Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. 4. gr. í frv. til l. um efnahagsaðgerðir fjallar um ráðstöfun á gengismun og mun ég fyrst og fremst snúa orðum mínum að þeirri grein. Í þeirri grein er lagt til að 80 millj. kr. af gengismun verði varið til greiðslu óafturkræfs framlags til togara til að bæta rekstrarafkomu þeirra vegna þess aflabrests sem þeir urðu fyrir á vormánuðum s.l. árs. Í öðru lagi er lagt til að 15 millj. verði varið til loðnuvinnslustöðva samkv. nánari ákvörðun ríkisstj. Í þriðja lagi verði varið 10 millj. í Fiskimálasjóð, sem verði ráðstafað til orkusparandi aðgerða í útgerð og fiskvinnslu og til fræðstu um gæði og vöruvöndun í sjávarútvegi samkv. reglum sem sjútvrn. setur. 4.5 millj. kr. verði varið í lífeyrissjóði sjómanna. Og loks segir í 5. lið: Eftirstöðvar, þar með taldir vextir, renni í Stofnfjársjóð fiskiskipa til lækkunar á skuldum og/eða fjármagnskostnaði fiskiskipa samkv. reglum sem sjútvrn. setur. Þegar þetta var ákveðið í ágúst s.l. áætlaði Þjóðhagsstofnun að gengismunur sá, sem hér um ræðir, yrði um 130 millj. kr. Í desembermánuði s.l. fékk ég hins vegar nýja áætlun frá Seðlabanka Ístands, þar sem hann áætlar að þessi gengismunur verði 231 millj. kr. Við þá miklu hækkun þótti rétt að athuga hvort ástæða væri ekki til að verja einhverjum hluta af þessum gengismun til annarra aðgerða í þágu sjávarútvegsins. Ríkisstj. var sammála um að opna fyrir slíkt og varð það niðurstaðan að ég hef flutt brtt. við 5. tölul. 4. gr. frv. sem hefur verið lögð fram og er svohljóðandi, með leyfi forseta: „5. tölul. 4. gr. orðist svo: Krónur 50 millj. renni í Stofnfjársjóð fiskiskipa til lækkunar á skuldum og/eða fjármagnskostnaði fiskiskipa, samkv. reglum sem sjútvrn. setur, að höfðu samráði við stjórn Fiskveiðasjóðs Íslands og Landssamband ísl. útvegsmanna. 2. Á eftir 5. tölul. 4. gr. komi nýr liður, sem verði 6. tölul., svohljóðandi: Eftirstöðvum, ásamt vöxtum, skal ráðstafað samkv. nánari ákvörðun sjútvrn. í samráði við sjútvn. Alþingis.“ Með þessari brtt. er gert ráð fyrir að festa þá upphæð sem rennur í Stofnfjársjóð fiskiskipa við 40 millj. sem er 10 millj. kr. hærra en áætlað var þegar brbl. voru sett 21. ágúst s.l. En hins vegar, eins og ég las í 2. tölul., er gert ráð fyrir að eftirstöðvum, sem kunna að verða, megi ráðstafa til annarra þarfa sjávarútvegsins að höfðu samráði við sjávarútvegsnefndir Alþingis. Með þessu er því ekki slegið föstu, ef sjávarútvegsnefndum og sjútvrh. sýnist það réttara og ríkisstj., að allt þetta renni í Stofnfjársjóðinn, en aðaltilgangurinn er að opna fyrir notkun á þessu fé í öðru skyni ef mönnum sýnist svo. Ég skal svo fara nokkrum orðum um það sem menn hafa þar fyrst og fremst í huga. 4. nóv. 1981 skrifaði forsrn. Framkvæmdastofnun ríkisins bréf, sem var svohljóðandi, með leyfi forseta: „Forsrn. fellst á samþykkt Framkvæmdastofnunar ríkisins frá 27. okt. s.l. um að setja á fót nefnd, sem geri úttekt á stöðu útgerðar og fiskvinnslu, og skal hún skila niðurstöðum og tillögum til úrbóta svo fljótt sem auðið er, en Byggðasjóður taki að sér á meðan að greiða úr brýnustu þörfum fyrirtækja í atvinnugreinunum, enda njóti sjóðurinn aðstoðar til þess. Forsrn. mun tilkynna sjútvrh., Fiskveiðasjóði Íslands, Landsbanka Íslands, Seðlabanka Íslands og Útvegsbanka Íslands um stofnun nefndarinnar og óska eftir tilnefningu fulltrúa frá þeim aðilum. Rn. telur rétt að fulltrúi Framkvæmdastofnunar ríkisins verði formaður nefndarinnar.“ Undir þetta skrifuðu Gunnar Thoroddsen forsrh. og Jón Ormur Halldórsson. Í nefndina voru síðan skipaðir eftirtaldir menn: Benedikt Bogason frá Framkvæmdastofnun ríkisins, og var hann formaður, Bogi Þórðarson frá sjútvrn., Garðar Ingvarsson frá Seðlabanka Íslands, Helgi Bachmann frá Landsbanka Íslands, Ólafur Helgason frá Útvegsbanka Íslands og Svavar Ármannsson frá Fiskveiðasjóði. Nefnd þessari var, eins og fram kemur í bréfinu, falið að gera úttekt á stöðu fyrirtækja í útgerð og fiskvinnslu og gera tillögur um fjárhagslega endurskipulagningu þeirra fyrirtækja sem nefndin teldi að þyrftu slíks við og hefðu nauðsynlegar rekstrarforsendur og eignir í lagi til þess að slíkt mætti gera. Nefndin samdi sérstakt spurnareyðublað - við getum kallað það það -, sem sent var út til fyrirtækja í útgerð og fiskvinnslu, og óskaði eftir upplýsingum eins og fram kemur á því eyðublaði. Það tók alllengri tíma að ná þessum upplýsingum inn en ráð hafði verið fyrir gert, en í þeirri lokaskýrslu nefndarinnar sem ég hef hér er birt ítarleg úttekt á 59 fyrirtækjum í útgerð og fiskvinnslu ásamt till. n. um fjárhagslega endurskipulagningu þessara fyrirtækja. Á meðan á þessu starfi stóð og eftir að upplýsingar höfðu borist um allmörg fyrirtæki þótti nauðsynlegt að fresta ekki afgreiðslu þeirra mála sem augljós væru. Varð það til þess að ríkisstj. gekkst fyrir fjárútvegun til Framkvæmdastofnunar ríkisins og var það fé lánað um það bil 30 fyrirtækjum samkv. bráðabirgðaniðurstöðum nefndarinnar. Sú upphæð var um 80 millj. kr. Í þessu fólst einnig nokkur skuldbreyting hjá Framkvæmdastofnun. Var að því stefnt með þessum fjárhagslegu endurskipulagningaraðgerðum að koma veltufjárstuðli fyrirtækjanna sem næst 1. Eins og hv. þm. er jafnframt kunnugt um hefur nú staðið yfir í 3 mánuði skuldbreyting hjá útgerðinni. Sú skuldbreyting hefur gengið nokkuð fljótt fyrir sig og verið þar beitt nýjum viðmiðunarreglum. Ákveðið var að skuldbreyta allt að 10% af húftryggingarmati fiskiskipa, enda væru að sjálfsögðu veð fyrir hendi og ákveðnum skilyrðum um skuldir fullnægt. Að þessu hefur síðan verið unnið á vegum ríkisbankanna og fulltrúi í sjútvrn. hefur þar verið með í störfum. Líkur eru til þess að skuldbreytt verði um 500 millj. kr. samtals og geri ég mér vonir um að því verki ljúki mjög fljótlega. Að sjálfsögðu hefur þessi skuldbreyting jafnframt haft töluverð áhrif á þær aðgerðir sem sú nefnd sem ég nefndi áðan taldi nauðsynlegar, þannig að orðið hefur að endurskoða ýmsar niðurstöður nefndarinnar með tilliti til þeirrar fyrirframgreiðslu sem ýmis fyrirtæki hafa fengið við skuldbreytinguna. Að mati nefndarinnar og Framkvæmdastofnunar standa þó eftir nokkur fyrirtæki, líklega 10–15, sem ekki ná því markmiði, sem sett var, að koma veltufjárstuðli fyrirtækjanna í 1 án sérstakrar viðbótarlánsfyrirgreiðslu. Í mörgum tilfellum er um að ræða fyrirtæki sem ekki hafa aðstöðu til að skuldbreyta eins og að var stefnt, skortir e.t.v. viðunandi veð eða, eins og stundum hefur verið sagt, skulda ekki á réttum stöðum, því að um það var samið við Seðlabanka Íslands að hann tæki skuldbreytingabréfin upp í yfirdrátt viðskiptabanka við Seðlabankann, en í sumum tilfellum hefur ekki verið um slíkan yfirdrátt að ræða. Sú aðstoð, sem felst í tilfærslu á gengismun í Stofnfjársjóð fiskiskipa, er mjög algeng við gengisfellingar. Hún kemur að sjálfsögðu þeim aðilum í Stofnfjársjóði til góða sem skulda í erlendum gjaldeyri og ekki óeðlilegt að þær skuldir séu að nokkru niðurfærðar eftir gengisfellingu með slíkum aðgerðum, þar sem þær hækka að sjálfsögðu við gengisfellinguna og lenda mjög þungt á útgerðaraðilum. Í þessu skyni ákvað Alþingi m.a. að ráðstafa 20 millj. kr., þ.e. framlagi ríkissjóðs til Fiskveiðasjóðs á árinu 1982, og svo til viðbótar samkv. þeirri till. sem hér liggur fyrir 40 millj. kr. af gengismun. Hitt er svo ljóst, að það eru alls ekki öll fyrirtæki í sjávarútvegi sem njóta slíkrar fyrirgreiðslu. Sum fyrirtæki eru ekki með erlendar skuldir í Fiskveiðasjóði og hafa því ekki neinn hagnað af þessari tilfærslu í stofnfjársjóðinn. Mörg þessara fyrirtækja eru hins vegar í verulegum erfiðleikum og falla þá undir þá úttekt, sem nefnd um stöðu útgerðar, sem ég nefndi áðan, gerði og hefur skilað skýrslu um. Sagt hefur verið að óeðlilegt sé að taka hluta af gengismun í þessu skyni. Ég vil upplýsa hv. alþm. um að það er út af fyrir sig alls ekki nýtt. Ég læt nægja að vísa hér í ráðstöfun á gengismun frá 1978 og 1979. 5. sept. 1978 voru gefin út brbl. og þar segir m. a. í 3. gr., með leyfi forseta: „50% af því, sem kemur í gengismunarsjóð af andvirði þeirra afurða, sem taldar eru undir a-lið þessarar greinar, svo og öllu því, sem kemur af andvirði annarra sjávarafurða, skal varið a) 50% til að greiða fyrir hagræðingu í fiskiðnaði og b) 50% til að létta stofnfjárkostnaðarbyrði eigenda fiskiskipa“ - m.ö.o. látið renna í Stofnfjársjóð fiskiskipa. Á grundvelli þessara brbl. nr. 95/1978 er síðan gefin út reglugerð nr. 336 frá 1978 og þar segir, með leyfi forseta, í 2. gr.: „Fjórðungi þess fjár, sem kemur í gengismunarsjóð af andvirði þeirra afurða, sem taldar eru í a-lið 3. gr. brbl. nr. 95/1978, svo og helmingur þess, sem kemur af andvirði annarra sjávarafurða, skal varið til að greiða fyrir hagræðingu í fiskiðnaði samkv. ákvæðum reglugerðar þessarar. Skal fé þetta renna til þess lánaflokks Fiskveiðasjóðs Íslands, sem stofnað var til með reglugerð nr. 218 8. júní 1978 til hagræðingar í fiskiðnaði.“ Hér stendur svo í 3. gr.: „Af fé þessu skal veita lán til hraðfrystihúsa og annarra fiskvinnslustöðva til hagræðingar og fjárhagslegrar endurskipulagningar“ - ég endurtek: „Til fjárhagslegrar endurskipulagningar, m. a. til vélakaupa, endurnýjunar á vélum og vinnslurásum og annarra ráðstafana, sem horfa til hagræðingar að mati sjóðsstjórnar.“ Þá voru jafnframt gefin út brbl. 18. maí 1979 um ráðstöfun á gengismun. Þar segir svo m. a. í 3. gr., með leyfi forseta: „1) 50% skal veitt til hagræðingar í fiskiðnaði og til þess að leysa sérstök staðbundin vandamál. Lánin skulu einkum veitt til tæknilegrar hagræðingar, svo sem til vélakaupa, endurnýjunar á vinnslurásum og til að koma upp kældum fiskmóttökum. Þar sem sérstaka nauðsyn ber til að tryggja atvinnuöryggi, koma í veg fyrir atvinnuleysi eða ná fram hagkvæmari rekstrareiningum er þó einnig heimilt að veita lán til fjárhagslegrar endurskipulagningar fyrirtækja í fiskvinnslu.“ Ég er einnig hér með lista yfir lán samkv. þessum lögum og reglugerð frá 1978 og 1979 og er þar um háar upphæðir að ræða. Samtals er úr gengismunarsjóði ráðstafað yfir 2 milljörðum kr. Þessi listi ber það einnig með sér, að hér er gert svipað og gert hefur verið á grundvelli skýrslu nefndar um stöðu útgerðar. Leitast var við að koma veltufjárstuðli fyrirtækja í viðunandi horf, í kringum 1, og heitir sá lánaflokkur Fjárhagsleg hagræðing í þeim listum yfir fyrirtæki sem ég hef hér fyrir framan mig. Í þessu sambandi hefur nokkuð verið um það rætt og réttilega á það bent, að í þessum tilfellum rennur féð í gegnum Fiskveiðasjóð Íslands. Ég tel það að mörgu leyti eðlilega ráðstöfun. Staðreyndin er hins vegar sú, að sú fjárhagslega endurskipulagning, sem ráðist var í að tillögu Framkvæmdastofnunar ríkisins með skipun nefndar um stöðu útgerðar og fiskvinnslu, fór fram á vegum Byggðasjóðs, þ.e. í gegnum Byggðasjóð hefur þegar verið varið um það bil 80 millj. kr. í þessu skyni. Áætlað er að þörf þeirra fyrirtækja sem ekki hafa þegar fengið aðstoð eftir þessari leið sé um 50–60 millj. kr. og að sjálfsögðu er þá eðlilegt að því verki verði lokið í gegnum Byggðasjóð, en ekki flutt yfir í Fiskveiðasjóð. Hins vegar hef ég tjáð forstjóra Byggðasjóðs að ég telji eðlilegt að a.m.k. hluti, t.d. helmingur, þess fjármagns sem þannig er ráðstafað renni við endurgreiðslu til Fiskveiðasjóðs, en helmingur verði áfram hjá Byggðasjóði vegna lánveitinga Byggðasjóðs til sjávarútvegs. Einnig er þess að gæta, að í mörgum þeim tilfellum sem hér um ræðir er ekki síst um atvinnumál að ræða. Svo er t.d. hjá Bæjarútgerð Hafnarfjarðar, sem hefur stöðvast vegna greiðslu- og rekstrarfjárerfiðleika. Þar er fyrst og fremst um atvinnuspursmál að ræða, staðbundið vandamál, sem að ýmsu leyti fellur betur undir verksvið Byggðasjóðs en verksvið Fiskveiðasjóðs. Þannig gæti ég nefnt fleiri tilfelli, en svipaðs eðlis. Ríkisstj. hefur því ekki talið óeðlilegt, með tilvísun til þess sem ég hef nú rakið, að þessu fjármagni, ef sjávarútvegsnefndir Alþingis eru því sammála, verði varið í gegnum Byggðasjóð. Herra forseti. Ég þarf út af fyrir sig ekki að fara mörgum fleiri orðum um þetta. Ég vek athygli á því, að það eru ýmsar aðgerðir í gangi til þess að halda útgerð og fiskvinnslu á sæmilega réttum kili þrátt fyrir verulega erfiðleika, sem að þessari atvinnugrein steðja, fyrst og fremst vegna þess að aflaverðmæti dróst saman á síðasta ári um 16%, og það munar um minna. Auk þess verður að sjálfsögðu þessi grein mjög svo fyrir barðinu á hinni gífurlegu verðbólgu, sem hér herjar og brennir upp rekstrarfé fyrirtækjanna. En ég vil þó bæta hér við nokkrum upplýsingum um athugun sem að er unnið í sjútvrn. Ég dreifði til hv. þm., sem sæti eiga í sjávarútvegsnefndum, skýrslu sem gerð var á vegum rn. um afkomu nýrra togara á árinu 1980. Þá var sérstaklega athuguð afkoma 17 togara. Þessi athugun hefur nú verið endurtekin. Hún nær til togara sem bætast í flotann eftir 1977 og hefur verið safnað mjög ítarlegum upplýsingum um 27 skip. Í ljós kemur að fjármagnskostnaður þessara skipa er miklu meiri en talið er í meðaltali því sem Þjóðhagsstofnun leggur til grundvallar við útreikninga á afkomu útgerðar í landinu. Munar þar um nálægt 100%. Þjóðhagsstofnun hefur talið að fjármagnskostnaður útgerðar væri á bilinu 12–15%, en samkv. þessari úttekt er fjármagnskostnaður þessara skipa að meðaltali um 24%. Þarna er ýmsu um að kenna. Í fyrsta lagi hafa mörg þessi skip verið mjög dýr í smíðum, en þó er einna mest áberandi að mörg þessi skip eru fjármögnuð með dollaralánum. Dollarinn hækkaði mjög mikið, sérstaklega á tveimur síðustu árum, langtum meira en verðlag í landinu. Raunvextir á dollaralánum urðu árið 1981 um 23–24% umfram verðbólgu. Þarna er sem sagt um gífurlega mikinn umframfjármagnskostnað að ræða tvö ár, þ.e. 1981 og 1982, og má rekja þennan mikla fjármagnskostnað skipanna að töluverðu leyti til þessarar staðreyndar. Þó er ekki því einu um að kenna. Þessi skip eru mjög dýr í smíðum og auk þess lenda þau í þeim aflabresti, sem ég hef áður nefnt og varð á síðasta ári. Ég er þeirrar skoðunar, að vandamál þessara skipa verði að skoða alveg sérstaklega. Ég mun því leggja þessar upplýsingar fyrir hv. sjávarútvegsnefndir Alþingis og ræða við nm. um leiðir í því skyni. Ég skal ekki rekja hér hvað kemur til greina, en vek þó athygli á því að í fyrri tilfellum hefur slíkum óeðlilegum fjármagnskostnaði verið dreift á lengri tíma með lengingu lána og jafnvel ríkisábyrgðum í því skyni. Að lokum vil ég geta þess, að það veldur verulegum vandræðum í öllum aðgerðum til aðstoðar útgerðinni að þeim verður ekki með góðu móti komið við t.d. í gegnum Fiskveiðasjóð einan af þeirri ástæðu að ýmis skip hafa greitt sínar skuldir í Fiskveiðasjóði og fyrirtækin þá í vandræðum af öðrum ástæðum. Að mörgu leyti væri æskilegt að færa öll fiskveiðiskip yfir í Fiskveiðasjóð og gera síðan Fiskveiðasjóði kleift að framkvæma þær aðgerðir sem af opinberri hálfu eru taldar nauðsynlegar fyrir útgerðina hverju sinni. En í því sambandi vil ég leggja á það mikla áherslu að þá verður að gera Fiskveiðasjóði slíkt kleift fjárhagslega. Fiskveiðasjóður er í mjög erfiðri fjárhagsstöðu nú vegna gífurlega mikilla vanskila útgerðarinnar og á hann verða ekki lagðir fleiri baggar eins og nú stendur. En aðalmálið nú er það, þó ég hafi reynt að gera nokkra viðbótargrein fyrir ýmsum aðgerðum í þágu útgerðarinnar, hvort hið háa Alþingi fellst á að breyta þessari grein í frv. þannig að eftirstöðvum umfram 40 millj., sem rynnu þá í Stofnfjársjóð fiskiskipa, megi að höfðu samráði við sjávarútvegsnefndir Alþingis ráðstafa til annarra aðgerða í þágu sjávarútvegsins, sem ég hef drepið á. Ef það verður ekki gert er ljóst að útvega verður Framkvæmdasjóði fjármagn til að ljúka við þá fjárhagslegu endurskipulagningu, sem meira en hálfnuð er. Til hennar hefur verið varið eins og ég sagði nálægt 80 millj. kr. Það verður þá varla á annan máta gert en með erlendu lánsfé. Ég verð að viðurkenna að ég hef viljað sporna gegn því í lengstu lög að erlend lán verði tekin í þessu skyni, en ég mun að sjálfsögðu fallast á það sem fjh.- og viðskn. telur eðlilegast í þessu sambandi og er til viðræðu við nefndina hvenær sem hún óskar um þetta mál.



