Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Það er eitt mál, sem mig langar að spyrja um, sem kemur mér ekki beint við og er flutt af ríkisstjórninni. Það er um kjötmat. Það er búið að ganga gegnum þessa deild og Ed. og komið þaðan, en hefur ekki komið fram hér, þótt liðnar séu upp undir það þrjár vikur síðan það kom frá Ed. Er það vilji ríkisstj., að málið sé látið kafna, eða af hvaða ástæðum er það ekki tekið á dagskrá hér í deildinni?

Forseti (JörB) : Málið hefur komið að minnsta kosti tvisvar á dagskrá, og það er ekki meiningin, að það komi ekki til umræðu. Það verður sennilega flutt brtt. við málið, en hún er ekki komin, og þannig stendur á því, að það hefur ekki verið tekið fyrir.

Frsm. (Ásgeir Ásgeirsson) : Herra forseti. Eins og nál. á þskj. 486 ber með sér, þá hefur allshn. orðið sammála um að mæla með samþykkt þessa frv., þó með þeirri breyt., að heimild háskólans verði framlengd lengur en frv. gerir ráð fyrir, en þó nokkru skemur en háskólaráð hefur farið fram á. Tekjurnar af þessu eiga að renna til þess að reisa leikfimihús og náttúrugripasafn á háskólalóðinni og til þess að lagfæra og áæta lóðina. Það er ekki hægt að gera neina áætlun um það, hvað þetta muni kosta, en það er ástæða til þess að ætla, að þessar tekjur geri ekki betur en hrökkva fyrir kostnaðinum við þessar framkvæmdir. Það hefur verið hugsjón margra þm. og annarra, að á háskólalóðinni rísi upp veglegar byggingar, og sú hugsjón mun jafnvel vera eldri en hugmyndin um happdrættið. Þær breyt., sem n. leggur til, að verði gerðar á frv., eru í fyrsta lagi sú, að í stað þess að vitna til l. frá 1935 um atvinnudeild háskólans, sem eru fallin úr gildi, þá skuli vitnað í l. um rannsóknaráð ríkisins frá 1940, því að við setningu þeirra féllu hin fyrrnefndu úr gildi, en þetta ákvæði, sem þar er vitnað í, er um það, að 20% af happdrættistekjunum skuli renna til atvinnudeildarinnar sem einkaleyfisgjald fyrir happdrættið. - Hina breyt., um tímaákvörðunina, hef ég áður nefnt. Ég skal svo af gefnu tilefni geta þess, að fjhn. telur það ekki brjóta í bága við happdrættiseinkaleyfið, þótt ríkið leyfði útgáfu skuldabréfa, sem fylgdi happdrætti með svipuðu fyrirkomulagi og í Svíþjóð. Það er svo ólíkt almennum happdrættisrekstri, að fjhn. taldi það ekki valda árekstri. Hitt læt ég óumtalað frá mínu sjónarmiði, hversu heppilegt ég telji að krydda skuldabréf slíku.



Fyrir tveim dögum bað ég um, að tekið yrði á dagskrá frv. um dýrtíðarráðstafanir, og ég vil enn ítreka þá ósk mína, að það verði tekið á dagskrá á næsta fundi d. Ef meiri hl. er fyrir því í þinginu, að frv. verði ekki rætt, þá er eðlilegt, að það komi fram með atkvgr. þm. Mér finnst ég eiga kröfu á því, að málið verði tekið fyrir á næsta fundi d.

Forseti (JörB): Ég hef enga tilhneigingu til þess að hindra, að málið komi til afgreiðslu, en mér hafa borizt tilmæli um það, að málið yrði ekki að svo stöddu tekið á dagskrá, og ég mun þess vegna ekki gera það án þess að leita eftir því, hvort þeir menn eru tilbúnir, sem báru þær óskir fram.



Ég vil spyrjast fyrir um það hjá hæstv. forseta, hvað því veldur, að mál, sem ég er flm. að og frsm. nefndarhluta, frv. um breyt. á jarðræktarl., hefur ekki verið tekið á dagskrá. Það hefur verið á dagskrá einu sinni, en tekið þaðan aftur. Ég vil vænta þess, að hæstv. forseti gæfi skýringu á því, hvað þessu veldur.

Forseti (JörB) : Það er nú þannig ástatt um þetta, að sumpart hafa mál, sem enginn ágreiningur er um, þurft að ganga gegnum þingið, en hins vegar hafa verið mál, sem ágreiningur er um, og hefur verið reynt að þoka þeim áleiðis nokkurn veginn eftir aldri, en það er ekki á valdi forseta að hefta svo mjög málfrelsi þm., að þeir megi ekki segja álit sitt um málin, og þess vegna er afgreiðslu þeirra ekki komið lengra. En ég mun reyna að taka þetta mál á dagskrá bráðlega.



Herra forseti. Á þskj. 473 flyt ég ásamt þremur öðrum þm. brtt. við þetta frv. Í 1. mgr. 1. gr. segir, að skattstjórar skuli - hver í sínum kaupstað - hafa sama starf og sömu völd og skattanefndir - eða eftir atvikum formenn skattanefnda utan þessara kaupstaða. Nú er í útsvarsl. gert ráð fyrir því, að formenn skattanefnda séu jafnaðarlega viðkomandi bæjarfógetar, sem eru líka formenn niðurjöfnunarnefnda á staðnum. Ef þessir skattstjórar, sem skipaðir verða samkv. þessu frv., taka einnig við störfum bæjarfógeta í niðurjöfnunarn., þá gæti það raskað hlutfallinu milli þeirra flokka, sem eiga fulltrúa í viðkomandi bæjarstjórn. Þetta er það, sem við viljum koma í veg fyrir, enda mun ekki hafa verið reiknað með því, að þetta kæmi þannig út. Eftir skiptingu bæjarfógetaembættisins í Reykjavík var þetta „praktiserað“ lengi eins og frv. þetta gerir ráð fyrir, en samkvæmt eindregnum óskum, sem komu fram, var þessu breytt, þannig að nú eiga ekki aðrir sæti í niðurjöfnunarn. Reykjavíkur en þeir, sem kosnir eru af bæjarstjórn. Ég þarf svo ekki að fjölyrða um þetta. Ég tel sjálfsagt, að menn geti verið sammála um þessa litlu breyt., sem till. á þskj. 473 gerir ráð fyrir.



