Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um erfðafjárskatt, 269. máli á þskj. 833. Þetta frv. hefur fengið afgreiðslu í Nd. með tiltölulega litlum breytingum. Gildandi lög um erfðafjárskatt eru frá árinu 1921 og hafa litlar breytingar verið á þeim gerðar. Í þeim er kveðið svo á að erfðafjárskattur skuli greiddur í ríkissjóð eins og verið hafði skv. fyrri lögum um sama efni. Hélst sú skipan til ársins 1952, en þá voru sett lög um ráðstöfun erfðafjárskatts og erfðafjár ríkissjóðs til vinnuheimila. Skv. þeim lögum skyldi þetta fé renna í sérstakan sjóð og tekjum hans varið til lána og styrkveitinga til að koma upp vinnuheimilum og öðrum stofnunum fyrir öryrkja og gamalmenni, í því skyni að starfsgeta þeirra komi að sem fyllstum notum, eins og þar segir. Lögunum nr. 30/ 1921, um erfðafjárskatt, var síðan breytt 1972 og 1978. Aðalefni þeirra breytinga var fólgið í breytingu á skattstigum til samræmis við þróun í verðlagsmálum. Það má því segja að gildandi reglur um álagningu erfðafjárskatts hafi verið óbreyttar í aðalatriðum um rúmlega 60 ára skeið. Á þessum tíma hafa að sjálfsögðu orðið miklar og margvíslegar breytingar í þjóðfélaginu og skoðanir manna og viðhorf nú að ýmsu leyti með öðrum hætti en var þegar lögin voru upphaflega sett. Því þótti full þörf á að endurskoða löggjöfina um erfðafjárskatt. Það varð að ráði að fela Ragnari Halldóri Hall borgarfógeta að semja drög að frv. til nýrra laga um þetta efni. Þau drög voru síðan send ýmsum aðilum til umsagnar. Að þeim umsögnum fengnum endurskoðaði Ragnar Halldór Hall drögin og hafði þá m. a. samráð við 1. flm. frv. til l. um breytingu á lögum um erfðafjárskatt sem lagt var fram í Nd. Alþingis 1983. Árangur þessarar endurskoðunar er frv. það sem hér liggur fyrir. Í frv. er að finna nokkur veigamikil nýmæli og skal ég aðeins geta hinna helstu þeirra. Í 4. gr. frv. er svo kveðið á að langlífari maki arfleifanda sé undanþeginn erfðafjárskatti. Sama gildir um sambýlismann arfleifanda hafi verið um óvígða sambúð að ræða. En sambýlismaður telst sá sem stofnað hefur til óvígðrar sambúðar með persónu af gagnstæðu kyni og tekur arf eftir hana skv. arfleiðsluskrá, þar sem stöðu hans sem sambýlismanns arfleifandans er ótvírætt getið. Hér er um að ræða mikla réttarbót til handa eftirlifandi maka og þá ekki síður til handa þeim sem hafa verið í óvígðri sambúð, en það sambúðarform hefur orðið æ algengara hin síðari ár. Þá er og kveðið á um að ekki skuli greiða erfðafjárskatt af arfi sem fellur til kirkna, opinberra sjóða, líknar- og menningarstofnana eða félaga. Þessar undanþágur frá greiðslu erfðafjárskatts til eftirlifandi maka eða sambýlismanns eða annarra aðila, sem nefndir voru, gildir þó ekki um arf sem aðrir erfingjar kunna að hafa afsalað til þeirra. Viðmiðunarfjárhæðir við álagningu skattsins eru verulega hækkaðar frá því sem nú er, eða úr 12 þús. kr. í 140 þús., og skulu þær breytast hinn 1. des. ár hvert til samræmis við breytingar á vísitölu byggingarkostnaðar. Hingað til hefur þurft að gera slíkar breytingar með lögum hverju sinni. Í frv. eru sérstakar reglur um greiðslu til erfingja fyrir fram upp í arf og arf sem maður afsalar sér til annars aðila. Einnig hefur frv. að geyma ákveðnar reglur um ákvæði um gjaldstofna, en ráðh. getur sett nánari reglur um það efni og einnig getur hann með reglugerð kveðið nánar á um önnur ákvæði frv. ef að lögum verður. Frv. þetta hefur og að geyma einfaldari og skýrari reglur en nú gilda um réttarfar í málum sem varða álagningu og innheimtu erfðafjárskatts, upplýsingaskyldu, skýrslugerð o. fl. Ég hef hér í stuttu máli vakið athygli á veigamestu nýmælum þessa frv. en til frekari skýringa vísa ég að sinni til aths. sem frv. fylgja. Ég vil þó geta þess, að Fjárlaga- og hagsýslustofnun fór yfir frv. og lét í té umsögn sína. Niðurstaðan úr athugun stofnunarinnar er sú, að miðað við innheimtu erfðafjárskatts á undanförnum árum megi reikna með að þessi breyting, ef að lögum verður, geti þýtt tekjutap fyrir ríkissjóð um 11 millj. kr. Hins vegar segir þó í aths. hennar að það geti einnig komið í ljós við ýmsar lagfæringar sem á þessu kerfi verði gerðar að tapið verði ekki svona mikið, þar sem innheimtan eigi að skila sér fyrr og betur en núgildandi lög leyfa. Í sambandi við þetta mál er rétt að rifja það upp, að eins og hv. þdm. vita er Erfðafjársjóður einn af tekjustofnum Framkvæmdasjóðs fattaðra. En með þeim lögum sem nú eru í gildi er Erfðafjársjóður í raun og veru búinn að missa marks því að gert ráð er fyrir því í lögum um málefni fatlaðra að Erfðafjársjóður færist yfir til Framkvæmdasjóðs fatlaðra. Ég geri ráð fyrir því að þetta komi til umr. í Nd. Það reikna e. t. v. margir með því að tekjur Framkvæmdasjóðs fatlaðra muni rýrna við þessa tekjurýrnun af Erfðafjárskatti. Um það má deila. Hins vegar gerum við ráð fyrir, sem höfum fjallað um þetta mál, að þær tekjur sem koma af erfðafjárskatti skv. nýju lögunum renni óskiptar í Erfðafjársjóð, eða réttara sagt til Framkvæmdasjóðs fatlaðra. Ég vil láta það koma hér fram að það er alveg ljóst að gera þarf breytingu á lögunum um Framkvæmdasjóð fattaðra að því er varðar Erfðafjársjóðinn, að í staðinn fyrir tekjur af Erfðafjársjóði komi tekjur af erfðafjárskatti eða erfðafjárskattur renni til Framkvæmdasjóðs aftur. Þetta þarf að athuga fyrir næsta þing því að það er alls ekki meiningin með þessu frv. að fara að rýra þær tekjur. Hins vegar vil ég geta þess að tekjur af erfðafjárskatti hafa á undanförnum árum fyrir atbeina Alþingis og stjórnvalda verið rýrðar yfir 50% á hverju ári. Erfðafjársjóður hefur ekki fengið nema um helming af þeim tekjum sem erfðafjárskattur hefur gefið. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að ræða þetta nánar nema tilefni gefist til. Ég legg til að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og félmn.



Herra forseti. Það verður ekki efnisleg umfjöllun um þetta mál af minni hálfu nú. Ég hef kynnt mér þetta frv. og tel að margar breytingar sem í því eru séu tvímælalaust til bóta. Ýmsar verulegar réttarbætur felur það í sér einmitt til þeirra sem hafa átt undir högg að sækja varðandi erfðarétt og er full ástæða til að taka þar undir. Hér er raunar vikið að einhverjum viðkvæmustu málum í samskiptum manna sem ég þekki og þarf auðvitað að fara að öllu með gát í því efni. Það er því von að um þau í heild sinni geti orðið mikil umr. og einnig um réttmæti þessa skatts á mismunandi stigum og forsendum. Ég skal þó ekki fjölyrða um það. Það sem mér er efst í huga er einmitt það atriði sem hæstv. félmrh. kom inn á í lok sinnar ræðu, ráðstöfun þess sem til ríkissjóðs rennur. Eins og hann sagði hefur sannarlega verið tekist á og togast á um þetta á undanförnum árum. Tilhneigingin til þess að láta ríkissjóð hirða verulegan hluta af erfðafjárskattinum beint, í staðinn fyrir að hann renni til ákveðinna tiltekinna framkvæmda, hefur vissulega verið rík. Hann hefur verið tekinn í framkvæmdir sem Alþingi hefur talið svo brýnar að sjálfsagt væri að verja þeim peningum til. Eins og hæstv. félmrh. tók fram áttu tekjur þessa sjóðs að renna til endurhæfingarráðs til framkvæmda í þágu fatlaðra. Þær framkvæmdir eru vitanlega enn þær sömu og sjóðurinn á áfram að renna í þær skv. lögum um fatlaða þó að það sé rétt að þar sé talað um tekjur Erfðafjársjóðs. Túlkunin hefur nú reyndar venjulega verið sú á þeim lögum að þær tekjur skyldu vera óskertar. Hins vegar hefur í lánsfjárlögum að undanförnu alltaf verið um vissa skerðingu að ræða, oft nokkuð tilfinnanlega. Um þetta mál fór á sínum tíma fram nokkur umr. í fjh- og viðskn. Alþingis og tekið var fram í nál. að ef tekjur af erfðafjárskatti færu fram yfir það sem segði í tekjuáætlun fjárlaga yrði sama hlutfalli af umframupphæðinni ráðstafað til Erfðafjársjóðs og til endurhæfingarráðs í þessu tilfelli. Það var gert af þeim fjmrh. sem nálægt því máli kom. Eins og mönnum er kunnugt er skerðingin á þessu ári talsvert mikil. Skv. lánsfjárlögum er tekjuáætlunin um 40 millj. á þessu ári. Ég sagði það við umr. um lánsfjárlögin að mér þætti sú tekjuáætlun allrífleg og lét í ljósi efasemdir um að sú áætlun standist jafnvel þó að lögin hefðu verið óbreytt. Ég held að hún sé atveg ótvírætt í allra hæsta kanti miðað við það sem var í fyrra, sem þýddi það að tekjur af erfðafjárskatti hefðu átt að óbreyttum lögum nær að tvöfaldast. En auðvitað breytir þetta frv. svo þessari mynd enn frekar. Þá vakna þær spurningar hjá mér eins og vöknuðu í Nd. hvort það tekjutap sem þetta frv. gerir ráð fyrir muni leiða af sér enn frekari rýrnun á framkvæmdafé til fatlaðra á næstu árum og hvort vænta megi þess að hlutfallslegt tekjutap skv. samþykkt þessa frv. mundi leiða af sér samsvarandi lækkun til Framkvæmdasjóðs fatlaðra. Ég tek yfirlýsingu hæstv. ráðh. þannig að svo muni ekki vera og ef nauðsyn beri til verði lögunum um Framkvæmdasjóð fatlaðra breytt á þann hátt, að þar verði teknar inn tekjur af erfðafjárskatti, sem er kannske eðlilegri viðmiðun og eðlilegri framsetning í lagatexta. Hins vegar vil ég benda hæstv. ráðh. á það, og beini þeirri ábendingu til okkar allra í leiðinni, að vafalaust gætu lánsfjárlög breytt þeirri mynd einnig og Alþingi þar með, þó að við settum þetta inn, því þá mundi þessu bara verða breytt á þann hátt, að þrátt fyrir ákvæði laga um Framkvæmdasjóð fatlaðra skyldi engu að síður ekki verja hærri upphæð en 20 millj. eða 25 millj., eða hvaða upphæð sem væri, til þeirra verkefna. Við verðum fyrst og fremst að gæta þess, að Alþingi taki á hverjum tíma eins jákvæða afstöðu og mögulegt er til þess hvernig þessum tekjum er varið, því að þeim verður auðvitað ekki varið í annað betra en framkvæmdir í þágu fatlaðra. Það veit ég að við hæstv. félmrh. erum fullkomlega sammála um. Þar af leiðandi ættu þetta að vera óskertar tekjur sem lánsfjárlög gætu engu breytt um. Ég veit að við erum sammála um það mál einnig. En ég fagna yfirlýsingu hæstv. ráðh. og mun taka tillit til þess við afgreiðslu þessa máls. Ég vildi svo spyrja í framhaldi af þessu hvort hæstv. ráðh. álítur þá tekjuáætlun raunhæfa sem fjárlögin gera ráð fyrir, skv. þeim upplýsingum sem nú eru fengnar, og eins hverjar tekjur hafi verið af erfðafjárskatti s. l. ár. Það sé ég nú reyndar hér, það eru gefnar upp hér 37 millj. skv. plaggi frá Fjárlaga- og hagsýslustofnun og 28 millj. á árinu 1982. Fer nú að skjóta skökku við þær upplýsingar sem við höfum áður haft frá þeirri ágætu stofnun um tekjur af erfðafjárskatti og væri betur að hér væri loksins fallist á að gefa manni réttar tölur upp. Ég vænti þess að þetta séu réttar tölur. Og þá spyr ég, vegna þess að framlög í Erfðafjársjóð á árinu 1983 voru eins og þarna segir 16.1 millj.: Hafa farið fram hliðstæðar viðræður núna um að hlutfall af þeirri viðbót sem komið hefur inn á árinu 1983 verði greitt inn í Framkvæmdasjóð fatlaðra eins og verið hefur á undanförnum árum? Hefur það komið til, vegna þess að hér er um svimandi háa breytingu að ræða frá því sem áætlað var á árinu 1983?



