Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Skúli Guðmundsson) Fjvn. hefur flutt nokkrar brtt. við fjárlfrv., á þskj. 474, og vil ég gera nokkra grein fyrir þeim helztu. Fyrsta till. er um það að hækka framlag til byggingar póst- og símahúss á Akureyri úr 200 þús. í 350 þús. kr. Það er talið, að ef þessi viðbót fáist, þá muni vera hægt að taka þetta hús í notkun ári fyrr en ella mundi verða. Önnur brtt. er um hækkun á tekjum af áfengis- og tóbakseinkasölunni. Er lagt til, að tekjur áfengisverzlunarinnar verði hækkaðar um 5 millj. og 300 þús. kr., en tekjur tóbakseinkasölunnar um 2 millj. og 900 þús. kr. Er þetta vegna þeirrar breyt., sem gerð var á söluverði á vörum þessara verzlana nú í haust. Eins og skýrt var frá við 2. umr. fjárlfrv., hafði fjvn. þá ekki tekið með í till. sínar væntanlega hækkun á tekjum þessara verzlana vegna verðhækkunarinnar. Næst eru tvær brtt. við 12. gr. Sú fyrri er um framlag til læknisvitjanasjóðs samkv. l., 10 þús. kr. sem alveg vantar í frv. Hin brtt. við þessa grein er um sjúkrastyrk til Guðmundar Péturssonar nuddlæknis, 1500 kr. Næst eru tvær brtt. við 13. gr. Sú fyrri um hækkun á framlagi til rekstrarkostnaðar vitanna úr 150 þús. í 200 þús. kr. Samkvæmt þeim upplýsingum, sem fjvn. fékk, verður að telja, að sú upphæð, sem nú er í frv., 150 þús., muni ekki nægja til að greiða rekstrarkostnað vitanna, og er því þessi hækkunartill. fram borin. Hin brtt. við þessa grein er um fjárframlag til brimbrjótsins í Bolungavík, 25 þús. kr. Fregnir hafa um það borizt, að nokkrar skemmdir hafi orðið á þessu mannvirki, og er það ekkert nýtt í sögunni. Það hefur oft komið fyrir áður. Nefndin taldi ekki annað fært en leggja til, að veitt verði nokkur upphæð til þessa mannvirkis, til þess að gera við skemmdirnar. Þá eru nokkrar brtt. við 14. gr. Fyrsta brtt. er aðeins orðabreyting. Í 9. brtt. er lagt til, að fjárframlag til endurbóta íbúðarhúsa á prestssetrum hækki úr 70 þús. í 80 þús. krónur. Fjvn. gerir engar till. um það, hvernig fénu skuli varið, það á að ákveðast af ráðuneytinu, því að n. lítur svo á, að það hafi betri ástæður til að vita, hvar þörfin er mest á hverjum tíma, og nýtur ráðuneytið þar aðstoðar biskups og annarra, sem hafa kirkjumálin með höndum. 11. brtt. er um námsstyrk til Skúla Jenssonar. Þessi námsmaður fékk fyrir allmörgum árum lömunarveiki og er svo illa farinn af völdum hennar, að hann getur ekki gengið og ekkert komizt nema í vagni. Þrátt fyrir þungbær veikindi hefur þessi maður brotizt áfram til stúdentsprófs og hefur nú innritazt í háskólann. Hann mun hafa lokið gagnfræðaprófi 1942 og ári síðar stúdentsprófi. Verður það að teljast mikið afrek, þótt viðkomandi væri heill heilsu, og sérstaklega í frásögur færandi, þar sem hér á í hlut maður, sem hefur orðið svona hart leikinn af veikindum. Nefndin telur rétt, að þessi piltur fái þá viðurkenningu, sem hér um ræðir. Næsta till. er að hækka framlag til framkvæmda á sundskyldu í barnaskólum úr 45 þús. kr. í 60 þús. Er talið, að fyrri upphæðin muni reynast ónóg. Þá er nokkur breyting á framlagi til húsmæðrakennaraskólans. Í frv. er nú, til frádráttar gjöldum skólans, talið fæðisgjald, 18 þús. kr. Það er of hátt, og er brtt. n. um að lækka það um kr. 12 þús., þannig að t stað 41 þús., sem er í frv., komi kr. 53 þús. Við 15. gr. flytur n. brtt. um, að þar komi nýr liður, til fjörefnarannsókna 50 þús. kr. Næsta brtt. er við 16. gr. Við A. 7 bætist nýr liður, framlag til kaupa á jarðborum og hlutum í þá og til jarðhitarannsókna, eftir tili. rannsóknaráðs, kr. 50 þús. Næst er till. um hækkun framlags til sandgræðslu. Nefndin gerir engar till. um, hvernig þeirri viðbót skuli varið frekar en því fé, sem fyrir er í frv. 17. brtt. n. er um hækkun á styrk til Loðdýraræktarfélags Íslands, úr 3000 í 6000 krónur. Næst er brtt. við 18. gr. Er lagt til að eftirlaun til nokkurra uppgjafapresta hækki um 300 kr. til hvers, auk nokkurrar annarrar hækkunar á einstökum liðum, sem fyrir eru. Sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um brtt. við þessa grein. Loks flytur nefndin brtt. við 22. gr. um að bæta þar inn í 15 liðum. Þær brtt. skýra sig sjálfar, og er því ekki þörf að fjölyrða um þær. Þó vil ég víkja nokkrum orðum að tillögum n. Vil ég geta þess, að nokkur ágreiningur hefur orðið um þær sumar, þó að meiri hluti n. standi að þeim. Í 7. lið er gert ráð fyrir, að greiða Ferðafélagi Íslands 20000 kr. til leiðbeiningastarfsemi, og var ágreiningur um það í n. 10. liður í þessum till. er um að verja í samráði við landlækni allt að 50000 kr. til þess að greiða fyrir því, að læknar fáist til þeirra læknishéraða, sem erfiðast er að fá lækna til að gegna. Munu erfiðleikarnir m. a. stafa af því, að læknar telji kjörin lakari þar en hægt er að fá annars staðar, vegna fámennis þeirra héraða. 13. liður till. er um að heimila ríkisstjórninni að láta byggja við geðveikra hælið á Kleppi eða taka hús á leigu fyrir þá sjúklinga, sem þurfa á hælisvist þar að halda. Það er flestum kunnugt, að ekki er hægt að fá rúm á Kleppi fyrir svipað því alla þá sjúklinga, sem þess þarfnast. Mikil vandræði eru fyrir einstök bæjar- og sveitarfélög, sem þurfa að sjá fyrir þessum sjúklingum, og þarf að bæta úr þeim vandræðum hið allra fyrsta. Hæstv. ríkisstjórn mun hafa ætlað að bæta úr þessu með viðbyggingu á Kleppi, en mér er tjáð, að það hafi strandað á því, að ekki hafi verið unnt að fá byggingarefni. Ef til vill mætti fá hús á leigu, hér eða annars staðar, þar til úr rætist. Næsta till. er um að verja nauðsynlegu fé til að fullgera herbergi í þjóðleikhúsinu fyrir þjóðminjasafnið og til flutnings þess þangað og niðurröðun. Húsnæði það, sem það hefur og hefur haft að undanförnu, er mjög ófullnægjandi, og þarf að bæta úr því hið bráðasta. Síðasta brtt. er um að heimila ríkisstj. að veita úr framkvæmdasjóði ríkisins allt að 5 millj. kr. til byggingar fiskiskipa. Gerir n. ráð fyrir, að Alþ. muni innan skamms setja reglur um það, hvernig fé þessu skuli varið. Ég vil geta þess, að enn er að vænta brtt. frá fjvn., en þær eru fáar, og af því að þeim hefur ekki verið útbýtt, mun ég ekki gera þær að umræðuefni. En ég vil geta þess, að ein er um verðuppbætur á útfluttar landbúnaðarvörur þessa árs, til þess að bændur fái það verð, sem samkomulag varð um í 6 manna nefndinni á síðastliðnu sumri fyrir afurðir sínar, og verður gerð nánari grein fyrir brtt., þegar hún liggur fyrir til umr. Það er sýnilegt, að ef till. n. ná fram að ganga, verður ekki afgangur á sjóðsyfirliti frumvarpsins, en á rekstraryfirliti mun verða nokkur afgangur, og mun láta nærri, að inn- og útborganir á sjóðsyfirliti standist á. Það er því auðsætt, að ef á að halda áfram að leggja fram fé til þess að koma í veg fyrir hækkun á verðlagi innanlands, þarf ríkissjóður að fá nýja tekjustofna. Frv. um verðlækkunarskatt var fellt í Ed. Sá meiri hl., sem að því stóð, hefur ekki gert ákveðnar tillögur um tekjuöflun í staðinn. Ef til vill hefur það vakað fyrir þeim meiri hl. að hætta að leggja fram fé í því skyni að halda dýrtíðinni á svipuðu stigi og hún nú er á. En það er fyrirsjáanlegt, að hún hlýtur að hækka, ef ekkert verður að gert. Einstakir þm. hafa lagt fram nokkrar brtt. við frv., en þar sem þeir hafa ekki enn gert grein fyrir þeim, mun ég ekki ræða þær að sinni, en ef til vill geri ég það síðar, er flm. hafa mælt fyrir þeim.



