Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég tek þar til sem frá var horfið í gær, þegar umr. um þetta mál var frestað. Þar var komið mínu máli, að ég taldi mig hafa sýnt fram á það, að stærsta vandamál frystiiðnaðarins og það vandamálið, sem enn er að mestu leyti óleyst, er skorturinn á hráefni, skortur á fiski til vinnslu. Ég sýndi fram á, að það hefði á undanförnum árum gætt furðulegs og stórháskalegs tómlætis um endurnýjun togara- og bátaflotans. Ég sýndi fram á, að rekstrargrundvöllur fiskibáta væri nú svo bágborinn, að enginn trygging væri fyrir því, að þeir væru gerðir út eða allur þorri þeirra yrði gerður út, ekki einu sinni á hávertíðinni. En það er fleira en þetta, sem veldur hráefnisskorti hraðfrystihúsa. Það er fleira en þessar staðreyndir, sem ég rakti nokkuð ýtarlega í máli mínu í gær, svo alvarlegar sem þær þó eru og svo mikil áhrif sem þær vitanlega hafa. Jafnframt því sem þeim skipum, sem leggja fisk á land til vinnslu, stórfækkar, þá á sér stað eða hefur átt sér stað önnur þróun, sem einnig er mjög uggvænleg fyrir hraðfrystiiðnaðinn. Litlar verkunarstöðvar, ýmsar smáfiskverkunarstöðvar hafa risið upp tugum saman, oft til þess að verka fisk af einum báti eða tveim. Nú er jafnvel svo komið, að finnast munu þeir útgerðarstaðir þar sem fiskverkunarstöðvar, stórar og smáar, allt frá fullkomnum og afkastamiklum hraðfrystihúsum til lítilla og ófullkominna söltunarskúra, - þessar fiskverkunarstöðvar eru sums staðar orðnar jafnmargar eða jafnvel fleiri en bátarnir, sem gerðir eru út til þorskveiða frá þessum stöðum. Stjórnarvöld og lánastofnanir hafa ekki aðeins horft aðgerðalaus á þessa þróun, sem verið hefur að gerast núna undanfarin ár og missiri, heldur hafa þessir aðilar beinlínis stuðlað að því, að þetta gerðist. Þeir hafa stuðlað að því, bæði beint og óbeint, og það er ekki fyrr en nú seint og um síðir, eftir að allt er komið í öngþveiti í þessu efni, að farið er af hálfu stjórnarvalda að ræða um nauðsynina á því að koma einhverri skipan, koma einhverju sæmilegu skipulagi á þessa hluti. Þetta er óneitanlega mjög seint, sem ráðamenn vakna upp í sambandi við þróun þessara mála, og hömluleysið, afskiptaleysið, skipulagsleysið á þessu sviði hefur þegar kostað þjóðina mikið fé og það hefur valdið hraðfrystiiðnaðinum verulegu tjóni. Nú má segja að vísu, að betra sé seint en aldrei, ef ráðandi aðilar ætla nú í alvöru að fara að gefa þessum málum gaum. En það er ljóst, að þessi mikla fjölgun lítilla fiskvinnslustöðva hefur þegar reynzt hraðfrystiiðnaðinum mjög þung í skauti. Fyrir bragðið standa mörg hinna stóru og vel búnu hraðfrystihúsa nú auð eða því sem næst auð, og þegar svo er komið, má nærri geta, hver útkoman á rekstri þeirra verður. Tvennt er það, sem ég held að eigi mestan þátt í því, að þróunin hefur orðið á þessa leið, - þessi þróun, sem ég hef nú lýst stuttlega og ég er ekki í neinum vafa um að er mjög óhagkvæm séð frá þjóðhagslegu sjónarmiði, enda þótt hún kunni í bili að vera hagstæð fyrir einstaka útgerðarmenn. En það, sem veldur þessari þróun, er annars vegar hið óeðlilega lága, ég vil segja heimskulega lága verð, sem hér hefur verið undanfarin ár á fiski upp úr sjó. Ráðamenn hafa með fullu atfylgi frystihúsaeigenda verið að rembast við það að halda hráefnisverðinu á fiskinum sem allra lægstu og með þeim afleiðingum, sem áður greinir, að sjómenn hafa borið óeðlilega lítið frá borði, og útgerðarmenn hafa reynt að bæta sér upp þetta óeðlilega lága hráefnisverð með því að koma sér upp með einhverju móti aðstöðu til þess að verka sinn fisk sjálfir. En hér kemur einnig til hið algera skipulagsleysi í fjárfestingarmálum. Hér kemur hið marglofaða frelsi, sem er venjulega kallað því fallega nafni af stjórnarherrunum. Bankar og lánastofnanir virðast ekki hafa látið sig það miklu skipta á undanförnum árum, hvort í því var nokkur vitglóra frá þjóðhagslegu sjónarmiði að lána til aukinnar fjárfestingar, t.d. í sambandi við fiskverkunarstöðvar á þessum staðnum eða hinum. Það er jafnvel enn í dag verið að reisa nýjar fiskverkunarstöðvar rétt svo að segja við hliðina á stórum og ágætlega búnum hraðfrystihúsum, sem hafa hreinlega orðið að loka vegna hráefnaskorts. Þessi þróun, sem ég hef nú lýst stuttlega, hefur verið að gerast á undanförnum veltiárum, án þess að stjórnarvöld hreyfðu svo að segja hönd né fót. En nú er loks að því komið, að augu ráðamanna virðast vera farin að opnast fyrir því, að hér er vissulega vandi á ferðum. Þess gætir í sambandi við það frv., sem hér liggur fyrir. Þar koma fram ýmsar bollaleggingar um nauðsyn skipulagsbreytingar, nauðsyn skipulagningar í sambandi við fiskiðnaðinn, og ekki skal ég mæla á móti því, að þar er vissulega breyttra vinnubragða þörf. Þar er vissulega þörf skipulagningar, og hefði verið nauðsynlegt, eins og ég tel mig hafa sýnt fram á, að móta þar skynsamlega heildarstefnu, áður en allt var komið í öngþveiti, allt var að komast í þrot. Nú tala margir um það, og það örlar á því í grg. fyrir