Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að skýra hv. þd. frá því, að síðan 2. umr. þessa máls fór fram, hefur sjútvn. talað við fulltrúa Landssímans og Slysavarnafélagsins um kostnaðinn af tilkynningarskyldunni. Við urðum varir við greinilegan vilja til samstarfs um hagræðingu á skeytasendingunum, þannig að af þeim yrði ekki óþarfur kostnaður, en þær kæmu þó áfram að fullum notum, og ég vil segja fyllri notum en hingað til með því að þátttaka verði almennari en hún hefur verið. N. er sammála um að beina því til hæstv. ríkisstj., að hentast væri að innheimta þann kostnað, sem bátunum er gert að greiða, sem viðauka við talstöðvargjald bátanna til Landssímans, og er það álit okkar í n., að 1500–2000 kr. á bát ætti að vera hæfileg þátttaka þeirra í þessum kostnaði. Vona ég, að þessar umr. n. við framkvæmdaaðila málsins verði til þess að leysa þann hnút, sem hefur myndazt á Vestfjörðum sérstaklega í sambandi við framkvæmd málsins, og legg ég því til, að málið verði afgreitt frá hv. þd., eins og það liggur fyrir.



Herra forseti. Ég hef tekið að mér að halda hér örstutta framsöguræðu fyrir þáltill., sem lögð hefur verið fram á þskj. 88 um alþjóðlegt ráðstefnuhús í Reykjavík. Flm. þessarar till. er Tómas Karlsson, sem átti hér sæti um skeið sem varamaður. Till. er á þá lund, að Ed. Alþ. skori á hæstv. ríkisstj. að beita sér fyrir því, að kannaðir verði möguleikar á, að reist verði í Reykjavík alþjóðlegt ráðstefnuhús af fullkomnustu gerð. Ríkisstj. skal í þessu sambandi leita samráðs og samvinnu við þá innlendu aðila, sem að ferða– og gistimálum starfa og kanna, hvort alþjóðastofnanir og alþjóðleg fyrirtæki mundu vilja hafa afnot af slíku ráðstefnuhúsi í Reykjavík og hugsanlega eignast hlutdeild í því með fjárframlögum, er veittu viðkomandi forgangsrétt til afnota hússins. Þykir vænlegt að reisa slíkt hús í því augnamiði að auka tekjur íslenzkra aðila af ferðamannaþjónustu. Skal ríkisstj. hafa forustu um að mynda samtök aðila, sem áhuga hefðu á að eiga húsið ásamt íslenzka ríkinu og reka það. Enn fremur skal kanna, hvort fáanleg væru lán með góðum kjörum til að koma húsinu upp á skömmum tíma. Þessari þáltill. fylgir allýtarleg grg. flm. og vísa ég að mestu til hennar. En aðalrökstuðningur flm. fyrir þessari till. er sá, að ferðamannaþjónusta og sú fjölbreytilega þjónustustarfsemi, sem henni fylgir, sé ein af þeim nýju atvinnugreinum, sem Íslendingum beri að leggja áherzlu á til þess að treysta undirstöðurnar undir efnahag sínum, eins og margoft hefur verið á bent, hversu nauðsynlegt er. Flm. segir, að enginn vafi sé á því, að skilningur á nauðsyn þess að gera Ísland að ferðamannalandi hafi farið vaxandi með ári hverju og löggjafinn hafi sýnt það m.a. í verki, þó að þau framfaraspor hafi verið æðistutt. Eins og hér segir, hafa þau þó verið spor í rétt átt. Hann minnir enn fremur á það, að fyrir Alþ. liggi till. til þál. um þriggja ára áætlun um eflingu ferðamannaþjónustu hér á landi og það sýni, að meðal hluta alþm. a.m.k. hafi sú skoðun fest rætur, að betur þurfi að þessum málum að standa, ef duga skal. Og ef þessi þáltill. hlyti náð fyrir augum hv. d., mundi hún vitanlega koma til athugunar í sambandi við og framhaldi af þeirri athugun, sem annars staðar hefur verið lögð til. Síðan segir flm. orðrétt: „Hin ævintýralega þróun flugtækninnar hin síðari ár hefur gert það að verkum, að með hverju árinu, sem líður, verður auðveldara og ódýrara að komast landa og heimsálfa á milli. Ferðalög landa milli eru orðinn ákveðinn og sívaxandi þáttur sjálfsagðra lífskjara í hinum betur megandi ríkjum. Fullyrt er af þeim, sem gerst eiga að vita í þessum efnum, að farþegafjöldi í áætlunarflugi muni þrefaldast á næstu 7 árum og fjórfaldast á næstu 10 árum. Þótt okkur tækist ekki að beina hingað til lands nema litlu broti af þessari miklu og skjótu aukningu ferðamannastraumsins, mundi þar samt vera um geysilegar fúlgur að ræða, sem rynnu í okkar þjóðarbú.