Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Framsm. meiri hl. (Halldór Steinsson) Frv. hæstv. stjórnar um dýrtíðar- og gróðaskatt tók miklum breytingum í neðri deild. Meiri hl. nefndarinnar í þessari deild leit aftur svo á, að stjórnarfrv. hefði farið í rjetta átt, eins og það var upphaflega, og að þessi deild eigi að færa það aftur í líka átt. Á síðustu tímum hafa tekjulindir landssjóðs minkað mjög vegna stríðsins, en útgjöldin aftur aukist af sömu ástæðu. Það verður því ekki hjá því komist að leita að nýjum tekjustofnum. En sú leit er vandasöm, því að hvorki mega skattarnir vera svo litlir, að landssjóð muni ekki um þá, nje svo þungir, að þeir þjaki um of landsmönnum. Nefndin er nú þeirrar skoðunar, að skattur á mönnum eigi að aukast, því meir sem gróði þeirra er. Þó má sama segja um þessa reglu sem aðrar, að hún sje ekki án undantekningar. Frv. stjórnarinnar fór fram á, að sjerstakur gróðaskattur væri lagður á þá, sem hafa frá 30 þús. kr. í árstekjur, 5% hækkandi upp í 15%. Till. fjárhagsnefndar fara ekki fjarri þessu, þó að ekki fari þær eins langt, og hefði meiri hl. nefndarinnar fyrir sitt leyti getað fallist á stjórnarfrv. óbreytt. En fjárhagsnefnd neðri deildar þótti þar byrjað á of lágum árstekjum og hundraðsgjaldið hækka of ört og of mikið. Samkvæmt þessari skoðun gerði hún brtt., sem voru samþykt í Nd., og er frv. í þeirri mynd komið til þessarar deildar. Eins og frv. er nú, er það að eins skuggi af því, sem það áður var. Má telja víst, að þó að það verði samþ. í þeirri mynd, mun landssjóð lítið muna um tekjuaukann. Það eru ekki margir landsmenn, sem hafa yfir 50 þús. kr. í árstekjur, en hinir eru ekki svo fáir, sem hafa frá 30-50 þús. kr. á ári. Ef landssjóð á að muna nokkuð um skattinn, verður því að leggja á þessar árstekjur. Jeg skal fúslega játa, að skatturinn kæmi nokkuð misjafnlega niður, og jafnvel hart á sumum. Hann kæmi harðar niður á sjávarútvegsmönnum, sem leggja allar eigur sínar í hættu, því að sjávarútvegurinn er altaf fjárhættuspil; skatturinn kæmi miklu harðar niður á þeim en t. d. á heildsölunum, sem eiga nokkurn veginn vísan, áhættulítinn ársgróða. Þá er spurningin, hvort það eigi að sleppa þeim, sem eru vel færir um að greiða skattinn, vegna hinna, sem eru miklu færri, sem kynnu að tapa því eitt árið, sem þeir græða hitt árið. Til þess að koma á rjettum jöfnuði í þessu hefði eiginlega þurft að breyta tekjuskattslögunum frá 1877. En því er ekki hægt að koma við nú, og þess vegna tók nefndin það ráð, að fara meðalveg milli stjórnarfrv., eins og það var uppphaflega og eins og það kom úr höndum neðri deildar. Eins og brtt. eru, ætti skatturinn ekki að þurfa að koma hart niður á nokkrum manni. En aftur miða þær til þess, að þeir greiði skatt sem geta og því eiga að gera það. Hjer er ekki verið að pína gjöld út úr mönnum að nauðsynjalausu. Landssjóður verður að fá tekjuauka, og þá er ekki önnur leið heppilegri en þessi. Jeg geri mjer því fastlega von um, að háttv. deild samþ.brtt., og jeg hefi ekki ástæðu til að halda annað en að háttv. neðri deild fallist líka á þær, þar sem frv. var breytt þar af að eins litlum meiri hl.

