Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti lítur svo á að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um sé þess þörf.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá 1. minni hluta fjárlaganefndar. Ég opnaði framsöguræðu mína fyrr í dag um fjárlagafrumvarpið sjálft með því að útskýra hvers vegna það er lagt fram af 1. minni hluta. Vegna óvenjulegra aðstæðna rita undir þetta nefndarálit fulltrúar flokkanna sem sitja í starfsstjórninni en hafa ekki til þess meiri hluta. Árið 2016 var sögulegt ár í ríkisfjármálum. Þetta fjáraukalagafrumvarp sem er reyndar númer tvö í röðinni af fjáraukalagafrumvörpum á þessu hausti endurspeglar það ljómandi vel. Við vorum að færa inn í ríkissjóð stöðugleikaframlög, afrakstur af uppskiptingu þrotabúanna, það sem er viðsnúningur þjóðarbúsins á nýjan leik, og greiða úr málum eftirhrunsins. Þess sjást merki í þessu fjáraukalagafrumvarpi eins og í fjárlögunum sem giltu fyrir þetta ár. Vonandi munum við ekki sjá í annan tíma aðrar eins sveiflur í ríkisfjármálum og við upplifum í frumvörpum um fjárlög þessa árs. Það eru líka tímamót í þeirri staðreynd að nú erum við í síðasta sinn að ræða um fjáraukalagafrumvarp eftir þeirri löggjöf sem hefur gilt á undanförnum árum um fjárreiður. Í nýju lagaumhverfi ríkisfjármála er tekið á því með þeim hætti að til fjáraukalaga á miklu síður að þurfa að koma en við höfum þurft að beita þeim á undanförnum árum. Í þau eru undirbyggðir varasjóðir málaflokka til að bregðast við óvæntum atvikum. Það er kannski fyrst og fremst hlutverk fjárlaganefndar hverju sinni og auk fjáraukalaga að gera ekki miklu meira en það sem verjandi er gagnvart þeim ákvæðum fjáraukalaga sem gilda um fjáraukalög, að bregðast þá við óvæntum útgjöldum og óvæntum aðstæðum. Hvaða skoðun sem við höfum haft á því á undanförnum árum hefur þetta verið aðalverkefnið. Ég mun ekki rekja í smáatriðum breytingartillögur okkar við fjáraukalagafrumvarpið eins og það kom frá hæstv. fjármálaráðherra í 1. umr. og í framsögu hans, aðeins segja að hér er um veruleg frávik í áætlunargerð að ræða. Hér er t.d. um 30 milljarða aukning skatttekna sem ekki var gert ráð fyrir í fjárlagafrumvarpinu. Við höfum áður séð verulegt frávik í arðgreiðslum og við sjáum mjög mikið frávik í póstum sem í það minnsta ég hefði haldið að við gætum haft vandaðri áætlunargerð um og betur undirbyggða. Þetta vil ég nefna, virðulegi forseti, því að það skiptir gríðarlega miklu máli, hvort sem það er fjárlaganefnd, ríkisstofnanir eða bara almennt í landinu, að áætlunargerðin sé traust og öflug þannig að við getum byggt áætlanir okkar til lengri tíma. Miðað við þær sviptingar sem nú eru í ríkisfjármálum og mikla uppsveiflu vill þetta kannski ekki fara alveg eftir bókinni í þessum efnum en hlutverk fjáraukalaganna er einmitt að færa inn þennan tekjuauka sem rak á fjörur okkar, þó ekki óvænt vil ég segja. Það hefur líka komið rækilega fram í umræðunni hér í dag að við í hv. fjárlaganefnd erum í því verkefni að rýna sérstaklega stöðu heilbrigðiskerfisins og heilbrigðisstofnana. Þess sjást líka með ákveðnum hætti merki í fjáraukalögum. Við gerum breytingartillögur við útgjöld vegna samgöngumála vegna þess að á árinu urðu náttúruhamfarir og tjón á sjóvörnum sem er eðlilegt að við innleysum í fjáraukalögum. Við gerum einnig þá breytingartillögu að leggja til aukna fjárhæð vegna mannúðarmála og vegna ástandsins í Sýrlandi sem ég held að allir hljóti að hafa skilning á. Við færum inn í fjáraukalögin arðgreiðslur sem áætlað er að taka nú út úr Íslandsbanka sem er að fullu kominn í eigu ríkisins á þessu ári. Við tökum núna líka til aukafjárveitinga framlög til heilbrigðisstofnana til að mæta ýmsum óvæntum aðstæðum sem þær hafa búið við og við ekki endilega viðurkennt í áætlunargerð okkar hingað til en erum nú að reyna að bjarga þeirri fjárhagsstöðu. Virðulegi forseti. Ég ætla svo sem ekkert að hafa mörg orð í framsögu um þetta nefndarálit annað en að segja að þetta er í síðasta sinn sem við vinnum þetta svona. Það má líka vera okkur til áminningar að við vöndum okkur þegar við erum að vinna að slíkri áætlunargerð eins og ég rakti áðan. Ég ætla að leyfa mér að segja við þessa umræðu, virðulegi forseti, að mér finnst vanta á að upplýsingastreymi til hv. fjárlaganefndar sé nægjanlega traust þegar hún vinnur að sínum málum. Það er nokkuð sem við eigum að taka föstum tökum og vinna með en ekki láta það hljóma eins og eitthvert vandamál. Ég ætla að leyfa mér, virðulegi forseti, að opna á umræðu sem hefur valdið ákveðnum hita varðandi fjáraukann. Það er svo merkilegt að tillaga um 100 millj. kr. fjárveitingu til markaðsmála vegna lambakjöts dómineraði að mínu áliti öll hin atriðin í fjáraukalagafrumvarpinu. Ég held að það sé ágætt að við ræðum það eins og alla aðra hluti af því að þetta er umdeilt mál. Mitt sjónarhorn á það er einfaldlega það að við ákváðum sem þjóð að taka þátt í viðskiptabanni gegn Rússlandi vegna Úkraínudeilu og það hefur haft gríðarleg áhrif á búvörumarkaði Evrópu. Þar hafa orðið mikil vandamál. Við höfum áður, hvort sem það eru náttúruhamfarir eða vegna ákvarðana stjórnvalda, í gegnum mörg ár rétt hjálparhönd atvinnuvegum sem hafa orðið fyrir barðinu á slíku. Ég vil aðeins ítreka að mér finnst tillagan í þessu fjáraukalagafrumvarpi í fullu samræmi við það og í eðlilegu samhengi við það sem við höfum áður gert og miðað við þau mörgu stóru og miklu prógrömm sem t.d. Evrópusambandið hefur þurft að keyra til að greiða úr vandamálum á búvörumarkaði og koma til móts við bændur og verðfall afurða til bænda. Mér finnst ástæða til að nefna þetta í framsöguræðu minni til að draga líka fram að þær ráðstafanir sem við erum að gera með þeirri tillögu eru á engan hátt með þeim hætti að við getum sett á það einhverja mælistiku um hvort nóg sé komið í markaðssetningu lambakjöts. Þetta eru viðbrögð vegna kostnaðar sem matvörugreinin verður fyrir vegna ákvörðunar stjórnvalda um að taka þátt í ákveðnu viðskiptabanni. Virðulegi forseti. Ég hef lokið framsögu minni.

Forseti. Þrátt fyrir mjög góða samvinnu í nefndinni vannst gríðarlega lítill tími til að fara yfir fjáraukann. Allur tíminn sem nefndin notaði fór í þessar samningaviðræður. Því gagnrýnir 2. minni hluti meðferð fjárlaganefndar á frumvarpi til fjáraukalaga fyrir árið 2016. Málið var afgreitt úr nefnd með lágmarkskynningu frá fjármálaráðuneytinu og lágmarksumfjöllun um þær breytingartillögur sem standa utan sameiginlegra breytingartillagna fjárlaganefndar við fjárlagafrumvarp fyrir árið 2017 og við fjáraukalagafrumvarp það sem er fjallað hér um. Í 43. og 44. gr. laga um fjárreiður ríkisins, nr. 88/1997, sem nú hafa verið felld úr gildi en eiga við þetta fjáraukalagafrumvarp segir: „Ef þörf krefur skal í frumvarpi til fjáraukalaga leitað eftir heimildum til frekari fjárráðstafana en fjárlög ársins gera ráð fyrir. Valdi ófyrirséð atvik, kjarasamningar eða ný löggjöf því að grípa þarf til sérstakra fjárráðstafana sem ekki var gert ráð fyrir í fjárlögum ársins skal leitað heimilda fyrir þeim í frumvarpi til fjáraukalaga.“ Enn fremur má benda á að í nýsamþykktum lögum um opinber fjármál, nr. 123/2015, helst sú meginhugsun laganna að fjáraukalögum á ekki að beita nema í undantekningartilfellum eða eins og segir í 26. gr. sem enn skerpir á hugsun eldri laga, með leyfi forseta: „Ráðherra er heimilt, ef þess gerist þörf, að leita aukinna fjárheimilda í frumvarpi til fjáraukalaga til að bregðast við tímabundnum, ófyrirséðum og óhjákvæmilegum útgjöldum innan fjárlagaársins, enda hafi ekki verið unnt að bregðast við þeim með úrræðum sem tilgreind eru í lögum þessum. Í fylgiriti með frumvarpi til fjáraukalaga skal skýra frá skiptingu fjárveitinga til ríkisaðila og verkefna, sbr. 19. gr. Við framlagningu breytingartillagna við frumvarp til fjáraukalaga á Alþingi skal liggja fyrir mat á áhrifum þeirra á heildarafkomu ríkissjóðs, skuldbindingar hans og aðrar forsendur fjármálaáætlunar.“ Meginhugsunin í eldri og nýrri lögum er því sú að aukinna fjárheimilda er ekki leitað nema um ófyrirséð atvik sé að ræða. Eins og nefnt var í inngangi fékk nefndin lágmarkskynningu á fjáraukalagafrumvarpinu og mjög takmarkaðan tíma til að rýna einstakar greinar þess. 2. minni hluti óskaði engu að síður eftir minnisblaði frá innanríkisráðuneytinu um fjárlagaliði þjóðkirkjunnar og Kristnisjóðs þar sem í greinargerð með frumvarpinu er vísað til kirkjujarðasamkomulagsins sem ástæðu fyrir hækkun framlaga til viðkomandi liða. 2. minni hluti óskaði eftir útreikningum og ítarlegri greinargerð sem útskýrði þá hækkun sem og upplýsingum um aðra samninga eða skuldbindingar á milli hins opinbera, ríkisins, og þjóðkirkjunnar, gildistíma þeirra og forsendur sem gætu leitt til útgjalda fyrir ríkissjóð. Jafnframt var óskað eftir mati ráðuneytisins á því hversu skuldbindandi þessir samningar væru og rökstuðningi fyrir þeirri skuldbindingu. Það var leitað eftir útreikningum. Í svari ráðuneytisins er að mati 2. minni hluta ekki að finna nægilega góð svör við fyrrgreindum spurningum. Í það minnsta fylgdu svarinu ekki þeir útreikningar sem óskað hafði verið eftir. Því var 2. minni hluta ekki unnt að meta hvort fjárbeiðnin væri í samræmi við heimildir laga um að útgjöldin þyrftu að vera ófyrirséð. Þar sem um gamlan samning er að ræða á 2. minni hluti erfitt með að sjá, miðað við fyrirliggjandi gögn, að útgjöld samkvæmt honum teljist ófyrirséð. Meðal annars kemur fram í svarinu að árið 2015 hafi þjóðkirkjan hafnað því að taka á sig þá skerðingu sem henni var gert að taka á sig í hruninu. Því er vandséð að um óvænt og ófyrirséð útgjöld hafi verið að ræða á árinu 2016. Mig langar að lesa úr svari innanríkisráðuneytisins, með leyfi forseta: „Kirkjujarðasamkomulagið er samningur ríkisins og þjóðkirkjunnar frá 1997 um að kirkjujarðir og aðrar kirkjueignir, að frátöldum prestssetrum, verði eign ríkisins gegn því að ríkið greiði til framtíðar laun tiltekins fjölda presta og annarra starfsmanna kirkjunnar, samanber einnig viðbótarsamning frá 1998 um frekari útfærslu þess. Skuldbinding ríkisins samkvæmt samkomulaginu var í kjölfarið færð í lög um stöðu, stjórn og starfshætti þjóðkirkjunnar, nr. 78/1997, samanber 60. gr.“ Ég sé ekki að sú heimild sem er verið að leita eftir geti verið ófyrirséð. Í því minnisblaði sem innanríkisráðuneytið sendi sem svar við fyrirspurninni var ekki að finna fullnægjandi upplýsingar og mun ég leita leiða til að fá fullnægjandi svör seinna.

