Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég tala hér fyrir frhnál. meiri hluta iðnn. um Landsvirkjun. Það hljóðar svo: ,,Nefndin hefur fjallað á ný um málið eftir 2. umr. og fengið á sinn fund Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur borgarstjóra, Halldór J. Kristjánsson, ráðuneytisstjóra í iðnaðarráðuneytinu, Sigurð Þórðarson ríkisendurskoðanda og Lárus Ögmundsson, skrifstofustjóra í Ríkisendurskoðun. Meiri hlutinn leggur til að gerðar verði tvær breytingar á frumvarpinu. Í fyrsta lagi að við 8. gr. frumvarpsins bætist ákvæði er taki af öll tvímæli um að ákvæði samkeppnislaga eigi við um alla þætti í rekstri Landsvirkjunar. Í öðru lagi telur meiri hlutinn eðlilegt, með vísan til þeirrar meginreglu að Ríkisendurskoðun annist endurskoðun reikninga fyrirtækja sem ríkissjóður á að hálfu eða meira, að stofnunin tilnefni endurskoðendur Landsvirkjunar, í samráði við borgarendurskoðun Reykjavíkur og endurskoðanda Akureyrarbæjar. Nefndin leggur því til að ársfundur Landsvirkjunar kjósi endurskoðendur fyrirtækisins samkvæmt sameiginlegri tillögu Ríkisendurskoðunar, borgarendurskoðunar Reykjavíkur og endurskoðanda Akureyrarbæjar. Meiri hluti iðnaðarnefndar telur jafnframt eðlilegt að Ríkisendurskoðun hafi heimild til þess að gera stjórnsýsluendurskoðun á fyrirtækjum sem ríkið á meiri hluta í, líkt og er um Landsvirkjun. Til þess að svo megi verða með óyggjandi hætti þarf að breyta 9. gr. fyrirliggjandi frumvarps til laga um Ríkisendurskoðun, 262. mál, og kveða þar sérstaklega á um stjórnsýsluendurskoðun hjá fyrirtækjum sem ríkið á meiri hluta í en Ríkisendurskoðun annast ekki fjárhagsendurskoðun hjá vegna ákvæða í sérlögum. Meiri hlutinn áréttar þessa tillögu um breytingu á 262. máli (Ríkisendurskoðun) og vísar henni til þeirrar nefndar sem fjalla mun um frumvarpið. Eignaraðilar Landsvirkjunar hafa gert sameiginlega bókun, dags. 10. febrúar 1997, þar sem fram kemur að þeir eru ásáttir um að styðja þær breytingar sem meiri hluti iðnaðarnefndar leggur til að gerðar verði á frumvarpinu. Jafnframt kemur fram í bókuninni að eignaraðilarnir séu sammála um eftirfarandi varðandi arðgreiðslur og gjaldskrármarkmið: ,,1. Frá stofnun Landsvirkjunar hefur verið ákvæði um arðgreiðslur til eigenda af sérstökum eiginfjárframlögum og Landsvirkjun hefur í nokkur skipti greitt arð til eigenda sinna. Þetta ákvæði er nú í 2. mgr. 5. gr. laga nr. 42/1983, um Landsvirkjun. 2. Núverandi samkomulag ríkisstjórnar Íslands, Reykjavíkurborgar og Akureyrarbæjar felur í sér málamiðlun um arðgreiðslur til eigenda. Sammæli er um að það sé forgangsverkefni að raunverð á raforku geti lækkað eftir aldamót með þeim hætti sem samkomulagið gerir ráð fyrir.`` --- Ég ætla að endurtaka það sem hér segir vegna þess hversu það hefur verið í umræðunni síðustu daga og í dag: ,,Sammæli er um að það sé forgangsverkefni að raunverð á raforku geti lækkað eftir aldamót með þeim hætti sem samkomulagið gerir ráð fyrir.`` --- Og hverju gerir samkomulagið ráð fyrir? Það gerir ráð fyrir því að orkuverð skuli lækka um 2--3% eftir árið 2001--2010. Hér er það einmitt staðfest, sem hefur verið haldið fram í umræðu um þetta mál frá upphafi, að arðgreiðslurnar séu víkjandi fyrir lækkun orkuverðs. ,,3. Endanleg ákvörðun um arðgreiðslur verður tekin af eigendum á ársfundi Landsvirkjunar og verður þá höfð hliðsjón af raunverulegri afkomu fyrirtækisins. Verði verulegar breytingar á rekstrarforsendum mun það hafa áhrif á endanlega ákvörðun eigenda um arðgreiðslur á viðkomandi ári.`` Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um á sérstöku þingskjali. Guðný Guðbjörnsdóttir sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er sammála áliti þessu og þeim breytingartillögum sem lagðar eru til.`` Undir nefndarálitið skrifa Stefán Guðmundsson, sem er formaður nefndarinnar, Guðjón Guðmundsson, Jóhanna Sigurðardóttir, Sigríður A. Þórðardóttir, Árni R. Árnason, Sighvatur Björgvinsson, Hjálmar Árnason og Pétur H. Blöndal. Ég veit ekki hvort ég þarf að hafa um þetta fleiri orð nú í upphafi. Sjálfsagt munum við eiga eftir að ræða þetta frekar, en hér eru tekin af ákveðin vafaatriði má segja sem hv. þingmenn drógu í efa að væri fullkomlega tryggilega gengið frá og ég vona að meiri hluti þingmanna sætti sig við þau sjónarmið. Ég held að sú yfirlýsing sem hér er vitnað til og liggur fyrir frá eignaraðilum fyrirtækisins eigi að tryggja það að svo verði. Það segir svo í þessum brtt. er lýtur að Ríkisendurskoðun: ,,Við 3. efnismgr. 7. gr. bætist: samkvæmt tillögu Ríkisendurskoðunar, borgarendurskoðunar Reykjavíkur og endurskoðanda Akureyrarbæjar.`` Í 7. gr. frv. stendur: ,,Ársfundur Landsvirkjunar kýs löggiltan endurskoðanda eða endurskoðunarfélag til að endurskoða reikninga fyrirtækisins.`` Og samkvæmt brtt. okkar bætist við málsgreinina: ,,samkvæmt tillögu Ríkisendurskoðunar, borgarendurskoðunar Reykjavíkur og endurskoðanda Akureyrarbæjar. Hin brtt. er við 8. gr. og hljóðar svo: ,,Við efnismgr. 8. gr. bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Ákvæði samkeppnislaga gilda um Landsvirkjun. `` En í frv. segir svo um þetta atriði í 8. gr.: ,,1. málsl. 2. mgr. 13. gr. laganna orðast svo: Stjórn Landsvirkjunar setur gjaldskrá fyrir Landsvirkjun.`` Og samkvæmt brtt okkar bætist við: ,,Ákvæði samkeppnislaga gilda um Landsvirkjun.`` Þarna er tekinn af allur vafi um þetta efni. Ég vil vekja sérstaka athygli á því að hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir ræddi þessi mál ítarlega við upphaf umræðu um þetta mál. Eins og ég sagði held ég að tryggilega sé gengið frá þessu þannig að enginn þurfi að velkjast í vafa um það. Vissulega hef ég fullyrt að þetta væri svona. En ég er auðvitað enn sáttari við það að nú skuli vera búið að binda þetta á þennan hátt þannig að menn ættu ekkert að þurfa að vera að velkjast í vafa hver stefnan er. Ég vil aðeins koma að því í sambandi við þessar arðgreiðslur sem mikið eru ræddar og mér finnst að mörgu leyti að menn fjalli ekki um af mikilli sanngirni. Mér finnst nefnilega eins og menn vilji láta að því liggja að þessar arðgreiðslur sem úr fyrirtækinu eru greiddar til eigenda fyrirtækisins falli til einhvers þröngs félags eða ákveðinna einstaklinga í þjóðfélaginu. En svo er alls ekki. Arðgreiðslurnar falla til eigenda fyrirækisins. Og hverjir eru þeir? Það eru íbúar Reykjavíkur og Akureyrarbæjar og ríkissjóður. Þetta eru þeir sem njóta þessara arðgreiðslna úr fyrirtækinu, það eru eigendur fyrirtækisins, það er Reykjavíkurborg, íbúar Reykjavíkur og Akureyrar og síðan ríkið sem fer með 50% eignaraðild. Og nú liggur það fyrir að ríkisstjórnin hefur ákveðið að verulegum hluta þeirrar arðgreiðslu sem fellur til ríkisins verði varið til atvinnuuppbyggingar og atvinnusköpunar á landsbyggðinni til þeirra byggðarlaga sem liggja utan þeirra svæða sem annars njóta arðgreiðslunnar, þ.e. Reykjavíkur og Akureyrar. Það er gríðarlega mikið mál að sú ákvörðun hafi verið tekin og landsbyggðin á eftir að njóta þess. Þess vegna finnst mér að sú umræða sem hér hefur farið fram um þetta, að þetta sé eitthvað byggðalega fjandsamlegt mál, sé alvarlegur og mikill misskilningur sem mér finnst satt að segja vera settur fram til þess að blekkja í þessum málum. Ég vék að því fyrr í dag þegar ég ræddi um þetta mál að það er ekkert nýtt að arðgreiðslur skuli vera greiddar til eigenda þessa fyrirtækis, eigenda Landsvirkjunar. Ég sagði að það hefði verið fyrst gert árið 1979. Þá var það svo að þeir sem núna hafa harðast talað í þessu máli sátu í þeirri ríkisstjórn sem þá var við völd. Annars vegar var það hv. þm. Svavar Gestsson sem þá var viðskrh.

Heilbrrh.

heilbrrh. --- Nei.

Jú.

Ég er ekki alveg viss um það. Ég er ekki alveg viss um að hv. þm. muni það. Og hv. þm. Hjörleifur Guttormsson var þá iðnrh. og hv. þm. Ragnar Arnalds var menntmrh. Þá var þessi arður greiddur sem hlutfall af eigin fé upp á 0,89%. Núna er þetta sem hlutfall af heildareiginfé 0,7% sem er lægra heldur en var á árinu 1979.  Virðulegur forseti. Ég þarf ekki í þessari umræðu að hafa fleiri orð um þetta. Ég fagna þeirri samstöðu sem orðið hefur í nefndini að við skyldum ná þar öll saman nema fulltrúar Alþb. sem áttu ekki samleið með okkur í þessu máli og harma ég það. Og ég harma það kannski enn meira að þeir skuli reyna að nota þetta mál til þess að ala á einhverri úlfúð og tortryggni milli þéttbýlis og dreifbýlis. Það er mikill misskilningur. Hér er einmitt reynt að taka af öll tvímæli um að það er sterk og ákveðin viljayfirlýsing ríkisstjórnarinnar að verja verulegu fjármagni af þeim arðgreiðslum sem ríkið fær í sinn hlut til þess að styrkja atvinnulíf á landsbyggðinni og ég segi það hér úr þessum ræðustól að það er fagnaðarefni því að svo sannarlega veitir ekki af því.

Virðulegur forseti. Framsfl. og talsmenn hans hér á þingi eru nokkuð samir við sig þegar kemur að málflutningi og vörn af hálfu þeirra fulltrúa í þessu máli. Ég var nokkuð undrandi þegar hv. formaður iðnn. greip til þess ráðs í dag að fara að tíunda það hér úr ræðustól sem réttlætingu fyrir sínum málflutningi og tillögum að tilteknir menn hafi setið í ríkisstjórn árið 1979 þegar arður hafi fyrst verið greiddur til Landsvirkjunar. Þetta átti svo sem ekki að koma mér á óvart því að þetta er framsóknarlegt athæfi. Það er einmitt þannig sem þessi flokkur og fulltrúar hans hér á þingi ganga til verka, alveg sérstaklega þegar þeir koma út í kjördæmin og eru að lauma ósannindunum að fólki þar til þess að verja aðgerðir sínar af þeim toga sem hér um ræðir. Ég held að hv. þm. Stefán Guðmundsson hefði átt að skoða þetta mál ögn betur áður en hann gekk fram með þessum hætti. 1979 sat ekki bara ein ríkisstjórn. 1979 sátu að völdum á Íslandi tvær ríkisstjórnir. Það voru stjórnarskipti þann 15. okt. 1979. Þann 12. des. 1979 ritar Landsvirkjun til borgarstjóra og ráðuneytisstjóra iðnrn. og rekur fyrir honum tillögur sem samþykktar hafa verið í stjórninni. Hvenær? Virðulegur forseti. Það er samþykkt í stjórninni 23. nóv. 1979, orðrétt: ,,Jafnframt samþykkti stjórnin að ekki komi til greina að greiða arð þegar um taprekstur væri að ræða, svo sem vegna 1978 en tapið nam 597 millj. kr. og 1979 er tapið verður fyrirsjáanlega um 1.000 millj. kr. Niðurstaða stjórnarinnar var sú að miða arðgreiðslurnar í þetta sinn við 3% af endurmetnum höfuðstólsframlögum og er þá tekið tillit til hinnar erfiðu fjárhagsstöðu Landsvirkjunar auk þess sem ekki var talið eðlilegt að ganga lengra en þetta í upphafi arðgreiðslna. Var þess vænst að eigendur gætu eftir atvikum fellt sig við þessa niðurstöðu.`` 
             Með hliðsjón af framansögðu yrðu arðgreiðslur vegna 1977 og 1978 þessar til hvors eiganda. Vegna þessara ára 1977 og 1978 var þessi afgreiðsla ákveðin á stjórnarfundi Landsvirkjunar í nóvember og tilkynnt með bréfi til iðnrn. þann 12. desember. 

Forseti vill geta þess að tími til andsvara eru tvær mínútur.

Virðulegi forseti. Ég verð að segja að auðvitað verður það alltaf matsatriði hvað arðgreiðslur eigi að vera miklar, ég tala nú ekki um þegar taprekstur er á fyrirtækjum. Við verðum auðvitað að bera það traust til þeirra aðila, sem reka þessi fyrirtæki, að þeir beri hagsmuni fyrirtækisins og eigenda þess fyrir brjósti nákvæmlega sama hvort það er Landsvirkjun eða einhver önnur. Meginmálið er hins vegar það í þessu máli, meginefnið er að ákvörðun hefur verið tekin um það, þvert á það sem menn hafa verið að halda fram, að lækka á orkuverð í landinu um 2--3% á árunum 2001--2010.

En hver var iðnrh. þá?

Það er meginmálið að ákvörðun verði tekin um það. Og það er skylt að taka það fram að fjmrh. á þessum árum var Tómas Árnason, hv. þm. Framsfl. Þetta er nú kjarni málsins og auðvitað svíður þeim þetta, félögum mínum og vinum úr Alþb., en svona liggur nú málið fyrir.

Virðulegur forseti. Það er aldeilis þykk höfuðskelin á hv. þm. Hv. þm. skilur ekki það sem hér er verið að segja. Það er að stjórn Landsvirkjunar tekur ákvörðun um þetta efni 23. nóv. 1979. Hver var þá ráðherra iðnaðarmála, hv. þm.? Hét hann Hjörleifur Guttormsson? Nei, hann hét það ekki, hann hét Bragi Sigurjónsson og sat sem ráðherra iðnaðarmála í minnihlutastjórn Alþfl. er tók við 15. okt. 1979. Ef hv. þm. hefur ekki skilið þetta, þá er erfitt að hjálpa honum. Ég var að ætlast til þess að hv. þm. kæmi hér upp og bæði afsökunar á málflutningi sínum, afsökunar á þessum málflutningi. Alþb. sat ekki í ríkisstjórn þegar þessi ákvörðun var tekin um arðgreiðslu vegna 1977--1978, en það vill svo til að þessar ákvarðanir eru teknar í tengslum við arðgreiðslu á árinu 1979. Þær eru teknar þá. Hvers konar málflutningur er það sem hér er hafður uppi? Ég sé að hæstv. iðnrh. er kominn til stuðnings við vin sinn og það er ekkert skrýtið. Ætli hann hafi ekki matað hann á þessu?

Virðulegur forseti. Nei, hæstv. iðnrh. var ekki að mata mig á þessum upplýsingum og þurfti ekki til því ég hef haft það fyrir vana minn að þegar ég hef þurft að flytja hér mál og ég tala nú ekki um að vinna að þeim í nefndum, að hafa nennu af að setja mig inn í þau. Ég hef gert það og ég hef lesið mig nokkuð til í þessu máli. Ég hvika ekkert frá því að þessar arðgreiðslur voru árið 1979 0,89% en er áformað að verði í dag 0,7%. Sem sé, arðgreiðslurnar eru lægri núna en áður var. Hitt til viðbótar þessu, hv. þm. Hjörleifur Guttormsson, að núverandi ríkisstjórn hefur ákveðið að verulegur hluti af arðgreiðslu sem fellur til ríkissjóðs á að fara til atvinnusköpunar úti á landi. Og svo er það kjarni málsins þ.e. að lækka á orkuverðið. Það er tekin ákvörðun um að lækka orkuverð um 2--3% á ári frá árinu 2001 til 2010 og ég held að við hljótum að þakka fyrir það og það er breytt stefna.