Herra forseti. Brbl. þau sem nú er óskað eftir staðfestingu á bera einkenni tveggja höfuðþátta: annars vegar kaupskerðingar og hins vegar aukinna skattaálaga. Í raun má segja að ferill núv. ríkisstj. sé varðaður þessum tveim höfuðþáttum, kaupskerðingum og skattahækkunum. Það hafa gengið út frá ríkisstj. eins og kunnugt er fjórar efnahagsyfirlýsingar. Sú fyrsta þeirra var stefnuskrá ríkisstj. þegar hún var mynduð. Önnur var áramótaboðskapurinn 1980–1981. Sú þriðja er ársgömul og birtist sem yfirlýsing í janúarmánuði á síðasta ári og sú fjórða er efnahagsyfirlýsing sem fylgdi þeim brbl. sem við hér ræðum og út voru gefin í ágústmánuði s.l. Í raun og veru eru þessar efnahagsyfirlýsingar lítils virði, í flestum tilvikum orðin tóm og sýndarmennskan einber. Því til staðfestingar má vitna til hæstv. sjútvrh., síðasta ræðumanns, sem hefur haldið því fram að í raun og veru hafi núv. ríkisstj. ekki staðið að nema tveim atvöru efnahagsaðgerðum. Þá á hæstv. sjútvrh. við 7% verðbótaskerðingu 1. mars 1981 og 7.7% verðbótaskerðingu 1. des. s.l. Ferill ríkisstj. varðandi kaupskerðingar er auðvitað alger andstæða þeirra kosningaloforða, sem Alþb. gaf í kosningunum 1978 og voru reyndar þegar í stað svikin við myndun ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar 1. sept. 1978, en í raun og veru haldið áfram að svíkja, vegna þess að aldrei fyrr hygg ég svo oft hafi verið gengið á gerða samninga vinnuveitenda og launþega. Frá því að Alþb. tók þátt í ríkisstj. 1. sept. 1978 og til þessa dags telst mönnum til að kaup hafi verið skert a.m.k. 13 sinnum, um allt að 50% samtals, á sama tíma og grunnkaupshækkanir hafa numið innan við 30%. Nú hefur því verið haldið fram í tengslum við þessi brbl. að þau væru sama eðlis og þær efnahagsráðstafanir sem ríkisstj. sú er ég veitti forstöðu stóð fyrir í febr. vorið 1978. Það er fjarri sanni. Í fyrsta lagi var þar þannig að verki staðið, að um samræmdar efnahagsaðgerðir var að ræða og skiptir það höfuðmáli. En auk þess var ólíku saman að jafna. Þá hafði grunnkaup verið hækkað í samningum um 28% í einum áfanga og stóð til að hækka grunnkaup á tiltölulega skömmum tíma um 40–50%. Þegar í ljós kom að í óefni var stefnt með slíkar hækkanir grunnkaups gripu stjórnvöld inn í málin og settu lögin í febr. 1978. En stjórnvöld gengu þá beint framan að bæði þingi og þjóð en fóru ekki á bak við bæði þing og þjóð eins og núv. hæstv. ríkisstj. gerir. Þá var frv. borið fram hér á Alþingi. Þá var það rætt í báðum deildum málefnalega og þannig á málum haldið, að allir þm. gátu gert sér grein fyrir innihaldi laganna. Nú aftur á móti hefur tækifærið verið notað þegar þing sat ekki á rökstólum, þótt að flestu leyti hafi engin þörf knúið ríkisstj. til þess, þar sem aðeins hluti laganna tók gildi áður en þing kom saman í haust og sú kaupskerðing, sem um er að ræða, átti ekki að taka gildi fyrr en 1. des. s.l. Þá var það svo, að verðbótaauki var í gildi til viðbótar venjulegum verðbótum á laun. Verðbótaauki til þess að bæta launþegum upp þá töf sem varð á því að þeir fengju hækkuð laun eftir að verðhækkanir áttu sér stað. Nú hefur hins vegar þróunin leitt í ljós að þrátt fyrir mótmæli launþegasamtakanna 1978, ólöglegar aðgerðir og skemmdarverk; þá hafa launþegasamtökin núna sætt sig við það að verðbótaaukinn er niður felldur, sætt sig við það að samkv. svokölluðum Ólafslögum hafa gengið í gildi ákveðin skerðingaráhrif og samkv. stjórnaraðgerðum hafa beinar verðbótaskerðingar átt sér stað. Auðvitað eru til þeir menn, sem segja sem svo, að það sé gott að launþegasamtökin sjái ljós - og í þeim orðum sögðum gengur Guðmundur J. Guðmundsson út úr salnum. Ég vildi nú gjarnan að hann hlustaði á það sem ég hef um þetta að segja. En látum svo vera. Sannleikurinn er sá, þrátt fyrir breytta stefnu launþegasamtakanna, sem sýna að vissu leyti nú meiri skilning á því að launakostnaður atvinnuveganna skiptir máli bæði varðandi verðlagsþróun og afkomuhorfur atvinnuveganna, hefur ákaflega lítið unnist bæði í baráttunni gegn verðbólgu og til þess að tryggja atvinnuvegunum afkomugrundvöll. Við sjáum það best á því að þrátt fyrir 50% skerðingu verðbóta á þessu fjögurra ára tímabili, þegar grunnkaupshækkanir hafa orðið innan við 30%, hefur verðbólgan ekki hægt á sér heldur miklu fremur hert á sér. Það kemur ekki síst fram þegar skoðaður er málefnasamningur ríkisstj., sem lofaði því að á árinu 1982, s.l. ári, yrði verðbólgan komin niður í það sem gildir í helstu viðskiptalöndum okkar. Verðbólga í helstu viðskiptalöndum okkar er komin niður fyrir 10%, og raunar í helstu viðskiptalöndum eins og Bandaríkjunum, Bretlandi og Þýskalandi um eða niður fyrir 5%. Hér aftur á móti var verðbólgan 1982 milli 60 og 70%. Það var og fyrirheit svo seint sem fyrir ári, í þeirri efnahagsyfirlýsingu sem þá var birt, að verðbólgan skyldi á síðasta ári verða um 35% frá upphafi til loka árs, en mundi verða komin niður í 30% við lok ársins. Staðreyndin er sú, að hún var um 63–65% frá upphafi til loka ársins og nálægt 70% í lok ársins. Þetta eru nú efndirnar, sem núv. ríkisstj. hefur staðið að, eða réttara sagt vanefndir núv. ríkisstj. miðað við málefnasamning, loforð og fyrirheit. Hvaða gagn gera nú þessi brbl. í baráttunni gegn verðbólgunni? Við skulum líta á grg. með brbl., yfirlýsingu ríkisstj. vegna aðgerða í efnahagsmálum dags. 21. ágúst 1982. Þar segir svo með leyfi hæstv. forseta: „Verðbólga fer einnig vaxandi og er líklegt að án aðgerða verði hún um 75–80% um þetta leyti á næsta ári.“ En í skýrslu Þjóðhagsstofnunar til ríkisstj. frá 17. jan. s.l. kemur fram að helstu niðurstöður um verðbólgu eru þær, að hún verði 65–70% fyrri hluta ársins, fari yfir 70% um mitt ár, en gæti orðið minni síðustu mánuði ársins, og það er með miklum fyrirvara sagt af hálfu Þjóðhagsstofnunar. Ég hef hér greint frá áliti Þjóðhagsstofnunar 21. ágúst 1982, þegar spáð er 75–80% verðbólgu á komandi sumri án aðgerða. En nú kemur fram að með þeim aðgerðum sem í brbl. felast fer verðbólgan eftir sem áður upp í 73–74% 1. ágúst n.k. Þetta er nú allt það gagn sem þessi brbl. gera í baráttunni gegn verðbólgunni. Það er vert að kanna nánar umsögn Þjóðhagsstofnunar 21. ágúst í fyrra. Þá segir Þjóðhagsstofnun: „Við slíkar aðstæður verður vart komist hjá atvinnuleysi, og skuldasöfnun við útlönd mundi stefna fjárhagslegu sjálfstæði okkar í voða“. Einnig er rétt að taka það fram að Þjóðhagsstofnun segir núna í jan. að jafnvel sé óvarlegt að treysta á það, að um einhverja hjöðnun verði að ræða án þess að gripið sé til sérstakra aðgerða umfram þær sem í brbl. felast, og bætir við: „Í reynd virðist því hætta á að verðbólgan verði nær 70% í árslok.“ Það er eins og ríkisstj. hafi ekki tekið eftir því sem Þjóðhagsstofnun sagði þegar í ágústmánuði s.l., að langvarandi verðbólga hefur smám saman skert og grafið undan rekstrarskilyrðum framleiðsluatvinnuveganna. Takist ekki að draga verulega úr verðbólgunni munu framleiðsluskilyrði og afkoma þjóðarbúsins fara versnandi á næstu árum. Það er því fullkomin ástæða til þess að spyrja ríkisstj., hæstv. forsrh., hæstv. sjútvrh. og hæstv. félmrh. hvort og hvenær þá ríkisstj. ætli að standa að nauðsynlegum efnahagsaðgerðum til þess að koma í veg fyrir atvinnuleysi og skuldasöfnun við útlönd, sem stefna mundi fjárhagslegu sjálfstæði okkar í voða, svo notað sé orðalag Þjóðhagsstofnunar. Í sambandi við efnahagsyfirlýsinguna, sem fylgdi brbl. frá 21. ágúst s.l., er rétt að minna á að þar var í 21 málslið greint frá ýmsum fyrirhuguðum aðgerðum ríkisstj. Sumir þessir málsliðir voru einskis nýtir og höfðu ekkert að segja í baráttunni gegn verðbólgu eða til lausnar efnahagsvanda okkar, eins og t.d. að ríkisstj. hygðist takmarka ráðningu helstu forstöðumanna í ríkiskerfi og ríkisstofnunum við fimm ár og heitir tillöguflutningi þar að lútandi, sem síðan hefur ekki sést neitt um. En það má minna á nokkra liði af þessum 21, sem þá var um rætt, fyrst og fremst þann sem hefur verið á dagskrá allt frá því að ríkisstj. var mynduð, er nefndur í málefnasamningi ríkisstj., efnahagsyfirlýsingu um áramótin 1980/81, í efnahagsyfirlýsingunni í jan. fyrir einu ári og nú í ágúst s.l., þar sem sterkast var að orði kveðið og sagt beinlínis að eftir 1. des. 1982 yrði tekið upp nýtt viðmiðunarkerfi fyrir laun, þannig að kaupgjaldsvísitalan yrði reiknuð út samkv. nýju kerfi, og þá væntanlega í samræmi við þá neyslukönnun sem fram hefur farið nú fyrir örfáum árum og átti að taka við af neyslukönnuninni sem er bráðlega að halda upp á tveggja tuga viðveru sína. Hvað líður þessu nýja viðmiðunarkerfi fyrir laun? Ég vil beina þeirri fsp. til ráðherranna, en framsóknarmenn hafa sagt að það væri skilyrði af þeirra hálfu í raun og veru fyrir áframhaldandi aðild að núv. ríkisstj. að þetta nýja viðmiðunarkerfi fyrir laun sæi dagsins ljós. Nefndir hafa verið starfandi að lausn þessara mála, en án þess að niðurstaða fengist. Þess vegna er fullkomin ástæða að spyrjast fyrir um þetta efni og fá hrein svör. Þá er talað um í yfirlýsingunni frá því í ágúst 1982 að nýtt útflutningstryggingakerfi og útlánakerfi eigi að sjá dagsins ljós. Hvað líður því? Það er rætt um að teknar verði upp viðræður við samtök bænda um endurskoðun útflutningsbótakerfisins. Hvað líður þeim viðræðum eða árangri af þeim? Það er talað um að spara og sporna við úfþenslu í opinberum rekstri. Hverjar eru efndirnar á því fyrirheiti? Við sáum það í fjárlagagerðinni, þar sem rekstrargjöld hækkuðu um yfir 60%, en fjárfestingar- og framkvæmdaútgjöld ekki nema um 30%. Það er talað um að takmarka erlendar lántökur. Við höfum fylgst með því, að um erlendar lántökur er að ræða næstum því vikulega og þær hafa margfaldast. Það er talað um að jafna starfsskilyrði atvinnuveganna með endurskoðun tekjuöflunarkerfis. Hvað líður þeirri endurskoðun tekjuöflunarkerfis sem miða á að jöfnuði starfsskilyrða atvinnuveganna? Við höfum ekki séð neitt um þá endurskoðun og engar tillögur hafa séð dagsins ljós á Alþingi um nýtt tekjuöflunarkerfi, sem ætti að miða að jöfnun starfsskilyrða atvinnuveganna, heldur er ýmislegt í þeim tillögum ríkisstj. og frumvörpum, sem hér eru til umr., sem auka enn á mismunun milli atvinnuveganna. Þá var talað um í þessari yfirlýsingu að aðstöðugjöld ætti að samræma í samráði við Samband ísl. sveitarfélaga. Hvað líður efndum á því fyrirheiti? Þannig má lengi telja. Í raun og veru er eitt fyrirheit sem þó var efnt. Það er 21. málsl. þessarar dæmalausu yfirlýsingar, þ.e. lenging orlofs. En þeim þætti var stungið inn í yfirlýsinguna á seinasta snúningi þennan laugardag, 21. ágúst, þegar allt ætlaði upp úr að sjóða meðal aðila ríkisstj. Þessu snuði, lengingu orlofs, var stungið upp í formann Verkamannasambands Íslands, Guðmund J. Guðmundsson, sem hafði þó ekki meiri reisn til að bera eða kjark en svo, að hann laumaðist út um bakdyrnar eftir að hafa látið stinga upp í sig þessu snuði. En það er samræmi í lagi í efnahagsaðgerðum ríkisstj. að lengja orlof, auka frítíma og draga úr vinnuframlagi um leið og verðbætur á laun eru skertar á þeirri forsendu að þjóðartekjur fari lækkandi. Það rekst eitt á annars horn í aðgerðum ríkisstj. Það mundi í raun og veru æra óstöðugan að rekja efnahagsyfirlýsingar ríkisstj. lið fyrir lið, svo fróðlegt sem það er til yfirlesturs til að sjá hvað ríkisstj. hefur að öllu leyti vanefnt fyrirheit sín, gengið á bak orða sinna og staðið að framkvæmd mála, sem eru þveröfug við það sem heitið var. Þótt ekki sé nákvæmlega farið í þessi efni, þá er þó ástæða til að nefna nokkur atriði, sem eru þess eðlis, að þjóðarvoði er á ferðum ef sömu stjórnarstefnu á að framkvæma og verið hefur í tíð núv. ríkisstj. og þeirra vinstri stjórna sem setið hafa að völdum frá haustdögum 1978. Ég hef áður rakið nokkuð verðbólguþróunina, loforð og efndir ríkisstj. í þeim efnum. Ríkisstj. hefur slegið algert verðbólgumet, Íslandsmet í verðbólgu. Það er engin afsökun fyrir því meti að hún ber það fyrir sig og afsakar sig með því að hún hafi komið í veg fyrir atvinnuleysi með þessum hætti. Nú er það alveg ljóst að slík óðaverðbólga, sem við höfum reynt, kemur ekki í veg fyrir atvinnuleysi heldur leiðir til atvinnuleysis, eins og bent er á í skýrslu Þjóðhagsstofnunar, enda er atvinnuleysisvofan nú farin að láta á sér kræla og raunar orðin að veruleika sums staðar á landinu. Það er skoðun okkar sjálfstæðismanna að ekki sé eingöngu nauðsynlegt að berjast gegn verðbólgu til þess að tryggja atvinnu, heldur er það skilyrði fyrir atvinnuöryggi að okkur takist sú barátta og sigur vinnist í henni. Sýndaraðgerðir ríkisstj., sem að vísu hafa helst beinst að verðbótaskerðingum og kaupskerðingum, eru einnig með ýmsu móti. Sem dæmi vildi ég nefna þann þátt í svokölluðum efnahagsaðgerðum ríkisstj. í janúarmánuði s.l., að þá átti að greiða niður verðlag í landinu, aðallega landbúnaðarafurðir, sem svaraði 6% í vísitölustigum. Þessar niðurgreiðslur voru hafnar fyrir tæpu ári í kjölfar þessarar yfirlýsingar. En nú er svo komið að eyðsluhít ríkisstj. og verðbólgan hefur gleypt þær með húð og hári og þær eru í raun og veru niður fallnar. Það var raunar upphaflega ætlun ríkisstj., fyrirheit og loforð í málefnasamningi, að niðurgreiðslur landbúnaðarvara skyldu vera ákveðið fast hlutfall af útsöluverði þeirra eða framleiðsluverðmæti. En ríkisstj. hefur ekki getað staðið við þetta. Hún hefur sprungið á limminu eins og allar vinstri ríkisstjórnir hafa gert, sem hafa ætlað að falsa vísitöluna og kaupgjaldið í landinu. Þetta átti sér stað með vinstri stjórnina 1971–1974, þetta átti sér stað með vinstri stjórnina 1978–1979 og þetta á sér stað með núv. ríkisstj., eins og dæmið frá s.l. ári sýnir. 