Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fjármálaráðherra (JÞ): Þetta frv. er borið fram af stjórninni og var að mestu leyti samhljóða frv. um sama efni, sem milliþinganefndin í bankamálum bar fram. Það er nú komið frá hv.Ed., og þykir mjer því ekki ástæða til að fjölyrða um það frekar að þessi sinni, en vona, að það fái að ganga til 2. umr., og geri þá að till. minni, að því verði að þessari umr. lokinni vísað til fjhn.

Flm. (Sigurjón Jónsson) Eins og getið er um í greinargerð þessa litla frv., þá er það borið fram samkv. ósk bæjarfógetans á Ísafirði. Ástæðan til þess að breyta lögunum frá 1883 er sú, að nú nýlega, þegar bæjarstjórn vildi setja reglugerð um slökkviliðið, vantaði ákvæði, sem heimilaði að sekta þá, sem brjóta í bág við hana. Hefir mjer nýlega borist brjef um þetta frá bæjarfógetanum, og fer hann fram á að gerðar sjeu breytingar á lögunum, og tel jeg mig hafa náð því með þessu frv. Sje jeg ekki ástæðu til að fjölyrða um það að sinni, en vænti þess, að það fái að ganga til 2. umr. Að vísu skal jeg geta þess, að það eru fáeinar orðabreytingar, sem jeg mun gera á því, og tala jeg um þær við hv. nefnd, sem jeg legg til að verði allshn. Þetta er lítið mál og snertir aðeins Ísafjörð.

Pjetur Þórðarson Jeg vil byrja með því að endurtaka það, sem jeg áður hefi sagt í heildardráttum um samhengið í brtt. mínum. Að vísu þykir mjer verra, að hæstv. atvrh. virðist ekki viðstaddur, eða svo nærri, að hann heyri mál mitt, því til hans þyrfti jeg að beina orðum mínum sjerstaklega, þótt þau vitanlega snerti ýmsa fleiri hv.þdm. Jeg hefi áður minst á þetta samhengi í brtt. mínum og bent á, að ef 1. brtt. verður samþykt, þá leiðir af sjálfu sjer, að samþykkja verður allar hinar. Sama er og að segja um það, ef 1. brtt. fellur, að þá tel jeg tilgangslaust að samþ. hinar og geta þær því skoðast að nokkru leyti sjálffallnar. Jeg verð að segja, að jeg hefi borið heldur mikið traust til háttv.þdm. um að athuga þetta samband, sem í brtt. liggur, með því að skjóta inn á milli þeirra smærri breytingum, sem gjarnan hefðu mátt missa sig. Enda býst jeg við, að það, sem mjer þykir máli skifta í heild hvað brtt. mínar snertir, hefði legið ljósar fyrir ýmsum hv.þm., ef aðalatriðin hefðu verið dregin saman, en þeim smærri slept. Því vitanlega eru smærri atriðin lítilsvirði hjá þeim stóru. Þessi atriði er að finna í l.brtt. minni á þskj. 127 undir stafliðunum b. og c., og þó aðallega í gríska b-liðnum, eða í gr. þeirri, sem jeg legg til, að verði 11. gr. Þessu næst er það 5. brtt. mín á sama þskj., frá c-lið að telja, ásamt öllum þeim breytingum, sem þar fara á eftir, svo að segja til enda. Þessar eru þá aðalbreytingar mínar á frv., sem mjer er áhugamál, að nái fram að ganga, og eins og jeg hefi margtekið fram, er samband þeirra svo náið, að þær verða allar að fylgjast að, svo að ef sú fyrsta fellur, eru hinar gagnslausar og sjálffallnar. Í þessu sambandi ætlaði jeg að minnast nokkru nánar á afstöðu mína til frv. gagnvart brtt. mínum, en þeim orðum liggur nánast við að beina til hæstv. atvrh. Nú er hann ekki við, svo að jeg kem þá ekki að þessu atriði að svo stöddu. Annars lít jeg svo á, að frv. sje þannig vaxið, að betra sje að gera það að lögum að viðbættum brtt. á þskj. 124 en una við það ástand, sem er, þó mjer hinsvegar blandist ekki hugur um, að betra mundi það verða, ef hv.þdm. sæju sjer færi að hverfa að því ráði að fylgja mínum brtt. Þess vegna hefi jeg ákveðið með sjálfum mjer, hvernig svo sem fer um mínar brtt., að greiða frv. atkv. til 3. umr., og jafnvel út úr hv. deild. En ánægður verð jeg ekki, þó frv. nái fram að ganga með breytingum nefndarinnar, sem jeg tel að mörgu leyti til bóta. Jeg álít, að markið náist betur með mínum brtt., og sú leið, sem jeg vil að farin sje í þessu efni, sje sanngjarnari og þó um leið auðveldari. En þá verða þær líka allar að fylgjast að, mínar brtt., til þess að ná því takmarki. Annars finst mjer ástæða til að útlista dálítið nánar skiftingu útsvara milli sveita. Því eins og því er komið fyrir í frv., þá tel jeg það stærsta galla þess og örðugast í framkvæmdinni, enda mun það reynast kostnaðarsamt, þungt í vöfum og langt frá því að geta komið sanngjarnlega niður. Ýmsir hv.þdm. hafa að vísu látið þetta í ljós, en hitt er mjer til efs, að þeir hafi komið auga á ósanngirnina í þessu máli. Jeg skal t. d. henda á, hvaða takmörk eru fyrir því um mann, sem stundar atvinnu utan heimilissveitar, að atvinnusveit geti fengið hluta í útsvari hans. Eftir frv. er það alt að 2000 kr., sem maðurinn verður að fá í kaup til þess að vera útsvarsskyldur í atvinnusveit, og þá getur hún (atvinnusveitin) fengið hlutdeild í útsvari þessa manns, alt að 2/3 þess, sem á hann er lagt, en annar maður, sem að öðru jöfnu fær í kaup 1999 kr., sleppur undan útsvarsskyldu í atvinnusveitinni, og sjá allir, að hjer er um ósanngirni að ræða, eins og jeg benti frekar á í gær og leiddi þá rök að því, að í heimilissveit þessara manna mundi verða lagt á báða jafnt, en heimilissveitin missir 2/3 hluta útsvars þess mannsins, sem aðeins bar 1 kr. meira úr býtum. Í þessu felst svo mikið misrjetti, sem allir sanngjarnir menn hljóta að koma auga á; því undarlegra finst mjer, ef hv.þdm. geta ekki greitt mínum brtt.atkv., því þær eru eingöngu bornar fram til þess að leiðrjetta þetta misrjetti. Setjum svo, að mínar brtt. næðu fram að ganga og frv. þannig breytt yrði að lögum, þá fær atvinnusveit útsvar aðeins af því kaupi, sem er umfram 2000 kr., og mundi þar af leiðandi engan hlut fá af útsvari þessara tveggja manna, sem jeg tók dæmið af. Mjer hefir verið bent á það, að eftir frv. og núverandi ástandi geti atvinnusveit lagt mestum því ótakmarkað á þann hluta atvinnuteknanna, sem er umfram 2000 kr., og það svo, að hún geti - ef t. d. um 3000 kr. kaup væri að ræða - jafnvel lagt eins hátt á þær 1000 kr., sem umfram eru, eins og alla upphæðina (3000) eða þá upphæð, sem frv. miðar við. En þá er ekki annað en setja skorður í þessu efni og gefa niðurjöfnunarnefndum fastar reglur til þess að fara eftir, fastar að því leyti, að ekki væri unt að leggja hærra hundraðsgjald á þessar 1000 kr. hjá utansveitarmanni en á innsveitismann, sem aðeins hefði 1000 kr. tekjur, að öðru jöfnu; og þær reglur þykist jeg hafa fullkomlega bent á með brtt. mínum. Vitanlega getur niðurjöfnunarnefnd, þrátt fyrir það, farið eftir sínu höfði um matið á tekjum og eignum manna í sinni sveit; sömuleiðis hefir hún fríar hendur um gjaldstigann, að hækka hann eða lækka eftir þörfum, en það, sem mest er um vert, eða vinst með mínum brtt., er það, að niðurjöfnunarnefnd getur ekki skotist hjá því að fara eftir sínum eigin fyrirfram ákveðnu reglum um matið og niðurjöfnun hundraðsgjalds, og kaup goldið í krónum verður aldrei hækkað í mati. Jeg vil fyrirbyggja það, að atvinnusveit geti lagt hærra hundraðsgjald á utansveitarmenn en þá, sem heimilisfastir eru í sveitinni. Jeg vil, að rjettlætið ráði og að fullkomin, jafnrjettis gæti í þessu efni sem öðru. Jeg hefi tekið það fram áður, og endurtek það nú, að jeg erhræddur um, að hv.þdm. hafi ekki gert sjer ljóst, hve stór rjettarbót sje fólgin í brtt. mínum. Dæmi jeg það eftir því. hvernig orð hafa fallið hjer í hv. deild. Þó ber jeg enn vað traust til þeirra, eftir að jeg hefi nú betur árjettað það, sem jeg hafði áður að segja til stuðnings máli mínu, að þeir athugi betur brtt. mínar, því hjá því getur ekki farið, að við nánari athugun skýrist það fyrir hv.þdm., að þær, sem mestu máli skifta, eru fyllilega á rökum bygðar. Annars hafði jeg ætlað mjer að ræða um brtt. mínar á víð og dreif í sambandi við það, sem hæstv. atvrh. hafði við þær að athuga í gær. En af því að hann er ekki viðstaddur, verður það að bíða, og get jeg þá látið máli mínu lokið um sinn.

