Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Guðmundur Bjarnason, 1. þm. Norðurl. e., Kristín Ástgeirsdóttir, 15. þm. Reykv., Ólafur G. Einarsson menntmrh., Petrína Baldursdóttir, 11. þm. Reykn., Pétur Bjarnason, 2. þm. Vestf. Aðalmenn taka sæti á ný: Petrína Baldursdóttir, 11. þm. Reykn., Sólveig Pétursdóttir, 6. þm. Reykv.

Borist hefur eftirfarandi bréf, dags. 28. nóv. 1994: ,,Þar sem ég vegna anna annarra aðkallandi starfa get ég ekki setið lengur á Alþingi í forföllum Hjörleifs Guttormssonar, 4. þm. Alþb. í Austurlandskjördæmi, fer ég fram á að 1. varaþm. flokksins, Einar Már Sigurðarson kennari, Neskaupstað, taki sæti á Alþingi. Þetta er yður hér með tilkynnt, hæstv. forseti, Þuríður Backman, 2. varaþm. Alþb. í Austurlandskjördæmi.`` Einar Már Sigurðarson hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. á þskj. 269 um fullgildingu samnings um stofnun Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar. Tillagan hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að heimila ríkisstjórninni að fullgilda fyrir Íslands hönd samning um stofnun Alþjóðaviðskiptastofnunar sem undirritaður var í Marakess í Marokkó 15. apríl 1994.`` Með aðild Íslands að GATT árið 1968 var fyrsta skrefið stigið til að losa um þá viðskiptafjötra sem bundu íslenskt efnahagslíf. Þátttaka í GATT tryggði betur réttarstöðu Íslands í alþjóðaviðskiptum og hlutdeild í þeim efnahagsávinningi og aukningu viðskipta sem GATT átti þátt í að skapa m.a. með tollalækkunum og afnámi annarra viðskiptahindrana. Aðildin hefur því þjónað íslenskum hagsmunum vel enda eiga Íslendingar mikið undir greiðum og öruggum milliríkjaviðskiptum. Á ofanverðum áttunda áratugnum gekk yfir hagkerfi heimsins alvarlegasta stöðnunartímabil frá síðari heimsstyrjöld þar sem einhliða aðgerðir og verndarstefna hömluðu efnahagsþróun. Í ljós kom að GATT-reglur í þeirri mynd sem mótast höfðu frá 1947 svöruðu ekki lengur kalli tímans. Reglur vantaði um ný svið efnahagsstarfsemi sem ekki höfðu áður fallið undir GATT svo sem þjónustuviðskipti og hugverkaréttindi. Að auki urðu þær kröfur sífellt háværari að stemma yrði stigu við þeirri þróun í landbúnaðarviðskiptum sem fólst í því að ríki undirbuðu hvert annað á heimsmarkaði og gripu til annarra aðgerða og með tilheyrandi kostnaði fyrir skattborgara landanna og neytendur. Einnig knúðu þróunarlöndin á um að viðskipti með vefnaðarvörur yrðu lagaðar betur að GATT-reglum. Ákvörðun aðildarríkja GATT að ráðast í samningaviðræður sem mundu í raun gerbreyta hinu alþjóðlega viðskiptaumhverfi voru rökrétt viðbrögð við þessum aðsteðjandi vanda í hagkerfi heimsins. Úrúgvæ-viðræðurnar, sem hófust með ráðherrafundi í Punta del Este árið 1986, eru viðamestu og flóknustu viðræður sem átt hafa sér stað til þessa af þessu tagi.Viðfangsefnum þeirra má skipta í fimm meginþætti: 1. Aðgerðir til opnunar markaða með tollalækkunum og afnámi annarra viðskiptahafta sem eru hin hefðbundnu viðfangsefni GATT. 2. Samningar sem miða að því að styrkja reglur GATT. Undir þetta má t.d. fella samninginn um landbúnaðarviðskipti sem felur í sér sérreglur um það svið og miðar að því að laga þennan þátt milliríkjaverslunar að svipuðum viðskiptaháttum og ríkt hafa á öðrum sviðum vöruviðskipta. 3. Samningar um ný svið efnahagsstarfsemi sem engar alþjóðareglur hafa gilt um til þessa, svo sem þjónustuviðskipti og vernd hugverkaréttinda í viðskiptum. 4. Að gera lausn deilumála skilvirkari en áður, m.a. með ákveðnari tímafrestum. 5. Alþjóðaviðskiptastofnun er sett á laggirnar, stofnun sem mun mynda ramma utan um hina nýju samninga. Niðurstöður Úrúgvæ-viðræðnanna hafa að geyma samning um stofnun Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar og viðauka við þann samning. Í viðaukunum er að finna GATT-samninginn, sérsamning á sviði vöruviðskipta, samning um þjónustuviðskipti, samning um hugverkarétt og reglur um málsmeðferð við lausn deilumála, auk samþykktar um heildarathugun á viðskiptastefnu aðildarríkjanna. Á ráðherrafundinum í Marakess voru nokkrar ráðherraákvarðanir og viljayfirlýsingar samþykktar sem eru almenns eðlis og flestar þegar komnar til framkvæmda. Þær fjalla m.a. um störf nefndar til að undirbúa stofnsetningu hinnar nýju alþjóðastofnunar, áframhald viðræðna um viðskipti og umhverfismál og á nokkrum sviðum þjónustuviðskipta sem ekki tókst að lúka í Úrúgvæ-viðræðunum. Almennt er viðurkennt að samningurinn um Alþjóðaviðskiptastofnunina muni leiða til aukinna heimsviðskipta, aukins hagvaxtar, aukinnar atvinnu og bættra lífskjara. Erfitt er að áætla nákvæmlega hve mikill heimsávinningur verður eða vöxtur í heimsviðskiptum, þó er talið að vöxtur heimstekna og viðskipta verði verulegur. Sérfræðingar GATT telja að niðurstaðan verði sú að gera megi ráð fyrir að heimstekjur verði árið 2005 a.m.k. 515 milljörðum Bandaríkjadala umfram það sem mundi vera án niðurstöðu þessara samninga. Hvað sem öllum spám líður er ljóst að Alþjóðaviðskiptastofnunin og samningar á vegum hennar munu leiða til betra efnahagsástands fyrir aðildarríkin á Íslandi sem í öðrum ríkjum. Það er ekki síst mikilvægt fyrir minni lönd, sem vegna smæðar heimamarkaða sinna eru afar háð greiðum milliríkjaviðskiptum. Mikilvægt er fyrir Ísland að tryggja sér hlutdeild í þessum ávinningi frá upphafi. Með EFTA-samningnum, EES-samningnum og fríverslunarsamningum við Mið- og Austur-Evrópuríkin hefur Ísland tryggt sér greiðan aðgang fyrir útflutningsafurðir sínar að helstu mörkuðum Evrópu. Kröfur Íslands í Úrúgvæ-viðræðunum um tollalækkanir beindust því einkum að öðrum ríkjum, þ.e. Bandaríkjunum, Kanada, Japan og Suður-Kóreu. Fyrst og fremst var um að ræða kröfur um tollalækkanir fyrir fisk og fiskafurðir og vörur tengdar sjávarútvegi, t.d. tölvuvogir, fiskkassa, net og önnur tæki við veiðar og vinnslu. Einnig voru gerðar kröfur um ullarvörur og vatn. Skrifstofa GATT hefur reiknað út hversu miklar tollalækkanir á fiski og fiskafurðum annars vegar og öðrum iðnaðarvörum hins vegar felast að meðaltali í tilboðum þessara ríkja miðað við útflutning þeirra ára sem lögð voru til grundvallar í viðræðunum, þ.e. áranna 1988--89. Nánari grein er gerð fyrir þessum útreikningum og í fylgiskjali II. með þáltill. Það er skemmst frá því að segja að útkoman er álitleg. Þær tollalækkanir sem náðust fram í Úrúgvæ-viðræðunum opna íslensku atvinnulífi aukna möguleika til sóknar, einnig á nýjum mörkuðum. Samstarfsnefnd fimm ráðuneyta hefur unnið að því að kanna þær lagabreytingar sem gera þarf vegna gildistöku samningsins um Alþjóðaviðskiptastofnunina. Það er talið nauðsynlegt að fella úr gildi eða breyta 10 lagabálkum. Má þar nefna tollalög, lög um einkaleyfi, búvörulög, lög um verslunaratvinnu og hlutafélagalög. Viðamesta verkefni nefndarinnar er án vafa að gera tillögur um hvernig haga skuli framkvæmd landbúnaðarsamningsins hér á landi með breytingu á búvörulögum og tollalögum. Það hefur verið sjónarmið utanrrn. að við framkvæmd samningsins verði tekið tillit til hagsmuna bænda jafnt sem neytenda. Með landbúnaðarsamningnum eru í fyrsta sinn settar grundvallarreglur sem miða að því að laga þennan þátt alþjóðaviðskipta að frjálsari viðskiptaháttum. Þetta verður gert einkum með þrennum hætti. Í fyrsta lagi eru settar reglur um beitingu innanlandsstyrkja. Markmiðið er að setja skorður við og draga úr styrkjum til að framleiðslan verði háðari kröfum markaðarins. Er þess vænst að það dragi úr offramleiðslu hjá aðildarríkjum. Í annan stað verður dregið úr útflutningsbótum bæði í formi beinna fjárframlaga og magns þeirra vara sem njóta útflutningsbóta. Þetta er gert til að stemma stigu við því að ríki heims noti ríkisstuðning til að styrkja samkeppnisstöðu sína í milliríkjaviðskiptum. Þar sem innanlandsstyrkir hafa þegar verið lækkaðir að því marki sem krafist er í samningnum og útflutningsbætur aflagðar er ekki nauðsynlegt af Íslands hálfu að gera frekari ráðstafanir hvað það varðar vegna þessa samnings. Í þriðja lagi verður stuðlað að opnun markaða hjá aðildarlöndum Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar. Meginreglan er fólgin í því að tollar munu leysa af hólmi magntakmarkanir og aðrar innflutningshindranir. Í mörgum tilfellum geta þessir tollar orðið mjög háir. Hins vegar verður að skera þá niður um a.m.k. 15% eða að meðaltali um 36% á árunum 1995 til ársins 2001. Grundvallaratriði er að innflutningstollar séu skýrir og fyrir fram ákveðnir innan þess hámarks sem heimilt er. Jafnframt verða öll aðildarríki að leyfa tiltekinn lágmarksaðgang á lægri tollum. Magnið sem hleypt verður inn í landið með þessum hætti skal nema 3--5% af innanlandsneyslu vörunnar og verða tollarnir á því magni ekki hærri en nemur þriðjungi af hámarkstollum. Gildir þetta fyrir þær vörur sem ekki hafa verið fluttar inn áður eða þær fluttar inn í hverfandi litlu magni. Auk þess verður að tryggja þann markaðsaðgang áfram sem fyrir hendi var á viðmiðunartímanum. Með öðrum orðum mega þeir tollar sem koma í stað magntakmarkana og annarra innflutningshindrana ekki verða til þess að markaðsaðgangur skerðist miðað við viðmiðunartímabilið. Við þessa útreikninga er miðað við meðaltal áranna 1986--88. Loks verða alger innflutningsbönn að byggjast á vísindalegum forsendum um að heilbrigði dýra og manna sé stefnt í hættu. Samráðsnefndin er enn að ræða álagningu rauntolla og meðferð kvóta vegna lágmarksaðgangs og ríkjandi markaðsaðgangs en tillagna nefndarinnar er að vænta fljótlega. Samningar þessir munu hafa í för með sér breytingar fyrir viðskiptaumhverfi íslensks landbúnaðar en um kollsteypu verður sannarlega ekki að ræða. Samningurinn mun stuðla að lækkandi vöruverði smám saman með aukinni samkeppni og hagræðingu jafnframt því að losa um afskipti ríkisvaldsins af þessari framleiðslu. Samningurinn felur í sér að nauðsynlegt er að opna fyrir innflutning á erlendum vörum en þó á þeim kjörum sem skerðir ekki samkeppnisstöðu íslenskra framleiðenda. Hins vegar mun hin erlenda samkeppni gefa neytendum valkost jafnframt því að vera framleiðendum innan lands hvati til frekari átaka á sviði vöruþróunar og verðlækkunar. Þetta umbótaferli mun snerta öll aðildarríki Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar og mun ekki síst nýtast þeim ríkjum sem minnst mega sín í alþjóðaviðskiptum og á ég þar við þróunarríkin og ríki Mið- og Austur-Evrópu, sem standa enn á brauðfótum í heimi alþjóðaviðskipta. Í Úrúgvæ-viðræðunum og starfi GATT áttu Norðurlöndin afar náið samstarf og töluðu einni röddu í flestum málum. Jafnframt gerði það þeim kleift að hafa mun meiri áhrif í viðræðunum en ella. Þessi samvinna reyndist Íslandi því vel og auðveldaði fulltrúum Íslands að fylgjast með og taka þátt í störfum GATT en ekki þarf að undirstrika það að þetta er geysilega flókið viðræðuferli og víðtækt. Tengsl viðskipta- og umhverfismála eru einn af hinum nýju málaflokkum sem ræddir voru meðan á Úrúgvæ-viðræðunum stóð. Sú umræða fékk aukinn byr í kjölfar Ríó-ráðstefnunnar árið 1992 sem leiddi til þess að ráðherrar þátttökuríkjanna samþykktu yfirlýsingu sem tryggir að þessi málaflokkur verður ofarlega á dagskrá Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar í framtíðinni. Nauðsynlegt er að Ísland taki virkan þátt í þeirri umræðu og fylgist þar náið með því þar er margs að gæta. Ríkin hafa tekið til við að fullgilda samninginn og gert er ráð fyrir að stofnunin geti tekið til starfa nú um áramótin. Við stofnun Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar eru ákvæði GATT-samningsins frá 1947 felld undir stofnunina sem kennd er við GATT árið 1944. GATT 1947 stendur jafnframt áfram þar til öll ríki hafa sagt honum upp. Þau ríki sem ekki hafa fullgilt samninginn um Alþjóðaviðskiptastofnunina við gildistökuna hafa enga kröfu til þeirra réttinda sem hin nýja stofnun og samningar hennar veita. Jafnframt tapa þau núverandi réttindum samkvæmt GATT-samningnum 1947 gagnvart þeim ríkjum sem segja þeim samningi upp við aðildina að Alþjóðaviðskiptastofnuninni en Bandaríkjamenn hafa lýst því yfir að þeir muni hafa þennan háttinn á. Í ljósi alls þessa þarf ekki að orðlengja um mikilvægi þess að af fullgildingu samningsins um Alþjóðaviðskiptastofnunina verði hér á landi til að tryggja megi að Ísland geti verið þátttakandi í starfi hennar frá fyrsta degi og tryggð sé hlutdeild Íslendinga í þeim ábata sem hið nýja viðskiptakerfi mun færa heimsbyggðinni. Virðulegi forseti. Að lokum er þess að geta að með stofnun Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar lýkur sögu GATT í núverandi mynd en um leið markar samningurinn upphaf nýs tímabils í breyttum viðskiptaheimi. Skapaður hefur verið nýr og traustari vettvangur til frekari sóknar í frjálsræðisátt fyrir hagkerfi heimsins í stöðugri baráttu fyrir bættum lífskjörum og velferð á kostnað sérhagsmuna og verndarstefnu. Nýjar og skýrari viðskiptareglur sem og skilvirkari reglur um lausn deilumála munu auka aga og festu í viðskiptum ríkja og bæta réttarstöðu þeirra. Alþjóðaviðskiptastofnunin hefur því grundvallarþýðingu fyrir smáþjóðir eins og Ísland, sem flestum öðrum fremur eiga allt sitt undir greiðum og öruggum milliríkjaviðskiptum. Við eigum mikið undir því að alþjóðareglur gildi í stað aflsmunar. Að lokinni þessari umræðu, virðulegi forseti, legg ég til að málinu verði vísað til síðari umræðu og hæstv. utanrmn.

Virðulegur forseti. Ég vildi aðeins í örstuttu máli gera grein fyrir afstöðu Framsfl. til þessa stóra máls. Á nýafstöðnu flokksþingi okkar ályktuðum við um þetta mál og segir um það svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Seint á síðasta ári lauk sjö ára Úrúgvæ-samningalotu GATT. Frá og með næstu áramótum mun nýrri alþjóðastofnun, Alþjóðaviðskiptastofnuninni, ætlað að taka við af GATT sem megineftirlitsstofnun alþjóðaviðskipta. Framsfl. er hlynntur markmiðum samningsins og aðild Íslands að stofnuninni. Flokksþingið leggur mikla áherslu á að tryggja starfsskilyrði þeirra atvinnugreina sem lenda í aukinni samkeppni í kjölfar meira frelsis í alþjóðaviðskiptum.`` Í stuttu máli þá erum við hlynntir aðild Íslendinga að þessari stofnun enda er það mjög nauðsynlegt fyrir okkur að vera aðilar að stofnun sem þessari og samningi sem þessum vegna þess hve háðir við erum utanríkisviðskiptum. Annað kemur nánast ekki til greina. Það er ekki aðeins á sviði iðnaðarmála, það er ekki síst á sviði sjávarútvegsmála sem við munum njóta þessa samnings. Það er hins vegar verulegur ótti í ýmsum starfsgreinum ekki síst landbúnaði vegna þeirra starfsskilyrða sem þessar greinar munu þurfa að búa við eftir að samningurinn tekur gildi. Það hefur ekkert komið enn þá fram hér á Alþingi um það hvernig þessum málum verður háttað og ég vænti þess að þau mál komi fram á næstunni en endanleg afstaða okkar til þessa máls mun að sjálfsögðu mjög ráðast af því að bærileg sátt geti tekist um það hvernig þessi starfsskilyrði verða innan ramma samningsins. Framkvæmdin skiptir afar miklu máli og ég vænti þess að ríkisstjórnin leggi sig fram um að skapa bærilega sátt hér á Alþingi um það mál þannig að þessar atvinnugreinar geti unað við það. Það á að sjálfsögðu að hafa hagsmuni landbúnaðarins þar í fyrirrúmi og jafnframt hagsmuni neytenda, ég tek undir það, en það á ekki að vera markmið með þessum samningi að opna hér í verulegum mæli fyrir innflutning á landbúnaðarvörum. Það á að vera markmið að við höldum uppi öflugum landbúnaði sem skapar mörgu fólki atvinnu og er lífsnauðsynlegur fyrir Íslendinga. Ég treysti því að hæstv. utanrrh. leggi sig fram um að ná samstöðu hér á Alþingi um það.

Frú forseti. Mér finnst eiginlega alveg ómögulegt að ræða þetta mál að ráðherrabekknum svona þunnskipuðum. Ég vek athygli á því að hæstv. utanrrh. er einn mættur af ráðherrum á þessum fundi. Ég tel að hér sé um mjög mikilvægt mál að ræða og ég vil fara fram á það að a.m.k. hæstv. landbrh. verði viðstaddur þessa umræðu. Ég tel að það sé útilokað að ræða þetta mál að honum fjarstöddum. Það gildir kannski svipuðu máli um fleiri ráðherra en ég tel að þessi samningur hafi það mikil áhrif á íslenskan landbúnað að það sé alveg óhjákvæmilegt að óska eftir því að hæstv. landbrh. verði viðlátinn umræðuna.

Forseti sér að hæstv. landbrh. er ekki í húsinu samkvæmt töflu hér í borði en mun gera ráðstafanir til að gera honum viðvart um þessa ósk.

