Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er að sjálfsögðu mjög mikilvægt að þau vandamál, sem felast í því að stjórna veiðum við landið, séu rædd hér á Alþingi. Þetta eru mál sem er nauðsynlegt að ræða með opnum huga. Þar eru mörg ljón á veginum, það eru margvíslegir hagsmunaárekstrar milli landshluta, milli veiðiskipa, milli tegunda veiðarfæra o.s.frv., o.s.frv. Það verður að sjálfsögðu alltaf erfitt að koma sér niður á reglur sem allir verða ánægðir með í þessu efni og mun sennilega aldrei takast en á þessum vandamálum verður að sjálfsögðu að taka og hefur verið tekið á undanförnum árum, jafnvel þótt allt hafi ekki verið þar sem skyldi. Þessi till. til þál. gerir ráð fyrir veiðileyfastjórnun. Eins og kunnugt er þá eru gefin út veiðileyfi fyrir mjög miklu af þeim veiðum sem nú eru stundaðar við landið og í því frv., sem hefur verið unnið á vegum sjútvrn. um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands og ég gerði að umræðuefni í þeirri ræðu sem hv. þm. Kjartan Jóhannsson vitnaði hér í, er gert ráð fyrir því að það séu tekin af öll tvímæli um að allar veiðar séu háðar leyfum. En það er að sjálfsögðu ekki nægilegt því að það þarf að skipta þessum leyfum og skipta aflakvóta á milli báta og skipa með einhverjum hætti hvort sem það er sameiginlegur kvóti eða kvóti á hvert skip. Við höfum slíka skipan í mörgum af veiðunum, t.d. nefni ég loðnuveiðarnar; þar hefur verið takmarkaður sá fjöldi skipa sem veiðarnar stunda og einnig takmarkað það aflamagn sem hvert skip má veiða. Að því er varðar skelveiði og t.d. rækjuveiði innan fjarðar og dragnótaveiði í Faxaflóa þá hafa það fyrst og fremst verið vinnsluaðilarnir sem hafa fengið þessi leyfi og í reynd haft nokkuð um það að segja hvaða veiðiskip hafa notið þess. Þetta hefur oft orðið til þess að erfitt hefur orðið um vik, t.d. má nefna dæmi við Breiðafjörð, þar sem þau skip sem geta stundað skelveiði búa við góðan kost en önnur skip, sem ekki hafa heimild til að taka þátt í skelveiðinni, búa við afar rýran kost. Að því er varðar t.d. humarveiðina þá er það sameiginlegur aflakvóti sem hætt er að veiða úr þegar hámarksaflamagni er náð. Spurningin er fyrst og fremst sú hvernig við höldum þessari þróun áfram, að hve miklu leyti við eigum að víkka út þau kerfi - ef það má nota það ljóta orð - sem hafa verið þróuð í þessu sambandi. Við höfum alls staðar í öllum veiðum einhverja aflakvóta. Það er aðeins spurningin um það að i sumum tilfellum er aflakvótanum skipt niður á skip en í öðrum tilfellum er heildarkvóti fyrir öll skipin sem taka þátt í veiðunum. Þetta eru mjög erfið mál sem er búið að setja nefnd eftir nefnd í að fjalla um og verður enn fjallað um á næstunni. En ég vil aðeins segja það varðandi þá spurningu, sem hv. þm. Kjartan Jóhannsson beindi til mín, um hvernig þessum málum verði háttað á næstunni að einmitt er verið að vinna að undirbúningi fiskveiðistefnunnar fyrir næsta ár. Hún hefur að sjálfsögðu ekki enn verið mörkuð vegna þess að við erum fyrst nú að fá fyrstu upplýsingar um hugsanlegt aflamagn á næsta ári og sú skýrsla, sem kom frá Hafrannsóknastofnun fyrir nokkrum dögum, er aðeins að því er þorskstofninn varðar uppkast að kaflanum um þorskstofninn en eins og hv. þm. vita þá skilar Hafrannsóknastofnunin að hausti til - venjulega í lok nóvember eða í byrjun desember - heildarskýrslu um ástand og horfur að því er varðar fiskistofnana við landið. En í stuttu máli þá hef ég varpað fram mínum hugmyndum um það hvernig hugsanlegt væri að koma málum fyrir, m.a. til þess að gefa mönnum nokkra vísbendingu um það hvernig ég lít á þessi mál, en ég tek það skýrt fram að ég er á engan hátt að koma með neinar endanlegar till. af minni hálfu. Ég tel það t.d. vera alveg skýrt að það er ekki hugsanlegt að heimila loðnubátunum að taka þátt í netaveiðinni á næstu vertíð. Það verður að athuga það betur hvort og að hvaða leyti þeir gætu tekið þátt í þorskveiðinni. Þar er eins og allir vita í reynd ekkert svigrúm og mikilvægt að það væri hægt að útiloka þá algjörlega frá þorskveiðinni. Þess ber hins vegar að geta að það liggur ekki fyrir hver gæti orðið loðnuafli á n. k. hausti og enn þá hafa ekki farið fram fullnægjandi rannsóknir sem geta gefið vísbendingu um það. Að því er netaveiðina varðar þá er mjög mikilvægt að stytta það úthald og almennt að stytta úthöldin. Við ákváðum það t.d. að síldveiðin hæfist mun seinna heldur en áður hefur verið. Að sjálfsögðu kom fram margvísleg gagnrýni vegna þeirrar ákvörðunar frá aðilum sem töldu að sér vegið í því sambandi. Síldveiðin gekk mjög illa framan af þannig að það kom í ljós að það var rétt ákvörðun að byrja síðar. Á sama hátt hefur netaveiðin venjulega verið mjög rýr framan af vertíð og sá fiskur. sem einkum veiðist, er ufsi sem mjög slæmar markaðshorfur eru fyrir. Það liggja miklar birgðir af ufsa í frystigeymslum frá síðustu vertíð og einnig liggja miklar birgðir af ufsa í salthúsum víðs vegar um landið og það er að sjálfsögðu ekki skynsamlegt við núverandi aðstæður að safna miklu af birgðum í frystigeymslur og salthús. Það er betra að hafa fiskinn í sjónum og lofa honum að vaxa í stað þess að geyma hann á dýru fjármagni í geymslum hvort sem það er innanlands eða utan. Af þessu tilefni sýnist mér að það sé ekki ástæða til að netaveiðin hefjist fyrr en í fyrsta lagi 15. febr. og mætti e.t.v. byrja síðar t.d. 1. mars. Það er að sjálfsögðu mikilvægt að jafnhliða geti dragnótaveiði aukist og heimildir orðið rýmri að því er dragnótaveiðina varðar til þess m.a. að veiða meira af kola og ná fiskinum á land í betra ásigkomulagi. Kolastofninn hefur verið vannýttur. Fiskifræðingar hafa mælt með því að veiða 10 þús. tonn á hverju ári og það hefur svona um það bil helmingurinn af því verið nýttur. Þó hefur það farið vaxandi í ár. Mér finnst ekkert vera því til fyrirstöðu að auka þessa veiði verulega vegna þess að þessi tillaga um kolaveiði er ekki byggð á nákvæmum upplýsingum. Kolinn er mjög víða við landið og á mörgum svæðum hefur hann ekkert verið nýttur og það er spurning hvort ekki væri réttlætanlegt við núverandi aðstæður að auka þessa veiði í 20–25 þús. tonn svo að eitthvað sé nefnt. Þessi stofn er tiltölulega sterkur, verð á kola er gott og markaðsaðstæður ágætar og vinnsla á honum skapar mikla vinnu. T. d. var mér sagt að vinnsla og veiðar á þeim 1500 tonnum. sem veidd eru hér í Faxaflóa, skapi 240 manns atvinnu meðan á veiðunum stendur þannig að það er ekki lítið mál að auka þessa veiði ef stofninn er talinn þola það. Það vandamál sem er langerfiðast að leysa, er varðandi skipulag veiða togaranna; það verður mjög vandasamt að finna skipulag á þeim veiðum fyrir næsta ár. Ég tel fyrir mitt leyti mjög mikilvægt að það væri hægt að koma á kvótakerfi. Hins vegar er mjög erfitt að finna grundvöll til að ákveða þennan kvóta eftir. Það er t.d. spurning við hvað skuli miða. Á að miða við veiði undanfarinna ára? Hvað skal gera við skip sem nýlega hafa hafið veiði? o.s.frv., o.s.frv. Um þetta hafa komið fram margvíslegar hugmyndir en ég kastaði því fram í mínu máli að ég teldi mikilvægt að menn gætu haft val, þ.e. þeir sem teldu sér í hag að veiða samkv. kvóta sem ákveðinn yrði gætu gert það og skipulagt þá sína veiði samkvæmt því. Þeir, sem vildu ekki una þeirri niðurstöðu og teldu sig vera órétti beitta, gætu þá áfram veitt úr sameiginlegum aflakvóta með svipuðum hætti og gert hefur verið og allir eru óánægðir með. Síðan gæti e.t.v. einn möguleikinn verið sá ef menn treysta sé ekki til að veiða samkvæmt því skipulagi að þeir mundu einfaldlega leggja sínum skipum og reynt yrði að aðstoða þá til að slíkt yrði kleift. Hitt er svo annað mál að það er ekkert einfalt mál að leggja fiskiskipum. Þar stendur að baki atvinna fólksins í landi og rekstur frystihúsa, síðan allt okkar markaðskerfi og í reynd allt þjóðfélagið - þannig að hér er að sjálfsögðu við mjög erfið mál að etja. Það er þegar hafin vinna til að undirbúa fiskveiðistefnuna fyrir næsta ár og að sjálfsögðu þarf að hafa þar náið samráð við hagsmunaaðila. Ég skal ekki á nokkurn hátt fullyrða hvernig því starfi lýkur en það eru ekki aðeins vandamál á þessu sviði heldur eru ekkert síður vandamál þar sem veiðileyfastjórnun fer fram, t.d. nefni ég skelina og ég nefni rækjuna. Það eru miklu fleiri sem vilja - og ég nefni einnig dragnótaveiðarnar hér á Faxaflóa - fá þessi leyfi heldur en komast að og það er ekkert heppilegt og ekkert skemmtilegt fyrir ráðuneyti og ráðh. að vera að skera úr um það að þessi skuli fá leyfi en ekki hinn. Það er mjög vandasamt að skera úr um það og finna þar hlutlægar reglur þannig að allt þetta hefur sína galla.  Það er sjálfsagt, hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson, hugsanlegt að selja leyfi. Þá kemur nú upp vandamálið með verðlagningu og hvernig fjármagn skuli nýtt. Mér sýnist nú að fiskiskipaflotinn í heild sinni hafi ekki þá afkomu í dag að hann geri undir því staðið að bæta við einum nýjum kostnaðarlið sem er kaup á veiðileyfum þannig að það yrði nú að koma inn í heildartekjuskiptinguna í þjóðfélaginu. Þegar þessari hugmynd hefur verið kastað fram þá hefur henni verið kastað fram með þeim hætti, að þetta varði eingöngu útgerðina og fiskvinnsluna en það er langt því frá. Slík skipan varðar alla tekjuskiptingu í landinu og verður að koma við alla jafnt - ekkert síður opinbera starfsmenn og ýmsa aðra - og síðan náttúrlega kemur spurningin hvernig þessir peningar skuli nýttir. Ég hef aldrei haft mikla trú á því að selja veiðileyfi. Hitt er svo annað mál að ég sé það einnig í hendi mér að það er erfitt að úthluta verðmætum leyfum til nokkurra aðila og síðan eru aðrir sem engin leyfi fá. Það kemur því oft upp í hugann hvort þá væri ekki mun einfaldara að selja þessi leyfi en þá gæti nú verið að mun fleiri vildu kaupa heldur en fengju keypt þannig að ég er nú ekki farinn að sjá að það leysi heldur vandann algjörlega. Það færi að vísu eftir verðlagningunni. Það er eins og með... 



