Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Mér hefur borist svo hljóðandi bréf: „Reykjavík, 5. mars 1974. Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og mun því ekki geta sótt þingfundi á næstunni, leyfi ég mér að biðja um fjarvistarleyfi og með skírskotun til 138. gr. l. um kosningar til Alþingis að óska þess, að 1. varamaður landsk. þm. Alþfl., Bragi Sigurjónsson bankaútibússtjóri, taki sæti á Alþ. í fjarveru minni. Stefán Gunnlaugsson, 1. landsk. þm.“ Bragi Sigurjónsson hefur áður tekið sæti á Alþ. á þessu kjörtímabili. Hefur rannsókn á kjörbréfi hans því farið fram, og tekur hann nú sæti hér á þingi sem 5. landsk. þm. Býð ég hann velkominn til starfa.



Herra forseti. Frv. á þskj. 440 er flutt í samræmi við frv. á þskj. 441 um breytingar á Stofnlánadeild landbúnaðarins. Er það tengt þeirri breytingu, sem fyrirhugað er að gera í sambandi við það að leggja Landnám ríkisins niður. Með frv. þessu er lagt til, að framlag til byggingar og endurnýjunar gróðurhúsa, sem greitt hefur verið samkv. lið í 61. gr. l. nr. 45 16. apríl 1971, um Stofnlánadeild landbúnaðarins, landnám, ræktun og byggingar í sveitum, verði greitt með öðrum framlögum til jarðræktar og húsabóta samkv. jarðræktarlögum. Er það í samræmi við það, sem gert hefur verið áður um breytingu á jarðabótastyrk, sem nú er að öllu leyti greiddur út á vegum Búnaðarfélags Íslands og í einu lagi. Ég sé ekki ástæðu til að orðlengja þetta frekar, en legg til, að frv. verði vísað til 2. umr. að lokinni þessari umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Hæstv. ráðh. sagði, eins og rétt er, að þetta frv. á þskj. 440 er tengt öðru frv., sem hér er á dagskránni, á þskj. 441, þar sem lagt er til. að Landnám ríkisins verði lagt niður. Í þessu frv. um breyt. á jarðræktarl. er gert ráð fyrir því, að greiðslur til gróðurhúsa á garðyrkjubýlum, sem hafa farið fram hjá Landnámi ríkisins, verði eftirleiðis greiddar af Búnaðarfélagi Íslands, eins og jarðræktarstyrkurinn yfirleitt er. Má segja, að þetta sé ekki mikilvæg breyting ein út af fyrir sig, en það má einnig segja, að hún sé ástæðulaus. Þetta hefur farið vel fram frá Landnáminu, enda ekki undan því kvartað, heldur er þetta gert, eins og hæstv. ráðh. sagði, vegna þess að fyrirhugað er að leggja Landnám ríkisins niður og flutt stjfrv. um það. Ég efast um, að meiri hl. sé á hv. Alþ. fyrir því, að það verði gert. Eitthvað mun stjórnarliðið vera skipt, a. m. k, sýnist það vera, þegar athugaðar eru brtt. frá~ hv. meiri hl. landbn. í Ed. um jarðræktarlagafrv. Í frv. til jarðalaga er gert ráð fyrir því, að Landnám ríkisins verði lagt niður, en meiri hl. landbn. í Ed. leggur til, að sá kafli í frv. til jarðalaga, sem kveður á um að leggja Landnámið niður, verði felldur úr frv. Þeir, sem að þessum brtt. standa, eru formaður Búnaðarfélags Íslands, hv. 1. þm. Vesturl., og fleiri hv. framsóknarmenn. Ég get ekki ímyndað mér, að þeir, sem hafa flutt þá brtt. í Ed., geti staðið að því að samþykkja frv. hæstv. landbrh. um, að Landnám ríkisins verði lagt niður. Þetta ber dálítið einkennilega að, og er ekkert skrýtið, þótt varalandbrn. kveðji sér hljóðs til þess að gefa hv. þingheimi skýringu á þessu. Slíkt hefur tæplega komið fyrir áður, að mál bæri að með þessum hætti, að það væri flutt stjfrv. um að leggja niður eina stofnun í annarri d., en í hinni d. komi stjórnarliðar með till. um, að það skuli ekki gert. Sannleikurinn er sá, að hæstv. landbrh. hefur flutt nokkur frv. um landbúnaðarmál á þessu þingi. Hæstv. ráðh. hefur flutt frv. til jarðalaga, sem er í Ed. og hv. meiri hl. landbn. hefur flutt nokkrar brtt. við. Þetta frv. til jarðalaga hefur verið til umsagnar hjá ýmsum aðilum víðs vegar um land. Það var sent til umsagnar búnaðarsamböndunum, Sambandi ísl. sveitarfélaga og landshlutasamtökunum. Umsagnir um þetta frv. hafa komið og verið mjög neikvæðar. Hefur margt verið fundið frv. til foráttu. í öllum þessum frumvörpum er gert ráð fyrir því sem sjálfsögðum hlut, að Landnám ríkisins verði lagt niður, án þess að fylgi virðist vera fyrir því á Alþingi. Hvers vegna skyldi það vera, að svo mikil áhersla er á það lögð að leggja Landnám ríkisins niður? Er það vegna þess, að Landnám ríkisins hafi starfað eitthvað illa, að það hafi ekki gegnt því hlutverki, sem til er ætlast? Nei, það er ekki vegna þess, það er viðurkennt. Er það vegna þess, að það sé dýrt í rekstri og það gæti verið sparnaður í ríkiskerfinu að leggja það niður og færa starfsfólkið inn í landbrn. eða Búnaðarfélag Íslands? Það er einnig sagt nei við því og það af hv. stjórnarliðum sjálfum. Hvers vegna þá að gera þetta? Ekki getur verið, að það eigi að hefnast á Landnámi ríkisins fyrir að hafa staðið vel í stöðu sinni, fyrir að hafa gegnt starfi sínu það vel. að félagssamtök úti á landi og bændur, sem viðskipti hafa haft við Landnámið, óska eftir, að það fái að starfa áfram. Starf Landnáms ríkisins er mikið fram undan, eins og kunnugt er, ekki síst í sambandi við skipulagsstörf og byggðaáætlanir. Má minna á, að hv. 1. þm. Vestf. hefur flutt þáltill. nú nýverið um að fela Landnámi ríkisins veigamikil verkefni. Ekki getur sá hv. stuðningsmaður hæstv. ríkisstj. ætlast til, að Landnám ríkisins verði lagt niður. Og kunnugt er það, að hv. þm. Hannibal Valdimarsson hefur farið góðum orðum um Landnám ríkisins fyrir að vinna ötullega að svokallaðri Inn-Djúpsáætlun, sem ekki er enn lokið. Tæplega getur sá hv. þm. ætlast til þess, að Landnám ríkisins verði lagt niður, áður en því verki verði a.m.k. lokið. Það má því segja, að þetta beri allt saman undarlega að, og ekki furða, þótt hv. varalandbrh. skrifi og undirbúi sig undir það, sem hann ætlar að segja hér á eftir. Og það verður fróðlegt að hlusta á skýringar hv. vararáðh., þegar áhersla er á það lögð að leggja niður Landnám ríkisins þvert ofan í það, sem þeir óska, sem þess eiga að njóta og Landnám ríkisins starfar fyrir. Stjfrv. er lagt fram á sama degi og hluti af stuðningsliði hæstv. ríkisstj, gerir till. um það í annarri d., að Landnám ríkisins skuli ekki lagt niður. Hægri höndin veit ekki, hvað sú vinstri gerir. Þetta frv. til breyt. á jarðræktarl. á þskj. 440 er táknrænt á annan hátt. Þar er lagt til, að styrkur til gróðurhúsa skuli vera óbreyttur frá því, sem verið hefur. Þrátt fyrir alla dýrtíðina, þrátt fyrir verðbólguna er ekki lagt til að gera neina breytingu þar á. Einhvern tíma hefði það þótt fréttnæmt, á meðan hæstv. ráðh: var í stjórnarandstöðu og á meðan hv. vararáðh. var aðeins varaþm. hér á Alþ. í stjórnarandstöðu. Þegar þessir hv. þm. töluðu um landbúnaðarmál í stjórnarandstöðu, var það í öðrum tón en nú kveður að. Og það er ekki skrýtið, þótt það sé gert mikið úr flutningi slíkra frv. sem þess, sem hér um ræðir. Það er í sjálfu sér ekki ástæða til að ræða þetta frv. meira, og það er sennilega ekki ástæða til að fara heldur mörgum orðum um það frv., sem er á dagskránni hér næst á eftir, vegna þess að það eru litlar líkur til, að það nái fram að ganga. Þeir hv. þm., sem hafa látið skoðanir sínar í ljós, sem er gagnstæður vilja hæstv. landbrh., munu tæplega greiða atkv. alveg þvert ofan í það, sem þeir hafa lagt til á sama tíma og frv. er lagt fram. Í þessum frv. öllum, frv. til jarðalaga, frv. um að leggja Landnám ríkisins niður, frv. um breyt. á jarðræktarl., að greiðslur til gróðurhúsa fari fram í Búnaðarfélaginu, en ekki hjá Landnámi ríkisins, frv. til ábúðarlaga, í öllum þessum frv. er gert ráð fyrir því sama, að Landnám ríkisins verði lagt niður. í öllum þessum frv. er ákvæði að finna, sem bændur eru á móti, og í öllum þessum frv. má finna misbresti, sem þarf að lagfæra. Þess vegna er eðlilegt, að þessum frv. verði öllum vísað til ríkisstj. til frekari endurskoðunar. Hv. minni hl. landbn. í Ed. hefur skilað nál. við frv. til ríkisstj. til endurskoðunar í samráði við Landnám ríkisins, í samráði við skipulagsstjórn ríkisins og í samráði við Samband ísl. sveitarfélaga. Samband ísl. sveitarfélaga hefur margt við jarðalagafrv. að athuga, vegna þess, eins og sveitarstjórnirnar segja, að það er verið að draga valdið frá heimamönnum og flytja það