Herra forseti. Á þskj. 436 flyt ég ásamt hv. 8. þm. Reykv. brtt. um það, að aftan við 2. efnismgr. 3. gr. l. nr. 20 20. maí 1942 bætist ný setning, svo sem segir á þskj. Í þessum l. frá 1942 er svo ákveðið, að félög, sem geta ekki úthlutað varasjóði sínum við félagsslit, þ. e. samvinnufélög, megi draga frá tekjum sínum, áður en skattur er reiknaður, varasjóðstillag, sem nemur 1/3 af hreinum tekjum félagsins, áður en tekjuskattur, stríðsgróðaskattur, samvinnuskattur og útsvar, sem greitt hefur verið á árinu, er dregið frá tekjunum. En í l. nr. 46 frá 1937 er ákvæði í 24. gr. um framlag slíkra félaga í varasjóði, og er þar svo fyrir mælt, að varasjóðsframlag slíkra félaga skuli ekki vera minna en 1% af viðskiptaveltu félagsins. - Nú hefur það komið í ljós, eftir að lögfest var áðurnefnt ákvæði frá 1942, um, að varasjóðstill. mætti nema allt að 1/3 af tekjunum, að ýmis af þessum félögum fá samkv. þessu ákvæði ekki að draga frá tekjunum allt það fé, sem þeim er skylt að leggja í varasjóð samkv. l. nr. 46 frá 1937. Brtt. okkar er því flutt til leiðréttingar á þessu, þannig að varasjóðstillag það, sem draga má frá tekjunum, verði aldrei minna en það, sem skylt er að leggja í varasjóð samkv. l. nr. 46 frá 1937. Það virðist sjálfsagt, að félögunum sé gert kleift að leggja í varasjóð eins og 1. frá 1937 mæla fyrir. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þessa till., en vænti, að hv. deildarmönnum sé málið nægilega ljóst. Hv. 6. landsk. hefur flutt brtt. á þskj. 457. Nú vildi ég beina því til forseta, hvort hann sæi sér ekki fært að bera okkar till. upp á eftir, verði till. 6. landsk. samþ., þannig að hún komi inn á viðeigandi stað, þótt hún sé miðuð við lögin eins og þau eru nú. Í till. 6. landsk. er ákvæði um nýbyggingasjóðstill. útgerðarfélaga. Í niðurlagi þeirrar gr. er sagt, að þegar nýbyggingarsjóður er orðinn jafnhár hæfilegu vátryggingarverði skips eða skipa skattþegns, þá skuli hið skattfrjálsa framlag til sjóðsins lækka um helming. Ég vildi leyfa mér að koma með till. um breyt. á þessu ákvæði. Í stað þess að miða við vátryggingarupphæð skips, þá sé miðað við innborgað hlutafé. Þykir mér eðlilegra, að þessi sjóðhlunnindi fari eftir áhættu atvinnurekenda við reksturinn. Till. mín er svo hljóðandi: Nú er nýbyggingarsjóður orðinn jafnhár innborguðu hlutafé félags, enda nemi hann 2 millj. kr. eða þar yfir, og má hið skattfrjálsa framlag í nýbyggingarsjóð þá eigi nema meira en 1/6 af hreinum tekjum félags samkv. framansögðu. Þessi till. felur í sér nokkru rýmri heimild fyrir smærri útgerðarfélög til að leggja í nýbyggingarsjóð. Vil ég leyfa mér að afhenda forseta þessa till.

Forseti (JörB): Mér hefur borizt hér till., en þar sem hún er of seint fram komin og skrifl., þarf tvöföld afbrigði.



Út af ummælum hv. 2. landsk. þm. um störfin í allshn., vil ég benda á, að þessi hv. þm. gerði ágreining um eignarnámsheimildarmálið í Nesi í Norðfirði. Samkv. því, sem bókað er í n., klofnaði hún fyrir 8 dögum, en enn sést ekkert álit frá þessum hv. þm. Hvers vegna leyfir hann sér þá að kvarta? Skal ég svo ekki fara frekar út í það. Það er fjarstæða hjá hv. 8. þm. Reykv. ( SigfS), að hér sé haldið uppi varnarbaráttu fyrir olíufélögin. Það er raunar eðlilegt, að hann frá sínu ofsóknarsjónarmiði kalli það varnarbaráttu, og það sýnir fullkomna vanþekkingu á grundvallaratriðum þessa máls, þegar hann tekur rannsókn á mjólkursamsöluna til samanburðar. Þar er bara um svipað vald að ræða og viðskiptaráð hefur nú. Hitt er um að fyrirskipa sakamálsrannsókn. Þingmenn 62. þings



Herra forseti. Ég á hér brtt. á þskj. 505 ásamt hv. 2. þm. Skagf. En till. er um það, hversu viðhald fasteigna skuli ákveðið. Hin síðustu ár hefur reyndin verið sú, að viðhald fasteigna í landinu hefur verið mjög lítið. Þær hafa yfirleitt drabbazt niður, en menn hafa orðið að greiða skatt af því fé, sem samkv. 10. gr. skattal. er ætlað til viðhalds og eðlilega hefði þurft til viðhalds. Þessi till. hefði eðlilega átt að vera fyrr fram komin, en við hugðum, að betra væri seint en aldrei, og væntum, að hún verði tekin til greina.

Forseti (JörB) : Brtt. á þskj. 505 er of seint fram komin, og þarf því afbrigði.



Herra forseti. Ég flyt hér nokkrar brtt. við þetta frv. og vil fara um þær nokkrum orðum. Mér skilst, að breyt. þær, er fjhn. hefur gert á skattal., séu aðallega tvær, hin fyrri á 1. gr., um að skipa skuli fjóra nýja skattstjóra og um leið leggja niður skattanefndir. Þessi breyt. er sennilega til bóta. Þó efast ég um, að hún komi að tilætluðum notum alls staðar, t. d. á hinum fámennari stöðum. Yfirleitt er það hæpin leið að fela einum manni slíkt vald, þar sem allir eru persónulega kunnugir. Hins vegar er það til bóta, að skattstjóri fær vald til að herða á eftir skattanefndunum. - Síðari aðalbreyt. er í því fólgin, að reynt er að tryggja, að framlagi til nýbyggingasjóða fiskiskipa verði í reyndinni varið til þess, sem upphaflega var ætlazt til. Ég undrast, að n. skuli ekki hafa flutt fleiri brtt., og með því að aðrar brtt., sem fram hafa komið, ná skammt, þá hef ég leyft mér að flytja hér nokkrar brtt. um það, sem mest hefur verið rætt um, að breyta þyrfti. 1. brtt. mín er um, að skattfríðindi fyrir almenn hlutafélög verði afnumin. Fyrir þeim sérréttindum er engin frambærileg ástæða, - eða hvaða ástæða getur verið til þess, að hlutafélag, sem rekur kvikmyndahús eða verzlun, skuli njóta skattfríðinda fram yfir aðra, sem slíkan rekstur hafa með höndum? 2. brtt., sem ég flyt, er um, að hlutafélög, sem reka útgerð, séu skyld að leggja í nýbyggingarsjóð allt skattfrjálst fé sitt. - Nú njóta hlutafélög, sem útgerð stunda, betri kjara en aðrir þeir, sem sams konar rekstur hafa með höndum, þar eð þau þurfa ekki að greiða til nýbyggingasjóðs nema helming þess fjár, er þau njóta skattfrelsis fyrir. Þessu legg ég til, að verði breytt og hlutafélög verði eftirleiðis látin sitja við sama borð og einstaklingar og sameignarfélög, sem útgerð stunda. - Þá segir svo í till. minni: „Nú er nýbyggingasjóður orðinn jafnhár hæfilegu vátryggingarverði skips eða skipa skattþegns að dómi ríkisskattan. eða sjóðurinn er orðinn 2 milljónir króna, og má hið skattfrjálsa framlag í nýbyggingasjóð þá eigi nema hærri upphæð en 1/6 af hreinum tekjum félags samkv. framansögðu.“ - Ég sé ekki ástæðu til, þegar nýbyggingasjóður er orðinn það hár, að hann er jafn virðingarverði skipa - eða 2 millj. kr., að þá þurfi að leggja jafnmikið í nýbyggingasjóð. Enn fremur legg ég til, að persónufrádráttur sé hækkaður. Það er nú orðið almennt viðurkennt, að hann sé of lágur, og hafa menn úr öllum flokkum látið það í ljós. Nú legg ég til, að hann sé hækkaður um helming. Þó er mér ljóst, að hann er ekki það hár, að nokkur maður geti lifað af honum. Loks geri ég ráð fyrir, að skattdómaraembættið verði lagt niður, ef hin fjögur skattstjóraembætti verða stofnuð, eins og fjhn. leggur til. - Því miður kom ég of seint inn í deildina til að heyra brtt. hv. þm. V.-Húnv. við till. mína, og get því ekki tekið afstöðu til hennar.