Herra forseti. Í sambandi við þær spurningar sem hér komu fram vil ég aðeins geta þess í sambandi við erfðafjárskattinn að eins og hv. þm. minntist á réttilega var gert ráð fyrir að tekjur af erfðafjárskatti fyrir árið 1983 yrðu rúmlega 16 millj. kr. til sjóðsins. En þær urðu í reynd 23 millj., þannig að það hefur alltaf verið fullur vilji fyrir því í fjmrn. á undanförnum árum að taka tillit til þessa atriðis að hækka framlagið í takt við innheimtu á hverjum tíma. En eins og mönnum býður sjálfsagt í grun eru tekjur af erfðafjárskatti ákaflega óvissar, ef það má orða það svo, þær geta verið mismunandi eftir árum og ekki fyllilega hægt að gera sér grein fyrir því í upphafi hvernig það kemur út hverju sinni. Hins vegar telja kunnugir menn sem nálægt þessu frv. hafa komið, m. a. skiptaráðendur í Reykjavík, Ragnar Hall, sem aðallega samdi frv. og Markús Sigurbjörnsson, að frv. í þessari mynd afnemi í fyrsta lagi vafaatriði sem hafa verið á meðferð þessara mála á undanförnum árum og festi það í form. Fyrir utan þær meginbreytingar sem ég lýsti hér fyrr eigi þetta að hafa í för með sér miklu fljótvirkara uppgjör á dánarbúum og þessari skattheimtu þannig að miklu eðlilegra og raunhæfara verði að gera áætlanir um þessi mál í framtíðinni. Ég held að ég fari ekki nánar út í þetta. Ég endurtek að ég tel að vissulega þurfi að athuga um breytingar á lögum um málefni fatlaðra. Það urðu smámistök í sambandi við uppsetningu í frv. á tekjum Framkvæmdasjóðsins. Það er miklu eðlilegra að miða þetta við skattheimtuna sjálfa en að vera sífellt að vitna í sjóði sem eru raunverulega ekkert nema nafnið tómt. En það sem ég gleymdi áðan og vil leggja áherslu á er það, að það er ákaflega mikilvægt að þetta frv. verði að lögum nú á þessu þingi. Hv. þm. í Nd. tóku tillit til þess, vegna þess að það liggja upplýsingar frammi um það frá skiptaráðendum og ýmsum lögmönnum, sem annast um þessi mál, að það bíða allir eftir þessu frv. og halda að sér höndum í sambandi við uppgjör á dánarbúum og öðru slíku. Það gæti því haft áhrif á tekjuhlið þessara mála og þá um leið tekjur Framkvæmdasjóðs ef frv. yrði ekki að lögum á þessu þingi.

Skil ég félmrh. rétt að 7 millj. hafi verið greiddar á árinu 1984 til Framkvæmdasjóðs fatlaðra umfram þessar 16 millj.?

Umfram þessar 16 millj., já.



Herra forseti. Hv. fjh.- og viðskn. hefur fjallað um þetta mál á allmörgum fundum, m. a. fengið til viðtals tollstjórann í Reykjavík, tollgæslustjóra og fulltrúa tollþjóna. Nefndin er sammála um að mæla með samþykkt frv. með nokkrum breytingum sem hún flytur á sérstöku þskj. Stefán Benediktsson sat fundi n. og er samþykkur þessari niðurstöðu eins og nm. allir. Brtt. eru tvær. Það er fyrst brtt. í þá átt að Selfoss verði talinn meðal tollhafna. Nú kann sumum kannske að finnast einkennilegt að telja Selfoss upp í hópi hafnanna því að þar hefur víst ekkert skip lent annað en Vanadísin á sínum tíma. Engu að síður fannst okkur að þetta þyrfti ekki að særa málsmekk fólks. Við tölum um fríhafnir á flugvöllum og við tölum um að mál séu komin í höfn. Mætti þá kannske alveg eins segja að vara sem á að fara á Selfoss, væri komin í höfn þegar hún væri þangað komin, þótt henni væri skipað upp í Þorlákshöfn eða í Reykjavík. Ég vil nú engu að síður benda á þetta, ef einhverjir kynnu fremur vilja setja þetta upp með einhverjum öðrum hætti. Svo er brtt, um það að ef fleiri en ein vörusending er skráð á sama farmbréf sé heimilt að greiða aðflutningsgjöld af hverri fyrir sig. Svipað ákvæði var í stjfrv. sem dagaði hér uppi í fyrra eða hitteðfyrra. Nefndin var sammála um að taka þetta upp í frv. og leggur til að frv. verði samþykkt með þessum tveim breytingum.



