Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Á fundi sínum 2. mars sl. ræddi samgöngunefnd Alþingis þingmál nr. 280, Skipasafn Íslands í Reykjanesbæ, og samþykkti tillögu um að vísa málinu til menntamálanefndar sbr. 3. mgr. 23. gr. laga nr. 55/1991, um þingsköp Alþingis. Menntamálanefnd tók fyrir á fundi sínum 7. mars sl. bréf samgöngunefndar, dags. 3. mars sl., með ósk um að menntamálanefnd samþykkti að taka þingmáli 280, Skipasafn Íslands í Reykjanesbæ. Nefndin samþykkti að verða við þeirri ósk.

Forseti tilkynnir að með bréfi, dags. 7. mars 2011, hefur forseti óskað eftir því við fjárlaganefnd að hún fjalli um skýrslu Ríkisendurskoðunar um innheimtu opinberra gjalda. Þetta er í samræmi við reglur um þinglega meðferð skýrslna Ríkisendurskoðunar sem forsætisnefnd samþykkti 12. febrúar 2008.

Frú forseti. Allt frá því að við hófum samstarf við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn á haustdögum ársins 2008 höfum við stefnt að því að ná aftur í gang hagvexti í landinu. Samkvæmt þeim spám sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn lagði fyrir okkur og með þá áætlun sem við gengumst undir og áttum í samstarfi við sjóðinn um á þeim tíma átti hagvöxtur að vera kominn á góða siglingu á því ári sem nú er nýhafið, á árinu 2011. Í síðustu viku birti Hagstofan nýjar upplýsingar um landsframleiðslu síðasta árs. Þar kemur fram að samdrátturinn á síðasta ári var meiri en gert var ráð fyrir í fjárlögum fyrir árið 2010. Hann var m.a.s. meiri en gert var ráð fyrir í fjárlögum yfirstandandi árs, þ.e. þegar við ræddum hér á haustþinginu um árið 2010 gerðum við ráð fyrir minni samdrætti en Hagstofan segir að hafi orðið raunin. Samdrátturinn í fyrra var meiri en Hagstofan sjálf gerði ráð fyrir og reyndar var það einungis ASÍ sem spáði fyrir um jafnmikinn eða meiri samdrátt á árinu 2010 en Hagstofan segir að hafi orðið raunin. Þetta eru alvarleg tíðindi vegna þess að það eru ekki enn þá komin nein skýr merki um að hagvöxtur hafi tekið við sér. Hæstv. fjármálaráðherra hefur ítrekað komið hér upp allt frá því að þing kom saman í október og lýst því yfir að landið sé að rísa og hagvöxtur að taka við sér. Hvaða raunverulegu merki eru í hagkerfinu í dag um að hagvöxtur sé að taka við sér? Mér sýnist að það sé rétt sem við höfum sagt allan tímann, að aðgerðir ríkisstjórnarinnar séu til að halda hagvextinum niðri með því að ráðast gegn grunnatvinnugreinunum og vera með skattahækkanir 

Frú forseti. Í fyrsta lagi ber að hafa fyrirvara á samtímamælingum Hagstofunnar eins og reynslan hefur sýnt okkur. Ef hv. þingmenn skoða t.d. mat Hagstofunnar sjálfrar á 1. og 2. ársfjórðungi síðasta árs og svo mat Hagstofunnar í byrjun þessa árs á þeim hinum sömu ársfjórðungum sjá þeir umtalsverðar breytingar. Núna endurskoðar Hagstofan mat sitt á 3. ársfjórðungi og hækkar hagvöxtinn á þeim ársfjórðungi frá því sem hún spáði undir lok ársins, úr 1,5% í 2,2% í plús á 3. ársfjórðungi. En hún spáir því að 4. ársfjórðungurinn hafi verið slakur og það eru að sjálfsögðu vonbrigði og gefur ástæðu til að ætla að árið í heild komi heldur lakar út en menn höfðu vonast til. Þau kurl eru að sjálfsögðu ekki komin til grafar og reynslan hefur sýnt okkur, ekki síst við óvissuaðstæður sem þessar, að það ber að taka samtímamælingum af þessu tagi með miklum fyrirvara. Hagstofan leiðréttir jafnvel mörg ár aftur í tímann endanlega og raunverulega útkomu á einstökum ársfjórðungum og jafnvel árum í heild. Við hefðum öll viljað sjá kraftmeiri bata og betri og skýrari merki og fullvissu um að hann væri genginn í garð, en ég held að samt sé enginn vafi á því að umsnúningur er að verða í hagkerfinu. Samdrættinum er lokið en spurningin er hversu öflugur batinn verður. Það eru góðar horfur hjá ýmsum greinum, eins og við sjáum í umtalsverðri aukningu í ferðaþjónustu. Árið byrjar vel og flest sem teiknar þar til metárs sem að sjálfsögðu hefur jákvæð áhrif á hagkerfið okkar. Útflutnings- og samkeppnisstarfsemin gerir það almennt gott en það vantar að koma litlu hjólunum úti um allt á meiri snúning. Þar held ég að bæði þær tafir sem orðið hafa á skuldaúrvinnslu heimila og ekki síður fyrirtækja séu eitt ásamt með fleiru sem þvælist fyrir okkur. Loks er auðvitað ljóst að það að koma landinu aftur í eðlileg samskipti við umheiminn og að opna aðgang að erlendum fjármálamörkuðum, 