yfir til annarra. Skipulagsstjórn ríkisins hefur vitanlega margt við þetta að athuga, vegna þess að jarðalögin og skipulagslögin þurfa að fylgjast að. Í okkar tækniþróaða þjóðfélagi þarf allt land að verða skipulagsskylt, og það þarf að teikna þetta allt upp og gera ráðstafanir, áður en ráðist er í mannvirki og framkvæmdir, til þess að horft sé fram í tímann og það, sem unnið er, sé unnið skipulega og án þess að spilla nokkru. Þess vegna er ekki tímabært að afgreiða jarðal., nema skipulagsl. fylgi með. Ábúðarl. þarf einnig að endurskoða í samræmi við þær breyt., sem gerðar verða á þessum l. Frv. til l. um heykögglaverksmiðjur ríkisins, sem einnig er hér til umræðu, kemur einnig við Landnám ríkisins. Hæstv. ráðh. sagði hér við 1. umr. um það mál, að það mætti vel athuga að breyta því í það horf, sem ég lagði til, að heimamenn hefðu stjórn heykögglaverksmiðjanna áfram, eins og er nú, því að með því nýtist sá kunnugleiki og þekking, sem heimamenn hafa, og með því móti verður stjórnarkostnaðurinn miklu minni en ef farið er að setja upp eina stjórn með skrifstofubákni í Reykjavík. Það er þess vegna áreiðanlega best að skoða þessi mál öll betur. Það þarf að fyrirbyggja jarðabrask, eins og boðað er fjarðalagafrv. En það gerist ekki með því að setja upp 23 byggðaráð og taka valdið frá sveitarstjórnunum. Það gerist ekki með því að setja upp eitthvert bákn, sem kostar bæði ríkissjóð og héruðin stórfé. Jarðabrask er helst hægt að fyrirbyggja með því að efla vald sveitarstjórnanna og tryggja það, að sveitarstjórnirnar geti haft sem sterkust ítök og ráð á því, hvernig farið er með jarðirnar í sveitarfélaginu. Ég held, að það sé enginn vafi á því, að besta ráðið til að fyrirbyggja braskið væri að setja strangari ákvæði í ábúðarl. heldur en nú eru, um það, að hver sem á jörðina, þá sé skylt að byggja hana til ábúðar með hæfilegum leigukjörum, ekki svo háum, að búinu sé ofvaxið að standa undir þeim greiðslum, heldur með hæfilegum kjörum. Ef það væri komið í lög, held ég, að viljinn og óskin að eignast land, sem á engan hátt gæti rentað sig, hlytu að minnka. Það er eðlilegt, að þessi löggjöf öll sé endurskoðuð. Tímarnir eru alltaf að breytast. Það má segja, að það sé yfirleitt venjan að endurskoða mikilvæga lagabálka, ekki síst þá, sem snerta beint atvinnuvegina, á 5–6 ára fresti. Þess vegna er eðlilegt, að landbúnaðarlöggjöfin og ýmsir þættir hennar komi til endurskoðunar nú í sambandi við það, sem hér er á ferðinni. En það er miklu mikilvægara að gefa sér góðan tíma til endurskoðunarinnar heldur en flaustra henni af. Það skiptir litlu máli, hvort þessi frumvörp verða að lögum á þessu ári eða t.d. næsta ári. Verði þessum frv. öllum vísað til ríkisstj. með ósk um, að þau verði endurskoðuð í samráði við þá aðila, sem ég áðan nefndi, má setja það inn í nál., að endurskoðuninni skuli lokið fyrir næsta haust og þá geti næsta Alþ. tekið málið til meðferðar og frv. yrðu þá lögfest á árinu 1975. En þá væri búið að sniða af þeim öllum þá agnúa, sem menn kvarta nú yfir og stynja undan. Margir bændur kvíða fyrir þessu. Fjórðungssamband Norðlendinga, búnaðarsamböndin, sveitarstjórnarsamböndin, Búnaðarsamband Suðurlands og fleiri aðilar óska eftir því, að þessi mál verði endurskoðuð betur. Hér er vitanlega aðeins eitt mál til umr., en ég held, að miðað við það, hvernig þetta ber allt saman að, verði mér fyrirgefið, þótt ég hafi farið út fyrir dagskrármálið.



Herra forseti. Ég fyrir mitt leyti fyrirgef hv. 1. þm. Sunnl., þó að hann fari vítt og breitt, svo hryggur var hann og sár yfir því, hvernig landbúnaðarmálin væru nú komin, þegar þau væru ekki lengur í hans höndum, það væri mikil raunasaga, hvernig væri farið með þessi mál. Ég kem hér upp aðeins til að leiðrétta mjög lítinn misskilning, sem ætti að vera hægt að átta sig á. Það var einfaldlega þetta: Það var óþarfi, að það væri tekið fram í tvennum lögum, Landnám ríkisins skyldi lagt niður, það nægir að taka það fram í einum lögum. Nm. í hv. landbn. Ed. vissu, að þetta frv. var væntanlegt, þeim var gert það ljóst, og þess vegna mátti nema þetta úr jarðlagafrv. Það er mjög eðlilegt, að þetta verði gert með sérstökum l., vegna þess að það kann að vera, að menn blandi þessu nokkuð saman, jarðlagafrv. og þeirri ákvörðun að leggja niður Landnám ríkisins, og er eðlilegt, að það sé tekið sem sjálfstæð ákvörðun. Að öðru leyti voru ekki rök eða atriði í ræðu hv. 1. þm. Sunnl., sem ég nenni að fara að rekja lið fyrir lið. Hann spurði, hvort það ætti að vera sparnaður að leggja Landnámið niður. Hann svaraði því engu, færði a.m.k. engin rök að því, að það væri ekki sparnaður að því. Það má þó til að taka einstök dæmi benda á, að það var verulegur sparnaður að því og hagræði að greiða jarðræktarframlög hjá einum aðila, en ekki tveimur, eins og gert var. Á sama hátt má ætla, að það sé sparnaður að því, að sami aðili og lánin veitir, þ.e.a.s. Stofnlánadeild landbúnaðarins greiði byggingarstyrk. Það má líka benda á það, að Búnaðarfélag Íslands, sem safnar langmestu af gögnum Frá bændum árlega, eins og fóðurbirgðaskýrslum og jarðræktarskýrslum, það á langhægast með að halda jarðaskrá. Þannig má rekja þetta lið fyrir lið. Þó að ég beri fulla virðingu fyrir stofnuninni Landnámi ríkisins og hafi enda verið í stjórn hennar um nokkurt árabil og þykist þekkja störfin og söguna vel, finnst mér nú tímabært að gera þessa skipulagsbreytingu og er viss um, að hún er landbúnaðinum til góðs og til hagræðis. Mér finnst sjálfsagt að líta á það raunsætt, þó að menn kunni að sjá eftir nafni góðrar stofnunar, sem ágætir menn hafa stýrt lengi. En í sambandi við jarðlagafrv. og reyndar fleira, sem hv. 1. þm. sagði hér, var margt dálítið skrýtið. Hann fór ekkert nákvæmlega með staðreyndir. Hann var ekkert að gera með það, þó að Búnaðarþing sé tvisvar búið að fjalla um jarðlagafrv. og mæla með því, ekki einróma, með einu mótatkv. á síðasta Búnaðarþingi, og einnig með frv. um heykögglaverksmiðjur, og var þá alveg ljóst, að hverju stefndi með Landnám ríkisins. Það er kannske reynsla fyrir því, að í hans augum sé stofnun eins og Búnaðarþing ekki mikils virði og það séu aðrar raddir, sem hann hlustar frekar á í landbúnaðarmálunum, því að hann var að tala um fólk, sem styndi undan þessum voðalegu áformum núv. landbrh. um yfirleitt öll landbúnaðarmál. Þetta væri allt saman voðalegt í hans höndum, fannst manni. Hv. 1. þm. Sunnl. talaði annars vegar um, að það ætti að koma upp stórum báknum, eins og 23 byggðaráðum, en nefndi ekki, að það á að leggja niður jafnmargar landnámsnefndir, og hvort verður meira bákn, er ekki gott að segja. Sennilega verður stærð þessara aðila í beinu hlutfalli við verkefni þeirra. Byggðaráðin verða ekkert meiri bákn en þau hafa verkefni til að vinna. Og hann sagði, að Fjórðungssamband Norðlendinga hefði mælt gegn þessu og fleiri fjórðungssambönd. Mér er kunnugt um, að það var ekki stjórn Fjórðungssambands Norðlendinga, sem mælti gegn þessu, heldur framkvæmdastjóri þess. Hafi Búnaðarsamband Suðurlands mælt gegn því, þykir mér einkennilegt, hvernig fulltrúar þess á Búnaðarþingi greiða atkv. Samband ísl. sveitarfélaga getur þess, að ekki megi setja svona skipulagsleg atriði inn í jarðalög. Það er ekkert minnst á það, að í l. um Landnám ríkisins er kveðið á um, að það eitt, stofnun í Reykjavík, sem er stjórnað af mönnum kjörnum af Alþ., sem sagt miðstjórn, eigi að stjórna skipulagsmálunum í sveitum. En þegar talað er um, að ráð, sem eru úti í héruðunum, eigi að taka þátt í skipulagningu, þá er sagt, að verið sé að taka valdið burt frá sveitunum. Þetta finnst mér allt snúa öfugt í munni þessara manna. Jarðalögin eru ekki skipulagslög í þeim skilningi, að það geti ekki verið önnur skipulagslög við hliðina á þeim. Þau eru lög, sem ná til landbúnaðar landsins og hvernig með skuli fara, og er ekki dregið vald frá sveitarfélögunum. Það eru byggðaráðin, sem eiga að vera sveitarfélögunum til halds og trausts. Sveitarfélögunum er gert miklu auðveldara að komast yfir jarðirnar en nú er og trygging fyrir því. Þetta er því flest, eins og ég hef áður nefnt, öfugt og raunatala mikil.



