Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Þessi till., sem við hv. 11. landsk. berum fram, er á þá leið, að Alþ. álykti að fela ríkisstj. að annast um, að innflutningur nýrra ávaxta verði aukinn svo og skipulagður, að landsmenn eigi ávallt kost á einhverri tegund þeirra. Hér er hvorki um stórmál né nýmæli að ræða, en þó þess vert, að Alþ. láti sig það skipta. Ég hygg, að hv. þm. muni minnast þess flestir hverjir, að við höfum séð og heyrt tilmæli úr ýmsum áttum undanfarinn áratug a.m.k. um að auka innflutning nýrra ávaxta, svo að við flm. erum ekki ein um þessa skoðun. Það eru einkum félagsmálasamtök kvenna og lækna, sem hafa látið þessi mál sig skipta, og það er von, að þeir aðilar, sem einkum hafa áhuga á heilbrigðis- og manneldismálum, láti það til sín taka og sé mjög í mun, að Íslendingar fái að njóta þeirrar heilsugjafar, sem nýir ávextir eru. Það er ekki ofmælt, að nýir ávextir séu sannkallaður heilsugjafi. Þeir teljast til þeirra fæðutegunda, sem hafa heilsuverndargildi. Neyzla þeirra bæði viðheldur líkamlegu heilbrigði og eflir viðnámsþrótt gegn sliti og sóttum. Næringargildi ýmissa tegunda heilsuverndarfæðu er mjög mismun. andi. Hollusta nýrra ávaxta byggist einkum á fjörefnamagni þeirra. Sérstaklega er okkur eftirsóknarvert c-vítamín, sem okkur skortir einkum á útmánuðum og á sök á margs konar vanheilsu og sleni. Þó að orkugjöf ávaxtanna sé kannske heldur rýr, rýrir það ekki gildi þeirra, og sumir ávextir eru hreinn undirstöðumatur. Þeir eru bragðgóðir flestir og lystugir og fallegir útlits, en það hefur mikið gildi, þegar um lystarlausa sjúklinga er að ræða, og trefjaefni ávaxtanna hjálpar oft meltingunni á mjög hagkvæman hátt. Þá er það líka ótalinn kostur á ávöxtunum, hvað framreiðsla þeirra er auðveld. Það er ekki annað en bera þá á borð, og það kunna húsmæður, sem eru önnum kafnar, vel að meta, ef þær eiga þeirra völ, en það hefur verið allt of stopult, svo að það má heita merkisviðburður, ef þeir hafa verið fluttir til landsins. Að vísu munu nú síðan fyrir jól hafa verið ávextir á boðstólum í flestum matvörubúðum, a.m.k. í Reykjavík, en það rýrir ekki gildi þessarar þáltill., því að bæði er það, að hér mun vera um stundarfyrirbrigði að ræða, jólaávextina svo nefndu, og svo var hitt, að innflutningur mun nú hafa verið með meira móti og mikið af þessum ávöxtum, sem komu, var skemmt og lélegt. Því er það, að sú vatill., sem hv. þm. S-Þ. hefur skeytt hér aftan við, á fyllilega rétt á sér og jafnvel álitamál, hvort ekki ætti að binda leyfisveitingar á fleiri vörum við gæðin. Við flm. getum því fyllilega samþ. þessa vatill. Kunnáttumenn á sviði manneldismála halda fram, og færa fullgild rök fyrir, að I/5 hluti daglegrar fæðu ætti að vera ávextir og grænmeti, en það er mjög langt í land, að svo sé hjá okkur enn í því efni, en að því ber að stefna, og þessi till. er spor í þá átt, og vænti ég því, að hún verði samþ.