Frú forseti. Eins og heyra mátti af máli hæstv. ráðherra eru engin skýr merki um að hagvöxtur sé að taka við sér. Staðreyndin er sú að hagvöxtur fer ekki af stað á Íslandi fyrr en við fáum alvörufjárfestingu, erlenda fjárfestingu inn í landið til að drífa hjól atvinnulífsins í gang og skapa ný störf. Það er í sjálfu sér rétt sem ráðherrann segir, það hefur tafist um of að vinna að endurskipulagningu fjármálafyrirtækjanna og heimilanna. Það er líka rétt hjá hæstv. ráðherra að það eru teikn um að samdrættinum sé að verða lokið, en við þurfum miklu sterkari viðspyrnu. Við þurfum yfir 3% hagvöxt, kannski 4% hagvöxt nokkur ár í röð til að endurheimta þau 20 þús. störf sem við höfum glatað niður vegna krísunnar. Það er verkefnið sem við okkur blasir. 

Frú forseti. Ég held að það sé engin deila um að við viljum öll sjá efnahagsstarfsemina blómgast og meiri kraft koma í hlutina. 

Situr þarna …

Þær undirstöður sem við leggjum undir vöxt og uppbyggingu þurfa að vera traustar og þær þurfa að vera sjálfbærar. Mér finnst umræðan stundum litast svolítið af því að það sé hægt að leysa þetta bara með gömlum brellum um að setja einhverja þensluspýtingu inn í hagkerfið og menn halda stutta veislu - og hvað svo?  Eitt nefndi hv. málshefjandi ekki, vextina. 

Frú forseti. Þegar hér voru sett gjaldeyrishöft voru þau kynnt sem neyðarráðstöfun til mjög skamms tíma. Eins og menn vita eru gjaldeyrishöftin enn í gildi og hafa verið hert nokkrum sinnum frá því að þau voru sett og nýlega var frestað kynningu á áætlun um afnám gjaldeyrishaftanna. Þau hafa reyndar líka verið notuð töluvert í pólitískum tilgangi sem hótun m.a. í Icesave-málinu þangað til í ljós kom að áframhaldandi gjaldeyrishöft væru reyndar forsenda þeirra samninga sem nú er verið að tala fyrir. Þessu var sem sagt öfugt farið við þær hótanir sem höfðu verið hafðar í frammi. Þá er hæstv. efnahagsráðherra farinn fram úr sér um nokkur skref og farinn að nota gjaldeyrishöftin sem hótun um að menn verði að taka upp evru hið snarasta. Nú er ljóst að hvað sem líður Evrópusambandsumsókn verður ekki tekin upp evra á Íslandi í gegnum Evrópusambandið næstu árin. Tékkar sjá fyrir sér að geta í fyrsta lagi tekið upp evru 2018 og er væntanlega lengra að bíða eftir að Íslendingar geti tekið upp evru. Engu að síður fer hæstv. efnahagsráðherra um víðan völl og í viðtöl við erlenda miðla og lýsir því yfir að gjaldmiðill landsins sé ónýtur og verði ónýtur um alla framtíð. Alveg þangað til tekin verði upp evra þurfi menn að viðhafa gjaldeyrishöft, ástandið sé þannig að hér sé allt í kaldakoli. Svona kynnir efnahagsráðherra landsins stöðu efnahagsmála á Íslandi um leið og ríkisstjórnin talar um að það sem við þurfum sé aukin erlend fjárfesting. Það eru líklega tveir menn, efnahagsráðherra og seðlabankastjóri og hugsanlega hæstv. fjármálaráðherra, sem geta ekki leyft sér að tala með þessum hætti, aldrei nokkurn tíma. Enginn ráðherra í nokkru einasta Evrópuríki öðru en Íslandi mundi tala með þessum hætti um eigin gjaldmiðil. Hvað finnst hæstv. fjármálaráðherra um framgöngu hæstv. efnahagsráðherra? Er hann sammála mati hans og finnst honum í lagi að hann komi fram með þessum hætti í erlendum fjölmiðlum?

Frú forseti. Það er nú nærtækara fyrir hv. þingmann að beina máli sínu einfaldlega til efnahags- og viðskiptaráðherra og ræða við hann um það hvernig hann fjallar um þessi mál en að fara þá fjallabaksleið að spyrja mig hér um álit á því hvað mér finnist.

