Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Allshn. hefur látið uppi álit sitt á þskj. 367 um þá till., sem hér um ræðir á þskj. 55. Þegar n. fékk þessa till. til meðferðar, leitaði hún að sjálfsögðu álits þeirra næstu aðila, sem unnt var að kveðja til ráðuneytis varðandi þetta mál, og var það þá fyrst og fremst fiskiþingið, sem átti setu um þetta leyti, og svo farmanna- og fiskimannasambandið. Fiskiþingið eða Fiskifélagið fyrir þess hönd svaraði 5. des. og vísaði til ályktunar, sem fiskiþingið hafði gert áður en till. þessi frá Alþ. var send þeim til umsagnar. En álit fiskiþingsins að öðru leyti fer mjög í sömu átt og þáltill. Ályktunin, sem þar var gerð, hljóðar þannig: „Fiskiþingið felur stjórn Fiskifélagsins að hlutast til um, að reiknað sé út, svo fljótt sem verða má, hve mikið verðlag og framleiðslukostnaður hinna ýmsu sjávarafurða hafi breytzt síðan á árinu 1939.“ Loks var því yfirlýst af fiskiþingsins hálfu í svari til allshn., að það teldi það til bóta, að till. á þskj. 55 yrði samþ. á Alþ., það mundi flýta fyrir þeirri rannsókn á kostnaði við útgerðina, sem fiskiþingið sjálft var þegar búið að gera ályktun um, að framkvæmd yrði. Farmanna- og fiskimannasambandið mælti einnig með því í bréfi sínu 3. des., að þessi till. yrði samþ. Í allshn. voru menn yfirleitt þeirrar skoðunar, að leggja till. lið, en einróma álit var það, að úr því að tvær till. sín frá hvorri stofnun, önnur frá Alþ. og hin frá fiskiþinginu, væru fram komnar, þá mundi að sjálfsögðu sú till., sem fram kom á Alþ., verða samþ., og því væri ekki nema rétt, að þessi rannsókn yrði framkvæmd þannig, að það yrði ein rannsókn, sem færi fram á vegum Fiskifélagsins og með íhlutun ríkisstj., eftir ábendingu hins háa Alþ. Fiskiþingið hefur sjálft vísað leiðina í þessu efni í samþ. sinnar till., þar sem það bendir á, að til hliðsjónar við þessa útreikninga verði hafðir reikningar frá reikningaskrifstofu sjávarútvegsins, og minnir á það, að sú skrifstofa starfi á vegum Fiskifélagsins. Þess vegna þótti allshn. það hlýða að fallast á þá skoðun, sem þarna kemur fram, með því að Fiskifélagið á að hafa bezta aðstöðu til að afla þeirra gagna, sem við þarf, hvort sem þau eru frá reikningaskrifstofu sjávarútvegsins eða frá hinum ýmsu deildum Fiskifélagsins víðs vegar um land. Að þessu athuguðu lagði n. til, eins og segir í nál. á þskj. 367, að till. yrði samþ. með lítils háttar breyt., sem er í samræmi við það, sem ég nú hef sagt um afskipti Fiskifélagsins af málinu. Mundi þá till., ef brtt. allshn. verður samþ., byrja þannig: Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni í samráði við Fiskifélag Íslands að láta fara fram o. s. frv., - í stað þess að áður var þetta orðað þannig: Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta fara fram o. s. frv. Ég hef svo ekki meira um þetta að segja að svo komnu máli, en legg til, að þáltill. verði samþ. með þeirri breyt., sem allshn. hefur hér á gert.



Þegar fyrri hluti umr. um þessa till. fór fram, olli það talsverðu harki eins og menn muna, og skal ég ekki fara að rekja neitt af því, sem þá kom fram. En ég vil lýsa yfir ánægju minni með þá afgreiðslu, sem allshn. þingsins leggur til á till., að hún verði samþ. með þeirri breyt., að þetta starf verði unnið í samráði við Fiskifélag Íslands. Það eina, sem ég sé ástæðu til að undirstrika í sambandi við afgreiðslu þessa máls, er það, hversu mikið tjón af því er orðið, að það hefur dregizt svo lengi, að ýtarleg rannsókn í þessu efni færi fram. Það hefði mátt bæta nokkuð úr því á þessu þingi með því að taka sig til og samþ. till. svipaða þessari þegar þing kom saman. Í stað þess að þreyta þann leik í kringum till., sem þá var gert, hefði verið hægt að vinna að þessari rannsókn framan af þessum vetri, og hefði ekki verið vanþörf á, að eitthvað frekar hefði legið fyrir í sambandi við vertíðarbyrjun en sýnt var. Má segja, að það þýði ekki um þetta að sakast, ekki sé hægt að gera við því, sem orðið er, en þess er þá að vænta, að málinu verði hraðað. Það er bersýnilegt af því, sem fram hefur komið síðan þessi till. var hér til umr. síðast, að það er ekki að ástæðulausu, að ýmsir hafa áhyggjur af því, hvernig ástatt er með sjávarútvegsmál. Í því sambandi gæti verið ástæða til að minnast á þær ráðstafanir, sem ýmsir hafa heyrt, að stj. hafi talið sig neydda til að gera í sambandi við vertíðarbyrjun. Ég ætlaði að nota þetta tækifæri til að gera fyrirspurn til hæstv. atvmrh. varðandi þau málefni, en sé, að hann er ekki hér staddur, heyri sagt, að hann sé á fundi annars staðar, eins og mjög er orðið tíðkað meðan þingfundir standa yfir, að ríkisstj. sé fjarverandi. Skal ég því ekki koma með þær fyrirspurnir í sambandi við þetta mál. En ég endurtek það, að atburðir hafa gerzt nú í sambandi við vertíðarbyrjun, sem bera þess vott, að það er full ástæða til þess að gera ýtarlega athugun á þessum málum, og hefði þurft að vera búið að gera stórkostlegar ráðstafanir til þess að laga grundvöllinn fyrir útgerðina frá því, sem hann er nú, því að mér skilst, að þær ráðstafanir, sem ríkisstj. hefur gert, séu eins konar bráðabirgðaráðstafanir til að koma í veg fyrir stöðvun útgerðarinnar nú alveg á næstunni. En eins og ég sagði áðan, þá hefur þingheimi ekki verið tilkynnt, hvers vegna þessar ráðstafanir hafa verið gerðar, ekki heldur í blöðum. En mér er þó kunnugt um það eftir öðrum leiðum, að þær ráðstafanir eru hugsaðar sem bráðabirgðaúrræði til þess að koma í veg fyrir samdrátt. Ég skal samt ekki gera þessa fyrirspurn til hæstv. atvmrh. í sambandi við þetta mál, það má alveg eins gera það utan dagskrár. Ég vil lýsa yfir ánægju minni með þá afgreiðslu, sem allshn. leggur til, eins og nú er komið.



Herra forseti. Það er orðið langt um liðið, síðan þetta mál var til fyrri umr. Ég leit svo á, að þessi athugun væri bezt komin í höndum reikningaskrifstofu sjávarútvegsins, og eftir till. allshn. er í rauninni sveigt inn á þá braut, af því að það er skammt milli reikningaskrifstofunnar og Fiskifélagsins, því að Fiskifélagið er skyldað til þess með l. að láta þessa skrifstofu starfa, en auðvitað er það ríkissjóður, sem hefur kostað skrifstofuna. En þessi skrifstofa hefur bezta aðstöðu til þess að geta látið þessa rannsókn fara fram. Annars er það svo, að till. bendir í þá átt, að meinsemd sjávarútvegsins eigi að lækna með breyt. á verðlagi. Ég geri ekki ráð fyrir, að þetta sé meiningin, en það stendur hér, að rannsókn skuli fara fram, en að þeirri rannsókn lokinni verði lagt fram rökstutt álit um, hvaða verð þurfi að vera á sjávarafurðum. Nú leiðir það náttúrlega af sjálfu sér, að þetta mun koma í ljós við rannsókn, en mér þykir ástæða til að leiða að því athygli, að það hefur verið of einhliða blínt á það, hvað afurðaverðið ætti að vera, rétt eins og það sé í hendi einhvers aðila, sem við ráðum yfir, að hafa það verð á sjávarafurðum, sem nauðsynlegt er, og Alþ. eða ríkisstj. geti bara látið það verð koma fyrir sjávarafurðir, sem framleiðendur þurfi að fá. Ég veiti því athygli, að þetta er orðið talsvert ríkjandi í huga fjölda framleiðenda bæði til lands og sjávar, rétt eins og það væri einhver stórlax hér á Alþ. eða í stjórnarsætunum, sem í rauninni sé sá þrjótur, sem alltaf sé að halda verðinu fyrir framleiðendum, hann vilji ekki borga það verð, sem þurfi að fást fyrir afurðirnar. Það er enginn maður, sem nokkur framleiðandi geti gengið að og sagt, að hann þurfi að fá þetta og þetta verð fyrir afurðirnar, sem geti uppfyllt þær óskir. Það er oft, að framleiðendur þurfa að fá meira fyrir vörur sínar en raun er á. En það er ekki á okkar valdi að skammta verðið. Það, sem Alþ. og ríkisstj. hafa margoft gert, er aðeins fyrirgreiðsla um að opna markaði, veita framleiðendum bætta aðstöðu til þess að ná í hagkvæma markaði og stundum beinlínis að bæta upp verðið af almannafé, þegar liggur við borð, að framleiðslan stöðvist, af því að hún beri sig ekki. En yfir verðlaginu er erfitt að ráða. En það getur rekið að því, að það verði að gera mjög róttækar ráðstafanir, ekki til þess að hækka verðlagið, því að það er sennilega ekki hægt, heldur til þess að draga úr framleiðslukostnaðinum. Og ég hygg, að árangurinn af svona rannsókn, rannsókn á kostnaði útgerðarinnar, muni glögglega benda á það, hvar tilkostnaðarmeinsemdin liggur. Mér er kunnugt um kostnaðarliði útgerðarinnar, og það er ekki vafi á því, að ef þessir reikningar eru lagðir fyrir hæstv. Alþ., þá mun það sýna sig, að alvarlegar meinsemdir eiga sér stað í sambandi við kostnaðarliði útgerðarinnar. Það er kannske ekki auðvelt að lækka kostnaðinn í öllum liðum, en það er hluti hans, sem verður að lækka. Því að það er ekki hægt að loka augunum fyrir því, að bátaútvegurinn, þar sem fólkið er ráðið upp á hlut, en ekki kaup, kemur þannig út 6 undanfarin góðæri, að hagnaðurinn er sáralítill og sá útvegur þolir ekki aflatregðu á einni vertíð. Það er líka staðreynd, að hér á landi hefur orðið geysimikil efnaaukning. Og í þriðja lagi er það staðreynd, að þessi efnaaukning er til orðin að langmestu leyti fyrir framleiðslu sjávarafurða. - Nú hlýtur hver maður að sjá, að eitthvað er bogið við það, að framleiðendur skuli standa uppi með tvær hendur tómar, en þó hefur orðið geysimikil efnaaukning. Hagnaðurinn hefur m. ö. o. lent í höndum allt annarra manna en þeirra, sem staðið hafa fyrir þessari framleiðslu og barizt fyrir henni. Þetta er verkefni, sem verður að leysa, og ég hygg, að einmitt svona rannsókn muni geta greitt götu að því. Og ég álít, að það verði langgleggst og að sjálfsögðu hlutdrægnislausast leyst af hendi einmitt af reikningaskrifstofu sjávarútvegsins.