Samkvæmt yfirlýsingu, sem ég gaf við 2. umr. fjárl. hef ég ásamt nokkrum flokksmanna minna lagt til að hækka tekju- og eignarskatt um ½ millj. króna og verðtoll um 1 millj., í 31 millj. kr. Tel ég, eftir þeim upplýsingum, sem liggja fyrir um tekjuútlitið eftir því, sem næst verður komizt, að þetta sé ekki óvarleg tillaga, enda ekki um stóra upphæð að ræða. Ef hún yrði samþ., virðist greiðslujöfnuðurinn verða um 11½ millj. króna. Aftur á móti höfum við Alþýðuflokksmenn lagt til, að við 16. gr. B. 4. bætist nýr liður um byggingu fiskiskipa og um 9½ millj. króna framlag í því skyni, sbr. lög nr. 33 1943, um breytingu á lögum um Fiskveiðasjóð Íslands. Eins og kunnugt er, eru borgaðir tugir milljóna í uppbætur á landbúnaðarafurðir án þess að tryggt sé, að þetta fé komi að framtíðarnotum fyrir landbúnaðinn. En þó að afkoma ríkisins byggist á sjávarútveginum, - þó að landbúnaðurinn sé nauðsynlegur, - þá á sjávarútvegurinn engan nýbyggingarsjóð. Skipin hafa gengið úr sér, og ekki hefur verið hægt að endurnýja þau né halda við vélum skipanna. Það er sjáanlegt, að ef við höfum aðeins úr sér gengin skip eftir ófriðinn, hljótum við að verða undir í samkeppninni við aðrar þjóðir, ef ekki verður gert stórt átak í þessu efni nú þegar á þessu þingi. Það hefur farið fram athugun á því að fá byggð skip erlendis. Skip, sem hér eru byggð, eru miklu dýrari en þau, sem eru byggð erlendis, og er erfitt fyrir okkur að fá byggingarefni. Það er sjálfsagt að viðhalda innlendum skipasmíðastöðvum, en þær hafa ekki við að viðhalda skipastólnum. Það verður því að fá skip frá útlöndum. Samkvæmt upplýsingum frá sænska sendiráðinu er hægt að fá byggð skip í Svíþjóð eins og stendur. Sænskar skipasmíðastöðvar geta orðið við óskum okkar Íslendinga um smíði 45 fiskiskipa úr tré fyrir okkur, og eru þær fúsar til að taka að sér smíði fleiri skipa síðar. Eftir að þetta var upplýst hér á Alþ. og í blöðum, hefur komið í ljós, að nokkrir fleiri hafa gert um þetta fyrirspurnir til Svíþjóðar. Og svörin eru þau sömu, að það muni vera hægt að fá skip byggð í Svíþjóð, - sennilega ekki hægt að fá þeim siglt upp hingað strax, og þyrfti því sennilega að geyma þau í Svíþjóð nokkuð, þangað til siglingaleiðir opnast. Kostnaður við skipabyggingar í Svíþjóð virðist, eftir því sem fyrir liggur, munu verða 3600 til 4000 kr. íslenzkar á hverja smálest, en eftir er þá að sigla skipunum upp. Eftir þessu er 100% dýrara að smíða skipin hér á landi en í Svíþjóð. Mér þætti líklegt, að ef úr því yrði, sem ég fæ ekki séð, hvernig verður komizt hjá, að gera ráðstafanir til þess að fá skip byggð í Svíþjóð, þá gæti komið til mála einhvers konar verðjöfnun á skipunum, sem byggð væru í Svíþjóð, og þeim, sem byggð væru hér heima. Mér skilst, að það mundi verða hagkvæmasta aðferðin, ef byggð yrðu fyrir okkur skip í Svíþjóð, að einn aðili semdi um byggingu skipanna þar, - sem eðlilegast er, að væri ríkið, - og semdi svo um sölu á þeim aftur til þeirra, sem ætluðu að nota þau. Og eðlilegast virðist mér þá vera að láta smíða mörg skip í einu, að þau væru smíðuð í flokkum eftir stærð og eftir standard teikningum og nokkur skip væru smíðuð í hverjum flokki í senn. Efalaust mætti með þessu komast að hagkvæmari kjörum um kaup á skipunum heldur en ef hver einstakur maður, sem vildi kaupa skip, væri að semja fyrir sig. Ég tel, að ég hafi leitt þau rök að nauðsyn skipabygginga og skipakaupa fyrir okkur, að þeim muni ekki verða á móti mælt, enda mun það vera almennt viðurkennd staðreynd. Og þá verða hv. þm. að gera upp við sig, hvort þeir ætla að halda áfram að greiða tugi milljóna kr. úr ríkissjóði í uppbætur á afurðir án tryggingar fyrir því, að þær komi að framtíðarnotum, og gera hitt einnig upp við sig, hvort þeir vilja nú nota það tækifæri, sem við höfum enn þá til þess að fá smíðuð skip í Svíþjóð, en er kannske að breytast og e. t. v. gengur okkur úr greipum á næstunni, ef við notum okkur það ekki. Allir vita, að þarf að endurnýja skipastólinn. Það er og margt, sem bendir til þess, að afkoma atvinnuveganna yfir höfuð fari frekar versnandi á næsta ári. Og ef svo er, að farið er að halla undan fæti í því efni, þá má búast við, að hún fari enn þá versnandi á því næsta ári, sem kemur þar á eftir. Og ef við fljótum svo sofandi að feigðarósi, að við gerum ekkert í þessu máli, þá tel ég mjög illa farið. Eftir þeim till., sem hér liggja fyrir, mundi verða um 2 millj. kr. greiðslujöfnuður á fjárl. með þeim hækkunartill., sem við Alþfl.menn leggjum til, þó að þessi brtt. yrði samþ., sem ég hér hef mælt fyrir. Nú er að vísu fram komin till. frá hv. fjvn. um að heimila ríkissjóði að nota 5 millj. kr. til skipabygginga eftir reglum, sem Alþ. setur, úr framkvæmdasjóði ríkisins. Framkvæmdasjóður skilst mér, að hafi átt að vera varasjóður ríkissjóðs til þess að styðja atvinnuvegina, þegar færi að halla undan fæti fyrir þeim. Þessi sjóður er, því miður, ekki enn þá meiri en 8 millj. kr. Og ef við nú strax í peningaflóðinu eigum að fara að taka hann til þess að láta hann í skipabyggingar og gera ekkert meira í sambandi við þær framkvæmdir, þá virðist mér í því mjög lítil forsjá, svo ég segi ekki meira. Á síðasta ári var samþ. fjárveiting til fiskimálasjóðs um 2 millj. kr., og átti það fé að nota í lán til skipabygginga hér innanlands. Af því hafa verið veittir styrkir til þess að byggja um 30 skip. Þar af voru allmörg smáskip undir 12 rúmlestum. Ég hygg, að skip yfir 12 rúmlestir, sem byggð hafa verið fyrir þetta fé, hafi verið rúmlega 20. Ef nú ekki á að fara lengra en það að setja í skipabyggingar 5 millj. kr., þá verður illa séð fyrir þessum málum. Ef hins vegar Alþ. féllist á tillögur Alþfl. um að veita þessar 9½ millj. kr., sem við höfum lagt til, þá mundi vera hægt að fá skip af ýmsum stærðum, góð skip og ný, með lánum og styrkjum, a. m. k. 100 til 150 skip. Og ef svo þær 5 millj. kr., sem hv. fjvn. hefur lagt til, að teknar verði úr framkvæmdasjóði, yrðu notaðar til aðstoðar við þá, sem vildu endurnýja togaraflotann, þegar færi gefst til, má segja, að Alþ. færi nokkuð myndarlega af stað með þetta. En með því að áætla einar einustu 5 millj. kr. í þessu skyni, þá verður ekki lagður neinn sá grundvöllur undir framtíðarrekstur sjávarútvegsins, sem nauðsynlegur er. Ég fínn ástæðu til að skora mjög alvarlega á hv. þm. að taka þetta mál til rækilegrar yfirvegunar. Ég hef ekki reiknað saman, hve mikið er búið að borga í uppbætur á tveimur s. l. árum, en ég hygg, að það muni vera einhvers staðar um eða yfir 30 millj. kr. Ef svo á að borga nú uppbætur á útfluttar afurðir á þessu ári, einhvers staðar á milli 8 og 16 millj. kr., og uppbætur á vörur seldar á innlendum markaði a. m. k. 8 millj. kr., þá yrði ríkið búið að leggja í þessa hluti um 50–60 millj. kr. á tveim til þrem árum, hafandi þó hvorki greitt upp ríkisskuldir, eins og hvert annað fyrirtæki mundi hafa talið nauðsynlegt, né heldur lagt nokkurn grundvöll að framtíðaratvinnurekstri landsmanna. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta. Þetta á að vera öllum hv. þm. svo ljóst, að þeir eigi að geta gert sér grein fyrir því, að svo búið má ekki standa í þessum efnum.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja nokkrar brtt. við frv. það til fjárl., sem hér liggur fyrir til 3. umr., ýmist einn eða ásamt öðrum hv. þm. Allar eru þær þó varðandi tiltölulega lágar upphæðir og skipta ekki miklu um fjárhagsafkomu ríkisins í heild. Vildi ég nú leyfa mér að gera grein fyrir þessum brtt. Fyrsta brtt. er um, að varið verði til vegagerðar á Þingvöllum 200 þús. kr. Er þetta brtt. við það, sem sett var inn í 15. gr. fjárl. við 2. umr., þar sem ákveðið var að verja nokkru fé til brúargerðar á Þingvöllum. Og var ætlunin skv. þeirri till., sem þá var samþ. og var borin fram af hv. fjvn., að sú breyt. yrði gerð á vegum á Þingvöllum, að krókurinn við Nikulásargjá og Flosagjá yrði afnuminn og þar gerðar brýr eða brú yfir gjárnar. Það er að vísu öllum ljóst, sem eftir þessum vegi hafa farið, að það er mikil nauðsyn á því, ef vegurinn á að haldast óbreyttur, að gera þarna umbætur, og hefur núverandi lega vegarins orðið til stórfelldra slysa, svo að ég get ekki fallizt á, að svo fremi að ekki verði tekið upp annað vegarstæði, þá sé þessi brúargerð nauðsynleg. En sá galli er á, að ég hygg, að það muni vera mjög erfitt að gera brú þarna á þjóðveginum nema með því að fylla upp eða skemma þessa fornhelgu gjá mjög verulega frá því, sem verið hefur. Frá því að l. um Þingvallafriðun voru sett, hefur sú skipan ríkt um varðveizlu þessa staðar, að þar beri að hagga sem minnstu og halda öllu sem mest óbreyttu frá því, sem verið hefur. En með þeirri brtt., sem sameinað Alþ. samþ. hér við 2. umr., þá er beint tilætlunin að breyta verulega og hagga fornum minjum. Þeir gallar eru á afgreiðslu þessari á málinu. En minningar eru tengdar þær við Flosagjá, þegar Brennu-Flosi hljóp þar yfir eftir Njáls-brennu. Og það mundi vera sjónarsviptir og fullkomin helgispjöll, ef ætti að skemma þau fornu ummerki, sem þar eru nú, en óhjákvæmilegt er að gera, ef vegarstæðið á að haldast þar, sem það er. En það verður einnig að gera frekari breyt. á Þingvöllum, ef vegarstæðið á að haldast óbreytt, það verður þá innan skamms og það á allra næstu tímum að gera nýja brú yfir Öxará yfir Drekkingarhyl, sem hlýtur þá að hagga þeim ummerkjum, sem á þessum stað eru. Það má að vísu segja, að við Drekkingarhyl séu ekki bundnar neitt sérlega ljúfar minningar, en þó sýnist rangt að ástæðulausu að breyta þar ummerkjum frá því, sem til forna hafa verið. Miklu væri nær, meðan tími er til, að taka niður þessa gömlu brú yfir Öxará, sem þar hefur verið um nokkra áratugi, og flytja veginn alveg til. Hins vegar hygg ég, að ekki verði um það deilt, að það hafi verið mjög misráðið að leggja veginn nokkurn tíma niður í Almannagjá, en að það hefði farið miklu betur á því, að Almannagjá hefði notið fullkominnar friðhelgi fyrir vegarlagningu og að hún væri látin haldast sem mest óbreytt frá því, sem áður var. Það má telja það nokkuð ljóst, - þó að fræðimenn greini að vísu nokkuð á um það, sem furðulegt má teljast, - það má telja nokkuð ljóst fyrir mönnum, sem um það hugsa með heilbrigðri skynsemi, að til forna hafi allur almenningur dvalið í Almannagjá á meðan á þingstörfum stóð, og að þar hafi verið aðalsamkomustaðurinn. Þar hafa menn setið, meðan lög voru lesin upp, og þar hafa menn gert sínar ályktanir, þegar til Alþ. var leitað. Og það er óviðurkvæmilegt, að sá staður skuli nú vera meðhöndlaður á þann veg, að hann skuli að óþörfu vera gerður að alfaraleið. Og þetta er ekki aðeins óviðurkvæmilegt, heldur er það, að því er telja má, hættulegt varðandi það, að staðurinn haldi sínu forna yfirbragði. Kunnugir