Herra forseti. Mér þykir vert að geta þess hér í upphafi máls míns að mér hefur láðst að tilkynna það, þegar ég lagði afgreiðslu landbn. Ed. inn til vélritunar, að í bókun n. við afgreiðslu málsins er fram tekið að einstakir nm. áskilji sér rétt til að bera fram brtt. eða fylgja öðrum sem fram kunna að koma. Ég bið nm. velvirðingar á þessu. Þetta verður að sjálfsögðu lagfært við endurprentun á nál. Við fyrri umr. fjallaði landbrh. allítarlega um frv. til l. um breytingar á jarðalögum. Enn fremur fylgdi frv. grg. til upplýsingar um þær ástæður og efni sem í frv. felast. Segja má að megintilgangurinn með þessu frv. og tilefni sé sú skipulagsbreyting sem áformuð er með þessari lagagerð, þar sem Landnám ríkisins yrði lagt niður og verkefnum þess skipt upp á milli annarra stofnana og þá sérstaklega færð yfir til landbrn. Það má því segja að ekki sé um miklar efnisbreytingar að ræða. Ég mun nú fara um frv. nokkrum orðum og þó sérstaklega brtt., en vísa að öðru leyti til þess sem ég hef áður sagt um fyrri skýringar hér í þessari hv. d. á frv. Frv. þetta er stjfrv. Meginefni þess er að Landnám ríkisins verði lagt niður og verkefni þessa varðandi stofnun býla, félagsbúa, endurbyggingu jarða, jarðaskrá og umsjá jarða flyst til landbrn. Skv. frv. verða Búnaðarfélag Íslands og Framleiðsluráð landbúnaðarins nú í flestum tilvikum umsagnaraðilar. Þó eru í frv. ítarlegri reglur um félagsbú en áður hafa gilt og gerðar eru breytingar á nokkrum ákvæðum jarðalaganna í ljósi fenginnar reynslu, m. a. varðandi sumarbústaði. Ekki þarf að taka það fram með tilvísan til þess sem ég sagði áðan, að landbn. mælir með samþykkt frv. með þeim fyrirvörum sem ég gat hér um áðan. Landbn. Ed. leitaði eftir umsögnum um frv. Búnaðarþing fjallaði sérstaklega um það og gerði við það allmiklar breytingar og kom það fram í ályktun Búnaðarþings árið 1984. Þar er lagt til að gerðar verði breytingar á nokkrum ákvæðum frv. Jafnframt fól Búnaðarþing sérstakri nefnd þriggja manna að yfirfara frv. Kom nefnd Búnaðarþings m. a. á fund þingnefndarinnar. Þær brtt. sem landbn. flytur á þskj. 825 eru m. a. tilkomnar vegna ályktunar Búnaðarþings 1984. Þá hefur nefndin átt viðræður við búnaðarmálastjóra og embættismenn í landbrn. ásamt þeim þremur mönnum sem áður er vitnað til. Eins og fyrr sagði flytur nefndin þrjár brtt. við frv. Sú fyrsta lýtur að því ákvæði frv. sem fjallar um sumarbústaði. Skv. 3. gr. frv. er lagt til að settar verði einfaldari og skýrari reglur um afskipti jarðanefnda af byggingu sumarbústaða og aðilaskiptum að réttindum yfir þeim. Er í því efni gerður greinarmunur á hvort um er að ræða sumarbústaðahverfi eða bústaði utan hverfa. Þannig gerir frv. ráð fyrir að land undir sumarbústaðahverfi verði jafnan tekið úr landbúnaðarnotum skv. 12. gr. jarðalaganna. En við sumarbústaði utan hverfa er slíkt heimilt en ekki nauðsynlegt. Hafi land undir sumarbústaði verið tekið úr landbúnaðarnotum þurfa jarðanefndir og sveitarstjórn ekki að samþykkja aðilaskipti eða réttindi yfir slíkum sumarbústöðum skv. 6. gr. jarðalaganna. Mikilvægt er í þessu sambandi á hvern veg sumarbústaðahverfi eru skilgreind, en í frv. er svofelld skýring við 5. mgr. 3. gr.: „Það telst vera sumarbústaðahverfi, þegar tveir eða fleiri sumarbústaðir eru byggðir á sömu lóð (landi) eða á samtengdum lóðum.“ Búnaðarþing 1984 fjallaði sérstaklega um þessa skilgreiningu og af hálfu þess var bent á vaxandi áhuga bænda á því að reisa sjálfir sumarbústaði til útleigu eða leigja út lóðir undir bústaði án þess að losað væri um tengsl lands undir slíka bústaði við viðkomandi jörð, t. d. með því að taka landið úr landbúnaðarnotum. Bæði væri það, að bændur litu á þetta sem tímabundin afnot lands, sem síðar kynni á ný að verða tekið til landbúnaðar, og hitt, að slík útleiga gæti orðið vaxandi þáttur í búskaparhefð. Með tilliti til þessa þótti sú viðmiðun frv. að miða sumarbústaðahverfi við tvo eða fleiri sumarbústaði of þröng. Af hálfu Búnaðarþings 1984 var því lagt til að miðað yrði við 10 bústaði, en með tilliti til þeirra réttaráhrifa sem tengd eru þessari skilgreiningu laganna var það tillaga nefndarinnar að miða skilgreininguna á sumarbústaðahverfi við fjóra eða fleiri sumarbústaði. 2. brtt. n. er við 10. gr. frv. Er þar fjallað um réttarstöðu fólks í óvígðri sambúð varðandi aðild að félagsbúum. Í 2. málsl. 2. mgr. d, sbr. 25. gr. frv., er tekið fram að hjón ein sér eða með ófjárráða börnum sínum geti ekki stofnað til félagsbús. Af hálfu Búnaðarþings og þeirra starfsmanna Framleiðsluráðs landbúnaðarins sem fjallað hafa um frv. var lögð áhersla á að sama gilti um fólk í óvígðri sambúð og að það kæmi skýrt fram að ákvæðið tæki einnig til þess fólks sem stofnað hefði félagsbú en gengi síðar í hjúskap eða tæki upp óvígða sambúð. Þeir aðilar gætu ekki lengur báðir verið aðilar að félagsbúi. Í brtt. n. er óvígð sambúð skilgreind á sama hátt og gert hefur verið í ýmsum lögum frá síðustu árum, þó þær skilgreiningar séu ekki í öllum atriðum sambærilegar. Má um sambærilega skilgreiningu og hér er gerð till. um vísa til 2. gr. frv. til l. um Lífeyrissjóð bænda, sem liggur fyrir þessu þingi, og 63. gr. laga um tekju- og eignarskatt. Reynslan sýnir að stór hluti félagsbúa og stofnunar nýbýla er vegna kynslóðaskipta á jörðum. Menn óska þá gjarnan eftir að standa sameiginlega að búrekstrinum að hluta eða öllu leyti um einhvern tíma meðan kynslóðaskiptin eru að ganga yfir. Skv. frv. er hins vegar gert ráð fyrir að til stofnunar félagsbús þurfi að uppfylla viss skilyrði um landstærð og gæði skv. 5. mgr. 25. gr. frv. Með viðurkenningu stjórnvalda á félagsbúi öðlast aðilar þess tiltekin réttindi, t. d. til lána og uppbyggingar á jörð. Búnaðarþing óskaði eindregið eftir því að tekið yrði upp sérstakt sameignarform um ábúðar- og framleiðslurétt og að sá samningur gilti í ákveðinn tíma meðan kynslóðaskiptin væru að ganga yfir. Nefndin taldi eðlilegt að setja inn í frv. slíka heimild, en nánari útfærsla á henni þyrfti að koma í reglugerð, enda tilvikin margvísleg og nauðsynlegt að huga að því á hvern hátt eigi að víkja frá skilyrðum um landstærð og réttindi aðila félagsbús í þessu tilviki. Eins og fram kemur í grg. með frv. til breytinga á jarðalögum var ráðgert að leggja fyrir þetta Alþingi sérstakt frv. um graskögglaverksmiðjur þær sem nú eru í eigu ríkisins, en Landnám ríkisins hefur á grundvelli laga nr. 45 frá 1971 rekið þrjár af fjórum graskögglaverksmiðjum ríkisins. Ekki tókst að leggja frv. fram á þessu þingi en ráðgert er að ljúka frágangi þess í sumar og leggja það fyrir Alþingi næsta haust. Þar sem frv. það sem hér er til meðferðar og fjallar um breytingu á jarðalögum gerir ráð fyrir að Landnám ríkisins verði lagt niður er óhjákvæmilegt að fela einhverjum aðila að taka við verkefnum Landnámsins varðandi rekstur graskögglaverksmiðjanna í Flatey, Ólafsdal og á Stórólfsvöllum. Því er lagt til að ákvæði 55.–60. gr., sem fjalla um þennan rekstur, standi í lögum enn um sinn eða þar til ný lög um fóðurverksmiðju ríkisins verða sett. Hins vegar taki landbrn. við þeim verkefnum sem Landnámi ríkisins, landnámsstjórn og landnámsstjóra eru ætluð í nefndum lagagreinum. Því leggur nefndin til að við lögin bætist ákvæði um þetta atriði og gildi það þar til annað verður ákveðið með lögum. Skv. þessu ákvæði mun því landbrn. taka um sinn við þeirri yfirstjórn og skrifstofurekstri sem Landnám ríkisins hefur haft með höndum varðandi þær þrjár graskögglaverksmiðjur sem áður voru nefndar, en þær munu í samræmi við 55.–60. gr. áfram verða reknar sem sjálfstæð fyrirtæki hvert með sérstakri stjórn. Ég sé ekki ástæðu til, herra forseti, að fara nákvæmar út í þessi mál. Ég hygg að tillögurnar skýri sig að mestu sjálfar og vænti þess að málið fái hér greiðan framhaldsumgang í þessari virðulegu deild.



Herra forseti. Ég þakka hv. landbn. fyrir afgreiðslu þessa máls. Eins og fram kom í máli frsm. hefur nefndin lagt mikla vinnu í frv. og athugað það rækilega. En eitt af því sem er tilgangur með þessu frv. er hagræðing í skipulagi á stofnunum ríkisins og viðleitni til að færa saman svipuð verkefni. Í h-lið 10. gr. frv. er rætt um jarðaskrá. Ég vildi við þetta tækifæri lýsa því yfir að ég hef hug á því að nýta þá heimild sem þar er veitt: „Þá er ráðh. heimilt með reglugerð að fela öðrum aðila að annast gerð jarðaskrár í umboði rn.“ Þar sem jarðaskrá er þegar haldin hjá Búnaðarfélagi Íslands tel ég hagræðingu í því að reyna að nýta þessa heimild og leita eftir samstarfi við Búnaðarfélagið um það atriði eins og reyndar fleira sem minnst er á í þessu frv.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Ég skrifaði undir þetta nál. og brtt. þær sem þarna er um fjallað og stend þar fyllilega við. En menn verða að átta sig á því að hér er um talsvert mikla breytingu að ræða varðandi mörg þau verkefni sem Landnám ríkisins hefur annast með yfirfærslu þeirra yfir í landbrn. Út af fyrir sig er ég sammála því að þarna geti vissulega verið um hagræðingu að ræða og hef ekki við það að athuga að því leyti til. Ég er einnig sammála því að mörg verkefni Landnámsins hafa breyst á þann veg að vægi þeirra hefur vissulega minnkað. En við skulum gera okkur grein fyrir því að þau verkefni sem Landnámið annast m. a. varðandi fóðurversmiðjur og annað því um líkt, hafa verið undir ákveðinni stjórn, sem Alþingi hefur haft íhlutunarrétt um, landnámsstjórn sem Alþingi hefur kosið. Eftir að þessar breytingar ganga allar í gegn, varðandi fóðurverksmiðjurnar einnig, færist þetta vald alfarið til ráðuneytisins. Það verður landbrn. sem verður algerlega með þetta. Og án þess að ég ætli að vantreysta þeim góðu mönnum sem þar vinna á nokkurn hátt get ég ekki stillt mig um að benda á það, að Alþingi hefur hingað til haft meiri íhlutunarrétt um þessi mál með því að þingkjörin stjórn hefur verið yfir Landnáminu. M. a. hefur stjórnarandstaða á hverjum tíma haft betri tök á að fylgjast með málum sem þar hafa verið afgreidd heldur en verður nú eftir að öll verkefni þess færast inn í landbrn. og landnámsstjórn verður þar með aflögð. Þetta vildi ég aðeins að fram kæmi, vegna þess að ég hygg að í mörgum tilfellum hafi þessi skipan, með möguleika stjórnarandstöðu á hverjum tíma til að hafa ákveðin afskipti af þessum verkefnum, hafi verið til góðs. En ég hygg að hitt vegi nú þyngra, að verkefnin hafa verið að færast æ meira frá Landnáminu yfir til annarra aðila. Er því ekki orðið um svo ýkja veigamikla starfsemi að ræða og þessi breyting á þannig í grundvallaratriðum fyllsta rétt á sér. Gerum okkur hins vegar grein fyrir því um leið að Alþingi er þarna að afsala sér ákveðnu valdi yfir til landbrn. varðandi talsvert þýðingarmikil verkefni.



Herra forseti. Ég skal viðurkenna það að ég hef lítið skoðað þetta mál fyrr en nú á síðustu mínútum þegar ég fór að fletta frv. Og þá rak ég mig á einn hlut sem mér fannst nokkuð skrýtinn. Ég held að bændur hafi stundað búskap á Íslandi frá því að land byggðist en ekki rekið búskap. Það er hér hvert orðið á fætur öðru í þessu frv. þar sem talað er um búrekstraraðstöðu en ekki búskaparaðstöðu. Ég ætla aðeins að benda á þetta. Mér finnst þetta dálítið einkennileg málþróun.



Herra forseti. Það kemur sér vel fyrir kvefaðan frsm. að hér getur dugað stutt framsaga. Það nál. sem ég mæli fyrir er um frv. til l. um breytingu á ábúðarlögum og flutningur þess og umfjöllun öll er í beinum tengslum við þá breytingu á jarðalögunum sem hér hefur verið áður fjallað um. Í frv. er lagt til að landnámsstjórn verði lögð niður og að reglum um viðurkenningu á nýjum býlum verði breytt þannig að samþykki landbrn. þurfi til að stofna nýtt býli til búvöruframleiðslu, enda séu þá uppfyllt ýmis skilyrði sem fram koma í frv. Þess vegna er lagt til að þessum lögum verði breytt til samræmis við þær tillögur sem felast í framangreindu frv. um breytingu á jarðalögum. Ég sé ekki, herra forseti, ástæðu til að fjalla nánar um þetta mál, en vænti þess að það fái greiða leið í gegnum þessa hv. deild.