Framsm. minni hl. (Magnús Torfason) Nefndin hefir ekki getað orðið sammála um að breyta frv., og skal jeg í stuttu máli gera grein fyrir skoðun minni hl. Í fyrra var gerð viðbót við gömlu tekjuskattslögin frá 1877, og enn er verið að bæta áþekkum skatti ofan á alla hina. Tekjuskattslögin höfðu staðið óbreytt í 40 ár, og bera breytingarnar því nokkuð óðan að á þessum síðustu þingum. Vitanlega er það þörf landssjóðs, sem hefir leitt menn inn á þessa hálu braut, en það er ekki fullkomin afsökun. Ef brtt. nefndarinnar verða samþ., eru lagðir á tveir nýir skattar hvort árið eftir annað. Allir vita hvað það þýðir að vega tvisvar í sama knjerunn. Vitaskuld þarf ekki að amast við þessu frá sjónarmiði grasbænda. Þeir hafa sitt á þurru fyrir þessu frv. En það kemur niður á útgerðarmönnunum, þeim mönnum, sem hafa mest í hættunni við að stunda atvinnu sína. Útgerðarmenn hjer á landi, einkum þeir, sem eiga minni bátana, geta ekki fengið báta sína vátrygða nema undir verði, og það með ránskjörum. Þegar svo á stendur, og ekkert er gert af hálfu landsstjórnarinnar eða Alþingis til að koma þessu í viðunanlegt horf, svo að útgerðarmenn leggi ekki árlega mikið af höfuðstól sínum í hættu, þá sje jeg ekki, að ástæða geti verið til að leggja skatt á þessa menn hvað ofan í annað. Það væri því að eins verjandi, að fyrirfram væri víst, að þeir ættu góðar tekjur í vændum. En útlitið er nú eitthvað annað. Það er hvergi nærri víst, að útgerðarmaður, sem að nafninu til hefir 35 þús. kr. í árstekjur, hafi nokkuð aflögu. Í lögunum er ekki hægt að taka tillit til þess, af hvaða höfuðstól þessar 35 þúsundir eru gróði. Sá sanni gróði getur verið tiltölulega mjög lítill, miklu minni en næsta árs tap. Jeg held, að betra sje að fara hægt í sakirnar. Það er betra að sleppa tveim ranglátum en hengja einn rjettlátan. Jeg get ekki greitt brtt. atkvæði. Það er og alveg óvíst, að þær fái byr í háttv. neðri deild.

Fjármálaráðherra (S. E.) Jeg finn ástæðu til að þakka háttv. nefnd fyrir það, hvernig hún hefir tekið í þetta mál. Brtt., sem hún ber fram, ganga í líka átt og stjórnarfrv. í sinni upprunalegu mynd. Það er kunnugt, að stjórnin ætlaðist til, að gróðaskatturinn kæmi fram á tekjum, sem næmu 30 þús. og þar yfir, og færi vaxandi upp að 50 þús. Þá næmi hann 15% væri það goldið af 50 þús. kr. árstekjum og þeim, sem fram úr því færu. Jeg hefi ekki komið með brtt., sem færðu frv. í samt lag, því að þótt þær hefðu náð samþykki hjer, efast jeg um, að þær hefðu náð fram að ganga í háttv. neðri deild. Hins vegar eru brtt. nefndarinnar svo sanngjarnar, að jeg get ímyndað mjer, að háttv. neðri deild fallist á þær. Jeg verð að leggja áherslu á, að þessi millileið verði farin. Á sviðinu frá 35 þúsund til 50 þúsund eru svo margir gjaldendur, svo að þótt þessi skattur sje ekki hár, þá munar landssjóðinn samt um hann. Skatturinn af fyrstu 5 þús.,35-40 þús. kr. tekjum, er 175 kr.,af næstu fimm þús. 200 kr. og af þriðju fimm þús. 225 kr., en að öðru leyti er frv. eins og það kom frá háttv. neðri deild. Það hefir verið fært sem mótbara a móti frv. í neðri deild og hjer, að skatturinn kæmi hart niður á útgerðarmönnum. Jeg skal ekki neita því, að svo gæti orðið, að skatturinn kæmi hart niður á þeim, sem yrðu nú fyrir stóróhöppum. Og atvinna útgerðarmanna er rekin oft og tíðum með áhættu, en hins vegar aukin framleiðsla lyftistöng fyrir landið. En þrátt fyrir það, þótt skatturinn kæmi illa niður á einhverjum undantekningum, þá verður ekki hjá því sneitt, en hins vegar eru margir af útgerðarmönnum orðnir svo rótgrónir frá fyrri árunum, að þeir þola þennan skatt, þótt ekki gangi alt sem best nú. Um hitt getur hins vegar ekki verið vafi, að kaupmennirnir, og