Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Vegna frétta í dagblöðum í dag vil ég segja eftirfarandi: Þar er vitnað til orða forsrh. þar sem hann segir: „Ég vek athygli á því að efri deild Alþingis er ekki með neinn fund í dag“ - þá á hann við gærdaginn - „og lauk störfum mjög snemma í gær. Þó er fjöldinn allur af málum í nefndum hjá Ed. Mér sýnist að af því megi merkja að mönnum liggi ekki mikið á að ljúka þingstörfum.“ Þessu vil ég andmæla með þeim hætti að ég tel að það hafi ekki staðið neitt á afgreiðslu mála í þessari deild. Ég veit að það er rétt að mörg mál eru í nefndum hjá Ed., en af því tilefni má minna á að mörg þessara mála eru mjög stór mál komin frá ríkisstj. mjög seint og því ekki á neinn hátt óeðlilegt þó að afgreiðslu þeirra sé ekki lokið enn þá. Þó standa vonir til þess að menn reyni allt það sem þeir geta til þess að ljúka þeim málum sem þörf er talin á.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að taka undir þau orð sem forseti vor mælti hér og gerði að umtalsefni viðtal við forsrh. í Morgunblaðinu í dag. Ég verð að segja að stjórnarandstaðan, hvort sem það er í þessari hv. deild eða Nd., hefur ekki verið að tefja eða þvælast fyrir gangi og afgreiðslu mála hér á þinginu það sem af er. - Ég sé, herra forseti, að hæstv. forsrh. hefur vikið sér úr salnum og ég mun gera hlé á máli mínu þangað til hann kemur hingað aftur.

Hann bað leyfis að mega fara og ná í gögn víðvíkjandi þessu máli.

Það er haft eftir hæstv. forsrh. í Morgunblaðinu, með leyfi forseta: „...en ég hef sagt það, og stend við það, að ég hef ekki viljað vera í neinum samningum um það við stjórnarandstöðuna hvaða mál verða afgreidd á þinginu. Það er e. t. v. óvenjuleg afstaða, en ég met það svo að ekki sé ástæða til slíkra samninga.“ Nú spyr ég: Á að taka hér upp alveg ný vinnubrögð? Ég hef að vísu ekki langa þingreynslu, þó síðan 1978, og ævinlega hefur verið einhvers konar samstarf, samstaða, samráð. Ég segi ekki að menn hafi verið sammála, en menn hafa rætt um það með hvaða hætti skyldi haga vinnubrögðum í þinginu. Þessi yfirlýsing hæstv. forsrh. tekur af öll tvímæli um að ríkisstjórnarflokkarnir vilja ekki neitt samstarf eða neina samvinnu við stjórnarandstöðuna um það hvernig vinnubrögðum í þinginu verður háttað. Stjórnarandstöðuflokkarnir hafa ekki rætt það í sinn hóp hvernig brugðist verður við þessu, en þeir munu gera það. Og ég verð að segja að þessi yfirlýsing forsrh. vekur mér afar mikla furðu, vegna þess að ég man ekki og rekur ekki minni til þess að yfirlýsing svipuð þessari hafi áður komið frá oddvita ríkisstjórnar. Ég held að það væri nú vit í því að stjórnarflokkarnir reyndu að koma sér saman um eitthvað í sambandi við landsstjórnina eða í sambandi við þinghaldið því að það liggur fyrir og er augljóst að þar er ekki samstaða um eitt eða neitt. Það er auðvitað skýringin á því að við sitjum hér enn að þingstörfum svo síðla vors að samkomulag er ekkert í ríkisstj. um það hvaða mál eigi að afgreiða. Við höfum rekið okkur á það, t. d. á fundum hv. fjh.- og viðskn. þessarar deildar þar sem hafa verið haldnir tæplega 40 fundir og þar sem sannarlega hefur ekki staðið á því að afgreiða mál, að það er engin samstaða um stóru málin innan stjórnarflokkanna. Það er ekki verið að ljóstra upp neinu leyndarmáli þó að sagt sé að þegar frv. um atvinnuvegasjóðina var til umræðu á nefndarfundi í morgun kom einn af þm. stjórnarliðsins, sem gegnir trúnaðarstöðu í stofnlánadeildinni, og lýsti því yfir að hann mundi aldrei standa að afgreiðslu þess máls með þeim hætti sem til er stofnað og eins og það stendur nú. Ég verð svo sannarlega að ítreka að ég hygg að þessi yfirlýsing forsrh. sé einsdæmi. Það stendur ekki á okkur, a. m. k. ekki þm. Alþfl., að sitja hér á þingi svo lengi sem þurfa þykir. En ég hika ekki heldur við að fullyrða að ef þetta er afstaða ríkisstj. og stjórnarflokkanna, að það verði ekkert samráð, engin samvinna um þingstörfin núna þessar síðustu vikur, þá er það nú ekki beinlínis fallið til að greiða fyrir framgangi mála. Satt að segja skil ég ekki hvað liggur að baki slíkri yfirlýsingu eins og hér er gefin í Morgunblaðinu í dag og er höfð eftir hæstv. forsrh.



Herra forseti. Ég vil taka undir þau andmæli sem hér hafa verið borin fram vegna þessarar furðulegu yfirlýsingar hæstv. forsrh. í Morgunblaðinu. Hann er að bera það á borð fyrir alþjóð að Ed. Alþingis vinni störf sín seint og illa og haldi ekki fundi þegar þörf er á þótt hann viti að það stendur ekkert á þessari deild að afgreiða mál sem fram eru borin til hennar og dagskrá hennar er ekki svo stór eða löng að það valdi neinum vandræðum. Ástæðan fyrir því að ekki voru fundir hér í gær er ósköp einfaldlega sú að það var lítið til að ræða. Það er ósköp einfalt mál. Þetta veit auðvitað hæstv. forsrh. Það er því ekkert annað en blekkingarviðleitni gagnvart þjóðinni að reyna að halda einhverju öðru fram. Hann hefur enga ásfæðu til að kvarta yfir hv. Ed. Alþingis og vinnubrögðum hennar og ég held að hann hafi enga ástæðu til að kvarta yfir okkur stjórnarandstæðingum hér í Ed., að við höfum tafið mál eða valdið því að umr. hafi dregist á langinn. Það hefur svo sannarlega ekki verið. Hitt er allt annað mál að það eru allmörg frv. enn stödd í nefndum. Það vitum við. En hvers vegna er það? Í fyrsta lagi er það vegna þess að frv. eru svo seint fram komin að það hefur ekki gefist nægur tími til að fjalla um þau í nefndum. Í öðru lagi er það staðreynd, eins og vikið var að af seinasta hv. ræðumanni, að mörg þessara frv., sem hafa verið að koma fram frá ríkisstj. undanfarnar vikur, eru alveg einstök hrákasmíð, samin af litlum kunnugleika og í litlu samráði við þá aðila sem gerst mega þekkja viðkomandi málefnasvið eða frv. snerta sérstaklega. Ég nefni sem dæmi mál sem forsrh. hefur verið að ýja að á undanförnum dögum að þyrfti að fá greiðan gang í gegnum þingið, þ. e. frv. um atvinnuvegasjóðina. Á fundi fjh.- og viðskn. í morgun komu fulltrúar frá þeim sjóðum sem nú eru starfandi á sviði atvinnuveganna og þeir lýstu því allir yfir að það hefði ekkert samráð verið haft við þá um efni frv. og höfðu óteljandi aths. að gera og voru sammála okkur nm. um að frv. væri hin versta hrákasmíð, mjög einkennilegt á pörtum og hangandi í lausu lofti hvað mörgu viðvíkur. Kannske er það versta við frv. að svo eru þau þar að auki meira eða minni efnislaus, breyta sáralitlu þegar allt kemur til alls, ofan á allt annað. Má að vísu kannske finna jákvæða punkta í frv. um atvinnuvegasjóðina, en líka mjög marga neikvæða og varhugaverða punkta. Ég ítreka t. d. í sambandi við það sem kom fram hjá seinasta ræðumanni, að það liggur fyrir, þó ekki hafi það nú komið fram þegar mælt var fyrir frv., að Búnaðarþing hefur eindregið snúist gegn efni frv. um atvinnuvegasjóðina og Stéttarsamband bænda hefur eindregið óskað eftir því að afgreiðslu þess væri frestað, en formaður Framsfl. virðist leggja á það ofurkapp að við ruslum því af á nógu stuttum tíma án þess að athuga hvaða breytingar þurfi að gera. Þetta eru merkileg tíðindi fyrir bændur í landinu, að formaður Framsfl. vilji halda þannig á málum og skammi svo Ed. fyrir það að hún rusli ekki frá sér málum að óathuguðu máli. Staðreyndin er sú, eins og kom fram í sjónvarpinu í gærkvöld þegar þinghaldið var þar til umræðu, að á seinustu sex vikum hefur hæstv. ríkisstj. ruslað inn í þingið yfir 30 frv. á þeim tíma þegar þingstörfum á senn að ljúka. Ef einhver efast um þessa tölu getur hann fengið útskrift hjá skjalavörslunni og talið þar hve mörg frv. hafa komið frá ríkisstj. frá lokum páskaleyfis. Þau eru yfir 30 og það sem verra er að mörg þessara frumvarpa eru mikil hrákasmíð. Það hefur greinilega verið reynt að rusla þeim frá til þess að ríkisstj. gæti státað sig af því að hún væri með svo og svo mörg góð mál á ferðinni, en efnið hefur liðið fyrir það. Ég vil sem sagt segja það að lokum, hæstv. forseti, því að ekki er ástæða til að hafa þessi orð allt of mörg, að það sem að er nú í þinglok er forustuleysi og ráðleysi núv. ríkisstj. og hæstv. forsrh. Hann hefur í fyrsta lagi ekki verið fáanlegur til að gefa það upp, eins og venja hefur verið, hvenær þingslit væru fyrirhuguð. Hann hefur í öðru lagi verið ófáanlegur til að hafa nokkurt samráð eða samstarf við stjórnarandstöðuna um hvernig þinghaldi skuli hagað og skammast þar að auki meira eða minna út í bláinn yfir störfum þessarar hv. deildar og vegur að henni á mjög ómaklegan hátt.



