Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Steingrímur Jónsson : Þetta frv. er ekki umfangsmikið, en samt er það mjög. mikils varðandi fyrir land og lýð. Jeg stend þó í þetta skifti að eins upp til þess að benda á, að það var sjálfsögð skylda stjórnarinnar að sameina öll þessi vörutollslög í einn lagabálk, og þá um leið, að sniða nokkra þá agnúa af, sem tilfinnanlegastir eru. Hins vegar álít jeg óráðlegt að koma fram með tillögur um breytingar á frumvarpinu hjer í deildinni. Það gæti orðið til þess, að frv. strandaði, eða yrði breytt í óheppilega átt, og væri þá verr farið en heima setið. Jeg vildi að eins vekja eftirtekt á þessu hjer í deildinni, því að mjer finst það mjög illa farið, að stjórnin skuli ekki hafa tekið málið til rækilegri meðferðar en raun hefir á orðið.

Framsögum. (Guðmundur Ólafsson) : Jeg hefi ekki miklu að bæta við það; sem jeg tók fram við 1. umr. og í nefndarálitinu. Eins og nefndarálitið sýnir, höfum við, sem nefndina skipum, ekki orðið á eitt sáttir. Tveir hv. meðnefndarmenn mínir hafa skrifað undir með þeim fyrirvara, að leitað sje álits hreppsnefnda, og málinu því frestað .um sinn. Jeg gæti verið á sama máli, ef um aukin útgjöld eða mikla fyrirhöfn, umfram það sem nú er, væri að ræða, en þar sem ekkert slíkt er til fyrirstöðu, sje jeg ekki ástæðu til frestunar. Hjer er að eins farið fram á, að þessar kosningar sjeu framkvæmdar á sama hátt og aðrar kosningar, er svipað stendur á með, þar sem sú aðferð er viðurkend betri. Fágætt er það að vísu, þó gott sje, að Alþingi hafi álit þjóðarinnar að styðjast við í hverju einstöku tilfelli. Get jeg látið þetta nægja að sinni, því þótt nefndarálitið sje ekki langt, sýnir það þó ljóslega, hvað fyrir mjer vakir. Um brtt. hefir nefndin öll verið sammála. Þó vildi jeg óska þess, að 1. liður fyrri brtt. sje tekinn aftur; hann hefir misprentast, og í hans stað komi svo brtt. frá nefndinni við 3. umr. Um seinni liðinn er það eitt að segja; að ætlast er til, að töluröðin sje áframhaldandi framan við nöfn þeirra, sem kjörgengir eru, en ekki við þá, sem að eins hafa kosningarrjett. 2. brtt. er að eins breyting til betra máls. 3. brtt. við 5. gr. bætir því við, að seðill skuli ógildur, ef fleiri tölur eru á en þeir, sem kjósa skal. Þessar breytingar álit jeg hafi verið nauðsynlegar.