Vonandi er …

Ég skal tala fyrir mín sjónarmið í þessum efnum. Ég er sammála því að við þurfum að losna við gjaldeyrishöftin og vinda ofan af þeim. Hvað þarf til í þeim efnum? Það liggur nokkuð ljóst fyrir. Við þurfum traust og vel fjármagnað fjármálakerfi sem hefur bæði eiginfjárstyrk og lausafjárstyrk til að takast á við þær breytingar sem verða samfara skrefum í afnámi gjaldeyrishafta. Við þurfum gjaldeyrisforða, við þurfum áætlun um skuldastýringu og greiðslur landsins og afborganir af erlendum lánum sem rímar við þau skref í afnámi gjaldeyrishafta sem tekin verða. Við þurfum væntanlega að vinna í því að ná niður snjóhengjunni sem hangir yfir, hinar miklu krónueignir erlendra aðila inni í hagkerfinu, í markvissum skrefum. Þannig hlýtur áætlun um afnám gjaldeyrishafta í áföngum að líta út. Hvað mig varðar er það skoðun mín að íslenska krónan verði okkar gjaldmiðill a.m.k. um mörg ár í viðbót og að allar aðrar hugmyndir séu óraunhæfar. Ég mun ekki standa að mótun neinnar gjaldeyris- eða peningamálastefnu sem ekki gerir ráð fyrir þeim jafngilda valkosti öðrum að íslenska krónan verði gjaldmiðill okkar áfram og ég trúi því að það sé vel hægt. Það kallar á mikinn aga og vönduð vinnubrögð. Við munum ekki hafa efni á því, Íslendingar, að endurtaka þau hroðalegu mistök sem hér voru gerð á umliðnum árum ef við ætlum að byggja hagkerfi okkar til frambúðar á okkar eigin gjaldmiðli. Það kallar á aga og vönduð vinnubrögð en það er að sjálfsögðu hægt. Krónan hefur á margan hátt nýst okkur vel í glímunni við erfiðleikana. Án hennar og þeirrar aðlögunar sem að hluta til hefur orðið í gegnum gengið 

Frú forseti. Ég held að hljóti að vera óhætt að túlka svar hæstv. fjármálaráðherra sem svo að hann sé algjörlega ósammála hæstv. efnahagsráðherra. Ástæðan fyrir því að ég spyr hæstv. fjármálaráðherra er sú að afstaða hæstv. efnahagsráðherra liggur fyrir, hann hefur margítrekað hana hvar sem hann fær tækifæri til. Hins vegar hefur ekki alveg legið fyrir hvort eining væri um þessa afstöðu í ríkisstjórninni en mér heyrist að svo sé ekki. Ég vil þó ítreka þá spurningu sem ég beindi til hæstv. fjármálaráðherra áðan: Er ráðherrann sammála hæstv. efnahagsráðherra um að gjaldeyrishöft verði í gildi á Íslandi á meðan menn nota krónuna sem gjaldmiðil? Ég er hins vegar sammála því mati hæstv. fjármálaráðherra að auðvitað snýst þetta fyrst og fremst um ríkisfjármálin, hvernig á þeim er haldið. Gjaldmiðill er alltaf bara mælikvarði á ríkisfjármálin á hverjum stað eða í hagkerfinu sem gjaldmiðillinn nær til. Þess vegna skiptir öllu máli að vel sé á því haldið. Hver er afstaða hæstv. ráðherra til gjaldeyrishaftanna og afnáms þeirra? Eru gjaldeyrishöft fyrirsjáanleg á meðan menn nota krónu sem gjaldmiðil 

Frú forseti. Ég kýs að hafa þetta þannig að ég tala fyrir mín viðhorf og tel að það sé heppilegast að hver rökstyðji sín sjónarmið í þessum efnum. Það er vandasamt stórt og verkefni að vinda ofan af gjaldeyrishöftunum, ég held að það sé öllum mönnum ljóst. Það kallar á það sem ég talaði um í ríkisfjármálunum og efnahagsmálunum almennt, öguð og vönduð vinnubrögð, og menn verða að stíga þar hvert skref yfirvegað og varlega. Hins vegar er engin ástæða til að óttast það ef okkur tekst að standa þannig að stjórnun þessara mála að við séum með góðan afgang á viðskiptum við útlönd, og ef mat Seðlabankans á því hver skuldastaða þjóðarbúsins muni reynast þegar búið verður að gera upp gömlu bankana til muna hagstæðari en hún var árin fyrir hrunið. Með jákvæðum viðskiptajöfnuði og hagstæðari skuldastöðu er engin ástæða til að óttast það að við getum ekki undirbyggt stöðugleika með okkar eigin gjaldmiðli til næstu ára. Það munum við þurfa að gera því að því verður ekki breytt í einu vetfangi hvað sem framtíðin til 