sjerstaklega stórkaupmennirnir, eru allra manna færastir til að taka á móti skattinum, því að atvinna þeirra hefir verið rekin mjög áhættulítið síðan stríðið byrjaði, og sú stjett hefir enga sjerstaka ástæðu til að kvarta yfir stríðinu. Það hefir verið sagt, að jeg hafi borið fram frv. af því, að mjer sje í nöp við kaupmannastjettina. En því fer fjarri að svo sje. Það er ekki af neinum illvilja, heldur hreint og beint af rjettlætistilfinningu, að jeg vil leggja skatt á þá stjett. Kaupmannagróðinn, og þá sjerstaklega stórkaupmannagróðinn, hefir verið svo stórkostlega mikill í seinni tíð og áhættan lítil eða engin. Því liggur það í hlutarins eðli, að ómögulegt er að finna rjettlátari tekjustofn en þennan, fyrst landssjóður hefir mikla þörf fyrir tekjuauka. Háttv. þm. Ísaf. (M. T.) talaði um, að betra væri að sleppa tveim ranglátum en hengja einn rjettlátan. Jeg er honum alveg sammála um það. En jeg er hræddur um, að það verði að hengja svo marga rjettláta, ef slept er að leggja skatt á stórgróðann. Þegar gengið er fram hjá honum, eru að eins hinir eftir, sem minst mega sín. Hjer er því um tvent að velja, annaðhvort að leggja á þá, sem hafa grætt á stríðinu, eða hina, sem hafa tapað á stríðinu. Sama orsökin liggur til gróðans og tapsins. Því fæ jeg ekki betur sjeð en að það sje rjett að taka toll af þeim, sem grætt hafa. Af þessum ástæðum vil jeg leyfa mjer að greiða atkv. með brtt. meiri hl., og vona, að þær verði samþ. Geri jeg það í því trausti, að háttv. neðri deild muni fallast á þær. Það er enginn barlómur, að landssjóður þurfi tekna; þingið hefir sjálft viðurkent það. Og það er enginn vafi á því, að þessi leið, sem hjer er farin til að ná í tekjuaukann, er sú rjetta.

Frsm. meirihl (Halldór Steinsson); Jeg vil að eins geta þess, að ef brtt. nefndarinnar verða samþ. þarf að breyta fjárhæðinni, sem til er tekin í 1. gr.; í staðinn fyrir 50 þús. kr. þarf að koma 35 þús. kr.

Framsm. minni hl. (Magnús Torfason) Jeg hafði ekki ætlað mjer að fara langt út í þetta má), en eftir að hafa hlustað á ræðu hæstv. fjármálaráðherra er mjer vorkunn, þótt jeg skiljist ekki við þetta mál án þess að gera betur grein fyrir afstöðu minni en jeg gerði í fyrri ræðunni. Jeg hafði litið svo á, að grundvöllurinn undir nýjum tekjuskattsauka hefði átt að vera lög um tekjuskatt frá 1877, en ekki lögin frá 1917. Ef stjórnin hefði lagt þau lög til grundvallar, hefði hún sloppið við að hengja talsvert af rjettlátum. En þessi stefna hefir ekki fengið náð hjá þingi eða stjórn. Það er fjarstæða, að hjer sje verið að ráðast á kaupmenn. Hitt er annað mál, að hjer er verið að ráðast á aðra, sem stunda miklu óvissari atvinnu og leggja miklu meira í hættu, nefnilega útgerðarmennina. Það er engu líkara, en að bæði þing og stjórn sje að gera sjer leik að því að hengja rjettláta. Það bar að minsta kosti ekki á öðru, þegar gengið var frá dýrtíðarlögunum. Með því frv. eru þeir, sem minstir eru í mannfjelaginu, settir út á gaddinn. Jeg skal geta þess í sambandi við þetta mál, að jeg sje ekki betur en að með stjórnarauglýsingunni út af bresku samningunum sje einmitt verið að hengja hina rjettlátu; þar á jeg við smærri útgerðarmenn, sem skattur þessi legst á. Þar er gert ráð fyrir, að framleiðendur fái 170 kr. fyrir fisk nr. 1. En þar sem verðið er 170 kr. lægst og 250 kr. hæst, getur vel farið svo, að meðalverðið verði 210 kr., ef vel aflast. Það eru þá 40 kr. af hverju skippundi, sem kaupmönnum er gefið. Og jeg verð að segja það, að mjer þykir það í meira lagi ríflegt.  Jeg þykist þá hafa tekið fram það helsta, sem mælir á móti brtt., enda skildist mjer á hæstv. fjármálaráðherra, að hann ætti orðið harla erfitt með að verja sinn málstað.

