Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég er með nokkrar spurningar til hæstv. samgrh. varðandi Vegagerð ríkisins. ,,1. Hve margir starfa nú hjá Vegagerðinni og hve margir störfuðu þar árin 1990 og 1995?`` Með auknum útboðum í vegagerð spyr maður hvort starfsmönnum hafi fækkað eða fjölgað. Við skulum sjá hvernig það kemur út með svari ráðherrans. ,,2. Hvenær stendur til að öll slitlagsgerð sem framkvæmd er af Vegagerðinni verði boðin út?`` Vegagerðin er með einn slitlagsflokk, þ.e. vinnuflokk, sem leggur klæðningar, og spurning hvenær það verður boðið út eða hvort hagkvæmara er að hafa ríkisrekna starfsemi. ,,3. Hvernig hefur einingaverð í kostnaðaráætlunum Vegagerðarinnar breyst frá 1. ágúst 1999 til 1. desember 2000 með tilliti til þess að miklar hækkanir hafa orðið á olíuverði, þungaskatti, tryggingaiðgjöldum, varahlutaverði o.fl.?`` Og velta má upp fleiri spurningum: Er launaskrið upp á 20--30% og viðgerðaþjónusta upp á 20--30%? Olían hefur hækkað um 70--100% á þessu tímabili, þungskatturinn um 25%, tryggingaiðgjöld um 33% og varahlutaverð um 10--20%. Gaman verður að sjá hvernig kostnaðaráætlun Vegagerðarinnar hefur breyst prósentvís á þessu tímbili en eins og þær eru gerðar, að mér skilst, er tekið hæsta og lægsta tilboð og síðan er reiknað meðatal. Ég spyr ráðherra hvort þetta sé rétt aðferð og þá á þetta að heita markaðspróf og á að heita réttu nafni. Kostnaðaráætlun þýðir að það kosti ákveðið, með vél og mannskap að vinna ákveðinn hlut. En þessar áætlanir eru ekki alveg réttar. Það er nú þannig að margir verktakar hafa reynt að núllstilla sig inn á tölur Vegagerðarinnar, þ.e. kostnaðaráætlanir, og verðið hefur þá kannski fylgt svolítið straumnum í því máli. Slík áætlun er því mjög leiðandi í verði eins og hún er gerð. Ég ætla bara að spyrja hvort það sé rétt að þetta sé gert þannig. Að lokum: ,,4. Hve margir yfirmenn Vegagerðarinnar eru: a. verkfræðingar, b. tæknifræðingar, c. viðskiptafræðingar?`` Þá á fyrirspyrjandi einungis við umdæmisstjóra og sviðsstjóra innan Vegagerðarinnar. Sá kvittur hefur verið, og vonandi hreinsar ráðherra Vegagerðina af honum, að einungis verkfræðingar nái frama innan þeirrar stofnunar.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir þær fyrirspurnir sem hér liggja fyrir og mun ég svara þeim. Fyrsta spurningin er: ,,Hve margir starfa nú hjá Vegagerðinni og hve margir störfuðu þar árin 1990 og 1995?`` Hjá Vegagerðinni starfa nú 338 starfsmenn í 331 stöðugildi. Þann 1. janúar voru starfsmenn Vegagerðarinnar 345 í 338 stöðugildum og 341 í 336 stöðugildum 1. janúar 1995. Á 9. áratugnum fækkaði starfsmönnum Vegagerðarinnar verulega eða úr tæplega 500 starfsmönnum í um það bil 350 og hefur sú tala að mestu haldist óbreytt síðan. Fækkunin stafaði fyrst og fremst af aukningu á útboðum. Gera má ráð fyrir að starfsmannafjöldi Vegagerðarinnar verði svipaður á næstu árum ef forsendur verða óbreyttar í starfsemi stofnunarinnar. Í öðru lagi er spurt: ,,Hvenær stendur til að öll slitlagsgerð sem framkvæmd er af Vegagerðinni verði boðin út?`` Því er til að svara að bundið slitlag á þjóðvegum er af tvennum toga. Það er malbik á fjölförnustu vegunum og klæðning á öðrum vegum. Malbik hefur verið boðið út að fullu um mjög langt árabil. Þegar hafist var handa um að leggja klæðningu hér á landi í lok 8. áratugarins vegna þess hversu ódýrt það var samanborið við aðrar gerðir bundins slitlags annaðist Vegagerðin lögn hennar með eigin starfsmönnum. Ýmis rök hnigu að því að hafa þennan hátt á, ekki síst að innleiðsla nýrra aðferða og nýrrar tækni er mun auðveldari og fljótvirkari en ef semja þarf við verktaka um verk sem hvorki verkkaupinn né verktakinn hafa reynslu af. Fyrstu árin lagði Vegagerðin þannig alla klæðningu og hafði um tíma tvo vinnuflokka í þeim verkefnum. Fljótlega fóru verktakar að sýna verkefninu áhuga og lagði þá Vegagerðin annan flokkinn niður. Hefur svo verið um alllangt skeið að Vegagerðin hefur rekið einn vinnuflokk með heimastöð á Akureyri sem fæst einkum við viðhaldsverkefni en sinnir nýlögnum í litlum mæli. Nokkrir verktakar eru í slíkum verkefnum og þegar boðið er út hreint klæðningarverkefni má að jafnaði gera ráð fyrir fjórum tilboðum miðað við reynslu undanfarið. Sömu verktakar leggja klæðningu fyrir aðra jarðvinnuverktaka sem undirverktakar. Árið 2000 má áætla að vinnuflokkur Vegagerðarinnar hafi verið með um 1 / 5 af heildarlögn klæðninga sem eru um eða rúmir milljón fermetrar samkvæmt upplýsingum sem Vegagerðin hefur gefið ráðuneytinu. Vinnuflokkur Vegagerðarinnar er rekinn sem sjálfstæð eining og eru gerðir samningar, byggðir á einingaverðum, við hann um öll verkefni hans. Þau einingaverð eru sambærileg við verð hjá verktökum. Litið hefur verið á flokkinn sem öryggisventil gegn fákeppni eins og Vegagerðin orðar það í greinargerð til ráðuneytisins en sú hætta er gjarnan fyrir hendi á svo litlum markaði eins og hér um ræðir. Þá hefur flokkurinn sinnt verkefnum sem liggja lengst frá markaðnum og minnst eftirsókn er í af hálfu verktaka. Loks má nefna að rekstur vinnuflokksins hefur verið liður í því að Vegagerðin ráði yfir haldgóðri þekkingu á þessu sviði að mati forsvarsmanna Vegagerðarinnar. Nýjungar og breytingar á aðferðum eru að jafnaði reyndar í vinnuflokknum en í þessum efnum eins og öðru þarf þróun að vera í gangi. Þess ber hins vegar að geta að þetta verkefni hlýtur að fara vaxandi eftir því sem bundið slitlag lengist í vegakerfinu. Af þeirri ástæðu má gera ráð fyrir að í þeim efnum sem öðrum fylgi þessi starfsemi þeirri þróun að Vegagerðin bjóði þetta allt út og er þess að vænta að svo verði. Í þriðja lagi er spurt hvernig einingaverð í kostnaðaráætlun Vegagerðarinnar hafi breyst á tilteknum tíma. Á umræddu tímabili hefur vísitala Vegagerðarinnar hækkað um 6,5% og ætti þá einingaverð að hækka samsvarandi. Hér er um meðaltalshækkun að ræða og er rétt að geta þess að vísitalan er ekki alltaf góður mælikvarði þegar einstakir þættir hennar hækka mjög mikið en aðrir standa í stað eða því sem næst. Auk þess eru einingaverð endurskoðuð með reglubundnu millibili með hliðsjón af tilboðsverðum verktaka í útboðsverkum. Áhrif tilboðsverðanna á einingaverð eru breytileg eftir verkþáttum en líklegt má telja að heildaráhrif þeirra á tímabilinu séu heldur meiri en vísitalan segir til um og hefur verið reynt að koma til móts við verktaka vegna þess. Ég mun svara síðasta lið fyrirspurnarinnar í seinni ræðutíma mínum.

Herra forseti. Ég vil nefna tvennt í þessu sambandi. Það fyrra er af því að hér ræðir um starfsmenn eða starfsmannafjölda hjá Vegagerðinni, þá held ég að ekki sé á neinn hallað þó sagt sé að Vegagerðin hafi verið í nokkrum fararbroddi hvað það varðar að byggja upp starfsemi sína með þeim hætti að eins mikið af verkefnum væri unnið á landsbyggðinni og kostur er og þróunin hefur heldur verið í þá átt að störfum þar hefur hlutfallslega verið að fjölga og það finnst mér vera til fyrirmyndar. Mættu ýmsir taka sér það til eftirbreytni. Það síðara er að ég er ósammála því sem kemur fram í fyrirspurninni í 2. lið að það eigi að vera markmið í sjálfu sér að Vegagerðin þurfi endilega að bjóða alla slitlagagerð eða lagningu bundinna slitlaga út. Ég held að það fyrirkomulag sem við lýði hefur verið að a.m.k. einn öflugur flokkur hefur verið hjá Vegagerðinni sjálfri hafi gefist vel. Gegnum það hefur Vegagerðin haft aðgang að upplýsingum til samanburðar. Hún hefur sjálf haft nokkurt svigrúm til að leysa tilfallandi verkefni, minni verkefni, tvöföldun kafla o.s.frv. Ég sé enga sérstaka ástæðu til þess að amast við því fyrirkomulagi að sjálfstæð eining innan Vegagerðarinnar sem gerð er upp sem sjálfstæð rekstrareining sé þarna til staðar um einhvern lítinn hluta af verkefnunum.

Herra forseti. Ég vil nota þetta tækifæri til að beina örlitlu máli til hæstv. samgrh. því að á hinu háa Alþingi var samþykkt þáltill. um notkun steinsteypu til slitlagsgerðar. Hana flutti undirritaður ásamt fleirum. Sannað hefur verið að á fjölförnum leiðum er steinsteypa hagkvæmari og mengar þar að auki miklu minna en malbik eða olía. Því spyr ég hæstv. ráðherra: Hefur hann einhver áform um að hvetja til aukinnar notkunar á steinsteypu við vegagerð, sem þar að auki ætti að vera þjóðhagslega hagkvæmt þar sem algerlega getur verið um íslenskt efni að ræða?

Herra forseti. Mér finnst þetta mjög áhugaverð fyrirspurn og áhugavert að hún skuli hafa komið fram. Mér kemur ekki á óvart að starfsmönnum Vegagerðar hafi fækkað frá því fyrir um áratug en það er e.t.v. umhugsunarefni að síðan hefur sá starfsmannafjöldi eða stöðugildafjöldi haldist nokkurn veginn sem festist þá í sessi. Það sem vekur mig til umhugsunar er 2. spurning, þ.e. um klæðningu eða aðra slitlagsgerð. Mig langar til að fá upplýsingar um það í umræðunni hve margir það eru hérlendis sem leggja klæðningu og hve margir sem leggja malbik með tilliti til þess hversu hagstætt það er að bjóða út. Að öðru leyti kom það mér líka á óvart að heyra hjá fyrirspyrjanda að búin séu til einingaverð í kostnaðaráætlunum. Þegar ég var bæjarfulltrúi var útgangspunkturinn sá að leggja mat á hvað það mundi kosta að vinna verkið sjálfur og leita síðan útboða.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svör hans. Í máli hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar og í máli hæstv. ráðherra kom fram að eiginlega þyrftu að vera vinnuflokkar í hverri starfsgrein til að geta kontróllerað verð. Það er ekki pólitík sem gengur upp í mínum huga og gengur ekki. Hér þyrfti t.d. að auka útboð í brúargerð og annað en Vegagerðin er nú að gera það. Það hefur vafist fyrir mörgum allur sá kostnaður sem verður af þeim flokkum hjá Vegagerðinni. Rétt til upplýsinga, þar sem spurt var um klæðningu, þá eru það fjögur fyrirtæki sem eru í klæðningu og fjögur til fimm fyrirtæki sem geta lagt malbik. Einnig má taka fram að Vegagerðin sjálf er með viðgerðaflokka í klæðningum sem væri leikandi hægt að bjóða út. Það er annað varðandi kostnaðaráætlanirnar. Þær hafa einungis breyst um 6,5% frá ágúst 1999 til desember 2000. Á sama tíma hefur kostnaður við verkin aukist um 20--30%. Þá spyr maður hvernig Vegagerðin hafi hugsað sér að vinna slík verk eða hvernig þeir mundu svara fyrir það. Mundu þeir lækka verðið á mönnunum --- þeir gætu það nú ekki --- eða tækjunum sínum eða öðru slíku? Ég held að þessi hækkun sé algerlega óraunhæf. Að lokum þakka ég enn og aftur hæstv. ráðherra fyrir svör hans.

Herra forseti. Í fyrirspurn hv. þm. kom fram sú spurning hve margir yfirmenn Vegagerðarinnar væru verkfræðingar, tæknifræðingar og viðskiptafræðingar. Því er til að svara að í yfirstjórn sem skipar fimm menn eru þrír verkfræðingar, einn lögfræðingur og einn náttúrufræðingur. Samsetning forstöðumanna deilda og umdæma er þannig að þar eru 12 verkfræðingar, tveir tæknifræðingar, tveir viðskiptafræðingar, einn lögfræðingur og einn tölvunarfræðingur eða samtals 18 starfsmenn. Það er hárrétt sem kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda að meiri hækkanir hafa orðið á einstökum liðum en sem nemur þessari hækkun á vísitölu en þarna er að sjálfsögðu um að ræða útboð sem byggja á ákveðnum forsendum og ákveðnum verðviðmiðunum. Þess vegna er þetta bundið og erfitt við að eiga. Samt sem áður hefur verið komið til móts við verktaka vegna þessarar sérstöku hækkunar að sjálfsögðu hvað varðar þungaskattinn sem er stjórnvaldsákvörðun og er í fyllsta máta eðlilegt að taka tillit til og að hinu leytinu olíuverðsbreytingar. Hv. þm. Gísli S. Einarsson spurði um steypuna. Það er að sjálfsögðu vilji til þess að nota steypu en því miður hefur það ekki reynst vera eins hagkvæmt og vonir manna stóðu til.

Það kemur steypa frá Akranesi.

Hún er íslensk, steypan, en kannski breytist tæknin og möguleikarnir skapast á að nýta steypuna meira en gert er. Ekki er óeðlilegt að stöðugildi eða starfsmannafjöldi Vegagerðarinnar hafi haldist í þessu horfi en hafi ekki fækkað meira vegna þess að á vegum Vegagerðarinnar hefur þjónustan aukist svo mjög mikið eins og hv. þm. þekkja og fjárveitingar til Vegagerðarinnar hafa aukist.

Herra forseti. Fyrirspurn mín til samgrh. er um framkvæmd á sjúkraflugi, sérstaklega á landsbyggðinni, og hljóðar svo: ,,Hyggst ráðherra tryggja að ávallt sé einhver á bakvakt vegna sjúkraflugs á þeim flugvöllum sem ekki eru með sólarhringsvakt? Ef svo er, hvenær er úrlausnar ráðherra þá að vænta?`` Herra forseti. Ástæðan fyrir fyrirspurn minni er sú að verklagsreglur sem hafa verið gefnar út til starfsmanna flugvalla á mörgum stöðum úti á landi eru þannig að flugvallarverðir eða staðgenglar þeirra eru fyrstir í pýramídanum hvað það varðar þegar læknir metur svo að hann þurfi að fá sjúkraflug, og þessir starfsmenn Flugmálastjórnar eru ekki á bakvakt. Ef við tökum sem dæmi Aðaldalsflugvöll eða Húsavík, þar er ekki orðinn eftir nema einn starfsmaður, þeim hefur fækkað um tvo hjá Flugmálastjórn. Sá starfsmaður er með vinnutíma frá 8--5 á virkum dögum og engan fastan vinnutíma um helgar og þar er enginn á bakvakt. Ef þessi maður er ekki í héraðinu, þá er sá pýramídi sem hefur verið byggður upp eða það skipulag um sjúkraflug fallið, ef ekki næst í þennan starfsmann. Við getum tekið dæmi um hvernig þetta virkar á Aðaldalsflugvelli. Ef heilsugæslulæknir eða aðili frá Heilbrigðisstofnun Þingeyinga hringir á flugvöllinn, þá hljóðar þetta á þessa leið: Hringt er í 464 1253 og eins og það var morgun, þá hringdi lengi, og ef farsíminn er ekki innan þjónustusvæðis 

Herra forseti. Eins og fram kom hjá hv. fyrirspyrjanda hafa orðið mjög miklar breytingar á þjónustu á flugvöllum landsins vegna þess að sums staðar er ekki lengur um að ræða áætlunarflug og umferð hefur dregist saman á tilteknum flugvöllum og starfsemin þar af leiðandi hvað varðar þjónustu á hinum sömu völlum, en á öðrum flugvöllum landsins hefur umferðin hins vegar aukist og þjónustan verið aukin. Aðalatriði þessa máls er hins vegar það að fyrir stuttu var gerður samningur, hinn fyrsti, um sjúkraflug, reyndar áætlunarflug, sem heyrir ekki undir mitt ráðuneyti. Það var einn útboðspakki og það er í fyrsta sinni sem sjúkraflutningsmálunum er komið í mjög fast og ég vil vona farsælt far og traust. Hins vegar er á það að líta að þjónusta á flugvöllunum er að sjálfsögðu eitt af þeim lykilatriðum sem þarf að vera í lagi. Þess vegna er í framhaldi af því að verklagsreglur voru settar, eins og hv. þm. vitnaði til, um þjónustu á þessum völlum, verið að endurskipuleggja starfsemina á flugvöllunum með tilliti til vaktstöðu og annarra hluta. Vandinn er hins vegar sá að hin almenna umferð er mjög lítil langvíðast. Sjúkraflutningar eru annars vegar með venjulegum flugvélum, sem þurfa að nýta sér flugvellina, og þarf þá að sjálfsögðu að vera tryggt að þeir séu opnir og hins vegar er sjúkraflutningum sinnt með þyrlum sem kalla ekki á sömu aðstöðu á flugvöllunum eins og hv. þm. þekkja. Í því ljósi, vegna hinna miklu breytinga á flugvöllunum, í framhaldi af þessum settu verklagsreglum um þjónustu á flugvöllunum og vegna þessa samnings um sjúkraflutningana er núna í undirbúningi að gera verulegar breytingar, endurskipulagningu á flugvöllunum um allt land með það í huga að reyna að tryggja og treysta þessa mikilvægu þjónustu. Við erum þar m.a. að huga að samstarfi við heimamenn þannig að sú þjónusta og fjármunirnir nýtist sem best. Í burðarliðnum er m.a. samningur um þjónustuver á Snæfellsnesi þar sem þjónustuver Vegagerðar, Flugmálastjórnar og Siglingastofnunar mun sjá um rekstur flugvallanna á Snæfellsnesi. Annar samningur er í burðarliðnum í Neskaupstað við Fjarðarbyggð þar sem gert er ráð fyrir að heimamenn sinni þessari þjónustu. Það er vilji minn að ganga til samninga við heimamenn um að þeir sinni þjónustunni þannig að flugvellirnir megi nýtast sem allra best. En ég vil undirstrika að með útboði á sjúkrafluginu og að sjálfsögðu með þyrluþjónustunni er sjúkraflutningum á Íslandi mjög vel fyrir komið í dag.

