Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. (Jónas Jónsson) Það er e. t. v. eðlilegt, að þetta mál sé tekið á dagskrá, en við höfum haft svo mikið að gera í fjvn., að við höfum ekki getað haldið nægilega fundi í öðrum n. - Það hafa komið fram í þessu máli nauðsynlegar og gagngerðar brtt., sem n. hefir ekki tekið til meðferðar, þannig að ómögulegt er að taka málið fyrir nú, og ekki fyrr en n. hefir gert nauðsynlegan undirbúning, sem þarf viðvíkjandi þessum brtt. Neyðist ég því til að biðja hæstv. forseta að taka málið út af dagskrá.

Sigurjón Á. Ólafsson Ég vil aðeins segja nokkur orð út af meðferð þessa máls. Það er búið að liggja hér í þinginu síðan 21. febr., en 1. umr. fór fram á fyrra hluta þings og 2. umr. fór fram 12. þ. m., og nú er þetta mál komið á dagskrá eftir ósk minni við hæstv. forseta. Ég get auðvitað ekki haft neitt á móti því, að málið verði athugað í n., en ég hefi margsinnis farið fram á það við form. n., að það væri tekið fyrir, og ég hygg, að hinir nm. séu hlynntir því, að þær brtt., sem hér ræðir um, verði teknar til rækilegrar athugunar. Ég óska eindregið eftir því, að málinu verði hraðað, því að ég óska einskis frekar en að málið nái fram að ganga á þessu þingi.

Flm. (Hannes Jónsson) Ég þarf ekki að vera margorður um þetta litla frv.; Það er flutt út af öðru frv., sem afgr. var til Ed. í gær. Ég vil vænta þess, að þetta frv. verði einnig afgr. til n. a. m. k., til þess að sjá, hverju fram vindur um frv. það, er afgr. var til Ed. í gær. Því að ef það strandar í Ed., sem er ástæða til að ætla, þá er nauðsynlegt, að þetta mál nái fram að ganga, því að ég hygg, að það sé samróma álit allra þeirra, er að hinu frv. stóðu, að þau ákvæði, sem í þessu frv. felast, séu nauðsynleg, og sameining Blönduóskauptúns er frá sjónarmiði flm. hins frv. að miklu leyti byggð á því, að ná eignarheimild fyrir íbúa kauptúnsins norðan árinnar á þessu landi, sem hér um ræðir. Eins og tekið er fram í grg. fyrir þessu frv., hafa miklar tilraunir verið gerðar til þess að ná samkomulagi við eiganda jarðarinnar um að líta af hendi það land, sem hér um ræðir, og hefir honum verið boðið ríflegt verð fyrir það. En það hefir ennþá ekki tekizt að koma á samkomulagi milli hreppsins og eiganda jarðarinnar. En það getur vitanlega ekki átt sér stað, svo framarlega sem land það, er eignarnámi þarf að taka, er ekki nauðsynlegt fyrir jörðina, að því sé haldið í svo óeðlilega háu verði til hinna ýmsu manna, sem þurfa að hafa afnot af því, að varla sé kleift að taka landið á leigu með þeim skilyrðum, sem sett eru. Með þessu frv. fylgir sem fskj. álit Búnaðarfél. Ísl. um nauðsyn þessa lands fyrir þennan kauptúnshluta, og get ég vísað til þess, sem þar er sagt. Sem fskj. II. er líka erindi frá íbúum þessa kauptúnshluta, og lýsa þeir þar þörf sinni á þessu landi og óska eftir, að hreppsnefnd Engihlíðarhrepps geri allt, sem í hennar valdi stendur, til þess að tryggja þeim aðgang að þessu nauðsynlega landi. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að ræða þetta frekar, en vænti þess, að málið fái afgreiðslu til n., svo að hægt verði, eftir því sem afgreiðsla verður á hinu málinu - sameiningarmálinu - í Ed. að afgr. þetta, ef hitt yrði fyrir einhverjum töfum í þinginu, sem ég vænti, að verði. Vil ég svo vænta þess, að n. verði reiðubúin til þess að skila þessu máli frá sér strax og séð verður um afdrif hins málsins, svo að trygging sé fyrir því, að þetta mál fái afgreiðslu í gegnum þingið. Ég sé ekkert á móti því, að þessu máli verði hraðað í gegnum Nd. og sent til Ed. Gæti það þá orðið úrslitaþátturinn um þá stefnu, sem taka á í þessu máli, hvernig Ed. lítur á þetta. Ég efast ekki um, að allir séu sammála um, að þetta atriði þarf að fá afgreiðslu á þessu þingi. Það verður ekki leyst á annan hátt, enda hafa svipuð mál verið leyst með lagasetningu. - Vil ég svo leggja til, að þessu máli verði vísað til landbn. að lokinni þessari umr.

Jón Pálmason Ég geri ráð fyrir, að hv. dm. sjái, að þetta frv., sem hér liggur fyrir og lagt var fram fyrir þingið þegar allshn. var búin að afgr. hitt málið, að þetta er þýðingarlaust mál til þess að eyða í það nokkrum tíma, og til þess eins fram lagt að reyna, ef hægt væri, að spilla framgangi hins málsins, sem Nd. hefir nú þegar afgr. Mig undrar í sjálfu sér ekki, þó að hv.þm. V.- Húnv. komi með svona frv., eftir öll þau læti sem hann viðhafði gegn hinu frv., en hitt þykir mér furðu gegna, að hv. 7. landsk. og hv.þm. Mýr. skuli taka þátt í svona skrípaleik, því að það verður það að teljast. Ég skal ekki fara að ræða þetta mál neitt, því að efni þess þýðir ekki að ræða sérstaklega, en ég vænti þess, að hv.þm. verði sjálfum sér samkvæmir vegna þeirrar afgreiðslu, sem hitt málið fékk, og felli þetta frv. nú þegar við þessa umr., svo að frekari tafir þurfi ekki af því að leiða.

Flm. (Hannes Jónsson) Ég þarf ekki heldur að standa í löngum umr. um þetta við hv.þm. A.-Húnv. Ég vil aðeins benda hv.þm. í það, að það er fyllsta öfugmæli í því, sem hann sagði í sinni ræðu, að hitt málið hefði fengið afgreiðslu í allshn., því að þangað fór það ekki, heldur til landbn.  (Raddir af þingbekkjum: Það var afgr. í allshn.)  . Ég skal þá viðurkenna, að ég hefi farið með rangt mál, þegar mér er bent á það, en ég áleit, að það hefði farið til landbn., þar sem hv.þm. Ak. var frsm. að því. En það er þó a. m. k. öfugmæli hjá hv.þm., að þetta frv. sé fram komið til þess að spilla fyrir hinu málinu, því að það veit hv.þm., að ein aðalástæðan, sem færð var fram fyrir þessu máli í héraði, a. m. k. á þeim fundum, sem haldnir voru um það milli kauptúnshlutanna, var sú, að það væri svo nauðsynlegt að fá þetta land til ræktunar fyrir þorpsbúa norðan árinnar. Sú var ein ástæðan, sem notuð var til þess að vinna hug þeirra, sem búa norðan árinnar, til samvinnu, að þeir gætu ekki náð í þetta land með öðrum hætti en að sameina kauptúnið. Með sameiningunni væri gefin greið leið til þess að ná þessu landi, hvað sem eigandinn segði. En til þess að ekki þurfi að ganga þá krókaleið að sameina kauptúnshlutana, er þetta frv. fram komið. Ef svo skyldi fara, að hinu frv. hlekktist á í Ed., sem ég hefi fyllstu ástæðu til að ætla, þá er það a. m. k. ekki nein fórn fyrir stuðningsmenn þess máls, þó að þetta frv. fái afgreiðslu í þessari hv. d., og það er ekkert, sem þeir verða að taka aftur af því, sem þeir hafa áður sagt. Þeir hafa á engan hátt lagt stein í götu síns málstaðar, þó að þeir fylgi þessu máli. Þeir eru sjálfum sér samkvæmir í þessum þætti af röksemdafærslu sinni fyrir sameiningarmálinu, og hann er viðurkenndur af þeim, sem ekki hafa viljað fylgjast með sameiningu kauptúnshlutanna. Að þetta frv. er flutt hér á þingi, er því ekki annað en bein viðurkenning á því, að þessi þáttur í röksemdafærslu sameiningarmannanna hefir við rök að styðjast, en hinsvegar er það álit okkar, að það væri eðlilegra að leysa það spursmál á árum vettvangi heldur en með sameiningu þessara tveggja kauptúnshluta. Ég vil því leggja áherzlu á, að fyrir stuðningsmenn sameiningarmálsins getur enginn afsláttur legið í því, þó að þetta mál verði afgr. til Ed. Úrslitavaldið er hjá Ed. um það, hvora leiðina eigi að fara, að sameina kauptúnshlutana eða tryggja íbúum kauptúnsins norðan árinnar sæmilegt land til ræktunar.

Jón Pálmason Ég skal ekki tefja tímann með mörgum orðum. - Það er í sjálfu sér rétt hjá hv.þm. V.- Húnv., að það skiptir ekki miklu máli, hvort frv. fer til n. eða ekki. En það sýnir bezt, hvað hv.þm. V.- Húnv. hefir fylgzt vel með gangi hins málsins, sem hann nefndi, að hann hélt, að það hefði verið í landbn. og hv.þm. Ak. frsm. Auðvitað tók hann annað aftur, en ekki hitt. En ég get ekki betur séð en að hv. d. gerði sig hlægilega með því að samþ. til n. svona frv., sem gengur í gagnstæða átt við það, sem hún er búin að samþ. með 25:5 atkv. að ég ætla, og það fyrir örfáum dögum. Ég sé ekki betur en að það liggi ljóst fyrir, ef hv.þd. vill vera sjálfri sér samkvæm, að frv. þetta beri að fella tafarlaust.

Gísli Guðmundsson Ég vil leyfa mér að fara fram á það við hæstv. forseta og þá, sem brtt. eiga við þetta frv., að meðferð þess verði frestað og það tekið af dagskrá, vegna þess, að ég hefi borið fram annað frv., sem var til meðferðar í þessari hv. d. í gær og var þá vísað til sjútvn, en í því frv. felst miðlunartill. í þessu máli. Frv. var vísað til sjútvn., eins og ég sagði áðan, og ég hefi ástæðu til þess að halda, að í n. verði samkomulag um að leysa málið á þeim grundvelli, sem þar er lagt til. Það er æskilegt, að meðferð þessa máls verði frestað, svo að ekki verði greidd atkv. um það við 2. umr. fyrr en hitt málið er komið úr n. Ég hefi ekki fleira um þetta að segja, en vil leggja áherzlu á þessa ósk til hæstv. forseta og þeirra, sem borið hafa fram brtt. við frv.

