Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur svohljóðandi bréf: ,,Þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs óskar eftir því, sbr. 3. mgr. 55. gr. þingskapa, að ræðutími við 1. umr. í 509. máli, álbræðslu í Reyðarfirði, verði tvöfaldur vegna mikilvægis málsins. Ögmundur Jónasson, formaður þingflokks Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs.`` Við þessari beiðni verður orðið.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um heimild til samninga um álverksmiðju Fjarðaáls í Reyðarfirði sem er á þskj. 842. Í frv. er lagt til að iðnrh. verði heimilað að semja við Alcoa um álverksmiðju í Reyðarfirði. Meginefni frv. byggir á sama grunni og lög um heimild til samninga um álver á Grundartanga sem samþykkt voru á 121. löggjafarþingi. Í frv. er í fyrsta lagi lagt til að veitt verði heimild til að semja við Alcoa og félög í eigu þess um að reisa og reka álverksmiðju í Reyðarfirði með framleiðslugetu sem nemur allt að 322 þús. tonna af áli á ári. Í öðru lagi er kveðið á um heimildir ríkisstjórnarinnar til að tryggja efndir af hálfu sveitarfélagsins Fjarðabyggðar og hafnarsjóðs Fjarðabyggðar. Í þriðja lagi er kveðið á um skattlagningu vegna reksturs álverksmiðjunnar en hún verður í meginatriðum í samræmi við íslensk skattalög en með nokkrum sérákvæðum er helgast af sérstöðu fyrirtækisins. Í fjórða lagi er kveðið á um lögsögu íslenskra dómstóla og gerðardóms. Viðræður um byggingu álverksmiðju í Reyðarfirði hafa staðið yfir frá árinu 1997 þegar Hydro Aluminium lýsti yfir áhuga á byggingu álverksmiðju á Íslandi. Viðræðurnar við Reyðarál hf. sem þá var í eigu Hæfis og Hydro um svokallað Noral-verkefni stóðu yfir þar til í mars á liðnu ári þegar aðilar þess gáfu út sameiginlega yfirlýsingu um að ríkisstjórn Íslands og Landsvirkjun hefðu rétt til að leita nýrra samstarfsaðila að verkefninu. Í kjölfarið voru teknar upp viðræður við bandaríska álfyrirtækið Alcoa. Í þeim viðræðum nýttist sú vinna sem áður hafði verið unnin sem gerði kleift að ljúka samningum á mjög skömmum tíma. Ég vil nú gera nokkra grein fyrir fyrirtækinu Alcoa Incorporated. Fyrirtækið, sem var stofnað 1888, er stærsta álfyrirtæki í heiminum í dag með rúmlega 120 þús. starfsmenn og starfar í 38 þjóðlöndum. Starfsemi fyrirtækisins tekur til allra þátta álframleiðslu, súráls, frumvinnslu áls og úrvinnslu. Alcoa þjónar flugvéla-, bifreiða-, umbúða-, byggingar-, samgöngu- og iðnaðarmörkuðum. Velta fyrirtækisins árið 2001 var 22,9 milljarðar bandaríkjadala. Fyrirtækið er m.a. skráð á verðbréfamörkuðum í New York, Brussel, Frankfurt, London, Sviss og Ástralíu. Áætlað er að hluthafar í fyrirtækinu árið 2001 hafi verið 266.800 og hlutir í því um 850 milljónir. Höfuðstöðvar þess eru í Pittsburgh í Pennsylvaníu. Ég mun nú fara nokkrum orðum um álverið sem fyrirhugað er að reisa á um að bil 100 hektara landi úr jörðunum Sómastöðum, Sómastaðagerði og Hrauni í Reyðarfirði sem allar eru í eigu ríkissjóðs. Fjárfestingarkostnaður við að reisa álverið er áætlaður rúmlega 90 milljarðar kr. Árleg framleiðslugeta þess verður allt að 322 þús. tonn af áli, árlegt útflutningsverðmæti er áætlað um 40 milljarðar kr. og mun heildarvöruútflutningur aukast um 12%. Gert er ráð fyrir að rúmlega 455 ársverk skapist við álverið. Þá er gert ráð fyrir 300 afleiddum störfum á Austurlandi. Þess má geta að erlendar rannsóknir sýna að við hvert starf í stóriðju verða til 2,5 afleidd störf. Því má gera ráð fyrir fjölgun starfa í iðju- og þjónustugreinum um land allt eftir að álverið hefur rekstur. Þá er ógetið áhrifa á framkvæmdatíma verkefnisins. Undirbúningur álvers í Reyðarfirði hefur farið fram í samræmi við gildandi löggjöf og hefur almenningur átt þess kost að hafa áhrif á undirbúningsstigi. Frá því í desember 1999 hafa sex framkvæmdir er tengjast verkefninu á einn eða annan hátt komið til umfjöllunar Skipulagsstofnunar í mati á umhverfisáhrifum og ákvörðun um matsskyldu. Allar niðurstöður Skipulagsstofnunar utan ein hafa verið kærðar til umhvrh. Því hefur átt sér stað ítarleg umræða og aðgangur almennings að málinu hefur verið greiður á tveimur stjórnsýslustigum. Á þessum tíma hefur mat á umhverfisáhrifum álvers í Reyðarfirði þrisvar komið til umfjöllunar hjá Skipulagsstofnun. Í desember 1999 úrskurðaði skipulagsstjóri ríkisins að frekara mat skyldi fara fram á umhverfisáhrifum 480 þús. tonna álvers. Úrskurðurinn var kærður til umhvrh. sem felldi hann úr gildi og ómerkti meðferð málsins. Ný skýrsla um mat á umhverfisáhrifum var lögð fyrir Skipulagsstofnun um byggingu allt að 420 þús. tonna álvers í tveimur áföngum um mitt ár 2001. Í lok ágúst það ár féllst Skipulagsstofnun á framkvæmdina með skilyrðum um að ekki yrði búseta innan skilgreinds þynningarsvæðis álvers og rafskautaverksmiðju eftir að rekstur hæfist og að við umhverfisvöktun yrði fylgst með styrk PAH-efna í lofti, ákomu slíkra efna á jörð og afrennsli í sjó og uppsöfnun í sjávarseti og lífverum innan sem utan skilgreindra þynningarsvæða. Úrskurður Skipulagsstofnunar var kærður til umhvrh. sem staðfesti hann. Í kjölfar aðkomu Alcoa voru Skipulagsstofnun tilkynntar breytingar á áformum um byggingu álvers í Reyðarfirði. Breytingarnar fólust einkum í minni framleiðslugetu. Þá var hætt við byggingu rafskautaverksmiðju og urðun kerbrota eða annarra úrgangsefna. Þann 20. desember sl. komst Skipulagsstofnun að þeirri niðurstöðu að breytingar á áformum um byggingu fyrirhugaðs álvers í Reyðarfirði væru ekki líklegar til að hafa í för með sér umtalsverð umhverfisáhrif og skyldu því ekki háðar mati á þeim. Fyrri úrskurður stofnunarinnar um mat á umhverfisáhrifum álvers í Reyðarfirði fyrir allt að 420 þús. tonna ársframleiðslu auk rafskautaverksmiðju gilti því áfram að teknu tilliti til breytinga á framkvæmdaáformum. Þessi niðurstaða hefur nú verið kærð og þess krafist að álverið verði úrskurðað í sjálfstætt mat á umhverfisáhrifum. Umhvrh. hefur fjórar vikur til að kveða upp úrskurð. Breyting á deiliskipulagi iðnaðarsvæðis í Fjarðabyggð og tillaga Hollustuverndar ríkisins, nú Umhverfisstofnunar, að starfsleyfi fyrir starfsemi á iðnaðarsvæðinu við Hraun í Reyðarfirði voru auglýstar í desember sl. Í greinargerð Hollustuverndar með starfsleyfi og starfsleyfinu sjálfu kemur fram að álverið verði byggt í samræmi við bestu tækni sem völ er á miðað við það sem kynnt hefur verið í Evrópu og Norður-Ameríku. Í starfsleyfinu er ekki gert ráð fyrir vothreinsun en þess í stað verður öðrum aðferðum beitt til að tryggja að skilgreint þynningarsvæði vegna loftmengunar af völdum brennisteinsdíoxíðs sé virt. Í greinargerðinni kemur m.a. fram að í fyrsta sinn hérlendis er gert ráð fyrir háum skorsteinum með góðum útblásturshraða til að tryggja dreifingu loftmengunar. Í greinargerðinni segir að nokkuð ljóst sé að hægt verði að tryggja að umhverfismörk verði virt alls staðar með aðferð sem þessari. Hæstv. forseti. Ég vil nú víkja að samningum þeim sem gerðir verða vegna álversins. Samkomulag við Alcoa og félög í eigu þess felur í sér fjóra samninga, þ.e. fjárfestingarsamning, lóðarsamning, hafnarsamning og rafmagnssamning. Samningarnir voru áritaðir í desember sl. og samþykktir af bæjarstjórn Fjarðabyggðar og stjórnum Alcoa og Landsvirkjunar í janúar en gert er ráð fyrir að þeir verði formlega undirritaðir verði frv. þetta að lögum. Samningarnir eru í upphafi miðaðir við 20 ára rekstur en gert er ráð fyrir möguleika á framlengingu þeirra um önnur 20 ár. Ég mun lýsa þessum samningum í örstuttu máli en nánari lýsingu á þeim er að finna í fylgiskjölum með frv. Fjárfestingarsamningur verður gerður milli ríkisstjórnar Íslands annars vegar og Alcoa Inc., Fjarðaáls sf., Alcoa á Íslandi ehf. og Reyðaráls ehf. hins vegar. Í samningnum er m.a. að finna ákvæði um skattamál félaganna sem að verkefninu standa. Þessi ákvæði eru mjög áþekk ákvæðum um fjárfestingarsamninga ríkisstjórnar Íslands, Columbia Ventures og Norðuráls hf. um álverið á Grundartanga. Í athugasemdum við greinar frv. er gerð nánari grein fyrir skattlagningu fyrirtækisins og að hvaða leyti vikið er frá almennum ákvæðum skattalaga. Í samningnum er gengið út frá því að farið verði að íslenskum lögum við uppbyggingu, túlkun og framkvæmd samninga sem gerðir verða innan ramma frv. Lóðarsamningur verður milli ríkissjóðs og Fjarðaáls. Samkvæmt samningnum leigir ríkissjóður félaginu tæplega 100 hektara lóð úr landi jarðanna Sómastaða, Sómastaðagerðis og Hrauns. Í samningnum er m.a. kveðið á um að við lok gildistíma eða ef samningnum er sagt upp af ástæðum sem rekja má til félagsins skuli félagið fjarlægja verksmiðjuna og öll önnur tengd mannvirki og skila lóðinni til ríkissjóðs án þess að greiðsla komi fyrir. Hafnarsamningur verði milli hafnarsjóðs Fjarðabyggðar og Fjarðaáls. Samningurinn kveður m.a. á um rétt félagsins til að nota höfnina, hafnarlandið og hafnarmannvirki og greiðslur fyrir þessi not. Rafmagnssamningur verður milli Landsvirkjunar og Fjarðaáls. Raforkuþörf álversins er 4.704 gígavattstundir á ári og mun öll sú orka koma frá Kárahnjúkavirkjun. Samkvæmt samningnum mun Alcoa skuldbinda sig til að greiða Landsvirkjun fyrir 85% þessarar orku óháð því hvort fyrirtækið nýtir orkuna eða ekki. Greinargerð forstjóra Landsvirkjunar um fyrirhugaðan rafmagnssamning Landsvirkjunar og Fjarðaáls er fylgiskjal með frv. Í henni kemur fram að áætlað er að núvirtur hagnaður Landsvirkjunar af orkusölunni verði um 6,6 milljarðar kr. eftir að eigendum hefur verið reiknuð 11% ávöxtun á eigin fé að raungildi. Að frumkvæði eigenda Landsvirkjunar var skipuð nefnd til að fjalla um arðsemi og fjárhagslega áhættu Kárahnjúkavirkjunar og sölu raforku til Fjarðaáls. Nefndin taldi að arðsemismat Landsvirkjunar væri vel rökstutt og að aðferðir sem fyrirtækið beitti við matið væru faglegar og í fullu samræmi við það sem almennt væri gert við mat á arðsemi fjárfestingarverkefna. Loks taldi nefndin að sú aðferð Landsvirkjunar að nota mat viðurkenndra erlendra sérfræðinga til að spá um þróun álverðs væri eðlileg. Útboð hefur farið fram á tveimur meginþáttum sjálfra virkjunarframkvæmdanna, byggingu Kárahnjúkastíflu og gerð aðrennslisganga. Á grundvelli fyrirliggandi tilboða er kostnaður við gerð Kárahjúkavirkjunar að mestu þekktur. Hæstv. forseti. Í athugasemdum frv. og fylgiskjölum er gerð ítarleg grein fyrir samfélagslegum og þjóðfélagslegum áhrifum verkefnisins. Það er kunnara en frá þurfi að segja að íbúaþróun á Austurlandi undanfarin ár er áhyggjuefni. Á síðustu 10 árum hefur íbúum svæðisins fækkað um meira en 1.000 manns og nú búa um 8.100 manns á Miðausturlandi. Í athugun Nýsis hf. á samfélagslegum og efnahagslegum áhrifum álversins kemur fram að miðað við gefnar forsendur muni íbúum á Miðausturlandi fjölga í um 10 þús. manns árið 2007 vegna framkvæmdanna. Áhrifa af framkvæmdunum mun gæta um allt land og er m.a. búist við að fjöldi iðnaðarmanna og verktaka á Austurlandi utan Miðausturlands og á Norðurlandi eystra muni taka þátt í verkefninu. Atvinnuástand svæðisins hefur verið nokkuð gott þegar á heildina er litið en helstu veikleikar þess eru einhæfni í atvinnulíf, hátt hlutfall láglaunastarfa og fá starfstækifæri fyrir menntað fólk. Fyrirhugað álver mun með beinum, óbeinum og afleiddum hætti leiða til mikillar atvinnusköpunar, hærri atvinnutekna og aukinna viðskipta á Miðusturlandi. Um er að ræða nýja atvinnugrein á svæðinu sem hefði áhrif á margar aðrar greinar er selja vörur og þjónustu til álversins og starfsfólks þess. Atvinna tengd álverinu mun einnig auka möguleika þeirra sem starfa að ferðaþjónustu og landbúnaði á viðbótartekjum en atvinna í þessum tveimur greinum gefur almennt lágar tekjur og er árstíðabundin. Efnahagslegra áhrifa álversins mun gæta um allt land. Fyrir liggur greinargerð efnahagsskrifstofu fjmrn. um þjóðfélagsleg áhrif framkvæmdanna. Í henni kemur fram að heildarfjárfesting í þjóðarbúskapnum gæti orðið rúmlega 30% meiri á framkvæmdatíma en ella. Þegar framkvæmdir standa sem hæst á árunum 2005 og 2006 má búast við að fjárfesting verði 47% meiri en án álversframkvæmda. Árlegur hagvöxtur mun aukast verulega og gæti orðið nálægt 5% árin 2005 og 2006 og verðbólga um 4,5--6,5% án mótvægisaðgerða. Athugun efnahagsskrifstofu fjmrn. bendir til að landsframleiðsla á framkvæmdatíma verði að jafnaði 3% hærri en í grunndæmi. Árleg mannaflaþörf vegna framkvæmdanna nemur rúmlega 1.250 ársverkum að jafnaði á tímabilinu 2003--2006, eða um 0,8% af áætluðum mannafla á vinnumarkaði. Aukinn innflutningur fjárfestingarvara vegna framkvæmdanna og aukin umsvif í þjóðarbúskapnum munu valda auknum viðskiptahalla meðan á framkvæmdum stendur sem nemur að jafnaði 4,5% af landsframleiðslu á tímabilinu 2003--2006. Til langs tíma má reikna með að þjóðarframleiðsla verði 0,75% hærri en í grunndæmi og landsframleiðsla 1% hærri. Í athugun efnahagsskrifstofu fjmrn. er gerð grein fyrir mögulegum mótvægisaðgerðum og áhrifum þeirra til að hamla gegn sveiflum í efnahagslífinu. Eins og fram kom í utandagskrárumræðu um þetta mál er á þessari stundu ekki hægt að segja fyrir um til hvaða sérstöku aðhaldsaðgerða þyrfti að grípa vegna Kárahnjúkavirkjunar og álversins. Þar skiptir mestu hver staða hagkerfisins verður þegar áhrifa framkvæmdanna fer að gæta. Hins vegar er ljóst að ef um slíkar aðgerðir verður að ræða verða þær tímabundnar. Framkvæmdirnar fyrir austan munu styrkja allt hagkerfið og bæta lífskjör þjóðarinnar. Hugsanlegar aðhaldsaðgerðir geta því ekki talist rök gegn framkvæmdunum. Hæstv. forseti. Það er stór stund fyrir þá fjölmörgu sem að þessu verkefni hafa komið á liðnum árum, íbúa Austurlands og þjóðina alla, að horfast í augu við þá staðreynd að búið er að taka ákvörðun um að ráðast í framkvæmdir við stóriðju á Austurlandi. Ljóst er að um er að ræða mjög stóra framkvæmd á okkar mælikvarða sem mun hafa mjög víðtæk áhrif á efnahag þjóðarinnar. Framkvæmdin markar tímamót vegna þess að aldrei áður hefur verið ráðist í jafnmikla atvinnuuppbyggingu á landsbyggðinni. Atvinnuuppbygging undanfarinna ára hefur að stærstu hluta átt sér stað á suðvesturhorni landsins. Í því sambandi má nefna að grípa hefur þurft til efnahagslegra mótvægisaðgerða vegna þenslu á höfuðborgarsvæðinu með frestun opinberra framkvæmda, til að mynda á landsbyggðinni. Það hefur hins vegar verið yfirlýst stefna ríkisstjórnarinnar að reyna að stuðla að fjárfestingu í orkufrekum iðnaði í nágrenni við uppsprettu orkunnar. Jökulárnar norðaustan Vatnajökuls hafa að geyma mikla orku. Í samræmi við þetta hefur ríkisstjórnin beitt sér fyrir því að álver rísi í Reyðarfirði. Nú munu Austfirðingar loks fá notið þess að þær auðlindir sem vatnsföllin eru verði nýttar þeim og öðrum landsmönnum til hagsbóta. Herra forseti. Á undanförnum áratugum hafa ýmsir kostir verið skoðaðir til iðnaðaruppbyggingar á Austurlandi. Fram að þessu hafa allar slíkar kannanir farið út um þúfur. Austfirðingar hafa hins vegar sýnt þolinmæði og búið sig undir að takast á við þetta verkefni. Þeir hafa sýnt samstöðu í verki og andmælt þeim sem telja að framkvæmdir sem þessar séu óþarfa umhverfisspjöll. Viðbrögð Austfirðinga við þeim tíðindum að Alcoa hefði tekið ákvörðun um að byggja álver í Reyðarfirði komu mér ekki á óvart. Íbúarnir gera sér grein fyrir að þessi ákvörðun blæs nýju lífi í atvinnuuppbyggingu á svæðinu og boðar breytta tíma. Nú verður ekki lengur um íbúaflótta og stöðnun í atvinnulífi að ræða. Á næstu árum mun Austurland einkennast af framkvæmdum og umsvifum í atvinnulífinu. Þessa tækifæris hafa íbúarnir beðið og búið sig undir að nýta þá miklu möguleika sem það gefur. Það urðu mér vonbrigði að heyra andstæðinga framkvæmdanna lýsa því yfir að málinu væri ekki lokið og að áfram yrði barist gegn þessu verkefni. Eins og ég hef lýst að framan hefur sjálfsagt engin framkvæmd í Íslandssögunni verið jafn vel undirbúin með hliðsjón af umhverfissjónarmiðum og sú sem nú er talað um í Reyðarfirði. Við verðum að virða skoðanir þeirra sem ekki sætta sig við niðurstöðuna á grundvelli umhverfisástæðna. Á hinn bóginn tel ég óásættanlegt að sömu aðilar reyni sífellt að gera efnahagslegar forsendur verkefnisins tortryggilegar. Fyrir slíku er ekki nokkur fótur. Þjóðin öll mun hafa verulegan ávinning af verkefninu. Með nýju álveri í Reyðarfirði mun álframleiðsla á Íslandi rúmlega tvöfaldast og mikilvægi áliðnaðar því aukast til mikilla muna. Útflutningsverðmæti áls á síðasta ári var um 40 milljarðar kr. en verður yfir 80 milljarðar kr. þegar álver Alcoa hefur náð fullri framleiðslugetu. Til samanburðar má geta þess að útflutningsverðmæti sjávarafurða eru tæplega 130 milljarðar kr. Á undanförnum árum höfum við séð nokkur fyrirtæki sem veita álfyrirtækjum þjónustu verða til hér á landi. Þessi fyrirtæki byggja á sérþekkingu sem Íslendingar hafa aflað sér við rekstur álvera. Er nú svo komið að íslensk fyrirtæki eins og Altech og Stímir selja ýmiss konar tæknibúnað í álver víða um heim. Ég tel að þessi fyrirtæki muni vaxa og við sjá fleiri sérhæfð þjónustufyrirtæki fyrir áliðnað verða til hér á landi á næstu árum. Þá er ekki ólíklegt að möguleikar okkar á að fá til landsins úrvinnslufyrirtæki sem framleiða söluafurðir úr áli aukist verulega með þessum framkvæmdum. Mikilvægi áliðnaðar á Íslandi gæti því átt eftir að aukast enn meira þegar fram líða stundir. Hæstv. forseti. Fjarðaál mun hafa jákvæð áhrif á íslenskt samfélag. Tekjur ríkissjóðs munu aukast, gjaldeyristekjur þjóðarbúsins verða meiri, laun almennings munu hækka, kaupmáttur ráðstöfunartekna eykst, fjöldi góðra starfa verður til. Austurland eflist. Það hagnast allir landsmenn á þessu verkefni. Þess vegna er farið í það. Ég leyfi mér að leggja til að frv. þessu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. iðnn.

Herra forseti. Ráðherra vék réttilega að því að niðurstaða Skipulagsstofnunar frá 20. des. um að ekki þurfi sjálfstætt mat á umhverfisáhrifum þessarar nýju framkvæmdar með nýrri tækni sem byggð verður af óskyldum aðila því sú sem áður stóð til hafi verið kærð. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra í fyrsta lagi: Kom aldrei til álita að bíða með framlagningu þessa máls eða a.m.k. umfjöllun um það þangað til ráðherra hefur fellt úrskurð sinn? Eða lítur ráðherra svo á að úrskurður hæstv. umhvrh. í þessu máli sé hreint formsatriði og það liggi fyrir á hvern veg hann verður? Í öðru lagi talar hæstv. ráðherra í sömu setningu um bestu tækni og bestu fáanlegar mengunarvarnir og í hinum hluta setningarinnar um að ekki verði um vothreinsibúnað að ræða heldur verði þau mál leyst með öðrum hætti, eins og kunnugt er orðið. Með tveimur 80 metra háum strompum. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Er ríkisstjórn Íslands, þar með talið hæstv. umhvrh., sammála því að það sé jafngild aðferð því að hreinsa mengunina eða fella hana með vothreinsibúnaði og hitt að reisa háa strompa til að dreifa henni betur yfir umhverfið? Er það stefna hæstv. ríkisstjórnar að þetta tvennt sé jafngilt og hægt sé að segja að um bestu fáanlega tækni sé að ræða þegar menn nota strompa í staðinn fyrir hreinsun? Í þriðja lagi, herra forseti. Ég mótmæli því að hæstv. ráðherra tali með þeim hætti sem hún gerir fyrir hönd allra Austfirðinga og fyrir hönd allra landsmanna, eins og hæstv. ráðherra viti ekki um þann djúpstæða ágreining sem er í þessu máli og þar á meðal á Austurlandi eins og ítrekaðar samþykktir, mótmælafundir og aðgerðir eystra bera vitni um. Varðandi þetta venjulega, með að menn eigi ekki að hafa aðrar skoðanir en ráðamenn þegar þeir hafa tekið ákvarðanir. Hvernig hugsar ríkisstjórn Íslands sér þetta í framkvæmd? Er þess að vænta að gefin verði út reglugerð um hvenær almenningur má hafa sjálfstæða skoðun í þessu landi og hvenær ekki? Verður gefin út reglugerð um hvenær fólk skuli hætta að halda fram sjónarmiðum sínum í málum ef ríkisstjórnin hefur tekið ákvörðun?

Ég vil biðja áheyrendur á þingpöllum að sýna háttvísi hér í þingsal og bera virðingu fyrir þessari gömlu stofnun.