Til þess að fyrirbyggja misskilning út af orðalagi þáltill. í sambandi við það, sem hv. 7. þm. Reykv. benti á, þar sem tekið er svo til orða, að lagt verði fram rökstutt álitum, hvaða verð þurfi að vera á sjávarafurðum til þess að gera megi ráð fyrir, að framleiðsla þeirra svari kostnaði og veiti þeim, er hana stunda, lífvænlega afkomu, - til þess að fyrirbyggja misskilning út af þessu orðalagi vil ég segja nokkur orð. - Hv. 7. þm. Reykv. benti á, að af þessu orðalagi mætti kannske draga þá ályktun, að það vekti fyrir þinginu, ef það samþ. þáltill., að það væri eins konar skylda fyrir þingið eða stjórnarvöldin að skaffa það verð, sem rannsókn sýndi, að útgerðin þyrfti að fá. Ég lýsi því yfir, að það er ekki þessi hugsanagangur, sem liggur á bak við flutning þáltill., sem hv. 7. þm. Reykv. gat sér til, heldur er þetta orðalag þannig vegna þess, að það verður að fá öruggan mælikvarða, ef meta á framleiðslukostnað sjávarútvegsins. Og það verður bezt séð, hvað framleiðsla sjávarafurða þolir mikinn kostnað, ef athugað er, hversu sjávarútvegurinn þarf hátt söluverð fyrir afurðirnar til þess að bera sig viðunanlega. Við rannsókn þarf að komast eftir, hvort söluverðið er of lágt ,til þess að útvegurinn beri sig sæmilega. Og ef það reyndist í þessu tilfelli of lágt, yrði síðar að gera till. um, hvað gera skyldi til þess að bæta úr þessu, sem hægt er að gera með ýmsu móti, eins og hv. þm. tók fram. En það dylst engum, sem þekkir til íslenzkra staðhátta, framleiðslu og viðskipta, að það sýnir sig, að kostnaður við útgerðina er í ýmsum tilfellum meiri en markaðir framleiðslunnar gefa í verðlagi. Og þá er ekki nema um eitt úrræði að ræða, að færa niður framleiðslukostnaðinn í samræmi við það, sem hægt er að fá fyrir afurðirnar. Og þess vegna er það einmitt, að í framhaldi af þessu umrædda orðalagi í þá1till., þar sem talað er um mælikvarða um verðið á sjávarafurðunum, að einnig er gert ráð fyrir, að rannsakað verði, hver áhrif dýrtíðaraukning stríðsáranna hefur haft á framleiðslukostnað sjávarafurða og afkomu útvegs- og fiskimanna og hver áhrif lækkun dýrtíðar í landinu mundi hafa á afkomu þeirra, er sjávarútveg stunda. Það er ekki vafi á því, að ósamræmið er þannig, að verðlagsþörf bátaútvegsins hefur verið meiri en fengizt hefur uppfyllt við sölu afurðanna. Ég skal ekki fara út í það, þó að tilefni hafi gefizt til, að á undanförnum árum hafa menn misskilið ástæðurnar fyrir verðbreyt. á afurðum sjávarútvegsins, þannig að menn hafa gert ráð fyrir, að það væru einhverjir stórlaxar, sem gætu skaffað betra verð, ef þeir vildu, fyrir þessar vörur. Má vera, að hver mundi höggva skarð í annars garð, ef ætti að rekja það. En það er talsvert tíðkað hér, ef einhverjar verðlagsbreyt. verða á markaði, sem við notum, að þá hafa yfirvöldin tilhneigingu til að vilja láta þakka sér breyt., ef hún er til bóta, þó að það sé vafasamt, hve mikinn þátt stjórnarvöldin hafa átt í því. Og of langt hefur verið gengið í því af ýmsum að kenna sig við slíkt, því að það verður ákaflega mikið til þess að ýta undir þann misskilning, sem hv. 7. þm. Reykv. talaði um. Ég vildi láta þessi orð falla, til þess að menn misskildu ekki orðalag þáltill.

Flm. (Þorsteinn Þorsteinsson) : Herra forseti. Þeir, sem þekkja til útvarpsnota úti um landið, vita, hve miklir erfiðleikar eru hjá útvarpsnotendum þeim, sem þannig eru settir, að þeir þurfa að nota rafhlöðutæki, en geta ekki notað straumtæki, og munurinn á aðstöðunni að þessu leyti hjá þeim annars vegar og hins vegar þeim, sem hafa straumtæki. Þeir fyrrnefndu verða að afla sér rafgeyma (sýrugeyma) og margra rafhlaðna yfir árið, til þess að geta haft viðtæki sín í notkun svo vel fari. Þó vill, þrátt fyrir þetta, oft bera út af þessu, þegar rafhlöðurnar, sem hafa verið keyptar fyrir á fimmta tug króna, eru þrotnar, því að þó að þær eigi að endast svo mánuðum skipti með venjulegri notkun, þá vill stundum til, að þær endist ekki nema svo sem tvær vikur eða mánuð. - Í grg. fyrir þessari þáltill., sem við höfum borið fram, ég og hv. þingmenn Skagf., er gerð grein fyrir því, hve mikill munur er á rekstrarkostnaði útvarpstækis eftir því, hvort það er straumtæki eða rafhlöðutæki. Útvarpsstjóri hefur birt sem svar við því, sem við flm. till. þessarar berum þar fram, að hann telur, að við reiknum þennan kostnað við rafhlöðutækin of háan, á fjórða hundrað kr. á ári, miðað við afnotagjald og kostnað við rafgeyma og rafhlöður. Í svari til útvarpsstjórans aftur sundurliðum við þennan kostnað, og sú umsögn okkar stendur óhrakin, og þar er gert ráð fyrir, að þessi kostnaður verði á ári um 350 kr. Þetta sýnir, hve mikill munur er á kostnaði við rekstur rafhlöðutækis og hins vegar straumtækis, en rekstur hins síðarnefnda mun ekki kosta nema örfáa tugi króna á ári. Ég vil taka fram í sambandi við það, sem tekið er hér fram í grg., þar sem við teljum þá munu vera nú á milli 4 og 5 þús., sem greiða afnotagjald, en ekki hafa straumtæki, að útvarpsstjóri telur þá miklu færri en við höfum gert ráð fyrir, eða ekki nema eitthvað á fjórða þúsund notendur, sem hafi rafhlöðutæki. Ég vil enn fremur taka það fram, að eins og hv. þm. er kunnugt, sem hafa athugað fjárl. fyrir þetta ár, er áætlað, að viðtækjaverzlunin skili eitthvað um hálfrar millj. kr. hagnaði. en mikill hluti af hagnaði þessarar verzlunar liggur í hagnaði á innkaupum og sölu á rafhlöðum og geymum. Þannig verður það, sem viðtækjaverzlunin græðir, fyrst og fremst verzlunarhagnaður á rafhlöðum og geymum sem hún selur þeim og notendum útvarps, sem ekki hafa straumtæki. Og það lítur út fyrir, að það sé ekki lítið fé. Þannig eru þeir aftur á þennan hátt settir miklu lakar en aðrir útvarpsnotendur. Þeir greiða raunverulega miklu meira til hagnaðar útvarpsins en hinir, sem straumtækin hafa, meðan þeir þó greiða jafnhátt afnotagjald, auk þess sem þeir greiða sem kemur fram sem gróði viðtækjaverzlunarinnar. - Á þetta vil ég benda nú, þar sem það e. t. v. hefur ekki verið athugað áður nógu rækilega. Ég tel ekki ástæðu til þess að tefja mjög tímann með umr. um þetta mál. Það liggur hér fyrir nokkuð skýrt, og hefur verið rætt fyrr hér á Alþ., sem hv. þm. muna. Hér liggur fyrir brtt. við þáltill. frá hv. þm. Borgf., en ég sé ekki ástæðu fyrir mig til að ræða um hana, þar sem í henni kemur fram allt annað sjónarmið en er í þáltill., sem sé að lækka afnotagjald allra útvarpsnotenda frá því, sem nú hefur verið ákveðið, og er brtt. byggð á því að flm. hennar telur ekki þörf á að flýta svo byggingu húss fyrir útvarpið sem nú er ráð fyrir gert. En okkar till. í þáltill. er að jafna nokkuð aðstöðu útvarpsnotenda, þannig að sízt eigi að taka mest fé til útvarpsins af þeim notendum, sem stopulast hafa þess not. Ég legg til, að umr. þessari verði frestað og þáltill. vísað til fjvn. til athugunar.