“ Það er talið, að ferðamannaþjónusta sé sú atvinnugrein, sem langmestum arði skili í hlutfalli við fjárfestingu og ég vil aðeins bæta því við, sem raunar augljóst er, að flestar nýjar atvinnugreinar, sem byggja á útflutningi, eru þannig af eðlilegum ástæðum, að úr útflutningsverðinu er reytt eitt og annað í kostnað og annað slíkt, sem þar kemur til greina. Aftur á móti hefur þessi atvinnuvegur, ferðamannaþjónustan, þann mikla kost, að það, sem inn kemur, bætir heldur við sig. Í grg. er svo vikið að því, að eitt af því, sem til greina komi til þess að örva hingað ferðamannastraum, sé bygging ráðstefnuhúss, eins og till. fjallar um og það er rakið all ýtarlega, sem ég skal nú ekki þreyta hv. þdm. á að fara nánar út í, þar sem það liggur fyrir á prentuðu þskj., að slík ráðstefnuhús hafi hvarvetna, þar sem þau eru til, haft mikla þýðingu í því efni að laða ferðamenn til landsins. Það er bent á það hér, að vegna ýmissa atvika séu stórborgirnar að verða sífellt óheppilegri vettvangur fyrir slíkar ráðstefnur. Það er erfiðara að standa að ráðstefnum í stórum borgum. Það kemur margt til. Sumt af því er talið upp hér, annað ekki, þannig að hugur manna, sem fyrir slíkum ráðstefnum standa, beinist alveg áreiðanlega í vaxandi mæli að því að halda slíkar ráðstefnur á kyrrlátari stöðum, þar sem betra næði er fyrir þingfulltrúa eða ráðstefnufulltrúa að starfa. Og þetta hús mundi náttúrlega koma að notum bæði fyrir innlenda og erlenda aðila. Innlendir aðilar hafa verið á hrakhólum með húsnæði og ég tel enga fásinnu, að samstaða gæti orðið á milli þeirra aðila, sem halda þurfa fjölmenn þing, um einhverja þátttöku í byggingu slíks húss, allavega einhverja tryggingu fyrir viðskiptum við slíkt hús. Ég vil geta þess hér, að ég átti núna í morgun samtal við formann ferðamálaráðs um þessa till. Formaður ferðamálaráðs er Lúðvík Hjálmtýsson. Hann taldi og leyfði að hafa það eftir sér, að hér væri hreyft merkilegu máli. Og m.a. vitnaði hann í, til framdráttar þessari till., þá reynslu, sem fengizt hefur af slíkri byggingu í Álaborg í Danmörku. En þar var fyrir nokkrum árum reist slíkt alþjóðlegt ráðstefnuhús gegn nokkurri gagnrýni talsverðs hluta borgarbúa, sem taldi, að a.m.k. hefði fyrr átt að ljúka byggingu ráðhússins þar, en ráðast í slíka byggingu. En nú er viðhorfið til þessarar byggingar þar alveg breytt, vegna þess að bæjarbúar hafa komizt aðraun um það, hversu mikil hlunnindi og miklar tekjur hreinlega fylgja þessari byggingu í borgarsjóð, er varðar alla borgarbúa og allir eru ánægðir með þessa ráðstöfun. Þá upplýsti hann, að talsverð eftirspurn væri frá erlendum aðilum um aðstöðu til ráðstefnuhalds hér á landi, en þessum aðilum hefði orðið að tjá, að slík aðstaða væri hér ekki fyrir hendi. Í mínum augum er spurningin, sem þessi þáltill. vekur, kannske fyrst og fremst sú, hvort Íslendingar vilja, að Ísland verði ferðamannaland eða ekki. Ég get vel sett mig í spor þeirra, sem oft hugsa til þess með nokkurri eftirsjá, að Ísland fyllist af erlendum ferðamönnum og meiri hluti þjóðarinnar kannske eða mikill hluti þjóðarinnar verði þjónar erlendra ferðamanna. Það er atriði, sem mér finnst, að menn verði að gera sér mjög vel grein fyrir, að ferðamannastraumnum fylgja náttúrlega ekki bara dollararnir og pundin. Þar fylgja líka ferðamennirnir sjálfir með öllu því umstangi, sem þeim fylgir og þeirri þjónustu, sem þeir krefjast og kannske eru Íslendingar tilbúnir til þess að gerast ferðamannaþjónar, ég veit það ekki. En ég vil segja það í tilefni af þessari þáltill., að ef niðurstaðan yrði sú hjá meiri hl. okkar hér, að Íslendingar ættu að taka ferðamannaþjónustu upp sem stóran atvinnuveg, þá hygg ég alveg ótvírætt, að stórt spor í þá átt væri einhvers konar bygging slíks húss, sem þessi þáltill. fjallar um. Ég orðlengi þetta ekki frekar. Eins og ég segi, er þessi till. frá öðrum