Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá Lilju Rafneyju Magnúsdóttur, 6. þm. Norðvest., um að hún geti ekki tekið þátt í þingstörfum sökum veikinda. Í dag tekur sæti á Alþingi varamaður hennar, Halldóra Lóa Þorvaldsdóttir. Halldóra Lóa Þorvaldsdóttir hefur áður tekið sæti á Alþingi á kjörtímabilinu og er boðin velkomin til starfa.

Virðulegur forseti. Eins og kunnugt er slitnaði upp úr viðræðum formanna stjórnmálaflokkanna í gær og forsætisráðherra hefur tilkynnt mönnum að hér stefni í sumarþing 2. júlí. Í 3. mgr. 10. gr. þingskapalaga segir: „Sumarhlé þingsins er frá 1. júlí til 10. ágúst og skal ekki boða til nefndafunda á þeim tíma nema brýn nauðsyn krefji.“ Þeir sem skrifuðu þessi lög, við ágætir þingmenn, höfðu ekki einu sinni hugmyndaflug til að skrifa inn í þau að þingfundir skyldu ekki boðaðir en það er önnur saga. En af hverju stefnir í sumarþing í boði ríkisstjórnarinnar? Er það vegna óbilgjarnrar stjórnarandstöðu eins og stjórnarflokkarnir hafa haldið fram?  Sjávarútvegsmálin eru hins vegar í ógöngum. Staðreyndin er sú að þrátt fyrir samræður og samtöl hafa stjórnarflokkarnir ekki viljað horfast í augu við að sjávarútvegsfrumvörpin eru stórskaðleg íslenskum sjávarútvegi og þar með þjóðinni allri. Það skiptir ekki máli þótt stjórnarherrunum sé bent á að þessi frumvörp munu reka fjölmörg fyrirtæki í gjaldþrot. Á endanum snýst þetta um að búið er að ráðstafa þeim peningum sem gert er ráð fyrir í frumvörpunum inn í ríkissjóð, það er búið að ráðstafa þeim. 

Frú forseti. Í gær sagði Christine Lagarde, framkvæmdastjóri Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, á CNN sem er bandarísk sjónvarpsstöð að evrópskir stjórnmálamenn hefðu í hæsta lagi þrjá mánuði til að bjarga evrunni. Ég spurði á mánudaginn hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra, Steingrím J. Sigfússon, hver væri viðbúnaður íslenskra stjórnvalda við þeirri stöðu sem uppi er í Evrópu og ef mál fara á versta veg. Hann svaraði, með leyfi frú forseta: „Varðandi viðbúnað íslenskra stjórnvalda er svarið já. Við höfum farið yfir það ítarlega á síðasta ári og aftur nú undanfarnar vikur hvaða áhrif þetta gæti haft á Ísland. Að því hafa komið allir þeir sem tengjast samstarfi stjórnvalda um fjármálastöðugleika og viðbúnað við efnahagsáföllum.“ Ég reyndi að ná í hv. formann efnahags- og viðskiptanefndar og hv. varaformann þeirrar sömu nefndar en þau eru hvorugt við. Ég vil því spyrja hv. þm. Gunnar Braga Sveinsson, formann þingflokks Framsóknarflokksins, hvort hann kannist við viðræður við stjórnvöld um ráðstafanir og viðbúnað til að mæta áföllum sem Ísland kynni að verða fyrir, aðallega vegna þess að kaupmáttur í Evrópusambandinu kann að falla mjög hratt. Ferðalög þaðan til Íslands kunna að falla niður, verð á fiski sem fluttur er þangað út kann að lækka og sömuleiðis á áli.

Virðulegi forseti. Þetta er ágæt spurning hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal vegna þess að stjórnarandstaðan í það minnsta hefur ekki haft neitt veður af þessu eða haft aðkomu að því að ræða við ríkisstjórnina um þessa vá sem kann að vera fyrir dyrum. Við höfum ekki fengið neinar upplýsingar um að verið sé að vinna viðbragðsáætlun sem þarf klárlega að vera til staðar fari allt á versta veg í Evrópu, sem við vonum að sjálfsögðu að verði ekki. Þetta kemur samt heim og saman, frú forseti, við spurningar sem sá er hér stendur hefur margoft spurt hæstv. núverandi efnahags- og viðskiptaráðherra, um hvort til sé einhver viðbragðsáætlun við mögulegu nýju efnahagshruni. Ég hef ekki fengið skýr svör og ég held reyndar að slík áætlun sé ekki til. Þar af leiðir að eðlilegt er að við þingmenn köllum eftir því að ríkisstjórnin upplýsi okkur nákvæmlega um þessa vinnu og hvernig hún er, hvaða aðilar hafa komið að henni og hvaða framtíðarmúsík við erum að sjá varðandi viðbrögð við mögulegri kreppu í Evrópu. Nærtækast er að horfa fyrst á þetta því að hvað tímann varðar virðist sem meiri líkur séu á því að það verði alvarlegt ástand í Evrópu heldur en alheimskreppa eins og var fyrir ekki svo löngum tíma, haustið 2008. Við þurfum að vera sérstaklega á varðbergi gagnvart því. Evrópa er enn þá okkar stærsta markaðssvæði. Við flytjum þangað út obbann af útflutningsvörum okkar, þar eigum við mikil viðskipti og þar af leiðandi er mjög mikilvægt fyrir okkur að vera með áætlun sem er trúverðug. Ég tek því undir með hv. þingmanni og óska eftir því að efnahags- og viðskiptaráðherra eða fjármálaráðherra geri grein fyrir því hvernig þessi áætlun er uppbyggð. Hún verði lögð fyrir þingmenn og kynnt þingmönnum því það er að sjálfsögðu okkar að hafa eftirlit með framkvæmdarvaldinu. Ég lít svo á að hv. þingmaður sé að reyna að hafa eftirlit með framkvæmdarvaldinu þegar hann spyr um þetta, en lítið er um svör.

Frú forseti. Ég ætla aðeins að blanda mér í umræður um lok þingstarfa. Nú heyrast fréttir þess efnis að hér stefni í sumarþing. Er það sumarþing til að ræða skuldavanda heimilanna? Nei. Verður það sumarþing til að ræða afnám verðtryggingarinnar? Nei. Verður það sumarþing til að ræða umgjörð atvinnulífsins í landinu? Nei. Það sem vekur mesta athygli er að fyrir tveim sólarhringum síðan leit allt út fyrir að samningar um þinglok væru að nást. Þeir samningar hefðu falið í sér að mál sem eru seint fram komin, illa unnin og í ósamkomulagi milli stjórnarflokkanna sjálfra hefðu verið lögð til hliðar. Þau hefðu komið inn á haustþingi eins og skynsamlegt hefði verið því það lá ljóst fyrir að ekki var hægt að klára þau miðað við hvernig þau voru unnin. Hvað gerist síðan? Þessir samningar fóru fram meðan hæstv. forsætisráðherra var erlendis. Hæstv. forsætisráðherra, sem á sínum langa stjórnmálaferli hefur verið boðberi friðar í samskiptum á Alþingi, kemur síðan heim í gærmorgun og þá sýður allt upp úr í þessum samningum og allt er komið á byrjunarreit á nýjan leik. Það er svo, frú forseti, að verkstjórinn yfir þessari ríkisstjórn, hæstv. forsætisráðherra, virðist ekki geta tekið friðinn þegar ófriður er í boði. Þetta er því miður staðreyndin. Þess vegna duttu samningar innan þingsins um að ljúka þingstörfum upp fyrir í gær, m.a. vegna þeirra vinnubragða sem hæstv. forsætisráðherra stendur fyrir og hefur staðið fyrir undanfarin 30 ár á þingi. Því miður erum við ekki að sjá breytingu á því, frú forseti.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að segja að ég tek undir með þeim hv. þingmönnum sem kallað hafa eftir skýrslu frá hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra varðandi stöðu og undirbúning fyrir mögulegt fall evrunnar. Ég vil fá að vekja athygli á því að ég hef nú þegar sent skriflega fyrirspurn til sama hæstv. ráðherra um þetta mál og á von á því að fá svar sem fyrst. Ég vil halda mig á þessum slóðum. Það bárust af því fréttir í gær að hæstv. forsætisráðherra hafi sagt að Ísland væri fyrirmynd fyrir önnur Evrópuríki og evruríki um hvernig ætti að standa að stjórn efnahagsmála. Ég vil leyfa mér, virðulegi forseti, að hafa nokkur orð um þetta. Í fyrsta lagi er augljóst, og kom meðal annars fram hjá þeirri fréttaveitu sem hæstv. forsætisráðherra var að ræða við, að einn meginkosturinn fyrir íslenska hagkerfið var sá að vera ekki með evruna og að gengi gjaldmiðilsins gat fallið. Ég er ekki viss um að þau ráð dugi fyrir Evrópusambandið, það er nokkuð augljóst. Hitt er síðan að einn megindrifkraftur efnahagsbatans núna er aukinn útflutningur á sjávarafurðum. Það má ljóst vera að það er ekki heldur úrræði sem ESB á inni. Virðulegi forseti. Ég hef miklu meiri áhyggjur af því sem gert hefur verið og lagt til á Alþingi og vil nota tækifærið og vara leiðtoga Evrópusambandsins við þeim aðferðum. Ég vil vara leiðtoga Evrópusambandsins við því að steypa í fullkomna og algera óvissu aðalefnahagsgreinunum, eins og gert hefur verið í sjávarútvegi okkar, vara menn við því að beita sömu vinnubrögðum og hér hefur verið gert, búa til alla þá óvissu sem hæstv. ráðherra hefur búið til. Ég vil vara við því að hleypa til dæmis stjórnarskrármálum í fullkomna óvissu, ég vil vara við því sem hér var reynt, að koma hinum fyrstu Icesave-samningum á þjóðina. Ég vara við slíkum vinnubrögðum. Það eru vandamál í Evrópu og ekki á að auka á þann vanda með því að taka upp ýmislegt það sem hér hefur verið gert. 

Hæstv. forseti. Ég vil blanda mér aðeins í umræðuna um fyrirhuguð þinglok. Ég vil rifja upp að þegar forveri Samfylkingarinnar, Alþýðuflokkurinn, var í ríkisstjórn 1991–1995 var margt í uppnámi í samfélaginu og það endaði með því að hér vantaði 12 þús. störf. Þessi stjórn kenndi sig við Viðey, eins og það fæli í sér atvinnuuppbyggingu. Þegar Samfylkingin kom næst til starfa kenndi sú stjórn sig við Þingvelli. Það endaði með hruni. Núna er Samfylkingin í stjórn og kennir sig við norræna velferð, norræna uppbyggingu, norræna stjórnsýslu. Þar er lykilatriðið að menn séu tilbúnir að setjast niður, taka sáttina, finna málamiðlanir eins og allir landsmenn hafa séð í fínum dönskum þáttum á RÚV í vetur þar sem menn leggja sig fram við að finna samkomulag þar sem stór hluti þjóðarinnar og stór hluti þingsins á hverjum tíma stendur bak við þær breytingar sem verða. Breytingarnar verða vissulega minni, frú forseti. Þær verða rólegri. Það geta allir í samfélaginu aðlagað sig. Það eru engar kollsteypur. Annars staðar á Norðurlöndunum er ekki stöðugt verið að egna einum þjóðfélagshóp gegn öðrum, einni atvinnugrein gegn annarri, einni byggð gegn annarri eins og hæstv. ríkisstjórn með hæstv. forsætisráðherra í broddi fylkingar hefur gert allt þetta kjörtímabil. Nú ætlar hún að ganga enn lengra í sumar með því að taka þjóðþingið til sín, framkvæmdarvaldið ætlar að taka þjóðþingið til sín. Eru náttúruhamfarir í gangi? Nei, það er það ekki. Vofir einhver efnahagsvá yfir Íslandi? Ekki segir ríkisstjórnin það. Hún segir að hér sé allt í besta gangi og gjaldeyrishöftin verji okkur fyrir því miður væntanlega fyrirsjáanlegu hruni sem verður í Evrópu. En þingið á Íslandi skal vera í gíslingu framkvæmdarvaldsins til að afgreiða mál sem það gat ekki komið fram með á eðlilegum starfstíma, sem það hefur þó meiri hluta fyrir og greiddi atkvæði með í upphafi. Þannig er staðan. Hvað á að fjalla um? 

Forseti. Mér bregður nokkuð við þegar þær þingræðishetjur sem hér riðu um héruð og sali fyrir nokkrum dögum og vikum og sögðust mundu geta talað hér í allt sumar, allt haust, allt lífið til að stöðva hin hræðilegu áform ríkisstjórnarinnar, eru nú farnar að kvarta yfir því að það eigi að halda þinginu áfram í júlí. Hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson hefur annað að gera og þannig tala menn hér. Auðvitað er það svo að samningar um afgreiðslu mála eru eðlilegur þáttur þingstarfa milli þeirra þingmanna sem hafa myndað með sér meiri hluta og þeirra annarra sem taka þátt í löggjafarstörfum og stjórn landsins. Það er hins vegar þannig að ef menn koma sér ekki saman, beita þrákelkni og misbeita reglum sem við höfum um lýðræðislegan framgang á þinginu þá er leiðbeining í þingsköpunum. Hinir vísu menn sem þingsköpin sömdu hafa sett þar ákveðna leiðbeiningu og hún felst í 64. gr. Þegar 64. gr. er nefnd eins og var gert um daginn  Rétt er að athuga að leiðbeiningin í 64. gr. er í þrennu lagi. Í henni er tiltekið að forseti eða þingmannahópur geti lagt það til að umræðum verði lokið nú þegar, að lokið verði umræðum eftir tiltekinn tíma miðað við dagsetningu eða klukkustundir og að ræðutími hvers þingmanns verði takmarkaður. Ég vil biðja formenn flokka og þingflokksformenn að íhuga þetta og fara eftir þessum leiðbeiningum. Ef það verður ekki gert vil ég líka biðja hv. þingmenn sem hér eru staddir og til mín heyra að skoða hug sinn um að við flytjum saman, níu menn, tillögu um eitthvað af þessu, gætum meðalhófs, gefum öllum sinn góða og rétta tíma til að tala um veiðigjöldin 

Virðulegi forseti. Virðum þær lýðræðislegu leikreglur sem við höfum sett okkur á Alþingi. Þetta eru stór orð en mig langar til að benda á að hv. þm Þráinn Bertelsson kemur fram og gagnrýnir harðlega vinnubrögð eigin ríkisstjórnar þegar hann segir í dagblaði í dag: „Augljóst er að stjórn sem hefur það vinnulag að láta óafgreidd mál safnast saman og hyggst afgreiða þau í lok þings er að gefa stjórnarandstöðu gullið tækifæri til að gera fyrirsát og taka mál í gíslingu með málþófi.“ Ég er reyndar ósammála honum varðandi það að taka mál í gíslingu með málþófi, en vil benda á að síðast þegar ég vakti máls á því í ræðustól Alþingis voru 191 mál óafgreidd hjá ríkisstjórninni eða föst í þingnefndum, 191 mál, þingsályktunartillögur eða lagabreytingafrumvörp. Það er, virðulegi forseti, algerlega óásættanlegt að framkvæmdarvaldið með hæstv. forsætisráðherra í fararbroddi skuli geta fótumtroðið Alþingi og stjórnað þingstörfum. Það er ekki í lagi, frú forseti. Við heykjumst hins vegar ekki á því að ræða brýn mál á sumarþingi. En hvernig væri þá að ræða til dæmis afnám verðtryggingarinnar, 

Virðulegi forseti. Ég vil ekki láta hjá líða að þakka hv. þm. Merði Árnasyni fyrir ræðuna. Það sem hv. þm. Mörður Árnason gerði var að sýna á spilin sín, hann var eins og í barnagælunni um litla putta spilamann sem kjaftar nú frá. Hann segir okkur frá því að nú hafi menn þau áform uppi að einhvern tíma þegar ríkisstjórnarliðið fer að þreytast - og það er orðið dálítið þreytt eins og við höfum tekið eftir - ætli níu þingmenn að koma fram með tillögu um að ljúka umræðunni og setja á atkvæðagreiðslu. Þetta hygg ég að sé einsdæmi í þingsögunni en nú vitum við það og fyrir það hljótum við að vera hv. þm. Merði Árnasyni ákaflega þakklát. En hvers vegna erum við í þessari stöðu varðandi þingið? Við vitum öll hver staðan er. Þau mál sem snerta sjávarútveginn eru algerlega óútkljáð og það væri óábyrgt af okkur í stjórnarandstöðunni að fallast á afgreiðslu þeirra nú þegar það liggur fyrir að afleiðingar þeirra yrðu mjög skaðvænlegar fyrir sjávarútveginn. Menn segja sem svo að það væri gott að eyða óvissunni en þetta væri auðvitað að fara úr öskunni í eldinn. Það blasir við að þegar menn ætla að keyra í gegn frumvörp sem búið er að sýna fram á að muni hafa mjög neikvæð áhrif fyrir sjávarútveginn er mjög óábyrgt af okkur hinum, sem höfum reynt að vara við þeim, að fallast á að afgreiða þau með þeim hætti sem ríkisstjórnin hefur kallað eftir. Það liggur fyrir eins og formaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins rakti áðan að við höfum verið tilbúin til að greiða fyrir málum og fjölmörg mál hafi verið afgreidd í gegnum þingið. Gærdagurinn var mjög gott dæmi um það þar sem fjölmörg mál runnu í gegn. En vegna þess að nú blasir við júlíþing vil ég sérstaklega hvetja formann efnahags- og viðskiptanefndar og forustu þeirrar nefndar til að standa við sín stóru orð og afgreiða út úr nefndinni þær tillögur sem nefndin hefur boðað, ekki einu sinni, ekki tvisvar heldur miklu oftar um að gera bragarbót gagnvart heimilunum. Nú gefst sögulegt tækifæri. Nú stefnir í júlíþing og þá höfum við tækifæri 

Virðulegi forseti. Einhverra hluta vegna hefur verið lítið rætt um þinglok og forsetakosningar. Ég hef fylgst með stjórnmálum nokkuð lengi og verið á þingi nokkur þing, og almenna reglan hefur verið sú að sjálfsagt og eðlilegt hefur þótt að þingið gefi kosningum, eins og sveitarstjórnarkosningum og forsetakosningum, ráðrúm þannig að það taki ekki athyglina frá þeim. Þá hafa menn miðað við að ljúka þingi fljótlega í aðdraganda kosninga eða nokkrum vikum á undan og sérstaklega hafa menn verið harðir á því að fara ekki nær en sem nemur því að fjórar vikur séu til viðkomandi kosninga. Ég veit ekki hvers forsetakosningarnar núna eiga að gjalda en ég vek athygli á því að allt sem við gerum hér skapar fordæmi. Það á ekki bara við um forsetakosningar; ef okkur finnst sjálfsagt að þing standi alveg fram að forsetakosningum gildir það líka um aðrar kosningar líka og ég er ekki viss um að það sé gott. Ég hlustaði á ræðu hv. þm. Marðar Árnasonar sem sagði að við ættum að virða kjarnann í hinum lýðræðislegu leikreglum. Ég bara spyr, svona fyrir forvitni sakir: Þvælast lög ekkert fyrir hv. þingmönnum? Ég vil benda mönnum á 10. gr. laga um þingsköp Alþingis þar sem segir að sumarhlé þingsins sé frá 1. júlí til 10. ágúst og skuli ekki boða til nefndafunda á þeim tíma nema brýn nauðsyn krefji. Það er talað um nefndafundi, en þing er ekki nefnt. Það er svolítið sérstakt, ef við gerum þá kröfu sem við hljótum að gera að allir landsmenn fari að lögum, að lög sem eru sérstaklega um þingið og hvernig við störfum séu fullkomið aukaatriði. Það má hafa allar skoðanir á þeim en að mönnum finnist þau vera fullkomið aukaatriði 

Hæstv. forseti. Það hefur farið svolítið fyrir því að menn ræði um þinglokin enda hafa menn kannski velt þeim mikið fyrir sér á undanförnum dögum frá því að starfsáætlun okkar rann út. Mér finnst svolítið einkennilegt að menn fullyrði að ekkert sé sjálfsagðara en að þing verði í júlí, vegna þess ákvæðis sem er í 10. gr. þingskapa. Þar segir að sumarhlé þingsins sé frá 1. júlí til 10. ágúst. Ég skil ekki af hverju mönnum finnst sjálfsagt að horfa fram hjá því. Það hefur auðvitað verið gert þegar brýna nauðsyn ber til en hér er ekki um neitt slíkt að ræða. Hér er einfaldlega um það að ræða að ríkisstjórnin kemur fram með mál allt of seint. Hún hefur verið vöruð við þeim vinnubrögðum og við höfum ályktað um að við ætlum að taka upp betri vinnubrögð í þinginu. Engu að síður læra menn ekki, koma með málin allt of seint og stappa svo niður fótunum og ætlast til að þetta fari allt saman í gegnum þingið, nánast án þess að mál fái lágmarksskoðun. Við hljótum að staldra við þetta og íhuga á hvaða leið við erum. Er það svona sem okkur finnst eðlilegt að vinna? Mér finnst það ekki. Ég hef velt því fyrir mér í vetur hvort eðlilegt væri og rétt að setja það inn í þingsköpin að færa fram þá dagsetningu sem ríkisstjórn og þingmenn hafa til að leggja fram þingmál svo að þau komist örugglega á dagskrá fyrir þinglok. Miðað við reynsluna og miðað við að mönnum finnst þetta allt sjálfsögð og góð vinnubrögð, eftir því sem mér skilst á ýmsum þingmönnum stjórnarliðsins, held ég að það sé eina leiðin til að menn læri að það þýðir ekki að koma fram með mál allt of seint, risastór mál og leyfa þeim ekki að fá nægilega umfjöllun og nægilega umræðu í þinginu. Það eru ekki góð vinnubrögð, 

Virðulegi forseti. Í stuttu máli er staðan einhvern veginn svona: Útgerðin á Íslandi græðir milljarðatugi á fisknum í sjónum. Við rekum ríkissjóð Íslands með tapi. Árið 2010 hafði útgerðin 41 milljarð í hagnað af rekstri sínum, greiddi 3 milljarða í veiðigjald og 300 millj. kr. í tekjuskatt. Árið 2011 var enn betra rekstrarár fyrir útgerðina í landinu. Hér í þessu húsi er tekist á um hvort arðurinn af þessari starfsemi, af fisknum í sjónum, eigi að fara til sumra eða til allra. Um það snýst þessi umræða og hefur gert í tíu daga, í 70 eða 80 klst. Í þessu húsi eru öfl sem berjast fyrir hagsmunum sumra meðan það eru öfl í þessu húsi sem berjast fyrir hagsmunum allra.  
             Sumarþing er í boði stjórnarandstöðunnar, höfum það alveg á hreinu.  Arðurinn af fisknum í sjónum  
            

Forseti biður hv. þingmenn um að sýna þokkalega ró í þingsal og gefa ræðumanni tækifæri til að ljúka ræðu sinni.

Frú forseti. Illu heilli höfum við búið við þessa ríkisstjórn hátt á fjórða ár. Það er ekki hægt að segja að innan ríkisstjórnarinnar sé ekki þingreynt fólk. Samt koma málin hingað inn mjög seint og algerlega ófullburða. Það er eðlilegt að stjórnarandstaða hvers tíma, hvort sem það erum við í dag eða aðrir á morgun, ræði málin og fái tækifæri til þess. Það verður afar fróðlegt að upplifa hvaða níumenningar það verða innan þingsins sem munu setja nöfn sín við það að breyta þingsögunni, að stoppa eðlilega og lýðræðislega reglu sem meðal annars stjórnarandstaðan hefur til að ræða málin. Ríkisstjórnin verður að horfast í augu við að málin sem við ræðum hér komu inn afar seint, m.a. vegna óeiningar innan ríkisstjórnarflokkanna. Þau komu ekki fyrr en í lok mars. Er óeðlilegt að stjórnarandstaðan þráist við og vilji fá að ræða málin til að fara yfir heildarhagsmuni, biðji um það einlægt, leggi fram þá einföldu ósk að málin fari aftur til atvinnuveganefndar til að hægt sé að vísa málunum til umsagnar? Nei, það má ekki gera, það má ekki ræða. Það eru þjóðarhagsmunir, hagsmunir allra, að menn berjist gegn frumvörpum sem gera meðal annars út af við lítil og meðalstór útgerðarfyrirtæki og önnur fyrirtæki sem tengjast sjávarútveginum. Við sjálfstæðismenn munum berjast fyrir hagsmunum allra af því að það er allra hagur að hér verði sæmilegt og gott umhverfi fyrir sjávarútveginn, umhverfi sem skapar störf og arðsemi fyrir alla þjóðina. 
            

Frú forseti. Svo þjösnalega er hægt að umgangast málfrelsið og lýðræðisreglurnar að það snúist upp í andhverfu sína. Það er nákvæmlega það sem hefur gerst í þinginu að undanförnu. Menn vísa til hins lýðræðislega réttar sem stjórnarandstaðan hafi til að koma sínum sjónarmiðum á framfæri en það er að snúast algerlega upp í andhverfu sína, upp í það að minni hlutinn í þinginu haldi meiri hlutanum í gíslingu og það sé ekki hægt að koma málum fram. Mér finnst ekki þýða neitt að vísa í málþóf fyrri tíðar þessu til réttlætingar vegna þess að síðan höfum við sett ný þingskapalög. Í þeim eru meðal annars ákvæði sem eiga að tryggja að málflutningur geti átt sér stað með eðlilegum hætti og mál fengið lýðræðislega niðurstöðu, eðlilega niðurstöðu að loknum efnislegum umræðum. Hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson spurði: Eru hér náttúruhamfarir í gangi? Er ástæða til að sitja hér í sumar? Það eru kannski ekki náttúruhamfarir en það eru málflutningshamfarir í gangi og vaðið yfir lýðræðislegar leikreglur. Þegar menn tala eins og hv. þm. Ragnheiður E. Árnadóttir í upphafi sem miklaðist yfir því að einhver mál hefðu fengið að fara í gegn - hún talaði eins og sú sem dagskrárvaldið hefur. En hún er ekki fulltrúi meirihlutasjónarmiða í þessum þingsal. Ég bið hv. þingmenn aðeins að staldra við og hugleiða á hvaða leið við erum. Auðvitað er alveg ljóst að þetta sumarþing sem haldið verður er ekki í boði ríkisstjórnarinnar. Það er svikalaust í boði stjórnarandstöðunnar. Hér hefur stjórnarandstaðan farið í málþóf í hverju málinu á fætur öðru, ekki bara um fiskveiðifrumvörpin fyrri og síðari. 

Virðulegur forseti. Ef þetta sumarþing er í boði stjórnarandstöðunnar ætla ég að taka mér það bessaleyfi að afboða það í hvelli, svo það sé sagt. Við vitum þá hver býður til þess ef það verður sett á. En það er algerlega fáránlegt af hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur að koma hingað og býsnast yfir því að lýðræðið fái sín ekki notið vegna þess að við séum að ræða mál sem eru illa unnin og seint fram komin og þar sem ekki er tekið tillit til athugasemda umsagnaraðila og sérfræðinga. Þetta ætti hv. þingmaður að þekkja mjög vel. Hún býsnast yfir leikreglunum sem við förum eftir og vísar til þess að við séum búin að breyta þingsköpum og getum stoppað umræður hvenær sem okkur hentar, og er þá væntanlega að vísa til 64. gr. þingskapalaga. Hv. þingmanni til upplýsingar er þetta ekki nýtt ákvæði. Ég held að það séu aðeins tvö dæmi í þingsögunni um að forseti þingsins hafi beitt því ákvæði til að stöðva umræður. Ég get nefnt dæmi: 30. mars 1949. Hvað var að gerast hér 30. mars 1949? Það voru óeirðir á Austurvelli. Hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir og hv. þm. Magnús Orri Schram tala með mikilli vandlætingu um að vera fulltrúar lýðræðislega kjörinna sjónarmiða. Ég ætla að upplýsa um að ég hlaut líka kosningu í lýðræðislegum kosningum 

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir að þessari umræðu skuli hafa verið fundinn staður í dagskrá þingsins. Tilefni þess að ég óskaði eftir sérstakri umræðu um málefni tengd Sparisjóðnum í Keflavík, eða SpKef öllu heldur, er nýlegar fréttir af niðurstöðu í ágreiningsmáli sem íslenska ríkið átti við Landsbankann eftir að ákveðið hafði verið að SpKef yrði rennt saman við Landsbankann. Sá ágreiningur sem reis við Landsbankann snerist um það hversu mikið ríkið þyrfti að leggja til með SpKef þannig að rétt væri gert upp í viðskiptum aðilanna. Niðurstaðan er sú, eftir að tekið hefur verið tillit til fjármögnunarkostnaðar ríkisins, að ríkið mun á endanum þurfa að leggja til 25 milljarða með SpKef. Það er reikningur sem lendir á okkur öllum, öllum skattgreiðendum þessa lands, í fjárlögum. Mig langar til að rifja aðeins upp að um haustið 2008 var það að sjálfsögðu eitt meginverkefni stjórnvalda að ganga úr skugga um að innstæður í íslenska fjármálakerfinu væru tryggðar. Enginn hefur dregið dul á það í þessari umræðu að það var mikilvægt að jafnt yrði gengið fram gagnvart öllum fjármálastofnunum í því tilliti. En stjórnvöld höfðu líka annað meginmarkmið á þessum tíma, ekki bara það að tryggja innstæður allra innstæðueigenda í landinu. Annað markmið var líka jafnmikilvægt og var til grundvallar setningu neyðarlaganna og það var þetta: Göngum þannig frá hlutunum að einkaskuldir verði ekki gerðar að opinberum skuldum. Það er í því samhengi sem við þurfum að ræða hvernig það gerðist að frá því að ríkið hóf afskipti af SpKef, og því var fylgt eftir með því að það yrði án kostnaðar fyrir ríkið og þar með íslenska skattgreiðendur, þróuðust mál þannig á um það bil tveimur árum að reikningur vegna þess sem ég vil nefna einkaskuldir lendir hjá skattgreiðendum á endanum. Það er hið alvarlega í þessu máli og er ástæða þess að hér eru kallaðar fram ýmsar spurningar, m.a. þessi: Á hverju byggðist það mat í upphafi að íslenska ríkið mundi ekki verða fyrir neinum kostnaði? Við köllum eftir svörum um það. Er það vegna þess að eignavirði þess sem var lagt inn með innstæðunum í SpKef var svona stórlega ofmetið? Er það málið? Það er alvarlegt ef svo er vegna þess að þá hefði aldrei átt að setja SpKef áfram í rekstur, þá voru menn í raun með gjaldþrota rekstur frá upphafsdögum. Það tók menn um það bil eitt ár að átta sig á því að það var að minnsta kosti ekki ástæða til að framlengja lengur rekstrarleyfi gamla sparisjóðsins sem hafði starfað á undanþágu. Frá því að ríkið steig inn og stofnaði SpKef - og á þeim tímamótum sagði þáverandi efnahags- og viðskiptaráðherra að þetta yrði án kostnaðar - leið tæpt ár þar til nýr efnahags- og viðskiptaráðherra tjáði okkur að það væri best að hætta, komið væri gat upp á 11,2 milljarða. Við hljótum að spyrja okkur: Var það vegna innlánasöfnunar á þessu tímabili þar sem viðkomandi fjármálafyrirtæki safnaði innlánum á ábyrgð og kostnað íslenskra skattgreiðenda eða var það vegna eignabruna sem átti sér stað eftir að ríkið hóf afskipti af sparisjóðnum? Þegar þessar spurningar eru bornar fram er því að jafnaði svarað að þetta eigi sér allt rætur í rekstrarsögu SpKef eða Sparisjóðsins í Keflavík fram til þess tíma að ríkið hóf afskipti. En þau svör duga ekki vegna þess að uppgjör Sparisjóðsins í Keflavík lá fyrir áður en ríkið hóf afskiptin. Síðan hefur margoft komið fram, þegar spurt hefur verið um reksturinn, að innlánasöfnun SpKef var undir nánu eftirliti Fjármálaeftirlitsins. Í yfirlýsingu sem fjármálaráðuneytið gaf á sínum tíma þegar ákveðið var að leggja SpKef inn í Landsbankann kom fram að menn höfðu í heilt ár metið stöðuna, metið rekstrarhæfi SpKef, metið ástæðu þess að styðja áfram 

