þinglega meðferð skýrslna Ríkisendurskoðunar sem forsætisnefnd samþykkti 12. febrúar 2008.

Forseti vill tilkynna að þar sem fjórir hv. þingmenn hafa beðið um orðið undir dagskrárliðnum um störf þingsins þá mun forseti haga umræðunni þannig að hann gefur hv. þingmanni orðið og síðan þeim sem hann vil eiga orðastað við og svo koll af kolli.

Frú forseti. Margir stofnfjáreigendur víðs vegar um land tóku þá afdrifaríku ákvörðun að auka stofnfé sitt til að verja sjóðinn sinn og oft undir miklum samfélagslegum þrýstingi til að verja þjóðina gegn ýmsum lukkuriddurum. Fjölmargir fjármögnuðu þá aukningu með gengistryggðum lánum. Þessum einstaklingum var m.a. bent á að ef allt færi á versta veg færu bréfin aldrei á minna en nafnvirði þar sem ekki væri heimilt að skrifa niður stofnfé, aldrei á minna en verðinu 1. Reglur um stofnframlag voru afgreiddar frá fjármálaráðuneytinu. Sparisjóðirnir sóttu þá um það framlag sem ríkið var búið að lofa en svo birtist allt í einu frumvarp um sparisjóði þar sem algerlega á að breyta hugmyndafræðinni á bak við stofnfé og fara að meðhöndla það líkt og hlutafé. Í frumvarpi viðskiptaráðherra er ætlunin að leyfa að skrifa alveg niður stofnfé eða eins og henta þykir. Látið er að því liggja að niðurfærsla stofnfjár sé forsenda þess að ríkissjóður afgreiði umsóknir sparisjóða um stofnfjárframlag á grundvelli neyðarlaganna. Þannig á enn á ný að fara að breyta leikreglunum eftir á. Því beini ég eftirfarandi spurningu til hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar: Gerir þingmaðurinn sér grein fyrir að niðurfærsla stofnfjár getur þýtt að fjöldi stofnfjáreigenda getur orðið gjaldþrota? Í Sparisjóði Keflavíkur er um 1.500–1.600 stofnfjáreigendur, þar af eru það um 200 í Húnaþingi vestra sem eiga stórar upphæðir í stofnfé, að langmestu leyti einstaklingar, bændur, ellilífeyrisþegar og venjulegt vinnandi fólk. Sama má raunar segja um langstærstan hluta stofnfjáreigenda í Sparisjóði Keflavíkur. Einnig hefur verið bent á að sama staðan sé uppi í Sparisjóði Bolungarvíkur sem er líka í kjördæmi hv. þingmanns. Mjög margir eða 25% eru kjósendur hv. þingmanns sem hafa trúað á loforð VG um að standa vörð um sparisjóðina. Telur þingmaðurinn þetta vera í anda þess að tryggja hinn félagslega grunn sparisjóðanna að ríkisvæða þá? 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að vekja athygli á þessu máli og bera það upp. Sparisjóðirnir eru eitt af því sem Vinstri græn hafa ávallt lagt mikla áherslu á, það er alveg hárrétt. Við höfum varað við því á hvaða vegferð þeir hafa verið, við höfum flutt frumvarp í þinginu til þess að reyna að sporna við því sem þar var í gangi. Hv. þingmaður þarf ekki að uppfræða mig um hvernig nágrannar mínir í Strandasýslu og Húnavatnssýslu fóru út úr þessu. Það er alveg hárrétt, þarna eru margir aðilar sem standa mjög illa  Varðandi lækkun stofnfjár er einfaldlega verið að framfylgja neyðarlögunum. Í neyðarlögunum kemur skýrt fram að ekki er heimilt að leggja sparisjóðunum til 20% aukafjárveitingu nema stofnféð sé lækkað niður í raunvirði. Það er staðreynd, undir það hefur verið tekið, eins og hv. þm. Eygló Harðardóttir þekkir, enda situr hún í nefndinni sem hefur málið til umfjöllunar. Það hafa forsvarsmenn Sambands íslenskra sparisjóða bent á, það hefur Seðlabankinn bent á, það kemur skýrt fram í neyðarlögunum, svo grátlegt sem það er. Það þekkir hv. þingmaður og það þekki ég líka úr mínu héraði og hjá nágrönnum mínum.

Virðulegi forseti. Í dag fer fram 1. umr. um frumvarp um þjóðaratkvæðagreiðslur sem ríkisstjórnin hefur lagt fram. Þingmenn Framsóknarflokksins og þingmenn Borgarahreyfingarinnar hafa lagt fram frumvarp þar sem lagt er til að einu mikilvægasta máli sem komið hefur inn á borð þingsins, Icesave-deilunni, verði skotið til þjóðarinnar í þjóðaratkvæðagreiðslu. Hæstv. fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon sagði í viðtali við Vísi þann 27. júní sl. að þetta tiltekna mál væri of snúið til að hægt væri að bera það undir þjóðaratkvæði. Auk þess væru ekki til nein lög um þjóðaratkvæðagreiðslur. Því verður kippt í liðinn fljótlega ef þingmenn stjórnarinnar ætla að greiða þeim lögum atkvæði sitt en það sem vekur furðu mína er viðsnúningur ráðherrans á viðhorfi sínu. Hann sagði í umræðu á Alþingi 4. mars 2003 þegar verið var að ræða um álverið á Reyðarfirði: „Stundum heyrist að vísu einstaka hjáróma rödd um að sum mál séu svo flókin að þau henti ekki í þjóðaratkvæði. Það er einhver allra ömurlegasti málflutningur sem ég heyri.“ Nú vil ég spyrja hv. þm. Álfheiði Ingadóttur um skoðun hennar á þessum ummælum formanns flokks hennar og hvort hún vilji að Icesave-málið fari í þjóðaratkvæðagreiðslu, hvort málið sé ekki einmitt af þeirri stærðargráðu að það falli undir það frumvarp sem ríkisstjórnin leggur fram í dag.

Forseti vill minna hv. þingmenn á að ef vitnað er í beinan texta þurfa þeir að fá leyfi forseta til þess.

Frú forseti. Hv. þingmaður hafði óskað eftir því að ræða við mig um afstöðu mína til þjóðaratkvæðagreiðslu og ég vil segja það í upphafi að stefna Vinstri grænna í þeim efnum er mjög skýr. Við viljum beina aðkomu þjóðarinnar að mikilvægustu málum og við höfum ítrekað á undanförnum árum, allt frá þinginu 2001–2002, flutt um það tillögur á þingi, um framtíð hálendisins norðan Vatnajökuls, um þjóðaratkvæði um byggingu Kárahnjúkavirkjunar 2002–2003, um sölu Landssímans 2004–2005 og um framhald eða stöðvun stóriðjuframkvæmda á árinu 2005–2006. Á þessum tíma var það ekki beinlínis Framsóknarflokkurinn sem studdi okkur í þessum hugmyndum, því miður var það ekki svo. Engin af þessum tillögum okkar náði fram að ganga. Í þessu ríkisstjórnarsamstarfi náðist hins vegar um það niðurstaða í verkefnaskrá að settur verði lagarammi um þjóðaratkvæðagreiðslur og nú er hann kominn fram, frumvarpið er komið fram og er á dagskrá í dag. Það er ákveðin málamiðlun eins og gengur og ég verð að segja það fyrir mig að ég sakna þess úr því frumvarpi 

En Icesave?

Ég skal koma að því, hv. þingmaður. Það hefði verið ágætt ef spurningin sem beint var til mín í morgun hefði snúist um það. Hún snerist um hvaða afstöðu ég hefði til þjóðaratkvæðagreiðslna almennt. En ég fæ tækifæri til að koma upp aftur í seinna svari, vona ég, og þá skal ég koma að aukaspurningunni sem þingmaðurinn beindi til mín.

Hæstv. forseti. Þjóðin sem og þingheimur allur hafa beðið þess í ofvæni að fá einhverjar fréttir af því hvenær Icesave-samningarnir verða lagðir fyrir þingið og hvernig það muni bera að. Hæstv. fjármálaráðherra byggði á dögunum upp væntingar hjá þjóðfélaginu um glæsilega niðurstöðu og því verður að segja að vonbrigðin urðu mikil þegar samningarnir litu dagsins ljós fyrir þingmenn eftir mikið japl, jaml og fuður. Nú bíðum við þingmenn eftir því að málið verði lagt fram og nýjustu fregnir herma að það verði í dag. Samkvæmt sögusögnum verða fylgiskjöl með samningunum sem reynt er að vekja væntingar um að muni breyta afstöðu manna í þessu máli. En mér skilst að frumvarpið komi fram í dag og að í því verði falin ósk um ríkisábyrgð vegna þessara samninga. Heildartala samninganna hljóðar upp á um það bil 730 milljarða kr. auk vaxta sem nema um 40 millj. kr. á ári en með umfjöllun sérfræðinga munu þeir falla á ríkið í heild. Í merkilegri grein Jóns Daníelssonar prófessors í Morgunblaðinu í dag kemur fram sú afstaða hans að samninginn verði að fella. Sníða þurfi af samningunum lagalega agnúa og gæta þess að fjárhæðin sem falli á Ísland verði ekki svo há að hagkerfið nái ekki að greiða skuldina og öðlast fyrri styrk. Jafnframt er gagnrýnt að samninganefndin var skipuð mönnum sem fæstir hafa komið nálægt alþjóðlegri samningagerð af þessu tagi áður. Í ljósi þess að málið varðar alla fjárhagslega framtíð landsins tel ég rétt að beina eftirfarandi spurningum til hv. formanns fjárlaganefndar: 1. Telur hv. þm. Guðbjartur Hannesson að sá samningur sem fyrir liggi sé glæsilegur? Telur hann að það hafi verið mistök af ríkisstjórninni að skipa pólitíska embættismenn í forsvar fyrir nefndina og telur þingmaðurinn að nægilegt tillit hafi verið tekið til sérstakrar stöðu íslensks efnahagslífs þannig að forsvaranlegt sé að samþykkja samninginn? 2. Ætlar hv. þingmaður Guðbjartur Hannesson að samþykkja ríkisábyrgð á samningunum?

Hæstv. forseti. Hér kemur Icesave-málið enn einu sinni á dagskrá. Ég veit ekki hvort hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir hefur tekið eftir því að ég hef hvergi fjallað um þetta mál opinberlega. Það er vísvitandi einfaldlega vegna þess að ég hef beðið eftir því að það komi formlega inn í þingið, þ.e. að krafan og óskin um ríkisábyrgðina með öllum þeim gögnum sem henni fylgja verði flutt af þar til bærum aðila. Ég áskil mér rétt til að skoða þau gögn og meta afstöðu mína í framhaldi af því. Nú eygjum við þá von að þetta mál komi inn í þingið á einum eða tveimur dögum. Ég ætla samt ekki að sneiða hjá því að svara þessum spurningum. Ég hef aldrei heyrt þær yfirlýsingar um að samningur um Icesave sé glæsilegur.  Varðandi skipun embættismannanna mætti sömuleiðis spyrja um hvort ég sé hæfur til þess sem formaður fjárlaganefndar að taka málið til umfjöllunar. Ég tel svo vera einfaldlega vegna þess að ég tel að það sé hlutverk okkar, þótt ekki sé um að ræða sérstaka fagmenntun í Icesave, að kalla til aðstoðarfólk og menn sem hjálpa til við slíka vinnu. Ég hef svo sem ekki hlýtt mönnum yfir það, þeim pólitísku embættismönnum, eins og hv. þingmaður kallar það, hvernig þeir leituðu ráða en auðvitað er það hluti af því sem þarf að fjalla um í Icesave-málinu hvernig staðið var að samningagerðinni. Varðandi áhrifin á íslenska efnahagslífið mun það væntanlega koma fram í þeim gögnum sem lögð verða fram með Icesave. Það verður þá væntanlega hlutverk Alþingis að meta það hvort við stöndum undir þeim skuldbindingum sem gefnar hafa verið, 

Virðulegur forseti. Í ljósi umræðu hér í gær um samgöngumál langar mig að spyrja hv. 1. þm. Suðurk., Björgvin G. Sigurðsson, út í afstöðu hans til forgangsröðunar samgöngumannvirkja. Öll mannvirki eru mjög mikilvæg, hvort sem það eru göng í gegnum Vaðlaheiði, samgöngumiðstöð við Reykjavíkurflugvöll eða tvöföldun Vesturlandsvegar, Suðurlandsvegar eða önnur þau mannvirki sem nauðsynleg eru. En annars vegar í ljósi umræðu við hæstv. samgönguráðherra í gær og hins vegar vegna fundar sem hæstv. samgönguráðherra og hv. þáverandi þingmaður Suðurkjördæmis, núverandi 1. þm. þess, Björgvin G. Sigurðsson, áttu og boðuðu til alla sveitarstjóra Árborgarsvæðisins, sveitarstjórnir, stjórn og samgöngunefnd Samtaka sunnlenskra sveitarfélaga þar sem kynnt var, fyrir kosningar, að ákveðinn hluti vegarins væri búinn í skipulagsmálum og tilbúinn til útboðs sem yrði nú í júní- eða júlímánuði langar mig að heyra álit hans á þeirri breytingu á forgangsröðun sem hæstv. samgönguráðherra kynnti hér í gær. Mig langar að vitna aðeins í sjöttu skýrslu samgöngunefndar SASS sem búin er að vinna ötullega að þessu máli. Þar segir að umferðin um Suðurlandsveg frá Reykjavík til Selfoss sé á bilinu 6.700–10.000 bílar eftir því hvar talið er og hefur aukist um 35–40% á sjö árum. Fólk sem fór þennan veg um helgina var reyndar í stærri bílaflota því að á laugardeginum fóru þar um 14.500 og tæplega 16.000 á sunnudeginum. Sumir héldu að þeir væru að keyra að slysi, svo hægt gekk umferðin. Það er heldur ekki skrýtið, síðustu sex árin, 2002–2007, urðu þar 10 banaslys og allt að 764 óhöpp, meiri háttar, minni háttar 

Virðulegi forseti. Vegakerfið í kringum Stór-Reykjavíkursvæðið og á suðvesturhorninu, Vesturlandsvegur og Suðurlandsvegur, er löngu sprungið. Þar eru hættulegustu vegarkaflarnir á landinu, langhættulegustu og dýrustu slysin á hverju einasta ári eru á Suðurlandsvegi. Þess vegna hefur sá sem hér stendur og margir aðrir þingmenn og sveitarstjórnarmenn um árabil, sérstaklega síðustu 4–5 árin, barist mjög fyrir því að skilið verði á milli akstursstefna á veginum og vegurinn breikkaður. Það hefur unnist ágætlega áfram. Það var ákveðið í vetur að fara ekki með það í einkaframkvæmd, heldur bjóða út tiltekinn kafla sem er tilbúinn til útboðs. Síðustu tvo daga hefur umræðan hins vegar verið mjög villandi og byggð á þeim grundvallarmisskilningi að núna hafi allt í einu átt sér stað forgangsröðun á milli vegaframkvæmda, Suðurlandsvegar, Vaðlaheiðarganga og samgöngumiðstöðvar í Vatnsmýrinni, en það er mikill misskilningur. Engin forgangsröðun á milli vegaframkvæmda hefur átt sér stað. Það er kjarninn í málinu. Engu hefur verið slegið á frest nema þeim útboðum sem áttu að eiga sér stað á hefðbundnum ríkisframkvæmdum. Sumar þeirra hafa frestast út af niðurskurði í vegamálum en Suðurlandsvegur, sá kafli og áfangi sem var kynntur í vetur, stendur eins og stafur á bók, sá kafli verður boðinn út við fyrsta tækifæri um leið og ríkið fer aftur að bjóða út. Það væri ný ákvörðun að hætta við ríkisframkvæmdina og tvöföldun og setja hann allan í einkaframkvæmd sem hefur alltaf komið mjög vel til greina, t.d. kaflann Hveragerði – Selfoss eins og rætt var um, þannig að hér er um að ræða mikinn misskilning, engin forgangsröðun hefur átt sér stað og engu verið frestað. Ég óskaði eftir því í gær við Samband sunnlenskra sveitarfélaga, samgönguráðherra og Vegagerð að við héldum sameiginlegan fund í þessari viku með öllum þingmönnum kjördæmisins um þetta mál, einkaframkvæmd og vegamálin almennt, út af þessari villandi misskilningsumræðu og sá fundur verður, vænti ég, með samgönguráðherra, Vegagerð, SASS og þingmönnum á morgun.

Virðulegi forseti. Ég vek athygli á þeim orðum sem komu fram hjá hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni. Hann segir að engu hafi verið frestað þegar kemur að vegaframkvæmdum og hljótum við öll að fagna því. Hann talaði sömuleiðis um að forgangsröðunin yrði ekki í þá veru sem hér hefur verið í umræðunni þannig að við erum að sjá þá væntanlega Vesturlandsveginn og Suðurlandsveginn framar í forgangi. Mér þótti athyglisvert að hlusta á þessa umræðu í dag. Þá er ég ekki að vísa í það að hv. þm. Álfheiður Ingadóttir var, ef ég skildi hana rétt, að útskýra að þrátt fyrir að Vinstri grænir væru mjög fylgjandi þjóðaratkvæðagreiðslu væru þeir orðnir andvígir henni núna sökum þess að Framsóknarflokkurinn var það á síðasta kjörtímabili. Eru Vinstri grænir einhvern veginn að verða að Framsóknarflokknum eins og hann var og þetta er allt saman hið athyglisverðasta. Hér var rætt mál sem ég vek athygli þingmanna á, það er verið að breyta lögum um sparisjóði. Það á að gera með mjög miklum hraða án þess að fyrir því hafi komið fullnægjandi rök. Það er svolítið kaldhæðnislegt að á sama tíma og við vorum að gera þetta fyrir nokkrum dögum afgreiddum við mál með miklum hraða um fjármálafyrirtæki þar sem sérstaklega var varað við að það yrði gert með þeim hraða. Rökin fyrir hraðanum voru þau að það ætti að greiða laun starfsmanna í uppsagnarfresti. Nú hefur það komið í ljós, virðulegi forseti, að það stenst ekki og í fyrramálið mun viðskiptanefnd setjast yfir þessi lög, þessi mál sem  
            

Forseti vill minna þingmenn á að virða ræðutíma.

Virðulegi forseti. Svo virðist sem það sé hálfflókið fyrir stjórnarþingmenn að skilja þetta. Þessi liður heitir störf þingsins, við gefum upp hvert umræðuefnið er og síðan beinum við fyrirspurnum til einstakra þingmanna. Þær eiga ekki að vera skriflegar, þetta á að vera óundirbúið og ég vonast til þess að aðrir þingmenn treysti sér í framtíðinni til að svara spurningunum. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir nefndi nokkur mál sem hún vildi að færu í þjóðaratkvæðagreiðslu á sínum tíma. Icesave-deilan ein og sér, fullyrði ég, er stærra mál en öll hin sem hún nefndi áðan, jafnvel þó að þau hafi verið mjög brýn. Það skal ekki dregið úr því. Hæstv. fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon sagði að þetta mál væri of flókið fyrir ríkisstjórnina þegar það var borið á hann í fjölmiðlum núna um daginn. Engu að síður sagði hann, með leyfi forseta: „Stundum heyrist að vísu einstaka hjáróma rödd um að sum mál séu svo flókin að þau henti ekki í þjóðaratkvæði. Það er einhver allra ömurlegasti málflutningur sem ég heyri.“ Ég beini enn á ný spurningu minni til hv. þingmanns um hvaða skoðun hún hafi á því hvort Icesave-deilan eigi að fara í þjóðaratkvæði og hvort hún sé sammála hæstv. fjármálaráðherra, þá annars vegar gamla hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni sem var þá hv. þingmaður eða núverandi sem finnst þetta of flókið fyrir þjóðina. Ég held að málið sé einfaldlega of flókið fyrir ríkisstjórnina. Þar liggur kannski hundurinn grafinn. Ég treysti þjóðinni mun betur en núverandi ríkisstjórn til að leysa úr þessu máli. Það er líka ágætt að velta öðru upp: Er Icesave-málið flóknara en ESB-umræðan? 

Frú forseti. Nú held ég áfram ræðu minni frá því áðan. Ég lýsti því áðan hvernig framsóknarmenn hafa allan þann tíma sem ég hef fylgst með þeim barist gegn þjóðaratkvæðagreiðslum  
            

Bið ykkur um að gefa ræðumanni hljóð.

Má ég aðeins fá að klára að svara? Það er ekki mjög þægileg aðstaða þegar maður reynir eftir fremsta megni að fá að koma að svörum og fær ekki nokkurt einasta tækifæri til þess. Ég var að segja að nýlega fól þjóðin okkur, þessum 63 þingmönnum, að leysa úr bankahruninu, að leysa úr því sem fráfarandi stjórnarliðar í 20 ár skildu eftir sig. Þar á meðal er Icesave. Þar á meðal er núna 9% atvinnuleysi. Þar á meðal er skuldaklafi heimila og fyrirtækja, 500 milljarðar í nýtt bankakerfi. Ég verð að segja, hv. þingmenn, að Icesave er ekki stærsta málið af þessum málum í mínum huga og ég treysti þessari ríkisstjórn og þingheimi  
             Ég vona að ég hafi svarað 

Ég vil biðja þingmenn um að virða tímamörk og gefa ræðumönnum hljóð til að svara þeim fyrirspurnum sem berast til þeirra.

Frú forseti. Það er í hæsta máta óeðlilegt að þegar hv. þm. Álfheiður Ingadóttir stendur í ræðustól Alþingis og er að svara fyrirspurn hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar, sem er sessunautur minn á þingi, varpi hún til mín fyrirspurn eða geri nákvæmlega eins og henni er títt ef henni fellur ekki þegar setið er úti í sal og eru frammíköll - að segja fólki pent og prúðmannlega að þegja. Ég geri þá kröfu, hæstv. forseti, 

Frú forseti. Ég held að við séum enn á ný að sjá þessi miklu umskipti sem hafa orðið á Vinstri hreyfingunni – grænu framboði. Menn virðast algjörlega hafa misst sjónar á þeim hugsjónum, þeirri hugmyndafræði sem þeir gáfu kost á sér í fyrir þessar kosningar þannig að það er mjög undarlegt að heyra hv. þm. Álfheiði Ingadóttur fullyrða að þjóðin hafi kosið Vinstri hreyfinguna – grænt framboð til að gera það sem þeir eru að gera. Ég veit ekki betur en að sú stjórnmálahreyfing og þeir hv. þingmenn sem tilheyra þeim flokki séu einmitt að gera það sem þjóðin kaus þá ekki til að gera. Þetta eru mjög einkennilegar fullyrðingar. Ég held að það hafi líka komið fram í orðum hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar að á ný virðist Vinstri hreyfingin – grænt framboð vera búin að missa sjónar á hugmyndafræði sinni hvað varðar sparisjóðina. Það er mikil sorg í hjarta mínu yfir að sjá að svo sé vegna þess að þótt ég hafi ekki kosið þann flokk trúði ég  Bara í Sparisjóði Bolungarvíkur eru 260 stofnfjáreigendur, langflestir einstaklingar sem sjá fram á að tapa allt að 733 millj. kr. í stofnfé án þess að hafa nokkurn tímann gengið á varasjóðinn með arðgreiðslur, selt stofnbréf í sjóðnum til þriðja aðila eða átt hlut í Existu, Kistu eða Kaupþingi.

Hæstv. forseti. Ég verð að segja að mér þótti fátt um skýr svör í máli hv. þm. Guðbjarts Hannessonar þegar hann kom upp áðan til að svara spurningum mínum þannig að ég ætla að reyna aftur. Varðandi þau ummæli hv. þingmanns að hann gæti jafnframt efast um hæfi okkar þingmanna til að fjalla um Icesave eins og ég get leyft mér að efast um hæfi hinna pólitísku sendinefndar sem send var til að semja þá finnst mér þetta frekar skrýtin afstaða vegna þess að það var þjóðin sem kaus hv. þm. Guðbjart Hannesson á þing einmitt til þess að taka ákvarðanir. Í dag er einfaldlega þörf á stjórnmálamönnum með bein í nefinu sem þora að taka ákvarðanir og það hefur verið fjallað mikið um þetta mál og mér skilst að í þingflokki Samfylkingarinnar 

Hæstv. forseti. Stundum þegar spurt er og menn fá ekki þau svör sem þeir vilja þá finnst þeim að þeim hafi ekki verið svarað. Ég sagði að samningurinn væri ekki glæsilegur. Ég sagði að pólitískir embættismenn gætu vel unnið í samninganefndum að því gefnu að þeir hefðu leitað sér ráða hjá þar til bærum mönnum, líkti því við Alþingi og tók það sérstaklega fram að ég treysti þingmönnum mjög vel og teldi þá hæfa til að vinna sitt verk og hæfasta til margra hluta, aftur að því gefnu að þeir leiti sér ráða og það er það sem við ætlum að gera við Icesave-málið. Þess vegna er málið að koma inn í þingið, þess vegna á það að afgreiðast hér og það á að leita til allra þeirra kunnáttumanna sem við eigum völ á og ég hlýt að áskilja mér rétt til að fá að skoða niðurstöðuna þegar þar að er komið. Ef ég ætti að sitja á flokksstjórnarfundum Samfylkingarinnar og taka ákvarðanir um það hvað þar fer inn í þingið þá eru það vinnubrögð sem þekkjast einhvers staðar annars staðar en hjá okkur. Það er auðvitað þingið sem á að fá að ráða í málinu. Við tökum ákvarðanir um hvort málið fari fyrir þingið og það hefur verið gert nú þegar og það kemur væntanlega fljótt og vel inn í þingið. Það fær vonandi vandaða umfjöllun eins og önnur mál, við tökum okkur þann tíma sem til þarf. Ég get alveg sagt hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur að ég hef fyrir fram þá skoðun að það eigi að ganga frá þessu máli með samningum. Það sé gríðarlega mikilvægt fyrir þjóðarbúið og þjóðfélagið og ég hef líka þá skoðun fyrir fram að við ráðum ágætlega við það en ég ætla að fá að sjá öll gögnin í málinu og heyra umfjöllun allra þeirra sem hafa verið með gagnrýni í málinu áður en ég tilkynni það með atkvæði mínu í Alþingi og ég vona að þannig sé með fleiri þingmenn. Þannig eigum við auðvitað að vinna og ég ætla ekki að láta nudda mér út í að fara í einhvern annan farveg með málið. Varðandi önnur mál sem hafa verið rædd hef ég miklar áhyggjur af því sem hér hefur komið fram varðandi sparisjóðina. Það er afsprengi af því umhverfi sem við höfum búið við, fáránleikanum sem var í gangi á undanförnum árum þar sem menn toguðu og teygðu ákveðnar stofnanir langt út fyrir það sem þeim var ætlað áður og sitja svo uppi með að reyna að bjarga þeim málum í framhaldinu. Ég ætla að vona að það gerist farsællega en málið er ekki auðvelt.

Virðulegi forseti. Þetta er búið að vera með fjörugri umræðum undir dagskrárliðnum um störf þingsins í langan tíma og gaman að því. En ég ætla að blanda mér í umræðuna um Suðurlandsveginn og forgangsröðunina í vegamálum. Ég er mjög ánægð með að hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson segir að þetta sé allt á misskilningi byggt og ég fagna því að við séum að fara að funda um þetta mál á morgun og þakka fyrir það frumkvæði þingmannsins. Ég óttast hins vegar að þetta sé ekki allt á misskilningi byggt og það er þess vegna sem ég kveð mér hljóðs því að hv. þingmaður sagði í svari sínu að það væri ekki verið að fresta neinu, þetta yrði boðið út við fyrsta tækifæri þegar ríkið færi í gang að nýju. Það er það sem ég hef áhyggjur af vegna þess að ég held að ríkið sé ekki að fara í gang að nýju neitt fljótlega, en það er allt í lagi, segir ráðherrann, vegna þess að ríkisstjórn Vinstri grænna og Samfylkingarinnar hefur ákveðið að treysta á einkaframtakið í þessum efnum og bjóða út í einkaframkvæmd ýmsar samgöngubætur. Ég tel það vissa nýlundu, sérstaklega hjá Vinstri grænum, og fagna því en þá og einmitt þá kemur forgangsröðunin í ljós og það er það sem verið er að gagnrýna. Þá eru Vaðlaheiðargöngin sett fram fyrir og Suðurlandsvegurinn settur aftar í þeirri röð. Í Morgunblaðinu í gær var haft eftir ráðherranum að það væri vegna þess að skipulagsmálin væru lengra komin í Vaðlaheiðargöngunum. Því vil ég koma hér og mótmæla vegna þess að samkvæmt öllum þeim fundum og yfirlýsingum sem hafa verið gefnar og sérstaklega fyrir kosningar. Ég veit það frá sveitarstjórnarmönnum, t.d. bæjarstjóranum í Ölfusi sem var á fundi með umdæmisstjóra Vegagerðarinnar fyrir viku síðan og sagði að það væri hægt að bjóða veginn út með vikufyrirvara ef það kæmi grænt ljós frá hæstv. samgönguráðherra. Ég geri því ráð fyrir að 

Forseti biður menn að virða tímamörk.

Frú forseti. Hér hefur verið til umfjöllunar á dagskrá fundarins sérstakur liður sem heitir Störf þingsins. Það sem hefur gerst í dag er að hann hefur í raun breyst í óundirbúinn fyrirspurnatíma frá einstökum þingmönnum til annarra þingmanna. Ég tel að þetta fyrirkomulag sé ekki í samræmi við þingsköp og ég tel að hæstv. forseti þurfi að taka það til umfjöllunar hvort ekki þurfi að breyta þessum lið. Síðan eru sum mál sem hér eru tekin upp þess eðlis að þau ættu í raun heima undir liðnum Óundirbúnar fyrirspurnir til ráðherra vegna þess að það er verið að tala um yfirlýsingar sem ráðherrar hafa verið að gefa. Ég tel að það eigi að taka það til skoðunar að breyta þessum lið, jafnvel óundirbúnum fyrirspurnatíma þannig að fleiri þingmenn komist að í þeim umræðum en bara fyrirspyrjandinn og ráðherra líkt og gerist með hefðbundnar fyrirspurnir. Ég tel líka að það þurfi að vera meira skikk á þessum umræðum um störf þingsins og menn taki fyrir einstök tiltekin mál og fleiri komist í efnislega umræðu um þær en þær snúist ekki í óundirbúnar fyrirspurnir til einstakra þingmanna.

Virðulegi forseti. Nú eru þingmenn Vinstri grænna farnir að barma sér í umræðum. Öðruvísi mér áður brá, hv. þm. Árni Þór Sigurðsson.

Um fundarstjórn.

Það er einfaldlega þannig - um fundarstjórn forseta - að liðurinn um störf þingsins hefur verið framkvæmdur þannig að við gefum út rammann, einstakir þingmenn gefa út rammann um umfjöllunarefnið og beina svo spurningum að hv. þingmanni. Það gerði ég áðan. Ég sendi tölvupóst á hv. þm. Álfheiði Ingadóttur um skoðanir hennar á þjóðaratkvæðagreiðslum og það var einmitt það sem ég spurði út í, einmitt það. Ef Árni Þór vill breyta þessu þannig að við komum með skriflegar fyrirspurnir til 

Hv. þm. Árni Þór Sigurðsson.

þá bara breytir ríkisstjórnin því, hv. þingmaður,

Árni Þór Sigurðsson.

að öðrum kosti er ég sammála því, hv. þm. Árni Þór Sigurðsson,

Tíminn er liðinn, hv. þm. Höskuldur Þórhallsson.

- nei, það er smá eftir - 

Tíminn er liðinn og gott betur.

Frú forseti. Ég ætla ekki að fara að hártogast við hv. þm. Höskuld Þórhallsson um þetta atriði. Ég var að benda á að ég tel að hér sé kominn upp nýr siður varðandi liðinn um störf þingsins. Hann var ekki með þessum hætti þegar hann var fyrst tekinn upp. Reyndar er þessi liður ekki gamall í þeirri mynd sem hann er í nú því að honum var breytt með þingskapalögunum 2007. Það var hugsunin að hér færu fram umræður um álitamál í samfélaginu en hann er að breytast yfir í óundirbúinn fyrirspurnatíma.

Þetta er ekki um fundarstjórn.

Ég er að benda á, frú forseti, að það eigi að gera breytingar á þingsköpunum hvað þetta snertir.

Menn verða að ræða fundarstjórn forseta undir þessum lið en ekki fara út í efnislega umræðu um þingstörfin.

Hæstv. forseti. Ég kveð mér hljóðs undir liðnum um fundarstjórn forseta, en ég ætti kannski að nýta frekar liðinn til að bera af mér sakir vegna þess að mér þótti liggja í orðum hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar að spurningarnar sem voru bornar upp hefðu ekki verið nógu góðar. Ég frábið mér þann málflutning vegna þess að í 50. gr. þingskapa segir að undir þessum lið, störf þingsins, geti þingmenn kvatt sér hljóðs um störf þingsins, gefið yfirlýsingu eða beint spurningum til formanna nefnda, formanna þingflokka eða annarra þingmanna. Liðurinn er ansi opinn og ég tel einfaldlega að þingið hafi nýtt sér þennan lið og umræðurnar hafi farið ágætlega fram og verið tiltölulega málefnalegar og jafnvel svolítið líflegar sem er vissulega ágætt fyrir okkur nýja þingmenn. Ég upplifi þennan lið þannig að þetta sé frjálslegt form, einmitt til þess að eiga skoðanaskipti við félaga sína og sessunauta á þinginu, til að fá fram þeirra afstöðu til ýmissa mála. Þetta er einn af mínum uppáhaldsliðum, ég lýsi því hér með yfir. 
            

Virðulegi forseti. Ég geri ekki athugasemdir við það þó að þingmenn beini fyrirspurnum hver til annars og ræði hér almenn þjóðfélagsmál undir liðnum um störf þingsins. En ég get ekki orða bundist lengur vegna ástandsins hér í þingsalnum, það er eiginlega farið að ganga fram af mér. Það er eins og maður sé staddur inni í skólastofu, 

Fundarstjórn forseta.

Já. Ræðumenn í ræðustól hér á Alþingi fá ekki frið til að ljúka máli sínu fyrir frammíköllum og ókyrrð í salnum. 