menn fullyrða einnig, sem hafa veitt því athygli, menn, sem fylgzt hafa þarna með um langa hríð, að það muni vera hætta á því, að hraunveggurinn í Almannagjá haggist og e. t. v. hrynji að verulegu leyti, yfirleitt eða einstakir hlutar úr honum, vegna hinnar miklu umferðar, sem um gjána er. Hættan á þessu verður auðvitað þeim mun meiri sem farartækin verða stærri og umferðin tíðari. Og það er að vissu leyti mjög skiljanlegt, að hamraveggurinn þoli ekki þann eilífa hristing og átök, sem verða af þeirri gífurlegu umferð, sem þarna er orðin með þungum ökutækjum. Af þessu er líklegt, að fyrr en varir geti stafað stórslys af umferð þarna, þannig að hraunveggurinn að einhverju leyti eða björg úr honum hrynji niður á bíla, sem þarna eru á ferð, þannig að af því gæti orðið mannsbani, eins eða fleiri, - auk þess sem með því móti yrðu enn gerð spjöll á þessum sögustað, spjöll, sem ber að forðast. Við þetta bætist svo, að vegarstæðið í Almannagjá er ákaflega óhentugt fyrir umferðina, því að jafnvel þó að gerð væri ný brú yfir Drekkingarhyl og tekinn af krókurinn fyrir gjárnar, Nikulásargjá og Flosagjá, þá er engu að síður snjóasamt í gjánni, þannig að jafnvel þó að ökuleið sé fær Þingvallaleiðina yfirleitt að öðru leyti, þá getur hún stöðvazt vegna snjóskafla í Almannagjá, eins og skiljanlegt er. Þetta vegarstæði er því bein torfæra í vetrarferðum. - Allar þær ástæður, sem ég nú hef fært fram, gera það í raun og veru að knýjandi nauðsyn, að vegurinn sé færður úr Almannagjá og á nýjar slóðir. Og ég verð að láta í ljós undrun mína yfir því, að sú n., sem kosin hefur verið af Alþ., Þingvallanefnd, skuli ekki hafa haft forgöngu í því að fá þetta lagað. Mér hefur að vísu verið sagt, að einstakir nefndarmenn hafi haft hug á því, en orðið þar í minni hluta, vegna þess að þeim hafi verið talin trú um, að kostnaður mundi verða svo mikill við leiðréttingu á þessu, að það væri óverjandi. En ég tel yfirleitt ekki óverjandi, að nokkrum hundruðum þús. kr. verði varið til þess að halda Þingvöllum sem mest óbreyttum til þess að geyma þennan stað fyrir okkar eftirkomendur. Mörgu fé hefur verið miður vel varið heldur en þó að vegurinn væri færður, til þess að þessi staður geymdist betur. Og þegar mönnum er ljóst, hverja þýðingu þessi staður hefur fyrir sögulega vitund þjóðarinnar, þ. e. Þingvellir í heild, - þó að það sé nauðsynlegt, ef vegurinn er óbreyttur eins og nú, - þá tel ég ósvinnu, að það skuli standa til að gera stórfelld spjöll þar á staðnum, sem gerð verða, ef vegurinn verður látinn haldast óbreyttur. Ég tel því, fyrir allra hluta sakir, nauðsyn á að færa veginn til og láta hann koma niður á Vellina á öðrum stað en verið hefur nú um nokkra áratugi. Og sýnist þá eðlilegast og að það mundi verða með skaplegustum hætti, að vegurinn yrði látinn koma niður að vatninu einhvers staðar nærri eða fyrir norðan Kárastaði, og síðan yrði hann látinn liggja norður á móts við Valhöll og farið svo yfir Öxarárbrúna á milli Valhallar og Þingvallabæjarins gamla eða kirkjustaðarins. Það má vel vera, að þetta mundi kosta nokkurt fé. Og þó að ég leggi hér til, að 200 þús. kr. verði varið í þessu skyni, þá vil ég alls ekki fullyrða, að þessi upphæð nægi í þessu skyni, en það bæri þá að skoða þetta sem fyrstu greiðslu, þannig að haldið væri áfram, þangað til þessu yrði komið í sæmilegt lag. Segja má að vísu, - og um það skal ég ekki fullyrða, hvort sumarbústaðir þeir, sem reistir hafa verið norður með vatninu eða suður frá Valhöll við norðurenda vatnsins, kynnu að einhverju leyti að torvelda þetta. Það má náttúrlega deila um það, hvort hyggilegt hafi verið og heppilegt að láta lönd út til sumarbústaða fyrir einstaka menn á þessum slóðum. Ég skal ekki deila um það. En ég hygg þó, að það sé þegar búið að leggja veg eða götuslóða fyrir ofan þessa sumarbústaði, þannig að það sé sýnt, að það sé hægt að koma þar vegi fyrir. Og það er einnig ljóst, að það mundi vera þessum bústaðaeigendum til þæginda - án þess að ég vilji leggja neitt sérstaklega upp úr því - frá því, sem verið hefur, ef þeir fá veginn þarna svo að segja í hlaðvarpann hjá sér, þannig, að þeir hefðu ekki undan neinu að kvarta yfir því, þó að þetta verði framkvæmt, sem ég gat um. Mér sýnist því, að öll rök hljóti að hníga að því, að veginn beri að færa og að hann muni að lokum verða færður. Spurningin er aðeins um það, hvort menn vilja gera enn meiri spjöll á þessum sögustað, áður en þessi nauðsynlega breyt. verður gerð, og að enn þá meiri kostnaður verði lagður í þennan stað, áður en hið rétta í þessu nær fram að ganga. Ég vonast því til þess, að hv. þm. fallist á þessa brtt., sem skiptir ekki miklu máli fjárhagslega, en kemur í veg fyrir frekari spjöll á þessum sögustað, greiðir stórum fyrir umferð og gerir vegasambandið austur yfir fjall miklu tryggara en verið hefur fram að þessu. Og er ólíkt skynsamlegra að verja nokkru fé til þess að gera Þingvallaveginn sem allra öruggastan heldur en að verja hundruðum þúsunda kr. eða milljónum, eins og ráðgert sýnist vera, til þess að koma vegi yfir eyðimerkur Reykjaneshrauns, svo kallaða Krýsuvíkurleið, sem kunnugir menn telja, að að engu gagni muni koma hvort eð er. Þá er brtt., sem ég flyt við brtt. hv. fjvn. varðandi jarðhitarannsóknir. Ég hygg, að hv. fjvn. hafi lagt til, að það skuli verja 50 þús. kr. í beinum fjárlagaútgjöldum til kaupa á jarðborum og til jarðhitarannsókna að öðru leyti. Ég hygg, að þessi upphæð, 50 þús. kr., sé undir öllum kringumstæðum nokkuð lítil, og sérstaklega ef fram ná að ganga þær breyt. á frv. til l. um jarðhita og notkun hans, sem hv. Ed. hefur nú samþ. Ef það frv. nær fram að ganga eins og þessi hv. d. gekk frá því við 2. umr., þá er ljóst, að bæði verður það fé, sem nú er áætlað í fjárl. í þessu skyni, of lítið, og eins, að það er ranglega orðaður liðurinn, vegna þess að samkv. frv., eins og það nú er, á ekki að binda styrkveitingar úr ríkissjóði við það, að jarðborar ríkisins eins séu notaðir, eins og einnig á að vera heimilt að styrkja þær jarðhitarannsóknir, sem þegar hafa átt sér stað. En ég skal nú ekki í þessu sambandi fara að deila um réttmæti þessarar breyt., sem hv. Ed. hefur gert á jarðhitafrv., heldur einungis benda á, að hvor leiðin sem farin verður, sú, sem hv. Nd. samþ. í þessu, eða sú leið, sem hv. Ed. fór, þá nær orðalagið á brtt. minni, sem er nr. XXXIII á þskj. 517, til hvorrar leiðarinnar, sem farin yrði. Og sama er að segja um næstsíðustu brtt. (XLIX), sem er flutt af mér. Og er eðlilegast, að við fjárlagaafgreiðslu verði látið hlíta því, sem þingið að öðru leyti ákveður með þinglegum hætti. Og jafnvel þó að einhverjir kynnu að snúast á móti þessum sanngjörnu breyt. hv. Ed. á jarðhitafrv., þá hafa þeir engu sleppt, þó að þeir samþ. brtt., sem ég hef um þetta borið fram við fjárlagafrv. - Það skaut nú einn hv. þm. því að mér, að búið væri að samþ. þetta frv., - það hefur farið fram hjá mér. En þar sem það er búið, er þeim mun meiri ástæða til að samþ. þetta, sem ég hér ber fram, og gerir það í raun og veru alveg nauðsynlegt að gera þær breyt., sem ég hér legg til. En hér í minni till. er þessi fjárhæð nokkuð hækkuð, eða upp í 100 þús. kr. úr 50 þús. kr. sem hv. fjvn. lagði til, þ. e. undir XXXIII. lið, og úr 100 þús. kr. í 200 þús. kr. undir XLIX. lið næstsíðustu brtt. á þskj. 517, og varðar sú brtt. heimildagr., 22. gr. fjárl. Úr því að búið er að samþ. áður greint jarðhitafrv. í hv. Nd., þá er enn nauðsynlegra að samþ. báðar þessar brtt. við fjárlagafrv. Þá hef ég leyft mér að bera fram við 17. gr. 8. nýjan lið til barnavinafélagsins Sumargjafar, kr. 70000, ásamt þeim hv. 5. þm. Reykv. (BrB) og 3. landsk. (HG). Ég sé nú, að nokkrir þm. úr hv. Nd. hafa flutt till., sem er eins að efni til um 70000 kr. til barnavinafélagsins Sumargjafar, þar sem þetta er bundið því skilyrði, að Reykjavíkurbær leggi fram a. m. k. tvöfalda þessa upphæð. Ég býst við því, að ef við hefðum vitað hvorir af öðrum, hefðum við reynt að sameina okkur. Ég geri ráð fyrir, að þótt það væri gert að skilyrði, að Reykjavíkurbær greiði tvöfalda þessa upphæð, mundi það ekki verða til trafala, og þó að þetta skilyrði sé ástæðulaust í rauninni, mun ég ekki láta mig neinu skipta, hvor till. verður samþ. Hitt er öllum ljóst, að mikil nauðsyn er á því og rétt, að hin vinsæla starfsemi Sumargjafar sé styrkt af ríkisfé. Það er ákaflega mikil starfsemi, sem þetta félag hefur haldið uppi, ýmist með gjafafé héðan úr Reykjavík, styrk úr bæjarsjóði Reykjavíkur eða styrk frá aðstandendum þeirra barna, sem þar njóta góðrar aðbúðar. Þar sem kunnugt er og vitað, að það er ómetanlegt starf, sem þetta félag hefur unnið, og að mikil þörf er á þeirri rýmkun starfseminnar, sem á þessu ári hefur sérstaklega staðið í sambandi við það, að Reykjavíkurbær keypti tvær allstórar húseignir á horninu á Eiríksgötu og Hringbraut fyrir 400 þús. kr. nú í sumar og hefur eftirlátið félaginu þessar húseignir leigulaust fyrir starfsemi sína og það er ljóst, að eftir því, sem erfiðara verður um fyrir húsmæður hér í bænum að fá stúlkur á heimili sín, eftir því sem húsakynnin eru smærri hjá mörgum og eftir því sem húsmæður vinna meira úti og halda áfram að stunda einhver störf, eftir að þær ganga í hjónaband, verður meiri þörf fyrir dagheimili og vöggustofur fyrir börnin, eða hvað það nú heitir, sem haldið er uppi af félaginu, auk þess sem það hefur fullkomið dvalarheimili fyrir nokkur börn. Enda þótt bæjarsjóður hafi styrkt félagið með einhvers staðar kringum 135 þús. kr. beinum fjárframlögum á þessu ári, auk þess, sem félagið hefur fengið þessa stóru húseign til afnota auk annarra fríðinda, er nú svo komið, að félagið er í bili í fjárþroti og verður fyrirsjáanlega í fjárþroti á næsta ári nema það fái sem svarar a. m. k. 70 þús. kr. styrk frá ríkissjóði og virðist að öllu athuguðu ákaflega sanngjarnt, að ríkið styrki þessa starfsemi, og þegar það er aðgætt, hversu lítill hluti ríkisútgjaldanna kemur Reykjavík til góða, þótt vitað sé, að miklu meira af ríkistekjunum er aflað hér en annars staðar á landinu, sýnist sanngjarnt að efla slíka starfsemi hér, sem nauðsynin hefur skapað vegna þess fjölmennis og þéttbýlis, sem hér er, og vænti ég þá, að menn geti, þó að þeir telji sig ekki sérstaklega tengda hagsmunum Reykjavíkur, greitt þessari litlu till. atkv. Einnig gleður það mig að sjá, að á þessari till. eru tveir þm. utan af landi, sem ekki ber að skoða sem sérstaka Reykjavíkurfulltrúa, sem sýnir, að utanbæjarmennirnir hafa á þessu fullan skilning, og vænti ég því, að aðrir þm, utan af landi taki ekki síður undir þessa till. Ég hef leyft mér að bera fram tvær ofurlitlar brtt. ásamt öðrum þm., en þar sem ég er aðeins meðflm. þeirra, geri ég ráð fyrir, að þeir mæli fyrir þeim.