Frú forseti. Þann 3. febrúar sl. birtist á vef landlæknisembættisins tilkynning um að fresta verði bólusetningum ungbarna gegn eyrnabólgu og lungnabólgu vegna kæru og endurútboðs á bóluefninu. Þetta eru mikil vonbrigði. Undirbúningur þessa verkefnis hófst fyrir tæpu ári. Alþingi samþykkti á síðasta sumri þingsályktun um að fara í þetta mikilvæga verkefni og veitt var fé á fjárlögum þessa árs til að tryggja að öll börn sem fædd eru á þessu ári, 2011, verði bólusett. Bólusetningin átti að hefjast með reglubundnum hætti 1. apríl nk. Bóluefnið var boðið út í haust, tilboð opnuð í desember, tvö tilboð bárust og gengið var til samninga við annan aðilann. Hinn aðilinn hefur nú kært með þeim afleiðingum að kærunefnd útboðsmála felldi útboðið úr gildi og nú þarf að bjóða út aftur eins og ég sagði. Þetta þýðir að bólusetningin tefst í a.m.k. tvo til þrjá mánuði að mati sóttvarnalæknis sem hefur engu að síður lýst því yfir að hann vonist til að hægt verði að bólusetja öll börn fædd á þessu ári. Ekki þarf að fara mörgum orðum um það hversu mikilvægt verkefni þetta er, hversu mikið vinnutap og hversu mikill sársauki og ónæmi fyrir sýklalyfjum sparast með þessum bólusetningum. Nokkurra mánaða töf getur orðið yngstu börnunum mjög dýrkeypt því að hámarksárangur næst aðeins ef byrjað er að bólusetja börn við þriggja mánaða aldur. Ég vil af þessu tilefni spyrja hæstv. velferðarráðherra hvernig hann hyggst tryggja að þau börn sem fædd eru á tímabilinu 1. janúar til loka mars fái að njóta þess hámarksárangurs sem bólusetningin getur veitt.

Hæstv. forseti. Ég þakka þessa fyrirspurn. Ég verð að viðurkenna að ég er ekki með svar við henni því að hún er óundirbúin og ég hef ekki náð að fara yfir þetta mál í heild sinni. Ég frétti þetta í fjölmiðlunum eins og aðrir að þarna væri um að ræða tafir vegna þess að menn hefðu hopað undan vegna kæru í útboðsferli. Það er svo sem þekkt fyrirbrigði að menn lendi í slíku en þá er spurningin hver viðbrögðin verða í framhaldinu. Framkvæmdin hefur ekki verið í ráðuneytinu sjálfu heldur annars staðar og þar af leiðandi hefur málið ekki verið tekið formlega fyrir hjá okkur. Það sem ég lít á í framhaldi af þessari fyrirspurn er að ég mun leitast við að svara þessari spurningu, hvernig við bregðumst við til að þeir þrír mánuðir sem hér eru nefndir detti ekki út við þessa tveggja, þriggja mánaða seinkun. Ég tek undir mikilvægi þessarar bólusetningar, það skiptir máli að ákvörðun þingsins verði fylgt eftir og það mun verða gert af fullum þunga. En ég biðst velvirðingar á því að hafa ekki fengið tækifæri til að skoða nákvæmlega stöðu málsins og hvernig menn fara með þetta í framhaldinu.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þetta svar. Það er rétt að þessi óundirbúni fyrirspurnatími verður ekki alltaf mjög markviss vegna þess að menn vita ekki á hverju þeir mega eiga von, en ég tek viljann fyrir verkið í því. Ég vil aðeins vekja athygli á því að á síðasta ári slógum við met í fæðingum, hér fæddust yfir 5 þúsund börn, sem er mjög mikið. Ef þau börn sem fæðast á fyrstu tveimur til þremur mánuðum þessa árs fara á mis við fyrstu bólusetninguna við þriggja mánaða aldur erum við að tala um 800–1.200 börn og það er spurning hvernig hægt sé að bregðast við þessu mánuð fyrir mánuð. Auðvitað er hægt að kaupa bóluefnið eins og foreldrar gera núna og borga 36 þús. kr. fyrir en ég trúi ekki öðru en að velferðarráðuneytið geti komist að betra samkomulagi við seljandann og þannig tryggt 