Herra forseti. Það eru aðeins nokkur orð. Hv. þm. segir, að ég, hafi flutt hér raunatölur. Hafi það verið, er það vegna þess, hvernig málið var tilbúíð af hendi stjórnvalda, því að ég hélt mig við þau frumvörp, sem liggja fyrir, bæði í þessari hv. d. og eins í hv. Ed. Mér fannst satt að segja hv. þm. hafa tiltölulega lítið að segja eftir að hafa hlustað á það, sem hann kallaði raunatölu frá minni hendi. Hann var að tala um, að það hefði falist sparnaður í því, að jarðræktarstyrkurinn væri greiddur á einum stað, en ekki tveimur. Þetta er vitanlega alger misskilningur. Það hefur enginn sparnaður verið að því. Hv. þm. talar um, að Búnaðarfélag Íslands hafi besta yfirsýn yfir jarðir ríkisins og það hafi hesta aðstöðu til að halda jarðaskrá. Ég efast ekkert um, að Búnaðarfélag Íslands vill gera þetta og gerir það eftir bestu getu. En ég held, að það sé enginn vafi á því, að Landnám ríkisins hefur gleggsta og nákvæmasta jarðaskrá. Og enginn vafi er á því, að það fólk, sem er fátt og vinnur við Landnám ríkisins, verður flutt í aðrar stofnanir. Starfsfólki verður ekki fækkað, vegna þess að það fólk, sem starfar við Landnám ríkisins, hefur haft nóg störf og hefur mikilvæg störf fram undan að vinna. Hv. þm. talaði um, að Búnaðarþing hefði mælt með jarðalagafrv. Rétt er það, það gerði það. Það var meira að segja ekki nema einn maður á móti í fyrra og tveir eða þrír sátu hjá. En það eru ýmsir búnaðarþingsmenn, sem hafa nú áttað sig á því, að það þarf að laga ýmislegt í þessu frv. Og þótt ég beri virðingu fyrir Búnaðarþingi og vilji oft taka tillit til þess, þá tek ég meira mark á því, sem kemur frá bændunum sjálfum, utan úr hinum dreifðu byggðum. Hv. þm. virtist vilja rengja það hér áðan, að Fjórðungssamband Norðlendinga og búnaðarsamböndin hefðu eitthvað við þetta að athuga. Ég vildi gera hv. þm. greiða, ef hann hefði ekki kynnt sér álit Fjórðungssambands Norðlendinga, og upplýsa, hvað það hefur við þetta að athuga. Það segir m.a. í áliti, sem það hefur sent frá sér: „Það er vægast sagt ekki vammlaus vinnubrögð hjá n. þeirri, sem bjó frv. í hendur Alþingis, að hafa ekki formlega samráð við samtök sveitarfélaganna í einstökum landshlutum og við sýslunefndir. Í sumar var ekki höfð hirða á því að senda frv. til athugunar hjá ýmsum aðilum á milli þinga. Því verður að vara við öllum einstefnuakstri í meðferð þessara mála, sem getur stefnt árangri af samstarfi um þessi mál í tvísýnu.“ Þetta segir Fjórðungssamband Norðlendinga, og það segir miklu fleira, sem hv. þm. geta kynnt sér. Það væri líka fróðlegt að vita, hvað Búnaðarsamband Suður-Þingeyinga hefur um þetta mál að segja, hv. síðasti ræðumaður er kunnugur þar. Stjórn Búnaðarsambands Suður-Þingeyinga gerir tilteknar aths. við frv., en lýkur umsögn sinni með þessum orðum: „Stjórn Búnaðarsambandsins telur valdsvið byggðaráða í frv. svo mikið og margþætt, að mjög þurfi til þessara löggjafar að vanda. Við teljum því rétt að fresta afgreiðslu jarðalagafrv. á yfirstandandi Alþ. til þess að tryggja sem besta samstöðu um meginstefnu þess, bæði frá búnaðarsamböndum, búnaðarfélögum og sýslunefndum. Það skiptir að okkar dómi minna máli, hvort löggjöf þessi verði afgreidd árinu fyrr eða síðar, nái frv. fram að ganga með einhuga stuðningi bænda í landinu, sem er forsenda fyrir því, að löggjöfin nái tilgangi sínum. Af þessu tilefni sendir stjórn Búnaðarsambands Suður-Þingeyinga engar till. til breytinga á frv. að svo komnu.máli.“ Þetta er skýrt og ótvírætt hjá Búnaðarsambandi Suður-Þingeyinga og alveg eins ákveðið og hjá Fjórðungssambandi Norðlendinga. Mætti lesa upp fleiri umsagnir, sem eru í þessum tón. Er unnt annað en að hlusta á þetta og taka það til greina? Mér finnst það ekki. Hv. þm. talaði um, að landnámsnefndirnar yrðu lagðar niður, þegar byggðaráðin tækju við. Landnámsnefndirnar hafa verið sama sem ólaunaðar, þær hafa ekki kostað neitt. En það er gert ráð fyrir, að byggðaráðin verði launuð, að hálfu af ríkinu og að hálfu af héruðunum. Og er það ekki að taka valdið frá heimamönnum, þegar byggðaráðin eru sett upp til höfuðs sveitarstjórnunum? Byggðaráðin eru sett yfir sveitarstjórnirnar. Orðaleikur um þetta sýnist mér alveg ástæðulaus, vegna þess að þetta er skýrt og ákveðið. Varðandi það, að skipulagslögin séu sérstök lög og geti komið á eftir, held ég, að það fari miklu betur á því, að þau komi samtímis og þessi löggjöf. Ég sé svo, herra forseti, ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri. Mér finnst þetta allt liggja svo ljóst fyrir, að það sé ekkert vafamál um það, að þetta allt þurfi að endurskoða betur.



Herra forseti. Það eru aðeins tvær aths. Það má lesa upp umsagnir um jarðlagafrv. Þær mæla langflestar með því, ekki allar. Þegar umsagnir eru ekki allar samhljóma, ekki hægt að fara eftir þeim öllum, það verður að velja á milli, jafnvel þótt Búnaðarsamband Suður-Þingeyinga hafi talið, að það mætti draga um eitt ár að setja þessi lög. Hitt vil ég endurtaka, að mér er að fullu kunnugt um það, að stjórn Fjórðungssambands Norðlendinga stóð ekki að því svari, sem margir hafa undrast. Það er að engu frá Fjórðungssambandinu, það er eingöngu á ábyrgð framkvæmdastjóra þess.



Herra forseti. Á þskj. 441 er frv. til l. um breyt. á l. um Stofnlánadeild landbúnaðarins, landnám, ræktun og byggingar í sveitum. Ég hafði hugsað mér að fylgja þessu frv. úr hlaði með nokkrum orðum, en ekki langri ræðu, en að vísu sé ég, að það er á margan hátt óþarfi, því að hv. 1. þm. Sunnl. hefur tekið það ómak af mér. Munu þess fá dæmi í hv. d., að mál sé tekið til meðferðar, áður en það er raunverulega tekið til umr., eins og þessi hv. þm. gerði. Raunar var nú betur en það, því að hann tók einnig til meðferðar mál í hv. Ed., sem þar hefur verið til meðferðar. Hv. þm. gat betrumbætt þetta allt saman, svo að ekki reyndist honum neitt erfitt að fást við öll þessi mál, sem eru til umr. eða hugsanlega koma til meðferðar hér í hv. d., á einum og sama vettvangi. Það er alllangt síðan ég lét þá skoðun í ljós hér á hv. Alþ., að ég teldi, að rétt væri að leggja niður Landnámið sem sérstaka stofnun í þessu landi. Það var meðan ég var í stjórnarandstöðu og hv. 1. þm. Sunnl. var landbrh., sem þessi skoðun mín var látin í ljós. Ég lét þá líka í ljós þá skoðun, að hægt væri að leggja niður Vélasjóð ríkisins. Mundi vera hægt að sinna þeim verkefnum alveg eins vel eftir sem áður, vegna þess að verkefnin og möguleiki til að leyst þau væru gerbreytt frá því, sem verið hefði, þegar þessar stofnanir hefðu verið settar á stofn. Það var ekki af vanmati á þessum stofnunum eða starfi þeirra manna, sem við þær hafa unnið, sem ég lét þessa skoðun mína í ljós, heldur hinu, að það bæri nauðsyn til að reyna að þjappa saman í ríkiskerfinu, eins og mögulegt væri. Það heyrist a.m.k. stundum um það rætt að of lítið sé að því gert. Þess vegna kemur það á óvart, ef verið er að reyna að gera tilraun í þá átt, þegar viðbrögðin eru slík, að á móti er talað, áður en fyrir slíku máli er talað. Það frv., sem hér er til meðferðar nú og ég tala fyrir við 1. umr., er afleiðing af þeim frumvörpum og þeim lögum, sem áður hafa verið afgreidd og ganga í þá átt að fá einum og sama aðila verkefni, en ekki skipta þeim milli margra stofnana. Þannig var gert með jarðræktarl., að þar var horfið að því ráði, að styrkur sá, sem veittur er til jarðræktar í landinu, er nú allur greiddur á vegum Búnaðarfélags Íslands, og eins fer