Ég kvaddi mér ekki hljóðs af því, að ég efist um, að þessi till. verði samþ., heldur af því, að það hefur verið svo mikil tregða á að fá þessum málum hrundið í viðunanlegt horf, og ég vil gjarnan, að hæstv. ríkisstj. viti, að það sé nokkuð sterkur vilji bak við þessa till. Það er kunnugt, að bæði frá læknastéttinni og miklu víðar að hafa komið margar áskoranir um að bæta úr ávaxtaleysinu. Gjaldeyrisskorti hefur mjög verið kennt um, að ekki hafi fengizt fluttir inn ávextir, en þó virðist það mjög hafa ráðið, að stjórnarvöldin hafi litið á þennan innflutning sem ekki alls kostar æskilegan hlut. Það var a.m.k. einu sinni tekin upp sú regla að heimta, að menn hefðu lyfseðil frá lækni, ef þeir ættu að fá ávexti, og þá af mjög skornum skammti. Þetta bendir til þess, að þetta hefur þótt mjög hættulegur hlutur. Ég held, að sams konar reglur hafi líka verið teknar upp um barnamjólk. Þetta, að það skyldi þurfa að fá resept hjá lækni til að fá að kaupa ávexti handa börnum og sjúklingum, sýnir mjög rangsnúinn hugsunarhátt í þessu efni, og verður að reyna að útrýma þeirri villu. Ég held, að það sé ágætt dæmi um ástandið í þessu efni, sem ég rak mig á nú fyrir nokkru síðan. Ég sá stillt út í búðarglugga ávöxtum, sem nú sjást ekki lengur hér. Það voru bananar. Þeir voru að sönnu ekki vel út lítandi. Þessi ávaxtategund var seld hér áður fyrir 3–4 krónur kílóið. Ég fór inn og spurði, hvað þeir kostuðu. Sjötíu krónur kílóið. Ég bað stúlkuna að endurtaka þetta. Jú, sjötíu krónur kílóið. Ég spurði hana, hver legði þetta verð á. Verðlagsnefnd, sagði hún. Góður vitnisburður fyrir hana það. Þetta sýnir, að menn hafa hér af rælni, kannske að gamni sínu, kannske af fíflaskap, farið að rækta svona ávexti, sennilega við jarðhita, því að ég geri ráð fyrir, að þessir ávextir hafi ekki verið innfluttir, reyndar litu þeir ekki vel út. Og svo leyfa menn sér að gera þá smán að bjóða þetta til sölu fyrir sjötíu krónur. Ég held, að það væri ekki til mikils sóma. ef ferðamenn gengju inn í svona búð, þegar þeir sæju svona ávexti, og spyrðu um verðið. Það er til smánar fyrir þjóðina að láta þetta sjást. Það gefur ljóta mynd af, hvernig ástandið er, að menn skuli voga sér að bjóða þessa vöru fyrir sjötíu krónur, og það er til smánar fyrir menn að kaupa slíkt. Ég vil líka leggja áherzlu á það, sem hv. frsm. benti á, en það er, hvernig tekst til, ef stíflan er tekin úr með innflutninginn. Hér hafa nú ekki sézt ávextir í háa herrans tíð. Svo átti hér að gera okkur jólaveizlu og flytja inn epli handa okkur. Ég hef engan mann fyrir hitt, sem hefur ekki verið algerlega undrandi yfir því, að það skuli hafa verið hægt að finna nokkurn afkima, sem framleiddi svona lélega vöru. Þetta hefur innflytjendunum samt tekizt að grafa upp til að bjóða okkur um jólin. Það er háski fyrir þjóðfélagið, að það sé fyrirbyggt, að menn geti fengið svona góða fæðu, og sérstaklega vítavert, að ef eitthvað er lítils háttar linað á þessum höftum, þá skuli það vera gert á þann hátt, að ávextirnir séu engum manni bjóðandi.



Eins og hv. d. hefur tekið eftir, bæti ég vatill. við till. á þskj. 213. Þá vil ég og láta þess getið, að mér heyrðist á hv. 1. flm., að hann væri því samþykkur fyrir sitt leyti, að felldur yrði niður tollur á ávöxtum, en eins og kunnugt er, er talsverður tollur á sumum tegundum ávaxta, og verður það að teljast mjög slæmt að hafa tolla á þessari vöru fremur en á nauðsynjavörum. Ég skal ekki fara út í það, sem allir vita, að mjög lítið er um ávexti hér á landi og þeir lélegir upp á síðkastið. Þess vegna er ekki nóg að leyfa nægan innflutning af þessari vöru til landsins, heldur þarf að komast á annað skipulag en verið hefur, að því er snertir geymslu, því að þetta er vara, sem erfitt er að geyma, og það er einmitt í sambandi við geymsluna fyrst og fremst, að ég legg fram þessa vatill. Nú er svo mál með vexti, að búið er að byggja hér við bæinn, þ.e. við Elliðaár, nýja tegund geymslu, sem vel getur komið til