Herra forseti. Hv. fjh.- og viðskn. hefur fjallað um þetta mál. Nefndin klofnaði í afstöðu sinni. Meiri hl. leggur til að frv. verði samþykkt en minni hl. mun gera grein fyrir sínu áliti væntanlega. Í meiri hl. eru Valdimar Indriðason, Tómas Árnason, Lárus Jónsson og Eyjólfur Konráð Jónsson.



Herra forseti. Ríkisstj, hefur lagt hér fram tvö frv. sem bæði stefna í þá átt að lækka skattgreiðslu banka og annarra lánastofnana. Í þessu frv. sem nú er til umr. eru lækkaðar greiðslur gjaldeyrisbanka í ríkissjóð af umboðsþóknun og gengismun og nemur lækkunin 1/3 á þessu ári og veldur tekjumissi fyrir ríkissjóð sem svarar um 30 millj. kr. á árinu. Aftur á móti verður tekjumissirinn 60 millj. kr. á næsta ári og 90 millj. kr. á árinu 1986 þegar gjaldið verður endanlega fellt niður. Samtals nemur því tekjuskerðing ríkissjóðs af þessari ástæðu 180 millj. kr. Sjaldnast eru eyru fjölmiðla einhvers staðar nærri þegar fundir í Ed. eru haldnir og héðan berst því miður ósköp lítið af upplýsingum úr umr., en það væri fróðlegt fyrir fjölmiðla, að ég tali nú ekki um ráðh., að átta sig á því að með þessum tveimur frumvörpum, sem verið er að afgreiða hér, er verið að skerða tekjur ríkissjóðs um hvorki meira né minna en 360 millj. kr. Ég held ég vilji biðja hæstv. forseta að hlutast til um það að fjmrh. komi hingað.

Eða viðskrh. kannske, ef hann væri til staðar? Leitarflokkar eru lagðir af stað.

Ég hef nefnilega ekki séð gerða neina grein fyrir því í þskj. af hálfu ríkisstj. og talsmanna hennar hversu mikið tekjutap hér er um að ræða fyrir ríkissjóð. En þetta frv. sem hér er til umr. mun þýða tekjutap ríkissjóðs eins og ég nefndi áðan upp á 180 millj. kr. og frv. sem lagt er fram samhliða því um skattskyldu innlánsstofnana breytingu á þeim lögum, hefur í för með sér tekjutap fyrir ríkissjóð á sama tímabili upp á 178 millj. kr. eða samtals hvorki meir,a né minna en 348 millj. á þremur árum. Hér er verið að spila út úr ríkissjóði algerlega að óþörfu og án nokkurrar sjáanlegrar ástæðu upphæð sem nemur 120 millj. kr. á hverju þessara ára að meðaltali, eða samtals 360 millj. kr. Við erum búnir að vera að rökræða og hafa áhyggjur af fjárhag ríkissjóðs og það hefur verið eitt mesta stórmálið sem hér hefur verið til umr. á undanförnum vikum. Þar vantar stórar fjárhæðir inn í til að endar náist saman. Eftir basl mikið tókst ríkisstj. ekki að leysa þann vanda heldur skildi eftir sig gat í rekstri ríkissjóðs sem verður að fylla með erlendum lánum upp á rétt um 1 milljarð kr.  Ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. fjmrh. að því í fullri hreinskilni og með fullri vinsemd hvort ekki hafi komið til greina að endurskoða áformin um lækkun skatta á banka eftir að í ljós kom hversu bágur fjárhagur ríkissjóðs er í raun og veru. Við skulum gera okkur fyllilega grein fyrir því að fjárhagur ríkissjóðs verður ekki bara bágur á þessu ári. Úr því að ekki tókst með nýrri tekjuöflun eða niðurskurði á útgjöldum að ná saman endum á þessu ári mun það sjálfsagt ekki heldur takast á næsta ári. Hér er greinilega verið að stækka gatið enn frekar, vísvitandi er stefnt í það að halli á rekstri ríkissjóðs verði enn meiri en orðið er. Það eru engar smáupphæðir sem hér eru á ferðinni. Hæstv. fjmrh. beitti sér strax í upphafi fyrir því að ákveðnir tekjustofnar ríkissjóðs voru felldir niður. Það er ein aðalástæðan fyrir því að endar náðu ekki saman á s. l. ári og á þessu ári. En hér er enn haldið áfram á sömu braut. Þessi einkennilega gjafmildi hæstv. fjmrh. og ríkisstj. hlýtur að vekja verulega athygli í ljósi fjárhagserfiðleika ríkissjóðs um þessar mundir. Ég vil spyrja hæstv. ráðh.: Er ekki hugsanlegt, bæði vegna fjárhags ríkissjóðs á þessu ári og þeirra vandræða sem hæstv. fjmrh. er í og vegna þeirra fjmrh. sem við taka, vegna þeirra ára sem framundan eru, að þessi ákvörðun, sem nú er verið að taka í sambandi við bankaskattana, verði endurskoðuð. Það er algerlega ábyrgðarlaus ákvörðun sem hér er tekin og ég trúi ekki öðru en að hæstv. fjmrh. sé reiðubúinn til þess að endurskoða þetta mál og það verði að flokkast undir óaðgætni að verið er að keyra þetta mál nú áfram á síðustu dögum þingsins þrátt fyrir það hvernig ástatt er. Ég vil jafnframt leyfa mér að spyrja hæstv. fjmrh.: Gerði hann sér fyllilega grein fyrir hvað upphæðin er há? Hann hefur kannske haldið að þetta væru einhverjar smásummur sem hér væru á ferðinni. Ég heyrði það þegar málið var rætt í hv. fjh.- og viðskn. að ekki höfðu allir nm. áttað sig á því hversu stórar fjárhæðir hér voru á ferðinni. Mér er nær að halda að hæstv. fjmrh. hafi kannske aldrei fyllilega gert sér grein fyrir því að hann er að láta hér úr ríkissjóði 120 millj. kr. á ári í þrjú ár. Ég vildi sem sagt vinsamlega skora á hæstv. fjmrh. að endurskoða þessa ákvörðun og um leið svara því hvort ekki hafi komið til greina að hætta við þessi áform og þá með hvaða rökum ákveðið var að keyra þetta mál áfram til endanlegrar afgreiðslu.



Virðulegi forseti. Ég vil helst ekki þurfa að endurtaka það í öllum umr. um fjármál og ríkissjóð hvernig göt verða til og hvaða vanda núv. ríkisstj. er að glíma við. Ég er búinn að gera það svo oft og enginn maður í öllu kerfinu ætti að vita betur. Ég trúi ekki að hæstv. fyrrv. fjmrh. hafi ekki fylgst betur með í fjmrn. á þeim tíma sem hann var þar að honum hafi verið ókunnugt um vandann sem hann var búinn að búa til á sama tíma og formaður Alþb. lýsti því yfir að slíkt neyðarástand ríkti í þjóðmálum að nú þyrfti þjóðstjórn - það dugði ekkert annað - og fjögurra ára neyðaráætlun til þess að bjarga ríkisstj. sem þá var. Við skulum því ekkert ræða frekar um þann vanda sem við er að glíma. Það ætti fyrrv. hæstv. fjmrh. að geta sparað okkur öllum, svo oft höfum við rætt um hann. Lausnin á þessum vanda er á dagskrá í Nd. núna og kemur hingað innan fárra daga vonandi. En það er alveg furðulegt með vinstri menn yfirleitt að ef þeir hugsa upp skatta skuli það teljast tekjutap ef þeir ná þeim ekki: Það er tekjutap ef þeir ná ekki einhverjum sköttum sem þeim dettur í hug að leggja á fólk og fyrirtæki. Upphaf þessa máls er þannig að ég bar fram frv. til laga um að fella niður gjald af umboðsþóknun og gengismun vegna gjaldeyrisviðskipta og ræddi um það við fyrrv. hæstv. fjmrh. mjög ítarlega, hafandi það í huga og vitandi það að bankakerfið stórtapaði á gjaldeyrissölu. Viðurkennandi það tók fyrrv. hæstv. fjmrh. mjög vel í að fella niður gjaldeyrisskattinn af augljósum ástæðum og vegna þess hve sérstaklega staða ríkisbankanna, gjaldeyrisbankanna, var þá slæm. En hvað skeður svo? Til þess að bæta ríkissjóði upp væntanlegt tap af tekjum af gjaldeyrissölu þeirra tveggja banka sem þá fóru með gjaldeyrissöluna, Landsbankans og Útvegsbankans, ber fyrrv. hæstv. fjmrh. fram nýtt frv. um skattlagningu á innlánsstofnanir allar sem áttu að mæta þessu tekjutapi ríkissjóðs. En í staðinn fyrir að fella þá um leið niður innheimtuna af gjaldeyrisbönkunum ætlaði fyrrv. fjmrh. hæstv. að halda báðum sköttunum. Það var miklum erfiðleikum bundið að reyna að fá gjaldeyrisskattana lækkaða um 10%, úr 60% niður í 50%, með loforði um að því frv. skyldi verða frekar breytt um næstu áramót. En hvað skeður? Það er ekki unnið að neinum breytingum. Unnið er að nýrri skattlagningu á peningastofnunum sem þegar eru fjárvana og gömlu skattarnir, gjaldeyrisskattarnir, hækka aftur í 60%.

Og veitir ekki af.

Og veitir ekki af. 

Þeir stórgræða.