Herra forseti. Rétt er að byrja á því að fagna því að hæstv. samgrh. hefur hug á að ganga til samninga við heimamenn til þess að tryggja þá þjónustu sem hér á skortir. Hins vegar blasir það við eftir svör hæstv. ráðherra að því miður virðist þessi hlekkur hafa gleymst sem er svo mikilvægur til að sjúkraflug sé raunverulega tryggt til ýmissa staða. Ljóst er að þjónusta þyrlu verður ekki í sama mæli jafngóð á t.d. norðausturhorni landsins þar sem við eigum eingöngu eina þyrlu á suðvesturhorninu. Þess vegna er mjög alvarlegt þegar gengið var þó til þeirra samninga sem gerðir voru um sjúkraflugið að þessi hlekkur skuli hafa gleymst. Það er því miður ekki gott að hæstv. ráðherra skuli ekki hafa gefið um það yfirlýsingu að gengið verði í að leysa bakvaktarvandann, a.m.k. til bráðabirgða, þar til gengið verður til samninga við heimamenn um lausn vandans til framtíðar.

Hæstv. forseti. Ekki er björgulegt ef þeir sem eiga að sjá til þess að hægt sé að fljúga af völlunum eru ekki á bakvöktum þegar sjúkraflug þarf að fá forgang. Mér fannst hæstv. ráðherra ekki svara skýrt. Það var verið að spyrja tveggja einfaldra spurninga, þ.e. hvort hann ætlaði að beita sér fyrir því að bakvakt yrði tryggð og hvenær. Mér fannst að óljós svör kæmu við báðum þessum spurningum. Það liggur fyrir að hjá heilbrigðiseftirlitinu könnuðust menn ekki við þessar reglur og vísuðu á samgrn. Þar á bæ vissu menn um þennan ágalla en engin svör voru um það hvenær yrði úr bætt eða hvort það yrði úr þessu bætt. Hæstv. ráðherra hefur góð orð en mér finnst að í seinni ræðu sinni ætti hann kannski að reyna að koma mönnum í betri skilning um hvort það eigi að taka á þessu máli strax þannig að ekki hljótist af þessu slys og vandræði og hvenær bráðabirgðaúrræði verði til staðar í málinu.

Herra forseti. Getur það réttlætt lakari þjónustu við fólk hvað varðar sjúkraflug að áætlunarflug minnki eða hætti? Störfum hefur greinilega verið að fækka við þessa þjónustu úti á landi og afleiðingin er augljós. Hún er óöryggi, hún er það ástand sem hv. þm. Kristján L. Möller lýsti áðan og ekki er auðvelt að sjá hvernig á að mæta þörfum fólks þegar þannig er farið í málin. Í frétt Dagblaðsins segir og það er starfsmaður samgrn. sem talar, með leyfi forseta: ,,Ætlunin er að fara í það á þessu missiri að reyna að finna eitthvert það kerfi sem getur komið til móts við þarfir sjúkraflugsins.`` Herra forseti. Þetta getur tæpast talist farsælt og traust en það voru þau orð sem hæstv. ráðherra lét falla áðan um sjúkraflug og samninga um það.

Herra forseti. Ég lýsi ánægju minni með svör hæstv. ráðherra. Nú hafa verið gerðir samningar um sjúkraflug á landinu og verið er að endurskipuleggja þessa hluti og það kom líka fram hjá honum að verið er að semja við heimamenn um þessi störf. Ég vil bara geta þess og minna á hve Reykjavíkurflugvöllur er mikils virði fyrir landsbyggðina hvað varðar sjúkraflug.

Virðulegi forseti. Það gefur augaleið að þær miklu breytingar sem hafa átt sér stað á undanförnum árum í innanlandsflugi hafa orðið til þess að við höfum orðið að taka sjúkraflugið til gagngerrar endurskoðunar og hæstv. samgrh. hefur verið að gera það mjög skipulega. Hann hefur verið að reyna að ná samningum við þá aðila sem stunda þetta flug og tryggja síðan með samningum við heimamenn að hægt sé að sinna þessum málum sem best og farsælast. Stóra málið í þessu sambandi er einmitt það sem hv. þm. Drífa Hjartardóttir var að segja og það er hvernig fer nú um framtíð Reykjavíkurflugvallar sem er auðvitað grundvallarhlekkurinn í þessu máli öllu saman. Það gefur auðvitað augaleið, virðulegi forseti, ... 
            

Forseti biður þingmenn að gefa hljóð í salnum.

Það gefur augaleið, virðulegi forseti, að það þýðir lítið að byggja upp öflugt bakvaktakerfi úti á landi og byggja upp öfluga þjónustu á þessu sviði 

Forseti vill enn og aftur áminna þingmenn um að hafa hljóð í salnum.

Herra forseti. Ég get tekið undir að Reykjavíkurflugvöllur er mjög mikilvægur hvað varðar sjúkraflug og tel að hann hafi miklu hlutverki að gegna til framtíðar í því. Aftur á móti vil ég aðeins leggja orð í belg um ástandið eins og það er núna og hefur verið. Nú veit ég að eins og ástandið hefur verið í vetur hefur það haft mjög alvarlegar afleiðingar fyrir sjúklinga. Ég þekki dæmi þess að ekki hefur verið unnt að vera með viðunandi sjúkraflug. Ég vildi gjarnan fá svar við því hér hver ber ábyrgðina þegar skaði hlýst af því að ekki er viðunandi sjúkraflug og sjúklingurinn ber skaða af. Nú hafa menn verið að sinna þessu frá tveimur ráðuneytum, þ.e. heilbrrn. og samgrn., og ég hefði gjarnan viljað fá það fram í umræðunni hver ber ábyrgðina þegar skaði hlýst af hjá sjúklingi þegar ekki er veitt viðunandi sjúkraflugsþjónusta og verið er að þvæla sjúklingnum á milli staða vegna þess.

Herra forseti. Ég ætla ekki að blanda staðsetningu Reykjavíkurflugvallar inn í þetta mál þó að ég heyri að sjálfstæðismenn í þingsalnum rétt eins og víðar og hjá borginni hafi mikinn áhuga á því. Ég vil fyrst og fremst leiðrétta þann misskilning að Reykjavíkurflugvöllur sé aðalflugvöllur sjúkraflugs með hefðbundnum flugvélum. Það er hann ekki. Að stærstum hluta fer það sjúkraflug sem kemur inn á Reykjavík fram með þyrlum og þær lenda við Borgarspítalann. Það hefur einmitt verið tekin ákvörðun um að Akureyri verði aðalmiðstöð hefðbundins sjúkraflugs samkvæmt þeim samningum sem hefur nýverið verið gengið frá. Sjúkraflutningar nota að sjálfsögðu Reykjavíkurflugvöll í talsverðum mæli þegar verið er að flytja sjúklinga milli landshluta en það sem venjulega er kallað sjúkraflug, þ.e. fyrstu flutningar á sjúklingi eru samkvæmt þeim samningum sem nú hafa verið gerðir þannig hugsaðir að taka fyrst og fremst til vestan-, norðan- og austanverðs landsins og Akureyri er miðstöð þeirra flutninga. Ég tel að rétt sé að hafa þetta í huga. Ég tek þó fram að að öðru leyti ætla ég ekki að æsa frekari umræður upp um Reykjavíkurflugvöll enda annað mál.

Herra forseti. Ég má til með að leggja aðeins orð í belg í þessari umræðu. Ég vil þakka þessa fyrirspurn og þær ábendingar sem hafa komið fram og svör samgrh. Það er greinilega verið að vinna að þessum málum. Þegar hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon talaði um Austurland, Norðurland og Vesturland gleymdi hann að sjálfsögðu Suðurlandi vegna þess að á Suðurlandi eru Vestmannaeyjar. Sjúkraflug skiptir Vestmannaeyjar gríðarlega miklu máli og Vestmannaeyjar eru einmitt einn hlekkurinn í þessari keðju. Ég geri mér mjög glögga grein fyrir því að Reykjavíkurflugvöllur hlýtur að skipta miklu máli í þessu sambandi. Við megum heldur ekki gleyma því að ákveðið er að hafa Reykjavíkurflugvöll á sínum stað til ársins 2016. 

Forseti vill enn áminna hv. þm. um að hafa hljóð í salnum á meðan á umræðum stendur.

Herra forseti. Ég vil þakka bæði hæstv. ráðherra og hv. þm. fyrir þá umræðu sem hér hefur farið fram um þetta mikilvæga mál. Það verður að segjast eins og er að í þeim útboðsgögnum sem var verið að gera um sjúkraflugið gleymdist þessi mikilvægi þáttur, þessi fyrsti aðili í öllum þessum strúktur. Það gleymdist að setja hann á bakvakt og tryggja að hann væri ávallt til staðar. Það er grundvallaratriði. Eins og sagði í dagblaðsgrein að þegar það var kannað hjá heilbrrn. vissu þeir ekkert um þessar reglur og vísuðu því á samgrn. Þetta er náttúrlega ekki góður bragur á því hvernig málið er unnið. Ég vil, herra forseti, aðeins segja að það er sannarlega rétt að sjúkrafluginu verður vonandi vel fyrir komið í framtíðinni en það er ekki þannig í dag vegna þess þáttar sem ég hef gert að umtalsefni sem er mjög alvarlegur. Ég tók dæmi eins og ég sagði frá Húsavík en þetta á við um marga fleiri staði. Þetta á t.d. við um Sauðárkrók. Þetta á við um Vopnafjörð, Siglufjörð, Þórshöfn, Grímsey, vafalaust Vestmannaeyjar og fleiri staði. Ekki er hægt að una við þetta og landsbyggðarfólk getur ekki sætt sig við það, hvort sem það verður mánuð í viðbót eða tvo mánuði að sjúkraflugi sé stefnt í hættu vegna þess að viðkomandi starfsmaður Flugmálastjórnar er ekki á svæðinu, hefur brugðið sér frá og enginn tekið við í staðinn, kröfur til hans séu ekki það miklar að hann eigi að vera til þess að sinna þessum þætti. Ég vara menn við því að segja að í staðinn fyrir sjúkraflug gæti komið sjúkraakstur og tek bara sem dæmi að ef þyrfti skyndilega sjúkraflutninga frá Húsavík eða úr Þingeyjarsýslum er það ekki fullnægjandi þó að hægt sé að aka frá Húsavík til Akureyrar á einhverjum klukkutímum í góðri færð. Ég minni á það að í vetrarveðrum getur verið mjög erfitt að aka Kinnina, Ljósavatnsskarð þar sem jafnvel er hætta á snjóflóðum, Víkurskarðið og vera kannski einhverja 2--5 tíma til Akureyrar í slæmum veðrum. Það er ekki hægt að sætta sig við það í mikilli ófærð. Herra forseti. Ég þakka enn á ný fyrir þá umræðu sem hér hefur farið fram.

Herra forseti. Hér hafa orðið allmerkilegar umræður finnst mér. Merkilegust þóttu mér viðbrögð hv. þm. Samfylkingarinnar við því þegar vakin var athygli á mikilvægri þýðingu Reykjavíkurflugvallar í þessu sambandi. Aðeins einn hv. þm. Samfylkingarinnar sem hingað kom upp og hefur oftar en einu sinni og oftar en tvisvar tekið undir mikilvægi uppbyggingar Reykjavíkurflugvallar, sem er hv. 15. þm. Reykv., ég ætla enn að nefna hana því nafni, hv. 15. þm. Reykv. sem hefur verið mjög ötull stuðningsmaður Reykjavíkurflugvallar árum saman og vil ég undirstrika það en aðrir sýndu allt aðra hlið. En hvað um það. Hv. þm. Einar Már Sigurðarson tók þetta mál upp og telur að einhver hlekkur hafi gleymst og eins var um fleiri þingmenn í útboði vegna sjúkraflugsins. Ekki var gert ráð fyrir því að í útboði væri verið að bjóða út einhverja þjónustu á flugvöllunum. Það er grundvallarmisskilningur. Flugmálastjórn sér um reksturinn á flugvöllunum og sér um að þjónustan sé í lagi. Ég veit ekki til þess að þjónustan sé í því ólagi sem hv. fyrirspyrjandi lét að liggja. Fróðlegt væri að heyra hvað starfsmenn Flugmálastjórnar segja um þessar umsagnir hv. þm. Ég hef ekki orðið þess var að þeir standi sig ekki í stykkinu.

Herra forseti. Ég kem til að mótmæla síðustu orðum hæstv. samgrh. Ég er ekkert að gefa í skyn að starfsmenn Flugmálastjórnar standi sig ekki í stykkinu. Þeir hafa sennilega staðið sig miklu betur en ýmsir aðrir, við þetta útboð og þessa vinnu. Og ég blæs á það að verið sé að snúa þessari umræðu yfir á það. Ég held að starfsmenn Flugmálastjórnar víða úti um land hafi æðioft tekið að sér sjálfboðavinnu við að vera á bakvakt og sinna sjúkraflugi sem skyndilega getur komið upp. Ég mótmæli því þessum dylgjum sem mér finnst koma fram hér í minn garð vegna þessarar fyrirspurnar. Ég tek það skýrt fram og vil láta það koma skýrt fram að starfsmenn Flugmálastjórnar nánast um allt land hafa staðið sig mjög vel. Þetta snýst ekki um það. Þetta snýst um hið frábæra, skulum við segja, útboð þar sem tvinnað var saman sjúkraflugi og farþegaflugi, um það að fyrsti aðilinn sem á að koma að þessu flugi er ekki á bakvakt og það er engin trygging fyrir því að hann sé á staðnum þegar skyndilega er þörf á sjúkraflugi. Þetta vildi ég láta koma fram. 
            

Sannleikanum er hver sárreiðastur.

Herra forseti. Ég undrast þessi viðbrögð hv. þm. en vek bara athygli á því að niðurstaða hans var sú að starfsmenn Flugmálastjórnar stæðu sig í stykkinu og sæju um þá þjónustu sem veitt er á flugvöllunum.

Í sjálfboðavinnu.

Og það er aðalatriði málsins. Aðalatriði málsins er að ekki er við neinn að sakast í þessu máli.

Herra forseti. Ég hef leyft mér að leggja eina litla fyrirspurn fyrir hæstv. félmrh. Hún varðar nokkuð sérstakar aðstæður sem virðast geta komið upp og gera sannanlega, því ég hef a.m.k. eitt slíkt dæmi undir höndum, þar sem óskilagripir, í þessu tilviki og væntanlega flestum tilvikum, hross, ómerkt og ómörkuð, sem valda tjóni á bifreiðum t.d. eða mögulega einhverju öðru tjóni, og ekki reynist unnt að sanna eignarhald á gripnum. Þá virðist svo sem í raun og veru komi upp réttaróvissa eða gat þannig að enginn beri eigendaábyrgð á viðkomandi grip. Þetta leiðir svo aftur til þess að sá sem fyrir tjóninu verður situr uppi með það óbætt og hvorki sveitarfélög né tryggingafélög sem leitað hefur verið til í slíkum tilvikum vilja neitt við málin kannast þar sem engum eiganda er til að dreifa til að bera þá a.m.k. að sínu leyti eftir því sem sannaðist, ábyrgð á tjóninu. Ég hef því lagt þá spurningu fyrir hæstv. félmrh., því mér sýnist mikilvægt að fá úr því skorið hver réttarstaðan sé í slíkum tilvikum, hvort ekki sé eðlilegt að sveitarfélögin beri þá eigendaábyrgð á óskilagripum innan sinna lögsögumarka. Það virðist tæplega öðrum til að dreifa og má til rökstuðnings færa það að slíka óskilagripi taka sveitarfélög og bjóða upp og taka til sín andvirðið þegar svo ber undir. Alla vega sýnist mér ómögulegt að uppi sé réttaróvissa í þessum efnum og það getur tæpast verið sanngjarnt að það geti verið tilviljanakennt með þessum hætti hvernig tryggingum manna og öðru uppgjöri tjóns er háttað, þ.e. að í því tilviki sem um merktan grip sé að ræða, markaðan, eða grip sem tekst þótt ómerktur sé að sanna eignarhald á þá sé til staðar skýr eigendaábyrgð en í öðrum tilvikum ekki og það sé þá bara óheppni þeirra sem fyrir því verða að lenda í slíkum tilvikum og verða fyrir tjóni. Ég þarf ekki, held ég, að hafa frekari orð um þetta. Spurningin skýrir sig væntanlega nægjanlega sjálf og ég bíð eftir svörum hæstv. ráðherra.