Herra forseti. Skv. upplýsingum sem ég fékk hjá skrifstofu Alþingis í gær, 4. júní, eru 43 mál í nefndum í þessari hv. deild. Ég ætla að fara aðeins yfir það. Hjá allshn. eru fimm mál, þar af tvö stjfrv. Þau eru þrjú í fyrri deild og tvö í síðari deild. Það fyrsta er lagt fram 29. okt., kom til n. 29. okt. Það síðasta kom 18. febrúar. Það er í fyrri deild. Hjá fjh.- og viðskn. Ed. eru 18 mál. Þar af eru 17 mál í fyrri deild, eitt mál í síðari deild. Það er rétt, að sjö mál hafa komið til nefndarinnar í maí. Ég viðurkenni það. Það er of seint. En ellefu mál komu til n. í apríl eða fyrr og sum fyrir áramót.

Það er rétt að forsrh. kynni sér hvaða mál þetta eru.

Já, já. Ég kem að því. Þarna eru vissulega mál sem okkur er ljóst að fara alls ekki í gegn, eins og virðisaukaskattur, og hefur engin áhersla verið lögð á það núna þótt áhersla væri lögð á það fyrr. En þarna eru líka mál eins og þinglýsingalög sem eru búin að vera þarna nokkuð lengi. Það eru eflaust ástæður fyrir því að nefndin hefur ekki treyst sér til að afgreiða þessi mál. Sérstaklega var minnst á sjóði atvinnuveganna. Ég skal segja hv. þm. hvenær sú nefnd sem að þessu máli vann, og vann mjög ötullega og vel að því að mínu mati, átti viðræður við fulltrúa atvinnuveganna og stjórnir viðkomandi sjóða. Það er undarlegt að heyra svona yfirlýsingu því í skýrslu þeirri sem ég fékk frá nefndinni kemur greinilega fram að hún hefur átt viðræður við þessa menn. Hins vegar er andstaða ekkert undarleg. Það er yfirleitt andstaða gegn því að breyta. Menn vilja ekki breyta. Menn vilja hafa hlutina óbreytta þó þeir tali um annað í hátíðaræðum. Út af ummælum um sjóðina, þá lít ég á það sem mikilvægt í sambandi við sjóðina að viðkomandi atvinnuvegum er gefið frelsi til að ráða málum þar, en ekki allt bundið í lagaramma eins og nú er. Ég tel það ákaflega mikilvægt mál. Ég get upplýst að ég ræddi þetta mál við fulltrúa bænda eftir að það var komið í lokabúning og þá sögðu þeir að þeir sæju ekki ástæðu til þess að málið væri dregið eins og það var þá komið fyrir. Ég vil líka taka fram að ég tek ekki gott og gilt frá bændum að það megi ekkert breytast á meðan allt stefnir í óefni.  (Grípið fram í: Gerðu grein fyrir því.)  Kemur ekki til mála. Það er hvergi meiri þörf á breytingum en þar og þeir sem vilja hafa allt óbreytt. þó að það komi kannske ekki þessu máli við því, það tek ég undir, þetta ræður ekki sköpum, þeir sem ekki vilja breytingar, þeir vilja enn meiri óefni. Því við ráðum ekki við málin eins og þau þróast núna. Um er að ræða tilraun til þess að opna sjóðina, m. a. til þess að sjóðirnir megi lána í fiskeldi, til þess að Fiskveiðasjóður megi gera það, megi lána í fiskeldi ef hann óskar. Hann getur það ekki nú. Það þarf lagabreytingu til. Og ég held að það sé margt gott í þessu þó ég efist ekki um að þeir sem ráða þessum sjóðum í dag vilja ekki breytingar. Það er ætíð svo. En þarna eru sem sagt 18 mál. Það er alveg rétt, sem kom fram hjá formanni nefndarinnar, að talan segir ekki allt og mörg þeirra eiga ekki að fara í gegn, en þetta er töluverður fjöldi mála og þar af 17 í fyrri deild. Í landbn. eru fjögur mál, tvö stjfrv. Þar kom eitt mál til nefndarinnar 25. maí. Hin komu öll fyrir þann tíma. Og það eru þrjú mál í fyrri deild eitt í síðari deild. Í iðnn. eru fjögur mál og þar af eru þrjú í fyrri deild, eitt í síðari deild, þar af tvö stjfrv. Þar kom eitt mál til nefndarinnar í maí. Hin komu fyrir mánaðamótin, fyrir byrjun maí. Í sjútvn. er eitt frv. sem kom þangað 29. október. Það kann að vera þmfrv. Ég þekki ekki hvernig því er háttað. Í heilbr.- og trn. eru fjögur mál og þau eru öll í fyrri deild. Hvert einasta þeirra er í fyrri deild. Þrjú af þeim komu til n. rétt eftir áramót. Það er nú skráð hér 17. janúar, en getur varla verið rétt. Var þing þá komið saman? En þau hafa verið nokkuð lengi hjá nefndinni. Eitt hefur komið þangað núna seint í maí sem er þmfrv. Í félmn. eru tvö mál sem hafa verið þar síðan fyrir áramót og eru bæði þmfrv. Í menntmn. eru fimm frv., þar af fjögur stjfrv., og þau hafa - það er alveg rétt - komið þangað nokkuð seint, er, tvö þeirra eru í síðari deild. Af þessum málum eru sem sagt 20 stjfrv. af 43 frv. sem liggja í nefndunum. Ég tek það fram að það segir vitanlega alls ekki alla söguna. Ég áfellist ekki hv. Ed. fyrir að hafa ekki fund því að það voru engin mál í gær til að halda fund um. En ég endurtek að ég tel að ýmislegt af því sem hér er í nefndum mætti hafa komið frá nefndunum til deildarinnar töluvert fyrr. Ég tel það og hef ekki heyrt skýringar á því af hverju svo megi ekki verða. Ég hef ekki heldur áfellst stjórnarandstæðinga, alls ekki. Það hefur ekkert staðið á stjórnarandstæðingum, við skulum láta það koma hreint fram, alls ekki. Og það er alveg rétt að þrátt fyrir að búið er að ræða um mörg þessi mál í allan vetur á milli stjórnarflokkanna hafa þm. stjórnarflokkanna í mörgum tilfellum tafið fyrir málum fremur en stjórnarandstæðingar. Það er alveg óþarfi fyrir stjórnarandstæðinga að vera að rjúka upp. Ég áfelldist þá ekki einu orði og ætti raunar að þakka þeim fyrir góða samvinnu á þinginu. En ég verð að segja eins og er, það á við bæði um minn flokk og samstarfsflokk, að það kemur mér dálítið undarlega fyrir sjónir, þó að það sé okkar mál út af fyrir sig og komi kannske ekki deildinni við, að þótt búið sé að ræða ýmis mál aftur og aftur á þingflokksfundum í allan vetur og maður haldi að orðið sé samkomulag um málið er það svo að þegar til nefndarinnar kemur stendur oft ekki síst á okkar mönnum. Ég veit að hæstv. fjmrh. getur tekið undir það með mér. Ég endurtek að ég hef ekki áfellst stjórnarandstæðinga í þessu sambandi og ég hef ekki áfellst Ed. því að þegar málin hafa komið til deildar hafa þau yfirleitt fengið skjóta afgreiðslu. En ég endurtek að mér þykja það ekki rétt vinnubrögð þegar mál sitja vikum og mánuðum saman í nefndum og á að taka þau strax til meðferðar. Síðan verður það að sýna sig hvort menn treysta sér til að afgreiða þau.