komin, - mér dettur ekki í hug að halda því fram, að ég viti neitt sérstaklega mikið um þetta mál eða meira heldur en aðrir þdm., - en ég tók að mér að hafa þessa framsögu. Það hef ég gert með örfáum orðum og vil, herra forseti, leggja til, að þessari umr. verði nú frestað og till. vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Á þskj. 44 er fsp. frá Tómasi Karlssyni til hæstv. samgrh. um lagningu hraðbrauta með varanlegu slitlagi. Ég mun með örfáum orðum gera grein fyrir þessari fsp. Öllum er ljós sú þörf, sem er á því að gera vegakerfið betra og koma upp þessum margumtöluðu hraðbrautum, sem fsp. lýtur að. Með vegal., sem sett voru fyrir fáum árum, voru gerðar ráðstafanir, sem gátu réttlætt vonir margra um, að verulegur skriður kæmist á þessi mál, þar sem tekjur vegasjóðs voru stórauknar með 90 aura hækkun á hvern lítra af benzíni, en að vísu var framlag ríkissjóðs, sem óhætt er að segja, að verið hafi um árabil á fjárl., fellt niður. Þrátt fyrir þennan tekjuauka hefur lagningu hraðbrauta miðað hægt alla tíð frá setningu nýju vegal. Og sjálfsagt hefur það verið vegna þess, að margir fundu, hversu hægt gekk, að fyrr á þessu ári, - ég hygg, að það hafi verið í apríl, - voru enn á ný samþ. hér á Alþ. miklar hækkanir á rekstrarvörum til bifreiða, eins og þá var talað um, til þess að afla fjár til hraðbrauta. Þá var benzíngjaldið hækkað um 1 kr. á lítra upp í 4.67, ef ég man rétt og þungaskattur á dísílbifreiðar hækkaður um eitthvað, sem átti að samsvara þessari benzínhækkun, en hækkunin á þungaskattinum kemur þó mjög misjafnlega niður, sbr. þær umr., sem urðu í Sþ. fyrir nokkrum dögum um þungaskattinn, þar sem það var upplýst; að skatturinn hefði við setningu laganna verið miðaður við 30 þús. km akstur á ári, en fram kom, að a.m.k. á einum stað á landinu, í Vestmannaeyjum, væri meðalakstur dísilbifreiðanna aðeins 10 þús. km. Með áður nefndum lögum var gúmmígjaldið enn fremur fjórfaldað. Þessar auknu tekjur, 1 kr. á benzínlítra, þungaskattshækkunin og gúmmígjaldshækkunin, áttu samkv. áætlun, sem lögð var hér fyrir hv. Alþ., að mig minnir að skila til ríkissjóðs á þessu ári 109 millj. kr. auknum tekjum, miðað við heilt ár 135 millj. kr. En nú fáum við væntanlega að heyra, hvernig þessar áætlanir hafa staðizt, því að b–liður fsp. á þskj. 44 lýtur einmitt að því efni. Þrátt fyrir miklar tekjur vegasjóðs eru þó stórir hlutar umferðartekna enn þá teknir til annarra nota. Og hér hefur oft verið bent á nauðsyn þess að verja öllum eða mest öllum tekjum af bifreiðainnflutningi, bifreiðum og rekstrarkostnaði þeirra til veganna. Þessi leið hefur ekki verið farin um nokkurt skeið, en engu að síður hefur vegasjóður verulegar tekjur, en hætt er við, að allhár hluti þeirra tekna gangi til að standa undir lántöku og þá fyrst og fremst erlendum lántökum, sem vitanlega hafa hækkað eins og allar aðrar lántökur við síendurteknar gengisfellingar hæstv. ríkisstj. Það er enginn vafi á því, eins og ég sagði áðan, að þörf landsmanna fyrir bætta vegi er geysilega brýn og ekki minnkar hún við það, að meðalverðlag á amerískri fólksbifreið er nú um 700 þús. kr. Ég hygg, að ódýrasta tegund fólksbifreiða, sem hægt er að kaupa frá Bandaríkjunum, kosti eitthvað á 7. hundrað þús. kr., og sjá þá vitanlega allir, hversu mikil þörf og vaxandi er á því, að bifreiðarnar séu ekki eyðilagðar strax á fyrsta eða öðru ári vegna þessara vondu vega. Fsp. verður svarað hér á eftir og ég skal ekki hafa þessa framsögu öllu lengri, en ég hefði óskað eftir því, ef hæstv. samgrh. sæi sér fært, að hann upplýsti jafnframt því, sem spurt er um þarna, hvaða hraðbrautir séu nú í framkvæmd. Ég hygg, að þær muni einhverjar vera. A.m.k. sér maður vegagerð fyrir ofan Ártúnsbrekkuna og suður í Kópavogi. Ég hygg, að þarna sé um að ræða hluta af þeim hraðbrautum, sem í byggingu eru, en fróðlegt væri að fá að heyra frekari umsagnir hæstv. samgrh. um það.