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir að veittur er tími til þess að fjalla um eða ræða þessa skýrslu um jöfnuð í ríkisfjármálum fyrir árin 2009–2013 sem lögð var fram á þinginu fyrir helgi. Skýrslan hefur ekki þingskjalsnúmer en ég geri ráð fyrir að allir hv. þingmenn viti hvaða plagg er átt við. Það er óvenjulegt að því leyti að skjalið var prentað í lit til þess að gera mönnum aðgengilegri ýmis línurit og gröf sem þar er að finna. Ég vil svo taka fram að strax í lok þessarar umræðu tel ég eðlilegt að skýrslan gangi til hv. fjárlaganefndar, þar á hún að sjálfsögðu best heima þó að ekki sé endilega ætlunin að hún hljóti að öðru leyti afgreiðslu hér heldur er hún hugsuð sem undirlag umræðu og kynningar og til að lýsa þeirri stefnu sem stjórnvöld hafa mótað í þessum efnum. Það er kunnara en frá þurfi að segja að í októbermánuði sl. gjörbreyttust allar forsendur í íslensku efnahagslífi og fjármálum ríkisins þar með, sem má segja að hafi verið sett í uppnám. Tekjur ríkisins dragast nú saman, útgjöld aukast verulega og ríkissjóður verður óumflýjanlega rekinn með meiri halla en nokkur dæmi eru um. Skuldir ríkisins stóraukast og munu því miður vaxa enn á næstu tveimur árum. Það leiðir af þessu að óhjákvæmilegt var og óhjákvæmilegt er að bregðast við ástandinu með róttækum aðgerðum, setja skorður við frekari skuldaaukningu og ná jöfnuði í ríkisfjármálum á nýjan leik innan ásættanlegra tímamarka þannig að halli og hallarekstur og uppsafnaður vaxtakostnaður sligi ekki ríkissjóð. Í þeirri samstarfsáætlun sem unnin var í samvinnu við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn sl. haust voru skilgreind þrjú meginverkefni sem ljúka þyrfti til að koma efnahagslífi landsins á kjöl á nýjan leik. Í fyrsta lagi að tryggja að skuldastaða landsins yrði viðunandi. Í öðru lagi að koma á laggirnar starfhæfu fjármálakerfi og í þriðja lagi að koma á jöfnuði í ríkisfjármálum þegar litið er nokkur ár fram á veginn og fjallar þessi skýrsla sérstaklega um þann þátt málsins. Í upphaflegri samstarfsáætlun var miðað við að ekki yrði aðhafst frekar í ríkisfjármálum á árinu 2009 og hallanum leyft að jafna sveifluna að fullu. Gert hafði verið ráð fyrir því að hallinn yrði um 150 milljarðar kr. eins og fjárlögin hljóða upp á. Síðan var gert ráð fyrir að tekist yrði á við aðlögunina í áföngum á árunum 2010–2013. Fljótlega kom þó í ljós þegar leið á fyrstu mánuði ársins að þessi markmið mundu ekki nást nema þegar yrði gripið til aðgerða á árinu 2010 og var því um breytta stefnu að ræða frá upphaflegri áætlun haustsins sem ríkisstjórnin fjallaði um þegar í lok febrúarmánaðar sl. Þessi staða gerði það að verkum að óumflýjanlegt var að ráðast í aðgerðir og hefur það þegar verið gert og þær komið hér til framkvæmda og eru orðnar að lögum eins og hv. þingmönnum er kunnugt. Í áætlun þeirri sem hér liggur fyrir og birt er í skýrslunni eru sett fram þau markmið í ríkisfjármálum sem íslensk stjórnvöld hafa einsett sér að ná á komandi árum. Þau miða að því að koma á jafnvægi í ríkisbúskapnum og þar með að skapa forsendur fyrir nýja uppbyggingu í efnahags- og atvinnulífi og stöðugleika í þjóðarbúskapnum. Áætlunin miðar að því að stöðva skuldasöfnun ríkissjóðs og að afgangur verði á rekstri ríkissjóðs í heild á árinu 2013 og í framhaldinu af því verði unnt að grynnka hratt á skuldum ríkisins. Markmið áætlunarinnar eru í fyrsta lagi að ná frumjöfnuði á ríkissjóði, þ.e. jöfnuði án vaxtatekna og vaxtagjalda á árinu 2011, að ná heildarjöfnuði ríkissjóðs og að hann verði orðinn jákvæður á árinu 2013 og í þriðja lagi að skapa forsendur til þess að til lengri tíma litið verði skuldsetning ríkissjóðs ekki meiri en sem nemur 60% af vergri landsframleiðslu og það markmið náist í lok áætlunartímans. Það er enginn vafi á því að þetta mark er sett hátt og þetta verður erfitt. Halli á ríkissjóði á þessu ári verður um 170 milljarðar kr. ef tekið er tillit til áfallinna verðbóta á lán ríkissjóðs hjá Seðlabanka Íslands. Það er um 12% af vergri landsframleiðslu. Viðvarandi halli á ríkissjóði hleðst upp sem skuldir. Skuldir ríkissjóðs stefna í að verða um 130% af landsframleiðslu í lok þessa árs. Það er óhjákvæmileg forsenda fyrir endurreisn efnahagslífsins að þessari þróun verði snúið við. Það er engin huggun í því að í þessum efnum virðist þróunin í hinum vestræna heimi vera meira og minna í sömu átt og hjá okkur. Skuldir ríkissjóða margra Evrópuþjóða, þar á meðal hinna efnahagslegu stórvelda eins og Englands og Þýskalands, vaxa hratt og líklegt er að þær fari einnig yfir 100% af landsframleiðslu á næstu fáeinum árum. Það léttir okkur ekki róðurinn heldur þvert á móti, þegar um mikilvæg viðskiptalönd okkar er að ræða. Fjármögnun á skuldum ríkisins verður erfiðari og vextir verða hærri og þetta verður alþjóðlegt vandamál sem við verður að glíma á komandi árum. Þess vegna er líka mikilvægt að við göngum sem fyrst í okkar mál og sýnum þann vilja til þess sem skapi trú á aðgerðir okkar. Á grundvelli þessara meginmarkmiða og í ljósi þessara ástæðna hefur ríkisstjórnin gert nánari áætlun um jöfnuð í ríkisfjármálum sem marka stefnu hennar á næstu árum. Hvað varðar tekjuöflun fyrir ríkissjóð til að ná þessum meginmarkmiðum er gert ráð fyrir að frumjöfnuði ríkissjóðs verði ekki sett lægri mörk en að halli fari ekki yfir 8,5% af vergri landsframleiðslu á árinu 2009, verði ekki meiri en 3% af vergri landsframleiðslu á árinu 2011, að frumjöfnuður verði orðinn jákvæður um 1,8% af vergri landsframleiðslu á árinu 2011, jákvæður um 5,1% af vergri landsframleiðslu á árinu 2012 og 7,2% af vergri landsframleiðslu á árinu 2013. Til þess að heildarjöfnuður náist eru markmið af þessu tagi nauðsynleg hvað varðar frumjöfnuðinn. Í áætluninni er fjallað um þessi markmið og þau sett í samhengi við horfur í þjóðarbúskapnum, hvernig þau hafa áhrif á tekjur og gjöld ríkissjóðs í samanburði við stærð þessara þátta í hlutfalli af landsframleiðslu. Þar kemur fram að unnt muni að ná þessum markmiðum með lækkun ríkisútgjalda án þess að fara langt niður fyrir það stig samneyslu sem verið hefur hér á síðasta áratug og án þess að skattheimta verði meiri en hún hefur verið undanfarin ár. Stjórnvöld munu kappkosta að ná víðtækri samstöðu um markmið þessarar áætlunar og tryggja framgang hennar í samstarfi við samtök atvinnurekenda og launamanna á vinnumarkaði og í þeim efnum er sá stöðugleikasáttmáli sem náðist á dögunum gríðarlega mikilvægur áfangi. Það er einnig mikilvægt að ríki og sveitarfélög eigi með sér náið samstarf og að áætlanir og útgjöld sveitarfélaga taki mið af markmiðunum um þjóðhagslegan stöðugleika. Áætlunin byggir á því að litið sé til fjármála opinberra aðila í heild og því verða sveitarfélög að leggja sitt af mörkum eins og ríkið og ríki og sveitarfélög sameiginlega að ná þessum markmiðum eigi áætlunin að ganga eftir. Ákveðið hefur verið að efla samstarf við sveitarfélögin í þeim tilgangi að þessum markmiðum verði náð um leið og gætt verður að hagsmunum þeirra, m.a. vegna þeirra aðgerða ríkisins sem fram undan eru á grundvelli áætlunarinnar um jöfnuð í ríkisfjármálum og hefur áhrif á hitt stjórnsýslustigið. Stjórnvöld munu jafnframt leggja áherslu á samstarf við heildarsamtök annarra hagsmunaaðila svo sem aldraðra, öryrkja og bænda og fleiri í þeim tilgangi sérstaklega að þeir komi sjónarmiðum sínum á framfæri og að áherslur slíkra aðila séu hafðar í huga þegar ákvarðanir eru teknar um atriði sem snerta hag þeirra. Framvinda áætlunar í ríkisfjármálum hvílir á þróun í efnahags- og atvinnumálum. Stjórnvöld þurfa því að leggja áherslu á að skapa atvinnulífinu þau skilyrði sem nauðsynleg eru og eftir því sem framast er unnt við okkar erfiðu aðstæður til að verja og styðja við atvinnustarfsemina í landinu. Það verður gert bæði með almennum og sértækum aðgerðum. Unnið er að því að ljúka við endurfjármögnun bankanna og þannig verði þeir fyllilega starfhæfir og geti veitt heimilum og atvinnulífi stuðning og úrvinnslu mála. Þá munu á næstu dögum eða a.m.k. í þessari viku, leyfi ég mér að fullyrða, hefjast viðræður milli ríkisvaldsins, aðila vinnumarkaðarins og fulltrúa lífeyrissjóða um þátttöku lífeyrissjóðanna í fjármögnun margvíslegra framkvæmda þannig að viðunandi framkvæmdastigi verði haldið uppi næstu missirin með tilheyrandi umsvifum þó svo að veruleikinn sé sá að bæði ríki og sveitarfélög verða í einhverjum mæli að draga sig til baka í þeim efnum, aðstæðna sinna vegna. Við þær aðstæður sem nú ríkja í þjóðarbúskap okkar er ljóst að allir þurfa að leggjast á árar í því endurreisnarstarfi sem fram undan er. Það er ásetningur stjórnvalda að þær aðhaldsaðgerðir og niðurskurður útgjalda hins opinbera bitni sem allra minnst á hag heimilanna og velferðarþjónustu, einkum í félags- og heilbrigðismálum og að félagslegt öryggi allra sé áfram tryggt. Jafnframt að grunnþjónusta á borð við starfsemi skóla verði varin eins og kostur er. Til að svo geti orðið ber brýna nauðsyn til þess að það fé sem varið er til verkefna og þjónustu hins opinbera sé nýtt eins vel og kostur er. Óhjákvæmilegt er í því skyni að endurskoða fyrirkomulag og forgangsröðun í opinberum rekstri og nýta öll færi sem möguleg eru til hagræðingar og nýsköpunar í ríkisrekstrinum. Samhliða framangreindum áherslum og markmiðum í ríkisfjármálum munu stjórnvöld styrkja umgjörð ríkisfjármálanna. Til að ná árangri við þær krefjandi kringumstæður sem nú ríkja og fram undan eru þarf augljóslega að beita mikilli festu í stjórn ríkisfjármála. Meðal þess sem nauðsynlegt er að gera er að bæta alla áætlunargerð í ríkisfjármálum og reyndar í fjármálum alls hins opinbera og hálfopinbera geira, öll áætlanagerð sem lýtur að setningu útgjaldamarkmiða og fjárlagagerð verður bætt í samvinnu við Alþingi þannig að unnt verði að tryggja eðlilegan framgang þeirra markmiða sem sett verða og ákvarðana sem taka þarf í samræmi við þau. Horfa verður til lengri tíma en eins árs í senn. Á næstu mánuðum verða undirbúin rammafjárlög til fjögurra ára þar sem útfærð verða bæði tekjustefna og útgjaldastefna í samræmi við þá áætlun sem hér er kynnt. Til að markmið áætlunarinnar geti náðst verður einnig að tryggja að þau útgjaldamarkmið sem áætlunin gerir ráð fyrir og koma munu fram í fjárlögum komandi ára, sem og gilda um fjárlög þessa árs séu virt. Hvarvetna á að gæta aðhalds og sparnaðar í ríkisrekstri. Til að tryggja að markmiðum um lækkun útgjalda verði náð munu stjórnvöld auka áherslu á ábyrgð ráðuneyta og stofnana og auka almennt eftirlit með rekstri. Alþingi vinnur einnig að því að styrkja eftirlitshlutverk sitt með framkvæmd fjárlaga, eins og hv. þingmönnum er kunnugt. Áætlun um jöfnuð í ríkisfjármálum fyrir árin 2009–2013 felur í sér að þörf er á miklu aðhaldi sem kallar á markvissar aðgerðir af hálfu stjórnvalda. Gert er ráð fyrir að þessar aðgerðir feli í senn í sér lækkun útgjalda og hækkun á tekjum ríkissjóðs eins og kunnugt er, svonefnd blönduð leið. Umfang nauðsynlegrar aðlögunar ríkisfjármála er svo mikið að ljóst er að ásættanlegri niðurstöðu verður ekki náð eingöngu með lækkun útgjalda eða eingöngu með hækkun tekna heldur verður að fara báðar leiðir samtímis. Val á milli þeirra ræðst af ýmsum sjónarmiðum. Samdráttur í efnahagslífinu og auknar skuldir ríkissjóðs í kjölfar bankahrunsins skerða óhjákvæmilega lífskjör og val á leiðum til aukins aðhalds hefur einnig áhrif á það hvernig þessi lífskjaraskerðing jafnast út. Traustir tekjustofnar eru forsenda öflugs velferðarkerfis og samfélagslegs jöfnuðar og styrking þeirra er nauðsynleg til að ná markmiðum þessarar áætlunar. Þær breytingar sem gerðar hafa verið á skattkerfinu á löngu tímabili stöðugs hagvaxtar að undanförnu hafa gert það að verkum að núverandi gerð skattkerfisins er þess ekki umkomin að afla tekna fyrir það stig almannaþjónustu sem byggt hefur verið upp á síðustu árum og jafnvel ekki þótt hún verði skert merkjanlega. Auk þess er ástæða til að stefna að meiri félagslegum jöfnuði í gegnum skattkerfið. Sú jöfnun má þó ekki draga úr hvata til vinnu eða hafa neikvæð áhrif á hagvöxt. Við tekjuöflunina þarf því að hafa í huga að þær breytingar sem gerðar verða á skattkerfinu styrki það til frambúðar og samræmist um leið þeim kröfum um skilvirkt og réttlátt skattkerfi svo sem jafnræði í skattlagningu og að skattbyrðin dreifist á skattborgarana með eins sanngjörnum hætti og unnt er og að skattlagningin hafi sem minnst áhrif á ákvarðanir aðila í hagkerfinu, hvort sem litið er til fjárfestinga eða neyslu. Skattkerfið þarf auk þess alls að stuðla að jafnari tekjudreifingu í þjóðfélaginu, samrýmast félagslegum markmiðum og félagslegu öryggi, svo og að tryggja þjóðinni sem mesta hlutdeild í arði af auðlindum hennar. Í áætlun er gerð grein fyrir margvíslegum hugsanlegum leiðum til að auka tekjur ríkissjóðs í samræmi við áætlunina en ákvarðanir um þær verða teknar og birtast í þeim breytingum á skattalögum sem leggja þarf fram á komandi haustþingi. Bágborið ástand efnahagslífsins, atvinnuleysi og erfið staða heimilanna setja mark sitt á ríkisfjármálin. Við þessar aðstæður er ljóst að ekki verður hjá því vikist að draga úr útgjöldum með aðgerðum sem hljóta með einum eða öðrum hætti að minnka umfang eða skerða úrval þjónustu og lækka bætur og styrki til einstaklinga og heimila. Með því að dreifa byrðunum sem leiða af áföllunum á ríkissjóð með réttlátum hætti og með því að hlífa frekar þeim þjóðfélagshópum og málefnasviðum sem mega síður við niðurskurði mun á endanum takast að laga ríkisstarfsemina að breyttum aðstæðum þannig að grunnþjónustan haldi velli og unnt verði að hefja aftur uppbyggingu hennar á traustari forsendum. Þau áform um samdrátt í ríkisútgjöldunum sem áætlunin byggir á hafa það að leiðarljósi að leitast verði við að standa vörð um grunnþætti þjónustukerfa ríkisins og að bótagreiðslur verði einkum lækkaðar til þeirra sem betur mega við því með hliðsjón af tekjum og eignastöðu. Einnig verður horft til þess að fresta fjárfrekum fjárfestingum og framkvæmdum á vegum ríkisins og að þær beinist í auknum mæli að mannaflsfrekum verkefnum svo sem viðhaldi á húseignum og mannvirkjum ríkisins þeim sem í gangi verða. Í áætluninni er gerð grein fyrir aðgerðum á sviði ríkisfjármála og fyrirætlunum í þeim efnum sem taka mið af framangreindu. Ákvarðanirnar koma til framkvæmda, eðli málsins samkvæmt annars vegar með fjárlagafrumvarpi strax fyrir árið 2010 með margvíslegum lagabreytingum sem nauðsynlegar verða á haustþinginu á sviði bæði tekjuöflunar og fleiri mála og síðan í rammaáætlun um ríkisfjármál til næstu fjögurra ára sem gert er ráð fyrir að verði lögð fram um leið og fjárlögin í haust. Ég vil svo að lokum benda hv. þingmönnum á þá töflu eða það fylgiskjal sem fylgir með skýrslunni. Þar koma fram þær upplýsingar sem nýjastar eru og best þekktar miðað við bestu fáanlegar upplýsingar dagsins í dag eða eins og þær stóðu fyrir nokkrum dögum síðan um eignir og skuldir ríkissjóðs. Að sjálfsögðu er mikilvægt að halda áfram gagnaöflun og ýmis mál eru að skýrast einmitt þessa dagana, bæði í afkomu ríkisins sjálfs, sveitarfélaganna og fleiri aðila. Að sjálfsögðu bregður manni í brún þegar maður sér þær tölur sem þar eru á ferð eins og aukningu skulda ríkissjóðs, heildarskulda ríkissjóðs, um hátt í þúsund milljarða króna á milli ára. Á verðlagi hvers árs um sig hækka skuldir ríkissjóðs úr 931 milljarði í 1.808 milljarða tæpa í lok þessa árs. Ef horft er til hlutfalls af vergri landsframleiðslu er það hækkun skulda úr 55,3% í 125,5%. Skuldirnar munu verða svipaðar sem hlutfall af áætlaðri landsframleiðslu á árinu 2010 en fara síðan lækkandi og eiga að standa í rúmlega 90% af vergri landsframleiðslu í lok árs 2013. Þetta eru vissulega háar tölur en eins og ég nefndi áður í ræðu minni er það því miður þannig að fjölmörg ríki önnur, sem þó hafa ekki orðið fyrir jafngríðarlegu hruni í fjármálakerfi sínu og við höfum gert, verða að horfast í augu við annað eins. Það er líka ástæða til að vekja athygli á og benda á í þessu samhengi hreinar skuldir ríkissjóðs því að vissulega er það svo að talsverðar eignir eru til á móti. Þar hækkar skuldastaðan vissulega einnig geigvænlega eða úr tæpum 23% að áætlað var í árslok 2008 í tæp 70% í lok þessa árs. Þessar skuldir, að slepptu árinu 2010 þar sem þær verða svipaðar, eiga síðan að fara lækkandi og fara niður fyrir eða niður í 60% í lok áætlunartímans. Það eru sömuleiðis háar tölur en það eru þó viðmiðunarmörk sem mjög víða eru á kreiki, að það geti talist ásættanleg staða hjá ríkissjóðum við sæmilegar aðstæður að vera með hreinar skuldir sem liggja ekki meira yfir landsframleiðslu en sem þessu nemur. Ég veit að ég þarf ekki að segja meira við hv. þingmenn um t.d. hvaðan þessi viðmiðun er sérstaklega ættuð. Ef horft er til hreinnar stöðu ríkissjóðs að teknu tilliti til eigna er hún að sjálfsögðu betri og fer á þessu tímabili þegar erfiðast verður, á árunum 2009–2012, upp í um 20–24% af vergri landsframleiðslu en á síðan að lækka í lok áætlunartímans. Þessar kennitölur leyfi ég mér að draga hér aðeins fram svona í lokin, ekki til að draga neitt undan í þeim efnum að staðan er erfið og við höfum orðið fyrir miklu þjóðhagslegu áfalli sem blasir við þegar kennitölur úr afkomu og skuldastöðu ríkissjóðs eru skoðaðar, rétt eins og þegar við horfum í kringum okkur í þjóðfélaginu, en það er þó ekki ástæða til að missa móðinn eða láta hugfallast. Þessi aðstaða 

Virðulegi forseti. Þetta er ágætisplagg að mörgu leyti, sérstaklega byrjunin sem gerir vel grein fyrir því hvert vandamálið er. En mig langar aðeins til að ræða III. kafla skýrslunnar sem heitir Leiðir til aðlögunar. Þar kemur raunverulega fram sá fræðilegi grunnur sem sú hugsun byggir á að það borgi sig frekar að skatta sig út úr þessu en að spara útgjöld. Ég hef verið fræðimaður í hagfræði í háskólum núna í rúm 15 ár, 

Frú forseti. Það er sennilega vissara fyrir auman fyrrverandi vörubílstjóra að fara varlega í umræðu við prófessorinn og hagfræðinginn. Ég ætla því ekki að fara hér út í að reyna að bera það á borð að ég sé betur að mér í hagfræðilegum fræðikenningum en hv. þingmaður. Ég held hins vegar að þessi reifun sé yfirveguð og ég held að hún færi af sanngirni rök fyrir sjónarmiðum í báðar áttir í þessum efnum. Niðurstaðan er auðvitað sú að það val aðlögunarleiða sem við stöndum frammi fyrir skiptir máli, hefur þjóðhagsleg áhrif bæði til lengri tíma og skemmri tíma og það er reynt að sýna það hér með myndum sem ég hvet hv. þingmann til að skoða og gera þá eftir atvikum athugasemdir við ef hann telur að þar sé eitthvað brogað. Þá verð ég að fara til þeirra fræðimanna sem hér hafa lagt hönd á plóg, hafa annast útreikninga, einkum og sér í lagi í mínu ráðuneyti en þó í samstarfi við fleiri aðila. Ég fagna að sjálfsögðu málefnalegri umræðu um það hvort við þurfum að styrkja betur og 

Sú yfirvegun sem þessi skýrsla er gerð af gerir ráð fyrir að heildarskatthlutfall af tekjusköttum fari ekki upp fyrir svipað hlutfall og var fyrir nokkrum árum, 2006, 2007, þegar hvað best gekk. Það er svona sagt að það verði alla vega ekki verra en það. Það gleymist aftur á móti að taka fram, og það tel ég vera yfirbreiðslu, getum við sagt, og raunverulega fals að allur fjármagnstekjuskattstofninn hefur minnkað alveg gríðarlega og er hverfandi og það er enginn hagnaður af fyrirtækjum. Þessi skellur mun því allur bitna beint á heimilunum sem tekjuskattur. Mig langar til þess að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort þetta séu þau yfirveguðu og heiðarlegu vinnubrögð 

Forseti vill áminna hv. þingmenn um að ávarpa ætíð forseta í upphafi máls síns.

Frú forseti. Stutta svarið er einfaldlega já. Ég tel að þessi skýrsla sé sett fram af heiðarleika af hálfu þeirra fræðimanna  Veruleikinn er auðvitað sá að þær breytingar sem menn gátu látið eftir sér að gera af pólitískum forsendum á veltiárunum, á froðutekjurnar sem menn höfðu inn í ríkissjóð meðan þjóðarbúið var að safna skuldum og var rekið með dúndrandi halla út á við, voru hneyksli. Skattstefna Sjálfstæðisflokksins var fullkomlega ábyrgðarlaus, hún er stórhneyksli, og það er af hennar sökum að við stöndum miklu verr í dag við að koma okkur út úr þessum erfiðleikum en við hefðum annars átt að gera. 

Forseti biður um hljóð í salnum.

Virðulegi forseti. Nú kannast maður við kauða. Þarna kom hv. þingmaður Vinstri grænna, núverandi hæstv. ráðherra í ljós og fór að tala um skattstefnu Sjálfstæðisflokksins í miklum pirringi. Ég kem upp í andsvar vegna þess að í þessari annars fínu skýrslu - það er fínt að fá svona plagg fram - er talað um að stjórnvöld muni leggja alla áherslu á að skapa atvinnulífinu þau skilyrði sem nauðsynleg eru til að skapa hér og verja og styðja atvinnustarfsemina í landinu og það er talað um að við þurfum að hafa trausta tekjustofna sem forsendu atvinnulífs. Á sama tíma og þetta er sett fram er verið að leggja hér á - það var samþykkt með lögum á mánudaginn var - afdráttarskatta á fjármagnstekjur þar sem verið er að skapa flækjustig sem veldur því að íslensk fyrirtæki á erlendum fjármagnsmörkuðum 

Frú forseti. Þetta er mál sem við ræddum hér ítarlega og hefur verið rætt ítarlega í tengslum við frumvarp sem nýlokið hefur verið afgreiðslu á. Við getum tekið þá umræðu upp aftur eða geymt hana til haustsins ef hv. þingmaður  Ég vil aðeins bara segja almennt um þessi skattamál að ég held að það séu verulegur hluti af hagstjórnar- og ríkisfjármálaógæfu okkar þegar skattalækkunaryfirboðin og loforðin brustu á  Þegar maður lítur til baka yfir þetta tímabil sér maður það blasa við að þarna var allt gert öfugt sem hægt var að gera öfugt. Nú verðum við, 

Virðulegur forseti. Við þurfum að skapa atvinnulífinu skilyrði til að vaxa og dafna. Þess vegna leggur maður ekki aukaflækjustig á atvinnulífið. Jafnvel þótt það taki ekki gildi fyrr en um áramót þá eru skilaboðin þegar komin fram og ég hef heyrt það sjálf frá orkufyrirtækjum, frá álfyrirtækjunum sem hyggja hér á fjárfestingar, til að mynda í Helguvík, að þetta er þegar farið að skapa þeim vandræði og er að skapa óvissu sem við þurfum ekki á að halda núna. Í þjóðhagsspá fjármálaráðuneytisins, sem fjármálaráðherra ber ábyrgð á, er gert ráð fyrir ákveðnum stóriðjuframkvæmdum til þess að viðhalda hér hagvexti. Það er gert með annarri hendinni. Með hinni hendinni er verið að skattleggja og þar með draga úr hvata þessara fyrirtækja til þess að koma hingað með fjárfestingar þegar við þurfum sem aldrei fyrr á nýfjárfestingum og innspýtingu erlends fjármagns inn í atvinnulífið að halda. Önnur óvissa sem verið er að skapa hér og kemur fram í þessu plaggi er varðandi 

Frú forseti. Hv. þingmaður er mjög upptekinn af þessu 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þá skýrslu sem við höfum hér fengið frá hæstv. ráðherra um áætlun um jöfnuð í ríkisfjármálum næstu fjögur árin. Ég held að svona að jafnaði væri afar gagnlegt að stjórnvöld legðu fram skýrslu jafnítarlega þessari, um sýn sína fram í tímann, um það hvernig menn ætla að ná stöðugleika og jöfnuði í rekstri ríkisins. En við gerum þetta að þessu sinni að kröfu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og vegna hinna óvenjuerfiðu aðstæðna. Það sem vekur athygli mína í þessu skjali er áherslan á hækkun skatta. Við sjálfstæðismenn höfum bent á leiðir til þess að auka tekjur ríkisins án þess að hækka skatta. Það er auðvitað mjög áberandi í skýrslunni að tekin eru hlutföll eins og prósenta af vergri landsframleiðslu, sem er ágætt að nota, og hækkaðir skattar á þá sem eru hluti af prósentunni  Mig langar til þess að spyrja hæstv. ráðherra: 

Frú forseti. Við skulum hafa í huga að þessi áætlun byggist á ákveðnum viðmiðunum hvað varðar annars vegar tekjuöflunarhluta aðlögunarinnar og hins vegar útgjaldahluta aðlögunarinnar á yfirstandandi ári og næstu tveim. Að öðru leyti hefur það ekki verið fest niður. Þar er markmiðið að tekjuöflunin standi fyrir um 45 af hundraði og sparnaður um 55 af hundraði. Upp á þessi markmið hafa aðilar vinnumarkaðarins skrifað. Þeir hafa fallist á þau. Samtök atvinnulífsins horfast í augu við það og eiga heiður skilinn fyrir að sýna þá ábyrgð - veit ég þó að þeim er það ekkert sérstaklega ljúft svona hvunndags - að viðurkenna það að öðruvísi er þetta ekki hægt. Ég hvet því hv. þm. Bjarna Benediktsson að fara í heimsókn til flokksbróður síns, sem ég geri ráð fyrir að sé, Vilhjálms Egilssonar og ræða þetta við hann. 

Virðulegi forseti. Það kemur alveg skýrt fram í þessu skjali að það eigi að auka skattinn á einstaklinga. Það kemur líka skýrt fram í þessari skýrslu að það eigi að auka skattinn á fyrirtækin. Reyndar er sagt þar að það standi til að auka skatthlutfallið þannig að það verði í átt við það sem gerist í flestum Evrópulöndunum. Síðan er birt hér skýrsla sem sýnir að við megum eiga von á því að skattar á fyrirtæki hækki úr 18 upp í 28%, að skattur á arð hækki úr 10% upp í 30% og að meðaltali hækki skattar á fyrirtæki úr 26% upp í 43%. Er það misskilningur hjá mér eða er það þetta sem er verið að stefna að á blaðsíðu 25 í þeirri skýrslu sem hér liggur fyrir? Hæstv. ráðherra svaraði því auðvitað ekki hér áðan hvað það þýði að fara með skattlagningu tekna einstaklinga og hækka hana um 2% af vergri landsframleiðslu, taka þannig 30–35 nýja milljarða inn  
             Varðandi Samtök atvinnulífsins er ég bara einfaldlega ósammála þeim að ekki sé hægt að fara aðrar leiðir og ég áskil mér allan rétt 

Forseti vill áminna hv. þingmenn um að halda tímatakmörk.

Ég bið hv. þingmann að lesa ekki reifun um þetta og dæmi um það hvað tilteknar hækkanir skattstofna gefa sem ákvörðun. Það er ekki svo. Það eru rammarnir sem hafa verið settir niður, til dæmis að upp í 63 milljarða aðlögun á næsta ári gangi 28 milljarða auknar tekjur. Það er til viðbótar þeim sem nú hafa verið ákveðnar á þessu ári því að það þarf að bæta við aðlögun upp á 63 milljarða kr. Ég vona sannarlega að sjálfstæðismenn verði með okkur í því að velta upp möguleikunum í þessum efnum. Þeir hafa gert það í einu tilviki, 

Virðulegi forseti. Mig langar í fyrsta lagi aðeins að koma inn á orð hæstv. fjármálaráðherra þar sem hann talaði um að hér hefði verið stunduð óábyrg útþenslustefna stjórnvalda og beindi orðum sínum að Sjálfstæðisflokknum. Ég veit ekki betur en að samstarfsflokkur Vinstri grænna í ríkisstjórn, Samfylkingin, hafi staðið fyrir 20% útgjaldaaukningu þegar hún kom til valda 2007 þrátt fyrir viðvaranir um annað og að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon og samflokksmenn hans mæltu þá á annan veg en við framsóknarmenn um að þetta gengi ekki. Þeir vildu auka enn frekar. Við skulum því gæta fyllstu sanngirni í þessu. Ég vildi spyrja og ég veit að tíminn er að verða útrunninn: Af hverju fáum við ekki heildarmyndina í þessari skýrslu í staðinn fyrir að skilja eftir skuldbindingar varðandi Icesave, lán frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og Noregi 

Frú forseti. Ég var sérstaklega að vísa til ábyrgðarleysisins í skattamálunum á árunum 2003–2007. Þá er málið orðið hv. þingmanni aðeins skyldara en svo að skamma Samfylkinguna.  Varðandi umræður hér á þingi 2007 í aðdraganda fjárlagagerðar, ef hv. þingmaður er að vísa til þess, þá bið ég hv. þingmann sömuleiðis að fletta því upp. Ég fullyrði við hv. þingmann að í hvert einasta sinn sem við höfum flutt breytingartillögur á undanförnum árum um fjárútlát í tengslum við fjárlagafrumvarpsafgreiðslu 

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra þarf ekkert að minna mig á hvernig umræðan fór hér vorið 2007 eða haustið 2007. Vinstri grænir kröfðust þess að farið yrði í frekari fjárútlát þegar talað var um 20% aukningu á ríkisframlög. Ég man þetta alveg fullvel. Mig langar til þess að spyrja aftur sömu spurningar og ég spurði áðan: Af hverju er lánið frá Icesave ekki talið með í skuldum ríkissjóðs í töflunni á öftustu blaðsíðu skýrslunnar og af hverju eru lánin frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og Noregi og fleirum ekki talin með í skuldum ríkissjóðs? Þetta eru gríðarlega miklar forsendur sem breyta allri skýrslunni. Er ekki kominn tími til þess að við fáum réttar tölur? 

Frú forseti. Ég fullyrði nú að aldrei hafa verið reiddar fram jafnmiklar upplýsingar og eins mikil hagræn gögn og nú hefur verið gert á undanförnum mánuðum enda rétt og skylt eins og aðstæðurnar eru og í ljósi þess sem við erum að glíma við. Hvenær áður hefur Alþingi haft slíkar upplýsingar um fjárlagagerð næsta árs til dæmis eins og það hefur hér í höndunum? Aldrei. Hvaða upplýsingar höfðu stjórnarsinnar, hvað þá stjórnarandstæðingar, í höndum um svipað leyti í fyrra um það sem í vændum var haustið 2008? Engar. 
             Hér hafa verið ítrekað í vetur lagðar fram upplýsingar, bestu fáanlegar upplýsingar, á heimasíðu forsætisráðuneytisins í gögnum af þessu tagi og hv. þingmaður mun fá fleiri upplýsingar á morgun. Varðandi þá framsetningu sem hér er þá byggir hún á þeirri flokkun sem venjubundin er, að lán sem Seðlabankinn tekur eru þar og skrá yfir þau er haldin þar. Það á við um lánið frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, lánið frá norska ríkinu 

Virðulegi forseti. Ég vil eins og hv. þingmenn hafa gert í andsvörum þakka fjármálaráðherra fyrir framlagningu á þessari skýrslu hans um jöfnuð í ríkisfjármálum fyrir árin 2009–2013. Á margan hátt er þetta hið fróðlegasta plagg, ekki eingöngu fyrir það sem í því stendur heldur ekki síður fyrir hitt sem ekki kemur þar fram og kem ég raunar að því seinna. Hins vegar er alveg ljóst að það er full þörf á róttækum aðgerðum í ríkisfjármálum eins og kom ágætlega fram í framsögu hæstv. ráðherra með skýrslunni. Það ber að taka það fram strax að það er mjög gott í ljósi orða hæstv. ráðherra áðan að skýrslunni verður vísað til fjárlaganefndar til að hún nýtist og komi að gagni við þá vinnu sem fram undan er við fjárlög næstu ára. Það er tvímælalaust gott því að hér er um að ræða ákveðinn grunn að efni sem vissulega er hægt að nýta en það er annað í skýrslunni sem er vissulega umdeilanlegt, mjög álitamikil mál eru sett þar fram og á engan hátt er hægt að ætlast til að menn nái fullkominni samstöðu um þær leiðir sem þar eru lagðar til. Maður spyr sig hins vegar þeirrar spurningar þegar þetta plagg berst manni í hendur hver tilgangurinn með því sé. Ekki á eingöngu að leggja út frá því í ljósi þeirrar talnasúpu sem svona plaggi óneitanlega fylgir, megintilgangurinn hlýtur að vera sá að koma betra skikki á þjóðfélagið í heild sinni en við upplifum núna. Það er raunar undirstrikað hér sem lykilatriði eða ég vil að minnsta kosti skilja það svo, virðulegi forseti, að lykilatriðið í þessari vinnu sé „að skapa forsendur fyrir nýja uppbyggingu í efnahags- og atvinnulífi“. Þetta tel ég vera eina mikilvægustu setninguna í allri skýrslunni þó að hún láti ekki mikið yfir sér. Hún kemur fyrir í inngangi og ég vil endurtaka þetta orðrétt, með leyfi forseta, að þessari skýrslu og þessari vinnu er ætlað „að skapa forsendur fyrir nýja uppbyggingu í efnahags- og atvinnulífi“. Maður leiðir því lesturinn í gegnum skýrsluna út frá þessari lykilsetningu. Vissulega eru uppi ágætisáform í þessu plaggi um það hvernig menn ætla að reyna að ná samstöðu um það mikla verk sem fram undan er og eins og það er orðað og hæstv. ráðherra komst að orði áðan þurfi allir að leggjast á árar í því starfi sem fram undan er og ná þurfi víðtækri sátt um verkefnið. Í skýrslunni á bls. 2 er listað upp um hvaða aðila þar er að ræða. Þetta eru aðilar vinnumarkaðarins og í það er vitnað hér, forsvarsmenn Samtaka atvinnulífsins varðandi skattapólitíkina sem vinstri grænir og hæstv. fjármálaráðherra standa fyrir, til stuðnings þeirri skattapólitík sem nú er rekin. Ég vil taka undir með þeim ræðumönnum sem lýstu sig andvíga þeirri pólitík sem Samtök atvinnulífsins hafa í þeirri skattapólitík sem uppi er í ætlun ríkisstjórnarinnar og birtist með ýmsum hætti í þessari skýrslu. Í öðru lagi er lagt til samstarf við sveitarfélögin. Ég fagna orðum hæstv. fjármálaráðherra mjög varðandi áform um bætt samskipti við sveitarfélögin og betra samstarf við þau við þær ákvarðanir sem fram undan eru. Ekki veitir af því að fjármál hins opinbera hljóta að taka til sveitarfélaganna jafnt sem ríkissjóðs og í þeim greinargerðum og skýrslum sem komið hafa frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum hefur verið áréttað að það sé mjög mikilvægt að taka fjármál sveitarfélaganna með í þessa súpu alla saman. Það leiðir hins vegar hugann að nýsamþykktum aðgerðum á Alþingi fyrir helgi í svokölluðum bandormi en þar var verið að leggja auknar álögur á sveitarfélögin upp á 1,2 milljarða sem ég sé ekki með hvaða hætti þau geta mætt öðruvísi en að ganga enn frekar á þá þjónustu sem verið er að veita íbúum sveitarfélaganna og þótti sumum nóg að gert. Með öðrum orðum, ríkið er að vísa vandræðum sínum við að ná tökum á efnahagsmálunum yfir til hins stjórnsýslustigsins án þess að um það hafi í sjálfu sér verið neitt samráð. Hér er líka rætt um samstarf við aðra hagsmunaaðila og nefnt í því sambandi að stjórnvöld ætli að leggja áherslu á gott samstarf við heildarsamtök annarra hagsmunaaðila. Upp eru talin samtök sem ég leyfi mér að orða svo að liggur ekkert sérstaklega vel á í dag, þ.e. samtök aldraðra og öryrkja. Við þekkjum viðbrögð þeirra við nýsamþykktum bandormi þar sem menn deildu mjög hart á þá forgangsröðun við niðurfærslu tilfærslnanna í bandorminum sem bitnaði fyrst á þessum hópi lífeyrisþega sem við getum ætlað að séu í kringum 42 þúsund manns í landinu sem hljóta allir með einhverjum hætti skerðingu í þessum efnum. Síðan eru talin upp samtök bænda og ég held að ég láti nægja að vitna bara í áhuga núverandi ríkisstjórnarflokka á því að ganga í Evrópusambandið í algjörri andstöðu við heildarsamtök bænda. Að minnsta kosti liggur fyrir þinginu tillaga frá ríkisstjórninni um að gengið verði til þessara viðræðna og bændur eru upp til hópa og landssamtök þeirra algjörlega andvíg þessu dæmi. Það skiptir ekki máli þó að menn hafi á því aðrar skoðanir, stefnan og kúrsinn frá ríkisstjórninni er lagður þannig út að við ætlum okkur að sækja þarna um. Ég trúi því ekki að ábyrg stjórnvöld sæki um aðild að samtökum eins og Evrópusambandinu nema þau ætli sér að ljúka málinu, annars geta menn ekki verið trúverðugir. Í fjórða lagi er vitnað til atvinnulífsins og fjölgunar starfa. Sú málsgrein sem það er tiltekið er í rauninni eina atriðið í allri þessari 50, 60 blaðsíðna skýrslu sem lýtur að því að búa til og stækka þá köku sem til skiptanna er. Það er þetta atriði sem ég sakna mjög í því verki sem hér liggur fyrir og tel raunar alveg nauðsynlegt að fjárlaganefnd skoði það þegar hún fær þetta mál til umfjöllunar og sem gagn inn í framhaldsvinnu með hvaða hætti mögulegt sé að breikka eða styrkja skattstofna ríkisins í því verki sem fram undan er, því að eins og þetta birtist manni erum við alltaf að skatta sama hópinn sem verður alltaf veikari og veikari í því verki sem fram undan er. Ég vil í því sambandi leyfa mér að vitna í mjög gott nefndarálit sem lagt var fram í tengslum við afgreiðslu á bandorminum og er frá minni hluta efnahags- og skattanefndar þar sem flutningsmenn þess nefndarálits tiltaka og ræða áhrifin af bandorminum og benda á að hann kemur mjög misjafnt niður á ólíkum aðilum þjóðfélagsins og telja að skattar á heimili og atvinnulífið séu í rauninni til muna of háir í samanburði við þær tilraunir sem gerðar eru til að reyna að ná niður rekstrarkostnaði. Í nefndarálitinu, sem dregur þetta mjög vel upp, er varað sterklega við þessum áhrifum af skattlagningarhluta bandormsins, það er metið þannig að þau áform sem eru í bandorminum geti leitt til þess að vandinn sem við er að glíma vaxi, þ.e. að aukin skattheimta á núverandi gjaldendur, atvinnulíf og heimili, muni leiða til þess að hallinn sem við er að glíma geti aukist og vandinn vaxi í stað þess að dragi úr honum. Til að ná fram þeim markmiðum sem þarna eru sett fram - og ég vil undirstrika að þau eru öll góð og gild - eru settar fram ákveðnar áherslur sem ríkisstjórnin hyggst beita sér fyrir og þær eru tvíþættar. Í fyrsta lagi er rætt um að bæta áætlanagerð í ríkisfjármálum og það er raunar umhugsunarefni hvernig að því er staðið. Í öðru lagi er rætt um að auka aga í framkvæmd fjárlaga. Ég vil geta þess við þessa umræðu að við ræddum á fundi í hv. fjárlaganefnd í morgun tvær skýrslur frá Ríkisendurskoðun. Það var ekki neitt sérstaklega skemmtileg lesning og umræða. Önnur skýrslan laut að fjármálastjórn ráðuneyta og skilum rekstraráætlana - þetta var skýrsla Ríkisendurskoðunar til Alþingis - og þar kemur einfaldlega fram mikil lausung sem við höfum vitað af og rætt hér, a.m.k. þau tvö, þrjú ár sem ég hef setið á Alþingi, að það er allt of mikil lausung í þessari starfsemi ríkisstofnana. Í þessari skýrslu kemur fram að í byrjun maí eru 10 áætlanir enn ósamþykktar í ráðuneytum ríkisins, fjórar í menntamálaráðuneytinu, tvær hjá dóms- og kirkjumálaráðuneytinu, ein hjá félags- og tryggingamálaráðuneytinu, tvær hjá heilbrigðisráðuneytinu og ein hjá umhverfisráðuneyti. Af 222 samþykktum rekstraráætlunum hafa einungis 179 verið skráðar í svokallað fjárhags- og umsýslukerfi Orra í byrjun maí eða um 81%. Þessar ábendingar hafa ekki komið fram áður til fjárlaganefndar. Og eftir þá umræðu sem þarna fór fram um þessi lélegu skil og hvort þingið hefði ekki fengið réttar upplýsingar í öllum þessum málum í gegnum tíðina, þá játuðu þeir því aðspurðir, starfsmenn Ríkisendurskoðunar sem þarna mættu. Þetta er í mínum huga mjög alvarleg yfirlýsing frá stofnun sem ætlað er að vera í forsvari fyrir Alþingi við að gæta hagsmuna þess gagnvart stofnunum ríkisins svo Alþingi geti annast það lögbundna hlutverk sitt sem er eftirlit með framkvæmd fjárlaga. Þetta er til stórrar skammar fyrir allt það starf sem hér er verið að reyna að leggja út í að við getum ekki komið þessu á betri grunn en raun ber vitni hér. Hitt málið sem ég vildi nefna í ljósi þeirra áforma sem ríkisstjórnin hefur og vill hafa við framkvæmd fjárlaga er mál sem var lagt fram á Alþingi á föstudaginn var og rætt á Alþingi í gær. Það er frumvarp til laga um heimild ríkissjóðs Íslands til viðbótarlántöku á árinu 2009. Hverjir flytja það? Ekki er það fjármálaráðherra, ekki er það ríkisstjórnin. Nei, það eru fimm þingmenn í efnahags- og skattanefnd, fimm stjórnarliðar sem flytja þetta mál þvert á lög um fjárreiður íslenska ríkisins, þvert á þingsköp, þvert á stjórnarskrá. Ég fullyrði eftir að hafa hlýtt á þá umræðu sem fór fram hér í gær að þessir fimm þingmenn og þar á meðal hv. framsögumaður þessa frumvarps nefndarinnar höfðu ekki hugmynd um hvað þeir voru að leggja fram, ekki græna glóru um það. Við fyrirspurn frá hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni, þar sem hv. þingmaður spurði til hvers ætti að nýta þá fjármuni sem þarna væri um að ræða, þá upplýsti hv. framsögumaður Helgi Hjörvar það að 250 milljarðar af þessari væntanlegu lántöku væru ætlaðir til að brúa hallarekstur ríkissjóðs. Fjárlög ríkisins árið 2009 gera ráð fyrir 150 milljarða halla. Ef hallinn á að verða 250 milljarðar eins og kom fram í máli hv. framsögumanns er verið að auka hallann um 140 milljarða. Þetta eru nýjar upplýsingar fyrir þingið sem ég tel í rauninni og get alveg játað hér að ekki er ástæða til að taka alvarlega, ég trúi því ekki að mönnum séu það mislagðar hendur að hallinn á ríkissjóði eigi að ganga svo algjörlega úr böndum frá því sem fjárlög gera ráð fyrir. Hér er um að ræða gríðarlegan misskilning og ber vott um það að viðkomandi framsögumaður hafði ekki græna glóru um það hvað hann var að leggja fyrir Alþingi og það er mjög miður. Þetta gengur, eins og ég segi, gegn öllum ákvæðum laga sem taka til þessara mála og gerir ekkert annað en að auka á lausungina og skapa meiri óreglu um meðferð þeirra þegar við höfum aldrei haft brýnni og meiri þörf fyrir aga í þeim málum en einmitt núna. Þá er grundvallaratriði að við skipum þessum stóru málum með þeim hætti sem ætlað er af hv. Alþingi. Grundvallaratriðið varðandi þetta mál þegar maður er búinn að leggjast yfir það er að það er ekki skortur á hugmyndum um mögulegar skattahækkanir en það er hins vegar algjör skortur á sýn sem gefur fólki einhverja trú á það að við getum unnið okkur í gegnum þessa erfiðleika. Það er ekki nóg að ræða þetta mál eingöngu út frá því að við getum gert þetta heldur verður að sýna fram á það að unnt sé að komast í gegnum þennan stabba. Það er ekki gerð tilraun til þess í þessari skýrslu en ég vænti þess að fjárlaganefnd muni ná tökum á því verkefni þegar hún fer að vinna með málið.