Frsm. samvn. samgm. (Gísli Sveinsson) : Það er til þess að inna af hendi þegnskyldu, sem ég tek hér til máls, þó ekki séu margir þm. viðstaddir til að sannfæra. En svo er því varið með till. þessarar n., eins og till. annarrar n. hér í þinginu, að till. hennar þurfa ekki meðmæla með og teljast eins og till. hinnar n. nokkurn veginn tryggar. Eins og öllum er kunnugt, hefur það fyrr og síðar verið verkefni samvinnun. samgm., sem er samgmn. beggja d. sameinaðra, að komast að niðurstöðu um rekstur flóabáta og ákveða þá leið, sem Alþingi eigi með till. sínum að fara í því efni. Ekki hefur verið kleift að fá frá þeim mörgu, sem hlut eiga að máli, fullnægjandi reikningsskil, því að þau eru ekki til fyrr en eftir á, og væru reikningarnir þýðingarlausir, ef eftirlitið með rekstrinum væri ekki, en það er í höndum þess manns, sem fer með það á milli þinga, forstjóra Skipaútgerðar ríkisins. Eftir þeim gögnum, sem Skipaútgerð ríkisins hefur fyrir þessum framkvæmdum, lítur svo út, að áætlanirnar, sem gerðar voru fyrir árið 1943, hafi staðizt tiltölulega vel og vil ég segja betur en nokkur önnur áætlun í útgjöldum ríkisins, og má það einstakt teljast, þar sem um svo óvissa hluti er að ræða. En það var þannig, að n. hafði áætlað nokkuð ríflega þá styrki, sem renna skyldu til bátanna, ef kleift yrði að fá báta til þess að annast þessa flutninga, og var tekið tillit til vísitölu og annars, sem upplýsingar gátu talizt í þessu efni. Veigamikið atriði kom á herðar skipaútgerðarinnar að leysa, þar sem voru samgöngumálin við Austfirði, Akranes og Breiðafjörð, og hefur n. fallizt á þá tilhögun, að ekki verði ákveðið um þetta nema að nokkru leyti af hálfu Alþingis, en að skipaútgerðin annist sjálf um þessar ferðir enn um hríð á vegum hins opinbera. Ég skal geta þess, að í till., sem komu frá n., er gert ráð fyrir breyt. á fjárframlögum um örlitla hækkun frá því, sem var á síðasta ári, og mun sú hækkun nákvæmlega tiltekin nema nálægt 60 þús. kr. Af einhverjum ástæðum hefur í fjárl.frv. hæstv. ríkisstj. þessi liður verið lækkaður óeðlilega mikið. Hann var áætlaður um 400 þús. kr. og var færður niður úr 500 þús. kr.. sem var fjárveiting síðasta árs. Um þetta er út af fyrir sig ekkert að segja, en ég hef ekki minnstu hugmynd um, hvað þessu veldur, því að það er alveg á móti því, sem reynslan hefur sýnt, að það muni þurfa að veita minna nú til samgangna en áður, ef á að halda þeim uppi. Þetta kemur ekki að sök, því að Alþingi grípur í taumana, eins og vera ber, og hefur áætlað, að í staðinn fyrir kr. 400 þús. sé gert ráð fyrir, að flóabátastyrkurinn verði upp undir hálft sjötta hundrað þúsund, eða um 60 þús. kr. hærri en hann var síðastliðið ár. Dálítið hefur það verið misjafnt, hvernig styrknum hefur verið úthlutað, og hefur þá verið tekið fullt tillit bæði til þarfanna og eins þeirra upplýsinga, sem fyrir liggja bæði með og móti. Sums staðar hefur reksturinn gengið vel, og þó að það hafi viljað til, að komið hafi kvartanir frá fólkinu, verður ekki um sakazt. Sums staðar hefur reksturinn ekki borið sig, og verður þá að hlaupa undir bagga, og er fyrst að segja í því sambandi, að n. taldi nauðsynlegt að ætla þær uppbætur, sem yrðu veittar, sem veitta styrki á næsta ári, og þar sem sömu aðilar eiga hér hlut að máli, kemur þetta í sama stað niður. Ég vil geta þess, að Breiðafjarðarbáturinn og Stykkishólmsbáturinn varð fyrir skakkafalli á árinu sem leið, sem leiddi af sér mikinn aukakostnað og halla á rekstrinum. Upp í þann halla kemur nú tillag frá ríkissjóði fyrir þetta ár og sömuleiðis tillag frá póstsjóði, sem er utan við þessa fjárveitingu, því að bátunum er gert að skyldu að flytja póst. Þegar tekið er tillit til þessa, sést, að styrkinn þarf að hækka. Brtt., sem samvn. samgm. hefur borið fram, er á þskj. 434 og er um það, að veittar verði á næsta ári kr. 549970 til flóabátaferðanna, í stað þess sem á síðasta ári voru veittar kr. 489320, og verður það sú upphæð, sem kemur til greina við þá atkvgr., sem verður um fjárl. Ég tel þá, að ég hafi gert fullnægjandi grein fyrir þessu og vísa að öðru leyti til nál., og býst ég við, að þm. hafi kynnt sér nægilega það, sem hér er um að ræða. Ég hef þá lokið þessari framsögu, en vil geta þess frá sjálfum mér, að brtt., sem ég flutti við 2. umr. og var tekin aftur þá, verður ekki tekin upp aftur, með því að fjvn. hefur gengið nokkuð til móts við þessa till. Hún var, eins og menn vita, miðuð við sérstakan stað, sem þarf að verja í mínu umdæmi fyrir sandfoki, og verður þetta látið nægja með það fyrir augum, að það, sem á vantar, verði látið á fjárl. næsta árs, og má þá, eins og nú er liðið á árið, sama standa um þetta. Aðra brtt. á ég að vísu á þskj. 517, XIV. um, að brúaðar verði saman árnar Hörgsá og Stjórn á Síðu og styrkurinn samkvæmt þeirri upphæð, sem með þarf. Önnur áin er í fjárlfrv., og er rétt að taka hina með, svo að þær komi saman á næsta ári, enda hagar svo til, eins og ég hef getið um við 2. umr. þessa máls, að það er hagkvæmast, að þær séu brúaðar í einu lagi. Ég geri svo ekki ráð fyrir að þurfa að mæla frekar fyrir þessu máli, en býst við, að hv. þm. sjái, að hér er um sanngirnismál að ræða.



Við 2. umr. fjárl. flutti ég fyrir hv. þm. N.-Þ. (GG), sem liggur rúmfastur, till. um að hækka framlag til Raufarhafnarvegar. Ég færði fyrir því mjög ýtarleg rök við 2. umr., að upphæðin þyrfti að vera þetta há. Að vísu hlýddu mjög fáir á þau rök, en þar sem fáir þm. eru enn viðstaddir, sé ég mér tæplega fært að endurtaka þau nú, en ég hef leyft mér að flytja þessa till. aftur og aðra til vara. Ég vil aðeins geta þess, að þessi vegur má teljast ófær bifreiðum, en þó verður að treysta á hann til stórra vöruflutninga, eftir að síldarverksmiðjan var sett á stofn á Raufarhöfn, þar sem hann er notaður til flutninga á þungavöru og fólki til verksmiðjunnar og líka til flutninga frá verksmiðjunni til héraðanna í kring. Allt þetta er svo nauðsynlegt, að ég vænti, að hv. þm. fallist á að ljá a. m. k. varatill. atkv. Ég hef leyft mér að flytja till. á sama þskj., 517, XXII, sem fer fram á 15 þús. kr. til þess að endurbyggja Svalbarðskirkju í Þistilfirði. Ég er einn af þeim mönnum, sem voru á móti því að leggja fé til þess að endurbyggja kirkjur, ef þær hafa ekki orðið fyrir sérstökum óhöppum, en þar sem Alþingi ákvað við 2. umr. að ganga inn á þessa braut, fannst mér rétt, að ég flytti þessa till. fyrir hv. þm. N.-Þ. Þannig er ástatt um þetta kirkjuhús, að það er um það bil 100 ára og er alveg komið að falli, og mun ekki vera kostur á að halda þar messugerð, eins og nú er komið málum. Ég vil því vænta þess, að þessi till. verði samþ. í samræmi við þær till., sem samþ. voru við 2. umr. Þá hef ég flutt hér á sama þskj. brtt. við 22. gr., X-lið þeirrar gr. Í þessum lið fjárl. er það ákveðið að heimila ríkisstj. að verja sem svarar allt að hálfum læknislaunum til styrktar fólki í þeim læknishéruðum, sem ekki geta fengið neinn lækni til þess að þjóna héruðunum. Nú vil ég benda mönnum á, að ef ekki tekst að fá lækni til þess að þjóna læknishéraði, leiðir af því slíkar búsifjar fyrir þá, sem hlut eiga að máli, að ekki er frekt farið í sakirnar, þó að leyft sé að verja til þessa heilum læknislaunum, þ. e. að verja því, sem sparast, handa þessu fólki. Þess vegna fer ég fram á, að orðið „hálfur“ sé fellt niður, en að varið sé til þessa heilum læknislaunum. Ég vona, að þm. finnist þetta sanngjarnt. Að lokum vil ég skýra frá því, að ég flyt ásamt hv. þm. A.-Sk. (PÞ) á þskj. 517,XXIX. litla till. um lesstofu sjómanna á Höfn í Hornafirði. Ég vil aðeins upplýsa það, sem ég held, að þm. viti, að á þessum stað safnast saman sjómenn nokkra vetrarmánuðina og búa í verbúðum. Það er ekki nokkur vafi á því, að mikil nauðsyn er á, að bókakostur væri til staðar, sem sjómenn gætu átt kost á að notfæra sér. Þetta er lítið fjárhagsatriði, en mætti koma að nokkru liði til þess að þoka þessu máli áfram ásamt framlögum annars staðar að, frá þeim, sem hafa áhuga fyrir málinu. Ég vænti, að hv. Alþingi taki þessu vel, enda hefur slíkum málaleitunum áður verið tekið vel af Alþingi.