greina í þessu sambandi. Er meiningin að geyma þar kartöflur, gulrófur o.fl., og þessi geymsla er á þann hátt sem ávaxtageymslur eru erlendis, og lítur út fyrir, að í þessari geymslu mætti geyma ávexti óskemmda í eina 6–8 mánuði, og því er þetta mikið atriði bæði fyrir Reykjavík og aðra staði, því að ef fá á góða ávexti, verður að kaupa þá á heppilegum árstímum og geta geymt þá, þannig að þeir haldist óskemmdir, og fæ ég ekki séð, að það verði tryggt með öðru móti en á þennan hátt. Í öðru lagi vita menn, að nú hafa hér verið byggð skip með kælirúmum, þannig að í náinni framtíð ætti að vera hægt að tryggja, að flytja megi hingað óskemmda ávexti á þann hátt, sem ekki hefur verið hægt til þessa. Ég held, að ekki megi koma þessu fyrir tryggilegar öðruvísi en að ríkisstj. hafi um þetta samráð við innflytjendur, hvar ávextirnir eru keyptir o.s.frv., og setji það skilyrði, að búið sé þannig um það hér heima, að varan sé ekki óæt, sem annars auðvitað yrði okkur til mikils tjóns, sbr. síðustu ávaxtasendingu. Ég tel það mikið óhapp, að ekki skuli flytjast til landsins nægilegt af óskemmdum ávöxtum. Einn maður úr læknastétt, Gunnlaugur Claessen, hefur oft reynt að sannfæra menn um, að ávextir væru ekki lúxusvara. Og smátt og smátt held ég, að menn séu að komast að raun um, að það eina, sem okkar vantar, til þess að fæðið hjá okkur geti talizt verulega gott, eru einmitt nýir, óskemmdir ávextir. Ef alltaf væru til á boðstólum hér á staðnum og annars staðar nýir, óskemmdir ávextir, á alveg sama hátt og t.d. kornvara, þá væri það ekki efninu að kenna, þótt við hefðum lélegt fæði, en þetta er einn þátturinn í því, að ávextir þurfa að koma í okkar mataræði sem fastur liður. Ég vona svo, að þær góðu undirtektir, sem málið hefur fengið hér, verði byrjun á nýju viðhorfi í þessum efnum, að þjóðin láti sig vanta ýmislegt annað af því, sem flutt verður inn.



Ég vildi þakka hinar góðu undirtektir, sem þessi þáltill. hefur fengið hjá þessum hv. ræðumönnum, og vænti, að þingheimi yfirleitt þyki gott að fá vissu um það, að þessi mistök. sem átt hafa sér stað í þessum efnum, séu af aðgæzluleysi, athugunarleysi, en ekki af ásettu ráði. Og eins og síðasti ræðumaður sagði, þá höfum við efni í góðan mat hér og ættum að geta haft hér fyrirmyndareldi, ef við höfum ávexti og gott geymslupláss. Þá mundi það og enn verða til þess að gera ávextina eftirsóknarverðari, ef þeir yrðu gerðir tollfrjálsir, og mundi með öllu þessu vera stigið mjög stórt spor í áttina til aukins heilbrigðis.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson): Ég vil, um leið og ákveðið verður, hvert vísa skuli þessari till., gefa þær upplýsingar fyrir þá n., sem fær málið til athugunar, að ég hafði með bréfi 4. okt. s.l. falið Þórði Eyjólfssyni hæstaréttardómara að endurskoða þessa löggjöf, nokkuð með tilliti til þess, sem segir í till. Nú er það svo með frelsi manna, að flestir munu telja, að það sé það dýrmætasta, sem þeir eigi, og er þess vegna mjög nauðsynlegt, að í l. séu allströng fyrirmæli til þess að koma í veg fyrir, að frelsissvipting verði misnotuð af óhlutvöndum mönnum: Af þessum ástæðum eru ákaflega ströng fyrirmæli um þetta í íslenzkri löggjöf. En að sérstaklega gefnu tilefni frá tveimur embættismönnum landsins; landlækni og geðveikralækni, fól ég Þórði Eyjólfssyni að framkvæma þessa endurskoðun. Þórður er langt kominn með að endurskoða þessa löggjöf, og geri ég ráð fyrir, að hann muni innan hálfs mánaðar geta sent niðurstöður af endurskoðun sinni til dómsmrn., sem að sjálfsögðu tekur þetta mál til athugunar, á hvern hátt það skuli lagt fyrir Alþ. Þar sem Þórður Eyjólfsson mun vera lærðasti lögfræðingur, sem við eigum í þessari grein hér á landi, að öllum öðrum ólöstuðum - hann kenndi m.a. þennan þátt lögfræðinnar, meðan hann starfaði við háskólann -, þá tel ég í rauninni, að nefndarskipun til að athuga þessi mál sé óþörf og ætti að nægja sú endurskoðun, sem Þórður Eyjólfsson er að ljúka við í þessu efni.