Sigurjón Jónsson Það er aðallega vegna einnar brtt., brtt. á þskj. 125. frá háttv.þm. Borgf. (PO), að jeg tek til máls. Hv. flm. hefir mælt fyrir þessari brtt., og er hann að vísu einkar fær um að halda einn uppi svörum fyrir henni, en sakir þess, að tveir eða þrír hv.þdm. hafa andmælt þessari brtt., þótti mjer ekki fjarri sanni, að eitt hljóð heyrðist með henni, svo að sýnt yrði, að till. mætir ekki andúð allra hjer í hv. deild. Þessi brtt. fer fram á það, að felt sje niður það ákvæði 9. gr., að skifta skuli útsvari, „ef skip leggur upp afla sinn utan heimilissveitar útgerðarmanns eða eiganda að minsta kosti samtals 4 vikur af gjaldárinu.“ Sú skoðun hefir komið fram hjá a. m. k. tveim af hv.þdm., sem til máls hafa tekið, að þessi brtt, sje ósanngjörn, þar sem hún fari fram á það, að svifta kaupstaðina allríflegum tekjum. Það get jeg fúslega gengið inn á, að tekjur kaupstaðanna mundu minka nokkuð við þetta, þó að jeg vilji halda því fram, að þeir geti vel unnið það upp á annan hátt. En það virðist mjer ekki vera aðalatriðið, heldur hitt, hvort sanngjarnt sje, að kaupstaðirnir megi leggja útsvör á skip, þótt þau leggi þar upp afla sinn 4 vikur eða meira. Og það er þetta, sem jeg fæ ekki sjeð sanngirnina í. Í þessu sambandi væri það ekki úr vegi að hugleiða, til hvers kaupstaðirnir nota peninga þá sem þeir ná með útsvörunum. Stærsti liðurinn er víðasthvar fræðslumálin. Þá koma ýmsir aðrir liðir, ekki allsmáir: heilbrigðismál, gatnagerð, götulýsing, að ógleymdum fátækramálunum. Þá má geta um löggæslu, vatnsveitur og hafnarmál. Nú vil jeg aðeins skjóta því til hv.þdm., hverra af þessum gjöldum skipin njóti, þótt þau leggi þar upp afla sinn um takmarkaðan tíma. - Háttv. 2. þm. Eyf. (BS) mótmælti þessari brtt., sjerstaklega með tilliti til Siglufjarðar, sem vitanlega hefir haft miklar tekjur af því að leggja útsvör á aðkomuskip, sem þar hafa lagt upp afla sinn. En jeg fæ ekki komið auga á sanngirnina í því, að skip eigi að greiða útsvar, þótt þau leggi þar upp afla sinn í 4 vikur og selji (jeg kem að því síðar, ef þau láta verks aflann fyrir sig í landi). Því að hvorki þau nje útgerðarmenn þeirra njóta á nokkurn hátt þessara gjalda. Skipin borga í hvert skifti alt sem þau njóta. Þau eru aðeins eins og gestir, sem koma snögga ferð. - En láti skipin verka afla sinn í landi, þá nást útsvör af verkuninni, hvort sem þau verka afla sinn á eiginn reikning eða láta annan gera það fyrir sig. Jeg fæ ekki sjeð mikinn mun á því að leggja á skip, sem svona kemur með afla sinn, og því, ef lagt væri útsvar á bónda þar, sem hann leggur inn ullina eða ketið. Eða ef jeg á að taka annað dæmi, þá finst mjer þetta ekki ýkjafjarri því, ef lagt væri á millilandaskip þar, sem það leggur á land vörur. Hv. þm. A.-Sk. (ÞorlJ) gekk svo langt að hann hjelt því fram að aðkomubátar í Hornafirði mundu eyðileggja æðarvarpið. Það ætti þá aðallega að vera sakir þess að skipalægið væri svo nærri varpstöðvunum, og má vera, að þetta sje rjett. En um leið og Hornafjörður var löggiltur sem höfn, tóh hann auðvitað að sjer að leyfa þar frjálsar skipaferðir. Ætti ekki að orka tvímælis, að hann yrði að bera áhættuna af því sjálfur. Jeg lít svo á, að því skemra sem gengið er í því að taka útsvör af aðkomumönnum, því rjettari leið sje farin. Og einkum er það atriði, sem líta verður á, hvers aðkomumenn eða atvinnurekstur þeirra fær notið af því, sem þeir gjalda. Því að allir hljóta að krefjast þess að fá, þótt ekki sje nema að einhverju litlu leyti, að njóta þess, sem þeir borga í sveitarsjóði. Sje jeg ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum, enda vildi jeg aðeins sýna það, að brtt. hefði ekki tóma andúð í hv. deild. Jeg vil aðeins bæta því við um þessi mál yfirleitt, að mjer eru það nokkur vonbrigði, að hv.allshn. gat ekki farið lengra inn á sömu braut, og hv. minni hl. (PÞ): því að inn á hana hljótum við fyr eða síðar að komast, ef við viljum fá traustan grundvöll undir útsvarsálagningar, eins og niðurjöfnun tekju- og eignarskatts. Jeg verð því með brtt.hv. minni hl. við 4. gr. Álít jeg, að það sje aðalbrtt., sem skeri úr, hvaða stefnu deildin vilji taka um þessi mál.

Frsm. (Pjetur Ottesen) Það fór að vonum, að ýmsar raddir hafa heyrst í hv. deild og ýmsar till. fram komið um þetta mál. Hafa ummælin vitanlega fallið á ýmsa vegu, en barði af því, að umræður eru orðnar ærið langar og búast má við því, að málið verði einnig rætt allmikið við 3. umr. fer jeg fljótt yfir sögu, og það ljettir allmikið fyrir mjer, að hæstv. atvrh. hefir talað um flestar brtt. Mun jeg víða láta mjer nægja að skírskota til hana, þar sem skoðanir hans falla saman við skoðanir nefndarinnar. Eins og jeg gat um í framsöguræðu minni í fyrradag hreyfði háttv.þm. Mýr. (PÞ) því í allshn. að setja í frv. ákveðna reglu, sem fara ætti eftir við niðurjöfnun útsvara. Var það víst meining hans, að útsvörunum væri jafnað niður með nokkuð svipuðum hætti og nú gildir um ákvörðun tekju og eignarskatts. - Síðar varð það svo, að hann vildi gefa niðurjöfnunarnefndum nokkuð rýmra svið, eins og brtt. hans bera nú vitni um. Eins og jeg gat um í fyrradag, gat nefndin ekki fallist á, að tiltækilegt væri að setja allsherjarreglu, er niðurjöfnunarnefndir væru bundnar við og mættu ekki frá víkja - sem sagt eina ófrávíkjanlega reglu, sem gilda ætti um land alt. Jeg skal ekki segja, hvort þetta hefir sannfært hv.þm. Mýr. eða hvað því veldur, en það eitt er víst, að þessar till. hans eru ekki nema svipur hjá sjón hjá því, sem hann virtist hugsa sjer það í upphafi. Því að enda þótt hann hafi ekki algerlega horfið frá þessari hugmynd sinni, eru þessar till. hans miklu rýmri og víðtækari en upphaflega var von á. En þar eð hv.þm. hefir lýst því yfir, að hann álíti þessar föstu reglur, sem í brtt. hans felast mjög til bóta, þykir mjer hlýða að gera grein fyrir því með nokkrum orðum, af hverju allshn. gat ekki fallist á þær. Í ræðu sinni í fyrradag taldi hv.þm. það raunar einn höfukost á sínum till., hve rúmar þær væru, hve mikið svigrúm niðurjöfnunarnefndir hefðu, eftir sem áður, til þess að leggja á eftir efnum og ástæðum: en þá grundvallarreglu viðurkendi hann rjettmæta. Var hann því sammála meiri hl. nefndarinnar um það meginatriði. Hv. þm. Mýr. sagði, að það væri ekki rjett að setja niðurjöfnunarnefnd neinar fastar reglur, aðeins skylda þær til þess að ákveða gjaldþolið í tölum. Hvort sem þessari reglu er nú fylgt, eða aðeins þeirri gömlu og góðu reglu að leggja 3 eftir efnum og ástæðum, þá hygg jeg, að það muni bera að sama brunni - að gjaldþolið verði ákveðið í tölum. Hver gjaldþegn á að borga þetta margar krónur, sem venjulega eru táknaðar með tölustöfum. Jeg þykist nú raunar vita, að þegar hann talar um að ákveða gjaldþolið með tölum, eigi hann við aðferðina, sem á að viðhafa samkv. 