Virðulegi forseti. Það hefur töluvert verið rætt um það á undanförnum missirum að Ísland kynni að einangrast í viðskiptalegu tilliti ef við sæktum ekki um aðild að Evrópusambandinu. Það er þess vegna dálítið skemmtileg tilviljun að um leið og Norðmenn hafna aðild að Evrópusambandinu þá skuli næsta dag hæstv. utanrrh. flytja hér framsögu fyrir víðtækasta alþjóðlega samkomulaginu sem gert hefur verið um viðskipti í veröldinni. Það frv. sem hér liggur á borðum og hæstv. utanrrh. var að mæla fyrir er einhver skýrasta afsönnun kenningarinnar um einangrun Íslendinga í viðskiptalegu tilliti ef við gerumst ekki aðilar að Evrópusambandinu. Satt að segja er alþjóðasamningurinn um GATT sem hér er mælt fyrir miklu merkilegra fyrirbæri en þeir Evrópusamningar sem Evrópusambandið hefur verið að burðast við að gera, bæði innan sinna eigin vébanda og við aðra. Það var mjög mikilvæg niðurstaða að þjóðum heims tókst að ná samkomulagi um þær grundvallarreglur sem eru í frv. og að setja upp stofnun sem á að hafa það að verkefni að tryggja að þeim reglum sé fylgt. Alþb. hefur á undanförnum árum verið eindregið hvetjandi þess að víðtækt alþjóðlegt samkomulag næðist um viðskipti í veröldinni. Við höfum talið að við Íslendingar ættum að kappkosta að eiga aðild að slíkum alþjóðlegum viðskiptasamningum og það væri mikilvægt fyrir þjóð sem byggði jafnmikið á útflutningi og innflutningi og við gerum að hið alþjóðlega viðskiptakerfi í veröldinni þróaðist með þeim hætti sem GATT-samningarnir fela í sér. Auðvitað er það þannig með viðamikla samninga af þessu tagi að margt í þeim kann að orka tvímælis og sumt kann að rekast á hagsmuni líðandi stundar. Það breytir því ekki að GATT-samkomulagið í heild sinni er viðamesta staðfesting samfélags þjóðanna á undanförnum árum um að mannkynið ætli í sameiningu að reyna að þróa viðskipti sín eftir ákveðnum og nútímalegum reglum sem hafa það að markmiði að reyna að koma öllum eitthvað fram á við til betri lífskjara og traustari efnahags. Við styðjum það því þess vegna að frv. fái eðlilegri meðferð í þinginu og fögnum því í sjálfu sér að niðurstaða skuli hafa náðst sem gerir okkur Íslendingum kleift að vera víðtækir þátttakendur í alþjóðlegu samstarfi. Ég vona þess vegna að maður heyri ekki miklu meira um þetta einangrunartal sem satt að segja hefur farið mikið í taugarnar á manni á undanförnum árum og sérstaklega síðustu missirum vegna þess að það er fullkomlega óraunhæft. Það er leiðinlegt að heyra ábyrga aðila sem gegna trúnaðarstörfum í þjóðfélaginu fara með slíkar fullyrðingar. Hins vegar ber að harma það að á vettvangi ríkisstjórnarinnar skuli ekki hafa verið lokið þeirri vinnu sem er nauðsynlegur fylgifiskur þessa frv. Aðeins var vikið að því í fáeinum setningum í ræðu hæstv. utanrrh. að nefnd undir formennsku ráðuneytisstjórans í forsrn. hefði verið falið það verkefni en okkur hafa ekki verið kynntar neinar niðurstöður úr því nefndarstarfi. Það er mjög bagalegt. Enn á ný er það að gerast að vegna vanrækslu í undirbúningi er þingið að komast í tímaþröng við afgreiðslu máls af þessu tagi án þess að hafa öll gögn á borðinu. Ég á satt að segja bágt með að skilja það hvernig stendur á því í ljósi þess hvað þetta mál er viðamikið að þessari vinnu er ekki lokið. Ég vil þess vegna inna hæstv. utanrrh. eftir því við 1. umr. málsins að hann skýri nánar frá því hvar þessi vinna er á vegi stödd og hvenær henni muni ljúka. Það kom fram t.d. á fundi í utanrmn. í gær að nefndin er reiðubúin að leggja mikla vinnu í málið og mun ekkert telja það eftir sér en nefndin vill fá fram á borðið niðurstöður þeirrar nefndar sem ráðuneytisstjórinn í forsrn. veitir forstöðu. Fyrr en þær liggja fyrir verður óskaplega erfitt að láta fara fram í þinginu vitræna umræðu um það hvernig við Íslendingar eigum að bregðast við ákveðnum, afmörkuðum viðfangsefnum sem tengjast samningnum. Virðulegi forseti. Ég vildi aðeins á þeim takmarkaða tíma sem við höfum samkvæmt þingsköpum til þess að ræða þetta mál við 1. umr. láta almennu sjónarmiðin koma fram en óska eftir nánari skýringum frá hæstv. utanrrh. á því hvað smíði þeirra frumvarpa og reglugerða og annarra gagna sem tengjast málinu sem okkur Íslendinga snertir líði og hvenær þess sé að vænta að þingflokkar, nefndir þingsins og aðrir hlutaðeigandi aðilar geti fengið niðurstöður þeirrar vinnu í hendur. Virðulegi forseti. Vont er að hafa hæstv. landbrh. í burtu en verra er að hæstv. utanrrh. getur ekki einu sinni setið í salnum fyrsta hálftímann að umræðunni um þetta stóra mál. Það er kannski eins og annað í þessu blessaða stjórnkerfi að þegar GATT-samningurinn kemur til umræðu á Alþingi og við viljum beina eðlilegum og efnislegum spurningum til hæstv. utanrrh. endist hann ekki til að sitja í salnum fyrsta hálftíma umræðunnar.

Forseta hafa borist skilaboð frá hæstv. landbrh. Því miður hefur hann ekki tök á að vera við umræðuna og fyrir mistök hafði láðst að boða fjarvist fyrir hann.

Virðulegur forseti. Mér er skapi næst að fara fram á að umræðunni verði frestað. Hæstv. landbrh. sýnir Alþingi algera óvirðingu með því að koma með tilkynningu um að hann hafi ætlað að boða forföll akkúrat daginn sem staðfesting GATT-sáttmálans og hinnar nýju viðskiptastofnunar er tekin til umræðu á hinu háa Alþingi. Ég minni á það, virðulegur forseti, í þessu samhengi að öllum efnislegum þáttum varðandi það hvernig yrði tekið á GATT-málunum varðandi breytingar á búvörulögum ýtti Alþingi á undan sér að kröfu stjórnarmeirihlutans á síðasta vetri og þar var sýknt og heilagt vitnað í starf fimm ráðuneyta nefndar sem átti að koma með þær lausnir sem þar áttu að verða á. Við stöndum hins vegar frammi fyrir því núna að ekkert er að fá. Hæstv. utanrrh. sagði áðan að nefndin væri enn að velta fyrir sér tollígildum og lágmarksaðgangi. Virðulegi forseti. Við þessar aðstæður er alger vanvirða við Alþingi að hæstv. landbrh. skuli ekki sjá sér fært að vera við umræðuna og segir kannski mest um stöðu málsins og samstarf stjórnarflokkanna núna. Ég vil reyndar skora á hv. þm. Egil Jónsson, formann landbn., að koma og segja álit sitt á vinnubrögðum þeirrar ríkisstjórnar sem hann styður í gegnum þykkt og þurrt.

Frú forseti. Ég beið eftir því að fá svar við þeirri kröfu sem hv. 6. þm. Norðurl. e. setti fram, þ.e. hvort ekki væri tiltækilegt að fresta umræðunni. Ég árétta hér með þá ósk. Ég tel að það sé algerlega útilokað að ræða málið eða a.m.k. ljúka 1. umr. að landbrh. fjarstöddum. Þessi gjörningur hefur mjög mikil og fyrirsjáanlega neikvæð áhrif á íslenskan landbúnað. Í ræðu hæstv. utanrrh. kom fram að aukin samkeppni, sem skapaðist við þetta, hlýtur náttúrlega að koma niður á lífskjörum bænda. Þar á ofan fylgir þessu skuldbundinn innflutningur landbúnaðarvara sem að sjálfsögðu tekur markað af íslenskum landbúnaði. Það lækkar að vísu vöruverð til neytenda en fjölgar hins vegar atvinnulausum þannig að það þarf að liggja fyrir hvernig þetta kemur út fyrir þjóðarbúið. Atvinnuleysisbætur og framfærsla sveitarfélaga auka kostnað samfélagsins. Atvinnuleysisbætur eru vel að merkja til fólks í þéttbýli, sem vinnur úr landbúnaðarvörum, og eykur þrýstinginn á aukinn innflutning fram yfir þann skuldbundna á hefðbundnum landbúnaðarvörum. Hlutur landbúnaðarins hefur verið fyrir borð borinn í samningunum. Ísland hefur ekki leitað eftir fyrirvörum eða úrbótum hvað varðar landbúnað. Ég reikna með að sjávarútvegur hafi verið sæmilega passaður án þess þó að hafa kynnt mér það sérstaklega en hagsmunum landbúnaðarins hefur verið fórnað. Frumvörp hafa verið boðuð og ýjað að úrbótum til varnar íslenskum landbúnaði. Ég vil fá að vita hvar þau eru, hvar það mál stendur og ég tel að þingið eigi kröfu á því. Landbúnaðurinn stendur algerlega berskjaldaður ef stjórnvöld vilja ekki verja hann. Það er hægt að bjarga þessu að mestu sé hér ríkisstjórn á hverjum tíma sem vill verja íslenskan landbúnað, annars ekki. Vilji ríkisstjórnin ekki sinna íslenskum landbúnaði þá stendur hann algerlega berskjaldaður og getur rústast á fáum árum og er hann þó illa kominn fyrir. Ég óska því eftir nærveru hæstv. landbrh. við umræðuna og úr því að hann getur ekki komið og hefur gleymt að biðja um fjarvist þá óska ég eftir því að umræðunni verði frestað. Ég er á mælendaskrá en ég treysti mér ekki til þess að flytja ræðu mína fyrr en landbrh. getur verið viðstaddur.

Virðulegi forseti. Að gefnu tilefni vil ég einfaldlega beina því til virðulegs forseta að ekki eru rök fyrir því að fresta umræðunni. Eins og fram hefur komið þá er þetta vissulega mikilvægt mál. Það er á forræði utanrrh. og er ekkert að vanbúnaði að ræða það við 1. umr. í öllum grundvallaratriðum. Ég leyfi mér að vísa til þess að á nýafstöðnu flokksþingi Framsfl. var lýst yfir stuðningi við þetta mikla mál af hálfu Framsfl. og því er ekkert að vanbúnaði að ljúka 1. umr. og að vísa málinu til nefndar. Að því er varðar beiðni hv. þm. um upplýsingar um starf nefndarinnar er hægt að gera þær eitthvað fyllri en fram kom í framsöguræðu utanrrh. Ég er tilbúinn til þess í umræðunum að leggja fram frekari upplýsingar og skýringar um það en staðreyndin er nú samt sem áður sú að því nefndarstarfi er ekki lokið og því er ekki kallað eftir þeim niðurstöðum þótt upplýsingar liggi fyrir um það að hverju er unnið. Ég er fullvissaður um það af hálfu verkstjórnaraðila sem er forsrn. að það verði mjög fljótlega.

Virðulegi forseti. Ég skildi svo orð hv. þm. Jóhannesar Geirs Sigurgeirssonar að hann væri að spyrja mig fyrir um það hvað ég teldi eðlilegt með vinnu og hegðan ráðherra á Alþingi. 

Hæstv. forseti. Ég held að sú krafa að hæstv. landbrh. sé viðstaddur þessa umræðu og taki þátt í henni sé í hæsta máta eðlileg og varla hægt að hugsa sér að umræðan gangi fram án þess að hæstv. ráðherra taki þátt í henni því allir hv. þm. vita að hér er bullandi ágreiningur á ferðinni um það hvernig eigi að útfæra þetta GATT-samkomulag hér innan lands. Það hefði verið það eðlilegasta að menn hefðu gert hér grein fyrir niðurstöðum þess um leið og þessi umræða færi fram. Nefndin sem hér hefur verið nefnd hefur haft langan tíma til að fást við þetta mál og ég veit ekki betur, a.m.k. hefur mér verið sagt það að mál hafi verið föst í henni alllengi og þar hafi menn ekki komist áfram og það sé ástæðan fyrir því að hér liggja ekki fyrir neinar niðurstöður í starfi nefndarinnar. Og þó að hæstv. utanrrh. hafi sagt að mjög fljótlega mundi leysast úr þessum málum þá er það ekki mjög nákvæm tímasetning sem hægt er að lesa út úr því því ef það er borið saman við þann tíma sem það hefur tekið að koma þessum samningum á þá getur verið lagt í að niðurstöðu nefndarinnar verði að vænta til umfjöllunar. Spurningin er auðvitað hvort það sé eðlilegt að afgreiða þessi mál hér án þess að menn viti hvernig á að taka á framhaldinu.

Forseti færir þau gleðitíðindi að hæstv. landbrh. mun koma til fundarins.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að hæstv. forseti notar sér þá heimild sem iðulega er notuð til þess að raða ræðumönnum eftir flokkum og hafði ég raunar treyst því að svo yrði í þessari umræðu þar sem breytingar urðu á því hver okkar kvennalistakvenna leiddi þessa umræðu vegna veikinda sem voru ófyrirsjáanleg. En ég þakka hæstv. forseta fyrir að taka þetta frumkvæði og halda þessari ágætu reglu að sem flest sjónarmið komist að strax. Virðulegi forseti. Það er mikið rætt um gildi alþjóðlegs samstarfs og ekki að ástæðulausu og það er því mjög áhugavert að vera hér að ræða GATT-samningana. Í grundvallaratriðum má margt gott um þá samninga segja og sérstaklega fyrir það að þarna hefur tekist víðtækt samkomulag þjóða um allan heim. Lengi vel var það álitamál hvort stór þjóð eins og Bandaríkin treystu sér til þess að vera þarna með en nú hillir undir að svo muni verða og það er út af fyrir sig góðra gjalda vert. Þá virðist svo vera að það sé grundvöllur fyrir þessum samningum. Almennt séð eru aukin alþjóðaviðskipti mjög eðlileg en það þarf að gæta ákveðinna atriða, það þarf að gæta vistfræðilegra sjónarmiða. Mér er kunnugt um það að innan þeirra hópa sem hafa tekið hvað virkastan þátt í Úrúgvæ-viðræðunum og víðar hefur verið reynt að gæta þessara sjónarmiða og reynt að ganga lengra en gert hefur verið að þessu sinni. Ég held að það sé framtíðin að það muni verða tekið mun meira tillit til þeirra sjónarmiða í alþjóðlegum samningum og m.a. yrði litið til Brundtland-skýrslunnar sem hefur kortlagt að mörgu leyti hvað er æskilegt í framtíðinni ef við eigum að geta lifað í sátt við þessa jörð sem við búum á. Það þarf að huga betur að því jafnframt því sem alþjóðleg viðskipti eru aukin að vera ekki með viðskipti að óþörfu og flutning að óþörfu heldur að gera hvert svæði fyrir sig sem mest sjálfbjarga. Þetta er einnig mjög mikið hagsmunamál fyrir þróunarlönd að það sé hugað að vistkerfinu vegna þess að sagan hefur sýnt okkur að rík ríki hafa á köflum gengið mjög nærri náttúru fátækari landa og þessi viðhorf skipta miklu máli vegna þess að þau koma inn í alþjóðleg viðskipti. En svo sem kunnugt er hafa þau verið inni í umræðunni í GATT-viðræðunum, í Úrúgvæ-viðræðunum, og ég hef þá trú að þessi sjónarmið muni í framtíðinni vega þyngra þar sem umhverfisvernd er sífellt meira sinnt og fólk er að verða sífellt meðvitaðra um það hvað það skiptir miklu máli að allir geti tryggt framtíð þessarar jarðar eins góða og hægt er og nýtt auðlindir jarðarinnar í eins góðum takti við það sem hún þolir og við höfum vit og getu til. Varðandi þann mikla bálk sem liggur fyrir nú þá er ljóst að þarna hafa víða orðið málamiðlanir og það geta ekki allir fengið allt. Þannig er það alltaf í alþjóðasamningum og það er að sjálfsögðu það mat sem við stöndum hér frammi fyrir. Það hefur komið glögglega fram í þessum umræðum að það er fyrst og fremst á valdi íslenskra stjórnvalda að fara vel með þær niðurstöður sem við höfum náð. Nýti íslensk stjórnvöld þær heimildir og þá möguleika sem þessi samningur gefur til þess m.a. að standa vörð um íslenskan landbúnað og framtíð hans, jafnframt því að gæta hags neytenda, þá kvíði ég ekki framtíðinni. Við höfum það svigrúm sem við þurfum með þessum samningum svo framarlega sem það er eitthvað að gerast í útfærslu þeirra. Eina stóra áhyggjuefnið núna er að það lítur út fyrir að sú mikla ráðuneytanefnd sem sett var á laggirnar meira og minna í vandræðagangi sl. vor sé ekki að gera það sem hún á að vera að gera. Það er fyrst og fremst vegna mikils ágreinings sem hefur birst okkur í mörgum myndum og á rætur sínar að rekja til gjörólíkra sjónarmiða stjórnarflokkanna þar sem menn einfaldlega ná ekki saman. Ég hef ítrekað leitað eftir gögnum um stöðu málsins til eins af þeim ráðuneytum sem fara með þessi mál og það vantar ekki góðan vilja þeirra embættismanna sem ég leita þar til en hins vegar vantar mikið upp á að þeim sé kleift að gefa þær mikilvægu upplýsingar sem ég hef verið að leita eftir. Þetta finnst mér mjög alvarlegt. Það hafa gjarnan komið þau svör að þetta sé rétt á leiðinni og ég treysti því að þegar hæstv. landbrh. kemur hér til umræðu og ég vona að það fari að styttast í það þá munum við fá svör við þeim áleitnu spurningum: Hillir eitthvað undir að þessi nefnd skili af sér, hillir eitthvað undir að við fáum að vita um hvað er verið að ræða? --- Ég sé að hæstv. ráðherra er kominn hér og ég vona að hann treysti sér til að koma inn í þingsalinn. Getur hæstv. forseti gert hæstv. ráðherra viðvart þannig að hann heyri spurninguna? Hún er ekki nema ein og ég sé að hæstv. utanrrh. er hér líka. --- Geta hæstv. ráðherrar svarað þeirri spurningu hvort ríkisstjórnin sé búin að ná samkomulagi eða niðurstöðu í þeim alvarlegu deilumálum sem hér komu upp um meðferð tollígilda og lágmarksaðgangs landbúnaðarvara til landsins? Þetta eru grundvallarspurningar sem varða íslenskan landbúnað og fyrr en botn er kominn í þetta og möguleiki til þess að leggja mat á hver niðurstaðan er þá er tómt mál að tala um niðurstöðu í þessari umræðu um GATT og WTO stofnunina sem sett verður á laggirnar núna innan skamms. En ég ítreka þá skoðun mína að ég tel að í meginatriðum þá sé með GATT stigið heillavænlegt skref í átt að greiðari alþjóðaviðskiptum og ég treysti því að sú tilhneiging sem er til þess að það verði gert í sátt við vistkerfi jarðarinnar muni verða sterkari þegar fram líða stundir.

Hæstv. forseti. Mér er ljúft að svara þessari fyrirspurn. Sérfræðinganefndin hefur unnið mjög ötullega að undirbúningnum að því að hið nýja GATT samkomulag geti tekið gildi hér á landi. Það er svo með okkur Íslendinga að við erum fáliðaðir og við kjósum af þeim sökum að eiga gott samstarf við þjóðir sem við treystum um efni eins og þessi. Norðmenn eru nýbúnir að ganga frá sínum málum svo ég taki dæmi og eru með fjölmennar sveitir manna til þess að undirbúa vinnu úr sínum gögnum. En það hefur verið nákvæmlega fylgst með þeirra störfum og ég geri mér vonir um það að niðurstaða geti legið fyrir á allra næstu vikum. Það er a.m.k. ljóst að það á ekki að standa á því í sambandi við afgreiðslu þessa máls á hinu háa Alþingi, þá er auðvitað út frá því gengið að sú niðurstaða geti legið fyrir áður en málið er afgreitt úr utanrmn.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. landbrh. svör hans. Það er eitt sem út af stendur. Mig langar til þess að biðja hæstv. ráðherra um að staðfesta það hvort það ríkir sátt innan ríkisstjórnarinnar um þær niðurstöður sem nú eru að verða hjá þessari nefnd og hvort það megi skilja svör hans svo að ríkisstjórnarflokkarnir hafi náð samkomulagi um það hvaða leið þeir muni styðja, þeir tveir flokkar sem standa að hæstv. ríkisstjórn. Það er grundvallaratriði. En fyrir okkur þingmenn sem eigum að fjalla um þetta frv. af einhverju viti er það auðvitað brýnt að við sjáum sem fyrst þær upplýsingar sem verða lagðar til grundvallar til þess að við getum vitað um hvað málið snýst að þessu leyti.

Hæstv. forseti. Eins og ég sagði áðan hefur nefndin ekki lokið störfum nú. Auðvitað eru uppi ýmis álitamál. Þetta er flókið mál. Þess vegna er störfum nefndarinnar ekki lokið. En það verður farið nákvæmlega yfir tilboð eða niðurstöður Norðmanna og þessum málum verður hraðað eins og kostur er. Það hefur síður en svo staðið upp á nefndarmenn í því. En ég ítreka það sem ég sagði áðan: Við erum fáliðaðir hér á landi og hljótum auðvitað að athuga vel okkar gang áður en frá þessum málum verður gengið af því að þau eru viðurhlutamikil og af því að þau skipta máli.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. landbrh. fyrir hans svör. Mér finnst að þau hafi afhjúpað það að enn er ágreiningur uppi og ég mun þá verða leiðrétt hér síðar ef svo er ekki. Álitamál eru að mínu mati það sem ekki er búið að skera úr um og í mínum huga er það enn ágreiningur. Það verður vissulega fróðlegt að fylgjast með störfum Norðmanna og hæstv. utanrrh. hvíslaði því að mér að þau gengju vel. Ég veit ekki hvað hæstv. landbrh. þykir um það, ef hæstv. utanrrh. þykir það ganga vel þá getur vel verið að þeirra skoðanir fari þar saman og þeirra mat farið saman. En það munum við fá að vita. En ég ítreka það enn og aftur að það má ekki dragast of lengi, við megum ekki vera í of mikilli tímaþröng þegar við fjöllum um þetta mikilvæga mál á lokaspretti og það á við um okkur sem verðum nú að fjalla um þessi mál með nokkur atriði ögn óljós.

