Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Það hafa slæðzt nokkrar villur inn í ræðu hv. frsm. 1. minni hl., sem hann flutti hér í gær. Ég ætla nú að leiðrétta sumar þessar villur, þótt ég komist aldrei yfir það með þær allar. Hann reyndi að finna það til afsökunar hinni afbökuðu útgáfu af Laxdælu að vitna í barnabók, sem ég hafði gefið út fyrir alllöngu, en þar eru nokkrar setningar teknar upp úr fornsögunum og prentaðar með sömu stafsetningu og annað mál bókarinnar. Hann fann og að því, að ég hefði ekki tekið upp úr öllum sögunum. Þetta sýnir bezt, hve illa hann er að sér, ef hann heldur, að hægt sé að taka allar markverðar frásagnir orðréttar upp í skólabækur; þar verður vitanlega að nægja að segja frá efninu. Hitt, að taka t.d. setningu eins og „hverjum voru goðin reið, þá er jörð brann, þar sem nú stöndum vér“ og prenta hana með annari stafsetningu en annað efni bókarinnar, er sýnilega fjarstæða ein. Þegar ég samdi þessar bækur, var núverandi stafsetning heldur ekki lögleidd, en bækurnar eru mér nú með öllu óviðkomandi, og það er ríkisprentsmiðjan Gutenberg, sem nú sér um útgáfu á þeim og ber alla ábyrgð þar á. En það er ekki annað en fjarstæða að láta sér detta í hug að hafa einstakar setningar í barnabókum með fræðimennskusniði. Hann taldi það og sambærilegt við Laxdæluútgáfuna, að ég, ásamt syni Einars Benediktssonar, skyldi gefa út smákver sem sýnishorn af ljóðum skáldsins, en þar eru ekki alltaf tekin heil kvæði. En þá er líka alltaf merkt við þau kvæði, sem fellt er úr, þ.e. það er sagt til þessara styttinga allra. Þetta er því alls ekki sambærilegt, þar sem hér átti aðeins að vera örlítið sýnishorn í þessu kveri, og það er alltaf sagt til styttinganna, en Laxdæluútgáfan átti að vera heildarútgáfa, og þar eru hvorki styttingar né breytingar merktar. Annars hefur þetta kver selzt miklu betur en Laxdæla Kiljans, því að það rann út á fáum dögum, og hefði verið hægt að selja miklu meira af því, ef það hefði verið til, en Laxdæluútgáfan selzt alls ekki. Þá hefur þessi hv. þm. haldið því fram, að það væri gagnslaust að banna slíkar fornritaútgáfur hérlendis, því að einhverjir vondir menn gætu tekið upp á því að gefa þau út erlendis og dreifa þeim síðan út hér. Honum virðist ekki vera kunnugt um það, að allar þjóðir verja sig gegn slíkum ófögnuði. Það er til ensk klámbók, sem kommúnistar hér vildu fá að gefa út, og höfðu fengið einn af spámönnum sínum til þess að þýða. Þeir hafa ekki fengið að gefa hana út, en það má vel vera, að þýðingin sé þegar tilbúin fyrir því. Þessa bók er bannað að gefa út í Englandi og það er bönnuð sala á henni þar. Hún hefur verið gefin út annars staðar, og það hefur verið reynt að koma henni inn í England, en hún hefur verið tekin af tollþjónunum eins og hver önnur bannvara og gerð upptæk.

Hvaða bók er þetta?