Fjármálaráðherra (S. E.) Hv. þm. Ísaf. (M. T.) sagði, að jeg ætti erfitt með að verja málstað minn, en jeg lít alt öðruvísi á það. Jeg þykist eiga mjög hægt með það. Vanalega þykist jeg hafa góðan málstað að verja, en þó sjaldan betri en nú. Hann tók það fram, háttv.þm. (M. T.), gegn tekjuskattinum, að lágmark fiskverðsins væri ekki nema 170 kr., og dró af því þá ályktun, að ekki mætti hafa háan skattinn. En nú eru það stórgróðamennirnir, sem kaupa fiskinn við þessu lága verði, og niðurstaðan verður því sú, að einmitt þetta ójafna verðlag gerir ástæðuna enn þá ríkari til þess, að hafa skattinn hærri. Sami háttv.þm. (M. T.) talaði í meðaumkvunarróm um veslings fátæku útgerðarmennina, sem hafa 30-40 þús. kr. í tekjur. En jeg verð að játa það, að við hinir getum ekki tárfelt af meðaumkvun til þeirra manna og teljum þá ekki í öreigahóp. Yfirleitt verð jeg að líta svo á, að háttv.þm. Ísaf. (M. T.), sem annars er rökfimur maður, hafi tekist afarilla að sýna fram á, að ekki mætti leggja á þennan skatt, og ef hann kemur með fleiri röksemdir líkar þeim, sem nú hafa sjest, þá efast jeg ekki um, að till. meiri hl. muni bera sigur úr býtum. Út af fiskverðinu vildi jeg taka fram, að mjer virðist, að ekki verði hjá því komist að reyna að jafna því, og hefir það verið tekið til yfirvegunar, enda engin meining, að sumir fengju lága verðið, 170 kr., en aðrir hærra verðið.

Framsm. minni hl. (Magnús Torfason) Jeg stend upp að eins til þess að leiðrjetta misskilning hjá hæstv. fjármálaráðherra. Jeg mintist ekki á neinn öreigahóp í sambandi við þetta frv., heldur í sambandi við dýrtíðarlögin. En þótt útgerðarmenn græði 30 þús. kr. eitt árið, geta þeir verið fátækir eftir sem áður. En í sambandi við lágmarkið á fiskverðinu sje jeg ekki, hvernig á að fara að því að jafna verðinu niður eftir auglýsingunni. En aftur á móti treysti jeg stjórninni til að athuga það atriði nánar. En nú eru það kaupmennirnir, sem kaupa fiskinn, en ekki útgerðarmennirnir, og þeir eru að eins fáir, og býst jeg ekki við, að lög þessi hafi nein veruleg áhrif á þeirra skatt.