Herra forseti. Ég ætla í sjálfu sér ekki að hafa uppi ávirðingar á hendur hæstv. forsrh. fyrir það að tugta okkur þm. svolítið til, segja okkur til syndanna, þ. e. að við vinnum bæði seint og jafnvel illa. Hæstv. forsrh. átti einkum við okkur stjórnarþm., það var greinilegt, því að hann tók það rækilega fram að við stjórnarandstöðuþm. ætti hann ekkert sökótt í þessum efnum. Við stjórnarþm. hljótum því að sitja eftir. Það er ekki á hverjum degi sem maður neyðist til að stíga í þennan ræðustól til þess eins að bera af sér sakir. Hæstv. forsrh. gat um heilbr.- og trn. eins og aðrar nefndir sem starfa hér í Ed. Þar eru fjögur mál. Það er rétt. Það er ekkert stjfrv. í þeirri n. Nú hlýtur mér að verða hugsað til þess hvort það er raunverulega fyrirskipun frá hæstv. forsrh. að ég sem nefndarformaður ryðji öllum málum út, láti þau koma hingað til deildar og ljái þeim jafnvel fylgi mitt. Ég hygg að það kæmi svipur á suma ef svo færi um einstök mál sem þar eru og vil ég ekki nefna þau. Varðandi hina nefndina sem ég er í forsvari fyrir, þ. e. félmn., þá eru þar ekki heldur stjfrv., einvörðungu þmfrv. Ég segi þetta ekki vegna þess að ég telji þmfrv. lítilsigldari en stjfrv., síður en svo. Hins vegar hlýtur þetta að leiða huga manns að því hvort virkilega á að fara út í að ryðja öllum málum fram. Ég skal viðurkenna að margir þingreyndir menn hafa bent á að það sé eðlilegastur gangur að öll mál komi hér til atkv. Það má vel vera rétt. En ég hygg nú þegar á allt er litið, að hæstv. forsrh. hafi meiri áhuga fyrir stjfrv. en frv. frá almennum þm. Mér finnast orð hans því ekki í takt við það vinnulag sem lengi hefur viðgengist og ég hygg að hann sem almennur þm. fyrr á tíð hafi sjálfur tekið þátt í. Herra forseti. Ég komst ekki hjá því að leitast við, í vanmætti að sjálfsögðu, að bera af mér þótt ekki væri nema að litlu leyti sakir.



Herra forseti. Ég verð að víkja að því að þær tölur sem hæstv. forsrh. las upp úr tölvulistanum eru annaðhvort gamlar eða hann hefur farið línuvillt. Ég sé alls ekki að þær komi heim og saman við þá vitneskju sem nm. búa yfir um stöðu mála í nefndinni. En formaður fjh.- og viðskn., hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson, mun gera grein fyrir þessari stöðu hér á eftir. Ég heyri að hann hefur þegar kvatt sér hljóðs. Ræða hæstv. forsrh. áðan var afar athyglisverð. Ég held að sjaldgæft sé að forsrh. víki að sínum stuðningsmönnum með þeim hætti sem hann gerði áðan og vék gagnrýni til nefndaformanna. Þeir eru allir úr stuðningsmannahópi stjórnarinnar. Það eru hæg heimatökin hjá ráðherrunum á ríkisstjórnarheimilinu að tugta þá til ef þeir eru ekki nógu starfsamir og gengur ekki nógu greitt undan í nefndum. Ég held nefnilega að það hafi verið mistök hjá þessari ríkisstj. að velja alla nefndaformenn úr hópi stjórnarsinna. Ég hygg að reynslan hafi sýnt að þegar stjórnarandstæðingar gegna formennsku í nefndum ganga mál ekki lakar. Það sem þó var allra athyglisverðast við yfirlýsingu hæstv. forsrh. í ræðu hans áðan var að ég heyri ekki betur og sé ekki betur en þessu stjórnarsamstarfi sé í rauninni lokið. Hvað sagði hæstv. forsrh. hér? Hann sagði að það væru stjórnarsinnar sem tefðu framgang mála í nefndum. Hann sagði það skýrt og skorinort og margendurtók að hann hefði ekkert við stjórnarandstöðuna að sakast. Þetta stjórnarsamstarf er búið. Því er lokið. Það er ekki samstaða innan ríkisstj. um þau meiri háttar mál sem nú eru á döfinni. Þetta kom afar skýrt fram hjá hæstv. forsrh. Og þetta er auðvitað mjög merkileg yfirlýsing sem sýnir nákvæmlega hvernig staðan er á ríkisstjórnarheimilinu þessa dagana. Það er engin samstaða. Stjórnarsamstarfið er runnið út í sandinn og ríkisstj. situr klossföst í öngstræti úrræðaleysis, eins og ég einhvern tíma komst að orði. Ég vil að lokum aðeins segja að hæstv. forsrh. vék ekki einu orði að þeirri yfirlýsingu sem ég gerði að umtalsefni í ræðu minni hér áðan og sem höfð var eftir honum í Morgunblaðinu í dag varðandi samstarf um þingstörfin. Ég lýsi því yfir af hálfu míns flokks að að óbreyttu munum við ekki mæta á neinum fundi eða taka þátt í neinum viðræðum við ríkisstj. um framhald þingstarfanna eða það að greiða götu mála hér síðustu vikur þingsins. Meðan þessi yfirlýsing forsrh. stendur óhögguð stendur sú afstaða okkar líka óhögguð.



Herra forseti. Mér brá dálítið í brún þegar ég las blöðin í morgun og sá þessar yfirlýsingar, en nú er komin skýring á hvern verið er að tugta til og hvers vegna hæstv. forsrh. kom með þessar ábendingar í blöðunum. Það eru sem sagt stjórnarþm. sem standa sig ekki sem skyldi. Það er ánægjuefni fyrir stjórnarandstöðuna að hafa hæstv. forsrh. sér við hlið til að ýta á eftir málum stjórnarandstöðunnar sem liggja í þingnefndum. Hann nefndi að eitt mál lægi hjá sjútvn. Ég vil upplýsa hæstv. forsrh. um að það er frv. varðandi verðlagsráð sjávarútvegsins, en brtt. sama efnis var felld hér í hv. Ed. og því ekki von til þess að frv. verði afgreitt úr nefndinni. Í landbn. eru fjögur mál, eins og hann nefndi. Eitt er nýlega þangað komið. En tvö þeirra, sem ég man eftir í fljótu bragði, eru brbl. sem voru sett í september og eru óafgreidd úr nefndinni. Enn fremur er þar frv. til l. um sölulaun á útfluttar landbúnaðarvörur sem von er til að verði drifið út. Í hv. heilbr.- og trn. átti að vera fundur í morgun, en af einhverjum orsökum var hann afboðaður á síðustu stundu. Ég hef ekki fengið skýringar á því. En kannske á ég von á að mitt mál verði þar afgreitt í snarhasti og samþykkt hér á þinginu.



Herra forseti. Það leynir sér ekki að alþm. eru farnir að hugsa til sumarsins þegar vorið er liðið og ekki nema eðlilegt að menn hugi að því hvað þetta virðulega Alþingi kunni að standa lengi. Og það er út af fyrir sig ekkert óeðlilegt þótt hæstv. forsrh. hnippi aðeins í okkur, a. m. k. stjórnarþm. Ég á hins vegar von á því að út í frá verði ráðið með öðrum hætti í orð hæstv. forsrh. Af þeirri ástæðu finnst mér vert að láta koma fram hvernig mál standa í þeim nefndum sem ég er í forsvari fyrir. Í samgn. Ed. hafa öll mál verið afgreidd. Þar hafa verið haldnir margir fundir í vetur. Ég man ekki hvað margir.  Það er rétt, sem kom fram, að í landbn. eru enn skv. skrá fjögur mál óafgreidd. Þar af eru tvö fullunnin og verða afgreidd á nefndarfundi á morgun. Það er samkomulag um að afgreiða ekki eitt þessara fjögurra mála og í samráði við flm. hefur ekki enn verið afgreitt eitt þeirra. Það stendur því ekkert upp á landbn. Ed. í þessum efnum. Það er líka vert að það komi hér fram að samkomulag varð um það í landbn. Ed., og það mætti kannske bera þá kveðju niður í Nd., að fara að fjalla um frv. um breytingarnar á framleiðsluráðslögunum. Það hafa nú þegar verið haldnir tveir fundir um það mál þó að það sé í Nd. Það hefur verið gert til þess að það væri með sæmilega líðanlegum og þinglegum hætti og forsvaranlegri framkomu, m. a. gagnvart stjórnarandstöðunni, fjallað um málið í Ed. á þessu Alþingi. Kannske var aðalerindið upp í ræðustólinn að segja frá þessu og mætti þá berast sú kveðja til þeirra í landbn. Nd. að þeir þyrftu að fara að hraða sér.