Samkvæmt merkingu hér hefur hæstv. landbrh. tvisvar sinnum tekið þátt í andsvari. Vill hæstv. ráðherra taka til máls? --- Þá tekur til máls hæstv. landbrh.

Hæstv. forseti. Það er rétt að andsvörum er lokið en ég kýs að nota ræðutíma minn til að endurtaka það enn einu sinni sem ég sagði áðan og hv. 9. þm. Reykn., Anna Ólafsdóttir Björnsson, kaus að fara vitlaust með. Það hefur enginn ágreiningur verið staðfestur í nefndinni. Enginn. Á hinn bóginn, eins og ég sagði, eru uppi ýmis álitamál og þegar maður talar um ágreining þá auðvitað þýðir það að sjónarmið hafa ekki sæst eða menn hafa ekki komist að niðurstöðu. Nefndin hefur ekki lokið störfum. Málin eru í athugun, það er verið að fara yfir það hvernig þessum málum verður háttað hjá öðrum löndum, m.a. Norðmönnum og meðan svo stendur er auðvitað jafnrangt að tala um að ágreiningur sé uppi eins og það er rangt að segja að við vitum fyrir fram að það verði fullkomið samkomulag í nefndinni. Ég sé að hv. þm. Steingrímur Sigfússon hlær mikinn, enda hygg ég að margir menn hafi nú dáðst að því og þótt athyglisvert hversu gott samkomulag var með honum og hæstv. utanrrh. í síðustu ríkisstjórn um það hvernig bæri að standa að málefni landbúnaðarins í alþjóðlegum samningum.

Hæstv. forseti. Ég biðst að sjálfsögðu forláts á því að hafa látið það eftir mér að brosa út í annað þegar hæstv. landbrh. var að svara með sínum skilmerkilega hætti um stöðu málsins í ráðherranefndinni. Það var eins og allir heyrðu ákaflega skýrt hvernig hæstv. ráðherra útlistaði það mál og ég skildi hann þannig að hann væri að segja að það væri að vísu ekkert samkomulag í nefndinni en á hinn bóginn hefðu menn ekki flogist þar á þannig að það var ekki rétt að tala þar um mikinn ágreining. Ég tel, hæstv. forseti, að það sé í heildina tekið jákvætt að þessi víðtæka samningagerð um alþjóðaviðskiptahætti eins og Úrúgvæ-lota GATT-samninganna er, hún sé nú að komast í höfn en það er þó ekki þar með sagt að hún sé öll á þann veg sem ég hefði helst kosið. Ég tel að um samningagerðina í heild verði því miður að segja eins og margt annað í alþjóðaviðskiptum að hún sé fyrst og fremst klæðskerasaumuð að þörfum hinna stóru og hinna sterku. Ég hefði gjarnan viljað sjá miklu meiri áfanga nást í því að betrumbæta viðskiptahætti gagnvart þróunarríkjunum og þriðja heiminum. Ég hefði viljað sjá umhverfismál koma með miklu skýrari hætti inn í grundvöll þessarar samningagerðar og fleira þar fram eftir götunum. Það er vel þekkt og það vita þeir sem fylgdust með þessu ferli að á lokasprettinum voru það fyrst og fremst stóru viðskiptablokkirnar, Bandaríkjamenn, Evrópusambandið og að nokkru leyti Asíuríkin sem útkljáðu málið í sinn hóp og svo var komið undir lokin að aðrir aðilar að samningnum biðu hreinlega átekta og Bandaríkjamenn og Evrópusambandið sátu ein á fundum þar sem stærstu álitamálin voru útkljáð. Samningurinn ber þetta að sjálfsögðu með sér. Hann er fyrst og fremst sniðinn að þörfum stóru iðnríkjanna og fjármagnsveldanna í heiminum en miklu minna því miður að því að greiða götu þróunarríkjanna og þriðja heims ríkjanna inn á heimsmarkaðinn. Það var þó öðrum þræði hinn yfirlýsti tilgangur en þegar til kastanna kom voru það hagsmunir iðnríkjanna sem réðu ferðinni. Ég vil í fyrsta lagi spyrja hæstv. ráðherra hvers vegna sú leið er valin að fullgilda samninginn með þáltill. en ekki lagafrv. Það er að vísu aðeins um það fjallað í greinargerð en ég vil spyrja líka í samhengi við breytingar og viðbætur við þessa samningagerð á síðari stigum hvort það sé í sjálfu sér eðlilegt að fara yfir í þingsályktunartillöguformið þegar svona viðamikið mál eru á ferðinni. Í öðru lagi óska ég eftir því að hér verði veitt einhver alvörusvör um stöðu málsins í ráðherranefndinni sem skipuð var 3. mars sl. --- Hæstv. forseti. Ég vildi gjarnan að hæstv. landbrh. léti svo lítið að vera inni í salnum, tolla hér augnablik. Það eru engir mannasiðir hvernig ráðherrarnir hegða sér í umræðum af þessu tagi að þeir rjúka út um leið og þeir hafa sjálfir notað forgang sinn hér á mælendaskránni  Þá vil ég í fjórða lagi óska eftir því að hæstv. ráðherrar upplýsi um stöðu heilbrigðissamningsins eða viðaukans og sérstaklega varðandi það grundvallaratriði í hvaða mæli má beita ráðstöfunum sem lúta að því að varðveita hollustu og heilbrigði dýra og plantna og ég vil spyrja hver sönnunarbyrðina beri í slíkum tilvikum. Nú er það þannig skv. 2. og 3. tölul. 2. gr. heilbrigðissamningsins að slíkum ráðstöfunum má aðeins beita að því marki að nauðsynlegt sé til að vernda líf eða heilbrigði manna, dýra eða plantna og að þær byggist á vísindalegum meginreglum og sé ekki viðhaldið án fullnægjandi vísindalegra sönnunargagna. Með öðrum orðum, það er greinilega gert ráð fyrir því í að sanna þurfi að nauðsynlegt sé að beita þessum tilteknu heilbrigðisreglum. Hver ber sönnunarbyrðina? Til að koma með einfalt dæmi þannig að hugsanlega gæti komið eitthvert svar sem vit væri í frá hæstv. ráðherrum, ef Nýsjálendingar vefengja það að í innflutningi á hráu kjöti frá Nýja-Sjálandi felist sjúkdómahætta, hverjum ber þá að sanna að svo sé ef takmarka á innflutning á þeim grundvelli hingað? Eru það þeir eða við sem þurfa að sýna fram á með vísindalegum rökum og prófunum að í þessum innflutningi gæti falist hætta eða hinum megin frá að í honum felist ekki hætta? Og óska eftir skýrum svörum við þessu og ég trúi ekki öðru en hæstv. ráðherrar séu kunnugir þessu máli. Ég vildi gjarnan að hæstv. utanrrh. eða utanríkisviðskrh. gerði aðeins betri grein fyrir starfsemi Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar og því hvaða skuldbindingar við öxlum með aðild að henni, hvaða kostnaður verði því samfara, hversu viðamikil okkar þátttaka verður í stofnuninni. Verður þar um að ræða að halda úti fastri sendinefnd eða fulltrúum af einhverju tagi o.s.frv.? Hvað liggur fyrir um hvað mikið bákn þetta verður, með hvaða kostnaði o.s.frv.? Það er auðvitað enginn vafi, hæstv. forseti, að sú atvinnugrein sem verður í bráð fyrir mestum áhrifum af þessum samningi og e.t.v. líka í lengd er landbúnaðurinn. Þess vegna endurtek ég það og undirstrika að það skiptir miklu máli hvaða pólitísk stefnumörkun fylgir með um leið og þessi samningur er fullgiltur því að við höfum það að verulegu leyti í okkar höndum hvernig við förum með þær heimildir sem við þó þarna höfum. Það er alveg fyrir neðan allar hellur að þetta mál skuli eftir 8 mánuði í nefnd vera nákvæmlega jafnfast þar eins og það var daginn sem nefndin var skipuð. Það vita allir að nefndaskipunin og frestun málsins hér á þingi var vegna þess að ríkisstjórnin var við það að falla á illdeilum um þetta mál og þess vegna eru það auðvitað engin svör að koma hér eins og hæstv. ráðherrar hafa nú gert. Að lokum, hæstv. forseti, varðandi ávinning okkar af þessu í beinum tollalækkunum, þá hafa verið sagðar af því nokkrar sögur, til að mynda varðandi Bandaríkin, að þar værum við að fá verulegar tollalækkanir. Það broslega er að þegar það er skoðað, þá eru raunverulegir tollar á allan útflutning okkar til Bandaríkjanna ekki nema 0,7% og samkvæmt nýjum gögnum sem ég hef í höndunum hefur tollastofnun Bandaríkjanna nýlega ákveðið að hætta að innheimta mest af þessum tollum vegna þess að það svari ekki kostnaði. Ég bið menn þess vegna að tala varlega um mikla ávinninga af niðurfellingum af þessu tagi. Hitt hygg ég að muni skipta mestu máli, hæstv. forseti, og er ég þá að ljúka máli mínu að sú meginregla sem í samningagerðinni felst, þ.e. jafnvægis- eða bestukjaraviðskiptareglan kann að nýtast okkur í talsverðum mæli við að vinna okkur markaði á nýjum svæðum og ég hygg að þegar frá líður muni það verða sú regla þessa samnings sem muni skipta okkur mestu máli fyrir utan þau neikvæðu áhrif eða þær hættur sem að landbúnaðinum steðja í þessari samningagerð.

Hæstv. forseti. Ég hygg að hv. þm. þekki raunar svarið við þeirri spurningu sem hann lagði fram. Sönnunarbyrðin er bæði Nýsjálendinga og Íslendinga ef við tökum það dæmi. Í okkar hlut kemur að sanna það að sá sjúkdómur sem við óttumst eða sjúkdómar séu ekki hér á landi og Nýsjálendingar sýna fram á að þeir sjúkdómar séu heldur ekki á þeirra landi sem við óttumst. Síðan er það auðvitað vísindalegt mat hvort það er talin ærin ástæða til þess að standa gegn innflutningi frá Nýja-Sjálandi, en ég held að við verðum að viðurkenna það ef við viljum vera hreinskilin að við getum ekki fyrir fram til lengdar fullyrt að ekki komi til innflutnings á hráum sláturafurðum úr hvaða landi sem er í veröldinni. Ég held að við getum ekki fullyrt slíkt fyrir fram en sönnunarbyrðin er beggja.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. landbrh. fyrir svörin, en ég held að það sé mikilvægt að þetta liggi hér fyrir vegna þess að hinu gagnstæða hefur verið haldið fram. Ég hef orðið var við það meðal bænda að þeir eru sumir í þeirri trú hvaðan sem þær misvísandi upplýsingar eru komnar að í þessum heilbrigðisviðauka samningsins felist vörn til handa okkur varðandi innflutning á hrámeti, hráu kjöti og gerilsneyddum mjólkurvörum svo að dæmi sé tekið. Þegar samningsniðurstaðan og textinn eru hins vegar athuguð þá er alveg augljóst mál að svo er ekki nema með þessum vísindalegu rökum og aðferðum sé reynt að sýna fram á að svo sé. Jafnvel það hlýtur að byggjast á mati á því hvort réttlætanlegt sé að gera ráðstafanir sem í reynd fela í sér viðskiptahindranir vegna þess að ég get ekki séð annað samkvæmt textanum en þar eigi að vega og meta mismunandi hagsmuni saman og það sé ekki réttlætanlegt samkvæmt texta samningsins að beita innflutningstakmörkunum í formi heilbrigðistakmarkana þó að einhver sjúkdómahætta geti verið því samfara nema unnt sé að sýna fram á að það tjón sem af völdum sjúkdóms mundi leiða yrði meira og þar sé í raun og veru um meiri hagsmuni fyrir minni að ræða. Þannig held ég að samningstextinn sé og út af fyrir sig geri ég ekki ágreining við túlkun hæstv. landbrh. á því hvernig sönnunarbyrðin liggi. Þar verður hver að sjá um sitt, það held ég að sé alveg hárrétt. En ég held að það sé mjög mikilvægt og í raun og veru staðfest hér að þetta mál stendur svona og menn geta þess vegna ekki sett traust sitt á það að í þessari samningsniðurstöðu felist réttur af okkar hálfu til að banna innflutning af hrámeti eins og verið hefur. Það er verið að afnema hann með þessum samningum.

Hæstv. forseti. Ég vil vegna orða þingmannsins ítreka raunar það sem hefur komið fram hér áður og einnig í samræmingarviðræðum okkar á erlendum vettvangi í sambandi við GATT-samningana að við höfum haldið því fram í allri þessari samningsgerð að eina örugga leiðin til þess að við getum staðið gegn því að búfjársjúkdómar komi hingað til landsins sé bann við innflutningi á hráum sláturafurðum. Það hefur verið stefna ríkisstjórnarinnar og hefur verið málstaður okkar Íslendinga að gera það.

Virðulegur forseti. Út af fyrir sig er vandséð hvaða tilgangi umræðan þjónar núna með tilliti til þess hvernig undirbúningur hæstv. ríkisstjórnar er gagnvart nýjum GATT-samningi og nýrri alþjóðastofnun með alþjóðaviðskipti. Ég get strax sagt það sem skoðun mína að ég tel að GATT-sáttmálinn um tolla og viðskipti hafi verið okkur afar mikilvægur og á grundvelli hans höfum við náð verulegum tollaívilnunum í tvíhliða samningum við ýmis ríki. Það sést kannski best á því að áður en til þessarar lotu kom voru tollarnir á Bandaríkin orðnir það litlir að þeim finnst ekki lengur svara kostnaði að innheimta þá. Ég ætla á þeim stutta tíma sem ég hef að ræða kannski fyrst og fremst um þau áhrif sem þessi samningur hefur á verslun með matvörur. En verslun með matvörur hefur verið meira og minna utan samningsins fram að þessu. Það er alveg rétt að einn af grundvallarþáttum í samskiptum okkar mannanna frá upphafi er sem frjálsastur markaður með vöruskipti og viðskipti og grunnurinn að allri sérhæfingu. En það frelsi verður að byggja á jafnræði. Það er staðreynd að meiri hluti ríkja hefur metið hlutverk landbúnaðar fyrir þjóðmenningu og fyrir aðrar atvinnugreinar það mikils og það hefur kostað það mikið að menn hafa ekki verið tilbúnir til og ekki treyst sér til að gjaldfæra þann kostnað á neytendur í gegnum matvælaverðið. Þetta hefur gert það að verkum að mjög margar þjóðir hafa komið sér upp flóknu kerfi styrkja og uppbóta til að halda uppi framleiðslunni. Slíkt kerfi verður ekki afnumið á einum degi og slíkt kerfi er ekki afnumið með þeim GATT-samningi sem við stöndum frammi fyrir núna. Þar náðist hins vegar eins og ég skynja málið ákveðið samkomulag, ekki alveg um status quo en þó nánast, og það samkomulag byggðist því miður fyrst og fremst á því að verja hagsmuni stóru blokkanna tveggja, Evrópusambandsins og Bandaríkjanna. Ég hef alltaf sagt og ég segi það enn hér að ég mundi ekkert óttast sérstaklega um stöðu íslensks landbúnaðar ef og þegar við fengjum að keppa á einhverju sem væri nálægt því að vera sanngirnisgrundvöllur. Í öðru lagi vil ég nefna það sem aðrir aðilar hafa nefnt að í þessari lotu GATT-viðræðnanna var umhverfisþátturinn ekki tekinn inn. Ég er þeirrar skoðunar að við megum ekki skuldfæra það sem það kostar að framleiða matvæli á þann ódýrasta hátt sem hægt er með allri þeirri tækni og efnum sem við höfum í dag, að ekki megi skuldfæra þann stundarhagnað á framtíðina með því að ganga ótæpilega á umhverfið, ganga ótæpilega á þann höfuðstól sem á að endast og á að vera tiltækur komandi kynslóðum. Það er skoðun mín að það hljóti að vera höfuðmarkmið í næstu lotum í alþjóðasamningum um búvöruframleiðslu að taka tillit til þessara þátta. Ég er einnig þeirrar skoðunar að ekki fáist lausn á þessu fyrr en við finnum einhvers konar markaðslausn sem byggist enn þá á því að mönnum verði refsað með skattlagningu eða greiðslum ef menn ganga út yfir það sem náttúran, það sem við lifum á, sannarlega getur borið á sjálfbæran hátt og að við séum ekki að skuldfæra þar á framtíðina. Þetta er stórt mál og ætti að mínu mati að vera eitt af stóru málunum í alþjóðastjórnmálum á næstunni og e.t.v. yrði það ekki leyst öðru vísi en á einhvern hliðstæðan hátt eins og var gert varðandi Hafréttarsáttmálann að einhvers konar alþjóðaráðstefna verði sett á um þessi mál. En þetta er brýnt mál og er afar aðkallandi að að þessu verði unnið og hvert eitt skref, sem þar næst í framfaraátt til þess að sé tekið tillit til þess til umgengni við náttúruna, er til hagsbóta fyrir íslenska matvælaframleiðslu og íslenskan matvælaiðnað. Að lokum, virðulegur forseti, ítreka ég það sem ég sagði áður að þegar hæstv. ríkisstjórn og þingmeirihlutinn heyktist á því við breytingar á búvörulögum vegna EES-samningsins að taka á GATT-samningnum var okkur sagt og nánast lofað því að þegar kæmi að því að GATT-samningurinn yrði staðfestur þá lægi þetta fyrir. Þá væri fimm ráðuneyta nefndin búin að skila áliti sínu. Nú býst ég við að hæstv. landbrh. lesi svörin við þessu í bæklingnum um gamlan kveðskap sem hann er að lesa núna. En ég vil samt leyfa mér að spyrja hæstv. landbrh., og nú svari hæstv. ráðherra okkur í fullri hreinskilni, hvað líði störfum þessarar nefndar? Er það eins og hæstv. utanrrh. sagði okkur í framsögu sinni að nefndin væri enn að velta fyrir sér lágmarksaðganginum og tollígildum? Er það virkilega svo, hæstv. landbrh., að málið sé ekki lengra komið? Að nú eftir átta mánuði séu menn enn að velta fyrir sér þessum þáttum og engin grunnvinna, engin vinna í þá veru hvaða lögum þarf að breyta og á hvern hátt sé komin á stað? Ef hæstv. ráðherra svarar mér ekki hér og segir á hvaða stigi vinnan er hlýt ég að álykta sem svo að þetta sé raunin. Og í raun sagði hæstv. landbrh. áðan í andsvari sínu að menn væru bara með almennar bollaleggingar enn þá í nefndinni. Hvernig vill hæstv. landbrh. að þetta sé og hvað er nefndin að ræða um það hvernig eigi að haga lágmarksaðganginum? Á það að vera uppboð eins og hæstv. ráðherra nefndi einu sinni? Á e.t.v. að leyfa afurðasölufyrirtækjum, sem eru að vinna hér í dag, að fá þennan lágmarksaðgang eða á að afhenda þetta einstökum stórfyrirtækjum í smávöruverslun? Þessu vil ég að hæstv. ráðherra svari og sömuleiðis um það hvernig á að beyta tollígildunum? Verða þau föst og óbreytanleg fyrir fram eða verða þau í framkvæmdinni í formi breytilegra jöfnunargjalda eins og ýmsir hafa viljað túlka að hægt væri að framkvæma þau? Þessum spurningum verður að svara í umræðunni. Og það verður að svara því, virðulegur forseti, hvernig á því stendur að það var ekki staðið við þau fyrirheit sem voru gefin á Alþingi í fyrravetur að þegar kæmi að staðfestingu GATT-samningsins þá mundi þetta allt saman liggja fyrir í formi lagafrv.