Herra forseti. Hér er þá einu sinni tekið til við að ræða sjávarútveg, sem betur fer, og er ekki of mikið að því gert. Ég geri hins vegar ráð fyrir að nú á næstunni átti sig fleiri og fleiri á því í þjóðfélaginu að allir Íslendingar lifa á fiski með einum eða öðrum hætti. Hitt er svo annað mál að þegar maður les þessa þáltill. frá hv. þm. Kjartani Jóhannssyni, fyrrv. hæstv. sjútvrh., er maður ekki miklu nær og raunar erfitt að skilja tillgr. sjálfa. Þarna er í rauninni ekki verið að benda á neinar leiðir heldur einungis verið að óska eftir hugmyndum. Það er það eina sem ég sé út úr þessari till.- grein. Auk þess eru ýmis hugtök í henni hvergi skýrð og alls ekki í grg. Hvað er átt við með veiðileyfastjórn? Er átt við að selja eigi hverjum útgerðarmanni eða útgerðarfyrirtæki veiðileyfi? Ég veit það ekki, það stendur hvergi. Ég er ansi hræddur um að ef farið verður út í það að selja veiðileyfi, þá eigi einstaklingar afar erfitt um vik að bjóða í slíkt. Það eru þá ekki nema mjög miklar samsteypur eins og Sambandið eða stærstu útgerðarfyrirtækin sem geta leyft sér að kaupa veiðileyfi einhverju verði. Það er afar óæskilegt ef hinn almenni útgerðarmaður á að kaupa veiðileyfi, ég tala nú ekki um ef sjávarútveginum verður boðið upp á þau skilyrði sem honum hefur verið boðið upp á til margra ára, þar sem sjávarútvegsmálunum hefur verið illa stjórnað og þessir atvinnuvegir hafa verið látnir líða mörg undanfarin ár, og undanfarnar ríkisstj. virðast ekkert hafa skilið í þessum hlutum. Það er hin hörmulega staðreynd. Þess vegna er ástandið þannig hjá útgerðinni í landinu. En hvernig haldið þið að það sé þá með einstaka útgerðarmenn sem eiga að kaupa veiðileyfi? Hvaðan eiga þeir að taka þessa peninga? Það þýðir í rauninni ekkert annað en að þeir fjármunir sem fara í veiðileyfi bætast við útgerðarkostnaðinn. Þá er auðvitað dregið fyrst og fremst af mannskapnum. Þið þurfið ekkert að ímynda ykkur annað, það er auðvitað alveg ljóst, en þar er nóg komið. Í þessari till. er auðvitað ekki margt bitastætt en ýmislegt af alls konar fullyrðingum og eðlilega nokkrum skömmum um aðra, sem farið hafa með þessa hluti. En ég er sammála núv. hæstv. sjútvrh. um að við eigum ekki að beina kröftum okkar að því að finna sökudólga, eins og hann orðaði það í ræðu sinni á Akureyri um daginn, heldur verðum við að horfast í augu við ákaflega erfið vandamál í sjávarútvegi nú á næstu mánuðum og jafnvel árum. Ég kann hins vegar afar illa við óvandaða fullyrðingasemi eins og kemur fram í grg. þar sem ein mgr. er ósköp einfaldlega fjögur orð, þar sem hv. þm. Kjartan Jóhannsson og hans félagar segja að "erfiðleikarnir í íslenskum sjávarútvegi séu sjálfskapaðir." Þetta er býsna mikil og gróf fullyrðing. Auðvitað höfum við kallað yfir okkur vandræði með ýmsum hætti, með offjárfestingu í fiskiskipum. En menn skyldu bara ekki halda að offjárfestingin sé eingöngu í fiskiskipum. Hún er auðvitað miklu meiri og verri í atvinnuvegum sem ekkert af sér gefa, svo að þessir herramenn ættu ekki að hafa hátt um þessa hluti og gleyma allri yfirfjárfestingunni í landinu í atvinnugreinum sem lítið gefa af sér og þjóðin lifir ekki á.

Sjálfskaparvíti - já eða nei?