Virðulegur forseti. Í apríl 2010 tók Fjármálaeftirlitið yfir vald stofnfjáreigandafundar í Sparisjóðnum í Keflavík á grundvelli heimildar í lögum. FME vék þá stjórn sparisjóðsins frá, skipaði honum bráðabirgðastjórn og mælti fyrir um aðrar nauðsynlegar ráðstafanir, svo sem að ráðstafa öllum eignum og innstæðum Sparisjóðsins í Keflavík til nýs sparisjóðs, SpKef. Það var gert í kjölfar þess að stjórn sparisjóðsins skilaði inn starfsleyfi sínu þar sem fyrir lá að sjóðurinn uppfyllti ekki starfsleyfi, þrátt fyrir ítrekaða fresti, og sýnt var að tilraunir til að endurskipuleggja fjárhag hans í samvinnu við kröfuhafa eða með stofnfjárframlagi úr ríkissjóði mundu ekki ná fram að ganga. Rökin fyrir ákvörðuninni um að færa innstæður Sparisjóðsins í Keflavík yfir í nýtt félag koma fram í minnisblaði nefndar um fjármálakerfið sem skrifað var 21. apríl 2010, en í nefndinni voru fulltrúar frá forsætis-, fjármála-, efnahags- og viðskiptaráðuneyti, FME og Seðlabanka Íslands. Það var mat nefndarinnar að staða Sparisjóðsins í Keflavík hafi verið þannig að nauðsynlegt væri að Fjármálaeftirlitið tæki við stjórn sparisjóðsins og færi með innstæður og eignir til nýs fjármálafyrirtækis. Taldi nefndin þetta nauðsynlegt til að tryggja fjármálastöðugleika og viðhalda eins og kostur væri óskertum og truflunarlausum aðgangi að innstæðum og bankaþjónustu fyrir viðskiptamenn sparisjóðsins eins og stjórnvöld höfðu heitið öllum innlendum innstæðueigendum, líka Suðurnesjamönnum, virðulegi forseti, og öðrum viðskiptavinum Sparisjóðsins í Keflavík. Að frumkvæði Bankasýslu ríkisins var ákveðið að viðtökufélag eigna og innstæða sparisjóðsins yrði einnig sparisjóður. Á þeim tíma var almenn samstaða um að leitast bæri við að tryggja framtíð sparisjóðakerfisins í landinu þrátt fyrir þau áföll sem einstakir sparisjóðir hefðu orðið fyrir við og í kjölfar hruns fjármálakerfisins. Litið var til þess að umsvif og stærð sparisjóðsins í Keflavík væru slík, með starfssvæði sem spannaði allt frá Suðurnesjum að Húnaþingi með 16 afgreiðslustaði, að sparisjóðurinn hefði alla burði til að verða kjölfesta í endurreistu sparisjóðakerfi í landinu. Hægt var að færa fyrir því gild rök að sparisjóðakerfið allt mundi veikjast verulega á landsvísu ef starfsemi sparisjóðsins yrði hætt. Líkt og síðar kom í ljós reyndust væntingar til þess að sparisjóðurinn gegndi slíku hlutverki ekki raunhæfar, enda var eignasafnið og staða sjóðsins stórlega ofmetin. Vorið 2010 var verðmæti eigna Sparisjóðsins í Keflavík metið og matið ítrekað skoðað og yfirfarið, m.a. af hálfu FME haustið 2009, af hálfu PricewaterhouseCoopers í nóvember 2009 auk skoðunar Deutsche Bank á yfirferð PricewaterhouseCoopers í mars 2010. Ekki tókst þá að ná samkomulagi við kröfuhafa um afskriftaþörf á skuldum sparisjóðsins og fjárhagslegri endurskipulagningu með þeirra aðkomu og ríkisins. Þegar sparisjóðurinn var tekinn yfir af FME í apríl 2010 gerðu drög að skiptareikningi hans, unnin af PricewaterhouseCoopers fyrir FME, ráð fyrir því að eigið fé hans væri um 5 milljarðar. Af hálfu fjármálaráðuneytisins, í samvinnu við Bankasýslu ríkisins, var skipuð ný stjórn fyrir SpKef og skipt um helstu stjórnendur. Fjármálaráðuneytið fór fram á það við nýja stjórn og stjórnendur að útlánasafn sparisjóðsins yrði endurmetið frá grunni til að hægt væri að leggja mat á fjármagnsþörf við endurreisn sparisjóðsins og semja um uppgjör við kröfuhafa. Dómsniðurstöður í svokölluðu gengistryggingamáli og ákvarðanir um úrræði fyrir skuldara og tengdar ákvarðanir höfðu áhrif á verðmæti útlánasafnsins auk þess sem ný stjórn og stjórnendur með nýjum endurskoðendum endurmátu útlánasafnið frá grunni á nýjum forsendum. Bráðabirgðaniðurstaða þessara aðila lá fyrir í lok febrúar 2011 um að eigið fé SpKef sparisjóðs væri neikvætt um 11,2 milljarða kr. Þessi slæma staða sparisjóðsins varð svo til þess að fallið var frá áformum um að endurreisa hann og samið við Landsbankann hf. um yfirtöku. Var það gert að tillögu Bankasýslu ríkisins. Yfirtökudag Landsbanka á SpKef þann 7. mars 2011 var neikvætt eigið fé sparisjóðsins 13,1 milljarður kr. Landsbankinn lét síðan gera sjálfstætt mat á mismun á eignum og skuldum og niðurstaðan úr því mati var að mismunurinn væri um 30 milljarðar kr. Landsbankinn og Fjármálaeftirlitið náðu ekki samkomulagi um uppgjör og var málinu vísað til úrskurðarnefndar sem skilaði bindandi niðurstöðu upp á rúma 19 milljarða kr. Það var hárrétt ákvörðun hjá fyrrverandi fjármálaráðherra að fara eftir tillögu Bankasýslu ríkisins og sameina rekstur SpKef Landsbankanum. Reikningurinn vegna þessarar sorgarsögu, sögu síðustu ára Sparisjóðsins í Keflavík, lendir á kunnuglegum stað, hjá skattgreiðendum.

Virðulegi forseti. Niðurstaða langrar og oft glæstrar sögu Sparisjóðs Keflavíkur er sorgleg. Hún sýnir hvað gerist þegar menn missa sjónar af hugsjónum sínum, sjónar af hlutverki sínu fyrir samfélagið og tapa sér í höfuðsyndunum, græðginni, ágirndinni, hrokanum og munúðarlífinu, jafnvel hvattir áfram með aðgerðum og aðgerðaleysi eftirlitsaðila og stjórnvalda. Réttir menn í réttum litum með rétta vini fengu að ganga um sparisjóðinn eins og sinn eigin sparibauk.  En þetta átti sér langan aðdraganda. Ég minni á hlutafélagavæðinguna og ég vil minna á að nú er ætlunin að halda áfram á sömu braut og leyfa sparisjóðunum að verða hlutafélög. Alvarlegar athugasemdir voru gerðar árið 2008 við útlánastefnu sparisjóðsins af Fjármálaeftirlitinu, að sparisjóðsstjórinn væri nær einráður og lítið væri hugað að tryggingum og haldbærum veðum. Eftir stendur byggðarlag í sárum. Ég minni á að Alþingi hefur samþykkt rannsókn á sögu sparisjóðanna og hún er í gangi. Við bíðum eftir að fá niðurstöður þeirrar rannsóknar. Alþingi ályktaði, og það kemur fram í greinargerðinni sem var samþykkt hér, að rannsóknin ætti ekki að einskorðast við aðdraganda hrunsins í október 2008 heldur taka einnig til tímans eftir hrun, enda eru áhrif hrunsins enn að koma í ljós 

Frú forseti. Það er hverju orði sannara hjá hv. þm. Eygló Harðardóttur að saga Sparisjóðs Keflavíkur er sorgarsaga, eiginlega harmsaga. Það er ekki sérstaklega beysin útgerð að ætla að slá sérstakar pólitískur keilur á því að gera allt tortryggilegt sem að því kom að reyna að greiða úr þeim ósköpum sem þarna höfðu gerst. Aðkoma ríkisins sem slíks og fjármálaráðuneytisins að málefnum Sparisjóðs Keflavíkur og síðar SpKef er algerlega í samræmi við neyðarlögin og þá aðferðafræði sem mótuð var haustið 2008, hún byggir á þeim lögheimildum og þeim pólitísku yfirlýsingum sem þá voru gefnar um að allar innstæður í bönkum og sparisjóðum á Íslandi yrðu tryggðar og varðar og að bankarnir sem féllu yrðu endurreistir og að ríkið mundi styðja við bakið á sparisjóðunum. Þetta eiga meðal annars þingmenn Sjálfstæðisflokksins að vita mjög vel, þeir voru í meiri hluta og stóðu að ákvörðunum um það undir lok árs 2008 þegar ríkið bað Alþingi um fjárheimildir til að leggja 399 milljarða kr. inn í endurreisn banka og sparisjóða. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson var þá settur fjármálaráðherra í málinu. Sem betur fer er kostnaðurinn enn þá um eða innan við 200 milljarðar og standa verðmætar eignir þar á móti, í tilviki eignarhlutar í Landsbankanum til dæmis. Varðandi innlánasöfnun Sparisjóðs Keflavíkur, miðað við upplýsingar sem ég hef, var hún mest á árinu 2008 og inn á árið 2009. Það kemur ekki mikið við sögu í eftirleiknum. Þetta er sorgarsaga. Mesta ábyrgð á henni bera að sjálfsögðu stjórnendur þessa sparisjóðs. Miðað við upplýsingar sem fram koma þessa dagana ættu menn þeim nákomnir að ganga hægt um gleðinnar dyr þangað til þau kurl eru komin til grafar. En við skulum líka vera sanngjörn og minnast þess að Sparisjóður Keflavíkur tók þátt í afskriftum skulda og samræmdum niðurfellingaraðgerðum, fékk á sig gjaldeyrisdóma  Loks hefur það auðvitað haft neikvæð áhrif á Sparisjóð Keflavíkur 

Forseti. Við ræðum hér sorgleg örlög og framhaldslíf Sparisjóðs Keflavíkur. Staðreyndin er sú að sjóðurinn var holaður að innan af stjórnendum sjóðsins fyrir hrun. Það tap lendir á skattgreiðendum. Mér finnst pínulítið hlægilegt að sjá menn reyna að klína því tapi yfir á ráðherrann, ég verð að segja það. En hefði mátt standa öðruvísi að þessu? Já, örugglega, það hefði örugglega verið hægt að gera þetta einhvern veginn öðruvísi. Ég hefði viljað sjá Bankasýsluna koma meira inn í þetta. Við búum við það að hér voru sett neyðarlög, hér var við völd ríkisstjórn sem lofaði því að tryggja allar innstæður í landinu. Þótt sú yfirlýsing hafi ekki lagalegt gildi er hún enn í gildi og það var farið eftir henni í þessu tilfelli. Það er ekkert nýtt. Þetta var kannski galin hugmynd, að mínu mati hefði verið nóg að fara upp að tryggingunni, 20 þús. evrum, eða 90–95% af innstæðum. Það var ekki gert. Þetta var gert nákvæmlega eins og þegar hinir bankarnir voru endurreistir. Svo getum við tekist á um það. Ég held að æskilegra sé að áður en farið er í svona aðgerðir sé þingið haft með í ráðum og að þangað sé leitað heimilda. Eins og hér hefur komið fram þarf þess ekki samkvæmt lögum. Mér hefur líka fundist óþarflega mikil leynd yfir þessu öllu. Til dæmis hafa núna verið gerðar tvær skýrslur og ég hef beðið um þær báðar. Atriði úr þeim hafa ratað í fjölmiðla en ég hef ekki fengið þær. Ég hef hingað til bara fengið slitrur og efnisyfirlit.

Virðulegi forseti. Fólk sem kemur skuldum sínum og annarra yfir á almenning hefur að mínu mati framið glæp. Glæpurinn felst í því að slá eign sinni á fjármagn sem ekki er lengur hægt að nota til að þjónusta veikt fólk, börn og gamalmenni. Ákæra verður alla þá sem beittu glæpsamlegum aðferðum fyrir og eftir hrun við að koma skuldum sínum og annarra yfir á skattgreiðendur. Í krafti fullrar innstæðutryggingar hefur markvisst verið unnið að því frá hruni að koma skuldum einkaaðila yfir á skattgreiðendur. Skattgreiðendur voru ekki aðeins látnir taka á sig að tryggja innstæður einstaklinga upp að rúmum 3 milljónum heldur allar innstæður allra að fullu. Innstæður umfram lágmarkstryggingu námu 1.050 milljörðum við hrun og þær voru í eigu innlendra lögaðila, lífeyrissjóða og sveitarfélaga. Fyrrverandi fjármálaráðherra samdi við kröfuhafa um að færa léleg útlánasöfn gömlu bankanna yfir í nýju bankana til að þurfa ekki að reiða fram fé fyrir innstæðutryggingunni. Frú forseti. Sveitarfélög, lífeyrissjóðir og einkaaðilar lögðu inn í SpKef um 20 milljarða frá hruni. Þá 20 milljarða var ríkið að stórum hluta búið að tryggja einu sinni þegar innstæðurnar voru færðar úr gömlu bönkunum yfir í nýju bankana. Nú falla þessar innstæður aftur á skattgreiðendur sem þurfa að leggja þrotabúi SpKef til um 20 milljarða. Þetta er glæpsamlegt athæfi og við verðum að afnema fulla innstæðutryggingu, strax.

Virðulegi forseti. Vegna orða hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra er rétt að taka fram að þessi aðgerð hans var ekki í samræmi við neyðarlögin. Neyðarlögin voru sett haustið 2008 í neyð. Þær aðgerðir sem hér um ræðir voru ekki gerðar í neyð, það var ekki sama neyðin og haustið 2008. Þá var gert ráð fyrir að 20% færu í stofnfé sparisjóðanna, það var ekki talað um þá leið sem hér var farin. Hugmyndin var sú að kostnaðurinn mundi ekki lenda á skattgreiðendum. Hér er því um allt annað að ræða. Ég vek athygli á því að þetta gerist eftir hrun, löngu eftir að menn voru búnir að sjá hvað gerðist. Þetta er á ábyrgð ríkisins, Sparisjóður Keflavíkur og SpKef töpuðu 28,8 milljörðum á árunum 2009–2010.  Á árunum 2009–2010, í gjörgæslu eða á ábyrgð ríkisins, jukust innlán hjá sjóðnum um 8 milljarða. Hlutfall innlána af eignum fór úr 66% í 110%. Efast má um að Sparisjóður Keflavíkur og SpKef hafi uppfyllt lausafjárreglur Seðlabankans á árunum 2009 og 2011. Óútskýrt er hvernig SpKef gat myndað allt að 14 milljarða skuld við Seðlabankann, miðað við fréttir í fjölmiðlum. Á hvaða lagaheimildum byggði sú skuldasöfnun? Með því að leyfa Sparisjóði Keflavíkur og SpKef að starfa í tæp tvö ár án þess að uppfylla lögbundið eiginfjárhlutfall var aðilum í samkeppni á fjármálamarkaði stórlega mismunað og kostnaður sendur á skattgreiðendur. Það er kjarni málsins. Við erum að rannsaka hvað gerðist fyrir hrun, sérstaklega hjá sparisjóðunum, og við skulum gera það. Þessi umræða snýst um hvað var gert eftir hrun. Það voru augljóslega gerð stór mistök og kostnaðurinn lendir á skattgreiðendum. Við erum að tala um að kostnaðurinn nemur tvennum og hálfum Vaðlaheiðargöngum, 

Frú forseti. Alþingi ákvað að láta rannsaka sparisjóðina og hrun sparisjóðakerfisins. Miðað við fréttir sem nú berast um skýrslu til Fjármálaeftirlitsins um Sparisjóð Keflavíkur er ástæða til að kvíða niðurstöðum rannsóknarinnar sem væntanlegar eru í haust. Þangað til skulum við spara okkur stóru orðin um SpKef, ekki síst sjálfstæðismenn. Sparisjóður Keflavíkur deildi út fé af ábyrgðarleysi og nú er að koma betur og betur í ljós að hann var með eindæmum illa rekinn. Fréttir RÚV og DV um sparisjóðinn vekja fremur hugrenningatengsl við fádæma spillingu en hefðbundinn sparisjóð. Kostnaðurinn sem lendir á skattgreiðendum er um 19 milljarðar vegna þrots Sparisjóðs Keflavíkur. Við skulum ekki gleyma að setja þessa 19 milljarða í samhengi við þau hundruð milljarða króna sem hrunið lagði á herðar skattgreiðendum og notendum opinberrar þjónustu. Við skulum ekki gleyma því að hrunið markaði endalok 18 ára valdatíðar Sjálfstæðisflokksins, pólitísk hugmyndafræði þess flokks er þó óbreytt. Frú forseti. Mér er illskiljanlegt hvaða hagsmuni tveir af máttarstólpum Sjálfstæðisflokksins eru að verja með þessari umræðu. Hv. þingmenn Bjarni Benediktsson og Guðlaugur Þór Þórðarson lýsa nú vandlætingu sinni vegna aðgerða núverandi ríkisstjórnar. Eru þeir að hugsa um hagsmuni almennings eða kann að vera að þeir séu að beina sjónum okkar frá spillingu í eigin röðum?

Virðulegi forseti. Við ræðum SpKef og þá sorgarsögu eins og sumir hafa kallað og tek ég undir að nú er að koma í ljós að víða virðist hafa verið pottur brotinn í rekstri þess sparisjóðs og eðlilegt að þeir sem þar stjórnuðu séu gagnrýndir mjög harkalega. Miðað við fréttir og annað sem við höfum séð virðist hafa verið töluvert mikið um að menn færu fram úr heimildum sem þeir höfðu og ber að sjálfsögðu að taka á því. En hvað sem menn segja um fyrri ríkisstjórnir breytir það ekki því að einhverjir tóku ákvarðanir um hvernig ætti að endurreisa sparisjóðinn eða halda honum gangandi. Og það er að sjálfsögðu núverandi ríkisstjórn og þeir ráðherrar sem í henni sátu sem bera ábyrgð á því ferli, ferlinu frá 2009 væntanlega. Það er það sem mig langar að velta hér upp og við hljótum að spyrja okkur um. Í ársbyrjun 2009 var eigið fé sjóðsins um 5,4 milljarðar og eiginfjárhlutfallið 7%, einu prósentustigi undir því sem var lögbundið á þeim tíma. Árið 2010 er nýi sjóðurinn stofnaður og fer í þrot um ári síðar. Hvað gerist á þessum tíma? Hvernig halda stjórnvöld á málefnum sjóðsins? Hvernig stendur á því að 20–30 milljarðar, talan er greinilega eitthvað á reiki, lenda núna á ríkissjóði? Hve miklar voru innstæðurnar í Sparisjóði Keflavíkur á þessum tíma? Hvað hefði kostað að greiða þær innstæður miðað við það sem þetta hefur kostað þegar á hólminn er komið? Hvað klúðraðist hjá ríkisstjórninni? Ég er búinn að spyrja að því hvar ríkisstjórninni hafi mistekist við að taka á málum þessa sjóðs. Það hefur ekki komið fram. Væntanlega telur ríkisstjórnin að henni hafi ekki orðið á nein mistök. Við sjáum vonandi út úr því síðar. Var ekki hægt að komast hjá þessu tugmilljarðatapi? Við hljótum að spyrja ríkisstjórnina að því líka. Hvernig var eftirlit með sjóðnum fyrir og eftir hrunið? Fyrir og eftir breytinguna, þegar SpKef varð til? Það er full ástæða til að skoða þetta allt saman, frú forseti, mjög gaumgæfilega og við hljótum að krefjast þess 

Frú forseti. Hæstv. fjármálaráðherra rakti mjög vel feril þessa máls og ég hef litlu við það að bæta. Ég held einnig að rétt sé að menn hafi í huga, ég mun að minnsta kosti gera það, að samkvæmt fréttum fjölmiðla eru sum af þessum málum nú á leið til eða komin til sérstaks saksóknara þannig að þá fá þeir þættir málsins úrlausn þar. Það er hyggilegt að við sem höfum átt einhverja aðild að málinu tölum um það með það í huga. Auðvitað spyr maður sig spurninga, ekki bara um ábyrgð stjórnenda í þessum efnum, heldur líka endurskoðenda. Hér hafa hv. þingmenn nefnt til sögunnar eins og óhrekjanlegar staðreyndir að eigið fé Sparisjóðs Keflavíkur hafi á tilteknum tímapunkti 2009 verið 5 milljarðar. Voru þeir til? Stöndum við ekki frammi fyrir því að sennilega hafa tölur af þessu tagi verið eins ómarktækar og nokkuð getur verið?  Ég held að menn ættu að tala varlega um að það hafi orðið sú breyting á raunverulegu eigin fé Sparisjóðs Keflavíkur sem sumir hér virðast vera láta. Var það til staðar? Ætli annað eigi ekki eftir að koma í ljós? Svo vil ég að lokum segja, vegna þess að menn hafa rætt yfirlýsinguna um að tryggja allar innstæður og talað óvarlega um hana að mínu mati: Ég held að við ættum ekki að horfa fram hjá því að þrátt fyrir allt hefur sú yfirlýsing ásamt með öðrum aðgerðum gert að verkum að enginn hefur tapað krónu sem hann átti í innstæðum í íslensku fjármálastofnununum þó að yfir 95% af fjármálakerfi okkar hafi hrunið. Við höfum komist hjá bankaáhlaupum og við höfum varið kerfið og komið því aftur á fót 

Frú forseti. Þau voru eftirtektarverð, síðustu orð fyrrverandi fjármálaráðherra um að innstæðueigendur hefðu ekki tapað krónu. Það er vegna þess að tapinu var öllu velt yfir á skattgreiðendur í landinu. Það er einfaldlega þannig. Við ræðum hér Sparisjóð Keflavíkur, gríðarlegt tap fyrir skattgreiðendur, 19 milljarða sagði einhver áðan. Þetta er einfaldlega enn ein afleiðingin af fjármálasukkinu sem var búið til og kynt undir af ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks á sínum tíma og fram haldið með stuðningi Samfylkingarinnar í lokin og leiddi til hrunsins sem kostaði skattgreiðendur hundruð milljarða, hruns sem núverandi formaður Framsóknarflokksins talar um í hálfkæringi sem hið svokallaða hrun. Þannig er nú ábyrgð manna á þessu. Hér er um að ræða enn eitt dæmið um samspil stjórnarmanna, bæjarfulltrúa og framámanna í atvinnulífi á Suðurnesjum og varnarsvæðinu fyrrverandi sem flestir, ef ekki allir, hafa mjög sterk pólitísk tengsl við einhvern af fjórflokknum og þá kannski minnst Vinstri hreyfinguna – grænt framboð. Miklar lánveitingar stjórnenda sparisjóðsins og afskriftir af lánum vina og vandamanna stjórnenda sparisjóðsins vekja að sjálfsögðu upp spurningar um umboðssvik af mjög alvarlegu tagi og vonandi verður það mál rannsakað ofan í kjölinn af þar til bærum aðilum. Rannsóknarnefnd á vegum Alþingis er líka að skoða sparisjóðamálið og vonandi kemur sannleikurinn í ljós þar. En þetta sitjum við uppi með, birtingarmynd kunningja- og klíkusamfélagsins þar sem samspil stjórnmálamanna, fjármálafyrirtækis og annarra í atvinnulífinu á staðnum í skjóli ónýtrar löggjafar um fjármálafyrirtæki, sem einnig var sett af samflokksmönnum þessa sama fólks, hefur leitt til alls þessa. Og hér sitjum við enn í dag og körpum um keisarans skegg dag eftir dag án þess að til sé almennileg löggjöf um fjármálalíf á Íslandi. Sama kunningja- og klíkusamfélagið er enn við lýði 

Frú forseti. Það var ætlun mín með því að kalla eftir þessari umræðu í dag að ræða um ákvarðanir sem teknar voru af stjórnvöldum eftir hrun um að veita Sparisjóði Keflavíkur undanþágu til að starfa þrátt fyrir að hann uppfyllti ekki eiginfjárkröfur, um þá ákvörðun að stofna SpKef á ábyrgð ríkisins og halda þeirri stofnun í rekstri sem tapaði meira en milljarði í hverjum mánuði upp frá því, til að kalla fram upplýsingar um á hvaða grundvelli þessar ákvarðanir voru teknar o.s.frv. En það kemur í ljós að menn eru ekki tilbúnir að ræða þetta, menn eru ekki tilbúnir að horfast í augu við eigin ábyrgð í þessum málum. Menn vísa til forsögunnar, til þess að Sparisjóður Keflavíkur hafi verið illa rekinn. Við vissum það fyrir fram, þess vegna þurfti hann að skila inn rekstrarleyfi sínu og það er allt saman í rannsókn. Þeir sem hér hafa talað fyrir hönd ríkisstjórnarinnar, núverandi og fyrrverandi fjármálaráðherra, koma upp í pontu og segja: Það er auðvelt að vera vitur eftir á. Við gerðum ekki annað en að treysta opinberum upplýsingum um stöðu sparisjóðsins, manni verður hugsað til ábyrgðar endurskoðenda o.s.frv. Ekkert af þessu átti við þegar rætt var um ábyrgð fyrri ríkisstjórna og fyrri ráðherra, ekkert af þessu átti við þegar hv. þingmenn sem sumir hverjir hafa tekið hér þátt í umræðunni greiddu atkvæði með ákæru á hendur fyrrverandi forsætisráðherra út af sams konar málum. Þá átti fyrrverandi ráðherra að hafa haft nægar upplýsingar í höndunum til að taka réttar ákvarðanir. Þá var allt í lagi að vera vitur eftir á. Við ræðum hér hvort gerð hafi verið mistök eftir hrun. Enginn heldur því fram að þau hafi verið gerð af ásetningi en við verðum að komast til botns í því hvort gerð hafi verið mistök eins og til dæmis þau að halda áfram rekstri sparisjóðs sem átti sér enga framtíð. Þegar núverandi fjármálaráðherra segir að menn hafi talið að SpKef hefði alla burði til að verða kjölfesta í sparisjóðakerfinu, en var síðan rekinn með meira en milljarðs tapi í hverjum mánuði 

Virðulegur forseti. Ég held að það svíði fáa sárar en mig sem fjármálaráðherra að sjá þær miklu fjárhæðir sem ríkið þarf að reiða fram vegna Sparisjóðs Keflavíkur. Svo sannarlega hefði ég frekar viljað ráðstafa þeim til velferðarverkefna eða til að efla atvinnulífið, en bankakerfið á Íslandi hrundi nánast til grunna með óheyrilegum kostnaði. Strax í kjölfar hrunsins gáfu íslensk stjórnvöld út loforð um vernd innstæðna og við það loforð var staðið. Það er rétt að ítreka að stofnun SpKef sparisjóðs helgast af því einu að stjórnvöld hugðust standa við gefnar skuldbindingar um vernd innstæðna. Hefði það ekki verið gert hefðu innstæðueigendur í Sparisjóði Keflavíkur, einir innstæðueigenda á Íslandi, ekki fengið innstæður sínar tryggðar. Ég held að hv. málshefjandi hljóti að vera mér sammála um að það hefði ekki verið réttlát niðurstaða. Engin auðveld lausn var í boði til að taka á vanda Sparisjóðs Keflavíkur og ljóst er að virði eignasafnsins var stórlega ofmetið, innviðir sparisjóðsins voru mun veikari en menn grunaði. Staða fyrirtækja og atvinnuástand á starfssvæði sjóðsins var slæmt og orðspor sjóðsins stórlega laskað. Rannsókn á falli sparisjóðanna stendur nú yfir og niðurstöðu hennar er að vænta í haust. Þá fáum við vonandi svör við því hvað varð til þess að Sparisjóður Keflavíkur fór svo illa, banki sem stofnaður var á Útskálum í Garði árið 1907 og var í 100 ár eitt helst stolt Suðurnesjamanna. Tengsl bankans og sjálfstæðismanna í Reykjanesbæ munu vonandi skýrast með rannsókninni. Reiði stofnjáreigenda sem töpuðu öllu sínu er skiljanleg en það er hins vegar umhugsunarefni að hv. þingmenn Sjálfstæðisflokks vilji kasta ryki í augu almennings og beina sjónum frá ábyrgð og hegðun stjórnenda sparisjóðsins og þeim sem auðvelduðu þeim hátternið og draga athygli frá raunverulegum ástæðum þess að ríkissjóður þarf að reiða fram 19 milljarða vegna falls Sparisjóðs Keflavíkur.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 44/1998, um húsnæðismál, með síðari breytingum. Að ósk fulltrúa í velferðarnefnd var málið tekið aftur inn til nefndarinnar milli 2. og 3. umr. þar sem óskað var eftir frekari yfirferð og umræðu um ákveðna þætti í þeim breytingartillögum sem eru hér til umfjöllunar og tengjast þeim athugasemdum sem Eftirlitsstofnun EFTA hefur gert varðandi starfsemi Íbúðalánasjóðs. Þau atriði sem menn töldu rétt að ræða og fara nánar yfir lúta í fyrsta lagi að því hvort þær tillögur sem hafa verið til umræðu og yfirferðar með þeim breytingartillögum sem meiri hluti nefndarinnar hefur lagt fyrir til afgreiðslu mæti þeim kröfum sem Eftirlitsstofnun hefur gert. Það var upplýst á nefndarfundinum þar sem mættu fulltrúar frá velferðarráðuneyti og frá Íbúðalánasjóði að stjórnendur ráðuneytis og sjóðsins höfðu nýlega átt fund með fulltrúum Eftirlitsstofnunarinnar og kynnt ítarlega fyrir þeim í hverju þær breytingar eru fólgnar sem fram eru settar. Viðbrögð voru þannig að ætla mátti að Eftirlitsstofnunin mundi gera sig ánægða, svo langt sem það nær, með breytingarnar enda liggur fyrir að mati hennar að hér sé markaðsbrestur á húsnæðismarkaði eftir hrun bankakerfisins og því eðlilegt að það sé gefið ákveðið svigrúm og tími til að gera þær breytingar sem stofnunin hefur farið fram á, þ.e. þær séu teknar inn í áföngum og á lengri tíma í takt við ástandið á markaði hér. Þær breytingar sem hér eru settar fram uppfylli því þær kröfur og þau markmið sem stofnunin geti sætt sig við. Í öðru lagi varð umræða um það leigufélag sem lagabreytingin heimilar að Íbúðalánasjóður geti stofnað til að höndla með og halda utan um þær fjölmörgu eigur, á níunda hundrað, sem hafa komist í eigu Íbúðalánasjóðs eftir hrun, íbúðarhúsnæði vítt og breitt um landið. Aðallega hafa verið umræður um það hvort það sé nægilega tryggt í lagarammanum að skýr og alger aðskilnaður verði á milli stjórnar Íbúðalánasjóðs og stjórnar þessa nýja leigufélags sem verði til í takmarkaðan tíma - stofnun þess er tímabundin ráðstöfun - og er ætlað að fara með þessar eigur og koma þeim aftur í sölu. Bæði í greinargerð með frumvarpinu og í nefndaráliti er tekið skýrt fram að þarna skuli verða skýr greinarmunur og það kom jafnframt fram í máli stjórnenda Íbúðalánasjóðs að þeir gerðu sér fulla grein fyrir þessu og mundu útfæra málið þannig. Í nefndaráliti með breytingartillögu frá minni hluta velferðarnefndar á þskj. 1540 gerir hv. þm. Eygló Harðardóttir tillögu um að gerð verði breyting á efnismálslið c-liðar 4. gr. þar sem meðal annars komi inn ákvæði þar sem kveðið sé á um sjálfstæði stjórnar leigufélagsins gagnvart stjórn Íbúðalánasjóðs og um rekstrarlegan og bókhaldslegan aðskilnað. Við í meiri hluta nefndarinnar erum reiðubúin að styðja þessa tillögu. Við teljum að rétt sé að þetta komi fram með skýrum hætti í lagasetningunni þar sem það er einbeittur og skýr vilji allra aðila að þannig sé að málum staðið. Við gerum því að tillögu okkar að þessi breyting verði samþykkt ásamt öðrum breytingum sem nefndin hefur lagt til við afgreiðslu þessa máls.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa framsögu og jafnframt fyrir samstarfið í nefndinni. Ég er ekki á þessu nefndaráliti og tel að við séum ekki búin að fara nægilega vel yfir það hvort þessar lagabreytingar sem hér er lagt upp með svari þeim athugasemdum sem Eftirlitsstofnun EFTA hefur gert um starfsemi Íbúðalánasjóðs. Ég tel að fyrst við erum farin að endurskoða starfsemi sjóðsins og breyta lögum þá eigum við að gera það heildstætt og reyna að skoða málið ofan í kjölinn og gera breytingar sem munu skila okkur fram á veginn. Við eigum ekki að reyna að bregðast bara við á einhvern hátt að mínu mati þar sem við höfum ekki skoðað þetta nægilega vel. Hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir kallaði eftir því við 2. umr. málsins að við færum yfir þetta mál í nefndinni með sérfræðingi í Evrópurétti. Það var ekki fallist á það af hálfu meiri hluta nefndarinnar og mér finnst það einfaldlega ekki nægilega góð vinnubrögð. Það kom jafnframt fram varðandi þann markaðsbrest sem Eftirlitsstofnun EFTA hefur fallist á að sé til staðar á Íslandi að hann væri hugsanlega aðeins til skamms tíma. Ég tel að við þurfum að skoða þetta frekar, einnig vegna þess að á fund nefndarinnar komu aðilar frá öðrum fjármálafyrirtækjum sem héldu því fram að það væri einfaldlega ekki um markaðsbrest að ræða heldur væri Íbúðalánasjóður í bullandi samkeppni við bankana um lán til fasteignakaupa. Ég tel að þessar athugasemdir sem og þetta mál allt saman veki fjölmargar spurningar og það frumvarp sem hér er lagt upp með að fari í gegn svari þeim ekki á fullnægjandi hátt. Ég tel því að við ættum að skoða málið betur, gefa okkur meiri tíma og reyna að vinna þetta í nefndinni á næsta þingi.