Páll Þorbjörnsson Hv. 6. þm. Reykv., sem hefir stundum í ræðum valið sér hið smellna nafn að kalla sig talsmann fiskeigenda, belgdi sig út með miklum vandlætingartón, vegna þess að ég hafði gagnrýnt framkomu hans og annars hv.þm., og átti ég þar við brtt., sem hann og annar hv.þm. hafa lagt fram við þetta frv. Það, sem ég vil nú segja þessum hv.þm., er það, að í næsta sinn, þegar hann fer að segja mönnum frá því, að hann sé sérstakur talsmaður fiskeigenda, kynni hann sér svo mikið afurðamál sjávarútvegsins, að hann fari ekki með aðrar eins staðleysur og hann fór með í gær. Hv. þm. var að tala um, hvað vörugjald, sem greitt er til Siglufjarðar, sé lágt í samanburði við það, sem er í Rvík, en hún væri þó ekki í hæsta flokki, eftir því, sem hann sagði. Hann var að tala um, að í Rvík væru borgaðar 4 kr. af smálest af lýsi, en á Siglufirði 2.50 kr. En samkv. till.hv.þm. vill hann leyfa Siglfirðingum að hækka gjaldið um 100%, svo að það verði 5 kr. á smálest. Nú vil ég upplýsa hv.þm. um, að það er ekki alveg sama, hvaða gjald er lagt á vörur, sem eru í mismunandi verðflokkum, en það ætti honum að vera kunnugt, ef dæma ætti eftir þeim afrekum, sem hann telur sig hafa unnið í þágu sjávarútvegsins. Það lýsi, sem flutt er frá Rvík, er nær eingöngu þorskalýsi, en það, sem flutt er frá Siglufirði, síldarlýsi. En verðmunurinn á þessum tveim tegundum lýsis er svo gífurlegur, að þorskalýsið er nálægt því að vera 5 sinnum dýrara en síldarlýsið, og mun þá láta nærri, þegar miðað er við verðmæti, að í Rvík séu aðeins greiddar 4 kr. af smálest, en á Siglufirði 25 kr. - Þá komum við að mjölinu. Í Rvík eru borgaðar 3 kr. af smálest, en í Siglufirði 1.50 kr. Hv. þm. leggur til, 0 á Siglufirði sé það hækkað upp í 3 kr., eða m. ö. o. að það sé eins hátt og í Rvík. En nú er það svo, að frá Siglufirði er aðallega flutt síldarmjöl, en frá Rvík fiskimjöl. Nú ætti hv.þm. að vera kunnugt um það, að fiskimjöl er í talsvert hærra verði en síldarmjöl. Hv. þm. talaði í miklum vandlætingartón og þannig, að það mátti á honum skilja, að mér hefði orðið það á að nudda mér upp við fiskeigendur, og að ég hefði farið með blekkingar um það, hvernig þetta vörugjald komi niður á sjávarútveginum. Hann dró það inn í umr., að ég hefði ekki viljað ganga með honum og hv.þm. Vestm. og fella niður útflutningsgjald af fiski, sem er 15/8%, og vildi hann láta skína í það, að það gjald kæmi meira niður á Siglufirði en öðrum stöðum. Í þessu kom fram flaustur hv.þm. og ókunnugleiki á þeim málum, sem hann er að reyna að telja mönnum trú um, að hann kunni bezt skil á. Nú vil ég upplýsa hann og aðra hv.þdm. um það, hvernig þetta gjald í bæjar- og hafnarsjóð á Siglufirði verður samkv. hans till. Bátur, sem gerður er út á síldveiðar af Siglufirði, verður að greiða í hafnarsjóð 225 kr. af 1500 tunnum saltsíldar, en af 1000 tunnum kryddsíldar 250 kr. Ofan á þetta í svo að leggja 50% handa bæjarsjóði. Ef bátur leggur 4000 mál upp í bræðslu, þá verður hann að greiða til hafnarsjóðs í vörugjald, eftir útkomunni í ár, 13 aura á mál, eða 520 kr., en samkv. till.hv. tveggja þm. á gjaldið á síldarmjöli, síldarlýsi og síldarolíu að hækka um 100%, svo það nemur sem svarar 11 aurum á mál, og verður það þá 4-10 kr. Þetta verður þá á bát, sem leggur upp 4000 mál til bræðslu og 2500 tunnur af saltsíld. 1642.50 kr. samkv. till.hv.þm. En sami bátur greiðir í útflutningsgjald til ríkissjóðs 1000-1100 kr. Þá verður útkoman sú, að af sama afla þarf hann að greiða 500-600 kr. meira í hafnarsjóð og bæjarsjóð heldur en útflutningsgjaldið er. Svo er hv.þm. að belgja sig upp út af því, að ég vilji ekki fella niður útflutningsgjaldið í ríkissjóð á sama tíma og hann og annar hv.þm. bera fram brtt. við hafnarlagafrv. fyrir Siglufjarðarkaupstað um það að bæta hér um bil sama skatti í útveginn. Það á aðeins að flytja gjaldið til og láta það renna til Siglufjarðar, í staðinn fyrir að láta það renna í ríkissjóð. En það er ekki ætlun þeirra að létta gjaldinu af útveginum. Vegna þess, að hv. 6. þm. Reykv. og fleiri hafa verið að tala um það, að þetta vörugjald yrði ekki til þess að íþyngja útveginum, þá vil ég minna á eitt tilfelli, sem nýlega hefir átt sér stað. En það er, að það bæjarfélag, sem mér er óhætt að segja að hefir gengið lengst í því að taka vörugjald í bæjar- og hafnarsjóð, var ekki skammsýnna en það, að þegar farið var að salta síld þar, þá felldu menn þar niður skattinn í salti, tunnum og fleiru. Ég get upplýst það, að þetta er í Vestmannaeyjum, kjördæmi annars þm., sem vill nú tvöfalda gjaldið til Siglufjarðar af síldarmjöli, síldarlýsi og fiskimjöli. Þá kom það fram undir umr., að síldarverksmiðjur ríkisins á Siglufirði hefðu útrýmt samskonar atvinnurekstri þar. Þetta kom fram hjá hv. 8. landsk., og ég held líka hjá hv. 6. þm. Reykv. Ég færði nokkur rök að því áður í umr., að síldarverksmiðjur ríkisins á Siglufirði hefðu ekki kippt burt samskonar atvinnurekstri. því var haldið fram af mér og hv.þm. Ísaf., að ein af þeim verksmiðjum, sem voru í eigu einstakra manna, var ekki starfrækt af viðkomandi eiganda árið áður en hún var keypt af ríkinu. Þessu var mótmælt af hv. 8. landsk. En ég hefi nú aflað mér frekari upplýsinga um þetta. Verksmiðjan var starfrækt 1930, en 1931 voru aðeins möluð þar bein og hausar um vorið 1932 var hún alls ekki starfrækt, en 1933 komst hún í eigu ríkisins. Íbúarnir á Siglufirði töldu, að það væri hagsmunamál fyrir þá, að verksmiðjan kæmist í hendur ríkissjóðs og reksturinn væri þannig tryggður að staðaldri. Hv. 6. þm. Reykv. notaði stór orð og ljót, sem þm. yfirleitt eru ekki óvanir að heyra, því að þessi þm. er þekktur að því að vera orðljótur, ekki aðeins hér í þinginu, heldur um land allt. Ég læt mér í léttu rúmi liggja þau ummæli, sem hann valdi mér, því það er ekki aðeins, að þau séu notuð um hann sjálfan af andstæðingum hans, heldur líka af hans eigin flokksbræðrum, enda er hann í þeim flokki notaður til hinna verstu skítverka og þykir ekki til annars hæfur.