6% niðurgreiðsla, sem hafin var fyrri hluta árs, hvarf eins og dögg fyrir sólu á árinu, þannig að í fjárlögum er gert ráð fyrir því að þessi 6 prósentustig séu niður fallin. Eftir sem áður er ekki um meiri niðurgreiðslur að ræða en sem nemur 5% í kaupgjaldsvísitölu. En ég sakna þess ekki að úr niðurgreiðslum sé dregið. Ég tel að niðurgreiðslur og millifærslur hvers konar séu gervilausnir á verðbólguvandanum og raunar til þess fallnar að auka á verðbólguvandann, þegar til lengri tíma er lítið. Því er það fagnaðarefni að úr þeim skuli draga að þessu leyti, þótt á þetta verði að minnast til þess að sýna hve fálmkenndar tilraunir og aðgerðir ríkisstj. í efnahagsmálum eru. Það er auðvitað að þegar búið er að slá Íslandsmet í verðbólgu, þá lætur ýmislegt annað undan. Ríkisstj. hefur samhliða Íslandsmeti í verðbólgu slegið Íslandsmet í gengislækkunum og gengissigi. Frá því að núv. ríkisstj. var mynduð hefur verð dollarans nærri því fimmfaldast. Slík gengislækkun íslensku krónunnar hefur aldrei fyrr átt sér stað á jafn skömmum tíma. Hæstv. forsrh. sagði í kjölfar myntbreytingar fyrir tveimur árum, að nú væri það ákaflega ánægjulegt að íslenska krónan væri orðin jafn verðmæt og aðrar Norðurlandakrónur eða jafnvel verðmeiri. En nú er svo komið að enn á ný er þarna orðinn á aðeins tveim árum mikill munur á. Við sjáum því fyrir okkur þá þróun, að eftir örfá ár stöndum við í sömu sporum og fyrir myntbreytingu. En myntbreytingin út af fyrir sig var hin mesta sýndarmennska og skálkaskjól til þess að fela í bili verðhækkanir og verðbólguþróun, sem í ljós er komið nú að hefur orðið til þess að verðhækkanir hafa orðið meiri en ella vegna þess að ríkisstj. skorti kjark, um leið og myntbreytingin var gerð, til að gera efnahagsaðgerðir almennar og samræmdar og fylgja þeim eftir. En það er ekki eingöngu svo, að ríkisstj. eigi Íslandsmet í verðbólgu og gengislækkunum, heldur á ríkisstj. met í skattahækkunum, aukningu skattaálaga. Það hefur verið sýnt fram á að skattar hafa hækkað, miðað við það sem var samkv. gildandi lögum 1977, um 50–60 þús. kr. á hverja fimm manna fjölskyldu frá 1977 og til yfirstandandi árs, þ.e. um meira en 10 þús. kr. á hvert mannsbarn í landinu, hvort sem það er barn í vöggu eða öldungur, sem hefur unnið hörðum höndum og hraustum huga allt sitt líf og á í raun allt gott skilið op hefur unnið til þess að sjá ávexti erfiðis síns og njóta. Í tíð núv. ríkisstj. nemur þessi skattahækkun á þremur árum um það bil 28 þús. kr. á hverja fimm manna fjölskyldu. Hér er sem sagt um það að ræða að hvert mannsbarn á landinu verður að borga sem nemur meira en mánaðarlaunum samkv. Dagsbrúnartaxta í aukna skatta og skyldur til hins opinbera. Það er svo rétt að tíunda „afrekaskrá“ ríkisstj., ef svo má að orði komast, innan gæsalappa að sjálfsögðu, að ríkisstj. hefur ekki eingöngu sett Íslandsmet í verðbólgu, gengislækkunum og skattahækkunum, heldur hefur og núv. ríkisstj. tekist að setja Íslandsmet í erlendri skuldasöfnun. Ef við horfum til baka til síðasta árs komumst við að raun um að hallinn á viðskiptunum við útlönd mun vera nálægt 12% og hefur aldrei verið hærri, að því er ég best veit, í það minnsta ekki á síðustu áratugum. Erlendar skuldir hafa aukist svo mjög, að frá 1977 munu þær hafa tvöfaldast, og nema núna væntanlega við lok yfirstandandi árs 55% af þjóðarframleiðslu okkar, í staðinn fyrir að þegar þessar vinstri stjórnir tóku við völdum námu erlendar skuldir rúmum 30% af þjóðarframleiðslu - og þótti alveg nógu mikið. Í málefnasamningi núv. stjórnar er sagt að greiðslubyrði afborgana og vaxta af erlendum lánum eigi ekki að verða hærri en 15%. En í stað um 13–14% greiðslubyrðar, sem var raunin þegar vinstri stjórnirnar hófu feril sinn fyrir tæplega 41/2 ári, er nú svo komið að fyrirsjáanlegt er samkv. spá Seðlabanka Íslands að við greiðum á þessu ári annaðhvort fjórðu hverja krónu eða þriðju hverja krónu af gjaldeyristekjum okkar í afborganir og vexti. Það liggur í augum uppi að ef viðskiptahallinn er ekki réttur af eykst þessi skuldabyrði og þessi greiðslubyrði, sem hefur orðið til þess að ljós hefur runnið upp fyrir hæstv. fjmrh. og hann hefur lýst því yfir, að við værum að sökkva á kaf í ískyggilega skuldasöfnun, þótt hann á vordögum síðasta árs stæði hér í deilum við okkur stjórnarandstæðinga til að fullvissa okkur og þjóðina um það, að erlendar skuldir væru ekki orðnar hættulega háar. Batnandi manni er best að lifa og gott að hann vitkast og gengst við staðreyndum. En hér er um einhverja ískyggilegustu afleiðingu af stjórnleysi og stjórnarstefnu núv. ríkisstj. að ræða, að stefna þjóðinni í það skuldafen sem stofnar fjárhagslegu sjálfstæði hennar í voða. Ríkisstj. hefur sem sagt met á mörgum sviðum efnahagsmála, að endemum að vísu. Ég get tilgreint enn eitt Íslandsmet í efnahagsmálum. Það er Íslandsmet í vaxtahækkun. Ég hygg að það fari ekki fjarri sanni að í tíð vinstri stjórna, í tíð Alþb. í ríkisstj. frá 1. sept. 1978 til þessa dags, hafi vextir tvöfaldast og fjármagnskostnaður þar með, bæði fyrirtækja, heimila og einstaklinga. Þetta er hroðalegt met, þegar tillit er tekið til þess, að Alþb. hefur alltaf haldið því fram að það vildi halda vöxtum og fjármagnskostnaði niðri, og þegar á það er lítið að á sama tíma hefur átt sér stað kjararýrnun, rýrnun kaupmáttar og kauptaxta, og á sama tíma hafa gengislækkanir verið meiri en nokkru sinni áður. En þetta þrennt hefur verið burðarásinn í efnahagsstefnu Alþb., í það minnsta hér fyrr á árum og allt fram á þennan dag, að vernda kaupmátt launa, hafa þeir sagt, að grípa ekki til gengislækkana til lausnar vandans og halda vaxtakostnaði niðri. En Alþb. hefur í ríkisstj. brotið gegn öllum þessum meginþáttum í efnahagsstefnu sinni eins og staðreyndir sýna. En hver er svo árangurinn af þessari stefnu Alþb. og núv. ríkisstj. í peningamálum? Skyldi sparnaður hafa aukist? Nei, því miður. Því er ekki til að dreifa. Sparnaður hefur farið hraðminnkandi. Í stað þess að fyrir örfáum árum var talið að sparnaður hér næmi um 25% af þjóðarframleiðslu er samkv. upplýsingum Seðlabanka Íslands sparnaðarhlutfallið af þjóðarframleiðslu komið niður fyrir 17%. Og lausafjárstaða viðskiptabanka okkar er slík, að þeir skulda á annan milljarð kr. til Seðlabankans, þrátt fyrir mikla lánsfjárskömmtun. Það er ljóst að núv. ríkisstj. hefur siglt í strand, enda farið eftir þeim kompás og þeirri stefnu sem hlaut til þess að leiða. Það sem er þó e.t.v. uggvænlegast, þegar efnahagsmálin eru könnuð, er að stefna ríkisstj. og vinstri stjórna frá haustdögum 1978 hefur dregið úr þjóðarframleiðslu og vanrækt hefur verið að nýta tækifæri í góðæri til aukningar þjóðarframleiðslu svo að við stæðum betur að vígi til að standa af okkur áföll sem óneitanlega hafa átt sér stað í minnkandi afla á síðasta ári og sölutregðu á skreið. Það er engum blöðum um það að fletta, að núv. ríkisstj. fékk mjög góð ytri skilyrði við að búa, bæði árið 1980 og 1981, þegar verðmæti sjávarafurða jókst um 76%. Og þótt við höfum orðið fyrir aflaminnkun á s.l. ári er það ekki meira áfall en svo, að verðmæti sjávarvöruframleiðslu ætti að vera álíka og 1979 eða a.m.k. 1978, sem hvor tveggja þóttu góð ár, jafnvel þriðju eða fjórðu bestu ár okkar. Jafnvel á árunum 1980–1981, þegar ómótmælanlegt var að við bjuggum við góðæri til lands og sjávar, átti sér stað stöðnun í þjóðarframleiðslunni. Framleiðni í atvinnuvegum minnkaði og þjóðartekjur jukust ekki eins og ástæða var til að ætla að væri eðlilegur árangur af góðæri til lands og sjávar. Það var stjórnarstefnan sjálf, vinstri stjórnarstefnan sem kom í veg fyrir það og átti þátt í þessari neikvæðu þróun. Það eru þessir tveir meginþættir, sem varða feril ríkisstj., að hækka skatta, leggja á auknar álögur og veita ekki framtaki einstaklinganna svigrúm til þess að auka verðmætasköpun í þjóðarbúinu í heild, sem gera það að verkum að þjóðarframleiðslan var í stöðnun jafnvel á góðu árunum 1980 og 1981. Stjórnarstefnunni er vissulega mjög vel lýst með síðustu aðgerðum og brtt. frá sjútvrh., sem hann gerði grein fyrir hér áðan og aðrir munu taka til meðferðar á eftir af hálfu Sjálfstæðisflokksins. En brbl., sem eru til umr., gerðu ekki meira gagn til lausnar efnahagsvandanum en svo, að örfáum vikum eftir útgáfu þeirra stöðvaðist allur fiskiskipaflotinn og var komið á flot aftur með stórkostlegum millifærslum og lántökum. Gagnið sem brbl. gerðu og bráðabirgðaráðstafanirnar í sept. eftir stöðvun flotans var þó ekki meira en svo, að þegar við fiskverðsákvörðun um síðustu áramót lá einnig við borð að fiskiskipaflotinn stöðvaðist. Þá var gripið til þess ráðs sem lýsir sér í því að olían var niðurgreidd um 35% í stað 22% áður. Þessi aðferð er auðvitað dæmigerð um vinstri stjórnar stefnu, millifærslustefnu, að þora ekki að horfast í augu við staðreyndir og láta ekki þá sem standa að atvinnurekstrinum bera ábyrgð á eyðslu svo mikilvægra aðfanga sem olían er. Það er auðvitað langtum dýrara fyrir þjóðarbúið í heild að greiða niður olíu um 35% heldur en að skapa útgerðinni starfsskilyrði til þess að geta borgað sjálf fullt verð fyrir olíuna og bera ábyrgð á rekstrarkostnaði sínum og skapa þannig aðhald hjá atvinnurekstrinum, að gætt sé sparnaðar við eyðslu á aðföngum, sem nauðsynleg eru til þess að draga fisk úr sjó. Þetta er svo einfalt dæmi, sem sýnir villigötur vinstrimennskunnar og það sem hefur leitt okkur á þær villigötur, sem nú blasa við hverjum og einum. Ég vil svo, herra forseti, áður en ég lýk máli mínu ítreka nokkrar spurningar, sem ég hef raunar komið fram með hér áður, en ekki fengið svör við, við sumum engin svör og öðrum óviðunandi svör. Það er í fyrsta lagi fsp. um það hvenær vænta megi að tillögur ríkisstj. um nýtt viðmiðunarkerfi fyrir laun sjái dagsins ljós. Hæstv. forsrh. getur væntanlega svarað þeirri fsp. En um leið varpa ég fram fsp. til hæstv. sjútvrh. - og treysti því að forsrh. flytji honum þá fsp.: Hvað líður afstöðu Framsfl. til brbl. og áframhaldandi setu í ríkisstj., ef tillögur um nýtt viðmiðunarkerfi fyrir laun sjá ekki dagsins ljós? Þá vil ég spyrja hæstv. forsrh., hvort sem hann kýs að skila þeirri fsp. til hæstv. fjmrh. eða svara henni sjálfur: Hvenær fá alþm. að sjá fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fyrir yfirstandandi ár? Það þarf ekki að rifja það upp enn á ný að það er lagaskylda að þessi áætlun fylgi fjárlögum hverju sinni. Fjárlög voru nú eins og fyrr fyrsta mál þingsins. Við 1. umr. í byrjun nóv. lýsti fjmrh. því yfir að hann mundi leggja fjárfestingar- og lánsfjáráætlun fram innan nokkurra vikna. Hann var krafinn um þetta fyrir þinghlé og varðist þá allra frétta. Nú vil ég ítreka þessa fsp. Ég geri ráð fyrir því að það þyki ekki óeðlilegt í umr. sem þessum og meðferð þessara brbl. að efnahagsmálin almennt séu upplýst, til þess að unnt sé að gera sér grein fyrir þýðingu þessara brbl. sem og möguleikum á lausn þess efnahagsvanda er við stöndum frammi fyrir. Burtséð frá þessum brbl. reyndar væri ekki óeðlilegt að gera þá kröfu að fjárfestingar- og lánsfjáráætlun sé fyrir hendi nú, áður en frv. verður afgreitt úr hv. deild. Þá vil ég í þriðja lagi gera þá fsp. til hæstv. fjmrh. hvort hann hyggist endurskoða reglugerð um láglaunabætur og spyrja um leið hæstv. forsrh. um afstöðu ríkisstj. til þess. Ég teldi eðlilegt og sjálfsagt að nefnd sú sem fær frv. þetta til meðferðar taki reglugerðina um láglaunabætur til athugunar og rannsóknar og kryfji hana til mergjar og geri þær betrumbætur á þeirri reglugerð, jafnvel með löggjöf, sem lágmarkskröfur segja til um a.m.k. Ég veit að hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson er sammála mér í þeirri kröfu að fjh.- og viðskn. deildarinnar, sem hann á sjálfur sæti í, fari í þetta mál. Þarna eiga hlut að máli ýmsir þeir sem veitt hafa hv. þm. Guðmundi J. Guðmundssyni umboð til setu á Alþingi auk þess sem hann er formaður Verkamannasambands Íslands og hefur því skyldum að gegna við meðlimi þess sambands, hvaða pólitískan flokk sem þeir kunna að fylla. Ég treysti því að hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson bregðist ekki þeim skyldum og standi að því í fjh.- og viðskn. að hagsmuna þessara umbjóðenda hans verði gætt með viðunandi hætti, en blaðaummæli þm. bera vitni um að í raun telur hann ekki að svo hafi verið við setningu og framkvæmd reglugerðarinnar, eins og blaðalesendur hafa séð. Þá gefur og brtt. sú, sem sjútvrh. fylgdi úr hlaði hér áðan, tilefni til þess að fjh.- og viðskn. fari mjög vandlega ofan í slíka till. Ég vil strax segja það sem mína skoðun, að ég tel það óviðunandi ef á að taka af gengismun, sem útflutningsaðilar í sjávarútvegi eiga allir aðild að, til þess að úthluta svo til einstakra fyrirtækja sem einhvers konar kreppulánum. Ég vara við slíkum handarbaksaðferðum og handahófsvinnubrögðum, sem eru að vísu dæmigert um vinstrimennsku í stjórnarframkvæmd í stað þess að hið opinbera á að setja almennar reglur og skapa almenn hagstæð skilyrði fyrir atvinnureksturinn svo að hann geti þróast og styrkst og skapað þann hagnað sem verði undirstaða fyrir kaupum nýrra framleiðslutækja, aukinnar framleiðni og því betri möguleika á að greiða hærra kaup og bæta lífskjör í landinu. Þau brbl. sem við höfum hér til meðferðar sem og efnahagsyfirlýsingar ríkisstj. og framkvæmdir og aðgerðaleysi ríkisstj. á því sviði er allt til þess fallið að stefna málum okkar í strand eins og reynslan hefur sýnt. Það er mál að linni. Það er mál að vegur okkar verði ekki varðaður sífelldum kaupskerðingum annars vegar og sífelldum hækkunum á skattaálögum hins vegar, eins og starfsferill ríkisstj. hingað til.