Frú forseti. Mig langar að inna hv. mennta- og menningarmálaráðherra, Katrínu Jakobsdóttur, eftir því hvort hún hyggist á komandi vori breyta innritunarreglum í framhaldsskóla og hverfa frá þeirri hverfaskiptingu og því hólfalagi sem til varð síðasta vor og veita nemendum sem útskrifast nú úr tíunda bekk valfrelsi þannig að þeir taki sjálfir ákvörðun um í hvaða skóla þeir fara til að stunda nám. Fyrir skömmu gengu á fund ráðherra ungmenni sem sjálf höfðu staðið fyrir undirskriftasöfnun til að hverfa frá því skipulagi sem nú er. Það frumkvæði þeirra sjálfra segir meira en mörg orð um ósk ungmenna til að ráða sjálf í hvaða skóla þau fara hafi þau tök á því almennt. Í öðru lagi langar mig til að spyrja hæstv. ráðherra með hvaða hætti eftirlitshlutverk menntamálaráðuneytisins er innt af hendi núna þegar mörg sveitarfélög og kannski sérstaklega Reykjavíkurborg hyggja á sameiningu leik- og grunnskóla. Hvort og hvernig það sé tryggt að réttindi barna og ungmenna samkvæmt lögum um leik- og grunnskóla séu virt og hvort eftirlitshlutverk ráðuneytisins bæði gagnvart Reykjavíkurborg sem og öðrum sveitarfélögum sem hyggja á slíkar breytingar sé virt.

Virðulegi forseti. Staðan núna á innritunarmálum er sú að gerðar voru ákveðnar breytingar í fyrra og þær voru gerðar ekki síst út af því ástandi sem hafði myndast árið áður. Þá var í fyrsta skipti unnið samkvæmt nýjum lögum um framhaldsskóla og fræðsluskyldu þar sem stjórnvöld taka í raun og veru að sér að tryggja öllum nemendum yngri en 18 ára skólavist í framhaldsskóla. Það verður að segjast eins og er að nemendur voru langt fram eftir sumri að fá inni í framhaldsskólum og því var talið nauðsynlegt að yfirfara og endurskoða kerfið þá. Það var einfaldað, nemendur fengu núna val um tvo skóla en ekki fjóra eins og áður og tekin var upp svokölluð forinnritun sem einmitt fer að hefjast núna, við munum endurtaka þann leik. Síðan var settur á ákveðinn hverfiskvóti, þ.e. 45% pláss í skólum voru eyrnamerkt nærumhverfinu eða hverfi skólans. Þetta hafði fyrst og fremst áhrif í Reykjavík, þ.e. um leið og komið var út fyrir sveitarfélagið Reykjavík má segja að flestir skólar hafi tekið inn nemendur úr sínu nærumhverfi langt yfir þessum mörkum. Við höfum notað færið og farið yfir þetta. Staðreyndin virðist vera sú að þetta hafi haft tiltölulega lítil áhrif í raun á inntöku skólanna en þetta hefur haft áhrif á inntöku í nokkrum skólum. Við höfum hins vegar gert tillögur núna um að fylgja sama fyrirkomulagi og fyrr en lækka hlutfallið niður í 40%, m.a. út af þeirri gagnrýni sem hefur komið fram. Við teljum að það eigi þá ekki að hafa veruleg áhrif á út frá árangri hvort nemendur komist inn í skóla eða ekki en hins vegar sé tryggt, því að við vorum auðvitað með mörg dæmi um það, að nemendur lendi ekki í skólum nánast í hinum bæjarendanum í Reykjavík sem var ástæðan fyrir því að við lögðum þetta til í tilraunaskyni. Útkoman síðast var sú að 82% nemenda fengu inni í fyrsta vali í sínum draumaskóla. 95% nemenda fengu inni í vali 1 eða 2. Við teljum því 

Frú forseti. Það var eiginlega dálítið skemmtilegt þegar hæstv. menntamálaráðherra sagði að þeir ætluðu að „endurtaka þennan leik“ með innritunarferlið. Það er meira mál en svo að velja sér framhaldsskóla að ráðuneyti eða yfirvöld geti orðað það á þann veg að verið sé „að endurtaka leik“ til að finna leið sem hæfir flestum. En mig langar í þessari stuttu fyrirspurn að spyrja hæstv. ráðherra hvort og þá hvernig skólarnir almennt hafi brugðist við því þegar innritunarreglunum var breytt, hvort könnun hafi verið gerð á því í skólum, hvort heldur er í Reykjavík eða á landsbyggðinni almennt. Ég ítreka síðan spurningu mína til hæstv. ráðherra um það hvernig eftirlitshlutverki ráðuneytisins sé háttað gagnvart þeim sveitarfélögum sem hyggja á stórar breytingar fyrir næsta skólaár um réttindi barna og unglinga í leik- og grunnskólum samkvæmt 