Virðulegi forseti. Það hefur komið skýrt fram í umræðu í velferðarnefnd um þetta mál að mjög brýnt er að bregðast hið snarasta við þeim athugasemdum sem komið hafa fram af hálfu Eftirlitsstofnun EFTA. Þetta mál er ekki að koma upp núna í dag eða rétt eftir eða fyrir hrun. Það hefur verið uppi á borðum frá árinu 2004. 

Hæstv. forseti. Ég hef þá skoðun að við eigum að skoða þetta mál á eigin forsendum þrátt fyrir athugasemdir Eftirlitsstofnunar EFTA. Ef við sjáum fram á að ástæða sé til að fara með dýpri hætti ofan í starfsemi sjóðsins og gera hugsanlega frekari breytingar á starfsemi hans tel ég að þingið eigi að gera það, það eigi ekki að bregðast við á þennan hátt sem ég tel einfaldlega ófullnægjandi. Ég vek athygli á því að það var ýmislegt sagt varðandi afleiðingar af því að gera ekki hlutina um leið og Evrópa kallar, og ég man ekki betur en að þetta mál hafi verið rætt í félags- og tryggingamálanefnd fyrir um einu og hálfu ári síðan þar sem ég spurði hvers vegna lægi á að bregðast við og hvaða afleiðingar það mundi hafa ef það yrði ekki gert. Það var fullyrt að ef ekki yrði brugðist við hið snarasta mundi það hafa þær afleiðingar að EES-samningnum yrði hugsanlega rift. Ég man ekki til að það hafi gerst þó að þetta mál sé ekki enn þá komið í gegnum þingið.

Virðulegi forseti. Ég get tekið fyllilega undir með hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur að það er full ástæða til að fara heildstætt yfir þetta mál. Við þurfum ákveðinn tíma til þess og við þurfum að horfa til þeirra aðstæðna sem eru uppi. En það bætir ekki stöðuna að fresta þeim aðgerðum sem kallað er ákveðið eftir núna. Það er alveg ljóst að ef við svörum ekki því kalli og afgreiðum málið með þeim breytingum sem nú liggja fyrir og Eftirlitsstofnun EFTA hefur gefið fyllilega til kynna að hún getur sætt sig við munum við fá mjög alvarlegar athugasemdir strax á næstu vikum. Þess vegna er brýnt að ljúka þessu máli núna en engu að síður fylgja málinu eftir með frekari úttekt innan þess tímaramma sem við höfum til að ljúka yfirferð á þeim athugasemdum sem hafa komið fram í heild sinni. En það verður ekki gert nema menn geri það í fullu samræmi við þær aðstæður sem eru á markaði og þær aðstæður eru í óvissu sem stendur. Við væntum þess öll að það muni greiðast úr þeim málum og við sjáum betri heildarstöðu, ekki bara gagnvart höfuðborgarsvæðinu heldur auðvitað landinu öllu vegna þess að Íbúðalánasjóður á að sinna öllu landinu og íbúum hvar svo sem þeir búa.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti minni hluta velferðarnefndar varðandi frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 44/1998, um húsnæðismál, með síðari breytingum. Eins og hv. þm. Lúðvík Geirsson fór í gegnum byggist stór hluti þessa frumvarps á þeim athugasemdum sem hafa komið frá Eftirlitsstofnun EFTA við starfsemi Íbúðalánasjóðs en niðurstaða rannsóknar stofnunarinnar var að sjóðurinn nyti ýmiss konar ríkisaðstoðar og því væri nauðsynlegt að setja starfsemi hans ákveðnar skorður. Í frumvarpinu er einnig verið að bregðast við því sem hefur gerst eftir hrun þar sem Íbúðalánasjóður hefur þurft að taka yfir ýmsar eignir á nauðungarsölu vegna ástandsins í efnahagslífinu og erfiðrar stöðu heimila landsins. Fyrir liggja fjölmargar ályktanir um þá afstöðu framsóknarmanna að Íbúðalánasjóður gegni lykilhlutverki á íslenskum húsnæðismarkaði. Þess vegna legg ég mjög mikla áherslu á að alls ekki megi kasta til hendinni við mótun þess lagaumhverfis sem sjóðurinn starfar við. Ég verð þó að viðurkenna að við vinnslu þessa frumvarps hafa vaknað ákveðnar efasemdir um að með frumvarpinu sé komið á fullnægjandi hátt til móts við þær kröfur sem Eftirlitsstofnun EFTA hefur sett fram. Ég skildi framsögumann meirihlutaálitsins sem svo að hann tæki í raun undir það. Það má vænta þess að Eftirlitsstofnunin muni áfram fylgjast mjög vel með starfsemi Íbúðalánasjóðs þannig að hugsanlega þurfum við að bregðast við því seinna. Ég vil hins vegar í framhaldi af þessu benda á að nú stendur yfir rannsókn á starfsemi Íbúðalánasjóðs og við settum þau skilyrði að farið yrði allt aftur til stofnunar sjóðsins til að fá ákveðna heildarmynd af því hvernig starfsemi hans hefur verið háttað og lagaumhverfi hans. Í niðurstöðu skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, hinnar einu sönnu, voru mjög hörð orð látin falla varðandi þá ákvörðun sem þáverandi stjórnvöld tóku um húsnæðismál og íbúðalán og Íbúðalánasjóð. Í þeirri umræðu benti ég á það sem að mínu mati voru ein stærstu mistök sem þáverandi stjórnvöld gerðu; að setja ekki almenna löggjöf fyrir alla lánveitendur sem starfa á húsnæðislánamarkaði, alla sem veita lán til húsnæðiskaupa. Í stað þess, þó að lánahlutfallið væri hækkað, var sett þak á það hversu há upphæðin gæti verið hjá Íbúðalánasjóði. Þannig takmörkuðu menn starfsemi Íbúðalánasjóðs en gerðu ekki sömu kröfu til annarra á markaðnum. En það hefur sýnt sig, ekki hér á Íslandi heldur í hinum vestræna heimi í þeirri miklu bankakrísu sem heimurinn er að fást við, miklu skuldakrísu, að skuldastaða heimila getur verið gífurleg ógn við fjármálalegan stöðugleika í hverju landi fyrir sig. Nýjasta dæmið um þetta er þeir fjárhagsörðugleikar sem spænska ríkið er að lenda í, ekki vegna þess að spænska ríkið hafi ekki haldið vel á fjármálum sínum - og það er hægt að setja samasemmerki á milli þess og íslenska ríkisins sem skilaði umtalsverðum afgangi fyrir hrun - heldur hafa skuldir heimila og fyrirtækja vaxið gífurlega. Í frétt sem ég skoðaði í morgun var talað um að skuldir heimilanna væru fleiri hundruð prósent í samanburði við landsframleiðslu. Þetta er raunveruleg ógn við fjármálalegan og efnahagslegan stöðugleika. Við höfum heyrt fréttir þess efnis að bankarnir séu að sækja aftur inn á húsnæðislánamarkaðinn en á sama tíma hefur ekki verið sett heildstæð löggjöf um fasteignalán. Við höfum þó tekið það skref, sem ég tel mjög jákvætt, fyrir þó nokkru síðan þegar við settum lán til íbúðakaupa undir almenn lög um neytendalán en ég held að það séu til ýmis önnur úrræði til dæmis hvað varðar greiðsluerfiðleika, hámark varðandi lánshlutfall, reglur varðandi lengd lánstíma og hvernig standa skuli að greiðslumati sem er hvorki að finna í því frumvarpi um neytendalán sem er núna í efnahags- og viðskiptanefnd né í þeim lögum sem eru þegar í gildi. Ég ræddi þetta einmitt sérstaklega við hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra og benti á nauðsyn þess að setja svona löggjöf og vísaði til dönsku laganna sem ég hef skoðað ítarlega og gætu verið ákveðin fyrirmynd fyrir okkur hvað þetta varðar. Ég vonast svo sannarlega til að við í hv. velferðarnefnd sjáum efnahags- og viðskiptaráðherra koma með þess háttar löggjöf inn, þó að það mál komi kannski ekki endilega inn í okkar nefnd heldur fari væntanlega frekar til efnahags- og viðskiptanefndar, og sú löggjöf verði unnin í nánu samráði við velferðarráðuneytið til að tryggja að við getum búið sem best að heimilum landsins. Húsnæðiskaup eru stærsta einstaka fjárfestingin sem hvert og eitt heimili ræðst í og sú sem mest áhætta fylgir. Hér á Íslandi hefur það verið þannig að íslensk heimili hafa verið mjög skuldsett, m.a. vegna þess að mjög stórt hlutfall af íslenskum fjölskyldum býr í eigin húsnæði og það hefur verið meginhúsnæðisstefna á Íslandi. Ég sat í samráðshópi um nýja húsnæðisstefnu ásamt hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur sem stýrði þeirri vinnu, og hv. þm. Lúðvík Geirsson hefur síðan í framhaldinu unnið meðal annars að mótun tillagna um samræmdar húsnæðisbætur í staðinn fyrir vaxta- og leigubætur. Hin lykiltillagan hjá samráðshópnum var um nauðsyn þess að fjölga búsetukostum á Íslandi þannig að við værum ekki fyrst og fremst að beina fólki að því að kaupa sér húsnæði heldur hefði það aðra möguleika, hefði val um að geta leigt til lengri tíma eða keypt sér búseturétt. Óháð því hvaða kost menn velja eiga þeir að geta búið fjölskyldu sinni öruggt heimili. Hluti af þessu er það sem menn eru að reyna hér, að ég tel, að koma í veg fyrir að mjög mikið af eignum fari inn á markaðinn með því að leyfa Íbúðalánasjóði að eiga leigufélag með íbúðarhúsnæði sem hann hefur yfirtekið á nauðungarsölu. Það sem ég hef lagt mjög mikla áherslu á, í ljósi þess að Íbúðalánasjóður er sá sem fyrst og fremst fjármagnar leigufélögin, er að tryggja að þetta leigufélag verði algerlega aðskilið frá þeirri starfsemi sjóðsins sem lýtur að lánveitingum vegna þess að til þess að fá lán hjá Íbúðalánasjóði er eðlilegt að leggja fram allar nauðsynlegar upplýsingar um rekstur viðkomandi félags. Það þýðir náttúrlega að ef Íbúðalánasjóður og starfsmenn hans væru samhliða að reka leigufélag í beinni samkeppni við aðra viðskiptavini sína væri mjög mikil hætta á hagsmunaárekstrum þar sem sjóðurinn væri í beinni samkeppni við leigu- og húsnæðissamvinnufélög á markaði. Þess vegna fagna ég því virkilega sem kom fram hjá hv. þm. Lúðvíki Geirssyni um að hann tæki undir þá breytingartillögu sem ég legg til og mæli fyrir. Hún er svohljóðandi: „Efnismálsliður c-liðar 4. gr. orðist svo: Að eiga leigufélag með íbúðarhúsnæði sem Íbúðalánasjóður hefur yfirtekið á nauðungarsölu, samanber lög um nauðungarsölu, samkvæmt nánari ákvæðum í reglugerð sem ráðherra setur þar sem meðal annars skal kveðið á um sjálfstæði stjórnar leigufélags gagnvart stjórn Íbúðalánasjóðs og um rekstrarlegan og bókhaldslegan aðskilnað.“ Þarna horfði ég meðal annars til ákvæða í raforkulögunum sem eiga einmitt að tryggja þennan aðskilnað. Ég horfði líka til reynslunnar af þeim skilyrðum sem Fjármálaeftirlitið setti þrotabúunum þegar það tók við samningum við ríkið um rekstur og eignarhaldið á nýju bönkunum og síðan leit ég til reynslu Seðlabanka Íslands af því að hafa yfirtekið aftur eignir sem urðu til við hin svokölluðu ástarbréfaviðskipti í aðdraganda hrunsins. Ég tók einnig tillit til þeirra athugasemda sem fulltrúi Framsóknarflokksins í stjórn Seðlabankans gerði við stofnun þeirra eignaumýslufélaga og reynslunnar af því og dæma sem hafa komið upp um mikilvægi þess að tryggja aðskilnað þar á milli, dæma sem við þekkjum ágætlega. Þetta er það sem ég hafði fram að færa. Ég fagna því virkilega því að framsögumaður meiri hlutans hafi tekið undir þessa breytingu og hef ekki frekari athugasemdir við málið.

Herra forseti. Hv. þm. Eygló Harðardóttir undirstrikaði í ágætri ræðu félagslegan þátt lánveitinga Íbúðalánasjóðs og talaði um neytendavernd í því sambandi. Ég vil gjarnan spyrja hv. þingmann nánar út í hvað hún telur að falli undir neytendavernd, hversu langt hún eigi að ganga og hvort hv. þingmaður sjái ekki að í hvert skipti sem settar eru einhverjar kvaðir á vöru breytist það jafnvægi sem áður ríkti og varan kann að hækka í verði. Það kann að leiða til hækkunar vaxta ef mjög sterkar kvaðir eru settar um neytendavernd í þessu sambandi. Svo vil ég spyrja hv. þingmann um þá breytingartillögu sem hún flytur og færði rök fyrir, en ég er ekki alveg viss um að breytingartillagan nái markmiði sínu. Það hefur margoft verið reynt að hafa eldveggi og annað slíkt í fyrirbærum eins og leigufélögum en það er alveg sama hvað menn gera. Þeir sem eru í stjórn stofnunarinnar eða Íbúðalánasjóðs vita að þeir eru að lána til annaðhvort eigin leigufélags eða til samkeppnisfélags og þeir sem eru í stjórn leigufélags Íbúðalánasjóðs vita líka að þeir geta leitað til stjórnarinnar ef þeir lenda í einhverjum vandræðum. Ég hugsa því að þetta sé meira á orði en á borði. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort það hefði ekki verið eðlilegra að gera áætlun um að selja hreinlega þetta leigufélag til einstaklinga eða hóps einstaklinga.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir andsvarið. Það var raunar eitt af þeim sjónarmiðum sem ég tók upp innan nefndarinnar að ég teldi ekki alslæmt að þessi vara, eins og hv. þingmaður var að tala um, lán, gæti hækkað í verði við þær kvaðir sem við setjum til að tryggja neytendavernd. Ég tel í raun og veru að það sé betra að búa til fjölbreyttari valkosti á húsnæðismarkaðnum en eru til staðar hér. Ég tel að reynsla fyrir hrun hafi sýnt okkur að það sé ekki endilega best fyrir samfélagsheildina að allir búi í séreign heldur eigi stjórnvöld, sveitarfélög og ríkið að vinna að því að fjölbreyttir valkostir séu í boði og styðja við uppbyggingu leigufélaga og búseturéttarfélaga. Á þetta má líta í ljósi þess að í langflestum nágrannalöndum okkar sem við berum okkur saman við hafa ekki allir möguleika á því að kaupa sér húsnæði. En þá hafa menn lagt áherslu á að þeir hafi aðra möguleika eins og til dæmis að leigja. Ég nefni sem dæmi að í Þýskalandi er jafnvel hægt að leigja til 99 ára, búa bara á sama staðnum í traustu húsnæði sem er hugsað til þess að vera leigt út. Ég veit að í Danmörku fór stuðningur hins opinbera mjög mikið í að byggja einmitt upp slíka valkosti fremur en að styrkja eða niðurgreiða lán til kaupa á séreign. Það hefur sýnt sig, til dæmis reynslan af undirmálslánum í Bandaríkjunum, að það er ekki best fyrir samfélagsheildina að allir geti tekið lán.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Hún fellst sem sagt á að það kynni að hækka vexti að taka upp harða stefnu um neytendavernd í lánveitingum. En þá vil ég spyrja að öðru. Telur hún að leigjandi komist ódýrara frá því að leigja húsnæði en sá sem kaupir sambærilegt húsnæði, eða af hverju ættu menn að leigja eða borga jafnmikið? Kannski er skuldbindingin minni. Hver er kosturinn við það að leigja á móti því að eiga og geta bara selt þegar á þarf að halda? Síðan vil ég spyrja hv. þingmann um verðtrygginguna. Hún hefur barist mjög gegn verðtryggingu og var formaður nefndar sem átti að koma með tillögur um afnám verðtryggingar. Ég vil spyrja hv. þingmann af hverju í ósköpunum hún leggur ekki fram tillögu um að afnema verðtryggingu hjá Íbúðalánasjóði.

Virðulegi forseti. Það sem ég vildi leggja áherslu á varðandi kostina við að fólk búi frekar í leiguhúsnæði er að þá verður húsnæðið ekki að einhvers konar átthagafjötrum eins og getur gerst þegar fólk kaupir húsnæði. Við höfum séð að þegar það verða áföll eins og urðu hér 2008 er ekki svo auðvelt fyrir fólk að snúa til baka og losa sig við það húsnæði sem það hefur keypt, ólíkt því sem gerist þegar maður er að leigja og hefur ákveðinn uppsagnarfrest samkvæmt lögum. Munurinn liggur náttúrlega í því. Ég heyri það þegar ég ræði við ungt fólk sem horfir til reynslu foreldra sinna eða afa og ömmu, að það mundi að minnsta kosti vilja hafa val um þetta. Ég efast ekki um að hv. þingmaður taki undir að það sé mikilvægt að fólk hafi val og ef það hefur efni á því og vill kaupa húsnæði þá leggur það fé til hliðar til kaupanna. Ég hef lagt fram frumvarp sem felur í sér að auðvelda og styðja við að fólk spari til að eiga eigið fé þegar það kaupir sér húsnæði. Ef það hefur ekki áhuga á því hafi það möguleika á því að leigja. Ég horfi til þess að stuðningur hins opinbera ætti í meira mæli að beinast að því að byggja upp þessi húsnæðisform en ekki við séreignarstefnuna eins og hefur verið undanfarin ár eða áratugi. Þótt ég hef mikinn áhuga á að ræða verðtrygginguna þá lagði hv. þingmaður fram aðra spurningu um breytingartillögu mína, en hann efast um að hún nái markmiði sínu. Ég lít til reynslunnar hjá Fjármálaeftirlitinu og enn sem komið er hafa ekki komið upp nein tilvik sambærileg við það sem maður hefur séð hjá Seðlabankanum um að þessir eldveggir hafi ekki virkað á milli þrotabúanna og nýju bankanna. Þar eru sjálfstæðir stjórnarmenn og þeim er gert mjög skýrt að það er hlutverk þeirra að gæta fyrst og fremst að hagsmunum viðkomandi leigufélaga. 
             Síðan vil ég benda á að það er náttúrlega búið að samþykkja tillögu sem við í verðtryggingarnefnd 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágætisræðu og nefndarálitið sem þingmaðurinn fór yfir. Hv. þingmaður minntist aðeins á það hvaða ráðuneyti fer með málefni sjóðsins. Það hefur verið bent á að það væri kannski nær að færa þetta undir sama ráðherra og önnur fjármálafyrirtæki eru hjá. Ég náði bara ekki alveg að fá á hreint hjá hv. þingmanni eftir ræðuna hvort þingmaðurinn væri á þeirri skoðun að Íbúðalánasjóður ætti í framtíðinni ekki að heyra undir velferðarráðherra. Þetta er ein af þeim spurningum sem ég tel að við þurfum að fara yfir og þess vegna kallaði ég eftir því að við færum ítarlegar yfir þetta mál og skoðuðum á heildstæðan hátt breytingar á Íbúðalánasjóði. Hér er samt verið að tala um markaðsbrest og mér finnst nefndin ekki hafa kannað það til hlítar hvar og í hverju sá markaðsbrestur er fólginn og reynt að átta sig á því til hve langs tíma aðstæður gætu verið óbreyttar. Flestar erlendar eftirlitsstofnanir sem hafa fylgst með efnahagsmálum á Íslandi hafa ítrekað varað við þátttöku ríkisins í almennum íbúðalánum og hvatt til þess að starfsemi Íbúðalánasjóðs verði takmörkuð við lán til þeirra sem hafa lágar tekjur eða þeirra sem þurfa á félagslegri aðstoð að halda. Hér förum við að mínu mati það skammt að við erum hvorki að svara athugasemdum ESA né undirbúa okkur nægjanlega undir þá gagnrýni sem þessar lagabreytingar munu hafa í för með sér. Við munum ekki geta svarað fyrir það af hverju við göngum svona skammt þegar við fáum næsta athugasemdapakka frá útlöndum.

Virðulegi forseti. Varðandi það undir hvaða ráðuneyti Íbúðalánasjóður á að heyra man ég ekki eftir neinum sérstökum ályktunum frá framsóknarmönnum um að gera breytingar á núverandi fyrirkomulagi í þá veru að færa Íbúðalánasjóð frá velferðarráðuneytinu. Ég veit að fyrrverandi efnahags- og viðskiptaráðherra, hv. þm. Árni Páll Árnason, hafði töluverðan áhuga á því að fá Íbúðalánasjóð undir efnahags- og viðskiptaráðuneytið en ég bendi hins vegar á að ég held að í ráðleggingum OECD sé mælt með því að almennt eignarhald á hlutafélögum sé á hendi eins ráðherra, þá fjármálaráðherra, en Íbúðalánasjóður er sérstakt fyrirkomulag og við erum þá að tala um að minnsta kosti þrjá mögulega ráðherra sem gætu farið með þetta málefni. Ég held að menn hafi verið nokkuð sammála um að það sé rétt að húsnæðismálin séu hjá velferðarráðherra og í ljósi áherslna frá Eftirlitsstofnun EFTA um það hvert hlutverk sjóðsins á að vera, sem er það velferðarhlutverk að tryggja ákveðið öryggi varðandi húsnæðismál fólks eins og við höfum nálgast þetta, held ég að sjóðnum líði alveg ágætlega þannig séð hjá velferðarráðherra. Það liggur samt ekki fyrir formleg afstaða hjá framsóknarmönnum um að gera breytingar á núverandi fyrirkomulagi. Varðandi markaðsbrestinn vil ég koma aftur að því sem ég var að tala um, mikilvægi þess að sett sé almenn löggjöf fyrir alla lánveitendur. Ég hef töluverðar áhyggjur af því eins og er hversu bratt bankarnir eru að fara aftur inn á 

Hæstv. forseti. Meðan Íbúðalánasjóður skipar svona stóran sess í því að fjármagna fasteignakaup hér á landi hefur hann gríðarleg áhrif á efnahaginn í heild sinni og meðal annars þess vegna hefur efnahags- og viðskiptaráðherra skilað skýrslu um framtíðarskipan fjármálakerfisins þar sem talað er um að ná meiri heildarsýn yfir hlutina. Miðað við þá skýrslu er þetta nokkuð sem við ættum að skoða, hvort sjóðurinn eigi þá ekki að fara yfir ef hann á að vera svona stór sem mönnum finnst greinilega fyrst þeir eru að leggja til þessar breytingar. Hvernig ætlum við að hafa þetta til framtíðar? Við vorum líka með í höndunum og til meðferðar í þinginu rannsóknarskýrslu Alþingis þar sem farið var yfir starfsemi Íbúðalánasjóðs og þessari spurningu velt upp. Þar eru nokkrar blaðsíður sem menn geta lesið þegar þeir fara yfir mál sem þessi með tilliti til þess að skipa sjóðnum einhverja framtíð. Á hann að vera svona stór? Mér sýnist það. Á hann að hafa þetta mikla markaðshlutdeild? Mér sýnist að það sé skoðun meiri hluta nefndarinnar. Hvað erum við þá með í höndunum? Erum við þá með félagslegan sjóð eða bara stofnun á vegum ríkisins sem lánar í samkeppni við einkabanka fjármuni til fasteignakaupa?

Virðulegi forseti. Þetta eru mjög áhugaverðar vangaveltur hjá hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur. Ég vona og trúi því að við munum fá svör við þó nokkrum þessara spurninga þegar skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis um Íbúðalánasjóð kemur. Þegar við vorum að vinna þá tillögu lagði ég einmitt mjög mikla áherslu á það að við þyrftum að fá heildarmynd þannig að við værum ekki bara að skoða mjög afmarkað tímabil og bara starfsemi Íbúðalánasjóðs heldur yrðum við að skoða hvaða áhrif hann hefur á húsnæðislánamarkaðinn á Íslandi og hefur haft yfir lengri tíma, alveg frá því að hann var settur á stofn. Á grundvelli þeirra upplýsinga getum við vonandi tekið betri og meira stefnumarkandi ákvarðanir um framtíð sjóðsins og hlutverk hans, og ekki bara hans heldur líka annarra sem eru á þessum markaði, banka sem bjóða upp á lán til bæði einstaklinga og félaga til að byggja húsnæði. Það er ekkert sem segir að það sé ekki hugsanlegt að bankarnir hefðu áhuga á því að lána til leigufélaga eða húsnæðissamvinnufélaga til að byggja upp þess konar valkosti á Íslandi. Eins og ég sagði í ræðu minni hef ég þó nokkrar áhyggjur af þessu og ég tel að það sé mjög brýnt að velferðarnefnd fylgist mjög vel með sjóðnum. Í dönsku húsnæðislánalöggjöfinni er ákvæði um að allir þeir sem lána til fasteignakaupa þurfi að gæta sín mjög vel hvað varðar fjármögnunina á lánunum. Lánin þurfa alltaf að vera forfjármögnuð og ef maður lánar til 30 ára þarf skuldabréfið að endurspegla það þannig að menn séu forfjármagnaðir þegar kemur að því að veita þessi lán. Það voru íslensku bankarnir ekki. Vandi Íbúðalánasjóðs er líka 

Virðulegi forseti. Við ræðum við 3. umr. frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 44/1998, um húsnæðismál, með síðari breytingum, um EES-reglur o.fl. Margsinnis hefur verið nefnt að ástæður þessa frumvarps eru athugasemdir frá EFTA og spurningar um það hvort starfsemi sjóðsins samræmist reglum EES-samningsins um ríkisaðstoð. Líka hefur komið fram að þetta mál var í umræðu félags- og tryggingamálanefndar á síðasta þingi, 139. löggjafarþingi. Þetta mál kemur seint inn núna á vorþingi og mér þykir enn sem við séum að rjúka í verkefni sem hefur verið á okkar könnu í langan tíma og það á við um athugasemdir EFTA. Eins og ég sagði í minni fyrri ræðu er þess vegna mjög sérkennilegt, miðað við að við vissum á 139. þingi að við þyrftum að taka á þessu máli vegna þessara þátta, af hverju við erum ekki að stíga stærri skref og af hverju við tökum enn einu sinni upp í löggjöf þennan bútasaum þótt við vitum að innan tveggja ára þurfum við aftur að fara í þetta sama verkefni til að uppfylla þær reglur og þau skilyrði sem sett eru um ríkisaðstoð samkvæmt reglum EES-samningsins. Það er kannski þetta vinnulag, virðulegi forseti, sem maður áttar sig ekki alveg á. Ég átti ekki sæti í félags- og tryggingamálanefnd og var ekki viðstödd þá umræðu sem þar fór fram en get hins vegar fullyrt að núna kom málið seint inn til velferðarnefndar og það hefur ekki fengið mikla umræðu. Það er einfaldlega rangt og það var tekið út á fundi í hliðarherbergi í ósátt vegna þess að nefndarmenn voru ekki sammála um hvert við stefndum og hvort ekki hefði átt að ganga lengra. Þannig er staða málsins og þess vegna stend ég hér enn við 3. umr. og ræði þetta mál. Ég er þeirrar skoðunar eins og fram hefur komið hjá hv. framsögumanni að þetta svari ekki þeim kröfum sem gerðar eru til okkar vegna starfsemi Íbúðalánasjóðs og þeirrar ríkisaðstoðar sem hann hlýtur. Þetta uppfyllir ekki þær kröfur sem gerðar eru til okkar. Þetta er skammtímalausn og við hefðum átt að nýta tímann betur, en við gerðum það ekki og þurfum innan tíðar að fara aftur í verkefnið. Það hefur komið fram hjá hv. framsögumanni meirihlutaálitsins, Lúðvíki Geirssyni, að innan tveggja ára þurfum við að fara í það. Ég hef líka sagt og segi enn að ég tel það til bóta sem hér segir um hæfisskilyrði forstjóra og stjórnarmanna. Mér þykir hins vegar svolítið sérstök 1. gr. þessa frumvarps sem er breyting á 7. gr. laganna. Af hverju þarf að standa í 1. gr. að formaður og varaformaður stjórnar sem ráðherra skipar úr hópi stjórnarmanna skuli skipaðir til jafnlengdar embættistíma þess ráðherra sem skipar stjórnina ef við ætlum virkilega að vinna faglega og horfa til þeirra þátta um hæfisskilyrði stjórnarmanna og hæfisskilyrði forstjórans? Af hverju er ekki lengri pólitísk armslengd í þessari stjórn? Stjórnin er skipuð til ákveðins tíma, til fjögurra ára í senn, og ef faglega er staðið að vali stjórnarmanna og hæfi þeirra er metið á sama hátt og hæfi stjórnarmanna í öðrum fjármálafyrirtækjum á það ekki að vera bundið setu þess ráðherra sem skipar formann og varaformann. Ráðherrar koma og fara en stjórnina ætti að skipa á þeim faglega grunni að hún gæti setið í fjögur ár og menn yrðu þá að velta fyrir sér hvort eðlilegt þætti að endurskipa þá stjórn að fjórum árum liðnum eða setja hugsanlegt hámark á stjórnarsetu. En það er aukaatriði, þetta sýnir bara að við þurfum að fara gagngert í gegnum þetta mál frá A til Ö og skoða frekar það sem að baki liggur og það sem við þurfum að gera. Við eigum ekki að vera í þessum eilífa bútasaum í löggjöf sem þjónar skammtímasjónarmiðum okkar en ekki langtímasjónarmiðum. Þess vegna er ég einfaldlega ósátt við þetta frumvarp og tel það ekki nægjanlega vel unnið af okkar hálfu vegna þeirrar staðreyndar að við þurfum innan tíðar, innan tveggja ára, að taka það upp aftur til að það samrýmist þeim reglum sem hér er verið að reyna að mæta. Menn geta talað um tímaskort en það er ekki sennileg skýring þegar við vitum að um þetta mál var fjallað á 139. þingi og þinginu þar á undan líka. Við þurfum að horfa til framtíðar og koma fram með heildstæða sýn á það hvernig við viljum að Íbúðalánasjóður starfi. Ég geri líka, virðulegur forseti, verulegar athugasemdir við það að við erum að tala um að Íbúðalánasjóður með ríkisaðstoð geti þjónustað allt að 96,3% þeirra sem á þurfa að halda. Þá veltir maður fyrir sér þeirri samkeppni sem ætti að ríkja á fjármálamarkaði sem og annars staðar og að hér sé nú komið inn að Íbúðalánasjóður veiti ekki hærra lán en 50 milljónir. Ég verð að segja að mér finnst það dálítið há tala. Íbúðalánasjóður getur með ríkisaðstoð, eins og hann starfar, veitt allt að 50 millj. kr. lán til íbúðakaupa þótt það komi fram að veðið verði aldrei hærra en 40% af fasteignamati íbúðarhúsnæðis. Virðulegur forseti. Ég geri miklar athugasemdir við það leigufélag sem hér er íhugað að stofna og það er líka talað um að það sé tímabundið. Þessar nálganir til að uppfylla athugasemdir EFTA og svo þetta leigufélag sem hér á að stofna utan um þær íbúðir sem Íbúðalánasjóður hefur þurft að leysa til sín á undanförnum árum eru líka tímabundnar ráðstafanir af því að menn hafa ekki hugsað með hvaða hætti þeir ætla að vinna það í náinni framtíð. Við höfum ekki sýn á það hvernig við ætlum að fara með það húsnæði sem Íbúðalánasjóður á í dag. Ég tek fram, virðulegur forseti, að Íbúðalánasjóður þurfti að leysa til sín íbúðir löngu fyrir hrun þannig að þessar 2.000 íbúðir sem sá sjóður á í dag eru ekki bundnar hruninu. Það kemur ekki fram í nefndaráliti og það kom heldur ekki neitt fram á nefndarfundum um skiptingu á þessum 2.000 íbúðum, hversu margar eru á höfuðborgarsvæðinu og hversu margar á landsbyggðinni og hvernig þær dreifast um landsbyggðina en það væri fróðlegt að vita það. Það kom heldur ekki fram og var ekki hægt að fá upplýsingar um það hvernig lán Íbúðalánasjóðs hafa skipst á milli landsbyggðar og höfuðborgarsvæðis þó að beðið væri um þær. Í frumvarpinu sjálfu og greinargerð með því kemur þó fram að þessar breytingar á Íbúðalánasjóði og breytingar lána um 50 millj. kr. muni dekka rúmlega 99% þeirra lána sem veitt eru á landsbyggðinni og tæplega 94% þeirra lána sem veitt eru á höfuðborgarsvæðinu. Þá er komið þetta meðaltal sem menn fá sem er 96,4%. Virðulegur forseti. Sú breyting sem hv. þm. Eygló Harðardóttir leggur fram um hvernig staðið skuli að stjórn þess leigufélags sem áætlað er að stofna og þess háttar er af hinu góða. Hún bætir vont svo ekki sé sterkara að orði kveðið. Ég tel að við, og ég segi „við“ af því að við erum löggjafinn, munum lenda í vandræðum með þetta leigufélag sem Íbúðalánasjóður fær heimild til að starfrækja. Ég held að það verði miklir hagsmunaárekstrar á milli þess leigufélags annars vegar og annarra leigufélaga sem Íbúðalánasjóður er lánveitandi fyrir. Það breytir engu í sjálfu sér þó að við gerum vonda hluti skárri eins og með breytingartillögu hv. þm. Eyglóar Harðardóttur, að mínu mati erum við samt að feta sérkennilega braut. Íbúðalánasjóður hefur fram til þessa og mun áfram geta veitt sveitarfélögum og ýmsum félagasamtökum lán á lægri vöxtum með samþykki löggjafans til að reisa íbúðarhúsnæði fyrir takmarkaðan hóp þegnanna og svo verður áfram en þetta leigufélag er ekki hugsað til þess. Það er á allt öðrum grunni, það er ekki fyrir afmarkaðan hóp fólks sem er tekjulágt eða þarf einhverra annarra hluta vegna, t.d. vegna örorku, að leita til sveitarfélaga eða slíkra félagasamtaka. Þetta er á allt öðrum grunni. Og ég hef verulegar áhyggjur af því að við fetum hér braut sem við sjáum ekki fyrir endann á og höfum ekki skoðað. Virðulegur forseti. Mér finnst við vera að fara enn þá einu sinni með þessari ríkisstjórn og þankagangi hennar leið forsjárhyggju og miðstýringar. Það er svo fjarri mér að geta sæst á slíkt. Þess vegna lýsi ég því yfir að ég er mjög ósátt við þetta frumvarp. Ég greiddi því ekki atkvæði mitt við 2. umr. og ég mun ekki veita því brautargengi við 3. umr. Ég tel að flestallt í þessu frumvarpi megi laga og í ljósi þess að jákvæðni er sterkari þáttur í það minnsta í minni skapgerð en annarra mæli ég því bót sem vel er gert og tel að hæfi forstjóra og stjórnarmanna sem verið er að færa til jafns við hæfi stjórnarmanna og forstjóra í öðrum fyrirtækjum sé af hinu góða. En það er það eina.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Rétt eins og þingmaðurinn rakti í máli sínu er tilurð þessa frumvarps að rekja til rannsókna Eftirlitsstofnunar EFTA á starfsemi Íbúðalánasjóðs. Eins og kunnugt er varð niðurstaða rannsóknarinnar sú að sjóðurinn nyti ríkisaðstoðar í formi eigendaábyrgðar, vaxtaniðurgreiðslna, undanþágu frá arðsemiskröfu og greiðslu tekjuskatts. Ég heyrði að hv. þingmaður kom í lok ræðu sinnar inn á það sem kemur fram í minnihlutaáliti hv. þm. Eyglóar Harðardóttur, þ.e. að afstaða minni hlutans sé að Íbúðalánasjóður gegni lykilhlutverki á íslenskum húsnæðismarkaði. Því megi ekki kasta til höndunum við mótun þess lagaumhverfis sem sjóðurinn starfar við. Við munum það að á árum áður var Sjálfstæðisflokkurinn mikill talsmaður þess að einkavæða Íbúðalánasjóð. Framsóknarflokkurinn var því mótfallinn. Mig langar að spyrja hv. þingmann að því hvort hún sé enn þeirrar skoðunar að hyggilegt væri að einkavæða Íbúðalánasjóð eða hvort ekki sé skynsamlegt, eins og kemur fram í minnihlutaáliti hv. þm. Eyglóar Harðardóttur, að Íbúðalánasjóður gegni lykilhlutverki á íslenskum húsnæðismarkaði og hann beri að efla og styrkja. Mig langar til að fá sýn hv. þingmanns og kannski Sjálfstæðisflokksins á stöðu Íbúðalánasjóðs eins og landið liggur núna.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég er þeirrar skoðunar að setja þurfi Íbúðalánasjóði mjög skýrar og afmarkaðar reglur. Lánasjóður á íslenskum húsnæðismarkaði sem rekinn er með ríkisaðstoð þarf að hafa skýrar og afmarkaðar reglur. Og þar sem við erum aðilar að EES-samningi og það er meira að segja markmið hæstv. ríkisstjórnar - sú sem hér stendur greiddi því reyndar atkvæði sitt að ganga til aðildarviðræðna við Evrópusambandið - þá hlýtur það að vera frumskilyrði að ríkisstjórnin feti þá braut að uppfylla þau skilyrði sem sett eru þar fyrir slíkum sjóði. Það er með ólíkindum að á þeim þrem árum sem þessi ríkisstjórn hefur starfað skuli hún ekki hafa farið þá leið að Íbúðalánasjóður uppfylli þær reglur sem EES-samningurinn gerir ráð fyrir og við uppfyllum þá og tökum tillit til þeirra athugasemda sem EFTA hefur sent okkur frekar en að stíga alltaf þessi hænuskref. Ég er ekki þeirrar skoðunar í augnablikinu, miðað við það ástand sem er á fjármálamarkaði og áður en settar eru skýrari og afmarkaðri reglur um fjármálamarkaðinn í heild sinni, að einkavæða eigi Íbúðalánasjóð. En það á hins vegar að setja honum afar ströng skilyrði. Ég held að við séum ekki, eins og ég hef margoft sagt, að stíga þau skref sem ætlast er til af okkur, við þurfum enn og aftur að fara í bútasauminn til að lagfæra þá hluti sem ekki eru í lagi.