Herra forseti. Ég þarf reyndar ekki að fara mörgum orðum um þessa þáltill., og allra sízt ef svo fer, að henni verði vísað til fjvn., þar sem ég á sæti. Ég vil þó aðeins segja það, að ég tel ekki, að brýn ástæða sé fyrir hendi til hækkunar útvarpsnotagjaldsins, eins og gert er ráð fyrir í gildandi fjárl. Eins og kunnugt er, þá er valdið til þess að ákveða útvarpsnotagjaldið, hvort sem er til hækkunar eða lækkunar, í hendi þess ráðh., sem það mál heyrir undir. Hitt er svo aftur jafnt fyrir hendi, að Alþ. segi sinn vilja um þessa framkvæmd. Ráðh. sá, sem þetta heyrir undir, er samkv. gildandi l., ekki bundinn við vilja Alþ., þó að samþ. yrði þessi þáltill., ekki frekar en Alþ. er bundið við að hafa þann ráðh., sem ekki vill fara að vilja Alþ. Þannig stendur að þessu leyti alveg jafnt á um þetta. Hins vegar er endanlega valdið í höndum Alþ., eins og rétt er og vera ber. Ástæðan, sem færð er fyrir því að hækka útvarpsnotagjaldið nú, er sú, að nauðsyn sé fyrir hendi á því að hefja nú þegar á þessu ári byggingu á húsi fyrir útvarpsstarfsemina. Ég vil engan veginn gera lítið úr þeirri nauðsyn, sem á því er. En það er nú svo í okkar landi, að það eru margir fleiri en útvarpið, sem verða að búa við nokkru þrengri húsakost en segja mætti, að æskilegt væri. Og ég veit ekki, þegar litið er á þetta mál í heild, hvort nauðsynin er meiri og brýnni á því að rýmka húsakost útvarpsins en að bæta úr húsnæðisþörf almennings, eins og sakir standa nú og ef við miðum við aðstæðurnar í þessu efni eins og við getum gert okkur grein fyrir, að þær muni verða á næsta ári. Ég held, þegar litið er á þetta allt, að þá mundi vera réttara að álykta svo, að ef framkvæmdir á byggingu útvarpshúss þyrftu að rekast á hitt, að bætt verði úr húsnæðisþörf almennings, þá ættum við nú, eins og sakir standa, að láta húsnæðisþörf almennings sitja í fyrirrúmi. En nú get ég búizt við, að það viðhorf geti verið á þessu og næsta ári, að það byggingarefni, sem við höfum yfir að ráða, verði ekki það mikið, að það leyfi, að þetta og önnur stórhýsi, sem ríkið hefur á prjónunum að byggja, verði byggð, svo framarlega sem á að sinna svo húsnæðisþörf almennings í landinu sem nauðsynlegt er. Hygg ég því, að af þessu geti leitt þá árekstra, að annaðhvort verði að víkja. Ég held, að ekki komi annað til greina. Í öðru lagi er alls ekki til sá kostur fagmanna í landinu, að þetta verði gert allt í einni svipan, byggt verði fyrir ríkið og fyrir almenning. Og hér kemur líka það til greina, að það er alls ekki til það vinnuafl í landinu að öðru leyti, að hægt sé að gera samtímis svo mikil stórvirki í þessu efni eins og stofnað er til með fjárveitingum á núgildandi fjárl., svo framarlega að það eigi að halda atvinnuvegum landsins fullkomlega í horfinu. Það er vitað nú, að húsbyggingar og annað taka svo mikið til sín af vinnuafli landsmanna, að þó nokkur hluti bátaflotans verður að standa á þurru landi nú um vertíðina, af því að ekki er hægt að fá fólk út á bátana. Það er nú svo, að menn vilja sitja við þann eld, sem bezt brennur, og það er ekki á eins færi að álasa öðrum fyrir það. Þetta verður okkur öllum næst að gera. Og ástæðan til þess, sem ég gat um viðkomandi bátaflotanum, er vitanlega sú, að menn telja sínum hag betur borgið með því að stunda þessa vinnu við byggingar nú en að leggja út í þá áhættu, sem því er alltaf samfara að eiga kaupgreiðslu sína undir afkomu útvegsins, því að þeir, sem að útveginum starfa, eiga það ávallt, ekki aðeins þeir, sem vinna við fiskveiðar upp á hlut, heldur líka þeir, sem í landi vinna, því að það eru aflabrögðin á hverjum tíma, sem skammta það, hve drjúg verður sú atvinna, sem menn hafa tryggt sér við útgerðina. Og þetta er ekki aðeins sagt með tilliti til þessarar byggingar fyrir útvarpið, heldur líka þeirra mörgu stóru bygginga, sem ríkið hefur nú á prjónunum að ráðast í. Og það ætti fullkomlega að taka tillit til þess að ganga ekki lengra af hálfu ríkisins í sambandi við þessar stórbyggingar en svo, að það kæmi fyrst og fremst ekki í bága við nauðsynlega lausn á því verkefni að auka húsakost almennings, og enn fremur ætti að taka það sérstaklega til greina, að þessar stórbyggingaframkvæmdir ríkisins færu ekki í bága við atvinnurekstur landsmanna, eins og byggingaframkvæmdir gera nú alveg áþreifanlega. Þessi bygging fyrir útvarpsreksturinn mun samkv. áætlun kosta um 9 millj. kr. og á að vera 38 þús. teningsmetrar að stærð. Og mér er sagt, að í þessa byggingu muni fara efni, sem nægja mundi í 142 þriggja herbergja íbúðir, og af því má sjá, hve þessi eina opinber bygging verður þung á byggingarefnisinnflutningnum, meðan á henni stendur. Ég vil svo alls ekki gera lítið úr því, að nokkur munur sé á aðstöðu þeirra manna, sem verða að kaupa rafhlöður, með því, sem því fylgir, og hinna, sem hafa straumtæki. Ég vil ekki heldur vefengja það, að réttmætt gæti verið að gera nokkurn mun á afnotagjaldi eftir þessum aðstæðum manna, eins og hér er lagt til í þessari þáltill. Hitt er vitað, að þrásinnis hafa legið fyrir hæstv. Alþ. slíkar till., án þess að nokkur leiðrétting hafi fengizt á þessu. En þess vegna flutti ég mína brtt. við þessa þáltill., um það, að útvarpsnotagjaldið skyldi ekki verða hækkað, eða að Alþ. lýsti yfir vilja sínum í þá átt, - að ég taldi líklegra, miðað við reynsluna, að stöðvun á hækkun á þessu gjaldi fengist frekar eftir þeirri leið, sem í minni brtt. felst. Ég vil taka þetta fram í sambandi við það, sem fram kom hjá hv. þm. Dal., 1. flm. þáltill. á þskj. 164. Ég þarf svo ekki að hafa um þetta fleiri orð að öðru leyti en því, að mér skilst, að engan veginn sé settur þrándur í götu fyrir því, að með eðlilegum hætti verði lagður grundvöllur að byggingu útvarpshúss, þegar heppilegt er að gera það, þó að þessi hækkun á afnotagjaldinu verði ekki gerð, því að eins og kunnugt er og hv. þm. Dal. hefur bent á, falla útvarpinu til árlega verulegar tekjur eftir þeim leiðum, sem hann benti á, auk þess sem því falla tekjur til af þeirri stofnun, sem hefur með höndum viðgerðir viðtækja, og auk þess er rekstrinum þannig borgið með því afnotagjaldi, sem nú er, að hann ber sig sæmilega vel. Þá er það einnig þannig, að á undanförnum árum, meðan hér var styrjaldarástand, féllu útvarpinu til nokkrar tekjur, sem lagðar voru, í sérstakan sjóð, sem átti að ganga til byggingar útvarpshúss á sínum tíma. Enn má á það benda, að nú, þegar leiðir opnast til útvegunar viðtækja, þá mun útvarpsnotendum enn fjölga frá því, sem verið hefur, og er það einnig vatn á mylnu útvarpsins og einn liðurinn í því að leggja fjárhagsgrundvöll að byggingu útvarpshúss á sínum tíma. Svo má á það benda, að það má sjálfsagt segja, að með þeirri fjárveltu, sem hér hefur verið, hafi útvarpsnotendur vel getað borgað hærra afnotagjald en þeir hafa gert, en ég býst við, að það líti flestir svo á, að við séum komnir á það stig nú, að ekki sé varlegt að bæta mjög miklum gjöldum á framleiðslu landsmanna frá því, sem gert hefur verið, heldur verði að fara að líta til framtíðarinnar og hækka ekki sífellt meir og meir opinber gjöld eins og gert hefur verið fram að þessu. Þetta er vitanlega ekki nema einn liður í því, en það getur vel rekið að því, að það verði að líta á ekki einn eða tvo af þessum gjaldaliðum, heldur á þá alla og svo það, hver upphæð það er, sem leggst, þegar allt kemur saman, á einstaklinga þjóðfélagsins og á þjóðfélagið í heild. Ég skal svo ekki láta fleiri orð fylgja þessari till. Eins og ég gat um í upphafi, þá eru líkur til, að hún fari til fjvn., og gefst mér þá einnig tækifæri til að taka málið til athugunar.

