Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég vil leyfa mér að benda hæstv. forseta á, að þetta mál, sem nú á að taka fyrir samkv. því, sem hann hefur tilkynnt og leitað afbrigða fyrir, er á vegum hæstv. fjmrh. Og hæstv. fjmrh. er ekki enn viðstaddur hér í d. Ég vil skora á hæstv. forseta að hætta við þá fyrirætlun að taka þetta mál fyrir hér um hánótt, að þeim ráðh. fjarstöddum, sem þetta mál heyrir undir. Ég vil benda hæstv. forseta á það, sem er tiltölulega ungur á þingi, að það er yfirleitt venja, að þeir ráðh. séu viðstaddir, sem þau mál heyra undir, sem rædd eru hverju sinni. Og forsetar þingsins hafa reynt að hafa í heiðri þessa venju undanfarið og veitt ráðherrum aðhald í þessu efni. Ég get vel um þetta vottað, vegna þess að það hefur oftar en einu sinni komið fyrir mig, ef ég hef hvarflað frá, að forsetar þingsins hafa gert ráðstafanir til þess, að ég kæmi og væri viðstaddur, ef eftir mér hefur verið spurt í sambandi við mál, sem undir mig hefur heyrt. Og ég hef líka reynt það, að forsetar hafa látíð hætta umræðum um mál, sem ég hef haft forustu um, vegna þess að ég þurfti að fara frá og ósk kom um það frá einhverjum í d., að ekki væri haldið lengur áfram, nema ég væri viðstaddur. Og þannig eru fleiri dæmi, ekkert siður um aðra ráðh. en mig, því að ég hef ekki verið svikulli við að sitja yfir málum mínum en aðrir ráðh. á undanförnum árum. Hér er um mjög þýðingarmikið atriði að ræða í störfum þingsins og sambandi ríkisstj. og þings, - atriði, sem hæstv. forsetum er skylt að hafa gát á. Það eru þeir, sem eiga að gæta réttar þingsins í þessu efni. Sumir mundu kannske líta svo á, að það sé einkamál ráðh., hvort þeir eru viðstaddir umr. um þau mál, sem þeir leggja fyrir þingið, eða fjarstaddir, jafnvel heima hjá sér sofandi eða hver veit hvar. En það er alger misskilningur. Það er ekki þeirra mál. Það er málefni þingsins, sem forsetarnir eiga að sjá um. Ég vil því biðja hæstv. forseta að gera ekki þann óvinafagnað að láta nú fara fram umr. um þetta mál að hæstv. fjmrh. fjarstöddum, og vil biðja hann um að taka málið út af dagskrá, ef ráðh. getur ekki mætt. Og vil ég heyra undirtektir hæstv. forseta um þetta.

Forseti (BGr): Ég vil taka það fram, að í hvert einasta skipti, sem ræðumenn hafa óskað þess, að þessi ráðh. eða aðrir væru hér viðstaddir, þá hefur allt verið gert, sem hægt er, til að koma þeim boðum til ráðh. og biðja þá um að verða við þeim óskum. Í dag eða réttara sagt síðdegis í gær, þegar þetta mál eða síðasta mál á dagskránni kom fyrst til umr., var hæstv. fjmrh. hér viðstaddur. Hann þurfti að fara frá og tilnefndi annan ráðh. til að vera hér fulltrúa sinn við framhald þessarar umr. Ég hef gert það, sem hægt er, til að koma boðum til fjmrh., en verð að líta þannig á, að þessi tilnefning á öðrum ráðh. til að vera hér í hans stað standi enn þá.



Mér skilst, að þetta beri að skilja svo, að hæstv. forseti ætli að láta hér fara fram umræður um þetta mál að hæstv. fjmrh. fjarstöddum, af því að hann viti ekki, hvar hann er. En hvaða nauður rekur hæstv. forseta til þess að pína þetta mál hér fram til umr. um hánótt, að hæstv. fjmrh. fjarstöddum, í byrjun þings? Hvers vegna slítur hæstv. forseti ekki þessum fundi? Hvernig dettur honum í hug að traðka þannig á virðingu þingsins að láta ráðherranum haldast þetta uppi, að leggja hér þessi mál fyrir og fara síðan burt og skeyta ekkert um framgang þeirra í þinginu? Ráðherrann getur ekki ætlazt til þess af hæstv. forseta, að hann hagi störfum á þennan hátt, sem brýtur gersamlega í bága við allar venjur. Og hæstv. fjmrh. getur vitaskuld ekki sett fyrir sig neinn annan ráðh. í þessu sambandi, þannig að það fullnægi nokkrum eðlilegum þingræðisreglum eða eigi á nokkurn hátt að fullnægja þeim kröfum, sem hæstv. forseta er skylt að gera fyrir þingsins hönd til ráðherra og ríkisstjórnar. Ég hélt satt að segja, að það væri nóg komið hér í nótt, þó að þessu væri ekki bætt við, og neyðist til þess að álíta, að við höfum nú fengið hér á Alþingi alveg nýja tegund alþingisforseta, sem ekki hefur áður þekkzt hér á Alþingi. Ég hef getað virt það við alþingisforsetana, að þeir hafa á undanförnum árum veitt ríkisstj. og öðrum fullkomið aðhald í því að sýna Alþ. sóma og gæta skyldu sinnar gagnvart því, enda hafa þetta yfirleitt verið menn, sem hafa skilið sitt hlutverk og rækt það á þessa lund, áreiðanlega til gæfu bæði fyrir þing og stjórn. En nú sé ég, að hér hafa verið gerðar ráðstafanir til þess að taka upp nýja siði og velja nýja tegund forseta á Alþingi, og slíkt ber að harma. Nú virðast vera komnir hér í forsetastólana menn, sem láta algerlega stjórnast af óbilgjörnum kröfum einstakra ráðherra, sem eru fjarstaddir, einhvers staðar úti í bæ, enginn veit hvar eru, en samt stýra þessum mönnum, hæstv. forsetum Alþingis. Ég leyfi mér að mótmæla þessu sem algerri óhæfu og skora enn á hæstv. forseta að forða Alþingi frá þessu og bjarga einnig sjálfum sér með því að slíta nú fundi og láta ekki umræður um þetta mál fara fram, nema hæstv. fjmrh. mæti nú hér þegar í stað.



Herra forseti. Ég verð að lýsa undrun minni yfir svigurmælum hv. síðasta ræðumanns (EystJ) og raunar framkomu sumra fleiri þm. hér í kvöld og þá ekki sízt ávitum þeirra á hæstv. forseta d., sem í einu og öllu hefur fylgt bókstaf, anda og efni þingskapa, ekki notað einu sinni þær heimildir, sem hann hefur sjálfur til þess að stytta umræður, heldur látið það vera í valdi þingheims, hvort um það væri tekin ákvörðun eða ekki, og síðan farið eftir þeirri ákvörðun, sem tekin hefur verið. Hitt er svo nokkuð annað, að það kemur úr hörðustu átt, þegar hv. 1. þm. Austf. fer að vita, að þessi þingskapaákvæði séu notuð, vegna þess að ég hygg því ekki fjarri, að þau hafi verið sett, einmitt þegar þessi hæstv. þáv. fjmrh. fyrst hófst hér til valda og áhrifa á þingi á tímabilinu frá 1934-1939, og þá var það síður en svo sjaldgæft, að slíkum ákvæðum væri beitt gegn stjórnarandstöðu, og töldu allir sjálfsagt að hlíta settum reglum, þótt mjög væri um það deilt, hvort breytingin á sínum tíma væri til bóta eða ekki. Því fer svo fjarri, að hér hafi nokkuð verið gert, sem óvenjulegt er, að mörg dæmi þess, að umræður séu styttar, ef úr hófi fer, eru úr þingsögunni fyrr og síðar. Það, sem er óvenjulegt, er, að umræður skuli hafnar yfirleitt og þá alveg sérstaklega með þeim hætti um þessi mál, sem nú er verið að ræða. Frá því að ég kom á þing og eftir því sem ég hef blaðað í Alþingistíðindum, þá hygg ég, að það sé venja, að frv. slík sem þessi eru afgreidd oft á einum degi í báðum d. þings og með afbrigðum á afbrigði ofan það, sem allar þessar umr. nú í dag og undanfarna daga hafa snúizt um, eru ekki þessi sérstöku mál, heldur sjálf þingfrestunin, sem er eftir að koma til umr. og verður vitanlega rædd eins og þingsköp segja fyrir um. Hv. samþingismaður síðasta ræðumanns. 4. þm. Austf., játaði það beinlínis í einni af sínum ræðum, að það væri þingfrestunin, sem hann væri í raun og veru að tala um, en ekki sjálft málið. Það eru þessir þingmenn, sem í raun og veru hafa freklega misnotað umr. um önnur mál til þess að tala um það mál, sem þeim er efst í huga, sjálfa þingfrestunina. Ef hér er um nokkra misbeitingu að ræða, er það því sú að taka upp í sambandi við þessi hreinu afgreiðslumál, sem allir eru að efni til sammála um, þær almennu stjórnmálaumræður, sem hér hafa átt sér stað dag eftir dag. Jafnvel var komið svo langt í gær, að hv. 3. þm. Reykv. var þá farið að þykja fullnóg um, þó að hann hafi síðar bætt þar töluvert við með nokkuð margra klukkutíma ræðu í dag og svo þeirri sýningu, sem var haldin hér áðan og sérstakur ljósmyndari, ef ekki kvikmyndari, var til kallaður til þess að festa á sögunnar spjöld. Það er heldur engin nýlunda, að ráðh. sitji hér ekki alla þingfundi. Það er alveg rétt, sem hv. 1. þm. Austf. sagði, að oft eru ráðh. til kallaðir og eru við umr., þegar sérstaklega stendur á. Hitt er líka mjög oft, að þeir eru fjarstaddir. Yfirleitt er þó reynt að hyllast til þess, að einhver úr ríkisstj. sé við um meiri háttar mál. Oft er það þannig, að ráðh. sjáist ekki í þinghúsi, þó að fundir séu haldnir. Þetta vitum við allt ofur vel. Nú stendur þannig á, að hæstv. fjmrh. hefur beðið annan ráðh. um að fylgjast með málum fyrir sína hönd. Hér er um að ræða 2. umr. máls, 3. umr. er eftir. Ef einhverjar sérstakar aths. koma fram, þá hefur fjmrh. því, hvað sem þessari umr. liður, færi á því að taka til máls og svara þeim fsp., sem fram kunna að koma, ef nokkurt tilefni gefst til, ég segi, ef nokkurt tilefni gefst til. Það getur út af fyrir sig enginn lagt kapp á það, ef fram koma ákveðnar fsp. um tiltekin efni, sem er eðlilegt að ráðh. svari, að hindra, að honum gefist færi á því. Og þingið á vissulega rétt til þess, að hann svari, þegar svo stendur á, eins og hv. 1. þm. Austf. (EystJ) sagði. En það verður bara tilefni að gefast, og það dugir þá ekki að koma eins og hv. 1. þm. Austf, hefur gert undanfarna daga. Hann kemur hér og ber fram sömu spurningarnar dag eftir dag, jafnvel tvisvar, þrisvar sinnum í sömu ræðunni, þó að búið sé að svara honum alveg fullskýrt og um atriði, sem hann veit raunar svarið við fyrir fram. Það er engin ástæða til að vera að taka þátt í slíkum leikaraskap, því að þetta er ekkert annað en leikaraskapur. Og það er óvirðing við Alþingi, að það skuli talað um þess virðingu og samband stjórnar og þings í þeim tón, sem hv. þm. gerði, vegna þess að það var mælt af leikaraskap til þess að halda uppi málþófi, til þess að hindra eðlilega meðferð þingmála, en ekki af umhyggju fyrir réttum þingræðisháttum, sem þessi hv. þm. og hans fylginautar í þessum efnum hafa verið að misbjóða á hinn herfilegasta hátt undanfarna daga. Forseti ákveður það auðvitað, hvort hann telur ástæðu til þess að fresta þessari umr. eða hefja hana ekki, ef fjmrh. kemur ekki, en eins og á stendur, sýnist mér sem þm. og ráðh. eðlilegast, að umr. hefjist og svo verði séð, hvort sérstök ástæða er til þess vegna ákveðinna fsp. eða atriða, sem fram koma, að fresta umræðunni vegna fjarveru ráðherrans. En þau eru mjög óviðurkvæmileg þessi stóryrði í garð hæstv. forseta, sem á þess ekki kost að taka þátt í umr. eins og við hinir. Þá eru ekki síður óviðurkvæmileg gífuryrði í garð hæstv. fjmrh. frá hv. 3. þm. Reykv. (EOl) áðan og 1. þm. Austf. nú, um hæstv. fjmrh., sem að vísu hefur ekki getað komið því við að vera hér í kvöld, eins og altítt er, en menn vita, að hægurinn er hjá að ganga í skrokk, þegar hann sjálfur er viðstaddur, og veit ég þá ekki, hvor líklegri er að bera sigur úr þeirri viðureign, ef þeir eigast allir við, þó að hægt sé að ráðast að mönnum með mikillæti, þegar þeir um sinn eru fjarstaddir. Ég veit, að þeir eru tölugir menn og málsnjallir, bæði hv. 3. þm. Reykv. og hv. 1. þm. Austf., en hingað til hef ég ekkert séð til þeirra, sem gefi það til kynna, að hæstv. fjmrh. þurfi að vera hræddur við að standa fyrir svörum við spurningum þeirra né muni verða svaravant við árásum af þeirra hálfu.

Eysteinn Jónsson Hæstv. dómsmrh. er ákaflega ánægður með þetta allt saman, öll þessi vinnubrögð. Þar kom það. Ætli menn hafi nú ekki grunað eitthvað um það, hvaðan þetta mundi vera runnið, allt þetta nýstárlega, sem við höfum reynt þessa fáu daga, sem þessi nýi þingmeirihluti hefur starfað hér á Alþingi? Og ef einhvern hefur grunað eitthvað, þá hefur hann fengið nokkra staðfestingu á því í því, sem hæstv. ráðh. sagði. Hann er ákaflega ánægður. Það er farið alveg nákvæmlega eftír öllum þingræðisvenjum, ég tala nú ekki um stjórnarskránni og þingsköpunum, öllu fylgt út í æsar, ekki aðeins bókstaf, heldur líka anda, og allir geta verið ánægðir. Það eru bara einhverjir málþófsmenn, sem sjá ástæðu til þess að finna að þessum nýju siðum, sem hæstv. ríkisstjórn hefur látið lið sitt hér á Alþingi taka upp. Hæstv. ráðh. segir, að það sé ekkert athugavert við það, þó að haldið sé áfram nú um miðja nótt að ræða um málefni, sem heyrir undir fjmrh., enda þótt hann sé hvergi nærri staddur, og sízt sé að ásaka forsetann fyrir það, þó að hann haldi þessu til streitu. Það sé alveg eðlilegt. Það sé vafasamt, að menn hafi nokkuð við hæstv. fjmrh. að tala yfir höfuð í þessu sambandi, og ef menn hafi það, geti menn stungið því hjá sér og ráðh. geti svo svarað því seinna. En mál það, sem hér er til meðferðar, er um heimild fyrir bráðabirgðagreiðslum úr ríkissjóði, og það er um það, að þetta skuli lögfest nú strax, til þess að ríkisstj. geti sent þingið heim alveg næstu daga. Málið er ekki bara um það að heimila bráðabirgðagreiðslur úr ríkissjóði, málið er um að gera það strax, og þess vegna er þessi næturfundur og öll þessi brot á þingræðisvenjum og siðaðra manna háttum, að það þarf að koma þessu í kring strax, til þess að stjórnin geti losnað við þingið. Hæstv. ráðh. segir, að það sé mjög ólíklegt, að hæstv. fjmrh. þurfi að svara fyrir nokkuð í sambandi við svona lagaða málsmeðferð, það sé í mesta máta óeðlilegt. Og hann leyfði sér meira. Hann leyfði sér að deila á hv. alþm. fyrir það að taka þessu ekki þegjandi. Þeir hefðu bara átt að taka þessu þegjandi, og að því er manni skildist, þá væri það brot á öllum venjulegum þingreglum og siðaðra manna háttum, að þetta skuli hafa verið rætt. Menn hefðu bara átt, eins og vant er, að framlengja tekjustofnana orðalaust og frv. um bráðabirgðafjárgreiðslurnar einnig alveg orðalaust, þó að það sé upplýst, að nú eru þessi mál búin að fá alveg sérstakt innihald, og það er, að setja á þetta strax í lög, til þess að hægt sé að reka þingið heim. Svo kemur þessi hæstv. ráðh. og segir, að það sé furðuleg misnotkun á þingsköpum, að þm. hafa leyft sér að ræða þetta og gagnrýna. Við vitum, á hverju við eigum von, ef andi þessa hæstv. ráðh. fær að svífa hér yfir vötnunum áfram og engir verða til þess að halda uppí málstað Alþingis af þeim, sem Alþingi hefur valið í trúnaðarstöður. Hvað verður mikið eftir af þingræði á Íslandi eftir nokkur ár, ef áfram heldur eins og nú hefur gengið í nokkra daga? Það er ekki svo að heyra sem hæstv, ráðherrar eða a.m.k. ekki sá, sem hér talaði nú, sjái nokkur missmíði á þessu eða á honum sé nokkur bilbugur í þessu efni. Nei. Við heyrum bara, að við hefðum átt að þegja. Það sé raunverulega brot á anda þingræðisins, að við höfum leyft okkur að ræða um þessa málsmeðferð alla saman í sambandi við frv. um bráðabirgðafjárgreiðslurnar og um framlengingu tollanna og skattanna. Og síðan bætir þessi hæstv. ráðh. því við, að það, sem við höfum sagt, þau varnaðarorð, sem við höfum látið falla, ef ske mætti, að úr þessu gæti dregið framvegis, þau séu mælt af leikaraskap og loddarahætti, en ekki af neinum áhuga fyrir því, að áfram geti gengið þingstörf hér á sama hátt og verið hefur og í sama anda og verið hefur, frá því að Alþingi var endurreist. Það er ekki það, sem máli skiptir. Það eru hinir nýju siðir, sem máli skipta að dómi hæstv. ríkisstj. og hæstv. dómsmrh., sem er talsmaður hennar í þessu efni og sennilega aðalpottur og höfuðpanna í þessum aðförum, sem hér er stofnað til, nema það skyldi þá vera hinn fjarverandi, faldi hæstv. fjmrh., sem væri annaðhvort pannan eða potturinn. Þessi hæstv. ráðh, fræddi menn svo á því, að það væri algengt, að því er manni skildist, að skornar væru niður umræður á Alþingi. Mér er nú nær að halda, að það hafi ekki komið fyrir í tíu ár. Það má þá leiðrétta það, ef það er misskilningur. Það er ekki algengara en það, - þetta, sem hæstv. dómsmrh. talaði um eins og sjálfsagðan hlut, engan atburð, og manni skilst, að við eigum von á að verði daglegt brauð hér á næstunni, ef hæstv. ráðh. fær að ráða, því að í þeim tón talaði hann um þetta. Þá sjáum við, hvert verið er að fara. Mér er nær að halda, að til þessa hafi ekki verið gripið í tíu ár. Og það er alveg áreiðanlegt, að til þessa hefur aldrei verið gripið í upphafi þings og sízt af engu tilefni, eins og raunverulega hefur verið gert hér á þessari nóttu í hv. Nd. Alþingis, því að það var ekkert tilefni til þess að gera þetta, ekki hið minnsta. Það voru aðeins örfáir menn, sem höfðu tekið til máls um þessa þýðingarmiklu málsmeðferð, sem hæstv. ríkisstj. stendur fyrir, og þeir höfðu í engu misnotað málfrelsi sitt, rétt sinn til að halda ræður um þessi efni. Hæstv. ráðh. sagði, að ég hefði ekki átt að minnast á þetta, vegna þess að ég hefði átt þátt í því að setja þingsköpin, þar sem gert var ráð fyrir þeim möguleika að takmarka umræður á Alþingi. Það er alveg rétt, að það er gert ráð fyrir þessum möguleika. En það er gert ráð fyrir því, að hann sé notaður í þingræðisanda, en ekki í einræðisanda, eins og nú er ætlunin að stofna til. Og þetta ákvæði þingskapanna er sett þangað inn vegna þess fyrst og fremst, að menn með nokkuð svipuðum hugsunarhætti máske og þeir, sem núna standa fyrir þessari tegund vinnubragða, misnotuðu hið almenna, ótakmarkaða málfrelsi á Alþ. með stórfelldu málþófi hér fyrir áratugum og gerðu þannig þingstörfin nær óframkvæmanleg. Þá urðu menn vitni að því t.d., að eldhúsumræður stóðu í níu daga, svo að segja dag og nótt. Og þá urðu menn líka að reyna það, að umr. um fremur lítil mál stóðu svo að segja dag og nótt í sjö og átta daga samfleytt, aðeins til þess að tefja fyrir þingstörfum og gera afgr. annarra mála ófæra. Það var út af þessu, sem þingsköpunum var breytt, og í þeim anda að fyrirbyggja annað eins og þetta. Í þeim anda á þeim að beita. En það er alger misbeiting á þingsköpunum að nota þau á þann hátt, sem hæstv. forseti hefur leyft sér að gera nú á þessari nóttu eftir fyrirskipun hæstv. ríkisstj. Ég skal svo ekki hafa þessi orð utan dagskrár fleiri til svars því, sem hæstv. dómsmrh. tók fram. Ég vil aðeins að lokum minna á, að á þessum örfáu dögum, sem þingið hefur nú starfað, höfum við orðið vottar að eftirfarandi, sem allt eru alger einsdæmi í síðari ára sögu Alþingis: Að ríkisstj. hefur einsett sér að senda Alþingi heim og ætlaði að senda Alþingi heim eftir tíu daga setu, ef hún hefði fengið því ráðið. Að Alþ. hefur verið neitað, hreinlega neitað um skýrslu um efnahagsmálin, og fjmrh. hefur lýst því yfir, að hann ætli ekki að halda fjárlagaræðu að þessu sinni í upphafi þings, en þingið verði þess í stað sent heim. Þá höfum við einnig orðið vitni að því, að fellt hefur verið í sameinuðu Alþingi að taka á dagskrá í upphafi þings þáltil). um bráðaðkallandi nauðsynjamál. Loks höfum við á þessari nóttu orðið að sitja undir því, að hæstv. forseti hefur beitt valdi til þess að skera niður umræður á þann hátt, sem ekki hefur verið gert, að því er ég bezt veit, í tíu ár á Alþ., og það um málefni, sem hæstv. fjmrh. er forsvarsmaður fyrir og án þess að sá hæstv. ráðh. væri viðstaddur eða hefði verið viðstaddur meira en helming þess tíma, sem málið hafði verið til umræðu. Þetta eru allt einsdæmi. En einsdæmin eru verst. Og nú virðist manni, að það eigi að bæta því ofan á allt annað að halda nú enn áfram umr., þó að hæstv. fjmrh. verði ekki viðstaddur, og það um þetta málefni hans. Ég mótmæli því algerlega, að slíkt verði gert.

Forseti (BGr): Ég vil mótmæla þeim orðum hv. ræðumanns, að forseti hafi beitt valdi. Forseti hefur ekki notað skýra heimild, sem hann hefur í þingsköpum til að takmarka umræður, heldur var það d. sjálf, sem tók ákvörðun um það mál.