Frsm. (Kristinn Daníelsson) Á öndverðu þingi lagði stjórnin fyrir það frv. til laga um skipun barnakennara. En mentamálanefnd Nd. sá ekki fært að leggja til, að það frv. næði fram að ganga, en kom í þess stað með þetta frv, á þgskj 121. Mentamálanefnd þessarar háttv. deildar hefir að vísu að eins átt að athuga þetta frv., en þó hefir hún jafnframt athugað hitt og fallist á skoðun Nd. um það. Skal hjer ekki nákvæmlega farið út í það, en yfirleitt þótti nefndinni of mikill kostnaður vera því samfara og tímar og ástæður of erfiðar nú til þess, að það frv. verði að lögum að þessu sinni. Hins vegar ræður nefndin til, að þetta frv. nái fram að ganga, þótt ánægð sje hún ekki með það, og skírskota jeg í því efni til nál. á þgskj. 361, en vil að eins bæta við fáeinum atriðum til skýringar. Það er með sannindum sagt, að tímarnir, sem vjer lifum á, sjeu erfiðir til kostnaðarauka bæði fyrir landssjóðinn, einstök hjeruð og allan fjölda einstaklinga þjóðarinnar. Enda er kaup það, sem kennarar fá nú af hálfu hins opinbera, svo lítið, að vart verður af því lifað. Það er líka vitnað til þess, þar á meðal í nál.Nd., að kennarar starfi nú víða lítið að kenslu, heldur fái sjer eitthvað arðvænlegra að starfa. Það er nú að vísu annars vegar vorkunn, að erfitt þyki á þessum tímum að gjalda hærra kaup fyrir störf, sem ekki eru unnin, en hins vegar liggur sú alvarlega hætta fyrir dyrum, að kennarar margir hætti til fulls við kenslustörf, ef þeir geta fengið eitthvað arðvænlegra, og jafnframt er mjög líklegt, að það verði efnilegustu og duglegustu mennirnir, sem hverfa frá kenslustörfunum. Oss virðist því, þegar einu sinni er komin hreyfing á málið í þinginu, að ekki sje hægt að skilja svo við það, að þingið veiti enga úrlausn. Með frv. þessu þykir oss þá líka nokkur úrlausn vera gerð og þó nokkur bót að því, þótt hún kunni ekki að þykja fullnægjandi og koma nokkuð misjafnlega niður. Fyrir kaupstaðakennara verður væntanlega lítil bót að því, því að kaup þeirra allra mun nú vera orðið fullkomlega svo hátt, sem frv. gerir ráð fyrir, og hjá mörgum hærra. Aftur á móti verða farkennarar vel úti samkvæmt frv. Þeir fá mikið af kaupi sínu í fríðu, það er að segja frítt fæði og húsnæði, sem er notadrýgra nú Og þegar svo krónutalið hækkar nokkuð, má segja, að þeir verði vel úti. Nú kann að verða sagt, að með þessu sje kaupstaðakennurunum gert lægra undir höfði, en það er þó sú bót, að bæjarstjórnir hafa þegar nokkuð bætt kjör þeirra, eins og jeg gat um. Þá leggur nefndin til, að frv. verði samþykt með þeirri breytingu, að þátttaka landssjóðs í greiðslu launahækkunar kennara veiði hlutfallslega meiri en gert er ráð fyrir í 2. gr. frv., eða að landssjóður greiði 2/3 hluta af launahækkun kennaranna samkvæmt 1. gr. Nefndin álítur alls ekki fært að leggja allan kostnaðaraukann á sveitarsjóðina, því að þeir hafa nú þegar margir svo þungar byrðar, að þeir rísa ekki undir þeim. Og þar sem skólahaldið er dýrt, þó að misjafnt sje í hinum ýmsu sveitum, þá yrði þetta alt of mikil viðbót á sveitarsjóðina Hlutfallið milli hækkunarinnar, sem kæmi á landssjóðinn, ef till. okkar og frv. sjálft yrði samþykt, yrði svo, sem nú skal sýnt fram á. Samkvæmt skýrslu fræðslumálastjóra er kennarakaup á öllu landinu við skóla kr. 46.385, en í fræðsluhjeruðum kr. 58.544. Hækkunin yrði þá eftir frv. við skóla um 2/3, þ. e. kr. 30.923, og í fræðsluhjeruðum um ½, þ. e. kr. 29.272, eða samtals kr. 60.195. Af þessari hækkun kæmi eftir frv. á landssjóð: Fyrir skóla kr. 6.550 Fyrir farkenslu - 9.700 Samtals kr. 16.250 Alt hitt kæmi á sveitarsjóðina, eða kr. 43.945. Nú er það tll. okkar, að landssjóður greiði 2/3 af hækkuninni og sveitarsjóðir 1/3. 