Herra forseti. Áður en ég sný að brtt. mínum á þskj. 517, vil ég að gefnu tilefni ræða nokkuð um þau mál, sem hv. frsm. (SkG) og einnig hv. þm. Ísaf. (FJ) ræddu um. Hv. frsm. beindi skeytum sínum að þeim meiri hl. Ed., sem orðið hefði til að fella verðlækkunarskattinn, án þess að koma um leið með neinar sérstakar till. um tekjuöflun vegna dýrtíðarmálanna. Af því að ég var einn í þessum meiri hl., var jafnan móti þessum l. og talaði móti þeim, vildi ég svara hv. frsm. Það er öllum ljóst, að á fjárl. þurfa að nást miklu meiri tekjur en eru nú. Mér telst svo til, að þurfa muni upp undir 36 millj. kr. tekjuviðbót til að vega móti því, sem gert er ráð fyrir af nýjum útgjöldum, bæði samkv. brtt. við fjárl. og samkv. þáltill. og frv., sem búið er eða búizt við að samþ. á þessu þingi eða ekki verður undan komizt af öðrum ástæðum. Samkv. brtt. fjvn. á þskj. 474, sem ætla má, að verði samþ., hækka fjárl. um tæpar 3 millj. kr., án þess að ég reikni þar með 11. lið í brtt. 53 á því þskj., um kostnað af að reisa íbúðarhús handa rektor menntaskólans, né 13. lið sömu brtt., um bygging á Kleppi, og ekki er reiknað með verðlagsuppbótum á 18. gr., þar sem að vísu er um smáupphæðir að ræða. Þá mun verða að ætla allt að 5 millj. kr. til alþjóðasamhjálpar. Til hafnarbótasjóðs þarf að leggja 2300 þús. kr. samkv. nýlega samþ. lögum. Að vísu hefur nokkur hluti fjvn. talið, að ekki þyrfti að leggja fram nema 300 þús., en a. m. k. flm. frv. töldu, að leggja yrði fram allt þetta fé, eða 2 millj. samkv. frv., af tekjum ársins 1944. Þá eru útgjöld ráðgerð til dýrtíðarráðstafana, sem næst 19 millj. kr. Loks má ekki gleyma þeim útgjöldum, sem olíufrv. fylgja, ef það verður samþ. á Alþingi. Nú upplýsir atvmrh., að styrkur til þess að byggja olíugeyma í verstöðvum muni ekki þurfa að verða meiri en 1 millj. kr. En ég hef sýnt og sett fram rök fyrir því, að ekki veiti af að tífalda þá upphæð. Þá hafa einstakir þm. borið fram allmiklar brtt., sem ég vil engu spá um. Ég vonast til, að eitthvað af brtt. mínum nái fram að ganga, og hins sama óska aðrir þm. um sínar till. Móti öllu þessu koma einar 8 millj. aukinna tekna af tóbaki og áfengi. Þess vegna þarf ekki einungis að afla tekna til dýrtíðarráðstafana, eins og hv. frsm. virðist halda, heldur tekna til að standast útgjöldin yfirleitt. Það mál verður að leysa allt í einu lagi. - Þegar verðhækkunarskatturinn var samþ., lágu þar að baki loforð um, að hann skyldi ekki standa nema þetta eina ár. Nauðsyn þótti að fá fjárfúlgu handa þáverandi og núv. ríkisstjórn til að mæta aðkallandi þörfum í dýrtíðarmálum, þar til búið væri að koma sér á ákveðinn grundvöll, hvernig þeim málum skyldi skipað. Við, sem vorum á móti skattinum, viljum að sjálfsögðu viðurkenna, að Alþ. eigi að standa við þær uppbótargreiðslur, sem það hefur samþ., en það má ekki heldur svíkja loforð, sem öðrum þegnum þjóðfélagsins hafa verið gefin. Framsfl. virðist ekki vilja meta þau neins, en heimtar þó fulla uppfyllingu loforða um uppbótargreiðslur, þó að þær hafi ekki verið samþ. nema með samkomulagi, eða ekki jafnótvírætt og verðlækkunarskatturinn á síðasta ári. Það er ein enn dýpri ástæða fyrir því, að Sjálfstfl. vildi ekki samþ. þennan skatt. Það lá sem sé ekkert fyrir um, að sjálf ríkisstjórnin kærði sig um skattinn. Fjmrh. lét ekki í ljós vilja sinn um, að þessi l. væru samþ., og það hefur heyrzt frá ríkisstj., að hún hefði fulla heimild til að nota það fé, sem þarf til dýrtíðarl. Nú er það vitanlegt, að ríkisstj. kom inn í Alþ. til að ráða fram úr þessum málum, og hún fékk samþ. dýrtíðarl. á síðasta þ., að vísu ekki eins og hún hafði borið þau fram, en hún gerði sér þau þó að góðu. Ég lít svo á, að þau l. hafi reyrt dýrtíðarmálin í harðari hnút en þjóðinni er hollt, og það er þá verkefni ríkisstj. að leggja a. m. k. fyrir Alþ. ákveðin drög um, hvernig sá hnútur skuli leystur, og skýra það fyrir Alþ., hvernig eigi að verja fénu. Ekkert af þessu lá fyrir, þegar atkvgr, fór fram í Ed. um verðlækkunarskattinn, og ég benti á, hvort ekki væri rétt að fresta umr., þar til frekari upplýsingar fengjust, en hæstv. fjmrh. virtist ekki hafa áhuga fyrir því. Ég vil að síðustu benda hv. þm. V.-Húnv. á, að sú samvinna, sem er í skattamálum á milli Framsfl. og annarra vinstri flokka, getur vitanlega ekki leitt til samkomulags eða lausnar. Það er borið fram frv. í Ed. um eignaraukaskatt, sem ætti að heita frv. um eignarán. En það mun koma í ljós, hvort hugur fylgir máli hjá Framsfl. að vilja lækka dýrtíðina. Það er vitanlegt, að Sjálfstfl. getur ekki tekið mikinn þátt í öflun tekna til að greiða niður dýrtíðina, á meðan Framsfl. notar öll tækifæri til arðráns, eftir að fengið er nóg fé til dýrtíðarráðstafana. Ég taldi rétt, að þetta kæmi fram, út af ummælum hv. þm. V.-Húnv. um okkur, sem áttum þátt í að drepa frv. um verðlækkunarskattinn, en það mundi ekki standa á þeim sömu mönnum að koma með skynsamlegar till. í málum, sem snerta þeirra eigin pyngju ekki síður en annarra, ef þeir væru vissir um, að ekki væri níðst á þeim á eftir. Í sambandi við þetta leyfi ég mér að benda á, að hv. þm. Ísaf. flutti hjartnæmt erindi um að veita 9 millj. kr. til útvegsins og þótti það ekki nóg, að fjvn. vildi taka 5 millj. úr framkvæmdasjóði ríkisins, en hann gleymir því, að hv. 3. landsk. þm. berst með hnúum og hnefum fyrir því að taka 3½ millj. beint frá útveginum, þar af 2,7 millj. frá 2 útgerðarfél. sem arðrán til eyðslufjár. Hvernig standast þessar till. á? Enginn ábyrgur stjórnmálamaður getur ætlazt til, að hann sé tekinn alvarlega, þegar framkoman er svona. Hv. þm. Ísaf. minntist líka með andúð á þær uppbætur, sem ættu að fara til bænda, og taldi þær óhamingju í afkomu þjóðarinnar, en hann kom um leið fram með hugmynd um uppbót til launamanna með því að verðjafna á milli skipa, sem smíðuð eru í útlöndum, og skipa, sem eru smíðuð hér. Þetta er ný hugmynd um verðbætur í iðnaðinum, sem ekki er hægt að framkvæma hér, af því að búið er að sprengja svo upp kröfur iðnaðarmanna. Þeir, sem eru á þessari línu, ættu að hafa hægt um sig í milligjafapólitíkinni, því að dýrtíðin verður ekki löguð með því að taka allt af einni stétt. Það þarf miklu meiri samvinnu en svo, að allir flokkar og allar stéttir þurfa að slaka til. Ég benti á það á Alþ. 1942, þegar rætt var um að afnema gerðardómsl., sem af hv. þm. Ísaf. vöru kölluð þrælalög, að breyt. á þeim eða afnám þeirra mundi hafa í för með mjög miklar breyt. á skattal. þjóðarinnar, því að með þeim l. var stríðsgróðanum dreift á meðal þjóðarinnar með hærri launum. Ríkissjóður tapaði þá tekjum af tekjuskatti og hækkaðri dýrtíð í landinu, en þetta hlaut að koma fram - í breyt. á skattal. Reynslan hefur líka sýnt þetta. Nú hafa bílstjórar upp í 90 þús., sem áður höfðu 5 og 6 þús., en sjómenn 60 þús. Þetta hlaut að raska hlutföllum í öllu atvinnulífi og framkalla nýja skattastefnu. Ég sé ekki eftir stríðsgróðanum til þegna ríkisins, en þeir verða þá líka að taka þátt í að bera byrðar ríkisins. Ég mun þá snúa mér að síðustu brtt. Ég hef sett hér merki við 7. lið á þskj. 474 og vil beina þeirri fyrirspurn til fjvn., hvort ekki muni tími til að fá betra yfirlit yfir það verk, sem búið er að veita fé til á undanförnum mörgum þ., brimbrjótinn í Bolungavík. Það hefur verið ausið í hann fé, sem vafasamt er, hvort rétt er að halda áfram með án frekari rannsóknar. Það ætti að taka málið upp frá byrjun og gera kröfu til viðkomandi manna um að fá samþ. hafnarl. fyrir staðinn. Í 9. lið við 14. gr. er hækkun um 10 þús. kr. til endurbóta á gömlum íbúðarhúsum á prestssetrum. Ég bar fram till. við 2. umr. um 10 þús. kr. sérstaklega til Brjánslækjar. Ég veit ekki, hvort hækkunin er sett inn þess vegna, en í trausti þess, að hún sé ætluð til Brjánslækjar, tek ég mína till. til baka. Í sambandi við 53. lið vil ég benda á, eins og hv. 2. þm. S.-M., að það mun þurfa að gera meira í því máli en talað er um í þessum lið. Það verður ekki bætt úr læknisleysinu á nokkurn hátt nema taka upp þá stefnu, að ríkið kosti að fullu læknisbústaði í afskekktustu héruðum. Það var ekki alveg rétt hjá hv. 2. þm. S.-M., að það þurfi að bæta læknum upp launin, af því að héruðin séu svo fámenn. Landlæknir hefur sagt mér, að mestu erfiðleikarnir stafi af því, að þetta sé ekki læknisstöður, heldur varðstöður. Ungum mönnum hrýs hugur við að forpokast. Þess vegna er óhjákvæmilegt, að héruðin eigi þarna snotra læknisbústaði, byggða af ríkinu, þar sem séu húsgögn, lyfjabúð og verkfæri, og menn geti verið þar stuttan tíma, meðan þeir bíða eftir embætti eða því um líkt. Á þskj. 517, III er till., sem borin var fram við 2. umr. Hv. frsm. sagði við mig áðan, að hann skildi ekki, af hverju ég hefði ekki viljað draga til baka till. á þessu þskj. Form. fjvn. hefur einnig minnzt á þetta. Ég dró till. til baka til 3. umr., en fjvn. hefur ekki að neinu leyti rætt málið við mig á milli umræðna, svo að ég sé ekki ástæðu til að draga till. mínar til baka nú. Það er réttlætiskrafa, að nú, þegar það er hægt, sé hlúð meira að þeim héruðum, sem alltaf undanfarið hafa verið afskipt, eins og er um Barðastrandarsýslu, enda kemur nú miklu meira frá henni en áður í tekju- og eignarskatti og útflutningsverðmætum. Hún á þá líka að fá meira en meðalframlag. Símalínan frá Bíldudal að Dufansdal er tekin í símal. 1935, og ég held jafnvel, að hún sé eina símalínan, sem sett var inn 1935, en ekki er farið að starfrækja enn. Síðan 1935 er búið að veita fé til og byggja símalínur á öðrum stöðum. Barðastrandarsýsla er ein sú sýsla, sem verður langverst úti hvað snertir síma. Þess vegna varð ég undrandi á því, að fjvn. skyldi ekki vilja taka þetta inn í sínar till. Þá ber ég fram VIII. till. á sama þskj. um hækkun á vegafé, í fyrsta lagi, að í stað 15 þús. kr. til Reykhólavegar komi 30 þús. kr. Ég vænti, að n. taki það til athugunar fyrir atkvgr., að nú þegar er hafinn undirbúningur að því að gera Reykhóla að tilraunastöð, en það er ekki einu sinni hægt að koma þangað nauðsynlegum vélum eða efni vegna vegleysu. Það eru ekki gerðar kröfur um upphleyptan veg, heldur bara ruðningsveg, og er óhjákvæmilegt, að 30 þús. kr. verði lagðar í veginn á næsta ári, til þess að hægt verði að komast í samband við Reykhóla til að undirbúa starfrækslu tilraunastöðvarinnar. Um Gufudalsveginn er öðru máli að gegna. Þar er um að ræða áframhald af því að reyna að koma þeirri sveit í samband við umheiminn, en hún ásamt Múlahreppi er alveg innilokuð. Ég er viss um, að ef einhver slíkur hv. þm. hefði farið fram á það, þá hefði fjvn. strax gengið inn á það, svo að ég tali ekki um, ef það hefði átt að vera í Borgarfirði eða Árneseða Rangárvallasýslu. Ég er þeirrar skoðunar, að eins og framsóknarmenn áttu ekki að hafa tvöfaldan kosningarrétt á við aðra, þá eigi þeir ekki heldur að hafa fjór- til tífaldan rétt til vegagerðar á við aðra landsmenn, en það hefur verið mjög erfitt að fá fjvn. til þess að skilja þessa þó mjög svo auðskildu skoðun. Um 3. till., sem ég ber fram, um að hækka framlag til Barðastrandarvegar úr 80 þús. kr. upp í 150 þús. kr., þá er það að segja, að þetta er vegur til þess að tengja Patreksfjörð við aðalframleiðslusvæði Vestfjarða, Barðaströndina, og hann á að vera aðalvegur fyrir alla hreppa í vesturhluta sýslunnar. Ef hv. fjvn. hefði kynnt sér þetta mál, þá hefði hún ekki skorið svo niður framlagið til þessa vegar. Till. mín um framlag til þessa vegar er í samræmi