Ég sagði, hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson, sem virðist ekki heyra neitt nema í sjálfum sér, að hluti af þessu væri auðvitað sjálfskaparvíti, og ég var byrjaður að telja það upp og ég nenni ekki að halda því áfram. En þessi vandamál eru ekki öll sjálfskaparvíti. Það er ekki nema að hluta til því að þetta eru auðvitað lifandi dýr sem verið er að veiða og ástand þeirra stofna, sem við sækjum í, hefur versnað, ekki einungis vegna ofveiði heldur vegna ástandsins í sjónum, vegna ætisskorts, vegna lægra hitastigs o.s.frv., o.s.frv. Þetta er auðvitað ekki sjálfskaparvíti og þýðir ekki að nudda þessari ríkisstj. sem nú er nýsest að völdum, upp úr þessu. Hún á auðvitað enga sök á því. Og vonandi tekst henni að leysa þessi mál, og vonandi betur heldur en fyrrv. ríkisstjórnum því þar var hugsað um allt aðra hluti. Herra forseti. Mér finnst líka afar slæmt ef menn fullyrða að gæðum framleiðstu okkar í sjávarútvegi hafi hrakað. Sumt hefur farið miður og hægt að benda á ýmsa galla. En ég tel að á mörgum mjög mikilvægum sviðum okkar framleiðslu hafi hún batnað og m.a.s. stórkostlega, sem betur fer. Ég veit ekki hvar við værum staddir annars. Við höfum átt í mjög miklum erfiðleikum í sjávarútvegi, það hefur verið erfitt að selja afurðir okkar, greiðslur komið seint þó allur peningurinn sé borgaður strax út, og mánuðum og árum saman legið með birgðir í landinu með allt of háum afurðalánavöxtum. Við höfum átt í erfiðleikum með að selja altan þann karfa sem við veiðum nú allt of grimmt. Karfastofninn hefur verið ofveiddur talsvert á annan áratug. Og það er mjög hættulegt mál, þó menn hafi skýrsluna um þorskstofninn nú skulu menn huga að karfanum. Það er ekki hægt að sækja í hann endalaust. Og hann er að því leytinu til öðruvísi en þorskurinn að hann fæðir lifandi unga og eignast þar með auðvitað miklu færri afkvæmi í raun. Og hann verður ekki kynþroska 6–7 ára eins og þorskurinn, ekki fyrr en 14–15 ára. Og ef við göngum of nálægt svo hægvöxnum fiski, þá getur það kostað það að við getum ekki veitt hér karfa kannske áratugum saman. Þetta er mjög vandmeðfarið í þessari stöðu, og ég veit satt að segja ekki hvernig á að leysa öll þessi hrikalegu mál. Ég vona hins vegar að hæstv. sjútvrh. takist með annarra manna aðstoð, að reyna að finna þær lausnir sem hægt er að brúka. En þar er ekki um auðugan garð að gresja, það er ljóst. Ég hef verið talsmaður þess í mörg ár að við ættum að taka upp kvóta á skip. Á það hefur ekki verið hlustað. Við höfum haft hér hvern ráðh. á fætur öðrum í sjávarútvegsmálum sem er kominn að vestan þar sem eru hörðustu andstæðingar kvótaskiptingar á skip sem fyrirfinnast í þessu landi. Hins vegar eru það mjög margir aflamenn allt í kringum landið sem sjá auðvitað skynsemina í því að skipta aflanum á skip. Það má auðvitað gera með ýmsum hætti, og það er síður en svo auðvelt. Það er ákaflega erfitt eins og hæstv. ráðh. sagði. Það er ekkert auðhlaupið að því. En það er bara nauðsynlegt, og menn verða að horfast í augu við það. Og jafnvel þó að skammta þurfi þessum þetta og annar fái ekki neitt þá eru bara engir aðrir kostir til. Til þess eru stjórnmálamenn að taka ákvarðanir þó óþægilegar séu. Ekki væri ég mikið hræddur við það. Við höfum nefnilega reynslu af því að veiða ýmsar fisktegundir með þessari aðferð, að skipta kvóta á skip. Við gerðum það á nótaveiðinni á síld. Það hefur tekist vel og allir eru ánægðir. Menn vita fyrirfram hvað þeir fá. Þeir geta farið á sjó þegar veðrið er sæmilegt og þurfa ekkert að hreyfa sín skip fyrr en göngurnar eru komnar á æskilega staði. Ef menn nota skynsemina geta þeir sparað gífurlega í útgerðarkostnaði og ekki þurft að láta mannskapinn hanga yfir því að veiða þessi 500 tonn á einum eða tveimur mánuðum, heldur bara taka það þegar það er best. Varla er hægt að telja upp allt það hagræði sem er fólgið í því að hafa kvóta á skip: Sparnaður í veiðartærum, sparnaður í olíu o.s.frv., o.s.frv. Það má telja mjög marga þætti. Þetta gerum við líka í loðnunni. Þar völdu menn þann kostinn að skipta takmörkuðum heildarafla með kvóta á skip. Og það var mjög sanngjarnt og sanngjarnlega að því staðið að því leyti til að stærstu skipin fengu leyfi til þess að veiða meira en hin með hliðsjón af rekstrarkostnaði þeirra og útgerðarkostnaði. Loðnukvótanum var skipt þannig að helmingurinn af loðnuaflanum skiptist jafnt á hvert einasta skip smátt og stórt, 50 skip. Hinum helmingnum var skipt eftir burðargetu, og fór þar nokkurn veginn saman að þeir fengu heldur meira sem þurftu að fá heldur meira. Þetta var einnig gert nú, að vísu er mismunurinn minnkaður, og ég get ekki lagt neinn dóm á það, en hefur auðvitað heyrst býsna mikið í mönnum sem hafa orðið að láta sér nægja heldur minna. Þetta er réttmæt tilraun. Ég segi fyrir mig að ég tel rétt að gera það svona, a.m.k. nú og sjá hvernig það kemur út. Við höfum haft heildarkvóta á humarveiðum og rækjuveiðum. Og menn hafa þurft að sækja um veiðileyfi, til þess að fá að stunda loðnuveiðar, og leyfi til þess að fá að veiða síld og leyfi til þess að fá að veiða humar og rækju og skel. Menn hafa líka þurft að sækja um leyfi til þess að stunda þorskanetaveiðar sem var mjög skynsamlegt. Eins og við vitum þá hefur verið mikið rætt um að setja leyfi á togveiðar. Það hefur ekki fengist fram. Menn voru að tala um að einhverjir og einhverjir sjútvrh. mundu misnota það. Ég er ekkert hræddur um það. En ég tel nauðsynlegt að menn þurfi einnig að sækja um leyfi til þess að veiða með botnvörpu, þó ekki væri nema til þess að í veiðileyfin verði sett ákveðin skilyrði, sem menn þurfa að fara eftir. Í sambandi við þorskanetaveiðarnar þá mega menn ekki vera með nema svo og svo mörg net og haga sér á þennan veginn eða hinn. Ef menn brjóta það má hirða af þeim veiðileyfin, sem hefði átt að gera fyrir löngu við marga báta og láta þá bara hafa það.  Það verður nefnilega að stjórna hlutunum. Það þýðir ekkert að vera að láta einhvern kunningsskap eða einhver allt önnur sjónarmið ráða í þeim efnum. Það á bara að setja þarna reglur og fara eftir þeim og ganga eftir því, svo ég noti orðbragð Jóns Baldvins. hv. þm., að þessi skilyrði séu haldin. Á sama hátt held ég að það væri mjög heppilegt að setja inn í veiðileyfi togveiðiskipa ýmislegt sem varðar ýmiss konar svindlaðferðir í sambandi við togveiðar.

Hvað er það helst?