Hæstv. forseti. Ég heyri á ræðu hv. þm. að hann hefur verið fjarverandi þegar ég svaraði hér áðan, ekki verið í þingsalnum og ekki heyrt mál mitt. Ég sagði áðan frá því að Norðmenn væru nýbúnir að ganga frá sínum málum og ég sagði jafnframt frá því að við Íslendingar værum fáliðaðir og okkur hefði þótt rétt og skynsamlegt að bíða Norðmannanna og sjá hver yrði niðurstaða þeirra. Ég skil satt að segja ekki ef hv. þm. vill halda því fram hér að með þeim hætti sé staðið óeðlilega að málum á Íslandi. Við höfum þvert á móti haft mjög náið samstarf við Norðmenn og aðrar Norðurlandaþjóðir bæði í sambandi við GATT-tilboðin frá öndverðu og líka í sambandi við samningana um hið Evrópska efnahagssvæði þannig að ég hygg að hv. þm. hafi verið þetta allt saman ljóst. Það liggur líka fyrir og ég skal endurtaka það hér að sérfræðinganefndin er enn að störfum. Á meðan hún hefur ekki skilað af sér, á meðan niðurstaða er ekki fengin þar er það auðvitað vísbending um að verið sé að athuga vissa þætti betur. En hitt er alger útúrsnúningur og einungis sagt út í loftið að halda því fram að af því að niðurstaða liggi ekki fyrir á einhverjum tilteknum degi, næstsíðasta degi nóvembermánaðar, sýni það að engin grunnvinna hafi verið unnin. Þetta eru auðvitað feiknarlega mikil orð og stór ef maður tæki mark á þeim og gefur í skyn að þeir embættismenn sem hafa unnið að þessu verki hafi svikist um og ekki unnið þá grunnvinnu sem þeim var ætlað að vinna.

Virðulegur forseti. Ég skora á hæstv. ráðherra að koma upp, og hæstv. ráðherra getur gert það hér í lengra máli en andsvari, og gera grein fyrir því hvar grunnvinnan stendur. Því neitar hæstv. ráðherra og vísar til þess að Norðmenn hafi rétt verið að klára sína vinnu. Ef samstarfið var svona náið, hæstv. ráðherra, var okkur í lófa lagið að leggja fram okkar tillögur samhliða Norðmönnunum. En nú liggur ljóst fyrir að Norðmenn hafa lagt fram sínar tillögur en ekkert liggur fyrir um það hvenær tillögurnar komi frá okkur. Allt bendir til þess að ástæðan fyrir því sé sú að innan ríkisstjórnarinnar er einfaldlega bullandi ágreiningur og hæstv. landbrh. hefur mistekist algerlega að ná nokkru samkomulagi við samstarfsflokkinn sem kemur fram í því að hæstv. ráðherra kemur ekki nokkru máli fram. Virðulegur forseti. Ég ítreka einnig þá spurningu sem ég bar fram áðan: Hvaða viðhorf eru uppi og hvaða línu er þar búið að leggja varðandi lágmarksaðganginn? Nú hefur hæstv. ráðherra tækifæri til þess að segja frá því hvernig starfi sérfræðingahópsins miðar áfram. Þetta er grundvallaratriði, hæstv. ráðherra. Ef svarið er það að um ekkert liggi ljóst fyrir í dag þá staðfestir það hvert einasta orð sem ég hef sagt um vinnubrögð ríkisstjórnarinnar í málinu.

Hæstv. forseti. Ég átta mig ekki alveg á því hvert er tilefni síðustu ræðu hv. þm. Ég hef þrásinnis sagt og hélt að hv. þm. skildi mælt mál og þegar skýrt er kveðið að hlutum. Embættismannanefndin hefur ekki skilað niðurstöðu. Þegar málið liggur þannig fyrir kemur þingmaðurinn upp hvað eftir annað, æ ofan í æ og heldur því fram að þeir sem þar sitja hafi svikist um, þeir hafi ekki unnið grunnvinnu sína og þar fram eftir götunum. Auðvitað er staðreyndin sú að það er verið að bera saman bækur sínar, það er verið að marka í heild sinni þá stefnu sem við munum taka þegar verið er að gera sér grein fyrir einstökum atriðum. Niðurstaðan mun liggja fyrir á næstu vikum eins og ég sagði áður. Auðvitað er öldungis ljóst og hefur verið lýst yfir áður, ekki einungis í umræðum nú af mér heldur í umræðum áður, að öll þessi atriði munu liggja ljóst fyrir og utanrmn. gera grein fyrir því áður en málið verður þaðan afgreitt. Það er sú niðurstaða sem hefur fengist í ríkisstjórninni og sú málsmeðferð sem fengist hefur. Ég hygg á hinn bóginn að það sé bæði gott og nauðsynlegt að þessi mál komist inn í umræðuna. Þau séu tekin hér fyrir á hinu háa Alþingi en að nota það sem tækifæri til að vera með einhverjar getsakir eða útúrsnúninga um efni málsins er auðvitað algjörlega út í hött.

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra sagði: Þetta mun liggja fyrir innan nokkurra vikna. Ég vil vekja athygli virðulegs forseta á því að þessi ríkisstjórn á því betur ekki eftir nema nokkrar vikur af sínum starfsferli. Mér sýnist því á öllu að það sé orðið mjög vafasamt að það fáist nokkur botn í þetta mál af hálfu þessarar ríkisstjórnar og það er kannski eins gott. Hæstv. ráðherra svaraði engu spurningum mínum bæði um hans álit og hvað væri verið að vinna að því hvernig ætti að framkvæma lágmarksaðganginn sem segir mér að við því eru engin tiltæk svör. Þetta eru því miður lýsandi dæmi fyrir vinnubrögð þessarar ríkisstjórnar. Við erum að fjalla um utanríkismál og við vitum að það gerðist í síðustu viku að Sjálfstfl. fór fram með mikla umræðu á hendur hæstv. utanrrh. og ekki harma ég það. Það gerðist hins vegar að sú umræða sem átti væntanlega að vera stórárásin á hæstv. utanrrh. varð að ,,harakiri`` fyrir ríkisstjórnina eins og skoðanakannanir um síðustu helgi sanna.

Frú forseti. Ég vil í upphafi þakka fyrir, sem reyndar er þó ekki þakkarvert, að hæstv. landbrh. er kominn til umræðunnar. Það liggur fyrir, eins og kom rækilega fram í ræðu formanns Framsfl. fyrr í dag, að Framsfl. styður í prinsippinu þessa samningagerð eða aðildina að Alþjóðaviðskiptastofnuninni, en það er að vísu með fyrirvörum. Ég vil, með leyfi forseta, lesa það sem samþykkt var um þetta atriði á nýafstöðnu flokksþingi framsóknarmanna: ,,Seint á síðasta ári lauk sjö ára Úrúgvæ-samningalotu GATT. Frá og með næstu áramótum er nýrri alþjóðastofnun, Alþjóðaviðskiptastofnuninni WTO, ætlað að taka við af GATT sem megineftirlitsstofnun alþjóðaviðskipta. Framsfl. er hlynntur markmiðum samningsins og aðild Íslands að stofnuninni. Flokksþingið leggur mikla áherslu á að tryggja starfsskilyrði þeirra atvinnugreina sem lenda í aukinni samkeppni í kjölfar meira frelsis í alþjóðaviðskiptum.`` Það er þetta sem við viljum reyna að fá fram í þessari umræðu: Hvaða tryggingu fyrir starfsskilyrðum fyrir landbúnaðinn er að vænta í kjölfar staðfestingar á þessum samningi? Það er augljóst að engum dettur í hug að það verði komist hjá því að gerast aðilar að þessari stofnun, en hins vegar er ákaflega mikilvægt að við höfum okkar viðbúnað í lagi. Þessi samningur er nefnilega geysilega mikið alvörumál fyrir íslenskan landbúnað. Hann dregur fyrirsjáanlega niður lífskjör íslenskra bænda og fleiri en íslenskra bænda. Hann kemur til með að hafa veruleg áhrif á lífskjör þess fólks sem hefur af því atvinnu að þjónusta landbúnað með einhverjum hætti og/eða vinna úr landbúnaðarafurðum. Með þessum samningi undirgöngumst við verulegar skuldbindingar um takmarkaðan lágmarksinnflutning landbúnaðarafurða. Það í sjálfu sér tekur markað frá íslenskum landbúnaði og eykur þrýsting á meiri innflutning og það er kannski meginhættan sem í því liggur. Ef aldrei yrði farið fram úr lágmarksinnflutningnum þá er það ekki óskapleg fórn. Lágmarksinnflutningurinn eykur þrýsting á meiri innflutning. Hæstv. utanrrh. hefur hrósað sér í fjölmiðlum af því að hafa getað komið landbúnaðarstefnu Alþfl. í framkvæmd í gegnum starf sitt sem utanrrh., þ.e. með því að vinna sem formaður Alþfl. við samningagerð á erlendum vettvangi, ekki sem hagsmunagæslumaður eða umboðsmaður ríkisstjórnar Íslands heldur sem formaður Alþfl. því það hefur ekki verið opinber stefna íslensku ríkisstjórnarinnar, ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar, að opna fyrir innflutning á landbúnaðarvörum. Hér hafa sem sagt verið dregnar lokur frá hurðum. Það er allt galopið ef stjórnvöld frá Íslandi vilja. Ef hér kæmi ríkisstjórn sem fylgdi þeirri línu sem Alþfl. hefur fylgt í landbúnaðarmálum, ef hér væru lykilráðherrar sem væru á alþýðuflokksbuxunum, þá mundi landbúnaðarframleiðsla á Íslandi öll vera í uppnámi. Að vísu virðist Alþfl. vera í dauðateygjunum þessa dagana en upp er að rísa arftaki hans, nýr Alþfl. samkvæmt skoðanakönnunum, undir pilsfaldi hv. 12. þm. Reykv. og skipaður fólki úr Alþfl. og reyndar úr fleiri flokkum sem hefur orðið fyrir vonbrigðum á sínum gömlu vígstöðvum. Og guð má vita nema sá flokkur taki upp landbúnaðarstefnu Alþfl. Þar eru rætur þess flokks eða þess þjóðvaka, ég veit ekki hvernig það orð er myndað. Ég hef hugmynd um hvað er vikivaki, ég kann hann að vísu ekki en ég hef séð hann dansaðan. Ég veit ekki hvernig hugmynd um þennan vaka er tilkomin.  Ég veit að það þýðir ekkert að spyrja hæstv. utanrrh. um þetta mál vegna þess að hann er ekki sammála hæstv. landbrh. Ég þarf að fá yfirlýsingu frá hæstv. landbrh. og staðfestingu hæstv. utanrrh. að hann sé sammála hæstv. landbrh. Haustið 1991 urðu miklar umræður um aðild okkar að GATT. Þá gaf ríkisstjórnin yfirlýsingu, 10. jan., og hún var kynnt á Alþingi í umræðum utan dagskrár. Ég vil spyrja hæstv. landbrh. hvort þessir fyrirvarar hafi náð fram að ganga, hvort þeir séu inni í þessari samningagerð. Ég fékk skýrt svar frá hæstv. forsrh. þá og það er spurning mín hvort þessar kröfur hafi verið uppfylltar. Í öðru lagi, frú forseti, er landbúnaðarstefna Íslands ekki í takt við landbúnaðarstefnu annarra þjóða. Er heimilt eftir að þessi samningsgerð hefur verið staðfest að taka upp útflutningsbætur á íslenskar landbúnaðarvörur?

Virðulegi forseti. Mér er ljúft að svara þessu. Það er heimilt að taka upp útflutningsbætur á nýjan leik. Ég held að það sé skuldbinding um að minnka þær um 36% frá viðmiðunarárum. Í öðru lagi er hv. þm. það kunnugt að GATT-samningarnir voru ekki milli Íslendinga annars vegar og einhvers eins samningsaðila hins vegar. Þetta var ekki tveggja manna tal. Hins vegar koma flestar þjóðir veraldar að þessari samningsgerð og eins og rakið var áður höfðu ýmsar aðrar þjóðir, og raunar flestar, meira um það að segja en Íslendingar hvernig endanleg gerð samningsins var. Það eru þess vegna ekki nýjar fréttir að við Íslendingar fengum ekki allt okkar fram.

Frú forseti. Það hefur fengist staðfesting á því hjá hæstv. landbrh. að ekki var fyllilega að marka yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Það hefur ekki verið unnið eftir þeirri stefnu sem hæstv. forsrh. upplýsti þá. Það er ákvörðun um að minnka útflutningsbætur í þessum samningi um 36%, ef ég man rétt, frá viðmiðunarárum, en nú voru ekki útflutningsbætur 

Hæstv. forseti. Auðvitað er það rangt hjá hv. þm. og hann veit betur. Auðvitað var unnið af íslenskum embættismönnum í samræmi við yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Þetta á hv. þm. að vera kunnugt og ástæðulaust að gefa annað í skyn. Hitt má vera að eitt af þeim skilyrðum sem Framsfl. hafi sett fyrir stuðningi við málið hafi verið að ríkisstjórnin næði öllu sínu fram í GATT-samningunum og væri fróðlegt að fá að vita hvort svo sé.

Virðulegi forseti. Það er satt að segja dálítið umhugsunarvert að allur þessi mikli samningur eða öllu heldur allt þetta samningaverk sem hér er á ferðinni skuli vera rætt með þeim hætti sem hér gerist vegna þess að hér er lögð fram þáltill. um að þessi bók skuli í grófum dráttum fá lagagildi í landinu. Í sjálfu sér þekkir maður ýmislegt frá því að menn voru að fara í gegnum þennan EES-samning þar sem menn voru með upp í hálfan metra af þingskjölum undir í einu á bak við eina eða tvær línur í einhverjum þáltill. En í rauninni er slæmt hvernig að þessum hlutum er staðið og hefði verið mikið heppilegra ef t.d. landbúnaðarþátturinn, sem er greinilega það sem aðallega vekur hér umræðu, hefði verið ræddur sérstaklega þannig að tími hefði gefist til að fara dálítið rækilega yfir GATT- samninginn sem slíkan og samningsdrögin sem fyrir liggja um Alþjóðaviðskiptastofnunina. Ég held að það sé dálítið umhugsunarefni fyrir Alþingi að umræðan um Alþjóðaviðskiptastofnunina, sem er stórkostlega merkilegt mál og eitt allra merkilegasta mál þingsins, skuli ekki fá hér pláss af því að menn af eðlilegum ástæðum vilja tala um landbúnaðarmál. Ég er þó ekki að gagnrýna það heldur bara að kvarta almennt undan því hér að ekki skuli vera gefið færi á því fyrir þingmenn að taka á þessu máli með eðlilegum og aðgreindum hætti þannig að menn ræði annars vegar um samninginn um Alþjóðaviðskiptastofnunina sérstaklega og hins vegar ræði menn um landbúnaðinn þannig að ekki sé verið að tala um þessi mál hvert ofan í öðru eins og gert er. Þó að skylt sé skeggið hökunni, þá er það samt þannig að heppilegra væri ef umræðan gæti verið aðgreind. Þetta vil ég láta koma hér fram, hæstv. forseti, og biðja bæði ríkisstjórn og forsætisnefnd að huga að því hvort ekki er hægt að koma þessum málum öðruvísi fyrir í framtíðinni þegar svona mál eru tekin hér til umræðu. Varðandi samningsdrögin um Alþjóðaviðskiptastofnunina sem hér er á ferðinni, þá er það alla vega mín skoðun að þetta sé eitt af merkilegustu málum þingsins að mörgu leyti. Það er alveg rétt sem hefur verið bent á hér í dag að það er beinlínis gaman að því að þessi samningur skuli koma til umræðu einmitt á þessum sólarhring, daginn eftir að Íslendingar losnuðu við óttann af hinni óttalegu einangrun sem var sagt að ella blasti við okkur ef Norðmenn gerðust aðilar að Evrópusambandinu. Er auðvitað ástæða til þess úr því að það hefur ekki verið gert að fagna því sérstaklega úr þessum ræðustól að Norðmenn skuli sem frjáls þjóð hafa tekið ákvörðun um að losa sig úr þessu kompaníi og þessum böndum sem menn voru tilbúnir til þess að setja á Norðmenn þar sem nú geta þrifist bæði rauðar og grænar hugsanir með blóma eins og fram kom í umræðuþætti í norska sjónvarpinu í gærkvöldi sem ég vona að sem flestir hér hafi séð. En það sem hér er á ferðinni er ósköp einfaldlega það að hér er verið að safna má segja í einn punkt þeirri hugsun sem hefur verið á bak við GATT-samninginn annars vegar og Alþjóðabankann og Alþjóðagjaldeyrissjóðinn hins vegar. Það er verið að þróa þessi þætti saman í einn meginþráð, í einn meginfarveg og það er út af fyrir sig skynsamlegt, en menn hljóta þá að velta því fyrir sér hvort hætta sé á því að of mikil áhersla sé lögð á þennan eina farveg vegna þess að það hefur verið vandinn með Alþjóðabankann og Alþjóðagjaldeyrissjóðinn að menn hafa freistast þar til þess að reyna að knýja ríki og lönd inn í tiltekið hugmyndafræðilegt mynstur burt séð frá öllum öðrum hlutum. Ég held að það beri að undirstrika það og ég geri það af minni hálfu að mönnum ber að varast það í samstarfi af þessu tagi að reyna að hneppa þjóðir í tilteknar hugmyndafræðilegar uppskriftir eins og menn hafa viljað gera á vegum Alþjóðabankans og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Hins vegar held ég að í samningnum sjálfum um Alþjóðaviðskiptastofnunina séu nokkur atriði sem sé rétt að inna eftir sérstaklega. Það kemur beinlínis fram að gert er ráð fyrir því að hún móti stefnu með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og Alþjóðabankanum. Það segir í 5. tölul. 5. gr.: ,,Til að ná fram auknu samræmi í stefnumótun efnahagsmála á alþjóðavettvangi skal Alþjóðaviðskiptastofnunin eiga samstarf, eftir því sem við á, við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og Alþjóðabankann og þær stofnanir sem tengjast honum.`` Nú skil ég út af fyrir sig vel hvaða forsendur eru fyrir þessu. Ég held hins vegar að hætta sé á því að menn geti gengið allt of langt í þeim efnum að hneppa allar þjóðir heimsins í sömu formúlurnar að því er varðar yfirstjórn efnahags- og viðskiptamála. Nú vitum við hins vegar að þær þjóðir sem hafa kannski náð einna lengst á seinni árum í efnahags- og viðskiptamálum hafa ekki fylgt forskriftum Alþjóðabankans eða Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Þar er ég sérstaklega að tala um Austur-Asíuþjóðirnar þar sem ekki er hægt að tala um eitt módel eða eina línu heldur liggur það alveg fyrir að þessar þjóðir hafa fylgt sínum eigin forsendum og hafa beitt mjög verulegum ríkisinngripum og félagslegum áherslum varðandi yfirstjórn efnahagsmála í ýmsum ríkjum og hafa náð þar sumar hverjar alveg stórkostlegum árangri. Ég tel ástæðu til að láta það koma fram að ég tel hættulegt ef menn gerast of ofstækisfullir í því að framkvæma tiltekna hugmyndafræðilega frjálshyggju eða markaðshyggjustefnu. Ég held að ríkin eigi að fá að þróa og taka ákvarðanir hvert á sínum forsendum hvert í sínu landi. Hitt er svo aftur annað mál að að því er varðar hin alþjóðlegu viðskipti eiga þessir hlutir að vera opnir og hljóta að verða opnir. Ef menn ætla að ná einhverjum árangri og yfirsýn yfir málin, þá verða þessir hlutir að vera miklu opnari en þeir hafa að mörgu leyti verið. Ég tel t.d. að Evrópusambandið sé hættulegt í þessu efni. Evrópusambandið hefur tilhneigingu til að draga úr frjálsri alþjóðaviðskiptaþróun og þess vegna held ég að nauðsynlegt sé fyrir smáþjóð eins og Íslendinga að leggja einmitt áherslu á þróun svona stofnunar eins og Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar og GATT-samningsins, miklu frekar en menn fari að gerast aðilar að einhverjum fjölþjóða blokkum, svæðisbundnum blokkum eins og Evrópusambandinu. Spurningin er þá sú, sem væri fróðlegt að bera fram í þessari umræðu og ég hefði viljað biðja hæstv. utanrrh. að vera ekki langt undan, hvert sé í rauninni það framkvæmdarvald sem tryggir það samkvæmt þessum samningum að bestukjarareglunni, jafnræðisreglunni, verði alltaf fylgt. Hvert er það framkvæmdarvald? Hvert er það tæki? Mér sýnist að það séu túlkanir og fortölur eins og gengur, en ég tel nauðsynlegt að draga þá umræðu fram vegna þess að eins og þetta er sett upp hér, þá held ég að það verði að draga í efa að þetta framkvæmdarvald dugi alltaf til þess að koma í veg fyrir það að blokkir myndist við að hindra það sem ég kalla frjálsa, alþjóðlega viðskiptaþróun. Menn sjá þetta mjög vel í 9. gr. á bls. 13 í samningnum sjálfum þar sem það þarf að setja sérákvæði um Evrópusambandið. Menn telja að staðan sé þannig að Evrópusambandið eins og það er geti hagað sér þannig að það þarf að setja sérstakt ákvæði um það, um vinnubrögð og um stöðu Evrópusambandsins gagnvart þessum alþjóðlega samningi. Að öðru leyti tek ég undir það, hæstv. forseti, að ég tel að hér sé afskaplega mikið mál á ferðinni um leið og ég harma að ekki skuli gefast lengri tími til umræðna um hinar almennu forsendur GATT-samningsins og samningsins um Alþjóðaviðskiptastofnunina.