Það er oft sem menn hugsa að auðveldara sé að sækja fé í annarra manna vasa en að láta þá út sjálfir. Ég verð að segja alveg eins og er að ef ríkissjóður þarf á peningum að halda er það ekki með íþyngjandi skattlagningu, hvorki á einstaklinga né fyrirtæki, heldur þurfum við sem þjóð að vinna okkur út úr vandanum á tíma sem við fáum til þess, hvort sem það verður með innlendum eða erlendum lánum. Ég lít ekki svo á að þegar tekjuöflunin með þessum tveimur frv. er lögð saman á meðan gjaldeyrisfrv. er í gangi - en það á að fella niður þótt það hafi verið svikið af fyrrv. hæstv. fjmrh. - sé hún minni en tekjurnar sem ríkissjóður hafði af gjaldeyrisskattinum einum áður en frv. til l. um breytingu á lögum nr. 65 frá 19. maí 1982 um skattskyldu innlánsstofnana almennt komu til greina. Ég verð að segja alveg eins og er að eftir þá reynslu, sem ég hafði af samstarfi við fyrrv. hæstv. fjmrh. í að bjarga einum ríkisbankanna frá algjörum þrotum, átti ég ekki von á því að um leið og hann væri kominn úr embætti færi hann að vinna að því að koma fleiri bönkum í sömu stöðu og sá banki var í, nema síður sé. Enda held ég að sú ákvörðun hafi verið til góðs sem unnin var í góðu samstarfi við hv. 3. þm. Norðurl. v. á þeim tíma sem hlaupa þurfti undir bagga með Útvegsbanka Íslands. Án hans aðstoðar hefði sá banki verið í mjög ört vaxandi vanda. En síðan hefur staða hinna bankanna breyst í sama horf og í dag eru þeir í það miklum lausafjárvandræðum og staða þeirra við Seðlabankann það veik að óhóflega þung skattheimta á bankakerfið eins og það er í dag statt held ég að mundi stofna þjóðfélaginu í hættu. Þá erum við komnir að þeim punkti sem er stefna Alþb., þ. e. að brjóta niður kerfið og koma á sínu kerfi. Þar komum við að kjarna málsins. Þar stangast á hugsjónir þeirra sem vilja þjóðfélaginu vel og þeirra sem vinna gegn því af hugsjón. Ég hef ekki mikið meira um þetta að segja. Næstu þrjú árin á meðan gjaldeyrisskatturinn er að renna sitt skeið á enda er hérna um tvöfalda skattlagningu á gjaldeyrisbankana að ræða. Nú eru allir bankarnir og sparisjóðir komnir með gjaldeyrisréttindi þannig að mér er næst að halda að með þessum tveim frumvörpum sé verið að leggja tvöfalda skatta á allt okkar kerfi í staðinn fyrir gjaldeyrisskatt á gjaldeyrisbankana sem voru tveir á sínum tíma.



Virðulegi forseti. Ég get ekki neitað því að nokkuð misminnir hæstv. fjmrh. hver er forsaga þessara bankaskattamála og greinargerð hans fyrir viðskiptum okkar í þeim efnum var ekki alls kostar rétt. Þegar ég beitti mér fyrir því - á árinu 1982 hefur það líklega verið - að lagður var skattur á banka og aðrar lánastofnanir var ekki um það að ræða að verið væri að skipta á þeim skatti með því að leggja hann á en fella niður um leið tekjur ríkisins af umboðsþóknun og gengismun vegna gjaldeyrisviðskipta. Ég veit að vísu og minnist þess að hæstv. núv. ráðh. Albert Guðmundsson, sem þá var þm. Sjálfstfl., var með hugmyndir uppi um það að hér ættu að vera skipti á sköttum og flutti frv. í þinginu um að fella alveg niður þennan skatt sem við erum hér með til umr. Ég veit að hæstv. ráðh. minnist þess líka, að ég var andvígur því frv. Ég hvatti hann eindregið til þess að láta það mál liggja og ég gat alls ekki fallist á það þegar bankaskatturinn var síðan lagður á að hann ætti að koma í staðinn fyrir ferðaskatt sem yrði lagður niður. Það var ekki mín skoðun og hefur aldrei verið. En vegna eindreginna óska og tilmæta hæstv. fjmrh., þáv. þm. Sjálfstfl. og reyndar núv. þm. Sjálfstfl., féllst ég á það að í frv. um skatt á innlánsstofnanir væri slakað örlítið til í sambandi við skattlagninguna þannig að á árinu 1982 yrði skatturinn ekki 60% af gjöldum, af umboðsþóknun og gengismun, heldur 50%. Síðan gat vissulega komið til greina og ég mun ekki hafa tekið því neitt þverlega að gengið yrði skrefi lengra þannig að þessi þóknun yrði lækkuð í 40%. En ég hafði aldrei í huga að ganga lengra en það og í þeim frv. sem ég lagði fram var ekki gert ráð fyrir því að gengið væri lengra í þessa átt. Það er því alger misskilningur hjá hæstv. fjmrh. að ég hafi gert ráð fyrir því að fella þennan skatt algerlega niður. Ég gat í mesta lagi hugsað mér að gera þarna einhverja tilslökun, en ekki meiri en svo að um yrði að ræða áframhaldandi 40% hlut ríkissjóðs af þessari gjaldtöku bankanna. Það fór svo að Alþingi afgreiddi skattskylduna á bankastofnanir með ákveðnari hætti en ég hafði gert till. um því að einungis var gert ráð fyrir tilslökun á árinu 1982 og síðan ekki söguna meir. Ég minnist þess ekki hvort það var fjh.- og viðskn. Nd. eða Ed. sem gerði till. um þessa breytingu, en Alþingi afgreiddi málið þannig að það átti ekkert að slaka meira á í þessum efnum. Það hefur sannarlega komið á daginn að þess var full þörf að ríkið fengi allar þessar tekjur þar sem fjárhagur ríkissjóðs hefur farið versnandi. Aðstæður eru sem sagt á margan hátt breyttar frá því sem var fyrir einu eða tveimur árum síðan og ef einhverjir, þ. á m. hæstv. fjmrh. hefur haft í huga að hafa breytt um skoðun eftir að í ljós hefur komið hversu bágur fjárhagur ríkissjóðs er. Sem sagt, ég tel að það sé kannske ekkert óeðlilegt að hæstv. ráðh. blandi þessum tveim sköttum saman í eigin huga þegar hann talar um þessi mál vegna þess að hann hafði það alltaf bak við eyrað og gerði tillögur um það hér í þinginu að þessi skattur yrði felldur niður um leið og bankaskatturinn yrði lagður á. En hann naut ekki stuðnings annarra í þessum efnum á þeim tíma og tillögur hans náðu ekki fram að ganga og voru m. a. ekki samþykktar af mér. Því þýðir ekki að vitna til þess hvað mig snertir. Ég tel og hef alltaf talið að ríkið ætti áframhaldandi að taka hluta af þessum gjöldum, sem lögð eru á umboðsþóknun og gengismun vegna gjaldeyrisviðskipta, til sín. Hvort sá hluti væri 40, 50 eða 60% skiptir kannske ekki öllu máli, en hann væri einhvers staðar nærri helmingur. Það sem hér er hins vegar verið að gera er að fella gjaldið algerlega niður á næstu tveimur árum og það er það sem veldur svona miklu tekjutapi fyrir ríkissjóð að nemur hvorki meira né minna en 180 millj. kr. á næstu tveimur árum. Ég vildi aðeins segja það að lokum, herra forseti, að ég harma það að hæstv. ráðh. skyldi ekki sýna minnstu viðleitni í því að svara spurningum mínum. Það var ekki eitt andartak gerð tilraun til þess, enda sannfæringin greinilega mikil að nóg fé væri í ríkiskassanum og skipti engu máli þó að spilað væri út 120 millj. kr. á hverju ári næstu þrjú árin.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh., 1. þm. Reykv., kom hér í ræðustól einhverju sinni og kvartaði yfir því að undirritaður, 8. þm. Reykv., segði alltaf það sama þegar hann kæmi í ræðustól. Hæstv. fjmrh. verður að þola það að 8. þm. Reykv. kvarti nú um slíkt hið sama hjá fjmrh. Við erum æði oft búin að heyra ræðuna um það hvaðan gatið kom og að verið sé að gera eitthvað til þess að fylla upp í það og vitum það eitt að það gengur býsna illa. Ég verð að segja það að hv. 3. þm. Norðurl. v. er mjög hæverskur maður og ekki mikið fyrir að taka mjög stórt upp í sig. Ég verð að viðurkenna það að ég hef ekki lengi heyrt eins hressandi rugl um skattamál og banka hér inni í deild eins og í þetta sinn og um samhengi milli skatta og fyrirtækjareksturs yfir höfuð. Ég get einhvern veginn alls ekki samrýmt það í mínum huga að hæstv. fjmrh., 1. þm. Reykv., sé kominn hér inn á þing til þess að berjast fyrir hagsmunum einkarekstrar og sjálfstæðs framtaks, standi svo hér uppi í stól og telji það hlutverk sitt og ríkisins - því að í augnablikinu er hann allavega hluti af því - að bjarga hverju fyrirtækinu á fætur öðru með einhverjum sértækum aðgerðum og að líta á þessi frv. tvö sem hér eru til umr. sem eins konar björgunaraðgerðir vegna rekstrarörðugleika þessara fyrirtækja. Þetta er fáheyrð röksemdafærsla. Það hlýtur hvert mannsbarn að skilja að ef þessir bankar eru ekki í stöðu til þess að greiða skatta eins og hvert annað fyrirtæki eða þegn þessa þjóðfétags þá er það af einhverjum allt öðrum ástæðum en þeim að skattarnir séu í raun og veru of háir því að ekki eru þessir skattar svo háir að það geti í raun og veru staðist að þeir séu forsenda þess að rekstur fyrirtækjanna gengur illa. Reksturinn gengur náttúrlega fyrst og fremst illa vegna þess að þessum bönkum eru ætluð ákveðin hlutverk sem ríkisfyrirtækjum sem þeir ekki standa undir. Vandamálin í rekstri þessara fyrirtækja stafa af öðrum aðgerðum á öðrum sviðum. Þau stafa einfaldlega af því að þessir bankar eru í ríkiseign en ekki vegna þess að það á að skattleggja þá. Ég verð líka að taka undir með hv. 3. þm. Norðurl. v. að það er ákveðið virðingarleysi að koma hér upp í stól og svara ekki jafneðlilegum og beinum fsp. og því hvort ríkissjóður megi virkilega missa þær tekjur sem þarna er um að ræða. Þegar umr. fer hér fram um afnám tekjuskatts á laun segir einn af frsm. þáltill. um það mál úr flokki hæstv. fjmrh. að ekki hafi verið hægt að nema tekjuskatt af launatekjum vegna þess að ríkissjóður hefði ekki mátt missa þessar tekjur. Hvers vegna má ríkissjóður allt í einu missa frekar tekjur af skattlagningu á banka en á einstaklinga? Hver svo sem okkar þjóðfélagsskoðun er almennt erum við hérna í þessum sal, allavega að því er ég tel, sammála um að leikreglur skuli vera jafnar fyrir alla aðila, hvort sem um er að ræða einstaklinga, fyrirtæki eða aðra. Það er þess vegna sem ég er á móti þessu lagafrv. að ég tel hér um ákveðna mismunun að ræða sem ekki verði með nokkru móti rökstudd, sérstaklega þegar við horfum til þeirra byrða sem fólki er almennt gert að bera í landinu og þess að fólkinu er sagt að þessar byrðar verði það að bera vegna þess hve ríkissjóður standi illa.