Herra forseti. Ég hélt satt að segja þegar ég sá Morgunblaðið í morgun að hæstv. forsrh. hefði mismælt sig eða blaðamaður tekið rangt eftir hans orðum, en það var víst ekki svo, eftir hans orðum hér og yfirlýsingum áðan að dæma og jafnvel aðdróttunum um að ekki væri vel starfað í nefndum. Ég kemst auðvitað ekki hjá því að gera hreint fyrir mínum dyrum þar sem ég er formaður í n. í þessari hv. deild, fjh.- og viðskn., og skal nú lesa upp hvaða mál eru þar óafgreidd. Málafjöldinn í nefndinni er, hæstv. forsrh., samtals 39 og hvað er óafgreitt? Það er 8. mál, tekjuskattur og eignarskattur. Það er þmfrv. sem ekki er lögð áhersla á að sé afgreitt. Það er 10. mál, stálvölsunarverksmiðja. Hæstv. fjmrh. ætti að geta upplýst hvort það hefur staðið á mér þar. Það er eftir ósk iðnrh. látið liggja og í samráði við fjmrh. Það er virðisaukaskattur. Forsrh. sagði að vísu áðan að það væri eðlilegt með hann og veit sjálfsagt manna best hvers vegna það er eðlilegt. Það er rétt skil afurðasölufyrirtækja til bænda, þáltill. sem ég sjálfur flyt og skal svo sannarlega reyna að fá afgreidda hér og samþykkta úr því að rekið er eftir því. Það er hagnýting Seðlabankahúss, till. sem ég hef líka flutt og skal sannarlega reyna að fá hana afgreidda hér í Ed. Það er sala Gullaugans og Áburðarverksmiðjunnar, till. sem ég flutti líka og ég skal svo sannarlega reyna að fá hana afgreidda. Þá er það fjárfestingarsjóður launamanna, flutt af hv. þm. Ragnari Arnalds sem ekki hefur lagt áherslu á að afgreiða það, enda er hann sjálfur í n. og það er á hans valdi að afgreiða frv. hvenær sem honum sýnist. Kannske ættum við að reyna það. Það er gjald af innfluttum fóðurblöndum. Hvernig ætli það standi? Og hver eru sjónarmiðin meðal allra sem láta sig málið varða, svínabænda, kjúklingabænda, eggjabænda o. s. frv.? Ef saka á mig fyrir að hafa ekki afgreitt það mál, þá kemur það nú úr hörðustu átt. Síðan er það landflutningasjóður sem er í tengslum við annað mál sem eru sjóðir atvinnuveganna sem forsrh. flytur. Þessi tvö mál eru óafgreidd. Við vorum á þriggja tíma fundi í n. núna samfleytt frá kl. 11 til kl. 2, að ræða þessi mál, hæstv. forsrh. Við vorum á þriggja tíma fundi að ræða sjóðamálin núna, tókum þau fyrir held ég í þriðja sinn, og við fengum forustumenn allra sjóða atvinnuveganna á okkar fund. Ég gat ekki heyrt að neinn þeirra mælti með því að þetta gæti farið í gegn eins og það er. Það er best að ræða það ekki frekar á þessu stigi. En það hefur svo sannarlega verið unnið í því máli. Og hvenær kom það til nefndarinnar? Það kom 23. maí. Hvað var lengi verið að semja frv. og hvað ætli þurfi miklu að breyta? Þetta eru sem sagt málin. Síðan er frv. um launakjör bankastjóra. Það er þmfrv. sem kom til n. 29. maí. Við vorum að afgreiða núna húsnæðissparnaðarreikninga og mál sem fylgir því, tekjuskatt og eignarskatt. Það kom 31. maí til okkar. Þetta er upptalið, hæstv. forsrh.



Herra forseti. Hér eru rædd vinnubrögð þingsins á þeim dögum sem venjulegt er að Alþingi sé komið í leyfi og menn farnir til síns heima. Ég hlýt að harma mjög að hæstv. forsrh. skuli hafa gefið þá yfirlýsingu sem hann hefur gefið með það tilefnisleysi, sem hann rakti áðan, til þeirrar yfirlýsingar. Ég man nefnilega mætavel hvernig að þessum málum var staðið þegar ég var forseti Ed., hvernig hæstv. þáv. forsrh., Gunnar heitinn Thoroddsen, stóð að málum og átti með forsetum og forsvarsmönnum þingflokka marga og langa fundi um það á hvern hátt væri best að ljúka þingstörfum. Það mætti sjálfsagt rifja upp fyrir núv. hæstv. forsrh. ýmislegt af þeim góðu vinnubrögðum sem þar voru viðhöfð. Þessi vinnubrögð hafa greinilega farið fram hjá núv. hæstv. forsrh. Hann talar um vinnubrögð í þinginu á sama tíma sem hann upplýsir okkur um það að vinnubrögðin á ríkisstjórnarheimilinu séu þau að þar séu mál rædd í þaula, farið yfir þau aftur og aftur og síðan, þegar þau hafi verið lögð fram í fullu umboði þeirra beggja flokka sem að ríkisstj. standa, fari allt í háaloft og upphefjist argaþras og rifrildi þeirra á milli um hvort eigi að afgreiða mál eða hvernig eigi að afgreiða mál. Það er auðvitað víst og satt. Það er ákveðinn aðili í þjóðfélaginu sem hefur unnið seint og illa. Það er hæstv. ríkisstj.

Það er nú ofsagt.

Já, ég veit að nú vill hv. 11. landsk. þm. berja í brestina og finnst tími til kominn að skjóta skildi fyrir einkavin sinn, hæstv. forsrh., og skil ég það mætavel. Hann hefur löngum verið iðinn við það upp á síðkastið að skjóta skildi fyrir þá framsóknarmenn og ekkert við því að segja. En það er ljóst að sá aðili sem hér er verið að tala um að illa hafi staðið sig er hæstv. núv. ríkisstj. Ég heyrði á hæstv. forsrh. áðan að hann hvessti sig mjög og sagðist ekki hlusta á bændur. Það höfum við heyrt áður og að menn sem vildu hugsa um þau mál væru menn sem engu vildu breyta í þeirri löggjöf sem snertir bændur og bændasamtökin. Ekki er ég einn í þeirra hópi sem ekki vilja ýmsu breyta í þeirri löggjöf. En hæstv. forsrh. lætur sér vonandi ekki til hugar koma að allir séu sammála þeim óskapnaði sem hefur verið lagður fram um Framleiðsluráð landbúnaðarins sem hv. þm. Stefán Valgeirsson telur að þurfi að gera yfir 20 brtt. við áður en það geti orðið að sómasamlegum lögum. Ég vil svo taka það fram að formenn þeirra nefnda sem ég hef setið í í vetur hafa leitað góðs samráðs við okkur í stjórnarandstöðunni. Við höfum tekið því samráði vel. Ég verð hins vegar að viðurkenna að í sumum nefndunum höfum við haldið uppi fundunum á þann hátt að stjórnarliðar hafa ekki séð ástæðu til þess að mæta á nefndafundum. Nefndaformenn hafa því oft verið í mestu vandræðum. Vísa ég þar t. d. til hv. formanns heilbr.- og trn. sem hefði oft átt í erfiðleikum ef við hv. þm. Björn Dagbjartsson og hv. þm. Kolbrún Jónsdóttir hefðum ekki setið þar slímusetu, svo að notað sé frægt orðalag hæstv. iðnrh., og komið málum í gegn. Sama er að segja um félmn. Hv. formaður allshn. er ekki hér staddur. Eina málið sem við höfum ekki greitt fyrir þar eru umferðarlögin sem eiga ekki að fara í gegn. Það má alveg rétt vera, sem hæstv. forsrh. var í raun og veru að ögra stjórnarandstöðunni með hér áðan, að við höfum unnið allt of vel varðandi það að greiða fyrir málum ríkisstj. Hann var í raun og veru að ögra okkur með því að við skyldum hætta þessu og taka upp hætti stjórnarsinna sem tefðu fyrir hverju máli. Það er sjálfsagt að verða við þessum tilmælum hæstv. forsrh.



Herra forseti. Fyrst vil ég segja að ég efa ekki að vinnubrögð dr. Gunnars heitins Thoroddsens hafi verið til fyrirmyndar, en ég ætla ekki að endurtaka hér það sem hann sagði við mig um sínar tilraunir til að fá þingi lokið. Ég kann ekki við það, það er maður sem ekki er meðal okkar lengur og mér finnst óviðeigandi að vitna í slíkt. Hann var oft ákaflega óþolinmóður yfir því hve seint gekk og það var ekki óeðlilegt. Sá listi sem ég er með er dagsettur 4. júní af skrifstofunni. Vel kann að vera að nefndaformenn geti leiðrétt hann að einhverju leyti. Þá er þetta rangt hjá skrifstofunni og þarf nauðsynlega að koma leiðréttingu þangað. Hér stendur fjh.- og viðskn. Ed., 18 mál. Ég sagði margsinnis að ýmis þessara mála fara ekki í gegn. Ég nefndi stjfrv. eins og virðisaukaskatt t. d. Mér er líka kunnugt um að umferðarlög, sem eru í fyrri deild, fara ekki í gegn, ekki er lagt kapp á það. Ég verð hins vegar að segja eins og er, og getur hver láð mér það sem vill eða ekki, að öllum var kunnugt um það, hvort sem mönnum líkar málið eða líkar það ekki, að við vildum gjarnan að sjóðir atvinnuveganna færu í gegn. Þeir komu til nefndarinnar 23. maí. Síðan eru liðnir 12–13 dagar. Og það var tekið fyrir fyrsta sinn á alvörufundi, ef ég má orða það svo, í dag og var einu sinni áður nefnt á fundi. Ég verð að segja eins og er og menn geta tekið það illa upp ef þeir vilja að ég kann því illa að mál sem er búið að vera í meðferð hjá stjórnarflokkunum í langan tíma skuli þá a. m. k. ekki vera tekið fyrir strax og þeir kallaðir fyrir sem nefndin kýs að tala við.

En af hverju ekki að lesa málið yfir?