Frú forseti. Nú ræðum við fjáraukalagafrumvarp. Það er skammt stórra högga á milli. Ég get að mörgu leyti tekið undir það sem hv. síðasti ræðumaður nefndi um hvað á að vera í fjáraukalögum og hvað ekki. Það á bara að vera eitthvað sem engan veginn rúmast innan ramma hvers ráðuneytis. Verklagið hefur þó einhvern veginn verið þannig í gegnum tíðina að inn slæðast einhverjir liðir sem vissulega er hægt að segja að séu ekki beinlínis ófyrirséðir. Ef við ætlum að vera mjög stíf á meiningunni með það gætum við alveg sagt að þessar 50 milljónir sem við erum að setja í neyðaraðstoð til Sýrlands séu ekki ófyrirséðar. Stríðið í Sýrlandi er ekki nýtt. Að sjálfsögðu setjum við samt þessar 50 milljónir inn og ættum jafnvel að gera meira. Stundum þarf neyðin að brjóta lög og við tökum afstöðu til margs þótt það eigi ekki beinlínis heima í fjáraukalögum. Auðvitað er samt ekki gott þegar ramminn er ekki virtur, hver svo sem hann er hverju sinni. Ég er mjög ánægð með vinnu nefndarinnar og vil nota tækifærið til að þakka samstarfsfólki mínu í nefndinni fyrir mjög gott samstarf. Þetta er búin að vera mjög athyglisverð vinna við fjárlög og fjáraukalög og alveg ljóst að fólk getur náð málamiðlun. Það er hægt. Mér finnst það mikilsvert og mér finnst ánægjuleg tímamót í sögu Alþingis að þetta hafi tekist. Þau atriði sem eru tekin fyrir í fjáraukalögunum eru líka hluti af því að loka fjárlögunum. Mig langar líka að þakka starfsfólkinu sem hefur unnið með okkur í þessu. Það er óhætt að segja að hvíldartíminn hafi ekki verið virtur hjá starfsfólkinu sem vinnur fram á rauðamorgun við að reyna að setja málið saman, eðli málsins samkvæmt, þar sem hlutirnir ganga hratt fyrir sig og flestir vilja reyna að klára fyrir jól. Bara til að koma aðeins aftur inn á framlagið vegna stríðsins í Sýrlandi og vegna mannúðaraðstoðar verð ég að nefna þá dapurlegu staðreynd að 39.000 borgarar hafa flúið frá Austur-Aleppó og 6.000 dvelja í flóttamannabúðum. Hér er verið að reyna að búa til eitthvert húsaskjól þar sem við komum eitthvað að málum. Auðvitað er þetta dropi í hafið, það þyrfti að setja miklu meira inn í þennan pakka, eins og ég sagði áðan. Af þessum 50 milljónum fara 25 milljónir til Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna og 25 milljónir til Barnahjálpar Sameinuðu þjóðanna, þ.e. UNICEF í Sýrlandi. Mig langar að koma aðeins inn á nokkur mál. Ég byrja á að fara í eigið álit þar sem fjáraukalagafrumvarpið kom ekki fram fyrr en 14. desember af því að þetta er hið síðara fjáraukalagafrumvarp. Ég verð að segja að þó að náðst hafi sátt í afgreiðslu þessa máls meðal allra flokka hefðum við Vinstri græn talið að setja hefði mátt mun meira fé en hér er að finna, m.a. í sjúkrahús og heilbrigðisstofnanir sem við vitum að stríða margar hverjar við rekstrarerfiðleika. Þá ætla ég ekki að gera lítið úr þeim stuðningi sem nú þegar hefur verið framkvæmdur með fjáraukalagafrumvarpinu, lokafjárlögum og svo í næstu fjárlögum. Betur má þó ef duga skal er alveg óhætt að segja. Vegna umræðunnar fyrr í dag um Landspítalann er auðvitað í okkar verkahring að fylgja því vel eftir að allt skili sér eins og vera ber og líka að bregðast þá við strax og fylgja því eftir ef ekki gengur. Við höfum oft rætt tekjurnar hér. Þær eru stórkostlega miklar í formi arðgreiðslna, stöðugleikaframlaga og annarra slíkra hluta sem taka kannski brátt enda að mjög mörgu leyti. Auðvitað skiptir máli hvernig þeim hefur verið varið. Við höfum ekki verið á eitt sátt um það. Eitt af hinu smáa í stóra samhenginu er t.d. fjárveiting til Menntaskólans á Akureyri sem á að standa straum af kostnaði við að breyta starfsári skólans. Hún er allt of lítil, það liggur fyrir, og nægir ekki til verkefnisins sem þýðir að skólinn mun þurfa að taka af rekstrarfé sem við þekkjum að er ekki nægjanlegt hjá þessum framhaldsskóla frekar en mörgum öðrum. Þetta getur þýtt í ekki umfangsmeiri rekstri að svigrúmið sé ekki nægilegt þegar sultarólin hefur verið hert til nokkuð margra ára. Flestir skólar og stofnanir ríkisins kvarta m.a. yfir því að fá aldrei nema u.þ.b. 80% af launabótum bætt. Þegar koma, eins og núna, verðlagsbreytingar, kjarasamningar eða eitthvað slíkt telja stofnanir nærfellt alltaf þegar þær koma á fund fjárlaganefndar að þær fái ekki nema hluta bættan. Ég hefði líka viljað sjá meira fé renna til starfsemi Landhelgisgæslunnar. Ég hef áhyggjur af stofnuninni. Hún gegnir veigamiklu hlutverki í öryggis- og auðlindamálum þjóðarinnar og mér finnst það skylda okkar að standa betur að rekstri hennar og hefði eins og ég segi viljað sjá meira. Það hefur komið fram hjá forstjóra Gæslunnar að hann telji að það þurfi í kringum 300 milljónir á næsta ári bara til þess að geta haldið sjó, þ.e. haldið þyrlunni til viðbótar og skipinu sem hefur auðvitað sótt sér tekjur annað en ljóst er að ekki næst í á næsta ári. Það horfir kannski betur á árinu 2018 þó að það sé ekki í hendi en það þarf sem sagt að taka á þessu. 100 milljónir koma inn í gegnum fjárlögin og 75 milljónir hér. Það er vissulega eitthvað upp í fjárþörfina og ég vona að þetta verði ekki til þess þrátt fyrir að það vanti upp á að annaðhvort þurfi að segja upp samningum um þyrluna eða leggja skipinu. Við Vinstri græn hefðum viljað sjá að öryrkjar hefðu fengið eingreiðslu núna í desember, ekki ósvipaða og launþegar fá á þessum tíma. Það hefur áður verið gert. Fyrrverandi ráðherra, Guðbjartur Hannesson heitinn, gerði það þannig að það eru fordæmi fyrir því. Eins og við höfum talað um hér áður sér hver og einn að laun öryrkja eru ekki boðleg. Eingreiðsla af þessu tagi kostar of lítið til að við tökum hana ekki inn, kostar í kringum 900 milljónir að mér skilst. Ég hefði gjarnan viljað sjá þær koma hér. Við eigum að sjá til þess að framfærsluþörf öryrkja njóti viðurkenningar í samfélaginu og að greiðslan sé í samræmi við hana. Mig langar líka að koma inn á breytingar varðandi bæjarbryggjuna á Siglufirði. Hér er gerð tillaga um ákveðna fjárhæð sem ég hef efasemdir um að sé rétt reiknuð. Við þurfum að kalla eftir frekari gögnum hvað það varðar til að mæta þessu. Þetta er 60 ára gömul bryggja sem var orðin hættuleg. Það voru gerðar miklar endurbætur á henni og hún var vígð rétt fyrir kosningar. Þetta er aðallöndunarbryggjan á Siglufirði og þetta snerist um að fyrir framan bryggjuna var fullt af sandi og það þurfti að dýpka því að mjög varasamt var fyrir skipin að leggjast að henni. Til að stefna ekki öryggi sjófarenda í hættu var ákveðið að ráðast í framkvæmdirnar, þ.e. að dýpka, þrátt fyrir að ekki væri heimild á fjárlögum fyrir því. Auðvitað eru ekki góð vinnubrögð að framkvæma fyrst og spyrja svo en þarna var ljóst að mannvirkið hefði ekki nýst svo öruggt væri ef þetta hefði ekki verið gert. Hluti af þessu öllu saman er líka að það eru breytt lög. Hún datt út af samgönguáætluninni þegar lögin breyttust árið 2003, sem tóku reyndar ekki gildi fyrr en 2008, en svo komu ný lög, hafnalög, í desember 2014. Þá var hún styrkhæf aftur og þá var ráðist í þetta af fullum krafti. Ég held að við þurfum að skoða þetta betur. Fé til hafnarframkvæmda hefur verið mjög af skornum skammti í mörg ár. Auðvitað eru margar ástæður fyrir því, ekki bara hrunið heldur var þetta líka áður, hafnirnar voru ekki nægilega styrktar. Ég gagnrýndi líka að ekki er nægjanlegt fé vegna þessara nýju laga í fjárlögunum. Það er beinlínis tekið fram í texta í fjárlögunum að fé vanti til þess að taka á móti öllum þeim umsóknum sem nú þegar er ljóst að komi inn til Vegagerðarinnar þannig að það er viðurkennt að þarna vanti töluvert fjármagn. Þetta er eitt af því sem sveitarfélög geta þá ekki ráðist í af því að þau hafi ekki bolmagn til þess ein. Tillaga um 120 millj. kr. heimild vegna greiðslu skaðabóta til verktaka sem vann að undirbúningi að byggingu Húss íslenskra fræða er líka nokkuð sem við þurfum að ræða hér og kannski læra af fyrst og fremst - vegna þess að það var hætt við. Þetta eru miklir peningar og margt hægt að gera við þá. Þetta er nokkuð sem er verulega mikilvægt að athuga þegar ríkisstjórnarskipti eiga sér stað. Ef einhver verkefni eru komin vel á veg eða hafin sem ný ríkisstjórn sér ekki ástæðu til að halda áfram með hverju sinni held ég að þetta sé eitt af því sem við þurfum að taka til greina. Erum við tilbúin í svona fórnarkostnað? Þetta eru miklir peningar. Við erum að tala um litlar fjárhæðir til margra aðila, þetta eru stórar upphæðir. Ég held að við þurfum að skoða það mjög vandlega. Ég get ekki látið hjá líða að taka aðeins upp og taka undir 4. minni hluta varðandi barna- og vaxtabætur eins og ég ræddi við fjárlagagerðina. Það er til háborinnar skammar að skerðingarmörkin skuli ekki hafa verið uppfærð. Allt of margir falla fyrir borð bara vegna þess að skerðingarmörkin hafa ekki verið hækkuð. Þau eru afar lág, 200.000, þegar barnabætur byrja að skerðast. Það er undir lágmarkslaunum, meira að segja undir öryrkjataxtanum ef maður getur talað svo. Það er algjörlega óásættanlegt. Að lokum er nokkuð sem maður gleðst yfir, sem er gott fyrir jólin, og það er sú ákvörðun að ríkissjóður ætlar að leggja til fjármuni til kaupa á jörðinni Felli sem skartar Jökulsárlóni sem er, eins og við þekkjum, ein af hinum óviðjafnanlegu náttúruperlum suðurstrandarinnar. Mér finnst gott að vita af því að ríkið verði með eignarhald á þessari þjóðargersemi. Ég tel reyndar, og hef sagt það nokkuð oft, mikla og ríka ástæðu til þess, og við sjáum það í ljósi fregna af kaupum á hluta af Grímsstöðum á Fjöllum, mikilvægt að við römmum inn einhverja sýn á það hvort við viljum kaupa þær perlur sem eru til sölu eins og Geysir sem mér finnst eiga að vera í eigu ríkisins en ekki einhverra einkaaðila sem geta heft för fólks eða rukkað fyrir hana. Forseti. Ég er að hugsa um að láta þetta gott heita. Það er fátt hægt að segja um eitthvað sem búið er að gera. Hins vegar væri hægt að bæta við fleiru sem við Vinstri græn og fleiri vildum gjarnan gera en þetta er partur af samkomulaginu og það er bara vel að við getum þó kreist eitthvað hér inn sem hefði kannski annars ekki verið.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti 4. minni hluta fjárlaganefndar. Fjáraukalagafrumvarp 2016 er sérstakt fyrir margra hluta sakir. Háar upphæðir eru bæði í frumvarpinu og í breytingartillögum og taka til gjalda- og tekjuhliðar. Þar munar mest um hækkun á skatttekjum sem nemur tæpum 30 milljörðum kr. og arð frá fjármálafyrirtækjum um 50 milljarða kr. Á gjaldahliðinni er stærsta upphæðin rúmir 120 milljarðar kr. til Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. Önnur óvænt og ófyrirséð útgjöld eru af ýmsum toga, svo sem í heilbrigðisþjónustu og vegna náttúruhamfara. Ég ætla í þessari stuttu ræðu aðeins að fara yfir fjögur atriði, fjárheimildir til barna- og vaxtabóta sem eru ekki fullnýttar, skaðsemi vanáætlaðra arðgreiðslna til ríkisins, vöxt útgjalda vegna samninga sérgreinalækna og þjónustusamninga við Sjúkratryggingar og svo jöfnun lífeyrisréttinda sem ætti að vinna í betri sátt en verið er að gera nú. Fjórði minni hluti gagnrýnir harðlega að með fjáraukalögum sé verið að skila í ríkissjóð 2 milljörðum kr. sem Alþingi hafði samþykkt að myndu ganga til fjölskyldna í landinu á árinu 2016. Ekki er með neinum rökum hægt að segja að þessi niðurstaða sé ófyrirséð enda benti 4. minni hluti á að breyta þyrfti viðmiðum fyrir barna- og vaxtabætur í umræðum og nefndaráliti við frumvarpið fyrir afgreiðslu fjárlaga 2016 og gerði tillögu að breytingum sem var felld. Í viðmiðunum byrja barnabætur að skerðast við 200.000 kr. á mánuði. Þau skerðingarmörk hafa verið óbreytt síðan 2013 og raungildi þeirra augljóslega dregist saman á sama tíma og launavísitala hefur hækkað um tæplega 30%, útgjöld til barnabóta að raungildi dregist saman um rúmlega 12% og fjölskyldum sem fá greiddar barnabætur fækkað um 12.000. Á síðasta kjörtímabili dró því verulega úr stuðningshlutverki og tekjujöfnunarhlutverki barnabóta. Nú er staðan sú að foreldrar sem eiga tvö börn og eru við lægstu tekjufjórðungsmörk fá aðeins 2.000 kr. í barnabætur á mánuði en tilheyra þó lægsta tekjufjórðungnum. Þegar svo er komið er ljóst að hlutverk barnabótakerfisins er orðið bjagað. 4. minni hluti telur að það sé röng stefna að nota barnabótakerfið sem einhvers konar fátækrastyrk eins og gert hefur verið undanfarin ár. Við eigum að horfa til hinna norrænu ríkjanna þar sem barnabætur eru ekki tekjutengdar og eru miðaðar við stuðning við barnafjölskyldur til að jafna stöðu þeirra við stöðu hinna sem ekki eru með börn á framfæri. Þegar barnabætur byrja að skerðast við 200.000 kr. mánaðarlaun og foreldrar á samningsbundnum lágmarkslaunum njóta ekki fullra bóta virkar tekjujöfnunarhlutverk kerfisins ekki eins og best verður á kosið. Dregið hefur verið úr stuðningi við barnafjölskyldur í landinu sem eru þó augljóslega verst settar og um 6.000 börn á landinu búa við efnislegan skort eins og í ljós kemur þegar greiningar eru skoðaðar. Þessi staða er óásættanleg og það er afar mikilvægt að hér komi ríkisstjórn sem er með aðrar áherslur en þessar. Það sama er að segja um vaxtabótakerfið. Vaxtabæturnar eiga að beinast helst að þeim tekjulægri og fólki með meðaltekjur og þær eru reiknaðar út miðað við tekjur og eignastöðu. Vaxtabætur árið 2016 eru helmingi lægri að raungildi en þær voru á árinu 2013 og fjölskyldur sem fá greiddar vaxtabætur 15.000 færri. Viðmiðunarfjárhæðirnar í vaxtabótunum hafa ekki breyst síðan 2010 en á sama tíma hefur íbúðaverð á höfuðborgarsvæðinu hækkað um 65%, verðlag um 20% og launavísitala um rúmlega 50%. Viðmiðunartölur eru allar á þann veg að dregið er úr stuðningshlutverki barnabótakerfisins og vaxtabótakerfisins. Þá stefnu gagnrýnir Samfylkingin harðlega og telur að greina þurfi með skýrum hætti hvaða áhrif þetta hafi á fjölskyldur í landinu. Dæmi eru um að ráðstöfunartekjur barnafjölskyldna lækki þrátt fyrir kjarasamningsbundnar launahækkanir. Það er vegna þess að tekjuskerðingar eru of brattar í barnabóta- og vaxtabótakerfunum og vegna þess að eignatengingar vaxtabóta fylgja ekki þróun fasteignaverðs. Vönduð áætlanagerð skiptir miklu máli fyrir góðan ríkisrekstur. Það er jafn slæmt að vanáætla og ofáætla. Ef um vanáætlun er að ræða er jafnvel mikilvægum verkefnum sleppt sem skipt gætu sköpum fyrir framtíðarrekstur ríkisins eða nauðsynlega þjónustu við fólk. Ofáætlun er augljóslega slæm fyrir reksturinn. Við vinnslu fjárlagafrumvarps hverju sinni verða þingmenn að geta treyst því að áætlanir séu vel unnar, bæði hvað varðar tekjur og gjöld. Undanfarin ár hafa arðgreiðslur verið stórlega vanáætlaðar og í þessu fjáraukalagafrumvarpi er ónákvæmnin birt fyrir árið 2016 og hún leggst á 50 milljarða kr. Á hverju ári er rætt um sjúkratryggingar í fjáraukalögum og árviss er tillaga um viðbótarfjármagn til að mæta framúrkeyrslu miðað við fjárlög. Þegar þær tölur eru skoðaðar er augljóst að breytinga er þörf. Algengt er að lyf fari fram úr áætlun en áberandi er eftir síðustu samninga við sérgreinalækna að viðbótarfjármagn vegna magnaukningar vantar, þ.e. greitt er fyrir fleiri sjúklinga en áætlað var enda gera samningarnir ráð fyrir aukagreiðslum ef sjúklingum sérgreinalækna fjölgar. Hið sama er að segja um þjónustusamninga við einkaaðila. Þar eru magntölur sem hækka greiðslurnar úr ríkissjóði og veittar eru í fjáraukalögunum. Opinberar stofnanir, sjúkrahús, heilsugæslur og heilbrigðisstofnanir, fá hins vegar ekki aukagreiðslurnar sjálfkrafa vegna fleiri sjúklinga. Opinberum stofnunum er ætlað að þrengja að rekstrinum þegar sjúklingum fjölgar. Þegar fjárveitingavaldið ákvarðar greiðslur til opinberrar heilbrigðisþjónustu er ekki gert ráð fyrir hugsanlegri magnaukningu eða tekið tillit til aldursdreifingar þjóðarinnar. Þarna hallar augljóslega á opinbera kerfið og þessa mismunun verður að laga. Lífeyrissjóðamálið og stóra greiðslan til að jafna réttindi þeirra sem eru á almenna markaðnum og opinbera markaðnum eru inni í fjáraukalagafrumvarpinu. Betur hefði farið á því að málið hefði verið unnið í meiri sátt við stéttarfélög opinbera starfsmanna. Það er mikilvægt að stöðva hallarekstur A-deildarinnar og loka ófjármögnuðum halla opinberu sjóðanna og tillögur eru þar um í þessu frumvarpi og verða þá væntanlega samþykktar ef lífeyrissjóðafrumvarpið verður samþykkt. Frú forseti. Það er hægt að ræða nánar um þetta fjáraukalagafrumvarp, taka til einstaka greinar o.s.frv. Ég vil nefna 100 millj. kr. sem eiga að fara í markaðssetningu á kindakjöti. Við í Samfylkingunni teljum algjöran óþarfa að setja 100 millj. kr. í þetta verkefni og lýstum því í nefndarstarfinu. Við höfum gert samkomulag eins og fram hefur komið hér fyrr í dag og það nær einnig yfir fjáraukalagafrumvarpið þannig að við munum samþykkja sameiginlegar breytingartillögur fjárlaganefndar en sitja síðan hjá við afgreiðslu frumvarpsins.