Herra forseti. Hv. 3. þm. Norðurl. v. afneitar sínum fyrri áformum og segir mig rangminna aðdragandann að þeim skattalögum sem eru hér á þskj. 594, vill ekki tengja þá skatta við þá gjaldeyrisskatta sem teknir hafa verið af bönkunum, ég vona að ég fari þar rétt með. Ég vil þá leyfa mér, með leyfi forseta, að lesa hér úr grg. frv. til l. um gjald af umboðsþóknun o. s. frv. á þskj. 593. Þar stendur neðst í athugasemdum svohljóðandi, með leyfi forseta: „Skv. ákvæði til bráðabirgða V í lögum nr. 65/1982“ - lög sem fyrrv. hæstv. fjmrh. vitnaði til - „um skattskyldu innlánsstofnana var gjald þetta ákveðið 50% frá gildistöku laganna til ársloka 1982, þrátt fyrir ákvæði laga nr. 40/1969. Í frv. til þeirra laga var gert ráð fyrir að hlutfall þetta lækkaði á árinu 1983 í 40%. Þá er einnig gert ráð fyrir heildarendurskoðun laganna fyrir árslok 1983 í ljósi þeirrar reynslu sem þá væri fengin af framkvæmd þeirra. Ákvæði frv. um þetta efni náði ekki fram að ganga umfram lækkun úr 60% í 50% á árinu 1982. Í bráðabirgðaákvæði V í lögunum var hins vegar ákveðið að starfandi bankamálanefnd skyldi endurskoða lög nr. 40/1969 fyrir þingbyrjun haustið 1982. Skilaði bankamálanefnd áliti til fjmrh. með bréfi dags. 24. nóv. 1982. Fylgdu bréfi nefndarinnar tvenn drög að frv. til l. um umboðsþóknun og gengismun gjaldeyrisbankanna. Var í öðru þeirra gert ráð fyrir að skatturinn yrði 50% til frambúðar en í hinu að hann félli niður í áföngum á árunum 1983–1985. Ekki varð af því fyrir árslok 1982 að fyrir Alþingi væri lagt frv. um þetta efni. Hækkaði gjaldið því aftur úr 50% í 60% hinn 1. jan. 1983.“ Sem sagt, þegar frv. til l. um nýja skattheimtu á innlánsstofnanir almennt er lagt fram leggur fyrrv. hæstv. fjmrh. fram frv. sem á að lækka gjaldeyrisskattinn í áföngum og síðan á hann að falla niður og falla út. Þá held ég að við ættum að fletta upp í þingtíðindum vegna þess að hæstv. fyrrv. fjmrh. gat þess sérstaklega í þingræðu skv. samkomulagi okkar á milli að svo skyldi með málið fara og gegn því að ég drægi til baka frv. það sem ég hafði komið fram með til leiðréttingar á þessum gjaldeyrisskatti á bönkunum. Þannig kemur hér fram í athugasemdum með frv. hvert var stefnt. Þessi niðurfelling var þegar hafin með því að fella gjaldið úr 60 í 50%. Síðan átti að breyta því aftur, eins og kemur hér fram, úr 50 í 40% og halda áfram þangað til gjaldið félli niður. Þessar fullyrðingar fyrrv. hæstv. ráðh. eru þar með hraktar. En ég hélt að ég hefði tekið það fram í upphafi minnar ræðu, virðulegi forseti, að ég teldi ekki rétt að svara oftar hv. 3. þm. Norðurl. v. um það gat sem er til umræðu og hefur verið til umræðu í fjármáladæminu vegna þess að ég hafði gert það svo oft hér í þessari deild. Þannig að það er óþarfi fyrir núv. forseta þessarar deildar að taka hér inn fullyrðingar í þveröfuga átt. Við gerðum það alls ekkert að umræðuefni, virðulegur þm., 3. þm. Norðurl. v., og ég taldi ekki rétt að fara að taka upp þær umræður og þess vegna svaraði ég honum ekki um það. En það held ég að enginn hafi misskilið í mínu tali að í því fólst svar við þeim spurningum sem hv. 3. þm. Norðurl. v. beindi til mín um það hvort ég mundi vera reiðubúinn til að endurskoða afstöðu mína til þessa frv. um skattskyldu innlánsstofnana á þskj. 594. Það er kannske rétt að koma bara upp í ræðustólinn og segja beint út: Nei, ég er ekki reiðubúinn til þess að endurskoða það, ef það skilst ekki á þann hátt sem ég sagði það og svaraði honum. Síst hefði ég talið að hv. 3. þm. Norðurl. v. hefði þurft annan þm. til þess að ýta á eftir svari þegar menn fengju þau beint. g er alveg sannfærður um að hann skildi svarið þó forseti hafi ekki skilið það. En ég vil nú svara virðulegum forseta, 8. þm. Reykv., að það er svo sannarlega að berjast fyrir hagsmunum einstaklinga og hagsmunum fólksins þegar peningastofnanir eru styrktar með aðgerðum. Því að hvar væri fólkið og hvar væru fyrirtækin og hvar væri atvinnuástandið ef þessi vinnutæki þjóðarinnar, sem eru peningarnir, væru ekki á réttum stöðum á réttum tíma? Þannig að hagsmunir fólksins og hagsmunir einkareksturs fara saman í þessum málum þegar unnið er að því að þurrausa ekki bankana heldur að gefa þeim þó líf. Þeirra ástand er sannarlega ekki nógu gott til þess að standa undir þeim kröfum sem til þeirra eru gerðar af þjóðfélaginu, bæði einstaklingum og fyrirtækjum. Ég get verið sammála hv. 8. þm. Reykv. um það að ríkisbankarnir hafa á sínum herðum skyldur sem eru kannske meiri en einkabankar mundu hafa á sínum herðum. Það er alveg augljóst. Ég hef tekið undir það og nú síðast fyrir ekki löngu við hv. 8. þm. Reykv. að það eigi að gera þessa banka að hlutafélagabönkum og ríkið eigi að selja þá. Það voru ekki margir sem tóku undir þá till. hv. 8. þm. Reykv. en það eru þó tveir úr þessari deild sem voru sama sinnis og var ég annar þeirra. Hinn - til þess að það fari ekki á milli mála þannig að virðulegur forseti viti hver hann var - var hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson, 4. þm. Norðurl. v. Þá þarf hann ekki að koma í ræðustól til að spyrja hver það skyldi nú hafa verið. En ég vil undirstrika það að það er líka mín skoðun og það er enginn ágreiningur á milli mín og 8. þm. Reykv. um það að ég álít að fyrirtæki í ríkiseign gangi verr af mörgum ástæðum en fyrirtæki rekin af einstaklingum. En það er heldur ekki mál sem ég ætla að gera að umræðuefni hérna vegna þess að það tilheyrir ekki þessum dagskrárlið að ræða það. Ég vona að ég fari úr ræðustól að þessu sinni hafandi svarað þeim spurningum sem virðulegur 8. þm. Reykv. ítrekaði fyrir hv. 3. þm. Norðurl. v. Ég er ekki reiðubúinn til þess að standa að breytingum frá því sem nú er hér fram komið um þessa skattheimtu á innlánsstofnanir.



Herra forseti. Orðin sem hæstv. fjmrh. vitnaði til úr grg. staðfestu í einu og öllu það sem ég hafði áður sagt um þetta mál. Þessi orð segja nákvæmlega það sem ég sagði áðan að til stóð að slaka lítillega á í innheimtu þessa gjalds, en það var ekki orð um það í þessari setningu að staðið hefði til að fella gjöldin alveg niður. Ég vil bara leyfa mér að lesa þessa setningu aftur svo að hv. þm. sem hér eru viðstaddir geti sannreynt að ég fer með rétt mál. Það þýðir ekkert fyrir hæstv. ráðh. að koma svo á eftir og segja að í þessum lesnu orðum sínum hafi falist áform um að fella gjaldið niður. Það sem stendur hér í grg. er -  „Skv. ákvæði í lögum um skattskyldu innlánsstofnana var gjald þetta ákveðið 50% frá gildistöku laganna til ársloka 1982. Í frv. til þeirra laga var gert ráð fyrir að hlutfall þetta lækkaði á árinu 1983 í 40%. Þá var einnig gert ráð fyrir heildarendurskoðun laganna fyrir árslok 1983 í ljósi þeirrar reynslu sem þá væri fengin af framkvæmd þeirra. Ákvæði frv. um þetta efni náðu ekki fram að ganga umfram lækkun úr 60% í 50% á árinu 1982.“ Ekki orð um það að staðið hafi til að fella gjaldið niður.

Þú sveikst það.

Ég sveik ekki neitt. Ég gerði nákvæmlega það sem til stóð, að slaka til um álagningu þessa skatts en ætlaði mér aldrei að leggja skattinn niður.

Má ég benda hv 3. þm. Norðurl. v. á að hann er frsm. og hefur því leyfi til að tala lengur ef hann . . .

Þá ætlar hann að nota sér það. Það er eftirtektarvert að bankamálanefndin lagði tvö frv. fyrir hæstv. fjmrh. Í öðru frv. var gert ráð fyrir því að þessi skattur stæði áfram og yrði 50% eins og hann var á árinu 1982. Í hinu frv. var gert ráð fyrir því að skatturinn yrði alveg lagður niður. Ráðh. átti sem sagt um tvo kosti að velja. Hann gat valið annað af þessum tveimur frv. því að nefndin skilaði þeim báðum frá sér. En auðvitað valdi ráðh. það frv. sem skilaði ríkissjóði minnstum tekjum. Auðvitað valdi hann það frv. sem svipti ríkissjóð tekjum í stórum stíl. Það sagði sig sjálft því að það er í fullu samræmi við svo margt annað sem hann hefur aðhafst í þessum efnum. Við hlýddum áðan á harmagrát hæstv. ráðh. yfir bágum fjárhag bankanna. Það var eiginlega við þá ræðu sem maður loksins fór að skilja hver væri litli maðurinn í þjóðfélaginu. Það var greinilega Jóhannes Nordal seðlabankastjóri og aðrir bankastjórar viðskiptabankanna sem stjórna þessum ömurlegu stofnunum sem eru alveg að fara á hausinn og ekki mega við nokkurri skattlagningu. Þarna voru þeir komnir, litlu mennirnir, sem ekki mátti hreyfa við. Ég er ansi hræddur um að það verði auðvelt að útskýra eftir á hvers vegna fjárhagur ríkissjóðs varð svo bágur á árinu 1983, 1984 og 1985 og hvers vegna komu svo mörg göt á ríkissjóð. Þau urðu til með þeim hætti sem hér er verið að gera till. um fyrir hv. deild, skattar felldir niður og það í mörgum tilvikum eins og þessu gersamlega að ástæðulausu, án þess að nokkur rök séu færð fyrir því að þeir aðilar, sem hér eiga að borga minna en áður geti ekki borgað þá skatta sem fram að þessu hafa verið lagður á þá.