Virðulegi forseti. Ég verð nú að játa að mér býður í grun að hv. þm. trúi þessu sem hann er að reyna að segja og ég virði það við hann. Hann lítur a.m.k. út eins og hann trúi þessu þó að við séum þeirrar skoðunar að þetta sé tóm vitleysa. En hv. þm. verður auðvitað að hafa sína trú fyrir sig og áðan vorum við að ræða um kirkjuna og trúfrelsið og þingmanninum er að sjálfsögðu frjálst að trúa þessu. En ég tel að málið sé ekki svona og get í sjálfu sér farið yfir það og ætla að gera í ræðu minni. Ég ætla að víkja aðeins fyrst að þessu andsvaraefni. Ég verð að taka undir með hv. þm. Hjörleifi Guttormssyni í sambandi við þessar framsóknaraðferðir við áróður. Ég þekki þær mjög vel því ég hef unnið með Framsfl. í þremur ríkisstjórnum. Það var oft mjög erfitt vegna þess hvaða aðferðir voru notaðar við að koma höggi á menn. Ég man t.d. mjög vel frá stjórninni 1980--1983 þegar Framsfl. gaf út tilkynningar um að það væri allt hv. þm. Hjörleifi Guttormssyni að kenna hvernig staðan væri í verðlagningu orkumála af því að hann var þá orkumálaráðherra og var alveg einkar ódrengilegur málflutningur. Ég hygg að hv. þm. Hjörleifur Guttormsson sé að nokkru leyti að vitna til reynslu sinnar frá þeim tíma þegar hann talar um framsóknaraðferðir við áróður. Þær voru alveg sérlega persónulegar  Hv. þm. Stefán Guðmundsson, sá ágæti maður, kom með það upp í andsvari um daginn að þetta hafi allt saman verið ákveðið þegar Svavar Gestsson var viðskrh. og Ragnar Arnalds menntmrh. og Hjörleifur Guttormsson iðnrh. Yfirleitt nennir enginn að fletta svona löguðu upp nema einn maður hér, sem á til að fletta upp hlutum, alveg ótrúlegur maður. Það er Hjörleifur Guttormsson, hv. 4. þm. Austurl. Hann er vís með að fletta öllu mögulegu upp þannig að það er eins gott fyrir menn að muna eftir því áður en þeir fullyrða mjög mikið, a.m.k um hann og hans stjórnmálaferil. Hann er vís með að fletta alveg ótrúlegustu hlutum upp. Hann fletti þessu upp og hver er niðurstaðan? Enginn af þessum mönnum var í ráðherrastól þegar þessi niðurstaða fékkst, enginn þeirra og fyrir utan það að allir ráðherratitlarnir voru vitlausir þegar miðað var við ríkisstjórnina sem tók við 1980. Hins vegar var þetta þannig í ríkisstjórninni 1978--1979, þá gegndum við þeim ráðherraembættum sem hann nefndi, fyrir utan það að hv. þm. Ragnar Arnalds gegndi auk þess embætti samgrh. Til upprifjunar má nefna að sá sem var skattlagningarmálaráðherra á þeim tíma heitir Tómas Árnason og sat lengi í Seðlabankanum og vafalaust hefur hann verið glaður yfir þessum arði.  Ég harma hvernig þetta mál hefur verið rekið af Framsfl. í þessari stofnun. Ég veit að mikil óánægja er með málið meðal allra þingmanna bæði í Framsfl., Sjálfstfl. og öðrum flokkum. Ég sagði í upphafi þessara umræðna á sínum tíma að ég teldi í raun að minni hluti þingmanna væri fylgjandi málinu eins og það er. Ég er eiginlega alveg viss um að allir þingmenn vilja skoða þetta Landsvirkjunarmál miklu betur og ég er í þeim hópi. Ég er t.d. í þeim hópi sem hefur talað um að breyta mætti Landsvirkjun í grundvallaratriðum. Til dæmis mætti skipta henni í tvennt þannig að hún væri annars vegar fyrirtæki sem framleiddi fyrir almennan markað og hins vegar fyrirtæki sem framleiddi fyrir stóriðju. Vegna þess að alltaf væri verið að grauta þessu saman og það vekti tortryggni og úlfúð og því væri ástæða til að breyta því. Ég hef líka hvatt til þess á undanförnum árum og missirum að skilið væri mjög vendilega á milli þess í bókhaldi Landsvirkjunar hvað er annars vegar framleiðsla á orku og hins vegar sala á orku. Um þetta hafa menn í raun verið sammála. Það er spurning, hæstv. forseti, hvort hæstv. iðnrh. er í húsinu, og hvort hann vildi vera svo vinsamlegur að hlýða hér á umræður um frv. til laga um Landsvirkjun sem hann leggur talsverða áherslu á að verði að lögum á Alþingi. Ég get gert hlé á ræðu minni meðan hann er að tala í símann. Ég tel út af fyrir sig eðlilegt að menn velti því fyrir sér af hverju þetta frv. varð upphaflega til, hvað er það sem veldur því. Hæstv. iðnrh. hefur sagt aftur og aftur að það sé fyrst og fremst sú staðreynd að Reykjavíkurborg hafi viljað fá það á hreint hvað eignarhluti borgarinnar gæti gefið af sér. Ég tel þetta ranga uppsetningu mála. Ég tel að meginatriðið á bak við málið sé sá veruleiki að hæstv. iðnrh. óttaðist að hann réði ekki að fullu við stjórn Landsvirkjunar varðandi væntanleg forstjóraskipti í Landsvirkjun. Ég tel að það sé meginmálið, það sé aðalmálið. Málið hafi upphaflega ekkert með það að gera hvað Reykjavíkurborg vildi heldur fyrst og fremst hitt að hæstv. ráðherra hvekktist á stjórn Landsvirkjunar þegar hún stöðvaði það að Orkustofnun yrði gerð að hlutafélagi. Landsvirkjun, stjórn hennar, stöðvaði það. Hæstv. ráðherra tók þá ákvörðun að það yrði að breyta stjórn Landsvirkjunar og hann flytur frv., sem er að fljúga í gegnum þingið með ótrúlegustu atkvæðum, þar sem gert er ráð fyrir að Framsfl. tilnefni þrjá menn í stjórn Landsvirkjunar. Ég get sagt alveg eins og er: Ég treysti Framsfl. ekki fyrir því að tilnefna þrjá menn í stjórn Landsvirkjunar. Ég tel að þetta sé undirstöðuþáttur í málinu. Í annan stað óskaði Reykjavíkurborg eftir því að hlutir er vörðuðu hennar eignarhlut yrðu skýrðir. Reykjavíkurborg lagði reyndar á það mjög mikla áherslu að þannig yrði frá málum gengið að hlutur borgarinnar yrði seldur í Landsvirkjun. Hv. 19. þm. Reykv., Guðný Guðbjörnsdóttir, rakti þær áherslur Reykjavíkurborgar fyrir nokkru við 2. umr. málsins. Hins vegar fékkst ríkið ekki til þess að taka á þessu máli og er það mjög athyglisvert. Niðurstaðan verður síðan sú að Reykjavíkurborg gengur að þeirri niðurstöðu, eins og hún hér liggur fyrir, sem er að mínu mati fyrst og fremst unnin af stjórnarflokkunum. En tilgangurinn er ekki sá að hreinsa frá mál Reykjavíkurborgar. Tilgangurinn er ekki sá að bæta almennt lög Landsvirkjunar. Tilgangurinn er ekki sá. Tilgangurinn er fyrst og fremst að taka til í stjórn Landsvirkjunar þannig að hún verði þægara stjórntæki. Aðalumræðuefnið í tengslum við þetta mál, herra forseti, er arðgreiðslurnar. Verður fyrst borgaður arður og verðið lækkað svo? Hv. þm. Stefán Guðmundsson trúir því að fyrst verði verðið lækkað og svo borgaður arður. Ég segi bara: Mikil er trú þín, kona, herra forseti, í þessu samhengi. Ég held að málið gangi ekki svona einfaldlega fyrir sig.  Ég ætla ég að rekja það mál aðeins fyrir hv. þingmönnum, sem eru kannski aðeins farnir að ryðga í þessu, því það eru komnir fimm klukkutímar síðan við vorum að tala um þetta. Hver er staðan í þessu máli? Þegar það kom til meðferðar í þinginu lýsti hæstv. iðnrh. því yfir að hann teldi að orkuverðið eða lækkun þess ætti að hafa forgang fram yfir arðgreiðslurnar. Það sagði hæstv. iðnrh. Og hvað gerði þá meiri hluti hv. iðnn.? Hann sendi frá sér álit þar sem segir svo, með leyfi forseta: ,,Samkomulagið felur í sér málamiðlun milli eðlilegra sjónarmiða um hæfilegar arðgreiðslur til eigenda og þess meginmarkmiðs að raunverð á raforku geti lækkað eftir aldamót. Það er skilningur meiri hlutans, sem einnig hefur komið fram af hálfu iðnrh., að markmið um lækkun gjaldskrár gangi framar arðgreiðslumarkmiðum.`` Þetta stendur í áliti meiri hluta iðnn. og þetta sagði líka hæstv. iðnrh. Síðan gerist það að ég flyt tvær brtt. við 2. umr. málsins um þennan skilning, að hann verði lögfestur. Það var fellt í tveimur atkvæðagreiðslum í dag. Það var fellt að taka verðlækkunina fram yfir arðgreiðslurnar og Alþingi hefur talað. Meiri hluti Alþingis hefur talað. Hann hefur mikið vald í þessu máli. Bókun gerir litla stoð andspænis lagabreytingu og lögum. Við skulum gera okkur grein fyrir því. Þegar þessi mál koma síðan til meðferðar hér þá finnur stjórnarliðið að þetta er vandræðamál. Það er annar hver þingmaður hér úr stjórnarflokkunum sem ber sig upp undan þessu máli. Þetta er vandræðamál, fjöldinn allur af kjósendum og rafmagnsnotendum allt í kringum landið hringja og hafa samband við einstaka þingmenn og segja: Hvað er hér á ferðinni? Þá endar það með því að stjórnarflokkarnir eða aðallega Framsfl., tel ég vera, fer í að búa til þessa bókun eða þetta samkomulag, þessa sameiginlegu bókun, dagsetta 10. febr. 1997. Hún er kynnt í iðnn. í gærmorgun á fundi kl. 10.15. Álitinu er dreift þar. Það var ekki haft samband við iðnaðarnefndarmenn áður en álitinu var dreift. Þeir vissu ekki að hverju þeir gengu. Það átti að þræla málinu þar í gegn án þess að við fengjum ráðrúm til að skoða málið og fjalla eðlilega um það. Við þær aðstæður óskaði ég eftir því að borgarstjórinn í Reykjavík yrði kallaður til. Ég mun fara aðeins nánar yfir það vegna þess að það var farið rangt með orð hennar áðan. Ég ætla aðeins að víkja að því hvað stendur í þessari bókun. Það eru í fyrsta lagi nokkur atriði um Ríkisendurskoðun og Samkeppnisstofnun sem ég ætla að koma að hér á eftir. En í öðru lagi standa í þessu áliti nokkur atriði varðandi verðlagið. Þar segir svo, með leyfi forseta: ,,Núverandi samkomulag ríkisstjórnar Íslands, Reykjavíkurborgar og Akureyrarbæjar felur í sér málamiðlun um arðgreiðslur til eigenda.`` --- Núverandi. --- ,,Sammæli er um`` --- ekki samkomulag --- ,,að það sé forgangsverkefni að raunverð á raforku geti lækkað`` --- það segir ekki lækki, heldur ,,geti lækkað``. Og skyldi það vera strax? Nei, ,,eftir aldamót``. ,,Sammæli er um að það sé forgangsverkefni að raunverð á raforku geti lækkað eftir aldamót.`` --- Hugsa sér, herra forseti, hvílík undur! Það er sammæli um að verð á raforku geti lækkað eftir aldamót. Það eru mikil tíðindi. Það er spurning hvort ekki er hugsanlegt að stjórnarflokkarnir gætu komið sér saman um að verð á einhverju öðru ,,geti`` lækkað eftir aldamót. Þetta er ótrúlega aumingjalegt og segir ekki nokkurn skapaðan hlut. En ef hv. þm., formaður iðnn. vill trúa þessu þá er það bara hans mál. Ég get ekkert gert við því. Þegar þetta mál var svo tekið til meðferðar í hv. iðnn. í gær óskaði ég eftir því að borgarstjórinn í Reykjavík kæmi þangað á fund og sömuleiðis fleiri aðilar, m.a. ráðuneytisstjóri úr iðnrn., sem hafði fjallað um þetta mál. Auðvitað var ríkisstjórnin búin að segja okkur að þetta væri fullkomið frv. og það mætti ekki breyta stafkrók í því. En vesalings ráðuneytisstjórinn í iðnrn., sem var búinn að segja okkur að þetta væri algjörlega fullkomið mál, hann kom í gær og sagði að það þyrfti að breyta því samt, af einhverjum ástæðum. Það þyrfti að friða þessa óþekku menn í stjórnarflokkunum sem voru heldur til vandræða í þessu máli með ýmsum hætti. Borgarstjórinn kemur svo á fund í hádeginu í gær --- og segir hvað? Segir í fyrsta lagi að efni bókunarinnar breyti ekki samkomulaginu um það að arðsgreiðslurnar séu fremstar eins og stendur í 2. gr. frv. Og hv. 19. þm. Reykv. spurði borgarstjórann í Reykjavík: En má þá ekki setja þetta í lög sem stendur í bókuninni? Hvað sagði borgarstjórinn í Reykjavík þá? Þá sagði borgarstjórinn í Reykjavík: Nei, af því að þá eru allt önnur hlutföll í þessum texta heldur en í upphafi. Það er því bersýnilegt að það er verið að blekkja hérna megin við Vonarstrætið og reyna að setja hlutina upp allt öðruvísi en reynt er hinum megin við Vonarstrætið. Það er von að þeir séu farnir að ókyrrast hér í salnum og biðja um andsvar sem létu blekkingaræfingarnar hafa áhrif á atkvæði sín fyrr í dag. Síðan gerist það, herra forseti, að á fundi iðnn. las ég upp fyrir borgarstjórann í Reykjavík, eftirfarandi setningu úr nál. meiri hlutans: ,,Það er skilningur meiri hlutans, sem einnig hefur komið fram af hálfu iðnaðarráðherra, að markmið um lækkun gjaldskrár gangi framar arðgreiðslumarkmiðum.`` Ég spurði borgarstjórann: Er þetta það sama og stendur í bókuninni? Borgarstjórinn sagði: ,,Nei, þetta er annað og ég er ósammála því sem stendur í nál. meiri hlutans.``--- Þetta er veruleiki málsins. Þetta er veruleiki þessa máls. Þannig er í rauninni verið að reyna að smygla þessu máli hér í gegn með hártogunum án þess að hlutirnir liggi fyrir eins og menn vilja vera láta. Þetta er hinn alvarlegi veruleiki í málinu, að það er minni hluti þingsins, tel ég vera, sem er að koma málinu í gegn. Það er alveg á hreinu. Það er óánægja með málið alls staðar, ekki bara hér heldur líka í borgarstjórn Reykjavíkur. Það er alls staðar bullandi óánægja með þetta mál allt í kringum landið. Hver einasti umsagnaraðili fyrir utan tvo lýsir andstöðu við málið. Hvað á þetta þá að þýða? Af hverju eru menn þá að nudda svona með þetta? Hvað á þetta að þýða? Ég hef enga skýringu fundið aðra en þá að hæstv. iðnrh. vilji losna við núverandi stjórn Landsvirkjunar. Ég held þess vegna, herra forseti, að það sé út af fyrir sig ekkert annað að gera í þessu máli fyrir okkur en að segja við stjórnarmeirihlutann: Þið skuluð bera ábyrgðina af þessu, þetta er ykkar mál. Þið kjósið að hafa þetta svona og það er ykkar mál. Þið viljið koma þessum hlutum svona fyrir. En ég verð að segja að ég harma það bæði vegna þjóðarinnar og fyrirtækisins Landsvirkjunar vegna þess að hér er ekki verið að taka ákvörðun um að lækka raforkuverð heldur að hækka það að óþörfu um 10% á næsta ári. Hafa menn ekki tekið eftir því? Halda menn að það sé bara áróður að raforkuverð þurfi að vera 10% hærra til almennings næstu árin út af þessu samkomulagi? Það er þannig. Vegna þess að Landsvirkjun selur til almenningsveitna fyrir 5--6 milljarða kr. á ári og þessi arður er upp á 500--700 milljónir kr. á ári þannig að það er um það bil 10% af sölunni á raforku til almennings sem á að fara í annað. Það út af fyrir sig alveg rétt sem hér hefur verði bent á að þeir aðilar sem um er að ræða, þ.e. Reykjavíkurborg og Akureyri og ríkið, eru auðvitað ekki venjuleg fyrirtæki heldur er hér um að ræða aðila sem lúta því sem kallað er lýðræðisleg stjórn. Það er út af fyrir sig alveg rétt. En ég spyr, herra forseti: Er það skynsamleg stefna í orkumálum að leggja skatt á raforku? Er það skynsamleg stefna í orkumálum og í efnahagsmálum að leggja skatt á raforku? Er það skynsamleg stefna í orkumálum, efnahagsmálum og atvinnumálum að leggja skatt á raforku í landi þar sem verðlag á raforku er úrslitaþáttur í sambandi við hagvöxt og betri eða verri lífskjör á komandi árum og áratugum? Því ef það er eitthvað sem getur bjargað Íslandi í þessari stöðu þá er það að menn tryggi að orkan sé ódýr þannig að hún geti skilað sem mestum arði út í atvinnulífið og út til einstaklinganna á hverjum tíma. Þá er ég að tala um þá orku sem almenningur fær til sinna nota, einkanota, og íslensku fyrirtækin í landinu. Ég held sem sagt að það sé vond efnahagsstefna að skattleggja orku eins og hér er ætlunin að gera. Það er líka slæmt í þessu máli, herra forseti, hvað Framsfl. kýs að nota þetta mál til að ala á tortryggni og úlfúð á milli þéttbýlis og dreifbýlis. Það er afar alvarlegur hlutur. Leiðtogi í þeirri úlfúð og í þeim málflutningi er hæstv. iðnrh. sem hefur reynt að gera lítið úr málflutningi einstakra þingmanna fyrst og fremst vegna þess að þeir ættu ekki að segja margt af því að þeir væru úr Reykjavíkurkjördæmi. Þannig hefur verið reynt að draga þetta mál niður í svað kjördæmasjónarmiða en hér er fyrst og fremst um að ræða almennt málefni, málefni sem snertir þjóðina alla hvar sem hún býr á landinu. Þess vegna harma ég að menn skuli hafa verið að reyna að efna til illinda á milli þéttbýlis og dreifbýlis eins og Framsfl. er að reyna að gera í þessu máli og að slá sér upp á því. Um önnur atriði í þessu frv., herra forseti, og þær brtt. sem hér eru fluttar ætla ég ekki að vera margorður að sinni en vil víkja aðeins að frhnál. minni hluta iðnn. á þskj. 598. En þar segir svo, með leyfi forseta: ,,Verði frumvarpið samþykkt hækkar rafmagnsverð til almennings um 500--700 millj. kr. á ári sem renna þá til eigendanna, í ríkissjóð, borgarsjóð og bæjarsjóð Akureyrar. Heildarsala á raforku til almennings nam á síðasta ári um 5,5 milljörðum kr. Hér er því um að ræða um það bil 10% aukaskatt á alla raforkunotendur í landinu. Þessi skattur leggst hlutfallslega þyngst á þá sem borga hæst orkuverð. Verði frumvarpið samþykkt er stigið skref í þá átt að brjóta niður þá stefnu verðjöfnunar sem á að fylgja samkvæmt lögunum um Landsvirkjun. Alþýðubandalagið ítrekaði stuðning sinn við verðjöfnunarstefnu í raforkumálum á miðstjórnarfundi flokksins fyrir nokkru. Aðalgalli þessa frumvarps eins og það liggur fyrir er einmitt að gert er ráð fyrir að hækka rafmagn mest hjá þeim sem borga hæsta verðið fyrir raforkuna. Þá er hætt við því að fyrirtækið [þ.e. Landsvirkjun] sundrist í mörg smærri virkjunarfyrirtæki fari svo að frumvarpið verði samþykkt. Þá ber að gagnrýna harðlega að Alþingi gefst of lítill tími til að fjalla um málið í lokagerð þess. Framsóknarflokkurinn knúði á um það að frumvarpið yrði tekið til atkvæða í gær. Samt voru lagðar fyrir þingnefnd í gær breytingartillögur sem fjalla annars vegar um tæknileg málefni en hins vegar er um að ræða bókun sem engu breytir. Í bókun þessari er gengið skemmra en þegar hefur komið fram í áliti meiri hlutans og í ummælum ráðherra. Bókun er líka aðeins bókun og breytir engu um efni málsins nema hún verði gerð að lögum. Minni hlutinn mun því gera tillögu um að láta á það reyna hvaða vilji er á bak við bókunina með því að flytja hana sem breytingartillögu við frumvarpið við 3. umr. sem ákvæði til bráðabirgða. Í bókun eignaraðila segir: ,,Núverandi samkomulag ríkisstjórnar Íslands, Reykjavíkurborgar og bæjarstjórnar Akureyrar felur í sér málamiðlun um arðgreiðslur til eigenda. Sammæli er um að það sé forgangsverkefni að raunverð á raforku geti lækkað eftir aldamót með þeim hætti sem samkomulagið gerir ráð fyrir.`` Leturbreytingar eru minni hlutans en þær eru gerðar til að vekja athygli á mikilvægum efnisatriðum: 1. Talað er um núverandi aðila sem þýðir að þeir sem taka við geta breytt samkomulaginu. Kjörtímabil bæjarstjórnanna rennur út fyrir aldamót. Bókunin er því hrein markleysa til lengri tíma litið. 2. Talað er um sammæli en ekki um samkomulag. 3. Það er engin frétt að raforkuverð geti lækkað eftir aldamót! Bókunin er því aumlegur kattarþvottur. Verði hún hins vegar lögfest horfir málið öðruvísi við. Þess vegna flytur minni hlutinn breytingartillögu um að svo verði gert. Tilgangur bókunarinnar er að slá ryki í augu annarra. Formaður iðnaðarnefndar túlkaði bókunina þannig í útvarpsfréttum í gærkvöldi: ,,... við höfum ... haldið því fram að arðgreiðslurnar væru víkjandi fyrir lækkun orkuverðs og svo er enn.`` Þannig er reynt að nota bókunina til að blekkja. Þessi lýsing þingmannsins gengur þvert á lýsingu borgarstjóra á málinu eins og hann greindi frá afstöðu sinni til málsins í iðnaðarnefnd í gærmorgun. Þeir sem undirrita segja því ekki það sama um efni þess sem undirritað er. Það er greinilega skoðun borgarstjóra að bókunin breyti engu; eftir sem áður hafi arðgreiðslurnar forgang. Í nefndaráliti meiri hlutans segir svo um málið: ,,Samkomulagið felur í sér málamiðlun milli eðlilegra sjónarmiða um hæfilegar arðgreiðslur til eigenda og þess meginmarkmiðs að raunverð á raforku geti lækkað eftir aldamót. Það er skilningur meiri hlutans, sem einnig hefur komið fram af hálfu iðnaðarráðherra, að markmið um lækkun gjaldskrár gangi framar arðgreiðslumarkmiðum.`` Eins og lesendur geta séð og þingmenn geta heyrt er þetta allt annað en fram kemur í bókun eignaraðilanna. Við 1. umr. málsins lýsti iðnaðarráðherra því yfir að ætlunin væri að verja því fé sem ríkissjóður fær af arðgreiðslum Landsvirkjunar til atvinnuuppbyggingar utan Reykjavíkur og Akureyrar. Engar upplýsingar hafa komið fram um hvernig þetta á að gerast. Loks vill minni hlutinn gagnrýna sérstaklega asann á málinu nú við lok þess, en hann er Alþingi til vansa. Meðferð Alþingis hefur ekki þann tilgang að staðfesta vilja ríkisstjórnarinnar; meðferð málsins á Alþingi á líka að hafa þann tilgang að opna mál fyrir þjóðinni. Þess vegna er Alþingi haldið í heyranda hljóði.`` Undir þetta frhnál. minni hluta iðnn. ritar Svavar Gestsson 11. febr. 1997. Það eru fáein atriði, herra forseti, í þessu frhnál. sem ég ætla að gera aðeins nánar að umtalsefni og fyrst það síðasta. Ég ætla að spyrja hæstv. iðnrh.: Af hverju þarf að gera málið að lögum á morgun eða hinn --- eða helst í dag? Hvaða ástæður eru fyrir því? Það geta verið einhverjar ástæður fyrir því. Ég þekki þær ekki en það væri fróðlegt að vita hverjar þær eru og ég óska eftir að því verði svarað vegna þess að ég hef grun um að ástæðurnar séu fyrst og fremst þær að stjórnarflokkarnir og sérstaklega Framsfl. vilji helst koma þessu máli frá af því það sé þeim óþægilegt. Þess vegna vilji þeir endilega ljúka málinu eins og hér er lagt til og ég skora á hæstv. ráðherra að svara því af hverju það er sem þessi ofuráhersla er lögð á að ljúka þessu máli. Í öðru lagi hefði ég viljað fara fram á það að hæstv. iðnrh. svaraði annarri spurningu sem ekki gafst tími til að ræða við 2. umr., mjög sérkennilegu atriði sem fram kom í andsvari hans við ræðu hv. þm. Sturlu Böðvarssonar og fram kom við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1997. En þar er gert ráð fyrir því að arðurinn sem greiddur verður í ríkissjóð af Landsvirkjun verði notaður til atvinnuuppbyggingar úti um landið. Ég spyr: Hvernig á þetta að gerast? Hvað er hér á ferðinni? Hver á að borga þessa fjármuni? Það er nokkuð merkilegt að fyrir tæpum sex árum settist hér að völdum í landinu ríkisstjórn sem vildi aðallega beita sér gegn sjóðasukki og taldi að það mundi vera hið mesta þjóðþrifamál að fækka hér sjóðum --- leggja niður sjóði. Það væri aðalvandamál þjóðarinnar hvað hér hefðu verið til margir sjóðir. Það verður að viðurkenna að ekki hefur miðað hratt í þessum efnum af hálfu þeirrar ríkisstjórnar né þeirrar sem tók við af henni. En hvað er hér á ferðinni? Og hvaða sjóður er þetta sem á að úthluta þessum fjármunum? Hverjir eru það sem eiga að fara með þetta fé? Ég vil fá upplýsingar um það. Alþingi verður að fá að vita það. Er það ráðherra sem ætlar að úthluta þessum 80 milljónum eða hvað? Hverjir eru það sem eiga að koma að því? Er það Byggðastofnun? Hverjir eru það sem eiga að koma að þessu máli? Ég held að það sé óhjákvæmilegt að fá upplýsingar um það, herra forseti, við þessar umræður. Í sambandi við einstakar brtt. við frv. vil ég svo sem ekki segja margt um þær nema hvað ég ætla að víkja aðeins að tillögunni um Ríkisendurskoðun en ég tel að hún sé til bóta. Ég tel að það sé sérstaklega til bóta að hún er kölluð til þarna en ég verð að segja eins og er að mér finnst hún nokkuð sérkennileg eins og hún er. Ég skil satt að segja ekki af hverju brtt. er ekki höfð beinlínis þannig að það sé tekið fram að Ríkisendurskoðun geti annast fjárhagsendurskoðun og stjórnsýsluendurskoðun, ef hún ákveður, hjá Landsvirkjun. Hér er staða Ríkisendurskoðunar takmörkuð mjög mikið. Ég átta mig ekki alveg á því hvernig á því stendur að menn una við það að lenda málinu með þessum hætti þó ég viðurkenni að það sé til bóta að nefna Ríkisendurskoðun í lögunum um Landsvirkjun, ef þetta verður að lögum. Í annan stað í sambandi við einstakar brtt. ætla ég að spyrja um tillöguna um samkeppnislög. Ég tel að nauðsynlegt sé að hæstv. ráðherra útskýri hvað hann á við í þessu sambandi og reyndar formaður nefndarinnar líka. Ég vil gjarnan fá að vita hvað hann á við í þessu máli. Hvað þýðir þetta, með leyfi forseta: ,,Ákvæði samkeppnislaga gilda um Landsvirkjun.`` Hvað þýðir þetta? Samkeppnislög fjalla um samkeppni eða fákeppni á milli stofnana. En veruleikinn er sá að í orkumálum er ekki um mikla samkeppni að ræða. Hún er nánast engin eða takmörkuð. Það má segja að í sumum tilvikum sé vottur af samkeppni í raforkugreininni en þó held ég að það sé ekki hægt að tala um það að neinu marki. Margir þeir aðilar sem voru að gagnrýna frv. um Landsvirkjun sögðu að það þyrfti að koma á samkeppni í raforkugeiranum en það hefur ekki verið gert. Ég spyr: Hvað þýðir þetta nákvæmlega? Segjum að þetta væri komið í lög og stjórn Landsvirkjunar hefði tekið ákvörðun um tiltekna gjaldskrá. Hvað gerist þá? Kemur Samkeppnisstofnun til? Hvernig skilur formaður nefndarinnar þetta? Ég tel að það sé mikilvægt að hafa þetta og betra en ekki að hafa þetta þarna inni en ég hefði þó talið óhjákvæmilegt að málið væri skýrt miklu betur áður en að það verður afgreitt hér. Virðulegi forseti. Það er svo eitt atriði sem ég vildi síðan nefna í sambandi við arðgreiðslurnar, og þá vík ég að því sem ég kom að í upphafi, að hlutfallið væri 0,7% af stofni en hefði verið 3% eða miklu hærra einhvern tímann hér fyrr á öldinni þegar sumir menn voru ráðherrar. Ég vil svo sem ekki segja margt um það en deilan í þessu máli snýst kannski m.a. um það af hvaða stofni þessi arður er reiknaður. Ég held að það sé nauðsynlegt að halda því til haga að í nál. mínu kemur fram að Reykjavík, Akureyri og ríkið hafa ekki borgað 24 milljarða og ekki 14 milljarða inn í Landsvirkjun heldur 2--2,5 milljarða í peningum. Ég held að það sé nauðsynlegt að menn geri sér grein fyrir því að að öðru leyti er þarna um að ræða eignamyndun sem almenningur stendur á bak við með því að borga fyrir rafmagnið sitt. Þess vegna verð ég að segja eins og er, herra forseti, að mig rak eiginlega í rogastans þegar hv. þm. Stefán Guðmundsson notaði þessa prósentu áðan sem rök fyrir máli sínu. Ég held að hann þurfi að átta sig á því að deilan um málið stafar m.a. af því að það er ósætti um það af hvaða tölu á að reikna arðinn. Það er ósætti um það. Ég rifja það upp að við 2. umr. málsins sagði t.d. hv. 2. þm. Vesturl. að hann væri sammála uppsetningu á þessu máli að því er varðar arðsútreikninginn sem fram kemur í nál. mínu og ég kynnti þá rækilega og birtist á þskj. 560. Þannig liggur fyrir að um það er samstaða mjög víða að uppsetningin 14 milljarðar sé vitleysa og það eigi að horfa á töluna 2--2,5 milljarðar sem eru hin raunverulega greiðsla inn í fyrirtækið frá þessum aðilum, þ.e. Reykjavíkurborg, Akureyri og ríkinu. Þetta vildi ég nefna, herra forseti, og ég hef lagt fyrir hæstv. ráðherra og talsmann meiri hlutans í iðnn. nokkrar spurningar og vænti þess að þeir geti svarað þeim. En ég endurtek að út af fyrir sig er sjálfsagt ekkert við því að gera ef meiri hlutinn ætlar að þrælast með þetta hér í gegn, þá gerir hann það. Það er ekki hægt að ásaka okkur fyrir það að við höfum ekki reynt að koma fyrir hann vitinu eða reynt að skýra málið. Það er ekki hægt að gagnrýna okkur fyrir það. Við erum búin að reyna það eins og við getum. Það er ekki hægt að gagnrýna okkur fyrir það þó hv. þm. Stefán Guðmundsson trúi því að verð á rafmagni lækki þó það hækki. Veruleikinn mun leiða það í ljós, því miður, að við höfum talsvert til okkar máls í þessu efni og það er leitt hans vegna vegna þess að ég veit að hann vill vanda sig og fara með hið rétta í þessu máli. Varðandi niðurstöðuna hjá hinum eignaraðilunum í sambandi við þessa breytingu eða bókun þá liggur það fyrir að það eru skiptar skoðanir um hana. Niðurstaðan er m.a. sú í borgarráði Reykjavíkur að þessi bókun breyti engu. Eftir sem áður liggi það fyrir að arðurinn komi til eignaraðilanna eins og gert hafði verið ráð fyrir þannig að þetta með forgang verðlækkunarinnar sé ekki á dagskrá. Það er niðurstaða borgarráðs og það er nokkurt umhugsunarefni í ljósi þess sem hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar hafa reynt að halda hér fram.

Hæstv. forseti. Hv. 8. þm. Reykv., Svavar Gestsson, gerði hér að umtalsefni þá sameiginlegu bókun sem mjög hefur verið til umfjöllunar í dag frá eignaraðilum Landsvirkjunar. Út af fyrir sig get ég verið sammála honum um það að ekki er nú allt þar á gullaldarmáli og í sannleika sagt er stjórnarandstöðunni gefið þar óþarflega mikið fóður til umræðunnar um þetta mál í dag. Hins vegar breytir það ekki þeirri staðreynd að það er undirrituð sameiginleg bókun að það sé forgangsverkefni stjórnar Landsvirkjunar og stjórnenda að lækka raforkuverðið. Það sé forgangsverkefni á undan öllum undirbúningi og aðgerðum til arðgreiðslu. Ég vil þess vegna spyrja hv. 8. þm. Reykv. hvort það sé svo að hann telji að borgarstjórinn í Reykjavík hafi nú þegar undirbúið og ætlað sér að ganga á bak þessa samkomulags. Ber að skilja orð hv. þm. svo að hann hafi upplýsingar um það að borgarstjórinn í Reykjavík ætli ekki að virða það samkomulag að verðlækkun hafi forgang? Ég vil fá svar við þessu, hæstv. forseti, hjá ágætum og hv. þm. Svavari Gestssyni.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir það mikla traust sem hann ber til mín að ég svari hérna fyrir borgarstjórann í einu og öllu í þessu máli en það er misskilningur að ég geri það. Þó get ég reynt að klóra í bakkann. Gallinn við bókunina sem hv. þm. er að vitna í er að hún ónýt. Það stendur ekkert í henni að um sé að ræða forgangsverkefni að öðru leyti en því að raunverð á raforku geti lækkað eftir aldamót, það er allt. Það er engin frétt. Þess vegna tel ég að ef hv. þm. trúir þessu þá hafi hann látið blekkja sig og mér þykir leiðinlegt til þess að vita.