Við 2. hv. þm. N.-M. höfum borið fram brtt. um það, að hækkuð verði laun skattanefnda. En þar eð ég sé, að fjhn. hefur komið með till. sama efnis, þá erum við fúsir að taka till. okkar aftur.



Herra forseti. - Ég vil fyrst benda á það, að ég tel brtt. á þskj. 505 ekki til bóta. Ég hygg, að svo erfitt sem það er að finna eðlilegar prósentur fyrir fyrningu, þá verði algerlega ókleift að finna réttar prósentur fyrir viðhaldi fasteigna. Ég held því, að hinar ýmsu skattan. hafi betri aðstöðu til að ákveða þetta á hverjum tíma heldur en ríkisstj. einu sinni fyrir allt. Þá vil ég mæla með till. um afnám skattfríðinda hlutafélaga, sem reka ekki áhættusama framleiðslu, þar eð í þeim er ekkert réttlæti og ekkert vit. Um persónufrádráttinn er það að segja, að ég er mótfallinn því, að hann sé hækkaður, ekki af því, að hann sé ekki of lágur, heldur af því, að ég tel, að það sé ekki gerlegt nema umreikningum verði einnig breytt. Verði persónufrádrátturinn hækkaður, verður einnig að hækka umreikninginn. Hins vegar hef ég haldið því fram, að umreikningurinn væri óréttlátur og ætti að hverfa. Ég óska að fá upplýsingar frá lögfræðingum deildarinnar viðvíkjandi till. á þskj. 473. Ég er í vafa um, hvaða regla eigi að gilda um formenn niðurjöfnunarnefnda, eftir að búið er að samþ. þessa breyt. á l., en ekki að breyta útsvarsl. Útsvarsl. mæltu svo fyrir, að í Reykjavík skuli skattstj. vera formaður, en annars staðar formenn skattanefnda. En 1942 var þessu breytt þannig, að ákveðið var, að í Reykjavík skyldi formaður niðurjöfnunarn. vera kosinn af bæjarstjórn eins og n. öll. Annars staðar á landinu skyldi formaður skattan. vera formaður niðurjöfnunarn. En ef skattan. verða lagðar niður, hvort eiga þá að koma inn sem formenn niðurjöfnunarnefnda þeir, sem hefðu átt að vera formenn skattanefnda, ef þær hefðu verið til, eða á að hafa það eins og á þeim eina stað, sem hefur skattanefnd, að sveitar- eða bæjarstjórn kjósi alla n.? Ég lít svo á, að eðlilegt sé, að skattstjórar séu formenn niðurjöfnunarnefnda, og vil, að útsvarsl. sé breytt í samræmi við það. Ég veit, að ef till. á þskj. 473 verður samþ., þar sem fram er tekið, að þeir skuli ekki eiga sæti í niðurjöfnunarn., þá er tekinn af allur vafi um, hvorn skilninginn beri að leggja í þetta. Ég tel, að á hverjum stað sé nauðsynlegt að sem nánast samband sé milli þeirra manna, sem endanlega úrskurða skatt og þeirra, sem úrskurða útsvör. Þar, sem það samband er slitið, eins og er sums staðar á landinu, sýnir sig, að í augum manna er ákaflega mikill munur á því, hvað menn eru látnir bera mikinn skatt annars vegar og há útsvör hins vegar og ekkert samræmi í, hvernig þessi tvenns konar gjöld eru lögð á. Þetta bendir til, að aðrir hvorir, sem gjöldin ákváðu, hafi ekki verið málum nógu vel kunnugir og því ekki jafnað gjöldunum nógu réttlátlega niður, og þá er ástæða til að ætla, að það séu fremur þeir, sem jafna niður útsvörunum, en þeir, sem skattinn leggja á. Ég tel því heppilegt, að skattstjórar séu formenn niðurjöfnunarnefnda, og álít ég því, að brtt. á þskj. 473 sé til hins verra. Hins vegar er ég þeirrar skoðunar, að það sé til hins betra, að skattstjórar séu settir í stórum kaupstöðum, og því betra sem þeir eru stærri, en síður ástæða til þess í þeim minni, þar sem menn bera kennsl á að heita má hvern mann, sem þar er. Ég er því þess vegna meðmæltur, að skattstjórar séu settir í kaupstöðum, og tel því, að það ætti að vera búið að því. Það er heimild til þess í núgildandi l., en ríkisstj. hefur fram að þessu ekki notað hana.



Herra forseti. Ég vil vekja athygli á því í sambandi við þær umr., sem hér hafa farið fram um það, að fjmrh. hefði heimild til að skipa skattstjóra á þeim stöðum, sem hann teldi nauðsynlegt, að það mál hefur verið til athugunar í fjmrn. í nokkurn tíma og er nú komið svo langt, að ég geri jafnvel ráð fyrir, að innan nokkurra daga verði skipaðir skattstjórar á nokkrum stöðum úti á landi. - Nú hef ég tekið eftir, að í 1. gr. þessara l. er ekki gert ráð fyrir einum af þeim stöðum, þar sem fjmrn. telur sjálfsagt, að skattstjóri verði skipaður. Þessi staður er Vestmannaeyjar. Ég tel, að það sé engu síður nauðsynlegt, að skipaður sé skattstjóri þar en í Hafnarfirði, á Akureyri, Ísafirði og í Neskaupstað. Það er nú þegar fullkomin heimild til að skipa þessa skattstjóra, og ég tel, að ég hafi þá heimild í fullu gildi, þó að þetta frv. sé fram komið, meðan það er ekki samþ., svo að ég vænti, að það komi ekki flatt upp á menn, þó að skattstjóri verði samkvæmt núgildandi l. skipaður 1 Vestmannaeyjum. Ég teldi þess vegna rétt, að þessu frv. verði breytt í þann veg, að Vestmannaeyjar yrðu teknar upp í 1. gr. frv. sem einn af þeim stöðum, þar sem skattstjóri skuli vera.

