Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Sl. fimmtudag fór ég þess á leit við hæstv. dómsmrh. Þorstein Pálsson að utandagskrárumræða yrði í þinginu um löggæsluna í Grindavík. Málavextir eru í stuttu máli þeir að alveg síðan 1992, þegar lögreglan í Grindavík var sameinuð lögregluembættinu í Keflavík, hefur stöðugur niðurskurður verið á löggæslu í þessum einum stærsta útgerðarbæ á Suðurnesjum. Fram til þess tíma hafði þótt sjálfsagt að hafa fimm menn í einu á vakt um helgar sem þýddi að hægt var að gera út tvo lögreglubíla og hafa einn mann á stöð. Þá voru að jafnaði tveir menn á útkallsvakt. Nú hefur verið fækkað niður í þrjá á vakt, aðeins einn bíll er til ráðstöfunar, hinn bíllinn var færður til Keflavíkur 1998. Árið 1995 var ákveðið að aðeins einn maður yrði á útkallsvakt í sparnaðarskyni og til að forða því að félagi þeirra lenti einn í hættuástandi hafa lögreglumennirnir sjálfir tekið það á sig að vera til taks, ef svo bæri undir, launalaust. Bakvaktin sem er alger lágmarksneyðarráðstöfun hefur kostað ríkið um 1.200 þús. kr. á ári. Nú er fyrirhugað að því er sagt er í sparnaðarskyni að sinna bakvöktum frá Keflavík en það tekur lágmark 25 mínútur að komast frá Keflavík til Grindavíkur og er þá miðað við að lögreglubíllinn standi fullmannaður tilbúinn á hlaðinu hjá lögreglustöðinni sem er auðvitað ekki nálægt því alltaf því að lögreglan í Keflavík er líka undirmönnuð. Þessar ráðstafanir, sem ekki hefur verið unnt að fá afturkallaðar þrátt fyrir harða baráttu bæjarstjórnar Grindavíkur, hafa valdið miklum ugg í bænum. Menn óttast mjög um öryggi fólks á svæðinu en þarna eru fjölsetnar verbúðir og mikill fjöldi aðkomufólks í bænum. Við þessar aðstæður fór ég fram á utan dagskrárumræðu um málið. Er skemmst frá því að segja að hæstv. dómsmrh. kvaðst vera á útleið úr þinginu og hann yrði ekki viðstaddur þar meira. Hæstv. menntmrh. Björn Bjarnason mundi gegna fyrir hann. En þegar leitað var eftir því var hæstv. ráðherra ekki tilbúinn til að taka utandagskrárumræðuna heldur. Ég vil því spyrja hæstv. forseta hvort honum finnist ekki æskilegt að hæstv. ráðherrar verði við slíkum beiðnum og hvort hæstv. forseti muni beita sér fyrir því að utandagskrárumræðan geti farið fram.

Því er til að svara að hæstv. ráðherra, sem gegnir fyrir Þorstein Pálsson, verður að meta það sjálfur hvort hann verður við slíkri beiðni.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Sigríði Jóhannesdóttur fyrir að taka málið upp hér og ég hlýt að gagnrýna þá meðferð sem beiðni hennar um utandagskrárumræðu um málið hefur fengið hjá hæstv. ráðherrum. Sannarlega hefði verið ástæða til að ræða utan dagskrár það ástand sem skapast þegar löggæslu er ábótavant sem er því miður víða raunin út um landið. Við þekkjum það mætavel sem sitjum í hv. fjárln. að löggæslumálin eru hreinlega í hálfgerðu uppnámi víða um land og hvarvetna þörf úrbóta og sá þáttur er nánast fastur liður í dagskrá þeirra fjölmörgu fulltrúa sveitarstjórna af öllu landinu sem koma á fund fjárln. Við getum rétt ímyndað okkur álagið á þá einn eða tvo löggæslumenn sem eiga að sinna allri löggæslu á stóru svæði og það öryggisleysi sem fólk skynjar við slíkar aðstæður. Þess vegna hefði sannarlega verið ástæða til að ræða þetta mál eðlilega utan dagskrár og ég tek undir gagnrýni hv. þm. Sigríðar Jóhannesdóttur á þá meðferð sem beiðni hennar hefur fengið hjá þinginu.

Herra forseti. Auðvitað er umhugsunarefni að erfitt er fyrir þingmenn að nýta þá heimild sem þeir hafa til utandagskrárumræðu, t.d. ef ráðherra er fjarverandi, er ekki í þinginu eins og í þessu tilviki. Við verðum að gera okkur grein fyrir því að ráðherra sem leysir af í slíku tilviki þekkir ekki málin og það munum við væntanlega fá að heyra. Það er umhugsunarefni að þingmenn muni ekki eiga möguleika á að fá umræðu um brýn mál og þetta er miklu stærra mál en það hljómar. Hvers vegna skyldu svo vera átök núna um löggæslumál í Grindavík? Það er vegna þess að í fjárlögum var sýslumönnum þröngt skorinn stakkur og ég spyr stjórnarliða: Vissu þeir, þegar þeir voru að afgreiða fjárlög í desember, að sýslumenn yrðu að grípa til niðurskurðar á jafnmikilvægum þætti og eftirlitsstörf á þessum smærri stöðum eru að skera niður bakvaktirnar á stöðum eins og Grindavík, sjávarútvegsplássi? Vita hv. þm. að fyrirhugað er, herra forseti, á fleiri stöðum en á Suðurnesjum og Grindavík að skera niður bakvaktir? Vita hv. þm. að fyrir liggur að það verði gert á Vesturlandi? Vita hv. þm. að það liggur fyrir að sýslumenn víða um land eigi engan kost á að uppfylla fjárlagaramma sinn og standa við fjárlög sín öðruvísi en grípa til slíkra aðgerða og þeir eru víðar búnir að sjá að eina leiðin er að þurrka út bakvaktirnar á litlu stöðunum, ágætu þingmenn? Þetta er það sem við blasir á síðustu dögum þingsins þegar við fáum ekki utandagskrárumræðu til að ræða slík mál.

Forseti bendir á að það stendur yfir umræða um störf þingsins en ekki efnisleg umræða um lögreglumál í Grindavík.

Herra forseti. Þegar það kom til umræðu með okkur dómsmrh. í síðustu viku að það væri ósk um að efna til umræðu utan dagskrár um þetta mál kom í ljós að hæstv. dómsmrh. hafði ekki tök á því að gera það í síðustu viku og nú er hann í fylgd forseta Íslands í Rómaborg að sinna skyldustörfum sínum þar. Það var líka samdóma álit okkar að það væri í sjálfu sér ekki mikils virði að ég tæki þátt í umræðum um þetta. Nú hefur hv. þm. komið sjónarmiðum sínum á framfæri og að sjálfsögðu verður séð til þess að þau sjónarmið komist til yfirvalda dómsmála og lögreglumála og tekin verði afstaða til þeirra sjónarmiða sem hv. þm. hreyfði en það var ekki nein neitun af minni hálfu að efna til utandagskrárumræðu um málið. Ég taldi hins vegar að einsýnt væri að það væri betra, eins og hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir vakti máls á, að dómsmrh. sjálfur tæki þátt í þeim umræðum.

Virðulegur forseti. Ég hefði talið mjög æskilegt að utandagskrárumræða hefði farið fram um málið. Það er alveg ljóst að hér er um mikið hagsmunamál fyrir Grindvíkinga að ræða. Hallgrímur Bogason, formaður bæjarráðs, hefur t.d. haft samband við mig og lýst áhyggjum þeirra. Þetta er ekki lítið samfélag. Það eru 2.200 manns sem búa í Grindavík. Þarna er verið að taka bakvaktir af og það hefði verið mjög æskilegt að fá faglega umræðu um málið, hvort um eðlilega hagræðingu sé að ræða eða ekki. Ég hef hins vegar talsverðan skilning á því að hæstv. menntmrh. á kannski erfitt um vik þar sem hann þekkir þessi mál væntanlega ekki í þaula en ég er ósammála því að það hefði ekki orðið einhvers virði að fá að ræða þetta mál við hæstv. ráðherra. Ég hef skilning á stöðu mála en ég ítreka að mjög æskilegt hefði verið að taka málið upp og leyfa fólkinu að ræða það í þaula til að sjá hvort um eðlilega aðgerð sé að ræða eða ekki. Þetta er stórt samfélag, 2.200 manns, og talsverður tími sem fer í að sinna t.d. slysum sem geta orðið í kringum Grindavík. Ef þau koma upp á tekur talsverðan tíma fyrir lögregluna að færa sig á milli.

Herra forseti. Auðvitað er ákaflega sérkennilegt að horfa framan í þann veruleika að hæstv. ríkisstjórn hefur engan dómsmrh. og þegar beðið er um efnislega umræðu um mikilvægt mál fyrir allstóra byggð er ekkert um svör. Þá er vísað til þess að hæstv. dómsmrh. sé í fylgd forseta Íslands í Rómaborg og hæstv. dómsmrh. kvaddi raunar úr þessum ræðustóli í síðustu viku og lét þess getið að þetta væri í síðasta skipti sem hann stæði í þessum stóli. Ber þá að líta þannig á, herra forseti, að enginn dómsmrh. verði í orðaræðum og í viðræðum við þingið það sem eftir lifir? Ég tel þvert á móti mikilvægt að sitjandi dómsmrh. komi til umræðna um málið, kynni sér það í dómsmrn. hjá bærum mönnum og ræði það efnislega því að ekki er eingöngu um það að ræða að hæstv. dómsmrh. hafi einhverjar sérstakar skoðanir á málinu. Ríkisstjórnin hlýtur að hafa það líka í heild sinni. Málið er það stórt þrátt fyrir allt. Ég hvet því til þess, eftir umræðuna um störf þingsins og beiðni nokkurra þingmanna í þá veru að þessi umræða fari fram, ef ekki í dag þá í síðasta lagi á morgun. Ég sé öll efni til þess að það geti átt sér stað. Ég vil þrátt fyrir allt líta þannig á að við séum ekki dómsmálaráðherralaus þótt hæstv. ráðherra, Þorsteinn Pálsson, sé í útlandinu.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Sigríði Jóhannesdóttur fyrir að taka málið upp. Það er í reynd tvíþætt, þ.e. alvarleiki málsins og að það þurfi úrbætur. Það er hins vegar ekki til umræðu heldur hvort fara hefði átt fram utandagskrárumræða um þetta efni. Ég tel, herra forseti, að svo hefði átt að vera. Það er alveg ljóst að þó svo dómsmrh. sé að skyldustörfum erlendis gegnir annar ráðherra störfum fyrir hann. Það er ekki svo að það hefði verið gagnslaust að hafa hæstv. menntmrh. til svara varðandi þetta mál því að spurningarnar hefðu verið mjög einfaldar, þ.e. til hvaða úrbóta hæstv. dómsmrh. mundi grípa varðandi þetta mikla vandamál og þeirra svara getur ráðherra þá leitað í samvinnu við embættismenn í dómsmrn. En það er svo augljóst að humma á málið fram af sér þar til þing er farið heim. Það gefst því ekki tækifæri fyrir okkur þingmenn að draga fram hversu alvarlegt það vandamál er sem snýr að löggæslumálum í Grindavík. Það er ámælisvert, herra forseti, að þessi utandagskrárumræða skyldi ekki fara fram. Þó að það sé réttur ráðherra að neita því með þessum hætti hefði hann að mínu mati ekki átt að gera það með þessum rökum vegna þess að spurningin í málinu var mjög einföld.

Herra forseti. Varðandi það að taka mál einstakra byggðarlaga upp undir þessum lið væri út af fyrir sig eðlilegt undir þeim kringumstæðum að um mikið upplausnarástand væri að ræða í Grindavík og ef vandamálin hrönnuðust þar upp í löggæslumálum væri það líka eðlilegt, en svo er reyndar ekki. Við þingmenn Reykjaness könnumst við þetta vandamál að bakvaktir hjá lögreglunni í Grindavík hafa verið færðar á milli svæða. Þetta mál hefur verið sérstaklega rætt við dómsmrh. og hefur verið til skoðunar þar. Ég hef því ekki trú á því að Grindvíkingar þurfi að hafa slíkar áhyggjur af þessu máli eins og komið hefur fram en ítreka að undir eðlilegum kringumstæðum hefði mér fundist að slík mál, ef um mjög alvarlegt ástand væri að ræða, kæmu til umræðu í utandagskrárumræðu.

Hæstv. forseti. Ég ætlaði að taka til máls um lögreglumál í Grindavík í víðu samhengi en ekki störf þingsins og ég vona að ég syndgi ekki mikið upp á náðina í þeim efnum. Ég kom með fyrirspurn til hæstv. dómsmrh. um daginn um löggæslumál í Kópavogi þar sem ástandið er þannig að þar eru 25 lögreglumenn í 22 þúsund manna bæjarfélagi og fjöldi þeirra hefur staðið í stað síðustu 10 árin. Þau svör sem ég fékk voru þau að nóg væri af lögreglumönnum í Reykjavík. Þeir gætu þá komið lögreglunni í Kópavogi til aðstoðar ef í harðbakkann slægi. Af því að menn eru að tala um löggæslumál á Reykjanesi, þá vildi ég benda á þetta svar og vekja athygli á því að þarna er um tvö kjördæmi að ræða. Ef leysa á löggæslumál í Reykjaneskjördæmi með því að senda lögreglulið úr öðru kjördæmi, þá er spurning hvert þessi umræða er að fara. Það er a.m.k. afar nauðsynlegt að öll þessi mál séu tekin til gagngerðrar endurskoðunar. En ég vil þakka fyrir þá umræðu sem hér er.

Hæstv. forseti. Það kemur berlega í ljós að þetta er mál sem brennur á fjölda fólks. Uppgefnar ástæður til þessa gjörnings virðast heldur ekki rökheldar af hálfu yfirvalda löggæslumála á Suðurnesjum. Til dæmis virðist sem það fyrirheit sýslumanns að láta lögreglubíl fara í eftirlitsferð tvisvar til þrisvar á nóttu til Grindavíkur kosti bara í akstri bílsins ef miðað er við lítinn lögreglubíl yfir 1.500 þús. en kostnaðurinn sem skera á niður var þó aldrei nema 1.200 þús. Þetta hefði einhvern tíma verið kallað að spara eyrinn og kasta krónunni, hæstv. forseti. Eiga Grindvíkingar að horfast í augu við alvarlegar afleiðingar af skertri löggæslu vegna sparnaðar af þessari stærðargráðu? Eitt af því sem fólk óttast í Grindavík í ljósi þess samdráttar sem orðið hefur hægt en örugglega frá því að lögregluembættið í Grindavík var sameinað Keflavíkurlögreglu er að lögreglustöðin í Grindavík verði lögð niður og bænum alfarið gegnt frá Keflavík á sama hátt og Sandgerði og Garði, en á þeim svæðum kvartar fólk mjög undan ónógri löggæslu. Ég mun beina skriflegri fyrirspurn til dómsmrn. og leita eftir svari við þessari spurningu. Það er mjög brýnt að aðstæður séu kannaðar ofan í kjölinn og litið til reynslunnar af hversu mörg útköll hefur verið um að ræða á liðinni tíð. Það er mikilvægt að öryggi fólks í heilum bæjarfélögum sé ekki teflt í tvísýnu, herra forseti.

Herra forseti. Ég kvaddi mér hljóðs um fundarstjórn forseta í gær til að spyrjast fyrir um hvernig á því stæði að frv. á þskj. 937, um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða, kæmi ekki á dagskrá fundarins í gær. Ég beindi þeim tilmælum til forseta að þetta mál kæmi á dagskrá fundarins í dag. Forseti tók því vel og lofaði að skoða það mál með velvilja en nú tek ég eftir því að frv. er ekki á dagskrá fundarins í dag og ég leyfi mér að spyrja virðulegan forseta: Hvers vegna ekki?

Ástæða þess að forseti gat ekki orðið við þeirri beiðni að setja málið á dagskrá þessa fundar er einfaldlega sú að það var það mikill fjöldi annarra mála, eins og sést á dagskránni, sem höfðu fengið afgreiðslu. 31 mál er á dagskránni í dag. Auk þess verður forseti að benda á að mikill fjöldi mála hefur ekki komist til 1. eða fyrri umræðu sem hafa lægri númer en mál hv. þm. Sighvats Björgvinssonar, en það er mál nr. 571. Forseta sýnist að það séu um og yfir 30 mál sem hafa lægra númer og venjan er að reyna að fara eftir því þótt undantekningar séu oft gerðar og þá í góðu samkomulagi. Þetta er ástæðan fyrir því að málið kom ekki á dagskrá nú í dag.

Herra forseti. Skömmu fyrir síðustu nefndadagasyrpuna voru þingmannamál sett á dagskrá í einn dag. Einn dagur fyrir stjórnarliða, annar dagur fyrir stjórnarandstæðinga. Ekki tókst að ljúka þeirri dagskrá daginn sem stjórnarandstæðingar voru með sín þingmál. Mörg þeirra mála komu fram snemma á þessum vetri. Þau liggja enn og ekki hefur verið boðið upp á að flytja þau mál sem ekki náðist að tala fyrir á þeim eina degi. Í gær, þremur dögum fyrir áformuð þinglok, voru átta mál til 1. umr. Það voru allt stjórnarfrumvörp þrátt fyrir að nefndastarfi væri í raun lokið. Átta mál, herra forseti, af þeim 31 sem eru á dagskrá í dag eru mál til atkvæðagreiðslu til að koma þeim til nefndar eða síðari umræðu. Það er fullkomlega óviðunandi að ef stjórnarandstaðan óskar eftir að sérstakt mál komi á dagskrá, eins og það sem formaður Alþfl. óskaði eftir að kæmi á dagskrá í dag, sé fullkomlega litið fram hjá því á sama tíma og fyrir liggur að við erum að ganga til atkvæða um átta mál sem koma frá ríkisstjórninni. Enn á ný hljótum við að staldra við það hvort Alþingi ráði virkilega ekki ferð sinni heldur sé sífellt að taka fyrir mál stjórnarinnar og ekkert annað.

Virðulegi forseti. Þó að þessi umræða fjalli um störf þingsins þá kemst ég ekki hjá því að vekja athygli á því um hvað þetta mál fjallar sem ég er að óska eftir að verði tekið til umræðu. Tugir manna eru nú að missa vinnu sína í landvinnslu víða úti á landi vegna hráefnisskorts. Vertíðarflotinn okkar íslenski er að deyja vegna skorts á aflaheimildum. Vertíðinni verður ekki frestað. Það frv. sem hér er um að ræða er eina tillagan sem fyrir Alþingi liggur í þessu máli og ég trúi því ekki að þingmeirihlutinn ætli að ljúka störfum á Alþingi án þess að taka afstöðu til einu tillögunnar sem fyrir liggur um að koma í veg fyrir neyðarástand í sjávarplássunum hringinn í kringum landið. Virðulegi forseti. Ég mun athuga það í dag hvort ekki sé rétt að ég beiti ákvæðum í þingsköpum sem heimila þingmanni að leggja fram dagskrártillögu á þingfundi um að mál skuli tekið á dagskrá á næsta þingfundi sem verður eftir þann þingfund sem tillagan er lögð fram. Þá mun líka koma í ljós efnisleg afstaða þingmanna, þar á meðal þingmanna stjórnarliðsins, til þess hvort þeir ætla sér virkilega að koma í veg fyrir afgreiðslu einu tillögunnar sem fyrir Alþingi liggur um þetta mál. Efnislega afstöðu munu þeir taka þegar þeir greiða atkvæði um slíka dagskrártillögu komi hún fram.

Herra forseti. Ég geri grein fyrir nál. minni hluta efh.- og viðskn. um breytingar á lögum um Nýsköpunarsjóð atvinnulífsins. Auk mín rita undir nefndarálitið hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon og Sigríður Jóhannesdóttir. Málið snýst um það, herra forseti, að þegar lög um Nýsköpunarsjóð voru afgreidd á hinu háa Alþingi var ákveðið að hafa sérstaka vöruþróunar- og markaðsdeild innan sjóðsins. Samkvæmt þeim lögum sem nú gilda átti deildin að starfa í þrjú ár en síðan átti að leggja hana niður og eignir hennar áttu að renna til almennrar starfsemi Nýsköpunarsjóðs. Frv. ríkisstjórnarinnar, sem ágreiningur varð um í hv. efh.- og viðskn., snýst um það að nú vill meiri hlutinn að deildin verði gerð að varanlegum hluta Nýsköpunarsjóðs. Það hefur verið hætt við, herra forseti, að leggja deildina niður. Við í minni hlutanum teljum ótímabært að breyta ákvæðinu. Nær væri að deildin yrði strax lögð niður vegna þess, herra forseti, að þó svo deildin eigi að vinna að markaðsaðgerðum og vöruþróun er samkvæmt lögum um Nýsköpunarsjóð hægt að inna þá starfsemi af hendi með almennri starfsemi sjóðsins. Deildin er þar með óþörf enda var hún ekki sett upp til að vinna sérstaklega að þessu markmiði heldur á stofnun deildarinnar sér ákveðna forsögu. Forsagan er sú að deildin var stofnuð á sínum tíma vegna þess að iðnrekendur töldu að þeir ættu rétt á því fjármagni sem var innheimt með iðnlánasjóðsgjaldi. Þetta gerðist í uppstokkun sjóðanna sem fór fram fyrir tveimur árum, þ.e. sameiningu Fiskveiðasjóðs, Iðnlánsjóðs og Iðnþróunarsjóðs. Úr þeim varð til Fjárfestingarbanki atvinnulífsins og Nýsköpunarsjóður. Við erum því að eiga við eina af afleiðingum þeirrar stefnumörkunar ríkisstjórnarinnar. Hagsmunasamtök iðnaðarins og starfsmenn þeirra hafa lagt mikla áherslu á að þeir fái að ráðstafa þessu fé. Þetta er gamalkunnug staða. Nær hefði verið að endurgreiða til þeirra fyrirtækja sem lögðu fram iðnþróunarsjóðsgjaldið hafi verið ágreiningur um eignarhald en það er ekki það sem forsvarsmenn hagsmunasamtakanna vilja, né fulltrúar þeirra í ríkisstjórn. Þeir vilja hafa umsjón með þessum peningum. Einnig má rifja upp, herra forseti, að gjaldinu var varið til þess að reka hluta af starfsemi samtaka iðnaðarins eins og var í fréttum fyrir nokkru. Satt best að segja vissi enginn af því og að mínu mati var verið að skauta aðeins á línunni þegar í ljós kom hvernig það hafði verið gert. Einnig má geta þess að deilur hafa verið um upplýsingagjöf um styrkveitingar og annað slíkt úr þessu sjóðaumhverfi iðnrekenda og það var ekki fyrr en með dómi að upplýsingar voru knúnar fram um hvað þessi sjóður var að starfa. Það sést á öllu að við erum komin inn á afskaplega viðkvæmt svið sem er hin harða hagsmunagæsla vinnuveitenda í þessu landi. Það frv., sem við erum að afgreiða, er skólabókardæmi um möndlið sem viðhaft er í þessum efnum. Ekki er skrýtið, herra forseti, að pólitískur ágreiningur sé um þetta efni þó það hafi farið fram hjá ýmsum í samfélaginu. Minni hlutinn átelur þessi vinnubrögð og telur enga ástæðu til að breyta núgildandi lögum. Við höfum lagt til að deildin verði einfaldlega felld niður en ef menn vilja ekki gera það strax skulum við bara láta lögin hafa þann gildistíma sem gert var ráð fyrir og deildin mun þá starfa í þrjú ár. Ég vil taka fram að það er engin lagaskylda að eyða eignum þessa sjóðs. Það er ekki svo. Margvísleg rök eru fyrir því að láta þetta mál bíða. Einnig má benda á að Nýsköpunarsjóður hefur ekki starfað nema í eitt ár og út frá því er algerlega ástæðulaust að gera breytinguna. Það hefði mátt bíða fram á haustið og fá meiri reynslu af starfi sjóðsins áður en menn færu að gera deildina varanlega eins og gert er með þessu. Þess má geta, herra forseti, að við í minni hlutanum átöldum mjög vinnubrögðin varðandi þetta, ekki síst leyndina sem hvílir yfir sjóðnum. Meiri hlutinn féllst á þetta sjónarmið þannig að ein af tillögum meiri hlutans í því er að í ársreikningum fylgir skrá yfir lánveitingar, hlutafjárkaup og óafturkræf framlög eða styrki. Það er vitaskuld til mikilla bóta að menn eru þó knúnir til að sýna afgreiðslu mála sinna. Það var ekki hugmyndin upphaflega, hvorki þegar frv. kom fram né af hálfu iðnrekenda sem standa vörð um þessa peninga. Við teljum óþarfa að lögfesta frumvarpið og viljum taka sérstaklega fram að með því er á engan hátt skertur möguleiki sjóðsins til vöruþróunar og nýsköpunar nema síður sé. Þetta er ódýrari framkvæmd sem við leggjum til. Lögin kveða skýrt á um að sjóðurinn geti unnið að nýsköpun og vöruþróun án þess að hafa til þess sérstaka deild. Við styðjum nýsköpun og vöruþróun. Um það snýst málið ekki. Hugmyndir okkar mundu líka spara sjóðnum fé. Það er þess vegna, herra forseti, sem minni hlutinn, sem við stöndum að, hv. þm. auk mín Steingrímur J. Sigfússon og Sigríður Jóhannesdóttir eins og ég gat um áðan, fulltrúar stjórnarandstöðunnar í efh.- og viðskn., leggur til að málinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nál. minni hluta hv. iðnn. um raforkuver. Allmörg mál hafa verið á dagskrá nefndarinnar á þessum vetri og sérstaklega upp á síðkastið hefur verið að bætast í það safn og fundir haldnir allt fram á þennan dag. Um mörg málanna hefur verið gott samkomulag eins og fram hefur komið á fundum og í atkvæðagreiðslum, síðast á þessum morgni. Eitt mál sker sig þó úr í þessum efnum og það er málið sem hér er á dagskrá, frv. til laga um breytingu á lögum um raforkuver, og hef ég skilað um það minnihlutaáliti. Ég fagna því, virðulegur forseti, að hv. þm. Össur Skarphéðinsson er meðal þeirra sem fylgjast með umræðunni, og ég held að æskilegt væri að hv. þm. yrði viðstaddur að hluta til vegna þess að ég ætla að beina til hans orðum. Málið snertir þingheim allan að sjálfsögðu og er margt sem þarf að koma að í sambandi við frv. Þannig vill til, virðulegur forseti, að frv. sem kom fyrir nefndina var í þremur efnisþáttum en af hálfu meiri hluta iðnn. hefur einum þætti verið aukið við eins og fram kemur í brtt. við frv., þ.e. að heimila sérstaka jarðvarmavirkjun, 40 megavött að afli, í Bjarnarflagi í Mývatnssveit. Það eru auðvitað talsverð tíðindi, virðulegur forseti, þegar Alþingi, ekki framkvæmdarvaldið heldur Alþingi, tekur sig til að flytja tillögu um að veita heimild fyrir sérstakri jarðvarmavirkjun í hjarta Mývatnssveitar. Ég kem að því síðar í umræðunni en málið allt er þess eðlis að varpa þarf á það ljósi og ég ætla að kynna, virðulegur forseti, a.m.k. nokkra þætti úr nál. minni hlutans sem ég tala hér fyrir og er reyndar eini talsmaður fyrir í nefndinni, því að fyrir utan stjórnarliða sem sameinast um þetta mál sem eru kannski ekki stór tíðindi að öðru leyti en því sem snertir tillöguflutninginn varðandi Bjarnarflagsvirkjun, þá styðja fulltrúar Samfylkingarinnar svonefndu í nefndinni þetta mál, ég held án fyrirvara, og er athyglisvert að þeir skuli þjappa sér upp að ríkisstjórnarliðinu í þessu máli í sambandi við frv. Þetta frv., virðulegur forseti, felur í sér nýjar virkjanaheimildir fyrir Landsvirkjun sem nema allt að 270 megavöttum í afli. Orku frá viðkomandi þremur virkjunum er að langmestu leyti fyrirhugað að selja til orkufreks iðnaðar. Orkuframleiðslan frá virkjununum, miðað við sölu til orkufreks iðnaðar, gæti numið um 2 teravattstundum miðað við sölu til stóriðju, en eins og menn þekkja er einingin tera með níu núll frá grunneiningunni frá vattstundum reiknað. Ég hef kosið að nota þá einingu hér til einföldunar vegna þess að það er óþægilegt fyrir marga að vera að setja þessi mál inn í stórar tölur þegar um er að ræða orkuframleiðslu og ástæðulaust þegar við höfum í raun eininguna tera til að miða við. Það er vert fyrir okkur, virðulegur forseti, að hafa það í huga í þessu sambandi að orkuforði landsmanna, miðað við hagkvæma kosti eins og það hefur verið reiknað af sérfræðingum, Orkustofnun og fleirum, hefur lengi verið miðaður við um 50 teravattstundir samtals, vatnsafl og jarðvarmi meðreiknað. Einhver viðleitni hefur verið til að hækka þessa tölu nokkuð upp á síðkastið, allt upp í 57 teravattstundir, en á hverju það byggir hef ég ekki kannað sérstaklega. Menn sjá af því að það framleiðslumagn sem fælist í þessum virkjunum er umtalsvert miðað við orkuforða í landinu, hagkvæman orkuforða á mælikvarða verkfræðinnar. Heildarraforkuframleiðsla á Íslandi nam á síðasta ári um 6,5 teravattstundum, þar af til stóriðju um 3,8 teravattstundum að ótryggðri orku meðtalinni. Ég nefndi áðan 2 teravattstundir út úr þessu afli sem hér er verið að afla heimilda fyrir af hálfu Alþingis og sem ætlað er að renni að mestu leyti til stóriðju, þannig að menn sjá að þetta er stór upphæð miðað við það sem framleitt er og selt er til stóriðju í landinu nú. Þá er lagt til í frumvarpinu að flytja virkjanaheimild vegna Villinganesvirkjunar í Skagafirði frá Landsvirkjun til Rafmagnsveitna ríkisins í félagi með aðilum í Skagafirði. Er þar um að ræða heimild sem nemur 40 megavatta afli og áætlaða 180 gígavattstunda orkuframleiðslu, sem væri í teravattstundum 0,180 teravattstundir á ári. Minni hlutinn getur stutt þá breytingu sem þar er um fjallað en með fyrirvörum þó um útfærslu virkjunarinnar, mat á umhverfisáhrifum og samhengi virkjunarinnar varðandi virkjun ofar í Héraðsvötnum. Vöxtur almenns orkumarkaðar kallar ekki á umtalsverðar virkjunarframkvæmdir á næstu fimm árum umfram það sem yrði til ráðstöfunar í raforkukerfinu eftir að núverandi virkjunarframkvæmdum lýkur. Orkuspárnefnd áætlar vöxt í almennri raforkuþörf fram til ársins 2005 um 350 gígavattstundir (0,350 teravattstundir á ári.) Virkjanaheimildirnar sem afla á fyrir Landsvirkjun samkvæmt tillögum meiri hlutans eru vegna Vatnsfellsvirkjunar 110 megavött og Búðarhálsvirkjunar 120 megavött á Þórisvatns-Tungnaársvæðinu og jarðgufuvirkjunar í Bjarnarflagi í Mývatnssveit 40 megavött. Stóriðjan sem sögð er kalla á þessar virkjanaheimildir er stækkun álbræðslu Norðuráls á Grundartanga um 30 þúsund tonn á ári, hugsanleg orkusala til fjórða ofns járnblendiverksmiðjunnar og bygging álbræðslu á Reyðarfirði, en þangað er gert ráð fyrir eða fyrirhugað að selja orkuna frá Bjarnarflagsvirkjun samkvæmt því sem fram kom á fundi iðnn. af hálfu talsmanna Landsvirkjunar og sem lesa má um í frægu fylgiriti með Morgunblaðinu fyrir tíu dögum síðan varðandi álbræðslu á Austurlandi.

Það er fullmikill hávaði í salnum.

Já, virðulegur forseti, ég þakka fyrir. Það er full ástæða fyrir hv. þingheim að velta fyrir sér þeim aðstæðum sem tengjast frv., þar á meðal fulltrúum Samfylkingarinnar svokölluðu. Þessar stóriðjuhugmyndir sem þarna er um rætt hvíla á veikum grunni svo ekki sé meira sagt. Að minnsta kosti á það við um fjórða ofn við járnblendiverksmiðjuna sem engum dettur í hug að verði á dagskrá á næstunni, nema kannski hæstv. iðnrh. og nánasta skylduliði, sem og álbræðslu Norsk Hydro á Reyðarfirði. En eins og kunnugt er eru það einungis örfáir sanntrúaðir í forustu Framsfl. sem hafa þau orð uppi að sá möguleiki geti verið raunhæfur á næstunni. Því eru út frá stóriðjuforsendum ríkisstjórnarinnar lítil sem engin rök til þess að veita nú umbeðnar virkjanaheimildir til Landsvirkjunar. Í greinargerð með frv. er staðhæft að gera þurfi, eins og þar segir, ,,ráð fyrir að sala til stóriðjufyrirtækja aukist umtalsvert og að ný fyrirtæki hefji rekstur``. Auk fyrrgreindrar stóriðju er þar nefnd stækkun álbræðslu Ísals um 40 þúsund tonn, stækkun álbræðslu Norðuráls um 90 þúsund tonn í viðbót og magnesíumverksmiðja á Reykjanesi. Þetta samanlagt mundi samkvæmt greinargerð með frv. kalla á um 4 teravattstundir í viðbót í orku á ári eða samtals 480 megavatta aflaukningu. Er þá ekki meðtalin 480 þúsund tonna risaálbræðsla Norsk Hydro á Reyðarfirði, sem hugmyndir hafa verið uppi um, og virkjanir henni tengdar í Jökulsá í Fljótsdal og Jökulsá á Dal til að fullnægja orkuþörf hennar sem nemur ekki minna en 7 teravattstundum á ári. Ég tel, virðulegur forseti, að menn þurfi að setja þessa tölu í samhengi við heildarorkuframleiðslu á síðasta ári í landinu sem nam 6,5 teravattstundum. Það er því ekkert smáræði sem þar er á blaði tengt álbræðsluhugmyndinni á Reyðarfirði. Í heild gera þannig stóriðjuáform ríkisstjórnarinnar ,,næsta áratug eða svo``, sem fjallað er um í greinargerð með frumvarpinu, ráð fyrir aukinni orkuþörf til stóriðju sem svarar um 12 teravattstundum í viðbót við núverandi tæpar 4 teravattstundir sem bundnar eru í stóriðjusamningum. Ríkisstjórnin sér þannig fyrir sér að hér verði samtals um 16 teravattstundir af orku bundnar í málmbræðslum útlendinga eftir 10--12 ár --- kannski að Landsbankanum meðtöldum, virðulegur forseti, sem heyrst hefur að hafi áhuga á að leggja einhverja aura í púkkið. Líta ber á, virðulegur forseti, hvers konar viðskipti eru þarna á ferðinni og að því er vikið í greinargerð minni hlutans nokkrum orðum. Ríkisstjórnin hefur, sumpart með stuðningi þeirra sem nú standa að Samfylkingunni, á undanförnum árum gert hvern samninginn á fætur öðrum við erlend stóriðjufyrirtæki. Má þar nefna samninginn um stækkun verksmiðju Ísals, um álbræðslu Norðuráls á Grundartanga og þriðja ofn Íslenska járnblendifélagsins. Ég hygg að t.d. hv. þm. Gísli S. Einarsson sem hlýðir á umræðuna kannist við áhuga sinn, virðulegur forseti, á þessari síðasttöldu uppbyggingu og viðbótum við hana. Öllum þessum samningum fylgdi starfsleyfi um langtum rýmri framleiðslumörk á sama tíma og í undirbúningi var Kyoto-bókunin svonefnda sem setur losun gróðurhúsalofttegunda ákveðin mörk. Þannig voru fyrirtækjunum færðar á silfurfati losunarheimildir fyrir gróðurhúsalofttegundir sem hefðu getað kostað þau stórar fjárhæðir að gerðri bókuninni sem kennd er við Kyoto, þ.e. bókun við loftslagssamning Sameinuðu þjóðanna. Þessi fyrirframgreiðsla, sem svo má kalla, til stóriðjufyrirtækjanna bætist við sáralágt raforkuverð í samningum Landsvirkjunar við þau. Samningar þessir hafa verið lýstir viðskiptaleyndarmál í tíð hæstv. núv. iðnrh. þannig að þeir liggja ekki opnir til skoðunar fyrir Alþingi Íslendinga og frjálsrar umræðu. Það er kapítuli út af fyrir sig. Í því sambandi hefur stundum verið vitnað til þess að alþjóðlega gildi að slíkir samningar séu lokaðir sem viðskiptaleyndarmál. Ég veit að svo er alls ekki alls staðar. Það hefur því ekki við traustar hefðir að styðjast fyrir utan það að efnislega er um að ræða samninga opinbers fyrirtækis, Landsvirkjunar. Þeir eiga auðvitað að vera til frjálsrar skoðunar fyrir þingið, eftir atvikum á lokuðum fundi, virðulegur forseti, ef menn vilja ekki ræða málið fyrir opnum tjöldum. Ekki þarf langt að leita til að við blasi hið óhæfilega lága raforkuverð samkvæmt gildandi stóriðjusamningum, bæði gömlum og nýjum og það þrátt fyrir að tekist hafi að leiðrétta nokkuð raforkuverð til Ísal-bræðslunnar 1984, í framhaldi af hörðum deilum íslenskra stjórnvalda við fyrirtækið vegna skattsvika. Þær gerðu raunar kleift að ná samningsstöðu til að tvöfalda raforkuverðið. Undirritaður óskaði eftir yfirliti frá Landsvirkjun um rafmagnssölu Landsvirkjunar árið 1998. Þaðan barst það iðnn. og er að finna sem sérstakt fylgiskjal með nefndaráliti. Samkvæmt yfirlitinu sem fylgir áliti minni hlutans, þ.e. fylgiskjali III með nefndaráliti, var söluverð til almenningsveitna að meðaltali 2,86 kr. á kílóvattstund árið 1998, en til stóriðju aðeins 0,88 kr., þ.e. innan við þriðjungur af verði til almenningsveitna. Virðulegur forseti. Þetta er meðalverð upp gefið af Landsvirkjun sem vissulega tíundar að verðið á árinu 1998 hafi verið óvenjulágt vegna lágs markaðsverðs á framleiðsluvörur stóriðjuvera. Auðvitað er það hluti af þessu dæmi að raforkuverðið er að nokkru leyti tengt við afurðaverð sem leiðir til þess að verðið hrapar verulega þegar illa árar. Það gerist nokkuð reglubundið með því að tengja hina einhæfu stóriðju, þar sem mest er veðjað á ál en auk þess á járnblendi, við markaðsverð með tilheyrandi djúpum sveiflum. Hugmyndirnar eru um stórfellda aukningu á þessari einhliða framleiðslu með tilheyrandi áhrifum og sveiflum fyrir íslenskan þjóðarbúskap. Þetta er það sem snýr að raforkuverðinu. Menn spyrja auðvitað: Hvað er eðlilegt hlutfall í þessum efnum? Sá sem hér talar gerir sér grein fyrir því og hefur flutt um það þingmál fyrir nokkru síðan, svo maður tali frjálslega um hvernig tíminn líður. Ég held að það hafi verið á árunum 1984--1985 sem ég ásamt hv. þm. Kristínu Halldórsdóttur flutti tillögu um að bundið yrði í lög að hlutfall raforkuverðs til stóriðjufyrirtækja færi ekki niður fyrir ákveðna viðmiðun, það yrði bundið við ákveðið hlutfall. Í þeim þingmálum sem ég flutti ásamt hv. þm. og kannski öðrum, ég hef ekki farið ofan í þingskjölin nýlega, er að finna margháttaðar heimildir um hvað tíðkað var á þeim tíma erlendis, m.a. í Bandaríkjum Norður-Ameríku í sambandi við sölu til stóriðjufyrirtækja. Niðurstaða okkar var á þá leið, ef ég man rétt, að munurinn mætti ekki fara fram úr 50%. Hér er um að ræða þrefaldan verðmun samkvæmt upplýsingum Landsvirkjunar. Það er ekki að undra þó að margir stynji undan kostnaði í sambandi við raforkukaup, m.a. íslenskt atvinnulíf sem ekki nýtur þeirra kostakjara sem stóriðjan býr við. Þeir viðskiptahættir eru kapítuli út af fyrir sig. Þar fyrir utan hafa Rafmagnsveitur ríkisins, samkvæmt þessu frv., óskað eftir sérstakri heimild til að yfirtaka ákveðna virkjun af Landsvirkjun í von um að geta með því lækkað raforkuverð til viðskiptavina sinna. Þó hefur verið litið svo á að Landsvirkjun, í krafti stærðar og góðra virkjunarkosta sem fyrirtækið hefur notið, ætti að vera fært um að skila þokkalega hagkvæmu verði. Má segja að það gæti litið þokkalega út út frá meðalkostnaði á framleiðslueiningu þó kannski sé það mjög afstætt og hafi reyndar verið talið að meðalframleiðslukostnaðarverðið frá fyrirtækinu væri tiltölulega hátt. Þar spilar inn í ýmislegt í sambandi við fjárfestingar sem ég ætla ekki að fara út í í tengslum við þetta mál. Fyrir utan þessa viðskiptahætti eru fjölmörg önnur atriði sem tengjast stóriðjustefnunni sem nauðsynlegt er að varpa ljósi á, virðulegur forseti, hér og nú. Nú er 9. mars. Þann 15. mars rennur út eindagi fyrir íslensk stjórnvöld að undirrita svonefnda Kyoto-bókun og gerast þar með þátttakandi í því alþjóðaátaki til að draga úr loftslagsbreytingum. En stóriðjuframleiðslan og draumarnir um stórfellt áframhald á stóriðjuuppbyggingu í landinu, hefðbundinni stóriðjuuppbyggingu valda því að ríkisstjórnin hefur ekki fengist til að undirrita þá bókun. Þessi samningur var undirritaður af Íslands hálfu á Ríó-ráðstefnunni og sá sem hér talar var raunar viðstaddur þá hátíðlegu athöfn er þáv. hæstv. umhvrh., Eiður Guðnason, undirritaði loftslagssamninginn. Þar var lagt kapp á að Ísland væri framarlega í röð þeirra sem biðu eftir að komast að til undirritunar. Síðan var samningurinn um loftslagsbreytingar staðfestur af Íslands hálfu nokkru seinna, þ.e. árið 1994. Hann gerir ráð fyrir því að iðnríki, þar á meðal Ísland, skyldu leitast við að stöðva aukningu í losun gróðurhúsalofttegunda til árins 2000 þannig að hún yrði ekki meiri þá en hún var árið 1990. Nú stefnir hins vegar í 16% aukningu hérlendis árið 2000 og allt að 40% aukningu árið 2010 miðað við staðfesta stóriðjusamninga og þau starfsleyfi sem núverandi stóriðjufyrirtæki hafa tryggt sér, þ.e. að losunin fari yfir 4 millj. næstum upp í 4,2 millj. tonna í staðinn fyrir tæplega 2,9 millj. tonna árið 1990, á umreiknuðu ígildi koldíoxíðs. Samkvæmt Kyoto-bókuninni við samninginn átti Ísland að fá 10% aukningu í losunarheimildum á sama tíma, þ.e. fram til tímabilsins 2008--2012 sem er viðmiðunartímabil. Flestum öðrum iðnríkjum er ætlað að skera verulega niður losun frá viðmiðunarmörkunum 1990. Stóriðjuáform stjórnvalda stefna hins vegar óralangt fram úr þessum mörkum. Til dæmis losar 500 þús. tonna álbræðsla um 1 millj. tonna árlega af gróðurhúsalofttegundum, umreiknað í koldíoxíðsígildi. Það er nokkurn veginn stærðin á álbræðslunni á Reyðarfirði. Um 1 millj. tonna af loftmengunarefnum, gróðarhúsalofttegundum mundi fylgja þeirri framleiðslu og heildarlosun Íslendinga er innan við 3 millj. tonna. Menn sjá því hvað fylgir þessu og er hægt að margfalda þetta með tveimur. Nú hefur ríkisstjórnin, virðulegur forseti, uppi þann áróður í sambandi við þetta mál og reynir að færa sér það til betrunar, að með því að hér sé byggður upp þungaiðnaður sem losar gróðurhúsalofttegundir, knúinn af vatnsafli öðru fremur, sé komið í veg fyrir aukna losun annars staðar, og gefa sér þá að slíkur þungaiðnaður gangi fyrir jarðefnaeldsneyti, kolum eða olíu. Auðvitað er hægt að búa til svona reiknidæmi en við það er margt að athuga, m.a. ef Íslendingar líta á hefðbundna stóriðju sem samkeppnisatriði og að við séum í samkeppni varðandi stóriðju við útlönd þar sem byggt er á jarðefnaeldsneyti. Svo er ekki nema að hluta því að mjög víða er vatnsafl nýtt í sama tilgangi. Það sem skiptir þó meira máli, virðulegur forseti, er að loftslagssamningurinn er ekki gerður á heimsvísu. Hann er byggður á samkomulagi milli þjóðríkja sem taka hvert og eitt á sig skuldbindingar til að skera niður losun gróðurhúsalofttegunda. Tímabilið sem við erum að leggja inn í er aðeins fyrsta tímabil af mörgum, aðeins áfangi á leiðinni. Talið er að draga þurfi úr losuninni um 50--60% frá mörkunum 1990 fram á miðja komandi öld ef takast á að ná þolanlegu jafnvægi í loftslagsmálum að öld liðinni, nálægt árinu 2100. Síðan er þess að geta, virðulegur forseti, að þau þjóðríki sem taka á sig skuldbindingar munu ekki horfa á sín mál út frá því að Ísland hafi tekið að sér að framleiða svo og svo mikið af áli og haldi í við sig umfram það sem ella væri að nýta það svigrúm sem þau hafa samningsbundið varðandi losun gróðurhúsalofttegunda. Ætli það sé líklegt? Ég tel ekki svo vera. Trúlegt er að sömu ríki muni nota það svigrúm í sinni almennu framleiðslu og atvinnustarfsemi til að þróa atvinnulíf sitt og efnahag og þannig verði í raun fyllt upp í þetta. Þá erum við, í staðinn fyrir að létta á heimsbyggðinni með þessari stefnu, í raun að auka við. Ég held að mikil þörf sé á því, virðulegur forseti, m.a. vegna málflutnings t.d. hæstv. utanrrh. sem öðrum fremur reynir að telja þjóðinni trú um að við séum í sérstakri góðgerðarstarfsemi til að létta byrðum af heiminum með því að hlaða álbræðslu á álbræðslu ofan hér á skerinu. Þetta er mikil einföldun svo að ekki sé dýpra í árinni tekið, virðulegur forseti. Skilyrði ríkisstjórnarinnar fyrir aðild Íslands að Kyoto-bókuninni hljóðar upp á að engin takmörk verði sett fyrir losun frá málmbræðslum hérlendis. Með þessari kröfu eru Íslendingar settir í afar slæmt ljós í umhverfismálum á alþjóðavettvangi og um leið afvopna íslensk stjórnvöld sig í viðleitni við að draga úr losun hjá öðrum atvinnugreinum en stóriðju. Telja menn líklegt að það verði auðvelt að knýja íslenskan sjávarútveg og samgöngur innan lands, en þessir þættir valda mjög miklu í losun gróðurhúsalofttegunda, til þess að skera niður á þessu sviði ef iðnaðarferli stóriðjunnar fá að ganga laus? Ég held að það verði þungt undir fæti að skila árangri á þeirri braut sem hæstv. ríkisstjórn hefur valið. Ástæða væri til, virðulegur forseti, að ræða fleira sem snýr að loftslagsmálunum í tengslum við frv. Ég ætla hins vegar ekki að taka meiri tíma í það en víkja að öðrum þætti sem brýnt er að menn átti sig á þegar leitað er eftir viðbótarvirkjunarheimildum sem tengjast stóriðju. Í því sambandi, virðulegur forseti, vísa ég til þess að þingflokkur óháðra flutti í byrjun yfirstandandi löggjafarþings tillögu til þingsályktunar um sjálfbæra orkustefnu. Þar er meðal annars dregið fram með skýrum hætti að nýtanlegar orkulindir landsmanna eru langtum takmarkaðri að magni til en haldið hefur verið fram til þessa. Því valda gjörbreytt viðhorf í umhverfismálum, ekki síst að því er varðar vatnsaflsvirkjanir og miðlunarlón á hálendinu. Óvarlegt er að reikna með að þjóðin hafi í raun til ráðstöfunar meira en um 20--30 teravattstundir til raforkuframleiðslu úr vatnsafli og jarðvarma á næstu öld, ef taka á tillit til umhverfissjónarmiða. Í umræddu þingmáli göngum við út frá viðmiðunartölunni 25 teravattstundir. Á síðasta ári var raforkuframleiðslan um 6,5 teravattstundir og stefnir vegna þegar gerðra stóriðjusamninga í um 9 teravattstundir á næsta ári. Vöxtur almennrar raforkunotkunar, til venjubundins atvinnureksturs, iðnreksturs, samgangna og heimilishalds, er um 2% samkvæmt spá orkuspárnefndar. Það kallar á um 8 teravattstunda orkuaukningu á ári frá því sem nú er þegar komið er fram um 2050. Framleiðsla vistvæns eldsneytis eða raforku í stað jarðefnaeldsneytis, sem þegar er komið á dagskrá, jafnvel hjá hæstv. ríkisstjórn, kallar á um 15 teravattstundir árlega í raforkuframleiðslu. Það er tvöföldun þeirrar orku sem nú er framleidd í landinu. Talan 15 er meðaltalstala sem fer eftir því hvaða tækni er notuð við framleiðsluna. Útreikningurinn miðast einfaldlega við það magn sem notað var árið 1996 þó gera mætti ráð fyrir að þar væri eitthvað til viðbótar í pípunum, eins og sagt er. Tengdist nýtingin eingöngu efnarafölum, þá væru þetta um 10 teravattstundir. Ef hefðbundnar vélar nýttu orkuna þyrfti til þess um 20 teravattstundir. Því tökum við bara meðaltalið, 15, af þessu tvennu. Það er auðvitað ekki nákvæmt. Það er auðvitað rúmt reiknað. Samtals er þetta, þ.e. viðbótin í almennri orkunotkun, viðbótin vegna þegar gerðra skuldbindinga í stóriðju og hugmyndin um það að útrýma innfluttu jarðefnaeldsneyti, um eða yfir 30 teravattstundir árlega án nokkurrar frekari stóriðju eða fimmföldun frá núverandi raforkuframleiðslu. Þetta er dæmi sem ég tel að menn eigi að skoða opnum augum. Við leggjum ekki til að hætt verði að framleiða raforku í landinu eða hætt að nýta innlendar orkulindir með tillögum um sjálfbæra orkustefnu. Nei, við gerum ráð fyrir því að um margföldun verði að ræða að teknu tilliti til umhverfissjónarmiða en án frekari bindingar orkunnar í málmbræðslum. Það er algert óráð og glapræði miðað við þá stefnu sem hér ætti að vera í orkumálum. Þá hafa menn í huga að samningar um stóriðju eru gerðir til margra áratuga. Ekki er óeðlilegt að reikna með hálfri öld og menn þekkja hversu auðvelt, eða hitt þó heldur, er að komast út úr slíkum dæmum. Ein verksmiðja norður í Mývatnssveit, að vísu annars eðlis, er dæmi um hversu erfitt er að komast skaplega út úr verksmiðjurekstri, af félagslegum ástæðum m.a. Af hálfu núv. hæstv. ríkisstjórnar, sem leggur þetta mál fram ásamt meiri hluta hv. iðnn., liggur ekki fyrir önnur stefna en að keyra í blindni gegn náttúru landsins. Sömu talsmenn úthrópa þá sem snúast til varnar fyrir náttúru Íslands og framtíðarhagsmuni þjóðarinnar eins og við heyrum dag hvern í málflutningi þeirra. Virðulegur forseti. Þá kemur að því máli sem vekur kannski mesta athygli í sambandi við þetta þingmál og kemur fram í brtt. hv. meiri hluta iðnn. Það er að veita heimild til svonefndrar Bjarnarflagsvirkjunar. Sú ósk er fram komin ekki fyrir mjög löngu af hálfu Landsvirkjunar. 19. febrúar sl. óskaði Landsvirkjun bréflega eftir því við hv. iðnn. ,,í samráði við iðnaðarráðuneytið`` --- iðnrn. er því náttúrlega uppáskrifandi þessarar beiðni --- ,,að leyfð verði virkjun jarðgufuorku til rafmagnsframleiðslu í Bjarnarflagi við Námafjall, Bjarnarflagsvirkjun, með allt að 40 megavatta afli.`` Þessu erindi er útbýtt sem fskj. I með nefndarálitinu sem ég mæli fyrir. Iðnn. fjallaði um þetta erindi á nokkrum fundum og fékk af því tilefni til viðræðu auk talsmanna Landsvirkjunar og iðnaðarráðuneytis fulltrúa frá sveitarstjórn Skútustaðahrepps, Náttúruvernd ríkisins, stjórn Náttúrurannsóknastöðvar við Mývatn, Náttúruverndarráði og Orkustofnun, og e.t.v. fleiri sem ekki eru hér upp taldir. Lögðu sumir þessara aðila fram greinargerðir og eru sumar þeirra birtar sem fylgiskjöl með nefndaráliti því sem hér liggur fyrir frá minni hluta iðnn. Landsvirkjun yfirtók eignir Kröfluvirkjunar á sínum tíma af íslenska ríkinu með samningi sumarið 1985 og ári síðar eignir Jarðvarmaveitna ríkisins við Bjarnarflag þar sem rekin hafði verið lítil gufuaflsstöð með um 3 megavatta afli frá 1969 að telja, ef ég man rétt. Haustið 1994 hafði Landsvirkjun lokið við verkhönnum 40 megavatta virkjunar í Bjarnarflagi með ráðgerða staðsetningu sunnan Kísiliðju og þjóðvegar austan við svonefnt Krummaskarðsmisgengi, en það kom m.a. við sögu í síðustu Kröflueldum. Í framhaldi af því lét Landsvirkjun taka saman frummatsskýrslu sem lá fyrir hjá Skipulagi ríkisins í september 1996 en Skipulag ríkisins sendi hana meðal annars til stjórnar Náttúrurannsóknastöðvarinnar við Mývatn og til Náttúruverndarráðs, sem nú er Náttúruvernd ríkisins eftir breytinguna 1996 á lögum um náttúruvernd. Veitti stjórn rannsóknastöðvarinnar umsögn, sem Náttúruverndarráð vísaði meðal annars til um leið og það lagðist gegn fyrirhugaðri jarðvarmavirkjun í Bjarnarflagi. Í framhaldi af því hætti Landsvirkjun við að setja málið í mat á umhverfisáhrifum. Menn skulu taka vel eftir því, virðulegur forseti, að Landsvirkjun kaus að hætta við að setja þetta áhugamál sitt í mat á umhverfisáhrifum sem lá opið fyrir fyrirtækinu að gera ef það hefði svo kosið. Málið lá í þagnargildi þar til nú fyrir skemmstu, að fyrirtækið tekur málið upp að nýju og beitir m.a. fyrir sig heimamönnum til að þrýsta á um að heimild verði veitt fyrir virkjuninni. Ein af þeim stóru spurningum, virðulegur forseti, sem tengjast þessu máli, ákvörðun Landsvirkjunar og iðnrn. um að leita eftir lagaheimild fyrir stórri jarðgufuvirkjun við Námafjall, er hvers vegna ekki er óskað eftir að fá að stækka Kröfluvirkjun. Í þessu máli þarf fyrst af öllu að svara hvers vegna nú er leitað eftir virkjunarheimild á jarðvarma á nýju svæði í hjarta Mývatnssveitar í stað þess að stefna að stækkun Kröfluvirkjunar, sé talin brýn þörf á aukinni orkuöflun. Einnig má benda á að á Norðausturlandi eru stór jarðhitasvæði sem í framtíðinni hljóta að koma til athugunar, fyrir hugsanlega hagnýtingu, svo sem háhitasvæðið í Öxarfirði sem reyndar er nú þegar á dagskrá að rannsaka. Samkvæmt skriflegum upplýsingum Landsvirkjunar til iðnaðarnefndar er ómælda jarðhitaorku að hafa á jarðhitasvæðinu við Kröflu, eins og þar segir: ,,Kröflusvæðið, 30 ferkílómetrar, er talið geta staðið undir um 300--400 megavatta raforkuframleiðslu í 50 ár. ... Jarðhitasvæði við Bjarnarflag, 8 ferkílómetrar, er álitið geta staðið undir tæplega 100 megavatta raforkuframleiðslu í 50 ár.`` Þetta er úr greinargerð Landsvirkjunar um virkjun jarðvarma í Bjarnarflagi og Kröflu, dagsett 1. mars 1999 og er útbýtt sem fskj. VI með þessu nefndaráliti. Ein af fáum skýringum sem Landsvirkjun gefur fyrir vali sínu, þ.e. að óska eftir heimild til virkjunar í Bjarnarflagi, er eftirfarandi: ,,Boranir í ný svæði yrðu markvissari og einnig skipulag við uppbyggingu hugsanlegra virkjana í 20--30 megavatta áföngum. Rannsóknir vegna gufuöflunar á Kröflusvæðinu er talið að muni taka nokkur ár áður en hægt verður að taka ákvörðun um aukna orkuframleiðslu.`` Þetta er tekið upp úr þessari greinargerð sem iðnn. barst. Ekki getur þetta að mati minni hlutans talist frambærileg skýring í ljósi þess m.a. að markaðurinn sem vísað er til fyrir orku úr Bjarnarflagsvirkjun er öðru fremur hugsanleg álbræðsla á Reyðarfirði. Allir vita hvar það mál er statt og að meira en ,,nokkur ár`` munu líða uns þær fyrirætlanir skýrast. Jafnvel þótt eitthvað gerðist í því máli innan nokkurra ára væri nógur tími til að afla orku frá Kröflu, teldu menn það ráðlegt. Eins og fram hefur komið hefur verið reynt að afla málinu stuðnings með því að vísa til þess að í tengslum við virkjunina megi skapa ýmiss konar aðstöðu fyrir ferðamenn, m.a. til baða. Í því sambandi vísa ég til fskj. útbýttu með nefndarálitinu, erindi Skútustaðahrepps dags. 18. febrúar sl., en með því fylgdi samþykkt hreppsnefndar Skútustaðahrepps eða sveitarstjórnar, líklega frá desember sl. eða nokkru fyrr. Minni hlutinn telur sjálfsagt ef einhverntíma yrði tekin ákvörðun um jarðgufuvirkjun þarna og hún yrði reist þrátt fyrir andmæli, þá ber að hagnýta hliðarmöguleika sem slíku fylgja. Það gildir auðvitað almennt um jarðgufuvirkjanir en það geta ekki talist gild rök fyrir að veita heimild fyrir Bjarnarflagsvirkjun. Hafa verður í huga í öllu þessu máli að Kröfluvirkjun er í fárra kílómetra fjarlægð, steinsnar frá Bjarnarflagi og byggðinni við Reykjahlíð, með gnótt orku, nóg af affallsvatni til að koma upp baðlónum ef skynsamlegt þykir og er opin til skoðunar fyrir ferðafólk, og svæðið allt. Nefni ég það vegna þess að það er jafnvel tíundað í sambandi við þetta mál að það gæti verið áhugavert að fá aðra jarðgufuvirkjun handa túristum til skoðunar í Mývatnssveit, eins og menn séu að koma til Mývatns sérstaklega til að skoða virkjanir og verksmiðjur. Það hefði ég ekki talið vera aðdráttaraflið, virðulegur forseti. Þess utan ætti að vera hægurinn hjá að koma upp sómasamlegum gufuböðum við Bjarnarflag, ef áhugi er fyrir hendi, án þess að ráðast þar í 40 megavatta virkjun því að talsvert er þar af óbeislaðri orku. Svo langt er seilst í rökleysunni fyrir Bjarnarflagsvirkjun að staðhæft er að Landsvirkjun hafi heitið því að taka sæmilega til á svæðinu eftir sig og forverana, fái fyrirtækið að koma þar upp nýrri jarðgufuvirkjun. Ég nefni þetta, virðulegur forseti, vegna þess að mér finnst með ólíkindum að heyra málflutning af þeim toga. Vert er að nefna að fram kom í iðnaðarnefnd að ekki væri hægt að yfirfæra hugmyndir um svonefnd blá lón. Auðvitað kemur Bláa lónið við Svartsengi upp í hugann hjá mönnum. Það er ekki er óeðlilegt. En það er ekki hægt að yfirfæra slíkar hugmyndir frá Svartsengi til Bjarnarflags. Bláa lónið í Svartsengi byggist á jarðsjó, en allt önnur efnasamsetning er á affallsvatni á hefðbundnum háhitasvæðum sem gæti kallað á ýmiss konar efnaíblöndun vegna baða til að halda niðri gerlagróðri. Hér er því ekki um sambærilega hluti að ræða. Virðulegur forseti. Vegna þessa leyfi ég mér að nefna erindi sem mér barst í hendur frá áhugamönnum um umhverfismál varðandi Þingvallavatn sérstaklega sem vöruðu mjög við hugmyndunum sem fram hafa komið um blátt lón eða viðlíka aðstöðu við Nesjavelli. Ég geri ráð fyrir, virðulegur forseti, að þetta erindi hafi borist öðrum þingmönnum. Það er dagsett 10. febrúar sl. og beint til hæstv. umhvrh. Ég leyfi mér að vitna til þess til skýringar. Í fyrsta lagi eru í erindinu hörð mótmæli gegn því að ráðist verði í baðlaug fyrir þúsundir manna á Nesjavöllum við Þingvallavatn þar eð því mundi fylgja mikil mengun umfram þá sem fyrir er á Nesjavallasvæðinu þar sem mikið af efnum hættulegum lífríkinu fylgir svona starfsemi, eins og það er orðað. Í þessu sambandi er vitnað til öndvegisrits sem hv. þm. og fyrrv. umhvrh., Össur Skarphéðinsson, hefur ritað um Þingvallaurriðann og kom út 1997. Hann skýrir þar frá því að helsta og vænlegasta núverandi hrygningarslóð urriðans í Þingvallavatni sé undan hrauninu á Nesjavöllum. Hann vitnar til fiskifræðinga sem hafa bent á að þessar hrygningarstöðvar séu helsta vonin til að Þingvallaurriðinn nái sér aftur á strik. Því er ég að nefna þetta hér, virðulegur forseti, að ein af auðlegðum Mývatnssveitar er silungur í Mývatni sem kunnugt er. Í þessu erindi til hæstv. umhvrh. segir m.a., með leyfi forseta, og er rætt um Nesjavelli: ,,Þarna er verið að kalla á starfsemi sem fylgir mikið af margs konar úrgangsefnum sem geta verið mjög hættuleg lífríkinu og eiga greiða leið gegnum gljúpt hraunið fram í Þingvallavatn eins og fyrr er getið.`` En menn hafa ekki miklar áhyggjurnar af þessu þegar ræddar eru hugmyndirnar um blátt lón nálægt bökkum Mývatns. Ég ætla ekkert að ýkja þetta mál. Auðvitað þarf að skoða þetta hlutlægt eins og annað varðandi mengun. En það er greinilegt að full ástæða er til þess að fara vandlega ofan í slík mál áður en menn gera mikið úr möguleikanum. Hvað um atvinnulega hagsmuni sem tengjast þessu máli? Það kom fram í iðnn., virðulegur forseti, að um tvö ársverk mundu bætast við í Mývatnssveit til frambúðar ef til kæmi Bjarnarflagsvirkjun. Auðvitað yrðu umsvif á byggingartíma eins og alltaf í sambandi við virkjanir. En það er auðvitað ekki það sem máli skiptir heldur langtímaáhrif af slíkri framkvæmd. Og ætli það mundi ekki bætast eitthvað við ef ráðist yrði í stækkun Kröfluvirkjunar. Ætli það yrði þá ekki a.m.k. eitt starf sem þar kæmi. Ég hef ekki aflað upplýsinga um það sérstaklega. Atvinnuleg rök fyrir þessari virkjunarheimild vega þannig ekki þungt að mati minni hlutans og orkuna er auk þess fyrirhugað að flytja austur á firði til álbræðslu. Virðulegur forseti. Aðalatriði þessa máls varðar að sjálfsögðu verndun náttúru Mývatnssveitar og þær hugmyndir sem menn gera sér um sjálfbæra þróun mannlífs og atvinnulífs á svæðinu. Það er næsta ótrúlegt skref sem Alþingi tæki með því að veita heimild fyrir nýrri 40 megavatta virkjun í Bjarnarflagi. Þegar Náttúruverndarráð fjallaði um jarðgufuvirkjun á Mývatnssvæðinu 1974--75 voru bornar rækilega saman hugmyndir um staðsetningu slíkrar virkjunar annars vegar við Kröflu og hins vegar við Námafjall. Það var við allt aðrar aðstæður. Þá var orkumarkaður landsins ekki samtengdur, Norðurland ekki einu sinni tengt við Austurland, ef ég man rétt, hvað þá meira. Niðurstaða Náttúruverndarráðs á þeim tíma varð Kröflusvæðið eins og lesa má um í greinargerðum frá þessum tíma sem sendar voru til iðnn. Í þessu fólst um leið það álit að vernda bæri jarðhitasvæðið við Námafjall og halda mannvirkjagerð og nýtingu þar í lágmarki. Ég get nefnt það, virðulegur forseti, vegna þess að sá sem hér talar átti á þessum tíma sæti í Náttúruverndarráði að mér fannst það ekkert alveg einsýnt hvort svæðið yrði valið og færði ýmis rök fyrir því í Náttúruverndarráði á þeim tíma. En þetta varð niðurstaðan. Nálægðin við aðalumferðina, nálægðin við Mývatn, nálægðin við Mývatnssveit og hringveginn, réð þar miklu og það að meiri hætta gæti verið á mengun frá affallsvatni m.a. frá virkjun við Hverarönd eða Námafjall, hvorum megin sem væri, heldur en við Kröflu. Það var auðvitað aldrei í huga manna á þeim tíma að til greina kæmi að fórna báðum háhitasvæðunum við Mývatn undir framkvæmdir, frekar en orðið var við Námafjall. Heimild fyrir Bjarnarflagsvirkjun gengur þannig þvert á þau markmið sem voru þegar heimild var veitt til Kröfluvirkjunar. Það er viðurkennt, virðulegur forseti, að öflun jarðgufu austan Krummaskarðsmisgengis vestan Námafjalls geti haft ófyrirsjánleg áhrif á hverasvæðið við Hverarönd austan fjallsins. Á bak við óskir Landsvirkjunar vaka hugmyndir um gjörnýtingu háhitasvæðisins þarna og skýrt er gefið til kynna í fyrirliggjandi gögnum að fyrirtækið hafi hug á að reisa aðra virkjun síðar á svipuðum slóðum. Upp á þetta er meiri hlutinn að skrifa, einnig fulltrúar Samfylkingarinnar í iðnn., upp á þessi áform með þeirri heimild sem hér er til umræðu. Virðulegur forseti. Náttúruverndaryfirvöld og áhugafélög um umhverfisvernd hafa lýst miklum áhyggjum og andstöðu við að lagt verði út á þessa braut. Með nefndarálitinu fylgja umsagnir stjórnar Náttúrurannsóknastöðvarinnar við Mývatn frá 6. desember 1996 og Náttúruverndarráðs, nú Náttúruverndar ríkisins, frá 17. desember 1996 þar sem lagst er gegn fyrirhugaðri jarðvarmavirkjun í Bjarnarflagi. Og sú andstaða hefur verið rifjuð upp nú í tilefni þessa frv. af þessum aðilum, bæði fyrir iðnn. en einnig opinberlega. Þá fylgir með áliti minni hlutans ný greinargerð Náttúruverndarráðs dagsett 7. mars 1999 þar sem eindregið er lagst gegn heimild til virkjunar í Bjarnarflagi. Hvað fær, virðulegur forseti, iðnn. þingsins að meiri hluta til til að hafa frumkvæði --- því ekki er hægt að kalla það annað en frumkvæði --- að því að óska eftir þessari heimild? Taka ómakið af hæstv. iðnrh. sem hefur reyndar allmikið á bakinu í þessum málum? Það er kannski það, að verið er að létta hæstv. iðnrh. sporin síðustu vikurnar og mánuðina á starfsferlinum með því að þingið sjálft taki á sig frumkvæðið að þessari heimild. Mér finnst mjög sárt að horfa upp á það, virðulegur forseti, og sárt að horfa upp á það að stjórnarmeirihlutinn skuli hafa fengið stuðning þessarar nýju Samfylkingar, þessa nýja flokks sem er í burðarliðnum, sem skrifar upp á þetta allt saman og stóriðjustefnu ríkisstjórnarinnar í leiðinni í hólf og gólf. Ekki bara Bjarnarflagsvirkjun, heldur allt þetta með viðeigandi losun á gróðurhúsalofttegundum og annað, þar sem beinlínis er verið að tefla á náttúru Íslands á komandi áratugum, því orkan sem við höfum í landinu til nota er takmörkuð, eins og ég hef dregið fram í máli mínu. Hún er það takmörkuð að þjóðin á fullt í fangi með að ná samkomulagi við sjálfa sig til að fullnægja grunnþörfum á komandi áratugum og því markmiði að framleiða hér vistvæna orku til eigin nota í landinu. Allri viðbót í málmbræðslum er teflt með beinum hætti gegn verndarhagsmunum Íslendinga og íslenskri náttúru. Virðulegur forseti. Nauðsynlegt er að vekja athygli á því viðhorfi sem heyrist frá talsmönnum Landsvirkjunar, og kom raunar fram hjá hv. iðnn., að með því að fá nú virkjunarheimild geti fyrirtækið komist bakdyramegin að lögunum um verndun Mývatns og Laxár, nr. 36/1974, en þau lög áskilja leyfi Náttúruverndar ríkisins fyrir hvers konar mannvirkjagerð í Skútustaðahreppi og með fram Laxá. Hugsunin virðist vera sú að ef reyni á höfnun Náttúruverndar ríkisins á virkjuninni mætti kæra slíka niðurstöðu til æðra stjórnvalds samkvæmt stjórnsýslulögum. Af ummælum iðnaðarráðherra nýverið má einnig ráða að hann telji lögin um verndun Mývatns og Laxár óþörf vegna tilkomu löggjafar um mat á umhverfisáhrifum! Ég tel mig hafa lesið þau ummæli í dagblaðinu Degi fyrir ekki löngu síðan. Það er hins vegar, virðulegur forseti, alger misskilningur að heimild frá Alþingi til virkjunar þurfi að liggja fyrir til að Landsvirkjun láti fara fram mat á umhverfisáhrifum hugsanlegrar virkjunar í Bjarnarflagi. Ekki er þörf á neinni slíkri heimild til að slíkt mat fari fram en Landsvirkjun dró við sig og dró til baka áformin um að láta fara fram lögformlegt mat á umhverfisáhrifum þessara fyrirætlana á árinu 1996. Það verður, virðulegur forseti, þvert á móti að teljast eðlilegt og sjálfsagt að slíkt mat liggi fyrir áður en Alþingi tekur afstöðu til virkjanaáforma, Bjarnarflagsvirkunar sem og annarra virkjana sem verið er að óska heimilda fyrir, þannig að fyrir Alþingi liggi sæmilega skýr mynd af þeim áformum að teknu tilliti til náttúruverndarhagsmuna. Einn þáttur þessa máls, virðulegur forseti, er félagslegur, eins og stundum er sagt, og snertir atvinnuþróun í Mývatnssveit sem er auðvitað mjög stórt mál, mál sem er mjög brýnt fyrir Alþingi Íslendinga að fara yfir. Þannig vill til að sum okkar sem nú skipum þingflokk óháðra höfum á fyrri tíð haft beint frumkvæði að tillöguflutningi á Alþingi þess efnis að ríkisvaldið styðji við atvinnuþróun í Mývatnssveit. Dæmi um það er tillaga sem sá sem hér talar flutti ásamt þáverandi þingmanni Kristínu Einarsdóttur, sem var formaður umhvn. um skeið, og flutt var á 115. og 116. löggjafarþingi þar sem m.a. var lagt til eins og segir í tillögutexta, ,,að fela ríkisstjórninni að láta gera úttekt á þróunarforsendum og möguleikum á nýsköpun í atvinnulífi í Mývatnssveit er falli að markmiðum um náttúruvernd á svæðinu.`` Í greinargerð með þessari tillögu sagði m.a., með leyfi forseta: ,,Íslenska ríkið hefur óvenjumiklar skyldur við Mývatnssveit og svæðið meðfram Laxá. Því valda ákvarðanir sem teknar hafa verið um lögverndun á náttúru svæðisins og aðild ríkisins að uppbyggingu atvinnufyrirtækja þar síðustu áratugi, einkum Kísiliðjunnar og Kröfluvirkjunar.`` Í þeirri tillögu, sem allshn. þingsins afgreiddi frá sér vorið 1992 og studdi einróma, var m.a. vísað til eldri tillögu sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hafði haft frumkvæði að á 110. löggjafarþingi, sem var þá 458. mál þingsins, ,,um áætlun um uppbyggingu og eflingu atvinnulífs í Mývatnssveit``. Tillaga allshn. náði ekki fram að ganga vorið 1992 af sérstökum ástæðum við þinglok sem ég ætla ekki að fara að rifja hér upp. Þinginu var slitið í skyndingu í maímánuði. Sumir minnast þeirra stunda kannski sem hér sitja í þingsal. Þessi tillaga lá inni og komst ekki til atkvæðagreiðslu sem varð hins vegar til þess að umhvn. þingsins, sem hafði veitt umsögn um tillögu allshn. á þinginu á undan, hafði frumkvæði að því að endurflytja eða taka upp tillöguna sem við hv. þm. Kristín Einarsdóttir höfðum flutt tvívegis og flytja með nokkuð breyttu orðalagi og sú tillaga varð að einróma samþykkt Alþingis 14. desember 1993. Þessi ályktun Alþingis sem ástæða er til að rifja upp er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að láta Byggðastofnun, í samvinnu við Skipulag ríkisins, Náttúruverndarráð og sveitarstjórn Skútustaðahrepps, gera úttekt á þróunarforsendum og möguleikum á nýsköpun í atvinnulífi í Mývatnssveit er falli að markmiðum um náttúruvernd á svæðinu. Við úttektina verði m.a. höfð hliðsjón af skýrslu Skipulags ríkisins um umhverfismat fyrir Skútustaðahrepp frá í júlí 1993.`` Þessari ályktun hefur því miður lítið verið fylgt eftir. Forsætisráðuneytið vísaði henni til Byggðastofnunar þar sem málið lenti í útideyfu. Heimaaðilar voru á þessum tíma vissulega ekki miklir eftirgangsmenn um þetta. Þeir voru tortryggnir gagnvart tillögunni, þar eð sumum þeirra a.m.k. fannst sem hún beindist gegn starfrækslu Kísiliðjunnar í Mývatnssveit. Þau viðhorf liggja nú fyrir með þeim hætti sem menn þekkja, einnig viðurkennt af heimamönnum sem sjá fram á að Kísiliðjan í Mývatnssveit á takmarkaða lífdaga fyrir höndum. Hvenær þar að kemur vil ég ekkert fullyrða, en öllum er ljóst að að því dregur að rekstur þess fyrirtækis mun stöðvast a.m.k. í því formi sem nú er. Málið varðandi sjálfbæra atvinnuþróun í Mývatnssveit er í raun brýnna nú en þegar Alþingi gerði sína ályktun og því full ástæða til að minna rækilega á það og krefjast aðgerða af hálfu ríkisins til stuðnings við sjálfbæra atvinnuþróun í sveitinni til að það fólk sem þar býr og vill búa áfram sé ekki sett á vonarvöl vegna þess að ríkisfyrirtæki sem sett hafa verið upp á staðnum og eru ástæðan fyrir þéttbýlinu eiga sér takmarkað líf fyrir höndum. Ástæður á þessum stað eru því mjög sérstakar og öðruvísi en víða annars staðar og er ekki með þessu verið að hvetja til þess að farið verði af ríkisins hálfu að taka til hendi með beinum hætti í atvinnuuppbyggingu, en hér eru ástæðurnar og forsendurnar eins og menn þekkja. Virðulegur forseti. Niðurstaða minni hluta iðnn. í þessu máli hefur í raun komið fram hér eða verið rökstudd í máli mínu en ég vil aðeins fara yfir niðurstöðuna eins og hún er dregin fram í nál., með leyfi forseta. Samkvæmt framangreindu er minni hlutinn því andvígur að Alþingi veiti lagaheimildir fyrir raforkuverum sem yfirlýst er að eigi að þjóna hefðbundinni stóriðjuuppbyggingu. Alþingi á ekki að veita frekari virkjanaheimildir fyrr en mótuð hefur verið sjálfbær orkustefna til framtíðar og einstökum virkjanakostum hefur verið raðað í forgangsröð, sbr. ályktun Alþingis frá 24. apríl 1989, um verndun vatnsfalla og jarðhitasvæða (108. mál á 111. löggjafarþingi) og tillögu um sjálfbæra orkustefnu (12. mál á 123. löggjafarþingi). Þá er rétt að áður en afstaða er tekin til virkjunarheimildar liggi ætíð fyrir mat á umhverfisáhrifum vegna viðkomandi virkjunarhugmyndar. Minni hlutinn leggst ekki gegn því að Rafmagnsveitur ríkisins í félagi með aðilum í Skagafirði yfirtaki virkjunarheimild Landsvirkjunar vegna Villinganesvirkjunar en telur að takmarka beri virkjunarheimildina við 30 megavött í stað 40, samanber umsögn Náttúruverndar ríkisins um frumvarpið á umhverfisáhrifum. Einnig er af hálfu Alþingis rétt að bíða með að taka afstöðu til þess hvort heimila eigi Villinganesvirkjun á vegum nýs aðila, uns fyrir liggur mat á umhverfisáhrifum virkjunarinnar. Vegna stöðu atvinnumála í Mývatnssveit er sérstaklega minnt á ályktun Alþingis frá 14. desember 1993 um stuðning af hálfu ríkisins við sjálfbæra atvinnuþróun í Mývatnssveit. Með vísan til alls þessa leggur minni hlutinn til að frv. um raforkuver með þeim breytingum sem meiri hluti iðnn. hefur á því gert verði vísað til ríkisstjórnarinnar. Þetta er álit minni hluta iðnn., virðulegur forseti. Ég minni á að álitsgerðinni fylgja skjöl sem ættu að upplýsa þá sem vilja kynna sér baksvið málsins betur en ella væri unnt. Ég hef því leyft mér að leggja þau við málið og þar á meðal ályktanir frá fyrri stigum, m.a. ályktun sem er ein af mörgum sem lenti í gleymsku og útideyfu og áður var minnt á, frá 1989 um verndun vatnsfalla og jarðhitasvæða. Ályktunin byggði á þeirri reynslu, m.a. tilvísun í aðferðafræði Norðmanna í sambandi við verndun vatnsfalla þar í landi og sem hafi nýlega verið rifjuð upp, m.a. á sérstökum fundi sem Náttúruverndarráð efndi til og fékk til landsins norska sérfræðinga til að kynna mönnum hvernig staðið hefur verið að málum í Noregi að þessu leyti. Ég tek eftir að Orkustofnun hefur einmitt sama mál á dagskrá ársfundar síns, þann 17. mars nk. Nú eftir dúk og disk, áratug seinna, eru menn loks að dusta rykið af stefnumörkun, aðferðafræði sem Alþingi Íslendinga ályktaði um fyrir tíu árum. Það er hörmulegt, virðulegur forseti, þegar það gerist að menn framfylgja ekki þingviljanum, sérstaklega þegar hann stefnir til framtíðar. Auðvitað ber framkvæmdarvaldinu ætíð að taka tillit til ályktana Alþingis en því miður er því ekki að heilsa sem meginreglu. Undantekningarnar eru allt of margar, virðulegur forseti. Þau orð sem hafa verið mælt í sambandi við tilefni þessa máls snerta eitt af stærstu álitaefnum í landinu pólitísks eðlis en sem varða náttúru landsins og meðferð auðlinda þess. Þeim sem hér talar rennur til rifja þegar haldið er á jafnstóru máli og hér um ræðir af slíkri skammsýni eins og tillaga liggur fyrir um frá meiri hluta iðnn. Ég vona, virðulegur forseti, að menn staldri við þrátt fyrir þá tillögu sem liggur fyrir þinginu frá meiri hluta nefndarinnar og endurskoði málið, efni ekki til þess óvinafagnaðar að afgreiða málið fyrir þinglok, sumpart mjög lítið athugað og má m.a. vísa til þess að beiðnin um heimild vegna Bjarnarflagsvirkjunar barst fyrst fyrir þremur vikum eða svo til hv. nefndar og meiri hluti nefndarinnar getur haft sér það til betrunar að hafa haft knappan tíma. Þeim mun meiri ástæða er til að staldra við og sá sem hér talar væntir þess að sú framsýni vakni með mönnum og geti orðið leiðbeinandi um afgreiðslu málsins þrátt fyrir allt.