þessu frv., að nú verði að fara að fækka frystihúsum, jafnvel stórfækka þeim, en stækka þau, sem eftir verða, og auka hagræðingu í sambandi við rekstur þeirra. Að vissu marki kann að vera réttmætt að stefna að þessu, en ekki nema að vissu marki, og á það vii ég leggja áherzlu, að úr því sem komið er gæti sú villan orðið jafnvel verri hinni fyrri að knýja fram á skömmum tíma mjög róttækar breytingar í þessu efni. Það er engan veginn alls staðar, sem hægt er að koma við stórrekstri í þessari atvinnugrein. Hitt er tvímælalaust brýnasta verkefnið, eins og ég leitaðist við að sýna fram á í gær, að auka hráefnisöflunina, að byggja upp skipaflotann og koma honum á rekstrarhæfan grundvöll. Þetta er frumskilyrði þess, að fiskiðnaður okkar geti orðið sá undirstöðuatvinnuvegur, geti verið það framvegis og orðið það á ný, - sá undirstöðuatvinnuvegur, sem hann hefur vissulega verið og hefur í rauninni öll skilyrði til að verða á komandi tímum, ef rétt er á málunum haldið. Hinu er svo ekki ástæða til að gleyma, þegar rætt er um skipulagsleysið í sambandi við uppbyggingu fiskiðnaðarins, þegar rætt er um óhóflega fjárfestingu, sem þar hefur átt sér stað á sumum sviðum undanfarin ár, að miklu víðar þyrfti að taka til hendi, ef við ætlum nú á annað borð að fara að byggja dálítið meira en verið hefur um sinn á skynsamlegri áætlunargerð, en ekki á skipulagsleysi, sem svo leiðir af sér í flestum tilfellum óþarfa fjársóun og stundum algert bruðl. Ég skal í sambandi við þessi efni halda mér við sjávarútveginn og þann rekstur, sem hefur bein áhrif á afkomu hans. Ég skal ekki fara út fyrir þann ramma í þetta skipti, þó að freistandi væri að nefna skipulagsleysið í mörgum öðrum atvinnugreinum, og ég ætla að láta nægja að benda á þrjú dæmi af mörgum. Hér á landi starfar fyrirtæki, sem heitir Kassagerð Reykjavíkur. Þetta er stórt fyrirtæki á íslenzkan mælikvarða. Það er búið ágætum húsa- og vélakosti, það er vel skipulagt, og það er að allra dómi vel rekið fyrirtæki. Afkastageta þess er slík, að það leikur sér að því að framleiða nægar umbúðir undir allan hraðfrystan fisk, sem hér er framleiddur og sennilegt er að verði framleiddur hér á næstu árum. Þetta fyrirtæki hefur verið samkeppnisfært við erlendar kassaverksmiðjur bæði um verð og gæði, það hygg ég, að sé ómótmælanlegt. Þá hættu, sem kynni að stafa af einokunaraðstöðu þess fyrirtækis, sem þannig væri eitt um hituna hér á landi, að því er varðar þessa framleiðslu, þá hættu má hæglega fjarlægja og gera að engu með því að flytja inn umbúðir, ef eða þegar nauðsyn kynni að bera til, þegar fyrirtækið framleiddi ekki samkeppnishæfa vöru bæði um verð og gæði. En nú er það öllum hv. alþm. kunnugt, að fyrirtæki hraðfrystihúsanna, fyrirtæki þessara ágætu húsa, sem segja og segja það vafalaust réttilega, að þar sé tæplega um nokkurn rekstrargrundvöll að ræða eins og er, fyrirtæki þeirra, Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, er nú í óða önn að koma sér hér upp nýrri kassagerð, nýju tugmilljóna fyrirtæki, þó að það sé margsannað og liggi fyrir, að hér er lafhægt að framleiða með þeim véla- og húsakosti, sem fyrir er í landinu, allar þær umbúðir, sem nokkur markaður er fyrir hér á landi. Afleiðingin hlýtur svo að verða tvöföld fjárfesting miðað við það, sem. þörf er á, miðað við það, sem þjóðhagslegt vit er í, auk þess sem allt eins líklegt verður að teljast, að annað tveggja gerist: hér verði þá innan skamms rekin tvö fyrirtæki, sem framleiða hina sömu hluti, og hvorugt fái almennilega þrifizt, ellegar þá hitt, að þessi fyrirtæki bindast samtökum sín á milli, samtökum um nógu háa álagningu, til þess að bæði geti hagnazt og þá verður útkoman vitanlega þessi, tvöföld fjárfesting, hækkað verð á umbúðum, þjóðfélagslegt tap á þessu öllu saman. En er það ekki einmitt þetta, sem hefur gerzt á öðru sviði, - sviði, sem er sjávarútveginum engan veginn óviðkomandi? Ég á þar við innflutning, dreifingu og sölu á olíum, þrefalt kerfi, þrjú olíufélög, sem keppast við að fjárfesta hóflaust og skipulagslaust, en þegar svo kemur til verðlagningar og til ýmissar - ég vil segja margvíslegrar takmörkunar á þjónustu við þá, sem kaupa olíur, virðist vera sami rassinn undir þessum fyrirtækjum öllum, þá er þetta einn harðvítugur einokunarhringur. Og loks er það tryggingastarfsemin. Þar er svipaða sögu að segja, og ég held, að það megi furðu gegna, ef ekki er hægt að koma tryggingamálunum betur og haganlegar fyrir en gert er nú í dag til ávinnings fyrir sjávarútveginn og landsmenn alla. Ég hef nefnt þessi þrjú dæmi. Dæmið um umbúðaframleiðslu, um olíuverzlun og tryggingastarfsemi, rétt til þess að minna á, að svo framarlega sem ætlunin er að fara að hverfa frá þeirri happa- og glappaaðferð skipulagslausrar fjárfestingar, sem ríkt hefur hér á undanförnum árum, er að mörgu að hyggja og nokkuð víða ástæða til að bera niður. Skipulagsleysið í fiskiðnaðinum er eitt af mörgu, sem kippa ætti ögn í lag, en það er hvergi nærri það eina, sem máli skiptir, ekki einu sinni þó að aðeins sé litið til sjávarútvegsins, hvað þá heldur annarra greina. Þær ráðstafanir, sem ætlunin er að gera með því frv., sem hér er til umr., til að koma í veg fyrir algera stöðvun í sjávarútvegi og fiskiðnaði hrökkva því miður helzt til skammt og koma að takmörkuðum notum. Þar er um að ræða hrein bráðabirgðaúrræði, en enga frambúðarlausn þess vanda, sem okkur er hér vissulega á höndum. Við Alþb.