11. gr. í brtt. hans. Þá er að athuga, hver hann er, sá raunverulegi grundvallarmunur á því að ákveða gjaldþolið þannig - með því að setja upp reikningsdæmi í hverju einstöku tilfelli - eða að það sje framkvæmt með venjulegri aðferð. Hv. þm. sagði, að munurinn væri mikill á því að nota þessa aðferð eða þá, sem tíðkanlegust er. Með þessari aðferð hefðu menn aðeins gjaldþolið í huga. En hvað er gjaldþolið annað en mat á efnum og ástæðum? Og verður ekki jafnt að hafa gjaldþolið í huga, þegar verið er að finna útsvarsgrundvöllinn samkv. þessari reglu og þegar verið er að meta stigmuninn við ákvörðun á útsvari hvers einstaks gjaldanda? Jeg sje ekki annað en að svo hljóti að vera. Það kemur alveg í sama stað niður, hvort þessi aðferð er notuð eða ekki. Í báðum tilfellum er lagt á eftir efnum og ástæðum. Niðurjöfnunarnefnd verður altaf að hafa gjaldþolið á tilfinningunni. Það fer alveg eftir því, hvernig tekst til með þessa útreikninga, hvort á þann hátt verði hægt að komast nær því rjetta en ella mundi. Það gæti meira að segja tekist svo til, að það gagnstæða yrði ofan á. Menn eru misjafnlega hæfir til að leysa af hendi vandasama útreikninga, og gæti það stundum farið í handaskolum. Hv. þm. hefir sett fram tölur um hlutfallið milli tekna og eigna. Hann viðurkennir nú sjálfur, að tölurnar sjeu settar nokkuð af handahófi, og meira að segja að sjer þætti sanngjarnara að hafa aðrar tölur. Þetta bendir fullkomlega til þess, að niðurjöfnun eftir þessari reglu gæti ekki síður orðið handahófskend en þótt engin slík regla væri notuð. Háttv. þm. hjelt því fram, að það væri hægara að kæra útsvör, ef slík regla væri viðhöfð, en þó væri þetta einkum mikill hægðarauki fyrir sýslunefndir og yfirskattanefndir, er þær skyldu fella úrskurð í slíkum málum. - Það má vera, að þetta væri rjett, ef sýslunefnd eða yfirskattanefnd gætu lagt þessa útreikninga til grundvallar við mat sitt eins og þeir liggja fyrir. En það er nú síður en svo að á það sje treystandi, að því er mjer virðist. Það, sem sýslunefnd eða skattanefnd verður að gera, er að kynna sjer frá rótum efni og ástæður þess manns, sem kærir, og þeirra manna sem hann manna, sem hann ber sig saman við, og byggja síðan úrskurð sinn á því. Það er nefnilega alveg sama í þessu tilfelli, hvort þessi meginregla í brtt.háttv.þm. Mýr. er viðhöfð eða ekki; sýslunefnd verður að kryfja málið til mergjar eins og engri slíkri reglu væri fylgt. Auk þessa fæ jeg ekki sjeð, að þótt engin ákvæði sjeu um það í frv., þá geti niðurjöfnunarnefnd sett upp reglu sem þessa eða yfir höfuð hvaða reglur sem henni sýnast. En sje einhver sjerstök regla lögboðin, eru menn útilokaðir frá að nota aðra reglu, sem kynni að vera hentugri. Þá segir hv.þm. Mýr., að með hans fyrirkomulagi sje maður alveg laus við skiftinguna á útsvörum. Já, þetta er mikið rjett. En með þessu fyrirkomulagi hana líka að halda dauðahaldi í einhvern mesta anmarkann, sem er á núgildandi útsvarslöggjöf, heimildina til að leggja á menn, sem stunda atvinnu utan heimilissveitar sinnar, í atvinnusveitinni. En niðurjöfnunarnefnd þar brestur venjulega allan kunnugleik til þess að geta lagt á menn eftir efnum og ástæðum þeirra. –Hv. þm. sagði, að með þessu fyrirkomulagi gæti atvinnusveit ekki lagt þyngri skatta á utansveitarmenn en þá, sem heimilisfastir væru í sveitinni. Þetta er vitanlega alveg rangt, því að þegar lagt er á heimilisfasta menn, er fult tillit tekið til efna þeirra og ástæðna, en um utansveitarmenn er venjulega alveg gengið framhjá þessu. Það skiftir miklu máli. Við skulum taka til dæmis mann, sem er 10 barna faðir; í heimilissveit er vitanlega fult tillit tekið til ómegðarinnar, en ekkert líklegra en að í atvinnusveit yrði lagt á hann sem einhleypan mann. Jeg get bent á annað dæmi. Það voru tveir bræður sem skrásettir voru á skip hjer í Reykjavík. Á annan þeirra voru lagðar 80 kr. og 90 kr. á hinn. En þessir menn vinna fyrir gömlum og uppgefnum foreldrum og þess vegna treystist niðurjöfnunarnefnd í heimasveit þeirra ekki til að leggja á þá eða heimilið nema 40 kr. Þó hafði hún ekki heyrt um útsvarið, sem á þá var lagt í atvinnusveitinni. Það sjá allir, hversu ranglátt þetta er, og það er alveg furðanlegt, að hv.þm. Mýr. (PÞ). jafnsanngjarn maður og hann er, skuli halda fram till., sem ganga í þá átt að heimila þetta, jafnframt því, sem hann viðurkennir það rjettmætan grundvöll að byggja á, að leggja á menn eftir efnum og ástæðum, því að það hefir hann altaf viðurkent. Því skýrar kemur það í ljós, hversu rjettmætt og sjálfsagt það er, að rjettur heimilissveitar sje sem best trygður, þegar það er athugað, til hvers útsvörunum er varið, hverskonar útgjöld það eru, sem þau eiga að bera uppi. Þetta var að nokkru leyti tekið fram af hv.þm. Ísaf. (SigurJ). en jeg get þó ekki gengið alveg framhjá þessu. Útgjöld þau, sem útsvörin eiga að bera uppi, eru vitanlega fyrst og fremst fátækraframfærslan, sýslusjóðsgjöldin, vegabætur barnafræðsla o. s. frv. Síðan sú breyting var gerð á fátækralögunum að stytta sveitfestistímann, er það vitanlega í flestum tilfellum, að framfærsluskyldan hvílir á heimilissveitinni. Hv. þm. Mýr. hefir best lýst því sjálfur, hvaða gjöld hvert sveitarfjelag verður að inna af hendi fyrir hvern heimilisfastan mann, sem verkfær getur talist. Það eru sýslusjóðsgjöld, sýsluvegagjöld o. fl. þessháttar. Kostnaðurinn við barnafræðsluna, sem er mjög stór liður í útgjöldum sveitar- og bæjarfjelaga, er vitanlega skyldukvöð, sem hvílir á sveitinni gagnvart innansveitarmönnum. Engar slíkar skyldur hvíla á atvinnusveit gagnvart utansveitarmanni er þar stundar atvinnu. Það dylst því engum, hvílíkur geysimunur er á skyldum heimilissveitar gagnvart slíkum mönnum og skyldum atvinnusveitar. Þar af leiðir vitanlega, hversu nauðsynlegt það er, að rjettur heimilissveitarinnar sje sem best trygður, og að hún á fyllstu sanngirniskröfu á því, að svo sje gert. Meiri hluti allshn. lítur svo á, að till.hv.þm. Mýr. nái ekki tilgangi sínum að því er reglurnar snertir. En að því leyti, sem þær eiga að koma í staðinn fyrir skiftinguna, þá álítur meiri hlutinn, að í þeim sje viðhaldið of miklu af því misrjetti, sem er í núgildandi útsvarslöggjöf, og felst það í því, hversu rjettur heimilissveitar og hvers einstaks gjaldþegns, sem stundar atvinnu utan heimilissveitar, er illa trygður samkv. þeim. Hv. þm. Mýr. og öðrum hv.þm. hefir orðið tíðrætt um ókosti skiftingarinnar í frv. Það er að segja, þá erfiðleika, sem skiftingin muni hafa í för með sjer. Nefndin viðurkennir fúslega, að þetta muni valda nokkrum erfiðleikum, sjerstaklega fyrst í stað, meðan venjur eru að myndast. En jeg veit, að hv. deildarmenn hljóta að hafa gert sjer grein fyrir því, að ef till. meiri hl. allshn. verða samþyktar, fækkar mjög þeim tilfellum, að til kasta komi með skiftingu útsvars. En það verð jeg þó að segja, að ókostir skiftingarinnar vaxa meiri hluta nefndarinnar þó engan veginn eins mikið í augum og hv.þm. Mýr. og ýmsum deildarmönnum. Hv. þm. Mýr. sagði, að hún gerði fjárhagsáætlun sveitanna óábyggilega. Það kann að vera, en þó held jeg, að ekki sje mikið gerandi úr þessu eða verulegur bagi verði að. Nú á að leggja útsvar á tekjur manna á árinn næsta á undan niðurjöfnuninni, og niðurjöfnun fer fram á tímabilinu febrúar-maí. Mjer skilst því, að menn geti undir venjulegum kringumstæðum gert sjer grein fyrir, hvað muni koma til skiftingar á gjaldárinu og hver tekjuaukning eða tekjurýrnun muni verða á þennan hátt. En þegar talað er um galla og ókosti skiftingarinnar og þá fyrirhöfn, er af henni leiðir, þá má ekki loka augunum fyrir kostum hennar. Það verður vel að athuga, að með skiftingunni er ráðin bót á verulegum galla á útsvaralöggjöfinni, sem jeg hefi áður lýst, og þarf því ekki að fjölyrða frekar um það. Eins og getið er um í nál., sá meiri hl. nefndarinnar ekki aðra leið heppilegri, sem trygði það betur, að hver sveit fengi sinn hlutfallslega skerf af útsvarinu og jafnframt trygði rjett gjaldþegns, sem atvinnu stundar utan heimilissveitar, að hann verði ekki alt of hart úti. Þá eru í brtt.hv.