. Langar þennan hv. þm. til þess að lesa svona bók? Ég er hræddur um, að ekki sé óhætt að láta nafn hennar uppskátt hér í d., en ég mun segja mönnum frá því í einkaviðtali, ef ég er þess fullviss, að siðferði þeirra stafi engin hætta af því að kynna sér hana. Það mætti bæta því inn á þá rökstuddu dagskrá, sem þeir hafa borið hér fram hv. þm. Dal. og hv. 1. þm. N.-M., að ef bækur eins og t.d. Íslendingasögurnar væru gefnar út erlendis á þann hátt, að þær væru til skammar og ætti að flytja þær inn þannig, þá skyldi gera þær upptækar. Það var ágætt, að þessi hv. þm. skyldi benda á þetta, því að með þessu mætti herða hengingarólina enn fastar um háls þess, sem hann er að berjast fyrir. Hann taldi það og brot á stjskr., ef ekki mætti gefa út t.d. Heimskringlu Snorra Sturlusonar án þess að sækja um sérstakt leyfi til ríkisstj. Þetta taldi hann ritskoðun. Ég býst ekki við því, að Snorri Sturluson mundi móðgast neitt yfir því í gröf sinni, þótt kennslumálaráðh. segði nei, ef leitað væri til leyfis hans til þess að gefa út sams konar útgáfu af Heimskringlu og útgáfa H. K. L. af Laxdælu er. Ég geri ekki ráð fyrir, að Snorra væri nein óþægð í slíkri neitun, en þjóðin mundi vera mjög þakklát fyrir hana. Ég býst við, að þessi hv. þm. hljóti að gera sér það ljóst, að þ. sé alvara með það að láta hann ekki komast hér upp með þetta eða annað eins. Það getur ekki verið nema tvennt, sem vakir fyrir kommúnistum með þessari útgáfu fornritanna. Annars vegar er, að hún eigi að vera fjárgróðafyrirtæki, en það er hægt að láta sér detta í hug með því að athuga, að útgáfa þeirra af Hrafnkötlu kostar 10 kr., en útgáfa Sigurðar Kristjánssonar kostar eitthvað innan við 1 kr. Þeir mættu að vísu gjarnan græða á útgáfu fornritanna, ef þær væru vandaðar að frágangi í stað þess að vera slíkar skrílútgáfur á borð við þær, sem þessir menn hafa látið frá sér fara. Hins vegar getur þetta verið einn þáttur í byltingarplani þeirra, að eins og þeir vilja leysa upp heimilin með því að setja inn á þau óviðkomandi menn, sem geta hleypt öllu upp, þá vilji þeir einnig draga Íslendingasögurnar þannig niður í sorpið, að menn fái skömm á þeim. Það er engan veginn útilokað, að þetta sé tilgangurinn. Ég er þessum hv. þm. þakklátur fyrir að koma fram með þetta mál og allar þær vitleysur, sem hann hefur komið með í sambandi við það, því að þær verða til þess, að menn átta sig betur á málinu og vita því betur, hvernig þeir eiga að verjast þessum ófögnuði. Ég get hugsað mér, að það, sem þessi hv. þm. sagði til þess að hugga hv. þm. Dal., - að það væru fleiri fornsögur en Laxdæla, sem ættu að fá slíka útreið, því að nú væri verið að undirbúa það, að Njála fengi sömu meðferð, - það gæti orðið til þess, að undinn verði bráður bugur að því að koma þjóðlegri og vandaðri útgáfu af fornritunum inn á hvert heimili í landinu. Þessum ófögnuði verður ekki svarað betur á annan hátt. Það er eins og þessum hv. þm. sé fyrirmunað að segja nokkuð, sem heil brú er í. Nú var hann að senda Menntamálaráði hnútur fyrir það að vera að spilla fyrir Fornritaútgáfunni með því að ætla sér að fara að gefa út fornritin í samvinnu þið Þjóðvinafélagið. En hvað segir hann þá um sitt eigið fyrirtæki. Það er einmitt Laxdæla, sem erfiðast hefur verið að fá af þeim ritum, sem Fornritaútgáfan hefur gefið út. Þá vill það svo til, að kommúnistar gefa Laxdælu út, einmitt þá bók, sem minnst er til af, og því helzt vonir til þess, að þeir geti komið sinni útgáfu út í skarðið. Það er hlægilegt að halda því fram, að Menntamálaráð og Þjóðvinafélagið séu að keppa við Fornritaútgáfuna með því að gefa út Íslendingasögurnar. En fyrst þessi hv. þm. vildi nú sýna sitt innræti, þá er bezt að skýra frá, hver goðgá það er,. sem