Frú forseti. Hér er á ferðinni eitt mikilvægasta mál þessa þings og stórmál sem við þurfum að taka afstöðu til á tiltölulega skömmum tíma til þess að geta verið virkir þátttakendur í því að koma á fót þeirri alþjóðaviðskiptastofnun sem mælt er fyrir um í till. til þál. sem hér er til meðferðar. Þetta mál var til óformlegra umræðna á fundi utanrmn. í gærmorgun og þar voru menn sammála um að nefndin tæki það til rækilegrar athugunar á tiltölulega skömmum tíma til þess að við drægjumst ekki aftur úr öðrum þjóðum við afgreiðslu á málinu. En til þess að sú afgreiðsla gangi fram er nauðsynlegt að fyrir liggi tillögur frá þeirri nefnd fimm manna, sem hér hefur oft komið til umræðna, um breytingar á íslenskum lögum sem eru óhjákvæmilegar vegna þátttöku okkar í Alþjóðaviðskiptastofnuninni og vegna fullgildingar á þessum viðamikla samningi. Það hafa þegar verið gerðar ráðstafanir til þess á vegum utanrmn. að þessar upplýsingar berist og fyrir liggur, eins og fram hefur komið í máli ráðherra, að frumvörp til lagabreytinga eru væntanleg á næstunni. Það er verið að fjalla um þetta mál í þjóðþingum víða um lönd einmitt þessa dagana og á fimmtudaginn mun Bandaríkjaþing væntanlega taka málið til afgreiðslu og samþykkja það ef svo fer fram sem horfir eftir samninga sem tekist hafa milli forseta Bandaríkjanna og forustumanna á Bandaríkjaþingi eftir nýafstaðnar kosningar þar. Innan Evrópusambandsins hefur málið einnig verið ítarlega rætt. Þar hafa verið deilur um það hvaða aðili það sé á vegum sambandsins sem getur tekið ákvörðun um þátttöku ríkjanna í þessu samstarfi. Evrópudómstóllinn hefur fellt úrskurð í málinu og þá liggur það fyrir að bæði sameiginlegar stofnanir Evrópusambandsins og einnig þjóðþing einstakra aðildarríkja verða að taka málið fyrir. Í þessu efni er tíminn tiltölulega skammur ef ætlunin er að stofna Alþjóðaviðskiptastofnunina 1. jan. nk. Við þurfum því að láta hendur standa fram úr ermum á næstu dögum og vikum til þess að afgreiða þetta viðamikla mál en eins og ég segi er forsenda þess að utanrmn. geti tekið á málinu að tillögur fimm manna nefndar ríkisstjórnarinnar liggi fyrir og menn sjái hvernig á að haga breytingum á lögum í tengslum við afgreiðslu málsins á þinginu. Hér hafa landbúnaðarmálin eðlilega komið nokkuð til umræðna og hafa verið settar á, eins og við vitum, nokkrar deilur um þau mál, en ég held að menn megi ekki aðeins líta á hliðina varðandi hugsanlegan innflutning á landbúnaðarafurðum heldur verði einnig að hafa í huga að áform eru uppi um það af hálfu íslenskra bænda og bændasamtaka að reyna að auka útflutning á íslenskum landbúnaðarafurðum og hasla sér nýrra markaða í því efni. Ég held að menn verði að hafa það í huga að þessi samningur getur einnig gagnast okkur með þau áform í huga og það eigi ekki að líta á þetta frá þröngum innanlandshagsmunum, ef ég orða það svo, þegar rætt er um landbúnaðarmálin. Það liggur ljóst fyrir að reglur varðandi dýrasjúkdóma og plöntusjúkdóma munu nýtast okkur til þess að koma í veg fyrir að slíkir sjúkdómar berist hingað og munu hafa veruleg áhrif á ákvarðanir okkar um innflutning á landbúnaðarvörum. Það mál verður því að skoða ekki aðeins með hugmyndir um lækkun á tollum í huga heldur einnig með vísan til þeirra ströngu reglna sem settar eru um heilbrigði og rétt ósýktra ríkja, ef þannig má að orði komast, til að vernda heilbrigði dýrastofna innan sinna landamæra. Þar höfum við Íslendingar mikla sérstöðu og eigum ekki í miklum vandræðum með að sanna fyrir öðrum að hér séu dýrastofnar ósýktir og við getum þess vegna á grundvelli þessa samnings gert ríkar kröfur til þeirra sem hyggja á innflutning hingað. Það kom fram í máli síðasta ræðumanns, hv. 9. þm. Reykv., að það væri forvitnilegt að líta til ríkjanna í Asíu þegar við ræddum um þróun efnahagsmála og uppgang í veröldinni allri og ég tek undir það með honum. Þessi samningur mun einmitt gera okkur kleift að komast inn á þá vaxandi og stækkandi markaði sem er um að ræða í Austur-Asíu og vonandi geta þau ríki sem þar eru og sækjast eftir aðild að GATT, eins og Kína, Tævan og fleiri ríki, gerst aðilar að þessu samkomulagi þannig að þeir markaðir opnist. Það mun hafa veruleg áhrif, m.a. fyrir okkur Íslendinga sem höfum verið að flytja út sjávarafurðir til þessara svæða, að þessi ríki komist inn í þetta samstarf þannig að þau verði bundin af þeim reglum sem þar gilda og það mun auðvelda okkur að flytja út sjávarafurðir til þessara nýju vaxtarsvæða. Ég er ekki sammála hv. síðasta ræðumanni um skilgreiningu hans á því hvers vegna þessi hagvöxtur hefur verið jafnmikill og raun ber vitni þar sem hann lét í veðri vaka að það kynni að mega leiða líkur að því að hagvöxturinn stafaði m.a. af ríkisafskiptum. Formúlan sem þessi ríki gefa fyrir sinni velgengni er ósköp einföld og hana má t.d. sjá í nýlegri úttekt tímaritsins Far East Economic Review sem fjallar um 20 ára hagvöxt á þessu svæði. Þar segir að ástæðan fyrir því að þessi ríki hafa náð þessum mikla árangri væri í fyrsta lagi mikil vinna, að menn legðu sig mjög mikið fram um vinnu og ynnu miklu meira en t.d. hér í Evrópu, skattar væru lágir, skattheimta væri lítil í þessum löndum, sparnaður væri mjög mikill og fólk legði fé sitt fyrir og hefði hag af því að spara og fjárfesta og í fjórða lagi að ríkisafskipti væru í lágmarki. Ríkið væri mjög lítið að hlutast til um atvinnustarfsemina og gæfi mönnum frelsi til þess að stunda atvinnu með þeim hætti sem þeir sjálfir teldu hagkvæmast. Það væru þessar fjórar meginforsendur sem byggju að baki hinum mikla hagvexti í Austur-Asíu þannig að það kemur alls ekki heim og saman við þessa úttekt þessa virta tímarits sem hefur fylgst hvað best með þróun efnahags- og atvinnumála á þessum slóðum að heyra það svo hér flutt yfir okkur í hinu háa Alþingi að einhver sérstök ríkisafskipti eða forsjárhyggja sé í þeim löndum sem hafi valdið því að þau hafi náð þeim árangri sem raun ber vitni um. En ég tel að það hafi m.a. mikið gildi fyrir okkur Íslendinga að þessi ríki gerist aðilar að GATT-samkomulaginu eða Alþjóðaviðskiptastofnuninni og muni auðvelda okkur að flytja út landbúnaðarvörur eins og fiskafurðir eru kallaðar inn á þessi nýju svæði.

Virðulegi forseti. Ég veit að hv. 3. þm. Reykv. vill gjarnan heyra mig segja það að ég telji að upphaf og endir alls sem er sé ríkið. Því hefur hann trúað mjög lengi og skrifað um það hundrað greinar í Morgunblaðið á ævi sinni þannig að ég skil vel að hann skuli einlægt leggja mér það í munn að ég vilji að ríkið ráði öllu en það er misskilningur. Það sem ég var að tala um áðan var ósköp einfaldlega það að menn hefðu ekki hikað við að beita aðferðum hver hjá sér eftir því sem aðstæðurnar hentuðu í hverju landi. Í úttekt sem gerð var á vegum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins um þetta svæði sem heitir East-Asian Miracle er mjög nákvæmlega farið yfir þetta ríki fyrir ríki og þar kemur fram að menn hafa þorað að beita ríkinu líka og stundum. En auðvitað er það ekki algild regla, langt frá því vegna þess að í raun og veru ganga menn út frá því að það sé um að ræða markaðsbúskap, það sé um að ræða tiltekna stýringu á efnahagskerfinu miðað við þá forsendu að það sé markaðsbúskapur en það er líka lögð á það áhersla sem skiptir mjög miklu máli í þessu sambandi að það sé ótrúlega virt menntakerfi sem vinnur með atvinnulífinu, bæði að þróun og uppbyggingu. Þar er lögð áhersla á sparnað eins og hv. þm. benti hér á og þar er lögð áhersla á að ríkið sé ekki rekið með verulegum halla og ríkið standi ekki fyrir mjög mikilli skuldasöfnun og fyrr afli menn skatta eða tekna eða skeri niður en að skilja ríkið eftir með verulega skuldasöfnun þannig að menn standi ekki frammi fyrir því sem við gerum að vera með skuldir ríkisins sem nema núna um það bil eins og hálfs árs tekjum íslenska ríkisins svo hrikalegt sem það er. Ég held því að nauðsynlegt sé fyrir menn að kynna sér þessa hluti vel eins og ég heyri að hv. þm. hefur gert og átta sig á því hvort við getum ekki eitthvað af þessu lært og svar mitt við því er já. Við getum margt af þessu lært.

Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. ræðumanni að við getum mikið af þessu lært og það er m.a. það sem ríki í heimshluta okkar eru að velta fyrir sér: Hvað er það helst sem stendur okkur fyrir þrifum til þess að hagvöxtur verði svipaður og er í þessum löndum? Þar staldra menn nú orðið ekki síst við það sem við getum kallað úrelta vinnulöggjöf í Evrópu og heimshluta okkar. Hún standi því fyrir þrifum að við getum lagað atvinnustarfsemi í okkar landi að breyttum aðstæðum eins og gert hefur verið í þessum löndum. Það er mjög mikilvægt að við gerum okkur grein fyrir þessu og veltum þessu fyrir okkur. Á vegum OECD og alþjóðastofnana hefur þetta verið sérstaklega rannsakað en þetta er líka með viðkvæmustu þáttunum bæði í þjóðfélagi okkar og einnig í þeim þjóðfélögum þar sem verkalýðshreyfingin og þetta stirðbusalega kerfi, sem komið hefur verið á laggirnar í kringum hana, og þetta svokallaða félagslega kerfi, sem við byggjum á, hefur náð að festa jafnsterkar rætur og við vitum. Það er nauðsynlegt að við ræðum þetta líka og veltum þessu fyrir okkur ef við ætlum að meta stöðu okkar gagnvart þessum þjóðum. Einnig tek ég undir það að aðlögun menntakerfisins að breyttum aðstæðum er ákaflega mikilvæg þegar fjallað er um þessi mál. En þriðji þátturinn sem við megum ekki gleyma og kom fram þegar hv. utanrmn. náði í þá skýrslu, sem hv. þm. minntist á, í Washington í vor um þetta efnahagskraftaverk í Asíu en við fengum þessar bækur þegar við fórum þangað. Þar lögðu þeir ekki síður áherslu á mikilvægi útflutningsins. Það var sérstaklega til þess að gleðja hv. 8. þm. Reykn., formann Alþb., að útflutningsleiðin var líka talinn mikilvægur þáttur í því að þetta efnahagsundur hafði orðið og þess vegna fagna ég því líka sérstaklega að allir hv. þm. Alþb. sem hér hafa tekið til máls hafa að sjálfsögðu ríkan skilning á nauðsyn þess að GATT-samkomulagið og Alþjóðaviðskiptastofnunin komist á því að hún auðveldar náttúrlega framkvæmdina á útflutningsleiðum.

Virðulegi forseti. Auðvitað er alveg rétt að það eru fleiri þættir að því er varðar þau svæði sem ég hef stundum kosið að kalla hávaxtasvæði vegna þess að ég held að það sé ágæt þýðing á því enska orði sem venjulega er notað um þessi svæði vegna þess að þau hafa náð ótrúlegum árangri í því að ná upp hagvexti. Hins vegar eru þar auðvitað eins og gengur margir hlutir sem á að varast eins og að því er varðar vinnulaun sem eru svívirðilega lág. Aðbúnaður á vinnustöðum er afleitur og á skólakerfinu er ofstjórn. Ég tel að það sé ekki gott eins og þeim hlutum er hagað. Það breytir því ekki að við getum lært gríðarlega marga hluti þar af og ég held einmitt að menn eigi ekki í okkar hópi að velta þessum hlutum þannig fyrir sér að við hljótum að leggja áherslu á það að breyta í grundvallaratriðum vinnulöggjöfinni. Ég held að við eigum að nálgast þessi mál fyrst og fremst út frá þeim almennu markmiðum að bæta hagvöxt og afkomu í landinu og það er auðvitað alveg hárrétt hjá hv. þm. að útflutningsleiðin er úrslitaatriði í þeim efnum eins og við alþýðubandalagsmenn höfum lagt áherslu á og ég fagna því að hv. þm. tekur undir með okkur í þeim efnum.

Virðulegi forseti. Varðandi þátttöku í þessu alþjóðlega samstarfi er nauðsynlegt að huga að hinum félagslegu þáttum og m.a. í vinnulöggjöfinni. Eins og við vitum sem fylgjumst vel með sem ég efast ekki um að hv. 9. þm. Reykv. gerir og fram hefur komið í máli hans þá er það núna eftir að þessir samningar hafa verið gerðir, sem við erum að fjalla um, að næstu skref verði til umhugsunar þá eru menn að velta fyrir sér hvort það eigi að tengja inn í alþjóðlega samningagerð af þessu tagi ákvæði um mengunarmál og ákvæði um félagslega þætti. Þetta er viðfangsefni sem menn verða að taka afstöðu til þegar menn ræða um þessa Alþjóðaviðskiptastofnun og spurninguna um þátttöku okkar í þessu samstarfi. Það er alveg ljóst að það eru ýmis öfl í hinu alþjóðlega samfélagi sem vilja að samhliða því sem aukið er frelsi á sviði alþjóðaviðskipta séu einnig tryggð ýmis réttindi sem snerta félagslega þátttöku fólks í að skapa þau verðmæti sem flutt eru út og unnin eru. Hér er því komið inn á þátt sem snertir í vaxandi mæli samskipti þjóða og eru ekki lengur kannski þannig vaxin að þjóðríkin geti algerlega hagað að eigin vild. Þess vegna er mjög mikilvægt fyrir okkur sem búum við það þjóðskipulag sem við gerum að við veltum því fyrir okkur hvort löggjöf, sem sett var árið 1938 um það hvernig þessu félagslega kerfi skuli háttað, standist hugsanlega þær kröfur sem þjóðir verða að fullnægja til að geta verið virkir þátttakendur í samstarfi af þessu tagi. Þetta kann að verða viðfangsefni sem við þurfum að fjalla um. Við þurfum ekki að gera það í þessari lotu GATT-viðræðnanna en þetta kann að blasa við sem viðfangsefni þegar næsta umræða hefst og þess vegna er mjög gagnlegt að umræður okkar hér hafa farið fram þar sem við þurfum að huga að þessum þáttum og velta því fyrir okkur hvar við stöndum að þessu leyti.

Virðulegur forseti. Ég get alveg tekið undir það með hv. 9. þm. Reykv. að það er mjög miður að hafa ekki lengri tíma í umræðuna. Ég kom að því í minni fyrri stuttu ræðu og fjallaði þá kannski fyrst og fremst um það sem mér finnst vanta í GATT-sáttmálann eins og hann lítur út í dag, þ.e. umhverfismálin. Ef þjóðir heims eiga að geta keppt á jafnréttisgrundvelli verður að taka inn í þetta mismunandi kröfur sem þjóðir hafa sett sér gagnvart umhverfismálunum. Ég nefndi þar að ég sæi enga aðra leið en það væri gert eftir einhverjum markaðsleiðum þannig að menn yrðu að borga fyrir það ef menn væru að sólunda eða fara illa með þá náttúru sem okkur er trúað fyrir og á að nýtast komandi kynslóðum. Það var einnig athyglisvert að hlusta á ræðu hv. 9. þm. Reykv. þegar hann ræddi annars vegar um alþjóðasamninga og viðskipti og stillti þar upp eiginlega sem gagnstæðum pól það að ákveðnir þjóðahópar og bandalög mynduðu með sér viðskiptabandalög. Ég er þeirrar skoðunar að við getum ekki stillt þessu upp á þennan hátt hvoru gagnvart öðru. Þetta mun hvort tveggja þróast og eiga sér stað áfram. Við þurfum ekki annað en líta til Bandaríkja Ameríku sem er slíkt bandalag frjálsra ríkja m.a. um viðskipta- og tollamál. Ekki þarf að gera annað en einhverjar þjóðir ákveði að sameinast eða mynda sambandsríki þá eru þær orðnar slík blokk. Það má þó enginn skilja þessi orð mín þannig að ég sé að mæla bót þeirri ofurtrú sem hefur tröllriðið umræðunni um Efnahagsbandalagið nú á umliðnum árum. Ég kom áðan að nokkru leyti að landbúnaðarmálunum og er ómögulegt annað en að taka þau upp í umræðunni vegna þess hvað þau voru umfangsmikil í fyrravetur og því lýst yfir að þau yrðu tekin upp í þessu samhengi. Hæstv. landbrh. hélt því fram áðan að ég hefði farið óvirðulegum orðum um þá embættismenn sem skipa fimm ráðuneyta nefndina. Ég vísa því algerlega á bug á þeirri forsendu að það eru ekki embættismenn sem móta pólitíska stefnu. Embættismenn útfæra hina pólitísku stefnu og það getur ekki verið á færi hinna ágætu embættismanna sem sitja í nefndinni að ákvarða þá hluti sem ég spurði eftir. Virðulegur forseti. Til að spara tíma hefði ég gjarnan viljað sjá hæstv. utanrrh. hér einnig því að ég ætlaði að bera sömu spurninguna fyrir báða ráðherrana.

Forseti hringir nú bjöllu og biður þingverði að sækja hæstv. ráðherra.

En meðan ég bíð eftir hæstv. ráðherra þá get ég sagt það sem skoðun mína, sem ég hef margoft sagt úr ræðustól Alþingis, að það endanlega hvaða áhrif þessir samningar hafa á einstakar atvinnugreinar er innanlandsmál en ekki utanríkismál.

Þýðir nokkuð að spyrja þessa ráðherra? Svara þeir nokkru?

Hæstv. landbrh. segir réttilega að það þýði ekkert að spyrja þessa ráðherra, þeir svari engu, en við skulum bara láta reyna á það hér á eftir. --- Já, virðulegi forseti, hér gengur hæstv. ráðherra í salinn. --- Ég verð að hafa eilítinn formála að minni spurningu. Eins og ég sagði áðan bar hæstv. landbrh. það upp á mig að ég hafi farið óvenjulegum orðum um þá embættismenn sem skipa fimm ráðuneyta nefndina. Ég segi hins vegar: Þeir marka ekki pólitíska stefnu. Það verða ráðherrar og ríkisstjórn að gera. Þess vegna spyr ég ráðherrana tvo, hæstv. landbrh. og hæstv. utanrrh.: Hvaða pólitísk fyrirmæli hafa embættismennirnir fengið varðandi útfærsluna á lágmarksaðganginum á lágum tollum í innflutningi á búvörum? Það kom fram í ræðu hv. 3. þm. Reykv., Björns Bjarnasonar, að þetta yrði að klára fyrir jól svo að embættismennirnir yrðu að vera komnir með sínar tillögur fyrir þann tíma. Þess vegna spyr ég þessa tvo hæstv. ráðherra: Hvaða pólitísku leiðbeiningu og fyrirmæli hafa embættismennirnir fengið um lágmarksaðganginn varðandi innflutning búvara? Hafi embættismennirnir enga slíka línu fengið í dag, engin slík fyrirmæli fengið, þá sé ég ekki hvernig þeir eiga að vera færir um fyrir jól að vera búnir að koma fram með í frumvarpsformi, kynna það í utanrmn., hvernig á að standa að þessum þætti. Þetta er einföld og skýr spurning og hæstv. ráðherrum á ekki að vera skotaskuld úr því að svara henni.

Hæstv. forseti. Eins og ég sagði áður þá er verið að vinna að þessum málum í embættismannanefndinni og ég hef margtekið það fram. Fyrirspurn hv. þm. var að sumu leyti öðruvísi orðuð nú en áður. Það sem liggur fyrir um lágmarksaðganginn er að hann verður 3% á fyrsta ári eins og hv. þm. er kunnugt. Í sambandi við unnið kjöt er talað um 60--70 tonn. Það má að sjálfsögðu ekki flytja inn hrá egg. Í sambandi við unnin egg er talað um 35 tonn. Í sambandi við smjör 32 tonn og ost 68 tonn. Tollur á þennan innflutning er 32% af fullum tolli á fyrsta ári.