Það er stefnt að því að ljúka umr. um málið í dag og koma því til nefndar. Það má því gera ráð fyrir því að halda þurfi áfram fundum í kvöld. Fundi verður frestað núna kl. 4 vegna þingflokksfunda og gert ráð fyrir að fundur hefjist aftur kl. 6 og, ef með þarf, verði fundi aftur frestað fram yfir kvöldmat og haldinn kvöldfundur. Til máls tekur hv. 3. þm. Vestf. og vil ég taka fram að hann getur frestað ræðu sinni kl. 4.



Herra forseti. Vegna þeirra umr. sem urðu um þetta mál fyrir helgi vil ég aðeins taka það fram, að fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar hefur þegar hafið umfjöllun sína um þetta mál með fundarhaldi nú í morgun, enda þótt frv. sé enn ekki formlega til n. komið. Þannig höfum við stjórnarandstæðingar staðið við það samkomulag, sem við buðumst til þess að gera fyrir helgina, um að greiða götu þessa máls eins og frekast við væri komið. Við Alþfl.-menn munum að sjálfsögðu standa við okkar hlut þessa samkomulags og tel ég því alveg ástæðulaust að gera ráð fyrir að ég þurfi að fresta ræðu minni kl. 4. Ég held ég hljóti að geta lokið því af sem ég þarf að flytja fyrir þann tíma. Við höfum að sjálfsögðu ekkert á móti því að ganga hér til fundarhalda í kvöld ef þurfa þykir. Þetta vildi ég að fram kæmi. Það er út af fyrir sig ástæðulaust að fara mörgum orðum nú við þessa umr. um frv. það sem hér liggur fyrir, því að þetta frv. hefur verið mjög ítarlega rætt bæði hér í Alþingi og í opinberri umfjöllun úti í þjóðfélaginu. Ég vil þó ítreka það, sem hv. 1. þm. Reykv. sagði hér áðan, að í grg. með frv. lofaðist ríkisstj. til þess að grípa til ýmissa ráðstafana í kjölfar setningar brbl. sem fram fór í ágústmánuði s.l. Miðstjórn Alþýðusambands Íslands talaði í því sambandi um viðamiklar efnahagsaðgerðir, en ekkert af þessum viðamiklu aðgerðum hefur enn séð dagsins ljós. Ég vil því ítreka þá fsp., fyrst til forsrh. og væntanlega einnig til hæstv. félmrh., hvenær vænta megi frv. um nýtt viðmiðunarkerfi fyrir laun og hvort ekki sé staðföst ákvörðun ríkisstj. að leggja slíkt frv. fram á Alþingi á allra næstu dögum eins og hún hefur margítrekað. Í öðru lagi vildi ég skýra frá því, að í yfirlýsingu ríkisstj., sem fylgdi brbl., var þess jafnframt getið að viðræður yrðu teknar upp við samtök bænda um endurskoðun útflutningsbótakerfisins, sem hefur verið mjög harðlega gagnrýnt af okkur Alþfl.-mönnum eins og allir vita. Fyrir jólin var það upplýst að engar slíkar viðræður hefðu átt sér stað af hálfu landbrn., þannig að engin tilraun hafi verið gerð af hálfu ríkisstj. til að standa við þessa yfirlýsingu frá því í ágústmánuði s.l. Ég vil því ganga eftir því við hæstv. forsrh., þar sem hæstv. landbrh. er ekki í salnum - nú, hann er hér að ræða við hæstv. forsrh., þá vildi ég spyrja þá að því saman, - hvort ríkisstj. hafi nokkuð frekar gert í því máli frá því að upplýst var að ekkert hefði verið í málinu gert fyrir jólin. Í þriðja lagi hef ég áhuga á að spyrjast fyrir um hvenær væntanleg sé löggjöf um að stjórnendur ríkisstofnana, ráðuneyta og ríkisbanka verði framvegis ráðnir til aðeins 5 ára í senn. Þetta var enn ein yfirlýsing sem fylgdi brbl. frá því í ágúst. Það hlýtur að hafa gefist meira en nóg ráðrúm til að ganga frá frv. að slíkri löggjöf. Ég óska eftir upplýsingum um hvenær við þm. megum vænta þess að fá það mál til meðferðar. Í þriðja lagi leyfi ég mér að spyrjast fyrir um hvenær vænta megi þess að áform ríkisstj. um erlendar lántökur sjái dagsins ljós í frv. til lántökulaga, því að í 12. lið í yfirlýsingu ríkisstj. frá því í ágúst s.l. er skýrt tekið fram að erlendar lántökur muni verða takmarkaðar til samræmis við markmið um viðskiptajöfnuð og að í þessu skyni verði dregið úr heildarfjárfestingu og óbeinum aðgerðum beitt til þess að draga úr innflutningi o.s.frv. Þessi háleitu markmið hæstv. ríkisstj. munu að sjálfsögðu ekki sjá dagsins ljós fyrr en frv. til lánsfjárlaga hefur verið lagt fram hér á Alþingi og ég auglýsi eftir því. Hvenær mun það gerast? Í fjórða lagi hefur verið gefin yfirlýsing um að ríkisstj. muni efna til viðræðna við viðskiptabanka og sparisjóði um lengingu lána til atvinnuvega og húsbyggjenda. Ég óska eftir að fá upplýst hvaða niðurstöður hafi orðið af þeim viðræðum og hvenær þess megi vænta að viðskiptabankar og sparisjóðir efni þetta fyrirheit hæstv. ríkisstj., ekki aðeins við atvinnuvegi heldur húsbyggjendur um lengingu lána þessara aðila. Í fimmta lagi segir í tölulið 18 í yfirlýsingu hæstv. ríkisstj. að hún muni stefna að aukinni hlutdeild starfsmanna og meðábyrgð í stjórnun fyrirtækja og stofnana. Hér er um að ræða mikið áhugamál Alþfl., sem hann hefur flutt mörg frumvörp um á Alþingi. Við Alþfl.menn höfum áhuga á því, og sjálfsagt sumir stuðningsmenn ríkisstj. einnig, að eitthvað gerist í þessu máli, sem ríkisstj. gaf yfirlýsingu um í ágúst. Við höfum þegar lagt fram frv. um atvinnulýðræði hér á Alþingi, sem mér vitanlega hefur ekki fengið jákvæðar undirtektir hjá ríkisstj. í heild, þó að það mál hafi fengið jákvæðar undirtektir hjá Alþb., sem á aðild að ríkisstj. Ég leyfi mér því að spyrja hæstv. forsrh.: Hvenær megum við vænta þess að yfirlýsing hæstv. ríkisstj. fari að skila einhverjum árangri, a.m.k. hingað inn á Alþingi? Loks langar mig, frekar fyrir forvitni sakir, til þess að spyrjast fyrir um það sem segir í 19. gr. yfirlýsingar ríkisstj. frá því í ágústmánuði s.l., þar sem hún tekur fram að ríkisstj. muni þar sem ástæða þykir til beita sér fyrir frestun á umfangsmiklum byggingarframkvæmdum opinberra stofnana og fyrirtækja í allt að 18 mánuði. Almenningur skildi þetta t.d. svo, að þarna væri ríkisstj. að boða frestun á hinum umfangsmiklu byggingarframkvæmdum Seðlabanka Ístands hér í Reykjavík. Ég vil spyrjast fyrir um hvaða ákvarðanir hafa verið teknar í þessu sambandi, hvaða byggingarframkvæmdum hefur verið frestað - eða hefur hæstv. ríkisstj. e.t.v. ekki séð ástæðu til að beita sér fyrir neinu slíku þegar hún skoðaði málið betur? Þetta eru þær fsp. sem ég hef að gera við þessa umr. málsins, en öðrum fsp. gefst mér kostur á að beina til aðila í þeirri nefnd sem ég á sæti í og hefur þegar hafið umfjöllun sína um þetta mál, eins og ég sagði áðan. Það er sem sé ljóst að ég lýsi eftir þeim yfirgripsmiklu aðgerðum í efnahagsmálum sem miðstjórn Alþýðusambands Íslands talaði um í samþykkt sinni og ríkisstj. á enn eftir að draga fram í dagsins ljós. Herra forseti. Efni þess frv. sem hér liggur fyrir er að öðru leyti til ákaflega einfalt. Það felur aðeins í sér, eins og kunnugt er, fjögur efnisatriði. Í fyrsta lagi gerir það ráð fyrir helmingslækkun á verðbótum á laun, sem kom til framkvæmda þann 1. des. s.l. Í öðru lagi gerir það ráð fyrir að á móti skuli vera greiddar láglaunabætur í sama mánuði, sem nema samtals innan við 3% af þeirri launalækkun sem átti sér þá stað. M.ö.o. hyggst ríkisstj. endurgreiða fólki, sem laun voru af tekin í desembermánuði s.l., um það bil 3% af þeirri fjárhæð sem laun fólksins voru lækkuð um í formi láglaunabóta. Það er efnisatriði númer tvö. Efnisatriði númer þrjú í frv. er í 4. gr. frv. og síðar. Það fjallar um ráðstöfun gengismunar vegna gengisbreytingar sem hæstv. ríkisstj. beitti sér fyrir í tengslum við þessar efnahagsráðstafanir. Fjórða efnisákvæðið í frv. er hækkun á vörugjaldi á almennum neysluvörum, sem fluttar eru inn frá útlöndum, t.d. á algengum neysluvörum eins og hráefni til súpugerðar og öðrum slíkum matvælum, en með þeim hætti hugðist ríkisstj. með nýjum og hærri skatti afla sér fjár til að geta greitt hinar svokölluðu láglaunabætur, sem áttu að hlífa verkafólki í landinu við þyngsta högginu af kjaraskerðingunni, sem varð þann 1. des. s.l. Annað felst ekki í þessum margumtöluðu brbl. en þessar ráðstafanir: helmingslækkun á verðbótum á laun, 3% af þeirri fjárhæð endurgreiðir ríkissjóður launafólki í formi láglaunabóta, gengismun er ráðstafað til tiltekinna fyrirtækja og aðila í sjávarútvegi og vörugjaldið illræmda er hækkað. Annað felst ekki í þessum svokölluðu umfangsmiklu efnahagsaðgerðum hæstv. ríkisstj. Um efnisatriðið ráðstöfun gengismunar get ég verið ákaflega fáorður. Til slíkra úrræða hefur oft verið gripið áður. Í meginatriðum er hér „aðeins“ um að ræða millifærslu innan tiltekinnar atvinnugreinar. Það er verið að ráðstafa verðmætum, sem skapast vegna lækkunar á skráðu gengi íslenskrar krónu innan greinarinnar, og flytja það frá einum framleiðandanum til annars. Út af fyrir sig geta það verið rök, eins og hæstv. sjútvrh. sagði hér áðan, að slíkt hafi verið gert áður. Það er hins vegar lærdómsríkt að við síðustu gengisfellingu, sem var um áramótin, var gengismunur ekki tekinn, svo hæstv. ráðh. virðist þá hafa komist að niðurstöðu um að ekki væri rétt að grípa til úrræða sem hann greip til í brbl. frá því í ágúst. En ég geri út af fyrir sig engar sérstakar aths. við þessa ráðstöfun gengismunar hér og nú. Ég mun að sjálfsögðu, eins og mínir flokksbræður, skoða brtt. hæstv. sjútvrh. við þessi ákvæði nánar. Við höfum ekki fengið hana til skoðunar fyrr en hann kynnti hana rétt áðan og munum skoða hana í sambandi við þá ráðstöfun sem frv. ella gerði tillögur um og taka afstöðu að lokinni þeirri skoðun. Um helmingslækkun verðbóta get ég einnig verið mjög stuttorður. Það er gamalkunn aðgerð, sem oft hefur verið gripið til áður af stjórnvöldum, að reyna að hamla gegn vaxandi verðbólgu með því móti að lækka verðbætur á laun til almennings. Það eina sem er sérstakt við þessa ráðstöfun nú er e.t.v. það, að þetta er mesta launalækkun í einu vetfangi sem orðið hefur með þessum hætti. Þetta er Íslandsmet í slíkri aðgerð, sem vissulega á sér fordæmi. Engin ríkisstj. hefur áður gripið til jafnmikillar launalækkunar og gripið var til með þessari aðgerð. En það er samt sem áður e.t.v. ekki það sem er vítaverðast við þá aðgerð sem hér er gripið til og athugunarverðast. Það er sjálfsagt að viðurkenna það, og ég skal gera það hér og nú þótt í stjórnarandstöðu sé, að við efnahagsörðugleika eins og við Íslendingar höfum átt við að etja á undanförnum árum verður því ekki forðað að allur almenningur verði fyrir kjaraskerðingu. Þegar þjóðartekjur dragast saman hljóta kjör fólksins í landinu að versna. Hitt er allt annað mál, að sú aðferð sem hér er notuð og miðast eingöngu við að hægt sé að draga úr verðbólguhraða á næstu 3–4 mánuðum skilar engum árangri þegar til lengri tíma er litið. Sú aðgerð sem á að hafa áhrif á verðbólguþróun á 3–4 mánaða tímabili hefur engin áhrif á verðbólguna þegar við horfum yfir lengra tímabil. Hvaða áhrif á verðbólgustigið í dag skyldu t.d. þær launalækkanir hafa haft sem gerðar voru fyrir einu, tveimur, þremur eða fjórum árum? Engin. Það skiptir raunverulega engu máli fyrir ástand efnahagsmála á Íslandi í dag þó svo menn hafi á síðasta ári, árinu þar áður eða fyrir fjórum árum gert einhverjar breytingar um greiðslu verðbóta á laun. Öfugmæli er að vissulega skilar slík aðgerð árangri ef menn eru að hugsa um skammtímaverðbólgumælingu til 3–4 mánaða. En sú aðgerð sem skilar árangri á þeim mælikvarða skilar engum árangri þegar til lengri tíma er lítið. Sú fórn sem launafólk er látið færa með þessum hætti er fyrir fram runnin út í sandinn. Og menn vita það af reynslunni nú orðið, þegar til hennar er gripið, eins og sjá má af því, herra forseti, að áhrif af þeirri ákvörðun sem ríkisstj. tók í ágúst um að skerða verðbætur um helming í des. með brbl., eru nú þegar runnin út í sandinn. Nú er ljóst að vegna þeirra aðgerða sem gripið var til um áramótin hefur gengið verið lækkað og það er einnig ljóst, og því hefur verið lýst yfir, að áframhaldandi hröð gengisfelling blasir við okkur og hefur verið að eiga sér stað á umliðnum vikum. Áhrif þessarar gengisbreytingar á verðlagið í landinu munu þýða að núna stefnum við í um 80% verðbólgu á næstu 12 mánuðum. Við stöndum m.ö.o. í nákvæmlega sömu sporum og við stóðum í fyrir 2–3 mánuðum, áður en fólk var neytt með brbl. til að færa þá fórn sem það færði 1. des. s.l. Nú, þann 24. jan. í upphafi ársins 1983, hefur fórnin, sem fólk var látið færa með brbl. hinn 1. des. s.l., þegar orðið til einskis, þannig að verðbólguhraðinn sem nú blasir við er nákvæmlega sá sami og hann var talinn mundu verða þegar brbl. voru sett. Árangurinn af launalækkuninni hefur sem sé enginn orðið. Fórnin hefur runnið út í sandinn á einum og hálfum mánuði. Ef menn ætla áfram að rökfæra eins og menn gerðu áður en brbl. voru sett, þá horfast menn nú í augu við það, að ef menn ætla að færa verðbólguna á næsta 12 mánaða skeiði úr 80% niður í 60% verða þeir, ef menn ætla að nota þessar hefðbundnu aðferðir, að grípa til þess ráðs þann i. mars n.k., þegar næst kemur að því að greiða verðbætur á laun, að helminga þær verðbætur út frá þeirri röksemd að ella yrði verðbólgan jafnvel yfir 80%, en með þessu móti væri hægt að fá hana niður fyrir 60. Þannig eru menn stöðugt að éta upp aftur og aftur sömu ákvarðanirnar. Eini munurinn er sá, að hraði verðbólgunnar verður stöðugt meiri. Aðgerð af þessu tagi, sem dugði kannske 6 mánuði fyrir 4–5 árum, dugar ekki lengur en í 11/2–2 mánuði nú. Það er vegna þess að við erum komnir á nýtt verðbólgutímabil, nýtt verðbólguskeið. Við erum ekki lengur á skeiði 40% verðbólgu. Við erum komnir upp í 60–80% verðbólgu og launalækkanir eins og þær sem dugðu til skammvinns árangurs fyrir 5 árum í svona 6 mánuði duga ekki lengur en í 2–3 mánuði miðað við árferði núna. Þetta vildi ég aðeins segja um þá aðgerð sem felst í 1. gr. frv. og er meginaðgerð frv. Fórnin, sem launafólk var látið færa, er þegar runnin út í sandinn. Menn standa nú þegar í sömu sporum og menn stóðu í áður en brbl. voru sett og sem efnahagsaðgerð er þetta plagg ekki einu sinni pappírsins virði sem frv. er ritað á. Um láglaunabæturnar þarf ég ekki heldur að fara mörgum orðum, því ég held að þjóðin þekki þá hörmungarsögu af eigin raun. Á fundi fjh.- og viðskn. í morgun vakti ég athygli á því, að í 2. gr., um láglaunabæturnar, eru ákvæði um að ríkisstj. sé heimilt að ákveða að sérstakar bætur verði greiddar úr ríkissjóði til láglaunafólks á árinu 1982. Þetta ákvæði í brbl. sem ríkisstj. setti áleit hún að væri nægilegt umboð til sín til að ráðstafa þessum fjárhæðum sjálf og ein án atbeina Alþingis. Ég vil leiðrétta þann ranga skilning hjá mörgu fólki að Alþingi hafi fengið um það að fjalla hvernig þessum láglaunabótum yrði ráðstafað. Í reglugerð, sem fjmrn. hefur gefið út án þess að leita samráðs við Alþingi eða alþm., hefur leiðin verið valin um hvernig megi úthluta þessu fé, en það er ekki nóg með það. Við þessa reglugerðarsamningu tekur fjmrn. sér vald til að breyta ákvæðum brbl. Í ákvæðum brbl. segir að þessar bætur skuli greiddar úr ríkissjóði til láglaunafólks, en reglugerðin fjallar ekki um láglaunafólk. Hún fjallar um lágtekjufólk. Það vita ýmsir þm. hér að verið getur mjög alvarlegur munur á milli annars vegar láglaunafólks, sem lögin ákveða, og hins vegar lágtekjufólks, sem reglugerðin snýst um. En það er ekki aðeins það sem hæstv. ráðh. hefur gert. Hann hefur einnig tekið sér vald til þess; sem frv. veitir honum ekki, að ákveða að fólkið sem lægstu launin ber úr býtum skuli ekkert fá. Þar held ég að hafi ekki verið skilningur nokkurs manns, hvorki í hópi almennings né í hópi þm. Í reglugerð ráðh. hefur verið sett ákvæði um að fólk, sem hafði á árinu 1981 tekjur undir 2.5 gömlum millj., skuli engar láglaunabætur fá. Hvað er láglaunafólk ef ekki þetta fólk? Hvaðan kemur ráðh. vald til að ákveða með þessum hætti í reglugerð að það fólk sem við skörðust kjörin býr skuli engar bætur fá? Þá kom einnig fram í umfjöllun um þetta mál á sameiginlegum fundi fjh.- og viðskn. beggja deilda fyrir áramótin, að Alþýðusambandsforustan hefði verið til kvödd til að vera ríkisstj. til samráðs um þessa reglugerðarsamningu. Bandalag starfsmanna ríkis og bæja fékk hins vegar ekki að vera með í ráðum. Það var alveg ljóst á forustumönnum Alþýðusambandsins, sem mættu á fundi fjh.- og viðskn., að þeir gáfu ekki yfirlýsingu um að þeir væru sammála þessari leið. En það var alveg ljóst af þeirra orðum, að þeir voru hafðir með í ráðum og þeir hreyfðu ekki neinum alvarlegum aths. við þá leið sem hæstv. ráðh. hafði valið. Núna hlaupa þessir menn hins vegar fram fyrir skjöldu, þegar liggur fyrir hvaða mistök hafa orðið við þessa úthlutun, og bera ekki aðeins allt af sér, sverja ekki aðeins fyrir að hafa komið þarna nálægt, heldur gerast allra manna harðastir í gagnrýni á framkvæmdina á því kerfi sem þeir voru hafðir með í ráðum um hvernig yrði byggt upp. Ég þurfti að óska eftir því fimm sinnum á fundi fjh.- og viðskn. í morgun áður en loksins var á það fallist að forsvarsmenn þessara aðila yrðu kallaðir á fund með n. og þeim sérfræðingum fjmrn., sem gengu frá reglunum í samráði við þessa aðila, og yrðu látnir standa þar fyrir máli sínu augliti til auglitis við þá menn sem ég veit að höfðu samráð við þá um hvernig frá málinu skyldi gengið. Látum þá sjá hvort þeir eru jafnfljótir til að fullyrða upp í opið geðið á samstarfsmönnum sínum úr fjmrn. að þeir hafi ekkert vitað og að engu verið spurðir, eins og þeir hafa gert á opinberum vettvangi.  Herra forseti. Alþfl. hefur lagt það til og flutt um það frv. hér á Alþingi, sem nú liggja fyrir, að í staðinn fyrir að menn taki á þessum vanda með þessum hefðbundnu aðgerðum, sem allir þekkja, dugðu í 6 mánuði fyrir 5 árum, en duga nú ekki nema í 11/2 mánuð, gerbreytum við þeirri efnahagsstefnu sem skapar ávallt þennan sama vanda aftur og aftur með nokkurra mánaða millibili. Við höfum lagt til í fyrsta lagi, að með breytingum á lögum um tekju- og eignarskatt verði komið á afkomutryggingu heimilanna, þar sem þjóðfélagið ábyrgist öllum þegnum sínum tiltekið lágmarkslífskjarastig, sem verðbólga, skattahækkanir og aðrir óviðráðanlegir atburðir geta ekki hróflað við. Í öðru lagi leggjum við til að með breytingum á lögum um Framleiðsluráð landbúnaðarins og fjárlögum verði stigið fyrsta skrefið í afnámi útflutningsbóta á landbúnaðarafurðir í áföngum, en í staðinn verði landbúnaðinum veittur tímabundinn framleiðslu- og framleiðnistyrkur til stuðnings við nýjar og ábatasamar bú reinar og uppbyggingu iðnaðar í dreifbýlinu. Í þriðja lagi liggur hér frammi frá okkur frv. um tímabundna stöðvun á innflutningi fiskiskipa og till. um að áhersla verði lögð á að efla hagræðingu og tækniframfarir í fiskvinnslu og breytingar í þá átt verði gerðar á lögum og reglum um lánveitingu stofnlánasjóðanna. Í fjórða lagi höfum við lagt til að kosin verði á Alþingi nefnd til að gera í samráði við sjómenn og útvegsmenn tillögur um veiðileyfastjórn á fiskveiðum þannig að full og hagkvæm nýting fáist á íslenskum fiskimiðum og hagstæðustu útgerðaraðstæður fái að njóta sín. Í fimmta tagi flytjum við frv. um að allt sparifé almennings verði samstundis verðtryggt til að tryggja hag sparifjáreigenda og skapa á ný nægilegt framboð á lánsfé. Jafnframt liggur fyrir frá okkur frv. um breytingu á útreikningsreglum lánskjaravísitölu, þannig að greiðslubyrði af verðtryggðum lánum aukist aldrei umfram hækkun verðbóta á laun. Í sjötta lagi höfum við lagt fram hér á Alþingi frv. til að mæta sérstaklega áhrifum verðtryggingarstefnunnar gagnvart húsbyggjendum með veitingu sérstakra viðbótarlána úr bankakerfinu til húsnæðisöflunar. Í sjöunda lagi höfum við lagt til að á næstu þremur árum verði ný erlend lán takmörkuð við skuldbreytingar og erlenda kostnaðarþætti arðbærra framkvæmda, en önnur erlend lántaka verði bönnuð með lögum. Í áttunda lagi höfum við lagt fram frv. um að Framkvæmdastofnun ríkisins verði lögð niður í núverandi mynd, en byggðastefna verði mörkuð með afgreiðslu Alþingis á fjármögnunar- og framkvæmdaáætlun í byggðamálum til fjögurra ára í senn. Þetta eru ekki bara einhver falleg orð í innantómri yfirlýsingu ríkisstj. eða stjórnmálaflokks. Þetta eru allt saman þingmál, frv. að lögum, sem Alþfl. hefur lagt fram á þessu þingi og eru nú til umfjöllunar og meðferðar á Alþingi. Samþykkt þeirra mundi þýða að íslenska þjóðin væri að gerbreyta ekki bara efnahagsstefnunni sem stjórnvöld hafa fylgt, heldur líka þeim starfsaðferðum sem tíðkast hafa hjá stjórnvöldum, hjá ríkisstj., hjá Alþingi og hjá embættismönnum um meðferð þessara mála. Aðeins slík kerfisbreyting getur skilað árangri vegna þess að slík breyting er varanleg, en ekki skammtímaráðstöfun eins og bráðabirgðaaðgerð hæstv. ríkisstj. Það frv. til staðfestingar á brbl., sem hér er til afgreiðslu, gerir á hinn bóginn einungis ráð fyrir kaupskerðingu hjá launafólki. Slík ráðstöfun ein sér er ósanngjörn og hún skilar engum árangri. Alþfl. er því andvígur þessu frv. og munu þm. hans greiða atkv. gegn 1. gr. þess. - Fundarhlé.