Finnur Jónsson Ég skal ekki lengja umr. mikið. Það hefir verið fært fram af hv. 6. þm. Reykv. til gildis fyrir brtt. þeim, sem hann flytur við þetta frv. ásamt hv.þm. Vestm, að á Siglufirði séu eingöngu stundaðar síldveiðar, og meginhluti af þeim atvinnurekstri sé aðkominn og rekinn stuttan tíma, svo að hann sé útsvarsfrír, og þess vegna sé bænum nauðsynlegt að ná tekjum af þessum aðkomumönnum. Ég hefi ekki dregið í efa tekjuþörf kaupstaðarins, þó okkur greini á um aðferðir til tekjuöflunar. En sá siður hefir legið lengi í landi á Siglufirði, að reyna með ýmsu móti að hafa sem mest fé af aðkomumönnum, eða reyna að láta gjöld bæjarins hvíla á þeim. Má í því nefna sem dæmi, að rafmagnsverð á Siglufirði er hærra að sumrinu en að vetrinum, og er það eina rafstöðin á landinu, sem þannig hagar verðlagningu sinni. Ennfremur má geta þess, að í þessum stað er talsvert mikil þorskveiði, og þó það sé oft ekki arðsamur atvinnurekstur, verður maður að ganga út frá því, að hann beri gjöld til bæjarins að sínum hluta. Þá er rétt að taka það fram, að ekki hafa neinar útsvarstekjur verið teknar frá Siglufirði við það, að síldarverksmiðjur ríkisins hafa verið reistar þar. Þar hafa ekki verið lagðar niður neinar verksmiðjur vegna byggingar ríkisverksmiðja. Það getur verið, að hægt sé að segja sem svo, að þess vegna hafi einstaklingar e. t. v. ekki ráðizt þar í að reisa verksmiðjur, en þó hefir áður verið á það bent, að einstaklingar hafa falið hentugra að reisa sínar verksmiðjur annarsstaðar. Og þó ríkið hafi byggt sínar síldarverksmiðjur á Siglufirði, þá hafa einstaklingar alls ekki verið útilokaðir frá slíkum rekstri þar, eins og sjá má á því, að 2 einstakir menn reka þar verksmiðjur - þó þær séu að vísu litlar við hlið ríkisverksmiðjanna, Ennfremur má geta þess, að nú liggur fyrir hjá atvmrh. beiðni frá einstökum manni um að mega reisa og reka síldarverksmiðju á Siglufirði. Þá er ekki hægt að ganga framhjá því, að við verksmiðjur þessar vinna 150 manns, og er þar með stórlega aukin atvinna íbúa bæjarins og möguleikar þeirra til að greiða gjöld í bæjarsjóð Siglufjarðar. Hv. 6. þm. Reykv. var að bera saman vörugjöldin á Siglufirði og í Rvík og vildi með því sanna, að engin ástæða væri til, að Siglufjörður tæki ekki hærri vörugjöld en nú. Þetta eru alls ekki sambærilegar hafnir. Siglufjarðarhöfn er gerð af náttúrunnar hendi, og þó eru tekin stórgjöld af skipum og vörum í hafnarsjóð, eða á 2. hundr. þús. kr. árlega, en engar stórfelldar umbætur hafa verið gerðar á höfninni. Að vísu hefir verið byggð ein bryggja, en síðan ekki söguna meir, nema hvað nú er verið að byggja þar sjóvarnargarð; að vísu talsvert dýran, en með miklum styrk úr ríkissjóði. Það er því alls ekki sambærilegt um höfnina á Siglufirði ef í Rvík eða Vestmannaeyjum, svo ég nefni aðra dýra höfn hvað tilkostnað snertir; þess vegna er alveg rangt að bera saman hafnar- og vörugjöld á þessum höfnum. Rétti samanburðurinn er við aðrar hafnir á Norðurlandi, sem gerðar eru af náttúrunnar hendi eins og Siglufjarðarhöfn, og lítið hefir þurft að kosta til, og á ég þar sérstaklega við Akureyrarhöfn. Ef þar er gerður samanburður, kemur í ljós, að hafnar- og vörugjöld á Siglufirði eru talsvert hærri en á Akureyri. Nú hefir hv. 6. þm. Reykv. alveg gengið framhjá þeim rökum, sem komið hafa fram, og tölum, sem ég hefi nefnt hér, er sýna, að vörugjaldatekjur Siglufjarðarhafnar nema nú árlega talsvert hærri upphæð en þarf til að standa straum af öllum útgjöldum hafnarsjóðs. Ennfremur hefir hann gengið framhjá því atriði, er ég hefi nefnt, hver skattur er lagður á báta þá, sem þangað sækja. Býst ég við, úr því hann hefir ekki reynt að mótmæla þessu, að hann viðurkenni þennan skatt, sem bátarnir gjalda til Siglufjarðarhafnar, en skattur þessi nemur af hverjum bát, reiknað með meðalverði, 2000 kr. á ári, 1000 kr. til hafnarsjóðs og 1000 kr. til bæjarsjóðs. Með brtt.hv. 6. þm. Reykv. yrði skattur þessi nokkru lægri, eða um 1600 kr. á bát. Það er því svo, eins og bent hefir verið á af hv. 3. landsk., að síldarútvegsmenn greiða til Siglufjarðarbæjar og hafnar mun hærra gjald en þeir greiða nú í tolla til ríkissjóðs. Ég skora á hv.þd. að taka rök þessi og öll gögn til rækilegrar íhugunar og athugunar, og vona ég, að þau séu svo sterk, að hvorki brtt.hv.þm. Vestm. og hv. 6. þm. Reykv. nái fram að ganga né heldur frv. óbreytt, heldur verði samþ.brtt. þær við frv., sem fluttar eru af okkur hv. 3. landsk.þm.

Frsm. (Sigurður Kristjánsson) [óyfirl.]: Ég man ekki, herra forseti, hvað ég er búinn að tala oft í þessu máli.  Þá er samanburður hv.þm. Ísaf. milli Rvíkur og Siglufjarðar alveg óþarfur; vörugjöld á Siglufirði eru svo lág, að auðséð er, að ekki er til þess ætlazt, að þau verði verulegur tekjustofn. Ég tók minn samanburð eftir reglugerðum beggja hafna, og er hverjum opinn aðgangur að reikna út, hvort ekki sé rétt. Öðru máli gegnir um þær tölur, sem hv. 3. landsk. fór hér með; þær eru ekkert annað en herfilegar rangfærslur og blekkingar. Þetta er ekki auðvelt að sanna svona standandi án allra gagna, en hann vildi reikna svo út, að hafnargjöld á Siglufirði næmu meiru en útflutningsgjald af síldarafurðum.  Að þessu athuguðu er sýnt, að ekki er óeðlilegt að Siglufjörður fái einhverja uppbót og að honum er það nauðsynlegt. Ég hefi ekki sagt, að þetta sé heppilegasta leiðin, en hún er vægileg, og er þar að auki aðeins ætluð til eins árs. Það stendur óhaggað, að vörugjald á Siglufirði sé lágt, og á sumum vörutegundum alls ekkert, þrátt fyrir það, þó hv. 3. landsk. hafi haldið því fram í blaðagrein, að við hv.þm. Vestm. ætluðum að skattleggja nauðsynjavörur, sem sýnir bara, að hann hefir ekki nennt að lesa þskj. Það má vel vera, að ég hafi verið harðorður í gær, en ég var ekki harðorðari en efni stóðu til. Það er þreytandi að sitja með þessum hv.þm. dag eftir dag og sjá hann bregða fæti fyrir hvert mál á fundum í sjútvn., sem til hagsbóta horfa fyrir sjávarútveginn, með þeim gorgeir og þembingi, sem einkennir þá menn, er minnst hafa til brunns að bera. Ég vil því síður en svo taka aftur nokkuð af því, sem ég hefi sagt.

Páll Þorbjörnsson Það var núna undir ræðulok 6. þm. Reykv., sem hann sagði, að lagt væri til, að þetta ákvæði stæði aðeins í eitt ár. Ég vil því, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp a. m. k. kafla úr brtt, sem þm. flytur ásamt hv.þm. Vestm.: „Þangað til öðruvísi kann að verða ákveðið með almennum lögum, skal bæjarstjórn Siglufjarðar heimilt að ákveða hækkun á núverandi vörugjaldi um allt að 100%“ o. s. frv. Ég vil svo spyrja hv. 6. þm. Reykv., hvar það standi, að þetta eigi að vera til eins árs.

Ég hefi tekið fram, að ég mundi fylgja brtt.hv. 8. landsk.

. Ég hygg, að það sé misminni hjá þm., að hann hafi lýst sig fylgjandi till.hv. 8. landsk, enda er engin trygging fyrir því, að hann greiði þeim atkv. frekar en hann sá sér fært að fylgja frv. eins og það var flutt í byrjun. Þá var hann að tala um, að ekki væri þægilegt að hrekja tölur þær, sem ég fór hér með. En ég stend þá þeim mun betur að vígi, að ég get hrakið þær staðleysur, sem hann hélt fram, því hann gleymdi t. d. alveg að reikna vörugjaldið af tómum tunnum, sem er 5 aurar á tunnu. Þá skora ég á þennan þm. að hrekja það, annaðhvort nú í umr. eða síðar, að bátur, sem aflaði 2500 tunnur í salt, þar af 1500 tn. saltsíld og 1000 tn. kryddsíld, og 4 þús. mál í bræðslu, þurfi að greiða 1652.70 kr. í vörugjald samkv. till. hans, og læt ég svo útrætt að sinni.

Frsm. (Sigurður Kristjánsson) [óyfirl.]: Það var auðvitað ekki annað en útúrsnúningur, sem hv.þm. sagði um, hvað þetta ákvæði frv. ætti að gilda lengi. Brtt. hv. 8. landsk. er fyrir löngu fram komin, og ég hefi lýst fylgi mínu við hana, þó ég upphaflega ætlaði að breyta henni af ástæðum, sem ég hefi tekið fram. Það tekur því varla að eltast við aðra eins vitleysu og þá, að innflutningsgjald af tunnum beri að reikna með það vita allir, að greiða þarf ríkissjóði tolla af vöru, sem flutt er inn, eins og salti og kolum, og það er ekki hægt að reikna með því, sem kemur ekki þessu máli við og er allt annað. Annars get ég út af ræðuhöldum hv.þm. Alþfl. og málflutningi þeirra gjarnan tekið undir það, sem stendur í blaði bandamanna þeirra í mörgun, að þeir [vantar í hndr.], og er það sízt ofmælt.

Ólafur Thors Ég ætla ekki að blanda mér svo seint inn í umr. um þetta mál, eða þau grundvallaratriði, sem deilt er um. En út af ummælum hv. 3. landsk. vildi ég minna hann á, að það er hann sjálfur og flokksbræður hans, sem valda því, að vélbátur, sem leggur á land afla samkv. útreikningi þessa hv.þm., eða 2400 tn. til söltunar og 4000 mál í bræðslu, þarf að gjalda í ríkissjóð 5-600 kr. hærra gjald en hann mundi gera, ef till. okkar sjálfstæðismanna um niðurfellingu á útflutningsgjaldi af síldarafurðum hefði ekki verið felld með atkv. hans og flokksbræðra hans. Við bárum fram till. um, að útflutningsgjald af síldarmjöli yrði ekki lengur 10 kr. af tonni, heldur eins og af öðrum vörum 1%%. Þessi munur nemur hvorki meira né minna en 7-8 kr. á smálest af síldarmjöli. Nú lætur nærri, að úr 4000 málum fáist a. m. k. 80 smál. af síldarmjöli, og nemur þá tollalækkunin 560-640 kr. Og þessi atkvgr. fór fram rétt eftir að þessir sömu menn höfðu greitt atkv. með niðurfellingu útflutningsgjalds af landbúnaðarafurðum. Ég fæ ekki séð, hvaða samræmi er í því að létta algerlega öllum þessum gjöldum af landbúnaðinum, en neita sjómönnum um sama rétt eða sömu hlunnindi. Það er a. m. k. alveg tvímælalaust og áreiðanlegt, að þessir menn geta ekki vegna fortíðar sinnar talað í þessu máli eins og þeir hafa gert hv. 3. landsk. og hv.þm. Ísaf. Ég skal ekki blanda mér í persónulegar deilur þeirra hv. 6. þm. Reykv. og hv. 3. landsk. Ég geri ráð fyrir, að hv. 6. þm. Reykv. hafi sagt eins og honum hefir þótt vera, því að hann er maður einarður og þorir að segja skoðun sína. En af því að mér er vel til hans, vildi ég mega beina til hans vinsamlegum tilmælum um að gæta þess í framtíðinni að óvirða ekki Alþingi með því að lesa upp eða hafa eftir þann óhróður og óþverra, sem prentaður er í Nýja dagblaðinu.