Herra forseti. Það er sagt, að það eigi að taka hér fyrir á eftir frv. um bráðabirgðafjárgreiðslur úr ríkissjóði. Ég er einn af nm. í fjhn., sem hefur skilað áliti um þetta mál, svo að það er mér þannig nokkuð viðkomandi, og ég vil andmæla því alveg ákveðið, að 2. umr. um þetta mál hefjist eða verði látin fram fara, án þess að hæstv. fjmrh. sé hér staddur. Hæstv. dómsmrh. talaði hér nokkur orð áðan. Hann benti á það, að venjulega hefðu gengið umræðulítið í gegn á undanförnum þingum frumvörp slík sem þetta um bráðabirgðafjárgreiðslur, þegar ekki var hægt að afgreiða fjárlög fyrir áramót, og einnig ýmis tekjuöflunarfrumvörp, sem samþ. hafa verið til eins árs í senn. Þetta er rétt. En ég vil benda á það, að þessi mál ber að nú á þessu þingi með allt öðrum hætti en nokkru sinni fyrr. Það hefur ekki komið fyrir áður, svo að ég muni til, og ég held, að ég muni það rétt, að það hafi verið gerð tilraun til að þvinga slík mál fram á næturfundum með afbrigðum um það bil mánuði áður en þess var þörf, hér um bil mánuði fyrir lok ársins. En það er fyrst um áramót, sem þörf er á lögum um þetta efni, enda vitum við það, að þessi óvenjulegu vinnubrögð eru af annarlegum ástæðum hér viðhöfð. Ég ætla ekki að endurtaka með mörgum orðum það, sem aðrir hafa sagt um það og öllum þm. er ljóst, að það vakir fyrir stjórninni að víkja þm. frá, fresta þinginu nú eftir örfárra daga setu. Það hefur komið fram, að fjmrh. ætlar sér ekki að hafa 1. umr. um fjárlagafrv., og hann ætlar sér ekki að gera þm. grein fyrir fjárhagsástæðum ríkissjóðs, eins og venja er að gera við það tækifæri. Hann ætlar ekki að gera þetta, áður en þingi verður frestað. Ég er að vísu ekki búinn að vera hér á þingi nema 22 ár, en ég held, að mér sé óhætt að fullyrða, að það hafi aldrei komið fyrir á þeim tíma, að fjárlagaþingi hafi verið frestað, án þess að áður hafi farið fram 1. umr. um fjárlagafrv. og fjmrh. hafi gert þinginu grein fyrir fjárhagsástæðum ríkissjóðs og framtíðarhorfum í þeim efnum, áður en þinghlé varð. Þetta eru algerlega ný vinnubrögð. Stjórnin hefur ekki heldur lagt fyrir þingið enn brbl., sem gefin voru út af ríkisstj. í septembermánuði, en þannig er ástatt um þessi lög, að það er full ástæða til að ætla, að það sé ekki þingmeirihluti til fyrir þeim, meiri hl. þm. sé þeim andvígur. Það er full ástæða til að ætla það samkv. þeim yfirlýsingum, sem fram komu hjá þingflokkum nú fyrir síðustu kosningar. Og það er vitanlega tilraun til þess að koma í veg fyrir, að þingræðið fái notið sín, ef þessi brbl. eru ekki lögð fyrir þingið til meðferðar og afgreiðslu, áður en þingi verður frestað. Þessi lög falla úr gildi 15. þ. m. Hvað ætlar ríkisstj. að gera þá, ef hún hefur þá komið fram þeim vilja sinum, að þing verði þá ekki starfandi, ef hún kemur því fram að reka þingið heim fyrir þann tíma? Hvað ætlar hún að gera? Getur það komið til mála, að hún hugsi sér þá að gefa út ný brbl. um þetta efni? Getur það komið til mála? En ef slíkt væri fyrirhugað eða verður framkvæmt, þá er það stjórnarfarslegt afbrot. Nú vil ég spyrja stuðningsmenn stjórnarinnar, bæði þá þm., sem hér hafa setið áður á þingi misjafnlega lengi, og einnig nýliðana: Eruð þið komnir á þetta nýja þing, hv. þm., jafnt þeir eldri og nýliðarnir, til þess að fremja stjórnarfarsleg afbrot? Vitið þið, hvað stjórnin ætlar að gera í þessu efni? Vitið þið það nú þegar? Ef það er svo, að þið hafið hugboð um það, að stjórnin e.t.v. ætli að gefa út ný brbl. í stað þeirra, sem falla úr gildi 15. des., ný brbl. um sama efni, - ef þið hafið hugboð um það, að stjórnin hafi í hyggju að gera þetta, og samþykkið þingfrestun þrátt fyrir það að beiðni stjórnarinnar, þá eruð þið að styðja hana til óhæfuverka. Var það erindi ykkar í þingsalinn, þið nýju þingmenn? Er ekki rétt fyrir ykkur að íhuga þessi mál gaumgæfilega, áður en þið látið ríkisstj. teyma ykkur lengra út á ógæfubraut? Ef þið ekki gerið það og stingið hér við fótum, þá held ég, að megi segja um ykkur um alla framtíð, hvern og einn: Ill var þín fyrsta ganga á Alþingi. Ég vona, að það takist ekki svo ógæfusamlega fyrir ykkur. Það hefur oft undanfarið verið talað og skrifað mikið um vanda, sem steðjar að þjóðinni nú í efnahagsmálum og ýmsum öðrum. Og víst er, að það eru mörg erfið viðfangsefni fram undan. Margir segja, að vandamálin verði trauðla leyst nema með góðu samstarfi stétta og flokka, helzt sem flestra landsmanna. Mér sýnist því miður ljóst, að nýja ríkisstj. hugsi sér ekki að reyna að vinna þannig, ekki að laða sem flesta til samstarfs um vandamálin. Þó að hún sé aðeins hálfs mánaðar gömul, sýnist mér ástæða til að óttast þetta. Fyrstu skref hennar eru þannig. Ég held, að það sé óhætt að fullyrða, að það hefði verið auðvelt að ná samkomulagi við stjórnarandstæðinga um þetta frv., sem hér á að taka fyrir á eftir að sögn, og önnur þau mál, sem stjórnin þarf að koma fram fyrir áramótin, ef að þessu hefði verið unnið á venjulegan hátt, svipað og gert hefur verið á undanförnum þingum, á heilbrigðum og venjulegum grundvelli. En í staðinn fyrir að gera það beitir stjórnin þjösnaskap. Hún beitir þjösnaskap í þinginu og hennar stuðningslið með henni. Ég nefni ekki mörg dæmi, t.d. atkvgr. í þinginu nýlega um að neita að taka mál á dagskrá, og svo nú með því að takmarka málfrelsi þm. Eruð þið nú allir, hv. þm. stjórnarflokkanna, vissir um, að þetta sé heppilegasta byrjunin á þessu nýja þingi? Eruð þið vissir um, að þetta séu heppilegustu vinnubrögðin til þess að ráða fram úr þeim mörgu vandasömu óg viðkvæmu málum, sem bíða úrlausnar? Eruð þið svo sannfærðir um, að stjórnin hafi faríð hér út á rétta braut, að þið ætlið allir að rétta upp hendurnar alveg hiklaust, þegar hún mælir svo fyrir, eins og þið gerðuð nú um miðnættið? Ég spyr. Það er byrjað að syngja hér nýjan söng með nýju lagi, sem hefur ekki heyrzt hér í þingsalnum á undanförnum árum. Forsöngvarinn gaf sig fram hér áðan, hæstv. dómsmrh. Þið hafið tekið, hv. stuðningsmenn stjórnarinnar, undir lagið í byrjun. Ætlið þið að halda áfram að syngja þetta nýja lag?



Herra forseti. Hér hefur verið á það bent, að það sé í mesta máta óvenjulegt að taka fyrir frv., sem tiltekinn ráðh. leggur fyrir þingið varðandi málaflokk, sem hann hefur með að gera, á þeim tíma, sem þessi hæstv. ráðh. sér sér ekki fært að mæta við umr. á Alþingi. Og þeim tilmælum hefur verið beint til hæstv. forseta, að hann íhugi það vandlega, hvort það sé rétt af honum að knýja fram umræður hér á Alþingi um þetta mál, án þess að sá ráðh. sé hér mættur, sem að eðlilegum hætti á að mæta hér og vera til forsvars í sambandi við þetta mál. Ég veitti því athygli eða mér fannst ég sjá það út úr viðbrögðum hæstv. forseta þessarar d., þegar þessum tilmælum var til hans beint, að hann færi að íhuga sitt ráð. Og ég sá það, að hann þurfti að ráðgast við einn af ráðh. í sambandi við þessi tilmæli, sem hér voru sett fram, og það leyndi sér ekki að mínum dómi, að hæstv. forseti fann það, að hér var verið að gera rangt, og mér er nær að halda, að hann hafi viljað leggja það til við þennan hæstv. ráðh., að stjórnin óskaði ekki eftir því að sækja þetta mál með slíku ofurkappi sem þessu og brjóta þessa þingreglu líka. Mér fannst eins og ég gæti lesið þetta út úr viðbrögðum hæstv. forseta. En hæstv. dómsmrh. kom nú hér upp í ræðupontuna og vildi telja kjark í forsetann að halda áfram þessum þjösnaskap. En nú vil ég af þessu tilefni benda hæstv. forseta á það, að þrátt fyrir það, þó að hæstv. dómsmrh. vildi láta hér kné fylgja kviði og halda hér áfram á þennan hátt, þá varð hann þó að viðurkenna, - ég skrifaði alveg orðrétt ummæli hans, - en hann sagði: „Þingið á rétt á því, að ráðh. svari fyrirspurnum varðandi þau mál, sem undir hann heyra, þegar þau eru til afgreiðslu á Alþingi.“ Ég skrifaði hér upp þau ummæli hæstv. ráðh., sem sagði: Þingið á rétt á því, að ráðh. svari fsp., sem fram koma. - Meira að segja hæstv. dómsmrh. varð hér að viðurkenna, að þm. ættu skýlausan rétt til þess, að sá ráðh., sem leggur mál fyrir Alþ., sé hér til þess að svara fsp., sem fram koma. Ég vil í tilefni af þessu endurnýja tilmælin til hæstv. forseta, að hann endurskoði afstöðu sina í þessu máli og fari samkv. sinni eigin sannfæringu og fylgi hér þeim reglum, sem viðhafðar hafa verið í þessum málum áður á Alþingi. Það er engin nauðsyn á því að brjóta einnig þessa reglu nú, því að það má hæstv. forseti vita, að hæstv. dómsmrh. hefði ekki hagað hér sínum orðum á þessa lund, sem hann gerði, ef hann teldi sig ekki verða að viðurkenna, að þm. ættu rétt til þess, að viðkomandi ráðh. mætti og svaraði fsp. Hæstv. dómsmrh. sagði að vísu, að sér fyndist, að vel mætti halda áfram þessari umr., því að önnur umr. væri enn eftir um málið. Það mætti líka sjá, hvort hér kæmu fram fsp., sem þess væru verðar, að ráðh. ætti hér að gefa svör við þeim. En ég vil í þessu efni minna á það, að þetta mál hefur verið hér til 1. umr. Meginhlutann af þeim tíma, sem málið var til 1. umr., mætti viðkomandi ráðh. hér ekki. Til hans var þá beint hér allmörgum fsp. varðandi þetta mál. Það er því búið að beina fsp. til hæstv. ráðh., þeim fsp., sem þm. eiga rétt á að hann svari hér, svo að notuð séu orð hæstv. dómsmrh. Í sambandi við þann takmarkaða tíma, sem mér er ætlaður hér í sambandi við þetta mál, vil ég einnig mótmæla því. Mér þykir mjög óeðlilegt, eftir að hæstv. dómsmrh. hefur hér talað í alllangan tíma varðandi þessi mál og nokkuð almennt um þau, að þá sé skorinn svo niður ræðutími við mig sérstaklega fram yfir aðra, að ég megi ekki ljúka hér máli mínu, og ég vil bæta hér við nokkrum orðum í trausti þess, að hæstv. forseti sjái, að það er fyllilega réttmætt, að ég fái hér að ljúka mínu máli með tilliti til þeirra umræðna, sem hér hafa farið fram á undan. Ég skal ekki í neinu fara út fyrir það í sambandi við þessar umr. utan dagskrár, sem beint tilefni hefur verið gefið til, t.d. í sambandi við ræðu hæstv. dómsmrh. Ég tók eftir því, að hæstv. dómsmrh. sagði, að hann teldi, að sú samþykkt, sem hér var gerð áður í kvöld um að skera niður ræðutímann, væri í anda þingskapa. Ég hlýt að spyrja hæstv. dómsmrh. um það, hvort hann telji það vera í anda þingskapa að leyfa aðeins 3–4 þm. að fá tækifæri til þess að tala hér um stórt og þýðingarmikið mál, sem liggur fyrir þinginu til 1. umr., að umræður séu skornar þannig niður, að þeir þm., sem kvatt hafa sér hljóðs strax í upphafi umr., fái ekki að komast að og flytja sína fyrstu ræðu um mál, sem liggur hér fyrir til 1. umr. Getur það verið í anda þingskapa að beita slíkum niðurskurðarákvæðum? Ég trúi því ekki, fyrr en ég heyri það héðan úr ræðustólnum, að hæstv. dómsmrh. haldi því fram, að það sé í anda þingskapa að beita niðurskurði á ræðutíma á þann hátt hér á Alþingi. Ég vil líka mótmæla því, að ég og aðrir alþm. höfum misnotað okkar ræðutíma í sambandi við þau mál, sem hér hafa verið á dagskrá. Ég gat þess í minni ræðu, þeirri einu, sem ég fékk að flytja hér án hindrunar um þau mál, sem hér liggja fyrir, að það væri með engu móti hægt að binda sig algerlega við það frv., sem þá var á dagskrá, vegna þess að eðlilegt væri að ræða tildrög þess, að frv. var flutt. Og ég ætla, að t.d. hæstv. dómsmrh. hafi ekki sjaldan hér á Alþingi tekið sér heimild til þess að ræða mál á þeim grundvelli. En viðvíkjandi fjarveru hæstv. fjmrh. er á það bent, að hann hafi beðið annan ráðherra að vera hér í sinn stað.

Hvaða ráðherra skyldi það vera?

Já, hvaða ráðh. skyldi það vera? Það hefur a.m.k. ekki heyrzt í honum. Hann hefur ekki fengizt til að svara hér einu einasta orði, ekki einni einustu fsp., sem til hans hefur verið beint. En ég vil spyrja: Hvernig getur staðið á því, að hæstv. fjmrh. mætir ekki á þessum fundi? Það hlýtur þó að vera einhver skýring til á því, af hverju hann getur ekki mætt? Er maðurinn t.d. veikur? Þá væri kannske full ástæða til þess að fresta hér fundi og bíða eftir því, að ræða mætti við hann. Ég efast ekki um, að flokksbræður hans á Alþingi, t.d. hæstv. dómsmrh. og væntanlega forseti d., hljóti að vita um það, hvar hæstv. fjmrh. er staddur. Er hann að gegna einhverjum skyldustörfum nú nærri kl. hálfþrjú að nóttu? Það er ólíklegt. Er hann kannske sofnaður og það megi ekki vekja hann, á sama tíma og þm. er ætlað að ræða hér þau mál, sem hann leggur fyrir Alþingi? Það er útilokað, að það sé ekki hægt að gera hér grein fyrir því, hvar maðurinn er staddur og hvað það er, sem tefur hann. Er það einvörðungu það, sem hefur komið fram í þessum umr., að hann fáist með engu móti til að svara þeim fsp., sem þm. eiga þó skýlausan rétt á, eins og hæstv. dómsmrh. orðaði það hér, að hann svari í sambandi við það mál, sem hann hefur lagt hér inn á Alþingi? Ég vil nú vænta þess, að hæstv, forseti þessarar d. sjái, þegar hann athugar það, sem hér hefur fram komið, að það er full ástæða til þess fyrir hann, eins og forseta, sem hafa áður gegnt þessu sama starfi, sem hann gegnir nú hér, að segja við þennan fjmrh., sem lagt hefur þetta frv. inn: Það var þín sök og einskis annars, að málið var ekki afgreitt á þessari nóttu. Þú mættir ekki, og ég mun ekki afgr. málið og brjóta þar með gamlar þingvenjur fyrir þann aðila, sem vill ekki gegna sínum þingmannsskyldum á Alþ. og sínum ráðherraskyldum þar. - Ég skora því enn einu sinni á hæstv. forseta að endurskoða afstöðu sína og fallast á það að slíta þessum þingfundi nú og láta fara hér fram umræður um þetta mál á morgun á þeim tíma, sem hæstv. fjmrh. getur gefið sér tíma til þess að sinna sínum þingmannsskyldum.

Forseti (BGr): Ef leyft verður, þá hefst þessi umr., en það verður gerð úrslitatilraun til að verða við óskum hv. þm. nú þegar á eftir. Strax og séð er um árangur hennar, verður tekin ákvörðun um framhald fundarins. Það stendur til boða nú, eins og ávallt áður undir þessum umræðum, að vilji einstakir ræðumenn fresta ræðum sínum, þangað til ráðh. er við, þá er þeim frjálst að gera það. Munu aðrir, ef einhverjir eru á mælendaskrá, taka til máls.

En ef þeir fresta allir?

Það verður tekin ákvörðun um það, ef að því kemur. Þá þarf að leita afbrigða fyrir 2. máli á dagskránni.



Herra forseti. Fjhn. hv. d. hefur haft frv. það, er hér liggur fyrir um bráðabirgðafjárgreiðslur úr ríkissjóði í ársbyrjun 1960, til athugunar. N. hefur ekki orðið á eitt sátt, en meiri hlutinn, þeir hv. þm., sem um getur í prentuðu nái. meiri hl., sem hér hefur verið útbýtt, leggja til, að frv. verði samþ. óbreytt. Því hefur verið lýst yfir af hæstv. fjmrh., að ekki verði unnt að afgreiða fjárlagafrv. fyrir árið 1960 fyrir áramót af ástæðum, sem hann hefur þegar rakið við 1. umr. málsins, og hefur það raunar verið viðurkennt af sumum þeirra hv. þm., sem andæft hafa í málinu, að það hafi varla verið við því að búast, að það yrði hægt, eins og á stóð. Fresturinn, sem farið er fram á um afgreiðslu fjárlaga, er ekki lengri en eðlilegt má telja og iðulega hefur áður tíðkazt. Á það verða varla bornar brigður, að nauðsyn beri til að staðfesta þá heimild, sem farið er fram á í frv., heimild til bráðabirgðafjárgreiðslna úr ríkissjóði, meðan fjárlög hafa enn ekki verið afgreidd. Það, hvort þingi verður frestað nokkrum dögum fyrr eða síðar í þessum mánuði, haggar ekki þeirri nauðsyn, og er því annarlegt sjónarmíð, sem meiri hluti n. telur að eigi ekki að hafa áhrif á afgreiðslu málsins. Frestun þingsins er þingmál út af fyrir sig, sem þm. gefst kostur á að ræða, þegar það kemur til umræðu. - Meiri hl. leggur til, að frv. verði samþykkt óbreytt.



Herra forseti. Fjhn. hefur ekki komið sér saman um þetta mál, og ég hef leyft mér að útbúa hér nál. Nefndarfundur var í morgun kl. 10. Ég skilaði mínu nál. fyrir hádegi. Því nál. var útbýtt á fundinum, sem hófst kl. hálftvö, og ég ætti að geta ætlazt til þess, þegar ég, sem er í stjórnarandstöðunni, bregzt þannig við um afgreiðslu máls, að mér yrði sýnd samsvarandi tillitssemi af hálfu þess, sem lagt hefur frv. fyrir. Ég legg til í nál., að málið sé afgr. með rökstuddri dagskrá, og svo fremi sem hér á að vera mögulegt að ræða mína dagskrá, sem er á þskj. 53, þá þarf hæstv. fjmrh. að vera hér við, þar sem það, hvort rök þau eru rétt, sem ég beiti, byggist á því, hvað hæstv. fjmrh. segir. Enn fremur hafa frá hæstv. dómsmrh. fallið orð um það, að það sé mjög óviðfelldið, að rætt sé um hæstv. fjmrh. og jafnvel kannske stundum veitzt eitthvað að honum, þannig að hann sé ekki viðstaddur, og ég er hæstv. dómsmrh. alveg sammála. Þess vegna er ég búinn a.m.k. tíu sinnum í dag að óska eftir, að hæstv. fjmrh. sé viðstaddur, og ég veit, að hæstv. forseti ber ekki á móti því, að ég hafi beðið forseta hvað eftir annað um að gera ráðstafanir til þess, að fjmrh. væri viðstaddur. Nú leyfi ég mér sem frsm. þessa minni hl. fjhn. að óska eftir því að þurfa ekki að halda lengra áfram í þessari ræðu til þess að brjóta ekki það velsæmi, sem við hæstv. dómsmrh. erum sammála um að skuli viðhafa, og leyfi ég mér þess vegna að bera fram þá ósk, studda þessum rökum, að nú verði gert hlé þar til á morgun, að hæstv. fjmrh. getur verið viðstaddur, ég fái að gera hlé á þessari minni ræðu og halda henni áfram, þessari minni framsöguræðu við þessa umr. fyrir þessu nál., þegar hæstv. fjmrh. er viðstaddur. Ég vildi nú skjóta því til forseta, hvort mér leyfist ekki að gera slíkt hlé, þannig að fundi verði nú frestað til morguns. Ég þykist hafa gert mína skyldu sem fjhn.-maður, skilað mínu nál. á réttum tíma, og það eina, sem ég nú fer fram á, það er, að sá, sem lagði frv. fyrir og ég þarf að ræða við, mæti. Ég vil gjarnan gera hlé á minni ræðu til að heyra úrskurð forseta.

Ég hygg, að ekki sé ástæða til að fresta fundinum, þar eð fleiri eru á mælendaskrá. Hins vegar hefur hv. þm. rétt til að tala þrisvar við þessa umr. sem frsm. fyrir nál., og gæti þess vegna fundurinn haldið áfram og hann síðar haft tækifæri til að gera grein fyrir sínum sjónarmiðum.

Veit ég það, að ég hef þrjár ræður. En spurningin er, hvort fjmrh. hefur tækifæri til að vera við. Ég vildi óska eftir, að það væri ákveðið. Ef allir aðrir, sem hér ætla að tala, óska þess sama, verður þá orðið við því að fresta fundinum?

Það mun ekki útséð um það enn, hvort hæstv. fjmrh. verður hér viðstaddur innan stundar eða ekki, og þess vegna get ég ekki svarað þessari spurningu ákveðið. - Gripið fram í. - Forseti: Það eru fleiri hv. þm. hér á mælendaskrá en sá hv. þm., sem nú er að tala úr ræðustól.

Já, en ég hef þau sérréttindi, að ég þurfti ekki einu sinni að kveðja mér hljóðs, til þess að ég fengi orðið, af því að ég er frsm. Þess vegna vil ég eindregið óska eftir því, að nú sé gert hlé á ræðu minni, ég ljúki ekki þessari minni fyrstu ræðu af þeim þremur, sem ég á rétt á, m.a. með tilliti til þess, að ég hef enga fulla vissu fyrir, ef einhver annar skyldi vera kominn í forsetastólinn en hæstv. forseti, sem nú situr, að ég fengi nokkurn tíma að halda hinar ræðurnar, þannig að þegar slík óvíssa er komin í öll þingsköp, þá verður maður að fara að gæta sín að sleppa ekki neinum möguleika. Enn hef ég möguleikann, enn er ég í ræðustólnum. Ég get náttúrlega beðið til morguns, þó að það sé viðbúið, að maður sofni hér. En ég þykist hafa unnið mitt dagsverk rétt eins og hver annar þm., og ég sé satt að segja ekki, hvernig þetta kemur til með að ganga hjá okkur á þingfundunum, ef svona verður haldið áfram. Hér hefur fram að þessu ríkt ákaflega góð samvinna á undanförnum fundum Alþingis undanfarin ár, og ég er hræddur um, að það sé ekki heppilegt að breyta út frá því. Ég vildi þess vegna líka til að gefa hæstv. forseta góð ráð mælast til þess, að fundinum yrði frestað - við skulum segja í korter - og minni ræðu á meðan. Vera kann, þótt máske hæstv. fjmrh. sofi, að hann væri vaknaður eftir kortér. 

Það hefur verið gerð tilraun til þess að ná sambandi við ráðh., en hún hefur ekki tekizt enn, og ég mun því verða við óskum manna og fresta þessari umr. Bið ræðumann að gera hlé á ræðu sinni.

- [ Frh.]