Herra forseti. Fyrirspyrjandi spyr hver sé afstaða mín til þess að sveitarfélög beri eigendaábyrgð í þeim tilvikum þar sem ómerktir óskilagripir sem ekki tekst að sanna eignarhald á valda tjóni, t.d. óskilahross á vegum þar sem lausaganga er bönnuð. Félmrn. telur að sveitarfélögin séu ekki ábyrg eins og lögum er háttað í dag við þær aðstæður sem hér um ræðir. Þá vaknar sú spurning hvort ég hyggist beita mér fyrir lagasetningu sem kveði á um bótaábyrgð sveitarfélaga í slíkum tilvikum eða kanna hvort breyta eigi lögunum til að og gera sveitarfélögin ábyrg. Það er rétt að taka fram að ráðuneytið hefur ekki neinar handbærar tölur um fjölda umferðaróhappa vegna lausagöngu óskilapenings. En á það skal bent að það stendur e.t.v. öðrum aðilum nær en sveitarfélögunum að gæta þess að bann við lausagöngu sé virt og má í því sambandi nefna lögreglu og Vegagerð. Í 56. gr. vegalaga, nr. 45/1994, segir raunar: ,,Lausaganga búfjár á vegsvæðum stofnvega og tengivega þar sem girt er báðum megin vegar er bönnuð. Vegagerðinni er heimilt að fjarlægja búfé af lokuðum vegsvæðum á kostnað eigenda.`` Ekki munu vera til dómar þar sem Vegagerðin hefur verið dæmd bótaskyld á grundvelli þessa ákvæðis enda er einungis um heimild að ræða en ekki skyldu. Í einhverjum lögregluumdæmum mun eigi að síður vera um það að ræða að lögreglan vísi kvörtunum vegna lausagöngu hrossa til starfsmanna Vegagerðarinnar, a.m.k. ef slíkar kvartanir berast á dagvinnutíma. Og starfsmenn Vegagerðarinnar munu leysa úr slíkum málum eftir getu. Ef huga ætti að því að auka ábyrgð Vegagerðarinnar vegna þessara mála þá má að mörgu leyti segja að hún sé betur í stakk búin til að framfylgja lausagöngubanni en sveitarfélögin. Aukin ábyrgð mundi væntanlega einnig leiða til þess að Vegagerðin legði meiri áherslu á byggingu og viðhald girðinga meðfram þjóðvegum en nú er. Það er augljóst að það mætti fækka slysum sem hljótast af búfé með því að hafa girðingarnar betri og ganga betur frá hliðum, þ.e. hafa pípuhlið eða ristarhlið. Sveitarfélögin hafa einungis eftirlit með viðhaldi girðinga í sveitarfélaginu og geta sinnt viðhaldi á kostnað eigenda ef því er ábótavant. Spurningin er hvort aukin ábyrgð sveitarfélaga mundi bæta úr því ófremdarástandi sem sums staðar ríkir vegna lausagöngu búfjár. Það má telja hæpið. Ráðuneytinu er kunnugt um að allmörg sveitarfélög hafa sett almennt bann við lausagöngu búfjár. En það þýðir að eigendum er skylt að halda fénaði innan girðingar allt árið. Og með því skapa þau reyndar skaðabótaábyrgð eigenda sem eiga skepnur sem þvælast út á vegina. Ef þau ættu að bera fjárhagslega ábyrgð vegna óhappa á vegum eru mestar líkur á því að sveitarfélög felldu einfaldlega þetta lausagöngubann úr gildi. Að vísu er mikið ólag á því að ekki skuli vera samræmi í því hvort lausagöngubann er eða ekki milli sveitarfélaga. Og ég vek athygli á því að búfjáreigendur geta tryggt sig hjá tryggingafélögum vegna tjóns sem gripir þeirra kunna að valda. En auðvitað er það fyrst og fremst á ábyrgð ökumanns ef óhapp verður, þ.e. þá er ekki ekið í samræmi við aðstæður ef menn keyra á.

Herra forseti. Fyrirspyrjandi spyr um eigendaábyrgð þegar óskilagripir valda tjóni. Mig langar til að fara þess á leit við hæstv. félmrh. að hann staðfesti það að eigendaábyrgð sé í gildi þegar merktur gripur veldur tjóni eða slysi, og gjarnan fá að heyra frá honum í hvaða tilfellum tjónþoli ber ábyrgð þegar merktur gripur veldur slysi eða tjóni. Við vitum að það hefur gerst og það er sífelld umræða um lausagönguna hjá okkur. Ég ætla líka að láta í ljós þá skoðun að það er fráleitt að eina ráðið sem við höfum gripið til sé að girða alla vegi og virðist vera að það þurfi að girða alla vegi, breiða, mjóa, langa, stutta og stóra um landið til þess að verjast. En í öðrum löndum er ekki um það að ræða. Þar eru stór beitarhólf og gengið frá málum eins og hjá siðuðum þjóðum. Þetta var athugasemd mín, herra forseti.

Herra forseti. Það var kannski ekki alveg hárrétt orðað hjá hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur, að girða alla vegi. Það þarf að sjálfsögðu að girða meðfram vegum. En það var hárrétt sem fram kom hjá hæstv. félmrh. áðan að það væri afar erfitt að átta sig á því hvar lausaganga er leyfð og hvar hún er ekki leyfð. Tökum Rangárvallasýslu sem dæmi. Ef við komum akandi frá Reykjavík og keyrum yfir Þjórsárbrúna þá er lausaganga t.d. ekki bönnuð í hreppum eins og Ásahreppi, Holtahreppi og Landssveit. Aftur á móti er lausaganga bönnuð í Rangárvallahreppi og Hvolhreppi. Vegfarendur eiga að sjálfsögðu afar erfitt með að átta sig á þessu, þ.e. hvar bannið er í gildi. Það er auðvitað mjög nauðsynlegt að banna lausagöngu meðfram þjóðvegum. Þar verður Vegagerð ríkisins að koma að vegna þess að lausaganga búfjár skapar mikla hættu við þjóðveginn. Ég er ekki allsendis sammála félmrh. því að oft og tíðum keyra menn varlega og allt það. Ég var t.d. að koma frá Höfn í Hornafirði í dimmunni 

Herra forseti. Hér er til umræðu hvort sveitarfélögin eigi að bera eigendaábyrgð. Ég verð ekki alls kostar ánægð með það ef sveitarfélögunum verður gert skylt að bera þá ábyrgð. Ég tel að það eigi að banna alla lausagöngu búfjár, ekki aðeins hrossa og nautgripa heldur sauðfjár einnig. Við sem eigum sauðfé, hross og kýr eins og ég eigum sjálf að bera ábyrgð á okkar gripum og hleypa þeim ekki út á vegi. Sá sem á gripina ber ábyrgð. Hann á þessa gripi og hann ber ábyrgð á þeim og á að halda þeim innan girðinga.

Herra forseti. Það var ekki ætlun mín með þessari einföldu fyrirspurn að vekja almennar umræður um lausagöngu búfjár. Hér er spurt um mjög afmarkað atvik, þ.e. þær sérstöku aðstæður sem upp koma réttarfarslega þegar ekki er unnt að sanna hver er eigandi grips sem valdið hefur tjóni. Engin deila er um að þegar eigandi liggur fyrir þá ber hann eigendaábyrgðina hver sem hún er og tekur á sig hlutfallslegt tjón ef tjóni er skipt o.s.frv. Ég spyr hér um þær sérstöku aðstæður sem koma upp og dæmi eru um, að ómerktir óskilagripir valda tjóni og ekki tekst að sanna hver eigandinn er. Þá virðist samkvæmt núverandi réttarástandi í landinu enginn bera eigendaábyrgðina. Hæstv. félmrh. vísar því frekar af sveitarfélögunum en hitt að þau geri það. Því er ég ósammála og ég teldi út af fyrir sig ástæðu til, í ljósi þessara svara, að einhver léti á það reyna fyrir dómstólum hvort svo er. Það er allsendis óvíst að mínu mati hvernig um það færi. Ég sé ekki að það sé líklegt að sveitarfélög geti tekið óskilagripi, boðið þá upp og hirt andvirðið, sem sagt fénýtt þá ef svo ber undir en neitað að bera ábyrgð ef þeir valda tjóni. Út frá venjulegum gagnályktunum þá finnst mér það hæpið. Það er ósanngjarnt gagnvart þeim einstaklingum sem verða í sérstökum tilvikum fyrir tjóni vegna óskilagripa sem ekki tekst að sanna eignarhald á, að þeir skuli njóta lakari tryggingaverndar og vera verr staddir með uppgjör á sínum málum en ella. Þarna verður að loka gatinu. Ég held að lausnin sé tæplega sú að velta því yfir á Vegagerðina. Ég held að það sé miklu frekar þannig að fara verði yfir það hvort nokkur annar aðili en sveitarfélögin geta, þá innan sinnan lögsögumarka, axlað þessa eigendaábyrgð. Ég var að vonast til að hæstv. ráðherra mundi svara sjálfum sér játandi þeirri seinni spurningu sem lá auðvitað í loftinu, hvort ekki væri þá óhjákvæmilegt að breyta lögum og taka af skarið í þessum efnum. Ég a.m.k. áskil mér allan rétt til að skoða í framhaldinu hvort ekki sé ástæða til slíks.

Herra forseti. Það kann að vera erfitt að fullyrða að gripurinn sé úr sveitarfélaginu þar sem slysið verður. Það er hægt að búa sér til dæmi um að óskilagripir fari á milli sveitarfélaga. Reyndar hefur slíkt iðulega gerst. Dómar hafa fallið á þann veg að í sveitarfélagi þar sem lausaganga er bönnuð þá sé eigandi skaðabótaskyldur. Hæstaréttardómar hafa gengið í þessa veru. Þar með er það ekki hvetjandi fyrir sveitarfélög að setja á lausagöngubann. Ég sé ekki að annar en Vegagerðin sé heppilegri til að sjá til þess að vegir séu hindranalausir, þ.e. að hætta skapist ekki á vegum. Varðandi ábyrgð ökumannsins þá var það þannig þegar ég lærði að aka --- ég hef ekið manna, lengst hygg ég, í þessum sal, hef farið a.m.k. tvisvar til tunglsins og til baka aftur, þ.e. ég á að baki eitthvað á aðra milljón kílómetra í akstri --- þá var mér kennt að maður ætti ekki að aka hraðar en svo að maður gæti bremsað á þriðjungi þeirrar vegalengdar sem maður sæi skýrt fram undan sér.

Virðulegi forseti. Í skýrslu nefndar um tekjustofna sveitarfélaga sem skilaði áliti sl. haust er vikið að sérstökum ákvæðum í nokkrum lögum, sérstaklega varðandi tekjustofna sveitarfélaga en einnig sérlögum, sem lúta að undanþágum frá greiðslu á fasteignasköttum. Í skýrslunni segir, með leyfi virðulegs forseta: ,,Nefndin leggur til að undanþágum verði fækkað og að þegar verði hafin vinna við að endurskoða ákvæði þar að lútandi í lögum um tekjustofna sveitarfélaga og öðrum lögum. Slíkt mundi bæði einfalda álagninguna og auka einnig skatttekjur sveitarfélaga.`` Hér er hreyft við ansi stóru máli sem ég held að sé í sjálfu sér margslungið og nauðsynlegt að hyggja mjög vel að því. Við getum velt fyrir okkur þessu ákvæði um undanþágurnar, hvort þær eigi yfir höfuð nokkurn rétt á sér en við sjáum líka að á því eru aðrar hliðar sem þarf að fara mjög vel í gegnum. Þess vegna er mikilvægt að það sé gert með þeim hætti sem þarna er lagt til. Undanþágurnar geta auðvitað haft ýmislegt í för með sér. Þær skekkja á vissan hátt samkeppnisstöðu stofnana gagnvart atvinnugreinum. Á síðasta þingi var samþykkt hér á Alþingi að falla frá því að t.d. Þróunarsjóður sjávarútvegsins hefði sérstaka undanþágu frá því að greiða fasteignaskatta af húsum sínum. Fyrir eitt tiltekið sveitarfélag þýddi það að mig minnir eitthvað á aðra milljón kr., enda var það svo að þetta undanþáguákvæði skekkti samkeppnisstöðuna þar á bæ. Sama sést ef við skoðum áhrifin af þessum undanþágum varðandi álagningu fasteignaskattanna. Sums staðar kemur þetta sér vel fyrir sveitarfélög og annars staðar ekki. Ef við skoðum textann í núgildandi lögum þá kemur fram að undanþegin fasteignaskatti séu ýmsar sjúkrastofnanir, kirkjuskólar, heimavistir, barnaheimili, íþróttahús, skipbrotsmannaskýli, sæluhús, bókasöfn og önnur safnahús. Síðan þurfa ýmsar aðrar stofnanir, menningarstofnanir t.d., að greiða heilmikla fasteignaskatta. Þannig að getum við sagt að þetta skekki á vissan hátt stöðuna milli einstakra sveitarfélaga. Á árinu 1992--1993 fékk ég svarað fyrirspurn um þessi mál. Þar kom m.a. fram að Alþingi greiðir t.d. 5 millj. í fasteignaskatta til höfuðborgarinnar og Ríkisútvarpið 21 millj. kr., á meðan t.d. aðrar menningarstofnanir og skólar greiða ekki fasteignaskatta. Þessar stofnanir eru almennt talað fremur staðsettar úti á landi. Ef ég veit rétt þá er Háskólabíó í eigu Háskóla Íslands og Háskólabíó greiddi á þessu ári 2,5 millj. kr. í fasteignaskatta en skólar í eigu ríkisins úti á landi greiða hann ekki. Þess vegna hef ég leyft mér, virðulegi forseti, á þskj. 664 að leggja fram eftirfarandi fsp. til hæstv. félmrh.: 1. Hvernig verður unnið að þeim fyrirheitum sem fram koma í skýrslu nefndar um tekjustofna sveitarfélaga að fækka undanþágum frá fasteignaskatti? 2. Hvenær má vænta þess að þeirri vinnu ljúki og tillögur liggi fyrir? 3. Liggja fyrir upplýsingar um hve háum fjárhæðum þessar undanþágur geti numið?

Herra forseti. Í samræmi við tilmæli tekjustofnanefndar hef ég skipað nefnd til að yfirfara undanþágur frá fasteignaskatti og hefur sú nefnd hafið störf. Í henni eiga sæti Gísli Gíslason bæjarstjóri og Hjörleifur Kvaran borgarlögmaður, tilnefndir af Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Ólafur Páll Gunnarsson, tilnefndur af fjmrh. og Guðjón Bragason, deildarstjóri í félmrn., sem er formaður nefndarinnar. Borist hefur ósk frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga um að umboð nefndarinnar verði útvíkkað og henni falið að kanna einnig undanþágur frá öðrum lögákveðnum tekjustofnum sveitarfélaga sem tengjast eignarhaldi á fasteignum, svo sem gatnagerðargjöldum, og einnig að yfirfara kvaðir sem lagðar eru á sveitarfélög til að láta af hendi, endurgjaldslaust, lóðir til ýmissa opinberra framkvæmda. Þessi ósk er til athugunar í ráðuneytinu en ekki er ljóst hvort við útvíkkum þetta umboð. Ætlast er til þess að nefndin ljúki störfum fyrri hluta sumars. Ef niðurstaðan yrði sú að útvíkka umboðið þá kynni það að fresta því að nefndin ljúki störfum því þá er henni fengið meira verk en áformað var upphaflega. Engin heildarúttekt liggur fyrir um hversu háar fjárhæðir eru í spilinu. Nefndin um tekjustofna sveitarfélaga sendi að vísu fyrirspurn til allra sveitarfélaga um þær eignir sem undanþegnar eru fasteignaskatti samkvæmt 1. mgr. 5. gr. laga um tekjustofna sveitarfélaga. Það má gefa sér að hér sé um verulegar fjárhæðir að ræða, peninga sem ganga frá ríki til sveitarfélaga. Ég hef ekki í valdi mínu að skjóta á hve há upphæðin er. Í svari Reykjavíkurborgar til tekjustofnanefndar kemur fram að fasteignir í eigu ríkissjóðs og einkaaðila sem undanþegnir eru fasteignaskatti hér í borginni, samkvæmt ákvæði laga um tekjustofna sveitarfélaga um undanþágu frá fasteignaskattinum, séu samtals metnar á rúmlega 23 milljarða í fasteignamati. Það er ekki gefið hvernig álagningarprósenta yrði á þessar fasteignir. Ég treysti mér því ekki til að giska á hve háa upphæð er um að ræða en málið snýst um verulegar fjármunatilfærslur, ef farið yrði í að útrýma þessum undanþágum algerlega, frá ríki til sveitarfélaganna. Það kæmi að sjálfsögðu inn í önnur fjármálasamskipti ríkis og sveitarfélaga.

Herra forseti. Ég held að hv. fyrirspyrjandi hreyfi hér mjög stóru máli. Sveitarfélögin hafa á undanförnum áratugum nýtt sér þær heimildir að geta fellt niður eða lækkað fasteignagjöld ýmissa hópa og félagasamtaka og opinberra bygginga. Þau hafa reyndar gert það með mjög mismunandi hætti. Við vitum að aldraðir hafa fengið niðurfellingu fasteignagjalda, öryrkjar og fleiri, með ýmsum aðferðum. Skólahúsnæði hefur verið undanþegið fasteignaskatti enda er það gjald sem rennur í vasa sveitarfélagsins í dag. Þegar sveitarfélögin og ríkið ráku þetta saman þá var reynt að skipta þessu. Ég held að það væri mjög varasamt að taka það vald af sveitarfélögunum að þau geti nýtt sér það að veita undanþágu frá fasteignasköttum. Ég er ekki viss um að það sé rétt leið.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni fyrir þessa fyrirspurn og eins fyrir svar hæstv. ráðherra. Það er hárrétt að ríkið greiðir ekki fasteignaskatt og það skekkir svo sannarlega samkeppnisstöðu sveitarfélaganna sem eru ávallt í samkeppni. Sveitarfélögin eru misjafnlega stödd fjárhagslega. Sveitarfélögin getur munað verulega um að fá fasteignaskatt greiddan frá ríkinu. Þetta eru verulegar fjárhæðir, eins og hæstv. ráðherra sagði, en mér finnst að ekki eigi að blanda öldruðum þar inn í eins og hv. þm. Kristján Pálsson nefndi hér áðan. Ég er á því að þeir eigi að fá undanþágu frá fasteignaskatti.