Finnur Jónsson Aðeins örfá orð út af aths. hv.þm. G.-K. - Það er alveg rétt, að á síðasta þingi greiddi ég og mínir flokksmenn atkv. móti því, að breytt yrði greiðslu útflutningsgjalds af síldarmjöli, og vitanlega var ákaflega leiðinlegt að þurfa þess, en ástæðuna vita allir, og hún er hin mikla fjárþörf ríkisins, og það er nú einu sinni svo, að það er allt tollað og skattað hér á landi, líka það, sem ekki borgar sig. Það er skattaður stór atvinnurekstur, sem ekki borgar sig. Það er skattað fæði og klæði verkamannsins, sem varla hefir í sig og á, og meðan svo er ástatt, þá geta verið ýms gjöld, sem æskilegt þætti að létta af, en þykir þó ekki fært. En ekki bætir það um hið háa útflutningsgjald, sem er á síldarmjöli, ef ofan á það á svo að leyfa Siglfirðingum að taka hærra gjald í bæjarsjóð. Það má náttúrlega mörgum getum að því leiða, hvernig á því stendur, að það á að létta útflutningsgjaldinu af síldarmjöli, en lofa svo Siglufjarðarbæ að taka jafnhátt gjald og hér er farið fram á í þessu frv. og brtt. beggja hv.þm. Nú skal ég ekki um það segja, hvað veldur því, að slíkt ósamræmi er í framferði ýmsra sjálfstæðismanna í þessari hv. d., að þeir flytja í fyrra till. um að létta útflutningsgjaldi af síldarmjöli og síldarlýsi, en nú vilja þeir leyfa Siglufjarðarbæ að leggja slíkt gjald á síldarútveginn sem farið er fram á í frv. Verður að teljast ósamræmi í því að lofa nú Siglufjarðarbæ að leggja ofan á gjöldin, sem fyrir eru, skatt, sem í raun og veru er stærri en útflutningsgjaldið, þegar tekið er með útflutningsgjald, sem þeir eiga að fá að taka af síld. Nú kynni að vera, að það lægju hér einhver eiginhagsmunamál á bak við, eins og svo oft reynist að vera á bak við till. sjálfstæðismanna, og það þá helzt þær, að h/f Kveldúlfur á enga síldar. verksmiðju á Siglufirði. Viðvíkjandi því að aflétt var á síðasta þingi útflutningsgjaldi af landbúnaðarafurðum, þá er því til að svara, að það útflutningsgjald, sem aflétt var, nam 50-60 þús. kr., en á sama tíma var breytt útflutningsgjaldi af síld, þannig að í venjulegu ári er það útflutningsgjald, sem létt var af síldinni, hér um bil helmingi meira heldur en það, sem létt var af landbúnaðarafurðunum. Nú vill svo til, að síldarverð hefir verið óvenjulega hátt í ár, svo útflutningsgjald síldar verður minnst að munum frá því, sem áður var, en í venjulegu ári myndu þessar umbætur, sem gerðar voru fyrir sjávarútveginn, hafa kostað ríkissjóð allt að helmingi meira heldur en þær umbætur, sem gerðar voru fyrir landbúnaðinn. - Ég skal svo ekki fara frekar út í þetta. Þetta var út af aths. hv.þm. G.-K. En þegar minnzt er á fortíð í skattamálum, má geta þess, að það voru alls ekki Alþýðuflokksmenn, sem höfðu meirihlutaaðstöðu á þingi til þess að létta útgjöldum af sjávarafurðunum, heldur var það Sjálfstfl. og þeir, sem áður voru í meiri hl., sem þessu hafa ráðið, og Sjálfstfl. notaði aldrei sína meirihlutaaðstöðu til þess að aflétta þessu gjaldi. Ég skal ekki blanda mér í deilu hv. 3. landsk. og hv. 6. þm. Reykv. né heldur taka neitt undir það, þótt hv.þm. G.-K. sé að fara bónarveg að hv. 6. þm. Reykv. um það að vera ekki að vitna í Nýja dagblaðið hér í þessari hv. d., og ástæðan fyrir því, að ég tek ekki undir það, er sú, að ég veit, að hv.þm. G.-K. væri að ýmsu leyti mér að athuga í góðu tómi það nána samband, sem er á milli hv. 6. þm. Reykv. og þess manns, sem hv.þm. G.-K. mest á í útistöðum við af þeim, sem skrifa í Nýja dagblaðið.

Ólafur Thors Ég geri ráð fyrir, að hv.þdm. hafi öllum skilizt, á hve tæpu vaði hv.þm. Ísaf. var. Þm., sem telur sig vera sérstakan málsvara sjávarútvegsins og enda, vegna stöðu sinnar á þingi sem form. sjútvn., hefir sérstaka skyldu til að gæta hagsmuna útvegsins, getur auðvitað ekki fært því framferði bót að leggjast að jafnaði gegn hagsmunamálum sjávarútvegsins. Það var kaldhæðni örlaganna við atkvgr. í fyrra um þetta mál, lækkun tollsins á síldarmjölinu, að einmitt þessi þm. greiddi seinast atkv. og reið sjálfur baggamuninn. Og sjálfsagt telja útvegsmenn þá afsökun hæpna, að þm. hafi ekki séð fært að aflétta gjaldinu vegna fjárþarfar ríkissjóðs. Það liggur nefnilega svo ákaflega nærri, að þá sé spurt, hvort það sé yfirleitt, fyrir slíkan umboðsmann sjávarútvegsins, hægt að verja það að fella niður með öllu gjald af landbúnaðarafurðum meðan af sjávarafurðum er borgað upp í 7%. Slíka aðstöðu til mála er ómögulegt að verja. Það bar líka svo skemmtilega við, að í þessari óhönduglegu tilraun til málsvars sagði einmitt þessi hv.þm. frá því, hvað það var, er fyrir honum hafði vakað, þegar hann leyfði sér að heimta í ríkissjóð tekjur allt að 7% af framleiðsluvörum sjómanna, meðan létt er af landbúnaðinum öllum gjöldum í þessu efni. Það skauzt upp úr honum, að þetta væri af því, að h/f Kveldúlfur framleiddi þessa vöru. Þetta mun vera raunverulega ástæðan fyrir framferði þessa svokallaða umboðsmanns sjómannastéttarinnar. Hann finnur skjól í því, að hann heldur sig geta gert þessum sérstaka andstæðingi sínu einhvern óleik. En ekki hlífir það honum eða nægir til varnar í þessu máli, er hann með gífuryrðum ræðst á þm. Sjálfstfl. og sakar þá um hörku í garð útvegsins, að þeir, til þess að reyna að ráða bót á fjárhagsörðugleikum Siglufjarðar, skuli vilja leggja nýtt gjald á síldarmjöl, er nemi 1 kr. á smálest, því sé 1 kr. á smálest okurgjald, hvað mundi þá um þær 7-8 krónur, sem fyrir atkv. einmitt þessa þm. er af sjómönnum tekið af hverri smálest síldarmjöls? Ég veit, að þessi hv.þm. er ekki sérstaklega rökfimur, en ef hann hefði einhvern sæmilegan málstað að verja, þá hygg ég, að honum myndi takast að koma með einhverja sterkari vörn en þessa. Mér var ekki fyllilega ljóst, hvað hann átti við í lok ræðu sinnar, þegar hann beindi til mín orðum út af nánu sambandi - einhverju sambandi - milli hv. 6. þm. Reykv. og þess manns, sem ég hefði átt mest í útistöðum við. Ég veit ekki, hver af andstöðumönnum mínum á þann heiður, en ég er ekki ákaflega hörundsár fyrir óhróðri og skömmum og veit ekki, hvað um mig er skrifað. Ég les lítið af því, sennilega ekki svo mikið sem 1/4 hluta. Ef ég lít í andstæðingablöðin, virðist mér sem nafn mitt sé nefnt þar oftar heldur en Allah í Kóraninum og djöfullinn í Vídalínspostillu. Mér virðist sem gefin séu út blöð, sem tali meira um mig heldur en stjórnmálin. Ég veit ekki, hver einn maður á öðrum fremur heiðurinn af að gefa út mörg blöð til þess að ræða um mína persónu, níða mig og rógbera án þess að það hafi haft nokkur áhrif - mínu pólitíska gengi hefir það ekki hnekkt. - Ég veit ekki, hverjum andstæðinga minna ég á að eigna þann heiður að vera sá, sem ég á í mestum útistöðum við. Ég hefi stundum deilt á hv.þm. Ísaf. og stundum á hv.þm.N.-Þ. á meðan hann var ritstjóri Nýja dagbl., en alltaf hefir mér þótt hálfgerð óvirðing að því að skipta orðum við þá og því sneitt hjá þeim eftir fremsta megni. Áður deildi ég oft á hv.þm. S.-Þ. Það var á meðan einhver töggur var í honum, en nú tel ég hann pólitískt dauðan, svo þunglega sem örlögin hafa hirt þennan hv.þm.Hæstv. atvmrh. og ég höfum oft deilt, og þótti mér sannast að segja einna ánægjulegast að eiga við hann, því mér finnst hann góður málsvari, þótt hann hafi allt of sjaldan á réttu að standa. Ég veit ekki, hvern hv.þm. Ísaf. á við, og ef hann vill skjóta fram einhverju nafni, þá skal ég gefa skýrt álit héðan úr ræðustóli. En ef yfir þessu á að hvíla einhver leyndardómshula - 