Flm. (Hermann Jónasson) : Herra forseti. Þetta mál var rætt hér allmikið í gær, og sé ég ekki ástæðu til þess að halda hér um það langa ræðu. Það er nokkurn veginn auðsætt, eins og ég minntist á í sambandi við aðra till., sem lá fyrir um þetta sama mál í gærdag, að það er ekki ætlun Alþingis að gera neitt í þessu máli eftir því, sem ég tel, að hafi komið fram við afgreiðslu till. í gær, þó að það sé alveg auðsætt mál, að þetta ástand, sem nú ríkir í húsnæðismálunum í landinu, er alveg óviðunandi til lengdar, og var bent á margt af því við umr., sem ég sé ekki ástæðu til að endurtaka. En sérstaklega er það þó eitt, sem hefur hættulegastar afleiðingar í för með sér, og það er það, að eins og nú er komið, er framleiðslukostnaður okkar orðinn ískyggilega mikill, og húsaleiga okkar er stöðugt að hækka og er nú einn stærsti útgjaldaliður hverrar fjölskyldu og hvers manns, eins og við vitum. Það er alveg auðsætt, að ef svo fer fram sem nú horfir og gert hefur síðast liðin ár, þá er frekar, stutt að bíða þess, að húsaleiga fyrir 3–4 herbergi og eldhús í sæmilegu íbúðarhúsi muni næstum verða 800–1000 krónur á mánuði. Við hljótum að gera okkur það ljóst, að nú fjölgar nýjum húsum mjög ört, og að sú leiguupphæð, sem ég nefndi, 800–1000 kr. á mánuði fyrir 4 herbergi og eldhús, er frekar lág upphæð, þegar til er tekin leiga, sem er nú almenn í bænum, en þegar athugaður er byggingarkostnaður og söluverð húsa, þá er þessi leiga þó þannig, að húsin gera ekki betur en renta sig. Afleiðingin af þessu verður sú, að því meir sem þessum nýju húsum fjölgar, því fleiri sem flytjast úr gömlu húsunum og leigan er hækkuð þar, því nær dregur því, að þessi húsaleiga verður ríkjandi, a. m. k. hér í þessum bæ. Það er alveg óhætt fyrir þm., sem ekki hafa kynnt sér þetta, að trúa því, að þessi tala, 800–1000 kr. fyrir 4 herbergi og eldhús, er frekar lágt til tekin og að oft verður þar á ofan að borga stórar upphæðir til að fá að komast inn í húsin fyrir það verð. Afleiðingin af þessu verður sú, að það er ekki hægt að halda þessu fyrir utan vísitöluna, heldur verður að taka það með, þegar framfærslukostnaðurinn er reiknaður út. Við sjáum, hvaða geysilegur munur er orðinn á kjörum manna, sem búa, sem borga nú 150–200 kr. fyrir sína íbúð og vinna kannske við sömu stofnun og fyrir sama kaup og menn, sem borga 800–1000 kr. fyrir sína íbúð og verða þannig að borga 600–800 kr. af launum sínum fram yfir það, sem aðrir, sem vinna við sömu stofnun, greiða í húsaleigu. Það er ekki neinn smáræðis munur á lífskjörum þessara tveggja aðila, sem hafa þó nákvæmlega sama kaup og sömu aðstöðu að öðru leyti. En það, sem ég vil sérstaklega draga hér fram, er það, að um leið og þetta verður ríkjandi húsaleiga, þá verður ekki hægt að halda því áfram, sem nú er gert, að ekkert tillit sé tekið til þessarar húsaleigu í vísitölunni, því að nú telst svo til, eftir því sem sá hagfræðingur telur, sem hefur þessa útreikninga með höndum, að vísitalan sé raunverulega, ef tekið er meðaltal af húsaleigunni, fölsuð gagnvart neytendum um 25–30 stig, en það hefur hins vegar komið fram, að ef hún væri tekin eins og hún raunverulega er, þá væri það eitthvað milli 30 og 40 stig. Fyrri tölurnar gilda, ef húsaleigan væri tekin út úr vísitölunni, þannig að hún væri engin áhrif látin hafa og gengið út frá, að húsaleigan hefði hækkað á sama hátt og aðrar nauðsynjar, sem teknar eru til greina, þegar vísitalan er reiknuð út. En ef tekin er til greina hækkun sú, sem orðið hefur á húsaleigunni, sem er meiri en á flestu öðru, þá er fölsunin milli 30 og 40 stig samkvæmt hans útreikningi. Þetta getur ekki gengið svo áfram, því að vitanlega gera launþegar kröfu til, að þessi útgjaldaliður verði tekinn til greina, og er þess skammt að bíða, vegna þess að hin háa húsaleiga er smátt og smátt að verða hin ríkjandi, og yrði þess vegna að fara meir og meir eftir þessum kröfum neytenda. Sjá allir, hvaða afleiðingar það mundi hafa fyrir framleiðslu landsmanna. Það er m. ö. o. þannig, að það er ekki hægt að halda framleiðslunni á floti nema með því að falsa vísitöluna á þann hátt, sem hagfræðingurinn bendir á. Þegar talað er um að ráða bót á þessu, þá verður að viðurkenna, að það er engan veginn auðvelt verk. Það er auðsætt mál, að ef húsaleigul. eru afnumin nú án þess að gera róttækar ráðstafanir jafnhliða, þá mundi það hafa slíkar afleiðingar fyrir framleiðsluna sem komið var hér að í gær af hæstv. dómsmrh. og menn geta ráðið af því, sem ég hef sagt. Hins vegar geta menn ekki gengið fram hjá því, að þetta er vandamál, sem verður ekki komizt hjá að hugsa fyrir að ráða bót á. Till., sem var samþ. hér í gær, hefur að mínu áliti þann galla, að málið verður í rannsókn til næsta hausts, eða það verður a. m. k. svo, að sú rannsókn, sem gert er ráð fyrir, að fari fram samkv. till., verður lögð fyrir næsta reglulegt Alþingi, sem ekki eru líkur til, að haldið verði fyrr en næsta haust, og þá er raunverulega of seint að gera þær ráðstafanir, sem gera þarf til þess, að líkur séu til, að hægt verði að ráða fram úr þessum málum, af því að þá er komið haust og getur farið svo, að lítið verði úr framkvæmdum þeim, sem gera þarf til að ráða bót á málinu. Við fáum því með samþykkt þessarar till. að vita næsta haust, hvað þarf að gera, en þá eru allar líkur til, að leiðir verði lokaðar fyrir það, sem gera þarf til að ráða bót á málinu. Ég álít, að drátturinn á afgreiðslu þessarar till. sé raunverulega of langur. Ég álít gagnslaust að afgr. þessa till. hér, ef það verður ekki gert næstu daga, til þess að þingið geti tekið afstöðu til þess, hvort það vill gera þær ráðstafanir, sem þáltill. fer fram á, að gerðar verði, og sumar þessar ráðstafanir þarf að gera með því að setja nýja löggjöf eða breyta lögum. Ég skal vera stuttorður um þessar ráðstafanir, því að þær koma greinilega fram í till. sjálfri og sérstaklega í þeirri grg., sem henni fylgir. Fyrsta atriðið, sem gera þarf í húsnæðismálunum, er vitanlega að fá yfirlit yfir það, hvað er margt af húsnæðislausu fólki og hver er hinn raunverulegi húsnæðisskortur. Jafnmikið stórmál eins og þetta er, svo mikið sem hefur verið um það talað, þá má það þykja næsta merkilegt, að ég geri ráð fyrir, að það viti það raunverulega enginn þm., hver húsnæðisskorturinn er í raun og veru, því að um þetta liggja ekki fyrir neinar skýrslur aðrar en þær, sem a. m. k. mjög mikið er deilt um. Þetta er vitanlega fyrsta atriðið, sem þarf vitneskju um í þessu máli. Það sýnir vel, hvað unnið hefur verið ákaflega óskipulega í þessu máli, að það skuli ekki liggja fyrir framan hvern þm. skýrsla um það, sem hefði verið auðvelt að afla m. a. hér í Reykjavík frá bæjaryfirvöldunum um það, hver væri hinn raunverulegi húsnæðisskortur í landinu. Annað atriði þarf vitanlega að liggja fyrir um þetta mál, sem auðvelt er að afla á 1–2 dögum, meira að segja af þeirri þingn., sem fjallar um málið, en það er, hvað mikið er af húsum hér í byggingu. Þegar við höfum þetta tvennt, þá sjáum við, hvað þarf að byggja mikið af húsum til þess, að ekki verði tilfinnanlegur og helzt enginn húsnæðisskortur hér í Reykjavík. Þetta er það fyrsta, sem gera þarf. Annað atriðið er að hlutast til um, að byggingarefni það, sem til landsins flyzt, verði notað til að byggja íbúðarhús, en eigi bygginga, sem eru ekki aðkallandi, enda þótt það verði að taka upp skömmtun á byggingarefni og jafnvel vinnukrafti til að byggja þau hús, sem telja verður þörf á í þessu efni. En jafnvel þó að þetta hvort tveggja sé gert, þá eru líkur til, að ekki verði nægilegt vinnuafl til að byggja þau íbúðarhús, sem byggja þarf. Þess vegna er gert ráð fyrir í þessari þáltill. minni, að það verði leitazt eftir því að fá útflutningsleyfi erlendis fyrir fleiri tilbúnum húsum en verið hefur til þessa, og þess er alveg sérstaklega þörf vegna þess, að mér er tjáð, að ekki sé enn þá byrjað á neinum samningum við Svíþjóð í framhaldi af þeim samningum, sem renna út innan skamms. Það hefur jafnvel heyrzt, að Svíar hafi gert það mikið af samningum við aðrar þjóðir, að þetta setji okkur nú þegar í nokkra hættu fyrir því, að okkur gangi erfiðlega að fá þaðan timbur og tilbúin hús eftir því, sem við áreiðanlega þörfnumst á þessu ári. Eins og menn sjá á þessari þáltill., þá þolir þetta mál ekki neina bið. Ef á að rannsaka þetta mál til næsta hausts, þá er orðið allt of seint að afla þessara útflutningsleyfa og of seint að reisa þessi hús, sem þyrfti að flytja inn í vor og byggja í sumar. Þá er gert ráð fyrir í þessari þáltill., að ekki verði teknir hærri tollar af þessum tilbúnu húsum en venjulegu byggingarefni. Það munar mjög miklu fyrir þá, sem kaupa hús og alveg ástæðulaust að hafa þennan toll svo háan, þar sem hann er fyrst og fremst lagður á til að vernda innlendan vinnukraft, því að það er margupplýst, að við höfum ekki nægan vinnukraft í landinu hvorki til að byggja þessi hús né til annars. Það er þess vegna ekki gengið á rétt neins iðnaðarmanns eða verkamanns í landinu, þó að þessum tolli sé af létt, og virðist alveg sjálfsagt, þar sem við svo marga erfiðleika er að stríða fyrir margt húsnæðislaust fólk, að íþyngja því ekki með því að taka toll af þessum húsum. Um þetta þarf löggjöf, og er fullvíst, að það munar miklu, hvort tollurinn er afnuminn eða ekki, svo að það mundi fyrir ýmsa fátæka menn algerlega vera látið ráða, hvort þeir keyptu og flyttu þessi hús inn eða ekki. Hér er enn ein hlið, sem þarf að taka afstöðu til strax, hvort Alþingi vill hér hjálpa til með breyttri löggjöf. Enn fremur er gert ráð fyrir því í þessari þáltill. að leyfa sænskum verkfræðingum að koma hingað til þess að setja þessi hús upp, því að það er upplýst mál, að það munar ákaflega miklu á dýrleika húsanna, hvort þeir menn, sem eru verkvanir, vinna það eða viðvaningar í þessari grein, en það er áreiðanlega hv. alþm. kunnugt, að þessi hús hafa verið reist í Svíþjóð, svo að mörgum þúsundum skiptir, svo að Svíar hafa mikla æfingu í að setja þau upp, sem mundi lærast mjög fljótt, ef þeir kæmu hingað og kenndu íslenzkum mönnum. Enn fremur er gert ráð fyrir, að séð verði fyrir lóðum fyrir þessi hús og eignarnámsheimild verði veitt af Alþingi, ef þörf krefur, en það hefur þótt skorta að undanförnu, að nægar lóðir væru til staðar fyrir þau hús, sem menn hafa viljað reisa. – Þessar ráðstafanir mundu að mínu áliti stórlækka byggingarkostnaðinn í landinu. Ég viðurkenni, að ég er ekki sérfróður maður í húsbyggingarmálum, og mér getur að sjálfsögðu yfirsézt mjög um val þessara húsa. En ég hef þó rannsakað þetta mál eftir því, sem ég hef bezt getað, og spurt sérfróða menn, sem ég vel treysti, um það atriði, og ég er ekki í neinum vafa um, eftir að ég hef gert þá athugun, að þessi hús, sem gert er ráð fyrir að flytja inn, það eru mjög hlý og góð hús. Með því að taka þannig á málunum eru líkur til, að hægt sé að lækka byggingarkostnað verulega og þar með húsaleiguna, og ef þessar athuganir eru gerðar nú þegar og þessi verk undirbúin nú áður en vorar og hægt að hefjast handa um byggingar, þá er ég ekki í neinum vafa um, að það er hægt að skapa það ástand fyrir haustið, að það verði hægt að afnema húsaleigul., og það er það, sem þörf er að gera sem allra fyrst, því að það er ekki hægt að láta þvingunarl. standa nema stuttan tíma til að afstýra neyðarástandi, því að ef þau eiga að verða varanleg löggjöf fyrir lengri tíma, þá veldur það svo mikilli spillingu og misrétti, að það er alveg óviðunandi fyrir nokkurt þjóðfélag að búa undir því. Ég ætla ekki að fara að rekja hér það misrétti, sem húsaleigulögin hafa skapað. Sú saga er allt of löng til þess, og menn þekkja hana ýmsir vel, þó að hv. þm. þekki hana ekki eins vel og æskilegt væri. En ekki er það ótítt, að menn búi í íbúð, sem kostar 150–200 kr., fjögur eða jafnvel fimm herbergi, og hafi síðan reist hvert stórhýsið eftir annað, þeir sömu menn, og selt fyrir of fjár, svo að þeir hafa orðið auðugir menn, en fólkið, sem býr hjá þeim, býr við okurleigu. Gömlu húseigendurnir í þessum bæ eru flestir millistéttarfólk, sem hefur lagt fyrir nokkrar fjárhæðir, og að því leyti er þessu öðruvísi háttað hér en víða erlendis, þar sem húseigendurnir eru menn, sem eiga fjölda húsa hver og hafa leigusölu á húsum beinlínis fyrir atvinnu. Víðast er þetta svo hér, að menn hafa byggt yfir sig eitthvað lítils háttar meira en þeir höfðu þörf fyrir sjálfir, og sú leigusala, sem þeir hafa með höndum, er þess vegna eins konar ellitrygging frekar en atvinnufyrirtæki. Þessir menn hafa talið það eins heppilegt og að leggja smáupphæðir í banka að leggja þær í að byggja ofurlítið stærra en þeir þurftu sjálfir að nota fyrir sig. Það mun verða niðurstaðan hjá þeim hv. þm., sem kynna sér þessi mál, að gamla húseigendastéttin í Reykjavík hefur ekki grætt á því að byggja og leigja út með okurkjörum, og að þessir menn eru millistéttarfólk og flest fátækt. Þess vegna hafa húsaleigulögin, - sem voru alveg nauðsynleg, þegar þau voru sett, - komið hart niður á þessu fólki. Og þessi lög eru að vísu sums staðar enn nauðsynleg, vegna þess, hvernig haldið hefur verið á húsnæðismálunum. En þau eru óþolandi lengur en það ástand helzt, að ekki er hægt að komast af án þeirra. Og það er nú orðið hægt að komast af án þeirra og afnema það ranglæti, sem þau hafa valdið, með því að gera þær ráðstafanir í höfuðatriðum, sem ég hef bent á. Ég man vel eftir því, þegar húsaleigulögin voru afnumin eftir styrjöldina 1914–1918, vegna þess að ég var þá nákvæmlega sömu skoðunar um afnám þeirra 1. og ég er gagnvart húsaleigul. nú. Og það var eitthvert fyrsta málið, sem ég beitti mér fyrir. Sú skoðun var uppi þá, að afnám þeirra l. mundi skapa hin mestu vandræði. En niðurstaðan varð þveröfug. - Nú er það svo, að það eru til auðar íbúðir, sem fólk vill ekki leigja með þeim kjörum, sem húsaleigul. ákveða, því að húseigendurnir telja alls ekki borga sig að leigja fyrir þær fjárhæðir, sem þeir geta tekið án þess að brjóta húsaleigulögin. Þannig var þetta, áður en gömlu húsaleigul. voru afnumin, og þannig er þetta nú. Ef samþykkt þessarar þáltill. á að verða að gagni, verður að samþ. hana alveg næstu daga, af því að það þarf að gera þær ráðstafanir, sem ákvæði eru í þáltill. um, sem allra fyrst, og af því að möguleikar eru á því að hefja byggingarvinnu í vetur og vor. En ef þetta er ekki gert, er að mínu viti haldið áfram stefnu út í það öngþveiti í húsaleigumálunum, sem hlýtur áður en varir að hafa hinar margvíslegustu afleiðingar, m. a. þær, að háa húsaleigan verði ríkjandi húsaleiga og hún verði eitt af því, sem verði verst að ráða við í framfærslukostnaðinum, þegar neytendur að lokum finna, að farg hinnar háu húsaleigu er svo þungt, að þeir hefjast handa og krefjast þess, að húsaleigukostnaðurinn verði tekinn inn í vísitölureikninginn með þeirri upphæð, sem hann raunverulega er. Og þá munum við sjá, hvernig við stöndum gagnvart framleiðslukostnaðinum í landinu. Þegar húsaleigan er orðin það há almennt, þá er kannske of seint að gera þessar ráðstafanir, eða a. m. k. vont að ráða við málið. Það var sagt hér í fyrradag, að þessi þáltill. mín væri flutt í auglýsingaskyni við bæjarstjórnarkosningarnar. Það er oft sagt ýmislegt þessu líkt hér í þessum sölum. En ég vil segja það eins og ég meina, að það getur vel verið, að mér missjáist að einhverju leyti í till. mínum um lausn málsins. En hitt fullyrði ég hér, að það séu engar leiðir líklegri til þess að ráða bót á málinu - og það er aðkallandi að ráða bót á því - heldur en þær leiðir, sem hér er á bent. Það er ákaflega æskilegt, að þessi till. gæti í meðförum í n., sem fjallar um hana, tekið einhverjum endurbótum, þannig að hægt væri að ráða skjótar og betur bót á því máli, sem er eitt af okkar stærstu vandamálum, húsnæðismálinu. Og ég skal verða fyrsti maður til að fagna því. En ég vænti þess, að því meir sem þetta mál verður athugað, því nær komist menn þeirri niðurstöðu, að þessi atriði séu það, sem gera þarf, sem tekið er fram í þáltill., og að það eigi að gera strax ráðstafanir til þess að hefja verkið í vor, sem nauðsynlegt er til úrbóta í þessum efnum, því að annars verður þetta vandamál lítt viðráðanlegt fyrir okkar þjóðfélag og atvinnulíf.