styrkur sá, sem greiddur er vegna húsbygginga, í gegnum Stofnlánadeild landbúnaðarins. í Búnaðarbankanum. Þetta frv. gengur því í sömu átt og var upp tekið með þeirri stefnu, sem þá var mörkuð, og er framhald af henni. Það er ekki ætlunin með þessu frv., að dregið verði úr þeirri þjónustu, sem Landnám ríkisins hefur annast til þessa, áætlanagerð og annað því um líkt, heldur verði aðeins um breytt vinnulag að ræða þar að lútandi, en ekki að eigi að draga úr þessum áætlanagerðum, heldur að vinna að þeim áfram af engu minni orku en gert hefur verið, og ber ekki að vanmeta það, sem Landnámið hefur gert í því efni. Þetta frv. kveður á um það í 2. gr. og gerir skýrara ákvæðið um hlut ríkisins til greiðslu á mótframlagi vegna stofnlánadeildargjaldsins, vegna þess að það þótti ekki nógu tvímælalaust, hvernig taka ætti niðurgreiðslurnar til greina í því sambandi, ef þær væru notaðar á landbúnaðarvörur. Hins vegar mun framkvæmdin hafa verið sú, að greiðslan mun hafa verið miðuð við verðlagið óniðurgreitt, en ekki við útsöluverð á niðurgreiddri vöru. Um þetta eru tekin af öll tvímæli með þeirri breyt., sem hér er gerð. Hin breyt., sem er aðalefni þessa frv., er sú, að lagt er til. að Landnám ríkisins verði lagt niður sem sérstök stofnun. Er þá miðað við það að fela þau verkefni, sem það hefur nú með höndum, öðrum stofnunum, sem fyrir eru og vinna að þessum verkefnum einnig. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að Landnám ríkisins á margar jarðir, en ríkið á einnig mikið af jörðum, sem jarðeignadeild ríkisins fer með, og ekkert er eðlilegra en sameina þetta í eitt og láta jarðaeign ríkisins vera á einum og sama stað, enda fer best á því, að svo sé gert, bæði þegar litið er á málið frá sjónarmiði kostnaðar og einnig þegar litið er á málið frá því, sem er hagkvæmt fyrir þá, sem um þessi mál vilja vita og fjalla, og sé þá jarðaskráningin í landinu einnig á sömu hendi. Þá liggur og fyrir Alþ. nú frv. til l. um heykögglaverksmiðjur, þ.e. heildarskipulag á uppbyggingu heykögglaverksmiðjanna. Það miðar einnig við það, að um heildarskipulag sé að ræða á þessum eignum ríkisins, sem heykögglaverksmiðjurnar verða. Ég geri það ekki að neinu stórmáli, hvort yfir hverri einstakri sé sérstök stjórn, en það verður að vera sameiginleg heildarstjórn fyrir þær allar til þess að sjá um þá höfuðþætti, sem eru sameiginlegir fyrir þessar heykögglaverksmiðjur. Þá er gert ráð fyrir því í jarðalagafrv., sem hv. 1. þm. Sunnl. gerði hér mjög að umræðuefni áðan, að skipulag byggðar í sveitum verði fært heim í héruðin, og það fer alls ekki saman, að skipulag ríkisins eigi að fara með skipulag í sveitum. Ég vil líka segja, að það fer ekki heldur saman, að samtök sveitarfélaganna eigi að ráða nema að takmörkuðu leyti um sérmál sveitanna. Það vita allir, sem til þekkja, að í samtökum sveitarfélaganna ráða bæirnir og stærri kauptúnin meginmálunum, en sveitahrepparnir ekki. Þess vegna er ekki nema eðlilegt, að þau mál, sem sérstaklega varða þá, séu annar staðar en hjá slíkum samtökum. Það segir hins vegar ekki, að dregið skuli úr samstarfi, enda munu þær breytingar, sem hafa verið gerðar á frv. í Ed., hafa miðað í þá átt að tryggja betur þetta samstarf. Ég skildi ekki, hvað hv. 1. þm. Sunnl. taldi, að þar hefði gerst, sem væri sönnun þess, að frv. næði ekki fram að ganga. Þá hefur jafnhliða þessum frumvörpum verið flutt frv. að nýjum ábúðarl., og inn í þetta fellur félagsræktun, stofnun nýbýla og endurbygging og sameining jarða, stofnun grænfóðurverksmiðja, eins og ég gat um, og úthlutun ríkisframlaga til landbúnaðarins samkv. þeim l., sem þar að lúta. Það er því ekki nema eðlilegt, að þessi frumvörp, sem hér eru á ferðinni, séu fylgifiskar þeirra frv., sem er búið að leggja fram hér á hv. Alþ. í tengslum við þessi frumvörp. Hv. 1. þm. Sunnl. gerði mikið úr því hér áðan um undirbúning að þessum málum, að nauðsyn bæri til, að menn fengju að fjalla betur um þau. Í því sambandi vil ég minna á, að þessi frv. voru lögð fram á hv. Alþ. á síðasta vetri, þá til kynningar. Þau hafa farið fyrir Búnaðarþing, þau hafa farið fyrir aðalfund Stéttarsambands bænda, og þau hafa verið kynnt á kjörmannafundum og fundum búnaðarsambanda. Og ég dreg í efa, að önnur frv., er landbúnað snerta, hafi verið meira kynnt en þessi frv. hafa verið. Hv. 1. þm. Sunnl. má svo hafa sína skoðun á þeim málum mín vegna, það breytir engu þar um. Ég vil að lokum undirstrika það, að ég ætla ekki að fara að flytja hér langa ræðu eða fara í miklar kappræður um þessi mál, hafði ekki hugsað mér það, en hef að vísu eytt of miklum tíma í að víkja að því, sem hv. 1. þm. Sunnl. gat hér um áðan, vegna þess að efni frv. er svo einfalt, að það þarf ekki sérstakra eða margvíslegra skýringa við. Hinu geta hv. þm. haft misjafna skoðun á, hvort stefnan, sem tekin er með því, sé rétt eða rétt ekki. En ég vil að lokum endurtaka, að það, sem hér er verið að gera, er, að það er verið að reyna að sameina verkefnin hjá þeim stofnunum, sem fyrir eru í landinu, eins og Búnaðarfélag Íslands, landbrn. og slíkum stofnunum, og hafa ekki þriðju stóru stofnunina, sem fjallar um þessi mál sem öll ganga í sömu átt. Ég er líka sannfærður um það, að hvort sem þetta mál nær fram að ganga á þessu þingi eða ekki, þá nær það fram að ganga, því að hér er stefnt í rétta átt. Ég er líka sannfærður um það, að framkvæmdin á þessum málum verður auðveldari með þeim hætti en áður hefur verið. Hér er ekki verið að stefna að því að vega að einum eða neinum, heldur er verið að gera skipulagsbreytingu til hagræðis, miðað við þær aðstæður, sem við nú búum við. Það segir ekki, eins og ég tók fram áðan, að þessi mál séu ekki jafnnauðsynleg og þau voru, þegar um tilveru þeirra var upphaflega að ræða, og þau hafi lokið sínu verki. En eins og nú er komið, er ástæðulaust að vera með svo marga aðila, sem fjalla um sömu þætti, eins og hér hefur verið. Ég legg svo til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir til umr. á þskj. 441, hefur þann megintilgang, eins og fram kom í ræðu hæstv. landbrh., að leggja niður Landnám ríkisins. Frv. er væntanlega endahnykkurinn í málatilbúnaði hæstv. ríkisstj. og hæstv. landbrh, í þessu skyni. En eins og fram kom í ræðu hans og hv. alþm. er kunnugt, hafa verið flutt allmörg mál, er snerta landbúnaðarlöggjöfina, sem öll hafa að meira eða minna leyti þennan sama tilgang. Það skal því mikið við þurfa til þess að koma þessari ríkisstofnun fyrir kattarnef. Hæstv. landbrh, sagði í ræðu sinni hér áðan, að meginmarkmiðið með þessum aðgerðum öllum væri að koma á bættu skipulagi og hnika þessum málum þannig til hagkvæmni og sparnaðar í ríkiskerfinu og jafnframt að gera þá þjónustu, sem veitt yrði, ekki minna virði fyrir landbúnaðinn og þá, sem hennar eiga að njóta. Hæstv. ráðh. skýrði frá því áðan, að hann yrði að mæla verið í þessu skyni, og ekki er mikil þörf á að endurtaka það. - Ég hlýt að harma það, ef hæstv. ráðh. er svo tímabundinn, að hann má ekki vera að því að sitja hér í salnum til að hlýða á umr. um þessi mál. Ég óska eftir því við hæstv. forseta, að hann léti kanna, hvort tími ráðh. er svo naumur, að hann geti ekki verið hér við umr.

Ég vil geta þess, að hæstv. ráðh. skýrði frá því áðan, að hann yrði að mæla fyrir öðru máli í hv. Ed., og ég hygg, að hann sé bundinn í umr. þar nú. Hins vegar get ég orðið við tilmælum um að fresta um skeið umr. um þetta mál, ef ræðumaður æskir þess.