Jóhann Jósefsson [óyfirl.]: Hér hefir verið mikið með reikninga og útreikninga á þessu. Ég býst nú við því, að ef hv. 3. landsk. hefir lagt málið niður þannig að reikna líka innflutningsgjald á Siglufirði, þegar hann talaði um, að það legðust 1000 kr. á bát, þá mun hann verða að kannast við, að þegar þetta er borið saman við venjulegt útflutningsgjald, þá sé þar af reiknað innflutningsgjald af nauðsynjum sjávarútvegsins, og þá mun þetta, sem hann sagði að yrði mjög þungur baggi - þetta vörugjald handa Siglfirðingum -, verða lægra en hann vildi vera láta. Annars kannast ég ósköp vel við reikninga þessa hv.þm. Hann hefir lagt sig mjög í líma til þess að reikna út tekjustofna Vestmannaeyja og hefir langa æfingu í að gera úlfalda úr mýflugu í þessum efnum. Að öðru leyti skal ég ekki blanda mér í reikninga hv. 6. þm. Reykv. og hans. Ég býst við, að hv. 6. þm. Reykv. telji sig ekki þurfa á minni aðstoð að halda í því efni. Hv. 3. landsk.þm. valdi þetta mál til þess að gera það að árásarefni í okkur hv. 6. þm. Reykv. og fór af stað í blöðin með skrif um það, eins og vitað er; og það, sem fyrir honum vakir í þessu efni, er vitaskuld ekki réttlæti, heldur hitt, að reyna að koma höggi á pólitíska andstæðinga sína. Það, sem um er að ræða hér, er, eins og menn hafa tekið eftir, að Siglfirðingar hafa farið þess á leit að fá nokkra hækkun á þessum vörugjöldum sínum. Ég vil nú segja hv.þm. Ísaf. það, þar sem hann hefir verið með aðdróttanir í garð okkar hv. 6. þm. Reykv., að fyrir okkur hefði vakað alveg sérstakt með því að fara fram á, að Siglfirðingar fengju nokkurn tekjustofn. Hann var með aðdróttanir í okkar garð, að einhverjar sérstakar hvatir myndu vaka fyrir okkur, aðrar en þær, sem væru á yfirborðinu, og ég held, að ég hafi heyrt rétt, að þessi hv.þm. sagði: „Það skyldi ekki hafa verið vegna þess, að Kveldúlfur á þarna enga síldarverksmiðju“. Þetta tal er svo hlægilegt, að það er naumast hægt að gera honum það til geðs að anza því. Hvað mundi Kveldúlfur græða á því. Þótt Siglfirðingar fengju að skatta eitthvað lítið síldarafurðir á Siglufirði? Ég þykist sjá svarið í huga hv.þm.: „Hann hefir þá betri samkeppnisaðstöðu.“ En svo ég noti hans eigin orð og í réttari hátt en hann gerði, - það er nú bitamunur, en ekki burða. Það, sem fyrir okkur hv. 6. þm. Reykv. vakti, hvað svo sem yfir okkur verður hellt af fáryrðum og óhróðri, var ekki annað en það, að við vildum greiða úr fjárhagsvandræðum Siglufjarðarkaupstaðar, með því að heimila honum hækkun á þessu sárlitla útflutningsgjaldi, sem þar er. Ég skal viðurkenna, að ég er vanur svo háum vörugjöldum á öllum vörum, að það getur verið, að afstaða mín til þessa máls hafi nokkuð markazt af því, að ég er vanur að búa við svo harðan kost í þessu efni. Vestmannaeyjahöfn er erfið og þarf miklar tekjur, og við höfum orðið að taka á okkur mikil gjöld til þess að höfnin stæðist endurbætur og viðhald. Svo þegar minnzt er á það af þessum hv.þm., sem hampa mjög þessum álögum og hve þær verði þungar eftir þessu frv. og brtt, okkar hv. 6. þm. Reykv., þá eru þeir ekki svo innrættir, að þeir vilji gera réttlætiskröfur gagnvart atvinnuvegunum yfir höfuð að tala og láta standa útflutningsgjald á landbúnaðarafurðum meðan því er ekki létt af sjávarafurðum. En mér skilst á hv.þm. Ísaf., að þess þurfi ekki, því það hafi verið lækkað útflutningsgjald af síld. Það er eins og einhver friðþæging hafi verið gerð með því að lækka útflutningsgjald af síld, einhver friðþæging að mér skilst gagnvart sjávarútveginum fyrir það, að fellt var niður gjald af útfluttum landbúnaðarafurðum. Ég er ekki að lasta það, að lækkað var útflutningsgjald af síld. Það var meira en tími til þess kominn, enda höfðu sjálfstæðismenn gert till. um, að það væri gert, en það fékkst þó ekki tóm til þess hjá framsóknarmönnum að hlýða á tillögur sjálfstæðismanna, en þeir áttu tóm til þess þegar þeirra pólitíska líf var undir aðstoð jafnaðarmanna komið. Þá var hægt að lækka þetta gjald og kasta þessum tekjum frá ríkissjóði, þótt það annars mætti ekki heyrast nefnt. Þetta er í augum hv.þm. Ísaf. nægileg friðþæging. Hann man ekki eftir öðru en síld. Hann eygir fyrst síld og síðast síld. En ég verð að minna þennan hv.þm. á, að það eru til fleiri sjávarafurðir en síld, og vilji hann vera sjálfum sér samkvæmur og láta aðgerðir þingsins koma öllum jafnt til góða, þá væri nær að fá almennt aflétt eða lækkuð útflutningsgjöld heldur en gera sig ánægðan með, ef einhver einstök grein er tekin út úr. Ef ég hugsaði eins og hv.þm. Ísaf., myndi ég segja, að það væri af því, að hann væri svo mikið riðinn við síld, og því sé honum nóg, ef síldin er tekin út úr. Það væri í sama tón eins og hann svaraði okkur um síldarmjölið og Kveldúlf. En ég segi þetta ekki. Þetta er af því, að hann er svo takmarkaður. Þess vegna kemur hann ekki auga á annað en síld, og þess vegna er það alltaf höfuðsynd í hans augum, ef lagt er gjald á síld eða eitthvað gert, sem kemur við síldarútflutning. Og það, sem þarna er ástæðan, er það, að með þessu á Siglufjarðarkaupstaður að fá einhverjar tekjur af síldarútflutningi. En hversu mörg þúsund þeirra manna á landinu, sem sjó stunda, hafa þess engin not og ekki heldur neitt ógagn, hvort síldarútflutningsgjald er hækkað eða lækkað, en þessir menn hafa allir, og þeir meðtaldir, sem síldveiðar stunda, gagn af því, að lækkað sé almennt útflutningsgjald af sjávarafurðum, og ógagn af, að því sé haldið við. Þá var hv.þm. að tala um ósamræmi í skoðunum okkar. Taldi hann það ósamræmi, að við á þennan hátt viljum gefa Siglufjarðarkaupstað leið til nokkurrar tekjuöflunar, en viljum á sama tíma aflétta almennum útflutningsgjöldum af sjávarafurðum. Ég hefi sýnt fram á, að það snertir alla, en Siglufjarðarmálið er alveg staðbundið og snertir aðeins þá menn, sem þar stunda atvinnu á þessum tíma árs. Rétt aðeins til þess að sýna hv.þm., að það eru fleiri dæmi til þess, að tillögur geti litið dálítið undarlega út, miðað við það, frá hvaða flm. þær koma, skal ég minna á þær umr., sem fram fóru um ýms vörugjöld í kaupstöðum, þar sem hver sósíalistinn á fætur öðrum reis upp og barði sér á brjót og sagði, að þetta mætti alls ekki ske. Hér ætti að koma gjaldi á neyzluvörur almennings o. s. frv., og ég veit ekki, hver ósköp eru búin að dynja yfir mig af því að ég var með því, vegna þeirra vandræða, sem nú eru, að ná tekjum á þennan hátt. Nú sé ég ekki betur en að einn af flokksbræðrum hv.þm. Ísaf. sé farinn að fallast á, að þetta sé vel hugsanleg leið, og mér virðist að brtt. hans við frv. um vörugjald í Sauðárkróki gangi eiginlega lengra en við, sem viljum fá þetta vörugjald á okkur sjálfa. Hann gengur þar lengra en við, sem höfum lengi orðið að standa undir mannskemmandi rógi þessara manna fyrir að við höfum í neyð okkar orðið að hverfa að því að leggja þetta gjald á. Hv. þm. Ísaf. þarf því alls ekki að fara út fyrir sínar eigin herbúðir til að finna ósamræmi í þessu efni. Ég get líka bent á það, að þrátt fyrir það, að hann og aðrir jafnaðarmenn fordæmi tolla í nauðsynjavörum, og þrátt fyrir það, að það sé þeirra yfirlýst stefna, að eingöngu eigi að leggja á beina skatta, sem auðvitað er ómögulegt, þá hafa þeir í mörg ár ekki einu sinni viðhaldið verðtolli og vörutolli, sem renna í ríkissjóð, heldur hafa þeir einnig hækkað þá. Ég ætla þá, að ég þurfi ekki að benda hv.þm. á frekari dæmi þess, að honum farist ekki að tala um ósamræmi hjá öðrum þm. eða öðrum flokkum um þessi mál. Ég vil svo að lokum aðeins undirstrika það, að hvort sem þessum hv.þm. telst svo til, að þetta sé hitt eða lágt gjald, sem talað hefir verið um gagnvart Siglufirði, þá er það víst, og ég býst ekki við, að nokkur, nema þá þessi hv.þm., beri brigður á það, og fylgihnöttur hans náttúrlega, að tilgangur okkar hv. 6. þm. Reykv. með því að mæla með þessu frv. er ekki sá, að hlaða undir Kveldúlf, samvinnufélag Ísafjarðar eða neina slíka einstaklinga, heldur vegna þeirra óska, sem bornar hafa verið fram af bæjarstjórn Siglufjarðar, að það opinbera veiti bráðabirgðahjálp til þess að bæjarsjóður Siglufjarðar geti fengið meiri tekjur en hann hefir hingað til haft. Ég vona svo, þegar það kemur hér til umr. að létta af útflutningsgjaldi af sjávarafurðum, þá verði þessir hv.þm. ekki síður skeleggir en nú að reikna það út, hvað hver bátur þarf að greiða í ríkissjóð, og bezt að gleyma þá ekki því, sem nú er lagt til grundvallar, og taka það þá með, þær vörur, sem bátaútvegurinn þarf með og nú er tekið gjald af.