Frú forseti. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um þetta frumvarp til fjáraukalaga sem nú er til umfjöllunar. Ég get sagt að ég tek undir margt það sem hv. þingmenn og félagar mínir í fjárlaganefnd hafa áður sagt. Ég get m.a. tekið undir það af heilum hug að málshraðinn var gríðarlega mikill og ekki til fyrirmyndar, en á grundvelli trausts á meðal nefndarmanna og lausnamiðaðrar nálgunar á verkefnið náðum við að klára þetta saman og ég er afar stolt af því. Varðandi verklagið til lengri tíma litið hafa þingmenn nefnt hér að skilgreiningin á óvæntum útgjöldum getur verið ansi teygjanleg. Ég tel að ný lög um opinber fjármál sem hafa verið til umræðu hér í dag um fjáraukann og líka fjárlögin muni bæta úr þessu til lengri tíma litið. Tilgangur og markmið laga um opinber fjármál er að auka gegnsæið, auka agann og þá yfirsýn sem við þurfum að hafa til að meta þörf á útgjöldum þannig að ég tel að óhjákvæmilega muni verklagið batna samhliða. Að þessu sinni erum við svolítið að máta okkur við þessi nýju lög og þetta nýja verklag, fyrir utan hraðann eins og okkur verður tíðrætt um, þannig að þetta er reynsla sem við munum öll búa að næst þegar við förum í þessa vinnu. Við erum reynslunni ríkari. Varðandi breytingartillögur 1. minni hluta vil ég fara stuttlega yfir tekjubreytingarnar á frumvarpinu. Þar munar langmest um 27 milljarða kr. hækkun arðgreiðslna í kjölfar samþykktar hluthafafundar Íslandsbanka um sérstakar arðgreiðslur fyrir áramót. Ríkissjóður á um 95% í bankanum. Greiðslunni fylgir að ríkissjóður þarf að borga fjármagnstekjuskatt að fjárhæð 5,4 milljarðar kr. sem færist bæði til tekna og gjalda. Einnig er gerð tillaga um 1,9 milljarða kr. tekjur vegna sölu fasteigna á vegum Þróunarfélags Keflavíkurflugvallar. Samtals nema tekjutillögur 34,3 milljörðum kr. Á gjaldahlið eru gerðar allnokkrar tillögur. Fyrir utan 5,4 milljarða kr. fjármagnstekjuskatt vegna arðgreiðslu er veigamest 1,5 milljarða kr. tillaga um að nýta forkaupsrétt ríkisins að jörðinni Felli í Suðursveit. Við þetta vil ég aðeins staldra. Ég tek undir með hv. þm. Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur og fagna þessum lið sérstaklega. Hún ræddi m.a. um nýafstaðin kaup á jörðinni Grímsstöðum á Fjöllum. Ég tel að við séum á þeim stað nú að þessi málaflokkur þarfnist ítarlegrar skoðunar og stefnumótunar. Ég er á þeirri skoðun að ríkið eigi að eiga eða a.m.k. skilgreina hvaða jarðir eigi að vera í ríkiseigu. Að mínu mati er Fell þar ofarlega á blaði. Ríkið þarf að ákveða fyrir 10. janúar nk. hvort það hyggist nýta forkaupsréttinn að jörðinni Felli þannig að Alþingi þarf á þeim tímapunkti að taka sérstaka ákvörðun um það. Þessi liður í fjárauka segir ekki til um það en opnar á þann möguleika. Alþingi þarf að koma að þeirri ákvörðun ef til kemur og ég er mjög hlynnt því. Í fjáraukalagafrumvarpinu er gerð tillaga um tæplega 1 milljarðs kr. framlag til Vegagerðarinnar vegna nokkurra óvæntra áfalla og skuldbindinga, m.a. vegna nýs Herjólfs. Þar eru 500 milljónir undir. Svo eru vegaframkvæmdir við Eldvatn, þ.e. brúin á Skaftártunguvegi eyðilagðist í Skaftárhlaupi í miklum veðrum fyrir nokkrum mánuðum. Ef fjárauki á ekki að koma til móts við óvænt áföll þegar náttúruhamfarir verða veit ég ekki hvað þannig að ég er mjög ánægð með að þessi framkvæmd hafi komist inn í fjáraukann og þá tryggt að farið verði í lagfæringu á brúnni á Skaftártunguvegi. Hið sama gildir um viðgerðir á sjóvarnargörðunum við Vík í Mýrdal. Þeir fóru mjög illa síðasta vetur og brýnt að þeir verði lagaðir þar sem ágangur sjávar í þessum litla bæ er mjög mikill og ógnar hreinlega fólki og hýbýlum við ströndina. Það er algjört lykilatriði að sjóvörnin þarna sé í góðu lagi, að fólk geti verið öruggt þótt veður séu mikil og mikið gangi á. Gerðar voru fjórar tillögur um hækkanir á framlögum til sjúkrahúsa og eru þær hluti af víðtækara samkomulagi sem einnig hefur áhrif á tillögur 1. minni hluta við fjárlög ársins 2017 og lokafjárlög fyrir árið 2015. Þarna vil ég líka staldra við vegna þess að í umræðunni um fjárlögin fyrir stuttu tók m.a. til máls hv. formaður hv. fjárlaganefndar, Haraldur Benediktsson, og fleiri þingmenn og undirstrikuðu að öll vinna hv. fjárlaganefndar hafi miðast við að ná heilbrigðiskerfinu á núllpunkt, þ.e. við miðum okkar tillögur í fjárlögum, þeim fjárauka sem nú er til umfjöllunar og lokafjárlögum við að ekki verði skorið niður í heilbrigðiskerfinu. Út á það hefur samkomulag okkar og samvinna gengið. Í þessum skjölum eru tilgreindar upphæðir og hvert þær eigi að fara. Á blaðinu eru t.d. 700 milljónir til Landspítalans, 50 til Sjúkrahússins á Akureyri. Heilbrigðisstofnun Suðurlands og Heilbrigðisstofnun Suðurnesja skera sig verulega úr hvað varðar erfiða rekstrarstöðu. Þar kemur ýmislegt til. Heilbrigðisstofnun Suðurlands hefur glímt við erfiðan skuldahala síðustu ár. Hann er m.a. tilkominn vegna þess að Heilbrigðisstofnun Vestmannaeyja sameinaðist Heilbrigðisstofnun Suðurlands fyrir fáum árum. Sú stofnun var mjög skuldug. Að auki fer, eins og við öll vitum, gríðarlegur fjöldi ferðamanna um Suðurlandið. Þar eru margar sumarhúsabyggðir og þetta veldur álagi langt umfram það sem íbúafjöldinn segir til um á þessu svæði. Tillaga hljóðar upp á 150 milljónir til að koma m.a. til móts við þessi óvæntu útgjöld og ófyrirséðu að sumu leyti, en að sumu leyti ekki. Eins og ég segi er það kannski seinni tíma umræða. Heilbrigðisstofnun Suðurnesja var á árum áður skorin verulega niður. Það hefur tekið lengri tíma en við ætluðum að byggja þá stofnun upp að nýju. Með þeim 50 milljónum sem settar eru fram í fjárauka til Heilbrigðisstofnunar Suðurnesja er komið til móts við vanda stofnunarinnar og tryggð rekstrarstaða hennar til lengri tíma en erfiður rekstur þar skýrist, eins og ég sagði, af miklum niðurskurði á árum áður og mikilli umferð um flugstöðina sem er staðsett þarna, alþjóðaflugvöllinn okkar. Það segir sig kannski sjálft, þar um fara margir ferðamenn. Þar eru líka margir starfsmenn sem þurfa þjónustu. Að auki hefur íbúum á Suðurnesjum fjölgað gríðarlega að undanförnu. Við erum að tala um 8% fjölgun. Svo ég setji í smásamhengi framkvæmdir í kringum flugstöðina er áætlað að um 400 ný störf verði til á næsta ári. Þá er ég ekki búin að taka inn í þetta uppbyggingu í iðnaði á Suðurnesjum og ýmsu fleiru sem fylgir með. Við getum ekki alltaf verið eftir á. Við vitum þetta, við þekkjum þessa fjölgun og vitum að þarna erum við með alþjóðaflugvöll. Við þekkjum þörfina þannig að ekki er hægt að segja aftur á næsta ári í fjárauka: Heyrðu, þetta kemur okkur allt rosalega mikið á óvart. Við erum hérna með mörg hundruð þúsund ferðamenn. Við erum með fullt af starfsfólki. Íbúum hérna er enn að fjölga samhliða náttúrlega fjölgun starfa. Á næsta ári þurfum við að bæta vinnubrögð hvað þetta varðar, þetta getur ekki alltaf komið okkur svona ofboðslega mikið á óvart. Að síðustu vil ég nefna framlag til mannúðarmála vegna stríðsins í Sýrlandi, neyðaraðstoð upp á 50 milljónir. Ég fagna því sérstaklega að ekki hafi einu sinni þurft að ræða það. Nefndarmenn voru bara fullkomlega sammála um að þetta þyrfti að fara þarna inn í ljósi ástandsins og ég er ánægð með það. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra, frú forseti. Ég ítreka þakkir mínar til hv. fjárlaganefndar fyrir einstaklega gott og lausnamiðað samstarf og traust þar sem allir lögðu sitt af mörkum til að ná góðri niðurstöðu.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til fjáraukalaga. Mér er gjarnt að horfa á stóru myndina og það er dálítið erfitt að aðskilja þetta frumvarp frá öðrum sem við erum að keppast við að afgreiða fyrir jól, sem eru fjárlög og svo bandormurinn, þær tekjuöflunartillögur sem fylgja þessu öllu saman. Ég ætla að vera nokkuð einlægur hér í pontu. Ég held að maður eigi að vera það almennt í lífinu, sérstaklega í því starfi sem við gegnum hér. Margir þingmenn hafa í pontu komið inn á það samkomulag sem náðist á milli allra flokkanna sjö sem sæti eiga á þingi um sameiginlega afgreiðslu á þessu máli. Ég ætla að játa að ég hafði mjög miklar efasemdir um að þetta væri rétta leiðin. Ég lít svo á að frumvarp til fjárlaga hvers árs sé í raun pólitískasta frumvarp sem fram kemur hverju sinni. Þar eru línurnar lagðar fyrir það hvernig stjórnvöld vilja sjá samfélagið það árið og í ríkisfjármálaáætlun kemur svo sýn til lengri tíma. Ég hafði töluverðar efasemdir um að það væri rétt að flokkarnir næðu allir saman. Sannast sagna fannst mér töluvert spennandi að flokkarnir kæmu einfaldlega með sínar tillögur inn í þingsal, greidd yrðu atkvæði um það hvaða útgjöld flokkarnir væru sáttir við að standa að, þ.e. um hvaða útgjöld næðist meiri hluti á þingi og hvaða útgjöld ekki, og í hendur héldist nauðsynleg tekjuöflun. Ég skil hins vegar vel að þetta sé niðurstaðan. Þetta eru erfiðir tímar að mörgu leyti í pólitíkinni. Ég tala um spennandi stöðu og vissulega geta erfiðir tímar oft verið spennandi. Ég skil vel þá hugsun sem býr að baki því að þetta er afgreitt í þessari sátt og mun að sjálfsögðu styðja það þó að ég hefði talið hitt að mörgu leyti betra. Eins og staðan er held ég að þetta hafi á endanum verið skynsamlegri leið þó að ég hafi haft mínar efasemdir, einfaldlega vegna þess að miðað við hvernig forsendurnar voru fæst aukið fjármagn í nauðsynlega málaflokka sem ella hefði ekki fengist. Ég lít á þessi frumvörp öll sem sameiginlegan skilning á nauðsynlegum aðgerðum. Þetta er í raun og veru það minnsta sem við erum tilbúin að gera til að bregðast við því ástandi sem uppi er. Það bíður svo meiri hluta og ríkisstjórnar sem á endanum hlýtur að myndast að byggja enn frekar upp. Við höldum að mörgu leyti í horfinu. Við erum að bregðast við ákalli vegna neyðarástands. En við ætluðum að vera að gera allt aðra hluti hér, ekki satt? Ég man ekki til þess að í kosningabaráttunni hafi margir talað þannig að fyrsta verkefni eftir kosningar yrði að bregðast við ákalli vegna neyðarástands og svo væri hægt að halda í horfinu. Ég tel að mikið verk sé óunnið í ríkisfjármálum. Það er sorglegt að sú staða sé uppi að þrátt fyrir langt hagsældarskeið sé búið að veikja tekjugrunn ríkisins þannig að við séum í þessari stöðu, að það sé búinn að vera niðurskurður og ekki leiðrétting á óhjákvæmilegum niðurskurði í kjölfar hrunsins, að við getum ekki verið í því sem ég trúi að öll við hér inni myndum vilja vera að gera, að setja hressilega fjármuni í það að byggja upp. Fráfarandi ríkisstjórn, núverandi starfsstjórn, afsalaði sér í rauninni gríðarlegum tekjum í ríkissjóð. Það er hægt að fara í löngu máli yfir þær aðgerðir. Nægir í því sambandi að nefna lækkun veiðigjaldsins og skattkerfisbreytingar sem nýttust þeim tekjuhæstu best. Þetta er tekjuafsal til ríkisins upp á tugi milljarða sem við hefðum svo sannarlega getað nýtt núna til að byggja almennilega upp. Þó að ég segi að ég trúi því að öll viljum við byggja upp innviði hef ég orðið var við skort á vilja til að fjármagna nægilega uppbyggingu á innviðum, velferðarkerfinu, heilbrigðiskerfinu, menntakerfinu o.s.frv. Mér hefur þótt skorta á það. Mér hefur þótt þetta lærdómsríkur dagur. Hér náðist samstaða um að afgreiða þessi mál í sátt. Það náðist samstaða um það í fjárlaganefnd að ekki yrðu gerðar breytingartillögur. Engin slík samstaða var í efnahags- og viðskiptanefnd þannig að þegar það eðlilega gerist að lagðar eru fram tillögur um nauðsynlega tekjuöflun er það á einhvern hátt snuprað úr ræðustól, látið eins og það sé eitthvert leikrit þegar það er í raun og veru pólitík. Við erum að fara eftir okkar sannfæringu, því sem við trúum að sé rétt að gera. Þau þrjú frumvörp sem ég nefndi í upphafi máls míns eru að minnsta kosti til bóta. Eins og ég sagði áðan lít ég á þetta sem sameiginlegan skilning á nauðsynlegum aðgerðum. Ég hlakka til að takast á við það verkefni á nýju ári væntanlega, hvort sem það verður í meiri hluta eða minni hluta, að fara í þær nauðsynlegu breytingar sem þarf að fara í til að efla og styrkja tekjugrunn ríkisins og til að fara í þá innviðauppbyggingu sem við lofuðum öll fyrir kosningar að gera.