-menn munum að sjálfsögðu taka það til athugunar, hvort þessar ráðstafanir mega teljast óhjákvæmilegar í bili, úr því sem komið er, til að forða útveginum frá algeru hruni. Við munum einnig við frekari meðferð málsins taka afstöðu til þeirra fjáröflunarleiða, sem lagt er til að fara skv. þessu frv. Þar er enn beitt sömu aðferðum og þessi hæstv. ríkisstj. hefur verið nokkuð gjörn á að grípa til, að skera niður verklegar framkvæmdir hjá ríki og bæjum. Ég fæ raunar ekki séð, hvernig það verður réttlætt, á meðan öll fjárfesting einkaaðila er algerlega frjáls, algerlega skefjalaus. Það er ömurlegt og í rauninni gegnir það mikilli furðu, að þannig skuli að sjávarútvegi og fiskiðnaði búið í dag eins og raun ber vitni og hér hefur allýtarlega verið rakið. Maður heyrir jafnvel nú þessa dagana Pétur og Pál, menn, sem til að mynda eru að fást við verzlun eða þjónustustörf, tala um sjávarútveginn eða a.m.k. þann hluta hans, sem hér hefur verið til umr., eins og hvern annan annars eða þriðja flokks atvinnuveg, eins og einhvern ómaga á þjóðarbúinu, sem lifi vesældarlífi á ríkisframfæri, og það væri jafnvel í samræmi við þessar raddir, að fram kæmu kröfur um það að leggja þennan vandræðaatvinnuveg að meira eða minna leyti niður. Þannig er sem sagt búið að þjarma að þessum atvinnurekstri, þannig er hann leikinn í okkar íslenzka verðbólgu- og viðreisnarþjóðfélagi. Það ætti þó tæplega að þurfa að segja neinum hugsandi manni, að sjávarútvegur hefur á mörgum undanförnum áratugum verið þróttmesti og gjöfulasti atvinnuvegur okkar. Það er hann, sem hefur að verulegu leyti staðið undir þeim efnahagslegu framförum og þeim bættu lífskjörum, sem hér hafa orðið, og þrátt fyrir öll áföll gegnir sjávarútvegurinn þessu hlutverki enn í dag og mun gera á komandi tímum, ef sæmilega verður á málunum haldið. En bresti þessi burðarás, bresti sjávarútvegurinn, er vá fyrir dyrum. Þá er hætt við, að efnahagskerfi okkar hrynji eins og spilaborg. Víst er það ánægjulegt að geta flutt inn bifreiðar fyrir þús. millj. á einu ári, eins og gert var s.l. ár, og óneitanlega er enginn kotungsbragur á því að kaupa sjónvarpstæki á einu ári fyrir 200–300 millj. Og þannig mætti halda áfram að telja ýmis þau gæði og lífsþægindi, sem margir hafa getað veitt sér nú að undanförnu. Það er út af fyrir sig ágætt. En það er hætt við, að fljótt segi til sín í breyttum og versnandi lífskjörum, ef varanlegur samdráttur verður í sjávarútveginum. Við hljótum að gera okkur það ljóst verðum að gera það, á hverju velmegunin byggist. Við verðum að kosta kapps um að treysta þann atvinnurekstur, sem undir henni stendur. Þetta hefur því miður verið vanrækt. Með skipulegum og samstilltum þjóðfélagslegum aðgerðum ber því að tryggja, að sjávarútvegurinn geti leyst af hendi það mjög svo mikilvæga hlutverk, sem enginn annar íslenzkur atvinnurekstur er fær um að taka að sér í náinni framtíð í neitt svipuðum mæli eins og sjávarútvegur. Ég vil svo leggja áherzlu á þessi atriði að lokum: Við Alþb -menn lýsum þeirri sök á hendur núverandi stjórnarfl. og stjórnarstefnu, að eftir eitthvert mesta góðæri, sem yfir þjóðina hefur komið, skuli mikilvægar greinar höfuðatvinnuvegar okkar, sjávarútvegsins, vera eins á vegi staddar og þær eru í dag. Við lýsum þeirri sök á hendur stjórnarstefnunni, að um leið og yfirbygging þjóðfélagsins hefur stöðugt verið að hækka og tútna út, skuli undirstöðurnar vera að brotna niður og fúna. Eigi okkur Íslendingum að lánast að forða frá hruni, verður að taka upp gagngera nýja stefnu að því er varðar undirstöðuatvinnuvegi þjóðarinnar og þá alveg sérstaklega sjávarútveginn. Við þurfum að hagnýta fjármagn okkar stórum betur en nú er gert í þágu framleiðslunnar, og við megum ekki hika við að skipuleggja hlutina. Með skipulegu átaki verðum við að endurnýja fiskiskipaflotann, við verðum að tryggja honum og fiskiðnaðinum viðhlítandi rekstraraðstöðu, svo að þessar atvinnugreinar geti haldið hér uppi góðum og batnandi lífskjörum. Þetta er hægt, það er vissulega hægt, ef fullur vilji og skilningur er fyrir hendi, skilningur á því, að hér er það undirstaðan, hér er grunnurinn, sem afkoma okkar byggist að mjög verulegu leyti á. Markviss framleiðslustefna verður því að taka við, eftir að hin svokallaða viðreisn, happa- og glappastefnan, hefur gengið sér svo rækilega til húðar sem raun ber vitni. Þetta frv. markar því miður enga stefnubreytingu. Það er einungis lítil bót á gamalt og slitið fat. Meðan ekki er um það að ræða að losna með öllu við aflóa viðreisnarflíkur, er bótin trúlega skárri en ekki neitt.