þm. Mýr. ákvæði um það, hvernig atvinnusveit skuli leggja útsvar á afla lagðan þar á land, og hugsar hann sjer, að það sje lagt á 1% af verði aflana. En það er ekkert tekið fram, hverskonar verð það sje, en það skiftir þó máli, hvort það er verð aflans ein, og hann er lagður á land, eða verð á honum fullsöltuðum eða fullverkuðum. Hv. þm. sagði, að sjer væri ekki fast í hendi með upphæðina, enda er mjer kunnugt um, að hann mun fyrst hafa ætlað sjer að hafa hana 2%. Jeg álít, að það sje nú erfitt að fá nokkra tryggingu fyrir því, þegar farið er að jafna niður útsvörum í heimilissveitinni, að þessar tekjur af utansveitaraflanum renni ekki saman við aðrar tekjur og lagt verði líka á þær í heimilissveitinni. Það hefir verið minst á brtt. við 4. gr.Hv. þm. Mýr. hreyfði þessu í nefndinni, en nefndin áleit, að upptalningin í 4. gr. væri alls ekki og gæti ekki verið tæmandi, heldur ætti hún að greiða fyrir niðurjöfnunarnefndinni, er hún væri að leggja niður fyrir sjer, hvernig ætti að jafna niður útsvörunum. Nefndin sá því ekki neina nauðsyn á þessum breytingum. Þá skal jeg stuttlega víkja að nokkrum ræðumönnum og brtt. þeirra. En jeg skal geta þess, að þó jeg hafi beint máli mínu til hv.þm. Mýr., getur mál mitt til hans vel átt við mótmæli margra annara, sem fram hafa komið. Hæstv. atvrh. áleit að orðalag 1. brtt. nefndarinnar væri ekki nógu ljóst og hún mundi ekki ná tilgangi sínum eins og hún væri orðuð, og fór hann því fram á, að hún yrði tekin aftur til 3. umr. Það geri jeg hjer með og vil biðja hæstv. forseta að athuga það, er atkvgr. fer fram. Jeg mintist á það í framsöguræðu minni, að jeg persónulega væri ekki ánægður með það að láta yfirskattanefndir úrskurða um útsvarskærur, í stað sýslunefnda og bæjarstjórna áður en jeg bar þó ekki fram brtt. um það, því að eftir öðrum ákvæðum þessa frv., þá er það óhjákvæmilegt, að svo sje. Sýslufundir eru sem sje um garð gengnir, þegar kærufrestir eru útrunnir: því hefði orðið að bíða í eitt ár með þetta, og varð þess vegna að breyta þessu eins og gert er í frv. Hæstv. atvrh. hefir svarað hv. 2. þm. Reykv., og get jeg að mestu látið mjer nægja að skírskota til andmæla hans, því að hann bygði á þeim sömu rökum, sem gerðu það að verkum, að meiri hl. allshn. vildi ekki flytja þær brtt. Jeg skal þó minnast fyrst á brtt. hans við l7. gr. frv., um að fella niður, að konur skuli undanþegnar því að vera í kjöri. Meiri hluti nefndarinnar áleit sjálfsagt, að þær hjeldu þeim rjetti, þótt hann væri hlyntur kvenfólkinu, og gat ekki sjeð, að þetta væri nein skerðing á kvenfrelsinu. Eins og ástatt er í sveitunum, telur hann þetta leiða af sjálfu sjer. Svo varð það líka til þess að styrkja meiri hlutann, að það er, eins og kunnugt er, komin stefnubreyting í þessu máli í hv.Ed. Út af brtt. við 6. gr. frv., um að fella niður, að ekki megi leggja bæði á fjelag og fjelagamann, vegna eignar hans í fjelagi, þá er því og fullsvarað af hæstv. atvrh., og jeg held, að það hljóti að stafa af misskilningi hjá hv. 2. þm. Rang., að hann taldi sig fúsan að fylgja þessari brtt.

Nei, nei; það held jeg ekki!

. Jeg skal bæta því við hjer, út af ummælum hv. 2. þm. Reykv., að hann sagði, að það skini út úr nál., að menn þættust hafa orðið hart úti vegna laganna, sem sett voru fyrir Reykjavík um að heimila að leggja á menn, sem lögskráðir eru þar á skip. Það er ekki rjett, sem hann sagði, að Reykjavík hefði engin sjerrjettindi í þessu efni, heldur hefði henni verið veittur sami rjettur og aðrar sveitir landsins hefðu. Jeg veit hvergi til, að það sje heimild til þess nema hjer í Reykjavík, að halda eftir 10% af brúttóaflanum til þess að annast útsvarsgreiðsluna, svo Reykjavík hefir að þessu leyti sjérrjettindi. En þetta er úr sögunni, ef frv. verður samþykt. Sama er að segja um brtt.hv. 1. þm.N.-M. (HStef). Meiri hluti allshn. getur fallist á röksemdir þær, sem hæstv. atvrh. hefir fært fram gegn þeim. Í frv. er svo ákveðið um útlenda menn, sem dvelja hjer, að þeir verða útsvarsskyldir á þennan hátt, fyrir atvinnurekstur, fyrir að stunda hjer atvinnu og fyrir dvöl, þótt þeir hafi enga atvinnu. Í því tilfelli er talað um að miða útsvarsskylduna við dvöl mannanna. Ef það verður felt niður, er með því tekinn möguleikinn af sveitarfjelögunum til þess að ná útsvari af slíkum mönnum. Út af síðustu brtt.hv. 1. þm.N.-M., um vátryggingarfjelögin, þá er svo ákveðið í frv., að útsvarið skuli þar á lagt, sem aðalumboðsmaðurinn á heimili, en hann vill breyta því og leggja líka á umboðin úti um land. Nefndin fellst á rjettmæti þessarar brtt., en eins og hún er orðuð nær hún naumast takmarki sínu. Hún segir, að útsvarið eigi að miðast við skattaframtalið, en um skattaframtal er aðeins að ræða þar, sem aðalumboðsmaðurinn á heima. Það verður því að breyta orðalagi till., og vildi jeg því skjóta því til hv. 1. þm.N.-M., hvort hann vilji ekki taka till. þessa aftur til 3. umr. Þá skal jeg víkja fáum orðum að ræðu hv. 2. þm. Eyf. (BSt). Hann talaði dálítið um frv. alment og þar á meðal drap hann á það atriði að breyta reikningsári sveitanna úr fardagaári í almanaksár. Þótti hv.þm. þetta vera vafasöm breyting, en þar sem hann tjáði sig þó ekki með öllu fráhverfan því og hann færði ekki fram neinar sjerstakar ástæður gegn breytingunni, skal jeg ekki fara nánar út í það, því fremur sem sú breyting er allvel rökstudd í nál., og enda hefir hv.þm. Mýr. árjettað það nú fyrir skömmu. Þá þótti hv.þm. (BSt) yfirleitt heldur langt gengið í frv. og till. meiri hluta nefndarinnar í að takmarka útsvarsálagningarrjettinn í atvinnusveit. Hann viðurkendi raunar, að sá rjettur væri nú helsti víðtækur, en þótti gengið heldur langt í því að takmarka hann í frv. En jeg hefi áður tekið það fram, að frv. tekur sjerstakt tillit til þess, að rjettur heimilissveitar verði sem best trygður, og hefi jeg áður gert svo rækilega grein fyrir þeirri skoðun, að jeg sje ekki ástæðu til þess að fara lengra út í það. Jeg skal líka benda hv.þm. á, að það er ekki nema að sumu leyti, sem um mikla takmörkun er að ræða frá því, sem nú er, því eins og hv. 2. þm. Rang. (KlJ) benti á í gær, má eftir frv. leggja útsvar á atvinnurekstur, þó hann sje auk heldur ekki rekinn nema einn dag. - Þá talaði hv.þm. um skiftingu útsvaranna og taldi á henni mörg vandkvæði. Því máli hefi jeg lýst áður frá sjónarmiði meiri hluta allsherjarnefndar. Jeg hygg, að hv. 2. þm. Eyf. geri sem ýmsir aðrir alt of mikið úr þeim örðugleikum, sem þessu fylgi, þó reynslan ein geti skorið úr því. Að því leyti sem hv.þm. vjek að brtt. minni, þá mun jeg bíða að svara því þangað til jeg hefi lokið að tala um brtt. meiri hluta allsherjarnefndar, og svara aths. hans í sambandi við aths. annara hv. hdm. við þá till. Hv. þm. A.-Sk. (ÞorlJ) talaði um, hvað það væri óhagkvæmt. a. m. k. hvað snerti Austur-Skaftafellssýslu, að láta skattanefnd úrskurða um kærur yfir útsvörum, einkum sökum þess, hvað oddviti skattanefnda byggi langt frá. Má vera, að nokkuð sje til í þessu hvað snertir þetta sýslufjelag. En yfirleitt fæ jeg ekki betur sjeð en að aðstaða skattanefnda til þess að úrskurða slík mál sje mun lakari en sýslunefndanna, en hinsvegar alveg hliðstæð því, sem venja er um dómara, sem dæma eiga í málum. Þær hafa fyrir sjer málsskjöl og öll gögn, svo ekki ætti að vera þörf á neinum sjerstökum kunnugleika. Út af ræðu hv. 2. þm. Rang. skal jeg strax taka það fram, að nefndin hefir algerlega fallist á brtt. hans og telur þær allar til bóta, og það var aðeins vegna tímaskorts, að hún hafði ekki athugað þetta nógu rækilega. Er hún því þakklát hv.