Herra forseti. Ég vil í fáum orðum svara þeim fsp., sem eru á þskj. 44 í fjórum liðum. Liður a: „Hvað líður undirbúningi, áætlunum og teikningum hraðbrauta, sem fyrirhugað er að leggja varanlegu slitlagi í framtíðinni?“ Því er til að svara, að lokið er frumáætlun frá enda Miklubrautar vestan við Elliðaár og upp að Leirvogi ásamt tengingu við Þingvallaveg. Á fyrsta kaflanum, frá Miklubraut upp að Höfðabakka, er nú unnið að lokaáætlunum. Ætti þeim að verða lokið um næstu áramót. Á kaflanum Rofabær–Höfðabakki vinna Íslenzkir aðalverktakar að framkvæmdum, og ætti væntanlega að verða hægt að hefja framkvæmdir á fyrsta kaflanum, yfir Elliðaár, þegar upp úr áramótum, að því er áætlunargerð viðvíkur. Og það má geta þess, að það hefur verið ákveðið, að á næsta ári þarf að taka Ártúnsbrekkuna og Elliðaárbrýrnar og væntanlega eitthvað meira, en vegáætlunin verður samin og frá henni gengið á þessu þingi. Þá má geta þess, að áætlanir liggja fyrir um veg með tveimur akreinum samsíða núverandi vegi og er það fyrsti áfangi að endurbyggingu þess vegar, þ.e. Hafnarfjarðarvegar. Suðurlandsbraut. Lokið er frumáætlun um kaflann frá Reykjanesbraut hjá Blesugróf upp með Elliðaám að Rauðavatni. Þessum vegi er ætlað að koma á þessum stað í framtíðinni, en er ekki þjóðvegur samkv. gildandi vegáætlun, en samkv. skipulagi Reykjavíkurborgar. Vegagerðin telur heppilegast til frambúðar að láta hann liggja þarna. En það er áreiðanlegt, að sá kafli verður jafnvel lagður síðast af Suðurlandsveginum eða Austurvegi. Þá má geta þess, að um kaflann frá Lækjarbotnum að Svínahrauni hafa einnig verið samdar áætlanir. Frumáætlun um kaflann frá Rauðavatni að Lækjarbotnum ætti að geta legið fyrir um eða upp úr áramótum, en um kaflann frá Svínahrauni að Selfossi í marz eða apríl. Tekið skal fram, að kaflinn upp með Elliðaánum frá Reykjanesbraut mun væntanlega ekki koma til framkvæmda fyrr en lagður hefur verið vegur eftir Fossvogsdal samkv. aðalskipulagi Reykjavíkur, en allmörg ár munu vafalaust líða, áður en það verður gert. Þá er það Gufunesvegur. Þessi vegur á samkv. aðalskipulagi Reykjavíkur að tengja saman Vesturlandsveg og Suðurlandsbraut síðar meir. Síðari áfanginn á þessum vegi, frá Bæjarhálsi að Suðurlandsbraut, yrði eðlilegur fyrsti áfangi af framkvæmdum við Suðurlandsveg. Reykjanesbraut. Hér er átt við þann hluta Reykjanesbrautar, sem liggur frá Blesugróf austan Kópavogs og Garðahrepps á núverandi Reykjanesbraut ofan Hafnarfjarðar. Gert er samkv. skipulagi ráð fyrir fjögurra akreina vegi frá Miklubraut að Breiðholtsbraut, sem tengir þennan veg nýbyggða hverfinu í Breiðholti. Mun frumáætlun þessa áfanga verða lokið um eða eftir áramót. Í næsta áfanga er gert ráð fyrir tveggja akreina vegi, er tengdur verði Hafnarfjarðarvegi frá Arnarnesi. Er frumáætlun þessa kafla lokið. Af seinasta áfanga Reykjanesbrautar hefur verið gerð gróf frumáætlun, til þess að unnt verði að ákveða legu vegarins í landinu og fá hugmyndir um kostnað. Þetta er í sambandi við a–lið fsp. og einnig að nokkru lið b, þegar spurt er um, hvað líði undirbúningi og könnun varðandi þessa vegi. En til viðbótar er í b–lið spurt um, hvað líði undirbúningi og könnun og öflun erlends lánsfjár til þessara framkvæmda. Það, sem hægt er að segja um það er, að rætt hefur verið við Alþjóðabankann um þessar vegaframkvæmdir, og það er unnið að allsherjarvegáætlun að nokkru leyti í samráði við hann og má geta þess, að danska fyrirtækið Kampsax hefur tekið að sér ásamt vegagerðinni og innlendum verkfræðingum þann undirbúning og má segja, að málaleitan um lán í Alþjóðabankanum til vegagerðar hér á landi hefur fengið góðar undirtektir, þótt ekki hafi enn frá neinu verið gengið formlega eða gefið ákveðið svar um það. En það er vitað mál, að Alþjóðabankinn hefur lánað til vegaframkvæmda í ýmsum löndum, t.d. tvisvar eða þrisvar í Finnlandi og hefur þá venjulega verið miðað við 40% af heildarkostnaðinum. Það hefur alltaf verið gert ráð fyrir því, að tekin væru erlend lán til hraðbrauta og í okkar frumáætlun hefur verið reiknað með, að erlendu lánin væru allt að 40%. Þá er liður c: „Hvaða bráðabirgðaáætlanir liggja nú þegar fyrir um kostnað við þessar framkvæmdir?