Herra forseti. Ég sé að stjórnarandstöðuarmur Sjálfstfl. og þeir þm. sem eftir eru í Alþfl. fara mjög eftir vinnureglu síns helsta heimspekings, sem hér í þingsölum var stundum kölluð reglan „talaðu til fjögur“, og hafa fylgt henni dyggilega. Ég verð að segja það, að þar sem reglan líkist höfundum sínum er það eflaust ekki vond regla. Þetta frv. til l., sem hér er nú í fyrsta skipti til umr. í Nd. Alþingis, er samhlj. brbl. sem gefin voru út í lok sumars, áður en þing kom saman. Eins og hér hefur raunar verið lýst er þetta hefðbundin efnahagsráðstöfun fjórflokkanna, sem felur í sér, eins og segir í 1. gr. frv., að fella skuli niður helming af þeirri verðbótahækkun launa sem ella hefði orðið. Nú er það svo, að þessi aðgerð hefur þegar átt sér stað, en hún er jafnröng og fáránleg fyrir það. Hér er auðvitað um að ræða hefðbundnar millifærslur. Inngrip í launamál með þessum hætti er auðvitað ekkert annað en mjög einföld millifærsla frá launafólki og þar með til fyrirtækjanna í landinu. Og eins og hér kom fram t.d. hjá hv. 3. þm. Vestf. er það auðvitað margsannað mál að aðgerðir eins og þessar duga aldrei nema í nokkrar vikur - ef þær þá duga þann tíma. Í fyrsta lagi er það með höppum og glöppum hver fer eftir þessu. Það er vitað að mörg miðlungs og smærri fyrirtæki í einkageira fara ekki eftir þessu og fóru ekki eftir þessu 1. des. Hins vegar bitnar þetta auðvitað til að mynda á opinberum starfsmönnum og auðvitað miklu fleiri. Í annan stað er afleiðingin af þessu launaskrið, þar sem niðurstaðan er einfaldlega sú að þessar aðgerðir eru gersamlega bitlausar. En kjarni málsins er sá, að grundvöllurinn, sem að baki aðgerðum sem þessum er, er orðinn skakkur og fáránlega rangur og öll þessi hugmyndafræði um inngrip ríkisvaldsins í samninga, sem þó að forminu til eiga að vera frjálsir. Það er þar sem öll þessi stóra skekkja liggur. Það hefur verið hefðbundin stefna t.d. launþegasamtakanna áratugum saman að samningar skuli vera frjálsir og þeir skuli fara fram án afskipta ríkisvalds. Nú vitum við hins vegar að þetta hefur verið svona í orði, en ekki alltaf á borði, og kann íslenska hagsagan mörg dæmi þar um. Í útvarpsumr., sem hér voru haldnar um vantraust á ríkisstj. snemma vetrar, nefndi ég það, þegar ég lýsti mig algerlega andstæðan því frv. til l. sem hér um ræðir, að þetta væri ekki leiðin sem ætti að fara og í vaxandi mæli, og ekki aðeins á launamarkaði heldur líka þegar samið er um annað, eins og fiskverð eða verð landbúnaðarafurða, yrðum við að fara inn á brautir frjálsra samninga, sem þýðir einfaldlega samningar án afskipta ríkisvalds. Ef launþegasamtök og samtök vinnuveitenda semja um launahækkun og vísitölubindingu á einhverjum forsendum, sem þau ákveða sín á milli, kemur það löggjafanum ekkert við hvort forsendurnar eru, í gæsalöppum sagt og hugsað, „réttar“ eða „rangar“. Aðalatriðið er að þetta eiga að vera frjálsir samningar frjálsra aðila, helst í smærri einingum. En það verður þá auðvitað að ráðast eftir því hvað aðilar vilja. Ef ríkisvaldið telur sig nauðbeygt til að grípa inn í slíka samninga, sem það á helst og alls ekki að gera, á það að vera með þeim hætti að samningum sé sagt lausum og aðilar semji þá upp á nýtt. Grundvallarhugsunin í þessu öllu verður að vera sú, að einstaklingar og samtök þeirra beri að fullu og öllu ábyrgð á þeim samningum sem þeir gera. Ef samið er óábyrgt, ef fyrirtækin semja yfir sig um launahækkun og þess utan um vísitölubindingu sem þau ráða ekkert við eiga þau að fara á höfuðið, en þau eiga ekki að geta komið alltaf og ævinlega bakdyramegin til ríkisvaldsins og krafist leiðréttingar. Og hver er svo leiðréttingin? Ævinlega sú sama. Og við erum ekki bara að tala um þessa hefðbundnu samninga um laun, heldur samninga um fiskverð t.d. og samninga vítt og breitt um samfélagið. Það er þetta, annars vegar þetta dreifða vald, en hins vegar í raun þessi dreifða ábyrgð, sem verður að vera stefna næstu framtíðar. Það er einskis virði að það séu gerðir samningar þegar báðir aðilar, í þessu tilfelli klárlega fyrirtækin í landinu, treysta því að sér velviljað ríkisvald komi nokkru seinna og, í gæsalöppum sagt og hugsað, „leiðrétti“ samningana með því að færa verðmætið til. En það er þetta sem gerst hefur. Það er þetta sem liggur til grundvallar t.d. samningum um fiskverð þegar því er lýst yfir samtímis að gengið verði fellt til að búa til undirstöðu undir samningana. Það er þetta algera ábyrgðarleysi samningsaðilanna sem veldur skekkjunni í þessum efnum. Það er þessi inngripastefna ríkisvaldsins sem fyrst og fremst er röng. - Og að ekki sé talað um eins og framkvæmdin á þessu varð. Í 2. gr. er talað um einhverjar 50 millj. kr. Við vitum að framkvæmdin á því var öll þannig að úr böndum för, svo að ekki sé meira sagt. Mér hefur sýnst að vandinn í þessu öllu sé sá, að það sé ekki svo mikill grundvallarmunur á því hvað flokkarnir fjórir eru að leggja til í þessum efnum. Þetta eru hinar hefðbundnu götur sem þeir hafa gengið hver með sínu sniði. En það er út úr þessum vítahring sem við verðum að brjótast. Við brjótumst út úr honum með því að ríkisvaldið dragi inn klærnar og að samningar séu gerðir frjálsir og menn beri raunverulega ábyrgð á niðurstöðum. Sé vísitölukerfið eins rangt og menn stundum segja að það sé og semji menn um upphæðir sem engin innistæða er fyrir, þá eiga fyrirtækin, sem slíka samninga gera, að bera á því ábyrgð, en þau eiga ekki að eiga hönk upp í bakið á ríkisvaldinu daginn eftir, viku eftir eða mánuði eftir að samningar eru gerðir. Úr því að fyrirtækin áttu ekki 1. des. upp í greiðslur samkv. réttum samningum, sem gerðir hafa verið, hefði hugsanlega verið réttlætanlegt að gefa samninga lausa; segja, ef báðir voru sammála, bæði launamenn og eigendur fyrirtækja, að það væru engar innistæður fyrir þessum samningum og semja upp á nýtt. En að grípa inn í, taka þar og ekki hér, sú aðferð er röng og gersamlega úr sér gengin. Þetta er kjarni málsins. Og það er alveg sama hvar við grípum inn í efnahagskerfið. Frjálsir dreifðir samningar og frjáls dreifð ábyrgð hlýtur að vera það sem koma skal. Þessar röksemdir hafa svo sem heyrst áður. Þær voru t.d. fluttar af þeim sem hér stendur áður en brbl. komu til framkvæmda. Ég segi það enn og aftur að ég er jafnandvígur þessu frv. nú og ég var þá, vegna þess að ég er þeirrar skoðunar að inngrip af þessu tagi skapi meiri vanda en þann sem því var ætlað að leysa. Nú hefur það gerst, herra forseti, að á þingskjali 255 eru fluttar brtt. við þetta frv. til l. um efnahagsaðgerðir af hæstv. sjútvrh. Þær ganga út á það, að ráðh. sjálfum sé heimilt að færa til fjármuni í þágu einhverra ónafngreindra fyrirtækja. Ekki er nú bætt um betur með þessari viðbót. Þetta er svo botnlaus till. og í raun og veru ávísun á svo endalausa millifærða siðspillingu að engu tali tekur. Og hvaða fyrirtæki eiga þetta að vera og hvers vegna er þessi leið farin? Vond voru þessi brbl. fyrir, sem í framkvæmd hafa komið, en lengi getur vont versnað og það hefur gerst með þeirri viðbót sem hér er flutt till. um. Og að lokum, herra forseti. Sú leið, sem lögð var til með brbl. á síðsumri síðastliðnu, er röng. Hún er röng vegna þess að hún felur í sér að einstaklingar og samtök þeirra bera ekki ábyrgð á þeim samningum sem þeir gera. Menn semja út í loftið vitandi að þeir eiga hönd upp í bakið á ríkisvaldinu seinna meir. Sannleikurinn er sá, að samningar af þessu tagi hafa verið gerðir mér liggur við að segja áratugum saman. Ég veit ekki hvaða persónueinkennum á að lýsa þegar það er sagt að enginn maður hafi orðað þetta jafnopinskátt, að ég hygg, enginn maður í viðlíka stöðu, og hæstv. sjútvrh. þegar hann er að lýsa því sem er í kringum samninga um fiskverð. Samningur er gerður og því samtímis lýst að ríkisvaldið muni breyta þeim grundvelli sem samið er á með annars konar tilfærslum. Það er auðvitað þetta sem verið er að gera í 1. gr. og fleiri greinum þessa frv. Það er verið að breyta grundvellinum sem samið er á. Í þessu tilfelli: Þegar frv. til laga um efnahagsaðgerðir er hér til umr. er verið að millifæra fjármagn frá launafólki til fyrirtækja vegna þess að samningar voru óábyrgir þá er gerðir voru. Þessu má lýsa sem grundvallarmeini íslensks efnahagskerfis, að menn gera samninga út í loftið, að menn gera samninga sem þeir vita að þeir þurfa aldrei að standa við og að menn treysta því að sér velviljað ríkisvald komi á eftir og leiðrétti samningana. Og hverjum er þetta ríkisvald velviljað og hefur verið árum og áratugum saman? Fyrirtækjunum í landinu. Og hvaða fyrirtækjum? Þeim fyrirtækjum sem mundu ekki annars ganga. Það er ofur einföld regla. Hér hafa menn skipst í stjórn og stjórnarandstöðu. Mín skoðun er sú, að það er enginn munur á fjórflokkunum í þessum efnum. Þeir hafa allir leikið nákvæmlega þennan leik í kjölfar ábyrgðarlausra samninga. Hvort sem það er um landbúnaðarafurðir, um fiskverð eða um laun að ræða er komið á eftir og millifært til fyrirtækjanna sem annars mundu ekki duga. Þetta vita menn, þessu treysta fyrirtækin og svo semja menn út í loftið. Það er þetta sem hefur gerst eina ferðina enn nú og það er þetta, hvað sem annað má segja, sem hæstv. sjútvrh. lýsir hreinskilnislega, af hvaða hvötum sem það er nú annars, sem ég fer svo sem ekki út í í öðrum atriðum. Þessi leið, herra forseti, er röng. Hún hefur gengið sér til húðar. Við verðum, þegar við brjótumst út úr þessum ógöngum, að fara aðra leið en fjórflokkarnir leggja til, - nefnilega þá, að samningavaldinu sé dreift, að ábyrgðinni sé einnig dreift og að menn og samtök þeirra beri fulla og alla ábyrgð á því sem samið er um. Auðvitað segja menn þá: Fyrirtæki þar eða fyrirtæki hér fer á hausinn og atvinnuleysisástand skapast. Það er gjald sem við verðum að greiða. - Og það eru aðrir aðilar, hið opinbera kannske, sem eru tilbúnir að taka slíkan rekstur að sér. En það er þetta kerfi ábyrgðarleysis, hvert sem litið er, hvar sem litið er í atvinnulífinu, í landbúnaðinum, í sjávarútveginum og því miður einnig hjá hinni fámennu forustusveit launþeganna, sem tekur þátt í þessum ábyrgðarlausa leik einnig. Af þessum ástæðum, herra forseti, þá hef ég bæði verið og er andvígur þeirri leið sem hér er lögð til. Það er nóg komið af ábyrgðarleysinu, nóg komið af því að mönnum og samtökum þeirra sé ekki gert að bera ábyrgð á þeim samningum sem þeir gera. Það er nú svo, herra forseti, að klukkan er eitthvað gengin í sjö. Ég vil enda þar sem ég byrjaði að hv. þm. Sjálfstfl. í stjórnarandstöðu og hv. þm. Alþfl. þeir sem eftir eru - fylgja dyggilega reglu höfðingja síns sem kölluð er „talaðu til fjögur reglan“. Því miður, tilheyrandi samtökum sem eru heldur andvíg þessu fjórflokkakerfi, hvað sem þeir flokkar heita, verðum við að taka því að þeir vinna eftir reglu höfðingja síns. Ég hef ekkert meira um það að segja. En engu að síður: Þessi sjónarmið, þrátt fyrir þessa teiki, munu nú láta á sér bera víðar en hér í þingsölum.