Herra forseti. Ég held að sú breytingartillaga sem hv. þm. Eygló Harðardóttir leggur til á málinu bæti þetta allverulega. En ég hnýt um orð hv. þingmanns þegar hún svarar þeirri spurningu hvort skynsamlegt sé að Íbúðalánasjóður sé enn í opinberri eigu, líkt og Framsóknarflokkurinn hefur talað fyrir, þá orðar hv. þingmaður það svo: miðað við ástandið og í augnablikinu skuli ekki einkavæða. Það hefði verið gott að fá þetta aðeins skýrara. Ef við horfum til framtíðar, ef við horfum 10–15 ár fram í tímann, er þá ekki skynsamlegt að styrkja og efla Íbúðalánasjóð á þeim grunni sem hann hefur verið, á samfélagslegum og félagslegum grunni? Telur hv. þingmaður það enn skynsamlegt, líkt og Sjálfstæðisflokkurinn talaði fyrir á sínum tíma, að einkavæða Íbúðalánasjóð? Mér finnst margt benda til þess miðað við það hvernig hv. þingmaður talar að miðað við ástandið eins og það er í dag, í augnablikinu, sé það ekki skynsamlegt. Ég er einlæglega þeirrar skoðunar að Íbúðalánasjóður eigi, eins og segir í nefndarálitinu, að gegna lykilhlutverki á íslenskum húsnæðismarkaði og mikilvægt sé að tryggja áframhaldandi starfsemi hans og hann verði ekki einkavæddur. Ég hefði viljað að hv. þingmaður væri eilítið skýrari í máli sínu gagnvart þessari framtíðarsýn til lengri tíma.

Virðulegur forseti. Ég er þeirrar skoðunar að Íbúðalánasjóður eigi að vera til en hann eigi að vera til undir ákveðnum formerkjum, betur get ég ekki svarað hv. þingmanni. Það er ákveðið félagslegt hlutverk sem Íbúðalánasjóður hefur til að veita til dæmis sveitarfélögum og félagasamtökum lán til byggingar leiguíbúða sem tekjulágir einstaklingar eða einstaklingar sem annarra hluta vegna eru ekki færir um að vera á hinum almenna íbúðamarkaði geta leitað til. Já, þar á Íbúðalánasjóður að vera til. En Íbúðalánasjóður á líka að keppa á hinum frjálsa markaði. Það er bara þannig og það á ekki að vernda hann, en það þarf að setja um hann lög og reglur. Hann á til dæmis ekki að geta farið þannig með peninga sína, ef við getum orðað það svo, að eiginfjárhlutfall sjóðsins fari langt niður fyrir það sem boðlegt er og skráð er í lögum, að peningar séu veittir inn í Íbúðalánasjóð eins og núna úr ríkissjóði. Það fer ekki til að efla eiginfjárhlutfall Íbúðalánasjóðs. Það er geymt á afskriftareikningi og það getur ekki hafa verið hugmynd þingmanna þegar verið var að heimila fjármuni inn í Íbúðalánasjóð. Það er því margt í umgjörð Íbúðalánasjóðs, lögum, reglum, venjum og hefðum sem þar hefur tíðkast sem þarf að fara í gegnum ef sjóðurinn á að standa undir nafni.

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni ágæta ræðu og yfirferð yfir málið. Ég hjó eftir því að grunnurinn að þessu frumvarpi er viðbrögð við athugasemdum sem Eftirlitsstofnun EFTA hefur sent íslenskum stjórnvöldum upp úr rannsókn sem hefur verið alllengi í vinnslu. Hv. þingmaður sagði að hún teldi að menn hefðu ekki vandað nægilega til vinnunnar og hún talið eðlilegt að ganga lengra í þeirri tillögugerð sem hér liggur fyrir. Ég vil inna hv. þingmann aðeins eftir því í hvaða veru hún sæi þá viðbrögð þingsins við þessum athugasemdum. Einnig vekur athygli sú umræða sem hér hefur átt sér stað og er meðal annars að finna í fylgiskjali frá fjárlagaskrifstofunni með þessu frumvarpi um leigufélögin. Athugasemd fjárlagaskrifstofunnar er í þá veru að ekki kunni að vera heppilegt fyrirkomulag að sjóðurinn stofni og reki leigufélög í samkeppni við sambærileg félög sem hann hefur lánað til. Spurning mín til hv. þingmanns er einfaldlega sú hvort hún telji að þessi tillaga um meðferð leiguíbúðanna samræmist og falli að þeim athugasemdum sem Eftirlitsstofnunin hefur gert, hvort sú tillaga sem liggur fyrir í frumvarpinu samræmist í rauninni því regluverki sem hér er undir.

Virðulegur forseti. Í athugasemdum frá Eftirlitsstofnun EFTA er því aldrei svarað nákvæmlega hvort það sem verið er að gera sé hæfilega gott eða vont. Svo virðist sem menn geti sætt sig við þær breytingar sem verið er að gera um einhvern ákveðinn tíma en eins og fram kom í minni ræðu og ræðu hv. þm. Lúðvíks Geirssonar þarf að endurskoða aftur innan tveggja ára þessa þætti til að kröfum sé fullnægt. Þannig er það og þess vegna legg ég áherslu á að við erum að taka hænuskref í stað þess að við hefðum átt að fara betur ofan í saumana á athugasemdunum og reyna að fullnægja þeim kröfum sem gerðar eru til okkar samkvæmt þeim alþjóðasamningum sem við höfum undir í dag, eins og EES-samninginn. Við erum ekki að uppfylla það og við mætum ekki þeim kröfum sem gerðar eru til okkar. Ég verð hins vegar að viðurkenna, virðulegur forseti, að ég held að það nýmæli sem verið er að setja á laggirnar í þessu frumvarpi um leigufélög í eigu Íbúðalánasjóðs sé ekki kröfur af hálfu EFTA og í mínum huga munu þau klárlega ekki samræmast því að Íbúðalánasjóður leigi slík leigufélög enda er hér skýrt og skorinort tekið fram að þetta sé tímabundið verkefni Íbúðalánasjóðs vegna þeirra íbúða sem hann hefur þurft að taka til sín eftir hrun sem og allra þeirra íbúða sem Íbúðalánasjóður þurfti að taka til sín fyrir hrun.

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Þetta er mjög athyglisvert þegar horft er til þess að það frumvarp sem hér liggur fyrir er í rauninni viðbragð við einhverju sem Eftirlitsstofnun EFTA telur ekki samræmast reglum EES-samningsins um ríkisaðstoð eða þeim þáttum sem lúta að meðferð íslenskra stjórnvalda á skattfé. Ef við fáum á sama tíma í hendur frumvarp þar sem gert er ráð fyrir því að þessi sama ríkisstofnun fari í samkeppnisstarfsemi  Ég tek undir þau orð sem hv. þingmaður hefur haft um að væntanlega hefði mátt ígrunda þetta mál örlítið betur.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni aftur fyrir þessi andsvör. Mig langar að benda á að í þessu frumvarpi er þó komið til móts við þær athugasemdir Eftirlitsstofnunar EFTA að lánastarfsemi til fyrirtækja, svo sem byggingarverktaka, hafi ekki samræmst reglum og það er eingöngu til sveitarfélaga, félaga og félagasamtaka sem ekki eru rekin í hagnaðarskyni. Það er þá á þessum félagslegu nótum sem heimilt er að veita lánið þannig að hvað varðar leigumarkaðinn er líka komið til móts við athugasemdirnar. Það er þó kannski enn eitt umhugsunarvert í þessu sem engin breytingartillaga hefur komið fram um enn og menn hafa heldur ekki mikið rætt en mig langar til að vekja athygli á. Það er talað um að vaxtakjörin til slíkra fyrirtækja, sveitarfélaga, félaga og félagasamtaka á leigumarkaði skuli ákveðin af ríkisstjórn. Það er dálítið sérstakt að það skuli standa í frumvarpi vegna þess að fjárveitingavaldið er hjá Alþingi og þá ætti að koma fram breytingartillaga við 3. umr., en ekkert okkar hefur svo sem komið fram með hana, um að vaxtakjör séu ekki háð samþykki ríkisstjórnar heldur sé það fjárveitingavaldið Alþingi sem þar ráði för.

Hæstv. forseti. Eins og fram hefur komið í umræðu um þetta mál get ég ekki stutt það og mun greiða atkvæði gegn því í þessari atkvæðagreiðslu. Ég tel að jafnvel þótt Vaðlaheiðargöng séu verðugt samgöngubótaverkefni sé um að ræða slíka aðferð við að koma því á, þ.e. ótraustar forsendur sem byggt er á og allt of bjartsýnar áætlanir, að ég hef áhyggjur af þeim ábyrgðum sem geta lent á ríkissjóði vegna þessa. Auk þess legg ég áherslu á að málið hefur verið slitið úr samhengi samgönguáætlunar, slitið úr samhengi við önnur samgönguverkefni í landinu og það er verklag sem mér líkar ekki.

Hæstv. forseti. Forsendur fyrir Vaðlaheiðargöngum hafa alla tíð verið skýrar. Þeim forsendum hefur ekki verið fullnægt, fjarri lagi. Þess vegna hefur ekki verið unnt að fjármagna framkvæmdina á aðgengilegum markaðskjörum og þar af leiðandi er þetta ríkislán. Ég tek undir með meiri hluta samgöngunefndar að þessi framkvæmd eigi eins og aðrar samgönguframkvæmdir þar sem ríkissjóður er fjármögnunaraðili hvort sem er að öllu leyti eða að hluta til að fara inn í samgönguáætlun. Fyrir afstöðu minni hef ég gert ítarlega grein, m.a. við umræðu um málið á Alþingi. Ég get því ekki stutt þetta mál og lá sú afstaða mín fyrir þegar málið var afgreitt úr ríkisstjórn.

Frú forseti. Ég mun greiða þessari miklu samgöngubót atkvæði mitt með ánægju, að baki liggur sú sannfæring að hér verði um mikið framfaramál að ræða. Í hlut á ein fjölfarnasta leið á þjóðveginum frá Akureyri og Eyjafjarðarsvæðinu til Norðausturlands og Austfjarða. Leiðin sem verður stytt leysir af hólmi erfiðan fjallveg. Þetta mun spara þjóðarbúinu eldsneyti og slit á bílum, þetta mun minnka losun gróðurhúsalofttegunda, þetta mun efla byggð og möguleika atvinnulífs, menningar og mannlífs á viðkomandi svæði. Við þessa miklu og þörfu framkvæmd eru bundnar miklar vonir í þessum landshluta. Ég spái því að þegar frá líður muni Vaðlaheiðargöng teljast meðal lykilmannvirkja í samgöngukerfi landsins og verði þá jafnað við Borgarfjarðarbrúna, Hvalfjarðargöng, Vestfjarðagöng og önnur slík tímamót í okkar samgöngum sem hafa tvímælalaust bætt lífskjör í landinu og gert Ísland byggilegra og betra land.

Frú forseti. Ég get ekki látið hjá líða sem starfandi formaður umhverfis- og samgöngunefndar að minna á þær athugasemdir og þá gagnrýni sem hv. umhverfis- og samgöngunefnd hefur sett fram í þessu máli fyrir að hafa ekki fengið málið til umfjöllunar vegna samhengis þess við aðrar samgönguframkvæmdir og jarðgangaframkvæmdir sem bíða og eru brýnar. Í því sambandi vísa ég til bókunar meiri hluta nefndarinnar með samgönguáætlun. Það er árétting á fyrri afstöðu nefndarinnar sem kom fram í bréfi til hæstv. forseta Alþingis fyrr á þessu þingi. Þetta mál á sér langan aðdraganda. Það er umdeilt þvert á flokka en til áréttingar þessu sjónarmiði, sem lýtur að málsmeðferðinni og sögu málsins í þinginu en ekki því að ég sé persónulega andstæð framkvæmdinni, mun ég sitja hjá við atkvæðagreiðslu á eftir. Ég get ekki greitt þessu 

Frú forseti. Eftir vandlega og ítarlega yfirferð um gerð Vaðlaheiðarganga í fjárlaganefnd Alþingis er það niðurstaða mín og mikils meiri hluta nefndarinnar að áhættan af þessari framkvæmd fyrir ríkissjóð sé lítil en ávinningurinn mikill. Samfélagslegur ávinningur af gerð Vaðlaheiðarganga er verulegur. Innviðir samfélagsins fyrir norðaustan styrkjast stórum og hægt er að rekja jákvæð áhrif fyrir landsmenn alla. Gerð Vaðlaheiðarganga marka þáttaskil í samgöngumálum á Norðurlandi eystra og skilar sér langt inn í þjóðarbúið allt. Hér er um að ræða afar brýnt verkefni sem mun koma þjóðinni allri til góða og með því að vinna með heimamönnum að framgangi þessa verkefnis í sérstöku félagi í stað þess að ríkissjóður kosti framkvæmdina að fullu þegar að henni kemur í samgönguáætlun er ávinningur ríkisins mikill og skilar sér ríkulega til okkar allra. Ég óska okkur öllum, Alþingi, íbúum þar norðeystra og landsmönnum öllum, til hamingju með þá ákvörðun að fara í gerð Vaðlaheiðarganga.

Forseti. Það er gott mál að skapa valkost við Víkurskarð og það er gott mál að stytta leiðir milli Eyjafjarðar og Þingeyjarsveita. Þessi framkvæmd er því miður utan við hefðbundin og venjuleg vinnubrögð á þinginu og í samfélaginu um samgöngumál. Hún er hvorki einkaframkvæmd né ríkisframkvæmd, hvorki einkagöng né ríkisgöng heldur helst eins konar pilsfaldagöng. Samgöngunefnd var ekki höfð með í afgreiðslu þessa máls eftir grundvallarbreytingar á því frá vori 2010. Aldrei síðan hefur verið gerð tilraun til samkomulagsumleitunar eða neins konar sáttalausna á þingi og málsmeðferðin hefur því miður verið frá upphafi til enda það sem í handbolta er kallað ruðningur. Málið skapar sérkennilegt fordæmi frá reglum um ríkisábyrgð og setur vinnubrögð við samgönguframkvæmdir í framtíðinni í uppnám. Eins og mér er hlýtt til Þingeyinga og þess sem þingeyskt er get ég ekki sem alþingismaður brugðist skyldum mínum og stutt málið.

Virðulegi forseti. Ég óska Eyfirðingum og Þingeyingum og landsmönnum öllum til hamingju með að þetta mál er loksins komið til atkvæðagreiðslu. Allt frá árinu 1998 hafa Norðlendingar unnið samhentir að undirbúningi þessa verkefnis og í gildandi samgönguáætlun 2007–2010 var gert ráð fyrir að Vaðlaheiðargöng yrðu fjármögnuð með sérstakri fjáröflun. Heimamenn voru reiðubúnir að greiða veggjöld, nokkuð sem Sunnlendingar voru ekki reiðubúnir að gera yfir Hellisheiði. Það er mikið og gott skref fyrir Alþingi að loksins sé komið í gegn mál sem snýr að uppbyggingu og ekki síst að þessi uppbygging skuli fara fram úti á landi. Ég er glaður í dag og óska ríkisstjórninni til hamingju með þetta og mun að sjálfsögðu segja já í þessu góða máli.

Virðulegi forseti. Sérstaða Vaðlaheiðarganga er sú að heimamenn eru fúsir til að greiða veggjöld. Arðsemisáætlanir og útreikningar hafa gert ráð fyrir að svo væri í 25 ár. Þeir eru þess vegna tilbúnir að halda áfram að greiða í 40 ár ef þarf til að borga göngin upp. Það er hin mikilvæga forsenda þessa máls. Á undirbúningsstigi hafa komið fram ýmsar gagnrýnisraddir. Yfir þær hefur verið farið mjög vandlega í fjárlaganefnd og vil ég sérstaklega þakka formanni nefndarinnar, Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur, sem deildi með mér ýmsum efasemdum um þetta mál fyrir þá vandlegu vinnu sem þar fór fram. Ég er sannfærður eftir þá niðurstöðu að sú áhætta sem í málinu felst er ásættanleg. Hún er vissulega fyrir hendi en hún er ásættanleg í ljósi heildarhagsmuna.

Virðulegi forseti. Frumkvæði heimamanna í þessu máli og fjármögnun er hróssverð. Þetta er mögnuð og mikilvæg framkvæmd sem allt bendir til að verði sjálfbær, ella ef allt færi á versta veg framkvæmd á tombóluverði fyrir ríkissjóð. Þetta er eina sjáanlega framkvæmdin í tíð núverandi ríkisstjórnar og því ber að fagna. Nú er að hefjast handa við næstu göng á Austurlandi og Vestfjörðum. Ég vek athygli á því að sá er hér stendur hefur alltaf haft rétt fyrir sér í jarðgangamálum á Íslandi.  Ég fagna þessari framkvæmd og segi já.

Frú forseti. Þetta snýst ekki um Vaðlaheiðargöng í sjálfu sér heldur snýst þetta um það hvernig Alþingi og stjórnvöld afgreiða mál. Það er verið að aftengja lög um ríkisábyrgðir og aftengja lög um fjárreiður ríkisins til að þóknast þingmönnum kjördæmis á Norðausturlandi. Það er verið að fara þvert gegn áliti Ríkisábyrgðasjóðs sem varaði meðal annars við Íbúðalánasjóði sem hefur kostað skattgreiðendur 33 milljarða, hann varaði við Farice og Lánasjóði landbúnaðarins sem hefur kostað skattgreiðendur stórfé. Ríkisábyrgðasjóður varar við Vaðlaheiðargöngum. Forstöðumaður lánamála ríkissjóðs gekk fram fyrir skjöldu opinberlega þegar ljóst var hvert fjárlaganefnd stefndi með málið og gagnrýndi rækilega í blaðagrein hvað er athugavert við það. Það eitt utan allra annarra varúðarorða ætti að nægja til að þingið hugsaði sig um. Hér er Alþingi hugsanlega að fara að kasta fyrir róða sérfræðiáliti helsta eftirlitsaðila ríkissjóðs og Alþingis 

Frú forseti. Samgöngubætur snúast um mannréttindi. Í þessu tilviki munu þær tengja saman byggðarlög, efla byggðarlög og þjóðarhag. Reynslan af samgöngubótum, jafnveigamiklum samgöngubótum og felast í jarðgangagerð, hefur alltaf verið með þeim hætti að samgöngumannvirki hafa verið notuð meira en spár gerðu ráð fyrir. Svo verður um þessi göng. Það er ástæða til á þessum tímamótum að þakka fyrir þá breiðu, ríku og einörðu samstöðu sem hefur verið um verkið heima í héraði. Sú samstaða hefur verið til fyrirmyndar og við þingmenn getum lært eitthvað af þeirri samstöðu. Þvert á sveitarfélög og þvert á flokka hafa menn sameinast um þetta mál sem verður sveitarfélögunum á Norðurlandi til heilla, svo og þjóðinni.

Frú forseti. Enginn efast um að Vaðlaheiðargöng verða góð samgönguframkvæmd og skipta máli fyrir viðkomandi hérað. Hins vegar verða menn að sækja slíkt mál á réttum og sönnum forsendum. Eins og komið hefur í ljós í umræðunni er hér um beina ríkisframkvæmd að ræða. Ég leyfi mér að vitna í nefndarálit meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar um samgönguáætlun þar sem segir: „Ekki er hægt að samþykkja Vaðlaheiðargöng án samhengis við almenna forgangsröðun jarðganga í landinu enda væri þá verið að brjóta gegn sanngjörnum vinnureglum. Gerð Vaðlaheiðarganga á fyrirliggjandi forsendum riðlar eðlilegri forgangsröðun framkvæmda og kallar á uppstokkun og endurmat á þeirri nálgun sem hingað til hefur verið fylgt.“ Ef niðurstaðan verður sú að menn samþykkja að fara í Vaðlaheiðargöng þá eiga Dýrafjarðargöng og Norðfjarðargöng að koma um leið. Þau eiga að mínu mati að vera framar í þeirri brýnu forgangsröð sem Alþingi ber að afgreiða í gegnum samgönguáætlun. Ekki á að afgreiða Vaðlaheiðargöng bakdyramegin í gegnum þingið.

Frú forseti. Á síðustu 100 árum eða svo hafa þingmenn og Alþingi Íslendinga verið ósammála um fleiri hluti en hægt er að telja upp. En þeir virðast þó alltaf hafa verið sammála um að það væri þjóðþrifamál að reyna að halda landinu okkar að sem mestu leyti í byggð. Forsenda þess að landið sé í byggð er gott samgöngukerfi. Hér er um að ræða framkvæmd; frumkvæðið að henni kemur úr héraði. Það er með mikilli ánægju sem ég sem þingmaður Reykvíkinga styð þetta mál vegna þess að ég lít á svo á að það að hafa Ísland í byggð sé ekki hagsmunamál þeirra einna sem búa úti á landi heldur hagsmunamál allrar þjóðarinnar.

Virðulegi forseti. Ég er sammála því sjónarmiði sem kom fram hjá hv. þingmanni að það er ekki bara einkamál þeirra sem búa úti á landsbyggðinni að landið haldist í byggð. Þess vegna meðal annars höfum við komið okkur upp samgönguáætlun til að ná fram sátt á Alþingi um það í hvaða röð við ráðumst í framkvæmdir. Hér er, virðulegi forseti, augljóslega um opinbera framkvæmd að ræða og vont og hættulegt fordæmi skapast ef við ákveðum að afgreiða þessa framkvæmd fram hjá því kerfi sem við höfum búið til og meðhöndla hana eins og um sé að ræða einkaframkvæmd. Það er augljóst að ríkið ætlar að lána alla þá fjármuni sem þarf fyrir utan það hlutafé sem komið hefur að norðan - sem er auðvitað þakkarvert framtak. Það verða um það bil 600 millj. kr. en til stendur að ríkið láni 8,7 milljarða. Það sér hver maður að hér er um opinbera framkvæmd að ræða, ríkisframkvæmd. Fjármunir koma úr ríkissjóði og það stendur raunverulega til að líta svo á að augljós fjárfesting eigi að meðhöndlast sem lánveiting. Og það er augljóslega eitthvað rangt við það, virðulegi forseti.

Virðulegur forseti. Ég styð þessa framkvæmd. Það eru eiginlega allir sammála um ágæti hennar, fáir sem mæla gegn henni. Fyrst og fremst er tekist á um röð þeirra framkvæmda sem fyrir liggja í jarðgöngum á Íslandi og það sýnir fyrst og fremst hversu skynsamleg þessi ákvörðun er. Ég hef stutt þessa framkvæmd í umhverfis- og samgöngunefnd og verið þar í minni hluta. Það er í fínu lagi. Það er ágætur meiri hluti fyrir málinu í þinginu og greiða verður atkvæði um það hvernig menn vilja raða þessum framkvæmdum. Forsenda þess að hægt er að taka þessi göng fram yfir önnur er sú að heimamenn eru reiðubúnir að greiða fyrir þau. Þetta er gott mál og ég styð það.

Frú forseti. Ég sat í samgöngunefnd fram til síðasta þings og þá voru mér kynntar forsendur þessarar framkvæmdar og sérstaða þeirra. Mér fannst þetta skynsamlegt og ég studdi fyrstu skrefin sem stigin voru með stofnun félags um framkvæmdina. Afstaða mín hefur ekki breyst. Menn tala stundum eins og áhættan sé sú að allur kostnaðurinn lendi á ríkinu en svo er auðvitað ekki. Áhættan er sú að mögulegur hluti kostnaðar lendi á ríkinu og þá verður maður einfaldlega að vega og meta hvort ávinningurinn sé meiri. Niðurstaða mín er sú að samfélagslegi ávinningurinn sé meiri og það réttlæti áhættuna. Ég held að þetta sé góð samgönguframkvæmd og mjög mikilvæg fyrir alla landsmenn. Ég fagna því líka að á sama tíma er verið að flýta Norðfjarðargöngum og Dýrafjarðargöngum.

Forseti. Engin haldbær eru rök fyrir því að setja þetta verkefni í frekara uppnám eða slá því á frest ef maður lítur aðeins yfir sögu þess. Hinn 29. maí 2008 samþykkti Alþingi með 54 samhljóða atkvæðum, 9 þingmenn voru fjarverandi, að þetta verkefni færi inn í samgönguáætlun sem gilti til ársins 2010 með sérstakri fjármögnun. Alla tíð síðan hefur verið meiri hluti hér á Alþingi fyrir því að þoka þessu máli áfram. Síðast má minna hv. þingmenn á samþykktir sem gerðar voru í fjáraukalögum 2011 og í fjárlögum 2012, um fjármögnun þessa verks og heimildir til fjármálaráðherra til að koma því áfram. Ég ítreka þá skoðun mína að mér finnst löngu tímabært að taka ákvörðun í þessu og bera upp þann vilja og halda í þá vegferð sem meiri hluti Alþingis hefur viljað fara í þessu máli og það er löngu tímabært að taka ákvörðun í þeim efnum í stað þess að skjóta okkur undan henni.

Virðulegi forseti. Hér greiðum við loksins atkvæði um heimild fjármálaráðherra fyrir hönd ríkissjóðs til að fjármagna gerð jarðganga undir Vaðlaheiði. Þessi jarðgangagerð er kannski ekki brýnasta samgöngubót dagsins í dag en hún er afar þörf og hún verður fjármögnuð með veggjöldum. Þess vegna er verið að fara í þessa framkvæmd. Gátlisti vegna framkvæmdarinnar gæti verið einhvern veginn svona: Bætt umferðaröryggi? Já. Stytting vegalengda? Já. Stækkun atvinnusvæðis? Já. Stækkun þjónustusvæðis? Já. Samstaða á svæðinu um verkefnið? Já. Atvinnusköpun? Já. Efnahagsleg hagkvæmni? Já. Og mér finnst þessi sjö já vega algerlega upp á móti óvissu sem hefur verið til umræðu um það hvort veggjöld munu ná að greiða allan kostnað við framkvæmdina. Nú þegar er gert ráð fyrir 7% óvissu. Áætlanir um umferð eru varfærnislegar og þótt einhver kostnaður falli á ríkið er framkvæmdin afar hagstæð fyrir ríkissjóð. Ég segi því já með gleði í hjarta.

Hæstv. forseti. Ég styð framkvæmdir. Ég styð sérstaklega samgönguframkvæmdir á landsbyggðinni. Mér finnst það hins vegar nokkuð merkilegt að þessi risaframkvæmd skuli vera sú eina á vegferð ríkisstjórnarinnar undir lok kjörtímabilsins sem kemur hingað í atkvæðagreiðslu eftir mjög umdeildan feril. Heimamenn eiga mikið hrós skilið fyrir samstöðu og hvernig þeir hafa staðið að verkefninu. Því miður get ég hins vegar ekki stutt það vegna fjármögnunaraðferðarinnar og vegna þess hvernig að hlutunum hefur verið staðið. Ég hefði kosið að ef við fyndum leið til að blanda saman ríkisaðstoð og einkaframkvæmd yrði það fordæmi gefið út þannig að fleiri slíkar framkvæmdir gætu þá farið í sama farveg. Ég óttast fordæmið og lýsi ábyrgð á fjármögnuninni á hendur þeim sem koma til með að styðja þetta. Ég vona og veit að framkvæmdin verður góð og mun skila miklu en ég get ekki stutt hana vegna þeirrar fjármögnunarleiðar sem er valin.

Frú forseti. Gerð Vaðlaheiðarganga er mikilvæg samgönguúrbót. Vandamálið er hins vegar að ekki er um að ræða einkaframkvæmd vegna þess að öll áhættan fellur á ríkissjóð, áhætta varðandi endurfjármögnun. Ef til þess kemur að ríkissjóður þurfi að endurfjármagna framkvæmdina þýðir það að við erum í dag að gefa mjög alvarlegt fordæmi varðandi það að taka út eina framkvæmd í samgönguáætlun og setja framar öðrum brýnni samgönguúrbótum. Ég ætla ekki að taka þá áhættu að fresta enn og aftur Norðfjarðargöngum og Dýrafjarðargöngum. Því segi ég nei.