Virðulegi forseti. Við erum að ræða um fjáraukann og eins og fram hefur komið í máli margra hv. þingmanna eru þessi lög þannig hugsuð að þau eiga að standa undir ófyrirséðum útgjöldum sem geta orðið einhver eins og gefur að skilja. Það hefur verið mál manna að það eigi að reyna að halda þessum breytingum sem minnstum eða hafa fjárhæðirnar þarna ekki miklar heldur reyna að hafa alla áætlunargerð ríkisins þannig að við vitum nokkurn veginn hvað er að fara að gerast ár frá ári og að við gerum ráð fyrir því í fjárlögum. Svo eru fjáraukalögin þess eðlis að þau eiga að vera fyrir því sem er ófyrirséð. Það er margt í þessum fjáraukalögum sem vert er að tala um. Ég hef hlustað á ræður þingmanna sem hafa verið mjög gagnlegar hvað það varðar. Ég ætla ekki að halda langa ræðu um allt það sem er í þessu frumvarpi. Ég vil þó byrja á að nefna það sem er mjög stór partur af frumvarpinu, ófyrirséð útgjöld í þeim skilningi að við hefðum ekki getað gert ráð fyrir þeim ár frá ári en er stór útgjaldaliður, stöðugleikaframlagið svokallaða sem er sett inn í því skyni að jafna lífeyrisréttindi aðila á opinbera markaðnum við aðila á almenna markaðnum. Það frumvarp ræðum við seinna en mig langar að tala um það stuttlega af því að mér hefur fundist umræðan um þau mál ansi einsleit. Ég tek fram að ég er meðmælt frumvarpi um jöfnun lífeyrisréttinda og það hefur svo sem komið fram. Mér hefur fundist þeir sem gagnrýna það og tala á móti vera helst ákveðnar stéttir. Þær eru að tala um sinn hag, og það er eðlilegt, en það gleymist að tala um hvað Alþingi ætti þá að gera ef við værum ekki að jafna lífeyrisréttindi á þann hátt sem fyrir liggur í því frumvarpi og er gert í þessum fjáraukalögum. Hvað værum við þá að horfa upp á? Þá værum við að horfa upp á iðgjaldahækkun, sem þýðir hvað? Sem þýðir að launþegar myndu greiða meira í lífeyrissjóð. Nú er iðgjaldið um 15% mánaðarlega en þeir myndu þá greiða um 20% iðgjald mánaðarlega í lífeyrissjóð. Það þýðir að í hverri fimm daga vinnuviku værum við að vinna einn dag bara fyrir það sem við værum að setja inn í lífeyrissjóðinn okkar. Viljum við bjóða fólki upp á það, t.d. ungu fólki og bara öllum sem horfðu þá upp á tekjuskerðingu sem þessu næmi fyrir sig í dagsdaglega lífinu sínu? Þetta er hugsað þannig að það er lagt inn og við tökum það út seinna meir á lífsleiðinni. Mér finnst mjög ábyrgt að nota stöðugleikaframlagið til þess að jafna út lífeyrisréttindin á þann hátt sem nú er lagt til. Það er gert með leyfi þeirra fjáraukalaga sem nú liggja fyrir. Annar þáttur í þessum fjárauka sem ég hef reyndar nefnt áður og er ekki nógu sátt við er aukaframlag sem reiknast til atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytisins í gegnum hið sérstaka markaðsátak á erlendum mörkuðum sauðfjárafurða - þetta heitir Matvælalandið Ísland - og fær aukalega 100 milljónir til sem eiga að fara í aukamarkaðssetningu erlendis á lambakjöti. Þar eru fyrir aðrar 100 milljónir í fjárlögum. Allt í einu er komin 100% hækkun á þessu. Það er skýrt á ýmsan hátt, ég hef fengið nokkrar skýringar hvað þetta varðar. Fall á norskum mörkuðum nefndi einhver. Svo skilst mér að það hafi líka verið skýrt með viðskiptabanni við Rússland og átökum í Úkraínu þannig að þetta er allt saman mjög óljóst, finnst mér. Mér finnst líka mjög óljóst og vont að ekki liggi fyrir nákvæmlega hvernig þessar fjárhæðir eiga að hjálpa til við það að verðfall verði ekki á íslensku kindakjöti innan lands. Ég sé ekki hvernig eitt leiðir af öðru í því að setja 100 milljónir í markaðsátak sem hið svokallaða Matvælaland Ísland sér um, hvernig það muni redda því að verð innan lands haldist uppi. Ég hef svo sem gert grein fyrir þessu áður en vildi halda því til haga. Í ljósi þess hve vel fjárlög hafa unnist vil ég líka halda til haga þessum skringilegu aðstæðum þar sem starfsstjórn leggur fram fjárlagafrumvarp. Starfsstjórnin hefur ekki meiri hluta en allir flokkar á Alþingi hafa unnið ötullega að frumvarpinu og það er fjárlaganefnd til hróss að þar hafa allir sýnt á spilin og ekki verið í neinum leikjum, a.m.k. ekki í þeirri nefnd, hvað varðar það að vinna af heilindum saman að fjárlagafrumvarpinu. Enginn er eiginlega sáttur við niðurstöðuna í báða enda. Sumum finnst of lítið fjárfest, öðrum finnst fjárlögin allt of bólgin. En er það ekki ágæt málamiðlun í jafn stóru máli að vera ekki að fara öfganna á milli? Ég er vongóð og hlakka til að sjá hvernig reynir á þessi fjárlög sem við erum vonandi að fara að samþykkja. Í því samhengi vil ég segja að ég mun ekki leggjast gegn þessari 100 millj. kr. aukningu til matvælalandsins út af því samkomulagi sem er í fjárlaganefnd af því að við erum að vinna þetta allt á annan hátt. Þetta er dálítið stór biti sem ég þarf þá dálítið að gleypa eins og aðrir gera með ýmsa aðra fjárlagaliði. Ég vildi að þetta kæmi fram í ræðu frá okkur.