Gísli Guðmundsson Ég skal ekki vera langorður, enda hefi ég aðeins rétt til að gera stutta aths., en ég vil endurtaka þá ósk, að frv. verði tekið af dagskrá nú og umr. frestað, en þeir hv.þm., sem borið hafa fram brtt., taki þær aftur til 3. umr. Annars var það út af ræðu hv. þm Vestm., að ég kvaddi mér hljóðs, vegna þess að hann var að draga afnám útflutningsgjalds af landbúnaðarafurðum inn í þessar umr. Það hefir komið fram oftar, að sjálfstæðismenn hafa gert mjög mikið úr því, að það væri órétt að afnema ekki útflutningsgjald af sjávarafurðum, fyrst afnumið hefði verið útflutningsgjaldið af landbúnaðarafurðum. Mér virtist, að hér gæti allmikils misskilnings. Í fyrsta lagi er það að segja, eins og hv.þm. Ísaf. líka upplýsti, að um leið og útflutningsgjald af landbúnaðarvörum var afnumið, þá var létt af sjávarafurðum, sem nam talsvert hærri upphæð en gjaldinu af landbúnaðarafurðum. Í öðru lagi er það að segja, að útflutningsgjald af landbúnaðarafurðum kom óréttlátlega niður, því að það kom eingöngu í þann hluta landbúnaðarafurða, sem út var fluttur. Hér var því um ósamræmi að ræða, sem orsakaði misrétti innan sjálfs landbúnaðarins. Svo má benda á það að lokum, að það er ákaflega hlálegt, ef ríkissjóður ætti að leggja gjald á t. d. útflutt saltkjöt og freðkjöt á sama tíma og veitt er fé úr ríkissjóði til að bæta upp verð á þessu kjöti. Þetta tal hv.þm. er því mjög úr lausu lofti gripið, og ég er satt að segja hissa á því, að hv.þm. skuli bera fram þvílíkar röksemdir.

Forseti (JörB): Ég mun ekki sjá mér fært að verða við þeim tilmælum hv. Inn. N.- Þ. að taka málið af dagskrá, þar sem hv.flm. frv. hafa mótmælt því. Ég vil líka benda á, að málið kom fyrir í síðasta mánuði og hefir oft verið áður á dagskrá. En ég vil beina því til hv.flm.brtt., að það væri hyggilegt að fresta þeim til 3. umr.

Finnur Jónsson Ég skal ekki þreyta hv.þdm. með langri ræðu. - Ég skal ekki fara út í það að tala um samræmi yfirleitt, og sízt í skattamálum, þar sem það er ekki hér á dagskrá. En ég vil þó segja það í þessu sambandi, að það virðist ekki mikið samræmi í því að láta sum bæjarfélög hafa heimild til slíks vörugjalds, en láta önnur ekki fá hana. Nú er mér það ljóst, að með því að greiða hið háa gjald, sem nú er greitt af síldarmjöli og síldarlýsi, þá er lagður stór steinn í götu þeirra, sem þessa atvinnu stunda, og meðfram þeim gert örðugra, sem stunda fiskveiðar. En það mundi þó, svei mér, ekki bæta úr skák eða verða til að auka samræmið - þó að ég eða mínir flokksmenn höfum hingað til ekki séð fært að lækka þetta gjald, - ef við nú ættum að leyfa Siglufirði að hækka þetta háa gjald eins stórkostlega og hv. 6. þm. Reykv. leggur til. Ég sé ekki, að í því sé neitt samræmi hjá honum. Ég vil ennfremur segja það, að það er lítið samræmi í því hjá hv.þm. Vestm., sem vill fá útflutningsgjaldinu aflétt, sem er viðurkennt, að er talsvert þungbært, að þegar því fæst ekki aflétt, þá skuli hann vilji bæta öðru jafnháu eða hærra gjaldi ofan á. Hv. þm. Vestm. hélt því fram, að mér hefði þótt það nóg, þegar útflutningsgjald af síld var fært til samræmis við annað af sjávarafurðum, að útflutningsgjald af landbúnaðarafurðum var fellt niður. Þetta hefi ég ekki sagt, heldur það, að um leið og létt var af útflutningsgjaldinu af landbúnaðarafurðum, þá hefði verið fært til samræmis útflutningsgjald af síld, og hefði sú lækkun numið miklu meiru en útflutningsgjaldið af landbúnaðarafurðum. En þegar verið er að ræða um útflutningsgjald, hvað það nemi miklu, þá er vert að athuga það, að útflutningsgjald í ríkissjóð af 1000 skpd. af þurrfiski með 60 kr. verði nemur um 1000 kr., en 1000 skpd. þykir góður afli í mótorbát. Þegar verið er að kvarta um, hvað þetta sé þungur skattur, þá má ítreka það, sem ég hefi áður bent á, að Siglufjarðarkaupstaður tekur nú jafnháan skatt og þessi er í hafnarsjóð af meðalsíldarafla eins mótorbáts. Og með frv. þessu er nú farið fram á, að Siglufjarðarbær fái að taka aðrar 1000 kr. í viðbót í bæjarsjóð Siglufjarðar. Gjaldið af ekki stærri síldarbát með sæmilegum afla á Siglufirði yrði þá samkv. till. þessara hv.þm. 100% hærra en útflutningsgjald í ríkissjóð er af 100 skippundum af fiski, sem er mjög sæmilegur þorskafli á mótorbát. Hv. þm. Vestm. var að tala með lítilsvirðingu um einhvern fylgihnött. Ég get sagt hv.þm. Vestm. það, að ég óska honum til hamingju með þann fylgihnött, sem mun skyggja stórlega á hann áður en langt um líður.

Jóhann Jósefsson [óyfirl.]: Ég kvaddi mér aðallega hljóðs til þess að beina nokkrum orðum til hv.þm.N.-Þ. Hann taldi afnám útflutningsgjalds af landbúnaðarafurðum ekkert koma þessu máli við. Hann hefir nú hlustað á þessar umr. og veit, að það hefir verið minnzt á það mál í sambandi við þær brýningar, sem við höfum orðið fyrir af hálfu þeirra manna í sjútvn., sem hafa ekki viljað fallast á að afnema það almenna útflutningsgjald af sjávarafurðum. Og ég vil ennfremur segja hv.þm. það, að það er ekkert undarlegt, þótt minnzt sé á afnám útflutningsgjalds af landbúnaðarafurðum, því að með því afnámi var stigið fyrsta sporið í áttina til afnáms á útflutningsgjaldi af sjávarafurðum. Við sjálfstæðismenn lögðumst ekki á móti því, að útflutningsgjald af landbúnaðarafurðum væri afnumið, heldur greiddum við flestir eða allir atkv. með því, en tókum það fram um leið, að það væri ekki hægt að mismuna þannig aðalatvinnuvegum landsmanna, og því yrði að gera það sama gangvart sjávarútveginum áður en langt um liði. Sú ástæða, sem hv.þm.N.-Þ. bar fram, að útflutningsgjald af landbúnaðarafurðum hefði verið fellt niður af þeirri ástæðu, að gjaldið hefði komið svo misjafnt niður á bændur, er ekki frambærileg, því að það hefir sýnt sig, að löggjöfin hefir haft leiðir, sem taldar eru vel færar, til þess að jafna verðið milli bænda með svokölluðu verðjöfnunargjaldi, sem allir kannast við og hefir verið samþ. bæði í kjötsölu- og mjólkursölulögunum. Var því opin leið að koma þar á réttlæti milli ýmissa aðilja úti um sveitir landsins. Hv. þm. Ísaf. þarf ég engu að svara. Vera kann, að hann sé spámaður fyrir önnur kjördæmi og aðra landshluta, þó að hann hafi ekki enn reynzt það í framkvæmdinni fyrir föðurlandið og sitt eigið kjördæmi.

Frsm. (Jón Auðunn Jónsson) Þetta er smámál, sem hefir verið samþ. í Nd. Ég hefi engu við það að bæta, sem stendur í nál.N. leggur til eftir atvikum að það verði samþ.

Frsm. (Héðinn Valdimarsson) Það er einkennilegt, ef Brunabótafél. tapar stórum á því, sem kallað er beztu tryggingarnar, en það eru húseignir. Áhættan fyrir varasjóði kaupstaða og sveita er ekki mikil. Ef áhætta er, þá græðist aftur á móti meira á stað eins og Rvík heldur en öðrum stöðum.

Garðar Þorsteinason Það eru aðeins örfá orð. Hér kemur enn fram misskilningur hjá hv.þm. Það er einmitt af því, að það er ekki skyldutrygging í Rvík, að önnur félög hafa rétt til þess að bjóða á móti Brunabótafélaginu. Afleiðingin er sú, að iðgjöld í Rvík eru lægri en annarsstaðar, og það er þess vegna vafasamt, hvort hægt er að segja, að áhættan sé minni hér en annarsstaðar. Ég geri ráð fyrir, að sérfræðingar leggi það niður fyrir sér, hvað Rvík er stór, og sú minnkandi áhætta, sem af því leiðir, sé ljós umbjóðanda hins útlenda félags. En það er misskilningur hjá hv.þm., ef hann heldur, að þessi minnkandi áhætta komi Brunabótafél. að haldi, því það fær auðvitað lægri iðgjöld eftir því, sem áhættan er minni.

Frsm. (Bernharð Stefánsson) Eins og getið er um í nál. landbn. á þskj. 571, sá n. ekki ástæðu til að afgr. nema annað þeirra frumv., sem vísað var til hennar um þetta efni. Og hefir n.afgr. það frv., sem hér liggur fyrir á þskj. 440. - N. flytur fjórar brtt. við frv., á þskj. 571. Fyrsta brtt. er við 4. gr., en sú gr. fjallar um það, að banna megi innflutning á kartöflum og öðrum garðávöxtum. N. þykir óþarft að banna sérstaklega innflutning á þeim garðávöxtum, sem grænmetisverzlun ríkisins kemur til með að hafa einkasölu á; því að vitanlega hefir hún það í hendi sinni að takmarka innflutninginn eftir vild og fella hann niður með öllu vissa tíma. Er því samkv. 1. brtt. bannaður innflutningur á þeim grænmetisvörum, sem framleiddar eru í landinu og grænmetisverzlun ríkisins annast ekki innflutning á. Þá er 2. brtt.n. við 5. gr. Þar er lagt til, að grænmetisverzlunin geti einnig selt vörur til bæjar- og sveitarfélaga eins og til kaupmanna og kaupfélaga. Það getur vel farið svo, að bæjar- og sveitarfélög vilji gjarnan kaupa vörur beint frá grænmetisverzluninni, og sér n. ekkert á móti því, að það sé leyft. 3. brtt.n. er við ákvæði til brábabirgða. Samkv. frv. eru heimilaðar 60 þús. kr. á næstu þremur árum til þess að veita verðlaun fyrir aukna kartöfluframleiðslu. N. þykir rétt að takmarka, hversu miklu skuli varið á hverju ári fyrir sig til verðlauna, m. a. vegna þess, að réttara er að tiltaka þá fjárhæð í fjárl. N. hefir reynt að skipta þessu niður á árin, eftir því sem hún taldi líkur til, að kostnaðurinn mundi verða hvert árið fyrir sig, miðað við þar reglur, sem í frv. eru um það. Vitanlega verður hann mestur fyrsta árið, en svo dregur smámsaman úr því. Hvort n. hefir hitt nákvæmlega rétt á um þetta, er ekki gott að fullyrða neitt um, en varla mun það fara mjög fjarri lagi. - 4. brtt.n. þarf engra skýringa við. N. hefir verið einhuga um þessar brtt. og stendur öll að þeim. En hinsvegar er það kunnugt, að hv. 4. landsk. óskar eftir frekari breyt. á frv. og vill sennilega koma því í sama horf og það frv. var, sem hann flutti hér í d. - Hv. 2. þm. Rang. skrifaði undir nál. með fyrirvara, og geri ég ráð fyrir, að hann geri grein fyrir honum.