Herra forseti. Mig langar til að minnast lítið eitt á þessa þáltill., sem hv. þm. Str. er flutningsmaður að og hefur nú rætt um. Við erum víst allir sammála um það, að það er stórkostlegt vandamál, sem hér liggur fyrir. En hv. þm. Str. minntist einnig á það, að það hefði verið til umr. þáltill. hér í fyrradag. Og hún var afgr. á þann veg, að ég held, að það verði lítið gert í þessu máli fyrr en þær upplýsingar koma fram, sem nauðsynlegt er, að liggi fyrir um þessi mál. Það var þá margtekið fram af flm. þeirrar þáltill., hv. þm. Barð., og ég ætla ekki að fara að víkja að þeim rökum, sem þá voru borin fram. Nú skilst mér hv. þm. Str. binda sig nokkuð ákveðið hér við einstakar upplýsingar. Og ég fyrir mitt leyti hef nú persónulega leitazt við að afla mér einnig upplýsinga í þessu máli, og tel mig hafa nokkuð sterka aðstöðu til þess. Þó að svona dæmi séu tekin til, eins og hv. þm. Str. tilnefndi, 800–1000 kr. á mánuði fyrir 4 herbergja íbúð og eldhús, þá hygg ég, að nauðsynlegt sé að fá um þessi mál heildarupplýsingar, eins og rætt var um hér í fyrradag. Og ég get því búizt við, að hv. þm. Str. muni vera mér sammála um það, að mér dugi ekki að koma með dæmi um þetta, sem koma gagnstætt á móti þeim dæmum, sem hann kom fram með. En það kom til umr. hér í fyrradag, að það þyrfti að leggja heildargrundvöll að úrlausn málsins. Það er einnig vitað, þegar maður hefur fylgzt með þessum umr. nú, að hæstv. Alþ, og einstakir hv. þm. hafa álitið þetta mál - eins og það er - höfuðvandamál, og er furða, að ekki skuli fyrir löngu hafa komið fram hér á hæstv. Alþ. till. um að gera ráðstafanir til þess að fylgjast með framkvæmd húsaleigulaganna, og ekki sízt þegar byggingar hafa aukizt svo mikið á stríðsárunum hér og raun ber vitni. - Ég hef síðast liðið ár haft tækifæri til þess að ferðast í öðru landi, og þar hefur verið venjulega viðkvæðið, að það opinbera legði ekki í neinar stórbyggingar. Og var það skiljanlegt, þar sem svo margir menn fóru til herþjónustu, þ. e. a. s. í Bandaríkjunum. En þar var farið einnig mjög hægt með íbúðarhúsabyggingar, og var það með þeim röksemdum, að það yrði að hafa allan varann á að taka ekki vinnukraftinn um of frá því, sem nauðsynlegast væri að framkvæma fyrir þjóðfélagið. - Nú vil ég bera fram þá bendingu til hæstv. Alþ., að það er kannske ekki það, sem eingöngu ríður á fyrir okkur, að hrúga upp húsum og byggja. Ég vil bæta úr húsnæðisvandræðunum. En okkar þjóðfélagi ríður þó mest á því, að jafnvægi haldist á milli atvinnuveganna, þannig að framleiðslan þurfi ekki að dragast saman vegna skorts á vinnuafli, eins og hv. þm. Borgf. benti réttilega á. Ef hér væri lögð áherzla á að leysa íbúðarhúsnæðisvandræðin, hvort sem er í Reykjavíkurbæ eða annars staðar á landinu, þá má ekki samtímis kappkosta að byggja fyrir það opinbera hverja stórbygginguna af annarri. Og í þessu sambandi þarf einnig að athuga það, að það sé ekki verið að draga of mikið fjármagn, sem til þessara stórbygginga er varið, frá framleiðslunni. Þetta fannst mér ekki koma nógu glöggt fram hjá hv. þm. Str. - En meðan við höfum ásakað hver annan fyrir að hafa ekki komið upp byggingum, hefur innflutningur byggingarefnis (á sementi og járni) til landsins tvöfaldazt frá 1939 samanborið við 1945. Og það er nauðsyn, að þess sé gætt, hvort síaukinn innflutningur á byggingarefni hljóti ekki að leiða til þess, að svo mikið vinnuafl sé tekið til byggingarvinnu, að framleiðslan líði við það. En eitt af því, sem nauðsynlegt er til þess að vel fari, er að samræmi haldist milli atvinnugreina um notkun vinnuaflsins í landinu. Kapp er því aðeins bezt með forsjá í því efni að koma upp miklum byggingum. Og það er ekki vafi á því, að hér hefði verið byggt yfir allar þær fjölskyldur í Reykjavík og annars staðar á landinu, annaðhvort fyrir atbeina byggingarsamvinnufélaga eða annarra, ef vinnukraft hefði ekki vantað til þess. Ég hef haft aðstöðu til þess að athuga það og kynnast því, hvaða byggingar hafa hvað eftir annað stöðvazt vegna þess, að vinnukraft hefur vantað. Ef því hæstv. Alþ. ætlar að hafa einhver afskipti af þessum málum, má það ekki láta sér yfirsjást þetta alvarlega atriði og nauðsynina á því, að jafnvægið haldist milli atvinnugreina um notkun vinnuaflsins, til þess að tryggja atvinnulegt öryggi í okkar litla þjóðfélagi. - Hv. þm. Str. hefur mjög oft í ræðum sínum um þessi mál vísað til Jóns Blöndals hagfræðings um umsögn hans um vísitöluna. Mér finnst, að við getum látið það allt liggja milli hluta, þangað til við höfum fengið greinilegar skýrslur um þetta viðhorf, og ég legg því höfuðáherzlu á, að sú rannsókn, sem á að fara fram samkv. þál., sem hér var samþ. í fyrradag í sameinuðu Alþ., fari skjótlega fram. Og ég tel, að eftir þeirri rannsókn sé hægt að fá tiltölulega fljótt þessar skýrslur, því að bæjarstjórn Reykjavíkur hefur þegar hafizt handa í málinu. Mér heyrðist hv. þm. Str. telja þá skýrslusöfnun lítils verða, ef þessi þáltill., sem hér liggur fyrir, yrði ekki samþ., þegar á næstu dögum, svo að hægt væri að hefja byggingar nú þegar. Þetta finnst mér fremur sagt að óathuguðu máli. Því að framundan er nú á næstu dögum og vikum mikið starf að framleiðslunni til lands og sjávar. Og það er varhugavert að ætla sér að leggja svo mikið framtak í eina grein framkvæmda í landinu, þó nauðsynleg sé, að önnur ekki síður nauðsynleg grein framkvæmda líði við það, heldur verður hvað að bíða síns tíma, sem gera þarf, og á ég þar við opinberar byggingar fyrst og fremst. Ég vænti þess, að hv. þm. Str. geti verið mér sammála um það, að þessi mál þurfi meiri athugunar við og að fyrir þurfi að liggja skýrslur byggðar á rannsókn á málinu, samkv. þál., sem samþ. var hér nýlega. Og í þessari þáltill., sem fyrir liggur, býst ég við, að hv. þm. Str. geti verið mér sammála um sérstaklega eitt atriði, viðkomandi þeim lið, og þeirri málsgr. till., þar sem lagt er til, að Alþ. álykti að fela ríkisstjórninni „að útvega innflutningsleyfi fyrir húsum frá Svíþjóð, nógu mörgum til að fullnægja húsnæðisþörfinni, að því leyti, sem eigi er framkvæmanlegt með innlendu vinnuafli.“ Það er sízt, að ég vilji draga úr þessu. En hér kemur fleira til greina. Vitað er, að það hefur munað ákaflega miklu, hvað þeir, sem hafa byggt timburhús, hafa orðið að greiða meira í brunatryggingu tiltölulega en þeir, sem hafa byggt steinhús. Ég talaði við einn mann, sem hafði útvegað tilbúin sænsk hús. Og hann sagði mér fyrir nokkrum dögum, að hann hefði ekki trúað því, hvað það gæti orðið dýrt að koma þeim upp að öllu leyti. Og það getum við sagt okkur sjálfir, því að það er margt fleira, sem okkar veðrátta krefst, að lagt sé í kostnað til þess að koma upp þessum sænsku húsum heldur en það að kaupa og flytja inn og setja saman þessi tilhöggnu sænsku hús. Það þarf að hafa einangrun í þeim innan og utan, sem vegna okkar veðráttu þarf að vanda vel. Og auk þess þarf að búa hér sérstaklega að undirstöðu. Og þessi maður, sem ég minntist á, sagði mér, að miðað við sambærilegt tilboð um byggingu húss hér, þá yrði þetta sænska hús dýrara. - Mér virðist það því vera það fyrsta og síðasta, sem gera þarf í þessu máli, að rannsaka þetta mál frá öllum hliðum. Mér sýnist allir vera hér á einu máli um það, og einnig þeir, sem nokkru ráða í þessu bæjarfélagi, að nauðsyn sé að leysa húsnæðisvandræðin. En ég legg aftur höfuðáherzlu á það, að við verðum að gæta þess að stofna ekki til þeirra byggingarframkvæmda hér, að það geti orðið til óhappa fyrir þá, sem eiga í húsunum að búa. Því að það gagnar ekki að byrja á verkinu, ef það er kannske ekki unnið með nema kannske einum þriðja af þeim vinnukrafti, sem vera bæri til þess að vel gengi, og gera húsin þannig miklu dýrari en æskilegt væri. Og við megum heldur ekki rugla allri okkar stéttaskiptingu, sem hefur staðið undir framleiðslu þjóðarinnar, með því að hlaupa til þess nú að leysa þetta eina spursmál, húsnæðisvandamálið.