Hæstv. forseti. Við ræðum um seinna fjáraukalagafrumvarpið á þessu ári og gerum hér ansi miklar breytingar af skiljanlegum ástæðum. Vegur þar þyngst framlagið vegna Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. Ég vildi örstutt minnast á þær breytingartillögur sem nefndin gerir er varða Vegagerðina. Þar erum við að setja inn 500 milljónir til að tryggja að hægt sé að skrifa undir samning um smíði nýs Herjólfs og leggjum einnig til framlag til þess að gera við brúna sem fór í Skaftárhlaupi, brú á Skaftártunguvegi. Eins leggjum við til fjármuni í sjóvarnargarðana í Vík í Mýrdal sem er nauðsynlegt að bæta í til að stemma stigu við því að sjór brjóti enn meira af landinu þar. Þær tillögur sem við leggjum hér fram vegna heilbrigðisstofnana eru hluti af því samkomulagi sem gert hefur verið milli flokkanna í þinginu og komum þannig til móts við þær stofnanir sem, þrátt fyrir þær miklu niðurfærslur á halla sem gert er ráð fyrir í lokafjárlögum, er enn verið að bæta í hjá. Vegur þar t.d. mjög þungt Heilbrigðisstofnun Suðurlands. Frú forseti. Ég vonast til að þetta frumvarp hljóti góðan stuðning í þinginu. Þrátt fyrir að hér sé um miklar breytingar að ræða erum við engu að síður að ná árangri og ef þetta frumvarp verður samþykkt með þeim breytingum sem hér eru lagðar til er áætlað að heildarafkoma ársins 2016 verði jákvæð um ansi stóra fjárupphæð. Við hljótum öll að geta glaðst yfir þeim árangri.