Frsm. (Áki Jakobsson) : Út af því, sem hæstv. ráðh. sagði, vil ég taka fram, að það er vitanlega rétt, að stj. hafi heimild til að skipa skattstjóra, Og það breytist ekkert, þó að þetta frv. verði samþ. Ég get vel fallizt á, að rétt sé, að skattstjóri sé í Vestmannaeyjum, og í mþn. kom það beinlínis til orða, að n. gerði till. um það, þó að ekki yrði horfið að því ráði, vegna þess að svo miklu minni skattatekjur eru þar en á hinum stöðunum. Í sambandi við brtt. hv. 1. þm. Rang. og hv. 2. þm. N.-M. varðandi nm. vil ég taka fram, að fjhn. tók málið til meðferðar og varð ekki samkomulag um neitt atriði nema það, sem fyrir liggur í brtt. á þskj. 478. Þar er gert ráð fyrir 25 kr. og verðlagsuppbót fyrir hvern fullan vinnudag og auk þess, að yfirskattan. fái greiddan ferðakostnað samkv. reikningi. N. sá. ekki ástæðu til að gera greinarmun á kaupi skattanefndarmanna og yfirskattanefndarmanna. Yfirskattanefndarmenn hafa lengi haft tvöfalt hærra kaup, án þess að þeir hefðu meira starf, og býst ég jafnvel við, að skattanefndarmenn hafi sízt minna starf. Töldum við því rétt að samræma þetta, en það þýðir, að a- og b-liður 30. gr. eru færðir saman í einn lið, sem verður a-liður, þar sem þetta er tekið fram. Það hefur fallið niður við þessa till. að koma henni þannig fyrir, að hún geti, þegar þetta frv. hefur hlotið staðfestingu, fallið inn í upphaflegu l. Hef ég gert ráðstafanir til að láta prenta þskj. upp á ný, þar sem þetta yrði leiðrétt. Þá flytur n. brtt. við síðustu gr. frv. á þskj. 458 um að l. öðlist þegar gildi. Hafði láðst að setja það í frv., og var því nauðsynlegt að lagfæra það.