Virðulegur forseti. Það getur ekki annað en þykknað illa í manni við svona svar. Hæstv. ráðherra kom ekki með neitt nema hluti sem lágu fyrir þegar íslenska tilboðið var lagt fram á síðasta ári. Einfaldur framreikningur frá því hvað þessi 3% væru mikið magn í tonnum. --- Hæstv. ráðherra, ég spurði ekki eftir því. Ég spurði hver væri pólitísk stefnumótun ríkisstjórnarinnar um hvernig ætti að framkvæma þennan innflutning en það skiptir afar miklu máli. Á það að gerast samkvæmt uppboði eins og hæstv. ráðherra nefndi einu sinni? Á það að gerast þannig að einstök stór smásölufyrirtæki fá þetta í sínar hendur? Á það að gerast þannig að Ríkisspítalarnir og hæli fái þetta magn, eins og maður hefur heyrt úr herbúðum ríkisstjórnarinnar? Eða á það að gerast þannig að afurðasölufyrirtæki sem eru að dreifa hér innan lands, til að mynda, fái rétt á þessum innflutningi? Það eru þessi atriði sem ég er að spyrja eftir. Og koma síðan upp með framreikning á því hvað 3% þýði, það þurfti ekki annað meira til en einfalda litla vasatölvu til að reikna það út. Það þurfti ekkert fimm ráðuneyta nefnd í átta mánaða starf til að komast að þeirri niðurstöðu. Þannig að enn á ný er það hér staðfest að það liggur ekkert fyrir hvað hina pólitísku stefnumörkun varðar hvernig á að framkvæma GATT-samninginn.

Hæstv. forseti. Ég skil ekki af hverju hv. þm. bregst svona reiður við þegar honum er svarað efnislega um það sem hann spurði. Um hitt sem hann spurði, hvernig yrði staðið að innflutningnum sem er annars eðlis, þá liggur ekki fyrir niðurstaða um það í embættismannanefndinni og við höfum heldur ekki tekið afstöðu til þess í ríkisstjórninni. Hitt væri á hinn bóginn fróðlegt að fá að vita hvort hv. þm. sem spyr svo ákaft hvort hann hafi sjálfur gert upp við sig hvernig hann vilji að þessum málum standa. Ég ítreka það sem ég sagði áðan, embættismannanefndin er að vinna að sínum tillögum, það er eðlilegt að hún skili áliti. Það veltur ekki á þessu til eða frá hversu langan tíma tekur að vinna að þessum málum. Eins og hv. þm. heyra þá er þessi hv. þm. að reyna að vekja tortryggni eða búa til ágreining af þessu tilefni. Auðvitað vitum við og það hefur alltaf legið ljóst fyrir að það er vandamál og það er flókið mál hvernig eigi að standa að innflutningi á því sem við köllum vörur samkvæmt lágmarksaðgangi. Mér er ekki kunnugt um að neinn stjórnmálamaður eða neinn stjórnmálaflokkur hafi kveðið upp úr um það hvaða skoðun hann hafi einmitt á þessu atriði. En á hinn bóginn hafa ýmsir verið mjög spurulir um það. Embættismannanefndin mun skila rökstuddum tillögum um þessi efni. Eftir að sú niðurstaða liggur fyrir þá verður hún tekin fyrir í ríkisstjórninni og ég sé ekki neina ástæðu til þess að fjölyrða um þá hluti fyrr, nema ég vil taka fram að auðvitað verður frá þessum málum gengið með þeim hætti að ekki verður bundið við ákveðið byggðarlag á landinu eða að menn þurfi að fara langan veg til að njóta hans, heldur muni menn geta notið hans hvarvetna, hvar sem þeir búa.

Virðulegur forseti. Nú er uppgjöf hæstv. ráðherra og ríkisstjórnarinnar algjör og það er farið að leita eftir leiðsögn hjá einstökum þingmönnum um það hvernig þeir vilji framkvæma þetta. Þetta mál er ekki á ábyrgð okkar í stjórnarandstöðunni í dag, það er á ábyrgð ríkisstjórnarinnar. Hæstv. ráðherra kom hér og sagði í fullri hreinskilni: Það er ekki búið að ræða þetta mál í ríkisstjórninni og þar er engin samstaða um það. Hann talar um það að embættismannanefndin eigi að koma með tillögur. Ég hef fært að því rök, virðulegur forseti, að í þessu máli getur embættismannanefndin ekki lagt hinar pólitísku línur. Það verður ríkisstjórnin að gera og hæstv. ráðherra er búinn að segja úr ræðustól að það hafi ekki enn verið gert. Málið er komið hér og er að fara til nefndar. Formaður utanrmn. segir að við verðum að afgreiða þetta fyrir jól. Það eru eftir þrjár vikur. Það er ansi stuttur tími miðað við þá átta mánuði sem embættismannanefndin er búin að hafa fram að þessu. Það er hér staðfest, virðulegur forseti, að í þessu máli, þ.e. hvernig á að taka á landbúnaðarþætti GATT-samkomulagsins, er ekkert unnið. Þar stendur ríkisstjórnin algjörlega á gati.

Frú forseti. Hér hafa orðið einhver mistök hjá formönnum þingflokka stjórnarandstöðunnar að biðja ekki um lengdan ræðutíma í máli þessa eðlis. Forseta er heimilt að láta ákvæði 55. gr. þingskapa gilda við fyrri umræðu um þáltill., er fjalla um stjórnskipun, utanríkis- eða varnarmál, staðfestingu framkvæmdaáætlana, alþjóðasáttmála eða milliríkjasamninga, liggi fyrir ósk um það. Óskin hefur ekki verið lögð fram á réttum tíma og því erum við hér í allt of mikilli tímaþröng að ræða þetta stóra mál. Ég vil byrja á því að spyrja hæstv. utanrrh., fá nánari útlistun hans eða áréttingu á klausu sem stendur á bls. 4, tilvitnun, með leyfi forseta: ,,Hornsteinn GATT, bestukjarareglan, tryggir að einstök aðildarríki geta almennt ekki beitt mismunandi reglum gagnvart öðrum aðildarríkjum GATT. Þetta þýðir t.d. að ef Nýsjálendingar lækkuðu tolla á þorskflökum frá Kanada gegn því að Kanada lækkaði tolla á lambakjöti frá hinu fyrrnefnda, gildir það fyrir öll aðildarríki GATT, án þess þó að þau hafi tekið þátt í slíkum samningaviðræðum. Í krafti þessarar reglu mun Ísland njóta góðs af þeim tollalækkunum sem önnur ríki hafa náð fram í Úrúgvæviðræðunum.`` Ég vil óska eftir að hæstv. utanrrh. staðfesti þetta eða útlisti nánar. Eigum við í krafti þessarar reglu kost á því t.d. að flytja dilkakjöt á þeim tollum sem Nýsjálendingar hafa náð fram sérstaklega fyrir sig og keypt einhverju verði? Það er hvimleitt að hlusta á hæstv. landbrh. koma ruglandi í ræðustólinn hvað eftir annað og svarandi ekki spurningum, ekki einu sinni reynandi að snúa út úr. Þau svör sem hann hefur gefið við spurningum í dag hafa verið gjörsamlega ófullnægjandi. Ég beini því spurningu minni til aðstoðarmanns hæstv. landbrh. sem hefur verið hér í gáttum um stund og bið hæstv. landbrh., þar sem ég veit að aðstoðarmaðurinn hefur ekki aðstöðu til að koma beint í ræðustól, ég bið hæstv. landbrh. að koma með skrifaða ræðu eða minnispunkta frá aðstoðarmanni sínum um það efni sem ég ætla að spyrja um. Ég ætla að spyrja: Geta Íslendingar tekið upp útflutningsbætur á landbúnaðarafurðir sem ekki voru útflutningsbættar viðmiðunarárin? Geta Íslendingar tekið upp útflutningsbætur á vöruflokka eða afurðir sem ekki voru útflutningsbættar á viðmiðunarárunum? Ég tek sem dæmi t.d. refaskinn. Ef okkur dytti í hug að fara að verðbæta eða taka upp útflutningsbætur á refaskinn. Höfum við tækifæri til þess? Ég skil málið þannig að við höfum heimild til þess að taka upp útflutningsbætur aftur á t.d. dilkakjöt. Það voru talsverðar útflutningsbætur á dilkakjöti á viðmiðunarárunum, guði sé lof. Ég tel að við höfum tækifæri til að gera það, þ.e. einungis að minnka þær eða skera nær niður um 36%. Ef þetta er ekki réttur skilningur þá óska ég eftir að ég verði leiðréttur. Ég tel að það að taka upp einhverjar útflutningsbætur í einhverju formi, hugsanlega sem framlag til markaðsmála eða eitthvað þess háttar, hreinlegast væri að hafa það útflutningsbætur, sé það eina sem geti bjargað sauðfjárræktinni. Það er búið að þrengja það að henni með framleiðslutakmörkunum að búin eru ekki lífvænleg. 400 ærgilda bú í upphafi búvörusamnings er búið að skera niður í 260 ærgilda bú og það eru ekki nema örfá sauðfjárbú á landinu sem eru yfir 300 ærgildi. Á þessum búum geta fjölskyldur ekki lifað. Þær hafa ekki að öðru að hverfa, þær njóta ekki réttar til atvinnuleysisbóta nema með því að gefa upp alla von. En þetta fólk kann að framleiða dilkakjöt. Það hefur fjárfestingarnar, fjárhúsin standa auð, túnin eru fyrir hendi og þetta fólk kann að framleiða. Með aukinni framleiðslu þá væri hægt að framleiða með ódýrari hætti þar sem landkostir eru fyrir hendi. Ég er ekki að ætlast til þess að þar sem hætta getur verið á ofbeit sé farið að stækka búin. Það eru breyttir tímar frá því að útflutningsbætur voru afnumdar. Umsýsluútflutningurinn hefur sýnt að það er hægt að fá talsvert verð fyrir dilkakjöt erlendis. Það hefur verið unnið stórmerkilegt starf við að afla markaðar fyrir vistvænt kjöt og það getum við framleitt ef við viljum. Ég tel að útflutningsbótum megi ekki koma fyrir með sama hætti og gert var áður þar sem ákveðin krónutala var á hvert úflutt kíló heldur eigi að binda það við að það sé prósenta af því skilaverði sem útflytjandinn getur látið í té eða komið til baka með, þ.e. þá virkar það sem svipa á útflytjandann að fá sem hæst verð fyrir afurðina. Í öðru lagi hefur það komið fram í þessari umræðu að yfirlýsingin frá hæstv. forsrh. 10. jan. 1992 var marklaust plagg, ætluð einungis til þess að slá ryki í augu Alþingis og þeirra manna sem höfðu látið sig þetta mál varða. Ég vil, með leyfi forseta, lesa svar forsrh. Umræðan gekk þannig fyrir sig að ég óskaði eftir yfirlýsingu og forsrh. fór með hana. Síðan áréttaði ég það eða krafðist skýrari svara um hvort hér væri um að ræða formlega fyrirvara og þá svaraði hæstv. forsrh. svo, með leyfi forseta: ,,Virðulegi forseti. Þessi samþykkt ríkisstjórnarinnar er svar, athugasemd, sem formlega verður lögð fram á mánudaginn kemur vegna þeirrar tillögu sem herra Dunkel hefur lagð fram, sem andsvar og fyrirvarar af Íslands hálfu en jafnframt verður þetta plagg notað . . . ``  Þetta var sem sagt bara sett fram, þessir svardagar hæstv. forsrh., til þess að slá ryki í augun á okkur, kæfa þær athugasemdir sem við höfðum fram að færa. Við hættum að tala um málið í góðri trú og þetta eru efndirnar. Frú forseti. Ég er búinn að tala mig dauðan. Ég hef ekki tækifæri til þess að taka aftur þátt í þessari umræðu við fyrri umræðu. En ég tel, frú forseti, að þetta mál eigi ekki og megi ekki afgreiða úr utanrmn. fyrr en liggur fyrir hvernig girðingarnar verða settar upp. Og ég krefst þess af hæstv. ráðherrum sem eiga menn í embættismannanefndinni að þeir láti þá klára sitt verk. Það er ekki rétt sem hæstv. landbrh. sagði að þeir hafi nógan tíma og geti dúllað við þetta fram á vor.

Hæstv. forseti. Það eru fullkomin ósannindi hjá hv. þm. að ég hafi sagt að embættismannanefndin mundi dúlla við sitt álit fram á vor eða álitsins væri ekki að vænta fyrr en á vori komanda, fullkomin ósannindi.

Hæstv. forseti. Það er alveg rétt hjá hæstv. landbrh. og það er nú eiginlega það eina sem hann hefur sagt af viti í þessum umræðum. Hann notaði ekki orðið að dúlla. Það var frá mér komið. Það sem ég skildi á annars illa skiljanlegri ræðu hæstv. landbrh. eða andsvari, því hann hefur verið hlaupandi hér aftur og fram með andsvör í einhverri taugaspennu og æsingi, var það að hann taldi ekki liggja neitt á að embættismannanefndin kæmi með sínar niðurstöður. Ríkisstjórnin verður að hafa komist að niðurstöðu um hvernig girðingarnar verða og taka pólitíska ákvörðun um það og tilkynna það utanrmn. og þá fyrst getur hún afgreitt það mál. Hæstv. landbrh. svaraði ekki þeim fyrirspurnum sem ég bað hann um að koma með skriflega og beindi til aðstoðarmanns hans því ég veit að það þýðir ekkert að spyrja hæstv. landbrh.

Hæstv. forseti. Það eru fullkomin ósannindi hjá þingmanninum að ég hafi sagt að það lægi ekki á að embættismannanefndin skilaði af sér. Ég tók skýrt fram að hún mundi skila af sér á næstu vikum og ég tók líka skýrt fram að málið yrði ekki afgreitt úr utanrmn. fyrr en sú niðurstaða lægi fyrir. Hv. þm. hefur æ ofan í æ haft uppi sömu ósannindin og er kannski tími til kominn að veita sérstaka áminningu af því tilefni.