Herra forseti. Hér er hreyft mjög merkilegu máli sem nauðsynlegt er að ræða. Ég tek undir það að engin ástæða er til að fella úr gildi heimildir sveitarfélaga til að lækka fasteignagjöld hjá öldruðum og öryrkjum. Svo sannarlega skekkja undanþágur samkeppnisstöðu sveitarfélaga og sum ríkisfyrirtæki greiða fasteignagjöld til sveitarfélaga, það er alveg ljóst. Það eru mörg ráðuneyti sem eru með byggingar í viðkomandi sveitarfélögum. Eitt fyrirtæki, Rarik, greiðir t.d. ekki fasteignaskatta af byggingum sínum til sveitarfélaga. Hins vegar greiðir það þjónustugjöld og annað þess háttar og auðvitað sjáum við það í hendi okkar hvernig þetta skekkir í raun og veru samkeppnisstöðu sveitarfélaga þar sem sum ríkisfyrirtæki greiða fasteignaskatta og önnur ekki. En fyrir alla muni eigum við að gefa sveitarfélögunum frjálsar hendur að veita undanþágur til hópa eins og aldraðra og öryrkja.

Herra forseti. Ég vil þakka fyrir þá fyrirspurn sem hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson flytur um þetta mál, sem er efnislega sams konar fyrirspurn og ég lagði fram á síðasta þingi til hæstv. félmrh. og í svari var vitnað til þess að tekjustofnanefndin væri að störfum og þaðan kæmu tillögur. Nú hefur tekjustofnanefndin lokið störfum eins og við vitum. Þar var lögð fram tillaga og ég fagna því að hæstv. félmrh. skuli strax vera búinn að skipa nefnd til að vinna þetta. En ég hjó eftir því þegar hann taldi upp þá sem eru í nefndinni að enginn er af landsbyggðinni. Ég vil undirstrika og segja að Akranes tilheyrir nú ekki landsbyggðinni  En það er auðvitað hárrétt sem hér hefur komið fram að verið er að mismuna sveitarfélögunum mjög mikið. Greitt er fasteignagjald af ráðuneytum til höfuðborgarinnar, en t.d. ríkisfyrirtæki eins og Rarik þarf ekki að borga sveitarfélögum eins og Skagafirði eða öðrum. Þetta á einnig við um framhaldsskóla. Ég vil enn á ný þakka fyrir fyrirspurnina en hvetja til þess að vinnu í þessu máli verði lokið sem allra fyrst.

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi þakka hæstv. félmrh. fyrir afar greinargóð svör við fyrirspurninni og þakka góðar undirtekir þingmanna við mál mitt. Ég held að ástæða sé til að leggja áherslu á tvennt. Í fyrsta lagi að það sem ég vék að var eingöngu það ákvæði sem er fortakslaust í lögum um tekjustofna sveitarfélaga, þ.e. að tilteknar ríkisstofnanir og ég endurtek -- tilteknar ríkisstofnanir -- eru undanþegnar því að greiða fasteignaskatta til sveitarfélaganna. Ég var ekki að tala um þá heimild sem er líka í þessum lögum um að sveitarfélög geti undanþegið tiltekna hópa að greiða fasteignaskatta eða lækka gjöld þeirra. Það er út af fyrir allt annað mál og ég er alveg sammála því sem hv. þm. hafa sagt um það. En vandinn er auðvitað sá þegar menn fara að búa til svona undanþágur að menn missi sjónar af heildarmyndinni. Þess vegna getur þetta orðið til þess að skekkja stöðu einstakra sveitarfélaga. Það að við höfum tekið um það ákvörðun að byggja upp alla stjórnsýsluna á höfuðborgarsvæðinu og erum þeirrar skoðunar að sú stjórnsýsla eigi að greiða fasteignaskatta veldur því að við verðum að taka um það pólitíska ákvörðun að efla tekjustofna þess sveitarfélags sem nýtur slíkrar uppbyggingar. Þegar við tökum um það ákvörðun t.d. að ýmsar byggingar hins opinbera sem eru úti á landi séu undanþegnar fasteignasköttum, þá erum við líka að taka um það pólitíska ákvörðun að þau sveitarfélög sem hýsa slíkar byggingar verði af einhverjum tekjustofnum. Þetta er hins vegar margslungið mál eins og ég sagði áðan. Við vitum að dreifbýlustu héruðin eru sjaldnast með miklar opinberar byggingar. Þau mundu því ekki njóta þess ef undanþáguákvæðin yrðu tekin burtu. Við þurfum þess vegna að sjá heildarmyndina fyrir okkur og þess vegna hvatti ég til þess í fyrstu ræðu minni áðan að menn færu sér að engu óðslega og ég orðaði það svo að þetta mál væri margslungið. Og það er margslungið að því leyti að þetta samspil er þess eðlis að við verðum að sjá fyrir okkur til hvers það mun leiða þegar við gerum einhverjar breytingar á þessum málum. Ég vil endurtaka þakkir mínar til hæstv. félmrh. fyrir svarið og hversu vel hann hefur brugðist við þeim tilmælum sem koma fram í áliti tekjustofnanefndar.

Herra forseti. Það er hverju einstöku sveitarfélagi að sjálfsögðu í sjálfsvald sett hvort það vill undanþiggja eða gefa eftir fasteignagjöld hjá ellilífeyrisþegum, öryrkjum eða öðrum hópum. En það kemur þessu máli ekki við og ekki stendur til að afnema þá heimild, a.m.k. mun ég ekki beita mér fyrir að afnema þá heimild hjá sveitarfélögunum. En sveitarfélögum er samkvæmt lögum ekki heimilt að leggja á sumar fasteignir. Dæmið snýst um það. Einnig er rétt að hafa það í huga að sveitarfélagi getur verið akkur í og meira að segja mikill akkur í að fá fasteignir eða starfsemi í sveitarfélag sitt fremur en að hún færi fram einhvers staðar annars staðar. Ég nefni t.d. framhaldsskóla eða kirkjur sem kynnu að verða skattskyldar. Hvað varðar Rarik og samkeppnisstöðuna, þá má líta á það frá ýmsum sjónarhornum. Ef Rarik yrði að fara að borga fasteignagjöld af mannvirkjum sínum, þá yrði að velta því út í raforkuverðið og raforkuverðið hjá Rarik er æðimikið hærra en t.d. á höfuðborgarsvæðinu. Ég ræð ekki tilnefningum frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga, það var Samband íslenskra sveitarfélaga sem tilnefndi í nefndina og fjmrn. líka, en ég hef enga trú á því að sú nefnd verði dreifbýlisfjandsamleg þrátt fyrir það. En fyrst og síðast er náttúrlega verið að ræða um hagsmuni höfuðborgarinnar, vegna þess að það er fyrst og fremst höfuborgin sem græðir á því ef undanþágur verða afnumdar.

Herra forseti. Um miðjan janúar sl. ákváðu Norðmenn að leyfa útflutning hvalaafurða, þ.e. hrefnukjöts og spiks, enda veiða þeir bara hrefnu. Þessi ákvörðun Norðmanna varð formanni sjútvn. Alþingis, Einari K. Guðfinnssyni, tilefni til að vekja enn á ný vonir um að hvalveiðar á Íslandi væru alveg að hefjast. En af því tilefni var haft eftir honum í Ríkisútvarpinu að ekkert væri nú því til fyrirstöðu að hefja veiðarnar. Herra forseti. Fyrirspurn mín er með tilvitnun í þau ummæli eða þessa skoðun, en hún er svohljóðandi: 1. Er sjávarútvegsráðherra þeirrar skoðunar að ekkert sé því til fyrirstöðu að Íslendingar hefji hvalveiðar nú þegar Norðmenn hafa ákveðið að hefja útflutning hvalaafurða? 2. Ef svo er hvenær sér ráðherra þá fyrir sér að veiðar hefjist og á hvaða tegundum? Herra forseti. Auðvitað leikur okkur forvitni á að vita hvort formaður hæstv. sjútvn. var að tala fyrir hönd stjórnvalda. Eða var einungis rétt eina ferðina verið að slá ryki í augu fólksins í landinu og telja því trú um að hvalveiðar væru bara spurning um einfalda ákvörðun? Það hefur verið plagsiður manna að telja þjóðinni trú um að hér væri um þess háttar ákvörðun að ræða að nánast óskiljanlegt væri að hún skyldi ekki hafa tekin í gær eða fyrir löngu. Herra forseti. Skyldi ekki málið vera þannig vaxið að um býsna flókna ákvörðun er að ræða og þess vegna full ástæða til að tala um hana sem slíka? Og muna eftir því þegar verið er að ræða hvalveiðar að hvorki erum við í sömu stöðu og Noregur með að vera í Alþjóðahvalveiðiráðinu, né heldur mótmæltum við banninu á sínum tíma. Ef við hefðum gert það væri kannski sú skoðun sem hæstv. formaður sjútvn. lætur frá sér fara frekar á sínum stað en mér sýnist hún vera miðað við núverandi aðstæður. Full ástæða er til þess, herra forseti, að þingið ræði þessi mál af raunsæi. Að þingið ræði þessi mál í ljósi þess hver staða Íslands er og hverjir möguleikar okkar eru á því að hefja hvalveiðar. Upphrópunum linni eins og þeim að nú sé ekkert því til fyrirstöðu að hefja veiðar, að nú sé síðustu hindruninni rutt úr vegi af því að Norðmenn hafi ákveðið útflutning. Hitt er aftur annað mál, herra forseti, hvort einhverjir ætli að flytja inn þó svo Norðmenn ákveði að flytja megi út.

Herra forseti. Ég er frekar óvanur því að svara fyrirspurnum sem lagðar eru fram sérstaklega til þess að berja á öðrum hv. þm., í þessu tilfelli hv. formanni sjútvn. En því er til að svara að því miður er það ekki svo að ekkert sé til fyrirstöðu þó að Norðmenn hafi heimilað útflutning á hvalaafurðum, því það þarf auðvitað einhver sem skiptir máli að heimila innflutning. Í þessu tilfelli er það Japan og það innflutningsleyfi liggur ekki fyrir. Japanir gera kröfu um það í fyrsta lagi að hvalaafurðir komi úr löglegum hvalveiðum. Í öðru lagi munu þeir vætnanlega gera kröfu um að fyrir liggi DNA-upplýsingar um úr hvaða stofnum afurðirnar eru svo hægt sé að sannreyna það kerfisbundið. Að því er ég best veit liggur slíkt kerfi ekki fyrir enn þá. Staðan er því sú að við mundum ekki í dag geta uppfyllt skilyrði Japana um að hvalveiðar okkar væru löglegar. Í fyrsta lagi vegna þess að við erum ekki meðlimir í Alþjóðahvalveiðiráðinu. Í öðru lagi, þó að við værum meðlimir í Alþjóðahvalveiðiráðinu þá yrðum við annaðhvort að hafa viðurkenndan fyrirvara á hvalveiðibanninu eða þá að stunda vísindaveiðar á hvölum. Seinni liðurinn fjallar um það hvenær ráðherra mundi heimila hvalveiðar. Það liggur ekki enn þá fyrir. Eins og fram hefur komið er unnið að kynningu á málefninu meðal viðskiptaþjóða okkar í samræmi við ályktun Alþingis frá 1999 og í samræmi við fjárveitingar á fjárlögum síðasta árs og yfirstandandi árs. Eins og reyndar hefur komið fram voru ákveðnir erfiðleikar á því að nýta þær fjárveitingar sem við höfðum heimildir fyrir á síðasta ári eins og best hefði verið á kosið, vegna þeirrar stöðu sem kom upp í Bandaríkjunum í kosningunum. Hún svo sem kom ekkert upp, það fóru einfaldlega fram kosningar og því ekki vitað hverjir yrðu við stjórnvölinn á næstu árum og því ekki hægt að beina upplýsingum okkar til þeirra sem mestu máli skipta. Í seinni liðnum er einnig spurt á hvaða tegundum veiðar yrðu heimilaðar. Það hefur áður komið fram á hv. Alþingi að ég tel að ef við hefjum hvalveiðar þá eigum við ekki að einskorða það við einstakar tegundir, nema að því marki sem Hafrannsóknastofnun telur að stofnarnir þoli, og þá á ég við að við ættum ekki bara að fara út í veiðar á hrefnu heldur ættum við jafnframt að heimila veiðar á stórhvölum og ekki gera okkur málið þannig erfiðara fyrir með því að skipta heimildinni í tvennt.

Virðulegi forseti. Ég hélt að það teldist ekki til sérstakra tíðinda að ég væri þeirrar skoðunar að við ættum að vera búnir að hefja hvalveiðar. Ég hef verið þeirrar skoðunar árum saman að við ættum að vera byrjuð að taka þennan slag. Þess vegna flutti ég fyrir nokkrum árum þáltill. með fjöldamörgum þingmönnum sem var samþykkt í nokkuð breyttri mynd á hinu háa Alþingi sem fól í sér viljayfirlýsingu um að Íslendingar hæfu hvalveiðar. Ég tók þátt í þeirri umræðu sem fór fram, bæði í utanrmn. og sjútvn. Þar kom mjög glögglega fram af hálfu sérfræðinga utanrrn. að engar þjóðréttarlegar skuldbindingar væru sem kæmu í veg fyrir að við gætum hafið þessar veiðar. Þegar ég held því fram að ákvörðun Norðmanna um að hefja útflutning á hvalaafurðum sé að ryðja okkar helstu hindrun úr vegi, þá er það auðvitað þannig, því að það er stóra málið fyrir okkur að við getum selt hvalaafurðirnar inn á Japansmarkað. Við höfum ýmsa möguleika í þessum efnum. Sé það svo, sem mér býður í grun, að Japanir vilji gera það að skilyrði að við verðum aðilar að Alþjóðahvalveiðiráðinu, þá eigum við bara að gera það, en í því skyni að hefja veiðar og hefja útflutning.

Herra forseti. Ég var einn af þeim sem taldi rétt að hefja hvalveiðar sem allra fyrst og hef einnig lýst þeirri skoðun minni að við eigum að ganga í Alþjóðahvalveiðiráðið enda löngu ljóst að það er akkillesarhællinn í því að við getum hafið þessar veiðar strax. Sú skoðun var reyndar uppi fyrir löngu að við þyrftum að ganga úr þessu ráði en það var misskilningur og hann þurfum við að leiðrétta. Ég trúi ekki öðru og finnst ástæðulaust að gera því skóna hér að ráðherra og ríkisstjórn séu ekki að gera allt í þessu máli til þess að hvalveiðar geti hafist. Ég trúi ekki öðru en að hæstv. sjútvrh., sem er úr Hafnarfirði, þar sem höfuðstöðvar hvalveiðiflotans eru, vinni að þessu máli af heilindum svo að málið nái fram að ganga og sem allra fyrst. Í mínum huga er ekki eftir neinu að bíða með að hefja hvalveiðar miðað við ástand hvalastofnanna eins og það er í dag.

Herra forseti. Í hvalveiðiumræðum í þingsalnum hefur oftast skort skilning á sölumöguleikum hvalaafurða. Þótt Íslendingar uppfylli öll formleg skilyrði um hvalveiðar er fullkomlega óljóst að hægt yrði fyrir okkur að flytja hvalaafurðirnar út. Norðmenn hafa ákveðið að flytja út hvalaafurðir en hverjir hafa ákveðið að kaupa þær? Það liggur alveg ljóst fyrir að það er mjög óvíst að Norðmenn finni nokkurn markað fyrir hvalaafurðir sínar í Japan. Um þetta hafa borist upplýsingar til Norðmanna.

Hæstv. forseti. Mér finnst svörin heldur rýr hjá hæstv. ráðherra í þessu máli. Hann talar um að við þurfum að hafa veiðarnar löglegar og það vitum við. Sú spurning hlýtur því að vakna: Hvenær á þá að sækja um aðild að Alþjóðahvalveiðiráðinu eða taka ákvörðun um að hefja vísindaveiðar ef það er niðurstaðan? Það hlýtur að vera hægt að svara því við þessa umræðu. Hv. þm. Tómas Ingi Olrich nefndi áðan að skilning skorti á því að hægt væri að selja þessar vörur. Ég veit ekki betur en að það hafi legið fyrir í mörg ár að þörf hafi verið fyrir hvalkjöt inn á markaðinn í Japan og það hefur margoft komið fram hér á Íslandi að þar væru markaðir fyrir hendi. Hv. þm. Tómas Ingi Olrich veit það kannski betur en aðrir en ég veit ekki betur en að Norðmenn hafi verið að ákveða að flytja út kjöt, einmitt til Japans. Þannig hefur það a.m.k. komið fyrir sjónir manna hér.

Herra forseti. Enn á ný kemur hæstv. sjútvrh. og svarar að verið sé að kynna málin. Það sé verið að stefna að kynningu. Ég hlýt að spyrja: Hvar á að kynna málin? Hvenær á að kynna þau? Hvernig á kynna þau? Hver ætlar að kynna þau? Svona þokusvar sem ber allt keim af því að menn séu að sigla í hringi með engan kompás og engin staðsetningartæki gengur ekki í þessu máli.

Virðulegi forseti. Burt séð frá því hvort við getum selt hvalaafurðir eða ekki, sem vonandi verður nú, er ég því fylgjandi að veiddir verði hvalir af tveimur ástæðum. Ég segi að verði hvölum ekki fækkað þá sé þetta spurning um lífríkið í hafinu. Ef hvölum fjölgar þá verður væntanlega meiri samkeppni um fæðuna í sjónum, þ.e. milli manna og hvala, þeir borða fisk eins og við. Að mínu mati er þetta einnig spurning um lífskjör þjóðarinnar. Ef menn fækka ekki hvölum munu lífskjör þjóðarinnar fara versnandi. Viljum við það? Nei, við viljum það ekki. Sjómenn á Vestfjarðamiðum hafa orðið varir við gífurlega fjölgun hvala á miðunum undanfarin ár. Við getum líka verið samtímis með ferðamennsku og hvalaskoðun, það getur vel farið saman. Ég hvet því sjútvrh. til að kynna málið þannig að við getum farið að veiða hvali hið fyrsta.