“ Eins og sagt var í svari við lið a, er ekki enn lokið við allar áætlanir á þeim hraðbrautum, sem næst liggur að ráðast í. En það er unnið að þessu af vegagerðinni og gert ráð fyrir, að þessu verði að mestu leyti lokið á næsta vori. En ég vil geta um þá vegakafla, sem áætlun liggur fyrir um. Það er Miklabraut - Rofabær, þ.e. frumáætlun, 50 millj. kr., Rofabær - Höfðabakki 27 millj., Höfðabakki - Korpa 55 millj., Korpa - Leirvogur - Kaldakvísl 93 millj. Hafnarfjarðarvegur: Kópavogur - Engidalur 85 millj. Suðurlandsbraut: Reykjanesbraut - Rauðavatn, - þ.e. sá kafli, sem síðast mun verða ráðizt í, - 94 millj. Um Rauðavatn - Lækjarbotna liggur ekki enn fyrir áætlun, en henni verður lokið á þessum vetri. Lækjarbotnar - Svínahraun 95 millj., en um Svínahraun - Selfoss verður áætlun ekki lokið fyrr en í marz-apríl n.k. Gufunesvegur, frumáætlun, 26 millj., Bæjarháls - Suðurlandsvegur, frumáætlun, 27 millj., Reykjanesbraut, þ.e. Miklabraut - Breiðholtsbraut, frumáætlun ekki lokið, Breiðholtsbraut - Arnarnes 32 millj., Arnarnesvegur - Hafnarfjörður, ekki lokið. Af þessu má sjá, að um miklar upphæðir er að ræða og þeir vegir, sem hér hafa verið nefndir, eru náttúrlega misjafnlega nauðsynlegir. Þeir kalla misjafnlega hratt eftir framkvæmdum, þótt segja megi, að æskilegt væri að flýta þeim öllum sem mest. En þegar verið var að ræða um hraðbrautir á síðasta þingi, var þess getið, að það væru um 300 km langir vegir, sem lægi mest á og gert ráð fyrir, að kosta mundi allt að 1.500 millj. að leggja þá með öruggu slitlagi. En þá lágu ekki fyrir neinar ákveðnar eða glöggar áætlanir. Þetta var frekar ágizkun er áætlun, en á þessum vetri mun þetta allt saman verða ljósara og verður þá vitanlega að reikna með því nýja verðlagi, sem orðið er. Það má líka vel vera, að hægt sé að gera varanlega vegi ódýrari, en ætlað var í fyrstu þegar rætt var um þessi mál, með því að beita við það nýjustu aðferðum í vegagerð og spara við það eins og mögulegt er. En hvað sem því líður, er ljóst, að hér er um dýra framkvæmd að ræða og þótt við höfum sett vegalög 1963, sem komu til framkvæmda 1964, held ég, að flestir hafi gert sér ljóst, að þrátt fyrir þá tekjuöflun, sem fékkst með þeim lögum, var ekki unnt að ráðast í miklar hraðbrautaframkvæmdir. Enda var það svo, að þegar vegáætlunin var samin 1964, var alls ekki gert ráð fyrir neinu verulegu framlagi til hraðbrauta. Á s.l. vori var stigið stærra spor til tekjuöflunar í vegasjóð en áður var og þá er fyrst farið að ræða um það í alvöru að ráðast í framkvæmdir hraðbrauta, sem er aðkallandi mál og það veit ég, að allir hv. alþm. eru sammála um. Og ég vænti þess líka, að menn séu sammála um það, að ekki sé unnt að gera þetta allt á örskömmum tíma. Það væri vitanlega æskilegt, ef hægt væri að fá í vegasjóð allar þær tekjur, sem fást af innflutningi bifreiða, varahluta til bifreiða o.s.frv., - allar tekjur af umferðinni, eins og það hefur verið kallað. Hv. fyrirspyrjandi talaði um, að þetta hefði ekki verið gert um sinn og gaf þá jafnvel í skyn, að þetta hefði verið svona áður. En ég minnist þess, að áður var lagður á benzínskattur og talsverður hluti af honum fór í ríkissjóð og þetta hefur alltaf verið þannig, að ríkissjóður hefur á hverjum tíma tekið til sín hluta af þeim tekjum, sem fást af umferðinni. Þetta hefur verið gert af illri nauðsyn og ef við tækjum allar tekjur af umferðinni af ríkissjóði, yrði að afla honum tekna með öðrum hætti. Vissulega væri æskilegt, ef unnt væri að koma því þannig fyrir, að ríkissjóður gæti misst þessar tekjur, því að sannarlega væri þörf á því, að vegasjóður hefði meira fjármagn til umráða, en hann hefur jafnvel nú eftir þá tekjuöflun, sem gerð var á s.l. vori. Síðasti liður þessarar fsp., þ.e. d–liður, er svo hljóðandi: „Hafa áætlanir, er gerðar voru um tekjuauka vegasjóðs af nýjum tekjustofnum, er lögfestir voru á síðasta þingi, staðizt?“ Ég get svarað með því að lesa upp nokkrar línur frá vegamálastjóra, þar sem hann tók þetta saman í byrjun nóvembermánaðar eftir því, sem út leit fyrir þá. Hann segir: „Skal upplýst, að með breyt. á vegalögum sem samþ. voru á Alþ. 9. apríl s.l., var gert ráð fyrir, að tekjuaukning vegasjóðs af hinum nýju tekjustofnum á yfirstandandi ári yrði alls 109 millj. kr.“ Tekjuáætlun vegasjóðs liggur fyrir. Allir alþm. hafa séð hana. En vegamálastjóri segir, að miðað við þá áætlun líti út fyrir, að tekjur af benzínskatti muni standast og tekjur af þungaskatti að mestu leyti. Tekið er þó fram, að ekki sé hægt að fullyrða alveg um þetta, hvort benzín– og þungaskatturinn standist nákvæmlega, þar sem nærri tveir mánuðir eru eftir af árinu, þegar þetta er tekið saman og þungaskatturinn er ekki allur kominn frá innheimtumönnunum. En það lítur út fyrir, að þetta muni standast. Hins vegar segir vegamálastjóri í byrjun nóv., að það sé útlit fyrir, að gúmmígjaldið standist ekki og það geti verið, að vanti allt að 9 millj. þar á. En ég býst við, að þar hafi orðið breyting á síðan vegamálastjóri gerði þessa áætlun, því að nú, þegar gengisbreytingin var gerð, hafa allar birgðir af gúmmíi verið keyptar upp, þannig að það gæti farið svo, að jafnvel gúmmígjaldið skilaði sér líka í þetta sinn, þótt litið hafi út fyrir, að á það vantaði nokkrar millj., þegar þessi grg. var samin. Vegamálastjóri segir, að sala á bifreiðagúmmíi hafi verið minni það sem af er þessu ári en s.l. 3 ár. En hann tekur fram, að það sé greinilega tímabundið fyrirbæri, þar sem bifreiðum