Mér var með öllu ókunnugt, þegar ég flutti þessa till. í haust, að hæstv. dómsmrh. hefði falið Þórði Eyjólfssyni endurskoðun þessara l., og mér er gleðiefni, að slík endurskoðun skuli vera látin fara fram af ágætum sérfræðingi í lögum. Ég er þó ekki viss um, að sú endurskoðun fullnægi alveg þeim tilgangi, sem fyrir mér vakti, sem var sá, að beita þessum l. á þann hátt, sem við ætti, þegar um væri að ræða nauðsyn þess að ráðstafa andlega eða líkamlega vanheilu fólki gegn vilja þess. Ég legg til, að n, verði skipuð þremur sérfræðingum, einn þarf að sjálfsögðu að vera sérfróður í lögum, en fyrir mér vakir, að einnig þyrfti að hafa hönd í bagga sérfræðingur í heilbrigðismálum, og hefði ég talið eðlilegt, að landlæknir eða einhver læknir, sem hann benti á, yrði nm. í slíkri n., sem hér er lagt til, að skinuð verði. Ég hafði jafnvel talið æskilegt, að sérfræðingur í taugasjúkdómum, t.d. Helgi Tómasson á Kleppi, hefði átt sæti í þessari n., ef skipuð yrði, vegna þess að hér er um að ræða lagasetningu, sem oft kæmi til með að snerta andlega og líkamlega sjúkt fólk. Hæstv. dómsmrh. segir, að endurskoðunin hafi verið falin Þórði Eyjólfssyni, að nokkru leyti með tilliti til þess, sem um gæti í þessari till. Skilst mér af þeim ummælum, að ekki hafi verið lögð rík áherzla á við hann að framkvæma endurskoðunina með tilliti til þeirra hluta, sem hér er lögð sérstök áherzla á. Ég held því, að n. ætti að athuga, hvort ekki eigi að skipa n. manna til þess að eiga hlut að þessari endurskoðun, og þar sem vitanlegt er, að rannsókn Þórðar Eyjólfssonar yrði hinn ágætasti grundvöllur fyrir slíka n., þá þyrfti sennilega ekki að gera því á fæturna, að lagalegu hliðina þyrfti að umbæta, heldur aðeins hitt, að rannsaka, hvort nægilega vel og vandlega sé séð fyrir hinu heilbrigðilega sjónarmiði, sem fyrir mér vakti ekki hvað sízt með flutningi till. En þegar álit Þórðar Eyjólfssonar liggur fyrir, þá sést, hvort hann hefur haft heilbrigðisérfræðinga í ráðum með sér, og ef svo er ekki, þá tel ég, að á einhvern hátt, með nefndarskipun eða á annan hátt, verði að sjá fyrir þeirri hlið málsins jafnvel og hinni lagalegu.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson): Eins og ég tók fram, þá var það að nokkru leyti að gefnu tilefni frá landlækni og Helga Tómassyni, að ég fól Þórði Eyjólfssyni þessa endurskoðun. Hins vegar kom mér ekki í hug að gefa Þórði Eyjólfssyni, einum okkar ágætasta lögfræðingi, fyrirskipun um að fara að öllu leyti eftir till, þessara tveggja ágætu embættismanna, en ég lét þess getið við hann í sambandi við þessa endurskoðun, að ég óskaði eftir, að hann hefði nokkurt samráð víð þá um endurskoðunina, án þess að gefa honum í einu eða öðru fyrirskipanir í þessu efni. Ég tel svo vel séð fyrir þessu máli, að ekki sé nein ástæða til að skipa n. í það, a.m.k. ekki meðan till. Þórðar Eyjólfssonar liggja ekki hér fyrir, en það verður væntanlega innan hálfs mánaðar.