Það er nú ýmislegt. Menn leyfa sér að vera með kannske heldur smáa möskva sums staðar, sem gengið er frá með ýmsum hætti, og slíkt ætti auðvitað algjörlega að útiloka með stífu eftirliti. Ef við hefðum einhverja stofnun sem hefði einhvern mannsbrag á sér til þess að sinna þessu verkefni hefði það ekki komið fyrir að menn væru með klædda poka o.s.frv. Því þorskurinn sem veiðist er meir en nægilega smár. Það hefur komið fyrir hér á vertíðum að togararnir hafa komið með þorsk í land heilu mánuðina og heilu vertíðarnar þar sem meðalþyngdin á hverju þorskkvikindi var 1200 grömm. Þetta er auðvitað alveg ofboðsleg rányrkja. Hvað þyngist þessi fiskur ef hann fær að lifa eitt ár í viðbót? Hann meira en tvöfaldar sína þyngd, 100% vextir eða hvað á að kalla það - í raunverulegum gjaldmiðli, því að eins og menn vita þá eru peningaseðlar auðvitað einskis virði. Þeir eru aðeins þess virði hversu mörg grömm af fiski standa á móti hverri krónu. Ég er auðvitað alveg sammála hæstv. sjútvrh. í fleiri atriðum og óþarfi að tína það til út af fyrir sig. En ég hef einnig í mörg ár talað um það hér úr þessum ræðustóli og annars staðar að við þyrftum að nýta kolastofnana. Það eru ýmsar tegundir af kola, sem eru vel ætar, hér í kringum landið. Og það er m.a.s. ein tegund af kola sem hreint fæst ekki í neitt veiðarfæri sem leyfilegt er að brúka, því að þannig er nú með þykkvalúruna okkar að hún hefur þá hæfileika að geta lagt sig saman og smeygt sér í gegnum 155 mm möskvana sem leyft er að nota til veiða á togveiðum. Ég tel að einnig ætti að leyfa að veiða sólkolann eða þykkvalúruna, í troll. Troll er besta veiðarfærið sem til er. Og þegar menn hafa leyfi til þess að veiða þar sem nóg er af kola á þeim tíma sem hann er í bestu ástandi og verðmestu, þá er hægt að gefa mönnum leyfi til þess undir beinu eftirliti. Og þá á ég hreinlega við að maður sé um borð í þessum skipum, og þá á launum hjá útgerðinni að sjálfsögðu, ekki ríkinu. Það mundu flestir þiggja það því að þetta er geysilega verðmætt hráefni, en er nú verðlagt einkennilega lágt hér á Íslandi þegar það kemur hér á land. Og því miður hefur það verið svo að mismunandi verð hefur verið á kola, ekki eftir því hvort hann hefur verið góður eða vondur, heldur eftir því í hvaða veiðarfæri hann fékkst. Það er margt skrýtið í þessum efnum og rétt að benda hæstv. sjútvrh. á þetta ef hann veit það ekki. Auðvitað á að kaupa kolann við því verði, sem hann er réttilega metinn á, eftir gæðum, en ekki eftir því hvort hann er drepinn með einum sérstökum hætti fremur en öðrum. Það er mikið af þessum kola til og öðrum kola við landið. Og hingað til hefur því miður ekki verið nægilega mikil áhugi á að stunda dragnótaveiðar. En þegar að þrengir þarf að leggja sig eftir fleiri tegundum sem geta gefið einhverja peninga, því ekki veitir okkur af. Við vitum það að fáum við ekki að veiða nema 200 þús. tonn af þorski, þá er það auðvitað skelfilegt ástand. Þorskafli minnkar um 50% frá því á síðasta ári. Á árinu 1981 veiddum við 470 þús. tonn, en 200 þús. á næsta ári. Það þýðir það að 60 fiskar af hverjum 100 eru horfnir. Það munar um minna. Og ekki bætum við það upp með landbúnaðarframleiðslunni sem er þeim mun dýrari sem framleitt er meira af henni. Því miður.

Þú skalt nú ekki rugla þessu saman.

Það þarf að greiða með henni, búfræðingur góður, hv. þm. Egill Jónsson.  Undirstöðuatvinnuvegur þjóðarinnar, sem hún lifir öll á, er nú illa á sig kominn og ekki von til þess að mínum dómi að það sé hægt að bæta kjör landsmanna mikið meðan þannig stendur á. Menn geta haldið um það miklar ræður, en þær eru einskis virði. Herra forseti. Auðvitað væri það gott að fá tækifæri til þess að ræða þessa hluti og þá ekki einungis hér úr ræðustóli, það hefur yfirleitt lítið áunnist fyrir það að menn hafi haldið hér ræðu úr stólnum. Þetta eru verkefni, sem margir menn þurfa að leggjast á eitt um að leysa og þá ekki í þessum rifrildistóni eða skamma eða með óhæfitegri fullyrðingasemi. heldur einungis til þess að eiga kost á því að geta leyst þessi mál á sem bestan hátt. Ég vil, herra forseti, með leyfi lesa hér og gera þau orð að mínum, úr ræðu hæstv. sjútvrh. sem hann flutti á Akureyri, þar sem hann segir: "Eitt er þó víst, að það eina rétta í þeim sporum sem við nú stöndum, er að leita allra leiða til að veiða þann fisk sem við teljum skynsamlegt að veiða með sem minnstum tilkostnaði og meðhöndla hann þannig að hæsta mögulegt verð fáist fyrir á markaði."



Herra forseti. Hér er hreyft mjög stóru máli og má segja sem svo, að það er ekki um stefnumörkun í því að ræða á annan veg en þann að leggja til að kosin verði sjö manna nefnd sem fái það hlutverk að leita eftir samráði við sjómenn, útvegsmenn og fiskvinnsluaðila. Einhverra hluta vegna hefur það nú fallið niður að taka þar með verkafólk í landi, sem hlýtur náttúrlega að vera einn af þeim hagsmunahópum sem verður að ræða við ef þessi mál eru tekin fyrir.  En ég vil vekja athygli á þeirri sérstæðu stöðu sem þessar umr. eru í. Það er búið að dreifa til einhverra þm., e.t.v. allra, mér er ekki kunnugt um það, skýrslu sem merkt er trúnaðarmál. Það er skýrsla um hafrannsóknir, um ástand nytjastofna á Íslandsmiðum og aflahorfur 1983. Nú hefur það gerst að hér í ræðustól hefur flm. þessarar þáltill. tekið niðurstöðu úr skýrslunni og flutt hana inn á Alþingi á sama tíma og okkur hefur ekki verið gerð grein fyrir því af þeim sem afhenti þessa skýrslu hvort það að hún sé trúnaðarmál sé niður fellt eða hvort heimilt sé að ræða efni skýrslunnar.

Ég var að fá skýrsluna núna. Heimildirnar voru úr Morgunblaðinu.