2/3 hlutar af kr. 60.195 eru kr. 40.130. Mismunurinn yrði þá kr. 20.065, sem er sannarlega nóg byrði á sveitarsjóðina, og við sjáum ekki annað fært en þessu verði þannig hagað. Og þótt allur kostnaðaraukinn hefði verið lagður úr landssjóði, sem tveir af oss nefndarmönnum að minsta kosti hefðum helst viljað leggja til, þá var með því ekki farið fram úr því, sem fjárlögin gera ráð fyrir. Þar hefir jafnan staðið, að landssjóður mætti greiða alt að helmingi kostnaðar við skólahaldið, en fjárveiting aldrei hrokkið.til að greiða nema 1/4. Jeg vil enn fremur sjerstaklega benda á það, að þar sem í frv. er ákveðið, að landssjóðsstyrkurinn hækki að tiltölu við það, sem fræðslukostnaður fræðsluhjeraðanna eykst, þá er sá kostnaður annar og fleira en kennarakaupið og verður þess vegna eftir frv. hækkunarhlutfallið úr landssjóði því minna sem kostnaðurinn við einn skóla er meiri, eða með öðrum orðum því minni þátttaka landssjóðs, því meira sem skólinn þarf í rauninni á fjárstyrk að halda. Úr þessu bætir till. vor nokkuð. Jeg hefi þá tekið fram aðalatriðin, sem jeg áleit sjerstaklega þurfa skýringar við, og legg svo brtt. okkar fyrir háttv. deild, í fullu trausti þess, að deildin samþykki hana.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg tel ekki ástæðu til að fara lengra út í þetta mál en þegar hefir verið gert áður. Jeg er fullkomlega sömu skoðunar nú, eins og jeg var áður, að þingið hefði átt að halda sjer við frv. stjórnarinnar. Hins vegar ljet háttv. mentamálanefnd Nd. þá skoðun uppi, að þetta frv., sem hjer liggur fyrir, væri að eins bráðabirgðabót, og sama hefir hv. nefnd hjer látið í ljós. Háttv. frsm. (K. D.) sagði, að ef til vill kæmi hækkunin ekki heppilega niður á kennurunum, en færði það til málsbóta, að kaupstaðakennarar hefðu þegar fengið nokkra uppbót. Það er samt alveg rjett hjá háttv.frsm. (K. D.), að hækkunin kemur ekki heppilega niður. Bótin er hvergi nærri eins mikil og ætti að vera hjá þeim, sem helst skyldi, þ. e. þeim, sem gera kenslu að lífsstarfi sínu, ekki þeirra, er að eins koma að starfinu, heldur hinna, er starfa að því áfram. Það er ekki nema rjett og sjálfsagt að bæta kjör þeirra svo, að þeir hverfi ekki strax frá kenslunni, þegar þeim býðst annað. Það er ekki ástæða til þess að hafa á móti brtt. nefndarinnar, og það er ekki ósanngjarnt, að landssjóður nú til bráðabirgða leggi fram meira fje en sveitirnar, en ef það á að vera til frambúðar, þá er það mjög athugavert, að landssjóður leggi fram meira fje til að launa barnakennarana en sveitirnar. Mjer skilst að nefndin hefði átt að leita álits fjárveitinganefndar um frv. og brtt. sínar, samkvæmt því er þingsköp mæla fyrir, þótt jeg hins vegar telji víst, að fjárveitinganefndin hafi ekkert við fjárhagshlið málsins að athuga, og aðalatriðið er, að gerð sje sæmileg bót á launakjörum kennara. En frá landssjóðs hálfu er hjer ekki eingöngu um fjárhagsspursmál að ræða, heldur er frv. og athugavert vegna þess að það gengur inn á þá braut, að landssjóður leggi fram meira fje en hlutaðeigandi sveitarsjóðir. En þar sem þessi hlið málsins snertir mig ekki sjerstaklega, skal jeg ekki tala frekar um hana, og sem bráðabirgðabót handa kennurum má, una við frv. en það gleður mig, að nefndin telur frv. stjórnarinnar vera heppilegt til frambúðar.