Hæstv. forseti. Það sem hv. þm. sagði í lokin er að sjálfsögðu ekki svaravert. Ég hef aldrei fundið að því að Íslendingar hefðu aðra skoðun en ég í þessu máli. Ég held hins vegar fram minni skoðun, rökstyð hana og skammast mín ekki fyrir hana, er reyndar mjög stolt af því að vera komin með þetta mál eins langt og raun ber vitni. Hvað varðar umhverfisþátt málsins og strompana sem hv. þm. nefndi er það ekki mitt mál að kveða upp úr um það. Skipulagsstofnun hefur gert það --- hv. þm. vill virða þá stofnun eftir því sem ég best veit --- og hefur komist að þeirri niðurstöðu að þær breytingar sem verða á framkvæmdinni með tilkomu Alcoa í stað Reyðaráls séu ekki slíkar að þær krefjist nýs mats á umhverfisáhrifum. Það tel ég mikilvægt. Hins vegar hefur sá úrskurður verið kærður eins og kom fram í máli hv. þingmanns. Það er verkefni hæstv. umhvrh. að fjalla um þann þátt mála og ég veit að það er skammur tími sem hún hefur til þess að ná niðurstöðu. Ég tel ekki ástæðu til að fresta málinu út af einhverjum kærum sem einhvers staðar eru í gangi vegna þess að Alþingi Íslendinga mun fjalla um málið á næstu vikum og þá gefst tími til að fjalla um þá niðurstöðu sem hæstv. umhvrh. mun komast að síðar.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra hlýtur að vita til hvaða ummæla hennar er vísað, bæði í málflutningnum áðan og í viðtali við hana sem Fréttablaðið setti á forsíðu sína fyrir ekki löngu síðan þar sem ráðherra fór hörðum orðum um að menn létu ekki af andstöðu við þessar framkvæmdir í ljósi þess að stjórnir Landsvirkjunar og Alcoa hefðu tekið ákvarðanir. Sömu tuggu hefur tuggið flokksbróðir hæstv. ráðherra, formaður stjórnar Landsvirkjunar, svo að maður minnist ekki á þá ósvinnu sem þessir nefndu einstaklingar hafa ítrekað látið frá sér fara um að menn veiti útlendingum upplýsingar í málinu. Það er þvílík höfuðsynd að þeirra dómi að það hálfa væri nóg. Um þetta er ég að tala, til þessa er ég að vísa, eða dregur hæstv. ráðherra þessi ummæli sín ýmis frá undanförnum vikum til baka? Varðandi umhverfisáhrifin var þetta ódýrt svar hjá hæstv. ráðherra. Það er hæstv. iðnrh. sem flytur þetta mál hér og getur ekki skotið sér á bak við það þegar það hentar að umhverfismálin séu á könnu umhvrh., enda er ekki langt á milli þeirra flokkssystra. Þær gætu þá ráðfært sig og borið sig saman um málið. En þetta mál er ekki meira á hreinu en svo, herra forseti, og því er spurt að í greinargerð frv. kemur fram að það er enn óvissa um það hvaða hreinsitækni Alcoa ætlar að nota. Á bls. 56 segir að sá möguleiki sé fyrir hendi að niðurstöður athugana Alcoa verði þær að vothreinsun sé nauðsynleg við álverið. Þetta er borið á borð fyrir okkur hér. Sem sagt, það er látið að því liggja að þetta sé jafngilt en samt er í það vitnað að fyrirtækið sjálft er ekki visst um að það geti uppfyllt kröfurnar um þynningu mengunarefna á áhrifasvæðinu nema að fara út í vothreinsun. Og er þá eitthvað skrýtið að maður gagnrýni þessa framsetningu og spyrji hæstv. ráðherra um málið? Það er allt of ódýrt að vísa á það að umhvrh. muni úrskurða í þessu máli einhvern tíma síðar.

Herra forseti. Hæstv. iðnrh. verður tíðrætt um efnahagslegan ávinning, meintan, af þessum framkvæmdum. Það er talað um að það skapist, beint og óbeint, um 750 störf. Ég veit ekki hvort menn gera sér almennt grein fyrir því að á árabilinu 1990--2000 mynduðust hér í landinu tæplega 15 þús. störf og að á árabilinu frá 1970 fram á þennan dag hafa að jafnaði skapast í landinu um 1.700 ársverk árlega. Hér erum við að tala um fjárfestingu upp á mörg hundruð milljarða sem mun hugsanlega skapa 750 manns atvinnu. Hvað vill hæstv. iðnrh. segja um varnaðarorð efnahagssérfræðinga sem segja að afleiðingar þessarar ráðagerðar muni gera öðrum atvinnurekstri í landinu erfiðar uppdráttar? Nú er það svo að ef vel á að fara þarf að skapa hér á næstu 10 árum um 15 þús. störf. Hér erum við að tala um 750 af þessum sökum. Nú spyr ég hæstv. ráðherra: Hvað segir ráðherrann um þau varnaðarorð sem koma frá efnahagssérfræðingum hvað þetta snertir? Varðandi hitt atriðið, um ávinning fyrir efnahagslífið, verður hæstv. ráðherra tíðrætt um nafnstærðir, um útflutningsverðmæti, og ber þar saman við útflutningsverðmæti í sjávarútvegi. Hér er ekki saman að jafna. Í sjávarútveginum er eignarhaldið á innlendum höndum. Í þessu tilviki er það erlent stórfyrirtæki, risafyrirtæki, sem kemur til með að fá hagnaðinn til sín. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra: Hvert verður vinnsluvirði þessara framkvæmda? Hefur ríkisstjórnin látið fara fram mat á því hvað kemur til með að sitja eftir í íslensku efnahagslífi þegar hagnaðurinn, vextirnir og afborganirnar hafa verið fluttar úr landi?

Hæstv. forseti. Það var mjög gott að hv. þm. fór yfir fjölgun starfa í landinu eins og þau mál hafa þróast. Á miðjum 10. áratugnum, þegar efnahagslífið tók við sér á nýjan leik á Íslandi, var það einmitt vegna þess að við fórum út í framleiðslu á áli í frekari mæli. Álverið í Straumsvík var stækkað og það var byggt álver í Hvalfirði. Þetta vitum við. Því var mótmælt harðlega hvað varðar Norðurál í Hvalfirði en til allrar guðs lukku höfðu stjórnvöld kjark til að halda stefnu sinni, það álver var reist og ég heyri ekki að nokkur maður sé á móti þeim framkvæmdum í dag. Það er kannski til að sanna að það þýðir ekki að gefast upp þótt á móti blási. A.m.k. hvað varðar fyrirtækið í Hvalfirði, Norðurál, hefur það virkilega sýnt sig og sannað. Hv. þingmanni finnst kannski 750 störf ekki mörg störf en það getur vel verið að það séu 750 fjölskyldur sem fá vinnu, fjölskyldur á landsbyggðinni, þannig að ég held að hv. þm. ætti ekki að gera lítið úr því og svo eru öll þau afleiddu störf sem verða til að auki. Við erum að tala um gríðarlegar framkvæmdir, gríðarlega atvinnuskapandi framkvæmdir. Þegar hv. þm. talar um að það eigi að nota þessa fjármuni í eitthvað annað verður hann að gera sér grein fyrir því að við erum ekki með þessa fjármuni í hendi. Það er fyrirtækið Alcoa, alþjóðafyrirtæki sem ætlar að fara í fjárfestingar á Íslandi. Er það ljótt að það er erlent fyrirtæki? Er það vandamálið? Erum við Íslendingar ekki að fjárfesta úti um allan heim og státa okkur af því? Ég varð síðast vitni að því í Portúgal að íslenskt fyrirtæki stendur sig sannarlega í fjárfestingu erlendis. Það stendur ekki steinn yfir steini í þessum málflutningi og ég óska þess að hv. þingmaður fari að átta sig á mikilvægi þess að skapa störf á Íslandi.

Herra forseti. Ég er einmitt að tala um mikilvægi þess að skapa störf. Á næstu 10 árum þarf að skapa að lágmarki 15 þús. störf í landinu. Hér erum við að tala um 700--750. Það á eftir að skapa 14.300 störf. Ég er að spyrja hæstv. ráðherra hvernig hún bregðist við þeim varnaðarorðum sem fram hafa komið hjá efnahagssérfræðingum þess efnis að þessar ráðagerðir muni torvelda öðrum atvinnurekstri, bregða fæti fyrir annan atvinnurekstur vegna hækkunar á vöxtum, svo að dæmi sé tekið, og nauðsynjar þess að draga úr útgjöldum. Það er þetta sem ég bið hæstv. ráðherra um að bregðast við. Síðan spyr ég um vinnsluvirði þessara framkvæmda. Hvað telur ríkisstjórnin að muni sitja eftir í landinu eftir að hagnaðurinn hefur verið fluttur út til Bandaríkjanna? Það er ekki saman að jafna sjávarútvegi og þungaiðnaði sem ríkisstjórnin setur allt sitt traust á. Það er ekki saman að jafna. Síðan vil ég vekja athygli á einu. Það er ekki búið að ganga frá samningum. Ég veit ekki betur en hér séu fulltrúar ítalska fyrirtækisins Impregilo að semja við Landsvirkjun, og hvers konar samningamenn eru hér eiginlega á ferðinni og hvern bakhjarl hafa þeir? Ríkisstjórnin lýsir því yfir að ritað verði undir samninga eftir fáeina daga. Hvað skyldu samningamenn Impregilo gera við þær aðstæður þar sem þeir sitja á hótelherberginu sínu? Ætli þeir taki ekki bara upp naglaklippurnar og bíði? Það er komin pólitísk ákvörðun um að semja hvað sem það kostar. Þetta er forkastanleg framganga af hálfu ríkisstjórnarinnar.

Hæstv. forseti. Ég vil minna á það að Samtök atvinnulífsins styðja þessar framkvæmdir. Hv. þm. virðist hafa miklar áhyggjur af því að þetta verði til þess að draga úr mikilvægi eða möguleikum annars atvinnurekstrar til þess að eflast en málið er stutt af Samtökum atvinnulífsins. Og þegar hv. þm. talar um að hagnaður flytjist úr landi er það þannig að þessi hagnaður er skattlagður á Íslandi samkvæmt því frv. sem hér liggur fyrir og það skiptir líka miklu máli. Hv. þm. kemur með nýyrði inn í umræðuna sem er þá væntanlega það sem málið mun snúast um af hans hálfu í þessari umræðu. Það kemur alltaf eitthvað nýtt upp. Fyrst var hann á móti út af umhverfisáhrifum og svo var hann á móti út af því að 

Herra forseti. Eins og gerð var grein fyrir í framsögu hæstv. iðnrh. er efni þessa frv. eitthvað á þá leið að ríkisstjórninni verði veitt heimild til að gera samninga til a.m.k. 20 ára við Alcoa Incorporated, Fjarðaál sf. og stofnendur þess, Alcoa á Íslandi ehf. og Reyðarál ehf. um að reisa og reka álverksmiðju og tengd mannvirki á Íslandi. Verkefnið felur í sér að félagið, Alcoa, Fjarðaál sf. byggir álverksmiðju í Reyðarfirði til framleiðslu á áli og aðstöðu sem tengist slíkri framleiðslu, þar með talin bygging hafnarmannvirkja. Álverksmiðjan er hönnuð til framleiðslu á allt að 322 þús. tonnum af áli á ári. Í frv. þessu er einnig fjallað um ábyrgðir ríkisstjórnarinnar vegna þeirra samninga sem tengdir eru álverksmiðjunni og starfsemi hennar. Þar eru heimilaðar ýmsar undanþágur frá lögum sem lúta að eignarhaldi og tryggingum og virðast mér þau ákvæði að flestu leyti vera í samræmi við fyrri lög um sambærilega samninga. Er ég þá sérstaklega að miða við lög um heimild til samninga um álbræðslu á Grundartanga frá árinu 1997 sem er kannski nýjasta dæmið sem við höfum til samanburðar. Stærsta og efnismesta ákvæði þessa frv. er um skattlagningu en í 6. gr. frv. er kveðið á um ýmsar undanþágur og frávik frá íslenskum skattareglum. Í heildina tekið er sú grein sambærileg við fyrri lög um sambærilegar framkvæmdir en þó ekki að öllu leyti. Er þar töluvert frábrugðið ákvæði sem lýtur að tekjuskattsskyldu fyrirtækisins. Einnig vakti sérstaka athygli mína ákvæði í 2. mgr. 6. gr. þar sem íslenskum stjórnvöldum eru settar verulegar skorður þegar kemur að því að leggja skatta eða gjöld á raforkunotkun félagsins og útblástur lofttegunda eða aðra losun úrgangsefna. Að lokum fjallar þetta frv. um reikningsskilareglur, lögsögu og lausn deilumála, undanþágu frá tollum og gjöldum vegna innflutnings og kaupa félagsins á byggingarefnum, vélum, tækjum og öðrum fjárfestingarvörum og varahlutum fyrir álverksmiðjuna og tengd mannvirki. Í 10. gr. frv. er veitt heimild til framsals félagsins og eigendanna á samningum með tilteknum skilyrðum sem fram skulu koma í samningnum. Það er í sjálfu sér umhugsunarefni að Alþingi Íslendinga skuli sitja hér yfir sérákvæðum og undanþágum frá almennum skattareglum fyrirtækja á þeirri forsendu að erlendir aðilar hyggist hefja hér atvinnustarfsemi. Það segir kannski meira en mörg orð um veikleika íslenskra skattareglna þótt þær hafi að mörgu leyti breyst tl hins betra fyrir fyrirtækjarekstur á síðustu árum en enn þarf sérreglur til í tilvikum sem þessum þrátt fyrir að þær verði sífellt færri, undanþágurnar, sem þörf virðist vera talin á að gera í tengslum við slíka samninga. Heimilt er nú að gera upp í erlendri mynt. Tekjuskatturinn hefur verið lækkaður mjög og er nú með því lægsta sem gerist meðal OECD-þjóðanna. Það er búið að afnema verðbólgureikningsskilin sem voru mörgum slíkum fyrirtækjum þrándur í götu. Við erum enn í þeirri stöðu að sitja hér yfir sérákvæðum vegna skattaumhverfisins og maður hlýtur að velta fyrir sér hvort ekki komi að þeim degi að sérreglur sem þessar séu úr sögunni, að erlend fyrirtæki sem hingað koma og hefja starfsemi geti búið við sömu skattakjör og íslensk fyrirtæki. Það má líka spyrja sig að því, herra forseti, hvort ekki sé unnt að setja almennar reglur sem gilda fyrir fyrirtæki af þessu tagi, hvort þörf sé á því að gera sérsamninga um hverja og eina framkvæmd. Það er t.d. undarlegt að ekki skuli gilda sambærilegar reglur um tekjuskattsskyldu þeirra fyrirtækja sem hér halda úti stóriðjurekstri. Samkvæmt lögum sem gilda t.d. um álbræðslu á Grundartanga er gert ráð fyrir að félagið greiði 33% tekjuskatt sem væntanlega var það hlutfall sem fyrirtæki greiddu árið 1997 þegar þeirri starfsemi var hrundið af stað. En fyrirtækið getur fengið þetta ákvæði upptekið ef lagabreytingar eru gerðar sem fela í sér lækkun á tekjuskattshlutfallinu. Með öðrum orðum á fyrirtækið rétt á því að fá endurupptekið ákvæðið um skatthlutfallið. En það liggur ekki fyrir skilyrðislaus skylda til þess að hlutfallið lækki, eða þannig skil ég a.m.k. umrætt ákvæði í lögum nr. 62/1997, um álbræðslu á Grundartanga. Í þeim lögum segir, með leyfi forseta: ,,1. Þrátt fyrir breytingar, sem síðar kunna að verða á lögum nr. 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt, með áorðnum breytingum, skal félagið greiða 33% tekjuskatt með eftirfarandi sérákvæðum:`` Síðar segir: ,,Verði gerðar breytingar á lögum nr. 75/1981 skal félagið eiga rétt á að sérákvæði verði endurskoðuð í þeim tilgangi að tryggja að ekki séu lagðir á félagið þyngri skattar en ef það væri skattlagt samkvæmt lögunum, án hinna áðurnefndu sérstöku ákvæða.`` Mér skilst að nú standi til viðræður milli stjórnvalda og Norðuráls um þetta ákvæði í tengslum við fyrirhugaða stækkun fyrirtækisins. En enn hefur ekki reynt á að þetta fyrirtæki greiði tekjuskatt. Þarna erum við að tala um tiltölulega nýtt fyrirtæki sem byggir á lögum frá árinu 1997. En samanburðurinn er óneitanlega annar þegar kemur að fyrirtækjum sem hafa starfað hér um áratugabil því ýmislegt hefur jú breyst í skattaumhverfinu á síðustu áratugum. En núna sex árum síðar erum við að gera samninga við erlent stórfyrirtæki og þá hljóma skattákvæðin á nokkuð annan veg þótt þau séu í stórum dráttum samhljóma. Í frv. sem hér er til umræðu er kveðið á um að fyrirtæki greiði 18% tekjuskatt sem er það hlutfall sem fyrirtæki greiða almennt hér á landi í dag. En um leið er það neglt niður, ef ég skil þetta ákvæði rétt, að ef tekjuskattshlufall á félögum með takmarkaðri ábyrgð er lægra en 18% á þeim degi sem afhending raforku fer fram að fullu skuli það hlutfall gilda um eigendurna. Verði hlutfallið hækkað að nýju skal það gilda um eigendurna, en skal þó aldrei vera hærra en 18%. Mér er ekki kunnugt um að slíkt ákvæði hafi verið í öðrum samningum sem gerðir hafa verið um atvinnurekstur af þessu tagi. Hugsunin er líklega sú að mikilvægt sé að forsendur þær sem fyrirtækið gefur sér í upphafi samningstímans standi þegar á líður þannig að áætlanagerð sé örugg og hægt sé að byggja á stöðugum forsendum gagnvart lánastofnunum. Slíkt sjónarmið er afar skiljanlegt af hálfu fyrirtækisins enda er reksturinn þess eðlis að mikilvægt er að forsendur standist til langframa. En það má þó auðvitað segja að sömu grundvallarsjónarmið eigi við um önnur fyrirtæki sem flest eiga mikið undir því að geta gert langtímaáætlanir sem standast. Að minnsta kosti var ekki talin ástæða til að festa slíkt ákvæði í sessi þegar lögin um álbræðslu á Grundartanga voru gerð árið 1997 og var þó skattaumhverfið mun óhagstæðara hvað tekjuskattshlutfallið varðar, en það var nánast helmingi hærra en það er í dag. Maður hlýtur að velta vöngum yfir því hvers vegna ástæða er talin til svo afgerandi undanþágu frá almennum skattareglum ef til hækkunar kæmi. Skýringar eru einhverjar á þessu á bls. 16--17 í frv. og lúta að því að ástæða þessarar undanþágu um skatthlutfallið sé sú að samið er um starfsemi sem ekki hefur framleiðslu fyrr en árið 2007. Þykir þá eðlilegt að eigendurnir njóti þeirra breytinga í sama mæli og önnur fyrirtæki fram að þeim tíma er rekstur hefst. Herra forseti. Ég geri ráð fyrir því að við fáum að heyra útskýringar á þessum þætti málsins þegar kemur að umræðu í iðnn. þingsins. Ég geri líka ráð fyrir því að efh.- og viðskn. þingsins taki skattaþátt þessa máls til ítarlegrar skoðunar við meðferð málsins í þinginu. Ég held að það sé mjög eðlilegt þar sem hér er um að ræða fyrst og fremst skattalagabreytingar. Efnisþáttur þessa frv. snýr fyrst og fremst að skattaumhvefinu og því er alls ekki óeðlilegt að efh.- og viðskn. þingsins sem hefur þau mál á sinni könnu fjalli um það og veiti a.m.k. iðnn. þá umsögn um þennan þátt málsins. Ég held að mikilvægt sé að skoða hvers konar fordæmi verið er að skapa með þessu ákvæði og hvaða áhrif það kunni að hafa fyrir skattaumhverfi fyrirtækja almennt í framtíðinni. Umhverfisþáttur málsins er mikilvægur og umhverfisáhrif álversins voru metin á sínum tíma og var það rakið í máli hæstv. iðnrh. í framsögu hennar. Upphaflega var skýrsla lögð fram af Reyðaráli fyrir Skipulagsstofnun í maí 2001 og í ágúst það ár féllst Skipulagsstofnun á framkvæmdina með nánar tilteknum skilyrðum um umhverfisvöktun og fleira. Úrskurður Skipulagsstofnunar var kærður til umhvrh. sem síðan staðfestir hann. Við kaup Alcoa á Reyðaráli voru Skipulagsstofnun kynntar breytingar á áformum um byggingu álvers í Reyðarfirði, en breytingarnar fólu jú aðallega í sér að dregið var úr framleiðslugetu álversins, fallið frá byggingu rafskautaverksmiðju og ekki kæmi til urðunar kerbrota eða annarra úrgangsefna á svæðinu. Eftir að nýr eigandi Reyðaráls, Alcoa, lét vinna skýrslu þar sem saman voru borin umhverfisáhrif þessara tveggja framkvæmda komst Skipulagsstofnun að þeirri niðurstöðu í desember 2002 að breytingar á áformum um byggingu fyrirhugaðs álvers í Reyðarfirði væru ekki líklegar til að hafa í för með sér umtalsverð umhverfisáhrif og skyldu því ekki háðar sérstöku mati á umhverfisáhrifum. Og eins og hér hefur verið rakið hefur sá úrskurður verið kærður. Það er eitt ákvæði hér sem ég vil sérstaklega gera að umtalsefni. Það snýr að umhverfisþætti málsins þó það sé í eðli sínu kannski skattalegs eðlis. Það er 2. mgr. 6. gr. frv. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Í fjárfestingarsamningi er heimilt að kveða á um að skattar eða gjöld verði ekki lögð á raforkunotkun félagsins og útblástur lofttegunda eða aðra losun úrgangsefna, nema slíkir skattar og gjöld séu lögð með almennum hætti á öll önnur fyrirtæki hér á landi, þar með talin álfyrirtæki.`` Ef ég skil þetta ákvæði rétt, herra forseti, er þarna verið að takmarka verulega heimildir ríkisstjórnar til að leggja losunarskatta eða auðlindagjöld vegna raforkunotkunar í framtíðinni. Takmörkunin lýtur í raun að því, eins og ég skil þetta ákvæði, að þá aðeins er heimilt að leggja slíka skatta á stóriðjufyrirtæki að það verði gert almennt á öll fyrirtæki. Þá er samkvæmt mínum skilningi á þessu ákvæði ekki heimilt að leggja slíka skatta á stóriðju eingöngu og vekur það furðu að ríkisstjórnin skuli tilbúin að gera slíkar takmarkanir á möguleikum komandi kynslóða til að nota slík úrræði sem stjórnunartæki, bæði í efnahagslegum og umhverfislegum skilningi. Nú veit ég ekki til þess að svona ákvæði hafi áður verið sett í viðlíka samninga. Það kann vel að vera og þá leiðréttir hæstv. iðnrh. mig ef svo er. En ég held þó að umræða um slíka skatta sé tiltölulega nýtilkomin þannig að ólíklegt að slíkt ákvæði hafi komið til áður. Það má líka spyrja sig, herra forseti, hvort eðlilegt sé að svona almenn takmörkun sé sett í einstaka samninga og lög vegna einstakrar framkvæmdar, hvort ekki hefði verið eðlilegra að gera það þá með almennum skattalagabreytingum. Í skýringum við þetta ákvæði á bls. 18 er vitnað m.a. til þess að áþekk regla gildi í þessum efnum um Alcan á Íslandi og Ísal. Ég hef ekki haft tök á að skoða þau ákvæði og veit ekki hvað það þýðir í þessu samhengi að áþekk regla sé í gildi þar. En má skilja þetta svo, herra forseti, að þarna sé í raun verið að koma í veg fyrir að settir verði slíkir skattar á í framtíðinni, nema það verði þá almennt á stóriðju, nema það verði verði gert almennt á öll fyrirtæki? Ég velti því aðeins fyrir mér hversu mikil takmörkun þarna er á ferðinni. Væntanlega hefur hæstv. iðnrh. skoðað ítarlega hvað í þessu felst. Gerir hæstv. iðnrh. ekki ráð fyrir því líka að önnur stóriðjufyrirtæki muni óska eftir sams konar ákvæðum með sína samninga? Væntanlega mun á eftir fylgja krafa um að þarna séu sambærileg ákvæði. Er ekki verið að skapa hér fordæmi sem líklegt er að í framtíðinni muni fela í sér útilokun á þeim möguleika að leggja hér auðlindagjöld á raforkunotkun eða losunarskatta vegna mengunar? Herra forseti. Ég mun óska eftir ítarlegum skýringum á þessu ákvæði og hvað það muni þýða fyrir framtíðarskattapólitík gagnvart stóriðjufyrirtækjum. Reyndar legg ég til að umhvn. þingsins skoði þennan þátt málsins sérstaklega við meðferð þess á þingi því hér er jú á ferðinni stórpólitískt mál sem gæti reynst mjög afdrifaríkt þegar fram í sækir. Auk þeirra ákvæða sem ég hef gert sérstaklega að umtalsefni má segja að um sé að ræða nokkuð eðlileg frávik frá íslenskri löggjöf sem eru sambærileg því sem hefur verið í svipuðum lögum sem sett hafa verið í sambærilegum tilvikum að því er mér sýnist. Ýmsar undanþágur frá gjöldum til sveitarfélags er að finna í þessu frv. En yfirleitt hefur þá komið á móti að sveitarfélagið hefur ekki sömu þjónustuskyldu gagnvart fyrirtækinu eins og þegar önnur fyrirtæki eiga í hlut og geri ég ráð fyrir að svo sé einnig í þessu tilviki. Ég geri ráð fyrir því að mér muni gefast tækifæri til að kynna mér þau ákvæði betur í hv. iðnn. þingsins og í yfirferð nefndarinnar um málið. Herra forseti. Önnur ákvæði frv. ætla ég ekki að gera sérstaklega að umtalsefni við 1. umr. en vænti þess að fá frekari skýringar á málinu öllu þegar það kemur til umfjöllunar í iðnn. og ítreka þá ósk mína að efh.- og viðskn. fái skattaþáttinn sérstaklega til skoðunar og að umhvn. þingsins fái umhverfisþáttinn til skoðunar ásamt ákvæðinu um losunarskattana.