Ég vil óska eftir, að það verði kannað, hvort ráðh. getur ekki verið hér við og frestað því máli, sem hann þarf að sinna í Ed., og hafa ekki of mörg mál í takinu í sem. Meðal þess, sem væntanlega horfir að í dómi hæstv. ráðh. í átt til betra hagræðis, aukins sparnaðar og hagkvæmara skipulags í landbúnaðarlöggjöfinni, er það, að um leið og Landnám ríkisins er lagt niður, þá skuli í sama mund sett á stofn önnur ríkisstofnun, sem fái til meðferðar einn þátt þeirra mála, sem Landnám ríkisins starfar nú að og hefur haft með höndum frá upphafi. Þar á ég við Heykögglaverksmiðjur ríkisins, sem ætlað er að koma á fót með sérstökum lögum, sem frv. að liggur nú fyrir hv. Alþ. Um leið og lagðar eru niður landnámsnefndir í héruðunum, sem eru ólaunaðar ráðgjafandi nefndir, er ætlunin að koma á fót 23 svokölluðum byggðaráðum, sem eiga að verða valdstofnanir og ætla má, að þurfi veruleg laun, auk þess sem leggja þarf út annan kostnað við þær stofnanir, ef að líkum lætur. Ég fæ ekki séð, að þessi dæmi sanni, að þessar skipulagsbreytingar horfi til þeirrar áttar, að um aukna hagkvæmni og sparnað í ríkiskerfinu verði að ræða. Þeir, sem hafa kynnt sér kostnað, er leitt hefur af störfum Landnáms ríkisins, hafa getað sannfærst um, að þar hefur ekki verið farið með mikla fjármuni. Ég skal ekki rekja það hér, en ég hygg, að þar hafi verið haldið spart á málum, að því er snertir rekstrarkostnað, miðað við það, sem gerist hjá ríkisstofnunum. Um það, að ekki eigi að draga úr þeirri þjónustu, sem Landnám ríkisins hefur veitt, þá vil ég leggja á það mikla áherslu, að sá þáttur, sem hvað þýðingarmestur er nú í mínum augum af störfum Landnáms ríkisins og lítið hefur til þessa verið sinnt, er skipulags- og áætlanagerð í sveitum landsins. Hæstv. ráðh. gat þess, enda þótt með óljósum orðum væri, að þessir þættir yrðu látnir heyra undir aðra aðila, og að því er best verður séð af þeim málatilbúnaði, sem hér hefur verið hafður í frammi, þá eigi það helst að heyra undir landbrn. og hin svokölluðu jarðalög. Nú er það svo, að ég er hæstv. ráðh. sammála um það atriði, er hann gat um, að skipulagsmál í sveitum ættu ekki að heyra undir skipulagsstjórn ríkisins. Ég lít svo á, að skipulag í sveitum sé það sérstakt mál, að það réttlæti það, að um það fjalli stofnun, sem hefur sérþekkingu á landbúnaðarmálum, og þarna hygg ég, að við hæstv. ráðh. séum sammála. Sú stofnun, sem um þessi mál fjallar nú, er Landnám ríkisins, og enginn dregur í efa þekkingu þeirrar stofnunar og starfsmanna hennar að því er þetta varðar. Ég vil ekki kasta því fyrir róða, að þessi stofnun fjalli um þennan málaflokk áfram, og fá í staðinn annað skipulag, sem allt er mjög óljóst í sniðum, og ég fæ ekki enn áttað mig á, hvernig muni að þessum málum vinna. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að fyrsta verkefni, sem Landnám ríkisins hefur fjallað um á þessum vettvangi, er hin svokallaða inn-Djúpsáætlun. Landnám ríkisins vann það verk í nánu samráði við sveitarstjórnir og forráðamenn búnaðarsamtaka og sambands sveitarfélaga á Vestfjörðum, og ég hygg, að heimamenn þeir, sem að þessum málum hafa komið, hafi þá sögu eina að segja, að þáttur Landnáms ríkisins í þessu starfi hafi verið mjög til fyrirmyndar og frumkvæði þess að hrinda þessum málum áfram lofsvert. Það er enda svo, að allir þm. Vestf., þ. á m. 4 stuðningsmenn núv. hæstv. ríkisstj., hafa flutt um það till. til þál. hér á Alþ. að fela Landnámi ríkisins framkvæmd þeirrar áætlunar, sem gerð hefur verið, og þar með að auka við starfssvið þeirrar stofnunar, sem hæstv. ráðh. er nú að mælast til. að lögð verði niður. Þetta eru mjög einkennileg vinnubrögð, og tek ég undir það, sem fram kom í upphafi ræðu hv. 1. þm. Sunnl.: það er eins og vinstri höndin viti ekki, hvað sú hægri gerir. Svo virðist sem á sama tíma sem hæstv. landbrh. er að leggja til, að Landnám ríkisins sé lagt niður, vilji ýmsir stuðningsmenn þessarar hæstv. ríkisstj. fela því aukin verkefni. Því er svo háttar um allt starf Landnáms ríkisins, er lýtur að skipulagsmálum í sveitum og lýtur að hverju einu atriði, er hefur áhrif á þróun byggðar í sveitum, sem frá upphafi hefur verið eitt af meginverkefnum Landnámsins, að engar ákvarðanir eru teknar án þess að hafa um það náið samráð við hlutaðeigandi sveitarstjórnir og landnámsnefndir, sem hæstv. ráðh. hefur gert lítið úr og telur ekki miklu skipta, þótt lagðar séu niður. Þetta er algerlega viðtekin regla í öllu starfi Landnámsins, og er ég því gerkunnugur, þar sem ég á sæti í stjórn þess. Þetta er einmitt sú höfuðregla, sem ég vil að haldist, að til sé stofnun, sem hafi yfir starfsmönnum að ráða, er hafi sérþekkingu á landbúnaðarmálum og helst skipulagsmálum strjálbýlis, sem sé samræmingaraðili og aðili, sem hefur frumkvæði og úrslitavald um skipulagsmál, en starfi samt í nánum tengslum við þá aðila heima fyrir, sem eru bærastir þess að veita umsögn og alla nauðsynlega staðháttaþekkingu og auk þess að koma fram sínum vilja í sambandi við meðferð mála. Þessu skipulagi vil ég halda, þessu skipulagi vil ég ekki kasta fyrir róða. Enda þótt frv. til jarðalaga sé hér ekki á dagskrá, hafa bæði hv. þm. og eins hæstv. ráðh. blandað því inn í þessar umr., svo að það ætti ekki að reynast mér saknæmt, þótt ég viki þar aðeins að, enda þótt ræða megi það mál frekar, þegar eða ef það kemur til þessarar hv. d. Með því að fela þessi skipulagsmál svokölluðum byggðaráðum, sem skipuð eru af ráðh. og eiga að starfa í nánum tengslum við rn, og Búnaðarfélag Íslands, hygg ég, að a.m.k. yrðu lausari bönd á öllum þessum málum. Það er einnig verið að fara fram hjá sveitarstjórnunum í landinu, eins og berlega er gagnrýnt í umsögnum sveitarstjórnarmanna víðs vegar af landinu um frv. til jarðalaga. Ég hygg, að skynsamlegra sé að halda því skipulagi, sem vel hefur gefist, því skipulagi, sem ætla verður, að falli best í geð bæði bændunum sjálfum og sveitarstjórnarmönnum um land allt, með því að þessir aðilar komi sínum sjónarmiðum að í gegnum landnámsnefndirnar og sveitarstjórnirnar og hafi í gegnum þær samráð við Landnám ríkisins, eins og nú er. Mér hefur orðið nokkuð tíðrætt um skipulagsþáttinn í störfum Landnáms ríkisins vegna þess, hversu þar er gífurlega mikið verk óunnið, og það er verk, sem verður að vinna, hvort sem Landnám ríkisins verður lagt niður eða ekki. Ég treysti þessari stofnun betur fyrir því starfi heldur en nokkurri annarri. En enda þótt Landnámíð verði lagt niður, þarf að sinna þessu verki. Verkefnin hverfa ekki, þó að ein stofnun verði úr sögunni. Þess vegna hygg ég, að bæði sé svo með þetta verkefni og önnur þau, er nú eru til meðferðar hjá l.andnámi ríkisins, að enn þurfi mannafla til þess að sinna þeim störfum, enda þótt Landnámið sé lagt niður. Það væri fróðlegt að heyra einhverjar áætlanir um það frá hæstv. ráðh., hvar hann hyggist koma við sparnaði í sambandi við þessa skipulagsbreytingu. Og mér hefði þótt vænt um það, ef þeir, sem eru talsmenn þessara breytinga, létu koma fram einhverjar tölulegar upplýsingar um það, með hvaða hætti þessi sparnaður kemur fram. Með hlíðsjón af því, að hæstv. ráðh. og hæstv. aðstoðarráðh. landbúnaðarmála hafa hér báðir lýst því yfir, að það hafi haft sparnað og hagkvæmni í för með sér að færa tiltekin framlög úr höndum Landnáms ríkisins yfir til annarra stofnana, þá vænti ég, að þessar umsagnir þeirra séu byggðar á einhverjum raunhæfum tölum. Nú skal ég ekki mæla því í mót, að slík breyting geti verið hagkvæm og átt rétt á sér. En úr því að ráðh. tala svo hiklaust um þessi efni, þá vænti ég, að þeir geti gefið þar frekari upplýsingar um. Það hefur verið rætt um það hér, að vel megi fela öðrum aðilum að halda jarðaskrá fyrir landið, og víst getur það verið. Staðreyndin er hins vegar sú, að jarðaskrá hefur löngum verið haldin af tveimur stofnunum hér á landi, í fyrsta lagi hjá Landnámi ríkisins og í annan stað hjá Búnaðarfélagi Íslands. Einhvern veginn hefur það reynst þannig, að sú jarðaskrá, sem Landnám ríkisins hefur haldið, hefur reynst fullnægjandi og örugg, en því hefur ekki alltaf verið að heilsa með þá jarðaskrá, sem annars staðar hefur veríð skráð. Þetta á sér þær orsakir, að skráning allra býla í sveitum landsins er í höndum Landnámsins og raunar þarf, eins og gildandi lög gera ráð fyrir, samþykki landnámsstjórnar, til þess að nýbýli verði sett á stofn, tvær jarðir sameinaðar eða aðrar þær breytingar gerðar, er hafa áhrif á þróun byggðar í sveitum, sem þetta snertir. Þess vegna er það ekki að undra, að einmitt sú stofnun, sem þetta starf hefur með höndum, skuli halda rétta jarðaskrá. Mér hefði þótt vænt um það, að hæstv. landbrh. yrði hér áfram við þessar umr. En kannske heyrir hann svo vel, að þó að hann sé í öðrum sal, þá heyri hann það, sem sagt er hér í þessari deild. Annar þáttur þessa frv., sem er miklu veigaminni heldur en sá, sem ég