Herra forseti. Þetta er eiginlega alveg frábær umræða. Það hafa verið mjög misvísandi skilaboð frá stjórnarliðinu í fjölmiðlum og eru hér í dag. Já, það á að veiða, það er hægt að selja, er sagt annars vegar, já, veiðum, bara ekki strax af því það er ekki hægt að selja, er sagt hins vegar. Við getum ekki uppfyllt skilyrðin, segir ráðherrann. Við erum ekki í ráðinu og höfum ekki sett fyrirvara við banninu. Það er hárrétt. Það er staðan sem við erum í. Niðurstaðan: Það er verið að kynna viljann hjá ríkisstjórninni til að veiða og hugsanlega selja í Bandaríkjunum. Að öðru leyti er þetta bara sýndarpólitík, yfirlýsingar í eyru þeirra sem vilja heyra að nú eigi að taka á í málinu, en það er ekkert að marka það sem sagt hefur verið. Við erum bundin í þessari stöðu og það er kannski það sem helst er verið að draga fram með þessari fyrirspurn, alveg óháð því hvað hver einstaklingur, þingmaður eða flokkur vill í þessum sal.

Herra forseti. Eins og áður vil ég hvetja mjög til þess að hvalveiðar verði leyfðar hér við land. Þá er ég auðvitað að hugsa um raunverulegar hvalveiðar á langreyði, sandreyði, en ekki smáhvalaveiðar, og tel að nauðsynlegt sé að stefna óhikað og fast að því markmiði. Ég er sammála því sem fram kom hjá hv. 2. þm. Reykn., Gunnari Birgissyni, að hægt er að gera hvort tveggja í senn, að vera með hvalaskoðun og hvalveiðar, án þess að þeir hagsmunir stangist á eða rekist á. Ég vil því eindregið hvetja hæstv. sjútvrh. til að halda vel á þessu máli.

Herra forseti. Enn á ný ræðum við hvalamál í þingsölum. Ég vil taka undir orð hv. þm. Tómasar Inga Olrichs þegar hann velti fyrir sér markaðsmálum á hvalaafurðum. Það vantar mjög gjarnan inn í þessa umræðu. Við vitum að Norðmönnum hefur ekki gengið allt of vel að selja þessar afurðir. Við vitum líka að ef við hefjum hvalveiðar, eru markaðsmál okkar á hvítum fiski hugsanlega í uppnámi á Bandaríkjamarkaði. Þetta eru atriði sem við þurfum að skoða, þannig að ég held að sé ágætt að fara með hraða snigilsins í þessu máli eins og hæstv. sjútvrh. hefur gert.

Herra forseti. Eins og hér hefur komið fram eru skilaboðin sem koma núna úr þessum sal varðandi hvalveiðar afar misvísandi. Hæstv. ráðherra segir okkur, og það kemur mér ekki á óvart, að við höfum ekki uppfyllt ákvæði til að geta flutt út hvalaafurðir til Japan. Þetta hefur legið fyrir. Þess vegna hef ég og ýmsir fleiri hér verið þess mjög fýsandi, og höfum við lagt fram þingmál þess efnis, að þetta lagaumhverfi yrði gert þannig að við gætum unnið, að við gætum farið að taka ákvarðanir sem byggðu þá á þeirri þekkingu og þeirri vitneskju sem við hefðum um markaði og um þær aðstæður sem okkur eru að öðru leyti búnar. Ég held að ég sé þrisvar eða fjórum sinnum búin að flytja tillögu um að við göngum í Alþjóðahvalveiðiráðið með fyrirvara gagnvart því banni sem okkur láðist að mótmæla um árið. En það hefur ekki verið samþykkt enn og ekki vitum við hvað verið er að vinna. Nefndir hafa verið settar á, þær hafa skilað niðurstöðum og ekkert gerist. Herra forseti. Ég er ekki að fara í þessa umræðu til að berja á þingmönnum, það er svo fjarri mér, og allra síst þeim ágæta dreng Einari Kristni Guðfinnssyni, en þegar menn eru titlaðir formenn sjútvn. Alþingis og fara fram með staðhæfingar af þessu tagi, hlýt ég að verða að spyrja hér: Er verið að lýsa skoðunum íslenskra stjórnvalda? Hvað stendur til? Við eigum fullan rétt á því að vita það og þess vegna vil ég þakka fyrir þau svör sem hér hafa komið frá ráðherra. Við erum allnokkru nær enda þótt svörin hafi kannski ekki sagt okkur hvenær eða hvað yrði byrjað að veiða.

Herra forseti. Það er ágætt að ekki er verið að berja á þingmönnum. En ég man hins vegar ekki eftir því að ég hafi nokkru sinni svarað spurningu á hv. Alþingi sem hv. þm. Jóhann Ársælsson hefur verið ánægður með. Það kemur mér svo sem ekkert á óvart þótt honum finnist svör mín vera rýr í dag. Enn á ný er verið að fara sama hringinn, segir hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson, og ekkert að marka, segir hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir. En ég get alveg fullvissað þau um að það er full alvara í þeirri vinnu sem fer nú fram á vegum ráðuneytisins í að kynna afstöðu okkar og undirbúa það að hvalveiðar geti hafist. Því tek ég afar vel hvatningu hæstv. forseta um að hefja hvalveiðar og ég held að það sjónarmið sem hv. þm. Gunnar Birgisson kom fram með um að við séum í samkeppni við hvalina sé hárrétt sjónarmið. Út af fyrir sig fagna ég þeirri afstöðu sem kom fram hjá hv. þm. Svanfríði Jónasdóttur að hún virðist gera sér grein fyrir því hvernig málið er statt varðandi hvalveiðiráðið og varðandi fyrirvarann, en vil bæta því við að það skiptir líka máli hvernig fyrirvara okkar er tekið innan Alþjóðahvalveiðiráðsins þegar og ef við göngum þar inn með fyrirvara. Í því liggur einmitt skýringin á því, hv. þm. Kristján Pálsson, að við gengum úr Alþjóðahvalveiðiráðinu til þess að geta hugsanlega freistað þess að komast þangað aftur inn með fyrirvara. Fordæmi eru fyrir því á alþjóðavettvangi að ríki hafi gengið úr samtökum og farið aftur inn með fyrirvara sem við gerum þá við ný eða eldri efnisatriði. Til þess að þingheimur velkist ekki í nokkrum vafa um afstöðu mína í málinu þá hyggst ég ekki tileinka mér hraða snigilsins í þessu máli, hv. þm. Ísólfur Gylfi Pálmason.

Herra forseti. Ég leyfi mér að beina fyrirspurn til hæstv. iðnrh. varðandi endurgerð brúar yfir Ströngukvísl. Brúin yfir Ströngukvísl á Eyvindarstaðaheiði eyðilagðist í flóðum síðla vetrar árið 2000. Brúin var á sínum tíma hluti af samningi sem Landsvirkjun eða aðstandendur Blönduvirkjunar gerðu við bændur þar á svæðinu um bætt aðgengi að nýju landi vegna þess lands sem fór undir vatn og aðra umferð um svæðið. Eins og áður er sagt fór brúin síðla vetrar árið 2000 og hefði þá verið eðlilegt að hún hefði verið endurgerð síðasta sumar og komið að fullum notum eins og samningar gera ráð fyrir. Ég vil leyfa mér að spyrja hvers vegna Landsvirkjun stóð ekki við þann hluta samningsins að gera það þegar í stað. Í öðru lagi leyfi ég mér að spyrja hæstv. ráðherra að því, þar sem þessi brú var ekki endurgerð, hvort hún muni beita sér fyrir því við Landsvirkjun að hún láti endurbæta brúna strax í vor þannig að umferð um hana geti orðið eðlileg næsta sumar. Herra forseti. Eins og ég sagði er þessi brú er hluti af samningi sem gerður var milli Blönduvirkjunar eða aðstandenda Blönduvirkjunar og bænda um svæðið. Það breytir engu þótt nú hafi staðið yfir viðræður um að Landsvirkjun losi sig undan þeim ábyrgðum sem hún fékk með yfirtöku Blönduvirkjunar gagnvart bændum og öðrum landeigendum á svæðinu þar sem verið er að vinna að því að Vegagerðin taki að hluta til yfir ábyrgð á vegum og samkvæmt nýgerðu samkomulagi þar um er einmitt gert ráð fyrir að svo sé. Engu að síður, herra forseti, er í því samkomulagi, sem er dagsett núna 8. febrúar, það áfram bundið því skilyrði að samningar hafi náðst milli sveitarfélaganna og Vegagerðarinnar og Landsvirkjunar um þann heildarpakka sem þar er verið að ræða um. Ég leyfi mér því að spyrja, herra forseti: Er hætta á því að einmitt þessar viðræður um samninga verði til þess að draga þessa framkvæmd enn á langinn og skapa um hana áframhaldandi óvissu eða verður þetta framkvæmt með óyggjandi hætti þegar í stað í vor?

Hæstv. forseti. Í virkjunarsamningi milli ríkisins annars vegar og viðkomandi sveitarstjórna um Blönduvirkjun, dags. 15. mars 1982, var kveðið á um ýmsar vegabætur sem virkjunaraðilar skyldu annast sem hluta af bótum sem hlytist af gerð miðlunarlóns virkjunarinnar eða óþægindum og óhagræði sem af byggingu virkjunarinnar leiddi. Hluti af þeim samgöngubótum á Eyvindarstaðaheiði og Auðkúluheiði var bygging brúar yfir Ströngukvísl, en hún fellur að austanverðu í Blöndu um 10 km sunnan miðlunarlóns Blönduvirkjunar. Brúin var reist á árunum 1984 og 1985 og hefur nánast ekkert verið notuð fyrir almenna umferð enda eru aðeins torfærar slóðir og erfiðar ár yfir að fara þar fyrir sunnan. Brúin hefur hins vegar verið notuð frá upphafi fyrir flutning sauðfjár og hrossa suður í Guðlaugstungur sem eru sunnan Ströngukvíslar. Í miklum vetrarleysingum á útmánuðum árið 2000 ruddi Strangakvísl sig með þeim afleiðingum að jakar hrifu með sér brúardekkið niður eftir ánni. Við vettvangsskoðun sumarið 2000 kom í ljós að smíða þyrfti nýtt brúardekk. Sama vor kom fram ósk frá heimamönnum um að brúarundirstöður yrðu hækkaðar frá því sem verið hafði til að draga úr líkum á því að brúin yrði fyrir skemmdum. Sumarið 2000 var unnið að undirbúningi þess að gera nauðsynlegar endurbætur á brúnni. Um síðustu áramót gerði Landsvirkjun annars vegar og fulltrúar sveitarstjórna beggja vegna Blöndu hins vegar samkomulag um viðauka við virkjunarsamning aðila frá 1982. Hann felst í því m.a. að heimamenn taka yfir skyldur virkjunaraðila varðandi viðhald girðinga á viðkomandi afréttum og viðhaldi vega að hluta. Í samræmi við samkomulagið við heimamenn hefur Landsvirkjun jafnframt gert samning við Vegagerðina um viðhald annarra vega á heiðunum en jafnframt er gert ráð fyrir því að Vegagerðin nýti Blöndustíflu sem hluta vegar frá Kjalvegi yfir á Vesturheiðarveg sem tengja mun saman vegi og vegslóða á Auðkúluheiði og Eyvindarstaðaheiði. Í samningi Vegagerðarinnar og Landsvirkjunar er ákvæði um að Vegagerðin muni vorið 2001 endurnýja brúargólf Ströngukvíslarbrúar og jafnframt er gert ráð fyrir því að Vegagerðin muni bjóða út fyrirhugaða hækkun á brúarstöplum. Þessi verk verða væntanlega unnin seinni hluta sumars þegar fært verður þeim tækjum og vinnuvélum sem til þarf. Samtals er áætlaður kostnaður við endurbyggingu brúarinnar um 24 millj. kr. Sem svar við síðari spurningunni vil ég segja þetta: Í máli mínu hér hef ég rakið á hvern hátt staðið hefur verið að málum við endurgerð brúarinnar og fæ ég ekki séð að ráðherra þurfi á einn eða annan hátt að beita sér í þessu máli. Fullt tillit hefur verið tekið til ábendinga heimamanna varðandi breytingar á brúnni sem hafa valdið því að endurgerð hennar tefst um eitt ár. En eins og ég hef rakið hér á undan er staðið fullkomlega eðlilega að undirbúningi verksins.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin við þessum spurningum. Ég vil þó vekja athygli á því að samningar á milli heimamanna og Landsvirkjunar eru ekki í höfn. Það er bara viljayfirlýsing um að ganga til samninga á ákveðnum forsendum. En þeir eru ekki í höfn varðandi meginatriði, þ.e. hvað lýtur að fjármagni. Vonandi nást þessir samningar. Engu að síður er það áfram skilyrt --- eða svo má skilja af þeim samningum frá 8. febrúar sl. sem ég vitnaði til í máli mínu og hæstv. ráðherra einnig --- þá er einnig kveðið þar á um að það skuli hafa náðst fullt samkomulag, eða ég skil það svo, á milli allra aðila áður en ráðist er í þessar framkvæmdir. Ég vil því leggja áherslu á að þessi brúargerð er í sjálfu sér óháð þessum samningum sem slíkum því Landsvirkjun bar ábyrgð á þessari brú. Og varðandi umrædda hækkun þá var vitað mál í upphafi þegar hún var hönnuð að hún væri of lág. Ég legg áherslu á að ekkert í samskiptum eða samningum öðrum dregur ábyrgðina frá því að þessari brúarendurgerð verði lokið nú á þessu sumri. Herra forseti. Ég vil líka benda á að í þessum samningum er gert ráð fyrir að Vegagerðin leggi þarna fram fé á móti Landsvirkjun. Mér fyndist eðlilegt að Landsvirkjun beri ein kostnað við þessa brú þó svo að samningar náist um að Vegagerðin annist framkvæmdina.

Herra forseti. Ég hef leyft mér að leggja fyrirspurnir fyrir hæstv. iðnaðar- og byggðamálaráðherra vegna skýrslu og vinnu sem í gangi hefur verið á vettvangi Byggðastofnunar og varðar stöðu sjávarbyggða. Drög að þessari skýrslu komu út nú í árslok, eða eru dagsett a.m.k. í desember árið 2000. Það sem mér leikur sérstaklega hugur á að vita er hvernig hæstv. byggðamálaráðherra hyggist fylgja eftir þessari vinnu, þessari skýrslu Byggðastofnunar og hvort hæstv. ráðherra hafi beitt sér eða muni beita sér sérstaklega sem ráðherra byggðamála gagnvart þeirri endurskoðun á stjórnkerfi fiskveiða sem í gangi er, m.a. í ljósi veikrar stöðu minni sjávarbyggða sem skýrt kemur fram í þessari skýrslu og mjög hefur verið til umræðu af ýmsum ástæðum að undanförnu. Það ber að taka fram að vísu að ég hef upplýsingar um það frá Byggðastofnun að þessi skýrsla kunni að verða endurskoðuð eða endurbætt áður en hún verður formlega eða endanlega gefin út og er það vel. Það má vissulega finna í henni atriði sem betur mættu fara og ef menn vildu mætti þar benda á ýmislegt sem kannski er svolítið skondið eða kemur broslega fyrir sjónir. En það er ekki aðalatriði málsins heldur hitt að það er þó gott svo langt sem það nær að á vegum Byggðastofnunar er verið að reyna að kortleggja þessa hluti og skoða sérstaklega stöðu byggðarinnar við sjávarsíðuna og þá ekki síst í minni sjávarútvegsbyggðunum. En það er alveg ljóst hverjum þeim sem þessi mál kynnir sér eða um fjallar að þar er vandinn einna alvarlegastur og þar er styst í bókstaflega hrun í mörgum tilvikum ef ekki verður rönd við reist. Menn deila um áhrifavalda í þessu sambandi og eru ekki endilega sammála um það t.d. hversu mikil áhrif núverandi fiskveiðistjórnarkerfis séu í þessum efnum. En ég held að það sé óhjákvæmilegt að horfa til þess að þar er a.m.k. samhengi á ferð og þar af leiðandi eðlilegt að litið verði til þeirra hluta nú við þá endurskoðun sjávarútvegsstefnunnar sem á að heita að sé í gangi. Það er jú eitt af markmiðum laga um stjórn fiskveiða og bundið í lög víðar, á mörgum stöðum, í lög um Byggðastofnun og byggðamál, lög um málefni sveitarfélaga og fleira, að treysta atvinnu og byggð í landinu og þar af leiðandi er það yfirlýst og margsamþykkt og lögbundið markmið sem við hljótum að gefa okkur að verið sé að reyna að vinna eftir. Herra forseti. Mér fannst tilefni til þess að fá að heyra frá hæstv. byggðamálaráðherra hvernig þessir hlutir sérstaklega standa og í því samhengi sem ég hef hér spurt um.