Herra forseti. Þetta var nú athyglisverð framsöguræða talsmanns Samfylkingarinnar hér í umræðunni. Það varð ekki annað af henni ráðið en að þetta frv. snerist eingöngu um skatta eða skattatæknileg atriði. Það er að sönnu ýmislegt fróðlegt í þeim efnum þegar maður veltir því fyrir sér að hve miklu leyti sérákvæði eiga að gilda um málefni eða rekstur þessa fyrirtækis. Reyndar er það svo að það er miklu nær því að vera öfugmæli að um það gildi íslensk skattalög heldur en hitt. Að langmestu leyti eru sérsaumuð utan um þetta fyrirtæki og hagsmuni þess skattaákvæði og í nánast öllum tilvikum, þ.e. varðandi alla álagningu skatta og gjalda fær það ívilnanir og undanþágur sér í hag. Herra forseti. Um þetta stóra mál sem hófst, þ.e. þessi kafli þess, í draumum manna um stórvirkjanir og stóriðju á Austurlandi, a.m.k. virkjanir á Austurlandi og stóriðju einhvers staðar í landinu, mætti margt segja. Það hófst í raun með heimsókn fyrirtækisins Norsk Hydro hingað til lands í febrúar 1997 og þessi kafli málsins á því sex ára afmæli eftir örfáa daga. Þetta er stærsta einstaka fjárfesting sem nokkurn tímann hefur staðið til að ráðast í á Íslandi og þetta er líka eitt stærsta ef ekki stærsta ríkisverkefni, opinber framkvæmd, miðstýrð ríkisframkvæmd, sem sögur fara af og eru orðin fátíð, hygg ég, á Vesturlöndum mál af þessu tagi þar sem ríkisvaldið með fjármunum og pólitískum ákvörðunum knýr fram ákvarðanir í máli og ber það fram eins og hér hefur verið gert. Það snertir allan undirbúninginn. Það snertir eignarhald orkufyrirtækisins. Það snertir ríkisábyrgðir, skattaívilnanir og margs konar fyrirgreiðslu sem þetta fyrirtæki á að fá, enda yrði aldrei af þessari framkvæmd ella. Það eru allir sammála um það og það er kannski það eina eða eitt af því fáa sem allir eru sammála um í þessu máli, bæði andstæðingar framkvæmdanna og helstu stuðningsmenn, að án ríkisins, án ábyrgðar og fjármuna skattgreiðenda í landinu yrði aldrei af þessu því á markaðsforsendum væri þetta mál úr sögunni og það fyrir löngu síðan. Það hefði aldrei komið upp. Allar hugmyndir um svo mikið sem að stofna sjálfstætt dótturfyrirtæki í eigu Landsvirkjunar runnu út í sandinn af því að áhættan í þessu verkefni og afkoman í því er svo léleg að ef ekki væri opinbert eignarhald Landsvirkjunar, eigendaábyrgð ríkisins og tveggja sveitarfélaga, stórkostlegir ríkisstyrkir, þá mundi dæmið hrynja til grunna, enda er það til athugunar hjá Eftirlitsstofnun Evrópska efnahagssvæðisins hvort þetta sé ekki brot á evrópskum samkeppnisreglum um ríkisstyrki. Það er enn ein óvissan sem enn hangir yfir í þessu máli. Um umhverfisáhrif málsins, herra forseti, er það að segja að þau ein og sér, umhverfisáhrifin sem tengjast byggingu Kárahnjúkavirkjunar, gera það að verkum að það er óráð og feigðarflan að fara út í þessa framkvæmd. Og aldrei hefði átt að halda lengra en þó þangað til að Skipulagsstofnun kvað upp úrskurð sinn um umhverfisáhrif Kárahnjúkavirkjunar. Þá áttu auðvitað allir sanngjarnir og hugsandi menn að segja: Hingað og ekki lengra. Þetta er óráð, út í þetta förum við ekki. Þegar Skipulagsstofnun eftir þá gríðarlega miklu vinnu sem að baki lá og hefði þó gjarnan mátt hafa fleiri sumur til vettvangsrannsókna, komst að afdráttarlausri niðurstöðu um það að byggingu Kárahnjúkavirkjunar fylgdu svo mikil neikvæð og óafturkræf umhverfisáhrif að það væri ekki verjandi, þá áttu menn auðvitað að láta staðar numið. En svo varð ekki, vegna þess að það voru ekki hinir efnislegu þættir málsins að þessu leyti eða rökstuddar niðurstöður í þeim sem réðu ferðinni, heldur pólitískar ákvarðanir ofan frá um að þetta skyldi gert hvað sem tautar og raular. Það er hinn nakti veruleiki í málinu. Ég held, herra forseti, að óhjákvæmilegt sé, enda verður þetta mál ekkert í sundur skilið, frv. fjallar um bæði Kárahnjúkavirkjun að hluta til þó að það snúist mest um álver við Reyðarfjörð, að rifja örlítið upp í þessum efnum, rifja upp hvað stóð í niðurstöðu Skipulagsstofnunar um umhverfisáhrif Kárahnjúkavirkjunar. Því stundum ber á því að menn vilji láta það gleymast og hæstv. ráðherrar láta gjarnan eins og það sé hætt að skipta máli hvaða umhverfisspjöll verða af Kárahnjúkavirkjun af því það sé komið aftur fyrir menn í ferlinu. Auðvitað er það ekki svo. Þetta mál er allt saman ein heild, þótt hæstv. iðnrh. gremjist það að menn skuli leyfa sér að hafa skoðanir á mismunandi þáttum þess og fylgja því eftir í umræðunni, tala bæði um umhverfisáhrif og arðsemi eða mótvægisaðgerðir, eins og menn hafi ekki leyfi til þess að hafa skoðun nema á einum hluta málsins. Rifjum þá aðeins upp hver var meginniðurstaða Skipulagsstofnunar í hinum ítarlega úrskurði sem felldur var um byggingu Kárahnjúkavirkjunar. Þar segir svo, með leyfi forseta: ,,Skipulagsstofnun telur þó`` --- í ljósi þeirra gagna sem fyrir liggja --- ,,að á grundvelli framlagðra upplýsinga um fyrirhugaðar framkvæmdir og framkvæmda- og áhrifasvæði þeirra liggi fyrir að framkvæmdirnar séu líklegar til að hafa í för með sér veruleg neikvæð umhverfisáhrif. Sérstaklega varðar það fyrri áfanga virkjunarinnar`` --- hér var verið að tala um tvo áfanga, þ.e. fyrst Kárahnjúka og síðan Jökulsá í Fljótsdal í viðbót --- ,,og þá sérstaklega Hálslón og veitu Jökulsár á Dal til Jökulsár í Fljótsdal/Lagarfljóts. Þannig hefur komið fram við athugun Skipulagsstofnunar að framkvæmdir í fyrri áfanga virkjunarinnar [þ.e. Kárahnjúkavirkjunarinnar] eru líklegar til að hafa varanleg neikvæð áhrif vegna jarðvegsrofs og áfoks á víðfeðm svæði austan Jökulsár á Dal sem hafa verulegt gildi með tilliti til jarðsvegs og gróðurfars. Þessi áhrif varða marga þætti, svo sem gróður á Vesturöræfum, hreindýr, fugla og landslag, auk þess sem rof mun valda mistri á Vesturöræfum og niður í byggð. Þá hefur komið fram að framkvæmdirnar munu hafa í för með sér miklar breytingar á vatnafari sem munu hafa áhrif t.d. á grunnvatnsstöðu á láglendum svæðum meðfram Jökulsá í Fljótsdal og Lagarfljóti sem aftur mun hafa áhrif á gróður, fuglalíf og landbúnað. Hálslón mun eyða gróðurlendi með hátt verndargildi, m.a. vegna legu þess á einu stærsta samfellda gróðursvæði yfir 500 m hæð yfir sjávarmáli á miðhálendi Íslands. Framkvæmdir við fyrri áfanga virkjunarinnar munu raska tegundum sem eru sjaldgæfar á svæðis- og landsvísu og þær munu breyta skilyrðum fyrir lífríki í vötnum. Framkvæmdirnar kunna einnig að hafa í för með sér veruleg áhrif á fuglalíf, m.a. vegna svæða sem fara undir lón og óbeinna áhrifa jarðvegsrofs og breytinga á vatnafari. Fram hefur komið að framkvæmdir við Hálslón séu líklegar til að hafa veruleg áhrif á hreindýr og að áhrif framkvæmdanna á Héraðsflóa séu líkleg til að verða veruleg á seli. Áhrifa vegna breytts ferskvatnsstreymis kunni að gæta suður með fjörðum á Austurlandi. Þá liggur fyrir að framkvæmdirnar munu hafa veruleg áhrif á jarðmyndanir og landslag sem njóta verndar og hafa verndargildi á svæðis-, lands- og jafnvel heimsvísu. Fyrir liggur að á annað hundrað fornminja geti raskast við framkvæmdir í fyrri áfanga virkjunarinnar. Talsverð óvissa er um áhrif framkvæmdanna á byggð og atvinnulíf á Austurlandi.`` Enn fremur segir: ,,Niðurstaða matsskýrslu Landsvirkjunar er að umhverfisáhrif virkjunarinnar séu innan viðunandi marka í ljósi þess efnahagslega ávinnings sem væntanleg virkjun muni skila þjóðinni og þeirrar atvinnuþróunar sem sölu orkunnar fylgir.`` Með öðrum orðum: Ekki einu sinni Landsvirkjun reyndi að bera á móti hinum umtalsverðu umhverfisáhrifum, en sagði: Gróðinn verður svo mikill að það réttlætir þessi náttúruspjöll. En svo kemur niðurstaða Skipulagsstofnunar: ,,Að mati Skipulagsstofnunar hefur ekki verið sýnt fram á að ávinningur af fyrirhuguðum framkvæmdum við Kárahnjúkavirkjun verði slíkur að hann vegi upp þau verulegu, óafturkræfu, neikvæðu áhrif sem framkvæmdin mun fyrirsjáanlega hafa á náttúrufar og landnotkun.`` Síðan sagði stofnunin: ,,Skipulagsstofnun telur enn frekar hafa verið leitt í ljós við athugun stofnunarinnar heldur en vænta mátti, þegar ákvörðun var tekin um matsáætlun um framkvæmdina síðastliðið sumar, að virði náttúrufars á áhrifasvæði framkvæmdarinnar sé hátt og áhrif framkvæmdanna á náttúrufar í mörgum tilfellum veruleg og óafturkræf.`` --- Með öðrum orðum, Skipulagsstofnun sagði: Það hefur komið enn betur í ljós við þessa vinnu heldur en áður var talið hversu verðmætt þetta svæði er. Og enn sagði Skipulagsstofnun að lokum: ,,Samkvæmt framansögðu er það niðurstaða Skipulagsstofnunar, að teknu tilliti til framlagðra gagna við athugun stofnunarinnar, að Kárahnjúkavirkjun allt að 750 megavött, eins og hún er lögð fram í tveimur áföngum og fjórum verkhlutum, muni hafa í för með sér umtalsverð umhverfisáhrif og að ekki hafi verið sýnt fram á að annar ávinningur af fyrirhuguðum framkvæmdum verði slíkur að hann vegi upp þau verulegu óafturkræfu, neikvæðu umhverfisáhrif sem framkvæmdin mun fyrirsjáanlega hafa.`` Og með vísan til niðurstöðu Skipulagsstofnunar sem gerð var grein fyrir í 5. kafla þessa úrskurðar er lagst gegn Kárahnjúkavirkjun. Þetta var hin rökstudda, ítarlega niðurstaða Skipulagsstofnunar, matsstofnunarinnar sem samkvæmt þeim lögum sem menn höfðu sett sér gaf þessari framkvæmd falleinkunn. Var þá ekki niðurstaðan fengin ef menn hefðu viljað hlíta þeim lögbundnu og skipulögðu vinnubrögðum og leikreglum sem hér hafa verið settar í landinu? Jú, auðvitað. Því stjórnvöld áttu að sætta sig við þessa niðurstöðu. Allt annað er að mínu mati, herra forseti, ósköp einfaldlega ákvörðun um að víkja umhverfisvernd í landinu algerlega til hliðar þegar hún rekst á einhver pólitísk verkefni eða hagsmunamál stjórnvalda. Enn fremur hefur það gerst, herra forseti, þegar bráðabirgðaniðurstöður komu úr vinnu starfshóps um gerð rammaáætlunar um nýtingu vatnsafls og jarðvarma að raðað var upp 15 mögulegum virkjunarkostum. Hvað gerðist þá? Vinna sem menn hafa mikið horft til og talað um að ætti að innleiða betri vinnubrögð í þessum efnum. Jú, niðurstöður þeirrar bráðabirgðaniðurstöðu voru þær að Kárahnjúkavirkjun er versti virkjunarkosturinn frá sjónarhóli umhverfisáhrifa. Versti. Fær langhæstu einkunn á þeim skala sem gefur miklum umhverfisáhrifum eða umhverfisröskun háa einkunn og litlum lága. Og það er svo nöturlegt, herra forseti, að þær tvær virkjunarframkvæmdir sem Landsvirkjun og stjórnvöld eru að reyna að knýja fram þessa dagana, Kárahnjúkavirkjun og miðlunin í Þjórsárverum, fá hæstu falleinkunnina ef svo má að orði komast. Þær koma verst út. Það er aðeins ein virkjun sem þarna var athuguð sem skýtur sér upp á milli þeirra, það er Jökulsá á Fjöllum með Dettifossi og þjóðgarðinum í Jökulsárgljúfrum. Allar aðrar virkjanir sem menn voru að skoða í þessu sambandi eru betri, hafa minni umhverfisáhrif, eru fýsilegri á þann mælikvarða og eiginlega alla aðra mælikvarða. Vantar þó hér inn í listann t.d. virkjanirnar tvær í Neðri-Þjórsá sem flestir eru sammála um að sé náttúrlega til muna betri en öll þessi ósköp. Ekki verða því sótt rök í þetta heldur í rammaáætlun. Með öðrum orðum, bæði Skipulagsstofnun og starfshópurinn um rammaáætlun gáfu þessari virkjun falleinkunn. Það hafði engin áhrif. Það breytti engu því ráðherrarnir komu bara hér í þennan ræðustól og sögðu: Það verður samt virkjað. Hæstv. utanrrh., Halldór Ásgrímsson, kom hérna fyrir jólin og sagði, missti það að vísu út úr sér og reyndi að snúa ofan af því eftir á: ,,Það er búið að ákveða að virkja``, sagði hæstv. utanrrh., undrandi á þessu andófi manna gegn ákvörðunum sem bara hann sjálfur og Davíð, hæstv. forsrh., voru búnir að taka. Hvað eru menn að tuða þetta? Þetta eru hin málefnalegu viðbrögð stjórnvalda sem hafa birst okkur meira að segja gegn því lögformlega matsferli sem Alþingi sjálft og þessir ágætu herramenn hafa tekið þátt í að setja og gagnvart þeirri vinnu sem ríkisstjórnin sjálf setti af stað um rammaáætlunina. Víkjum aðeins, herra forseti, að umhverfisáhrifum álversins sjálfs næst. Við skulum ekki gleyma því, því það er nú ekki þannig að álverin hafi ekki líka umhverfisáhrif. Ég minntist á það áðan í andsvari við hæstv. ráðherra að reisa ætti strompa þarna fyrir austan. Ég fékk bréf --- þeir höfðingjarnir hjá Alcoa, sjálfur Alain Belda sendi mér bréf þar sem hann var að gleðja mig með fréttunum um að stjórn Alcoa hefði ákveðið að byggja þetta álver. Og það vantar nú ekki fögur orð í þetta bréf, þetta er svo stórkostlega gott allt saman að það hálfa væri nóg. Og þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Það gleður mig mjög að tilkynna þér að á stjórnarfundi Alcoa í dag var samþykkt að hefjast handa við byggingu 322.000 tonna álvers á Reyðarfirði. Verksmiðjan mun bera heitið Fjarðaál`` --- þeir hafa sennilega ákveðið það sjálfir, Alain Belda, þeir eru svo vel að sér í íslensku, að það eigi að heita Fjarðaál --- ,,og hefja framleiðslu árið 2007. Um er að ræða umfangsmestu fjárfestingu Íslandssögunnar`` --- þeir vita það líka --- ,,og verður verksmiðjan í hópi umhverfisvænustu álvera heimsins.`` --- Umhverfisvænustu álvera heimsins. Það kom þess vegna mjög á óvart, herra forseti, þegar það læddist út í umræðuna í gegnum kynningu Umhverfisstofnunar að Alcoa ætlar ekki að nota vothreinsun. Nei, þeir ætla að byggja strompa. Þeir ætla að reisa tvo 80 m háa skorsteina, sem við Norðlendingar köllum strompa, til að dreifa menguninni yfir nógu vel yfir svæðið. Og Morgunblaðið sem lýgur ekki, eða er það, herra forseti? er hér með mikla frétt um þetta 22. janúar. Þar er millifyrirsögn sem er býsna athyglisverð: 50 m skorsteinar duga ekki. Nei, þeir þurfa að vera 80 m til þess að spúa þessu nógu hátt upp þannig að þetta dreifist yfir nógu stórt svæði, þá kannski sleppur þetta. Kannski. Það er ekki víst. Þeir viðurkenna það sjálfir og meira að segja iðnrh. að það sé ekki endilega víst að þetta sé nóg. Er umhverfisvernd á Íslandi á þessu stigi? Að við séum komin svona 30 ár aftur í tímann til gömlu strompaaðferðarinnar? Þegar Bretar lágu undir harðri gagnrýni á sjöunda og áttunda áratugnum fyrir að iðnaðarmengað loft frá Bretlandseyjum væri að valda súrri rigningu í Skandinavíu, sem það sannanlega gerði, hver voru viðbrögð þeirra? Að hækka strompana. Þá gengu í garð ein 10, 15 ár þar sem Bretar neituðu öllum úrbótum. Þeir neituðu að taka þann kostnað á breskan iðnað hreinsa loftið og leystu málin með því að hækka strompana. Þá losnuðu þeir við mengunina hið næsta sér og hún skaust betur yfir til Skandinavíu og þar mátti hún falla niður. Sem hvað? Sem brennisteinsmengun sem hefur valdið sýringu vatna í gjörvallri Skandinavíu og Norður-Evrópu þannig að það finnst varla í þeim ætur fiskur lengur. Og það kostar stórfellda fjármuni á hverju ári að kalka vötn til þess að bregðast við þessu. Nú hefur að vísu orðið mikil umbreyting á vegna þess að búið er að berja Breta og aðra til þess að taka til hjá sér og það eru verulegar framfarir á allra síðustu árum í þessum efnum, en á Íslandi virðist þessi tími vera enn við lýði, að menn hækka bara strompana. Og hvað eru menn að gera? Halda menn að það sé vegna þess að þetta séu alveg jafngildar aðferðir og það sé bara svona eitthvert frjálst val? Nei, við skulum bara hafa það á hreinu hvað þetta er. Alcoa ætlar að spara sér bæði stofnkostnaðinn og rekstrarkostnaðinn við það að reka almennileg hreinsivirki í þessari fabrikku. Það vita allir sem eitthvað vita um þennan iðnað að um það snýst þetta mál. Af því að Ísland er svo örlátt á mengunarkvóta sem er ókeypis og vegna þess að metnaður manna er ekki meiri en þetta ---  Umhverfisáhrif álversins eru auðvitað umtalsverð og þau hafa verið á mjög krítískum mörkum gagnvart mörgum þáttum aðstæðna í Reyðarfirði. Menn vita jú að þar er mikið staðviðri og það er ástæða til að hafa áhyggjur af því hvað verður um iðnaðarmengað loft sem þar safnast fyrir í firðinum á kyrrum dögum. Og það skyldi þó ekki vera ein ástæðan fyrir 80 metra strompunum að koma menguninni hærra upp í loftlögin til þess að þau myndi síður baneitruð ský niðri við jörðina? Samt er þetta svona krítískt, herra forseti, eins og ég hef reyndar áður vitnað til hér, að brennisteinsdíoxíð gæti farið upp fyrir viðmiðunarmörk á þynningarsvæðinu. Það er hérna neðanmálsgrein í greinargerð frv. á bls. 56 sem er afar athyglisverð, m.a. í ljósi þess að Umhverfisstofnun virðist ætla að sætta sig við þetta. Maður átti ekki von á öðru en að ríkisstjórnin tæki þessu vel en að Umhverfisstofnun skuli láta bjóða sér framsetningu mála af þessu tagi kemur á óvart. Alcoa fabúlerar um að sennilega komist þeir niður fyrir viðmiðunarmörkin með 80 metra skorsteinum, en e.t.v. ekki og þá fari þeir bara yfir í vothreinsun. Þannig stendur málið. Og það segir hér, með leyfi forseta: ,,Alcoa er að skoða mögulegar hreinsiaðferðir til þess að uppfylla umhverfismörk og stærð þynningarsvæðisins án vothreinsunar, í samræmi við markmið fyrirtækisins um að koma algjörlega í veg fyrir frárennsli frá álverum sínum. Sá möguleiki er fyrir hendi að niðurstöður athugunar Alcoa verði þær að vothreinsun sé nauðsynleg við álverið.`` Svona aumt er þetta nú. Þetta er ekki þroskaðra en svo í umræðunni. Og hvað sagði Skipulagsstofnun í sínum úrskurði um að ekki þurfi sjálfstætt mat á umhverfisáhrifum þessa álvers? Jú, í niðurstöðu Skipulagsstofnunar á síðu 21 segir, með leyfi forseta: ,,Ekki er gert ráð fyrir vothreinsun, heldur verður notuð þurrhreinsun á útblástur frá álverinu. Það mun draga verulega úr styrk mengandi efna í frárennsli frá álverinu`` --- auðvitað --- ,,að ekki sé gert ráð fyrir förgun kerbrota á vothreinsun.`` Síðan segist Alcoa ætla að nota rafskaut með lægra brennisteinsinnihaldi. Og því er bara kyngt þótt þeir tali þar um lægri viðmiðunarmörk en yfirleitt eru þekkt í slíkum skautum: ,,Með lægra innihaldi brennisteinsdíoxíðs í rafskautum (1,5%) og 78 metra háum skorsteinum á þau hreinsivirki hefur verið sýnt fram á að styrkur brennisteinsdíoxíðs verði líklega`` --- verði líklega --- ,,undir umhverfismörkum alls staðar umhverfis álverið.`` Á þessum bláþræði hangir þetta. Alcoa segir: Við ætlum að nota svona og svona góð skaut og við erum að athuga þetta. Kannski gengur þetta ekki upp, e.t.v. þurfum við að fara yfir í vothreinsun, og þá kemur Skipulagsstofnun og segir: Jú, þetta sleppur líklega. Heyrðu, ókei, þið megið þetta. Þetta sleppur líklega. Allt í lagi. Farið bara af stað. Svona er þetta. Þetta er metnaðurinn. Er nema von að þetta sé allt saman svona þegar menn eru á hnjánum í málinu frá upphafi? Eru á hnjánun. Það er búið að mynda það andrúmsloft í þessari stóriðjuumræðu á Íslandi --- það er ekki nýtt, það hefur fylgt henni frá upphafi vega --- að við séum aðilarnir sem eigum að biðja menn að koma, bjóða mönnum landið, hafa opið hús. Við megum eiginlega bara þakka fyrir og sætta okkur við hvað sem er ef einhverjir eru svo góðir að vilja koma hingað og nota orkuna okkar, byggja stórar fabrikkur og flytja arðinn af þeim úr landi. Þannig er bara myndin. Þetta er stóriðjustefnan eins og hún hefur verið frá sjötta og sjöunda áratug síðustu aldar. Ísland er eina landið í heiminum sem hefur ekki breyst í þessu tilliti. Tíminn hefur staðið hér kyrr síðan 1960--1970 í þessum efnum, algerlega hvað varðar viðhorf þeirra sem ráða ferðinni, og eftir höfðinu dansa limirnir. Því miður. Metnaður annarra aðila sem maður hefði auðvitað bundið vonir við eða viljað trúa að reistu sig eitthvað í þessum málum reynist ekki vera meiri en þetta. Það er auðvitað dapurlegt, herra forseti. Um efnahagsáhrif allra þessara framkvæmda hefur líka verið settur á svið ótrúlegur farsi. Hann hefur tekið stórstígum breytingum á allra síðustu dögum. Á haustmánuðum og fram um áramót ræddu menn málin af þó þeirri alvöru að þessi gríðarlega fjárfesting mundi náttúrlega hafa umtalsverð áhrif og það yrði væntanlega að grípa til mótvægisaðgerða, draga úr opinberum framkvæmdum og hækka vexti, jafnvel mundi gengi krónunnar óhjákvæmilega styrkjast þannig að þetta hefði umtalsverð áhrif á efnahagsumhverfið hér á næstu árum. Svo fóru ráðamenn undir forustu forsrh. að átta sig á því að kannski yrði þetta ekki mjög vinsælt þegar sá veruleiki rynni upp fyrir öðru atvinnulífi að það yrði þolendur þessa ástands í stórum stíl, að skuldsett heimili landsins bara vöknuðu allt í einu upp við það að skuldirnar hækkuðu vegna efnahagsáhrifa framkvæmdanna, að annað atvinnulíf, einkum útflutningsatvinnugreinarnar, mundi búa við miklar þrengingar um líklega fjögurra, fimm ára tímabil. Þá var þetta ekki lengur orðin góð söluvara. Hvað gerðu menn þá? Komu hingað í ræðustólinn og sögðu: Áhyggjur ótímabærar, í fyrsta lagi 2005 sem þarf að hafa einhverjar áhyggjur af þessu. Þvert ofan í álit Seðlabankans. Þvert á glænýtt álit fjmrn. kom forsrh. og sagði þetta allt saman bull og vitleysu, þetta hefði engin efnahagsáhrif fyrr en einhver tímabundin kannski 2005. Og þvílík svipa um hrygg fjmrh., Seðlabankans, Hagstofu, háskólans eða hvað þau heita öll apparötin sem hafa verið að kíkja á þetta. Þegar maður les svo álit fjmrn. veltir maður fyrir sér hvernig höfundunum hafi liðið þegar sjálfur erkibiskupsboðskapurinn var fluttur hér um að þetta væru allt saman ótímabærar áhyggjur af efnahagsáhrifum. Allt saman ótímabærar áhyggjur. Auðvitað styðja Samtök atvinnulífsins þetta. Auðvitað kemur eitt lítið lettersbréf þaðan og skrifar upp á stefnu stjórnvalda, skárra væri það nú. Hverjir mæta þar á aðalfundina og halda ræður hjá Verslunarráðinu og Samtökum atvinnulífsins? Vitnum í fjmrn., herra forseti, á meðan það hafði leyfi til að hafa sjálfstæða skoðun í þessu máli. Það er ekki lengur. Samkvæmt reglugerð ber þeim að hlýða vilja ríkisstjórnarinnar í málinu. Hvernig seytla áhrif þessara framkvæmda út í hagkerfið? spyr fjmrn. Einföld lýsing gæti verið eitthvað á þessa leið, með leyfi forseta: ,,Framkvæmdirnar kalla á mikið innstreymi erlends fjármagns, annars vegar í formi erlends lánsfjár innlendra aðila, einkum Landsvirkjunar, vegna virkjunarframkvæmda og hins vegar vegna fjármögnunar álversframkvæmdanna. Þessi síðasttaldi hluti gæti verið hvort sem er í formi erlends lánsfjár eigenda eða eiginfjárframlaga.`` --- Með öðrum orðum, uppistaðan af fjármagninu sem fer í þessar framkvæmdir verður erlent fjármagn, lán tekin af Landsvirkjun eða erlent eigið fé eða erlend lán álversfyrirtækisins. --- ,,Bein afleiðing þessa er að eftirspurn eftir vinnuafli og öðrum framleiðsluþáttum eykst, sem aftur leiðir til þess að atvinnuleysi minnkar.`` --- Gott væri það nú. --- ,,Ef eftirspurnin er meiri en sem nemur minnkun atvinnuleysis`` --- eins og hér á við --- ,,verður þrýstingur á laun til hækkunar. Framboð á gjaldeyri eykst, sem leiðir til hækkunar á gengi íslensku krónunnar. Viðskiptahalli er að sjálfsögðu óhjákvæmilegur meðan verið er að flytja inn þær erlendu vörur sem notaðar eru í framkvæmdirnar.`` --- Viðskiptahallinn mun ekki bara vaxa af þessum sökum, hann mun að sjálfsögðu vaxa með sterkara raungengi krónunnar því þá verður innflutningurinn ódýrari. Við siglum hraðbyri inn í nýtt tímabil dúndrandi viðskiptahalla með sambærilegri erlendri skuldasöfnun. --- ,,Erlendar skuldir þjóðarbúsins aukast þannig, en hér þarf þó að hafa í huga að ábyrgðaraðilarnir hvað varðar sjálfar álversframkvæmdirnar eru erlend fyrirtæki, þ.e. Norðurál og Alcoa.`` Vel að merkja, herra forseti, hér var verið að fjalla um það ástand að í gangi væru samtímis framkvæmdirnar á Grundartanga og í Reyðarfirði og tilheyrandi virkjanir. ,,Þegar meginhluti framkvæmdanna er genginn yfir verður óhjákvæmilegur samdráttur sem m.a. kemur fram í minni eftirspurn eftir vinnuafli, minni hagvexti og lægri verðbólgu. Staðan gagnvart útlöndum fer hins vegar batnandi þegar fjárfestingin fer að skila útflutningstekjum, sem að lokum`` --- herra forseti, sem að lokum --- ,,standa undir afborgunum af þeim erlendu lánum sem tekin hafa verið til að fjármagna fjárfestinguna.`` Þetta er afar athyglisvert orðalag hjá fjmrn., og ekki að tilefnislausu. Jú, auðvitað vegna þess að greiðslujöfnuðurinn gagnvart þessum framkvæmdum er dúndrandi neikvæður um langt árabil. Það er ekki fyrr en langt er liðið á samningstímann sem þetta fer að snúast við, gagnvart meira að segja gjaldeyrisjafnvægi þjóðarbúsins. Við erum að tala um langt tímabil, ekki bara byggingartímann þegar skuldirnar hrannast upp en engar tekjur koma á móti, það er ekki fyrr en líður á árið 2007 sem fyrstu aurarnir koma í kassann hjá Landsvirkjun ef allt verður á áætlun. Milljarða tuga fjárfestingar fram að því verða teknar að láni og hlaða á sig vöxtum allan þennan tíma. Svo kemur að því að lokum, segir fjmrn., að þetta fer að standa undir sér, þ.e. ef dæmið er rétt reiknað. Ef álverðið verður svo vinsamlegt að hækka fyrir okkur á árunum eftir 2007. Höfum við einhverjar tryggingar fyrir því? Eru menn forspáir? Hvað sagði völva vikunnar um álverðið? Ég man ekki eftir því að hún fullyrti að það mundi hækka árið 2007. ,,Þegar samdráttarskeiðinu í lok framkvæmda er lokið tekur við hægari aðlögun hagkerfisins að nýrri stöðu þar sem framleiðslustig hagkerfisins hefur vaxið sem nemur hinni nýju framleiðslu og þeim heildaráhrifum sem hún hefur.`` --- Vonandi, ef allt færi vel mundi þetta jafna sig. Niðurstaðan er þessi, herra forseti: Fyrst kemur langt framkvæmdatímabil með gríðarlegu innstreymi fjármagns, raunvextirnir verða sennilega um 2% hærri, gengi krónunnar styrkist umfram það sem orðið er og þykir þó ýmsum nóg um, engar tekjur koma á móti fyrr en líður á árið 2007. Það er ekki fyrr en langt inni í framtíðinni sem greiðslujöfnuður þjóðarbúsins gagnvart þessari fjárfestingu kemst í jafnvægi og verður jákvæður --- ef allt gengur að óskum. Fyrstu árin eftir framkvæmdirnar verða mjög erfið vegna samdráttaráhrifanna, þegar allt í einu hætta að koma inn í hagkerfið þeir tugir milljarða króna í erlendri mynt á hverju ári sem hafa gert það um langt árabil. Kannski verða þeir timburmenn hinu fylliríinu verri meðan á þessu stendur. Það skyldi þó ekki fara svo. Ruðningsáhrifin gagnvart öðru atvinnulífi verða umtalsverð. Og það skyldi þó ekki fara svo, herra forseti, að fórnarkostnaðurinn vegna starfanna 750 sem þarna bætast við yrði jafnvel þúsundir glataðra starfa eða tækifæra í öðru atvinnulífi í landinu? Ég verð að segja það alveg eins og er, herra forseti: Hvar eru forsvarsmenn annarra atvinnugreina? Þeir mættu gjarnan hringja í einhverja fleiri en mig eða fara í fjölmiðlana og bera sig upp með áhyggjur sínar af því að þessir háu vextir, þetta háa raungengi og efnahagsáhrifin muni verða þeim mjög mótdrægt næstu árin. Ég trúi ekki öðru en að einhverjir fleiri en ég hafi heyrt þessi sjónarmið hjá ábyrgðaraðilum í atvinnulífinu. Svo mörg slík erindi hef ég móttekið á undanförnum dögum og vikum. Það leiðir auðvitað algerlega af sjálfu að LÍÚ, grátkórinn góði, er búinn að kveðja sér hljóðs, hann er búinn að taka nokkur lög núna þegar fyrir áramót um að hann ráði varla við það raungengi sem nú þegar er orðið. Það er svo sem ekkert skrýtið, við vitum alveg ef gengisvísitalan fer mikið niður fyrir 130 þá byrja aðvörunarbjöllur að hringja. En þeir hafa ekki hátt gagnvart því sem þó er verið að ákveða að þessu leyti. Ferðaþjónustan. Hvernig halda menn að ferðaþjónustu muni reiða af við þessar aðstæður? Að vextirnir hækka verulega á nýjan leik og raungengið verður ekki bara á stuttu tímabili, heldur kannski í fimm ár það sem hér er verið að boða o.s.frv. Nei, staðreyndin er sú að engin leið er að horfa fram hjá því að fórnarkostnaður annarra aðila í samfélaginu vegna þessara gríðarlegu framkvæmda, ef af þeim verður, getur orðið svo mikill að það sé af þeirri ástæðu einni verr af stað farið en heima setið. Menn gera mikið með þessi 750 störf og ekki skal gert lítið úr því að það er gott að fá vellaunuð störf inn í landið.  Verið var að segja frá verkefninu Auður í krafti kvenna. Stórmerkileg og skemmtileg tilbreyting frá stóriðjuvaðlinum að heyra allt í einu að sett var á fót verkefni sem örugglega hefur kostað brotabrot, prómill af þessum ósköpum. Búið að standa í þrjú ár ef ég man rétt. Til hafa orðið ein 50 fyrirtæki og störfin eitthvað talsvert á þriðja hundrað.  Hvað skyldi nú hvert starf sem þarna hefur orðið til, ekki síst kvennastörf, hafa kostað? Eigum við að giska á hálfa milljón eða eina milljón eða eitthvað svoleiðis? En hér, vægt reiknað, verður fjárfestingin á bak við hvert einasta starf 300 millj. kr. Þó við tökum bara svona lága tölu, 200 milljarða stofnkostað og 750 störf. Þetta er einhver dýrasta aðferð sem þekkt er í heiminum fyrir utan kannski þær að stunda geimrannsóknir til að skapa störf. Þetta er bara staðreynd, vegna þess að stofnkostnaður er svo gríðarlegur í þessum tæknivædda iðnaði, að störfin sem slík eru örlágt hlutfall hvort heldur mælt er á mælikvarða stofnkostnaðar eða veltu í rekstri. Um sérkjörin, herra forseti, sem þessu fyrirtæki á að færa, bæði í skattalegu tilliti og ýmsu öðru, ætla ég að fjalla síðar því tími minn leyfir það ekki í 1. umr. Ég ætla þó að nefna einn þátt í lokin og það er raforkuverðið. Samkvæmt fréttastofu sjónvarpsins er ríkisleyndarmálið mikla um raforkuverðið, sem ætlunin hefur verið að fara með eins og mannsmorð, ekki betur varðveitt en það að álverið á að borga 17,4 mill á kílóvattstund miðað við 1.500 dollara álverð á tonn. Það er 1,40 kr. Miðað við núverandi álverð er þetta nær því að vera 1,20 kr. á kílóvattstundina. Almenningur borgar fyrir almenna raforkunotkun í dag 7,74 kr. fyrir sömu einingu, fyrir sömu kílóvattstund. Með virðisaukaskatti 9,64 kr. fyrir sömu kílóvattstund. Með öðrum orðum, almenningur og minni fyrirtæki í landinu sem yfirleitt verða að sæta því að borga þennan almenna taxta --- það er ekki fyrr en komið er upp fyrir 50.000 kílóvattstunda notkun á ári sem menn geta farið að semja um afltaxta --- borga sem sagt án virðisaukaskatts sexfalt verð, með virðisaukaskatti rúmlega áttfalt verð á við álverið. Svona eru nú hlutaskiptin. Auðvitað er ekki um sambærilega afgreiðslu að ræða hvorki í magni né hagkvæmni eins og að selja stórum notanda. En stendur það ekki í nokkrum manni sem er að borga þetta verð, t.d. til utanhússlýsingar? Vita menn hvað almenningur borgar til utanhússlýsingar, að vísu með einhverri þjónustu innifalinni? Rétt tæpar 13 kr. á kílóvattstundina með virðisaukaskatti. Það er meira en tífalt það sem álverið á að borga. Enda liggur fyrir að við erum að færa þessu fyrirtæki einstök kostakjör sem sambærilegum aðilum bjóðast hvorki vestan hafs né austan. Herra forseti. Höfum í huga að það er ekki einu sinni víst að þetta verð skili sér. Það er algerlega háð því að hinar bjartsýnu spár um hækkandi álverð þvert á langtímaþróunina gangi eftir og að álverðið verði svo vinsamlegt fyrir okkur að fara úr 1.300 dollurum upp í 1.550 á næstu missirum til að dæmið gangi upp, annars er þetta kolfallið, svo tæpir eru þessir reikningar allir. Og það viðurkenna meira að segja höfundarnir sjálfir að smávægilegt frávik, 10% hækkun á stofnkostnaði eða örlítið lægra álverð, fellir dæmið eins og spilaborg. Þá er þetta farið úr hinni meintu lágu arðsemi miðað við þessa hógværu ávöxtunarkröfu Landsvirkjunar yfir í tap. Ef það yrði niðurstaðan, herra forseti, hversu grátlegt yrði það ekki að þjóðin fórni þessum náttúrugersemum sínum um aldur og ævi með óafturkræfum skammsýnun ákvörðunum í von um mögulegan ávinning sem er þó sýnd veiði en ekki gefin, sem er algerlega háð þróun á heimsmörkuðum fyrir álverð eða vöxtum eða öðrum slíkum hlutum. Það er því, herra forseti, alveg sama hvernig ég nálgast þetta mál og ég leyfi mér að hafa skoðun á öllum þáttum þess, hversu mikið sem það kann að fara í taugarnar á hæstv. iðnrh., að þetta er ekki skynsamleg ákvörðun, skynsamleg framkvæmd. Það er enn hægt að snúa við. Þjóðin á að fá að hafa síðasta orðið með almennri þjóðaratkvæðagreiðslu eins og við höfum lagt til. Fáist það ekki samþykkt er aðeins ein leið eftir og hún er að breyta atkvæðaseðlinum í alþingiskosningum næsta vor í kosningu um þetta mál.