Flm. (Jónas Guðmundsson) Ég þarf ekki að hafa langa framsögu fyrir þessu máli. Aðalatriðið er tekið fram í grg., og eins og þar er sagt, er ástæðan fyrir því, að þetta frv. er borið fram, sú, að við teljum af fenginni reynslu undanfarinna 8 ára, að það fyrirkomulag, sem nú er á skipun þessara mála, sýni, að það er óheppilegt bæði fyrir bæjarfógetaembættið og bæjarstjóraembættið, að þau séu sameiginleg. Það er gert ráð fyrir, að þetta hafi í för með sér um 1 þús. kr. útgjöld fyrir ríkissjóð. En þess ber að gæta, að eftir eitt ár fær þessi viðkomandi starfsmaður aldursuppbót, sem nemur um 400 kr., og auk þess dýrtíðaruppbót, svo að kostnaðaraukinn verður ekki eins mikill eins og lítur út fyrir í fljótu bragði. Ég vænti þess, að þingið líti á það, að þessu bæjarfélagi sé leyft að skipa svo málum sínum, eins og öðrum bæjarfélögum í landinu, og verði vel við þessari breyt., sem farið er fram á í frv. Og vil ég að lokinni þessari umr. mælast til, að því verði vísað til 2. umr. og til allshn., sem svona mál fara venjulega til.

Garðar Þorsteinsson [óyfirl.]: Ég hafði skrifað undir nál. með fyrirvara, því að ég ætlaði hér síðar að bera fram brtt., og þær hafa nú komið fram á þskj. 583. Eins og frv. ber með sér, er þar um að ræða breyt. á l. nr. 26 23. júní 1932, um Brunabótafélag Íslands. Þessi lög frá því ári eru allveruleg breyt. á þeim l., sem áður giltu. Frv., sem kom fram á þinginu 1932 og legið hafði, ef ég man rétt, fyrir þingunum 1930 og 1931, gerði allverulegar breyt. á gildandi l., er þá voru. Þau ákvæði, sem þar var farið fram á að breyta, voru að ýmsu leyti lík þeim brtt., sem ég kem nú með við frv., og þó aðallega í tvennu. Annarsvegar, að félaginu sé heimild að vátryggja hús í Reykjavík, og hinsvegar, að heimildin til vátryggingar næði til lausafjár. Þetta frv. varð þó ekki að lögum í þeirri mynd á þinginu 1932, heldur voru þar bæði þessi atriði felld, heimildin um að vátryggja húseignir í Reykjavík og heimildin til að vátryggja lausafé. Það er dálítið eftirtektarvert, að sá maðurinn í Nd., sem lýsti sig mjög fylgjandi þessum atriðum þá, var Halldór Stefánsson, sem nú er forstjóri Brunabótafélags Íslands. Hann lagði þá mikla áherzlu á, að frv. eins og það kom fram yrði að lögum. Það stingur því einkennilega í stúf, að sá maður, sem á þingi 1932 lagði áherzlu á, að frv. yrði afgr., skuli nú eftir þrjú ár telja þær breyt. höfuðatriði, sem hann þá barðist á móti. Það hlýtur eitthvað sérstakt að hafa komið fram á þessum þrem árum, sem umhverft hefir skoðun manna til slíkra meginbreytinga. Ég tek það strax fram, að ég fyrir mitt leyti get fallizt á, að heimilað verði í lögum, að Brunabótafélag Íslands fái að vátryggja hús í Reykjavík. Mér finnst enginn skaði skeður með þessu, en af því leiðir, að setja verður sérstakan flokk fyrir þá vátryggjendur, sem eiga hús í Rvík. Eins og kunnugt er, var Brunabótafélag Íslands stofnað 3. nóv. 1915 með gagnkvæmum ábyrgðum frá ríkissjóði og vátryggjendum. Ábyrgðirnar eru gagnkvæmar, en samt takmarkaðar við það, hverskonar eignir það eru, sem eru vátryggðar. Í samræmi við þetta er 6. gr. laganna, sem skipar vátryggjendum í tvo tryggingarsjóði. Annar er myndaður af iðgjöldum kaupstaða og kauptúna, en hinn af iðgjöldum í sveitum, utan kaupstaða. Hvorir eru frjálsir af ábyrgðum eða skyldum gagnvart þeim sjóði, sem þeir greiða ekki iðgjöldin til. Þeir menn, sem eru í öðrumhvorum þessum flokki, eru ekki ábyrgir, ef tjón verður í hinum flokknum. Ábyrgðarmönnum er þannig skipt eftir kaupstöðum eða sveitum í tvo flokka, er hafa gagnkvæma ábyrgð innan hvors flokksins fyrir sig, en sú ábyrgð nær ekki til hins flokksins. Í fullu samræmi er það, ef skaði verður innan annars flokksins, þá hefir félagsstj. rétt til að nota fyrst og fremst sjóðinn í flokknum, sem fyrir hendi er, og í öðru lagi að leita til ábyrgðar ríkisins, sem samkv. lögunum mun vera allt að 800 þús. kr. Hinsvegar er svo fyrir mælt í 8. og 9. gr.l., ef slíkt tjón verður, að leita þarf til ábyrgðar ríkisins, þá verður að endurgreiða ríkissjóði upphæðina á ákveðnum árafjölda með iðgjöldum þess flokks, sem hér átti hlut að máli. Af þessu er ljóst, að það er ekki samsamanlegt við þessar ábyrgðir að setja heimild um ábyrgðir af húseignum í Reykjavík, því að afleiðingin er sú, ef leita þyrfti til ábyrgðar ríkissjóðs, þá þarf að setja húseignir í Reykjavík í sérstakan flokk, því að annars felli skaði á þá menn, sem ábyrgðir hafa í hinum flokkunum. Við umr. í Nd. kom fram brtt. frá Magnúsi Guðmundssyni og fleirum þess efnis, að tryggingasjóðirnir væru raunveruleg eign kaupstaða og sveita, að félagsmenn sjálfir ættu sjóðina. Halldór Stefánsson lýst því þá yfir, að þessi till. væri algerlega óþörf, því að það leiði af því, hvernig sjóðirnir eru til orðnir og af öllum tilgangi laganna, að þeir eigi þá. En ef það er rétt, að þeir eigi sjálfir sjóðina, þá er ekki rétt að nota þessa sjóði til að greiða skaða vegna vátrygginga af húseignum í Reykjavík. Ég hefi þess vegna komið fram með brtt. við 4. gr. frv., að aftan við 6. gr.l. komi nýr liður, sem feli það í sér, að fyrir húseignir í Reykjavík sé myndaður sérstakur tryggingarsjóður, með gagnkvæmum ábyrgðum, eins og innan hinna flokkanna. Hitt atriðið, sem ég kom með brtt. fram við, að felld yrði burt heimildin um vátryggingu lausafjár, er í fullu samræmi við vilja Alþingis 1932, og var þá talin hætta á að gera vátryggingarnar svo víðtækar. Sú hætta hlýtur eins að vera fyrir hendi nú. Þessi till. er einnig í samræmi við það, að eins og ég gat um áðan, eru ábyrgðirnar gagnkvæmar og Brunabótafélaginu er heimilt skv. 8. gr.l. að innheimta hjá félagsmönnum aukagjald, er eigi sé hærra nokkurt ár en helmingur hins árlega iðgjalds, er tiltekið er í brunaskírteininu. Ef t. d. væri heimilað, eins og frv. ætlast til, að Brunabótafélag Íslands taki frjálsar tryggingarábyrgðir á lausafé í Reykjavík, myndi afleiðingin verða sú, ef Brunabótafélagið yrði fyrir allverulegu tjóni eitt ár og yrði að leita til ábyrgðar ríkissjóðs, og ríkissjóður krefst þá endurgreiðslu, þá yrði Brunabótafélagið að innheimta féð óbeint með hækkandi iðgjöldum, en það yrði „faktiskt“ ómögulegt, af því að trygging lausafjár er ekki skyldubundin. Afleiðingin myndi því verða sú, að önnur vátryggingarfélög tækju að sér tryggingar á lausafé gegn lægri iðgjöldum og Brunabótafélagið gæti ekki innheimt sín iðgjöld. Heimildin um vátryggingu lausafjár brýtur algerlega í bága við gagnkvæmar ábyrgðir innan Brunabótafélagsins og skyldu félagsstj., sem hefir á hendi að innheimta greiðsluna til ríkissjóðs hjá félagsmönnum innan þess flokks, þar sem tjónið yrði. Það nær því engri átt, að þeir félagsmenn, sem vátryggt hafa fasteignir í sjóðnum, eigi að greiða skaða af vátryggingu lausafjár, að þeir menn, sem mynduðu sjóðinn og raunverulega eiga hann, eigi að greiða skaða af vátryggingum, sem ekki koma þeirra flokki neitt við. Ef hinsvegar svo er, að Brunabótafélagið sé þess megnugt að taka hærri áhættueiningu af hærri fasteign en nú er, af steinhúsum 20000 kr., af timburhúsum 15000 kr., af öðrum húsum 10000 kr., - ef það er megnugt að hækka, þá er engin nauðsyn til, eins og gert er í frv., að hafa óbreytta áhættueininguna af fasteignum. Þá væri eins heppilegt að hækka eininguna af fasteignum og breyta frv. í samræmi við það t. d. upp í 24 þús. af steinhúsum o. s. frv. Svo er enn eitt atriði, sem máli skiptir, að hér eru starfandi vátryggingarfélög, sem vátryggja lausafé. Þau félög borga skyldur og skatta. Ef Brunabótafél. tæki þessar vátryggingar, þá borgar það ekki til ríkis eða bæja. En aðalatriðið er, að vátrygging á lausafé af hálfu Brunabótafél. Ísl. bryti algerlega í bága við tilgang félagsins og þeirra laga, er voru sett. Ég vil þess vegna óska, að brtt., sem ég hefi borið fram, verði samþ., þó að ég geti reyndar fallizt á, að hún megi ef til vill skoðast sem þrenging frá því, sem er í l., en ég vil hinsvegar ekki færa út áhættuna frá því, sem nú er.