Herra forseti. Hv. þm. Hjörleifur Guttormsson hefur ítrekað í umræðu um málið haft áhyggjur af orkusölu þeirra sem hyggjast virkja, þ.e. hvort þeir muni geta selt orkuna. Þá hefur hann einnig haft áhyggjur af verðsveiflum á áli. Telur hv. þm. virkilega að þessi stórfyrirtæki hafi þörf fyrir umhyggju hans á þessu sviði? Er markaðssetning og sala ekki vandamál þeirra? Herra forseti. Hv. þm. flutti langt, greinargott og ítarlegt mál, u.þ.b. 1,7 hjörl. Vegna takmörkunar persónu minnar dapraðist mér athygli eftir u.þ.b. hálftíma af ræðu hans. Þætti mér vænt um ef hv. þm. sæi sér fært að draga saman í stuttu máli megininntak ræðu sinnar, sérstaklega seinni hlutann.

Virðulegur forseti. Sá sem hér talar hafði reiknað með því að frískur þingmaður á besta aldri hefði meira úthald en svo að athygli hans fjaraði út og skilningarvitin lokuðust á innan við klukkutíma. Það kallar auðvitað á, virðulegur forseti, að farið verði að huga verulega að daglegaum starfstíma þingsins ef svo háttar til. Varðandi efnislegar athugasemdir hv. þm. tel ég að fyllsta ástæða sé til þess fyrir Alþingi Íslendinga að hafa áhyggjur af þeirri orkustefnu sem hefur verið fylgt undanfarið af fyrirtækjum sem eru í opinberri eigu og sannanlega, a.m.k. að hluta til, hafa ekki kunnað fótum sínum forráð á liðnum áratugum. Dæmi sem þar er auðvelt að benda á er hinn upphaflegi samningur við Ísal og sú hroðalega skammsýni sem fylgdi framhaldi málsins í sambandi við raforkusölu til álbræðslunnar í Straumsvík sem hefur auðvitað orðið mjög dýrkeypt fyrir íslenska raforkunotendur, bæði atvinnulíf í landinu og almenning þó reynt sé enn í dag að þræta fyrir það. Tölurnar sem ég rakti um verð á orku annars vegar til almenningsveitna 286 aurar, ef ég man rétt, annars vegar og 88 aurar hins vegar til stóriðjunnar, sem fær meiri hlutann af framleiddri orku í landinu. Niðurstöður máls míns koma fram í skriflegu nál. og ég vísa til þess, virðulegur forseti. Ég las það raunar upp.

Herra forseti. Er hv. þm. að segja að hinum ríkisreknu fyrirtækjum, sem eru meira og minna rekin jafnvel með lagasetningu frá Alþingi, hinni háu löggjafarsamkundu, sé illa stjórnað? Er hann að segja að hv. þingmenn þurfi að hafa áhyggjur af því hvort þessi fyrirtæki geti selt vöru sína eða ekki? Er hv. þm. ekki einmitt að segja að það eigi að einkavæða fyrirtækin því að það er ekki talið vera vandamál löggjafarsamkundu í öðrum löndum að hafa áhyggjur af því hvort fyrirtæki geti selt vöru sína eða ekki? Það er áhyggjuefni stjórna þeirra fyrirtækja. Þá vil ég líka endurtaka beiðni mína til hv. þm. Það liggur þannig fyrir að athygli mín dapraðist á tímabili. Hvort hann geti ekki endurtekið mál sitt í stuttu máli, dregið fram aðalatriðin?

Virðulegur forseti. Ef hv. þm. þarf svo mjög á leiðsögn að halda er ljúft að verða við því. Niðurstaða minni hluta iðnn. er að þingmálinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar. Ég veit ekki hvort hv. þm. hefur svo takmarkaða trú á ríkisstjórninni að hann tekur ekki undir þá tillögu en ég held að það ætti samt að verða niðurstaðan, einnig hjá hv. þm. Spurningum um hvort Alþingi Íslendinga þurfi að blanda sér inn í stefnu í orkumálum eður ei eða hafa áhyggjur af opinberum fyrirtækjum á orkusviðinu svara ég játandi. Við þurfum að hafa áhyggjur af þeirri stefnu og þeim rekstri og það er ekkert bundið við Ísland, það er ekkert sérstakt fyrir Ísland. Það er hægt að leita til þjóðþinga hvarvetna, orkumál og orkustefna eru alls staðar viðfangsefni þjóðþinga. Hvað um kjarnorkuiðnaðinn? Hvað um tilskipun Evrópusambandsins í raforkumálum sem eru í pípunum á leiðinni hingað inn í Alþingi? Er það ekki íhlutun hins opinbera um orkumál? Að vísu er verið að innleiða stefnu sem ég hygg að hv. þm. sé að hluta til þóknanlegri en sú sem hér er rekin og ég held að hv. þm. ætti að lesa sér til um þann fagnaðarboðskap sem þar er á leiðinni.

Hæstv. forseti. Hv. 4. þm. Austurl. var tíðrætt um mat þingflokks óháðra á því að miðað við aukningu á orkunotkun landsmanna verði ekki til staðar næg orka fyrir landsmenn sjálfa árið 2050 án nokkurrar frekari stóriðju ef tekið verður tillit til umhverfissjónarmiða. Það rifjaðist upp fyrir mér að í lok síðustu aldar var uppi hagfræðingur nokkur að nafni Thomas Malthus, ef ég man rétt. Hann framreiknaði fjölgun mannkynsins og út frá framleiðslu á matvælum á þeim tíma sá hann þá fyrir sér að innan fárra ára mundi bresta á gríðarleg hungursneyð og mikil vandræði mundu af því hljótast. Einnig rifjaðist upp fyrir mér að árið 1973 brast á hin svokallaða olíukreppa sem olli miklum erfiðleikum hér í heimi því að þar sáu menn fyrir sér að olíubirgðir heimsins væru að klárast. Það sem þessi tvö dæmi eiga sameiginlegt er að hvorugt þeirra gerði ráð fyrir tækniframförum. Menn sáu ekki fyrir sér árið 1973 að hægt væri að bora eftir olíu á sjávarbotni og Thomas Malthus gerði sér enga grein fyrir þeim stórstígu framförum sem yrðu í landbúnaði og urðu í landbúnaði á næstu árum. Ég sé því ekki fyrir mér að árið 2050 verði menn ekki búnir að ráða fram úr þessum vanda. Auðvitað eru alltaf til ákveðin stjórnmálaöfl sem gera út á heimsendaspádóma af því tagi sem komu fram í annars ágætri ræðu hv. þm. En ég held að menn verði að sjá í gegnum slíkt og að við getum ekki dregið umræðuna niður á þetta plan.

Virðulegur forseti. Er þetta framtíðin? Er þetta hin uppvaxandi kynslóð sem ætlar að róa fyrir Samfylkinguna? Eru það þessar raddir sem við eigum von á að heyra framvegis þegar spurningin er um brennandi vandamál mannkynsins, sem er viðfangsefni samfélags þjóðanna og hefur verið tilefni til hverrar ráðstefnunnar á fætur annarri frá 1972 að telja á vegum Sameinuðu þjóðanna, brennandi vandamál vegna umhverfismála og félagsmála sem tengjast núverandi framleiðsluferli og þar á meðal endurnýjun mannsins, þ.e. fjölgun jarðarbúa, þurrð auðlinda, sem verður ekkert stungið undir stól með tilvitnun í að Malthus hafi brugðist og ekki verið framsýnn? Ég skil vel að mikill áhyggjusvipur sé á þeim sem eru komnir svona nærri miðjum aldri og róa fyrir Samfylkinguna að heyra frá upprennandi forustumanni í flokknum viðhorf af þessum toga og tilvísun í tækniframfarir. Virðulegur forseti. Ég hef hlýtt með athygli á hv. þm. sem hér talaði, í ýmsum málum, og ég verð að segja að síðasta innlegg hans finnst mér vera nánast ótrúlegt og stinga í stúf við margt ágætt sem frá hv. þm. hefur komið. Það er nú svo að ekki þarf að leita langt til þess að sjá feigðarboðana í þeirri vegferð sem mannkynið er á.

Hæstv. forseti. Hv. 4. þm. Austurl. má ekki misskilja mig. Ég kann vel að meta að raddir séu uppi sem benda á það sem betur mætti fara og vísa mönnum leiðina. Hins vegar þegar menn eru komnir 50 ár fram í tímann og ætla sér að reikna út orkunotkun þeirra tækja sem þá verða á ferðinni, sem ég get eiginlega ekki heldur séð fyrir mér né nokkur annar, þá finnst mér við vera farin að draga umræðuna dálítið út úr því sem hún ætti kannski að snúast um. Það var einungis þetta sem ég vildi benda á. Hins vegar vil ég að sjálfsögðu taka undir að það er gott að hlusta á varúðarraddir og það verður gert áfram en menn verða að gæta hófs í heimsendaspádómunum.

Virðulegur forseti. Ég get auðvitað ekki ráðið í hug hv. þm. sem hér talar, hvernig hann sér framtíðina fyrir sér. Ég held að þörfin á því að breyta til í búskap okkar jarðarbúa, í efnahagsmálum, í samhengi efnahagsmála og umhverfis, sé mjög brýn og fyrir enga jafnbrýn og þá sem eiga að erfa landið, erfa jörðina. Þegar talað er um yfirdrifna svartsýni þess sem hér talar um orkumál vildi ég leyfa mér, virðulegur forseti, að benda hv. þm. á að þær tölur sem ég er að reifa varðandi orkuþörf Íslendinga að 50 árum liðnum eru enginn heilaspuni þess sem hér talar. Þær eru enginn heilaspuni frá minni hálfu. Þetta eru útreikningar þeirra sem til þess hafa verið settir af opinberum aðilum á Íslandi og yfir þetta dæmi var ég að reyna að fara, þar á meðal líklegan vöxt orkunotkunar, væntanlega að teknu tilliti til einhverrar fjölgunar þjóðarinnar miðað við það markmið að Íslendingar verði sem mest sjálfum sér nógir á orkusviðinu og útrými jarðefnaeldsneyti og þeirri mengun sem því heyrir til og þá er niðurstaðan ósköp einföld. Þetta er dæmi sem hvert barn á að geta reiknað, að við höfum endanlegt magn orku til framleiðslu þótt auðvitað megi róa á ný svið bæði varðandi vindorku og fleira, og það hljóta menn að gera og þörfin verður þarna. Við megum ekki hugsa þetta dæmi út frá því, í hugsunarleysi, að tefla náttúru Íslands eins og hv. þm. er því miður að gera í sambandi við heimild til virkjunar í Bjarnarflagi svo dæmi sé tekið.

Herra forseti. Á þskj. 1018 er að finna nál. meiri hluta sjútvn. um till. til þál. um hvalveiðar. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Jón B. Jónasson, Kristján Skarphéðinsson, Arnór Halldórsson og Kristínu Haraldsdóttur frá sjávarútvegsráðuneyti, Magnús Oddsson frá Ferðamálaráði, Svein Hjört Hjartarsson og Guðrúnu Lárusdóttur frá Landssambandi íslenskra útvegsmanna, Ásbjörn Björnsson frá SÍF hf., Jóhann Sigurjónsson og Gísla Víkingsson frá Hafrannsóknastofnuninni, Kristján Loftsson frá Hval hf., Tómas H. Heiðar frá utanríkisráðuneyti, Árna Finnsson frá Náttúruverndarsamtökum Íslands, Guðmund Haraldsson frá Félagi hrefnuveiðimanna, Ásbjörn Björgvinsson frá Hvalamiðstöðinni á Húsavík, Jón Gunnar Ottósson frá Náttúrufræðistofnun Íslands, Ernu Hauksdóttur, Einar Bollason og Hörð Sigurbjörnsson frá Samtökum ferðaþjónustunnar, Friðrik Pálsson frá Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, Jón Gunnarsson frá Sjávarnytjum, Guðjón A. Kristjánsson frá Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, Helga Laxdal frá Vélstjórafélagi Íslands og Sævar Gunnarsson frá Sjómannasambandi Íslands. Umsagnir um málið bárust frá Akraneskaupstað, Öldunni, skipstjóra og stýrimannafélagi, Alþýðusambandi Íslands, Samtökum verslunarinnar, Hólmavíkurhreppi, Landssambandi smábátaeigenda, Leirár- og Melahreppi, Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Samtökum fiskvinnslustöðva, Sjóferðum Arnars Sigurðssonar, Sjóferðum ehf., Sjómannafélagi Ísfirðinga, Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna og Verkalýðsfélagi Akraness. Í vinnu sinni studdist nefndin jafnframt við umsagnir um 577. mál, hvalveiðar, sem lagt var fram á 122. löggjafarþingi en varð ekki útrætt. Þá bárust umsagnir frá Dagsbrún-Framsókn, Farmanna- og fiskimannasambandinu, Ferðamálaráði, Félagi hrefnuveiðimanna, Félagi íslenskra ferðaskrifstofa, Fiskmarkaði Suðurnesja, Hafrannsóknastofnuninni, Hvalamiðstöðinni Húsavík ehf., Hval hf., Innri-Akraneshreppi, Konráð og sonum, Landssambandi íslenskra útvegsmanna, Sjómannafélagi Eyjafjarðar, Sjómannafélagi Reykjavíkur, Sjómannasambandi Íslands, Verkakvennafélaginu Framtíðinni, Verkalýðsfélaginu Jökli og Vélstjórafélagi Íslands. Í meiri hluta umsagna sem bárust var mælt með samþykkt málsins. Tillagan var einnig send utanríkismálanefnd til umsagnar og gerir hún ekki athugasemdir við þingmálið eftir athugun á því. Tillagan felur í sér að hvalveiðar verði hafnar hér við land á þessu ári innan þeirra marka sem Hafrannsóknastofnunin leggur til og að sjávarútvegsráðherra verði falin framkvæmd veiðistjórnar á grundvelli gildandi laga. Meiri hluti nefndarinnar tekur undir meginefni tillögunnar og leggur til við Alþingi að ályktað verði um að hefja skuli hvalveiðar hið fyrsta og að ríkisstjórninni verði falið að standa fyrir nauðsynlegri kynningu á þessari ákvörðun Alþingis og hrinda henni í framkvæmd þannig að veiðarnar geti hafist sem fyrst. Miðað er við að það geti orðið eigi síðar en á næsta ári. Að málinu hefur verið unnið á undanförnum árum og er tillaga meiri hlutans nú í samræmi við álit starfshóps um hvalveiðar frá febrúar 1997 og samþykkt ríkisstjórnarinnar í framhaldi af því. Verði tillagan samþykkt hefur Alþingi upphafið ályktun sína frá 2. febrúar 1983, en þar var ályktað að ekki yrði mótmælt samþykkt Alþjóðahvalveiðiráðs um takmörkun hvalveiða, og markað nýja stefnu þar sem skýrt og skorinort er kveðið á um að hvalveiðar skuli hefjast og það hið fyrsta. Meiri hlutinn mælir með samþykkt tillögunnar með svofelldri breytingu, að tillögugreinin orðist svo, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að hefja skuli hið fyrsta hvalveiðar hér við land og tekur fram að ályktun þess frá 2. febrúar 1983 stendur ekki í vegi fyrir því. Veiðarnar fari fram á grundvelli vísindalegrar ráðgjafar Hafrannsóknastofnunarinnar og undir eftirliti stjórnvalda. Alþingi leggur áherslu á óskoraðan fullveldisrétt Íslands við nýtingu hvalastofna á íslensku hafsvæði í samræmi við alþjóðlegar skuldbindingar um sjálfbæra nýtingu lifandi auðlinda. Alþingi felur ríkisstjórninni að undirbúa hvalveiðar, meðal annars með því að kynna málstað og sjónarmið Íslendinga meðal viðskiptaþjóða okkar. Undirbúningur miði að því að veiðar geti hafist sem fyrst. Kostnaður við kynninguna verði greiddur úr ríkissjóði. Öllu kynningarstarfi verði flýtt svo sem auðið er.`` Undir nál. meiri hlutans rita Kristinn H. Gunnarsson, Árni Ragnar Árnason, Guðmundur Hallvarðsson, Vilhjálmur Egilsson, Hjálmar Árnason, Einar Oddur Kristjánsson og Stefán Guðmundsson. Mál þetta hefur margar hliðar og er rétt að fara nokkrum orðum um nokkrar þeirra. Í fyrsta lagi að lögð er rík áhersla á að veiðarnar fari fram á grundvelli vísindalegrar ráðgjafar Hafrannsóknastofnunarinnar og undir eftirliti stjórnvalda. Stórhvalaveiðar voru stundaðar með hléum frá landstöðvum við Ísland í liðlega eina öld eða til ársins 1989. Frá árinu 1948 takmörkuðust veiðarnar við starfsemi stöðvarinnar í Hvalfirði. Að meðaltali voru veiddar 234 langreyðar og 68 sandreyðar á ári tímabilið 1948--1985 og 82 búrhvalir árin 1948--1982. Árið 1986 gekk í gildi ákvörðun Alþjóðahvalveiðiráðsins um tímabundna stöðvun veiða í atvinnuskyni. Í samræmi við ákvæði hvalveiðisáttmálans var takmarkaður fjöldi lang- og sandreyða veiddur í rannsóknarskyni árin 1986--1989. Frá 1990 hafa engar hvalveiðar verið stundaðar frá Íslandi. Hrefnuveiðar hafa verið stundaðar mestan hluta þessarar aldar á litlum vélbátum og lengst af í smáum stíl. Á árunum 1977--1985 ákvarðaði Alþjóðahvalveiðiráðið árlega hrefnukvóta fyrir svæðið Austur-Grænland/Ísland/Jan Mayen og komu um 200 hrefnur í hlut Íslendinga árlega. Engar veiðar á hrefnu hafa verið leyfðar frá lokum vertíðar 1985. Ákveðið var að vinna að úttekt á ástandi hvalastofna samfara ákvörðun um tímabundna stöðvun veiða. Niðurstöður þessara rannsókna hafa fengið umfjöllun á vísindalegum vettvangi, m.a. innan Alþjóðahvalveiðiráðsins og innan NAMMCO. Þar hafa m.a. verið staðfestar stofnstærðir hrefnu, lang- og sandreyðar á Íslandsmiðum og nærliggjandi hafsvæðum. Varðandi hrefnu benda fyrirliggjandi gögn til þess að um 184 þús. dýr séu á Norður-Atlantshafi, þar af um 56 þús. dýr á landgrunninu umhverfis Ísland. Niðurstaða vísindanefndar NAMMCO er að stofninn sé nú nálægt upprunalegri stærð. Þær veiðar sem stundaðar voru úr stofninum meginhluta aldarinnar hafa samkvæmt því haft hverfandi áhrif á stofnstærðina. Samkvæmt varfærnustu forsendum er hámarksafrakstursgeta íslenska strandsvæðisins til langs tíma litið talin vera 253 dýr. Fyrir liggur að Hafrannsóknastofnun hefur lagt til aflamark úr stofninum, 200 dýr á ári, í ljósi úttektar vísindanefndar NAMMCO. Samkvæmt talningum árin 1987 og 1989 er áætlað að stofnstærð langreyðar á Norður-Atlantshafi sé um 50 þús. dýr. Úttekt, byggð á talningagögnum frá 1987--1989, bendir til þess að stofninn á þessu svæði þoli umtalsverðar veiðar, eða a.m.k. 100--200 hvali á ári. Nýjar talninganiðurstöður staðfesta þetta. Hafrannsóknastofnunin leggur til í varúðarskyni að ekki verði veiddar fleiri en 100 langreyðar á ári. Þá hafa farið fram talningar á sandreyði og sennilegt er talið að sá stofn hafi vel þolað veiðarnar úr stofninum á undanförnum áratugum. Veiðiþol hefur þó ekki enn verið metið né þróaðar aflareglur sem fara mætti eftir við úthlutun aflamarks. Ekkert er því til fyrirstöðu með hliðsjón af vísindalegri ráðgjöf Hafrannsóknastofnunarinnar að hefja veiðar á hrefnu og langreyði. Samspil hvalastofna og fiskstofna er fyrir hendi og nauðsynlegt að afla frekari upplýsinga um fæðuval hvala og að hve miklu leyti þeir hafa áhrif á stofnstærð nytjafiska við Ísland. Athuganir íslenskra vísindamanna benda til að hvalir éti liðlega 6 millj. tonna árlega, þar af rúmlega 2 millj. tonna af fiskmeti. Talið er að hrefnan ein éti um helminginn af fiskinum. Líkur benda til þess að vaxandi hvalastofnar leiði til þess að afrakstursgeta þorskstofnsins minnki, svo dæmi sé nefnt. Eina leiðin til að afla betri upplýsinga um sambandið þarna á milli er að hefja veiðar og rannsaka fæðuval hvalanna, einkum hrefnunnar. Alþjóðleg staða málsins er skýr. Ekkert í þjóðarétti bannar Íslendingum hvalveiðar. Fullveldisréttur ríkis tryggir Íslendingum forræði málsins í eigin lögsögu og í hafréttarsáttmála Sameinuðu þjóðanna, sem Íslendingar eru aðilar að, er tryggður réttur til nýtingar á sjávarspendýrum að uppfylltu samráði á vettvangi alþjóðastofnunar. Það er uppfyllt með aðild Íslands að NAMMCO. Enn fremur má geta um ákvæði í svonefndri Ríó-samþykkt en þar er grundvallað á sjálfbærri nýtingu stofna en ekki algerri friðun. Af þessum sökum er ekki ástæða til að ætla að erlend stjórnvöld grípi til aðgerða gegn Íslendingum, hefji þeir hvalveiðar. Þannig má nefna svonefnt Pelly-ákvæði í bandarískum lögum sem veitir forseta Bandaríkjanna heimild til að beita viðskiptaþvingunum í formi innflutningstakmarkana á vörur frá viðkomandi landi. Oft hefur verið beitt hótunum um að beita þessu ákvæði gagnvart löndum sem stunda hvalveiðar, t.d. gagnvart Íslendingum, Japönum, Rússum, Kanadamönnum og Norðmönnum en í hvert sinn sem viðskrh. Bandaríkjanna hefur beðið forsetann að beita þessu ákvæði hefur hann neitað því enda verða viðskiptaþvinganirnar að vera í samræmi við ákvæði Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar. Svo lengi sem ríki sem stunda hvalveiðar gera það í samræmi við alþjóðsamninga hefur forsetinn ekki forsendur fyrir því að beita viðskiptaþvingunum. Ísland hefur rétt til að stunda hvalveiðar og því væru hvers konar viðskiptaþvinganir af hálfu bandarískra stjórnvalda í andstöðu við Alþjóðaviðskiptastofnunina. Til er alþjóðlegur samningur um milliríkjaverslun á dýrum og plöntum sem eru í útrýmingarhættu, svonefndur CITES-samningur. Því er stjórnað með því að skipa tegundum í viðauka eftir því hver staða tegundarinnar er í heiminum hverju sinni. Í viðauka I eru sett dýr og plöntur sem eru í útrýmingarhættu og má ekki versla með afurðir af þeim. Í viðauka II eru tegundir sem eru komnar úr mestri hættu en þarf að hafa eftirlit með. Þegar tegund er í viðauka II má fara fram milliríkjaverslun með afurðir hennar undir eftirliti. Langreyðar, sandreyðar og hrefnustofnar eru í viðauka II í þessum samningi. Hins vegar eru Íslendingar, Norðmenn og Japanar ekki bundnir af þessu banni við milliríkjaverslun með hvalaafurðir og geta því stundað viðskipti með þær. Norðmenn og Japanar, vegna þess að þeir mótmæltu röðuninni á sínum tíma í þessa viðauka, og Íslendingar vegna þess að þeir eru ekki aðilar að þessum samningi. Kjósi Íslendingar að gerast aðilar að CITES-samningnum, sem kemur vel til greina, geta þeir mótmælt þessari röðun í viðaukunum og verið eftir sem áður óbundnir því banni við milliríkjaverslun með afurðir þessara dýra sem samningurinn kveður á um. Norðmenn hafa í tvígang flutt tillögu innan CITES til að fá hrefnustofna í norður-Atlantshafi flutta frá viðauka I til viðauka II, fyrst árið 1994 og aftur árið 1997. Í fyrra sinnið sögðu 16 ríki já, og 48 ríki nei og 48 ríki sátu hjá. Það voru sem sé þrisvar sinnum fleiri ríki andvíg því að breyta röðuninni í viðauka en voru því fylgjandi. Í síðara skiptið hafði dæmið snúist við. Þá voru 57 þjóðir fylgjandi, 51 á móti og sex sátu hjá. Meiri hlutinn studdi sem sé tillöguna, en tvo þriðju atkvæða þarf til að gera breytingar á röðuninni í viðauka. Vonast er til að á næsta fundi CITES sem verður á næsta ári fáist nægilegur meiri hluti til að breyta röðuninni hvað varðar hrefnustofnana í Norður-Atlantshafi. Þá vil ég loks nefna Bernar-samninginn sem Íslendingar eiga aðild að ásamt 35 öðrum Evrópuþjóðum. Sá samningur kveður á um vernd villtra plantna og dýra og búsvæði þeirra í Evrópu. Samkvæmt þeim samningi er hrefnan veiðanleg tegund svo framarlega að varúðar sé gætt og að veiðarnar fylgi settum reglum sem tryggi vernd stofnsins. Tillögur hafa komið fram á fundum fastanefndar samningsins um að friða tegundina en þeim hefur verið hafnað. Samkvæmt samningnum er hrefnan aðeins friðuð í Miðjarðarhafinu. Viðbrögð almennings er erfitt að meta en þau sem helst skipta máli væru ef almenningur sniðgengi íslenskar vörur á erlendum mörkuðum eða áhrif yrðu á ferðamannastraum til landsins. Þar er til að nefna af fyrri reynslu bæði Íslendinga, Norðmanna og Færeyinga, að ekki bendir hún til þess að þau áhrif yrðu mikil eða varanleg. Vísa ég þar til ákvörðunar Íslendinga um að segja sig úr Alþjóðahvalveiðiráðinu og hefja vísindaveiðar. Þá sem nú voru uppi raddir sem vöruðu við þeim ákvörðunum og töldu vá fyrir dyrum ef menn stæðu fastir á sínu máli. Skemmst er frá því að segja að hrakspárnar rættust ekki. Reynsla Norðmanna er svipuð. Einhver áhrif voru mælanleg, en þau vöruðu í skamman tíma. Þetta kemur m.a. fram í skýrslu sem unnin var fyrir norska utanríkisráðuneytið og liggur fyrir í gögnum sjútvn. Þá má enn nefna að Færeyingar sem eru stærstu innflytjendur á ferskum fiski á breskan markað hafa mátt þola áróður gegn sér í breskum fjölmiðlum vegna grindhvalaveiða sinna, en ekki verður séð að það hafi haft merkjanleg áhrif á stöðu Færeyinga á breskum markaði. Þá má benda á að svo virðist sem áhrif einstakra samtaka á almenningsálit fari dvínandi og að almenningsálitið hafi breyst verulega á síðustu 15 árum. Afar merkilegar niðurstöður koma fram í skoðanakönnun sem gerð var á síðasta ári í fjórum löndum, Bretlandi, Bandaríkjunum, Frakklandi og Ástralíu. Í öllum þessum ríkjum er meiri hluti fylgjandi hrefnuveiðum í atvinnuskyni, 61% í Bretlandi, 63% í Frakklandi, 53% í Ástralíu og 71% stuðningur almennings í Bandaríkjunum er við hrefnuveiðar í atvinnuskyni ef marka má þessa skoðanakönnun, en spurt var um það efni. Gefnar voru ákveðnar forsendur fyrir veiðunum. Þær voru að stofninn væri um 1 millj. dýra, að veiðar hefðu ekki áhrif á stofninn með því að út væri gefinn kvóti og að veitt væri til manneldis og undir eftirliti alþjóðastofnunar. Enginn vafi leikur hins vegar á um afstöðu almennings hér á landi. Alla tíð hefur yfirgnæfandi stuðningur verið við hvalveiðar og í síðustu könnun voru 81% landsmanna hlynntir veiðunum en aðeins 10% á móti. Í þessu máli geta menn fremur en í öðrum tekið sér í munn að tala um vilja þjóðarinnar. Er vandfundið það mál sem meiri stuðningur er við meðal almennings á Íslandi. Herra forseti. Ég hef lokið að mæla fyrir nál. og vænti þess að þingheimur fallist á þau rök sem fram eru borin og styðji þá tillögu sem hér er lögð fram af meiri hluta sjútvn.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson fór ágætlega yfir álit meiri hluta sjútvn. og gerði það á sinn hátt. Eins og fram kom í ræðu hans vann nefndin mikið í þessu máli. Kallað var eftir miklu af gögnum og má segja sem svo að nefndin hafi eytt miklum tíma í þetta mál og málið hafi verið nokkuð vel unnið. Virðulegi forseti. Ég geri nú grein fyrir áliti minni hluta sjútvn., en ásamt mér stendur að því hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir. Ég vil segja í upphafi máls míns að minni hlutinn er samþykkur því að Íslendingar hefji hvalveiðar. Hins vegar er verulegur áherslumunur á viðhorfi minni hlutans til þess máls borið saman við það sem fram kemur í áliti meiri hlutans og mun ég nú fara yfir þann mun. Minni hlutinn tekur undir það viðhorf sem fram kemur í áliti meiri hlutans að leggja beri áherslu á að nýta allar auðlindir sjávar á íslensku hafsvæði í samræmi við alþjóðlegar skuldbindingar um sjálfbæra nýtingu lifandi auðlinda, þar með taldra hvalastofna við Ísland. Á hinn bóginn kemur áherslumunur minni hlutans fram í því að hann gerir verulegar athugasemdir við þá aðferðafræði sem meiri hlutinn leggur til að beitt verði í þessu máli. Í fyrsta lagi gerir minni hlutinn athugasemdir við að meiri hlutinn skuli leggja til að Alþingi álykti um að hafnar verði hvalveiðar án þess að skilgreina nánar hvenær veiðarnar skuli hefjast. Það er álit minni hlutans að það hefði verið mun skynsamlegra í þessu máli, því líklegt er að við þurfum að vinna þeim viðhorfum fylgi á erlendri grundu að við höfum tekið um það ákvörðun að hefja veiðar á einhverjum ákveðnum tíma, kannski að tveimur, þremur árum liðnum og getum þá á þeim tíma reynt að vinna málstað Íslands framgang á alþjóðlegum vettvangi og í helstu viðskiptalöndum okkar. Minni hlutinn telur að með því að standa þannig að ályktuninni sé verið að gera stjórnvöldum mun erfiðara fyrir en ella að vinna sjónarmiðum Íslendinga fylgi á alþjóðavettvangi. Að mati minni hlutans er sú aðferðafræði sem meiri hlutinn leggur til að beitt verði í þessu máli ekki ólík því að lýsa yfir stríði án þess að afla sér þeirra tækja og tóla sem nauðsynleg eru til að heyja stríðið eða hafa nokkra áætlun sem að gagni gæti komið við slíkan stríðsrekstur því Íslendingar eru háðari viðskiptum með sjávarafurðir en nokkur önnur þjóð og byggja afkomu sína á verslun með þær víða um heim. Það er því ljóst, virðulegi forseti, að gríðarlegir hagsmunir eru í húfi hvað það varðar að vel takist til í þessu máli því að andstaða við hvalveiðar er meðal vinsælustu mála umhverfissamtaka og það er jafnan svo að þeim vex ásmegin þegar umræða um hvalveiðar stendur sem hæst. Um árabil hafa umhverfissamtök barist gegn hvalveiðum og notið til þess mikils fjárhagslegs styrks. Þá er til þess að líta að í nokkrum þeirra ríkja sem skipta okkur miklu máli í viðskiptalegu tilliti er stefna stjórnvalda styrkur fyrir þessi samtök. Frsm. meiri hlutans, hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, fór yfir það að m.a. í Bandaríkjunum er að finna lagaheimild til að beita þær þjóðir viðskiptaþvingunum sem hefja hvalveiðar. Ég get tekið undir það með hv. þm. að það sé allsendis óvíst að þessar viðskiptaþvinganir fái staðist þær reglur sem við höfum undirgengist hjá Alþjóðaviðskiptastofnuninni, enda skilst mér að Bandaríkjamenn hafi átt undir högg að sækja þegar þeir hafa þurft að verja þessar reglur á alþjóðavettvangi. En hitt er ljóst, virðulegi forseti, að reglur af þessum toga væru ekki til staðar nema vindar blésu með viðhorfum af þessu tagi. Hvort sem þetta stenst eða ekki í lagalegu tilliti, í alþjóðasamningum eða alþjóðaviðskiptum, þá er alveg ljóst að lög af þessum toga væru ekki til staðar nema af því að viðhorf í þessa veru hafa verulegt fylgi í landi eins og Bandaríkjunum. Þess vegna er m.a. til þessa að líta þegar við tökum ákvörðun um það hvort og þá hvernig við hefjum hvalveiðar að nýju. Í öðru lagi gerir minni hlutinn athugasemdir við að ekki skuli kveðið skýrt á um í tillögunni sem meiri hlutinn hefur mælt fyrir á hvaða dýrum skuli hefja veiðar. Minni hlutinn telur að mun farsælla hefði verið að afmarka það, t.d. með því að hefja fyrst veiðar á hrefnu. Það hefði ekki verið óeðlilegt að við hefðum fetað í fótspor Norðmanna í þessum efnum, en þeir ákváðu að hefja veiðar á ákveðnum degi, eftir ákveðinn tíma og þá einkanlega veiðar til neyslu innan lands. Ég tel, og það er álit minni hlutans, að mun vænlegra og betra hefði verið að vinna þessum sjónarmiðum fylgi á alþjóðavettvangi ef við hefðum sett fram skýra áætlun um það hvernig við ætlum að standa að þessum veiðum og hvenær við ætlum að hefja þær í stað þess að lýsa því yfir að að við ætlum að hefja hvalveiðar strax, án þess að skilgreina nokkuð frekar hvernig standa eigi að þeim veiðum eða hvaða dýr eigi að veiða. Í þriðja lagi vekur minni hlutinn athygli á því að óljóst er með öllu hvaða efnahagslegi ávinningur felst í því að hefja hvalveiðar, einkanlega meðan jafnóljóst er og raun ber vitni hvort mögulegt er að selja hvalafurðir. Vissulega má færa fram þau rök, virðulegi forseti, að það sé ekki þingsins að selja hvalafurðir. En hitt er líka ljóst að við höfum mjög takmarkaða hagsmuni af því að selja hvalafurðir eins og málum er nú komið. Það er miklu meiri hætta á því að við setjum mikla hagsmuni í verulegt uppnám. Borið saman við þá hagsmuni sem höfum af hvalveiðum þá er ólíku saman að jafna. Því eiga þau rök ekki við sem menn hafa sett fram um að þingið ætli sér ekki að selja hvalafurðir, því með því að álykta eins og meiri hlutinn leggur til er hættan sú að við teflum verulegum hagsmunum í hættu. Virðulegi forseti. Í fjórða lagi vill minni hlutinn líta svo á að með flutningi tillögunnar og samþykkt meiri hlutans megi jafnvel líta svo á að um vantraust á ríkisstjórnina sé að ræða því vorið 1997 samþykkti nefnd á vegum ríkisstjórnarinnar, sem starfaði undir forustu hv. þm. Árna R. Árnasonar, að gera tilögur. Ríkisstjórnin samþykkti að gera þær að sínum og í framhaldi af undirbúningsvinnu sem tillögurnar fólu í sér að taka ákvörðun um framlagningu þingsályktunartillögu. Það er nú þannig, virðulegi forseti, að lítið hefur verið unnið samkvæmt tillögum nefndarinnar. Ég er með þessar tillögur hér. Það kom fram í vinnu nefndarinnar að ríkisstjórnin hefur í rauninni ekki gert nokkurn skapaðan hlut til að vinna þeim sjónarmiðum framgang á alþjóðavettvangi að við gætum hugsanlega hafið hvalveiðar án þess að tefla verulegum hagsmunum í tvísýnu. Það kom vel fram í vinnu nefndarinnar að ríkisstjórnin hefur ekkert gert í því sambandi. Virðulegi forseti. Ég ætla að leyfa mér að lesa upp þær tillögur sem nefnd hv. þm. Árna Ragnars Árnasonar lagði fram. Þær eru í átta liðum. Í fyrsta lagi er lagt til að leitað verði eftir pólitískri samstöðu um að afgreiða á Alþingi ályktun um að hefja skuli nýtingu hvalastofna hér við land hið fyrsta og að ríkisstjórninni skuli falið að undirbúa það. Ég get sagt það sem fulltrúi minni hlutans í þessari nefnd að ekki var leitað eftir því við minni hlutann að hann kæmi að samningu þáltill. sem meiri hlutinn hefur hér lagt fram. Hún er alfarið á ábyrgð meiri hlutans. Í öðru lagi leggur umrædd nefnd til að náið samráð og samstarf verði haft við öll ríki sem hlynnt eru hvalveiðum. Þá verði teknar upp viðræður við stjórnvöld ríkja sem lagst hafa gegn hvalveiðum til þess að kynna okkar málstað og leita samkomulags við þau um framkvæmd þeirrar stefnu til þess að hefja á ný hvalveiðar í atvinnuskyni. Í stuttu máli má segja sem svo að ekkert hafi verið gert til þess að fylgja þessari tillögu. Í þriðja lagi er lagt til að uppbyggingu Norður-Atlantshafsspendýraráðsins, NAMMCO, verði haldið áfram með sérstakri áherslu á að fjölga aðildarríkjum. Það þekkja flestir vel hvernig til hefur tekist í þeim efnum. Í fjórða lagi taldi nefndin eða starfshópurinn rétt að kanna hvaða möguleika endurnýjuð aðild Íslands að Alþjóðahvalveiðiráðinu kynni að hafa upp á að bjóða. Ég vil vekja sérstaka athygli á því að núna liggur fyrir þinginu tillaga frá hv. þm. Svanfríði Jónasdóttur um að þetta verði skoðað. En sú tillaga liggur í sjútvn. Þar hefur ekkert verið um hana fjallað og hún hefur engar umræður fengið. Í fimmta lagi, virðulegi forseti, lagði umrædd nefnd til að samráð yrði haft við helstu útflytjendur og aðra aðila sem mikilla viðskiptahagsmuna eiga að gæta. Um þetta má segja að SH, Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, var, ef ég man rétt --- það má þá leiðrétta það --- eini útflytjandinn sem sendi okkur umsögn um málið og þeir leggjast gegn því, vægt til orða tekið, að tillaga eins og sú sem hér liggur fyrir verði afgreidd. Í sjötta lagi lagði nefndin til að utanrrn. yrði falið að efla samráð ráðuneyta og stofnana um þátttöku í alþjóðasamstarfi sem tengst getur hvalveiðum og að kannað yrði hvort æskilegt væri að Ísland gerist aðili að fleiri alþjóðasamningum á þessu sviði. Ekkert hefur verið gert með þessa tillögu. Í sjöunda lagi lagði umrædd nefnd til að gerð yrði áætlun um hvernig á sem hagkvæmastan og árangursríkastan hátt yrði staðið að fræðslu og kynningu á málstað Íslands á erlendum vettvangi, þar á meðal gagnvart umhverfissamtökum. Það þarf ekki að rekja það að hér hefur ekkert verið gert, virðulegi forseti. Og í áttunda lagi að kannaður yrði sá möguleiki að taka frá sérstök svæði vegna hvalaskoðunar. Umræða um þetta fór fram í hæstv. sjútvn. en hún tók enga afstöðu til þess í sinni vinnu. Virðulegi forseti. Með öðrum orðum hefur ekkert verið gert með tillögur þeirrar nefndar sem ríkisstjórnin skipaði og skilaði af sér á vordögum 1997 og ríkisstjórnin gerði að sínum með sérstakri samþykkt. Sú tillaga sem hér liggur fyrir gengur því um margt þvert á þær tillögur sem umrædd nefnd samþykkti og ríkisstjórnin gerði síðan að sínum með sérstakri samþykkt. Ég held því að það megi færa rök að því að meiri hlutinn sé nánast með þessu að lýsa vantrausti á ríkisstjórnina í þessum efnum. Ég held að varla sé hægt að túlka þetta öðruvísi. Virðulegi forseti. Í ljósi þess hvernig ríkisstjórnin hefur haldið á málum varðandi hvalveiðar og þeirrar aðferðafræði sem meiri hlutinn leggur nú til telur minni hlutinn það ábyrgðarhlut að afgreiða málið á þennan hátt. Undir nál. rita Lúðvík Bergvinsson framsögumaður og Svanfríður Jónasdóttir. Það er nú einu sinni svo að í þessu máli erum við öll að reyna að átta okkur á því hvaða afleiðingar samþykkt þessarar tillögu getur haft í för með sér. Því má segja sem svo að við séum öll að reyna að spá fyrir um hvað framtíðin muni bera í skauti sér. Sumir hér inni eru þeirrar skoðunar að rétt sé að hefja hvalveiðar án nokkurrar skipulagningar eða skilyrða og telja að það muni alls ekki koma niður á hagsmunum okkar. Við í minni hlutanum teljum hins vegar að það hefði átt að fara öðruvísi í að taka þessa ákvörðun. Við óttumst að með einhliða yfirlýsingu eins og þeirri sem Alþingi er að gefa með samþykkt tillögu meiri hlutans, þá séum við að setja verulega hagsmuni í uppnám. Við teljum að við hefðum átt að gæta mun meiri varúðar í þessu máli. Og þó við séum samþykk því að nýta eigi hvalastofna við Ísland sem og aðra stofna þá teljum við að sú aðferðafræði sem hér er lagt upp með sé þess eðlis að meiri hlutinn beri einn og óstuddur ábyrgð á þeirri niðurstöðu.

Virðulegur forseti. Það er alveg ljóst að þetta nál. á heima í brandarabankanum hjá mér af því ég get alveg ómögulega skilið það. Hér kemur fram að minni hlutinn tekur undir það viðhorf að leggja beri áherslu á að nýta allar auðlindir sjávarins, þar með talda hvalastofna við Ísland. Þetta hljómar allt vel. En hvað kemur svo fram í nál. eftir það? Hvalveiðar eru rakkaðar niður skipulega í mörgum liðum. Meðal annars kemur þar fram að minni hlutinn vekur athygli á því að það sé með öllu óljóst hvaða efnahagslegi ávinningur felist í hvalveiðum. Og hv. þm. Lúðvík Bergvinsson, framsögumaður minni hlutans, kemur hér og segir ítrekað að um mikla hagsmuni sé að tefla, að þeir séu settir í verulegt uppnám, það sé verið að tefla verulegum hagsmunum í uppnám og það ætti að gæta meiri varúðar. Ég spyr hvað er verið að fara hér? Svo er klykkt út í lok þessa álits minni hlutans að það sé ábyrgðarhluti að afgreiða málið á þennan hátt. Ég sé hér gott tilefni til að spyrja hv. þm. Lúðvík Bergvinsson: Hvað er verið að fara í þessu nál.? Er fylkingin klofin um allar jarðir, með og á móti hvalveiðum, eða hvað fer hér fram? Hvað ætla hv. þingmenn Lúðvík Bergvinsson og Svanfríður Jónasdóttir sér að gera? Styðja þau hvalveiðar eða ekki? Þetta nál. er svo loðið að ekki er hægt að ráða af því, og því síður af ræðu hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar, hver sé stefna Samfylkingarinnar gagnvart hvalveiðum. Það er sagt: Við viljum nýta hvalastofnana eins og aðrar auðlindir. En svo eru hvalveiðar rakkaðar niður skipulega í öllu nál.

Virðulegi forseti. Það er augljóslega verulegur áherslumunur á milli okkar hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur til þessa máls því að í mínum huga hefur þetta ekkert með brandarabanka að gera. Í mínum huga eru hvalveiðar grafalvarlegt mál. Til þess að skýra og einfalda það sem við segjum í okkar áliti, því að eitthvað hefur vafist fyrir hv. þm. að fá botn í það, þá lýsum við því í fyrsta lagi yfir að við teljum að það eigi að nýta hvalastofna við Ísland, þ.e. það eigi að hefja hvalveiðar. Hins vegar segjum við líka, og viðurkennum það, að viðhorf í veröldinni eru þess eðlis að það ber að fara varlega í þessum málum. Þetta er mjög viðkvæmt. Við segjum einfaldlega í áliti okkar og leggjum á það áherslu að þegar við gefum á þennan hátt nánast einhliða stríðsyfirlýsingu um að hefja hvalveiðar án þess að reyna að kynna okkar viðhorf, án þess að reyna að leggja kostnað í að kynna okkar viðhorf á erlendum vettvangi, ræða við aðrar þjóðir og gera kannski líkt og Norðmenn, sem lögðu mikið fé í það að kynna sín viðhorf áður en þeir hófu hvalveiðar, þá óttumst við að sá gassagangur sem meiri hlutinn vill hafa uppi í þessu máli geti orðið til þess að hagsmunir okkar skaðist verulega því að við erum þægilegt skotmark. Það er nú einfaldlega þannig. Við lifum meira og minna, enn sem komið er, á útflutningi á sjávarafurðum og erum því mjög viðkvæm fyrir áróðri gagnvart því. Í þessu ljósi og í því ljósi að almenn viðhorf í heiminum eru ekki endilega hlynnt hvalveiðum þá viljum við fara gætilega. Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvort hægt sé að tengja álit eða aðvörunarorð af þessu tagi á nokkurn hátt við brandarabanka. En ég verð að segja alveg eins og er að húmorinn er mér ekki að skapi.

Virðulegur forseti. Hvalveiðar eru líka grafalvarlegt mál fyrir mér. En þetta nál. er eins og brandari. Það segir ekki neitt. Það segir: Við viljum hefja hvalveiðar. En svo þar segir líka: Við viljum ekki hefja hvalveiðar. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson kemur með þá afsökun að óeðlilegt sé að lýsa yfir stríði, eins og hann telur að tillaga meiri hlutans hljómi upp á, án þess að kynna málið. Ég vil benda hv. þm. Lúðvík Bergvinssyni á að í tillögu meiri hluta sjútvn. segir einmitt, með leyfi forseta: ,,Alþingi felur ríkisstjórninni að undirbúa hvalveiðar, meðal annars með því að kynna málstað og sjónarmið Íslendinga meðal viðskiptaþjóða okkar. Undirbúningur miði að því að veiðar geti hafist sem fyrst. Kostnaður við kynninguna verði greiddur úr ríkissjóði. Öllu kynningarstarfi verði flýtt svo sem auðið er.`` Ég ítreka spurningu mína: Hvort styður fylkingin hvalveiðar eða ekki? Nál. gefur ekkert til kynna.

Virðulegi forseti. Það kemur hvorki fram í nál. né í þeirri ræðu sem ég flutti áðan að við vildum ekki hefja hvalveiðar. Það kemur hvergi nokkurs staðar fram og því er það rangt sem hv. þm. sagði. Við höfum sagt sem svo að við viljum hefja hvalveiðar, en við viljum líka taka mið af þeim viðhorfum sem eru ríkjandi á alþjóðavettvangi. Við viljum ekki tefla í hættu miklum hagsmunum með því að hefja veiðar á hval sem satt best að segja hefur litla sem enga efnahagslega þýðingu fyrir okkur. Þetta eru þau varúðarorð sem frá okkur koma í þessu máli. Hins vegar get ég upplýst að Samfylkingin sem slík hefur ekkert eina ákveðna línu í þessum málum. Menn hafa sín persónulegu viðhorf til þess hvort hefja eigi hvalveiðar eða ekki. Enn fremur hafa hv. þingmenn sín persónulegu viðhorf til þess hvort hefja eigi hvalveiðar með þessum gassagangi sem meiri hlutinn leggur hér til, þ.e. hvort hefja eigi hér hvalveiðar strax án þess að undirbúa málið af einhverju viti.

Herra forseti. Ég vil leiðrétta tvö eða þrjú atriði sem fram koma í nál. minni hluta og fram komu í ræðu hv. framsögumanns þess. Í fyrsta lagi kemur fram í nál. að minni hlutinn gerir athugasemdir við að meiri hlutinn skuli leggja til að Alþingi álykti að hefja hvalveiðar án þess að skilgreina nánar hvenær veiðarnar skuli hefjast. Þetta er ekki nákvæmt. Í tillögunni er skilgreint hvenær þær eiga að hefjast. Það er ekki dagsett en það er tímasett. Það er sagt að þær eigi að hefjast hið fyrsta, það eigi að gefa ríkisstjórninni svigrúm til þess að kynna málið og undirbúa veiðarnar. En það kemur skýrt fram í nál. meiri hluta að miðað er við að veiðar geti hafist á næsta ári. Það er því nákvæmlega tímasett. Í öðru lagi kemur fram í nál. minni hluta að hann gerir athugasemdir við að ekki skuli kveðið skýrt á um í tillögunni á hvaða dýrum skuli hefja veiðar. Það kemur mjög skýrt fram í tillögu meiri hluta nefndarinnar að veiðarnar fari fram á grundvelli vísindalegrar ráðgjafar Hafrannsóknastofnunar. Fyrir liggur álit og útgefinn kvóti í hrefnu og einnig í sandreyði. Svo verður líka í öðrum tegundum eftir því sem vísindalegt álit gefur tilefni til. Þetta eru því staðlausir stafir í nál. minni hluta. Í þriðja lagi kom fram hjá hv. framsögumanni að þeim hefði ekki verið boðið að vera aðilar að nál. meiri hluta. Það er ekki rétt. Þeim stóð það til boða en afþökkuðu það. Hitt er rétt að þeir voru ekki með í að semja textann. Það var vegna þess að hv. þm. Lúðvík Bergvinsson hafði ítrekað gefið þær yfirlýsingar í nefndinni að hér væri um að ræða mál sem stjórnarliðið yrði að ráða til lykta og að stjórnarandstaðan kæmi ekki nálægt því.