við þá till., sem send var frá íbúum þessara sveita til fjmrn. í sumar sem lágmarkskrafa um framlag til þessa vegar. Á meðan ríkið hefur ástæður til þess að veita 250 þús. kr. til vegagerðar í Krýsuvík, þá get ég ekki séð, að það sé með nokkurri sanngirni hægt að fella þessa till., sem er miklu nauðsynlegri. Þess vegna vil ég mælast til þess, að hv. fjvn. taki þetta upp í till. sínar, og ég vona, að Alþ, veiti till. samþykki sitt. Þá er fjórða till. mín um það, að framlag til Tálknafjarðarvegar verði hækkað úr 20 þús. kr. upp í 30 þús. kr. Sveinseyri þarf að komast í vegasamband við Patreksfjörð, en það verður ekki gert á næsta sumri nema þetta framlag sé hækka. Ég hef ekki farið fram á framlag til Bíldudalsvegar, þótt þess væri full þörf, því að ég vildi sýna, að ég léti ekki persónuleg sjónarmið sitja í fyrirrúmi. Sveinseyri þarf að komast í akvegasamband, og ég hef náð samkomulagi við vegamálastjóra og hreppsnefnd Suðureyrarhrepps um það að láta Sveinseyringa ganga fyrir. Hinir vilja leggja það á sig að bíða um stund, til þess að það fé, sem lagt verður fram, geti þó komið einhverjum að gagni. Þá hef ég lagt til, að veittar verði 10 þús. kr. til endurbóta á Rauðasandsvegi. Þessi vegur er í mjög slæmu ástandi og var illa gerður, m. a. er halli á honum 1:5 í stað 1:10, svo að það er ógerningur að fara um hann með bíl og illtært með hesta, þannig að það er nær ekkert gagn að honum nema hann verði gerður upp. Vegamálastjóri hefur ekki talið sér fært að taka þetta upp sem viðhaldskostnað, en hann viðurkenndi, að vegurinn væri ónothæfur, og hann undraðist, að hann skyldi hafa verið lagður þannig, en hann fann ekkert annað því til afsökunar en það, að vegafé í Barðastrandarsýslu hefði alltaf verið svo lítið, að það hefði aldrei verið hægt að senda þangað mann, sem hefði vit á vegagerð, vegna þess að hann mundi þá hafa étið upp allt vegaféð. Þá á ég brtt. undir XVI. lið um brúargerðir. Það er framlag til fjögurra brúa, 35 þús. kr. til hverrar. Ég veit, að hv. fjvn. hefur ekki gert till, um þessar brýr vegna þess, að hún hefur ekki sett sig inn í það, hvernig þessu er í raun og veru háttað. En þetta er nú ekki einungis svo, að menn þurfi sjálfir að vaða þessar ár daglega, heldur geta þeir ekki rekið fé sitt til slátrunar nema með því að sundleggja því yfir þessar ár. Ég hefði gaman af að sjá, hvernig Borgfirðingar, Árnesingar og Rangæingar tækju því, ef þeir þyrftu að reka hverja einustu kind á sund, áður en þeir kæmu henni til slátrunar. Ætli það yrðu ekki haldnir nokkrir fundir og gerðar kröfur um endurbætur á því. Hér er ekki um stórkostlega fjárupphæð að ræða, en það er óhjákvæmilegt að sinna þessum málum. Ég vil benda á, að ein þessara brúa er þegar komin í fjárlög, en vegamálastjóri hefur lagt til, að þær yrðu allar smíðaðar í einu, þar sem það mundi spara kostnaðinn við að smíða a. m. k. eina slíka brú. Þá á ég till. undir 41. lið, við 18. gr., um að frú Sigríði Snæbjörnsson verði greiddar 700 kr. í stað 500 kr. Hún er ekki eingöngu ekkja símstjóra, heldur hefur hún einnig sjálf starfað við símann um 40 ára skeið. Í veikindum manns síns hefur hún sparað ríkissjóði eftirlaunagreiðslur í a. m. k. 15 ár með því að rækja störf manns síns í hans stað, þannig að hann varð ekki að láta af embætti og fara á eftirlaun. Hún hefur því áreiðanlega unnið fyrir þessu fé. Í sama lið hef ég lagt til, að Sumarliði Guðmundsson póstur fengi 200 kr. hækkun. Hann hefur rækt póstferðir fyrir ríkið yfir erfiðustu fjallvegi af stakri samvizkusemi í fjöldamörg ár og er nú orðinn áttræður. Það er því ekki mikið fé, þótt hækkað verði við hann um 200 kr. þessi ár, sem hann á eftir ólifað. Að síðustu á ég á sama þskj. eina brtt. við 22. gr., um sölu á síldarverksmiðjunni í Neskaupstað. Mér hefði þótt eðlilegra, að till. hefði verið orðuð á þann hátt, að verksmiðjan skyldi seld, ef viðunandi verð og greiðsluskilmálar fengjust, en að ekki skyldi ákveðið, hver kaupandinn skyldi vera, því að þá er útilokað, að aðrir geti gert hærri boð í verksmiðjuna, ef þau verða ekki tekin til greina, og er þá um leið gefið, að engir möguleikar eru til þess, að verksmiðjan verði boðin upp. Það er að vísu ákveðið í síldarverksmiðjul., að ekki megi selja verksmiðjurnar nema ákveðnum aðilum, en ég skil ekki, að það þurfi að vera þessi sérstaki aðili. Það hljóta að vera til fleiri en sá eini aðili á Austurlandi, sem uppfyllir þessi ákveðnu skilyrði laganna. Ég vil aðeins benda á þetta og spyrja, hvort hún vilji ekki ganga inn á þessa orðabreyt.



Herra forseti. Hv. þm. Barð. sagði, að ég hefði ekki haft áhuga á því að skýra hv. Ed. frá því, til hvers ætti að nota verðlækkunarskattinn, og þess vegna hefði hann verið felldur. Mér finnst það óþarfi fyrir hv. þm. að láta skína í það, að hann eða aðrir hv. þm. Ed. hafi ekki vitað, hvers vegna frv. var borið fram og til hvers ætti að nota skattinn, einkum þar sem báðir hv. flm. og þá sérstaklega hv. 1. flm. gerðu mjög ýtarlega grein fyrir málinu, hvers vegna það kæmi fram og til hvers ætti að nota féð. Hins vegar skýrði ég frá því við 1. umr. málsins, að hv. þm. yrðu að gera sér grein fyrir því, að ef gera ætti hvort tveggja, greiða bændum uppbætur og í öðru lagi að halda dýrtíðinni í skefjum, þá yrði að finna nýjar leiðir til tekjuöflunar. Hér var því bæði frá minni hendi og hv. flm. gerð svo skýr grein fyrir málinu, að um misskilning gat ekki verið að ræða. Hins vegar var strax í upphafi sýnt, að meiri hl. d. ætlaði sér ekki að láta frv. ganga fram, og þess vegna hefur ef til vill ekki þótt taka því að halda langar ræður í málinu.



Herra forseti. Ég hef ekki hugsað mér að hafa mörg orð um fjárl. að þessu sinni. Það er aðeins vegna þess að ég flyt hér nokkrar brtt., að ég tek til máls. Reyndar kynni einhverjum að hafa orðið það á að minnast nokkuð á samanburð, sem hér hefur nokkur verið gerður á því, hve miklu væri varið til einstakra héraða. Það var hv. þm. Barð., sem hér fór nokkuð út á þá braut, þótt það væri hvorki sundurliðað né greinilegt, en það var látið skína í það, að viss héruð væru tekin fram yfir önnur, sem þá væru látin sitja á hakanum. Þegar hv. þm. fer út í þennan samanburð, þá tilnefnir hann ætíð Suðurland sem þann landshluta, sem hirði mest af því fé, sem varið sé til verklegra framkvæmda. Það hefur alltaf legið heldur fjarri mér að vera með slíkan samanburð, enda þótt ég þori vel að fara út í það, því að ef þetta væri gert, þá mundi það koma í ljós, að Suðurlandsundirlendið fær sum árin ekki meira, heldur miklu minna en sum önnur héruð landsins. Þótt ég drepi á þetta, þá er það samt ekki vegna þess, að ég öfundist yfir því, sem önnur héruð hafa fengið. Ég hef ætíð hér á Alþ. reynt að mæta helzt þeim óskum landsmanna, sem ég hef talið, að væri mest þörf á að uppfylla, og eftir því sem geta ríkissjóðs hefur verið á hverjum tíma. Ég vil einnig í fullri vinsemd benda hv. þm. Barð. á það í sambandi við það, að hann var að tala um framlag til Suðurlandsbrautarinnar um Krýsuvík, að þessi vegur er ekki eingöngu í þágu þeirra, sem búa í Árnes- og Rangárvallasýslum. Hann er einnig í þágu íbúa Reykjavíkur og Hafnarfjarðar og þeirra, sem búa hér suður með sjó. Með öðrum orðum, þessi vegur er í þágu nærfellt helmings allrar þjóðarinnar. Þetta verður hv. þm. að taka með í reikninginn. Svo verður hann einnig að taka það með í reikninginn, að þær greiðslur, sem fara til samgangna á sjó, koma mjög í þágu þeirra héraða, sem hann ber mest fyrir brjósti. Það er rétt, að fram til síðustu ára hefur nær ekkert verið veitt til samgöngubóta á Vestfjörðum, og samgöngur þar hafa því verið mjög ófullkomnar. En ég vil líka benda á það, að í tvö ár eða þrjú hefur engu fé verið varið til Suðurlandsbrautarinnar, sem er þó í þágu helmings þjóðarinnar. Ég skal svo ekki fjölyrða frekar um þetta, en ég vil aðeins í fullri vinsemd benda hv. þm. Barð. á það, og mér gengur gott eitt til þess, bæði vegna hans og íbúa Barðastrandarsýslu, að hann ætti ekki að vera með svona eftirtölur í fjárveitingum til annarra héraða, því að það er hætt við, að með því æsi hann aðra upp á móti sínum till. Ég mun þó ekki láta íbúa Barðastrandarsýslu gjalda þess, en það er ekki víst, að allir séu eins innrættir. Nú væri freistandi að telja það saman, hvað mikið fé fer til Barðastrandarsýslu, en ég mun þó ekki fara út í það, heldur snúa mér að þeim till., sem fyrir liggja. Það er þá fyrst till. á þskj. 517, XIII. liður, um framlag til þess að gera brú á Hvítá hjá Iðu í Biskupstungum. Eins og hv. þm. vita, þá skiptir Hvítá læknishéraði í tvennt, þannig að það eru þrír hreppar austan árinnar og aðrir þrír vestan hennar og voru áður fjórir, en Þingvallasveitin leitar nú alltaf læknis til Reykjavíkur, enda er það mikið styttra. Nú er það svo, að Hvítá er ekki brúuð nema á einum stað, en það er nærri uppi við Gullfoss eða uppi undir fjöllum. Sú leið er gersamlega ófær bílum að vetrarlagi og alltaf nema þegar allra þurrast er að sumrinu. Svo er engin önnur brú á þessu vatnsfalli nema niður hjá Selfossi. Þegar svo vitja þarf læknis austan yfir Hvítá, - en læknir héraðsins er fatlaður og á erfitt með að ferðast nema í bíl -, ef hans er vitjað úr Hreppum eða af Skeiðum, þá verður hann að fara 160 km. krók, af því að það er engin brú á Hvítá nær. Það má nærri geta, hvað það kostar að kaupa bíl alla þessa vegalengd, enda má heita, að það sé ókleift og ekki á færi annarra en vel efnaðra manna, og þá því aðeins, að þess þurfi ekki oft á ari. En það er þó ekki það versta, heldur er hitt verra, að oft ber svo við, að leiðin er ófær bílum, og þá er einnig svo ástatt, að ekki er heldur hægt að komast yfir Hvítá, hún er þá ófær og það líka bátum. Þá verður héraðið austan Hvítár alveg læknislaust, ef ekki heppnast að fá lækni frá Eyrarbakka, en hann hefur stórt hérað og er oft mjög önnum kafinn, og þá verða menn austan Hvítár að deyja drottni sínum. Því miður kostar þessi brú mikið fé, eða um 600 þús. kr. Hún hefði ekki kostað meira í fyrra, en það má vera, að hún kosti meira nú. Mig langar til þess að beina því til hv. frsm. fjvn., hvort hv. fjvn. hefur ekki haft eitthvað sérstakt í huga viðvíkjandi þessari brú, og ég vildi vita, hvort n., - ef hún ekki sér sér fært að gera till. um smíði hennar nú -, hvort hún þá teldi ekki, að ekki þyrfti að líða á löngu þar til framlag fengist til þessarar brúargerðar. Ég þykist vita, að fyrst fjvn. hefur ekki tekið till. um þessa brúarsmíði upp í sínar till., þá telji hún sér ekki fært að mæla með henni að svo stöddu, en ég vildi gjarnan fá að vita, hvort hv. fjvn. telur ekki, að hægt verði að veita fé til þessarar brúargerðar nú á næstunni. Ég flyt hér ásamt nokkrum öðrum þm. brtt. á þskj. 517, XX, um byrjunarframlag til bændaskóla Suðurlands. Eins og kunnugt er, viljum við takast á hendur að koma upp nýjum bændaskóla sunnanlands, því að það lætur nærri, að ekki nema helmingur þeirra, sem um búnaðarmenntun sækja, komist á þá búnaðarskóla, sem fyrir eru. Ég vona því, að Alþ. sjái sér fært að fara að sinna þessum málum, því að ég álít, að menntun bændastéttar landsins sé það þýðingarmikið atriði, að Alþ. eigi ekki að láta undir höfuð leggjast að sinna því sem skyldi. Bændastéttin er það þýðingarmikil fyrir þjóðfélagið og störf hennar svo mikilvæg og vandasöm, að það er ekki viturlegt af hálfu hins opinbera að greiða ekki fyrir því, að þessi stétt geti orðið vel menntuð, svo að hún verði