Hæstv. forseti. Það er náttúrlega eins og við var að búast að dregnar voru upp ýmsar rangfærslur og hálfsannleikur í ræðu hv. formanns Vinstri grænna í upphafi umræðunnar. Ég ætla ekki að eltast við það allt saman. En ég hlýt að spyrja hv. formann Vinstri grænna hvernig hann meti búseturöskun í landinu. Hvernig metur hann það fólk sem býr á Austurlandi og ætlar sér að hafa atvinnu af því að vinna við álver, vinna við þau atvinnutækifæri sem myndast í kringum álverið? Hvernig væri að fá smámat á því? Og af því hv. þm. hefur tilkynnt það að hann muni bjóða sig fram í þessu kjördæmi þá held ég að íbúum kjördæmisins muni þykja það býsna fróðlegt að heyra mat hans á því, og þar verði þá væntanlega horft til annarra atriða en þeirra að stjórnvöld fylgi fram stefnu sinni um nýtingu orku fallvatnanna í landinu, sem stjórnvöld hafa aldrei farið í grafgötur með að þau ætli að gera. Það er stefna stjórnvalda að nýta orku fallvatnanna til hagsbóta fyrir þjóðina. Sem betur fer eigum við orku á Austurlandi sem við ætlum okkur að nýta til atvinnusköpunar. Hvernig metur hv. formaður Vinstri grænna þessi mál?

Herra forseti. Hv. þm. hóf mál sitt á því að segja að eins og venjulega eða við hafi mátt búast hafi ég dregið upp ýmsar rangfærslur og farið með hálfsannleik í mínu máli. Hverjar voru rangfærslurnar? Hvað var hálfsannleikur? Eigum við ekki að ræða þetta þannig? Ég skal skiptast á skoðunum við hv. þm. ef hún tilgreinir þau ummæli mín sem hún telur vera röng, telur vera hálfsannleik, en ekki með þessum hætti. Það er ekki rökræða sem ég nenni að eyða tíma mínum í. Hvernig met ég aðstæður fólks á Austurlandi og þeirra sem hafa hugsað sér að njóta góðs af þessu álveri? Ég met málefni Austfirðinga með nákvæmlega sama hætti og ég met málefni Vestfirðinga, fólks í Dölum, fólks á Norðurlandi, fólks í Skaftafellssýslum og reyndar á höfuðborgarsvæðinu. Ég geri ekki greinarmun á Íslendingum í þessum efnum. Ég tel að við séum öll ein þjóð í einu landi. Og þegar kemur að stærstu og mikilvægustu ákvörðunum, þá eigum við að hefja okkur upp yfir það að við séum Austfirðingar eða Norðlendingar eða Vestfirðingar, meira en eitthvað annað. Þess vegna, einmitt þess vegna höfum við reynt að beita okkur fyrir almennri byggðastefnu og almennum aðgerðum í atvinnumálum sem kæmu öllum landsmönnum jafnt til góða, allri landsbyggðinni, ekki bara litlum bletti um miðbik Austurlands sem e.t.v. og e.t.v. ekki nýtur góðs af þessu álveri. Um það er nú deilt hversu farsælt þetta kunni að reynast fjórðungnum einnig í byggðalegu tilliti þegar til lengri tíma er litið og vitna menn þar m.a. í reynslu margra nálægra þjóða þar sem oft hefur komið á daginn að vandamál skapast þegar frá líður í byggðarlögum sem byggja alfarið á einhæfri atvinnu af þessu tagi. Að nýta orku fallvatnanna, segir hv. þm., að sé stefnan. Já, en hvernig og hvað á að virkja? Eigum við þá ekki að ræða það? Er allt undir? Förum við líka í Dettifoss og Gullfoss ef það er bara nógu hagkvæmt eða ef fólkið í kringum þessa fossa vantar vinnu? Við skulum bara tala um þetta eins og þetta er. Höfum við efni á því að gæta náttúrunnar okkar eða ekki?

Hæstv. forseti. Það var aðeins reynt að gefa það í skyn að nú ætti að fara að virkja Dettifoss. Er Dettifoss allt í einu kominn inn á vatnasvæði Jökulsár á Fjöllum eða Jökulsár í Fljótsdal? Er það þannig? Er verið að gefa það í skyn?  Það er mat þeirra félagsfræðinga og þeirra sérfræðinga sem hafa farið yfir málið hvernig það muni hafa samfélagsleg áhrif á Austurlandi og á landsbyggðinni að hér sé um mikla atvinnusköpun að ræða. Þetta muni leiða til hærri atvinnutekna á svæðinu. Þetta muni auka viðskiptin. Þetta mun hafa góð áhrif á ferðaþjónustuna. Og þetta mun hafa góð áhrif á menningar- og félagslíf. Skiptir fólk þennan flokk engu máli? Skiptir fólk á Austurlandi þingflokk Vinstri grænna engu máli? Er það þannig? Þarna erum við að tala um gífurlega góð áhrif fyrir búsetuna á Austurlandi og ég held að kominn sé tími til þess að heyra það að þingflokkur Vinstri grænna viðurkenni það. Það er algjörlega skiljanlegt að menn hafi áhyggjur af umhverfisáhrifum. Það höfum við öll. Enda hefur verið farið yfir það með mjög vönduðum hætti og þau áhrif metin. En er ekki allt í lagi að viðurkenna það að þarna er um jákvæð áhrif á samfélagið á Austurlandi að ræða?

Herra forseti. Hæstv. iðnrh. nefndi reyndar jökulárnar norðan jökla í framsöguræðu sinni hér áðan. Þannig að ég hef nú talið að Jökulsá á Fjöllum flokkaðist með þeim.

Norðaustan.

Norðaustan já, þá getum við nú farið að deila um hvað er norðaustan. Kreppa kemur úr þeim hluta Vatnajökuls þar sem farið er að halla til austurs. Og síðan er það líka að Jökulsá á Fjöllum kemur næstverst út, það er næstversti virkjunarkosturinn frá sjónarhóli umhverfisverndar á eftir Kárahnjúkavirkjun og á undan Þjórsárverum. Er þá ekki rökrétt að reikna með því að ríkisstjórnin vilji fara næst í hann af því hún byrjar á þeim enda listans? Það má spyrja að því. Það eru margir sem ekki hafa fengist til þess að gefa upp á bátinn stóru draumana um að safna öllum jökulánum norðan og norðaustan jökla saman í eina gusu og fara með það í eina virkjun. Og hvað eru göngin víð? Hvað eru göngin víð úr Hálslóni og austur í Fljótsdal? Hvaða vatn geta þau flutt? Meira en Jökulsá á Dal, svo mikið er víst. Hvaðan gæti það vatn komið? Er ekki Kreppa næst þar fyrir vestan? Og hve gamlar eru síðustu hugmyndir Landsvirkjunar um krana á Dettifoss, af því hann sé fallegastur þegar eru 180 rúmmetrar í honum? Þeir eru búnir að reikna það út að hægt væri að hafa á honum túristakrana og skammta í hann 180 rúmmetra yfir sumarið. Þessar hugmyndir eru nú ekki nema nokkurra missira gamlar. Þannig að við skulum ekki tala um hlutina öðruvísi en þeir eru. Og ríkisstjórn sem hikar ekki við að hjóla í tvö yfir 20 ára gömul friðlönd, Kringilsárrana og Þjórsárver, hvað er henni heilagt?