Herra forseti. Ég skal reyna að forðast að gefa tilefni til frekari umr. um þetta mál en þegar er orðið í gær og í dag og tel, að fátt nýtt hafi komið fram í þessum umr. nú hér í hv. þd. umfram það, sem kom fram í umr. í sama máli í Sþ. nú fyrir skömmu, og flest það sama tínt upp aftur og þar var gert. Ég verð þó að segja, að hefði ríkisstj. verið opin fyrir því, sem ég tel, að hún sé, að þessir hv. stjórnarandstæðingar gerðu grein fyrir till. sínum, sem miðuðu í aðra átt en þær till., sem í frv. felast, hefði verið eðlilegt og sjálfsagt að taka til þeirra tillit. Nú virðist svo af framsöguræðum þeirra beggja flokka, að þeirra till. í meginefni málsins fari nokkuð í sitt hvora átt. Annar telur, eins og ég held ég hafi rétt eftir hv. 6. þm. Sunnl., hann telur það mjög varhugaverða leið, svo að ekki sé meira sagt, að ríkisstj. geri nú till. um það, að fækka verði einhverjum frystihúsum. Hann sagði að vísu síðar í sinni ræðu, að hann vildi sjá útfærslu þessara till. nánar, þegar fram í sækti, og skyldi þess vegna ekki mótmæla því á þessu stigi málsins, en taldi mörg og mikil vandkvæði á því, að þetta yrði gert. Báðum aðilum bar þó saman um, að fiskverð í landinu sé allt of lágt, bæði til sjómanna og útgerðarmanna. Skyldi nú ekki sá hinn mikli fjöldi frystihúsa með svo mjög litla nýtingu sem raun ber vitni um, að fjöldi frystihúsa hefur, hafa nokkur áhrif á fiskverð í landinu? Ég hygg, að það fari ekki á milli mála, að hin mjög svo lélega nýting fjöldamargra frystihúsa í landinu hefur þarna hin mikilvægustu og örlagaríkustu áhrif á fiskverðið, þ.e.a.s. þegar verið er að reikna út fiskverðið á hverju hausti, er tekið - eða hefur verið gert um mörg undanfarin ár - meðaltal af rekstrarafkomu hinna einstöku frystihúsa og fiskverð ákveðið samkv. því. Það hefur ekki verið gert í þessum umr. hér nú, en oft áður vitnað til þess, hve fiskverð Norðmanna á hinum ýmsu fisktegundum væri mun hærra en hér. Þeir hafa haft á því mjög strangt eftirlit, að frystihús yrði ekki sett niður á þessum eða hinum staðnum, nema það hefði afkastagetu yfir ákveðnu lágmarki, auk þess sem þeir styrkja og styðja með opinberum aðgerðum, eins og er lagt til í þessu frv. nú, mjög mikið fiskvinnslustöðvarnar til að greiða hærra fiskverð. Þetta hef ég frá fyrstu hendi frá sjútvmrh. Norðmanna, sem ég átti allýtarlegar viðræður við um þessi atriði á s.l. hausti. Þetta er ákaflega flókið kerfi hjá Norðmönnum og jafnvel svo, að ríkisstyrkurinn er meiri til fiskverðsins á ákveðnum stöðum í landinu, þar sem við atvinnuleysi er að etja og kannske ekki tilefni til að skýra frá því í einstökum atriðum hér, en ríkisstyrkir Norðmanna til fiskvinnslustöðva og útgerðar í landinu eru geysilega miklir, svo að skiptir mörgum hundruðum millj. norskra króna. Það sama erum við raunar að gera hér með þeim styrkjum, sem hér er farið fram á. Og þessir styrkir Norðmanna hafa á undanförnum árum verið mismunandi eftir því, hvernig fiskafurðir þeirra hafa selzt á erlendum mörkuðum, rétt eins og það, að við eigum nú við að etja ákveðna erfiðleika vegna lækkandi fiskverðs á okkar aðalmörkuðum, í Bandaríkjunum og Sovétríkjunum. Enginn skyldi fagna því meira en ég, og ég vil ekki væna hv. þdm., þótt í stjórnarandstöðu séu nú, um það, að þeir mundu ekki fagna því eins og ég og aðrir, sem eru í stjórnarflokkunum nú, ef þetta breyttist á yfirstandandi ári. Það skyldi enginn fagna því meira og innilegar en ég, hafandi það starf, sem ég nú hef á hendi, ef fiskverð tæki að hækka á ný, og ýmsar fregnir bera þess vott, að um algjörlega óeðlilegt ástand sé á þessum mörkuðum að ræða, og við skulum vona, að svo sé og fljótlega greiðist úr þessu, þannig að sá vandi verði ekki eins erfiður og við blasir nú. Þetta vildi ég segja um ræður þessara hv. þm. beggja almennt, og í öðru lagi vil ég minna á örfá atriði, sem þeir gátu um í sínum ræðum. Hv. 6. þm. Sunnl. talaði um, m.a. til að draga úr útgerðarkostnaði, að lækka útflutningsgjöldin. Hvað eru útflutningsgjöldin í dag? Hvert renna þessi gjöld? Þau renna til útgerðarinnar sjálfrar, þannig að það yrði af útgerðinni dregið og yrði þá að færast yfir á ríkissjóð. ef þessi gjöld yrðu lækkuð. Hvað þm. sagði hér í gær - og ég kallaði fram í hans ræðu - sem dæmi um það, að rn. hefði ekki sinnt till. vélbátaútgerðarnefndar, þá nefndi hann eitt atriði af mörgum, sem er ekki þörf á að rifja upp hér. Því var svarað í umr. um fsp. í hliðstæðu málí í Sþ. fyrir örskömmum tíma, að rn. hefði ekkert gert varðandi það að bæta mönnum það tjón, sem þeir hefðu orðið fyrir, vegna þess að síldveiði hér sunnan- og suðvestanlands hefði að mestu fallið niður, og taldi, að rn. hefði algjörlega vanrækt þessa till. vélbátaútgerðarnefndar. Það er rangt, eins og ég kallaði fram í í gær. Fiskifélaginu hefur verið falið að gera till. um, með hvaða hætti bezt verði fyrir þessu séð og bezt að því staðið, og L.