Herra forseti. Hér er ekki um að ræða skattal. yfirleitt, heldur fyrirkomulag samkv. því frv., sem fjhn. flytur hér. Almennt mun mega segja, að skattar og útsvör hér á landi séu orðin það há, að ekki sé hægt að sjá, hvað lengi gjaldendur geta undir þeim staðið, og a. m. k. kemur fljótlega í ljós, þegar einhverjir erfiðleikar mæta atvinnuvegunum, að upphæð þessara útgjalda verður ofvaxin öllum atvinnurekstri, og kemur það þá fram í stöðvun og atvinnuleysi fyrir þá, sem við atvinnufyrirtækin eru tengdir. Það má kannske segja, að nú liggi ekki fyrir að ræða um þessa hlið málanna, og skal ég því ekki fara lengra út í það, en þegar sú staðreynd blasir við, að skattstiginn og útsvarsstiginn eru jafnháir og þeir eru, þá er nauðsynlegt, að það sé tryggt, eftir því sem unnt er, að álagning þessara gjalda sé svo réttlátleg sem kostur er. Og mér skilst, að það, sem þetta frv. stefnir að, sé að bæta það veika kerfi, sem fyrir hendi er, til þess að skattálagning og skattheimta megi verða sem réttlátust. Undanfarið hefur það verið svo og er enn þá, að ríkisskattan. er nokkurs konar hæstiréttur f deilumálum öllum, er varða skattálagningu og útsvör. Það er að vísu ekki útilokað að láta úrskurði hennar ganga til dóma, en það má þó segja, að raunverulega sé ríkisskattan. nokkurs konar hæstiréttur í þessum sökum. Hún hefur haft viðleitni til þess að reyna að kryfja til mergjar skattamál einstaklinga og í einstökum héruðum landsins, en mér hefur virzt, að aðferðir hennar í því efni hafi oft verið ærið tvíræðar, burtséð frá því, að hún hefur litið á sig nokkuð mikið sem einhliða aðila ríkisvaldsins. Þá hefur gætt talsverðra mistaka í aðgerðum hennar gagnvart því að finna og greina rétt og rangt í hinum ýmsu skattahéruðum. Ég vil t. d. taka, að á síðasta vori, að mig minnir, voru sendir sendimenn frá ríkisskattan. í mitt kjördæmi. Þeir gerðu það, sem menn gætu kallað ,razzíu“ í framtölum manna, og gengu svo hart til verks, að þeir tóku völdin af yfirskattanefnd. Það er ekki til hróss þeirri ágætu stofnun í mínu kjördæmi, að þeir skyldu láta aðvífandi sendimenn taka verkið úr höndum sér. Þetta var þannig, að sendimenn hennar komu, tveir að mig minnir, þegar yfirskattan. kaupstaðarins var að byrja starf sitt. Þeir völdu úr höndum yfirskattan. framtöl ákveðinna gjaldenda og fóru með eftir vild og ákváðu sjálfir skattinn. Ég veit ekki, hvort þeir höfðu fyrirmæli um að gera þetta eða hvort þeir gerðu það af eigin hvötum, en ég verð þó að álíta að öðru ósönnuðu, að þeir hafi ekki farið fram yfir það umboð, sem umbjóðendur þeirra, ríkisskattan., gaf þeim í hendur. Eftir þessu ákváðu þeir skattahækkun hjá fjölda manna. Mér liggur við að ætla, að hér hafi verið farið ólöglega að og það sé engin afsökun fyrir ríkisvaldið, þótt til séu yfirvöld á staðnum, sem fyrir einhverra hluta sakir af misgáningi eða fyrir misskilning láti rífa embættisverk sín út úr höndunum á sér og fari þannig með, sem ég hef nú lýst. Þá er annað mál, sem ég hef fengið staðfesting á, að ríkisskattan. hafi til þess að komast að sannleikanum um framtöl sent töluglögga menn á vissa staði, í vissa kaupstaði og kannske sveitir líka. Fyrir nokkrum árum var sendur til Vestmannaeyja einn slíkur maður, Svavar að nafni. Það er gott, hvort hann er nú ekki kominn í áfengið. Hann tók framtöl manna, fór í þau og krotaði í þau með rauðu tölur á bak við gjaldendur, án þess að þeir væru aðspurðir, og úrskurður hans var látinn gilda sem grundvöllur fyrir skattálagningu. Þetta getur ekki verið rétt aðferð. Hitt hefur líka komið til greina, að þeir töluglöggu menn, sem ríkisskattan. hefur haft í þjónustu sinni og sent sem hæstarétt til ákveðinna staða, að þeir hafi gengið í þjónustu framteljanda, þannig að maður hefur séð undirskrift þeirra, eftir að þessir menn höfðu verið notaðir af n. sem trúnaðarmenn hennar til að rannsaka hjá Pétri og Páli. Þetta finnst mér skjóta skökku við, og það getur ekki verið tilætlunin, að sendimenn ríkisskattan. grípi inn í gang þessara mála hjá löglegum yfirvöldum á hverjum stað, eins og gert hefur verið í seinni tíma í Vestmannaeyjum, því að þar voru framtölin tekin hreint og beint úr höndum yfirskattan., og horfir einkennilega við, ef þessir sömu menn geta einnig verið trúnaðarmenn einstaklinga. Þess vegna tel ég, að það sé til bóta, að reynt sé að koma betra skipulagi á þessi mál. Ég vil leyfa mér að halda fram, að sú n. og þeir embættismenn, sem hefur þessi hæpnu afskipti af skattamálum þegnanna, beri í raun og veru jafnt skylda til að varðveita hag gjaldþegna fyrir áföllum, sem geta stafað af skökkum framtölum og misgáningi, eins og að varðveita hag ríkisins og rétt til að fá rétt skattaframtal lögum samkvæmt. M. ö. o., þessir trúnaðarmenn mega ekki skoða sig sem algera skattheimtumenn, sem ekkert tillit taki til annars en að fá sem mest með einu eða öðru móti. Ég vil mega skoða skattayfirvöldin sem trúnaðarmenn eða hlutlausa embættismenn, en ekki einvörðungu þá embættismenn, sem hugsi ekki neitt um aðstöðu gjaldþegnanna. Með þessu frv. er stigið spor til að fá hreinni línur í þessu máli og betri vinnubrögð, og það er rétt að reyna að stíga það. Auðvitað veltur mest á framkvæmdinni og að í þessi embætti veljist hæfir menn og óhlutdrægir. Ég heyrði, að hæstv. fjmrh. minntist á, að til viðbótar þeim stöðum, sem nefndir eru á þskj. 398 og eiga nú að fá skattstjóra, þurfi einnig að koma Vestmannaeyjar. Ég vil ekki andæfa þessari skoðun hæstv. ráðh. Ég tel, að það sé erfitt, þegar um svona hluti er að ræða, að samræma skattstjórastarfið í Hafnarfirði við það, að hann verði líka skattstjóri í Vestmannaeyjum. Mér sýnist, að það sé alt eins rétt, að sérstakur maður sé hafður í Vestmannaeyjum, þó að það kunni að vera rétt, sem hv. þm. Siglf. hélt fram, að þar séu ekki eins miklar tekjur og á þeim fjórum stöðum, sem rætt er um í frv. En ég get þó ekki betur séð en sérstaða Vestmannaeyja komi þarna til greina og skattstjóri sé þar eigi síður nauðsynlegur en annars staðar á. landinu. Það er þegar komið á það stig með skattana, hvort sem það eru útsvör eða tekju- og eignarskattur, að það er svo þýðingarmikið, að þeir, sem fjalla um þau mál af hendi þess opinbera, hafi nægan tíma til að athuga þau mál á hverjum stað og einkum, að það séu samvizkusamir og óhlutdrægir menn. Hér er komin fram brtt. á þskj. 473 frá fjórum hv. þm., sem mér virðist, að allir séu kaupstaðaþm., um það, að þessir skattstjórar, sem ætlazt er til, að skipaðir verði, skuli ekki eiga sæti í niðurjöfnunarn., nema þeir séu til þess kosnir af viðkomandi bæjarstjórn. Já, það er nú svo, það er valdast, hvernig á það er litið. Ég hef svipaða aðstöðu á Alþingi og þeir þm., sem að þessari till. standa, en ég er ekki sammála því, að skattstjóri eigi ekki að skipta sér af niðurjöfnun. Niðurjöfnunin á að vera a. m. k. í öllum stærri kaupstöðum byggð á „skala“, sem kallaður er, sem er miðaður við framtöl hvers og eins. Útfærsla þeirra framkvæmda er að sjálfsögðu fullkomnust hér í Reykjavík, því að þar er mestum starfskröftum á að skipa og þeir hafa lengsta æfingu í að vinna með þeim vinnubrögðum að byggja útsvarsálagningu eins og tekju- og eignarskatt á framtölum manna, sem er alveg rétt. En ég er hræddur um, að það sé ekki eins fastur grundvöllur fyrir þessu víða úti um land. Ég fæ ekki séð, að rétt rök mæli með því, að skattstjórar, sem eru óhlutdrægir og óháðir embættismenn, skipaðir af ríkisvaldinu, séu nokkuð verr til þess fallnir að sitja í niðurjöfnunarnefndum og vera formenn þeirra heldur en menn, sem eru kosnir til þess af þessum og þessum meiri hluta bæjarstjórnar í það og það sinn, sem eiga sæti sitt og embætti undir geðþótta kjósenda. Ég lít svo á, að til þess að fá sem óhlutdrægastan úrskurð sé bezta ráðið, að sem beztir og óháðastir embættismenn fjalli um þessi mál. Þess vegna er ég andstæður brtt. á þskj. 473, sem ætlast til, að skattstjórum sé bægt frá að hafa afskipti af niðurjöfnun á þann hátt, sem l. ætlast til nú, því að það er aðgætandi, að þar sem áður var jafnað niður í kaupstöðunum 190-250-300 þús. kr., þá er það orðið nú hátt á aðra milljón, sem niðurjöfnunarn. í þessum sömu kaupstöðum verða nú að jafna niður á gjaldendurna. Það er því nauðsynlegt, að á þessum stöðum sé, beitt svo góðum vinnubrögðum sem frekast er unnt. Í þetta eru menn úr athafnalífinu kosnir af sveitar- og bæjarstjórnum, menn, sem hafa miklum störfum að sinna og koma saman nokkrar kvöldstundir til þess að jafna niður svona gífurlegum upphæðum, og sums staðar kemur þetta meira að segja niður á mesta annatíma ársins. Ég verð að segja, að undir þeim kringumstæðum, þegar við erum komnir út í það; að útsvörin, sem voru fyrir stríð 2–300 þús. kr., eru nú komin upp undir hálfa aðra millj. kr., og þessari upphæð á að jafna niður á jafnmarga eða því sem næst jafnmarga menn og áður, þá virðist ekki vanþörf á, að þar eigi sæti einn óháður embættismaður, sem hefur nægan tíma fyrir og eftir fundi til að athuga gang þessara mála, hvernig réttast skuli að þeim starfað. Af þessu er það, að ég get ekki aðhyllzt, að skattstjóri hafi engin afskipti af niðurjöfnuninni. Ég er þess fullviss, að það sé til mikilla bóta fyrir skipun þessara mála, að þessir menn starfi í niðurjöfnunarnefndum, en það er eitt hið þýðingarmesta atriði bæði fyrir gjaldendur og eins ríki og bæjar- og sveitarfélög, að heppileg vinnubrögð eigi sér stað við ákvörðun þessara gjalda, því að það er höfuðatriði, til að þau komi sem réttlátast niður. Ég skal svo ekki hafa um þetta fleiri orð. Ég mun fylgja þessu frv. og eins brtt. um, að sérstakur skattstjóri skuli vera í Vestmannaeyjum, ef hún kemur fram. Ég vil undirstrika, að það er skoðun mín, að því aðeins hljótist gott af þessari breyt., að vel sé vandað val þeirra skattstjóra, sem hér eiga að starfa, og ég álít, að það sé alveg eins nauðsynlegt, að þeir hafi aðstöðu gjaldþegna fyrir augum eins og réttmæti innheimtu og álagningar skatta og útsvara og að þeir séu þar sem hlutlausastir og óháðastir á báða bóga. Ég sé enga ástæðu, nema síður sé, til að bægja slíkum mönnum frá að vera í niðurjöfnunarn. og hafa þar afskipti af útsvörum manna, eins og þeir hafa afskipti af tekju- og eignarskatti o. s. frv., sem til ríkisins fellur.