Virðulegi forseti. Við greiðum atkvæði um frumvarp til fjáraukalaga sem ber þess merki að hér hafa orðið mikil umskipti í ríkisfjármálum. Frumvarpið endurspeglar þá stöðu að nú hafa verið færðar inn í bækur ríkisins stöðugleikaframlög sem eru allmikil tíðindi. Frá og með þessari stundu búumst við við því að ríkisreksturinn, ríkisbókhaldið og ríkisfjárhagurinn sé kominn í stöðugra umhverfi. Það er okkar að halda vel á spöðum þegar fram líða stundir í þeim efnum.

Virðulegi forseti. Hér erum við að greiða atkvæði um fjáraukalagafrumvarpið sem er í sjálfu sér partur af samkomulagi sem gert hefur verið á milli allra sjö stjórnmálaflokkanna á þingi. Það er afrek út af fyrir sig að það hafi náðst á milli jafn ólíkra stjórnmálaafla og hér sitja. Ég þakka nefndarmönnum samstarfið um þessa vinnu í nefndinni. Við Vinstri græn greiðum að sjálfsögðu atkvæði með breytingartillögunum en sitjum svo hjá við fjáraukalagafrumvarpið því að þetta er auðvitað breyting á því frumvarpi sem ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks lagði fram fyrr á árinu.

Forseti. Hér greiðum við atkvæði um fjáraukalagafrumvarp 2016. Við Píratar viljum þakka gott samstarf í fjárlaganefnd og greiðum að sjálfsögðu atkvæði með breytingartillögu fjárlaganefndar saman og sitjum að öðru leyti hjá við afgreiðslu frumvarpsins. Að öðru leyti bara það sama og hv. þm. Bjarkey Olsen sagði: Þakka þér kærlega fyrir.

Forseti. Eins og ég gerði grein fyrir í ræðu minni um fjáraukalagafrumvarpið tel ég ekki að þessi liður eigi heima í fjárauka þar sem ég tel þetta ekki flokkast undir óvænt útgjöld. Ég greiði því atkvæði gegn því.

Virðulegi forseti. Sama og síðast.

Herra forseti. Eins og fram hefur komið í umræðum í dag hefur sú sem hér stendur og Samfylkingin ýmislegt við fjárlagafrumvarp fyrir árið 2017 að athuga. Hins vegar voru gerðar breytingartillögur sem fjárlaganefnd kom sér saman um og þingið allt hefur komið sér saman um að afgreiða fjárlagafrumvarpið. Mér finnst það sögulegt og held að við getum bara verið svolítið glöð yfir því þó að enginn flokkur hafi fengið nákvæmlega það sem hann vildi. Kannski er gildið í þessu öllu saman að öll förum við svolítið óánægð frá borði þegar við erum búin að ganga frá fjárlagafrumvarpinu en glöð inn í jólin. Ég þakka samstarfið og sérstaklega formanni nefndarinnar og starfsmönnum fjárlaganefndar og nefndasviðs fyrir að græja þetta á svona stuttum tíma.

Herra forseti. Ég tek heils hugar undir orð hv. þm. Oddnýjar Harðardóttur, varaformanns fjárlaganefndar, um að það er nokkuð merk stund að við skulum vera komin á þennan stað. Ég get líka verið henni innilega sammála um að við séum öll hæfilega óánægð. Þannig nást góðir samningar, allir ganga nokkuð óánægðir frá borði en ánægðir yfir því að ná niðurstöðu og að þingið hafi staðist það próf að takast á við það að setja íslenska ríkinu fjárlög við þessar aðstæður. Ég tek undir þakkir til starfsmanna nefndarinnar og starfsmanna ráðuneyta sem voru boðin og búin að koma og aðstoða við vinnu fjárlaganefndar og til samstarfsfólks míns í fjárlaganefnd. Kærar þakkir.

Forseti. Ég þakka þetta stutta, snarpa og árangursríka samstarf. Starfsmenn þingsins voru hérna til kl. 6 í morgun að græja öll skjöl og redda öllu og þau voru komin hingað samt strax kl. 9 aftur til að hjálpa okkur við nefndarálit og hvaðeina. Ég kann þeim miklar þakkir á fyrstu metrum mínum og fyrsta fjárlagafrumvarpi sem ég tek þátt í að vinna. Ég þakka ykkur í nefndinni aftur kærlega fyrir samstarfið. Þetta var mjög lærdómsríkt og skemmtilegt, og mjög gaman að sjá svona mismunandi fólk geta unnið vel saman þegar aðstæður eru eins og þær eru. Ég hlakka til áframhaldandi samstarfs.

Herra forseti. Við erum að takast á við fyrsta frumvarp sem sett er fram samkvæmt nýjum lögum um opinber fjármál. Þetta eru allsérstakar aðstæður, það verður að segjast eins og er. Eðli málsins samkvæmt, þar sem staðan er eins og hún er og við þekkjum öll mætavel, verðum við að halda því til haga að enginn fær hér sitt fram eins og hann vildi, eins og hefur verið rakið af öðrum þingmönnum. Ég vil þó segja að við höfum haft áhrif á frumvarpið til hins betra. Á því eru gerðar góðar breytingartillögur sem við munum samþykkja en við munum sitja hjá við frumvarpið í heild sinni vegna þess að það byggir á ríkisfjármálastefnu þeirra sem eru að fara frá völdum eða eru alltént ekki með meirihlutaumboð sem stendur. Ég vil eins og aðrir þakka aftur fyrir samstarfið í nefndinni og formanninum sérstaklega. Það var ekki alltaf auðvelt að halda utan um mannskapinn. Þetta var mjög viðkvæmt og brothætt stundum en þetta er að hafast og mér finnst frábært hjá þinginu og okkur alþingismönnum að það skuli vera þannig.

Virðulegi forseti. Það er mjög áhugavert að sjá hvernig afgreiðslu þessa frumvarps hefur undið fram. Hv. fjárlaganefnd hafði einstaklega lítinn tíma til að sinna störfum sínum. Ég kom inn sem varamaður í nokkur skipti og sá hvernig allir nefndarmenn í hv. fjárlaganefnd lögðu sitt allra besta fram til að komast að samkomulagi. Þetta var mjög erfitt á köflum, ég fann það, en ég held að við höfum náð ágætri lausn. Hins vegar, rétt eins og aðrir hv. þingmenn hafa bent á, eru þetta að miklu leyti fjárlög Sjálfstæðisflokksins. Því munum við Píratar greiða atkvæði með ákveðnum sameiginlegum breytingartillögum en sitja hjá við afgreiðslu málsins í heild. Mig langar að þakka hv. nefndasviði - ég held að það eigi alveg skilið að vera kallað háttvirt að sinni - fyrir óþrjótandi störf í þágu þingsins og þjóðarinnar. Þau eiga meira en gott hrós skilið.

Virðulegi forseti. Mig langar til að segja nokkur orð um starfið í hv. fjárlaganefnd. Það var hálfgerð nýsköpun í upphafi að komast að því hvernig ætti að leysa þetta verkefni. Þar sem ég kem úr mínu baklandi í Kópavogi fannst mér mjög eðlilegt að leggja upp með að ein niðurstaða kæmi úr öllum flokkum. Það er markmið sem við settum okkur og það náðist. Ég er verulega sátt og stolt af því að það skyldi nást sem er kannski bara eðlileg niðurstaða í ljósi ástandsins, má eiginlega segja. Að sama skapi langar mig líka til að þakka fyrir vel unnin störf af hálfu hv. formanns nefndarinnar. Hann vann þetta vel og örugglega og það skapaðist gott traust og gott samstarf í þessari nefnd og er ég verulega sátt með það.

Hæstv. forseti. Ég tek undir með félögum mínum í hv. fjárlaganefnd og þakka fyrir sérstaklega gott samstarf. Ég tel að við getum lært miklu meira af þessu en við áttum okkur á núna. Það sem gerðist í nefndinni eftir nokkurra daga vinnu, eins og ég upplifi þetta og ég held að það sé nokkuð til í því, er að það myndaðist traust manna á millum og vegna þess að við treystum hvert öðru náðum við að tala saman og komast að sameiginlegri niðurstöðu. Ég tel að þetta muni hafa áhrif langt út fyrir þingið. Við höfum oft talað um að það skorti traust til þingsins en ég tel að með þessari afgreiðslu munum við þingmenn byggja undir traust til þess. Með því að treysta hvert öðru getum við fengið almenning til að treysta okkur. Þetta er góð byrjun. Höldum svona áfram. Ég sagði í ræðu fyrr í dag að ég vildi þakka samstarfsmönnum mínum í nefndinni og sérstaklega formanni nefndarinnar. Hann á hrós skilið. Ég er sannfærð um, og endurtek það hér, að hann muni ekki ofmetnast við slíkt hrós. Ég er nokkuð viss. Takk 

Virðulegur forseti. Ég tek undir orð félaga minna í fjárlaganefnd og þakka það góða starf sem þar hefur verið unnið. Við hjá Viðreisn munum greiða atkvæði með þeim ágætu breytingartillögum sem náðust í gegn en sitja hjá að öðru leyti, líkt og aðrir flokkar utan starfsstjórnar. Ég vil hins vegar, líkt og aðrir, þakka sérstaklega formanni og félögum mínum í nefndinni fyrir einstaklega gott samstarf. Ég vona að þau vinnubrögð sem við sáum í fjárlaganefnd í tengslum við þessa fjárlagaumræðu verði okkur leiðarvísir inn í þetta kjörtímabil. Það náðist einstaklega góður andi í nefndinni, gott traust manna á milli og ég held að við höfum unnið saman að mjög góðum breytingartillögum á þessum fjárlögum og gert þau betri fyrir vikið.