Virðulegi forseti. Orðatiltækið „að endurtaka leik“ er alls ekki haft uppi í einhverri léttúð eins og hv. þingmanni á að vera kunnugt. En hvað varðar könnunina hefur samráðshópur verið starfandi með fulltrúum skólastjóra og grunnskóla, skólameisturum framhaldsskóla og fulltrúum nemenda þannig að við höfum reynt að finna þar bestu lausnina. Það liggur fyrir að skoðanir eru mismunandi en gagnrýni á þetta hverfafyrirkomulag er fyrst og fremst komin úr hópi nemenda og úr einstaka skólum, mundi ég telja. Tíminn líður mjög hratt í þessari pontu en hvað varðar eftirlitshlutverkið þá höfum við verið í samskiptum við Samband íslenskra sveitarfélaga og óskað eftir upplýsingum frá þeim um hvernig sveitarfélög standa almennt að niðurskurði í grunn- og leikskólum. Að auki hefur Reykjavíkurborg sérstaklega óskað eftir umsögn ráðuneytisins um þær sameiningartillögur sem liggja þar á borðum, hvort þær teljist stangast á við lagaumhverfi að einhverju leyti. Það mál er nú til umsagnar í menntamálaráðuneytinu.

Virðulegi forseti. Á undanförnum mánuðum höfum við fengið upplýsingar um alvarlegar brotalamir í íslenska stjórnkerfinu á liðnum árum sem lúta meðal annars að slælegu eftirliti með meðferð opinbers fjár, vanrækslu þegar kemur að brýnni ógn við heilbrigðisöryggi o.s.frv. Skýrustu dæmin eru mál sem tengjast díoxíðmengun vegna sorpbrennslustöðva á þremur stöðum í landinu, málefni Árbótar og annarra vistheimila og málefni Menntaskólans Hraðbrautar þar sem vafasöm fjármálaumsýsla fékk að þrífast í skjóli afskiptaleysis stjórnvalda. Skýrsla Ríkisendurskoðunar, um framkvæmd þjónustusamnings ríkisins við Menntaskólann Hraðbraut, opinberaði hvernig mennta- og menningarmálaráðuneytið vanrækti eftirlitshlutverk sitt með ráðstöfun þess fjármagns sem skólinn fékk greitt úr ríkissjóði. Ekki er þörf á að rifja upp í smáatriðum einstök atriði þess máls en ég vil beina kastljósinu að því sem skiptir öllu máli fyrir okkur í löggjafarsamkundunni sem á að hafa eftirlit með framkvæmdarvaldinu, þ.e. spurningunni um viðbrögð stjórnsýslunnar við þeirri gagnrýni sem kom fram hjá Ríkisendurskoðun í skýrslu stofnunarinnar síðasta haust og þá einkum hvaða lærdóm menn í stjórnsýslunni ætli að draga af mistökum sem gerð voru í fortíðinni. Virðulegi forseti. Það verða gerð mistök í íslenskri stjórnsýslu eins og annars staðar í mannheimum, að sjálfsögðu. En það er hlutverk okkar að tryggja að viðbrögð við mistökum séu fumlaus og markviss. Ég vil því spyrja hæstv. menntamálaráðherra hvernig ráðuneyti hennar hefur brugðist við þeirri gagnrýni sem beindist að ráðuneytinu í skýrslu Ríkisendurskoðunar og þá sérstaklega hvað hafi verið gert til að styrkja eftirlitshlutverk ráðuneytisins með þeim fjölmörgu þjónustusamningum sem gerðir hafa verið á liðnum árum við aðila í mennta- og menningarmálageiranum.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr um lærdóm af þeim skýrslum og úttektum sem Ríkisendurskoðun hefur unnið á undanförnum missirum þar sem gerðar hafa verið verulegar athugasemdir við þá samninga og eftirfylgni með samningum sem mennta- og menningarmálaráðuneytið hefur gert. Því er til að svara að við höfum litið á þetta sem tvíþættan lærdóm, þ.e. annars vegar að skoða samningagerðina sjálfa, hvernig hún er uppbyggð, hvort nægilega nákvæmlega sé staðið að málum, hvernig orðalagi er farið og hvort settir eru inn nægilegir fyrirvarar til að hið opinbera geti sinnt eftirlitshlutverki sínu sem skyldi. Þegar kemur hins vegar að eftirfylgninni sjálfri skiptir mjög miklu máli hvernig staðið er að samningnum í upphafi. Það sem við höfum þegar gert er að fara yfir þá samninga sem við erum með við einkarekna aðila, bæði háskóla, framhaldsskóla og aðrar stofnanir, og við höfum lagt fram ný drög til kynningar. Við höfum sent einkareknum framhaldsskólum þessi drög til kynningar og fengið athugasemdir frá þeim og erum að fara í sambærilegt ferli með einkarekna háskóla. Við erum í raun að undirbúa það að samningurinn sjálfur nýtist sem stjórntæki, sem það tæki sem hann á að vera til að ráðuneytið geti á hverjum tíma haft eftirlit, kallað eftir þeim upplýsingum sem þarf og haft aðgang að slíkum upplýsingum. Nú erum við búin að fá fyrstu athugasemdir frá viðsemjendum okkar í hópi einkarekinna framhaldsskóla. Ég vona að þetta verði til þess að vinnulagið verði betra í framtíðinni þó að aldrei sé hægt að koma í veg fyrir öll mistök í þessum efnum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. menntamálaráðherra fyrir þessa upplýsingagjöf um viðbrögð ráðuneytisins við þeim mistökum sem gerð hafa verið á liðnum árum. Mig langar í framhaldinu að spyrja beint hvort hæstv. ráðherra geti fullyrt að ekki séu í hennar málaflokki fleiri dæmi um afdrifaríkar vanrækslusyndir sem tengjast eftirliti með þjónustusamningum við einkaskóla eða aðra aðila, eftir atvikum, sem tekið hafa að sér þjónustu við almenning fyrir almannafé.