Herra forseti. Hv. þm. Vestm. gerði hér ríkisskattan. nokkuð að umtalsefni. Ég hef átt sæti í þessari n. og vil gjarnan leiðrétta nokkurn misskilning hjá honum. Það er alveg rétt hjá þessum hv. þm., að þeir, sem í ríkisskattan. vinna, eiga jafnt að hafa hag skattþegna og ríkisins fyrir augum og gera öllum þar jafnt undir höfði. En einmitt af því, að víðar er tilhneiging til að draga undan skatti en telja fram of miklar tekjur, kemur það þannig út, að n. virðist fremur vinna fyrir ríkið en skattþegnana. Það er líka rétt, að n. hefur alloft sent menn til Vestmannaeyja, stundum eftir beiðni yfirskattan. þar. En það hefur ekki ævinlega gengið vel að fá þar þær upplýsingar hjá skattþegnum, sem þurft hefur. Hefur ósjaldan komið fyrir, að þurft hefur að biðja um bækur manna, og hafa þær ekki æfinlega fengizt. T. d. var þar einn gjaldandi, sem taldi fram milli 20 og 30 þús. kr. tekjur. Sendimanninum virtist, að tekjurnar ættu að vera meiri, og lagði fram drög fyrir því. Manninum var skrifað, og komst hann þá upp í milli 60 og 70 þús. kr., en hann hafði neitað að láta fram bækurnar. Við rannsókn síðar reyndust tekjurnar á annað hundrað þús. kr., og þær varð hann að viðurkenna, eftir að búið var að skoða bækur allar. Ég held því, að ekki sé hægt að álasa n. fyrir þessar sendiferðir, eins og hv. þm. vill gera. Þær eru alls ekki óeðlilegar og hafa verið farnar til fleiri staða en Vestmannaeyja. Það hafa stundum orðið árekstrar, en það hefur þá helzt verið af stífni og að menn hafa neitað að gefa fulltrúum n. upplýsingar. Ég endurtek það, sem ég hef áður sagt, að fyrst fara á að breyta þessum l., þá er nauðsynlegt að afnema skattfrelsi hlutafélaga, sem engan áhætturekstur reka, svo sem félög, sem stofnuð eru til að leigja út lóðir og húseignir. Að láta slík félög njóta skattfrjáls frádráttar til þess að stofna varasjóði er svo mikil fjarstæða og vitleysa, að það eru undur, að það skuli ekki hafa verið afnumið fyrir löngu. Sama er að segja, þegar félög hafa margskipt sér niður til þess að geta fengið sem mest skattfrelsi.

Frsm. 2. minni hl. (Jörundur Brynjólfsson) : Það skulu aðeins vera örfá orð. - Ég vil vísa því til föðurhúsanna, sem hv. 2. landsk. þm. sagði um það, að fulltrúi Framsfl. í allshn., sem er ég, hefði tafið mál þetta, því að það tel ég mig ekki hafa gert eða neina minnstu tilraun til þess, heldur þvert á móti. Þegar ákvörðun var tekin innan n. um málið, gerist það með þeim hætti, að tveir nm., hv. 2. landsk. þm. og hv. 4. þm. Reykv., segjast munu mæla með till., en áskilji sér þó rétt til að fylgja brtt., sem fram komi. Ég sagðist mundu koma með brtt., og tveir aðrir nm. sögðust einnig mundu flytja brtt. Ég var ekki búinn að orða brtt. mína þarna á fundinum, en hét því, að ég skyldi sýna þeim meðnm. mínum hana, áður en ég léti hana í prent. Þetta var fyrir hádegi, en strax eftir hádegi sama dag kom ég með brtt. mína og sýndi þeim og gekk eftir því, hvort þeir gætu samþ. svona breyt. Og þá báðu þeir mig um að bíða með að láta prenta þessa brtt. til næsta dags. Þetta þori ég að vitna undir hv. 4. þm. Reykv., sem tók þátt í nefndarstörfum um þetta, og sömuleiðis alla aðra meðnm. mína, þó að hv. 2. landsk. þm. kunni að vilja halda öðru fram. Ætla ég svo ekki að fjölyrða um þetta atriði frekar. Hv. 2. landsk. þm. segist ekki vera að öllu leyti samþykkur skýringum hv. 4. þm. Reykv., en svona hér um bil. Og það er þá helzt, sem kann á milli að bera, að hv. 4. þm. Reykv. lagði langtum sterkari áherzlu á það í ræðu sinni, að eitthvað yrði gert og hafizt handa, heldur en þessi hv. þm. Um þetta kann á milli að bera með þeim, og um það tel ég mig ekki þurfa neitt að fást. Ég vil segja hv. 6. landsk. þm. það, að ég legg langtum meira upp úr skýringum hv. 4. þm. Reykv. á þessari till. en hans. Það, sem ég sagði við hv. 6. landsk. um málið, var það, að ég byggist ekki við, að hann hefði lesið till. mína. En auðvitað tek ég það, sem hv. 4. þm. Reykv. segir um það, hvað í þáltill. felst, langt fram yfir það, sem hv. 6. landsk. kann að segja um það efni. Og hygg ég, að hann sé svo króaður inni í þessu máli, að hann eigi þar ekki útkomu von. Hann segir, að ég hafi ekki rökstutt eitt einasta atriði í sambandi við þetta. En ég er búinn að færa rök fyrir afstöðu minni í málinu, og hann reynir ekki með einu orði að hnekkja þeim með rökum. Þetta minnir á kerlinguna, sem sú saga hefur verið sögð af, að bóndi hennar var veikur og hún sendi eftir lækni. Læknirinn kemur og segir: „Maðurinn er dáinn“. Gamla konan vill ekki taka það gilt, kemur með kaffi inn og réttir líka bónda sínum, en eðlilega tók hann ekki við því. Hún ætlar þá að hella því ofan í hann. Læknir segir þá: „Hvað er þetta, kona, maðurinn er dáinn“. Þá segir kerling: „O, það er þrái í honum líka, og það skal ofan í hann samt!“ - Þetta minnir hvað á annað, röksemdafærsla hv. 6. landsk. þm. og saga þessi.



Það hefur verið ýmislegt sagt um þetta mál, ekki sízt eins og farið hefur verið með það. Þetta frv. mun hafa verið samið af n., sem skipuð var til að athuga skattamál eftir þingfrestunina í vor. Nú er farið að blanda inn í frv. atriðum, sem ekkert samkomulag varð um. Það er auðséð, að með þessum hætti er málinu sjálfu stofnað í voða, svo að það getur jafnvel farið svo, að þeim atriðum, sem n. varð sammála um, sé teflt í hættu með þessum ágreiningi. Þar við bætist svo, að hér liggja fyrir till., sem n. hefur ekki fengið tækifæri til að lesa. Ég vil því mælast til þess, að umr. verði frestað á þessu stigi, til þess að n. geti athugað málið og einstakar till., sem borizt hafa. Vil ég beina þessu til hæstv. forseta, en annars áskil ég mér rétt til ræðu.

Forseti (JörB) : Hv. 3. þm. Reykv. hefur beint til mín þeirri ósk, að umr. verði frestað og málið tekið af dagskrá, og mun ég verða við þeirri ósk hans.