Virðulegur forseti. Ég ætla rétt að gera grein fyrir þeim tveimur breytingartillögum sem nú eru komnar fram við 3. umr. í þeirri miklu kerfisbreytingu sem hér um ræðir. Þetta eru ekki flóknar breytingartillögur og liggja frammi á þskj. 41 og 72. Annars vegar er um að ræða á þskj. 41 breytingu á því ákvæði til bráðabirgða sem samþykkt var við 2. umr., samhljóða held ég að ég muni rétt. Hér er bara verið að árétta örlítið og breyta upptalningu á þeim aðilum sem sæti skulu taka í starfshóp sem ætlað er að skila niðurstöðum um möguleika eða greiningu á því hvort þörf sé á því að lífeyristökualdur tiltekinna starfshópa verði lægri en almennt tíðkast, eins og það er orðað í breytingartillögu þessari. Í því sambandi vil ég nefna að mismunandi lífeyristökualdur getur að sjálfsögðu bæði orðið til þannig að hann sé lækkaður hjá einstökum starfshópum en einnig þegar hann er ekki hækkaður gagnvart einstökum hópum við almenna hækkun. Breytingartillaga á þskj. 72 er viðbót við þá breytingu sem meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar lagði fram og sem samþykkt var við 2. umr. Hér er aðeins verið að árétta lagatilvísanir þannig að ákvæðið nái markmiði sínu sem er það að samþykktir Brúar lífeyrissjóðs verði aðlagaðar með sama hætti og kveðið er á um í lögum um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á lögum um útlendinga, nr. 80/2016. Nefndin hefur fjallað um málið. Frumvarpið felur í sér frestun á gildistöku 1. málsliðar 2. mgr. og 3. mgr. 35. gr. laga um útlendinga, nr. 80/2016, til 1. júlí 2017. Ákvæðin fjalla annars vegar um að kæra á tilteknum ákvörðunum Útlendingastofnunar fresti ekki réttaráhrifum ákvörðunar og hins vegar um heimild til að setja reglugerð um meðferð kærunefndar útlendingamála á beiðnum um frestun réttaráhrifa. Þess í stað er lagt til skýrt ákvæði til bráðabirgða um að kæra fresti ekki réttaráhrifum ákvörðunar Útlendingastofnunar um að útlendingur skuli yfirgefa landið í þeim tilvikum þegar stofnunin hefur metið umsókn hans bersýnilega tilhæfulausa og hann kemur frá ríki sem er á lista stofnunarinnar yfir örugg ríki, samanber b-lið 1. mgr. og 2. mgr. 29. gr. Þá er einnig áréttað að hið sama gildi um ákvörðun sem Útlendingastofnun tekur samkvæmt lokamálslið 2. mgr. 35. gr. sem snýr að ákvörðun stofnunarinnar um að fresta ekki framkvæmd brottflutnings útlendings. Við meðferð frumvarpsins í nefndinni komu fram þær upplýsingar að afar mikilvægt væri að gera þessar breytingar þar sem ella getur skapast réttaróvissa um í hvaða tilfellum kæra á ákvörðun Útlendingastofnunar frestar ekki réttaráhrifum ákvörðunarinnar. Nefndin áréttar að gríðarleg fjölgun hefur orðið á umsóknum um alþjóðlega vernd hér á landi og að af þeim sökum er mikilvægt að réttarstaðan um þetta efni sé skýr. Nefndin bendir á að þrátt fyrir að ákvæði 1. málsliðar 2. mgr. 35. gr. laga um útlendinga, nr. 80/2016, sem taka gildi 1. janúar nk., sé skýrt um að kæra fresti ekki réttaráhrifum er óljóst til hvaða tilvika reglan nær. Að mati nefndarinnar er afar mikilvægt við ríkjandi aðstæður að skýrt liggi fyrir í hvaða tilvikum kæra á ákvörðun Útlendingastofnunar frestar ekki réttaráhrifum. Nefndin leggur því til að gildistöku 1. málsliðar 2. mgr. 35. gr. og 3. mgr. 35. gr. verði frestað til 1. apríl 2017 og að fram að því gildi að meginstefnu sömu reglur og nú eru í ákvæði til bráðabirgða IV í lögum nr. 96/2002, um útlendinga. Með því móti er gefinn hæfilegur tími til að yfirfara 35. gr. laganna í heild og skýra nánar til hvaða tilvika regla 2. mgr. 35. gr. skuli ná. Að mati nefndarinnar eru þrír mánuðir hæfilegur tími og leggur hún til breytingartillögu þess efnis. Nefndin áréttar að þrátt fyrir frestun á gildistöku ákvæðisins sé mikilvægt að allir umsækjendur um alþjóðlega vernd fái áfram einstaklingsbundna og vandaða málsmeðferð. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með áðurgreindri breytingartillögu. Undir þetta skrifar auk þeirrar sem hér stendur öll nefndin sem stendur að nefndarálitinu, þ.e. Nichole Leigh Mosty, Guðjón S. Brjánsson, Bryndís Haraldsdóttir, Pawel Bartoszek, Jón Gunnarsson og Vilhjálmur Bjarnason, og Þórhildur Sunna Ævarsdóttir og Svandís Svavarsdóttir með fyrirvara. Að lokum vil ég fá að þakka nefndinni fyrir einstaklega gott samstarf, markvissa og góða vinnu.

Forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum um útlendinga. Hér er verið að framlengja tiltekið ákvæði og samkvæmt tillögunni eins og við fengum hana í hendur til að byrja með var gert ráð fyrir að um væri að ræða breytingu á lagaumhverfinu til hálfs árs. Ég þakka sérstaklega fyrir að nefndin var einhuga um að þetta yrði einungis breyting til þriggja mánaða þar sem fyrir liggur að hér þarf að skýra ákveðna óvissuþætti sem eru til skoðunar enn frekar að því er varðar 35. gr. nýrra útlendingalaga sem ganga í gildi núna 1. janúar. Þau voru samþykkt í þinginu með öllum greiddum atkvæðum og bæta verulega lagaumhverfi þessa mikilvæga en um leið viðkvæma málaflokks. Ég bendi sérstaklega á að sá fyrirvari sem ég geri við nefndarálitið og við málið varðar sérstaklega vandaða málsmeðferð og einstaklingsbundna sem er áréttað í nefndarálitinu að eigi að vera fyrir hendi. Mér finnst afar mikilvægt að við gætum að því að ganga aldrei þá leið að meðferð mála af þessu tagi fari eftir einhvers konar grófum flokkunum, heldur sé alltaf um það að ræða að allir umsækjendur um alþjóðlega vernd fái einstaklingsbundna og vandaða málsmeðferð. Ég geri ráð fyrir að þingflokkur VG sitji hjá við málið í heild þegar það kemur til afgreiðslu. Til að flýta fyrir þingstörfum og gera þau lipur og leikandi lít ég á þetta sem framvirka atkvæðaskýringu.

Virðulegi forseti. Ég þakka nefndinni fyrir stutt en ánægjulegt samstarf. Við náðum góðu samkomulagi á u.þ.b. 15 mínútum, trúi ég, um það hvernig allir gætu gengið nokkurn veginn sáttir frá borði með því nefndaráliti sem liggur fyrir okkur í dag. Ég er sátt í anda allra þeirra tillagna sem við höfum séð í dag sem við höfum samþykkt með semingi, nægilega sátt til að standa að þessu þar sem tíminn sem þetta ákvæði skal vera í gildi hefur verið styttur um helming sem mér finnst leggja jákvæðan og mikilvægan þrýsting á löggjafann um að bæta úr útlendingalöggjöfinni hið snarasta sem og bæta úr þeirri réttaróvissu sem virðist vera uppi um hvenær megi beita frestun réttaráhrifa og hvenær ekki. Ég vil hins vegar árétta að mér finnst vonlaust að í staðinn fyrir að búa bara vel að þeim sem hingað koma og sækja um alþjóðlega vernd og hafa nægilega góðar aðstæður til að taka á móti öllum þeim sem kjósa að sækja um vernd hér á Íslandi séum við að leita leiða til að senda fólk sem fyrst úr landi og að það sé okkar lausn til þess að geta tekið vel á móti þeim örfáu hræðum sem þó rata hingað. Það er neyðarástand úti um allan heim út af flóttamannastraumi. Út af landfræðilegri stöðu, vegna stöðunnar í Schengen sem eyja í útnáranum, hefur Ísland sloppið við það sem margar þjóðir hafa í raun og veru þurft að meðhöndla sem er mikill fólksfjöldi sem hefur þurft að taka á móti. Sá hópur sem hingað leitar er ekki nema brotabrot af því sem flestar þjóðir í Evrópu, hvað þá nágrannaþjóðir þeirra stríðshrjáðu ríkja þar sem uppruni flestra flóttamanna er, hafa þurft að aðstoða. Mér finnst frekar svekkjandi að við séum að koma okkur undan því að veita eðlilega málsmeðferð fólki sem kemur hingað og sækir um alþjóðlega vernd í staðinn fyrir að hafa aðstæður fyrir hendi til að við getum tekið á móti öllum og veitt öllum sanngjarna málsmeðferð. Núgildandi útlendingalög innihalda ákvæði sem leyfa flýtimeðferð. Við þurfum ekkert að flýta þessu eitthvað meira. Ég er ánægð með að nefndin áréttar að áfram skuli fólk fá einstaklingsbundna og vandaða málsmeðferð af því að ég hef áhyggjur af því að fólk verði stimplað eftir vegabréfum og sent burt án þess að fá sanngjarna málsmeðferð, einfaldlega til þess að losna við óþægilegar týpur sem koma ekki frá réttu löndunum. Ég tel að með því að stytta tímann sem bráðabirgðaákvæðið gildir niður í þrjá mánuði og árétta að þetta verði að vera í lagi sé niðurstaðan ásættanleg í bili þótt þetta veki mig vissulega til umhugsunar um að mikið þurfi að beita sér til að bæta útlendingalögin enn meira en gert hefur verið þar sem enn vantar upp á. Ég skal ekki tefja þingheim lengur, eftir áramót einhvern tímann skal ég tala um allt það sem mig langar til að breyta í útlendingalöggjöfinni. Ég þakka bara fyrir stutt og ánægjulegt samstarf og mun sitja hjá við málið í heild en standa með þessari breytingartillögu.