Herra forseti. Hv. fjh.- og viðskn. fjallaði um mál þetta. Hún klofnaði í afstöðu sinni og tala ég hér fyrir nál. meiri hl. sem ég flyt ásamt hv. þm. Lárusi Jónssyni Tómasi Árnasyni og Valdimar Indriðasyni. Í upphafi nál. er smávilla sem er augljós. Þar stendur: „ N. hefur fjallað um málið og klofnaði hún í afstöðu sinni til þess. Meiri hl. leggur til að frv. verði samþykkt með breytingum sem hún flytur till. um“ - það á að vera hann en ekki hún - sem hann flytur till. um - „á sérstöku þskj. en minni hl. mun skila séráliti.“ Við umfjöllun í n. varð það að niðurstöðu að gera talsvert miklar breytingar á frv. Veigamest er sú að koma skattlagningu á bankana í sama horf og er með önnur atvinnufyrirtæki í landinu, það yrði gert á árabilinu fram til 1987, en þá yrði skattlagning á banka að öllu leyti með sama hætti og er á önnur atvinnufyrirtæki. Það er auðvitað hið eina rétta. Ef skattleggja á bankana á annað borð á auðvitað að skattleggja þá með sama hætti og önnur fyrirtæki. Það má t. d. geta þess að það eru þó nokkur fjárfestingarfélög starfandi í landinu og væntanlega verða þau fleiri þegar fer að gæta áhrifa nýju skattalaganna um fyrirtæki. Er þá eðlilegt að allar fjármálastofnanir hlíti sömu lögum og sitji við sama borð. Önnur brtt., sem er nokkuð veigamikil líka, er sú að skattleggja ekki veðdeildir bankanna. Gert var ráð fyrir því í frv. að sumir stofnlánasjóðir yrðu skattlagðir en aðrir ekki. Það er ekki hægt að segja að neins réttlætis gæti í því. En á þessu stigi vil ég gjarnan geta þess að orðið hafa mistök í prentun. Ég held að þau séu samt ekki þess eðlis að það þurfi beint að flytja brtt., þau eru tæknilegs eðlis. Þannig segir t. d. í upphafi brtt. að framan við 1. gr. komi ný grein er verði 1. gr. þess og breytist röð annarra greina í samræmi við það og greinin orðist svo. Ég held að eðlilegra sé að þetta sé gert með þessum hætti. Þá er önnur villa, þ. e. það féllu niður tvö eða þrjú orð sem kannske væri rétt að gera um sérstaka brtt. Ég er búinn að láta hér vélrita þetta upp svo það er hægt um vik að gera það þá við 3. umr. t. d. ef mönnum sýnist svo. En þar átti að standa „til skattskyldra tekna og eigna aðila“ - það féll niður „og eigna“ - skv. 1. gr. þessara laga teljast þó ekki tekjur stofnlánasjóða og veðdeilda sem stofnaðar“ - það er bara prentvilla eða málvilla - „eru“ o. s. frv. Þá er það í síðustu línu á þessu þskj. 798 þar sem vitnað er til 2.–5. mgr. en á að vera 2.–4. mgr. Þessi till. sem ég gat um, um að skattleggja ekki veðdeildir fremur en t. d. Stofnlánadeild landbúnaðarins, Iðnlánasjóð og Stofnlánadeild verslunarfyrirtækja eða Verslunarlánasjóð, er gerð til samræmis, að þessir sjóðir sitji við sama borð og þá allir lánsfjársjóðir í landinu á vegum bankakerfisins og opinberra aðila. Auðvitað mætti hugsa sér að skattleggja alla þessa sjóði á sama hátt, þá eins og bankana, en á hinu er varla stætt að skattleggja þá suma en aðra ekki. Þetta mun kosta u. þ. b. 5 millj. kr. tekjutap ríkissjóðs. Önnur brtt. er um að færa gjaldfærsluheimild á afskriftareikning útlána upp í 1% en var í frv. 1/2%. Þetta mun væntanlega þýða tekjumissi eitthvað nálægt 3 millj. kr. Að öðru leyti hef ég getið um þann tilgang sem í þessum breytingum felst, þ. e. fyrst og fremst að bankarnir sitji við sama borð og önnur fyrirtæki þegar áhrif þessara laga eru að fullu komin fram. Ég skal ekki taka frekar þátt í umr. um þetta mál, þær hafa orðið nokkuð miklar, líka um hið síðara mál, nr. 306, sem nú er til umr., þegar hitt málið, nr. 305, var rætt og veit ég að þær umr. skýra sjónarmið manna, enda hefur hæstv. fjmrh. ítarlega skýrt þessar till.



Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nál. minni hl. fjh.- og viðskn., en n. klofnaði í afstöðu sinni til þessa máls sem er hliðstætt því máli sem var hér til umr. næst á undan og hefur einnig í för mér sér verulega lækkaðar greiðslur banka og annarra lánastofnana í ríkissjóð. Það er athyglisvert að till. meiri hl. n. ganga þó enn lengra í sömu átt og frv. gerði og láta mun nærri að tekjuskerðing ríkissjóðs vegna samþykktar þessa frv. með þeim breytingum sem meiri hl. gerir till. um, nemi um 18 millj. kr. á þessu ári. Hitt er þó miklu verra að tekjuskerðing ríkissjóðs verður enn stórfelldari á árunum 1985 og 1986 ef frv. verður samþykkt því að þá eiga greiðslur í ríkissjóð frá innlánsstofnunum að lækka um helming eða um 65 millj. kr. til viðbótar núverandi verðlagi hvort árið um sig vegna breyttrar tilhögunar við álagningu. Í nál. meiri hl. fjh.- og viðskn. segir, með leyfi forseta: „Ljóst er að ekki verður horfið frá staðgreiðslufyrirkomulagi til eftirágreiðslukerfis á sköttum nema með því að niður falli skattgreiðslur eins árs.“ Þetta er skýringin á hinu mikla tekjutapi ríkissjóðs á árunum 1985 og 1986 að felldar eru niður skattgreiðslur eins árs. Niðurfellingin dreifist á þessi tvö ár. En skyldi þetta vera rétt, að ekki sé hægt að breyta úr staðgreiðslufyrirkomulagi til eftirágreiðslukerfis nema að fella atgjörlega niður skattgreiðslur sem svarar til skatts á einu ári? Auðvitað er það alrangt. Þessi fullyrðing er alröng og hefur ekki við nein rök að styðjast. Þetta er blekking sem meiri hlutinn setur hér í nál. sitt til þess að reyna að rökstyðja þá fullyrðingu sína að ekki sé hægt að breyta álagningarkerfi án þess að fara að með þeim hætti sem hér er lýst. Þetta er sem sagt alrangt. Hægt er að finna ótal leiðir til að ná þessum peningum inn í ríkissjóð, aðrar en þær sem hér eru valdar, að fella skattinn algjörlega niður í eitt ár. T. d. er hægt að skattleggja árið sem verið er að gera breytinguna á þeim tekjuskattsgrunni sem seinast var notaður og setja í lög ákvæði þess efnis. Þannig mundu þessar 130 millj. kr. ekki tapast sem ríkissjóður verður af af þessari ástæðu. Einnig væri hægt að ákveða að á árinu sem verið er að breyta um kerfi sé lagður á veltuskattur eins og gert var á árinu 1982, og skattgreiðslan það árið miðist við veltu hvers banka fyrir sig, t. d. innlánsaukningu. En hæstv. fjmrh. velur auðvitað ekki þá leiðina, nei, nei. Hann velur alltaf þá leiðina sem hefur minnstar tekjur í för með sér fyrir ríkissjóð því að hann hefur nóg af peningum í ríkissjóði og munar ekki um hvort út fara 1.00 millj. þarna eða 100 millj. einhvers staðar annars staðar. Hér er verið að framkvæma tæknilega breytingu og það þarf endilega að gera það með þeim hætti að ríkissjóður tapi á því 130 millj. kr. Ég endurtek það sem ég sagði áðan: Þetta er ekki aðeins ábyrgðarleysi af hæstv. fjmrh., það er glórulaust með öllu að fara svona með atmannafé. Ég spyr hæstv. ráðh. enn: Gerði hann sér grein fyrir því þegar ákveðið var að afgreiða þetta frv. að tekjutap ríkissjóðs væri svo stórfellt sem raun ber vitni? Gerði hann sér grein fyrir því? Hvers vegna taldi hann ekki koma til greina að velja einhverja aðra leið sem gæti komið í veg fyrir þetta tekjutap ríkissjóðs? Hann getur þó ekki fullyrt í alvöru að það sé sanngjarnt eða eðlilegt að fella algjörlega niður skattlagningu í heilt ár eða, eins og hér er gert, að hálfu leyti í tvö ár. Það eru varla sanngirnisrök sem mæla með þessu, enn síður að það sé nein nauðsyn. Hvers vegna er þá þessi leið valin? Hvers vegna í ósköpunum hugsar hæstv. ráðh. ekki meira um stöðu ríkissjóðs og hag hans en svo að hann spili þannig út stórum fjárhæðum í algjöru ábyrgðarleysi? Fyrir svo utan hitt að þessi breyting er engin nauðsyn. Alþingi ákvað árið 1982 að skattleggja bankana með þessum ákveðna hætti, þ. e. að þeir skyldu greiða skatt fyrir sama ár og tekjurnar verða til, þ. e. staðgreiðslukerfi á bankana. Það hefði verið miklu nær að koma svipuðu kerfi á í öllum atvinnurekstri og gagnvart öllum launamönnum. Fyrir einhverjar tiktúrur hv. þm. Þorsteins Pálssonar, form. Sjálfstfl., sem hefur haft forustu fyrir bankamálanefndinni, þarf endilega að snúa þessu öllu til baka og taka upp eftirágreiðslukerfi þó að auðvitað skipti engu máli hvort kerfið er notað. Afleiðingin verður þessi að ríkissjóði blæðir. Ríkissjóður á að tapa þarna á einu ári af þessari ástæðu 130 millj. kr. gersamlega að ástæðulausu. Það fer ekki milli mála að þeir sem sömdu þetta frv. og báru það fram voru ekki að hugsa um hag ríkissjóðs eða hvernig hann kæmi út úr þessum breytingum. Þeim var skítsama um það. Ég vil láta þess getið af því að mér láðist að geta þess þegar ég mælti fyrir nál. minni hl. fjh.- og viðskn. þegar seinasta mál deildarinnar var hér til umr. að við í stjórnarandstöðu stöndum öll að þessu nál. sem er undirritað af hv. þm. Sigríði Dúnu Kristmundsdóttur, Eiði Guðnasyni og þeim sem hér stendur. Auk þess sat hv. þm. Stefán Benediktsson fundi n. og lýsti sig samþykkan áliti minni hl. Minni hl. telur bæði ástæðulaust og óþarft að lækka skattgreiðslu banka, bendir á að ef nauðsynlegt er talið að samræma álagningu tekjuskatts á bankastofnanir almennri álagningu skatta - sem út af fyrir sig má gera þó að það sé ekki endilega brýnt eða bráðnauðsynlegt - má gera það án þess að því fylgi tekjutap fyrir ríkissjóð á þessu eða næstu tveimur árum. Við getum fallist á að gagnlegt sé að endurskoða ýmis atriði laga um skattskyldu innlánsstofnana, eins og gert var ráð fyrir í bráðabirgðaákvæði þeirra laga, en það verður að gera að betur athuguðu máli. Þau frumvörp, sem hér hafa verið lögð fram, eru bæði vanhugsuð og illa undirbúin. Við leggjum því til að frv. verði afgreitt á svipaðan hátt og við gerum till. um um mál sem var seinast á dagskrá, þ. e. að það verði afgreitt með svofelldri rökstuddri dagskrá: „Í trausti þess að ríkisstj. láti endurskoða gildandi lög um skattskyldu innlánsstofnana og þar sem frv. þetta er að ýmsu leyti vanhugsað og illa undirbúið og hefur í för með sér stórfellt tekjutap fyrir ríkissjóð ályktar deildin að taka fyrir næsta mál á dagskrá.“ Ég vil sem sagt ítreka spurningu mína til hæstv. ráðh., en hún var: Gerði hann sér grein fyrir því þegar hann lagði frv. sitt fram, eða nú þegar ákvörðun var tekin um að afgreiða það, hversu mikið tekjutap samþykkt þess hefði í för með sér fyrir ríkissjóð? Og í öðru lagi: Hvers vegna í ósköpunum gat ekki komið til greina einhver önnur leið en sú sem hér er valin sem ekki hefði það í för með sér að þessar bankastofnanir yrðu skattlausar í eitt ár eða, eins og er það sama, borgi aðeins hálfan skatt í tvö ár.