Herra forseti. Ég hafði þar komið ræðu minni, þar sem ég rakti nokkur þau boðorð, sem ráðuneytisstjóri efnahagsmrn. hafði látið frá sér fara, þar sem ég var að reyna að leita að þessum nýju fötum keisarans, þessu nýja efnahagskerfi, sem hæstv. fjmrh. lýsti yfir að ríkisstj. væri búin að ákveða að taka upp. Og ég var að leita að þessu í þessum gullkornum ráðuneytisstjórans, sem er einnig ráðuneytisstjóri fyrir alla ríkisstj., og var held ég kominn út í fimmta boðorðið, þar sem hann var að fyrirskipa atvinnurekendum eða fyrirskipa verkalýðsfélögunum, að þau yrðu að losa um þau tengsl, sem verið hefðu milli verðlags og kaupgjalds, þ.e.a.s. það ástand, sem verið hefði síðustu 17 ár á Íslandi, að þegar dýrtíð yxi, þá fengju verkamenn það upp bætt, - það ástand mætti ekki vera lengur. Þessi hluti af því boðorði hans þýðir sem sé, að um leið og dýrtíðin vex, þá eiga verkamenn að sætta sig við lélegri kjör, þeir eiga ekki að fá af sjálfu sér hækkun, sem vegur dýrtíðina upp. Það þýðir, að launþegar, hvort heldur þeir eru hjá einstökum atvinnurekendum eða hjá ríkinu, þá eiga þeir, ef dýrtíðin vex, ekki að fá þetta upp bætt, eins og þeir hafa fengið á Íslandi s.l. 17 ár og eins og raunar hefur verið barizt fyrir meira eða minna alveg frá því að miklu verðlagsbreytingarnar urðu í stríðinu 1914–18. Og ég vakti athygli á því, með hvers konar aðferðum þetta er sett fram, þar sem sagt er: Breyta verður núverandi reglum um tengingu verðlags og kaupgjalds. Ráðuneytisstjórinn segir: verður. Hver verður að gera þetta? Verða verkamenn að breyta þessu? Hver ætlar að skipa þeim að breyta því? Sem sagt, sami ráðuneytisstjórinn sem er að prédika, að það eigi að vera frelsi í öllum ökonómiskum málum, frelsi í efnahagsmálum, frjáist gengi, frjáls skráning á genginu, frjáls verðmyndun, frjáls verðmyndun líka á landbúnaðarafurðum, frjáls verðmyndun á útlendum afurðum, frjáls verðmyndun á fiski, þá á eitt að vera undantekið. Það má ekki vera frjáls verðmyndun á vinnuaflinu, þessari vöru, ef svo mætti kalla, sem helmingurinn af þjóðfélaginu og raunar 3/4 hlutar af þjóðfélaginu, ef maður tekur alla launþega, verða að lifa af að selja. Þar á ekki að vera frelsi. Nei, þar verður að vera eitthvað ákveðið, þegar ráðuneytisstjóri vill. Með hvaða valdi ætlar hann að afnema frelsi verkamanna og launþega, á sama tíma sem hann ætlar, að því er hann segir, að gefa allt annað frjálst í þjóðfélaginu? Með hvaða valdi ætlar hann að segja verkamönnum: Þú verður að losa þarna um. - Má ég spyrja: Hvar er sá þáttur í því nýja efnahagskerfi, sem hæstv. fjmrh. var að boða, því nýja frelsiskerfi, sem á að losa okkur við uppbæturnar og þetta dót allt saman, - hvar er þessi þáttur? Af því að hæstv. fjmrh. er nýr, eini nýi ráðh. í ríkisstj., þá væri kannske rétt að rifja upp fyrir honum, að það voru einu sinni sumir nýir ráðh., sem voru að reyna eitthvað svona. Ég held þeir hafi allir séð eftir því. Það var einu sinni ríkisstj., sem mynduð var af fleiri flokkum en sú núverandi, sem reyndi gerðardóm í þessu sambandi. Og það hefur aldrei nein ríkisstj. leystst upp eins hrapalega og sú ríkisstjórn. En ráðuneytisstjórinn, sem er að búa til nýju fötin keisarans, heldur, að hann geti sagt: Það verður bara að breyta þessu. - Svo sé það búið. Það er undarlegur hlutur, hvað sumum lærðum mönnum getur dottið í hug, að það sé hægt að stjórna þjóðfélaginu eins og maður mundi stjórna t.d. brúðuleikhúsi, sem sé reikna með því, að það sé hægt að fara að í þjóðfélaginu eins og maður fer með dauða hluti, gleyma því, að það eru lifandi menn, sem þarna eiga í hlut, með ákveðinn vilja, ákveðin samtök, ákveðið vald. Það er ekki það vald til á Íslandi, sem getur framkvæmt þá skipun, sem ráðuneytisstjórinn þarna er með. Það verður þá að búa til eitthvert nýtt vald, kannske eitthvert nýtt útlent vald, ef á að breyta þessu. Nei, ef þarna á að vera frelsi, þá er aðeins um það að ræða að skapa skilning, skapa samkomulag. Sá skilningur og það samkomulag verður að byggjast á því, að menn út frá sinni rökhyggju virði forsendurnar fyrir hlutunum. Og eigi menn að geta virt þær forsendur, sem í hlut eiga, þá þýðir það, að það verður að ræða þessar forsendur. Það verður að ræða þær þannig, að menn hafi haft aðstöðu til þess á allan hátt að setja fram rök með og móti, t.d. verkamannasamtökin, launþegasamtökin, þeir menn, sem eru 75% af öllum Íslendingum, hafi haft aðstöðu til, ef þeir ættu einhverju að fórna, að sannfæra sig um, að það væri búið að vinna þannig á öllum öðrum sviðum, að röðin væri raunverulega komin að þeim, en ekki hitt, eins og oft hefur viljað verða, að það ætti að byrja á þeim og láta alla hina sleppa. Svo heldur ráðuneytisstjórinn áfram, - ég má vitna í það, með leyfi hæstv. forseta, í þessari leit minni að nýju fötunum keisarans eða hinu nýja efnahagsmálakerfi hæstv. fjmrh.: „Jafnframt verða verkalýðsfélög og samtök atvinnurekenda að setja sér þær reglur um hækkanir grunnkaups, að þær verði ekki meiri en sem nemur aukningu framleiðsluafkasta.“ Svo mörg eru þau orð. Sem sé, verkalýðsfélög og samtök atvinnurekenda verða að setja sér reglur, segir ráðuneytisstjórinn. Nú eru það ekki lengur bara verkamennirnir og launþegarnir, sem eiga að hlýða ráðuneytisstjóra, nú eru það atvinnurekendurnir líka. Og þá fer það að verða mjög skemmtilegt, þegar svo að segja bæði yfirstéttinni og undirstéttinni í landinu er skipað af einum embættismanni, og það vantar nokkuð mikið raunsæi í þetta. En það hjákátlega við þennan hluta er, að hann segir, að þau eigi að setja sér reglur um hækkanir grunnkaups, að þær verði ekki meiri en nemur aukningu framleiðsluafkasta. Ef mér leyfist að geta í eyðurnar, þá gæti ég bezt trúað, að ráðuneytisstjórinn meinti þarna, að kaupgjald mætti a.m.k. ekki hækka, raunverulegt kaupgjald ætti líklega frekar að lækka að hans áliti frá því, sem nú er, því að ég hef heyrt það frá honum annars, að hann hafi álitið, að kaupgjald hafi verið hækkað of mikið á Íslandi, og satt að segja eru fleiri, sem hafa komið með þá hugmynd, þótt undarlegt sé. En hann þarf að finna sér einhverja dálítið vísindalega stoð, og nú skrikar honum fótur. Hann segir, að það megi ekki hækka meira en sem nemur aukningu framleiðsluafkasta. Við skulum segja, að við vildum einu sinni fara eftir reglum ráðuneytisstjórans og þetta ætti að felast í þeirri nýju efnahagsmálastefnu hæstv. fjmrh. Hver yrði þá afleiðingin? Má ég benda á, að grunnkaup, þ.e.a.s. raunverulegt grunnkaup á Íslandi í dag, er lægra en það var 1947. Kaupmáttur tímakaups verkamanna er lægri en var, hvort heldur var 1944 eða 1947. Hvað halda hv. þingmenn, að aukning framleiðsluafkasta á Íslandi sé mikil síðan t.d. 1947, síðan 42 togarar komu í gagnið, síðan 300–400 mótorbátar komu í gagnið, síðan allmörg hraðfrystihús voru byggð, síðan allmikið af verksmiðjum var reist? Framleiðsluafköstin á Íslandi hafa stórkostlega aukizt frá því 1947. Ég veit ekki, hvað ráðuneytisstjórinn eða aðrir skraddarar, sem eru að sníða nýju fötin keisarans, mundu segja, ef launastéttirnar segðu: Nú hækkum við grunnkaup um það, sem nemur aukningu framleiðsluafkastanna frá 1947. Það höfum við ekki fengið enn þá. Það er lægra í dag en við höfðum þá. En þetta er satt að segja í eina skiptið, sem það sleppur út úr honum, að það væri hægt að fóta sig á einhverju, sem þýddi það raunverulega að fara út í mjög harðvítuga baráttu til þess að bæta kjör verkamanna. Ég er því miður hræddur um, að þetta hafi verið óvart. Ég er hræddur um, að hann hafi ekki meint, að verkalýðssamtökin ættu að leggja út í þessa harðvítugu baráttu til þess að ná öllu því, sem þau hafa verið svikin um miðað við aukningu framleiðsluafkastanna frá 1947. Það er ekki svo litið. En af þessu má sjá, að ef hæstv. ríkisstj. hefur ætlazt til þess, að hún gæti að öllu leyti stuðzt við „vísindin“ í komandi árás á lífskjör alþýðunnar á Íslandi, þá er ekki einu sinni ráðuneytisstjórunum treystandi til þess að láta í té almennilegan grundvöll að því. Ef verkalýðssamtökin í landinu leggja þetta til grundvallar, þá stöndum við frammi fyrir harðvítugustu deilum og mestu kauphækkunarkröfum, grundvölluðum á kenningu Jónasar Haralz, sem fram hafa komið enn þá á Íslandi. Við skulum halda áfram og koma að síðasta boðorðinu, sjötta boðorðinu. Þar segir ráðuneytisstjórinn, með leyfi hæstv. forseta: „Setja verður þær reglur um verðlagningu og skattlagningu fyrirtækja, sem gera einkafyrirtækjum jafnt sem opinberum fyrirtækjum kleift að endurnýja fjármuni sína á hæfilegum tíma og mynda nýtt fjármagn til eðlilegrar fjármunaaukningar. Aðeins með þessu móti er hægt að tryggja endurnýjun og eðlilega aukningu atvinnutækjanna, sem aftur er undirstaða vaxandi þjóðarframleiðslu og velmegunar.“ Hér kemur enn einn skólalærdómurinn, sem ég mun gera að umtalsefni, af því að ég óttast, eins og ég hef tekið fram áður, að það kynnu að vera til þeir menn í þingliði stjórnarflokkanna, sem tækju þetta alvarlega eða sem vísindi eða eitthvað, sem hægt væri að treysta á. Hann segir, að það þurfi að gera fyrirtækjum kleift að endurnýja fjármuni sína á hæfilegum tíma og mynda nýtt fjármagn til eðlilegrar fjármunaaukningar. Er það eina ráðið til þess að tryggja fjármunamyndun á Íslandi að tryggja, að þessi einkafyrirtæki og opinber fyrirtæki fái þessa aðstöðu viðvíkjandi verðlagningu og skattlagningu, og hvað er átt við með því? Síðar í þessari ræðu sinni segir þessi ráðuneytisstjóri, að þetta, sem hann sé að setja fram, séu algildar reglur, sem eigi við, hvort sem um kapítalisma eða sósialisma væri að ræða. Þetta er sem sagt ein hringavitleysa. Við sósíalisma mundi þessi regla alls ekki eiga og við kapítalisma á hún ekki nema á ákveðnu skeiði og nokkurn veginn algildast fyrir 60–100 árum. Mundum við Íslendingar nú geta treyst á það, að þetta væri aðferðin til þess að mynda nýtt fjármagn, gefa því það frelsi til verðlagningar og hlífa því við skattlagningu, sem þarna er farið fram á? Gætum við treyst á það til slíkrar fjármunamyndunar? Hver er okkar reynsla af þessu? Okkar reynsla af þessu er svo slæm, að svo að ég fari nú ekki að ræða um tímabilið t.d. 1930–40 og sérstaklega 1930–34, þegar við fengum að kenna á kreppu kapítalismans og sáum, hvernig hann fór að, þá skulum við taka þann tíma, þegar kapítalisminn byrjar að græða hér, á stríðsárunum, þegar hann fyrir alvöru fer að græða. Hvað verður þá? Þá verður ríkið að grípa inn í til þess að setja fasta þá fjármunamyndun, binda þá peninga, sem togaraeigendurnir eignast, binda þá fyrst úti í Englandi. Af hverju? Var ríkisstj., sem sat að völdum, þjóðstjórnin þá, hrædd um, að einkaatvinnurekendurnir mundu annars ekki nota þetta fé til að endurnýja framleiðslutækin? Það var þó sannarlega stjórn, sem hafði trú á einkaframtakinu. Ég held það hafi verið alveg rétt hjá henni. Hún var hrædd um, að þeir mundu ekki nota þá peninga, sem þeir græddu, til að endurnýja framleiðslutækin. Síðan var skorizt í leikinn af nýrri stjórn 1944. Þorði sú stjórn að treysta því, að einkaatvinnurekendurnir mundu nota sinn gróða til þess að setja í ný fyrirtæki? Nei, hún þorði ekki heldur að treysta því, og hún gerði rétt í því. Hún gerði sjálf ráðstafanir til þess að taka úr höndum allra einkaatvinnurekenda á Íslandi valdið yfir gróðanum, sem skapazt hafði, til að stjórna sjálf fjármunamynduninni. Sjálfstfl. braut þá í bága við öll þau „prinsíp“, sem hann er að tala um núna, og þó að merkilegt megi virðast, þá hefur hann aldrei verið eins stoltur af neinu og í það eina skipti á sinni flokksævi, sem hann hefur haft vit á að brjóta öll sín „prinsíp“, enda líka í það eina skipti orðið til þess að vinna eitthvert gott verk með sinni þjóð. M.ö.o.: það hefur enginn ábyrgur stjórnmálamaður á Íslandi þorað að treysta á það, að frjáls fjármunamyndun hjá atvinnurekendum mundi leiða til þess, að það yrði efling fyrir atvinnureksturinn á Íslandi. Það hefur alltaf orðið að gripa inn í af hálfu þess opinbera til þess að knýja atvinnurekendur til þess að leggja sitt fé, það sem þeir kynnu að græða, í það, sem skynsamlegast væri fyrir þjóðarheildina og þá oft fyrir atvinnurekendurna líka. Forsendan, sem Jónas Haralz, - ég vona ekki ríkisstj., - gengur út frá í þessu, er sú, að ef einkaatvinnureksturinn fær fjármagn í sínar hendur, þá hljóti hann að nota það á þann hátt, sem skynsamlegast er fyrir sjálfan hann, fyrir auðmagnið og fyrir þjóðfélagið. Nú skal ég taka það fram, að stundum getur þetta átt við í stórum þjóðfélögum. Við skulum taka til dæmis fjármunamyndun í Bandaríkjunum. Gróði yfirleitt allra stærri hringanna í Bandaríkjunum er svo mikill, að samanlögð laun allra verkamanna, sem vinna hjá meiri hlutanum af öllum fyrirtækjum Bandaríkjanna, eru jafnmikil og gróði viðkomandi atvinnufyrirtækja. Þegar gróði atvinnufyrirtækja er svona gífurlegur, þá er það gefið mál, að þótt viðkomandi auðmannastétt, í þessu tilfelli bandaríska auðmannastéttin, lifi mjög vel, byggi sér sínar lúxushallir, flottari en hér á Gullströndinni, þá er nokkurn veginn gefið, að hún getur ekki eytt í persónulegar þarfir, hve mikið sem hún lifir í vellystingum praktuglega, nema hverfandi litlum hluta af þessum gróða, þannig að meginið af öllum þessum gróða verður þess vegna lagt í ný atvinnufyrirtæki. Hver er hins vegar reynslan hér á Íslandi á þeim tímum, sem þessi frjálsa fjármyndun á sér stað hjá einkaatvinnurekstrinum? Hér erum við með lítið þjóðfélag, fámenna atvinnurekendastétt, og það gengur upp og niður með gróðann. Það þýðir, - ég hef að vísu ekki hagfræðilegar tölur fyrir því, en ég er ákaflega hræddur um, að hlutfallið af því, hvað einkaatvinnurekendur á Íslandi nota til persónulegra þarfa, og þess, sem þeir nota til nýs atvinnurekstrar, sé versta hlutfallið, sem þekkist í nokkru auðvaldsskipulagi, hvað það snertir, að það fari hlutfallslega meira til persónulegra þarfa einkaatvinnurekendanna og hlutfallslega minna til þess að auka einkaatvinnureksturinn heldur en í nokkru öðru þjóðfélagi. Ef menn vilja véfengja það, þá gætu menn tekið fyrir hvaða heildsölufyrirtæki sem væri hérna í Reykjavík og athugað, hve miklu viðkomandi fyrirtæki hefur varið til þess að stækka fyrirtæki sitt og hve miklu hefur verið varið til að byggja lúxushallir fyrir eigendur fyrirtækjanna, fyrir jafnvel allar fjölskyldurnar, sem átt hafa í þeim. Það vofir þess vegna alltaf sú hætta yfir íslenzka þjóðfélaginu, einmitt meðfram vegna þess, hve smátt það er, að gróðinn, sem einkaatvinnurekendur fá, sé settur í persónulega eyðslu þeirra, eins og íbúðarhúsabyggingar margar hér í Reykjavík bera vott um, en ekki nema að litlu leyti í að auka þeirra atvinnurekstur. Má ég í því sambandi benda á, og það væri rannsóknarefni líka, hve mikið af öllu rekstrarfé og, ef svo má segja, fjárfestingarfé fyrirtækjanna hér í Reykjavík, þeirra stærstu og ríkustu, er komið frá ríkisbönkunum upphaflega sem lán? Ef menn vilja ganga hér eftir Austurstræti og athuga elztu og grónustu heildsöluverzlanirnar, þá þætti mér gaman að láta skrifa upp lánin, sem þessar heildsöluverzlanir höfðu fyrir 1939, láta athuga síðan, hve lítið er orðið það raunverulega verðmæti þeirra lána fyrir ríkið, sem lánaði féð til bankanna, og hvað hins vegar viðkomandi fyrirtæki hafa grætt, sumpart á verðbólgunni, sumpart á sjálfri verzluninni, og hve mikið það er, sem þau hafa lagt sjálf í að búa til ný fyrirtæki eða stækka. Ég veit, að þarna eru til ýmsar undantekningar. Það er fjarri mér að segja, að það séu ekki ýmsir íslenzkir atvinnurekendur, sem hafa unnið vel að því, hafa sýnt mikinn og lofsverðan áhuga í því að auka sinn atvinnurekstur. En hitt er því miður miklu algengara. Og að svo miklu leyti sem menn hafa lagt féð í að auka atvinnureksturinn, í hvað hefur þá féð farið? Það er ekki alveg sama fyrir íslenzku þjóðina, í hvaða grein atvinnurekstrar fjármyndunin fer. Svo lengi sem við erum eða viljum vera sjálfstætt þjóðfélag, efnahagslega sjálfstætt og afmarkað þjóðfélag, þá byggist okkar efnahagslega sjálfstæði á því, hvort það er með réttum hlutföllum, sem einkafjármagnið streymir til þeirra atvinnuvega, sem við þurfum að byggja á. Hvað hefur verið meinið í okkar atvinnurekstri á undanförnum áratug? Hvað var t.d. það, sem slegið var föstu með einhverri beztu rannsókninni, sem gerð hefur verið, - og verðum við að segja það okkur til skammar, vegna þess, hve langt er síðan, - með þeirri rannsókn, sem skipulagsnefnd atvinnumála gerði 1934-35? Hverju var slegið föstu þá sem einkennandi fyrir fjármunamyndunina, fyrir fjármagnsstrauminn í íslenzku þjóðfélagi? Því var slegið föstu, að fjármagnið sækti í verzlunina, en ekki í það, sem þjóðfélaginu væri nauðsynlegast, sjávarútveginn. Og það var sýnt fram á, að hlutfallið væri þannig, ef ég man rétt, að í allri verzluninni á Íslandi væri fjármagnið 100 millj. kr., en í sjávarútveginum 22 millj. kr. Ég þori nú ekki að fullyrða það, af því að ég vitna í þetta eftir minni, en mig minnir, að hlutfallið hafi verið eitthvað svipað og þetta. Þá var enn þá frjáls fjármagnsmyndun. Frá 1920 eða svo höfum við eitt af þeim fáu tímabilum, sem við höfum haft nokkurn veginn frjálsa fjármagnsmyndun, og þetta er straumurinn. Á Íslandi höfum við yfirleitt haft, þangað til nú alveg á síðustu tveim áratugum, einkennandi verzlunarauðmagnsþjóðfélag, og frá gömlum tíma hafa þær tilhneigingar verið hér, að kapítal sækti fyrst og fremst í verzlun. Það er eðli fjármagns að sækja þangað, sem gróðinn fyrst og fremst er. Það er eðlilegur hlutur. Og gróðinn hefur fyrst og fremst verið í verzluninni. Það þýddi, að fjármagnið hefur flúið sjávarútveginn, sótt í verzlunina, og með þeim tollaráðstöfunum, sem gerðar voru 1934 og þar á eftir, tók það nokkuð að sækja í iðnaðinn líka á grundvelli tollverndar, innflutningshafta og annars slíks. M.ö.o.: afleiðingin af tilraunum til frjálsrar fjármunamyndunar á Íslandi og því að leyfa fjármagninu að hafa sína hreyfingu frjálsa og án afskipta frá því opinbera hefur verið, að fjármagnið hefur alltaf sótt, ef ég svo mætti segja, á hringlandi vitlausa staði út frá heildarsjónarmiði þjóðfélagsins, en út frá alveg eðlilegum sjónarmiðum fjármagnsins. Þess vegna hefur það verið svo, að á síðustu 25 árum hefur það opinbera orðið að gera ráðstafanir til þess, að sjávarútvegurinn, - mér liggur næstum því við að segja: væri til á Íslandi. Gjaldeyrir sjávarútvegsins hefur verið þjóðnýttur handa verzluninni, heildsölunum og samvinnufélögunum, og meira eða minna hefur verzlunarauðvaldið hér á Íslandi starfað saman og ráðið meira eða minna á kostnað þess kapítals, sem í þeim löndum, sem lengra eru komin, er nú talið höfuðkapítalið, þ.e. sjávarútvegsins hér og iðnaðarins. Allar þær hugmyndir, sem þarna koma fram um frjálsa fjármunamyndun og að íslenzka þjóðin gæti að einhverju leyti treyst á það, eru hringavitlausar. Það er ekki til nokkurs skapaðs hlutar að ætla að treysta á þetta. Það mundi þýða, að fjármagnið á Íslandi streymdi í verzlunina, og eftir nokkurn tíma yrði að gera aftur sérstakar ráðstafanir til þess að beina því inn í sjávarútveginn. Ef menn ætluðu að reyna að knýja það þangað, þá þýddi það, að það yrði fyrst að skapa svo ægilega kreppu á Íslandi, bókstaflega að láta nokkur ár líða þannig, að sjávarútvegurinn hryndi, og upp úr þeirri kreppu, ef menn ætla að halda sér við þessa kenningu, þá færu svo loksins heildsalarnir og kannske Sambandið, þegar þeir fengju engan útlendan gjaldeyri, að hugsa: Eigum við annars ekki að fara að gera út eða kaupa jarðir? - Og það vil ég nú segja þeim stjórnmálamönnum til leiðbeiningar, sem kynnu að hafa einhverjar tilhneigingar til þess að fara að gera slíkar tilraunir, að ég er anzi hræddur um, að meðan þeir væru að gera tilraunina, misstu þeir völdin, a.m.k. ef þeir ætluðu að láta kjósa. Ég held þess vegna, að allt þetta skraf vanti allan raunhæfan grundvöll. Í íslenzka þjóðfélaginu, ef við ætlum að halda því sem afmörkuðu, íslenzku efnahagslega sjálfstæðu þjóðfélagi, þá er það ekki til í málinu að leyfa frjálsa fjármunamyndun. Við verðum að stjórna hreyfingu fjármagnsins. Við verðum að stjórna því vitandi vits, ráða því, hvert það fer. Sannleikurinn er, ef menn vilja kveða upp dóminn yfir því, sem við höfum gert á undanförnum árum, þá höfum við reynt að stjórna þessu þjóðfélagi, stundum sæmilega, stundum lélega. En það, sem við þurfum að læra af því, er að stjórna því vel, stjórna því betur, en ekki hætta við að reyna að stjórna því og ætla að fara að láta það stjórna sér sjálft, því að það er ekkert verra til en ætla að láta fjármagnið stjórna sér sjálft. Það þýðir að gera okkur mennina að leiksoppum fyrir blind öfl, sem leiða yfir okkur kreppur og vandræði, sem við svo verðum að reyna að brjótast út úr aftur með því að fara að reyna að stjórna þeim. Það, að nokkrum manni dettur slíkt í hug, er bara vegna þess, að það er um unga menn að ræða, sem þekkja ekki nema af afspurn, hvað kreppan er, og þekkja ekki íslenzka þjóðfélagið af neinni reynslu. Það er kannske eitt, sem þessir menn mundu segja, ef þeir væru hér til andsvara eða einhverjir vildu taka upp hanzkann fyrir þá, sem mér finnst nú satt að segja, að hæstv. ráðh. ættu að gera fyrir sinn sameiginlega ráðuneytisstjóra og sérfræðing, - það er eitt, sem þeir mundu kannske segja, og það er: Það er engan veginn meiningin hjá okkur, að Ísland eigi að vera eitt afmarkað svæði fyrir fjármunamyndun. Ísland á að vera einn hluti úr fjármunasvæði, þar sem er frjáls sameiginleg fjármunamyndun, ekki bara fyrir Ísland, heldur líka fyrir England, Frakkland og fleiri lönd. Og sú hugmynd hefur líka skotið upp kollinum, að fjármunamyndunin eigi að fá að vera frjáls fyrir öll þessi lönd, að fjármagn í Englandi eða Frakklandi eða Vestur-Þýzkalandi ætti að geta sótt hingað, ef því fyndist praktískt að vera hér, og íslenzkt gæti þá farið líka til Bretlands, ekki satt, og Vestur-Þýzkalands og reynt að græða þar. Við skulum hugsa þá hugsun til enda, hvernig það færi. Hvað snertir íslenzkt fjármagn og þess straum út á við, þá mundi það m.