Ja. það tekur nú varla 12–13 daga, hv. þm., auk þess sem hv. þm. er búinn að lesa þetta margsinnis yfir eflaust í flokknum sínum. Ég efa það ekki. Út af því sem hér hefur verið sagt og haft er eftir mér í Morgunblaðinu. Fyrirsögnin er ekki mín og ég bið menn heldur að lesa það sem segir fyrir neðan sem er svohljóðandi: ... ég hef ekki viljað vera í neinum samningum um það við stjórnarandstöðuna hvaða mál verða afgreidd á þinginu. Það er e. t. v. óvenjuleg afstaða, en ég met það svo að ekki sé ástæða til slíkra samninga.“ Hvers vegna met ég það svo? M. a. vegna þess að það stendur bara á ýmsum stjórnarsinnum. Væri ekki best að segja það í hreinskilni að það er þá réttara að við gerum upp okkar mál fyrst? Er það ekki rétt? Og svo fyrirsögnin: „Semjum ekki við stjórnarandstöðuna.“ Það sagði ég ekki. Málin stóðu þannig og hafa staðið þannig. En svo er það annað mál. Er það einhver algild og eilíf regla að Alþingi eigi að sitja frá 10. október og þangað til í maí? Það held ég ekki. Eitt sinn voru alþm. ekki launaðir á sumarmánuðum, bara þegar þing sat. Því var löngu breytt og það hafa margar raddir heyrst um það að þing ætti að standa lengur. Ég get vel trúað því. Það eru orðin miklu meiri umsvif í þessu þjóðfélagi en voru. Kannske væri réttara hins vegar að breyta því þannig að þing byrjaði fyrr. Það getur vel verið. En ég er á þeirri skoðun að eðlilegt sé að þing sitji lengur en frá 10. október til miðs maí. Ég skal ekkert um það segja hvenær þingi lýkur. Þetta skýrist eflaust í þessari viku, hve mikið næst fram af málum og hvenær tekst að slíta þingi. Það er farið yfir þessi mál vandlega nú og eflaust verða mörg mál sem ekki fara fram þótt ríkisstj. hefði óskað þess, en það mun skýrast á næstu 2–3 dögum.



Herra forseti. Samgn. Ed. hefur fjallað öðru sinni um frv. til siglingalaga. Nd., undir forustu samgn. þar, gerði á frv. nokkrar breytingar. Tilefni þeirra breytinga voru í meginatriðum að umsögn hafði ekki borist til samgn. Ed. frá Siglingamálastofnun. Samgn. Nd. fór ítarlega yfir ábendingar siglingamálastjóra og breytti frv. nær einvörðungu með tilliti til þeirra aths. sem frá honum komu og snertu ekki afgreiðslu eða tillögugerð samgn. Ed. Alþingis. Svo sem venjur standa til fór samgn. rækilega yfir frv. og gerði við það fjórar brtt. sem eru lagðar fram á þskj. 1099. Þar er að vísu að verulegu leyti um orðalagsbreytingar að ræða, en samt sem áður eru sumar þeirra mikilvægar. Skal ég nú skýra þær í örfáum orðum. Varðandi brtt. við 26. gr. er mikilvægt að í upphafi greinarinnar sé notað orðalagið „eðlileg árvekni“ sem er í samræmi við orðalag og hugtak í hinum svokölluðu Haag-Visby-reglum, en þar er einmitt lagt til að þær reglur verði fullgiltar af ríkisstj. eftir samþykki þessa frv. Við 71. og 220. gr. er fyrst og fremst um að ræða orðalagsbreytingar og eins má segja að sé varðandi 221. gr. frv. Þar þykir þó rétt að taka fram að óþarfi sé að nefna Rannsóknarlögreglu ríkisins sérstaklega í því sambandi sökum þess að starfsemi hennar er eðlilegur þáttur í lögreglurannsóknum hér á landi og verður hún að sjálfsögðu kvödd til rannsóknar sjóslysa ef og þegar ástæða þykir til. Ég vona nú, herra forseti, að með tilliti til þessarar nákvæmu umfjöllunar fái þetta frv. greiðan aðgang þá leið sem það á eftir að rata í þessari virðulegu deild.



Herra forseti. Á þskj. 1021 flytur hv. þm. Árni Johnsen brtt. sem hann hafði áður gert hér grein fyrir. Hún hefur verið lítillega umorðuð, en fjh.- og viðskn. hafði fjallað um hana og mælir með því að hún verði samþykkt.



Herra forseti. Hv. fjh.- og viðskn. hefur rætt allítarlega um það mál sem hér er á dagskrá og annað frv. sem flutt var samhliða þessu um breyt. á lögum nr. 13/1979 svokölluðum Ólafslögum. Við skoðun í nefndinni, rækilega skoðun, urðu nm. ásáttir um að nánast væri ógerlegt að samþykkja frv. eins og þau voru fram lögð vegna þess að slík flækja væri þá komin í alla þessa löggjöf, en eins og þeim sem flett hafa lagasafni er kunnugt er búið að dreifa ákvæðum hinna svokölluðu Ólafslaga út um lagasafnið þvert og endilangt, en sú löggjöf var með þeim hætti að meginefni laganna voru ýmiss konar greinargerðir og stefnuyfirlýsingar, aths. ýmiss konar, stofnana og hagvísindamanna, sem ekkert erindi eiga í lög, áttu ekkert erindi þá og því síður að þau séu enn þá í lagasafninu. Þess vegna fengum við til aðstoðar hagsýsluna og fjmrn. í góðu samráði við hæstv. fjmrh. til að reyna að einfalda þetta. Ég vil nota tækifærið til að þakka þeim ágætu mönnum sem að þessu störfuðu, ráðuneytisstjóra, hagsýslustjóra og þeirra mönnum, alla þá aðstoð sem þeir létu okkur í té því að hér var um geysilega flókið og vandasamt mál að ræða. Það hafa verið þrjú frv. í gangi í þinginu varðandi hin svokölluðu Ólafslög, lög nr. 13/1979. Fyrst flutti ég frv. til l. um að afnema þessi lög í heild sinni, en taka þá einstök ákvæði út úr sem kynnu að þurfa að vera í öðrum lögum og þá sérstaklega í sambandi við verðtryggingu sparifjár. Það var eiginlega eini kaflinn sem mér sýndist að þyrfti að verða áfram í lögum. Nú leggjum við til að úr þeim lögum verði numdir úr gildi III. og IV. kafli í heild sinni, en nokkur ákvæði úr þeim köflum verði sett inn í lög um ríkisbókhald, gerð ríkisreiknings og fjárlaga, eins og nánar er greint frá í nál. sem útbýtt var hér í gær og menn hafa vafalaust kynnt sér. Þannig mundu öll þau ákvæði sem fjalla um ríkisfjármálin verða í einni og sömu löggjöfinni eins og vera ber. Síðan hefur verið, með öðru frv. sem samþykkt hefur verið hér í deildinni varðandi verðbætur á laun, afnuminn VIII. kafli laganna og hæstv. forsrh. hefur tjáð mér að hann hafi þegar gert til þess ráðstafanir að það sem eftir stendur af þessari löggjöf verði skoðað nánar á milli þinga og verði lagt fyrir þing í haust að afnema það sem eftir stendur að svo miklu leyti sem það má missa sig úr lagasafninu. Ég held að ástæðulaust sé að ég fari mjög mörgum orðum enn um þetta. Í sjálfu sér er breytingin frá frv. eins og þau eru lögð fram ekki mikil efnislega, en hins vegar voru það merk frv. að því leyti að þau gera ráð fyrir að setja ríkisreikninginn upp með allt öðrum hætti en áður hefur verið gert. Það var sýnt í fjárlagafrv. í haust hvernig fjárlög hefðu litið út ef gert hefði verið upp eins og reglur Afþjóðagjaldeyrissjóðsins segja til um. Með þessum frv. er gert ráð fyrir að nálgast slíkt uppgjör þannig að t. d. verði getið um öll þau atriði sem í lánsfjárlögum eru í 1. gr. frv. og þannig að fjárreiður ríkisins verði á einum stað og menn geti þess vegna áttað sig betur á því máli öllu. Ég verð að segja það eins og er að þegar ég tók við formennsku í hv. fjh.- og viðskn. og fór að vinna í þessu í fyrravetur á þinginu varð mér það fullljóst og er viðurkennt að svo erfitt er að átta sig á ríkisfjármálunum í heild að nánast er óvinnandi vegur með þeim hætti sem nú er þar sem t. d. ýmiss konar heimildir til lántöku og ríkisábyrgðar o. s. frv. eru í fjárlögum sjálfum. Síðan eru óteljandi sérlög, eins og menn þekkja, sem heimila t. d. ríkisábyrgðir og loks koma svo lánsfjárlög. Ég held að allir séu sammála um að þarna þurfi að gera bragarbót, enda skrifa allir nm. í hv. fjh.- og viðskn. upp á þetta nál. Ég vil geta þess hér, skjóta því inn í, að hér hefur verið dreift nál. um frv. til l. um afnám laganna frá 13. apríl 1979 og verður það væntanlega tekið á dagskrá hér á eftir, en þar er lagt til að því verði vísað til ríkisstj. með þeim skýringum, sem ég áðan gaf, að hæstv. forsrh. hefur þegar gert ráðstafanir til að unnið verði að því að nema þau úr gildi. En hérna er sem sagt um stóran áfanga að ræða í átt til þess að hverfa frá þeirri ringulreið, held ég maður verði að kalla það, sem mjög lengi hefur gætt við fjárlagagerð og reyna að koma á það heillegri mynd. Þessi hreingerning á áreiðanlega eftir að bera mikinn ávöxt og þó að orð hafi nú verið látin falla um að við gerðum lítið í hv. fjh.- og viðskn. held ég þó að þetta sýni að eitthvað hafi verið þar gert. En ég skal sem sagt ekki hafa um þetta fleiri orð. Nál. skýrir sig sjálft. Það er verið að gera þarna hreingerningu og koma betra lagi á uppsetningu allra fjárlaganna og lánsfjáráætlunar, þannig að alþm. og þjóðin öll geti betur áttað sig á því hvað raunverulega sé á fjárlögum, t. d. hvað sé staðreynd um greiðsluhalla og hvað sé um rekstrarhalla, að menn hafi þetta allt á einum og sama staðnum, og það er vel.