Frú forseti. Í 1. gr. er hæstv. fjármálaráðherra fyrir hönd ríkissjóðs veitt heimild til að undirrita lánasamning. Þetta eru fjáraukalög í eðli sínu og ættu að vera þar og ættu að heita það. Þessi framkvæmd er í sjálfu sér mjög góð, og ég styð hana sem slíka. En hér er verið að fela ríkisskuldbindingar. Þetta er dæmi um það agaleysi sem er að grípa um sig mjög víða og undarlegt ferli. Ég er á móti þessu ferli og ég er á móti því að menn fari á svig við samgönguáætlun þar sem menn hafa raðað Norðfjarðargöngum fremst. Ég er hræddur við fordæmið sem þetta gefur því að víða er hægt að koma á veggjöldum í einhverju formi. Ég segi nei við þessu.

Frú forseti. Ég segi nei við þessari atkvæðagreiðslu og bendi á það sem margir þingmenn hafa sagt um þjóðhagslega arðbærni verkefnisins. Það kemur einmitt fram í áliti Ríkisábyrgðasjóðs, ef hv. þingmenn sem hér eru að greiða atkvæði nenntu að lesa það álit helsta sérfræðings Alþingis í málinu, að þjóðhagsleg arðbærni verkefnisins er engin, og neikvæð um 1,7 milljarða ef eitthvað er. Þess vegna meðal annars er ekki hægt að segja já við svona framkvæmd en það er dapurlegt að horfa upp á þingheim segja já.

Hæstv. forseti. Grikkir eru merk þjóð og eiga sér merkilega sögu. Saga þeirra í ríkisfjármálum síðustu árin hefur ekki verið góð og ekki til fyrirmyndar en sú ákvörðun sem verið er að taka hér í dag ber merki um einhvers konar grískt bókhald. Ég segi nei.

Frú forseti. Frá upphafi hefur verið rætt um að gerð Vaðlaheiðarganga væri sérstakt verkefni sem ekki ætti að falla undir samgönguáætlun vegna þess að þeir sem munu nota göngin munu greiða fyrir það sérstakt gjald. Sá tími er nú runninn upp að við erum að greiða atkvæði um það hvort þessi brýna samgöngubót verði að veruleika eða ekki. Ég ætla að greiða því atkvæði mitt. Hér er um mikilvægt verkefni að ræða sem mun tengja saman atvinnusvæði í Þingeyjarsýslum og Eyjafirði. Það er með mikilli gleði sem ég segi já við þeirri brýnu framkvæmd en um leið hvet ég hv. þingmenn til að stuðla að enn frekari metnaði í samgöngubótum hér á landi, ég get nefnt Norðfjarðargöng, göng á Vestfjörðum og fleiri brýnar samgöngubætur í þeim efnum og við eigum að standa saman að því. Þess vegna er ég mjög ánægður með að það stefni allt í það að meiri hluti þingsins muni samþykkja þá framkvæmd sem við ræðum hér um. Ég segi já.

Frú forseti. Ég hef stutt áform um Vaðlaheiðargöng á öllum stigum málsins fram til þessa. Ég studdi hugmyndina um að flýta framkvæmdinni með veggjöldum. Ég tek undir með þeim sem hér tala um þá miklu samgöngubót sem framkvæmdinni fylgir. Hins vegar tel ég að á þessu stigi málsins hafi menn farið út af sporinu og hafi klúðrað tækifæri til að láta framkvæmdina eiga sér stað á þeim forsendum sem frá upphafi var lagt upp með. Fram undan eru í ríkisfjármálum margar erfiðar ákvarðanir fyrir okkur Íslendinga og það mun reyna á aga og vilja til þess að standa við ákveðin prinsipp á komandi árum. Þau prinsipp er ég ekki tilbúinn til að leggja frá mér og greiða þannig atkvæði með þeirri útfærslu á framkvæmd Vaðlaheiðarganganna sem hér liggur fyrir þinginu. Ég vonast síðan til þess, verði málið samþykkt, að sú áhætta sem tekin er með 

Virðulegi forseti. Mér þykir vont að það skuli vera búið að koma þessu máli þannig fyrir að val margra hv. þingmanna sé annars vegar að styðja vegaframkvæmd sem menn telja að sé skynsamleg og hins vegar að taka afstöðu til þess hvort menn sætti sig við það hvernig staðið er að fjármögnun og hvernig staðið er að vinnulaginu í þinginu. Ég tel, og það ræður mínu atkvæði, að verið sé að fara fram hjá vegáætlun og verið sé að fara fram hjá því hvernig við stöndum að fjármögnun slíkra framkvæmda, þ.e. verið er að lána þessu fyrirtæki 8,7 milljarða sem ég tel að sé augljós fjárfesting og eigi að horfa á sem slíka. Um er að ræða ríkisframkvæmd. Það er augljóst. Það er hættulegt fordæmi sem myndast með þessu. Það er hættulegt fordæmi að fara fram hjá vegáætlun og það er hættulegt fordæmi að kalla augljósa fjárfestingu lán. Það er það sem ræður mínu atkvæði og mér finnst vont hvernig að þessu máli hefur verið staðið í þinginu. Því segi ég nei, virðulegi forseti.

Frú forseti. Hér er verið að taka úr sambandi lög um ríkisábyrgðir. Hvers vegna höfum við slík lög á Íslandi? Það er kannski ástæðan fyrir þingmenn að spyrja sig að því. Það er til að menn leiðist ekki út í grískar bókhaldsæfingar eins og hv. þm. Birgir Ármannsson benti á áðan. Síðast voru lög um ríkisábyrgð numin úr gildi í stjórnartíð Davíðs Oddssonar og Halldórs Ásgrímssonar þegar þeir vildu veita vini sínum, Kára Stefánssyni, deCODE og Íslenskri erfðagreiningu, ríkisábyrgð á lán. Afturganga þeirra ræður ríkjum í þingsal í dag í gervi hæstv. forsætisráðherra, Jóhönnu Sigurðardóttur, og hæstv. ráðherra, Steingríms J. Sigfússonar, hvers kjördæmi og endurkjör eru undir í þessu máli. Þetta snýst nefnilega fyrst og fremst um það, áframhaldandi kjördæmaskiptingu, kjördæmapot og endurkjör þingmanna kjördæmisins. 
            

Forseti. Hvað sem um málið má segja að öðru leyti þykir mér dapurlegt að lögin um ríkisábyrgð frá 1997 skuli numin úr gildi. Þau voru sett eftir fjögurra ára starf nefndar sem að þeim starfaði og reyndi að laga til í þeim hroða sem ríkisábyrgðin hafði verið áratugina áður. Eins og hv. síðasti ræðumaður nefndi hefur þessum lögum aðeins einu sinni verið vikið til hliðar síðan og það var í deCODE-málinu sem vakti mikla umræðu í samfélaginu og var hér afgreitt gegn atkvæðum flestra þeirra sem enn þá sitja á þinginu. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Að venju bárust fjölmargar umsóknir um ríkisborgararétt til innanríkisráðuneytisins og allsherjar- og menntamálanefndar. Þær voru teknar til ítarlegrar skoðunar og vil ég nota tækifærið og þakka kærlega undirnefnd þeirri sem fer með það mál í þingnefndinni og þeim þingmönnum sem þar unnu mikið og gott starf. Hér er töluverður hópur og stærri en oft áður sem er við það að fá íslenskan ríkisborgararétt og tel ég það afar jákvætt enda viðhorfið til þess mjög jákvætt í nefndinni. Allir þeir sem uppfylla skilyrði og mögulega geta fengið ríkisborgararétt skulu fá hann. Ég óska þessum nýju Íslendingum innilega til hamingju með ríkisborgararéttinn sem verður samþykktur innan tíðar og þakka nefndinni fyrir góð störf við þær mörgu umsóknir sem bárust og lágu fyrir.

Virðulegi forseti. Eftir því sem okkur skilst hefur hæstv. forsætisráðherra ákveðið að bjóða þinginu upp á sumarþing og því spyr ég: Af hverju í ósköpunum þurfum við að vera að greiða atkvæði um lengri þingfund í kvöld? Ég veit ekki betur en það standi til að þingið komi saman aftur. Er þá ekki rétt, frú forseti, að viðhafa þau vinnubrögð á þinginu að láta þingsköp standa til hátíðabrigða?

Forseti. Mér er eiginlega vandi á höndum því mér finnst að við eigum að leggja okkur fram og ég sé ekki eftir þeim tíma sem við verjum til að vinna að góðum verkum. En ég velti fyrir mér hvað við séum að gera hérna. Ætlum við til dæmis að nota þennan tíma í kvöld til að reyna að klára einhver góð mál? Ég veit það ekki og þess vegna sit ég hjá.

Virðulegi forseti. Hæstv. forsætisráðherra hefur kveðið upp þann dóm að hér verði sumarþing. Ég vil beina þeim tilmælum til hæstv. forseta að hún taki á sig rögg og stýri Alþingi Íslendinga. Það er algerlega ónauðsynlegt að hafa kvöldfund. Það sem menn þurfa hins vegar að gera er að setjast niður og klára þau mál sem hér eru eftir. Við framsóknarmenn erum reiðubúnir að koma hingað aftur í sumar. Það er ekki vandamálið en ég sé bara ekki hvaða tilgangi það þjónar öðrum en þeim að hæstv. forsætisráðherra vill hafa það þannig án alls rökstuðnings. Við höfum kallað eftir rökstuðningi. Af hverju? Hér á að vera sumarþing en gott og vel, það er algerlega ónauðsynlegt að vera með kvöldfund, frú forseti.

Hæstv. forseti. Eins og fram hefur komið hefur hæstv. forsætisráðherra af sinni alkunnu auðmýkt, sáttfýsi og sveigjanleika ákveðið að slá á allar sáttaumleitanir og sagt að hér skuli þingið mæta til sumarþings. Ég tek því undir með þeim þingmönnum sem hér hafa komið upp og ég mótmæli því að hér sé fundur í kvöld án þess að augljóst sé hvaða tilgangi sá fundur eigi að þjóna og hver niðurstaðan eigi að vera af slíku. Við hljótum að þurfa að fara yfir ýmis mál og fjalla um þau og reyna að klára þau án þess að það sé gert í einhverjum spreng á kvöldin. Ef við ætlum að nýta sumarið vel væri kannski rétt að þingmenn færu heim og mundu undirbúa það og leita hugsanlega að samkomulagi um málin því það er eina leiðin sem vit er í.

Frú forseti. Ég get ekki annað en tekið undir með mörgum þeim sem hafa tjáð sig um lengd þingfundar á undan mér og spyr einfaldlega: Til hvers? Hvað ætla menn að græða á því að ræða endalaust um sömu málin aftur og aftur? Þessu þingi lýkur ekki með því að halda fleiri kvöldfundi, helgarfundi eða sumarþing. Því mun ekki ljúka þannig. Því mun einfaldlega ljúka með einhvers konar samkomulagi eða með ákvörðun hæstv. forseta um að skilgreina nákvæmlega ræðutímann í málum eins og heimild er til. Hluti þingsins hefur hertekið ræðustól Alþingis og komið í veg fyrir að mál fái lýðræðislegan endi í þinginu. Það er ekki hægt að búa við slíkt fyrirkomulag í lýðræðissamfélagi. Það er að mörgu leyti upp á ríkisstjórnina að klaga enda kom hún seint fram með málin en engu að síður verður að höggva á þennan hnút með öðrum hætti en þeim að boða áframhaldandi kvöldfundi og sumarþing. Það er bara leikaraskapur og álit almennings utan veggja hússins á þinginu er algerlega horfið.

Virðulegi forseti. Við skulum átta okkur á því svo það komist nú í þingtíðindi að sumarþing, ef til þess kemur, er í boði stjórnarandstöðunnar.  Minni hluti þingmanna tók Alþingi Íslendinga í gíslingu og það er þess vegna sem við þurfum væntanlega að setjast aftur að störfum seinna í sumar.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum um húsnæðismál, með síðari breytingum, EES-reglur o.fl. Í athugasemdum við frumvarp þetta er sagt að meginmarkmið frumvarpsins sé að bregðast við athugasemdum Eftirlitsstofnunar EFTA vegna starfsemi Íbúðalánasjóðs. Niðurstaða Eftirlitsstofnunarinnar er sú að Íbúðalánasjóður njóti ríkisaðstoðar í formi eigendaábyrgðar, vaxtaniðurgreiðslna, undanþágu frá arðsemiskröfu og greiðslu tekjuskatts. Eftirlitsstofnun EFTA hvetur íslensk stjórnvöld til að grípa til nauðsynlegra ráðstafana þannig að lánafyrirkomulag Íbúðalánasjóðs verði í samræmi við skuldbindingar Íslands samkvæmt EES-samningnum. Auk þeirra aðgerða sem íslenska ríkið hefur ákveðið að grípa til vegna þessarar niðurstöðu rannsóknar Eftirlitsstofnunar EFTA virðist eiga að breyta ýmsum öðrum atriðum í kringum starfsemi Íbúðalánasjóðs. Talað hefur verið um að ein af meginröksemdunum fyrir Íbúðalánasjóði sé markaðsbrestur. Reyndar hefur orðið markaðsbrestur verið notað á mjög frjálslegan hátt í umræðunni. Það er sagt að orðið hafi markaðsbrestur við hrunið mikla árið 2008 en ég held að þeir sem hafa notað orðið í því sambandi hafi eitthvað misskilið það. Markaðsbrestur er einfaldlega lýsing á því fyrirbæri þegar einkamarkaðir ná ekki að sinna þeirri starfsemi sem þarf að sinna. Frægasta dæmið þar um er markaður um mengun og markaðir þar sem eru til staðar ytri áhrif þar sem gjörðir eins hafa áhrif á annan og þriðja aðila, en hvað um það. Í frumvarpinu eru talin upp nokkur atriði sem því er ætlað að hafa áhrif á. Í fyrsta lagi eru lagðar til breytingar á starfsemi Íbúðalánasjóðs, svo sem skipan stjórnar sjóðsins, hæfisskilyrðum stjórnarmanna og forstjóra og þátttöku stjórnarmanna í meðferð mála. Þegar þær greinar sem snúa beint að þessu eru skoðaðar má ljóst vera að hér er verið að innleiða kröfur á stjórnarmenn og forstjóra sambærilegar þeim sem hafa verið innleiddar í önnur fjármálafyrirtæki, þ.e. um hæfisskilyrði, hvað menn mega og hvað menn mega ekki o.s.frv. Ég geri engar athugasemdir við það, það er bara hið besta mál að menn þurfi að vera hæfir en það skýtur reyndar svo skökku við að í þessum hæfisskilyrðum eru menn um leið gerðir háðir ákvörðun ráðherra með skipan stjórnar Íbúðalánasjóðs, það er ráðherra sem ræður í stjórnina og ráðherra ákveður jafnan þóknun stjórnarmanna. Þarna finnst mér að hæfisskilyrðin séu nokkuð sjálfkrafa skert. Ég hefði haldið að þar sem við höfum fyrirbærið sem heitir Bankasýsla ríkisins ætti ríkið að marka Íbúðalánasjóði eigendastefnu og síðan yrði það Bankasýsla ríkisins sem mundi skipa stjórnina og framfylgja í raun starfsemi sjóðsins þannig að Íbúðalánasjóður verði í armslengd, getum við sagt þótt það sé ljót þýðing og ljót sletta, frá stjórnmálamönnum. Í öðru lagi er kveðið á um aukið eftirlit með starfsemi Íbúðalánasjóðs sem varðar til dæmis innri endurskoðun, eftirlitskerfi með áhættu og gerð ársreikninga. Þetta er af sama meiði og það sem ég rakti fyrst að hér er verið að gera auknar kröfur til eftirlits og um áhættu og það er með engu móti hægt að vera á móti því. Ef það er innan skynsamlegra marka er eftirlit af hinu góða og sérstaklega eftirlit með áhættu sem sjóðurinn býr við vegna þess að þegar allt kemur til alls er Íbúðalánasjóður fjármálastofnun. Í þriðja lagi er kveðið á um að eitt af verkefnum Íbúðalánasjóðs eigi að vera að reka leigufélag með íbúðarhúsnæði sem Íbúðalánasjóður hefur yfirtekið á nauðungaruppboði. Við þetta geri ég verulega athugasemd vegna þess að það er ljóst að slíkt leigufélag er í samkeppni við önnur leigufélög á einkamarkaði, og á íbúðamarkaði er ekki sá markaðsbrestur fyrir hendi sem þarf að vera til að slíkt félag þurfi að vera rekið. Þó er ágætt að tekið er fram að það skuli vera aðskilið hefðbundnum rekstri auk þess sem því er gefið undir fótinn að Íbúðalánasjóður muni hugsanlega reyna að selja leigufélagið eins fljótt og auðið er í einu lagi, vegna þess að starfsemi Íbúðalánasjóðs felst tæpast í því að reka leigufélag. En eitt virðist ekki vera neitt fjallað um hérna, það er að formleg stofnun slíks leigufélags gengur raunverulega þvert á það sem er sagt vera megintilefni frumvarpsins, að bregðast við niðurstöðum rannsóknar Eftirlitsstofnunar EFTA á starfsemi Íbúðalánasjóðs. Það er ljóst að þetta leigufélag verður í beinni samkeppni við önnur leigufélög og þar af leiðandi skekkist samkeppnisstaða og annað slíkt. Í fjórða lagi eru gerðar breytingar er lúta að lánveitingum Íbúðalánasjóðs. Lagðar eru til breytingar á veðhlutföllum eða lánshlutföllum og ýmsar aðrar breytingar. Í fimmta lagi er kveðið á um breytingar á almennum lánum til einstaklinga á þann veg að Íbúðalánasjóði verði óheimilt að veita lán til kaupa á íbúðarhúsnæði þegar hámarksfjárhæð Íbúðalánasjóðs-veðbréfa er lægri en 40% af fasteignamati. Þetta er af sama meiði og hitt að hér er verið að styrkja reglur. Til að mynda má sjóðurinn, ef þetta frumvarp verður að lögum, ekki veita lán til eigna þar sem fasteignamat er umfram 50 millj. kr. Það kemur kannski ekki að sök vegna þess að hámarkslán Íbúðalánasjóðs er að ég held 20 millj. kr. En hér er greinilega verið að reyna að koma til móts við athugasemdir Eftirlitsstofnunar EFTA. Í sjötta lagi eru lagðar til breytingar á lánveitingum vegna leiguíbúða og hér kemur fram sú nýbreytni að ekki megi lána til bygginga eða kaupa á leiguíbúðum ef félögin sem reka þessar leiguíbúðir eru rekin í hagnaðarskyni. Aftur á móti ef sveitarfélög, félög eða félagasamtök skilgreina leigufélögin sem félög án hagnaðar eða „non-profit organisations“ virðist Íbúðalánasjóður mega lána til þeirra. En þetta virðist rekast beint á leigufélagið sem Íbúðalánasjóður má reka vegna þess að ekki er kveðið á um að það megi ekki reka án hagnaðar. Hér virðist því eitthvað rekast á. Í sjöunda lagi er kveðið á um heimild til að veita sveitarfélögum, félögum og félagasamtökum sérstök vaxtakjör að fengnu samþykki ríkisstjórnarinnar vegna lána til leiguíbúða. Hér er enn og aftur fjallað um leiguíbúðir og ég skil það þannig að það verði hægt að lána sveitarfélögum, félögum og félagasamtökum sem ekki ætla sér að reka leiguíbúðir í hagnaðarsjónarmiði á einhvers konar niðurgreiddum vöxtum. En þá verða þessi leigufélög í samkeppni við önnur leigufélög sem í fyrsta lagi geta ekki fjármagnað sig hjá Íbúðalánasjóði, í öðru lagi búa við önnur vaxtakjör en Íbúðalánasjóður getur boðið upp á og þar af leiðandi get ég ekki annað en dregið þá ályktun að hér sé gengið þvert á niðurstöður rannsóknar Eftirlitsstofnunar EFTA á starfsemi sjóðsins er varðar ríkisaðstoð, en á öðru sviði en áður. Mér sýnist sem svo að hér séu ákvæði sem munu leiða til þess að atriði er varða leigumarkaðinn munu rekast hvert á annars horn og muni leiða til þess að hugsanlega getum við átt von á annarri rannsókn frá Eftirlitsstofnun EFTA um starfsemi sjóðsins er varðar ríkisaðstoð, sem beinist þá fremur gegn leigufélögum og meðhöndlun leigufélaga og leigufélaginu sem sjóðurinn rekur sjálfur heldur en útlánastarfseminni beinlínis eins og þessar athugasemdir stofnunarinnar beinast að. Ég mælist til þessa að yfir þetta verði farið aftur vegna þess að við erum auðvitað aðilar að EES-samningnum og ekki viljum við stöðugt vera að fá einhverjar athugasemdir frá Eftirlitsstofnun EFTA. Það er óhagkvæmt að vera stöðugt að breyta lögum og reglugerðum og það er mun betra að vanda vel til verka og hugsa málin vel fyrir fram. Þannig sleppum við við athugasemdir og fólkið í landinu og lögaðilar búa þá við vissu um hvernig umhverfið verður um ókomin ár. Þannig getum við byggt mun betur upp þann leigumarkað sem greinilega er ætlað að byggja upp með þessum greinum frumvarpsins. Ég verð því að segja að mér finnst þetta ekki vandað frumvarp, þrátt fyrir að í því séu margar mjög góðar greinar. Ég er til dæmis algerlega sammála því að það eigi að gera meiri kröfur um hæfisskilyrði og það er gott að það sé aukið eftirlit með áhættu o.s.frv. Reyndar geri ég þá athugasemd að ég hefði viljað að þetta yrði í armslengd frá pólitíkinni. Nú er tími minn búinn og ég mun í 

Forseti. Ég þakka hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni fyrir hans ágætu yfirferð yfir frumvarpið. Ég gat ekki betur heyrt en að hann fyndi margt í því sem væri til framdráttar og til að bæta lagarammann í kringum Íbúðalánasjóð. Honum varð hins vegar tíðrætt um leigufélagið sem hér er gerð tillaga um sem er tímabundin ráðstöfun til að bregðast við vanda sem blasir við. Öllum er auðvitað ljóst að Íbúðalánasjóður hefur ekki verið í eignarhaldi, hann hefur verið lánasjóður og skipt miklu sem slíkur en hann hefur lent í þeirri stöðu eftir hrun að sitja uppi með um og yfir 2.000 eignir vítt og breitt um landið. Þar af eru um 800 í útleigu í dag en aðrar eru í mismunandi ástandi. Þessi staða er sett upp við mjög sérstakar aðstæður til að bregðast við þessum vanda. Það má vissulega hafa ýmsar skoðanir á því og það hafa menn. Það hefur verið kynnt fyrir Eftirlitsstofnun EFTA sérstaklega að fara fram með málið í þennan farveg í takmarkaðan tíma og skilja algerlega á milli stjórnar, umsjónar og reksturs þessara húsa og svo eignarhaldsins sem sannarlega er á hendi Íbúðalánasjóðs. Ég spyr hv. þingmann hvort hann telji aðrar leiðir skynsamlegri, og hverjar þá, til að verja hagsmuni Íbúðalánasjóðs. Hér er auðvitað um gríðarlega háar fjárhæðir að ræða, þær skipta milljörðum, og það dembir enginn þessum eignum öllum í sölu einn, tveir og þrír. Menn hljóta að reyna að gera það sem skynsamlegast er gagnvart markaði. Ég tek undir með honum að það sé rétt að gera það í áföngum 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Lúðvíki Geirssyni fyrir ágæta spurningu. Ég hef aðeins hugsað þetta mál og er þeirrar skoðunar að það sé ágætt að hafa leiguíbúðir á Íslandi, hafa framboð á mismunandi tegundum húsnæðis, þrátt fyrir að ég sé í grunninn þeirrar skoðunar að hér eigi íbúðarhúsnæði að vera séreign. Og þá verða að vera valmöguleikar. Ég hef talað um að ég hefði viljað sjá leiguíbúðir Íbúðalánasjóðs og bankanna, eða íbúðir sem fullnustueignir, fara í sérstakt félag sem ríkið mundi eiga annars vegar og bankarnir hins vegar. Síðan væri hægt að fara með það félag á markað í framtíðinni. Ég hefði haldið að þetta leigufélag, ríkið, gæti tekið eignirnar af Íbúðalánasjóði í skiptum fyrir ríkisskuldabréf sem er fullgild eign hjá Íbúðalánasjóði til að fjármagna sjóðinn og losa þar af leiðandi þessar eignir frá Íbúðalánasjóði inn í slíkt leigufélag sem bankarnir kæmu líka með eignir inn í. Í framhaldinu gæti það orðið almenningshlutafélag skráð á markaði sem mundi sinna þessari þörf fyrir leiguíbúðir í öllu landinu. Þannig gætum við aukið fjölbreytnina og leigan yrði þá á markaðsforsendum, ekki á forsendum einhvers sem væri með fullnustueignir sem hann væri að reyna að kroppa einhverjar krónur af, 

Virðulegi forseti. Ég get að mestum hluta tekið undir þær vangaveltur og hugmyndir sem hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson nefndi í þessu sambandi. Vandinn er sá að við höfum ekki haft nein alvöruleigufélög sem hafa haft burði á markaðnum hér og þess vegna hefur leigumarkaðurinn verið veikur og fólk ekki getað treyst því að eiga þar til frambúðar rétt og stöðu í sanngjarnri leigu í góðu húsnæði. Leiguíbúðir sveitarfélaga eru allt annað dæmi og þjónustuverkefni, en almennur leigumarkaður hefur ekki orðið til. Margir ruddust fram á markaðinn og ætluðu sér stóran hlut í þeim verkum á árunum fyrir hrun. Menn misnotuðu líka aðgengi að ódýru lánsfjármagni með því að taka niðurgreidd lán og fóru síðan með þær eignir sem áttu að vera leiguíbúðir í beina sölu. Það er verið að girða fyrir það líka með þessum lögum og tryggja það að við beinum í réttar áttir lánsfjármagninu sem er á sérstökum kjörum. Við sitjum uppi með þennan stóra bunka af íbúðum og þurfum að verja þær eignir. Það að skapa hér grundvöll fyrir það að bankar, lífeyrissjóðir og aðrir aðilar séu tilbúnir að koma inn og stofna jafnvel opið hlutafélag um slíkt rekstrarfélag og eignaumsýslu á leiguíbúðum þarf ákveðinn tíma og ákveðna gerjun. Það gerist ekki á einni nóttu. Það er mikil umræða í gangi um þessi efni og stærstu sveitarfélög landsins eru þátttakendur í því til að geta þá horft til svæða og uppbyggingar á hentugum stöðum undir slíkar leiguíbúðir. Á meðan tel ég að við þurfum að leysa úr þessum bráðavanda með því að fara þessa millileið, en í mínum huga er hún algerlega tímabundin ráðstöfun og þarf helst að standa sem allra styst.

Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um að það er algerlega bráðnauðsynlegt að Íbúðalánasjóður verji eignir sínar vegna þess að nóg er komið af tapinu þótt þessar eignir yrðu ekki látnar einhvern veginn drabbast niður eða seldar á slikk. Ég er líka sammála því að þessi leið gæti verið byrjunin á því sem ég var að tala um áðan, að hér komi fram stórt leigufélag sem ætti eignir á öllu landinu sem lífeyrissjóðir og bankar sem sitja nú uppi með fullnustueignir gætu verið aðilar að. Í framtíðinni yrði þetta allt saman sett á almenningsmarkað og þar með væri komin viss fjölbreytni í íbúðamarkaðinn á Íslandi. Við hv. þingmaður erum sammála um að þetta eigi í besta falli að vera tímabundin ráðstöfun og þess vegna held ég að það væri æskilegt að hafa einhver sólarlagsákvæði í þessu frumvarpi sem kvæðu á um það hve langan tíma Íbúðalánasjóður hefur til að losa sig út úr þessu félagi. Eins og við þekkjum er tilhneigingin oft sú að menn stofni einhver félög undir ríkissjóði og svo gleymist þetta allt saman og er ekkert á radarnum hjá pólitíkusum sem oft hugsa bara í fyrirsögnum, getum við sagt. Það er engin trygging fyrir því að það verði unnið að því hratt og vel að losa sig við þetta. Þar fyrir utan tel ég að sú hugmynd að losa einfaldlega Íbúðalánasjóð undan þessu með því að 