Eins og háttv. framsm. tók fram, gátum við meðnefndarmenu hans ekki verið honum sammála um, að svo mikið lægi á þessu máli, eins og honum virðist. Það er síður en svo, að mjer sje að nokkru leyti í nöp við hugmyndina, og mundi vissulega styðja hana, ef jeg áliti að nokkur rjettaraukning væri fólgin í þessu, en það sje jeg ekki, og held því, að ekki sje rjett að rasa að þessu, áður en neinar óskir koma fram um það frá landsmönnum. Hv. framsm. vill koma á samræmi við aðrar leynilegar kosningar, en við þær kosningar er kosið um nöfn frambjóðenda eða umsækjenda, en þetta er einföld kosning, þar sem kosið er af handa hófi; hjer getur því ekkert samræmi náðst. Kostnaðurinn veg okkur nú ekki í augum; hann er ekki meiri en svo, að ekki væri í hann horfandi, ef um framför væri að ræða; en fyrirhöfnin álítum við aftur að verði meiri heldur en svarar þeim bótum, sem á verða. Algengast er, að fremur lítill áhugi fylgi þessum kosningum og að hreppsnefndarmenn eru oft kosnir af sárfáum mönnum, svo að naumast tæki því, að hafa svo mikinn fyrirbúnað, sem leynilegri kosning fylgir. Kæmu fram óskir frá þjóðinni í þá átt, að innleiða þessar kosningar til hreppsnefnda, þá skyldi jeg fúslega breyta til, en þá teldi jeg rjettast að taka upp listakosningar. Með því móti yrði áhuginn ef til vill meiri, er menn yrðu knúðir til að hugsa sig um fyrir fram, hverja kjósa ætti, enda mun það vera það venjulega, að þar sem leynilegar kosningar eru, þá eru það listakosningar. Hvað viðvíkur 2. brtt. vil jeg taka það fram, að jeg er henni ekki samþykkur, að framan við nöfn þeirra að eins, sem kjörgengir eru, standi tölur 1, 2, 3 o. s. frv., en ekki við nöfn þeirra kjósenda, sem ekki hafa kjörgengi; það mundi vald ruglingi, og yrði því nauðsynlegt að hafa bæði kjörgengis- og kjósendaskrá. Held jeg að best væri, að alt þetta bíði eftir því, hver vilji landsmanna er í þessu efni, og leita því álits þeirra áður en lengra er gengið í málinu. Vil jeg því stinga upp á, að deildin afgreiði málið með rökstuddri dagskrá, sem hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: Með því, að deildin álítur að rjettara sje að bera mál þetta undir sveitarstjórnir, áður en því er ráðið til lykta, tekur hún fyrir næsta mál á dagskrá.

Framsm. (Guðmundur Ólafsson) : Það er ekki mikið, sem jeg þarf að svara. Fyrsta ástæðan var sú, að málinu lægi ekkert á. Því geta þeir einir haldið fram, sem álíta, að hjer sje um enga rjettarbót að ræða, og gjöri því ekkert til, þó frv. gangi ekki fram. Líka var hneykslast á því, að jeg sagði að hjer væri verið að koma á samræmi við aðrar kosningar. Jeg fæ ekki betur sjeð en að það sje rjett, og að kosningar með þessu móti verði mun tryggari. Einnig var minst á það, að fyrirhöfn og kostnaðarauki væri meiri en svo, að svaraði kostnaði. Jeg fæ ekki heldur sjeð, að það sje rjett; fyrirhöfnin er lítil, og kostnaðarauki ekki annar en að hafa ofurlítinn og ódýran atkvæðakassa og kjörmiða. Talað hefir líka verið um það, að engar óskir hafi komið frá þjóðinni í þessa átt. Það er vitanlega hægt að slá sjer upp á slíku. En hvað segir þá hv. þm. G:-K. um önnur mál? Hvernig var það með fátækratíundirnar í fyrra? Þá gjörði þessi háttv. þingmaður lítið úr fyrirhöfninni við tíundarreikningana; en þótt hún væri ekki mikil, var hún samt meiri en að búa til kjörseðlana eftir þessu frumvarpi. Hafa ekki verið fleiri lög, sem þingið hefir samþykt án beinna óska þjóðarinnar? Enda býst jeg við, að fá lög yrðu afgreidd frá þinginu, ef alt af væri beðið eftir þeim. Þá talaði þm. um, að þetta ættu að vera listakosningar, til þess að kjósendurnir lærðu að hugsa. Ekki býst jeg við, að þeir hugsi meira um kosningarnar, þó listakosning sje; eru flestir svo minnisgóðir, að þeir muna eftir á kjördeginum, hverja þeir vilja kjósa, jafnt hvort listakosning er höfð eða ekki. Þá talaði þm. um, að skrárnar þyrftu að vera. Ekki get jeg sjeð að þess þurfi, þegar tölustafirnir eru settir framan við nöfn þeirra, sem kjörgengir eru; álít jeg það full greinilegt. Frá mínu sjónarmiði er því ekkert á móti frv. Engin sveitarstjórn telur eftir sjer fyrirhöfnina, og kostnaðurinn er ekki annar en skrálæstur atkvæðakassi. Vona jeg að hv. deild taki meira til greina rjettarbótina, sem frumvarpi þessu fylgir, heldur en ofurlítið aukna fyrirhöfn.