Herra forseti. Mig langar til að fara nokkrum orðum um þetta frv. og leggja áherslu á hvaða breytingar er verið að gera með því, en einnig vekja athygli á því hvaða breytingar er ekki verið að gera vegna þess að mér hefur fundist að í umræðum um þessi mál gæti allverulegs misskilnings um það hvað í þessum frumvörpum felst. Þannig var t. d. leiðari birtur í blaðinu DV fyrir nokkrum dögum þar sem fjallað var um efni þessara frv. og greinilegt var að höfundur leiðarans hafði ekki hugmynd um hvað hann var að skrifa um og fór mjög rangt með í flestum greinum, lýsti þessari breytingu og innihaldi hennar með mörgum orðum þótt þær breytingar væru hvergi finnanlegar í lögunum sjálfum. Það sem verið er að gera með þessu frv. er það sem kemur fram í 6. mgr. nál. sem hv. fjh.- og viðskn. Ed. hefur skilað einróma frá sér. Það er verið að taka almannatryggingakerfið og endurlánareikning ríkissjóðs inn í A-hluta fjárlaganna og það verður ekki gert nema með sérstakri lagabreytingu. Að taka almannatryggingarnar inn í A-hluta fjárlaga hefur í för með sér verulega efnislega breytingu á uppsetningu fjárlaga og getur haft veruleg áhrif á niðurstöður ríkisreiknings. Fram að þessu hefur almannatryggingakerfið verið sér á parti og hefur getað tekið lán eða borgað af lánum án þess að það kæmi fram í niðurstöðum ríkisreiknings á A-hluta ríkissjóðs. Þarna er því um verulega efnislega breytingu að ræða. Hin breytingin, að endurlánareikningurinn er tekinn inn í A-hluta, hefur ekki neinar reikningslegar afleiðingar í för með sér fyrir niðurstöðutölur ríkissjóðs. sama gildir um það að tekjur af einkasölu ríkisins til ríkissjóðs séu taldar með sköttum. Þar er ekki um neina umtalsverða efnislega breytingu að ræða. Það er líka verið að sameina hér í einum lögum allt það sem lýtur að ríkisbókhaldi, gerð ríkisreiknings og fjárlaga. Fjh.- og viðskn. Ed. hefur tvímælalaust unnið merkt starf við það að stokka frv. upp og reyna að koma þessu öllu fyrir í sömu lögunum. Þetta er það sem verið er að gera og allt er þetta mjög jákvætt og eðlilegt. En það sem ekki er verið að gera, en margir halda að sé verið að gera, er að færa ríkisreikning og ríkisfjármálin í það horf að þau samræmist reglum Afþjóðagjaldeyrissjóðsins, eins og það er gjarnan orðað. Það er alls ekki verið að gera það með þessari breytingu. Það er hinn mikli misskilningur sem hefur fylgt þessari frumvarpsgerð. Nú hefur Afþjóðagjaldeyrissjóðurinn að vísu ekki neinar einfaldar skilgreindar reglur um hvernig fjárlög eða ríkisreikningur eiga að líta út. Það er ekki til nein fullkomlega samræmd regla í þeim efnum. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur hins vegar sett fram samanburð á fjárlagatölum margra landa eftir ákveðinni formúlu án þess að hann geri neina kröfu um hvernig þessu skuli hagað í hverju landi fyrir sig. Þessi uppsetning á reikningum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins er í grundvallaratriðum allt önnur en sú sem við höfum búið við því að þessi uppsetning miðast ekki við ríkisreksturinn, þ. e. tekjurnar annars vegar og gjöldin hins vegar og þann mismun sem verður á tekjum og gjöldum og lýsir sér annaðhvort í afgangi eða halla, heldur er ríkisbúskapurinn gerður upp á greiðslugrunni alfarið og þá er ekki niðurstöðutalan halli á ríkisbúskapnum eða afgangur, heldur ósköp einfaldlega fjárþörf ríkissjóðs vegna útlána og vegna útgjalda, en það er allt annað hugtak og á engan hátt sambærilegt við það hugtak sem við höfum notað hér á landi fram til þessa og allt annað hugtak en t. d. fyrirtækin nota í sínum fjármálabúskap. Ég held að nauðsynlegt sé fyrir ríkissjóð að hafa á hreinu hvort ríkisbúskapurinn er rekinn með afgangi eða halla á hverjum tíma og ég tel að það verði áframhaldandi að gera upp reikning hvers árs út frá rekstrarlegu sjónarmiði, rétt eins og hjá öllum öðrum fyrirtækjum landsins, að það komi fram hver er mismunurinn á tekjum og gjöldum, og þá auðvitað á raunverulegum tekjum og raunverulegum gjöldum, og það þurfi fyrst og fremst að reyna að samræma ríkisbúskapinn sem best þannig að niðurstöðutalan sýni sem sannasta mynd af því hvernig staðan er. Það er verið að gera með því t. d. að flytja almannatryggingarnar inn í A-hlutann. Það má vel vera að það þurfi að flytja fleiri stofnanir inn í A-hlutann, eins og reyndar hefur verið gert á undanförnum árum því að það eru einmitt mörg dæmi þess að fyrirtækihafi verið flutt inn í A-hluta fjárlaga í þessum tilgangi. Það er allt af hinu góða og gefur sannari mynd af ríkisrekstrinum á hverjum tíma. En ég er ansi hræddur um að ef við hefðum ekki þessa niðurstöðutölu, ef við hefðum einungis þá tölu sem sýndi hvernig greiðsluflæðið hefði komið út á árinu, hver væri fjárþörfin, þá hefðu menn ansi villandi mynd af ríkisrekstrinum á hverjum tíma. Þá kæmi það þannig út að ef eitt árið væru tekin 1000 millj. kr. meiri lán sem endurlánuð væru sveitarfélögum kæmi þar út 1000 millj. kr. lakari niðurstöðutala hjá ríkissjóði það árið. Fjármagnsþörfin hefði aukist um 1000 millj., jafnvel þótt þetta breytti engu um ríkisreksturinn því þetta hefði verið upphæð sem hefði komið inn í ríkissjóð og farið aftur út til sveitarfélaganna. Þannig mundi afkoma ríkissjóðs vera mjög villandi í augum manna og erfitt um allan samanburð. Þess vegna held ég að það sé bráðnauðsynlegt að hafa það sem aðalreglu að gera ríkissjóð upp á rekstrargrundvelli og átta sig sem allra best á því hvort það er afgangur eða halli. Mér skilst líka að það séu ekki uppi nein áform um það í fjmrn. eða hjá Ríkisendurskoðun eða hjá ríkisreikningsnefnd að taka upp annan hátt en þann, sem verið hefur, að gera ríkissjóð upp á rekstrargrundvelli. Ég er feginn því því að ég óttast að hin uppsetningin yrði ákaflega villandi fyrir allan almenning og jafnvel fyrir okkur þm. ekkert síður. Hin uppsetningin er allt annars eðlis. Það getur verið ágætt að hafa hana til hliðsjónar og jafnvel að setja hana fram samhliða þeirri uppsetningu sem byggir fyrst og fremst á tekjum og gjöldum, þ. e. á rekstrargrunni, en ég held við megum ekki yfirgefa rekstrargrunninn með öllu og hætta að átta okkur á því hvort ríkissjóður kemur út með hagnaði eða tapi. Annað það sem margir hafa ímyndað sér að væri verið að gera með þessari breytingu, en er hinn mesti misskilningur, er að nú verði fjallað um lánsfjárlög og fjárlög af sömu aðilum í þinginu. T. d. heldur ritstjóri Dagblaðsins og Vísis að það sé verið að gera þá breytingu hér í þinginu að þetta verði allt á einni hendi. En þetta er, eins og margt annað sem kom fram hjá honum, hinn mesti misskilningur. Það er fyrst og fremst verið að tryggja að lántökur og lánsfjáráætlun komi skýrt fram í fjárlagafrv. þegar það er lagt fram. Það verður greinargerð þar fyrir lánsfjáráætluninni og lántökum, en eftir sem áður verður að leggja fram sérstakt frv. um lánsfjárlög og það verður að senda það til allt annarrar nefndar en þeirrar sem hefur fjallað um fjárlögin, þ. e. til fjh.- og viðskn. viðkomandi deildar. Það eru þær nefndir sem munu gera tillögur um þær breytingar sem ríkisstj. hyggst gera á lánsfjáráætluninni en þær breytingar munu ekki gerast með atkvgr. við afgreiðslu fjárlaga. Þessu er mikilvægt að menn geri sér grein fyrir þannig að þeir haldi ekki að það sé verið að gera hér eitthvað allt annað en verið er að gera. En það breytir ekki hinu, að sú breyting sem hér er gerð tillaga um er alfarið af hinu góða, hún er til samræmis, einföldunar og til að auka skýrleika í framsetningu á fjármálum ríkissjóðsins.