Spurningin er ekki sú hvaðan hv. flm. hefur fengið heimildirnar, heldur hitt, hvort mér sem þm. sé heimilt að taka hér fyrir til umr. efni úr þessari skýrslu meðan hún er merkt sem trúnaðarmál.  Það kemur nefnilega í ljós að Hafrannsóknastofnun setur mjög stóra fyrirvara fyrir sínum tillöguflutningi. Þar er fyrst til að taka að þeir gagnrýna þá aðferð sem þeir sjálfir hafa notað á undanförnum árum, svokallaða VP-greiningu, og telja að einn aðalgalli hennar sé sá að hún geri engan greinarmun á því hvort um þorsk frá Grænlandi sé að ræða eða þorsk af Íslandsmiðum. Þeir setja þetta fram sem galla á þessari greiningaraðferð þegar stofnmat á þorskstofninum við landið er tekið fyrir. Þeir tala aftur á móti um að það séu fyrst og fremst tvær aðferðir sem mælt sé með að séu notaðar. Önnur aðferðin eru svokallaðar bergmálsmælingar, sem ekki eru viðhafðar hér á landi, og stofnmælingar með botnvörpu, sem mér skilst að hafi verið reyndar í fyrsta skipti á þessu ári. Það vekur fyrst spurningu hvort það séu eðlileg vinnubrögð, þegar skipt er um vísindalega rannsóknaraðferð, að skipta yfir án þess að fyrri aðferðin sé notuð til samanburðar visst árabil í leit að misvísun milli þessara tveggja aðferða. Ég vil til gamans geta þess, að þegar ég var vestur á fjörðum núna um helgina, þá spurði ég skipstjóra hvað hann teldi um veiðimöguleika á þorski á Halamiðum. Hann svaraði því til: Við vitum ekki í dag hvernig ástandið er vegna þess að veður hefur verið þannig að menn hafa ekki getað athafnað sig að neinu gagni á þessum miðum. Þess vegna vekur það undrun mína og vildi ég gjarnan fá það upplýst, hvernig þeim sem tóku þessar stofnmælingar með botnvörpu gekk að athafna sig á þessum tíma, og hverjar voru þá veiðar íslenska togaraflotans sem var á veiðum á e.t.v. svipuðum slóðum. Ég vil geta þess að í þessari skýrslu kemur það fram að á vetrarvertíð við Suðvesturland hafi göngur frá Græniandi yfirleitt haft mjög mikil áhrif á það hversu vel veiddist. Þegar verið er að tala um 200 þús. tonn, þá er gengið út frá því að það komi ekki ein einasta branda frá Græniandi. Nú veit ég ekki til að varnargarður hafi verið hlaðinn á milli landanna og vekur því undrun á hvaða forsendum þessu er slegið föstu. Jú, það kemur fram hjá þeim að þeir vilja fá að skoða það raunverulega á miðju ári, eftir vetrarvertíð, hvort þetta er rétt eða rangt, hvort það eigi að veiða meira eða minna. En í skýrslunni kemur fram að hér við land var stofninn frá 1976 mikil uppistaða á seinustu vetrarvertíð. Það kemur einnig fram að árgangurinn frá 1977 er talinn mjög öflugur við Grænland og fiskifræðingar telja að annaðhvort komi hann á Íslandsmið á vertíðinni í vetur eða næsta vetur. Ég hygg þess vegna að það sé ákaflega hæpið að slita úr samhengi umræðuna á þann veg sem fjölmiðlar hafa gert. Þeir hafa aðeins varpað fram hugmyndinni: 200 þús. tonn æskilegur afli, en ekki gert neina grein fyrir þeim fyrirvörum sem eru í skýrslunni. Og ég vil leyfa mér með leyfi forseta að lesa hér upp ákveðin atriði, þar sem beinlínis er minnst á þessa hluti á bls. 8. Annars má segja að þetta sé tekið mjög víða úr skýrslunni: "Þær niðurstöður sem nú liggja fyrir um ástand stofnsins benda til þess að þessu markmiði verði ekki náð nema með því að takmarka þorskafla á næsta ári við um 200 þús. tonn." þ.e. markmiðinu að auka afrakstur þorskstofnsins í náinni framtíð. Svo kemur hér strax á eftir: "Það skal tekið fram að tölur um stærð hrygningarstofns og afla hrygningarfisks á vetrarvertíð suðvestanlands eru háðar göngum frá Grænlandi. Í þessum dæmum er ekki gert ráð fyrir neinum göngum þaðan. Hins vegar er vitað að við Vestur-Grænland er nú að verða kynþroska stór árgangur, sem e.t.v. mun leita að hluta til á Íslandsmið, jafnvel á næstu vetrarvertíð. Þetta er árgangurinn 1977. Sýndu seiðarannsóknir á sínum tíma að brot af klakinu hér við land það ár barst yfir til Grænlands. Með tilliti til þessa og niðurstaðna úr rannsóknarleiðangri stofnunarinnar í mars og apríl á næsta ári, svo og gangi veiðanna á næstu vetrarvertíð, mun Hafrannsóknastofnunin gera nýja úttekt á stofninum í vertíðarlok og taka tillöguna um aflahámark 1984 til endurskoðunar þá", sem sagt á miðju ári. Ég vil vissulega að við hlustum og virðum öll sjónarmið sem frá fiskifræðingum koma sem vísindalegar tillögur af þeirra hálfu. Hitt hlýtur að vera ákaflega vafasamt, hvort það sé réttlætanlegt að koma hér upp í ræðustól og halda því fram að við megum veiða 200 þús. tonn af þorski á næsta ári, skipta því svo jafnt á milli togara og báta og segja að afkastageta hvers togara, veiðigetan sé um 4 þús. tonn og ef við reiknum svo dæmið áfram, þá þýðir það að 25 togarar ættu að klára sig af því að veiða þessi 100. Ef við höldum svo áfram með kenninguna, þá blasir það við að við hljótum að spyrja: Er þá verið að leggja til að það eigi að binda þessa 75 sem eru þá eftir? Og spurningin, ef við höldum áfram: Á hagnaðurinn af veiðileyfunum að vera nægilegur til að borga kostnaðinn af því að geyma þá bundna við bryggju? En þetta er út af fyrir sig ekki það sem hlýtur að vera hin eðlilega umfjöllun um þessa hluti. Ég tel að í allri umr. um fiskveiðar á Íslandi hljótum við að horfa á það mjög ákveðið, hvort aflinn berst á land svo jafnt yfir alla mánuði ársins að verkafólk í landi geti unnið aflann eðlilega og atvinnuöryggi þess sé tryggt. Það verður því eins gert, ef menn hugleiða að setja upp einhvern vísi að kvótakerfi, að slíkt sé bundið við ákveðin byggðarlög, aflamagnið sé bundið við ákveðið byggðarlag, að þessi staður eigi rétt til hafsins hringinn í kringum landið til að fá ákveðið magn af þessum fiski á land til vinnslu. Allar hugmyndir um að hægt sé eftir öðrum leiðum að tryggja atvinnuöryggi í landinu, eigi að taka upp kvótakerfi, fá ekki staðist að mínu viti. Ég er enginn sérstakur stuðningsmaður þess, að kvótakerfi leysi vanda okkar á sviði sjávarútvegs. Mér sýnist aftur á móti að gera þurfi mjög mikið átak til að bæta gæði þess afla sem kemur á land. Og mér er til efs að það verði gert nema því eins að með veiðileyfum sé hægt að stíga það örlagaskref að svipta menn rétti til veiða dálítinn tíma, ef þeir gerast brotlegir, margbrotlegir á því sviði að koma með óhæfan fisk að landi. Og það verður að segjast eins og er, að því eins er einhver vitræn stjórn á veiðum hér við land að við náum því markmiði, sem óneitanlega var höfuðtilgangurinn með því að auka togaraflota landsmanna, að atvinnuöryggi fólksins í landi, sem vinnur í þessari grein, sé hliðstætt og hjá öðrum þegnum þessa lands.



Herra forseti. Ég vil taka undir margt af því sem hér hefur komið fram, en ég er ekki sammála því öllu. Ég er heldur ekki sammála því, að þessi till. hafi ekki fengið æskilega umfjöllun. Hún hefur fengið það og hún hefur fengið meiri og betri umfjöllun en margar aðrar till., sem hér hafa verið til meðferðar, og er það vel. Ég er ekki þar með að segja að þessi till. sé góð, það er langt frá því. Ég er heldur ekkert að dæma um það, hvort hún er góð eða slæm. En hún er góð að því leyti til, að hún er kveikjan hér að umr. um mikið mál sem virkilega er þörf á að ræða í þessu ágæta húsi. En því miður fer drjúgur tími þm. í að ræða aðra hluti, sem í mínum huga eru allmiklu léttvægari en þetta mál, sem hér er á dagskrá þennan seinni part dags. Það er rétt, eins og kom hér fram hjá hv. síðasta ræðumanni, Jóni Baldvin Hannibalssyni, að það er ansi margt sem mun ske ef sú áætlun sem nú liggur fyrir frá fiskifræðingum, þessi nýja spá um 200 þús. tonna afla, verður að veruleika. Ég er hræddur um að menn þurfi að horfa á þjóðhagsáætlun og miklu fleiri þætti ef svo verður. Ég vil ræða hér á þessum ágæta stað um nýstárlegar leiðir til bættrar stjórnunar á fiskveiðum. Það stendur ekki á mér að ræða þær. Ég vil þess vegna að menn eyði drjúgum tíma til þeirra hluta. En mig langar til að spyrja hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson líka að því, þegar hann fullyrðir hér úr þessum ræðustól að togararnir séu 45 of margir. Er hann alveg viss um að þeir séu ekki 43 eða 44 of margir eða 46? Ég meina, hvaðan er talan 45 komin?

Ég sagði: ef þeir væru 40 of margir.

Það er einmitt þetta sem fer svolítið í taugarnar á mér. Eins og kom fram hér í ágætri ræðu hjá hv. þm. Garðari Sigurðssyni áðan, þá held ég að við eigum ekki að fullyrða mikið um þessa hluti. Ég held að við eigum að gefa okkur tíma til að ræða þá, skoða þá og reyna að komast að sameiginlegri og haldbærri niðurstöðu í málinu.

Þess vegna hv. þm., fullyrti ég ekki um það.