ö.o. þýða, ef við reyndum að skapa slíkt frjálst fjármunamyndunarsvæði með þessum stóru löndum úti í Evrópu, að íslenzkir atvinnurekendur, - í þessu tilfelli sérstaklega þeir, sem flyttu út vörur, - hefðu þá leyfi til þess að láta sinn gjaldeyri, að svo miklu leyti sem þeir væru ekki sjálfir nauðbeygðir til þess að flytja hann heim í eigin þarfir, vera þar, kaupa fyrirtæki erlendis eða koma upp fyrirtækjum erlendis, og það mætti þess vegna flytja allt fjármagn frá Íslandi, eftir því sem menn vildu. Síðan ætti maður að treysta á það til þess að bæta þetta upp, sem við mundum missa af fjármagni á þennan hátt, að útlent kapítal mundi vilja streyma hingað, og við ættum að treysta á, að útlent kapítal mundi vilja gera þetta af eigin hagsmunum. Þetta vantar allan grundvöll, nema menn vilji gera allt Ísland að svo eftirsóknarverðri nýlendu vegna ódýrs vinnuafls og ódýrra orkulinda fyrir útlent auðvald, að það sæktist frekar hingað en til Algier eða eitthvað annað. Það, sem þeir hagfræðingar, sem hugsa um frjálsa fjármunamyndun fyrir svæði, sem væri t.d. stærra en Ísland, skilja ekki, er eftirfarandi: Ísland er ekki endilega bezta landið í Evrópu til þess að búa í. Ísland er ekki af náttúrunnar hálfu útbúið með betri aðstöðu til þess að lifa í en öll önnur lönd Evrópu. Það eru engar þær auðlindir hér á Íslandi, sem gerðu það af sjálfu sér svo eftirsóknarvert fyrir auðmagnið úti í Evrópu, að það flykktist hingað þess vegna. Ísland er eitt erfiðasta og harðbýlasta land Evrópu. Það er einvörðungu hægt að byggja Ísland og gera það að verulega góðu landi að búa í með því, að íbúar þess vilji sameinast um að gera þjóðfélagsástandið í landinu svo gott, að það geti verið öðrum þjóðum til fyrirmyndar, að þeir vilji leggja mikið á sig, að þeir vilji beita í ríkara mæli en allar aðrar þjóðir sinni skynsemi og sinni þekkingu og sinni miklu atorku til þess að gera landið byggilegra en önnur lönd. M.ö.o.: Það verður að miðast við, að menn vilji frekar búa í þessu landi en nokkru öðru, og af því að menn vilji það, þá leggi menn sig í framkróka til þess að gera aðbúnaðinn í því landi svo góðan, að menn flykkist ekki burt frá því, eins og oft hefur verið, heldur vildu búa hér. Ef Ísland er gert að hluta af stórri fjármunamyndunarheild, stórri fjármagnsheild, þá þýðir það ekki aðeins, að það streymi burt fjármagn frá Íslandi og að það kemur aðeins lítið af fjármagni til Íslands, það þýðir líka, að fólkið fer burt frá Íslandi. Það þýðir, að fólkið yfirgefur landið. Þeir menn, sem ætla að bera ábyrgð á því að leiða kreppu yfir Ísland, eru ekki bara að gera verkalýðnum á Íslandi erfiðara að lifa og rýra lífskjör fólksins, þeir eru að reka Íslendinga burt af sínu eigin landi. Það var einu sinni reynt að byrja með slíka frjálsa fjármunamyndun, eins og ég hef áður minnzt hér á. Það var samkv. ráðleggingum dr. Benjamíns Eiríkssonar 1950, og því var þá haldið fram, að frjáls fjármunamyndun væri öruggt ráð til þess að fá heilbrigðan og traustan grundvöll að þjóðfélaginu. Hver var afleiðingin af því og raunar af fleiru, - það voru fleiri orsakir, sem komu til? Afleiðingin var sú, að þrír landsfjórðungar voru meir og meir að tæmast af fólki. Það var ekki aðeins Keflavíkurflugvöllur og hernámsvinnan, sem dró fólkið þaðan í burtu, það er líka sú stefna, sem ég var að skýra frá fyrr í ræðu minni. Ef það ætti að fara að binda enda á allar lánveitingar úr ríkissjóði, alla ríkisábyrgð og allt annað slíkt, þá getum við séð, hvernig færi með byggðina í þeim þrem landsfjórðungum. Það voru slíkar ráðstafanir og því skyldar, sem voru að byrja að leggja þá landsfjórðunga í eyði. Og ef nú ætti að gera Ísland að hluta úr einhverju slíku fríverzlunarsvæði, sameiginlegu fjármunamyndunarsvæði, þá mundi það þýða að leiða sams konar örlög yfir allt Ísland. Það er ekki hægt að byggja upp skásta auðvaldsþjóðfélagið í Evrópu á Íslandi nema með því að einbeita atorku, skynsemi og samtökum þjóðarinnar í landinu að því að gera þetta þjóðfélag gott með sameiginlegum átökum þjóðarinnar sjálfrar sem aðskilið þjóðfélag, efnahagslega, verzlunarlega og pólitískt aðskilið þjóðfélag frá öllum öðrum þjóðfélögum Evrópu. Það að ætla að fara eftir kenningum eins og þarna eru settar fram, það þýðir bara að byrja á því aftur að fara að leggja Ísland í eyði. Þetta að halda, að eðlilegur straumur fjármagnsins, að Mammon gamli bjargi okkur Íslendingum, geri okkar land byggilegra og slíkt, því fer fjarri. Það er einungis okkar atorka sjálfra, það, að við höfum þorað að fara brautir, sem fæstar aðrar þjóðir hafa farið enn þá, það, að við höfum svo duglega þjóð, að það er hægt að bjóða henni að vinna meira en nokkur önnur þjóð í Evrópu gerir nú, en líka þjóð um leið, sem gerir kröfur til lifsins, ekki hvað sízt til íbúða, sem eru meiri en flestar aðrar þjóðir Evrópu gera. En þetta stafar af því, að við höfum aldrei skeytt, meðan við höfum verið að reyna þetta, um neinar kenningar þessara hagfræðinga. Við höfum skapað okkur okkar eigin íslenzku brautir í þessu. Auðvitað skapar það erfiðleika. Það veit hver einasti maður, sem braut ryður, að hann verður að troða spor, sem áður hefur ekki verið troðið í. Þess vegna er nauðsynlegt, að menn átti sig alveg til fulls á þessu. Svo segir ráðuneytisstjórinn í fasteignamatsboðorðinu, sem ég las upp, að einungis með þessu móti, sem hann talar um, þessari frjálsu fjármunamyndun, sé hægt að tryggja endurnýjun atvinnutækjanna. Þegar við höfum prófað þetta, eins og eftir gengislækkunina 1950, þegar allt var gefið frjálst, verðlagningin og allt saman, hvað gerðist? Svo að ég vitni í hæstv. viðskmrh., - hann tók það í gegn, sem þá gerðist, í ágætri ræðu og raunar tveimur, jafnvel fleiri, sem hann hélt einmitt 1952. Hvað var það, sem hæstv. núverandi viðskmrh. sýndi fram á? Jú, hann sýndi fram á, að það, sem hafði breytzt við það, að allt var gefið frjálst, var álagningin, sem heildsalarnir og smásalarnir, þ.e. verzlunarauðvaldið til samans, tóku. Hún var jafnmikil og allt innkaupsverð varanna, sem um var að ræða. Um leið og allt var gefið frjálst, hrifsaði verzlunarauðvaldið hlutina til sín. Þegar tilraunin var gerð um frelsið, frjálsa fjármunamyndun og allt saman slíkt 1950 með gengislækkuninni, þá skapaðist slíkur auður hjá heildsölunum, að meira að segja hæstv. viðskmrh., sem þó er nú alls ekki sérstaklega vondur við heildsalana, sá ofsjónum yfir því, hve miklir peningar fóru til þeirra. En hvað fór mikið af peningum í togara, hvað fór mikið í báta? Hvað keyptu heildsalarnir marga togara nýja á árunum 1950–56? Ekki einn einasta. Það var það, sem þjóðin átti að treysta á, frjálsa fjármunamyndunin, sem ráðuneytisstjórinn segir, að sé eina leiðin, að aðeins með þessu móti verði tryggð endurnýjun og eðlileg aukning atvinnutækjanna. Hún tryggði enga aukningu, ekki einu sinni viðhald. Svona stóðst sú eðlilega fjármunamyndun prófið. Hún tryggði sem sé ágætan gróða hjá heildsölunum, sem hæstv. núv. viðskmrh. afhjúpaði mjög vel og skörulega, eins og hans var von og vísa, en hún tryggði enga aukningu á atvinnutækjum, ekki nokkra. Það, sem aukið var við atvinnutækin þá, varð ríkið að gera. Það varð að byggja sementsverksmiðju, það varð að gera ýmsar slíkar ráðstafanir. Það er sama, hvar drepið er niður. Alls staðar vantar grundvöllinn, alls staðar vantar raunsæið, alls staðar stangast boðorðin á við reynsluna, sem við höfum. Og svo ætti eftir þetta allt saman að fara að gera okkur að tilraunadýrum fyrir þessar vitlausu kenningar einu sinni enn. Ég held, að hæstv. ríkisstjórn, ef hún fengist til þess að segja eitthvað, gæti ekki annan en verið mér sammála um, að það væri hið argasta glapræði, sem hægt væri að gera, að fara að einhverju leyti eftir þessum kenningum, eftir þessum boðorðum, sem þarna eru sett fram. Og nær gat ég ekki komizt því að reyna að finna hið nýja efnahagskerfi, sem fjmrh. boðaði. Hvar ætti það að vera að finna, ef ekki í svona merkilegri ræðu aðalsérfræðings, sameiginlegs sérfræðings allrar ríkisstj., sem þar að auki hefur sérstök sambönd við ameríska Alþjóðabankann. Ég held þess vegna, að hæstv. ríkisstj. ætti að gera sér ljóst, að það er rétt af henni að ræða þessi mál við Alþingi, áður en hún fer sjálf að reyna að koma sér niður á ákveðna stefnu í þessu. Ég held, fyrst hæstv. fjmrh. sýnir sig nú ekki hjá okkur, að nýja efnahagskerfið hans sé ekkert betra en nýju fötin keisarans, - ég held, að það sé ekkert kerfi til að klæðast í og sízt af öllu til þess að fara að reyna að ginna íslenzku þjóðina til þess að klæðast í. En hvernig stendur þá á því, að hæstv. ríkisstj. fæst ekki til þess að ræða þetta við okkur og að hún vill losna við Alþ. núna? Þessi ótti við Alþingi, ótti við að ræða þessi mál, er annars vegar ótti við alþýðuna í landinu, að hún fái að vita í tíma um þær fyrirætlanir, sem ríkisstj. hafi, og hins vegar, held ég, - ég vona, að ég geri hæstv. ráðh. ekki órétt til, - að það sé slæm samvizka þeirra sjálfra. Ég held, að þeir séu allir saman svo hikandi og svo smeykir við að leggja út í eitthvert svona ævintýri, leggja í svona heljarstökk, að þeir séu hræddir um, ef þeir fara að ræða þetta alvarlega við okkur, þá séu þeir ekki sterkari á svellinu en það, að þeir bili, að þeir leggi aldrei í það, og það er einmitt það, sem þarf að verða. Hvað mundu þessar ráðstafanir þýða, ef þær væru gerðar? Gengislækkun, þar sem dollarinn væri settur upp í 38 kr., eins og ráðuneytisstjórinn virðist leggja til. Það mundi þýða stórkostlega aukna dýrtíð í landinu. Það mundi þýða, að allar nauðsynjavörur, sem almenningur flytur inn, og brátt hinar íslenzku líka, mundu stórhækka í verði. M.ö.o.: sú sama ríkisstjórn, sem lýsir því yfir, að hún sé á móti allri verðgildisrýrnun, jafnvel sérstaklega á móti verðbólgu og slíku, mundi þá stórauka alla dýrtíð í landinu og einmitt hvað tilfinnanlegast á því, sem alþýðu manna er nauðsynlegast að kaupa. Það er alltaf eðlilega afleiðingin af gengislækkun. Hún kemur alltaf mest fram á nauðsynjavörunum, en tollarnir draga óbeint úr henni á lúxusvörunum. Í öðru lagi: Ef farið væri að þessum ráðum, þá þýðir það, að um leið og dýrtíðin stórvex og verðlagið á vörunum, sérstaklega nauðsynjavörum, hækkar, þá verður laununum haldið niðri, vegna þess að ein aðaltillagan þarna er sú að hindra, að kaupgjaldsvísitalan, sem hingað til hefur bætt launþegum upp nokkuð af dýrtíðinni, yrði afnumin, þannig að kaupgjald mundi ekkert hækka í krónutölu, þó að allar nauðsynjavörur stórhækkuðu í krónutölu. Í þriðja lagi: Hver yrði fyrir alþýðu manna þriðja afleiðingin? Afleiðingin yrði sú, að heildartekjur manna, verkamanna og annarra launþega, mundu stórminnka. Af hverju eru heildartekjur ýmissa launþega núna sæmilegar? Af því að þó að daglaunin hafi verið lækkuð við þá, tímalaunin hafi verið lækkuð, þá hafa þeir margir hverjir unnið því lengur og getað þannig bætt upp það, sem þeir hafa misst í lækkuðu tímakaupi samkv. lögum frá 1. febr. Hvernig mundi þetta verða, svo framarlega sem þetta frjálsa kerfi, nýja efnahagskerfi hæstv. fjmrh. væri komið í gang? Þegar atvinnurekandinn á að reikna út frá sínum hagsmunum einvörðungu og þjóðfélagið er orðið þannig, að það er engin sérstök eftirspurn eftir vinnuafli, eins og nú er, þá kaupir enginn atvinnurekandi vinnuafl á 50 og 100% hærra verði en hann getur fengið það á. Þá kaupir enginn atvinnurekandi verkamann til að vinna eftirvinnu, ég tala nú ekki um nætur- eða helgidagavinnu, vegna þess að það borgar sig ekki fyrir hann. Hann getur fengið nóga menn til þess að vinna dagvinnu. Og það þýðir, að verkamenn og aðrir launþegar hafa ekki lengur þann möguleika að bæta sér upp þær heildartekjur, sem minnkuðu með lækkuðum launum, með því að vinna lengur, því að eftirvinnan hyrfi. Og ekki nóg með, að eftirvinnan hyrfi. Það færu meira að segja að koma þeir dagar, þegar menn væru atvinnulausir. Það er ekki til frjáls fjármunamyndun í heiminum án atvinnuleysis, vegna þess að kapítalisminn getur ekki staðizt á sinn heiðarlega hátt án atvinnuleysis. Þegar við afnámum atvinnuleysi á Íslandi, settum við öll lögmál kapítalismans úr gangi. Ætli maður að viðhalda auðvaldsskipulagi án atvinnuleysis, þá verður að stjórna því þjóðfélagi, og því þjóðfélagi er ekki hægt að stjórna án samtaka verkalýðsins. Ef menn ætla að reyna að stjórna auðvaldsskipulagi á móti verkalýðnum, þá verða menn að hafa atvinnuleysi, því að menn verða að hafa svipu neyðarinnar og hungursins, og það er það, sem þessi kenning um frjálsa fjármunamyndun þýðir. Það þýðir, að launin eiga að lækka hjá almenningi, dýrtíðin að vaxa, tekjurnar að minnka, en gróði atvinnurekendanna að vaxa, hin frjálsa fjármunamyndun, eins og það heitir á hinu fína máli hagfræðinga. Þetta er inntakið, þetta eru afleiðingarnar af þeim boðskap, sem þarna liggur fyrir. Mig furðar ekkert, þó að hæstv. ríkisstj. sé hrædd við að sjá réttar ályktanir dregnar af boðskap ráðuneytisstjóra sins. Fari ég með rangt mál, geri ég hæstv. ríkisstj. rangt til, sem ég sízt af öllu vil gera. Þá hefur hún tækifæri til þess að hrekja þetta allt saman hérna strax. Hæstv. fjmrh. lýsti því yfir, að hann væri með nýtt efnahagskerfl. Ef ég hef reiknað efnahagskerfi hans rangt út, af því að ég studdi mig við ráðuneytisstjórann fyrir alla ríkisstj., þá getur hann komið hér og sagt: Nei, nei, það er allt annað efnahagskerfi, sem ég er með, og á ekkert skylt við þetta, sem Jónas Haralz var að blaðra um. - Hann hefur tækifæri, hæstv. fjmrh. Þá getur hann hrakið þetta allt saman með einni yfirlýsingu, eins og ég hef sagt. En geri hann það ekki, og geri enginn það úr ríkisstj., þá stendur áfram sá grunur, að þetta sé það, sem koma skal. Haldið þið, að það sé nokkur tilviljun, að svo að segja sama dag er íhaldsmeirihluti stúdenta látinn fá Jónas Haralz til þess að tala? Maður veit, hvert þræðirnir liggja. Það eru meira að segja kannske menn hér í salnum, sem hafa allgóð sambönd til að stjórna og eru duglegir að skipuleggja. Haldið þið, að það sé nokkur tilviljun, að sama daginn, sem Jónas Haralz heldur þessa ræðu sína, þá er einn af helztu mönnum Efnahagssamvinnustofnunarinnar á ferðinni hér, heldur ræðu mjög líka í háskólanum, bara ekki alveg eins vel að sér hvað kartöflurnar snertir og slíkt? En við sjáum svo sem, hvað er verið að gera. Það er verið að reyna að telja, svo að maður noti gamalt orðalag, - það er verið að telja okkur, sauðsvörtum almúganum á Íslandi, trú um, að frá Ameríku og Frakklandi og annars staðar komi svo fínir og lærðir menn, að við verðum að líta upp til þeirra og trúa þeim, sem tala um kartöflur og gengi. Við getum ekki verið að hafa á móti því, að svona fínir menn vilji lækka kaupið á Íslandi. Ómögulegt að vera að andæfa slíku. Við hljótum að þakka þeim fyrir, að þeir hafi flutt okkur slíkan vísdóm, kominn svona langt að, litið í sinni náð til okkar og meira að segja lofað okkur því, að ef við færum eftir þessu öllu saman, þá mundu þeir kíkja til okkar enn þá betur. Nei, það er engin tilviljun, sem þarna er á ferðinni. Þarna er verið að reyna að blekkja þjóðina. Það er verið að reyna, af því að hagfræði er allerfið grein, að telja henni trú um, að þegar hún heyri einhvern mann tala, sem sé hagfræðingur, þá megi hún treysta því eins vel og þegar hún heyrir einhvern lækni tala um, hvernig eigi að varast sjúkdóma eða lækna þá, og annað slíkt, - þá sé það nákvæmlega samsvarandi vísindamaður, sem þarna sé á ferðinni. Menn gá ekki að því, að hagfræðin er umdeildasta grein, sem til er, af öllum vísindum. Það eru þess vegna þessar ályktanir, sem ég hef dregið út af þeim hugmyndum, sem ég hef verið að reyna að stilla saman um hið nýja efnahagskerfi hæstv. fjmrh., sem ég vildi biðja hæstv. ríkisstjórn að hrekja, ef það er rangt, en varast, ef það er rétt. Ég vil vara hana við því að fara að gera enn einu sinni tilraun, eins og önnur ríkisstj., öðruvísi samsett, gerði 1950. Það er ekkert gaman að því að þurfa hvað eftir annað að taka við og reyna að vinna upp mörg glötuð ár. Það voru næstum sjö mögur ár, sem voru leidd yfir okkur með gengislækkuninni þá. Og það varð síðan að taka til óspilltra málanna með því, sem vinstri stjórnin reyndi að gera í þeim efnum til þess að vinna upp það, sem tapazt hafði, og enn þá liðum við undir þessu. Við liðum enn þá undir því að hafa sleppt þarna einum sex árum, sem hægt var að nota til þess að stórauka áfram sjávarútveginn og undirbyggja þannig gjaldeyrisöflunina á Íslandi. Þessum árum var sleppt. Það var gerð tilraun með frjálsa fjármunamyndun í staðinn fyrir skipulagðan þjóðarbúskap. Og það varð að taka við aftur árið 1956 og reyna að fara að bæta upp þessi ár. Það tókst ekki að bæta þau upp á þessum tíma. Það þurfti að gera stóra hluti, það þurfti að snúa þróuninni við hvað snertir þrjá landsfjórðunga, skapa atvinnu í þeim, fulla atvinnu, þar sem eyðingin vofði yfir þeim áður. En það er ekki hægt á þremur árum að vinna upp glapræði, sem gert er á sex eða sjö. Þess vegna má ekki aftur fara að gera slíkar tilraunir með íslenzku þjóðina. Þess vegna ber ríkisstj. að staldra nú við. Við stjórnarandstæðingar höfum notað þau mál, sem hér liggja fyrir, til þess að reyna, að svo miklu leyti sem við höfum getað fengið ríkisstj. til að hlusta, til þess að reyna að fá hana til að sjá að sér, áður en það er orðið of seint. Við erum hræddir um, að þegar hún sé búin að senda Alþingi heim þá muni hún geta leyft sér hluti, sem hún mundi ekki þora, ef Alþingi sæti. Ég er hræddur um, að hún geti þá beygt sína þingflokka til þess að fylgja sér út í fjármálapólitík, efnahagspólitík, sem væri glapræði. Og við erum hræddir um, að þegar hún væri búin að koma sér niður á þetta og búin að beygja sína flokka undir það, þá mundi hún ekki kunna við það vegna síns stolts, vegna síns metnaðar, jafnvel þótt við gætum sannfært einhverja af þeim á eftir, þegar farið væri að ræða þetta í þinginu, um, að hún væri að gera rangt. Við erum hræddir um, að þá væri orðið of seint að fá hæstv. ríkisstj. til að sjá að sér. Þess vegna höfum við beðið um að fá að ræða við hana nú. Þess vegna höfum við óskað eftir því, að upplýsingar yrðu gefnar um ástand fjármálanna, óskað eftir því, að hinu nýja efnahagskerfi hennar, sem hún væri búin að ákveða sína stefnu um, væri lýst. Við höfum því miður ekki getað fengið þetta fram. Ég notaði tækifærið nú, þegar þessi bandormur kom til umr., minnti á, í upphafi míns máls, hvílíkur ills viti svona bandormsfrumvarp venjulega hefði verið á Alþingi, bæði 1939–40 og 1948, hefði verið byrjun á afturhaldstímabilum, og hef nú, eftir því sem mér er fært, reynt að vara hæstv. ríkisstj. við, þannig að hún stígi ekki þau skref, sem ég óttast að hún sé að hugsa um að stíga og ég veit með fullri vissu, ef ég hef átt kollgátuna um þá nýju efnahagspólitík, sem hæstv. fjmrh. lýsti yfir, að mundi þýða óskaplega ógæfu fyrir okkar þjóð. Það er síður en svo ánægjuefni fyrir okkur, sem finnum okkur nú allt í einu fara að verða með elztu þingmönnunum, að eiga að horfa upp á það, að ógæfa, sem hægt væri að afstýra núna, væri leidd yfir þjóðina og það gæti tekið okkur aftur kannske fimm eða sex ár að vinna það upp. Ég vil þess vegna eindregið nú við 1. umr. þessa frv. beina þeirri áskorun til ríkisstj., að hún hætti þeim leik, sem hún hefur hér háð, að ætla sér þá dul að fótumtroða Alþingi, einskisvirða álit og skoðanir sinna stjórnarandstæðinga, einskisnýta þau ráð, sem nú væri hægt að gefa henni, áður en hún grípur til þeirra aðferða í okkar efnahagsmálum, sem mundu valda okkur vandræðum um langt áraskeið. Mér þykir leitt, að sá ráðh., sem ég sérstaklega beindi máli mínu til, hæstv. fjmrh., hefur ekki látið svo lítið að sýna sig hér hjá okkur. Það er ekki góðs viti, að ráðherrar líti þannig á sjálfa sig sem þeir séu upphafnir yfir það að tala við þm. Það gera a.m.k. engir þeir ráðherrar, sem alllengi eru búnir að sitja í þeim sætum. Það er rangt af þeim mönnum, sem eru nýkomnir í þau sæti, að halda, að þeir upphefji sig þannig á einhvern hátt yfir þm. Einmitt slíkum bæri hvað frekast að sitja hér og hlusta, ég tala nú ekki um, ef þeir fengjust til að taka þátt í umræðum. Þeir hefðu áreiðanlega margt að læra, ekki hvað sízt þegar þeir hefðu tekið við slíku embætti eins og fjmrh., sem er víst það voldugasta í einni ríkisstjórn.