hef hér vikið að, fjallar um það að færa framlög til íbúðarhúsa og endurbyggingar íbúðarhúsa í sveitum úr höndum Landnáms ríkisins til Stofnlánadeildar landbúnaðarins. Það er eðlilegt, ef Landnám ríkisins er lagt niður, að þessi þáttur, sem aðrir af störfum þess sé færður í hendur annarra aðila. Það, sem vekur sérstaklega athygli í sambandi við þetta efni, er þó það, að gert er ráð fyrir því, að þessi framlög standi óbreytt að krónutölu frá því, sem verið hefur nú nálega 3 ár. Á mánudaginn var mælti ég hér fyrir frv., sem ég hef flutt ásamt tveimur öðrum þm. Sjálfstfl. um breyt. á l. um Stofnlánadeild landbúnaðarins, landnám, ræktun og byggingar í sveitum. Þar er lagt til að hækka þessi framlög úr 120 þús. kr. í 200 þús. kr. Ég gat þess þá, að sú væri saga þessara framlaga, frá því að þau komu fyrst inn í löggjöfina 1957, að þau hefðu verið hækkuð öðru hverju nokkurn veginn til samræmis við verðlagsbreytingar. Vegna þess að enginn hæstv. ráðh. var í salnum, þegar ég flutti þessa framsögu, vil ég rifja upp örfá atriði, sem ég sagði um þetta mál þá. Ef svo væri haldið á málum að hækka þessi framlög nokkurn veginn til samræmis við verðlagsbreytingar, þá er rétt að átta sig á því, að byggingarvísitala hefur hækkað frá 1. júlí 1971 til 1. nóv. 1973 um 70.65%. Enn hefur ekki verið gefin út byggingarvísitala frá 1. mars s.l., en ég hygg, að hún sé væntanleg á morgun eða svo. Ég hef heyrt spásagnir um það, að sú byggingarvísitala muni fara upp í 970 stig og hafi þá hækkun byggingarvísitölunnar frá 1. júlí 1971 numið 81.3%. Það er því augljóst svo sem verða má, að á þessu tímabili, þessum nálega þremur árum, hafa orðið gífurlegar verðlagsbreytingar í landinu, og kemur það víst engum á óvart; það þekkja allir af eigin raun. Ef það ætti að gerast, svo sem gerðist í tíð fyrri ríkisstj., sem kennd var við viðreisn, að hækka þessi framlög nokkurn veginn til samræmis við verðlagsbreytingar, þá þyrftu þessi framlög að hækka a.m.k. í 200 þús. Þó er það ekki nægilegt til þess að fylgja verðlagsþróuninni eftir að fullu, jafnvel þó að einungis sé miðað við 1. nóv. s.l., því að hækkun framlaganna úr 120 þús. kr. í 200 þús. kr. er hækkun, sem nemur 66.7%. Það fer ekki hjá því, að það komi ýmsum á óvart, þegar hæstv. ríkisstj. leggur fram frv. um þetta efni, að þá skuli gert ráð fyrir því, að þessi framlög standi óbreytt. Sömu sögu er að segja um þau framlög til gróðurhúsabygginga, sem um var fjallað í frv. áðan, á þskj. 440. Það er nákvæmlega sama sagan með það. Ég hlýt að spyrja hæstv. landbrh., hvort það sé stefna hans og hæstv. ríkisstj., að svo skuli með þessi framlög fara, að þau verði látin eyðast upp í eldi verðbólgunnar. Ef þau verða látin standa óbreytt, verða þessi framlög næsta lítils virði að skömmum tíma liðnum og eru raunar þegar orðin það. Og ef framhaldið verður svo sem verið hefur nú undanfarna mánuði, þá verða þau sama og einskis virði að fáum misserum liðnum. Mér þætti vænt um að heyra það hjá hæstv. ráðh., hvort þetta séu fyrirætlanir hans og hæstv. ríkisstj. hvað þetta snertir. Það má segja, að eðlilegt sé að skoða framlög til íbúðarhúsabygginga í sveitum í samræmi við lánveitingar til þeirra framkvæmda. Lán til íbúðarhúsa í sveitum voru 1971 600 þús. kr., en eru nú 800 þús. kr. Það er því mjög fjarri því, að lánin hafi hækkað til samræmis við verðlagsbreytingar. Ef tekin væru saman framlög og lán, eins og þau voru 1971 og eins og þau þyrftu að vera nú, miðað við verðlagsbreytingar, þá var framlag og lán til íbúðarhúsa í sveitum að hámarki 1971 720 þús. kr., en ef miðað er við byggingarvísitölu 913, eins og hún var 1. nóv. s.l., þyrfti framlag og lán að vera 1228 þús. kr., en ekki 920, eins og raun ber vitni í dag. Ég skal ekki fara fleiri orðum um þennan þátt, en ég hef lagt fram spurningar til hæstv. ráðh., og ég vænti þess, að svör fáist frá honum um þetta efni. Það er sjálfsagt ekki ástæða til þess fyrir mig að orðlengja þetta öllu frekar nú. Ég vil þó aðeins ítreka það, að ástæða væri til þess fyrir hæstv. ríkisstj. og Alþingi í heild að hrapa ekki mjög að þeim breytingum, sem hér eru fyrirhugaðar, enda þótt þær eigi sér nokkuð langan aðdraganda og það sé rétt, sem hæstv. ráðh. sagði, að hann hefur gefið yfirlýsingar, sem ganga í þessa átt, í nokkuð mörg ár. Þessar breytingar valda svo mikilli gagnrýni, ekki einungis frá pólitískum andstæðingum þessa hæstv. ráðh., heldur einnig viða hvar úr röðum hans eigin flokksmanna að ástæða væri til þess að skoða þessi mál öll betur. Það væri réttast að fella það frv., sem hér er á dagskrá, en ég skal ekki skýra frá því, hvaða afstöðu ég tek til þess sem aðrir af störfum þess sé færður í hendur í þeirri n., sem mælst hefur verið til, að frv. gangi til, þ.e. landbn. þessarar hv. d. Það má vel vera, að ég leggi þar til, að frv. verði fellt. En það væri e.t.v. þægilegra fyrir hæstv. ráðh. og fylgismenn hans hér á hv. Alþ., að þessu máli og öllum fylgifiskum þess verði vísað að nýju til ríkisstj., eins og hv. 1. þm. Sunnl. lagði til áðan. Það hafa borist það margar umsagnir um sum af þessum frv., sem nú liggja fyrir hv. Alþ., þar sem mörg atriði eru gagnrýnd og ýmist er lagt til. að þeim verði vísað til ríkisstj. að nýju eða þau séu jafnvel felld, að ástæða væri til þess að hafa þann hátt á, sem ég hef lagt til og hv. 1. þm. Sunnl. Ég skal svo ekki að sinni orðlengja þetta frekar.



Herra forseti. Það hefur verið áberandi í þessum umr., að þær hafa orðið almennt umr. um þau frv., sem eru í samhengi við það frv., sem hér er nú á dagskrá. Þeir hv. tveir stjórnarandstöðuþm., sem hafa talað hér, hafa lagt á það áherslu, að nauðsyn bæri til að vanda undirbúning þessara mála og hafa meira samráð við fólkið í landinu en gert hefði verið í þessu sambandi. Ég verð að segja það út af málum eins og frv. til jarðalaga. að upphaf þeirra var með þeim hætti, að Búnaðarþing skoraði á landbrh. að skipa n. til þess að semja frv. að jarðalögum og endurskoða ábúðarlög og önnur þau lög, sem vörðuðu ábúð og setu á jörðum. Eitt af fyrstu verkefnunum, sem Búnaðarfélag Íslands bar upp við mig sem landbrh., var einmitt þetta mál. Og nauðsynin, sem Búnaðarþing taldi á tilveru þessarar löggjafar, var einmitt sú þróun, sem þeir töldu, að fyrirsjáanleg væri, að það gengi í þá átt, að jarðir færu meira og minna í brask hér á landi og í það verð, að á þeim yrði ekki búandi, þess vegna bæri nauðsyn til að koma í veg fyrir þessa þróun, og í öðru lagi, að með þessum bætti, að nýta landið á skipulegan hátt, væri einnig hægt að tryggja það, að þéttbýlisfólkið hefði aðgang að landinu, það gæti orðið útilokað jafnt sem hinir, ef nokkrir fjársterkir menn ættu að kaupa upp helstu jarðir landsins. Og það voru ekki valdir ómerkari menn til þess að semja þessi lög heldur en formaður Búnaðarfélags Íslands, núv. ráðuneytisstjóri í landbrn. og starfsmaður Stéttarsambands bænda. Þessir tveir, formaður Búnaðarfélagsins og starfsmaður Stéttarsambandsins, voru tilnefndir af þessum félagssamtökum bændanna,, en þriðji án tilnefningar. Og formaðurinn í þessari n. var formaður Búnaðarfélags Íslands. Mér finnst, að á þeim tíma, sem liðinn er síðan farið var að vinna að þessum málum, hafi það sýnt sig, að hér var tímabæru máli hreyft, því að með hverju ári sem líður hafa skapast meiri og meiri vandræði úti um sveitir landsins vegna þess að fjársterkir menn vilja kaupa þar upp jarðir, sem ýmist slíta í sundur byggðina í viðkomandi sveitum eða jafnvel hefði getað komið í veg fyrir það, að bændur gætu komið fénaði sínum á fjall. Og það eru orðin æðimörg tilfellin, sem hefur verið leitað til landbrn. til þess að aðstoða sveitarfélögin með fjárútvegun til þess að kaupa þessar jarðir, svo að þær lentu ekki í höndunum á þessum bröskurum. Og það var nú síðast fyrir jólin, að þá átti að fara að selja hálft kot, eyðikot, vestur á Mýrum fyrir hvorki meira né minna en 6 millj. kr. Þessi jörð var þannig staðsett, að ef braskarar, sem voru að verki, hefðu náð alveg tökum á jörðinni, gátu þeir lokað upprekstrarlandinu fyrir bændunum í sveitinni. Hér var ekkert smámál á ferðinni. Og það var ekkert lítið mál, þegar svo fámennt sveitarfélag sem þarna var aðili að varð að leggja á sig þá kvöð að bjarga sér frá þessari hættu. Ég held, að það sé því tómt mál að tala um, að Alþ. eigi að sitja aðgerðalaust í slíku stórmáli sem þessu og láta leggja landið þannig undir fáa auðjöfra. Þá er það hvorki til gagns né gleði fyrir bændur landsins eða aðra þegna þessa þjóðfélags. Og það kom fram í sjónvarpsviðtali, sem 4 fulltrúar á Búnaðarþingi áttu í s.l. viku, að þeir töldu þetta hina merkustu löggjöf, sem nauðsyn bæri til að fá, og þeir bentu á, að einmitt með þessari löggjöf væri hægt að koma í veg fyrir, að jarðir færu í eyði í sveitum landsins, og einnig að koma í veg fyrir að þéttbýlisfólkið fengi að njóta landsins. Með