Menntamálaráð og Þjóðvinafélagið ætla sér að fremja með útgáfustarfsemi sinni. Við í Menntamálaráði og Þjóðvinafélaginu höfum staðið í samningum við Jón Ásbjörnsson og hans félaga um að hafa samvinnu um að koma fornritunum inn á hvert heimili í landinu. Fornritaútgáfan hefur náð tilgangi sínum að því leyti, að það hefur verið vel unnið af þeim mönnum, sem hafa verið valdir til þess að sjá um, hinar einstöku útgáfur, og hafa nú fræðimenn og bókavinir fengið átta bindi af Íslendingasögunum, og eitt af Heimskringlu, en það er enn mikið eftir. Jón Ásbjörnsson gerði sér vonir um, að þessi útgáfa yrði almenningseign, en þær vonir hafa brugðizt. Þegar Egilssaga, sem var gefin fyrst út, var að koma á markaðinn, sendi Jón sérstaklega duglegan sölumann um ýmis blómlegustu héruð landsins, en honum varð lítið ágengt. Það er líka svo, að enn eru til mörg héruð á þessu landi, þar sem mjög fá bindi af þessari útgáfu munu vera til. Það er ekki nóg, þótt keypt sé eitt og eitt bindi og gefið sem tækifærisgjöf, menn þurfa að eignast heildarútgáfu af fornritunum. Fornritaútgáfan hefur staðið sig vel í því að vera fræðimannaútgáfa, en hún hefur ekki heldur náð miklu lengra. Útgáfur Sigurðar Kristjánssonar af fornsögunum eru að vísu til, en sjást ekki mikið nú. Það er því þörf á að gera útgáfu af þeim öðruvísi úr garði en hans' útgáfu, þ.e. ekki með löngum, fræðilegum formála, heldur sem segir frá skapgerð sögumannanna, til þess að menn geti skilið sögurnar. Um þetta hafa staðið samningar milli Jóns Ásbjörnssonar og Menntamálaráðs. Hins vegar er ekki víst, að þetta geti orðið, m.a. af þeim teknisku ástæðum, að Fornritaútgáfan á svo lítið letur. En við hliðina á Fornritaútgáfunni eru tveir aðilar, sem hafa augsýnilega verið í nokkrum undirbúningi með að gefa þessar sögur út. Annars vegar Ragnar Jónsson og kommúnistaflokkurinn, sem er búinn að gefa út Laxdælu og Hrafnkötlu, eins og vitað er, og hótað er, að þeir ætli að gefa út fleiri sögur. Þessi leið er móðgun við hæstv. Alþ., þar sem hún er brot á l., sem Alþ. hefur sett. Hins vegar er svo Þjóðvinafélagið, sem vill gefa út vandaða útgáfu af fornritunum, ekki með fræðimannaformi, heldur með skýringum, sem henta betur þeim Íslendingum, sem ekki eru fræðimenn, en vilja njóta Íslendingasagnanna sem bókmennta. Það er ekki hægt að hugsa sér meiri mismun á útgáfum rita en þessum tveimur, sem í undirbúningi hafa verið. Og einmitt þessar slettur, sem hv. 7. landsk. er hér með út í það, að það kæmi ný og góð útgáfa af fornritunum, sem kæmist inn á öll heimili í landinu, sýna, hversu þessum manni er fyrirmunað að vera með réttu máli. Honum er ekki nóg með það að vera með þessari útgáfu þeirra Ragnar & Co., sem á nú svo í vök að verjast, að það vill enginn líta hana nema hann og hans flokksbræður, heldur þarf hann að reyna að torvelda það, að gefin verði út útgáfa af fornsögunum, sem geti virkilega komið landsmönnum að gagni. Ég vil nú ekki hafa í frammi tilsvarandi hótanir eins og hann mun hafa haft um Njálu, nefnilega, að hún muni verða gefin út í andstyggilegum búningi. En ég get hugsað mér, ef kommúnistar ætluðu sér með nokkrum ráðum að gefa út Íslendingasögurnar í skrípabúningi, þannig að ein kæmi út hjá þeim á ári, að heimtað yrði þá af Bókmenntafélaginu, að það gæfi út, ekki eina bók af Íslendingasögunum á ári, heldur 3–4 af þeim á ári, til þess að kæfa þetta illgresi kommúnista, eins og á að vera. Og eftir að ég sé þessa viðbót við dagskrártill. frá hv. þm. Dal. og hv. 1. þm. N.-M., þá er ég orðinn meira með dagskránni heldur en með því að fella frv. beint. Því að í dagskrártill. liggur áminning til þ. um það að herða á l., og því er ég samþykkur. Ég mun þess vegna fylgja þessari breyt. á dagskrártill.



