Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Mál þetta fjallar um að breyta lögum eða réttara sagt að framlengja gildandi lög um Fiskveiðasjóð Íslands. Í gildandi lögum um hann eru ákvæði þess efnis, að 1% útflutningsgjald af fob.-verði útfluttra sjávarafurða, með nokkrum undantekningum þó, skuli ganga til Fiskveiðasjóðs. En í gildandi lögum eru ákvæði þess efnis, að hetta eigi að falla niður 31. des. 1975. þetta frv. er hins vegar þess efnis, að gjald þetta skuli haldast við og það verði reiknað á sama hátt og áður og einnig renna til Fiskveiðasjóðs, og þykir sumum sem ekki sé vanþörf á. Við höfum haft þetta mál til meðferðar í sjútvn. hv. d. N. er sammála um að mæla með afgreiðslu þessa frv., en við afgreiðslu málsins voru tveir nm. fjarstaddir. Ég mæli þess vegna með, fyrir hönd n., að frv. þetta verði samþ.

Iðnrh. (Gunnar Thoroddsen) : Forseti. Þetta frv. felur í sér framlengingu um eitt ár á verðjöfnunargjaldi raforku. Það var lagt fyrir hv. Ed. og samþ. þar. Núgildandi lög um verðjöfnunargjald raforku falla úr gildi í árslok 1975, og breyt. er í því fólgin að miðað verði við árslok 1976 í staðinn. Í frv. til fjárl. fyrir næsta ár er gert ráð fyrir þessum tekjum vegna rekstrar Rafmagnsveitna ríkisins. Ég legg til, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. iðnn.

Frsm. meiri hl. (Ólafur G. Einarsson) : Hæstv. forseti. Fjh.- og viðskn. hefur athugað þetta frv., en varð ekki sammála um afgreiðslu þess. Meiri hl. n. leggur til, að frv. verði samþ., en minni hl. skilar séráliti.