Virðulegi forseti. Ég þakka hv. fjh.- og viðskn. fyrir vel unnin störf í sambandi við það frv. sem hér er á dagskrá, þ. e. frv. til l. um breyt. á lögum nr. 52/1966, um ríkisbókhald, gerð ríkisreiknings og fjárlaga, sbr. lög nr. 31/1982, um breyting á þeim. Ég ætla ekki að fjölyrða um það sem kom fram hjá hv. 3. þm. Norðurl. v. Hann verður sjálfur að hafa áhyggjur af því hvað blaðamenn eða ritstjórar dagblaðanna skrifa um mál sem koma fram á Alþingi og þá þetta mál líka. En ég fagna því að nefndin hafi orðið sammála um að frv. þetta sé til bóta, það gefi nánari og betri upplýsingar um ríkisfjármál og fjárlögin þannig að á einum stað hafi bæði þm. og aðrir landsmenn meiri upplýsingar um fjármál þjóðarinnar þó svo að hugsanlega væri hægt að gera þetta enn þá betur úr garði. En það verður þá að bíða betri tíma að gera þær breytingar. Ég skal ekkert segja um hvort það er til bóta fyrir okkur Íslendinga eða fyrir aðrar þjóðir að ríkisfjármál og fjárlög fylgi hugmyndum og óskum alþjóðastofnana um uppsetningu, en þó er tvímælalaust til bóta að fara verulega mikið eftir þeim ábendingum sem þaðan hafa komið. Í þessu frv. er sótt um heimild til að telja tiltekna opinbera starfsemi til A-hluta ríkissjóðs. Þetta er í áttina að tillögum Afþjóðagjaldeyrissjóðsins þó ekki sé farið alfarið eftir óskum þaðan. En ég vil sem sagt þakka hv. fjh.- og viðskn. fyrir vel unnin störf í þessu máli. Virðulegi forseti. Ég verð að segja nokkur orð um annað mál ef ég hef orðið, en það getur vel verið að það sé ágreiningur um það. Ég hafði hugsað mér að segja nokkur orð sem fjmrh. um þær umr. sem fóru fram utan dagskrár fyrr á þessum fundi, en svo vildi til að ég var kallaður í símann og umr. var lokið þegar ég kom til baka. Ég hafði hugsað mér að taka þátt í þeim á þann hátt að það kæmi fram að ég vil þakka og undirstrika mjög gott samstarf við fjh.- og viðskn. hv. Ed. Að mínu mati hefur það samstarf verið mjög gott. Það á sérstaklega við félaga minn og flokksbróður, formann nefndarinnar, Eyjólf Konráð Jónsson, sem að mínu mati hefur unnið frábært starf sem formaður nefndarinnar. Ég sem fjmrh. þakka þessa góðu afgreiðslu og vil að það verði skráð í þingtíðindi að nefndin í heild og formaðurinn hafi áunnið sér virðingu mína og þakklæti fyrir þetta góða starf og samstarfið sem ég hef átt við hana.



Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti fjh.- og viðskn. um frv. til l. um húsnæðissparnaðarreikninga á þskj. 1103. Nefndin hefur farið yfir frv. Eins og fram kom við 1. umr. málsins er ekki um ágreiningsmál að ræða og hv. þm. telja að hér sé um gott mál að ræða. Nefndin er sammála þessu og leggur til að frv. verði samþykkt óbreytt.



Herra forseti. Ég kem ekki í ræðustól til að hafa uppi stórar athugasemdir við þetta frv. Það hefur enn einu sinni sannast hversu hratt og vonandi vel hv. nefndir vinna í þinginu því að skammt er síðan þetta mál kom fyrir Ed.

Lokasönnunin.

Já, líklega er það. Í 2. gr. þessa frv. stendur, með leyfi forseta, í 3. mgr.: „Samið skal fyrir fram til a. m. k. eins árs í senn um jöfn mánaðarleg eða ársfjórðungsleg innlegg, en umsaminni fjárhæð má breyta árlega miðað við upphaf almanaksárs innan þeirra marka er getur í 2. mgr. Þó er heimilt að semja fyrir fram um lækkun á umsömdum sparnaði miðað við ársfjórðunga.“ Mér hefur óneitanlega orðið hugsað til þess af hverju ekki er jafnframt gert ráð fyrir þeim möguleika að auka sparnað og þá ársfjórðungslega eins og hér er tekið fram. Af hverju má einvörðungu semja um lækkun? Ég sé ekki að hækkun mundi fremur raska fyrir fram gerðum áætlunum en lækkun, eins og hér stendur. Í 2. mgr. 3. gr. stendur, með leyfi forseta: „Kaupi reikningseigandi íbúðarhúsnæði til eigin nota eða hefji byggingu slíks húsnæðis skal innistæðan þó laus frá þeim tíma er hann staðfestir kaupin eða bygginguna við banka eða sparisjóð með framvísun kaupsamnings eða vottorðs byggingarfulltrúa um að bygging sé hafin, þó aldrei fyrr en full þrjú ár eru liðin frá því að fyrst var lagt inn á reikninginn.“ Hér er um það að ræða að framvísun kaupsamnings ber vitni um að kaup hafi verið staðfest. En í 3. mgr. 5. gr. stendur, með leyfi forseta: „Verði ekki af kaupum, þrátt fyrir gerð kaupsamnings skv. 2. mgr. 3. gr., skal leggja úttekið fé aftur inn á reikning innan mánaðar frá því að ljóst er að ekki varð af kaupunum. Ella skal endurgreiða allan nýttan skattafslátt að viðbættu 25% álagi, sbr. þó 1. mgr. 97. gr. laga nr. 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt.“ Í þessu efni vaknar sú spurning hvort ekki er um að ræða býsna hörð viðurlög, ef ég má svo að orði komast, og tími of naumur. Ég get tæpast varist þessari hugsun með tilliti til reynslunnar: Aðili, sem hefur með því að sýna kaupsamning fært fram þau gögn sem gefa tilefni til þess að hann má taka út fé af þessum reikningi, hefur hugsanlega reitt fram fé til annars aðila vegna kaupa og á grundvelli kaupsamnings. Eigi að síður fara mál iðulega þannig að kaupum er rift, það verður ekki af kaupum. Hvernig er hægt að ætlast til þess að slíkur aðili, sem lendir vafalaust í meiri eða minni fjárþröng, standi skil á þessu fé með svo skjótum hætti sem hér er gert ráð fyrir? Herra forseti. Það voru einkum þessi tvö atriði sem ég vildi víkja að, þ. e. það sem ég síðast nefndi og eins hitt: af hverju ekki hækkun á umsömdum sparnaði allt eins og lækkun ársfjórðungslega? Ég efast ekki um að nm. hafa á þessu tiltækar skýringar.



Herra forseti. Svo sem sagt var þegar ég gekk í ræðustól hljóta skýringar á því sem hér er um að tefla að vera nærtækar hjá ráðh. Ég vil vekja athygli á þeirri sérkennilegu stöðu sem komin er upp í þinginu og raunar var vikið að og ýjað að í umr. áðan. Hér er verið að ræða stjfrv. sem er búið að þrautræða í báðum þingflokkum stjórnarinnar. Stjórnarandstæðingar í hv. fjh.- og viðskn. hafa lagst á árina í þessu máli og lagt til að þessi tilraun verði gerð. Er ljóst að vel má vera að ýmis ákvæði þurfi endurskoðunar við í ljósi reynslunnar. En þegar þetta frv. kemur hér til 2. umr. er það hv. 5. þm. Vesturl. sem kveður sér hljóðs til að gera ýmsar aths. við þetta frv. ríkisstj. Ég lét svo ummælt í þessum ræðustól fyrr í dag að þetta stjórnarsamstarf væri búið. Það staðfestist í umr. um hvert málið á fætur öðru hvað hefur gerst innan ríkisstj. Þetta er mál sem hefur verið þrautrætt í báðum þingflokkum stjórnarflokkanna og svo veldur það ágreiningi þegar það kemur hér til umr. Það er ekkert um það að segja. En í þessu tilvikinu kemur ágreiningurinn ekki frá stjórnarandstöðunni. Ég er í rauninni hálfmiður mín yfir því sem hæstv. forsrh. sagði í dag þegar hann hrósaði stjórnarandstöðunni svona óskaplega fyrir sanngirni og lipurð í meðferð mála. Ég fer að óttast um, og endurskoða hug minn, að við höfum ekki staðið okkur sem skyldi í stjórnarandstöðunni. En það er alveg greinilegt að hluti stjórnarliðsins er kominn í stjórnarandstöðu. Og ég held að það fari ekkert endilega eftir flokkum. Það fer eftir málum. Það er engin samstaða um eitt eða neitt í þessari ráðleysisstjórn sem nú gerir ekkert annað en að rembast við að sitja.