Herra forseti. Ég er nú eins gamall og á grönum má sjá, en ég tel mér skylt að játa það, að ég fer svolítið hjá mér að koma hér í ræðustólinn næst á eftir einum allra duglegasta ræðumanni og mælskasta ræðumanni þingsins. Ég missti af fyrri hluta ræðu hans, en af því að þetta er utan dagskrár, að ég vík að þessu, sem ég hlustaði á, þá skildist mér, að hann væri að tala um sex boðorð hins nýbakaða ráðuneytisstjóra, Jónasar Haralz, og hann hefði ekki trú á því, sem ráðunautur stjórnarinnar hefði þar gefið út sem boðorð. Ég skal ekki leggja dóm á það, hvort þau verða eins lengi í gildi og þau, sem sá aldni og síðskeggjaði og æruverðugi öldungur Ísraelsmanna gaf út á sínum tíma. En ég vil benda hv. 3. þm. Reykv. á, að það er þó ef til vill a.m.k. eitt hættulegra hjá ráðuneytisstjóranum, að hann hefur sín boðorð ekki nema sex, í staðinn fyrir að spámaður Gyðinga hafði þau tíu, og það er óneitanlega auðveldara fyrir hæstv. ríkisstj. og aðra, sem vilja á þessi boðorð ráðuneytisstjórans hlusta, að muna sex boðorð og framfylgja þeim heldur en muna þau tíu, sem kennd voru þjóðunum fyrir mörgum tugum hundraða ára og okkur var uppálagt að læra og fara eftir, áður en við vorum tekin í tölu kristinna manna. Ég heyrði það á hv. 3. þm. Reykv., að hann var mjög á móti þessum sex boðorðum. Ég hef ekki tekið afstöðu til þeirra, því að ég hef ekki haft tækifæri til að kynna mér þau, en ég vil bara benda honum á það, og kannske okkur báðum til huggunar, en a.m.k. honum, að ég efast um, að jafnmælskur maður og einarður og hv. 3. þm. Reykv. hafi risið upp meðal Ísraelsmanna til að mótmæla, þegar boðorðin voru flutt í fyrsta sinn. Þess vegna má vel vera, að þeir, sem eru á móti þessum sex boðorðum, - og þar á meðal verði ég líka, - að þeir geti huggað sig við, að það eru þegar fram komin sterk mótmæli og veruleg rök gegn þeim. - Þetta var, eins og ég gat um, alveg utan dagskrár. Ég skal þá hverfa að því máli, sem hér er til umræðu, og víkja nokkuð aftur til þess stutta tíma, sem þingið hefur setið. Hinn fimmta og sjötta dag þingsins gerðust þau tíðindi, að rigna tók niður yfir Alþingi lagafrumvörpum um framlengingu ýmissa tekjustofna ríkisins, sem venja hefur verið undanfarin ár að framlengja frá ári til árs. Á undanförnum árum hefur mér stundum fundizt fátt til um þau vinnubrögð, sem af og til hafa tíðkazt um sum þessi mál, að framlengingarnar hafa ekki ætíð verið lagðar fyrir þingið fyrr en síðustu dagana fyrir jólafrí og því komið fyrir, að afgreiðsla hefur þurft að fara fram á Alþingi með nokkrum hraða og jafnvel í einstaka tilfelli með afbrigðum. Þessi frv. ríkisstj. munu því í upphafi hafa vakið meiri athygli en að öðru leyti stóðu efni til, og að einhverjum kann að hafa hvarflað, að munur væri á mannsliðinu, hér væru komnir 7 ráðherrar, sem í meira en tæka tíð kæmu fram með mál, sem oft hefðu tafizt, jafnvel óþarflega lengi, hjá sex ráðherrum. í þessum tekjuöflunarfrv, var það sjáanlegt, að ríkisstj. ætlaði sér að nota áfram þessa gömlu tekjustofna og þ. á m. söluskattinn, sem sumir, er nú sitja í ráðherrastólum, hafa stundum áður hamazt gegn að gengi til ríkissjóðs. Ég held, að ekki verði sagt, að út af fyrir sig sé óeðlilegt, að þeim tekjustofnum, sem hér er um að ræða, sé við haldið, og allra sízt verður það sagt hvað áhrærir skemmtanaskattinn. Hins vegar má það teljast ástæðulaust svona löngu fyrir venjulegt jólafrí þm., að þessi mál séu lögð fram til skyndiafgreiðslu, eins og nú er á daginn komið, og það áður en ríkisstj. hefur lagt nokkrar till. fram í fjáröflunarmálum og efnahagsmálum almennt. Það mátti þó teljast eðlilegast, að allar fjáröflunartill. lægju fyrir samtímis, svo að þm. gæfist kostur á að meta þær saman í einni heild. Í kjölfar þessara fjáröflunarfrv, kom svo till. um heimild fyrir ríkisstj. um bráðabirgðagreiðslur úr ríkissjóði til febrúarloka næsta ár. Þessi till. mun hafa vakið nokkra furðu, því að bæði er, að það mun fordæmalaust, að slík till. sé borin fram í þingbyrjun, þegar eftir er a.m.k. 3 vikna tími, þar til gefa þarf jólafrí, og eins mun það líka vera fordæmalaust, að svona till. sé fram komin, áður en búið er að hafa 1. umr. um fjárlagafrv. og því vísað til n. Hins vegar mátti það teljast út af fyrir sig einsýnt, fyrst Alþingi var ekki kvatt saman fyrr en 20. nóv., að þá mundi ekki gefast tími til að ljúka fjárlögum fyrir jól og nauðsynlegt mundi reynast fyrir ríkisstj. að fá umrædda greiðsluheimild, áður en Alþingi tæki jólafrí sitt. Þegar nú hin óvenjulega snemmbæra ríkisstjórn í þessu tilfelli hafði skilað öllum framangreindum málum inn á þingið, þá var meira en full ástæða til að ætla, að næsta opinberun frá hinum sjö vísu mönnum í ráðherrastólunum, sem þeir að vísu hafa lítið notað til þessa dags, yrði sú, að hæstv. forsrh, birtist hér í ræðustóli til að efna það fyrirheit, sem hann gaf þingheimi þingsetningardaginn. Það fyrirheit var þannig, að ríkisstj. mundi fljótlega gefa Alþ. skýrslu um þær ráðstafanir, sem hún hygðist gera í efnahagsmálunum, og mér fannst ekki örgrannt um, að brygði fyrir hátíðleika í rödd þessarar öldnu stríðskempu, þegar hún bað þingheim að halda með sér vöku, að sofa ekki á verðinum þessa fáu daga, þar til ríkisstjórnin legði öll spilin á borðið. Til þess nú að stjórnarliðið ætli ekki, að ég fari hér með rangt mál, þar sem ég skýri frá því, sem hæstv. forsrh. boðaði í þingbyrjun, þann dag, sem Alþ. var sett, að ríkisstj. mundi fljótlega koma fram með efnahagstill. sínar og gefa skýrslu um þau mál, þá vil ég, með leyfi hæstv. forseta, vitna hér lítils háttar í aðalstjórnarblaðið, Morgunbl., sem ég ætla að stjórnarstuðningsmennirnir telji fullgóða heimild í sambandi við allt það, sem viðkemur hæstv. ríkisstjórn. Morgunbl. skýrir frá því, að þann dag, sem Alþ. var sett, hafi hæstv. forsrh. tilkynnt Alþ. myndun nýrrar ríkisstjórnar. Það skýrir enn fremur frá því, að formenn andstöðuflokkanna hafi talað í tilefni af þessari tilkynningu hæstv. forsrh., og hefur eftir í stórum dráttum það, sem formenn stjórnarandstöðuflokkanna sögðu, segir t.d. frá því, að formaður þingflokks Framsfl., hv. 1. þm. Austf., hafi. m.a. tilkynnt fyrir hönd Framsfl., að flokkurinn mundi hvorki styðja hina nýju ríkisstj. né veita henni hlutleysi. Á sömu lund skýrir Morgunbl. þennan dag frá því, að formaður Alþb. hefði lýst því yfir, að Alþb. væri í andstöðu við þessa ríkisstjórn. Eftir að formenn þessara þingflokka hefðu skýrt frá afstöðu sinna flokka gagnvart nýmyndaðri ríkisstjórn, kvaddi hæstv. forsrh. sér hljóðs og sagði m.a. samkv. því, sem Morgunbl. skýrir frá, með leyfi hæstv. forseta: „Ólafur Thors tók aftur til máls. Kvað hann í sjálfu sér ekkert af því, er formenn hefðu mælt, hefði komið sér á óvart og væri ekki ætlun sín að svara því í einstökum atriðum. Kvaðst hann viðurkenna, að álit þessara manna og flokka skipti mjög miklu máli.“ Ég vil nú leyfa mér að bæta því við, að samkvæmt framkomu hæstv. ríkisstj., eftir að þingsetningardagurinn leið, bendir ekkert til þess, að hæstv. ríkisstj. láti sig neinu skipta, hvað andstöðuflokkarnir segja um þau mál, sem hafa verið til meðferðar á Alþingi. Forsrh. heldur áfram og segir: „En meira máli skiptir þó, hvernig þjóðin sjálf lítur á málin.“ Ég geri ráð fyrir því, að þjóðin eigi eftir að dæma, hvernig hún lítur á málin, eins og þau horfa nú við. En það er vonandi, að þjóðin fái sem fyrst tækifæri til að meta meðferð hæstv. ríkisstj. á nauðsynjamálum þjóðarinnar. Forsrh. hæstv. heldur áfram og segir, að ríkisstj. munt fljótlega gefa skýrslu um þær ráðstafanir, er hún hygðist gera, og kvaðst forsrh. vilja heita á menn að halda vöku sinni og kynna sér þá skýrslu af gaumgæfni, því að þekking í efnahagsmálunum væri skilyrði þess, að menn gætu gert sér fullkomna grein fyrir þeim mismunandi úrræðum, er til greina gætu komið, valið eða hafnað á þeirri örlagastundu, sem nú væri ugp runnin. Það lítur út fyrir, að hæstv. ríkisst;j. hafi gleymt því, að forsrh. boðaði, að örlagastundin væri upp runnin,og þjóðin og þá náttúrlega að sjálfsögðu Alþ. og alþm. þyrftu að athuga gaumgæfilega nú þegar þær till., sem ríkisstj. hefði fram að bera í efnahagsmálunum. Síðan þetta gerðist, verður ekki sagt annað en þm. hafi haldið vöku sinni og notað tímann til að byrja á því að leggja fram þáltill. og frv. um mál, sem þeir báru fyrir brjósti. En þá skeður það, að þá berst sú fregn út einn þingdaginn, að hæstv. forsrh. hafi birzt á Varðarfundi í Sjálfstæðishúsinu og gefið þar skýrslu um ástand og horfur í efnahagsmálum þjóðarinnar. Ýmsir hafa legið hæstv. forsrh. mjög á hálsi fyrir að haga sér þannig, að gefa Varðarfélaginu skýrslu um mál, sem fyrst átti að vera heyrinkunnugt hér í þingsölunum. Ég tek fyllilega undir þessa ádeilu. En ég geri ráð fyrir, að hæstv. forsrh., þegar hann fær heilsu til að birtast hér í þingsölunum og halda ræðu, þá hafi hann einhver svör við slíkri aðfinnslu, svör, sem a.m.k. reynast ekki lakari en svar, sem hæstv. landbrh. gaf einum hv. þm. nú fyrir skömmu, sem spurði hæstv. ráðh. ósköp hógværlega, hvað hann hygðist gera við brbl. frá s.l. hausti um verðfestingu búvara bænda. Það má vel vera, að undir niðri hafi hv. fyrirspyrjandi verið í vígahug og á honum hafi e.t.v. mátt skilja, að hann vildi, að þessi skjólstæðingur ráðh. þ.e. bráðabirgðalögin, yrði strax framseldur undir öxina hér á Alþingi. Eitt er víst, að hæstv. landbrh. brást fár við öllum tilmælum um að framselja til Alþingis þetta eftirlætisgoð og eftirlætisfóstur stjórnarflokkanna og lofaði engu góðu um framsalið. Kvaðst hann hafa rætt málið við framleiðsluráð landbúnaðarins, og gæti fyrirspyrjandi og aðrir, sem áhuga hefðu í þessu máli, leitað þar frétta um, hvað hann hefði sagt og hvað hann og ríkisstjórnin ætlaði sér fyrir í þessu máli. Það hafa ýmsir tekið þessu svari illa og talið það bæði fávíslegt og ókurteist. Ég ætla ekki hér að skýra frá skoðun minni á framkomu hæstv. ráðh. í þessu tilfelli. Það gæti farið svo, að ég fengi þá aðvörun frá hæstv. forseta á þá leið, að oft megi satt kyrrt liggja. En hæstv. ráðh. virtist mjög ánægður með svar sitt, eins og hans reyndar var von og vísa, og segja má, að út af fyrir sig hafi ekki verið í kot vísað, þar sem framleiðsluráð landbúnaðarins er. Hitt er svo annað mál, hvort hæstv. landbrh. hefur skilið þar eftir sig annað en geitarhár í stað ullar. Út af fyrir sig óttast ég ekki heldur, að hæstv. forsrh. verði svarafátt við þeirri aðfinnslu að hafa villzt inn á Varðarfund með efnahagsskýrslu, sem honum bar skylda til að flytja fyrst á Alþingt. En ef hæstv. forsrh. vill ekki verða eftirbátur hæstv. landbrh. og vill svara í svipuðum dúr, þá mætti fara svo, að hæstv. forsrh, segði: Ja, ykkur er opin leið að ganga í Varðarfélagið og sækja fundi þar til þess að hlusta á það, hvað ríkisstj. hefur að segja í efnahagsmálum þjóðarinnar og öðru því, sem hana varðar í heild. - En ég geri ráð fyrir, að mér og fleirum á hæstv. Alþingi þyki slík tilvísun verri en í kot vísað. En hver var svo fréttin, sem barst frá Varðarfundinum og höfð var eftir hæstv. forsrh.? Hún var engin önnur en sú, að fjárhagsástandið væri svo alvarlegt, að útlit væri fyrir, að ríkissjóð og útflutningssjóð vantaði fyrir næsta ár að óbreyttum aðstæðum ekki minna en kvartmilljarð króna, ef allt ætti að bjargast, og þá upphæð yrði ríkissjóður og ríkisstj. að fá með góðu eða illu, ef hún ætti að fara á flot eftir áramót. Það mundi nú kannske minna gera til, þó að ríkisstj. færi ekki á flot eftir áramót. En mér dettur í hug, fyrst ég nota það orð að fara á flot, að það mun verða alvarlegra fyrir þjóðina, ef bátarnir færu ekki á flot eftir áramót, en um það má ugga, og það er þjóðarvoði, en ekki þó að núv. hæstv. ríkisstjórn færi ekki á flot eftir áramót. Eftir þessum fréttum mátti skilja, að hæstv. forsrh. hefði komið sú vitneskja mjög á óvart, að ástandið í efnahagsmálunum væri svo alvarlegt sem hann tilkynnti á fyrrnefndum Varðarfundi. Mér skilst eftir þeim fregnum, sem hermt er af þessum merkilega fundi, að hann hafi látið það a.m.k. í veðri vaka eða skýrt frá því, að hann hefði raunar allt þetta ár verið af og til að gægjast í stjórnarplöggin yfir öxl vinar síns, fyrrv. hæstv. forsrh., eins og honum líka bar skylda til, sökum þess að Sjálfstfl. bar ábyrgð á öllum stjórnarathöfnum fyrrv. stjórnar, og m.a. þurfti þess vegna formaður Sjálfstfl. að hafa gætur á, að Alþfl.-stjórnin svokallaða gerði engin önnur skammarstrik en henni var ætlað að gera. Og um fjárhaginn skilst mér, að forsrh. hafi látið í veðri vaka sér til afsökunar, að hann hefði einnig, eins og aðrir, lesið það bæði í Morgunbl. og Alþýðubl., meðan á kosningahríðinni stóð í haust, að allt væri í lagi, að fjárlögin fyrir þetta ár reyndust pottþétt, svo að nægir peningar væru til í ríkissjóði, sama væri að segja um útflutningssjóð, og einnig væri nægur gjaldeyrir í bönkunum, bæði til að flytja inn lúxus- og óþarfavörur ríkisstj. sem og lífsnauðsynjar þjóðarinnar. Hins vegar höfðu ýmsir, meðan í kosningabaráttunni var staðið, haldið því fram, að allt önnur og verri tíðindi hefðu gerzt á þessu ári í fjárhagsmálunum undir samstjórn Sjálfstfl. og Alþfl., og það var óneitanlega þægilegt þá stundina fyrir stjórnarliðið að geta í kosningunum sagt, að allar slæmar fregnir í þessum málum væru ósannar, og geta fullyrt, að hið góða fjárhagsástand, sem þjóðin byggi nú við, væri allt að þakka samstjórn Sjálfstfl. og Alþfl., og að svo vel hefðu þessir flokkar haldið vöku sinni, að dýrtíðarskrúfan hefði ekki haggazt um hænufet. En það er nú svo, að það kemur ætíð að skuldadögunum og hið sanna kemur í ljós fyrr eða síðar. Það getur náttúrlega hver sem vill láð hæstv. forsrh. það, að hann kaus fremur að stynja einhverju af sannleikanum í þessum málum upp við vini sína í Varðarfélaginu, áður en hann gekk á fund Alþingis sömu erinda. Það er hægt að gera sér grein fyrir því, að það er ekki fýsilegt fyrir hæstv, forsrh. landsins að standa hér frammi fyrir hinni mislitu hjörð innan veggja Alþingis og verða að játa, að allt, sem stjórnarflokkarnir sögðu í síðustu kosningum um fjármál ríkisins og fjárhagsmál þjóðarinnar yfirleitt, einmitt það, sem þeir fengu mörg atkv. út á í kosningunum, hefði verið fals og blekking, - að þurfa að viðurkenna, að allir sjóðir frá tíð vinstri stjórnarinnar væru horfnir í eyðsluhítina og allt væri um koli keyrt og stjórnin vissi ekki sitt rjúkandi ráð, nema vist væri, að hún yrði fyrir næstu áramót að fá kvartmilljarð í hendurnar, ef hún ætti að haldast við í stólunum. Og það er því miður jafnan svo, að ef menn vita ekki sitt rjúkandi ráð, þá er oft stutt fyrir misvitra menn - og ef til vill því hættara sem þeir eru fleiri - að grípa til örþrifaráða. Ég var kominn þar sögu um mál á Alþingi, að mörg tekjuöflunarfrv., sem nú er að vísu búið að steypa saman í eitt frv., sem gengur meðal fólksins undir nafninu „bandormur“, voru ásamt heimild til bráðabirgðagreiðslna lögð fram á Alþ. af sjömenningunum í hæstv. ríkisstjórn. Og það þarf ekki að taka það fram, að hv. þm. héldu vöku sinni samkvæmt beiðni forsrh. og voru viðbúnir að móttaka boðskap um það, hvað ríkisstj, teldi að gera ætti í fjárhagsmálunum, og einnig viðbúnir að beiðni forsrh. þingsetningardaginn að kynna sér þær skýrslur og tillögur vandlega. En þá springur stjórnarbomban. Þá er lögð fram till. til þál. á Alþ. um að senda þm. heim, - senda þá heim tíu dögum eftir að þeir höfðu verið kallaðir saman. Þessari þáltill. hæstv. forsrh. fylgdi gagnstætt venju engin grg. En eitt stjórnarblaðið, Alþýðubl., það blaðið, sem þm. hafa ekki aðgang að hér í þinghúsinu, - það er kapítuli út af fyrir sig, að Alþýðubl. skuli, að ég ætla, vera eina stjórnmálablað landsins, sem virðir Alþingi svo lítið, að það telur ekki ástæðu til eða þess vert að sjá um, að þm. eigi hér á Alþingi auðvelt með um þingtímann að fylgjast með því, sem blaðið lætur á þrykk út ganga, - ég er ekki að halda því fram fyrir hönd þm., að hér sé mikill skaði skeður, þótt blaðið hafi þennan hátt á, en það er blærinn, sem er ekki viðfelldinn, - Alþýðublaðið virðist hafa viljað hlaupa undir bagga með hæstv. forsrh. - og ber það sannarlega ekki að lasta - og bæta úr greinargerðarleysi í sambandi við þáltill. um að vísa þinginu heim. Mér er sagt, að útskýring blaðsins, nokkurs konar rökstuðningur fyrir þáltill. hafi verið sá, að með því að senda Alþingi heim nú um mánaðamótin og kalla það ekki aftur saman fyrr en í janúarlok mundu sparast í þinghaldi nálega 900 þús. kr. Þennan sparnað má skilja svo samkv. framsetningu blaðsins, að því er mér er tjáð, að hann eigi að vera nægileg grg., nægileg ástæða til þess að brjóta allar venjur og senda Alþingi strax heim, fáum dögum eftir að það hefur komið saman. Ja, fallegur er nú hugsunarhátturinn, sem á bak við virðist búa, - sá, að ef hægt er að spara með því nokkra fjárhæð, þá er það nægileg ástæða. Hitt má skilja eftir frásögn blaðsins um þetta mál, að það skipti ekki miklu máli eða kannske engu máli, þótt venjur og lýðræðíslegar reglur séu um leið brotnar. En þetta er ekki allt. Það versta er, að þessi málflutningur um umræddan sparnað í sambandi við að fresta þinghaldinu nú er ósannur og hrein blekking, sem á engan hátt fær staðizt. Ég álít, að í raun og veru sé hin svokallaða sparnaðarhlið á heimsendingarmálinu algert aukaatriði, þó að sönn hefði verið. Heimsending Alþingis nú er miklu alvarlegra mál en svo, að það verði metið frá peningalegu sjónarmiði, og málið er því að mínum dómi ekki ræðandi á þeim grundvelli. Ríkisstj. hefur sjálfsagt líka strax virzt, að slík grg. með þáltill, væri ónothæf, því að þá kemur það fram, að flutt eru sem ástæða fyrir heimsendingunni þau rök, að ríkisstj. þurfi að hugsa, - það er eins og ríkisstj. hafi aldrei hugsað fyrr, en hún þarf nú að hugsa um efnahagsmálin, en getur það ekki fyrir hávaðanum á Alþingi, - hún þurfi að breiða feld yfir höfuð sér og hún þurfti að fá algera kyrrð og næði. Þetta finnst stjórnarliðinu vafalaust virðulegri og á allan hátt frambærilegri grg. fyrir till. um heimsendingu Alþingis heldur en fram kom í Alþýðublaðinu. En þá vaknar bara sú spurning: Hafa þá stjórnarflokkarnir raunverulega ekkert hugsað um efnahagsmálin það heila ár, sem þeir hafa setíð við völd? Og hafa núv. stjórnarflokkar raunverulega verið svo uppteknir á liðnum valdatíma að bæta pólitíska aðstöðu sína í tvennum kosningum þessa árs, að þeir hafa látið undir höfuð leggjast að hugsa um vandamál þjóðarinnar, sem þeir þó vissulega hafa sjálfir átt drjúgan þátt í að skapa? Og á nú á þeim báðum að sannast betur en nokkurn tíma áður það kjörorð, sem hinn stærri stjórnarflokkurinn virðist hafa áður fyrr tileinkað sér, það er: Ég fyrst, flokkurinn svo og þjóðin síðast? Ef þetta er rétt, því í ósköpunum játa stjórnarherrarnir ekki hreinlega, að þeir hafi ekki hugsað ráð sitt gagnvart vandamálum þjóðarinnar, það sé enn eftir, og þess vegna þurfi nú stjórnin að fara að fá hvíld og frið til þess að hugsa? En það má í tilefni af þessu líka spyrja: Hvar er nú leynivopn hæstv. forsrh., sem hann boðaði fyrir mörgum árum? Því er nú ekki gripið til töfrapennans? Hvenær væri meiri ástæða en nú og hvenær kæmi það a.m.k. meira í þágu hans flokks en nú, þegar hann er búinn að fá yfirtökin í stjórn landsins? Því er ekki gripið til töfrapennans, sem sagður var á sínum tíma þeirrar náttúru, að ekki þurfti nema eitt pennastrik með honum til þess að lækna alla verðbólgu og fjárhagsvandræði þjóðarinnar? Hafa kannske ýmsir ráðamenn stjórnarflokkanna trúað þessari þjóðsögu um töfrapennann og þess vegna losað sig við að hugsa, en séu nú orðnir uggandi um mátt pennans eða hræddir við pennann, að hans eðli sé þannig, að það geti orðið hættulegt fyrir ríkisstj. að beita honum, og því sé a. m. k, vissara að hugsa eitthvað, áður en honum er beitt? Hvað sem um þetta er að segja, þá er heimsendingaráform ríkisstj. óheyrileg framkoma gagnvart Alþingi. Og mér virðist hún bera eingöngu vott um nazistísk vinnubrögð, og hún er að mínum dómi mesta móðgun við þing og þjóð, sem fram hefur komið hér á landi af hendi stjórnarvalda, síðan Trampe greifi hinn danski rak þjóðfundinn sællar minningar burt frá störfum. Samkv. þessari þáltill. hæstv. forsrh. er ljóst, að hæstv. ríkisstj. ætlar að svíkja það loforð, sem hún gaf Alþingi þingsetningardaginn, að gefa því fljótlega skýrslu um þær ráðstafanir, sem hún hygðist gera í efnahagsmálunum. í staðinn ætlar hún að senda Alþingi reim um tveggja mánaða skeið. Hér er um að ræða nýkosið þing, sem vitað er að þarf að hafa með höndum mörg erfið og aðkallandi vandamál, sem endilega þarf að leysa sem allra fyrst og helzt að mestu eða öllu fyrir næstu áramót. Og þetta er nýkosið þing eftir lýðræðíslegri aðferð - að dómi stjórnarflokkanna - en nokkurn tíma áður hefur komið saman. En samt á að senda það heim yfir þann tíma, sem mest þörf er á að það sitji og ráði ráðum sínum. Og m.a. ætlar hæstv. ríkisstj. með þessu framferði að koma sér undan þeirri lýðræðislegu skyldu að leggja fyrir Alþingi bráðabirgðalögin frá s.l. hausti, sem níðast á einni stétt landsins og engir hafa þorað opinberlega að mæla bót nema minnsti þingflokkurinn, og þessi brbl. voru í upphafi sett í trássi og gegn vilja þingmeirihluta, samkvæmt m.a. yfirlýsingu Sjálfstfl., og því voru þessi brbl. í eðli sínu frá upphafi réttlaus frá sjónarmiði viðurkenndra lýðræðisreglna. Stjórnarandstaðan vill halda vöku sinni að beiðni hæstv. forsrh., og ég skora á stjórnarliðið að halda einnig sinni vöku í þessu máli og hindra það, að svona vinnubrögð verði viðhöfð í þessu mikilvæga atriði, að reka Alþingi heim frá störfum á þessu stigi málanna. Vill hv. þingmeirihluti bera ábyrgð á svona fáránlegum gerðum ríkisstjórnar sinnar? Vill hann t.d. bera ábyrgð á því, að brbl. um verðbindingu búvara bænda haldi óstaðfest á Alþ. gildi sínu til lokadags, en það vita allir hv. þdm., að þeim er ætlað að óbreyttu að halda gildi til 15. þ.m., og að útrunnum þeim tíma sé e.t.v. von á nýjum og engu betri brbl. í þessu efni? Vill hv. þingmeirihluti bera ábyrgð á því, að Alþingi eigi ekki kost á að vinna að einhverri lausn efnahagsmálanna fyrr en eftir 2 mánuði, þótt vitað sé, að málin þoli enga bið, hvað þá svo langa, og óttast megi, að núverandi ríkisstjórn, sem virðist láta sér fátt fyrir brjósti brenna, sé jafnvel vís til þess að setja um efnahagsmálin brbl., eftir að hún er búin að reka þingið heim, og fremja þannig enn eitt ofbeldi gegn löglega kosnu og nýsamankomnu Alþingi? Vill hv. stjórnarlið hjálpa ríkisstj. sinni til þess að skapa þá hættulegu venju, að ríkisstj. geti eftir geðþótta sniðgengið löggjafarþing þjóðarinnar, gert það óvirkt og því ómögulegt að rækja skyldur sínar? Vill hv. þingmeirihluti e.t.v. stuðla að þeim vinnubrögðum ríkisstjórnar sinnar, sem minna á hætti og síðu Estrups hins danska og illræmda, að stjórn ríkisins stjórni með brbl. og tilskipunum, sem gæti auðveldlega orðið undanfari algerra fasistískra stjórnarhátta. Ég tel, að það hefði aldrei verið ástæða til að bera traust til núverandi eða fyrrverandi ríkisstjórna. En að hin nýmyndaða stjórn gerði þjóðina óttaslegna með fyrstu aðgerðum sínum, er meira en ég fyrir fram gat gert mér grein fyrir eða átt von á. Var það ekki nóg, að þjóðin hefur orðið að sætta sig við allt þetta ár, að stjórnarflokkarnir höguðu sér ábyrgðarlítið í fjárhags- og efnahagsmálum meira og minna sér til pólitísks stundarhags og framdráttar? Var það ekki nóg fyrir þjóðina að þurfa nú og í framtíðinni að súpa seyðið af slíku framferði? Ég spyr: Var það, sem á undan var gengið, ekki nóg, þótt ekki væri nú þegar höggvið í hinn sama knérunn með því að gera tilraun til að brjóta niður allar þingræðisog lýðræðisvenjur og skyldur, eins og lítur út fyrir að eigi að gera í flestum málum, sem ríkisstj. hefur borið fram, og þá fyrst og fremst í sambandi við það að reka Alþingi nú þegar heim? Ill virðist hin fyrsta ganga þessarar ríkisstj. ætla að verða, og munu þá fleiri spor slík á eftir koma. Hvers vegna bregzt hæstv. ríkisstj. þeirri venju og skyldu að taka fjárlagafrv., sem fyrir liggur, til meðferðar og láta vísa því til nefndar, um leið og fjmrh. gefur Alþ. skýrslu um afkomu ársins, eins og föst venja er og skylda er, um leið og fjmrh. þá að sjálfsögðu gefur einnig þinginu yfirlit yfir fjárþörf ríkisins á komandi ári og eftir föngum yfirlit í heild um fjárhagsmál þjóðarinnar? En í þessu máli er alger þögn af hendi hæstv. ríkisstj. og um ieið í raun og veru alger fyrirlitning í garð Alþingis, og þessa fyrirlitningu undirstrikar ríkisstj. með því að bera fram, áður en hún rækir fyrrgreindar skyldur sínar, lagafrv. um bráðabirgðafjárgreiðslur úr ríkissjóði 1/6 hluta næsta árs. Ég spyr: Hver er tryggingin fyrir því, að svona ríkisstj. greiði aðeins út lögboðin gjöld og því um líkt, eins og venja hefur verið, þegar bráðabirgðagreiðsluheimildir hafa verið gefnar? Mér finnst a.m.k. von, að spurt sé um tryggingu í þessu efni, ekki sízt eftir það, sem á undan er gengið, síðan þessi hæstv. ríkisstj. tók við völdum.