Hæstv. forseti. Tilgangur SVÓT-greiningarinnar, byggðarlög í sókn og vörn -- sjávarbyggðir, er að finna staðbundin sóknarfæri varðandi atvinnu og búsetu. SVÓT er skammstöfun fyrir styrk, veikleika, ógnanir og tækifæri. Hér er í raun ekki um nýja rannsóknaraðferð að ræða heldur flokkun niðurstaðna sem miðar að því að auðvelda notkun þeirra við framkvæmdaáætlanir. Greiningin er unnin samkvæmt 8. lið þingsályktunar um stefnu í byggðamálum 1999--2001, en þar segir: ,,Fram fari greining á möguleikum einstakra landshluta, meðal annars með tilliti til auðlindanýtingar, iðnaðar- og verslunar, fiskveiða og -vinnslu, samgangna og þjónustustarfsemi. Opinberar aðgerðir miðist við að nýta styrkleika hvers svæðis til atvinnusköpunar. Nýjar lausnir í upplýsingatækni verði nýttar til að skapa störf í hátæknigreinum án tillits til búsetu.`` Niðurstöður þessarar greiningar verða notaðar á landsvísu við gerð nýrrar byggðaáætlunar, en undirbúningur að þeirri vinnu stendur nú yfir. Þá munu einstök sveitarfélög geta nýtt sér niðurstöðu greiningarinnar í stefnumörkun og aðgerðaáætlun á sínu svæði. Nokkur sveitarfélög hafa nú þegar sýnt áhuga á samvinnu við Byggðastofnun varðandi frekari úrvinnslu á þeim niðurstöðum sem fram koma í greiningunni. Rétt er að hafa í huga að niðurstöður slíkrar greiningar gefa ekki fullkomna mynd þar sem þær eru dregnar saman í örfáar setningar. Jafnframt eru niðurstöðurnar mismunandi fyrir hina einstöku landshluta. Þó má segja að miðað við greiningu Byggðastofnunar þá einkenni eftirfarandi sjávarbyggðirnar í heild sinni. Helsti styrkur sjávarbyggðanna telst vera nálægð við fiskimiðin og þekking á veiðum og vinnslu sjávarafurða. Einnig má telja almenna ánægju með opinbera þjónustu svo sem góða öldrunarþjónustu og dagvistun og félagslega samkennd á smærri stöðum. Helstu veikleikar eru veik fjárhagsstaða sveitarfélaganna, fólksfækkun, fábreytt atvinnulíf, lágt menntunarstig, hár samgöngu- og fjarskiptakostnaður, lágt söluverð fasteigna, víða lág laun, fábreytt námsframboð og fábreytt framboð á afþreyingu. Helstu ógnanir eru samkvæmt skýrslunni atgervisflótti, fækkun starfa í sjávarútvegi og ótrygg framtíð áætlunarflugs. Helstu tækifæri liggja í samstarfi eða sameiningu sveitarfélaga, eflingu mannauðs, aukinni fjölbreytni atvinnulífs, fjárfestingu í samgöngum og fjarskiptum, menningartengdri ferðaþjónustu, auknu rannsóknarstarfi, fjarvinnslu og fjarkennslu. Við gerð skýrslunnar voru sjávarbyggðir skilgreindar þannig að 30% starfa tengjast beint sjávarútvegi. Ætlunin er að uppfæra niðurstöðurnar reglulega og þess vegna er skýrslan að svo stöddu ekki prentuð heldur aðgengileg á vefsíðu Byggðastofnunar. Byggðastofnun mun framkvæma sams konar greiningu fyrir stærri þéttbýliskjarna og landbúnaðarhéruð á næstu mánuðum. Sem svar við síðari spurningunni vil ég að eftirfarandi komi fram: Hér á fyrirspyrjandi við nefnd sem sjútvrh. skipaði í samræmi við bráðabirgðaákvæði V við lög nr. 1/1999, sem breyttu lögum nr. 38, um stjórn fiskveiða. Þessi nefnd var skipuð haustið 1999, en í skipunarbréfi hennar segir: ,,Nefndinni ber að taka tillit til hagsmuna sjávarútvegsins, byggðanna og almennings í landinu í starfi sínu. Markmið breytinganna er að ná fram sem víðtækastri sátt landsmanna um fiskveiðistjórnarkerfið. Þess skal þó gætt að fórna ekki markmiðum um skynsamlega nýtingu og bætta umgengni um auðlindir sjávar, né heldur að raska hagkvæmni og stöðugleika í greininni.`` Ljóst er að verkefni nefndarinnar er vandasamt og miklu skiptir að hún fái starfsfrið til að sinna verkefni sínu. Niðurstöður nefndarinnar og tillögur sjútvrh. í framhaldi af þeim munu koma til kasta Alþingis. Þegar að því kemur gefst þingmönnum öllum kostur á að leggja mat á þá tillögugerð með hliðsjón af þeim markmiðum sem sett voru með þessu starfi, þ.e. að ná sátt um fiskveiðistjórnarkerfið. Sú sátt þarf m.a. að byggja á því að taka tillit til sjónarmiða byggðanna eins og skýrt kemur fram í erindisbréfi nefndarinnar eins og áður sagði.

Herra forseti. Byggðastofnun lagði fram skýrslu um stöðu sjávarbyggða sem kom út í desember. Mér fannst svar ráðherra varðandi þessa fyrirspurn frekar efnislítið og kannski í takt við annað sem kemur frá hæstv. ríkisstjórn í sambandi við byggðamál. En ég vil nota þetta tækifæri og nefna af því að við vorum nýlega á borgarafundi í Hrísey, hæstv. byggðamálaráðherra og þingmenn Norðurl. e. og ég kom þar svona sem óboðinn gestur úr annarri sókn ef svo má að orði komast, að fram kom hjá hv. þingmönnum Sjálfstfl., Halldóri Blöndal og Tómasi Inga Olrich, um síðasta verk síðustu stjórnar Byggðastofnunar sem var undir forsæti Egils Jónssonar, þingmanns Sjálfstfl., að Byggðastofnun hefði brotið lög með því að úthluta byggðakvótanum til fimm ára en ekki eins árs. Ég vil spyrja hæstv. byggðamálaráðherra: Er ráðherrann sammála þessu sjónarmiði? Og hitt atriðið: Hyggst hæstv. byggðamálaráðherra beita sér fyrir því að byggðakvóti verði aukinn til að koma til móts við minni staði eins og Hrísey? Herra forseti. Það vantar ekki fleiri skýrslur um vanda landsbyggðarinnar,  
            

Ég hef áður tekið fram, hv. þm., að eftir að rautt ljós hefur kviknað er ekki ætlast til þess að menn taki upp ný efnisatriði í ræðum sínum. Það er naumt skammtaður tíminn og ég áminni þingmenn um að gæta háttvísi og virða þingsköp.

Herra forseti. Hér er hreyft afar brýnu máli, sérstaklega þó í seinni hluta spurningarinnar sem lögð var fram og ber að þakka það. Ágallar kvótakerfisins eru að verða flestum ljósir og menn vita í hverju þeir felast. Kerfinu var þröngvað á í miklum flýti og asa árið 1983, svo maður líti svo langt aftur, á hinu háa Alþingi Íslendinga. Talsmenn kvótans töldu að með þessu kerfi væri búið að leysa byggðavandann á Íslandi. Og ég vísa þar með í ræður einstakra þingmanna frá þeim tíma. Herra forseti. Kvótakerfið ætlar þvert á móti að reynast banabiti ýmissa sjávarbyggða. Þetta er dapurleg 16 ára reynsla. Ég tek undir með hv. fyrirspyrjanda: Hver eru ráð hæstv. byggðamálaráðherra gagnvart því sem við blasir varðandi framkvæmd kvótakerfisins? Fróðlegt væri að vita það í ljósi þess að hér hafa tveir frammámenn Framsóknar vitnað um að þeir séu á móti kerfinu eins og það er framkvæmt.

Herra forseti. Í þeirri greiningu Byggðastofnunar um styrkleika og veikleika sjávarbyggða sem hér hefur verið til umræðu hefur skýrt komið í ljós að ákveðin byggðarlög hafa verið að styrkja stöðu sína í veiðum og vinnslu. Í þeim byggðarlögum er það fyrst og fremst þekking á veiðum og vinnslu, mikil sérhæfing og mikil gæði sem hafa náð því að byggja þar upp og standa undir rekstri kröftugra fyrirtækja í sjávarútvegi í fiskvinnslu. Afar brýnt er þegar menn vilja koma hér og stuðla sérstaklega að því að aðstoða þær byggðir sem standa höllum fæti, að menn gangi ekki á þann árangur sem þessi byggðarlög hafa náð í sjávarútvegi og fiskvinnslu, og að sífellt sé verið að miða við það að draga kraftinn úr þeim byggðarlögum með því að bæta stöðu hinna. Menn vinna ekki fyrir hagsmunum landsbyggðarinnar með þeim hætti.

Hæstv. forseti. Þegar takmörkuðum gæðum er skipt eru þau auðvitað á einhverjum stöðum. Spurningin er um hvort þeim sé réttlátlega skipt og hvort aðgangurinn að auðlindinni sé með þeim hætti að sanngjarnar og eðlilegar leikreglur séu til staðar. Þær eru það ekki í dag og um það snýst deilan. Slíkar aðstæður koma verst niður á mörgum minnstu byggðarlögunum og þeim sem eiga undir högg að sækja af öðrum ástæðum líka. Þetta eru mestallt sjávarbyggðir sem hafa ekki í önnur hús að venda. Í dag er það þannig að ekki er hægt að stofna til nýrrar útgerðar á þessum stöðum, einfaldlega vegna verðs á veiðiheimildum og þetta veit hv. þm. Tómas Ingi Olrich. Og þegar hann talar um að að taka eigi veiðiheimildirnar annars staðar frá er það út af fyrir sig rétt, það er verið að taka þær annars staðar frá. En það er líka búið að úthluta þessum veiðiheimildum nógu lengi til þeirra aðila sem ekkert hafa fyrir þær borgað.

Virðulegi forseti. Það var örðugt að átta sig á hvað hæstv. byggðamálaráðherra átti við þegar hún tókst á við að svara síðari spurningunni sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon bar upp. En af svari hæstv. byggðamálaráðherra mátti ráða að vandi sjávarbyggða sé fyrst og fremst kvótakerfinu að kenna. Enn fremur að sá vandi sé ekki á herðum byggðamálaráðherra. Sá vandi er fyrst og fremst á herðum sjútvrh. og það helsta sem hæstv. ráðherra hafði til málsins að leggja var að hv. Alþingi skyldi bíða og sjá til með hvað hæstv. sjútvrh. mundi leggja fram á hinu háa Alþingi. Virðulegi forseti. Svör af þessum toga eru vart til þess fallin að efla trú þess fólks sem nú býr í þessum byggðum í ljósi þess að algerlega nauðsynlegt er að það fái aukinn aðgang að sjávarauðlindinni.

Herra forseti. Rétt er að fagna þeirri skýrslu sem hér er til umræðu sem samin var af Byggðastofnun um stöðu sjávarbyggða. Það er um margt fróðleg lesning. Það sem vekur hins vegar einna mesta athygli við lestur skýrslunnar eru hinar tíðu og mörgu tilvitnanir í hina samþykktu þál. um stefnu í byggðamálum fyrir árið 1999--2001. Það er athyglisvert vegna þess að skýrslan er gefin út í desember árið 2000. Við höfum verið að lesa hana árið 2001, þegar ætti að vera komið undir lok á framkvæmd þeirrar stefnu í byggðamálum sem var áætluð fyrir árin 1999--2001. Þess vegna, herra forseti, er nauðsynlegt að spyrja hæstv. byggðamálaráðherra hvenær við megum vænta þess að tekið verði til umræðu hvernig til hefur tekist í framkvæmd stefnunnar í byggðamálum fyrir 1999--2001, en hæstv. ráðherra hefur nokkrum sinnum tjáð þingheimi að sú umræða standi til nú í vetur og því spyr ég, herra forseti, hvort við megum ekki búast við þessari umræðu fyrr en síðar.

Herra forseti. Byggðir drógust saman löngu fyrir kvótakerfið og við höfum séð miklar breytingar þrátt fyrir mjög opnar heimildir og aðgang að fiskimiðum,  Veikleiki lítilla byggða er fyrst og fremst einhæfni atvinnulífsins og spurningin er hvernig menn geta breikkað þennan atvinnuþátt í byggðunum eða bætt samgöngur til byggðanna, svo að fólk treysti sér til að búa þar. Ég held, herra forseti, að þessi sífelldi söngur um að ekki sé nokkur leið að búa úti á landi vegna þess að kvótakerfið er við lýði eða þá að einhver önnur óáran ríði yfir dragi fyrst og fremst kjark úr landsbyggðarmönnum. Það er þessi ótrúlega svartsýni. Það er fullt af fiski úti á landi sem menn gætu unnið ef hlutunum væri snúið á þann veg. Við vitum að kvóti sumra byggða er margfaldur miðað við það sem hægt væri að vinna þar.

Herra forseti. Ekki hefur vantað yfirlýsingar um hvað byggðastefnan stæði fyrir. En vantað hefur framkvæmd byggðastefnunar. Byggðastefnan hefur fyrst og fremst verið eyðibyggðastefna. Og þær fullyrðingar hv. þm. Tómasar Inga Olrichs áðan að söfnun aflaheimilda inn á fáa staði hafi ekki áhrif á neina aðra eru vægast sagt furðulegar. Það hlýtur að þurfa að færa aftur til baka til þeirra sem hafa misst aflaheimildir sínar ef menn eiga að njóta þeirra staðarkosta að sjávarbyggðir liggi vel að fiskimiðum. Þá hljóta þær að þurfa þess. Þá er rétt að taka fram í hinum enda skýrslunnar að sjávarbyggðir hafa mesta ógnun af að fá ekki að stunda fiskveiðar.

Herra forseti. Hér er verið að ræða mjög mikilvægt mál. Ég vil taka fram að þegar menn segja að vandinn í byggðunum sé vegna þess að talað sé um vanda, þá er ekki rétt að koma með slík rök hingað. Byggðirnar hafa dregist saman, segir einhver, og það er tilhneiging sem hefur verið um veröld víða að mikill flutningur er til borga. En hjá okkur hefur átt sér stað hrun undanfarin ár. Ef einhverjir ætla að halda því fram að kvótakerfið eigi lítinn eða engan þátt í því, þá er það algjör rangfærsla, við sjáum það, það er alveg ljóst mál. Ég tel að fiskverkafólk, bæði í Bolungarvík, Vestmannaeyjum og víðar á Íslandi muni halda því fram.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin, en hlýt um leið að lýsa nokkrum vonbrigðum með þau. Út af fyrir sig er góðra gjalda vert að útskýra hvernig veikleikagreining er unnin og að síðan standi til að nota efni hennar í endurskoðun byggðaáætlunar. En það er nú að verða svo að trú manna daprast mjög á að fögur fyrirheit í byggðaáætlunum sem lengi hafa verið þar á blaði, og mikið var látið með þá síðustu, skili miklu ein og sér. Það sem ég var fyrst og fremst á höttunum eftir voru aðgerðir, beinar tillögur um úrræði og eitthvað sem hönd er á festandi. Í aðalatriðum liggur allt fyrir sem þarf að liggja fyrir. Undirstöðuatvinnugreinarnar hafa veikst, sums staðar er undirstaðan hrunin og undirstaða byggðarinnar við sjávarsíðuna, í minni sjávarbyggðunum er bátaútgerð og fiskvinnsla. Vandséð er að annað reynist auðuppbyggt í staðinn ef sú undirstaða er frá mönnum tekin eða ekki til staðar. Þjónusta hefur dregist mikið saman. Pósthús, sími og bankar hafa lokað eða dregið úr starfsemi sinni. Verslun á í erfiðleikum o.s.frv. Allt ber því að sama brunni að atvinnulífið hefur veikst á þessum stöðum og þá þarf auðvitað ekkert að spyrja að leikslokum. Varðandi svar við seinni spurningunni um það með hvaða hætti hæstv. ráðherra hygðist beita sér gagnvart þeirri endurskoðun fiskveiðistefnunnar sem nú stendur yfir, þá verð ég að lýsa miklum vonbrigðum með það. Ef hæstv. ráðherra ætlar ekki á neinn hátt sem ráðherra byggðamála að beita sér gagnvart því starfi á meðan það er á vinnustigi, því ég held að það verði torsótt að koma því að með fullnægjandi hætti eftir að málin eru frágengin í slíkum hóp eða komin frá ráðherra og hingað til þingsins og vísa því inn í framtíðina, mér finnst það ekki fullnægjandi lausn. Ég tel að hæstv. ráðherra ætti að beita sér með því að vekja sérstaklega athygli nefndarinnar á, m.a. þessari skýrslu, þeim vanda sem við er að glíma í fiskvinnslunni á minni sjávarbyggðunum og fara fram á að endurskoðunarstarfið taki mið af þeim veruleika.

Hæstv. forseti. Hv. fyrirspyrjandi varð fyrir vonbrigðum með svör mín og vill aðgerðir og hef ég heyrt það áður. Hann hefur ekki trú á að þessi mál verði leyst með hátækni eða öðrum slíkum nýjum greinum, það hef ég heyrt hann segja, heldur hefur hann trú á því að leysa þurfi þessi vandamál sjávarbyggða í gegnum landbúnað eða sjávarútveg. Ég er hins vegar ósammála honum um það og skoðun mín er sú að nýjar greinar þurfi til að bæta stöðu þeirra byggða sem veikastar standa og ég mótmæli því að vandamálið sé fyrst og fremst fiskveiðistjórnarkerfið. Það er mjög mikil einföldun þegar hv. þingmenn sem ekki hafa nokkur úrræði halda því fram að þetta sé allt saman fiskveiðistjórnarkerfinu að kenna. Þetta er nokkuð sem við heyrum oft hér á Alþingi og er í sjálfu sér þægileg afsökun og þægileg skýring fyrir þá sem ekki hafa skýringar og ekki hafa tillögur, en hún gengur ekki upp og þetta sjáum við t.d. í sambandi við þá erfiðleika sem núna, vonandi tímabundið, standa yfir í Vestmannaeyjum. Einn hv. þm. talar nánast alltaf um að stefna ríkisstjórnarinnar í byggðamálum sé eyðibyggðastefna þegar hann stígur hér í stól.

Eyðibyggðastefna, já.