Herra forseti. Ég hef áður margbent á hvílíkt virðingarleysi hinu háa Alþingi er sýnt af stjórnarliðinu, einkum og sér í lagi hæstv. ráðherrum. Hér situr einn, og kannski tveir þegar best lætur. Þetta er ekkert undarlegt þegar haft er í huga að við erum ekki lengur með þingbundna stjórn í landinu heldur, eins og ég hef margtekið fram, stjórnbundið þing. Það er auðvitað sök hinna almennu þingmanna stjórnarflokkanna að þeir skuli láta handjárna sig með þeim hætti að það sé hægt að reikna með þeim án þess að þeir kynni sér málin eða hlusti á minni hlutann. Minni hlutinn hefur sinn rétt. Og þetta er virðingarleysi fyrir hinu háa Alþingi sem forsetadæmið ætti að taka fyrir og áminna þingmenn fyrir. Ég hefði sérstaklega snúið mér til hæstv. forseta Halldórs Blöndals ef hann hefði enn þá setið í forsetastól því að ég er viss um að afi hans hefði ekki liðið þessa framkomu. Hér erum við að ræða eitt mikilverðasta mál þingsins og að margra dómi það langstærsta. Samt sem áður veita menn málinu slíka umhirðu eins og raun ber vitni. Ég hef orðið þess var að margur hefur litið svo á að sá sem hér stendur væri eindregið andvígur virkjunum og stóriðju af því sem ég gagnrýndi mjög þau áform að ætla sér að semja við Norðmenn um álver í Reyðarfirði sem Norðmenn ætluðu reyndar ekki að eiga nema 20--25% í. Ég hef lengstum talað fyrir daufum eyrum þegar ég hef haldið því fram að ef við sæjum virkjunarkost sem við vildum sætta okkur við og stað til stóriðju sem okkur þætti henta ættum við að segja við ál- eða stóriðjufursta heims: Gjörið svo vel, þarna er virkjunarkosturinn. Virkið á ykkar ábyrgð og byggið stóriðjuver á ykkar ábyrgð. Það er reikningsdæmi hvenær við eignumst þetta orkuver. Þetta hefur verið mín skoðun lengi en, eins og ég segi, ég hef talað fyrir daufum eyrum. Hvers vegna varaði ég svo harkalega við samningum við Norðmenn sem raun bar vitni um fyrr á þessu þingi? Það er af margfaldri reynslu af samningum við þá og með tilliti til þess að ef þeir ætluðu að eiga aðeins lítinn hluta af iðjuverinu er þess að geta að Íslendingar ráða engu um framgang mála á stóriðjumarkaði heims, geta engin áhrif haft þar á. Norðmenn ætluðu sér að hirða afraksturinn af útflutningnum, umboðslaunin sín, og taka takmarkaða eða enga ábyrgð. Þegar álverð kannski ryki niður mundi Norsk Hydro sitja á sölu frá Íslandi og láta sína framleiðslu annars staðar ganga fyrir af því sem þeir ættu svo lítinn hlut í stóriðjunni. Hver er reynsla okkar af frændum vorum sem heita í skálaræðunum sem ég hef marghlustað á á Norðurlandaráðsþingi ,,venner og frænder``? Þannig stóð á fyrir okkur á sínum tíma, eins og jafnan fyrr og síðar og alveg sérstaklega nú, að við rukum í framkvæmdir án þess að hafa fast undir fótum um sölu orkunnar. Og þar kom á sínum tíma að við höfðum Sigöldu fullbúna og gerðum ráð fyrir, án þess að hafa það fast í hendi, að ná samningum um sölu orkunnar til Union Carbide. Það fyrirtæki hljóp út undan sér og við stóðum höndum uppi. Norðmenn vissu fullvel hvernig á stóð fyrir okkur og komu til skjalanna. Til þess að koma þó orkunni í eitthvert lóg neyddumst við til að semja við þá um svo ótrúlegt verð að ekki er hægt að hugsa sér neitt lakara og kjör önnur. Verðið var einhvers staðar milli 6 og 7 mill og hefur reyndar hangið í því mestallan tímann síðan. Þeir tóku ómælda fjármuni í umboðslaun sér til handa og af veltunni sjálfri, sama hvernig verðlag á afurðunum var. Þetta er sagan af því og nú náttúrlega prísar Alcoa sig sælt af því sem það á orðið Elkem og getur sjálft þreifað á því hvert orkuverðið er í járnblendiverksmiðjunni á Grundartanga. Og það getur vel verið, eins og samningsstaða Íslendinga var í þessu máli, að það hafi notfært sér það verð til viðmiðunar. Ég vil taka það fram að frá því í öndverðu pólitískra afskipta minna hef ég verið virkjunarsinni, og ég hef verið stóriðjusinni að því leyti að ég hefði viljað skjóta aukastoðum undir íslenskan efnahag með því að reisa stóriðjuver og koma okkar miklu orku í lóg. Ég minni enn á, sem ég hef áður gert, að í apríl 1999 hélt ég allfjölmennan fund á Reyðarfirði, í mínu gamla kjördæmi, þar sem ég benti mönnum á að eins og komið var mundi Fljótsdalsvirkjun ekki verða barn í brók, það væri það lítil orka að það væri miklu hægara um vik og girnilegra að taka fyrir Kárahnjúka. Ég ætla ekkert að lýsa því hvernig mér var tekið með þennan málflutning því það var, eins og það heitir á nútímaíslensku, ullað á mig. Verkalýðsforinginn á staðnum sagði að ég væri alltaf sama helvítis fíflið. Það var auðvitað erfitt að taka við því en þetta var ekki flokksmaður minn. Ég hygg að að því gefnu að nú verði reist áliðjuver í Reyðarfirði og Grundartangi stækkaður eigum við að hugsa okkur vandlega um með framhaldið og einnig með hvaða hætti við öflum orku til þess arna vegna þess að við höfum hér um bil ekkert nýtt okkur enn af jarðgufunni. Það er þó orka sem í öllu falli er umhverfisvæn eins og það heitir. Og við þurfum að beina framkvæmdum okkar að öðrum kostum. Ég neita því ekki að ég hef miklar áhyggjur af hinu stóra stöðuvatni við Kárahnjúka og þar inn eftir öllu vegna hins mikla fjöruborðs sem myndast þegar vatn þverr. Ég hef farið mjög margar ferðir um Vesturöræfi, þar eystra, á hreindýraveiðum aðallega. Þetta eru einhverjar fegurstu víðlendur sem þetta land á. Ég hef hins vegar ekki verið nógu næmur á fegurð sjálfra gljúfranna. Það er kannski af því að ég er lofthræddur. Ég hef samt flogið þar yfir og séð hversu mikil náttúrufyrirbrigði þetta eru þar sem fljótið hefur skorið eins og með tertuspaða 200 metra niður í hásléttuna. En sama er, við getum ekkert fengið ókeypis né heldur þegar við þurfum að taka til við að beisla orkuna okkar. Ég ítreka að ég álít að jarðvarminn sé miklu betri kostur, lífvænlegri og vistvænni en sá sem ráðist var í. Ég bæti því við að ég tel mér trú um að tæknin sé orðin slík að við getum ráðið við að hefta sandfokið af þessum firnalegu bökkum. Við vitum vel hvað sest til. Það er svo hárfínn sandur að varla getur annað eins. Og menn skulu hafa í huga að ég hygg að Jökulsá hafi í hlaupi verið mæld með 150 þús. tonna framburð á sólarhring. Menn geta auðvitað ekki ímyndað sér hver býsn þetta eru. En ég tel mér trú um að hægt mundi vera með öflugum vatnsdælum sem væru á pramma að sigla upp og niður þetta fljót, þetta mikla stöðuvatn, og halda sandinum rökum þannig að ekki kæmi til þessa ógnvænlega sandroks. Það verður að finna lausn á því vandamáli. Ég neita því ekki heldur að ég hef áhyggjur af Lagarfljóti, að teyma þetta ólma jökulvatn yfir í Lagarfljót, yfir í Löginn sjálfan. Ég veitti því athygli í vetur þegar flóðin miklu voru á Egilsstöðum --- þá var flugvöllurinn nærri á kafi --- að þá sögðu sérfræðingar að það hefði engu máli skipt þótt Jökla eða frárennslið frá virkjuninni hefði bæst þar við. Þetta eru útreikningar sem ég ekki skil. Það minnir mig á hér um árið þegar rjúpnastofninn var talinn ein milljón héldu sérfræðingar því fram að það skipti engu máli upp á stofninn þótt drepinn væri 1 / 4 af honum, 250 þúsund. Þetta eru talnaleikir sem ég kann ekki að meta og var ég þó ágætur í stærðfræði á sínum tíma. Ég tel að Reyðarfjörður henti að mörgu leyti mjög vel. Staðsetning hans er góð fyrir stóriðju og ég vænti þess að þeir sem koma til með að njóta geri það án þess að eiturefni sáldrist yfir þá. Það er hart deilt um Kárahnjúkavirkjun að vonum. Öldur úlfúðar og ósamkomulags hækka stöðugt. Í þessu litla þjóðfélagi verðum við að finna leiðir til þess að ná sáttum um mál. Við megum til með það. Við höfum ekkert afl til þess að vinna bug á þrætunum og deilunum og uppivöðslunni nema að við getum orðið ásamt um lausnina. Fyrir því segi ég þetta og beini því eindregið til stjórnvalda: Kárahnjúkar eru afgreitt mál en sláið nú á úlfúðina með því að bjóða fram að við Þjórsárverum verði aldrei raskað héðan í frá. Ég get svo sem bætt því við að stjórnvöld geta reynt þetta en það er spá mín að það muni leiða til slíkra átaka að ófyrirséð er hvar þau lenda. Það vill svo til að þann 6. apríl næstkomandi verða liðin 39 ár frá því að sá sem hér stendur settist fyrst inn á þing. Hann var frá barnæsku mikill fuglaáhugamaður og hann hafði lesið þær rannsóknir sem fram höfðu farið á Þjórsárvirkjun. Þegar ég kom til þings var Jóhann Hafstein heitinn iðnrh. og þá var umræðan á fullu um að stífla þar efra og sökkva Þjórsárverunum. Það var nú hvorki meira né minna. Og ég, strákurinn, tilkynnti Jóhanni að ég mundi aldrei samþykkja að þannig yrði farið með Þjórsárver. Ég man að hann horfði mjög lengi á mig, sá afbragðsmaður, og sagði ekki eitt einasta orð. Auðvitað hefur gengið fram af honum að þessi strákur skyldi vera að steyta görn með þessum hætti. En ég ítreka: Leitum samkomulags. Finnum lausn á þessum háskalegu átökum, og vanda sem við okkur ella snýr. Það er mikið rætt um að hér höfum við með þessu álveri og stórvirkjun lausn í boði á atvinnumálum Austfirðinga. Hvaða vanda þarf þar að leysa og af hverju stafar hann aðallega? Hv. þm. Austurl. Arnbjörg Sveinsdóttir spurði: ,,Skiptir þá fólk ekki máli?`` Hvað segja þeir um það sem bera ábyrgð á núverandi sjávarútvegsstefnu? Skiptir þá fólk máli? Hvernig má það vera að hvert sjávarþorpið á fætur öðru austur þar er að sviðna upp? Af hverju flýja menn? Af hverju verða eignir þeirra að engu? Af því að þeim er bannað að sækja sjóinn sinn. Og ein aðalástæðan fyrir æðibunuganginum í sambandi við þessi atvinnufæri sem þarna á að skapa er að þeir eru búnir að loka á afkomu fólksins með því að fá að róa til fiskjar. Þetta eru umbjóðendur fólksins og þeir láta sem þeir einir vilji sjá fyrir fólki og annast hagsmuni þess. Og búsetuna á bara að meta eftir þessu en ekki eftir hinu sem öll þessi þorp eiga rætur sínar að rekja til, og það er sjávarauðlindin. Allar þeirra lífæðar liggja út í sjó. Enda þótt ég sé þeirrar skoðunar að virkja beri við Kárahnjúka, og að héðan í frá eigum við að snúa okkur að öðru, og að selja eigi orkuna til stóriðju er öll samningsaðstaða sú sem íslenskir ráðamenn hafa mótað sér með þeim endemum að það kemur ekki til nokkurra mála að ég veiti þeim umboð til að gera þá samninga sem farið er fram á samkvæmt því frv. sem hér liggur fyrir, kemur ekki til nokkurra mála. Þeir verða sjálfir að bera ábyrgð á því. Þessi æðibunugangur minnir mig ofurlítið á ganginn í gamla daga þegar ég var umboðsmaður að semja um smíði síldarskipa í Noregi, einum átta eða svo. Þar komu skipstjórar eða útgerðarmenn og sögðu, kannski ári fyrr: ,,Eitt stykki síldarskip fyrir 1. júlí næsta ár.`` Svo var sest niður og samið. Norðmenn kunna sitt fag. Það voru að vísu gerðir samningar en síðan komu bakreikningarnir, og allir vegna þess að asinn var slíkur. Þeir sögðu að ef þeir fengju ekki fjármuni til þess að framkvæma þetta og þetta svona hratt drægist afhending skipsins, og gengið var að öllum bakreikningum. Ég hef mikið dálæti á Ítalíu og jafnvel fólkinu sem þar býr en skyldu ekki kannski koma einhverjir bakreikningar frá þessu nýja sérstaka fyrirtæki sem ofan í kaupið þarf að liggja undir mútuákærum? Svona var þetta hér í sambandi við þetta stórmál. Það þurfti að ná fram einu stykki virkjun fyrir næstu kosningar og einu stykki álveri. Allt er þetta með þeim ódæmum framkvæmt. Virkjun og stóriðju, hvað sem það kostar. Menn geta ímyndað sér samningsstöðuna, baneitraða. Og formaður Framsfl. lýsti því yfir fyrir meira en ári að það yrði virkjað við Kárahnjúka. Formaður stjórnar Landsvirkjunar, Jóhannes Geir Sigurgeirsson, lýsti því yfir um mitt sumar að orkuverðið væri ekkert vandamál. Halda menn að Alcoa-menn hafi ekki fylgst með þessu? Halda menn að Alcoa sé eitthvert gjafa- og styrktarfyrirtæki sem er tilbúið til að hjálpa upp á atkvæði fyrir framsóknarmenn, á Austurlandi sérstaklega? Alcoa er auðvitað eitt harðsnúnasta stóriðjufyrirtæki heimsins eins og þessir stóriðjuhöldar eru allir. Og Alcoa hefur harðan húsbónda þar sem eru hluthafar sem ekkert gefa eftir af þeim kröfum sínum að haldið sé sem best á málum. Það er dálítið annað en hér vill brenna við þar sem við erum bláeyg gagnvart hlutafélögum sem við eigum í og finnum eiginlega ekkert að hvernig sem þau haga sér. ,,Orkuverðið er engin fyrirstaða`` var orðalag formanns stjórnar Landsvirkjunar. Við Alcoa hefur blasað þetta álver og þeir vita fullvel að æðstu stjórnendur Ísalands eru tilbúnir til þess að fórna pólitísku lífi sínu fyrir það að þeir gangi til samninga við þá. Þeir sóttust sjálfir ekki eftir því í upphafi að koma hingað. Þeir voru sóttir til þess arna og sagt: ,,Gjörið þið svo vel. Þið verðið bara að standa ykkur til þess að þetta verði allt komið fram fyrir kosningar.`` Mér býður í grun að Alcoa hafi verið sótt eftir æðstu diplómatísku leiðum. Það kæmi mér ekkert á óvart að í byrjun hefði verið haft samband við Colin Powell og hann beðinn að athuga þetta sérstaklega fyrir Íslendinga. Þeir eru kannski að launa það, ráðherrarnir, núna með því að bjóðast til þess að aðstoða Bandaríkjamenn í hernaðarumsvifum. 
             Vegna þessarar samningsstöðu get ég ekki neitað því að að mér sækir mikill uggur um að þeir samningar sem stendur til að gera séu ekki aðgengilegir fyrir okkur, heldur blasi blátt áfram við nauðasamningar sem við höfum boðið upp á með asa okkar og óforsjálni. Ég tók hér til handargagns mynd af laglegri stúlku norðan frá Lómatjörn sem birtist í Fréttablaðinu 8. ágúst. Þar segir stúlkan, hæstv. iðnrh. reyndar: ,,Höfum ekki borgað með álverum.`` Þetta stendur hérna. Ég vona að hæstv. ráðherra segi þetta af vanþekkingu en ekki einhverri annarri framsóknaráráttu. Við höfum nefnilega alltaf borgað með þeim. Hæstv. ráðherra þyrfti að leita sér upplýsinga um að það gerðum við við Ísal með opnum augum og tilkynntum það opinberlega að okkur væri svo mikið í mun að fá virkjun við Búrfell að við borguðum verulega með orkunni. Það var samið við Grundartanga, Columbia Ventures, langt undir því sem við þurfum að fá fyrir nýja framleidda orku, langt undir því. Ég hef áður minnst á Elkem. Við höfum alltaf borgað, hinn íslenski neytandi, með því að borga sjálf okurverð fyrir orkuna. Þetta eru staðreyndir málsins sem verða ekkert hraktar ef grannt er skoðað. Það nægir ekki neitt að verja sig með því að samkomulag sé um að gefa ekki upp orkuverð. Það kom fram í máli hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar að hann hefur heyrt af því --- hann var að vísu með örlítið hærra verð. Mínar upplýsingar eru 17,4 mill en ég held að hann hafi sagt 17,5  Uggur minn stafar einnig af því hvernig í ósköpunum á því stóð að þrjú af kunnustu verktakafyrirtækjum Norðurlanda hurfu frá því að gera tilboð eftir að hafa varið ótrúlegum fjárhæðum í söfnun upplýsinga. Hvernig mátti það vera? Og er það rétt að þeir Ítalir hafi boðið rúma 34 milljarða í stíflu og göng en Ístak og Pihl & Søn 58? Getur það verið satt --- ég sá þessar tölur --- að munurinn sé svo ótrúlegur, 24 milljarðar? Ég óttast bakreikningana frá þeim heiðursmönnum og vonandi að fljótlega verði búið að þurrka af þeim mútukæruna. Menn hafa gert lítið úr því að hér hefur verið varað við þeirri spennu sem af þessu hlýst í íslensku efnahagskerfi, og eins og kom fram í umræðunni virtust menn vera sammála um það í upphafi að gagnaðgerða skyldi leitað hið fyrsta. Málið kom til umræðu hér í síðustu viku og þar var því öllu ýtt út af borðinu sem ótímabæru með öllu. En það verður að segja hverja sögu eins og hún gengur. Hæstv. forsrh. er haldinn þeim skafanka að hafa ekkert vit á fjármálum og peningamálum. Og það kemur auðvitað fram í því þegar hann sópar þessu út af borðinu sem ótímabæru máli. Vegna þeirrar erfiðu stöðu sem íslensk stjórnvöld hafa komið sér í við þessa samninga legg ég til að þegar á næstu fjárlögum tökum við til hliðar 10 milljarða og þar fram eftir götunum næstu ár. Í fyrsta lagi til að standa undir bakreikningum sem munu koma og í öðru lagi til þess þá að standa undir taprekstri sem fullkomin hætta er á að verði. Við þurfum að mæta þensluáhrifunum, ella verða hér hækkandi vextir sem fyrirtæki okkar þola illa og almenningur skuldar gífurlega. Undanfarin þensluár skyldi það henda í hvert einasta skipti að útgjaldahlið fjárlaga hækkaði langt umfram verðbólgu. Aðalráð stjórnvalda á hverjum tíma til þess að hefta verðþenslu er að beita fjárlögum, að skera niður sem kostur er á fjárlögum, og 10 milljarðar til hliðar aukalega mundi þjóna þeim tilgangi fullkomlega að hamla gegn þeirri þenslu sem þetta gæti ella haft í för með sér. Ég endurtek að vegna hinnar miklu óvissu og þeirrar fáránlegu samningsstöðu sem íslensk stjórnvöld hafa komið sér í kemur ekki til nokkurra greina að sá sem hér stendur veiti þeim umboð sitt til þess að gera þessa samninga og taki með því ábyrgð á slíkum samningum. Hann mun að vísu ekki setja fót fyrir framgang þess en stjórnarliðar sjálfir verða einir að bera ábyrgð á þessum málum.

Herra forseti. Nú hillir undir að álver í Reyðarfirði verði að veruleika og er ástæða til að fagna því. Þetta fyrirtæki mun hafa margvísleg jákvæð áhrif á byggð á Austurlandi og einnig á þjóðarhag. Ég ætla að fara nokkrum orðum um þetta tvennt. Það hafa verið nokkrar deilur um Kárahnjúkavirkjun sem er jú forsenda fyrir þessu álveri. Andstæðingar virkjunarinnar hafa látið vel í sér heyra að undanförnu og svo var einnig þegar Fljótsdalsvirkjun var til umræðu á Alþingi. Svo virðist sem ýmsir séu þeirrar skoðunar að yfir höfuð eigi ekki að ráðast í virkjunarframkvæmdir í þessum landshluta og gildir þá einu hvort talað er um Fljótsdalsvirkjun eða Kárahnjúkavirkjun. Ég er þessu ósammála og tel að við eigum og verðum að nýta auðlindir okkar, hvort heldur er til lands eða sjávar, innan skynsamlegra marka. Kárahnjúkavirkjun og álver í Reyðarfirði er stærsta tækifærið sem gefist hefur til að efla atvinnulífið á Austurlandi og auka fjölbreytni þess en eins og fram hefur komið í könnunum er einhæfni atvinnulífsins meginástæða þess að fólkið flyst af landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðisins, og árum saman hefur fólki fækkað jafnt og þétt á Austurlandi. Frá 1990 hefur fækkunin verið að jafnaði 1% á ári. Því er spáð að verði af þessum framkvæmdum muni íbúafjöldi á Miðausturlandi verða u.þ.b. 9.700--9.800 árin 2007--2008, þ.e. allt að 20% meiri en hann er í dag. Bygging álvers í Reyðarfirði er því stórkostleg byggðaaðgerð sem mun snúa við íbúaþróun í þessum landshluta, úr stanslausri fækkun í mikla fjölgun. Það er fróðlegt að lesa skýrslu Nýsis hf. ráðgjafaþjónustu um mat á samfélagslegum og efnahagslegum áhrifum álvers Alcoa í Reyðarfirði. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Helstu veikleikar Austurlands eru einhæfni í atvinnulífi í samanburði við höfuðborgarsvæðið, hátt hlutfall láglaunastarfa og fækkun fólks vegna þess að þeir sem flytja á brott úr fjórðungnum hafa verið fleiri en aðfluttir. Töluvert er af árstíðarbundnum störfum fyrir ófaglært fólk svo sem í fiskvinnu, ferðaþjónustu, byggingarstarfsemi og sláturhúsum. Þessi störf freista almennt ekki unga fólksins sem flytur í stórum stíl til höfuðborgarsvæðisins vegna þeirra miklu tækifæra sem þar eru til náms og starfa.`` Þar segir einnig, með leyfi forseta: ,,Tölur um búferlaflutninga á Miðausturlandi á árunum 1971--2000 sýna að 2.768 fleiri fluttu frá svæðinu en til þess eða 95 að meðaltali á ári. Þannig hefur svæðið tapað rúmlega 1% íbúanna á ári vegna flutninga 1971--2000. Fjöldi þeirra sem fluttu á brott umfram aðflutta var um 0,6% á ári 1971--1980, 1,0% árlega á árunum 1981--1990, en um 2,2% á hverju ári 1991--2000. Á Miðausturlandi var fjöldi þeirra sem fluttu á brott umfram aðflutta 209 íbúar árið 2000 eða 2,6%. Mikill meiri hluti þeirra flutti á suðvesturhornið.`` Þessar tölur sýna ótvírætt að brottflutningur fólks af svæðinu hefur aukist mjög á undanförnum árum, aukist jafnt og þétt síðustu 30 ár. Það er enginn vafi á því að bygging álvers í Reyðarfirði mun snúa þessari þróun við. Það kemur einnig fram í skýrslu Nýsis að árverkum á Miðausturlandi fækkaði um 16,1% á árunum 1986--1997 á sama tíma og þeim fjölgaði um 4,6% á landinu öllu. Þeim fækkaði á Austurlandi um 16,1%, meðan þeim fjölgaði á landinu öllu um 4,6%. Það á að sjálfsögðu stóran þátt í íbúaþróun í landshlutanum en sá veikleiki er í atvinnusamsetningu þar að hlutfall vinnuafls í frumvinnslu og úrvinnslugreinum er 52% á sama tíma og það er 36% á landinu öllu og ekki nema 24% á höfuðborgarsvæðinu. Í þessum greinum hefur verið mestur samdráttur á undanförnum árum. Það er athyglisvert að aðeins 7,5% skattskyldra einstaklinga á Miðausturlandi höfðu yfir 3,5 millj. í tekjur árið 1999. Meðaltekjur starfsmanna í stóriðju munu hafa verið á því bili það ár. 65% skattgreiðenda á Austurlandi höfðu undir 1,5 millj. í tekjur, sem sýnir glöggt að þetta er láglaunasvæði. Þarna mun verða gjörbreyting á með tilkomu álvers í Reyðarfirði. Í því sambandi má minna á skýrslu Atvinnuþróunarfélags Vesturlands um tekjur einstaklinga á Vesturlandi en þar kemur fram að stóriðjan greiðir langhæst laun allra atvinnugreina að fiskveiðum undanskildum. Gert er ráð fyrir að við álverið verði 400--460 ársverk sem skiptast þannig að 10--20 starfsmenn verða með akademíska háskólamenntun, 20--25 starfsmenn með tæknimenntun á háskólastigi eða sambærilega menntun, 50--60 starfsmenn með tæknimenntun, 300 starfsmenn með iðnnám eða sérstakt fjölbrautaskólanám til að vinna við álframleiðslu og 25--30 störf sem krefjast engrar sérstakrar þjálfunar. Auk þess verða 30--40 störf við afleysingar. Í skýrslu Nýsis kemur fram að innan einnar klukkustundar vinnusóknar frá álverinu eru a.m.k. 250 bújarðir og margir bændur og makar þeirra vilja vinna utan bús með búskapnum. Það er enginn vafi á að þetta fólk mun í verulegum mæli starfa við álverið. Reynslan frá Grundartanga sýnir að fólkið af bæjunum í nærliggjandi sveitum vinnur í stórum stíl í verksmiðjunum tveimur og líkar vel. Og dæmi eru um það að bóndi sæki þangað vinnu alla leið ofan úr Reykholtsdal. Í skýrslu Nýsis kemur enn fremur fram að nettófjöldi óbeinna og afleiddra starfa sem myndast á Miðausturlandi með tilkomu álversins er um 300 störf. Þessi störf munu að mestu myndast í Fjarðabyggð og á Egilsstöðum en að einhverju leyti á Fáskrúðsfirði. Þar segir einnig að ef ekkert verði af álvers- og virkjunarframkvæmdum megi gera ráð fyrir að íbúum Miðausturlands haldi áfram að fækka, að hlutfall 20--40 ára fólks og barna verði lægra en það er í dag, að ójafnvægi í hlutfalli milli karla og kvenna aukist og að meðaltekjur á Austurlandi haldi áfram að dragast aftur úr hækkandi meðaltekjum á höfuðborgarsvæðinu. Í skýrslunni segir m.a., með leyfi forseta: ,,Fólksfækkun á síðustu árum hefur aðallega átt rætur sínar í því að ungt fólk sækir burt til náms og í leit að áhugaverðum og vel launuðum störfum. Bein, óbein og afleidd áhrif fyrirhugaðs álvers munu verða þau að hjálpa ungu menntuðu fólki sem á rætur á Miðausturlandi til að fá störf við hæfi og þar með stuðla að meira jafnvægi í aldursskiptingu íbúanna og draga úr brottflutningi. Skoðanakönnunin sem Félagsvísindastofnun framkvæmdi fyrir Reyðarál hf. sýndi að 40% 18--28 ára fólk á Miðausturlandi hafði örugglega eða líklega áhuga á að starfa í álverinu og að 17% brottfluttra Austfirðinga 20--49 ára taldi líklegt að þeir myndu flytja aftur til Austurlands ef álver risi í Reyðarfirði.`` Þá segir enn fremur í skýrslu Nýsis, með leyfi forseta. ,,Eftir að álverið er komið í rekstur og byggingarframkvæmdum lokið munu aðstæður breytast mikið. Þeir sem munu starfa við álverið og önnur ný störf munu dreifast á nokkur byggðarlög á Miðausturlandi og búa þar ásamt fjölskyldum sínum. Auknir aðflutningar fólks ásamt auknum tekjum munu stuðla að fjölbreyttara mannlífi og efla hvers kyns félags- og menningarstarfsemi á Austurlandi. Í skoðanakönnun Félagsvísindastofnunar sem unnin var fyrir Reyðarál hf. á árinu 2000 voru ungir Austfirðingar 18--28 ára spurðir um það hvort þeir teldu að tilkoma álvers í Reyðarfirði ætti eftir að leiða til betra eða verra mannlífs í byggðarlögum á Austurlandi. Alls töldu 76% að það myndi leiða til betra mannlífs, 18% töldu að það myndi hvorki leiða til betra né verra mannlífs og 6% til verra mannlífs. Af þessu er nokkuð ljóst að ungir Austfirðingar töldu flestir að álver í Reyðarfirði ætti eftir að hafa töluverð jákvæð áhrif á mannlíf í byggðarlögum á Austurlandi.`` Það er athyglisvert að skoða samfélagsleg og efnahagsleg áhrif álvers í Reyðarfirði sem fram kemur í töflu I sem er fylgiskjal með frv. Þar kemur fram að áætluð laun og launatengd gjöld vegna framkvæmda árin 2003--2007 verði í heild tæpir 11 milljarðar kr. og að áætluð laun og launatengd gjöld á ári vegna rekstrar álvers frá árinu 2008 verði rúmir 2 milljarðar kr. á ári. Áætluð áhrif á sveitarfélögin frá árinu 2009 eru: auknar útsvarstekjur á ári, 335 millj. kr.; aukin fasteignagjöld vegna íbúðar- og atvinnuhúsnæðis, 74 millj. kr.; aukinn fasteignaskattur vegna álvers, 200 millj. kr. og aukinn fasteignaskattur vegna Kárahnjúkavirkjunar, 60 millj. kr. Á móti koma svo aukin rekstrargjöld sveitarfélaganna á ári upp á 352 millj. kr. Bætt rekstrarstaða sveitarfélaganna á svæðinu verður því 317 millj. kr. á ári. Ljóst er að álverið og sú íbúafjölgun sem því fylgir kallar á stóraukið húsnæði á Miðausturlandi og mikla uppbyggingu hvað það varðar. Reiknað er með að þörf verði fyrir 567 nýjar íbúðir, tæpa 8.000 fermetra í atvinnuhúsnæði, tæpa 600 fermetra í leikskólahúsnæði, 2.300 fermetra í grunnskólahúsnæði, um 900 fermetra í framhaldsskólahúsnæði, 2.200 fermetra í húsnæði fyrir heilbrigðisstofnanir og tæpa 6.000 fermetra í húsnæði fyrir aðrar opinberar byggingar. Það verða því mjög mikil verkefni fyrir iðnaðarmenn við húsbyggingar á næstu árum. Það er talið að 48--64% íbúðarhúsnæðisins rísi í Fjarðabyggð, 24--40% á Egilsstöðum, 4--8% í Fellabæ og svipað á Fáskrúðsfirði. Talið er að að 36--52% nýs atvinnuhúsnæðis rísi í Fjarðabyggð, 32--48% á Egilsstöðum, 8--12% í Fellabæ og 4--8% á Fáskrúðsfirði. Það verður því gríðarleg uppbygging á öllu þessu svæði með tilkomu álversins. Orkuverð til álversins hefur verið gert tortryggilegt á undanförnum mánuðum og einnig í þessari umræðu hér í dag. Það hefur alltaf legið skýrt fyrir af hálfu stjórnvalda og forsvarsmanna Landsvirkjunar að orkuverð þurfi að vera hagstætt og hafa jákvæð áhrif á afkomu og starfsemi fyrirtækisins. Í greinargerð forstjóra Landsvirkjunar, sem er fylgiskjal með frv., um fyrirhugaðan rafmagnssamning segir m.a., með leyfi forseta: ,,Arðsemismat Landsvirkjunar, sem byggir á núvirtu fjárstreymi vegna kostnaðar og tekna, tekur til áranna 2002--2070, þ.e. rúmlega 60 ára frá upphafi rekstrar. Er virkjunin metin verðlaus í lok tímabilsins, þótt það sé mun skemmra en væntanlegur líftími hennar. Samkvæmt niðurstöðum matsins má vænta þess, að núvirtur hagnaður af orkusölu samkvæmt rafmagnssamningnum verði um 6,6 milljarðar króna, sem svarar til þess, að afkastavextir af fjárfestingu í verkefninu verði um 7,3% að nafngildi og 5,5% að raungildi. Á sama grundvelli má gera ráð fyrir að arðgjöf eigin fjár vegna verkefnisins verði um 12,8% að nafngildi og 11% að raungildi. Er það talið mjög sambærilegt við þær kröfur um arðsemi eigin fjár sem almennt eru gerðar meðal orkufyrirtækja í nálægum löndum.`` Þessir útreikningar Landsvirkjunar hafa verið gerðir tortryggilegir af ýmsum. Ég verð hins vegar að minna á að eigendur Landsvirkjunar, þ.e. ríkið, Reykjavíkurborg og Akureyrarbær, fólu sérfræðingum sínum að meta forsendur Landsvirkjunar varðandi rammasamninginn, þ.e. hvort þeir teldu þessar forsendur raunhæfar og niðurstaðan varð sú að sérfræðinganefndin gerði ekki athugasemd við forsendurnar. Álverið í Reyðarfirði mun hafa jákvæð áhrif á þjóðarhag. Í úttekt efnahagsskrifstofu fjármálaráðuneytisins á þjóðhagslegum áhrifum stóriðju og virkjunarframkvæmda kemur fram að horfur séu á að til lengdar megi reikna með að landsframleiðsla verði 1% hærri en ella og þjóðarframleiðsla 0,75% hærri. Aukinn útflutningur áls skapar forsendur til að jafnt og stöðugt gangi á erlendar skuldir eftir að framkvæmdum lýkur. Miðað við óbreytt nafngengi íslensku krónunnar má reikna með að útflutningur verði 10--14% meiri árlega næstu tvo áratugina eftir að framkvæmdum lýkur, sem er gríðarleg aukning og einmitt það sem þjóðarbúið þarf á að halda. Við þurfum að auka útflutning, auka verðmæti þjóðarbúsins til að bæta hag landsmanna. Þá mun þessi stórframkvæmd að sjálfsögðu draga verulega úr atvinnuleysi sem hefur vaxið nokkuð að undanförnu. Herra forseti. Eins og ég hef bent á mun álverið í Reyðarfirði hafa margháttuð jákvæð áhrif. Það mun stórauka útflutningsverðmæti og bæta þjóðarhag. Það mun stórbæta atvinnuástandið. Það mun snúa við byggðaþróun á Austurlandi og er því stórkostleg byggðaaðgerð. Við sem búum í nágrenni Grundartanga þekkjum hve gríðarlega jákvæð áhrif stóriðjan þar hefur haft á Akranes, Borgarnes og sveitirnar sunnan Skarðsheiðar og hversu eftirsótt er að vinna við stóriðjufyrirtækin þar. Ég minni á skýrslu sem bæjarstjórinn á Akranesi sendi frá sér fyrir einu eða tveimur árum þar sem þeim jákvæðu áhrifum sem stóriðjan á Grundartanga hefur haft á þetta svæði eru gerð ítarleg skil. Sama verður ugglaust upp á teningnum fyrir austan. Ég er því eindregið fylgjandi því frv. sem hér er til umræðu. Ég þarf ekki að taka það fram að ég er algjörlega ósammála því sem síðasti ræðumaður, hv. þm. Sverrir Hermannsson, sagði um Norðlingaölduveitu, sem er jú forsenda fyrir stækkun Norðuráls. Það mál er ekki hér á dagskrá. Þá umræðu tökum við síðar og vonandi sem allra fyrst.