skipulegum hætti væri einmitt hægt að koma þessu á þann veg, að báðir þessir aðilar gætu notið. Ég verð að segja, að ég átta mig ekki á því, að í þessari hv. d. skuli vera hafður uppi áróður gegn þessu frv., áður en það kemst hér á dagskrá. Það má vel vera, að hæstv. fyrrv. landbrh. geti kímt í kampinn yfir slíkri framsýni að berjast á móti máli, sem bændastéttin í landinu með forustumönnum sínum og heildarsamtökum óskar eftir, að verði lögfest, og það má vel vera, að hann haldi, að hann sé að vinna þar gæfuspor. En reynslan mun hvorki sýna honum né öðrum það. Það þarf enginn að halda því fram hér á hv. Alþ., að samtök eins og Búnaðarfélag Íslands, Stéttarsamband bænda, búnaðarsamböndin í landinu, kjörmannafundirnir, þetta séu allt ómerkar samkomur, sem eigi minna að ráða um þessi málefni sveitanna, sem eru grundvallaratriði fyrir byggð í sveitum landsins, heldur en skipulagsstjórn ríkisins, með fullri virðingu fyrir henni og þeim verkefnum, sem hún á að sinna, eða Samband ísl. sveitarfélaga, sem hefur auðvitað miklu viðtækara svið en þetta og yfirgnæfandi meira að segja um þetta en þéttbýlisstaðina og áttar sig ekki á. hvað þetta er mikils virði fyrir þéttbýlismálin. Ég held því, að hv. þm. verði að skoða hug sinn betur og gæta að, hvað hér er á ferðinni, og a.m.k. að bíða með gagnrýnina, þar til frv. sjálft kemur hér til meðferðar. Það er engin ánægja og það verður engin ánæg,ja að lenda í mörgum Votmúlamálum, því skulu hv. þm. gera sér fullkomlega grein fyrir. En þau verða mörg Votmúlamálin, sem sveitir landsins eiga eftir að lenda í, ef Alþ. hefur ekki manndóm í sér til þess að reisa hér skorður við. Og aðrar þjóðir, eins og frændur okkar á Norðurlöndunum, hafa séð, að hér er hætta á ferðinni, þeirra löggjöf um þessi efni er margfalt þrengri en það frv., sem hér er lagt til að samþ. verði og enn þá er í meðförum Ed. Þá hefur inn í þessar umr. verið blandað málum eins og heykögglaverksmiðjum ríkisins. Þar er fyrst og fremst um það að ræða að setja yfir þær heildarstjórn og móta heildarstefnu í sambandi við heykögglaverksmiðjurnar. Þetta er alveg nýr þáttur í okkar sögu. Þegar Fóður og fræ var sett upp í Gunnarsholti, var engin löggjöf um það eða verið fjallað um það hér á hv. Alþ. Það var bara tekin ákvörðun um það. Slíkt er hægt að gera um einstakar verksmiðjur e.t.v., en ef á að vera heildarstefna í þessum málum, er ekki hægt að hafa slík vinnubrögð. Ég tek undir það og fagna því, að hv. 5. þm. Norðurl. v. skyldi vera mér sammála um, að skipulagsmál sveitanna eru annars eðlis en skipulagsmál þéttbýliskjarnanna. Það eru allt önnur sjónarmið, sem koma þar til greina, og þess vegna ber brýna nauðsyn til að hafa annan hátt á yfirstjórn þeirra mála heldur en gert er með því, sem er í skipulagslögunum. Þar er fyrst og fremst átt við skipulag, þar sem byggður er upp þéttbýliskjarni. Ég tek líka undir það, að brýna nauðsyn ber til þess, enda til þess ætlast, að hafa samráð bæði við búnaðarfélagsog sveitarstjórnir um þessi mál. Og framkvæmd á þessum málum kemur ekki að notum, nema samráð sé haft við þessa aðila báða, enda er til þess ætlast. Ég tek líka undir það, að sérþekking þurfi að koma til í sambandi við byggðaáætlanir og fleira þessu líkt. Á það vil ég minna, því að menn virðast álíta, að óhugsandi sé, að þetta sé hægt að framkvæma, ef breyting verður á forminu þar um, að í landbrn. er starfandi maður, sem hefur sérþekkingu á búnaðarhagfræði og áætlunargerð. Ég hygg, að hann muni hverjum öðrum jafnfær til að vinna að slíkum málum og það sé eðlilegt, að rn. sjálft taki þau mál í sínar hendur, enda er það á ýmsan hátt eðlilegt. Þar yrði að sækja til fjárveitinga í sambandi við aðstoð slíka sem þessa, auk þess sem það yrði alltaf að kveðja til í þessu sambandi bæði héraðsráðunauta og fá aðstoð Búnaðarfélags Íslands og slíkra sérfræðimenntaðra manna, sem fjalla um einstaka þætti í sérfræði landbúnaðarins, því að það er enginn vafi á því, að ef á að gera vel skipulagðar áætlanir um uppbyggingu heilla héraða, eins og t.d. Inn-Djúpsáætlunina, þá þarf að kveðja þar til marga menn, til þess að reynt sé að tryggja, að allir þættir séu teknir með. Það er ekki nóg að ákveða, að búin skuli vera svo og svo stór, heldur þarf einnig að athuga, hvaða möguleikar eru fyrir það landssvæði, sem liggur að þessum héruðum, til að framfleyta búum af þeirri stærð, sem um er rætt. Þess vegna verða slíkar áætlunargerðir aldrei unnar af einum aðila, heldur verða þar fleiri að koma til. Og það er ekki nema eðlilegt, að landbrn. hafi yfirstjórn á slíkum málum. Út af því, sem hv. 5. þm. Norðl. v. spurði um sparnað í sambandi við verk þau, sem Stofnlánadeild landbúnaðarins hefur unnið, en áður voru hjá Landnáminu, þá er því til að svara, að kostnaðurinn við rekstur Stofnlánadeildar landbúnaðarins hefur heldur minnkað en aukist á s.l. árum og var hvað minnstur á s.l. ári þrátt fyrir þessa aukningu eða þá fyrirhöfn, sem hún hefur af þessu verki, enda er hún náttúrlega hverfandi lítil. Það leiðir svo af sjálfu sér, að það hlýtur alltaf að leiða til sparnaðar að leggja niður stofnun með húsnæði og þann vinnukraft og annað, sem henni fylgir. Ég er alveg sannfærður um, að þessi breyting leiðir til sparnaðar, og ég er líka sannfærður um það, að þegar fram líða stundir, þá leiðir hún til betra skipulags, vegna þess að þá er verið að vinna að sama málaflokki með einni yfirstjórn og sömu aðilum, í staðinn fyrir það, að nú er þetta gert af mörgum aðilum, eins og t.d. jarðaskráning, sem mun vera á þremur stöðum, en mundi verða á einum stað eftir slíka breytingu og yrði miklu handhægari, eftir að væri búið að gera slíkt. Ég skal svo ekki fara langt út í að ræða við hv. 5. þm. Norðurl. v. um framlög til gróðurhúsabygginga og til íbúðarhúsa í sveitum og að undir viðreisn hafi alltaf verið fylgt verðhækkunum þar um. Verð ég að játa, að ég hef ekki það sterkt minni, að ég treysti mér til þess að muna allar hennar syndir í þeim efnum frekar en öðrum. En ég hygg, að ef að væri gáð, mundi finnast misbrestur á því, enda kannske ekki neitt við það að athuga, þó að smábrestir séu. Mig minnir líka, að talan, sem hv. þm. gaf upp um lánin 1971 út á íbúðarbyggingar, hafi ekki verið hækkun ákveðin haustið 1971, þar sem var fært upp í 600 þús. úr 450 þús. Mig minnir þetta, ég þori ekki að fullyrða það, því að ég hef ekki hjá mér tölur þar um, en mig minnir, að þegar stjórnarskiptin urðu, hafi lánin verið árið áður 450 þús. og hafi haustið 1971 verið hækkuð í 600 þús. Vel má vera, að mig misminni þar um, ég hef ekki haft möguleika til þess að athuga þetta. Ég held líka, að það sé alveg óþarfi fyrir hv. þm. að hafa áhyggjur af því, að stefna núv. ríkisstj. muni rýra aðstoð við landbúnaðinn í landinu. Ég held, að það komi fram í öllum umr. um landbúnaðarmál. að afkoma bænda og landbúnaðarins í heild nú 2–3 síðustu árin sé sú besta, sem nokkurn tíma hefur verið. Ég hygg, að bændur hafi aldrei verið nær því að ná verðlagsgrundvallarverði heldur en þeir voru á s.l. ári, þó að ég hafi ekki enn þá tölur þar um. En á árinu 1972 varð á því veruleg breyting. Það er alveg rétt hjá hv. þm., að það er ekki ástæða til að vera að rasa um ráð fram í breytingum sem þessum. Ég hins vegar held, að það sé ekki hægt að segja það um þetta mál. það er búið að vera það lengi á döfinni. Það hefur verið stefnt að því með flutningi þeirra frv., sem sýnd voru hér í fyrra og hefur áður verið greint frá, að að þessu væri stefnt, svo að það sé ekki hægt að segja, að hér sé hrapað að. Hitt verður svo að ráðast, hvort hv. þm. eru það sinnaðir, að þeir telji ríkisstofnanir meira virði en stofnanir, sem eru samansettar af félagssamtökum bænda, eins og Búnaðarfélag Íslands og slíkar stofnanir, því að til þeirrar stofnunar mundi megnið af þessum verkefnum fara. Að sumu leyti mundu þau líka ganga í Stofnlánadeild landbúnaðarins, það sem þar ætti eðlilega heima, og að einhverju leyti í rn. sjálft. Um þetta getur hver haft sína skoðun, og ætla ég enga fordóma að vera með þar um. Hitt er ég sannfærður um, að hér er á ferðinni málefni, - og er þar að minni hyggju jarðalagafrv. veigamest, - málefni, sem varðar landbúnaðinn meira en við gerum okkur grein fyrir í dag og varðar í raun og veru þjóðfélagið allt, því að það er spurningin um það, hver á að eiga landið, hvort það eigi að vera bændurnir, sveitarfélögin eða ríkið í einstaka tilfellum eða hvort það eigi að vera fámennur hópur fjársterkra manna, sem nær þessu til sín, af því að lítil sveitarfélög eiga ekki kost á að keppa við þá um hátt kaupverð, sem ekki er einu sinni trygging fyrir, að þeir hafi boðið. Það er engin trygging fyrir þeim tilboðum, sem sveitarstjórnirnar eru kúgaðar með að kaupa, að viðkomandi kaupandi ætli í raun og veru að kaupa á þessu verði. Og ég held að það væri gifta löggjafans að koma í veg fyrir slíka þróun.