Aðeins örstutt athugasemd. Það var ekki rjett hjá háttv. framsögumanni, þótt jeg teldi við eiga, að bera þetta mál undir sveitarstjórnir, að draga það út úr orðum mínum; að ekki mætti ráða neinu máli til lykta; án þess að bera það undir kjósendur. T. d. var alt öðru máli að gegna um tíundina, sem hv. framsm. vitnaði til, að jeg hefði verið með að nema úr lögum, án þess að leitað væri álits þjóðarinnar. Það var orðið viðurkent, að nú orðið munaði sveitarsjóðina ekkert um tíundina. Úr fyrirhöfninni að reikna hana, gjörði jeg lítið, svo það var engin ástæða fyrir mig hvorki til nje frá, og hygg jeg það sje ekki í neinu ósamræmi við það, þótt nú þyki mjer fyrirhöfnin vera ein af ástæðunum til að vera móti þessari breytingu. Um listakosningarnar er það að segja, að menn geta að vísu hugsað um kosningarnar án lista, en því verður ekki neitað, að undirbúningur undir þær kosningar hlýtur að vera meiri og nákvæmari.



Jeg fyrir mitt leyti vil lýsa yfir því, að jeg er hlyntur þeirri breytingu, að kosningar til hreppsnefnda fari leynilega fram. Jeg álít þær sjeu heppilegri, því ekki verðar borið á móti því, að við slíkar kosningar hafa stundum verið notaðar miður heppilegar agitationir, þó ekki sje það algengt. Jeg hefði því gefið frv. atkvæði mitt, ef mjer hefði ekki þótt 1. gr. athugaverð. Atkvæðagreiðslan er ekkert athugaverð, en það er áframhald greinarinnar. Jeg hefi ekki getað sjeð, hvenær kjósa á til sýslunefnda. Eðlilegast virðist að í þær væri kosið um leið og til hreppsnefnda, sem sje á hreppamótum. Þar er nú kosið til hreppsnefnda, en á manntalsþingum; manntalsþingin eru venjulega fremur illa sótt. Mjer finst því nauðsynlegt, að lagfæra frv., og vil skjóta því til flm., hvort hann vildi ekki taka, það af dagskrá, svo hægt sje að koma fram þeim lagfæringum, sem nauðsynlegar eru.

Framsm. (Guðmundur Ólafsson) : Það voru að eins örfá orð, sem jeg vildi sagt hafa, út af ræðu háttv. 4. kgk. þingm.. (B.Þ.) Hann hjelt því fram, að í lögin vantaði ákvæði um, hvernig ætti að kjósa í sýslunefndir. En það er er misskilningur einn. Alveg sömu ákvæði fyrir hendi, þó þetta frum- varp verði að lögum og nú er, að kosning fari fram á sama hátt til sýslunefnda og hreppsnefnda. Þó eitthvað megi ef til vill finna að frumvarpinu, þá er það ekki það, að þetta ákvæði vanti í það. En hvað því viðvíkur, að kjósa ætti líka í sýslunefnd á hreppaskilum, er það að athuga, að skifta yrði þá um menn í kjörstjórn, og hætta að hafa sýslumann fyrir oddvita þeirra. Annars, hefi jeg ekkert á móti því fyrir mitt leyti, að málið verði tekið út af dagskrá nú, ef háttv. deildarmenn álíta þess þurfa, svo þeir geti athugað frumvarpið betur.



Jeg ætla ekki að halda langa ræðu í þessu máli. Jeg vildi einungis taka það fram, að jeg fæ ekki betur sjeð en allir sjeu hjer á sama máli, og virðist því lítil þörf fyrir alt þetta tal. Allir álíta frumvarpið þarft og enginn finnur neitt verulegt í því, sem ekki megi ná fram að ganga. Jeg fyrir mitt leyti álit frumvarpið vera til talsverðra bóta, frá því sem nú er. Jeg hefi orðið var við það, að þessar kosningar fara víða mjög illa úr hendi, og brýn þörf er á, að kippa því í lag. Sjálfsagt er því að hafa leynilegar kosningar. Stefnan hefir verið sú hjá löggjafarvaldinu, að nota sem mest leynilegar kosningar, og er þá sjálfsagt, að nota þær einnig við þessar.