Herra forseti. Ég hefði ekki komið upp nema vegna þess að í síðustu orðum hv. 3. þm. Norðurl. v. beindi hann til mín spurningu sem á að vera óþarfi af honum sem fyrrv. ráðh. Hann spurði hvort ráðh. geri sér grein fyrir því hvað stjfrv. sem lögð eru fram þýða í tölum.

Það hefur ekki komið fram.

Það hefur ekki komið fram. Ég svaraði því áðan, sömu spurningunni var beint til mín áðan í málinu sem var á dagskrá á undan þessu, um gjaldeyrisskatta af bönkunum. Það er óþarfi að svara þessu en ég ætla að gera það samt til þess að hæstv. fyrrv. fjmrh. viti að vinnubrögð í fjmrn. hafa ekkert breyst. Ráðh. veit jafnmikið nú og er upplýstur á sama hátt og áður um frv. sem hann lagði fram. Ég vissi hvað þetta þýddi og hvað þetta þýðir.

Hvert er tekjutapið?

Ja, tekjutapið, það kemur hérna fram. Ég ætla bara að lesa hérna aðeins upp. En áður en ég held lengra vil ég benda á það sem kemur svo sterkt fram hjá vinstri mönnum almennt og þá sér í lagi Alþb.-mönnum að, eins og hann sagði orðrétt, í staðinn fyrir þessar ráðstafanir sem nú er verið að gera hefði verið hægt að leggja á veltuskatt. Það er alltaf hægt að leggja á meiri skatta af einhverju tagi. En nú vill bara svo til að okkar pólitísku skoðanir stangast mjög mikið á og sérstaklega í þessum málum þar sem það er lífsskoðun og stefna Sjálfstfl. að skilja meira eftir hjá fólkinu og hjá fyrirtækjum af peningum en þið vinstri menn virðist vilja gera í allri okkar vinnu og tali. Við álítum að það sé hagsæld þjóðfélagsins fyrir bestu að ríkið taki eins lítið og hægt er til sín einstaklingurinn og fyrirtækið hafi eins mikið að moða úr og mögulegt er miðað við afrakstur og á þann hátt sé þjóðfélaginu best borgið. Þar stangast á skoðanir. Það þýðir ekkert fyrir okkur að rífast hér í ræðustól á hv. Alþingi, við getum aldrei orðið sammála. Mér tekst líklega ekki að endurhæfa virðulegan 3. þm. Norðurl. v., það verður að gerast annars staðar. En ég vil leyfa mér, með leyfi forseta, að lesa það sem sagi er í þriðja lagi neðst á forsíðu nál. nr. 797. Það svarar öllu því sem virðulegur þm. sagði um fyrirkomulag á því kerfi sem nú á að taka upp vegna þess að við erum ekki að hverfa til neins sem er afbrigðilegt. Við erum að hverfa frá því sem er afbrigðilegt og eru verk fyrrv. hæstv. fjmrh. með staðgreiðslukerfi, sem sett var á bankana eina, og koma bönkunum inn í það skattakerfi sem almennt er í landinu. Það hljóðar svo, með leyfi forseta: „Í þriðja lagi er lagt til að greiðslufyrirkomulagi á sköttum innlánsstofnana verði breytt í áföngum á árunum 1985 og 1986 til samræmis við þær reglur sem gilda um skattgreiðslur allra annarra í landinu.“ Ég sé ekki ástæðu til að lesa þetta áfram, það er bara til að tefja tímann hér vegna þess að ég er alveg viss um það að virðulegur 3. þm. Norðurl. v. er búinn að lesa þetta og veit hvað framhaldið er. Verið er að samræma skattheimtuna á bankana til þess að hafa hana í fullu samræmi við það sem allir aðrir verða að þola í landinu. Ef þörf er á því að breyta þessu nú, ef það kostar einhverja peninga tímabundið, er það vegna þess að við erum að breyta frá því ófremdarástandi sem hæstv. fyrrv. ráðh. kom á í þessu tilviki.

Ráðh. ætlaði að svara því hvert væri tekjutapið.

Tekjutapið? Ég er nú ekki með það hér hjá mér, en það var útreiknað, ég hef bara ekki náð í það enn þá en það er sjálfsagt að koma því skriflega til skila. 



Herra forseti. Þetta var mjög sérkennileg ræða. Hæstv. ráðh. byrjaði á því að segja að auðvitað hefði hann vitað hvað tekjutap ríkissjóðs væri mikið þegar frv. var lagt fram og hann mundi gera grein fyrir því síðar í sinni ræðu. Síðan upplýsti hann að þetta kæmi fram í nál. meiri hl. fjh.- og viðskn. og hann ætlaði að lesa það en hætti nú fljótlega lestrinum og fór úr ræðustól án þess að svara þessari spurningu og sagðist ekki hafa gögnin með sér hér. Staðreyndin er sú að þegar frv. er lagt fram er ekki orð að finna í frv. um það hvað tekjutap ríkissjóðs er mikið. Þegar hæstv. ráðh. mætir fyrir frv. minnist hann ekki einu einasta orði á það hversu mikið tekjutap ríkissjóðs er. Þegar nefndin skilar af sér nál. inn í þingið kemur ekki orð um það heldur í nál. hversu mikið  Ég hlýt því að vera í rétti mínum að draga það stórlega í efa að hæstv. ráðh. hafi gert sér grein fyrir því hversu mikið tekjutap ríkissjóðs var. Ég hlýt að segja það alveg eins og er að grunur minn styrkist enn frekar að hæstv. ráðh. hafi enn ekki gert sér grein fyrir því hversu mikið tekjutap hér er um að ræða, enda hefur það ekki komið fram í neinum gögnum. Það er rangt hjá formanni hv. fjh.- og viðskn. að við höfum fengið það á blaði hvað tekjutapið væri mikið. Við fengum að vísu upplýsingar um það hverju það breytti að veðdeildirnar væru undanþegnar og við fengum líka upplýst um aðra breytingu í frv. Samanlagt voru þetta 18 millj. kr. En það var hins vegar ekki upplýst hversu mikið tekjutapið væri vegna þess að eitt skattárið fellur niður. Það er það sem vegur þyngst og skiptir mestu máli. Það fellur niður eitt skattárið og þar með fellur niður skattur sem nemur um 130 millj. kr. Ég get upplýst hæstv. ráðh. um þetta og ég hygg að hann hafi ekki fyllilega gert sér grein fyrir því. Það er einmitt þess vegna sem ég er að hvetja hann til þess að endurskoða afstöðu sína og gera sér betri grein fyrir þessu máli og hætta við að keyra það fram hér í þinginu vegna þess að hann er að gera fjárhag ríkissjóðs meiri grikk en svo að hann sé maður til að taka þar ábyrgð á.



Herra forseti. Í tilefni af þessari síðustu ræðu langar mig að segja fáein orð. Ég þyrfti þó sjálfsagt ekkert að gera það vegna þess að hv. þm. Ragnar Arnalds greindi sjálfur frá því hér undir lokin að hann vissi þetta, hefði fengið um það upplýsingar. Ég taldi mig hafa lagt þetta blað frá Seðlabankanum hér á borð nm. A. m. k. voru sumir með það í höndum strax og ég fékk það. Það var öðru hvoru megin við helgi, ætli það hafi ekki verið á þriðjudegi líklega ekki fyrr en allavega gaf ég hv. þm. Ragnari Arnalds þessar upplýsingar nákvæmlega eins og hann fór með þær hér. Tölurnar voru um það að tekjurnar mundu riðlast nálægt því úr 175 millj. niður í 120 millj. og síðan komu þessar tvær brtt. sem ég gerði hér rækilega grein fyrir áðan, að önnur mundi kosta um 3 millj. og hin um 5. Þess vegna var talan 18 alveg rétt hjá þm., hann veit þetta allt saman.



Virðulegi forseti. Málið snýst alls ekki um það hvort ég hefði þessar upplýsingar undir höndum eða vissi þessar tölur. Málið snerist um hitt, hvort ráðh. hefði þessar tölur undir höndum, hvort hann gerði sér grein fyrir hversu stórar upphæðir væru hér á ferðinni. 



Virðulegi forseti. Hv. 3. þm. Norðurl. v. heldur að hann geti hengt hatt sinn á það að ráðh. treysti sér ekki til að fara með tölur og vilji heldur bíða og koma þeim á framfæri skriflega en eiga það á hættu að fara með rangar tölur. Að það sé einhver ástæða til þess að fylgja eftir einhverjum flótta. Hvers lags vinnubrögð eru þetta og það af fyrrv. ráðh.? Það er enginn hér á neinum flótta og það er ekkert við það að athuga þó að menn vilji ekki fara með tölur, sem þeir hafa ekki við höndina, af þeirri einföldu ástæðu að þeir vilja heldur hafa þær réttar þegar þeir gefa þær en eftir minni sem gætu hugsanlega verið rangar.