Herra forseti. - Hann hefur um nokkurt skeið verið uppgenginn hérna fyrir Trítilinn, og óveðrið skall yfir mig í gær, þegar hv. 1. landsk. þm. stóð upp og með titrandi höndum og tannagnístran sendi mér tóninn um það, að ég hefði illt unnið með því að andæfa því, að fleiri Íslendingasögur yrðu gefnar út eins og Laxdæla og Hrafnkatla, sem þegar hafa verið gefnar út á þann hátt sem nú hefur verið frá skýrt. Ég andæfi því, að Íslendingasögurnar verði gefnar þannig út, eins og valdir menn og vitrir, er hafa þekkingu á, hafa lýst Laxnessútgáfunum, að þær séu mjög brenglaðar að málsmeðferð og skrumskældar að efni til. Út af þessu voru bornar á mig ýmsar sakir. Fyrsta sökin og stærsta, sem þessi hv. þm. bar á mig, var, að ég fylgdi hv. þm. S.-Þ. í skoðunum og atkvgr. hér í hv. þd. Því er nú þar til að svara, að hv. þm. S.-Þ. hefur í fjölda mála hér í hv. d. verið á öndverðum meið við Sósíalistafl. Og þó að hv. þm. S.-Þ. hafi ekki alltaf verið borið það á brýn, að hann veldi beztu málin til málfærslu, þá hefur það jafnan verið þannig í þessum viðskiptum, að hann hefur valið sér skárri málstaðinn. Og auðvitað fylgir maður því jafnan, sem betra er, og verður ekki komizt hjá því, þó að hv. 7. landsk. þm. sárni þetta. Önnur höfuðsökin, sem hv. 7. landsk. þm. bar á mig, var, að ég hefði svikið félagsskap, sem ég væri í og hefði verið í samningagerðum fyrir. Skildist mér það vera Fornritafélagið, sem ég hefði átt að eyðileggja og koma fyrir kattarnef með einhverjum samningum um bókaútgáfu. Ég verð að segja hv. 7. landsk. þm. það, að ég er alls ekki í stjórn þess félags og hef ekki gert neina samninga fyrir þess hönd um neina bókaútgáfu. En ég er á þeirri skoðun, að sjálfsagt sé að styrkja það sem mest má vera til þess að gefa út fornritin, til þess að óafbakaðar útgáfur af fornritum vorum komist inn á sem allra flest heimili hér á landi, og þannig, að ekki sé hnekkt félagsskap, sem fornritafélagið stendur saman af. Bæði væri þetta gagnlegt fyrir þá, sem lesa fornsögurnar, og svo væri þetta vörn fyrir heimilin, eins og nokkurs konar vörn gegn þeim Svartagaldri, - sem nú hefur verið að teygja sig út og hv. 7. landsk. þm. ver af kappi, - svo að hann fái ekki aðgang að heimilunum. Því að ef prýðilegar útgáfur, óafbakaðar, af Íslendingasögunum koma, þá fá þessar skrumskældu sögur Kiljans og félaga hans ekki að komast að. Þá bar hv. 7. landsk. þm. á mig það í þriðja lagi, að ég væri fávís í bókmenntum. Um það skal ég ekki þrátta við hann. Og enn hélt hann því fram, að ég væri í þeim málum fjandsamlegur, þannig að ég yfirbyði þar meistara, sem hann minntist á í ræðu sinni. Ég ætla ekki heldur að bera af mér sakir í því. Hver verður að dæma um það eins og honum sýnist réttast, hversu fjandsamlegur ég er þjóðlegum fræðum vorum. há vil ég minnast ofurlítið á hina pólitísku bókmenntastarfsemi hv. 7. landsk. þm. Mér virðist hún tvíþætt. Þegar eftir próf var starfað að honum hálfvolgum og hann sendur áleiðis til höfuðs hv. þm. S.-Þ., og hann verður honum mjög fylgisamur þar nyrðra, eins og ættarvofa eða nokkurs konar Húsavíkur-Lalli  En hinn þátturinn er það, að einhvern veginn að ófyrirsynju hefur hann komizt að því að verða ritstjóranefna að tímaritskorni, sem er kunnugt að þeim endemum, að það hefur birt árásargreinar og níðgreinar um fjölmennustu og bezt mönnuðu stétt alþýðumanna á voru landi, bændastéttina. Og einhvern veginn hefur það orðið þannig, að hann hefur fengið mann, sem hefur öðlazt þá ónáttúru að skrifa níð um þessa stétt, til að skrifa í þetta tímarit, jafnvel þó að þeim manni hafi verið klakið út af bændastéttinni, komið upp og hann kostaður til mennta af fé bænda, fé foreldra hans, sem höfðu sparað sér saman fé með iðjusemi við þau störf. En ég vil ekki láta það liggja í láginni, sem ég tel þessum hv. þm. til kosta í bókmenntastarfsemi. Mér virðist, að hann sé mjög sæmilegur prófarkalesari, og mér virðist hann vera smekkvís í að velja pappír í bækur handa Máli og menningu. Það getur verið, að ég gleymi einhverju í þessu tilliti, en það má þá bæta því við seinna.