Virðulegi forseti. Það eru auðvitað umtalsvert margir samningar sem mennta- og menningarmálaráðuneytið hefur gert við skólastofnanir, menningarstofnanir - tímabundnir samningar um tímabundin verkefni, stundum jafnvel ekki ákveðin af ráðherra á hverjum tíma heldur fjárlaganefnd og síðan farið í samningagerð. Það er því mjög erfitt að segja að það sé allt í lagi, ég mundi ekki treysta mér til að fullyrða það. Við höfum hins vegar tekið þessar athugasemdir mjög alvarlega og lítum svo á að það sé hlutverk okkar að fylgjast vel með. Ég leyfi mér því að fullyrða að við munum stunda og stundum mjög öfluga eftirfylgni. Við fylgjumst með því að samningum sé framfylgt og að sem best sé farið með fé skattborgaranna. Það er okkar hlutverk. Ég lít svo á að þetta sé eitt það mikilvægasta hlutverk sem við höfum að sinna um leið og það skiptir máli að við getum leyft fjölbreytninni að blómstra og byggt upp starfsemi um land allt í gegnum samninga. 

Virðulegi forseti. Eins og forseti las upp við upphaf þingfundar liggur frammi á lestrarsal bréf með athugasemdum frá sveitarstjórn Flóahrepps til hæstv. forseta. Þar segir að bréfið varði ummæli sem fallið hafi á Alþingi í kjölfar dóms Hæstaréttar í máli íslenska ríkisins gegn Flóahreppi. Án þess að fara að rekja þetta bréf segir þar, með leyfi forseta: „Sveitarstjórn Flóahrepps fer fram á það við forseta Alþingis að hann beiti sér fyrir því að þeir alþingismenn sem farið hafa offari í fullyrðingum í þingsal Alþingis biðjist afsökunar og dragi þessi ummæli til baka. Verði það ekki gert er því beint til forseta að áminna viðkomandi þingmenn fyrir ummæli sín.“ Mig langar að spyrja hæstv. forseta hvort hún hafi brugðist við þessu erindi eða hvort hún hyggist gera það og hvort hún hafi svarað Flóahreppi þessu bréfi, sem er dagsett 3. mars. Ég er sammála því sem fram kemur í bréfi Flóahrepps að ýmis ómakleg og niðrandi ummæli féllu og því þykir mér rétt að vekja athygli á þessu 

Vegna fyrirspurnar hv. þingmanns vill forseti geta þess að hún hefur svarað bréfinu og mun gera það aftur í dag. Bréfið var kynnt í forsætisnefnd í morgun, sem var fyrsti fundur eftir að bréfið barst, og sömuleiðis lagt fram á lestrarsal þar sem þetta er fyrsti þingfundur eftir að þetta bréf barst forseta.

Frú forseti. Ég er ein þeirra þingmanna sem tóku til máls í umræðu um hæstaréttardóm um skipulag í Flóahreppi. Mér er ljúft og skylt að gera grein fyrir því að ég hef opinberlega beðist velvirðingar á þeim mistökum sem mér urðu á þar þegar ég nefndi Flóamenn en átti í reynd við Skeiðamenn og Gnúpverja. Í umræðunum hér, frú forseti, vísaði ég til þess að sveitarstjórnarmenn í Flóahreppi hefðu fengið 200 þús. kr. fyrir setu á óskráðum fundum. Það er rangt. Það voru sveitarstjórnarmenn í Skeiða- og Gnúpverjahreppi, sem einnig höfðu gert samning við Landsvirkjun, sem fengu þær greiðslur eins og upplýst var af fyrrverandi sveitarstjóra Skeiða- og Gnúpverjahrepps, Sigurði Jónssyni, og staðfest af þáverandi oddvita og sveitarstjóra sama hrepps, Gunnari Erni Marinóssyni. 
             Ég hef beðist velvirðingar á þessum mistökum og mun senda sveitarstjórninni bréf þar að lútandi.