Frú forseti. Á morgun fær hæstv. landbrh. á borðið sitt vélritað hvað hann hefur sagt í dag. Mér er það alveg ljóst að hæstv. landbrh. man ekki hvað hann hefur verið að segja en hann getur lesið það á morgun og þá kemst hann að því hvort ég hef verið að fara með ósannindi eða ekki. Hins vegar árétta ég þá kröfu mína áður en þessari umræðu lýkur að hann komi með svar frá trúverðugum aðstoðarmanni sínum, skrifað á minnisblað upp í pontuna og lesi það og leggi inn í þessa umræðu hvernig háttað verði útflutningsbótunum.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að fagna því að samningur um Alþjóðaviðskiptastofnun er hér til umfjöllunar og ég vil lýsa alveg sérstakri ánægju minni yfir því að við skulum um svo langan tíma hafa fylgt þeirri stefnu að reyna að ýta undir þá þróun að viðskipti á alþjóðavettvangi verði sem frjálsust og höfum gert minna af því sem betur fer að múra okkur inn í einhver bandalög sem eru að verða til og styrkja sig í sessi til þess að starfa á kostnað annarra þjóða í heiminum. Ég held að það sé út af fyrir sig ekki hægt að bannfæra það á nokkurn hátt þó að lönd geri með sér viðskiptasamninga af ýmsu tagi en það er alla vega engin spurning að ríkustu þjóðirnar í heiminum eru að reyna að notfæra sér aðstöðu sína til að halda stöðu sinni og halda möguleikum fátæku þjóðanna frá til þess að ná árangri. Ég verð að segja það alveg eins og er að mér finnst svolítið skondin sú umræða sem hefur farið fram í dag um það hvernig sumar af þeim þjóðum sem hafa verið að ná árangri með miklum hagvexti hafa náð honum og við þurfum mikið að læra af þeim. Ég tel reyndar að við getum eitthvað lært af þeim en mér heyrist að menn séu ekki tilbúnir til þess miðað við það sem hér hefur verið sagt að læra það sem fyrst verður auðvitað að læra af því sem þarna er á ferðinni og það er að ekki á að vinna á kostnað umhverfisins og það á ekki að vinna á kostnað fólksins sem á hlut að máli. Það hafa satt að segja skelfilegar sögur verið að koma og frásagnir af því hvernig þessum hagvexti er náð í þessum löndum fyrst og fremst á kostnað fólksins sem vinnur og líka á kostnað umhverfisins. Það er ekki bara það að skattar séu lágir og fólkið vilji spara. Það séu lítil ríkisafskipti ef menn rýna ekki í þau orð, þýðir auðvitað að menn hafi frelsi til hlutanna. En lítil ríkisafskipti á þessum svæðum þýða líka að það er ekkert verið að skipta sér af því hvernig menn ganga um umhverfið, hvernig menn koma fram við starfsfólk fyrirtækja. Það er reiknað með í þessum samningi að Alþjóðaviðskiptastofnunin komist á laggirnar 1. jan. Það er vonum seinna að við tökum þennan samning til umræðu í hv. Alþingi. Það eru satt að segja mikil vonbrigði að hafa hlýtt á þessa umræðu í dag og komist að þeirri niðurstöðu, sem er óhjákvæmilegt að komast að, að hæstv. ríkisstjórn og hennar starf við að koma með þetta til umræðu í þinginu hefur nánast ekkert gengið frá því í vetur leið. Það liggur fyrir að pólitísk samstaða hefur ekki náðst um hvernig eigi að beita tollígildunum. Ég vil gera tilraun til að spyrja hæstv. utanrrh. því að greinilega þýðir ekkert að spyrja hæstv. landbrh. um þetta mál: Hvar eru þessir samningar á vegi staddir? Getur hæstv. utanrrh. gert okkur grein fyrir því með einföldum orðum með hvaða hætti verður staðið að því að nota þessi tollígildi? Verða breytingar á verði innfluttrar vöru eða ekki? Mér finnst að það ætti að vera hægt að svara þessu með einföldum hætti. Einnig langar mig að spyrja hæstv. utanrrh. hvort hann geti ekki komið fram með a.m.k. sína skoðun á því hvernig lágmarksmarkaðsaðgangurinn á að koma fram í sölu á vörum hér á landi. Ég verð að segja það alveg eins og er að þessi skrýtni samningur um lágmarksmarkaðsaðgang, um 3% af vörum sem eigi að flytja inn á miklu lægri tollum, var náttúrlega fyrir fram vitað að yrði mjög erfitt að framkvæma, en einhvern veginn verða menn að bregðast við og nú hafa menn haft töluvert langan tíma til að liggja yfir því og varla hafa menn verið að bíða eftir því að Norðmenn fyndu upp einhverjar aðferðir við það þó að hér hafi komið fram hjá hæstv. landbrh. að það hafi verið beðið eftir því að Norðmenn væru búnir svo að það væri hægt að sjá hvernig þeir færu að í þessu. Menn hljóta að hafa verið að reyna að finna einhverjar leiðir sjálfir og ég tel að það sé mikil niðurlæging bæði fyrir hv. Alþingi og ekki síður fólkið í landinu að við skulum vera að ræða um þennan stóra og mikla samning í dag án þess að það liggi nokkuð fyrir með hvaða hætti eigi að taka á þessu máli. Mig langar líka að nefna það sem kom fram í máli hv. 3. þm. Reykv. en þar kom mjög skýrt fram að hann telur að hv. utanrmn. geti ekki skilað af sér öðruvísi en þessi mál liggi fyrir frá hæstv. ríkisstjórn og ríkisstjórnin mun auðvitað ekki skila af sér fyrr en þessi ágæta nefnd sem hún hefur í málinu skilar af sér og hæstv. landbrh. talar nánast eins og það standi bara á nefndinni að klára málið. Þarna eru menn að skjóta sér á bak við embættismenn í þeim feluleik að reyna að fela vandræðagang hæstv. ríkisstjórnar í málinu. Það hefur ekki enn náðst samkomulag um það hvernig eigi að standa að þessum hlutum og það er miklu betra fyrir menn að viðurkenna það heldur en að vera að reyna að breiða yfir það hér með því að skjóta sér á bak við embættismenn sem hafa lítið til saka unnið annað en það að hafa tekið að sér að skipa nefnd á vegum hæstv. ríkisstjórnar. Ég tel að umræðan hafi sem sagt sýnt okkur það að hér hefur ríkisstjórnin, eins og reyndar oft áður hjá þessum hæstv. ráðherrum sem hér hafa starfað að undanförnu í hæstv. ríkisstjórn, brugðist í undirbúningi mála. Við höfum séð það oftar en einu sinni að hér hafa verið til umræðu mál sem hafa alls ekki verið tilbúin til umræðunnar. Það hefur vantað svörin. Og það er ekki bara vegna þess að hæstv. landbrh. vilji ekki svara að hann svarar ekki hér. Það er líka vegna þess að hann hefur ekki svörin. En ég tel að menn væru þá a.m.k. menn að meiri ef þeir segðu frá því hver ágreiningurinn er og hvaða möguleikar eru á því að leysa hann. Er það kannski þannig að það sé meiningin að stilla Alþingi Íslendinga upp frammi fyrir þeim kosti einum að samþykkja þennan samning án þess að vita hvernig framhaldið á síðan að verða? Á t.d. landbúnaðurinn að bíða með þau spurningarmerki fram á næsta ár með hvaða hætti tollígildunum verði beitt? Ég spyr.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það með hv. 9. þm. Reykv. að það væri æskilegt út af fyrir sig ef unnt væri að fá umræðu um þennan merkilega samning á hinu háa Alþingi fremur en einfalt framhald af þessari þráhyggju um verndarstefnu í landbúnaði sem ríður svo húsum að menn fást ekki til þess að hugsa um annað. Það hefur nánast ekkert verið vikið að GATT-samningnum, um hvað hann er eða til hvers hann er heldur er niðurstaðan eiginlega sú að þetta snúist bara um þann þátt samningsins sem lýtur að breytingum á viðskiptum með landbúnaðarafurðir þar sem markmiðið er að auka frjálsræði en ekki að efla verndarstefnu. Annað merkilegt sem fram kom í þessari umræðu er náttúrlega hið ljúfa tilhugalíf sem birtist í þessum ræðustól milli hv. 9. þm. Reykv. og hv. 3. þm. Reykv. sem minnir mann á það þegar unglingarnir eru að uppgötva kynlífið í fyrsta sinn og liggur við að það hvarfli að manni að maður eigi ekki að vera viðstaddur svona tilhleypingar. Þær spurningar sem hér komu fram voru ekki margar en þó nokkrar. T.d. var spurt hvers vegna málið væri í formi þáltill. frekar en lagafrv. Svarið við því er þetta: Við teljum æskilegast að þetta verði gert frekar í þingsályktun en með lögum þar sem hér er um að ræða samning sem fjallar um samskipti ríkja á viðskiptasviðinu og því geta einungis ríki en ekki einstaklingar eða fyrirtæki leitað til stofnunarinnar. Þá verða ýmsir sérsamninganna endurskoðaðir reglulega og það mundi kalla á endurteknar lagabreytingar í samræmi við það ef samningurinn yrði lögfestur. Þess skal getið að það varð að samkomulagi í samstarfi Norðurlandahópsins að við hefðum öll sama háttinn á, að þetta yrði gert með þáltill. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon spurði um Alþjóðaviðskiptastofnunina og þá sérstaklega hvort Íslendingar yrðu að koma þar upp sérstakri sendinefnd og hver yrði kostnaðurinn. Það er gert ráð fyrir því að framlag Íslands fyrir árið 1995 verði um 65.000 svissneskir frankar eða tæpar 3,4 millj. ísl. kr. en var fyrir árið 1994 ríflega 46.000 svissneskir frankar eða tæpar 2,4 millj. kr. Hækkunin er því um 1 millj. á ári. Það er engin breyting að því er varðar sendinefnd hjá GATT. Það eru okkar fastafulltrúar hjá EFTA sem sinna því hlutverki í Genf og munu gera það áfram. Þá var vakin upp sú spurning hvernig unnt væri að tryggja framkvæmdina og þá sérstaklega bestukjarareglunnar. Því er til að svara að sá samningur sem hér er gerður um stofnunina, um styrkingu á framkvæmdarvaldi, um lausn deilumála þýðir að þetta viðskiptasamstarf breytir algjörlega um eðli. Það má nefna tvennt til. Í fyrsta lagi þá reglubundnu skoðun sem viðskiptastefna hvers lands verður að sæta þannig að hún er gegnsæ og það er fylgst með því kerfisbundið að ríkið virði þær skuldbindingar sem það tekur sér á herðar. Í annað stað ef kærumál koma upp þá fara þau fyrir úrskurðaraðila, panel, og nú er ekki hægt að beita stórveldispólitík, þ.e. áður var unnt að beita neitunarvaldi en nú verður því ekki lengur viðkomið. Eftirfylgnin og framkvæmd samningsins er því miklu öflugri en áður. Hv. þm. Páll Pétursson spurði hvernig bæri að skilja útlistun bestukjarareglunnar og sérstaklega að því er varðar sérkjör sem náðst hafa með samkomulagi, tilboðum og gagntilboðum milli landa. Ef við tökum dæmi af Nýja-Sjálandi sem hefði gert samning við Kanada og náð þar sérákvæðum fyrir innflutning á nýsjálensku dilkakjöti til Kanada þá þýðir bestukjarareglan það einfaldlega að allir aðrir samningsaðilar njóta þessara kjara. Það eru fjölmargir slíkir þættir fyrir utan þau tilboð sem við höfum vikið að sem við höfum náð fram sem bæta þannig markaðsaðstöðu í einstökum löndum. Nokkuð hefur verið rætt um hlut þróunarríkja. Um það er að segja að sá mikli ávinningur sem af samningnum hlýst skiptist í stórum dráttum, með nokkurri einföldun þó, til þriðjunga milli iðnríkjanna, milli landbúnaðarútflutningsríkjanna og milli þróunarríkjanna. Stærstu hagsmunir þróunarríkjanna voru náttúrlega að lengra hefði verið gengið í þá átt að greiða fyrir viðskiptum með landbúnaðarafurðir og hráefni. Því miður náðist ekki nema lítill áfangi af þeirri leið. Það hefði skilað langmestum árangri í að jafna kjör í heimsbyggðinni sem kunnugt er. Þeim tókst þó t.d. að ná verulegum áfanga í fríverslun með vefnaðarvörur sem mun bæta þeirra hag. Þegar á heildina er litið er ávinningur þeirra allverulegur. En hann verður þó fyrst og fremst í næstu lotu þegar lengra hefur verið gengið í þá átt að opna fyrir viðskipti með matvæli. Virðulegi forseti. Það var spurt mikið í þráhyggjunni um nefnd undir forustu forsrn. sem vinnur að breytingu á lögum til að útfæra framkvæmd þessa samnings. Ég vék að helstu lagabálkunum sem þarf að endurskoða, þeir eru tíu talsins. Þegar menn spyrja hvaða pólitíska stefna hefur verið mörkuð í þessu efni þá er því til að svara að ekki er nema takmarkað svigrúm til pólitískrar stefnumörkunar umfram það sem fyrir liggur í þessum samningi. Verkefnin sem fyrir liggja eru þessi: Í fyrsta lagi þarf að ákveða tollígildin, þ.e. hámark þeirra tolla sem eiga að tryggja jafnstöðu innlendra framleiðenda í upphafi. Það er rétt sem fram kom í máli hv. þm. Jóhannesar Geirs Sigurgeirssonar að hér er um að ræða heimildarákvæði því þetta eru tollbindingar sem gefa yfirleitt heimild til hærri tollaákvarðana en nauðsynleg eru til þess að tryggja þessa jafnstöðu. Staða málsins í nefndinni er mér tjáð að sé sú að þetta sé fyrst og fremst tollalagamál. Þarna er vinna sem er ekki lokið á vegum fjmrn. í samráði við landbrn. Þessir aðilar eiga eftir að skila niðurstöðum þessarar vinnu til nefndarinnar og þá munu fulltrúar ráðuneytanna hafa forsendur til, mál fyrir mál og tollflokk fyrir tollflokk, að komast að samkomulagi eða málamiðlun um hvar þessum tollum er stillt. Í annan stað er það skuldbinding að magntakmarkanir verða ekki lengur leyfilegar nema í undantekningartilfellum, t.d. vegna smithættu. Það þarf að ganga frá því og skilgreina það nákvæmlega. Í þriðja lagi verður óheimilt að hafa innflutningsgjöldin breytileg samkvæmt grundvallarreglum GATT. Þau verða að vera skýr og fyrir fram ákvörðuð og slíkt kallar einnig á breytingar á búvörulögum þó þetta sé formbreyting fremur en efnisleg. Samkvæmt framansögðu eru hámarkstollar ákveðnir fyrir allar vörutegundir og um það gilda tvær sérreglur. Annars vegar er reglan um ríkjandi markaðsaðgang. Samkvæmt henni mega þær tollahækkanir sem samningarnir heimila ekki leiða til þess að markaðsaðgangur skerðist miðað við viðmiðunartímabilið frá 1986 til 1988. Sem dæmi um þetta má nefna að hafi 50 tonn af osti verið flutt inn á árinu 1988 tollfrjálst þá ber áfram að leyfa slíkan innflutning af því magni tollfrjálst þó sett verði tollígildi upp að einhverju marki á umframinnflutninginn. Önnur sérregla fjallar um lágmarksmarkaðsaðgang. Samkvæmt henni verður að heimila innflutning á 3% af neyslu á lágum tollum sem eykst upp í 5% á sex árum. Þarna er hámark. Lágu tollarnir mega ekki vera meiri en 32% af tollbindingu en eiga samkvæmt skilningi GATT að vera mjög lágir. Þarna verður togast á um það út frá hagsmunum neytenda og framleiðenda en þarna er alla vega hámark og þriðjungur af hámarkstollbindingu er þrátt fyrir allt veruleg lækkun. Þrjár meginleiðir hafa verið til athugunar varðandi útdeilingu á kvótum, þ.e. að því er varðar framkvæmdina á lágtollainnflutningnum. Um það spurði hv. þm. og það er það sem nefndin á að taka afstöðu til. Ég get lýst minni afstöðu af því að um það var spurt. Það eru þrír kostir sem koma til greina. Í fyrsta lagi útboð eða uppboð en sú leið hefur þann meginókost að hún mun leiða til hækkunar á innflutningsverði til neytenda. Annar kostur er að láta hlutkesti ráða úthlutun meðal umsækjenda um innflutningsleyfi. Þetta mun ekki hafa neikvæð áhrif á verðlagninguna og eini vandinn er að skilgreina umsækjendahópinn. Þriðja leiðin væri sú að þeir fái innflutningskvótann sem eru fyrstir á vettvang. Það hefur praktíst talað þær neikvæðu afleiðingar að menn keppast um að vera fyrstir á hafnarbakkann þannig að það getur verið léleg nýting samkvæmt þeirri leið. Ég hallast að kosti tvö vegna þess að hann mundi tryggja best hagsmuni neytenda, þ.e. tryggja best lægstu hugsanleg verð. Ég endurtek að þessi nefnd er starfandi á forræði forsrn. og verkstjórnarmaður er ráðuneytisstjórinn í forsrn. Það er rétt sem kom fram í máli hv. 3. þm. Reykv., formanns utanrmn., að þessu verki verður að ljúka fyrir áramót þannig að tíminn til stefnu er naumur en verkið er þannig statt, af því að menn spyrja um pólitíska stefnumörkun, að ekki hefur verið skilað á borð nefndarinnar tæknivinnunni frá fjmrn. og landbrn. og pólitísk stefnumörkun eða málamiðlun um nákvæma stillingu tollverndarinnar getur ekki farið fram fyrr en þessari tæknilegu undirbúningsvinnu er lokið.

Forseti neyðist til að stytta ræðutímann í andsvörum þannig að það verður ein mínúta í senn.

Virðulegi forseti. Þrír í andsvari, þýðir það ekki venjulega tvær og ein? En, virðulegur forseti, ég hlýt að hlýða þessum úrskurði. Það verður að segja hæstv. utanrrh. til hróss að hann reynir þó í það minnsta að svara spurningum. Hann staðfestir það að starf nefndarinnar er ekki komið lengra á veg en svo að undirhópar eru ekki búnir að skila. Ég skil það þannig að hin raunverulega nefnd fimm ráðuneyta geti þar af leiðandi ekki hafið störf sín fyrr en það liggur fyrir og ríkisstjórnin ekki heldur sína pólitísku stefnumótun. Hvert einasta atriði sem ég færði fram í mínu máli er ég ræddi við hæstv. landbrh. áður er því staðfest. Ég vil spyrja hæstv. utanrrh. hvort það sé ekki réttur skilningur hjá mér að grunnvinna sé ekki búin og þetta eigi allt saman að klárast fyrir áramót. Ég botna hvorki upp né niður í svona vinnubrögðum. Virðulegur forseti, aðeins að lokum varðandi tilhugalífið og hæstv. utanrrh. nefndi tilhleypingar í því sambandi. Það er mjög eðlilegt á þessum tíma. 

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að ræða frekar um tilhleypingar. En hv. þm. spurði hvort rétt væri að undirbúningsvinna nefndarinnar væri raunverulega á byrjunarstigi. Það er ofmælt. Nefndin hefur komið saman til allmargra funda, hún hefur skilgreint þá lagabálka sem þarf að breyta og hún hefur unnið að ýmsum breytingartillögum. Það er afar flókið verk að taka alla tollskrána til slíkrar endurskoðunar þannig að hún er fyrir alllöngu byrjuð það starf. Mér er kunnugt um að það hefur staðið yfir a.m.k. vikum saman. Ég hef ekki nákvæmar upplýsingar um hvenær þess er að vænta að því ljúki en tímamörkin eru þau sem fram hafa komið. Ég endurtek að það er rétt skilið að pólitísk ákvörðun um hvar menn stilla verndartolla eða tollígildunina getur ekki legið fyrir nema á grundvelli nákvæmra talna um hámarksheimildir eftir tollflokkum.

Virðulegur forseti. Ég komst ekki yfir það í fyrra andsvari að nefna það að hæstv. utanrrh. lýsir því yfir hver sé hans skoðun á því hvernig eigi að haga lágmarksinnflutningnum. Þar á hlutkesti að ráða hverjum hlotnast hnossið. Hæstv. landbrh. fékkst ekki til þess að svara einu né neinu um þessi atriði, en það er kannski ekki viðkunnanlegt í andsvari við hæstv. utanrrh. að ganga eftir því. Það hefði verið mjög æskilegt að fá einnig fram sjónarmið hæstv. landbrh. um þetta atriði, en e.t.v. hefur hæstv. ráðherra enga skoðun á málinu og lætur þess vegna ekkert frá sér heyra um málið.

Frú forseti. Ég árétta það enn og aftur að embættismannanefndin og ríkisstjórnin verða að hafa lokið athugun þessa máls og komið með þá pólitísku línu sem ríkisstjórnin ætlar að fylgja áður en þessi þáltill. verður afgreidd úr utanrmn. Hæstv. utanrrh. gerði athugasemdir við það sem hann kallaði þráhyggjuverndarstefnu í landbúnaði og ég tók það mál til mín eða á sjálfsagt minn hlut í því. Ég er, eins og margoft hefur komið fram, samþykkur meginmarkmiðum með World Trade Organisation. En um er að tefla hvorki meira né minna en framtíð 4.000 bændafjölskyldna í landinu og með margfeldisáhrifum kannski einar 16 þúsund fjölskyldur. Það að vilja vernda hagsmuni þessa fólks, láta það ekki troðast algerlega undir í brjálaðri markaðshyggju ríkisstjórnarinnar, það kallar hæstv. utanrrh. þráhyggju. Þá er í mínum huga þráhyggja lofsverð. Meira en helmingur fólks í mínu kjördæmi byggir afkomu sína með einum eða öðrum hætti á framhaldi landbúnaðar.

Virðulegi forseti. Hv. þm. sem talaði áðan er orðhagur maður en ekki að sama skapi grandvar um meðferð orða. Að tala um þessar GATT-tillögur sem dæmi um brjálaða frjálshyggju ríkisstjórnar þegar um er að ræða að hér er verið að leita allra leiða til þess að stilla upp í topp verndartolla eða tollígildun og forsenda málsins er að tryggja að lágmarki að innlendir framleiðendur þoli í engu skerðingu á samkeppnisstöðu, séu í jafnstöðu, er náttúrlega ekki nógu gott, hv. þm. Að sjálfsögðu er hér ekki um neina frjálshyggju að ræða, þaðan af síður brjálaða. Tilgangurinn er hins vegar sá að stuðla smám saman á sex árum að örlítilli tilslökun sem gæti í besta falli leitt til þess að það yrðu einhver örvandi áhrif til vöruþróunar og verðsamkeppni, sérstaklega í vinnslugreinum landbúnaðarins. En af því að hv. þm. vék að kjörum bænda þá er auðvitað aðalatriði þess máls þetta: Um leið og við fetum fyrstu skrefin frá innflutningsbanni, einokun og verndarstefnu, þá þurfum við auðvitað að horfast í augu við það að ekki er hægt að bjóða íslenskum bændum upp á það að keppa við innfluttar afurðir með hendur bundnar aftur fyrir bak í kvótakerfi. Þannig að mál málanna í landbúnaði er að finna skynsamlegar leiðir til þess að afnema þetta kvótakerfi.

Frú forseti. Ég get verið sammála hæstv. utanrrh. um það að kvótakerfið eins og það er orðið er ekki á vetur setjandi. Varðandi frjálshyggjuna, þá er það ekki bara í GATT-samningnum, ekkert sérstaklega í GATT-samningnum, sem hin brjálaða frjálshyggja ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar og Jóns Baldvins Hannibalssonar hefur komið í ljós. Í verkum þessarar ríkisstjórnar er hvað eftir annað mjög auðvelt að benda á frjálshyggju sem hefur leitt til brjálsemi. Hæstv. utanrrh. talar um að það sé bara opnuð pínulítil smuga. Nú veit ég að örlögin munu væntanlega hlífa honum við því að sitja í næstu ríkisstjórn. Samkvæmt því sem stærð Alþfl. virðist vera núna þá á hann væntanlega ekki greiða leið þangað. En hin nýja stjarna á himninum, fyrrv. varaformaður Alþfl., gæti galopnað þessa smugu og þar með er allt hrunið.

Virðulegi forseti. Ég þarf að endurtaka viðvörunarorð mín um orðanotkun við hv. þm. Seint mundi hv. þm. væntanlega ganga svo langt að kalla hv. þm. Egil bónda á Seljavöllum brálaðan frjálshyggjugaur, en sem kunnugt er þá hafa mál þróast hér svo á hinu háa Alþingi að þeir hafa staðið þétt saman, formaður Sjálfstfl. og forsrh. og hv. þm. Egill, um það að standa trúan vörð um það að í engu verði veikt sú tollvernd sem innlendur landbúnaður hefur. Þannig að ég bið nú hv. þm. að teygja ekki þanþol tungumálsins í þær öfgar að helstu málsvarar framsóknarstefnunnar hér á hinu háa Alþingi, eins og hv. þm. á Seljavöllum, séu kallaðir frjálshyggjugaurar að þeim fjarstöddum.

Hæstv. forseti. Hæstv. utanrrh. ræddi hér um innflutningskvótann og útdeilingu á honum og nefndi þar þrjár leiðir, sem ég verð nú að segja að svona við fyrstu hlustun þá leist mér ekki á neina þeirra, en hef í sjálfu sér enga betri tillögu að þessu sinni. En hann nefndi sem skásta kostinn að sínu mati . . . 

Virðulegi forseti. Það er nauðsynlegt að leiðrétta þennan misskilning. Það sem ég átti við er þetta: Að láta hlutkesti ráða úthlutun meðal umsækjenda um innflutningsleyfi. Með öðrum orðum, þessi kvóti yrði auglýstur og mönnum frjálst að sækja um innflutningsleyfi, en síðan réði hlutkesti hver fengi. Ég mælti með þessari leið, ekki vegna þess að hún væri góð, því að öll skömmtunarkerfi eru af hinu vonda, heldur vegna þess að þetta er eina leiðin sem menn hafa bent á sem mun ekki bitna á neytendum. Hún gæti skilað því lágmarksverði sem hér gefst kostur á á annað borð. En hópurinn sem fengi að sækja um yrði ekki þrengdur með stjórnvaldsákvörðunum heldur yrði auglýst og menn mættu sækja um og síðan réði hlutkesti.

Hæstv. forseti. Mér þykir þetta skjóta örlítið skökku við. Hér er mönnum gert það að skyldu að borga stórfé fyrir það að fá leyfi til að stunda innflutningsverslun og verslun yfir höfuð, en nú á það leyfi ekki að gilda lengur þegar kemur að þessum tiltekna þætti. Þannig að maður hlýtur þá að spyrja sjálfan sig: Með hvaða hætti á þá að vinsa úr þeim sem á annað borð sækja um? Hvaða aðferðir verða þar viðhafðar þannig að menn geti tryggt sem mest jafnrétti við úthlutun á þessum leyfum þegar að því kemur?

Virðulegi forseti. Öll skömmtunarkerfi eru af hinu vonda. Framkvæmd á skömmtunarkerfum verður yfirleitt með þeim hætti að leiðir til mismununar. Útboð eða uppboð hefur þann ókost að það mun hækka verðið til neytenda. Sú leið sem hér er valin er einfaldlega sú að auglýsa án mismununar, öllum frjálst að sækja um eða eftir atvikum ef um er að ræða varning sem kallar á einhverja fagþekkingu eða annað slíkt, tiltekinn hópur fær að sækja um, þá er minnstur skaði að því og minnst mismunun að láta hlutkesti ráða valinu úr þeim hópi. Miklu er það geðþekkilegri aðferð en t.d. ef ráðherra eða einhver skrifstofa, t.d. innan landbúnaðarkerfisins, ætti að taka um þetta geðþóttaákvörðun og úthluta einhverjum völdum gæðingum.