Í.Ú. hefur verið beðið einnig um till. um sama efni. Fyrr en till. þessar liggja fyrir, vita menn ekki, hvað dæmið er stórt eða hve miklar fjárhæðir yrði hér um að ræða, og verður að meta það, þegar þeirri rannsókn er lokið. Þetta vildi ég að kæmi fram. Að öðru leyti, til að lengja ekki umr. hér, vísa ég til þess svars, sem ég gaf í Sþ. varðandi það, hvað rn. hefði gert til þess að leysa úr till. vélbátaútgerðarn., og er óþarft að rekja það aftur hér. Það var minnzt á það af hv. 5. þm. Reykn., að bátagjaldeyriskerfinu á sínum tíma hefði verið mjög hallmælt og það talið innleiða hvers konar spillingu, sem hann taldi að hefði nú sízt minnkað og jafnvel ætti að auka hana með þessu frv., sem hér lægi fyrir. Ég held, að ég fari ekki með rangt mál, og ég skal þá taka þá fullyrðingu mína aftur, ef hún reynist röng, en mig minnir, að sú ágæta og margnefnda vinstri stjórn hafi afnumið þetta bátagjaldeyriskerfi, áður en hún lét af völdum, og tekið upp annað kerfi til styrktar útgerðinni með sínum síðustu till. um bjargráð, áður en hún lét af störfum, þannig að jafnvel henni sjálfri var ljóst, að það kerfi var ekki nógu haldgott til að tryggja, að útgerð yrði hér áfram rekin. Þá hefur einnig almennt verið talað um það, bæði með ljósum og óljósum fullyrðingum hv. beggja stjórnarandstæðinga, að þessi vandamál útgerðarinnar nú væru algjörlega óvenjuleg, og nánast látið í það skína, að íslenzk útgerð hefði aldrei átt við slíka erfiðleika að etja eins og hún hefur átt við nú. Ég er sjálfur fæddur og uppalinn við sjó og hef átt lífsafkomu mína lengst af ævinni undir því komna, hvernig þar hefur gengið til, og það þýðir þess vegna ekki að segja mér slíkar fullyrðingar sem þessar. Ég hef oft orðið ásjáandi þess, bæði á síðari árum og unglingsárum, að sveiflukenndir hlutir hafa átt sér stað í íslenzka sjávarútveginum. Og þessum hv. þm. er alveg eins fullkunnugt um það og mér, þó að kunningsskapur þeirra af þessum hlutum kunni að vera æðimisjafn áður, að sá atvinnuvegur í landinu, sem á allt undir því komið, hvernig verðlag á erlendum mörkuðum sveiflast til frá ári til árs, hann hlýtur að taka á sig mikla áhættu, hlýtur að taka á sig þá áhættu að geta orðið fyrir þungum áföllum af og til. Og það sama er að ske hér eins og oft hefur skeð áður. Ég minnist þess í ráðherratíð flokksmanna þessara ágætu stjórnarandstæðinga, að til stöðvana kom í íslenzkum sjávarútvegi út af sams konar erfiðleikum og nú er við að etja, þannig að það er bæði villandi og rangt að reyna að draga upp þá mynd, að nú sé í fyrsta skipti eða nánast í eina skiptið í sögu íslenzkrar útgerðar eða fiskvinnslu í landinu við einhverja erfiðleika að etja. Ég skal taka undir það með þeim hv. þm. báðum, að íslenzkur sjávarútvegur hlýtur að verða enn um ókomin ár burðarás íslenzks atvinnulífs og erfiðleikum hans verður þjóðin að mæta öll vegna þess, hve mikill grundvallaratvinnuvegur hann er, og leysa hans tímabundna vanda á hverjum tíma, eftir því sem kostur er á og viðunandi getur talizt að þeirra dómi, sem þar stýra málum.



Herra forseti. Hæstv. sjútvmrh. lofaði því í upphafi ræðu sinnar að haga orðum sínum þannig að gefa ekki tilefni til þess að lengja þessar umr. mjög mikið, og hann stóð við það á þann hátt, að ég hefði ekki séð ástæðu til þess að kveðja mér hljóðs að nýju, ef ekki hefði það komið til, að hæstv. ráðh. fór rangt með eitt veigamikið atriði úr ræðu minni í gær, sem ég sé mig knúinn til að leiðrétta. Hæstv. sjútvmrh. taldi, að ég hefði sagt það í gær, að þær hugmyndir, sem uppi væru í þessu frv. um það að gera veigamiklar skipulagsbreytingar á hraðfrystiiðnaðinum, væru varhugaverðar. Þetta orð mun ég ekki hafa notað um það, heldur þvert á móti mun ég hafa harmað það, að hæstv. sjútvmrh. og hæstv. ríkisstj. skyldu ekki fyrr beita sér fyrir skipulagi í þessum efnum, meðan á uppbyggingu stóð, heldur en að grípa nú til skipulags um að loka og rífa niður. Hitt er svo annað mál, að ég benti á, að margvíslegir erfiðleikar hljóta að verða á framkvæmd þessarar hugmyndar, og ég gerði það ekki sízt til þess að vekja athygli á því grundvallaratriði þessa máls, sem ég tel vera, sem er hráefnisöflunin, erfiðleikarnir í sambandi við hráefnisöflunina, hve tímabundin hún er, hve staðbundin hún er. Það er á því sviði, sem lagfæringar er fyrst og fremst þörf til þess að bæta úr hráefnisskorti þessa iðnaðar. En úr því að ég er hér kominn í ræðustólinn til þess að gera þessa leiðréttingu, sem ég nú hef gert, þykir mér rétt að drepa á örfá atriði til áréttingar því, sem