Herra forseti. Ég fagna þeirri viðleitni, sem fram kemur á hæstv. Alþ. um það að leysa þessi tvö vandamál, að bæta úr húsnæðisvandamálunum og hitt, að bæta úr því ranglæti, sem hinir einstöku þegnar þjóðfélagsins hafa orðið fyrir með húsaleigulögunum. Ég vil ekki láta telja mig til þess flokks hér á hæstv. Alþ., sem ekkert vill gera í þessum málum. Og ég fagna þessari viðleitni engu síður, þó að hún komi fram frá hv. þm. Str., ef hann meinar það í fullri alvöru, sem hann ber hér fram um þetta á hæstv. Alþ., og vil taka upp samstarf við hann í þessu máli, ef um annað hjá honum er að ræða en auglýsingastarfsemi. En ég tel það miklu miður farið, að hv. þm. Str. hefur ekki rekið meira eftir þessu máli en raun ber vitni um. Þessari þáltill. er útbýtt á Alþ. 20. nóv. og er fyrst til fyrri umr. hér í dag, 7. febrúar. En það var þá fyrir allshn. þáltill. um líkt efni, sem var samþ. hér í sameinuðu Alþ. í fyrradag. Og mér þykir það benda á sáralítinn áhuga hjá hv. þm. Str. að hafa ekki knúð fram a. m. k., að það mál, sem afgr. var hér í fyrradag, væri ekki látið halda áfram í n. fyrr en það væri umbætt eftir þeim till., sem fram koma í þessari þáltill., sem hér liggur fyrir í dag. Ef svo hefði verið að farið, hefði ekki þurft að þrátta um þetta mál nú, sem er um það, sem raunverulega var samþ. þál. um í fyrradag. Af þessum ástæðum, sem ég hef greint, finnst mér ekki hafa fylgt jafnmikill hugur máli að undanförnu hjá hv. þm. Str. í þessu efni eins og ætla mætti eftir ræðum hans nú út af fyrir sig. Ég vildi fá skýringar hjá hv. flm. þessarar þáltill., áður en ég treysti mér til að greiða atkv. um málið. - Það er fyrst fram tekið í þáltill., að Alþ. álykti að fela ríkisstj. að láta rannsaka nú þegar húsnæðisskortinn í landinu og birta niðurstöður þeirrar rannsóknar. Mér skilst, að þetta hafi verið ákveðið með þeirri þál., sem samþ. var hér í fyrradag, og mér finnst þetta uppfyllt með þeirri samþykkt. Og hv. flm. þeirrar þáltill. fullyrti, að hægt væri að gera þetta á 4–5 dögum. Það ætti því ekki að líða langur tími, þar til þeirri rannsókn væri lokið. Næst er í þáltill. lagt til að fela ríkisstj. að hlutast til um, að byggingarefni, sem til landsins flyzt, verði notað til þess að byggja íbúðarhús, en eigi til bygginga, sem eru ekki aðkallandi. Þetta er alveg sérstakt mál og spursmál, hvort ekki þarf löggjöf um það og hvort ekki er rétt að fá slíka löggjöf samþ. á Alþ. og bíða alls ekki með það eftir þessari áminnztu rannsókn. Því að mér skilst, að það sé yfirleitt mikill skilningur á því meðal hv. þm., að það sé eitt af þeim málum, sem tvímælalaust þurfi að framkvæma, að skammta byggingarefni, þannig að það fari ekki nema til nauðsynlegra íbúðarhúsabygginga í landinu. Vill þm. Str. ef til vill leggja til, að hætt verði við byggingu Búnaðarbankans og fleiri byggingar, sem nú eru í smíðum? Það virðist misræmi í því að greiða fyrst atkv. með stórkostlegum framkvæmdum og vilja svo stöðva þær. Í till. er gert ráð fyrir lækkuðum tollum á öllu, sem til þess þarf, og þess vegna þarf til að framkvæma þetta stórkostlegar lagabreytingar: Þá er gert ráð fyrir, að ráðnir verði sænskir smiðir hingað til að reisa húsin. Ekki veit ég, hvort flm. á hér við verkfræðinga og yfirsmiði eða óbreytta trésmiði til að vinna verkið. En hér er sýnilega sama árás á íslenzka iðnaðarmenn og þm. S.-Þ. er nú að gera á sjómannastéttina. Auk þessa á að sjá fyrir lóðum og taka þær eignarnámi, ef með þarf. Reykjavíkurbær á nú orðið mikið af lóðum, og ekki veit ég, hvort fleiri vilja verða til þess, að þær verði teknar eignarnámi af bænum. Svo það síðasta, þegar allar þessar lagabreytingar hafa verið gerðar, þá á að athuga, hvort ekki er hægt að afnema húsaleigulögin. Nei. Þm. Str. hefur riðið gandreið í þessu máli. Ég held, að það væri nauðsynlegt, að þeir, sem vilja eitthvað gera í þessu máli, snúi sér að kjarna málsins, og að a. m. k. verði lögð áherzla á það að fá þau herbergi í notkun, sem nú eru í smíðum, og vona ég, að þm. láti ekki á sér standa til þess.