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvort ræða af þessum toga er svara verð, ég verð að segja það alveg eins og er. Í fyrsta lagi kom hv. þm. Siv Friðleifsdóttir upp áðan og lýsti því yfir að ekki yrðu hafnar hvalveiðar fyrr en að talsverðum undirbúningi loknum, þ.e. vel hefði verið unnið vel að því að undirbúa það mál áður en veiðar yrðu hafnar. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson lýsir því hins vegar yfir að það skuli bara gert hið fyrsta og hið fyrsta þýðir eins og skot. Kannski væri rétt að þessir hv. þingmenn ræddu þessi mál í þingflokknum. Ekki ætla ég að túlka hér á milli. Í öðru lagi vil ég segja, virðulegi forseti, að þegar þingmenn leyfa sér að koma í ræðustól og túlka ummæli eða orðræður á nefndafundum gera þeir það algerlega á eigin ábyrgð. Ég ætla ekki einu sinni út í þá umræðu. Hins vegar vil ég segja að minni hlutanum var aldrei boðið að koma að því að semja þann texta sem hér liggur fyrir eða leggja drög að því hvaða aðferðafræði yrði beitt þegar ákveðið yrði að hefja hvalveiðar og hvernig það yrði gert. Ég vil að þetta liggi skýrt fyrir. Það er á engan hátt, virðulegi forseti, hægt að segja með einhverjum sanni að í minnihlutaálitinu séu staðlausir stafir. Ég ætla að segja alveg eins og er, virðulegi forseti, að ef ég þarf að fara í annað andsvar bara til þess eins að leiðrétta hið fyrra, veit ég ekki hvort ég læt það eftir mér.

Herra forseti. Mér finnst að hv. þm. Lúðvík Bergvinsson þurfi ekki að vera svona sporlatur. Mig langar að spyrja hann um afstöðu hans í málinu. Hann hóf ræðu sína á því að lýsa yfir að hann styddi hvalveiðar. Nál. hans lýkur á eftirtöldum orðum, með leyfi forseta: ,,... telur minni hlutinn það ábyrgðarhlut að afgreiða málið á þennan hátt.`` Gott og vel, herra forseti. Á hvaða hátt leggur minni hlutinn til að málið verði afgreitt? Hvar er tillaga minni hlutans? Hvort mun hann styðja hvalveiðar eða vera á móti hvalveiðum? Um það verða greidd atkvæði þegar tillaga meiri hlutans kemur til atkvæða því þar er kveðið skýrt og skorinort á um að það eigi að hefja hvalveiðar. Það er stefna sem er mörkuð sem ríkisstjórninni er falið að hrinda í framkvæmd. Munu þingmenn Samfylkingarinnar vera með eða á móti? Þeim hefur tekist að skrifa nefndarálit án þess að segja hvaða skoðun þeir hafa á málinu.

Virðulegi forseti. Maður er farinn að upplifa sjálfan sig aftur og aftur eins og maður sé að endurtaka það sem maður sagði í síðustu ræðu. Ég fer hægt yfir þetta, virðulegi forseti, mjög hægt. Í fyrsta lagi vil ég segja það að minni hlutinn er fylgjandi því að hvalveiðar verði hafnar. Það er klárt.  Í öðru lagi geldur minni hlutinn varhug við því að þeirri stríðsáætlun sé fylgt sem má finna í meirihlutaálitinu. Þess vegna telur minni hlutinn það ábyrgðarhlut að samþykkja þáltill. eins og hún lítur út. Við teljum, virðulegi forseti, að nær hefði verið að leggja fram tillögu í þá veru að við mundum hefja hvalveiðar eftir 2--3 ár og nota þann tíma til að kynna málstað okkar eins og til að mynda Norðmenn hafa gert. Þetta kom fram í ræðu minni, hv. þm., og ég legg til að hv. þm. fylgist betur með þeim umræðum sem fara fram svo við þurfum ekki vera að lengja umræðuna og endurtaka æ ofan í æ.

Herra forseti. Í nál. minni hlutans kemur fram að líta megi á flutning tillögunnar og samþykkt meiri hluta sjútvn. sem vantraust á ríkisstjórnina vegna þess að hún hafi gert tillögu nefndar sem skilaði niðurstöðu sinni fyrir tveimur árum að sinni. Ég er algerlega ósammála þessu og tel að mikill munur sé á því hvort ríkisstjórnin er með í höndunum álit nefndar eða hvort hún er með ályktun Alþingis. Tillagan gengur út á að Alþingi álykti um að hvalveiðar skuli hefjast hér á ný. Það er reginmunur á því eða hvort einhver nefnd er að skila af sér skýrslu. Ég hef talað fyrir því í mörg ár að Alþingi álykti um hvalveiðar. Það hefur Alþingi ekki gert í 16 ár. Tillaga meiri hluta sjútvn. gengur út á það að Alþingi álykti um málið að veiðarnar skuli hefjast á ný. Ég tel að það verði einmitt mikill styrkur fyrir ríkisstjórnina varðandi næstu spor í málinu að hafa ályktun Alþingis sem skýrt kveður á um að við ætlum að hefja hvalveiðar að nýju.

Virðulegi forseti. Það sem ég átti við þegar ég sagði að samþykkt tillögunnar væri nánast vantraustsyfirlýsing á ríkisstjórnina er í fyrsta lagi að tillögum nefndar, sem hv. þm. Árni Ragnar Árnason stjórnaði um að ríkisstjórnin gerði sérstaklega samþykkt um að framfylgja, hefur ekki verið framfylgt. Þegar ég segi þetta á ég við að hér situr vitaskuld þingbundin ríkisstjórn sem nýtur trausts meiri hluta Alþingis. Þegar Alþingi tekur fram fyrir hendurnar á ríkisstjórninni eins og er gert í þessu tilviki, því að ríkisstjórnin hafði ályktað og samþykkt allt annað, hljótum við að vekja sérstaklega athygli á því. Þess vegna tel ég að samþykkt tillögunnar sé nánast vantraustsyfirlýsing á aðgerðir ríkisstjórnarinnar í málinu. Það er það sem ég er að reyna að segja. Meiri hluti Alþingis ætlar að hafa samþykkt ríkisstjórnarinnar að engu. Það mætti kannski gerast oftar, virðulegi forseti, að Alþingi tæki fram fyrir hendurnar á ríkisstjórninni en það gerist ekki oft. En það er rétt að vekja á því athygli loksins þegar það gerist.

Herra forseti. Sjútvn. Alþingis hefur haft tillögu mína og 11 annarra hv. þingmanna um hvalveiðar til meðferðar síðan um miðjan nóvember eða í tæpa fjóra mánuði og reyndar einnig í tvo mánuði á síðasta þingi þegar tillagan var upphaflega flutt. Sú tillaga gekk út á að Alþingi ályktaði að hvalveiðar skyldu leyfðar frá og með árinu 1999 á þeim tegundum og innan þeirra marka sem Hafrannsóknastofnunin hefur lagt til og sjútvrh. verði falin framkvæmd veiðistjórnar á grundvelli gildandi laga. Sjútvn. þingsins hefur lagt mjög mikla vinnu í tillöguna og fengið umsagnir frá 33 aðilum sem eru langflestar mjög jákvæðar auk þess sem nefndin hefur fengið fjölda gesta til að ræða málið og eru þeir taldir upp í nefndaráliti meiri hlutans. Það er sem sagt augljóst að nefndin hefur lagt mikla vinnu í málið og meiri hlutinn hefur nú komist að niðurstöðu og breytt nokkuð tillgr. frá því sem var í tillögu okkar tólfmenninganna. Tillagan hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að hefja skuli hið fyrsta hvalveiðar hér við land og tekur fram að ályktun þess frá 2. febrúar 1983 stendur ekki í vegi fyrir því. Veiðarnar fari fram á grundvelli vísindalegrar ráðgjafar Hafrannsóknastofnunarinnar og undir eftirliti stjórnvalda. Alþingi leggur áherslu á óskoraðan fullveldisrétt Íslands við nýtingu hvalastofna á íslensku hafsvæði í samræmi við alþjóðlegar skuldbindingar um sjálfbæra nýtingu lifandi auðlinda. Alþingi felur ríkisstjórninni að undirbúa hvalveiðar, meðal annars með því að kynna málstað og sjónarmið Íslendinga meðal viðskiptaþjóða okkar. Undirbúningur miði að því að veiðar geti hafist sem fyrst. Kostnaður við kynninguna verði greiddur úr ríkissjóði. Öllu kynningarstarfi verði flýtt svo sem auðið er.`` Ég hefði viljað að niðurstaðan hefði orðið sú að hvalveiðar yrðu leyfðar strax í sumar eins og tillaga okkar gerði ráð fyrir en um það varð ekki samkomulag. Niðurstaðan varð þessi og tillgr. sem fylgir nefndaráliti meiri hlutans þar sem skýrt kemur fram hvað verið er að leggja til. Í greinargerðinni segir svo, með leyfi forseta: ,,Meiri hluti nefndarinnar tekur undir meginefni tillögunnar og leggur til við Alþingi að ályktað verði um að hefja skuli hvalveiðar hið fyrsta og að ríkisstjórninni verði falið að standa fyrir nauðsynlegri kynningu á þessari ákvörðun Alþingis og hrinda henni í framkvæmd þannig að veiðarnar geti hafist sem fyrst. Miðað er við að það geti orðið eigi síðar en á næsta ári.`` Bókun meiri hlutans er mjög mikilvæg og þar kemur ótvírætt fram að Íslendingar ætla að hefja hvalveiðar að nýju. Einnig er mikilvægt að í tillgr. kemur fram að ályktun Alþingis frá 2. febrúar 1983 um að mótmæla ekki hvalveiðibanninu er upp hafin og mörkuð ný stefna þar sem það kemur skýrt og skorinort fram að hvalveiðar skuli hefjast að nýju og það hið fyrsta. Þetta er mjög afdráttarlaust. Ég hef árum saman talað fyrir því að Alþingi ályktaði um hvalveiðar. Það hefur ekki gerst fyrr en nú og því fagna ég niðurstöðunni sem er mjög ótvíræð og ágæt. Ég fagna því einnig að Alþingi speglar þjóðarviljann sem er ótvírætt sá að hvalveiðar verði hafnar að nýju eins og glöggt má sjá á ítrekuðum áskorunum allra heildarsamtaka sjómanna, heildarsamtaka útvegsmanna, heildarsamtaka verkafólks, heildarsamtaka sveitarfélaganna á Íslandi auk fjölda annarra aðila að ógleymdum ítrekuðum skoðanakönnunum undanfarin ár sem sýna allar 80--90% stuðning þjóðarinnar við hvalveiðar. Það er rétt sem fram kom í ræðu frsm. meiri hluta sjútvn., hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar, að það er vandfundið mál sem meiri samstaða er um meðal þessarar þjóðar. Ég ætla ekki að endurtaka öll þau rök sem eru fyrir því að hvalveiðar hefjist á ný. Það hef ég gert ítrekað á Alþingi, síðast þegar ég mælti fyrir tillögu okkar fjórmenninganna við fyrri umræðu í desember. En ég vil nefna það að ég tel að hávær mótmæli örfárra aðila og hótanir um viðskiptaþvinganir séu stormur í vatnsglasi og ekkert til að óttast. Það segir okkur reynsla Norðmanna sem stóðu frammi fyrir svipuðum hótunum þegar þeir hófu hvalveiðar að nýju fyrir 5--6 árum. Ekkert af þeim hótunum gekk eftir sem betur fer. Enginn samdráttur varð hjá þeim í útflutningi eða komu ferðamanna. Í síðustu viku var sagt frá því í fréttatíma sjónvarpsins sem var dálítið skondið að þýskir innflytjendur sjávarafurða væru að hóta okkur Íslendingum öllu illu ef við byrjuðum hvalveiðar að nýju en svo var sagt frá því í sama fréttatíma að Norðmenn væru stærstu innflytjendur sjávarafurða til Þýskalands en Norðmenn veiddu sem kunnugt er 642 hvali á síðasta ári og hafa aukið þessar veiðar sínar jafnt og þétt frá því að þeir hófu þær fyrir tæpum sex árum. Það má nefna það líka að fyrir stuttu var staddur hér á landi Høgni Hoydal, færeyskur stjórnmálamaður, og hann var inntur eftir því hvort grindhvalaveiðar Færeyinga hefðu einhver áhrif á útflutning þeirra eða ferðamannastraum og hann sagði að svo væri alls ekki. Það hefði engin áhrif á útflutninginn. Ef það hefði einhver áhrif á ferðamannastrauminn væri hann sá að það kæmu fleiri ferðamenn en ella vegna þess að ferðamenn hefðu afskaplega gaman af að fylgjast með þessum veiðiskap. Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja umræðuna frekar. Ég hef rætt þetta mál svo oft og svo lengi að ástæðulaust er að endurtaka það allt hér. Ég ítreka það bara að ég fagna því að hér er skýrt kveðið á um það að hvalveiðar skuli hefjast á ný og að samþykkt Alþingis frá því í febrúar 1983 er þar með felld úr gildi. Herra forseti. Samþykkt tillögunnar þýðir að hvalveiðar munu hefjast á næsta ári og er nú tími til kominn. Ég fagna niðurstöðunni því mjög.

Herra forseti. Sú till. til þál. um hvalveiðar sem er til umræðu, nú þegar nál. liggur fyrir, er vandmeðfarið mál. Ef litið er yfir þá brtt. sem nál. fylgir, stendur þar m.a.: ,,Alþingi leggur áherslu á óskoraðan fullveldisrétt Íslands við nýtingu hvalastofna á íslensku hafsvæði í samræmi við alþjóðlegar skuldbindingar um sjálfbæra nýtingu lifandi auðlinda.`` Sjálfsagt er að taka mjög eindregið undir yfirlýsinguna. Ég hef í máli mínu á Alþingi alltaf lagt áherslu á að Íslendingum beri að halda mjög til haga réttinum að nýta lifandi auðlindir sjávarins og á það jafnt við um hvali sem fiskinn. Hins vegar stendur í tillögunni að Alþingi álykti að hefja skuli hið fyrsta hvalveiðar hér við land. Það atriði orkar frekar tvímælis. Einnig er tekið fram að allur undirbúningur skuli miða að því að veiðar geti hafist sem fyrst. Í máli framsögumanns meiri hlutans í sjútvn. hefur komið fram að utanrmn. fjallaði um þessa tillögu að beiðni sjútvn. Í utanrmn. var einkum skoðað hvort alþjóðlegar skuldbindingar hindruðu það að Íslendingar hæfu hvalveiðar. Eftir að málið hafði verið skoðað sérstaklega með fulltrúum utanrrn. gerir utanrmn. ekki athugasemdir við þetta mál. Það byggist á því að þær upplýsingar sem nefndin gat kallað fram bentu til þess að formlega væri ekkert því til fyrirstöðu að Íslendingar gætu hafið hvalveiðar. Alþjóðlegir samningar hindruðu það ekki. Það byggðist m.a. á því að þá væri hægt að nýta NAMMCO til að hefja hvalveiðar innan þeirra samtaka. Á þessu máli eru ýmsar aðrar hliðar sem ég mun fara hér yfir á eftir. Ég ætla hins vegar að víkja aðeins að þessum alþjóðlegu skuldbindingum. Í sjálfu sér get ég fallist á að hægt sé að halda því fram með fullum rétti að formlega eigi Íslendingar að geta hafið hvalveiðar innan NAMMCO. Á því geta hins vegar verið ýmsir gallar eða erfiðleikar. Það helst í hendur við það hvort aðrar þjóðir eru einnig tilbúnar til að nýta NAMMCO til að hefja hvalveiðar. Það liggur ekki fyrir að aðrar þjóðir en Íslendingar ætli sér að nýta NAMMCO til þess. Sjálfur er ég þeirrar skoðunar að það hafi orkað mjög tvímælis að Íslendingar gengu úr Alþjóðahvalveiðiráðinu. Ef Íslendingar vilja hefja hvalveiðar þá væri skynsamlegt skref í þá átt að ganga í Alþjóðahvalveiðiráðið. Hins vegar eru mjög margar hliðar á þessu máli þannig að erfitt er að festa á þeim hendur. Það er mjög erfitt að festa hendur á því hvernig viðhorf almennings í öðrum löndum verður ef við viljum hefja hvalveiðar. Íslendingar sem útflutningsþjóð eiga mjög mikið undir viðhorfi almennings í öðrum löndum, þeir eru mjög háðir þessum viðhorfum. Það gildir náttúrlega fyrir allar þjóðir sem eru eins háðar útflutningi og Íslendingar eru. Við verðum að sætta okkur við að neytendur í þeim löndum sem við flytjum mest út til hafi eitthvað um málið að segja. Þannig hefur það verið undanfarið. Áður en við gengum t.d. í Evrópska efnahagssvæðið voru neytendur í viðskiptalöndum okkar búnir að setja okkur ýmsar reglur um hvernig við ættum að haga t.d. pakkningarmálum okkar á fiskafurðum. Þannig að við erum, hvort sem okkur þykir það ljúft eða leitt mjög háðir viðhorfum neytenda í viðskiptalöndum okkar. Svo við veltum fyrir okkur nokkrum þáttum í þessu máli mætti spyrja: Er hægt að segja að hagstætt sé að hefja hvalveiðar sem fyrst, frá sjónarhóli viðskipta með hvalaafurðir? Þetta orkar tvímælis. Fyrir það fyrsta er ekki ljóst hvar við höfum markaði fyrir hvalaafurðir annars staðar en innan lands. Aðild hugsanlegra kaupenda að alþjóðlegum samningum geta hindrað viðskipti þeirra, slíkir möguleikar liggja fyrir. Markaðir eru takmarkaðir innan lands, til alls þessa verður að taka tillit. Við skulum einnig velta því fyrir okkur, af því að það hefur verið rætt sérstaklega, að hvalveiðar væru hagstæðar vegna þess að þar með tækist okkur að hafa áhrif á vöxt og viðgang hvalastofnanna. Eru þetta gild rök? Í raun og veru þarf ekki að deila um að hvalirnir éta mikið af fiski eða fæðu fisktegundanna sem lifa hér í kringum landið. Hins vegar liggur ljóst fyrir að hvalveiðar þær sem hér er verið að tala um mundu ekki hafa nokkur áhrif á stofnstærð hvalanna hér við land. Röksemdin stenst illa athugun. Þá vaknar sú spurning hvort hvalveiðarnar eða jafnvel yfirlýsing um að veiðar verði hafnar, stefni viðskiptum okkar eða hagsmunum fyrirtækja í hættu. Um þetta er mjög erfitt að fá fram skoðanir. Fyrir liggja yfirlýsingar um hvað menn hafi á tilfinningunni, ferðaþjónustuaðilar hafa áhyggjur af þessu, útflutningsaðilar hafa áhyggjur af þessu. Hins vegar hefur komið í ljós, sem er út af fyrir sig athyglisvert, að útflutningsaðilarnir virðast sumir hafa minni áhyggjur af þessu nú en t.d. fyrir nokkrum árum. Það bendir til þess að í gangi sé þróun í þessum málum meðal nágrannaþjóða okkar þó mjög erfitt sé að henda reiður á hve vel sú þróun hafi fest rætur. Það er hins vegar ekki útilokað að þarna sé þróunin okkur hagstæð. Hinu má ekki gleyma að það er afar erfitt að henda reiður á því hversu mikil áhættan er. Ég met það svo að við verðum að hafa skoðanir á því hvort hagsmunirnir af því að veiða hvali, hinir efnahagslegu hagsmunir sem við getum haft af því, séu það miklir að okkur sé stætt á því að stefna öðrum hagsmunum í hættu, jafnvel þó að mikil óvissa sé um hversu mikil hættan sé. Ég tek undir að sú óvissa er mikil, við getum ekki verið með miklar fullyrðingar um þetta. Málið snýst um að við verðum að geta haft góða samvisku ef við mælum með hvalveiðum, við verðum að geta sagt við okkur sjálf: Við erum að heimila hugsanlega nýtingu og ekki að taka áhættu með því fyrir stærri hagsmuni. Upplýsingarnar sem við fáum frá aðilum í atvinnulífinu sem stunda útflutning eða hjá ferðaþjónustunni eru í fyrsta lagi nokkuð mismunandi, jafnvel misvísandi. T.d. er ekki einhugur um hvort hægt sé að stunda hvalaskoðun og hvalveiðar á sama tíma. Sumir fullyrða að það sé hægt, aðrir að það sé ekki hægt og að hvalveiðar muni stefna hagsmunum ferðaþjónustunnar í hættu. Það er mjög erfitt að henda reiður á þessu. Mér finnst það orka mjög tvímælis að hefja hvalveiðar sem fyrst þar sem mikil óvissa ríkir um málið. Því hefur verið haldið fram, og verður það síðasti þátturinn sem mig langar til þess að ræða hér, að við Íslendingar verðum að taka slaginn. Þá er átt við að ýmiss konar umhverfissamtök setji sig nú gegn hvalveiðum en muni í framtíðinni og hafi raunar nú þegar mótmælt stórfelldum fiskveiðum. Það er rétt. Umhverfissamtök eru þegar farin að hefja baráttu gegn stórfelldum og stórtækum fiskveiðum með afkastamiklum skipum og afkastamiklum netum. Ekki er hægt að loka augunum fyrir því að þar er um hættu að ræða. Þá vaknar spurningin: Eigum við að taka slaginn nú? Er rétt að gera það í sambandi við hvalveiðarnar? Um það hef ég efasemdir. Þær efasemdir hef ég fyrst og fremst vegna þess að ég held að við munum standa einir í þeirri baráttu. Ég held að fáir muni styðja okkur í þeirri baráttu. Við gætum fundið fyrir því á eigin skrokki, að við værum nokkuð fáir í sveit. Ég er hins vegar á þeirri skoðun að ef stríð yrði um nýtingu fiskimiðanna --- ég á við stórfellda nýtingu fiskimiðanna á sjálfbæran hátt með stórvirkum skipum sem er okkur efnahagslega mikilvæg --- þá mundum við hafa æðimarga sem mundu vilja skipa sér í okkar sveit. Þannig virðist skynsamlegra, ef allt er metið, að taka slaginn, eins og menn hafa orðað það, í sambandi við fiskveiðimálin frekar en hvalveiðimálin. Ég verð því að segja að að hluta er ég mjög sammála því sem kemur fram í þessari brtt. eins og hún er orðuð. Ég er sammála því að við eigum að leggja áherslu á rétt okkar til að nýta auðlindir sjávarins, hverjar sem þær eru. Mér finnst hins vegar vafi leika á því hvort skynsamlegt sé við þessar aðstæður að mæla með því að við hefjum hvalveiðar sem fyrst. Ég tel það ótímabært og hefði frekar kosið að menn settu sér ákveðna vel skilgreinda áfanga sem menn vildu ná áður en gefin væri yfirlýsing um að við mundum hefja hvalveiðar.

Herra forseti. Það er svo margt í ræðu hv. þm. sem ég þyrfti að gera athugasemd við að ég kem því ekki öllu að í stuttu andsvari. Mig langar að nefna örfá atriði. Hann sagði erfitt að festa hendur á þeim áhrifum sem hvalveiðar mundu hafa á viðskipti okkar, þ.e. útflutning og ferðamennsku. Það er alveg hárrétt hjá hv. þm., það er eiginlega ekki nokkur leið að festa hendur á því. Það er eitthvað sem kemur ekki í ljós fyrr en við hefjum þessar veiðar. Þess vegna hljótum við að verða að styðjast við reynslu annarra. Við hljótum að styðjast við reynslu Norðmanna sem tóku þennan slag fyrir fimm, sex árum undir miklum hótunum, eins og ég gat um í ræðu minni áðan. Þeim var hótað viðskiptaþvingunum, fækkun ferðamanna til Noregs og fleiru slíku. Ekkert af þessu gekk eftir. Ég tel engar líkur á að það gerist frekar hjá okkur. Ég nefndi reynslu Færeyinga áðan. Þetta er borðleggjandi hjá þessum þjóðum og því skyldum við frekar lenda í einhverjum hremmingum en þær? Hv. þm. nefndi að ekki væri hægt að selja hvalaafurðirnar. Á það reynir ekkert meðan veiðarnar eru ekki leyfðar. Auðvitað segja allir nei meðan ekkert hvalkjöt er í boði. Það sem snýr að Alþingi er að leyfa veiðarnar og þeim sem ætla að stunda veiðarnar að selja afurðirnar. Þeir telja sig geta það. Það kemur þá í ljós. Ef afurðirnar seljast ekki þá verður sjálfsagt ekki mjög mikið úr veiðum. Hv. þm. talaði um að hvalaskoðun og hvalveiðar færu ekki saman. Reynsla Norðmanna er allt önnur þessi fimm, sex ár sem þeir hafa stundað veiðarnar. Þeir fengu yfir 20 þúsund manns í hvalaskoðun í fyrra á sama tíma og þeir veiddu 642 hvali. Það merkilega við það var að þetta var á sömu slóðum, áhrifin voru nú ekki meiri en það. Menn voru að skoða hvali og veiða á sömu slóðum. Í þriðja lagi lýsti hv. þm. efasemdum um þann ótta sem menn hafa af áhrifum hvalsins á fiskstofna okkar. Við hljótum náttúrlega að taka mark á vísindamönnum Hafrannsóknastofnunarinnar sem eru mjög færir á þessu sviði og hafa ítrekað bent á að við stöndum frammi fyrir því innan örfárra ára, ef við ekki hefjum hvalveiðar, að skera niður þorskveiðar okkar. Ég treysti mér ekki til þess að blása á þessa menn og segja þá fara með staðleysu.

Herra forseti. Það er sjálfsagt að verða við vinsamlegum tilmælum hv. þm. Guðjóns Guðmundssonar um að svara nánar nokkrum atriðum hér. Afstaða mín til þess hvort hvalveiðarnar hefðu áhrif á hvalastofnana var nú einföld. Ég benti einfaldlega á að þær hvalveiðar sem verið er að tala um væru svo litlar að þær muni ekki koma til með að hafa nein áhrif á hvalastofninn. Í raun fannst mér ekki koma fram nein athugasemd við það. Hvalveiðar og hvalaskoðun fara ekki saman. Ég sagði einungis að þetta væri álitamál. Sumir þeir sem starfrækja hvalaskoðun telja að þetta gangi mjög gegn hagsmunum sínum. Ég þekki hins vegar þá í þeim rekstri sem telja að kannski mætti láta þessar atvinnugreinar lifa saman. Engu að síður er þarna um óvissuatriði að ræða sem rétt er að hafa í huga. Norðmönnum hefur ekki tekist að selja hvalaafurðir sínar, hvernig sem á því stendur. Hins vegar er rétt að það er ekki hægt að sýna fram á að Norðmenn hafi beðið hnekki af hvalveiðum. Ég tek undir það. Sumir hafa bent á að reynsla þeirra hafi í raun sýnt fram á áhrif á ferðaþjónustu en það orkar tvímælis. Ég er hins vegar ekki sammála því að við getum heimfært reynslu Norðmanna upp á okkar aðstæður. Aðstæður okkar eru öðruvísi. Efnahagslíf okkar er allt annað heldur en Noregs. Við erum miklu háðari fiskveiðum en þeir. Við erum þar af leiðandi miklu háðari mörkuðum erlendis og viðhorfi kaupenda. Ég tek það skýrt fram að ég tek undir það að ekki er hægt að sýna fram á þetta með neinum óyggjandi rökum. Við verðum því að taka afstöðu til málsins á grunni þess hvað við teljum að gæti komið upp, hvaða áhættu við teljum að við séum að taka og það er einmitt á þeim grundvelli sem ég tek afstöðu í málinu.

Herra forseti. Auðvitað er það rétt að það þyrfti miklu meiri hvalveiðar ef stöðva ætti afrán hvalanna á fiskstofnum okkar. En þetta er þó fyrsta skrefið, að hefja veiðarnar. Ráðgjöf Hafrannsóknastofnunarinnar var 350 hvalir í ár og eitthvað munar nú líklega um það sem þeir éta. Hafrannsóknastofnun hefur bent á að hvalirnir við Ísland éti rúmar 2 millj. tonna á ári, bara úr þeim fiskstofnum sem við erum að sækja í, eða svipað og heldur meira en við Íslendingar erum að veiða. Við hljótum að taka mark á hinum færu vísindamönnum okkar. Allt annað er óábyrgt. Varðandi hvalaskoðun og hvalveiðar þá hljótum við náttúrlega að líta á reynslu Norðmanna sem er alveg ótvíræð og sú að þetta hefur ekki haft nokkur einustu áhrif á þeirra hvalaskoðun. Þegar þeir hófu hvalveiðar fóru um 4--5 þús. manns á ári í hvalaskoðun. Það hefur aukist ár frá ári síðan og var komið yfir 20 þús. á síðasta ári. Á sama tíma hafa Norðmenn aukið hvalveiðar sínar jafnt og þétt. Hvað það varðar að Norðmönnum hafi ekki tekist að selja sínar hvalaafurðir, sem þýðir væntanlega að okkur takist það ekki heldur, þá er það bara ekki alveg rétt. Norðmenn tóku hins vegar ákvörðun um að flytja ekki út hvalaafurðir að svo stöddu. Ég minni á að þeim bauðst að selja hvalaafurðir til Íslands fyrir rúmu ári. Kaupmaðurinn í Nóatúni ætlaði að kaupa af þeim rengi en fékk það ekki. Norðmennirnir settu bann á útflutninginn. Þetta er ekki af því að þeir geti ekki selt hann, heldur af því þeir tóku þessa ákvörðun. Ég trúi a.m.k. þeim mönnum sem hyggja á þessar veiðar og telja að þeir geti selt afurðirnar.

Herra forseti. Ég býst nú ekki við að það skipti miklu máli fyrir Norðmenn sem hvalveiðiþjóð hvort Íslendingar kaupi af þeim afurðir eða ekki. Ég held það skipti bara nákvæmlega engu máli. Hins vegar gæti það skipt máli fyrir Norðmenn og Íslendinga hvort hinn virkilega arðsami markaður í Austurlöndum fjær, í Japan, opnaðist fyrir þessar afurðir. Þar er einmitt óvissan. Að öðru leyti vil ég segja að ég ber fulla virðingu fyrir sjónarmiði hv. þm. Guðjóns Guðmundssonar sem hefur barist lengi fyrir þessu máli. Það vill bara svo til að við erum á öndverðum meiði um það hvernig taka eigi á málinu. Við það verðum við báðir tveir að lifa með fullri virðingu hvor fyrir öðrum. 
            

Virðulegur forseti. Við ræðum hér um tillögu til þál. um hvalveiðar, 92. mál þingsins, flutt af 12 hv. þm. með hv. þm. Guðjón Guðmundsson í fararbroddi. Allt eru þetta stjórnarþingmenn nema einn þingmaður í hópnum sem er frá Samfylkingunni svonefndu. Málið hefur verið til meðferðar hv. sjútvn. lengi og leitað hefur verið umsagnar hv. utanrmn. um málið. Nú er málið komið til þingsins og meiri hlutinn leggur til ákveðna málsmeðferð og breytingu á upphaflegri tillögu þannig að gera verður ráð fyrir því að þetta mál gangi hér til atkvæða, þótt ég sé nú raunar ekki sannfærður um það enn þá að á það reyni. En vel má vera að svo verði og menn hljóta auðvitað að ræða málið út frá því að tekin verði afstaða á þinginu til framkominnar tillögu. Eins og fram hefur komið í máli manna ver að sjálfsögðu meiri hlutinn sem stendur að þessari afgreiðslu í sjútvn. gjörðir sínar og sjónarmið. Minni hlutinn skilar sérstöku áliti. Þeir hv. þm. sem að því standa, báðir frá Samfylkingunni, túlka sitt mál þannig að þeir séu sammála því almenna sjónarmiði að Íslendingum beri að nýta allar auðlindir sjávar, en þeir telji tæplega tímabært að ráðast í veiðar hér og nú, heldur að tveimur til þremur árum liðnum, að ég fékk lesið út úr máli hv. frsm. minni hlutans. Ekki virðist því skilja meiri og minni hluta meira að en þetta. En það fylgdi jafnframt sögunni að minni hlutinn túlkaði ekki endilega afstöðu Samfylkingarinnar, heldur einstaklingsbundin sjónarmið og menn væru þar óbundnir af afstöðu. Þannig skildi ég talsmann minni hlutans. Það hefur jafnframt gerst, og eru það veruleg tíðindi að mínu mati, virðulegur forseti, að formaður utanrmn., hv. þm. Tómas Ingi Olrich, kemur hér og segir allt aðra sögu en lesa má út úr nál. meiri hlutans og tel ég mikið ábyrgðaratriði, mjög mikið ábyrgðaratriði af meiri hlutanum að skrá í nál. sitt það sem hér má lesa, með leyfi forseta: ,,Tillagan var einnig send utanríkismálanefnd til umsagnar og gerir hún ekki athugasemdir við þingmálið eftir athugun á því.`` 
             Þetta stendur í álitinu. Það er sagt hér korrekt, en af hálfu talsmanns utanrmn., sjálfs formanns utanrmn., kemur fram í umræðunni að talsmaður nefndarinnar er í raun andvígur afgreiðslu meiri hlutans og till. meiri hlutans. Hann telur niðurstöðuna vera ranga eða a.m.k. mjög óskynsamlega. Hann rakti það hér lið fyrir lið að hann væri öndverðrar skoðunar við þær röksemdir sem meiri hlutinn túlkar. Þannig liggur málið hér fyrir eftir að mál hafa verið reifuð af meiri hluta og minni hluta, Jafnhliða kemur í ljós að meiri hlutinn, þ.e. ríkisstjórnarliðið, er ekkert sameinað í þessu máli. Það er langt frá því að vera sameinað í þessu máli þótt enn eigum við eftir að heyra málflutning manna þar að lútandi. A.m.k. er alveg ljóst að formaður utanrmn. styður ekki afgreiðslu málsins eins og það er lagt fyrir. Ég verð að álykta að spurningin um afdrif þessarar tillögu sé í fullkominni óvissu hér í þinginu eftir að þetta liggur fyrir. Ég ítreka það að ég tel það ábyrgðarhluta af meiri hluta sjútvn. að túlka viðhorf utanrmn. á þennan hátt. Ef þetta er hins vegar metið rétt af meiri hluta sjútvn. þá tel ég að utanrmn. hafi ekki unnið vinnu sína, hafi ekki unnið heimavinnuna. Hvar er þetta álit utanrmn.? Stendur öll utanrmn. við það að gera í raun ekki athugasemd við upphaflegt þingmál? Er það virkilega svo? Ég óska eftir því að hv. talsmaður utanrmn. komi í þingsal og svari fyrirspurn af minni hálfu þar að lútandi. Stendur utanrmn. á bak við upphaflegt þingmál eða ekki? Ég óska eftir því, virðulegur forseti, að hv. formaður utanrmn. verði kvaddur í þingsal þannig að ég geti borið þessa fsp. formlega fram við hann.

Forseti vill láta þess getið að formaður utanrmn. var að fara á mikilvægan fund og er ekki væntanlegur fyrr en eftir nokkra stund. Hversu lengi hann verður í burtu veit ég ekki, en hann kemur ekki alveg strax.

Virðulegur forseti. Það er náttúrlega mjög erfitt að ræða þessi mál að fjarstöddum þeim hæstv. ráðherrum sem mest hafa með málið að gera, þ.e. hæstv. utanrrh. og hæstv. sjútvrh. Ég verð a.m.k. að óska eftir að báðir þessi hæstv. ráðherrar verði kvaddir á vettvang. Síðan er hv. formaður utanrmn. genginn á braut í miðri þessari umræðu.

En varaformaðurinn? Er ekki hægt að kalla á hann, varaformann utanrmn.? Hann er staðgengill formanns.

Virðulegur forseti. Það eru hér komnir aðrir til að stjórna fundi. Ég bið að forseti skeri úr um það hver annist hér fundarstjórn. Virðulegur forseti. Ég held að það sé mjög gagnrýnivert hvernig á málafylgju þeirra sem bera ábyrgð á afgreiðslu meiri hlutans hér í þinginu er haldið. Ég tel að menn séu í rauninni að leika sér að eldi með mjög óforsvaranlegum hætti þegar þeir leggja málið fyrir þingið svona, með röngum útleggingum að því er varðar afstöðu utanrmn., eins og ég fæ lesið úr því af máli formanns. Einnig að því er varðar ýmsa fleiri þætti og að það skuli rætt hér meðan ekki einn einasti fulltrúi hæstv. ríkisstjórnar er viðstaddur. Ekki einn einasti þeirra er viðstaddur þessa umræðu. Það mætti halda að hér væri verið ræða um einhverja þáltill. sem væri frekar léttvæg talin. En svo er nú ekki. Hér er um stórmál að ræða og veldur miklu hvernig afgreitt verður. Þá ætla ég að koma að efnisatriðum málsins, virðulegur forseti. Ég tel að einn þáttur sé nokkuð skýr í þessu máli og að þar megi finna samsvörun milli viðhorfa meiri og minni hluta sem skilað hafa hér áliti og sem ég tek almennt undir fullum hálsi, þ.e. að Íslendingar eiga að sjálfsögðu að halda fram rétti sínum til nýtingar sjávarauðlinda. Það er málafylgja sem við höfum haft uppi og hljótum að standa fast á. Það sjónarmið liggur fyrir í álitsgerðum stjórnskipaðra nefnda sem hafa fjallað um hvalveiðar fyrir hönd sjútvrn. og skiluðu áliti 1994 og 1997. Það er sjálfsagt af okkur sem fullvalda þjóð og fiskveiðiþjóð að halda þeim rétti fram. En það þýðir ekki um leið að við eigum að álykta um það á Alþingi Íslendinga að við eigum hið fyrsta að hefja hvalveiðar. Það vantar í rauninni allan botn og undirbúning í það mál til að Alþingi geti og eigi að álykta um það efni, sérstaklega út frá þeim rökstuðningi sem liggur fyrir í till. meiri hlutans. Lágmarkskrafa Alþingis ætti, að mínu viti, að vera sú að ríkisstjórnin legði fyrir þingið sín sjónarmið í málinu, sínar áætlanir í málinu og hvað hafi verið gert og hvernig hafi verið unnið í framhaldi af álitsgerðum stjórnskipaðra nefnda sem störfuðu með þátttöku fulltrúa þingflokka á Alþingi, 1994 og 1997, hvað hafi verið gert og hvert sé mat ríkisstjórnarinnar á einstökum þáttum þessa máls. Það þarf m.a. að liggja fyrir hver séu áform framkvæmdarvaldsins um það að ganga í hvalveiðiráðið á nýjan leik eða ekki. Ekkert liggur fyrir um það. Og það liggur ekkert fyrir um það frá meiri hluta sjútvn. í þessu máli hvort meiri hlutinn mælir með því eða á móti. Það er engin skoðun á því máli. Hins vegar er látið liggja að því í greinargerð meiri hluta sjútvn., og kom fram í máli frsm., að með afgreiðslu nefndarinnar væru Íslendingar að hnekkja þeirri samþykkt sem þeir gerðu 1983 í sambandi við það að mótmæla ekki hvalveiðibanninu og lagt mikið upp úr því atriði. Ég leyfi mér að draga í efa að það hafi mikið gildi að fjalla um málið út frá samþykkt á Alþingi 1983. Sú samþykkt fjallaði um tímabundið bann við hvalveiðum. Og sá tími sem þar var um að ræða, fimm ára tími, er löngu útrunninn. Síðan hafa Íslendingar gengið úr Alþjóðahvalveiðiráðinu sem við áður vorum í og sem ekki hefur úthlutað kvóta til hvalveiða til þessa. Það er a.m.k. rétt að það liggi þá fyrir hvort menn ætla að lúta stjórn þess, eða út frá hverju menn ætli að ganga. Ætla menn að hefja hvalveiðar undir merkjum NAMMCO? Formaður utanrmn. rifjaði upp að engin þjóð hefur rökstutt hvalveiðar með að þeir væru aðilar að NAMMCO eða notað það sem vettvang. Norðmenn ákváðu hvalveiðar verandi í Alþjóðahvalveiðiráðinu og skiptir það samhengi auðvitað verulegu máli, virðulegur forseti. Ég tel að á þessu máli hafi verið haldið mjög losaralega og óábyrgt af hálfu stjórnvalda. Ég virði að sjálfsögðu allan rétt manna á Alþingi til að flytja mál, þar á meðal málflutning hv. þm. Guðjóns Guðmundssonar sem hefur af mikilli þrautseigju flutt þetta mál þing eftir þing. Ég virði fyllilega þau sjónarmið sem þar koma fram þótt ég sé ekki sammála þeim. Það mælir út af fyrir sig ekkert á móti því að Alþingi taki málið til afgreiðslu. Það mælir ekkert á móti því ef málið liggur þannig fyrir að meiri hluti þingmanna telji að það sé bært, að það liggi þannig fyrir, að það sé í raun vitlegt að álykta um málið. Ég tel að þær forsendur séu ekki uppfylltar, að Alþingi skorti forsendur til þess að álykta af einhverju viti um það hvort hér skuli hefja hvalveiðar eða ekki. Ég tel margt í málflutningi manna um þessi efni vera á veikum grunni reist. Ég tel t.d. að skírskotunin til tillagna Hafrannsóknastofnunar í þessu máli sé í besta falli á misskilningi byggð, þ.e. að hægt sé að reisa þetta mál á tillögum Hafrannsóknastofnunar út frá líffræðilegum forsendum og mati þegar um hápólitískt mál er að ræða sem hefur margar aðrar hliðar en spurninguna um veiðar og nýtingu stofnanna. Þetta mál varðar svo mikla hagsmuni að það verður að taka þá einnig með í reikninginn. Ég tel líka að ýmislegt í rökstuðningi Hafrannsóknastofnunar í þessu máli sé á veikum grunni reist, að þau gögn sem þar er byggt á, t.d. um mat á afráni hvalastofna, þ.e. hvað þeir taka til sín í fæðu og hvaða áhrif það hefur á fiskveiðar Íslendinga, séu á svo veikum grunni reist að mjög hæpið sé að ákvarða nýtingu á einstökum stofnum út frá skírskotun til þeirra þátta. Ég spyr því: Ætla menn sér í rauninni á grundvelli núverandi upplýsinga að fara að stjórna vistkerfi hafsins? Telja menn sig bæra um að geta tekið vitræna afstöðu til þess hvað megi taka af þessari og hinni tegundinni miðað við okkar þekkingargrundvöll? Ég tel að talsmenn Hafrannsóknastofnunar, sem ég virði mikils, hafi í ýmsum greinum oftúlkað þau gögn sem þeir hafa undir höndum og hafa verið að afla um þessi efni, sjálfsagt af mikilli vandvirkni og enn frekar hafi þó stjórnmálamenn rangtúlkað þær niðurstöður með tilliti til þess hvaða ályktanir við eigum að draga af þeim gögnum sem þar liggja fyrir. Ef við ætlum að fara í samkeppni við hvalina til að geta aukið veiðar úr einstökum nytjastofnum þá held ég menn þurfi nú bæði að vera betur í stakk búnir þekkingarlega og líka varðandi aðrar forsendur málsins. Þá kem ég að því, virðulegur forseti. Hvað ætla menn að gera við kjötið? Hvað ætla menn að gera við afurðir af veiðum sem hér er verið að leggja til? Eru það ekki um 250 hrefnur og allt að 100 langreyðar, ef ég man rétt, sem fólst í tillögum Hafrannsóknastofnunar? 250 hrefnur voru það og 100 langreyðar. Það stendur í greinargerð með upphaflegri tillögu í málinu. Hvað ætla menn að gera við kjötið? Það væri rétt að því yrði svarað. Hv. þm. Guðjón Guðmundsson segir bara ,,den tid, den sorg``, að þeir sem veiði hljóti að sjá um að selja afurðina. Það má kannski segja það út frá almennum viðskiptalegum forsendum. En ég met málið svo að óskynsamlegt sé að hefja veiðar, ef menn ætla sér það á annað borð, út frá annarri forsendu en þeirri, að því er varðar markað, að um innanlandsmarkað sé að ræða, vegna þess að ég sé ekki að mikið sé um kaupendur á hvalaafurðum úti í heimi. Ég sé það ekki. Norðmenn hafa af alþjóðlegum ástæðum og sínu eigin mati lagt blátt bann við því að fluttar séu út hvalaafurðir frá Noregi. Á þeim grundvelli stunda þeir sínar hrefnuveiðar. Því er rétt, held ég, virðulegur forseti, að menn sýni vitrænt fram á það áður en tekin er afstaða til tillögunnar sem slíkrar.

Forseti vill láta þess getið vegna spurninga sem fram komu hjá hv. ræðumanni nú fyrir skömmu að hæstv. sjútvrh. og hæstv. utanrrh. eru báðir erlendis. Hæstv. menntmrh. gegnir störfum hæstv. sjútvrh. og er hér mættur.

Ég þakka fyrir, virðulegur forseti, og met það mikils að starfandi ráðherra er kominn en bendi jafnframt á við hve sérkennilegar aðstæður við ræðum þetta mál að fjarstöddum þeim sem í raun fara með viðkomandi ráðuneyti og að fjarstöddum formanni utanrmn. Ég ætla aðeins að víkja frekar að afstöðu minni til málsins. Ég tel að ég túlki þar einnig afstöðu félaga minna í þingflokki óháðra til þessa máls. Við teljum að ekki sé réttmætt að Alþingi Íslendinga við núverandi aðstæður fari að álykta um það að hefja hvalveiðar. Til þess vantar grundvallarupplýsingar um málið. Ég ítreka það sem ég sagði í upphafi. Við eigum að halda réttinum. Það er auðvitað enginn á móti því, að ég held, að við höfum rétt til að nýta auðlindir sjávar. Það er að mínu mati sjálfsagt mál. En þingið þarf að byggja afstöðu sína á traustum upplýsingum. Ályktun um hvalveiðar nú mundi verða afar tvísýn að því er varðar framhald málsins eins og þetta liggur fyrir. Virðulegur forseti. Ég vek athygli á því að ef svona ákvörðun yrði tekin hér og nú, þá væru Íslendingar að taka afstöðu í tveimur mjög stórum málum sem fylgst er með á alþjóðavettvangi, þ.e. með því að sitja hjá varðandi Kyoto-bókunina og hefja hvalveiðar án þess að styðjast við alþjóðasamtök sem úthluta þeim kvóta þar að lútandi. Það er auðvitað grundvallaratriði í þessu máli hvort Ísland ætlar sér að leita á ný inngöngu í Alþjóðahvalveiðiráðið og auðvitað er líka reginmunur á því hvort við ætlum okkur að taka nokkur dýr í tilraunaskyni, nokkrar hrefnur í tilraunaskyni, undir merkjum rannsókna eða hvort menn eru að tala um að hefja hér stórhvalaveiðar eins og felst í tillögu meiri hluta sjútvn. Ég held það væri algert glapræði við núverandi aðstæður og ekki síst með tilliti til stöðu málsins almennt og markaðsforsendna. Forsenda þess að hér eigi að álykta í þessu stóra máli er að ríkisstjórnin vinni heimavinnu sína, geri ljósa afstöðu sína til málsins fyrir Alþingi Íslendinga. Ég treysti því að hæstv. ráðherra sjávarútvegsmála og utanríkismála --- eða voru það utanríkismálin ein sem undir hæstv. ráðherra ...

Sjávarútvegsmálin.

Sjávarútvegsmálin já, að sjálfsögðu. Menn hlaupa víst ekki á milli stjórnmálaflokka með ráðuneytin.  Virðulegur forseti. Ég skil vel sjónarmið þeirra sem hafa þrýst á um að Alþingi taki afstöðu í þessu máli. Ég tel í raun að ef vilji hefði verið til þess hjá framkvæmdarvaldinu að hefja t.d. takmarkaðar veiðar á hrefnu þá hefði framkvæmdarvaldið haft aðstöðu til þess. Fyrir lágu álitsgerðir þingnefnda þar að lútandi sem lögðu það í mat framkvæmdarvaldsins hvað yrði gert í þeim málum. En meiri háttar veiðar á stórhveli hér við land við núverandi aðstæður held ég að séu langt utan við það sem líklegt er að geti leitt til farsællar niðurstöðu. Menn verða auðvitað að átta sig á því hvort þeir eru að fara í ævintýramennsku í tilraunaskyni eða fylgja rökrænni stefnu sem þeir ætla að standa við, taka með í reikninginn þá áhættu sem er tekin og standa að málum í ljósi þess. Á þetta skortir allt saman og úr því verður að fást skorið áður en lengra er haldið. Virðulegur forseti. Ég treysti því að áður en þessari umræðu lýkur gefist mér færi á að spyrja formann utanrmn. nánar um afstöðu nefndarinnar til málsins og óska eindregið eftir því að svo verði.

Herra forseti. Ég verð að segja almennt við ræðu hv. þm. að hann lagði sig í framkróka við að gera allt eins tortryggilegt og hægt var. Það leyndi sér ekki hver hugur hans er í málinu. Ég vil segja það um dylgjur hans um meinta ranga afstöðu utanrmn. í nál. að einfaldast er að lesa upp bréf utanrmn. sem barst sjútvn. 7. desember sem svar við boði um að koma athugasemdum eða ábendingum vegna málsins til sjútvn. Svar utanrmn. er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Á fundi utanrmn. 4. desember var fjallað um 92. mál, hvalveiðar. Fékk nefndin til fundar við sig Helga Ágústsson, ráðuneytisstjóra utanrrn., og Tómas H. Heiðar, aðstoðarþjóðréttarfræðing ráðuneytisins. Á fundinum komu ekki fram athugasemdir um þingmálið.`` Ég endurtek, með leyfi forseta: ,,Á fundinum komu ekki fram athugasemdir um þingmálið.`` Undir þetta ritar Tómas Ingi Olrich, formaður utanrmn.

Virðulegur forseti. Það má að sjálfsögðu hafa þau orð sem hv. þm. hentar um afstöðu mína og málflutning. Ég er einfaldlega að draga fram þau viðhorf sem ég hef til málsins. Ég er ekkert að gera það tortryggilegra en það er í mínum huga. Ég tel að hér skorti á allar vitrænar forsendur til að Alþingi Íslendinga fari að álykta um að hefja hvalveiðar hið fyrsta. Það er alveg skýr afstaða og henni deila félagar mínir í þingflokki óháðra þannig að ekkert ber þar á milli. Við teljum að við höfum þar mjög skýr rök fram að færa. Að því leyti leynir sér ekki hugur minn til málsins. Hins vegar hef ég tekið þátt í umfjöllun um þetta mál, m.a. í stjórnskipaðri nefnd 1994 og hafði veruleg áhrif á niðurstöðu hennar. Menn geta kynnt sér það. Ég hef í raun ekki breytt neitt viðhorfum mínum til málsins í grundvallaratriðum frá þeim tíma. Varðandi niðurstöðu utanrmn. þá eru það tíðindi, virðulegur forseti, ef það er svo að utanrmn. hafi í rauninni skrifað upp á fyrirliggjandi till. til þál. um hvalveiðar, 92. mál þingsins, en síðan komi formaður nefndarinnar og flytji það mál sem hann hafði hér, virðulegur forseti. Þá er nú farið að verða erfitt að lesa í málið, eins og kallað er, út frá þeim forsendum. Þess vegna hef ég eftir sem áður ástæðu til að óska eftir viðveru formanns utanrmn. og gagnrýni það enn og aftur að málið skuli rætt við þær aðstæður sem hér eru, að þeir sem bera í raun forræði á þessu alvarlega máli eru hlaupnir á dyr eða eru í útlöndum.

Herra forseti. Það var annað sem kom fram í máli hv. þm. Hann dró í efa að NAMMCO væri sú stofnun sem dygði til skv. 65. gr. hafréttarsáttmálans. Það er álit sérfræðinga okkar að NAMMCO uppfylli þær kröfur sem alþjóðastofnanir sem vitnað er til þurfa að rísa undir og því sé nægilegt fyrir Íslendinga að starfa innan þeirra samtaka. Mér er ekki kunnugt um að athugasemdir hafi verið gerðar við það álit frá ríkjum sem eiga aðild að sáttmálanum. Ég vil einnig benda á til fróðleiks fyrir hv. þm. að Kanadamenn eiga ekki aðild að Alþjóðahvalveiðiráðinu og heldur ekki að NAMMCO. En þeir telja sig uppfylla skyldur sínar í alþjóðahafréttarsáttmálanum með því að eiga áheyrnarfulltrúa sem starfi þannig í vísindanefnd Alþjóðahvalveiðiráðsins og telja það fullnægjandi fyrir sitt leyti en þeir stunda hvalveiðar eins og kunnugt er.

Virðulegur forseti. Ég hef ekki alveg í huga hversu mikið Kanadamenn veiða af hvölum en ég held að fyrst og fremst sé um að ræða frumbyggjaveiðar. Ég vil ekki leggja neinn endanlegan dóm á spurninguna um NAMMCO og hvort það uppfylli nauðsynleg skilyrði alþjóðahafréttarsáttmálans. Ég veit það hefur verið viðleitni íslenskra stjórnvalda að búa þannig um hnútana að NAMMCO uppfylli þessi skilyrði. En svo mikið er víst að Norðmenn hófu ekki hrefnuveiðar með skírskotun til NAMMCO, það hefur engin þjóð gert fram að þessu. Framkvæmdarvaldið verður auðvitað að meta hvort forsendur séu til þess. 
             Varðandi aðra þætti sem hv. þm. vék að ítreka ég aðeins að ég tel þær forsendur ekki til staðar sem menn gefa sér í þessu máli til að taka þær stóru ákvarðanir sem það væri að hefja hvalveiðar hið fyrsta á Íslandi.

Herra forseti. Þetta mál hefur verið til umræðu á hinu háa Alþingi frá árinu 1993. Það kemur mér mjög á óvart að hv. þm. Hjörleifur Guttormsson skuli gera athugasemdir við að málið skuli vera lagt fram í óljósri vissu um afstöðu þingsins. Ég spyr á móti: Er óeðlilegt að leggja málið til úrskurðar Alþingis miðað við þann árafjölda sem málið hefur verið til umfjöllunar? Mér kom líka mjög á óvart að hann skuli álíta málið þannig að nánast sé ógerningur og ekkert vit í að leggja það fram án þess að full vissa sé fyrir stuðningi þingmanna við málið. Í annan stað kom mér mjög á óvart að hv. þm. skuli tala um að allt málið, sem Hafrannsóknastofnun hafi lagt fram, hljóti að vera á misskilningi byggt og veikum grunni. Þó hælir hann Hafrannsóknastofnun í hina röndina fyrir mikla vandvirkni. Ég verð að segja ég undrast hringlandaháttinn í málflutningi þessa ágæta þingmanns sem hefur flutt mjög mörg og góð mál á þingi.

Virðulegur forseti. Ég þakka ráðleggingarnar og hv. þm. hefur auðvitað fullan rétt á því að meta málflutning minn. Ég tel að ekki séu nein rök í máli að þau hafi verið lögð oft fyrir Alþingi og ekki hlotið afgreiðslu. Það er greinilega mat hv. þm. að málið sé þroskað til afgreiðslu. Mat mitt er að svo sé ekki. Ég tel það að málið skuli hafa dagað uppi þing eftir þing bera einmitt vott um að grunnurinn í málinu sé mjög ótraustur. Mér finnst sérkennilegt að svo margir stjórnarþingmenn skuli fara fram með slíka till. og leggja svo mikla áherslu á að fá hana fram til atkvæða í óvissu um afstöðu framkvæmdarvaldsins til málsins og í óvissu um stuðning innan þingsins varðandi málið. Þar finnst mér í raun teflt á mjög tæpt vað. Ég met auðvitað störf Hafrannsóknastofnunar og framlag hennar mikils. Ég benti á að skoða þyrfti marga aðra þætti í málinu en hina líffræðilegu og jafnframt að Hafrannsóknastofnun hefði dregið of víðtækar ályktanir af gögnum sínum varðandi afrán hvala á Íslandsmiðum.

Herra forseti. Okkur greinir á um þetta. Ég tel að eins og fram kom í máli hv. þm. áðan sé þetta orðið nokkuð þroskað mál í þinginu miðað við það árabil sem það hefur legið hér. Auk þess liggur fyrir að í nokkur skipti hefur farið fram skoðanakönnun meðal þjóðarinnar um hug hennar í þessu máli og hefur komið fram að mikill meiri hluti þjóðarinnar telur að við eigum að hefja hvalveiðar. Það er kannski ekki aðalmálið því hér er það þingræðið sem gildir og það erum við sem tökum ákvörðun um það. Hinu er þó ekki að leyna að ekki þurfum við að hafa áhyggjur af afurðunum, það er ekki okkar mál og vitum við að þeir sem munu væntanlega stunda þessar hvalveiðar hafa sín mál á hreinu hvað þetta áhrærir. Í annan stað vildi ég nefna að hér er samþykktin þess efnis að ríkisstjórninni er falið og ætlast til af henni að hún vinni heimaverkefni sín áður en veiðarnar hefjast. Nú liggur það nokkuð ljóst fyrir.

Virðulegur forseti. Af hálfu talsmanns sjútvn. áðan heyrðum við að orðalagið ,,hið fyrsta`` vísaði á næsta ár. Hv. þm. telur þá að það sé það ráðrúm sem eðlilegt sé að ríkisstjórnin fái til að undirbúa málið en síðan beri henni að framkvæma þingviljann. Ég tel að sá vilji eða þær niðurstöður sem fram hafa komið í skoðanakönnunum, sem eru mjög athyglisverðar í málinu, endurspegli þá tilfinningu Íslendinga að við eigum að halda fyrir okkur réttinum til að nýta auðlindir okkar. Ég held það endurspegli fyrst og fremst það eðlilega sjónarmið. Auðvitað er gott að hafa þann bakstuðning staðfestan, líka gagnvart öðrum þjóðum. Ég hef ekki þá grundvallarafstöðu að það komi aldrei til greina að hefja hvalveiðar. Það er ekki afstaða mín. Ég tel hins vegar að þær forsendur séu ekki til staðar á Alþingi að við eigum að fara að álykta um málið eins og gert er ráð fyrir í till. meiri hlutans, ég tel að það sé í raun mikið óráð og ég vara eindregið við því.

Virðulegur forseti. Það var áhugavert að hlusta á hv. þm. Hjörleif Guttormsson flytja ræðu sína. Hjörleifur Guttormsson hv. þm. var á móti öllu eins og fyrri daginn, og það er nú merkilegt að vinstra græna framboðið ætlar að ,,prófilera`` sig með því að vera á móti öllu. Það kom skýrt fram við eldhúsdagsumræðurnar í gærkvöldi. Mér finnst það mjög merkilegt af því að hér er víst um umhverfisflokk að ræða sem vill væntanlega sjálfbæra nýtingu afurða og það á sem sagt að veiða fisk en ekki nýta hvali. Hér var sagt að við hefðum ekki eins traustar upplýsingar og hægt væri að fá. Ég tel að ekki sé hægt að fá traustari upplýsingar. Málið er bara þannig að við verðum að taka þennan slag og ég tel að áhættan sé afar lítil. Þetta er eins og þegar við fórum út í að færa landhelgina út í 200 mílur, ekkert var hægt að fá traustari heimildir um hvað myndi gerast þá. Það var ekkert hægt að fara til Breta og segja: Er ekki allt í lagi að við færum bara út í 200 mílur? Er það ekki allt í lagi, strákar mínir? Að sjálfsögðu ekki. Þetta er því bara mál sem við verðum að taka á. Ég átta mig ekki á því hvort hv. þm. styður t.d. sjónarmið Samfylkingarinnar um að hvalveiðar beri að hefja eftir 2--3 ár. Er það eitthvað sem kemur til greina gagnvart hv. þm. Hjörleifi Guttormssyni?

Virðulegur forseti. Þetta var aldeilis ljómandi málflutningur, alveg yndislegt á að hlýða. Sérstaklega efnislegt og skýrt. Varðandi spurninguna, hvort ég styðji mig við málflutning Samfylkingarinnar, held ég að hv. þm. gæti svarað því ef hann hefði hlýtt á mitt mál. Ég er ekkert að leita ráða í því húsi og ætla mér ekki að gera það varðandi afstöðu til einstakra mála. Ég veit ekki hvort hv. þm. ætlar að fara á þau mið. Ég tók heldur ekki málflutning ágætra talsmanna Samfylkingarinnar þannig að þar væri einhverja afstöðu að finna. Ég tók það svo að þar hefði hver sína prívatskoðun ef honum hentaði. Hv. talsmaður minni hlutans greindi skilmerkilega frá því að fulltrúar sem undir áliti minni hlutans standa væru bara að lýsa sjónarmiðum sínum. Ef spurningin er um viðhorf mín til þess málflutnings eftir 2--3 ár er ég alls ekki reiðubúinn til að taka afstöðu til þess hér og nú. Ég mun ekki styðja þá tillögu sem er lögð fram en ég veit ekkert um Samfylkinguna í því máli. Það geta verið 16 sólir á lofti þess vegna.

Virðulegur forseti. Ég heyri ekki betur en hv. þm. Hjörleifur Guttormsson tali á svipuðum nótum og fylkingin gerir, þ.e. að sjálfsögðu beri að nýta alla stofna en rakkar svo niður öll rök sem koma fram í tillögum meiri hlutans frá sjútvn. Mér fannst líka mjög ankannalegt það sem kom fram hjá hv. þm. um að teflt væri á tæpasta vað þegar svo margir stjórnarþingmenn leggðu þetta mál fram í óvissu um afstöðu framkvæmdarvaldsins. Ég vil bara minna hv. þm. á að hér er þingræði og það er mjög eðlilegt að þingmenn leggi fram tillögu eins og þessa án þess að hafa gengið frá því við framkvæmdarvaldið. Reyndar hefði ég helst viljað að ráðherrarnir sætu ekki hér inni til að hafa eins mikil afskipti af málinu og þeir gera, af þingræðinu. Það er alveg ljóst að ég hef ekki áttað mig á málflutningi hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar og mér finnst hann tala á svipuðum nótum og fylkingin gerir, þ.e. að rétt sé að nýta alla stofna en finna síðan hvalveiðum allt til foráttu.

Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að leggja upp í neina kennslustund fyrir hv. þm. Hv. þm. reynir sjálfsagt að lesa sig til og lesa í mál eins og honum er fært, virðulegur forseti. En afstaða til hvalveiða hér og nú hefur lítið með það að gera hvort menn eru almennt þeirrar skoðunar sem er auðvitað forsenda fyrir allri nýtingu, að við höfum réttinn til að nýta auðlindir okkar. Ég vænti þess að við séum þó sammála um það atriði, við hv. þm. en það þýðir ekki um leið að við ,,verðum að`` eða ,,eigum að`` gera það hér og nú. Þar verða menn að horfa til átta og í þessu máli ekki aðeins til hinnar líffræðilegu leiðsagnar heldur líka til annarra þátta sem tengjast nýtingunni og á hvaða vað er verið að leita. Spurningin um rétt manna til að flytja mál er alveg ótvíræður hér en það er mjög óvanalegt að fram komi 11 stjórnarþingmenn með einn til viðbótar frá Samfylkingunni og leggi til jafnafdrifaríka ákvörðun sem ekki er ljóst að studd sé af meiri hlutanum á Alþingi og sem ekki er ljóst að ríkisstjórnin treysti sér til að framfylgja því oft þreifa menn nú á milli yfir landamærin milli löggjafar- og framkvæmdarvalds.

Herra forseti. Hv. þm. Hjörleifur Guttormsson nefndi í ræðu sinni að sér fyndist allt of mikil áhersla lögð á mikilvægi þess að Alþingi væri að upphefja ályktun sína frá því í febrúar 1983 vegna þess að hún hefði verið um tímabundið hvalveiðibann. Nú hefur hann trúlega átt við mig þegar hann nefndi þetta því ég lagði á þetta mjög mikla áherslu í ræðu minni. Ég gerði það vegna þess að ég tel að með ályktuninni 1983 hafi Alþingi verið að taka afstöðu til þess að við skyldum hætta hvalveiðum. Alþingi hefur síðan ekki fengist til að álykta um hvalveiðar. Þess vegna finnst mér mjög mikilvægt að Alþingi skuli núna ætla að gera það með þessum hætti. Í öðru lagi nefndi hv. þm. tillögur Hafrannsóknastofnunar og að vísan til þeirra væri á misskilningi byggð. Hann sagði eitthvað á þá leið að vísindamenn hefðu oftúlkað þessi gögn og að stjórnmálamenn væru að rangtúlka gögn þeirra. Ég kannast ekki við að hafa rangtúlkað þau, ég hef lesið mikið um þetta eftir Gísla Víkingsson og fleiri, setið tvær eða þrjár ráðstefnur þar sem farið var ítarlega yfir áhrif hinnar takmarkalausu fjölgunar hvalsins á fiskstofnana og hef trúað því sem þar hefur komið fram.