sínum miklu vandastörfum vel vaxin, og það því fremur, þar sem margt virðist benda til þess, að bændastéttin verði fáliðuð við störf sín í framtíðinni. Mun ég svo ekki fjölyrða um þetta atriði frekar, því að ég veit, að meðflm. mínir munu gera það nánar. Þá er ég meðflm. að brtt. á sama þskj., sem fjallar um áhaldakaup og úrkomumælingar á hálendi Íslands og vatnsmælingar í fallvötnum. Ég veit einnig, að aðalflm. mun gera grein fyrir þessu og sýna fram á nauðsyn þessa máls, svo að ég ætla ekki að fara fleiri orðum um það. Einnig er ég meðflm. að brtt. á sama þskj., sem fjallar um lítilfjörlegan styrk til handa Jóni Gestssyni, spunavélasmið í Villingaholti, í viðurkenningarskyni í eitt skipti fyrir öll. Mér þykir vel til fallið, að Alþ. sýni honum viðurkenningu, því að hann hefur mikið dagsverk að baki sér, og er starf hans þýðingarmikið í þágu þjóðarinnar. Loks er á sama þskj. brtt. XLVIII, sem ég flyt ásamt tveim öðrum þm. Kveður hún á um, að greiða eigi eigendum. gistihússins á Stokkseyri í eitt skipti fyrir öll 24 þús. kr. stofnkostnaðarstyrk. Eins og ég hef vikið að áður, hefur nú um nokkurt skeið verið haldið uppi fólksflutningum milli Stokkseyrar og Vestmannaeyja, og tóku því nokkrir menn sig til á Stokkseyri og reistu þar myndarlegt gistihús, en kostnaður við þetta varð meiri en þeir gerðu ráð fyrir. Þarna er alveg nauðsynlegt, að sé gott gistihús, því að þarna ber menn að garði allan sólarhringinn, og koma þeir oft kaldir og hraktir, og er því þýðingarmikið, að þar séu góð húsakynni. Það er mikil óvissa um þessi ferðalög, bæði hvenær menn koma og hvenær menn komast þaðan, t. d. ef vont veður skellur á, svo að þetta veldur því, að rekstur gistihússins er nokkuð óviss og verður miklu kostnaðarsamari, og má benda á það, að lítið er upp að hafa á veturna. Einnig vildi ég geta þess, að tekjur þeirra manna, sem réðust í þetta, verða mun minni en þær þyrftu að vera, vegna þess að byggt var á svo dýrum tímum. Ég vænti því þess, að Alþ. sjái sér fært að veita þeim þennan lítilfjörlega styrk, því að það var af mikilli nauðsyn gert, að þessum ferðalögum var komið á, og því þurfti að koma þarna upp gistihúsi. Menn þeir, sem í þetta réðust, gerðu það af miklum myndarskap, og mér finnst því, að það færi mjög vel á því, að Alþ. virði þessa viðleitni þeirra og orku og komi til móts við þá með því að veita þeim þennan styrk, svo að þeir geti haldið áfram starfi sínu. Á þskj. 546, X hef ég gerzt meðflm. ásamt hv. 2. þm. Árn. og hv. þm. Vestm., sem er þar aðalflm. Fjallar þetta um heimild til að greiða fyrir fólksflutningaferðum milli Stokkseyrar og Vestmannaeyja, þar sem stj. hefur heimild til þess að hjálpa til að útvega fararkost, ef á því stæði að fá góðan bát. Ég veit, að aðalflm. till. mun gera frekari grein fyrir þessu, svo að ég ætla ekki að fjölyrða um þetta. Eins og ég gat um áður, er óhjákvæmilegt að hafa þarna góðan bát í förum, en tekjur af slíkum ferðum eru ekki svo miklar, að hægt sé að búast við því, að menn geti staðið straum af kostnaðinum án þess að fá nokkur hlunnindi, og er því nauðsynlegt að hlaupa undir bagga með þeim mönnum, sem taka þetta að sér. Ég ætla svo ekki að fjölyrða um þetta frekar, en vona, að Alþ. taki þessari till. vel og meti þá nauðsyn, sem er til þess, að hún er fram borin.



Herra forseti. Ég vil taka það fram, að ég er hv. 1. þm. Árn. mjög þakklátur fyrir það, sem hann hefur lagt til málanna hér við þessar umr., eins og reyndar oft fyrr. Hann mæltist til, að þeim, sem hlut eiga að máli, verði veittur stuðningur og fólksflutningar milli Vestmannaeyja og meginlandsins verði gerðir eins viðunandi og hægt er. En þessir fólksflutningar hafa lagzt í þann farveg á síðustu tímum, að Stokkseyri er nú endastöð sjóleiðarinnar milli Vestmannaeyja og lands. Þessi hv. þm. minntist á tvær till., sem þeir þm. Árn. og ég sem þm. Vestm. stöndum að, og má segja, að báðar þær till. séu fluttar í þágu allra landsmanna, þó að okkur beri mest skylda til að benda á nauðsyn þeirra. Það er sannast að segja, að gistimöguleikar á Stokkseyri voru komnir í hið mesta óefni fyrir fólk víðs vegar að, sem átti leið til Vestmannaeyja og varð að bíða á Stokkseyri, og eins fyrir það fólk, sem kom frá Eyjum og ætlaði lengra. Menn geta ímyndað sér, hversu gistimöguleikar hafa verið erfiðir á Stokkseyri, þegar stórkostlegir fólksflutningar leggjast allt í einu á þetta sjávarþorp, sem ekki var við slíku búið, því að á Stokkseyri var engin opin greiðasala. Hins vegar var þar margt gott fólk fyrir, eins og alltaf hefur orðið raun á, þegar ferðamenn hafa átt þar leið um, bæði frá Eyjum og annars staðar að, en þessi ferðamannastraumur varð samt ofurefli fyrir þorpsbúa, svo að um tíma áttu ferðalangar sér einskis annars úrkosta en að sitja og bíða milli bátsferða. Þá réðust nokkrir dugnaðarmenn í það að greiða fram úr þessum vanda, eins og hv. 1. þm. Árn. lýsti svo prýðilega, að ég þarf þar ekki miklu við að bæta. Þeir leystu þetta svo vel af hendi, að sá, sem kemur nú til Stokkseyrar, á þess kost að komast strax í notalegt og hlýtt gistihús, sem hefur herbergi til reiðu með góðu rúmi, ef þarf, og hefur á boðstólum allan venjulegan hversdagsmat, sem menn þurfa á að halda. Þessi breyting frá því, sem áður var, er svo stórkostleg, að maður þarf að hafa reynt hvort tveggja til þess að verða hennar var. Stórhugur þessara manna hefur verið svo með afbrigðum, að ég býst við, að þeir hafi kannske reist sér hurðarás um öxl, með því að kostnaður hefur orðið of mikill eins og hv. 1. þm. Árn. hefur lýst, og um vetrartímann, þegar ferðir falla niður með öllu, er afkoman auðvitað mjög rýr, þegar svo stórt gistihús á í hlut. Ég vona því, eins og þm. sá, er um þetta talaði, að till. okkar um að veita þessum mönnum lítils háttar byggingarstyrk í eitt skipti fyrir öll fái byr hér á Alþ. Hv. 1. þm. Árn. minntist einnig á brtt. þá, er við flytjum við 22. gr., þar sem um er að ræða heimild til þess, að stj. hafi einhver afskipti af því, að viðunandi skip fáist til að annast þessar fólksflutningaferðir. Hér er um brýna nauðsyn að ræða, og þar sem fordæmi eru fyrir því, að Alþ. hefur heimilað stj. að styðja þess háttar fyrirtæki, vona ég, að þessi heimild fáist veitt. Svo er mál með vexti, að það er ákaflega vandfundinn fararkostur í þessar ferðir, sem fullnægjandi er, því að hann verður að sigla 36 sjómílur í hvaða veðri sem er fullur af fólki, en má ekki vera dýpri en það, að hann fljóti alltaf inn á Stokkseyri á flóði, jafnvel þó að smástreymt sé. Eins og þm. öllum mun vera kunnugt um, er innsiglingin inn á Stokkseyri mjög vandfarin. Að undanförnu hefur verið notaður fiskibátur í þessar ferðir, sem að vísu er góður, en þó nokkuð lítill, en nú hefur honum verið ráðstafað annað, og er því nokkuð óvíst um, hvað við tekur. Nú er þó verið að leita fyrir sér um bát, og fer það fram í samráði við Skipaútgerð ríkisins, og eins hefur þessum ferðum alltaf nokkuð verið haldið uppi í samráði við forstjóra Skipaútgerðar ríkisins. Fáist þessi bátur, er nauðsynlegt að innrétta hann dálítið öðruvísi en bát, sem fer daglega í róður, til þess að hann fullnægi þeim skilyrðum, sem hér er þörf á. En þar sem kostnaður er mjög mikill á þessum tímum við að breyta skipum, þá er sennilegt, að þetta reynist erfitt í framkvæmdinni, nema einhver styrkur verði til þess veittur samkvæmt mati forstjóra Skipaútgerðar ríkisins og þess ráðh., sem með þessi mál fer. Málið liggur því þannig við, að ef þess verður ekki kostur að fá slíkan bát keyptan eða leigðan, en hér í þessari till. er mest miðað við það, að fenginn verði bátur til kaups, þá getur vel farið svo, að þessar ferðir falli niður, því að þeim verður ekki haldið uppi nema á góðum og traustum bát. Þarf þessi bátur hvort tveggja í senn að vera nægilega stór til þess að flytja 60 manns og má ekki vera dýpri en svo, að Stokkseyrarinnsiglingin nægi honum í venjulegu hásævi. Ef þessum skilyrðum er ekki fullnægt, getur það leitt til hinna mestu vandræða, og það eru fullkomin vandræði, eins og stundum hefur komið fyrir, að skip hlaðið fólki, sem er búið að fara alla leið frá Vestmannaeyjum, verði að leggja frá Stokkseyri, eftir að það er búið að bíða þar, einmitt vegna þess, hvernig innsiglingunni þar er háttað. Þetta er mikið volk, sérstaklega fyrir þá, sem sjóveikir eru, svo að ég nú ekki tali um kvenfólk og börn. Það er því von okkar flm., að Alþ. vilji stuðla að því að fá þessar ferðir í gott lag og að þær verði framkvæmdar á þann hátt, sem öruggast er undir þeim kringumstæðum, sem fyrir hendi eru. Auðvitað er aldrei hægt að sigla fyrir öll sker, en það eru viss skilyrði, sem verður að krefjast. Samvinna milli Stokkseyvinga og Vestmannaeyinga í þessum efnum hefur verið með ágætum, og vil ég því við þetta tækifæri láta þess getið, að frá sjónarmiði okkar Vestmannaeyinga hefur framkoma Stokkseyringa í einu og öllu gagnvart þessum flutningum og því fólki, sem þarna fer um, verið hin prýðilegasta frá byrjun. Ég vil svo víkja fáum orðum að öðrum till. hér, sem ég er meðflm. að og hv. 1. þm. Árn. hefur vikið að, en við eigum svo oft samleið um ýmis áhugamál. Hvað snertir till. um byrjunarframlag til bændaskóla sunnanlands, þá verð ég að viðurkenna, að ég kann svo illa um þau mál að kveða, en vil þó stuðla að því og leggja mitt liðsinni til þess, að sá skóli komist á. Því að mín skoðun er sú, að menntun bænda, eins og annarra stétta þjóðfélagsins, sé lífsskilyrði fyrir þjóð vora. Á þskj. 517, XXX flyt ég till. ásamt nokkrum öðrum þm. viðvíkjandi Páli Ísólfssyni tónskáldi. Eins og kunnugt er, er honum ætluð dálítil fjárupphæð í fjárl., að ég held 2 þús. kr. grunnlaun, fyrir það að annast ýmis störf, þar á meðal að kenna prestum að tóna o. fl. Það eru margir, sem líta svo á, að slíkir hæfileikamenn eins og Páll Ísólfsson hefur sýnt að hann er, séu þjóðinni mjög mikils virði og meira virði en svo, að kröftum þeirra megi slíta út á hverju sem er, og sérstaklega á því, sem menn með minni hæfileika geta annazt. Páll Ísólfsson er ákaflega vel þekktur um land allt og vel kynntur, ekki sízt fyrir hin fögru tónverk sín og afskipti í söngmenntun þjóðarinnar gegnum útvarpið. Ég er þó sízt til þess hæfur að lýsa því með réttum orðum, hvaða þýðingu slíkur maður hefur raunverulega fyrir þessa þjóð, en hitt vildi ég mega láta uppi sem mitt álit, að ég tel hann mikils góðs maklegan og að það eigi því að sjá honum fyrir góðum launum án þess að binda hann við sérstök skyldustörf, sem hægt er að fela öðrum mönnum með minni hæfileika, eins og ég sagði áður. Ég veit að vísu, að það er nauðsynlegt að þroska tónhæfileika presta, en nú höfum við fengið sérstakan söngmálastjóra fyrir kirkjuna, og ég treysti honum vel til þess að sjá þeirri menntun borgið, þó að Páli Ísólfssyni sé hlíft við að þurfa að snúast í því og ýmsu öðru. Þarf ég svo ekki að fjölyrða frekar um þessa till. eða hina, sem er í sambandi við hana, en vil vekja athygli hv. þm. á því, að fyrri till. er um heldur lág grunnlaun til Páls Ísólfssonar með aukauppbót og verðlagsuppbót, en verði hún felld, þá er till. hér frá sömu mönnum um að láta þann lið, sem nú er í fjárl. til viðkomandi manns, algerlega falla niður, af því að hann óskar ekki eftir því að njóta góðs af þeim lið með þeim skilyrðum, sem honum fylgja. Ég held, að ekki sé rétt af mér að reyna meira á þolinmæði hv. þm., þar sem nú er áliðið dags, og mun því láta máli mínu lokið að sinni.