Þessi till. lýtur að þeirri breyt., sem nú er í aðsigi á siglingum okkar í sambandi við hinn mikla skipastól, sem er verið að koma upp. Það er svo komið, að eftir skamma stund verða fullsmíðaðir í Englandi tveir strandbátar fyrir íslenzka ríkið, eitt skip var komið áður og eitt álíka gott kemur í haust. Þá er sennilega svo vel um búið frá hálfu mannfélagsins, að ekki sé hægt að gera ráð fyrir, að bæta þurfi við stærri skipum. Flóabáta mun þó þurfa á ýmsum stöðum, en við erum, þegar þessi skip eru komin, svo vel staddir með skipakost, að miklar líkur eru til, að skáka megi öðru stærra skipinu eitthvað frá á vissum tímum og undir vissum kringumstæðum, og að því lýtur till. mín, að farið verði að undirbúa, að svo megi gera til léttis fyrir ríkissjóð og til góðs fyrir þjóðina. Það má nærri geta, að það hefur mikinn kostnað í för með sér að hafa 4 strandferðaskip í gangi allt árið auk hinna nauðsynlegu flóabáta, og má gera ráð fyrir, að af þessu hljótist allmikill tilkostnaður og tekjuhalli, sem að vísu er ekki um að sakast, en þó ástæða til að hafa sem minnstan. Eins og ég tek fram í grg., ætti að nægja að hafa á útmánuðum, frá miðjum marz til aprílloka, þrjú skip til strandsiglinga, því að á þeim tíma er lítið um ferðir sjómanna, verkafólks eða skólanemenda. Sama máli gegnir um tímabilið frá byrjun júlímánaðar og fram í miðjan september. Væri þá mjög heppilegt að geta haft atvinnu fyrir annað stærra skipið, og hef ég lagt til, að það yrði athugað, hvort ekki væri hyggilegt að senda skipið árlega með íslenzkt ferðafólk til merkustu staða við. Miðjarðarhaf. Hygg ég, að þetta gætu orðið mjög ánægjulegar ferðir fyrir íslenzkt fólk, að fara til nokkurra helztu staða við Miðjarðarhaf um 6 vikna tíma, og mætti gera ráð fyrir, að þetta yrði lítill kostnaður fyrir landið, því að þetta yrði á íslenzkum heimilum, fólkið byggi í skipunum og borðaði í skipunum allan tímann. Að vísu þyrfti nokkurn farareyri handa gestunum, en það mundi ekki nema neinu, samanborið við það, þegar t.d. 100 menn fara til Norðurlanda, því að þá verður að borga allt, skipakost, flugvélar o.s.frv. Ég álít því, að þetta mundi verða skaðlaust fyrir landið heima fyrir og mundi verða eins og ávextirnir, mundi verða til þess að bæta þjóðlífið, manna þjóðina, að lofa mörgum þeim mönnum, sem þrá að sjá suðræn aldini, að verða þeirrar ánægju aðnjótandi, þó að ekki væri nema mánaðartíma einu sinni á ævinni, og skoða hið margvíslega, sem þar er hægt að sjá. Það má vera, að sumum finnist þetta óhóf, því að stundum hefur ríkt fólk komið hingað með stórum skipum og staðið hér stutt við. Það má vera, að einhverjir kalli þetta óhóf, en menn langar í þetta óhóf. Það eru fleiri en ríka fólkið, sem langar að fara þessar ferðir, og megi fara þessar ferðir þannig, að aðrir en ríkir menn geti farið þær, sé ég ekki annað en að þeir eigi einnig rétt til að verða þeirrar skemmtunar aðnjótandi. Þá hef ég einnig lagt til, að hafin verði athugun á því, hvort ekki væri heppilegt að hafa annað skipið í förum reglulega sumarlangt milli Reykjavíkur og Glasgow, þar sem líkur eru til, að þann tíma hafi skipin yfirleitt mjög lítið að gera, að því er snertir flutninga með ströndum fram, því að ef 7–10 daga dvöl á Íslandi yrði hóflega dýr, mundi hægt að fá hingað frá Englandi stöðugan ferðamannastraum, meðan sumarleyfin standa. Nú mætti kannske aftur spyrja, hvort við getum tekið á móti nokkrum ferðamönnum, hvort dýrtíðin er ekki svo mikil, að ekkert fólk vilji koma.. Ef svo verður, er ekki hægt að leggja út á þessa leið, því að það er ekki ástæða til að flytja inn ferðafólk hingað, ef það getur ekki skapað okkur atvinnu og tekjur fyrir landið. Var gerð nokkur tilraun með þetta fyrir stríð með elztu Esju, og varð mjög mikil aðsókn að þessu af duglegu skrifstofufólki, sem vildi nota frí sitt með því að koma hingað, og lítur út fyrir, að sé stöðug eftirspurn eftir því að komast hingað, en við höfum haft slíkan útbúnað, að við höfum lítt getað tekið á móti gestum. Þar sem Alþ. hefur í fyrra lagt til, að byggt verði stórt hótel, er miðist við, að hingað komi erlendir gestir, verð ég að segja, að þessi till. byggist á því, að það sé eftirsóknarverður atvinnuvegur að fá erlenda gesti hingað. Og því hef ég óskað eftir, að þetta verði athugað, og vildi leggja til við hæstv. forseta, að málinu verði vísað til allshn., þegar umr. er lokið hér í dag.