Málið á bókum hans er afleitt

. Það var ég ekki að tala um. Ég hef hér sent frá mér ásamt hv. 1. þm. N.-M. brtt. við dagskrártill. þá, sem fyrir liggur um þetta mál. Mér fannst satt að segja nauðsynlegt að stemma stigu fyrir þeim ófagnaði, sem er á leiðinni frá Víkingsprentsmiðju, því að þaðan koma þessar bækur og undan verndarhendi hv. 7. landsk. þm. Ég hef áður drepið á þessar bækur, hvernig meðferðin er á þeim í útgáfunni að málfæri og efni til. En þar að auki er í þessari útgáfu Laxdælu alls ekki getið um við titil bókarinnar, að úr henni sé sleppt eða henni breytt, og eru slíkt blekkingar og ósvífni. Formálinn fyrir Hrafnkötlu er aðeins svívirðing á einn þm. og skætingur til Alþ. í heild, og þetta er leiðsögnin fyrir lesendurna. Og þeir, sem lesa Laxness útgáfu af t.d. Laxdælu og halda, að þetta sé Laxdæla með öllu óbreytt, rekast þá kannske í samtali við aðra sína meðbræður á það, að þessir kunnu kaflar úr Laxdælu, sem þeir hafa aldrei þar séð og vita ekki um, því að þeir eru ekki í þessari skrumskældu útgáfu af henni, og þeir hinir sömu, sem þá bjöguðu útgáfu hafa lesið og verða þessa varir, sem aðrir halda fram, að í Laxdælu séu fleiri kaflar en þar eru í útgáfu Laxness, verða þess vegna að hálfgerðum bjánum fyrir það að hafa flekazt út í að taka hina villandi útgáfu sem góða og gilda. Þetta efni er svo þaulrætt, að ég þarf ekki að fara frekar út í það að sinni. En ég tel sjálfsagt, að brtt. sú, sem við flytjum við dagskrána, verði samþ.



Það voru ummæli hv. flm. frv., sem ég vildi gera aths. við, frsm. 1. minni hl. menntmn., sem kom mér nú til að standa upp. Hann lýsti hér yfir því hvað eftir annað, að l. þau, sem hann nú flytur frv. um, að felld verði úr gildi, væru brot á stjskr. Ef svo er nú, að þau séu brot á stjskr., þá er í raun og veru óþarft fyrir Alþ. að taka afstöðu til þessa máls, vegna þess að um þetta hlýtur að verða dæmt í því máli, sem nú mun vera fyrir hæstarétti, og er þá réttast að fá úr því skorið þar, vegna þess að undir öllum kringumstæðum mun þetta verða dómsmál. Það verður ekki hægt að fallast á, að hér sé um stjórnarskrárbrot að ræða, fyrr en hæstiréttur dæmir, að svo sé. En ef hv. 7. landsk. þm. er svo sannfærður um gildi þessarar skoðunar sinnar sem hann lætur, ætti hann að vera öruggur með það og rólegur að bíða eftir þeim dómi. Hitt er svo annað mál, að fullyrðingar hans í þá átt sýnast á engan hátt geta staðizt. Fyrst og fremst er það, að ef rétt er, að hér sé um stjórnarskrárbrot að ræða, þá hefði þ. sjálfu og forustumönnum þess borið skylda til að vísa frv. til þessarar lagasetningar frá. En það var ekki gert, og mun ekki hafa komið fram nein krafa um það á Alþ. Engum manni mun hafa komið slík firra í hug. Undirdómur er fallinn í málinu, sem ég minntist á, og sakadómari, sem er mætur og glöggur lögfræðingur - einn með þeim beztu -, hann hefur kveðið upp dóm, þar sem hann telur, að lögin samrýmist stjskr. Og að þessum staðreyndum fengnum og án þess að hafa nokkuð sínu máli til stuðnings get ég ekki séð annað en hv. 7. landsk. þm. hafi gerzt nokkuð djarfur í fullyrðingum sínum um þetta atriði. Mér er að vísu kunnugt um það, að ýmsir mjög góðir lögfræðingar hafa hreyft því, að þessi l. brytu í bág við ákvæði stjskr. En ég hef frekar talið það gamansemi heldur en alvöru bjá mönnum. En sérstaklega hlýtur manni að koma það kynlega fyrir