Herra forseti. Ég hef hingað til farið að hætti höfðingja míns í þessu máli og haft um sem fæst orð og mun ekki gera þessar efnahagstillögur að umræðuefni almennt. En þegar hér kom fram í dag brtt. hlýtur, þrátt fyrir það, herra forseti, að beðið hefur verið um að málalengingar yrðu ekki hafðar í frammi, að vera eðlilegt að þm. fái að tjá sig um hana, ekki síst þar sem í dag, þegar hæstv. sjútvrh. talaði fyrir þessari till., var vitnað í skýrslu sem mér er ekki annað kunnugt um en að hafi verið dreift hér í þinginu sem trúnaðarmáli. Ég hefði ekki gert þá skýrslu að umræðuefni nema vegna þess að í hana var vitnað. Ég hef ekki heldur hugsað mér að fara að lesa skýrslu þessa upp. En það hlýtur að vekja þm. nokkra furðu að skýrsla sú sem liggur til grundvallar brtt., sem áreiðanlega er umdeild, en það er hvernig fara skuli með gengismun, skuli ekki birt þm. því að sjútvrn. er falið að fara með þetta meira og minna að eigin geðþótta, eins og hv. þm. Vilmundur Gylfason sagði hér áðan. Þetta kallaði hv. þm. Vilmundur Gylfason millifærða siðspillingu, svo að líklega á ég að beina spurningum mínum til hæstv. dómsmrh., en ég mun samt snúa mér að hæstv. forsrh. í þessu tilviki. Það sem vekur athygli er í fyrsta lagi það, að þegar við fjölluðum fyrir jólin um áætlaðan gengismun man ég ekki betur en um væri talað 120 millj. Á örfáum vikum hækkar þessi gengismunur um hvorki meira né minna en 80 millj. Sú spurning hlýtur að vakna, hvaðan upplýsingar um óseldar afurðir séu fengnar og hvað það séu áreiðanlegar upplýsingar? Að mínu viti sem þm. sem þarf að taka afstöðu til slíkra hluta eru þetta ekki nógu góðar upplýsingar. Þær verða að vera nokkru nákvæmari til þess að hægt sé að taka á þeim mark. Þegar trúnaðarskýrslan, sem hæstv. ráðh. vitnaði til í dag, er skoðuð styrkist kannske enn grunur manns um hversu óáreiðanlegar upplýsingar við þm. höfum til að byggja á. Þar kemur t.d. fram, sem ég hygg að sé prentvilla og leyfi mér að halda því fram að óskoðuðu máli, að nefnd sú sem skipuð var í nóvember 1981 hafi sent út 800 bréf. Ég held að það geti tæpast verið. Ég spái því að óskoðuðu máli að þarna hljóti að eiga að standa 200, en skal þá taka leiðréttingu ef hún berst. En hvort sem bréfin voru 800 eða 200 kemur fram að eftir endurtekinn eftirrekstur bárust alls 100 svör og að um er að ræða fyrirtæki sem hafa haft um 30% af öllum heildartekjum sjávarútvegsins í landinu. Það er harla lítið til að byggja á. Síðan er talað um að 59 fyrirtæki hafi verið skoðuð nánar. Þau eru orðin nokkuð fá. Þá kemur listi yfir fyrirtæki sem ekki svöruðu. Ég verð að líta á það sem nokkra lítilsvirðingu gagnvart stjórnskipaðri nefnd að þessi fyrirtæki, sem ærið oft eru hér á borðum okkar með beiðni um hvers kyns stórkostlega fjárhagsfyrirgreiðslu, og ber ekki að undrast það um höfuðatvinnuveg landsmanna, skuli - 42 fyrirtæki af þessum 100 eins og hér segir - senda gögn sem ýmist berast of seint eða voru ófullnægjandi. Manni gæti dottið í hug, þegar maður sér hvaða fyrirtæki þetta eru, að þetta hafi einmitt verið fyrirtækin sem skulduðu réttum aðilum, þ.e. bönkunum, og áttu þar af leiðandi ekki von á fyrirgreiðslu í þetta skipti. En eftir stendur, að til þess að slík vinna beri einhvern varanlegan árangur gæti maður ímyndað sér að þörf væri á að úttektin ætti sér stað á öllum fyrirtækjum til þess að nefndin kæmi með einhverjar haldbærar till. Það kann að vera að hæstv. sjútvrh. sé ánægður með vinnu þessarar nefndar. Ég get ekki tekið undir það. Ég sé ekki að þessi nefnd geri annað en tína til þau fyrirtæki sem hún telur að þurfi að njóta góðs af þessum gengismun. Þarna eru engar efnislegar till., engar till. um breyttan rekstur. Þetta eru einfaldlega till. um meiri peninga. Og ég hlýt þá að spyrja hæstv. forsrh.: Hvers vegna var ekki vinna þessarar nefndar nýtt betur til að gera till. um einhverjar varanlegar úrbætur? Við þekkjum öll þá sögu, eins og hér hefur komið fram hjá ýmsum ræðumönnum, að fyrirtækin fjárfesta mjög oft nokkuð glæfralega að því er virðist, þegar vel árar, vegna þess að það er alltaf hægt að koma hingað og segja: Nú höfum við ekki veltufé. Þetta er algengur leikur. Það er alveg rétt hjá hv. þm. Vilmundi Gylfasyni að þetta er alveg óleyst mál. Við vitum þetta öll og okkur er það alveg ljóst, bæði stjórnarþm. og stjórnarandstöðuþm., að það er afskaplega lítið varanlegt í þessum till. Og ef upplýsingar, sem við erum að byggja á, eins og upplýsingar um óseldar birgðir, eru álíka áreiðanlegar og gefnar af jafnmikilli samviskusemi og þær upplýsingar sem þessi nefnd fékk er ekki traustvekjandi fyrir þm. að byggja á þeim. Ég skal ekki, herra forseti, lengja þetta mál að sinni, en ég tel að eðlilegt sé að óska eftir að skýrslur sem þessar séu birtar þm., þannig að menn viti í raun og veru nokkuð um hvað þeir eru að tala. Þessar athugasemdir hlýt ég að láta hér í ljós.



Herra forseti. Hér er til 1. umr. í hv. Nd. frv. til staðfestingar á brbl. sem hæstv. ríkisstj. setti í sumar og eru lög sem fjalla fyrst og fremst um launaskerðingu og skattahækkanir í þeim tilgangi sem nefndur er í fskj. með frv. og þeim bráðabirgðaráðstöfunum sem hæstv. ríkisstj. efndi til seint í ágústmánuði. Áður en ég vík að efni málsins tel ég ástæðu til þess, af því að ég hef gert það að venju í þessum ræðustól, að benda á hve slæmt það er að þegar staðfestingarfrv. vegna brbl. eru lögð fram á hv. Alþingi skuli í stað grg. eða athugasemda, eins og gengur og gerist þegar venjuleg frv. eru lögð fram, koma fskj., sem er að sjálfsögðu ekkert annað en brbl. sjálf og þess vegna prentaður upp sá texti sem felst í sjálfu staðfestingarfrv. Það hlýtur að vera hægt að breyta þessu. Það hlýtur að vera eðlileg krafa þeirra sem á hv. Alþingi starfa, að hæstv. ríkisstj. og hæstv. ráðh. láti grg. með einstökum greinum brbl. fylgja slíkum staðfestingarfrv. Ekki síst á þetta við þegar frv. fjalla um flókin efni, eins og stundum vill verða og á við a.m.k. í nokkrum greina frv. sem hér er til umr. Í öðru lagi langar mig til að bera brigður á að brýna nauðsyn hafi borið til lagasetningar þessarar í sumar í ágústmánuði. Það hefði verið eðlilegra að kalla þing saman og láta hv. Alþingi fjalla um málið. Það var tiltölulega auðvelt þegar þess er gætt að hér í þingflokksherbergjum fóru fram um sömu mundir fundir stjórnmálaflokkanna um þetta mál, þar sem afstaða var tekin til brbl., og þess vegna mættu langflestir hv. þm. í sjálfu þinghúsinu. Nú má halda því fram, að ekki hafi gefist kostur á að leggja þetta frv. fram sem venjulegt frv. á slíku þingi, sem hefði verið kallað saman í sumar, en þá ber þess að geta, að einmitt þegar hæstv. ríkisstj. lét þetta frv. frá sér fara í formi brbl. í ágústmánuði lá það fyrir að einn af stuðningsmönnum hæstv. ríkisstj., hv. 6. þm. Suðurt., hafði gert hæstv. ríkisstj. grein fyrir því að hann teldi sig ekki vera lengur stuðningsmaður hennar. Þetta þýddi það að sjálfsögðu að hæstv. ríkisstj. var ljóst á þessum tíma að hún hefði ekki nægan meiri hl. í Nd. Alþingis og varð þess vegna að leita samráðs hjá stjórnarandstöðunni, ef hún ætlaði sér að koma nauðsynlegum málefnum fram á hv. Alþingi. Það var m.a. á þessum grundvelli sem yfirlýsing þingflokks Sjálfstfl. var mótuð, en í henni var bent á nauðsyn þess að kalla þá þegar saman þing, ganga frá nauðsynlegustu málum á því þingi, þ. á m. kjördæmamálinu, rjúfa þing síðan, strax í haust, og efna til kosninga það snemma að ný ríkisstjórn gæti tekið við og haft á bak við sig góðan þingmeirihluta, sem nauðsynlegur er til þess að fást við þau vandamál sem blasa við íslensku þjóðlífi. Í stað þess að fara að þessum ráðum kaus hæstv. ríkisstj. að sitja án þess að geta stjórnað. Þá langar mig og að minnast á það varðandi það frv. sem hér er til umr., að það hlýtur að vera mjög óeðlilegt að setja í brbl., með tilliti til þess ákvæðis í stjórnarskránni sem fjallar um brbl., ákvæði sem framlengja skatta, sem voru þá þegar í gildi, til 31. des. á s.l. ári, eins og vörugjaldið var, og framlengja þá um heilt ár eða til 31. des. á árinu 1983. Hæstv. ríkisstj. lýsir því m.ö.o. yfir í ágústmánuði á árinu 1982, að brýna nauðsyn beri til að framlengja skatta, sem voru í gildi þar til 31 des. eða fjórum mánuðum síðar, til jafnlengdar næsta ár á eftir. Ég tel að þetta, sem þarna hafi verið gert, hljóti að fara á svig við það ákvæði stjórnarskrárinnar sem heimilar handhafa forsetavalds að gefa út brbl. Það fer ekki framhjá neinum, að hér á Alþingi hefur í vetur myndast nokkurs konar þrátefli þar sem hæstv. ríkisstj. getur ekki komið fram málum án samstarfs við stjórnarandstöðu og stjórnarandstaða getur ekki fellt hæstv. ríkisstj., en hefur þó afl atkv. til þess að stöðva viss mál án þess þó að geta breytt ákvæðum í heilum lagafrv. Það hlýtur þess vegna að vera forsenda fyrir öllum varanlegri efnahagsráðstöfunum, sem grípa þarf til á næstunni, að hæstv. ríkisstj. segi af sér, rjúfi þing og efni til kosninga. Aðeins þannig má búast við því að skýrar línur fáist í stjórnmálin, en það er auðvitað forsenda þess að hægt sé að takast á við vandamálin. Það kom mér satt að segja á óvart að hlusta á ræðu hv. 4. þm. Reykv., nýlega sjálfkjörins formanns Bandalags jafnaðarmanna, þegar hann lýsti því yfir að hann væri á móti því frv. sem hér er til umr. og byggði það m.a. á því - og þó aðallega á því - að þetta frv. væri til leiðréttingar á samningum sem þegar hefðu verið gerðir og þetta frv. sýndi glögglega þá röngu leið sem stjórnvöld gripu ætíð til til þess að leiðrétta slíka samninga. Þessi hv. stuðningsmaður fimmflokkakerfis hér á landi, hv. 4. þm. Reykv., hefur samt sem áður lýst því yfir að hann sé fylgjandi eða geti alla vega séð sér fært að sitja hjá við atkvgr. um frv. til laga um Olíusjóð fiskiskipa og fleira í þeim dúr, sem er 159. mál þingsins og lagt fram hér í Nd. En þegar það mál er skoðað kemur í ljós að einmitt í því frv., frv. um Olíusjóð fiskiskipa, eru stjórnvöld að grípa inn í samninga með nákvæmlega sama hætti og gert er í brbl. og öðrum þeim ráðstöfunum sem gerðar eru til að leiðrétta það sem hefur verið gert af ábyrgum aðilum. Það má því halda því fram, svo notuð séu ummæti hv. þm., að í slíkum vendingum eigi sér stað siðlaus millifærsla á málefnum eða hugsjónum, ef hann vill tala um hugsjónir í þessu sambandi. Það sem auðvitað skiptir máli, herra forseti, í þessari umr., sem hér fer fram, og í umr. um meiri háttar mál á Alþingi þessa dagana er að úr því verði skorið hvenær kosið verður næst. Hv. formenn Alþb. og Framsfl., Svavar Gestsson og Steingrímur Hermannsson, hafa báðir lýst því yfir að þeir hafi viljað láta kosningar fara fram fyrir löngu, helst strax í haust, og þeir séu tilbúnir að láta kosningar fara fram hvenær sem er og helst sem allra fyrst. Nú er það svo, að samkv. íslenskum lögum er þingrofsréttur hjá forseta lýðveldisins, en það er forsrh. sem er handhafi þess réttar í raun. Það er þess vegna aðeins hæstv. forsrh. sem getur stöðu sinnar vegna lýst því yfir hvenær þing skuti rofið. Það hlýtur að vera eðlilegt í umr. um jafnveigamikið mál og hér er fjallað um, sem eru bráðabirgðaráðstafanir og duga aðeins um næstu vikur, að ætlast til þess að hæstv. forsrh. segi frá því í þessum umr., þegar hann tekur til máls hér á eftir, hvort hann sé samþykkur þeim yfirlýsingum sem formenn beggja stjórnarflokkanna hafa gefið í þessu máli. Ég veit reyndar að hæstv. forsrh. hefur sagt að kosningar geti farið fram um eða eftir sumarmál, ef ég man það rétt, en á þeirri yfirlýsingu, sem er æðiloðin, má þó skilja að svo kynni að fara að þetta gæti dregist á langinn. Jafnvel hefur stundum heyrst að hæstv. forsrh. kjósi að halda stjórninni á lífi, ef ég má nota það orð að halda dauðri stjórn á lífi, - við skulum kannske fremur segja: á floti.

Dauðri stjórn á lífi!

Það er varla hægt. Það er rétt ábending hjá hv. þm. Guðmundi J. Guðmundssyni, sem lýsir því yfir hér að ekki sé hægt að halda dauðri stjórn á lífi. Það er athyglisverð yfirlýsing hv. þm., að hann skuli vera sammála mér um að þessi stjórn sé í raun dauð. En það er auðvitað hægt lögum samkv. eða stjórnarskránni samkv. að framlengja kjörtímabilið eða hafa kosningar ekki fyrr en í byrjun desember. Eftir slíkri yfirlýsingu er auðvitað beðið. Það væri vel til fundið á þessu máli, sem hefur verið til meðferðar á hv. Alþingi um langt skeið, að hæstv. forsrh. segði frá því skýrt og skorinort hvort hann sé sammála meðráðh. sínum varðandi þetta mál. Það er alkunna, að sú hæstv. ríkisstj. sem nú situr hefur á undanförnum árum fylgt stefnu sem kennd hefur verið við niðurtalningu, niðurtalningarstefnu, en það var stefna sem stærri stjórnarflokkurinn, Framsóknarflokkurinn, barðist fyrir fyrir síðustu kosningar og vann út á nokkurn sigur í þeim kosningum. Þessari stefnu var fylgt að þeirra sögn og er hægt að sanna það með tilvitnunum í stjórnarsáttmála hæstv. ríkisstj. þar sem byggt er á þessum hugmyndum, en einmitt í þeim sáttmála kemur skýrt fram að ætlunin var að telja niður verðbólguna, sem átti að gefa þá niðurstöðu, að á s.l. ári, árinu 1982, átti verðbólgan hér á landi að vera sú sama og í nágranna- og/eða viðskiptalöndum. Hefði þessi niðurtalningaraðferð skilað þeim árangri sem höfundar væntu væri verðbólga hér á landi innan við 10%, en þær tölur heyrast frá nágrannalöndum, bæði Bandaríkjunum og Bretlandi, að verðbólga þar hafi farið lækkandi að undanförnu og sé u.þ.b. 5%.

Atvinnuleysi hefur vaxið.