Ég vil í sambandi við þetta mál leyfa mér að benda á, að sett var mþn. til þess að gera till. um fyrirkomulag strandsiglinganna, og varð hún sammála um till. um, að byggt skyldi eitt skip líkt og Esja, sem nú er í byggingu, og 4 strandferðabátar. Samkv. upplýsingum, sem fyrir lágu hjá forstjóra Skipaútgerðar ríkisins, taldi hann þetta vera þann minnsta skipakost, sem þyrfti til þess að starfrækja strandsiglingar kringum land, til þess að fá bæði í senn hæfilegar strandferðir fyrir fólk til afnota, bæði til fólksflutninga og vöruflutninga, og sérstaklega til þess að geta haft fjárhagsafkomu sæmilega. Það var fallizt á að gera frekari tilraunir með þetta, að fá tvö skip svipuð Esju og síðan tvo strandferðabáta í trausti þess, að mætti þá til að byrja með skipuleggja þessar ferðir svo, að ná mætti góðum árangri, og þess vegna er það, að Alþ. hefur fallizt á að heimila um ? millj. kr. lán til þess að standa undir þessum kostnaði. Kom það þá aldrei til greina í þeirri n, að nota þennan skipakost til Englandsferða né Miðjarðarhafsferða, og forstjóri skipaútgerðarinnar lagði áherzlu á það, að þessum skipakosti yrði haldið innanlands, við strandferðir. Nú greindi mig, sem átti sæti í þessari n., mjög á við forstjóra Skipaútgerðar ríkisins, sem var form. n., um það, hvort ná mætti með þessu sæmilegri fjárhagsafkomu, og liggja fyrir um þetta skýr gögn, áætlun mín í málinu annars vegar og áætlun hans hins vegar. Meiri hl. n. féllst á hans áætlun, og taldi ég þá mega láta reynsluna skera úr um það. En mér þætti mjög miður, ef það yrði til þess að raska áætlun og ábyrgð forstjóra skipaútgerðarinnar, að Alþ. færi nú að grípa inn í ráðstafanir hans um það að setja skipin til allt annarra starfa en hann hefur gert ráð fyrir. Ég hef haft fregnir af því, að þær ferðir, sem Esja hefur farið á síðasta ári til Kaupmannahafnar, og mun hún hafa verið fullhlaðin af farþegum, hafi síður en svo gefið hagnað, að þar sé um að ræða meira tap en á sjálfum strandsiglingunum, svo að það getur varla verið um að ræða beina tekjuöflun hér með þessari till. Ég vildi láta þetta koma fram, áður en till. fer í nefnd.



Herra forseti. Ég var nýlega að lesa í bókinni „Komandi ár“, og var þar m.a. rætt um póstferðir og samgöngur um landið. Póstferðir þyrftu að vera vikulega og standa í sambandi við reglulegar strandferðir. Það starfaði póstmálan. fyrir nokkrum árum, og till. hennar voru þær, að reynt yrði að koma á póstsiglingum, og byggðust þær á því, að til væru tvö skip eins og Esja, sem færu hvort á móti öðru og kæmu með hér um bil 6 daga millibili á hverja höfn og gætu þannig dreift póstinum. N. þessi ætlaðist til, að tveir smábátar, og helzt þrír, færu svo á eftir þessum stærri skipum og dreifðu póstinum á smærri hafnarstaði. Þessi till., sem reynt hefur verið að framkvæma, er langt frá því að vera framkvæmd enn, og stafar það af því, að skipasamgöngurnar hefur ekki verið hægt að framkvæma, eins og ætlast hefur verið til. Hv. þm. Barð. talaði um áætlun frá n., sem sat í strandferðamálum, og er hún nokkuð samhljóða áliti þeirrar n., sem ég nefndi. Báðar þessar n. sjá nauðsyn þess að auka strandferðirnar frá því, sem nú er, og sjá ekki aðra leið til þess en að hafa tvö fullkomin skip eins og Esju og svo minni flóabáta til þess að nota innan fjarða, eftir því sem þeir koma. Nú þegar þetta er að verða að veruleika og von er á skipunum, svo að þetta gæti komið fram árið 1948 - fyrr gæti það aldrei orðið, að póstsamgöngur úti um land gætu komizt í það horf, sem hugsjónamenn hafa þráð í mörg ár og almenningur tekið upp og séð, að bæri að framkvæma og viljað fá framkvæmt, og tvær n. orðið sammála um -, þá kemur allt í einu fram á Alþ. till. um að ónýta þetta, sem nú er að hilla undir, með því að ákveða að taka þessi skip úr þessum ferðum, sem þjóðin hefur þráð að fá í mörg ár, og smella þeim