þm. fyrir till. hans. Hv. þm. leit svo á, að það væri ef til vill spurning um það, hvort heimilt væri eftir frv. að leggja dráttarvexti á útsvör, er fallin væru í gjalddaga. Nefndin lítur svo á, að eftir 30. gr. frv., þá sje það fullkomlega heimilt, og það því fremur, sem þetta hefir verið framkvæmt hjer í Reykjavík a. m. k. eitt ár með svipuðu fyrirkomulagi og ráðgert er í þessu frv. Álítur nefndin því, að þetta sje fullkomlega heimilt. En aftur á móti getur það verið álitamál, hvort þessir dráttarvextir eru ekki fullháir, því þeir munu svara til 12%, og má athuga það til 3. umr. Jeg get bætt því við viðvíkjandi þessari vaxtagreiðslu, að mjer er sagt, að hún hafi verið mjög stórt spor í þá átt að ljetta innheimtuna hjer í Reykjavík. Hv. þm. hafði ýmislegt að athuga við skiftingu útsvaranna, en taldi þá leið þó greiðari en þá, sem hv.þm. Mýr. leggur til, og skildist mjer að hann mundi greiða atkv. með frv., en móti till.hv.þm. Mýr. Það er rjett, að skiftingunni fylgir talsverð fyrirhöfn, að minsta kosti fyrst í stað, og átti hv.þm. von á því, að það kæmi nokkuð hart niður á stjórnarráðinu. En jeg held nú, að sú fyrirhöfn muni einkum liggja í skrifum milli sveita og milli sveita og skattanefnda, sem skiftinguna hafa með höndum; en að það komi nokkuð verulega til kasta stjórnarráðsins, því býst jeg ekki við. Þá kom það fram hjá hv. 2. þm. Rang., að hann áliti núgildandi útsvarslöggjöf - og eins ákvæði þessa frv. - of nærgöngul atvinnurekstinum í ýmsum tilfellum. Þannig þyrfti maður ekki að reka atvinnu á einum stað lengur en einn dag til þess að verða útsvarsskyldur eftir bókstaf laganna. En nú er vitanlega nokkuð öðru máli að gegna, hvort um stórútgerð er að ræða eða mann, sem aðeins stundar einhverja atvinnu, enda hefir nefndin gert mun á þessu. Þá hefir hv. 2. þm. Rang. mikið til síns máls í því, að það verði að gilda sömu eða svipuð lög um innlenda menn og útlenda. En nú er það kunnugt og algengt víða kringum land, einkum t. d. á Siglufirði um síldartímann, að þangað kemur útlendingur og gerir stórfeld kaup eða atvinnurekstur, sem ekki tekur hann nema stuttan tíma. En þá fanst meiri hluta nefndarinnar, að varhugavert væri að leggja stein í götu þess, að viðkomandi bæjarfjelag hefði álögurjett á slíka verslun eða atvinnurekstur. Jeg mun nú ekki fara frekari orðum um þetta mál að sinni fyrir hönd nefndarinnar, en sný mjer að ummælum hv.þdm. um till. mína á þskj. 125, og get jeg verið fáorður, ekki síst þar sem hæstv. atvrh. hefir minst á hana og lagt henni gott lið og fært fram skýr og sannfærandi rök fyrir því, að hún ætti mjög mikinn rjett á sjer, þó hann gæti ekki fallist á hana, vegna þess að hann var hræddur um það, að hún kæmi hart niður á einstökum kaupstöðum. Jeg vil benda hæstv. atvrh. á það, að hann hefir sjálfur, með því að leggja þetta frv. fyrir þingið, sem einmitt tryggir rjett heimilissveitarinnar meir en áður, stuðlað að, að tekjur atvinnusveitar minkuðu að sama skapi. Og þetta hefir hann gert af því að honum hefir fundist það sanngjarnt, eins og það líka óneitanlega er. Nú er það svo um þessa till., að hún er alveg í samræmi við stefnu frv., og furðar mig því stórlega á því fyrst og fremst, að hæstv. atvrh. skyldi ekki taka þessi ákvæði upp í frv., og úr því það varð nú ekki, að hann skuli þá ekki vilja greiða þessari tilllögu atkvæði. Og þó hægt væri að benda á, að þessi brtt. hafi það í för með sjer að svifta einstaka sveitarfjelög einhverjum tekjum, þá verður líka að líta á sanngirnisástæður þær, sem mæla með því að hún nái fram að ganga. Því þó afli sje lagður á land í einhverju sveitar- eða bæjarfjelagi aðeins um stundarsakir, á það sveitarfjelag engu meiri rjett til þess að leggja útsvar á þann afla heldur en utansveitarmann, sem stundar þar atvinnu um skamman tíma. Hv. 2. þm. Eyf. (BSt) mótmælti till. og sagði, að þó hann áliti, að nefndin yfirleitt hefði gengið of langt í því að takmarka álögurjett atvinnusveitar, þá væri þó einn í nefndinni, sem ekki gæti sætt sig við till., heldur vildi ganga ennþá lengra. Jeg vil nú benda þessum hv.þm. á það, ef hann hefir ekki veitt því eftirtekt, að í stjfrv., sem yfirleitt gengur í þá átt að færa saman heimildina til þess að leggja á menn utan heimilissveitar, þar er í þessu tilfelli heimildin færð út frá því, sem nú er, að því er snertir útgerðarmenn. En minni hlutinn, eða brtt. mín miðar aðeins að því að færa þetta í sama eða svipað horf og núgildandi lög mæla fyrir. En eins og kunnugt er, þá er ekki heimilt að leggja útsvar á mann utan heimilissveitar, sem stundar útveg við sama fjörð eða flóa eða innan sama sýslufjelags. Hv. þm. áleit að þetta kæmi mjög hart niður á Siglufirði. Jeg vil benda hv.þm. á það, að í 9. gr. eru einmitt taldar undir skiftinguna þær tekjugreinar, sem Siglufirði munu vera arðsamastar, en það eru útsvör af ýmiskonar síldaratvinnurekstri. En þó að stundum sje máske talsverð fiskveiði á Siglufirði af utanbæjarmönnum, þá kveður mest að síldveiðunum. Mjer skilst því, að með þessari upptalningu sje hag Siglufjarðar mjög vel borgið, svo hann missi ekki mikils, þótt brtt. mín yrði samþ. Eftir þeim upplýsingum, sem hv.þm. Ísaf. (SigurjJ) gaf, þá býst jeg við því að Siglufjörður taki sinn skerf af tekjum þeirra manna, sem þaðan stunda veiðar á sumrin, þó að eitthvað kynni að sleppa undan samkvæmt till., ef hún næði samþykki. Þess ber og að gæta, að hagurinn af hinum aðkomna atvinnurekstri er ekki eingöngu falinn í útsvarsgjaldi. Þar sem fólk þyrpist saman líkt og á Siglufirði, kemur mikið fjör í verslun og viðskifti, sem er staðnum til stórhagnaðar. Jeg tala nú ekki um samkvæmislífið, sem kve vera mjög fjörugt á Siglufirði. Og mjer skilst, að ef lagður væri þarna á skemtanaskattur samkvæmt lögunum frá 1918, þá mundi mega ná álitlegum tekjum af þessum dansandi og syngjandi mönnum. En þá verður auðvitað að sjá svo um, að sá skattur falli þeim í skaut, sem til hans hafa unnið. Þá má enn nefna þá sjerstöku aðstöðu, sem þetta aðstreymi fólks tjl atvinnurekstrar veitir þeim, sem fyrir eru, til að afla sjer stórtekna, t. d. með lóða- og bryggjugjaldi. Það er kunnugt, að ýmsir einstakir menn á Siglufirði leigja lóðir af ríkinu fyrir mjög lítið gjald, en selja svo þau rjettindi öðrum fyrir 2– 300% hærra gjald. Þá þótti hv.þm. (BSt) ekki góð samkvæmni hjá nefndinni, þegar hún er að færa til milli 8. og 9. gr. frv., að láta t. d. laxveiði ganga undan skiftingunni. Jeg vil minna hv.þm. á það að ástæðan til þess er sú, að það á sjer víða stað, að einstakir menn utansveitar hafa keypt laxveiðiár. En þau hlunnindi eru metin með fasteignum viðkomandi sveitarfjelags, en fasteignamatið er að 1/3 lagt til grundvallar fyrir niðurjöfnun sýslusjóðsgjalda, og eru laxveiðaafnot engu síður rjettmætur tekjustofn viðkomandi sveitarfjelags, eins og önnur fasteignarafnot. Hv. þm. A.-Sk. (ÞorlJ) andmælti till. mjög, en þar sem það voru að mestu leyti sömu ástæðurnar, sem hann bar fram, og aðrir voru búnir að gera á undan honum, og einnig af því, að hv.þm. Ísaf. hefir svarað flestu af því, sem hann sagði, þá get jeg látið hjá líða að breta þar nokkru við. Að svo mæltu vil jeg vænta þess, að menn við atkvgr. geti fallist á þau rök, sem jeg hefi nú fært fram um nauðsyn þess að tryggja rjett heimilissveitarinnar í útsvarsmálum á þann hátt, sem meiri hl. nefndarinnar leggur til, og það því fremur, sem hæstv. atvrh. hefir fallist á þessar ástæður, er hann tjáði sig mundu fylgja öllum till. meiri hl.