Það er rétt hjá hv. alþm. Guðmundi J. Guðmundssyni. Það er ágætt að hann skyldi minna mig á að atvinnuleysi hefur vaxið í þessum löndum, þó ekki í sama hlutfalli. En það er athygli vert hér á landi, að á sama tíma og við höldum úti óðaverðbólgu og verðbólga stefnir líkast til í 70 til 80% á yfirstandandi ári er mikil hætta á því að atvinnuleysi verði í landinu. Þá stendur íslenska þjóðin frammi fyrir tvöföldu vandamáli, óðaverðbólgu og fjöldaatvinnuleysi, en ekki aðeins öðru vandamálinu eins og hingað til. Þetta er ósköp eðlilegt vegna þess að það atvinnuleysi sem hér gæti skapast er afleiðing þeirrar óstjórnar sem m.a. hefur komið fram í óðaverðbólgu hér á landi. Í framsöguræðu sinni, sem flutt var s.l. miðvikudag, fjallaði hæstv. forsrh. nokkuð um þau efnisatriði sem komu fram í máli manna við umr. um þingsköp, sem fóru fram sama dag. Benti hann ýmsum hv. alþm. á að eðlilegra væri að bera fram þær fsp. sem þá voru bornar fram í sjálfri umr. um brbl. Ekki efast ég um að jafnþingvanur maður og hæstv. forsrh. hafi rétt fyrir sér í þessum efnum, en um leið verð ég að telja að með þessari skoðun sinni hafi hann jafnframt fallist á að það sé eðlilegt að hæstv. frsm. svari þeim fsp. sem koma fram við 1. umr. um málið. Á undan mér hafa þeir hv. 1. þm. Reykv. og hv. 3. þm. Vestf. lagt fram miklar spurningar til hæstv. ráðh., þ. á m. hæstv. forsrh., og tel ég eðlilegt að hér á eftir svari hæstv. forsrh. þeim fsp. Í þingskapaumr. á miðvikudaginn var kom fram sú beiðni, að hæstv. sjútvrh. legði þá þegar eða sem allra fyrst, ekki síðar en við 1. umr., fram brtt. um ráðstöfun gengismunar. Ég þakka hæstv. sjútvrh. fyrir að hafa brugðist við með viðeigandi hætti og lagt fram þá brtt., þótt ég sé ekki sammála efni þeirrar till. Í öðru lagi var á það bent í þingskapaumr. á miðvikudaginn í síðustu viku, að hv. þm., sem hér er staddur í salnum eins og heyra má á áhuga hans á ræðu þeirri sem nú er flutt, yrði að fá tækifæri til að lýsa skoðun sinni við 1. umr. á svokölluðum láglaunabótum, sem ákveðnar voru fyrir jólin og hafa valdið talsverðu fjaðrafoki, ef ekki miklu umtali, í þjóðfélaginu að undanförnu, og fær hann ugglaust tækifæri til þess síðar í þessari umr. Loks var það mjög áberandi í umr. sem fór fram um þingsköp á miðvikudaginn var að menn lögðu áherslu á að hæstv. ríkisstj. gerði Alþingi grein fyrir því hvort ekki ætti að leggja fram svo kölluð fylgifrv. áður en endanleg afgreiðsla brbl. yrði á Alþingi. Þar er auðvitað fyrst og fremst átt við það frv. sem ríkisstj. lofaði að leggja fram og samningar tókust um á milli stjórnarflokkanna í ágústmánuði, þ.e. um nýtt verðbótakerfi eða viðmiðunarreglur sem svo hafa verið kallaðar, en þá er gengið út frá því sem segir í 1. lið yfirlýsingar ríkisstj., sem er fskj. með frv. og er dagsett 21. ágúst 1982, og ég les hér, með leyfi hæstv. forseta: „Að undangengnum frekari viðræðum við aðila vinnumarkaðarins verði tekið upp nýtt viðmiðunarkerfi fyrir laun; með hliðsjón af hugmyndum viðræðunefndar um vísitölumál, þannig að verðbætur á laun verði greiddar samkv. nýju viðmiðunarkerfi eftir 1. des. 1982.“ Í þessum texta segir skorinort að tekið verði upp nýtt viðmiðunarkerfi og ekkert loforð er gefið um að það samráð sem talað er um við aðila vinnumarkaðarins skuli breyta niðurstöðum eða hafa veruleg áhrif á þær niðurstöður sem virtust vera, því að í þessari 1. gr. er bent á að hliðsjón skuli höfð af hugmyndum viðræðunefndar sem þá þegar lágu fyrir. En það sem hins vegar má deila um er hvað það þýðir þegar stendur í slíkum texta: eftir 1. des. 1982. Allir dagar eftir 1. des. 1982 gætu þar komið til greina og engin leið er að sjá í þessum texta hvenær eigi að byrja á þessu. En þó held ég að flestir Íslendingar, ef ekki allir, skilji þennan texta svo, að kerfið hefði átt að taka upp frá 1. des. s.l. Nú óska ég eindregið eftir því, að hæstv. forsrh. geri hv. Alþingi grein fyrir því hvað hafi átt að felast í þessum texta, í fyrsta lagi hvort hæstv. ríkisstj. hafi ekki náð samkomulagi um þetta mál s.l. sumar í ágústmánuði, hvort einhver breyting hafi orðið á slíku samkomulagi sem hafi tafið framlagningu málsins og hvort ástæða sé til að ætla að hæstv. forsrh. leggi nú áherslu á að mál þetta, sem hér er til umr. verði afgreitt án þess að viðmiðunarfrv. sjái dagsins ljós. Það hefur heyrst og sést í blöðum að Alþb.-menn hafi gengið gegn samþykkt sem gerð hafi verið í ríkisstj. á sínum tíma. Sé það rétt hlýtur hæstv. forsrh. að skýra frá því, svo mikilvægt sem þetta mál er ef menn ætla að ná tökum á vandamálum sem skapast vegna verðbótakerfisins. Það er fjölmargt annað, sem kemur fram í yfirlýsingu ríkisstj. frá því í sumar, sem ástæða væri til að fjalla verulega um. Það kemur t.d. fram í þessari yfirlýsingu, að meginmarkmið ríkisstj. með setningu brbl. hafi verið fjögur. Í fyrsta lagi skyldi draga úr viðskiptahallanum þannig að á næstu tveimur árum, þ.e. 1983 og 1984, megi ná hallalausum viðskiptum við önnur lönd. Nú er það ljóst, að viðskiptahallinn á síðasta ári er líklega á milli 11 og 12% af þjóðarframleiðslunni og líkur eru á að viðskiptahallinn á yfirstandandi ári verði að minnsta kosti 8% nema til komi aðrar aðgerðir en þær sem þegar hefur verið lýst og þegar hefur verið gripið til. Ég fæ ekki séð að þessar bráðabirgðaráðstafanir, þessi brbl., geti með nokkru móti náð tilgangi sínum. Þvert á móti virðast vera líkur til þess að viðskiptahallinn verði áfram, en viðskiptahalli þýðir það í raun að skuldir erlendis aukast og má búast við því, ef fram heldur sem horfir, að skuldir íslensku þjóðarinnar erlendis verði 55%, ef ekki meira, af þjóðarframleiðslunni á yfirstandandi ári. Vissulega ber að taka tillit til þess í þessu sambandi að þetta hlutfall hækkar meðal annars vegna þess að gert er ráð fyrir samdrætti þjóðarframleiðslunnar, en það er af þeim stofni sem reiknað er. Í öðru lagi ætlaðist hæstv. ríkisstj. til þess að undirstöður atvinnulífsins treystust með þeim aðgerðum sem gripið var til í sumar. Þar segir jafnframt, að þær séu gerðar til þess að auka framleiðni og framleiðslugetu þjóðarinnar. Og ég spyr: Er líklegt að það fylgifrv., sem samþykkt var síðustu dagana fyrir jól um breytingar á orlofslögunum, auki framleiðslugetu þjóðarbúsins og framleiðni þegar það er upplýst að ráðuneytisstjóri fjmrn. hefur sagt að ríkið þurfi að ráða milli 230 og 240 starfsmenn til viðbótar ef halda á úti sömu þjónustu og starfsemi og ríkið stendur fyrir nú? Auðvitað gildir nákvæmlega sama um aðra atvinnustarfsemi í landinu, um þá atvinnuvegi sem standa undir allri starfsemi í landinu. Í þriðja lagi var sagt að verja ætti lægstu laun. Það var gert með svokölluðum láglaunabótum sem alkunna er. Í fjórða lagi skyldi veita viðnám gegn verðbólgu, sem nú er gert ráð fyrir að verði á milli 60 og 80%, svo að ég vitni beint til forstjóra Þjóðhagsstofnunar, sem flutti erindi litlu fyrir jól, en gert er ráð fyrir að verðbólgan fari í 75% á þessu ári, verði ekki frekar að gert. M.ö.o.: öll fjögur meginmarkmið ríkisstj. hafa brugðist. Það er kannske ekkert við því að segja og helstu rökin gegn þessu sjónarmiði mínu eru e.t.v. þau, að ef þetta hefði ekki verið gert hefði verðbólgan orðið enn meiri. En ég spyr á móti: Sætta menn sig við 75% verðbólgu og atvinnuleysi eða ber þeim stjórnvöldum sem að slíku standa að segja af sér og efna til kosninga? Þetta er auðvitað spurning um siðferðilegt mat, en um leið pólitískt, en á þessu ber að vekja athygli. Það mætti fara mörgum orðum um alla þá töluliði sem koma fram í yfirlýsingu ríkisstj. Þar er m.a. sagt að undirbúið verði sérstakt átak í markaðs- og sölumálum íslenskra afurða erlendis. Það er eðlilegt að spurt sé hvernig að þessu hafi verið staðið. Þar segir að aukin áhersla verði lögð á sparnað og spornað við útþenslu í opinberum rekstri. Hvernig var að því staðið? Var það gert með afgreiðslu síðustu fjárlaga? Ekki fæ ég séð að svo hafi verið því að í þeim fjárlögum var beinlínis gert ráð fyrir að rekstrarútgjöldin, eyðsluútgjöldin, héldu áfram að vaxa, en niðurskurðurinn bitnaði fyrst og fremst á framkvæmdum. - Í þessu sambandi er kannske hægt að skjóta því að, að enn hefur lánsfjárlagafrv. ekki séð dagsins ljós. Ber þó hæstv. ríkisstj. lagaskylda að láta lánsfjárlagafrv. fylgja fjárlögum hverju sinni og því var lofað í nóvember að lánsfjárlagafrv. yrði lagt fram á Alþingi „á næstu vikum“. Í yfirlýsingu ríkisstj. er talað um starfsskilyrði atvinnuveganna. Auðvitað þarf hv. Alþingi að kjósa nefnd til þess að fara í þetta mál. Þar er talað um í fimmtánda lagi, í yfirlýsingunni, að unnið verði að því að samræma aðstöðugjald á atvinnurekstur. Þar er minnst á Byggingarsjóð ríkisins, þær 85 millj. sem teknar voru með aukinni skattheimtu til þess að vinna að litlu, en þó nokkru, upp á móti því þegar ríkissjóður tók til sín meginþorra af þeim tekjum sem fást vegna launaskatts, en launaskattur var auðvitað fundinn upp á sínum tíma til að standa undir fjármögnun Byggingarsjóðs ríkisins. Og í sautjánda lagi segir í yfirlýsingunni, að ríkissjóður muni efna til viðræðna við viðskiptabanka og sparisjóði um lengingu lána til atvinnuvega og húsbyggjenda. Hvar stendur þetta mál? Auðvitað hljótum við við 1. umr. málsins að eiga heimtingu á því hér á hv. Alþingi að frá því sé sagt hvar þessi mál standi öll. Þó mun ég ekki frekar fjalla um það, ekki gefst færi til þess að sinni, en svona mætti halda áfram um flestalla þá liði, tuttugu og einn að tölu, sem þarna er um að ræða, að undanskildum þó 21. lið, sem fjallar um orlof, sem átti að breytast eftir samráð við aðila vinnumarkaðarins, atvinnurekendur og launþega. Það er einmitt slíkt samráð sem oft er skálkaskjól hjá okkur og okkar stjórnvöldum. Ég mun ekki heldur, þótt fyllsta ástæða væri til, - ég get gert það með öðrum hætti, með því að leggja fram fsp., - spyrjast fyrir um það hvað hafi orðið um svipaðar yfirlýsingar hæstv. ríkisstj. sem lagðar voru fram með bráðabirgða aðgerðum sem efnt var til um áramótin 1980 og 1981. Þar var fullt af yfirlýsingum, en þær hafa horfið í tímans rás. Með sama hætti mætti líka spyrja um fjölmörg önnur atriði sem komu fram í efnahagsskýrslu ríkisstj. í janúar á s.l. ári, en það var einmitt um það leyti sem hæstv. ríkisstjórn gafst upp í slagnum við verðbólguna og ákvað að sitja þótt hún gæti ekki neinu stjórnað. Herra forseti. Þeir sem hafa talað á undan mér í þessu máli hafa gert mjög ítarlega grein fyrir sjónarmiðum stjórnarandstöðuflokkanna til þessa máls. Reyndar er þetta mál búið að vera svo lengi í meðförum Alþingis að flestir eru nokkuð klárir á því að þær ráðstafanir sem efnt var til með þessum brbl. hafa ekki náð markmiðum sínum nema að mjög litlu leyti. Það kemur í ljós þegar ástand mála er skoðað, að viðskiptahallinn var 11–12% á s.l. ári, eins og ég hef áður sagt, og svo kann að fara að hann nemi um 3000 millj. kr. á yfirstandandi ári. Það er jafnframt ljóst að langvarandi taprekstur undirstöðugreinanna hefur orðið hér á landi, jafnvel í besta árferði eins og var hér á árunum 1980 og 1981, og það hefur ekki verið reynt að ná árangri með raunhæfum hætti í þeim efnum. Það hefur jafnframt komið fram að heildarsparnaður þjóðarinnar hefur minnkað verulega að undanförnu, fjárfesting í atvinnuvegunum hefur dregist saman, efnt hefur verið til stórkostlegra skattahækkana, þannig að annað eins hefur ekki þekkst hér á landi, mikill samdráttur hefur orðið í þjóðarframleiðslu og þess vegna hafa lífskjörin versnað, því auðvitað verða lífskjör ekki til í kjarasamningum heldur með því að verðmæti skapist hjá atvinnuvegunum, og loks stefnir í enn nýtt Íslandsmetið í verðbólgunni. Það er því alveg sýnt að þessi kaupskerðingar- og skattalækkunarlög, sem hæstv. ríkisstj. setti í sumar, eru lög sem fyllsta ástæða er til að standa gegn á hv. Alþingi, þó ekki væri nema til þess eins að sú hæstv. ríkisstj. sem nú situr fari frá og kosningar geti orðið sem allra fyrst. Að allra síðustu langar mig til þess að minnast á þá brtt. sem hæstv. sjútvrh. hefur lagt fram og fjallar um breytingu á 4. gr. brbl. Í því sambandi er gert ráð fyrir að stórum hærri upphæð en sagt var frá á s.l. sumri eigi að renna til þeirra ráðstafana sem þar getur um. Hv. síðasti ræðumaður gerði þetta nokkuð að umtalsefni og óskaði eftir því að hæstv. sjútvrh. skýrði með hverjum hætti þessi nýja tala væri komin til og hvernig þessar 80 til 90 millj., ef ég man rétt, ættu sér skýringu. Ég held að hér sé á ferðinni það, að nú eigi að taka gengismun af þeim birgðum skreiðar sem eru til í landinu. Það er verið að gera ráð fyrir, en sú vara liggur geymd með miklum kostnaði fyrir þá sem hafa lagt út fyrir þessari vöru, sem eru skreiðarverkendur í landinu, að taka gengismun þegar þeir, sem enginn veit hvenær verður, losa sig við þá vöru. Gegn þessu hljótum við að standa og munum standa því hér er um það að ræða að enginn veit hvað fæst fyrir þessa vöru, enginn veit hvenær hún verður seld og enginn veit hvenær hún verður greidd. Það hlýtur þess vegna að vera eðlilegt að þeir sem geyma skreiðina fái að njóta svokallaðs gengishagnaðar þegar að því kemur. Ég et viss um að hæstv. sjútvrh. hefur fengið tækifæri til að ganga um t.d. hjá vestfirskum skreiðarframleiðendum, t.d. Íshúsfélagi Ísfirðinga, fengið að ganga þar upp á hæðina hjá ágætum vini sínum og skoða þær birgðir sem þar liggja sem enginn veit hvenær viðkomandi losnar við. Er eðlilegt að það sé fyrir fram verið að taka upp þessar eignir? Herra forseti. Það hefði verið fyllsta ástæða til þess að lesa hér upp úr Fjármálatíðindum, úr grein sem Jóhannes Nordal seðlabankastjóri, sem er nú einskonar gjaldeyrisgjaldkeri þjóðarinnar, skrifar og er einskonar grafskrift eða minningargrein um þessa ríkisstjórn, en vegna þess hve tíminn hefur hlaupið frá okkur í dag og við teljum ekki ástæðu til að lengja þessar umr. mun ég ljúka máli mínu. Það er hins vegar fyllsta ástæða til þess að menn fái góðan tíma til að kanna þessi mál, en ekki sé tafið við langar umr. En ég vil benda hv. þm. á þessa grein því þar kemur fram með mjög glöggum hætti, eins og höfundur er þekktur fyrir, hvers vegna þessari hæstv. ríkisstj. hefur mistekist stjórn efnahagsmálanna.



Herra forseti. Hv. þm. Guðrún Helgadóttir og einnig síðasti ræðumaður gerðu áætlanir um gengismun að nokkru umræðuefni. Þessar áætlanir eru fengnar frá Seðlabanka Íslands. Þegar gengi var fellt 21. ágúst mun Þjóðhagsstofnun hafa aflað umbeðinna upplýsinga um gengismun og áætlað þá, samkv. upplýsingum um birgðir sem hún fékk frá framleiðendum, að gengismunur yrði samtals um 140 millj. Þessa áætlun endurskoðaði Seðlabankinn í desember og áætlaði þá, eins og ég sagði áðan, að gengismunur yrði 231 millj. Nú hefur Seðlabankinn farið vandlega í þessar tölur og ég er hér með áætlun frá 20. þ.m. Þar segir: „Samtals inngreiddur gengismunur 20. jan. ásamt vöxtum fyrir árið 1982 123 millj. 500 þús.“ Það er að sjálfsögðu af öllum greinum, frystum fiski, saltfiski og skreið. „Áætlaður óinnkominn: 1. Freðfiskur frá Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna 20 millj., frá Sambandi ísl. samvinnufélaga 5 millj., eða samtals 25 millj. 2. Saltfiskur samkv. upplýsingum frá SÍF 6 millj. 3. Skreið samkv. upplýsingum frá skreiðarútflytjendum 54 millj. Samtals óinnkomið 85 millj.“ Síðan segir: „Samtals áætlaður gengismunur 208 millj. 500 þús.“ Þetta er sem sagt nokkru lægra en áætlað hafði verið í desember. Nú er spurt: Hvernig stendur á svona mismun? Það er ágætis spurning. Ég kann nú eiginlega ekki svör við henni önnur en þau, að upplýsinga var aflað í allmiklum flýti 21. ágúst og þessar stofnanir segja mér að þá hafi gengið erfiðlega að fá á skömmum tíma nákvæmar upplýsingar um hve miklar birgðir væru til í landinu. Síðan hefur það að sjálfsögðu skýrst mjög. Vegna þess sem hv. þm. Friðrik Sophusson sagði um gengismun af skreið vil ég vekja athygli hans á því, að brtt. mín breytir engu um það að brbl. gera ráð fyrir að gengismunur sé tekinn af skreið. Brtt. mín breytir aðeins því hvernig ráðstafað er þeim gengismun sem inn kemur. Ég er hins vegar mjög ósammála honum um það sem hann sagði um skreiðina. Ég bið hv. þm. að fletta upp í Morgunblaðinu frá s.l. hausti. Þá birtist ákaflega athyglisverð grein eftir reikningsglöggan mann í því virta blaði. Hann vakti athygli á því að besta fjárfestingin á Íslandi í dag væri að eiga skreið, því að skreiðarbirgðirnar hafa verið á 29% vöxtum og síðan á 33% þegar hún selst. Það er að vísu nokkur áhætta eins og í margs konar fjárfestingu.  Hitt er svo annað mál, að það eru margir sem ekki hafa efni á því að festa fjármagn sitt í skreiðinni, því þeir fá ekki nema hluta að láni. Þetta hefur að sjálfsögðu valdið mörgum fyrirtækjum verulegum greiðsluerfiðleikum á meðan þau eiga fjármagn sitt bundið í skreiðinni. Það er alveg rétt. Þetta tengist þeirri peningamálastefnu sem fylgt hefur verið í bönkum. Það hefur verið lögð áhersla á að draga verulegt fjármagn inn og með því reynt að draga úr þeirri þenslu sem verið hefur í þjóðfélaginu. En þeir sem hafa efni á að geyma fjármagn sitt í skreiðinni, sagði viðkomandi lærður viðskiptafræðingur í Morgunblaðinu, þeir fjárfesta mjög vel.  Hafa menn ekki talað um að afurðalánin væru ákaflega hagkvæm í þessari breytingu sem verður á okkar gjaldmiðli?  Ég endurtek það sem ég sagði áðan, að út af fyrir sig breytir brtt. mín engu um þetta. Ég vona að hv. þm. sé mér a.m.k. sammála um það. Hvort skreiðarframleiðendur hafa efni á að borga þetta eða ekki, um það má deila. Þeir borga þetta ekki fyrr en varan fer úr landi, þeir borga ekki fyrr en þeir fá hana greidda í dollurum og þeim er breytt í íslenskar krónur, þannig að ég sé ekki að verið sé út af fyrir sig að skattleggja þá, eins og hér hefur verið haldið fram. Ég vek athygli á því að gengi var breytt það mikið 21. ágúst að talið var eðlilegt að taka gengismun af birgðum. Gengi var breytt minna núna við gengisfellinguna í upphafi ársins, m.a. með tilliti til þess að taka ekki gengismun. Í raun og veru má segja að þetta tvennt helst nokkuð í hendur. Þetta er bætt með þeirri gengisfellingu sem ákveðin var. Hv. þm. Guðrún Helgadóttir spurði um skýrslu sem ég nefndi hér áðan, skýrslu nefndar um vandamál útgerðarinnar, og furðaði sig á að slík skýrsla skuli ekki birt svo að menn gætu gert sér grein fyrir því hvernig fjármagni er ráðstafað. Skýrsla þessi inniheldur trúnaðarmál viðkomandi fyrirtækja og upplýsingarnar eru fengnar á þeirri forsendu. Því er ekki heimilt að birta skýrsluna almenningi. Hins vegar legg ég á það áherslu að bæði sú nefnd sem fjallað hefur um þessi mál og stjórn Framkvæmdastofnunar og reyndar fleiri athuga að sjálfsögðu mjög vandlega þær upplýsingar sem þarna koma fram. Það er misskilningur hjá hv. þm. að fé sé ausið í þessi fyrirtæki án margs konar skilyrða. T.d. er athugað hvort eigið fé viðkomandi fyrirtækja sé nægjanlegt og þá í mjög mörgum ef ekki flestum tilfellum sett það skilyrði að eigið fé fyrirtækjanna sé aukið. Í mörgum tilfellum er sett skilyrði um aukna hagræðingu, ef ákveðnir liðir í rekstrinum eru taldir óeðlilegir, o.s.frv. Þetta er nákvæmlega það sama og við höfum gert ár eftir ár, þegar nefndir sérfræðinga hafa kannað einstök fyrirtæki og gert tillögur um breytingar til hagræðingar í rekstri. Slíkar tillögur hafa iðulega verið tengdar loforði um lán, enda verði þetta framkvæmt. Ég er hér með aðra skýrslu, sem fjallar um slíka framkvæmd 1978 og 1979 og má segja að væri unnin á grundvelli úttektar þriggja manna nefndar, sem þáv. hæstv. sjútvrh. Kjartan Jóhannsson skipaði, og vann raunar á nákvæmlega sama máta. Ég vona að ég hafi svarað þessum tveim spurningum.