Hæstv. forseti. Aðeins örfá orð. Mig langar að gera tilraun til að spyrja hæstv. landbrh. tveggja spurninga. Sú fyrri varðar möguleikana á að setja útflutningsbætur. Mig langar til þess að hann geri hv. Alþingi grein fyrir því hvort hann telji að GATT-samningurinn sé þannig, eins og a.m.k. mér finnst ég lesa hann, að það sé ekki um að ræða að hægt sé að setja á útflutningsbætur ef við það viljum og ég vil gjarnan heyra álit hæstv. landbrh. á því hvort hann hafi fundið leið til að nýta möguleika á að setja á útflutningsbætur.  Önnur spurning er sú að hæstv. utanrrh. lýsti því hér áðan að hann teldi að það væri sniðug aðferð að búa til einhvers konar happdrætti um það hverjir eigi að fá möguleika á því að nýta sér innflutning og dreifingu á þeim vörum sem á að flytja inn undir þessum lágu tollum sem hér hefur verið talað um, hvort hæstv. landbrh. er sama sinnis. En mig langar til þess að segja það um þetta efni að ég tel að þetta sé hið versta vandræðamál og mér finnst spurning hvort menn verði ekki að meðhöndla það með alveg sérstökum hætti og set það hér fram hvort menn hafi velt þeirri hugmynd fyrir sér að gefa einhverjum aðilum hér í landinu, ég nefni bara íþróttafélög, líknarfélög eða einhverjum tilteknum aðilum, kost á því að flytja þessar vörur inn og dreifa þeim vegna þess að það er fyrirsjáanlegt að þetta verður hið versta klúður. Því þó svo að farið verði að tillögu hæstv. utanrrh. og hér verði haft einhvers konar lottó um það hverjir eigi að fá að flytja þetta inn þá er það fyrirséð líka að það er ekkert sem segir að neytendur fái að njóta þessara lágu tolla því það er frjáls álagning í þessu landi og samkeppnin við hinar vörurnar sem eru á markaðnum ræður auðvitað verðinu. Þannig að það er ekkert sem segir að þessar vörur verði seldar á eitthvað miklu lægra verði heldur en aðrar sambærilegar vörur. Menn þurfa einungis að lækka sig svolítið niður fyrir samkeppnismöguleika hinna og þá geta þeir hirt allan mismuninn. Ég spyr hæstv. landbrh. hvað hann hefur til ráða.

Hæstv. forseti. Um fyrri spurninguna er það að segja, eins og ég sagði áðan, að heimildir eru til þess að greiða útflutningsbætur á dilkakjöt. Það má segja að þurfi að skerða þær um 36% frá viðmiðunarárum. Það kom áður fram fyrirspurn um hvort það mætti greiða útflutningsbætur á refaskinn. Ég man ekki hvernig það var á viðmiðunarárum en það var áreiðanlega um opinberan stuðning að ræða til refaræktarinnar þannig að einhvern slíkan stuðning verður heimilt að veita. Um síðari spurninguna er það að segja að það er auðvitað óskaplega vandræðalegt að fara út í það að hafa eitthvert happdrætti um það hverjir séu innflytjendur. Ég sé ekki að sú leið sé sérstaklega til hagsbóta fyrir neytendur. Yfirleitt finnst mér þetta hið mesta vandræðamál, þessi 3% lágmarksaðgangur, og má auðvitað færa gild rök fyrir því að haga þessum málum með öðrum hætti. Ég kýs á hinn bóginn að leiða það hjá mér um stund, ég vil fá að sjá þann rökstuðning sem kemur frá embættismannanefndinni um það hvernig hún telji rétt að standa að þessum málum. Ég hef ekki sannfærst um að þetta sé hin rétta leið og get m.a. bent á að með því að fara þessa leið þá er engin trygging fyrir því t.d. að þessi lágmarksaðgangur verði nýttur til þess að auka fjölbreytni í því ostavali sem er hér á landi svo ég taki það sem dæmi.

Hæstv. forseti. Ég tel út af fyrir sig gott að fá skýr svör og ég tel að þarna hafi komið fram skýrt svar hjá hæstv. ráðherra að hann telji að það sé ekki möguleiki að setja á útflutningsbætur vegna útflutnings á dilkakjöti. Það er verið að spyrja um þessa hluti úti um allt land og það er full ástæða til þess að menn hafi um það skýr svör og ef landbrh. telur að það sé ekki hægt er eins gott að menn viti það. Ég er honum innilega sammála um að þessi 3% markaðsaðgangur er mjög vandræðalegt fyrirbrigði og ég held að það þurfi að leita einhverra annarra leiða en að setja á einhvers konar lottó um það hverjir eigi að fá að flytja þetta inn. Ég ítreka það að mér finnst að það eigi að skoða möguleika á því að taka þetta einhverjum sérstökum tökum en ekki að láta innflutningsverslunina fara að keppa um þetta og síðan verður það hipsum happs hvort neytendur fái að njóta lækkaðs vöruverðs.

Hæstv. forseti. Hv. þm. misskildi það sem ég sagði hér. Ég sagði að það yrði heimilt að veita útflutningsbætur á dilkakjöt, útflutningsbætur yrðu heimilaðar en á hinn bóginn mundi draga úr þeim.

Hæstv. forseti. Það er gott að heyra, ég var svo sem ekki alveg viss hvað hæstv. ráðherra var að segja. En vegna þess að hann nefndi refaskinnin og að það mundi líklega ekki vera hægt að setja útflutningsbætur á þau þá taldi ég að hann væri að segja okkur að þetta væri ekki heimilt en úr því að svo er þá held ég að það gleðji hjörtu ýmissa bænda. Spurningin er þá kannski sú næsta hvort ráðherra ætli að beita sér fyrir því að setja á einhvers konar útflutningsbætur á dilkakjöt.

Hæstv. forseti. Ég er ekki sammála hv. þm. Jóhanni Ársælssyni í því að sú leið sem hæstv. ráðherra benti á áðan af þeim þremur sem hann nefndi sé ekki best. Ég tel að hún sé skást af þeim leiðum sem hann nefndi þar en hafði þó þann fyrirvara á að ég gæti ekki bent á neina betri í augnablikinu en vonandi er hún til. Það sem dró mig aðallega upp í ræðupúltið var það sem hv. þm. sagði um hina frjálsu álagningu. Ég gat ekki skilið hann betur en svo að hann væri að mælast til þess að hér væru aftur tekin upp þau verðlagshöft sem ríktu á árum áður og menn vantreysti íslenskri verslun svo gjörsamlega að hún velti aldrei hagstæðum innkaupum út í vöruverðið. Ég held að ef menn labbi hér um bæinn, fari niður Laugaveginn eða inn í Kringlu, þá munu þeir sjá það að einmitt þær verslanirnar sem gera hagstæð innkaup láta viðskiptavinina njóta þeirra. Þannig að menn mega ekki vera svo fullir vantrausts á íslenska innflytjendur að þeir þori ekki að hafa frjálsa álagningu og hvetji til verðlagshafta á ný.

Hæstv. forseti. Mér finnst að hv. 5. þm. Reykv. hafi misskilið mig alveg. Ég hélt því alls ekki fram að verslunin mundi ekki bregðast við með því að bjóða lágt verð en kaupmenn eru af eðlilegum ástæðum í þeim sporum að vera að keppa á markaði og það er svo sem algjör óþarfi að vera að selja vöruna ódýrari en tilefni gefst til. Tilefnið er auðvitað samkeppni annarra. Þannig að fái menn vöru á eitthvað miklu lægra verði en aðrir þá þurfa þeir ekki að fara mjög langt niður fyrir verð þeirra sem þeir eru að keppa við. Það var það sem ég átti við hér að þarna væri verið að flytja inn vöru sem í innflutningi væri miklu ódýrari en möguleikar annarra sem tækju þátt í þessari samkeppni gæfu tilefni til og þar með myndaðist sá mismunur sem þarna er á ferðinni. Það hefur ekkert með það að gera að taka upp verðlagshöft eða því um líkt heldur einfaldlega að þetta klúðurslega ákvæði í GATT-samningnum sem við erum að tala um veldur mönnum þessum vanda. Ég segi það alveg eins og er að mér finnst það ósköp eðlilegt að það standi í ýmsum að koma með einhverja tillögu sem fellur að hugmyndum manna um það hvernig eigi að koma svona vöru inn á markaðinn.

Hæstv. forseti. Ég get ekki alveg tekið undir þau rök sem hv. þm. flutti rétt í þessu. Þetta er alls ekki svona í íslenskri verslun. Ef kaupmenn eða innflytjendur gera góð innkaup þá er þeim velt út í verðlagið. Það er ekki þannig að menn geri góð innkaup og stilli síðan útsöluverðinu sínu alveg nánast upp undir þakið á samkeppnisvörunni. Þetta er ekki svona og þetta geta menn séð ef þeir vilja og opnað augun og labbað um bæinn og skoðað inn í hinar ýmsu verslanir. Menn þurfa ekki annað en að fara inn í Kringlu eins og ég nefndi áðan og fara þar í tiltölulega nýlega verslun sem heitir Vero Moda. Ef hún væri með þetta hugarfar, sem hv. þm. var hér að bera fram, þá væri hún auðvitað ekki að selja vörur í þeim verðflokkum sem hún er að gera. Þannig að þetta er alrangt hjá hv. þm. Það er yfirleitt þannig að verslunin byggist fyrst og fremst á ákveðinni prósentutölu í álagningu og það er alveg sama hvort það er lágt eða meðalverð þá er þeirri prósentutölu yfirleitt haldið. Ef varan er hins vegar mjög dýr í innkaupum, þá verða menn auðvitað að lækka þá prósentutölu því annars selt varan hreinlega ekki. Þannig að svona er þetta í raun og veru. En það er ekki þessi vantrú sem hér birtist í máli þingmannsins að verslunin sé alltaf að reyna að nýta sér og níðast á íslenskum neytendum.

Hæstv. forseti. Ég talaði hér alls ekki um það að menn væru að níðast á íslenskum neytendum en það er eitt orð sem ævinlega er haft uppi þegar talað er um verslun og það er samkeppni. Á hverju byggist þessi samkeppni? Byggist hún ekki á því að koma með betra verð en samkeppnisaðilinn? Dugar það ekki yfirleitt að koma með betra verð? Það er nákvæmlega það sem ég er að segja og ég held að það sé alger óþarfi að vera að endurtaka það mjög oft að þegar boðið er upp á vöru sem kostar ekki nema hluta af innflutningsverði sambærilegrar vöru þá lenda menn einfaldlega í þeim vanda að það hlýtur að myndast þarna mikill mismunur á því hvað er hægt að selja vöruna undir venjulegum samkeppnisreglum og því sem hægt er að selja hana vegna kostnaðar við innflutninginn. Það virðist myndast mikill mismunur vegna þessara ákvæða sem þarna er verið að vinna út frá. Ég vil bara ræða um það eins og það liggur fyrir og ég tel enga ástæðu til þess að taka það illa upp og það er ekki í neinum ásökunartón eins og mér finnst hv. þm. vera að leggja mér í munn sem ég er að tala um þetta vandamál. Ég tel að þetta sé ákveðið viðskiptalegt vandamál og að það muni verða þannig í framkvæmdinni ef við pössum okkur ekki á því að neytendur muni þá ekki fá nema hluta af þeim hagnaði sem ætti annars að verða af því að flytja inn þessar vörur með þessu lága verði.

Virðulegi forseti. Ég leyfi mér að flytja frv. til laga um breytingu á lögum nr. 113/1990, um tryggingagjald, með síðari breytingum. Á árinu 1990 voru samþykkt lög á Alþingi um tryggingagjald sem tóku gildi 1. jan. 1991. Í lögunum fólst töluverð einföldun og samræming sem m.a. kom fram í því að með lögunum voru launaskattur, lífeyristryggingagjald, slysatryggingagjald, vinnueftirlitsgjald og iðgjald í Atvinnuleysistryggingasjóð felld í eitt gjald, tryggingagjald. Þegar frv. var lagt fyrir Alþingi var lagt til að samræming launagjalda yrði gerð á þremur árum, þ.e. að sú mismunun sem er á milli atvinnugreina yrði felld niður í áföngum. Í meðförum þingsins var þessu breytt og ákveðið að fresta samræmingu á þessari gjaldtöku. Frá því að tryggingagjald kom fyrst í lög hefur tryggingagjald því verið lagt á í tveimur gjaldflokkum. Annars vegar almennum gjaldflokki þar sem hlutfallið er nú 6,35% af gjaldstofni og hins vegar í sérstökum gjaldflokki en þar er hlutfallið nú 3% af gjaldstofni. Í lögunum er skilgreint almennum orðum hvaða atvinnugreinar tilheyra hinu sérstaka gjaldflokki. Um nánari skilgreiningu hefur verið vísað til atvinnugreinaflokkunar Hagstofu Íslands. Sú atvinnuvegaflokkun hefur eigi verið birt með formlegum hætti. Hagstofa Íslands hefur unnið að útgáfu nýrrar atvinnuvegaflokkunar og mun hún verða birt á næstunni. Rétt þykir að breyta lögum um tryggingagjald þannig að samræmi sé á milli laganna og atvinnuvegaflokkunar Hagstofu Íslands. Þetta mun verða til þess að draga úr óvissu um það hvaða aðilar eiga að greiða tryggingagjald í sérstökum gjaldflokki. Það þykir því eðlilegt að í viðauka við lögin verði tilgreindar þær atvinnugreinar sem greiða eiga lægra tryggingagjald og er því lagt til að við lögin bætist viðauki þar sem þessar atvinnugreinar eru tilgreindar. Þá eru í frv. lagðar til breytingar á launaskattsframtalsskilum sjálfstætt starfandi manna með hliðsjón af breytingum sem gerðar voru með lögum nr. 122/1993, um breytingar í skattamálum, en í þeim lögum var breytt ákvæðum tryggingagjaldslaga um ákvörðun á gjaldstofni vegna launa manns sem vinnur við eigin atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi. Í 1. gr. frv. er lögð til breyting á 2. mgr. 2. gr. laganna þar sem skilgreint er hvaða atvinnugreinar skuli vera í sérstökum gjaldflokki tryggingagjalds. Hér er ekki lögð til breyting á efni greinarinnar heldur er eingöngu um formbreytingu að ræða. Í greininni er gerð almenn grein fyrir þeim atvinnugreinum sem greiða eiga lægra tryggingagjald en síðan er í viðauka við lögin, sbr. 3. gr. frv., nákvæm upptalning á þeim atvinnugreinum sem falla í hinn sérstaka gjaldflokk. Ástæður þessara breytinga eru m.a. vegna nýlegs dóms Hæstaréttar. Þar var deilt um launaskattsskyldu en því var haldið fram af gjaldkrefjanda að starfsemi blikksmiðjunnar, sem var annar málsaðilinn, væri launaskattsskyld og var vísað til atvinnugreinaflokkunar Hagstofu Íslands. Með vísan til þess að sú atvinnugreinaflokkun hafði ekki verið birt með lögformlegum hætti komst Hæstiréttur að þeirri niðurstöðu að gjaldskylda blikksmiðjunnar yrði eigi á henni byggð. Sömu rök eiga að vísu ekki við um tryggingagjald og átti við um launaskatt á sínum tíma. Samt sem áður er æskilegt að það liggi fyrir í lögunum með nákvæmum hætti hverjir skuli teljast til hins sérstaka gjaldflokks. Í viðaukanum er, eins og kom fram hjá mér áður, byggt á nýrri atvinnugreinaflokkun Hagstofu Íslands sem bráðlega mun taka gildi og verður væntanlega birt innan tíðar á vegum Hagstofunnar. Ég bið hv. nefnd sem fær þetta mál til meðferðar um að kynna sér það og kalla til fulltrúa í ráðuneytinu sem geta afhent þessa nýju atvinnugreinaflokkun. Í 2. gr. frv. er lögð til breyting á launaframtalsskilum manna serm eru í atvinnurekstri eða sjálfstæðri starfsemi. Lagt er til að kveðið verði á um að þeir skuli skila inn tveimur launaframtölum. Það byggist á því að gjaldstofn vegna launa mannsins sjálfs liggur ekki fyrir fyrr en hann hefur gert upp til skatts. Því getur hann ekki skilað inn launaframtali vegna eigin launa innan fyrra tímamarks. Eftir sem áður ber honum þó að skila inn launaframtali vegna launa launamanna á sama tíma og annar atvinnurekstur. Virðulegi forseti. Ég tel ekki ástæðu til að fjalla frekar um þetta frv. sem hér er til umræðu. Að svo mæltu legg ég til að frv. verði að lokinni 1. umr. vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn. Ég ítreka það, virðulegi forseti, að þetta frv. felur fyrst og fremst í sér formbreytingu en ekki efnisbreytingu.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að ræða efni frv. sem slíks vegna þess að ég tel að það sé út af fyrir sig ekkert út á frv. að setja. En mig langar að koma því á framfæri til hv. nefndarmanna sem taka þetta til athugunar að þessi viðauki, þ.e. upptalningin á fyrirtækjunum sem eiga að vera í sérstökum gjaldflokki verði tekin til sérstakrar skoðunar. Ég geri það vegna þess að ég sé að það gæti orðið breyting með þessari upptalningu frá þeirri framkvæmd sem hefur verið á þessu að undanförnu. Ég sé að það er t.d. þannig að hér er talið upp gúmmí- og plastvörufyrirtæki, málmsmíði og viðgerðir, vélsmíði og vélaviðgerðir. En í lögunum frá 1990 er talað um fiskveiðar eða iðnað í 1., 2. eða 3. flokki atvinnuvegaflokkum Hagstofu Íslands og á grundvelli þessarar skilgreiningar hafa t.d. skipasmíðar verið í þessum gjaldflokki. Verði þetta orðalag þarna óbreytt er vafasamt að skipasmíðar verði að fullu í þessum sérstaka gjaldflokki vegna þess að það er töluverður hluti skipasmíðanna í formi bæði trésmíða og framleiðslu úr tefjaplasti sem ekki eru talin þarna upp svo að ég fer fram á það að menn velti því fyrir sér hvort það eru fleiri svona atriði. Ég er ekki kunnugur hvernig þetta hefur verið framkvæmt gagnvart öðrum aðilum sem þarna eru taldir upp en vegna þess að ég rak augun í þetta ákvæði vil ég benda hv. nefndarmönnum á það að skoða þessa upptalningu með þetta fyrir augum að það sé ekki verið að raska því sem hefur verið viðhaft við framkvæmd þessara mála að undanförnu því að mér skilst á hæstv. ráðherra að það hafi ekki verið meiningin.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um ábyrgð á norrænum fjárfestingarlánum til verkefna utan Norðurlanda. Þetta er 237. mál þingsins og er að finna á þskj. 278. Með þessu frv. er óskað eftir að ríkisstjórninni fyrir hönd ríkissjóðs verði heimilt að ábyrgjast allt að 16,1 millj. ECU sem er um 1,3 milljarðar íslenskra króna vegna fjárfestingarlána Norræna fjárfestingarbankans til norrænna verkefna utan Norðurlanda. Frá árinu 1982 hefur Norræni fjárfestingarbankinn veitt fjárfestingarlán og fjárfestingarábyrgðir norrænna verkefna utan Norðurlandanna, einkum til þróunarríkjanna og Austur-Evrópuríkja. Norðurlöndin ábyrgjast 90% af lánunum en bankinn 10%. Í kjölfar vaxandi eftirspurnar eftir þessum lánum, sérstaklega frá löndum Austur-Evrópu, er þörf á meira fjármagni til þessa málaflokks. Þess vegna samþykkti norræna ráðherranefndin sl. vor að hækka hámarkslánsheimildir bankans úr 1,2 milljörðum ECU í 2 milljarða ECU eða 165 milljarða íslenskra króna. Við þetta eykst byrgð Íslands úr 9,6 millj. ECU í 16,1 millj. ECU. Enda þótt þessi lán hafi fari til norrænna verkefna í ríkjum þar sem lánsáhætta er meiri en gengur og gerist hafa til þessa engin afföll orðið. Það stafar af því að Norræni fjárfestingarbankinn, NIB, gerir afar strangar kröfur, bæði til lántakenda og um arðsemi verkefna. Einnig hefur bankinn í samræmi við reglur lagt sérstaka fjárhæð í afskriftasjóð til að mæta hugsanlegum útlánatöpum. Áfram munu verða gerðar sömu kröfur til lántakenda og áhættan verður því óbreytt. Ég vil, virðulegi forseti, óska eftir því að þetta frv. fái venjulega meðferð á hinu háa Alþingi. Að lokinni 1. umr. verði málinu vísað til 2. umr. og til efh.- og viðskn. sem afgreiðir málið með venjulegum hætti.