Frú forseti. Skipulag umræðunnar er þannig að ef ég ætla að bregðast við og svara einhverju þá geri ég það í andsvörum og hef ekki frekari ræðurétt í umræðunni og það er góðu lagi af minni hálfu þannig að ég mun reyna nýta mér það. Þessi skýrsla um jöfnuð í ríkisfjármálum, ég segi einmitt að hún gefur þá framtíðarsýn, hún sýnir að við getum ráðið við þetta verkefni. Það er mögulegt að ná þessum árangri. Það verður erfitt, við setjum markið mjög hátt, að ná frumjöfnuði strax á árinu 2011, heildarjöfnuði 2013 en það á að vera hægt. Það verður mjög erfitt. Við vitum það allir hv. þingmenn. Að því leyti er hún mjög mikilvæg. Það að ná tökum á ríkisfjármálunum er mikilvæg forsenda annarra hluta. Við þurfum ekki annað en hugsa þar um vexti, eða hvað? Var ekki beðið eftir því að aðgerðir ríkisstjórnarinnar kæmu fram, að áform ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum kæmi fram og menn sögðu að það væri ein mikilvæg forsenda þess að sjá inn í framtíðina og aðrir aðilar gætu tekið mið af því hvernig ríkið ætlar að taka á sínum hlutum. Varðandi samráð við aðra vil ég í fyrsta lagi nefna Bændasamtökin. Þau riðu á vaðið. Þau voru eiginlega á undan stöðugleikasáttmálanum þegar ríki og bændur gerðu samning þar sem bændur tóku á sig umtalsverða skerðingu, sættust á hana, sömdu um hana og samþykktu hana í kosningum. Það má segja að þeir hafi verið á undan, það voru þeir sem leiddu hlaupið, ef svo má að orði komast, og við metum það mikils að bændur enn á ný leggja sitt af mörkum rétt eins og þeir gerðu í þjóðarsáttinni á sínum tíma. Það var fundað með og rætt við samtök aldraðra og öryrkja. Það bjóst enginn við því að þau yrðu ánægð eða sættu sig við skerðingu en það skipti líka máli hvernig hún er gerð, hvernig hún er framkvæmd og að það sé hlustað á þeirra sjónarmið og reynt að útfæra þá hluti á skásta mögulegan hátt. Varðandi sveitarfélögin endurtek ég það sem ég sagði að það er mjög mikilvægt að ríki og sveitarfélög vinni þessa hluti saman. Sveitarfélögin fá sitt. Það verða gerðar upp húsaleigubótaskuldir. Sveitarfélögin fá í tvennum skilningi tekjur vegna aðgerða sem nú hefur verið gripið til á árinu. Það er annars vegar vegna útgreiðslu séreignarsparnaðar og hins vegar vegna hlutdeildar þeirra í vaxandi ríkissjóðstekjum inn í jöfnunarsjóð.

Virðulegi forseti. Það er hárrétt hjá hæstv. fjármálaráðherra að bændur hafa oft og tíðum verið á undan sinni samtíð og voru það í þessu tilfelli líka. Við erum sammála um það úr því ágæta kjördæmi sem við komum úr báðir tveir. Varðandi það með hvaða hætti aldraðir og öryrkjar brugðust við þá er það í fyllsta máta skiljanlegt, ekki síst í ljósi þess hvernig umræðan um forgangsröðina hefur verið varðandi niðurskurðinn í tilfærslunni. Ég fullyrði að það hefði verið leikur einn að ná með sama hætti 1.800–2.000 milljörðum í lækkun þess hlutar til að netta út og komast hjá því að ganga inn í þennan veikasta hóp í þeim bótaflokki sem þarna liggur fyrir. Það liggur líka fyrir að það eru fjölmörg tækifæri í rekstri nú þegar eins og kemur ágætlega fram í fjölmiðlum í dag, á forsíðu Fréttablaðsins þar sem vitnað er til þess hvernig menn eru að „svindla“ á bótagreiðslum úr Atvinnuleysistryggingasjóði, í hálfu starfi með 500 þús. kr. tekjur og 120 þús. kr. í bætur frá Atvinnuleysistryggingasjóði. Ég fullyrði það að ef menn fara ofan í það er með sama hætti hægt að ganga líka inn í Fæðingarorlofssjóðinn og sjá þar og draga upp dæmið þar sem menn eru að spila á það regluverk sem þar er um að tefla. Ég nefni þetta vegna þess að inn í Fæðingarorlofssjóð eru nú þegar komnir 11 milljarðar, upphæð sem hefur stórhækkað á síðustu árum og ég tel alveg fyllilega ástæðu til að fara ofan í þann vöxt útgjalda í ljósi þeirrar kröfu sem gerð er um aðhald í rekstri ríkisins. Þetta er ákveðinn munaður sem við gátum leyft okkur en getum ekki gert í dag, því miður. Og ég tel ekkert að því að skoða þetta frekar en orðið er. Þarna er fullt af færum. En þess í stað fóru menn aðrar leiðir og ganga frekar inn á bæturnar til þessara 42 þúsund lífeyrisþega í landinu sem höfðu vissulega náð áföngum í réttindabaráttu sinni en ekki það miklum að það réttlætti að þeir yrðu fyrst skornir niður við trog.

Frú forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um að það var tilfinnanlegt og sárt að þurfa að fara inn í almannatryggingakerfið en ég held að menn verði að hafa það í huga að þetta er hluti af stórri heildarmynd og það er meira eftir. Og ég held að þegar menn skoða þessa hluti t.d. í samhengi við það sem líklegt er að verði orðið um áramót og þegar lögfestar hafa verið víðtækar aðgerðir þar sem umtalsverðar byrðar hafa verið lagðar á aðra hópa þá sjái menn að það er einmitt ætlunin að verja undirstöður velferðarkerfisins, heilbrigðis-, mennta- og félagskerfið, eins og nokkur kostur er við þessar aðstæður.  Að sjálfsögðu þurfum við líka að taka hart á því ef um undanskot og svindl einhvers staðar í kerfinu er að ræða. Það er enn síður líðandi við aðstæður sem þessar ef einhverjir eru að misfara með hluti af því tagi. Þess vegna er það einmitt líka ætlunin að fara í stórhertar aðgerðir eins og t.d. þær sem eru að hefjast núna gagnvart atvinnuleysisbótum, skattundanskotum og öðrum slíkum hlutum. Það má enn síður sýna nokkra vægð gagnvart slíkri hegðun við aðstæður af því tagi sem við búum nú við.

Virðulegi forseti. Ég kom því ekki að áðan varðandi framtíðarsýnina sem mér þótti skorta á í þeirri skýrslu sem hér liggur fyrir. Hún tekur til ársins 2013 og ég tel alveg fulla þörf á því að ítreka sjónarmið mitt varðandi þennan skort í þá veru að telja kjark í Íslendinga til að takast á við þau verkefni sem bíða þeirra með þeim hætti að sýna þeim fram á það að sú barátta sem fram undan er næstu þrjú árin muni skila þeim í einhverju betra samfélagi. Við sjáum ekkert annað í þessari skýrslu en að það sé eingöngu ætlunin að djöflast á sama hópnum og skatta hann alveg endalaust út í gegn. Hæstv. fjármálaráðherra nefndi tillögu og hugmynd sjálfstæðismanna sem hefur verið haldið á lofti um að breyta sköttum á lífeyrisiðgjöld. Það er afgreitt sisvona án þess að menn leggi í þá skoðun og ég heiti á hæstv. fjármálaráðherra að standa við þau orð sem hann gaf mér úr þessum ræðustól um daginn, að skoða þetta í fullri alvöru vegna þess að þetta gefur okkur færi á því að láta heimilin og atvinnureksturinn í landinu ekki líða endalaust fyrir þennan stabba sem við er að glíma. Það er rangt sem kemur fram í skýrslunni þar sem er enn og aftur hjakkað á þeirri staðhæfulausu fullyrðingu að orkufrekur iðnaður og stórfyrirtæki séu ekki mannaflsfrek. Það er lagt út með þeim hætti að þau geti vel borið hærri skatta. Ég nefni þetta vegna þess að það hefur verið sýnt fram á að þessi fyrirtæki greiða sömu skatta og önnur fyrirtæki í landinu. Til dæmis greiddi álverið í Straumsvík hærri tekjuskatt á árinu 2007 en öll fiskvinnslan í landinu. Þjónustukaup þeirra standa undir rekstri fullt af opinberum fyrirtækjum. Það er því rangt að gera þannig að hlutunum að þessi fyrirtæki geti borið hærri gjöld.

Hæstv. forseti. Við tökum til umræðu skýrslu fjármálaráðherra um áætlun um jöfnuð í ríkisfjármálum fyrir árin 2009–2013, skýrslu sem hefur fengið titilinn „Stöðugleiki, velferð og vinna“ og vísar fyrirsögnin auðvitað til þeirra verkefna sem bíða okkar, þ.e. að koma á stöðugleika, viðhalda og helst efla velferðina og tryggja að við höfum vinnu í landinu. Það hefði mátt bæta þremur orðum við í fyrirsögnina því þar eru auðvitað þau verkefni sem blasa við okkur og eru gríðarlega mikilvæg á þessum tímum. Það er að bæta gengið, að ná vaxtagjöldunum niður, vaxtakostnaðinum, og það er að losa um gjaldeyrishöftin. Þessi skýrsla kemur til viðbótar við þau gögn sem við höfum haft til að miða við í ríkisfjármálunum á undanförnum vikum og höfum á næstunni. Í fyrsta lagi höfum við byggt á fjárlögum sem samþykkt voru fyrir árið í ár, fjárlög sem gerðu ráð fyrir umtalsverðum halla vegna þess að þáverandi ríkisstjórn gerði sér grein fyrri því að við það áfall sem bankahrunið var þurftu menn að tryggja að samdrátturinn yrði ekki of snarpur og það var eðlilegt í sjálfu sér að reka ríkissjóð með halla eitt árið til að byrja með áður en gripið yrði til róttækra aðgerða. Til viðbótar höfum við samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar og 100 daga áætlunina til viðmiðunar í þeirri vinnu sem við stöndum í. Nýlega samþykktum við aðgerðir í ríkisfjármálum, svokallaðan bandorm fyrir árið 2009 og 2010 og nú bætist þessi skýrsla við og kemur samhliða stöðugleikasáttmála sem aðilar vinnumarkaðarins og sveitarfélögin stóðu að, um aðgerðir og umhverfi í sambandi við það umbótastarf til að skapa stöðugleika, vinnu og velferð í samfélaginu, umgjörð sem við þurfum að byggja á. Það er mikilvægt að við stöndum saman í þinginu að leita allra bestu leiða til að koma okkur út úr þessum vanda og það eru vissulega óvissuþættir fram undan, stór verkefni sem eiga eftir að koma inn og fylla betur inn í þá mynd sem er verið að reyna að draga upp. Það eru ábyrgðirnar á Icesave-reikningnum og þær skuldbindingar sem því munu fylgja. Það eru auðvitað ESB-umræðan sem er mikilvægt innlegg með hvaða hætti og í hvaða umhverfi endurreisn íslensks samfélags mun eiga sér stað og við höfum séð sem innlegg í viðbót við fjárlögin frá 2009, óskir um lánsfjárheimildir eins og kom fram í ræðu hv. þm. Kristjáns Þórs Júlíussonar þar sem þar sem einmitt er verið að óska eftir að fara að nýju yfir lánsfjárheimildir í fjárlögum. Það er nú einu sinni þannig að það umhverfi sem við búum við er sífellt að taka breytingum. Þær áætlanir sem við setjum okkur varðandi fyrirtækin og heimilin breytast dag frá degi og það er okkar hlutverk að bregðast við og sjá til þess að leitað sé bestu lausna á hverjum tíma. Ég sagði frá því að fjárlögin fyrir árið 2009 voru samþykkt með rúmlega 150 milljarða halla og hallinn var þrátt fyrir að fjárlagafrumvarpið hefði verið skorið niður milli 40 og 50 milljarða og gerðar verulegar hagræðingarkröfur til ráðuneyta og stofnana ríkisins til að mæta þessari nýju stöðu. Breytingin var auðvitað sú að það var fyrirsjáanlegt verulegt tekjufall en ekki síður að áður skuldlaus ríkissjóður, að mestu, var að taka á sig verulegar vaxtagreiðslur og í fjárlögum er gert ráð fyrir milli 80 og 90 milljarða í vaxtagreiðslur. Það er umtalsverð upphæð af ekki nema 500 milljarða veltu ríkissjóðs. Það má því öllum vera ljóst að það er gríðarlega mikið í húfi í sambandi við gerð fjárlaga og í sambandi við þá áætlun sem hér er verið að leggja fram, þá skýrslu sem á að vera forsenda fjárlagagerðar næstu ára eða innlegg í þá umræðu og ramminn um þá fjárlagagerð. Það er gríðarlega mikilvægt að við náum þessum skuldum niður, það verði ekki þannig að skuldasöfnun verði vaxandi, auknar greiðslur til vaxta og þar með minni peningur til rekstrar á samfélaginu, velferðarþjónustunni, heilbrigðiskerfinu, félags- og tryggingamálunum, skólamálunum o.s.frv. Það er þess vegna engin tilviljun að þegar menn settust yfir þetta á sl. hausti fljótlega eftir bankahrunið var gerð áætlun í samvinnu fjármálaráðuneytis, Seðlabanka og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins þar sem stefnt var að því að ná þessum svokallaða frumjöfnuði sem allra fyrst, þ.e. að ná jafnvægi milli útgjalda og tekna án tillits til vaxtagreiðslna og þetta átti raunar samkvæmt þessari skýrslu og samkvæmt þeim áætlunum að nást þegar árið 2011 og síðan í beinu framhaldi af því verði náð heildarjöfnuði, árið 2013, en þá ættum við að geta farið að greiða niður skuldir að nýju. Í skýrslunni, í töflu 9, er birt yfirlit yfir aðlögunarþörf ríkisfjármála fyrir 2009–2013 og þar birtist einmitt það umfang sem er hvað nýjast sem við þekkjum best varðandi þær kröfur sem gerðar eru til fjárlagagerðar á næstu árum. Árið 2009 þurfti að grípa til niðurskurðar umfram 20 milljarða, þ.e. mínus 20 milljarða til viðbótar við það sem áður hafði verið ákveðið til að tryggja að fjárlögin héldu. Þetta var gert í bandorminum, annars vegar með tekjum og hins vegar með niðurskurði. Á árinu 2010 er krafan um 56 milljarða frekari samdrátt og síðan 43 milljarða 2011, 36 og 24. Í heildina eru þetta 170 milljarðar og það er eins gott að menn átti sig á því, sem mér finnst stundum hafa skort upp á, að við náum ekki 710 milljarða viðsnúningi á næstu 4–5 árum án þess að koma alls staðar niður, án þess að snerta alla þætti rekstrarins, án þess að grípa bæði til aukinna tekna og niðurskurðar á sama tíma. Ég nefndi það að í þessari vinnu og samhliða þessari skýrslugerð voru aðilar vinnumarkaðarins á fundum í Karphúsinu. Þeir lögðu gríðarlega mikilvægan þátt inn í þessa vinnu sem var stöðugleikasáttmálinn og þar var gerður sáttmáli bæði um kjarasamninga, þ.e. rammarnir fyrir kjörin í landinu, og það var gerð aðgerðaáætlunin í ríkisfjármálum þar sem menn höfðu skoðun á því hvert umfangið væri og þaðan kom einmitt hugmyndin um að við skyldum ekki skattleggja okkur umfram 45% af þeim 170 milljörðum sem þarf að grípa til. Þar var rætt um að setja ákveðið ferli í gang, þ.e. frekari vinnu við að bæta stöðu lántakenda og skuldsettra heimila. Það var rætt um framkvæmdir til að auka og skapa aukna atvinnu, það var rætt um endurreisn bankanna og atvinnulífsins, það voru tímasettar ráðstafanir í gengismálum og vaxtamálum og rætt um málefni sveitarfélaganna. Allt þetta er til umfjöllunar í þessum stöðugleikasáttmála sem auðvitað er hluti af þeim plöggum sem hafa verið unnin til að tryggja hag ríkisins til lengri tíma. Ég nefndi það áður að verkefni ríkisstjórnarinnar er síðan endurreisn íslensku bankanna, að leggja sitt af mörkum til að koma atvinnulífinu í gang að nýju og berjast gegn atvinnuleysinu sem er mesti ógnvaldur stöðugleikans ásamt gengi íslensku krónunnar, háum vöxtum og gjaldeyrishöftum. Þetta eru allt forsendur sem við þurfum að ná tökum á til að geta endurreist atvinnulífið og fengið hjólin til að snúast hraðar en nú er. Þegar við skoðum skiptinguna á hvar við ætlum að grípa niður með þessa 170 milljarða þá, eins og ég sagði áður, verða menn að koma alls staðar við. Við verðum að horfa til tekjuöflunar og þar njótum við auðvitað að einhverju leyti góðs af, þó það sé hluti af vandamálinu, að sumir skattar voru lækkaðir í góðærinu. Það þýðir að jafnvel þó að við grípum aðeins til þess ráðs að færa skattana aftur í sama horf og þeir voru áður þá eiga að myndast við það umtalsverðar tekjur og getur varla verið hægt að tala um að það sé einhver skattpíning að stíga það skref til baka. Varðandi niðurskurð í rekstri hefur ríkisstjórnin tilgreint í þessu plaggi og raunar í bandorminum ákveðinn forgang þar sem velferðarkerfið er varið og velferðarráðuneytin, bæði félags- og tryggingamálaráðuneytið og heilbrigðisráðuneytið, þ.e. rekstrarþættir þessara ráðuneyta eru aðeins skornir um 5% á næsta ári, menntamálaráðuneytið lítillega meira en síðan önnur ráðuneyti og stofnanir um 10%. Það er mikilvægt að allur þessi niðurskurður og sú hagræðing sem verður að eiga sér stað nái einnig til stofnana ríkisins á öllum stigum fjárlagagerðarinnar, þ.e. til Landsvirkjunar, Ríkisútvarpsins og annarra stofnana sem hafa tekjur í samfélaginu og verða auðvitað að taka á sig samdrátt eins og hvað annað. Til viðbótar við niðurskurð í rekstri sem er gríðarlega mikilvægur er nauðsynlegt að við stillum upp að nýju og endurhugsum ríkisreksturinn, hver verkefnin eiga að vera og hvernig við sinnum þeim best, hvernig nýtum við fjármagnið best og hvort óhjákvæmilegt er að lækka tilfærslur að einhverju leyti. Þar undir eru vaxtabæturnar, barnabæturnar, þar undir eru framlög til bænda, sjúkratryggingar o.s.frv. En þá er auðvitað eftir að skipta þessu betur niður á einstaka þætti og í skýrslunni eru engar endanlegar tillögur um það frekar en endanlegar tillögur um skattálögur því að obbinn af þeim tillögum sem hér eru birtar eru nánast sem matseðill yfir eða rammi um hvað er mögulegt varðandi skattheimtu. Í framhaldinu er hægt að fylgja því eftir með því að velja úr og ákveða hvar verður gripið niður. Í allri þessari vinnu voru útbúin sérstök leiðarljós sem fyrirtæki eða réttara sagt ráðuneyti og stofnanir fengu varðandi hvar ætti að grípa niður í aðhaldsaðgerðunum og þar voru auðvitað jafnrétti, velferð, menntun og atvinna höfð að leiðarljósi. Þar var lögð áhersla á það að forðast að beita flötum niðurskurði heldur að reyna að forgangsraða innan stofnana og ráðuneyta og reyna að meta hvar hægt væri að færa til án þess að skerða þjónustu. Það krafðist þess auðvitað, það er tekið fram í þessu leiðarljósi, að endurmeta skuli öll verkefni og starfsemi stofnana hversu nauðsynlegar sem þær eru, hvort sem þær eru óhjákvæmileg eður ei og ég treysti á að sú vinna verði vönduð og veit að flest ráðuneyti eru þegar farin að vinna slíka vinnu. Það er líka tekið fram í leiðarljósinu að verja skuli brýn velferðarverkefni og því treystum við að verði fylgt eftir. Það á að verja lægstu launin en aftur á móti grípa inn varðandi þá sem hafa hærri launin og það hefur verið gert m.a. með skattlagningu en jafnframt er verið að reyna að taka þau fríðindi sem voru í tísku þegar þenslan var hvað mest og mikilvægt að taka þau af að nýju. Það var sett ákveðið hámark í viðmiðunum af launum, eins undarlegt og það virðist vera að það þurfti, þá var sett viðmið við það að enginn væri með hærri laun en forsætisráðherra og snerti það ýmsa af stjórnendum opinberra stofnana. Ég ætla ekki að fara yfir allt leiðarljósið sem birtist í skýrslunni en þar kemur líka heill kafli um endurskoðun á stofnunum og stofnanastrúktúr ríkisins þar sem verður að byrja á því að endurraða ráðuneytum, skoða hvar verkefni eiga best heima og fækka ráðuneytum en jafnframt þarf auðvitað að skoða hvað af þeim stofnunum sem við höfum nýlega stofnað til eru óhjákvæmilegar og nauðsynlegar og gæti þurft að stíga einhver skref til baka og leggja niður stofnanir sem nýlega hafa verið settar á fót og endurskoða líka með hvaða hætti þjónustu er best sinnt. Þar hef ég svo sem sagt ítrekað að það er mikilvægast að hugsa alltaf til þess, fyrir hvern þjónustan er. Það er alveg sama hvort maður er að reka skóla eða eitthvað annað. Skólinn er rekinn fyrir nemendur fyrst og fremst. Heilbrigðisþjónustan er fyrir þá sjúku. Öldrunarþjónustan er fyrir þá öldruðu. Og við eigum auðvitað alltaf að hafa það að leiðarljósi við alla okkar vinnu að þeir peningar sem lagðir eru í slíka þjónustu nýtist þessum aðilum fyrst og fremst en fari ekki í einhverja skriffinnsku eða umsýslukerfi í kringum þjónustuna. Það er heill kafli sem hefði verið ástæða til að fjalla sérstaklega ítarlega um. Það er um bætta fjárlagagerð og áætlanagerð, aukið aðhald og eftirlit. Hv. þm. Kristján Þór Júlíusson vakti athygli á þeirri umræðu sem var m.a. í fjárlaganefnd í morgun um að það er augljóst og hefur verið augljóst raunar undanfarin ár, að mér sýnist og mér er ljóst þau tvö ár sem ég hef verið á Alþingi, að það þarf að breyta mjög vinnubrögðum hvað varðar fjárlagagerðina og síðan allt eftirlit með fjárlögunum, efla áætlunargerðina sjálfa. Það hefur ítrekað komið fram í umræðu að það er auðvitað þannig að þingið þarf að koma að því að búa til ramma, kannski svipað og verið er að leggja grunninn að með skýrslunni, leggja ramma að fjárlögum. Síðan fá ráðuneytin að fylla út í þann ramma, sem síðan kemur aftur til þingsins sem fjárlagatillögur og til umfjöllunar og afgreiðslu á haustin. Loks er það fjárlaganefndar, auðvitað ásamt stofnununum sjálfum og ráðuneytunum, að fylgjast með að menn standi við þessi fjárlög. Það er auðvitað fullkomlega óþolandi að til séu stofnanir sem komast upp með að fara fram úr fjárlögum ár eftir ár og jafnframt að skila hvorki rekstraráætlunum né þeim skýrslum sem viðkomandi stofnanir eru beðnar um. Það vinnst ekki tími til að fara yfir alla þessa skýrslu. Ég held að hún sé afar gott innlegg í umræðuna og fylli aðeins inn í myndina. Það er ósk mín að allir stjórnmálaflokkar komi síðan að þessari vinnu, að skerpa ríkisfjármálin, leggja sitt af mörkum, taka þátt, komi með uppbyggilega gagnrýni og innlegg til lausna á þeim vanda sem við erum að glíma við þessa dagana.

Virðulegi forseti. Það kemur fram í skýrslunni eða má lesa út úr skýrslunni að verulegar breytingar gætu orðið á stöðu opinberra starfsmanna. Einhvers staðar segir að jafnvel verði menn að horfast í augu við verulega fækkun opinberra starfsmanna. Mig langar af því tilefni til að spyrja hv. þm. Guðbjart Hannesson aðeins út í hans skoðanir á því. Það kemur fram á blaðsíðu 39 í leiðarljósum aðhaldsaðgerðanna að til standi að fella laun forstjóra, æðstu yfirmanna fyrirtækja og stofnana og hlutafélaga sem nú eru í eigu ríkisins undir úrskurðarvald kjararáðs. Ef til stendur að fella alla þá starfsmenn sem nú eru komnir á forræði ríkisins í þeim fyrirtækjum og bönkum sem hafa verið teknir yfir er um að ræða verulega fjölgun opinberra starfsmanna og fróðlegt er að vita hvernig menn ætla að bregðast við því. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvernig hann sjái fyrir sér að hægt sé að lækka laun opinberra starfsmanna eins og boðað er að verði gert í þessari skýrslu, hvaða leiðir hann sjái færar í því. Eins þá í framhaldi af því hvort við getum átt von á því að stofnanir, opinberar stofnanir verði lagðar niður og þar með störf opinberra starfsmanna og hvernig menn í raun ætla að fara í þetta stóra verkefni vegna þess að það er kunnara en frá þurfi að segja að launakostnaður ríkisins er einn meginútgjaldaþátturinn þegar kemur að rekstri ríkisins.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Ólöf Nordal spyr einmitt hvernig eigi að bregðast við varðandi opinbera starfsmenn. Ég held að það komi ágætlega fram í skýrslunni að ef við erum að tala um að skera niður opinberan rekstur til lengri tíma þá er óhjákvæmilegt að opinberum starfsmönnum fækki nokkuð. Það er sagt beinum orðum. Það var jafnljóst þegar við fórum í við fjárlögin 2009 að það ætti að bíða með slíkt á meðan við færum í gegnum þessa erfiðleika, það væri ekki rétti tíminn til að segja upp fólki og færa það frá opinberum stofnunum yfir á Atvinnuleysistryggingasjóðinn. Varðandi kjararáðið og hlutafélögin þá er þegar búið að taka ákvörðun um hvað kjararáð eigi að fjalla um. Aftur á móti er svo viðkomandi forstöðumönnum falið að endursemja við starfsmenn og í flestum tilfellum ef um er að ræða laun sem eru nálægt því að vera forsætisráðherralaun þá eru það laun utan kjarasamninga. Menn hafa talað um að verja kjarasamningana og þann grunn sem þar er en taka á viðbótarkjörum sem viðgengust hér um árabil á meðan við höfðum úr nógu að spila. Það var til dæmis afar áberandi þegar ég kom að fjárlagagerðinni árin 2007 og 2008 að þá var röksemdin fyrir framúrakstrinum til dæmis í heilbrigðiskerfinu greiðslur vegna þenslunnar, það voru yfirborganir sem þurfti að grípa til til þess að tryggja mannskap í samkeppni meðal annars við fjármálalífið. Það eru þessir hlutir sem við erum að tala um að snúa til baka. Það skilar umtalsverðum peningum og hefur þegar gerst og það hefur komið fram í umræðunni að ýmis aukakostnaður eða launatengdur kostnaður hjá starfsmannahaldinu hefur lækkað verulega bara á síðustu vikum, bæði launakjörin en ekki síður síðan greiðslur fyrir ýmis önnur störf, nefndastörf og annað sem kostar umtalsvert í þessu kerfi, aksturspeningar og dagpeningar og annað slíkt. Þetta hefur allt saman verið lækkað og verður auðvitað haldið áfram. 

Frú forseti. Það felst í þessari skýrslu og það virðist vera hluti af stefnu ríkisstjórnarinnar að fjölga opinberum starfsmönnum og fækka þeim á sama tíma. Það á að fjölga þeim með því að færa banka og fyrirtæki undir kjararáð, væntanlega til þess að geta einhvern veginn lækkað þessi laun. En á sama tíma á að fækka opinberum starfsmönnum með einhverjum hætti sem er óskiljanlegur. Við þessu hefur hv. þingmaður ekki getað fundið viðunandi svar. Ég veit að það kemur fram að það á að lækka aksturspeninga, risnu og alla slíka hluti. Hvernig ætla menn að fara að því á sama tíma að fjölga opinberum starfsmönnum og fækka þeim og er til eitthvert plan um það hversu mikið þeim mun fjölga með þessu leiðarljósi sem þarna er og hversu mikið stendur til síðan að fækka þeim aftur þegar búið er að fjölga þeim?

Hæstv. forseti. Ég skal hreinskilnislega viðurkenna að hv. þm. Ólöf Nordal setur mig í svolítil vandræði. Ef átt er við það að allar þær ríkisstofnanir sem við höfum núna tekið að okkur, allt bankakerfið, helmingurinn af atvinnulífinu teljist opinberir starfsmenn þá er það þannig og þá skulum við viðurkenna að um er að ræða verulega fjölgun. Við skulum vona að við komum hjólunum í gang þannig að þessi fyrirtæki verði ekki á vegum opinberra aðila um aldur og ævi og það hlýtur að vera sameiginlegt verkefni okkar allra að koma þeim aftur til einkaaðila.  Það þýðir ekki að ég telji að allir bankarnir  Þegar ég tala um opinbera starfsmenn þá er ég að tala um þá í hefðbundinni merkingu 

Virðulegi forseti. Ég vil gjarnan eiga orðastað við hv. formann fjárlaganefndar um það hvernig og hverjar hans hugmyndir eru um aukinn aga við framkvæmd fjárlaga. Eins og kom fram á fundi fjárlaganefndar í morgun er mikill sullukollsháttur á ýmsu sem lýtur að framkvæmd fjárlaga og flestir eru sammála um að það beri að bæta og efla. Þetta er umræða sem oft hefur verið tekin án mikils árangurs. Nú kemur fram í þeirri skýrslu sem hér liggur fyrir að búið er að útfæra sparnaðartillögur í ráðuneytum upp á 1.800 milljarða án þess þær séu komnar inn í fjárlaganefndina. Ég geri þá ráð fyrir því að okkur í hv. fjárlaganefnd sé ætlað að bíða fram á haustið þar til við fáum þessar tillögur og verðum þá að rúlla í gegn einhverjum fjáraukalögum. Meginatriðið er þetta: Hvernig hyggst hv. formaður fjárlaganefndar beita sér fyrir auknum aga í þessum efnum? Rétt til að fylgja eftir þeirri umræðu sem var hér í fyrra andsvari áðan um launastrúktúr: Hvar í ósköpunum er sú viðmiðun til í löndum sem við berum okkur saman við að launastrúktúrinn í opinbera geiranum sé miðaður við laun forsætisráðherra? Ef upplýsingar liggja um það hjá meiri hluta fjárlaganefndar væri gott að heyra það því að það mundi þá væntanlega hjálpa okkur við að hafa agann og eftirlitið með þeim launastrúktúr sem settur verður upp á grundvelli þessa góða leiðarljóss sem kemur fram í því plaggi sem hér liggur fyrir.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni fyrir hans fyrirspurnir og leita um leið eftir liðsinni hans í fjárlaganefndinni sem annars af tveimur sem hafa tveggja ára reynslu í fjárlagagerð við að auka agann og bæta vinnuskipulagið við framkvæmd fjárlaga. Við lukum lokafjárlögum fyrir árið 2007 með löngu nefndaráliti sem var samþykkt samhljóða af fjárlaganefnd. Það nefndarálit var samið af fyrrverandi fjárlaganefnd, meðal annars hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni, og fjallar í meginatriðum um að það þurfi að auka aga. Ég held að við séum alveg sammála um að þetta sé mjög mikilvægt atriði. Þess vegna hafði ég sett í gang vinnu á milli Ríkisendurskoðunar og milli okkar nefndasviðs og þeirra sem koma að fjárlagagerðinni, fjármálaráðuneytisins, um að endurskoða ferlið í heild og þá eftirlitshlutverk þingsins í því samhengi. Ég held að gríðarlega mikilvægt sé að við förum í gegnum þessa vinnu öll saman, fylgjum skýrslu frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum sem Árni M. Mathiesen pantaði í janúar síðastliðnum og kom núna og var lögð fram í fjárlaganefnd fyrir stuttu. Hún er í samræmi við eldri skýrslur að mér er sagt frá OECD. Allt þetta hlýtur að kalla á að við tökum þetta alvarlega til endurskoðunar, breytum þessu vinnuferli. Það gerist ekki í haust. En þessi skýrsla er mjög mikilvæg forsenda þess að horfa til lengri tíma. Menn verða að reyna að setja sér ramma og fá svo rammafjárlög til fjögurra ára en það er mjög mikilvæg forsenda fyrir því að geta horft fram á við og beitt þá auknum aga í framhaldinu. Það sem eftir stendur er svo hvernig hvert ráðuneyti beitir sínar stofnanir aga og hvernig þeir fylgjast með. Þar hafa verið býsna öflugar fjármáladeildir sem hafa kannski ekki alltaf sinnt hlutverki sínu og það þarf auðvitað að fylgja því betur eftir. Varðandi forsætisráðherrann þá hefði verið áhugaverðara að heyra frá hv. fyrirspyrjanda Kristjáni Þór Júlíussyni hvaða skoðun hann hafi á launakjörunum. Er eðlilegt að það séu margir í þessu samfélagi með mun hærri laun en forsætisráðherra 

Virðulegi forseti. Varðandi launakjör forsætisráðherra þá held ég, miðað við hvernig hæstv. forsætisráðherra vinnur vinnuna sína, að það sé mjög eðlilegt að mjög margt fólk sé með til muna hærri laun en hæstv. forsætisráðherra. Já, ég svara því játandi. Ég vil nefna hér annað sem lýtur að því sem við hv. þm. Guðbjartur Hannesson eigum sameiginlegt og það er hvernig framkvæmd fjárlaganna verður því að það kemur fram í þessari skýrslu hér að ráðuneytin hafa þegar bútað niður þessar 1.800 milljónir. Í skýrslunni kemur fram að ráðuneytunum er ætlað að útfæra sparnaðartillögurnar. Ég spyr hv. þingmann sem landsbyggðarþingmann í Norðvesturkjördæmi hvort hann hafi ekki áhyggjur af þessari framkvæmd mála því að við þekkjum það 

Hæstv. forseti. Það var áhugavert að heyra svar hv. þm. Kristjáns Þórs Júlíussonar um forsætisráðherrann sem augljóslega mótast þá af pólitískum skoðunum en ekki vinnuframlagi eða vinnutíma. Því  Ég deili áhyggjum hv. þingmanns af landsbyggðinni. Það er einn af þeim punktum sem hafa komið inn í þessa umræðu að þarf að verja sérstaklega. Ég bið bara liðsinnis hans í þeirri vinnu að verja landsbyggðina fyrir þessum eilífa niðurskurði á útöngunum þegar komið er til niðurskurðar. 

Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir ágætisyfirlit hérna áðan. Hann lýsti þessu ágætlega í ræðu sinni sem matseðli og ég held að það sé réttnefni á plaggið. Það byrjar á ansi góðum grunni að því hvert vandamálið er og síðan eru listaðar hugmyndir að því hvernig eigi að hækka skatta sem eru svo margar að ég verð eiginlega að taka ofan hattinn fyrir skýrsluhöfundum og því hvað þeim dettur í hug að skatta. 
             Hæstv. fjármálaráðherra var spurður að því hérna áðan hvað hann sæi fyrir sér að tekjuskattar mundu hækka mikið. Mig langar til þess að spyrja hv. þingmann hvort það sé einhver stefna hjá Samfylkingunni eða jafnvel hjá honum sjálfum hvað eigi að hækka tekjuskatta mikið. Jafnframt vil ég fagna því alveg sérstaklega - það er ágætt að gera það við þetta tilefni - fagna því sérstaklega að það skuli vera komið á blað að hallinn á ríkissjóði verði 20 milljörðum meiri en menn hafa talað um. Nú er það komið á blað, komið í þinggögn - það er að vísu í lítilli neðanmálsgrein - þannig að hallinn á fjárlögum þetta ár verður 170 milljarðar í staðinn fyrir 153 eins og samþykkt var. Það væri athyglisvert að fá álit hv. þingmanns 

Forseti vill í mestu vinsemd minna hv. þingmann á að ávarpa forseta í upphafi máls síns.

Hæstv. forseti. Það gleður mig að hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson er mér sammála um að hér sé matseðill í skattamálunum og að hér sé vel skilgreint hvert vandamálið sé og markmið sett fram um það hvernig við eigum að ná niður þeim halla sem fyrirsjáanlegur er. Þetta er það umhverfi sem við erum að reyna að kortleggja hér til næstu fimm ára og ég held að það skipti mjög miklu máli að það sé uppi á borðinu. Hv. þingmaður spyr jafnframt hvað ég telji eðlilegt varðandi tekjuskattinn. Ég skal hafa alla fyrirvara á því hvað varðar endanlega tölu þegar nær dregur. En ég hef haft það viðmið og kom að því áðan í ræðu minni að ég teldi ekkert óeðlilegt að við færum upp í svipaða skattlagningu og var áður sérstaklega varðandi tekjuskatt á einstaklingum. Það var lækkað um 4% á sínum tíma. Við erum búin að taka 1,5% til baka núna um síðustu áramót og það gæti verið að við þyrftum að fara á næstu tveimur árum upp þá um 2,5% til viðbótar. Þetta er svona um það bil það sem ég hef haft í huga og þá með svipuðum hætti gagnvart fyrirtækjunum. Þó verður að fara mjög varlega gagnvart þeim eins og ástandið er núna.  Varðandi þá umræðu sem varð hér um hver raunveruleg niðurstaða er ætla ég ekki að fara í þá deilu. Ég held að hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson geti skýrt betur hvernig farið er með efnahag og hvernig farið er með greiðslugrunn, hvernig annars vegar þjóðhagstölur eru og hvernig hins vegar er byggt á greiðslugrunni. Markmiðið er að halda rekstrinum í 153 milljörðum þrátt fyrir að við séum að fá á okkur lækkun á tekjum og aukningu á atvinnuleysisbótum og fleiri breytingar í rekstrinum. Það settum við okkur sem markmið. Það er rétt og það er alls ekkert laumuspil að þarna voru 20 milljarðar sem koma inn í efnahaginn, 

Virðulegi forseti. Ég þakka innilega fyrir þau svör sem hv. þm. Guðbjartur Hannesson veitti. Hann gekkst greiðlega við því að hann mundi geta sætt sig við um það bil 42% tekjuskatt.  Hv. þingmaður benti á að ég gæti fjallað aðeins um þessa 20 milljarða. Nú er ljóst að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn vill skoða þetta allt saman á greiðslugrunni og allar áætlanir eru miðaðar við greiðslugrunn. Síðan ber svo við að hérna er einn liður sem er tekinn yfir efnahag sem eru þessir 20 milljarðar, verðbótafærsla á lán Seðlabankans, og ég get fallist á að ef 

Forseti verður að árétta við hv. þingmenn að ávarpa hverjir aðra ekki með persónufornöfnum heldur með háttvirtur ef um hv. þingmenn er að ræða en hæstvirtur ef um hæstv. ráðherra er að ræða.

Hæstv. forseti. Það er svo skemmtilegt við þessar tölur þegar verið er að glíma við þær hvernig hægt er að leika sér með þær og fara með þær. Það hefði verið betra ef hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson hefði byrjað á að segja að á því tímabili sem Sjálfstæðisflokkurinn stýrði þessu landi þá voru skattarnir með ákveðnum hætti. Þeir voru lækkaðir á þenslutímanum, á kolvitlausum tíma, þegar við þurftum á því að halda að hækka skatta til að draga úr þenslu. Ég er að tala um það núna, af því að við getum ekki notað þau úrræði sem voru notuð á þenslutímanum, að hverfa til baka til sama tíma. Það hefur einhvern veginn dottið inn í fjölmiðla eins og þeir hafi hækkað jafnvel um 42%. Þess vegna kallaði ég fram í og spurði. Það er verið að tala um að hækka í 42%. Ég hef svo sem ekki lagt það saman. Ég held að við séum með 37 komma eitthvað og förum upp í 39. Ég veit ekki alveg hvernig hann kemst upp í 42%. Hv. þingmaður verður að bera ábyrgð á þeirri tölu. Ég ætlaði með varúð að benda á að við teljum eðlilegt að hverfa til baka til þeirrar 

Frú forseti. Ég tel rétt að hafa dálítinn formála að ræðu minni vegna þess að svolítið hefur borið á því að sérstaklega hæstv. ráðherrar fjármála og utanríkismála hafa sakað mig um að vera neikvæðan, mála hlutina allt of dökkum litum, vera nánast niðurdrepandi í málflutningi um ástandið. Áður en ég fer að fjalla um þessa ágætu skýrslu hér tel ég rétt að vitna aðeins í hæstv. fjármálaráðherra í grein sem hann skrifaði árið 2007 og gera orð hæstv. fjármálaráðherra að mínum í þessu tilviki,  „Undirritaður hefur ítrekað orðið fyrir því að undanförnu í umræðuþáttum eða rökræðum um efnahagsmál að vera sakaður um að segja að allt sé að fara til fjandans af þeim sökum einum að hafa bent á nokkrar staðreyndir.“ - 

Ætlaðirðu ekki að vera jákvæður?

En að skýrslu hæstv. fjármálaráðherra …  Hér eru birtar ýmsar tölur og flestar lúta að því að ástandið fari hratt batnandi á næstu árum en það er ekki útskýrt hvers vegna það á að gerast. Ég bendi mönnum á að fletta upp á síðu 12 í bókinni sinni. Þar er að finna línurit. Það sýnir samanburð á þróun mála á Íslandi, þessari íslensku kreppu og kreppunni sem Norðurlöndin gengu í gegnum. Þar sjáum við rauða línu og svarta sem sýna Ísland. Eins og sjá má hrynur allt með alveg ótrúlegum hraða, miklu hraðar en á Norðurlöndunum. Kreppan þar var ekkert á við það sem er að gerast hér en einhverra hluta vegna gerist það eftir að hæstv. fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon tekur við að línan mun skjótast upp og fara fram úr Norðurlöndunum sem þó eru í miklu minni kreppu en við og áður en langt um líður er ástandið hér orðið betra en það var nokkurn tíma á Norðurlöndunum eftir að þau lentu í sinni kreppu. Það er hins vegar ekki útskýrt hvers vegna þetta á að gerast, hvers vegna ástandið kemur til með að batna á Íslandi, vegna þess að allar vísbendingar eru um að þróunin verði sú sama áfram. Hér er farin af stað skriða og skriðþunginn eykst. Það er komin af stað sú hættulega keðjuverkun sem leiðir hagkerfið í glötun, leyfi ég mér að segja. Það gerist með þeim hætti að atvinnuleysi eykst og þar með dregst saman veltan í samfélaginu. Þegar veltan dregst saman lenda fleiri og fleiri fyrirtæki í vandræðum, atvinnuleysi eykst enn frekar, útgjöld ríkisins aukast, ekki hvað síst í formi atvinnuleysisbóta, en tekjur ríkisins minnka jafnt og þétt. Í þessu plaggi er hins vegar gert ráð fyrir að tekjur ríkisins muni fljótt fara hækkandi en ekki sagt hvers vegna. Það er ekkert útskýrt hvers vegna og hvernig þessi viðsnúningur á að verða.

Jú, það verða hækkaðir skattar …

Hækkaðir skattar, vissulega. Ég kem að þeirri hagfræði fljótlega en fyrst nokkur orð í viðbót um spána og þær forsendur sem hún byggir á. Hún virðist umfram allt byggja á því sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn leggur upp með. Þá er einu sinni sem oftar gagnlegt að hafa í huga orð hæstv. fjármálaráðherra, áður en hann varð ráðherra, gamla Steingríms, um Alþjóðagjaldeyrissjóðinn: „Ég held að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hafi aldrei haft rétt fyrir sér í hagspám sínum í nokkru landi en hér virðast menn telja að núna muni Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn í fyrsta skipti reynast sannspár og byggja málflutning sinn eingöngu á því enda litlu öðru til að dreifa.“ Svo er fjallað um að allir þurfi að leggjast á árarnar til að ná víðtækri sátt. Það er alveg rétt, en þessi ríkisstjórn leitar ekkert eftir ráðgjöf eða aðstoð frá þeim sem hana bjóða. Ég held að flestir Íslendingar séu tilbúnir til að leggja sitt af mörkum og hefði verið til að mynda í Icesave-málinu og raunar á það sama við um hina ýmsu útlendinga líka, helstu framámenn á sviði hagfræði og jafnvel lögfræði líka, menn eins og Nóbelsverðlaunahafann Joseph Stiglitz sem bauð Íslendingum aðstoð sína en hún hefur enn ekki verið þegin. Í staðinn er haldið fram einhverjum órökstuddum fullyrðingum um að hlutirnir muni lagast sisona og án þess að útskýra hvernig. Á sama tíma er tekin frá þjóðinni raunveruleg framtíðarsýn. Hvernig á þjóðin að geta lagst á árarnar með hæstv. ríkisstjórn og fengið trú á það að hlutirnir komi til með að lagast hér þegar við erum áminnt um það að á næstu árum falli gríðarlegar skuldir á ríkið, þ.e. ríkið þurfi að standa straum af gríðarlegum skuldbindingum? Að sjö árum liðnum fellur svo stóri víxillinn og slíkar upphæðir að aldrei í sögu landsins hefur verið til nægur gjaldeyrir til að hægt væri að standa undir þeim. Í rauninni hefur staðan til að skapa gjaldeyri aldrei verið erfiðari. Ég sé að hæstv. viðskiptaráðherra er kominn, sá sem hélt fram tómri vitleysu um gjaldeyristekjur þjóðarinnar í gær þegar hann fullyrti að 5 milljarðar evra af gjaldeyristekjum - sem reyndar er ekki rétt tala - væru til ráðstöfunar. Það er bara ekki rétt. Það er nánast ekkert til ráðstöfunar vegna þess að gjaldeyristekjur þjóðarinnar fara nú þegar í vaxtagreiðslur til útlanda. Þær fara í nauðsynlegan innflutning, m.a. þann innflutning sem þarf til að geta skapað gjaldeyristekjur, olíu á fiskiskipin og súrálið til að framleiða álið úr og annan nauðsynlegan innflutning. Þegar það er allt frá eigum við ekkert eftir og það hefur ekki verið sýnt fram á hvernig eigi að skapa þennan viðbótargjaldeyri.  Í þessu plaggi kemur reyndar fram hvernig þessi stuðningur Alþjóðagjaldeyrissjóðsins er hugsaður, hvernig á að nota þá gríðarlegu skuldsetningu sem þar er verið að setja á ríkið. Í fyrsta lagi á að endurvekja traust á íslenskum efnahag og styrkja gengi krónunnar eða halda því stöðugu með þessu láni. Er með því átt við að það eigi að eyða þessum peningum, milljörðum á milljarða ofan, tugum milljarða líklega, í það að halda uppi gengi krónunnar? Ef sú er raunin er það hættulegur leikur sem margar þjóðir hafa farið afar illa á. Í þessu felst líka afskaplega merkileg þversögn vegna þess að lán Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem er nú nefnt sem aðalástæðan fyrir því að við verðum að lúffa gagnvart Bretum og Hollendingum í Icesave-málinu er lægri upphæð, heildarlánið frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum er lægri upphæð en bara vaxtagreiðslurnar af Icesave. Og Icesave-skuldbindingin mun óhjákvæmilega leiða til þess að gengi krónunnar lækkar og helst lágt árum og áratugum saman, a.m.k. í 15 ár, líklega miklu lengur svoleiðis að það að taka þetta Icesave-lán verður til þess að krónan verður ónýt áfram, gengið helst lágt og það er gert vegna þess að annars fáum við ekki lánið frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum sem við ætlum svo að nota í að halda krónunni uppi. Þetta nær náttúrlega ekki nokkurri átt. Reyndar er líka sagt að lánið frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum eigi að nota til að endurreisa bankana og gera íslensku fjármálakerfi kleift að standa á eigin fótum. Þar væri kannski æskilegt að skoða þær hugmyndir sem kynntar hafa verið um að hafa nú bankakerfið bara hæfilega stórt fyrir Ísland, vera ekki að reisa allt of stóra og allt of áhættusama banka og setja inn í þá þessa gríðarlegu peninga. Þá þyrfti ekki að taka öll þessi háu lán. Svo segir, með leyfi forseta: „Í þriðja lagi að ná jöfnuði í ríkisfjármálum og viðhalda í framhaldi af því nokkrum afgangi á fjárlögum í þeim tilgangi að ríkisreksturinn verði sjálfbær og megni að lækka skuldir ríkissjóðs í viðunandi horf.“ Þetta skil ég ekki. Á að nota lánið frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum til að jafna rekstur ríkissjóðs og gera hann sjálfbæran? Það gengur eiginlega ekki upp vegna þess að ef menn nota lán til að reka ríkissjóð er hann ekki sjálfbær, þá er ekki jöfnuður. Ef við flettum áfram eru áfram þessar bjartsýnisspár um hratt vaxandi heildartekjur ríkisins. En hvernig eiga þessar tekjur að verða til? Með sköttum, jú. En það gleymist alveg að huga að skattstofnunum, þeir eru ónýtir. Það gleymist líka að huga að því að íslensk fyrirtæki eru mörg hver með gífurlegt uppsafnað tap sem þau munu þá væntanlega nýta sér á næstu árum þannig að ég sé ekki hvernig þessar skatttekjur eiga að verða til. Hér er birt tafla um nýja aðlögunarþörf ríkisfjármála. Þar má sjá aðlögunarþörfina á hverju ári. Þar má benda á enn og aftur að um er að ræða tölur sem eru lægri en bara vaxtagreiðslurnar af Icesave. Og þegar menn segja, eins og hv. þm. Álfheiður Ingadóttir gerði áðan, að framsóknarmenn séu með Icesave á heilanum - er það nokkuð skrýtið miðað við allt sem við erum að fara í gegnum og þá staðreynd að ríkisstjórnin hefur enn ekki sýnt fram á hvernig okkur eigi að takast. Það eru lægri upphæðir en bara vextirnir af þessu ógurlega Icesave-máli. Og fyrst ég er nú kominn út í Icesave er ekki hægt að láta hjá líða að minnast á töfluna aftast.  Skuldir ríkissjóðs eru birtar í töflu aftast. Það hefur verið nefnt áður að þar er sleppt skuldbindingum eins og Icesave, Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og lánunum frá Noregi, þeim smámunum. Hver eru rökin fyrir því? Það er vegna þess að þessi lán fara í Seðlabankann og tengjast innstæðutryggingarsjóðnum. Þetta er sem sagt gamla trikkið úr útrásinni, að fela skuldir í einhverjum undirfélögum eða hliðarfélögum og halda því svo fram að allt sé í stakasta lagi. Ég efast um að lánshæfismatsfyrirtæki sjái ekki í gegnum þetta og því miður voru að berast af því fregnir rétt áður en ég steig í ræðustól að lánshæfismatsfyrirtækið Standard & Poor's hefði fellt lánshæfi Landsvirkjunar niður í svokallað „junk bond“, þ.e. ruslbréf. Það er spurning hvaða áhrif hæstv. fjármálaráðherra telur að þetta muni hafa á þessar spár og hvernig það falli að spánum og raunar hvaða vísbendingu þetta gefi um lánshæfi ríkisins og þar af leiðandi þessar gríðarlegu skuldbindingar sem menn taka á sig með Icesave á lánshæfi ríkisins. Það er margt sem ég næ ekki að fara yfir en geri það þá síðar. Ég lofaði að enda þetta á jákvæðu nótunum. Eins og ég nefndi strax í upphafi eru vissulega tækifæri til staðar fyrir Ísland. Ísland hefur líklega betri tækifæri en nokkurt annað ríki sem farið hefur illa út úr heimskreppunni til að vinna sig út úr henni. Ástæðan er sú að tapið sem hér hefur orðið lenti að langmestu leyti hjá erlendum lánardrottnum, erlendum áhættufjárfestum sem hingað höfðu lánað peninga. Ef okkur tekst að tryggja það eins og lagt var upp með strax í upphafi, m.a. í ráðgjöf J.P. Morgans fjárfestingarbankans við Seðlabankann, að tryggja að þetta tap færist ekki yfir á íslenska skattgreiðendur, íslenskan almenning, er framtíðin björt. Þá er tvennt sem má ekki gerast, við megum ekki stofna allt of stóra banka með allt of stórar og áhættusamar skuldbindingar gagnvart erlendu kröfuhöfunum og við megum ekki samþykkja Icesave-samningana.

Virðulegi forseti. Ég vil nota tækifærið og leiðrétta missagnir sem áttu sér stað þegar sá sem hér stendur var í ræðustóli í gær og las yfir tölur. Ég las þær í milljörðum en þær áttu auðvitað að vera í milljónum og leiðréttist hér með. En lokatölurnar, þ.e. útkoman, það var farið rétt með tölurnar þar en það er kannski ekki nema von að manni vefjist tunga um tönn þegar svona upphæðir eru annars vegar eða manni vefjist tunga um höfuð eins og maðurinn sagði. Ég þakka þessa skýrslu og þær umræður sem hafa átt sér stað sem ég hef fengið að heyra. Ég hef ekki haft tíma til að fara með stækkunargler í gegnum hana enda eru slíkar skýrslur alla jafnan ekki lesefni á náttborðinu hjá mér en starfsins vegna er ég tilneyddur að lesa svona skýrslur þó að þær séu ekki skemmtilesning. Það er auðvitað gott að leggja upp með fögur fyrirheit. Það hafa margir gert í gegnum tíðina og vera annað en bjartsýnn er auðvitað algerlega tilgangslaust. Það er alveg staðreynd og það er algerlega fjarri mínu eðli að vera með svartagallsraus en það veit sá sem allt veit að ekki er hæstv. fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon öfundsverður af hlutskipti sínu um þessar mundir. Ég óska honum frá innstu hjartarótum góðs gengis á þeirri vegferð sem hann er en ég vil þó nota þetta tækifæri til að gjalda varhuga við því á hvaða vegferð ríkisbúskapurinn er. Fyrir dyrum standa lántökur upp á hundruð milljarða í því augnamiði að hefja endurreisn samfélags úr rústum bankahrunsins og flest teikn á lofti um það að hér eigi sér stað einhvers konar allsherjarríkisvæðing á öllum sviðum með tilheyrandi miðstýringu, niðurskurði á heilbrigðisþjónustu, menntakerfi og velferðarkerfi. Þessi áætlun er gerð að undirlagi Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem nú um stundir er landstjóri Íslands, enda hefur hæstv. fjármálaráðherra a.m.k. einu sinni svarað því til að ráðstafanir í ríkisfjármálum, samanber bandormurinn sem á eftir að hlykkjast um samfélagið og kroppa í skófir hér og hvar, séu Alþjóðagjaldeyrissjóðnum þóknanlegar. Eitt stærsta deilumál þjóðarinnar kemur brátt til kasta Alþingis og ef Icesave-samningurinn verður samþykktur og þau lán sem ríkið hyggst taka þá verður um að ræða mestu skuldir ríkissjóðs frá lýðveldisstofnun. Í máli hæstv. fjármálaráðherra Steingríms J. Sigfússonar kom fram sú skoðun að þessi skuldasöfnun væri auðvitað óæskileg en nauðsynlegt að grípa til aðgerða til að reisa landið við eftir að spilavítishagkerfið hafði sett allt á hliðina, heilt samfélag. Gríðarleg aukning erlendra lána hefur sett fjármálakerfið eða landið í efnahagslega spennitreyju og vandséð hvernig og hvort við munum nokkurn tíma losna úr þeirri spennitreyju. Á árunum 2004–2008 nam skuldsetning annarra en banka 151,2% af vergri landsframleiðslu svo ég fari að fara með tölur enn á ný. Á fjórum árum fór skuldasöfnun úr 48% af vergri landsframleiðslu í 151,2%. Skuldir annarra en banka nema tæplega 2.300 milljörðum kr. Þessi skýrsla tekur ekki mið af skuldum ríkisins vegna Icesave og þess vegna vandséð hvernig marka má framtíðarspár þessara talnaglöggu spekinga sem hafa stundað reikningskúnstir og teiknað upp þessi fallegu línurit. Ég velti þeirri spurningu fyrir mér, frú forseti, hvort stjórnvöld með stórkostlegri ríkisvæðingu á öllum sviðum séu ekki að kalla yfir sig ábyrgð sem er hugsanlega of erfitt að axla og ég velti líka þeirri spurningu fyrir mér hvort t.d. erlendar skuldir gömlu bankanna séu íslensku hagkerfi ef til vill ofviða. Spyr sá sem ekki veit. Ég er ekki gæddur spádómsgáfu en ég óttast það mjög í ljósi þungra vaxtagreiðslna á næstu árum ásamt afborgunum af öllum þeim lánum sem á að taka og uppgreiðslu á öðrum kúlulánum sem hafa verið tekin í fortíðinni og koma til gjalda, þá muni afgangurinn í ríkissjóði varla standa undir þeim greiðslum. Og jafnvel þótt svo kynni að verða þá mundi það þýða hvernig svo sem menn reyna að fegra ástandið eða framtíðarhorfurnar þá mun það leiða til þess, frú forseti, að það þarf að skera niður í þjónustu hins opinbera og þá hugsun vil ég ekki hugsa til enda. Svo má ekki gleyma því að allar afborganir af lánum og vexti þarf að greiða í erlendri mynt. Miðast þessi skýrsla kannski við að við séum komin inn í ESB fyrir árið 2013 og þar með verði allar skuldirnar afskrifaðar? Í gömlum dægurlagatexta segir, með leyfi forseta: Mig dreymdi að væri komið árið 2012 þeir tunglið höfðu malbikað og steypt í hólf og gólf. Já, veröldin var skrýtin og allt var orðið breytt því vélar unnu störfin og enginn gerði neitt. Og ekki hafði neitt að gera útvarpsstjóri vor því yfirmaður hans var gamall vasastransistor, og þingmennirnir okkar voru „ej med fulde fem“ því forsætisráðherrann var gamall IBM. Undir einhverjum kringumstæðum hefði ég sungið þetta fyrir ykkur. Það má víða finna að hér hafi einhverjir spádómar ræst og ég tek það fram að ég vona heitt og innilega að spádómar bókhaldaranna í fjármálaráðuneytinu rætist. Það hlýtur að vera nauðsynlegt fyrir allt samfélagið að stækka heildarkökuna sem til skiptanna er og það verður auðvitað ekki gert nema með því að efla atvinnuvegina, með því að auka þátttöku almennings í sköpun og þróun nýrra atvinnugreina og auka þannig skatttekjur ríkisins og skattstofna. Hér erum við að horfa á stórtæka framlengingu á stjarnfræðilega háum víxli sem er ekki í sjónmáli að við getum greitt. Svo spurningin vaknar hvort stjórnvöld sjái það fyrir sér að þessar skuldir verði afskrifaðar þegar við göngum inn í ESB. Íslensk heimili bera nú þegar þungar byrðar og samkvæmt óráðsíukenningunni skulda heimilin tæpa 1.900 milljarða kr. og þar af eru 16,7% í gengistryggðum lánum. Þessi lán eru að langmestu leyti húsnæðislán, námslán, bílalán o.s.frv., eitthvað sem gerir fólki kleift að tileinka sér vestræna lífsháttu. Og nú ætla stjórnvöld að bæta um betur og leggja á fleiri gjöld, meiri skatta og þyngja þar með byrðarnar enn frekar. Mér sýnist þessi skýrsla ekki taka mikið tillit til þess hve mörg gjaldþrot munu eiga sér stað á næstu mánuðum og hve margt fólk kemur til með að flytja af landi brott. Þar af leiðir að enn færri verða um að greiða til samfélagsins fyrir utan allt annað afleitt tjón sem verður við slíkar aðstæður. Virðulegur forseti. Það er ekki ætlun mín að vera hér með svartagallsraus og heimsendaspár. Stjórnvöld hafa algerlega séð um heimsendaspárnar enda velti ég mikið fyrir mér leið sem væri hugsanlega til þess fallin að vera innblástur inn í framtíðina, einhver leið sem gæti verið til þess fallin að styrkja tiltrú manna á því að það sé vænlegur kostur að búa áfram á þessu skeri norður í Dumbshafi, með því að leiðrétta vísitölu neysluverðs og reikna gengistryggð lán, t.d. miðað við þá vísitölu sem var í gangi þegar lánin voru tekin og breyta þeim lánum í íslenskar krónur. Slíkar aðgerðir væru til þess fallnar að bæta ástand heimila, bæta ástand fyrirtækja og auka mönnum bjartsýni og blása mönnum baráttuanda í brjóst. Ég vona og það er ósk mín að okkur takist að vinna okkur út úr þessu án þess að þurfa að stefna okkur í þessar gríðarlegu skuldir og við verðum að reyna að fara að huga að einhverjum öðrum lausnum og hugsanlega einhverjum frumlegri lausnum og hugsa eitthvað pínulítið út fyrir boxið okkar. Mér sýnist því miður allt of margir íslenskir stjórnmálamenn vera fastir inni í kassa sem þeir komst ekki út úr og ég óska eftir því að fólk fari að verða víðsýnna því þetta gamaldags karp í þinginu gerir mig bara dapran og það verkar þröngsýnt. Ég auglýsi því eftir víðsýni og bjartsýni og einhverri leið til að blása fólki einhvern baráttuanda í brjóst.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir athyglisverða ræðu. Það var gott að hlusta á hann og það má í rauninni segja að hann hafi líka blásið manni byr í brjóst og ég tek heils hugar undir með honum að það er oft og tíðum sem mætti breyta um vinnubrögð hérna en það er líka margt gott sem hefur gerst á þingi í gegnum tíðina og annað sem hefði betur mátt fara. Ég er sammála honum í því að við þurfum oft að hugsa út fyrir boxið og sennilega eru einmitt nú þeir tímar sem við þurfum að gera það sem aldrei fyrr. Þess vegna verð ég að segja að ég sakna þess almennt í umræðunni, ekki endilega frá hv. þingmanni heldur almennt í umræðunni og ekki síst í tengslum við stöðugleikasáttmálann, þess sem við sjálfstæðismenn vorum að kalla eftir að reyna að hugsa aðeins út fyrir boxið varðandi fjáröflun fyrir ríkissjóð, hvernig hægt er að hagræða í tekjum ríkissjóðs, í rekstri ríkissjóðs án þess að líta beint til þess að fara beint í að hækka skatta eða skera niður. Þess vegna langar mig til að spyrja hv. þingmann um áherslur okkar sjálfstæðismanna varðandi lífeyrissjóðsgreiðslurnar, þ.e. að skattleggja lífeyrissjóðsgreiðslurnar þegar þær fara inn í sjóðina. Það mundi þýða ríflega 40 milljarða til viðbótar fyrir ríkissjóð á ári sem mundi þá hafa það í för með sér að við þyrftum ekki að fara í jafnmiklar skattahækkanir og raun ber vitni því að ég trúi ekki öðru en að við séum sammála því að það er lamandi hönd á atvinnulífið og líka einstaklingana til að sýna frumkvæði, áræðni og þor til að einmitt byggja eitthvað upp þegar auknir skattar eru lagðir á fyrirtækin og atvinnulífið núna þegar allra síst má við því. Þess vegna langar mig að spyrja: Hvað segir hann þegar við sjálfstæðismenn sem loksins hugsum aðeins út fyrir boxið, hvað segir hann um þær tillögur okkar í efnahagsmálum?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur fyrir fyrirspurnina. Mér heyrðist þetta vera áhugaverð hugmynd og ég heyrði ekki betur en hér í ræðustóli hafi formaður fjárlaganefndar meira að segja haft áhuga á að skoða þessa hugmynd. Hún er allrar athygli verð og ég tel að það sé vert að skoða hana nánar.

Frú forseti. Já, ég þakka þessar ágætu undirtektir og mun þá um leið líka hvetja okkar fólk í fjárlaganefnd til að fylgja því eftir að það verði farið yfir þetta. Ég tel óásættanlegt að aðilar vinnumarkaðarins, þ.e. Samtök atvinnulífsins og ASÍ, einfaldlega ýti þessari tillögu algerlega út af borðinu án þess að hún sé rædd neitt frekar, að menn móist við að skoða nýjar hugmyndir sem stuðla að og eru hvati til að ýta atvinnulífinu fyrr af stað. Við getum ekki og við höfum ekki efni á því að líta ekki á þessar tillögur. Þess vegna fagna ég sérstaklega þessari afstöðu hv. þingmanns.

Frú forseti. Nú er klukkan hálffimm. Komið hefur fram í fjölmiðlum að klukkan hálffimm standi til að halda blaðamannafund í þinghúsinu þar sem ríkisstjórnin hyggst kynna öll gögn er varða Icesave-málið. Getur það verið, frú forseti, að ekki sé búið að leggja fram gögn, þingskjöl varðandi þetta mál og ætlast sé til þess að þingmenn lesi eina ferðina enn um mikilvægustu mál sem samfélagið stendur frammi fyrir í fjölmiðlum, áður en þeir eru kynntir í þinginu?

Forseti mun kanna það hvort gögnin hafa verið lögð fram, hvort þau séu tilbúin úr skjaladeild.