Þetta er ósanngjarnt og ómálefnalegt og ætti ekki að heyrast á hv. Alþingi. Einn hv. þm. talar um að búið sé að úthluta nógu lengi. Það er búið að úthluta nógu lengi. Vita þessir hv. þm. ekki hvað rekstraröryggi er? Eða öryggi í rekstri sjávarútvegsfyrirtækja og útgerða? Það er ótrúlegt að hv. þm. leyfi sér að skauta svona yfir sviðið 

Herra forseti. Ég leyfi mér að beina spurningum til hæstv. landbrh. varðandi reglur Evrópusambandsins um viðskipti með dýraafurðir og hvernig þeim hefur verið beitt hér og öðrum reglum um innflutning á landbúnaðarvörum. Þegar Ísland gerðist aðili að Evrópska efnahagssvæðinu fékk það góðu heilli undanþágu frá I. viðauka sem fylgdi með samningnum sem fjallar um verndun og heilbrigði dýra og plantna. Sá kafli fjallaði einmitt um verslun og markaðssetningu á dýraafurðum. Ef Ísland hefði nú gerst aðili að þessum hluta samningsins yrðum við að hlíta sömu reglum og áhættumati og ESB-löndin gera innbyrðis, eða svipað og Norðmenn gerðu, en innan Evrópusambandsins er verslun með dýraafurðir að öðru jöfnu frjáls. Samkvæmt þeim samningi sem gerður var um þessa undanþágu átti að taka upp og endurskoða þessa undanþágu á árinu 2000. Ég leyfi mér því að spyrja hæstv. ráðherra: Mun ráðherra áfram standa gegn því að teknar verði upp reglur Evrópusambandsins varðandi heilbrigði dýra og plantna sem undanþága fékkst frá þegar EES-samningurinn var samþykktur og koma fram í I. viðauka við hann? Í framhaldi af því spyr ég einnig: Hver fer með þessa endurskoðun samningsins af hálfu íslenskra stjórnvalda? Er það hæstv. landbrh.? Herra forseti. Viðbrögð landbrn. við innflutningi á írsku nautalundunum fyrir áramótin og umræðan sem fylgdi í kjölfarið virtist benda til þess að nú þegar væri unnið samkvæmt reglum eins og við værum þegar orðnir aðilar að Evrópusambandinu og hefðum gert innri reglur Evrópusambandsins um verslun og markaðssetningu á dýraafurðum að okkar. En svo er alls ekki, herra forseti, eins og ég hef bent á. Því vil ég leyfa mér að spyrja hæstv. ráðherra: Er það mat ráðherra að Íslendingum beri nú þegar að fara að áliti og niðurstöðum vísindanefndar Evrópusambandsins við áhættumat í viðskiptum og við markaðssetningu á lifandi dýrum og dýraafurðum frá ríkjum þess? Herra forseti. Fjölmörg ríki hafa þegar bannað innflutning á nautgripaafurðum frá mörgum löndum. Því spyr ég: Hvers vegna bannar ráðherra ekki nú þegar innflutning nautgripaafurða frá Evrópusambandinu vegna hættu á kúariðusmiti og fylgir þannig fordæmi fjölmargra annarra ríkja, t.d. Bandaríkjanna, Kanada, Ástralíu, Nýja-Sjálands og Japans, sem eins og Ísland eiga aðild að Alþjóðaviðskiptastofnuninni? Við Íslendingar ættum að geta fylgt fordæmi þeirra.

Hæstv. forseti. Svar mitt við fyrstu spurningu hv. þm. er þetta: Við endurskoðun EES-samnings um heilbrigði dýra og plantna, sem fram fór árið 1995, var ákveðið að þær undanþágur sem Ísland hafði frá samningnum skyldu teknar til endurskoðunar árið 2000. Sú endurskoðunarvinna er þegar hafin og var fyrsti fundur aðila haldinn í nóvember sl. Ríkisstjórnin hefur ákveðið að leggja áherslu á óbreyttar samningsskuldbindingar eins og þær eru nú í I. viðauka og var sú stefna kynnt á fundinum af hálfu minna manna. Ég ræddi þetta mál í ríkisstjórn og þess vegna er landbrn. þarna í hlutverki sínu. Sá sem hér stendur mun áfram standa gegn því að teknar verði upp reglur Evrópusambandsins svo þetta sé sett á skýrt mannamál. Hv. þm. lætur kannski í sumum atriðum liggja að hlutum sem eiga sér ekki stoð í raunveruleikanum eins og að menn séu farnir að vinna eftir innri reglum Evrópusambandsins. Við gerum það ekki, við vinnum á þeim grunni sem samningurinn byggir á. Hitt er auðvitað ljóst mál að utanrrn. og utanríkisþjónustan kemur að öllum þessum málum eins og hv. þm. þekkir. Svar við annarri spurningu: Ísland er ekki skuldbundið til að fara eftir áliti og/eða niðurstöðum vísindanefndar Evrópusambandsins við áhættuna í viðskiptum og markaðssetningu á lifandi dýrum og dýraafurðum nema hvað varðar fisk og fiskafurðir þar sem er ekki um samningsbundin atriði að ræða. Íslendingar hafa strangari reglur en flest önnur ríki að því er lýtur að innflutningi og viðskiptum með dýr og dýraafurðir sem kemur m.a. til af góðri stöðu sjúkdóma og einangrunar landsins. Þegar innflutningur á sér stað er stuðst við bestu vísindalegar upplýsingar sem tiltækar eru, t.d. í sérfræðiskýrslum og álitsgerðum alþjóðastofnana, svo sem WHO, Alþjóðaheilbrigðisstofnunarinnar, OIE, Alþjóðaheilbrigðisstofnunar dýra, CODEX, gagnagrunns eða áhættumats einstakra ríkja. Þannig er þessi vinna unnin á grundvelli samningsins. Svar við þriðju spurningu: Samkvæmt 10. gr. laga nr. 25/1993, um dýrasjúkdóma og varnir gegn þeim, er innflutningur ýmissa hrárra landbúnaðarafurða bannaður. Landbrh. er hins vegar heimilt að leyfa innflutning á þar til greindum vörum að fengnum meðmælum yfirdýralæknis enda þykir sannað að ekki berist smitefni með þeim er valda dýrasjúkdómum. Meginreglan hérlendis er því bann og er innflutningur undantekning að mjög ströngum skilyrðum uppfylltum. Ég hef margsinnis rakið það hér í þessum stól og gerði það síðast í gær að vinnubrögð okkar í þessu eru auðvitað mjög vönduð. Við erum með þrengsta nálaraugað og stöndum öðruvísi að en aðrar þjóðir og nú eru sumar þjóðir að leita eftir því að fara að eins og Íslendingar. Í spurningunni er gert ráð fyrir að innflutningsbönn nokkurra samningsaðila Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar séu fortakslaus. Svo er ekki í öllum tilfellum. Opnara innflutningsfyrirkomulag þessara ríkja hefur kallað á bráðabirgðaviðbrögð af þeirra hálfu. Þjóðir á borð við Nýja-Sjáland, sem hafa ekki minni hagsmuna að gæta í sjúkdómavörnum en Ísland, hafa nú kosið að taka upp til bráðabirgða sem meginreglu það fyrirkomulag sem ríkir hér. Athygli er vakin á því að Rússland er ekki aðili að Alþjóðaviðskiptastofnuninni eins og kom fram í máli eða fyrirspurn hv. þm. Margar þjóðir vilja nú fara hina íslensku sérleið, að þurfa ekki að flytja inn kjöt í heilum og hálfum skrokkum eins og rakið hefur verið. Ríkisstjórn Íslands hefur nú skipað tvo óháða starfshópa til að gera úttekt á: Annars vegar hugsanlegri hættu sem neytendum stafar af neyslu á vörum sem innihalda innflutt nautakjöt eða nautakjötsafurðir. Hins vegar lögum, reglum og alþjóðlegum skuldbindingum Íslands sem snúa að innflutningi matvæla. Gert er ráð fyrir að niðurstöður þessarar úttektar liggi fyrir um næstu mánaðamót og munu aðgerðir landbrn. taka mið af þeim m.a. hvað varðar hugsanlegar laga- og reglugerðarbreytingar. Satt að segja vænti ég góðs samstarfs og veit að það verður svo frá hinu háa Alþingi og ekki síst við hv. landbn. í þeirri vinnu sem ég hygg að sé fram undan.

Herra forseti. Kúariða og innflutningur matvæla hefur gefið okkur núna kærkomið tækifæri til að endurskoða allt eftirlit með innflutningi matvæla. Á Íslandi hafa sem betur fer ríkt strangar kröfur um innflutning kjöts til landsins, kröfur sem oft og tíðum hafa verið gagnrýndar. En þessar raddir eru ekki háværar í dag og nú þakka flestir fyrir hve vel hefur verið staðið að þessum málum. Með innflutningi matvæla fylgir mikil og vaxandi áhætta sem allt of margir hafa gert lítið úr. Landbúnaðurinn varðist af hörku gegn þessu og bar þau rök við sem voru réttmæt að hafa í hávegum heilbrigðissjónarmið og hollustuhætti. Nú getum við farið að eins og aðrar þjóðir, þ.e. að banna þennan innflutning og stöðva tilteknar framleiðsluaðferðir, á meðan þetta lítið er vitað um smitleiðir eins og raun ber vitni. Að lokum vil ég nefna það að við eigum heldur ekki að taka óþarfa áhættu á innflutningi á norskum fósturvísum.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. landbrh. fyrir svörin og þakka hv. þm. Drífu Hjartardóttur fyrir innlegg hennar í umræðuna. Ég fagna þeirri yfirlýsingu sem hæstv. ráðherra gaf. Ég leit svo á að það væri vilji og ákvörðun ríkisstjórnarinnar að Ísland muni áfram standa utan við aðild að I. viðauka við Evrópusambandssamninginn þar sem kveðið er á um heilbrigði dýra og plantna. Ég vona að ég hafi skilið það rétt að við munum gera það áfram. Ég vil þó í framhaldi af því, herra forseti, spyrja hæstv. ráðherra hvernig hann líti á þá verslun og viðskipti við einstök lönd Evrópusambandsins. Eins og við vitum eru Evrópusambandslöndin ein heild í viðskiptalegu tilliti og þau mega ekki beita takmörkunum innbyrðis nema að mjög takmörkuðu leyti og með allt öðrum hætti en þriðja ríki, eins og Ísland sem ekki á aðild, getur beitt gagnvart þeim. Hins vegar hafa önnur ríki verið að takmarka aðkomu að mörkuðum sínum, að líta á Evrópusambandslöndin sem heild, vegna þess að þeir telja að þau séu öll jafnhættuleg vegna þessara fríu viðskipta þar á milli. Ég vildi árétta, herra forseti, að ég vil að skýr svör komi frá hæstv. ráðherra hvort ekki megi skilja orð hans svo að litið sé á Evrópusambandslöndin sem eina heild í þessu viðskiptalega tilliti en þau ekki flokkuð eitt og eitt sem gengur náttúrlega ekki samkvæmt viðskiptareglum þeirra.

Hæstv. forseti. Ég vil segja að auðvitað verðum við að ræða þetta mál af fullri gætni. Við höfum verið að takast á um viðskiptamál í haust, eldheitt pólitískt mál --- beinamjöl. Við erum að beita þar vísindalegum rökum til að sannfæra menn. Það var mikil pólitík í þeim málum og viðskipahagsmunir sem blossa upp. Ég veit að þegar ég tala úr þessum ræðustól þá er auðvitað fylgst með því hvernig landbrh. talar um virðulegar þjóðir í útlöndum sem við eigum mikil og mikilvæg samskipti við. Auðvitað verðum við að fara með fullri gætni í öllum þessum málum. Sé ég nú að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon félagi minn kinkar kolli  Ég veit ekki hvort ég hef rétt til að segja að Evrópa eigi öll við sömu vandamál að stríða og stærstu ríki hennar. Ég ætla ekki að leyfa mér það. Ég hef mikla samúð með bændum í stærri ríkjum Evrópu og örlögum þeirra upp á síðkastið. Auðvitað lofa ég og þakka, eins og hv. þm. Drífa Hjartardóttir, fyrir það hversu gætnir við Íslendingar höfum verið í okkar málum, höfum varið okkar landbúnað og stöndum nú með sterkan landbúnað. Ég leyfi mér líka við þessa umræðu að fagna þeirri miklu ábyrgð sem verslunin sýnir. Þegar á reynir er þessi litla íslenska þjóð eins og lítil fjölskylda. Hún er það í þessum málum og allir vilja sýna varúð. Við skulum nýta okkur stöðu okkar og þakka fyrir ástand þessara mála í okkar litla og góða samfélagi.

Herra forseti. Við grunnskólann í Stykkishólmi hefur verið boðið upp á kennslu á fyrsta námsári á framhaldsskólastigi undanfarin ár. Ég vil í upphafi máls míns leggja áherslu á mikilvægi þess að nemendur geti stundað nám sitt sem lengst í heimabyggð, a.m.k. til 18 ára aldurs. Almenn krafa fólks til fjölskyldulífs með börnum sínum hefur verið ítrekuð í nýjum lögum um hækkun sjálfræðisaldurs. Hækkun menntunarstigs og aukið námsframboð í heimabyggð er eitt brýnasta búsetumál hinna dreifðu byggða. Benda má á að í framhaldsskólum er meira brottfall nemenda af svæðum þar sem ekki eru starfandi framhaldsskólar. Eins stundar lægra hlutfall þeirra framhaldsnám, svo ekki sé minnst á stóraukinn kostnað fyrir þá sem þurfa að sækja nám fjarri heimabyggð. Hækkun framlaga til jöfnunar á námskostnaði er spor í áttina en jafnar þann kostnað engan veginn. Eins og ég sagði áðan, herra forseti, hefur í allmörg ár verið starfræktur 1. bekkur framhaldsdeildar við grunnskólann í Stykkishólmi frá Fjölbrautaskóla Vesturlands á Akranesi. Síðasta vor vildi meginþorri nemenda á fyrsta ári fá að halda áfram í Stykkishólmi og taka þar annað ár. Foreldrar þessara barna sendu um það erindi til menntmrh. að starfræktur yrði 2. bekkur framhaldsskóla í vetur en við því gat hæstv. menntrh. ekki orðið. Nú háttar svo til að í 1. bekk framhaldsdeildar í Stykkishólmi eru um 25 nemendur og í 10. bekk grunnskólans eru einnig um 25 nemendur. Það yrði mikill styrkur fyrir Stykkishólm og nágrenni ef tekin yrði ákvörðun um að starfrækja þar bæði fyrsta og annað námsár framhaldsskóla. Með aukinni tækni í fjarnámi og fjarkennslu ætti að vera hægt að styrkja þessa kennslu og gera hana samkeppnishæfa. Gagnvart nemendum sem nú eru að taka ákvörðun fyrir næstu ár er mikilvægt að ákvörðun um þetta verði tekin sem fyrst. Því leyfi ég mér, herra forseti, að spyrja hæstv. menntmrh.: Með hvaða rökum hafnaði menntmrh. beiðni sem kom frá heimafólki á síðasta ári um að boðið yrði upp á hefðbundið nám á öðru ári framhaldsskóla við framhaldsdeild í Stykkishólmi skólaárið 2000--2001? Það er mikilvægt, herra forseti, að rökin fyrir því komi í ljós þannig að hægt sé að vinna að því að bæta úr því sem á kann að hafa vantað. Í öðru lagi, herra forseti: Mun ráðherra samþykkja og stuðla að því að bæði fyrsta og annað námsár framhaldsskóla verði starfrækt við framhaldsdeild í Stykkishólmi skólaárið 2001--2002? Ég ítreka það, herra forseti, að það er afar mikilvægt að bæði vilji og styrkur menntmrh. komi þarna að og að svör við þessu fáist sem allra fyrst svo nemendur og starfsfólk geti búið sig undir að takast á við verkefnið.

Herra forseti. Spurt er: ,,Hvers vegna hafnaði ráðherra beiðni frá heimafólki í Stykkishólmi á sl. ári um að boðið væri upp á hefðbundið nám á öðru ári framhaldsskóla við framhaldsdeild í Stykkishólmi skólaárið 2000--2001?`` Svarið er þetta: Tildrög málsins má rekja til bréfs sem menntmrh. var sent hinn 31. maí á sl. ári fyrir hönd foreldra barna í framhaldsskólanámi í Stykkishólmi þar sem óskað var eftir því að ráðuneytið heimilaði kennslu í framhalds\-áföngum átta námsgreina á öðru ári framhaldsskólastigsins, alls 11 áföngum, veturinn 2000--2001. Ítarlega var fjallað um málið innan menntmrn. og m.a. var haldinn fundur með fulltrúum foreldra, rætt við skólameistara Fjölbrautaskóla Vesturlands á Akranesi og bæjarstjóra í Stykkishólmi um málið. Af hálfu ráðuneytisins var málið metið á faglegum og rekstrarlegum forsendum með hliðsjón af meginsjónarmiðum varðandi réttindi til náms, auk þess sem litið var til gæða og inntaks námsins. Jafnrétti til náms felst m.a. í því að allir nemendur eigi kost á þeirri kennslu sem skólar leitast við að tryggja nemendum og kveðið er á um í námskrá. Á framhaldsskólastigi eru gerðar ríkari kröfur til inntaks í námi og fjölbreytni en unnt virtist að uppfylla í þágu annars árs nema í Stykkishólmi. Fyrirhugað námsframboð í Stykkishólmi var eingöngu bóknám og ekki stóð til að nýta kosti nýrrar námskrár, fjarkennslu eða annars þess sem jafnöldrum viðkomandi nemenda stendur almennt til boða í skólum á framhaldsskólastigi. Ráðuneytið taldi ekki unnt að heimila nýtt námsframboð á framhaldsskólastigi nema þessir kostir byðust nemendum. Einnig ber að líta til þess að af 10 kennurum framhaldsdeildanna í Stykkishólmi og Ólafsvík, samkvæmt skrá Fjölbrautaskólans á Akranesi yfir starfsfólk á vorönn 2000, voru fjórir kennarar með kennsluréttindi á framhaldsskólastigi, þar af tveir í þeim greinum sem til stóð að kenna umræddum nemendum. Niðurstaða ráðuneytisins var sú að faglega væri ekki hægt að rökstyðja að haldið yrði úti námi á öðru ári framhaldsdeildarinnar í Stykkishólmi án þess að réttindakennarar á framhaldsskólastigi væru fleiri. Enn fremur komst ráðuneytið að þeirri niðurstöðu að rekstrarforsendur annars árs framhaldsdeildar í Stykkishólmi væru veikar þar eð um var að ræða rúmlega sex nemendur að meðaltali í hópi áfanga en almennar forsendur skólakerfisins gera ráð fyrir 18--19 nemendum að meðaltali í slíkum bóklegum áföngum. Að mati forsvarsmanna Fjölbrautaskóla Vesturlands á Akranesi hefur rekstur framhaldsskóladeildar í Stykkishólmi og Ólafsvík verið mjög íþyngjandi fyrir skólann undanfarin ár og vart á þá örðugleika bætandi nema rekstrarforsendur eininganna breytist að mati ráðuneytisins. Menntmrn. taldi í ljósi ofangreindra atriða að viðkomandi nemendum mundi ekki bjóðast það jafnrétti til náms sem ráðuneytið leitast almennt við að tryggja nemendum íslenskra framhaldsskóla og sá ráðuneytið sér ekki fært að verða við beiðninni án frekari undirbúnings og könnunar. Þá er spurt: ,,Mun ráðherra samþykkja og stuðla að því að bæði fyrsta og annað námsár framhaldsskóla verði starfrækt við framhaldsdeild í Stykkishólmi skólaárið 2001--2002?`` Svarið er þetta: Miðað við óbreyttar faglegar og rekstrarlegar forsendur framhaldsdeildarinnar í Stykkishólmi sér menntmrn. sér ekki fært að viðurkenna rekstur annars árs framhaldsdeildarinnar í Stykkishólmi enda hafi ekkert breyst frá því niðurstaða fékkst í málinu á síðasta ári. Í þessu sambandi vill ráðuneytið árétta að það hefur unnið að tilraunaverkefni með fjarkennslu á framhaldsskólastigi í Grundarfirði. Telur ráðuneytið að þróun framhaldsnáms í Stykkishólmi eigi að taka mið af þeim nýju tækifærum sem upplýsingatæknin veitir og að þróun framhaldsnáms með fjarkennslusniði gæti komið á móts við óskir um framboð á frekara námi á framhaldsskólastigi í Stykkishólmi sem uppfyllti faglegar kröfur ráðuneytisins um námsframboð og kennsluþætti sem gerðar eru til náms á öðru ári framhaldsskóla. Þá hafa farið fram viðræður milli fulltrúa ráðuneytisins og Snæfellinga um nýjan framhaldsskóla á Snæfellsnesi. Menntmrn. sér því mikla annmarka á því að unnt sé að tryggja nemendum viðunandi framhaldsmenntun á öðru námsári í Stykkishólmi.