Forseti. Við ræðum frumvarp frá hv. velferðarnefnd sem lýtur að breytingum á lögum um húsnæðismál og varða að sjálfsögðu fyrst og fremst Íbúðalánasjóð eins og ágætlega hefur komið fram í þeirri umræðu sem um þetta mál hefur átt sér stað. Með frumvarpinu er verið að bregðast við athugasemdum sem hafa komið fram í rannsókn sem Eftirlitsstofnun EFTA gerði á starfsemi Íbúðalánasjóðs og athugasemdirnar lúta að því að sjóðurinn njóti ríkisaðstoðar í formi eigendaábyrgðar, vaxtaniðurgreiðslna og undanþágu frá arðsemiskröfum og greiðslu tekjuskatts. Þetta er í sjálfu sér ekki ný umræða um málefni Íbúðalánasjóðs og sjálfsagt löngu tímabært að ganga til þess verks að mæta þeim athugasemdum sem gerðar hafa verið í þessu máli í allnokkur ár. En ég held að maður geti fullyrt, ef maður dregur saman þá umræðu og þá gagnrýni sem fyrir liggur af hálfu minni hluta hv. velferðarnefndar, að ýmis atriði hefði þurft að ígrunda betur áður en þau væru sett í frumvarpsform. Ég tala nú ekki um að ganga svo langt að ætla Alþingi að samþykkja það frumvarp sem hér liggur fyrir. Það kom ágætlega fram í ræðu hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur fyrr í dag, þar sem hún var að ræða frumvarpið sem liggur fyrir, að þetta hefði átt sér alllangan aðdraganda. Hún orðaði það svo að það væri allsérstakt að ekki væru stigin stærri skref í áttina að því að taka grundvallarumræðu um málefni Íbúðalánasjóðs. Hún hefur ekki verið ein um það, hv. þingmaður, að kalla þetta frumvarp bútasaum þar sem skammtímasjónarmið ráði fremur en langtímasjónarmið. Það kom raunar fram í andsvari hv. þm. Lúðvíks Geirssonar hér áðan við ræðu hv. þm. Tryggva Þórs Herbertssonar að ýmis atriði í þessu væru hugsuð til skemmri tíma og þætti engum skrýtið að svo væri. Jafnframt hefur komið fram í þessari umræðu að nefndin hafi ekki gefið þessu mjög rúman tíma til úrvinnslu. Það þurfi kannski að svara á ýmsum sviðum þessa máls hvert beri að stefna með Íbúðalánasjóð, og ég tek alveg heils hugar undir það. Ég staldraði til dæmis sérstaklega við eina setningu í nefndaráliti meiri hluta velferðarnefndar sem lýtur að lánveitingum Íbúðalánasjóðs. Í kaflanum um þessar lánveitingar segir, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn telur þessar breytingar jákvæðar enda getur það vart talist í samræmi við hlutverk Íbúðalánasjóðs að lána til mjög verðmæts íbúðarhúsnæðis.“ Þetta er gildishlaðin setning. Hvað er verðmætt íbúðarhúsnæði? Verðmæti íbúðarhúsnæðis sveiflast töluvert eftir markaði hverju sinni. Eins og við þekkjum ágætlega, sá sem hér stendur og hv. þm. Lúðvík Geirsson, af reynslu okkar af störfum á sveitarstjórnarstiginu þá eru aðstæður sveitarfélaga og íbúðabyggðar um allt land ærið misjafnar og verðmæti fasteigna mjög misjafnt eftir landsvæðum. Það vekur því spurningar um nauðsyn þess að skilgreina hlutverk Íbúðalánasjóðsins betur en við sjáum gert í frumvarpinu sem hér liggur fyrir. Ég held að það sé alveg ljóst, bæði út frá orðum þeirra sem tala fyrir samþykkt frumvarpsins í nefndaráliti frá meiri hluta velferðarnefndar og eins út frá orðum stjórnarandstöðunnar í viðkomandi nefnd, að allnokkur þörf sé á því að fara yfir starfsemi Íbúðalánasjóðs, ekki síst að skoða lánveitingar hans með tilliti til einstakra svæða hér á landi. Menn horfa þá oft og tíðum til þeirrar skiptingar sem er á milli svokallaðrar landsbyggðar og höfuðborgarsvæðis. Í mínum huga, svo að það sé sagt, er höfuðborgarsvæðið líka landsbyggð. Ég hef sagt það áður og segi það enn að ég er að fara út á land þegar ég fer að heiman til Reykjavíkur. Ég tel að þetta tal um landsbyggðina og höfuðborgarsvæðið sé á margan hátt efniviður í ágreining á milli ólíkra hluta landsins. Við ættum að temja okkur að tala um landið sem eina heild þó svo að aðstæður fólks séu misjafnar, fólksfjöldi á þessum svæðum misjafn o.s.frv. Ég vil því taka undir gagnrýni sem lýtur að því að æskilegt væri að leggja meiri vinnu í stefnumörkunina. Ég geri mér það fullljóst, ekki síst í ljósi ræðu hv. þm. Lúðvíks Geirssonar og einnig út frá nefndaráliti meiri hlutans, að tíminn til að vinna þetta var ærið knappur og þess vegna lítur þetta út eins og það gerir. Vilji manna stendur greinilega til þess að gefa þessu lengri og rýmri tíma og leggja þá niður betri og skilmerkilegri stefnumörkun fyrir Íbúðalánasjóð til lengri tíma. Ég tel mjög brýna þörf á því. Það kom einnig fram í morgun í gagnrýni á frumvarpið að í 16. gr. væru ákvæði sem lúta að ákvörðun vaxtakjara í Íbúðalánasjóði. Þá held ég að ástæða væri til að nefna það að í greinargerð með frumvarpinu frá fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins er að sjálfsögðu gert ráð fyrir að fjárveitingavaldið sé hjá Alþingi og verði þar og að ekki sé verið að gera neinar breytingar á því. Það sé framkvæmdarvaldsins að vinna úr þeim fjárveitingum sem skammtaðar eru á fjárlögum hvers árs og ákveða þar með vaxtastigið sem um er rætt í 16. gr. frumvarpsins. Í mínum huga er enginn misskilningur varðandi þessa tvískiptingu valdsins. Í greinargerðinni kemur fram að á fjárlögum eru á árunum 2012 um 118 millj. kr. vegna lánveitinga, meðal annars til sveitarfélaga, félaga og félagasamtaka sem gætu notið þeirra sérstöku vaxtakjara sem ákvörðuð væru af ríkisstjórninni hverju sinni vegna lána til leiguíbúða - eins og hér er ítrekað og maður treystir því einfaldlega að svo sé - að teknu tilliti til þeirra fjárveitinga sem til þess verks eru hverju sinni. Stærsta einstaka málið í þessum efnum er í mínum huga það sem hlotið hefur allnokkra umræðu og lýtur að leiguíbúðahluta þessa máls. Eins og staðan er í málefnum Íbúðalánasjóðs þá átti hann í febrúar sl. 1.751 fasteign, að bókfærðu virði 22,5 milljarða kr. Af þeim íbúðastabba eru um 700 íbúðir í útleigu og þúsund eignir standa eftir margar hverjar auðar eða ófullgerðar. Að sjálfu leiðir að það er ekki arðbær fjárfesting að liggja með. Í frumvarpinu sem liggur fyrir er sú tillaga gerð að Íbúðalánasjóði verði heimilt að eiga og reka leigufélag um íbúðarhúsnæði sem sjóðurinn hefur yfirtekið á nauðungaruppboði. Þetta atriði tel ég mjög gagnrýnisvert í frumvarpinu. Mér finnst raunar meiri hluti velferðarnefndar og talsmaður hennar í þessu máli, hv. þm. Lúðvík Geirsson, taka undir þá gagnrýni þegar hann lýsir því yfir að þetta sé eingöngu hugsað til skamms tíma og algjörlega til bráðabirgða. Vilji manna stendur til þess að finna aðrar leiðir og eðlilega hlýtur að koma fram gagnrýni á það, þegar maður spyr hver staða þeirra mála sé, hvort við hefðum getað gefið okkur rýmri tíma til að vinna þennan stóra íbúðastabba betur en raun ber vitni um í því formi að setja hann inn í heimildarákvæði til Íbúðalánasjóðs um að stofna sérstakt félag sem óneitanlega yrði í þeirri sérkennilegu stöðu að vera í samkeppni um leigjendur við fyrirtæki eða félagasamtök sem starfa á sama markaði. Þetta er einhver blanda sem er ekki æskileg. Það kom ágætlega fram í orðaskiptum hv. þm. Lúðvíks Geirssonar og Tryggva Þórs Herbertssonar áðan að aðrar lausnir eru mögulegar í þessu. Af orðum hv. þm. Lúðvíks Geirssonar má ráða að vilji stendur til þess að skoða þær lausnir og í því sambandi mælist ég til þess við hv. þingmann að menn einbeiti sér þá að því og einhendi sér í að skoða þetta hvort tveggja í samstarfi við fjármálastofnanir sem eru á margan hátt í sömu stöðu og Íbúðalánasjóður. Þær eru líka að eignast íbúðarhúsnæði á uppboði eða eftir öðrum leiðum þannig að þetta er á margan hátt sameiginlegt viðfangsefni. Ég vil hins vegar leggja áherslu á að ég hef engan áhuga á því að leiguíbúðavæða íslenskan húsnæðismarkað. Ég held að menn þurfi aðeins að greina hann betur og reyna að leggja betur en við höfum gert mat á æskilega stærð hans. Við getum svo tekist á um það. Ég veit að hv. þingmaður hefur leitt ákveðna vinnu á vegum velferðarráðuneytisins í þessum efnum og þekkir þetta væntanlega mætavel. Í mínum huga væri mjög æskilegt að geta leitað leiða til að koma út í einkaeign íbúðum sem safnast hafa að Íbúðalánasjóði og öðrum fjármálastofnunum í kjölfar hrunsins og raunar fyrir hrun. Ég hef ekki síður fullan skilning á því að menn þurfi að koma þessu fyrir í leiguíbúðaformi. Spurning vaknar við athugasemd fjárlagaskrifstofunnar með frumvarpinu sem er mjög ítarleg og góð. Þar eru dregnir fram sjö meginþættir við frumvarpið sem hér er til umfjöllunar. Sjöundi þátturinn lýtur að því að kveðið sé á um það að heimilt sé að veita sveitarfélögum, félögum og félagasamtökum sérstök vaxtakjör vegna lána til leiguíbúða. Þá spyr maður sig hvort ekki sé líka flötur á því, í stað þess að við horfum til þess að ríkið leggi til fé til vaxtaniðurgreiðslu eða að sveitarfélögin fari að efna til útboðs á lánsfé í tengslum við byggingar nýrra íbúða, að breyta hluta af þeim íbúðastabba sem hér liggur undir í leiguíbúðir á vegum sveitarfélaga. Þá geti menn líka leyft sér, við þá vinnu sem fram undan er við það að reyna að fá þetta húsnæði til að renta sig, að horfa fram hjá eða breyta núgildandi mörkum sem lúta að stærð eða öðru því um líku, hvort heldur um er að ræða íbúðir eða fjölskyldur. Ég held að það sé mjög mikils virði fyrir alla aðila að reyna að fá þá fjárfestingu sem í þessu liggur til að renta sig með einhverjum hætti. Forseti. Síðasta athugasemdin sem ég geri hér varðar sjötta atriðið í umsögn fjárlagaskrifstofunnar og lýtur að breytingum á lánveitingum vegna leiguíbúða. Þar er gert ráð fyrir að lánveitingar verði heimilaðar til byggingar eða kaupa á leiguíbúðum til sveitarfélaga, félaga eða félagasamtaka. Þarna í frumvarpinu er sett sú takmörkun að þau félög sem starfa þarna undir séu ekki rekin í hagnaðarskyni og þessir aðilar hafi að langtímamarkmiði að byggja, eiga og hafa umsjón með rekstri leiguhúsnæðis. Ég held að í þessu sambandi sé vert að nefna það að gæta verður að því að þessi félagasamtök eða sveitarfélögin verða með einhverjum hætti að hafa einhvern hagnað af þessari starfsemi þótt ekki væri til annars en að greiða upp sinn hlut í þessu eða eiga möguleika á að fjárfesta frekar í húsnæði ef þörf er á. Ég vil því draga það saman, forseti, í lok þessarar umfjöllunar minnar að sá þáttur sem lýtur að leigufélögunum í frumvarpinu krefst að mínu mati mestrar ígrundunar. Ég treysti því að hv. velferðarnefnd, viðkomandi ráðuneyti og þeir einstaklingar sem hafa verið í forsvari fyrir þessa vinnu einbeiti sér að því að finna viðunandi lausn á því máli nú þegar. Það tekur tíma að finna þá lausn en ég lít svo á að í orðum hv. þm. Lúðvíks Geirssonar felist viðurkenning á því að brýnt væri að vinna það verk.

Virðulegi forseti. Það er full ástæða til þess að fagna því að þingmenn Sjálfstæðisflokksins sýna þessu máli mikinn áhuga og hafa rætt það síðan í morgun, og núna eftir nýliðnar atkvæðagreiðslur um Vaðlaheiðargöng eru þeir búnir að raða sér á mælendaskrá fram eftir kvöldi til að ræða málefni og stöðu Íbúðalánasjóðs. Rétt er að fram komi vegna þess sem sagt hefur verið hér af hálfu einstakra þingmanna flokksins að þetta hafi verið unnið með hraði á snubbóttan hátt að það er alls ekki svo. Málið fékk ágæta yfirferð og umræðu í velferðarnefnd eins og öll þau mál sem þar eru til lykta leidd. Hins vegar liggur kannski ágreiningurinn í því að einstaka þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa viljað fara lengra í endurskoðun og uppstokkun en þetta frumvarp gerir ráð fyrir. Hér er verið að taka á ákveðnum þáttum sem gerðar hafa verið athugasemdir við og menn hafa viljað stíga þar ákveðin, hæfileg og eðlileg spor miðað við aðstæður. Hitt er annað að okkar bíður ítarleg umræða og yfirferð á stöðu og framtíðarhlutverki Íbúðalánasjóðs en þá er líka rétt að bíða eftir því að við fáum þau gögn og upplýsingar í hendur sem er verið að vinna, meðal annars í ítarlegri rannsókn og úttekt á stöðu sjóðsins. Það má því reikna með og eðlilegt að búast við því að við tökum þá umræðu þegar að því kemur. Ég hjó eftir því að hv. þm. Kristján Þór Júlíusson nefndi að staðan varðandi fasteignamat væri ólík eins og við þekkjum og 50 millj. kr. matið verandi lán væri umdeilanlegt. Það er rétt. Fasteignasalar hafa mótmælt því og hafa talið það allt of lágt á sama tíma og samtök fjárfesta og fjármálastofnana hafa talað í allt aðra átt og talið að þarna væri um allt of háa tölu að ræða. Mig langar því að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi einhverjar hugmyndir eða tölur inn í þessa umræðu.

Forseti. Ég held að ástæða sé til að þakka hv. þingmanni andsvarið og eftirfylgni hans með því máli sem hann fylgir hér úr hlaði. Ég vil fyrst af öllu þakka honum fyrir það og nefna það einnig, af því að hann nefndi atkvæðagreiðslu sem átti sér stað áðan varðandi Vaðlaheiðargöng, að 3. umr. og afgreiðsla um það mál er eftir þannig að ekki er endilega ástæða til fagnaðar fyrr en henni er lokið. Ég vil enn fremur segja að oft og tíðum hnykkja menn á því í andsvörum og spyrja þann ræðumann sem gaf tilefni til andsvarsins eftir skoðun hans á því hver tiltekin fjárhæð eða viðmið ættu að vera, fullkomlega eðlilegar spurningar, en það er líka mjög hæpið að ætlast til mikils svars því að úr ræðustól Alþingis munum við ekki sjá um verðmyndun á fasteignum á markaði á Íslandi. Ég geri mér fullkomlega grein fyrir þeim mismunandi sjónarmiðum sem eru annars vegar hjá fjármálafyrirtækjunum og hins vegar Íbúðalánasjóði, spurning mín snýr miklu fremur að hlutverki Íbúðalánasjóðs og hvaða tilgangi hann á að þjóna. Ég sé í rauninni engan mun á því hvort Íbúðalánasjóður er að lána einstaklingi til íbúðarkaupa fyrir 50–60 milljónir eða 20–30 milljónir. Í mínum huga snýst ákvörðunin miklu frekar um það hvaða hlutverki sjóðurinn á að gegna við lánsfjármögnun Íbúðalánasjóðs. Það er þannig sem ég horfi til þess. Aðstæður eru mjög breytilegar eftir svæðum, landshlutum eða sveitarfélögum í þeim efnum. Ég treysti því að hv. þingmaður hafi lagst í mjög ítarlega rannsókn sem gaf honum þá niðurstöðu að 50 milljónirnar séu hin ágætasta tala sem hann hefur komist að niðurstöðu um.

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum svarið. Það var eins og mig grunaði að það er kannski erfitt að nefna einhverjar ákveðnar tölur í þessu sambandi. Ég tók þetta dæmi inn í umræðuna einmitt vegna þess að þær tölur sem hafa verið uppi á borði eru mjög ólíkar og hvernig viðbrögðin eru sem ráðast auðvitað af því hverjir hagsmunirnir eru, og hvernig menn líta á þessa hluti út frá stöðu sinni og hagsmunum. Ég nefndi að Félag fasteignasala mótmælti því sérstaklega og segði að þessi tala væri allt of lág og verið væri að útiloka aðra frá því að geta farið inn á þennan lánamarkað Íbúðalánasjóðs. Það liggur hins vegar fyrir að yfir 96% allra fasteigna á landinu eru gjaldgengar til lána úr Íbúðalánasjóði eftir sem áður. Hins vegar telja Samtök fjármálafyrirtækja að þessi tala sé allt of há, ekki bara tvöfalt hærri en raun ber vitni heldur enn þá hærri og nefndu í samtölum við velferðarnefnd að kannski væri eðlileg tala 20 milljónir sem ætti að miða við þannig að það væri ekki verið að lána í gegnum Íbúðalánasjóð til húsnæðiskaupa vegna íbúða sem væru með fasteignamat yfir 20 milljónum. Það væri áhugavert að heyra hvað hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni þykir um slíka tölu.

Forseti. Það eru allir að passa sitt, sama hvort það eru fasteignasalar eða fjármálafyrirtæki, það eru allir að hugsa um sinn eigin stól í þessum efnum. Það er ekkert óeðlilegt við það að fasteignasalar vilji hafa þessa fjárhæð hærri, það gefur þeim meira svigrúm á markaði til þess að selja eignir og það er ekkert óeðlilegt við það að Samtök fjármálafyrirtækja vilji hafa þessa tölu sem lægsta því að það gefur þeim meira svigrúm til þess að fara á sínum forsendum inn á íbúðalánamarkað hér á landi. Meginatriðið í mínum huga snýr að hlutverki ríkisins á þeim sama markaði. Hvert á hlutverk ríkissjóðs í gegnum Íbúðalánasjóð að vera varðandi lánveitingar til íbúðarhúsnæðis? Ég skal alveg viðurkenna að ég hef, af þeirri umræðu sem við höfum notið að hlýða á hér í dag um þetta mál, ekki áttað mig fyllilega á því hvert við ætlum að stefna í þeim efnum. Það er alveg ljóst að á undanförnum árum, sérstaklega í þeirri miklu sprengju sem varð hér og hófst 2004 á íbúðamarkaði - og það voru fjármálafyrirtækin sem sprengdu hana í rauninni upp - var tilhneigingin sú hjá fjármálastofnunum á markaði að lána síður út á landsbyggðina. Íbúðalánasjóður var í því hlutverki miklu fremur en fjármálafyrirtækin að lána þangað út vegna íbúðarhúsnæðis. Það er í ljósi þess veruleika sem við verðum að ræða um þetta hlutverk sem Íbúðalánasjóður á að gegna. Það kallar að sjálfsögðu á miklu lengri umræðu en fært er í stuttum andsvörum þó svo að þau séu á allan hátt skemmtileg og upplýsandi. Til að svara hv. þingmanni svona í lokin hefur mér alltaf þótt 20 milljónir falleg tala en ég veit ekki hvort það gagnast okkur í því að setja einhver hámörk eða lágmörk varðandi lánveitingar út úr Íbúðalánasjóði, ég dreg það mjög í efa.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 44/1998, um húsnæðismál, með síðari breytingum. Með þessu frumvarpi eru lagðar til breytingar á lögum um húsnæðismál og er ætlunin meðal annars að bregðast við niðurstöðum Eftirlitsstofnunar EFTA á starfsemi sjóðsins varðandi ríkisaðstoð. Þá eru lagðar til breytingar til að efla og skýra eftirlit Fjármálaeftirlitsins með sjóðnum og jafnframt eru lagðar til breytingar á lánveitingum sjóðsins er varða lán til einstaklinga annars vegar og hins vegar lán til leiguíbúða. Varðandi þau ákvæði og það sem snýr að skipan stjórnar í þessu máli er í sjálfu sér ágætt að verið sé að setja hér inn ákvæði af þessu tagi. Vissulega er hér farið með mikla fjármuni og það er rétt að menn sem gegna stjórnarstörfum í þessum mikilvæga sjóði uppfylli ákveðin skilyrði og þeim sé skapaður sá starfsvettvangur að allt sé með fullnægjandi hætti og eftirlit sé fullnægjandi. Varðandi þær athugasemdir sem hér er verið að reyna að svara varðandi Eftirlitsstofnun EFTA vekur þessi nálgun ákveðnar spurningar. Eins og fram kom í ræðu hv. þm. Lúðvíks Geirssonar hér fyrr í dag, framsögumanns þessa máls, þá á þetta mál sér langa sögu, allt frá árinu 2004. Það ætti auðvitað að kveikja spurningar hjá okkur um hvers vegna við erum að fá þetta mál inn í þingið svo seint og hvers vegna við gefum okkur, að mínu mati, stuttan tíma til að fara yfir það í velferðarnefnd fyrst sagan og aðdragandinn er svona langur. Þá kvikna spurningar: Af hverju erum við ekki með frumvarp sem felur í sér ríkari og efnismeiri breytingar og dýpri hugsun varðandi sjóðinn í heild sinni, varðandi það hvernig Íbúðalánasjóður á að vera til framtíðar? Hverjum á hann að lána? Á hvaða sviði á hann að vera? Af hverju hefur þessari umræðu ekki verið hleypt af stað innan nefndarinnar? Mér finnst þetta vera spurningar sem við eigum að leyfa okkur að spyrja í umræðunni vegna þess að í gegnum tíðina hafa fjölmargir gert athugasemdir við starfsemi sjóðsins, og flestar þær erlendu eftirlitsstofnanir sem fylgjast með efnahagsmálum á Íslandi hafa ítrekað varað við þátttöku ríkisins í almennum íbúðalánum og hvatt til þess að starfsemi sjóðsins verði takmörkuð og horft sé þá einkum til þeirra sem hafa lágar tekjur eða þurfa af öðrum félagslegum ástæðum aðstoð frá hinu opinbera, þ.e. ríkinu, til að leysa sín húsnæðismál. Þetta er nokkuð sem hefur legið í loftinu í mörg ár og því til viðbótar má nefna að í umfjöllun rannsóknarnefndar Alþingis þar sem fjallað er um Íbúðalánasjóð í ákveðnum kafla er því atriði velt upp hvort heppilegt sé að fasteignalánastarfsemi sé á vegum hins opinbera. Þessum spurningum hefur vissulega verið varpað fram og þá vaknar sú spurning sem ég tel að við eigum að velta fyrir okkur í þessari umræðu: Af hverju höfum við ekki brugðist betur við og látið þessa umræðu fara fram? Þeim athugasemdum hefur verið hreyft að vegna þess hve umfang Íbúðalánasjóðs hefur verið mikið í lánastarfsemi til fasteignakaupa á Íslandi - það má eiginlega segja að Íbúðalánasjóður hafi verið lykilaðili í að fjármagna fasteignakaup - hvers vegna hann sé undir yfirstjórn velferðarráðherra, hvers vegna hann sé ekki undir stjórn efnahags- og viðskiptaráðherra til að heildarsýn sé yfir fjármálakerfið. Þessi mikla markaðshlutdeild Íbúðalánasjóðs í að fjármagna fasteignakaup hér á landi hlýtur að segja okkur að annaðhvort á hann að vera í þeim bransa undir þeim formerkjum og þá undir yfirstjórn efnahags- og viðskiptaráðherra eða vera einfaldlega félagslegur sjóður sem vinnur innan ákveðinnar skilgreiningar sem félagslegur sjóður og getur þá verið undir yfirstjórn velferðarráðherra. Mér finnst við ekki alveg vera með það á hreinu hvort við viljum og hvað við ætlum að gera. Sjálfsagt eru skiptar skoðanir á því á milli flokka. Ég veit að Framsóknarflokkurinn hefur til dæmis lagt á það áherslu í gegnum tíðina að Íbúðalánasjóður verði undir stjórn velferðarráðherra og gerðar verði, að því er mér skilst, sem minnstar breytingar á sjóðnum. Mér finnst rétt að við horfum svolítið á heildarmyndina fyrst við erum á annað borð að breyta lögum um sjóðinn. Ég hélt að hugsunin væri almennt sú í þinginu og umræða um það mundi fara af stað, en svo er ekki. Hér er verið að sýna lágmarksviðbrögð við athugasemdum Eftirlitsstofnunarinnar. Af hverju erum við að því? Eru þessar athugasemdir ekki eitthvað sem við teljum vert að hlusta á? Eru þessar athugasemdir ekki eitthvað sem við teljum rétt að bregðast við? Var ekki hluti af þeirri gagnrýni sem sett hefur verið fram á fjármálastarfsemi hér á landi fyrir hrun að við hlustuðum ekki á viðvörunarraddir og ábendingar sem okkur bárust frá eftirlitsaðilum? Ég spyr því: Höfum við eitthvað lært? Ég átta mig ekki alveg á því, frú forseti. Stundum finnst mér eins og við höfum einfaldlega ekki lært nokkurn skapaðan hlut. Athyglisvert er að fara aðeins yfir umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins við þetta frumvarp. Þar er farið yfir öll helstu atriðin. Grípum hérna aðeins niður, því að ég hef ekki eytt miklum tíma í það hér, í lánveitingar er varða leiguíbúðir, þ.e. lánveitingar til leiguíbúða. Hér er gert ráð fyrir því að lánveitingar til byggingar eða kaupa á leiguíbúðum til sveitarfélaga, félaga og félagasamtaka verði takmarkaðar við það að félögin séu ekki rekin í hagnaðarskyni. Það er svo sem ágætt að þessir aðilar hafi það sem langtímamarkmið að byggja, eiga og hafa umsjón með rekstri leiguhúsnæðis. Hér er verið að bregðast við athugasemdum frá Eftirlitsstofnun EFTA sem er svo sem ágætt. En afleiðingarnar að mati ráðuneytisins verða þær að draga muni mjög úr lánveitingum sjóðsins til leiguíbúða, sem segir okkur að sjóðurinn hefur verið starfandi á samkeppnismarkaði á þessu sviði og við því er verið að bregðast. Þá er spurningin: Áttum við okkur alveg á því hvað stendur þá eftir? Munu þessi ákvæði hafa það þrengjandi áhrif að lánveitingar muni dragast of mikið saman? Ég átta mig ekki alveg á heildarmyndinni en ráðuneytið bendir alla vega á að þarna muni verða verulegur samdráttur. Mig langar að vekja aðeins athygli á nokkrum umsögnum sem komu um þetta mál. Við fengum á fund nefndarinnar fulltrúa frá Samtökum fjármálafyrirtækja og svo auðvitað frá ráðuneytinu og Íbúðalánasjóði og nokkrum fleiri aðilum, eins og tínt er til í nefndaráliti meiri hlutans. Í þeirri umræðu kom fram að menn, annars vegar hjá fjármálastofnunum og hins vegar hjá Íbúðalánasjóði, greinir á um hvort um markaðsbrest sé að ræða. Hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson fór hér ágætlega yfir skilgreininguna á því hvað markaðsbrestur er, en svo virðist sem Eftirlitsstofnun EFTA hafi fallist á það að hér á landi sé tímabundinn markaðsbrestur sem virkar með þeim hætti að eðlilegt sé að Íbúðalánasjóður sé starfandi vegna þess, að því er mér skildist af umfjöllun nefndarinnar, að ástandið eftir hrun sé slíkt að fjármálastofnanir láni almennt ekki til fasteignakaupa á allri landsbyggðinni. Þá spyr maður: Er verið að tala um markaðsbrest á öllu landinu eða erum við að tala um markaðsbrest á völdum svæðum á landsbyggðinni eða um hvað er verið að tala? Fjármálastofnanirnar könnuðust ekki við að ekki væri lánað til íbúðakaupa og lögðu fram tölur um hversu mikið fjármagn hefur verið veitt eða lánað til að fjármagna fasteignakaup. Það kemur fram í umsögn Samtaka fjármálafyrirtækja að það meginsjónarmið hefði legið til grundvallar svari íslenskra stjórnvalda til Eftirlitsstofnunar EFTA að fullyrt var að markaðsbrestur væri í framboði á lánsfé til íbúðaviðskipta og íbúðabygginga. Ástæðan fyrir því væri veikleikar og vantraust á fjármálafyrirtæki í kjölfar fjármálahrunsins og að fjármálafyrirtæki hefðu almennt ekki verið reiðubúin að veita lán nema helst í þéttbýli, þess vegna væri nauðsynlegt að Íbúðalánasjóður væri starfandi með þeim hætti sem hann hefur starfað. Samtök fjármálafyrirtækja taka ansi djúpt í árinni og fullyrða að hvorug þessara fullyrðinga eigi við rök að styðjast. Samtök fjármálafyrirtækja segja í umsögn sinni, með leyfi forseta: „Þrátt fyrir fall bankanna í október tókst endurreisn nýju bankanna það vel að þeir voru starfhæfir nánast frá fyrsta degi. Óvissa var þó fram eftir ári 2009 meðan gengið var frá samningum um mat yfirtekinna eigna …“ Svo segir: „Þrátt fyrir þetta hóf til dæmis Landsbankinn þegar í maí 2009 að veita ný óverðtryggð íbúðalán. Meðfylgjandi tafla sýnir fjölda kaupsamninga samkvæmt þjóðskrá, fjölda almennra lána ÍLS og fjölda lána þriggja stærstu bankanna og fyrirrennara þeirra. Eins og sést var markaðshlutdeild bankanna þriggja um helmingur árið 2007, um fjórðungur árið 2008 en 7% árið 2009 þrátt fyrir erfiðleika. Árinu 2010 var hlutdeild bankanna komin yfir 10% og á árinu 2011 var hlutdeild bankanna yfir 30%.“ Við sjáum að það er ekki hægt að segja annað en að fjármálastofnanir séu að lána til íbúðakaupa. Þá er spurningin: Erum við að fara of hratt í að lögfesta eða innleiða þetta frumvarp í íslenska löggjöf? Eigum við frekar að sjá til hvernig hlutirnir þróast, eins og hv. þm. Lúðvík Geirsson sagði og fullyrti í ræðu sinni áðan að umtalsverð endurskoðun væri fram undan og yfirstandandi gagnvart sjóðnum? Þá spyr ég: Hefði ekki verið hægt að vísa einfaldlega til þeirrar vinnu og segja að í henni yrði meðal annars horft til athugasemda Eftirlitsstofnunar EFTA með það fyrir augum að mæta þeim athugasemdum sem þar koma fram þegar fyrir lægi niðurstaða þeirrar vinnu sem hv. þm. Lúðvík Geirsson vísaði til og farið væri í heildarendurskoðun á löggjöfinni um sjóðinn? Hefði það ekki verið réttari nálgun en að fara með þetta frumvarp í gegnum þingið? Ég ítreka það, vegna þess sem kom fram í ræðu hv. þm. Lúðvíks Geirssonar, að vissulega var málið tekið fyrir í nefnd og kallaðir til gestir en ég tek fram að það var tekið út í ósátt við minni hluta nefndarinnar. Eftir 2. umr. kallaði hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir eftir því að nefndin færi yfir þetta mál í samráði við Evrópusérfræðinga sem gætu ráðlagt okkur um það hvort hér væri nægilega vel komið til móts við athugasemdir Eftirlitsstofnunar EFTA eða ekki. Við því var ekki orðið. Það var einfaldlega látið duga að kalla til fulltrúa velferðarráðuneytisins og Íbúðalánasjóðs sjálfs. Ég hefði kosið, frú forseti, að þetta mál hefði fengið lengri tíma og meiri umfjöllun í velferðarnefnd fyrst það er búið að vera í pípunum síðan 2004. Ráðuneytið hefði hugsanlega getað lagt frumvarpið fram strax sl. haust þannig að nefndinni hefði gefist tími í vetur til að fara ítarlega yfir málið. Sá vani er afskaplega hvimleiður sem virðist vera hjá stjórnvöldum að leggja mál fram það seint að ekki gefist tími til að fara gaumgæfilega yfir þau og síðan er þess einfaldlega krafist að við afgreiðum mál sem mörg hver hafa, að mínu mati, ekki fengið nægilega umfjöllun í nefndum þingsins. Það er allt að því talinn dónaskapur að óska eftir frekari skýringum, fleiri gestum og ég tala nú ekki um, eins og kom fyrir hér í morgun, að fá að taka til máls um mál og veita andsvar.