Frú forseti. Við fjöllum um skýrslu fjármálaráðherra um jöfnuð í ríkisfjármálum. Mig langar rétt í upphafi, af því að hv. þm. Valgeir Skagfjörð vitnaði í merkan dægurlagahöfund, að byrja á því líka og taka tvær setningar úr ljóði eða lagi eftir hann þar sem segir: Ég held við ættum stundum að hugsa aðeins betur um tilfinningar þeirra sem erfa munu land því kannski er næsta kynslóð kynslóðin sem getur komið fram með svörin þar sem sigldum við í strand. Það er vert að nefna að þetta dægurlagaskáld hefur samið mjög mikið af lögum sem fá menn til að hugsa víðsýnt og hugsa djúpt og skoða hlutina út frá öðrum sjónarhornum. Þegar íslenska fjármálakerfið hrundi seint á síðasta ári má segja að allar forsendur í íslensku efnahagslífi og einnig íslensku samfélagi hafi brostið. Fjármál ríkis, sveitarfélaga, fyrirtækja og einstaklinga voru þar með í uppnámi. Þetta hefur leitt til þess að staða ríkissjóðs er nú slæm og halli ársins 2009 er áætlaður 170 milljarðar. Sé ekki brugðist við þessum halla er hætta á því að ástandið verði enn verra. Því hefur verið unnin ítarleg áætlun um það hvernig þessum halla verði náð niður. Ætli þjóðin að ná sér upp úr þeim öldudal sem hún er í er mikilvægt að allir taki höndum saman við það sem fram undan er, samstarf við aðila vinnumarkaðarins, sveitarfélög og aðra hagsmunaaðila í þjóðfélaginu er afar brýnt á þessari stundu. Fyrsti hlutinn í þessari vegferð hefur verið samþykktur á þinginu en það er 20 milljarða aukaniðurskurður frá fjárlögum 2009 og næstu aðgerðir munu birtast í fjárlögum næsta árs. Forgangsröðun á tímum sem þessum er gríðarlega mikilvæg og í upphafi þess aðhalds- og niðurskurðartímabils sem er að hefjast er vert að skoða þá hópa sem ekki tóku þátt í því góðæri og þeirri bankaútrás sem nú er verið að skera niður vegna. Þar má nefna marga ellilífeyrisþega, öryrkja, láglaunafólk auk þess sem stór svæði á landsbyggðinni hafa mátt búa við neikvæðan hagvöxt og fólksfækkun allt góðæristímabilið. Hvað snertir landsbyggðina þurfa þessi sömu landsvæði að taka á sig niðurskurð til jafns á við önnur svæði. Þarna má t.d. nefna að vegaframkvæmdum víða á landsbyggðinni var frestað á sínum tíma vegna þenslunnar á góðæristímabilinu. Nú þurfa þessi svæði því miður að taka á sig frestanir vegna niðurskurðar í ríkisfjármálum. Það eru einnig vonbrigði að í þeim verkefnum sem nefnd hafa verið í tengslum við mögulega fjármögnun lífeyrissjóðanna þá er stærstur hluti þeirra verkefna á höfuðborgarsvæðinu og suðvesturhorninu en því miður hafa enn sem komið er ekki verið teknar inn stórar framkvæmdir á landsbyggðinni þar sem samgöngur er hvað verstar. Þetta er þó ekki endanleg niðurstaða og er mikið atriði að lögð verði áhersla á stór verkefni á landsbyggðinni þar sem samgöngur eru hvað verstar og möguleikar til að stytta vegalengdir miklar. Þarna má t.d. nefna Vaðlaheiðargöng sem reyndar hafa verið í umræðunni undanfarna daga auk tengingar milli sunnan- og norðanverðra Vestfjarða. Í kaflanum Atvinnulíf og fjölgun starfa á bls. 2 í skýrslunni segir, með leyfi forseta: „Stjórnvöld munu leggja áherslu á skapa atvinnulífinu þau skilyrði sem nauðsynleg eru til að verja og styðja við atvinnustarfsemina í landinu.“ Þarna erum við komin að þeim punkti sem skiptir að mínu mati mestu máli varðandi möguleikana á því að ná sér upp úr þeim öldudal sem við erum í. Skuldir ríkissjóðs á erlendri grund, afborgunarbyrði og vaxtakostnaður af þessum skuldum kallar á róttækar aðgerðir til að efla innlenda framleiðslu og draga úr gjaldeyrisútstreymi. Það verða mikil gjaldeyrisvandamál í landinu næstu árin, það er staðreynd. Sá gjaldeyrir sem þjóðarbúið aflar þarf að duga til þess að standa undir erlendum skuldum, ekki bara ríkis heldur einnig sveitarfélaga, orkufyrirtækja og fleiri aðila sem hafa verið að fjármagna sig beint erlendis frá. Það sem út af stendur þarf að duga fyrir þeim vörum og þjónustu sem Íslendingar þurfa á að halda til að reka íslenskt samfélag. Niðurstaða þessa er sú að þeim mun hraðar sem innlend framleiðsla nær sér á strik þeim mun auðveldari verður þessi vegferð. Það verða íslenskar hendur, íslenskur mannauður og íslenskar auðlindir sem munu ná okkur upp úr þeim öldudal sem við nú erum í. Nú liggja sóknarfæri þjóðarinnar í þeim atvinnugreinum sem hafa verið markvisst drepnar niður á undanförnum árum. Þar má nefna ýmsan iðnað. Þar má nefna húsgagnasmíði, húsasmíði, járnsmiðjur, bátaviðgerðir o.fl. Þar má einnig nefna landbúnað, matvælaframleiðslu, úrvinnslu sjávarafurða og fleiri atvinnugreinar. Við þurfum að tryggja þessum atvinnugreinum nauðsynleg og góð framleiðsluskilyrði með öllum mögulegum ráðum. Þær atvinnugreinar sem hafa átt erfitt uppdráttar vegna óhagstæðrar gengisþróunar og lítils skilnings stjórnvalda gegna nú mjög mikilvægu hlutverki í uppbyggingarstarfi næstu ára. Ég bendi til að mynda á einkavæðingu Áburðarverksmiðju ríkisins á sínum tíma sem er gott dæmi um það hvernig íslensk framleiðsla hefur verið gefin og brotin niður í þágu einkavæðingar. Það væri fróðlegt að fara yfir rekstrarmöguleika hennar núna ef ríkið ætti hana enn og hversu mikinn gjaldeyri slík verksmiðja gæti sparað þjóðarbúinu auk þess sem þetta mundi efla matvælaöryggi. Ég nefni einnig Sementsverksmiðjuna sem nú hefur verið einkavædd og miklar deilur stóðu um á sínum tíma. Hversu mikinn gjaldeyri sparar hún og hversu mikla vissu höfum við fyrir því að hún verði rekin áfram? Einnig má nefna fóðurverksmiðjur víðs vegar um land sem voru einkavæddar og í framhaldinu aflagðar. Nú eru menn að ræða um að koma slíku upp aftur og ég spyr: Hversu mikinn gjaldeyri gæti það sparað? Ég nefni einnig hvaða áhrif það hefði haft ef óheftur innflutningur á hráu kjöti hefði náð fram að ganga eins og fyrrverandi ríkisstjórn lagði áherslu á. Það mundi leiða til fækkunar starfa og aukins útstreymis á gjaldeyri. Nú þarf að grípa til róttækra aðgerða til að skapa þessum grunnatvinnugreinum þjóðarinnar góð skilyrði. Og þarna má nefna auk þess sem áður hefur verið nefnt: Að stórefla kornrækt í landinu þar sem mikilvægt er að tryggja að íslenskt korn verði að mestu notað til fóðurgerðar, t.d. fyrir svín, kjúklinga og nautgripi. Þessi aðgerð mundi leiða til mikillar fjölgunar starfa víðs vegar um land eins og nýlega hefur verið bent á í skýrslu hvað þetta varðar. Að efla innlenda garðyrkjuframleiðslu með því að bæta framleiðsluumhverfi garðyrkjunnar og leita allra mögulegra leiða til að draga úr innflutningi á grænmeti sem hægt er að framleiða á Íslandi. Að stöðva eða draga úr óheftum innflutningi á kjötmeti til landsins. Að setja tímabundna tolla á sement og aðrar þær byggingavörur sem hægt er að framleiða hér á landi. Að auka strandveiðar og tryggja fulla nýtingu á t.d. rækju sem hefur lent í kvótabraski undanfarin ár eins og komið hefur fram í fjölmiðlum síðustu daga. Að efla vinnslu sjávarafurða hér á landi með lagasetningum og miðstýrðum aðgerðum. Þarna er bent á nokkrar aðgerðir sem gefa okkur möguleika á því að auka gjaldeyri, efla atvinnu og styrkja byggð um land allt. Ég bendi á að sumar þessara aðgerða hafa verið framkvæmdar eins og t.d. að nú liggur fyrir matvælafrumvarp án hráa kjötsins. Ég nefni aukna takmörkun í innflutningi á hráu kjöti og strandveiðar sem mikil ánægja er með víðs vegar um land. Auk þess eru margar þessara aðgerða í vinnslu en sé farið yfir öll lán Íslendinga, vexti og greiðslubyrði þeirra þá er mikilvægt að ráðast í þessar aðgerðir sem fyrst. Við verðum að standa saman og verja landsbyggðina eftir mesta megni því að þar eru sóknarfærin mest. Frú forseti. Ég vil að lokum segja að til að ná efnahagslegu sjálfstæði á nýjan leik og vinna okkur upp úr þeim erfiðleikum sem við erum í verðum við að halda fullu sjálfstæði. Trúin á að ESB muni bjarga íslensku þjóðinni er algerlega úr lausu lofti gripin og mun á engan hátt bjarga þeim gjaldeyrisvanda sem við verðum í á næstu árum. Ég hvet þingheim allan til að slá ESB endanlega út af borðinu og hefjast handa við að ráðast samhent í þær aðgerðir sem nefndar hafa verið að framan. 
            

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir athyglisverð lokaorð sérstaklega í ljósi þeirrar ríkisstjórnar sem hann situr í. En í upphafsorðum sínum vitnaði hann í texta Vilhjálms Vilhjálmssonar, og orðaði þetta einhvern veginn svona, með leyfi forseta, að kannski er þetta kynslóðin sem sigldi öllu í strand. Mig langar til að spyrja hann vegna þess að innan tíðar munum við greiða atkvæði um Icesave-samninginn. Það liggur fyrir hvernig hv. þm. Ásmundur Einar Daðason mun greiða atkvæði um ESB. Hann mun segja nei. En hvernig ætlar hann að greiða atkvæði um Icesave-samninginn vegna þess að sú ákvörðun mun einmitt gera það að verkum, ef við samþykkjum, að hér fer allt í strand? 

Frú forseti. Já, hv. þingmaður vitnar í dægurlagatexta á nýjan leik. Varðandi Icesave-málið kemur það í ljós þegar ég ýti á hnappinn hvernig það fer. En af því að þú vitnar í þennan dægurlagatexta og setur það í samhengi við Icesave vil ég setja þetta í samhengi við það þegar Framsóknarflokkurinn gaf og einkavæddi bankana, Framsóknarflokkurinn gaf og einkavæddi Landssímann, Framsóknarflokkurinn gaf og einkavæddi Áburðarverksmiðjuna, Framsóknarflokkurinn gaf og einkavæddi íslenskt samfélag og það er það sem við erum að lenda í núna og erum að vinna upp. Ég vil bara biðja hann að setja þetta dægurlag líka í samhengi við sína pólitísku fortíð.

Virðulegi forseti. Þetta er eitthvert undarlegasta svar við spurningu sem ég hef fengið. Ég vil þá kannski benda á ummæli hv. þm. Guðbjarts Hannessonar sem fullyrti rétt áðan að ríkisstjórnin ætlaði að einkavæða bankana á nýjan leik sem hv. þingmaður er væntanlega á móti. En mig langar enn á ný að spyrja hann út í afstöðu hans til Icesave. Þetta er mikil spenna, hvað hann muni gera, já eða nei, hann áttar sig kannski ekki á því sjálfur varðandi Icesave. Mig langar líka að spyrja hann út í viðhorf hans til þjóðaratkvæðagreiðslu um Icesave, hvort hann telji að þjóðin eigi að hafa úrslitasvarið í því máli og bendi kannski á að formaður hans var eitt sinn þeirrar skoðunar að það væri ömurlegur málflutningur að treysta ekki þjóðinni en núna einmitt treystir hann ekki þjóðinni til að taka afstöðu. Er hv. þingmaður sammála formanni sínum um annaðhvort núverandi eða þáverandi skoðun?

Frú forseti. Varðandi einkavæðingu bankanna og þú vitnaðir í hv. þm. Guðbjart Hannesson, ég ætla svo sem ekki að verja hann en ég hlustaði á ræðu hans þar sem hann gagnrýndi það harðlega að ríkið skyldi ekki hafa haldið eftir eignarhlut í öllum bönkunum á sínum tíma. Þannig að sitt sýnist hverjum. Varðandi Icesave og þjóðaratkvæðagreiðslur. Ég hef alltaf verið fylgjandi því að þjóðin geti sjálf tekið ákvörðun um það hvenær hún vilji þjóðaratkvæðagreiðslur um stór mál, það sé ekki ákvörðun okkar þingmanna að taka ákvörðun um slíkt, það sé hlutverk þjóðarinnar sjálfrar að taka slíka ákvörðun. Ég hef m.a. gert grein fyrir því að í því frumvarpi sem er til umræðu um þjóðaratkvæðagreiðslur eigi þjóðin sjálf að geta tekið ákvörðun um slíkt en ekki einstakir alþingismenn.

Virðulegi forseti. Ég verð að segja að í ræðu hv. þingmanns var margt sem kom svolítið á óvart, ekki síst í svari hans núna en ef ég skildi hann rétt, og það verður bara að fagna því, er hann tilbúinn til að styðja það að þjóðin fái að greiða atkvæði um Icesave. En mér finnst svolítið kostulegt þegar hann stendur í þessum stól og talar um Evrópusambandið að við eigum að vera á móti Evrópusambandinu og slíkt en samt er hann í þeim flokki sem hefur gert það að verkum að Alþingi er að ræða um Evrópusambandið. Hann er í forustu fyrir því að við erum að fara að fjalla um Evrópusambandið. Þetta er mjög kostuleg staða sem vinstri grænir eru komnir í og eru búnir að setja sjálfa sig í, vil ég meina. Mig langar að spyrja hv. þingmann af því að hann hlýtur að vita það, og ég reikna með að hann standi að baki þessari skýrslu, en hæstv. fjármálaráðherra svaraði því ekki áðan: Hvernig er þessi mikla tekjuaukning skýrð? Hvað gerir það að verkum að ríkissjóður fær allt í einu þessar miklu tekjur aðrar en frá skattahækkunum eða á að hækka skatta svona gríðarlega mikið að þeir munu skila þessu öllu?

Frú forseti. Afstaða mín gagnvart aðildarumsókn að Evrópusambandinu hefur alltaf verið skýr. Ég hef sagt það oftar en einu sinni og oftar en tvisvar í þessum stól að ég sé  Varðandi tekjumöguleika ríkissjóðs þá kom ég inn á það í ræðu minni hvernig við gætum eflt innlenda framleiðslu með róttækum aðgerðum og sé ráðist í róttækar aðgerðir til að efla innlenda framleiðslu og draga úr gjaldeyrisútstreymi þá munum við ná aukinni tekjuöflun. Ég hef ekki í kollinum nákvæmlega allar tölur á bak við þessar myndir. En svona lít ég á málið.

Virðulegi forseti. Þetta var skemmtileg tilkynning sem kom rétt í þessu hjá þér því ég ætlaði að koma upp og ræða um fundarstjórn forseta eftir þessa ræðu mína því að hér erum við búin að bíða eftir því að gert yrði fundarhlé sem var tilkynnt að yrði út af einhverjum blaðamannafundi sem ríkisstjórnin ætlaði að halda. En það er alveg ljóst að þau hafa áttað sig á því að þau voru ekki búin að standa sína plikt gagnvart þinginu. Þess vegna hafa þau setið hér, hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra, og beðið eftir því að þetta kæmi úr ljósritunarvélinni til að þau gætu haldið sinn blaðamannafund. En þetta er mjög kostuleg uppákoma sem við verðum hér vitni að. Varðandi ræðu hv. þingmanns þá hefur hann ekki svarað því í rauninni hvernig í ósköpunum standi á því fyrst hann er svona heittrúaður varðandi Evrópusambandið, að vera á móti því, að hann bakkar upp þessa ríkisstjórn algjörlega leynt og ljóst um að þetta Evrópumál fari í gegn með öllum ráðum þó hann viti að hans skoðanir verði undir. Þetta er mjög 

Frú forseti. Ég held að það hafi áður gerst að einstakir þingmenn hafi haft fyrirvara á ríkisstjórnarfrumvörpum og það hef ég gert allt frá upphafi þessa máls. En maður getur velt fyrir sér hvernig hv. þingmanni detti í hug að setja sjálfan sig á aðra ekkert ósvipaða tillögu sem stjórnarandstaðan stendur að.

Frú forseti. Mig langar að spyrja hv. þm. Ásmund Einar Daðason að því sem stendur á blaðsíðu 23 í þessu ágæta plaggi sem hæstv. fjármálaráðherra lagði fram þar sem hann greinir frá því að hlutfall tekjuskatts af heildartekjum hefur hækkað frá 1993 fram til dagsins í dag. Það stendur þar, með leyfi forseta: „Það er athyglisvert að þetta hlutfall hefur hækkað þrátt fyrir að skatthlutföll hafi verið lækkuð og sérstakur hátekjuskattur verið lagður af.“ Hvernig telur hv. þingmaður að þetta færi saman með því sem stendur síðan á blaðsíðu 39 þegar verið er að tala um aukna skattheimtu og jafnframt að lækka laun? Og hvernig verður aukin skattheimta að tekjum ef við lækkum launin? Og hvort heldur hv. þm. Ásmundur Einar Daðason að meiri eftirspurn sé eftir vel menntuðum læknum, verkfræðingum, lögfræðingum og hagfræðingum eða íslenskum stjórnmálamönnum?

Frú forseti. Ég ætla ekki að leggja mat á það hvort meiri eftirspurn sé eftir þingmönnum eða vel menntuðum læknum. Það verður hver og einn að meta fyrir sig. Hér segir, með leyfi forseta: „Það er athyglisvert að þetta hlutfall hefur hækkað þrátt fyrir að skatthlutföll hafi verið lækkuð og sérstakur hátekjuskattur verið lagður af.“ Það er alveg ljóst að við komumst ekki í gegnum þetta öðruvísi en að hækka skatta. Það er alveg ljóst að við komumst heldur ekki gegnum þá erfiðleika sem fram undan eru án þess að ganga eitthvað inn í launin. Það er alveg ljóst. Við þurfum að fara blandaða leið og við komumst ekki hjá þeim aðgerðum að ráðast í skattahækkanir og lækka laun að einhverju leyti því verði farið af meiri hörku í niðurskurð þá mun það koma allharkalega niður á félags-, velferðar-, mennta- og heilbrigðiskerfinu.

Frú forseti. Ég heyri að hv. þingmaður deilir ekki áhyggjum mínum af því að með lækkun launa í ríkiskerfinu eins og verið er að tala um, þ.e. að enginn eigi að hafa hærri laun en forsætisráðherra, sé hætta á því að við missum úr landi vel menntaða lækna, verkfræðinga, hagfræðinga, lögfræðinga og fleiri og þá eru ekki til þeir skattgreiðendur sem ríkisstjórnin núverandi ætlar sér að skattleggja. Í ljósi þessa spurði ég hv. þingmann hvort hann teldi að það væri virkilega einhver eftirspurn eftir okkur stjórnmálamönnum á erlendri grund, forsætisráðherra Íslands eða fleiri ráðherrum til jafns á við það sem eftirsóknin er eftir vel menntuðum læknum, lögfræðingum og hagfræðingum frá þessu landi okkar sem eiga að standa meðal annars undir hækkun skatttekna. Ég hef áhyggjur af því, frú forseti, að þessar auknu skatttekjur virki letjandi á fólk. Skattahækkanir virka letjandi á meðan skattalækkun virkar hvetjandi. Okkar dugmikla 

Frú forseti. Okkar dugmikla þjóð vinnur sig út úr þessu en hún vill gera það í sameiningu og hún vill gera það á félagslegum forsendum og hún verður að gera það þannig að þeir sem hafa hæstu launin í samfélaginu taki á sig aukna byrði.

Það verða engir með há laun.

Hún verður að gera það þannig að þeir sem hafa hæstu launin í þessu samfélagi taki á sig aukna byrði.  
            

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni fyrir fjörmikla ræðu áðan þar sem hann fór mikinn í upptalningu á fjölda hugmynda sem væri vert að hrinda í framkvæmd og margt hefur þegar verið gert sem er ástæða til að fagna svo sem eins og strandveiðar og þetta sem hann nefndi með kvótabraskið. Það færir okkur heim sanninn um nauðsyn þess að breyta kvótakerfi okkar. Mig langar til að nefna hugmynd af því að hann er þarna með ríkisstjórnarflokkunum. Hér hafa ungir menn verið úti um allt samfélag að kynna rafmagnsbíla og ég sting upp á því að við förum að vinna í því að Ísland verði hugsanlega fyrsta þjóðin sem veitir þessu brautargengi, að við leggjum afl í að þróa og vinna með þessa rafmagnsbíla. Þetta er frábær hugmynd. Þetta er það sem koma skal. Getum við ekki á einhvern hátt nýtt hér orkuna og álframleiðsluna 

Frú forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni og er tilbúinn að setjast yfir það með honum og við getum flutt frumvarp um það saman annaðhvort núna eða næst þegar hann tekur sæti á þingi um þetta mál, þ.e. að hér verði sett af stað mjög umfangsmikil vinna til að nýta vistvæna orku til að mynda á bílaflota landsmanna.

Virðulegi forseti. Það er afskaplega órólegt í þingsalnum þessar mínúturnar. Það er greinilegt að stórtíðinda er að vænta af blaðamannafundi hæstv. forsætisráðherra og fjármálaráðherra um Icesave-málið sem er boðaður núna fljótlega skilst mér. En það er ekki tilefni ræðu minnar. Mig langar aðeins að blanda mér inn í þessa umræðu um skýrslu um efnahagsmál sem hæstv. fjármálaráðherra hefur lagt fram. Ég vil byrja á að þakka fyrir þessa skýrslu. Hún er í sjálfu sér ágætisupplýsingarit um þá stöðu sem uppi er, ágætisgreining á því sem við stöndum frammi fyrir og þarna eru talnagögn dregin saman með ágætum hætti. Svo langt sem það nær er því þessi skýrsla ágætisinnlegg í þá umræðu sem fram undan er. Mig langar líka á jákvæðu nótunum að taka undir það sem fram kemur í skýrslunni um áform um að auka aðkomu þingsins að framkvæmd fjárlaga, nokkuð sem hefur mikið verið rætt í hv. fjárlaganefnd um langa hríð, þ.e. að hv. fjárlaganefnd sé betur inni í því hvernig farið er með framkvæmd fjárlaga og svo framvegis. Eins get ég ekki látið hjá líða að nefna það sem stendur svart á hvítu í þessari skýrslu, að Ísland hafi skipað sér á bekk með þeim þjóðum sem leggja hvað mest upp úr félagslegri velferð árum saman og að afkomuöryggi allra þegna landsins sé með ágætum þannig að þessi ríkisstjórn  Mig langar núna aðeins að víkja að þeim atriðum sem ég vil gagnrýna í skýrslunni. Ég verð að segja alveg eins og er og vitandi að mjög margt er óljóst og óvíst um hvað fram undan er og það hefur margoft komið fram hvað óvissan er mikil og við erum að horfa hérna einungis fjögur ár fram í tímann, en þá er ég engu nær eftir að hafa lesið þessa skýrslu hvaða sýn ríkisstjórnin hefur til lengri tíma á það hvernig eigi að byggja upp þetta land. Stór hluti skýrslunnar fer í að rökstyðja af hverju betra sé að fara í skattahækkanir en draga verulega úr útgjöldum. Skattahækkanir eru boðaðar. Útgjaldalækkun er líka boðuð en forgangsröð er alveg óljós. Allar ákvarðanir sem eru teknar núna munu hafa áhrif mjög langt fram í tímann og það er ekki gerð nein tilraun til að lýsa því í þessari skýrslu hvaða áhrif þessar ákvarðanir munu hafa á framtíð þjóðarinnar. Mér finnst sú litla stefna sem hægt er að lesa út úr þessari skýrslu kristallast í þessari setningu á blaðsíðu 31. Þar segir, með leyfi forseta: „Eins og fram hefur komið setur bágborið ástand efnahagslífsins, atvinnuleysi og erfið staða heimilanna því nokkrar skorður hvað hægt verður að auka tekjuöflun ríkissjóðs mikið a.m.k. fyrst um sinn.“ Þetta er sem sagt annað orð yfir skattahækkanir. Það er grundvallarstefna þessarar ríkisstjórnar að skatta þjóðina út úr þessum vanda og þá spyr maður hverjir eigi að borga þessa skatta. Í skýrslunni er farið afar lauslega yfir það hvaða skattar komi til greina. Útfærsla þessara skattahugmynda er eftir. Ég býst við að við munum sjá betur framan í það í haust. En það liggur í orðanna hljóðan að við eigum von á verulegri hækkun tekjuskatts og ég held að óhætt sé að segja að eignarskattur muni líka verða lagður á, á stóreignafólk eins og þar segir. En við höfum verið að takast á nokkuð um það í dag hverjir hafi háar tekjur og maður getur á sama hátt spurt hverjir eigi stórar eignir eða hvaða skilyrði þessi eignarskattur eigi að uppfylla vegna þess að hinn gamli eignarskattur sem við þekkjum lagðist mjög þungt á eldri borgara og það mun þá væntanlega leggjast ofan á aðrar álögur sem á eldri borgara verða lagðar núna á næstunni. Mestu tekjurnar sem hægt er að ná út úr þessum sköttum koma væntanlega úr tekjuskattinum. En um leið er þrengt að heimilum í landinu. Það er vitað að hátekjufólkið mun að sjálfsögðu bera meiri byrðar. Það kemur skýrt fram og þegar hafa verið stigin skref í þá átt hér með bandorminum svokallaða. En hátekjufólki hefur farið afar hratt fækkandi undanfarið og það er alveg óljóst hversu margir hafa svo háar tekjur að það muni skila verulega miklu inn í þjóðarbúið fyrir utan það að hátekjufólkið hefur líka - þó kannski megi ekki nefna það - skuldsett sig gríðarlega mikið og mér er spurn hversu mikið það fólk getur borið af því öllu sem ætlast er til að það beri í þessari skattstefnu. Þess vegna er full ástæða til að óttast þessar skattahugmyndir. Þessir skattar munu draga þrótt úr fjölskyldum og það er alveg ljóst að þeir munu draga verulegan þrótt úr þeim fáu fyrirtækjum sem eru í sæmilegu lagi hérna, hvað þá að það auki bjartsýni manna um að ný sprotafyrirtæki verði stofnuð. Hér hafa verið ræddar í dag ýmsar hugmyndir um hvernig hægt sé að auka og stækka kökuna af hálfu stjórnarandstöðunnar. Menn hafa bent á að við þurfum að líta til nýrra tækifæra. En til að hægt sé að stofna ný fyrirtæki um nýjar hugmyndir þá má ekki vera fyrir fram búið að gera þeim ókleift að starfa eins og er með þessum skattahugmyndum sem hér eru. Það er ekkert í þessari skýrslu um það hvernig eigi að stuðla að frekari nýsköpun og þróun. Það er ekkert talað um á hvaða grunni við ætlum að reisa þetta þjóðfélag aftur við. Það er í nokkrum setningum talað um atvinnulíf í landinu og það er skautað léttilega fram hjá því að það þarf væntanlega að líta til auðlindanýtingar, nokkurs sem hluti ríkisstjórnarinnar er mjög andsnúin en verður, því miður virðist vera að þeirra mati, óumflýjanlegt að fara í. En það er líka svo margt annað sem hægt er að gera, svo margar aðrar hugmyndir hægt að nýta. En það eru engar hugmyndir í þessari skýrslu, ekki nokkur skapaður hlutur af hálfu þessarar ríkisstjórnar um það hvernig hægt sé að auka möguleika Íslendinga til að skapa tekjur. Og á þeim tímum sem nú eru, vitandi það að skuldir ríkissjóðs hækka dag frá degi - síðast í gær var hv. efnahags- og skattanefnd að boða frekari lántöku af hálfu ríkisins, 290 milljarða kr. Það var bara í gær. Kannski kemur meira á morgun. Við vitum ekkert um það. Í Morgunblaðinu í dag er haft eftir Indriða H. Þorlákssyni að það verði væntanlega að endursemja um hluta þeirra lána sem voru tekin vegna þess að auka þurfti gjaldeyrisforðann vegna þess að Íslendingar geta ekki staðið undir þessum lánum, þ.e. 250 milljörðum að mig minnir. Hvernig ætla menn þá á sama tíma að auka skuldir þjóðarinnar í erlendri mynt stórkostlega, ég tala nú ekki um þessar Icesave-skuldbindingar sem nú eru væntanlega til umræðu á blaðamannafundi ríkisstjórnarinnar? Við vitum ekkert hvað það mun verða mikið. Það eru engar hugmyndir uppi um það hvaðan þær tekjur munu koma sem eiga að standa undir þessum skuldbindingum. Þetta er allt saman í erlendri mynt. Á sama tíma er engin tilraun gerð til þess að auka tekjur ríkisins í erlendri mynt og ekkert í þessari skýrslu fjallar um það. Mér finnst afskaplega hæpið af hálfu ríkisstjórnarinnar að koma fram svona. Ég held að það geti ekki gengið að á sama tíma og ætlast er til þess af þingmönnum að þeir staðfesti gríðarlegar byrðar á komandi kynslóðir bæði vegna erlendrar skuldasöfnunar og stórkostlegra skattahækkana á okkar komandi kynslóðir og fyrirtæki í landinu, að þá bendi ekkert, ekki neitt, til þess að við munum geta aflað tekna til að standa undir þessu. Þetta hefði ég viljað sjá í þessari skýrslu. Þess vegna held ég að þó það sé gott, eins og ég sagði áðan, að fá svona stöðuskýrslu svokallaða að það verði að fara að horfa miklu lengra fram í tímann. Það er alltaf verið að tala um þetta sjö ára skjól, að við fáum sjö ára skjól til að koma okkur út úr þessum vanda. Gott og vel. Við skulum sjá, við skulum sjá hvernig það gengur. En þær skuldir sem við höfum þegar stofnað til munu ekki hverfa á þessum sjö árum. Þær munu alls ekki gera það. Ef áfram er haldið á þessum óljósu nótum, með skattpíningarstefnu og án þess að nokkur tilraun sé gerð til að auka tekjuflæði í þjóðfélaginu þá gerist ekkert annað en að skuldirnar munu aukast og við munum lenda í enn þá meiri vanda en við stöndum frammi fyrir núna og þá mun ekki bjarga okkur að hafa sótt um aðild að Evrópusambandinu þó ég haldi að sumir telji að það muni gera mikið í þessu. Það mun ekki gera það, fyrir utan að mér er til efs að það verði auðvelt að semja við Evrópusambandið undir þeim skuldaklafa sem íslenska ríkið er nú komið í. Mér er það mjög til efs að það verði mjög þægilegt samningaferli. En við skulum sjá hvað út úr því kemur. Mig langar rétt í lokin - tíminn er afar knappur - að nefna þær framkvæmdir sem fram undan eru. Mig langar að spyrja - ég vona að við munum fá upplýsingar um það í fjárlaganefnd þangað sem þessi skýrsla mun rata - hvaða framkvæmdir séu svo mannaflsfrekar að þær skipta máli fyrir atvinnulífið í þessu landi. Eru það samgönguframkvæmdir af ýmsum toga? Eru það mannvirkjaframkvæmdir? Eru það veituframkvæmdir? Hvaða framkvæmdir eru þannig að það skiptir verulegu máli fyrir ríkið að fara í þær? Ég vonast til að það komi betur fram þegar við tökum málið fyrir 

Virðulegi forseti. Þetta er bara örstutt. Ég er ekki alveg sammála hv. þm. Ólöfu Nordal um að þetta sé ágætisupplýsingarit því að það vantar svo miklar upplýsingar í það að mínu viti, hv. þingmaður. Mikilvægustu upplýsingarnar sem vantar eru þær upplýsingar sem hæstv. ráðherrar fjármála og forsætis eru líklega einhvers staðar hér í húsinu að reyna að selja þjóðinni í gegnum fjölmiðla að séu allt í lagi og það eru upplýsingar út af Icesave-samningnum. Þær upplýsingar eru ekki í þessu riti, það er ekki tekið tillit til þeirra. Þetta rit er því marklaust, algjörlega marklaust.

Frú forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um að það vantar afskaplega margt í þessa skýrslu. Ég minntist stuttlega á það í mínu máli og ekki síst þær erlendu skuldbindingar í erlendri mynt, þ.e. þær sem munu leggjast á þjóðina á komandi árum og sér í lagi þær sem munu væntanlega leggjast á áttunda árið héðan í frá eða svokallaðar Icesave-skuldbindingar. Hins vegar er þessi skýrsla svo langt sem hún nær ágætisupplýsingarit um það að sú ríkisstjórn sem hér situr hefur bara eina hugmynd um það hvernig hægt er að koma sér út úr aðsteðjandi vanda. Hún er sú að hækka skatta, hún er sú að auka skattbyrðar og hún er sú að auka álögur á fólk sem hefur ekki þær tekjur sem ríkisstjórnin heldur að það hafi og á þau fyrirtæki sem eru þegar öll meira og minna farin á hausinn og að tryggja það að engin ný fyrirtæki komist á lappirnar vegna þess að hér er komið þvílíkt skattpíningarsamfélag að þar verður engu eirt.

Virðulegi forseti. Við höfum kallað eftir því í allan dag að fá upplýsingar um svokallaðar Icesave-skuldbindingar vegna þess að við teljum að forsendurnar fyrir þessu plaggi sem verið er að kynna hér í dag muni bresta við það. Nú höfum við fengið þessar upplýsingar, skuldbindingarnar liggja á bilinu 310 til 520 milljarðar. Þetta mun verða þannig samkvæmt mati fjármálaráðuneytisins að frá 2016 þegar við byrjum að borga Icesave-skuldbindingarnar borgum við um 70 milljarða fyrsta árið bara vegna þeirra skuldbindinga, sem er eins og rúmlega allt menntakerfið á Íslandi þannig að við getum skorið það af. Þetta mun lækka fram til ársins 2023 niður í kringum 55 milljarða þannig að við erum að borga 70, 65, 60 og niður í 55 milljarða í átta ár. Þetta eru þær forsendur sem plaggið sem hefur verið rætt hér í dag byggist á. Þetta er algjörlega marklaust. Og núna eru verstu martraðir mínar um Icesave að rætast. Hér er úttekt frá valdhöfunum þar sem sýnt er fram á svart á hvítu að það er rétt sem menn hafa talað um að þessar skuldbindingar eða réttara sagt skuldir sem þarf að borga - ekki skuldbindingar, þær eru mun hærri - eru samkvæmt þeirra mati að lágmarki 70, 60, 50 milljarðar á ári. Þetta var til að hjálpa hv. þm. Ólöfu Nordal í ræðu sinni.

Virðulegi forseti. Mér voru að berast spurnir af því að hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra séu nú þegar á blaðamannafundi. Mér finnst þetta vera mikil vanvirðing við þingið og þá umræðu sem hér fer fram, þá mikilvægu umræðu um fjárreiður ríkisins og horfur næstu árin. Ég óska eftir því að hæstv. fjármálaráðherra sérstaklega verði kallaður í salinn hið snarasta og hann fylgist með umræðunni eins og ráðherrar sem leggja einstök mál fram gera að jafnaði. Verður orðið við þeirri beiðni, hæstv. forseti?

Forseti mun kanna hvar fjármálaráðherra er staddur og hvort hann hafi tök á að koma í salinn.

Ég ítreka þessa ósk mína og verð að segja alveg eins og er að umræðu á Alþingi hefur ekki verið sýnd önnur eins vanvirðing og akkúrat núna.

Frú forseti. Ég tek undir orð hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar um að ég hef sjaldan upplifað annan eins dónaskap gagnvart þinginu. Við þingmenn höfum þá reglu að ekki er fundað í nefndum þingsins þegar þingfundir standa. Ég var sjálf á nefndarfundi í hádeginu sem byrjaði klukkan eitt. Við ræddum þar mjög mikilvægt mál sem varðar sparisjóðina í landinu og hefðum gjarnan viljað funda lengur og töluðum um það við formann nefndarinnar en þingfundur var að hefjast þannig að það gekk að sjálfsögðu engan veginn að við héldum áfram fundi. Nú stendur yfir blaðamannafundur í þinghúsinu samkvæmt þeim upplýsingum sem við vorum að fá, á meðan á þingfundi stendur, á meðan við erum að tala um ríkisfjármálin, peningana sem eiga væntanlega að koma til þess að borga eitthvað af þessum blessaða Icesave-samningi. 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér skýrslu fjármálaráðherra um ríkisfjármál og hæstv. fjármálaráðherra er vant við látinn vegna þess að hann er annars staðar í húsinu að tala við fjölmiðlamenn. Ég spjallaði við hæstv. forsætisráðherra áðan og stóð í þeirri meiningu að blaðamannafundurinn yrði ekki haldinn fyrr en eftir að þessari umræðu væri lokið vegna þess að í millitíðinni ætti að dreifa skjölum sem verið er að kynna á blaðamannafundinum. Þau skjöl eru reyndar hér, þau liggja hér frammi. Það er hreint með ólíkindum að ráðherra sem er að kynna skýrslu sitji ekki í sæti sínu og hlýði á umræðuna. Ég legg því til, virðulegur forseti, að fundi verði frestað þar til ráðherrarnir hafa lokið þessum ágæta blaðamannafundi og þá gætum við kannski líka fengið tækifæri til að kynna okkur hvað þau voru kynna fyrir landi og þjóð. 

Virðulegi forseti. Mig langar að ræða hér sama mál. Það er algjörlega óþolandi hvernig framkoma þessa ráðherra er gagnvart þinginu að vera ekki í sal þegar rætt er mál sem hann sjálfur er í raun talsmaður fyrir. Maður spyr sig: Hvert er þingið að fara? Þetta virðist vera orðið þannig að ráðherrarnir og framkvæmdarvaldið stjórni þingstörfunum meira og minna en ekki þingmenn sjálfir eða stjórnendur þingsins. Þetta er alveg stórmerkilegt. Ég tek undir það sem hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir sagði áðan og ég í rauninni bara krefst þess að forseti fresti fundi þangað til þessum blaðamannafundi er lokið fyrst ráðherrarnir leggja svona mikla áherslu á það að sinna blaðamönnum og koma þannig fram við þingið að það sé algjör afgangsstærð varðandi þetta mál. Þetta er gjörsamlega óþolandi og þetta er ekki í fyrsta sinn sem við sjáum þessa framkomu og verður örugglega ekki í seinasta sinn. Ég mæli því eindregið með því að þingfundi verði frestað þangað til ráðherrar geta komið sér í þessa stóla.