Virðulegur forseti. Hvölum fjölgar auðvitað ekki takmarkalaust. Allt vistkerfi leitar jafnvægis. Spurningin er um inngrip mannsins. Auðvitað breytir það stöðunni í vistkerfinu. En hvölum fjölgar ekki takmarkalaust og er rétt fyrir okkur að hafa þær staðreyndir í huga. Þegar ég tala um túlkun á gögnum Hafrannsóknastofnunar þá kom fram hjá talsmanni sjútvn. að þeir tækju til sín 6 milljónir tonna árlega af lífrænu efni væntanlega úr sjónum, þar af 2 milljónir tonna af fiskmeti. Það má vel vera að menn telji sig hafa þetta á hreinu. Ég tel að stjórnmálamenn hafi lesið og túlkað mjög sérkennilega þær niðurstöður sem Hafrannsóknastofnun, á grundvelli takmarkaðra gagna, hefur lagt fram. Ályktunin 1983 var um tímabundið hvalveiðibann en ekki um að hætta hvalveiðum um alla framtíð. 1990 er þessum tíma lokið. Þá er opið fyrir það að hefja hvalveiðar á nýjan leik. Ég skil því ekki þessa ofuráherslu á það efni af hálfu hv. þm. eða meiri hlutans. Það má lesa um þetta í áliti meiri hluta sjútvn.

Hæstv. forseti. Það er rétt að þetta var tímabundið hvalveiðibann en samt litu menn á það sem áframhaldandi bann við hvalveiðum og hafa litið þannig á alla tíð síðan hvað sem hv. þm. segir. Það er rétt hjá hv. þm., að hvölum fjölgar ekki takmarkalaust. Eitt af því sem fram hefur komið hjá vísindamönnum Hafrannsóknastofnunar er að hvalastofnarnir séu trúlega í dag um 70% af því sem þeir verða að hámarki. Þeim muni þá fjölga um 43% í viðbót til að fara upp í hámarksstærð stofnsins. Út frá því hafa þeir reiknað tölurnar sem þeir hafa verið að gefa út. Að vísu tók ég fram að þetta væru ekki mjög nákvæm vísindi, hvað þeir ætu, en grófar tölur og ég held að stjórnmálamenn hljóti að verða að hlusta á varúðartal vísindamanna. Hv. þm. nefndi hér áðan þýðingu skoðanakannana og taldi að menn væru þar fyrst og fremst að lýsa rétti okkar til að nýta sjávarstofnana. Ég minni þá í leiðinni á að það eru ekki bara skoðanakannanir heldur eru öll heildarsamtök sjómanna og útgerðarmanna, verkafólks og sveitarfélaga í landinu sama sinnis, vilja að veiðarnar séu hafnar á ný. Menn eru ekkert að því í gáleysi eða galgopaskap. Þetta er skoðun allra þessara aðila. Að lokum, af því að þm. hv. hefur margítrekað að eiginlega standi eingöngu stjórnarsinnar að þessari tillögu, aðeins einn stjórnarandstæðingur, þá minni ég á að þegar tillagan kom fram þá voru stjórnarsinnar tíu og tveir stjórnarandstæðingar. Annar þeirra, hv. þm. Kristinn Gunnarsson var þá flokksbróðir hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar, en mál hafa nú skipast þannig síðan að þeir hafa báðir skipt um flokk. Nú er því ekki nema einn stjórnarandstæðingur lengur flutningsmaður málsins.

Virðulegur forseti. Ég hef satt að segja ekki kortlagningu yfir þessar tilfærslur manna milli flokka. Það getur verið að hv. þm. hafi það allt á hreinu og allt sé þar komið til réttar sem reikna má með. Þetta hefur hins vegar verið að breytast frá degi til dags og heldur að fjölga, a.m.k. í mínum þingflokki. En hvað hvalastofnana og vistkerfið varðar þá sýnist mér ekki stór ágreiningur með okkur hv. þm. Varðandi ályktunina 1983 þá er viðhorf mitt ekki það að menn hafi strikað yfir hvalveiðar til frambúðar. Það var tímabundið og hvorki tilbúningur minn eða túlkun í því efni. Þess vegna er óþarfi að berja sér á brjóst og segja: Hana nú, nú ætlum við að hafa allt á hreinu hér á Alþingi og lýsa þessa ályktun, sem var tímabundin, ógilda árið 1999. Virðulegur forseti. Ég sé hins vegar að hv. þm. Tómas Ingi Olrich er hér kominn. Það er nú kannski erfitt fyrir mig að beina fyrirspurn til hans í beinu framhaldi þar sem hér standa yfir andsvör.

Virðulegur forseti. Ég er einn af tólf flutningsmönnunum þessa máls í upphafi þings. Ég er þokkalega ánægð með þróun mála. Í nál. meiri hluta sjútvn., sem ég tel að hafi unnið nokkuð skynsamlega að þessu máli, er tekið undir meginefni tillögunnar og lagt til við Alþingi að álykta um að hefja skuli hvalveiðar hið fyrsta. Í framhaldinu er rætt um að ríkisstjórninni verði falið að standa fyrir nauðsynlegri kynningu á þessari ákvörðun Alþingis og hrinda henni í framkvæmd þannig að veiðarnar geti hafist sem fyrst. Svo kemur hér setning sem ég tel afar mikilvæga. Þar stendur að miðað verði við það geti orðið eigi síðar en á næsta ári. Það hefur líka komið skýrt fram í málflutningi flutningsmanns, þ.e. talsmanns meiri hlutans, hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar, að miðað sé við að það sé árið 2000, eða á næsta ári. Ég vil því þakka sérstaklega að þessi tímasetning kemur skýrt fram, bæði í ræðu og riti, þó að það sé reyndar ekki í sjálfri tillögunni. Ég vil lýsa furðu á nál. minni hlutans. Það hefur komið fram í andsvörum fyrr í dag að ég tel að þetta nál. sé hvorki fugl né fiskur. Í byrjun er komið inn á það að menn telji að það beri að veiða hval. Í framhaldinu er nánast talað gegn því og klykkt út í lokin með því að segja að ábyrgðarhluti sé að afgreiða málið á þennan hátt. Ég átta mig því alls ekki á því hvert fylkingin er að fara með þessum málflutningi. Ljóst er að afar skiptar skoðanir eru um þetta mál og í stuttu máli má segja að sjónarmiðin séu eitthvað á þá leið, virðulegi forseti, að þeir sem styðja hvalveiðar telji að eðlilegt sé að nýta hval eins og hverja aðra tegund í sjónum á sjálfbæran hátt. Það hefur komið fram að hvalurinn étur um 2 milljónir tonna af fiski úr sjó á hverju ári. Mig minnir að það gæti verið eitthvað um 10% sem hvalurinn gengur á þorskstofninn, ég man nú þessar tölur ekki nákvæmlega. Það er a.m.k. frekar hátt hlutfall. Málflutningur þeirra sem styðja hvalveiðar gengur einnig út á að ef þessi slagur verði ekki tekinn núna og hvalveiðar hefjist þá séu einhverjar líkur á að næst mundu samtök, sem eru okkur tiltölulega fjandsamleg, fara út í að friða fisk, og friða t.d. þorsk sem yrði okkur afar þungbært og algjör dauðadómur yfir þjóðríki okkar. Þeir sem telja að ekki sé tímabært að hefja hvalveiðar telja að hér gætu markaðir okkar skaðast verulega, sérstaklega Þýskalandsmarkaður, breski markaðurinn og markaðir í Bandaríkjunum. Rétt er að fólk í þessum löndum telur t.d. eðlilegt að horfa á mannfólk drepið í sjónvarpi. Fjölmargar bíómyndir og þættir sýna það og virðist í lagi að börn og fullorðnir horfi á. En ef hvalur eða selur er drepinn þá er það hræðilegt mál, menn skipta jafnvel um stöð. Það er því rétt athugað að almenningsviðhorfið er tiltölulega skrýtið í þessum löndum. Það er einnig dregið til hjá þeim sem eru andsnúnir hvalveiðum að ferðaþjónusta okkar geti hlotið mikinn skaða af en það er þjónusta sem hefur vaxið verulega á síðustu árum og er orðinn mjög mikilvægur þáttur í okkar efnahag. Ég las um daginn umfjöllun frá því að við ákváðum að stunda hvalveiðar í vísindaskyni á árunum 1986 og 1989. Þá kom fram að hér færi allt fjandans til ef við færum út í þessar vísindaveiðar, markaðir mundu hrynja og ferðmennskan þurrkast út. En hver var reyndin? Ekkert af því sem rætt var um gerðist. Góð aukning varð í fiskútflutningi okkar og ferðamönnum til landsins fjölgaði. Sú aukning var yfir 30% á þessu tímabili. Mig langar að lesa aðeins upp úr þessu, virðulegur forseti, með þínu leyfi. Þetta eru gögn sem þeir hafa haldið til haga í Sjávarnytjum, en Kristján Loftsson og Jón Gunnarsson eru þar innstu koppar í búri. Mig langar, með leyfi forseta, að lesa aðeins upp úr þessum gögnum. Í blaðaviðtali í DV, miðvikudaginn 12. júní 1985, er haft eftir Magnúsi Gústafssyni, forstjóra Coldwater, undir fyrirsögninni ,,Hér eru gífurlegir hagsmunir í veði``. Þar segir: ,,,,Að sjálfsögðu erum við áhyggjufullir. Hér eru gífurlegir hagsmunir í veði ef þeim tekst að vekja andúð á okkar vöru,`` sagði Magnús Gústafsson forstjóri Coldwater Seafood Corporation, dótturfyrirtækis SH í samtali við DV vegna ummæla Van Noten, forsvarsmanns Monitor, samtaka 14 náttúruverndarfélaga, þar á meðal Greenpeace, um að íslenskri vöru í Bandaríkjunum verði hætta búin verði af vísindahvalveiðum Íslendinga. ,,Ég hef heyrt að þeir ætli sér að verða mjög herskáir verði af þessum vísindahvalveiðum,`` sagði Magnús.`` Síðan segir í Morgunblaðinu föstudaginn 16. ágúst 1985 undir fyrirsögninni ,,Hótunum rignir yfir viðskiptavini okkar``: ,,,,Því er ekki að leyna að við erum mjög áhyggjufullir vegna þeirra hótana sem dynja yfir vegna fyrirhugaðra hvalveiða Íslendinga í vísindaskyni. Ég var fyrr í vikunni í sambandi við forstjóra Long John Silver veitingahúsahringsins sem segir að það rigni yfir sig hótunum um að hefja áróðursherferð gegn neyslu íslensks fisks á veitingahúsum þeirra. Hann er mjög áhyggjufullur yfir þessu og það sama má segja um fleiri viðskiptavini okkar hér í Bandaríkjunum. Þeir óttast að þessar veiðar geti haft slæmar afleiðingar fyrir sína starfsemi,`` sagði Magnús Gústafsson forstjóri fisksölufyrirtækisins Coldwater í Bandaríkjunum í samtali við blaðamann Morgunblaðsins í gær.`` Og hér er enn frétt frá fimmtudaginn 26. sept. 1985 úr Morgunblaðinu, undir fyrirsögninni ,,Þúsundir bréfa og látlaust hringt``: ,,,,Gæti skaðað íslenska hagsmuni,`` segir Hörður Bjarnason í íslenska sendiráðinu í Washington. ,,Síminn hringir látlaust þessa dagana í íslenska sendiráðinu í Washington DC og undanfarna viku hafa borist þangað um 10 þúsund bréf. Allir eru að mótmæla fyrirhuguðum hvalveiðum Íslendinga í vísindaskyni. Þetta er áhyggjuefni og enginn vafi á þessi herferð gæti skaðað íslenska hagsmuni,`` segir Hörður Bjarnason sendiráðunautur í Washington í samtali við blaðamann Morgunblaðsins í gær. ,,Margir segjast ætla að taka þátt í skipulagningu aðgerða gegn okkur á viðskiptasviðinu, t.d. með því að hvetja fólk til að kaupa ekki íslenskan fisk eða ferðast ekki með Flugleiðum. Auk þess hafa borist hingað um 10 þúsund sérprentuð póstkort með almennum mótmælum gegn hvalveiðum okkar.```` Í DV mánudaginn 6. jan. 1986 segir undir fyrirsögninni ,,Gífurlegir hagsmunir eru í húfi``: ,,,,Íslendingar ætla að endurskoða ákvörðun um hvalveiðar,`` segir Magnús Gústafsson forstjóri Coldwater í Bandaríkjunum. ,,Þetta er hrikalegt mál.`` Undir lokin segir: ,,Ég tel að þessi ákvörðun Íslendinga geti verið sú afdrifaríkasta sem þeir hafa tekið í langan tíma,`` segir Magnús Gústafsson forstjóri Coldwater í Bandaríkjunum í viðtali við DV.`` Svo mörg voru þau orð, virðulegi forseti. Ég var að vitna í viðtöl við þá sem höfðu hvað mestu áhyggjurnar og vöruðu við að hefja þessar vísindaveiðar. En þær hófust og hvað gerðist? Ég er að hugsa um að lesa upp úr Tímanum fimmtudaginn 9. janúar 1986, með leyfi hæstv. forseta: ,,Besta ár sem við höfum átt, segir Guðjón B. Ólafsson forstjóri.`` Undir fyrirsögninni ,,Coldwater`` segir: ,,Lítils háttar hagnaður``, segir Magnús Gústafsson forstjóri.`` Við skulum lesa meira af því sem haft er eftir Magnúsi, sem var með mikil gífuryrði áður en vísindaveiðarnar hófust. Hér segir, með leyfi forseta: ,,Þegar Magnús var spurður út í ummæli sem höfð hafa verið eftir honum í fjölmiðlum að undanförnu varðandi hvalveiðar Íslendinga í vísindaskyni sagði hann að meira hefði verið gert úr þeim en efni stæðu til. Því væri hins vegar ekki að neita að þessar hvalveiðar væru fiskseljendum áhyggjuefni því að hugsanlega gætu þær stórskaðað fiskmarkaði Íslendinga í Bandaríkjunum.`` Hér voru yfirlýsingarnar farnar að trappast niður. Föstudaginn 17. janúar 1986 segir, væntanlega í grein úr Tímanum, með leyfi virðulegs forseta: ,,,,Vöruskortur aðalvandinn``, segir Guðjón B. Ólafsson. ,,Aðalvandamálið er vöruskortur, sérstaklega skortur á þorskblokk,`` hélt Guðjón áfram. ,,Það hefur orðið veruleg verðhækkun á blokkinni og erfitt að spá hvort hækkunin á eftir að fæla frá okkur kaupendur. Birgðir eru litlar og við erum ekki sloppnir fyrir horn enn. Febrúarmánuður gæti orðið tvísýnn hvað blokkina varðar. Þá höfum við misst af verulegum viðskiptum vegna skorts á karfa- og ýsuflökum og við eigum nánast enga rækju sem er slæmt vegna þess markaðsstarfs sem unnið hefur verið á því sviði.```` Hér segir síðar í sömu grein: ,,Besta árið. ,,Afkoman hjá Iceland Seafood hefur sennilega aldrei verið betra en á síðasta ári,`` sagði Guðjón Ólafsson.`` Svo mörg voru þau orð í tengslum við það sem átti sér stað í kringum vísindahvalveiðar okkar. Síðan fékk ég í hendurnar aðra úrklippu úr Morgunblaðinu föstudaginn 8. maí 1992, sem sýnir kannski smáviðhorfsbreytingu há sölusamtökunum. Þar er, með leyfi virðulegs forseta, haft eftir Jóni Ingvarssyni: ,,Í mínum huga er ekki spurning um að við munum hefja hvalveiðar að nýju. Það er okkur lífsnauðsyn vegna samhengis lífkeðjunnar í hafinu umhverfis okkur og okkar eigin hagsmuna í því sambandi.`` Við sjáum að eftir því sem tíminn líður kemur annað hljóð í strokkinn. Mér heyrist líka á þeim sem ég hef haft samband við í sjútvn. að þangað hafi komið Friðrik Pálsson frá SH og að mun jákvæðara hljóð hafi verið í þeim en um langan tíma. Fyrr í dag kom fram að okkur hefur greint nokkuð á um hvort rétt væri að tímasetja skýrar þann atburð þegar við hefjum hvalveiðar. Sumir vilja fá skýra dagsetningu til að öruggt sé að veiðarnar hefjist og tefjist ekki. Aðrir hafa bent á að það sé ekki okkur í hag að tímasetja hvenær hvalveiðarnar eigi að hefjast því þá muni öfl andsnúin okkur fara í aðgerðir gegn okkur og því betra að hafa enga klára tímasetningu, byrja veiðarnar skyndilega öllum að óvörum. Niðurstaða sjútvn. miðar við þessa seinni aðferð, þ.e. að segja ekki í tillögunni árið 2000 eða annað ártal heldur hið fyrsta. Þar er því ekki sett föst dagsetning. Hins vegar kemur skýrt fram í nál. að miðað sé við að hvalveiðarnar geti hafist eigi síðar en á næsta ári. Ég tel þetta ásættanlega niðurstöðu. Einnig kemur fram í nál. að nauðsynlegt sé að kynna þá ákvörðun Alþingis um leið og hvalveiðarnar hefjist og undirbúa málið mjög vel á erlendum vettvangi. Ég hef vissar efasemdir um hvernig eigi að gera þetta. Menn hafa reynt þetta þetta hingað til. Ég heyrði áðan hv. þm. Tómas Inga Olrich segja að við gætum hafið hvalveiðar einhvern tíma í framtíðinni og ættum að fara í það mál í áföngum. Væntanlega yrði einn áfanginn á þá leið að kynna málflutning okkar erlendis. Menn hafa gert það að einhverju leyti. Það má vel vera að sumum þyki það ekki hafa verið gert nægjanlega. Þó er mér kunnugt um að Jóhann Sigurjónsson, sem starfaði þá hjá utanrrn., og Arnór Halldórsson, sem starfar hjá sjútvrn., fóru til nokkurra erlendra ríkja og kynntu málið þar. Mér skilst að ráðherrar okkar hafi einnig gert það í einhverjum mæli en slíkt hefur ekki borið sérstakan árangur, enda tel ég það nokkurn veginn sambærilegt við, sem ég gat um áðan í andsvari, að við hefðum farið til Breta á sínum tíma, þegar við færðum landhelgi okkar út í 200 mílur og undirbúið málið með því að segja við þá: Er þetta nú ekki allt í lagi, strákar? Við ætlum að færa landhelgi okkar út í 200 mílur og er það ekki bara gott? Að sjálfsögðu hefðum við fengið mjög mikil mótmæli við því. Að mínu mati er því eðlilegt að fara út í hvalveiðar. Ég hef engar athugasemdir við að undirbúa málið. Það má vel vera að það skili einhverju en ég hef vissar efasemdir um það. Menn hafa talað um að hugsanlega fengjum við mikið högg á mörkuðum. Ég efast um að svo verði. Það er hugsanlegt að höggið verði eitthvað. Þó er fátt sem bendir til þess. Hér hefur verið vitnað til reynslu Norðmanna og Færeyinga sem ekki hafa lent í stórfelldum áföllum vegna þessa. Ég óttast hins vegar afleiðingarnar ef við förum ekki í þessar veiðar og þá vísa ég í það sem fyrr sagði, að menn geti gengið á lagið og agnúast út í okkur og fleiri þjóðir fyrir að veiða fisk. Ég vil að lokum segja, virðulegi forseti, að eins og ég skildi hv. þm. Lúðvík Bergvinsson, talsmann minni hlutans, gæti hann vel séð fyrir sér að Íslendingar hæfu hvalveiðar eftir 2--3 ár og þær veiðar ætti að undirbúa. Það er því kannski ekki svo mikið sem ber á milli tillögu meiri hlutans og skoðana hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar. Eins og nál. minni hlutans lítur út er hins vegar ekki hægt að lesa þetta úr því. Í nál. þeirra segir að vilji sé til að hefja hvalveiðar en svo er það rakkað skipulega niður í afgangi nál. og sagt að óábyrgt sé haldið á málum. Ég vísa því algerlega á bug. Ég tel að málið sé komin á mjög farsælan veg og mun því styðja það til enda.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Siv Friðleifsdóttur fyrir að lesa upp úr þeim gögnum sem Sjávarnytjar sendu þingmönnum. Það er gott og nauðsynlegt að fara í sagnfræðina í þessu máli. Ég gat ekki betur heyrt á málflutningi hv. þm. en hún væri fylgjandi þeirri tillögu sem meiri hlutinn hefur lagt fram. Það var hins vegar voðalega erfitt að greina rökin fyrir því að fara þessa leið. Ég vil því beina þeirri spurningu til hv. þm. hvort hún hafi í farteskinu einhver rök, einhverja vitneskju sem t.d. Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, sem hefur goldið varhug við þessum veiðum, hefur ekki. Veit hún eitthvað varðandi þetta sem Þýsk-íslenska verslunarfélagið, Amerísk-íslenska verslunarfélagið í New York, ferðamálasamtök og aðrir vita ekki? Allir þessir aðilar eru smeykir við að fara þá leið sem hér er lögð til. Ég held að það væri gott og upplýsandi fyrir þessa umræðu ef hv. þm. kæmi og upplýsti okkur hin um það, hvers vegna þessir aðilar eru allir á villigötum, þá líka væntanlega minni hlutinn og hvað gerir það að verkum að hv. þm. vill fara þessa leið án þess að gera nokkrar athugasemdir við það.

Virðulegur forseti. Það er hollt og gott að rifja upp forsöguna. Þess vegna sá ég ástæðu til að lesa úr öllum þeim gögnum sem m.a. Sjávarnytjar hafa haldið til haga. Þá sér maður að þar var kallað: Úlfur, úlfur! Við fórum samt út í vísindaveiðarnar. Það sem gerðist á því árabili, 1986--1989, var að ferðamannastraumur jókst allverulega, um 30%. Hann minnkaði ekki og það vantaði fisk. Ástandið á mörkuðunum var gott. Hvaða rök hef ég sem þessi samtök sem eru andsnúin hvalveiðum hafa ekki? Ég vísa bara til reynslu t.d. Norðmanna og Færeyinga. Þar eru menn að veiða hval og þar hefur það ekki valdið neinum verulegum vandræðum.

Virðulegi forseti. Annmarkinn á öllum þeim röksemdum sem við setjum fram hér er að við erum að spá fyrir um framtíðina, hverjar hugsanlegar afleiðingar kunni að verða af því að hefja hvalveiðar. Sum okkar óttast að við setjum ákveðna hagsmuni í uppnám. Aðrir gera það ekki. Aðrir vilja hefja veiðarnar án frekari undirbúnings. Ég, sem frsm. minni hlutans, og minni hlutinn höfum lagt áherslu á að undirbúa þetta mál miklu betur og nota næstu 2--3 ár í að kynna sjónarmið okkar. Ég held að það sé í raun hið sama og nefnd undir forustu Árna Ragnars Árnasonar lagði til að yrði gert. Ég held að mikilvægt sé, þegar menn vilja fara fram með þeim gassagangi sem meiri hlutinn leggur til, að færa góð og gild rök fyrir máli sínu. Það er grundvallaratriði því að við erum að setja mikla hagsmuni í uppnám og ég þori að fullyrða að mjög litlir hagsmunir felast í því að hefja hvalveiðar. Hvalur hefur í gegnum tíðina borðað mikinn fisk. Hann var ekkert að byrja á því í fyrra eða hittiðfyrra eða árið þar áður. Svo hefur verið í áratugi og aldir, það er því ekkert nýtt í þessu máli. Þess vegna segi ég, virðulegi forseti, að við verðum að taka tillit til þess að almenn viðhorf á alþjóðavettvangi eru andvíg þessu. Við það er að etja. Því bið ég um rök fyrir því að hefja veiðar á þennan hátt í stað þess að fara í þetta af meiri yfirvegun og kynna sjónarmið okkar í samræmi við það sem umrædd nefnd lagði til á sínum tíma. Við megum ekki lýsa yfir stríði við alþjóðasamfélagið í þeirri von að verða ekki skotin.

Virðulegur forseti. Ég tel að við séum með mun sterkari rök en fulltrúi fylkingarinnar í þessu máli. Fylkingin segir: Við skulum hefja hvalveiðar. Síðan tala menn gegn því í öllum málflutningnum. Að vísu vill hv. þm. Lúðvík Bergvinsson hefja hvalveiðar eftir tvö eða þrjú ár ef ég hef skilið hann rétt. Ég spyr því: Er það gassagangur? Við viljum hefja hvalveiðar á næsta ári, árið 2000, eftir eitt ár. Það á að undirbúa málið til þess tíma og flýta því eins og hægt er samkvæmt tillögunni. Ég spyr: Hver er munurinn á því að byrja eftir eitt ár eða byrja eftir tvö ár? Er það allur munurinn á afstöðu okkar? Hv. þm. segir ekkert nýtt að hvalurinn borði mjög mikið af fiski við strendurnar og það er rétt. Við erum einmitt að benda á hve ómögulegt er að nýta einungis fiskstofnana en ekki hvalinn. Það er óeðlilegt að haga málum svo. Það á ekki að taka úr lífkeðjunni einn hluta. Það á líka að nýta hval. Ef við gerum það ekki tel ég að við gætum lent í vandræðum síðar með að nýta þorskstofna okkar.

Herra forseti. Ljóst er að málið sem við ræðum er allnokkuð umdeilt. Sjónarmið hv. þingmanna, landsmanna og þeirra sem látið hafa sjónarmið uppi við umfjöllun okkar eru ólík og byggja á ólíkum hagsmunum en einnig á sterkum tilfinningum. Herra forseti. Staðreyndin er sú að aftur og aftur höfum við þurft að reyna það að umræðan um þetta mál á Alþingi og víðar hefur mjög verið rekin og rædd með rökum af tilfinningalegum toga. Það hefur gerst oftar og meir en að flutt hafi verið rök sem við getum kallað skynsamleg eða vitræn. Þetta má segja um málflutning ýmissa sem eru hlynntir hvalveiðum og telja að Ísland eigi að ganga hraðar fram en við höfum gert en einnig einstaklinga og samtaka sem eru mótmælt hvalveiðum og vilja að Ísland hegði sér öðruvísi en hér er lagt til. Slík umræða er bæði íslensk og erlend og erfitt hefur verið að beina henni á þær brautir að rökin séu að mestu leyti skynsamleg eða vitræn. Sem dæmi er auðvelt að nefna það sem komið hefur fram í umræðunni á hv. þingi í dag, þ.e. að telja tímabært að taka afstöðu í málinu vegna þess að það hafi oft verið rætt á hinu háa Alþingi. Ég er ekki þeirrar skoðunar að það eitt og sér sýni fram á að málið hafi náð fullum þroska. Hins vegar verð ég líka að taka það fram sem á við næstum því sama þátt í umræðunni að það eitt að einhverjir okkar telja að ekki liggi fyrir nægar upplýsingar eru heldur ekki fullboðleg rök fyrir því neita að taka afstöðu þegar fyrir liggur að enginn hefur beðið um frekari upplýsingar. Þannig fór umræðan fram í hv. sjútvn. Þannig fór umræðan fram í hv. utanrmn. Alþingis. Enginn hefur beðið um upplýsingar í þessu nefndarstarfi, þar sem athugun málsins hefur farið fram, sem menn geta bent á í dag að liggi ekki fyrir en hefði þurft. Ég tel skipta máli fyrir okkur að við gerum okkur grein fyrir því að við höfum ákveðna réttarstöðu. Þó svo að Ísland sé ekki lengur aðili að Alþjóðahvalveiðiráðinu var samþykkt á Alþingi að hlíta stöðvun hvalveiða. Það var samþykkt Alþingis. Ég er þeirrar skoðunar að hversu hratt við viljum ganga fram skipti ekki máli um að við hljótum að upphefja þessa ákvörðun Alþingis ef við ætlum að hafa aðra stefnu. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum að gera svo og til þess þurfum við að hafa yfirlýsta stefnu og samþykkt Alþingis að við höldum fram rétti okkar til að nýta auðlindir sem við höfum lögsögu yfir, en að sjálfsögðu með viðeigandi varfærni og það höfum við gert. Í skjölum Alþingis liggur fyrir að það hafi verið ákveðið með naumum meiri hluta, eins atkvæðis, og án þess að allir hv. þingmenn tækju afstöðu til málsins, að hlíta hvalveiðibanni Alþjóðahvalveiðiráðsins. Það hefur komið fram að bannið átti að vera tímabundið. En því miður hefur það ekki reynst tímabundið. Að því leyti til má það liggja fyrir að Íslandi telji ekki lengur forsendur bannsins í gildi. Hins vegar verðum við að ganga vitandi vits að því að mikil og hörð andstaða hefur komið fram í mikilvægum viðskiptalöndum okkar. Ég tel að það skipti máli vegna þess að það er vel ljóst og við verðum að ganga að því vísu, að ekki munu allir þeir sem hafa hag, þ.e. hafa ávinning af hvalveiðum, standa frammi fyrir þessum fórnarkostnaði sem verður vegna viðskipta í öðrum löndum. Það verða einfaldlega ekki þeir sömu. Þrjú ríki hafa verið sérstaklega áberandi varðandi þetta, bæði vegna afstöðu stjórnvalda og almennings í þessum ríkjum. Þetta eru Bandaríkin, Þýskaland og Bretland. Og vel að merkja, um mjög langa hríð hefur útflutningsverðmæti, ef svo má segja, útflutningsverðmæti markaðanna í þessum löndum numið fullum helmingi og jafnvel meira en helmingi af öllum útflutningi frá Íslandi, ár eftir ár. Tvö þessara landa eru aðildarríki Evrópusambandsins. Það hefur komið fram í starfi ríkja sem eru aðilar að ýmsum alþjóðasamningum um umhverfismál, og þessi mál teljast einfaldlega falla undir þá hugmyndafræði, að aðildarríki Evrópusambandsins vilja standa saman þó svo þau hafi ekki sömu afstöðu innbyrðis. Út á við taka þau sömu afstöðu. Evrópusambandið er um það bil 70% og stundum 80% markaður fyrir útflutning okkar. Ég tel að við eigum að reyna að leggja mat á þessa hagsmuni. En vegna þess að við höfum ekki gert það að öllu leyti tel ég algjöra nauðsyn að við náum sem víðtækastri samstöðu. Í því ljósi var lögð fram tillaga starfshóps sem starfaði undir minni stjórn og skilaði af sér fyrir réttu ári. Sú tillaga gekk út á að leitað yrði eftir pólitískri samstöðu um að afgreiða á Alþingi ályktun um að hefja skuli nýtingu hvalastofna hér við land hið fyrsta og að ríkisstjórninni skyldi falið að undirbúa það. Það er miður að þetta hefur ekki gengið eftir. Við ræðum nú málið sem þingmannamál án þess að til hafi komið umfjöllun og undirbúningur forustumanna stjórnmálaflokkanna og þingflokkanna sem mér sýnist muni leiða til þess að við náum minni samstöðu en ella hefði orðið og það verður sennilega lagt okkur til hnjóðs þegar við hefjum starfið við að undirbúa og framkvæma ályktun Alþingis. Við eigum að undirbúa hvert einasta skref vandlega. Við eigum að leggja á það kapp hverju sinni að fá sem flesta til liðs við okkur. Við þurfum einfaldlega á því að halda. Einmitt í því ljósi að við þurfum að fá breytt afstöðu ríkja og almennings í fjölmennum ríkjum sem við eigum mikil skipti við er okkur brýn nauðsyn að leggja út í kynningarstarf sem kann að verða dýrt. Ég tel að við getum varla gert ráð fyrir að ná til alls almennings nema því aðeins að við förum þær leiðir sem okkar stærstu fyrirtæki hafa gert, þ.e. að ná samstarfi við helstu viðskiptaaðila okkar í þessum ríkjum og leita leiða til þess að þau fyrirtæki gangi til liðs við okkur í þessu máli, lýsi yfir trausti á aðferðum okkar og ákvörðun og veiti okkur heimild til þess að nota kynningarleiðir sínar því að slíkar leiðir hafa þessi fyrirtæki góðar. Það skiptir okkur miklu að við hopum hvergi heldur stígum hvert skref að fullu. Það versta sem við getum lent í er að hopa eða hætta við. Við þekkjum reynsluna af vísindaveiðunum sem við stunduðum á síðasta áratug. Við verðum að vera þess vitandi að langur vegur er að markinu. Hann er langur og erfiður vegna þess að þessar þjóðir og ríkisstjórnir þeirra byggja á hugmyndafræði eða umgengni við auðlindir sem eru ólíkar okkar. Við eigum allt okkar undir viðkomu og afrakstri lifandi auðlinda í náttúrunni og við höfum lært af dýrkeyptri reynslu að umgangast þær af varúð. Þær þjóðir sem við eigum mest samskipti við í þessu máli byggja afkomu sína á dauðum auðlindum og hafa ekki varast að ganga of nærri þeim með tilliti til endurnýjunar. Við höfum oft í skiptum okkar við fulltrúa þessara ríkja og almenning komist að þeirri niðurstöðu fullkeyptri að þeir skilja varla það sem við ræðum og bera nánast ekki nokkurt skynbragð á hagsmuni okkar eða möguleika. Hvað varðar tillögur þeirrar nefndar sem ég nefndi áðan og hafa verið raktar fyrr í umræðunni, er rétt að lögð hefur verið vinna í að kynna málstað Íslands fyrir stjórnvöldum annarra ríkja á ýmsum stigum, allt frá stigum sendimanna við þeirra samstarfsmenn upp í ráðherra, jafnvel forsrh. Að því leyti til hefur tillögunum verið framfylgt. En ég er þeirrar skoðunar að jafnmikilvægt sé að leita allra leiða til þess að kynna og halda fram málstað okkar eins og hann snýr að almenningi, eins og hann snýr að ýmsum samtökum og samráði sem fer víða fram. Að því leyti til, tel ég, herra forseti, mjög mikilvægt að við Íslendingar, Alþingi og stjórnvöld, endurmetum að hvaða alþjóðasamningum við erum aðilar og hverjum ekki á þessu sviði. Ég minnist þess að fyrir fáeinum dögum kom fram á Alþingi það sjónarmið eins hv. þm. að vankantar væru á hugsanlegri aðild Íslands að CITES-samningnum. Ég skal láta það álit mitt í ljós hér sem fyrr að ég tel það okkur henta og ég tel það vera færi til þess að halda frammi málstað Íslands að vera aðilar að þeim samningi og þar með að umræðum og ákvörðunum sem aðildarríki hans taka sameiginlega. Við eigum hvar og hvenær sem er að halda óhikað fram stefnu okkar. Grundvöllur hennar er að sjálfsögðu sá að auðlindir okkar eru takmarkaðir, þær eru lifandi og endurnýjanlegar náttúruauðlindir sem við þurfum að vernda og takmarka sókn í til þess að tryggja viðkomu þeirra, sjálfbæra þróun og afrakstur til langs tíma. Nákvæmlega sama á við um hvalastofnana. Þó svo menn beri brigður á eða telji vafasamt að rétt sé að stunda hvalveiðar til þess að draga úr sókn þeirra í fiskstofna, þ.e. afrán, þá er alveg ljóst að það hentar hagsmunum okkar til langs tíma að við göngum ekki þannig fram að við, með því að vernda einhverja stofna ótímabundið en nýta aðra, stuðlum að því að raska jafnvægi í lífríkinu. Það fer í bága við hagsmuni okkar til langs tíma. Það fer í bága við okkar lífskjör til langs tíma. Af því ráðast lífskjör afkomenda okkar, barna okkar og barnabarna. Við þurfum ekki að telja lengra. Það skiptir engu í þessu máli þó að einhverjir okkar kunni að álíta, jafnvel réttilega, að ályktanir vísindamanna um þetta efni séu ekki fyllilega nákvæmar því þær eru það ekki. En þær hafa þá vísindalegu kosti að vera ályktanir byggðar á mörgum vísindalegum athugunum og margþættum. Á hitt ber enginn brigður lengur, herra forseti --- það er rétt að það komi skýrt fram. Það kom fram í athugun þeirrar nefndar sem ég stýrði og starfaði að, margoft síðan og raunar áður --- að eftir að hvalveiðibann Alþjóðahvalveiðiráðsins hafði runnið fyrirhugað skeið og búið var að vinna úr þeim vísindalegu rannsóknum og athugunum sem farið var út í meðan það stóð, þá lá fyrir og er óumdeilanlegt að mati vísindamanna bæði íslenskra og annarra ríkja sem eru aðilar að þessu samstarfi, að hvalastofnar sem nýttir voru við Ísland þegar bannið gekk í gildi voru ekki ofveiddir, enginn þeirra. Það gekk ekki á neinn þessara stofna. Það liggur líka fyrir nú að þeir hafa allir vaxið og eins hinir sem áður voru verndaðir. Þetta er óumdeilt meðal vísindamanna. Þetta eru upplýsingar vísindamanna okkar sem hafa tekið þátt í samstarfi vísindamanna fjölmargra ríkja innan vísindanefndar Alþjóðahvalveiðiráðsins og víðar. Þessar niðurstöður þeirra hafa svo oft komið fram, bæði hérlendis og í alþjóðlegum tímaritum um þessi efni, að hefðu einhverjir verið annarrar skoðunar, þá hafa þeir þegar haft mörg tækifæri til að láta þær í ljós. Margir vísindamenn annarra ríkja hafa tekið fram við mörg tækifæri að þeir telji þessar niðurstöður réttar, óhrekjandi og þeir beri engar brigður á þær. Ég tel því nauðsynlegt að við drögum ekki úr gildi þessarar vitneskju. Þetta er vitneskja eins góð og ábendingar annarra eða jafnvel sömu vísindamanna okkar um aðra stofna sem við nýtum reglulega og höfum stundum nýtt svo vel að við höfum þurft að draga úr nýtingunni. Það er alveg ljóst að við verðum með starfi okkar við að undirbúa og framkvæma þá ályktun sem hér er lögð til að fá breytt afstöðu grannþjóða okkar því við höfum þá reynslu af vísindaveiðunum að við stundum ekki lengi hvalveiðar í andstöðu við þessi ríki og þær þjóðir sem þau byggja. Starfið sem við erum að segja og gefa í skyn að verði að vinna er því umtalsvert. Herra forseti. Ég tel rétt að geta þess aftur að ef við hefjum ekki það starf að kynna málstað okkar í gegnum þau sambönd sem við höfum, íslensk fyrirtæki, í sjávarútvegi sem og öðrum greinum sem eiga viðskipti við almenning, samtök og ríkisstjórnir þessara ríkja, þá þurfum við sennilega að mæta svipuðum örlögum og við vísindaveiðarnar, að verða að hætta við. Það er versta mögulega niðurstaðan. Herra forseti. Ég hvet eindregið til þess að við samþykkjum tillöguna og veitum henni gott fylgi. Ég geri mér grein fyrir því að mörg okkar hyggjast ekki gera það og telja á því meinbugi skoðana sinna vegna. Ég get virt þær skoðanir. Ég tel einfaldlega að það skipti okkur mjög miklu máli að vera samtaka og vinna að framkvæmd málsins í samræmi við það. Herra forseti. Ég gæti margt fleira sagt um málið. Ég vil hvetja til þess að við tökum afstöðu í ljósi skynsemi og raka, við byggjum á grundvelli vitneskju og þekkingar en drögum úr þeim rökum sem eru flutt fram af tilfinningalegum toga. Þau munu ekki koma okkur langt áleiðis. Við höfum sennilega, rétt eins og þeir sem eru andmæltir okkur eða annarrar skoðunar, flutt slík rök einum og oft. Við eigum að hefjast handa og vinnan verður að vera vel undirbúin. Sá undirbúningur verður að standast í framkvæmd.

Herra forseti. Ég skrifa undir nál. minni hluta sjútvn. þar sem tekið er undir það viðhorf sem fram hefur komið bæði hjá meiri hluta nefndarinnar og að ég hygg hjá flestum, ef ekki öllum alþingismönnum, að leggja beri áherslu á að nýta allar auðlindir sjávar á íslensku hafsvæði í samræmi við alþjóðlegar skuldbindingar um sjálfbæra nýtingu lifandi auðlinda, þar með talda hvalastofna við Ísland. Ég vil enn fremur segja í þessu sambandi að ég held að mjög nauðsynlegt sé fyrir okkur vegna stöðu okkar sem þjóðar sem byggir afkomu sína að stærstum hluta til á auðlindanýtingu að við tölum og högum máli okkar út frá nýtingarpólitík númer eitt og verndarpólitík númer tvö vegna þess að slík er afstaða okkar og nauðsyn. Ég held að það sé nauðsynlegt í ljósi þess hve mikilvæga hagsmuni við höfum af því að nýta auðlindir okkar og kalla fram viðurkenningu annarra þjóða á þessari sérstöðu okkar sem lýtur að þeim efnahagslegu hagsmunum sem við höfum af nýtingu auðlinda. Ég vildi, herra forseti, að þetta kæmi fram strax sem mín skoðun, en líka hitt að ef við ætlum að vinna okkur viðurkenningu sem þjóð sem þarf að lifa á nýtingu auðlinda, þá er ekki sama hvernig í málin er farið. Í tillögugrein meiri hluta sjútvn. kemur fram að ályktun Alþingis frá 2. febrúar 1983 standi ekki í vegi fyrir því að hvalveiðar verði hafnar aftur við Ísland. Þessu er ég alveg sammála og skil í sjálfu sér ekki af hverju þarf að taka þetta fram. Ég hélt að hverjum manni væri ljóst að sú samþykkt sem Alþingi gerði --- samþykkt um að mótmæla ekki eða gera ekki fyrirvara við samþykkt Alþjóðahvalveiðiráðsins um tímabundna stöðvun veiða í atvinnuskyni --- markaðist af því að við vorum innan Alþjóðahvalveiðiráðsins, en okkur öllum er jafnframt kunnugt um að þar erum við ekki lengur. Við sögðum okkur úr Alþjóðahvalveiðiráðinu árið 1991 og þar með má segja að fyrirvari eða ekki fyrirvari við það sem þar hefur verið samþykkt hafi ekki mikið gildi á hinu háa Alþingi hvað varðar ákvarðanir okkar í hvalamálum --- og þó reyndar, herra forseti. En ég bjóst kannski ekki við viðurkenningu á því úr þessari áttinni, vegna þess að staðreynd mála er auðvitað sú að við höfum á margvíslegan hátt viðurkennt lögsögu Alþjóðahvalveiðiráðsins jafnvel í málum okkar þó að við höfum staðið utan ráðsins. Ég held að okkur hafi orðið það ljóst mjög fljótlega eftir að við sögðum okkur úr ráðinu á þeim forsendum að ráðið færi ekki að vísindalegri ráðgjöf, að þó svo okkur hafi fundist sú niðurstaða ráðsins að leyfa ekki hvalveiðar að nýju óvísindaleg og ópólitísk, þá höfum við fljótlega áttað okkur á því að sú pólitík hafði með okkur og ákvarðanir okkar að gera og hefur haft allt fram á þennan dag, og hefur e.t.v. verið stærsta ástæða þess að við höfum ekki hafið hvalveiðar að nýju. Við höfum ekki einu sinni undirbúið að hefja hvalveiðar að nýju. Ég get þess vegna ekki litið þannig á að með því að samþykkja tillögu meiri hlutans sé verið að upphefja einhverja samþykkt Alþingis frá 1983. Það er bara einfaldlega ekki inni í þeim ramma sem við ræðum málið núna. Hins vegar heyrist mér að einhverjum sé sáluhjálparatriði að geta litið svo á að með þessu séu menn að gefa einhverja yfirlýsingu sem breyti þeirri samþykkt. Ef við viljum breyta þeirri samþykkt eða hafa hana með öðrum hætti eigum við þá leið að ganga aftur í Alþjóðahvalveiðiráðið með fyrirvara um núllkvótann eða bannið við hvalveiðum. Mér vitanlega hefur sú leið hins vegar ekki verið könnuð. Það ber að harma vegna þess að mér hefði fundist og finnst að nauðsynlegt hefði verið í þessari umræðu og við afgreiðslu tillögunnar að við vissum hverra kosta við ættum völ innan ráðsins en afskrifuðum það ekki með öllu. Það er líka skoðun margra að það sé óráð að hefja hvalveiðar utan Alþjóðahvalveiðiráðsins. Og af því að menn vísa gjarnan í reynslu Norðmanna er ástæða til að benda á að Norðmenn eru innan Alþjóðahvalveiðiráðsins. Og það er innan Alþjóðahvalveiðiráðsins sem þeir hefja hvalveiðar sínar og stunda þær. Þegar menn eru að bera saman stöðu Íslands og stöðu Noregs verða menn líka að muna eftir þessu. Ég veit ekki hvort menn hafa viljandi gleymt því í dag, sumir hverjir, þegar þeir eru að bera saman stöðu þjóðanna en þetta skiptir geysilega miklu máli. Eins og ég gat um áðan, herra forseti, samþykkti Alþjóðahvalveiðiráðið tímabundna veiðistöðvun á hvalveiðum í atvinnuskyni frá ársbyrjun 1986. Við nýttum ekki rétt okkar til að gera fyrirvara við þá samþykkt. Það bann átti síðan að endurskoðast í ljósi þess hvaða mat lægi fyrir á ástandi hvalastofna árið 1990 og framlag okkar til að sú niðurstaða mætti verða sem áreiðanlegust voru svokallaðar vísindaveiðar og lauk okkar þætti árið 1989 hvað það varðaði og síðan hefur ekki verið veiddur hvalur í atvinnuskyni við Ísland. Þegar við sögðum okkur úr Alþjóðahvalveiðiráðinu var ákveðið að stofna ný svæðissamtök eða búa til svæðisstjórn með Norðmönnum, Grænlendingum og Færeyingum, samtök sem nefnast NAMMCO, og má segja að við ætlum nú, ef þessi tillaga nær fram og framkvæmdarvaldið gerir eitthvað með hana, að hefja veiðar innan NAMMCO. Það er alveg ljóst að í hafréttarsamningi Sameinuðu þjóðanna og framkvæmdaáætlun Ríó-ráðstefnunnar er mælt fyrir um skyldu ríkja til samstarfs ef um nýtingu sjávarspendýra er að ræða. Í Dagskrá 21 segir að sjávarspendýr séu nýtanleg auðlind og ástæða er til að velta aðeins vöngum yfir þeim texta sem þar er við hliðina á 2. mgr. í afgreiðslutillögu meiri hluta sjútvn. en þar stendur: ,,Alþingi leggur áherslu á óskoraðan fullveldisrétt Íslands við nýtingu hvalastofna á íslensku hafsvæði í samræmi við alþjóðlegar skuldbindingar um sjálfbæra nýtingu lifandi auðlinda.`` Og þá spyrjum við, herra forseti: Hvar eru þessar alþjóðlegu skuldbindingar um sjálfbæra nýtingu lifandi auðlinda? Jú, hugtakið ,,sjálfbær nýting`` kemur inn í Dagskrá 21 þar sem segir að sjávarspendýr séu nýtanleg auðlind en það gleymist í umræðunni og því hefur ekki verið haldið til haga að í sama texta kemur líka fram að hafa verði samráð ríkja um þessa nýtingu og er það í samræmi við 65. gr. hafréttarsáttmálans, en í texta Dagskrár 21 segir líka að Alþjóðahvalveiðiráðið sé vettvangurinn til þess. Þess vegna vil ég endurtaka það, herra forseti, að ástæða er til að harma það að ekki hefur verið vilji til þess að ræða af alvöru um möguleika þess að Íslendingar gerðust aðilar að Alþjóðahvalveiðiráðinu og við könnuðum hvaða möguleika við ættum innan ráðsins. Mér finnst eins og þeir sem standa að meirihlutaálitinu hafi annaðhvort gleymt að lesa alveg í gegnum textann ellegar verið óafvitandi um hvaða alþjóðlegu skuldbindingar um er að ræða nema það beri að skilja textann þannig að í honum felist vilji til þess að gerast aftur aðili að Alþjóðahvalveiðiráðinu til þess að við getum nýtt hvalastofnana í samræmi við alþjóðlegar skuldbindingar um sjálfbæra nýtingu lifandi auðlinda. Ég átta mig ekki alveg á hvað textinn merkir, en alltént verða menn að gera sér grein fyrir því að í þeim texta Dagskrár 21 þar sem fjallað er um sjávarspendýr sem nýtanlega auðlind, kemur fram bæði þetta með samráð ríkja um nýtinguna og að Alþjóðahvalveiðiráðið sé sá vettvangur sem mönnum beri að hafa samráð við. Nokkuð hefur verið fjallað um þjóðréttarlega stöðu NAMMCO. Það kom mér satt að segja á óvart hversu afdráttarlaus sá lögfræðingur sjútvrn. var sem kom til að gefa okkur upplýsingar um þjóðréttarlega stöðu NAMMCO, þ.e. hversu afdráttarlausar yfirlýsingar hans um stöðu NAMMCO voru og að sú staða að við værum innan NAMMCO og NAMMCO væri sú svæðisstofnun sem nægði. Það kom mér á óvart m.a. vegna þess að mér var kunnugt um að til var ritgerð í forsrn. um þjóðréttarlega stöðu NAMMCO, sem þeir Davíð Þór Björgvinsson og Gunnar Schram tóku saman. Ég kallaði eftir þeirri skýrslu fyrir nefndina og af því að hv. þm. Árni Ragnar Árnason gat um það hér áðan að allar upplýsingar hefðu komið sem beðið var um, þá þykir mér leitt að þurfa að segja frá því að þessi skýrsla fékkst ekki. Hún var ekki kynnt í nefndinni eða send þangað. Það á reyndar við um aðra skýrslu líka sem ég bað um, skýrslu sem er til í utanrrn. um áhrif hvalveiða á íslensk utanríkismál. Sú skýrsla er frá því í apríl 1994 og þá skýrslu fengum við ekki heldur. Það er því ekki rétt að nefndin hafi fengið öll gögn sem beðið var um. Einhverra hluta vegna bárust þessi gögn ekki. Það hefði þó verið viðkunnanlegra að fá þau á vettvangi nefndarinnar til að geta vitnað í þau því að eins og menn skilja er erfiðara að vitna í gögn sem ekki hafa verið formlega afhent. Ég ætla þó að leyfa mér að segja að ég hef vitneskju um að í þessari skýrslu um þjóðréttarlega stöðu NAMMCO mun koma fram að menn telja að staða NAMMCO sé ekki nægjanleg til þess að hægt sé að kalla hana svæðisstofnun, að samráð þar nægi ekki ef við ætlum að hefja hvalveiðar. Bara sú staðreynd, herra forseti, og þessar upplýsingar gera það að verkum að við hljótum að velta því fyrir okkur hvort það sé ekki nákvæmlega vinna í þessa veru, þ.e. skoðun á stöðu okkar innan NAMMCO en utan Alþjóðahvalveiðiráðsins, sem verði að fara í fyrst hún hefur ekki verið unnin, vinna sem verði að fara í núna áður en menn stíga næstu skref á þessari hvalveiðibraut. Nefnd sem starfaði undir forustu, hv. þm. Árna Ragnars Árnasonar, og skilaði tillögum sínum fyrir tveimur árum gerði það að tillögu sinni m.a. að kannað yrði hvaða kosti það hefði í för með sér fyrir okkur að gerast aðilar að ráðinu og það að ekkert liggur fyrir í þessum efnum er því miður eitt dæmið um það hversu slælega hefur verið unnið eftir þeim tillögum þó svo að ríkisstjórnin gerði þær að sínum . Ein þessara tillagna var þess efnis að það þyrfti að styrkja NAMMCO og reyna að stuðla að því að fleiri ríki yrðu aðilar að þeim samtökum. Það er auðvitað augljóst af hverju það var, af hverju menn lögðu áherslu á það. Það var einfaldlega vegna þess að staða NAMMCO er veik og hæpin þjóðréttarlega þannig að menn sáu að ef það átti að nota NAMMCO sem svæðisstjórnunartæki, þá yrði að fjölga þeim ríkjum sem þar ættu aðild til þess að það yrði traustara og meira öryggi í því fyrir okkur að hefja hvalveiðar með það sem bakhjarl. Menn tala mikið um það í þessari umræðu að samstaða þjóðarinnar sé mikil í þessu máli og það er alveg rétt. Ef þjóðin er spurð já/nei, þá hefur mikill meiri hluti sagt já. Þjóðin hefur hins vegar ekki verið spurð, að ég veit og ég vona að ég verði leiðrétt ef það er öðruvísi, hversu miklu hún væri tilbúin að kosta til. Ég hef hins vegar heyrt í fólki sem mundi segja, já, ef það væri spurt í skoðanakönnun: Viltu að Íslendingar hefji hvalveiðar? En ef því gæfist kostur á að segja en, þá mundi það líka gera það. Það segir mér, herra forseti, að sú samstaða sem menn tala um meðal þjóðarinnar í þessu máli gæti rofnað mjög fljótlega ef ekki er farið gætilega í sakirnar og hvert skref ígrundað vandlega. Vissulega væri hægt og er ugglaust mjög auðvelt að espa upp þjóðernismetnað í kringum þetta mál og að hluta til er það gert. Menn verða hins vegar aðeins að velta fyrir sér hversu langt þeir eru tilbúnir að leiða þjóðina á þeim forsendum og hversu miklu þeir eru tilbúnir til að fórna og nú ætla ég aftur að koma að samanburðinum við Norðmenn. Það hefur aftur og aftur verið sagt í þessum sal, bæði nú og áður þegar þessi mál hafa verið til umræðu, að það að Norðmenn skyldu hefja hvalveiðar --- það er talað um hvalveiðar. Þeir hafa reyndar ekki veitt annað en hrefnu --- hafi ekkert skaðað þá, að enginn skaði sjáist af þeim veiðum. Menn hafa líka bent á að þetta hafi heldur ekki skaðað hvalaskoðun Norðmanna. Hins vegar hafa Norðmenn þurft að setja býsna mikla peninga og býsna mikinn mannskap í starf bæði til sóknar og varnar þessum veiðum sínum og málstað. Þær tölur sem ég hef lesið eru býsna háar, reyndar það háar, herra forseti, að ég er ekki viss um að við fengjum jafnháar tölur í skoðanakönnunum ef fólk vissi hversu miklu hefur orðið að kosta til, bæði í mannskap og peningum. Til þess að öll myndin sé fyrir framan okkur þegar tökum afstöðu þá held ég að það sé nauðsynlegt að við horfum til þess að enda þótt ferðamannastraumur hafi ekki minnkað að tiltölu --- e.t.v. hefur samsetning ferðamannanna breyst --- og þó að útflutningur hafi ekki minnkað --- en hann hefur líka e.t.v. breyst og menn taka þá áhættu í hvoru tveggja --- þá hefur norska ríkið þurft að bæta við í utanríkisþjónustu sinni yfir 40 manns, las ég einhvers staðar, vegna þessa máls, til kynningar og varnar. Sömuleiðis er um miklar fjárhæðir að ræða sem ég ætla ekki að fara með hér af því að ég er ekki með þær nákvæmlega við hendina, en ég mun leita þær uppi, herra forseti, og koma með þær ef eftir þeim er kallað. Þetta eru tölur sem liggja fyrir og menn geta leitað uppi og spurst fyrir um. Hvað með hagsmuni þeirra sem verða fótgönguliðar ef illa tekst til með kynningu og við espum alþjóðasamfélagið upp á móti okkur í þessu máli? Hvað með stöðu fótgönguliðana? Þá er ég að tala um þá sem þurfa að taka við óánægjunni. Ég er að tala um ferðaþjónustuaðila. Ég er að tala um þá sem eru að selja okkur vöru. Ég er að tala um þá sem eru að selja flugferðir til Íslands. Ég er að tala um þá sem við getum kallað fótgönguliða í þessu dæmi. Þá sem taka við fyrstu óánægju. Hvað segja þeir? Eru þeir tilbúnir? Telja þeir sig nægjanlega vopnaða í þann slag sem hugsanlega skellur á fyrr en síðar bara vegna samþykktar tillögunnar, jafnvel þó að ekkert verði úr veiðum næstu tvö, þrjú ár, eða hvað? Nei. Þær upplýsingar sem við höfum eru þær að þessir aðilar telja sig ekki nægjanlega vopnaða í þennan slag. Þeir hafa satt að segja ekki mikla trú á því að ákvörðun um hvalveiðar verði þeirra atvinnugreinum til framdráttar. Í dag hefur verið farið yfir það sem fisksölusamtök hafa sagt um þetta mál fyrr og síðar og reynt með dæmum að gera málflutning þeirra tortryggilegan. Ég held, herra forseti, að það sé samt fullkomlega réttmætt að hlusta á það hvað þessir menn eru að segja og það fólk sem starfar fyrir okkur á þessum viðkvæma markaði. Ég held að það sé fullkomlega réttmætt að hlusta á það og meta þeirra málflutning. Þetta eru einu sinni þeir aðilar sem gerst eiga að vita hvernig sá markaður er sem þeir starfa á og við hverju hann tekur. Í ræðu minni ætla ég fyrst og fremst að fara yfir tvö atriði. Ég ætla annars vegar að tala um hvalaskoðun og hagsmuni þeirra sem selja hvalaskoðunarferðir á Íslandi. Hins vegar ætla ég að fara yfir skoðanakönnun sem Ása Sigríður Þórisdóttir gerði og vann sem lokaritgerð til BA-prófs við félagsvísindadeild Háskóla Íslands. Markmið verkefnis hennar var að skoða viðhorf erlendra ferðamanna til hvalveiða. Hún samdi við ákveðnar ferðaskrifstofur og aðila innan Ferðaþjónustu bænda um að leggja fram spurningalista. Á spurningalistanum voru 16 spurningar, almennar spurningar sem sneru að bakgrunni þátttakenda auk ýmissa viðhorfsspurninga sem sneru að hvalveiðum. Listarnir voru þýddir á þrjú erlend tungumál, ensku, þýsku og frönsku og alls svöruðu könnuninni tæplega þúsund þátttakendur frá 23 þjóðum. Viðhorf einstakra þjóða voru skoðuð sérstaklega og sömuleiðis kynjaskipting. Aldursdreifing úrtaksins reyndist vera góð og var yngsti þátttakandinn sex ára og sá elsti 90 ára. Þátttakendur reyndust vera vel menntaðir og hafa háar tekjur. Þeir voru sem sé þeir ferðamenn sem okkur þykja eftirsóknarverðir, ef ég hef skilið ferðaþjónustuaðila rétt. Markmið verkefnisins var sem sagt að skoða viðhorf erlendra ferðamanna til hvalveiða og jafnframt að skoða með bakgrunnsspurningum hvort þar væri eitthvað sem skýrði viðhorf þátttakenda til hvalveiða. Það kom í ljós að konur höfðu neikvæðari viðhorf til hvalveiða en karlar þó að munur væri ekki mikill og þegar viðhorf fimm stærstu þjóðanna í úrtakinu voru skoðuð, þ.e. viðhorf Þýskalands, Bretlands, Frakklands, Ítalíu og Bandaríkjanna. Þá kom í ljós að Þjóðverjar og Bretar voru andvígari hvalveiðum en hinar þjóðirnar þó þær væru allar andvígar hvalveiðum. Aldur og menntun virtist hafa takmarkað skýringargildi þannig að bakgrunnur þátttakenda virtist ekki hafa mikið að segja þegar spurt var um viðhorf til hvalveiða. Herra forseti. Niðurstöðurnar voru mjög afgerandi. Fólk er almennt á móti hvalveiðum og nú erum við að tala um þá ferðamenn sem sækja Ísland heim. Það kom sem sagt í ljós að tæplega 80% ferðamanna sem fengu þessa spurningalista og svöruðu, voru á móti hvalveiðum almennt. Yfir 50% voru andvígir hvalveiðum í vísindaskyni og tæplega 70% voru á móti hvalveiðum Íslendinga, en augljóst er að viðhorfið hefur eitthvað mildast af því að þeir voru staddir á Íslandi þegar þeir svöruðu þessari könnun. Herra forseti. Svona var þetta þegar kannaður er hugur ferðamanna sem staddir voru á Íslandi sumarið 1998. Tæplega 80% þeirra ferðamanna sem tóku þátt í þessari könnun voru á móti hvalveiðum almennt, en eins og kom fram þá var henni dreift víða, bæði ákveðnar ferðaskrifstofur og aðilar innan ferðaþjónustunnar tóku að sér að leggja listana fyrir. Mér finnst því ekkert sérkennilegt, herra forseti, þó ferðaþjónustuaðilar séu ekki tilbúnir til þess, með þessa vitneskju í farteskinu, að samþykkja að hvalveiðar séu mjög mikilvægar. Mér finnst satt að segja afskaplega skiljanlegt að þeir gjaldi varhug við ákvörðunum sem að þeirra mati gætu stefnt uppbyggingarstarfi og hagsmunum þeirra í tvísýnu. Nú vil ég endurtaka það að þess vegna er svo mikilvægt hvernig í málið er farið. Það er mikilvægt að við gerum þetta þá rétt og vel til þess að spilla ekki hagsmunum þeirra sem þeirra eiga að gæta. Svo aftur að hvalaskoðuninni. Það kemur í ljós að ferðamönnum sem nýta sér tilboð um hvalaskoðun hefur fjölgað ótrúlega. Síðasta sumar voru ferðamenn sem nýttu sér tilboð um hvalaskoðun komnir yfir 30 þúsund og hafði þá tala þeirra margfaldast á nokkrum árum. Og það kemur í ljós að þessi afþreying er mjög vinsæl og menn almennt ánægðir, enda nánast 100% árangur, því það er undantekning ef farin er hvalaskoðunarferð og ferðamenn sjá ekki hval. Það væri fróðlegt, herra forseti, að skoða samanburð á hvalaskoðunarferðum á Íslandi og frá Noregi einmitt út frá þessum sjónarhóli. En það er einmitt kannski lykilatriðið hjá okkur að við sýnum hrefnur. Við erum að sýna hvali nálægt landi, inni á Eyjafirði, inni á Skjálfanda og sýnum hrefnur inni á fjörðum. Það eru oft hnúfubakar líka inni á fjörðum og við sýnum allar þær hvalategundir sem hægt er að komast í tæri við með því að sigla tiltölulega stuttar vegalengdir. Þetta eru ekki mjög langar ferðir og ekki þarf að fara yfir mikið flæmi. Í Noregi er þetta hins vegar þannig að þeir sýna ekki hrefnu, þeir veiða hana. Þeir þurfa að fara mun lengra til þess að sýna hvali og eru að sýna búrhvali við landgrunnskant þannig að hvalaskoðun þeirra er öðruvísi en sú hvalaskoðun sem við bjóðum upp á. Ég held að rétt sé að hafa þetta í huga líka þegar við erum að bera saman Noreg og Ísland ef við viljum hafa alla myndina. Ég er ekkert hissa á því, herra forseti, þó að þeir aðilar sem hafa verið að byggja upp með ærnum tilkostnaði og markaðsstarfi þær hvalaskoðunarferðir sem hafa verið að skila árangri á Íslandi, hafi áhyggjur af því að þessu verði raskað með veiðum. Menn eru ekkert sammála um hvort þetta geti farið saman. Ég held að dæmið frá Noregi segi okkur að hrefnuveiðar og sýning á hrefnum fari ekki saman. Og ég hef heyrt frá þeim aðilum sem sýna hvali að hafi það gerst að hvalur hafi verið veiddur, en einhver brögð hafa nú verið að því, þá telja menn víst að af því séu nánast samtímis einhver fælingaráhrif. Ég held því að full ástæða sé til að skoða það mjög vandlega hvernig menn ætli að vernda hagsmuni þeirra sem eru í hvalaskoðun og þeir hagsmunir eru orðnir býsna miklir og væri áhugavert að stilla þeim upp við hliðina á hagsmunum þeirra sem hafa veitt hrefnu eða vilja veiða hrefnu, og að menn tækju afstöðu til þess hvernig þeir vilja þá haga bæði veiðum og skoðun þannig að það skerði ekki hagsmuni þeirra sem nú eru búnir að byggja sig upp í þessari atvinnugrein. Mér finnst það vera svolítil einföldun á veruleikanum að segja að þetta geti farið saman án þess að það sé kannað mun betur en verið hefur og þess vegna vil ég leggja áherslu á það, herra forseti, að það sé eitt af því sem virkilega verði skoðað við undirbúning hvalveiða, ef menn fara í það að framkvæma þá tillögu sem hér liggur fyrir. Og ég segi enn ,,ef`` vegna þess að eins og komið hefur fram í umræðunni í dag var nefnd að störfum sem samþykkti tilteknar tillögur sem ríkisstjórnin gerði að sínum en gerði síðan ekkert með. Nú erum við að samþykkja tillögu sem framkvæmdarvaldið á síðan að sjá um að hrinda í framkvæmd og vinna eftir og ég er ekki enn þá farin að sjá af hve miklum krafti verður farið í þá vinnu eða hvaða þátta verður gætt en ég tel ástæðu til þess, herra forseti, að tíunda þá þætti sem ég tel mikilvægt að skoða. Og þetta er sannarlega einn af þeim þáttum, þ.e. hvernig við ætlum að láta hvalaskoðun og hvalveiðar fara saman, vegna þess að hrefnan er áreiðanlega það dýr sem í báðum tilfellum er nærtækast bæði hvað varðar veiðar og skoðun. Menn tala um storm í vatnsglasi þegar um þetta er að ræða. Einn hv. þm. talaði áðan um storm í vatnsglasi um það sem þeir aðilar væru að segja sem hefðu einhverjar efasemdir um ágæti þess að hefja hvalveiðar að nýju. Ég er ekki viss um að réttmætt sé að tala um storm í vatnsglasi þegar við erum að tala um jafnvel lífshagsmuni margra fjölskyldna og framtíðarmöguleika heilla atvinnugreina. Ég vil taka það mun alvarlegar, og ég held að við ættum öll að gera það, vegna þess að það skiptir verulegu máli hvernig farið er í þessa hluti ef við ætlum ekki að tapa meiru en við ávinnum. Ég held að líka sé rétt að við horfum aðeins til þess hvaða ávinningur eða tap kunni að verða af hvalveiðum að öðru leyti á alþjóðavettvangi. Eins og kemur fram í nál. minni hluta sjútvn. er andstaða náttúruverndarsamtaka mikil gegn hvalveiðum, og hér segir, með leyfi forseta: ,,Andstaða við hvalveiðar er meðal vinsælustu mála umhverfissamtaka og þeim vex ásmegin þegar umræða um hvalveiðar stendur sem hæst. Um árabil hafa umhverfissamtök barist gegn hvalveiðum og notið til þess mikils fjárhagslegs styrks. Þá er til þess að líta að í nokkrum þeirra ríkja sem skipta okkur miklu máli í viðskiptalegu tilliti er stefna stjórnvalda styrkur fyrir þessi samtök.`` Mörg umhverfissamtök eru á móti hvalveiðum. Sum eru á móti hvalveiðum sem fara fram utan Alþjóðahvalveiðiráðsins og líta á slíkar veiðar sem sjóræningjaveiðar. Þess vegna er það sérstakt áhyggjuefni og ætti að vera sérstakt íhugunarefni fyrir ríkisstjórnina og þá aðila sem hyggjast standa að málum eins og hér er lagt til, hvort við teljum það ímynd Íslands til framdráttar að ganga í málið eins og hér liggur beinast við að álykta, þ.e. að hefja veiðar utan Alþjóðahvalveiðiráðsins og fá á okkur þann sjóræningjastimpil sem því gæti fylgt meðal þeirra þjóða sem við þó viljum að líti til okkar í nokkurri vinsemd. Ég ætla að nefna það í leiðinni, herra forseti, að mér fyndist ástæða til að hafa af því nokkrar áhyggjur þegar við á nokkrum vikum afrekum það annars vegar að ákveða að hefja hvalveiðar utan Alþjóðahvalveiðiráðsins og hins vegar að ákveða að skrifa ekki undir Kyoto-bókunina. Mér finnst þetta dálítið mikið í einu, ég verð að segja það rétt eins og er. Mér finnst þetta ótaktískt af þjóð sem vill láta meta sig sem náttúruverndarþjóð og vill láta líta til sín sem þjóðar sem kann að nýta auðlindir sínar með sjálfbærum hætti og vernd. Ég held að við verðum, vegna þess hve utanríkisviðskipti eru okkur mikilvæg, að horfa til þess hvernig aðrar þjóðir líta á það sem við aðhöfumst í þessum málaflokki, og þó svo að við lítum ekki á hvalveiðar sem umhverfismál númer eitt þá verðum við að horfa til þess og viðurkenna að það gera ýmsar aðrar þjóðir. Og þær hafa rekið sinn andróður og stutt náttúruverndarsamtök á þeim grunni að hér væri um umhverfismál að ræða. Herra forseti. Að þessu tvennu samanlögðu þá óttast ég að við séum að setja okkur í erfiða stöðu innan samfélags þjóðanna, stöðu sem ég óttast að við eigum erfitt að fá viðurkenningu á, þá viðurkenningu sem við þurfum á að halda af því, eins og ég hóf mál mitt á, herra forseti, að okkur er svo mikilvægt að fá viðurkenningu sem þjóð er lifir á nýtingu auðlinda og þarf að vera með nýtinguna í fyrsta sæti en vernd í öðru. Farsæl og sjálfbær nýting leiðir verndina af sér ef rétt er á málum haldið. Í umræðunni hefur komið fram, og hélt hv. þm. Guðjón Guðmundsson þeim málstað til streitu, að vöxtur og viðgangur hvalastofna hefðu mikil áhrif á fiskigengd og fiskveiðar. Hv. þm. vitnaði síðan til vísindamanna Hafrannsóknastofnunar um það að ef við hæfum ekki hvalveiðar þyrftum við í nánustu framtíða að skera niður fiskveiðar. Mér finnst þetta dálítið glannalega sagt, þótt við gerum okkur öll grein fyrir samhengi lífríkisins þar sem hver étur annan, þá held ég að það séu einhver hæpnustu rökin til að hefja hvalveiðar á, að við þurfum að veiða hval til að geta veitt meiri fisk. Ég held að hægt væri að fá viðurkenningu miklu fyrr á því að við hæfum hvalveiðar í atvinnuskyni af því að það væri menningarleg nauðsyn, það væri beinlínis efnahagsleg nauðsyn, þetta væri hluti af okkar kúltúr o.s.frv. Við værum margoft búin að fá viðurkenningu á því áður en það yrði samþykkt að við þyrftum að fara í markvissa grisjun á hvalastofninum til að geta veitt meiri fisk. Inn í þetta samhengi vil ég gjarnan að það komi fram að til þess að veiðar, t.d. á hrefnu, hefðu einhver áhrif á fiskstofna þyrftum við að veiða líklega sjö-, áttfalt meira af hrefnu en við veiddum þegar veiðarnar voru sem mestar. Sem segir okkur það, herra forseti, að hrefnuveiðar okkar hafa aldrei haft neitt að segja hvað varðaði fiskveiðar. Þær höfðu aldrei neitt að segja því þær voru alltaf svo takmarkaðar. Það hefur ekkert að segja varðandi fiskigengd og möguleika okkar á fiskveiðum hvort við veiðum 200 hrefnur eða ekki. Það hefur ekkert meira að segja en ef við veiddum bara 30 hrefnur. Ef við ætlum hins vegar að grisja hvalastofnana það heiftarlega að það fari að hafa merkjanleg áhrif þá þyrftum við að fara upp í á milli eitt og tvö þúsund dýr, kannski nær tvö þúsund. Sjá menn það fyrir að eftir slíkt blóðbað --- ég leyfi mér að orða það þannig --- tækist okkur að halda uppi vinsamlegum samskiptum og viðskiptum við þau lönd sem hér voru sérstaklega tilgreind í þeirri könnun sem ég greindi frá áðan? Ég sé það ekki fyrir. Ég held að þjóð sem býr við það ríkidæmi í raun og veru sem okkar þjóð býr við og þær aðstæður sem við búum við, fengi seint viðurkenningu á slíkum aðförum. Ég held einfaldlega að við verðum að viðurkenna að staða okkar til að fara í slíkar veiðar í slíku magni er það erfið að þau rök eigi ekki við í þessari umræðu um hvalveiðar. Og ég held satt að segja að það beri að varast þau. Herra forseti. Ég held að ég sé nokkurn veginn búin að fara yfir þau álitamál sem ég taldi ástæðu til að koma með inn í umræðuna. Mér finnst sú afgreiðslutillaga sem hér liggur fyrir að ýmsu leyti býsna hæpin. Ég hefði talið heppilegra að farið hefði verið að tillögum þeirrar nefndar sem ríkisstjórnin gerði að sínum vorið 1997, t.d. í því efni að reyna að móta pólitíska samstöðu um þetta mál á Alþingi. Það var ekki gert. Það hefði líka verið ástæða til, herra forseti, að skoða þjóðréttarlega stöðu þeirrar svæðisstofnunar sem mér sýnist helst að menn ætli að treysta fyrir málum sínum. Það hefði verið rétt að hafa samráð við helstu útflytjendur og aðra aðila sem eiga mikilla viðskiptahagsmuna að gæta og taka tillit til sjónarmiða þeirra. Og ég held að viturlegt hefði verið að vera búinn að gera þá áætlun, sem auðvitað þarf að gera, um það hvernig hagkvæmast og árangursríkast verði staðið að fræðslu- og kynningarstarfi um málstað Íslands á erlendum vettvangi, m.a. gagnvart umhverfissamtökum. En það hefur ekki verið gert. Í tillögu meiri hluta sjútvn. segir að Alþingi feli ríkisstjórninni að undirbúa hvalveiðar, m.a. með því að kynna málstað og sjónarmið Íslendinga meðal viðskiptaþjóða okkar. Það er mikilvægt en ég endurtek, herra forseti, að ég hefði kosið að sjá eða vita af vel útfærðum tillögum um hvernig fara eigi í þessi mál. Slík áætlun er því miður ekki fyrir hendi og gerir það málið allt veikara. Svo ég dragi saman, herra forseti, það sem ég hef reynt að koma hér á framfæri þá er það þetta: Það er mikilvægt fyrir okkur Íslendinga að geta nýtt allar okkar auðlindir. Það er mikilvægt að við höfum viðurkenningu alþjóðasamfélagsins á því vegna þess að við lifum af auðlindanýtingu og megum ekki við miklum áföllum í þeim efnum. En einmitt af því að staða okkar er viðkvæm er mikilvægt að þegar ákvarðanir eru teknar, sem eru líklegar til að kalla á mótmæli og óróa í alþjóðasamfélaginu, að menn vandi til verka og undirbúi vel það sem þeir eru að gera. Gæta þarf þess að skaða ekki hagsmuni þeirra sem gengur vel við óbreytt ástand, ekki með því að viðhalda óbreyttu ástandi heldur með því að sem flestir geti lifað við þær breytingar sem verða. Það er mikilvægt að við stígum hvert skref þannig að það sé örugglega áfram en ekki aftur á bak. Ég óttast að með því að samþykkja tillögu um að hefja hvalveiðar einhvern daginn, án þess að hafa nokkuð í höndunum, séum við að bjóða upp á stríð sem við séum dæmd til að tapa. Menn hafa sagst ætla að taka slaginn, eins og menn hafa orðað það hér í dag, án þess að vita nákvæmlega um hvað hann á að snúast. Við ætlum að hefja hvalveiðar, segja menn. Ætla þeir síðan að reyna að útskýra það? Ætla menn að byrja á að hopa eða sækja? Hvernig ætla menn að haga vörn og sókn? Svör við því hafa ekki enn þá fengist. Ég hefði viljað fá þau svör, herra forseti, áður en þessi tillaga kæmi til afgreiðslu hér.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Svanfríði Jónasdóttur var tíðrætt um þá sem hefðu veitt umsögn um málið. Mig langar aðeins að rifja upp og ég held ég muni það rétt, þegar ég skoða í huga mínum svörin frá þeim er í sjávarútvegi starfa eftir að hafa verið inntir eftir skoðun þeirra á þessu máli, að aðeins Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna hafi lagst gegn því að veiðar á hval skyldu hafnar. Þá vakti einnig athygli mína að þeir sem eiga fyrirtækið SH hvöttu eindregið til þess að hefja hvalveiðar. Þeir biðja um að hvalveiðar verði hafnar. Útvegsmenn um allt land, LÍÚ, Farmanna- og fiskimannasambandið, Sjómannasambandið, vélstjórafélögin, verkalýðsfélögin vítt og breitt um landið o.s.frv., allir þessir aðilar óska þess að hvalveiðar hefjist. Mig langar til að spyrja hv. þm., vegna þess hvernig hún talaði um þessi mál: Finnist henni ekki dálítið sérstakt að við skulum fá bréf frá Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna sem varar við hvalveiðum, en að þeir sem eigi fyrirtækið biðji um að hvalveiðarnar verði hafnar? Það er ekki mikill samhljómur í svona málflutningi.