Herra forseti. Við fyrri hluta þessarar umr. hér í d. urðu svo miklar umr. um þessa till., sem hér liggur fyrir á þskj. 173, að það mætti telja líklegt, að nú við framhald umr., þá að langt sé um liðið, væri ekki þörf að hafa miklar umr. um málið. Eins og allir hafa sjálfsagt veitt athygli, þá hefur landbn. ekki getað orðið sammála um afstöðu til þessa máls. Þegar n. var að störfum, var borin fram brtt. um það, að þessu yrði snúið upp í að skipa 3 manna mþn. Við, sem skipum meiri hl., gátum ekki fallizt á þá breyt. og töldum eðlilegra, að till. væri samþ. í því formi, sem hún nú hefur. Nú hefur komið í ljós, að bændur hafa verið æstir upp í því, að hér væri hættulegt mál á ferðinni, og skal ég ekki fara langt út í það, en aðeins víkja örfáum orðum að því, hvaða fjarstæða þetta er. Þessi till. er borin fram sem miðlunartill. milli þeirra manna annars vegar, sem virðast álíta, að það sé svo gott lag á þessum mjólkurmálum í heild sinni, að þar þurfi í engu um að bæta, og hins vegar þeirra, sem álíta, að það sé svo mikið ólag á þessum málum, að það verði ekki bætt nema á þann hátt að gerbreyta skipulaginu, og hefur verið borið fram frv. um það. Nú er það svo, að ástandið í þessum efnum er þannig, að framleiðendur hafa aldrei á síðustu árum verið í minni hættu en nú gagnvart því, að réttur þeirra væri fyrir borð borinn, og það er af því, að þeir búa nú, sem betur fer, við sæmilegt lögbundið verð fyrir sína vöru og verð, sem ætlazt er til, að sé, eins og vera ber, í samræmi við framleiðslukostnað. Ég hef ekki heyrt neinn þm. nú, - og það er nýtt í þessu máli, - leggja til, að því sé að neinu leyti haggað, og þetta er það aðalatriði, sem snýr að hag framleiðendanna. Ef þeirra hagur er tryggður á þennan hátt, þá er það eðlilegt og réttlátt, að kaupendurnir geri, eins og þeir hafa áður gert, kröfur til þess, að vörugæði og viðskiptahættir séu sem heppilegastir, og sú deila, sem nú stendur um þessa hluti, er þess vegna þannig vaxin, að hún snertir viðskiptahættuna einna mest og það, hvort gæði vörunnar og meðferð sé í svo góðu lagi sem þyrfti og ætti að vera. Ég hef ekki kunnugleika til þess að dæma um það, hverjir hafi á réttu að standa í þeim deilum, þeir, sem aðfinnslurnar gera, eða hinir, sem segja, að allt sé í góðu lagi, og þess vegna, af því að hér er um svo mikilsvert mál að ræða, þá er það frá mínu sjónarmiði eðlilegt og réttlátt, að það sé gerð athugun á þessum málum til þess að fá því til vegar komið, að þessar deilur séu settar niður og að það séu sæmilega greið viðskipti með þá þýðingarmiklu vöru, sem hér um ræðir. Málið hefur undanfarin ár verið rekið að mestu leyti sem baráttumál framleiðenda utan heiðar og vestan og að sumu leyti sem baráttumál milli neytenda og framleiðenda og að sumu leyti sem pólitískt mál. Nú er það svo, að frá mínu sjónarmiði er þetta mál, eins og það horfir nú við, ekki sérstaklega stefnumál okkar bændanna, og það er ekki heldur og á ekki að vera pólitískt mál, heldur lít ég á það sem alþjóðlegt viðskiptamál, mál, sem ekki einungis þeim, sem hlut eiga að máli á báða bóga, kemur við, heldur og þjóðinni allri. Því að það er á því brýn þörf, að af þeirri þýðingarmiklu vöru, sem hér um ræðir, sé sem allra mest neytt innan lands og sem allra mest framleitt. Og til þess að það geti orðið, þá er þess brýn þörf, að það sé meiri friður um þessi mál en verið hefur. Það er tilgangurinn með þessari till., sem hér liggur fyrir, að undirbúa það í fyrsta lagi að fá sannprófun á því, hvað sé rétt í þeim ádeilum, sem gerðar hafa verið, og undirbúa það, að þessar deilur séu settar niður. Nú er það svo, að mér virðist, að það hafi einna mest verið fundið til foráttu þessari till. á þskj. 173, að það er gert ráð fyrir því samkvæmt henni, að sú n., sem ætlazt er til, að kosin verði, hafi óskorað vald til þess að heimta skýrslur og reikninga af samsölunni og þeim mjólkurbúum, sem hlut eiga að máli. Nú hefur þessu verið snúið á þann veg, sem náttúrlega er alls ekki tilgangurinn, hvorki frá flm. né neinum meðmælenda þessarar till., að þessi n. eigi að vera rannsóknarvald á alla framleiðendur, sem þarna koma til greina. Hér er aðeins um að ræða það að athuga þau fyrirtæki, sem með þessa vöru fara, í sambandi við það, hvaða till. n. mundi gera til úrbóta á þessu sviði. Ég verð að segja, að ástæðan til þess, að ég get fallizt á að hafa þetta ákvæði í till., hún er dálítið sérstaks eðlis, og hún er aðallega sú, að ég hef sjálfur reynslu fyrir því, að þetta fyrirtæki hefur verið að því leyti ólíkt öðrum fyrirtækjum hér í bænum, að það hefur neitað um skýrslur, sem beðið hefur verið um. Þetta er þannig til komið, að á fyrra þinginu 1939 ákvað fjvn., ég átti þá sæti í henni, að fara fram á athugun og skýrslusöfnun um öll launakjör hjá opinberum fyrirtækjum í landinu, sem tilheyra ríki og bæjarfélögum og öðrum þeim, sem sett eru með sérstökum l., eins og þetta fyrirtæki og mörg fleiri. Það var tveim mönnum úr þáverandi fjvn., form. n. (JJ) og mér, falið að safna þessum skýrslum, og gögnum, og það var mikið og seinunnið verk. En það sannaðist, að öll þau fyrirtæki, sem við leituðum til, önnur en mjólkursamsalan, gáfu skýrslur, án þess að nokkur neitun kæmi þar fram. En þessi mjólkursamsala eða stj. hennar neitaði algerlega að gefa upplýsingar um það, sem beðið var um, og það alveg eins fyrir því, þó að þáverandi fjmrh. (EystJ) legði svo fyrir, að þessar skýrslur væru gefnar. Ef maður gerir ráð fyrir því, að það sé eitthvað líkt ástatt um þetta fyrirtæki enn, þá finnst mér ekkert undarlegt, þó að það sé sett inn í till. um nefndarskipun í þessu sambandi, að þessu fyrirtæki sé skylt að gefa skýrslur og upplýsingar þær, sem beðið er um. Það er nú líka komið í ljós, að þær till., sem fram hafa komið frá minni hl., fara í þessa sömu átt, þó að samkvæmt þeim sé ekki ætlazt til, að það sé fullkomlega skylt, að hægt sé að ganga að þessu eins og ætlazt er til með till. sjálfri. Um þær brtt., sem fram hafa komið frá meðnm. mínum í minni hl., skal ég ekki ræða, fyrr en þeir hafa fyrir þeim talað. En ég geri ráð fyrir því, þegar þeir hafa fyrir þeim mælt, að tækifæri gefist til að lýsa áliti á því, hvernig þær mundu verka í þessu sambandi. - Ég skal svo ekki fjölyrða meira um þessa till. Eins og ég sagði, þá var hún svo mikið rædd við fyrri hluta þessarar umr., að það ætti ekki að þurfa að fjölyrða um hana að þessu sinni.