landsmanna hefur fjölgað mjög mikið og það kemur vitanlega alltaf að því, að menn þurfa að kaupa gúmmí. Ég ætla, að ég hafi svarað þessum fsp. nokkurn veginn. Ég vænti, að hv. fyrirspyrjandi telji það að mestu fullnægjandi. En hv. þm. talaði um, að það væri æskilegt að vita um, hvaða hraðbrautir væru í undirbúningi eða hvaða hraðbrautum væri verið að vinna að og það hefur verið minnzt á það hér. Það er Vesturlandsvegurinn og það er Kópavogur. En ég geri mér vonir um, þegar vegáætlun verður samin á þessu þingi, að Alþ. sjái sér fært að láta verulega fjárhæð til hraðbrauta, verulega fjárhæð, þannig að á næstu 4 árum sjáist verulegur árangur af því, sem áunnizt hefur í þessu efni. Vesturlandsvegurinn og Suðurlandsvegurinn eru vegir, sem kalla vissulega eftir aðgerðum og vegur út frá Akureyri, 20–30 km, er líka fjölfarinn. Ég geri ráð fyrir, að Akureyringar kalli eftir einhverju framlagi þar. En fáist erlent lán, við skulum segja 40% af kostnaði og möguleikar væru á að leggja ríflega fram af innlendu fé í vegáætlun næstu 4 árin, þá lengjast verulega þeir spottar, sem við getum ekið eftir á varanlegum vegum og enginn vafi er á því, að þörf er á þessu. En ég vil enn taka fram, að það er fyrst eftir tekjuöflunina á s.l. vori, sem nokkur grundvöllur var fyrir því að hefja þessar stórframkvæmdir.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. samgrh. fyrir þau svör, sem hann hefur gefið við spurningum á þskj. 44 og ég tel, að svörin séu fullnægjandi, eftir því sem efni standa til. Hæstv. ráðh. hefur gert grein fyrir því, hverjar framkvæmdir eru í undirbúningi. Það er að vísu ýmislegt, sem maður skilur ekki í þessu, eins og t.d. það, að byrjað skuli á frumáætlunum þeirra vega, sem síðast á að byggja, en það er náttúrlega ekki hæstv. ráðh., sem hefur lagt það fyrir. Það er gert einhvers staðar annars staðar og margt af þessu er náttúrlega mjög í lausu lofti miðað við verðlagsbreytingar og annað, sem skiljanlega hefur áhrif á þessar framkvæmdir, eins og aðrar framkvæmdir í landinu. Ég hef ekki mikil tök á að ræða um einstakar vegaframkvæmdir í stuttum fsp.–tíma og mun ekki gera það. Þessar tölur og þessar upplýsingar var mjög fróðlegt að fá og þess vegna tel ég, að fsp. hafi átt fullan rétt á sér, þótt ekki væri af öðrum ástæðum en þeim. Hæstv. ráðh. svaraði við d–lið fsp., að benzínskatturinn mundi standast og þungaskatturinn að mestu leyti. Hins vegar hefði litið svo út, þegar vegamálastjóri skrifaði bréfið, að gúmmígjaldið mundi ekki standast og það skil ég ákaflega vel, því að önnur eins sala í hjólbörðum hefur ekki átt sér stað í manna minnum á Íslandi og meðan verið var að ganga frá þessum vegalögum í vor. Það er kannske ekki von, að menn fari að vanta hjólbarða alveg strax. En það kom nú björgunin. Það kom gengislækkun í haust og þá ruddust menn aftur til að kaupa sér hjólbarða og kannske jafnast þetta smám saman út, og má þá segja, að fátt sé svo með öllu illt um þessa síðustu gengislækkun. En ég mun ekki gera það frekar að umræðuefni. Ég tók eftir einu í svari hæstv. ráðh., sem ég raunar vissi, en mig langar til þess að gera það að umtalsefni með örfáum orðum, fyrst það hefur borizt í tal. Hæstv. ráðh. upplýsti, að við vegarkaflann frá Ártúnsbrekku að Bæjarhálsi væru Íslenzkir aðalverktakar að vinna við framkvæmdir. Í framhaldi af því minnist ég þess, að nýstofnað félag vinnuvélaeigenda mótmælti þessari samningsgerð mjög stíft, og þeir birtu mótmæli sín í Morgunblaðinu 1. okt. 1968. Þeir lögðu áherzlu á, að þessar framkvæmdir ætti ríkið að bjóða út á sama hátt og fjölmargar aðrar opinberar framkvæmdir eru boðnar út og eins og t.d. Reykjavíkurborg gerir í öllum tilfellum, þegar hún er að láta vinna við gatna– og holræsagerð, að svo miklu leyti, sem hún framkvæmir það ekki sjálf. Og ég verð að segja, að ég hef talsverða tilhneigingu til þess að taka undir þau rök, sem Félag vinnuvélaeigenda hefur sett fram um þetta mál. En ályktun þeirra er þannig, að því leyti, sem hún kemur fram í Morgunblaðinu, að þeir mótmæla samningsgerð, sem nýlega hefur átt sér stað milli vegamálastjóra og Íslenzkra aðalverktaka um byggingu um 850 m vegarkafla af fyrirhuguðum Vesturlandsvegi. Og forsendur þessara mótmæla eru þær, að Íslenzkir aðalverktakar séu að þeirra dómi ekki hlutgengir á innlendum vinnumarkaði, þar sem hlutverk þeirra og starfssvið sé bundið framkvæmdum fyrir varnarliðið á Íslandi. Fyrirtækið sé stofnað á sama hátt og Sameinaðir verktakar í beinu framhaldi af þeim og í samráði við ríkisstj. Íslands til að sjá um byggingarframkvæmdir fyrir varnarliðið á Íslandi og að þessu fyrirtæki séu þar með sköpuð föst verkefni og stöðugar tekjur. Á þeim forsendum, segja vinnuvélaeigendur, að Íslenzkir aðalverktakar vinni fyrir varnarliðið á þeirra afmörkuðum svæðum á landinu, hafi þeir flutt til landsins