Bernharð Stefánsson Jeg vil gera mitt tjl þess, að atkvgr. um þetta mál geti farið fram í dag, og mun því verða mjög stuttorður og eingöngu snúa mjer að því, sem hjer hefir fram komið til andmæla ræðu minni í gær, enda þótt ýmislegt væri fleira einkum út af ræðu hv.frsm. (PO) sem jeg hefði minst á, ef tími hefði verið til. Hv. þm. Ísaf. (SigurjJ) vjek að ýmsu sem jeg sagði í gær út af till.hv.þm. Borgf. (PO) á þskj. 125. Hann kvaðst geta gengið inn á það, að ef till. yrði samþ. þá mundi það svifta suma kaupstaði landsins tekjum, sem þeir hafa áður haft. En hann sagði jafnframt, að hann sæi enga sanngirni í því, að þeir hjeldu þeim tekjum áfram, og mundi hann því fylgja till. Jeg vil nú benda hv.þm. á það, að sá tekjumissi sem af samþykt till. mundi leiða fyrir sum bæjar- og sveitarfjelög, mundi valda mjög óþægilegri röskun á fjárhagsástandi þeirra. En vitanlega er það ekki hlutverk löggjafanna að gera ráðstafanir, sem stofna einstökum hlutum landsins í hættu. En svo get jeg heldur ekki fallist á það, að þessar tekjur sjeu svo ranglega fengnar eins og hv.þm. hjelt fram. Hann sagði, að þessi gjöld gengju til heilbrigðismála, fátækraframfæris o. s. frv., sem skip, er stunduðu þar veiði, nytu einskis góðs af. Ennfremur sagði hann, að skipin borguðu fullkomlega fyrir sig þar, sem þau legðu upp. Það er rjett, að þau borga fyrir sumt, en ekki fyrir alt. Þegar skipshöfn kemur í land, þarf hún á vegum að halda, aflanum þarf að aka o. s. frv. Eins er það rangt, að skipshafnirnar geti ekki haft gott af heilbrigðisráðstöfunum í kaupstöðum, eins og t. d. Siglufirði. Mjer er það kunnugt, að sjúkrahúsið, sem ráðgert er að byggja þar, og mun kosta bæinn mjög mikið fje, er engu síður ætlað aðkomufólki, sem dvelur þar yfir síldveiðitímann og á hvergi höfði sínu að að halla, ef það veikist, en Siglfirðingum sjálfum. Enda verður húsið mikið stærra en þörf væri á vegna bæjarbúa einna. Svo er einn útgjaldaliður, sem kemur til greina, og ekki síst á Siglufirði, og það er lögreglan. Bærinn þarf að kosta lögreglulið, einkum og sjerstaklega vegna aðkomufólksins. Hv. þm. (SigurjJ) vildi halda því fram, að ef rjett væri að leggja á skip þar, sem það leggur upp afla sinn, þá mætti alveg eins leggja á bónda, sem kemur með afurðir sínar til þess að selja þær. En þetta finst mjer fjarstæða, því að þegar skip er gert út frá staðnum, þá skapar hann skipinu aðstöðu til framleiðslunnar, en þetta gerir bærinn alls ekki gagnvart bóndanum, þó hann selji þar afurðir, sem framleiddar eru langt í burtu. Þá vjek hv.frsm. nefndarinnar (PO) nokkrum orðum að mjer. Hann sagðist hafa skilið mig þannig í gær, að jeg myndi verða því fylgjandi að breyta reikningsári sveitanna. Það sagði jeg ekki: jeg sagði aðeins, að jeg teldi þá breytingu heldur til hins lakara, en að jeg teldi það þó ekki svo mikinn galla, að ekki væri hægt að sætta sig við það, ef um aðrar rjettarbætur væri að ræða. Hvað snertir ágreining okkar hv.frsm. um rjett atvinnusveitar yfirleitt, þá vil jeg ekki tefja tímann með því að fara langt út í það. Jeg viðurkenni, að þörf væri á nokkurri takmörkun á þeim eltingaleik um útsvör, sem verið hefir, en jeg vil fara varlegar heldur en nefndin, og þó sjerstaklega heldur en hv.frsm. vill fara; jeg vil ekki fara svo langt, að það raski stórkostlega því skipulagi, sem nú er, því að það verð jeg að telja skaðlegt. Út af því, sem hv.frsm. vjek að brtt. sinni á þskj. 125 í sambandi við mína ræðu, get jeg farið mjög fljótt yfir, sökum þess að því hefi jeg að nokkru leyti svarað með því, sem jeg svaraði hv.þm. Ísaf. Hv. frsm. sagðist vilja benda mjer á, að brtt. sín færri aðeins fram á það að halda því við, sem nú væri í gildandi lögum, og átti þar við ákvæðin um það, að menn eru undanþegnir útsvari, ef þeir reka fiskiveiðar við sama fjörð eða flóa og þeir eru frá. Jeg veit það vel, að þetta er rjett, sem hv.frsm. segir, að því er snertir Akranes, sem hv.þm. mun hafa haft í huga, en þetta er ekki alment fyrir alt landið. Hv. þm. hjelt, að jeg bæri sjerstaklega hag Siglufjarðar fyrir brjósti, en jeg skal benda hv.þm. á, að Siglufjörður hefir engan hag af þessu ákvæði. Hv. þm. hjelt því fram, að Siglufjörður mundi ekki missa miklar tekjur, þótt þessi brtt. yrði samþ., en hæstv. atvrh. hefir bent á, að einmitt Siglufjörður mætti þá missa töluverðar tekjur og jeg veit líka að svo er. Jeg skil ekki, að hv. f. s. n. nefndarinnar viti þetta betur en hæstv. atvrh. og jeg og Siglfirðingar sjálfir. Hv. þm. vjek að því, sem jeg hefði sagt um laxveiðarnar í sambandi við þetta. Þarf jeg ekki að fjölyrða um það. Jeg fjekk þar auðvitað nýja staðfestingu á því, sem jeg vissi áður og ekkert er hægt við að gera, að hv.þm. Borgf. vill, að Borgfirðingar geti lagt útsvar á Reykvíkinga og aðra, sem stunda laxveiðar í Borgarfirði, en hann vill ekki, að Akurnesingar þurfi að borga útsvar í Miðneshreppi, þótt þeir geri þar út, en þetta finst mejr ósamræmi. Hv. þm. fór að benda mjer á leiðir fyrir Siglfirðinga til þess að afla tekna í staðinn fyrir það, sem þeir mistu, ef brtt. hans yrði samþ., og sagði, að þeir gætu lagt á skemtanaskatt hjá sjer og gætt að því að tapa honum ekki hingað til þjóðleikhússins. Jeg skal taka þetta til athugunar, og þakka jeg hv.þm. fyrir þann velvildarhug, sem hann sýnir Siglfirðingum að þessu leyti, en mjer fyndist hv.þm. sýna hann þó enn betur, ef hann vildi taka þessa brtt. sína aftur, og vil jeg benda hv.þm. á, að ef hann vill sýna virkilega sanngirni, bæði Siglfirðingum og öðrum, sem hlut eiga að máli, þá ætti hann að gera það.