Frsm. (Kristinn Daníelsson) Hæstv. forsætisráðherra tók rjett fram skoðun vora á stjórnarfrv. Jeg fyrir mitt leyti neita því ekki, að hann hafi mikið til síns máls, en eins og jeg tók áðan fram, þá liggur það frv. ekki fyrir okkur að þessu sinni. Jeg þakka og hæstv. forsætisráðherra fyrir undirtektir hans um brtt. nefndarinnar, er hann taldi ekki ósanngjarna. Eins og hagað hefir hin síðari ár, þá hefir fræðslukostnaðurinn allur numið kringum 200 þús. kr., en samkvæmt fjárlögunum er gert ráð fyrir því, að framlag landssjóðs til hans megi vera 1/2 kostnaður, en framlagið hefir viða ekki numið meiru en 1/4 hluta af skólakostnaðinum. Ef brtt. nefndarinnar yrði samþykt, þá yrði alt framlag landssjóðs samkvæmt fjárlögunum 50 þús. kr. og svo eftir þessu frv. um 40 þús. kr., eða alls um 90 þús. kr., eða 10.000 kr. minna en fjárlögin gera ráð fyrir að það megi nema. En í sambandi við þennan kostnaðarauka eftir brtt. vorri skal jeg geta þess, að hann verður naumast eins mikill eins og jeg hefi gert ráð fyrir, því að viðast í kaupstöðum fá kennararnir, eins og jeg tók fram, hærri laun en fræðslulögin gera ráð fyrir, svo að landssjóður þyrfti ekki að greiða 2/3 af kauphækkun þeirra samkvæmt brtt. nefndarinnar. Raunverulega yrði kostnaðaraukinnn því ekki nema 35 þús. kr., eða jafnvel ekki nema 30 þús. kr., og þá yrðu það ekki nema 80 þús. kr., er landssjóður legði fram af þeim 200 þús. kr., sem barnafræðslan kostar, og jeg fæ ekki sjeð, að neitt athugavert sje við það. Hæstv. forsætisráðherra gat þess, að rjettara væri að forminu til að bera málið undir fjárveitinganefnd, og er það rjett, og getur nefndin sjeð um, að svo verði gert til þriðju umræðu. Að nefndin hefir ekki þegar gert það stafar meðfram af því, að einn nefndarmannanna er einnig í fjárveitinganefndinni, og við töldum víst, að nefndin hefði ekkert við málið að athuga. Jeg vænti þess, að háttv. deild sjái, að meðalvegur sá, er nefndin fer, er mjög sanngjarn, og jeg veit, að ýms sveitarfjelög eru ekki fær um að bæta á sig 7-900 kr. útgjöldum til mentamála. Landssjóður verður þar að hlaupa undir bagga.

Forsætisráðherra (J. M.) Hv. frms. (K. D.) vildi skilja 1. gr. svo, að þar sem búið væri að hækka laun kennaranna áður en lögin ganga í gildi, þar þyrfti landssjóður ekki að greiða 2/3 hluta launanna samkvæmt brtt. nefndarinnar. Jeg held, að þessi skilningur geti ekki staðist. Jeg held, að ekki sje unt að skilja þetta öðruvísi en að landssjóður eigi að greiða 2/3 hluta af þeirri launahækkun, er kennararnir hafa fengið fram yfir það, er fræðslulögin ákveða, og það er efalaust hagkvæmast í framkvæmdinni, enda hart, að sveitarfjelög, er hafa hækkað laun kennaranna, verði ver úti en hin, sem ekki hafa hækkað launin. Ef það kemur eigi berlega fram, að háttv. deild skilji þetta öðruvísi, þá geng jeg að því sem vísu, að þessi skilningur sje rjettur, því að það er nauðsynlegt fyrir stjórnina að fá ljósa grein fyrir því, hvernig beri að skilja. Jeg hefi því enga trú á því, að útgjöld landssjóðs af brtt. verði minni en 40 þús. kr., enda finst mjer það eiga ekki að hafa áhrif á atkvæði háttv.þm., þótt útgjöldin gætu orðið 5.000 kr. minni; það er ekki svo stór upphæð í þessu sambandi.