Herra forseti. Það er ekki ofsögum sagt að hér er verið að ræða býsna viðamikið mál. Frumvarpið er í mikilli bók, reyndar er frv. sjálft ekki nema örlítið brot, rétt fyrstu blaðsíðurnar og síðan fylgja með ýmsar skýrslur og greinargerðir. Umræðan segir okkur hins vegar að málið sé býsna stórt. Þá er ég ekki bara að tala um þá umræðu sem er hér í dag, heldur þá umræðu sem áður hefur farið fram á hinu háa Alþingi og sömuleiðis úti í samfélaginu. Ég verð að segja, herra forseti, að þegar umræða um mál af þessu tagi fer að bera vott um trúarhita þá fer mér nú jafnan að líða illa. Þá er mér alveg sama hvort um er að ræða ræðu eins og þá sem hv. þm. Guðjón Guðmundsson flutti hér áðan eða ræður eins og heitustu andstæðingar virkjunar halda og syngja undir ættjarðarsöngva. Mér finnst hvort tveggja nokkuð sem er býsna erfitt að fóta sig á ef menn vilja í alvöru ná einhverju sem mætti kalla skynsamlega niðurstöðu, eitthvað sem byggja mætti á til framtíðar og væri klárlega samferða þeim stóra meiri hluta þjóðarinnar sem er tiltölulega jákvæður gagnvart þessum framkvæmdum en er hreint ekki sama um hvernig í þær er farið. Herra forseti. Ég held að það sé afskaplega gott að Samfylkingin skuli þó hafa þá stöðu hér í þinginu að geta talað máli þessa stóra meiri hluta vegna þess að hinar raddirnar hafa verið býsna háværar, bæði hér inni og eins hingað inn, þ.e. þær jákvæðu gagnrýnislausu og hinar neikvæðu gagnrýnislausu. En af því að málið er stórt og margbrotið, herra forseti, er mikilvægt að menn hafi allan varann á, að menn gaumgæfi allt það sem er til umfjöllunar og ákvörðunar og fari sér að engu óðslega. Ég er sammála hv. þm. Sverri Hermannssyni um að það er óþarfi að treysta hæstv. ríkisstjórn út í eitt hvað þetta mál varðar. Ríkisstjórnin hefur lagt býsna mikið undir til að ná málinu í höfn og þó að við getum verið sammála um að mikilvægt sé að setja fleiri stoðir undir efnahags- og atvinnulíf megum við samt ekki gleyma að við erum að tala um nýtingu á sameiginlegri náttúruauðlind, nýtingu á náttúruauðlind í eigu þjóðarinnar. Það kemur okkur öllum við hvernig hún er nýtt og okkur er ekki sama um afdrif náttúrunnar og afdrif mannlífsins. Við viljum skoða þetta og leita leiða til að ná sem bestri sátt um það hvernig við nýtum og notum. Herra forseti. Þetta frv. virkar, eins og ég sagði áðan, býsna mikilfenglegt þegar bókin berst manni í hendur. En síðan kemur í ljós að frv. sjálft er ekki nema 11 greinar og þær misstórar. Meginatriði þess er auðvitað að ríkisstjórnin er að biðja um heimild til að semja við Alcoa, Fjarðaál og eigendur álversins, Alcoa á Íslandi og Reyðarál hf. um álver í Reyðarfirði. Helstu ákvæði frv. sem síðan verður byggt á eru, með leyfi forseta: ,,Í fyrsta lagi er veitt heimild til að semja við Fjarðaál sf. um að reisa og reka álverksmiðju til framleiðslu á allt að 322.000 tonnum af áli á ári. Kveðið er á um að félagið og eigendur þess starfi samkvæmt ákvæðum íslenskra laga.`` Auðvitað, herra forseti, þarf ekki að flytja lagafrv. til að segja að eigendur fyrirtækja á Íslandi eigi að starfa samkvæmt íslenskum lögum. Frv. er að sjálfsögðu einnig flutt til þess að fara fram á ákveðnar undanþágur í því efni. ,,Í öðru lagi er kveðið á um heimildir ríkisstjórnarinnar til að tryggja efndir af hálfu Fjarðabyggðar og hafnarsjóðs Fjarðabyggðar.`` Þar kemur að því, herra forseti, að það er talið rétt og sjálfsagt krafa af hálfu Alcoa að ríkið tryggi efndir sveitarfélagsins sem, eins og menn þekkja, er ekki giska stórt en menn hafa væntingar um að það geti eflst mikið við þessa framkvæmd. ,,Í þriðja lagi er kveðið á um skattlagningu vegna reksturs álverksmiðjunnar en hún verður í meginatriðum í samræmi við íslensk skattalög en með nokkrum sérákvæðum.`` Það er mikið rétt. Hér eru nokkur undanþáguákvæði, nokkur ákvæði sem eiga að gera fyrirtækinu auðveldara að skipuleggja sig fram í tímann og einnig að gera þeim komuna til Íslands þægilegri. Ég velti því fyrir mér, herra forseti, þegar ég les ákvæði af þessu tagi, hvort við á hinu háa Alþingi þyrftum ekki að fara af meiri alvöru yfir skattalöggjöf okkar og allt umhverfið sem við búum íslenskum atvinnurekstri. Ég tala ekki um ef okkur væri alvara með að reyna að laða hingað inn erlent fjármagn. Hér er verið að leggja býsna mikið undir til þess að laða að erlenda fjárfestingu. Herra forseti. Það er af hinu góða að mati okkar jafnaðarmanna. Við teljum að það þurfi aukna erlenda fjárfestingu á Íslandi. Við teljum að það sé til bóta og það styðst auðvitað við niðurstöður hagfræðinga, að það sé til bóta að koma með erlent fjármagn inn í atvinnurekstur til þess að efla hann og auka hagvöxt í landinu. En við setjum auðvitað spurningarmerki við það af hverju þessi erlenda fjárfesting hefur hingað til verið svo einhæf sem raun ber vitni. Ef við horfum á erlenda fjárfestingu á Íslandi eins og hún var í árslok 2000, þá er ég að vitna í svar við fyrirspurn sem hæstv. iðnrh. var með hér á Alþingi á síðasta þingi, og miðum við hana og þær tölur sem áður lágu fyrir virðist sem erlend fjárfesting á Íslandi sé um það bil 44 milljarðar. Þar af eru yfir 30 milljarðar í iðnaði. Eins og ég segi, herra forseti, hljótum við að velta því fyrir okkur af hverju við getum ekki laðað að erlenda fjárfestingu í fleiri greinum. Um það ætla ég að fjalla nánar hér á eftir í ræðu minni. Ég ætla að klára þessi ákvæði frv., með leyfi forseta. ,,Í fjórða lagi er kveðið á um lögsögu íslenskra dómstóla og stöðu gerðardóms auk þess sem íslensk lög ráða um túlkun og skýringu samninga.`` Þetta eru megindrættir frv. Ég ætla ekki að fara frekar ofan í þá nema víkja aðeins að skattamálunum og umhverfi íslenskra atvinnufyrirtækja á eftir eins og ég sagði. Herra forseti. Það er mála sannast að Ísland hefur gengið í gegnum mikla atvinnuháttabreytingu á ótrúlega skömmum tíma. Menn tala um þróun atvinnumála á landsbyggðinni kannski fyrst og fremst vegna þess að þar hafa breytingarnar valdið brottflutningi. Þar hefur orðið fækkun á störfum og fólk flutt í burtu. Þetta hefur gerst, m.a. vegna þess að tæknibreytingar hafa gert ýmis störf óþörf sem áður voru unnin með höndum og sömuleiðis hafa verið innleiddir ýmsir nýir siðir í samfélagi okkar sem gera það að verkum að menn horfa öðruvísi til fjárfestinga, arðsemi af fjármagni o.s.frv. Það sem einu sinni gat lifað, kaupfélögin og allar þeirra stasjónir og útnárar, gat ekki staðist þær kröfur eða það umhverfi sem smám saman varð til. Enginn landshluti, ekki höfuðborgarsvæðið heldur, hefur farið varhluta af þessum breytingum. Umræðan hefur hins vegar kannski verið ákafari um atvinnumálin sem slík úti á landi af því að þar hefur orðið fækkun, fækkun sem hefur leitt til þess að það verður sífellt erfiðara fyrir sveitarfélögin úti á landi að halda úti þeirri almannaþjónustu sem fólk gerir kröfu til og fábreytni atvinnulífsins verður sífellt meiri. Á Austurlandi hagar þar að auki þannig til að sjávarútvegur þar hefur þá sérstöðu að þar hafa fyrst og fremst verið byggð upp öflug fyrirtæki í uppsjávarfiski. Sú veiði veitir eins og menn þekkja árstíðarbundna vinnu sem þýðir að síauknar kröfur á hagkvæmni í sjávarútvegi og þær breytingar sem hafa oft komið þar niður með öðrum og stundum áhrifaríkari hætti annars staðar í landinu. Það er þess vegna ekki einkennilegt að Austfirðingar sæki e.t.v. umfram aðra eftir atvinnu sem byggt geti á meiri stöðugleika en sjávarútvegur. Menn halda sig við að vinna með nýtingu náttúruauðlinda en það er út af fyrir sig skiljanlegt að á Austurlandi skuli menn sækja svo mjög sem raun ber vitni í atvinnugrein sem getur boðið upp á meiri stöðugleika en sjávarútvegurinn sem þar er burðarás. Það er líka skiljanlegt, herra forseti, að Austfirðingar horfi með nokkurri eftirvæntingu til þess sem kann að gerast í ljósi þeirrar sögu sem við þekkjum af Austurlandi. Þar hefur ítrekað verið farið af stað með hugmyndir og byggðar upp væntingar varðandi nýtingu þess vatnsafls sem hægt er að virkja þar eystra og um iðjuver sem skapað gæti fleirum atvinnu. Ég ætla ekki að rekja þá sögu hér. Ég hef gert það áður úr þessum ræðustól og ég veit að það á eftir að gera það við þessa umræðu enda sjálfsagt að halda því til haga. Í ljósi sögunnar hljótum við líka að skilja afskaplega vel vilja og sókn Austfirðinga í þau atvinnutækifæri sem munu fylgja þeirri uppbyggingu og þeirri atvinnustarfsemi sem á að fylgja. Að auki, herra forseti, er ástæða til að ræða það hverju sinni sem talað er um atvinnumál og fólksfækkun á landsbyggðinni að við hljótum að sýna því skilning að fólk víða um landið kjósi sér frekari atvinnutækifæri og uppgang þó ekki væri til annars en að húsið þess, fasteignin, ævisparnaðurinn, fái aftur verðgildi. Allt of víða er það þannig að húseignir fólks, jafnvel eitthvað sem fólk hefur sett ævisparnað sinn í, hafi ekki lengur verð. Það er ekki markaður fyrir þetta húsnæði. Þó að fólk vilji færa sig um set til að sækja í aðra og léttari atvinnu eða fylgja börnunum sínum á stærri þéttbýlisstaði getur það ekki selt húsin sín. Þetta er auðvitað óþolandi ástand og gerir að verkum að víða er örvænting vegna þessara hluta meiri en þyrfti að vera ef stjórnvöld hefðu á einhverju stigi komið til móts við fólk. Við hefðum átt að geta náð samkomulagi um að þær miklu atvinnuháttabreytingar sem hafa átt sér stað væru í raun samfélagsbreytingar sem kæmu okkur öllum við en ekki bara þeim einstaklingum sem verða fyrir barðinu á þeim. Herra forseti. Þetta er sem sagt stórt mál fyrir Austfirðinga og stórt mál fyrir þjóðina alla, bæði vegna þess að við erum að nýta sameiginlegar náttúruauðlindir og líka hins að við væntum þess að áhrifin geti orðið þjóðhagslega jákvæð. Þær skýrslur sem við fáum benda til þess. Það er þó áfram rétt að hafa varann á. Ekki er sopið kálið þó í ausuna sé komið. Það er full ástæða til þess, herra forseti, að sýna ríkisstjórninni og þeim sem fara með efnahagsstjórnina virkt aðhald. Ég tek undir það sem áður hefur komið fram í umræðunni, að mér finnst stjórnvöld ýta of léttilega frá sér því sem hér hefur verið innt eftir varðandi mótvægisaðgerðir. Í fyrri viku fór hér fram umræða um mótvægisaðgerðir vegna þeirra framkvæmda sem nú eru fyrirhugaðar fyrir austan. Það var eðlilegt að kallað væri eftir umræðu um mótvægisaðgerðir en ég hélt satt að segja, þegar mér var ljóst að þessi umræða færi fram, að menn vildu ræða um mótvægisaðgerðir dagsins í dag. Hæstv. forsrh. tókst hins vegar að snúa umræðuna niður og flytja hana nokkur ár fram í tímann þannig að hann gaf landsmönnum til kynna að þetta væri ótímabært. Að mínu mati, herra forseti, er það ekki rétt. Ekki bara vegna þess að mér finnst sjálfsagt að ræða hluti sem gerast eftir tvö, þrjú eða fjögur ár. Við eigum að undirbúa okkur vandlega og reyna að gera þessa hluti þannig að hagnaðurinn verði sem mestur og skaðinn sem minnstur. Mér fannst merkilegt að hæstv. forsrh. skyldi komast upp með þetta vegna þess að við þurfum á mótvægisaðgerðum að halda nú þegar. Það er ljóst að í því grunndæmi sem fjmrn. leggur til og byggir hagstærðir sínar á, einu af fylgiskjölum þessarar skýrslu, er t.d. gert ráð fyrir allt annarri gengisþróun en orðin er. Þar eru menn að tala um allt annað gengi en hið háa gengi sem nú þegar er orðin staðreynd í þessu landi. Það er eins og menn hafi ekki gert ráð fyrir því að væntingarnar gætu keyrt gengið upp eins og þær hafa gert og það er alveg ljóst að undanfarið hafa fjármálastofnanir í raun verið að reikna gengið inn í eitthvað sem flestir héldu kannski að færðist ekki mikið fyrr en erlent fjármagn færi að flæða inn í landið að einhverju gagni. En það er ekki svo. Gengið er orðið það hátt skráð að það veldur orðið verulegum erfiðleikum í öðrum atvinnurekstri. Útflutningsgreinar, samkeppnisgreinar, eiga orðið mjög erfitt margar hverjar. Mörg fyrirtæki eru komin að fótum fram vegna þess hvernig gengið er skráð um þessar mundir. Þegar ég segi að fótum fram, þá er ég, herra forseti, m.a. að tala um fyrirtæki sem byrjuðu árið í ár með enga framlegð. Það vita allir sem hafa komið að atvinnurekstri að fyrirtæki ganga ekki lengi undir þeim kringumstæðum. Sú sveifla sem verið hefur á gengi bandaríkjadollars undanfarið eitt og hálft ár, um 30% sveifla, er auðvitað búin að vera atvinnulífinu mjög þungbær og því miður hefur niðurstaðan af hinum mikla viðskiptahalla sem sýndi sig síðan í gengishruni eða sprakk út í gengishruni gert það að verkum að mörg af þeim fyrirtækjum sem byggðu hér á nýsköpun, sprotafyrirtæki ýmis, áttu enga lífsvon og nú er svo komið, herra forseti, að ýmis þau fyrirtæki sem þó náðu að lifa af eiga í erfiðleikum og svo þarf ég auðvitað ekki að nefna sjávarútvegsfyrirtækin, þ.e. þau fyrirtæki sem eru í vinnslu og útflutningi. Nú er ég ekki að segja þetta til að draga upp einhverjar sérstakar hryllingsmyndir. Ég hef heyrt menn tala með miklu stærri orðum um það ástand sem nú hefur skapast. Herra forseti. Þetta eru ruðningsáhrif. Seðlabankinn gerði ráð fyrir þessum áhrifum í svari sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir fékk einmitt við fyrirspurn um hin efnahagslegu áhrif sem hún lagði fram í þinginu fyrir um það bil ári. Þar var bent á að gengið kynni að hækka í aðdraganda framkvæmdanna og þó að hinar endanlegu ákvarðanir liggi ekki á borðinu og ekki sé búið að hnýta allar slaufur þá erum við þegar komin inn í þennan fasa og, herra forseti, við auglýsum auðvitað eftir mótvægisaðgerðunum. Hvar eru þær? Hvar ætla menn að taka á? Hvar eru tækin sem eru svo dýrmæt? Að minnsta kosti þegar verið er að tala um Evrópusambandið og myntsvæðið, evruna, þá hefur okkur jafnan verið sagt í þessum sal að stjórntækin sem menn hafa ef þeir hafa krónuna, þessa sveiflukenndu dyntóttu mynt, væru svo mikilvæg að þeim mætti ekki leggja. En hvar eru þau núna, herra forseti? Hversu langt á þessi ruðningur að ganga? Ruðningsáhrif, herra forseti, eru þau áhrif sem verða þegar virkjunarframkvæmdir eða yfirleitt stórframkvæmdir --- við skulum bara taka aðra minni framkvæmd eins og Smáralind --- framkalla áhrif sem ekki verður ráðið við einhvers staðar annars staðar, hafa áhrif í atvinnulífi og leggja jafnvel af fyrirtæki, heilu atvinnugreinarnar eða eitthvað þess háttar. Þannig voru t.d. ruðningsáhrif Smáralindar þó nokkur úti á landi. En ruðningsáhrifin eru sem sé þegar komin vegna þessara framkvæmda. Menn tala jafnan fyrst og fremst um vextina en horfa fram hjá genginu. Kannski er það vegna þess að stjórnvöld vilja ekki tala um þann þátt. Það er svo merkilegt að menn vilja skauta fram hjá genginu sem ræður þó úrslitum um það hvernig mörg okkar mikilvægustu fyrirtækja takast á við sinn rekstur frá degi til dags, frá mánuði til mánðar, frá ári til árs. Síðan er annað, herra forseti, sem ég vil endilega nefna og verður líka hluti af ruðningsáhrifunum, og vildi ég nú að verkalýðsleiðtoginn sem talaði hér fyrr í dag eða var í andsvörum og hafði áhyggjur af ruðningsáhrifum, hlýddi á og það eru ruðningsáhrif sem verða vegna launahækkana. Reikna má með því, herra forseti, að hluti af ruðningsáhrifunum verði þau að hér leggist af fyrirtæki sem ekki ráða við að greiða jafnhá laun og verða greidd í álverinu. Við getum svo sem sagt, það er bættur skaðinn. Það er alveg óþarfi að vera hér með alla ryðkláfa á floti og ef við erum með fyrirtæki sem ekki geta greitt sæmileg laun, er þá bara ekki allt í lagi þó að þau deyi? Jú, jú, til þess er þetta auðvitað að hluta. Við erum alltaf að reyna að endurnýja atvinnulíf okkar þannig að við tökum inn nýja tækni og nýja möguleika og fyrirtæki sem geta greitt hærra kaup, en við þurfum að gera okkur grein fyrir þessu. Þetta þarf að vera eitt af því sem við þurfum að vera með á hreinu að verður hluti af ruðningsáhrifunum. Herra forseti. Hluti af ruðningsáhrifunum verður sem sé hærra kaup. Fyrirtækin sem ekki ráða við launagreiðslurnar munu einfaldlega víkja. Og við munum ekki geta valið það. Það er eins og jafnan í nánast frjálsu markaðshagkerfi að markaðurinn ræður og fyrirtækin eru auðvitað missterk. Sum eru þegar, eins og ég sagði áðan, komin að fótum fram vegna gengisþróunar. Fyrirtæki af miðlungsstærð sem hafa fjármagnað sig með innlendu lánsfjármagni og þar með á þeim vöxtum sem hér er boðið upp á og lenda svo núna í genginu eiga ekki marga kosti. Við heyrum að fyrirtæki eru að grípa til þeirra ráða að lækka launin. Það þarf kannski að gera víðar. En a.m.k. er alveg ljóst að mótvægisaðgerðir þarf að skoða af fullri alvöru. Þess vegna fór það, eins og ég segi, í taugarnar á mér í umræðunni hér í liðinni viku af hve mikilli léttúð hæstv. forsrh. leyfði sér að afgreiða þetta mál. Það hefur verið hluti af stuðningi mínum við málið að menn tækju á þessu af þeirri alvöru sem málið á skilið og þarfnast og ég vona, herra forseti, að stjórnvöld takist á við þennan vanda en reyni ekki að fela hann eða gera lítið úr honum vegna þess að hann mun ekki hverfa, hann mun knýja dyra aftur og aftur. Þannig er þetta bara. Þetta er auðvitað verkefni, þetta er stór framkvæmd og eins og ég sagði áðan, við getum haft af henni ávinning og við getum haft af henni skaða. Verkefnið er auðvitað að reyna að gera þetta vel, gera þetta þannig að ávinningur verði sem mestur og skaði sem minnstur. Hv. þm. Guðjón Guðmundsson talaði með miklu hikleysi og las upp úr skýrslu Nýsis um samfélagsleg áhrif. Þar er auðvitað ýmsu slegið fram og það er ágætt að menn setjist niður og reyni að átta sig á því hvernig aðstaðan verður og það er mjög gott fyrir okkur að hafa þessar skýrslur í höndunum. Þær eru mikilvægar vegna þess að þar kemur ýmislegt fram sem við þurfum að velta fyrir okkur og átta okkur á. Þar kemur m.a. fram að þessar framkvæmdir muni hafa mikil samfélagsleg áhrif, ekki bara efnahagsleg þó að þau hafi fyrst og fremst verið rædd, ekki bara umhverfisleg þó að þau hafi langmest verið rædd. Þær hafa líka mikil samfélagsleg áhrif. Þær hafa áhrif á gerðir og aðstæður fólksins, ekki bara á Austfjörðum heldur væntanlega um allt land að einhverju leyti en mest þar. Eins og ég sagði áðan, herra forseti, er gott að hafa skýrslur en ekki frekar en okkur nægir lýsing á umhverfinu eins og það er núna og þeim skakkaföllum sem það kann að verða fyrir og þeim mótvægisaðgerðum sem hugsanlega er hægt að grípa til, heldur viljum við láta fylgjast með, það þarf líka, herra forseti, að fylgjast með því hvernig hin samfélagslegu áhrif grípa inn í mannlíf, atvinnulíf og byggðaþróun. Þess vegna höfum við nokkrir þingmenn --- það er í rauninni þverpólitísk tillaga --- lagt til að sett verði ákveðin vakt á mannlífið, á byggðaþróunina, á atvinnulífið og einnig á samfélagsáhrifin þar sem menn reyna að átta sig á því hvaða áhrif stórframkvæmd af þessu tagi getur haft vegna þess, herra forseti, alveg eins og hér kom fram fyrr í umræðunni er þessi aðgerð öll mjög vel undirbúin, þá gefur það okkur líka tækifæri til þess að læra af slíkri framkvæmd. Og við þurfum ekki bara að læra af þessari framkvæmd hvað varðar lífríkið, við þurfum ekki bara að læra af framkvæmdinni hvað varðar mótvægisaðgerðir og efnahagsmál, við verðum, herra forseti, að læra af þessari framkvæmd hvað varðar byggðaaðgerðir. Ég sagði áðan að mér fyndist menn tala býsna hiklaust um það hvernig hlutir yrðu ef af þessum framkvæmdum verður. Hins vegar er ekkert í hendi þar frekar en annars staðar og menn verða að gera ráð fyrir að hlutir geti þróast með öðrum hætti en þeim sem þykir líklegast núna. Þess vegna er mikilvægt, herra forseti, að ákveðin vakt sé á mannlífinu og á samfélagsþróuninni einnig. Í tillögunni er t.d. vitnað í skýrslu Nýsis þar sem því er haldið fram að fyrirhugað álver á Reyðarfirði sé stærsta tækifærið sem sé í sjónmáli til að snúa byggðaþróun á Austurlandi við og auka samkeppnishæfni svæðisins þannig að það laði til sín fjármagn og atgervisfólk. Þetta er auðvitað, herra forseti, það sem stuðningsmenn þessa verkefnis vilja sjá. Þetta er sú mynd sem menn vilja gjarnan sjá verða að veruleika. Hins vegar hafa verið gerðar athugasemdir við þetta eins og þær að ruðningsáhrifin gætu orðið það skörp að starfrækslan gæti leitt til fækkunar starfa á Austurlandi eins og þeirrar að framkvæmdin gæti jafnvel valdið byggðaröskun innan Austfjarða þannig að mönnum þætti verulega taka í og þá þannig að fólk flytti frá jaðarsvæðum og inn á miðsvæðið. Nú er það kannski jákvætt út af fyrir sig. Þar gæti þá dafnað og þróast fjölbreytilegt byggðarlag sem byði upp á ýmsa þá kosti sem fólk vill eiga í daga en eigi að síður er þetta hlutur sem menn verða þá að horfa á og leggja kalt mat á hvort þeir vilji láta gerast eða hvort þeir vilji andæfa með einhverjum hætti. Að minnsta kosti er ljóst að það er mat allra þeirra skýrsluhöfunda sem hafa fjallað um hin samfélagslegu áhrif að tiltekin svið samfélagsins séu viðkvæmari fyrir áhrifum en önnur og verði því fyrir meiri áhrifum. Einnig má segja, herra forseti, að þó að menn hafi verið að búa til skýrslur, þá hafa byggðarannsóknir ekki verið mjög miklar á Ísland og þær eiga ekki langa sögu. Við eigum þess vegna ekki mjög margar rannsóknir að byggja á þegar við búum til skýrslur og erum að reyna að svara spurningum dagsins um það hvernig ástand kunni að verða eftir svo og svo langan tíma. Það er m.a. bent á að gögn um skiptingu vinnuafls við þessar framkvæmdir á milli landsvæða og atvinnugreina séu fátækleg, menn viti lítið um þetta. Lítið er vitað um búsetu starfsfólksins og það er lítið vitað úr hvaða starfsgreinum það kemur þegar þar að kemur. Stuðst hefur verið við gömul og að mörgu leyti ófullkomin gögn þegar menn hafa verið að reyna að sjá þetta fyrir sér. Menn vita heldur ekki með neinni vissu um hlutfall heimamanna í þessu verkefni og þess vegna gerir það erfiðara fyrir að meta staðbundin áhrif. Ég hef farið yfir ruðningsáhrifin. Menn vita ekki hver þau verða en þau munu augljóslega ráðast svolítið af því hvað stjórnvöld eru tilbúin til þess að gera nú þegar eða hvað þau geta gert nú þegar, eða hvaða áhrifum þau geta beitt á hverjum tíma til að takast á við þau. Það sama á auðvitað við um ýmiss konar þensluáhrif sem hljóta að verða ýmist staðbundin eða tímabundin og menn verða að gera ráð fyrir en við vitum kannski ekki alveg á þessari stundu hvernig muni slá út. Síðan hafa margfeldisáhrif framkvæmda af þessu tagi ekki verið skoðuð sérstaklega við íslenskar aðstæður. Þess vegna, herra forseti, er auðvitað mjög mikilvægt að menn nýti þetta tækifæri, ef af þessu verður, og fylgist með því sem gerist í raunveruleikanum, læri að því, dragi af því lærdóma sem hægt er þá að nýta ef menn vilja halda áfram á þeirri braut að beita stórframkvæmdum af einhverju tagi til að hafa áhrif á byggðaþróun í landinu. Nú erum við auðvitað handviss um það að stórframkvæmdir hafa áhrif á byggðaþróun þegar um það er að ræða að menn setji á fót stór atvinnufyrirtæki sem munu veita mörgum atvinnu o.s.frv. en það skiptir sannarlega máli inn í hvers slags umhverfi slík fyrirtæki eru sett og hvað menn eru þá mikið á vaktinni gagnvart því hvernig hægt er að gera slíka hluti þannig að sem mestur ávinningur verði. Herra forseti. Ég hef aðeins vikið að tillögu okkar sem eins og ég sagði áðan er um rannsóknir á samfélagslegum áhrifum álvers og virkjunarframkvæmda á Austurlandi en gæti eins og þar segir allt eins heitið tillaga um vöktun á aðstæðum fólks við þær aðstæður eða við þessar framkvæmdir. Herra forseti. Ég mun þá koma aftur að erlendri fjárfestingu. Með því að Alcoa kemur inn með þá fjármuni sem hér eru til framkvæmda er auðvitað verið að auka mjög erlenda fjárfestingu í íslensku hagkerfi. Eins og ég sagði áðan hefur það verið mat hagfræðinga, og við það hef ég stuðst í þeirri umfjöllun sem ég hef tekið þátt í á hinu háa Alþingi um mikilvægi erlendrar fjárfestingar, að við þurfum á erlendri fjárfestingu að halda inn í hagkerfi okkar. Hún hefur verið mjög lítil hlutfallslega og mörg okkar hafa spurt hvernig á því standi. Erlend fjárfesting hefur fyrst og fremst verið í áliðnaði. Hún hefur fyrst og fremst verið í tengslum við nýtingu náttúruauðlindar sem er ein sú mikilvægasta sem við eigum. Ég er nokkuð viss um að þetta mun breytast á næstu árum. Mér sýnist að ef það gengur eftir sem nú liggur fyrir, að við förum að breyta raforkuumhverfinu á Íslandi, gæti þetta jafnvel breyst líka, þ.e. að svo mikil eftirsókn verði eftir óbeinni þátttöku í nýtingu íslenskra náttúruauðlinda. Við höfum verið rög við að leyfa erlendar fjárfestingar í sjávarútvegi, sérstaklega í útgerð, þ.e. hinni beinu nýtingu þeirrar náttúruauðlindar. Við vitum satt að segja ekki hvort það væri yfir höfuð nokkur eftirspurn eftir því þó að það yrði leyft. Við stöndum uppi með þá niðurstöðu að menn eru hræddir við að fjárfesta í fyrirtækjum í svo litlu hagkerfi með svo litla mynteiningu. Menn eru hræddir við að geta ekki selt bréfin sín aftur. Menn eru hræddir við að fjárfesta í einhverju sem þeir geta síðan ekki losað sig við. Akkillesarhæll okkar er þarna. Menn hafa reynt að ná hingað inn erlendu fjármagni til ýmissa hluta en gengið erfiðlega nema þegar álið eða stóriðjan eru annars vegar. Kannski er það líka að hluta, herra forseti, vegna þess að þegar um slíkan stóriðnað er að ræða hafa menn fengið örlítið rýmri og betri starfsaðstæður en lög gera að jafnaði ráð fyrir varðandi annan íslenskan atvinnurekstur. Ég vil því endurtaka það sem ég sagði í upphafi. Mér finnst full ástæða til að við skoðum það mjög gagnrýnið af hverju stjórnvöld eru tilbúin að ganga til samninga við þetta fyrirtæki um lægri stimpilgjöld en ganga ekki eins hratt til breytinga á stimpilgjöldum gagnvart íslenskum atvinnurekstri. Það er mál sem við í Samfylkingunni höfum ítrekað flutt tillögur um, að ganga í þau mál. Við hljótum að spyrja þessara gagnrýnu spurninga. Þær eiga heima í þessari umræðu og þær verða að vera hluti af þessari umræðu. Eins og hér kemur fram í frv. stendur til að þetta fyrirtæki verði hluti af hinni íslensku fyrirtækjaflóru þó að það sé í eigu útlendinga. Herra forseti. Ég vék að nýju raforkulagafrv. sem verður rætt á fimmtudaginn. Það sem þar er fjallað um getur skipt miklu máli fyrir þróun virkjana og jafnvel í framhaldinu byggingu stóriðjuvera á næstu árum eða áratugum. Stundum hefur maður á tilfinningunni að við séum á síðustu metrunum í gömlu hagkerfi sem byggir fyrst og fremst á nýtingu náttúruauðlinda. En í lokin, í tengslum við umræðuna um arðsemina, vil ég minna á að það eru ekkert óskaplega mörg ár síðan við breyttum lögunum um Landsvirkjun í þá veru að Landsvirkjun var heimilt að ákvarða sér arðsemi af eigin fé. Þetta frv. fór ekki átakalaust í gegnum þingið. En það er ánægjulegt að sjá það núna að arðsemin sem Landsvirkjun ætlar sér af eigin fé vegna raforkusölu til þessa fyrirtækis er hærri en sú sem Alþingi ætlaði fyrirtækinu á sínum tíma. Menn eru því að gera betur í þessum samningum við Alcoa en Alþingi ætlaðist til að gert væri alla jafna varðandi sölu á raforku og þá arðsemi sem eigendur gætu ætlað sér varðandi sölu á raforku. Það er ástæða til að nefna þetta, herra forseti, vegna þess að umræðan um arðsemina kemur alltaf reglulega upp. Auðvitað eiga menn að hafa áhyggjur af arðseminni og auðvitað eiga menn að vera ákveðnir í að gera vel og ná góðri arðsemi. Við erum, eins og ég hef margsagt við þessa umræðu, að nýta sameiginlega aðlind og þar verða menn auðvitað að gera eins vel og mögulegt er. En það var ástæða til að koma þessu að í umræðunni. Ég sit í iðnn. og mun þess vegna fá þetta frv. til nánari skoðunar. Þar munum við að sjálfsögðu fara yfir þau álitaefni sem þegar hafa komið fram í umræðunni. Sömuleiðis munu aðrar fagnefndir þingsins skoða, vænti ég, aðra þætti. Þegar kemur að 2. umr. verður vonandi búið að svara þeim spurningum og takast á um þau álitaefni sem varpað er fram við þessa umræðu þannig að hún geti orðið enn markvissari.