Herra forseti. Það hafa farið fram svo miklar umr. um þetta mál hér í d. áður, að þær ættu ekki að þurfa að verða langar að þessu sinni. Eins og tekið hefur verið fram, gat n. ekki orðið sammála. Minni hl. leggur til í fyrsta lagi, að ályktunin um verkefni n. sé orðuð öðruvísi og að n. sé öðruvísi skipuð, en þar skildust leiðir með okkur í minni hl., þar sem hv. þm. Mýr. leggur til, að n. verði öðruvísi skipuð, og mun hann gera grein fyrir því. Ég tel, að rannsókn mjólkurmálanna sé eðlileg með það fyrir augum að byggja á þeirri rannsókn till. til umbóta. Það er orðið alllangt, síðan mjólkurl. voru sett. Skipulagið var þá að ýmsu leyti nýmæli og studdist við takmarkaða reynslu. Þegar þess er hvort tveggja gætt, að þessi l. voru sett 1933 eða 1934, að það er orðið þetta langt um liðið og ekki var nein reynsla fengin um þetta fyrr, þá er eðlilegt, að það fari fram athugun og endurskoðun á löggjöf þessari. Það er frekari ástæða til þess, af því að menn greinir mjög á um það, hvernig þessi löggjöf hafi reynzt, og þá enn fremur um framkvæmdina. Eins og ég sagði áðan, þá stóðu um þetta atriði harðar umr., allmarga daga hér í þinginu, sem sýndu það glögglega, að það er ýmislegt, sem stendur til bóta í þessu máli. Það er ekki nema eðlilegt um jafnstórt fyrirtæki, - ég vil segja á okkar mælikvarða risafyrirtæki, - að það verði á vissum tíma árs, þegar safna þarf saman mjólk úr órafjarlægð og jafnframt verður að notast við mjög lélega mjólkurstöð, að það verði fyrir umkvörtunum. Það kann að vera eitt eða annað, sem betur mætti fara í sambandi við þennan stórrekstur, og slík n. sem þessi gæti kannske bent á það í samráði við þá, sem fyrir þessu standa, og enn fremur einhverjar breyt. á l. eða reglugerð í því sambandi. En þegar rætt er um óánægju almennings um þessi mjólkurmál, má ekki gleyma því, að alltaf er nokkuð af fólki þannig gert, að það er óánægt með allt það, sem er, ekki aðeins með mjólkina og kjötið, heldur yfirleitt allt, sem fram kemur við það. Þess verður að gæta, að hvernig sem skipulagið er, verður þessi hópur fólks aldrei ánægður. Það, sem ég tel því, að leggja verði áherzlu á, það er að fullnægja öllum sanngjörnum kröfum neytenda, svo sem framast er unnt, og það er því frekar ástæða til þess að leggja áherzlu á þetta, að þetta hefur engu minni þýðingu fyrir framleiðendur en neytendur. Þó að mér eða okkur í minni hl. beri í rauninni ekki á milli um þessa hluti, þá höfum við ekki getað fylgt till. uns og hún liggur fyrir. Ástæðan til þess er í fyrsta lagi sú, að till. er þannig orðuð, að hún hlýtur að egna bændur til andstöðu. Í öðru lagi er dregið inn í hana deiluatriði, sem okkur virðist óviðkomandi kjarna málsins og ég sé enga ástæðu til að draga inn í. Loks er n. heimilað, samkvæmt 34. gr. stjskr., að heimta skýrslur, og hygg ég, að það sé nokkuð einstætt um mál sem þetta. Það eru þá þessi þrjú atriði, sem ég nú hef drepið á, sem ég hygg, að hafi valdið því, að bændur hafa þótt taka þessari till. þunglega. Nú er það öllum kunnugt, sem um þessi mál hugsa, að einn sterkasti þátturinn í umbótaviðleitni á þessu sviði er í fyrsta lagi, að þær umbætur hafi samhug og áhuga þeirra bænda, sem framleiða sölumjólk, að það sé áhugi hjá þeim á þessum umbótum. Framleiðsla og meðferð mjólkur á heimilunum er vitanlega undirstöðuatriði í þessum málum, og það er ómögulegt að ganga fram hjá því, að slík mál sem þessi verða fyrst og fremst að tryggja sér áhuga bænda, áhuga framleiðendanna á því að gera mjólkina þannig úr garði, að hún fullnægi sem bezt kröfum neytenda. Till. okkar í minni hl. um verkefni n. er þess vegna þannig orðuð, að bændur geta vel við það unað, og einnig væntum við þess, að allir þeir, sem hafa áhuga á því, að málið verði leyst til hagsbóta bæði fyrir framleiðendur og neytendur, geti einnig mjög vel sætt sig við það orðalag. Ég kem þá að hinu atriðinu, hvernig n. er skipuð. Ég hef leyft mér að leggja til, að sú breyt. verði gerð, að n. verði ekki skipuð af Alþ., eins og till. ætlast til. Ég tel, að n., ef hún yrði skipuð af Alþ., yrði hrein pólitísk n., og það mundi að sjálfsögðu móta allt starf hennar. Ég tel líka æskilegt, að það væri mjólkurfræðingur í n. Hans er ekki kostur hér á Alþ., og þar af leiðandi er ekki hægt að fullnægja þeirri ósk með því, að n. sé þingskipuð. Með skipun n., eins og ég legg til, að hún verði, þá er haldið því, að aðalflokkum neytenda í Reykjavík og Hafnarfirði er gefinn kostur á að skipa menn í n. Ég tel, að þetta sé hyggilegt, af því að það er fengin reynsla um það, þegar um deilumál er að ræða, að þegar menn fara að kynna sér málið ýtarlegar en þeir hafa átt kost á áður, þá verður það til þess, að þeir fá aðra skoðun á málinu og líta öðrum og sanngjarnari augum á málefnið en þeir gerðu áður. Þess vegna tel ég það vinning, að þessir menn eða fulltrúar þeirra fái tækifæri til þess að kynna sér þessi mál og verði með í ráðum, hvernig þeim skuli skipað. Ég vil í því efni vænta þess, að þeir komi fram sem fullkomlega ábyrgir menn fyrir þær stofnanir, sem þeir eru kosnir af, og sýni fullan vilja og viðleitni til að leysa málin vel og í fullu samræmi við það, sem hentar og æskilegt er, bæði fyrir neytendur og seljendur. Enn fremur hef ég lagt til, að tveir sérfræðingar verði í n., yfirdýralæknir ríkisins og mjólkurfræðingur. Og loks hef ég lagt til, að maður frá mjólkursölun., sem yrði þá að sjálfsögðu gagnkunnugur öllum rekstri mjólkursamsölunnar, tæki sæti í n. Ég tel það skipta talsverðu máli, og væri eðlilegra til mikils hægðarauka fyrir n. að hafa gagnkunnugan mann á þv í sviði, sem gæti gefið upplýsingar, hvenær sem með þyrfti, þar sem ekki lægju þá fyrir skýrslur að öðru leyti. Ég er sannfærður um, að með þeirri skipan, sem hér er lagt til, að höfð verði, eru miklu meiri líkur til þess, að raunverulegur árangur náist af starfi n. en með þeirri skipan, sem þáltill. gerir ráð fyrir. Ég hef þá í stuttu máli gert grein fyrir aðalatriðunum í till. minni hl., og ætti það að nægja í bili. En ég skal geta þess, að ég hef orðað breyt. við seinasta liðinn á þá leið, að það er nokkuð öðruvísi en var í upphafi, og hygg ég, að það fari betur og sé meira eðli málsins samkvæmt, eins og það er orðað í brtt. minni á þskj. 506. Ég vil þess vegna mælast til þess, að sú brtt. verði samþ., og þarf ég þá ekki að fjölyrða um þetta frekar.