Halldór Stefánsson Út af ummælum hæstv. atvrh. og nokkurra annara hv.þm. um brtt. mínar á þskj. 156 vildi jeg segja nokkur orð. Það er þá fyrst viðvíkjandi fyrstu brtt., við 3. gr., um myndugleika eða ómyndugleika sveitarstjórna í fjármálum sveitanna. Hæstv. atvrh. vildi styðja þessi ákvæði frv. við það, að þetta ákvæði væri gamalt í lögum og að slík ákvæði væru í öðrum lögum, svo sem sveitarstjórnarlögunum, og svo í þriðja lagi með því, að það væri rjettmætt, að ákvörðunarrjetturinn væri tekinn af sveitarstjórnum. Það, að þetta sje gamalt, eru engin meðmæli með því að setja það í lög, en það getur verið afsökun fyrir því, að það hefir verið liðið í lögum, en engin fyrir því að setja það í ný lög. Það er líka rjett, að það eru víða í lögum ákvæði sem þessi, en jeg álít, að þó að þau hafi verið liðin, þá eigi ekki að taka þau upp aftur, þegar þau lög koma til endurskoðunar, og því legg jeg á móti því, að þau verði tekin upp í ný lög. Það getur verið afsakanlegt, að það var sett í lög í upphafi, áður en nokkur reynsla var komin fyrir því, hvort sveitarstjórnir væru færar um að fara með fjármál sveitanna. Það er vitanlegt, að það eru sveitarstjórnirnar, sem hafa besta þekkingu á sínum sveitarmálum, og líka mesta ábyrgðartilfinningu fyrir fjármálum sveitarfjelagsins og einstaklinganna, og þess vegna getur það ekki náð nokkurri átt að gera heil sveitarfjelög; ómyndug um fjármál sín. Það er vansæmandi að setja það í lög og vansæmandi að þola það í lögum. Ef nokkurt málskot ætti að eiga sjer stað um slík atriði, þá ætti það að vera lagt undir borgarana sjálfa á almennum borgarafundi í sveitum og bæjum. Það er nú altítt, að Alþingi leggur sveitarfjelögnnnm anknar byrðar á herðar, og vil jeg þar henda á till. frá stjórninni í fyrra um að færa nokkuð af útgjöldum ríkissjóðs yfir á sveitarfjelögin, og ef það hefði náð fram að ganga, þá hefði það eitt getað orðið næg ástæða til þess að hækka útsvör manna um meira en fimtung. Og svo hefðu þau vesalings sveitarfjelög þurft að sækja um leyfi til að leggja á þau gjöld, sem Alþingi sjálft hefði skipað þeim að taka á sig!  (Atvrh. MG: Það var sjeð fyrir tekjum í móti)  . Þá er 2. og 3. brtt. mín, við 6. gr., sem sje um þriggja mánaða búsetuskilyrðið til þess að vera útsvarsskyldur. Hæstv. atvrh. studdi þetta skilyrði með því, að þetta væri almenn venja og væri ekki rjett að brjóta hana. Jeg tók ekki eftir því, að hæstv. ráðherra rökstyddi mótmæli sín með öðru. Mjer virðist það ekki vera næg ástæða, vegna þess að jeg tel þetta mikilsvert atriði, og aðalatriðið er það, að þetta veldur svo miklu misrjetti, fyrst og fremst milli þeirra, sem hafa verið búsettir rjett við þessi tímatakmörk tæpa 3 mánuði og fulla 3 mánuði, og ennfremur getur það valdið miklu misrjetti gagnvart þeim, sem hafa fasta búsetu hjer á landi og litlar tekjur, en þeir, sem hafa verið hjer minna en 3 mánuði, hafa kannske haft geysimiklar tekjur, og eru þó undanskildir. Hæstv. atvrh. sagði, að þetta ætti aðallega við þá, sem væru að flytja til eða frá landinu og hefðu ekki verið hjer 3 mánuði af gjaldárinu, hvort sem þeir nú væru að flytja eða koma. Mjer sýnist að útlendingar, sem ekki ætla að setjast hjer að, geti vel komið hjer og stundað eða rekið hjer mikla vinnu á ekki lengri tíma en þrem mánuðum. Þeir geta tekið sjer hjer búsetu eða kallað það svo, eða dvalist hjer undir því yfirskini, að þeir ætli að setjast að, en farið svo með óskertan afla sinn. Mjer virðist, að með þessu sje verið að gefa útlendingum forrjettindi fram yfir innlenda menn, sem vitanlega verða að greiða útsvar einhversstaðar af öllu því, sem þeir afla.  (Atvrh. MG: Þetta er misskilningur alt saman)  . Þá er jeg kominn að atriðinu um að miða útsvar við dvöl. Þetta taldi hæstv. atvrh., að væri bygt á misskilningi hjá mjer. Á tveim stöðum í frv. er kveðið svo á, að menn skuli greiða útsvar í hlutfalli við dvöl, sem sje í 7. og 8. gr. Jeg skal viðurkenna, að það muni mega segja, að brtt. mín viðvíkjandi þessum orðum í 8. gr. sje kannske ekki beint þörf, en jeg álít þó, að orðalag frv. sje svo óskýrt, að það sje þörf á að gera það skýrara, en í 7. gr. fæ jeg ekki skilið, að brtt. sje ástæðulaus. Í 7. gr. segir svo (með leyfi hæstv. forseta) „Nú hefir aðili dvalist hjer svo lengi, að hann verður útsvarsskyldur (6. gr. A. I. niðurl. og B. 1). og skal þá leggja á hann útsvar hlutfallslega eftir dvalartíma hans.“ En hvað segir nú í 6. gr. B. 1? Þar er talað um . . . . þá, er verið hafa sjómenn á skipi skrásettu hjer á landi, eða gerðu út hjeðan 3 mánuði á gjaldárinu eða lengur, eða hafa stundað hjer atvinnu eða dvalist hjer ekki skemri tíma.“ Jeg get ekki betur sjeð en að þessi orð hljóti að eiga við þetta alt, hvort sem menn hafa rekið hjer atvinnu, stundað hjer atvinnu eða hafa orðið útsvarsskyldir fyrir það eitt að hafa dvalið hjer. En nú skal jeg viðurkenna það, eftir þær skýringar, sem hæstv. atvrh. hefir gefið, og sömuleiðis hv.frsm.allshn. að það eru minni ástæður til þessara brtt. En mjer finst að frv. sje ekki svo skýrt orðað hjer, að full þörf sje á að orða þetta betur. En jeg mun því, vegna þess hvað þetta er óljóst, taka þessar brtt. mínar aftur, 4. og 5. brtt., og ef til vill athuga þær til 3. umr. Þá er það loks síðasta brtt., en henni hefir verið heldur vel tekið, bæði af hæstv. atvrh. og hv.frsm., að efni til, en verið talað um, að hún væri ef til vill ekki rjett orðuð eða ætlaður rjettur staður, eins og jeg hefi líka minst á við fyrri hluta þessarar umr. Jeg viðurkenni það að jeg hefi sett brtt. við 8. gr. með tilliti til þess, að jeg vildi breyta frv. svo við skifting þyrfti aldrei að vera, og þá getur hún ekki verið í 9. gr. En hinsvegar, ef frv. fær þá afgreiðslu úr deildinni, að skifting verði að einhverju leyti, þótt hún verði minni en nú er, þá skil jeg það, að þetta muni heyra betur undir 9. gr., og mundi þá þurfa að orða hana öðruvísi og af þessum ástæðum tek jeg aftur 6. brtt. mína, líka til 3. umr. Jeg skal þá minnast á einstök atriði í þessu frv., sem miklu máli skifta. Það er þá aðallega um skiftingu útsvara. Með skiftingunni er ætlað að bæta úr einum af þeim fjórum aðalagnúum, sem menn hafa álitið, að væru á þessari löggjöf áður, og sem sumir hafa sagt, að væru mestu agnúarnir, þ. e. ókunnugleik og óhlífni í útsvarsálagningu á utansveitarmenn. Það er nú líklegt, að þetta mætti takast á þennan hátt, en skiftingu fylgja stórir ókostir. Hún verður ákaflega umsvifamikil og margt í vafa, ef skiftingin yrði eins almenn og ætlað er í frv. sjálfu. Mjer skilst, að í frv. sje reynt að gera fleira til að bæta úr þessum ágalla, sem hjer ræðir um, þar á meðal sú nánari skilgreining, sem gerð er í 4. gr. frv. um hvað meint sje með orðunum „efni og ástæður.“ Slík nánari skilgreining hefir ekki verið fyr í lögunum. Annað, sem mjer virðist frv. gera líka í sömu átt, er það, að meðferð á útsvarskærum verður betri eftir þessu frv. heldur en eftir fyrri lögum. Jeg tel, að það myndi verða öruggara málsskot heldur en eins og nú er, þrátt fyrir það, að jeg heyri hjer, að það orkar nokkurs tvímælis. Svo ef skiftingin fjelli alveg niður, væri ekki loku fyrir það skotið, að finna mætti fleiri leiðir til að draga úr þessum galla. Jeg get bent á það, sem hv.þm. Mýr. hefir gert til þess að bæta úr þessu, sem sje að setja hámark fyrir útsvarsálagningu á menn í atvinnusveit, þó að þar sje hámarkið aðeins sett í einu tilfelli þegar lagður er upp afli fyrir utan heimilissveit útgerðarmanns; slíks hámark mætti hugsa sjer að gera alment. Á líkan hátt vildi jeg bæta úr þeim agnúa, að hægt sje að leggja óhlífnislega á utansveitarmenn í atvinnusveit. Og eftir frv. stjórnarinnar er það langt frá útilokað að lagt sje á menn í fleiri stöðum en einum. Að minsta kosti finst mjer, að í 8. gr. sje undantekning frá því. Brtt. háttv.allshn. ganga í þá átt að draga úr skiftingu útsvara milli heimilisog atvinnusveitar. Mun jeg því geta fallist á þær, svo framarlega sem þær tillögur, er lengra ganga, verða ekki samþyktar, en það eru tillögur hv.þm. Mýr., því að þær ganga í þá átt að afnema skiftinguna með öllu: en því fylgi jeg fyrst og fremst.