Steingrímur Jónsson : Það hefir nú verið talsvert rætt um þetta frumvarp og lýst kostum og löstum þess. Og ekki verður því neitað, að talsverðir gallar sjeu á því, t. d. leynileg kosning, sem þó er ekki listakosning. Annars veit jeg ekki til, að menn hafi verið neitt óánægðir með það fyrirkomulag sem nú er, og miklu minna hefir borið á þessum óviðfeldnu agitationum, en við kosningar til Alþingis, eða jafnvel við kosningar presta. Jeg hefi t, d. oft verið við hreppsnefndakosningar í minni sveit, og hefi jeg aldrei orðið var við annað eins kapp og agitationir, eins og við kosningar til þings og við prestskosningar. Jeg get ekki að því gjört, að mjer er hálfilla við, að hafa kosningarnar leynilegar. Jeg hygg, að afleiðingin af því verði sú sama; sem orðið hefir erlendis og í kaupstöðunum hjer, að kosningarnar verði algjörlega pólitískar. Og færi svo, þá væri það vissulega ekki til neins góðs, og væri verr farið en heima setið. Annars er jeg svo gamaldags, að mjer þykir dálítið leitt, ef nú eru teknar í burt síðustu kosningarnar í landinu, sem eru eftir gamla fyrirkomulaginu. Þetta frelsi manna, til að dylja sitt eigið atkvæði, er sannarlega ekki mikils virði, og tel jeg því leitt ef nú verða teknar í burtu þessar síðustu kosningar, þar sem menn svo að segja, fá að standa við atkvæði sitt við kjörborðið. Kjósandinn segir þar hreinlega, hvern hann kýs, og fer ekkert leynt með. Þeim bar á milli, háttv. 4. kgk. þm. (B. Þ.) og háttv. framsm. (G. Ó.) um kosningarnar til sýslunefndar samkvæmt frumvarpinu. Manntalsþingin eru oftast fyrir 2 eða jafnvel 3 hreppa, og geta kosningarnar því orðið talsvert mikil bákn og erfiðar. Annars hefir verið lítil lesing í öllum þeim sýslunefndarkosningum, þar sem jeg hefi verið viðstaddur, og þar sem kapp hefir verið, þá hefir það verið miklu fallegra og göfugra en við þessar leynilegu kosningar. Alt var þar miklu hreinlegra og augljósara og engar bollaleggingar eftir á, hverjum þessi og þessi hafi greitt atkvæði, og hvort þessi muni hafa svikið, o. s. frv. Jeg fæ því ekki sjeð, að neitt sje unnið við þetta; frumvarpið er hálf- gjörður gallagripur og væri rjettast, að slá öllum breytingum í þessu efni á frest.