Herra forseti. Ég sagði í ræðu fyrir skömmu að fimm ára ríkisfjármálaáætlun væri pólitísk hagfræði og með sama hætti er innihald fjárlaga hrein og klár pólitísk hagfræði. Umræðan um fjárlögin kristallar ólíka hugmyndafræði pólitískra flokka. Hana er engum óhollt að heyra, hvorki okkur hv. þingmönnum né þjóðinni. Fjárlög án pólitískrar umræðu væru kyndugur viðburður. Eins og kom fram hjá hv. formanni fjárlaganefndar, Haraldi Benediktssyni, fyrr í dag eru aðstæður við fjárlagagerðina núna sérstæðar og áhugaverðar. Jákvætt vinnuumhverfi án meirihlutastjórnar smitar yfir í fjölmargar ákvarðanir þingsins, þar á meðal fjárlagafrumvarp, bandorm og fjáraukalagafrumvarp með og án breytingartillagna einstakra flokka. Ánægjuleg og tíðindamikil samstaða hefur náðst milli sjö flokka um sameiginlegan skilning á lágmarkslausnum ýmissa vandamála. Þetta er málamiðlun milli flokka með að hluta til gjörólíka hugmyndafræði. Við Vinstri græn erum í þessum hópi og höfum staðið við samkomulagið, samanber alla atkvæðagreiðsluna. Það sem samið var um verður að veruleika. Þingið hefur sýnt sínar bestu hliðar eins og hv. þm. Haraldur Benediktsson sagði fyrr í dag. Um leið höfum við gert grein fyrir sérstöðu okkar Vinstri grænna eins og vera ber við umræðu um ríkisfjármál. 
             Herra forseti. Vel rökstuddar breytingartillögur við eitt mikilvægasta frumvarp þingsins um leið og heiðursmannasamkomulag um sameiginlega grunnniðurstöðu fjárlaganefndar er virt mynda til samans áhugaverða sýnitilraun í þingbundnu lýðræði. Það stendur eftir sem grunntónn þessa sögulega dags.

Herra forseti. Það er mikilvægt að jafna lífeyriskjör í landinu milli opinbera og almenna vinnumarkaðarins. Staða ríkissjóðs er með þeim hætti að það er að mörgu leyti einstakt tækifæri til að gera það núna. Þess vegna hafa vinnubrögðin verið vonbrigði. Menn hafa ekki unnið nógu þétt með samningsaðilum og reynt að finna ásættanlegar lausnir. Það dugir ekki að slökkva elda á einum stað ef þeir eru jafnharðan kveiktir einhvers staðar annars staðar. Samfylkingin lagði fram tvær mjög veigamiklar breytingartillögur á frumvarpinu sem hefðu gert það ásættanlegra að okkar mati en þar sem þær voru felldar treystum við okkur ekki til að greiða þessu frumvarpi atkvæði.

Herra forseti. Þetta mál fékk ekki nógu góða umræðu enda mjög stórt, mjög flókið og margt í því. Það var ekki tekið nógu vel tillit til afstöðu þeirra sem verða fyrir kjaraskerðingu vegna þessa máls. Að mínu mati var líka hvorki tekið nægilega mikið tillit til efnahagslegra forsendna né ýmissa annarra atriða sem skipta miklu máli. Þetta eru vinnubrögð sem við ættum ekki að temja okkur þannig að ég vildi gjarnan að við gengjum miklu hægar í svona máli í framtíðinni. Ég á ekki von á að það verði stöðvað að sinni en það væri afskaplega æskilegt.

Herra forseti. Hér er um grundvallarkerfisbreytingu að ræða sem byggir á samkomulagi sem er túlkað með mjög ólíkum hætti. Það er mjög slæmt að gera slíkar breytingar með þeim hraða sem við höfum starfað á í þinginu. Það er umhugsunarefni hversu miklar deilur eru um þessar breytingar. Þótt sjálfsagt sé rétt að aldrei verði allir sáttir við slíkar breytingar tel ég að þingið geti gert miklu betur. Innan Vinstri grænna eru margir andstæðingar þessara breytinga en þar eru líka þeir sem eru sammála því markmiði að jafna lífeyrisréttindi en telja að miklu betur hefði mátt standa að þessum málum.

Forseti. Þegar þetta mál kom fram fyrst á síðasta kjörtímabili var lagt til að sett yrði á fót nefnd sem myndi halda áfram að vinna með málið á milli kjörtímabila. Því var hafnað. Því miður eru miklir vankantar á málinu og lítið tillit hefur verið tekið til þeirra sem hafa kallað eftir að tekið væri mark á þeim ábendingum sem hafa komið frá þeim. Þetta er unnið með allt of miklu hraði. Ekki hefur gefist tími til að fara almennilega yfir þær umsagnir sem hafa borist og fá gesti. Ekki hefur verið búin til sú nauðsynlega sátt sem til þarf til að fara í svona stórar breytingar. Eins og hefur komið fram hefur ekki heldur verið farið nægilega vel yfir þau efnahagslegu áhrif sem þetta getur haft. Því get ég hvorki setið hjá né greitt þessu leið, málið er ekki tilbúið, og ég mun greiða atkvæði gegn því.

Virðulegi forseti. Það er mikilvægt að laga lífeyrissjóðakerfin okkar og jafna réttindi á milli opinbera vinnumarkaðarins og hins almenna. Það er mikilvægt til að vinnuafl geti flætt á milli þessara tveggja markaða. Svo er líka mikilvægt að fara að jafna kjör á milli þessara tveggja vinnumarkaða. Það bíður okkar. Ef við gerum ekki neitt í því að jafna lífeyrisskuldbindingarnar og greiða inn á þetta núna hækka iðgjöld. Og hver tekur það á sig? Þá hækka iðgjöld í lífeyrissjóði og verða sem nemur 20% af launum mánaðarlega. Það er tekjuskerðing fyrir fólkið í landinu. Er það betra? Það hefur ekkert verið rætt. Ég vil bara að við skoðum þetta í heildarsamhengi. Það er mikilvægt. Við höfum fjallað um þetta mál frá því í haust og það hefur fengið mikla umfjöllun í þinginu.

Herra forseti. Ég hef kynnt mér þetta mál lítillega og fylgt því eftir síðan það var fyrst lagt það fram. Ég vildi að ég gæti greitt atkvæði með því af því að það gæti skapað grundvöll fyrir ákveðna góða þætti varðandi sátt á vinnumarkaði með SALEK-samkomulaginu, hvernig við gætum með rammaumgjörð um kjarasamninga unnið okkur í átt að því að gera þá í sátt. Þetta mál er hins vegar allt of lítið rætt hérna. Það er kerfisáhætta sem hv. þm. Smári McCarthy, okkar maður í nefndinni, hefur bent á, áhætta sem getur skapað virkilega hættu fyrir okkur. Það þarf ekki að gera þetta strax þótt það myndi líta miklu betur út, það er rétt. Ég minni þingmenn á að sumir sem sátu á sínum tíma í þessum þingsal samþykktu að Íbúðalánasjóður mætti ekki greiða upp sín lán en að þeir sem tækju lán hjá Íbúðalánasjóði mættu það. Það þýddi gríðarlega kerfisáhættu fyrir ríkið. Samt minnir mig að það hafi verið samþykkt samhljóða í þessum þingsal. Ég skoðaði það á sínum tíma. Núna gætum við verið að gera sama hlutinn. Kerfisáhætta er möguleg og þess vegna mun ég greiða atkvæði gegn þessu.

Herra forseti. Jólin nálgast og þá tíðkast að gefa gjafir. Útgerðarmenn landsins gáfu okkur þingmönnum síld í fötu. Jólagjöfin sem stór hluti launþega fær frá Alþingi þessi jólin felst í afnámi áunninna réttinda. Umrætt frumvarp hefur í almennu tali á göngum Alþingis verið kallað um frumvarp um jöfnun lífeyrisréttinda. Það er réttnefni. Sú jöfnun fer þannig fram að launþegar opinbera geirans missa það forskot sem þeir hafa haft í lífeyrismálum. Launþegar almenna markaðarins munu líklega halda því forskoti í launagreiðslum sem þeir hafa haft lengst af. Þar stendur hnífurinn í kúnni, hér er á ferð eignaupptaka. Orð þeirra sem hæst hafa talað um stjórnarskrárvarinn einkaeignarrétt við ýmis tækifæri reynast nú lítils virði og ég hlýt að segja nei.

Virðulegi forseti. Það er hárrétt hjá mörgum hv. þingmönnum sem hafa komið í pontu á undan mér og sagt að málið sé vanreifað. Hæstv. fjármálaráðherra Bjarni Benediktsson hefur í tvígang komið hingað inn í sal með frumvarp sem samningsaðilar hans við samkomulag sem undirritað var í haust telja að sé ekki í samræmi við samkomulagið. Það eru svo mikil áhöld um að þetta samkomulag standist jafnvel stjórnarskrá, að það sé verið að afnema afturvirkt ábyrgð á lífeyrisréttindum, þetta fjallar um lífeyrisréttindi sem er óvissa um hvort séu hluti af launakjörum og eigi þar með ekki heima í þessum þingsal. Það eru svo mörg áhöld um þetta mál en eitt er víst og það er að samningsaðilar eru ósáttir. Verði þetta frumvarp að lögum sem mig rennir í grun að verði er Alþingi að lögþvinga breytingar á lífeyrisréttindum í ósátt við þá sem breytingin nær yfir. 
             Ég segi nei við þessu frumvarpi.

Virðulegi forseti. Ég lýsi yfir ánægju minni með að við ætlum að framlengja samning um notendastýrða persónulega aðstoð og að við ætlum að fara að vinna í því að lögfesta þetta fyrirkomulag á komandi ári. Ég árétta hins vegar að þetta er alls ekki nóg til þess að við lögfestum samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks sem við skrifuðum undir 2007, fullgiltum ekki fyrr en á þessu ári og eigum enn mjög langt í land með að gera að lögum hér á landi. Ég vona að þetta verði skref í rétta átt. Ég segi já.

Virðulegur forseti. Á hverju ári er um 1.000 erlendum ríkisborgurum veittur íslenskur ríkisborgararéttur með stjórnvaldsákvörðun Útlendingastofnunar. Hér hefur skapast sú hefð, jólahefð kalla sumir, að veita nokkrum tugum manna ríkisborgararétt, fram hjá þessu kerfi en með lögum frá Alþingi. Þetta verklag stenst að mínum dómi ekki jafnræði eða þá góðu stjórnsýsluvenju sem alla jafna er höfð í hávegum hér í þessum sal. Ég ætla ekki að láta þessa skoðun mína hafa áhrif á atkvæðagreiðslu mína að þessu sinni en þetta verður trúlega í síðasta sinn sem ég tek þátt í atkvæðagreiðslu um þetta mál með þessu verklagi. Ég vona að Alþingi leitist á nýju ári við að breyta verklagi þessu og eftir atvikum lögum sem um veitingu ríkisborgararéttar gilda. Að þessu sögðu óska ég að sjálfsögðu þeim einstaklingum sem hér um ræðir að þessu sinni til hamingju með ríkisborgararéttinn og hef ekki ástæðu til að ætla annað en að hamingjan hvíli líka hjá okkur hinum með þessa ráðstöfun, okkur hinum sem nú þegar erum íslenskir ríkisborgarar.

Virðulegur forseti. Það er alltaf stór stund fyrir þá einstaklinga sem um ræðir. Ég veit það vegna þess að ég fékk ásamt mömmu minni ríkisborgararétt með þessum hætti fyrir u.þ.b. 19 og hálfu ári. Það er einn þingmaður hér í salnum sem tók þátt í þeim gjörningi og ég þakka hæstv. forseta  
             Að öðru leyti óska ég þeim sem um ræðir aftur innilega til hamingju.

Forseti man að sjálfsögðu vel eftir þessu