Herra forseti. Við fjöllum í dag um eina málið sem er á dagskrá, frv. til laga um heimild til samninga um álverksmiðju í Reyðarfirði. Þó að titill frv. sé á þennan veg er í raun allt undir, bæði álverksmiðja í Reyðarfirði, Kárahnjúkavirkjun og allar þær framkvæmdir sem tengjast þessum tveimur stóru verkefnum sem áætlað er að fara í. Það er nú einu sinni svo að það væri ekki ráðist í þessa miklu virkjun nema með tilkomu álverksmiðju og hvorugt væri á dagskrá ef ríkisstjórnin væri ekki búin að binda sig í blinda stóriðjustefnu. Ríkisstjórnin sér í raun ekkert til framdráttar hér á landi annað en að halda sig við hana þannig að hér er allt undir. Herra forseti. Ætíð hafa verið uppi stórhuga menn og verða það vonandi áfram. Þetta er spurning um hvernig við beislum hug okkar og orku. Einn af okkar stórhuga mönnum var Einar Benediktsson stórskáld sem sannarlega hafði hugmyndaflugið og áræðnina í lagi. Hann var ásamt nokkrum öðrum með stórhuga hugmyndir um að virkja Gullfoss og sannfærði menn um að það væri til mikilla hagsbóta fyrir land og þjóð og að af því mikla framtaki yrði sannarlega mikill fjárhagslegur ávinningur. Það voru kannski ekki margir sem þá börðust gegn þessum stórhuga framkvæmdum. Nokkrir sáu þó hvílíkt glapræði þetta væri. Þar best hæst nafn Sigríðar frá Brattholti sem beitti öllum sínum ráðum og kröftum til að hindra þessar framkvæmdir. Ég tel að við Íslendingar eigum henni allir þakkir að gjalda í dag og kunnum að meta það að á þeim tíma hafi ekki verið ráðist í að virkja Gullfoss. Gullfoss hefur sannarlega mikið aðdráttarafl og er þjóðhagslega mikils virði. Hann er mikils virði fyrir alla ferðaþjónustu í landinu fyrir utan það yndi sem við höfum öll af því að horfa á hann. Hann dregur til okkar fjölda ferðamanna. Lítill væri hinn svokallaði gullni hringur, ferðirnar héðan frá höfuðborgarsvæðinu, að Gullfossi og Geysi, nema Gullfoss væri þarna til staðar. Hugmyndir okkar breytast. Við sjáum og kunnum að meta umhverfið með mismunandi hætti á mismunandi tímum. Á þeim tíma er menn töldu að óhætt væri að virkja þennan foss þá var ein af röksemdunum sú að svo fáir hefðu séð hann og svo fáir færu inn á það svæði að það væri óhætt að virkja hann. Í dag heyrum við þessa sömu röksemdafærslu, að svo fáir hafi farið inn á Kárahnjúkasvæðið og það sé ekki fyrr en núna, þegar kominn er þokkalegur vegur þangað, að menn geti farið að skoða þetta svæði. Við sjáum þá hvílík fjarstæða er að beita slíkum barnalegum rökum. Vissulega getum við átt náttúruperlur sem við þekkjum ekki og hugsanlega kunnum ekki að meta í dag. Það eru ekki bara hinar stórkostlegu sjáanlegu náttúruperlur okkar heldur líka örverur á stöðum sem við þekkjum ekki í dag. Þetta sýnir okkur að verndun náttúruperlna landsins getur gefið góðar tekjur ef við berum gæfu til að nýta þær til yndisauka og markaðssetningar fyrir vistvænt land og ferðaþjónustu. Herra forseti. Það hefur aldrei farið á milli mála að við, þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, erum andvígir álveri á Reyðarfirði og Kárahnjúkavirkjun af mörgum ástæðum. Það eru miklu fleiri en við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs sem eru andvígir álverinu á Reyðarfirði og Kárahnjúkavirkjun. Það er engin ein ástæða annarri göfugri. Það er alveg nóg að hafa eina ástæðu til að vera andvígur þessum miklu framkvæmdum --- eða margar. Það er ekki hægt að gera upp á milli ástæðnanna. Það er ekki réttur málflutningur að mínu mati að segja: Fyrst voru vinstri grænir andvígir þessum framkvæmdum öllum af umhverfisástæðum og síðan farið þið að bera fyrir ykkur efnahagsleg áhrif. Þið eruð alltaf að finna ykkur til ný rök í málinu bara til þess að vera á móti. Málið er að báðar þessar framkvæmdir, hvort heldur það er álverið eða virkjunin, eru af þeirri stærðargráðu og umhverfisáhrif og efnahagslegu áhrif slík að það gefur ástæðu til að vera á móti þessum framkvæmdum. Þó að málin hafi komið fyrir þingið í þeirri röð, að við tókumst fyrst á um umhverfisáhrifin og síðan efnahagslegu áhrifin, þá er ekki hægt að taka einn þátt og segja að hann sé gildur og annar ekki. Allir þættir eru gildir ef maður metur það svo að þjóðinni sé ekki til framdráttar að fara í þessar miklu framkvæmdir. Varðandi umhverfisþáttinn þá erum við margbúin að fara yfir, það er þjóðinni kunnugt, að samkvæmt þeim lagaramma sem við settum okkur um hvernig ætti að meta umhverfisáhrif stórra framkvæmda þá komust skipulagsstjóri og Skipulagsstofnun að þeirri niðurstöðu þegar umhverfisáhrif Kárahnjúkavirkjunar voru metin að þessi framkvæmd fengi algera falleinkunn, slík óafturkræf áhrif væru af framkvæmdunum að það væri ekki ásættanlegt að fara í þessa miklu virkjun, í raun væru ekki til nægilegar náttúrufræðilegar mótvægisaðgerðir til þess að vega þar á móti. En þar sem framkvæmdin er pólitísk ákvörðun þá duga ekki slík rök. Ef það á að fara í þessa virkjun þá verður farið í þessa virkjun, sama hver niðurstaða skipulagsstjóra og Skipulagsstofnunar hefur verið. Þá skiptir engu hvaða ábendingar kunna að koma fram og þó að enn sé ekki hægt að benda á mótvægisaðgerðir til að hefta fok af leirburði yfir viðkvæm gróðursvæði, þó að ekki hafi verið sýnt fram á slíkt með sannfærandi hætti þá skal samt fara í þessar framkvæmdir. Það er eins og mönnum sé sama. Þar kemur kannski Íslendingurinn upp í okkur. Það hlýtur að vera til einhver tækni. Þetta hlýtur að reddast einhvern veginn og við björgum þessu bara þegar að því kemur. Hvað varðar umhverfisáhrifin af virkjuninni erum við að tala um stórfelldar breytingar á náttúru svæðisins. Við erum að beisla og færa úr farvegi sínum eitt stærsta og auðugasta fljót landsins sem er Jökulsá á Brú. Við erum að færa hana milli farvega og flytja yfir í Lagarfljót á Héraði. Bara þetta, að láta sér detta í hug að fara í slíka vatnaflutninga nú á dögum, að flytja jökulá úr farvegi sínum, er nokkuð sem maður hefði horft til og sagt um: Þetta gerðu Rússarnir á sínum tíma undir stalínskum áhrifum og framkvæmdum þegar þá munaði ekkert um að færa fljótin hér á milli. Þeir hafa samt lært af reynslunni og svona gerir maður ekki lengur. En þetta er einmitt það sem við ætlum að gera. Við ætlum að flytja Jökulsá á Dal yfir í Lagarfljót, taka hana úr farvegi sínum, og þetta inngrip er að mínu mati alveg nægileg ástæða til þess, eitt og sér, að hafna framkvæmdinni. Svona gerir maður ekki. Við ætlum að fórna fossaröð í Jökulsá í Fljótsdal og auk þess munu Kelduá og Sauðá hverfa. Þetta eru um 60 fossar, einstakir að gerð, og við munum fórna ómetanlegum víðernum og jarðsögumenjum. Það verður ekki aftur snúið ef af stíflu verður við Kárahnjúkana. Það sem við sjáum svo ekki fyrir og hefur ekki verið svarað hvað varðar mótvægisaðgerðir er varðandi gróðureyðinguna. Þetta er einstakt svæði hvað gróðurfar snertir. Þarna er vel gróið land, sérstaklega með tilliti til þess í hvaða hæð það er, en það er alveg ljóst að hinn fíni jökulleir mun eyða gróðurlendi á stóru svæði. Erfitt er að segja til um það hvar það hættir eða hvernig eigi að bregðast við. Það má líka setja við það stórt spurningarmerki hvort eðlilegt sé að styrkja þann gróður sem er á hálendinu í dag með áburði eða hvort náttúran eigi að fá að halda sínu. Auk þess er ástæða til að minna enn og aftur á að það á að taka af friðlýstu svæði Kringilsárrana. Ef það er hægt að gera það á þessum stað, að fara inn á friðlýst svæði --- við höfum það enn þá hangandi yfir okkur að hugsanlega verði farið inn á friðlýst svæði Þjórsárvera --- upplifi ég það rétt eins og margir aðrir að í raun sé ekkert friðhelgt í þessu landi, maður getur í raun og veru engu treyst. Ég tel að mótvægisaðgerðirnar varðandi jökulleirinn séu þannig fram settar að erfitt sé að hafa fulla trú á því að þær muni virka og með öllum þeim afleiðingum sem það mun hafa, bæði á lífríkið og gróðurfarið. Eins mun það valda foki á Héraði. Ég ætla ekki að lýsa Kárahnjúkastíflunni. Menn eiga að þekkja það í dag hversu stór og mikil hún er og hvernig hún verður byggð. En það sem hugsanlega hefur ekki verið eins mikið í umræðunni er að ekki eru allir jafnsáttir við staðsetningu virkjunarinnar og stíflugarðsins. Það er þáttur sem ekki var tekinn inn í mat á umhverfisáhrifum og kemur hvergi fram hér, ástand jarðvegsins og grunnberglaga. Með leyfi herra forseta, vil ég aðeins fá að vitna í viðtal við Guðmund Sigvaldason jarðfræðing sem hefur margsinnis reynt að vekja á því athygli að fyrirhugað sé að reisa Kárahnjúkavirkjun ,,á krosssprunginni jarðskorpu í nánd við jökul sem er óðum að þynnast og á landi sem er að lyftast vegna þynningar jökulsins``. Hann leggur á það þunga áherslu að þessi þáttur hafi ekki verið nægilega kannaður og í raun getum við með okkar tækni í dag lítið sagt til um það, það er erfitt að vera með einhverjar forspár um það hvernig jarðskorpan muni bregðast við, bæði þynningu jökulhettunnar og eins þessum mannvirkjum og þeim þyngslum sem þarna koma niður á svæðið. Ég ætla aðeins að lesa hér upp. Hann segir, með leyfi forseta, að: ,,... svona gljúfur eins og þau sem eru á virkjunarstaðnum myndist ekki nema þar sem sprunga er í jarðskorpunni og að sprungan og þetta mikla gljúfur hafi myndast á örstuttum tíma eða á 2.600 árum.`` --- Það er örstuttur tími í jarðsögunni. Síðan segir hann: ,,Svo þegar jarðfræðiskýrslan liggur fyrir með borunum, bæði beint niður og skáboranir undir virkjunarstæðið, kemur í ljós að undir sprungustæðinu er þéttriðið net sprungna. Það eru um það bil 16 sprungur undir sjálfu virkjunarstæðinu og svo fer sprunguþéttleikinn svolítið minnkandi til hliðanna. Eins er það að ef á að trúa þessu jarðfræðisniði verður ekki annað lesið út úr því en að vestari bakkinn á gljúfrinu hafi sigið um 20 metra miðað við austari bakkann.`` Það sem ég vildi draga hérna fram, herra forseti, er að það er erfitt að sjá fyrir hvernig þetta svæði muni þróast jarðfræðlega. Síðan bætir hann hér við í svari: ,,Við vitum raunverulega ekkert um það hvað gerist í þessu landi. Við þekkjum jarðfræðina að mjög takmörkuðu leyti og höfum engin tök á því að segja til um framtíðina. Þegar Kröfluvirkjun var byggð sáum við það með um það bil árs fyrirvara ef eitthvað var á seyði. Alþingismenn veðjuðu samt á það og héldu áfram að bora í gjósandi eldfjall. Ekki gátum við séð fyrir um Vestmannaeyjar, hvað þar mundi ske, né heldur er maður hugsar til baka og horfir til Skaftárelda, hvað þá heldur að við hefðum getað vitað með löngum fyrirvara. Ég hef ekki trú á að það hefði verið mjög langur fyrirvari. Það sama var með Öskjugosið 1875 og þá gliðnunaráverka sem þá urðu í skorpunni.`` Þarna fer hann aftur í söguna. Það sem mér finnst athyglivert er að það voru komnar ábendingar um að á Kröflusvæðinu væru einhverjar jarðhræringar en samt tókum við hér ákvörðun um að fara í framkvæmdir á þessu svæði. Síðan gaus rétt á eftir. Við vorum heppin í það skiptið. En þetta segir okkur að við skulum fara að öllu með gát. Varðandi efnahagslegu forsendurnar hefur Landsvirkjun gefið sér ákveðnar forsendur og reiknað út frá þeim. Aðrir hafa gefið sér aðrar forsendur og reiknað út frá þeim. Þetta eru framkvæmdir, bæði álverið og sérstaklega Kárahnjúkavirkjunin, sem eru svo viðkvæmar fyrir öllum ytri breytingum að það skiptir auðvitað máli hvaða forsendur maður gefur sér. 1% til eða frá í þeim atriðum sem mestu máli skipta geta skipt sköpum um það hvort út úr dæminu kemur hagnaður eða stórtap. Við megum ekki skella skollaeyrum við því og segja: ,,Landsvirkjun er með rétta útreikninga.`` Þá hafa fulltrúar eigendanna farið yfir og staðfest að þeir séu réttir og því trúi ég að útreikningarnir sem slíkir séu réttir. Það er aftur á móti spurning um forsendurnar. Sérfræðingahópnum svokallaða var eingöngu falið að fara yfir útreikningana og sjá hvort þeir væru réttir miðað við gefnar forsendur Landsvirkjunar. Þeim var hins vegar ekki falið að skoða hvort þær forsendur væru réttar eða ekki, heldur hvort útreikningarnir miðað við þær forsendur væru réttir. En það er líka hægt að vera varkárari og taka forsendur sem eru ekki þær sömu, þótt ekki væri nema heimsmarkaðsverð á áli, að setja það ekki eins hátt og er í forsendum Landsvirkjunar eða gefa sér það að grunnurinn sem á að ganga út frá sé ekki sá sem Landsvirkjun gengur út frá, að við förum af stað í þeirri spennu sem núna er að byggjast upp. Þar með eru forsendurnar hrundar. Hér hefur verið reiknað út af fleiri en einum arðsemi sem er ekki arður heldur tap og ég tel enga ástæðu til þess að gera neitt minna úr þeim útreikningum en útreikningum Landsvirkjunar. Þetta er spurning um forsendur. Inni í þessu stóra dæmi eru svo margir óljósir þættir, þótt ekki væri annað en þessi framtíðarspá um heimsmarkaðsverð á áli. Hún er ekki trygg og það viðurkenna allir. Hvað mun gerast þegar Kínverjar verða búnir með sína miklu þriggja fljóta stíflu og komnir í gang með álframleiðsluna sem þeir ætla í gang með? Hvernig verður þá heimsmarkaðsverð á áli? Hvað er langt í þetta? Hvernig kemur þetta inn hjá okkur? Hvernig verður svo þróunin á öðrum sviðum? Verður ál jafnmikilvægur þáttur í iðnaðarframleiðslu eftir tíu ár eins og það er í dag? Það er hröð þróun í gangi. Það þarf ekki að velta upp mörgum spurningum til að sjá að forsendur allra þessara útreikninga eru mjög valtar. Því tel ég að við eigum að hlusta vel á allar gagnrýnisraddir. Herra forseti. Mér fannst miður hvað hæstv. forsrh. tók létt á spurningum hv. þm. Ögmundar Jónassonar í utandagskrárumræðu fyrir viku þar sem kallað var eftir svörum um hverjar mótvægisaðgerðir ríkisstjórnarinnar yrðu varðandi þessa miklu framkvæmd ef af yrði. Hæstv. forsrh. vísaði því inn í framtíðina og mátti heyra á öllu að það yrði ekki mikið vandamál ef hann sæti þá áfram við völd og yrði áfram forsrh. Hann mundi redda þessu öllu saman. En málið er, herra forseti, að undirbúningur þessara framkvæmda er kominn það vel á veg að þegar hefur byggst upp ákveðin spenna í hagkerfinu og það er nauðsynlegt að fara þegar að vakta þessi áhrif og vera þá tilbúinn fyrr en seinna að grípa inn í með þeim aðgerðum sem ríkisstjórnin hefur til umráða. Þá kemur að öðrum þætti þessa máls. Nú ætla ég aðeins í nokkrum orðum að víkja að frv. sjálfu sem er ekki í sjálfu sér langt eða ítarlegt. Það er 11 greinar. En það er undirbyggt af mörgum fylgiskjölum, og er það af hinu góða, til að skýra betur forsendur frv. Það verða því næg verkefni hjá hv. iðnn. að fara yfir málið. Ég vænti þess og vil trúa því að það verði gert af fullri ábyrgð nefndarinnar að fara yfir hvern einasta þátt vandlega því þó að þessi pólitíska ákvörðun hafi þegar verið tekin og það megi skilja á hæstv. utanrrh. að allt sé frágengið á samt eftir að afgreiða frv. Því vil ég beina því til nefndarinnar að fara sérstaklega vel yfir allar undanþágur frá lögum sem eru í 4. gr. og eins skattlagningu í 6. gr., því að þar sem álfyrirtækið er alfarið erlent fyrirtæki verður virðisaukinn hjá fyrirtækinu en það sem kemur í ríkissjóð eru skattar og greiðslur af framleiðslunni. Ég tel mjög áríðandi að þessi samningur verði borinn saman við aðra viðhlítandi samninga sem gerðir hafa verið og eins að dregið verði fram hvort eðlilegt sé að halda til streitu stefnu núverandi ríkisstjórnar um að leggja ekki á hina svokölluðu grænu skatta, þ.e. leggja ekki á mengunarskatt á þetta fyrirtæki og önnur álver hér á landi heldur hafa þetta nýja álver þá sem upphaf að breyttri stefnu hvað varðar skattlagningu á mengun og leggja þá jafnframt sem eðlilegt er á þau fyrirtæki sem þegar eru starfandi hér. Er eðlilegt að stimpilgjöld séu lægri? Er eðlilegt að félagið fái sérstakan frádrátt af vaxtakostnaði eins og getið er um? Er eðlilegt að félagið sé undanþegið gatnagerðargjaldi? Svo mætti lengi telja. Í 6. gr. segir, með leyfi forseta: ,,Í fjárfestingarsamningi er heimilt að kveða á um að skattar eða gjöld verði ekki lögð á raforkunotkun félagsins og útblástur lofttegunda eða aðra losun úrgangsefna, nema slíkir skattar og gjöld séu lögð með almennum hætti á öll önnur fyrirtæki hér á landi, þar með talin álfyrirtæki.`` Eins og ég nefndi áðan tel ég að nú sé tækifæri til að taka upp þessa grænu skatta og láta þá gilda um öll álfyrirtækin og samsvarandi fyrirtæki. Er eðlilegt að fyrirtæki skuli vera undanþegin tollum og vörugjöldum samkvæmt lögum nr. 97/1987, um vörugjald með áorðnum breytingum? Og hvernig eiga þessir samningar þá að líta út sem koma í staðinn? Hvað varðar stóriðjustefnuna sem slíka og hvers vegna við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði erum á móti þessari stefnu þá erum við ekkert á móti álveri við Reyðarfjörð af því að það er í Reyðarfirði. Við erum á móti því að þessi stefna sé höfð að leiðarljósi af mörgum ástæðum, m.a. þeirri að uppbygging álvera af þeirri stærðargráðu sem hér er talað um kallar á raforku sem byggir á stöðugri framleiðslu í miklu magni. Það eitt og sér kallar á uppistöðulón sem óneitanlega eru og verða alltaf mikil inngrip í náttúruna. Við erum búin að byggja upp mikil uppistöðulón á Þjórsársvæðinu sem hafa getað nýst niður Þjórsá. En óumdeilanlega eru þetta inngrip í náttúruna. Fyrirhugað er að fara í Norðlingaölduveitu og raska Þjórárverum. Það er eitt dæmið um uppistöðulón sem ég trúi að þjóðin sé mjög andstæð. Við erum á móti stóriðjustefnunni og þessari álnauðhyggju af þeirri ástæðu líka að það er hættulegt að byggja upp svo einhæft atvinnulíf, einhæfan útflutning, að hafa öll eggin í sömu körfunni, eins og við getum sagt því þá erum við að síauka útflutningshlutall okkar af vöru sem er mjög sveiflukennd í verði og hlýtur því alltaf að hafa meiri og meiri áhrif á efnahagslíf þjóðarinnar. Það er verið að bera þetta saman við sjávarútveginn og útflutning hvað varðar umfang. En útflutningur á sjávarvörum er miklu jafnari enda hefur dregið stöðugt úr vægi hans miðað við þá miklu uppbyggingu sem á enn að auka við. Við teljum að það sé óskynsamlegt að binda langt yfir 80% af nýtanlegri raforku í einni framleiðslugrein, í álframleiðslu. Það er álitið að um 50 teravattstundir séu virkjanlegar í landinu. En ef við tökum tillit til umhverfisverndarsjónarmiða og þess að einhver sátt náist um verndun fallvatna er verið að tala um 25 terawattstundir í nýtanlegri orku. Við söxum óneitanlega hratt á þá orku sem við teljum að sátt geti náðst um að nýta. Við megum ekki gleyma að það er langt frá því sátt um Kárahnjúkavirkjun sem mun að afli framleiða nær það sama og er til allrar framleiðslu í landinu í dag. Þar fyrir utan teljum við að stóriðjustefna sé úrelt byggðastefna, bara gamaldags byggðastefna til þess að byggja upp til framtíðar. Þetta álit höfum við frá bæði Írlandi og Skotlandi en þar hafa menn farið m.a. allt aðrar leiðir. Fulltrúar frá Skotlandi nefndu það á ráðstefnu norður á Akureyri fyrir fáum árum að við værum svona 15--20 árum á eftir tímanum, að stóriðjustefnan væri úrelt, að miklu betra til framtíðar litið væri að styrkja byggð með öðrum ráðum en að koma niður verksmiðjum, stórum iðnaðarfyrirtækjum eða álverksmiðjum. Það eru einmitt þær leiðir sem við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs viljum fara. Við viljum byggja á fjölbreytni. Við viljum styrkja byggðina með þeim ráðum sem eru nú að koma fram hjá m.a. hagfræðideild Háskóla Íslands, þ.e. að styrkja byggðina með öðrum ráðum en stóriðju. Stóriðja og virkjunarframkvæmdir af þeirri stærð sem við erum að tala um hér hljóta alltaf að hafa mikil áhrif bæði á hagkerfið og náttúruna og eins á fjölþætt atvinnulíf í landinu því að ruðningsáhrifin koma alltaf fram, sama hvort það er í gegnum hagkerfið eða í gegnum ruðningsáhrif á fyrirtæki. Eins er líklegra að fjölbreyttara atvinnulíf styrki byggðina til lengri tíma betur en þessi aðferð. Auðvitað tengjast líka jákvæðir þættir þessum miklu framkvæmdum, jákvæðir þættir sem snúa að Austurlandi og atvinnulífinu hér á landi, meðan á byggingartímanum stendur, meðan á framkvæmdatímanum stendur. Við eigum eftir að sjá í framtíðinni hvaða áhrif þetta hefur svo á búsetuþróun, hvort við náum aftur til okkar unga fólkinu á aldrinum 25--35 ára, þ.e. ef stóriðjan festir sig í sessi hvort hún muni þá hafa afgerandi áhrif á það að fólk flytji til baka. Aðrir þættir hafa áhrif á þennan aldurshóp, þ.e. menntun fyrst og fremst, fjölbreytt atvinnulíf og aðrir slíkir þættir, þjónustustig sveitarfélaganna o.s.frv. sem kallar á unga fólkið til baka. Herra forseti. Það er ekki atvinnuleysi á Austurlandi í dag. Við getum hugsanlega talað um dulið atvinnuleysi. En það vantar starfsmenn og jákvæðir hlutir hafa verið að gerast, m.a. þeir að á undanförnum árum hefur stöðug uppbygging verið á Héraði, hæg og sígandi. Unga fólkið hefur líka verið að koma til baka og það hefur fengið störf við hæfi. Það unga fólk sem ég þekki og hefur flust heim aftur og byggt sér íbúðarhúsnæði eða keypt sér, fest sem sé rætur aftur, er ungt fólk sem er komið heim til baka á allt öðrum forsendum en þeim að hugsanlega sé að koma stóriðja eða álver á svæðið. Ég tel að ef við hefðum staðið myndarlega að uppbyggingu menntakerfisins, að vegaframkvæmdum og öðrum þáttum sem hefði styrkt svæðið, ekki bara þetta svæði heldur önnur svæði í hinum dreifðu byggðum, þá væri allt önnur staða uppi í dag, ekki bara á Austurlandi heldur víða annars staðar. Vissulega hafa þær ákvarðanir sem þegar hafa verið teknar haft jákvæð áhrif á svæðinu núna. Fólk er bjartsýnna með afkomu sína og annað. Og því skyldi það ekki vera? Það væri einkennilegt ef svo væri ekki. Það hefur beðið eftir því að eitthvað gerðist á svæðinu, einhverjar vísbendingar kæmu um uppbyggingu á svæðinu. Það hefur ekki endilega verið að kalla eftir þessum aðgerðum. En þar sem þessar stóriðjuframkvæmdir eru það eina sem í boði er væri óeðlilegt ef fólk legðist alfarið gegn þeim. Við skulum ekki gleyma því að það eru líka mjög sterkar raddir á Austurlandi eins og alls staðar um land sem mótmæla því inngripi í náttúruna sem þarna á að verða og mótmæla því að ekki sé hægt að byggja upp öflugt atvinnulíf og styrkja búsetu í landinu öðruvísi en með stóriðju.