Frsm, minni hl. (Lúðvík Jósepsson) : Forseti. Á þskj. 184 er nál., sem við stöndum að, hv. 9. þm. Reykv., Gylfi Þ. Gíslason, og ég. Í þessu nál. lýsum við yfir andstöðu okkar við þetta frv., en efni þess er í stuttu máli að veita ríkisstj. heimild til þess að lækka um allt að 5% framlög til ýmissa mála sem bundin eru í lögum. Í nál. okkar birtum við nokkrar upplýsingar um málið, sem n. bárust, en þar er að finna grg. um það, að verði þessi 5% heimild notuð í samræmi við það, sem gert er ráð fyrir á fjárlagafrv., þá mundi hér vera um að ræða lækkun á ríkisútgjöldum á næsta ári um rúmlega 276 millj. kr. En fleiri liðir en þarna eru til greindir geta komið til, enda mun vera gert ráð fyrir í grg. fjárlagafrv. að hægt eigi að vera að spara í ríkisútgjöldum eftir þessari heimild um 300 millj. kr. Það vekur athygli við þessar upplýsingar, að það er fyrst og fremst einn liður, sem hér dregur eitthvað sem heitir í sparnaði, en það er lækkun á útgjöldum til vegagerðar um 175 millj. kr. af þessum 276 sem gert er ráð fyrir að spara með þessum hætti. Það virðist fremur óeðlilegt að hægt sé að nota þessa heimild á þennan hátt, þ. e. a. s. að lækka útgjöld til vegagerðar um 175 millj. kr. samkv. þessari heimild, vegna þess að eins og kunnugt er, þá leggur ríkissjóður Vegasjóði tiltölulega lítið fé til framkvæmda hans, en Vegasjóður hefur fyrst og fremst markaða tekjustofna sem aðallega eru af umferðinni í landinu, þ. e. a. s. bensíngjald og þungaskatt af bifreiðum og nokkur önnur skattgjöld. En vegna þess að þessir sérstöku tekjustofnar Vegasjóðs renna að forminu til í gegnum ríkissjóð, þá virðist vera gert ráð fyrir því að ríkissjóður geti skorið niður þessar greiðslur um 5% samkv. þessari heimild og minnkað þannig tekjur Vegasjóðs um þessa fjárhæð, þó að Vegasjóður hafi átt að fá þessar tekjur samkv. sérstökum lagaákvæðum og þær eigi þangað að renna í rauninni beint, þó að þær fari bókhaldslega í gegnum ríkissjóð. Þetta tel ég fyrir mitt leyti alveg óeðlilegt, og þetta er kannske ljósasta dæmið um það, að þessi niðurskurðarheimild, sem hér er verið að leita eftir, er óraunhæf. Það eru allar líkur til þess, að það verði harla lítið úr henni í framkvæmd. Á öðrum liðum, sem þarna eru veittar upplýsingar um, dregur þessi niðurskurður harla lítið. Það er að vísu um 24 millj. kr. lækkun á framlagi til Fiskveiðasjóðs, um 15 millj. kr. lækkum á framlagi til Stofnlánadeildar landbúnaðarins og 31 millj. kr. lækkun á framlagi til Atvinnuleysistryggingasjóðs. En aðrar fjárhæðir, sem sparast mundu með þessari heimild, eru mjög óverulegar, eins og til Kirkjubyggingasjóðs. Þar er gert ráð fyrir að spara 5 þús. kr. á ári, og ýmsar aðrar upphæðir eru hér mjög óverulegar. Ráðgert er að spara á sjálfum Kristnisjóði 315 þús. kr. með þessu. Og hér er nefndur Húsfriðunarsjóður, það á að spara á honum 217 þús. kr. Ég held að hér sé í rauninni farið inn á alranga braut af hæstv. ríkisstj., að ætla sér að ná fram nokkrum teljandi sparnaði í útgjöldum ríkissjóðs með þessari heimild. Hér er í flestum greinum um að ræða lögbundin framlög til ýmiss konar starfsemi og til ýmissa sjóða í landinu, - framlög sem verður að telja að séu réttmæt og eðlileg og það sé varla eðlilegt að fara að skera þetta niður. Ég efast því um að það verði nokkuð úr þessum sparnaði í reynd, nema þá að það verði farnar krókaleiðir eins og þessi, sem snertir Vegasjóð, sem vægast sagt er óeðlileg, að ríkissjóður geti náð fram sparnaði í rekstri sínum um 175 millj. kr. á raunverulega sérmörkuðum tekjum Vegasjóðs. Vegna þess að hæstv. samgrh. er hér viðstaddur, þá hefði ég gjarnan viljað heyra álit hans á því, hvort hann sé ánægður með það að markaðir tekjustofnar Vegasjóðs eins og ástatt er í fjármálum Vegasjóðs nú, verði skornir niður samkv. þessari heimild um 175 millj. kr. Ég hélt satt að segja, að þau mál stæðu þannig, að menn væru miklu frekar uppi með hugleiðingar um að afla Vegasjóði meiri tekna, til þess að hann gæti staðið við algjörlega nauðsynlegar framkvæmdir, en ekki að markaðir tekjustofnar hans væru teknir á þennan hátt inn í sparnaðardæmi ríkissjóðs. Ég vísa að öðru leyti til nál. okkar á þskj. 184. Við erum andvígir þessu frv. og leggjum til. að það verði fellt.

Frsm. meiri hl. (Ólafur G. Einarsson) : Hæstv. forseti. Fjh.- og viðskn. hefur athugað þetta frv., en ekki orðið sammála um afgreiðslu þess. Frv. felur í sér að fasteignamatsverð skuli margfaldað með 2.7 við álagningu eignarskatts á næsta ári. Meiri hl. n. leggur til að frv. verði samþ., eins og fram kemur á þskj. 192. Vegna framkominnar till. frá minni hl. vil ég benda á að verði sú till. samþ. mun hún þýða u. þ. b. 100 millj. kr. tekjutap fyrir ríkissjóð frá því, sem ætlað er samkv. frv., og yrði þá að brúa það bil með einhverjum öðrum hætti. Ég vil einnig benda á það, að fasteignamatið 1970 var nær raungildi þá en það yrði nú, miðað við 2.7–földun matsins. Hlutur fasteigna í eignarskattsálagningunni verður því minni þrátt fyrir þessa margföldun heldur en var þá. Ég sé ekki ástæðu til að ræða þetta frekar, en ítreka að meiri hl. n. leggur til að frv. verði samþ.