vinnuvélar án þess að greiða af þeim tilskilin gjöld, sem innlendum verktökum sé gert að greiða. Þar með sé samkeppnisaðstaða þeirra með sínar tollfrjálsu vélar algerlega ósambærileg aðstöðu innlendra verktaka. Í framhaldi af þessu segir, að Félagi vinnuvélaeigenda hafi verið tjáð, að ástæðan til þess, að nú sé samið við Íslenzka aðalverktaka, sé sú, að fyrirtækið geti lánað fé til verksins. Félag vinnuvélaeigenda telur hins vegar, að Íslenzkum aðalverktökum hafi verið sköpuð sérstaða af hálfu ríkisvaldsins til verkefna og fjáröflunar og því sé alls óeðlilegt að veita því fyrirtæki í krafti fjármagns síns séraðstöðu til að bola almennum verktökum út af vinnumarkaði á vegum hins opinbera. Ég les ekki meira upp úr þessari samþykkt, en ég vek athygli á henni í framhaldi af því, sem komið hefur fram hjá hæstv. ráðh. um, að Íslenzkir aðalverktakar vinna þarna og vil ég segja það sem mína skoðun, að ég tel það óeðlilegt, að íslenzkum vinnuvélaeigendum hafi ekki verið gefinn a.m.k. kostur á að taka þátt í tilboði í þessa vegagerð. Og miðað við það atvinnuástand, sem nú er í landinu, held ég, að það sé lágmarkskrafa þeirra, sem lagt hafa eigur sínar í að kaupa dýr vinnutæki til þess að framkvæma þá hluti, sem hér hafa verið framkvæmdir á undanförnum árum, að aðrir aðilar með algerlega ósambærilega aðstöðu séu ekki látnir sitja fyrir þeim verkum, sem hæstv. ríkisstj., hvort sem það er á sviði vegamála eða annars staðar, hefur yfir að ráða.



Herra forseti. Ég er alveg sammála hv. síðasta ræðumanni. Mér finnst, að það eigi yfirleitt að bjóða út verk, sem ríkið lætur framkvæma og það er áreiðanlegt, að hraðbrautaframkvæmdirnar verða boðnar út. En það er dálítið sérstakt með þennan vegarkafla. Bæði vegagerðin og við í rn. vorum sammála um, að það væri æskilegt að byrja á þessu. En eins og hv. þm. vita, er enginn peningur í vegáætlun til þessara framkvæmda, sem nú er verið að vinna að og Aðalverktakar buðu lán með hagstæðum kjörum, ef þeir mættu vinna þetta núna. Það var búið að gera nákvæma áætlun um þetta verk. Verkfræðingar vegamálastjórnarinnar voru alveg búnir að gera sér grein fyrir því, hvað þetta mundi kosta og töldu þá samninga mjög hagstæða, sem gerðir eru við Aðalverktaka og þeir höfðu peninga. Það var því um það að ræða að láta Aðalverktaka vinna þetta núna eða byrja ekki á því fyrr en á næsta vori, er fé væri fyrir hendi í vegáætlun eða fengið að láni annars staðar. Það þótti ekki ástæða til að fara að bjóða þetta verk út án þess að hafa nokkra peninga í höndum, m.a. vegna þess að það var talið ólíklegt, að aðrir verktakar gætu lánað þetta fé en Aðalverktakar. Nú getur vel verið, að það hafi verið skakkt ályktað, það hefðu fleiri haft peninga, en Aðalverktakar og ég vil nú segja, að það væri betur, að svo væri. En það er langt frá því, að rn. eða vegagerðin vilji gera Aðalverktökum hærra undir höfði, en öðrum verktökum. Vinnuvélaeigendur komu til mín og ræddu þetta, áður en að fullu var gengið frá samningunum við Aðalverktaka, en að vísu eftir að búið var að ákveða að gera þá samninga. Og ég sagði þeim ástæðuna fyrir þessu. Ástæðan væri sú, að við hefðum viljað koma þessu af stað. Það mundi flýta fyrir og það hefði þótt gott að geta fengið peningana að láni. En þessir vinnuvélaeigendur, sem ég vona, að séu vel stæðir, gátu ekki um það, að þeir hefðu verið tilbúnir að lána. En það er rétt, að aðallega er verksvið Aðalverktaka að vinna fyrir varnarliðið á Keflavíkurflugvelli. En þeir hafa áður unnið fyrir vegagerðina, þ.e. að lagningu Reykjanesbrautar. Það efast enginn um, að það hafi gefizt vel og þá lánuðu þeir einnig drjúga upphæð. En þegar Aðalverktakar fara út fyrir áhrifasvæði varnarliðsins og flytja vélar þaðan til vinnu fyrir vegagerðina eða aðra, þá eru þeir látnir borga tolla af þessum vélum. Það er reiknað með eðlilegri fyrningu og í sambandi við þennan vegarkafla fyrir ofan Elliðaár voru það nokkrar millj., sem þeim var gert að greiða í toll, til þess að þeir nytu ekki betri kjara en aðrir verktakar hefðu notið, ef þeir hefðu tekið þetta að sér. Mér var alltaf ljóst, að það gæti verið, að menn litu þetta misjöfnum angum. En það, sem réði úrslitum, var, að ef Aðalverktakar hefðu ekki fengið þetta verk, væri ekki byrjað á því. Og þar sem vegagerðin átti kost á tiltölulega hagstæðu láni og ákveðið er að hefja þessa vegagerð að nokkru leyti fyrir lánsfé og þar sem vegamálastjóri og verkfræðingar hans fullyrtu, að hér væri um hagstæða samninga að ræða, þá var sú ákvörðun tekin að byrja á þessu verki. Og ég held, að hv. þm. geti eftir nánari athugun fallizt á, að það hafi verið rétt að gera þetta, með tilliti til þess, að eftirleiðis er ákveðið að bjóða út, og það tilkynnti ég vinnuvélaeigendum, - að framkvæmdir á næsta vori yrðu boðnar út. Það er því ekki nema um þennan eina kafla að ræða.