Flm. (Hermann Jónasson) : Ég vil fyrst beina orðum mínum til 3. þm. Reykv. Hann sagðist ekki geta tekið til greina, að hér væru borgaðar 800 til 1000 kr. á mánuði fyrir þrjú herbergi og eldhús. Fyrir stríð kostaði slík íbúð 200 kr. á mánuði, þá kostaði m3 í húsum nálægt 50 kr. Nú kostar m3 300 kr., eftir því sem reiknað hefur verið. Með sömu leigu, ef miðað er við þennan mismun, ættu 3 herbergi og eldhús að kosta nú 1200 kr. Þetta er því mjög einfalt dæmi. Þetta veit 3. þm. Reykv., enda þótt hann leigi ekki út húsnæði, þá selur hann byggingarefni og er þar af leiðandi vel kunnugt um þessi mál. Það hefur verið minnzt á Búnaðarbankann og þá byggingu, sem hann er að reisa. Ég get fullvissað þm. um, að sú bygging er alveg nauðsynleg, ef bankinn á að halda áfram störfum. Það er bráðum útrunninn leigusamningurinn, sem bankinn hefur á því húsnæði, sem hann nú er í, og ekki hugsanlegt, að sá samningur fáist endurnýjaður. Konan, sem á húsið, þarf á því að halda fyrir sinn eigin rekstur. Bygging þessa húss er því óumflýjanleg. Ég skal ekki ræða nánar um sænsku húsin á þessu stigi málsins, en ég vil taka það fram, að það er ekki árás á íslenzka iðnaðarmenn, þó að ég telji heppilegt að fá sænska menn, sem hafa unnið við þessa iðn 10 ár eða meira, til að sjá um uppsetningu húsanna. Mér finnst það heldur eiga að vera iðnaðarmönnum hér gleðiefni að fá leiðbeiningar í þessari iðn. Svo það er því skotið fram hjá markinu hjá andstæðingum þessa máls að ætla að hengja hatt sinn á slíkt. - Hv. þm. Barð. var að tala um, að húsin yrðu bæði dýr og léleg. Það er vissa fyrir því, að húsin verða miklum mun ódýrari en hús, sem byggð eru hér, þótt úr sams konar efni væri. Því að bæði er, að þau eru mikið unnin í vélum og svo hitt, að vinna er margfalt ódýrari í Svíþjóð en hér. Um gæði húsanna vísa ég til þess, að Englendingar, sem vitað er að gera mjög miklar kröfur til húsa, eru nú að fá sams konar hús, og ég hef ekki trú á því, að þeir legðu áherzlu á að fá húsin, ef þeir teldu þau ónothæf. Ég er í efa um það, hvort komandi kynslóðir verða okkur nokkuð þakklátar fyrir að byggja svo mikið úr varanlegu efni eins og nú er gert. Þessir öru þróunartímar, sem við lifum á, færa stöðugt eitthvað nýtt, bæði í húsagerð og öðru, en það er erfitt að brjóta niður okkar rammgerðu steinhús. Það þarf að fá nákvæmar skýrslur um húsnæðisvandræðin, og við erum allir sammála um, að það sé nauðsyn að gera áætlanir um framkvæmdir til úrbóta, en það hafa engar áætlanir um framkvæmdir verið gerðar á Íslandi. Það, sem nýbyggingarráð átti fyrst af öllu að gera, var að gera áætlun um, hvað þyrfti fyrst og fremst að framkvæma, og jafnhliða að athuga, hvað væri til af fé til framkvæmdanna, en þetta hefur ekki verið gert, heldur safnað tillögum úr ýmsum áttum, án þess að vita nokkuð, hvað væri mögulegt að gera. Í sambandi við húsnæðisvandræðin hefur ekkert verið gert, en eins og allir vita, er það þó eitt frumstæðasta skilyrðið til að lifa að hafa hús til að búa í. Ég ætla ekki að ræða nánar um vinnuaflið, vegna tímaskorts. Hv. þm. Barð. var með alls konar getsakir, sem eru hans sérgrein, er ég vildi ráðleggja honum að leggja niður, hvort sem hann hlýðir því ráði eða ekki. Að rísa upp eins og þessi hv. þm. og segja, að till. sé gerð í illum hug, það eru strákavinnubrögð, sem ekki eiga við hér í þingsölunum. Ég sé ekki, að sú till., sem fram hefur komið hér áður um húsnæðismálin, sé nein lausn, þar sem flm. lætur sér lynda, að málum sé slegið á frest til næsta þings, sem hann veit, að kemur ekki saman fyrr en 1. okt. og þá alveg óvíst um afdrif málsins. Það atriði, að ég hafi ekki rekið á eftir till. minni fyrir jól, er aðeins fyrirsláttur hjá andstæðingunum, því að eins og þeim er kunnugt, lágu þá mörg mál fyrir, sem ekki var hægt að komast hjá að afgreiða. Auk þess sem þessum sömu mönnum er kunnugt, þá er nú erfiðara fyrir stjórnarandstæðinga en stjórnarsinna að hraða málum sínum á þessu þingi. En ef málinu er nú hraðað, ætti þessi till. að geta komið að notum. Hv. þm. Barð. telur ekki mikla hugkvæmni í þessari till., og auk þess þurfi til þess að hún nái fram að ganga fjölda lagabreytinga. Um fyrra atriðið skal ég ekki frekar deila við hv. þm. Barð. Ég held líka, að hann misskilji till. Síðara atriðið er rétt, - það þarf nokkrar lagabreytingar, en þær eru mjög fljótgerðar, þegar vilji þingsins er fyrir hendi til að gera eitthvað raunhæft í þessum málum. Ætlun mín með þessari þáltill. er meðal annars sú, sem ég hef fram tekið, að fá sönnun á því, hvort það er vilji þingsins að gera eitthvað í þessu máli. Það var eitt atriði, sem ég hef heyrt sagt og gefur mér ástæðu til að ætla, að ekki sé ætlunin að gera neitt í þessu máli. Þetta atriði er, að á fundi hjá húseigendum fyrir skömmu á þm. Barð. að hafa sagt: „Húsaleigulögin eru lífsnauðsyn til að núverandi stjórnarsamvinna haldist.“ Og þess vegna á að fresta öllum aðgerðum. Það kann að vera, að þessi orð eða ummæli hv. þm. Barð. séu eitthvað úr lagi færð, en meiningin er þó sú sama og hann hefur óbeinlínis lýst hér með framkomu sinni í þessu máli. Það er nauðsynlegt að afgr. þessa till. næstu daga, til þess að hægt sé að gera ráðstafanir, sem gera þarf til undirbúnings því, að hægt sé að vinna þessi störf í sumar, en þessu fullnægir ekki sú till., sem samþ. var í gær.



Herra forseti. Ég sé, að tíminn er það liðinn, að það má ekki setja á langar ræður, enda hafði ég engar fyrirætlanir í því efni. Ég skal taka það fram, að ég ætla ekkert að efa, að hv. þm. Str. flytji þessa till. í góðum tilgangi og þeirri trú, að hún muni leiða til þess að leysa þessi húsaleiguvandræði. En ég vil samt benda honum og þingheimi á það, að samkv. þessari till. á þskj. 179 virðist mér þetta mál vera gert að eilífðarmáli, og kemur það mjög í bága við það, sem hv. flm. tekur fram, að málið fái skjótan endi. Hér eru tekin fram sjö atriði, sem koma þarf í kring, áður en það er tekið til athugunar, hvort ekki sé fært að afnema húsaleigul. Í fyrsta lagi : „að láta rannsaka nú þegar húsnæðisskortinn í landinu og birta niðurstöður þeirrar rannsóknar.“ Hér er farið út í það að taka landið allt til rannsóknar, en við vitum, að þessi húsnæðisvandræði og sú mikla óánægja, sem stafar af húsaleigul., er aðallega hér í Reykjavík. Nú mundi það taka langan tíma, ef þetta ætti að verða gert eins og er tilgangur hv. flm. Í öðru lagi á að „hlutast til um, að byggingarefni það, er til landsins flyzt, verði notað til að byggja íbúðarhús, en eigi til bygginga, sem eru ekki aðkallandi.“ Þetta getur tafið meira fyrir, og Alþ. er þegar búið að gera ráðstafanir til að nota byggingarefnið eins og ég hef tekið fram, Alþ. er búið að samþ. að byggja hús, sem að engu leyti er til íbúðar fyrir fólk og á að kosta 10 millj. Þessari þingsamþykkt verður að breyta til þess að þetta atriði till. geti orðið framkvæmt. Það er í hæsta lagi hægt að gera ráð fyrir því að flytja inn eitthvað meira af byggingarefni en til þessara bygginga, sem eiga að kosta 20 millj. kr., og þetta þing, sem nú situr, er búið að samþ. að byggðar skuli. Í þriðja lagi á „að útvega innflutningsleyfi fyrir húsum frá Svíþjóð nógu snemma til að fullnægja húsnæðisþörfinni, að því leyti sem eigi er framkvæmanlegt með innlendu vinnuafli.“ Þetta gæti verið að væri hægt að leysa á ekki mjög löngum tíma, en sjálfsagt tekur þetta einhvern tíma. Það hefur ekki gengið vel að fá innflutning á ýmsum hlutum, það hefur orðið að bíða eftir því í marga mánuði og ár. Í fjórða lagi „að leyfa innflutning á húsum þessum með tollum, sem eigi séu hærri en nú eru á byggingarefni:“ Það er alveg rétt, sem hv. flm. tekur fram, að ef nægur vilji er fyrir hendi, er hægt að gera þessar ráðstafanir á stuttum tíma. Í fimmta lagi á „að leyfa, að sænskir sérfræðingar komi hingað til landsins til að setja húsin upp.“ Þetta gæti kannske tafizt eitthvað, - ég skal ekki spá neinu um það.

Þetta hefur verið boðið fram

. Það mætti þá ekki standa hér heil hersing af stéttasamtökum til þess að verja þeim landgöngu, en stéttasamtökin hér á landi hafa nú gert sig dálítið gild undanfarið. Í sjötta lagi „að sjá um, að kostur sé á hagkvæmum veðlánum út á hús þessi.“ Við vitum nú, að lánsstofnanir hafa ekki verið ákaflega fljótar til að lána út á vafasama hluti, en vera má, að einhver breyting sé að verða á þessu, en af fyrri raun mætti ætla, að það tæki tíma að koma þessu í kring. Í sjöunda lagi „að sjá um, að kostur sé á viðunandi lóðum undir húsin og ,taka land eignarnámi í þeim tilgangi, ef þörf krefur.“ Það er svo strjálbýlt þetta land, að ólíklegt er, að það þurfi að vera erfiðleikum bundið að fá lóðir, en auðvitað fer það eftir því, hvað menn gera sig ánægða með. En að taka eignarnámi kostar a. m. k. löggjöf, og það er hlutur, sem mundi líka tefja nokkuð fyrir. Þessi sjö atriði verða öll að komast í framkvæmd samkv. till., áður en farið er að taka til athugunar, hvort ekki sé fært, þegar framangreindar ráðstafanir hafa verið framkvæmdar, að leggja fyrir Alþ. frv. til l. um afnám húsaleigulaganna. Ég er ekkert að efast um það, að hv. flm. ætli að koma einhverjum umbótum til leiðar, en hann álítur, að það geti orðið með meiri hraða en till. sjálf sannfærir mig um. En eitt er alveg víst og það er það, að þessi síðasti fundur hér í sameinuðu þingi var samþykkur till. um sama efni og þetta. Sú till. var borin fram af hv. þm. Barð., en allshn. lagði til, að þeirri till. yrði breytt á þá leið, sem ég skal, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta tafarlaust fara fram rannsókn á áhrifum húsaleigulaganna og endurskoðun á þeim og leggja niðurstöðurnar fyrir næsta reglulegt Alþingi.“ Ég lít svo á, að með samþykkt þessarar till. hafi Alþ. skorið úr um það, hvaða meðferð það vill, að þetta mál fái. Tel ég því hagkvæmt, að þessar till. fylgist að, því að það er ekki hægt að framkvæma þær, eftir því, sem mér sýnist, hvora út af fyrir sig, því að þær hljóða um sama efni. Ég tel sjálfsagt, að þær fylgist að, hvort sem mönnum sýnist þessi meðferð hafa verið rétt, að fela ríkisstj. þetta. Það var gert í þeim tilgangi, að það gengi fljótar fyrir sig, þar sem sagt er, að tafarlaust skuli fara fram þessi rannsókn. Hvort sem menn því eru einhuga um þetta eða ekki, er þessi vilji Alþ. kominn fram og orðinn að þál., og þess vegna þýðir ekki að fara að reyna að róta við því. En till. eru um sama efni og hljóta þess vegna að fylgjast að. Þess vegna legg ég til, að þessari till. á þskj. 179 verði einnig vísað til ríkisstj.



Mér þótti miklu betra að fá þær upplýsingar, sem komu fram í ræðu hv. flm. í þessu máli, ef ég má taka það svo, að það sé raunverulegt, að þegar menn greiða atkv. um þetta mál, þá séu þeir með því að lýsa vilja sínum við þau einstöku atriði í till., t. d. um það, hvort skammta ætti byggingarefni eins og ákveðið er í till., og önnur atriði, svo sem að leyfa inn sérfræðingum, hvort ætti að lækka tolla o. s. frv. En hér er um mörg mismunandi og veigamikil atriði að ræða. Þá mun ég ekki sjá mér fært að fylgja þessari till., ef þetta á að takast sem viljayfirlýsing um það, að maður fylgi einnig þeim málum, þegar þau koma fram í lagaformi, eins og hv. flm. skýrði frá. Það er því að athuga það mál, hvort samþykkt þessarar till. eigi að takast sem samþykkt á þeim atriðum, þó að viðkomandi aðilar hafi ekki viljað fylgja þeim, og ég hygg, að það hafi ekki vakað fyrir hv. flm. að binda þetta aftur saman, þó að hann léti svo orð falla. Ég vil mótmæla þeirri ásökun, sem hann setti fram á íslenzka iðnaðarmenn, og ef hv. þm. vill kynna sér verðlagið á bátunum, sem smíðaðir voru í Svíþjóð, fyrir milligöngu Vilhjálms Þórs á sínum tíma, og rómað var af Framsókn, þá mun hann komast að þeirri niðurstöðu, að sænskir verkamenn hafa lítið minni laun en íslenzkir og minni afköst, því að það tekur helmingi lengri tíma að fá þessa báta smíðaða en lofað var og lengri tíma en það hefði tekið hjá okkur. Það er því ekki þess að vænta, að þessir smiðir komi húsunum upp ódýrar eða á skemmri tíma heldur en Íslendingar. Ég vil svo að síðustu aðeins leyfa mér að segja það, að ég tek ekki á móti ráðleggingum hv. þm. Str. En ég vil beina því til hans, hvort hann vilji ekki athuga, hvort ekki er tími til kominn fyrir hann, eftir að hafa setið samfleytt í 8 ár sem forsrh., að hætta að bera slúður af opnum fundum og lokuðum fundum, hætta að fara með rangfærslur. En þetta hefur þessi hv. þm. lagt mjög í vana sinn í seinni tíð. Ég vil upplýsa hann um það, að ummælin, sem hann hafði í frammi áður um ummæli mín á fundi fasteignaeigendafélagsins í Reykjavík, eru röng. Þau voru sögð af flokksbróður þessa hv. þm., og ég hygg, að það sé það, sem hann vonar, að þessi ályktun verði stj. að falli, enda kom það berlega fram hjá þeim mönnum, sem hv. þm. Str. sendi til þess að halda uppi málsvörn á þeim fundi. Ég held, að honum væri meiri sómi að því að kunna almenna þingsiði heldur en að sýna hér siðleysi og fara með rangfærslur og leggja út af máli, sem hann skilur ekki eða vísvitandi fer rangt með.