Jeg verð að taka undir með háttv. þm. Strand. (M. P)., að skoðanamunur virðist hjá flestum mjög lítill í þessu máli. Þess vegna ætti ekkert að vera á móti því, að frumvarpið gengi óbreytt í gegn um þessa umræðu, en svo mætti reyna að mæta óskum þeirra, sem eitthvað vilja lagfæra, við 3. umr. málsina. Jeg hefi alls ekkert heyrt í þessum. umræðum, sem mælti með því, að fleygja málinu nú frá sjer. Sterkasta ástæðan er sú, að lítið hefir borið á óskum manna um breytingar í þessu efni. Jeg vil ekki halda því fram, að óskir í þá átt hafi verið verulega almennar, en ef jeg man rjett, þá höfðu nokkrar þingmálafundargjörðir, er fram voru lagðar á lestrarsal Alþingis 1913, inni að halda óskir í þessa átt, og jeg held að sama hafi átt sjer stað 1911, að þær raddir hafi látið til sín heyra, sem óskuðu leynilegrar atkvæðagreiðslu við kosningar til hreppsnefnda og sýslunefnda. Háttv. kgk. þm. (Stgr. J.) taldi þann agnúa helstan á frumvarpinu, að með leynilegri atkvæðagreiðslu væru kosningarnar gjörðar pólitískar. Þetta get jeg ekki falist á. Jeg lít eins á og háttv. framsögumaður (G. Ó.), að líklegt sje, að það verði einmitt betur vandað til kosninganna, ef þær eru leynilegar. Leynilegar kosningar koma mönnum til að hugsa meira um, hvern þeir eigi að kjósa, heldur en opinberar kosningar. Jeg hefi oft tekið eftir því við slíkar kosningar, að menn hafa mjög lítið um kosninguna hugsað, heldur hefir það mest ráðið, hver eða hverjir hlotið hafa fyrstu atkvæðin, svo að helst leit svo út, að einn elti annan, og að oft hafi það verið tilviljun ein, sem rjeði, hver kosninguna hlaut. Sá oft fengið flest atkvæði, sem fyrstur fekk atkvæði. En ef kosningin er leynileg, þá eru menn neyddir til að hugsa sig betur um, ráða við sjálfa sig, hvern eða hverja þeir helst vilja eða. best treysta, og verður þá betur til kosningarinnar vandað. Jeg mun því greiða atkvæði á móti rökstuddri dagskrá, því jeg fæ ekki sjeð, að frumvarpið sje neinn háskagripur, og ekkert sje jeg því til fyrirstöðu, að það verði sent háttv. Nd. til íhugunar, þegar háttv. efri deild hefir fjallað um það.

Framsm. (Guðm. Ólafsson) : Jeg fyrir mitt leyti verð að lýsa því yfir, að jeg hafði ekkert haft á móti því, að listakosning yrði notuð, en jeg fæ ekki sjeð, að munurinn sje svo mikill á þessari aðferð, sem ætlast er til í frumvarpinu, og listakosningu. Það má líta á alla atkvæðisbæra menn sem frambjóðendur, og þarf einungis að velja á milli þeirra. Að öðru leyti fer kosningin fram að öllu sem prestskosningar, því þar eru engir listar við hafðir.  (Steingrímur Jónsson : Þar eru frambjóðendur)  . Það kemur alveg í sama stað niður, því líta má á alla atkvæðisbæra menn sem frambjóðendur. Háttv. 2. kgk. þm. (Stgr. J.) var hræddur um að kosningarnar yrðu meira pólitískar við það að vera gjörðar leynilegar. Jeg verð að játa, að jeg fæ ekki vel skilið, hver ástæða ætti að vera til þess. Og fyrst hættan er svo mikil á því, að kosningar verði frekar pólitískar fyrir þá sök, að þær eru gjörðar leynilegar, því var þá verið að gjöra kosningarnar leynilegar til bæjarstjórna og Alþingis, því enginn mun álíta það hag, að kosningar verði pólitískar? Háttv. þingmaður (Stgr. J.) kvað þetta vera síðustu leifar hins forna fyrirkomu: lags, og var þess vegna sárt um þær. En fyrst sú stefna hefir verið tekin upp, að nota leynilegar kosningar, þá er eins sjálfsagt að nota þær við þessar kosningar sem aðrar. Jeg get ekki skilið það, er hann sagði, að það væri áreiðanlega nauðsyn að nota listakosningu. Mjer þætti fróðlegt að sjá, hvernig hann færi að sanna það. Slíku er jafnan hægt að slá fram. röksemdalaust, en sönnun er það engin.



Það er að eins eitt atriði, sem mig langar til að benda á. Jeg vildi skjóta því til háttv. flutningsmanns frumvarpsins (G. Ó.), hvort ekki muni vera hægt að koma atkvæðagreiðslunni tryggilegar farir. Það er hætt við að kosningin verði ekki fullkomlega leynileg með þeirri aðferð, sem hjer er gjört ráð fyrir, því að hætt er við að hægt verði að þekkja hendur manna, þar sem þeir eiga að rita tölur og þar sem venjulegast er um svo fáa menn að ræða. Mjer virðast þessar tölur vera talsvert varasamar við kosningar í einstökum hreppum. Alt öðru máli er að gegna um kosningar til Alþingis. Þar kjósa miklu fleiri menn, og er tryggilegar frá öllu gengið. Auk þess er mjög óheppilegt, að kosningarnar skuli vera svo ólíkar hver annari. Slíkt gjörir mönnum miklu erfiðara fyrir, og væri betra, ef allar kosningar væru sem líkastar. Jeg vildi þess vegna skjóta því til nefndarinnar, sem um málið hefir fjallað, hvort ekki muni hentugra að hafa listakosningu.