Frsm. (Kristinn Daníelsson) Jeg hefi ekki á móti því, þó að brtt. nefndarinnar yrði skilin svo, sem hæstv. forsætisráðherra gerði. En jeg er jafnviss og hann um það, að sá skilningur sje rjettur. Kaupstaðirnir og fræðsluhjeruð þau, sem hækkað hafa laun kennaranna, hafa ekki verið skylduð til þess, og þar sem tekið er fram í 2. gr. frv., að landssjóðsstyrkurinn hækki að tiltölu við það, sem fræðslukostnaður fræðsluhjeraðanna eykst, þá sje jeg ekki, að landssjóð beri skylda til þess að greiða 2/3 af þeirri hækkun, sem þannig er orðin á kaupinu, því að í 1. gr. segir, að fyrir „18 kr.“ komi „30 kr.“ og fyrir „12 kr.“ komi „20 kr.“ o. s. frv., en þar sem búið er að hækka launin, fer, skilst mjer, engin hækkun fram eftir þessari gr„ og getur þá ekki verið heimting á greiðslu úr landssjóði eftir brtt. nefndarinnar. Annars væri þetta veikefni fyrir lögfræðinga að skera úr eða stjórnina að úrskurða, er til kæmi. Aðalatriðið er, að kjör kennaranna sjeu að nokkru bætt; það tel jeg sjálfsagt og vil styðja.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg vil leyfa mjer að vekja athygli háttv.frsm. (K. D.) á því, hvernig brtt. er orðuð. Hún hljóðar svo: „Auk landssjóðsstyrks þess, sem um ræðir í fjárlögunum, 14. gr. B. XIII, 1.-2., skal greiða úr landssjóði 2/3 hluta af launahækkun kennaranna samkvæmt 1. gr.“. Þetta er ómögulegt að misskilja. Hjer er ekki talað um þá hækkun, sem orðin er sumstaðar á laununum, heldur er miðað við laun þau, er fræðslulögin ákveða.

Frsm. (Kristinn Daníelsson) Nefndin mun taka þetta atriði til athugunar. Jeg hefi kennaranna vegna enga tilhneigingu til þess að andæfa þessum skilningi hæstv. forsætisráðh.

Frsm. (Guðmundur Ólafsson) Frv. það, er hjer liggur fyrir, er breyting á nýjum og óslitnum lögum frá síðasta Alþingi. Eins og sjest á nál., þá hefir landbúnaðarnefndin ekkert að athuga við þá breytingu, er frv. þetta gerir á lögunum. Breyting sú, sem frv. þetta hefir að færa, gerir strangari ákvæði um, hverju það getur varðað, ef graðhestur hittist annarsstaðar en í heimalandi folaeiganda; þá megi taka graðhestinn og geyma hann eða gelda á kostnað og ábyrgð eigandans. (Ýmsir þm. brostu). Mig furðar ekki, þótt ýmsir háttv.þm. brosi að þessu, því að þeim mun þykja þetta ólíkt skemtilegra umræðuefni en það, sem var hjer til umræðu næst á undan, og eiga betra með að gera sjer grein fyrir því en öllum þeim tölum, er þar voru nefndar. En svo að jeg víki aftur að efninu, má telja líklegt, að ef þetta ákvæði er hert, svo sem hjer er gert ráð fyrir, þá mundu menn síður láta graðhesta sína ganga lausa í annara manna landi, og þá ætti að vera hægra að hafa eftirlit með kynbótum, sem meira væru en nafnið tómt. Þar sem hrossaræktarfjelög eru er víðast mikill áhugi fyrir kynbótum hrossa, og er það því vel til fallið að fela þeim að hafa eftirlit með, að þessum lögum sje hlýtt. En þar sem slíkur fjelagsskapur er ekki mun áhuginn vera lítill alment, og þeim fáu mönnum þar, er hugsa um kynbætur hrossa, vera mjög örðugt að koma því við í framkvæmd sökum hirðuleysis annara, en ákvæði þetta gerir aðstöðu þeirra miklu betri, er nokkra reglu vilja hafa í þessu efni. Jeg vænti þess, að háttv.þm. hafi ekkert að athuga við þessa brtt., og vænti því, að allir gjaldi frv. jákvæði og það fái að verða að lögum.