Herra forseti. Hæstv. ráðh. hóf mál sitt á því að átelja okkur þm., sem tekið höfum þátt í þessum umr., fyrir að drepa þessum umr. á dreif. Hæstv. ráðh. gekk lengra í þessu efni en aðrir, sem hér hafa tekið til máls, og hann gerði það einnig í sinni fyrri ræðu. Það, sem ég sagði í sambandi við, að við skyldum ekki hrapa að þessum skipulagsbreytingum og að við skyldum skoða betur og fresta afgreiðslu þeirra til næsta þings a.m.k., var m.a. sagt með tilliti til þess frv., sem hér liggur fyrir til umr., og þess frv., sem var á dagskrá hér næst á undan. Auðvitað er rétt, að inn í það fléttast einnig jarðalagafrv., frv. um heykögglaverksmiðjur ríkisins og ábúðarlagafrv. Það er út af fyrir sig rétt hjá hæstv. ráðh., að undirbúningur jarðalagafrv. er orðinn alllangur, og ég skal ekki kasta neinum steinum til þeirra manna, sem staðið hafa að samningu þess, eða varpa rýrð á þá á nokkurn hátt. Þeir hafa sínar skoðanir og eru þess fullfærir að standa fyrir þeim. Hitt verða þeir að skilja, að aðrir kunna að hafa að einhverju leyti aðrar skoðanir, og þannig eru skoðanaskipti byggð upp í okkar lýðfrjálsa landi. Í sambandi við jarðalagafrv. tek ég undir það, að það er rétt, sem fram kom hjá hæstv. ráðh., að þar er við mikinn vanda að stríða, sem sé þann að finna ráð til þess, að eignarráð á landbúnaðarlandinu séu sem mest í höndum þeirra manna, sem búrekstur stunda, og að öðru leyti í höndum þeirra, sem eru heimilisfastir í hverju byggðarlagi. Þetta er vandi, sem þarf að leysa og þarf að taka á, og mér er kunnugt um það, að jarðalagafrv. var samið í þeim tilgangi að reyna að taka á þessum vanda. Því miður tel ég, að það hafi ekki tekist sem skyldi og að fjölmargt í því frv. sé með þeim hætti, að ég geti ekki fellt mig við, og það snertir þó ekki nákvæmlega allt tilraunir til úrbóta á þessu vandamáli. Það er önnur saga, og við hæstv. ráðh. vil ég aðeins segja það: við skulum ræða þetta mál, þegar og ef það kemur á dagskrá þessarar hv. d. En vegna þessa kafla í ræðu ráðh., sem hann talaði af nokkrum þjósti og í ávítunartón til okkar, sem tekið höfum þátt í þessum umr., get ég aðeins sagt, að enda þótt ég viðurkenni vandamálið og að þörf sé að taka á því, þá er ekki þar með sagt, að rétt sé að gleypa allt það, sem fram kemur og fer í bága við þá skoðun, sem ég tel að þurfi að hafa í heiðri í sambandi við þessi mál. Hæstv. ráðh. minntist aðeins á heykögglaverksmiðjurnar, og ég drap á þær aðeins einnig í minni fyrri ræðu. Með því frv. er stefnt að því að koma á fót nýrri ríkisstofnun, nýju „apparati“ í ríkiskerfinu í stað Landnáms ríkisins, sem á að leggja niður, og hæstv. ráðh. talar um það á þann hátt, að þetta sé nauðsynlegt að gera til þess að koma á einhverri heildarstjórn þessara mála. Hæstv. ráðh. ætti að vita það eins og aðrir, að heildarstjórn á meðferð grænfóðurverksmiðjanna er nú í höndum Landnáms ríkisins, og enda þótt hún sé færð í hendur nýrrar ríkisstofnunar með miklu sterkari tökum rn. en er í gildandi lögum, er það ekki gert til þess að koma á einhverri heildarstjórn þessara mála. Hún er fyrir hendi. Það er gert einungis vegna þess, að það er árátta þessa hæstv. ráðh., að Landnámið skuli lagt niður. Þá verður auðvitað að koma á fót nýrri ríkisstofnun til þess að fara með þennan þátt mála. Verði Landnámið ekki lagt niður, er þetta frv. gersamlega óþarft. Um skipulagsmálin sagði ráðh., að auðvitað þyrfti að hafa samráð við sveitarstjórnirnar og auðvitað þyrfti að hafa samráð við búnaðarsamtökin, eins og nú er gert í gegnum landnámsnefndirnar. En það er einmitt þetta, sem ég er að gagnrýna, að með því skipulagi, sem verið er að koma á fót, er ætlunin að meira eða minna leyti að fara fram hjá þessum aðilum. Það þýðir ekki að koma hér á eftir og segja: Auðvitað þarf að hafa samráð við þessa aðila. - Hæstv. ráðh. segir, að það þurfi að koma sterkari tökum yfir þessi mál, væntanlega með því að færa þetta í hendur rn. sjálfs, eins og hann raunar gat um og upplýsti, að þar væri þegar til staðar sérmenntaður maður til að fást við þetta viðfangsefni. Ég held, að tryggilegra sé að hafa á það skipulag, sem vel hefur reynst að flestra dómi, sem þurft hafa við það að búa. Ég held, að það væri ágætt fyrir ráðh. að hafa tal af þeim mönnum, sem t.d. störfuðu fyrir hönd heimamanna að gerð Inn-Djúpsáætlunar, og vita, hversu þeim hefur þótt um afskipti Landnáms ríkisins af þessum málum. Ég hygg, að þar verði starfsmönnum Landnáms ríkisins ekki borin illa sagan. Hæstv. ráðh. taldi, að sparnaður hefði orðið í rekstri Stofnlánadeildar landbúnaðarins, og taldi það sönnun þess, að þessi skipulagsbreyting væri til hins betra og hún hefði hagkvæmni í för með sér. Nú er það svo, að meginhlutinn af þeim viðfangsefnum, sem flutt hafa verið frá Landnámi ríkisins til þessa, eru í höndum Búnaðarfélags Íslands, og eins og ég sagði áður, má vel vera, að það henti, að t.d. öll framlögin séu greidd út á einum stað. En það hefur engin breyting orðið á í sambandi við samskipti Stofnlánadeildar landbúnaðarins og Landnámsins, svo að hér er ekki um neina sönnun að ræða í þessu efni, það er alveg út í hött. Hæstv. ráðh. vék sér undan að svara því, hvort það væri stefna hæstv. ríkisstj. að halda framlögunum í sama horfi og verið hefur þrátt fyrir verðhækkanir. Hæstv. ráðh. sagði eitthvað á þá leið: Ég man nú ekki viðreisn, og það má vel vera, að það megi finna þar einhverjar vanrækslusyndir. - Hann vonast raunar til, að það takist, vegna þess að þar mætti þá kannske finna afsökun fyrir því, að svo slælega er á málum haldið, eftir að hann kemur í þetta embætti. En ég gæti rakið það fyrir hæstv. ráðh., að þegar íbúðarhúsaframlögin voru fyrst tekin í lög 1957, þá voru þau ákveðin 25 þús. kr. Með stofnlánadeildarlögunum 1962 voru framlögin ákveðin 40 þús., með breytingu á þeim lögum 1963 hækkuð í 50 þús. kr., 1964 hækkuð í 60 þús. kr. Síðan verður alllangt bil, enda voru þá sérstakir erfiðleikar í þjóðfélaginu, eins og menn muna, en 1971 voru þessi framlög til íbúðarhúsa í sveitum færð í 120 þús. kr., og þar við situr enn. Dettur þó engum í hug að segja, að sérstakir erfiðleikar hafi verið í þjóðfélaginu nú eða að þess vegna hafi þurft að kreppa að í sambandi við aðstoð hins opinbera til landbúnaðarins á þessu sviði, og hið sama gildir alveg nákvæmlega um framlög til gróðurhúsa. Út af íbúðarhúsalánunum, sem hæstv. ráðh. kom inn á og kvaðst ekki muna með vissu, þá leitaði ég upplýsinga Stofnlánadeildar landbúnaðarins, og hún gaf mér þau svör, að 1971 hefðu verið veitt lán út á byggingu íbúðarhúsa í sveitum 600 þús. kr. Hvort ákvörðun var tekin fyrir eða eftir stjórnarskipti, það því miður láðist mér að spyrja um og man ekki til hlítar. Það skiptir ekki heldur höfuðmáli, vegna þess að á þeim tíma, 1971, þegar þessi hús eru reist, er byggingarvísitala 1. júlí 535 stig, en er 1. nóv. 1973 komin í 913 stig, svo að það skiptir ekki máli, hver var við stjórnvölinn, þegar lánin voru ákveðin þetta. Tölurnar breytast ekki við það, og verðlagsþróunin hefur sannanlega orðið þessi í tíð hæstv. ríkisstj. Ég hlýt því að taka það sem ákvörðun og vilja núv. hæstv. landbrh. og ríkisstj. í heild, að þessum þætti af aðstoð hins opinbera til landbúnaðarins sé haldið niðri með þeim hætti, sem birtist í þeim frv., sem hér liggja fyrir. Ég vænti þess þó, að í meðferð Alþingis sýni hv. alþm. þá sanngirni og þann manndóm að fara ekki að vilja ríkisstj. í þessu efni, heldur afgreiða þetta með þeim hætti, sem skaplega megi við una fyrir bændastéttina. Hæstv. ráðh. gat þess, að það þyrfti ekki að kvarta fyrir hönd landbúnaðarins, afkoma bænda væri betri nú 2–3 ár heldur en oftast áður og mætti finna um að ummæli frá hinum ýmsu bændaleiðtogum. Ég er ekkert að draga úr þessu. Afkoma landbúnaðarins hefur verið með betra móti. En það hefur líka gerst annað, sem hæstv. ráðh. lét undir höfuð leggjast að minnast á. Veðurfar og árferði hefur verið með eindæmum gott á þessu tímabili, og það þökkum við forsjóninni og drottni, en ekki þessari hæstv. ríkisstj. Það er fjarri mér að óska þess, að breyting verði í því efni. Allir óskum við þess, að árferði megi reynast gott áfram, svo sem verið hefur 2–3 ár, og það er sama, hver heldur um stjórnvölinn. En færi svo, að brygði til hins verra, þá dugði ekki annað en standa betur í ístaðinu fyrir landbúnaðinn en nú er gert, og það hygg ég, að þessi ríkisstj. mætti reyna, ef svo brygði við, meðan hún situr að völdum. Ég skal ekki orðlengja þetta frekar. Ég vænti þess, að það verði vandlega skoðað, ekki einungis af hæstv. ráðh. og þeim mönnum, sem honum standa næstir, heldur einnig af öðrum þeim, sem styðja þessa ríkisstj. eða stutt hafa til þessa, hversu með skuli fara þessi frv., sem hér hafa verið rædd, og hvort ekki muni reynast heillavænlegast að fresta afgreiðslu þeirra á þessu þingi, annað tveggja fella þau eða vísa þeim að nýju til ríkisstj.