Mig langar að eins til að gjöra örstutta athugasemd við ræðu háttv., flutningsmanns (G. Ó.). Hann virtist ekki geta áttað sig til fulls á því, sem jeg sagði um það, að hætt væri við, að kosningarnar yrðu pólitískar, þar sem líkt fyrirkomulag væri haft sem það, er frumvarpið mælir fyrir. Þetta er í raun og veru ofur eðlilegt, því slík aðferð er upprunalega sjerstaklega ætluð pólitískum kosningum. Háttv. þingmaðurinn spurði hvers vegna þessi aðferð hefði þá verið lögleidd við kosningar til bæjarstjórna. Raunar get jeg nú svarað því á þá leið, að jeg beri enga ábyrgð á þeim lögum, og sje það þess vegna ekki sjerstaklega mitt verk að svara því, enda er jeg þess alls ekki full viss, að sú breyting hafi verið til neinna bóta. En hins vegar verður maður líka að kannast við, að talsvert öðru máli er að gegna um kosningar í bæjum en í sveitum. Það er eðlilegra að pólitíkin dragist þar inn í kosningarnar og þar má hún það miklu fremur, þar eð málefni bæjanna eru umfangsmeiri og líkari málefnum landsins. Pólitík er ekki æfinlega ill, en í þessu tilfelli er hún það. Það má síst bera mikið á slíku í strjálbygðum og fámennum sveitahjeruðum. Háttv. þingmaðurinn hjelt mig munu hafa lítið vit á málinu, og get jeg vitanlega vísað þeim ummælum heim aftur, því: samkvæmt stöðu minni verð jeg og hlýt jeg að vera þessum málum talsvert kunnugur. Að minsta kosti er jeg málinu svo kunnugur, að jeg veit, að almenningur óskaralls ekki þessara breytinga á kosningunum, nema ef vera skyldi í Húnavatnssýslu.