Flm. (Hermann Jónasson) : Ég bjóst ekki við því, að hv. þm. mundi taka þessum leiðbeiningum, og vissi ég það, að íslenzka máltækið, sem allir þekkja, það hefur rétt fyrir sér, eins og fleiri gömul íslenzk máltæki. En viðkomandi þessu, sem hann sagði um slúðursögur, geta menn séð sannleiksást hv. þm. Hann segir, að ég vilji afnema húsaleigul. nú þegar til þess að koma stj. í vanda, alveg þvert ofan í það, sem ég tók hér fram í viðurvist allra, sem hér eru viðstaddir, og þegar hv. þm. segir ósatt um þetta atriði í margra votta viðurvist, hverju getur maður þá ekki búizt við af hv. þm., þar sem hann kemur sér við og ekki eru vitni viðstödd. Annars, hvort sem hann hefur sagt þetta um þá eða ekki, þá er það alveg vitað mál, að þetta er satt, því að hann staðfestir það hér með því að segja, að ég mundi vilja afnema húsaleigul. til þess að koma stj. í vanda, hann endurtekur þau ummæli, sem hann sagðist ekki hafa sagt á fundinum. Ég vænti þess, að hv. þm. skilji þetta og muni, hvað hann var að ljúka við að segja. Slúður okkar ætlaði ég ekki að fara að minnast á. Við segjum margt, sem er ekki eins og það ætti að vera, en aldrei hef ég enn verið dæmdur né nokkur annar þm. eins og þessi hv. þm., sem var dæmdur í hálft þriðja þúsund króna sekt fyrir slúðursögu, sem hann hafði um mig. Ég hafði ekki svo mikið við að birta þetta, vegna þess að það var fullkomlega ljóst þeim fyrir vestan, vegna þess að þeir telja það enga nýlundu, þó að þeir fái það staðfest með dómi. Það vita allir, að hv. þm. er ekki sérstaklega áreiðanlegur, og því miður auðsjáanlega ekki hægt að kenna honum það héðan af. Um lokaða fundi og ólokaða á hann auðvitað við ummæli, sem ég hafði eftir honum af lokuðum þingfundi hér, þar sem borið var upp, hvort ætti að skýra þjóðinni frá efni fundarins. Síðan var birt efni hins lokaða fundar daginn eftir, og þess vegna er þetta orðið opinbert mál. En hvort þar hefur verið sagt rétt eða rangt frá, þá vitna ég til samþm. minna. Og það mætti kannske dálítið ráða af því, hvor okkar fer betur með heimildir, þegar hv. þm. leyfir sér hér að koma fram og ásaka mig fyrir það, að ég hafi ekki farið rétt með í viðurvist þeirra manna, sem hann talaði um og umræðurnar heyrðu. En þetta sýnir meðal annars samvizkusemi af vissri tegund, sem fáir þm. munu óska sér til handa, eða þá vöntun á einhverju öðru í dómgreind þessa hv. þm, sem ég ætla ekki að gera skóna hvað er. Eins og þetta með bátana. Að hugsa sér að koma með svona rök. Það hafi dregizt bátasmíðin í Svíþjóð, og af því geti menn séð, að ekki sé rétt að fela sænskum mönnum að setja upp húsin. Veit hv. þm. ekki, af hverju drátturinn stafar? Veit ekki allur heimur um verkfallið í stáliðnaðinum í Svíþjóð? Ég þarf ekki að fara út í að ræða samningana um bátana. Það var dómsmrh., sem kom með þau tilboð frá Svíþjóð, og sendiherrann í Stokkhólmi fór eftir tilvísun dómsmrh. um það, hvar bezt væri að fá þessi skip. Ég skal ekki lengja þessar umr. Ég skal aðeins að lokum segja þetta viðkomandi því, sem hv. 7. þm. Reykv. sagði : Hann segir, að það eigi að rannsaka ýmislegt, og taldi það upp. Ég hef áður gert grein fyrir því, að það er fljótgert að framkvæma allt það, sem talið er upp í þáltill. Það er viku verk að vita, hver húsnæðisskorturinn er. Það er ekki annað en ganga á bæjarskrifstofurnar og sjá, hvaða hús er verið að byggja. Það er reikningsdæmi eftir eina viku að sjá, hver húsnæðisskorturinn er. Ég vil ekki vera að þreyta hæstv. Alþ. með upptalningum, en á því er enginn vafi að allt þetta er hægt að framkvæma á stuttum tíma og áður en byggingar hefjast í vor. Og að lokum þetta: Það kann að þykja ósanngjarnt gagnvart húseigendum að gera þetta áður en húsaleigul. eru afnumin. en þeir munu fá að þreifa á því, að l. verða ekki afnumin fyrr en búið er að bæta úr húsnæðisskortinum, og þess vegna á að gera þessar ráðstafanir, sem auðvelt er að gera í sumar, og með því eina móti, að þetta sé framkvæmt í sumar, verður hægt að afnema húsaleigul., þegar við komum saman á þing í haust. En að leggja fyrir rannsókn í haust um það, hvað þurfi að gera til þess að bæta út húsnæðisskortinum, það þýðir það, að framkvæmdir eru útilokaðar, og þannig verður auðvitað farið með málið. Þetta er sá stóri munur á þessum tveim aðferðum. Ég ætla svo ekki að orðlengja um þetta frekar, en aðeins segja það að lokum við hv. þm. Barð., að ég vil enn gefa honum eitt ráð. Það er ekki leiðin að reiðast við þm. eða aðra, þótt haft sé rétt eftir þeim það, sem þeir segja, hvort sem það er á fundi í fasteignaeigendafélaginu, lokuðum eða ólokuðum fundum í Alþ. Bezta ráðið er að hugsa meira og tala ekki af sér.



Mér þykir rétt, þar sem hv. þm. Str. taldi það samboðið stöðu sinni að tala um dóm, að upplýsa það, af hverju sá dómur fór eins og hann fór. Hann fór svo af því, að þm. Barð. þótti ekki sómi að því, sem hv. þm. Str. þótti sómi að, að láta sækja fjölda manna, fjölda kjósenda úr sýslunni til þess að setja á sakarannsókn mánuð eftir mánuð. Dómurinn fór svo meðal annars vegna þess, að þm. Barð. gerði aldrei tilraun til að verja sig, og meðal annars vegna þess, að eitt áhrifamikið skjal kom ekki fram, og málafærslumaður minn lýsti yfir því, að ef það hefði verið birt, þá hefði dómurinn snúizt við, en ég taldi það fyrir neðan mína virðingu. En ég vil upplýsa það, að ummælin, sem ég var dæmdur fyrir, voru aldrei dæmd dauð og ómerk, ummæli, sem sögð voru um hv. þm. Str. En hvers vegna lét ekki hv. þm. Str. það fylgja með? Og ég get upplýst það, að hv. þm. Str. varð sér svo mikið til skammar á þrem fundum í Barðastrandarsýslu, að hann var svo að segja hrópaður út. Þetta hefði líka átt að fylgja með sögunni. Ég vil nota tækifærið hér til að lýsa yfir því, að ummælin, sem hv. þm. Str. hafði eftir mér á þessum fundi, sem mest er talað um hér, eru algerlega röng. Ég vil hins vegar ekki deila við mann, sem kann svo lítið í siðfræði, að hann leyfir sér að brjóta helgustu skyldu þingmanna. Hann hefur reynt að fá mig til þess að segja frá málinu, svo að hann gæti varið sig og sagt: einnig þm. Barð. hefur brotið. - Hitt vita allir þm., að það er ekki rétt farið með þessi mál, sumpart eru þau slitin úr samhengi, og kemur þá allt annað fram en ég hef sagt. En þessi hv. þm. leyfir sér samt að hampa þessum málum í nýársboðskap sínum, þó að hann brjóti með því helgustu skyldu sína sem þm.

Flm. (Hermann Jónasson) : Ég tek það fram, að náttúrlega er hv. þm. vorkunn, að ummælin voru ekki dæmd dauð og ómerk, því að það var farið með það mál ekki eftir meiðyrðalöggjöfinni, heldur voru þau svo gróf, að það var farið með þetta mál samkv. hegningarlöggjöfinni. Þess vegna er ekki von. að hann fari þar rétt með, það er bara vanþekking. Hitt getur sýnt hv. þingmönnum skemmtilegt dæmi, að hann lætur sér detta í hug, þegar búið er að leiða 5–6 vitni í málinu, að hann geti látið vitna á móti, til þess að segja hinn ljúga, vitnisburðum, sem einhverjir þekktustu menn á Vestfjörðum hafa borið. Hann heldur, að hann geti bara vitnað þar á móti. Vill hv. þm. hafa sig til þess að lýsa því yfir, að þessi vitni, 5–6 menn, hafi framið stærsta glæp, sem yfirleitt er hægt að fremja, meinsæri ? Hv. þm. ætti ekki að tala meira um þá hluti, enginn þm. ætti að láta svona lagað út úr sér, að 5–6 menn hafi svarið rangan eið. Það er áreiðanlegt, að hv. þm. veit oft ekki, hvað hann er að segja. Hann segir, að ég hafi verið hrópaður niður á þrem fundum, sem aldrei kom fyrir. Það var aldrei minnzt á þetta mái nema á einum fundi, í Tálknafirðinum, þar sem ég var spurður eftir málinu, vegna þess að þar gerðist það. Svo kemur þessi hv. þm. og segir, að Hermann hafi verið hrópaður út af því hann hafi talað um það á þessum stöðum. Hv. þm. væri ekki vanþörf á því að fara í skóla til að læra að vera ekki alltaf að tala af sér.