áður hefur komið fram. Þegar hæstv. sjútvmrh. ræddi um lágt fiskverð, þá taldi hann, að hin slæma nýting frystihúsanna væri einmitt ein ástæðan, veigamesta ástæðan til þess, hvað fiskverðið þarf að vera lágt. Hér er auðvitað snúið við orsök og afleiðingum. Ef fiskverðið í landinu væri eðlilegt, þá væri hráefnisöflunin eðlilegri, uppbygging bátanna, viðhald og endurnýjun togaraflotans með eðlilegri hætti en verið hefur. Það er þýðingarmikið að gera sér grein fyrir, hvað eru orsakir og hvað eru afleiðingar í þessum efnum. Og taldi ég, að ég hefði vikið að því í ræðu minni hér í gær, og raunar gerði hv. 5. þm. Reykn. það mjög rækilega hér áðan, ef það skyldi hafa farið fram hjá mönnum, að ég hafi einnig gert það í gær. Ég gerði í ræðu minni í gær grein fyrir margvíslegum till., sem ég taldi að þyrfti að framkvæma til úrbóta fyrir sjávarútveginn, og rakti þær í mörgum töluliðum. Aðeins eitt atriði af því gerði hæstv. sjútvmrh. hér að umtalsefni og það var, að ég hefði lagt til, að útflutningsgjöld yrðu lækkuð, og þóttist hann strax sýna fram á óheilindi í þeirri till. með því að vekja athygli á, að það færi allt til útgerðarinnar aftur. Ég vil í því sambandi vekja athygli á tvennu: Annars vegar því, að tryggingar útgerðarinnar verður að gera hagkvæmari en þær hafa verið um skeið. Og það var raunar ein af þeim till., sem ég gerði í ræðu minni hér í gær. Enn fremur álít ég, að það sé óeðlileg leið til þess að afla atvinnuvegum lánsfjár, og hef oft gert grein fyrir því í ýmsu sambandi, að skattleggja þá sjálfa. Ég tel því enga mótsögn vera í því að leggja til að lækka útflutningsgjöldin, vegna þess að þau renna að verulegu leyti til hluta, sem þarf ekki að leggja svo mikið fé í með þeim hætti, sem þar er gert. Mig langar aðeins að nefna eitt atriði enn, vegna þess að mér þótti það ákaflega leitt í ræðu minni í gær, þá greip hæstv. sjútvmrh. fram í fyrir mér og sagði mig fara með rangt mál, þegar ég hafði sagt, að ekkert raunhæft hefði verið gert í sambandi við till. til stuðnings minni bátum, sem hefðu aflað sér dýrs síldveiðiútbúnaðar, sem þeir gætu ekki notað. Ráðh. greip fram í, sagði, að það væri rangt, og ég hlýt að harma það, ef það hendir að hafa hæstv. ráðh. fyrir rangri sök. Hans hlutur er ekki of stór í þessum málum, eins og sakir standa. Þegar svo hæstv. ráðh. kemur í ræðustólinn og fer að gera grein fyrir því, hvað hann hefur gert í þessu máli, þá kemur í ljós að hann hefur beðið Fiskifélag Íslands og L.Í.Ú. um tillögur, en þær tillögur eru ekki komnar. Þegar þannig stendur á, tel ég, að það sé ekki hægt að segja, að það sé rangt, sem ég hélt fram, að ekkert raunhæft hefði verið gert í þessum málum.



Herra forseti. Það var aðeins út af síðasta atriði í ræðu hv. þm. og svo einu atriði, sem hann spurði mig sérstaklega um í gær, sem mér láðist að svara hér áðan, sem ég skal reyna að gera örlitla grein fyrir nú. Ég tel, að rn. hafi gert það eitt í þessu máli, sem var rétt. Það, sem vélbátaútgerðarnefnd fór fram á í sambandi við þessi umræddu veiðarfæri, var, að komið yrði til móts með einhverjum hætti við það tjón, sem útgerðarmenn þessara báta hefðu af þessum völdum orðið fyrir. Til þess að vita, hvað þetta tjón er, þarf að afla upplýsinga um það. Þær upplýsingar lágu ekki fyrir í nál., þannig að það, sem gert hefur verið, var það eina, sem löglegt var að gera á þessu stigi málsins. Annað atriði, sem mér -  Hv. þm. spurði mig sérstaklega um í gær og vildi, að ég tæki hér enn einu sinni fram, þó að ég telji, að hann hafi tvisvar sinnum verið áheyrandi að því áður, að ég hafi fært fyrir því ákveðin rök, hvort bátaflotinn í landinu bæri uppi útflutningsgjaldasjóð, bæri uppi svo og svo mikil útgjöld hans vegna. Frá þessu skýrði ég í ræðu, sem birt var í öllum dagblöðum bæjarins, held ég, og mjög ýtarlega í flokksblaði hv. 6. þm. Sunnl. Það skal viðurkennt, að á fundi L.Í.Ú. í haust varð niðurstaða þeirra aðila, sem gerst til þekkja, sú, að vélbátarnir undir 120 tn. og togaraflotinn leggja þessum sjóði minna til en þeir fá úr honum. Vélbátarnir yfir 120 tn. bera sem sagt uppi sjóðinn að öðru leyti. Þetta liggur í hlutarins eðli, þegar horft er til veiðiskiptingarinnar á hinum ýmsu veiðitegundum undanfarin ár. Það er síldveiðiflotinn okkar, það er stærri hluti vélbátaflotans, sem leggur þessu kerfi meira til en hann fær úr því, en hinir aðilarnir, vélbátarnir undir 120 tn., og togaraflotinn þiggja meira þaðan, þannig að í þessu tilfelli er ekki hægt að tala um vélbátaflotann í heild, hann skiptist þarna í tvo flokka, svo sem aflaskýrslur bera með sér undanfarin ár um skiptingu hinna ýmsu veiðitegunda. Þetta ætla ég að vona, að skýri nokkuð það atriði, sem spurt var sérstaklega um.