til útlanda með ferðamenn, sem langar til að slá sér svolítið út. Það breytast tímarnir á Íslandi. Menn horfðu áður fyrr vonaraugum á strandsiglingarnar sem hjálparhellu fyrir fólkið í dreifbýlinu og póstferðir í fámenninu, en nú á að hugsa um þéttbýlisfólkið með því að sjá því fyrir fari til útlanda til þess að skemmta því. Ég hefði viljað óska þess, að þegar allshn. fær þessa till. til meðferðar, biði hún með það að ákveða að kippa burt þeim vonum, sem bundnar eru við það, að bæði strandferðir og póstferðir kringum land komist í gott horf, þar til hún sæi, hverjar yrðu afleiðingar þessarar stefnu, sem hér kemur fram. Nú er það svo, að alltaf berast af og til kvartanir utan af landi, hvað snertir samgöngurnar. Það mundi sízt verða til þess að draga úr þeim að kippa burtu um lengri tíma einu aðalstrandferðaskipinu, eins og hér er gert ráð fyrir. Ég vara bæði Alþ. og allshn. alvarlega við að fara út á þessa braut. Við höfum dæmin fyrir okkur frá fyrra sumri, þegar Esja var send til Danmerkur og var í langan tíma í þeirri ferð. Við vitum, hve mikil óþægindi hlutust af því fyrir strandferðirnar, og því hygg ég, að mönnum ætti að hafa lærzt að gera ekki slíkt aftur, meðan við höfum ekki fleiri strandferðaskip en útlit er fyrir, að við höfum í nánustu framtíð.



Herra forseti. Ég vildi segja hér nokkur orð út af ræðu hv. þm. Barð. Hann minntist á utanferð Esju í sumar og lét ráða í það, að allt það fólk, sem með henni sigldi, hafi farið til þess að skemmta sér. Þetta er alger misskilningur hjá hv. þm., því að þetta var alls ekki tilfellið, en eðlilega var það mikill hluti þess, því að eins og menn muna, þá fór skipið fyrst og fremst með stúdentana, en aðrir, sem með skipinu fóru, voru hér ekki í neinu lúxusferðalagi. Það, að Esja var valin til þessarar ferðar, en ekki Drottningin eða eitthvert annað útlent skip, var beinlínis metnaðarmál okkar, sem sagt að þessi hópur Íslendinga færi með íslenzku skipi, en ekki einhverju skipi með erlendri áhöfn og að öðru leyti óíslenzku. Það, sem fer þeim á milli, hv. þm. Barð. og forstjóra skipaútgerðarinnar, kemur okkur ekkert við. Nú þegar verið er að fjölga strandferðaskipunum, ætti ekki að verða til neins tjóns eða óþæginda, þótt annað stóra skipið, þ.e.a.s. Esja eða nýja farþegaskipið, væri sent í þessa ferð. Bílvegir liggja nú orðið svo að segja um allt landið og eru færir um langan tíma af árinu, svo að póstsendingar komast fljótar og greiðar með bílunum en oft með skipum. Í stuttu máli: Ég sé ekki, hvað það hefði t.d. að þýða að senda póst með skipi til Vopnafjarðar, þegar hann er á vorin og sumrin sendur daglega með bílum. Bílarnir eru orðnir mikilvæg samgöngu- og flutningatæki og því ekki eins komið undir skipaferðum og áður var. Ég ætla að vona, að ekki fari eins fyrir hv. þm. N-M. og einum ágætum manni, sem var svo vantrúaður á gagnsemi bílanna, að hann lét þau orð falla, þegar þeir voru fyrst að koma til landsins, að þeir yrðu aldrei til neinna nota við framleiðsluna, heldur yrðu þeir lúxusvara, sem að engu gagni kæmi. Pósturinn kemst nú orðið leiðar sinnar með bilunum svo að segja um allt landið. Vestfirðir eru nú komnir í akvegarsambandið, og bráðlega kemur ef til vill vegur yfir Vatnsskarð. Einnig hafa verið gerðar ráðstafanir til þess að koma afskekktasta og erfiðasta hluta landsins, Austur-Skaftafellssýslu, í kerfið. Um það að segja, hvort þörf er á báðum stóru skipunum í strandferðir um hásumarið auk allra bátanna og bílanna, þá liggur það í augum uppi, að það er hreinn óþarfi. Það yrði þá helzt lúxusfólk. sem tæki sér far með þeim kringum landið. Ég álít heppilegt, að málið sé látið ganga til n., en ekki afgr. strax. Hv. þm. N-M. er löngum gjarn á að flýta öllum framkvæmdum miður vel undirbúnum, og mætti þar benda á innflutning hins fræga karakúlfjár, en allir vita, hvað þær aðgerðir höfðu í för með sér.