Hæstv. forseti. Hér erum við að ræða mjög mikilvægt mál. Við erum að ræða málefni þess mikilvæga fyrirtækis, Landsvirkjunar. Og viðfangsefnið er það að iðnn. hefur fjallað um það með hvaða hætti beri að standa að málum þessa fyrirtækis og þá einkum og sér í lagi hvernig eigi að standa að því mikilvæga verkefni að lækka raforkuverðið. Um þetta hafa orðið deilur. Það hafa verið deilur um það hvort eðlilegt sé að svo mikill arður sé greiddur út úr fyrirtækinu eins og menn voru að vonast til. Samkomulagið sem hefur náðst í iðnn., þar sem eru samankomnir þingmenn allra flokka annarra en Alþb., gengur út á það að taka tillit til þeirrar sameiginlegu bókunar sem liggur fyrir, sem felur það í sér, að mínum skilningi og margra annarra, að þetta skuli vera forgangsverkefni. Hv. 8. þm. Reykv. var að vísa til þess að í borgarráði Reykjavíkur hafi verið fjallað um þetta í dag eða síðustu dagana og þar hafi menn komist að raun um að ekki beri að taka mark á þessu samkomulagi. Ég held að það sé afar mikilvægt að það komi fram í þessari umræðu, og ekki síst hjá hv. 8. þm. Reykv. sem hefur verið talsmaður Alþb. í umræðunni um þessi málefni og vegna þess að Alþb. er aðili að R-listanum, meiri hlutanum í Reykjavíkurborg, þá tel ég nauðsynlegt að hv. þm. geri betri grein fyrir þeim upplýsingum sem hann hefur um afstöðu R-listans í þessu máli svo við velkjumst ekki í vafa um það hvort R-lista meiri hlutinn ætlar að standa 

Herra forseti. Ætlar hv. þm. þá að skipta um afstöðu? Eru örlög hans í hendi R-listans? Ég óska honum til hamingju með það. Það er það sem hann er í raun og veru að vitna hér í. Ég ætla bara að segja eitt í þessu sambandi. Ég tel að þingmaðurinn hafi verið blekktur vegna þess að það liggur ekkert fyrir um það að verðlækkun eigi að hafa forgang. Og ég ætla að vitna máli mínu til stuðnings í bókun frá borgarráði Reykjavíkur í dag. Ég ætla hins vegar fyrst að rifja það upp út á hvað málið gengur. Það gengur út á það að hérna liggur fyrir frv. um að eignaraðilar Landsvirkjunar eigi að fá arð eftir tilteknum reglum samkvæmt samkomulagi frá 28. okt. 1996. Þetta stendur í 2. gr. frv. sem þingmaðurinn og fleiri hér voru að samþykkja í dag. Þar stendur ekkert um verðlag. Eftir að þetta frv. var lagt fram var gerð bókun á milli eignaraðilanna. Breytir hún einhverju? Breytir hún öllu í málinu? Það er það sem þingmaðurinn er að gefa í skyn. Bókun úr borgarráði Reykjavíkur í dag um þessi mál segir m.a. svo, með leyfi forseta: ,,Í sameiginlegri bókun eignaraðila Landsvirkjunar, dags. 10. febrúar 1997, kemur ekkert fram sem ekki hefur áður verið samþykkt af hálfu borgarinnar.`` Það er með öðrum orðum ekkert í bókuninni.

Hver bókaði þetta?

Pétur Jónsson heitir hann, borgarráðsmaður Alþfl. Ég held því að það sé óhjákvæmilegt að menn geri sér grein fyrir því að þar er litið þannig á, a.m.k. af Pétri Jónssyni að ekkert hafi gerst í málinu. Það verður kannski til þess að hv. þm. skipti um skoðun frá því sem hann hafði í atkvæðagreiðslunni í dag.

Virðulegi forseti. Ég ætla aðeins að svara því sem spurt var um þó ég komist ekki yfir allt. Í sambandi við Ríkisendurskoðun, þá er hv. þm. það ljóst að sú brtt. sem hér er gerð á því máli er í fullkomnu samráði og sátt við ríkisendurskoðanda. Það kom margsinnis fram á nefndarfundi með okkur. Það sem hv. þm. er enn að tala um er sú bókun sem gerð er 10. febr. hjá eigendum þessa fyrirtækis, Landsvirkjunar. Þar stendur svart á hvítu: ,,Sammæli um að það sé forgangsverkefni að raunverð á raforku geti lækkað eftir aldamót með þeim hætti sem samkomulagið gerir ráð fyrir.`` Og samkomulagið gerir ráð fyrir því að orkuverðið eigi að lækka um 2--3% á ári á árunum 2001--2010. Síðan segir hv. þm., og ég vil einmitt taka undir það sem hv. þm. Sturla Böðvarsson sagði: ,,Í borgarráði er mikil andstaða við lækkun orkuverðs.`` Og hann segir að það hafi forgang fram yfir arðgreiðslur. Það væri fróðlegt að fá að vita það hér hverjir það eru í borgarráði sem eru á móti því að lækka orkuverð. Hv. þm. Svavar Gestsson virðist í málflutningi sínum bæði vera á móti því að lækka orkuverð og greiða arð og það er fróðlegt fyrir okkur að fá að vita hverjir það eru í borgarráði Reykjavíkur sem eru andsnúnir því að lækka orkuverð hér á landi. Hv. þm. hefur áhyggjur af því að það sé mikil sundrung í liði stjórnarsinna í þessu máli. Hvað sýndu atkvæðagreiðslur hér í dag, hv. þm. Svavar Gestsson? Hvað sýndu þær þegar allar tillögur hv. þm. voru felldar með milli 30--40 atkvæðum gegn átta atkvæðum eða svo? Ég sé ekki að það sé mikill brestur í stjórnarliðinu, hv. þm.

Virðulegi forseti. Ég er sannfærður um að allir borgarráðsmenn vilja lækka verð á raforku og þess vegna held ég að það hefði verið skynsamlegt af þingmönnunum að fallast á tillögu mína í dag um að vísa málinu frá og hefja nýjar samningaviðræður við borgina og Akureyri um þessi mál. Ég held að það hefði verið miklu skynsamlegra hjá hv. þm. að gera það. Hins vegar er ljóst að Reykjavíkurborg gerði samning um tilteknar arðgreiðslur og þeim samningi hefur ekki verið breytt, ekki heldur með bókuninni sem hv. þm. reynir að hanga á. Það kemur í ljós að hún er ónýt eins og fram kemur í bókun Péturs Jónssonar borgarfulltrúa sem ég las upp áðan. Varðandi tilvitnunina sem ég var með, þá bið ég hann að lesa þetta pínulítið betur. Þar segir: ,,Sammæli er um að það sé forgangsverkefni að raunverð á raforku geti lækkað eftir aldamót`` --- það er ekkert nýtt í þessu, er það?

Eins og samkomulagið gerir ráð fyrir.

,,með þeim hætti sem samkomulagið gerir ráð fyrir.`` --- Er eitthvað nýtt í þessu? Af hverju þurfti að taka þetta fram? Breyttist eitthvað? Var eitthvað sem þurfti að taka fram í þessu máli? Var eitthvað nýtt í þessu að mati ráðherrans? Stóð ekki til að standa við það samkomulag sem menn gerðu eða hvað? Um hvað er ráðherrann að tala? Ég held að þetta sýni að þetta er aumlegur kattarþvottur og styðst ekki við neitt annað en það að menn eru að fálma eftir hálmstráum frekar en að þetta sé efnisleg niðurstaða sem menn geta byggt málflutning sinn á. Hvað varðar Ríkisendurskoðun þá veit ég að það er sátt við hana um þetta mál. Það getur vel verið. En ég spurði samt sem áður hv. þm. af hverju þetta væri svona. Það er ekki nóg fyrir mig að það sé vísað á Ríkisendursoðun í þeim efnum.

Virðulegur forseti. Ég vil víkja að því sem hv. þm. minntist á fyrr í máli sínu. Margir talsmenn á landsbyggðinni eru á móti þessu máli. Ég get sagt hv. þm. það að ég hef um skeið átt mjög marga fundi í mínu kjördæmi. Hv. þm. talaði mikið um það um daginn að mikil óánægja væri í kjördæmi Stefáns Guðmundssonar um þetta mál. Ég hef haldið marga fundi, mjög fjölmenna fundi þar sem aðeins einn maður á öllum þeim fundum og öllum þeim fjölda sem á þessum fundum var mættur, aðeins einn maður hefur mælt gegn þessu máli. Aðeins einn maður. Ég vil líka að hv. þm. segi mér hverjir það eru í borgarráði sem eru á móti því að lækka orkuverð. Hv. þm. sagði það áðan að það væri andstaða í borgarráði gegn því að lækka orkuverð. Og ég spyr: Er líka andstaða hjá Reykjavík um það að fá arðgreiðslur til sín? Ég sagði að hér að arðgreiðslurnar í þessu falla ekki í eitthvert einkafyrirtæki. Arðgreiðslurnar út úr Landsvirkjun falla annars vegar til Reykvíkinga, Akureyringa og ríkisins. Ríkið hefur þegar ákveðið hvernig með stóran hluta af arðgreiðslunni verði farið. Til atvinnusköpunar á landsbyggðinni. Svo kemur hv. þm. og segir að hér sé verið að fjandskapast við landsbyggðina og við séum að vekja upp einhverja tortryggni milli landsbyggðar og þéttbýlis. Ef einhverjir eru að gera það, þá er það Alþb. Og ég ætla ekki að segja það, en það hvarflar að mér að það fari kannski í taugarnar á þeim, hv. þm. Reykv. að það eigi að verja fjármagni af arði Landsvirkjunar til þess að styrkja atvinnulíf á landsbyggðinni. Það skyldi þó aldrei vera.

Virðulegi forseti. Ég held að hv. þm. sé nú orðinn reiðari en svo að það sé ástæða til þess að standa í miklum orðaskylmingum fram eftir nóttu. Hann veit auðvitað alveg eins vel og ég og við öll hér inni að það er mikill stuðningur við það hjá okkur eins og margoft hefur komið fram og við höfum átt samstarf um það, ég og hv. þm. í gegnum tíðina að byggja upp atvinnulíf á landsbyggðinni. Og að setja málin upp eins og hann gerði áðan er fyrir neðan hans virðingu, herra forseti.

Herra forseti. Ég á aðild að frhnál. meiri hluta iðnn. og þeim brtt. sem hann flytur þannig að ég þarf ekki að hafa langt mál nú við 3. umr. málsins. Það er ljóst að frá því að það var rætt við 2. umr. hefur málið tekið nokkrum breytingum. Ég átti ekki samleið með meiri hlutanum þegar málið var rætt hér fyrir jól og skilaði sérstöku nefndaráliti og ég tel ástæðu í ljósi þess að ég á aðild að frhnál. meiri hluta iðnn. að rifja upp helstu áherslur sem voru í áliti 1. minni hluta við 2. umr. málsins. Í því áliti kom fram að þær áherslur sem 1. minni hlutinn legði væru í fyrsta lagi að skerða ekki eftirlitsmöguleika Ríkisendurskoðunar, að eftirlit með gjaldskrá Landsvirkjunar vegna einokunaraðstöðu þess yrði tryggt hjá Samkeppnisstofnun, að skýrt yrði kveðið á í nefndaráliti um jöfnun orkuverðs og að arðgreiðslumarkmið yrðu víkjandi fyrir gjaldskrármarkmiðum. Það er ljóst, herra forseti, að um tvö þessara atriða, þ.e. varðandi eftirlits- og endurskoðunarmöguleika Ríkisendurskoðunar og þann þátt sem snýr að Samkeppnisstofnun, um að lög Samkeppnisstofnunar nái til Landsvirkjunar, hefur náðst verulegur árangur og raunar verið komið verulega til móts við þær breytingartillögur sem ég flutti ásamt hv. þm. Svavari Gestssyni og hv. þm. Sighvati Björgvinssyni. Ég vil aðeins fara nokkrum orðum um þetta mál, í fyrsta lagi varðandi Samkeppnisstofnun. Um það voru deildar meiningar hvort nauðsynlegt væri að kveðið yrði á um það í þessu frv. hvort lögin um Samkeppnisstofnun mundu ná til Landsvirkjunar. Það var mín skoðun að svo væri og ég vil skýra það nokkuð af hverju það er nauðsynlegt að mínu mati. Í fyrsta lagi er kveðið á um það í 8. gr. frv. að stjórn Landsvirkjunar setji gjaldskrá fyrir Landsvirkjun. Ég tel að með slíku ákvæði, þar sem stjórnin setur einhliða gjaldskrá fyrir Landsvirkjun án þess að kveðið sé á um að lögin um Samkeppnisstofnun nái til Landsvirkjunar, geti Samkeppnisstofnun ekki haft afskipti af gjaldskránni eða gripið inn í t.d. ef henni berst kvörtun um að óeðlileg breyting hafi átt sér stað á gjaldskránni eða að Samkeppnisstofnun geti af sjálfsdáðum gripið þar inn í. Það er mín skoðun að með þeirri brtt., sem nú hefur náðst samstaða um og kemur hér til atkvæðagreiðslu við lok 3. umr., geti Samkeppnisstofnun gripið inn í og haft afskipti af gjaldskránni, bæði í því tilviki að henni berist kvörtun þar að lútandi og eins að hún geti gert það af sjálfsdáðum. Það er mín skoðun á þessu máli. Þess vegna fagna ég brtt. og tel ástæðu til þess að þakka meiri hlutanum fyrir það og hæstv. iðnrh. að samkomulag hafi náðst um það að flytja þessa brtt. Varðandi Ríkisendurskoðun er ljóst að í brtt. meiri hlutans nú er ekki eins afdráttarlaust kveðið á um aðkomu Ríkisendurskoðunar að þessu máli og gert var í þeirri brtt. sem 1. og 2. minni hluti fluttu við 2. umr. málsins. Þar var kveðið afdráttarlaust á um það að lögin um Ríkisendurskoðun giltu um Landsvirkjun. En ég tel engu að síður að bæði brtt. sem meiri hlutinn flytur núna og einnig það sem fram kemur í frhnál. um eftirlits- og endurskoðunarmöguleika Ríkisendurskoðunar tryggi að fullu að Ríkisendurskoðun hafi þá möguleika sem hún þarf til eftirlits og endurskoðunar, þ.e. ef samkomulag næst þá um að breyta lögum um Ríkisendurskoðun sem verður til umfjöllunar í þinginu fljótlega. Ég vil vitna til frhnál. þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Meiri hluti iðnaðarnefndar telur jafnframt eðlilegt að Ríkisendurskoðun hafi heimild til þess að gera stjórnsýsluendurskoðun á fyrirtækjum sem ríkið á meiri hluta í, líkt og er um Landsvirkjun. Til þess að svo megi verða með óyggjandi hætti þarf að breyta 9. gr. fyrirliggjandi frumvarps til laga um Ríkisendurskoðun, 262. mál, og kveða þar sérstaklega á um stjórnsýsluendurskoðun hjá fyrirtækjum sem ríkið á meiri hluta í en Ríkisendurskoðun annast ekki fjárhagsendurskoðun hjá vegna ákvæða í sérlögum. Meiri hlutinn áréttar þessa tillögu um breytingu á 262. máli (Ríkisendurskoðun) og vísar henni til þeirrar nefndar sem fjalla mun um frumvarpið.`` Ég veit að hæstv. forseti er að hlýða á mál mitt vegna þess að frv. um Ríkisendurskoðun sem hér verður til umfjöllunar er flutt á vegum forsn. Ég tel mjög mikilvægt og veit að víðtækur skilningur er á því á Alþingi og vilji til þess að Ríkisendurskoðun geti framkvæmt stjórnsýsluendurskoðun á Landsvirkjun. Því vænti ég þess að samkomulag náist um að breyta frv. til laga um Ríkisendurskoðun eins eins og það lítur út núna þannig að 9. gr. þess frv. verði breytt. Hún hljóðar nú svo í frv. sem liggur fyrir þinginu: ,,Ríkisendurskoðun getur framkvæmt stjórnsýsluendurskoðun hjá þeim stofnunum, sjóðum, félögum og fyrirtækjum sem um ræðir í 6. gr.`` Þarna þyrfti að mínu viti að bætast við: ,,þó svo að sérlög mæli fyrir um annan hátt á fjárhagsendurskoðun``, til þess að það sé fullkomlega tryggt að Ríkisendurskoðun hafi þann möguleika að láta fara fram stjórnsýsluendurskoðun á Landsvirkjun. Það er einmitt vegna þeirrar brtt. sem meiri hlutinn beitir sér fyrir og ég stend að og vegna þess sem kveðið er á í frhnál. og í trausti þess að samstaða náist um að breyta frv. sem liggur fyrir þinginu, 9. gr. þess sem mundi kveða afdráttarlaust á um í lagatexta að Ríkisendurskoðun gæti látið framkvæma umrædda stjórnsýsluendurskoðun, að ég hef dregið til baka þær brtt. sem ég hef flutt og styð meiri hlutann og það frhnál. sem hv. formaður iðnn. hefur mælt fyrir og þær brtt. sem hann lýsti hér áðan. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þessi mál. Miklar umræður hafa orðið um arðgreiðslurnar og gjaldskrármarkmiðin og það er alveg ljóst að það var eitt þeirra atriða sem 1. minni hluti lagði áherslu á að arðgreiðslumarkmiðin yrðu víkjandi fyrir gjaldskrármarkmiðunum. Ég geri mér grein fyrir því og hef hlustað á það að mismunandi túlkun og merking lögð er í þá sameiginlegu bókun sem undirrituð hefur verið af hæstv. iðnrh., borgarstjóra og bæjarstjóranum á Akureyri um þetta mál og ég ætla ekki að blanda mér í þær deilur. Ég tel þó nokkurs virði, virðulegi forseti, þessa sameiginlega bókun varðandi arðgreiðslurnar og gjaldskrármarkmiðin sem hér liggur fyrir og vil enn einu sinni vitna í þá setningu sem oft hefur verið vitnað hér í áður á þessum degi, með leyfi forseta: ,,Sammæli er um að það sé forgangsverkefni að raunverð á raforku geti lækkað eftir aldamót með þeim hætti sem samkomulagið gerir ráð fyrir.`` Virðulegi forseti. Það eru skiptar skoðanir um þetta. Ég hefði auðvitað kosið að þetta hefði verið ákveðnara en það er hér sett fram. En ég geri mér alveg grein fyrir því að þetta er sameiginleg bókun undirrituð af þessum aðilum og lengra verður ekki komist í því máli. Ég kýs að líta svo á að samkvæmt þessari bókun og samkvæmt fyrri yfirlýsingu hæstv. iðnrh. einnig verði arðgreiðslumarkmiðin víkjandi fyrir gjaldskrármarkmiðunum.

Herra forseti. Ég vil spyrja hv. þm. um skilning hans á tillögu sem þingmaðurinn flutti ásamt fleirum og sem síðar er komin fram frá meiri hluta iðnn. um það að fyrirtækið muni heyra undir samkeppnislög. Lagatextinn er ekki afmarkaður við ákveðið svið samkeppnislaganna. Eins og kom fram hjá hv. þm. var hann að hugsa um gjaldskrána og að Samkeppnisstofnun gæti haft afskipti af gjaldskránni ef hún stangaðist að einhverju leyti á við ákvæði samkeppnislaga um gjaldskrár. Ég bendi á að texti brtt. er ekki afmarkaður við þetta svið þannig að verði þetta að lögum þá mun öll starfsemi Landsvirkjunar heyra undir alla kafla samkeppnislaga. T.d. má benda á að þetta er markaðsráðandi einokunarfyrirtæki og Samkeppnisstofnun mun væntanlega líta á fyrirtækið út frá því sviði sem henni er ætlað, þ.e. að koma á samkeppni. Er það þá tilgangur lagaákvæðisins að mati þingmannsins eða getur það rúmast innan frumvarpstextans að Samkeppnisstofnun geri kröfur um slíkar breytingar? Í öðru lagi, er þingmaðurinn sammála því að slíkar breytingar verði gerðar, t.d. að skipta Landsvirkjun upp, annars vegar í orkuöflun og hins vegar orkudreifingu og koma á samkeppni á öðru sviðinu eða báðum? Ég er hræddur um að þetta lagaákvæði sé miklu víðtækara en þingmaðurinn vildi meina, með því að afmarka það einvörðungu við afskipti Samkeppnisstofnunar af gjaldskrá hverju sinni.

Herra forseti. Það er náttúrlega alveg ljóst samkvæmt þeirri brtt. sem liggur fyrir að ákvæði samkeppnislaga gilda um Landsvirkjun. Ég var að ræða sérstaklega um gjaldskrána sem ég hafði sérstaklega í huga þegar ég lagði áherslu á að samkomulag gæti náðst um að þessi brtt. yrði flutt. Varðandi samkeppnina sem slíka þá kom fram í nefndaráliti 1. minni hluta, sem ég stóð að, við 2. umr. málsins, hvaða áherslur 1. minni hlutinn legði varðandi framtíðarskipan orkumála. Þar kom fram að 1. minni hluti legði áherslu á að brýnt væri að mótuð verði stefna um nýtingu auðlinda sem og aðskilnað í vinnslu flutningsdreifingar og sölu á raforku sem er forsenda fyrir samkeppni. Ég tel að það þurfi að komast á samkeppni í þessum geira. En ég var fyrst og fremst að horfa til gjaldskrárinnar þar sem mér fannst 8. gr. mjög takmarka og jafnvel koma í veg fyrir að hægt væri að hafa eftirlit með gjaldskrá Landsvirkjunar.

Herra forseti. Það er eins og mig grunaði. Menn eru með fleira í huga en látið er uppi. Í máli þingmannsins er ákvæðið um samkeppnislög útskýrt þannig að einvörðungu eigi að gæta þess að gjaldskráin sé eftir einhverjum reglum ekki óeðlileg út frá stöðu fyrirtækisins. En lagatextinn, eins og hann verður ef tillagan nær fram að ganga, er miklu víðtækari og ég heyri að þingmaðurinn, og veit reyndar að svo er um fleiri, er á þeirri skoðun að það eigi að ganga til mikilla breytinga í orkugeiranum sem eiga fyrst og fremst að felast í því að koma á samkeppni á sem flestum sviðum, a.m.k. á dreifingarstigi og smásölustigi, e.t.v. líka á virkjanastigi. Mér sýnist því á öllu að með þessu lagaákvæði séu menn að setja inn ákvæði sem muni leiða til þess af því að það er hlutverk Samkeppnisstofnunar að kalla þessar breytingar fram. Hún hefur ekki endilega það hlutverk að passa upp á gjaldskrár einokunarfyrirtækja. Hún hefur fyrst og fremst það hlutverk að gæta þess að fyrir hendi sé samkeppni í þeirri atvinnustarfsemi sem um er að ræða og að samkeppnin leiði til þess að gjaldskráin sé hófleg miðað við efni og aðstæður.

Herra forseti. Það mætti halda af orðum hv. þm. að hann sé andvígur þessari brtt. sem ég hélt að víðtæk sátt væri um og til að mynda hv. þm. Svavar Gestsson stendur að. Hv. þm. orðaði það svo að með þessu sé verið að kalla fram breytingar í orkumálunum sem stuðli að aukinni samkeppni. Ég held að Samkeppnisstofnun sem slík geti ekki kallað fram þær breytingar. Ég held að svo hljóti að vera. Það er auðvitað Alþingi sem þarf að fjalla um þær breytingar og samþykkja, ef af verður. Ég ítreka að varðandi framtíðarskipan þessara mála þá liggur fyrir hver sú stefna er sem við jafnaðarmenn viljum sjá í þessu og hún liggur fyrir alveg afdráttarlaus og skýr í nefndaráliti 1. minni hluta sem kynnt var við 2. umr. málsins.

Virðulegi forseti. Við 2. umr. þessa máls lét ég í ljós þá skoðun að ég væri ekki alveg sannfærð um að sú breyting sem frv. gerir á Landsvirkjun sé réttlætanleg í ljósi þess að verið er að frysta Landsvirkjun sem einokunarfyrirtæki í allt að tíu ár. Slíkt mundi hægja á því að tillögur orkulaganefndar sem pólitísk samstaða hefur náðst um geti komist til framkvæmda. Að auki tók ég undir það með 1. minni hluta iðnn. að laga þyrfti ákvæði frv. þannig að gjaldskrá Landsvirkjunar heyrði undir samkeppnislög, að Ríkisendurskoðun komi að endurskoðun Landsvirkjunar og að eitthvað þurfi að segja skýrar um það að stefnt skuli að lækkun rafmagnskostnaðar í samræmi við samning eigenda Landsvirkjunar. Nú hefur það gerst, eins og hv. þm. Stefán Guðmundsson, formaður iðnn., gerði grein fyrir í sinni framsögu áðan, að í framhaldi af sameiginlegri bókun eigenda Landsvirkjunar frá 10. febrúar 1997, hefur meiri hluti iðnn. lagt fram brtt. sem taka á gagnrýni okkar í 1. og 2. minni hluta varðandi Samkeppnisstofnun og Ríkisendurskoðun. Og í framhaldi af orðum hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar áðan þá vil ég gjarnan nota tækifærið og spyrja hæstv. iðnrh. sem hér er staddur hver skilningur hans er á brtt. meiri hlutans, þ.e. þar sem stendur: ,,Ákvæði samkeppnislaga gilda um Landsvirkjun.`` Ég vildi gjarnan fá það útskýrt hér á eftir vegna orða hans. En það er skilningur okkar í 1. minni hluta að Samkeppnisstofnun komi þarna í staðinn fyrir það sem áður var Þjóðhagsstofnun, sem eins konar eftirlitsaðili með einokunarfyrirtæki varðandi gjaldskrá. Í frhnál. meiri hluta iðnn. kemur einnig fram umtöluð bókun eigenda Landsvirkjunar um arðgreiðslur og gjaldskrármarkmið. Þó að sú yfirlýsing sem kemur fram í nefndarálitinu sé auðvitað ekki jafngild lögum eða lagaákvæði, þá tel ég að sú viljayfirlýsing sem þar birtist á þingskjali komi að verulegu leyti til móts við sjónarmið 1. minni hluta þó að það sé alveg rétt hjá hv. þm. Alþb. að það segir hvergi í þessari bókun að arðgreiðslur víki fyrir gjaldskrármarkmiðum. Það segir eins og fram hefur komið í þessari umræðu orðrétt í 2. lið bókunarinnar: ,,Sammæli er um að það sé forgangsverkefni að raunverð á raforku geti lækkað eftir aldamót með þeim hætti sem samkomulagið gerir ráð fyrir.`` Hér hefur verið spurt hverju það breyti að þetta komi inn í frhnál. Ég tel að það breyti töluverðu að þetta sé birt á þingskjali þannig að þessi samningur er ekki bara einhvers staðar lokaður úti í bæ. Því tel ég það vera mikilvægt skref að þetta sé komið á þingskjal þó vissulega sé það ekki eins sterkt og ef þetta væri lögfest. En vegna þessa svo og hins að ekki reyndist pólitískur vilji til að fara aðrar leiðir til að breyta Landsvirkjun, þ.e. að koma til móts við óskir Reykjavíkurborgar um að losa sig út úr fyrirtækinu eða fá af því arð, þá tel ég þessa lendingu vera ásættanlega. Önnur af hinum tveimur leiðunum sem til umræðu voru var að ríkið keypti Reykjavíkurborg út úr fyrirtækinu. Það virðist augljóst að ríkið hefur ekki bolmagn til þess. Og ef það ætti að fara hina leiðina, síðustu leiðina, þ.e. ef breyta ætti Landsvirkjun í hlutafélag virðist ljóst að þá mundi fyrirtækið opnast fyrir erlendum fjárfestum þar sem óljóst er hvort íslenski hlutabréfamarkaðurinn mundi ráða við að kaupa hlut Reykjavíkurborgar eða þau hlutabréf sem föl yrðu. Ég tel að það sé rétt mat. Það er pólitískt viðkvæmt mál að opna orkufyrirtækin að svo stöddu fyrir erlendum fjárfestum og þarf mjög mikla pólitíska umræðu sem hefur ekki átt sér stað. Í ljósi alls þessa skrifa ég undir frhnál. meiri hluta iðnn. ásamt þeim í 1. minni hluta, hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur og hv. þm. Sighvati Björgvinssyni auk fulltrúa ríkisstjórnarinnar. Ég tel þetta ásættanlega lendingu og mun því greiða atkvæði með þessu frv. og þess vegna greiddi ég atkvæði gegn frávísunartillögu 2. minni hluta við 2. umr. málsins. Ég tel að þessi niðurstaða sé vel ásættanleg fyrir Reykjavíkurborg þó að hún geti ekki losað sig út úr fyrirtækinu fyrr en hugsanlega eftir tíu ár. Þó er í raun og veru ekkert því til fyrirstöðu að þetta verði endurskoðað fyrr og ég tel að krafa eigenda um hófsamlegan arð sé mjög eðlileg. Að lokum, hæstv. forseti, vil ég taka undir með hv. borgarstjóra, Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur, og borgaryfirvöldum og segja að ég er fylgjandi því að sem mestur jöfnuður ríki í landinu og á milli landshluta svo og að það sé bæði eðlilegt og sanngjarnt að hægt sé að glöggva sig á því hve mikil verðjöfnun er í einstökum tilvikum og verðlagning á raforku sé sæmilega gagnsæ, þar með talinn flutningskostnaður. Fram undan eru mjög miklar breytingar á sviði orkumála ef marka má álit orkulaganefndar og vonandi verður sú breyting sem hér verður gerð á Landsvirkjun ekki til þess að svokallað landsnet komist ekki á, en það virðist næsta raunhæfa skrefið í átt til þeirra breytinga sem fram undan eru, m.a. til þess að hægt verði að aðskilja framleiðslu, vinnslu, sölu og dreifingu á raforku.