Ég vil spyrja hv. þm., hvort hann eigi mikið eftir ólokið af ræðu sinni.

Já, ótrúlega mikið.

Þá vil ég biðja hann að gera svo vel að gera hlé á máli sínu, því að nú verður gert fundarhlé til kl. 11.30.

Ég þakka forseta fyrir hvíldina. - Fundarhlé. Herra forseti. Ég mun hafa verið kominn þar máli mínu, þegar hæstv. forseti bauð þm. upp á þá ágætu hressingu, sem á boðstólum var og þm. hafa nú notið, að ég lét í ljós efa um, hvort ástæða væri til með tilliti til þess, sem á undan var gengið, að treysta núverandi hæstv. ríkisstj. til að beita greiðsluheimildarlögunum þannig, að ekki yrði ofgert, að greiðsluheimildarlög yrðu ekki misbrúkuð í höndum hennar. Og ég taldi ástæðu til að spyrja, - og enn meiri ástæðu tel ég til að spyrja, eftir að hafa í kvöld hlustað á vífilengjur hæstv. fjmrh. út af fsp. um, hvort ríkisstj. ætlaði raunverulega ekki að visa fyrirliggjandi fjárlagafrv. til n. og gefa um leið skýrslu um fjárhag ríkissjóðs og efnahagsmálin yfirleitt, eins og venja er og ríkisstj. ber skylda til í þingbyrjun. Vífilengjur hæstv. fjmrh. voru í raun og veru mjög athyglisverðar, þótt allt virtist ganga út á það fyrir hæstv. ráðherra að segja ekkert með þeim orðum, sem hann sagði. En vissulega fannst mér, að honum hefði þá skjöplazt nokkuð í því efni. Hæstv. fjmrh. sagði, út af fsp., að hann teldi, að væntanlegar aðgerðir í efnahagsmálunum mundu verða þannig, að fyrirliggjandi fjárlagafrv. væri einskis nýtt og semja þyrfti því nýtt fjárlagafrv. frá grunni. Hverjar þessar efnahagsráðstafanir yrðu, var hæstv. fjmrh. vissulega jafnþögull um og aðrir ráðherrar, sem talað hafa - eða í raun og veru þagað hafa í sambandi við fsp. um þau efni, sem komið hafa hér fram marga undanfarna daga á hv. Alþingi. En samt tel ég yfirlýsingu hæstv. fjmrh. boða mikil tíðindi í efnahagsmálunum, ef svo er, að ráðstafanirnar verða þess eðlis, að fyrirliggjandi fjárlagafrv. er ónýtt plagg og að engu hafandi. Þögnin um fyrirhugaðar aðgerðir hæstv. ríkisstj. er þannig með yfirlýsingu hæstv. fjmrh. enn þá uggvænlegri en áður og reyndar alveg óþolandi. Það er svo út af fyrir sig einnig sorglega skoplegt, þegar þessi hæstv. fjmrh. og fyrrverandi borgarstjóri hér í Reykjavík fór að tala um vinnubrögð fjvn. á liðnum árum. Hann deildi á fjvn. fyrir það, að hann teldi, að hún hefði á flestum tímum og í raun og veru undantekningarlaust sýnt slæleg vinnubrögð, og hann gaf það meira en fyllilega í skyn, að hann teldi það óhæfilegt, hve fjvn. hefði ætíð haldið fjárlagafrv. lengi hjá sér. Þessi ádeila hæstv. fjmrh, hittir fyrst og fremst formenn fjvn. á hverjum tíma. En ég vil fullyrða, að þessi hæstv. fjmrh. verður að hafa sýnt af sér meiri afrek en hann hefur þegar sýnt sem fjmrh. og eins sem borgarstjóri, áður en hann er þess umkominn að knésetja þá formenn fjvn., sem undanfarin 14 ár hafa stjórnað málum n., en þann tíma, s.l. 14 ár, hef ég setið í fjvn., og ég tel því, að ég sé þessum málum kunnugri en hæstv. fjmrh. og um leið jafnframt dómbærari. Lengst af þennan tíma stjórnuðu verkum fjvn. tveir þjóðkunnir sjálfstæðismenn, þeir núverandi 1. þm. Vestf, og fyrrv. þm. Borgf. Þetta eru menn, sem allir viðurkenna, nema þá hæstv. núverandi fjmrh., fyrir skörungsskap og dugnað, og ég ætla, að þeir sjálfstæðismenn, sem unnu í fjvn. með þeim manni, sem síðast var formaður n., þ.e. hv. 6. þm. Sunnl., muni ekki taka undir slettur og sleggjudóma hæstv. fjmrh. í hans garð. Ég ætla, að hv. 6. þm. Sunnl. sem fjárveitinganefndarformanni verði ekki borið neitt það á brýn, sem hæstv. fjmrh. virtist vilja hitta hann með, og ég mótmæli enn fremur þessum sleggjudómum hæstv. fjmrh. í garð fjvn. í heild, fyrr og síðar, þessi 14 ár, sem ég er málum og störfum hennar kunnugur. Og þetta eru ummæli hæstv. fjmrh., þess ráðherra, sem þarf að hafa mikið og náið samstarf við fjvn., og þessi ummæli, ef á að taka þau alvarlega, boða ekki neitt gott í sambandi við samstarf hæstv. fjmrh. og núverandi fjvn. En þessi ummæli hæstv. fjmrh. í garð fjvn. í heild og í garð formanna fjvn. eru svo sem ekki ólík öðru, sem fram hefur gengið af munni þessarar hæstv. ríkisstj., síðan núverandi Alþ. kom saman. Það virðist allt þar á sömu bókina lært. Og þessi hæstv. fjmrh. leyfir sér, áður en að hans dómi nokkurt fjárlagafrv. er fram komið, sem mark er á takandi, að segja við fjvn.: Í lok næstkomandi janúar legg ég fram mitt fjárlagafrv., og annað verður ekki þolað en n. vinni þannig, að hægt verði að afgreiða fjárlög fyrir næstkomandi febrúarlok. M.ö.o.: frv. á að leggjast fram, takast til 1. umr., það er útvarpsumræða, vísast til n., skilast frá fjvn. til 2. umr. og ræðast í Sþ. við 2. og 3. umr. ásamt venjulegum brtt. fjvn. og þm., og þetta á að gerast allt á einum mánuði, frá því Alþ. á að koma aftur saman í janúarlok n.k. Þetta þýðir það að mínum dómi, að n. fær sennilega rúman hálfan mánuð til að vinna sitt verk. Þvílík fjarstæða að dómi allra þeirra, sem til þeirra mála þekkja, og þvílíkur diktator er hér kominn á meðal okkar í fjmrh.-sætið! Það á svo sem ekki að gefast tækifæri í þessu efni frekar en öðru að vinna að málum í fjvn. á sómasamlegan hátt fremur en annars staðar á þingi, þannig að hægt sé að taka málin rækilega fyrir á venjulegan hátt, athuga þau og ræða í n. og láta þau svo á eðlilegan hátt ganga í gegnum afgreiðslu hv. Alþingis. Og þó er hér um að ræða eitt allra þýðingarmesta mál Alþingis og þjóðarinnar, fjárlögin. Það lítur út fyrir, að hæstv. fjmrh. ætlist til, að fjvn. taki á móti fjárlagafrv. frá honum og ríkisstjórninni og segi tafarlaust já og amen við öllu því, sem þar stendur, án þess að hafa haft tækifæri til eftir föngum að sannprófa það, gera sér grein fyrir efni þess og mynda sér skoðun um það. Það virðist ekki eiga við, að slíkur háttur sé á hafður, að dómi hæstv. fjmrh. Og svo að ég víki aftur að efnahagsmálunum, þá spyr nú maður mann: Hvers vegna helzt þessi þögn og þessi dul yfir væntanlegum aðgerðum ríkisstjórnarinnar? Hvers vegna svíkur hæstv. ríkisstj. loforð, hátíðleg loforð, sem hún gaf Alþ. þingsetningardaginn, að gefa því fljótlega skýrslur um þær efnahagsráðstafanir, sem hún hyggst gera? Er ríkisstjórninni ekki ljóst, hvaða óhappaverk hún er að vinna í þessum efnum með framferði sínu, og er henni ekki ljóst, að það er enn þá meira óhappaverk, eftir að hæstv. forsrh. hefur talað í einkafélagi hér í Reykjavík á þann hátt, sem hann hefur talað, um efnahagsmálin og þar láta eftir sér hafa, að þau séu í algeru öngþveiti? Það má segja: fyrr má nú rota en dauðrota. Hér á Alþingi hefur áður verið m.a. vakin athygli hæstv. ríkisstj. á því, að slík þögn um væntanlegar aðgerðir í efnahagsmálunum sé stórhættuleg, m.a. sökum þess, að í tilefni af því myndast alls konar sögusagnir, komast alls konar sögusagnir á kreik um, hvað ríkisstjórnin hyggst fyrir í þeim málum. M.a. hefur áður á hv. Alþingi verið bent á, að kominn sé fyrir löngu á kreik orðrómur um, að ríkisstj. ætli að skella á gengislækkun, og ýmsir ráðamenn stjórnarflokkanna eru bornir fyrir þeim sögum. Það var annar hv. þdm., sem vakti athygli á þessu, ég vil taka þar undir, vegna þess að það er staðreynd, að svona orðrómur er á kreiki og er stórhættulegur gagnvart öllu efnahagslífi þjóðarinnar og stórhættulegur gagnvart þeim ráðstöfunum, sem mætti ætlast til að þessi hæstv. ríkisstjórn gerði. Ég skal ekki endurtaka þau rök, sem hér hafa verið borin fram um hættu í þessu efni, þau mega vera öllum hv. þdm. ljós, bæði af því, sem áður hefur verið sagt um þau mál í þessari hv. deild, og eins af sjálfsögðum kunnugleika hvers einstaks þdm. um slík mál. Það skiptir ekki máli, þótt ég vilji ekki leggja trúnað á þennan orðróm, sem gengur staflaust, fyrst og fremst hér í Reykjavík, að hæstv. ríkisstj. ætli að framkvæma gengislækkun nú. Ég skal ekki út af fyrir sig leggja trúnað á þann orðróm og ekki heldur fara á þessu stigi að ræða það mál nánar. En það skiptir máli, hverju fólkið trúir. Svona orðrómur gerir ekkert annað en skaða þjóðina, skaða alla nema þá nokkra fjársterka braskara, sem kunna að haga sér samkvæmt því, að hér eigi innan tíðar og kannske fyrirvaralítið að skella á gengislækkun. Slíkur orðrómur sem þessi er svo óhafandi, að ég tek undir þau orð, sem sögð hafa verið áður hér í þessari hv. þd., að þótt svo væri, að hæstv. ríkisstj. hefði hugsað sér eða væri jafnvel ákveðin í að framkvæma gengisfellingu, þá bar henni og ber henni enn skylda til þess að lýsa opinberlega þennan orðróm ósannan. Svo hættulegt er, að svona orðrómur skuli komast á kreik. Á alþýðumáli er sagt um suma menn, að þeir hafi læknis- og líknarhendur, þ.e. að það, sem slíkir menn snerta á, vinna að, verði þeim, sem í hlut eiga, til góðs. Aðrir eru taldir hafa óhappahendur, vondar hendur, og eðli þeirra er það, að hvað sem slíkir menn fást við, verður þeim og öðrum, sem að búa, til böls og ógæfu. Hæstv. núverandi ríkisstj. virðist í þessum skilningi ekki hafa góðar hendur, jafnvel svo slæmar hendur, að út af fyrir sig virðast eðlileg mál hafa í höndum hennar breytzt í hættuleg mál, svo hættuleg, að fólkið sjálft hefur skírt þau og kallað þau bandorm, nafni þess sníkjudýrs, sem þjóðin hefur um langan aldur óttazt einna mest. Hvað sem um þetta má segja, þá virðist hæstv. ríkisstj. hafa nú of margt óhreint í pokahorninu, sem hún virðist vilja dylja í lengstu lög. Þjóðin er nú þegar slegin ótta yfir innihaldi stjórnarpokans, sem svo laumulega er með farið, og hún veit a.m.k., að hjá ríkisstj. er maðkur í mysunni, ef það er ekki eitthvað verra. Og þjóðin virðist vera farin að óttast það, að núv. hæstv. ríkisstjórn hafi ekki læknishendur, hafi vondar hendur. Ég óttast líka, að sú trú þjóðarinnar sé sönn. Ég vona þess vegna, að dagar þessarar hæstv. ríkisstj. verði sem allra fæstir og að hrammar hæstv. ríkisstj. dveljist sem stytzt á bríkum ráðherrastólanna hér í þessari hv. deild.

Forseti (BGr): Með því að þessi umr. hefur nú þegar staðið yfir 6 klukkustundir og enn eru nokkrir menn á mælendaskrá, þá er samkvæmt 37. gr. þingskapa lagt til, að þessari umr. ljúki klukkan eitt. Þessi till. verður samkvæmt sömu grein umræðulaust borin undir atkvæði.