Frú forseti. Við ræðum nefndarálit frá meiri hluta hv. velferðarnefndar með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 44/1998, um húsnæðismál. Auk þess er nefndarálit frá minni hluta velferðarnefndar sem hv. þm. Eygló Harðardóttir sendir inn með breytingartillögu. Eins og ég ræddi í 1. umr. er Íbúðalánasjóður ein stærsta lánastofnun landsins og örugglega sú stærsta á sviði íbúðalána. Hún veitir þar af leiðandi öðrum lánastofnunum mikla samkeppni og sú athugasemd frá ESA sem við ræðum hér grundvallast á því að reyna að bæta samkeppnisstöðu annarra aðila sem eru á markaðnum. Frumvarpið sem við ræðum tekur á ýmsum þáttum sem eru sjálfsagðir eins og hæfisskilyrði stjórnarmanna. Það hefur farið vaxandi eftir hrun að sett séu hæfisskilyrði varðandi forstjóra og stjórnarmenn, og stjórnunarmenn eða forsvarsmenn lífeyrissjóða, og mér finnst alveg sjálfsagt að það eigi við um þessa lánastofnun eins og aðrar lánastofnanir. Það má líka nefna að það er nokkuð síðan að Íbúðalánasjóði var veitt heimild til að lána óverðtryggt. Það gekk svona og svona, mjög hægt og rólega, og þetta sýnir hvað opinberar stofnanir, opinber stjórnsýsla og Alþingi, eru svifaseinar og lengi að taka upp svona sjálfsagða hluti. Nú eru bankarnir búnir að skjóta Íbúðalánasjóði ref fyrir rass í þessu því þeir tóku upp óverðtryggð lán fyrir nokkru síðan og eru komnir meira að segja með ýmiss konar vöru á þeim markaði sem hafa notið mikillar hylli, t.d. hámark á óverðtryggða vexti o.s.frv. Sumt af því minnir reyndar á verðbótaþátt vaxta sem einu sinni var tekinn upp og var óskaplega flókinn og illskiljanlegur og enginn skilur enn, en það er önnur saga. Íbúðalánasjóður hefur ekki tekið upp óverðtryggð lán enn þá, ætlar að gera það í haust. Þetta er eins og risaeðla sem hreyfir sig afskaplega hægt og missir þar af leiðandi af bitunum sem einkabankarnir eru að fá með því að sópa til sín íbúðakaupendum með óverðtryggðum lánveitingum sem eru mjög vinsælar í dag vegna þess að það hefur verið ákveðinn áróður gegn verðtryggingu. Öll lán Íbúðalánasjóðs eru og hafa verið verðtryggð þó að þessi heimild sé til staðar. Ég spurði um það í andsvari við hv. þm. Eygló Harðardóttur af hverju ekki kæmi fram breytingartillaga um það að Íbúðalánasjóður lánaði eingöngu óverðtryggt, þ.e. hætti að lána verðtryggt. Það ætti að vera í anda þeirra sem segjast vera að berjast gegn verðtryggingu. Ég er dálítið undrandi á því að í meðförum nefndarinnar og meðförum Alþingis skuli ekki koma fram þessi hugmynd að afnema verðtryggingu hjá Íbúðalánasjóði og láta hann lána eingöngu óverðtryggt. Það skyldi þó ekki vera að menn séu einmitt hræddir við ókosti óverðtryggðra lána sem eru þó nokkuð miklir. Það sýndi sig einmitt í hruninu að fyrir heimilin var ágætt að hafa verðtryggt lán þegar verðbólgan fór upp í 18 eða 20%. Þá hefðu óverðtryggðir vextir þurft að vera 20% yfir árið og það hefði riðið flestum heimilum að fullu að borga 20% af lánunum eingöngu í vexti. Nema að meiningin með þessari umræðu um verðtryggingu sé að hlunnfara sparifjáreigendur en það er ekki óvenjulegt í þessu landi að sparifjáreigendur séu hlunnfarnir. Það var gert í 30 ár og þótti mikil íþrótt. Samkvæmt ákvörðun Alþingis ákvað ríkissjóður að veita Íbúðalánasjóði 33 milljarða og það er lítið talað um það í þessu samhengi. Ég benti á það í 1. umr., en því miður hefur sú ábending ekki skilað sér í nefndarálit meiri hlutans, að menn reyndu að greina hvers vegna var verið að borga 33 milljarða til Íbúðalánasjóðs sem er með ein öruggustu lán sem til eru, þ.e. íbúðalán, því fólk lætur það yfirleitt ganga fyrir öllu öðru að borga af íbúðunum sínum. Það hefur sýnt sig víða um heim að það eru íbúðalánin sem eru öruggust á meðan þau eru með sæmilegu veði. Ég ætla ekki að tala um það fyrirbæri sem var í Bandaríkjunum þegar menn voru að lána með mjög hættulegum hætti. Þetta hefur ekki ratað inn í nefndarálitið en ég tel að það hefði verið alveg nokkurra setninga virði vegna þess að ástæðan fyrir þessum 33 milljörðum er sú að Íbúðalánasjóður er ekki með sambærileg kjör á þeim skuldabréfum sem hann gefur út og þeim lánveitingum sem hann veitir þótt það sé mjög auðvelt að koma því við. Húsbréfin sem voru í gildi einu sinni voru með útdráttarheimild þannig að Íbúðalánasjóður gat dregið meiri bréf út ef hann þurfti að greiða eitthvað út en sá möguleiki hvarf og menn breyttu ekki útlánastefnunni með hliðsjón af því að menn gætu lent í því að fá miklar inngreiðslur. Mér finnst það sýna enn einu sinni hversu svifasein og þunglamaleg þessi stofnun er að hún skuli ekki gæta sín á þessari áhættu. Helsta áhætta Íbúðalánasjóðs er að það verði miklar uppgreiðslur. Ég óttast það núna þegar bankarnir eru komnir á undan Íbúðalánasjóði með óverðtryggðu lánin og vinsældir þeirra eru miklar að mjög margir muni sjá sér leik á borði. Þeir eru sennilega að því núna, frú forseti, án þess að ég viti það nákvæmlega, og taka óverðtryggð lán í banka og greiða upp verðtryggða lánið sitt hjá Íbúðalánasjóði vegna þeirrar neikvæðu umræðu og að mínu mati óréttmætrar neikvæðu umræðu sem hefur verið um verðtryggingu. Verðtrygging hefur nefnilega kosti og galla. Ég hugsa að sjóðurinn sé í þeirri stöðu að hann sitji uppi með mikið fé sem hann nær ekki ávöxtun á í samræmi við þau skuldabréf sem hann hefur selt til að fjármagna starfsemi sína þegar hann þurfti á peningum að halda. Hann sé því núna með neikvæðan vaxtamun og sá vaxtamunur lendir bara á einum stað, frú forseti, hjá skattgreiðandanum, hjá ríkissjóði og er ekki bætandi á þá stöðu. Ég hefði viljað að nefndin skoðaði þetta pínulítið en hún gerði það ekki þótt henni hefði verið bent á það í 1. umr., ég fór mjög nákvæmlega í gegnum þetta. Ég benti líka á að hér hefur lítið verið framkvæmt síðan nokkuð fyrir hrun. Það má segja að 2009 hafi verið síðasta árið sem eitthvað var byggt af viti af íbúðum á Íslandi. Það má segja að árið 2007 hafi verið offramboð á íbúðum en 2008 var þokkalegt eða frekar lélegt en eftir það hefur verið alger ördeyða, að minnsta kosti miðað við lánveitingar Íbúðalánasjóðs. Ég óttast að við munum standa frammi fyrir því eftir ekki mjög langan tíma, jafnvel mjög skamman tíma, að það vanti íbúðir. Það var byggt of mikið af íbúðum fyrir hrun, að einhverju leyti fóru þær í að hýsa mikinn fjölda af erlendu verkafólki en það hefur síðan flutt brott þannig að það losnaði eitthvað um íbúðir. Þær eru reyndar ekki alveg eins góðar og það sem Íslendingar sætta sig við. Eftir það hefur lítið verið byggt. Hver árgangur er um 4.000–4.500 manns og þegar tekið er tillit til þess að sá hópur parast eitthvað þarf sennilega um 2.000 íbúðir fyrir unga fólkið á hverju ári. Eitthvað kemur til baka á markað af íbúðum þeirra sem falla frá en það er töluvert minna og miklu lélegra húsnæði. Það þarf því örugglega að byggja á Íslandi 1.500–2.000 íbúðir á ári, og það hefur alls ekki verið gert. Við munum lenda í því innan ekki mjög langs tíma að það verður skortur á íbúðum. Hækkandi leiga virðist benda til þess og líka hækkandi verð á íbúðarhúsnæði þótt þar spili náttúrlega inn í neikvæðir vextir og ofurskattlagning fjármagnstekna og ótti sparifjáreigenda við nýtt hrun bankanna. Við þær aðstæður leita menn inn á íbúðamarkaðinn og síðustu eitt eða tvö árin hefur verðið hækkað umfram verðbólgu. Það bætir reyndar veðstöðu Íbúðalánasjóðs og bankanna en ég óttast að við lendum í svona skelli. Svo er hér breytingartillaga um að stofna megi leigufélag. Það finnst mér ekki góð hugmynd. Mér finnst allt í lagi að Íbúðalánasjóður stofni leigufélag en hann á að reyna að selja það sem allra fyrst því það fer ekki saman að lána til leigufélaga með sérstökum lánaflokki og vera jafnframt í samkeppni við þá sömu leigusala. Það fer ekki saman, og jafnvel þótt maður reyni að byggja upp eldveggi á milli eins og hv. þm. Eygló Harðardóttir gerir með breytingartillögu sinni og rökstyður í nefndaráliti sínu hefur það sýnt sig að þeir halda ekki alltaf. Uppgreiðsluáhætta sjóðsins er ekki löguð í þessu frumvarpi þótt bent hafi verið á hana. Það getur vel verið að það verði þá vandamál með nýjar ríkisskuldbindingar Íbúðalánasjóðs. Það sem ég ætlaði að ræða um er krafan um að lánveitingar til leiguhúsnæðis fari aðeins til fyrirtækja sem eru ekki rekin í hagnaðarskyni. Það er greinilegt að menn skilja ekki í hverju vandinn liggur. Vandinn liggur í því að einhver byggingameistari byggði kannski 200 íbúðir og sat uppi með þær óseldar á þeim tíma. Hann mundi reyndar ekki gera það í dag eða mjög ólíklega en sú staða gæti komið upp aftur. Hvað gerir hann þá? Þá stofnar hann leigufélag sem starfar án hagnaðarmarkmiða og kaupir af honum íbúðirnar og leigufélagið fær lán frá Íbúðalánasjóði til að kaupa íbúðirnar af honum. Hann á að sjálfsögðu þetta leigufélag og hann ræður verðinu nokkurn veginn og hefur það huggulega hátt þannig að hann sleppi óskaðaður, jafnvel þótt hann fái ekki nema 90% lán eins og hér er gert ráð fyrir. Hann hefur þá bara verðið 10% hærra. Þannig fær hann í raun greitt það verð sem hann þarf á að halda og losnar við allar íbúðirnar. Svo þegar íbúðirnar seljast ekki eða leigjast ekki fer þetta leigufélag á hausinn og þá skiptir engu máli hvort það er sjálfseignarstofnun eða fyrirtæki sem ekki er með hagnað. Það geta allir stofnað sjálfseignarstofnun. Það geta allir stofnað félag sem hefur göfugan tilgang. Það er bara að hóa saman nokkrum mönnum og þá stofna þeir hið göfugasta félag í kristilegum anda til að kaupa íbúðir af eigendunum og Íbúðalánasjóður lánar blint samkvæmt lögunum til slíkra kaupa. Ég benti á þetta atriði en meiri hlutinn hefur annaðhvort ekki heyrt það eða ekki tekið það til greina. Ég sakna dálítið í nefndarálitinu að ekki skuli vera tekið mið af þeirri umræðu sem fór fram um þetta. En hér er mikil áhersla lögð á hæfisskilyrði. Það hefur verið bent á það í umræðunum að þessar úrbætur séu frekar hraðsoðnar, menn hafi brugðist seint við og það er svo sem ekkert nýtt, frú forseti. Við erum vön þessari frábæru verkstjórn hæstv. ríkisstjórnar og mál eru unnin seint. Athugasemdir ESA koma í júlí 2011 og við erum núna að ræða viðbrögð við þeim og jafnvel gera þau að lögum og sumir telja að það hafi ekki verið tekið mið af öllum athugasemdum ESA. Það væri gaman að heyra frá nefndarmönnum sem eru viðstaddir umræðuna, ég sé að framsögumaður er hérna staddur, hvort nefndin hafi farið í gegnum þessar athugasemdir ESA og fengið það fram hvort allar þær kröfur séu uppfylltar. Ég vil síðan nefna að það vantar bæði umsögn ESA og annarra um að það er ekki bara ríkisábyrgðin sem gera má athugasemdir við og ekki bara eigendaábyrgð, vaxtaniðurgreiðsla og annað slíkt heldur er CAD-hlutfallið hjá Íbúðalánasjóði líka töluvert mikið lægra en hjá bönkunum. Það er 16% hjá bönkunum samkvæmt ákvörðun ríkisvaldsins sem á bankana, þarf að vera 8% en síðast þegar ég vissi var það ekki nema 5% hjá Íbúðalánasjóði og það er líka brot á samkeppnisreglum.

Virðulegi forseti. Það mál sem við ræðum varðar Íbúðalánasjóð og við komumst ekki hjá því að ræða það í stóru samhengi og vísa ég þá til þeirrar stöðu sem er uppi hjá fólki í landinu og því fólki sem er í þessum svokallaða skuldavanda. Því miður hefur lítil umræða verið - og við þurfum að bæta úr því - um þá skýrslu sem fjármálaráðherra skilaði um áhrif lækkunar höfuðstóls húsnæðislána samkvæmt beiðni nokkurra þingmanna Sjálfstæðisflokksins. Þar eru mjög áhugaverðar upplýsingar og þær tengjast þessum málum beint. Í skýrslunni á bls. 7, töflu 3, geta menn í rauninni séð kjarnann í vandanum, þ.e. eiginfjárhlutfall í upphafi árs 2012 miðað við 5–35% eiginfjárhlutfall á kaupdegi. Það er augljóst þegar menn skoða þetta að það fólk sem er í langmestum vanda er það fólk sem tók lán á árinu 2008. Ég ætla ekki að lesa öll árin því að hér eru árin 2004, 2005, 2006, 2007 og 2008, en ef við berum saman til dæmis árin 2004 og 2008 þá er verið að bera saman stöðu einstaklinga sem keyptu sér íbúð annars vegar 1. janúar 2004 og hins vegar 1. janúar 2008. Ef við skoðum dálkinn þar sem verið er að skoða í hvernig stöðu viðkomandi einstaklingur er ef hann hefur lagt 5% af kaupverði inn með eigið fé, þá á hann núna, ef hann keypti árið 2004, 12,1% í íbúðinni. Ef hann keypti hins vegar 1. janúar 2008 þá er neikvæð staða hans 40%. Ef við skoðum 15% eiginfjárhlutfall, þ.e. 15% sem viðkomandi hefur sett inn í íbúðina, þá á viðkomandi einstaklingur eða hjón 21,4% í íbúðinni, þ.e. þeir sem keyptu 2004, en hjá þeim sem keyptu 1. janúar 2008 er 15% eignin orðin neikvæð um 25%. Lítil umræða hefur verið um það að á árinu 2008, og svo sem á stórum hluta árs 2007, þó aðallega 2008, var aðeins einn aðili sem lánaði og ég hef fengið upplýsingar um að það var Íbúðalánasjóður. Og ekki aðeins að hann væri að lána heldur var hann að gefa í, ef þannig má að orði komast. Þáverandi hæstv. félagsmálaráðherra, núverandi hæstv. forsætisráðherra, stóð fyrir því og hreykti sér af því að gefa í að lána, og voru lánaðir í júlí 2008 nærri 7 milljarðar. Sambærileg tala í júlí 2007 var 6 milljarðar en í september árið 2008 voru það 5,5 milljarðar. Við getum rétt ímyndað okkur hvernig ástandið er hjá þessu fólki núna sem tók þessi lán. Lítill gaumur hefur verið gefinn að þeirri staðreynd að á þeim tíma þegar bankarnir voru hættir að lána fólki til húsnæðislána og við hefðum mátt eiga von á því að hið opinbera yrði til baka í því af augljósum ástæðum, gerðist hið gagnstæða. Þáverandi hæstv. félagsmálaráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, sem var með Íbúðalánasjóð áfram þrátt fyrir að stjórnarsáttmáli þeirrar ríkisstjórnar kvæði á um annað lagði á það áherslu að veita mikil lán. Og það fólk sem var svo óheppið að taka þau lán er í mestum vanda núna. Við höfum lítið rætt það að sú skuldastefna sem við höfum haft í húsnæðismálum er auðvitað ein af ástæðunum fyrir þeim skuldavanda sem er í dag. Öll áherslan af hálfu hins opinbera hefur verið á að ýta undir skuldsetningu, bæði með hærra lánshlutfalli, eins og 90% lánunum, og sömuleiðis með vaxtabótum. Nú kynni einhver að segja: Er það ekki bara gott? Er einhver önnur leið til? Já, nærtækara hefði verið að fara þá leið að ýta frekar undir eignamyndun en skuldsetningu. Það er bara einn galli við skuldir og þó að það sé bara einn galli þá er hann alveg gríðarlega stór. Og gallinn við skuldir er sá að þær þarf að greiða til baka. Við erum núna þess vegna í þeirri stöðu að þeir sem voru með gengislán hafa fengið mestu leiðréttinguna. Það hefur ekkert að gera með nein afskipti ríkisstjórnarinnar, öðru nær. Mér sýnist sem svo að þar sem ekki var gert ráð fyrir neinum fyrirvörum í samningum milli gömlu og nýju bankanna, að gengislánaleiðréttingarnar þar sem gengislán voru dæmd ólögmæt, það gangi svona yfir, skerði möguleika bankanna til að leiðrétta önnur lán. Við erum núna í þeirri stöðu að það fólk sem er í mestum vanda er í Íbúðalánasjóði, alla vega stór hluti þess, þar sem leiðréttingar í bönkunum hafa ekki að fullu gengið yfir hjá Íbúðalánasjóði. Þetta fólk er oftar en ekki fast inni í Íbúðalánasjóði. Það eru miklar áhyggjur hjá fólki af því að við munum sjá nýtt verðbólguskot. Það er í rauninni alveg sama hvað fræðingar ræða til dæmis um afnám gjaldeyrishaftanna. Almennt er talið að það muni hafa verðbólguáhrif þegar við losum um þau hvenær sem það verður og að auki er umtalsverð verðbólga í landinu. Eðlilega er fólk hrætt við að þetta muni koma fram í lánunum og þrátt fyrir að það sé rétt að hér sé um jafngreiðslulán að ræða, þessi verðtryggðu lán sem eru hjá Íbúðalánasjóði og á öðrum stöðum, þá hækkar það samt sem áður mjög höfuðstólinn og ef menn eru með neikvæða eign í íbúðum sínum þá hafa menn eðli málsins samkvæmt áhyggjur af því að þeir festist inni til lengri tíma. Við erum núna í þeirri stöðu, og það hefur komið fram, að inngreiðslur eru meiri í Íbúðalánasjóð en útgreiðslur úr honum. Fólk er að greiða upp lán en ekki að taka lán hjá Íbúðalánasjóði og það er mjög áhugaverð staða. Þá erum við með þennan ríkisbanka, virðulegi forseti, sem við erum búin að greiða um 33 milljarða með. Það liggur fyrir að við þurfum að setja, ef ég man rétt, um 12 milljarða í viðbót til að uppfylla það eiginfjárhlutfall sem sjóðurinn þarf að hafa, þ.e. 5%, sem er 3 prósentustigum lægra en í hefðbundnum viðskiptabönkum, og við erum með verstu kjörin á markaði hjá ríkisbankanum. Þetta er orðin mjög sérstök staða. Í ofanálag erum við með óeðlilega stöðu á markaðnum vegna þess að hið opinbera og síðan bankarnir eru með mjög stóran hluta af eignum þar sem eitthvað af þeim er leigt út en þær eru í það minnsta ekki seldar, við sjáum það. Ég sá að Bloomberg-fréttaveitan vakti athygli á því að menn hafa áhyggjur af eignabólu á Íslandi sem á sér auðvitað enga stoð í raunveruleikanum. Það er ekkert í umhverfinu sem kallar á það að nú ætti að vera eignabóla í fasteignum, þvert á móti hefði fasteignaverð átt að lækka verulega. En þegar við erum með tæplega þúsund íbúðir, sýnist mér, í eigu banka, sparisjóða og lífeyrissjóða, og þá er eftir að taka dótturfélag bankanna með inn í það, og síðan erum við með tæplega 1.800 hjá Íbúðalánasjóði, þá erum við með tæplega 3 þús. íbúðir í eigu banka og Íbúðalánasjóðs. Ekki er verið að setja þessar eignir á markað enda mundi það væntanlega hafa þau áhrif að lækka verðið. Síðan erum við í þeirri stöðu, kannski fyrst og fremst út af gjaldeyrishöftunum og sömuleiðis út af skattlagningarstefnu ríkisstjórnarinnar, að fólk er að fjárfesta í íbúðum á ákveðnum svæðum vegna þess að því finnst ekki vænlegur kostur að hafa fjármuni sína annars staðar, t.d. í bönkum. Innstæður í bönkum hafa minnkað alveg gríðarlega. Það kemur að stærstum hluta til út af ofurskattstefnu ríkisstjórnarinnar. Þess vegna er mjög erfitt fyrir ungt fólk að kaupa sér íbúð. Þær eru of dýrar miðað við þau laun sem fólk hefur og vísa ég þá sérstaklega til höfuðborgarsvæðisins. Maður kynni því að spyrja: Erum við að koma fram með frumvarp sem muni koma eitthvað til móts við þessa stöðu? Ef við skoðum frumvarpið eru í fyrsta lagi lagðar til breytingar sem snúa að skipan í stjórn, hæfisskilyrðum stjórnarmanna, forstjóra o.s.frv. Það er auðvitað góðra gjalda vert, en það er áhugavert að sjá að rekstrarkostnaður sjóðsins mun aukast um 30 millj. kr. vegna þessa. Það er fjármagnað með vaxtamun sjóðsins. Í öðru lagi er verið að auka eftirlit með starfsemi Íbúðalánasjóðs, einkum hvað varðar innri endurskoðun, eftirlitskerfi o.s.frv. Það mun kalla á fjölgun stöðugilda Fjármálaeftirlitsins sem þýðir 22 millj. kr. aukningu á umfangi Fjármálaeftirlitsins á ári sem Íbúðalánasjóður mun þá greiða. Ég verð að viðurkenna, virðulegi forseti, að ég mundi ætla í þeirri gríðarlegu aukningu á stöðugildum í Fjármálaeftirlitinu að menn gætu hugsanlega fundið einhverjar leiðir til að hagræða þar. Það er sú stofnun sem ekki þurfti að hagræða neitt, þvert á móti, á undanförnum árum. Í þriðja lagi er verið að tala um að setja á leigufélag með íbúðarhúsnæði fyrir Íbúðalánasjóð. Þar erum við að fara inn á mjög hæpnar brautir. Ég veit ekki hvort það hefur verið skoðað eitthvað sérstaklega hvort það samræmist samkeppnislögum. En það segir sig sjálft að ef risi eins og ríkið fer inn á þennan veika leigumarkað, sem gæti auðvitað verið stærri ef við gætum selt þessar íbúðir, þá er endalaus hætta í því. Maður heyrir það strax hjá leigumiðlurum að menn séu hér að fara í að undirbjóða, leigumiðlarar, og menn gætu hugsað sér að það væri bara gott af því að þetta yrði lægri leiga fyrir fólk, en það kynnu að verða einhver vandræði í tengslum við það því að ef þeir aðilar sem leigja núna út íbúðir geta ekki staðið undir þeim rekstri þá kæmi það beint niður á Íbúðalánasjóði sem hefur lánað í það. Þá erum við að bíta svolítið í skottið á sjálfum okkur hvort sem okkur líkar betur eða verr. Mér sýnist að við séum komin með uppsafnaðan gríðarlegan vanda hjá Íbúðalánasjóði. Ég get ekki séð með fullri virðingu fyrir frumvarpinu að menn taki á því með neinum hætti. Sumar breytingarnar hér eru minni háttar en kannski er stóra málið það að ríkið fari núna af fullum þunga inn á leigumarkaðinn með eignir sínar. Ég get ekki séð miðað við þá umræðu sem hér hefur farið fram eða þau fylgigögn sem eru með frumvarpinu að menn séu búnir að greina það hvernig menn sjái fyrir sér hvernig það mál muni verða. Það að ríkið komi með 2 þús. íbúðir inn á leigumarkaðinn er nærtækasta samlíking við fíl í postulínsbúð og það er eins gott að hugsa það mál alla leið áður en þau skref eru stigin.

Virðulegi forseti. Það frumvarp sem við ræðum um húsnæðismál er komið til, eins og fram hefur komið, vegna ábendinga frá Eftirlitsstofnun EFTA, ESA, varðandi starfsemi sjóðsins. Af því tilefni hefur hæstv. ríkisstjórn brugðist við með þeim hætti sem fram kemur í frumvarpinu. Áður en ég kem að efni þessa frumvarps hef ég hugsað mér að mæla fyrir breytingartillögu sem ég hef flutt, á þskj. 1545, 734. mál, og snertir þetta mál. Þannig er mál með vexti að í mars, fyrir sléttum þremur mánuðum, lagði ég fram frumvarp til laga um breytingu á þessum sömu lögum sem lutu í meginatriðum að því að heimila Íbúðalánasjóði að fara þá leið sem Landsbanki Íslands fór varðandi skuldir heimilanna. Það er tvennt sem ég vil taka fram almennt áður en ég kem að málinu sjálfu. Í fyrsta lagi vek ég athygli á því að Íbúðalánasjóður er að fullu í eigu ríkisins. Eins og nafnið bendir til hefur Íbúðalánasjóður einkanlega það hlutverk að lána til húsbygginga, bæði til einstaklinga og félaga, og hefur það auðvitað birst í margs konar formi. Kjarninn í því sem ég vil segja er að Íbúðalánasjóður er algerlega í eigu ríkisins - hann er sem sagt ríkisfyrirtæki sem lánar út peninga, þ.e. fjármálastofnun í eigu ríkisins. Á hinn bóginn höfum við banka sem er að langmestu leyti í eigu ríkisins þó að ég hafi tekið eftir því að hæstv. forsætisráðherra er farin að boða einkavæðingu á þeim banka, a.m.k. að hluta til, sem er út af fyrir sig áhugavert. Eftir stendur að eins og sakir standa er Landsbanki Íslands banki eða fjármálastofnun sem er að langmestu leyti í eigu ríkisins. Þá erum við komin í þá stöðu að annars vegar höfum við Landsbanka Íslands, ríkisbankann, sem hefur boðið upp á tiltekin úrræði fyrir skuldug heimili, skulduga íbúa, og hins vegar Íbúðalánasjóð sem hefur ekki átt þess kost að bjóða fram álíka úrræði og Landsbankinn. Af hverju skyldi það vera? Ætli það sé meinbægni stjórnvalda? Ætli það sé meinbægni stjórnenda Íbúðalánasjóðs? Ætli það sé meinbægni stjórnar Íbúðalánasjóðs? Ekkert af þessu er í raun og veru til staðar nema ef vera skyldi meinbægni íslenskra stjórnvalda almennt talað. Ég vil ekki ganga svo langt. Það sem hefur skort upp á er að engar lagalegar heimildir eru fyrir því að Íbúðalánasjóður fari þá leið sem Landsbanki Íslands, fjármálastofnunin, fjármálafyrirtækið, bankinn, sem er í eigu ríkisins, getur farið. Þá erum við komin í þá undarlegu stöðu að einstaklingur sem hefur tekið sér lán til íbúðarkaupa í ríkisbankanum Landsbanka Íslands er í raun og veru betur settur en einstaklingur sem hefur tekið lán í ríkisfjármálafyrirtækinu Íbúðalánasjóði. Þetta er ástand sem við getum auðvitað ekki búið við. Ég hef því leyft mér að flytja breytingartillögu sem er samkynja frumvarpi sem ég lagði fram, eins og ég nefndi áðan, í marsmánuði sl. með nokkuð ítarlegri greinargerð þar sem gerð er grein fyrir þeim viðhorfum sem liggja til grundvallar þessari hugsun. Ég leyfi mér að lesa breytingartillöguna eins og hún liggur fyrir eftir að hún var prentuð upp, en þegar henni var dreift upphaflega höfðu verið gerð smávægileg mistök sem hafa nú verið lagfærð í hinu uppprentaða eintaki og má finna á vefnum. Hefst þá lesturinn, með leyfi forseta: „Á eftir 17. gr. komi tvær nýjar greinar, svohljóðandi: a. (18. gr.) 2. og 3. mgr. ákvæðis til bráðabirgða XIV í lögunum orðast svo: Heimilt er að færa niður veðkröfur samkvæmt 1. mgr. um allt að 15 millj. kr. hjá einstaklingum og um allt að 30 millj. kr. hjá hjónum, sambýlisfólki og einstæðum foreldrum enda sé veðkrafan á veðrétti umfram 110% af verðmæti eignar.“ Þetta er ákaflega mikilvægt atriði. Hér er eingöngu verið að taka til þeirra sem eru með lán umfram 110% þannig að við erum að fara í rauninni þá 110%-leið sem ríkisstjórnin boðaði og hefur verið lögfest. Hefst nú lesturinn að nýju, með leyfi forseta, úr þessari breytingartillögu: „Nemi niðurfærslan hærri fjárhæð en 10 millj. kr. hjá einstaklingi og 20 millj. kr. hjá hjónum, sambýlisfólki eða einstæðum foreldrum skal lækka niðurfærslu veðkröfu sem nemur veðrými á aðfararhæfri eign í eigu lántaka eða maka hans, að hluta eða heild, að því marki sem veðrýmið er umfram 1 millj. kr. að viðbættum tvöföldum útborguðum mánaðartekjum viðkomandi einstaklings. Við verðmat fasteigna samkvæmt ákvæði þessu skal miða við fasteignamat. Þó er Íbúðalánasjóði heimilt að byggja verðmat á markaðsverði fasteignar yfir fasteignamat 2011. Ekki er rétt að mynda verðmæti eignar. Sé fasteign ekki fullbyggð miðast verðmæti við markaðsverð eignar. Til grundvallar mati á markaðsverði skal liggja verðmat löggilts fasteignasala sem Íbúðalánasjóður aflar á eigin kostnað. b. (19. gr.) Við lögin bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða, svohljóðandi: Íbúðalánasjóður skal endurgreiða einstaklingum 20% vaxta almennra lána og endurbótalána sem þeir greiddu sjóðnum á tímabilinu frá 31. desember 2008 til 1. janúar 2011. Endurgreiðsla samkvæmt 1. mgr. fer aðeins fram eigi Íbúðalánasjóður ekki eða hafi átt vangoldna kröfu á hendur lántaka eldri en 90 daga gamla. Hafi lán verið endurútreiknað eða skilmálum þess breytt á tímabilinu frá 31. desember 2008 til 1. janúar 2011 skal aldur vangoldinnar kröfu miðaður við tímabilið frá upphafi greiðsludráttar fram að dagsetningu endurútreiknings eða skilmálabreytingar. Hver einstaklingur getur að hámarki fengið endurgreidda vexti að fjárhæð 1 millj. kr. Íbúðalánasjóður skal ráðstafa vaxtaendurgreiðslu samkvæmt 1. mgr. til niðurgreiðslu lána einstaklinga hjá sjóðnum á eigin kostnað. Eigi einstaklingur ekki lengur lán hjá sjóðnum skal vaxtaendurgreiðslan greidd út.“ Það sem hér er einfaldlega verið að gera er að færa þá leið sem í daglegu tali hefur verið kölluð landsbankaleiðin yfir á Íbúðalánasjóð í heimildarformi. Ástæðan fyrir því að það er gert er sú sem ég nefndi áðan, að fyrir hendi eru lagaskilyrði sem gera að verkum að Íbúðalánasjóður getur ekki vegna þeirra farið þá leið sem Landsbankinn hefur farið með góðum árangri. Niðurstaðan af því sem við höfum séð af úrræðum Landsbankans er sú að þau hafa gagnast mjög mörgum. Kosturinn við úrræðin er að þau eru tiltölulega fljótleg. Það er hægt að framkvæma þau tiltölulega hratt þannig að þeir sem eru í þeirri stöðu sem kveðið er á um í frumvarpinu og í þessum breytingartillögum við frumvarpið sem við ræðum núna geta þá fengið úrræði sín tiltölulega fljótlega afgreidd. Það skiptir miklu máli. Það er engin spurning að þetta yrði til þess að létta á stöðunni hjá mjög mörgum, en það sem vakir fyrir mér einkanlega með þessari breytingartillögu er að tryggja það að þeir sem eru í þeirri stöðu, eins og ég nefndi, að eiga lán hjá Íbúðalánasjóði geti átt þess kost að fá frekari úrræði en þeir hafa notið frá Íbúðalánasjóði gagnvart skuldum sínum. Eins og við munum var á sínum tíma gert samkomulag um aðgerðir í þágu einstaklinga, heimila og fyrirtækja og gert ráð fyrir því að fara hina svokölluðu 110%-leið. Gallinn hefur hins vegar verið sá að sú leið hefur verið framkvæmd mjög misjafnlega af einstökum fjármálastofnunum. Ég er búinn að rekja það efnislega út á hvað landsbankaleiðin hefur gengið en aðrir bankar hafa farið aðrar leiðir. Íslandsbanki hefur til dæmis farið sína leið, sem ég ætla í sjálfu sér ekki að gera að umtalsefni, til að koma til móts við skuldug heimili og þar hefur þess verið freistað að ganga lengra en gert var ráð fyrir í lögunum. Arion banki tilkynnti 26. janúar sl. að skilvísir einstaklingar í viðskiptum við bankann fengju sérstakan afslátt af greiðslum síðasta árs vegna lána þeirra hjá bankanum. Afslátturinn nam tveimur gjalddögum síðasta árs miðað við að 12 gjalddagar hefðu verið greiddir, þ.e. 16,7% af greiddum gjalddögum. Þá var líka veittur 30% afsláttur af vaxtagreiðslum síðasta árs vegna yfirdráttarlána en að meðaltali nemur greiðsla vegna íbúðalána 125 þús. kr. og greiðsla vegna yfirdráttarlána 13 þús. kr. Samtals fengu 33 þús. viðskiptavinir bankans greitt til baka frá Arion banka föstudaginn 27. janúar. Kostnaður vegna þessa frá Arion banka var áætlaður 2,5 milljarðar kr. Þar með er kostnaður bankans vegna aðgerða sem snúa að einstaklingum og heimilum orðinn 40 milljarðar kr. sem er rúmir 5 milljarðar umfram það svigrúm sem bankinn telur að hann hafi fengið við yfirtöku lánanna frá gamla Kaupþingi yfir til Arion banka. Af þessu blasir við að bankar eru í vaxandi mæli að koma til móts við viðskiptamenn sína. Þá stendur eftir að Íbúðalánasjóður hefur ekki haft lagalegar heimildir til að bjóða sambærileg úrræði og þar með skapast ójafnræði á milli skuldara þar sem helst virðist halla á viðskiptavini Íbúðalánasjóðs. Það blasir því við hverjum einasta manni að við svo búið getur ekki lengur staðið. Það er að minnsta kosti eðlilegt að jafnræði verði látið gilda um þá sem eru með íbúðalán sín í ríkisstofnuninni Íbúðalánasjóði og þá sem tóku sams konar lán í Landsbanka Íslands sem er að langstærstum hluta í eigu ríkisins. Í þessu sambandi vek ég athygli á að í skýrslu eftirlitsnefndar sem skipuð var samkvæmt lögum nr. 107/2009, um aðgerðir í þágu einstaklinga, heimila og fyrirtækja vegna banka- og gjaldeyrishrunsins, kemur fram í samantektarkafla skýrslunnar, með leyfi forseta: „Nefndin telur að 110%-úrræðið hafi verið útfært of þröngt í samkomulaginu frá 15. janúar 2010 og hefði mátt vera einfaldara og þar með fljótlegra í framkvæmd. Með því að miða við 110% af fasteignamati í stað markaðsvirðis ódýrari eigna, láta aðrar aðfararhæfar eignir ekki dragast frá niðurfærslu að ákveðnu marki og taka upp fríeignamark með fastri fjárhæð, hefði mátt einfalda og flýta málum að mati nefndarinnar. Aðilar samkomulagsins hefðu átt að standa að sameiginlegri, samræmdri breytingu á samkomulaginu í stað þess að standa hver að sinni útfærslu á úrræðinu þegar í ljós kom hversu erfitt það var í framkvæmd.“ Þetta er ákaflega mikilvæg ábending og ber að harma það að hæstv. ríkisstjórn hefur ekki treyst sér til að bregðast við þessu máli með einhverjum hætti. Það er því nauðsynlegt að gera þær lagabreytingar núna sem þessi breytingartillaga kveður á um úr því að þær koma ekki frá hæstv. ríkisstjórn. Í þessu sambandi vil ég líka nefna að mánuðum saman, liggur mér við að segja, hefur verið boðað að efnahags- og viðskiptanefnd Alþingis hyggist á næstunni leggja fram tillögur um aðgerðir fyrir skuldug heimili. Margoft hefur verið kallað eftir því hvar þessi mál væru á vegi stödd. Ég kallaði til dæmis eftir því núna síðast í morgun, löngu áður en þessi umræða hófst, hvort þess væri ekki að vænta að slíkar tillögur kæmu fram. Ég vakti athygli á því að núna liggur nokkurn veginn fyrir að það stefni í sumarþing í júlí og þá væri auðvitað góður kostur fyrir efnahags- og viðskiptanefnd að ljúka vinnu sinni við að gera tillögur til úrbóta fyrir skuldug heimili og leggja fram slíkar tillögur þannig að menn gætu þá tekið afstöðu til þeirra. Ég nefndi það líka áðan að ég hafði lagt þetta mál fram í marsmánuði og auðvitað gert mér vonir um að málið kæmist með eðlilegum hætti til efnahags- og viðskiptanefndar sem gæti þá tekið afstöðu til málsins. Það hefur ekki tekist og þess vegna sé ég mér ekki aðra leið færa en reyna að koma þessu máli á dagskrá með því að leggja fram þessa breytingartillögu. Menn velta kannski fyrir sér hvort þessi breytingartillaga sé svo frábrugðin efni þess frumvarps sem hér um ræðir að ekki sé eðlilegt að hún komi til umfjöllunar. Svarið er þá þetta: Hún hefur í fyrsta lagi verið borin upp og veitt hafa verið afbrigði til að tryggja það að hún kæmist á dagskrá. Í öðru lagi eru auðvitað mýmörg dæmi um það að menn hafa flutt tillögur sem hafa ekki verið nákvæmlega í samræmi við meginkjarna þeirra þingmála sem hafa síðan verið á dagskrá. Síðan er það hitt að málið er auðvitað mjög brýnt því að það snertir hag heimilanna í landinu. Mikil samstaða virðist vera um að leita leiða til að minnka skuldabyrði heimilanna. Ekki hefur nægilega mikið verið gert í þeim efnum. Það vill svo til að langstærsti lánardrottinn heimilanna í landinu er Íbúðalánasjóður og þess vegna er alveg ljóst að þessi mál hljóta að þurfa að koma á dagskrá og ég er með þessari breytingartillögu að setja þetta mál á dagskrá í samhengi við þær efnismiklu breytingar sem verið er að gera á starfsumhverfi Íbúðalánasjóðs og eru auðvitað almenns eðlis. Það er verið að gera breytingar á verkefnaskilgreiningu Íbúðalánasjóðs, skipulagi og mati á rekstri og áhættu og eftirliti með starfsemi sjóðsins og fyrirkomulagi og skilyrði lánveitinga þannig að þessi tillaga rímar, að mínu mati, prýðilega við það sem verið er að gera með breytingum á sjóðnum og á þess vegna fullt erindi í þessa umræðu.