Virðulegur forseti. Vegna þeirrar umræðu sem hér fór fram áðan um fjarveru eða nærveru hæstv. fjármálaráðherra er rétt að taka það fram að vegna þeirra sérstöku aðstæðna sem voru hér í dag leitaði fjármálaráðherra eftir því hvort það væri þeim sem hér stendur að meinalausu þó að hann léti ræðu hans fram hjá sér fara vegna þeirra frétta sem hann þurfti að færa af því þingmáli sem hér er lagt fram í dag og allir hafa beðið eftir, bæði innan þings og utan þings og varðar samkomulagið um Icesave og varðar auðvitað miklu um það mál sem við erum hér að fjalla um. Ég taldi bara rétt að þetta kæmi fram vegna þeirra orða sem féllu áðan án þess að hafa frekari skoðanir á því. Ég vil þakka hv. þingmönnum fyrir málefnalega umfjöllun um þá mikilvægu skýrslu sem við erum að fjalla um í dag og beðið hefur verið með nokkurri óþreyju. Á þessu langa og stranga sumarþingi er verið að vinna að fjölmörgum stórverkefnum og stundum er eins og mörg sverð séu á lofti í senn því að á þessu sumri er auðvitað verið að leggja grunninn að endurreisn íslensk efnahagslífs og leiða til lykta gríðarlega mörg og stór og flókin verkefni. Við getum nefnt fjögur af þeim verkefnum sem liggja fyrir sumarþinginu og ríkisstjórninni á þessu sumri. Það er í fyrsta lagi að endurreisa fjármálakerfið í landinu, bankana, og endurfjármagna þá og það kemur auðvitað talsvert við það mál sem við fjöllum um hér í dag því þar er um að ræða gríðarlega mikla fjármögnunarþörf, svo að skiptir hundruðum milljarða króna. En það er tvímælalaust í nánustu framtíð það brýnasta verkefni sem unnið er að og fagnaðarefni að nú sjái fyrir endalokin á þeim leiðangri því að bankakerfið þarf að vera bakhjarl atvinnulífsins og í stakk búið til þess að styðja atvinnulífið í gegnum þá mánuði og missiri sem fram undan eru og styðja fyrirtækin við að fjárfesta á ný, að vaxa á ný, að skapa ný atvinnutækifæri í landinu. Það er auðvitað mikilvægt að við höfum það í huga um leið og hér er sannarlega erfitt atvinnuástand og mörg fyrirtæki í erfiðum rekstri. Sem betur fer er það líka þannig að sumar atvinnugreinar búa við batnandi skilyrði og hafa verið að styrkjast og eflast og geta þá haft færi á því að skapa sér ný störf og ný tækifæri á næstu mánuðum og missirum og það er auðvitað það sem mun ráða mestu um velferð okkar á næstu árum, þ.e. að hjól verðmætasköpunarinnar verði aftur knúin í gang. Atvinnulífið á auðvitað fyrst og fremst að sjá um það verk og velja þau tækifæri sem ráðist er í. En okkar verkefni hér í þinginu er að tryggja að sá bakhjarl sem bankakerfið þarf að vera komist aftur af stað og síðan að tryggja hið almenna umhverfi, vexti, gengisstöðu og stöðugleika almennt. Sú skýrsla sem er rædd í dag er auðvitað líka mikilvægt innlegg í það að skapa atvinnulífinu þessi almennu skilyrði. Stöðugleikasáttmálinn, sem skýrslan auðvitað tengist, við aðila vinnumarkaðarins, leggur grunn fyrir áframhaldandi vaxtalækkunarferli, sem við megum binda vonir við og væntingar. Það hefur sem betur fer tekist að lækka nokkuð vexti frá því sem var en það þarf að ganga enn betur ef duga skal, því að það er auðvitað algjörlega óviðunandi að hafa hér vaxtastig í tveggja stafa tölu og mikilvægt að hún verði undir 10% í raun og veru hið allra fyrsta til þess að skapa atvinnulífinu þau skilyrði sem það þarf til vaxtar og viðgangs og til þess að vinna á því atvinnuleysi sem er sú höfuðmeinsemd sem við er að stríða til skemmri tíma. Í öðru lagi erum við náttúrlega undir með stórmál sem einhvern tíma hefði þótt þurfa heilt sumarþing undir eitt sér, sem er trúverðug og skýr framtíðarsýn, aðildarumsókn að Evrópusambandinu og yfirlýsing, ef af verður, af Íslands hálfu í efnahagsmálum til lengri framtíðar sem getur orðið mikilvægur þáttur í því að styrkja og efla trúverðugleika okkar, bæði í alþjóðasamfélaginu og alþjóðlegum viðskiptum en líka á íslenskan efnahag og það að hér sé fyrir hendi langtímastefnumörkun um það hvert þessi þjóð ætlar sér í efnahagsmálum og kannski ekki síst í gjaldmiðilsmálum. Við vitum auðvitað að sá leiðangur er, ólíkt endurreisn bankanna, langtímaleiðangur og mun fyrst og fremst skila okkur árangri og ávinningum til lengri tíma þó að hann geti hjálpað til við að treysta trúverðugleika okkar sömuleiðis í núinu. Í þriðja lagi erum við náttúrlega að fást við erfiðustu milliríkjadeilur síðari ára, Icesave-samningana, sem lagðir eru fram hér í þinginu í dag og voru kynntir á blaðamannafundum fyrr. Það hver úrlausn fæst í þeim málum mun auðvitað ráða miklu um farsæld okkar og líka varða miklu þá skýrslu sem hér er fyrir um jöfnuð í ríkisfjármálum. Fjórða stóra verkefnið er að ná tökum á þeim gríðarlega mikla hallarekstri sem er á ríkissjóði Íslands sem nemur í dag 500 millj. kr. á dag. Þær 500 millj. kr. erum við sem nú lifum bara að taka að láni og leggja sem skuldir á börn okkar og barnabörn og það er þess vegna algjörlega nauðsynlegt að taka á þeim hallarekstri og leggja fram þessa trúverðugu áætlun um það með hvaða hætti það megi gerast á tiltölulega skömmum tíma en þó þannig að það verði ekki til þess að dýpka niðursveifluna á yfirstandandi ári, því að það gæti auðvitað skapað meiri vanda en það leysir. Í tengslum við þetta og stundum áður hefur farið fram nokkur umræða um það að hér sé fyrst og fremst verið að skattleggja sig út úr vandanum. Ég held að það sé annað tveggja mikill misskilningur eða hitt að það sé afflutningur, vegna þess að sú stefna liggur fyrir af hálfu ríkisstjórnarinnar að hlutdeild hins opinbera í þjóðarframleiðslunni eigi ekki að vaxa heldur haldast áfram óbreytt, sem þýðir það einfaldlega að hið opinbera verður að taka á sig sama samdrátt og aðrir geirar samfélagsins og draga úr umsvifum sínum með sama hætti og mun þess vegna á þessu tímabili ekki vera að auka hlut sinn í kökunni frá því sem nú er. Það leiðir auðvitað af sér umtalsverðan niðurskurð. Hins vegar að ímynda sér að það megi brúa þann mikla hallarekstur sem er á ríkissjóði einvörðungu með niðurskurði á útgjöldum, það vita auðvitað þeir sem skyggnast í tölurnar að er einfaldlega fráleitt og langt í frá að vera skynsamlegt, vegna þess að til þess þyrftum við annaðhvort að hætta að borga bætur í landinu, atvinnuleysisbætur, atvinnuleysistryggingar, almannatryggingar, niðurgreiðslur til bænda eða hvað það nú er annað sem í tilfærslunum er, leggja það af með öllu, eða þá að leggja af allan ríkisreksturinn vegna þess að hallinn sem við erum að fást við, hátt í 200 milljarðar kr., nemur einfaldlega nærfellt öllum kostnaðinum við rekstur stofnana ríkisins. Eða í þriðja lagi að menn gætu sem sagt lagt niður aðra hverja stofnun ríkisins í landinu, heilbrigðis-, skóla- og félagsþjónustu og skorið allar bætur í landinu niður um helming. Það sér það auðvitað hver maður í hendi sér að slíkar aðgerðir eru úr öllu samhengi og það mundi enginn í alvörunni tala fyrir því að ráðast í það. Þá er einfaldlega óhjákvæmilegt að mæta hluta af vandanum með aukinni tekjuöflun. Ég held að við eigum ekki að fjalla um það af þeirri svartsýni sem hér hefur verið gert um skattpíningu eða aðra slíka hluti heldur reyna líka í þessari umræðu að horfa þó á þá jákvæðu þætti sem við höfum til þess að líta til. Einn þeirra er sá að við höfum á undanförnum árum verið að leggja af fjölmarga skatta og lækka skatta töluvert. Nú hefur einfaldlega komið í ljós að við höfðum ekki efni á því og við kunnum að þurfa að taka þá upp aftur. Lífið var samt ágætt áður en þeir voru lækkaðir og við réðum alveg við framfærslu okkar þegar þeir voru eins og þeir voru. Það að vinda aðeins ofan 

Virðulegi forseti. Það sem mér fannst einkenna mál hv. þingmanns var að það eru í rauninni engar lausnir og stjórnvöld og ríkisstjórnin hafa í rauninni engar hugmyndir um hvernig þeir ætla að reisa atvinnulífið og heimilin við að nýju. Þó var eitt sem hv. þingmaður minntist á og hann sagði hér og fullyrti, að bara við það eitt að sækja um aðild að ESB mundu, ef ég skildi hann rétt, hlutirnir á einhvern hátt batna. Mig langar bara til þess að spyrja hvernig, fá rökstuðning fyrir þessari fullyrðingu. Erum við að tala um einhvers konar fyrirgreiðslu frá Evrópusambandinu, munu þeir dæla inn peningum? Mig langar líka til að spyrja hvernig við eigum að fá þetta aukna traust, þegar allar Evrópuþjóðir virðast vera á móti okkur, bara við það eitt að sækja um aðild? Ég sé þetta einhvern veginn ekki fyrir mér. Getur verið að þingmaðurinn sé að rugla þessu saman við þá aðstoð sem okkur Íslendingum býðst nú þegar, að sækja um hjá Evrópusambandinu og var einmitt bent á í skýrslu sem er nýkomin út? Þar var einmitt bent á það líka og undrast af hverju stjórnvöld hefðu ekki verið búin að sækja um þá fyrirgreiðslu. Er það það sem hv. þm. Helgi Hjörvar er að tala um? Mig langar til þess að fá nánari rökstuðning fyrir þessari fullyrðingu.

Virðulegur forseti. Ég get ekki annað en áréttað það sem ég sagði að í dag og næstu mánuði og missiri skiptir það okkur mestu máli að endurreisa fjármálakerfið, að fjármagna bankana í landinu til að vera bakstuðningur við atvinnulífið og skapa störf og efla verðmætasköpunina í landinu og sömuleiðis halda áfram að ná þeim árangri sem ríkisstjórninni hefur verið að takast, þ.e. að skapa aðstæður til að lækka vexti og með stöðugleikasáttmálanum sem náðist í síðustu viku eru enn frekar að skapast skilyrði fyrir því að lækka vexti og búa atvinnulífinu þannig hinar almennu aðstæður til árangurs í verðmætasköpuninni og atvinnusköpuninni. Ég held að þar eigi fyrst og fremst áhersla stjórnvalda að vera á lausnirnar en ekki á fiskeldi eða loðdýrarækt eða einhverjar slíkar miðstýrðar ákvarðanir um fjárfestingar eins og menn hafa af misráðnum hug farið í oft áður í sögunni. Það eru þessar almennu aðgerðir sem eiga að vera lausnir stjórnvalda nú og alla jafnan. Um Evrópusambandið er það þannig og það þekkir hv. þingmaður að þjóðir sem eru í aðildarferli, einfaldlega með því að hefja það ferli á alþjóðlegum vettvangi, auka þær trúverðugleika sinn, gera betur grein fyrir sér og hvert þær stefna, þ.e. að þær hafa í hyggju að verða hluti af viðurkenndu alþjóðlegu lagaumhverfi, verða fullur hluti af evrópska markaðnum, líka af stofnanaumhverfi hans og stefni á það til lengri tíma litið að taka upp gjaldmiðil sem menn þekkja og skilja og nota í viðskiptum. Þó að það muni taka langan tíma að ná þeim áföngum þá hefur það samt góð áhrif á trúverðugleika landsins nú þegar.

Virðulegi forseti. Ég varð fyrir miklum vonbrigðum með svarið. Eins og mig grunaði eru í rauninni engin rök fyrir fullyrðingum um að við munum njóta einhvers konar fyrirgreiðslu frá Evrópusambandinu. Það getur vel verið að bara við það eitt að austantjaldsþjóðir hafi hafið sitt umsóknarferli - og þar líka lá það nú fyrir að þær mundu fara inn í Evrópusambandið - að hagur þeirra hafi vænkast á einhvern hátt. Við Íslendingar erum í allt annarri stöðu, allt annarri stöðu. Við erum í EES. Við tökum yfir 80–90% af öllu regluverki Evrópusambandsins, 

Virðulegur forseti. Hér erum við fyrst og fremst að ræða um brýn verkefni dagsins í dag. En það er sjálfsagt að taka þessa langtímastefnumörkunarumræðu við hv. þingmann og það er út af fyrir sig ágætt hjá hv. þingmanni að vísa til þess hvernig trúverðugleiki landa í Austur-Evrópu hefur aukist við það að hefja aðildarferlið. Hitt er þó nærtækara að eftir að hafa orðið fyrir miklu fjárhagslegu áfalli og fjármálakerfi hrunið bæði hjá frændum okkar Svíum og frændum okkar Finnum sem eru hvorir tveggja ríki sem við sækjum jafnan samjöfnuð til, þá var það niðurstaða beggja þessara þjóða að það væri mikilvægur þáttur í endurreisnarsamstarfinu að fara inn í Evrópuferlið. Hv. þingmaður verður að muna að hluti af EES er því miður ekki að fá úrlausn mála fyrir Evrópudómstólnum og er því miður ekki evran en hvort tveggja hefði getað gagnast okkur gríðarlega mikið í stórum hagsmunamálum á allra síðustu árum. Það að taka stefnuna þangað mun þess vegna til langtíma efla trúverðugleika okkar þó að það muni ekki leysa verkefni okkar í dag.

Frú forseti. Ég hef mikinn áhuga að heyra skoðun hv. formanns efnahags- og skattanefndar á því að það kemur fram ákveðin fullyrðing í þessu plaggi um að verið sé að hafa ákveðna hliðsjón af reynslu annarra þjóða sem gengið hafa í gegnum sambærilegt aðlögunarferli, til dæmis Danmörk, Finnland og Svíþjóð. Nú benti Mats Josefsson á að staðan hér væri á engan hátt sambærileg við það sem gerðist í þessum löndum heldur mætti kannski miklu frekar líkja ástandinu hjá okkur við viss lönd í Asíukreppunni, t.d. Indónesíu frekar en til dæmis Svíþjóð eða Finnland sem við virðumst vera óskaplega gjörn á að kíkja á. Þess vegna hef ég miklar áhyggjur af því að sjá þessar tölur þar sem verið er að miða við tekjur ríkissjóðs og hlutfall af vergri landsframleiðslu því að hvað gerist - það sem við óttumst kannski öll er að hér verði algert hrun í einkageiranum. Mér skilst að framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins hafi bent á að fjöldi gjaldþrota fyrirtækja væri í pípunum. Af því að við erum alltaf að tala um prósentutölur hérna þá höfum við áhyggjur af því að grunnforsendurnar fyrir þessari skýrslu, sem er meira að segja litprentuð, séu hreinlega ekki réttar. Síðan vil ég fá að bæta við og bið um stutt svar, já eða nei: Er það ekki rétt skilið hjá mér að til sé fyrir stórum hluta afborgana af skuldum ríkissjóðs 2011 af því að þetta hefur verið notað sem gjaldeyrisvaraforði og því sé til gjaldeyrir fyrir þessum afborgunum?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurningarnar. Ég átti þess kost að funda með Göran Persson í vetur og inna hann aðeins eftir þeirra reynslu af samdrættinum í Svíþjóð á sínum tíma og það er rétt hjá hv. þingmanni að við erum hér að tala um talsvert stærri og erfiðari tölur en þeir voru að fást við þar. Ég held hins vegar að við þingmenn eigum um leið og við horfumst af raunsæi í augu við þá miklu erfiðleika og bagga sem við þurfum á okkur að taka að muna það líka að Ísland bjó að og býr enn að gríðarlega miklum styrkleika. Þegar áfallið ríður yfir er ríkissjóður hér skuldlaus með hátt í 200 milljarða innstæður í Seðlabankanum. Við erum óvenjulega auðugt ríki að náttúruauðlindunum. Við njótum þeirrar gæfu að hér var safnað í söfnunarlífeyrissjóði gríðarlegum fjárhæðum sem tókst furðuvel að varðveita í gegnum hrunið. Allir þessir styrkleikar verða til að hjálpa okkur í þeirri erfiðu glímu sem við eigum fyrir höndum. Ég held að við eigum að horfast í augu við að sú landsframleiðsla sem við sjáum fram á er umtalsverð á alþjóðlegan mælikvarða eftir sem áður. Við skulum líka minnast þess að þó að skuldsetning okkar verði mikil þá er það ekki skuldsetning sem er óþekkt meðal þjóða og ýmis af fremstu viðskiptalöndum heims búa við mikla skuldsetningu. Ég held að um leið og við horfumst af raunsæi í augu við erfiðleikana þá eigum við líka að halda til haga styrkleikum okkar og rækta með okkur von og trú á framtíðina.

Frú forseti. Ég dvaldi í Svíþjóð í þrjú og hálft ár og lærði þar. Ég veit ekki betur en það land sé mjög ríkt af náttúruauðlindum líka og býr svo vel líka að vera mun nær mörkuðum í Evrópu en við. En þeir fóru gegnum mikla erfiðleika þrátt fyrir að mun minna væri af vanskilaskuldum í sænska bankakerfinu en hér. Hér erum við jafnvel að tala um hlutfall eins og 60–70% af skuldum fyrirtækja og einstaklinga séu í vanskilum og þá mismunandi miklum vanskilum. Við erum því bara að tala um allt önnur hlutföll sem minna mun meira á stöðuna í Indónesíu. Þess vegna finnst mér áhyggjuefni að sjá í þessari skýrslu vitnað í stöðu til landa sem eru alls ekki sambærileg miðað við þá sem við erum að fást við. Ég tók ekki eftir því hvort hv. þingmaður svaraði spurningu minni um hvort þær 1.300 millj. evra sem er áætlað að borga 2011 og var ætlað að standa bak við gjaldeyrisforða Seðlabankans, þ.e. hvort þessir fjármunir séu til sem fé.

Virðulegur forseti. Ég verð að játa um síðustu spurninguna að ég er ekki fær um að svara henni nákvæmlega. Já, það er rétt að þetta eru stærri tölur en menn sáu í nágrannalöndunum. En ég held líka að um leið og við fjöllum um það eins og það er sé mikilvægt fyrir okkur að horfa líka á kostina í stöðunni. Sú aðferðafræði sem notuð er við endurreisn bankakerfisins gerir það að verkum að umtalsverður hluti þeirra krafna sem við fjöllum hér um fellur á kröfuhafana í gömlu bönkunum eins og Framsóknarflokkurinn hefur raunar vakið talsvert mikla athygli á. Það skapar auðvitað nýju starfseminni allt önnur skilyrði heldur en ætla mætti af þessum tölum um vanskil á útlánum og færi til að mæta í afskriftum og niðurfærslum til einstakra viðskiptavina miklu af þeim erfiðleikum sem atvinnulíf og 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir hans ræðu áðan. Við getum verið sammála um að brýna nauðsyn ber til að auka tekjur ríkissjóðs. En við getum líka verið sammála um að vera ósammála um þær leiðir sem valdar eru. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann viti nokkuð meira en það sem stendur í þessari skýrslu því að bæði á blaðsíðu 25 og á blaðsíðu 27 eru boðaðir enn fleiri skattar en við þegar höfum séð í frumvarpi sem nýlega hefur verið afgreitt héðan frá þingi. Það er talað um endurskoðun á tekjuskattskerfinu og að það verði kynnt í byrjun janúar 2010. Hv. þm. Helgi Hjörvar er stjórnarþingmaður og ætti því að vita aðeins meira og gæti kannski upplýst um hvort verið sé að íhuga að taka hér upp þrepaskipt skattkerfi. Einnig er talað um aðra skatta, um eignarskatt og erfðafjárskatt og það er talað um eignarskatt af stórum eignum. Hvað telst stór eign? Það hefur bæði gengið erfiðlega að fá að vita hvað séu há laun og hvað sé stórt í huga þessarar ríkisstjórnar þegar um skattlagningu er að ræða. Að síðustu, frú forseti, langar mig að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi kynnt sér og hvernig honum hugnist þær tillögur sem lagðar hafa verið fram um að innskatta lífeyrissjóðsgreiðslur í staðinn fyrir útsköttun þegar lífeyrissjóðurinn er greiddur út og hvort þar sé ekki hægt að horfa til tekna sem koma síður við þá heimilin og fyrirtækin í landinu en þær skattbreytingar sem hér er verið að leggja til og hér er verið að boða á blaðsíðu 25 og blaðsíðu 27 í formi breytts tekjuskatts, erfðafjárskatts og eignarskatts.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurningarnar. Ég vil fyrst fá að undirstrika að hér er ekki bara tekjuhliðin undir. Þau eru mjög mikilvæg áformin um samdrátt í útgjöldum sem eru kynnt í áætluninni og miklar kröfur eru um niðurskurð útgjalda. Ég ætla að það sé líka gríðarlega mikilvægt að við breytum þeirri menningu og höfum forustu um það í þinginu, hv. fjárlaganefnd, að það sé jafnan farið fram úr fjárlagaheimildum. Það þarf mjög að efla allt það aðhald. Um skattana er það að segja að í þeim atriðum sem tæpt er á í skýrslunni er í raun bara verið að nefna valkosti. Ég held að út af fyrir sig sé býsna nærtækt að horfa bæði í útgjaldahliðinni og sköttunum til þeirra ráðstafana sem við höfum verið að grípa til á allra síðustu árum í hámarki góðærisins, útgjaldaaukningu sem varð til þá og til tekna sem við féllum frá á þeim tíma og að við endurskoðum þær ákvarðanir af því að ég held, eins og ég sagði í ræðu minni, það geti ekki verið mjög sársaukafullt fyrir okkur þó að við þurfum bara að hverfa nokkur ár aftur í tímann í sköttum og í útgjöldum ríkisins. Við getum náð býsna miklum árangri í því. En ef slíkar aðgerðir duga okkur ekki þá held ég að það sé alveg vert að skoða þær hugmyndir sem hv. þingmaður nefnir og snúa að lífeyrissjóðunum. Ég held hins vegar að það sé eitthvað sem kæmi til á síðari stigum. Ég held að þetta sé svo stórt gat að það sé óhjákvæmilegt að við skoðum allar hugmyndir hvaðan sem þær koma og förum málefnalega yfir þær og ræðum þær í þaula. Þeir hlutir sem nefndir eru í þessari skýrslu eru einfaldlega nefndir þar til að fara í umræðu og ná síðan um niðurstöðu. Ég get komið að þessum sem fjalla um stóreignaskattinn og erfðafjárskattinn og þrepaskatt hugsanlegan í síðara andsvari mínu.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni svör hans svo langt sem þau náðu og vænti þess að hann svari í seinna andsvari því sem spurt var um skattþrepin. Ég get tekið undir með hv. þingmanni að það þarf að beita meiri aga í meðferð fjármuna ríkisins á fjárlögum og menn geta ekki skotið sér endalaust undan því að ekki hafi verið úthlutað nóg. Upphæðin sem stofnanir fá er upphæðin sem heimilt er að eyða, annað er brot á lögum. Menn geta talað um breytt vinnubrögð en ef menn breyta engu í vinnubrögðum stoðar lítt að ræða þau, verkin verða að fylgja orðunum. Ef menn ætla að breyta vinnubrögðum, sem ég hef margoft heyrt ríkisstjórnina segja að hún ætli að gera, þá verður hún að sýna það í verki en hún hefur lítið gert af því. Eitt er að segja og annað að gera. Ég hlakka til að heyra seinna svar hv. þingmanns um skattþrepin.

Virðulegur forseti. Ég trúi því að það hafi náðst talsvert mikill árangur á yfirstandandi ári í því að auka aga og aðhald í ríkisrekstrinum og ég heyri það á fjárlaganefndarmönnum hvar í flokki sem þeir standa að þeir hafa mikinn metnað til þess að fjárlaganefndin beiti sér sérstaklega í því. Ég held að það væri mjög til bóta að sjá aðhald frá fjárlaganefnd Alþingis í þessum efnum. Ég sat í fjárlaganefnd á fyrsta kjörtímabili mínu og kynntist þá vel ríkisrekstrinum og þekki að þar er sannarlega ekki vanþörf á meira aðhaldi. Um stóreignaskatt held ég að ekki sé mikill vilji til þess að ræða, þ.e. skattlagningu á íbúðarhúsnæði fólks eða aðra slíka skattlagningu eins og menn þekkja frá fyrri árum og kallaður var ekknaskattur þó að menn útiloki kannski ekki með öllu einhverjar hugmyndir ef um mjög miklar eignir er að ræða. Háar tekjur voru skilgreindar núna t.d. í sérstaka tekjuskattinum, að yfir 700 þúsund kr. skyldi sæta sérstakri skattlagningu og við erum þá komin með þrepaskipt 

Virðulegi forseti. Mig langar fyrst til þess að bregðast við síðustu orðum hv. þm. Helga Hjörvars þar sem hann fullyrti að náðst hefði árangur í aga í ríkisfjármálum og inn í fjárlaganefnd væri komin ný hugsun og menn ætluðu að taka á þessu. Það er alveg hárrétt að menn hafa rætt það, alveg eins og stendur í skýrslunni, menn eru að ræða það, en reyndin hefur bara því miður verið í þveröfuga átt og til að mynda eins og þingmaðurinn veit manna best kom inn í þingið í gær lánsfjárlagafrumvarp sem var ekki borið fram af fjármálaráðherra heldur af meiri hluta efnahags- og skattanefndar. Þetta er mál sem heyrir undir fjárlaganefnd og hæstv. fjármálaráðherra og kemur frá fjármálaráðuneytinu. Svona til þess að bjarga því sem bjargað varð vegna þess að það átti einhvern veginn að troða þessu inn í bandorminn milli 2. og 3. umr., var þessi leið valin. Ég held að áður en menn fara að ræða aga og einstök hugtök og fullyrða að það séu komin ný vinnubrögð verði menn að sýna þau í verki. Ég held að það séu lágmarkskröfur sem við þingmenn hljótum að gera. Eitt sem ég vildi vekja athygli á er að fyrr í vor var kynnt fyrir okkur þingmönnum, og sérstaklega í fjárlaganefnd, þjóðhagsspá. Þar kom fram, einmitt eins og má segja að komi fram í þessari skýrslu fjármálaráðherra, að hagvöxtur mundi aukast eða sem sagt aukningin mundi hefjast einmitt núna um mitt ár, ætti í rauninni að vera hafin, botninum ætti að væri náð og nú mundi hagvöxtur aukast. Það vita allir að það er einfaldlega hlutur sem stenst ekki og það vissu menn líka í vor. Munurinn á þjóðhagsspánni og skýrslunni sem liggur núna fyrir er hins vegar sá að þeir sem kynntu skýrsluna fyrir okkur úr fjármálaráðuneytinu viðurkenndu það fúslega að þeir hefðu ekki aðrar forsendur en þær sem lágu fyrir framan þá og þess vegna væri þetta niðurstaðan. Icesave átti eftir að koma inn í dæmið, lánin frá Norðurlöndunum, Póllandi og Rússlandi, og að það mundi allt að sjálfsögðu skekkja myndina töluvert. Það er nú einmitt það sem maður gagnrýnir sérstaklega við þetta frumvarp að Icesave-tölurnar eru ekki teknar inn í, sem er skuldaaukning upp á 700–1.000 milljarða, og lánin frá Norðurlöndunum og Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Um leið og þau eru komin inn í þá fyrst átta menn sig á því hvað ástandið er orðið hræðilegt. Þingmenn hafa bent á þessa staðreynd. Svo er eitt sem vekur líka athygli mína og það eru orðin í upphafi skýrslunnar: „Stöðugleiki, velferð, vinna“. Framsóknarmenn hafa í gegnum tíðina haft það að leiðarljósi og notað slagorðin „vöxtur, vinna, velferð“, það sem sagt vantar orðið „vöxtur“ inn í skýrsluna, enda er ekki gert ráð fyrir því hvernig á að ná nýjum tekjum inn í ríkissjóð. Jú, hv. þm. Helgi Hjörvar minntist á að hugsanlega gæti eitthvað lagast við það að ganga inn í Evrópusambandið. Hann gerði það reyndar án þess að rökstyðja það á nokkurn hátt og þá veltir maður fyrir sér: Ef það er það eina sem þingmenn Samfylkingarinnar hafa fram að færa hvað hafa þá þingmenn Vinstri grænna fram að færa í þessu máli? Nú kom inn í stöðugleikasáttmálann ákvæði um að það yrði haldið áfram með Helguvík og Straumsvík. Það ætti væntanlega að skila einhverjum hagvexti en það er þvert á það sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur haldið fram og í rauninni barist gegn allri stóriðjuuppbyggingu hér á landi. Hvernig er staðan varðandi álverið á Bakka við Húsavík? Þar hafa menn farið í gegnum allan ferilinn, velt upp öllum hugsanlegum kostum. Vinstri grænir hafa alltaf sagt: Gerið þið bara eitthvað annað. Þeir hafa aldrei komið með lausnir, aldrei nokkurn tíma. Þar mælist atvinnuleysi eitthvert það mesta á landinu og það þrátt fyrir þá staðreynd að fólk sem fær ekki vinnu flyst í burtu, það flyst á suðvesturhorn landsins. Ungt fólk sem fær ekki atvinnu fer að heiman og það snýr ekki endilega aftur, því miður. Þegar menn leggja fram svona skýrslur og áætlanir þá verður að koma fram hvernig menn ætla að fara að því að fá inn tekjur í framtíðinni, það er algert grundvallaratriði. Eitt af þeim orðum sem ríkisstjórnin og fjármálaráðherra vilja leggja áherslu á er velferð. Ef ég man rétt, þá lofuðu stjórnarflokkarnir fyrir síðustu kosningar, og þá sérstaklega Vinstri hreyfingin – grænt framboð, að það yrði ekki snert á velferðarpakkanum. Menn vissu þá hver staðan var. Menn vissu þá að það yrði að fara í niðurskurð, það viðurkenndu allir, en það leyfðu sér ekki allir að tala með þessum hætti. Hver var niðurstaðan eða hver var reyndin með hinum svokallaða bandormi sem ríkisstjórnin lagði fram um daginn til þess að afla 20 milljarða aukatekna inn í ríkissjóð, til þess að mæta fjárlagarammanum fyrir árið 2009? Jú, það var einmitt að hækka álögur á aldraða og öryrkja, það var sem sagt byrjað á þeim sem minnst mega sín í samfélaginu. Hefði ekki verið nær að fara út í meiri niðurskurð í stjórnsýslunni? Hefði ekki verið nær að sameina ráðuneyti? Ríkisstjórnin sem talaði nú, og Vinstri grænir sérstaklega, þeir skömmuðu ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingarinnar fyrir að vera með tólf ráðuneyti en þeir eru sjálfir með tólf ráðuneyti. Það breyttist einfaldlega ekki neitt. Hefði ekki verið hægt að spara þar? Það kemur reyndar fram í skýrslunni, sem er vel, að það standi til með einum eða öðrum hætti að sameina ráðuneyti en er ekki bara málið að hefja það ferli strax? Ég beini því að hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra sem sitja mér sitt til hvorrar handar að hefja það ferli fyrr en seinna. Ég held til að mynda vel mætti sameina viðskipta- og iðnaðarráðuneytið sem Valgerður Sverrisdóttir lék sér að að stjórna meðan hún var ráðherra. Hér er talað um vinnu, það er talað um vinnu, en hvað var gert í bandorminum? Var ekki einmitt verið að skera niður í vegaframkvæmdum, 3,5 milljarða? Svo eru nefndar einhverjar aðrar framkvæmdir, sem eru ekkert útlistaðar neitt sérstaklega hér í bandorminum upp á 925 milljarða. Er það ekki einföld hagfræði að til þess að ná í tekjur verðum við að setja eitthvað í gang? Við verðum að auka hagvöxtinn, koma hjólum atvinnulífsins af stað. Það hefur nánast hver einasti þingmaður í þessum sal talað um að nú þurfi að koma hjólum atvinnulífsins af stað. Það er ekki minnst á það einu orði í þessari skýrslu liggur við, jú, það er rætt í einni málsgrein að það sé nauðsynlegt að kanna það að auka hagvöxt með þessum hætti og jú, að þetta muni bitna á heimilum og fyrirtækjum landsins. Það er nú einmitt málið. Virðulegi forseti. Ég hef ekki meiri tíma til þess að ræða þessa skýrslu. Að lokum vil ég segja að síðasta orðið sem á að vera einkennandi fyrir skýrsluna, „stöðugleiki“, er einmitt það sem á ekki við um hana vegna þess að með 