Herra forseti. Fyrst um það hversu tíðrætt mér varð um umsagnaraðila. Ég var fyrst og fremst að tala máli þeirra sem hafa áhyggjur af tillögunni sem hér liggur fyrir, tillögu meiri hluta nefndarinnar. Ég lít svo á að tillaga meiri hluta nefndarinnar sé í samræmi við þá umsagnaraðila sem hv. þm. taldi upp hér áðan, þannig að þeir hafi átt málsvara hér í umræðunni. Spurt var hvort mér fyndist sérkennilegt að SH hafi aðra skoðun en eigendur fyrirtækisins. Ég sagði áðan að þeir sem stæðu að sölu á afurðum okkar þekktu líklega gerst þá markaði sem þeir vinna á, vita hvað þeir þola og þekkja e.t.v. líka þá hagsmuni sem í húfi eru. Það kann að skýra það misræmi sem þarna er á skoðunum manna. Ég þori hins vegar ekki að geta mér til um hin dýpri rök þess að eigendur fyrirtækis og forsvarsmenn eru ekki samstíga í umsögnum sínum. Hitt er ljóst að ég hygg að um ýmis fyrirtæki og samtök á Íslandi eigi við það sama og um einstaklingana, þ.e. menn eru tilbúnir til að lýsa yfir stuðningi við hvalveiðar. Ég veit hins vegar ekki hver svörin yrðu ef menn þyrftu að fórna miklu fyrir það. Ég get ekki gert mér það í hugarlund. Ég hygg hins vegar að þeir sem vara við sjái fyrir sér að veiðarnar gætu orðið til að skaða hagsmuni Íslendinga.

Virðulegi forseti. Það vekur auðvitað athygli manns þegar maður verður þess áskynja að aðeins eitt fyrirtæki, þó stórt sé í útflutningi, leggst gegn því að við hefjum hvalveiðar. Við heyrum ekki mótmæli frá Íslenskum sjávarafurðum eða SÍF. Við vitum það að í mjög vaxandi mæli eru ýmis fiskvinnslufyrirtæki sjálf að eflast og styrkjast í markaðssókn erlendis, selja undir sínum eigin merkjum. Það er hin mikla breyting sem orðið hefur og er okkur auðvitað mikill stuðningur í þeirri baráttu og kynningarstarfi sem fara þarf fram. Auðvitað er mér ljóst að þetta geti orðið okkur erfitt. Ég segi það hins vegar hér og nú og hef alla tíð haldið því fram að við verðum að hefja hvalveiðar. Við gerum það auðvitað eftir þeim tillögum okkar færustu vísindamanna, fiskifræðinga, um það hvernig sækja megi í þennan stofn. Það er ekkert öðruvísi en með aðra stofna sem í hafinu eru.

Herra forseti. Við verðum að hefja hvalveiðar, segir hv. þm., og undir það tel ég að flestir hafi tekið. Ég held að ágreiningurinn standi miklu fremur um hvernig eigi að hefja hvalveiðar. Ég held að við séum öll sammála um að við þurfum að halda vel á þeim rétti að nýta auðlindir okkar og það sé lífshagsmunamál okkar allra. Við getum hins vegar ekki sagt, mér finnst það ábyrgðarleysi að segja: Við förum í hvalveiðar hvað sem það kostar. Ég trúi því ekki að nokkur maður hér inni sé tilbúinn að halda slíku fram, við verðum auðvitað að gæta þess að þau skref sem við stígum séu til farsældar fremur en hitt. Til þess að svo megi verða þurfum við að taka tillit til ýmissa hagsmuna og vanda allan undirbúning. Það er ekki sama hvernig þetta er gert. Ég er hins vegar viss um að ef við vöndum okkur við þetta þá getum við náð árangri. Ég óttast að sú tillaga sem hér liggur fyrir sé ekki ávísun á árangur. Ég reyndi að gera grein fyrir því í ræðu minni.

Forseti vill taka fram, til upplýsingar fyrir hv. þm., að ekki verða fleiri atkvæðagreiðslur á þessum sólarhring en stefnt er að því að ljúka dagskrá þeirri sem fyrir fundinum liggur.

Herra forseti. Það eru fyrst og fremst tvær tegundir dýra sem raska verulega ró hv. þm. og valda með nokkuð reglulegu millibili uppnámi og ýfingum milli manna. Alltaf snýst málið um að drepa þessi dýr, fækka þeim. Þarna á ég annars vegar við hina eðlu skepnu refinn, þann ferfætta að sjálfsögðu. Í lok síðasta löggjafarþings stóð til að afgreiða tillögu þess efnis að heimilt yrði að skjóta ref í friðlandinu á Hornströndum. Reyndar er enn slík tillaga í umhvn., sem sennilega verður þó ekki afgreidd á þessu þingi. Vonandi gefst því enn ráðrúm til að sinna nauðsynlegum rannsóknum á dýralífi í friðlandinu Hornströndum, einkum refnum, lífsháttum hans og þeim áhrifum sem hann hefur í lífríkinu þar. Hins vegar er það hvalurinn sem hér er kominn á dagskrá öðru sinni á þessu þingi. 1. umr. var í nóvember sl. og nú hefur meiri hluti sjútvn. náð samstöðu um afgreiðslu málsins eftir miklar umræður í nefndinni. Þjóðin hefur fylgst með gangi mála og raunar hefur umræðan borist víða um heim því það er ekkert einkamál okkar Íslendinga hvort við veiðum hval eða ekki. Svo er ekki, bæði vegna þess að samkvæmt hafréttarsáttmálanum ber að hafa alþjóðlegt samráð í þessu efni og svo vegna hins að ákvörðun um hvalveiðar getur haft afdrifaríkar afleiðingar á samskipti okkar við okkar helstu samstarfs- og viðskiptaþjóðir. Það er umhugsunarvert hvernig þessa tillögu ber að höndum. Ellefu stjórnarþingmenn leggja hana fram ásamt einum úr stjórnarandstöðu. Reyndar voru hlutföllin upphaflega tíu stjórnarliðar og tveir úr stjórnarandstöðu en annar þeirra stjórnarandstæðinga skautaði yfir í stjórnarliðið fyrir síðustu jól. Þessir þingmenn fluttu þessa tillögu um að hvalveiðar skyldu hafnar þegar á þessu ári. Í raun voru ekki tiltekin önnur skilyrði fyrir því en að veiddar yrðu tvær tegundir innan þeirra marka sem Hafrannsóknastofnun legði til. Þar með má með nokkrum sanni segja að þeir hafi tekið málið úr höndum ráðherra, sem sérstakur starfshópur hafði falið að vinna að málinu á ákveðnum forsendum. Starfshópurinn skilaði áliti og tillögum í febrúar fyrir tveimur árum. Þar setti hópurinn fram tillögur í átta liðum um hverjar ættu að vera næstu aðgerðir í málunum og í hvaða röð. Fyrsta atriðið var að leitað yrði eftir pólitískri samstöðu um að afgreiða á Alþingi ályktun um að hefja nýtingu hvalastofna hér við land hið fyrsta og um að ríkisstjórninni skyldi falið að undirbúa það. Nú veit ég ekki hversu langt var gengið af hálfu hv. flutningsmanna í því að leita eftir pólitískri samstöðu. Ég verð a.m.k. ekki vör við það en skal ekki um það segja hvort það hefði tekist, a.m.k. ekki á þeim nótum sem sú tillaga var orðuð sem var lögð hér fram. Ýmislegt fleira kom fram í tillögum þessa hóps sem skipti talsverðu máli og hefði átt að taka tillit til við undirbúning þess að hvalveiðar yrðu hafnar ef það hefði orðið niðurstaðan en minna hefur orðið úr framkvæmdum. Þó má segja að í framhaldi af þessu starfi og niðurstöðu nefndarinnar ákvað sjútvrh. að útvíkka nefndina, stækka hana, skipa hana fulltrúum allra þáverandi þingflokka á Alþingi og fela þeirri nefnd að fylgjast áfram með gangi mála. Svo vill til að sú sem hér stendur var einn þeirra fulltrúa sem hlotnaðist sá heiður að bætast í þennan merka hóp. Er skemmst frá því að segja að starf nefndarinnar nær varla máli. Hún mun hafa hist einu sinni svo ég a.m.k. hafi verið kölluð til og það er allt starfið á því eina og hálfa ári eða svo sem liðið er síðan ég var skipuð í nefndina. Það segir kannski nokkuð um raunverulegan áhuga og vilja stjórnvalda á því að hrinda málinu yfir á eitthvert framkvæmdastig. Nú má kannski segja sem svo að einmitt þess vegna hafi verið eðlilegt að þingmenn reyndu með þessum tillöguflutningi að þrýsta á framkvæmdarvaldið þar sem þeim hafi þótt það fylgja linkulega eftir þessu hjartans máli þeirra. Sannarlega er ástæða fyrir tregðu stjórnvalda til að stíga það skref að heimila hvalveiðar að nýju, jafnvel í litlum mæli. Fyrir því er sannarlega ástæða og það fleiri en ein og fleiri en tvær. Það er reyndar svo að nokkuð hefur verið aðhafst í þessu máli, a.m.k. ef marka má þær upplýsingar sem við fengum á þeim eina fundi sem nefndin sat þar sem við fengum upplýsingar um að fulltrúar ríkisstjórnarinnar hefðu farið eitthvað um heiminn og reynt að kynna málstað Íslendinga, skýra málstaðinn og reyna að snúa áliti yfirvalda annarra landa sem þeir höfðu samband við. Þeir komust vitanlega að þeirri niðurstöðu að það væri býsna stórt verkefni og erfitt og álitamál að það svaraði kostnaði að vinna það. Ég held að það sé einfaldlega niðurstaðan sem menn hafi komist að í þessu efni. Við erum að tala um geysilega mikla hagsmuni og það vita það allir að með því að hefja hvalveiðar værum við að setja mikla hagsmuni í hættu fyrir lítinn ávinning, jafnvel engan. Jafnvel með því einu að Alþingi samþykkti yfirlýsingu eða þá tillögu sem er um að ræða þess efnis að við ætlum að hefja hvalveiðar, jafnvel með því einu værum við að hætta meiri hagsmunum fyrir minni. Það er skoðun mín. Þetta er ekkert einfalt mál, herra forseti. Menn geta ekki bara barið sér á brjóst og sagt að auðvitað séu Íslendingar sjálfstæð þjóð og láti ekki útlendinga segja sér fyrir verkum hvað þeir megi veiða og hvað ekki. Málið er ekki svona einfalt. Við erum nefnilega ekki ein í heiminum þótt svo mætti stundum ætla að einhverjir telji að svo sé. Við fáum um þrjá fjórðu hluta útflutningstekna okkar fyrir sjávarafurðir og ferðaþjónustu en það eru einmitt þessar atvinnugreinar sem eru í mestri hættu. Það er hins vegar alveg óvíst og raunar ólíklegt að við gætum hagnast á hvalveiðum svo nokkru nemi. Við getum ekki horft fram hjá þeirri staðreynd að við höfum ekki umheiminn með okkur í þessu máli og það vill bara svo til að við þurfum á umheiminum að halda. Við þurfum í vaxandi mæli á umheiminum að halda, ekki bara á sviði viðskipta, heldur ekki síður og í vaxandi mæli á sviði umhverfismála og þar liggja kannski okkar stærstu hagsmunir í þessu efni. Mengun virðir engin landamæri er oft sagt, og okkur er gríðarlega mikilvægt, og ekki bara mikilvægt heldur nauðsynlegt að eiga samstarf við aðrar þjóðir um aðgerðir til að vernda bæði loft og haf gegn mengun af ýmsu tagi. Við þekkjum hvernig hefur verið haldið á málstað okkar í þeim samningum sem unnið hefur verið að í sambandi við loftslagsbreytingar. Mætti hafa um það langt mál sem ég ætla þó ekki að gera nema að því leyti að ég tel að framganga ráðamanna í því efni hafi orðið okkur álitshnekkir sem við höfum í rauninni ekki efni á. Að því er varðar mengun hafsins hafa fulltrúar okkar staðið sig mjög vel að mínum dómi. Þeir hafa staðið sig þar mjög vel, haldið fast og vel á málum. Þar eru á ferðinni afar mikilvægir hagsmunir og brýnt að ekkert skyggi á málstað okkar í því efni. Þetta er stærsta og mikilvægasta áhyggjuefnið að mínu mati þegar reynt er að vega og meta áhrif þess að hefja hvalveiðar í einhverjum mæli. Auðvitað er það satt sem hefur margsinnis komið fram í umræðunum í dag að aðeins er um mat að ræða og menn hafa misjafnar forsendur til þess að draga ályktanir í þessu efni. Alltaf er erfitt að spá um framtíðina var sagt og það gildir auðvitað um þetta en við höfum ýmsar forsendur að byggja á. Rétt er að taka fram að ég er sammála því að hvalastofnar hér við land þola einhverja veiði. Þá er ég fyrst og fremst að tala um hrefnuna. Það er ekki svo að ég telji að hvalastofnar hér við land séu í hættu vegna ofveiði, þeir séu í útrýmingarhættu eða eitthvað slíkt. Það er ekki málið. En ég er fyrst og fremst að tala um hrefnuna sem ýmislegt er vitað um og hún þolir áreiðanlega veiði en það er bara ein hlið málsins. Önnur er t.d. hvað á að gera við aflann, hverjum á að selja kjötið? Hverjir eiga að neyta kjötsins? Talsmenn hvalveiða gera mjög lítið úr þessum spurningum og segja að það komi bara í ljós þegar farið er að veiða, það sé bara mál þeirra sem eiga að selja kjötið. En þá er bara skaðinn skeður, herra forseti. Áreiðanlega selst eitthvað af hrefnukjöti innan lands og það vill svo til að það er ansi oft hægt að fá hrefnukjöt í búðum hér á landi hvernig sem á því stendur svo að það er ekki svo að hrefna sé alls ekki veidd á Íslandi. En það er ekki stór markaður enda vantar okkur ekki kjöt. Okkur vantar ekki kjöt hér innan lands. Við eigum fullt í fangi með að torga öllum öðrum tegundum kjöts sem framleiddar eru í landinu og varla ástæða til að þjarma meira að sauðfjárbændum en gert hefur verið. Ætli þeim kæmi ekki bara betur að við værum ekki að bæta enn á tegundir kjöts á innanlandsmarkaði? Umheimurinn bíður ekki eftir hvalkjöti. Ég held að það megi fullyrða. Hann bíður ekki eftir hvalkjöti frá Íslandi, það er alveg morgunljóst. Menn hafa verið að ala á draumum um útflutning á hvalkjöti og hugsanlegum útflutningsverðmætum, jafnvel upp á einhverja milljarða, 2 milljarða, ef ég man rétt úr fyrri umræðum um þetta mál. Einhvern tíma heyrðist líka talað um 200 störf á ársgrunni en það er bara reikningsdæmi sem á meira skylt við draumóra en raunsæi. Ég held að ekki sé nokkur leið að rökstyðja það eða nokkur líkindi til þess að þær tölur eigi við raunveruleika að styðjast. Norðmenn hafa ekki getað selt hvalkjöt til útlanda eða ekki viljað láta á það reyna og birgðir hlaðast upp hjá þeim þótt veiðin sé enn takmörkuð. Ég veit reyndar ekki hvernig það mál stendur núna en þeir hafa kosið að fara mjög varlega og eru þeir þó í allt annarri stöðu en við Íslendingar. Þeir eru aðilar að Alþjóðahvalveiðiráðinu. Þetta er aðeins örlítill hluti af atvinnulífi þeirra og útflutningstekjum ef út í það væri farið þannig að þeirra staða er allt, allt önnur en okkar. Það er alrangt að hægt sé að bera stöðu okkar saman við stöðu Norðmanna. Það eru harla lítil líkindi til þess að Japanar vilji hætta öðrum meiri hagsmunum í viðskiptum við Bandaríkjamenn með því að kaupa kjöt héðan. Bretar eru mjög staðfastir gegn hvalveiðum, Þjóðverjar sömuleiðis. Ég minnist þess t.d. að ég fór á fund í breska utanrrn. fyrir þremur árum ásamt öðrum íslenskum þingmönnum og þar viðurkenndu embættismenn að vissulega væru vísindalegar forsendur fyrir því að veiða hvali en hvað sem því liði væri almenningsálitið eftir og þeir voru ekki bjartsýnir á að það svaraði kostnaði eða fyrirhöfn að fara að reyna að breyta því. Það mundi verða allt of mikið mál til þess að menn væru líklegir til að standa í því. Ætla menn virkilega að skella skollaeyrum við þessum sjónarmiðum? Stóra spurningin í málinu er auðvitað sú hvort sá litli markaður sem fyndist hugsanlega erlendis fyrir hvalkjöt skipti meira máli fyrir þjóðarbúið en markaður fyrir aðrar afurðir sjávarafurða sem væri hugsanlega stefnt í voða. Við erum ekki að tala um eitthvað óljóst í þessu efni því að það hafa komið fram fullyrðingar og viðvaranir erlendis frá sem við hljótum að taka mark á. Við erum ekki bara að tala um markaði fyrir matvæli heldur einnig á sviði ferðaþjónustu og þar eru engir smávegis hagsmunir í húfi. Hv. síðasti ræðumaður fór mjög rækilega yfir það og vitnaði til kannana í þessu efni. Vafalaust geta allir þingmenn lýst dæmum um að haft hafi verið samband við þingmenn og menn lýst áhyggjum sínum og viðhorfum, bæði erlendir aðilar og innlendir, um þetta efni. Undanfarnar vikur hefur verið lítið lát á viðvörunum úr þeim geira atvinnulífsins. Ég var í Bandaríkjunum í haust og ekki fór á milli mála hver viðhorf hagsmunasamtaka bæði í sjávarútvegi og ferðaþjónustu eru þar, þar á ég við íslensk fyrirtæki og íslenska aðila sem sinna þeim málefnum á erlendri grundu. Menn hreinlega biðja til æðri máttarvalda að þingheimur láti ekki annað eins henda sig og það sem hér er nú til umræðu, þ.e. að samþykkja tillögu um að hefja hvalveiðar. Þeir eru ekki í minnsta vafa um að jafnvel aðeins slík samþykkt hefði gríðarleg áhrif og gæti jafnvel kippt stoðum undan markaðsstarfi þeirra, hvað þá ef alvara væri gerð úr slíkri samþykkt og hvalveiðar hafnar af fullum krafti. Ég tók eftir því að hv. formaður utanrmn. og núverandi formaður Ferðamálaráðs skilur þessi sjónarmið mjög vel. Ég hlustaði á ræðu hans af mikilli athygli. Þar komu sannarlega fram þær áhyggjur sem við höfum fengið að heyra úr þessum geira atvinnulífsins og ég tek í einu og öllu undir áhyggjur hans sem hann lýsti mjög vel. Hann fór vel yfir það mál í ræðu sinni áðan. Nokkuð hefur einmitt verið minnt á hugsanleg áhrif hvalveiða á eina af nýjustu hliðargreinum ferðaþjónustunnar, hvalaskoðun, sem er í örum vexti og þróun og væri skaði ef úr henni drægi. Ég er reyndar alls ekki þeirrar skoðunar að hvalaskoðun legðist af. Mér dettur ekki í hug að hvalaskoðun legðist af né að ferðaþjónusta legðist af í landinu þótt hvalveiðar hæfust. Það hvarflar ekki að mér og það er auðvitað alrangt að stilla hlutunum þannig upp. Ég held að hvalaskoðun héldi áfram þótt e.t.v. drægi eitthvað úr henni, sérstaklega ef menn hefðu vit á því að afmarka sérstök svæði fyrir hvora grein fyrir sig þannig að ekki væri verið að stunda hvalveiðar t.d. í grennd við helstu hvalaskoðunarsvæðin við Ísland. En ég er í litlum vafa um að hvalveiðar hefðu áhrif og þar ber ég fyrir mig álit fagmanna á þessu sviði. Breskur sérfræðingur í þessu efni segir að Ísland hafi algera sérstöðu þegar um hvalaskoðun er að ræða, hér sé í rauninni Mekka hvalaskoðara. M.a. hrífast menn mjög af spekt hrefnunnar sem virðist harla óhrædd við hvalaskoðunarbáta. Hún er forvitin og óhrædd og kemur alveg upp að bátunum, jafnvel svo að menn þurfa aðeins að hafa varann á og kunnáttumenn óttast að það breytist ef veiðar yrðu hafnar, hrefnan yrði þá vör um sig og tæki að óttast manninn. Ég veit ekkert um þetta. Ég er aðeins að vitna til þess sem fagmenn segja og þeir sem hafa stundað hvalaskoðun og hafa atvinnu af því að sýna ferðamönnum, innlendum sem erlendum, hvali. Þessi grein hefur verið í alveg ótrúlega örum vexti og er mjög skemmtileg viðbót við afþreyingarmöguleika í ferðaþjónustu. Það er mjög brýnt að stefna ekki þróun þeirrar greinar í voða vegna þess að hún gefur svo sannarlega tekjur. Það má færa alveg jafngild rök fyrir því að hún færi okkur tekjur eins og þegar menn slá fram tölum um 1 eða 2 milljarða tekjur af hvalveiðum. Ég vil því vara mjög við því að hagsmunum þessarar hliðargreinar ferðaþjónustunnar sé stefnt í hættu. Svo er loks eitt atriði, herra forseti. Þeirri fullyrðingu er haldið á lofti að hvalir séu í harðri samkeppni við okkur um fiskinn í sjónum, þeir séu hreinlega að éta okkur út á gaddinn. Enginn neitar því að hvalir éta fisk auk annars sjávarfangs og hluti af fæðu hvala er fiskur sem við veiðum. En málið er auðvitað að hvalir eru hluti af flóknu vistkerfi í sjónum þar sem hver étur annan og ekki er hægt að fullyrða að sá fiskur sem hvalir innbyrða sé allur tapaður fiskveiðiafli. Áðan var í umræðunni sagt eitthvað á þá leið að það gengi auðvitað ekki að veiða bara einn fiskstofn eða einn hluta af lífkerfi sjávarins, það yrði að veiða allt saman. En hamingjan góða, það vantar nú ansi mikið á að við nýtum allt það sem í sjónum er að finna og við erum stöðugt að breyta um áherslur í því efni. Ekki eru mjög mörg ár síðan við fórum að veiða rækju, 20--30 ár, þannig að við erum alltaf að breyta til í þessu efni og erum alls ekki komin að nokkrum endimörkum þess, trúi ég. Nú hafa hvalveiðar legið niðri í tæpa tvo áratugi og hvölum hefur fjölgað nokkuð, en um leið hafa orðið breytingar á ýmsum fiskstofnum, bæði til hins verra og betra. Til dæmis hefur þorskurinn verið að eflast og kannski er eitthvert samhengi í því og þeirri staðreynd að rækjunni hefur hrakað því að við erum að keppa við þorskinn um rækjuna m.a. Það mun mála sannast að það er fyrst og fremst aukin tækni sem þrengir að fiskstofnunum og þá tækni nýtum við m.a. til þess að veiða okkur til tekna vænan skerf af fæðu okkar dýrmæta þorsks. Því hljóta menn að sjá og viðurkenna að sú röksemd að við séum í samkeppni við hvalinn um fiskinn og að hún sé röksemd fyrir því að það þurfi að veiða hvali, skiptir í raun ekki einu einasta máli vegna þess að ef menn tryðu því að nauðsynlegt væri að veiða hval á þessum forsendum, þ.e. til að hrinda þar úr vegi samkeppnisaðila um nýtingu sjávarfangs, þá værum við auðvitað að tala um meiri háttar styrjöld í sjónum umhverfis landið og það þarf enga smávegis hvalaslátrun til að ná því marki, ef það er þá markmið, að ryðja þessum keppinautum um fiskinn úr vegi. Herra forseti. Ég held að við ættum að halda okkur við þá nýtingu þessara skepna sem felst í því að skoða þær, þ.e. að fara með fólk út á miðin. Við þurfum raunar ekki að fara langt til þess að skoða hvalina og ekki síst til að sjá hrefnuna að leik. Við þurfum að sýna ábyrgð og gát í þessu máli. Við megum ekki fórna meiri hagsmunum fyrir minni. Mikið er í húfi, ekki aðeins dýrmætir markaðir fyrir sjávarafurðir okkar og stórkostlegir möguleikar í ferðaþjónustu heldur samstarf við aðrar þjóðir í umhverfismálum og orðstír þjóðarinnar í vísindum og umhverfismálum.

Virðulegi forseti. Ég get satt að segja ekki orða bundist við að hlýða á orð hv. þm. Kristínar Halldórsdóttur. Hún segir: ,,Það er ekki einkamál okkar Íslendinga hvort við veiðum hval á Íslandsmiðum.`` Það er vægast sagt sérstæð skoðun hjá annars svo glöggum þingmanni 

Það er allt annað mál.

Eru það grænir erlendir sem eiga að segja okkur til um það?

Lestu hafréttarsáttmálann.

Eru það grænir erlendir sem eiga að segja okkur um það, hv. þm.?

Lestu hafréttarsáttmála Sameinuðu þjóðanna.


             Það þarf ekki að lesa neinn hafréttarsáttmála um það. Það eiga ekki að vera grænir erlendir sem segja okkur til um það. Það er okkar Íslendinga sjálfra að kveða upp úr með það hvernig við nýtum okkar hafsvæði sem við eigum sjálfir og ráðum yfir. Við höfum alla burði til þess. Við eigum eina færustu vísindamenn heimsins sem fjalla um þessi mál og þeim er fyllilega treystandi til þess að fara eftir þeim tillögum sem þeir leggja til.

Þingmaðurinn veit ekki hvað hann er að tala um.

Herra forseti. Ég skildi það svo að hv. þm. væri í andsvari við mig en ekki hv. formann Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs þó að við tilheyrum sömu hreyfingu. Ég sagði það já, að það væri ekki einkamál okkar Íslendinga hvort við veiðum hvali. Og hvers vegna sagði ég það? Því miður er ég ekki með alþjóðahafréttarsáttmálann fyrir framan mig og man ekki einu sinni númerið á greininni sem fjallar um þetta. En um hvali gegnir öðru máli en fiskstofnana. Það stendur í alþjóðahafréttarsáttmálanum að það beri að hafa alþjóðlegt samráð um hvalveiðar. Það ætti hv. þm. að muna vegna þess að ég held að hann hafi fylgst með sjávarútvegsmálum um langan aldur. Ég held að hann hljóti að vera mér sammála um að það var hið besta mál þegar við fengum þann sáttmála samþykktan á alþjóðavettvangi. En þá eigum við líka að fara eftir honum eins og aðrar þjóðir.

Virðulegi forseti. Örstutt. Í mínum huga er samráð ekki það sama og að stjórna. Ég hvika ekki frá því að það á að vera í okkar höndum að ráða því sjálfir hvernig við umgöngumst okkar eigin auðlindir, ekki annarra.

Herra forseti. Það er kannski nærtækt að byrja á því sem var tilefni til orðaskipta áðan og frammíkalla af minni hálfu, þ.e. spurningunni um þá sérstöðu sem hvalir eða sjávarspendýr hafa samkvæmt þjóðarréttinum og alþjóðaréttinum. Ég held að það sé einfaldast að hafa slíka hluti á hreinu þannig að enginn vafi leiki á því um hvað menn eru að ræða í þessum efnum. Það vill svo til m.a. að í sjútvn. gerði ég athugasemdir við texta sem þar var kominn á blað um breytingar á tillögugreininni sem hér er til umræðu og benti meiri hlutanum á að í uppkasti að tillögunni, eins og það leit þá út, var staðreyndavilla því að þar var einmitt verið að tala um þennan óskoraða fullveldisrétt íslensku þjóðarinnar til að nýta auðlindir efnahagslögsögunnar eins og að hvalir féllu þar undir á sambærilegan hátt og t.d. staðbundnir fiskstofnar. Svo er ekki. Ég hélt satt best að segja að flestir sem hættu sér út í umræður um þessi mál hefðu þessar staðreyndir á valdi sínu því að í ákvæðum alþjóðahafréttarsáttmálans, UNCLOS, ég man ekki lengur hvort það er í 87. gr. --- einhvern tíma kunni ég talsvert af þessum greinum utan að og innihald þeirra og var nokkuð vanur að vitna í þær, a.m.k. þær er lutu að úthafsveiðum og réttindum þjóða á alþjóðlegum hafsvæðum --- en í einhverri tiltekinni grein alþjóðahafréttarsamningsins undirgangast aðildarríki þess samnings það að eiga alþjóðlegt samráð innan viðurkenndrar alþjóðastofnunar um nýtingu sjávarspendýranna sem þar eru skilgreind í raun og veru sem flökkustofn, enda eru hvalirnir það að sjálfsögðu. Ég hef gert ráðstafanir til þess að fá eintak af hafréttarsáttmálanum hingað í ræðustólinn þannig að ég geti flett upp á þessu fyrir hv. þm. Stefán Guðmundsson. Við förum yfir þetta í sameiningu og bróðerni. Þar með verður það út úr heiminum og við vitum báðir hvað er um að tala. Það er ekki svo, hv. þm., ef það átti að vera merkingin í orðaskiptum okkar að Vinstri hreyfingin --- grænt framboð, sé hallt undir að afhenda útlendingum réttindi til að forvalta auðlindir Íslands. Ætli það séu ekki einhverjir aðrir sem ættu að hugsa sinn gang í þeim efnum, eða hvað? Hvaða flokkur er núna farinn að gera opinberlega gælur við að ganga í Evrópusambandið? Er það ekki flokkur hv. þm.? Ætli það sé ekki frekar varhugavert í sambandi við að afhenda útlendingum forræði okkar mála en hitt að kunna alþjóðahafréttarsáttmálann og vitna rétt í hann. Það skal vera algerlega á hreinu, að a.m.k. sá sem hér stendur hefur ekki hugsað sér það hlutskipti sitt í pólitík á Íslandi að afsala útlendingum einhverju af þeim réttindum sem við náðum t.d. með útfærslu landhelginnar og ég hugsa mér að heiðra m.a. minningu Lúðvíks Jósefssonar með öðrum hætti en þeim. Það má hv. þm. Stefán Guðmundsson alveg vita. Auðvitað er það svo, herra forseti, að það eru nokkur tíðindi ef tillaga um hvalveiðar fær loksins afgreiðslu á þinginu. Hér er komið hið merka rit sem á ensku ber heitið United Nations Convention on the Law of the Sea, skammstafað UNCLOS og við köllum hafréttarsamning Sameinuðu þjóðanna. Þetta er mikið grundvallarplagg sem æskilegt er að sem allra flestir séu vel lesnir í og fjallað er um þetta í allmörgum köflum. Rétt er að skjóta því inn í í leiðinni til frekari fræðslu fyrir hv. þm. að svonefndur úthafsveiðisamningur er að stofni til viðauki við hafréttarsamninginn. Þetta er því grundvallarplaggið sem þjóðir heimsins hafa komið sér saman um að byggja á, ekki bara hvað varðar réttindi og meðferð mála innan sérefnahagslögsögunnar sem á grundvelli þessa plaggs og þessa alþjóðasamnings náði alþjóðaviðurkenningu og varð rétturinn í heiminum heldur er úthafsveiðisamningurinn í raun líka byggður á þessum stofni. Þar með voru menn að gera tilraun til að loka sjálfum heimshöfunum með því að bæta þeim inn í. Ég hygg að þetta sé að finna í 65. gr. Við skulum fara yfir þetta. Ég veit að forseti hefur mikla þolinmæði. Hér stendur í 65. gr.: ,,Sjávarspendýr`` og hefst nú lesturinn, með góðfúslegu leyfi hæstv. forseta: ,,Ekkert í þessum hluta skerðir rétt strandríkis eða vald alþjóðastofnunar, eftir atvikum, til að banna, takmarka eða setja reglur um hagnýtingu sjávarspendýra með strangari hætti en kveðið er á um í þessum hluta. Ríki skulu starfa saman með verndun sjávarspendýra í huga og skulu, hvað hvali snertir, einkum starfa á vettvangi viðeigandi alþjóðastofnana að verndun og stjórnun þeirra og rannsóknum á þeim.`` Þetta er gersamlega kýrskýrt eins og ónefndur Íslendingur mundi kannski orða það og þetta er sú skuldbinding sem ég hélt satt best að segja að menn vissu að málið snýst um og hefur að verulegu leyti snúist um hvað alla umræðu um hina þjóðréttarlegu stöðu málsins snertir. Þetta er t.d. hin áleitna spurning sem allt byggist á þegar kemur að því að ræða hvort við verðum að ganga aftur í Alþjóðahvalveiðiráðið til að fullnægja þessu ákvæði eða hvort NAMMCO, sem ég man nú ekki lengur hvað heitir á íslensku, líklega Norður-Atlantshafssjávarspendýraráðið, er fullnægjandi alþjóðastofnun til að fullnægja þeim skilyrðum sem þarna eru sett. Það er engin deila um það að til þess að við Íslendingar getum hafið hvalveiðar löglega verðum við að fullnægja þeim ákvæðum nema við viljum fara að gera það sem við ekki viljum, að brjóta ákvæði alþjóðahafréttarsáttmálans. Þá er það út úr heiminum. Þá ætla ég næst, herra forseti, að lýsa því yfir af minni hálfu og er ekki nein stór yfirlýsing þó sagt sé, sem ég held að sé nokkuð ljóst, að óneitanlega eru nokkur tíðindi að tillaga af þessu tagi sem tengist spurningunni um hvalveiðar, fái afgreiðslu á Alþingi. Tillögur um hvalveiðar hafa að vísu verið hér á sveimi undanfarin ár, það liggur við að segja megi að þær hafi flækst fyrir hunda og katta fótum, verið að þvælast í reiðileysi ár eftir ár, en þær hafa aldrei fengið neina afgreiðslu. Staðreyndin er sú, herra forseti, að vandræðagangurinn í þessum málum hefur á undanförnum missirum og árum orðið svo yfirgengilegur að mér er hrein raun að því. Það er eiginlega orðið þannig að ég hef beðist undan því að ræða þau ósköp hvernig þetta hefur tiltekist og gengið fyrir sig hjá okkur. Margir þurfa að líta í eigin barm, vissulega Alþingi sjálft, því að hér hafa menn verið að vandræðast með tillögur ár eftir ár sem hafa gjarnan verið lagðar fram á vordægrum, mátulega nálægt því að þingið færi heim, þannig að það væri öruggt að þær fengju ekki afgreiðslu. Ekki síður þurfa stjórnvöld, framkvæmdarvaldið, ríkisstjórnir landsins og hæstv. sjútvrh. og þá einkum og sér í lagi sá síðasti sem gegnt hefur embættinu í átta ár, að líta rækilega í eigin barm og spyrja sig, hver frammistaða þeirra hefur verið í þessum efnum. Sama mætti auðvitað segja um hæstv. núv. forsrh. og hæstv. utanrrh. sem hafa átt hlut að máli, átt menn í stjórnskipuðum nefndum á þessu sviði. Auðvitað hefur verið til skammar hvernig við Íslendingar, stjórnkerfið hér, Alþingi, ríkisstjórnir og ráðuneyti, hafa í þessu viðkvæma og vandasama máli látið hlutina meira og minna flatreka. Þetta hefur verið skollaleikur, svo að maður segi ekki beinlínis fíflagangur í máli sem er í raun og veru afdrifaríkt, vandasamt og varðar grundvallaratriði sem þetta mál gerir vissulega, spurninguna um fullveldisrétt okkar með þeim takmörkunum þó sem í hlut eiga í þessu tilviki og ég hef lýst til að nýta auðlindir okkar og veiðanlega stofna í lögsögu okkar. Þetta varðar líka mjög viðkvæm og vandasöm hagsmunaatriði sem tengjast áhrifum þess að fara út í hvalveiðar á aðra þætti í efnahagslífi okkar og atvinnulífi og nægir þar að vísa til þeirrar umræðu sem hefur þegar farið fram í þeim efnum. Ég hef stundum, herra forseti, líkt þessu við heita kartöflu sem enginn hefur viljað halda á. Það hefur enginn viljað halda á þessari heitu kartöflu, hvort ætti að hefja hvalveiðar og þá hvernig eða hvenær og menn hafa kastað henni á milli sín. Ráðherrar hafa hent henni í þingið og þingið hefur hent henni í ráðherrana og þannig hefur þetta gengið til. Kannski er að verða einhver breyting á, en ég segi þó kannski, því að ég hef verulegar efasemdir um það og mun koma að því síðar, að sú aðferð eða sú lending af hálfu þingsins sem hér er lögð til sé sú rétta. Herra forseti. Auðvitað mætti fara mörgum orðum um þennan bakgrunn málsins en ég ætla ekki að gera það, ég ætla að hlífa mönnum við þeim ósköpum og það liggur svo sem meira og minna allt fyrir. Ég ætla næst að taka það fram til þess að fyrirbyggja allan misskilning að ég er nýtingarsinni og ég tel að við Íslendingar eigum að sjálfsögðu að byggja á þeirri grundvallarreglu að við nýtum þá stofna og þær tegundir sem geta orðið okkur til búdrýginda og styrkt efnahagslíf okkar og atvinnulíf o.s.frv. Nýtingin er þó í sjálfu sér ekki grundvallaratriði heldur sá arður sem á að mega hafa af þeirri nýtingu. Í sjálfu sér finnst mér ekki markmið að veiða dýr heldur á að gera það í því skyni að af þeim séu afnot. Ég hef verið stuðningsmaður þess að við Íslendingar tryggðum réttindi okkar hvað varðar veiðar á sjávarspendýrum eins og öðrum dýrum og get meira að segja upplýst það, herra forseti, að ég er sjálfsagt einn af tiltölulega fáum hv. alþingismönnum sem hef beinlínis haft atvinnu tengda hvalveiðum fyrr á öldinni eins og einhver mundi kannski segja þegar ég vann við að flytja hrefnur til skurðar á milli hafna á norðausturhorni landsins.  Ég held að nærtækast sé að líta þá á stöðu málsins eins og hún er núna og spyrja sig að því: Hvar stöndum við nú og hvað er rétt að gera eins og málin liggja fyrir? Ég held að staðan sé ósköp svipuð og hún hefur verið allmörg undanfarin ár, því miður, verð ég að segja. Því miður er staðan enn ósköp svipuð því sem hún hefur verið um allnokkurt skeið og mestallan þann tíma sem þessi endalausi vandræðagangur hefur staðið með þetta mál. Segja má að fljótlega í kjölfar útgöngu okkar úr Alþjóðahvalveiðiráðinu hafi málin komist nokkurn veginn í þann farveg sem þau eru í núna að því kannski einu slepptu að NAMMCO, Norður-Atlantshafssjávarspendýraráðið, hefur vissulega eitthvað styrkst sem stofnun og hefur kannski eitthvað sterkari þjóðréttarlega stöðu en það gerði áður en þó eru enn deilur uppi um það hvaða sess það skipi ef litið er til ákvæða þjóðréttarins. Að öðru leyti, þ.e. hvað varðar hina pólitísku stöðu og vígstöðu í málinu og málstað Íslands og kynningu á málstað okkar út á við og pólitíska undirbyggingu hvað það varðar að hefja hvalveiðar, er staðan í besta falli svipuð og hún hefur verið undanfarin ár ef ekki verri. Það sem hefur líka breyst og er rétt að hafa í huga og ástæðulaust að læðupokast neitt í kringum er auðvitað það að hagsmunir Íslands eru að verða blandaðri í þessu máli en þeir áður voru. Það er augljóst mál. Þeir miklu hagsmunir sem eru fólgnir í hvalaskoðun eru vissulega þarna á hina hliðina. Menn geta rætt um hvort þetta geti ekki farið saman og vonandi trúað því en það væri barnaskapur og óraunsæi að ræða þetta ekki út frá því að þar hefur verið að vaxa upp atvinnugrein sem byggir á nýtingu þessara stofna með öðrum hætti en þeim að veiða þá og við erum að fara yfir það. Að sjálfsögðu eru þetta spurningar um hagsmuni Íslands í stóru samhengi og við eigum að ræða bæði plúsa og mínusa í því dæmi. Þessari breyttu stöðu fylgja líka breyttar áherslur ýmissa innan lands, það er ljóst. Ég hygg t.d. að aðilar í ferðaþjónustu séu orðnir enn neikvæðari í garð þess að hefja hvalveiðar en þeir voru fyrir nokkrum árum. Voru þeir þó auðvitað alltaf mjög gagnrýnir á það af skiljanlegum ástæðum. Menn óttuðust mjög að við gætum orðið fyrir ákveðnum skakkaföllum vegna andófsaðgerða og hernaðaraðgerða gegn okkur á erlendri grund. Nú sýnist mér að ferðaþjónustugeirinn með hvalaskoðunarmenn í broddi fylkingar séu tvímælalaust að leggjast á þessa sveif. Það má alveg velta því fyrir sér hversu langan tíma menn hafa til stefnu, ef menn ætla að byggja á nýtingu þessara stofna á annað borð, til að drífa sig í gang áður en almenningsálitið á Íslandi snýst þannig að það verði jafnvel bara orðinn meiri hluti fyrir því að fara ekkert út í slíkar veiðar. Svo er ekki enn, held ég að sé óhætt að fullyrða, og til marks um það eru sjálfsagt vísbendingar úr skoðanakönnunum o.s.frv. En mér sýnist alveg augljóst mál að það er smátt og smátt að verða ákveðin viðhorfsbreyting í þessum efnum í landinu. Ég hygg að eftir því sem fleiri ár líða frá því að þessi nýting var í gangi og menn litu á veiðar sem sjálfsagðan hlut eins og menn gerðu á Íslandi breytist andrúmsloftið. Auðvitað má nota það sem röksemdir í báðar áttir fyrir því að þessari ákvörðun þurfi að hraða eigi menn að gera þetta á annað borð. En sjálfsagt geta líka einhverjir sagt sem svo að það verði þá vaxandi tímaskekkja ár frá ári að fara út í þessar veiðar. Ég held, herra forseti, að ekki sé hægt annað en horfast í augu við það að við Íslendingar höfum alls ekki unnið heimavinnuna okkar í þessu máli, alls ekki. Í raun er það þannig að ef við lítum á meðferð þessara mála, þá hefur tímanum frá því að síðasta stjórnskipaða nefndin um hvalamál skilaði af sér á öndverðu ári 1997, ef minni mitt svíkur ekki, verið eytt algerlega til ónýtis og ég þykist reyndar vita af hverju það er. Ég tel það ekki verri getsakir en hvað annað að segja það hér að það er vegna þess að bullandi ágreiningur er um það í ríkisstjórn landsins hvort fara eigi í þessar veiðar eða ekki. Ég fullyrði að í stjórnkerfinu og í nánasta nágrenni við æðstu valdastofnanir framkvæmdarvaldsins, forsrn. og utanrrn., liggur þetta þannig. Þar af leiðandi hefur enginn kraftur verið settur í það á einn eða neinn hátt að vinna þá vinnu og framkvæma þær tillögur sem lagt var til af þeirri stjórnskipuðu nefnd í febrúar eða mars 1997, og voru skynsamlegar. Ég tel að við værum í betri stöðu með málin ef menn hefðu fylgt þeim tillögum eftir og unnið þá heimavinnu sem menn settu þar framkvæmdarvaldinu fyrir sem fólst bæði í ákveðinni úttekt á lagalegum hliðum og í ákveðnum aðgerðum til að kynna málstað okkar og undirbyggja það að vígstaða Íslands yrði sem sterkust þegar veiðarnar hæfust, t.d. með pólitískum aðgerðum. Sjálfsagt geta ráðherrar vitnað til þess að þeir hafi á einhverjum fundum og í einhverjum opinberum heimsóknum eða ferðalögum erlendis nefnt þetta við mann og mann. En ég held að við vitum öll hvernig það er. Það hafa engar skipulegar áætlanir verið í gangi, engri framkvæmdaáætlun hefur verið fylgt eftir í þeim efnum og það er auðvitað alveg hraklegt að málin skuli standa þannig. Og það er ólíku saman að jafna hvernig Norðmenn undirbjuggu veiðar sínar þegar þeir ákváðu þær með þó nokkrum aðdraganda, tímasettu upphaf veiðanna, tilkynntu það og notuðu síðan tímann fram að því til þess að undirbyggja málstað sinn markvisst, m.a. og ekki síst með samskiptum og samtölum við ráðamenn í þessum efnum og æðstu menn þjóða austan hafs og vestan. Það vita til að mynda allir að þáv. forsætisráðherra Noregs, Gro Harlem Brundtland beitti sér persónulega og fór í ferðir vestur um haf til að styrkja stöðu Norðmanna og fyrirbyggja að þeir yrðu beittir refsiaðgerðum af hálfu Bandaríkjastjórnar og átti um það löng og ströng samtöl, að sagt er, m.a. við Al Gore, varaforseta Bandaríkjanna. Þetta vita Íslendingar því að Norðmenn sáu til þess að við fengjum að fylgjast með og vissum af því hvernig þeir unnu að þeim hlutum, og t.d. sá sem hér talar sat fundi með Gro Harlem Brundtland þegar hún var á leið vestur um haf í einn slíkan leiðangur og upplýsti okkur um hvað væri þar á dagskrá. Þarna hafa menn alveg brugðist. Menn hafa ekki unnið heimavinnuna en þarna er mikla vinnu að vinna. Ég held jafnvel að það megi leiða að því líkum að okkur hafi farið aftur í þessum efnum en ekki fram. Ég vitna t.d. til þeirrar hreyfingar sem komst á þessi mál snemma á þessum áratug þegar það var talsvert á dagskrá í vestnorrænu samstarfi og þegar við tókum okkur saman nokkrir þingmenn frá Íslandi, Færeyjum, Grænlandi og Noregi og bjuggum til starfshóp til að kynna málstað veiðisamfélaganna hér við norðvestanvert Atlantshaf og fórum m.a. í sérstaka hringferð um Norðurlönd til þess að tala við starfsbræður okkar á þjóðþingum hinna Norðurlandanna. Ég fór í þá ferð. Hún var ákaflega lærdómsrík og við áttum fundi með einstökum nefndum í danska, sænska og finnska þjóðþinginu til að reyna að fá þar skilning á málstað okkar. Og halda menn nú ekki að þar sé verk að vinna, t.d. gagnvart þjóðþingum og stjórnvöldum í Bretlandi, Bandaríkjunum, Þýskalandi og víðar, þegar það kemur á daginn að m.a.s. á hinum Norðurlöndunum skortir verulega á að skilningur sé á stöðu okkar í þessum efnum? Það bar strax á því t.d. í danska þinginu að þegar farið var að ræða málin, fyrst reyndar við atvinnumálanefndina eða þá nefnd sem fór með sjávarútvegsmál. Þar höfðu menn allgóðan skilning á því að við byggðum efnahagslíf okkar á þessari nýtingu o.s.frv. en þegar kom yfir í umhverfisnefnd danska þingsins, þá byrjuðu strax að heyrast úrtölu- og efasemdaraddir og jafnvel var því haldið fram að þetta væri hið mesta barbarí og villimennska að nýta sjávarspendýr. Síðan versnaði ástandið jafnt og þétt eftir því sem austar dró. Í sænska þinginu bar mun meira á andstöðu við sjónarmið okkar í þessum efnum. Til dæmis man ég eftir því að einmitt umhvn. sænska þingsins, sem ég held reyndar að fari með þessi auðlindanýtingarmál líka, var í raun verulega þversum gagnvart sjónarmiðum okkar en þó tók steininn úr þegar kom til Finnlands. Þá var ástandið þannig að þingmenn á finnska þinginu sögðust bara aldrei hafa heyrt þau sjónarmið sem við vorum að reyna að kynna þarna. Og á hverju byggðu þeir allar upplýsingar og allar skoðanir sínar eða afstöðu í málunum? Á áróðri sem að þeim var réttur frá öfgahópum og ýmsum umhverfisverndarhópum sem mötuðu finnska þingið og þar höfðu menn alls ekki heyrt þau sjónarmið t.d. sem við vorum að reyna að koma þarna að og það var lærdómsríkt að upplifa þetta. Þeim fannst það alveg sjálfsagður hlutur að Alþjóðahvalveiðiráðið bannaði okkur að veiða hvali ef svo bæri undir og höfðu satt best að segja afar lítinn skilning á því að þetta væri eitthvað sem okkur væri treystandi fyrir eða við ættum rétt á að ráða a.m.k. að einhverju leyti sjálf, hvernig við nýttum lífríkið sem við byggjum í og lifðum með. Það var auðvitað dálítið lærdómsríkt að heyra þá halda slíku fram, m.a. við hvalveiðimann, Usaraq að nafni frá Thule á Norður-Grænlandi. Það varð okkur að vísu til nokkurrar hjálpar að einn í hópnum þekkti nokkuð til ástandsins í finnsku skógunum og vissi að þar er allmikill stofn af elg og Finnar þurfa að veiða um 18--30 þúsund dýr á ári til að halda stofninum niðri með mjög svipuðum hætti og við höfum stjórnað hreindýrastofninum hjá okkur með veiðum um árabil. Það fannst Finnum hins vegar sjálfsagt að þeir mættu gera. Og við tókum þá það dæmi, hvort þeir yrðu glaðir ef eitthvert batterí úti í heimi bannaði þeim að stjórna nýtingu elgstofnsins með svipuðum rökum og verið væri að banna okkar veiðar á eða nýtingu sjávarspendýra. Þetta var kannski smáútúrdúr og þó, herra forseti. Ég held að það sé ágætt fyrir menn að hugleiða það hvernig staðan er í þessum efnum og hvað menn hafa gert eða öllu heldur ekki gert, því miður, til þess að reyna að nota þó þau sambönd og þá möguleika sem við Íslendingar höfum í gegnum okkar alþjóðasamstarf, í gegnum þátttöku í Norðurlandaráði, í Evrópuráðinu og á alþjóðavettvangi til að kynna og undirbyggja málstað okkar. Ég held að sú kynning og sú vinna verði fyrst og fremst að beinast að æðstu yfirvöldum þessara landa. Ég held að það sé borin von að litla Ísland geti með aflsmunum sínum og peningum haft nokkur minnstu áhrif á almenningsálitið í heiminum í þessum efnum. Það ráðum við einfaldlega ekkert við. Það sem við hins vegar getum er væntanlega að reyna að afla okkur bandamanna og pólitísks stuðnings og gera það í gegnum þau sambönd sem við höfum. Það má eftir atvikum reyna eitthvað að eiga við næsta lag sem væru þá viðskiptaaðilarnir og hagsmunaaðilar en öllu lengra held ég að þýði ekki að reyna að rekja þetta mál. Það er nánast út í loftið held ég að við færum að standa fyrir einhverri almennri kynningarherferð sem ætti að miða að því að breyta skoðunum almennings í milljónaþjóðfélögum sem eru mótaðar af miklu, miklu sterkari öflum en svo að við fáum þar við ráðið þar sem er hin alþjóðlega fjölmiðlun og allt það. Herra forseti. Að lokum vil ég víkja aðeins að þessari tillögu. Hún er að mínu mati mjög gölluð. Gölluð var hún fyrir en hún hefur þó versnað til mikilla muna vegna þess að það sem var kostur hennar áður er horfið út, þ.e. tímasetning upphafs væntanlegra veiða er horfið út. Það er horfið út, hv. þm., sem hér hristir höfuðið úti í sal, miðað við þann texta brtt. sem hér er flutt af hv. meiri hluta sjútvn. Þar er gamalkunnugt orðalag að hefja skuli hvalveiðar hið fyrsta og sem fyrst o.s.frv. í staðinn fyrir að áður stóð þarna ártal, árið 1999. Að þessu leyti hefur orðið afturför að mínu mati hvað tillöguna snertir vegna þess að ég held að ef Alþingi ætlar á annað borð að leiðbeina framkvæmdarvaldinu í þessum efnum, sem er út af fyrir sig umdeilanlegt hvort ástæða sé til vegna þess að ég hygg að því verði ekki á móti mælt að í raun hafi sjútvrh. það á sínu valdi að heimila hvalveiðar. Ég er afdráttarlaust þeirrar skoðunar að sjútvrh. þurfi ekkert sérstakt samþykki Alþingis til þess. Ákvörðun Alþingis 1983 var eingöngu um að mótmæla ekki hinu tímabundna hvalveiðistoppi sem Alþjóðahvalveiðiráðið var þá að setja á. Alþingi var ekki að segja að Íslendingar ættu ekki að veiða hvali, það var ekki að segja það. Þvert á móti eru í gildi lög í þessum efnum sem vísa alveg afdráttarlaust veginn í hina áttina. Sjútvrh. hefur það vald að stjórna nýtingu nytjastofna af þessu tagi og Alþingi hefur alls ekki gripið frammi fyrir hendur honum og gerði það ekki hvað það varðar með samþykkt sinni 2. febrúar 1983. En segjum svo, og það geta verið rök, að staðan sé að því leyti sterkari ef Alþingi jafnframt, skulum við segja, lætur vilja sinn í ljósi, þá liggi fyrir bæði óskoraður vilji löggjafans og síðan framkvæmdarvaldsins, eftir atvikum, í nýlegum samþykktum og gott og vel. En þá held ég líka að ef Alþingi er að blanda sér í málið á annað borð eigi það að tala skýrt en ekki búa til nýtt skálkaskjól fyrir menn til þess að þvæla málinu og velta því á undan sér í vandræðagangi ár eftir ár. Það er megingagnrýni mín á þessa tillögu eða þessa brtt. eins og hún er nú lögð hér upp að ég óttast mjög að hún verði fyrst og fremst enn einn slíkur biðleikur í málinu. Og þá er það vitlaust og út í loftið að vera að kalla yfir okkur það sem þrátt fyrir allt getur verið þessu samfara að samþykkja tillöguna ef það hefur ekki annað upp á sig en það að þeir sem með framkvæmdarvaldið fara halda áfram á komandi árum að þvæla málinu áfram eins og gert hefur verið að undanförnu. Ég held líka, herra forseti, að tillagan sé gölluð ekki bara hvað það varðar að hún er ekki skýr hvað tímasetningar eða upphaf snertir, heldur líka vegna þess að hún kveður ekki skýrt á um það með hvaða hætti hvalveiðar skulu hafnar. Ég held að það veiki stöðuna og dragi úr líkum á því að einhverjar veiðar komist í gang að hafa hana þannig úr garði gerða. Á mannamáli sagt, herra forseti, liggur málið þannig í mínum huga að það eina sem raunhæft er og er í valdi Íslendinga sjálfra, nánast án þess að það verði hrakið, að gera í þessum efnum og við höfum forræði yfir að gera væntanlega með þeim fyrirvara þó að menn taki þá samráðið innan NAMMCO gilt og það teljist fullnægja 65. gr. hafréttarsáttmálans, það er að hefja takmarkaðar hvalveiðar fyrir innanlandsmarkað, einhverjar takmarkaðar veiðar á hrefnu, sem er í rauninni það eina raunhæfa. Eða halda menn að það sé tilviljun að Norðmenn hafa ekki leyft útflutning á hvalkjöti? Halda menn að það sé tilviljun? Hafa menn ekkert velt því fyrir sér hvort ástæða gæti verið fyrir Íslendinga að skoða að einhverju leyti og nánar það fordæmi sem þar liggur fyrir? Ég held að það sé ekki tilviljun og ég held að því miður mundum við Íslendingar reka okkur harkalega á ef við létum á það reyna, að það er ekki tilviljun að Norðmenn hafa farið þannig í þetta af sinni hálfu. Út af fyrir sig geta menn haft það sjónarmið að það sé ekki okkar hausverkur og að Alþingi eða þess vegna framkvæmdarvaldið, ráðherrar, eigi ekki að vera að hafa áhyggjur af því ef einhver vilji reyna að nýta þessa stofna og reyna að koma afurðunum í verð, þá sé það þeirra mál. En ég held bara að málið liggi ekki þannig að hægt sé að afgreiða það svo einfalt, m.a. vegna þess að við getum ekki horft fram hjá þeim miklu takmörkunum sem eru orðnar á viðskiptum með þær vörur í heiminum. Við getum ekki horft fram hjá þeim. Eða muna menn ekki eftir gámunum sem voru að læðupokast um heiminn og voru kyrrsettir og allt hvað var. Ég held að menn verði bara að horfast í augu við þessa stöðu alveg eins og hún er. Ég hefði talið raunhæft, herra forseti, að ákveða tímasett upphaf á takmörkuðum hrefnuveiðum fyrir innanlandsmarkað, t.d. að þær skyldu hefjast á vordögum árið 2000. Ég hefði getað stutt slíka tillögu svo það sé algerlega á hreinu, af því að það tel ég vera raunsætt og mögulegt og framkvæmanlegt í ljósi allra aðstæðna eins og málin liggja fyrir. En þetta hér tel ég ekki skynsamlegt, og mér þykir það miður, herra forseti, að þurfa að lýsa þeirri afstöðu minni til tillögunnar. Ég er í raun sama sinnis, sömu skoðunar og met stöðuna algerlega sambærilega og ég gerði þegar ég tók þátt í að skila lokaáliti stjórnskipaðrar nefndar um hvalveiðar í upphafi árs 1997. Ég hef ekki áhuga á því, herra forseti, að láta fíflast meira með mig í þessu máli og er ekki sérstaklega áhugasamur um að fara að samþykkja einhverja tillögu sem ég óttast að geti reynst hálfgerð sýndarmennska, bakað okkur Íslendingum vandræði að óþörfu án þess þó að skila því sem til er ætlast, að ákveðin stefna verði tekin í þessum efnum og í henni felist að við undirstrikum rétt okkar til nýtingar á þessum stofnum sem við eigum auðvitað að gera. Eða fyndist mönnum það ekki hrapallegt ef Alþingi færi þannig að ráði sínu að það byggi til nýtt skálkaskjól og setti í gang nýjan farsa, nýjan leikþátt í þeirri tragekomedíu, eða hvað við eigum að kalla það, sem hér hefur verið í gangi undanfarin ár og er þá ekki gott til afspurnar því að í hlut eiga að sjálfsögðu mjög mikilsverð og vandasöm mál þar sem þessi mál eru.