Menn tala hér um ýmsa þætti, um stjórnun veiða og menn tala hér mikið um kvótaskiptingu. Hún getur að mínu áliti fyllilega átt rétt ä sér eins og ástandið er í dag. En hvers konar kvótaskiptingu eru menn þá að tala um? Eru menn að tala um það að kvótinn verði jafn á skip? 

Eigum við ekki að skipa nefnd til að svara þessum spurningum?

Ég held að þeir menn sem standa að till. hefðu haft gott af því að vera búnir að velta þessu fyrir sér aðeins áður en þeir settu hana fram. Svo megum við heldur ekki gleyma því í sambandi við stjórn veiða að við verðum líka að tala um aðrar fisktegundir en þorsk. Við erum að því og við skulum taka mið af því þegar við erum að tala um stjórnun veiða. Ég vil einnig spyrja um vertíðina, vetrarvertíðina. Ég er einn af þeim sem hafa talað allhávært um það að mér finnst verulega tímabært að við skoðum það mál. hvernig við höfum staðið að vertíðinni og veltum fyrir okkur þeirri spurningu að bátarnir eigi að hafa helminginn af aflanum og hann er tekinn á tiltölulega mjög stuttum tíma. Ég held að menn hafi aldrei áttað sig á því, eins og kom hér fram áðan, að við eigum orðið um 758 þús. ferkílómetra að landinu. Og spurningin er sú: Liggur okkur svo mjög á að drepa þennan fisk á svo ákaflega skömmum tíma eins og gerist í dag? Þá er ég að tala um vertíðina. Eigum við ekki aðeins að hugleiða þann möguleika að gefa fiskinum aðeins meira næði til að fá að ljúka sér af að hrygna og taka hann svo á eftir? Ég kalla það nánast furðulegt að ég skuli hafa sloppið með að segja þetta án þess að einhver gripi fram í og segði: Þetta er Norðlendingunum líkt, sem hugsa ekki um annað en að drepa smáfisk. Þannig hafa viðkvæðin verið.  Ég vildi einnig spyrja: Þegar menn tala um kvótaskiptinguna eru menn þá að tala um að setja kvótaskiptinguna á bátana líka? Ég hefði gaman af að heyra það. Yrði þá þessum 100 þús. tonnum skipt jafnt upp á milli allra báta á Íslandi? Ég er hræddur um að þá heyrðist hljóð úr horni. Og ég er hræddur um að menn hafi ætlast til annars. Ég sé nú ekki ástæðu til að fara mjög ítarlega yfir þetta. Sem betur fer sýnist mér allt benda til þess að hér muni verða á næstu dögum miklar umr. um þessi mál. Þess vegna skal ég ekki eyða mjög löngum tíma nú. Ég hefði haft gaman af að fjalla hér ítarlega um þessi mál. Hér hefur verið minnst á gæðamálin. Það hefur orðið bylting í meðferð fisks. Og hvar þá fyrst og fremst? Fyrst og fremst í togurunum. Mér blöskrar að sjá hvernig gengið er um t.d. bátafiskinn í dag. Við þurfum ekki annað en að fara hérna suður með sjó og horfa á hvernig löndunin gengur fyrir sér, við þurfum ekki að horfa á annað. En vitaskuld má gera miklu betur. Menn tala um úthald togaranna. Það er sjálfsagt að skoða það mál. En að tala um úthald togaranna eins og menn tala hér þegar menn segja: Það á að skipta úthaldstíma skipanna - það er raunverulega ekki kjarni málsins, og það er ekkert sniðugt ef það stæði einhvers staðar. Það sem á að gera er að það á ekki að koma með nema þetta gamlan fisk að landi. Og það er ekki það sama. Ég vona að menn átti sig á því. Það sem á að beita í enn ríkari mæli en gert hefur verið er dagmerking þess fisks sem veiddur er og kemur um borð í veiðiskipin. Það á að beita henni og fylgja því frekar eftir en gert hefur verið og sjá til þess að það sé gert, því það er það sem skiptir máli, hvað fiskurinn er gamall þegar hann kemur að landi. Ef við tölum um skip sem fer út frá, ja við skulum segja Vestmannaeyjum og fer vestur eða norður fyrir land, þá erum við ekkert að tala um sama tíma þar eða hjá skipi sem gert er út frá Norðurlandi. Þess vegna er það dagmerkingin sem gildir, hvað fiskurinn er gamall þegar hann kemur að landi en ekki úthaldstími skipsins. Í sambandi við álit fiskifræðinganna ætla ég ekki að setja mig í dómarasæti, en ég hefði haft gaman af því að fá svar fiskifræðinga við einni spurningu. Er það staðreynd að fiskurinn sem veiddist jafnmikið af og raun bar vitni við Færeyjar nú í ár, er það staðreynd að það hafi verið Íslandsþorskurinn sem þar var veiddur? Hvernig má það vera að menn séu að velta þessu fyrir sér? Hvernig má það vera að um þetta liggi ekki fyrir óyggjandi upplýsingar? Þetta er eitt meginmálið í mínum huga. Eru það lífsskilyrðin í sjónum sem hafa orðið þess valdandi að fiskurinn hefur leitað frá Íslandi og þá jafnvel til Færeyja? Færeyingar hafa sótt og fengið mikinn afla nú eins og við vitum. Og við vitum að það er margt annað sem hefur verið að gerast í hafinu fyrir Vestur- og Norðurlandi. Við vitum að þar hefur verið undanfarið mjög mikið um veiðar á rækju t.d. Af hverju er svo mikið af rækju nú á þessu hafsvæði? Er það vegna lífsskilyrðanna í sjónum? Er rækja svona mikil einmitt þarna nú vegna þess að þorskurinn hefur farið eitthvað annað? Mér finnst það raunverulega furðulegt að þetta skuli ekki liggja ljóst fyrir. Var þetta Íslandsþorskurinn. sem Færeyingar voru að veiða, eða ekki?  
             Ég skal fara að láta máli mínu lokið. Ég get þó ekki látið hjá líða að minnast á það sem hér kemur fram í tali flm. þessarar till., þ.e. offjárfestingu í sjávarútvegi, að fjárfestingin í sjávarútvegi skili ekki þeim afrakstri sem til hafi verið ætlast. Þetta fer í taugarnar á mér og hefur gert lengi. Menn gleyma því að sjávarútvegurinn stendur undir öllu sem er að gerast hér í okkar ágæta landi, hann stendur undir öllu. En hvað er að gerast? Það sem er að gerast í þessum efnum er það, að allir aðrir en þeir sem afla til þessarar köku hafa hrifsað úr henni sinn bita áður en þeir hafa fengið sinn sem til hennar hafa aflað. Þetta er kjarni málsins. Því er svo komið fyrir íslenskum sjávarútvegi í dag sem raun ber vitni að það eru allir aðrir sem hafa hrifsað af kökunni áður en þeir sem til hennar hafa aflað hafa fengið sitt. Hv. þm. Kjartan Jóhannsson, fyrrv. sjútvrh., talar mjög gjarnan um það og vill kenna fyrrv. sjútvrh. Steingrími Hermannssyni um allt sem miður hefur farið í þessum efnum, og þá fyrst og fremst um innflutning allra togaranna. Það er nú svo að frá árinu 1970 hafa Alþfl.-menn, Alþb.-menn, sjálfstæðismenn og framsóknarmenn átt sjútvrh., mislengi sem betur fer. Ef við tökum saman í dögum valdatíma þessara ágætu manna, hvað þeir hafa setið lengi við völd hver þessara flokka og hvað þeir hafa flutt inn mörg skip pr. dag. hvað kemur í ljós? Þeir sem hafa flutt inn flest skipin eru Lúðvík eða Alþb., þeir sem eru næstir Alþfl., þeir þriðju eru Sjálfstfl., þeir sem hafa flutt inn fæst skipin eru ráðherrar Framsfl. Nú er ég ekki að segja með þessu að þetta sé illt verk að flytja inn skip, alls ekki. Ég vil helst ekki hlusta á það að það sé illt og óþarft verk að hafa flutt inn fiskiskip til Íslands. Þess vegna segi ég það að Jón Baldvin hefur engin rök í því þegar hann segir að togaraflotinn sé 40 skipum of stór. Það eru engin rök. Þessir sömu menn eru að kveina yfir því að atvinnuleysi sé víða í dag og það sé verið að leggja skipum. Og maður skilur alveg hvað býr undir. En málflutningurinn gengur ekki upp. Þetta er áróðursbragð sem menn eiga ekki að vera að nota þegar við erum að fjalla um þessa undirstöðuatvinnugrein okkar Íslendinga. Ég fagna því að sjútvrh. er á réttri leið að leita skynsamlegra leiða til að nýta þann skipastól sem við Íslendingar eigum og það sem við drögum úr hafinu. Það er kjarni málsins í mínum huga.