Herra forseti. Ég get ekki sagt annað en hv. 5. landsk. þm. hafi haft nokkuð stór orð um það að ég skyldi standa upp við þessa umr. Við skulum athuga að enda þótt frv. séu þrautrædd innan stjórnarflokkanna er ekki óalgengt að spurningar vakni um ýmis einstök atriði og sem betur fer koma fram við nefndastörf skýringar á ýmsu því sem í þeim frv. stendur sem nefndirnar fjalla um og eru það iðulega sönnur á því að nauðsynlegt er að vanda mjög til verka. Ég segi þetta ekki af því að ég líti svo á að fjh.- og viðskn. hafi unnið sitt verk illa. Þvert á móti á nefndin hrós skilið. En erindi mitt í ræðustól var alls ekki það að ég fagnaði ekki þessu frv. Það er mesti misskilningur hjá hv. 5. landsk. þm. Ég tel þetta frv. af hinu góða, einmitt vegna þess að hér er stigið eitt skrefið í þá átt að lækka tekjuskattinn. Að vísu eru þeir fjármunir mjög óvissir sem hugsanlega verða í tengslum við þetta frv. Það er alveg ljóst. Það er útilokað að menn hafi á takteinum í hve ríkum mæli einstaklingar muni nýta sér sparnaðarreikninga sem mynda skattahagræði. Ég taldi blásaklaust að leitast við að fá það fram hvort þessi atriði sem ég nefndi - þau eru bara tvö - hefðu verið rædd í fjh.- og viðskn., en um ágreining eða andstöðu af minni hálfu við þetta frv. er ekki að ræða, síður en svo.



Herra forseti. Mér þykir ekkert óeðlilegt við það að hv. 5. þm. Vesturl. komi með spurningar varðandi þetta mál og vilji fá á því nánari skýringar því að við höfum heyrt þá lýsingu frá hæstv. forsrh. hér í dag að mál séu alleinkennilega rædd í stjórnarflokkunum, ýmislegt fari fram hjá mönnum þar og menn viti ekki hvað þeir geri. Þess vegna eigum við í stjórnarandstöðunni að fyrirgefa þeim nánar tiltekið. Ég þekki það vel samviskusemi hv. 5. þm. Vesturl. af nefndastörfum með honum að ég veit að hann er allra manna óhressastur með flaustur og eftirrekstur sumra ráðh., þó að hann hafi unnið vel að sínum málum þar, þegar þeir hafa verið að óska eftir því að menn afgreiddu helst málin án þess að svo mikið sem lesin væru yfir einstök mál. En það sem vekur athygli mína er að hér kemur einn hv. stjórnarliði upp og biður um skýringar á veigamiklum atriðum í málinu og honum er ekki ansað. Ég skora þess vegna á aðalhöfundinn, hæstv. fjmrh., að skýra það mál og svara hv. 5. þm. Vesturl., sýna þá kurteisi að svara honum varðandi þau atriði sem hann kom inn á, bara honum til sáluhjálpar svo að hann geti verið sáttari við frv. en hann annars er greinilega.



Herra forseti. Ég vil taka það fram að þó að menn hafi lesið þetta frv. yfir í stjórnarflokkunum er kannske ekki óeðlilegt þó að menn taki til máls þegar málin eru til umr. í þessari hv. deild. Það þarf ekki að hafa stórpólitíska þýðingu eða tákna að ríkisstj. riði til falls þó að menn spyrji um einstök atriði hér. Að sjálfsögðu hefur fjh.- og viðskn. fjallað um þessi mál og eins og kom fram í ræðu hv. 5. landsk. þm. áðan var nefndin sammála um að hér væri skref stigið til góðs. Þetta er nýmæli. Nefndin vildi greiða fyrir afgreiðslu þessa máls og að það fengi greiða leið í gegnum þingið. Eigi að síður hefur hv. 5. þm. Vesturl. beint tveim spurningum um ákveðin atriði til nm. Þessi atriði geta bæði verið álitamál. Fjh.- og viðskn. fannst þó ekki ástæða til breytinga og vildi láta á það reyna hvernig framkvæmdin yrði. Hitt er ekki útilokað að líta á þetta mál milli 2. og 3. umr. ef hv. þm. vilja halda því til streitu að skoða það betur eða flytja brtt. Hvað fyrir höfundum frv. hefur vakað get ég að sjálfsögðu ekki sagt því að ég tók ekki þátt í samningu þess. En ég vil ítreka að ef óskir koma um það frá þm. þessarar hv. deildar er sjálfsagt að líta frekar á málið.



Virðulegi forseti. Ég hef haft gaman af þessum annars ekkert skemmtilega fundi í dag vegna þess að það er endurtekin sú tilraun, sem öðru hverju hefur skotið upp hjá stjórnarandstöðunni, að reka fleyg á milli ráðh. og tala um óánægju í ríkisstj. og samstarfsleysi. Ég get enn þá einu sinni - ég er orðinn svo vanur því - fullvissað ykkur um að tilraun ykkar hefur ekki borið árangur í þetta sinn fremur en áður.

Þið sjáið það.

Virðulegur þm., fyrrv. forseti Ed., veit að sá sem er í ræðustól hefur a. m. k. forgang að orðinu í það sinnið. - En það er enginn fleygur í ríkisstj. og það skiptir ekki máli hve oft þessi staða kemur upp. Stjórnarandstaðan heldur að hún sé búin að reka ríkisstjórnarliðið á flótta. Það er ekki. Hitt er annað mál að vel getur verið að það sé of mikið vinnuálag fyrir stjórnarandstöðuna að fá svo mörg frv. rétt í þinglok þó að stjórnarliðið telji sig menn til þess að vinna hratt og lengi. En menn verða misjafnlega fljótt þreyttir. Það er eins og í íþróttum. Menn hafa misjafnlega mikið úthald. Það fer eftir því hvaða æfingu þeir hafa fyrir, hve mikla rækt þeir hafa lagt við starfið fram að átökum. Það verður alltaf að undirbúa sig þannig að á ákveðnu augnabliki séu menn tilbúnir til lokaátaka ef árangur á að nást. Það þarf ekki stjórnarliða til að manna upp ráðh. til að svara spurningum, hvort sem þær koma frá stjórnarliðinu eða frá stjórnarandstæðingum. Ég varð bara ekki var við neina spurningu frá hv. 5. þm. Vesturl. Hann talaði um nokkrar greinar í frv. til l. um húsnæðissparnaðarreikninga eins og það liggur fyrir á þskj. 1065, en það kom engin bein spurning. Fundartíminn var að líða svo að ég hafði ekkert hugsað mér sérstaklega að standa upp. Hann var að hugleiða það sem hann var að gera upp við sig, en bein spurning kom ekki. Eftir henni beið ég. Ég veit ekki hvort nokkur annar en ráðh. hafi reynt að taka eftir því hver bein spurning væri. Hann gerði að umræðuefni næst síðustu mgr. í 2. gr. Hún er svona: „Samið skal fyrir fram til a. m. k. eins árs í senn um jöfn mánaðarleg eða ársfjórðungsleg innlegg, en umsaminni fjárhæð má breyta árlega miðað við upphaf almanaksárs innan þeirra marka er getur í 2. mgr. Þó er heimilt að semja fyrir fram um lækkun á umsömdum sparnaði miðað við ársfjórðunga.“- Og af hverju ekki hækkun? spurði hann. Hér er verið að tala um að spara fyrir fram ákveðna upphæð sem viðkomandi sparandi, væntanlegur húsbyggjandi eða húskaupandi, treystir sér til að leggja fyrir af sínum launum vegna þess að hann þarf ekki þessa upphæð sem lifibrauð. Ég sé ekki neina ástæðu til þess að skv. þessari mgr. geti viðkomandi ekki hækkað sitt framlag ef hann telur sig hafa meiri afgang ársfjórðunginn á eftir. Það yrði ársfjórðungslega samið. Hér er verið að tala um lækkun. Ef menn fara út í einhverja fjárfestingu hafa menn aðgang að umsaminni lækkun. Það getur komið eitthvað upp sem gerir það að verkum, slys eða veikindi eða eitthvað slíkt, að viðkomandi þurfi nauðsynlega að grípa til þessara peninga. Þá er honum heimilt að semja um að fá til baka eitthvað miðað við að hann hafi full rök fyrir þeirri ósk og án þess að missa af þeim hlunnindum sem fylgja þeirri upphæð sem eftir er. Varðandi 3. mgr. 5. gr. hafði hv. þm. aðra aths. Svar við henni er í aths. með frv., en þar segir í síðustu mgr. aths. við 5. gr., með leyfi forseta: „Í 3. mgr. 5. gr. er að finna ströngustu viðurlögin, endurgreiðslu nýtts skattafsláttar allt að sex árum aftur í tímann að viðbættu 25% álagi, og miða þau einkum að því að koma í veg fyrir að reynt sé að ná innistæðum út með því að gera kaupsamninga til málamynda.“ Svarið við spurningunni er í aths. Við skulum hafa í huga að ákvæði verða að vera ströng. Við skulum ekki gleyma því að skyldusparnaður unglinga var tekinn út með því að unglingar giftu sig og skildu í þeim tilgangi einum að ná út skyldusparnaði. Af reynslunni hafa menn lært og m. a. liggur svarið í því.



Áður en gengið verður til atkvgr. vil ég upplýsa menn um framhald þingstarfa í dag. Fyrirhugað er að fresta þessum fundi að lokinni atkvgr. til kl. 18, en þá verður fram haldið fundi. Það hefur ekki enn þá verið tekin ákvörðun um að hafa kvöldfundi, en þingflokksformenn munu væntanlega ræða um það í hléinu sem verður að loknum fundum. Á morgun er fyrirhugað að hafa fundi eftir hádegið í þingdeildum, en ekki í Sþ., kl. 14 eftir hádegi.