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um þjóðaratkvæðagreiðslur. Frumvarpið er lagt fram í samræmi við samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnar Samfylkingar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Lög um þjóðaratkvæðagreiðslur hafa ekki verið sett hér á landi þrátt fyrir að gert sé ráð fyrir slíkri atkvæðagreiðslu í nokkrum tilvikum í stjórnarskrá okkar frá árinu 1944. Með frumvarpi þessu er því stigið afar mikilvægt skref í lýðræðisátt hér á landi og í raun verður að teljast merkilegt að það sé fyrst nú sem slík lög eru sett hér á landi. Þjóðaratkvæðagreiðsla hefur ekki farið fram hér á landi á lýðveldistíma en á fyrri hluta 20. aldar var hins vegar fimm sinnum efnt til þjóðaratkvæðagreiðslu eins og ég mun gera nánari grein fyrir síðar. Ekki hefur verið deilt um að þörf sé á setningu sérstakrar löggjafar um þjóðaratkvæðagreiðslur eftir að stjórnarskráin öðlaðist gildi hér á landi. Má í því sambandi líta til þess að framkvæmd allra kosninga er lögbundin og sérstök lög gilda um framboð og kjör forseta Íslands, um kosningar til Alþingis og um kosningar til sveitarstjórnar. Eins og hv. þingmenn þekkja hófst sumarið 2004 undirbúningur að lagasetningu um tilhögun þjóðaratkvæðagreiðslu eftir að forseti synjaði lagafrumvarpi staðfestingar. Var sérstökum starfshópi þá falið að undirbúa frumvarp til laga um þjóðaratkvæðagreiðslur. Ekki varð þó af því að það frumvarp yrði lagt fram, þar sem Alþingi felldi þá úr gildi hin umdeildu lög. Þess ber að geta þegar mælt er fyrir frumvarpi til laga um þjóðaratkvæðagreiðslur nú að Alþingi hefur nú til umfjöllunar þingsályktunartillögu um að leggja inn umsókn um aðild að Evrópusambandinu. Þar er jafnframt ráðgert að haldin verði þjóðaratkvæðagreiðsla um mögulegan aðildarsamning að loknum samningaviðræðum við Evrópusambandið. Þar sem nauðsynlegt er að setja lög um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslunnar og ekki hefur áður verið sett löggjöf um efnið er eðlilegt að þetta tilefni verði nýtt til þess að setja almenn lög um þetta efni. Með frumvarpi þessu er því lagt til að sett verði almenn lög um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslu hvort sem um er að ræða þjóðaratkvæðagreiðslu sem skylt er að halda samkvæmt ákvæðum stjórnarskrárinnar eða ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu sem Alþingi ákveður að efna til. Við smíði frumvarpsins var höfð hliðsjón af tillögum fyrrgreinds starfshóps um þjóðaratkvæðagreiðslur og einnig frumvarpi til laga um tilhögun þjóðaratkvæðagreiðslu samkvæmt 79. gr. stjórnarskrárinnar sem unnin var á vegum stjórnarskrárnefndar sem forsætisráðherra skipaði árið 2005. Var það frumvarp samið vorið 2007 samhliða frumvarpi til stjórnarskipunarlaga um breyting á stjórnarskránni en hvorugt var þó lagt fram á Alþingi. Einnig hefur verið litið til ákvæða norskra laga um þjóðaratkvæðagreiðslu um Evrópusambandsaðild og ákvæði danskra kosningalaga um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslu á grundvelli ákvæða dönsku stjórnarskrárinnar. Þá hefur verið höfð hliðsjón af leiðbeinandi reglum um Feneyjanefnd Evrópuráðsins sem gefin var út 2001, viðmiðun Feneyjanefndarinnar frá mars 2007 og ályktun ráðgjafarþings Evrópuráðsins um þjóðaratkvæðagreiðslu frá árinu 2005. Hæstv. forseti. Ákvæði um þjóðaratkvæðagreiðslur er að finna í stjórnarskrám meiri hluta Evrópuþjóða. Í sumum ríkjum eru þjóðaratkvæðagreiðslur ekki viðhafðar, til dæmis í Þýskalandi, og í öðrum ríkjum eru þær einungis við ákveðin tilefni, sem varnagli við fulltrúalýðræðið. Í enn öðrum ríkjum er löng hefð fyrir þjóðaratkvæðagreiðslum og þær haldnar reglulega, jafnvel oft á ári, eins og í Sviss. Virðulegi forseti. Á lýðveldistíma hefur aldrei farið fram þjóðaratkvæðagreiðsla á Íslandi. Þó gerir stjórnarskráin ráð fyrir slíkum atkvæðagreiðslum í þremur tilvikum, í 3. mgr. 11. gr. um frávikningu forseta, í 26. gr. um synjun forseta á staðfestingu lagafrumvarps og í 2. mgr. 79. gr. um breytingu á kirkjuskipan ríkisins. Ljóst er að samkvæmt stjórnarskránni er niðurstaða atkvæðagreiðslu sem efnt er til á grundvelli framangreindra stjórnarskrárákvæða bindandi fyrir löggjafann og ber honum því að fara eftir þeirri niðurstöðu sem verður í atkvæðagreiðslunni. Á hinn bóginn er jafnljóst að niðurstaða þjóðaratkvæðagreiðslu sem Alþingi ákveður að efna til með samþykkt þingsályktunartillögu á grundvelli þessara laga, verði þau samþykkt, getur einungis orðið ráðgefandi að óbreyttri stjórnarskrá fyrir handhafa ríkisvaldsins samkvæmt gildandi stjórnarskrá. Minni ég á í þessu sambandi að ekki náðist samstaða um afgreiðslu frumvarps til stjórnarskipunarlaga á liðnu vorþingi sem hefði gert bindandi þjóðaratkvæðagreiðslur að þessu leyti mögulegar. Ekki er þó hægt að draga í efa pólitískt skuldbindingargildi niðurstöðu ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu, ekki síst ef þátttaka er mikil eða niðurstaða afgerandi samanborið við reynslu annarra þjóða af slíkum atkvæðagreiðslum. Ég vík nú nánar að efni frumvarps til laga um þjóðaratkvæðagreiðslur. Meginmarkmið þessa frumvarps er að setja almenna umgjörð um tilhögun og framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslu. Í niðurstöðum alþjóðlegra rannsókna á framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna er mælt með því að ríki setji almennar reglur um framkvæmd þeirra og tilhögun frekar en að sett séu sérstök lög um þau efni í hvert skipti þegar ákveðið er að þjóðaratkvæðagreiðsla fari fram. Það tryggir gagnsæi að hafa fyrir fram settar reglur um framkvæmdina og dregur úr tortryggni á því að málefnið sem slíkt hafi bein áhrif á hvernig reglur eru settar um atkvæðagreiðsluna. Í 1. gr. frumvarpsins er mælt fyrir um gildissvið laganna. Þar sem lögunum er ætla að hafa almennt gildi er ekki tekin nein efnisleg afstaða til þess hvert sé tilefni ákvörðunar um að þjóðaratkvæðagreiðsla fari fram enda hefur Alþingi þar víðtækt svigrúm. Hefur almenni löggjafinn tæpast heimild til þess að setja þinginu beinar skorður í þeim efnum, til dæmis að banna að þjóðaratkvæðagreiðsla fari fram um tiltekin mál að öðru leyti en því sem hægt yrði að leiða beint af stjórnarskránni. Ekki verður almenna löggjafanum heldur talið heimilt að leggja þær skyldur á Alþingi að þjóðaratkvæðagreiðsla skuli ávallt fara fram um tiltekið málefni. Slíkar skyldur er á hinn bóginn hægt að mæla fyrir um í stjórnarskrá. Í ljósi svigrúms Alþingis til að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu ber að túlka hugtakið „málefni“ rúmt og gæti það átt við varðandi spurningu um hvort fella skuli tiltekin lög úr gildi eða hvort setja skuli lög um tiltekin málefni. Eins og fram kemur í almennum athugasemdum hefur utanríkisráðherra lagt fram þingsályktunartillögu á Alþingi um að leggja inn umsókn um aðild að Evrópusambandinu. Þar er jafnframt ráðgert að haldin verði þjóðaratkvæðagreiðsla um mögulegan aðildarsamning að loknum samningaviðræðum við sambandið. Tilefni þess að Alþingi ákveður að láta fara fram þjóðaratkvæðagreiðslu getur annars verið af margvíslegum toga. Þannig gæti þingið til dæmis ákveðið að láta fara fram þjóðaratkvæðagreiðslu um tiltekið málefni ef sterk krafa kæmi fram um það í þjóðfélaginu og fjöldi kjósenda ritaði nafn sitt á undirskriftalista þar sem atkvæðagreiðslu yrði krafist. Mikilvægt er þó að hafa í huga, eins og áður hefur komið fram, að niðurstaða þjóðaratkvæðagreiðslu skv. 1. mgr. 1. gr. getur aðeins orðið ráðgefandi en ekki bindandi fyrir handhafa ríkisvaldsins. Þótt niðurstaða atkvæðagreiðslu verði ekki stjórnskipulega bindandi fyrir Alþingi felst í henni mikilvæg vísbending um þjóðarvilja varðandi tiltekið málefni sem þjóðkjörnir fulltrúar yrðu í raun að taka tillit til. Þýðing niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslunnar felst í því að hún hefur pólitískt skuldbindingargildi. Svari löggjafinn ekki því ákalli eða vilja þjóðarinnar sem kemur fram í atkvæðagreiðslunni reynir á pólitíska ábyrgð þjóðkjörinna fulltrúa sem þar sitja. Í 2. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir að framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslu taki eftir því sem við á mið af því kosningakerfi sem þegar er til staðar hér á landi. Þessu ráða hagkvæmnissjónarmið en auk þess dregur það úr hættu á mistökum og hugsanlegum ágreiningi að notast við kerfi þar sem löng reynsla hefur skapast um framkvæmdina. Er hér jafnframt litið á fyrirmynd meðal annars frá Danmörku, Svíþjóð og Noregi. Frumvarpið byggist þannig í meginatriðum á sömu reglum og gilda um forsetakosningar og kosningar til Alþingis. Gert er ráð fyrir að tilhögun þjóðaratkvæðagreiðslna fari eftir sömu reglum og gilda um kjör forseta Íslands. Þau lög gera síðan ráð fyrir að um kjörið gildi lög um þingkosningar að svo miklu leyti sem sérreglna er ekki þörf. Þó kemur fram í ákvæðinu að kjörskrár skuli þó miðaðar við íbúaskrá þjóðskrár þremur vikum fyrir kjördag. Væri miðað við reglu kosningalaga að þessu leyti væri tíminn fimm vikur. Gilda sömu rök hér og í forsetakosningum að ekki er þörf á að svo langur tími líði. Í ljósi þess að viðfangsefni þau sem fjallað er um í þjóðaratkvæðagreiðslu verða alla jafna þau sömu og almennt heyra undir verksvið Alþingis þykir eðlilegt að miða kosningarrétt í þjóðaratkvæðagreiðslu við þann rétt sem gildir í alþingiskosningum og þá einnig varðandi utankjörfundaratkvæðagreiðslur erlendis. Í 3. gr. frumvarpsins er stefnt að því að setja skýrar reglur um spurningu á kjörseðli í þjóðaratkvæðagreiðslunni og frágang seðilsins. Mikilvægt er að vandað sé til ákvörðunar um það hvernig spurningin er orðuð svo ekki vakni tortryggni um að framsetning hennar kunni að hafa áhrif afstöðu kjósenda. Því er ráðgert að landskjörstjórn gefi umsögn sína um spurninguna sem hlutlaus aðili áður en Alþingi samþykkir endanlegt orðalag. Gert er ráð fyrir því að spurningin sé samþykkt í sömu þingsályktun og þeirri sem Alþingi ályktar að þjóðaratkvæðagreiðsla skuli fara fram, en ekki er útilokað að hún verði ákveðin síðar og þá í sérstakri þingsályktun. Í erlendum rannsóknum sem gerðar hafa verið á þjóðaratkvæðagreiðslum og ráðleggingum um fyrirkomulag þeirra er jafnan mælt með því að til þess að fá fram skýra og afdráttarlausa niðurstöðu þurfi að setja fram skýra og óskilyrta spurningu þar sem valkostir um svar eru aðeins tveir. Þrátt fyrir þetta er ekki útilokað að Alþingi kjósi að setja spurningu fram með öðrum hætti, þannig að valkostir séu fleiri en tveir, og er svigrúm til þess í 3. mgr. 3. gr. frumvarpsins. Þar kemur jafnframt fram að unnt er að ákveða að hafa fleiri en eina spurningu í sömu atkvæðagreiðslu. Þar sem fyrir liggur hvaða málefni eru borin fram í þjóðaratkvæðagreiðslu sem efnt er til á grundvelli ákvæða stjórnarskrárinnar er lagt til að dómsmálaráðuneytið ákveði orðalag og framsetningu spurningar á kjörseðli í þeim tilvikum samhliða þeim undirbúningi sem fer fram fyrir atkvæðagreiðsluna að öðru leyti. Loks er lagt til að dómsmálaráðherra setji nánari reglur um útlit og frágang kjörseðla, þar sem fram kemur nákvæmari lýsing á uppsetningu texta á seðlinum. Í 4. gr. frumvarpsins er kveðið á um tímafresti. Ekki er ráðgert að sömu reglur gildi um tímafresti í öllum tilvikum, meðal annars vegna fyrirmæla stjórnarskrárinnar sjálfar. Ráðgert er að þjóðaratkvæðagreiðsla samkvæmt 1. mgr. 1. gr. skuli fara fram í fyrsta lagi þremur mánuðum og í síðasta lagi einu ári eftir að Alþingi samþykkir þingsályktun um hana. Er hér lagður til ákveðinn lágmarkstími vegna þess undirbúnings sem þarf að fara fram fyrir atkvæðagreiðsluna, einkum að nægur tími gefist til að kynna málið með víðtækum hætti. Þá er ráðgert að ekki líði meira en eitt ár frá ákvörðun Alþingis þar til atkvæðagreiðslan fer fram. Í 2. mgr. er lýst tímafrestum um það hvenær atkvæðagreiðsla skuli fara fram. Hér verður að líta til þess að í báðum þessum ákvæðum er áskilið að atkvæðagreiðslan fari fram innan ákveðins tíma. Hvað síðarnefnda tilvikið varðar má líta til þess að ákveðinn lágmarkstími þarf að líða til undirbúnings fyrir atkvæðagreiðsluna, sem áður segir, en sá tími sem líður frá því að synjun forseta er kunngerð og þar til þjóðaratkvæðagreiðslan fer fram nýtist til umræðu um viðkomandi lög og til kynningar á hinu umdeilda málefni sem kjósendur verða að taka afstöðu til. Samkvæmt lögum um framboð og kjör forseta Íslands er kjörskrárgerð miðuð við íbúaskrá þjóðskrár þremur vikum fyrir kjördag. Er það sami viðmiðunardagur og til skamms tíma gilti um kjörskrá í alþingiskosningum, en þetta tímamark var lengt í fimm vikur með lögum nr. 24/2000, um kosningar til Alþingis, til að sömu upplýsingar gætu legið til grundvallar kjörskrárgerð og afmörkun nyrðra og syðra kjördæmis í Reykjavík, sem auglýsa ber fjórum vikum fyrir kjördag alþingiskosninga. Án breytinga á öðrum frestum samkvæmt þeim lögum eru þrjár vikur því almennt sá lágmarksfrestur sem þarf til að undirbúa almennar kosningar í landinu. Í frumvarpinu er tekið af skarið um að þjóðaratkvæðagreiðsla geti farið fram samhliða kosningum til sveitarstjórna eða Alþingis eða forsetakjöri. Eru ýmis hagkvæmnisrök fyrir því að reglulegar kosningar verði nýttar í þessu skyni og eykur það jafnframt líkur á betri þátttöku í þjóðaratkvæðagreiðslu. Eðli málsins samkvæmt er þó ólíklegt að þetta geti alltaf átt við og færi þjóðaratkvæðagreiðsla um frávikningu forseta augljóslega ekki fram á sama tíma og forsetakosningar. Í 5. gr. frumvarpsins kemur fram sú meginregla að Alþingi skuli ákveða kjördag fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu en jafnframt er mælt fyrir um sérstakar auglýsingar um atkvæðagreiðsluna. Sú undantekning er gerð varðandi ákvörðun um kjördag að þegar um er að ræða atkvæðagreiðslu samkvæmt 26. gr. skuli dómsmálaráðuneytið ákveða kjördag. Í 6. gr. frumvarpsins er lagt til að sett verði ákvæði um kynningu á málefni sem bera á undir þjóðaratkvæði. Slík kynning, þar á meðal útgáfa og dreifing viðeigandi kynningarefnis, er vandmeðfarin og mikilvægt að þess sé gætt að kynna bæði rök með og á móti þeim málstað eða málefni sem kosið er um svo kjósandi geti tekið vel upplýsta ákvörðun í þjóðaratkvæðagreiðslunni. Lagt er til að Alþingi standi að forminu til fyrir kynningu en forsætisnefnd þingsins er síðan ætlað að setja nánari reglur um fyrirkomulag kynningarinnar. Í 2. mgr. 6. gr. er sérregla sett um kynningu þegar um ræðir þjóðaratkvæðagreiðslu samkvæmt 26. gr. stjórnarskrárinnar. Í ljósi þess að atkvæðagreiðsla skal fara fram eins fljótt og kostur er gefst minni tími til almennrar kynningar en mikilvægast er að kynna efni hins umdeilda frumvarps, eða öllu heldur laganna sem þá hafa tekið gildi, fyrir kjósendum. Í 7. gr. frumvarpsins er annars vegar lagt til að undirkjörstjórnir, yfirkjörstjórnir og landskjörstjórn séu hinar sömu og við alþingiskosningar og hins vegar að mörk kjördæma, kjörstaðir og kjördeildir skuli vera hin sömu og í næstliðnum alþingiskosningum. Ákvæðið sækir beina fyrirmynd í lög um framboð og kjör forseta Íslands. 8. og 9. gr. frumvarpsins eru að mestu leyti samhljóða ákvæðum laga um framboð og kjör forseta Íslands og þarfnast ekki frekari skýringar. Í 10. gr. frumvarpsins er fjallað um aðgerðir yfirkjörstjórna að lokinni talningu atkvæða. Er hér um sambærilegt ferli að ræða og á við í forsetakosningum, að því frátöldu að landskjörstjórn hefur með höndum þau störf sem Hæstiréttur hefur í forsetakosningum. Í 3. mgr. kemur fram sérregla um birtingu niðurstöðu atkvæðagreiðslu samkvæmt 26. gr. í A-deild Stjórnartíðinda. Í 11. gr. frumvarpsins er mælt fyrir um þá almennu reglu að tillaga eða spurning sem borin er fram í þjóðaratkvæðagreiðslu teljist samþykkt þegar meiri hluti þeirra sem þátt taka í atkvæðagreiðslunni samþykkir tillöguna sem borin er fram eða svarar spurningu játandi. Er reglunni ætlað að gilda bæði um atkvæðagreiðslur sem Alþingi ákveður að efna til og þeirra þjóðaratkvæðagreiðslna sem taldar eru í stjórnarskránni. Þar sem einskis er getið í stjórnarskrárákvæðum um þjóðaratkvæðagreiðslu um skilyrði um lágmarksþátttöku kjósenda eða að tiltekið hlutfall þeirra þurfi að samþykkja tillögu sem borin er fram verður byggt á þeirri almennu reglu sem tíðkast hefur. Í 13. gr. koma fram reglur um hvernig fara beri með kærur um ólögmæti þjóðaratkvæðagreiðslu. Þó eru undanskildar kærur um að refsiverð háttsemi hafi átt sér stað sem lýst er í XXV. kafla laga um kosningar til Alþingis, en um þær fer eins og aðrar kærur um refsiverða háttsemi eftir ákvæðum laga um meðferð sakamála. Í 2. mgr. er lagt til að Alþingi geti ákveðið að ógilda niðurstöður þjóðaratkvæðagreiðslunnar. Það gæti komið til hvort heldur ef landskjörstjórn hefur tekið til meðferðar kæru og úrskurðað að atkvæðagreiðslan hafi verið ólögmæt eða ef Alþingi telur að aðrir verulegir ágallar hafi verið á framkvæmd hennar sem ætla má að hafi haft áhrif á úrslitin. Séu slíkir verulegir ágallar á framkvæmd atkvæðagreiðslunnar í einu eða fleiri kjördæmum getur Alþingi ákveðið að hún fari aftur fram þar í stað þess að öll atkvæðagreiðslan verði endurtekin. Í kostnaðarmati fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins er gert ráð fyrir að kostnaður ríkissjóðs við þjóðaratkvæðagreiðslu gæti orðið ámóta og við alþingiskosningar, eða um 160 millj. kr. Heimild til að halda þjóðaratkvæðagreiðslu samhliða kosningum til sveitarstjórna eða Alþingis eða forsetakjöri getur þó lækkað kostnað við þjóðaratkvæðagreiðslu verulega og gæti slíkur kostnaður numið 50 millj. kr. hverju sinni. Verður því ekki séð að lögfesting frumvarpsins hafi teljandi áhrif á kostnað ríkissjóðs frá því sem annars hefði orðið. Virðulegi forseti. Ég hef þá lokið yfirferð yfir frumvarp til laga um þjóðaratkvæðagreiðslur og vænti þess að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og til hv. allsherjarnefndar.

Virðulegi forseti. Hér er loks komið á dagskrá frumvarp til laga um þjóðaratkvæðagreiðslur og það er hið allra besta mál. Mig langar til að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvaða mál hún telur að geti einmitt verið til þess fallin að við munum setja þau í þjóðaratkvæðagreiðslu. Hún nefndi ESB-málið. Þingflokkar Framsóknarflokksins og þingflokkur Borgarahreyfingarinnar hafa í sameiningu lagt fram þingsályktunartillögu þess efnis að Icesave-skuldbindingarnar, þ.e. ríkisábyrgðin á þeim verði lögð í þjóðaratkvæðagreiðslu. Hæstv. fjármálaráðherra hefur sagt að það mál sé of snúið fyrir þjóðina svo ég vísi beint í orð hans sem birtust á visir.is. Er hæstv. forsætisráðherra sama sinnis eða telur hún kannski eins og hæstv. fjármálaráðherra taldi einu sinni, fyrir nokkrum árum, að þeir sem héldu slíku fram, þ.e. að þjóðin gæti ekki tekið svo stórar ákvarðanir, það væri einhver ömurlegasti málflutningur sem hann hefði heyrt? Getur verið, og það er ágætt að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort hún telur að ESB-málið sé einfaldara en Icesave-málið.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé ekki hægt að gefa einhver einföld svör við því nákvæmlega hvaða mál geta fallið undir þjóðaratkvæðagreiðslur. Ég fór þó aðeins inn á það almennt í þá veru hvernig það gæti verið og víða í þjóðaratkvæðagreiðslum eru undanskildir ákveðnir málaflokkar. Ég man t.d. eftir fjárlögum og því um líkum málefnum. Hv. þingmaður spyr sérstaklega um tvö málefni og spyr um ESB. Ég held að það sé alveg ljóst og hvarfli ekki að nokkrum manni annað en ef við fáum samning sem menn telja að sé með þeim hætti að það sé rétt að bera hann undir þjóðina, þá verði hann borinn undir þjóðina. Við gerumst aldrei aðilar að Evrópusambandinu öðruvísi en að þjóðin hafi þar sitt lokaorð og ráði úrslitum um það hvort við gerumst aðilar að Evrópusambandinu eða ekki. ESB getur auðvitað út af fyrir sig verið flókið mál en ég held að við munum hafa miklu meiri tíma til að kynna það mál fyrir þjóðinni. Það yrði að fara í ítarlega efnislega kynningu eftir að fyrir lægju drög að samkomulagi við Evrópusambandið sem þyrfti að fara í mjög ítarlega kynningu hjá þjóðinni. Varðandi Icesave-málið þá er það flókið og ég tek undir það með forsætisráðherra, og þingmenn hafa séð það á þeim skjölum sem hefur verið dreift að þetta er mjög ítarlegt frumvarp og ég held að það hafi aldrei verið lögð fram jafnmörg málsskjöl með einu máli eins og með þessu máli. Þetta eru 90 eða 100 málsskjöl þar sem aflétt er trúnaði af ýmsum gögnum. Þetta er mjög viðamikið mál sem þarna er lagt fram að því er varðar Icesave-frumvarpið og Icesave-málið og ég held að við höfum ekki þann tíma sem þarf til að bera þetta mál undir þjóðina. En auðvitað munum við eins og kostur er reyna 

Virðulegi forseti. Ég ætla að leyfa mér að taka undir með fyrrverandi, þ.e. gamla hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, þegar hann sagði að stundum heyrðist sú hjáróma rödd að einstök mál væru of flókin fyrir þjóðina. Þess vegna væri ekkert jafnömurlegt og að heyra að slík mál væri ekki hægt að fara með í þjóðaratkvæði. Það er einmitt það sem hæstv. forsætisráðherra sagði áðan. Hún er hins vegar reiðubúin að leggja ESB-samninginn undir þjóðina og ég get ekki betur séð en hann verði a.m.k. jafnflókinn ef ekki töluvert mikið flóknari en Icesave-samningarnir. Varðandi það að skýla sér á bak við tímaleysi, varðandi kynningu, það er ekki verið að gera neitt annað en að forðast að svara þeirri einföldu spurningu að auðvitað á Icesave-málið að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu ef menn telja að ESB-samningurinn eigi að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu.

Hæstv. forseti. Ég vil ítreka að ég held að það sé afar mikilvægt þegar verið er að setja svona stór mál fyrir þjóðina - bæði málin eru auðvitað mjög stór, bæði Icesave-málið og ESB-aðild ef til hennar kemur - að kynna þau mál mjög ítarlega fyrir þjóðinni þannig að hún geti tekið afstöðu til þeirra. Miðað við það tímaplan sem menn hafa lagt og séð fyrir sér, ef við náum viðunandi samningsdrögum við Evrópusambandið, þá er ég alveg sannfærð um að við munum við hafa töluvert rúman tíma til að kynna það ítarlega fyrir þjóðinni. Ég vil bara ítreka að ég tel ekki að við höfum þann tíma þegar Icesave-samningarnir eru annars vegar. Það er ýmislegt sem hangir á þeim samningum eins og margoft hefur komið fram og ég held að þessi samningur sé þess eðlis, hann er stór, hann er mikill og þarna er mikið af skjölum sem þarf að fara í gegnum, ég held að það sé ekki rétt í þessu máli og miðað við þann tíma sem við höfum og aðstæður að leggja hann fyrir þjóðina.

Frú forseti. Við ræðum frumvarp til laga um þjóðaratkvæðagreiðslur. Ég vil taka það fram í upphafi að ég fagna slíku frumvarpi á sama hátt og frumvarpi til laga um þjóðaratkvæðagreiðslur sem kom fram hjá fulltrúum Borgarahreyfingarinnar en mig langar til að spyrja hæstv. forsætisráðherra vegna þess að mér fannst málið ekki nægilega skýrt. Það er hvergi talað um það í þeim greinum sem í frumvarpinu eru að kosning í þjóðaratkvæðagreiðslum eigi að fara fram eins og í kosningu um forseta Íslands, þar sem er eitt atkvæði, einn maður. Og ef þannig á að vera að það er eitt atkvæði, einn maður, af hverju í ósköpunum stendur það þá ekki bara í þessu frumvarpi klárt og kvitt og skýrt en ekki eins og stendur í 12. gr., með leyfi forseta: „Um atkvæðagreiðsluna sjálfa, sem og undirbúning hennar, atkvæðagreiðslu utan kjörstaða og á kjörstað, fer að öðru leyti samkvæmt lögum um kosningar til Alþingis eftir því sem við á.“ Ef miða á við eitt atkvæði, einn mann, þá á það að standa í þessum lagabálki en ekki í greinargerð með frumvarpinu. Mér þykir þetta óskýrt og ég vænti skýringa frá hæstv. forsætisráðherra. Í öðru lagi segir í 1. gr., með leyfi forseta: „Alþingi getur ákveðið með þingsályktun að þjóðaratkvæðagreiðsla skuli fara fram.“ Telur hæstv. forsætisráðherra að þar nægi að meiri hluti þingmanna sé samþykkur slíkri atkvæðagreiðslu eða þarf 2/3 hluta? Í þriðja lagi segir í 11. gr., með leyfi frú forseta: „Til þess að spurning eða tillaga sem er borin fram í þjóðaratkvæðagreiðslu teljist samþykkt þarf meiri hluti þeirra sem þátt taka í atkvæðagreiðslunni að svara játandi eða fylgja tillögunni.“ Ég spyr því: Þarf þá ekki að setja einhver ákvæði um að það þurfi lágmark kosningaþátttöku landsmanna til að þjóðaratkvæðagreiðslan geti verið annað tveggja ráðgefandi eða bindandi?

Virðulegi forseti. Það kann að vera að það sé ekki nægilega skýrt sett fram í greinunum sem slíkum og að eitthvað mætti skerpa á þeim en ég held að enginn vafi sé á því og það fram kemur í greinargerðinni eins og hv. þingmaður nefndi að við erum að tala um eitt atkvæði, einn maður. Það er alveg ljóst. Sú nefnd sem fær þetta frumvarp til meðferðar mun auðvitað skoða það ef ástæða er til að skerpa á því eitthvað frekar. Það er gert ráð fyrir að kosið sé í hverju kjördæmi fyrir sig með hefðbundnum hætti eins og verið hefur en það sé eitt atkvæði, einn maður, alveg sama í hvaða kjördæmi það er. Ég held að það sé alveg nauðsynlegt að það liggi alveg klárt fyrir og þykir miður ef eitthvað er óljóst í þessu máli. Síðan spyr hv. þingmaður um einfaldan meiri hluta þingmanna hvort það sé hann sem ráði. Það er með þeim hætti að það er einfaldur meiri hluti þingmanna sem ræður samkvæmt ákvæðum þessa frumvarps. Ég held að það sé mikilvægt að það sé með þeim hætti. Það er misjafnt í öðrum löndum hvernig það er, hvort það er aukinn meiri hluti en hér er lagt til að einfaldur meiri hluti þingmanna dugi í þessu efni. Að mínu viti er það alveg fullkomlega nægjanlegt að það sé með þeim hætti og að ekki þurfi aukinn meiri hluta. Það hefur lengi verið kallað eftir ákvæðum um þjóðaratkvæðagreiðslu hér á landi og ég held að við eigum ekki að gera málið flóknara en það þarf að vera í þessu efni.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir útskýringar hennar og vænti þess og beini því til nefndarinnar sem fær þetta mál til umsagnar að skoða að það standi klárt og kvitt, að í frumvarpinu sé verið að leggja til þjóðaratkvæðagreiðslu þar sem er einn maður, eitt atkvæði, en ekki misvægi atkvæða. Þannig að það fari ekkert á milli mála og við séum ekki að túlka lögin heldur séu þau skýr. Hæstv. forsætisráðherra svaraði ágætlega þeim spurningum sem ég beindi til hennar nema um 11. gr., hvort hæstv. forsætisráðherra teldi að það þyrfti að setja einhvern lágmarksfjölda þeirra sem tækju þátt í þjóðaratkvæðagreiðslu ef einfaldur meiri hluti þeirra sem tekur þátt á að ráða för. Hvort það nægi að t.d. 15% þjóðarinnar taki þátt, eða 30% eða hvort það nægi bara meiri hluti þeirra sem taka þátt, óháð því hvað þeir eru margir.

Virðulegi forseti. Mér láðist að svara þessari spurningu hv. þingmanns. Það er ekki skilyrði fyrir neinni lágmarksþátttöku.

Frú forseti. Ég hef mikinn áhuga á að heyra skoðanir hæstv. forsætisráðherra á því að leyfa minni hluta þingmanna að senda mál í þjóðaratkvæðagreiðslu. Mér skilst að þannig sé fyrirkomulagið í Danmörku. Mig langar einnig til að vita hver sé ástæðan fyrir því eða hvort hæstv. forsætisráðherra geti kannski skýrt það aðeins betur, hún ræddi það aðeins í ræðu sinni, að það var ákveðið að takmarka ekki þá málaflokka eða þau málefni sem gætu farið í þjóðaratkvæðagreiðslu en í Danmörku skilst mér að það séu fjárlögin sem ekki megi vísa í í þjóðaratkvæði og þar með sé litið svo á að viðkomandi ríkisstjórn sé að marka sér ákveðna stefnu eða stefnumörkun til framtíðar með fjárlögunum og þess vegna eigi minni hlutinn ekki að geta vísað því máli í þjóðaratkvæði. Ég hef mikinn áhuga að heyra frá hæstv. forsætisráðherra varðandi það. Síðan væri kannski ágætt að fá svör frá henni varðandi athugasemdir núverandi hæstv. fjármálaráðherra, um þjóðaratkvæðagreiðslu í máli sem honum var mjög annt um og þar segir hann, með leyfi forseta: „Treystir ekki þjóðinni“, og talar um að það heyrist stundum, að það hljómi einstaka hjáróma rödd um að sum mál séu svo flókin að þau henti ekki í þjóðaratkvæði og hvort hæstv. forsætisráðherra telji kannski að í Icesave-málinu sé hennar rödd svolítið hjáróma.

Virðulegi forseti. Eins og glöggt kemur fram í andsvörum hjá hv. þingmönnum þá er mikill áhugi fyrir þessu máli eðlilega vegna þess að það hefur lengi verið kallað eftir því að sett yrðu lög um þjóðaratkvæðagreiðslu og vonandi er runninn upp sá tími að við séum að festa slíkt í lög. Eins og kom fram í máli mínu var þetta mál unnið í samráði allra stjórnmálaflokka á Alþingi þannig að allir höfðu tækifæri til að koma sínum sjónarmiðum að í þessu máli. Það sem hv. þingmaður nefndi varðandi það að minni hluti þingmanna hafi þennan rétt, er vissulega einn kostur í málinu og er við lýði ef ég man rétt í Danmörku. En eftir því sem ég skil málið rétt er þetta þannig að þegar slíkt er ekki fest í stjórnarskránni, að minni hluti þingmanna geti krafist þjóðaratkvæðagreiðslu, þá er ekki hægt að kveða á um slíkt í einföldum almennum lögum. Við höfðum vissulega tækifæri til þess á síðasta þingi þar sem við vorum að fjalla um stjórnarskrárbreytingar, að gera slíkt. Þar var mikilvægt ákvæði sem því miður náði ekki fram að ganga. Það er aðferðin við að breyta stjórnarskránni, þ.e. að hægt sé að breyta henni án þess að rjúfa þurfi þing og boða til kosninga, sem ég held að hefði verið afar mikilvægt að ná fram og þar var líka ákvæði um almennan rétt fólks til þjóðaratkvæðagreiðslu sem er ákvæði sem ég tel afar mikilvægt að sé skoðað, ekki síst ef við stofnum til stjórnlagaþings, að það sé ákvæði sem stjórnlagaþing fær til meðferðar. Ég hef flutt frumvarp um þjóðaratkvæðagreiðslu þar sem var einmitt ákvæði um að þjóðin hefði rétt til þess að kalla fram þjóðaratkvæðagreiðslur og ég er alveg viss um að það kemur í framhaldi af þessu. Ég hef víst ekki tíma til að svara fleiru sem fram kom hjá hv. þingmanni.

Frú forseti. Ég vil byrja á að taka það fram að ég þakka kærlega fyrir að þetta mál skuli vera komið fram. Ég er mjög ánægð með það og studdi einmitt eindregið minnihlutastjórnina í þeim fyrirætlunum sínum fyrir kosningar að breyta stjórnarskránni hvað þetta varðar. Mér heyrist á hæstv. forsætisráðherra að hún hyggist hugsanlega leggja fram þá breytingu á stjórnarskránni að hægt verði að fara í þess háttar breytingar og jafnvel gera þjóðaratkvæðagreiðslu bindandi fyrir þingið að einhverju leyti. Ég mundi gjarnan vilja fá svar við spurningu minni um það hvað henti í þjóðaratkvæði og eins þegar við heyrum fullyrðingar um að við treystum ekki þjóðinni til að taka ákvarðanir um svona flókin mál hvort það geti hugsanlega verið einhverjar ákveðnar efasemdir um gáfnafar þjóðarinnar. En síðan eru ýmsir sem kannski hafa velt fyrir sér hvort ekki geti vel verið að aðild að Evrópusambandinu sé töluvert flóknara mál en einmitt það hvort við eigum að skrifa undir Icesave-samninginn og samþykkja ríkisábyrgðina.

Virðulegi forseti. Ég held að ég og hv. þingmaður séum ekki langt hvor frá annarri í þeirri skoðun að það sé mjög æskilegt að þjóðaratkvæðagreiðslur séu bindandi. En til þess þurfum við að breyta stjórnarskránni og sú nefnd sem hefur verið á vegum forsætisráðuneytisins og hefur unnið að þessu máli ásamt persónukjöri og stjórnlagaþingi, hún féllst á að lagt væri fyrir þingið frumvarp um stjórnlagaþing. Ég geri mér fulla grein fyrir að það eru skiptar skoðanir um það vegna þess að af því að okkur tókst ekki á síðasta þingi að ná því fram inn í stjórnarskrána, stjórnlagaþinginu, þá er það ekki bindandi heldur einungis ráðgefandi. Ég geri mér grein fyrir því að það er þyrnir í augum margra. En það er mjög brýnt í mínum huga og það er auðvitað skömm fyrir þingið að það skuli varla hafa tekist að breyta neinu sem máli skiptir í stjórnarskránni nema mannréttindaákvæðum frá lýðveldisstofnuninni. Það sýnir bara nauðsyn þess að það sé stjórnlagaþing sem fjalli um þessi mál og breytingar á stjórnarskránni en ekki þingið. Varðandi spurningar hv. þingmanns um það hvað félli undir þjóðaratkvæðagreiðslu hef ég engu öðru við að bæta en því sem ég sagði áðan í fyrra andsvari mínu við hv. þm. Höskuld Þórhallsson.

Virðulegi forseti. Eins og ég sagði áðan í andsvari mínu við hæstv. forsætisráðherra fagna ég því að þetta frumvarp hafi verið lagt fram. Það er jákvætt að loksins séu komin lög sem kveða á um að hægt sé að skjóta mikilvægum og stórum málefnum til þjóðarinnar. Það sem hryggir mig hins vegar er að bæði hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra eru búnir að lýsa því yfir í dag að ef málin eru flókin verði þeim ekki skotið til þjóðarinnar. Þegar matið fer fram á því hvaða mál séu þess umkomin að þjóðin eigi að skera úr um þá eigum við ekki að leggja fram flókin mál. Þetta finnst mér afar sorglegt á þessum annars góða degi. Og mér finnst þetta vera mikil brotalöm á þessu frumvarpi vegna þess að eins og við vitum er hægt að flækja einföldustu mál og þingmenn eru einkar lagnir við það. Mér fannst líka sorglegt að heyra í hæstv. forsætisráðherra þegar hún sagði að því miður gæfist ekki tími til að kynna Icesave-samningana fyrir þjóðinni. Þetta er ekkert sérstaklega flókið mál, Icesave-málið. Þetta er einfaldlega þannig að þjóðin þarf að taka ákvörðun um það hvort ríkið veitir ríkisábyrgð á risastóru láni, tæplega 1.000 milljarða sem það gæti farið í, stendur í 700 milljörðum í augnablikinu, hvort þjóðin sé reiðubúin að taka á sig skuldbindingar sem hún átti ekki undir nokkrum kringumstæðum að bera ábyrgð á. Af hverju var það? Vegna þess að bankarnir voru einkavæddir. Þetta voru einkafyrirtæki. Getur það verið, ef maður veltir því upp, að íslenska þjóðin eða bara almenningur í hvaða landi sem ber beri ábyrgð á einkafyrirtæki sem hefur starfsemi í öðru landi? Nei, það getur ekki verið. Þetta liggur í augum uppi. Þetta mál er ekki sérstaklega flókið. Ríkisstjórn Samfylkingarinnar og Vinstri grænna hefur hins vegar ákveðið að hún ætli að veita þessa ríkisábyrgð. Hæstv. fjármálaráðherra segir að það sé reyndar þegar búið að samþykkja það. En hvernig sem hann reynir kemst hann aldrei fram hjá þeirri staðreynd að það er Alþingi Íslendinga sem á lokaorðið um það hvort það á að binda ríkissjóð til margra ára, 2024. Yngsta barnið mitt verður orðið 15 ára og það elsta 21 árs. Öll æska þessara barna mun mótast af því að við erum að greiða u.þ.b. 40 milljarða á ári út úr ríkissjóði, á árunum 2016–2024,  Það sem ég er hins vegar hættur að gera er að ég er hættur að treysta þessari ríkisstjórn. Ríkisstjórn sem hefur svikið nánast hvert einasta af þeim kosningaloforðum sem frambjóðendur gáfu núna fyrir kosningar, sem er örstutt síðan voru haldnar. Það er ekki þannig að þessi mál hafi skotist upp í dagsljósið á einum til tveimur mánuðum. Það lá fyrir að farið yrði í mikinn niðurskurð. Það lá fyrir. Það lá fyrir að það yrði að taka ákvörðun um Icesave. Vinstri grænir gengu hvað harðast fram í því að það ætti ekki að samþykkja Icesave-skuldbindingarnar. Þær ætluðu líka að fleygja Alþjóðagjaldeyrissjóðnum út, en það er ekki gert. Nú er komið fram eitt af stærstu kosningamálum ríkisstjórnarinnar, þ.e. þessara flokka, að stórmál fari í þjóðaratkvæðagreiðslu en þá mega þau mál svo sannarlega ekki vera flókin. Það er tekið fram í frumvarpinu að ESB-samningurinn megi fara í þjóðaratkvæðagreiðslu, ESB-samningurinn sem verður væntanlega einhver flóknasti samningur sem um getur í sögu þjóðarinnar. Við erum enn þá að ræða túlkunaratriði á EES-samningnum, um 15 árum eftir að hann var samþykktur. ESB-samningurinn er einfaldur í huga ríkisstjórnarinnar en ekki Icesave-ríkisábyrgðin. Mig langar aðeins að benda á orðin á bls. 4 í greinargerðinni með þessu lagafrumvarpi, þar sem koma fram almenn sjónarmið um markmið og tilefni þjóðaratkvæðagreiðslunnar. Þar segir: „Íslensk stjórnskipun byggist á fulltrúalýðræði sem gerir ráð fyrir því að fulltrúum kjörnum af þjóðinni sé veitt umboð til þess að setja lög og taka mikilvægar ákvarðanir sem varða almannahag. Markmið þjóðaratkvæðagreiðslu er að veita hinum almenna borgara kost á að taka milliliðalaust þátt í ákvörðunartöku um lagasetningu eða eftir atvikum um tiltekin málefni í stað þess að ákvörðun sé tekin af þjóðkjörnum fulltrúum eins og almennt á við þar sem fulltrúalýðræði ríkir.“ Nú þarf bara að bæta inn í lögin: „en það á að sjálfsögðu ekki við flókin málefni“, alls ekki. Og alls ekki ef okkur gefst ekki tími til, að okkar mati, að útskýra málið fyrir kjósendum. Hér er sagt að ákvæði um þjóðaratkvæðagreiðslur sé að finna í stjórnarskrám meiri hluta Evrópuþjóða en það væri einmitt gaman að fá það fram hvort þar séu sömu takmarkanir sem ráðherrar, forsætis- og fjármála-, hafa einmitt gefið í umræðunni í dag. Ég ætla ekki að hafa þessa ræðu mína lengri. Það verður gaman að sjá hvaða breytingum þetta frumvarp tekur í nefndinni. Við framsóknarmenn fögnum þessu frumvarpi um þjóðaratkvæðagreiðslu en ég ítreka orð mín að það er sorglegt og hryggilegt að þessar takmarkanir skuli hafa komið fram, bæði hjá hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra, flókin mál verða ekki lögð í þjóðaratkvæðagreiðslu.