eyru, að hv. þm., með þá grundvallarskoðun, sem hann hefur annars vegar á eignarrétti manna og hins vegar á gildi listaverka og umráðarétti listamanna yfir þeim, sem glögglega lýsti sér í umr. um annað mál fyrir skömmu, að hann skuli nú gerast málsvari fyrir að halda því fram, að þessi l. brjóti stjskr. Þau ákvæði, sem hann á við með því að halda þessu fram, munu vera þau, sem nú eru í 67. gr. stjskr.: „Hver maður á rétt á að láta í ljós hugsanir sínar á prenti; þó verður hann að ábyrgjast þær fyrir dómi. Ritskoðun og aðrar tálmanir fyrir prentfrelsi má aldrei í lög leiða.“ Aðalatriði þessarar greinar eru, að hver maður á rétt á að láta í ljós hugsanir sínar á prenti, en hin ákvæði þessarar gr. eru eins konar verndarveggur kringum þennan meginkjarna greinarinnar. En ég vil spyrja þennan hv. þm.: Hvað er hægt að leiða af því, að hver maður á rétt á að láta í ljós hugsanir sínar á prenti? Liggur í þessu ákvæði það, að það sé verið af stjskr. að löghelga, að maður megi taka hugsanir annarra manna, afbaka þær, misþyrma þeim og gefa þær samt út sem hugsanir þeirra sömu manna, en ekki sem hugsanir annarra en þeirra manna, sem verið er að afbaka hugsanirnar hjá? Ég verð að segja, að ef talið væri, að þetta mætti leiða af þessu ákvæði stjskr. í 67. gr., þá er það hlutur, sem hlyti að leiða til þess, að stjskr. yrði að breyta. En ef ekki er hægt að skýra ákvæði stjskr. á fleiri en einn veg, þá er ekki hægt að skýra þetta nema á einn veg, og þá þannig, að hv. 7. landsk. þm. hafi rangt fyrir sér. En það er a.m.k. sjálfsögð regla, ef hægt er að skýra slíkt ákvæði sem þetta á fleiri en einn veg, þá er tekin sú skynsamlegasta, en ekki sú allra óskynsamlegasta leið til að útskýra slíkt ákvæði. En hið síðar nefnda yrði gert, ef ákvæði stjskr. væru skýrð þannig, að leyfilegt væri álitið, að maður mætti taka verk annarra manna, afbaka þau og kalla þau eftir sem áður verk þeirra sömu manna, sem upphaflega sömdu þau. Með þessum l., sem hér er verið að deila um, er ekki gert annað en það, að sú vernd, sem riti er veitt í sambandi við höfund sinn, er um sumt látin haldast lengur en í 50 ár. Ef á annað borð væri hins vegar gengið inn á skoðun hv. 7. landsk. þm., þá mætti alveg eins telja, að sú vernd, sem rithöfundum er veitt með höfundal., sé ekki réttmæt, l., sem þessi hv. þm. á dögunum vildi ekki afnema, heldur gera strangari og gera miklu erfiðara fyrir með henni fyrir alla aðra en höfundana að njóta verka þeirra, hvað þá heldur að afbaka þau, sú vernd á eftir till. þessa hv. þm. þar um að standa lengur en 50 ár. Og þetta 50 ára tímatakmark er miðað við dánardagur höfunda, og er þá eðlilegt, að í staðinn fyrir, að áður er miðað við höfundana og þeirra nánustu ættmenn, þá sé um fornritin miðað við það að fela ríkinu að halda uppi þessari vernd til þess að sjá um, að þær afbakanir, sem óheimilar eru á ritum nútímamanna, verði einnig bannaðar á tilteknum öðrum ritum og einmitt þeim ritum, sem með sönnustu má segja og oft hefur verið sagt um, að séu sameign allrar íslenzku þjóðarinnar. Og þess vegna getur engum öðrum en íslenzka ríkinu staðið það nær að gæta þess, að rétt sé með þær farið. Og að ráðstafanir, sem gerðar hafa verið til þess að hæstv. Alþ., geti ekki staðizt 67. gr. stjskr., það get ég ekki séð, að sé annað en hrein fjarstæða. Og með sama rétti má alveg eins og miklu frekar segja, að höfundal. og þær takmarkanir, sem þar eru lagðar á ritfrelsið - ef svo má segja -, á það að taka hugsanir annarra manna og afbaka þær, það sé óheimilt samkv. 