Herra forseti. Ég held að vegna ræðu hv. þm. sé rétt að árétta að tillagan sem meiri hluti sjútvn. hefur flutt hér er ákaflega skýr. Það er tillaga um að hefja hvalveiðar og fela ríkisstjórninni að undirbúa það. Skýrar getur það ekki orðið. Það er líka mjög skýrt hve langan tíma menn ætla ríkisstjórninni til nauðsynlegs undirbúnings. Ég get ekki fallist á að tillagan sé óskýr að þessu leyti eins og hv. þm. hélt fram. Ég vil einnig benda á að sú ríkisstjórn sem mynduð verður að afloknum næstu kosningum fær þessa ályktun til að framfylgja. Er hv. þm. að lýsa því yfir fyrir hönd síns flokks að hann muni verða andvígur þeirri stefnu sem Alþingi markar ef þessi þáltill. verður samþykkt? Ef sá flokkur á aðild að ríkisstjórn, mun hann þá gera kröfu til að sú ríkisstjórn virði að vettugi þessa tillögu, ef samþykkt verður?

Herra forseti. Ég sagði það skýrt í máli mínu áðan, og ég held að ég sé alveg þokkalega máli farinn, að hv. þm. þurfi ekki að reyna að taka mig upp í þessum efnum. Afstaða mín liggur fyrir. Ég hef lýst því hvað ég tel rétt að við Íslendingar gerum í þessum efnum, að við hefjum svo fljótt sem við verður komið, t.d. vorið 2000, takmarkaðar veiðar á hrefnu fyrir innanlandsmarkað. Það get ég stutt. Ég er tilbúinn að standa að tillöguflutningi í þá veru og lét það koma fram í sjútvn. Ég hef gert það ítrekað við umræður um þessi mál. Tillagan er ekki skýr. Tillagan er full af matskenndum atriðum sem verða á valdi ríkisstjórnarinnar að leggja mat á, ef ég skil þetta rétt. Hver á annars að meta hvenær nægjanleg kynning á okkar málstað hefur farið fram meðal viðskiptaþjóða okkar? Hver metur hve langan tíma þurfi til þeirrar kynningar? Er það ekki framkvæmdarvaldið? Það er engin leiðsögn eða takmörkun af þeim toga hér. Ríkisstjórninni er ekki sett fyrir að gera eitthvað tiltekið á tilteknum tíma og bang, hefja svo veiðar. Það er ekki þannig. Ártalið 1999 er farið út. Ég held að hv. þm. verði bara að þora að horfast í augu við að hér er í raun verið að þynna málið út. Það er þannig. Í staðinn fyrir að skýra það og beina í ákveðinn farveg, að tímasetja það og ákveða hvers konar hvalveiðar hefjist, þá er málið þynnt út. Allir, af hvaða ástæðum það er, hv. þm., þeir sem orðnir eru stuðningsmenn núverandi ríkisstjórnar og ætla að fara að taka mig upp, eru að kasta steinum úr glerhúsi.

Herra forseti. Ég tel rétt að minna á að við hv. þm. höfum báðir lýst yfir stuðningi við að hefja hvalveiðar á næsta ári. Ég sé því ekki hvar við erum ósammála að öðru leyti en því að hv. þm. vill ekki hefja hvalveiðar í stærra mæli en svo að það afmarkist við innanlandsmarkað. Það má vel vera að hann trúi því að almenningsálit erlendis, sem hann óttast, verði annað ef fjöldi veiddra hvala miðast við innanlandsmarkað en ekki útflutning. Ég hef ekki fengið neinar upplýsingar sem benda til þess að almenningsálitið sé mismunandi eftir því hvort við högum veiðunum með þeim hætti eða á hinn veginn, eins og lagt er til í tillögu okkar. Ég vek hins vegar athygli á því að hv. þm., sem byrsti sig dálítið yfir því að hann skyldi vera spurður, svaraði ekki spurningunni sem fyrir hann var lögð. Mun flokkur hans, Grænt framboð, leggjast gegn því að ályktuninni verði hrint í framkvæmd eða mun hann styðja hana, eigi hann aðild að ríkisstjórn að loknum næstu kosningum? Um það snýst málið, herra forseti, að fulltrúar stjórnmálaflokkanna lýsi skoðun flokka sinna skýrt. Ef þeir styðja hvalveiðar, þá mun tillagan um að hvalveiðar hefjist eiga greiðan framgang og brautargengi, hvort sem þær hefjast á þessu ári eða því næsta. Ef flokkarnir meina hins vegar ekkert með því og eru í á móti veiðum eins og heyra hefur mátt á þingmönnum þingflokks óháðra, þá er ekki við því að búast að þeir stjórnmálaflokkar leggi sig fram um að hrinda í framkvæmd efni þessarar ályktunar.

Herra forseti. Ég nenni ekki í karp um þetta mál. Ég vil rökræða þetta mál. Ég flutti áðan rök fyrir afstöðu minni sem ég held að læsir og heyrandi menn eigi alveg að geta tekið gild. Þeir þurfa ekki að vera sammála þeim. Þeir geta komist að annarri niðurstöðu en ættu a.m.k. að geta viðurkennt að ég fór efnislega yfir hlutina. M.a. vitnaði ég í þessa bók hér og ræddi um ýmis þjóðréttarleg og lagaleg atriði þessa máls, sem ég held að menn gerðu betur í að kynna sér fremur en að standa í karpi um þessa hluti og taka menn upp í einhverju krossaprófi.  Varðandi afstöðu ríkisstjórnar á næsta kjörtímabili, þá eiga menn að þekkja hvernig þeir hlutir liggja. Að sjálfsögðu er ákvörðun Alþingis ákvörðun Alþingis. Að sjálfsögðu ber að virða hana og framkvæma. Ef þál. eru afmarkaðar og skýrar hafa þær í raun sömu stöðu og lagasetning þó þær bindi kannski öðruvísi en landslög gera. Að sjálfsögðu ber ríkisstjórnum og mönnum að fara eftir þeim á meðan þær eru í gildi og þangað til þeim er þá breytt. En að sjálfsögðu getur nýtt Alþingi tekið nýja stefnu í þessum málum, ný ríkisstjórn o.s.frv. Það er skýrt að ég vil beita mér fyrir því að þau sjónarmið sem ég hef sett fram í þessum efnum, um nýtinguna á þeim grunni sem ég hef talað um að sé raunhæf og möguleg, nái fram að ganga. Það er mín stefna og ég vona að hv. þm. geti tekið það gilt. Þannig er það.

Herra forseti. Þess var óskað fyrr í dag að ég yrði við umræðurnar fyrir hönd ríkisstjórnarinnar og léti í ljós skoðun á þessu máli. Í stuttu máli get ég sagt það fyrir hönd ríkisstjórnarinnar að ég tel tillöguna falla vel að þeirri stefnumörkun sem orðið hefur á vettvangi ríkisstjórnarinnar og Alþingi sé er að stíga skynsamlegt skref með því að samþykkja þá ályktun sem hér liggur fyrir. Ég er einnig sammála því sem segir í fyrstu setningu þáltill., þ.e.: ,,Alþingi ályktar að hefja skuli hið fyrsta hvalveiðar hér við land og tekur fram að ályktun þess frá 2. febrúar 1983 stendur ekki í vegi fyrir því.`` Ég tel að þessi ályktun Alþingis sé nauðsynleg forsenda þess að ríkisstjórnin gangi síðan til þess sem síðar segir í þáltill. og taki fyrst og fremst tillit til þess að veiðarnar fari fram á grundvelli vísindalegrar ráðgjafar Hafrannsóknastofnunar og undir eftirliti stjórnvalda. Einnig er ég sammála því sem segir í 2. mgr. þáltill.: ,,Alþingi leggur áherslu á óskoraðan fullveldisrétt Íslands við nýtingu hvalastofna á íslensku hafsvæði í samræmi við alþjóðlegar skuldbindingar um sjálfbæra nýtingu lifandi auðlinda.`` Ég tel mjög mikilvægt að Alþingi álykti með þessum hætti og sá vilji þingsins að skýrt komi fram að um óskoraðan fullveldisrétt Íslands sé að ræða við nýtingu hvalastofna og þessum rétti megi íslenska þjóðin alls ekki afsala sér. Í þriðja lagi er í þáltill. þessi efnisgrein: ,,Alþingi felur ríkisstjórninni að undirbúa hvalveiðar, meðal annars með því að kynna málstað og sjónarmið Íslendinga meðal viðskiptaþjóða okkar. Undirbúningur miði að því að veiðar geti hafist sem fyrst. Kostnaður við kynninguna verði greiddur úr ríkissjóði. Öllu kynningarstarfi verði flýtt svo sem auðið er.`` Að sjálfsögðu hlýt ég og hef ekki heyrt annað en allir hv. ræðumenn sem hér hafa talað séu sammála þessum þætti tillögunnar einnig. Það þarf að undirbúa hvalveiðar, kynna málstað og sjónarmið Íslendinga meðal viðskiptaþjóða okkar og haga undirbúningi þannig að veiðar geti hafist sem fyrst. Að öðru leyti er hér komið inn á kostnaðinn og annað slíkt, sjálfsagða hluti sem ekki þarf að eyða orðum að. Í stuttu máli er ég sammála þessari ályktun og tel að hún sé skynsamleg miðað við framvindu mála. Ég tel nauðsynlegt fyrir ríkisstjórnina og Alþingi að fá slíka afstöðu fram og nauðsynlegt sé að málið sé afgreitt á þessu þingi þannig að ljóst sé hver sé vilji Alþingis er við lok þessa kjörtímabils. Að mínu mati hefur dregist of lengi að taka af skarið um þetta og veita framkvæmdarvaldinu þær heimildir sem það fær með samþykkt þessarar ályktunar. Efnislega er ég eindreginn stuðningsmaður þess að þetta mál nái fram að ganga og tel mjög mikilvægt fyrir hagsmuni Íslands að svo verði. Verði málið ekki afgreitt og þessi þáltill. eins og hún lítur út núna, þá væri hægt að túlka það m.a. á þann veg að við drægjum í efa óskoraðan fullveldisrétt Íslands til þess að nýta hvalastofna. Á hinn bóginn vil ég láta koma fram og minna á þá staðreynd að ég hef alla tíð verið þeirrar skoðunar að óskynsamlegt hafi verið að segja Ísland úr Alþjóðahvalveiðiráðinu á sínum tíma. Þegar það var kynnt í utanrmn. á milli jóla og nýárs árið 1991, var ég sá eini nefndarmannanna sem andmælti því og ég lét bóka að ég teldi að það óskynsamlega ráðstöfun að Ísland segði sig úr Alþjóðahvalveiðiráðinu. Ég er enn sömu skoðunar að þessu leyti og hika ekki við að láta þá skoðun í ljós og tel að það sé nauðsynlegt fyrir okkur Íslendinga, til þess að undirbúningurinn sé sem bestur, að við hugum að inngöngu í Alþjóðahvalveiðiráðið að nýju. Ég er þeirrar skoðunar að þetta hafi verið röng ákvörðun á sínum tíma og þess vegna m.a. hafi dregist að við gætum stigið það skref að hefja hvalveiðar að nýju. Ég tel að tilraunin með því að stofna NAMMCO hafi ekki tekist og NAMMCO sé ekki sá vettvangur sem dugi okkur til að tryggja þjóðréttarlega stöðu okkar þegar kemur að því að hefja hvalveiðar. Allan þann tíma sem ég hef verið á Alþingi hefur skoðun mín verið þessi. Hún hefur ekki breyst og í tímans rás hafa æ fleiri komist á þá skoðun að betra sé fyrir Ísland að vera í Alþjóðahvalveiðiráðinu til að búa sem best um hnútana svo við getum hafið hvalveiðar að nýju. Ég var í forustu fyrir utanrmn. Alþingis þegar hún fór í heimsókn til Bandaríkjanna undir lok síðasta kjörtímabils. Allir nefndarmenn sem áttu tök á því að komast úr landi á þeim tíma fóru í þá ferð, tveggja daga ferð í höfuðborg Bandaríkjanna. Þar var rætt við bæði embættismenn og stjórnmálamenn. Enginn sem tók þátt í þeirri ferð var þeirrar skoðunar að leiðin fyrir okkur til að búa sem best um hnútana ef við hæfum hvalveiðar að nýju væri að ganga í Alþjóðahvalveiðiráðið. Það lá alveg skýrt fyrir hjá öllum sérfræðingum, embættismönnum og stjórnmálamönnum sem við hittum og ræddum við að mikilsvert væri fyrir Íslendinga að hafa það í huga þegar þeir tækju ákvarðanir um að hefja hvalveiðar að nýju. Þetta er skoðun mín, sem fram hefur komið í seinni hluta ræðu minnar, varðandi afstöðu Íslands gagnvart Alþjóðahvalveiðiráðinu. Fyrst ég er spurður get ég ekki annað en áréttað hana. Ég tel að það sé að koma betur í ljós að það hafi verið rangt að segja Ísland úr Alþjóðahvalveiðiráðinu. Það gekk ekki eftir sem menn töldu að mundi gerast. Noregur sagði sig ekki úr Alþjóðahvalveiðiráðinu, Japan gerði það ekki. Þetta voru meðal þeirra atriða sem menn nefndu þegar þessar tillögur voru kynntar um jólin 1991 og málin hafa ekki þróast á þann veg sem menn töldu að gerast mundi. Ég er ekki að segja að ég hafi séð það fyrir heldur hitt að ég tel að Íslendingar þurfi að hafa traustan þjóðréttarlegan grundvöll þegar þeir taka jafnafdrifaríkar ákvarðanir og þær að hefja hvalveiðar. Sjálfur hef ég tekið þátt í umræðum um þetta mál á alþjóðavettvangi, m.a. innan Evrópuráðsins. Það er í sjálfu sér ekki erfitt að skýra málstað okkar Íslendinga í þessu máli en það þarf að gera markvisst og að því eru lögð drög í þessari þáltill. sem ég styð heils hugar.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. starfandi sjútvrh. fyrir svörin við fyrirspurnum sem ég bar fram í ræðu minni og öðru því sem fram kom í máli hæstv. ráðherra, sem var upplýsandi um afstöðu hans. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra frekar varðandi það sem fram kom. Ég vildi fá frekari upplýsingar um fyrsta þátt fyrirspurnarinnar, þar sem vikið er að vísindalegri ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar. Ekki var alveg ljóst hvort hæstv. ráðherra væri að vísa til þeirra tillagna frá stofnuninni sem fyrir liggja í skýrslu hennar frá síðasta ári. Í þeirri tillögu er rætt um að taka skuli 250 hrefnur og 100 langreyðar. Þannig eru tillögur Hafrannsóknastofnunar og væntanlega höfð hliðsjón af þeim þegar talað er um hvalveiðar í tillögunni. Ég dreg mjög í efa að skynsamlegt sé að hlíta slíkri ráðgjöf um það eins og aðstæður eru. Í öðru lagi, varðandi þriðja liðinn um kostnað við kynningu, spyr ég hvort hæstv. ráðherra hafi hugmynd um það hve miklu fjármagni sé skynsamlegt að verja í því sambandi. Nú einnig vaknar spurningin um markað, hvort hæstv. ráðherra hefur í huga að það verði teflt á erlendan markað ef hvalveiðar hæfust hér. Það er auðvitað ljóst, að ef fylgja ætti umræddri ráðgjöf um fjölda dýra sem taka ætti, þá eru menn ekki að tala um innanlandsmarkað heldur um stórfelldan útflutning. Ég vil einnig spyrja um Alþjóðahvalveiðiráðið, þar sem hæstv. ráðherra lýsti skoðun sinni. Ég vildi spyrja hæstv. ráðherra hvort hann hefði tíðindi að segja af ríkisstjórninni, hvort ríkisstjórnin hafi skoðun á málinu en lýsi hér ekki aðeins persónulegri skoðun. Ég tel mikilsvert að það komi fram.

Herra forseti. Öll þrjú atriðin sem hv. þm. vakti máls á og vísaði til þáltill. og texta hennar eru að sjálfsögðu álitamál. Hann getur ekki búist við því að ég gefi hér svar um hver kostnaðurinn verði við þessa kynningu. Hann getur heldur ekki vænst þess að ég gefi hér svar við því hvort ég sé sammála því að veiða eigi 250 hrefnur eða 120 hrefnur. Það er matsatriði sem menn verða að skoða í ljósi hinnar vísindalegu ráðgjafar en eins og segir í tillögunni þá er talað um ,,á grundvelli`` en ekki verið að binda sig við ákveðnar tölur þar. Það hafa menn svigrúm til að skoða þegar þeir taka ákvarðanir sínar. Ég tel ekki rétt að gefa þannig svör við spurningum hv. þm. að ég slái á tölur um kostnað og annað slíkt heldur verður það að vera matsatriði eftir því hvernig menn standa að kynningunum. Ég vil taka fram að ég tel alls ekki að í hverju tilviki sé endilega um mikinn kostnað að ræða, fari menn í slíkt kynningarstarf. Þar ræður miklu hvernig staðið er að því, hvaða tilefni og tækifæri gefast. Ég minni á, og þingmenn muna það, t.d. umræðurnar um íslenskunina á kerfishugbúnaði Microsoft. Það hófst allt í einu mjög jákvætt kynningarstarf í okkar þágu í alþjóðlegum fjölmiðlum þar sem við kostuðum engu til en réði miklu um niðurstöðu málsins. Það er því spurning hvernig menn halda á málum að þessu leyti. Varðandi afstöðu ríkisstjórnarinnar til aðildar að Alþjóðahvalveiðiráðinu þá er ljóst að ríkisstjórnin hefur ekki sett fram tillögu sína um að við sækjum um aðild að Alþjóðahvalveiðiráðinu. Ég hef mína skoðun, aðrir hafa aðrar skoðanir. Eins og ég sagði tel ég þróunina í þá átt að æ fleiri sjái að það sé nauðsynlegur vettvangur fyrir okkur til að geta út frá þjóðréttarlegum forsendum hafið hvalveiðar að nýju.

Virðulegur forseti. Einmitt þetta síðasta sem hér kom fram sýnir hve vanbúin stjórnvöld eru að taka á þessu máli, grundvallarþáttum málsins. Hæstv. ráðherra hefur þessa skoðun en segir jafnframt að engin samstaða sé um það í ríkisstjórninni. Hæstv. ráðherra segir okkur að hann treysti ekki NAMMCO, hafi ekki trú á því. Það hafa vissulega komið fram raddir sem segja NAMMCO gagnslaust sem samtök til þess að byggja á áframhaldandi hvalveiðar Íslendinga. Þannig er hér geysilega mikil brotalöm í málinu, ein af mörgum. Hæstv. ráðherra segir að hann geti ekki nefnt hvers konar ráðgjöf eigi að hlíta, hve miklu fjármagni eigi að kosta til og leiðir jafnvel líkur að því að einhverjir fjármunir séu faldir í kerfinu eða í öðru samhengi, eins og með Microsoft. Ja, það yrðu nú tíðindi ef aðrir færu að borga fyrir okkur kynningar.

Það er ekki rétt eftir mér haft.

Nú, þá biðst ég velvirðingar. Ég tók þannig eftir því. Hvernig má búast við að við fáum fjármagn öðruvísi en það komi af opinberu fé eða frá þeim sem ætla sér að stunda hvalveiðar? Síðan er það spurningin um markaðinn. Allt skiptir þetta geysilegu máli, líka út frá því hvert sækja á í sambandi við markað. Eru menn að tala um innanlandsmarkað einvörðungu? Telur ráðherra að aðstæður séu til að hefja útflutning á hvalkjöti? Öll kynning hlýtur að taka mið af því sem menn eru að hugsa í tengslum við þessi grundvallaratriði. Það er ekki bara spurning um vilja heldur einnig spurningin um möguleika á útflutningi á þessari vöru sem er á opinberum bannlistum erlendis. Ég hef ekki séð möguleika eða teikn um að einhvern markað sé að hafa eins og sakir standa.

Herra forseti. Varðandi þau orðaskipti sem urðu milli mín og þingmannsins meðan hann var í ræðustólnum þá var ég að segja að málstaður Íslands getur komist á framfæri í fjölmiðlum erlendis án þess að kostað sé til þess stórfé. Það þarf að kynna það og halda málstað okkar á lofti. Ég tel þetta ekki endilega spurningu um peninga heldur um hvernig menn koma skoðunum sínum á framfæri og eftir hvaða leiðum þeir fara. Ég er sannfærður um að málstaður okkar Íslendinga í þessu máli er það góður, ef spilin eru lögð á borðið, að ég kvíði því ekki að rökum okkar verði alfarið hafnað og talin einskis virði. Ljóst er að ef við höfum umhverfið í huga þá þarf að vera jafnvægi í hafinu og það jafnvægi næst með því að stunda hvalveiðar m.a. Hv. þm. hlýtur að átta sig á því. Varðandi sölu á afurðunum þá er það vandamál og það er alveg rétt. Hv. þm. ýtir, í andstöðu sinni við málið, auðvitað á þá aumu punkta sem eru á því, m.a. hve ótryggt er að hægt sé að selja þessar afurðir. Menn þurfa að sjálfsögðu að benda á markaðinn fyrir afurðirnar ef þeir ætla að hefja stórfelldar hvalveiðar. Það er eitt af því sem við stöndum frammi fyrir og þurfum að velta fyrir okkur og ræða af hreinskilni. Við getum að sjálfsögðu ekki látið eins og það sé ekki viðfangsefni í þessu tilliti. En ég tel að það mál eigi hins vegar ekki að eyðileggja það að Alþingi taki afstöðu og styðji þessa tillögu og hún nái fram að ganga þannig að umboð framkvæmdarvaldsins sé skýrt.

Herra forseti. Ég vil fagna því sem fram kom í máli hæstv. starfandi sjútvrh. varðandi viðhorf hans til Alþjóðahvalveiðiráðsins. Mér fannst merkileg sú frásögn hans af andstöðu við þá aðgerð er samþykkt var að Ísland segði sig úr ráðinu. Ég hef í tvígang flutt tillögu um að við könnuðum endurnýjaða aðild að Alþjóðahvalveiðiráðinu, vorið 1997 og aftur í haust. Í haust flutti ég hana vegna þeirrar tillögu sem hér er til afgreiðslu í dag. Ég taldi nauðsynlegt að samhliða þeirri tillögu ræddum við þann möguleika eða þá nauðsyn að við skoðuðum alvarlega aðild að Alþjóðahvalveiðiráðinu og þá möguleika sem við ættum á veiðum innan ráðsins. Í ræðu minni áðan kom fram að allt eins mætti líta svo á að 2. mgr. í tillögu sjútvn. miðaði að því að menn vildu aftur verða aðilar að Alþjóðahvalveiðiráðinu. Þar segir að Alþingi leggi ,,áherslu á óskoraðan fullveldisrétt Íslands við nýtingu hvalastofna á íslensku hafsvæði í samræmi við alþjóðlegar skuldbindingar um sjálfbæra nýtingu lifandi auðlinda``. Nú er það svo að skuldbindingar um sjálfbæra nýtingu lifandi auðlinda tengjast Dagskrá 21 þar sem einmitt er vísað til Alþjóðahvalveiðiráðsins sem réttrar svæðisstofnunar. Ég vil því spyrja hæstv. starfandi sjútvrh. hvort ríkisstjórnin, sem ég veit að hefur skoðað þennan texta, lítur svo á að með 2. mgr. sé opnað fyrir að farið verði í alvöru í að skoða endurnýjaða aðild að Alþjóðahvalveiðiráðinu.

Herra forseti. Ég get ekki talað um það fyrir hönd ríkisstjórnarinnar hvernig túlka eigi orðalagið sem hv. þm. spurði um. Nær væri að spyrja hv. flytjendur tillögunnar um það hvað felst í tillögu þeirra. Ég get aðeins áréttað mitt sjónarmið. Ég mundi segja og túlka þannig að það væri í samræmi við alþjóðlegar skuldbindingar að við Íslendingar gengjum í Alþjóðahvalveiðiráðið. Það er mín skoðun að til þess að fullnægja þessu ákvæði þurfum við að fara í Alþjóðahvalveiðiráðið. Ég hef verið þessarar skoðunar, setið í ríkisstjórn, verið formaður utanrmn. þar sem allir voru á öndverðum meiði um þessa skoðun, en ég túlka hana svo og tel nauðsynlegt fyrir okkur, til þess að fullnægja alþjóðlegum skuldbindingum okkar í þessu efni, að vera félagar í Alþjóðahvalveiðiráðinu. Aðrir hafa aðra skoðun. Ég veit ekki hvaða skoðun flutningsmenn þessarar tillögu hafa en þetta er eitt af þeim álitamálum sem menn þurfa að ræða af opnum huga þegar um málið er fjallað, um markaðsöflun og annað slíkt. En hvað sem því líður þá tel ég skynsamlegt fyrir Alþingi að samþykkja þessa tillögu. Hún er vel orðuð og hefur skynsamlegt markmið. Hún tryggir að ríkisstjórnin hafi umboð frá Alþingi til þess að sinna þessum málum. Hún ítrekar einnig óskoraðan fullveldisrétt Íslands í þessu máli, sem er mjög mikilvægt atriði og má aldrei gleymast.

Herra forseti. Ég fagna þeirri niðurstöðu meiri hluta hv. sjútvn. sem kemur fram á þskj. 1018. Tillögur um breytingu á þáltill. eru m.a. svohljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: ,,Alþingi ályktar að hefja skuli hið fyrsta hvalveiðar hér við land`` o.s.frv. Síðan stendur í 3. mgr.: ,,Alþingi felur ríkisstjórninni að undirbúa hvalveiðar m.a. með því að kynna málstað og sjónarmið Íslendinga meðal viðskiptaþjóða okkar.`` Herra forseti. Nú kann einhver að spyrja og það hefur verið spurt að því mörgum sinnum: Hvað þýðir að Alþingi álykti að hefja skuli hið fyrsta hvalveiðar hér við land? Þá líta menn að sjálfsögðu á lögskýringargögnin, þ.e. nál. nefndarinnar með þáltill. og þar stendur: ,,Meiri hluti nefndarinnar tekur undir meginefni tillögunnar`` þ.e. að hefja skuli hvalveiðar 1999 ,,og leggur til við Alþingi að ályktað verði um að hefja skuli hvalveiðar hið fyrsta og að ríkisstjórninni verði falið að standa fyrir nauðsynlegri kynningu á þessari ákvörðun Alþingis og hrinda henni í framkvæmd þannig að veiðarnar geti hafist sem fyrst. Miðað er við að það geti orðið eigi síðar en á næsta ári.`` Næsta ár er árið 2000. Þegar það ár er liðið, 31. desember árið 2000, kl. 24.00 að kvöldi, þá á að vera búið að heimila veiðar á hval við Ísland. Það er svo einfalt. Þetta er dagsetningin. Eigi síðar en þennan dag klukkan þetta á að vera búið að heimila veiðar á hval við Ísland. Herra forseti. Þau gagnrýnis- og varnaðarorð sem heyrst hafa og nauðsynlegt er að taka afstöðu til birtast í nál. minni hluta á þskj. 1072 og mjög mikilvægt er að fara í gegnum þessi varnaðarorð. Þar segir t.d. að ekki sé skilgreint nánar hvenær hvalveiðar skuli hefjast. Ég rökstuddi rétt áðan að það væri eigi síðar en 31. desember árið 2000, kl. 24.00. Þau varnaðarorð falla því um sjálf sig. Svo stendur: ,,Íslendingar eru háðari viðskiptum með sjávarafurðir en nokkur önnur þjóð ...`` Þar er verið að vísa í það að þetta muni hafa áhrif á viðskipti Íslendinga við útlendinga. Ef ég sel manni vöru er það vegna þess að hann langar í vöruna mína og mig langar í peningana hans og þarna er jafnræði á. Hann mundi ekki eiga viðskipti við mig nema af því að hann langar til að kaupa mína vöru. Ef eitthvert þýskt fyrirtæki kaupir af okkur fisk er það vegna þess að það þarf þennan fisk og notar hann til að selja áfram. Að fara að blanda einhverjum tilfinningum inn í viðskipti er ákaflega rangt. Ef fyrirtæki af tilfinningaástæðum eða öðrum ástæðum, hugsjónaástæðum, neitar að eiga viðskipti við okkur og kaupir ekki af okkur fisk, þá fær það ekki þann góða fisk á þeim kjörum, og við seljum samkeppnisaðila þess aðila fiskinn og hann verður undir í samkeppninni, hann tapar á þessu. Ef ekki, þá hlýtur hann að hafa greitt okkur of hátt verð hingað til af hugsjónaástæðum og það væri ákaflega undarlegt fyrir þann aðila og rekstur hans. Svo stendur í nál. minni hlutans: ,,Andstaða við hvalveiðar er meðal vinsælustu mála umhverfissamtaka ...`` Það þýðir að við eigum að kikna í hnjáliðunum og verða ósköp hrædd. Nú er það svo að við Íslendingar eigum samleið með umhverfissamtökum alveg sérstaklega. Við Íslendingar erum alveg sérstaklega háðir því að sjórinn verði ekki mengaður og að ekki sé gengið of nærri stofnum dýra. Ég held að ekki einn einasti Íslendingur vilji stuðla að því að einhverjar dýrategundir verði í útrýmingarhættu, ekki einn einasti. Sjónarmið okkar og umhverfissamtaka fara því sérstaklega vel saman. Og ég vil skora á hæstv. ríkisstjórn að eiga samstarf við umhverfissamtök í þessu máli. Ég tel nefnilega að umhverfissamtökin séu á villigötum og þau viti ekki af því. Þau eiga nefnilega að vinna með Íslendingum í því að stunda sjálfbærar veiðar og sjálfbæra nýtingu og reiða sig á stuðning Íslendinga gegn t.d. mengun sjávar og að dýr séu í útrýmingarhættu. Nokkuð mikið hefur verið rætt um ferðamál og hvaða áhrif þetta hefur á þau. Ég er sannfærður um að það er ekki síður athyglisvert fyrir ferðamenn að skoða hvalskurð en að skoða lifandi hvali og þetta geti mjög vel farið saman. Í nál. minni hlutans er sagt að ekki sé skýrt fram tekið á hvaða dýrum skuli hefja veiðar. Þetta er ákaflega einfalt. Það á að veiða dýrategundina ,,hval`` með sjálfbærum hætti, og allar tegundir þess stofns ef vísindalegar rannsóknir sýna að það sé í lagi. Það er fullt af hvalategundum sem ekki er skynsamlegt að veiða og þær verða að sjálfsögðu ekki veiddar. En þær tegundir sem hægt er að veiða með góðu móti, án þess að ganga nærri stofninum, verði heimilt að veiða. Þetta ákvæði er því allt í lagi. Síðan er talað um að efnahagslegur ávinningur sé ekki skýr. Ég held að menn geri allt of mikið úr því að fisksala og ferðamannaiðnaður líði fyrir þetta, ég held að menn geri allt of mikið úr því. Eins og ég gat um áðan eiga menn viðskipti vegna þess að báðir aðilar hagnast á þeim. Útlendingar sem kaupa af okkur fisk fá ljómandi góðan fisk fyrir ákveðinn pening sem við fáum og þetta eru viðskipti sem báðir hagnast á, og þau munu ganga eftir sem áður, eins og dæmin hafa sýnt hjá Norðmönnum. Síðan er getið um það í nál. minni hlutans að vandamál sé að selja hvalaafurðir. Það er að sjálfsögðu vandamál þeirra sem veiða og vinna hvalinn, hvort þeir geti selt hann. En að sjálfsögðu brjóta þær takmarkanir sem eru í gildi í dag á alla samninga um frjáls viðskipti og frjálsa verslun, þau atriði sem Alþjóðaviðskiptastofnunin er stöðugt að taka á, þannig að við eigum alla samúð heimsbyggðarinnar á þessu sviði að standa að frjálsum viðskiptum. Ég hef auk þess bent á að hægt sé að nota þróunarhjálp í þessu skyni. Íslendingar geta stóraukið þróunarhjálp sína. Þeir geta soðið hval niður í dósir og gefið Norður-Kóreu. Það væri áhugavert að sjá umhverfissamtök banna okkur af einhverri misskildri verndunarstefnu að flytja kjöt til sveltandi þjóða. Kjöt af dýrum sem ekki eru í útrýmingarhættu. Öll barátta umhverfisverndarsamtaka á þessu sviði brýtur í bága við heilbrigða skynsemi og þar höfum við Íslendingar heilbrigða skynsemi með okkur. Þetta var um nál. minni hlutans og ég tel mig hafa farið í gegnum öll atriði nema um vantraust á ríkisstjórnina, en það hefur verið tekið fyrir fyrr í þessari umræðu. En síðan er annað. Við höfum spurt fisksölumenn hvort þeir séu með því að selja hval og að sjálfsögðu eru þeir á móti því vegna þess að hagsmunir þeirra eru einhliða. Þetta er nákvæmlega eins og að spyrja mann sem ekki borgar skatt. Viltu hækka skatta á alla hina? Að sjálfsögðu segir hann já. Eða spyrja þann sem borgar hátekjuskatt: Viltu láta alla borga skatta? Að sjálfsögðu segir hann já. Ef við spyrjum fisksölumenn eða hvalaskoðunarmenn hvort þeir vilji leyfa hvalveiðar, þá segja þeir að sjálfsögðu nei. Vegna þess að þeir hafa einhliða hagsmuni. Ég held, herra forseti, að hér þurfi menn að taka pínulítið á hugrekki sínu og treysta á skynsemi, skynsemi sem við höfum á bak við okkur í þessu máli. Við erum að gera hárrétt. Þetta er algerlega í samræmi við öll alþjóðalög og sjálfbæra nýtingu hvalastofna og dýrategunda þannig að við höfum allt með okkur í þessum efnum. Það sem við erum að berjast við eru hindurvitni og hjátrú. 

Virðulegur forseti. Megintilefni þess að ég bað um orðið öðru sinni í þessari umræðu var að ég vildi gjarnan fá nánari upplýsingar frá hv. formanni utanrmn., Tómasi Inga Olrich, varðandi umfjöllun nefndarinnar og afstöðu til þessa máls. Ég vænti þess að hv. þm. sé viðstaddur því að hann vissi um það fyrr í dag að það stóð til.

Forseti hefur gert ráðstafanir til að náð verði sambandi við hv. þm. Tómas Inga Olrich. Hann er ekki kominn í hús.

Virðulegur forseti. Á meðan mundi ég kannski fara fáeinum orðum um vissa þætti málsins sem ástæða er til þó að flest hafi komið fram af minni hálfu sem ég ætlaði að víkja að. Mér sýnist að það hafi komið mjög skýrt fram í þessari umræðu að í undirbúningi málsins eru margháttaðar brotalamir af hálfu meiri hluta sjútvn. Það er verið að leggja til að hefja hið fyrsta hvalveiðar án þess að búið sé að lýsa inn í mjög mikilvæga þætti málsins. Ég hef vakið athygli á því að hér er ekki eingöngu um að ræða líffræðilegt mat á styrk hvalastofna heldur ekki síður þá efnahagslegu og viðskiptalegu þætti sem málinu tengjast og hina samningstæknilegu stöðu málsins með tilliti til alþjóðasáttmála sem Ísland er aðili að og skuldbindinga, m.a. í sambandi við hafréttarsáttmálann og Alþjóðahvalveiðiráðið sem Ísland er ekki lengur aðili að. En íslensk stjórnvöld fylgjast með störfum þess og hafa að því er best verður séð ætlað sér að nýta Norður-Atlantshafsspendýraráðið NAMMCO sem bakhjarl til þess að taka ákvarðanir um úthlutun á veiðikvóta á hvölum. En það er dregið mjög í efa að geti gengið og fái staðist. Það kom m.a. skýrt fram í máli starfandi hæstv. sjútvrh., Björns Bjarnasonar, sem gegnir fyrir Þorstein Pálsson þessa dagana, að hann teldi að NAMMCO væri engan veginn sú fótfesta fyrir úthlutun á kvóta til veiða á hvölum sem þörf væri á. Viðkomandi hæstv. ráðherra er mjög eindreginn stuðningsmaður þess, og hefur verið það frá 1991, að Ísland gengi í Alþjóðahvalveiðiráðið. Ef til vill voru andmæli hans við úrsögnina upphaflega, en þetta hefur síðan komið fram og hér kom fram fyrr í umræðunni að innan ríkisstjórnarinnar er ekkert sammæli um það að Ísland gangi á nýjan leik í Alþjóðahvalveiðiráðið og noti það sem vettvang til þess að afla fylgis við hvalveiðar. Þetta eru afar skýrar brotalamir, virðulegur forseti, og ég átta mig alls ekki á þeim málflutningi sem hér er uppi hafður, að þingið eigi við þessar aðstæður að taka grundvallarafstöðu til þess að hefja hvalveiðar hið fyrsta eins og hér er lagt til. Það er nauðsynlegt að þessi alþjóðlega staða sé sem skýrust áður en ákvarðanir verða teknar um hvalveiðar svo að menn viti inn í hvaða samhengi verið er að tala. Hitt skiptir ekki minna máli að átta sig á því hvað eigi að gera við afurðirnar ef stjórnvöld ákveða veiðar  Ég ítreka það sem er afstaða mín til þessa máls að ég tel ekki neinar forsendur fyrir því að Alþingi fari að álykta um málið í þá veru sem hér liggur fyrir tillaga um og get ekki stutt það. Ég óttast framhaldið ef þessi tillaga verður samþykkt, að það verði áframhaldandi óvissa, vandræðagangur og togstreita hér innan lands um hvað eigi að gera, en að af samþykktinni geti hlotist margháttaðir erfiðleikar í alþjóðlegu samhengi fyrir Ísland vegna þess að við vitum auðvitað að á brattann er að sækja í sambandi við hvalveiðar á alþjóðavettvangi. Virðulegur forseti. Ég hef minnt á að Ísland er í erfiðri stöðu í alþjóðlegu samhengi umhverfismála þar sem um er að ræða samninginn um loftslagsbreytingar þar sem við stöndum einir iðnríkja án þess að hafa undirritað Kyoto-bókunina við loftslagssamning Sameinuðu þjóðanna. Sjónir umheimsins beinast að okkur í því samhengi og ef við bætist yfirlýsing hér um að Ísland ætli sér að hefja hvalveiðar á ný og forsendur eru í rauninni jafnóskýrar og þær eru fyrir slíkri ákvörðun, þá er ég ansi hræddur um að það þyngist undir fæti í sambandi við mörg önnur mál á vettvangi umhverfismála þar sem Ísland hefur ætlað sér að ná árangri. Minni ég í því sambandi á samningaviðræður sem eru hafnar um gerð alþjóðlegs samnings til verndar hafinu og varnar gegn mengun hafsins og reyndar lands um leið af völdum þrávirkra lífrænna efna. Undirbúningsfundir eru hafnir og samningaviðræður hefjast af fullum krafti væntanlega á næstu mánuðum um það mjög svo mikilsverða mál. Því er engan veginn hægt að líta á þetta mál eitt og sér og einangrað þó að skiljanlegt sé að allmargir horfi til þess að á verði látið reyna í þessu máli sem hefur verið jafnlengi á dagskrá. Hér hefur komið til umræðu af tilefni framsögu nál. meiri hluta sjútvn. að við séum að brjóta einhvern múr sem hafi verið reistur með samþykkt Alþingis um að mótmæla ekki ekki ákvörðun um tímabundið bann við hvalveiðum 1982--1983. En ég hef bent á það og fleiri í þessari umræðu að sú ákvörðun var tímabundin og hefur ekki gildi lengur. Íslendingar hófu á þessu tímabili vísindaveiðar eins og menn muna eða veiðar í rannsóknarskyni, öfluðu merkilegra gagna í krafti þeirra veiða og auðvitað eru ákveðin rök fyrir því að halda rannsóknum áfram á þessum stofnum, þessum mikilvægu þáttum í lífkerfi hafsins. En eftir sem áður er þörf á að fara með fullri gát. Inn í þessa umræðu hefur tvinnast spurningin um samkeppni um afurðir vistkerfa hafsins, þ.e. samkeppni mannsins við hvalinn um nytjastofna. Það er einnig mál sem full þörf er á að lýsa inn í. En þar er þekking mjög takmörkuð þó að nokkuð hafi verið af því gert að spá í það samhengi. Ég hef varað ítrekað við því og geri það enn að líta svo á að við séum nokkuð nálægt því að geta ætlað okkur að stjórna vistkerfi hafsins í heild sinni en það má raunar skilja af málflutningi sumra að menn líti svo á að við getum af einhverju viti tekið ákvarðanir um að taka svona mikið af einni tegund og svo mikið af annarri og það sumpart með tilliti til þess hvað við viljum hafa upp úr þeim stofnum sem mikilsverðastir eru í okkar sjávarafla. Málin liggja ekki þannig. Þó að ljóst sé að vöxtur og viðgangur hvala geti haft áhrif á heildarafrakstur, þá er mikil einföldun að setja málin upp eins og sumir gera í þessari umræðu. Við höfum heyrt þessu haldið fram um um árabil, m.a. af hæstv. núv. utanrrh. sem hefur klifað mjög á þessum sjónarmiðum langt umfram það sem vísindaleg þekking í rauninni leyfir. Það sama mátti heyra í umræðunni fyrr í dag hjá hæstv. ráðherra Birni Bjarnasyni sem taldi að tiltölulega auðvelt væri að afla skilnings á sjónarmiðum Íslands að þessu leyti með vísan til þessarar samkeppni mannsins við hvalina í höfunum. Þetta eru ákveðin mikilvæg atriði í þessu samhengi. Eftir stendur, virðulegur forseti, að meginerindi mitt í ræðustól öðru sinni í þessari umræðu var einmitt að beina fyrirspurnum til hv. formanns utanrmn. sem í þessum töluðu orðum gengur í þingsal. Því ætla ég að snúa mér að því að beina fyrirspurnum til hv. formanns utanrmn. Í nál. meiri hlutans er vísað til afstöðu utanrmn. sem fengið hefði fyrirspurn frá sjútvn. Þetta er orðað svona á þskj. 1018 í beinu framhaldi af því að taldir eru upp þeir sem gáfu umsagnir um málið. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Tillagan var einnig send utanríkismálanefnd til umsagnar og gerir hún ekki athugasemdir við þingmálið eftir athugun á því.`` Þetta hefur verið marglesið og einnig vitnað til af hv. frsm. meiri hluta sjútvn. í málinu og vitnað var til bréfs frá utanrmn. Ég vil beina þeirri almennu spurningu til þingheims hvernig menn skilji þessa tilvitnun í nál. ,,Tillagan var einnig send utanríkismálanefnd til umsagnar og gerir hún ekki athugasemdir við þingmálið eftir athugun á því.`` Mér varð á að lesa þannig í þennan texta að hv. utanrmn. hafi fjallað um málið og geri ekki athugasemdir við þingmálið. Það skil ég þá þannig að nefndin lýsi efnislegu fylgi við þingmálið á þskj. 92, þ.e. frumtillöguna sem við ræðum hér, svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að hvalveiðar skuli leyfðar frá og með árinu 1999 á þeim tegundum og innan þeirra marka sem Hafrannsóknastofnunin hefur lagt til. Sjávarútvegsráðherra er falin framkvæmd veiðistjórnar á grundvelli gildandi laga.`` Þetta er frumtillagan í málinu sem liggur hér fyrir og þetta er þingmálið sem hv. utanrmn. gerir ekki athugasemd við. Mér er hins vegar orðið ljóst af viðræðum við hv. formann utan ræðustóls að þetta er ekki skilningurinn eins og hann birtist, en það mun skýrast í umræðunni á eftir. Ég tel mikils virði að það verði ljóst um hvað þessi yfirlýsing hv. utanrmn. er, bréfuð 7. desember til formanns sjútvn., svohljóðandi: ,,Vísað er til bréfs sjútvn. frá 27. nóvember sl. Á fundi utanrmn. 4. desember var fjallað um 92. mál, hvalveiðar. Fékk nefndin til fundar við sig Helga Ágústsson, ráðuneytisstjóra utanrrn., og Tómas H. Heiðar, aðstoðarþjóðréttarfræðing ráðuneytisins. Á fundinum komu ekki fram athugasemdir um þingmálið.`` Þetta er undirritað af formanni utanrmn. Nú eiga margir valinkunnir hv. þingmenn sæti í utanrmn. og það sætir út af fyrir sig nokkurri furðu, að mér finnst, ef menn hafa ekki haft athugasemdir fram að færa í þessu mikla álitamáli. Eins og það birtist hér og mun verða túlkað af þeim sem ekki hafa textaskýringar, þá er nefndin í rauninni að taka ábyrgð á málinu eða taka undir málið eins og það liggur fyrir á frumskjalinu, þáltill. Virðulegur forseti. Ég vænti þess að þetta verði ljósara af andsvari eða ræðu formanns utanrmn. og skiptir það máli. Fyrr í umræðunni talaði formaður nefndarinnar. Hann flutti nokkurt mál og býsna skýrt. Út úr því las ég í rauninni allskýra andstöðu, bæði efasemdir og í raun andstöðu við tillöguna eins og hún liggur fyrir og það var þetta sem ekki rímaði saman að mér þótti, þ.e. þessi yfirlýsing í nál. og bréfið frá utanrmn. og sú afstaða sem hv. þm. túlkaði hér. Þó ég vilji ekki fullyrða að það hafi verið tengt með neinum beinum hætti í nefndinni, þá er erfitt að greina á milli í svo mikilsverðu máli sem utanrmn. hefur fjallað um. Skal ég svo ekki orðlengja þetta, virðulegur forseti.

Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður, Hjörleifur Guttormsson, vitnaði réttilega í nál. meiri hluta sjútvn. en þar segir, með leyfi forseta: ,,Tillagan var einnig send utanríkismálanefnd til umsagnar og gerir hún ekki athugasemdir við þingmálið eftir athugun á því.`` Í þessu sambandi vil ég vekja athygli á því að þáltill. um hvalamálið var ekki vísað til utanrmn. Hún var til úrvinnslu í hv. sjútvn. Þegar sjútvn. leitaði með bréfi eftir athugasemdum utanrmn. stóð ekki til að sú nefnd endurtæki þá yfirferð sem fram fór í sjútvn. Til þess stóðu engin efni enda vinnulag ekki þannig í þinginu að þegar ein nefnd vísar máli til annarrar, sé málið tekið fyrir þar á sama grundvelli og í þeirri nefnd sem hefur með málið að gera, að hún fari yfir málið í öllum atriðum. Þetta mál er flókið. Það snertir ýmsa hagsmuni. Sumir eru þannig að utanrmn. getur kallað fram upplýsingar um ákveðna þætti eins og hvort málið samrýmist alþjóðlegum samningum. Að frumkvæði formannsins kannaði utanrmn. þá hlið málsins er sneri að alþjóðlegum samningum. Við yfirferð á málinu kom í ljós að engir annmarkar voru á því að Íslendingar gætu hafið hvalveiðar með tilliti til alþjóðlegra skuldbindinga, þ.e. engir formlegir annmarkar á því. Í bréfi til sjútvn. kom fram að utanrmn. gerði ekki athugasemd við málið. Í nefndinni var hins vegar ekki tekin efnisleg afstaða til málsins og raunar var það utan verkahrings utanrmn. Nefndarmenn í utanrmn. eru því óbundnir af því hvaða efnislega afstöðu þeir taka til tillögunnar. Þetta var nefndarmönnum í sjútvn. ljóst, enda sátu þrír þeirra þann fund utanrmn. sem fjallaði um málið.

Virðulegur forseti. Þingnefndir starfa auðvitað á ýmsan hátt, geri ég ráð fyrir. Ég kannast vel við umsagnir nefnda sem fá mál til athugunar eftir að því er formlega vísað til viðkomandi nefndar. Við hv. þm. eigum báðir sæti í umhvn. þingsins. Við höfum þar fjallað um þingmál og leyft okkur að hafa skoðanir á því jafnvel út fyrir þrengstu umhverfissjónarmið. Þegar um svona mál er að ræða þykir mér mjög sérstakt að utanrmn. skuli takmarka athugun sína á máli sem þessu við samhengi málsins við alþjóðasamninga eins og hv. formaður greinir frá. Sjálfur átti ég í fullan áratug, að mig minnir, sæti í utanrmn. og einmitt þegar mikið gekk á í þessum málum. Þá var sannarlega reynt að skoða þessi mál frá öllum hliðum í nefndinni. Mér sýnist því að hv. utanrmn. sé farin að takmarka umfjöllun sína um mál býsna þröngt. Auðvitað er það nefndarinnar að móta starfshætti sína og ég ætla ekki vera með nein stóryrði út af því en engu að síður þykir mér mjög sérkennilegt að ekki skuli farið víðar um völl en hv. formaður nefndarinnar segir. Kannski á það einhverja skýringu í því að í utanrmn. sitja ágætir fulltrúar sem einnig eiga sæti í sjútvn. Ég hef orðið var við sama veikleika við slíka blöndu, einmitt í umhvn. þingsins. Þar sitja fulltrúar úr fjárln. og það hefur greinileg áhrif á viðkomandi nefndarmenn, að þeir eiga þar sæti, þegar um fjárveitingu til umhverfismála er að ræða.

Herra forseti. Eins og ég tók fram áðan í máli mínu, þá stóðu engin efni til þess að utanrmn. færi yfir málið á sama grundvelli og sjútvn. Það er ljóst að á þessu máli eru ýmsar hliðar sem snerta t.d. viðskiptamál eða ferðamál. Sjútvn. tók þessa þætti málsins fyrir og að mati formannsins stóðu engin efni til þess að utanrmn. endurynni það sem unnið var í sjútvn. Í utanrmn. hreyfði enginn mótmælum við því að svona yrði unnið að málinu. Það var full samstaða um það hvernig málið var unnið í utanrmn.

Virðulegur forseti. Þá vitum við það. Ég vil þá spyrja um hið alþjóðlega svið sem var sérstaklega til athugunar. Hvert var álit utanrmn. á grundvelli þess að úthluta kvóta til hvalveiða? Var nefndin þeirrar skoðunar að NAMMCO væri þar hinn rétti aðili til að byggja á í skilningi hafréttarsáttmálans? Í öðru lagi, hvert var álit nefndarinnar á því hvort Ísland ætti að ganga í Alþjóðahvalveiðiráðið til að bæta hugsanlega stöðu sína miðað við þau áform sem uppi eru hjá meiri hluta sjútvn., um að hefja hvalveiðar hið fyrsta? Það væri fróðlegt að fá þetta skýrt aðeins nánar þar sem nefndin fjallaði um þennan þátt sérstaklega.

Herra forseti. Ég get ekki látið hjá líða að taka þátt í þessari umræðu um hvalveiðar. Ég hef rætt um þau mál í hvert skipti sem þau hefur borið á góma. Kannski væri rétt að rifja upp að í sumar verða líklega 10 ár frá því að síðasti hvalurinn var dreginn á land í Hvalfirði. Þá lauk hvalveiðum sem stundaðar höfðu verið í rannsóknarskyni í um það bil fjögur ár, þ.e. frá því að ákvörðun Alþjóðahvalveiðiráðsins um tímabundna stöðvun veiða í atvinnuskyni tók gildi árið 1986. Íslensk stjórnvöld hafa síðan alltaf ætlað að vinna að undirbúningi þess að Íslendingar geti hafið hvalveiðar á ný. Ég verð að segja, herra forseti, að á þessu tímabili hafi undirbúningur að hvalveiðum farið fyrir ofan garð og neðan og málið í rauninni verið látið liggja. Það sést best á þeirri tillögu sem við erum nú að afgreiða. Við erum ekki tilbúin, samkvæmt þeirri tillögu sem fyrir liggur. Það eru fjölmörg atriði sem verður að vinna að og þurfa að vera ljós áður en hvalveiðar verða hafnar. Að sjálfsögðu ráðum við Íslendingar sjálfir hvenær við byrjum þessar veiðar en við verðum líka að vita hvaða afleiðingar þær geti haft. Það verður að liggja fyrir hvernig farið getur fyrir matvælavinnslufyrirtækjum sem byggja á fiskafurðum. Nú er svo komið, ég sá það í heimsóknum mínum vítt um landið á sl. sumri, að það er verið að vinna nánast tilbúna rétti í frystihúsum. Þau geta vart lengur talist frystihús heldur matvinnslufyrirtæki. Við verðum að vera viss um að sú starfsemi sé ekki í hættu ef við hefjum hvalveiðar. Þar ásaka ég stjórnvöld, ekki sitjandi ríkisstjórn heldur ríkisstjórnir liðinna ára, fyrir að hafa ekki unnið sína heimavinnu. Ég ætla ekki að tíunda nákvæmlega á hvaða markaði þessar afurðir eru fluttar sem ég er að geta um hér, þ.e. neyslupakkningarnar. Ég veit t.d. að á Vesturlandi, nánar tiltekið á Akranesi, er verið að vinna matvæla- eða matarpakka á vegum Íslensks-fransks eldhúss sem mér skilst að sé í mikilli hættu, ef hvalveiðar hefjast strax, því varan fer beint á Bandaríkjamarkað. Um er að ræða mjög verðmæta vöru og ef lokast fyrir þá vinnslu í einu vetfangi þá töpum við sennilega á annað hundrað millj. aðeins við það eitt. Ég er því að segja að menn verða að vita hvað eigi að fara að gera og afleiðingar þess. Herra forseti. Ég hef alltaf sagt í mínum ræðum um þessi mál að við megum ekki gleyma mikilvægi hvalveiða fyrir atvinnu og verðmæti. Það vegur á hinn bóginn á móti því sem ég var að segja rétt áðan. Það má rifja það upp að síðustu árin sem veiðar voru stundaðar af fullum krafti, þá var framleiðsluverðmæti, ef það er reiknað til núverandi verðlags, einhvers staðar í kringum 2 milljarða á ári. Líka má rifja upp að um það bil 250 manns störfuðu hjá Hval hf. á hvalvertíðinni og við hrefnuveiðar voru fjölmargir. Það má reikna út að um það bil 120--150 störf hafi verið við hvalveiðar á þeim tíma og í þjónustu sem fylgdi þeirri starfsemi. Mér er ljóst að við getum hafið hvalveiðar án nánast nokkurs tilkostnaðar. Það er eiginlega allt til. Við eigum skipin. Við höfum þekkinguna. Hún er ekki horfin. Við eigum vinnslustöðvar og það er alveg örugglega nægur mannskapur til að hefja veiðar, a.m.k. veiðar á hrefnu því mér sýnist ljóst vera að verði hvalveiðar hafnar hér við land á næstunni, þá verði um hrefnu að ræða. Auðvitað má geta þess að mikil andstaða er við hvalveiðar víða um heim og þarf í rauninni ekki að gera það hér. Í dag hafa margir rætt andstöðuna og hættuna sem þessu fylgir. En ég má til með að vara við um leið og ég nefni þessi mál. Einnig má geta um það sem margsinnis hefur komið fram, að heildarfæða hvalanna, þ.e. allt sem þeir leggja sér til munns, er sennilega 4 millj. tonna og þar af kannski yfir 1 millj. tonn af fiski. Það eru ekki lítil verðmæti eins og hv. þm. Einar K. Guðfinnsson rakti svo rækilega í vetur þegar verið var að ræða um þessi mál eftir fyrispurn til hæstv. sjútvrh. Ég tel að það eigi að vera stefna okkar Íslendinga að nýta allar auðlindir sjávar á grundvelli sjálfbærrar þróunar, þar á meðal hvali. En ég játa að eins og á stendur, eins og ég rakti áðan, meðan menn hafa ekki undirbúið þessi störf nægjanlega vel, verðum við að vita hvaða afleiðingar það hefur að hefja veiðar á hval. Við verðum að vita hvernig við ætlum að bregðast við þeim aðgerðum sem munu beinast að okkur þegar þar að kemur. Sjómenn bíða eftir að hvalveiðar hefjist og ég hygg að þeir eins og flest okkar, telji fulla þörf á að hefja veiðarnar. En það verður að gerast með varfærni. Sem meðflutningsmaður þessarar till. um hvalveiðar, eini stjórnarandstæðingurinn sem er meðflutningsmaður þessarar till., hvet ég til þess að málið verði afgreitt núna. Herra forseti. Ég læt þessu lokið. Þetta er stutt og laggott að mínu viti.

Já, mjög svo. Og forseta líka.

Herra forseti. Ég hef verið og ég er því fylgjandi að Íslendingar veiði hval. Þrátt fyrir að ég sé þeirrar skoðunar og hafi verið það lengi, þá ætla ég ekki að styðja þá tillögu sem hér er til umfjöllunar núna og ég skal fara yfir í stuttu máli af hverju. Ég vil fyrst víkja að því hvers vegna ég tel að við eigum ekki að gefa eftir það prinsipp að nýta allar auðlindir sjávar á sjálfbæran hátt. Ég tel að það sé grundvallaratriði að Íslendingar sjálfir taki ákvörðun um hvernig þessar auðlindir í okkar eigin lögsögu eru nýttar og ég tel, eins og ég sagði áðan, að við eigum að nýta allar þessar auðlindir á sjálfbæran hátt. Hins vegar er það nú svo að bæði þessi prinsipp eins og ég kalla það eru brot á samþykktum þessa blessaða Alþjóðahvalveiðiráðs og því skiptir verulegu máli fyrir okkur hvernig við stöndum að þeirri vinnu sem við ætlum að fara í, þ.e. að hefja aftur hvalveiðar. Ég verð að segja, herra forseti, að mér finnst þessi þáltill. sem hér er til umfjöllunar, sem upprunalega var flutt af nokkrum þingmönnum úr Vesturlandskjördæmi og víðar, beri mjög keim af því að kominn sé kosningaskjálfti í menn, að menn séu í einhverju atkvæðasnapi. Ég veit ekki, herra forseti, hvort ég má nota orðið heimskulegur?

Það er svona á mörkunum.

Það er á mörkunum?

Já.

Ef ég mætti þá mundi ég segja að hér væru viðhöfð heimskuleg vinnubrögð, en ég veit að það er á mörkunum að nota þetta orð.

Það sleppur.