Herra forseti. Hv. þm. spurði hvernig ég vildi túlka það atriði í brtt. meiri hluta hv. iðnn. sem snýr að Samkeppnisstofnun þar sem skýrt er kveðið á um að samkeppnislög skuli gilda um Landsvirkjun. Í 2. gr. samkeppnislaga er alveg skýrt kveðið á um að samkeppnislögin taki til hvers konar atvinnustarfsemi, svo sem framleiðslu, verslunar og þjónustu án tillits til þess hvort hún er rekin af einstaklingum, félögum, opinberum aðilum eða öðrum. Í II. kafla laganna, 4. gr., er fjallað um markaðsráðandi fyrirtæki og skilgreint hvað séu markaðsráðandi fyrirtæki. Það er alveg ljóst að Landsvirkjun er markaðsráðandi fyrirtæki sem er meginorkuframleiðandi í landinu. Í 17. gr. sömu laga, þ.e. samkeppnislaganna, er fjallað um eftirlit með samkeppnishömlum. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Samkeppnisráð getur gripið til aðgerða gegn samningum, skilmálum, athöfnum og aðstæðum sem hafa skaðleg áhrif á samkeppni.`` Þetta þýðir að Samkeppnisráð getur gripið til aðgerða gagnvart Landsvirkjun. Hvaða aðgerðir geta þetta verið? Jú, Samkeppnisstofnun getur óskað eftir því að Landsvirkjun sendi sér allar breytingar á gjaldskrá sem gerðar verða af stjórninni. Stofnunin getur líka óskað eftir því að rökstutt sé af hverju slíkar breytingar eru gerðar og getur borið það saman við almenna verðlagsþróun sem hefur orðið á þeim tíma sem gjaldskrárbreytingin tekur til, með öðrum orðum óskað eftir því að fá upplýsingar um hvaða forsendur séu fyrir gjaldskrárbreytingunni. Þetta þýðir að þarna er komið upp, af því að um markaðsráðandi einokunarfyrirtæki er að ræða, verðlagseftirlit með fyrirtækinu. Síðan getur stofnunin gripið til aðgerða ef hún er ekki sátt við þær breytingar sem verið er að gera. Í 17. gr. segir, með leyfi forseta: ,,Íhlutun getur falið í sér bann, fyrirmæli eða heimild með ákveðnu skilyrði.`` Stofnunin gæti því í raun og veru bannað gjaldskrárbreytingar sem hún teldi að færu langt umfram það sem forsendur væru til staðar um. Þetta er meginatriðið í þessu og það er verið að tryggja þetta af því að fyrirtækið er markaðsráðandi einokunarfyrirtæki.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. iðnrh. fyrir þessi svör sem ég tel að séu alveg í samræmi við skilning okkar í 1. minni hluta. Ég held að það hafi verið mjög gott að fá skjalfest hér að þetta er einnig skilningur ríkisstjórnarinnar.

Herra forseti. Ég sé að við hv. þm. erum sammála um þetta þannig að ekki þarf að ræða það í sjálfu sér frekar. Aðeins um annað atriði sem kom fram í máli hv. þm. áðan, þ.e. hvað sé víkjandi, hvort það sé arðurinn eða verðlækkunin. Sú sameiginlega bókun og þeir þrír liðir í sameiginlegri bókun um arðgreiðslu og gjaldskrármarkmið sem fulltrúar eigendanna hafa orðið sammála um eru í mínum huga alveg skýr. Í þessu felst þar sem segir: ,,Sammæli er um að það sé forgangsverkefni að raunverð á raforku geti lækkað eftir aldamót með þeim hætti sem samkomulagið gerir ráð fyrir.`` Síðan er sagt í næsta lið að ekki verði greiddur arður úr fyrirtækinu nema það sé hagnaður. Þetta þýðir að þegar menn horfa á afkomu fyrirtækisins þá meta þeir fyrst: Getur verðið lækkað? Ef það getur lækkað þá lækka menn verðið. Ef enn er afgangur þá ákveða menn að greiða út arðinn. En við skulum líka hafa það alveg klárt að hvorki verður um það að ræða að raforkuverð verði lækkað eða arður greiddur út ef ekki eru forsendur í fyrirtækinu til að gera það. Það getur enginn stjórandi fyrirtækis eða eigandi fyrirtækis borið ábyrgð á því að lækka verð á sínum afurðum ef fyrirtækið er að tapa, eða greiða út arð þegar fyrirtækið er að tapa. Þetta samkomulag segir: Fyrsta skrefið er arðurinn. Síðan athugum við hvort við höfum peninga til að greiða út arðinn. Ef þeir peningar eru til staðar þá verður arðurin greiddur út. Ef ekki eru forsendur í fyrirtækinu fyrir þessu af því að afkoman er þannig og það er tap á því, þá verður verð hvorki lækkað né arður greiddur út.

Virðulegur forseti. Það vantar eitthvað af þeim sem ég vildi hafa í augsýn hér í þingsal þegar ég byrja ræðu mína. Ég vildi biðja hæstv. forseta að tryggja að þeir sem eðlilegt er að séu hér verði viðstaddir. Hér er kominn hv. þm. Stefán Guðmundsson, frsm. iðnn. og form., svo mér er ekkert að vanbúnaði að hefja ræðu mína. Ég á nokkuð vantalað bæði við hæstv. ráðherra og hv. frsm. nefndarinnar alveg sérstaklega. Mér þætti vænt um ef þessir hv. þm. héldu sig í þingsal undir ræðu minni. Ég óska eftir því, virðulegur forseti, að hlutast verði til um að þessir hv. alþm. verði viðstaddir hér í þingsal. Það er rétt að koma að því í upphafi, virðulegur forseti, að í því hléi sem liðið er frá því að fundi var frestað hefur komið mjög skýrt fram í fréttum sjónvarps fyrir um hálftíma síðan, að borgarstjórinn í Reykjavík, sem er aðili að því samkomulagi sem hér hefur verið kynnt af meiri hluta iðnn., gaf um það mjög ákveðnar yfirlýsingar í máli sínu að sú bókun sem kynnt hefði verið hér af hv. iðnn. breytti sáralitlu, og að borgarstjórinn í Reykjavík væri ,,ekki tilbúin til þess að víkja arðgjafarmarkmiðunum til hliðar``, svo ég fari orðrétt með ummæli sem borgarstjóri lét falla í sjónvarpinu áðan. Sama kom fram hjá talsmanni minni hluta borgarstjórnar, Vilhjálmi Vilhjálmssyni, þar sem hann sagði að ekkert nýtt kæmi fram í þessari bókun. Og aðspurður um hvaða ástæða væri þá fyrir henni, taldi borgarfulltrúinn hana helst vera að með henni væri verið að sannfæra einhverja alþm., þá væntanlega úr stjórnarliði, eða það las ég að minnsta kosti út úr þeim orðum, að það væri svona til huggunar einhverjum alþm. úr stjórnarliðinu. Þetta eru efnisþættir sem snerta þetta mál sem ég tel rétt að komi fram því þeir staðfesta í rauninni það sem við talsmenn Alþb. höfum sagt í þessari umræðu, að ekkert væri gerandi með það framhaldsnál. sem hér er komið fram og kynnt var þingflokkum í gær, andstætt því sem haldið er fram af talsmönnum ríkisstjórnarinnar á Alþingi og hæstv. ráðherra. Þetta er staðan nú þegar við ræðum þetta mál við 3. umr. Það segir sig auðvitað sjálft að yfirlýsing í formi bókunar frá þeim sem nú sitja á Alþingi eða þeim sem nú sitja í borgarstjórn Reykjavíkur hefur ekkert bindandi gildi að nokkrum árum liðnum, fimm árum eða svo, þar sem verið er að vísa til að eignaraðilar Landsvirkjunar ætli sér að skuldbinda sig til að tryggja lækkun á raforkuverði. Það er bara ekkert slíkt sem þessir hv. þm. og hæstv. ráðherrar geta staðið á, nýbúnir að fella tillögu um að lögfesta þá lækkun raforkuverðs sem þeir telja sig bera svo mjög fyrir brjósti. Framsetning af þessu tagi er auðvitað ekki nokkrum bjóðandi. Hún er gerð deginum ljósari með þeirri yfirlýsingu sem ég var að vitna til og borgarstjórinn í Reykjavík gaf núna í sjónvarpinu og talsmaður minni hlutans í borgarstjórn tók undir. Því er kannski engin tilviljun að orðalagið ,,núverandi samkomulag`` er einmitt í þessari bókun. Það fellur alveg prýðilega að túlkun þeirra sem samkomulagið er gert við. Það þýðir ekkert fyrir hv. talsmenn ríkisstjórnarinnar og þar á meðal hv. formann iðnn. þingsins, sem enn er hlaupinn á dyr af einhverjum ástæðum, virðulegur forseti, og hefst ekki við hér í þingsal, en ég vildi óska eftir því að honum verði gert viðvart eða umræðunni frestað ef hv. þm. getur ekki verið viðstaddur hana. Ég bið virðulegan forseta að skera úr um hvernig á að halda þessu áfram.

Forseti hefur gert ráðstafanir til að hv. formaður iðnn. verði hér.

Virðulegur forseti. Sé það svo að hv. talsmaður meiri hluta iðnn. hefur ekki aðstæður til að vera hér þá geri ég enga athugasemd við að fundinum sé frestað því ekki erum við að reka á eftir lögfestingu þessa máls. Við teljum þvert á móti að það sé mikil þörf á að athuga málið frekar, bæði í þingsölum og annars staðar. Það er mjög einkennilegt, með því ofurkappi sem ríkisstjórnin leggur á að punkturinn verði settur aftan við þessa umræðu og málið lögfest, að þá geti þeir sem bera ábyrgð á málinu gagnvart þinginu ekki setið undir umræðum. Svo ég bið virðulegan forseta um að sýna skilning ósk minni um að ég fái að gera hlé á máli mínu á meðan þessi aðstaða er uppi.

Forseti hefur gert ráðstafanir til að sækja hv. formann iðnn. og vildi biðja hv. ræðumann að doka við.

Virðulegur forseti. Væri ekki ráð að gera hlé á fundinum á meðan beðið er eftir formanni iðnn.?

Forseti verður að biðja hv. þm. velvirðingar á þessari töf og ef hann sættir sig við að gera stutt hlé á ræðu sinni munum við gera tíu mínútna hlé.

Virðulegur forseti. Hér hafa þau tíðindi orðið að hv. formaður iðnn. er kominn í þingsal og fagna ég því sérstaklega. Það er dálítið merkilegt að stjórnarliðið vill leggja ofurkapp á að hraða lögfestingu þessa frv. en þeir sem bera ábyrgð á málinu gagnvart þinginu koma því svo ekki við að vera viðstaddir og hafa reitt fram frhnál. við þess umræðu og erfitt að átta sig á því hvernig þetta á að ríma saman. En það er reyndar eins með margt fleira. Það fer eins og með yfirlýsingarnar, þar rekst eitt á annars horn í sambandi við þær. Ég ætla að ræða hér nokkuð frekar við hv. þm. Stefán Guðmundsson í sambandi við þær yfirlýsingar, sem hann gaf, þegar hann gerði grein fyrir atkvæði sínu í dag við 2. umr. málsins. Hv. þm. gerði það að sérstöku máli og sérstöku tilefni í atkvæðaskýringu að Alþb. hefði setið í ríkisstjórn þegar fyrst var greiddur arður frá Landsvirkjun til eigenda sinna. Þetta hefur orðið tilefni sérstakra frétta í fjölmiðlum sem hafa endurómað þessa speki hv. þm. út um landið. Ég skoraði á hv. þm. að draga ummæli sín til baka í dag í framhaldi af því að ég benti hv. þm. á hvernig þessu hefði verið háttað á tilvitnuðu ári sem hv. þm. nefndi. Það er rétt að fara aðeins frekar yfir það fyrst þetta á að vera ein helsta afsökun Framsfl. fyrir að standa nú að því að leggja á raforkunotendur í landinu milli 500 og 700 millj. kr. --- að það hafi verið í ríkisstjórn á árinu 1979 sem tekið var upp á því að úthluta arði til eigenda Landsvirkjunar. Í nefndri ríkisstjórn hafi verið mjög skuggalegir menn, ekki framsóknarmennirnir sem vermdu þá ráðherrastóla hluta úr árinu heldur þrír ráðherrar Alþb. sem hv. þm. nafngreindi sérstaklega. Það er sjálfsagt að fara yfir þetta með hv. þm. fyrst áhugi hans er svona mikill og ég sé að hv. þm. hefur sennilega hlaupið út í bæ til að nesta sig frekar í sambandi við þetta efni svo við getum haldið hér áfram.

... sannara reynist.

Virðulegur forseti. Hv. þm. Stefán Guðmundsson má eigi við bindast í sæti sínu vegna söguáhuga og frammíkalla. 
            

Forseti vill biðja hv. þingmenn að gefa ræðumanni hljóð.

Það er rétt að fara aðeins nánar yfir það erindi sem ég kynnti í dag um þetta efni. Þannig er mál með vexti að á síðasta ársfjórðungi 1979, nánar tiltekið frá 15. október það ár, urðu stjórnarskipti í landinu og ríkisstjórn Ólafs Jóhannessonar lét af völdum eftir að Alþfl. hafði hlaupið þar undan merkjum og stjórnin hafði ekki lengur meiri hluta. Við tók ríkisstjórn undir forsæti Benedikts Gröndals, formanns Alþfl., og var minnihlutastjórn Alþfl. og sat hún til 8. febr. 1980 eða í tæpa fimm mánuði. Á þeim tíma, nánar tiltekið 23. nóvember að haldinn er stjórnarfundur í Landsvirkjun sem tekur á arðgreiðslumálum og tekur ákvarðanir um þau efni. Niðurstaðan var tilkynnt á minnisblaði frá Landsvirkjun til borgarstjóra og ráðuneytisstjóra iðnrn. Sú niðurstaða varðaði ekki árið 1979 heldur fyrri ár, arðgreiðslur vegna áranna 1976 og 1977 sem þar var um að ræða. Það er rétt að ég færi þetta minnisblað hér inn í þingtíðindi af þessu gefna tilefni. Það er dagsett 12. des. 1979 á bréfsefni Landsvirkjunar til borgarstjóra og ráðuneytisstjóra iðnrn. frá Halldóri Jónatanssyni. Afrit: Aðalsteinn Guðjohnsen, með leyfi forseta: ,,Á fundi sínum föstudaginn 23. nóvember sl. fjallaði stjórn Landsvirkjunar um arðgreiðslur til eigenda. Ekki var farið inn á þá braut að samþykkja að sinni almennar reglur hér að lútandi, heldur samþykkt að afgreiða sérstaklega arðgreiðslur vegna áranna 1976 og 1977, en árið 1976 er sjöunda rekstrarár fyrri áfanga Búrfellsvirkjunar, og samkvæmt 10. gr. reglugerðar um Landsvirkjun verður arður fyrst greiddur frá því ári. Stjórnin ákvað að arðgreiðslur vegna 1976 skyldu miðast við endurmetin höfuðstólsframlög í árslok 1975 og vegna 1977 við endurmetin höfuðstólsframlög í árslok 1976. Var samþykkt að leggja til grundvallar ekki aðeins höfuðstólsframlög vegna Búrfellsvirkjunar og Búrfellslínu II, heldur einnig vegna Sigöldu, þótt hún komi ekki í rekstur fyrr en í lok 1978. Á hinn bóginn væri ekki stætt á því að taka með í grundvöllinn greiðslur að fjárhæð 41 millj. kr. frá hvorum eiganda vegna tapreksturs 1970. Jafnframt samþykkti stjórnin að ekki komi til greina að greiða arð þegar um taprekstur væri að ræða svo sem vegna 1978, er tapið nam 597 millj. kr. og 1979, er tapið verður fyrirsjáanlega um 1.000 millj. kr. Niðurstaða stjórnarinnar var sú að miða arðgreiðslurnar í þetta sinn við 3% af endurmetnum höfuðstólsframlögum og er þá tekið tillit til hinnar erfiðu fjárhagsstöðu Landsvirkjunar, auk þess sem ekki var talið eðlilegt að ganga lengra en þetta í upphafi arðsgreiðslna. Var þess vænst, að eigendur gætu eftir atvikum fellt sig við þessa niðurstöðu. Með hliðsjón af framangreindu yrðu arðgreiðslur vegna 1977 og 1978 þessar til hvors eiganda.`` Síðan eru tíunduð höfuðstólsframlög hvors eigenda samanber fskj. og 3% arður af endurmetnum höfuðstólsframlögum í lok undanfarandi árs og það er á árinu 1975 til 1976 og samtölur raktar. Síðan segir aftur orðrétt, með leyfi forseta: ,,Samkvæmt þessu yrðu arðgreiðslur alls kr. 147.348.492 til beggja eigenda, sem skiptast þannig milli ára og eru þannig í samanburði við hagnað Landsvirkjunar hlutaðeigandi ára.`` Þetta er fært inn og einnig arðgreiðslur alls í hlutfalli af hagnaði 1976 10,6%, 1977 15,9%. Alls er þessi upphæð, sem tilvitnuð hefur verið um 147 millj. kr., meðatalshlutfall af hagnaði 13%. Þegar þessi ákvörðun var tekin í stjórn Landsvirkjunar var ráðherra iðnaðarmála alþýðuflokksmaðurinn, þáv. þm., Bragi Sigurjónsson. Ég taldi rétt og nauðsynlegt að koma þessu efni á framfæri vegna mjög ástríðuþrungins málflutnings hv. formanns iðnn. í dag til þess að reyna að festa það á spjöld sögunnar, og sérstaklega að koma því inn í höfuðin á þeim sem enn kunna að styðja Framsfl., að það hefðu verið vondir alþýðubandalagsmenn sem hefðu borið ábyrgð á því og komið því til leiðar að byrjað var að greiða arð til eigenda Landsvirkjunar. Nú er það vissulega svo, virðulegur forseti, að ég er ekkert að vísa því út í hafsauga að það komi til greina að aðilar geti fengið arð af framlögðu fjármagni. Ég hefði í sporum hv. þm. Stefáns Guðmundssonar ekki verið að taka þetta mál upp jafnvel þótt hann hefði trúað því sem hann var að segja vegna þess að samanburðurinn við það sem Framsfl. er að gera í dag dag undir forustu þess flokks er ekki hliðstæður gjörningur og um var að ræða á þessum tíma. Hér er verið að bæta um betur, virðulegur forseti, í sambandi við það sem hér er verið að lögfesta með breytingum á lögum og leggja á raforkugreiðendur í landinu skatt sem nemur nálægt 10% ofan á raforkuverð með því að lögfesta þann samning sem hér hefur verið kynntur og fylgir þessu frv. Nú kann vel að vera að einhver hafi af ásettu ráði verið að leiða hv. þm. út í þessa keldu. Það kann að vera. Þessi eini maður í Skagafirði, sem hv. þm. fann í jólahléi, og var eitthvað óánægður með þann gjörning sem hér er uppi, kann kannski að hafa verið að plata hv. þm. og komið honum á þetta spor. Ég átta mig ekki á því. En það var upplýst hér að klappað væri fyrir þessum gjörningi Framsfl. um gjörvallan Skagafjörð. Það hefði fundist einn maður sem hv. þm. fékk á fund og kom því á framfæri við hv. þm. formanni iðn. að hann væri ekki alls kostar ánægður með þennan gjörning Framsfl. En það er auðvitað von að menn séu áfram um að lögfesta þetta sem fyrst, fyrst landslýðurinn bíður bara í ofvæni eftir því að fá þessi gleðitíðindi frá Alþingi, þ.e. að raforkuverðið verði hækkað um 10% með þeirri skattlagningu sem verið er að innleiða sem meginreglu og sem borgarstjórinn í Reykjavík telur að ríki ofar öllum öðrum markmiðum og hefur komið á framfæri í sjónvarpinu nýverið og undirstrikað af talsmanni minni hlutans, Vilhjálmi Vilhjálmssyni borgarfulltrúa, að sú bókun sem fylgir með frhnál. breyti ekki nokkrum sköpuðum hlut, breyti engu, sé flutt til að sannfæra einhverja alþingismenn, eins og hv. borgarfulltrúi Vilhjálmur Vilhjálmsson orðaði það í sjónvarpinu. Þannig eru nú refirnir skornir hér á þingi um þessar mundir. Ég ætlast auðvitað ekki til þess að hv. þm. Stefán Guðmundsson hafi þetta allt saman fast í huga og hafi gert þetta af ásettu ráði. Ég þekki hv. þm. ekki að því að vera framsóknarmönnum illkvittnari en gengur og gerist í Framsfl. Ég hef minnst á það í umræðunni að framsóknarmenn, helstu áróðursmeistarar þeirra, eru í sérflokki þegar þeir eru að afsaka sínar gerðir gagnvart þeim sem þeir vænta að séu kjósendur þeirra. Þá ganga þeir allra manna lengst í því að koma sér upp vopnabúri af þessu tagi, sem hv. þm. Stefán Guðmundsson er að beita á Alþingi, til varnar þessum gerðum. Ég kannast við þetta frá blautu barnsbeini austur á landi. Ég þekki vel þessi vinnubrögð. Það fyrsta sem ég heyrði um þingmann sem var lengi á Alþingi, sat í ríkisstjórn og hét Lúðvík Jósepsson, var að ekki væri hægt að trúa einu einasta orði sem sá þingmaður segði og því var sáldrað kerfisbundið út um Austurland. Það voru framsóknarmenn sem gengu fram í því af því hann væri svo lyginn. Þetta var það fyrsta sem ég heyrði um þann ágæta þingmann sem ég átti eftir að kynnast að öðru. En þetta var dæmigert fyrir vinnubrögð áróðursmanna Framsfl. Það voru ekki fremstu menn sem voru settir í þetta. Það voru fótgönguliðar. Þessu var hvíslað að fótgönguliðinu og þannig hefur því miður Framsfl. alið upp sitt lið eins og hv. þm. Stefán Guðmundsson sem var byrjaður að þæfa snjóinn í nóvembermánuði 1979 í fyrsta sinn í vonarsæti til að komast inn á þing og var kosinn 2. desember 1979. Hann fékk þau viðfangsefni, til viðbótar framkvæmdastjórn í Útgerðarfélagi Skagfirðinga, að sitja á Alþingi Íslendinga og hefur gert það síðan með sóma að ég hef tekið eftir og yfirleitt ekki skorið sig úr meginlínunni hjá framsóknarmönnum fyrr en hann byrjaði á þessu sem hér kemur fram og gengur í þau óþverraverk sem á að lögfesta. Það er bágt til að vita af góðum dreng, virðulegi forseti, að leggjast svo lágt til varnar sínum gerðum og skal ég ekki eyða frekari orðum að því. Ég vil aðeins nefna það að ég hef litið á reikninga Landsvirkjunar áranna 1979, 1981 og 1982. Ég sé þess ekki merki að þar hafi verið um arðgreiðslur, endurtekning á því að ræða sem ákveðið var af stjórn Landsvirkjunar í nóvember 1979. Ég hef hins vegar ekki farið ofan í málið í hólf og gólf. Ég vil því ekkert kveða upp úr um það hvernig þessu var háttað í einstökum atriðum. Það skyldi maður ekki gera nema að betur athuguðu máli. Í rauninni skiptir þetta aurkast úr búri Framsfl. engu í sambandi við efni þess máls sem hér er um að ræða. En tilgangurinn var augljós og er því miður ekki talsmönnum Framsfl. til sæmdar. Það verð ég að segja. Virðulegi forseti. Hv. formaður iðnn. og hæstv. iðnrh. hafa verið að verja sinn gjörning með því sérstaklega að landsbyggðin eigi að njóta eða endurgreiða landsbyggðinni þá skattlagningu sem hún á að bera og reyndar landsmenn allir því að þannig sé um hnútana búið að ráðstafa eigi um helmingnum af væntanlegum arði ríkisins af Landsvirkjun til atvinnuppbyggingar á landsbyggðinni. Þetta á að vera sú sárabót sem á að róa geð manna úti um landið. Raunar hefur þessi plástur verið dreginn upp áður því hann var notaður hér sem ein aðalhuggunin í sambandi við afgreiðslu fjárlaga. Það voru frægar 80 millj. kr. sem settar voru inn á 6. gr. fjárlaga sem heimildarákvæði. Og nú spyr ég hv. talsmenn iðnn., eru þetta óskyld efni, þessar 80 millj. sem eru á 6. gr. fjárlaga þannig frá gengnar? Ég leyfi mér, með leyfi forseta, að vitna til 6. gr. 5.16 þar sem segir: ,,Að ráðstafa, að fengnum tillögum iðnaðarráðherra, allt að 80 m.kr. til verkefna á sviði atvinnuþróunar og nýsköpunar í atvinnulífinu. Sérstaklega skal huga að atvinnusköpun á þeim landsvæðum sem ekki njóta góðs af atvinnustarfsemi sem tengist uppbyggingu á orku- og stóriðjusviði.`` Er þetta eitthvað skylt því máli sem við ræðum hér, þeim fyrirheitum um endurgreiðslu á væntanlegum arðgreiðslum frá Landsvirkjun sem fullyrt er og dregið var fram við 2. umr. málsins, og reyndar þegar við 1. umr., að ætti að vera hin mikla sárabót fyrir landsbyggðina? Ég verð að segja, virðulegur forseti, að það er eins með þetta, þessar 80 millj. sem kannski er sama féð, það hefur ekki enn þá verið skýrt, eins og dregið var fram við afgreiðslu fjárlaga. Hér er verið að veifa peningum mjög ósmekklega, veifa silfri eftir formúlu Egils Skallagrímssonar hins aldna, sem Framsfl. ætlar að nota til þess að sáldra út um byggðir landsins í von um að það hitti einhverja réttláta. Nema svo fari, sem er þó öllu líklegra, að Framsfl. velji úr, forusta hans velji úr þá sem eiga að njóta. Það eru þessar aðferðir sem á að taka upp. E.t.v. er búið að auglýsa þetta, það kann að hafa farið fram hjá mér að hæstv. iðnrh. sé búinn að auglýsa eftir umsóknum um þessar 80 millj.  Virðulegur forseti. Það er auðvitað mjög margt sem þörf væri á að ræða í sambandi við þetta efni hér. Ég minni enn á það sem fram kemur í nefndaráliti meiri hluta iðnn. um þetta þar sem boðað er að breyting muni koma fram á orkulögum innan tíðar. Hæstv. iðnrh. muni koma hér með breytingu á orkulögum til þess að innleiða markaðsbúskapinn á orkusviðinu. Það er það sem er í vændum. Og þá gæti nú farið að þyngjast undir fæti að standa við loforðin upp úr aldamótum um lækkun á raforkuverði, að tiltekin fyrirtæki verði skuldbundin til þess að standa að lækkun á raforkuverði eftir að væri búið að koma með einhverju móti, ég átta mig svo sem ekki á hvernig, upp samkeppni í sambandi við meginorkuframleiðslu í landinu eftir formúlunum frá Brussel, sem er undirstaða þeirra væntanlegu tillagna sem hæstv. iðnrh. er að undirbúa að koma inn í þingið. Þá gæti líka orðið erfiðara að standa við stóru orðin um verðjöfnun, þegar sú blessun væri gengin yfir og búið væri að innleiða markaðsbúskapinn. Þá gæti orðið þungt fyrir að ætla einstaka fyrirtækjum að fara að taka þátt í verðjöfnunaraðgerðum varðandi orkubúskap í landinu og sölu á orku. Það sem hér er á ferðinni er því aðeins upphafið á vegferð sem við eigum eftir að sjá betur í hvaða átt vísar eftir að tillögurnar koma sem hæstv. iðnrh. er að boða í sambandi við grundvallarbreytingar í orkumálum landsmanna. Ég óttast líka að sú stefna sem hér er verið að innleiða og þetta frv. er hluti af, muni verða til þess að sú tiltölulega sæmilega sátt sem ríkt hefur um Landsvirkjun sem meginorkuöflunarfyrirtæki í landinu eigi eftir að breytast til hins verra og margt af því sem tengist aðgerðum til orkuöflunar. Reyndar er af svo mörgu að taka að ég ætla ekki að fara lengra út í þá sálma hér við 3. umr. þessa máls. En það væri illa farið vegna þess að úr samstarfinu við Framsfl. á árunum 1978--1983, að frátöldum fimm mánuðum sem minnihlutastjórn Alþfl. sat að völdum, var þó sammæli um að koma upp einu öflugu orkufyrirtæki í landinu, landsvirkjun í eiginlegri merkingu, sem meginorkuöflunarfyrirtæki landsmanna, tryggja lagningu stofnlína með hringtengingu um landið og tryggja verðjöfnun frá þessu fyrirtæki á öllum afhendingarstöðum út frá byggðaflutningshringnum. Um þetta var tiltölulega góður friður í þeim ríkisstjórnum sem ég átti sæti í á þessum árum. Og m.a. stóðu að þessu og höfðu átt sinn hlut í að koma þessari stefnu fram innan Framsfl. menn eins og Steingrímur Hermannsson og Helgi Bergs, sem hlúðu að málinu á þessum tíma og stóðu við þá samninga sem þar að lutu og höfðu mikinn áhuga á framgangi þessa máls sem Framsfl. er nú að spilla með þeim hætti sem fyrir liggur. Það er ekki það eina sem verið er að moka yfir í stefnu Framsfl. þessa mánuðina af því sem fyrrv. formaður átti góðan hlut í að koma fram. Það fara að verða ansi fá stráin sem upp úr standa frá þeim tíma sem Steingrímur Hermannsson hafði forustu í Framsfl. ef litið er yfir gjörðir þeirra sem nú fara með völdin í þeim flokki og þá stefnu sem birtist okkur hér dögum oftar í þinginu. Og ég verð að segja að það er mikil raun að vera vitni að því hvernig þessum flokki, sem sótt hefur alldrjúgt fylgi til landsbyggðarinnar, er komið og stefnu hans, hvað sem um Sjálfstfl. má segja sem vissulega leikur tveimur skjöldum í þessu máli og getur gert það í skjóli Framsfl. sem hefur alla forustu í þessu, hefur stjórnarformennskuna í Landsvirkjun og hefur þá sem ráða í ráðuneytum og ráða fyrir málum sem aðalábyrgðaraðilar í sambandi við orkumálin gagnvart þinginu. Ég vil eindregið vara við því sem hér er að gerast. Ég tel að það sé mikið óheillaspor sem hér er verið að stíga og því miður er hætt við að þeir gái ekki að sér sem eru ábyrgðaraðilar í þessum málum, þeir ætli ekki að taka mark á neinu sem heyrist, ekki þessum eina í Skagafirði sem hv. þm. Stefán Guðmundsson heyrði í í löngu jólahléi þingsins, sá eini sem ekki klappaði fyrir stefnunni og leyfði sér að hafa aðra skoðun. Verið gæti að það yrðu eitthvað fleiri í þeim hópi þegar hv. þm. kemur af þingi til þess að hitta umbjóðendur sína. En þá er það of seint að því er þetta mál varðar, því miður. Virðulegur forseti. Það er mjög sérstakt hvernig keyrt er fram með þetta mál hér á Alþingi, hvaða ofurkapp er lagt á að að lögfesta málið. Þetta fer að minna á gamla daga þegar þingmönnum var haldið á Alþingishúsinu og þeir máttu helst ekki fara út úr húsi og gæti þá komið upp í hugann dagsetning frá árinu 1949 í því samhengi. Svo mikið kapp er lagt á að þrýsta þessu máli fram og lögfesta það að leitun er að öðru eins. Það verður að gera hlé á umræðum um mál eins og um málefni þjóðkirkjunnar. Þau fá ekki að vera í friði á dagskrá þingsins fyrir ofurkappi Framsfl. til þess að lögfesta þetta mál og teygist síðan úr þessu vegna þess að menn hafast ekki við í þingsal. Þetta er illa farið gagnvart þinginu og enn þá verr gagnvart þjóðinni.