Virðulegi forseti. Í fyrri ræðu minni fór ég yfir þetta frumvarp, á hverju það tekur og benti á galla sem ég tel vera á frumvarpinu og galla sem gætu jafnvel leitt til þess að það sem málinu er ætlað að lagfæra leiði til annarra athugasemda frá Eftirlitsstofnun EFTA um starfsemi sjóðsins varðandi ríkisaðstoð. Ég get að nokkru leyti tekið undir þær niðurstöður Eftirlitsstofnunar EFTA að Íbúðalánasjóður njóti ríkisaðstoðar í formi eigendaábyrgðar. Við vitum að ríkið baktryggir fjármögnun sjóðsins, vaxtaniðurgreiðslur, undanþágu frá arðsemiskröfu og greiðslu tekjuskatts. Ég hefði haldið að í kjölfar hrunsins og gríðarlega mikilla breytinga sem orðið hafa á fjármálamarkaði væri núna upplagt tækifæri til að breyta eðli og umfangi Íbúðalánasjóðs. Viðskiptabankar þekkja best greiðslugetu viðskiptavina sinna út frá sögu og öðru slíku og þekkja best þá áhættu sem fylgir hverjum viðskiptavini, m.a. vegna upplýsinga sem fást vegna útibúanets bankanna. Útibúanetið er náttúrlega um allt land þrátt fyrir að nú sé verið að loka einhverjum útibúum. Ég held því að eðlilegt sé að viðskiptabankarnir sjái um að lána út í gegnum net sitt. Hlutverk Íbúðalánasjóðs gæti hæglega breyst í að verða heildsölubanki sem sæi um fjármögnun á íbúðalánastarfsemi viðskiptabankanna. Þessi hugmynd hefur heyrst áður en mönnum leist ekki á að framkvæma hana vegna þess að þeir töldu að Íbúðalánasjóður hefði sérstakt félagslegt hlutverk. Ég tel reyndar að sú niðurstaða sé á misskilningi byggð vegna þess að hæglega er hægt að lækna markaðsbresti á einhverjum stöðum þar sem einkafjárfestar eru ekki tilbúnir að bjóða fram lánsfjármagn með því að Íbúðalánasjóður verði bakhjarl þeirra. Á þann hátt væri hægt að hafa mun betra eftirlit með þeirri áhættu sem fylgir hverju íbúðaláni eða hverjum viðskiptavini. Það væri hægt að gera þetta á mun ódýrari hátt og síðast en ekki síst væri hægt að eyða þeirri samkeppni sem niðurgreidd íbúðalán, samkvæmt niðurstöðu Eftirlitsstofnunar EFTA, veita viðskiptabönkunum þannig að tekjumöguleikar þeirra gætu orðið betri sem þýddi að bankakerfið á Íslandi yrði burðugra. Ég sagði í fyrri ræðu minni að ég teldi að þrátt fyrir að margt ágætt væri í þessu frumvarpi ætti ekki að keyra það fram eins og gert er núna heldur ætti að gera mun umfangsmeiri breytingar á Íbúðalánasjóði en hér er lagt til og kerfinu öllu. Ég hefði gjarnan viljað sjá lagt til að Íbúðalánasjóður yrði heildsölubanki fyrir viðskiptabankana.

Frú forseti. Við höldum nú áfram með umræðu um frumvarp til laga, sem kemur frá stjórnarflokkunum, um breytingu á lögum nr. 44/1998, um húsnæðismál, með síðari breytingum. Þetta frumvarp tengist aðild okkar að EES-samningnum og er megintilefni þess, eins og kemur fram í frumvarpinu og í athugasemdum við frumvarpið sjálft, það að íslenska ríkið þarf að bregðast við niðurstöðu rannsóknar ESA, Eftirlitsstofnunar EFTA, á starfsemi Íbúðalánasjóðs, en sú ákvörðun á rót sína að rekja til júlímánaðar á síðasta ári þar sem Eftirlitsstofnunin dregur fram að Íbúðalánasjóður njóti ríkisaðstoðar, m.a. í gegnum vaxtaniðurgreiðsluformið. Íbúðalánasjóður nýtur undanþágu frá arðsemiskröfu og greiðslu tekjuskatts og Eftirlitsstofnun EFTA, ESA, hvatti íslensk stjórnvöld með ákvörðun sinni til að grípa til nauðsynlegra ráðstafana þannig að lánafyrirkomulag Íbúðalánasjóðs yrði í samræmi við skuldbindingar Íslands í tengslum við Evrópska efnahagssvæðið, þ.e. samning okkar þar. Þetta eru mjög skiljanlegar athugasemdir. Ég tek undir með félögum mínum í Sjálfstæðisflokknum, þar á meðal hv. þingmanni og síðasta ræðumanni, Tryggva Þór Herbertssyni, sem velti fram ýmsum sjónarmiðum eins og hlutverki og tilgangi Íbúðalánasjóðs. Það höfum við rætt í gegnum tíðina og ljóst er að hinar pólitísku skoðanir og stefnur stjórnmálaflokkanna hafa ekki alltaf verið einhlítar og það er kannski ekkert óeðlilegt að þær séu mismunandi. Ég held að það skipti máli að ákveðinn grundvöllur sé til staðar, að ákveðið félagslegt kerfi sé til staðar til að hjálpa þeim sem minna mega sín, þeim sem eru að kaupa sína fyrstu íbúð, ungu fólki, fólki sem er búið að vera í námi o.s.frv., að koma sér þaki yfir höfuðið. Það er spurning hvernig það er gert. Það er hægt að gera það í gegnum banka eins og Íbúðalánasjóður er. Það er líka hægt að breyta honum, eins og hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson benti á, í heildsölubanka sem mundi þá tryggja það að einkaaðilar á markaði, þ.e. viðskiptabankarnir sem núna eru á markaði, mundu með ákveðnum grunni tryggja þá félagslegu stöðu. Þegar maður les í gegnum þetta mál sér maður að ESA hefur áhyggjur af því að ríkið sé í rauninni að niðurgreiða ákveðna þætti hjá Íbúðalánasjóði sem eru á samkeppnissviði. Það má kannski segja að þetta sé ekkert ólíkt því sem er hjá annarri ríkisstofnun sem ég og fleiri þekkjum vel, þ.e. Ríkisútvarpinu. ESA hefur margítrekað komið með ábendingar þar um og menn hafa reynt að bregðast við því eins og framast er unnt en við verðum einfaldlega að viðurkenna að ekki hefur alltaf verið pólitískur vilji, frú forseti, til að breyta hlutverki Ríkisútvarpsins í þá veru sem ábendingar og ákvarðanir ESA hafa gefið okkur til kynna, þ.e. á þá leið sem ESA hefur hvatt okkur til að skoða sérstaklega. Það varðar afnotagjöldin, síðan nefskattinn svokallaða, sem er kannski ekki beint nefskattur því að ekki greiða allir landsmenn nefskattinn, 16 ára og eldri gera það til sjötugs, og síðan er ákveðið tekjuviðmið þannig að það er tryggt að þeir sem litlar tekjur hafa greiða ekki nefskatt. Þetta er reyndar fyrirbæri sem þyrfti að endurskoða betur með tilliti til þeirrar reynslu sem við höfum fengið í því efni. Varðandi Ríkisútvarpið er ljóst að hluti af afnotagjöldunum fyrrum og nú þessum nefskatti hefur meðal annars farið í ákveðinn samkeppnisrekstur Ríkisútvarpsins. Við því hefur verið brugðist, eins og ég kom að áðan, og það sama gildir nú um Íbúðalánasjóð. Það er því skiljanlegt að við ræðum þetta frumvarp. Það er margt ágætt í því og ég tek undir hluta af því sem kemur fram í nefndaráliti hv. þingmanns Framsóknarflokksins, Eyglóar Harðardóttur, sem bendir á að mikil hætta sé á hagsmunaárekstrum þar sem Íbúðalánasjóður verður í beinni samkeppni við leigu- og húsnæðissamvinnufélög á markaði sem fá lán hjá sjóðnum. Síðan dregur hún réttilega fram að samkeppnisstaða slíkra félaga er afar bág gagnvart félagi í eigu ríkisins og ljóst er að samkeppnisstaða félaganna sem eru nú þegar á markaði verður verri ef ekki er tryggður fullkominn stjórnunar- og rekstrarlegur aðskilnaður. Þetta eru mjög skýrar ábendingar hjá hv. þingmanni minni hlutans sem ég vil leyfa mér að taka undir. Dregið er fram í nefndaráliti meiri hlutans að hlutverk sjóðsins, þ.e. hvernig hann heldur utan um þær íbúðir sem hann á, skiptir máli. Mér skilst að þær hafi verið um 1.750 í upphafi þessa árs og séu núna í þessum mánuði eða næsta að nálgast 2.000 miðað við þær upplýsingar sem ég hef. Ríkið verður auðvitað að bregðast við því að móta sér stefnu um hvernig Íbúðalánasjóður á að vera til lengri tíma á þessum markaði þannig að samkeppnisstöðu þeirra félaga sem ég kom inn á áðan verði ekki raskað. Þess vegna má í sjálfu sér taka undir þá grundvallarbreytingu á starfsemi Íbúðalánasjóðs að tryggja að eitt af hlutverkum hans verði að eiga og reka leigufélag með þær eignir sem sjóðurinn hefur eignast í gegnum aðfarar- og fullnustugerðir. Ég sakna hins vegar heildarmyndarinnar varðandi Íbúðalánasjóð. Í fjárlögum árið 2011, minnir mig, tryggðum við Íbúðalánasjóði 32 milljarða til að auka eiginfjárhlutfallið og ljóst er að hann þarf að minnsta kosti 10–12 milljarða til viðbótar til að geta uppfyllt kröfur sem hann þarf að standa undir. Frú forseti. Við sjáum vísbendingar um ákveðna erfiðleika á íbúðalánamarkaði þegar inngreiðslur til sjóðsins eru meiri en útgreiðslur. Svo virðist vera sem fólk sé á vissan hátt fast með lán sín og um leið eignir sínar. Þetta er hluti af því stóra verkefni sem ríkisstjórnin hefur engan veginn verið fær um að leysa, sem er skuldavandi heimilanna. Skuldavandinn tengist náttúrlega Íbúðalánasjóði. Margt hafi verið gert til að koma til móts við fólk í skuldavanda, ég ætla ekki að draga dul á það, ég ætla ekki að detta í þann gír að segja að ekkert hafi verið gert, það er ekki þannig. Margt hefur verið gert en það hefur bara ekki verið nóg og menn hafa ekki verið með heildarmyndina á hreinu, kannski hafa þeir verið uppteknir við það á þingi að reyna að leysa þær deilur og þær erjur sem hafa verið á milli stjórnarflokkanna og allir þekkja. Við getum talað um stjórnarskrármálið þar sem stjórnarflokkarnir voru engan veginn á sama máli. Við getum talað um rammaáætlun. Það er hægt að tala um fiskveiðistjórnarmálin og veiðiskattsmálið sem við höfum haft hér til umræðu. Auðvitað hafa farið miklir kraftar af hálfu ríkisstjórnarinnar og stjórnarflokkanna og forustumanna þeirra í það að reyna að laga og tala niður þau átök sem hafa verið innan stjórnarflokkanna. Þess vegna erum við komin í þessar miklu ógöngur með þingið. Ég heyrði það fyrr í dag að stjórnarþingmenn sumir hverjir eru þegar farnir að hóta því að beita svonefndri 64. gr. þingskapalaga þess efnis að níumenningar hið minnsta geti breytt dagskrá þingsins. Það ákvæði hefur reyndar ekki verið notað í sögu þingsins og yrði þá enn einn bautasteinninn sem ríkisstjórnin og ríkisstjórnarflokkarnir hafa beitt sér fyrir, að grípa inn í lýðræðislegar reglur og vald sem stjórnarandstaðan hefur til að ræða mál. Komið hefur fram að svona inngrip í dagskrána hefur ekki verið með neinum hætti síðan 30. mars 1949. Ég hefði gjarnan viljað hafa skýra sýn í þessu máli varðandi Íbúðalánasjóð og stefnumótun hans til lengri tíma. Ég vil líka taka undir þau sjónarmið sem nefndarmenn okkar í velferðarnefnd, þar á meðal hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir og hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir, hafa dregið fram um hvernig við viljum sjá Íbúðalánasjóð. Ég dreg fram það sem ég kom að í upphafi máls míns, að það skiptir máli að hér séu félagsleg úrræði fyrir fólk sem á í erfiðleikum, fyrir fólk sem er að koma sér upp sinni fyrstu íbúð, að það hafi aðgang að fjármagni, að lánum og lánsfjármagni til að taka þessi fyrstu skref sem eru svo mikilvæg í lífi hverrar fjölskyldu og einstaklings. Gerum við það í gegnum Íbúðalánasjóð? Já, það er hægt að segja að að hluta til gerum við það þó að ég treysti fyllilega þeim viðskiptabönkum sem eru á markaði til að sinna þeim skyldum að uppfylltum ákveðnum reglum og forsendum sem þeir vinna eftir og lifa með. Ég treysti fyllilega þeim aðilum á markaði. Í sjálfu sér þarf ekki Íbúðalánasjóð til en engu að síður held ég, eins og staðan er og hefur verið í gegnum tíðina, að mikilvægt sé að tryggja þeim hóp sem þarf á félagslegum úrræðum að halda til íbúðarkaupa slík úrræði. Út á það gengur álit Eftirlitsstofnunar EFTA, ESA, sem varar okkur Íslendinga við því að nota skattpeninga, fjármagn frá almenningi, í að niðurgreiða starfsemi Íbúðalánasjóðs sem er á samkeppnismarkaði. Þetta frumvarp er kannski ekki mikið meira en tilraun til að nálgast þetta sjónarmið. Ég hefði gjarnan viljað að frumvarpið fengi meiri umfjöllun í velferðarnefnd til að knýja fram stefnu, sem núverandi ríkisstjórn og þá vonandi líka allir stjórnmálaflokkar á þingi gætu náð að sameinast um, um það hvernig við búum umhverfi Íbúðalánasjóðs til lengri tíma litið. Það ætti að vera hægt að ná samkomulagi um það þó að mönnum sé ekki tamt á þessum síðustu dögum að komast að niðurstöðu, frekar er farið í að breyta hefðum, venjum og fara jafnvel gegn reglum á þingi varðandi þingsköp o.s.frv. Ég vil þó taka undir að það sem er að mínu mati ágætt í þessu frumvarpi, þó að það liggi ekki beint á því er samt gott að það sé komið fram, eru hæfisskilyrði og hæfisreglur laga um fjármálafyrirtæki þar sem farið er inn á hvernig æðsta stjórn Íbúðalánasjóðs á að vera. Það er eðlilegt að æðstu stjórn Íbúðalánasjóðs verði breytt í takt við það sem gengur og gerist í fjármálafyrirtækjum. Ég held að þetta sé ágætisbreyting og eins og kemur fram í 3. gr. frumvarpsins er skýrt kveðið á um hæfisskilyrði stjórnarmanna og forstjóra og farið yfir það sem gildir um önnur fjármálafyrirtæki á markaði. Að öllu samanteknu, herra forseti, tel ég ágætt að þetta mál sé komið fram. Ég hefði viljað sjá skýrari reglur um starfsemi Íbúðalánasjóðs, að við mundum tala um þann raunveruleika sem blasir við okkur Íslendingum í tengslum við Íbúðalánasjóð og gætum þá reynt, kannski í samhengi við þetta frumvarp, að nálgast þann vanda sem ótal fjölskyldur á Íslandi búa við sem er skuldavandi heimilanna en sá skuldavandi tengist ekki síst verðtryggðum lánum sem voru meðal annars tekin árið 2008 hjá Íbúðalánasjóði. Sá hópur er að margra mati í einna verstu stöðunni af viðskiptavinum Íbúðalánasjóðs. Herra forseti. Ég hvet til þess að þetta verði skoðað betur, að þetta verði eitt af þeim málum sem við fáum tækifæri til að ræða og fara betur yfir þó að vissulega séu ákveðin atriði til batnaðar.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Nú höfum við heyrt það undanfarnar vikur að það eigi að hverfa frá séreignarstefnunni í húsnæðismálum og búa til einhverja nýja hugsun, og ef ég skil þessa hugsun rétt sem ég ætla ekkert að fullyrða að ég geri, þá snýst hún um að reyna að ýta fólki meira inn í leigukerfi eða eitthvert slíkt kerfi. Það er ekkert nema gott um leiguíbúðir og leigukerfi að segja. Ég hef hins vegar efasemdir um að það eigi að hverfa frá séreignarstefnunni. Ég held að það sé ágætt að blanda þessu þokkalega saman og gera umhverfið þannig úr garði að þeir sem treysta sér til og geta fjárfest í húsnæði geri það. Þar verður gjarnan til sparnaður fólks, sem því miður hefur reyndar lent í áföllum undanfarin ár og undanfarin missiri eftir bankahrunið. Reyndar þykir mér sorglegt hve lítið er fjallað um þessa eign sem er að brenna upp hjá mörgum út frá því að þetta er sparifé fólks og líka lífeyrir því að margir hafa hugsað sér þetta sem uppbót á lífeyri sinn þegar að því kemur. Mig langar því að spyrja hv. þingmann hvort hún sé sammála þeirri hugmyndafræði að hverfa frá séreignarstefnunni, eins og hefur verið sagt, og hvað eigi þá að taka við. Er skynsamlegra að fara þá leið að blanda þessu áfram saman þó svo að menn reyni að styrkja leiguþáttinn með einhverju móti? Íbúðalánasjóður getur spilað og á að spila að mínu viti mjög stórt hlutverk á félagslega húsnæðislánamarkaðnum og í báðum þessum kerfum eða leiðum.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir þessar vangaveltur og mikilvægu spurningu um séreignarstefnuna í íslensku samfélagi. Ég held að þetta sé ákveðin grundvallarspurning, viljum við halda áfram að hvetja fólk til að eignast þakið sem það kemur sér yfir höfuðið? Fólk hefur svo sannarlega álitið það sem sparnað í gegnum tíðina að fjárfesta í fasteign. Ég held að það væri glapræði að hverfa frá þeirri stefnu, ég er ekki sammála því að hverfa frá henni. Hins vegar vil ég líka nálgast þetta út frá þeirri stefnu sem við sjálfstæðismenn höfum almennt í flestum málaflokkum og það er að skapa fólki valfrelsi, að við veitum fólki svigrúm ef það kýs að fara leigumarkaðsleiðina. Það verði til staðar ákveðinn markaður þannig að fólk geti, ekki síst fólk sem er að byrja búskap eða er í námi, valið á milli þess að fara í húsnæðiskaup eða inn á leigumarkað. Ég hef búið í útlöndum þar sem er minna um þessa séreignarstefnu. Það hefur hentað þeim löndum ágætlega. Ísland er hins vegar byggt upp með öðrum hætti. Af því að hér var talað um séreignina sem sparnað þá höfum við líka byggt upp mjög farsællega lífeyrissjóðakerfi með öðrum hætti en annars staðar í Evrópu. Ég held að það verði að skoða þetta tvennt saman þegar við berum okkur saman við útlönd. Mitt svar er því: Ég held að við eigum alls ekki að hverfa frá séreignarstefnunni í húsnæðismálum en við eigum að reyna að móta umhverfið þannig að fólk hafi ákveðið val. Ég kem síðar að félagslega þættinum og félagslegu uppbyggingunni sem ég held að sé afar mikilvægt að við tryggjum með ákveðnum leiðum.

Virðulegi forseti. Ég held að það séu vonandi flestir sammála um að það sé mikilvægt að hafa val þegar kemur að því að koma sér þaki yfir höfuðið eða finna sér húsnæði. Það val getur að sjálfsögðu verið margs konar, það getur verið val milli þess, ef fólk á peninga, við skulum bara orða það þannig, að setja þá í fasteign og fjárfesta, búa til sparnað þar, eða nota peninginn í annað og leigja. Svo er hitt valið sem þarf líka að vera til staðar fyrir þá sem hafa eitthvað minna á milli handanna en vilja gjarnan vera í eigin húsnæði að mynda sér einhverja eign þótt hægt gangi. Þar verður Íbúðalánasjóður að mínu viti að vera til staðar eða sambærileg stofnun. Ef við ræðum áfram þessi sparnaðar- og lífeyrismál þá þekki ég mörg dæmi um að fullorðið fólk hafi farið úr stórum eignum, átt einhverja eign í húsnæðinu, selt það og notað svo peninginn, hagnaðinn - einhver gæti mögulega kallað það umframhagnað - til að bæta við þann lífeyri sem það fær. Þótt lífeyriskerfið okkar sé ágætt er það því miður alls ekki alfullkomið og hefur kannski ekki alltaf gengið nógu vel í því öllu saman. Fólk hefur því verið að nota þessa fjármuni til að lyfta upp tekjum sínum og gera lífið aðeins bærilegra. Ég hef áhyggjur af því að það sé of lítið horft á þetta þegar við ræðum um stöðu fólks sem búið er að vinna fyrir samfélagið alla sína ævi, vinna baki brotnu, hvernig sem sú atvinna var, og á kannski einhverja aura sem það vill nota til þess að gera líf sitt bærilegra þegar það er komið á efri ár. Þessar eignir geta líka brunnið upp. Hitt er að við eigum ekki að draga úr fólki að horfa til framtíðar og fara sömu leið og jafnvel foreldrar þess. 

Herra forseti. Varðandi félagslega þáttinn þá skiptir máli að við finnum leiðir til að tryggja hann, hvort sem er í gegnum Íbúðalánasjóð eða aðila á markaði. Ég ætla ekki að draga dul á það að ég treysti líka aðilum á markaði til að sinna þessu félagslega kerfi ef þeim er settur ákveðinn rammi og ákveðnar forsendur og ríkisvaldið kemur að. En ég segi ekki að það sé eina leiðin. Ég vil ítreka það að mér hefur hugnast það frekar en hitt að hafa Íbúðalánasjóð sem ákveðið félagslegt úrræði, úrræði sem tryggir að fólk sem hefur kannski ekki mikið á milli handanna geti þó eignast þak yfir höfuðið. Ég held að það sé mikilvægt að við sameinumst að minnsta kosti um þá hugsun. Varðandi sparnað þá kemur hv. þingmaður hér inn á risamál í rauninni og er tilefni til að við biðjum einfaldlega um sérstaka umræðu um það hvert sparnaður fólks er að fara og hvort fólk hafi almennt val um það í hvaða lífeyrissjóð það greiðir. Við höfum séð dæmi um að sparnaður fólks sem hefur starfað hjá hinu opinbera sé tryggari en sparnaður fólks á hinum almenna vinnumarkaði. Er það jafnræði? Ég efast um það. Fyrir utan hina gríðarlegu skattlagningu. Fólk er að byggja upp til framtíðar, kemur sér upp húsnæði og safnar fjármagni, selur síðan húsnæðið á efri árum til þess að hafa það notalegra o.s.frv., en þá er það skattlagt - ég ætla ekki að segja í þessum ræðustól til andskotans - fram úr hófi vegna þeirrar skattstefnu sem núverandi ríkisstjórn hefur markað. Það er ljóst að sá hópur sem ekki síst hefur orðið fyrir því að borga í auknum mæli svonefndan auðlegðarskatt er fólk sem komið er á efri ár og hefur byggt upp ákveðinn sjóð eða sparnað sem það hefur allan tímann og allt sitt líf ætlað sér að nýta á  Íbúðalánasjóður getur gert ákveðna hluti en markmiðin verða að vera skýr. Í þessu frumvarpi finnst mér þau ekki nægilega skýr.

Forseti biður þingmenn að gæta orða sinna í ræðustól.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa ræðu. Þetta mál snýst, eins og fram hefur komið, að verulegu leyti um þá niðurstöðu Eftirlitsstofnunar EFTA að Íbúðalánasjóður nyti ríkisaðstoðar. Ekki er hægt að ræða þetta mál án þess að fara aðeins yfir hið mikilvæga samfélagslega gildi Íbúðalánasjóðs. Á meðan góðærið stóð sem hæst og mjög auðvelt var að fjármagna kaup á íbúðarhúsnæði átti fólk á mörgum strjálbýlustu svæðum landsins gríðarlega erfitt með að fá slíka fjármögnun. Lengi vel var það einungis Íbúðalánasjóður sem var tilbúinn til að fjármagna kaup á íbúðarhúsnæði í þessum smærri byggðarlögum. Eins og kemur fram í minnihlutaáliti Eyglóar Harðardóttur er það afstaða minni hlutans að Íbúðalánasjóður gegni lykilhlutverki á íslenskum húsnæðismarkaði. Við þekkjum öll söguna og munum eftir því að á sínum tíma töluðu ákveðin öfl innan Sjálfstæðisflokksins mjög stíft fyrir því að Íbúðalánasjóður skyldi einkavæddur og að hann skyldi ekki fá að gegna því félagslega hlutverki sem hann hefur - og ég hef rakið hér hversu mikilvægt það er. Nú langar mig að spyrja hv. þingmann, af því að mér fannst það ekki koma nægilega skýrt fram í ræðunni: Er hv. þingmaður sammála því sem kemur fram í áliti minni hluta velferðarnefndar að Íbúðalánasjóður gegni lykilhlutverki á íslenskum húsnæðismarkaði? Það sýndi sig fyrir hrun á strjálbýlustu svæðunum. Eða tilheyrir hv. þingmaður þeim hluta Sjálfstæðisflokksins sem telur að heppilegast sé að einkavæða Íbúðalánasjóð?

Herra forseti. Skoðanir eru skiptar um ýmis málefni innan Sjálfstæðisflokksins. Eins og hv. þingmaður veit tilheyri ég til dæmis minni hluta í stóru máli innan Sjálfstæðisflokksins en mér er samt frjálst að hafa þær skoðanir. Varðandi Íbúðalánasjóð er ljóst að ég sat í ríkisstjórn með þeim flokki sem hv. þingmaður er í og verður í, Framsóknarflokknum. Stefna þeirrar ríkisstjórnar var alveg skýr, það var alls ekki ætlunin að einkavæða Íbúðalánasjóð þó að ákveðinn hópur innan flokksins hafi þær skoðanir, og eðlilegt að sá hópur setji þær fram. Við reyndum miklu frekar að undirbyggja ákveðna starfsemi Íbúðalánasjóðs en hugsanlega má segja að á þeim tíma hafi ákveðin mistök verið gerð varðandi uppbyggingu sjóðsins. Ég tel að við hefðum betur tekið skarpari umræðu um hið raunverulega hlutverk Íbúðalánasjóðs til skemmri og lengri tíma. Ég reyndi að koma því á framfæri í ræðu hér áðan og í fyrra andsvari að það skiptir máli að við tryggjum úrræði, félagsleg úrræði, fyrir þau svæði landsins sem eiga erfiðara með aðgang að fjármagni til íbúðarkaupa eins og er víða á landsbyggðinni. Við þurfum að tryggja að þeir einstaklingar og þær fjölskyldur standi frammi fyrir ákveðnu vali, valkosti til að koma sér upp húsnæði. Þannig hef ég viljað nálgast þetta. Við verðum að viðurkenna að við verðum að hafa leiðir, aðferðafræði sem tryggir að þeir sem hafa það erfiðara fjárhagslega af ýmsum sökum geti fjárfest í húsnæði. Ég tilheyri þeim hópi Sjálfstæðisflokksins sem hefur viljað leggja áherslu á valfrelsi, í menntamálum, í heilbrigðismálum og líka hvað varðar Íbúðalánasjóð.

Herra forseti. Það er gríðarlega mikilvægt að við tryggjum stöðu þess hóps sem ekki hefur haft aðgang að fjármagni á hinum frjálsa markaði. Á meðan fjármagn flæddi út úr öllum bönkum og auðvelt var að fá lán var í mörgum hinum dreifðu byggðum landsins einungis hægt að fá fjármagn til að kaupa eða byggja íbúðarhúsnæði hjá Íbúðalánasjóði. Þetta var á árunum 2006–2008. Því er gríðarlega mikilvægt að við hugum að umgjörð Íbúðalánasjóðs, að við horfum til framtíðar og viðurkennum, rétt eins og segir í minnihlutaáliti hv. þm. Eyglóar Harðardóttur, að Íbúðalánasjóður gegnir lykilhlutverki á íslenskum húsnæðismarkaði og að ekkert megi gera til að veikja það með nokkrum hætti. Af því að hv. þingmaður svaraði því ekki alveg skýrt varðandi framtíð Íbúðalánasjóðs langaði mig að spyrja hv. þingmann að því hvernig hann sjái framtíð Íbúðalánasjóðs fyrir sér kannski að fimm til tíu árum liðnum. Eins og ég kom inn á í fyrra andsvari mínu þá voru ákveðin öfl innan Sjálfstæðisflokksins sem vildu klárlega einkavæða Íbúðalánasjóð á sínum tíma. Þá leikur mér forvitni á að vita hvort hv. þingmaður telur að það sé minnihlutahópur innan Sjálfstæðisflokksins sem vilji einkavæða Íbúðalánasjóð rétt eins og það er minnihlutahópur innan Sjálfstæðisflokksins sem vill ganga í Evrópusambandið.

Herra forseti. Það fer nú bara að verða spurning hvenær minni hluti verður að meiri hluta og meiri hluti að minni hluta. Hitt vegur þyngra í umræðunni um Íbúðalánasjóð, líka innan Sjálfstæðisflokksins, að við verðum að tala meira um félagsleg úrræði, meðal annars á íbúðamarkaði. Við þurfum að tryggja að fólk sem á í erfiðleikum með að koma sér upp þaki yfir höfuðið, hvort sem það er hér á suðvesturhorninu eða á landsbyggðinni, hafi aðgang að ákveðnum úrræðum. Ég sagði áðan að ég treysti ekki bara Íbúðalánasjóði til þess heldur líka öðrum lánastofnunum fullvel til að standa undir slíku ef þeim er markaður ákveðinn rammi. Það hefur hins vegar ekki verið gert þannig að ég hefði gjarnan viljað sjá Íbúðalánasjóð þróast með skarpari hætti en áður varðandi það að tryggja stöðu hans og hlutverk til lengri tíma litið og þá að sjá hann í minnkandi mæli í þessari samkeppnisstöðu sem hann er raunverulega í á markaði. Ég vil vitna í það sem hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson hefur verið að draga fram. Hann segir mjög sérkennilegt að Íbúðalánasjóður gangi ekki jafnlangt fram gagnvart skuldugum heimilum og annar banki sem er í eigu ríkisins, Landsbankinn. Landsbankinn er algjörlega í eigu ríkisins og af hverju gengur Íbúðalánasjóður ekki fram fyrir skjöldu og hjálpar líka mjög skuldugum heimilum, sem ég kom meðal annars inn á í minni ræðu, til að fá lausn sinna mála? Við vitum að fólk með verðtryggð lán, ekki síst frá árunum 2007, 2008 og hugsanlega í byrjun 2009, er fast inni með lánin sín. Það eru engar úrlausnir fyrir þennan hóp hjá Íbúðalánasjóði en öðru máli gegnir þegar kemur að hinum ríkisbankanum sem er Landsbankinn. Það er þess vegna sem ég hef verið að benda á að það vantar skýra stefnu um hvert ríkið er að fara á íbúðalánamarkaði. Það er ekki hægt að tala um þetta mál nema við skoðum hlutdeild ríkisins í heild á fjármálamarkaði.