Herra forseti. Ég skal ekki níðast á því, að mér er gefinn kostur á að gera örstutta aths, við það, sem hæstv. ráðh. sagði síðast. Ég veit, að ræðutíminn er búinn. Ég vil þá í fyrsta lagi þakka hæstv. ráðh. þá afdráttarlausu yfirlýsingu, að svona lagað eins og gert var þarna í sumar verði ekki gert aftur, að það verði hér eftir látið fara fram útboð á öllum þeim vegum, sem ríkisstj. eða vegagerðin lætur framkvæma eða framkvæmir ekki sjálf. Ég get ekki fallizt á þá röksemdafærslu, sem hæstv. ráðh. flutti þessu máli til stuðnings. Ég sé ekki annað, en slík almenn rök megi eiginlega alltaf telja fram, þegar farið er fram hjá útboðsleiðinni. Það er sagt, að tilboðið hafi verið hagstætt miðað við þær áætlanir, sem verkfræðingar hafi gert. Þetta er venjuleg viðbára, þegar brotið er út af útboðsleiðinni. Við höfum oft heyrt þetta, bæði hér og annars staðar. Það veit vitanlega enginn fyrr en á reynir, hvaða tilboð koma og ég verð að segja með fullri virðingu fyrir áætlunum vegagerðarinnar og ýmissa annarra sérfræðinga um kostnaðarverð framkvæmda, að ég tek þær ekki svo hátíðlega, að það sé þar með fullsannað, að tilboðið hafi verið hagstætt. Ef hins vegar ástæðan var fyrst og fremst sú að fá Íslenzka aðalverktaka til þess að fjármagna verkið, þá mátti náttúrlega gjarnan bjóða það út með þeim skilmálum og reyna á það, eins og hæstv. ráðh. sagði áðan, hvort aðrir vinnuvélaeigendur væru þannig efnum búnir, að þeir treystu sér til þess að taka þetta verk að sér. Ég skal ekki spá um, hvernig sú útkoma hefði orðið. Vafalaust hefði það orðið erfitt, ég tel það alveg víst og kannske hefðu þeir alls ekki treyst sér til þess. En þá lá það líka fyrir. Hæstv. ráðh. sagði, að Íslenzkum aðalverktökum væri gert að greiða tolla af vinnuvélum, þegar þær fara út af yfirráðasvæðum varnarliðsins til þess að vinna annars staðar. Þessa framkvæmd skil ég ekki alls kostar. Mér er ekki ljóst, hvernig hún er framkvæmd. Eru þá tollarnir endurgreiddir, þegar vélarnar fara inn á svæðið aftur, eða hvernig er þessu fyrir komið? Herra forseti. Ég skal ekki lengur níðast á þolinmæði forsetastólsins og læt þessu lokið.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Tollarnir, sem þeim er gert að greiða, eru ekki endurgreiddir. En það er sérstök útreikningsaðferð, sem er framkvæmd í fjmrn. og tollarnir eru innheimtir eftir því, hve mikið verk það er, sem vélunum er ætlað að vinna. Ég vil segja hv. þm. það, að enda þótt ég segi, að framkvæmdir í hraðbrautum verði boðnar út eftirleiðis, þá er það ekki afleiðing af því, að þessi ákvörðun var tekin í haust að láta Aðalverktaka vinna. Og ég er ekki að biðjast afsökunar á því, að sú ákvörðun var tekin, vegna þess að það er talið af þeim, sem kunnugastir eru, að það hafi verið hagstætt tilboð, sem þarna fékkst og það hafi verið rétt að gera það. Og það var ákveðið áður að láta tilboð yfirleitt fara fram í framkvæmdirnar. Hv. þm. sagði, að það hefði mátt bjóða þessa framkvæmd út með þeim skilmálum, að þeir einir kæmu til greina, sem gætu lánað. En það gæti verið, ef sú aðferð hefði verið viðhöfð, að þá hefði ekki fengizt það samkomulag eða sá samningur, sem núna er unnið eftir. Það gæti verið, að vegagerðin hefði þá mátt horfa framan í óhagstæðara tilboð en það, sem að lokum var samið um á frjálsum grundvelli. Ég tel svo ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta að sinni.