Herra forseti. Aðeins út af orðum hv. þm. hér áðan þar sem hv. þm. var að hafa eftir borgarstjóranum í Reykjavík og vitnaði til sjónvarpsviðtals í Ríkissjónvarpinu í kvöld. Því miður heyrði ég ekki þetta viðtal en ég trúi því að hv. þm. hafi haft rétt eftir og farið rétt með þegar hann sagði að borgarstjórinn hefði sagt að hann væri ekki tilbúinn til þess að víkja arðgjafarmarkmiðum til hliðar. Sé þetta rétt eftir haft, þá er það auðvitað mjög vel skiljanlegt vegna þess að það verður að gera greinarmun á því sem er arðgjafarmarkmið og því sem er arðgreiðslumarkmið. Ef menn skoða vel það frv. sem hér er til umfjöllunar við 3. umr. þá er klárt að arðgjafarmarkmiðið er 5--6% á ári, sú krafa sem gerð er um arð af fyrirtækinu. Og arðgjöfin á að koma sem hlutfall af eigin fé. En eigendurnir ætla að greiða út 5,5% arð af fram- eða uppreiknuðum stofnframlögum. Á þessu er mjög mikill munur. Það sem eftir stendur auðvitað er það, að eignaraðilarnir eru sammála um að það sé forgangsverkefni að raunverð á raforku geti lækkað eftir aldamót með þeim hætti sem samkomulagið gerir ráð fyrir. Ákvörðun um arðgreiðslur verða teknar á ársfundi hverju sinni og verði breytingar á rekstrarforsendum, eins og segir í þessari sameiginlegu bókun, mun það hafa áhrif á endanlega ákvörðun eigenda um arðgreiðslur á viðkomandi ári. Það er ótvírætt að orkuverðslækkunarmarkmiðið, raunverðið óbreytt til aldamóta og lækkunin um 2--3% frá aldamótum, stendur og við það verður staðið.

Virðulegur forseti. Það er eðlilegt að hæstv. iðnrh. standi hér og hafi uppi tal af því tagi sem við heyrðum. Hvernig ætlar hæstv. ráðherra að tryggja að sú yfirlýsing, sem talsmenn Reykjavíkurborgar segja að breyti ekki nokkrum sköpuðum hlut og reidd var fram við 3. umr. málsins í frhnál., sé einhver trygging fyrir stefnu sem felld var á Alþingi þegar borin var fram brtt. við málið til þess að lögfesta þá stefnu? Síðan kemur hæstv. ráðherra og ætlar þeim sem sitja að völdum í landinu og í Reykjavíkurborg upp úr aldamótum að tryggja það sem stjórnarliðarnir felldu hér á Alþingi, hver um annan þveran. Þetta er aldeilis stórkostlegur málflutningur. Og voru það nú tíðindin sem hæstv. ráðherra flutti okkur hér, hvernig þetta ætti að gerast, það ætti að ákvarða þetta á ársfundi Landsvirkjunar. Hefur það ekki legið fyrir? Er það eitthvað nýtt? Hér eru menn enn að reyna að krafsa í bakkann og ekki lái ég þeim það. Þetta er brattur og ljótur bakki og erfitt að komast upp úr. Ég efast satt að segja um að það takist, a.m.k. ekki þannig að það verði eitthvert upplit á þeim sem klórar sig upp úr þessu feni, takist það á annað borð. Og ég verð að undrast það að hæstv. ráðherra skuli bjóða landsmönnum aðra eins röksemdafærslu eins og hér er uppi. ,,Núverandi`` stendur í bókuninni og lögð áhersla á það, í upphafi bókunar um það efni. Það eru ,,núverandi`` sem eru að skuldbinda þá sem koma hér upp úr aldamótunum. Þvílíkt.

Herra forseti. Ég marka það af þessari ræðu hv. þm. að hann gerir ekki greinarmun á arðgjafarmarkmiðinu annars vegar og arðgreiðslumarkmiðinu hins vegar og það er auðvitað mjög erfitt að halda þessari umræðu áfram mikið lengur ef hv. þingmenn gera sér ekki almennt grein fyrir að þarna er mikill munur á. Eignaraðilarnir eru sammála um að orkuverðið verði óbreytt til ársins 2000 og þeir eru líka sammála um að orkuverðið geti lækkað að raunvirði um 2--3% á ári frá 2001 til 2010. Það er stefnt að 5,5% arðgreiðslum úr fyrirtækinu sem eru byggðar á framreiknuðum stofnramlögum eigenda í fyrirtækinu. Það þýðir að arðgreiðslur á árinu 1996, af því að árið 1996 var gott rekstrarár í rekstri fyrirtækisins, verða í kringum 196 millj. kr. Þar af fær ríkið um 50% eða 50% og því hefur verið ákveðið að fá heimild fyrir því í 6. gr. fjárlaga að fá að ráðstafa þessum arðgreiðslum ríkisins af Landsvirkjun til atvinnusköpunar á landsbyggðinni. Þetta er kristaltært.

Virðulegur forseti. Það er kristaltært að hæstv. iðnrh. ætlar þeim sem eru við völd í landinu og ráða málum Landsvirkjunar upp úr aldamótum að standa við stefnu sem hann ásamt meiri hlutanum á Alþingi felldi í dag við 2. umr. málsins. Það er alveg kristaltært. Það er staðan í þessu mál. Það þarf ekki að setja sig í kennarastellingar til þess að segja hver sé munur á arðgjafarmarkmiðum og arðgreiðslum sem slíkum. Það liggur auðvitað í augum uppi. Um það snýst ekki málið, heldur: Hvernig ætlar hæstv. ráðherra að tryggja framgang máls sem fellt var af meiri hlutanum á þinginu í dag? Nú kom það fram í máli hæstv. ráðherra --- ég bið hæstv. ráðherra um að leggja við hlustir ef hann má vera að --- að 80 milljónirnar sem heimild er til að greiða samkvæmt 6. gr. fjárlaga séu það fé sem um er rætt í sambandi við greiðslur af arði Landsvirkjunar. Það stóð ekki í þeirri heimildargrein. En nú hefur það verið upplýst af hæstv. ráðherra að það er féð, það er silfur Egils sem á að sáldra út eftir formerkjum forustu Framsfl.

Virðulegi forseti. Hér hefur orðið fróðleg umræða og hv. þm. Hjörleifur Guttormsson eyddri drjúgum tíma af ræðu sinni í að fara yfir lífshlaup mitt og ég verð að sætta mig við hans dóm á mér í þeim efnum.  Um málið vil ég segja varðandi orð hans um arðgreiðslurnar að staðreyndin í málinu er sú að fyrst er talað um arðgreiðslur í Landsvirkjun í janúarmánuði 1979. Þá fyrst er farið að tala um arðgreiðslur. Arður hefur síðan verið greiddur 1979, 1985, 1988, 1989, 1990, 1991 og 1992. Öll þessi ár hafa arðgreiðslur verið inntar af hendi. Þetta er staðreyndin í málinu. Hækkun orkuverðs. Hv. þm. Hjörleifur Guttormsson og fleiri af alþýðubandalagsmönnum hafa komið hér upp, sagt og látið hafa það eftir sér í fjölmiðlum að með þessu frv. sé verið að hækka orkuverð í landinu um 10%. Þetta er rangt. Það segir svo að orkuverð skuli vera óbreytt til ársins 2001 en þá skuli orkuverð lækka árlega um 2--3% á árunum 2001--2010, en ekki að hækka eins og hv. þingmenn Alþb. hafa hér verið að halda fram. Þetta eru staðreyndir í málinu. Ég þarf ekki að fara yfir það hvernig 80 millj. eru fundnar. Það hefur hæstv. iðnrh. gert þannig að ég vona að þingmaðurinn geti verið sáttur við þær skýringar sem þar komu fram.

Virðulegur forseti. Hafa menn séð þingmann hörfa úr vígi með líkt og hv. þm. Stefán Guðmundsson gerði hér og nú? Minnast menn orða hv. þm. þegar hann gaf atkvæðaskýringu sína hér í dag, að það væru ráðherrar Alþb. sem hefðu borið ábyrgð á því þegar fyrst var greiddur arður frá Landsvirkjun? Hv. þm. hefur ekki þor að því er virðist til þess að biðja afsökunar úr þessum ræðustól á rangfærslum sínum, ósannindum í þessu efni, virðulegur forseti, miðað við það sem fyrir liggur, heldur kemur hér upp og segir: ,,Ja, það var byrjað að ræða um arðgreiðslur í janúar 1979.`` Ákvörðun um þetta er tekin í iðnaðarráðherratíð Braga Sigurjónssonar í nóvember 1979. Þá eru ákvarðanir teknar. Rétt segir þingmaðurinn. Af hverju biður hann ekki afsökunar á þeim orðum sínum sem hann er búinn að tvítaka í þinginu í dag? Næst er greiddur arður --- hvenær er það? --- 1985 segir þingmaðurinn. Er þetta framganga? Ég get ekki ímyndað mér að það verði klappað í Skagafirði fyrir málflutningi sem þessum. Ég get ekki ímyndað mér það. Og 10% hækkunin, hún er þarna. Lækkunin, hvernig greiddi hv. þm. atkvæði í dag þegar breytingartillaga lá fyrir um að lögfesta það sem menn eru að tala um í orði að leggja á þá sem ráða ráðum í landinu og ráða málum Landsvirkjunar upp úr aldamótum? Hér er karlmannlega að verki staðið eða hitt þó heldur. Þá skuli raforkuverðið lækka. Nei, ég held að það verði að fara aðeins að endurmeta lífshlaup og sögu hv. þm. Stefáns Guðmundssonar, virðulegur forseti, ef hv. þm. hefur ekki fyrir því að hafa það sem sannara reynist.

Herra forseti. Ég bara segi það og endurtek hér að farið var að ræða um arðgreiðslur í janúar 1979 

Og það var þeim að kenna?

Hér hefur orðið umræða um þau ummæli sem látin voru falla í sjónvarpsviðtölum í kvöld og var vikið að því sem borgarstjórinn sagði. Borgarstjórinn sagði að það eigi ekki að víkja arðgjöfum til hliðar en benti síðan á bókun. Og hver er bókunin? Í bókuninni segir að sammæli eru um að það sé forgangsverkefni að raunverð á raforku geti lækkað um aldamót.

Geti lækkað um aldamót.

Já, þetta er heila málið. Það er undirstrikað hér. Og hvað sagði svo Vilhjálmur Þ. Vilhjálmsson í þessu viðtali? Það er verið að reyna að rangtúlka það sem hann sagði. Hann sagði hreint og klárt: ,,Eigendur hafa sammælst um lækkun á orkuverði um 2--3% á ári og það er í fyrsta sinn sem svo hefur verið.`` Ég minni bara á það sem Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, borgarstjóri í Reykjavík, sagði á fundi iðnn. og hér hefur komið fram í dag í máli Guðjóns Guðmundssonar, varaformanns nefndarinnar. Þá sagði borgarstjórinn í Reykjavík: ,,Með sameiginlegri bókun er verið að hnykkja á því að verðlækkun á raforku gangi fyrir arðgreiðslumarkmiðum.`` Þetta sagði borgarstjórinn í Reykjavík á fundi iðnn. Alþingis sem meira að segja hv. þm. Svavar Gestsson sat og átti að hlýða á.

Virðulegur forseti. Ætli margir þeir sem á okkur hlýða í þinginu mundu nú ekki taka undir að það hefði verið skynsamlegt að láta líða einhvern tíma á milli umræðna um þetta mál til þess að menn stæðu ekki hér --- virðulegur forseti, ég vil nú helst ekki taka upp samlíkingu við dýraríkið, ég skal sleppa því --- og ræddu málin eins og hér er gert af þeim sem bera ábyrgð á málinu. Þeir eru hér með lausar tilvitnanir í fólk utan þings og eru að túlka mál og sjónarmið þeirra sem eru aðilar sem hafa staðið að ,,sammæli``, svo notað sé orðalag bókunarinnar, sammæli um þetta mál. Borgarstjórinn í Reykjavík sagði í sjónvarpinu í kvöld að bókunin breytti sáralitlu og talsmaður minni hluta í borgarstjórn, Vilhjálmur Vilhjálmsson, sagði efnislega á þá leið að hún virtist helst til þess fallin að hugga einhverja alþingismenn. En, virðulegur forseti, það sem hér hefur skýrst er í sambandi við silfur Egils, silfur Framsfl. sem á að vera sárabótin til að vega upp á móti þeim sárindum og hneykslan sem er í hugum manna út af þessari málafylgju sem hér er staðið fyrir, þ.e. heimild til að greiða 80 millj. kr. einhverjum, eftir formúlum sem hæstv. iðnrh. á að móta. Það á að vera það sem bætir fyrir þann gjörning sem hér á að lögleiða í kvöld. Mér hafði ekki dottið í hug að svo illa væri komið að huggunin sem átti að vera vegna stóriðjumannvirkjanna tengdist þessu máli og afgreiðslu þess. En það er svo.