Frsm. Nd.-nefndar (Jón Sigurðsson): Þetta frv. hefur hrakizt milli deilda, en ekki náðst samkomulag um það. Ed. hefur enn sett þá brtt. fram, að í þessum l. skuli ákveðið svo, að gera skuli ráðstafanir til að tryggja það, sem hún nefnir „eðlilegan verðmun“ á tegundum og gæðaflokkum kjötsins í útsölu. Landbn. Nd. hefur litið svo á, að ákvæði um verðlag eigi ekki heima í þessu frv. Þess vegna teljum við réttara, að þetta sé ekki þar, en eðlilegra, að flutt verði brtt. við l. um verðlag á kjöti. Við leggjum því til, að niðurlagsgr. falli burt, og leggjum fram skrifl. brtt. um það.



Ég hygg það geti ekki orkað tvímælis, að sú breyt., sem hér er um að ræða, snerti aukaatriði málsins. Það mat, sem hér á að fara fram, getur samkv. eðli málsins ekki haft mikla þýðingu. Hins vegar er gengið fram hjá aðalatriðinu, sem sé, að kjöt sé metið og grandgæfilega skoðað, rétt áður en sala fer fram, - því að þótt kjöt sé flokkað á sláturstöðum úti á landi, - ef ekki fer fram rækileg skoðun á því, rétt áður en sala á sér stað, þá er ljóst, að það mat, sem gert var úti á landi, hefur tiltölulega litla þýðingu, því að kjöt getur verið orðið skemmt, þegar til sölu kemur. Þess vegna taldi ég og sumir aðrir í Ed., að fyrst verið væri að breyta l., þá væri bezt að snúa sér að þeirri hlið málsins, þar sem ágallar hafa komið í ljós, þar sem bæði heilbrigðisfulltrúar og aðrir hafa borið um það, að það, sem upphaflega var góð vara, hefur stundum verið orðin slæm vara, þegar til sölu hefur komið. Ég benti á þetta í Ed. og beindi því til hæstv. ríkisstj., hvort ekki gæti komið til greina að láta gera breyt. á kjötmatsl. samkvæmt þessu. Henni þótti það ekki fært, en taldi eðlilegast, að slíkt væri gert að till. kjötmatsmanna. Hér er þó ekki um svo stórt atriði að ræða, að þurfi að standa á móti, þótt það snerti ekki það, sem mestu varðar. En úr því að þessi breyt. er samkv. till. kjötmatsmanna, þá mátti krefjast þess, að hún hefði einhverja raunverulega þýðingu, en ekki eins og mjólkurmatið, sem kemur ekki fram í verðbreyt., hvorki til neytenda né framleiðenda. Og fyrst mat er á kjöti á innlendum markaði, þá ber að varast þau víti, sem vart hefur orðið í sambandi við mjólkina. Þess vegna er það, að sá hv. þm., sem er einna bezt að sér í mjólkurmálum, - flytur um þau mörg erindi o. s. frv., - hv. 2. þm. N.-M., bar fram í Nd. till. um, að ákvæði tilsvarandi þessu væru sett inn í frv., og það er ljóst, að þegar jafnfróður maður og bændum jafnóumdeilanlega velviljaður ber fram slíkar till., þá er ekki hægt að gruna hann um ofsóknir eða ósanngirni í þeirra garð eins og e. t. v. okkur. En hvað um það. Meiri hl. Ed. leizt svo sem brýna nauðsyn bæri til að fallazt á till. hv. 2. þm. N.-M., annars væri hér um þýðingarlausa löggjöf að ræða. Við viljum sem sagt fallast á, að þetta mat verði tekið upp, en því aðeins, að það verði að gagni og komi fram í verðlagi vörunnar. Á meðan kjötmatið var miðað við útlendan markað, þá gátu Íslendingar engu ráðið um verðlagið, en þegar fara á að lögbjóða mat fyrir innlendan markað og innlendar stofnanir ákveða verðið, þá er óhjákvæmilegt, að tekið sé fram í l., að þetta skuli hafa áhrif á verðlagið. Það væri villandi og sýndi það, að Alþ. vildi ekki, að tekið væri tillit til þess, ef brtt. á þennan hátt væru hvað eftir annað felldar. Þá væri því líkast, að hér væri verið að blekkja menn til þess að láta þá halda, að nú væri betur tryggð meðferð kjöts en áður hefur verið. Þess vegna vona ég, að meiri hl. manna í sameinuðu þingi verði ásáttir um það að láta ákvæðið halda sér. Hv. 2. þm. Skagf. vill halda því fram, að þetta eigi ekki heima í þessum l., en það er á misskilningi byggt vegna þess, að þó að það ætti ekki heima í þessum l., á meðan einungis var um útlendan markað að ræða, þá á það heima í þessum l. nú. En aðalatriðið er það, að komin eru ný í og aðrar kringumstæður, og það er óeðlilegt að standa á móti því, að þetta ákvæði komist í l.

Frsm. Nd.-nefndar (Jón Sigurðsson) : Ég vil aðeins taka það fram út af ummælum hv. 6. þm. Reykv., að mér þykir dálítið undarlegt, hvernig hann tók til orða. Hann sagðist geta fallizt á, að þetta mál væri tekið upp, og það er þó viðurkennt af öllum, að það er stór breyt., því að í rauninni er það þannig, að ekkert mat hefur farið fram. Nú er ekkert mat á kjöti, sem selt er á innlendum markaði, en með þessari löggjöf er ákveðið, að það skuli fara fram mat á þessu kjöti, eins og kjötið hefði verið flutt til útlanda. Ég skil ekki, hverjum væri hagur að slíku mati, ef ekki neytendum. Þess vegna er það skrítið að segja það, að menn geti rétt fallizt á það. Það er a. m. k. svo fyrir mér, að hér sé um mikið hagsmunamál að ræða, þegar matið er komið á, eins og það er ákveðið gagnvart okkur, sem framleiðum til útflutnings. Og það ætti ekki síður að hafa mikla þýðingu fyrir allan neytendahópinn í landinu og alveg jafnt fyrir því, þó að þessi ákvæði verði ekki sett inn sem nánari ákvæði. Sami hv. þm. var að tala um till. hv. 2. þm. N-M., en hann er að sjálfsögðu fær um að gera grein fyrir sinni till. En ég vil benda hv. 6. þm. Reykv. á það, að í till. hv. 2. þm. N.-M. felist allt annað, því að hann barðist fyrir því, að það væri gerður verðmunur til framleiðenda eftir því, í hvaða vöruflokk kjötið færi, þegar það væri lagt inn. Það er nú svo með okkur, sem búum í fjarlægð frá aðalneytendamarkaðnum, að við þykjumst ekki þurfa að gera slíkar ráðstafanir, vegna þess að það hefur verið gert hjá okkur, við fáum útborgað eftir vöruflokkum, eftir því, hvað við framleiðum gott kjöt eða lélegt kjöt, og það skiptir okkur miklu máli að við fáum kjötið vel borgað. Reynslan er sú hjá okkur, að það hefur ekki þurft að setja um þetta sérstakar reglur, því að þetta hefur komið af sjálfu sér. Ég er líka sannfærður um, að þegar matið er komið á, þá muni það koma af sjálfu sér, að gerður verði eðlilegur greinarmunur á því, hvort menn fá gott eða lélegt kjöt, þegar þeir kaupa það. Þess vegna er þýðingarlaust að vera að setja þetta inn í l., og ég held fast við það, að þetta eigi þar alls ekki heima.

Bjarni Benediktsson Hv. 2. þm. Skagf. þótti það kynlegt, að ég hefði fallizt á, að mat færi fram. En ég vil halda því fram að mín skoðun sé eðlileg, vegna þess að mat á þessu stigi er að vissu leyti blekkjandi gagnvart neytendum. Ef það á að tryggja, að neytendur fái góða vöru, verður að tryggja það, að fram færi rækileg skoðun eða mat á kjötinu, áður en sala á sér stað, og það er alveg blekkjandi gagnvart neytendum, ef það á að halda því fram, að skoðun á kjötinu, sem hefur farið fram löngu áður, sé trygging fyrir því, að þeir fái góða vöru. Ég skal játa, að þetta mál er ekki einfalt til úrlausnar, og þess vegna hefði verið eðlilegt, eins og lagt var til í Ed., að þetta mál væri heldur athugað af ríkisstj., áður en það var lagt fram. En mín afstaða markast af því, að sú skoðun, sem hér fer fram á kjötinu, er ófullnægjandi til þess að tryggja það, að neytendur fái sæmilega vöru. En hins vegar játa ég, að það er nokkuð til í því, að það sé nauðsynlegt að skoða kjötið, um leið og það kemur frá framleiðendum. Því orðaði ég það svo, að ég gæti fallizt á þetta. En þetta er ekki fullnægjandi og beinlínis blekkjandi og til þess að halda frá vöruvöndun, ef ekki á jafnframt að tryggja það, að þetta komi fram í verði kjötsins. Ef það hefur ekki vakað annað fyrir hv. þm. N.-M. en það, sem hv. 2. þm. Skagf. sagði, þá er því einnig náð með okkar till., vegna þess, að ef gerður er verðmunur til neytenda, hlýtur einnig að koma fram verðmunur til framleiðenda. Ég skal ekki fjölyrða um þetta frekar. Mér skilst, að skriflega hafi ekki annað komið fram en það, að þetta færi betur í öðrum l., og tel ég það svo veigalitla mótbáru, að ég vil skora á hv. alþm. að skeyta ekki um þá mótbáru.