67. gr. stjskr. En slíkt getur engum dottið í hug um þessi rit heldur en önnur. Allra sízt finnst mér skiljanlegt, að þm. með sömu grundvallarskoðun eins og hv. flm. þessa frv., sem að sumu leyti réttilega telur, að engin verðmæti geti haft gildi nema því aðeins, að þau hafi þýðingu fyrir þjóðfélagsheildina, hann skuli hér vilja láta verðmæti þjóðarheildarinnar, sem eru fornritin, njóta minni verndar en verðmæti einstakra manna nú á dögum. Þetta væri skiljanlegt, ef hann mæti þjóðarheildina minna en einstaklinginn. En þar sem hann annars virðist meta þjóðarheildina meir, eða hann vill svo vera láta, þá er mér alveg óskiljanleg afstaða hans og sjónarmið í þessu máli. Það er nú sannast bezt um þetta mál að segja, að það eru hlaupnar í það nokkrar öfgar og pólitísk togstreita, sem er nú ekki til þess að skýra fyrir mönnum meginatriði þess eða hjálpa mönnum til þess að komast að niðurstöðu í málinu. Út af fyrir sig véfengi ég ekki, að það vaki annað en gott fyrir hv. flm. og öðrum þeim, sem vilja með þessum hætti gefa fornritin út á annan veg en áður. Ég er ekki eins sannfærður um það og hv. þm. S.-Þ., að þetta sé allt í illu skyni gert og af glæpatilhneigingu þeirra manna, sem hér eiga hlut að máli.

Það var einn möguleikinn

. Það getur verið, að hv. þm. S.-Þ. þekki þetta betur en ég, þeir menn, sem hann setur þetta fram um, hafa verið hans andlegu fóstur og afkvæmi, og hann veit, hvað í hans skugga hefur þróazt. En ég vil ekki afgerandi telja, að það sé þetta, sein fyrir þessum mönnum vakir. Ég get hugsað mér, að þeir hafi ætlað sér að gera fornritin aðgengilegri til lestrar heldur en áður. Ef menn eru komnir á hættulegar villigötur, þótt í góðri meiningu sé, má ekki þola þeim að halda þar áfram til óbætanlegs tjóns, og það þótt slíkt hafi hent beztu menn með góðar og hreinar hugsanir. Fyrir utan þá skemmd á fornritunum, sem ýmsir telja, að hér sé verið að vinna, og mér virðist jafngilda því, ef út yrðu gefnar eftirmyndir af listaverkum, lagaðar af viðvaningum og settar í „betri búning“, - ef t.d. væru lagfærðar þannig myndir Kjarvals, Jóns Þorleifssonar, Gunnlaugs Schevings og fleiri þeirra, sem hv. 7. landsk. ber mest fyrir brjósti, - þá er verið að rýra samhengi tungu okkar, og bókmennta á hættulegan hátt. Íslendingar hafa löngum talið sér það helzt til ágætis, að þeir hafi varðveitt þetta samhengi órofið, tungan er nokkurn veginn óbreytt, þannig að okkur finnst sjálfsagt, að við getum lesið viðstöðulaust fornrit okkar eins og rit frá því fyrir 20 árum eða rit gefin út í dag, málið veldur litlum sem engum hindrunum. En hér er verið að greiða fyrir breytingum, sem yrðu örlagaríkar og geta orðið upphaf að algerum klofningi málsins í fornt mál, sem fæstir skildu, og nýtt mál. Það viljum við ekki, og þessi starfsemi fer einmitt af stað, þegar við þurfum að gera allt, sem unnt er, til þess að þjóðerni okkar glatist ekki í yfirstandandi hættu. Ég veit, að hv. flm. gengur ekki illt til í því efni. Hann er maður bókfróður og lætur sér í rauninni annt um íslenzkar bókmenntir. En hann og þeir, sem hann hefur gerzt málsvari fyrir, hafa komizt út á þá hálu braut, sem stöðva verður þá á, ef ekki á stórtjón af að hljótast.