Herra forseti. Ég vildi aðeins leiðrétta þann misskilning, sem fram kom hjá hv. þm. S-Þ. um það, að ég hefði verið með getsakir um erindi fólks þess, sem fór út með Esju í sumar, og ég hafi sagt, að það hafi verið eintómt lúxusfólk. Ég verð að segja það, að ég er stundum sammála hv. þm. N-M., en þetta voru óvart hans orð, en ekki mín. Fyrir stríð var það jafnan svo, að gerðar voru áætlanir um ferðir skipanna fyrir hvert ár. Meðan á styrjöldinni stóð, komu þessar áætlanir ekki út af eðlilegum og skiljanlegum ástæðum, en ráð var fyrir því gert, að áætlanir þessar kæmu aftur út árlega að stríðinu loknu, en ekki hefur bólað á þeim ennþá, Einnig vil ég benda á það, að 40–50 þús. kr. tap hefur orðið á út- og uppskipun hér í Reykjavík hjá Ríkisskip. Á meðan ekki er hægt að laga þessa agnúa, þá sé ég ekki ástæðu til að fela forstjóra skipaútgerðar ríkisins meira verksvið og láta hann teygja angana allt til Miðjarðarhafs, og ég tel, að á meðan hann getur ekki ráðið bót á þessu, þá sé hann tæplega fær um að stjórna ábyrgu fyrirtæki. Til eru skjöl og ýmislegt annað, sem sýnir, að þörf er á að auka samgöngur við önnur lönd. Það er illt, að hæstv. samgmrh. skuli ekki vera hér viðstaddur, því að það er hann, sem ber ábyrgð á þessu. Ég vil ekki auka þessa starfrækslu, meðan hún ber sig ekki betur en hún gerir nú, og vil að síðustu spyrja um það, af því að nú er nýbyrjað ár, hvort ekki sé von á þessum áðurnefndu skipaáætlunum.



Herra forseti. Út af ræðu hv. þm. Barð. vildi ég segja örfá orð. Mér virðist hann fara hér algerlega villur vegar, og vildi ég gjarnan reyna að leiðrétta hann. Þessi till. mín er ekki viðkomandi skipaútgerðinni. Mér er furða á því. að maður, sem eins vel er að sér í útgerðarmálum og hv. þm. Barð., skuli vera svona illa að sér í þessu. Hvað viðvíkur tapinu á skipaútgerðinni, vildi ég minna á það, að til er félag hér, sem nefnist Dagsbrún, og ég hef hugmynd um, að því sé ekki alltaf jafnvel stjórnað og skyldi, og sömuleiðis veit ég um skipafélag, sem tapaði um 20 þús. kr. á rekstri. Auðvitað kemur hvorki þetta né það, sem hv. þm. Barð. sagði, þessu máli við. Það er tap á fleiri rekstri, og það svo hundruðum þúsunda króna skiptir. Það kemur allt af þeirri ástæðu, að vinnan er svo dýr. Mig furðar á því, að svo skarpur maður sem hv. þm. Barð. skuli hafa talað eins og hann hefur gert hér nú.



Herra forseti. Ég hef lítið að segja um þetta nú, hef þegar lýst áliti mínu á máli þessu, en af því að hv. þm. S-Þ, fór að blanda hér inn í alls óskyldum málum, svo sem eins og karakúlfjárpest, þá get ég ekki annað en svarað honum lítillega. Hann sagði, að mér væri tamt að flýta öllum málum miður vel undirbúnum, og nefndi þar til dæmis innflutning karakúlfjárins. Ég vildi benda hv. þm. á það, að til er prentuð till. um þetta efni frá árinu 1917. Einnig er til prentað frv. frá mér um innflutning karakúlfjár, og í bréfi til búnaðarþings og öðru til ráðuneytisins liggja líka fyrir till. um innflutning erlends sauðfjár, frá 1932, 1933 og 1934, og alls staðar gerði ég þær till., að féð væri flutt í eyjar og haft þar að minnsta kosti tvö ár, áður það yrði flutt í land. Menn geta af þessu séð, hvort hér er um óundirbúið mál að ræða, og enga sök átti ég á því, að mínum till. var ekki fylgt, en einn af þeim, sem réðu því, var þm. S-Þ., og hann drap mínar till. og fylgdi innflutningi án lengri sóttkvíar en dýralæknir ákvæði. Ég stend við það enn og er með því að flytja inn erlent fé og hafa það einangrað í um það bil 2-3 ár, áður en því er blandað saman við stofninn. En móti því var þm. S-Þ.