Mér finnst samt að þetta séu ekki góð vinnubrögð. Ég er alveg klár á því að meiri hluti þessa þings vill að við hefjum aftur hvalveiðar. Mörg okkar dáumst a.m.k. að þeirri þrautseigju sem fyrirtækið Hvalur í Hvalfirði hefur sýnt og hvað þeir hafa lengi þraukað. En það er synd --- ég hlýt að mega nota það orð? --- það er synd að svo skuli koma hér nokkrir hv. þm. í atkvæðaleit, í skammvinnri atkvæðaleit, og ætla að eyðileggja þá vinnu sem búið er að leggja í þetta mál af nefnd þeirri sem ríkisstjórnin setti í málið. Sú vinna hefur verið unnin mjög náið með ríkisstjórn Íslands. Mér sýnist að með þeirri tillögu sem hér er til umfjöllunar og er reyndar frá meiri hluta sjútvn., sé verið að eyðileggja það sem áunnist hefur í því að fá ríkisstjórn Íslands, stig af stigi, til þess að hefja hvalveiðar. Það má svo sem segja að í till. sé í sjálfu sér ekkert loforð um að menn hefji hvalveiðar, ekki nokkurt einasta loforð þannig að vel getur verið að ábyrg ríkisstjórn vinni þetta síðan áfram eins og ég veit að hæstv. ríkisstjórn hefur núna unnið málið til þessa. Það eigum við eftir að sjá. En við getum líka setið uppi með það að fá mjög óábyrga ríkisstjórn eftir næstu kosningar sem veður í málið, lítt eða illa undirbúið. Ég ætla að rekja það hvers vegna ég sé því fylgjandi að við veiðum hval þótt ég vilji fara varlega í sakirnar. Ég veit að til langframa hefur óheftur vöxtur hvalastofna áhrif á vöxt fiskstofna. Við vitum að hvalir hér við land éta álíka mikið af fiski og við veiðum sjálf, eða um 1--1,5 millj. tonna af fiski. Og ég veit að starfsmenn Hafrannsóknastofnunar hafa ályktað sem svo að þorskstofninn hér við land verði 10% minni ef hvalastofnar fá að vaxa óhindrað. Við vitum líka að umhverfisverndarsinnar eins og þeir eru kallaðir --- oft finnst mér þessi samtök úti í heim sem kalla sig umhverfisverndunarsinna vera líkari hryðjuverkasamtökum --- beita sér nú gegn ýmsum öðrum veiðum, t.d. veiðum á bræðslufiski. Því getur verið hagstætt fyrir Íslendinga að draga víglínuna og slást um hvalveiðarnar frekar en láta leiða sig af einu stigi yfir á annað. Allt þetta styður að við förum að veiða hval. En mér finnst það sem ég hef rakið hér lýsa svo miklum hagsmunum að það verði að vinna þetta mál vitrænt, ekki að nota það sem upphlaupamál fyrir kosningar eins og ég hef hér úr þessum ræðustól ásakað flutningsmenn um, þ.e. að þetta snúist meira um að snapa sér nokkur atkvæði fyrir kosningar en að vinna íslensku þjóðarbúi það gagn sem ég held að verði af því ef við getum farið að veiða hval án þess að verða ekki neyddir til að hætta því aftur. Ég hefði viljað sjá að við byrjuðum á að veiða svona 100 hrefnur, ákvæðum það þess vegna hér og nú að byrja á að veiða 100 hrefnur. Ég hefði viljað halda áfram samstarfinu innan NAMMCO og samhliða því vinna að styrkingu NAMMCO, fjölga aðildarþjóðunum að NAMMCO til að sýna öðrum þjóðum, þar með töldum Bandaríkjamönnum, að við eigum aðra kosti. Í þriðja lagi hefði ég viljað kanna möguleikana á endurinngöngu í Alþjóðahvalveiðiráðið með það fyrir augum að atvinnuveiðar á hval geti hafist innan Alþjóðahvalveiðiráðsins. Ég geri mér vel grein fyrir því að veiðar á 100 hrefnum verða aldrei atvinnuveiðar svo nokkru nemi en ég held að við viljum öll alvöruatvinnuveiðar á hval, a.m.k. flest okkar. Okkur greinir hins vegar á um vinnuaðferðirnar. Ég ítreka það að mér finnst sárt, miðað við þá vinnu sem búið er að leggja í þetta undanfarin þrjú ár, að sjá að menn ætla að vaða núna áfram eins og hér hefur verið lýst af einum ágætum þingmanni, þ.e. þannig að menn ætli fyrst að boða stríð en svo að afla sér vopna. Það finnst mér ekki vera rétt vinnubrögð. Það er í sjálfu sér alveg óvíst hvort ríkisstjórnin, hver sem hún verður eftir þessar kosningar eða þær næstu þar á eftir, mun síðan einhvern tímann, gera eitthvað með þetta. En það eitt að Alþingi lýsi því yfir að hefja skuli hvalveiðar hér við land getur kallað yfir okkur ákvæði úr hinum svokölluðu Pelly-lögum, bandarískum lögum sem kveða á um að ef einhver þjóð dregur úr virkni alþjóðlegra ályktana, þá skuli viðskiptaráðherra Bandaríkjanna tilkynna Bandaríkjaforseta að viðkomandi ríki hafi brotið umræddar ályktanir. Það þarf ekki mikið til. Og þá ákveður forsetinn, að mig minnir innan 30 frekar en 60 daga, hvort beita skuli refsiaðgerðum, þ.e. innflutningsbanni á vöru til Bandaríkjanna frá viðkomandi ríki. Miðað við upplýsingar sem lagðar voru fram í hvalveiðinefndinni sem ég starfaði í þá trúi ég ekki að Japanir muni kaupa af okkur kjöt. Kaupmenn í þessari grein segja að vísu í viðtölum að þeir muni kaupa. En ég hef ekki trú á því að þeir muni kaupa kjöt ef við hefjum veiðar en stöndum utan við Alþjóðahvalveiðiráðið. Þess vegna finnst mér að það sem mestu máli skipti hjá okkur, sem viljum sjá að þetta fari af stað á þann hátt að þetta haldi, að við verðum ekki hrakin til baka. Því að mér finnst það vera háðung og skömm fyrir þjóðina ef við boðum hvalveiðar án þess að komast síðan nokkurn tímann í þær. Þá finnst mér verr af stað farið en heima setið og þess vegna hefði ég talið að mun farsælla væri að byrja á að boða veiðar í vísindaskyni á 100 hrefnum. Við vitum að hvalastofninn í kringum Ísland étur um 2 millj. tonna af fiski. Talið er að hrefnustofninn sem er um 56 þús. dýr éti um helming af því eða milljón tonn. Það er því mikið í húfi fyrir okkur sem fiskveiðiþjóð að halda þeim stofni í skefjum. Ég held að okkur væri vel stætt á því að byrja á að taka 100 hrefnur úr hafinu. Það mundi líka viðhalda þeirri hefð sem hefur verið hér um aldir að veiða hval, og það er kannski stærsta málið í þessu. Það er að viðhalda hefðinni meðan þessi andsnúna bylgja, sem er andsnúin okkur að mörgu leyti, gengur yfir úti í hinum stóra heimi. Eins og ég sagði áðan eigum við að vinna að því að styrkja NAMMCO og skoða eftir diplómatískum leiðum inngöngu í Alþjóðahvalveiðiráðið. Ég held að þeir þrír punktar sem ég hef verið að boða rúmist illa innan þeirrar tillögu sem hér er til umræðu, þ.e. tillögu frá meiri hluta sjútvn., og það er af þeim ástæðum sem mér finnst ekki rétt að styðja þá tillögu. Í hvalveiðinefndinni, sem ég hef vitnað hér til, hefur komið fram mjög mikið af upplýsingum um þau vandamál sem við munum standa frammi fyrir þegar við hefjum hvalveiðar. Ég held að engum sé greiði gerður að vaða út í það mál öðruvísi en að menn séu búnir að undirbúa sig mjög vel, og menn séu búnir að láta þjóðina vita á hverju hún á von. Ég hygg að margt af þeim upplýsingum sem þar voru lagðar fram hafi ekki verið gerðar opinberar. Þetta var samt allt unnið mjög náið með ríkisstjórninni. Hún réð ferðinni í því að menn ákváðu að setja ekki inn lokaskýrslur frá þessari nefnd á síðasta ári, þannig að mér finnst afar sérkennilegt og í rauninni hálfgerð uppgjöf í því hjá hæstv. ríkisstjórn ef á að fara að afgreiða málið núna frá Alþingi á þann hátt sem fram kemur í till. meiri hluta sjútvn. Nema þá, og ég verð að segja það bara alveg eins og er, að sá ótti læðist að mér að e.t.v. standi ekkert til að fara að veiða hval. Það sé aðeins verið að stinga snuði, eða hvað við eigum að kalla það, upp í þá sem hæst hafa haft um þetta mál og svo segi menn: Koma tímar og koma ráð, það kemur ný ríkisstjórn og þá hafi hún það alfarið í hendi sér hvort veiðar verði hafnar eða ekki. Ég sé að vísu ekki hvernig menn ætla þá að fara að taka það upp aftur. Mér finnst því að þessi tillaga sé orðin þannig að það sé miklu nær að halda áfram þeirri faglegu vinnu sem unnin var með sjútvrn. og utanrrn. og Hafrannsóknastofnun, að höfðu samráði við þá sem mestra hagsmuna hafa að gæta í landinu, annars vegar að því að hvalveiðar fari af stað og hins vegar að því að markaðsmöguleikar fyrir útflutning á öðrum vörum frá Íslandi verði ekki eyðilagðir. Ég sé ekki að ef þessi tillaga verður samþykkt séu menn að standa þannig að málum að vel sé við unað og því ætla ég ekki að styðja þessa tillögu þótt ég ítreki að ég er því fylgjandi að Íslendingar fari í hvalveiðar þegar aðstæður eru slíkar að menn telji það réttlætanlegt út frá heildarhagsmunum landsins.

Herra forseti. Hér var talað af miklum hroka og fyrirlitningu til þeirra þingmanna sem hafa talað fyrir hvalveiðum á undanförnum árum. Hv. þm. sagði að nokkrir þingmenn af Vesturlandi og víðar væru í atkvæðasnapi. Ég vil minna hann á að það eru 12 þingmenn úr sex kjördæmum og fjórum stjórnmálaflokkum sem fluttu þetta mál. Hann talaði um að þetta væri upphlaupsmál fyrir kosningar. Ég minni hann á að ég hef fjórum sinnum á átta árum verið 1. flm. að þessari tillögu og það er alveg óháð kosningum. Það hefur verið bæði nálægt og fjarri kosningum og hefur ekkert með kosningar að gera. Ég hef gert það vegna þess að ég tel að við eigum að hefja hvalveiðar að nýju. Hv. þm. talar um heimskuleg vinnubrögð. Það er náttúrlega ekki svara vert. Þetta er slíkur oflátungsháttur að það er þingmanninum til skammar. Hann talar um að við ætlum að eyðileggja það sem ríkisstjórnin hefur verið að vinna. Hvað erum við að eyðileggja? Og hvers vegna hafa þá forustumenn ríkisstjórnarflokkanna tekið niðurstöðu meiri hluta sjútvn. eins vel og þeir hafa gert? Ég held því miður að þingmaðurinn hafi, aldrei þessu vant, ekki verið hér í húsinu í dag þegar hæstv. menntmrh., sem gegnir störfum sjútvrh. þessa dagana, flutti hér mjög góða ræðu og lýsti eindregnum stuðningi við niðurstöðu meiri hluta sjútvn. Ég hvet þennan ágæta þingmann til að fá útskrift af þessari ræðu annaðhvort í kvöld eða þegar hann vaknar í fyrramálið og lesa hana vel og sjá hver afstaða ríkisstjórnarinnar er til málsins. Ríkisstjórnar sem hann hefur talið sig styðja, þótt oft hafi kannski verið áhöld um það. En þessi ræða lýsti miklum hroka og fyrirlitningu í garð okkar sem að þessu máli höfum unnið og það læðist reyndar að mér sá grunur að bak við það búi einhver óvild í garð formanns sjútvn. Alþingis, sem er svona um það bil að hirða þingsætið af hv. þm.

Herra forseti. Ég var í þessum sal þegar hæstv. menntmrh. flutti ræðu sína og ég get sagt hv. þm. það að mér kom nokkuð á óvart að heyra að þetta væri afstaða ríkisstjórnarinnar miðað við þá fundi sem ég hef sem nefndarmaður í hvalveiðinefndinni setið með oddvitum ríkisstjórnarinnar. Því verð ég að segja að þetta kom mér nokkuð á óvart og þess vegna, einmitt þess vegna læðist að mér sá grunur að e.t.v. eigi ekkert að gera með samþykktina eins og hún er núna. Menn ætla jú að aflétta þessu banni sem Alþingi hefur sett á hvalveiðar, en svo verði ekkert meira gert. Hv. flm. nefndi að hann hefði flutt þetta mál fjórum sinnum á átta árum og ég held að jafnoft hafi það dagað uppi í þinginu án þess að vera samþykkt. Hann virðist í dag og í kvöld vera að uppskera árangur erfiðis síns þessi átta ár en því miður óttast ég, eins og ég sagði áðan, að vegna þess hvernig þetta er lagt upp muni það leiða til þess að hvalveiðar fari einfaldlega aldrei af stað.

Herra forseti. Það kemur mér á óvart að hv. þm. skuli hafa heyrt ræðu hæstv. menntmrh. sem hann flutti í dag og tala síðan með slíkum hætti til okkar flutningsmanna þessa máls eins og hann gerir, því að hann gerir náttúrlega afskaplega lítið úr okkur en ekki úr ríkisstjórninni, sem betur fer. En þar sem hann hefur heyrt afstöðu hennar kemur mér enn meir á óvart að hann skuli gera svona lítið úr málflutningi okkar. Hann nefndi í ræðu sinni áðan að við gætum staðið frammi fyrir innflutningsbanni til Bandaríkjanna. Ég minni á að æðsti maður á sviði alþjóðlegra umhverfismála í Bandaríkjunum var hér á ferðinni í haust og sagði einmitt frá því að um þessar mundir væru Bandaríkjamenn að lenda í miklum erfiðleikum innan Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar vegna þess að þeim væri ekki lengur stætt á þessu banni og stofnunin gerði kröfu til þess að þeir breyttu þeim lögum sínum sem gera þeim kleift að setja innflutningsbann á þær þjóðir sem stunda veiðar á sjávarspendýrum. Þetta stæðist einfaldlega ekki. Þessi ágæti maður sagði að nú yrðu þeir að breyta um gír og fara að semja við þær þjóðir sem þeir ættu í ágreiningi við, m.a. við Íslendinga. Þess vegna er engin hætta á innflutningsbanni og þetta verður bara samningsmál. En ég tek undir það sem hv. þm. sagði í lokin að ég tel mig vera að uppskera hér árangur erfiðisins eftir átta ára málflutning á þessu sviði og það hefur ekki verið nein sýndarmennska eða kosningasnap. Full meining hefur verið í því og loksins er þetta að ná fram að ganga sem betur fer.

Herra forseti. Hv. þm. sem hér var að ljúka máli sínu hefur ekki miklar áhyggjur af Pelly-lögunum í Bandaríkjunum, eða refsiaðgerðum Bandaríkjamanna gagnvart Íslendingum. Ég minni á nýlegt bananastríð sem á er skollið milli Bandaríkjanna og Evrópusambandsins. Ef Bandaríkin láta sig hafa það að fara í stríð við Evrópusambandið út af jafnlitlu og ómerkilegu máli og manni finnst það vera, þá held ég að standi nú lítið í mönnum þar að beita sér gegn Íslendingum og íslenskum útflutningi þegar spurningin er um veiðar á hval ef við höfum ekki unnið heimavinnuna okkar áður. Menn voru að vinna þá heimavinnu og ég veit að í þessari tillögu er talað um að hún skuli jú unnin fyrst, en ég held það hefði verið nær að vinna hana fyrst og segja síðan: Nú hefjum við hvalveiðar með það sama.

Herra forseti. Það datt alveg yfir mig að heyra hugsanir hv. þm. Gunnlaugs Sigmundssonar mótaðar í orð hér áðan. Hvernig telur hv. þm. Gunnlaugur Sigmundsson að málið standi hjá hæstv. ríkisstjórn? Hvernig er undirbúningi fyrir málið háttað að hans mati? Hvenær telur hv. þm. að tími verði kominn til að hefja veiðar? Það er vart svara vert að þingmenn af Vestfjörðum og Vesturlandi ræði þessi mál út frá snöpum eftir atkvæðum. Herra forseti. Ég hef tekið þátt í umræðum um hvalveiðar þau ár sem ég hef setið á þingi ávallt á sama veg, burt séð frá því hvort kosningar eru í nánd eða ekki. Ég neita því slíkum ásökunum. Ef hv. þm. Gunnlaugur Sigmundsson hefur hlustað á ræðu mína eða ræður, þá hef ég alltaf lýst þeim áhættuþáttum sem fylgja því að hefja hvalveiðar. Alltaf. Og hvað heldur hv. þm. að umræddir atkvæðaveiðimenn tapi mörgum atkvæðum með því að standa að málinu og fylgja því eftir eins og gert hefur verið miðað við það sem ég sagði í ræðu minni?

Herra forseti. Hv. þm. Gísli S. Einarsson spyr mig hvernig ég haldi að málið standi hjá hæstv. ríkisstjórn. Ég lýsti því yfir áðan að það undraði mig að heyra hæstv. menntmrh. lýsa því yfir að ríkisstjórnin væri sátt við þessa tillögu eins og hún liggur fyrir. Vegna þess að ég taldi mig hafa heyrt allt annað í sjálfu ríkisstjórnarherberginu fyrir að vísu nokkrum mánuðum síðan. Ég taldi mig hafa heyrt að menn vildu feta þá braut mjög varfærnislega að hefja hvalveiðar og leysa fyrst ákveðin vandamál eftir diplómatískum leiðum sem við vitum að eru til staðar, sem við höfum ekki rætt úr þessum ræðustól, leysa þau fyrst en hefja síðan hvalveiðar. Hér er það boðað að hefja fyrst veiðar og tala síðan við þær þjóðir sem eitthvað kunna að hafa við það að athuga að við hefjum þessar veiðar. Ég er alveg sannfærður um að þessir tveir hv. þm. af Vesturlandi sem hér hafa talað trúa því í hjarta sínu að það sé gott fyrir íslenska þjóð að menn hefji hvalveiðar á ný, en mér er spurn hvers vegna þeir vilja keyra þetta svona hratt áfram þegar þeir vita, og þeir hljóta að vita af þeim vandamálum sem eru handan við hornið ef við hefjum þessar veiðar óundirbúið.

Herra forseti. Hafi ég skilið hv. þm. Gunnlaug Sigmundsson rétt, þegar hann var áðan í stólnum, taldi hann rétt að hefja veiðar á hrefnu, 100 dýrum, herra forseti. Það getur vel verið að við séum alveg sammála. Ég nefndi nefnilega einmitt það í málflutningi mínum að við ættum að hefja veiðar. Hins vegar hef ég ávallt varað við afleiðingunum og hef alltaf sagt: Undirbúningi er áfátt. Ég sagði í ræðu minni áðan að ekki einu sinni núverandi sitjandi ríkisstjórn heldur ríkisstjórnir undanfarinna ára hafa ekki staðið sig í því að undirbúa málið nægjanlega vel. Ég hef hvergi séð það á prenti eða neins staðar fengið upplýsingar um að málið sé þannig komið að óhætt sé að hefja veiðar nú þegar. En ég vil knýja tillöguna fram til þess að málum megi vera lokið af hálfu Alþingis og þá sé komið að framkvæmdarvaldinu að ljúka málinu. Það er lykilatriði fyrir mér. Ég bar upp spurningar og benti á að ekki væri verið á atkvæðaveiðum úr þessum stól og allra síst núna.

Herra forseti. Veiðar á 100 hrefnum er það sem ég boðaði að við ættum að byrja á. Ég held að við eigum að byrja þannig vegna þess að mikill munur er á því að hefja veiðar og segja: Við ætlum að veiða 100 hrefnur í vísindaskyni, við getum losnað við kjöt af 100 hrefnum innan lands, það hleðst ekki upp. En sú tillaga sem hér er til umræðu opnar á allar hvalveiðar. Á því er mikill munur og mér fannst svolítið merkilegt að heyra hv. þm. Gísla S. Einarsson lýsa því yfir að það sem hann meinti raunverulega væri að hann vildi fara í að veiða 100 hrefnur núna og láta þar við sitja. Þannig skildi ég hann.

Ég gæti tekið undir með hv. þm.

Gæti tekið undir. Ja, nú veit maður ekki hvort hann vill heldur. Ég hef talið að þetta væri leiðin hjá okkur, eins og ég sagði áðan, og segja: Í vor hefjast veiðar á 100 hrefnum. Það er gert í vísindaskyni. Við ætlum að reyna að vita eitthvað meira um þessa stofna og þeir eru fleiri en einn við Ísland. Nota síðan tímann til þess og sjá hver viðbrögðin verða við því. Við vitum að við getum ekki flutt þetta kjöt út, menn eru að berja höfðinu við steininn ef þeir halda öðru fram. En kjöti af 100 hrefnum getum við torgað sjálf og við eigum að nota tímann til að styrkja NAMMCO og við eigum að kanna hvernig við komumst aftur inn í Alþjóðahvalveiðiráðið. En það er ánægjulegt að heyra að hv. þm. Gísli S. Einarsson meinar það að hann vilji helst byrja á hrefnunum en ekki stórhvelunum.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. um till. til þál. um fyrirbyggjandi aðgerðir til að draga úr þunglyndi kvenna. Heilbr.- og trn. hefur fjallað ítarlega um málið á fundum sínum og henni hafa borist umsagnir frá Skrifstofu jafnréttismála, Stéttarfélagi íslenskra félagsráðgjafa sem og heilbr.- og trmrn. Í tillögunni er gert ráð fyrir að heilbrigðisráðherra verði falið að setja á fót nefnd sem hafi það hlutverk að kanna hvort og þá hvaða fyrirbyggjandi aðgerðir geti orðið til að draga úr þunglyndi meðal kvenna og að tillögum nefndarinnar verði síðan fylgt eftir með sérstöku átaki heilbrigðisyfirvalda. Eftir þá yfirferð varð nefndin sammála um að leggja til að tillögunni yrði vísað til ríkisstjórnarinnar. Við afgreiðslu málsins voru fjarverandi hv. þingmenn Sólveig Pétursdóttir, Guðni Ágústsson og Ásta R. Jóhannesdóttir. Ég læt þess getið, herra forseti, að áheyrnarfulltrúi þingflokks óháðra, hv. þm. Ögmundur Jónasson, er samþykkur þessu áliti. Undir það rita ég sem frsm. og formaður, Lára Margrét Ragnarsdóttir, Siv Friðleifsdóttir, Guðmundur Hallvarðsson, Bryndís Hlöðversdóttir og Sigríður Anna Þórðardóttir.

Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti heilbr.- og trn. um till. til þál. um sérstakt átak til að draga úr reykingum kvenna. Nefndin fjallaði ítarlega um málið á fundum sínum og fékk umsagnir frá mörgum aðilum, þar á meðal landlæknisembætti, Skrifstofu jafnréttismála og heilbr.- og trmrn. Í tillögunni er gert ráð fyrir að heilbrigðisráðherra verði falið að efna til sérstaks átaks til að draga úr reykingum kvenna og skuli sjónum einkum beint að stúlkum og ungum konum þannig að takast megi að koma í veg fyrir að stúlkur hefji reykingar og þær sem eru byrjaðar hætti. Kannanir hafa sýnt, virðulegi forseti, að sú aukning á reykingum, sem við höfum orðið vör við á síðustu árum og margvíslegar kannanir hafa leitt fram, hefur einkum orðið meðal kvenna, fyrst og fremst ungra kvenna. Kannanir hafa líka sýnt fram á að bein fylgni er á milli tíðni reykinga á unga aldri og neyslu harðra fíkniefna þegar fram í sækir. Þess vegna er afskaplega mikilvægt að á einhvern hátt takist að stemma stigu við þessum óhugnaði. Nefndin varð sammála um það, eftir að hafa fjallað ítarlega um efnið, að leggja til við Alþingi að tillagan verði samþykkt. Hv. þingmenn Sólveig Pétursdóttir, Guðni Ágústsson og Ásta R. Jóhannesdóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins en áheyrnarfulltrúi þingflokks óháðra, hv. þm. Ögmundur Jónasson, er samþykkur álitinu. Undir þetta rita ég, formaður og frsm., og hv. þm. Lára Margrét Ragnarsdóttir, Siv Friðleifsdóttir, Guðmundur Hallvarðsson, Bryndís Hlöðversdóttir og Sigríður Anna Þórðardóttir.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. um tillögu til þál. um vegtolla á þskj. 1044. Álitið er frá hv. samgn. Nefndin fjallaði um málið á nokkrum fundum sínum og fékk allmargar umsagnir. Tillagan gerir ráð fyrir að ríkisstjórninni verði falið að skipa nefnd er kanni hvort hægt sé að beita vegtollum til að draga úr þörf á gerð samgöngumannvirkja, stuðla að minni mengun og afla fjár til vegagerðar. Nefndin áréttar að hún tekur ekki afstöðu til þess hvort vegtollum skuli beitt, enda gerir tillagan ekki ráð fyrir því heldur hitt að þessi mál séu könnuð og leggur áherslu á að heildarskattheimta á bifreiðum aukist ekki við þetta enda er það ekki tilgangurinn með tillögunni heldur miklu frekar sá að beita vegtollum í öðru skyni, eins og ítarlega er rakið í grg. með upphaflegri þáltill. Hv. samgn. leggur til að tillagan verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: ,,Tillögugreinin orðist svo: Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að skipa nefnd er kanni hvort unnt sé og skynsamlegt að beita vegtollum til þess að draga úr þörf fyrir gerð samgöngumannvirkja, stuðla að minni mengun og afla fjár til vegagerðar. Miðað verði við að heildarskattheimta af bifreiðum og umferð aukist ekki.`` Hv. þm. Stefán Guðmundsson og Ásta R. Jóhannesdóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins en undir nál. rita auk formanns og frsm. sem hér stendur, hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson, Egill Jónsson, Ragnar Arnalds, Árni Johnsen, Magnús Stefánsson og Kristján Pálsson.

Herra forseti. Þetta verður örstutt. Ég vildi bara ákveðið halda því til haga og vekja athygli á þeim breytingum sem hafa verið gerðar á tillögutextanum eins og hann kom upphaflega til nefndarinnar og einnig því sem um getur í grg., að nefndin er í sjálfu sér ekki að taka afstöðu til ágætis vegtolla sem slíkra heldur fyrst og síðast að opna á það að menn fari yfir kosti og galla þeirrar aðferðar sem hin upphaflega tillaga gerði ráð fyrir, þ.e. hvort hugsanlegt sé að vegtollar með kostum og göllum þeirra geti virkað til stýringar á umferð og jafnvel til þess að draga úr umferð að einhverju leyti og til þess að hafa víðfeðm áhrif á samgöngumál og umhverfismál ef svo ber undir. Hér er nefndin fyrst og síðast að leggja til, eins og tillögutextinn segir berum orðum, að gaumgæft verði hvort unnt sé og skynsamlegt að beita þessari aðferð. Þessu vildi ég halda ákveðið til haga að hvorki ég né raunar nefndin er að taka, eins og segir í grg., afstöðu til ágætis þess að taka upp vegtolla í stórum stíl.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 1045 um till. til þál. um rannsóknir á gerð vöruhafnar í Þorlákshöfn. Nefndin fjallaði um málið og fékk á fund sinn fulltrúa Siglingastofnunar Íslands auk umsagna sem nefndinni bárust frá sömu stofnun. Upphaflega tillagan gerði ráð fyrir því að samgrh. yrði falið að hlutast til um að Siglingastofnun Íslands hefji sem fyrst rannsóknir á gerð vöruhafnar í Þorlákshöfn. Við meðferð málsins í hv. samgn. kom fram að ýmsar minni háttar athuganir væru þegar hafnar. M.a. hefðu farið fram og verið unnin frumdrög að stækkun hafnarinnar og miðað við annars vegar 10 þúsund tonna og hins vegar 20 þúsund tonna vöruflutningaskip sem væru að koma inn í höfnina. Á hinn bóginn hefðu engar hagrænar undirbúningsrannsóknir verið framkvæmdar á stækkun hafnarinnar og heldur ekki meiri háttar rannsóknir sem þyrfti að gera, svo sem eins og líkanagerð eða þess háttar. Þetta er hins vegar mál sem krefst allmikilla rannsókna eðli málsins samkvæmt og þess vegna telur nefndin eðlilegt að undirbúningsrannsóknir og hagrænar athuganir á gerð vöruhafnar í Þorlákshöfn fari fram. Að þeim loknum verði unnt að taka ákvörðun um hvort ráðist verði í gerð slíkrar hafnar. Þess vegna leggur samgn. til tilteknar breytingar á þessari þáltill. og að tillögu nefndarinnar hljóðar tillögugreinin þá svo: ,,Alþingi ályktar að fela samgönguráðherra að hlutast til um að Siglingastofnun Íslands hefji sem fyrst undirbúningsrannsóknir og hagrænar athuganir á stækkun hafnarinnar í Þorlákshöfn.`` Hv. þm. Stefán Guðmundsson og Ásta R. Jóhannesdóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins en undir þetta nál. rita auk formanns og frsm. sem hér stendur, hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson, Egill Jónsson, Ragnar Arnalds, Árni Johnsen, Magnús Stefánsson og Kristján Pálsson.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nál. á þskj. 1046 um till. til þál. um undirbúning jarðganga milli Fáskrúðsfjarðar og Reyðarfjarðar. Upphaflega tillagan gerir ráð fyrir að samgönguráðherra verði falið að hefja nú þegar undirbúning að gerð jarðganga milli Fáskrúðsfjarðar og Reyðarfjarðar og að miðað verði við að framkvæmdir hefjist 2003. Flestar umsagnir sem bárust nefndinni voru jákvæðar. Í umsögn Vegagerðar ríkisins frá 11. febrúar sl. var farið nokkrum orðum um forsögu málsins og þar kom m.a. fram að á árunum 1983--1984 og 1989--1993 hafi Vegagerðin látið vinna nokkuð að frumathugun á aðstæðum til jarðgangagerðar á Austurlandi. Einkum var þar um jarðgangarannsóknir að ræða. Gögn úr rannsóknunum voru síðan notuð við vinnu nefndar sem skipuð var árið 1988 en hún átti að vinna að framgangi jarðgangagerðar á Austurlandi og gera tillögur um leiðir til fjármögnunar. Nefndin skilaði tillögum sínum árið 1993 og samkvæmt þeim skyldi í fyrsta áfanga byggja göng sem ryfu vetrareinangrun Seyðisfjarðar og Norðfjarðar, í öðrum áfanga göng milli Vopnafjarðar og Héraðs annars vegar og Reyðarfjarðar og Fáskrúðsfjarðar hins vegar og í þriðja áfanga jarðgöng milli Fáskrúðsfjarðar og Stöðvarfjarðar annars vegar og Stöðvarfjarðar og Breiðdalsvíkur hins vegar. Jafnframt kom fram að síðan þessar tillögur voru lagðar fram hafi verið töluverð umræða á Austurlandi um þessa áfangaröðun, án þess að niðurstaða hafi fengist. Með þeim umbótum og aukinni vetrarþjónustu sem orðið hafa á þessum vegleiðum á Austurlandi hafa aðstæður breyst. Er það meginástæða tillögunnar í þskj. 488 sem fyrr er nefnd. Í langtímaáætlun í vegagerð fyrir árin 1999--2010, sem samþykkt var á Alþingi 2. júní 1998, var ekki fjallað um framkvæmdir við jarðgöng. Í athugasemdum við þingsályktunartillöguna sagði að ef til slíkra framkvæmda kæmi á áætlunartímabilinu væri gert ráð fyrir að það yrði samkvæmt sérstakri ákvörðun stjórnvalda þar sem einnig yrði tekin afstaða til fjármögnunar. Í langtímaáætluninni var jafnframt ákveðið að verja 120 millj. kr. til jarðgangarannsókna á Austurlandi, Norðurlandi og Vestfjörðum. Ætla verður að sú mótun langtímaáætlunar um jarðgangagerð sem hér er lögð til taki mið af því. Mikil umræða hefur verið um gerð jarðganga um nokkurt skeið. Því telur samgöngunefnd að jafnframt því að vinna að rannsóknum á jarðgangakostum þurfi að hyggja að mótun langtímastefnu um jarðgangagerð í landinu. Með því móti er stuðlað að skipulegum undirbúningi framkvæmda sem nauðsynlegt er að ráðast í. Því varð að ráði hjá samgöngunefnd að hafa afgreiðslu málsins almennari og víðtækari en tillaga í þskj. 488 gaf tilefni til og er það raunar í samræmi við tillögu til þingsályktunar um langtímaáætlun um jarðgangagerð sem nú liggur fyrir Alþingi og Magnús Stefánsson, varaformaður samgn., og fleiri eru flutningsmenn að. Í tillögugreininni, eins og samgöngunefnd leggur til að hún verði, er að talsverðu leyti stuðst við fyrrgreinda tillögu. Jarðgöng gegna margvíslegu hlutverki, m.a. í mótun byggðastefnu, eins og Vegagerðin bendir réttilega á í umsögn sinni. Markmið með jarðgangagerð geta verið að stytta vegalengdir, stækka atvinnusvæði, koma í stað annarrar kostnaðarsamrar vegagerðar eða rjúfa vetrareinangrun. Við mat á forgangsröðun framkvæmda þarf að skoða alla þessa þætti eins og kveðið er á um í tillögugreininni. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt með svofelldum breytingum: 1. Tillögugreinin orðist svo: Alþingi ályktar að fela samgönguráðherra að vinna langtímaáætlun um gerð jarðganga á Íslandi. Áætlunin feli í sér úttekt á kostum sem taldir eru á jarðgangagerð á landinu, kostnaðarmat og arðsemismat einstakra framkvæmda og forgangsröðun verkefna. Sérstaklega verði horft til framkvæmda sem rjúfa vetrareinangrun, koma í stað annarrar kostnaðarsamrar vegagerðar, stytta vegalengdir eða stækka atvinnusvæði. Áætlunin liggi fyrir áður en lokið verður við næstu reglulegu endurskoðun vegáætlunar. 2. Fyrirsögn tillögunnar verði: Tillaga til þingsályktunar um langtímaáætlun í gerð jarðganga á Íslandi. Hv. þm. Stefán Guðmundsson og Ásta R. Jóhannesdóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nál. rita auk formanns og frsm., hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson, Egill Jónsson, Ragnar Arnalds, Árni Johnsen, Magnús Stefánsson og Kristján Pálsson.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að þakka þeim hv. þm. Arnbjörgu Sveinsdóttur og Agli Jónssyni fyrir að vekja máls á þessu þarfa málefni, þ.e. jarðgangagerð í heild sinni. Ég er þá ekki aðeins að tala um málið sem þau fluttu hér, þau jarðgöng sem þar var um að ræða og frsm. samgn. hefur síðan lýst hvernig nefndin hefur gert tillögu um breytingar á málinu. Sá sem hér stendur þurfti að vísu að láta segja sér það þrisvar sinnum, eins og Njáll forðum, að þessi tillaga væri fram komin. Ég er ekki að jafna viti mínu við Njál, en ég var mjög hissa. Kannski af því að ég hef ekki orðið var við mikinn áhuga þingmanna á jarðgangagerð og undanskil þá hæstv. samgrh. í seinni tíð. Það er slæmt að hann skuli ekki vera hér viðstaddur. Þetta á við um Austurland sérstaklega því í hvert skipti sem jarðgöng í þeim landshluta hafa verið til umræðu þá hafa þau ekki verið talin tímabær. Menn hafa ekki getað komið sér saman um þau eða þá að ekki hafa verið til fjármunir. Það eru rökin sem einna helst hafa komið fram í umræðunni. En víkjum þá kannski ögn aftar í tímann. Mér finnst það nauðsynlegt til að tengja málið. Umræðan um jarðgöng og jarðgangagerð á Austurlandi er ekki ný af nálinni. Skipuð var nefnd af þáv. samgrh., Matthíasi Á. Mathiesen, þar sem Austfirðingar áttu góðan fulltrúa. Hún skilaði tillögum sem var því miður ekki farið eftir. Síðan var önnur jarðganganefnd skipuð af þáv. hæstv. samgrh., Steingrími Sigfússyni. Hún skilaði líka tillögum, góðri skýrslu sem því miður hefur lítið verið farið eftir. Það hefur farið fram rækileg umræða um þetta mál á Austurlandi, ár eftir ár. Þegar sú umræða hefst þá klingir jafnan við á æðstu stöðum. Því er haldið fram menn séu ósáttir og finni enga niðurstöðu í málinu. Þetta er rangt. Margoft hefur verið reynt að koma því inn í kollinn á ákveðnum mönnum, meira að segja hæstv. ráðherrum en gengið misjafnlega vel, að Austfirðingar væru sammála. Í því sambandi vil ég vísa til samþykktar sem gerð var á fundi á Egilsstöðum. Sá fundur var haldinn 14. október 1994. Mér þykir vænt um að fá þetta tækifæri til að reka nú í eitt skipti fyrir öll heim til föðurhúsanna þau ummæli að Austfirðingar hafi verið ósáttir. Það var aðeins eitt mál fyrir þessum fundi og þar segir eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Almennur fundur sveitarstjórnarmanna á Austurlandi, haldinn í hótel Valaskjálf á Egilsstöðum föstudaginn 14. október 1994 ályktar eftirfarandi um jarðgangaframkvæmdir í Austurlandsfjórðungi. Fundurinn skorar á þingmenn kjördæmisins og samgrh. að vinna að því að tryggja fjármagn til að framkvæmdir við jarðgöng í fjórðungnum geti hafist, eigi síðar en 1998 í kjölfar verkaloka við núverandi jarðgangaframkvæmdir á Vestfjörðum. Bendir fundurinn í þessu sambandi á nauðsyn þess að viðhalda verkþekkingu sem íslensk verktakafyrirtæki hafa öðlast vegna framkvæmda sem nú eru í gangi eða fyrir skömmu lokið.`` Og síðan kemur rúsínan í pylsuendanum: ,,Við ákvörðun um framkvæmdaröð jarðganga á Austurlandi, skal einkum litið til þess að með jarðgöngum verði rofin vetrareinangrun byggðarlaga í fjórðungnum og stuðlað að atvinnuuppbyggingu.`` Þetta samþykktu allir sveitarstjórnarmenn á þessum fundi, á aukafundi Sambands austfirskra sveitarfélaga, og kom ekkert mótatkvæði við þessari tillögu. Þingmönnum og hæstv. samgrh. þáv. var falið að leggja fram forgangsröð. Þessi samþykkt er mér vitanlega enn í fullu gildi. Ég þekki enga aðra samþykkt en þessa og því er gjörsamlega út í hött að halda því fram fyrr og síðar, að Austfirðingar hafi ekki haldið rétt í taumana á þeim gæðingi sem þarna var riðið. Hann var alls ekki taumskakkur. Við höfum haldið þessu fram allan tímann og gerum það enn. En viti menn, svo kemur fram í dagsljósið hér tillaga sem ég hef ekkert annað en gott um að segja. Hún vakti málið upp á ný en með allt öðrum áherslum og öðruvísi en við lögðum upp með á sínum tíma. Ég ítreka að ég get ekki verið á móti þeirri tillögu ef meiri hluti er fyrir henni. Ég vil að það komi hér skýrt fram. Menn hafa hins vegar nálgast málið allt öðruvísi en við gerðum á þessum tíma. Mér er ókunnugt um að orðið hafi breyting á þessari afstöðu meðal sveitarstjórnarmanna hjá SSA. Á fundum samtakanna hefur ár eftir ár verið vísað í áðurnefnda tillögu. Þarna er verið að tala um að stytta vegalengdir. Það er gott og gilt og allt í lagi, þar sem það á við. Ef við erum í standi til að falla frá því að rjúfa einangrun byggðarlaga, eða skapa atvinnu eins og sagði í tillögunni okkar frá því 1994, þá er allt annar flötur kominn upp á málinu og þá ættum við að vinna samkvæmt því. Ég stend ekki hér til að tala á móti því, síður en svo. Mér er nákvæmlega sama hvar byrjað verður að bora á Austurlandi, ef menn dratthalast til að hefja þá vinnu eins og við Austfirðingar höfum ítrekað farið fram á. Þörfin er nefnilega víða. Gera þyrfti göng í gegnum Hlíðarfjöll, á milli Fljótsdalshéraðs og Vopnafjarðar; frá Seyðisfirði, í gegnum Mjóafjörð, til Norðfjarðar; frá Norðfirði til Reyðarfjarðar; frá Reyðarfirði til Fáskrúðsfjarðar og síðan frá Mjóafirði til Héraðs. Af nógu er að taka. Ég geri engan ágreining um hvar byrjað yrði á þessum verkefnum og vil að það komi skýrt fram, ef menn ná um það samstöðu. Þegar menn hins vegar rjúfa frið, þá verða menn líka að vera tilbúnir að fara í stríð. Sem betur fer voru menn ekki tilbúnir að fara í stríð miðað við störf nefndarinnar sem er að skila hér tillögum. En ég trúi varla að þetta verði til þess að flýta fyrir þessum draumi okkar Austfirðinga að fá jarðgöngin. Nú er aftur farið að tala um að forgangsraða og ekki á Austurlandi heldur á landsvísu. Ég get svo sem sætt mig við það. Mér finnst þetta ekki nógu gott en ég hlýt að verða að sætta mig við það þó ég hafi lengi haft mikinn áhuga á málinu og talað fyrir því á Austurlandi, lengst af fyrir daufum eyrum. Sannleikurinn er nefnilega sá að það er löngu búið að forgangsraða. Ég hafði ekki fyrir því að hafa með mér þingskjöl því til sönnunar en leyfi mér að vitna í leiðara í Austra, ágætu austfirsku blaði, þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Mergurinn málsins er sá að jarðgangaröðin liggur fyrir í þingskjölum frá árinu 1991 með ákvörðun þar um frá árinu 1987. Þetta er svona. Þessi vilji hefur verið staðfestur í vegáætlun fyrir árin 1991--1993 þar sem lagt er til fjármagn vegna rannsóknar á Austfjarðagöngum jafnhliða framkvæmdum við Vestfjarðagöng og aftur í vegáætlun fyrir árin 1993--1996, þar sem Austfjarðagöng eru enn merkt inn sem fjármagn til rannsókna.`` Hvernig geta menn svo sagt að Austfjarðagöng hafi ekkert verið á dagskrá? Hvernig geta menn talað um það úr þessu æðsta púlti þjóðarinnar að þeir séu ekki aðilar að samkomulagi sem gert var hér í hliðarherbergi Alþingis og engu hafi verið þinglýst um að Austfirðingar séu næstir í röðinni? Hvers konar orðbragð er þetta? Þetta er í þingskjölum. Gera menn ekkert með það sem þeir hafa samþykkt? Er akkúrat ekkert gert með það er menn rétta hér upp hendur? Verður ekkert úr því sem framkvæmdarvaldinu er falið að halda áfram með? Spyr sá sem ekki veit. En það er löngu gengið fram af mér og þótt fyrr hefði verið. Það allra nýjasta í þessari lönguvitleysu, endaleysisvitleysu um jarðgangagerð síðan þörfum göngum fyrir vestan lauk, eins og allir vita, var að verkþekkingunni var nú sem betur fer viðhaldið með Hvalfjarðargöngum, þótt menn skiptust í flokka um þau göng. Þar hefur flest gengið betur en menn þorðu að vona. Þekkingunni er haldið við og aukin með reynslunni af virkjunum, sem betur fer. En út yfir tekur þó, og ég endurtek að það hefur svo sem löngu gengið fram af manni en það verður seint nóg, greinilega, þegar hæstv. ráðherrar ferðast um í sínum eigin sóknum og jafnvel annarra enn þá, þó einhver breyting kunni nú að verða á því, eins og jólasveinar þó komið sé fram á góu með fullan poka af gjöfum, og það er ekki þornað blekið í vegáætluninni sem verið var að samþykkja þar sem engir peningar voru til jarðganga, heldur ekki í langtímaáætluninni. Nú bjóða þeir sitt á hvað og nú er spurningin hver býður best. Hvers konar vinnubrögð eru þetta eiginlega, segi ég aftur og enn. Hvernig er hægt að taka svona menn alvarlega?  Á sama tíma er hamast á móti jarðgöngum á Austurlandi sem voru næst í röðinni. Vestfirðingar eiga mikinn heiður og þakkir skildar fyrir sinn skilning á málinu.Við lofuðum þeim stuðningi á sínum tíma. Þeir hafa ekki hlaupist undan merkjum og hafa tilkynnt okkur Austfirðingum meira að segja skriflega, virðulegur forseti, að þeir muni styðja okkur í komandi slag um jarðgangagerð. Enginn má skilja orð mín svo að ég sé á móti jarðgöngum á milli Eyjafjarðar og Siglufjarðar. Það sæti síst á mér að gera það. Það þarf að ná samkomulagi í þessu máli. Það þarf að ná lendingu í þessu máli sem menn geta verið sáttir við. Ég er fyrir mína parta tilbúinn til þess að ná þeirri sátt en það verður engin sátt ef við Austfirðingar verðum settir til hliðar. Þá er engin sátt. Þá er búið að rjúfa friðinn. Og þá verður stríð. Ég sá mér til mikillar hrellingar áður en ég kom í þennan ræðustól hér fyrr að nú er farið að hrópa á enn ein jarðgöngin fyrir norðan. Nú er það undir Vaðlaheiði. Hvar skyldu þau lenda í forgangsröðinni? Ég vona bara og treysti að menn nái lendingu í þessu máli, enda verðum við að gera það. Ég ætla að styðja þessa breytingu samgn. Ég er ákveðinn í því, virðulegur forseti, í trausti þess að það sem sagt hefur verið og það sem gert hefur verið í málinu fram að þessu standi og að skaffaðir verði nægilegir fjármunir til þess að láta verkin tala en ekki haldlaus og handónýt orð.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. 1. þm. Austurl. --- ég árétta, hv. 1. þm. Austurl., það er hvorki meira né minna --- þessa réttmætu ádrepu hans. Bragð er að þá barnið finnur. Hann skóf ekki utan af því í sinni einkunnagjöf til samherja sinna í ríkisstjórn. Það var ekki eingöngu um það að ræða að samstarfsflokkurinn og hv. þingmenn Egill Jónsson og Arnbjörg Sveinsdóttir fengju hér gusuna í stórum stíl þegar þeim var borið á brýn með réttu eða röngu að hafa drepið málum á dreif þegar kom að jarðgangagerð á Austurlandi, heldur undanskildi hann hvorki formann Framsfl., hv. 1. þm. Austurl. og hæstv. utanrrh., Halldór Ásgrímsson, né heldur Jón Kristjánsson, hv. 2. þm. Austurl. Með öðrum orðum þá fengu hvorki meira né minna en fjórir af hv. fimm þingmönnum Austurlands falleinkunn hjá hv. þm. Ég vil þakka honum að hann skuli vera jafnhreinskiptinn hér jafnstuttu fyrir kosningar og raun ber vitni. Það er mikilvægt og hressilegur andblær fylgir því að loksins koma hér stjórnarþingmenn og tala hreint út en hlaupa ekki undan veruleikanum eins og hann blasir við. Ég vil bara segja eitt, herra forseti: Hafi hv. þm. Jónas Hallgrímsson, sitjandi 1. þm. Austurl., þakkir fyrir. Auðvitað verður þessari einkunn hv. þm. á störf þessara fjórmenninga flett upp núna í aðdraganda kosningabaráttu. Það gefur auga leið. Falleinkunn hafa þeir stundum fengið, hv. þingmenn stjórnarinnar í þessu kjördæmi og fleirum, af hálfu okkar stjórnarandstæðinga. En nú kemur það úr röðum þeirra sjálfra frá manni sem þekkir býsna vel til og hefur fylgst grannt með störfum þessara hv. þingmanna og talar því af reynslu og þekkingu um málið. Við hér á suðvesturhorninu kunnum honum auðvitað bestu þakkir fyrir.

Virðulegur forseti. Ég minnist þess ekki að hafa verið prófdómari hér í þessum stól. Ég kannast hvorki við að hafa notað einkunnagjöfina frá 0 til 10 eða frá mínus 23 til 8. Það er nú, virðulegur forseti, Örsted, ef ég man rétt. Ég sagði að hv. þingmönnum Austurl. hefði verið falið þetta mál ásamt samgrh., hver sem hann var um það leyti. Ég eftirlæt svo öðrum að gefa einkunnir. Það fólst ekki í mínum orðum á nokkurn hátt. Hins vegar geri ég mér alveg grein fyrir því, eins og ég rakti í ræðu minni, að hv. þingmönnum Austurl. hefur reynst mjög erfitt að fóta sig í þessu máli. Nú síðast hafa atvinnudraumar okkar um stóriðju sem hv. þingmenn þekkja, tengst þessu máli þannig að ákvörðun þingmanna hefur m.a. dregist vegna þess. En það breytir ekki því að samgönguyfirvöld hafa ekki ljáð máls á því að standa við það sem hæstv. Alþingi hefur sett á blað í þeim áætlunum sem fyrir liggja. Það á við um eftirlitsskyldu allra þingmanna, ekkert frekar austfirskra þingmanna en annarra. Ég vil að það komi skýrt fram. Því hefur ekki verið framfylgt sem í vegáætlun fólst þau ár. En ég frábið mér einkunnagjöf um hv. samþingsmenn mína og félaga af Austurlandi.

Herra forseti. Menn geta út af fyrir sig ráðið því hvort hér sé rætt um einkunnagjöf eða ekki. Það voru að sönnu mín orð. En ég held að mjög skelegg og réttmæt lýsing hv. þm. á gangi mála og athafnaleysi hv. þingmanna Austurl. í hópi stjórnarliða sé auðvitað veruleikinn sem við okkur blasir. Lái mér hver sem vill þegar dreg þær ályktanir af þeirri lýsingu að nánast sé um falleinkunn að ræða, því að veruleikinn talar þar sínu máli. Auðvitað gengur það ekkert, herra forseti, með fullri virðingu fyrir hv. 1. þm. Austurl. sem situr hér í forföllum hæstv. utanrrh. og varaforsrh., að reyna að skella allri skuldinni á hæstv. samgrh. Auðvitað verður maður var við það, og ég ætla að gera það að umtalsefni í ræðu minni á eftir, hvernig þessi mál ganga fyrir sig á milli stjórnarflokkanna nú á liðnum dögum og vikum. Það er kapítuli út af fyrir sig. En í þessum efnum held ég að tæplega verði skilið á milli stjórnarflokkanna í því að einkunn þeirra í báðum flokkum sé falleinkunn hrein og klár. Þess vegna eru þau orð svo eftirtektarverð sem hv. þm. Jónas Hallgrímsson hefur látið hér falla. Ég segi það bara, herra forseti, að ég ætla að fá útskrift af þessu á eftir og faxa þetta ,,omgående`` heim í hérað til hans, til þeirra sem gagn geta haft af.

Virðulegur forseti. Ég get ekki annað en þakkað hv. þm. fyrir hlý orð í minn garð og mína frammistöðu. Þau eru að vísu óverðskulduð en ég hleyp ekkert frá mínum orðum. Ég tel, og er tilbúinn til þess að standa við það, að samgönguyfirvöld á hverjum tíma og hver sem átt hefur hlut að máli --- og endurtek að mér þykir fyrir því að viðkomandi aðili skuli ekki vera hér til þess að bera þá af sér. Ég hef ekki annan tíma til þess að segja það sem ég vil um þessi mál --- hafi haldið illa á þessum málum og staðið í vegi fyrir því að þeim yrði haldið áfram eins og þessi æðsta samkunda þjóðarinnar ætlaðist til. Menn hafa ekki bara verið hundlausir heldur líka illa ríðandi í þessu máli.

Herra forseti. Ég skal reyna að verða við tilmælum hæstv. forseta um að reyna að stytta mál mitt eins og kostur er. Það þarf þó ekki að vera neitt undrunarefni að hv. þingmenn sýni þessu máli talsverðan áhuga því ekki þarf annað en að lesa dagblöðin eða hlusta á ljósvakamiðlana síðustu vikur til þess að finna þann titring, þau yfirboð og þann kosningaskjálfta sem hlaupinn er í ýmsa þingmenn stjórnarliða núna tveimur mánuðum fyrir kosningar. Það er í því ljósi sem ég sagði í andsvari áðan að það væri þakkarvert að ferskir vindar kæmu inn á þingið með persónu varaþingmannsins hv. Jónasar Hallgrímssonar og segðu mönnum hér hispurslaust hvernig þessi kaup hefðu verið gerð á eyrinni og hver veruleiki þeirra væri. Það er þakkarefni. Til að halda hinum formlegu þáttum til haga þá erum við, eins og segir í nál., að fjalla um till. til þál. um undirbúning jarðganga milli Fáskrúðsfjarðar og Reyðarfjarðar. En auðvitað er það þannig í nál. og brtt. sem hér er lagt til að afgreidd verði, að við erum að afgreiða allt annað mál þannig að við veltum því eðlilega dálítið fyrir okkur í samgn. hvernig best mætti koma þessu fyrir þingtæknilega. Í raun og sanni erum við ekki að taka út þá þáltill. sem nefndin hafði til umfjöllunar, þ.e. að grafa göng milli Fáskrúðsfjarðar og Reyðarfjarðar, heldur leggjum við þvert á móti til að Alþingi álykti að fela samgrh. að vinna langtímaáætlun um gerð jarðganga á Íslandi. Ég skrifa undir þetta. Ég skrifaði undir vegna þess að mér þótti það skynsamlegt, skynsamlegt til þess að stöðva hina hröðu yfirreið stjórnarþingmanna og ráðherra um héruð þar sem þeir lofa öllu fögru hverjum sem heyra vill, nánast hverju sem hver vill heyra um jarðgöng og annað gotterí. Ég vildi koma þessu í vitrænan farveg. Á hinn bóginn verður ekki fram hjá því horft að það verk sem lagt er til að farið verði í átti náttúrlega að leggja upp með við gerð langtímavegáætlunar sem við afgreiddum fyrr á þessum vetri. En stjórnarliðar með hæstv. samgrh. í broddi fylkingar heyktust á því verki. Ég rifja það upp, herra forseti, að fram fór allítarleg umræða um þau mál einmitt í tengslum við afgreiðslu vegáætlunar og síðan langtímavegáætlunar hér fyrr á vetrinum. Það er mér í fersku minni að hæstv. samgrh. hljóp mjög hratt undan þegar eftir því var gengið hvaða afstöðu ríkisstjórnin og stjórnarliðar í heild, hefðu til jarðgangagerðar á næstu árum. Hann sagði að það væri seinni tíma mál. Það hefur sennilega verið sá tími sem hann valdi á fundi á Siglufirði um daginn til að lofa göngum milli Norðurlands vestra og síns eigin kjördæmis, Norðurlands eystra. A.m.k. lýsti hann engri klárri skoðun á því hvernig forgangsraða bæri né heldur hvort yfirleitt ætti að fara í jarðgangagerð á næstu 12 árum. Það var sú yfirlýsing sem eftir lá þegar Alþingi afgreiddi langtímavegáætlun, um margt dálítið myndarlega áætlun, til næstu 12 ára. Ég segi um margt dálítið myndarlega áætlun því sumt í henni, þótt hún væri án jarðganga, bar þess keim að vonarglampi væri í augum stjórnarliða og menn væru í dálitlum loforðasmíðum í þessum efnum. En látum það vera. Í þessari tillögu er með öðrum orðum horfið frá og raunverulega verið að vísa frá formlega fyrirliggjandi tillögu hv. þm. Sjálfstfl. á Austfjörðum, Egils Jónssonar og Arnbjargar Sveinsdóttur. Málið er fært í allt allt annan farveg og raunverulega sett í hendur næstu ríkisstjórnar hvernig haga beri forgangsröðun verkefna á sviði jarðgangagerðar. Það mun verða dómur sögunnar sem eftir situr að þessi ríkisstjórn sem hefur haft 40 þingmenn af 63 hafi ekki náð að ljúka því verki sínu að standa við gefin fyrirheit fyrr á þessum áratug um það hvernig bæri að forgangsraða í jarðgangagerð á þessu landi þegar Vestfjarðagöngum lyki. Ég vil taka af öll tvímæli um það og hef flett því upp og hlýtt mönnum yfir sem í því samkomulagi tóku þátt að öllum er ljóst að Austurland skyldi verða næst í röðinni hvað jarðgöng varðar þegar Vestfjarðagöngum væri lokið. Það hefur því verið skýrt í mínum huga. En meginkjarni málsins, herra forseti, er að á næstseinasta degi þingsins, tveimur mánuðum fyrir kosningar, þá er það útspil ríkisstjórnarflokkanna --- að vísu með góðum stuðningi okkar stjórnarandstæðinga, það þurfti til --- að lagt er til að samgrh. framtíðarinnar verði falið að skoða málið, að gerð verði úttekt á kostum og síðan verði forgangsraðað. Það er satt að segja fagnaðarefni að það þarf auðvitað nýja ríkisstjórn til að ljúka því verki sem stjórnarliðum 40 talsins tókst ekki að ljúka á yfirstandandi kjörtímabili. Þó að ég viti vel að með þessari þáltill. sem hér er raunverulega verið að vísa frá hafi fylgt góður hugur, þá er það eftirtektarvert, herra forseti að hér skuli koma fram þingmannatillaga á síðasta vetri kjörtímabilsins um að það eigi að bora í gegnum fjöll á Austurlandi. Það er eftirtektarvert. Og að annar flm., hv. þm. Egill Jónsson, sem var hér á þingi 1991 og hefur verið oddviti sjálfstæðismanna á Austurlandi um langt árabil, hefur talið það málinu til framgangs að hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir færi fram með þessa þáltill. sem 1. flm. á síðasta vetri kjörtímabilsins. Hún kemur þá fram með, eins og hv. þm. Jónas Hallgrímsson drap á, í raun alveg nýja útfærslu. Að vísu ekki óþekkta heldur útfærslu sem nefnd hefur verið, en engu að síður nýja útfærslu frá því sem samþykkt var fyrir fjórum árum 1994 eins og hér var rakið mjög rækilega. Út af fyrir sig ætla ég ekki að hafa neinar sérstakar skoðanir á því. En maður sá það vissulega á umsögnum um þáltill. sem hér er lagt til að verði að forminu til vísað frá eða inn í þessa heildarskoðun, að uppi voru ýmis álitamál í fjórðungnum um það hvort skynsamlegt væri að víkja frá fyrri stefnu í þessum efnum og vera e.t.v. með fjóra eða fimm möguleika á því hvar og hvernig skyldi bora í fjórðungnum. Ýmsir hafa haldið því fram að þetta geri það að verkum að Austfirðingar verði kannski ekki tilbúnir til að vera sammála um ein göng og í því ljósi verði það Norðlendingar sem stingi sér fram fyrir. Þetta eru röksemdir sem hafa heyrst í þessum efnum. Ég held það sé alveg ástæða til að taka þær með fullri alvöru. Ég undirstrika, herra forseti, að ég leyfi mér vissulega að hafa á þessu skoðanir þótt ég komi úr allt öðru kjördæmi og af öðru svæði, héðan af suðvesturhorninu. En það geri ég vegna þess að ég hef jafnmikinn áhuga og þingmenn dreifbýlisins á því að menn taki myndarleg skref í jarðgangagerð. Við sjáum af fenginni reynslu að jarðgöng milli byggðakjarna til þess annars vegar að rjúfa vetrareinangrun sem við þekkjum kannski hvað best, en einnig ef það á við til þess að stytta vegalengdir --- stundum fer þetta saman --- er ekkert sérmál dreifbýlisins. Hér er um þjóðarhagsmuni að ræða. Ég tel að í þeim tilfellum sem í jarðgangagerð hefur verið ráðist hafi verið um þjóðhagslega hagkvæmar aðgerðir að ræða sem við eigum ekki að setja í útideyfu, ekki að hafa áhyggjur af eða óttast að taka afstöðu til eins og hæstv. samgrh. fyrr á þessu kjörtímabili þegar hann drap málinu á dreif og vildi ekki taka þetta inn í langtímavegáætlun. Og það sem meira er, ekki er aðeins um hæstv. samgrh. að ræða í þeim efnum, heldur stjórnarliða, samflokksmenn hans í þingflokki Sjálfstfl. sem auðvitað blessuðu yfir þessa langtímavegáætlun og vegáætlun hina styttri líka og samþykktu það væntanlega í sínu þingflokksherbergi að langtímavegáætlun yrði afgreidd án jarðganga. Auðvitað eru þeir framsóknarmenn ekki heldur saklausir af þessum glæp. Þeir samþykktu það á sama hátt í sínu þingflokksherbergi, væntanlega samkvæmt tillögu varaforsætisherrans, 1. þm. Austurl., að drepa málinu líka á dreif og nefna ekki jarðgöng einu aukateknu orði í langtímavegáætlun sem samþykkt var fyrr á þessum vetri. Þetta er kjarni málsins og veruleiki hlutanna. Þessu þurfa hv. þm. Framsfl. og Sjálfstfl. að svara sínum kjósendum, annars vegar á Austurlandi, hins vegar á Norðurlandi og raunar um allt land. Það þýðir ekkert að mæta hér örfáum vikum fyrir kosningar og henda inn einhverjum þingmannafrv. og ætla sér að ná sér þannig í fjarvistarsönnun. Það er kjánalegt. Ég hrasaði um enn aðra tillögu frá hv. þm. Austurl. Það er eins og að hlaupið hafi í þá svakalegur mórall. Hér er tillaga um könnun á hagkvæmni virkjunar Fjarðarár í Seyðisfirði. Þessu rignir hér inn, eins og menn séu að vakna núna loksins, rétt fyrir kosningar, deginum áður en þingið fer heim, væntanlega til þess að geta farið á fundina fyrir austan og sagt: ,,Ég nefndi þetta þó.`` Kjósendur sjá í gegnum svona sýndarmennsku. Það gefur augaleið og þegar Samfylkingin mætir til leiks --- hún er náttúrlega mætt til leiks --- þarna fyrir austan og hringinn í kringum landið, þá þýðir svona sjónarspil og einfalt grín úr gömlum myndum ekki nokkurn skapaðan hlut. Þetta eru gamaldags vinnubrögð. Ég hélt satt að segja að menn reyndu ekki svona ódýr trikk og ódýrar meldingar nú rétt um aldarhvörf.  
             Herra forseti. Það sem vekur sérstaka athygli ef það er ástæðan að stjórnarþingmenn hverju sinni eru ósáttir við stjórnarstefnuna í samgöngumálum --- maður hefur fullan skilning á því --- þá er ósköp eðlilegt að við afgreiðslu vegáætlunar eða langtímavegáætlunar komi sú óánægja fram. Jafnvel eru þess þekkt dæmi að það gerist með breytingartillögum eða að menn ræði það út og nái samkomulagi í þingflokkum stjórnarflokkanna um að gera umtalsverðar breytingar í þessum efnum. En það er ekki mjög trúverðugt þegar þessir sömu hv. þm. hafa stutt þessa ríkisstjórn í blíðu og stríðu og hangið á græna takkanum í hverju málinu á fætur öðru, herra forseti. Þeir hafa hangið á græna takkanum en allt í einu rétt fyrir kosningar gerir samviskan vart við sig og það rignir hér inn ódýrum yfirboðum og sýndartillögum um þetta og hitt. Þetta er ekki mjög trúverðugt. Enn er veruleikinn sá að stjórnarflokkarnir eru á fljúgandi ferð undan sjálfum sér. Það er ekki einungis að þeir noti hvert einasta tækifæri til að leggja hver til annars, gagnrýna hver annan, heldur eru þeir líka að átta sig á því að þeirra eigin flokkur hefur ekki gert nákvæmlega það sem æskilegt hefði verið og eru því að lappa upp á sjálfan sig með yfirboðum og tillögum af þessum toga. Auðvitað hefur það aldrei gerst að borað hafi verið í gegnum fjöll vegna þess að þingmannatill. hafi komið fram. Ég minnist þess ekki --- menn geta þá leiðrétt mig í þeim efnum --- að einhverjum hafi dottið í hug síðast á kjörtímabilinu 1987 að bora í gegnum fjöll fyrir vestan og það hafi verið ástæða þess að farið var í milljarðaframkvæmdir þar, eða í Ólafsfjarðarmúlann. Ég get nefnt þessi stóru verkefni. Auðvitað gerist þetta ekki þannig. Það vitum við. Auðvitað gerist það þannig að pólitísk stefnumörkun styrkrar og öflugrar ríkisstjórnar gerir slíka drauma að veruleika. Þess vegna átti maður von á því að þessi ,,samhenta ríkisstjórn`` sem hefur hælt sér að því að ekki gengi hnífurinn á milli stjórnarflokkanna, mundi ná saman um það a.m.k. hvaða verkefni yrðu næst í röðinni. Nei, þeir náðu ekki saman um það. Þaðan af síður ná þeir samkomulagi um hvenær eigi að hefja næsta verkefni. Í þriðja lagi eru engir peningar fráteknir í langtímavegáætlun til að ráðast í þetta stóra verkefni sem kemur til með að kosta nokkra milljarða kr., jafnvel fimm til sex. Auðvitað var það eftirtektarvert þegar hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir var spurð um það í sjónvarpi hvernig þetta kæmi allt heim og saman, þ.e. að þegar hæstv. ráðherrann hennar væri að lofa göngum milli Siglufjarðar og Ólafsfjarðar, þá væri hún að tala um göng milli Fáskrúðsfjarðar og Reyðarfjarðar. að þá var svar hennar efnislega þannig: ,,Er ekki hægt að fara í hvort tveggja, bara?`` Það var prýðilegt svar. Ég veit til þess að þeir í Reykjavík eru líka að tengja á milli. Má ekki bæta því við? Ég veit hugmyndir eru um að grafa niður Reykjanesbrautina í Hafnarfirði. Má ekki bæta því við líka? Svo voru menn að nefna Vaðlaheiðina. Munar nokkuð um að bæta þessu öllu á listann? Þetta er ekki trúverðugt. Það er heldur ekki trúverðugt þegar hv. þm. Skagfirðinga heldur því fram að ríkisstjórnin ætli þrátt fyrir allt að bora fyrst milli Siglufjarðar og Ólafsfjarðar en svo kemur hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir flokksfélagi hans fyrir austan og segir eitthvað allt annað. Hv. þm. Jón Kristjánsson og hv. varaforsætisráðherrann eiga svo eftir að syngja einn sönginn fyrir austan og hæstv. félmrh. á eftir að syngja eitthvert allt annað lag á Norðurl. v. Þeir eru þegar byrjaðir á því. Þetta er fullkomlega ótrúverðugt. Þess vegna er þrátt fyrir allt kannski best, herra forseti, úr því sem komið er eftir ráðleysi ríkisstjórnarinnar og stjórnarþingmannanna --- sérstaklega er áhugaleysi ríkisstjórnarinnar á málinu áberandi. Það blasir við öllum. Tómir stólarnir segja allt um það --- að við stjórnarandstæðingar skerum þá niður úr snörunni og setjum málið á byrjunarreit, látum væntanlegan samgrh. í nýrri ríkisstjórn fara ofan í málið þannig að ný ríkisstjórn undir forustu Samfylkingarinnar geti sett í fullan gang, til að mynda seint síðar á þessu ári, þannig að við getum hafist handa og efndir fylgi þessum orðum öllum, að þetta verði meira en blaður og bull út og suður, fram og til baka.

Herra foreti. Ég vil þakka samgönguráðherraefni Samfylkingarinnar fyrir öflugan stuðning við jarðgangagerð á Austurlandi. Þetta fer að hljóma eins og framboðsfundur fyrir austan og er ekkert nema gott um það að segja að byrja hér. Hv. þm. er nú nokkurs konar 6. þm. Austurl. svo það er einmitt ágætt að byrja framboðsfundina hérna. En ég er ánægður með þessa ályktun. Samþykkt var vegáætlun þar sem ekki var gert ráð fyrir jarðgangagerð. Það átti að vera sérstök ákvörðun. Sú tillaga sem flutt hefur verið hefur komið umræðu af stað og hún hefur leitt til þess að á leiðinni er samþykkt á tillögum um jarðgangaáætlun. Aðalatriðið er að samkomulag náist um að afla fjármagns til þeirra framkvæmda. Og það er auðheyrt á undirtektum hér að ekki þarf að örvænta ef Samfylkingin kemst til valda þó að ekki hafi gerst neitt í jarðgöngum á Austurlandi þegar Alþfl. var í ríkisstjórn í fjögur ár á síðasta kjörtímabili. Ekki var nú mjög snarplega tekið til hendinni þá heldur, og ég hef ekki trú á að það breytist mikið.