Hæstv. forseti. Hæstv. menntmrh. nefndi í lok ræðu sinnar að viðræður hefðu farið fram um stofnun framhaldsskóla á Snæfellsnesi. Ég vil að fram komi að ég tel að að því máli sé unnið af miklum áhuga á svæðinu. Menntmrn. og hæstv. menntmrh. hafa tekið jákvætt óskum um að skoða þetta mál í alvöru. Það eru miklar vonir bundnar við að út úr því komi skóli sem geri fólki á svæðinu kleift að stunda nám á framhaldsskólastigi á þessu svæði öllu. Það er ekki vafi á því að þar er á ferðinni besta lausnin, ef mönnum tekst að koma saman skóla fyrir þetta svæði. Vegna fámennisins styrkja menn það helst með því að ná þessu saman í Grundarfirði. Ég tel að þar sé lausn sem menn ættu að vinna að af fullum krafti.

Herra forseti. Ég vil að öllum sé ljóst að það er menntmrh. sem ber ábyrgð á framhaldsskólastiginu þannig að vilji og hans og áhugi ræður þar náttúrlega afar miklu. Mér finnast þau rök sem hann færði hér fyrir því að ekki væri hægt að koma á 2. bekk við framhaldsdeildina í Stykkishólmi ekki haldbær. Þetta er alltaf spurning um fjármagn en það er líka dýrt fyrir byggðarlagið að senda nemendur heiman frá sér og þar spilar inn í spurningin um jafnrétti til náms eins og hæstv. ráðherra vék reyndar að. Ég vil líka víkja að þeirri hugmynd um að stofna framhaldsskóla á Snæfellsnesi. Ég tel það afar góða hugmynd og sjálfsagt að vinna að henni en það mun taka nokkur ár og ekki koma til móts við þarfir unga fólksins sem nú er í Stykkishólmi. Ég bendi á að þarna er góður hópur, milli 20 og 30 nemendur sem vilja væntanlega vera áfram. Það yrði geysilegur styrkur, bæði fyrir þennan hóp og fyrir byggðarlagið að koma á þessu námi. Ég skora því á hæstv. menntmrh. að láta það ekki vera sitt lokasvar að hafna þessu næsta vetur heldur skoði hann málið með það að markmiði að það takist að koma á slíku námi. Að mínu viti þarf að nálgast málið þannig og það fyrr en seinna. Ég skora á hæstv. ráðherra að beita áhrifum sínum og ábyrgð í þá veru.

Herra forseti. Það kemur ekki á óvart að hv. þm. Jón Bjarnason sé ósammála mér um þetta. Hins vegar lagði ég fagleg sjónarmið til grundvallar í svari mínu. Það var alveg ljóst og kemur fram í svarinu, ef hv. þm. hefur hlustað á það sem ég sagði, að námið hefði dreifst um of. Það nám var ekki í boði, að okkar mati, sem fullnægði þeim kröfum sem gerðar eru samkvæmt námskrá  Varðandi það sem hins vegar hefur gerst í framhaldsskólamálum á Snæfellsnesi þá sótti ég þar fund 11. nóv. og þar voru þau mál rædd af einurð og hreinskilni. Ég bíð eftir því að heyra frekar frá Snæfellingum um það mál og tel, eins og hv. þm. Jóhann Ársælsson, að það sé mun skynsamlegra að beita kröftunum að slíkri lausn frekar en að dreifa þeim eins og hv. þm. Jón Bjarnason telur skynsamlegast.

Virðulegi forseti. Ég er hér með fsp. til fjmrh. um Fasteignamat ríkisins og Landskrá fasteigna. Með ákvörðun um stofnun Landskrár fasteigna ákvað Alþingi að Landskráin skyldi vera á skrifstofu Fasteignamats ríkisins á Akureyri. Í umræðunni um málið kom fram yfirlýsing hæstv. fjmrh. um að svo skyldi vera. Nú hef ég upplýsingar frá Fasteignamati ríkisins á Akureyri um að enginn undirbúningur sé í gangi þó að áform hafi verið um að Landskráin ætti að taka til starfa við þá stofnun um áramótin. Þess vegna vil ég, virðulegur forseti, spyrja hæstv. fjmrh.: 1. Hversu marga nýja starfsmenn hefur Fasteignamat ríkisins ráðið sl. 18 mánuði og hvar á landinu starfa þeir? Ég hef upplýsingar um það að vegna vinnunnar að undirbúningi við stofnun Landskrár fasteigna hafi þegar verið ráðnir starfsmenn. Gott væri að fá svör við því hvort þær upplýsingar séu rangar eða hvort þegar sé byrjað að ráða starfsmenn og hvar þeir séu þá við störf. 2. Hefur ráðherra áminnt forstjóra Fasteignamats ríkisins fyrir að framfylgja ekki ákvörðun Alþingis og vilja ráðherra um að Landskrá fasteigna verði á skrifstofu stofnunarinnar á Akureyri? 3. Hverju sætir að undirbúningur starfrækslu Landskrárinnar fer að engu leyti fram norðan heiða? Eins og kom fram hjá mér fyrr þá er mér ekki kunnugt um það, það hefur þá gerst á allra síðustu dögum, að nokkur vinna væri í gangi varðandi undirbúning að Landskrá fasteigna á Akueyri. Í 4. lagi, vegna þess að fyrir liggur vilji Alþingis um málið og fyrir liggur yfirlýsing og vilji hæstv. fjmrh. um málið: Hvenær er þess að vænta að starfsemi Landskrárinnar hefjist á Akureyri?

Herra forseti. Í tilefni af þessari fyrirspurn vil ég rifja stuttlega upp aðdraganda málsins. Á síðasta þingi voru samþykkt þrenn lög varðandi Landskrá fasteigna sem tóku öll gildi nú um áramótin. Landskrá fasteigna er ein skrá fyrir mörg stjórnvöld, einkum sýslumannsembætti, sveitarfélög og Fasteignamat ríkisins sem er skráarhaldarinn. Í skránni verða upplýsingar um fasteignaeigendur sem stjórnvöld þurfa að varðveita til að vernda hagsmuni, réttindi og skyldur. Hugbúnaður Landskrár fasteigna varð til með samruna skráa Fasteignamats ríkisins og þinglýsingarkerfis sem dómsmrn. þróaði. Sjálf skráin myndast síðan á fjórum árum með því að sýslumannsembættin færa upplýsingar úr þinglýsingabókum í skrána, eign fyrir eign, en þar eru fyrir upplýsingar úr fasteignaskrá Fasteignamatsins. Í greinargerð með frv. að lögum varðandi Landskrá fasteigna voru gefin fyrirheit um aukna starfsemi Fasteignamats ríkisins á Akureyri. Fyrirheitin voru að tölvukerfi sem heldur skrána yrði rekið á umdæmisskrifstofu stofnunarinnar á Akureyri og notendur skráarinnar væru þjónustaðir þaðan. Sá fyrirvari var gerður að gagnaflutningur væri hraðvirkur og öruggur. Í umræðum á Alþingi kom einnig fram að til greina kæmi að fela einkaaðilum þar í bæ að reka tölvukerfið en slíkt yrði metið þegar málið kæmist lengra á rekspöl. Þetta kom einnig fram í umræðum sem fram fóru á Alþingi í haust. Markvisst er unnið að fullnustu þessara fyrirheita. Greining stendur yfir á möguleikum við rekstur skráarinnar svo sem varðandi búnað, rekstrarfyrirkomulag og útboðsmöguleika og einnig varðandi gagnaflutning og öryggismál, en skráin krefst mikillar bandvíddar og flutningsgetu til að svartími og viðmót verði viðunandi. Greiningunni verður væntanlega lokið fyrir páska og í kjölfar hennar kemur ákvarðanataka um þá leið sem valin verður og henni verður síðan hrint í framkvæmd. Fyrirhuguð þjónusta við notendur greinist einkum í þrennt: Upplýsingagjöf, aðgangsstýringu og tækniþjónustu. Áformað er að upplýsingagjöf í síma úr skránni hefjist á umdæmisskrifunni á næstu vikum. Aðgangsstýring og tækniþjónusta við notendur hefst svo eðli máls samkvæmt á sama tíma og rekstur gagnasafnsins. Mun ég þá snúa mér að spurningum þingmannsins. 1. Frá og með ágúst 1999 til janúarloka 2001 réðust níu starfsmenn til Fasteignamats ríkisins. Á sama tíma létu sjö starfsmenn af störfum. Hinir nýju starfsmenn starfa í höfuðstöðvum stofnunarinnar í Reykjavík, en þar létu sex af störfum og einn lét af störfum á umdæmisskrifstofu stofnunarinnar í Borgarnesi. Skipting þessara starfsmanna er sem hér segir: Fimm matsmenn voru ráðnir, en tveir létu af störfum. Þrír stjórnendur voru ráðnir, en tveir létu af störfum. Einn sérfræðingur var ráðinn, en tveir létu af störfum. Einn lét af störfum í almennri þjónustu og enginn var ráðinn í hans stað. 2. Forstjóri Fasteignamats ríkisins hefur unnið ötullega að því að framfylgja markaðri stefnu um uppbyggingu á Akureyri í tengslum við Landskrá fasteigna. Ég vil minna á að í skýrslu sem Atvinnuþróunarfélag Eyjafjarðar gaf út í maí á síðasta ári um úttekt á möguleikum Eyjafjarðarsvæðisins í fjar- og gagnavinnslu kom fram sú skoðun að landsbyggðin væri hvorki tæknilega né kostnaðarlega samkeppnishæf við fyrirtæki á höfuðborgarsvæðinu í fjar- og gagnavinnslu. Sem betur fer breytast aðstæður í fjarskiptum ört og vonandi er þessi níu mánaða gamla skýrsla orðin úrelt að þessu leyti. Ég vil einnig minna á að það er starfsskylda þeirra sem fara með málefni slíkrar grundvallarskrár sem Landskrá fasteigna er að taka enga áhættu varðandi öryggi, tæknimál og rekstur. Slík viðhorf til skráarhalds komu m.a. glöggt fram er við ræddum á hinu háa Alþingi um frv. um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga og miðlægan gagnagrunn á heilbrigðissviði. Allt tal um að áminna forstjórann er gjörsamlega tilefnislaust og fullkomlega út í hött því maðurinn vinnur nákvæmlega samkvæmt markaðri stefnu í þessu efni. Mér er reyndar kunnugt um það að hann hefur persónulega sýnt þessu máli mikinn áhuga og gert það í verki. 3. Daglegur undirbúningur að rekstri Landskrár fasteigna á Akureyri er í höndum forstjóra og framkvæmdastjóra Fasteignamats ríkisins í samráði við fjmrn. Aðsetur þeirra er í höfuðstöðvum stofnunarinnar í Reykjavík. Stefnumótun og undirbúningur fer því einkum fram þar. Það gefur augaleið að ekki er grundvöllur til að ráða starfsmenn á Akureyri vegna Landskrár fasteigna fyrr en ákveðið hefur verið með rekstrarfyrirkomulag skrárinnar. 4. Upplýsingaþjónusta í síma úr Landskrá fasteigna mun geta hafist á umdæmisskrifstofunni á Akureyri á næstu vikum. Í apríl munu liggja fyrir greinargerðir um valkosti og möguleika varðandi gagnaflutningana. Í framhaldi af því hefjast framkvæmdir. Ef ekkert óvænt kemur upp á má vænta þess að fyrir árslok hafi tekist að koma í framkvæmd þeim fyrirheitum sem gefin hafa verið um þessi efni. Herra forseti. Ég vænti þess að þetta skýri málið. Engin stefnubreyting hefur orðið af minni hálfu eða fjmrn. eða Fasteignamatsins í þessu efni. Staðið verður við allt sem gefið hefur verið fyrirheit um í þessu efni varðandi Akureyri.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. fjmrh. fyrir þær skýringar sem hann hefur gefið hér. Hér er um afar mikilsvert mál að ræða. Þetta er eflaust stærsta fjarvinnsluverkefni sem er verið að vinna að að koma upp úti á landi. Þeir möguleikar sem fjarvinnsluverkefnið gefur í sambandi við hugbúnaðarstarfsemi á Akureyri eru mjög miklir. Þess vegna er óhjákvæmilegt að líta á þessa starfsemi, þ.e. Landskrá fasteigna sem staðsett verður á Akureyri, öðruvísi en í samhengi við aðra uppbyggingu á möguleikum til hugbúnaðarstarfsemi á Akureyri og þá ekki síst í tengsum við háskólann og það umhverfi til atvinnuppbyggingar sem háskólinn er að búa til.

Herra forseti. Ég fagna því að þetta mál er tekið hér upp vegna þess að ástæða var til. Menn höfðu bundið vonir við það í ljósi þess hversu afdráttarlaus fyrirheit höfðu verið gefin í þessu máli um að þessi starfsemi tæki til starfa af fullum krafti á Akureyri núna um síðustu áramót en svo er ekki og um það leyti eða í aðdraganda áramótanna bólaði lítið á því að málin væru að komast á hreyfingu og norðan heiða vissu menn lítið hvað væri á ferðinni. En nú skilst mér, og það er vissulega vel, að það rofi til í málinu og því sé lofað að þetta fari af stað eins og til var ætlast á sínum tíma núna innan skamms. Það er vissulega vel og ber að fagna því enda hefði í þessu tilviki verið óvenjuerfitt að sætta sig við að málin lentu í einhverri útideyfu hjá mönnum þegar allar forsendur voru til staðar til að láta þó eitthvað gerast í þessum efnum að byggja upp starfsemi sem er prýðilega staðsett á landsbyggðinni og gera það af myndarskap. Þannig að það er gott ef horfir til betri tíðar í þessu efni.

Virðulegi forseti. Ég vil bara byrja á því að taka undir með síðasta ræðumanni, hv. 3. þm. Norðurl. e., og hv. þm. Tómasi Inga Olrich. Það er ánægjulegt að fá þau svör frá hæstv. fjmrh. að undirbúningur sé í fullum gangi. En ég vil hnýta því aftan í að ég tel að það hefði verið heppilegra fyrir málið að starfsmaður hefði komið þegar að undirbúningnum á Akureyri frá áramótum vegna þess að mér er kunnugt um að bara í byggingunni þar sem Fasteignamat ríkisins er rekið núna vinna líklega um 30 manns sem eru við hugbúnaðarstörf og þar eru rekin myndarleg fyrirtæki. Maður hefði því ímyndað sér að heimamenn eða starfskraftar sem duga ágætlega fyrir stórfyrirtæki og stofnanir hefðu getað verið með í þeirri vinnu og kannski eytt tortryggni um það að einhver seinagangur væri í gangi og menn ætluðu að draga lappirnar í þessu máli. En enn og aftur lýsi ég ánægju minni með svör hæstv. ráðherra og við vonum að það gangi greiðlega fyrir sig að Landskrá fasteigna taki til starfa í höfuðstað Norðurlands.

Herra forseti. Ég vil lýsa ánægju með þær undirtektir sem svör mín hafa fengið. Þetta er í annað sinn á þessu þingi sem við ræðum þessi mál og ljóst er að þingið fylgist vel með því að staðið verði við gefin fyrirheit í þessu máli og það er bara fínt. Mjög fínt. Það er hins vegar ekki þannig að þessi landskrá hafi verið fullbúin um áramótin. Eins og ég sagði áðan tekur nokkur ár að koma henni upp. En það er verið að undirbúa það að þetta geti allt saman hafist. Annaðhvort verður tölvubúnaðurinn settur inn á umdæmisskrifstofu Fasteignamatsins á Akureyri eða samið verður við einhvern aðila þar í bæ um að taka þetta að sér sem hefur burði og bolmagn til þess. Það er aðeins meira en að segja það vegna þess að þetta er eitt stærsta gagnasafn sem búið hefur verið til á Íslandi, kannski fyrir utan það sem bankarnir eru með og Skýrr. En þetta er a.m.k. langsamlega stærsta tölvuverkefni sem hefur verið talað um að setja niður úti á landi. Það þarf því að vanda þetta verk mjög vel. Það er líka mikilvægt að þokkalegur friður sé um þetta. Ég vil taka fram að t.d. starfsmenn Fasteignamatsins í Reykjavík hafa alls ekki haft horn í síðu þess að flytja þetta verkefni norður í land, þvert á móti, alls ekki mælt gegn því. Ég vil svo bæta því við að lokum til að undirstrika enn þá alvöru sem er í málinu, að bæjarstjórinn á Akureyri hefur verið skipaður í stjórn Fasteignamatsins af mér. Það ættu því að vera hæg heimatök fyrir áhugamenn um málið þar á bæ að fylgjast með framgangi málsins. Hann var tilnefndur til mín af Sambandi sveitarfélaga og mér var það alveg sérstök ánægja að skipa hann í stjórn Fasteignamatsins.