Herra forseti. Frv. þetta fjallar um veitingu ríkisborgararéttar til handa 49 einstaklingum með 17 mismunandi þjóðerni, þ.e.a.s. sem fæddir eru í 17 mismunandi löndum: frá Þýzkalandi 13, Danmörku 8, Íslandi 6, Færeyjum 5, Finnlandi 3, Bandaríkjunum 2 og Lýbíu 2. Auk þess 1 frá hverju eftirtalinna landa: Kenýa, Rússlandi, Indlandi, Póllandi, Skotlandi, Palestínu, Noregi, Spáni, Tékkóslóvakíu og Egyptalandi. Frv. er komið frá Nd., og var meðferð þess þar á sama veg og tíðkazt hefur undanfarið, þannig að fulltrúi frá allshn. þessarar hv. d. sat á fundum með nm. úr allshn. Nd., meðan skilríki og gögn umsækjenda voru rannsökuð. Allshn. þessarar deildar hefur síðan fjallað um frv. og leggur til, að það verði samþykkt með einni breytingu, þannig að einum einstaklingi fæddum í Noregi verði bætt við í stafrófsröð, eins og fram kemur í nál. allshn. Þessi umsókn barst ekki fyrr en eftir að Nd. hafði afgreitt frv. 2. gr. frv. kveður svo á, að þeir, sem heita erlendum nöfnum, skuli þó ekki öðlast ríkisborgararétt, fyrr en þeir hafa fengið íslenzk nöfn skv. lögum um mannanöfn. Samsvarandi ákvæði hefur verið í lögum um veitingu ríkisborgararéttar um margra ára skeið. Ég hef jafnan verið andvígur þessu ákvæði, eins og það er, en hef þó ekki flutt um það brtt., þar sem ég hygg, að það sé ekki tímabært sökum þess, hve margir hv. þm. munu vera því fylgjandi. Ég vona þó, að ekki liði mjög mörg ár, þar til þingvilji verði fyrir því að breyta þessu, t.d. á þá leið, að þeir, sem öðlast íslenzkan ríkisborgararétt, megi halda nöfnum sínum, en ófædd börn þeirra skuli bera íslenzk nöfn.



Herra forseti. Að undanförnu hafa komið fram raddir um það, og raunar till. hér á hinu háa Alþ., að æskilegt væri að gera breyt. á l. um Lífeyrissjóð opinberra starfsmanna í þá átt að tryggja betur hagsmuni þeirra manna, sem hafa verið um alllangt árabil í þjónustu ríkisins, en hafa látið af störfum. Eins og hv. þdm. er kunnugt, þá hafa verið teknar upp verðtryggingar á Lífeyrissjóði opinberra starfsmanna á þann hátt, að nú eru eftirlaunin miðuð við þau laun, sem gildandi eru fyrir viðkomandi starf, þegar eftirlaunaréttur mannsins tekur gildi. Mismunurinn á rétti manns, sem er í störfum hjá ríkinu allt þar til hann hefur fullnað sitt starfsæviskeið, og hins, sem lætur af störfum alllöngu áður en til þess kemur, er því auðsjáanlega sá, að sá, sem hefur látið af starfi sínu áður, myndi ekki njóta þessarar verðtryggingar. Hér er vitanlega um mikið hagsmunamál að ræða fyrir lífeyrisþegana, en hins vegar verður um leið að gera sér grein fyrir því, að hér er um svo mikilvæg réttindi að ræða, að það verður að setja við því allstrangar skorður, að þetta gildi ekki nema í þeim tilfellum, þar sem um augljóst réttlætismál er að ræða. Nú er það almenn regla, að menn hafa heimild til þess að flytja réttindi sín á milli lífeyrissjóða. Annars vegar geta það verið lífeyrissjóðir, sem eru óverðtryggðir, og hins vegar verðtryggðir, og það er augljóst, að ekki er hægt að ganga svo langt að láta slíkar reglur gilda um réttindi þessara manna. Með hliðsjón af þessum rökum öllum og þar sem, eins og ég sagði, það hafa komið fram óskir um það oftar en einu sinni hér á hinu háa Alþ., að þetta mál yrði tekið til athugunar, hefur ríkisstjórnin látið undirbúa frv. til breyt. á l. um Lífeyrissjóð barnakennara og frv. til l. um sams konar breyt. á l. um Lífeyrissjóð opinberra starfsmanna. Þar er veitt heimild til þess að maður, sem hefur verið í ríkisþjónustu í 15 ár eða lengur, skuli njóta þessarar verðtryggingar að fullu, taka eftirlaun og önnur hliðstæð laun miðað við það, sem þau eru þegar lífeyrisgreiðslurnar byrja, enda þótt hann hafi alllöngu áður látið af störfum í þágu ríkisins. Eins og hv. þdm. sjá, þá eru hér sem sagt þau takmörk sett, annars vegar að það skuli vera 15 ár, sem maðurinn hafi verið sjóðfélagi samfellt, og hins vegar, að þetta gildi eingöngu um þá, sem hafa verið svo lengi samfellt í þjónustu ríkisins, þannig að flutningur úr öðrum sjóðum gildir ekki að þessu leyti. Ég vænti þess, að hv. þdm. geti fallizt á, að hér hafi verið farið eðlilegt bil beggja í þessu efni, og það er ótvírætt, að þessi frv. lagfæra mjög verulega hagsmuni þeirra manna, sem hafa verið um alllangt árabil í þjónustu ríkisins. Ég leyfi mér, herra forseti, að leggja til, að frv. þessu verði að þessari umr. lokinni, vísað til hv. fjhn.