Forseti. Ég vil í tilefni af hinni sérstöku vakningu hv. þm. Ragnheiðar Elínar Árnadóttur um þetta mál segja henni og öðrum frá því að þau ummæli sem ég hef haft um þetta efni voru ekki látin falla í þingsal. Þau eru annars vegar í þættinum Silfur Egils og hins vegar á bloggsíðu sem ég hef rekið og skrifað á núna nokkur missiri. Ef hún eða sveitarstjórnin í Flóahreppi vill eiga við mig orð um þetta mál er óþarfi að það fari í gegnum forseta Alþingis.

Forseti minnir þingmenn á að ræða fundarstjórn forseta undir þessum lið.

Virðulegi forseti. Ég kem einmitt hingað upp til að ræða fundarstjórn forseta. Það var mjög mikilvægt að benda á þetta bréf og hver viðbrögð frú forseta yrðu við því. En síðan sýnist mér að hér sé komin efnisleg umræða og ég vil beina því til hæstv. forseta að nauðsynlegt sé að setja á umræðu um þetta mál. Það voru mun fleiri þingmenn en þeir tveir sem nú hafa komið upp og farið nokkuð misjafna leið að því að biðjast afsökunar - það er erfitt að biðjast afsökunar, að því er virðist, í íslensku samfélagi í dag. Menn halda áfram að fara með rangfærslur. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir fór með þær rangfærslur að hún gæti hugsanlega beðið Flóamenn afsökunar en Skeiða- og Gnúpverjamenn alls ekki - og í máli hennar var sá ágæti maður Gunnar Örn Marteinsson orðinn Marinósson, það er kannski dæmi um hve rangfærslurnar eru miklar og hve menn setja sig illa  
             Ég legg til, frú forseti, að við tökum þetta mál fyrir í efnislegri umræðu.

Áður en við hefjum atkvæðagreiðsluna vill forseti geta þess að svo getur farið að fleiri atkvæðagreiðslur verði í dag og fleiri fundir. Forseti biður þingmenn því að vera viðbúna því að vera kallaðir til atkvæðagreiðslna síðar í dag. Forseti mun funda með formönnum þingflokka nú strax að lokinni þessari atkvæðagreiðslu og þá kemur betur í ljós hvenær það gæti orðið.

Frú forseti. Við greiðum hér atkvæði um frumvarp um kyrrsetningar eigna þar sem eru því miður afskaplega opnar heimildir til ríkisvaldsins og byggja á því að menn treysti því að stjórnsýslan sé skipuð góðum og gegnum mönnum, sem hún eflaust er. Ég mun greiða atkvæði gegn þessu vegna þess um hve opna heimild er að ræða. Ég legg til að samflokksmenn mínir geri það sömuleiðis í þessari atkvæðagreiðslu vegna þess að ég tel að verið sé að opna á heimildir sem verði galopnar og stjórnsýslan gæti notað til að kúga fram niðurstöðu í deiluefnum þar sem hún er að deila við atvinnulífið um túlkun á skattalögum. Hún gæti þá hótað því að fara í kyrrsetningarmál jafnvel við fólk sem er í stjórnum viðkomandi fyrirtækja.

Virðulegur forseti. Hér er gengið til atkvæða um frumvarp til laga um heimildir til kyrrsetningar eigna, heimildir til skattrannsóknarstjóra. Í meðförum þingsins, bæði á fyrra vetri og á þessum, hafa verið sett inn ný ákvæði til að gæta meðalhófs og varúðar í lagasetningunni, bæði um rétt þeirra sem fyrir henni verða til að skjóta máli til dómstóla og sömuleiðis hefur heimildin verið bundin því að brotin snúi að 262. gr. almennra hegningarlaga, þ.e. að um sé að ræða mjög alvarleg brot gegn lögum. Ég tel að með því séu kröfur um meðalhóf uppfylltar auk þess sem sambærileg heimild er í lögreglulögum og því í raun og veru aðeins verið að færa öðru stjórnvaldi sömu heimildir og hér er löng reynsla fyrir. Og auðvitað er sjálfsagt að skattyfirvöld hafi tæki og tól til að tryggja að menn geti ekki skotið undan því sem rökstuddur grunur er um að þeir hafi tekið 

Frú forseti. Auðvitað þurfa stjórnvöld, eftir atvikum skattrannsóknarstjóri, að hafa tiltæk úrræði til að tryggja að menn skjóti sér ekki undan réttri framkvæmd laganna en því eru takmörk sett hversu miklar heimildir eðlilegt er að færa einstökum stjórnvöldum til að ná fram markmiði laganna. Í þessu tilviki er verið að færa skattyfirvöldum úrræði til kyrrsetningar eigna sem er gríðarlega áhrifamikið og getur orðið afdrifaríkt inngrip inn í rekstur fyrirtækja áður en látið hefur verið á það reyna hvort sjónarmið skattsins eigi við rök að styðjast. Það er af þeirri ástæðu sem við leggjumst gegn því að úrræðið sé lögfest.