Atvinnumálaráðherra (MG): Háttv. 1. þm.N.-M. (HStef) hefir andmælt því, sem jeg sagði um brtt. hans í gær. Hann byrjaði á því að tala um fyrstu brtt. sína, sem gengur í þá átt að fella niður síðari málsl. fyrri málsgr. í 3. gr. frumvarpsins. Taldi hann það ákvæði með öllu óþarft og úrelt, því að sveitirnar myndu fara svo nærri um fjárhag sinn, að þess væri ekki þörf. Út af þessum ummælum vil jeg benda þessum hv.þm. á, að ákvæði þetta hefir staðið í sveitarstjórnarlögunum frá því fyrsta, og jeg þekki engin dæmi til, að það hafi komið að ógagni, heldur veit jeg, að það hefir á ýmsan hátt orðið að gagni. Sje jeg því enga ástæðu til að afnema það nú. Viðvíkjandi útsvarsálagningu á þá erlenda menn, sem hingað flytja og hverfa hjeðan aftur án þess að dvelja hjer 3 mánuði af árinu, skal jeg geta þess, að það er nær því orðið að alþjóðareglum að leggja ekki útsvar á slíka menn, nema þeir reki atvinnu. Það er að minsta kosti mjög víða komið í lög, og sumstaðar eru beinlínis samningar á milli ríkja um það. Mjer fanst því ekki hægt að ganga lengra en frv. gerir, enda ekki sanngjarnt, því að þessir menn verða altaf að greiða fult útsvar í sínu eigin landi, án tillits til þess þó að þeir greiði eitthvað hjer. Hitt er aftur misskilningur hjá hv. 1. þm.N.-M., að eftir frumvarpinu sje ekki hægt að leggja hjer útsvar á útlendinga, sem hingað koma og reka hjer atvinnu í þrjá mánuði, því að það stendur skýrum stöfum í 6. gr. frv. Út af því, sem þessi hv.þm. sagði um undantekningarnar í 8. gr. frv., vil jeg taka það fram, að þær eru alls ekki víðtækar. Eftir a-lið greinarinnar má aðeins leggja á útibú, þegar það er heimilisfast á þeim stað, þar sem það er rekið. Er þar því ekki um undantekningu að ræða, því að slíkt útibú er hægt að skoða sem sjálf stæða atvinnustofnun. B.-liður 8. gr. á aðeins við útlendinga, og um erlend tryggingarfjelög er svipað að segja og erlenda gjaldendur. Undantekningarnar í 8. gr. eru því eftir hlutarins eðli alveg óhjákvæmilegar. Margir hafa minst á skiftingu útsvar anna og talið hana óhagstæða og illa í flesta staði. Jeg get vel viðurkent, að hún muni geta orðið töluvert vafningasöm stundum. En jeg vil aðeins benda á að sje það ætlunin að lagfæra þann megingalla á útsvarslöggjöf okkar, að utanhjeraðsmenn verði hart úti þegar lagt er á þá útsvar í atvinnusveit, þá er ekki önnur leið til en þessi skifting útsvaranna, og þá leið hafa margar aðrar þjóðir farið. Vitanlega væri hugsanlegt að taka upp þá reglu, að útsvar skyldi aldrei greiðast í atvinnusveit, en margar sveitir myndu alls ekki þola það. Á undanförnum þingum hefir mjög verið um það talað, hve ósanngjarnt væri að leggja á utansveitarmenn, og því til sönnunar hafa verið nefnd mörg dæmi, en nú er alveg eins og menn sjeu búnir að gleyma þessu og haldi, að hægt sje að bæta úr þessu órjettlæti með því að taka upp 20 ára gamalt lagaákvæði, sem aldrei hefir komið að gagni. Háttv. þm. Ísaf. (SigurjJ) sagðist geta fylgt till.hv.þm. Mýr., af því að þær væru bygðar á tekjuskattsfyrirkomulaginu. En þetta er ekki rjett. Eftir tillögum hans eiga útsvörin ekki að miðast við ákveðna upphæð, heldur á hún að hækka og lækka í „prósent“-tali eftir því, sem talið er hæfilegt. Það er því alveg sami grundvöllurinn, sem þm. Mýr. vill byggja útreikning sinn á, og liggur til grundvallar fyrir frumvarpi þessu. Hjer er því alls ekki um þann grundvöll að ræða, sem hv.þm. Ísaf. heldur. Annars get jeg vel viðurkent, að þegar tekju- og eignarskattslöggjöfin verður komin í gott horf hjá okkur, þá er það sanngjarn mælikvarði, en það held jeg, að eigi enn langt í land. Jeg gat því miður ekki verið hjer í deildinni, þegar hv.þm. Mýr. hjelt seinni part ræðu sinnar í dag. Get jeg því látið nægja að svara honum aðeins fáum orðum, og það því fremur, sem háttv.frsm. svaraði honum allítarlega. Honum þótti hvort tveggja, að jeg hafa verið langorður og lengi að andmæla tillögum hans í gær. Það má vel vera. En þó er víst, að jeg notaði ekki til þess helming af þeim tíma, sem hann notaði til að mæla fyrir þeim. Mjer finst háttv.þm. Mýr. gera of mikið úr sambandinu milli brtt. sinna, því að hann sagði að þær væru allar fallnar, ef ein fjelli. Jeg held, að sambandið sje ekki svo náin, og hefi jeg því bent honum á, að þeim megi skifta í 2 flokka, og fanst mjer hann ekkert hafa við það að athuga. Hann taldi ekki rjett hjá mjer að hann væri hjer að koma með nýtt kerfi. En það er nú eftir því sem það er tekið. Jeg lít svo á að minsta kosti, að hann vilji lögleiða hjer sjerstakt kerfi. Við það hafði jeg ekkert að athuga annað en það, að margar aðrar aðferðir væru til betri. Er jeg því samþykkur hv.frsm. að þetta sje frekar til ruglings en leiðbeiningar. Þá vil jeg skjóta því til háttv. 2. þm. Rang. (KlJ), sem mjer virtist annar, tala svo vel í gær, hvort hann hafi ekki litið helst til fljótlega á 2. brtt.hv. 2. þm. Reykv. (JBald), því að hún gengur í öfuga átt við stefnu frv. En fyrir þá sök spyr jeg þessa, að mjer skildist hann vera brtt. samþykkur. Háttv. þm. A.-Sk. (ÞorlJ) mælti á móti skiftingu útsvaranna. Jeg sje enga ástæðu til að svara honum ítarlega, því jeg tel ekkert eftir hreppsnefndum, þó að þær þurfi að skrifa brjef til 6–7 staða og skýra frá, hverjir þar hafi stundað atvinnu. Jeg met miklu meira, að útsvarsálagningin geti orðið rjettlát, því að jeg hefi enga trú á því, að niðurjöfnunarnefndir leggi sanngjarnlega á utansveitarmenn, enda er reynslan margbúin að sýna það og sanna.

Sveinn Ólafsson Jeg verð að taka í sama strenginn og hæstv. atvrh. og háttv. 2. þm. Rang. um að, að vorkunnarmál sje, þótt eitthvað kunni að verða áfátt við atkvæðagreiðsluna þegar að henni kemur í þessu máli, því að mjer finst það komið inn á þá braut og þannig búið í hendurnar á hv. deildarmönnum, að ekki sje auðvelt að greiða atkvæði um allan tillögufjöldann og. andstæðurnar án þess að mistök verði. Satt að segja finst mjer hæstv. stjórn hafa unnið einskonar hermdarverk með því að velta þessu máli - jafntyrfið eins og það er - á háttv.allshn., því að hún hefir bersýnilega víxlast öll í því, og eftir því sem mjer skilst, þá hefir enginn komist óskemdur út úr þeirri baráttu nema háttv.þm. Mýr. Í sjálfu sjer er aðalágreiningsatriðið mjög einfalt í þessu máli, það atriðið, sem mest er um deilt, hvort taka eigi upp þessa nýju reglu um álagningu útsvara, að láta heimilissveitirnar leggja alt útsvarið á og skifta því svo eftir flóknum reglum milli atvinnusveitar og heimilissveitar, eða halda sig nærri hinum eldri ákvæðum um útsvarsskyldu. Eins og kunnugt er er það aðeins einn maður úr nefndinni, sem horfið hefir að því að fella þetta nýja ákvæði um skiftingu útsvaranna niður úr frv. En að það sje felt niður, álít jeg svo mikils vert, að jeg tel vafasamt, að jeg geti fylgt frv. út úr deildinni, ef það verður ekki gert. Jeg álít þetta svo varhugavert ákvæði, að það megi með enga móti lögfestast án þess að betri undirbúningur sje fenginn og álit sveitarstjórna. Mjer er sem jeg sjái, hvernig muni verða umhorfs hjá niðurjöfnunarnefndum úti um sveitir, þegar þær í marsmánuði eiga að fara að jafna niður útsvörunum, og eiga í vændum, ef til vill, 1/3 af útsvörunum hjá mönnum, sem stundað hafa þar sjóróðra eða aðra atvinnu sumarið áður, en þá eru komnir út og austur um allar sveitir. Jeg held, að nefndunum veiti erfitt að ætlast á um það, hvað gjaldast kann frá öðrum hreppum, og þá um leið að ákveða útsvörin heima fyrir, er ókunnugt er með öllu um útsvarsupphæð þeirra, sem að vísu eru gjaldskyldir, en greiða eftir niðurjöfnun í heimilissveit. Auk þess fylgja slíkri skiftingu eftir á ókleifir vafningar og skriffinska. Jeg verð því að álíta, að reglan um skiftingu útsvaranna eftir á verði með öllu óframkvæmanleg, og fyrir þá skuld mun jeg ekki geta fylgt frv., ef hún verður ekki feld úr því. Nú getur farið svo við atkvgr., að það beri fyr að, sem mjer er óhægara að greiða atkvæði um, og hefði jeg því viljað, að ákvæðið um skiftinguna væri borið fyrst undir atkvæði. Hefði jeg verið í sporum flm. tillögunnar, hv.þm. Mýr., mundi jeg mælast til þess, að svo yrði gert. Með því að jeg hefi hugboð um, að fleiri hafi kvatt sjer hljóðs, skal jeg ekki hafa þessi orð mín lengri.