Herra forseti. Það atvikaðist svo að þegar 2. umr. málsins fór fram gat ég ekki verið hér og tók af þeim ástæðum ekki þátt í henni. Ég gat heldur ekki hlýtt á mál manna, það sem menn höfðu þar fram að færa. Umræður í dag hafa þróast þannig að ég tel ástæðu til að leggja orð í belg og fara yfir nokkur atriði þessa máls. Og jafnvel þó að það kunni að vera í mínu máli eitthvað sagt af því sem áður hefur fram komið, þá tel ég það nauðsynlegt eins og umræðan hefur orðið í dag. Ég vil fyrst segja um málið í heild að það er mjög einfalt, þetta er lítið þingmál um fáar breytingar á viðamiklum lagabálki og ákaflega skýrt því það snýst bara um einn hlut, það snýst bara um peninga. Peninga og ekkert annað en peninga. Fyrst og fremst. Það er aðalatriði málsins og annað getum við kallað víkjandi þætti í þessu máli. Og hvers vegna skyldi málið vera svona vaxið? Það hefur verið upplýst. En það er kannski rétt að rifja það upp að það er af því að einn eignaraðili vildi losna frá eign sinni, vildi koma henni í verð og fá peninga. En það gekk ekki upp þannig að hann gerði kröfu til þess að fá peninga í gegnum arð. Og iðnrh. var nokkur vandi á höndum því hann gat ekki án þess verið að eiga gott samstarf við þann eignaraðila því hann var í öðrum hugleiðingum --- að koma á stóriðju og vantaði orku til þess. Og þá var orðin nokkur tímaþröng í málinu og til þess að mál gætu gengið eftir varð að fá þennan eignaraðila til þess að ráðast í nokkuð viðamikla virkjun --- gufuaflsvirkjun á Nesjavöllum. Þess vegna urðu ráðherra og Reykjavíkurborg að semja og gerðu það þannig að Reykjavíkurborg fær arðinn sinn, iðnrh. og Framsfl. og Sjálfstfl. lofuðu Reykjavíkurborg og Akureyrarbæ í leiðinni að láta þá hafa í peninga í bæjarsjóðina. Viðbótarskattfé --- það er ekki hægt að kalla þessa peninga neinu öðru nafni og kem ég að því aftur síðar. Um þetta snýst málið. Í staðinn fær iðnrh. sitt rafmagn í gegnum þessa virkjun sem borgin mun reisa. En hann fær líka annað í leiðinni sem honum leiðist ekki og það er að hann fær stjórnina í sínar hendur. Fyrirtækið, sem hefur verið nokkuð sjálfstæð stofnun, sem lýtur stjórn sem kosin er af Alþingi verður minna sjálfstæð stofnun sem lýtur beinu boðvaldi ráðherra í gegnum stjórn sem hann skipar. Þetta er kjarni málsins. Öll umræðan í dag hefur snúist um það að þeir sem vilja málið í gegn í þessum búningi hafa áttað sig á því það er afar óþægilegt mál að fresta því að láta afkomubata fyrirtækisins koma fram í lægra verði til orkukaupenda, að fresta því um nokkur ár til þess að geta látið eignaraðilana fá peninga. Þá hafa menn orðið að búa til einhverja útgönguleið og hún hefur verið sú að reyna að telja fólki trú um það að þrátt fyrir allt eins og málið er vaxið þá ætli menn ekki að hafa það að aðalatriði að afla fjár í bæjarsjóð heldur að lækka raforkuverðið. Það er bara einfaldlega ekki rétt mál. Það kemur skýrt fram í frv. og málinu öllu og þessari margnefndu bókun sem hér hefur oft verið vitnað til að menn ætla að borga peninga út úr Landsvirkjun til eignaraðila. Og menn ætla að gera það fyrst og fremst næstu þrjú, fjögur árin. Það er aðalatriði málisins. Það er nokkuð létt að lofa því eða segja það öllu heldur að raforkuverð geti lækkað eftir árið 2000, sérstaklega fyrir sveitarstjórnir sem sækja um endurkjör árið 1998. Menn gætu þess vegna búið til sameiginlega bókun ráðherra og bæjarstjórna um það að skattar geti lækkað eftir árið 2000. Það væri alveg jafngóð bókun og þessi sem segir nákvæmlega jafnlítið. Ég hef lýst skoðun minni á málinu að ég tel á afar skýran hátt. Ég er andvígur þessu. Ég tel að sá afkomubati sem menn sjá fram á á næstu árum í þessu fyrirtæki eigi að nýtast þeim sem eru viðskiptavinir og raunverulegir eigendur fyrirtækisins. Það á að lækka raforkuverðið númer eitt. Það á að vera aðalatriði málsins að lækka raforkuverðið og það á að vera næsta atriði þar á eftir að borga út arð af því sem menn raunverulega hafa lagt til fyrirtækisins. Ég er sammála því sem fram hefur komið hjá öðrum þingmönnum í umræðunni í dag að ég er ekki andstæðingur þess að borgaður sé arður af raunverulegri eign í fyrirtæki sem þessu sé það gert innan skynsamlegra marka. Hér hefur verið nefnt að hluta af arðinum, þeim hluta sem rennur til ríkisins, verði varið til ýmissa jákvæðra aðgerða í atvinnumálum úti á landi og gott og vel með það. Að vísu býður það heim þeirri hættu að menn deili og drottni í krafti fjárins sem þekkt er úr mörgum sögum, að menn noti aðferð Egils Skallagrímssonar, menn byrji á því að taka af mönnum peningana og bjóða mönnum síðan hluta af þeim til baka ef þeir gera þetta og ef þeir gera hitt. Mér finnst það lakari aðferð en sú að láta peningana verða strax eftir í vösunum á þeim sem borga. Það er miklu einfaldari aðferð og skilvirkari. Og fyrir atvinnulíf á landsbyggðinni eins og t.d. fiskvinnsluna sem veitir mörg þúsund mönnum vinnu og mörgum sinnum fleira fólki veitir fiskvinnslan vinnu heldur en stóriðjan --- heldur en samanlögð stóriðja á Íslandi. Samt borgar fiskvinnslan á Íslandi margfalt hærra verð en stóriðjan. Hún borgar kannski um fimm krónur fyrir hverja kwst. á meðan stóriðjan er að borga innan við eina krónu. Vissulega væri það drjúg aðgerð til þess að styrkja atvinnulíf á landsbyggðinni, t.d. fiskvinnsluna sem er rekin með tapi, sérstaklega botnfiskvinnslan um þessar mundir, að lækka raforkuverðið. Það væri aðgerð sem munaði nokkuð um ef menn létu peningana verða eftir þar í fiskvinnslunni. En ég vil spyrja hv. þm. Stefán Guðmundsson, formann iðnn.: Hvaða ávinningur er af því fyrir fiskvinnsluna á landsbyggðinni að taka peningana af henni í gegnum raforkuverð, færa síðan iðnrh. peningana og láta hann um að deila þeim út, ekkert endilega til fiskvinnslunnar heldur til einhverra annarra? Hver er hagur fiskvinnslunnar af þessari aðgerð? Hver er hagur botnfiskvinnslunnar af þessari aðgerð? Er ekki betra að láta það vera að taka af þeim peningana og lækka verðið? Það er betra. Ég held að allir sjái það og sérstaklega hv. þm. Stefán Guðmundsson sem glöggur maður í þessum efnum. Hann veit að þetta er vitlaus aðferð. Hann verður bara að beygja sig fyrir því að ráðherra hans samdi um annað við Reykjavíkurborg í þessu efni. Ég vil líka gera að gagnrýnisefni þá fjárhæð sem arður er greiddur af í þessu máli. Það var gerð grein fyrir tölum í þessu efni í nál. 2. minni hluta við 2. umr. málsins. Það er stór munur á því að vera að borga arð af 14.500 millj. kr. eða 2.000 millj. kr. Ég er hér með töflur frá Landsvirkjun þar sem þetta er sundurliðað frekar og fram kemur t.d. að framlög ríkisins í peningum eru ekki nema um 1.074 millj. kr., Reykjavíkurborgar 957 millj. kr. og Akureyrarbæjar 118 millj. kr. Það eru hin raunverulegu eiginfjárframlög. Mér finnst eðlilegt að borga þessum aðilum arð af því fé sem þeir hafa sannanlega lagt fram inn í þetta fyrirtæki af sínum tekjum. En mér finnst alveg fráleitt að vera að reikna mönnum arð af peningum sem þeir hafa aldrei lagt inn. Bara aldrei nokkurn tímann. Það hefðu einhvern tímann verið kallað okurvextir hér áður fyrr að menn gætu innheimt háa vexti af höfuðstól sem þeir ættu ekki nema að litlu hluta eða 1 / 7 hluta. Ég er algjörlega andvígur þeim reikningskúnstum sem koma fram í þessum þætti málsins sem eru til þess miðaðar að eignaraðilar geti tekið peninga út úr fyrirtækinu af því að þeir geta ekki reiknað rétt og eðlilega út nægilega háar fjárhæðir til sín til þess að þeir geti verið ánægðir og þá þarf að búa til svona fixformúlur til þess að sætta eignaraðila eða Reykjavíkurborg við það að geta ekki selt sinn eignarhlut. Ég verð að segja við hæstv. iðnrh. að ég hefði talið eðlilegra í hans sporum að hann leitaði eftir því að kaupa Reykjavíkurborg út úr þessu fyrirtæki og að hann notaði eigendaframlög þess upp á 957 millj. kr. sem grundvallartölu í þeim samningum, semdi um verð á eignarhlut Reykjavíkurborgar út frá þeirri tölu. Ég held að það hefðu orðið mjög viðráðanlegir samningar fyrir ríkið og ásættanlegir fyrir Reykjavíkurborg. Það hefði verið miklu eðlilegra að leysa málið þannig, hreint og skýrt, fyrir opnum tjöldum, fremur en með þeirri aðferð að reyna að dylja málið með ýmsum hætti eins og gert er í frv. Þá bendi ég líka á að sveitarfélögin tvö sem hlut eiga að þessu máli og í þessu fyrirtæki hafa notið góðs af eignaraðild sinni umfram raunveruleg framlög. Þeim hefur verið greitt svonefnt ábyrgðargjald þrátt fyrir að lán Landsvirkjunar sé með einfaldri ríkisábyrgð og ríkið eitt standi í allri ábyrgð fyrir lánunum þá hefur ábyrgðargjaldið sem fyrirtækið er látið borga ekki runnið allt til ríkisins heldur skipst í eignarhlutföllum þannig að sveitarsjóðirnir hafa verið að fá til sín hluta af þessu ábyrgðargjaldi án þess að standa nokkurn tímann undir ábyrgðinni. Það hefur verið veruleg ívilnun til þessara sveitarsjóða og raunverulega dulin arðgreiðsla. Það er ekkert annað en dulin arðgreiðsla. Og gert er ráð fyrir því að halda þessu áfram. Þannig er gert ráð fyrir því að ábyrgðargjaldið á þessu ári verði 120 millj. kr. og renni til eignaraðila, væntanlega með sama hætti og verið hefur. Það verða 132 milljónir á næsta ári og 141 árið 1999 og 132 milljónir árið 2000 eða um 500 milljónir á þessum fjórum árum sem eiga að líða áður en menn ætla að fara að lækka gjaldskrána hjá Landsvirkjun. Þarna er hálfur milljarður í viðbótararðgreiðslur umfram það sem menn tala um berum orðum. Bara á þessum fjórum árum. Fram til þessa hefur ríkið fengið greiddan arð og ábyrgðargjald um 726 millj. kr. af 1.074 millj. kr. Það hefur fengið um 75% í arð af þessum eignarhlut. Og svipað fyrir hina eignaraðilana, t.d. hefur Reykjavíkurborg fengið 650 millj. kr. í arð og ábyrgðargjald --- ég tek það saman --- af 957 millj. kr. framlagi. Þetta er nú ágæt ávöxtun fjár. Ég held að það sé varla hægt að ætlast til þess að betur verði gert. Virðulegur forseti. Ég geri líka alvarlegar athugasemdir við þennan útreikning á eigendaframlögum og hvernig arðurinn er síðan reiknaður út af þeim og enn fremur því að gert er ráð fyrir að ábyrgðargjöldin renni áfram skipt til allra eignaraðila jafnvel þó aðeins einn þeirra í raun standi undir ábyrgðinni. Mér því finnst málið í heild ekki vera álitlegt. Það er ekki ástæða til að amast við öllu í því en mér finnst að ekki hafi verið ástæða til þess að fara fram með það. Ég sé engar framfarir í þessu þingmáli fyrir orkukaupendur, fyrir þá sem borga raforkuna á Íslandi. Þetta er einfaldlega það að eigendur fyrirtækisins eru að gera samkomulag sín á milli um að skipta á milli sín peningum. Þetta fjallar fyrst og fremst um það. Mér finnst satt að segja að það hefði mátt láta ógert. Það hefði verið meira púður í því ef ríkisstjórnin hefði komið fram með frv. um breytingar í orkumálum í framhaldi af skýrslu um það efni þar sem sýnd hefði verið stefna ríkisstjórnarinnar í orkumálum, hvernig standa ætti að því að virkja, hverjir ættu að gera það og hvernig standa ætti að því að dreifa orkunni og selja hana. Það er pólitískt mál sem hefði verið vel þess virði að þingið eyddi einum vetri í að takast á um. En þetta er bara einfalt peningamál og sem slíkt fremur ómerkilegt. Þá vil ég að lokum, virðulegur forseti, víkja að einu atriði málsins sem mér hefur orðið að umhugsunarefni fyrst og fremst fyrir það að ég hef ekki alveg áttað mig á því hvað fyrir mönnum vakir með þeirri brtt. sem ég ætla að víkja að. Það er að lagt er til að við 8. gr. frv. bætist ákvæði um að Landsvirkjun falli undir samkeppnislög. Í frhnál. meiri hluta iðnn. segir ,,að við 8. gr. frumvarpsins bætist ákvæði er taki af öll tvímæli um að ákvæði samkeppnislaga eigi við um alla þætti í rekstri Landsvirkjunar.`` Þetta hefur verið skýrt þannig í umræðu a.m.k. af einum hv. þm. sem stendur að því að flytja tillöguna að þar sé um að ræða gjaldskrána. Að Samkeppnisstofnun eigi að fylgjast með því að gjaldskráin sé á hverjum tíma eins og hún á að vera eftir einhverjum mælikvörðum sem ég veit ekki hverjir eru. Ég hef verið að fara í gegnum samkeppnislögin undir þessari umræðu til að reyna að átta mig á því hvernig Samkeppnisstofnun og samkeppnisráð geta sinnt því hlutverki að hafa stjórn á gjaldskrá fyrirtækisins. Ég sé ekki nema eitt ákvæði í lögunum sem er hugsanlegt að samkeppnisráð geti beitt. Það er ákvæði í 17. gr. samkeppnislaga. En það er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Íhlutun getur m.a. falið í sér að samkeppnisráð grípi til ákvörðunar um verð og viðskiptakjör einstakra fyrirtækja eða fyrirtækjahópa, enda verði að mati samkeppnisráðs ekki með öðru móti komið í veg fyrir skaðleg áhrif á samkeppni í viðkomandi grein.`` Með öðrum orðum á samkeppnisráð að grípa inn í á þessum lagaforsendum til þess að koma í veg fyrir skaðleg áhrif af því að það skorti samkeppni. Ég sé ekki hvernig samkeppnisráð á að geta beitt þessu lagaákvæði til að geta stýrt gjaldskrárákvörðunum stjórnar Landsvirkjunar á hverjum tíma. Fyrirtækis sem í raun er einokunaraðili en með þessu frv. er ekki verið að breyta því að Landsvirkjun er í meginatriðum einokunarfyrirtæki og á að vera það áfram samkvæmt frv. þannig að ég átta mig ekki á því hvernig samkeppnislög geta mætt þeim fullyrðingum sem hér hafa verið settar fram úr ræðustóli um að með því að fella Landsvirkjun undir samkeppnislög eigi að vera hægt að hafa eftirlit með gjaldskrá fyrirtækisins með svipuðum hætti og Þjóðhagsstofnun hefur sinnt því hingað til. En það er meira í þessu en bara þetta atriði varðandi gjaldskrána því að tillaga nefndarinnar kveður á um að rekstur Landsvirkjunar falli undir öll ákvæði samkeppnislaga. Þá fer nú málið að vandast. Hvernig á Samkeppnisstofnun og samkeppnisráð --- og ég beini þessu máli til hæstv. ráðherra og formanns iðnn. því ég veit að þeir hafa fylgst með þessum fyrirspurnum mínum og munu svara þeim hér á eftir --- að bregðast við þessu lagaákvæði? Þegar þessi tillaga hefur orðið að lögum hvernig á þá Samkeppnisstofnun að vinna sitt verk gagnvart Landsvirkjun? Ég hef verið að reyna að setja mig inn í það og ég fæ ekki annað séð en að það geti orðið nokkuð öðruvísi en menn hafa ætlast til. Markmið samkeppnislaga er tíundað í 1. gr. laganna og samkvæmt anda 1. gr. ber auðvitað samkeppnisráði að vinna eða Samkeppnisstofnun. Það eru nefnd þrjú atriði sem markmið. Í fyrsta lagi á að ,,vinna gegn óhæfilegum hindrunum og takmörkunum á frelsi í atvinnurekstri.`` --- Nú spyr ég: Hvernig ætlar Samkeppnisstofnun og samkeppnisráð að vinna að því að ryðja úr vegi takmörkunum í samkeppni í orkusölu, orkudreifingu og orkuöflun?

Ég skýri þetta á eftir.

Það er gott að hæstv. ráðherra kallar hér fram í að hann ætli að skýra þetta á eftir því það þarf að skýra þetta. Í öðru lagi á Samkeppnisstofnun að ,,vinna gegn óréttmætum viðskiptaháttum, skaðlegri fákeppni og samkeppnishömlum.`` --- Hvernig á að vinna gegn fákeppni í þessu miðað við óbreytt lög hjá Landsvirkjun að öðru leyti? Í þriðja lagi á Samkeppnisstofnun að ,,auðvelda aðgang nýrra keppinauta að markaðnum.`` --- Þ.e. að orkumarkaðnum, hvort heldur sem um er að ræða virkjun, dreifingu eða sölu. Út frá öllum þessum þremur markmiðum álykta ég sem svo að Samkeppnisstofnun hljóti að vinna á þann veg að koma á samkeppni í þessari atvinnugrein, brjóta niður einokun Landsvirkjunar og hlutast til um að stofnuð verði önnur fyrirtæki sem verði keppinautar Landsvirkjunar. Þetta er út af fyrir sig pólitískt viðfangsefni sem er mjög áhugavert og forvitnilegt að ræða um. En þetta er bara ekki viðfangsefni þessa máls. Því spyr ég: Hvers vegna eru menn með þessari brtt. að tengja samkeppnislögin við Landsvirkjun fyrst menn vilja ekki breyta Landsvirkjun og afnema einokunina? Menn geta ekki bæði sagt: Við ætlum að viðhalda einokuninni eins og hún hefur verið í öllum meginatriðum --- en sagt svo í hinu orðinu: Við ætlum að láta Samkeppnisstofnun vinna sitt verk á Landsvirkjun um að koma þar inn samkeppni. Annað hvort verður að víkja. Ég gæti vitnað í fleiri ákvæði í þessum lagabálki sem öll vísa veginn á sama hátt; að stofnunin eigi að hlutast til um aðgerðir sem stuðla að því að koma á samkeppni og á þann hátt muni verðinu vera stýrt, með samkeppni, og svo trúa menn því að sú samkeppni muni þá hafa í för með sér lægra verð. Þetta er hin almenna kenning og hinn almenni grundvöllur sem samkeppnislögin standa á. Mér sýnist á öllu að það sé einfaldara að setja annað ákvæði um eftirlit með gjaldskrá Landsvirkjunar sem stjórnin setur samkvæmt þessu lagafrv. sem væri bara að hafa það óbreytt frá því sem nú er að Þjóðhagsstofnun komi að þessu máli eins og verið hefur. Þannig viðhaldi menn opinberu aðhaldi og stýringu að nokkru leyti á gjaldskránni og hafa það fyrirkomulag þangað til stjórnvöld hafa gert það upp við sig hvort þau ætla að breyta eða umbylta orkukerfinu. En það hefur komið fram áfangaskýrsla um það efni sem vísar til þess að áhugi sé á því að gera verulegar breytingar á skipan orkumála. Ég mundi ráðleggja hæstv. ríkisstjórn að vinna frekar úr því máli og þegar það lægi fyrir að gera þá þær breytingar á þennan veg í tengslum við hinar almennu lagabreytingar á skipan mála í orkumálum. Herra forseti. Ég ætla ekki að orðlengja meira um þetta lagafrv. Ég hygg að við 2. umr. málsins hafi verið farið rækilega yfir öll þessi helstu gagnrýnisatriði sem ég hef sett fyrir mig í málinu og ég þarf því ekki að fara frekar út í þau en ég hef gert hér að nokkru leyti. Ég læt það því duga sem framlag af minni hálfu til umræðu um þetta mál.

Herra forseti. Hv. þm. spurði um samkeppnislögin. Ég stóð í þeirri meiningu þegar þetta frv. var upphaflega lagt fram að samkeppnislögin frá 1993 mundu almennt gilda um Landsvirkjun. Hins vegar kom í ljós þegar farið var að fjalla um það í hv. iðnn. að menn töldu að til þess að taka af öll tvímæli í þeim efnum væri rétt að setja ákvæði inn í lögin um Landsvirkjun, þ.e. að samkeppnislögin skyldu gilda. Þar voru fulltrúar stjórnar og stjórnarandstöðu sammála. En í 2. gr. samkeppnislaganna er gert ráð fyrir því að lögin taki til hvers konar atvinnustarfsemi, svo sem framleiðslu, verslunar og þjónustu, án tillits til þess hvort hún er rekin af einstaklingum, félögum opinberum aðilum eða öðrum. Síðan er í II. kafla, 4. gr. talað um markaðsráðandi fyrirtæki. Það er alveg ljóst að Landsvirkjun er markaðsráðandi fyrirtæki og liggur við að hægt væri að kalla það einokunarfyrirtæki. 17. gr. samkeppnislaganna gerir ráð fyrir því hvernig skuli að staðið þegar slíkt ástand er uppi. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Samkeppnisráð getur gripið til aðgerða gegn samningum, skilmálum, athöfnum og aðstæðum sem hafa skaðleg áhrif á samkeppni. Hin skaðlegu áhrif geta m.a. falist í:`` --- Og þar eru nokkur atriði tínd til svo sem sala og verðlagning, það að reynt sé að útiloka keppinautana frá markaði, síðan segir í 17. gr.: ,,Íhlutun [þ.e. Samkeppnisstofnunar] getur falið í sér bann, fyrirmæli eða heimild með ákveðnu skilyrði.`` --- Þ.e. Samkeppnisstofnun getur gripið inn í. Með öðrum orðum getur Samkeppnisstofnun óskað eftir skýringum frá Landsvirkjun þegar ný gjaldskrá er sett hvaða forsendur liggi að baki þeirri nýju gjaldskrá sem verið er að setja, hvort hún sé í samræmi við verðlagsbreytingar sem orðið hafa. Þannig getur Samkeppnisstofnun lagt mat á það hvort stjórn Landsvirkjunar haldi sig innan eðlilegra marka í þessum efnum af því að fyrirtækið er markaðsráðandi einokunarfyrirtæki. Með öðrum orðum er með þessu að vissu leyti verið að koma á verðlagseftirliti.

Herra forseti. Ég er ekki sammála hæstv. iðnrh. um túlkun á þessu lagaákvæði. Ég vitnaði til þess áðan í máli mínu og ég fæ ekki þennan skilning út úr málinu að samkeppnisráð geti gripið inn í og stýrt verði eða gjaldskrá út frá einhverjum almennum sjónarmiðum. Það er tekið fram í þessum kafla að íhlutunin sé byggð á því að það sé eina leiðin til að koma í veg fyrir að skortur á samkeppni hamli eða hafi skaðleg áhrif á markaðinn. Af því að þetta eru samkeppnislög þá fjallar þetta um þær aðstæður þegar samkeppnin er ekki nægileg til að beina verðlaginu nógu langt niður eða hafa það í eðlilegum farvegi í þeim skilningi sem menn hafa við þessar aðstæður. Þessar aðstæður eru bara ekki uppi varðandi Landsvirkjun. Starfsemi hennar lýtur sérstökum lögum og öðrum er meinað að starfa á þessum akri þannig með lögum er girt fyrir samkeppni. Þess vegna getur Landsvirkjun ekki verið markaðsráðandi fyrirtæki í þeim skilningi sem hæstv. ráðherra lagði í það af því að markaðsráðandi staða fyrirtækisins, eins og segir í 4. gr., er þegar fyrirtækið hefur þann efnahagslega styrkleika að geta hindrað virka samkeppni. Það þarf ekki í þessu tilviki því hún er bönnuð með lögum. Þess vegna hefur vafist fyrir mér að átta mig á því hvaða lagalegar forsendur Samkeppnisstofnun og samkeppnisráð hefðu til þess að grípa inn í stjórnun á gjaldskrá Landsvirkjunar út frá þeim lagaákvæðum sem hér eru en þau eru öll miðuð við það að stofnunin og ráðið starfi út frá samkeppnislögmálinu sem bara er ekki virkt í þessu dæmi.

Herra forseti. Það var kannski nákvæmlega þetta atriði sem vafðist fyrir hv. þm. í hv. iðnn., þ.e. hvort Samkeppnisstofnun gæti haft afskipti af fyrirtækinu af því hvernig lögin eru um fyrirtækið og vegna þeirrar stöðu sem fyrirtækið hefur. Hins vegar er alveg ljóst að Samkeppnisstofnun getur gripið til aðgerða eins og ég var að lýsa hér áðan og lýst er í 17. gr. samkeppnislaganna og hljóðar svo, með leyfi forseta: Íhlutun getur falið í sér bann, fyrirmæli eða heimild með ákveðnu skilyrði. Íhlutun getur m.a. falið í sér að samkeppnisráð grípi til ákvörðunar um verð og viðskiptakjör einstakra fyrirtækja eða fyrirtækjahópa, enda verði að mati samkeppnisráðs ekki með öðru móti komið í veg fyrir skaðleg áhrif á samkeppni í viðkomandi grein. Þetta þýðir að stofnunin getur gripið til þessara aðgerða, getur haft áhrif á verðlagninguna og það er verið að tryggja það með þessu að Landsvirkjun eigi að lúta boðvaldi samkeppnisyfirvalda í þessum efnum.

Herra forseti. Það er þá orðið skýrt hvernig þetta ákvæði er hugsað af hálfu stjórnarliðsins og það er ágætt að það liggi fyrir að það sé þetta ákvæði sem er verið að vitna til og með þeim skilningi sem ráðherra hefur sett fram. Ég er ekki sammála þessum skilningi en það er bara þannig og verður ekkert meira við því gert. Við getum síðan látið lögfræðinga um það að fjalla um málið í framhaldinu. En mér finnst líka að eitt mundi vefjast fyrir Samkeppnisstofnun og samkeppnisráði í þessu tilviki og það er að það vantar samanburðinn. Hvað er hið eðlilega verð sem samkeppnisráð á að ákvarða eða hvenær getur samkeppnisráð sagt: Gjaldskráin er óeðlileg. Óeðlileg miðað við hvað?

Verðþróun.

Við almenna verðþróun? En það eru engin ákvæði um það í lagatextanum að almenn verðþróun eigi að vera viðmiðun. Þannig að það vantar hina lagalegu forskrift fyrir samkeppnisráð til þess að hafa sem viðmiðun á móti gjaldskránni. Ég hef því ekki trú á að það gangi vel að beita þessu ákvæði en ég heyri að ráðherra trúir því og við skulum bara vona að það gangi eftir.

Virðulegi forseti. Þetta hafa verið á margan hátt fróðlegar umræður sem hafa staðið alllengi um þetta mikilvæga mál sem er breyting á lögum um Landsvirkjun. Og sannast sagna hefur málið tekið nokkrum breytingum a.m.k. hvað umræðuna áhrærir frá þeim tíma sem það var fyrst kynnt. Fyrst var þetta mál gert heyrinkunnugt á blaðamannafundi þar sem því var lýst sem miklum tímamótasamningi sem gerður hefði verið á milli eigenda Landsvirkjunar, þ.e. Reykjavíkurborgar, ríkisins og Akureyrarbæjar, en út í frá þá verð ég að játa að þetta leit út þannig að hér væri ekki bara um að ræða samkomulag, heldur huggulegt samkomulag þar sem eigendur hefðu komið sér saman um að greiða hver öðrum hlutdeild úr arði Landsvirkjunar og síðan kosið að kynna þetta með þessum hætti fyrir þjóðinni. Þannig leit þetta út í upphafi og var mikil áhersla lögð á það, sérstaklega af talsmönnum Reykjavíkurborgar að hér væri miklum áfanga náð. Hér hefði það tekist úr því að ekki var hægt að nauðga ríkinu til þess að kaupa hlut Reykjavíkurborgar í Landsvirkjun að þá hefði a.m.k. tekist að búa til þarna samkomulag, eigendasamkomulag, um það að herja út arð af þessari miklu eign sem borgin hefði fjármagnað með eigandaframlagi sínu. Þannig var þetta líka hugsað í 2. gr. frv. Þar er beinlínis gert ráð fyrir því og gengið út frá því að þessi arður miðist við tiltekin eigendaframlög sem síðan yrðu framreiknuð með tilteknum hætti og út frá því fundin aðferð við að greiða út arð, allt eftir ákveðnum formúlum og reglum sem miðuðust við það að í fyrstu greiðist ekki út nema hluti af þessum arði, hinn hlutinn fari til þess að styrkja, ef ég hef skilið rétt, innri stoðir fyrirtækisins sem út af fyrir sig er ágætis sjónarmið en að öðru leyti fari þetta allt eftir ákveðnum reglum. Það var einmitt þetta, virðulegi forseti, sem ég nefndi aðeins í máli mínu þegar ég gerði grein fyrir afstöðu minni til þessarar greinar fyrr í dag en ég hef ekki haft aðstöðu til þess, því miður, að vera viðstaddur umræður, hvorki 1. né 2. umr. um þetta mál vegna þess að ég hafði lögmætar fjarvistir í bæði skiptin og gat þess vegna því miður ekki tjáð mig um þessi mál þá. En það var einmitt þetta atriði sem gerði það að verkum að ég treysti mér ekki í dag til að greiða atkvæði með 2. gr. þó að ég teldi mjög margt í málinu hafa skýrst og færst til betra horfs miðað við það sem mér fannst í upphafi. Það er einmitt þessi hugsun að eiginfjárstaða Landsvirkjunar hafi orðið til með einhverju eigandaframlagi sem síðan sé eðlilegt að reikna arðsemi út frá eða arðgreiðslur út frá. Því það er ekki hægt að horfa fram hjá því að þetta fyrirtæki, Landsvirkjun, hefur verið að byggja sig upp fyrst og fremst með lánsfé. Þetta fyrirtæki hefur haft sérstaka aðstöðu að því leytinu að það hefur haft einokunaraðstöðu til virkjunarframkvæmda og getað nánast þar af leiðandi ráðið mjög verðlagningu sinnar afurðar, þ.e. orkunnar. Og það er enginn vafi á því að í skjóli þess hefur fyrirtækinu fyrst og fremst tekist að byggja upp þessa sterku eiginfjárstöðu sína. Um þetta þurfum við í sjálfu sér ekkert að deila, virðulegi forseti, vegna þess að um þetta hafa tjáð sig menn sem eru þessu máli gjörkunnugir, menn á borð við Kristján Haraldsson, orkubússtjóra Orkubús Vestfjarða, sem segir í umsögn orkubúsins um þetta mál, með leyfi forseta: ,,Landsvirkjun hefur í skjóli einokunaraðstöðu á orkuvinnslusviðinu getað haldið uppi gjaldskrá sem hefur legið langt fyrir ofan langtímajaðarkostnað orkuverðs frá nýjum virkjunum (nú tæpum 50% hærri) og er það hin raunverulega ástæða fyrir mjög hraðri eignamyndun fyrirtækisins og góðri stöðu þess.`` Svipað segir raunar líka í umsögn Hitaveitu Suðurnesja sem Júlíus Jónsson forstjóri undirritar og er engin ástæða í sjálfu sér til þess að endurtaka hér. Þetta kemur líka heim og saman við svar sem ég fékk á sínum tíma á 115. löggjafarþingi frá þáv. hæstv. iðnrh. þar sem ég spurði nokkurra spurninga um Landsvirkjun þar sem m.a. kemur fram að á sama tíma og tekjurnar fóru minnkandi á árunum 1988-- 1991 úr 7,2 milljörðum á þágildandi verðlagi í 5,9 milljarða, þá jukust fjárfestingar fyrirtækisins ár frá ári. Voru 1,7 milljarðar 1988, 2,7 milljarðar 1989, 4,2 milljarðar 1990 og 4,4 milljarðar 1991. Á þeim tíma vöktu þessar upplýsingar mjög mikla furðu mína og ég tjáði mig um það á þeim tíma en engu að síður tókst Landsvirkjun með minnkandi tekjum að byggja upp bætta eiginfjárstöðu, styrkja stöðu sína, og það er augljóst mál og sést á þessum tölum að það geta menn ekki gert þegar fyrir liggur að þessi fjárfesting fer fram á grundvelli lánveitinga. Eins og fram kemur í áliti orkubússtjóra Orkubús Vestfjarða og forstjóra Hitaveitu Suðurnesja gerist það fyrst og fremst vegna þess að gjaldskránni er haldið þetta miklu hærri en nemur langtímajaðarkostnaði og er þetta miklu hærri heldur en eðlilegt hefði verið að öðru leyti. Hitt atriðið sem vakti með manni nokkrar spurningar þegar þetta fræga samkomulag var gert heyrinkunngt milli eigenda Landsvirkjunar var spurningin: Hver verða áhrifin á orkuverðið? Því allt snýst þetta um það hver áhrifin eru á orkuverðið svo ráðandi þáttur sem þetta er nú um afkomu fólks vítt og breitt um landið og ekki síst á hinum svokölluðu köldu svæðum þar sem orkukostnaðurinn er sligandi og allt of lítið hefur miðað í því að lækka þennan kostnað. Ég tel að það mál hafi talsvert skýrst í umræðunni hér í þinginu, a.m.k. var það svo að við lestur bókunar þeirrar sem dagsett er 10. febr. 1997 og undirrituð er af borgarstjóranum í Reykjavík, Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur, Jakobi Björnssyni bæjarstjóra á Akureyri og hæstv. iðnrh. þá sýnist mér að þessi mál gerð séu gerð mjög skýr. Í fyrsta lagi er gengið út frá því að raunverð orkunnar frá Landsvirkjun til aldamóta muni ekki breytast.  Nú geta menn velt fyrir sér hvernig þetta komi heim og saman, annars vegar þetta arðgreiðslumarkmið sem klárlega kemur fram í samningi eigenda Landsvirkjunar og hins vegar þetta markmið um lækkun orkuverðsins. Og þess vegna var það mjög þýðingarmikið að þessi bókun eigenda Landsvirkjunar var gerð sem ég tel að sé í senn bókun og skýring á því samkomulagi sem að baki liggur.