Guðmundur Björnson : Þetta mál er vissulega þess vert, að það sje rækilega íhugað. Það mátti öllum vera ljóst, að fyrr eða síðar ræki að því, að þessar kosningar yrðu gjörðar leynilegar. Til þess liggur sama ástæðan, sem olli því, er breytavarð aðferðinni við kosningar til Alþingis og bæjarstjórna. Ástæðan er jafnan sú, að þegar kapp er komið í menn við kosningar, þá er nauðsynlegt að þær sjeu gjörðar leynilegar. Raunar er það vitanlegt um. hreppsnefndir, að flestir taka nauðugir við þeim starfa og enginn býður sig fram,. svo fyrir þá sök er lítil ástæða til að gjöra. hreppsnefndarkosningar leynilegar. Hitt vitum við full vel, að kappið í kauptúnum við bæjarstjórnarkosningar er engu minna en við Alþingiskosningar. Kauptúnin eru stærstu hreppar landsins, og þar er óhjákvæmilegt að hafa leynilegar kosningar. En hjer er einnig annars að gæta við kosningar, þegar verulegt kapp er komið í menn, hvort sem það eru pólitísku flokkarnir eða innanfjelagsmál, sem skifta mönnum, þá er full þörf á hlutfallskosningu. Hlutfallskosningar eiga að varna því, að meiri hluti geti borið minni hlutann algjörlega ofurliði og útilokað alla hans menn. Aðalgallinn á frumvarpinu er því að mínu áliti sá, að þar er ekki gjört ráð fyrir hlutfallskosningu. Því þótt kosningu sje hagað líkt og segir fyrir um í frumvarpinu,. þá er ekki fyrir girt, að harðsnúinn meirihluti geti algjörlega útilokað minni hlutann,. og það þótt munurinn á meira og minna hluta sje mjög lítill. En þá kemur að því vandaverki,. að finna hentuga hlutfallskosningaraðferð. Það er öldungis rjett hjá hv. 1. kgk. þm. (E. B.), að margt mælir með því, að sama aðferðin sje höfð um land alt, t. d. sú, sem nú er notuð í kaupstöðunum. Það mundi að líkindum ljetta undir að koma henni á. En það eru til aðrar aðferðir en sú, sem hjer hefir tíðkast og reynst misjafnlega, enda ekki víst, að sama aðferðin eigi alstaðar jafn vel við. Jeg vildi minna háttv. deildarmenn á það, að aðalgallinn á þeirri aðferð, sem nú er notuð í kaupstöðum hjer á landi, er sá, að aldrei er um aðra að velja en þá, sem bjóða sig fram, enda þótt allir sjeu skyldir að taka við kosningu. Þetta er stór galli, og það mun einhvern tíma koma í ljós, að einn stærsti gallinn á stjórnarskrá vorri er einmitt sá, að engir eru í kjöri til Alþingis aðrir en þeir, sem gefa kost á sjer. Jeg vildi nú skjóta því til háttv. deildarmanna, hvort ekki muni auðið að synda fyrir þetta sker, sem við höfum rekið okkur á í bæjunum. Mjer líkar það vel við frumvarpið, að hver kjósandi fær lista yfir alla kjörgenga menn og má velja úr. En þá kemur vandinn, að koma þessu heim við hlutfallskosninguna. Jeg hygg að jeg geti bent nefndinni á aðferð, sem getur . sameinað þetta hvorttveggja. Aðferðin er í stuttu máli þessi; Jeg á að kjósa 5 menn og hefi 5 atkvæði. Þá ræð jeg hvort jeg kýs 5 menn, eða gef einum manni öll mín 5 atkvæði. Sje þessi aðferð notuð, þá getur minni hlutinn ávalt komið einhverjum af sínum mönnum að, með því að gefa einum eða tveimur mönnum öll sín atkvæði. Þessi aðferð á mæta vel við það fyrirkomulag, sem hjer ræðir um. Jeg álít ekki að rjett sje, að vísa málinu bug, en jeg ræð háttv. flutningsmanni (G. Ó.) til að taka það út af dagskrá, svo (háttv. deildarmönnum gefist kostur á, að íhuga alt það nánar, sem fram hefir komið hjer í deildinni í dag um málið. Það er svo margt gott í þessu frumvarpi, að jeg hygg, að auðvelt muni vera að lagfæra það svo, að allir megi vel við una.

Framsm. (Guðm. Ólafsson) Hv. 1. kgk. (E. B.) hafði það helst að athuga við frv., að svo fáir kjósendur mættu á kjörfundum, enda mundi rithönd þeirra auðþekkjanleg. En þeir eru nú orðnir nokkuð margir, sem mæta á kjörfundum, enda er það ekki furða, þó að mönnum þyki máli skifta, hverjir eigi sæti í hreppsnefnd og sýslunefnd. Og hvað því viðvíkur, að rithönd manna sje auðþekkjanleg, þá þekkjast tölustafir ekki eins vel og bókstafir. Hv. 2. kgk. (Stgr. J.) hjelt því fram, að sjer hlyti að vera þetta mál miklu kunnara heldur en mjer, þar sem hann væri sýslumaður. En jeg get ekki skilið annað, en að jeg geti þekt eins vel til og hann í sumum kjördæmum, þó að jeg sje ekki sýslumaður. Ekki get jeg heldur fallist á þá staðhæfingu hans, að kosningarnar mundu verða frekar pólitískar fyrir það, þótt þær væri leynilegar, og býst jeg við, að háttv. þm. mundi reynast torvelt að sanna þá fullyrðingu sína. - Háttv. 5. kgk. (G. B.) talaði miklu vingjarnlegar um frv., en ekki finst mjer það geti komið til mála, að viðhafa hlutfallskosningar við kosning í sýslunefnd. Og ekki get jeg sjeð, að eigi megi kjósa leynilega, nema við hlutfallskosningar. Prestskosningar eru leynilegar, og er þó ekki kosið eftir listum við þær.