Herra forseti. Frv. þetta er samkynja frv. um breytingar á l. um Lífeyrissjóð barnakennara og gefur því ekki tilefni til neinnar sérstakrar framsögu. Ég legg til, að frv. verði, að lokinni þessari umr., vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Frv. þetta, sem hér liggur fyrir, er í rauninni fylgifrv. með frv. til I. um afnám heimildar til einkasölu á viðtækjum, sem nýlega hefur verið afgreitt héðan úr hv. d. Þegar viðtækjaeinkasalan hefur verið lögð niður, þá hlýtur auðvitað um leið að falla niður það einkasölugjald, sem krafizt hefur verið af hljóðvarps- og sjónvarpstækjum, þannig að ef hið opinbera á ekki að missa verulega í tekjum vegna þeirrar ráðstöfunar, þá verður að afla þeirra tekna með öðru móti, og er þá auðvitað eðlilegt, að hækkaður verði tollur á þessum tækjum. Sú leið er líka valin skv. frv. því, sem nú liggur fyrir, að hækka tollinn úr 80% í 100%. Af tolltæknilegum ástæðum mun það varla framkvæmanlegt að hafa mismunandi toll á sjónvarpstækjum og hljóðvarpstækjum, þannig að til þess að tekjuöflunin verði sem næst því, sem verið hefur, þá hefur þessi leið verið valin, sem mundi þýða það, að útvarpstæki koma til með að lækka nokkuð í verði, eða um 8%, en sjónvarpstæki hins vegar hækka um því sem næst 6%. Fsp. kom fram um það í n., hvort þessi breyt. væri líkleg til þess að hafa nokkur áhrif á vísitölu framfærslukostnaðar og þá á hvern veg. Ég ræddi þetta mál því við hagstofustjóra, sem tjáði mér, að miðað við núv. vísitölugrundvöll mundi þetta engin áhrif hafa, blátt áfram af því, að hvorki útvarpstæki né sjónvarpstæki eru í honum. Varðandi nýjan vísitölugrundvöll, sem nú er unnið að, tjáði hagstofustjóri mér, að ekki væri að vísu hægt að segja um það með nákvæmni, hvaða áhrif þetta kynni að hafa á hann, þar sem ekki væri fullkomlega frá þessum grundvelli gengið. Hins vegar fullyrti hann, að þó að vísu væri gert ráð fyrir því, að bæði sjónvarpstæki og útvarpstæki væru þar með, þá hlytu áhrifin að verða mjög óveruleg og ekki unnt að segja um það, á hvern veg þau yrðu. Hvað snertir afstöðu n. til þessa frv. þá er hún eðlilega í samræmi við þá afstöðu, sem tekin var til frv. um afnám viðtækjaeinkasölunnar, þar sem þetta frv. er aðeins í rauninni fylgifrv. með því, þannig að við 6, sem stöndum að meiri hl. nál. á þskj. 285, mætum með samþykkt frv., þó þannig, að einstakir nm. hafa áskilið sér rétt til þess að flytja brtt. eða fylgja þeim. Einn nm., hv. 4. þm. Norðurl. e., hefur hins vegar skilað séráliti og vísar í því til afstöðu flokks síns til frv. um afnám viðtækjaverzlunarinnar og mælir þar af leiðandi ekki með því, að þetta frv. verði samþ.



Herra forseti. Eins og fram hefur komið þá er þetta frv. fylgifrv. og bein afleiðing af því, að hv. d. hefur frv. til l. um afnám heimildar um einkasölu á viðtækjum til umr. Við umr. um það mál í d. gerði fulltrúi Alþb. í viðkomandi n., hv. 5. þm. Reykn., mjög rækilega grein fyrir afstöðu okkar til þess og flutti till. um, að þetta mál allt yrði athugað betur, áður en horfið yrði að því ráði að leggja þessa ríkisstofnun niður. Eins og hv. frsm. meiri hl. sagði, þá er hér um sama málið að ræða. Hér er aðeins um hluta málsins að ræða, beina afleiðingu af því, sem áður hefur verið gert, og ég tel því við hæfi, að sá meiri hl., sem samþ. hið fyrra frv., taki einnig á sínar herðar ábyrgð á þeim ráðstöfunum, sem af því leiða. Hins vegar vil ég segja það, að að hinu frv. samþ., þá tel ég þessar ráðstafanir eftir atvikum ekki óeðlilegar og mun þess vegna ekki beita mér gegn frv., en ég mun ekki heldur ljá því atkv. mitt.



Herra forseti. Frv. þetta er komið frá Nd., en eins og hv. þm. er kunnugt um, þá hefur verið rætt um það á undanförnum þingum, bæði af einstökum þm. og einnig þingnefndum, að það væri tímabært, að endurskoðun yrði gerð á ýmsum atriðum í lögum nr. 5 frá 18. maí 1920 um bann gegn botnvörpuveiðum. Sérstaklega kom það fram á þinginu 1964–1965 í áliti sjútvn., en þar segir, með leyfi hæstv. forseta, að það sé sameiginlegt álit n., að lög nr. 5 frá 18. maí 1920 um bann gegn botnvörpuveiðum þurfi í heild endurskoðunar við. Og enn fremur telur n., að við þá endurskoðun þurfi að taka tillit til þeirra atriða, sem frv. fjallar um, og er þá átt við frv. Lúðvíks Jósefssonar, sem nál. var um, þótt ágreiningur sé hins vegar innan n. um einstakar brtt., sem frv. hefur inni að halda. Þá var þessu máli vísað til ríkisstj., og síðan var málið tekið til athugunar og undirbúið í dómsmrn. Það er aðalefni frv. að hækka viðurlög við brotum fyrir botnvörpuveiðar í landhelginni. Það er að vísu svo, að sektirnar hafa áður verið og eru ákvarðaðar í gullkrónum, en það hafa ýmsar breytingar átt sér stað, veiðisvæðin hafa stækkað mjög og veiðiskipin einnig, svo að það hefur þótt ástæða til, eins og lagt er til í frv., að hækka hin almennu sektarákvæði. Svo er annað atriði, sem mjög hefur verið til umræðu, en það er sá vandi, sem skapazt hefur, þegar ekki hafa verið tök á að koma fram refsiábyrgð gegn skipstjóra, þótt málsástæður geri viðurlög eðlileg. Og ákvæðin um það eru í 2. gr., en þar segir, að það sé einnig heimilt að gera upptækt skipið sjálft eða andvirði þess að hluta og upptöku megi einnig beita, þótt ekki hafi verið höfðað refsimál út af broti og þótt refsimáli verði ekki komið fram, og máli til upptöku megi þá beina gegn eigendum skipsins, umboðsmönnum þeirra eða umráðamönnum þess. Eins og hv. þm. sjá, þá er sjálfsagt óhætt að fullyrða, að til slíks mundi aldrei koma nema í sambandi við erlenda skipstjóra, sem af einhverjum sérstökum ástæðum næðist ekki til. Ég tel svo ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þetta. Ég vil leyfa mér að vænta þess, að frv. fái góða afgreiðslu í þessari hv. d. og það verði nokkur styrkur að því fyrir vörzlu og friðun landhelginnar og leyfi mér svo að leggja til, að málinu verði að þessari umr. lokinni vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.



Herra forseti. Frv. þetta um að löggilda verzlunarstað í Egilsstaðakauptúni í Suður-Múlasýslu er flutt af öllum þm. Austf., sem sæti eiga í Nd. Það hefur farið, ágreiningslaust í gegnum Nd. Allshn. þessarar hv. d. hefur athugað frv. og ekki fundið neitt athugavert við það og mælir með samþykkt þess, eins og nál. á þskj. 284 ber með sér.