Ekki mjög skýr.

Vegna þess að ef maður les þetta bókstaflega þá er þetta, hv. þm., mjög skýrt. Og nú ætla ég, með leyfi virðulegs forseta, að lesa þetta: ,,Núverandi samkomulag ríkisstjórnar Íslands, Reykjavíkurborgar og bæjarstjórnar Akureyrar felur í sér málamiðlun um arðgreiðslur til eigenda.`` --- Það gefur til kynna að einhver eigendanna hafi gjarnan viljað að þessar arðgreiðslur væru hærri og það liggur fyrir í allri þessar umræðu og þarf ekkert að deila um það hver það var sem sótti á. Það var Reykjavíkurborg sem vildi sem vildi sem eigandi fyrirtækisins fá sem hæstar arðgreiðslur til sinna nota, hafði af því augljósa hagsmuni.  Þetta sýnist mér vera ákaflega skýrt, virðulegi forseti. Það er verið að vísa til þess að það sé forgangsverkefni að raunverð á orkunni lækki en hitt verði þá víkjandi verkefni að greiða arðinn. Og ef þessi markmið stangist á þá sé það þannig að orkuverðið muni lækka en arðgreiðslurnar hljóti þá að bíða. Þetta fannst mér vera mjög skýrt í þessum texta og þetta hefur raunar komið fram, ef ég hef skilið það rétt, hjá talsmönnum hv. ríkisstjórnar að þannig sé þetta. Til aldamóta verði sem sagt engar umbreytingar á verðinu; eftir aldamótin fari þetta lækkandi um 2--3% á ári, og síðan ráðist arðgreiðslurnar af arðseminni og stöðu fyrirtækisins og því hvort hægt hefði verið að lækka orkuverðið. Þetta er minn skilningur á þessu máli og mér finnst þetta vera augljóst ef maður les þennan texta. Þess vegna, virðulegi forseti, kom það mér mjög mikið á óvart þegar ég sat heima hjá mér í kvöld, eftir að hafa borðaði bæði saltkjöt og baunir, og hlýddi á borgarstjórann í Reykjavík lýsa yfir ákaflega sérkennilegum skilningi á þessum annars skýra texta. Skilningur borgarstjórans er þessi: Hverju breytir þessi bókun? spyr fréttamaðurinn. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir svarar: ,,Ja,`` --- sem er skammstöfun fyrir jafnaðarmannaflokkinn eins og menn vita, JA --- ,,hún breytir í sjálfu sér sáralitlu öðru en því að með þessari bókun og með breytingu á lögunum sem nær þá til þess hvernig endurskoðendur skuli skipaðir og að Landsvirkjun skuli lúta samkeppnislögum að þá er líklegra að víðtækari sátt muni nást um málin sem er auðvitað mikið atriði.`` Það er auðvitað rétt hjá borgarstjóra að það skiptir miklu máli ef hægt er að ná sátt um veigamikil mál.  Þá spyr fréttamaðurinn: ,,Reiknaði borgin með að fá arð af Landsvirkjun?`` Þá svarar borgarstjóri, og segir nú ekki ja heldur já, hún reiknar sannarlega með því: ,,Ég er ekki tilbúin til að víkja arðgjafarmarkmiðunum til hliðar enda hefði þá til lítils verið unnið að þessu samkomulagi því að aðalatriðið fyrir okkar var að Reykvíkingar nytu þess með einhverjum sértækum hætti að þeir hafa lagt mikið fé í þetta fyrirtæki og eiga þarna tæplega 45%.`` Nú, virðulegi forseti, verð ég að játa það að bókmenntaútlegging borgarstjórans í Reykjavík á þessum texta sem mér finnst ansi skýr í bókun þremenninganna frá 10. febr., þessi bókmenntaútlegging kemur að mínu mati ekki alveg heim og saman við þennan texta og enn þá síður heim og saman við þá útlistun og þær útskýringar og þá túlkun og þann skilning sem talsmenn hæstv. ríkisstjórnar hafa haft á þessu máli. Þess vegna er það nauðsynlegt í þessari umræðu að það sé alveg skýrt af hæstv. iðnrh. hvað þessi bókun þýðir. Hvort hún þýði að arðgjafarmarkmiðin séu víkjandi eða ríkjandi, 

Herra forseti. Ég vil þakka hv. 1. þm. Vestf. fyrir ágæta og málefnalega ræðu og yfirferð yfir þetta mál. Mér finnst hún hafa verið á rólegum og íhugulum nótum sem kannski hefur verið skortur á stundum í þessum umræðum. Ég verð hins vegar að segja að margt af því sem hann sagði varðandi málið og að það rímaði ekki alveg það sem sagt væri hér og af borgarstjóranum í Reykjavík og borgaryfirvöldum, var svipað og ég sagði hér fyrir kvöldmatinn. Þannig að í sjálfu sér var ekkert nýtt í því fyrir mér sem ég heyrði borgarstjórann segja en hv. þm. hefur þá væntanlega verið kominn heim til sín að borða saltkjöt og baunir og ég get unnt honum þess. En það sem mig langaði til að segja við hv. þm. í tilefni af þessu er þetta: Er ekki málið á því stigi að það væri eðlilegt að gera hlé á 3. umr. og fá botn í málið? Ég spyr. Ég tel að hv. þm., sem byggði afstöðu sína á bókuninni og rökum sem í henni voru, en telur nú að eitthvað hafi breyst, þá spyr ég hvort honum finnist ekki eðlilegt að það verði gert hlé þannig að það fengist botn í málið ef hann er þá á annað borð hægt að fá. Í öðru lagi langar mig svo til að spyrja hann einnar spurningar sem kannski er meira og minna akademísk spurning en skiptir samt máli. Telur hann að það kæmi til greina að halda þannig á málum að Akureyri og Reykjavík yrðu losuð út úr Landsvirkjun og skipulag fyrirtækisins og eignarhald endurskipulagt á nýjan leik?

Virðulegi forseti. Ég vil svara fyrri spurningu hv. þm. mjög skýrt um að ég tel enga ástæðu til að gera hlé á umræðunni. Ég tel einmitt að svör við eðlilegum spurningum af því tagi sem ég lagði fram áðan eigi að fást í svona umræðu. Þar eigi þessi mál að skýrast. Það getur út af fyrir sig verið sjónarmið að mál séu rædd ítarlega --- og það er auðvitað þannig sem við vinnum þetta hér í þinginu að mál eru rædd ítarlega í iðnn. og mér er kunnugt um að iðnn. Alþingis hefur farið mjög rækilega ofan í þetta mál, velt upp mörgum flötum og haldið marga fundi um málið. En ég tel eðlilegast að í umræðu af þessu tagi eigi sér stað skoðanaskipti og menn spyrji þeirra spurninga sem áleitnar eru og það hef ég gert í þessari umræðu. Ég treysti því að fá skýr svör í umræðunni frá hæstv. iðnrh. Ég beindi spurningum mínum til hæstv. iðnrh. og þaðan vænti ég þess að fá svör. Ég tel enga ástæðu til að varpa þeim spurningum neitt annað eða beina þeim annað. Það er hæstv. iðnrh. sem hlýtur að svara spurningunum. Hin spurningin er, eins og hv. þm. sagði, akademísk í sjálfu sér. Ég tel að það séu engar forsendur til að svara því almennt hvort það sé ástæða til að losa Reykjavíkurborg eða Akureyri undan þessum samningi. Ég tel að það sé mál sem þyrfti að skoða mikið betur, m.a. í ljósi þess hvernig við viljum verðleggja þetta fyrirtæki. Ég hlýddi t.d. með mikilli athygli á ræðu hv. 5. þm. Vestf. um það hvernig hann taldi eðlilegt að eignarhlutur þessa fyrirtækis væri verðlagður. Mér skildist á hv. þm. að miðað við það væri hlutur Reykjavíkurborgar metinn eitthvað á 900 millj. kr. Auðvitað væri það allt annar flötur sem þar með væri verið að velta upp í þessari spurningu heldur en þeir mörgu milljarðar sem menn höfðu í huga að eignarhlutur Reykjavíkurborgar væri metinn á.

Virðulegi forseti. Ég met að sjálfsögðu mikils það traust sem hv. 1. þm. Vestf. vill sýna hæstv. iðnrh. Vandinn er sá að iðnrh. talar bara fyrir einn af þessum þremur aðilum. Hinir eru ekki viðstaddir hér. Það sem ég er að fara fram á er að það verði fengið á hreint um hvað menn eru að tala vegna þess að mér sýnist að það fari býsna mikið milli mála að hæstv. iðnrh. vill láta í veðri vaka að allt annað felist í bókuninni en borgarstjórinn í Reykjavík sagði í kvöld. Það var þess vegna sem ég nefndi þann möguleika að það yrði ef til vill tekið hlé á málinu vegna þess að bókun gerir auðvitað enga stoð nema allir sem standa að henni séu sammála um skilninginn sem í henni felst. Og það finnst mér vera gallinn á bókuninni að hún er of loðin og óljós. Ég get tekið undir það með hv. 2. þm. Vesturl. að það er ekki gullaldartexti á þessari bókun eins og hún er. Það hefði þurft að skrifa hana miklu betur, hvað sem öllu öðru líður. Varðandi það að ríkið yfirtaki hlut Reykjavíkurborgar og Akureyrar í Landsvirkjun, þá er það rétt hjá hv. þm. að það er flókið mál. Það er býsna mikill munur á hvort menn eru þar að tala um 25 milljarða eða 2,5 milljarða. Ég er þeirrar skoðunar, eins og fram kemur í frhnál. mínu, að eignaraðilarnir hafi bara borgað í beinum peningum um 2--2,5 milljarða fyrir fyrirtækið. Þá yrði hlutur Reykjavíkur auðvitað sá sem hv. 1. þm. Vestf. nefndi. Ég segi alveg eins og er að það kemur mér á óvart í allri þessari umræðu að menn skuli ekki hafa lagt af stað með þessa umræðu því að hún skiptir máli. Menn hljóta að sjá hvað það er mikið jafnvægisleysi í Landsvirkjun eins og hún er núna og hvað það er erfitt fyrir Reykjavík að vara þar inni sem svona sterkur neytandi fyrst og fremst á þessum markaði. Þess vegna varpaði ég þessari spurningu fram til hv. þm. og ég þakka honum fyrir að segja nokkur orð um málið.

Virðulegi forseti. Ég ítreka það einungis að ég tel að það sé fullnægjandi að hæstv. iðnrh. svari spurningu minni um þessa bókun. Við vitum um hvað þessi bókun snerist. Hún kom til m.a. vegna þeirrar umræðu sem hafði átt sér stað um það hvort eðlilegt væri að víkja til hliðar arðsemiskröfunni til þess að geta stuðlað að því að Landsvirkjun gæti staðið við markmið sín um lækkun orkuverðs eftir árið 2000. Það gefur auga leið að um þetta mál hljóta þeir aðilar að vera sammála sem stóðu að þessari bókun því bókunin snerist bókstaflega um það. Markmið bókunarinnar var að skýra nákvæmlega þetta mál. Við þurfum því ekki að velkjast í vafa um að aðilar bókunarinnar hljóta að geta verið sammála um í hverju hún felst og þess vegna er langeðlilegast í þessari umræðu og er eina leiðin í þessari umræðu til þess að skýra málið að óska eftir því við hæstv. iðnrh. að hann greini frá því hver sé túlkun hans á þessari bókun. Ég marglýsti því yfir í ræðu minni áðan að mér fyndist þetta vera mjög skýrt þegar ég las þetta. Ef maður les þetta bókstaflega eins og ég gerði hér áðan þá er þetta mjög skýrt. Það er verið að tala um að arðsemismarkmiðin séu víkjandi, verðlækkunarmarkmiðin séu ríkjandi og ég vildi eingöngu fá þetta staðfest hjá hæstv. iðnrh. þannig að við þyrftum ekkert að velkjast í vafa um þetta. Hann er sá aðili málsins sem er fullkomlega bær til þess að svara því.

Herra forseti. Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson fór mjög rækilega yfir þessa bókun sem borgarstjórinn í Reykjavík, bæjarstjórinn á Akureyri og iðnrh. hafa orðið sammála um, frá 10. febr. Ég tek undir þá yfirferð og þann skilning sem hv. þm. lagði í bókunina og er nákvæmlega réttur skilningur. Tökum dæmi: Þegar komið yrði til ársfundar Landsvirkjunar árið 2001 og öll þau markmið hefðu nú gengið eftir sem er verið er að setja fyrirtækinu í dag, þó hefði þannig farið að afkoma fyrirtækisins það ár væri ekki eins góð og undangengin ár og menn stæðu frammi fyrir því að annaðhvort gætu menn lækkað raforkuverðið eða greitt út arð, ekki hvort tveggja, þá er mjög einfalt að ganga til baka og sjá hvað voru eignaraðilar sammála um. Hvert var forgangsverkefnið? Hvað þýðir forgangsverkefni? Það er það sem á að koma fyrst í röðinni og þá byrja menn á því að lækka orkuverðið og sjá síðan hvað eftir sé til þess að geta greitt út arð þannig að markmiðin standist. Þetta er alveg kristaltær skilningur og ég held þetta sé nákvæmlega sá sami skilningur og hv. þm. Einar K. Guðfinnsson var með áðan um framkvæmdina á þessu sem slíka. Ég veit að hv. 8. þm. Reykv. veit líka að þetta er hinn sameiginlegi skilningur eignaraðilanna vegna þess --- og það hefur verið margítrekað hér í dag og ég hef tekið það niður frá hv. þm. Guðjóni Guðmundssyni, sem borgarstjórinn í Reykjavík sagði á fundi iðnn. sl. mánudagsmorgun. 
             ,,Með sameiginlegri bókun er verið að hnykkja á því að verðlækkun á raforku gangi fyrir arðgreiðslumarkmiðunum.`` Þannig að það er ekki bara ég sem iðnrh. sem legg þennan skilning í þessa bókun heldur líka borgarstjórinn í Reykjavík.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. iðnrh. fyrir ákaflega skýr svör við mínum spurningum. Það er mjög þýðingarmikið að þessi skilningur hæstv. ráðherra liggi fyrir og ákaflega þýðingarmikið að það er að hans mati sameiginlegur skilningur aðila bókunarinnar. Hæstv. iðnrh. vitnaði til þess að hann tæki undir þann skilning sem ég hefði haft á þessari bókun og þeirri túlkun sem ég hefði látið í ljós á þessari bókun og taldi að sú túlkun væri rétt. Ég get ekki annað en þakkað hæstv. iðnrh. fyrir þetta sjónarmið og fyrir staðfestingu á þessu máli sem er auðvitað mjög þýðingarmikil vegna þess að hún leiðir í ljós að það sem ég hélt fram hér í ræðu minni að væri hinn eðlilegi skilningur á bókuninni, þ.e. að arðgreiðslumarkmiðin væru víkjandi en taxtalækkunin ríkjandi markmið, væri hinn eðlilegi, sjálfsagði og rétti skilningur á þessari bókun. Þetta var það sem ég vildi fyrst og fremst fá fram og fagna þess vegna yfirlýsingu hæstv. ráðherra.

Hallelúja.

Virðulegi forseti. Ég hafði satt að segja hafði ekki hugsað mér að fara í ræðuhöld mikið meir í kvöld vegna þess að það er búið að ræða þessi mál talsvert og ég var búinn að segja hér áður að ég teldi einsýnt að stjórnarliðið ætlaði að klára málið og að við hefðum svo sem gert það sem við gætum til að koma í veg fyrir það. En málið er svona og stjórnarliðið hlýtur að ráða þessu úr því að það vill fara þessa leið þó að það sé leitt til þess að vita vegna þess að ég held að það sé ákveðinn þrái í þessu máli og þvermóðska sem væri gott að vera laus við satt að segja. En látum það vera. Það sem varð til þess að ég bað um orðið áðan var fyrst og fremst það að ég tel að yfirlýsing hæstv. iðnrh. dugi ekki sem yfirlýsing í þessu máli vegna þess að bókunin heldur ekki nema allir aðilar bókunarinnar séu sammála um innhald hennar. Hæstv. iðnrh. kýs að heyra ekki það sem ég segi um fund iðnn. í þessu máli. Hann kýs að hafa það eitt eftir í þessu máli sem hv. þm. Guðjón Guðmundsson sagði fyrr á þessum sólarhring sem ég tel að hafi ekki verið alveg nógu nákvæmt. Hins vegar sagði borgarstjórinn í Reykjavík í kvöldfréttum sjónvarpsins alveg afdráttarlausan og skýran hlut í þessu máli þannig að það þarf ekkert að velkjast í vafa um að borgarstjórinn telur að arðgjafarmarkmiðunum megi ekki víkja til hliðar --- fyrir hverju?---- fyrir verðlagsmarkmiðunum. Það liggur þannig, herra forseti. Þessi sjónarmið hafa komið þarna fram. Nú veit ég að hv. þm. Stefán Guðmundsson vill trúa öðru og hans skoðun er önnur í málinu.

Það er munur á arðgreiðslu og arðgjöf.

Það er alveg hárrétt. Það er verulegur munur á arðgreiðslu og arðgjöf en borgarstjórinn hefur aftur og aftur ítrekað að þessi arðgjafar- og arðgreiðsluatriði séu forgangsverkefni. Út af fyrir sig ætla ég ekkert að fara að setja á hérna einhverjar gagnrýniræður um borgarstjórann í Reykjavík á þessum fundi hér á síðkvöldi. En veruleikinn er þessi. Mér finnst núna kannski að menn séu loksins farnir að ræða þessi mál í rólegheitum og þess vegna finnst mér full ástæða til að velta því fyrir sér hvort ekki væri ástæða til að gera hlé á umræðunni til þess að skýra hlutina aðeins betur vegna þess að hér er greinilega um grundvallarágreining um túlkun að ræða og það er slæmt í svo stóru máli eins og þessu. Ég segi það alveg eins og er. Þess vegna kvaddi ég mér hér hljóðs til þess að hvetja enn þá einu sinni til þess reyna a.m.k. að ná saman um túlkun á þessari bókun sem er afskaplega óljós og óskýr pappir. Ég verð að segja það alveg eins og er að mér finnst hann afar klénn að ýmsu leyti. Varðandi málið að öðru leyti þá liggur það þannig að verið er að taka um það ákvörðun, ef frv. verður samþykkt, að borgaður verði arður af eign eignaraðilanna í fyrirtækinu. Eignarstofninn er umdeildur. Ég tel hann allt of hátt reiknaðan. Aðrir telja að hann eigi að vera þessir 14 milljarðar. Ég tel að hann sé sjö sinnum hærri en nemur raunverulegum framlögum þessara aðila. Í þessu efni þegar komið er að máli af þessu tagi eru þrír möguleikar uppi varðandi framtíðina hjá svona fyrirtæki. Einn er sá að nota hugsanlega hagkvæmni fyrirtækisins til þess að lækka orkuverðið. Annar er sá að nota hugsanlegan arð fyrirtækisins í framtíðinni til þess að borga niður skuldir og þriðji er sá að nota arðinn í framtíðinni og afganginn fyrst og fremst, ef hann er einhver, til þess að borga arð til svokallaðra eigenda. Það kemur í ljós í þessum umræðum að allir vilja í orði kveðnu nota ávinninginn til verðlagslækkunar, allir. Það er enginn ágreiningur um það. Það er enginn hér sem segir: ,,Það á ekki að nota arðinn til verðlagslækkunar heldur í eitthvað annað`` það eru allir sammála um það. Ágreiningurinn snýst um hitt, að menn telja að þessir hlutir séu ekki skýrir í niðurstöðum samninganna og ég held þess vegna að það ástæða væri til þess að hinkra aðeins með málið og skoða það betur. Vilhjálmur Þ. Vilhjálmsson borgarfulltrúi sagði í sjónvarpinu í kvöld að þessi bókun væri meira og minna markleysa. Það væri ekkert sérstakt í henni og ekkert nýtt. En hún hefði kannski verið sett á blað til þess að hugga einhverja þingmenn, eins og hv. þm. Hjörleifur Guttormsson orðaði það. Ég held að það hefði frekar verið til þess að róa einhverja þingmenn. Ég held nefnilega að hinn pólitíski veruleiki sé sá að menn hafi þvælt saman þessari bókun til þess að róa óánægju í stjórnarflokkunum báðum, öllum stjórnmálaflokkunum í raun og veru með þetta mál. Og hvað sem hv. þm. Stefán Guðmundsson segir, þá veit hann alveg eins vel og ég að í öllum stjórnmálaflokkunum sem hér eiga fulltrúa er mikil óánægja með þetta frv., öllum stjórnmálaflokkunum. Ég þarf ekki að segja margt um Alþb. í þeim efnum. Það hefur komið hér fram. Ég bendi á afstöðu Kvennalistans í þessu máli þar sem greinilega voru mjög skiptar skoðanir. Ég bendi á afstöðu þingflokks jafnaðarmanna þar sem voru skiptar skoðanir í þessu máli. Ég bendi á þá afstöðu sem fram kom hjá einstökum þingmönnum Sjálfstfl. bæði í umræðum og svo atkvæðagreiðslum í dag, bæði hjá hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni og hv. þm. Agli Jónsson. Í rauninni er það því svo þegar upp er staðið að allir flokkarnir eru meira og minna lamaðir í þessu máli nema einn, þ.e. Framsfl. sem er það á yfirborðinu og það er auðvitað fyrst og fremst af tillitssemi við hæstv. iðnrh. en ekki af því að menn séu þar svo ánægðir með málið. Það þekki ég líka. Ég er því sannfærður um að menn séu hér að keyra málið allt of hart fram miðað við stöðu þess og í rauninni er hér tiltölulega lítill minni hluti að ná fram lendingu hjá meiri hluta Alþingis og ég er satt að segja fjarska ósáttur við það. En ég endurtek: Ég skora á hæstv. iðnrh. að beita sér nú fyrir því að gert verði hlé á 3. umr. og bókunin og allt umhverfi málsins verði skýrt aðeins betur og spyr hann svo að lokum: Hvaða nauðsyn er á því að gera þetta mál að lögum í dag eða á morgun?

Herra forseti. Þetta mál hefur fengið mikla umfjöllun í þinginu og vönduð vinnubrögð hjá hv. iðnn. Alþingis. Stefnt var að því að ljúka málinu fyrir áramót. Í önnun þingsins fyrir jól var ákveðið og í góðu samkomulagi við stjórnarandstöðu að ég hygg að þessu máli skyldi verða lokið í kringum miðjan febrúar. Fyrir utan það að síðast í gær taldi ég að tiltölulega góð sátt hefði verið um að ljúka málinu líka á þessum degi, í dag, hvort sem það var tæknileg sátt eða pólitísk sátt. Á það ætla ég ekki að leggja mat. Það er því ekki eftir neinu að bíða við að ganga frá þessu máli á þinginu. Aðeins út af orðum hv. þm. um það hvernig hægt væri að ráðstafa þeim ábata sem er til í fyrirtækinu og hagkvæmninni sem er til í fyrirtækinu og myndar arðinn. Hv. þm. sagði að með honum væri hægt að lækka orkuverðið, hægt að minnka skuldirnar og með því að greiða út arð til eigenda. Þetta samkomulag gerir einmitt ráð fyrir þessu. Samkomulagið gerir ráð fyrir því og viðbótarsamkomulagið undirstrikar það. Forgangsverkefnið er að lækka orkuverðið. Þegar kemur að útgreiðslu arðsins, þá er arðurinn ekki greiddur út vegna þess að á meðan heildarskuldirnar eru undir 12%, þá eru aðeins 25% greidd út. 75% fara til þess að lækka skuldirnar og þegar skuldirnar lækka og staða fyrirtækisins lagast og við erum komin niður í þetta á bilinu 12--15% í skuldastöðunni, þá er 60% haldið eftir og 40% greidd út. Hversu góð sem skuldastaðan verður eða hversu mikið sem við lögum skuldastöðuna þá tökum við aldrei allan arðinn til þess að greiða út úr fyrirtækinu. Með öðrum orðum, herra forseti, erum við að lækka orkuverðið. Við erum með þessu að lækka skuldirnar og við erum með þessu að greiða út arð til eigendanna þannig að öllum þessum markmiðum sem hv. þm. taldi rétt að berjast fyrir er náð með þessu samkomulagi.