Ég vil leyfa mér að mótmæla þessum aðförum hæstv. forseta, sem eru með öllu óvenjulegar, en að vísu ekki óvenjulegri en margt af því, sem hæstv. forsetar láta nú ríkisstj. hafa sig til að gera á Alþingi, ég segi: hafa sig til að gera á Alþingi. Það hefði verið skylda hæstv. forseta, eins og hefur verið margsinnis drepið á í þeim umræðum, sem verið hafa hér undanfarna daga, að gæta sóma og virðingar Alþingis gagnvart ríkisstj., en ekki láta hana hafa sig til þess að fremja hvers konar óhæfuverk í garð Alþingis. En það hafa þeir óneitanlega gert með því eftir fyrirskipunum hæstv. ríkisstj. að taka hér á dagskrá, þegar henni hefur sýnzt, á alveg óvenjulegum tímum sólarhringsins öll þau mál, sem ríkisstj. hefur fyrirskipað forsetunum að taka fyrir. Í stað þess að þeir hefðu átt að leggja vinnu í að fá ríkisstj. til þess að haga þannig störfum Alþingis, að það gæti notið sín, þá virðast þeir hafa farið eftir fyrirskipunum hennar í hvívetna. Og nú á að bæta þessu við, sem er með öllu óvenjulegt í sögu þingsins, áreiðanlega algerlega fordæmalaust, að á fyrstu dögum þingsins hafi verið gripið til þess ráðs að skera niður umræður. Hér hafa umræður alls ekki farið neitt fram úr hófi, og hér eru brotin þingsköpin gersamlega. Hér hefur það eitt verið gert, að nokkrir þm. hafa notað málfrelsi sitt til þess að mótmæla frestun Alþingis og allri þeirri óhæfuáætlun, sem hæstv. ríkisstj. hefur lagt í því sambandi. Það virðist ekki vera nóg, að hæstv. ríkisstjórn ætlar að nota þingmeirihluta sinn til þess að reka þingið heim, heldur á, áður en þingið er rekið heim, að brjóta allar venjulegar velsæmisreglur á þingmönnum, en ég fullyrði, að ef nú verður staðið víð það að fara að skera niður umræður, þá er það gert. Ég mótmæli því algerlega í nafni Alþingis, að þannig sé farið að. Og mér finnst það bókstaflega ósæmilegt af hinum unga varaforseta þessarar deildar að láta nota sig til þess að gera slíkt sem þetta.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að mótmæla þeirri aðferð, sem hér er viðhöfð. Það hefur ekki tíðkazt nú í 10 ár í þinginu, að svona aðferðum hafi verið beitt, og þeim hefur aldrei verið beitt í þingsögunni, nema þegar sérstaklega harðvítuglega hefur verið barizt hér. Það liggur ekki nokkur skapaður hlutur fyrir, sem gerir það nauðsynlegt eða verjanlegt að beita svona aðferðum, heldur þvert á móti. Það hefur aldrei komið fyrir í þingsögunni, að það hafi verið farið að takmarka umræður í upphafi þings, og það, sem hér er um að ræða, er beinlínis tilraun til að beita ofbeldi gagnvart Alþingi, af því að maður hlýtur að álykta af því, sem hér hefur fram komið, og af þögn ríkisstj. og hennar fylgismanna, að það eigi að beita ofbeldi við þjóðina á eftir. Ef menn hafa í hyggju að stela af þjóðinni, þá byrja þeir með því að reyna að kefla hana. Ef menn ætla að ræna hana, þá byrja þeir með því að svipta hana málfrelsi. Og það er það, sem verið er að gera hér núna. Þess vegna vil ég algerlega mótmæla þeirri aðferð, sem hér er viðhöfð. Það er verið að brjóta allan anda þingskapanna. Það er verið að brjóta allar þingvenjur, sem hér hafa gilt. Ég hef sjálfur setið í þessum forsetastól, þegar þó nokkuð hefur verið heitt hér, þegar sterk andstaða hefur verið hér á þingi, og ég veit ósköp vel, að það er hægt að koma þingstörfum áfram og sjá um, að mál gangi, ef þær aðferðir eru teknar upp að reyna að semja við stjórnarandstöðu. Það er ekki nokkur þörf fyrir nokkurn forseta að láta hafa sig til þess af einni ríkisstj. að beita svona aðferðum, og það ber hverjum forseta í Alþingi að kenna ríkisstjórninni það, að hún á að taka tillit til stjórnarandstöðunnar og reglna þingsins og heiðurs þingsins, svo framarlega sem ríkisstj. veit það ekki sjálf. Þess vegna vil ég algerlega mótmæla þeirri aðferð, sem hér er viðhöfð, og lýsa því yfir, að það kann ekki góðri lukku að stýra. Fyrst hafa verið bornar hér fram mjög rökstuddar hugmyndir um, hvað ríkisstj. sé að hugsa fyrir, og nú er síðan beitt ofbeldi til þess að skera niður umræður í þinginu, af því að ríkisstj. er hrædd við þær. Ríkisstj. óttast, að það sé verið að afhjúpa, hvað það er, sem hún ætlar sér að gera. Hún þorir ekki að standa fyrir máli sínu hér. Hún þolir það ekki, að alþm. hafi hér málfrelsi. Hún er að reka þingið heim, af því að hún óttast Alþingi, og hún óttast Alþingi af því, að hún óttast alþýðuna og þjóðina. Nú er meira að segja svo komið, að nú þorir hún ekki heldur þessa fáu daga, sem enn þá er hægt að halda umræðum hér gangandi til þess að reyna að aðvara hana og skýra fyrir þjóðinni, hvað hún er að gera, - nú þolir hún ekki heldur lengur að hlusta á þingmenn. Það er sárt, að nokkur forseti í deildum Alþingis skuli láta hafa sig til slíks verknaðar.



Herra forseti. Ég vil mótmæla því, að skornar verði nú niður umræður um það mál, sem hér er á dagskrá. Ég vil vekja athygli hæstv. forseta á því, að hér er um að ræða mál, sem þannig er til komið á þskj., að steypt hefur verið saman fimm reglulegum þingmálum og búið til eitt þingmál úr þeim. Áður var hér búið að leggja fram á hv. Alþingi fimm frv. um fimm mismunandi mál, en þeim var síðan steypt saman í eitt frv., til þess vitanlega að reyna að koma í veg fyrir, að alþm. gætu með eðlilegum hætti fengið að ræða um þessi málefni samkv. því, sem þeir eiga rétt á samkv. þingsköpum. En til viðbótar því, að þessum fimm mjög óskyldu málum á marga lund er nú steypt saman í eitt mál, þá á svo að takmarka ræðutíma manna um þetta eina mál meira en dæmi eru til um áður á Alþingi. Ég vil algerlega mótmæla þessu, og ég geri kröfu til þess, að ég, sem kvaddi mér hljóðs um þetta mál og hef ekki enn þá fengið að taka til máls um þetta mál, sem hér er á dagskrá, að ég, sem kvaddi mér hljóðs hér fyrir löngu, fái að flytja mál mitt hér, án þess að ræðutími minn verði skertur sérstaklega. Ég vil líka segja það, að mér þykir það alveg furðulegt af hæstv. ríkisstj., að hún skuli gera kröfur um það til forseta þessarar d. að efna til ófriðar hér í þinginu á þennan hátt. Það mega allir sjá, að það boðar enga gæfu fyrir þessa ríkisstj., að hún skuli efna til ófriðar með slíkum hætti sem hún gerir hér í sambandi við þetta mál. Hér er um hreint ofbeldisverk að ræða gagnvart þingmönnum, og það er alveg áreiðanlegt, að ef hæstv. ríkisstjórn ætlar að knýja fram þetta ofbeldi á þingmönnum, þá verður munað eftir því. Ég geri svo þá kröfu til hæstv. forseta, að hann sjái til þess, að þeir, sem kvöddu sér hér hljóðs um þetta mál strax í upphafi umræðna, fái að tala um málið, án þess að ræðutími þeirra verði sérstaklega skorinn niður.

Forseti (BGr): Út af mótmælum þeim, sem fram hafa verið borin, vil ég benda á í fyrsta lagi, að þessi umræða hefur staðið á sjöundu klukkustund, í öðru lagi, að þetta er áttundi fundur deildarinnar með stuttu millibili, þar sem allar umræður hafa í raun og veru efnislega verið um það sama og umr. hér í kvöld, og í þriðja lagi, að í þessari deild hefur verið sýnt umburðarlyndi í sambandi við umræður utan dagskrár, sem mun ekki vera venjulegt, og þær umræður snerust enn fremur allar um þetta sama mál að kjarna til. Loks vil ég benda á, að sú till., sem fram er komin, er samkv. ótvíræðri heimild í þingsköpum. Samkv. þingsköpunum er það deildarinnar að kveða á um það, hvort hún samþ. þessa tillögu eða hafnar henni.



Það er engin vörn í því ofbeldi, sem hér er verið að fremja, í því, sem forseti lýsti yfir áðan, að að hans áliti hefðu umræður snúizt um hitt og þetta, sem hann greindi. Það er ekki forseta að dæma um það eða ráða því, hvernig þm. nota sitt málfrelsi. Það er hans verkefni að sjá um, að þeir hafi það. Það, sem nú er verið að gera, er brot á öllum þingvenjum. Ég segi þess vegna nei við þessari till., sem hér er borin fram.



Herra forseti. Í Morgunblaðinu þann 20. nóv. s.l. stóð þessi klausa, með leyfi hæstv. forseta: „Í dag kemur Alþingi saman til fyrsta fundar, eftir að kosið hefur verið samkvæmt hinni nýju kjördæmaskipun. Það er skipað í meira samræmi við þjóðarviljann en nokkru sinni fyrr, síðan Ísland varð fullvalda ríki. Samkoma Alþingis í dag er sögulegur viðburður.“ Það var rétt hjá Morgunbl., að samkoma Alþingis þann 20. nóv. s.l. var sögulegur viðburður, svo sem raun ber nú vitni um. Ég vil byrja ræðu mína á því að lýsa því yfir, að enda þótt ég telji, að á mér sé brotinn réttur, þar sem ég tala hér í fyrsta sinn í þessu máli, þá mun ég samt virða þá samþykkt, sem gerð hefur verið, því að ég mun hvorki á þessu traðka né neinu öðru, sem mér er til trúað. Ég vil nota þessar mínútur, sem ég hef hér til umráða, til þess að benda á það, hvað Alþingi hefur gert, hvað hefur verið aðhafzt hér á hv. Alþingi af þeim mönnum, sem nú ráða hér. Hér hefur verið lagt fram fjárlagafrv., en það hefur engin umr. farið fram um það. Það á að senda Alþingi heim, án þess að það fái nokkra skýrslu um fjárhag ríkisins, hvorki ríkissjóðs né útflutningssjóðs. Hér hafa ekki verið lögð fram brbl., sem gefin voru út af fyrrv. ríkis,stj., og er yfirlýstur þingmeirihluti fyrir því, að þau hafi ekki lagagildi, vegna þess að tveir stærstu flokkar á Alþingi hafa lýst því yfir, að þeir mundu fella þessi lög. Það á að fresta þessu þingi þegar í upphafi, án þess að það hafi leyst af hendi nokkur þau frumskilyrði, sem hverju reglulegu Alþingi ber að ljúka. Fyrir þessu Alþingi liggja mörg þýðingarmikil mál, sem á að ræða og á að gefa upplýsingar um og á að álykta um, eins og húsnæðismálin o.fl., áður en Alþingi fer í jólafrí. Þetta er ekki heldur gert. Hér eru haldnir fundir á óvenjulegum tíma í byrjun þings, svo að það mun með fádæmum, ef ekki eindæmum, og þegar þetta dugði ekki, þá voru tekin fimm stjórnarfrv. og þeim bunkað saman í eitt til þess að fara á bak við þm. og komast fram hjá eðlilegum umræðum, til þess að hjálpa stjórninni til að senda þingið, sem er kjörið samkvæmt þjóðarviljanum, heim. Svo virðir hæstv. ríkisstj. það þing, sem er þó í samræmi við þjóðarviljann. Mér er það fullkomlega ljóst, að hæstv. ríkisstj. og ráðamönnum hér á hv. Alþingi mun takast að koma vilja sínum fram á þennan hátt, sem þeir ætla. Þeim mun takast það og e.t.v. brjóta ekki þingsköp með því og ekki stjórnarskrána, en þeir ganga götuna meðfram. Það er ekki réttlætí, sem hér er verið að hafa í heiðri. Það eru ekki eðlileg vinnubrögð á Alþingi. Það er verið að nota valdið til að sniðganga þetta til þess að koma sínum málum áfram. En eitt er víst, að þó að hæstv. ríkisstj. og ráðamenn hennar virðist nú hleypa í sig kjarki til þess að koma þessu fram, þá hræða fordæmin. Fordæmin, sem þessi hæstv. ríkisstj. hefur gefið síðan 20. nóv., munu geta orðið hættuleg í sögu íslenzku þjóðarinnar. Og eitt er víst, og það er það, að hvorki mun þessari hæstv. ríkisstj. né öðrum gefast það vei að traðka á því, sem þeim er trúað til.



Herra forseti. Hæstv. forseti hefur nú gripið til þess ráðs að skera niður umræður með mjög óvenjulegum hætti um mál það, sem hér er á dagskrá. Ég vil til viðbótar því, sem ég sagði áðan um þessa ráðstöfun hæstv. forseta, vekja athygli á því, að með slíkum vinnubrögðum sem þessum er auðvelt - og sennilega verður það næsta skrefið - að koma í veg fyrir það, að alþm. geti fengið að ræða að nokkru leyti þau frv., sem lögð verða fyrir Alþingi, með því að einn eða tveir menn af 40, sem eiga sæti í þessari hv. d., tali alllengi og ýtarlega um eitthvert mál, sem lagt er fram. Og komið hefur það fyrir, að ráðherrar og aðrir, sem rætt hafa um mál, hafi talið sig þurfa að gera því glögg skil í löngu máli. En víssulega væri hægt með því að ætla að nota þingsköpin á þá lund, sem hæstv. forseti gerir nú í sambandi við niðurskurð á umræðum, að flytja till. um það, eftir að einn eða tveir ræðumenn hafa talað, að nú verði umr. lokið eftir nokkrar mínútur, og þar með er búið að svipta alla hina þingmennina möguleika til þess að segja skoðun sína á því máli, sem fyrir liggur. Ég vil vekja athygli á því, að það, sem nú hefur verið gert í þessum efnum og er alveg einsdæmi, það miðar greinilega í þessa átt, að svipta menn málfrelsi hér á Alþingi og aðstöðu til þess að lýsa afstöðu sinni til mála. Hér er því efnt til hættulegs fordæmis, og það má fyllilega búast við því, að þetta fordæmi verði einhvern tíma notað siðar, fyrst byrjað er á því nú. Ég hlýt að mótmæla þessu. Það sjá vitanlega allir hv. alþm., að það er engin aðstaða til þess fyrir þann, sem nú talar hér í fyrsta skipti um það mál, sem hér liggur fyrir, sem raunverulega eru fimm mismunandi mál og þau sum hver margsamansett, að það er engin leið til þess á örfáum mínútum að ræða þessi mál á þá lund, sem eðlilegt væri. Ég vil líka benda á það, að þegar hæstv. forseti grípur nú til þess ráðs - sýnilega eftir fyrirskipun frá ríkisstj. - að svipta þm. á þennan hátt málfrelsi hér á Alþingi, þá er það líka gert við mjög sérstakar kringumstæður. Hér leggur ríkisstj. fram stjórnarfrv. Það er fjmrh. landsins, sem á að vera í forsvari fyrir þessum fimm frv., sem áttu að vera, en nú eru orðin að einu frv. Hér var um tekjuöflunarfrumvörp að ræða. En hvar hefur hæstv. fjmrh., sá sem átti að standa fyrir þessu máli, verið, á meðan umr. fóru fram hér á Alþingi? Hvar hefur hann verið? Allir ræðumenn, sem hér hafa fengið að tala í þessu máli, hafa lýst eftir því, að sá ráðh., sem ber ábyrgð á því máli, sem hér liggur fyrir, kæmi til andsvara, að hann kæmi hingað til þess að veita upplýsingar um málið. En hvar hefur hæstv. ráðh. haldið sig? Forseti hefur ekki orðið við óskum þingmanna í þessum efnum, að sjá til þess, að sá ráðh., sem flytur mál á Alþ., væri hér mættur. Ég verð að segja það, að ég þekki ekki eitt einasta dæmi um það þann tíma, sem ég hef verið hér á Alþ., að nokkur ráðh. hafi sýnt Alþ. slíka óvirðingu sem þessi ráðh, hefur gert í þessu efni, að hann hafi ekki gefið sér tíma til þess að vera nokkra stund hér á Alþ., á meðan það frv. er rætt, sem hann stendur að að leggja fyrir þingið. Það er alveg einstök óvirðing, og það er alveg furðulegt, að það skuli finnast nokkur forseti hér á Alþ., sem getur fallizt á það að svipta alþingismenn málfrelsi um mál, þegar þannig er að því staðið af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Og það er eins og ég sagði áður, að þegar svona vinnubrögð eru víðhöfð hér og þau eru knúin fram með nokkurra atkv mun, þá verður munað eftir þeim vinnubrögðum, þótt síðar sé. Og það er alveg áreiðanlegt, að það boðar enga gæfu fyrir núverandi ríkisstj. að efna þannig til starfa í upphafi verka sinna. Ég hlýt að mótmæla þessum vinnubrögðum og benda á það, hversu hættuleg þau eru. Auðvitað átti hæstv. forseti einmitt að sjá um það, að gamlar og rótgrónar þingvenjur væru haldnar í þessu efni, með því, eins og mörg dæmi eru til um áður, að forsetar stöðva umræðu um mál, ef ráðh. vantar í þd. til þess að gefa þær upplýsingar, sem um er beðið. Ég minnist þess, að það hafi komið fyrir hér oftar en einu sinni, að forsetar hafi stöðvað umræðu um mál og síðan slitið þingfundi og frestað málinu, þar til viðkomandi ráðherrar, sem áttu að fylgja málinu eftir og gefa hér upplýsingar, mættu á þinginu og gættu þingmannsskyldu sinnar og ráðherraskyldu sinnar. En núv. hæstv. forseti þessarar d. bregður við á gersamlega annan hátt. Hann lætur umr. fara hér fram, án þess að sá ráðherra, sem leggur málið fram og ber ábyrgð á málinu, sé mættur í þd., og ákveður svo í þokkabót að taka málfrelsi af þingmönnum til þess að ræða málið og slíta því þannig, að engin aðstaða verði til þess að yfirheyra þann ráðh., sem hér leggur málið fram, og spyrja hann út úr. Er t.d. nema von, að hv. alþingismenn vilji fá það upplýst, þegar á að framlengja fimm mismunandi skatta frá næstu áramótum og út allt næsta ár, hvort meiningin sé að halda þessum sköttum allt næsta ár, þrátt fyrir það, þó að eigi að taka hér upp nýtt efnahagsmálakerfi og gerbreyta í einu og öllu öllum tekjustofnum ríkisins? Var nokkur þörf á því fyrir hæstv. fjmrh. að óska eftir framlengingu á þessum skattafrv. nema aðeins um tveggja mánaða skeið eða svo, eins og hann hefur óskað eftir að fá heimild Alþingis til þess að annast bráðabirgðafjárgreiðslur úr ríkissjóði aðeins um tveggja mánaða skeið? En þó að fyrirspurnir hafi verið lagðar fram um þetta efni, þá vitanlega er engin leið að fá þeim svarað, vegna þess að sá fjármálaráðherra, sem á að svara fyrir þetta mál, er ekki mættur í húsinu. Aðrir ráðherrar, sem virðast hafa verið dæmdir til þess af hæstv. ríkisstj. að sitja hér á þingi, til þess þó að hægt væri að segja, að einhver úr ríkisstj. væri hér mættur, þeir þegja hér þunnu hljóði og segja ekki eitt einasta orð, hafa engu til að svara, hvernig sem þeir eru spurðir. Einn af þessum ráðherrum sagði, að hann mundi flytja fjmrh. eitthvað af því, sem hann heyrði hér sagt. Það er varla til mikils gagns, jafnvel þótt þetta væri gert, að flytja honum það, eftir að málið hefur síðan verið fullafgreitt hér á Alþingi, umr. slitið og málið afgreitt. Nei, þetta eru í mesta máta óforsvaranleg vinnubrögð á alla lund. Og ég vil vara við því, að svona verði að málunum staðið. Í þessu frv., sem hæstv. fjmrh. leggur hér fyrir Alþ. um framlengingu nokkurra skatta, er m.a. um það að ræða að framlengja allt næsta ár söluskattinn svonefnda. Nú er það alkunnugt, að einmitt núv. hæstv. fjmrh. hefur verið sérstakur áhugamaður í sambandi við söluskattinn. Hann hefur sjálfur flutt hér á Alþ. ekki minna en tvö frv. um söluskattinn, um að gerbreyta honum, ekki framlengja hann óbreyttan, við eigum að gerbreyta honum, verja honum að verulegu leyti til stuðnings bæjarog sveitarfélögunum í landinu. Hann hefur flutt um þessi frv. sín hér á Alþ. langt mál og ýtarlegt. Hann hefur skrifað langar grg. þessum frv. sínum til stuðnings. Nú fer hann í alveg öfuga átt við þessi frv. sín í sambandi við söluskattinn, leggur nú til allt annað. En af því að hann veit, að hann muni verða spurður út úr um þetta hér á Alþingi, hvernig sé nú komið hans fyrri skoðun í þessu máli, hvað sé nú orðíð um hana, - af því að hann veit þetta, þá kýs hann þá leiðina að læðast út úr alþingishúsinu, hverfa frá sinni þingmannsskyldu og ráðherraskyldu að svara til saka í sambandi við það frv., sem hann hefur hér flutt, - læðast út úr húsinu, láta ekki sjá sig, vera ekki hér til andsvara, og fá síðan forseta þingsins til þess að svipta þingmenn eðlilegum ræðutíma hér á Alþingi, svo að hann verði ekki yfirheyrður hér um þetta mál. Þetta er ekki stórmannleg framkoma. Það er ekki ýkja beysið af hæstv. fjmrh. að standa þannig að málflutningi á Alþingi. Ég vil líka mótmæla vinnubrögðum eins og þessum, og ég tel það ekki maklegt, að hæstv. forseti þessarar d. skuli á þennan hátt hlaupa undir bagga með hæstv. fjmrh. til þess að reyna að frelsa hann úr þessari klípu, sem hann var kominn í, í sambandi við þetta söluskattsmál. En það er eins og aðrar klípur, sem núverandi hæstv. ríkisstj. hefur sett sig í, það á að grípa til hvers óyndisúrræðisins á fætur öðru í sambandi við þessar pólitísku klípur. Það vita allir, að ein meginástæðan til þess, að hæstv. ríkisstj. leggur slíkt ofurkapp á það, sem raun er á, að reka þingið af höndum sér nú, - nú strax, - er það, að ríkisstj, óttast 15. des., það vita allir. Hún óttast það, að þá ganga brbl. sællar minningar úr gildi, og hún er að reyna að flýja þennan dag, eða a.m.k. hún vill ekki hafa Alþ. hér sitjandi að störfum, þegar brbl. sællar minningar ganga úr gildi. Og það getur varla verið, að þetta sé gert með annað í huga en það, að ríkisstj. ætli, þegar hún er laus við Alþ., að gefa út ný brbl. í stað þeirra, sem ganga úr gildi 15. desember. Hér hafa ekki fengizt neinar skýringar á því frá hæstv. ríkisstj., hvað við á að taka 15. des. í sambandi við verðlagningu landbúnaðarvara. Það væri þó sannarlega eðlilegt, að hv. alþingismenn fengju upplýsingar um það, hvað við á að taka í þeim efnum 15. des., þegar brbl. ganga úr gildi. Eða, eins og ég hef spurt um áður, er það í raun og veru meining hæstv. ríkisstj. að senda þingið heim 7.-8. des. og setja brbl. eftir 4-5 daga um málefni, sem Alþ. gat hæglega sett lög um sjálft? Hver á eiginlega að setja lög í þessu landi? Heldur núv. ríkisstj., að það sé verkefni ríkisstj. sjálfrar almennt að setja lög? Nei, það er vitanlega mesti misskilningur. Það er Alþingi, sem á að setja lögin, og það er aðeins í neyðartilfellum, sem má grípa til þess að setja brbl. Þegar Alþ. er ekki við höndina, en óhjákvæmilegt er þó að setja lög, þá má setja brbl., enda á þá að leggja þau strax fyrir næsta þing til staðfestingar. En það hefur ekki verið gert í þessu tilfelli. Frv. til staðfestingar á brbl. hefur enn ekki verið lagt fyrir þingið. Og það væri vitanlega hið freklegasta brot á þingræðinu, ef ríkisstj. ætlar að nota þingfrestunina til þess að setja brbl., rétt eftir að þingið hefur verið rekið heim. En ef ekki á að setja ný brbl. 15. des., nokkrum dögum eftir að þingið fer heim, hvað á þá að gera? Hvað gerist þá 15. des.? Eins og ég hef bent hér á áður, þá kemur þó 15. des., jafnvel þó að þingið fari heim. Það er alveg ómögulegt annað. Og hvað gerist þá? Já, það kemur 16. des., það er nokkurn veginn alveg vitað, hann kemur líka á eftir. En ég held, að hæstv. ríkisstj. hefði átt að sjá það, að bæði 15. og 16. des. koma. Og það verður vitanlega eitthvað að taka við í sambandi við verðlagsmál landbúnaðarins. Það er alveg útilokað, nema hér eigi að gilda ein runa af lögbrotum eða stjórnarskrárbrotum í krafti núv. ríkisstjórnar, að ætla að fara þá leið að leysa þessi vandamál með nýjum brbl. En það er eins og annað í sambandi við afgreiðslu þessara mála nú, að það er alveg þýðingarlaust að spyrja um eitt eða neitt. Hér fást engar upplýsingar, - ekki til að tala um. Ég vildi tala hér talsvert langt mál um þetta frv., sem hér liggur fyrir, því að það var full ástæða til þess. Það er með endemum, hvernig sem á það er litið. Og það verður kannske á sinn hátt sem minnisvarði um tvo fyrrverandi prófessora í lögum frá Háskóla Íslands, sem nú sitja í ríkisstjórn og hafa gert sig seka um það að leggja þetta frv. fram hér á Alþingi. Frv. heitir: „Frv. til laga um bráðabirgðabreyting og framlenging nokkurra laga.“ Nafnið eitt út af fyrir sig er býsna sögulegt: „Frv. til laga um bráðabirgðabreyting og framlenging nokkurra laga.“ Það er svo sem ekkert um efni frv., ekkert, sem gæti leitt mann á sporið um það, um hvað frv. er. Við þm. gætum næst á eftir að sjálfsögðu farið að flytja hér frv., sem hétí: „Frv. til laga um breyting á lögum“ og ekkert meira. Það hlýtur að mega flytja hér frv., sem heitir: „Frv. til laga um breyting á lögum“ eins og að segja: „Frv. til laga um breyting á nokkrum lögum.“ Það eru tveir fyrrverandi lagaprófessorar, sem standa að því að flytja svona frv. hér, auðvitað vegna þess, að mennirnir voru komnir í pólitíska klípu, sem búið er hér að lýsa. Þeir voru búnir að leggja hér fram fimm frv. á Alþingi, eins og venja hafði verið til um þessi 5 mismunandi mál. Þeir voru búnir að láta þm. ræða þessi mál í alllangan tíma í hvorri þd. um sig. Þá allt í einu hendast þeir upp og sjá, að hér eru þeir komnir í öngþveiti, hér fái þeir ekki við neitt ráðið. Og þá er það, sem þeir hnoðböggla þessu öllu saman í eitt frv. Og það tekst auðvitað svona til, að lagasmiðin verður eftir því, sem þetta frv. er, og mætti margt um segja. Og það reyndist ekki heldur hægt að koma þessu frv. í gegnum þingið nema með því að grípa til alveg óþekktra vinnubragða á Alþingi, að skera að heita má niður allan eðlilegan ræðutíma hv. alþingismanna. Ég veit, að það hlýtur að vekja mikla athygli hjá almenningi í þessu landi, þegar svona vinnubrögð eru viðhöfð hér á hv. Alþingi. Menn hljóta vitanlega að fara að hugleiða það, hvað eiginlega stendur til, hvað er á seyði. Menn spyrja: Hvernig stendur á því um nýkjörið Alþingi, sem aðeins hefur setíð að störfum í eina viku, að það þykir alveg lífsnauðsyn að reka það heim, svo að segja með valdi? Hvað stendur til? Hvað er á ferðinni? Og hvað kemur til, að ríkisstj. skuli fleygja fram einu frv. í dag, kippa því til baka á morgun og þverkrussa þetta fram og til baka, sem hún er að gera? Hvernig stendur á því, að hún skuli yfirgefa frumvörp í miðju kafi á Alþ. og í miðjum umr. og snúa þannig við blaðinu? Hvers konar fát og fum er þetta á ríkisstj.? Hvað er það, sem sækir að henni? Stendur eitthvað stórkostlegt til? Menn verða líka varir við það, að í þeim fáu orðum, sem hér hafa verið kreist upp úr hæstv. ráðherrum í sambandi við þessar umræður, koma hinar merkilegustu yfirlýsingar. Hæstv. fjmrh. segir, að hér eigi að taka upp nýtt fjármála- og fjárhagskerfi í landinu. Það var nú ekki minna en það. Það er alveg augljóst mál, að svona vinnubrögð munu vitaskuld skapa gífurlegan ótta hjá fólkinu í landinu. Og þessi ótti er þegar farinn að segja til sín, með því að stórfelldar truflanir ganga yfir í öllum viðskiptamálum og atvinnumálum landsins, og þessar truflanir eru að verða svo alvarlegs eðlis nú, að það má segja, að það stappi nærri lokun bankanna í landinu í sambandi við alla gjaldeyrissölu. Ég hef vakið á því athygli áður, að þetta er hættulegt, að þegar svona stórfelldar ráðstafanir eru boðaðar og það á þennan sérkennilega hátt og þingið á að sendast heim og þingstörf að leggjast niður um tveggja mánaða tíma, þá vitanlega verður þessi 2 mánaða tími nokkurs konar felmtursástand í landinu. Það má alveg búast við því, að það sé ekki aðeins byrjunin á því, eins og bankarnir kvarta undan núna, að þeir, sem hafa útflutningsvörur í sinum höndum, vilji ekki flytja þær út, þeir ætli að bíða eftir hinu breytta gengi. Og nú eru líka bankarnir að gera kröfu um það, að ríkisstj. með einhverjum hætti píni menn þá, sem hafa útflutningsvörur í sínum höndum, til þess að selja þær. Það má líka búast við því, að bankarnir þurfi að kvarta betur en þeir gera nú í dag undan því, að þeir, sem hafa flutt út vörur og selt þær í erlendum gjaldeyrí, skili ekki gjaldeyrinum og hér verði á einhverju tímabili alger gjaldeyrisþurrð. Og það yrði jafnvel alvarlegra en það er orðið, þegar útgerðarmenn geta ekki fengið nauðsynlegasta gjaldeyri til þess að kaupa sér veiðarfæri og annað það, sem þarf til þess að útbúa bátana og skipin undir komandi vertíð. Þetta ástand er þegar skapað núna að talsverðu leyti, en auðvitað kemur þetta til með að magnast. Svona óvenjuleg vinnubrögð leiða vitanlega af sér stórhættulegt ástand á marga lund. Og það er alveg furðulegt, að hæstv. ríkisstj. skuli efna til þessa. Ég hef í þessum umræðum m.a. minnzt á það eða spurzt fyrir um það hjá hæstv. ríkisstjórn, hvort henni fyndist ekki vera þörf á því að gefa hér einhverjar upplýsingar, um það leyti sem verið er að senda Alþingi heim, um það, hvaða trygging sé yfirleitt fyrir því, að útgerð geti hafizt nú um næstu áramót. Mér er kunnugt um það, að samtök útgerðarmanna í landinu hafa boðað til landsfundar, sem á að koma saman næsta mánudag, líklega þann dag, sem þingið verður sent heim, eða þar um bíl, til þess á venjulegan hátt að ræða einmitt um það, hvernig fara skuli með kröfur útgerðarinnar í sambandi við samninga um rekstrargrundvöll og byrjunarrekstur útgerðarinnar á komandi vertíð. Ég hef kynnt mér það, að engir samningar eða engin viðtöl hafa enn þá átt sér stað á milli forustumanna útvegsmanna og ríkisstjórnarinnar. Og það er engin trygging fyrir því, sem liggur nú fyrir, að það hefjist útgerð með eðlilegum hætti um næstu áramót. Það er í mesta máta óviðkunnanlegt og óeðlilegt, að þing sé sent heim, um sama leyti og útgerðarmannasamtökin í landinu eru að koma saman til þess að tilkynna, eins og vant er, að útgerð hefjist ekki um næstu áramót, ef samningar hafi ekki tekizt um rekstrargrundvöll bátanna. En svona er ástandið í dag. Útgerðarmenn hafa margsinnis lýst því yfir áður, og ég býst við því, að stefna þeirra sé óbreytt í þeim efnum, að þeir taki það ekki í mál að hefja útgerð um áramót, nema þeir hafi í höndunum samning við ríkisvaldið um rekstrargrundvöllinn, sem á að gilda fyrir alla vertíðina. Þeir hafa ekki verið til viðtals um það hingað til að hefja útgerð upp á samning fyrir einn eða tvo mánuði. Og það er ósköp hætt við því, að hæstv. ríkisstj. eigi eftir að reka sig á það, að hún verður og þá vitanlega með fulltingi Alþingis að semja við samtök framleiðenda um rekstrargrundvöllinn, ef ekki á að koma til stöðvunar nú strax upp úr næstu áramótum. En það er svona. Um þetta fást hér á Alþ. engar upplýsingar frá hæstv. ríkisstjórn. Henni þykir bezt í þessum efnum að þegja. En kannske ætlar hún að hafa það þannig, eins og menn eru að geta sér til, þó að mér þyki það furðulega ótrúlegt, það er kannske hennar þingræði að samþykkja á þennan hátt að senda þingið heim og stjórna svo landinu í einu og öllu með brbl. á eftir. E.t.v. er það ætlunin að gefa ekki aðeins út ný brbl. um verðlagningu landbúnaðarafurða, heldur að gefa einnig út brbl., rétt eftir að þingið fer heim, t.d. um nýja skráningu á genginu. Menn eru að geta sér þess til. Er nema von, að menn fari að geta í eyðurnar? En það þýðir vitaskuld ekki að spyrja hæstv. ríkisstj. neitt um, hvað hún hyggst fyrir í þessum efnum. En það er ótrúlegt, að hún ætli að leysa efnahagsmálavandann, eins og hún mun kalla það, á þann hátt að gefa bara út brbl. um þetta allt saman, rétt eftir að hún hefur rekið þingið af höndum sér. Það er ótrúlegt, að gripið verði til slíkra vinnubragða. Þó getur maður næstum farið að trúa því, þegar maður sér og heyrir það, sem nú hefur verið að gerast í þessum málum. Það er kannske ekki rétt, að ég taki hér allan þann takmarkaða ræðutíma, sem hér hefur verið ákveðinn af meiri hl. hv. þd. eftir till. frá forseta. Ég verð að sjálfsögðu að láta mikinn hluta af því ósagðan, sem ég vildi segja um þetta óvenjulega frv. Ég verð vitanlega að búa við það, eins og aðrir hv. þdm., að fá ekki að ræða það þingmál, sem hér er lagt fram, ekki einu sinni við 1. umr. málsins, þegar á að ræða málið á almennum, breiðum grundvelli. En það verður að sjálfsögðu svo að vera. Það gefst kannske tækifæri síðar til þess að láta hæstv. ríkisstj. finna það, að ofbeldisaðgerðir af hennar hálfu í upphafi hennar starfsferils munu ekki greiða götu hennar í sambandi við þær ráðstafanir, sem hún ætlar sér að leggja út í.