Herra forseti. Ég skil það ákaflega vel að hv. þm. fagni liðsstyrknum frá samfylkingarmönnum að afloknum kosningum því að ekki er vanþörf á. En af því að hann þorði að fara í samanburð á framkvæmdum í vegamálum á síðasta kjörtímabili á krepputímunum og á yfirstandandi kjörtímabili á góðæristímum, þá þori ég svo sannarlega í þann samanburð í hverju einasta kjördæmi, hv. þm. Auðvitað var ekkert um það að ræða, og það er ómerkilegur útúrsnúningur að halda því fram að einhverjum hafi komið það til hugar og engum datt það í hug raunar, að fara í framkvæmdir við jarðgöng á Austurlandi á sama tíma og menn voru í fullum gangi við jarðgangagerð á Vestfjörðum. Það þurfti auðvitað að ljúka þeim fyrst. Það tókst á síðasta kjörtímabili. En áformin voru þau að þá í kjölfarið færi í gang vinna við næstu jarðgöng. Að undanskildum Hvalfjarðargöngum sem eru auðvitað sérverkefni og unnið að miklu leyti af hálfu einkaaðila og sveitarfélaga og notendur borga brúsann að mestu leyti þó að síðasta ríkisstjórn hafi stutt framgang þess verks í upphafi og raunar ríkisstjórnin sem nú situr einnig, þá hefur í þeim efnum nákvæmlega ekkert gerst, og ekki er einu sinni fyrirliggjandi ákvörðun í málinu. Þetta er kjarni málsins og við þann veruleika verður hv. þm. Jón Kristjánsson að lifa eins og ríkisstjórnin öll.

Herra forseti. Það er yfirleitt viðkvæðið ef talað er um fortíðina í þessum sal að heimskreppan mikla hafi verið á síðasta kjörtímabili. Það er yfirleitt viðkvæðið þegar einhver samanburðarfræði er uppi. Það er auðvitað mjög orðum aukið. Það er að vísu alveg rétt að núv. ríkisstjórn hefur komið málum þannig fyrir að uppsveifla er í atvinnulífinu og hægt hefur verið og er búið að leggja grunn að því að taka á bæði í vegagerð og fleiru. Samþykkt hefur verið metnaðarfull vegáætlun þó að jarðgangagerð sé ekki þar inni og staðið hefur verið við hana með fjárlögum þessa árs. Það hefur verið lagður grunnur að því vegna þess að ríkisstjórnin hefur stuðlað að uppbyggingu atvinnulífs hér í landi og stýrt efnahagsmálum þannig að traustur grunnur hefur verið til staðar til að taka á í ýmsum málum. Ég er því alveg óhræddur við samanburðarfræði og hún er ágæt í sjálfu sér. En það sem skiptir meira máli samt en samanburðarfræðin, þó að hún sé góðra gjalda verð, er að tala um framtíðina. Þetta mál sem hér er til umræðu snýst um framtíðina en taka þarf á fleiri málum og það skiptir náttúrlega höfuðmáli. Ég ætla ekki að eyða löngum tíma af dýrmætum tíma á síðustu dögum þingsins í samanburðarfræðina. Það gefst nægur tími til þess síðar þannig að ég læt hér staðar numið.

Herra forseti. Það er alveg hárrétt hjá hv. þm. að samanburðarfræðin er auðvitað takmörkunum háð. Það verður hins vegar ekkert undan því vikist að nefna þá staðreynd, af því að stundum vill bregða við að menn geri lítið úr þeim erfiðleikum sem voru í þjóðarbúinu 1991--1994 í efnahags- og atvinnulífi, að það eru rétt rúmir 100 milljarðar kr. sem hv. þm. Jón Kristjánsson hefur haft meira milli handanna í sinni fjárln. en forveri hans á síðasta kjörtímabili, og það munar nú heldur betur um minna. Ég reikna með að hv. þm. finni muninn á því hvort hann hafi á fjögurra ára tímabili 100 milljörðum meira milli handanna en minna. Það er talan sem við erum að eiga hér við. En þrátt fyrir þetta var það þannig á síðasta kjörtímabili að farið var í átaksverkefni á sviði vegagerðar og framlög til vegagerðar voru meiri en markaðir tekjustofnar sögðu til um. Og það var spýtt í, það var svo sannarlega gert. Á hinn bóginn er ég hjartanlega sammála hv. þm. Jóni Kristjánssyni að úr því sem komið er þýðir auðvitað ekkert að vera að vola það sem liðið er. Við erum búin að þrauka þessi fjögur ár. Nú er það framtíðin sem skiptir máli og það er bjartsýni í hugum fólks og við vonum það besta. Nú er tækifærið til að gera þær breytingar sem þarf í samfélaginu og ég vænti þess og trúi að kjósendur um landið allt, fyrir austan og vestan og sunnan og norðan grípi það tækifæri.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að lýsa ánægju minni yfir því að sú þáltill. sem ég og hv. þm. Egill Jónsson lögðum fram um undirbúning jarðganga milli Fáskrúðsfjarðar og Reyðarfjarðar skuli vera komin til afgreiðslu. Hitt er annað mál að hún hefur tekið nokkrum breytingum í umfjöllun samgn. og ég vil sérstaklega þakka hv. samgn. fyrir þá vinnu sem hún lagði á sig til að fjalla um málið og afgreiða það. Upphaflegt efni tillögunnar var að fela samgrh. að hefja nú þegar undirbúning að gerð jarðganga milli Fáskrúðsfjarðar og Reyðarfjarðar. Og sá undirbúningur mundi miða við að framkvæmdir mundu hefjast árið 2003. Í þessum umræðum hefur það verið nefnt að Austfirðingar hafi ekki getað komið sér saman um röð þeirra jarðganga sem vissulega allir ætluðust til að yrðu, þ.e. að næstu jarðgangaframkvæmdir yrðu á Austurlandi. Því er ekki að leyna að framlagning þessarar tillögu var m.a. til þess að fá fram vilja sveitarstjórna á Austurlandi og þeirra Austfirðinga sem um þessi mál fjalla. Eins og kemur fram í nál. voru það afskaplega jákvæðar umsagnir sem komu um nákvæmlega þessa tillögu þannig að ef sveitarstjórnir á Austurlandi eða Austfirðingar yrðu spurðir á þessum tímapunkti um afstöðu sína þá er nokkuð einsýnt hver viljinn væri á þessari stundu. Ég tel rétt að fara aðeins yfir og grípa niður í þær umsagnir sem bárust um tillöguna. Fyrsta skal þá telja samgöngunefnd SSA en í umsögn hennar segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Samgöngunefnd SSA tekur undir þingsályktunartillögu um jarðgangagerð á Austurlandi og leggur áherslu á fyrirliggjandi arðsemismat þeirrar framkvæmdar og minnir jafnframt á fyrirheit um jarðgangaframkvæmdir á Austurlandi.`` Í annan stað er hér umsögn stjórnar Sambands sveitarfélaga á Austurlandi og þar segir, með leyfi forseta: ,,Stjórn Sambands sveitarfélaga í Austurlandskjördæmi fagnar framkominni tillögu um jarðgangagerð á Austurlandi.`` Í mjög vandaðri umsögn Þróunarstofu Austurlands kemur mjög margt fram sem styður það að hafist verði handa um jarðgangagerð á Austurlandi og ég vil grípa niður í þá umsögn á nokkrum stöðum en þar segir, með leyfi forseta: ,,Hún mundi opna á nýjar lausnir til atvinnusköpunar og um leið efla uppbyggingu byggðarlaganna. Greiðari tenging þessara staða við Mið-Austurland mundi stækka atvinnusvæði íbúanna þar og auðvelda þeim aðgang að víðtækari þjónustu en nú er fyrir hendi. Um leið mundi Mið-Austurland styrkjast sem eitt vænlegasta samfellda þjónustu- og atvinnusvæði landsins. Jarðgöngin eru samgöngubót sem hraða mun framþróun í þjónustu austfirskra einkafyrirtækja á fjórðungsvísu.`` Einnig segir: ,,Sambærileg áhrif munu einnig verða varðandi hagræðingu í opinberri þjónustu og samþættingu á slíkri starfsemi og má í því sambandi nefna Skólaskrifstofu Austurlands, Heilbrigðiseftirlit Austurlands og hina nýju Heilbrigðisstofnun Austurlands.`` Og enn segir: ,,Nýir möguleikar og hagræði skapast varðandi samvinnu sjávarútvegsfyrirtækja á Austurlandi með greiðari og styttri flutningsleiðum á milli þeirra.`` ,,Markvisst er unnið að því að markaðssetja Reyðarfjörð sem uppbyggingarsvæði fyrir erlenda fjárfesta. Fram hefur komið í þeirri vinnu að bættar samgöngur og samtenging á sem stærstu svæði umhverfis Reyðarfjörð mun hafa mikil áhrif varðandi ákvarðanatöku í þeim efnum.`` Síðar segir: ,,Jarðgöng munu styrkja hugmyndir um uppbyggingu á öflugum þjónustukjarna og vaxtarsvæði á Miðausturlandi.`` Og enn fremur: ,,Jarðgangagerðin sem tillaga er gerð um mun gera fleirum kleift að taka þátt í umfangsmiklum verkefnum á sviði lista og menningarmála og í raun hvetja til slíkra verka.`` ,,Jarðgöngin mundu gera fleirum kleift að sækja menningarviðburði í fyrirhugað menningarhús á Miðausturlandi og gera þessa hugmynd um leið raunhæfari.`` ,,Búast má við að sjálfsímynd og samkennd íbúa Austurlands styrkist með tilkomu fyrirhugaðra jarðganga.`` Og að síðustu vil ég nefna að hér segir: ,,Auk þeirra atriða sem nefnd hafa verið varðandi samfélags-, byggða- og atvinnuþróun er rétt að benda á að ætla má að arðsemi jarðganganna geti orðið mun meiri en fram kemur í tillögunni.`` --- Og síðan eru færð rök að því. Hæstv. forseti. Ég vil vitna í fleiri umsagnir sem borist hafa um tillöguna. Hér er umsögn Stöðvarhrepps en þar segir, með leyfi forseta: ,,Hreppsnefnd Stöðvarhrepps telur umrædd jarðgöng höfuðforsendu eflingar byggðar á Austurlandi og styður því þáltill. og er sammála þeim rökum sem fram koma í grg. með henni. Hreppsnefnd telur þó að tillagan ætti að ganga lengra varðandi upphaf framkvæmda, þ.e. að framkvæmdir hefjist á því tímabili sem skilgreint er í vegáætlun 1999--2002.`` Í umsögn Fjarðarbyggðar segir svo, með leyfi forseta: ,,Bæjarstjórn Fjarðarbyggðar fagnar framkomu þáltill. og því að umræður um gerð jarðganga á Austurlandi skuli hafnar á ný af fullri alvöru.`` Í umsögn Seyðisfjarðarkaupstaðar segir svo, með leyfi forseta: ,,Bæjarstjórn Seyðisfjarðar lýsir yfir fullum stuðningi við þáltill. frá Arnbjörgu Sveinsdóttur og Agli Jónssyni varðandi jarðgöng milli Reyðarfjarðar og Fáskrúðsfjarðar.`` 
            

Bíddu, þetta er allt önnur tillaga en hér er til umræðu.

Hæstv. forseti. Ég mun enn halda áfram að lesa upp úr þeim umsögnum sem borist hafa um þá þáltill. sem er til umræðu.

Og er vísað frá.

Hæstv. forseti. Vegna frammíkalla samgöngunefndarmanna sem hér heyrast þykir mér það nokkuð undarleg skýring ef þeir eru að lýsa sinni vinnu í samgn. með þeim hætti að þeir séu að vísa till. frá með því að afgreiða nál. með texta og grg. sem þeir hafa fallist á að flytja í þingsölum. Það finnst mér afskaplega undarlegt. Hæstv. forseti. Ég mun þá lesa úr umsögnum. Næst er umsögn frá Búðahreppi en þar segir, með leyfi forseta: ,,Hreppsráð Búðahrepps lýsir yfir ánægju sinni með framkomna þáltill. um undirbúning jarðganga milli Fáskrúðsfjarðar og Reyðarfjarðar. Það er einróma álit hreppsráðs að framangreind jarðgöng yrðu til að efla Austurland í heild sinni, bæði með tilliti til atvinnu- og byggðarsjónarmiða. Því lýsir hreppsráð yfir fullum stuðningi við tillöguna og vonar að hún verði þegar samþykkt og megi koma til framkvæmdar hið fyrsta.`` Hér kemur álit hreppsnefndar Fáskrúðsfjarðarhrepps, með leyfi forseta: ,,Hreppsnefnd Fáskrúðsfjarðarhrepps fagnar framkominni tillögu og telur þetta mikið hagsmunamál fyrir samgöngur á svæðinu.`` Svo er álit hreppsnefndar Breiðdalshrepps, með leyfi forseta: ,,Hreppsnefnd Breiðdalshrepps tekur undir þáltill. varðandi jarðgöng milli Fáskrúðsfjarðar og Reyðarfjarðar.`` Hreppsnefnd Borgarfjarðarhrepps segir svo, með leyfi forseta: ,,Hreppsnefndin mælir með samþykkt tillögunnar.`` Í umsögn frá Austur-Héraði segir, með leyfi forseta: ,,Bæjarstjórn Austur-Héraðs telur hér hreyft mjög brýnu máli og hvetur alla þingmenn kjördæmisins til sameinast um tillöguflutning sem miði að því að tryggja að jarðgangaframkvæmdir á Austurlandi verði næstar í röð slíkra stórverkefna hérlendis.`` Síðast kem ég að umsögn sveitarstjórnar Vopnafjarðarhrepps. Þar segir svo, með leyfi forseta: ,,Hreppsnefnd Vopnafjarðar getur því ekki tekið undir þáltill. um að fyrstu jarðgöng verði milli Fáskrúðsfjarðar og Reyðarfjarðar, nema einnig verði ráðist í jarðgöng milli Vopnafjarðar og Héraðs.`` Eins og fram kemur er ekki verið að leggjast gegn tillögunni heldur eingöngu reiknað með því að á sama tíma verði hægt að fara í jarðgöng milli Vopnafjarðar og Héraðs. Hæstv. forseti. Þær umsagnir sem hafa verið lesnar upp sýna mjög vel samstöðu Austfirðinga um að þeir taka undir tillöguflutninginn. Kannski er rétt að fara aðeins yfir það, og ég mun vísa í nokkur þskj. þar að lútandi, að um alllanga hríð hefur það verið vilji Alþingis að næsta jarðgangagerð færi fram á Austurlandi. Ég er með þál. um vegáætlun fyrir árin 1989--1992 og þar er einmitt gert ráð fyrir því að röð jarðganga verði slík að Ólafsfjarðarmúli fái fjármagn á árunum 1989, 1990 og 1991, Vestfjarðagöng fái rannsóknarfé á fyrstu árum áætlunarinnar og síðan verði hafist handa um framkvæmdir á árinu 1992. Austurlandsgöng eru komin þarna inn með rannsóknarfé á árunum 1991--1992. Þáltill. sem var lögð fyrir Alþingi á 113. löggjafarþingi, 1990--1991, vann starfshópur sem í var margt merkra manna. Ég mun lesa upp hverjir stóðu að þessari tillögugerð. Það voru Ólafur Steinar Valdimarsson, Skúli Alexandersson, Eiður Guðnason, Stefán Guðmundsson, Stefán Valgeirsson, Málmfríður Sigurðardóttir, Halldór Blöndal,  ,,Með hliðsjón af þessari sérstöðu í fjármögnun og svo hinu að hér er um mjög dýr verkefni að ræða, telur starfshópurinn eðlilegt að hann geri tillögu um röðun þessara verkefna. Fara þær hér á eftir. Ítreka ber að einungis eru gerðar tillögur um röðun verkefna á þrjú tímabil og því komast ekki öll verkefni að.`` Röðunin er sú að lokið verði við Ólafsfjarðarmúla með fjárveitingu á fyrsta tímabili, síðan komi Vestfjarðagöng á fyrsta og öðru tímabili og byrjunarframkvæmdir Austfjarðaganga á öðru tímabili, sem reiknað var með að yrði 1998, og síðan framhaldsfjárveitingar á þriðja tímabili. Ég tel rétt að rifja þetta upp vegna þeirrar umræðu sem hefur farið fram víða í þjóðfélaginu um söguna að baki þess að menn hafa yfir höfuð verið að ræða um jarðgöng á Austurlandi. Til enn frekari áréttingar um það að hér eru verkefni sem m.a. Sjálfstfl. hefur mjög mikinn áhuga á má sjá í drögum að landsfundarályktunum sem liggja nú fyrir landsfundi Sjálfstfl. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Treysta skal byggðarlög og tengja saman atvinnusvæði með hagkvæmri jarðgangagerð. Þannig er einnig tryggt að verkþekking og tækjakostur við jarðgangagerð haldist í landinu.`` Þó svo að fjármagn til framkvæmda við jarðgöng hafi ekki komist inn í langtímaáætlun um vegagerð þá er þar svo sannarlega fjármagn til rannsókna. Ég tel rétt að vitna í skýrslu sem var verið að dreifa á borð okkar þingmanna, þ.e. skýrslu samgrh. um framkvæmd vegáætlunar 1998. Þar segir á bls. 69 að innstæða varðandi fjármögnun Austurlandsganga sé samtals 27 millj. Skýringar þær sem þar koma fram eru eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Fjárveitingar geymast og verða notaðar til rannsókna og undirbúnings jarðgangagerðar á Austurlandi.`` Tillaga okkar þingmanna Sjálfstfl. á Austurlandi fól því í sér að hafist yrði handa um rannsóknir og það er náttúrlega alveg ljóst af þessum upplestri að til er fé til að hefja þessar rannsóknir. Einnig er alveg ljóst að í langtímavegáætlun er gert ráð fyrir á 120 millj. til jarðgangarannsókna á þessum 12 árum og að á þessu fyrsta tímabili, 1999--2002, eru 40 millj. til jarðgangarannsókna. Það eru þá til viðbótar 40 millj. við þær 27 sem þegar bíða vegna fyrri fjárveitinga til jarðgangarannsókna á Austurlandi. Ég fagna því að hv. samgn. náði niðurstöðu í málinu og skilar frá sér nál. Í tillögugreininni kemur fram að samgn. lítur svo á að það skipti mjög miklu máli að gerð verði úttekt á kostum sem taldir eru á jarðgangagerð á landinu, kostnaðarmat og arðsemismat einstakra framkvæmda og forgangsröðun verkefna. Það er mjög mikilvægt að samgrh. er falið að vinna að þessari áætlun, að langtímaáætlun um gerð jarðganga og að sérstaklega verði horft til framkvæmda sem rjúfa vetrareinangrun, koma í stað annarrar kostnaðarsamrar vegagerðar, stytta vegalengdir eða stækka atvinnusvæði. Það er afskaplega mikilvægt að þarna er komið inn á það að litið verði til þess hvort hægt er að hætta við aðrar kostnaðarsamar framkvæmdir. Það er alveg ljóst að ef af jarðgangagerð milli Fáskrúðsfjarðar og Reyðarfjarðar verður, þá er hægt að hætta við framkvæmdir um Vattarnesskriður og svokallað Handarhald. Þetta er stór þáttur í því að arðsemismat á þessari framkvæmd er mjög hátt. Því munu menn líta mjög til þess þegar farið verður að vinna að þessari langtímaáætlun. Til enn frekari áréttingar á þessu er m.a. hægt að komast hjá dýrum öryggisaðgerðum í Vattarnesskriðum sem við getum alveg reiknað með að farið verði fram á til viðbótar þeirri kostnaðaráætlun sem gert er ráð fyrir í vegáætlun. Auk þess verður hægt að leggja af vetrarþjónustu á Breiðdalsheiði og enn fremur fresta vegaframkvæmdum um Breiðdalsheiði sem eru nú þegar áætlaðar. Í grg. upphaflegrar tillögu okkar kemur mjög skýrt fram að arðsemi þessarar vegagerðar er mjög mikil. Ég tel að ég þurfi ekki að færa frekari rök að því að það er trú mín að fyrstu jarðgöng sem menn líta til, með tilliti til forsögunnar, verði þessi jarðgöng. Nú höfum við álit sveitarstjórna á Austurlandi um að þetta séu jarðgöng sem Austfirðingar geta sæst um og mikil trú er á því að þessi jarðgöng muni hafa mikil áhrif á byggðaþróun og atvinnuuppbyggingu á Austurlandi.

Herra forseti. Ég var ekki viðstödd þegar þetta nál. var afgreitt úr samgn. en það er alveg ljóst að þegar þessi tillaga, sem hv. 5. þm. Austurl. virtist vera að mæla hér fyrir, var til umræðu í nefndinni þá var ekki meiri hluti fyrir því að samþykkja hana. Aftur á móti hefur þetta greinilega verið afgreitt þannig að það er allt önnur tillaga sem verið er að samþykkja hér. Og það eina sem er sameiginlegt með tillögu hv. þm. og þeirri tillögu sem samgn. samþykkir er að orðið ,,jarðgöng`` kemur fyrir í báðum tillögunum. Það er ekki mikið meira sameiginlegt með þessum tillögum. Fyrr í dag var verið að tala um að einhver málflutningur ætti heima í brandarabanka. Þá liggur nú við að þessi málflutningur sjálfstæðismanna í málinu eigi heima í brandarabanka því að þetta er alveg fyrir neðan allar hellur. Ég furða mig á þessum vinnubrögðum og furða mig á því að þingnefnd skuli afgreiða frá sér að verið sé að samþykkja till. til þál. um undirbúning jarðganga milli Fáskrúðsfjarðar og Reyðarfjarðar. Síðan kemur tillagan sem samþykkt er og hún er bara um allt annað efni,  Þetta er bara allt annað mál. Og vera síðan að lesa upp úr einhverjum umsögnum um allt aðra þáltill. um jarðgöng milli Fáskrúðsfjarðar og Reyðarfjarðar. Ég efast ekkert um að það geti orðið ágætis göng verði þau gerð en þetta er bara allt annað mál og allt önnur tillaga sem verið er að samþykkja hérna.

Hæstv. forseti. Ég heyri að hér er kominn fram sjálfskipaður brandarabankastjóri sem metur og úthlutar þessari ágætu einkunn. Ég verð nú að harma það að þingmaðurinn hafi ekki átt þess kost að gegna skyldum sínum í samgn. þegar þessi tillaga var afgreidd. En það reyndi reyndar, held ég, aldrei á það hvort meiri hluti væri fyrir því að afgreiða tillöguna óbreytta. Það kom hins vegar fram, eftir þeim upplýsingum sem ég hef, í vinnu nefndarinnar að taka þessi jarðgangamál sem heild og koma fram með þá tillögu sem hér er, þ.e. að unnin skuli langtímaáætlun um gerð jarðganga á Íslandi. Ég er afskaplega ánægð með hvernig þessi tillaga var afgreidd frá samgn. og hef þakkað henni fyrir vinnu sína og skal endurtaka það hér að þetta er vel unnið hjá samgn. og mun vegna málefnisins verða mjög til framdráttar þeirri vinnu sem auðvitað þarf að fara fram í rannsóknum á jarðgangakostum á Íslandi.

Herra forseti. Vissulega er ástæða til að gera langtímaáætlun um jarðgöng. En það var alls ekki það sem tillagan fjallaði um, sem hv. þm. var að tala fyrir áðan í löngu máli. Ég kom að vinnu þegar verið var að fjalla um þessa þál. í samgn. og verð að segja það að mér finnst mjög óviðeigandi miðað við vinnubrögð í vegáætlun að vera að koma með nánast kosningaloforð um ákveðin jarðgöng rétt fyrir kosningar, eins og hér var verið að leggja fram í þessari þáltill. upprunalega. En ég þakka fyrir bankastjóratilnefninguna sem ég tók eftir að barst úr Skagafirði.

Hæstv. forseti. Sú tillaga sem flutt var hér hafði reyndar ekkert með vinnu við vegáætlun að gera. Þetta er sérstök tillaga sem flutt var um þetta málefni þar sem ályktað var um að fela samgrh. að hefja undirbúning að gerð jarðganga milli Fáskrúðsfjarðar og Reyðarfjarðar. Auðvitað verða engin jarðgöng framkvæmd nema með rannsóknum og fyrir liggur að til er rannsóknarfé á vegáætlun fyrir Austurlandsgöng og ég rakti það m.a. í máli mínu þannig að ekki er um nein yfirboð að ræða, ef það er það sem hv. þm. var að ýja að. Hér liggur fyrir fjármagn. Eingöngu þarf að ákveða að hefja rannsóknarvinnuna eins og fjármagn er til fyrir.

Herra forseti. Hér er verið að ræða tillögu samgn. um afgreiðslu á till. til þál. Sú tillaga hljóðaði svo: ,,Alþingi ályktar að fela samgönguráðherra að hefja nú þegar undirbúning að gerð jarðganga milli Fáskrúðsfjarðar og Reyðarfjarðar. Miðað verði við að framkvæmdir hefjist árið 2003.`` Skýr tillaga. Hins vegar afgreiðir samgn. málið þannig að hún leggur til að tillagan verði samþykkt, tillagan sem ég nefndi, tekur síðan orðrétt upp úr annarri tillögu sem flutt var af hv. þm. Magnúsi Stefánssyni og fleirum um að fela samgrh. að vinna að langtímaáætlun um gerð jarðganga. Það er hvergi í afgreiðslu samgn. vikið að málefnum upphaflegu tillögunnar. Ég spyr hæstv. forseta hvort hér sé um eðlilega og þinglega meðferð að ræða, hvort ekki hefði þá verið við hæfi að samgn., sem vitaskuld er fær nefnd, hefði flutt sameiginlega tillögu og þá afgreitt efnisatriði í tillögu hv. þm. Magnúsar Stefánssonar og fleiri, hafi sú tillaga ekki verið komin til nefndarinnar, eins og mér skilst að hafi verið. Ég tel, herra forseti, að um sé að ræða fullkomlega óeðlileg vinnubrögð sem okkur hér í þingsal er boðið upp á, að til umræðu er tillaga sem afgreidd er í nefnd með annarri tillögu og síðan komi þingmenn hér upp og flytji kjördæmaræður um jarðgöng á Austurlandi eða hvar sem er. Þetta eru ekki boðleg vinnubrögð, herra forseti, og þess vegna vil ég spyrja hæstv. forseta hvort hann telji eðlilega að málum staðið í umræðunni og við afgreiðslu þeirra þingskjala sem liggja fyrir.

Forseti vill svara þeirri fyrirspurn hv. þm. fyrir sig. Hér liggur fyrir afgreiðsla þar sem sjö hv. nefndarmenn í samgn. hafa náð saman um svo breytta tillögu. Það er niðurstaða sem þessi þinglega nefnd hefur tekið. Forseti skal að vísu viðurkenna það fyrir sitt leyti að hér er um nýja tillögu að ræða og hefði þess vegna verið eðlilegri á nýju þingskjali því hún er allt annars efnis. En þetta er niðurstaða samgn. og þannig hefur málið komið aftur inn í þingið.

Virðulegi forseti. Þegar mál er komið til nefndar er það auðvitað nefndin sem tekur um það ákvörðun á eðlilegum forsendum hvernig málið er afgreitt. Það var niðurstaða nefndarinnar, eftir að hafa farið yfir málið í heild sinni og skoðað það, að eðlilegast væri að afgreiða það á þann hátt sem nefndin komst að niðurstöðu um. Ég vek athygli á því að ekki er um að ræða afgreiðslu meiri hluta nefndarinnar. Hér er um að ræða afgreiðslu nefndarinnar, allra þeirra nefndarmanna sem voru viðstaddir, sem voru fulltrúar allra þeirra stjórnmálaflokka sem eiga sæti í samgn. Alþingis. Ég kannaði það sérstaklega á sínum tíma hvort fordæmi væru fyrir því að gera verulegar breytingar á efnisatriði tillögu og niðurstaðan var sú að til væru fordæmi um það. Eins og rakið er í raun í nál. er ekki verið að draga neina fjöður yfir að það er verið að gera miklar breytingar á þessari tillögu, grundvallarbreytingar. Vakin er athygli á því í síðustu mgr. á 1. bls. að mikil umræða hafi verið um gerð jarðganga og þess vegna hafi nefndin komist að þeirri niðurstöðu að skynsamlegast væri að höggva á þann hnút í umræðunni og reyna að færa hana inn í þennan farveg með því að setja málið upp eins og þarna er verið að gera og það er gert með þessu móti. Líka er vísað í tillögu hv. þm. Magnúsar Stefánssonar, og ég rakti það í ræðu minni áðan, að þetta sé, eins og segir í nál., ,,í samræmi við tillögu til þingsályktunar um langtímaáætlun um jarðgangagerð sem nú liggur fyrir Alþingi og Magnús Stefánsson o.fl. eru flutningsmenn að. Í tillögugreininni, eins og samgöngunefnd leggur til að hún verði, er að talsverðu leyti stuðst við fyrrgreinda tillögu.`` Ekki þó að öllu leyti en að talsverðu leyti. Í þessari tillögu eru líka tekin upp efnisatriði sem lúta alveg sérstaklega að tillögu þeirri sem upphaflega var lögð fram fyrir samgn. Hér er því alveg eðlilega að verki staðið og auðvitað á valdi nefndarinnar að gera efnislegar breytingar á tillögutextanum. Ég hef líka tekið þátt í því, til að mynda í starfi einstakra nefnda, að teknar hafa verið upp nýjar efnisbreytingar við tiltekin frumvörp sem hafa verið á leið til nefndar sem hefur haft viðkomandi mál til meðhöndlunar. Það eru því alls konar aðferðir til við það og alls konar útgáfur af niðurstöðum nefndarstarfs sem hafa birst okkur í þinginu þannig að það ætti ekki að koma neinum á óvart.

Virðulegi forseti. Í tillögu samgn. eru öll þau efnisatriði sem lögð voru fram í tillögu okkar Arnbjargar Sveinsdóttur og sumt í afgreiðslu samgn. er með sama orðalagi. Þetta er því allt saman innan venjulegra vinnubragða í þinginu. Mér finnst hins vegar sérstök ástæða til að segja frá því að undir stjórn forseta þingsins, sem var að kveða hér upp einhvern úrskurð, þá var ályktunum sem lagðar voru fyrir landbn. gjörbreytt og vona ég að hæstv. forseti muni eftir því. 

Þetta snýr ekki að því efni sem er til umræðu og forseti vill taka fram að hann sagði sína skoðun sem forseti áðan að hér kemur fram nál. um jarðgöng milli Fáskrúðsfjarðar og Reyðarfjarðar. Síðar er sagt: ,,Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt með svofelldum breytingum.`` Síðan kemur ný tillaga sem ekkert fjallar um það efni sem var í þessari tillögu. Forseti gat því ekki annað en tekið undir það sem hv. 11. þm. Reykn. spurði hann um og felldi engan úrskurð um málið en sagði eingöngu að hér hefðu sjö hv. þm., sem allir sitja í samgn., náð saman um svohljóðandi breytingu. Hitt málið kemur þessu ekki við. Forseti skilur vel að oft verða efnislegar breytingar á málum og þau samþykkt með breytingum. Forseti tók undir það að þetta mál væri nokkuð óvenjulegt en vill samt ekki um það deila. En hægt er að ræða það í forsn. og fara yfir það.

Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þetta mál mitt. Það að hefja máls á þessu er að benda á með hvaða hætti þetta kemur hér fram. Hv. formaður nefndarinnar sagði að í lagi væri að breyta á eðlilegum forsendum og talað er um miklar breytingar á tillögunni. Ekkert af þessu er gert. Og það sem hv. þm. Egill Jónsson sagði, að stuðst væri við eða notað úr tillögu þeirra flm. að tillögunni, er ekki rétt. Það er ekkert í afgreiðslu samgn. úr tillögu flutningsmanna. Tillaga samgn. er orðrétt tillaga Magnúsar Stefánssonar og fleiri, fyrir utan það að bætt er við einni setningu. Sú setning er ekki úr tillögu frá flm. en vafalítið er vikið að þeim efnisatriðum í greinargerð. Ég er ekki að ræða um þetta heldur um fundarstjórn forseta. Ég tel að forseti hafi svarað þeim spurningum sem ég beindi til hans varðandi málsmeðferð. Hann hefur skýrt hvernig þetta væri fram komið. Aðrir nefndarmenn hafa einnig skipst á skoðunum um það. Ég stend enn við það sem ég sagði í upphafi. Nefndin hefði að átt að vinna málið öðruvísi en gert er með þessari afgreiðslu. Ég get haft ýmsar skoðanir á jarðgangagerð, hvort sem er á Austfjörðum eða annars staðar. Það er ekki efni þessarar umræðu. Ég var formlega að biðja hæstv. forseta að leggja mat á þingskjöl sem lágu hér fyrir og hann hefur að mínu mati dregið skýra mynd af því.

Hæstv. forseti. Það er kannski að bera í bakkafullan lækinn, eftir mjög svo sérkennilegar umræður hér í dag, að lýsa undrun sinni á meðferð mála hér á hinu háa Alþingi. Tillagan sem hér liggur fyrir hefur ekki náð fram að ganga í nefndinni. Það liggur alveg ljóst fyrir. Þegar þannig stendur á að nefndin kýs að búa til aðra tillögu um allt annað efni þá var a.m.k. siður að það væri nefndin sjálf sem bæri fram nýja tillögu á nýju þingskjali. Enn sérkennilegra er að lesa í nál. frá nefndinni vitnað sérstaklega í tillögu frá hv. þm. Magnúsi Stefánssyni. Sú tillaga liggur óafgreidd en er notuð í brtt. á þessari tillögu. Ég spyr nú: Hefði ekki verið eðlilegra, hæstv. forseti, þó ekki sé ég ósammála niðurstöðu forseta, að báðar tillögurnar hefðu verið afgreiddar undir sama hatti, tillaga hv. þm. Arnbjargar Sveinsdóttur og Magnúsar Stefánssonar, með nýrri tillögu sem hv. samgn. flytti? Þetta væri hin rétta málsmeðferð. Eftir að hafa stjórnað þessu þingi í nokkur ár þá leyfi ég mér að þykjast hafa svolítið vit á þessu. Ég held að þessi meðferð máls sé gjörsamlega ný af nálinni og segi dálítið um, hæstv. forseti, hversu lítið eftirlit er með formi þingmála á hinu háa Alþingi. Svona málsmeðferð á auðvitað ekkert að koma inn í þingsal. Svona málsmeðferð á að stöðva einhvers staðar í þinginu áður en þetta kemur fram. Ég held að þingheimur gæti vísað þessu aftur til hv. samgn. og óskað eftir að báðar tillögurnar, hv. þm. Magnúsar Stefánssonar og umrædd tillaga, sem eins og menn segja hér réttilega er einfaldlega um allt annað, verði teknar aftur fyrir í nefndinni og nefndin skili síðan tillögunni sem hér birtist sem brtt. í nál. sem sinni. Þetta gengur ekki, hæstv. forseti.

Virðulegur forseti. Ég var kvaddur í síma hér og missti af úrskurði hæstv. forseta um málið. Ég held að ég átti mig nú á því sem málið snýst um. Ég hef litið yfir þingskjölin. Ég verð að lýsa yfir undrun á málsmeðferðinni sem hér er viðhöfð af hv. samgn. Hún er í raun þannig að maður trúir ekki sínum eigin augum, að slíkt sé viðhaft hér á hv. Alþingi. Ég hlýt því að skora á hæstv. forseta að hlutast til um, að svo miklu leyti sem það getur verið í valdi hans, að þetta mál verði afturkallað og fari til nefndar til að fá eðlilega málsmeðferð. Mér finnst að það hljóti að þurfa að gera þá bragarbót eftir þessi ósköp. Þessi tillaga sem birtist hér sem breyting og er með vísun til þingmáls 356 um jarðgöng milli Fáskrúðsfjarðar og Reyðarfjarðar hefur í raun ekkert með það þingmál að gera. Tillagan getur átt við hvaðeina, hvar sem er á landinu, og algerlega misskilin skilaboð að ætla að fella þetta undir þetta þingmál. Ég treysti hæstv. forseta til að hlutast til um að samgn. fái málið til athugunar á nýjan leik. Slík vinnubrögð eru fáheyrð. Ég átta mig ekki á því hvernig virðuleg þingnefnd, að ég hélt undir traustri forustu, getur lent í slíku foraði sem hér er um að ræða. Ég hlýt að lýsa vonbrigðum með að þetta skuli yfirleitt slæðast inn í þingsali eins og hér er. Vald þingnefnda á afgreiðslu mála er mikið en fyrr má nú vera, virðulegur forseti.

Virðulegi forseti. Náttúrlega liggur alveg ljóst fyrir hver ástæðan er fyrir því að þessar tvær tillögur eru ekki afgreiddar með sömu fyrirsögn. Það var ekki einu sinni mælt fyrir þáltill. Magnúsar Stefánssonar og fleiri hv. þm., hér í þinginu. Til þess að tillögur séu teknar til meðferðar, afgreiddar og ræddar í þingnefndum þarf auðvitað að mæla fyrir þeim í þinginu. Það liggur fyrir að ef þær aðstæður hefðu verið þá hefðu þessar tillögur verið afgreiddar á sama þingskjali. En þannig fór ekki. Tillaga Magnúsar Stefánssonar kom aldrei til afgreiðslu og aldrei til umræðu í samgn. sem slík. Þess vegna var hún auðvitað ekki afgreidd á þessu þingskjali. Málið er nú ekki margbrotnara en þetta. Það væri alveg nýtt hér í þingstörfum ef fjallað yrði um mál og þau afgreidd, án þess að talað væri fyrir þeim í þinginu.

Nefndir flytja tillögur.

Virðulegi forseti. Það þarf í sjálfu sér ekki að orðlengja þetta mál mikið frekar. Ég gerði áðan grein fyrir því hvernig þessi mál hefði borið að. Ég gerði grein fyrir því að nefndin hefði samhljóða komist að niðurstöðu. Fulltrúar allra þessara stjórnmálaflokka sem á annað borð eiga sæti í samgn. komust að samhljóða niðurstöðu. Í nefndinni var fullkomin samstaða um að fara í málið eins og hér getur að líta. Ég kynnti mér það á sínum tíma að fordæmi væru fyrir viðlíka þannig að ekkert var óeðlilegt við að vinna málið svona. Það sem gerðist var einfaldlega að upp voru komnar aðrar aðstæður í umræðunni þegar málið kom til lokaafgreiðslu nefndarinnar. Málið hafði verið rætt á einum fundi, farið yfir umsagnir eins og gengur en síðan hafði umræðan þróast og nefndin komst að þessari niðurstöðu sem hér getur að líta. Það er alveg rétt sem hv. 3. þm. Austurl. vakti athygli á, að málið sem við m.a. studdumst við og gerum rækilega grein fyrir hér í nál. hv. samgn., þ.e. þingmál hv. þm. Magnúsar Stefánssonar og fleiri, var ekki komið til nefndarinnar. Því gátum við ekki tekið það til efnislegrar umfjöllunar. Við studdumst hins vegar við þetta mál eins og við vekjum athygli á og við fjöllum um þetta mál í ljósi breyttra aðstæðna og þannig kom það út úr nefndinni. Það er eðlilegt að það komi með þessum hætti enda var það samhljóða niðurstaða allra nefndarmanna sem viðstaddir voru umræðuna, sjö fulltrúar fjögurra stjórnmálaflokka, þannig að engin ástæða var til að ætla annað en prýðileg sátt ætti að nást um þetta mál og þessa efnislegu niðurstöðu.

Herra forseti. Hér greinilega kominn upp mikill vandi í þinghaldinu. Það vill svo til að sá sem hér talar var næstur á mælendaskrá. Ég hafði hugsað mér að byrja mál mitt á því að gera athugasemdir, hliðstæðar þeim sem hér hafa nú komið fram frá allmörgum hv. þm. undir liðnum ,,um fundarstjórn forseta``. Ég tek undir þær athugasemdir er fram hafa komið. Ég tel ljóst, herra forseti, að hv. samgn. hafi hér lent í ógöngum. Hún hefur raunar keyrt út af og það er náttúrlega ekki gott að sjálf samgn. lendi úti í mýri. Ég held það sé einboðið til þess að einfalda hér umræður og flýta fyrir þingstörfum að nefndin kalli þetta skjal til baka og leggi efnislega sömu tillgr. fyrir sem sjálfstæða tillögu sína. Það er alveg augljóst mál, herra forseti, og fer mjög illa á því að gera þetta svona. Hv. samgn. verður auðvitað að þola að um störf hennar sé rætt og þau jafnvel gagnrýnd eins og önnur mannanna verk. Það er gert af góðum hug. Þegar málið er skoðað, þá er ekki hægt að mæla á móti því að afgreiðsla málsins er óeðlileg. Það jaðrar við að hægt sé að segja að hún sé óþingleg. Það er misvísandi að kalla þetta afgreiðslu á tillögu sem er um allt annað mál. Hér var meira að segja gengið svo langt í umræðum að lesa upp umsagnir um tillögu sem fjallar um allt annað en það sem nú á að fara að samþykkja hér samkvæmt þessari tillgr. Það neyðarlega er, herra forseti, að tillagan, skv. brtt. samgn., er miklu líkari tillögu Magnúsar Stefánssonar og fleiri og er miklu nær því að vera efnislega skyld henni. Þar er þó verið að leggja til vinnu að langtímaáætlun í jarðgangagerð. 

Forseti sér að mikill ófriður ríkir um málið og ekki líklegt að umræðu um það ljúki þannig að hann vill gefa hv. þm., ekki síst samgn., tækifæri til að skoða það meðan önnur mál verða rædd. Umræðu um þetta mál er frestað í bili.

Má ég ræða um fundarstjórn forseta?

Hæstv. forseti. Ég held að enn sé ástæða til að benda á að samgn. kemst að niðurstöðu um afgreiðslu á tillögu sem er 356. mál á dagskrá þessa þings. Í samgn. eru fulltrúar frá flestum stjórnmálaöflum á Íslandi. Er einhver vafi á þessu? Hér er um að ræða efnislega niðurstöðu sem þingnefnd kemst að, samhljóða.

Forseti tekur fram að hann hefur frestað þessu máli um sinn.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. frá landbn. um tillögu til þál. um landslið hestamanna. Nefndin hefur fjallað um málið og farið yfir umsagnir sem bárust. Tillögugreinin var orðuð þannig að landbrh. væri falið að koma á fót landsliði hestamanna, sem væri falið að kynna íslenska hestinn, t.d. með því að koma fram fyrir Íslands hönd við hátíðleg tækifæri og opinberar móttökur erlendra þjóðhöfðingja og skipaður yrði starfshópur sem mótaði tillögur um hvernig kostnaði verði mætt og um hlutverk liðsins. Hv. landbn. fjallaði um þetta mál og sendi til umsagnar. Jákvæðar umsagnir bárust frá Bændasamtökum Íslands, Félagi tamningarmanna og Íþróttasambandi Íslands. Ég vil geta þess að hv. landbn. sendi málið til skrifstofu forseta Íslands til umsagnar. Frá forsetaembættinu barst umsögn um þetta efni og samkvæmt því sem fróðir menn segja er þetta í fyrsta skipti sem skrifstofa forseta Íslands tjáir sig um þingmál. Þingmáli hefur sennilega ekki verið vísað með þessum hætti til skrifstofu forseta Íslands. Ástæðan fyrir því að málinu var vísað til skrifstofu forseta Íslands er sú að í tillgr. var lagt til að íslenski hesturinn kæmi fram fyrir Íslands hönd við opinberar móttökur erlendra þjóðhöfðingja. Í umsögn skrifstofu forseta var ferlinu við móttökur lýst og ekki tekin bein afstaða, enda vart hægt að ætlast til þess, þ.e. til tillögunnar sjálfrar. Þó er hægt að segja að í þeirri umsögn hafi verið jákvæður hljómur gagnvart efni tillögunnar. Mér þótti, herra forseti, ástæða til að geta um þetta nýmæli í þingsögunni, eftir því sem forsetaritari tjáði nefndarritara landbn. Landbn. ákvað hins vegar að gera breytingar á tillögunni og leggur til að fyrirsögn tillögunnar verði Tillaga til þál. um íslenska hestinn, og að tillgr. orðist þannig: ,,Alþingi ályktar að fela landbúnaðarráðherra að undirbúa í samvinnu við önnur stjórnvöld og samtök að íslenskir hestar og hestamenn gegni veigamiklu hlutverki við opinberar móttökur erlendra þjóðhöfðingja og við önnur hátíðleg tækifæri.`` Með þessum hætti, herra forseti, er náð utan um eitt aðalefnisatriðið í þessari tillögu, hvernig íslenskir hestar og hestamenn geti komið að opinberum móttökum og öðrum hátíðlegum tækifærum og hvernig að því verði unnið. Undir nál. rita allir nefndarmenn, hv. þm. Lúðvík Bergvinsson með fyrirvara, en tveir hv. alþingismenn voru fjarverandi afgreiðslu málsins, þeir Guðjón Guðmundsson hv. þm. og Hjálmar Jónsson hv. þm. Ég vil geta þess, herra forseti, að landbn. telur að með afgreiðslu sinni hafi hún lagt til góða afgreiðslu á þessu þingmáli en hæstv. forseta er málið nokkuð skylt því hann var 1. flm. að þeirri tillögu sem hér um ræðir.

Virðulegi forseti. Við það að heyra frásögn hv. frsm. af því að mál þetta hefði verið sent til umsagnar skrifstofu forseta Íslands rifjuðust upp fyrir mér orð sem stundum féllu fyrr á öldinni: Þetta eru greinilega söguleg tíðindi. Ég geri ráð fyrir að fyrir ýmsum fleirum rifjist ýmislegt upp er þessi orð eru látin falla. Það sem vekur athygli mína við þetta mál er fyrst og fremst það að á sínum tíma hlaut þetta allnokkra opinbera umræðu. Það sem einkanlega vekur athygli við umfjöllun um þetta mál er að hér sýnist mér hv. landbn. hafa farið svipaðar leiðir og við gerðum í samgn. Alþingis fyrir skömmu. Landbn. hefur metið þetta mál frá grunni, farið í það mjög sjálfstætt og komist að efnislegri niðurstöðu sem í veigamiklum atriðum er frábrugðið því sem getur að líta í sjálfri tillgr. sem lögð var fyrir landbn. þingsins. Það er hið ágætasta mál vegna þess einfaldlega að þannig á þingnefnd að vinna. Hún á að vinna sjálfstætt að málatilbúnaði sínum. Stundum er undan því kvartað í þessum ræðustóli að menn vinni ekki sjálfstætt í nefndum Alþingis, menn séu í einhvers konar hlutverki stimpilpúðans fyrir framkvæmdarvaldið og þori ekki að hreyfa legg né lið eða breyta nokkrum hlut. Hér er að vísu á ferðinni þingmannatillaga, hin prýðilegasta tillaga út af fyrir sig og athyglisverð hugmynd. Landbn. Alþingis hefur hins vegar kosið að hverfa frá grundvallarhugmyndinni. Allir ættu að sjá, þegar þeir lesa þessa tillögu til þál., út á hvað hún gengur. Hún gengur út á að búa til landslið hestamanna. Það er grundvallaratriðið enda kemur það fram í heiti tillögunnar, Tillaga til þál. um landslið hestamanna. Nú skulum við leita með logandi ljósi að hugmyndinni um ,,landslið hestamanna``. Ef við lesum tillögugreinina eins og hv. landbn. Alþingis afgreiddi hana þá kemur í fyrsta lagi í ljós að hún breytti heiti tillögunnar. Hún heitir ekkert lengur tillaga til þál. um landslið hestamanna. Enda er það ekki skrýtið, það hugtak finnst ekki þegar við skoðum brtt. landbn. Það er horfið frá því og talað almennt um að gott sé nú að huga að því að landbrh. skoði það í samvinnu við önnur stjórnvöld og samtök að íslenskir hestar og hestamenn gegni veigamiklu hlutverki við móttökur, o.s.frv. Hér er merkingunni og hugmyndinni sem liggur að baki tillögunni snúið við í grundvallaratriðum. Þetta er ekki ámælisvert. Hér hefur landbn. einfaldlega farið efnislega yfir málið og skoðað með hliðsjón af sögulegri umsögn frá skrifstofu forseta Íslands, Bændasamtökunum, Félagi tamningamanna og Íþróttasambandinu, og komist að þeirri niðurstöðu að skynsamlegra væri að hverfa frá þessari hugmynd og setja fram annað mál en gera það samt sem áður í sama farvegi og till. til þál. um landslið hestamanna hafði skapað. Hið nákvæmlega sama höfum við oft á tíðum séð, að mál koma mjög breytt út úr þingnefndum og án þess að það veki sérstakar spurningar. Ég vil því bara, virðulegi forseti, ekki síst út af þeirri umræðu sem fram fór áðan, vekja athygli á því að hér er um að ræða nokkuð hliðstætt mál. Efni tillögunnar tekur grundvallarbreytingum í meðferð þingsins enda fór það ekkert á milli mála þegar hæstv. forseti tilkynnti um að þetta mál væri komið á dagskrá. Þá brast á skellihlátur í þinginu. Auðvitað var þeim þingmönnum, sem höfðu kynnt sér málin sem liggja hér fyrir, orðið ljóst hvaða mál ætti að ræða og hvernig það var allt saman í pottinn búið. Auðvitað brast hér á skellihlátur. Það var sérkennilegt fyrir hinn mæta hv. þm. Ágúst Einarsson, eftir að hafa fundið að efnismeðferð hv. samgn., að hafa það hlutskipti að mæla fyrir nál. landbn. með breytingum í svipuðum dúr. Þar var horfið frá grundvallaratriði þáltill. og farið almennum orðum um að gaman væri að hafa svolítið af hestum og hestamönnum þegar útlendingar koma í heimsókn. Er það ekki grundvallarbreyting frá því að hafa landslið hestamanna? Það á að hafa hesta og hestamenn einhvers staðar svona í nágrenninu þannig að útlendingar geti séð að til séu íslenskir hestar og knapar. Það sem í tillögunni felst er út af fyrir sig ágæt hugmynd. Ég mundi fagna því að mega eiga þess kost að fá að standa að þessari tillögu með landbn. Ég hefði gert það fyrirvaralaust ef ég hefði setið í þeirri nefnd og væntanlega komist að sambærilegri niðurstöðu. Ég vek hins vegar athygli á því, virðulegi forseti, að hér hefur landbn. snúið við tillögu sem lá fyrir. Um það er ekkert nema gott að segja. Nefndir eiga að vinna sjálfstætt að málum, til þess höfum við þingmenn margoft hvatt úr þessum ræðustól. Það hefur sannast hér í kvöld í tveimur tillögum að þannig hafa nefndir þingsins starfað.

Forseti ætlar ekki í umræður úr forsetastól. Hann vill samt sem áður biðja um að hinu fyrra máli verði ekki blandað inn í þessa umræðu. Það var með góðum vilja að forseti frestaði því meðan finna mætti samstöðu um það mál. Það var ekki samstaða um það en forseti vekur þó athygli á brtt. sem liggur fyrir í þessu máli. Þar segir það sama og efnið gengur út á: ,,... gegni veigamiklu hlutverki við opinberar móttökur``. Forseti metur það svo að landbn. hafi skilað málinu frá sér svolítið breyttu, sem eðlilegt var, og þannig náð samstöðu um það.

Virðulegi forseti. Eins og nál. ber með sér er sá sem hér mælir einn af flm. þess. Mér þykir ástæða til að geta þess að ég hafði mikið traust á höfundi þáltill. sem vann hana fyrir landbn. Ég tek það skýrt fram að ég er sammála þessu nál. og hef engar athugasemdir við það eftir að búið var að breyta þáltill. Ég má til að gera grein fyrir því, hæstv. forseti, að til þess að ég gæti stutt þetta mál varð að koma ný ályktun. Varla er að nokkuð orð standi á sama stað eftir afgreiðslu landbn. frá því tillagan var lögð fyrir landbn. Það gengur meira að segja svo langt að í afgreiðslu nefndarinnar er í fyrirsögn rætt um ,,hesta`` meðan þál. hefur í fyrirsögn sinni ,,menn``. Í till. til þál. er fjallað um fólk á öllum aldri, tíu manns á öllum aldri, væntanlega þá frá eins árs og til hundrað ára aldurs, sem skipa eigi tíu manna landslið. Þeir þurfa að vísu að hafa þá einkunn að vera hestamenn. Þáltill. er um fólk, afgreiðslan er um hross. Þetta var náttúrlega nauðsynleg breyting, virðulegi forseti, svo hægt væri að fjalla um málið og afgreiða það. Grundvallarmarkmið tillögunnar er að kynna íslenska hestinn. Þess vegna eru vinnubrögð landbn. alveg hárrétt. Þetta er ekki till. um það að kynna fólk. Mér finnst mikil ástæða til að í umræðunni komi fram hve gríðarleg vending þurfti að verða á texta þessarar afgreiðslu til að hægt væri að leggja hana fyrir þingið. Það varð að breyta tillögunni frá því að hún fjallaði um fólk á öllum aldri, meira að segja konur og karla, eins og tekið er fram, yfir í það að fjalla um hross. Svona verða menn oft að gera við nefndarstörf. Mér finnst sá heiðursmaður sem tók að sér að semja ályktun nefndarinnar vera maður að meiri eftir að hafa komið þessum texta á framfæri.

Herra forseti. Það er satt best að segja nokkuð kátlegur málflutningur sem hér fer fram, verð ég að segja alveg eins og er. Ekki er ég viss um að hv. 1. þm. Vestf. og formaður samgn. bæti stöðu sína að taka gagnrýni með þeim hætti sem hann gerir hér og leggjast þá í hernað gegn vinnu landbn. í alls óskyldu máli og draga jafnvel athyglina að því að forseti kunni að hafa farið, eða ég veit ekki hvort maður átti að skilja það svo, með einhverjum hæpnum hætti með vald sitt áðan við fundarstjórnina. Ég held að það sé hin merkasta tillaga sem hér er á ferðinni, herra forseti, og það var erindi mitt hingað að ræða hana efnislega en ekki aðra hluti. Sú hugsun sem fram kemur í þessu máli, þ.e. að nota íslenska hestinn við opinberar athafnir og móttökur þjóðhöfðingja og annað slíkt, eða kynna hann og ætla honum það hlutverk, er auðvitað eitt og hið sama mál. Þá reynslu þykist ég hafa af hestamennsku að það mundi ganga brösótt ef engir knapar væru á hestunum að nota þá mikið við opinberar móttökur. Ég held að hv. þm. Egill Jónsson verði að hafa það í huga að þó að menn kunni að breyta fyrirsögn tillögunnar yfir í það að hún fjalli um íslenska hestinn er það ekki þar með sagt að menn ætli hrossunum að vera án reiðmanna þegar þau skipa heiðursvörð við móttökur erlendra þjóðhöfðingja. En þá mættu þau a.m.k. vera vel tamin og jafnvel þó Hornafjarðarhross væru er ég ekki viss um að það gengi áfallalaust fyrir sig að hafa þau knapalaus til að mynda snyrtilegar raðir og beinar við opinberar móttökur. Ég segi bara eins og Danirnir, herra forseti, það hlýtur að vera í lagi að sletta því núna hérna tólf mínútum fyrir tólf, ,,meningen er god nok``. Ég held að þetta sé ágætis hugsun. Eins og danskurinn segir er hugsunin á bak við tillöguna ágæt og ég er henni sammála og ég tel reyndar að landbn. hafi lagað hana til. Ég held að tillagan hafi í byrjun verið óþarflega ítarleg eða lagt hafi verið óþarflega nákvæmlega fyrir hvernig að þessu skyldi staðið. Eðlilegra er að það sé einfaldlega þróað í framhaldinu eins og tillagan gerir í raun ráð fyrir eftir þessar ágætu breytingar eða lagfæringar á henni sem landbn. leggur til. Þá er ekki síður sögulegt, herra forseti, og það verðskuldar að komast inn í þingtíðindin, ekki bara einu sinni heldur a.m.k. þrisvar, að umsögn hafi borist um þingmál frá skrifstofu eða embætti forseta Íslands. Það eru verulega söguleg tíðindi eins og hér hefði stundum verið sagt, svo ekki sé meira sagt, og spurning hvort þetta verður upphafið að öðru meira, þ.e. að forsetaembættið eða skrifstofa forseta Íslands fari að verða virkur umsagnaraðili um hin ýmsu þingmál. Þau gætu auðvitað mörg borið á góma, verið til umfjöllunar í þinginu sem tengdust embætti forsetans, ekkert síður en þetta mál, þ.e. spurningin um notkun á íslenska hestinum í heiðursverði eða annað því um líkt. Mér finnst jafnvel hilla undir þá tíma, herra forseti, að við eignumst þarna vísi að riddaraliði. Ég veit að þá gleðst hæstv. menntmrh., Björn Bjarnason. Kannski er þrátt fyrir allt að læðast bakdyramegin í gegnum þingið viss vísir að hugmyndum hans um hinn íslenska her, þ.e. að riddaralið standi heiðursvörð við móttökur erlendra þjóðhöfðingja og er þetta þá allt að falla í einn mikinn farveg, herra forseti, það verð ég að segja. Ekki er nokkur vafi á því að ef það er einhver skepna á jarðríki umfram sauðkindina sem Íslendingum ber að heiðra er það auðvitað hesturinn, þarfasti þjónninn, og á þessum tveimur dýrum hefur sennilega tilvist þjóðarinnar byggst umfram allt annað lengi vel um aldir. Svo mætti kannski bæta þorskinum við sem þriðja kykvendinu sem skipti þarna verulegu máli og gerir enn. Mér finnst líka saga sambúðar íslensku þjóðarinnar við hestinn vera svo fullkomið dæmi um jafnvægi í lífinu þar sem þarfasti þjónninn var undirstaða mannlífsins í landinu. Hann fylgdi hverjum Íslendingi frá vöggu til grafar því oftast var byrjað á því þegar nýr þjóðfélagsþegn, leit dagsins ljós að sækja yfirsetukonu eða ljósmóður, að sjálfsögðu á hesti, til að aðstoða við fjölgunina, og síðan tók lífið við og endaði þannig að hestur fór með viðkomandi í kirkjugarðinn þegar hann hafði lokið jarðvist sinni. Þeir sem eftir lifðu átu svo hrossið þegar það hafði lokið hlutverki sínu. Þar með var þessi gjörnýting og farsæla sambúð fullkomnuð þannig að vandfundin eru dæmi um annað betra.  Auðvitað eru fleiri dæmi þekkt um þetta. Ég get sagt eina írska sögu, af því að það er svona lágnættisstemning yfir þessu, sem endurspeglar þetta líka. Það mun hafa verið þannig í Írlandi á síðustu öld að þá var þar erfitt árferði og þjóðin bjargaði sér aðallega á kartöflum, eins og kunnugt er. Sagnir herma að stundum hafi menn neyðst til að grípa til örþrifaráða og einu sinni hafi írsk fjölskylda orðið að grípa til þess ráðs að snæða heimilishundinn og var þá hart í ári. Nú, þetta gera Kínverjar og láta sér ekki verða flökurt af. En þegar máltíðinni var lokið og eftir voru beinin tóm á diskinum sagði einhver heimilismaður: Aumingja Pabló, það er verst að þú skulir ekki geta fengið þessi bein. Þannig er sú saga. Þetta er svipuð saga af sambúð manns og dýrs eins og sambúð íslensku þjóðarinnar við hestinn sinn hefur verið gegnum tíðina. En þetta er sem sagt, herra forseti, til þess að sýna hestinum sóma og virðingu og gera veg hans sem mestan um ókomin ár. Það ætlum við m.a. að gera með þessu, að láta hann skipa sérstakan heiðurssess á hátíðisstundum og þegar við viljum sýna okkar bestu hliðar eins og þegar við tökum á móti stórmennum utan úr heimi og gera þeim allan sóma. Ég er prýðilega sáttur við að málið verði fellt í þann farveg sem brtt. landbn. felur í sér.

Virðulegi forseti. Ég má til með að leiðrétta hv. 4. þm. Norðurl. e. þegar hann segir að ég hafi verið á einhvern hátt að gagnrýna starfsemi eða störf landbn. Þvert á móti, ég bar stöðugt lof á hana alla ræðu mína. Ég vakti athygli á því að hér hefði landbn. fengið til umfjöllunar till. til þál. um landslið hestamanna. Hún komst að þeirri niðurstöðu að ekki væri skynsamlegt að hafa nokkurt fyrirbrigði sem héti landslið hestamanna. Óskir hv. þm., 4. þm. Norðurl. e. um að afgreiðsla landbn. væri vísir að einhverju riddaraliði er því miður víðs fjarri því að landbn. hafnaði eiginlega þeirri tillögu. Hún lagði fremur til að það yrði sett í hendur landbrh. hvernig ætti að leyfa hestum að vera í námunda við komur erlendra stórmenna og við önnur hátíðleg tækifæri. Í raun og veru var það sem ég vakti athygli á að landbn. hefði farið efnislega ofan í þetta mikla mál, komist að þeirri niðurstöðu að það væri ótækt eins og það lægi fyrir, það yrði að breyta því algjörlega í grundvallaratriðum. Hún kannaði þessi mál mjög víða, sýndi mikla hugkvæmni í því að leita umsagnar hjá umsagnaraðilum sem ekki hefði verið leitað umsagnar hjá áður. Tók málið síðan til efnislegrar meðhöndlunar og nú hefur verið upplýst að hv. þm. Ágúst Einarsson hafði síðan frumkvæði að því að ganga í að breyta málinu efnislega, beitti sinni miklu og víðtæku þekkingu til að umskrifa textann, snúa honum alveg við, breyta efnislegri uppsetningu málsins algjörlega. Í ræðu minni áðan bar ég látlaust lof á landbn. fyrir að sýna það mikla sjálfstæði, það mikla frumkvæði og þá miklu hugkvæmni í því að meðhöndla málið og vildi bara ítreka það að ég tel að það sé eðlilegt að nefndir vinni með þeim hætti.

Hæstv. forseti. Hér er til umfjöllunar annars vegar þskj. 440 og hins vegar þskj. 1047. Ég vildi koma hér til þess að lýsa því að ég er afskaplega sátt við bæði þessi þingskjöl og það sem felst í þeim. En það er annars vegar um landslið hestamanna og hins vegar þáltill. um íslenska hestinn. Í umræðunni hefur verið lýst mjög vönduðum vinnubrögðum landbn. og ég hlýt að taka undir það og þakka hversu vel landbn. stóð að afgreiðslu þeirrar tillögu sem kemur fram á þskj. 440. Þar er tekið mjög til efnislegrar meðferðar það mál sem þar er og niðurstaðan kemur síðan fram á þskj. 1047. Þetta er mjög lofsvert og ég er mjög ánægð með að sjá þá niðurstöðu sem landbn. kemst þarna að. Hæstv. forseti. Ég tel þetta mjög svo góða afgreiðslu hjá landbn. og mjög til fyrirmyndar og lýsi yfir stuðningi við málið.

Af því að forseta finnst að hér hafi hann búið við það um stund að menn séu ekki sáttir við afgreiðslu hans í fyrra dagskrármáli sem snerist um jarðgöng milli Fáskrúðsfjarðar og Reyðarfjarðar  Þegar um tíu manns höfðu talað um fundarstjórn forseta og enn voru fjórir sem ætluðu að gera það, það voru fimm á mælendaskrá, þá sá forseti að það var ófriður í málinu. Forseti fór yfir gagnrýni sína og sagði að þrátt fyrir að nefndin hefði afgreitt það fyndist honum óeðlilegt að hér kæmi nál. um till. til þál. um undirbúning jarðganga milli Fáskrúðsfjarðar og Reyðarfjarðar, og síðan sagði í álitinu: ,,Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt með svofelldum breytingum.`` Síðan kemur ný tillaga sem fjallar ekkert um málið. Þess vegna bað forseti um það að þeir hv. þingmenn sem sæti eiga í samgn. skoðuðu málið til hlítar svoleiðis að friður mætti verða um það. Ekki fleiri orð um þetta mál.

Hæstv. forseti. Ég leit svo á að forseti hefði frestað umræðu um tillögu um jarðgöng milli Fáskrúðsfjarðar og Reyðarfjarðar. Það var a.m.k. það sem hann sagði rétt áðan. Nú fer hann í forsetastól mjög efnislega yfir það mál. Ég spyr hann því: Er komið að umræðu um það mál aftur nú?

Hv. þingmenn, sem eru í salnum, hljóta að hafa heyrt að hér beindist gagnrýni mjög að forseta fyrir að hafa frestað málinu. Hann vildi enn á nýjan leik rekja hvernig málið stæði í sínum huga ef það gæti skapað frið, ef það gæti skapað tíma til vinnu í samgn. til þess að reyna að ná sátt um málið.

Virðulegi forseti. Það er sérstakt við þennan málatilbúnað virðulegs forseta að hann ber fyrir sig ástæður sem ekki voru neinar til. Ekki kom ein einasta gagnrýnisrödd um það þótt hæstv. forseti frestaði málinu. Svo einkennilegt sem það er þá er forsetinn að búa sér til málaástæður í þessum efnum. Hver skyldi vera ástæðan fyrir því? Ekki ætla ég að svara fyrir hæstv. forseta en kannski hefur það eitthvað kitlað tilfinningar forsetans að hann átti það mál sjálfur sem var verið að ræða og afgreiða.