Herra forseti. Ég ætla að byrja á að þakka þann stuðning sem hefur í rauninni komið fram hjá flestum ræðumanna við þær hugmyndir sem liggja að baki þessum tillöguflutningi, þó að það hafi hent þá inn á milli að skvetta úr klaufunum, eins og sagt er og fara út fyrir efnið og tileinka sér ýmiss konar orðatiltæki sem hafa í rauninni ekkert með málið að gera. Menn segja gjarnan, eins og hv. seinasti þm. sagði áðan, að það fari mikið í taugarnar á þeim þegar ég eða ýmsir aðrir þm. tali um offjárfestingu í sjávarútvegi. það fari í taugarnar á þeim af því að sjávarútvegurinn sé undirstaðan. En það er einmitt af því að sjávarútvegurinn er undirstaðan og af því að afkoma okkar á þessu landi í heild sinni hyggist á því að sjávarútvegurinn sé sterkur sem t.d. till. eins og þessi,. sem hér er til umr., er flutt. Það er líka á sömu forsendu sem gagnrýnin á fjárfestinguna, þegar hún fer fram úr því sem eðlilegt er, kemur fram og þegar ég held því fram að ef sjávarútvegurinn er ekki sterkur sé allt þjóðlífið veikt. Það sem við verðum fyrst og fremst að vinna að er það, að sjávarútvegurinn sé sterkur. Ég er ekki í nokkrum vafa um að það hafi átt sér stað óskynsamleg og of mikil fjárfesting í þessari grein á undanförnum árum. Ég er ekki einn um þá skoðun. Ég hef meira að segja eignast mjög góðan stuðningsmann í því í núv, sjútvrh. Hann segir mjög skýrt í sinni ræðu á LÍÚ-þingi að stærð skipastólsins skipti greinilega máli og talar um að eitt af vandamálunum sem við stöndum frammi fyrir sé of stór floti og efnahagsörðugleikar. Og hann segir, svo að ég vitni annars staðar í ræðuna, með leyfi hæstv. forseta: "Fiskiskipaflotann verður að endurnýja, en það verður að gera með skynsamlegum hætti. Það á ekki að endurnýja bátaflotann með því að smíða litla togara, svo að dæmi sé tekið. Flotinn er hér of stór og illa árar í sjávarútvegi." Það kemur víðar fram að hæstv. sjútvrh. hefur áhyggjur af þessu máli. - Og ef menn eru að gagnrýna það að ég hafi gagnrýnt fortíðina, þá hef ég líka eignast liðsmann í hæstv. núv. sjútvrh. því að hann segir: "Flotinn er áreiðanlega ekki sá hagkvæmasti sem við hefðum getað eignast." Það er þetta sem er áhyggjuefni. Og eitt af þeim markmiðum sem ég hef lagt til grundvallar í umr. um þessi mál og stefnumörkun er það, að stærð fiskiskipastólsins væri í sem bestu samræmi við afrakstursgetu fiskstofnanna. Þetta tel ég að sé nákvæmlega það sama og hæstv. sjútvrh. er að segja þegar hann segir: "Höfuðatriðið er að koma á sem mestu jafnvægi milli afrakstursgetu fiskstofna og afkastagetu fiskiskipastólsins." En nú höfum við staðið í því undanfarið að vera með alls konar skömmtun í gangi. Hvenær lenda menn í skömmtun? Menn lenda í skömmtun þegar það sem þeir hafa til úthlutunar er minna en það sem þeir gjarnan vildu fá, minna en það sem þeir gjarnan gætu tekið. Það er þess vegna sem við hötum lent í skömmtun og í þessari skömmtun höfum við verið ekki bara seinustu árin. Þó að það verkefni, sem fram undan er, sé mjög erfitt í þessum efnum á þessi skömmtun sér langtum lengri aðdraganda, a.m.k. 5–6 ára aðdraganda. Það er þetta sem er vandamálið. Ég held að það sé alveg óþarfi fyrir okkur að vera að deila um að þessari staðreynd stöndum við frammi fyrir. Það ætti líka að vera mjög augljóst, að þó að fiskiskipastóllinn væri ekki nema einu skipi stærri en skynsamlegt er er kostnaðurinn af því skipi óþarfur. Hann er aukalega. Hann er viðbótarbyrði. En hvað um það. Menn hafa rætt hér annars vegar um mat fiskifræðinga og hins vegar um að taka hæfilegt aflamagn. Hér verða menn að gæta að því að þetta eru tveir mismunandi hlutir. Mat fiskifræðinga er hið líffræðilega mat. Það getur verið rétt eða rangt. Það eru að vísu skástu upplýsingar sem við höfum. En markmiðið með fiskveiðistjórnuninni sjálfri hlýtur að vera að taka hæfilegt magn með sem lægstum tilkostnaði og að ná sem mestum gæðum, sem er reyndar nákvæmlega það sama og hæstv. sjútvrh. sagði á LÍÚ-þingi. Það er það verkefni sem við stöndum frammi fyrir ef við ætlum að hafa sterkan sjávarútveg. Ég held að það sé ákaflega ófrjó umræða að velta því fyrir sér hvort hæfileg stærð skipastólsins sé þetta og þetta margir togarar eða þetta og þetta margir bátar. Ég held að aðalatriðið sé að skapa það stjórnkerfi sem stefni að hæfilegu magni. Við stöndum greinilega frammi fyrir því núna að við erum með of stóran skipastól og þess vegna þurfum við að gera takmarkandi aðgerðir. Menn velta því líka fyrir sér, og það kom fram í máli hv. þm. Stefáns Guðmundssonar, hvers konar kvóti á að vera. Það er ekki nema von að menn spyrji sig þess. Það kemur fram í grg. með þáltill. að þetta geti ekki verið einfalt mál. Það er líka af þeim sökum sem við flm. till. töldum nauðsynlegt að það væri unnið í þessu máli og yrði settur á fót starfshópur eða nefnd til að vinna í málinu. Sjávarútvegsráðherrar standa frammi fyrir því annað veifið að móta fiskveiðistefnu. Þeir fá í hausinn skýrslur eins og frá Hafrannsóknastofnun núna og síðan reyna þeir að móta fiskveiðistefnu út frá því. En það veitir ekkert af að hafa samfellda vinnu í því að skoða þetta stjórnkerfi, vegna þess að málið er í rauninni aldrei rætt til hlítar. Hv. þm. Stefán Guðmundsson sagði líka: Erum við að tala um aðrar fisktegundir en þorsk? Þessi till. er gjörsamlega opin að því er varðar allar fisktegundir.

Ég sagði: Við verðum það.