Virðulegi forseti. Ég er þeirrar skoðunar að frá sjónarmiði þjóðarbúsins og efnahags- og atvinnumála sé skynsamlegast að nota peningana til þess að lækka orkuverðið og borga niður skuldir. Ég tel að það að greiða arð til eigenda sé mál sem ekki eigi að vera fremst á þessu blaði. Um það hefur deilan snúist allan tímann. Og í svokallaðri bókun frá í gærmorgun stendur að það sé sammæli aðila að forgangsverkefni sé að orkuverð geti lækkað á næstu öld. Það er ekki sterkt til orða tekið. Það er ekki mikill forgangssvipur yfir því, herra forseti. Í öðru lagi vil ég segja að hæstv. iðnrh. hefur ekki svarað því hvaða ástæða er til þess að hann knýr á um afgreiðslu málsins núna þegar það liggur fyrir, og hefur sérstaklega komið fram á þessu kvöldi, að samningsaðilar bókunarinnar frá í gær skilja hana hvor með sínum hætti, þ.e. þeir aðilar sem hafa verið nefndir hér og er ég þá ekki að gera lítið úr Akureyrarbæ sem hefur ekki komið við sögu í kvöld. Ég hefði talið skynsamlegra að fara yfir málið og reyna að greiða úr misskilningnum. Ég hefði talið það betra og skynsamlegra fyrir alla aðila vegna þess að umhverfi málsins er breytt eins og hv. þm. Einar Guðfinnsson rakti mjög vel í kvöld þó svo að hann kysi að taka trú á túlkun iðnrh. sem úrslitaafl í þessu máli.

Herra forseti. Ég held að þetta sé í fyrsta skipti í þessari löngu umræðu sem ég og hv. 8. þm. Reykv. erum sammála. Það kom fram í þessari ræðu hjá hv. þm. að hann er sammála eignaraðilunum um að það er ekki efst á listanum að greiða út arðinn. Efst á listanum, herra forseti, er að lækka orkuverðið. Og þegar við höfum náð því markmiði þá getum við greitt niður skuldirnar og greitt út arð til eigendanna.

Herra forseti. Það er alveg rétt, eins og ég tók fram í fyrri ræðu minni í kvöld, að ég tel að allir þingmenn séu þeirrar skoðunar að það eigi að lækka orkuverð, að það sé forgangsatriði. Það sé engin deila um það. Við teljum hins vegar að eins og staðan er í uppsetningu málsins þá sé lækkun orkuverðs ekki sett fram sem forgangsatriði hjá ríkisstjórninni heldur sé ætlunin að skattleggja fyrst orkukaupendur um 500--700 millj. kr. og það teljum við að sé megingalli málsins. Um það er hinn djúpstæði ágreiningur í þessu máli og ég harma að það skuli hafa þurft þessa löngu umræðu til að hæstv. iðnrh. áttaði sig á því að deilurnar snúast um þetta.

Hæstv. forseti. Ég hef lýst skoðunum mínum í þessu máli fyrr við umræðuna og mun því ekki lengja þessa umræðu mikið. Engu að síður vil ég segja það að vegna umræðunnar sem hefur farið fram í kvöld og vegna þeirra fréttaviðtala sem hafa birst í fjölmiðlum, tel ég mig knúinn til þess að taka til máls. Um það hefur verið deilt í umræðunni, um breytingar á lögum um Landsvirkjun, hvort markmið um lækkun raforkuverð næðust og deilt hefur verið um það hvort eðlilegt væri að arðgreiðslur hefðu þvílíkan forgang sem upphaflegt samkomulag gerði ráð fyrir. Nú hefur það gerst að eigendur Landsvirkjunar hafa náð saman um sérstaka yfirlýsingu sem hefur verið kynnt hér rækilega og ég vísaði til í dag þegar ég gerði grein fyrir atkvæði mínu við 2. umr. og byggði afstöðu mína til málsins m.a. á því samkomulagi. Það urðu mér þess vegna mikil vonbrigði þegar ég hlustaði á borgarstjórann í Reykjavík í fréttum ríkissjónvarpsins í kvöld þar sem borgarstjórinn lét að því liggja og sagði beinlínis að auðvitað væri hún ekki tilbúin til að slá neitt af kröfum um arð af fyrirtækinu. Hér hefur þetta fréttaviðtal verið lesið upp þannig að hægt er að kynna sér það. Þess vegna vil ég segja að það sem hæstv. iðnrh. sagði áðan í svari við fyrirspurn hv. 1. þm. Vestf., hv. þm. Einars Kristins Guðfinnssonar, skiptir miklu máli og sú yfirlýsing og sá skilningur sem fram kom hjá hæstv. iðnrh. Ég treysti því að hæstv. iðnrh. fylgi því eftir og sjái til þess að borgarstjórinn velkist ekki í vafa eftir þessa umræðu hvaða meiningu sú yfirlýsing og þetta samkomulag hefur. Ef einhver brestur verður á því þá er þetta mál auðvitað í uppnámi eftir þessa umræðu. Eðli málsins samkvæmt hafa borgarfulltrúar ekki beinan aðgang að umræðum hér en ég treysti því sem hæstv. iðnrh. sagði, og margoft hefur komið fram, að auðvitað hafa áformin um lækkun orkuverðs forgang og þess vegna vil ég bæta við, hæstv. forseti, undirstrika og ítreka að í margnefndu samkomulagi segir í 3. lið, með leyfi forseta: ,,Endanleg ákvörðun um arðgreiðslur verður tekin af eigendum á ársfundi Landsvirkjunar og verður þá höfð hliðsjón af raunverulegri afkomu fyrirtækisins.`` Ég lít svo á að þegar litið er á þessa bókun og yfirlýsingu fari ekki á milli mála að þegar kemur til þess að taka ákvörðun um arðgreiðslur frá fyrirtækinu, þá verði auðvitað að líta yfir sviðið allt. Það verður að horfa fram á við og reyna að gera sér grein fyrir hvort markmiðin um lækkun orkuverðsins náist með því t.d. að greiða út þann arð sem áætlanir gerðu ráð fyrir að greiddur yrði út fyrir árið 1997. Ef stjórn fyrirtækisins sýnist vegna markaðsaðstæðna, vegna samninga við stóriðjufyrirtæki o.s.frv. að engar líkur séu á því að um aldamótin náist orkuverðslækkun, þá lít ég þannig á að það verði ekki nokkur arður greiddur út. Ég vil að þetta komi fram vegna þess að afar þýðingarmikið er að menn horfi á málið alveg til enda. Ég held, virðulegur forseti, að sú umræða sem hefur farið fram í kvöld hafi verið mjög gagnleg og mjög mikilvægt og nauðsynlegt að fá fram þau sjónarmið sem hafa komið fram. Ég treysti því að ekki fari á milli mála að þær yfirlýsingar sem hafa verið gefnar af hæstv. iðnrh. eru forsendan fyrir stuðningi við þetta frv. í það minnsta af minni hálfu.

Herra forseti. Ég held að sá ótti sem kom fram hjá hv. þm. Sturlu Böðvarssyni sé algerlega ástæðulaus. Samkomulag er auðvitað samkomulag og eins og kom fram í máli hv. þm. þá er það liður í hinni sameiginlegu bókun að ákvörðun um arðgreiðslu verður tekin af stjórn Landsvirkjunar og hliðsjón verður höfð af afkomu fyrirtækisins. En út af því sem hv. þm. sagði um orð borgarstjórans í fréttum í kvöld, þá vill svo til að viðtalið hefur þegar verið lesið upp í heild. Mér þykir þó rétt að ítreka það sem þar kemur fram af hálfu borgarstjórans. Hún bendir á að með þessum lögum verði endurskoðendur skipaðir og Landsvirkjun muni lúta samkeppnislögum og telur það ágætt vegna þess að þá sé líklegra að víðtækari sátt náist um málið. En hið eina sem hún segir um arðgreiðslur og arðgjafarmarkmiðið er að borgin reiknar með því að fá arð af Landsvirkjun. Það er það sem hluti þessa máls gengur út á og hún segir einfaldlega: ,,Ég er ekki tilbúin til þess að víkja arðgjafarmarkmiðinu til hliðar.`` Í þessu felst engin atlaga að samkomulaginu og enn síður því ákvæði samkomulagsins sem hv. þm. var að vísa til. Það er alveg ljóst.

Hæstv. forseti. Það er alveg hárrétt sem hv. 15. þm. Reykv. las upp, en hann lagði enga áherslu á það sem hleypti þessu máli í nokkurt uppnám í kvöld en það er það sem borgarstjórinn sagði, að samkomulagið breytti í rauninni engu. Það vakti áhyggjur manna hér og leiddi til þess að menn fóru að líta betur ofan í allar skjóður málsins. Ég lít svo á að það sé með sama hætti rangt sem kom fram í máli borgarfulltrúans Vilhjálms Þ. Vilhjálmssonar og hefur einnig verið lesið upp í kvöld þar sem borgarfulltrúin segir hið sama, að þetta samkomulag breyti engu. Það er grundvallarmisskilningur. Samkomulagið breytti málinu gersamlega. Og það var ekki bara eins og borgarfulltrúinn segði þetta til að þóknast einhverjum þingmönnum sem voru ekki vissir um að þetta væri gott samkomulag. Samkomulagið var gert til þess að leiða forsvarsmenn Reykjavíkurborgar af villu vegar í málinu.

Herra forseti. Ef hv. þm. er ósammála og hræddur við það sem borgarfulltrúi Vilhjálmur Þ. Vilhjálmsson segir, þá hljótum við að geta glaðst sameiginlega yfir því að sá borgarfulltrúi er sem betur fer í minni hluta Reykjavíkurborgar og ekkert bendir til þess að nein breyting verði á þeim högum hans. Yfirlýsing borgarstjórans breytir ekki þessu samkomulagi. Hún breytir ekki því sem hv. þm. hefur eðlilega bent á að það verður að vera samkomulag um arðgreiðslur í stjórn Landsvirkjunar og samkvæmt samkomulaginu ber stjórn Landsvirkjunar líka að taka mjög sterklegt mið af afkomu fyrirtækisins. Borgarstjórinn í Reykjavík hefur með engu móti lagst gegn þessu. Borgarstjórinn hefur einungis sagt að hún sé ekki reiðubúin til þess að víkja arðgjafarmarkmiðunum til hliðar. Það felur ekki í sér neina aðför að samkomulaginu nema síður væri, enda er samkomulag samkomulag og þar sem menn setja stafi sína og nöfn undir, það ætla þeir sér ekki að brjóta. Að öðru leyti held ég að það eina sem gerst hefur í þessari umræðu sé að hv. þm. Svavari Gestssyni hefur tekist óvanalega vel upp, miklu betur en um langt skeið og hann á hrós skilið fyrir það. Honum hefur tekist að taka nokkra þingmenn Sjálfstfl. á tauginni. Mér tekst það stundum en því miður allt of sjaldan og aldrei jafn vel og hv. þm. Svavari Gestssyni hefur tekist í kvöld.

Virðulegur forseti. Það kom út af fyrir sig ekki mjög margt nýtt fram hjá hv. 15. þm. Reykv. annað en óskhyggja um úrslit í borgarstjórnarkosningum. Ég held að menn ættu að spara sér það, enda held ég nú að allur sá mikli hópur stuðningsmanna landsbyggðarinnar hugsi sig tvisvar um eftir að hafa fylgst með aðgerðum borgarstjórans og borgarstjórnarmeirihlutans í þessu máli. Það gæti verið tilefni fyrir nýja ritstjóra að skrifa um í góðum dagblöðum þessarar borgar. 
             Ég vil ítreka, hæstv. forseti, að þær yfirlýsingar sem hér hafa komið og að gefnu tilefni úr fréttum vegna viðtala við borgarfulltrúa Reykjavíkurborgar, þá liggur þetta mál skýrar fyrir. Ég ítreka að ég treysti hæstv. iðnrh. til að fylgja þessu máli fram á þeim nótum sem hann hefur gefið yfirlýsingar um gagnvart meðeigendum ríkisins í Landsvirkjun.

Herra forseti. Þetta er kannski það stærsta sem menn eru að ræða þessa stundina, hvaða skilning menn eigi að leggja í þetta samkomulag. Ég held að ég og hv. þm. Sturla Böðvarsson leggjum nákvæmlega sama skilning í þetta samkomulag og hvernig það beri að túlka.  En það sem þetta nýja samkomulag, þessi bókun, hefur hins vegar leitt í ljós er að hún hefur ótvírætt skerpt skilning manna á því hvað það var sem menn áttu við með upphaflegu samkomulagi. Það er kannski það sem borgarstjórinn í Reykjavík er að segja. Að í huga borgarstjórans hafi engin breyting orðið á frá því sem menn sömdu um upphaflega, þar sem margoft hafi þá komið fram að arðgjafarmarkmiðið, arðgreiðslumarkmiðið væri víkjandi og verðlækkunarmarkmiðið væri ríkjandi í þessu samkomulagi. Og ég tek undir það með hv. þm. Sturlu Böðvarssyni að á næsta ársfundi þegar tekin verður ákvörðun um útgreiðslu arðs eða hvort greiða eigi út arð, þá eigi menn ekki að horfa einangraðir á það eina ár heldur horfa til framtíðar. Er rekstrarafkoma fyrirtækisins að þróast í þá veru sem menn ætluðu í þessu samkomulagi sem menn hafa gert með sér? Sé það að gerast, þá er óhætt að taka ákvörðun um útgreiðslu arðs. Hv. þingmenn Alþb. hafa við þessa umræðu reynt að gera samkomulagið, þessa bókun, sem skrifað var undir 10. febrúar tortryggilegt.  
             Forseti vill minna þingmenn á að gæta reglnanna þegar þeir eru í andsvörum.)

Hæstv. forseti. Ég fagna yfirlýsingu hæstv. iðnrh. þar sem hann tekur undir þau sjónarmið sem ég setti fram um 3. lið yfirlýsingarinnar, sem fjallar um það hvernig staðið skuli að ákvörðunum um greiðslu arðs. Þetta er atriði sem skiptir mjög miklu máli og það er meðal mikilvægustu hlutverka stjórnar þessa fyrirtækis, Landsvirkjunar, eins og margra annarra fyrirtækja, að taka afstöðu til og taka ákvörðun um meðferð hagnaðar fyrirtækisins. Það er ekki einfalt mál. Það getur verið í mörgum tilvikum nauðsynlegt að styrkja eiginfjárstöðu fyrirtækisins með því að greiða ekki neinn arð út. Það er ein leiðin, eins og hefur komið fram í þessari umræðu, og greiða þá niður skuldir. Aðalatriði málsins er það sem kom fram hjá hæstv. ráðherra og ég fagna. Það er sá skilningur að hér og nú er ekki búið að taka ákvörðun um það endanlega fyrir mörg næstu ár að arður skuli greiddur út, heldur verður að taka afstöðu til málsins hverju sinni og það er aðalatriði málsins.

Herra forseti. Sá skilningur hv. þm. sem kom fram á því hvernig ákvörðun um arð yrði tekin er nákvæmlega áréttuð í þeirri bókun sem eignaraðilarnir urðu sammála um. Það er á ársfundi á hverju ári sem slík ákvörðun verður tekin. Og menn taka ekki ákvörðun um greiðslu arðs árið 1999 á ársfundi 1997, það er alveg klárt. Ég treysti undirskrift borgarstjórans í Reykjavík, og hef síður en svo ástæðu til að rengja, og þeim orðum sem hún lét falla á fundi iðnn. þar sem það er áréttað að með sameiginlegri bókun er verið að hnykkja á því að verðlækkun á raforku gangi fyrir arðgreiðslumarkmiðunum.

Virðulegi forseti. Storminn er nú farið að lægja og það er af hinu góða. Umræðan er komin með talsvert annan blæ heldur en áður hefur verið hér.  Ég vil svo draga saman, vegna þessara umræðna, að hér er ekki verið að tala um að hækka orkuverð um 10% eins og haldið hefur verið fram. Hér er ekki verið að tala um það. Hér er kveðið skýrt á um að orkuverð verði óbreytt að raungildi til ársins 2000 en lækki þá um 2--3% á ári til ársins 2010. Það hefur einnig komið skýrt fram í þessari umræðu, hvað eftir annað, þannig að ekki er hægt að mótmæla því að það er skýrt tekið fram, að arðgreiðslur til eigenda eru víkjandi fyrir lækkun orkuverðs. Og því vil ég í því sambandi minnast á orð borgarstjórans í Reykjavík í sjónvarpinu nú í kvöld sem hér hafa verið til umræðu. Það vildi svo til að þegar þingfundi var frestað vegna þess að ég var sagður ekki finnast í húsinu, þá sat ég hér uppi og var einmitt að hlusta á þetta viðtal. Það var spilað fyrir mig og ég var að hlusta á hvað borgarstjórinn í Reykjavík hafði akkúrat sagt. Hún sagðist ekki tilbúin að víkja arðgjöf til hliðar. Það er ekki verið að víkja arðgjöf til hliðar, ekki er minnst á orkuverð í þessu sambandi. Það er málið. Og hvað meinar borgarstjórinn þegar hún segir að yfirlýsingin sem er undirrituð breyti engu? Borgarstjóri meinar auðvitað nákvæmlega það sama og við höfum verið að reyna að halda fram í þessu máli, að frá upphafi hafi þetta verið skýrt. Það hafi alla tíð verið skýrt að arðgreiðslan væri víkjandi fyrir lækkun orkuverðs. En vegna þeirra efasemdaradda sem heyrðust í umræðunni þótti okkur rétt að fastar yrði kveðið á og þess vegna var þessi yfirlýsing gefin út. Og ég verð að segja að við sem höfum starfað á Alþingi með Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur, núverandi borgarstjóra, þegar hún sat á þingi, hljótum nú að þekkja hana að því að hún muni standa við orð sín. Ég er sannfærður um það og efast ekki um það eina stund, að Ingibjörg Sólrún Gísladóttir stendur við undirskrift sína. En í bókuninni segir m.a., með leyfi forseta: ,,Núverandi samkomulag ríkisstjórnar Íslands, Reykjavíkurborgar og Akureyrarbæjar felur í sér málamiðlun um arðgreiðslur til eigenda. Sammæli er um að það sé forgangsverkefni að raunverð á raforku geti lækkað eftir aldamót með þeim hætti sem samkomulagið gerir ráð fyrir.`` Samkomulagið gerir einmitt ráð fyrir að orkuverðið lækki, breytist ekki að raungildi til ársins 2000 en lækki síðan um 2--3% frá árinu 2000 til 2010. Og ég vil bæta því við líka hvað borgarfulltrúinn Vilhjálmur Þ. Vilhjálmsson, formaður Sambands íslenskra sveitarfélaga, sagði í sjónvarpinu í kvöld. Vilhjálmur sagði nokkurn veginn orðrétt: Eigendur hafa sammælst um lækkun á orkuverði um 2--3% á ári, þetta er í fyrsta sinn sem svo er gert. Þetta voru hans orð. Þannig að ég held að við séum búin að tala okkur inn á það að þetta mál hljóti nú að vera orðið nokkuð skýrt og öllum ljóst sem á annað borð vilja og geta fallist á að svo sé. Ég vil einnig undirstrika það sem fer heldur í taugarnar á mér í þessari umræðu --- það er umræðan um arðgreiðslurnar. Mér finnst nefnilega varðandi þá umræðu, eins og ég sagði í dag, að það sé eins og sé verið að gefa einhverjum tiltölulega fámennum hópi manna þennan arð. Hvert fellur þessi arður? Hann fellur til Reykjavíkurborgar og borgarfulltrúarnir eru þá líklega frjálsir að hvernig þeir fara með hann. Hann fellur einnig til Akureyrarbæjar og svo til ríkisins þar sem ríkið er helmingshluthafi. Og ríkisstjórn hefur orðið sammála um að verja meginhluta þess arðs sem fellur til ríkisins til atvinnuuppbyggingar á landsbyggðinni, á þeim svæðum sem eru utan Reykjavíkur og Akureyrar. Þannig að það er ekki svo að þessum arðgreiðslum sé bara fleygt út um gluggann. Auðvitað fer þessi arður til þjóðarinnar allrar. Hann fer til þjóðarinnar allrar. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu meir. Ég vil þakka hana. Hún hefur á margan hátt verið upplýsandi og skemmtileg. Og ég vil ekki láta hjá líða að þakka iðnn. fyrir ágætt starf. Ég held að við getum sæmilega sátt við unað.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir það með hv. þm. Stefáni Guðmundssyni og þakka fyrir þessa umræðu. Ég tel að hún hafi í raun og veru verið góð og skýrt mjög margt. Það sem liggur núna fyrir er eftirfarandi: Í fyrsta lagi er greinilegt að eignaraðilar túlka niðurstöður bókunar frá í gær með mismunandi hætti. Nú getur hv. þm. auðvitað komið upp og reynt að mótmæla mér í þessu efni en þetta er mín skoðun og reyndar fleiri þingmanna sem hér hafa talað. Þannig að það er óvissa um forgangsröðina, hvort fyrst komi verðlag eða arðgreiðslur. Og það er raunar mjög merkilegt að þó að umræðan hafi staðið svona lengi þá er ágreiningurinn jafnskýr og afgerandi í lok hennar og í upphafi. Í öðru lagi liggur fyrir að það er mikill ágreiningur um eigendahlutann og hvað það er sem eigendur hafa í raun og veru borgað inn í fyrirtækið. Þar höfum við sett fram ákveðin sjónarmið og aðrir önnur sjónarmið. Og þar munar hvorki meira né minna en 10--20 milljörðum kr., það er ekki lítið. Og það er alvarlegt að í lok umræðunnar skuli þessi ágreiningur raunverulega vera óleystur og að menn hafi ekki komist til botns í honum að einu eða neinu leyti. Í þriðja lagi kemur hér að mínu viti fram djúpstæður pólitískur ágreiningur um mikilvægi raforkuverðs í efnhags- og atvinnulífi landsmanna. Ég er þeirrar skoðunar að skynsamlegast sé fyrir þjóðina og atvinnufyrirtækin að orkuverð sé eins lágt og mögulegt er. Ég held að það sé skynsamlegast og heppilegast þegar um er að ræða fyrirtæki okkar og að við séum ekki að leggja á það skatta í leiðinni. Og það er óumdeilt að verið er að leggja skatta á orkuverð til atvinnufyrirtækjanna og heimilanna í landinu sem nemur u.þ.b. 10% af því orkuverði sem almenningur borgar fyrir orkuna á hverju ári. Hér er auðvitað um að ræða mjög alvarlegan pólitískan ágreining og ég sakna þess að við 3. umr. skuli ekki vera hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson sem rakti þessi mál mjög vel í ræðum sínum og lagði á það áherslu, að ef við ætluðum að tryggja góð lífskjör í landinu þá ættum við ekki að leggja aukaskatta á orkuverð. Það væri skynsamlegra fyrir þróun atvinnulífsins að atvinnulífið fengi orkuna á því verði sem orkan kostar en ekki ætti að leggja á skatta í millitíðinni og nota síðan þá skatta til að dreifa út til fyrirtækja eftir einhverjum misjöfnum reglum. Þær eru sjálfsagt yfirleitt vel hugsaðar en hafa gefist misjafnlega, að ekki sé meira sagt. Þessi atriði, herra forseti, liggja fyrir í lok umræðunnar. Og ég bæti því svo við: Borgarstjórinn í Reykjavík hefur skýrt frá því að hún telur í raun og veru að bókunin frá í gær breyti engu, arðgreiðsluáherslurnar séu á sínum stað. Ég las hér fyrr upp bókun frá Pétri Jónssyni borgarfulltrúa um sama mál, að í reynd breytti þessi niðurstaða engu --- arðgreiðslurnar hefðu forgang. Og ég vísa einnig til yfirlýsingar Vilhjálms Þ. Vilhjálmssonar borgarfulltrúa í sjónvarpinu í kvöld þar sem hann sagði einnig þetta sama, að í rauninni breytti þessi bókun engu. Ég held að í þessu efni snúist málið ekki um það hvort menn treysta borgarstjóranum í Reykjavík til að standa við orð sín eða ekki. Ég vil algjörlega víkja frá mér öllum svigurmælum um að ég hafi verið að gefa í skyn að henni sé ekki treystandi í þessu máli, ég tel að henni sé treystandi. Ég tel hins vegar að vandinn sé sá að túlkun borgarstjórans og iðnrh. á bókuninni er ekki hin sama. Þess vegna dugir bókunin ekki til að loka þessari umræðu. Og því harma ég að stjórnarliðið skuli ekki hafa fallist á óskir mínar um að fresta 3. umr. til að ná samkomulagi um það hvað felst í raun og veru í bókuninni. Um það er fullur ágreiningur núna þegar umræðunni er að ljúka.

Herra forseti. Bara aðeins að hnykkja á þessu enn og aftur sem við erum búin að gera margsinnis í dag. Það kemur fram hjá hv. þm. Svavari Gestssyni að samkvæmt borgarstjóra breyti bókunin engu. Af hverju breytir bókunin engu? Vegna þess að það hefur alltaf, hv. þm. Svavar Gestsson, legið ljóst fyrir í huga hennar að arðgreiðslurnar væru víkjandi fyrir orkuverði. Þess vegna segir borgarstjórinn þetta. Og undirstrikar enn og aftur hvað borgarstjóri sagði á fundi iðnn., þegar hún mætti þar til að skýra þessa sameiginlegu bókun frá 10. febr. 1997, að með sameiginlegri bókun er verið að hnykkja á því að verðlækkun á raforku gangi fyrir arðgreiðslumarkmiðum. Þetta er kjarni málsins. Að lokum vil ég geta þess sem ég hefði átt að gera í ræðu minni, að ég þakka hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni fyrir ágæta og málefnalega ræðu. Allt var hárrétt sem hann sagði um mikilvægi þess að lækka orkuverð vegna atvinnulífsins, bæði fyrir sjávarútveg og iðnað. Og það er einmitt það markmið, hv. þm., sem við erum og höfum verið að berjast fyrir að ná fram. Og við sjáum að það er að takast nú.

Nú var hv. þm. í andsvari við hv. 8. þm. Reykv. en ekki við hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson.

Virðulegur forseti. Þetta var athyglisverð túlkun á þingsköpunum að andsvörin eigi við flokk viðkomandi þingmanns í heild.

Það er ekki fallist á þá túlkun.

Forseti hann neitar þessari túlkun þannig að það er mál sem þarf að ræða við annað tækifæri. Á fundi iðnn. í gærmorgun bar ég það undir borgarstjórann í Reykjavík hvort hún væri sammála eftirfarandi setningu í nál. meiri hluta iðnn.: ,,Það er skilningur meiri hlutans, sem einnig hefur komið fram af hálfu iðnaðarráðherra, að markmið um lækkun gjaldskrár gangi framar arðgreiðslumarkmiðum.`` Þessari spurningu svaraði borgarstjórinn í Reykjavík neitandi. Nú kýs hv. þm. Stefán Guðmundsson að skilja þessa hluti allt öðruvísi og vitnar til annarra hluta. Það er hans vandamál og ég ætla ekkert að þræta frekar við hann um það. En ég tel að hann geti ekki neitað því að það sem ég er hér að segja er rétt, að borgarstjórinn hafnaði því sjónarmiði sem þarna er vitnað til úr áliti meiri hluta iðnn. Þess vegna er staðan núna þannig að í rauninni er fullur ágreiningur um málið, því miður, og bókunin frá í gær breytir engu.