Frú forseti. Við ræðum frumvarp til laga um þjóðaratkvæðagreiðslur. Ég vil sérstaklega byrja á að fagna þessu tækifæri, að eftir nokkuð langa bið fáum við tækifæri til að ræða heildstæða löggjöf um þjóðaratkvæðagreiðslur, nokkuð sem við sjálfstæðismenn meðal annars kölluðum eftir í umræðum okkar og þeirri löngu snerru sem við áttum í þinginu á vordögum fyrir kosningar um hugsanlegar stjórnarskrárbreytingar. Rétt er að taka fram að við sjálfstæðismenn ályktuðum sérstaklega á okkar landsfundi um mikilvægi þess að hér yrðu sett almenn lög um þjóðaratkvæðagreiðslur. Þess vegna vil ég sérstaklega fagna þessu tækifæri sem og þakka fyrir það samráð sem hefur verið haft við gerð þessa frumvarps. Það hefur verið töluvert. Síðan munum við að sjálfsögðu fylgja eftir ákveðnum álitamálum sem eru nokkur í nefndinni. Engu að síður eru þetta góð vinnubrögð að mínu mati og til fyrirmyndar sem ég hef jafnvel og gjarnan viljað sjá í öðrum málum talandi um ný og breytt vinnubrögð. En ég hefði gjarnan viljað sjá þessi vinnubrögð ná til stærri mála, til dæmis Icesave. Við erum reyndar að vinna að þessum málum meðal annars um ESB í utanríkismálanefnd og sjáum hvað setur með þá framvindu alla. Hér er rætt frumvarp til laga um þjóðaratkvæðagreiðslur. Ég vil aðeins fara yfir nokkur atriði og nýta tækifærið til að spyrja hæstv. forsætisráðherra um þau líka. Að mínu mati er ljóst að við erum að tala um tvenns konar þjóðaratkvæðagreiðslur, þ.e. þjóðaratkvæðagreiðslur um breytingar sem snerta stjórnarskrána Við höfum ávallt lagt áherslu á að það þyrftu að vera ákveðnir þröskuldar þegar við erum að breyta ákvæðum sem tengjast stjórnarskránni. Þetta kom meðal annars fram í nefnd eða starfshópi um þjóðaratkvæðagreiðslur sem var skipaður 2004 sem átti að undirbúa lagasetningu um tilhögun þjóðaratkvæðagreiðslu samkvæmt 26. gr. stjórnarskrárinnar, þ.e. eftir að forseti hefur neitað að staðfesta lög. Það má líka nefna breytingar á kirkjuskipaninni. Í 62. gr. segir, með leyfi forseta: „Hin evangeliska lúterska kirkja skal vera þjóðkirkja á Íslandi, og skal ríkisvaldið að því leyti styðja hana og vernda.“ Svo segir í 79. gr. að ef það eigi að breyta kirkjuskipan ríkisins þá eigi slíka breytingu að leggja fyrir þjóðina til atkvæðagreiðslu, til samþykktar eða synjunar. Við teljum að þegar kemur að þessum ákvæðum þá þurfi að ræða það að hafa ákveðna þröskulda. Það er hægt að hugsa þá með margvíslegu móti. En ég held að það þurfi að krefjast ákveðinnar lágmarksþátttöku og hugsanlega aukins meiri hluta þegar svo umsvifamikil mál eru á ferðinni eins og snerta stjórnarskrána hvað það varðar. Síðan eru mál sem snerta oftar atkvæðagreiðslur sem liggja hér til grundvallar. Þá er ekki sama ástæðan að mínu mati fyrir þá þátttökuþröskulda sem ég gat um áðan varðandi stjórnarskrána. Í þessu frumvarpi erum við að tala um ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslur. Ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslur eru hvorki bindandi fyrir ríkisstjórn né þingið til að fara eftir. En það er rétt að draga fram að eðli málsins samkvæmt hefur alltaf verið farið eftir þeim þjóðaratkvæðagreiðslum sem hafa verið haldnar hér á landi. Einhverra þeirra er getið í þessu frumvarpi. En það er langt síðan slík var haldin, töluvert síðan. Það má túlka ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu sem ákveðna pólitíska leiðsögn sem beri að fara eftir. En þá verður líka að geta þess að því minni sem þátttakan verður því óskýrari er pólitíska leiðsögnin. Það er hægt að taka sem dæmi íbúalýðræðiskosninguna um veru flugvallarins í Vatnsmýrinni þar sem var samþykkt að flytja, með mjög naumum meiri hluta, flugvöllinn. En þátttakan var líka dræm. Við sjáum það að pólitíska leiðsögnin var að forminu til að flytja flugvöllinn. En henni hefur ekki verið fylgt eftir, guði sé lof, og það er mín skoðun að flugvöllurinn eigi að vera þar sem hann er. Þetta er dæmi um atkvæðagreiðslu þar sem er sagt um ákveðinn hlut sem síðan hefur ekki verið fylgt eftir af hinu pólitíska valdi. Þeim mun minni þátttaka, því erfiðari er - eða er hægt að tala um ákveðna þröskulda. Að sjálfsögðu gefur frumvarpið tilefni til ákveðinna spurninga eins og þeirra hvort frumvarpshöfundar eða frummælandi, hæstv. forsætisráðherra, sjái fyrir sér að þjóðaratkvæðagreiðslum muni fjölga, hvort hún telji það æskilega þróun. Eða er það kannski markmið í sjálfu sér? Er það eitt af markmiðum hæstv. forsætisráðherra? Miðað við orð forsætisráðherra í andsvari áðan má ætla að þjóðin eigi að fá í ríkari mæli að taka afstöðu í ákveðnum málum. Ég get í sjálfu sér tekið undir það að í ákveðnum stórum málum eigi þjóðin að hafa aukið vægi eða aukinn aðgang. Við eigum að færa valdið meira og með ákveðnari hætti en hefur verið til fólksins með þjóðaratkvæðagreiðslum. Við erum að tala hér um þjóðaratkvæðagreiðslur að sjálfsögðu með ESB og það er fagnaðarefni að allir flokkarnir tala um að þjóðin eigi að greiða atkvæði um samning sem snertir hugsanlega aðild að ESB. En þá erum við komin að ákveðnu kjarnaatriði. Á slíkur samningur að vera settur fram í þjóðaratkvæðagreiðslu sem er ráðgefandi eða bindandi? Mér finnst þetta algert lykilatriði, þ.e. að í jafnviðurhlutamiklu máli og hugsanlegri aðild að Evrópusambandinu þá sé hið raunverulega vald hjá þjóðinni því sú staða getur nefnilega komið upp að þegar heim er komið með samning þá verði hann samþykktur með 51% atkvæða og 49% greiða atkvæði á móti. Þá verður farið í að breyta stjórnarskránni og í þeim kosningum sem verða þar á eftir þá bjóða sig kannski fram einstaklingar sem hafa það að markmiði að fella samninginn. Þegar slíkir einstaklingar eru komnir hingað inn á þing hugsanlega með meiri hluta þá er þeirra umboð fengið ekki í þjóðaratkvæðagreiðslunni sem var ráðgefandi heldur fengið í lýðræðislegum kosningum. Þeirra umbjóðendur eru þeir sem kjósa þá. Þetta er hugsanlegt. Þetta er bara ekki einhver teoría og ekki teoretískt dæmi heldur er raunveruleg hætta á því að svona aðstæður komi upp hér af því að við sjáum það í löndunum í kringum okkur að alls staðar þar sem hafa verið þjóðaratkvæðagreiðslur þá hefur verið mjótt á munum. Þó að samningur verði samþykktur í ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu þá vitum við að til eru mjög eindregnir andstæðingar Evrópusambandsins og þeir munu halda áfram baráttu sinni alveg hingað inn á þing. Ekkert er óeðlilegt við það þegar um ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu er að ræða. Þess vegna teljum við mikilvægt að þegar við segjum að bera eigi slíkan samning undir þjóðina að þá hafi hún hið raunverulega vald, þá hafi þjóðin endanlegt vald til að binda þingið. Ég held að það skipti mjög miklu máli að þjóðin hafi það á tilfinningunni að þetta sé ekki bara upp á punt. Ég legg því ríka áherslu á að svo verði þegar fram í sækir. En þegar maður les frumvarpið þá gefur það að sjálfsögðu líka tilefni til að hugsa hvort það sé þá núna tækifæri til þess að fara í tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég þekki vissulega mjög skýra afstöðu forsætisráðherra í því efni. Ég held engu að síður að þetta frumvarp ekki síst bjóði upp á að sú umræða verði þyngri, að það verði farið í tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu. Af hverju segi ég það? Jú, tvenn rök vega þar þyngst, annars vegar þau að ríkisstjórnin er ekki einhuga í málinu. Hún er má segja klofin í því máli og síðan hitt, að með því að segja já við því að fara í aðildarviðræður þá erum við í rauninni að segja að við séum reiðubúin til þess hugsanlega að afsala okkur fullveldi á ákveðnum sviðum. Það eru mjög þung rök sem hægt er að færa fyrir tvöfaldri þjóðaratkvæðagreiðslu. Frú forseti. Ég vil hnykkja á þeirri spurningu minni frá því áðan hvort það sé markmið í sjálfu sér með þessu frumvarpi hjá hæstv. forsætisráðherra að fjölga þjóðaratkvæðagreiðslum og ef svo er, af hverju þá komi ekki til álita að beita þjóðaratkvæðagreiðslum í stóru máli sem reyndar hefur verið nefnt fyrr í dag - menn hafa nefnt Icesave. Það er sjónarmið út af fyrir sig þó menn þurfi ekki endilega að vera sammála því - og síðan ekki síst hugsanlega varðandi aðildarviðræður að Evrópusambandinu. Ég vil fylgja þessum spurningum eftir og setja fram vangaveltur um það að þegar og ef komið er með samning um Evrópusambandið heim þá hefur verið rætt um að gefa frjálsum félagasamtökum og eins hugsanlegum nei- og já-hreyfingum tækifæri til að kynna sín sjónarmið og berjast fyrir þeim eftir atvikum. Ég greini að í þessu frumvarpi er gert ráð fyrir því að það geti verið þrír mánuðir sem slíkar hreyfingar hafi og allt upp í eitt ár. Ég spyr hæstv. forsætisráðherra hvernig hún sjái framvindu slíkra mála. Hvað fá einstaklingar og félagasamtök langan tíma til að koma sínum sjónarmiðum á framfæri í tengslum við þjóðaratkvæðagreiðslur? Ég vil ítreka það sem ég gat um í upphafi að við teljum að varðandi þær breytingar sem snerta stjórnarskrána þurfi ákveðna þröskulda, það þurfi ákveðna hugsanlega lágmarksþátttöku til að breyta því sem snertir stjórnarskrána. En varðandi önnur mál þá verða menn líka að átta sig á því að þá erum við að tala um ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslur og því lakari sem þátttakan er í slíkum þjóðaratkvæðagreiðslum því lakari er hin pólitíska leiðsögn fyrir viðkomandi stjórnvöld. Að öðru leyti vil ég ítreka þakkir mínar fyrir það samráð sem hefur verið viðhaft í þessu máli sem er mikilvægt og mjög brýnt að það hafi komið fram. Nefndin mun að sjálfsögðu fara vel yfir þau álitamál sem hafa komið upp í tengslum við þetta frumvarp og ég efast ekki um að samvinna milli flokkanna sem er æskileg verði áfram góð eins og hún hefur verið í þessu máli.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir innlegg hennar í þessa umræðu. Hv. þingmaður kom inn á marga athyglisverða punkta. Það er alveg ljóst að menn ræða mjög um ráðgefandi og bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu. En meðan þessu hefur ekki verið breytt í stjórnarskránni þá er ekki um annað að ræða en að þjóðaratkvæðagreiðslan sé ráðgefandi. Ég vil minna á að í Noregi hefur tvisvar sinnum verið farið í þjóðaratkvæðagreiðslu um aðild Noregs að Evrópusambandinu. Það var borið undir þjóðina með ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu í bæði skiptin. Líka væri hægt að nefna Svíþjóð og Finnland í því sambandi að því er varðar mikilvæg mál sem voru borin undir þjóðina. Það var þá ráðgefandi en ekki bindandi. En ég held að við hljótum að stefna að því að hafa þjóðaratkvæðagreiðslu bindandi. Í mínum huga kemur ekkert annað til greina varðandi það sem kemur út úr þjóðaratkvæðagreiðslu sem borin er upp um aðild að Evrópusambandinu en að hún sé bindandi. Það er bara pólitískt þannig að stjórnvöld hljóta að fara eftir þeirri niðurstöðu sem þar kemur fram. Að því er varðar skuldbindingar eins og Icesave sem hér hefur verið nefnt þá vil ég minna á að í frumvarpi til stjórnskipunarlaga sem var flutt á síðasta þingi, af fulltrúum fjögurra stjórnmálaflokka, voru undanskilin ákveðin ákvæði sem menn töldu að væri ekki rétt að væru bindandi. Þar var nefnd þjóðaratkvæðagreiðsla um fjárlög, fjáraukalög, lög um skattamálefni og lög sem sett eru til að framfylgja þjóðréttarskuldbindingum. Ég býst við að Icesave mundi falla undir það að þar væri verið að framfylgja þjóðréttarlegu skuldbindingum sem ekki væri rétt að færi undir þjóðaratkvæðagreiðslu. Þar er um að ræða umdeilda innstæðutilskipun en það er skuldbinding sem þjóðin hefur gengist undir varðandi EES-samninginn og ég býst við að það mundi flokkast undir þjóðréttarlegar skuldbindingar. Ég mun svara í næsta andsvari því sem ég ekki komst yfir núna.

Frú forseti. Varðandi Icesave vil ég geta þess að það er einfalt að leysa það mál. Það er hægt að hafna samningnum hér á þingi og einfaldlega semja upp á nýtt. Við þurfum alla vega að sjá betri gögn en við fengum í dag til þess að átta okkur á því að við verðum sett í einhverja sóttkví þó að við höfnum samningnum hér. Við þurfum einfaldlega að sjá betri og meiri gögn til þess. Ég er í rauninni sammála þessu prinsippi sem hæstv. forsætisráðherra kom inn á að það eru ákveðin málefni sem erfitt er að setja í þjóðaratkvæðagreiðslu eins og skattamálefni, fjárhagsmálefni er snerta ríkið og svo framvegis. Í Icesave er einfalda leiðin þá bara að segja nei við þeim samningi. Síðan er hitt. Það er varðandi Noreg. Noregur er ekki alveg sambærilegt hvað þetta varðar því að þó að menn hefðu sagt já hefðu þeir ekki þurft að fara í kosningar eftir slíka þjóðaratkvæðagreiðslu. Við þurfum að breyta stjórnarskránni í tengslum við Evrópusambandið, fullveldisákvæðinu sérstaklega. Það er alveg ljóst að við getum ekki annað en haft þetta ráðgefandi meðan ekki er búið að breyta stjórnarskránni. Ég dró fram dæmi áðan. Að mínu mati er raunhæft að það gerist að í ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu verði naumur meiri hluti fyrir aðild að Evrópusambandinu, síðan fari aftur af stað önnur herferð í kosningunum sem fylgja í kjölfarið, einfaldlega þeirra sem eru harðir ESB-andstæðingar. Það er allt eins líklegt að þeir nái þá þannig tökum á þinginu og þeir eru ekki bundnir af ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Þeir eru bara bundnir eins og við öll - og það hefur margoft verið ítrekað - eingöngu af okkar sannfæringu. Ég vil engu að síður leyfa mér að segja að mér fannst ég greina ákveðinn skilning hjá hæstv. forsætisráðherra varðandi bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu og ég leyfi mér að vona að sá skilningur minn sé réttur að forsætisráðherra muni beita sér fyrir því að það verði um raunverulega bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu að ræða þegar og ef þjóðin fær að greiða atkvæði um samninginn.

Hæstv. forseti. Því miður auðnaðist okkur ekki að ná saman um það á síðasta þingi að samþykkja ákvæði sem hefðu auðveldað okkur aðferðir við að breyta stjórnarskránni án þess að rjúfa þing og ganga til kosninga. Okkur auðnaðist heldur ekki - og það var allt of lítið um það fjallað, þ.e. ákvæðið í 3. gr. í þessu frumvarpi til stjórnarskipunarlaga sem ég nefndi áðan. Þar var ákvæði um að láta fara fram þjóðaratkvæðagreiðslu um tiltekin lög eða málefni sem varða almannahag. Ef það frumvarp hefði verið samþykkt hefðum við verið að tala um bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu. En við stöndum bara frammi fyrir þessum hlut núna að það er ekki bindandi og það þurfa - alveg eins og mér fannst hv. þingmaður ýja að - að fara fram tvær þjóðaratkvæðagreiðslur ef við göngum í Evrópusambandið. Fyrst er það atkvæðagreiðsla um hvort fólk vilji samþykkja þau drög sem við náum fram og síðan þarf, eins og hv. þingmaður nefndi, varðandi þetta fullveldisafsal sem við þurfum - af því að við erum ekki með aðferðir hér til að breyta stjórnarskránni. Við náðum því ekki í gegn - og þess vegna þarf í lokin að breyta stjórnarskránni og rjúfa þing. En af því að við erum að tala um fjárskuldbindingar, þjóðréttarskuldbindingar og Icesave þá held ég að það megi alveg líkja þessu við fjárlög þar sem eru ákveðnar fjárskuldbindingar. Engum mundi detta í hug að setja fjárlögin í þjóðaratkvæðagreiðslu. Við erum að tala um ákveðnar fjárskuldbindingar að því er varðar Icesave. Ég held að það megi alveg jafna þessu saman enda var þetta undanþegið í 3. gr. frumvarpsins sem við fjölluðum um á liðnu þingi. Varðandi það hvort þjóðaratkvæðagreiðslum muni fjölga þá er ég alveg sannfærð um að þeim muni fjölga, ekki síst ef fólkið sjálft fær réttinn til þess að koma á þjóðaratkvæðagreiðslu. Þetta eru miklar lýðræðisumbætur fyrir fólk og mikil lýðræðisréttindi sem fólkið fengi með þessu. Ég er alveg viss um það að stjórnlagaþing 

Frú forseti. Já, það er alveg rétt sem kom fram hjá hæstv. forsætisráðherra að það var möguleiki í vor að samþykkja hér á þingi breytingar á 79. gr. stjórnarskrárinnar sem hefðu falið það eitt í sér hvernig ætti að breyta stjórnarskránni. Það hefði auðveldað núna þá vinnu meðal annars sem er í tengslum við ESB-málið. Ég bind vonir við það í ljósi orða hæstv. forsætisráðherra sem talaði aftur um mikilvægi bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu - ég greindi það í hennar máli að hún hefði óskað þess að sú breyting hefði átt sér stað á 79. greininni af því að þá hefðum við talað um bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Fyrst svo er þá hlýtur forsætisráðherra að beita sér fyrir því að við fáum raunverulega bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu þar sem viljinn er hjá fólkinu. Fyrst hæstv. forsætisráðherra er ekkert sérstaklega hlynnt því að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarviðræðurnar þá þarf ekki þjóðaratkvæðagreiðslu fyrr en það er búið að breyta stjórnarskránni. Það þarf ekkert endilega þjóðaratkvæðagreiðslu um samninginn fyrr en að kosningum loknum. Það er hægt að hafa ferlið þannig að það verði komið heim þá með hugsanlegan samning, þingið tekur ákvörðun um hann, það verða kosningar um stjórnarskrána, nýtt þing kemur saman og síðan verði þjóðaratkvæðagreiðsla og þá bindandi þjóðaratkvæðagreiðsla. Mér finnst það vera algjört lykilatriði í þessu stóra máli að þjóðin virkilega, ekki hafi það bara á tilfinningunni, heldur viti það og gangi að því gefnu að hún hafi hið raunverulega vald þegar kemur að málefnum Evrópusambandsins og hvort við förum inn eða verðum áfram úti. Mér finnst þetta vera mjög þýðingarmikið atriði en vil um leið þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir hennar svör í þessu máli sem við báðar getum þá verið sammála um að er mikilvægt að hljóti hér mjög góða og málefnalega afgreiðslu.

Virðulegi forseti. Sú umræða sem hér hefur farið fram um frumvarp til laga, stjórnarfrumvarp um þjóðaratkvæðagreiðslur, hefur verið svolítið úti um víðan völl af þeirri einföldu ástæðu að löggjafarvaldið hefur sýnt fádæma getuleysi varðandi það að breyta þeim stjórnarskipunarlögum sem þjóðin býr við. Ekki veit ég af hverju þetta getuleysi stafar nema ef vera kynni af því að menn hafi verið ófúsir að breyta stjórnarskrá sem kallar á að þingkosningar fari fram. Einhvern veginn hef ég það á tilfinningunni að þeim sem hafa völdin hverju sinni sé mjög óljúft að raska því blíða ástandi og leita til dyntóttrar þjóðar sem gæti haft allt aðrar meiningar, kannski nokkrum vikum eftir að hafa kosið valdhafana í sína háu ráðherrastóla. Hvað sem því líður þá liggur hér frammi ákveðið frumvarp sem í raun er eins og klæðskerasaumað utan um þarfir ríkisstjórnarinnar núna í augnablikinu. Þetta frumvarp til laga um þjóðaratkvæðagreiðslur ætti að heita frumvarp til laga um þjóðaratkvæðagreiðslu vegna samnings um aðild Íslands að Evrópusambandinu. Í þessu frumvarpi er það lagt til að eina leiðin til þess að þjóðaratkvæðagreiðsla skuli fara fram sé sú leið að þingsályktunartillaga verði samþykkt í þá veru, þ.e. með meiri hluta á Alþingi, að þjóðaratkvæðagreiðsla skuli fara fram. Það vantar dálítið mikilvægan póst í þetta frumvarp að mínu viti því að hér vantar sjálfa heimildina til þjóðarinnar að efna sjálf til þjóðaratkvæðagreiðslu og það má líka færa gild rök fyrir því að hér vanti heimild fyrir minni hluta þingmanna til að krefjast þjóðaratkvæðagreiðslu um mál sem þessi minni hluti telur mikilsverð. Mér finnst það skjóta skökku við að miðað við að við búum sameiginlega að þeirri lýðræðislegu hugmynd að vald löggjafarþingsins sé komið frá þjóðinni, að við séum fulltrúar þjóðarinnar, þá finnst mér skjóta skökku við að við skulum ekki taka með í reikninginn að þjóðin geti átt rétt á því að efna til atkvæðagreiðslu um mál sem hún sjálf eða þá fulltrúar hennar telja sérstaklega mikilsverð nema þá fulltrúar meiri hluta á þingi. Ég sé það ekki alveg í spilunum að þingmeirihluti efni til þjóðaratkvæðagreiðslu um mál sem þessi sami þingmeirihluti er mjög farsællega sammála um að sé hið besta mál. Því er ekki að leyna að ég sé marga galla á þessu stutta frumvarpi og fáa kosti. Helsti ókosturinn sem mér finnst koma fram í þessu frumvarpi er fullkomin fyrirlitning á því fólki sem við erum umbjóðendur fyrir, þ.e. á þjóðinni. Meira að segja er þessi fyrirlitning áréttuð með sérstakri málsgrein hérna, sem er hluti af 1. mgr: „og er niðurstaða slíkrar atkvæðagreiðslu ráðgefandi“. Ef texti er einhvern tíma of langur og inniheldur óþarfa málalengingar er það í þessu tilviki því það veit hvert mannsbarn, vænti ég, að til þess að niðurstaða þjóðaratkvæðagreiðslu geti verið bindandi þarf að breyta stjórnarskránni. Það þarf ekki lögfræðinga til að segja okkur þetta. Hins vegar hygg ég að réttlætisvitund bæði þjóðarinnar og flestra annarra heldur en þá hugsanlega þess ræðumanns sem talaði hér síðast á undan mér, sé eindregið í þá veru að hafi þjóðin komist að einhverri niðurstöðu, hver svo sem hún er, að þá sé þingið bundið af því að fara eftir þeirri niðurstöðu og ekki bundið af neinu öðru eins og hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir benti á, sem sagt að vera bundinn af samvisku sinni sem stæði þá ofar þjóðarvilja. Við í Borgarahreyfingunni höfðum veður af því að þetta vonda frumvarp væri í bígerð og hefði verið lengi í smíðum svo að við rákum af okkur slyðruorðið og settum saman með góðra manna hjálp frumvarp til laga um þjóðaratkvæðagreiðslur sem inniheldur þá pósta sem við teljum nauðsynlega til þess að um raunverulegt frumvarp til laga um þjóðaratkvæðagreiðslur geti verið að ræða en ekki bara frumvarp til laga um þjóðaratkvæðagreiðslu vegna samnings Íslands og Evrópusambandsins sem er á óskalista ríkisstjórnarinnar, heldur væri nothæft í öllum tilvikum þegar að því kemur að það sé hald manna að þjóðaratkvæðagreiðsla geti höggvið á erfiðan vanda. Það sem helst skilur með þessum frumvörpum er að í frumvarpi Borgarahreyfingarinnar er gert ráð fyrir því að þjóðin sjálf geti óskað eftir þjóðaratkvæðagreiðslu, og meira en óskað eftir henni, geti knúið fram þjóðaratkvæðagreiðslu með því að tíu prósent kosningarbærra manna fari fram á slíkt með undirskrift sinni. Sömuleiðis er Alþingi Íslendinga sýnt það traust í þessu frumvarpi okkar að þar segir, með leyfi forseta: „Einnig getur að lágmarki 1/3 hluti þingmanna krafist þess með þingsályktun að slík þjóðaratkvæðagreiðsla skuli fara fram.“ Það vantar enn fremur í þetta lagafrumvarp sem við ræðum nú ákvæði um og fyrirmæli um með hvaða hætti skuli kynna þjóðinni það mál sem lagt er fram til þjóðaratkvæðagreiðslu. Í frumvarpi Borgarahreyfingarinnar er reiknað með að sett verði á laggirnar lítil stofnun, létt stofnun í þeim skilningi að starfsmannafjöldi gæti helgast af þeim verkefnum sem fyrir liggja, og heitir Lýðræðisstofa. Hún mundi starfa undir stjórn umboðsmanns Alþingis og hafa það verkefni að koma á hlutlausan hátt til skila til þjóðarinnar um hvaða spurningar sé að ræða í þjóðaratkvæðagreiðslu og helstu rök með og á móti. Ég ætla ekki að lengja mál mitt með því að bera saman þessi frumvörp í smáatriðum. En það að liggja skuli fyrir þinginu tvö frumvörp um þjóðaratkvæðagreiðslur núna allt í einu er dálítið skondin uppákoma. Það frumvarp sem síðar var lagt fram, sem sagt 125. mál á þskj. 169, það mál sem er til umræðu núna, er klæðskerasaumað utan um atkvæðagreiðslu um Evrópusambandsaðild án þess að til þurfi að koma breyting á stjórnarskrá með tilheyrandi þingkosningum á milli. Hitt frumvarpið er til komið vegna þess að það hefur, eins og ég gat um í upphafi míns máls, reynst löggjafarvaldinu ofviða að breyta stjórnarskrá Íslands til nútímahorfs og til þess að hún standist nútímakröfur svo að sett er undir þann leka með því að leggja fram frumvarp sem gæti dugað varðandi þjóðaratkvæðagreiðslur um hvaða mál svo sem þær snúast, hvort þær snerust um Evrópusambandsaðild eða Icesave eða eitthvað enn annað, eitthvert deilumál sem rís á morgun má einu gilda. Það er hörmulegt úr því að löggjafarvaldið hefur verið gersamlega ófært að finna út úr því hvernig það geti sett landinu ný stjórnarskipunarlög að ekki skuli hafa verið brugðið á það ráð að kalla saman stjórnlagaþing. Við í Borgarahreyfingunni erum mjög eindregið þeirrar skoðunar að stjórnlagaþing skuli kalla saman, því fyrr því betra, til þess að smíða þá stjórnarskrá sem þjóðin á skilið að búa við í stað þessa úrelta danska plaggs sem við búum við í dag. Ef stjórnlagaþing verður kallað saman þarf - eins og ég heyrði einhvern kalla það í umræðum hér fyrr í dag um annað mál - þá þarf þingheimur að hugsa út fyrir boxið. Þá þarf að hugsa aðeins út fyrir kassann vegna þess að þær hugmyndir sem hafa verið á sveimi og eru ættaðar héðan úr þingsölum um hvernig þetta stjórnlagaþing færi fram eru út úr öllu korti hvað varðar bæði tímalengd sem menn ímynda sér að þetta þing þyrfti að taka, kostnað sem af því mundi hljótast og í stuttu máli sagt hljóma verstu hugmyndirnar eins og blautur draumur lögfræðistéttarinnar. Það þarf ekki lögfræðinga til að setja okkar landi stjórnlög. Til þess þarf bara venjulegt fólk með fullu viti og það verk þarf ekki að vefjast fyrir neinum mánuðum eða jafnvel árum saman heldur er hægt að leita í smiðju þeirra þjóða sem lengra eru á veg komnar en við í þeim efnum og búa við nútímalegri stjórnarskipunarlög og læra af þeim hvernig maður setur saman stjórnarskrá sem gagnast litlu landi norður í höfum eins og Íslandi. Það hlægir mig að við skulum núna ræða þetta frumvarpsræksni um þjóðaratkvæðagreiðslur í stað þess að vísa því ekki út í hafsauga heldur til allsherjarnefndar svo að allsherjarnefnd geti fjallað um bæði þau frumvörp sem fram eru komin um þjóðaratkvæðagreiðslur og skilað sínu áliti til þingsins sem tekur væntanlega ákvarðanir sínar í framhaldi af því.

Virðulegi forseti. Hér er til umræðu frumvarp um almenna framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslu. Slík lög eru ekki til í landinu og full ástæða til að setja þau. Í stjórnarskránni eru tilgreind þrjú tilvik þar sem ber að halda þjóðaratkvæðagreiðslu. Í 11. gr. er kveðið á um þjóðaratkvæðagreiðslu ef þrír fjórðu þingmanna hafa krafist þess að forseti yrði leystur frá embætti áður en kjörtímabili hans lýkur. Í 26. gr. er mælt fyrir um þjóðaratkvæðagreiðslu ef forseti synjar lagafrumvarpi staðfestingar, eins og stendur í stjórnarskránni, og í 79. gr. er mælt fyrir um slíka atkvæðagreiðslu ef Alþingi samþykkir breytingu á kirkjuskipun ríkisins. Það má segja að tími sé kominn til að setja almenn lög um þjóðaratkvæðagreiðslu, nú 65 árum eftir að þessi stjórnarskrá tók gildi. Það er þó alveg óþarfi að víkja eitthvað frá því. Eins og við vitum öll er meginástæða þess að þetta frumvarp er flutt núna ekki sú, heldur vegna þess að í þingsályktun sem samþykkt hefur verið um að sækja um aðild að Evrópusambandinu kemur einnig fram að þjóðaratkvæðagreiðsla verði haldin um væntanlegan aðildarsamning. Fræðimenn telja almennt óheppilegt að setja lög um þjóðaratkvæðagreiðslu með stuttum fyrirvara eða fyrir einstakar þjóðaratkvæðagreiðslur því að þá er talin hætta á að löggjöfin verði sniðin að viðfangsefninu eða því sem greiða á atkvæði um. Þess vegna er nauðsynlegt að til séu almenn lög um slíkar atkvæðagreiðslur. Nú eru auðvitað ekki bæði þessi skilyrði uppfyllt með þessu frumvarpi. Skilyrðið um stuttan fyrirvara er vissulega uppfyllt því að það eru ábyggilega allnokkrir mánuðir, ef ekki meira en ár, þangað til slík þjóðaratkvæðagreiðsla yrði haldin ef við náum samningum um aðild að Evrópusambandinu. Hinu skilyrðinu, um viðfangsefnið, er ekki að fullu náð. Frumvarpið tekur hins vegar til þjóðaratkvæðagreiðslu almennt án tillits til þess hvert efni hennar er en ekki þessarar einstöku þjóðaratkvæðagreiðslu um Evrópusambandið og má því ætla að síðara skilyrðið sé líka uppfyllt, a.m.k. að hluta. Þar sem sérreglur geta átt við í nokkrum atriðum um þjóðaratkvæðagreiðslur sem eru haldnar samkvæmt stjórnarskránni, svo sem um tímafresti o.fl., koma slíkar reglur fram í frumvarpinu eftir því sem við á. Um hina almennu þjóðaratkvæðagreiðslu, sem ekki er samkvæmt stjórnarskránni, gerir frumvarpið ráð fyrir að Alþingi geti með þingsályktunartillögu ákveðið að halda slíka atkvæðagreiðslu um tiltekið mál og skal atkvæðagreiðslan fara fram í fyrsta lagi þremur mánuðum og í síðasta lagi einu ári eftir að þingsályktunartillagan hefur verið samþykkt á Alþingi. Alþingi skal standa fyrir víðtækri kynningu á því málefni sem borið er undir þjóðaratkvæði og forsætisnefnd Alþingis skal setja nánari reglur um fyrirkomulag kynningar. Allt sýnast mér þetta atriði sem gætu átt við um hvaða efni sem kjósa ætti um. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að talning atkvæða fari fram eins og í forsetakosningum og að niðurstaða kosninga í hverju kjördæmi sé tilkynnt. Mér finnst umhugsunarvert hvort þetta sé hin rétta leið eða hvort e.t.v. mætti haga talningu þannig að allir kjörseðlar væru fluttir á einn stað og þannig lægi fyrir niðurstaða þjóðarinnar en ekki byggðanna til efnisins sem kosið er um. Þann sama hátt tel ég að ætti einnig að hafa uppi við forsetakjör. Í 2. gr. stjórnarskrárinnar segir, með leyfi forseta: „Alþingi og forseti Íslands fara saman með löggjafarvaldið.“ Og í 48. gr. stjórnarskrárinnar segir, með leyfi forseta: „Alþingismenn eru eingöngu bundnir við sannfæringu sína og eigi við neinar reglur frá kjósendum sínum.“ Af þessu er alveg ljóst að til að hægt sé að setja lög um bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu þarf að breyta stjórnarskránni. Eðli máls samkvæmt kveður þetta frumvarp því á um ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Við getum svo haft mismunandi skoðanir á því hvernig stjórnmálamenn eiga að líta á úrslit ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Fyrir mína parta tel ég að það sé erfitt fyrir alþingismenn að hunsa niðurstöðu ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu, þeir séu siðferðilega bundnir af henni. Ég er á hinn bóginn alveg klár á því að hver og einn yrði að gera það upp við sjálfan sig og ekki væri hægt að vísa til neinna annarra skuldbindinga. Ég sé heldur ekki að þetta ætti að snúa öðruvísi við alþingismönnum sem kosnir væru eftir að þjóðaratkvæðagreiðslan hefur farið fram, jafnvel þó að þeir hefðu háð kosningabaráttu í millitíðinni. Virðist mér í því dæmi að kosningabarátta þess þingmanns hlyti að hafa gengið út á að fara gegn þeim vilja sem komið hefði fram í þjóðaratkvæðagreiðslunni og þykir mér það lítil virðing fyrir skoðun þjóðarinnar. En þetta er huglægt vandamál og líklegast ekki neitt eitt rétt svar við því. Hér á landi hefur fulltrúalýðræði verið við lýði. Ég er þeirrar skoðunar að það sé full ástæða til að endurskoða og setja í stjórnarskrá ákvæði þess efnis að við ákveðnar aðstæður sé hægt að vísa málum til þjóðarinnar. Í þeim efnum má hugsa sér þá fyrirmynd sem er í dönsku stjórnarskránni um að þriðjungur þingmanna geti innan ákveðins frests krafist þjóðaratkvæðagreiðslu um lög sem þingið hefur samþykkt. Fjárlög og ýmis lög um skatta eru þó undanskilin þessu í Danmörku. Í þeirri stjórnarskrá er einnig ákvæði um að breytingar á stjórnarskránni skuli bera undir þjóðina. Þetta finnst mér einnig gott ákvæði og mætti mjög fylgja því fordæmi. Þá eru til dæmi annars staðar um að tiltekinn fjöldi kjósenda geti krafist þjóðaratkvæðagreiðslu. Það tel ég einnig að gæti verið til eftirbreytni. Langtímamarkmiðið er að slíkar atkvæðagreiðslur verði bindandi. Þjóðin á að hafa lokaorðið. Þess vegna er ég ekki meðmælt því að setja slíkar heimildir í almenn lög um ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu eins og þessi tillaga hér hlýtur eðli máls samkvæmt að vera. Ástæðan fyrir því er einfaldlega sú að almenn löggjöf af þessu taginu er líkleg til að því verði frestað að stíga skrefið til fulls og endurskoða stjórnarskrána að þessu leyti og það þarf að endurskoða hana til að koma einmitt á ákvæðum um bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu og í raun mörg önnur atriði.

Frú forseti. Fyrir rúmri viku lagði Borgarahreyfingin fram fyrsta frumvarpið sitt og fjallaði það um þjóðaratkvæðagreiðslur. Kjarni Borgarahreyfingarinnar er lýðræðisumbætur og því gladdi það okkar borgarahjörtu að geta lagt fram þetta frumvarp. Það kom þó ekki til af góðu. Í vor var skipaður vinnuhópur um persónukjör, þjóðaratkvæðagreiðslur og stjórnlagaþing, sem sagt okkar hjartans mál, og var hv. þm. Þór Saari fulltrúi okkar í þeim hópi. Seta þar var fremur sorgleg og í stuttu máli sagt áttu hugmyndir Borgarahreyfingarinnar um lýðræðisumbætur ekki upp á pallborðið hjá þeim sem stýrðu hópnum. Því sömdum við og mæltum fyrir okkar eigin frumvarpi. Það frumvarp sem hér er lagt fyrir er brandari og móðgun við almenning. Það er ekki fólki bjóðandi að leggja fram frumvarp þar sem hvorki þjóðin né minni hluti þingmanna getur krafist þjóðaratkvæðagreiðslu. Stjórnarflokkarnir ætla því að ákveða fyrir okkur hin hvort og um hvað við megum kjósa. Þetta finnst mér forsjárhyggja af verstu sort. Stjórnarflokkunum virðist mikið í mun að halda almenningi í stöðu barns, barnsins sem fær ekki að taka afstöðu til eigin framtíðar, ekki er hlustað á og ekki er mark á takandi. Nú veit ég vel að það stangast á við stjórnarskrá okkar að þjóðaratkvæðagreiðslur séu bindandi. Okkar frumvarp er því líka því marki brennt að vilji þjóðarinnar getur einungis verið ráðgefandi. Ég tel mikilvægt að farið verði í nauðsynlegar breytingar á stjórnarskránni við fyrsta tækifæri, og ekki aðeins breytingar. Í stefnuskrá Borgarahreyfingarinnar er lagt til að haldið sé stjórnlagaþing þar sem landsmenn semji sína eigin stjórnarskrá. Sú sem við eigum núna er í grunninn samin handa 19. aldar Dönum. Það var Kristján IX. Danakonungur, og þar með kóngur okkar Íslendinga í þá daga, sem færði landsmönnum stjórnarskrána árið 1874, á þúsund ára afmæli Íslandsbyggðar. Síðan eru liðin 135 ár. Stjórnarskránni hefur verið breytt nokkrum sinnum, t.d. árið 1918 þegar Ísland fékk fullveldi og 1944 þegar sjálfstæðið, sem nú virðist svo brothætt, var í höfn. Flestar breytingar hafa þó lotið að kosningalöggjöf og kjördæmabreytingum að undanskilinni breytingu á eða nýjum kafla um mannréttindamál. Árið 1884, þegar stjórnarskráin var 10 ára, höfðu aðeins 9% Íslendinga kosningarrétt. Öll viðhorf okkar til mannréttinda hafa breyst síðan 1874 og tímabært að skapa nýja stjórnarskrá á forsendum okkar sem erum 21. aldar Íslendingar en ekki 19. aldar Danir. Það er að mínu mati hneisa ef frumvarpið verður samþykkt í þessari mynd. Það er mikilvægt að almenningur geti með ákveðnum skilyrðum farið fram á þjóðaratkvæðagreiðslu og eins finnst mér mikilvægt að einn þriðji hluti þingmanna geti krafist þess að mál séu lögð í dóm þjóðarinnar eins og okkar frumvarp gerði ráð fyrir. Þjóðin á betra skilið en þetta frumvarp.