Gott og vel. Við verðum það. Við verðum að vera opin fyrir stjórnkerfinu sem heild og auðvitað þá líka að því er varðar vetrarvertíð. Þetta tekur til allra veiða. Þetta er spurningin um hvernig við ætlum að hafa stjórn á veiðunum hjá okkur. Ég hef stundum velt því fyrir mér, að ef stjórn fjárfestingarinnar hefði tekist betur hjá okkur hefðum við síður þurft að grípa til alls konar skömmtunaraðgerða eins og við höfum þurft að gera, þannig að eftir að menn hafa lent í þeim sporum sem þeir eru í núna þá verða slíkar skömmtunaraðgerðir eiginlega óumflýjanlegar. En sú till. sem hér er flutt er opin að þessu leytinu, að menn setji í gang raunverulega vinnu, fyrst og fremst með það að augnamiði að ná góðri stjórn á þessari atvinnugrein þannig að hún geti verið sterk. Hv. þm. Stefán Guðmundsson gerði hér nokkuð að umtalsefni innflutning skipa á undanförnum árum og vildi reikna fjölda skipa á ráðherradaga mismunandi ráðh. Ég er þeirrar skoðunar, að innflutningur á togurum og stórefling fiskiskipastólsins, t.d. í ráðherratíð Lúðvíks Jósepssonar og framan af í tíð Matthíasar Bjarnasonar, hafi verið nauðsynleg og rétt stefna. Ég held að síðan höfum við gjörsamlega misst tök á þessu.  Hv. þm. Garðar Sigurðsson, sem hafði í rauninni margt ágætt til málanna að leggja, hefði getað haldið langtum betri ræðu ef hann hefði ekki verið með óþarfar upphrópanir. Það var mikið atriði hjá honum að það stæði hér í grg. að þær ógöngur sem sjávarútvegurinn væri kominn í og þeir erfiðleikar sem við ættum við að stríða væri sjálfskapað. Ég tel að þetta sé alveg rétt. En við getum lesið áfram: Þeir eru sjálfskapaðir vegna þess að fiskimiðin eru fullnýtt eða ofnýtt. Það höfum við ákveðið sjálfir. Útgerðarkostnaður er of hár, ekki síst vegna óhóflegrar stækkunar fiskiskipastólsins í seinni tíð. Í aflahrotum hafa mikil verðmæti farið í súginn. Það höfum við öll haft fyrir augunum. Gæðum sjávarafurða hefur hrakað, eins og nýleg dæmi sanna. Þetta er úr grg. frá því í fyrra, þegar við fengum sendar til baka sendingar af saltfiski, af frystum fiski og m.a.s. komu fyrir slys í skreið. Þannig er ekki út í hött að tala um að gæðin hafi ekki tekist nægilega vel og að gæðum hafi hrakað þegar við stöndum frammi fyrir því að fá sendingarnar til baka. Það hefur þó ekki verið það sem við höfum yfirleitt þurft að búa við hér á Íslandi. Þessi grg. stendur því að öllu leyti fyrir sínu að því er þessi atriði varðar. Menn greinir á um það, ef það eigi að taka upp veiðileyfastjórn, hvort veiðileyfin eigi að vera til sölu eða ekki. Jón Baldvin Hannibalsson gerði grein fyrir þeim sjónarmiðum sem geta legið til grundvallar því. Dr. Gylfi Þ. Gíslason hefur líka gert það og ýmsir hagfræðingar hafa gert það. En það er einungis ein leiðanna. Og með flutningi þessarar þáltill. er ekki tekin afstaða til hennar, vegna þess að meginatriðið í þessari þáltill. er að málin séu skoðuð ofan í kjölinn vegna þess að hér er um mjög mikilvægt mál að ræða. Við þurfum að finna stjórnkerfi sem stuðlar að því að við tökum hæfilegt magn af fiski með sem lægstum tilkostnaði. Okkur er ljóst að það er ekki auðvelt verk að finna slíkt stjórnkerfi. Á sama hátt er okkur vitaskuld ljóst að ekki hefur verið auðvelt verk að hafa hemil á stærð fiskiskipastólsins. Hver einstakur útgerðaraðili hlýtur að sækjast eftir að gera út sem best skip og hver einstakur staður vill gjarnan fá sem mest í sinn hlut. Og það er ekki nema eðlilegt og sjálfsagt. Það er ekki heldur auðvelt verk að ætla sér að úthluta afla. En staðreyndin er einu sinni sú, að við verðum að fara í þetta verkefni vegna þess að það liggur í eðli greinarinnar, sem býr við takmarkaða auðlind sem á að endurnýja sig sjálf, að það verður að hafa heildarstjórn á veiðinni og menn geta ekki vikið sér undan því ef menn ætla að hafa hér góða lífsafkomu sem byggist á því að vera með sterkan sjávarútveg.



Herra forseti. Ég skal einskorða mál mitt við þær beinu fsp. sem til mín hafa komið. Ég vil taka það fram að í þessari þáltill. er fyrst og fremst verið að tala um veiðileyfastjórn sem er í miklum mæli. Og ég er viss um að það verður ákveðið að allar veiðar verði bundnar leyfum. Það er þó sameiginleg niðurstaða í því frv. sem nú liggur fyrir í rn. og sem var sett saman af nefnd sem til þess var skipuð. En menn mega ekki tala eins og í þessu hafi ekki verið unnið og þessi mál hafi ekki verið skoðuð niður í kjölinn. Það hefur nefnd eftir nefnd gert. Og það liggur fyrir ótrúlega mikið efni um það, sem er mikil lesning. Í þessu hafa hin ýmsu samtök unnið, Fiskifélagið, Sjómannasambandið og Farmanna- og fiskimannasambandið, LÍÚ, nefndir skipaðar af rn. o.s.frv., o.s.frv. Ég vildi aðeins víkja að því sem hv. þm. Jón Baldvin spurði beint um, þ.e. hvað ég hyggist gera varðandi kvótakerfið. Ég vil nú fyrst taka það fram að við núverandi lög hefur sjútvrh. ekki vald til að setja kvótakerfi á togarana. Það er talið að hann hafi haft vald - það hefur ekki verið vefengt - til að skipta loðnunni milli skipa, vegna þess að þar var um mjög jafna skiptingu að ræða. Það kom fram till. um að skipta síldarkvótanum milli reknetabáta á grundvelli veiði undanfarinna þriggja ára. Niðurstaða þeirra lögfræðinga sem ég leitaði til um það efni var sú, að ekki var talið að ég hefði vald samkv. lögum til að gera það. Þessi mál þurfa því að koma til meðhöndlunar hér á Alþingi ef slíkt skal upp tekið. Ég vil hins vegar taka það fram að ég legg á það áherslu núna á næstunni og mun skipa vinnunefnd. Það sem ég legg áherslu á er að sameina kraftana, að fá tiltölulega fáa menn frá sjómönnum, frá vinnsluaðilum, frá útgerðarmönnum, frá Þjóðhagsstofnun og Fiskifélagi til að starfa saman, m.a. til að skapa vettvang fyrir það starf sem þeir eru að vinna hver á sínu sviði. Það eru nefndir starfandi hjá flestum þessara aðila, við þurfum að bera saman bækur okkar núna á næstunni, og ég mun leggja á það áherslu að skapa samstarfsvettvang fyrir alla þessa aðila. Og ég hef þegar undirbúið það. Þessar upplýsingar um fiskstofnana voru rétt að koma fram. Þing LÍÚ er nýafstaðið, þing Fannanna- og fiskimannasambandsins er nýafstaðið, Fiskiþing er fram undan, og á öllum þessum stöðum og í öllum þessum ágætu samtökum eru þessi vandamál mjög mikið rædd þessa dagana. Það mun því ekki á skorta að reynt verði að skapa sem best samstarf á milli þessara aðila. Og ég er því algerlega sammála að ekki mun af veita að gera það. Og það mun ekki heldur af veita að skapa sem besta pólitíska samstöðu um þessi mál, því að hér er um mjög viðkvæm mál að ræða og skoðanir manna skiptast ekki eftir stjórnmálaflokkum. ég er sannfærður um það. Við munum eftir því varðandi atkvgr. hér í þinginu t. d., þegar lagt var til að flottrollið yrði bannað, ætli það hafi ekki verið 1977, að sú till. féll með mjög naumum meiri hluta. Ýmislegt fleira í þessu efni hefur gerst í gegnum tíðina. Þegar fiskveiðilögin voru sett á sínum tíma 1976 voru mikil átök hér á Alþingi um það hvernig þau lög skyldu vera og mikið unnið í nefndum. Sjónarmið manna fóru ekki eftir pólitískum flokkum. kannske miklu fremur eftir landshlutum, og það er mjög miður í þessu efni. Að sjálfsögðu þurfum við að skapa bærilegar sættir milli aðila og landshluta. En ég geri mér fulla grein fyrir því að það er alls ekki við því að búast að allir geti verið ánægðir og allir verið sáttir. Þetta eru slík stórmál að það er ekki hægt að búast við því. Þar verður á að skera og Alþingi Íslendinga kemur áreiðanlega inn í þá mynd, hjá því verður ekki komist. enda eðlilegt að svo sé.