Garðar Þorsteinsson [óyfirl.]: Ég þarf ekki að lengja mikið umr., en út af því, sem hv. 2. þm. Reykv. sagði síðast, að mínir flokksmenn myndu á sínum tíma telja verra að skipta við innlenda félagið, vegna hinna gagnkvæmu ábyrgða, þá verð ég að svara honum nokkrum orðum. Ég vil spyrja hv.þm., hvernig hægt sé að komast hjá hinum gagnkvæmu ábyrgðum? Ef brtt. mínar eru felldar og frv. samþ. óbreytt, þá kemur Reykjavík undir 1. flokk, samkv. 6. gr.l., og í þeim flokki eru sömu gagnkvæmu ábyrgðirnar og í 3. flokki, sem ég vil, samkv. till. minni, að stofnaðar verði. Hv. þm. hefir misskilið þetta algerlega, ef hann heldur, að ég vilji koma á gagnkvæmum ábyrgðum, en frv. sneiði framhjá þeim. Þessi ákvæði um gagnkvæmar ábyrgðir eru til í l. og frá upphafi hugsað sem grundvallaröryggi fyrir því, að ábyrgðirnar verði sem minnstar og sé dreift sem mest yfir landið innan vissra takmarka. Það er ákvæði, sem er í l., og er það hugsað frá upphafi sem skorða við áhættu Brunabótafélagsins, þegar dreifingin er sem mest. Það eru menn innan þessa flokks, sem hafa myndað sjóði og eiga sjóði. Mér finnst ekki sanngjarnt, að sá flokkur myndi sjóðina, ef þeir eru svo notaðir til þess að greiða skaða, sem verður á húseignum við bruna í Rvík. Og þó að það megi segja, að þeir séu ekki eign, þar sem þeim verður skipt upp einn góðan veðurdag, þá geta eigendurnir komið og haldið því fram, að iðgjöldin á húsum í sveitum og kaupstöðum hljóti að hækka, vegna þess að Brunabótafél. safnar svona háum sjóðum. Ef milljónasjóðir eru teknir til þess að borga tjón af bruna í Rvík, þá verða þeir, sem eru utan Rvíkur, að borga hærra iðgjald en annars. Það er því ljóst, að sú eign, ef hún er látin halda sér, kemur eftirkomendunum að haldi, því iðgjöldin hljóta að lækka. Ég get ekki séð, að sanngirni sé í því að taka þessa háu sjóði og gera áhættuna með því meiri, og nota þá ef til vill til þess að borga tjón í Rvík, en hin gagnkvæma ábyrgð er eftir sem áður. Sjóvátryggingarfélag Íslands borgaði á einu ári á þriðja þús. kr. meira heldur en það fékk inn á árinu í iðgjöldum. Ef slíkt tap kemur á Brunabótafél, þá vil ég spyrja, hvar eigi að taka það, nema af sjóðum, sem hafa safnazt, eða iðgjöldum annara. Ég get ekki séð annað en hætta sé á, að þeir, sem eiga sjóðina, missi af lækkun iðgjaldanna, eða verði að greiða hærri iðgjöld en þeim ber.

Jón Baldvinsson [óyfirl.]: Það er aðallega eitt atriði í frv., sem ágreiningur er um milli mín og hv. 1. þm. Eyf., frsm.n. - Það er atriðið í 7. gr. á þskj. 440, en var 6. gr. í frv. því, sem ég flutti að þskj. 454. Samkv. þessu ákvæði er grænmetisverzlun ríkisins að vísu ætlað að verzla með allt grænmeti, sem hún flytur inn, en það er ekki gert ráð fyrir, að hún verzli með innlenda framleiðslu nema að framleibendur óski þess. Þeim er heimilt að selja hana hverjum sem vera skal. Nú er ég hræddur um, að það verði lítið skipulag á sölu þessa innlenda grænmetis, ef salan fer ekki öll fram í gegnum grænmetisverzlun ríkisins. Þess vegna býst ég við að flytja brtt. við 3. umr., þess efnis, að í stað 7. gr. þessa frv. komi 6. gr. úr frv. því, sem ég flutti. - Þetta er nú aðalágreiningurinn, en að öðru leyti er ég sammála meðnm. mínum um þar brtt., sem n. hefir gert á frv. Þessi ágreiningur er ekki ákaflega mikill, en eins og ég þegar hefi tekið fram, þá tel ég miklu heppilegra, að grænmetisverzlunin hafi til meðferðar allt grænmeti, sem framleitt er innanlands til sölu. Ég tel víst, að hér á Suður- og Suðvesturlandi, þar sem grænmetisframleiðslan yrði langsamlega mest, mundi það valda miklum glundroða og erfiðleikum, ef hver framleiðandi ætti að pota út af fyrir sig við sölu á framleiðslu sinni, og jafnframt yrði það stórum erfiðara fyrir grænmetisverzlunina að leysa sitt hlutverk af hendi. - Ég sé svo ekki ástæðu til að orðlengja þetta meira.

Frsm. (Héðinn Valdimarsson) [óyfirl.]: Ég hefi flutt hér brtt. á þskj. 574, um það, að dráttarvextir, er nemi 1/2%, komi á þau iðgjöld, sem eigi eru greidd áður en tveir mánuðir eru liðnir frá gjalddaga. Þetta er sama og gert er við útsvör og skatta, og er ekki óeðlilegt, þó að líka komi dráttarvextir á brunabótagjöld, enda munar það litlu, nema um hærri tryggingar sé að ræða, en það hefir einmitt komið fyrir um þær, að menn vilja draga að greiða brunabótagjaldið til að spara sér prósentur. Þá vil ég segja nokkur orð um brtt.hv. 8. landsk., Ég sé ekki þær ástæður, er réttlæti þessa brtt. Mér finnst það einkennilegt, að í stað þess, að Brunabótafél. hefir nú rétt til að tryggja lausafé í kaupstöðum og sveitum, þá skuli það nú aðeins fá heimild til að tryggja lausafé í sveitum. Mér skilst, að hv.þm. muni bera fyrir brjósti hag Sjóvátryggingarfélags Íslands, sem að vísu er innlent, en starfar á frjálsum grundvelli. En ég skil ekki, hvaða ástæður eru til að leyfa ekki Brunabótafél. líka að starfa á frjálsum grundvelli eins og Sjóvátryggingarfélaginu. Hvorugt myndi sennilega ná til sín tryggingum á öllu lausafé. A. m. k. er það óskynsamlegt eins og nú er, að Brunabótafél. hafi leyfi til að vátryggja lausafé húseigenda, en ekki leigjenda. Afleiðingin gæti orðið sú, að Dansk Tarifforening, þessi félagsskapur danskra vátryggingarfélaga, sem Sjóvátryggingarfél Íslands mun líka hafa staðið í sambandi við, yrði hættulegur keppinautur við Brunabótafél., og það gætu orðið tvennskonar iðgjöld, eftir því, hvort um húseigendur eða leigjendur væri að ræða. Nú eru iðgjöldin hjá Tarifforening í steinhúsum 3‰, 71/2‰ og 101/2‰ en hjá Brunabótafélaginu: 21/4‰, 6‰ og 8‰. - M. ö. o., iðgjöldin eru lægri hjá Brunabótafélagi Íslands heldur en Dansk Tarifforening. Mér skilst ekki, hvers vegna Brunabótafél. má ekki fá að reyna frjálsar tryggingar, ef það getur náð meiri tryggingum með því að starfa á víðtækara sviði, og það sýnir sig, eftir þessum samanburði, að það er hagkvæmara fyrir tryggjendurna. Ég vil því mælast til, að frv. verði látið óbreytt. Þá kom hv. 8. landsk. með till. um, að ef Brunabótafél. yrðu leyfðar tryggingar í Reykjavík, þá yrði stofnaður sérstakur varasjóður fyrir Reykjavík með gagnkvæmum ábyrgðum innan þess flokks. - Hvað snertir það fyrra, þá er vafasamt, hvort það er heppilegra fyrirkomulag en við höfum hugsað okkur og gert er ráð fyrir í frv., að kaupstaðirnir séu í flokki út af fyrir sig og sveitirnar út af fyrir sig, en Reykjavík yrði þá með kaupstöðunum. Þá væri þegar fyrir hendi nokkur varasjóður, sem Reykjavík kæmi inn í. En auðvitað er hægt að fara þá leið, að byrja ekki með neinum varasjóði fyrir Reykjavík, en láta ríkistryggingu standa á bak við, en ég álít það ekki betra. Viðvíkjandi 3. brtt.hv. 8. landsk., þá læt ég hana liggja milli hluta. En ég vil taka eitt fram; Það er gert ráð fyrir, að ef Reykjavík er tekin inn, þá komi gagnkvæmar ábyrgðir á tryggjendurna. Ég skal ekki hafa beint á móti þessu, en mig skal ekki undra, ef jöfn tilboð kæmu frá íslenzka og erlenda félaginu, að það kæmu raddir upp um það í Reykjavík, að verra væri að eiga við íslenzka félagið. Ég er ekki að leggja neitt upp úr þessu, en vel gæti ég hugsað mér, að sá flokkur, sem hv. 8. landsk. fyllir. myndi fljótt koma fram með, að verra væri að skipta við íslenzka félagið, og notaði það sem skálkaskjól.