Eins og kom fram í upphafi þessa fundar varð samkomulag um það að reyna að ljúka umr. núna til þess að þurfa ekki að hafa frekari kvöldfund. Ég vona að hv. þm styðji forseta í þeirri viðleitni til þess að ekki þurfi að boða nýjan fund seinna í kvöld.



Herra forseti. Ég skal verða við þeim tilmælum sem forseti bar fram hér áðan. En mig langar til, í framhaldi af því sem hæstv. sjútvrh. sagði varðandi brtt. þá sem hann hefur flutt og greinargerð hans áðan um gengishagnað, upptöku gengishagnaðar samkv. því frv. sem hér er til umr., að vekja athygli á einu. Eins og hæstv. ráðh. sagði eru það 54 millj. kr. sem gert er ráð fyrir að komi inn vegna gengishagnaðar af skreið, þ.e. 6.5%. Væri nú ekki skynsamlegra að falla frá því að greiða í gengismunarsjóð þessa upphæð af skreiðarbirgðum, sem í landinu eru frá 1982, og að þeir aðilar sem eiga skreiðina fái það fjármagn og ríkisstj. aðstoði þá og láni þeim út á skreiðarbirgðirnar á meðan þær fara ekki úr landi? Ég held að þetta væri mun skynsamlegra og ég er sannfærður um að þetta mundi leysa vanda fjölmargra fyrirtækja sem eiga í erfiðleikum í dag og hæstv. ráðh. ber fyrir brjósti. Þau mundu fá með þessu móti töluvert mikið fjármagn nú og gætu leyst úr aðsteðjandi vanda á eigin spýtur. Ég vek athygli ráðh. á því að hjá keppinautum okkar á skreiðarmörkuðunum, Norðmönnum, hefur ríkisstj. beitt sér fyrir sérstakri sjóðmyndun til þess að tryggja útflytjendum skreiðar að þeir fái það verð sem reiknað hefur verið með fyrir skreiðarframleiðslu og með því móti hvatt þá til að halda skreiðarframleiðslu áfram. Ég á sæti í þeirri nefnd sem fjallar um þetta frv. og ég hef óskað eftir greinargerð um þessi mál þar á fundi, en ég vildi varpa þeirri hugmynd fram til ráðh. hvort þetta væri ekki skynsamlegri leið heldur en að taka gengishagnað og færa hann til Byggðasjóðs til þess að úthluta þar e.t.v. eftir allt öðrum sjónarmiðum en þeir stofnfjársjóðir gera sem eru í eigu þeirra aðila sem fiskvinnslu og útgerð stunda.



Herra forseti. Ég hef áður úr þessum virðulega ræðustól sagt álit mitt á þeim bráðabirgðaráðstöfunum sem gerðar voru í sumar og hefðu átt að koma hér á dagskrá þá, svo að ég skal reyna að verða stuttorður. Það er öllum landsmönnum ljóst nú að þessar ráðstafanir eru alls ekki á einn eða annan hátt tengdar baráttu gegn verðbólgu. Þær eru verðbólguhvetjandi. Ég veit ekki hvort ég átti að heyra í hv. formanni fjh.- og viðskn., en úr því að ég heyrði til hans þegar ég sagði að ráðstafanirnar væru verðbólguhvetjandi fremur en hitt, þá vildi ég gjarnan að hann kæmi hér upp sem fagmaður á því sviði og útskýrði hvað hækkanir á vörugjöldum, viðbótarvöruflokkar í vörugjaldstekjum til ríkissjóðs, þýði þegar ríkisstj. gerir sparnaðarráðstafanir fyrir sjálfa sig með niðurskurði á vísitölu.  Allar þær ráðstafanir sem felast í þessu baráttutæki ríkisstj. sem efnahagsfrv. er eru verðbólguhvetjandi. Og ég get ekki með nokkru móti séð að þegar tekið er af gengismun frá birgðaeigendum útflutningsafurða þjóðarinnar séu þeir jafn vel settir og áður. Það er langt frá því. Það er ofvaxið mínum skilningi, jafnvel þótt hæstv. sjútvrh. vilji fá mig til að skilja það, að þeir séu vel settir með þetta fjármagn í útflutningsafurðum, sem ekki eru í augnablikinu seljanlegar, liggja hér á þungum geymslukostnaði með þunga fjárfestingu frá bönkum, sem ekki þora að fjárfesta í afurðunum, vegna þess að þetta eru keðjuverkandi áhrif, eins og t.d. þegar Seðlabankinn neyðir viðskiptabankana, sem fjármagna afurðirnar á lager, til þess að taka fleiri hundruð prósent dýrari lán í Seðlabankanum. Það er kannske eitt til viðbótar, sem hv. formaður fjh.- og viðskn., formaður bankaráðs Seðlabankans telur líkast til arðbært eins og kom fram hjá hæstv. sjútvrh., en ég get ekki skilið. Ég vildi gjarnan fá skýringu á svari hans til mín, þegar ég greip fram í áðan, ef hann má vera að því að hlusta.  Það er talað um að auka eigið fé fyrirtækjanna. Hvernig þá? Halda menn að það sé álitið arðbært að leggja hlutafé í fyrirtæki sem tapa fé linnulaust, ár eftir ár? Hvaðan á þetta nýja fé að koma? Það næst ekki nema ágóðinn komi af starfseminni sjálfri, en til þess er ekkert svigrúm eins og efnahagsástand þjóðarinnar er í dag. Það er ekkert svigrúm fyrir fyrirtæki, hvort sem þau eru í útflutningi eða ekki - og kannske ennþá síður ef þau stunda útflutning, til að reka fyrirtækin eins og þarf til að þau skili ágóða. Það er ekki nokkur möguleiki á því. Það er hrein sjálfsblekking ef menn halda að einstaklingar fáist til að leggja nýtt fé í slíkan rekstur sem sjávarútvegurinn er orðinn. Það eru bara framlög til taprekstrar. Ég segi fyrir mína parta að mér er ekki nokkur leið að skilja þá ráðstöfun ríkisstj. að leggja skatt á þann atvinnuveg sem á að fara að styrkja. Að leggja skatt á styrkþegann og styrkþeginn er undirstöðuatvinnuvegur þjóðarinnar. Þetta er alveg furðulegt. fyrirtæki. Það er það, það er alveg furðulegt fyrirtæki. Ég get ekki með nokkru móti skilið að blankur einstaklingur geti tekið lán hjá sjálfum sér til þess að halda áfram að fjármagna sínar þarfir. Það get ég ekki skilið. Ég held að það verði að staldra við og athuga hvert við stefnum í þessu máli, og í lánamálum og peningamálum þjóðarinnar í heild, því að þetta er allt keðjuverkandi. Við erum á villigötum eins og er.



Ég verð að biðja hv. þdm. afsökunar á að ég tók það sem orðinn hlut að hægt væri að ljúka þessum umr. núna án þess að hafa framhaldsfund í kvöld. Ég vona enn að svo geti orðið.



Herra forseti. Eins og réttilega hefur komið fram hjá hæstv. forseta er gert ráð fyrir að ljúka 1. umr. á þessum fundi þannig að ekki þurfi að boða til kvöldfundar sérstaklega. Það er meðfram af því við höfum tekið tillit til þess að við höfum stillt okkar málflutning mjög í hóf og orðið að sleppa mjög mörgu því sem vissulega hefði verið ástæða til að fjalla um. Við ætlumst þá auðvitað til þess að nefndin fjalli um þetta. En það kemur mér stórkostlega á óvart, eftir að hafa varpað hér fram nokkrum fsp. um veigamikil atriði, gert það ásamt hv. þm. Geir Hallgrímssyni og Sighvati Björgvinssyni, að ekki skuli koma eitt einasta svar frá hv. frsm. í þessu máli. Þegar hæstv. forsrh. flutti sína framsöguræðu sagði hann, með leyfi forseta: „ Hv. 10. þm. Reykv., Friðrik Sophusson, undraðist það mjög að hann hefði ekki fengið svör við fsp. sem hann bar fram til ráðh. Ég vil bara benda á það, að þær fsp. sem hann bar fram til okkar heyra undir efnisumr. um það mál sem nú er til umr.“ - Ég skýt því hér inn að þessum fsp. var beint til hæstv. ráðh. í þingskapaumr. Held ég áfram lestrinum: „Hitt er náttúrlega hrein fjarstæða og sýnir að eitthvað á hv. þm. enn ólært í þingvenjum og þingsköpum. Það er ákaflega óeðlilegt ef við færum að ræða utan dagskrár um þau atriði eða svara fsp. um þau atriði sem heyra alveg beinlínis undir það mál sem er á dagskrá og er nú komið til dagskrár, en sem þessir hv. þm. hafa verið að tefja nú með málþófi.“ Nú stendur þannig á að við höfum fallist á að flýta þessum umr. í dag. Ég hélt satt að segja að hæstv. ráðh. hefði með þessum ummælum sínum á síðasta fundi á miðvikudaginn var verið að segja að þetta heyrði undir efnisumr. málsins og hann hlyti þá að koma hér upp og taka þátt í þeim umr. og svara þeim fsp. sem yrðu til þegar þetta mál kæmi til umr. Ég var svo einfaldur, svo - hvað er það nú kallað - lítt þingvanur og þekkti svo lítið þingsköp. Það má vera að það sé ástæða þess að ég spyr svona barnalega, en ég ætlast þá til þess af mönnum, sem hafa setið hér áralangt og um áratuga skeið, að þeir skýri út hvað felst í slíkum ummælum. Þetta mál er þannig vaxið, að í því eru fjölmörg atriði sem við vissulega vildum fá svör við. Ég skal bara taka eitt einasta mál út úr og það varðar verðbótakerfið. Ég þarf ekki að endurtaka spurninguna. Þær hafa komið fram frá fjölmörgum aðilum við þessa umr. En mér finnst vera full ástæða til að spyrja og ítreka þá spurningu, hvar það mál standi o. s. frv. Gerist það ekki ætlast ég til þess af hv. nm. í fjh.- og viðskn. að þeir taki þetta mál til vandlegrar íhugunar og gefi sér góðan tíma til að kynna sér og leita að því hvar þetta mál er statt. Herra forseti. Ég tek fullt tillit til þeirra óska að ekki verði hér kvöldfundur. En mér fannst nauðsynlegt vegna þeirra ummæla sem féllu hér við framsöguræðu í þessu máli að biðja um að þau yrðu skýrð í ljósi þess að nú hafa fsp. komið þegar efnisumr. fór fram um þetta mál.



Herra forseti. Eins og hæstv. forseti hefur skýrt frá var það samkomulag að ljúka þessari umr. um sjöleytið. Hv. þm. sem nú talaði, Friðrik Sophussyni, var vel kunnugt um það samkomulag, en hann átti sinn verulega þátt í því að sprengja þetta samkomulag vegna þess að hann talaði sjálfur óvenjulangt mál. Mest af því sem hann sagði var endurtekningar á því sem hann hafði ýmist áður sagt eða aðrir hér í umr. Klukkan var farin að ganga átta þegar honum loksins þóknaðist að ljúka sínu máli. Þetta tek ég fram þegar hann leyfir sér að koma hér með ásakanir í minn garð fyrir að ég svari ekki fsp. Ég benti honum á það um daginn, að það væri ekki rétt að bera fram efnislegar fsp. um málið utan dagskrár, tefja sem sagt að sjálft aðalmálið kæmi til umr. og þylja upp fsp., sem snerta málið sjálft, utan dagskrár. Varðandi þær fyrirspurnir sem hér hafa verið bornar fram hafa þær flestar efnislega verið til hæstv. sjútvrh. Hann hefur svarað þeim ítarlega og síður en svo að ástæða sé til að kvarta yfir því. Það er engin ástæða til þess að ég sé að rísa upp líka og svara sömu fyrirspurnum og endurtaka það sem annar ráðh., sem mál að þessu leyti heyrir undir, hefur sagt. Hins vegar er það eitt sem er þráhyggja hjá hv. þm. Friðrik Sophussyni. Það er 1. liður í yfirlýsingunni sem fylgdi brbl. frá því í ágústmánuði, - og hér hafa komið fram nokkrar fsp. í sambandi við framkvæmd á þessum 21 lið sem talinn er upp í yfirlýsingunni. Vitanlega kemur ýmislegt af þessu til umr. í n. sem fjallar um málið og ég vil vissulega áskilja mér rétt til þess að tala við 2. og jafnvel 3. umr. málsins og skýra ýmis þau atriði. Hins vegar dettur mér ekki í hug að fara hér að gefa ítarlega skýrslu um hvar hver þessara 21 liða stendur í þessum umr., sem þegar eru búnar, m.a. fyrir tilverknað þessa hv. þm., að standa lengur en um var talað og um samið. Ég skal hins vegar taka það fram strax, og það segir í þessari yfirlýsingu, að auk þeirra aðgerða sem ákveðnar hafa verið með brbl. hefur ríkisstj. ákveðið að standa að eftirfarandi - og síðan kemur 21 liður. Þeir sem lesa yfir þessa liði sjá ósköp vel að sumir þessara liða hafa þegar verið framkvæmdir. Sumir þessara liða eru langtímaáætlun sem þegar er einnig unnið að. Að því er snertir 1. liðinn, þá er hann á þá leið að að undangengnum frekari viðræðum við aðila vinnumarkaðarins verði tekið upp nýtt viðmiðunarkerfi fyrir laun. o.s.frv. Að þessu hefur verið unnið. Þetta er auðvitað eitt af erfiðustu og viðkvæmustu vandamálum sem þjóðin á við að glíma. Það sem hér er um að ræða eru ekki bráðabirgðaráðstafanir, heldur aðgerðir sem gætu orðið til frambúðar. Þess vegna má ekki heldur hrapa að neinu í því efni. Eins og kemur fram í þessari yfirlýsingu er einnig í samræmi við grundvallarstefnu ríkisstj., sem hún hefur fylgt í þessu í nær þrjú ár sem hún hefur starfað, gert ráð fyrir samráði við aðila vinnumarkaðarins. Í þeim aðgerðum sem hingað til hafa verið gerðar varðandi efnahagsmál hefur verið lögð á það áhersla að hafa samráð við verkalýðssamtökin og að gera ekki neitt sem væri beinlínis í andstöðu við þau, - ekki þannig að þau eða forusta þeirra samþykktu endilega það sem gert hefur verið, en a.m.k. að þau vildu ljá eyra þeim ákvörðunum sem teknar hafa verið. Vil ég sérstaklega nefna hér tvö dæmi þessa efnis. Það sem gert var í ársbyrjun 1981 og svo aftur í ágústmánuði s.l. Í sambandi við breytingu á viðmiðunarkerfinu er þetta auðvitað ákaflega mikilvægt atriði. Ég geri ráð fyrir að áður en langt um líður láti ríkisstj. taka saman grg. um hvað gert hefur verið varðandi þennan 21 lið, en ég hef hins vegar tekið fram að sumt er í vinnslu, sumt er þegar komið í framkvæmd.



Herra forseti. Hæstv. forsrh. greindi hér frá samkomulagi sem gert hefði verið um að umr. lyki hér fyrir ákveðinn tíma. Ég vil aðeins fara fram á, þið einstaklingar hér í þessu háa húsi sem stöðugt hafið mannasiði á vör, að það gildi þá jafnt um þá sem hér eru. Ég undirstrika að ég hef ekki verið aðili að neinu slíku samkomulagi.



Út af síðustu orðum. Ég tók skýrt fram í dag að það yrði kvöldfundur, en áður en fundur hófst kl. 6 komu þm. til mín og tilkynntu mér að ekki yrði þörf á að framlengja fundinn vegna þess að þeir sem hefðu beðið um orðið mundu stytta mál sitt og fundi yrði lokið fyrir kl. 7. Út á þetta tilkynnti ég um fundartíma og jafnframt treysti því að þetta væru orð sem væri hægt að standa við.



Herra forseti. Ég kannast við að hafa sagt að ég mundi stytta mál mitt svo að ekki þyrfti að halda kvöldfund, en að talað hafi verið um að umr. skyldi lokið fyrir kl. 7 kannast ég ekki við, enda engin þörf á því. En mitt erindi í þennan ræðustól var að þakka hæstv. forsrh. Ég sá alls ekki eftir þessum 5 eða 6 mín. sem hann gaf sér til að svara fsp og fagna því, því að það kom margt fram í hans máli. Ég þakka hans ágæta svar, sem menn muna að vísu kannske ekki hvernig var. Það skiptir ekki öllu máli alltaf hvernig svörin eru. En ég hlakka til 2. og 3. umr. málsins, þegar svör koma við hinum spurningunum öllum.