Herra forseti. Flestu gat maður búizt við af hæstv. ríkisstj., en að hún léti hæstv. forseta d. beita slíku ofbeldi sem því að varna alþingismönnum máls, því hefði ég ekki trúað. Það er alveg óþekkt fyrirbæri, að slíku ofbeldi hafi verið beitt hér á Alþingi, í fjöldamörg ár. Það er beint brot á móti öllum þingvenjum og brot á öllu lýðræði. Hér er stjórnarandstaðan beitt grímulausu ofbeldi í krafti meirihlutavalds, þeim einum til ævarandi skammar og svívirðingar, sem ofbeldinu hafa beitt. Ég var einn af þeim, sem höfðu kvatt sér hljóðs í fyrsta sinn á þessu þingi, þar sem ég hafði hugsað mér að ræða þau mál, sem hér hafa verið til umræðu, allýtarlega, en þar sem næstum er liðinn sá fundartími, sem nú hefur verið ákveðinn, sé ég mér ekki fært að taka upp umræður um þau mál, sem fyrir liggja. Ég vil endurtaka mótmæli mín gegn þessu fáheyrða ofbeldi, og þess skal hæstv. ríkisstj. minnast, að þessu ofbeldi verður munað eftir. Það er ekki í fyrsta sinn, sem hæstv. forseti sýnir sitt rétta innræti. Þessi hæstv. forseti var á sínum tíma formaður útvarpsráðs. Í þeirri stofnun beitti hann verkalýðshreyfinguna því fáheyrða ofbeldi að neita forustumönnum Alþýðusambands Íslands um að fá að koma fram fyrir hönd Alþýðusambandsins 1. maí. Þannig hefur þessi hæstv. forseti sýnt alveg ótrúlegan fjandskap gagnvart verkalýðssamtökunum. Nú hefur þessi sami maður beitt alþingismenn hinu freklegasta ofbeldi. Hæstv. forseti leggur ekki einu sinni til, að þeir hv. alþm., sem búnir voru að biðja um orðið, fái að flytja mál sitt. Ég endurtek enn á ný mótmæli mín gegn hinu fáheyrða ofbeldi, sem ég og aðrir alþm. hafa verið beittir og tel þeim einum til skammar, sem fyrir slíku hafa staðíð, en þó engum frekar en hæstv. forseta.

Einar Olgeirsson Hæstv. fjmrh. er ekki enn þá kominn. Ég vil leyfa mér að spyrja, hve lengi við eigum að bíða eftir honum. Við erum satt að segja ekki vanir því hér í Nd., að ráðherra finnist hann vera of fínn til þess að koma hingað. Ég veit ekki, hvað svona háttalag á að þýða. Það er búið að vera að ræða mál, sem undir þennan ráðherra heyrir, í allan dag, búið að óska eftir, að hann komi hingað, hvað eftir annað, búið að gera ráðstafanir af hálfu forseta til að senda eftir honum, búið að lýsa yfir úr forsetastóli milli kl. 6 og 7 í kvöld, að hann mundi því miður ekki verða við fyrr en klukkan sjö, en maður gat þó vænzt, fyrst átti að vera kvöldfundur, að hann mundi verða hérna við seinna. Hvað á svona hlutur að þýða? Hvers konar framferði er þetta, og hvernig stendur á, að forseti lætur einum ráðherra haldast slíkt uppi? Þó að þessi ráðherra tilheyri ekki þessari deild sem þingmaður, þá ber honum að mæta hér í þeim málum, sem hann er að leggja fyrir þingið. Hann lagði í dag til, að þetta mál færi til þeirrar nefndar, sem ég er í m.a. Ætlast þessi maður til, að við þm. förum að sýna svona mönnum kurteisi hér, ef þeir haga sér svona gagnvart okkur? Ég vil vekja athygli á því, að með því framferði, sem nú er verið að hafa hér um hönd, er verið að gerbreyta öllum þingsiðum og öllum þingvenjum og þar með líka þeirri háttvísi, sem hingað til hefur verið reynt að viðhalda hér á Alþingi, og því veldur núverandi hæstv. ríkisstj. og sá forseti, sem lætur nota sig sem verkfæri fyrir hana, og þó framar öllum sá fjármálaráðherra, sem varla getur búizt víð því, að hann sé sérstaklega hátt virtur af þingmönnum, þegar hann fæst ekki til að sýna sig hér. Hefur þessi fjmrh. einhverja afsökun? Hefur hann nokkurn tíma tilkynnt nokkurn skapaðan hlut um, hvað hann sé upptekinn við, hvort hann sé kannske bara í veizlu? Hann er vanur að vera nokkuð mikið í veizlum, þessi ráðherra. Getur hann kannske ekki eitt einasta kvöld, þegar hans mál eru til 1. umr. hér, sleppt því að vera í einhverju slíku? Ég veit ekkert, hverju hann kann að vera vanur, þar sem hann hefur stjórnað undanfarið. En hann er a.m.k. ekki vanur að koma fram sem ráðherra á Alþingi. Og hann mun fá að finna það, að alþingismenn sætta sig ekki við slíka framkomu. Það er búið að spyrja hann út af þeim málum, sem hér liggja fyrir. Það er búið að sýna fram á, m.a. í ræðu, sem ég hélt hér, hve dýr þau slys eru, sem standa í sambandi við hans ráðstafanir í sambandi við þau lög, sem hann nú leggur til að framlengja. Þessi ráðh., sem óskar eftir því við þessa deild, að fjhn. deildarinnar athugi mál, sem hann ber hér fram, stekkur í burtu, sýnir sig ekki meir. Er þetta kannske fyrirboði þess, sem verður í sambandi við fjárlögin? Er það meiningin hjá þessum hæstv. - sem við venjulega hingað til höfum kallað svo, hvað sem kann að verða hér eftir - fjmrh., að þegar fjárlögin verði rædd, þá sleppi hann því í fyrsta lagi að fullnægja þeim þingsköpum að halda útvarpsræðu til þess að skýra frá, hvernig ástandið sé hjá ríkinu? Er þá máske meiningin hjá honum næst að koma ekki á fundi hjá fjvn.? Mér er sem ég sjái hv. 1. þm. Vestf., ef hann væri formaður fjvn. og fjmrh. leyfði sér það að ætla að tala þannig við fjvn., að hann henti í hana plaggi, sem væri samið einhvers staðar uppi í stjórnarráði, meira eða minna vitlausu, og sýndi sig ekki síðan. Mér er sem ég sjái, hvað sá röggsami þm. og formaður fjvn. hefði gert við slíkan ráðherra. Er þetta kannske undanfari þess, hvernig ráðh. ætlar að haga sér gagnvart fjvn.? Hvað er eiginlega á seyði hér? Og er ráðh. svona hræddur orðinn, að hann þori ekki að taka þátt í umr., að hann þori ekki að sýna sig hér, að hann lætur jafnvei gera sérstakar ráðstafanir til þess að beita ofbeldi hér á Alþingi? Hvert er verið að stefna með þessu? Hann var spurður að því hér áðan af manni, sem búinn er að vera meira en áratug í fjvn., hvort það væri máske meiningin að ætla að segja við fjvn.: Hér hefur þú eina eða tvær vikur eða eitthvað svoleiðis, og þá klárar þú fjárlögin, - og kannske meira að segja að segja við hana í viðbót: Ef þú dirfist að breyta þar einum stafkrók, er mér að mæta. - Hvers konar ráðstafanir er eiginlega verið að boða hér? Ég er hræddur um, að þessir hlutir boði nokkuð illt og að þessi fjmrh., sem virðir ekki þessa deild þess að koma eða tala við hana eða svara fyrirspurnum eða slíkt, - ég er hræddur um, að hann eigi eftir að sjá það, að Íslendingar verða ekki beygðir undir svona aðferðir. Það er nokkurn veginn sama, hvað marga sérfræðinga þessi maður kann að panta frá París eða Ameríku til þess að ætla að fara að segja okkur, hvernig eigi að stjórna hér á Íslandi. Hann á eftir að reka sig á það, þessi maður, að það verður ekki tekið tillit til slíks af þjóðinni. Að vísu er rétt af mér að gera ráð fyrir einum möguleika, af því að rétt er að reikna alltaf með öllum teoretískum möguleikum, sem til eru, og hann er sá, að hinum skynsamari ráðherrum hafi þótt fjmrh. mæla svo óviturlega og sleppa svo miklu út úr sér af klaufaskap, að þeir hafi bannað honum að koma hingað. Ég skil það ósköp vel, að fyrir þá ráðherra, sem reyndir eru í ríkisstjórn, er náttúrlega ekki gott, þegar fjmrh. kemur og fer að segja, að það sé stefna ríkisstj, að taka upp alveg nýtt efnahagskerfi, sem engin yfirlýsing hafði verið gefin um áður, - fer að segja það hér á Alþingi, að það vanti 200–300 millj. kr. upp á, - gloprar þessu út úr sér, eins og hver annar klaufi, óvanur maður, - og vill svo ekki láta yfirheyra sig út af þessu. Það er náttúrlega sá möguleiki til, að skynsamari hluti ríkisstj. hafi sagt við þennan ráðh.: Heyrðu, þú ert búinn að gera nóg ógagn. Láttu nú ekki sjá þig meir. - Ef svona væri, þá náttúrlega verð ég að biðja afsökunar á þessum ádeilum mínum á hæstv. fjmrh. Þá hefur aumingja maðurinn gert tilraun til þess að vera heiðarlegur, en bara ekki varað sig á því, að það var algerlega rangt af honum að fara að segja það, sem honum bjó í brjósti. Og ef svona væri, þá ætti sem sé að refsa honum með því, að hann ætti ekki að fá að sýna sig hér. Hvað er raunverulega það, sem þarna hefur gerzt? Þetta er það, sem víð þurfum að fá að vita. Það fara að koma margar spurningar upp hjá þm. þessarar hv. deildar, þegar svona er farið að. Menn fara að undrast, hvað sé að gerast á bak við tjöldin. Ég veit, að hæstv. ríkisstj. hefur haft ákaflega lítið fyrir því að tala við sitt þinglið hér, að tala við þingflokkana sína. Þm. hennar kvarta yfir því sín á milli, að það sé nú ekki verið að setja þá mikið inn í, hvað gera skuli, svo að ég býst við, að þeir hafi orðið alveg eins undrandi og við, þegar fjmrh. fór að boða hið nýja efnahagskerfi. Ég er þess vegna hræddur um, að hér séu mjög slæmir hlutir að gerast á bak við tjöldin, og ég vil eindregið óska eftir því, að hæstv. ríkisstjórn fari nú að láta ljós sitt skina í þessum umræðum. Ef þeim ráðh., sem sýna okkur þá virðingu að mæta hér, finnst hæstv. fjmrh. hafa hlaupið á sig, svo að hann eigi ekki að sýna sig hér meir að áliti ríkisstj., þá hefur sá hluti ríkisstj., sem skynsamari er og gætnari og klókari í þessum hlutum, möguleikann að koma hér fram og segja nú nokkur orð, sem þeir gætu verið búnir að íhuga vel, vegna þess að þeir hafa ekki talað svo mikið enn þá, að þeir hafi haft neinn verulegan möguleika til að tala af sér, þannig að það, sem þeir segðu núna, gæti ef til vill að einhverju leyti bætt fyrir það, sem glopraðist upp úr hæstv. fjmrh.

Ég vil minna hv. þm. á það, að umræðutímanum er lokið.

Það er ekki umræðutími þm., sem er lokið enn þá. Þm. hafa hér sitt málfrelsi, og þeir munu halda því.

Samkvæmt ákvörðun meiri hl. deildarinnar er umr. lokið.

Samkvæmt ofbeldi, sem forsetinn hefur beitt, sem átti að sjá um að varðveita rétt þingmanna, þá er verið að svipta þingmenn málfrelsi.

Samkvæmt ákvörðun deildarinnar, sem er byggð á 37. gr. þingskapa, lauk þessum umræðum kl. 1.

Ég held, að þessum umr. sé alls ekki lokið enn þá. Nú er kl. fimm mínútur yfir eitt, og ef forseti segir, að þeim hafi lokið kl. 1, þá er hann að tala á móti öllum staðreyndum. Ég er hræddur um, að það sé misskilningur hjá forseta, að þessum umræðum hafi lokið kl. 1. Ég veit ekki betur en ég sé búinn að standa hér fimm mínútur fyrir framan hann; þessum umr. hafi alls ekki verið lokið kl. 1. Ég held það þýði ekkert fyrir forseta að vera að hringja bjöllunni. Ég skil ekkert, hvað hann meinar eiginlega með því. Dettur þessum forseta í hug, ef ofbeldi er beitt, að þingmenn standi ekki á rétti sínum? Það hefur verið siður hér að standa á rétti sínum og beygja sig ekki fyrir valdinu, og nú held ég, að það væri tími fyrir hæstv. forseta til að fara að sjá um, að fjmrh. mæti. Það er eitt, sem forsetar í þingi verða að gá að, og það er að reyna að láta þing halda virðingu sinni. Á því byggist það, að menn beri virðingu og að menn hlýði. Hvað ætlar forseti til bragðs að taka? Umræður halda hér enn þá áfram.

Ég vil aftur benda hv. ræðumanni á það, að samkvæmt löglegri ákvörðun meiri hl. þessarar deildar átti umr. að ljúka kl. 1, og hann hafði ræðutíma til kl. 1, og ég skora á þm. að ögra ekki meiri hl. deildarinnar, sem hefur tekið hér löglega ákvörðun samkv. þingsköpum þessa Alþingis.

Og með hvaða móti ætlar þessi meiri hl. deildarinnar, sem hefur tekið óstjórnarskrárlega ákvörðun, að framfylgja henni? Það er bezt satt að segja fyrir bæði forseta og meiri hluta að reyna að halda sér við það að varðveita rétt þingmanna, en ekki brjóta hann. Þegar menn taka upp á hlutum eins og þeim, sem hér var tekið upp á áðan, þá er bezt fyrir menn að hugsa hlutina til enda. Það þýðir ekki að fara að byrja á einhverjum hlut og þora ekki að halda áfram með hann. Hér halda áfram umræður í deildinni. Hér er enn þá lýst eftir fjmrh. Hér hefur forseti enn þá tækifæri til þess að láta fjmrh. koma. Hvað ætlar forsetinn að gera? Vill hann, að ég fari að tala um nýju fötin keisarans? Vill hann, að ég fari að rekja aftur efnahagspólitík ríkisstj.? (Forseti Samkvæmt löglegri ákvörðun meiri hl. þessarar deildar lauk umr. um 1. mál dagskrárinnar kl. 1. ) Það er ekki rétt. Hún er sjö mínútur yfir eitt núna.

Fundinum er frestað um fimmtán mínútur.



-