Forseti. Á þskj. 185 skilum við hv. 9. þm. Reykv., Gylfi Þ. Gíslason, og ég séráliti í þessu máli og leggjum þar til að gerð verði nokkur breyt. á frv. Meginefni frv. er það, að við álagningu eignarskatts til ríkissjóðs skuli margfalda með 2.7 núgildandi fasteignamat. Það er skoðun okkar að það sé ekki óeðlilegt að matsverð á fasteignum til eignarskatts sé hækkað. Við teljum að það sé full ástæða til þess vegna þeirra breytinga sem orðið hafa á verðgildi eigna síðan fasteignamatið var gert og getum því út af fyrir sig samþ. þá till. í frv. sem miðar að þessu. En í frv. er gerð önnur breyt. frá gildandi lögum og hún varðar þá fjárhæð í fasteignum sem telst vera skattfrjáls. Í gildandi lögum er 1 millj. heimiluð skattfrjáls, og ekki kemur til skattlagningar fyrr en eign er yfir þeirri fjárhæð. Með þessu frv. er lagt til að sú fjárhæð verði hækkuð í 2 millj. kr. En við leggjum til í okkar brtt. að þetta mark verði haft alveg hliðstætt því sem áður var og markið 1 millj. verði því margfaldað einnig með 2.7 og ekki verði um að ræða skattlagningu fyrr en eignin nemur yfir 2.7 millj. kr. Með breytingunni, sem felst í þessu frv., er verið að skattleggja ýmsa þá sem hingað til hafa ekki þurft að greiða eignarskatt af eignum sínum. Það er verið að færa sig neðar en áður var, og er talið að þessi aukaskattlagning á þá aðila, sem undir þetta mundu falla, geti numið í kringum 100 millj. kr. Við teljum að það sé ekki ástæða til að gera þessa breytingu og að hún mundi koma í mörgum tilfellum mjög illa við. Það er þekkt fyrirbæri að t. d. gamalt fólk, sem hefur ekki orðið neinar teljandi tekjur nema eftirlaunatekjur, eigi fasteignir, sem mundu vera metnar til þess verðs sem hér er verið að ræða um til skattlagningar. Við sjáum ekki ástæðu til að breyta þeim hlutföllum, sem hafa ríkt í þessum efnum, og vera að teygja sig til þess að skattleggja m. a. þessa tekjulausu aðila, þó að þeir eigi fasteignir sem metnar eru á þessu verði eða hafa verið metnar á 1 millj. kr., en mundu nú eftir þessa breytingu verða metnar á 2.7 millj. Sem sagt, við leggjum til að sú breyt. verði gerð á frv. sem er að finna í till. á þskj. 185.



Virðulegi forseti. Ég vil segja nokkur orð í sambandi við þetta frv. og þá einkum í sambandi við frádráttarreglur þess. Það kemur fram í aths. með frv. að hér sé um að ræða samræmingu á eignarskattsálagningu til samræmis við verulegar hækkanir á gangverði fasteigna í landinu almennt, eins og segir í grg., og einnig segir að með þessu sé verið að brúa bil á milli almennrar hækkunar fasteignamats annars vegar og almenns verðlags hins vegar. Ég er að mörgu leyti sammála því sem síðasti hv. ræðumaður sagði í sambandi við frádráttarreglur, að ef því ákvæði verður ekki breytt í þessu lagafrv., þá muni það koma mjög hart niður á mörgum smáeignarmanninum ef frv. verður samþ. Ef samræmi hefði átt að vera á milli þess, sem þetta frv. gerir ráð fyrir í samræmingu á fasteignamati og eignarskattsálagningu annars vegar og því, hver er staða þeirra sem eiga einhverjar eignir hins vegar, til þess að það sé sambærilegt við það, sem var árið 1970, þá væri réttara og eðlilegra að upphæð til frádráttar hækkaði í allt að 6 millj. kr. Með tilliti til þessa mun ég greiða atkv. gegn þessu frv., og þar sem ég hef ekki gert till um breyt, eða komið með neina brtt. við frv., þá vildi ég láta afstöðu mína koma hér fram.

Frsm. (Ólafur G. Einarsson) : Hæstv. forseti. Eins og fram kemur á þskj. 190 er fjh.- og viðskn. sammála um að mæla með þessu frv.