Herra forseti. Það eru mikil og góð tíðindi að hér skuli til umræðu frv. til laga um heimild til samninga um álverksmiðju í Reyðarfirði. Þessi barátta hefur nú staðið í þrjá áratugi með hléum, að reyna að ná samningum um að erlend stóriðjufyrirtæki komi hér og byggi álver, kísilmálmverksmiðju eða annað þvílíkt fyrirtæki á Reyðarfirði. Það hefur gengið upp og niður. Stundum hafa horfur verið vænlegar. Í annan tíma hefur syrt í álinn. En menn hafa ekki gefist upp og nú er sá langþráði draumur loksins að rætast að álver rísi við Reyðarfjörð og ráðist verði í Kárahnjúkavirkjun. Skýringin á því er að sjálfsögðu mjög einarður og ákveðinn vilji ríkisstjórnarinnar sem kom skýrt í ljós með sérstakri samþykkt ríkisstjórnar Sjálfstfl. og Framsfl., ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar sem mynduð var 1995. Mjög fljótt eftir að sú ríkisstjórn tók til starfa var því slegið föstu að stóriðjufyrirtæki hér á landi risi á Austurlandi og ráðist yrði í Kárahnjúkavirkjun og markvisst hefur verið unnið að því síðan. Það kemur að sjálfsögðu ekki á óvart þótt ýmsir leggist gegn slíkum framkvæmdum. Við getum rakið söguna í þeim efnum aftur til Búrfellsvirkjunar eins og hér hefur verið gert og raunar enn lengra aftur til ýmissa virkjana á öllum þeim tíma og það hafa verið úrtölumenn allan tímann og menn hafa haldið því fram að við Íslendingar hefðum ekki efni á því að ráðast í þá fjárfestingu sem mikilli virkjun fylgir. Búrfellsvirkjun á sínum tíma var ekki hótinu stærra viðfangsefni fyrir þjóðfélagið eins og það var þá fremur en Kárahnjúkavirkjun nú. Að sumu leyti eru það sömu mennirnir eða menn með svipaðar skoðanir sem á móti hafa staðið og auðvitað er alltaf mikið um það að bölsýni ríki í þjóðfélaginu. Fram að þessu hefur stóriðjuuppbygging verið í Reykjavík eða í nágrenni Reykjavíkur. Í því samhengi er kannski hægt að rifja upp kísiliðjuna í Mývatnssveit. Ráðist var í hana um svipað leyti og í álverið í Straumsvík. Þá klofnaði Alþingi líka í afstöðu sinni. Sjálfstæðismenn og alþýðuflokksmenn voru fylgjandi þeirri verksmiðju og einstaka framsóknarmaður eins og Karl heitinn Kristjánsson en aðrir á móti. Þetta var auðvitað mikil lyftistöng fyrir Mývetninga og Húsvíkinga eins og sagan sannar og sýnir. Við munum eftir járnblendiverksmiðjunni við Hvalfjörð. Síðan leið langur tími án þess að tækist að ná hingað stóriðju og eins og hv. alþingismönnum er kunnugt hafði það í för með sér að lokum að lífskjör versnuðu hér ár frá ári, atvinna dróst saman og farið var að gæta nokkurs vonleysis meðal manna. Eftir að ríkisstjórn Sjálfstfl. og Framsfl. var mynduð snerist þetta dæmi við og við fórum aftur að sjá stóriðjuver á Íslandi. Það var aftur ráðist í miklar virkjanir á réttum forsendum sem skiluðu arði til þjóðarbúsins og við höfum verið að stíga hvert skrefið af öðru fram til dagsins í dag og munum vonandi gera áfram. Það er eftirtektarvert í þessu samhengi að úrtöluraddir eru margar, bæði á Alþingi og eins t.d. í borgarstjórn Reykjavíkur. Lengi vel vissu menn ekki hvaða skoðun t.d. borgarstjóri mundi hafa í málinu. Það var ekki fyrr en fyrir lá að borgarfulltrúar Sjálfstfl. og Framsfl. mundu greiða atkvæði með Kárahnjúkavirkjun sem í ljós kom að Ingibjörg Sólrún Gísladóttir kaus að skipa sér í þá sveit. Hún komst að vísu svo að orði að hún vildi ekki bregða fæti fyrir virkjunina. Miklir menn erum við, Hrólfur minn, var nú einu sinni sagt og þegar þar var komið sögu hafði Ingibjörg Sólrún Gísladóttir að sjálfsögðu enga möguleika á því að bregða fæti fyrir þessa virkjun þar sem meiri hluti hafði myndast í borgarstjórn um hana. Á hinn bóginn er eftirtektarvert og sjálfsagt að gera það að umræðuefni hér hvert viðhorf borgarstjórnarmeirihlutans til þessarar virkjunarframkvæmdar er, líka í ljósi þess að borgarstjóri hefur lýst því yfir að hún sjái ástæðu til þess að bjóða sig fram til Alþingis til þess að gæta hagsmuna R-listans. Til að byrja með voru það ummælin. Síðar hét það Reykjavíkur, þegar hitt þótti ekki hljóma nógu vel. Hin mikla áhersla sem borgarstjóri leggur á að Reykjavíkurborg megi ekki taka á sig ábyrgð fyrir landið í heild sinni, hún segist í tvígang hafa rætt við iðnrh. um að taka þann kaleik frá Reykjavíkurborg en ekki haft erindi sem erfiði. Nú getum við auðvitað velt því fyrir okkur hvort höfuðborgin og aðrar byggðir á Íslandi standi sig ekki svona nokkurn veginn jafnfætis í því að berjast fyrir uppbyggingu landsins og berjast fyrir því að nýta fallvötnin og berjast fyrir því að atvinna sé jöfn og góð hvarvetna. Við vitum að með þessari virkjun og með þessari stóriðju er verið að styrkja byggð á Austurlandi. Það hefur m.a. komið fram hjá atvinnurekendum á því svæði að þeir telja að það sé styrkur sjávarútvegsfyrirtækjunum að fá slíkt fyrirtæki til Reyðarfjarðar til þess að ábyrgðin á byggðinni sé ekki öll á herðum þeirra fyrirtækja sem þar eru fyrir af því að mikið álver og myndarlegt í Reyðarfirði skapar nýjan atvinnugrundvöll og treystir byggð með sama hætti og gerst hefur í Straumsvík og í Hvalfirði og ef lengra er litið og í minna mæli sem gerst hefur með Kísiliðjunni í Mývatnssveit þó svo hún hafi jafnan sætt nokkrum árásum og óvilja m.a. frá vísindamönnum. En nú er það sem sagt komið upp að ráðist verður í þetta álver og auðvitað mun það styrkja mjög bæði trú manna á landið og framtíðaruppbyggingu þar eystra. Það er skemmtilegt að í sömu svifum og þessi ákvörðun er tekin skuli heitt vatn hafa fundist niðri á fjörðunum sem auðvitað verður enn til þess að gera þar búsældarlegra en áður. Ríkissósíalismi er það orð sem forustumaður Samfylkingarinnar í borgarstjórn notar um þessar framkvæmdir, ríkissósíalismi. Það má segja að þau ummæli og líka hversu hikandi borgarstjórinn hefur verið og enn fremur sú mikla áhersla sem bæði formaður Samfylkingarinnar og formaður þingflokks Samfylkingarinnar hafa lagt á að koma því til skila á Alþingi að þingflokkur Samfylkingarinnar sé klofinn í þessu máli, vísi beint til þess og skýri að útilokað er að hugsa sér að álverið og Kárahnjúkavirkjun hefðu orðið að veruleika ef Samfylkingin hefði ráðið ferðinni eða hefði verið aðili að ríkisstjórn. Þá hefði sama vandræðaástandið komið upp eins og var á þeim tíma þegar Alþfl. fór með stóriðjumál, orkumál og iðnaðarmál á Alþingi sem við getum rifjað upp og enginn árangur varð af því. Allt er þetta lærdómsríkt, líka í ljósi þess að Samfylkingin er að gera sig gildandi í þeim mæli að vilja bera ábyrgð á allri byggð í landinu og menn sem ekki höfðu áður látið sér til hugar koma að taka sér orðin landsbyggð eða þjóðarheill í munn eru nú farnir að horfa öðruvísi og reyna að líta öðruvísi út en áður hefur verið. Þetta hugarfar sem lýsti sér í því að eiga sér þá ósk heitasta að leggja niður Reykjavíkurflugvöll, það hugarfar sem stendur á bak við slíka hugsun hjá borgarstjórnarmeirihluta í Reykjavík er ekki vænleg til að búast við að hún verði til þess að efla landsbyggðina, uppbyggingu hennar eða möguleika á landsbyggðinni. Við getum líka velt fyrir okkur í þessu samhengi öðrum hlut. Það er hin ríka áhersla sem þingmenn Samfylkingarinnar, þar á meðal varaformaður þingflokks Samfylkingarinnar, hv. 3. þm. Vesturl. Jóhann Ársælsson, lagði á sig í utandagskrárumræðu um daginn að lýsa því ójafnvægi í byggðamálum sem álverið og Kárahnjúkavirkjun yllu. Og hvað var það sérstaklega sem var áhyggjuefni þessa hv. þm.? Hann sagði í ræðu sinni, með leyfi hæstv. forseta: ,,Í öðru lagi minni ég á tillögur okkar samfylkingarmanna um aðgerðir gegn ójafnvægi í byggðamálum, ójafnvægi sem mun augljóslega skapast vegna þeirra gífurlegu framkvæmda sem í stefnir á norðausturhluta landsins. Það hefur nefnilega verið ákveðið að fara í einhverjar mestu framkvæmdir í vegamálum sem um getur líka á þessu landsvæði. Ný byggðaáætlun hefur verið ákveðin sem beinir athyglinni fyrst og fremst inn á þetta svæði og til Akureyrar. Svo hefur hæstv. byggðamálaráðherra verið iðin við að flytja alls kyns verkefni norður til Akureyrar og á það svæði, og það meira að segja frá svæðum sem eiga undir högg að sækja. Þess vegna er ástæða til að horfa til þess að koma af stað framkvæmdum á öðrum hlutum landsins, öðrum byggðasvæðum, og manni verður á að spyrja: Hvar voru þingmenn og ráðherrar þessara svæða þegar þessar ákvarðanir voru teknar?`` Svo mörg voru þau orð. Nú endurspeglar þetta að sjálfsögðu viðhorf sem eru mjög óviðurkvæmileg vegna þess að í þessu felst að hv. þm. er að reyna að etja landsbyggðarmönnum saman, er með þessu að gefa í skyn að með því að styrkja Akureyri sé verið að níðast á öðrum byggðarlögum. Og ekki er hægt að skilja ummæli þessa hv. þm. öðruvísi en svo að hann ætlist til þess að hæstv. byggðaráðherra taki til baka eitthvað af því sem ráðherrann hyggst gera til þess að efla Akureyri. Nú væri mjög fróðlegt og skemmtilegt að vita hvað þeir þingmenn sem hyggjast bjóða sig fram í Norðausturkjördæmi, hv. þm. Einar Már Sigurðarson eða hv. þm. Kristján L. Möller, segja um þetta mál. Eru þeir sammála flokksbróður sínum um það að með þessum framkvæmdum á Austurlandi sé verið að stefna að sérstöku ójafnvægi í byggðamálum? Og eru þeir sammála varaformanni þingflokks Samfylkingarinnar um  Nú get ég sagt við hv. þm. Jóhann Ársælsson að menn ömuðust ekki við því þótt unnið væri að stóriðjuframkvæmdum við Hvalfjörð um svipað leyti og rætt var um göng undir Hvalfjörð eins og hv. þm. veit. Ég sá að hann opnaði munninn eins og hann vildi gleypa meira. Auðvitað stóðu menn fast að því að byggja upp Vesturland með því að nýta þau góðu hafnarskilyrði sem eru við Hvalfjörð og auðvitað kom það fleirum en Akurnesingum til góða að jarðgöng komu undir Hvalfjörð svo það var ekki einungis gert fyrir hv. þingmann heldur kom það líka öðrum til góða. Enda eiga menn sem eru á Alþingi yfirleitt að hugsa þannig, ekki bara horfa á sínar eigin tær heldur horfa á landið í heild sinni og ekki að amast við því þó að einhver störf verði til úti á landi þótt það verði ekki í þeirra eigin kjördæmi. Það er þessi tónn og það eru þessi undanbrögð og það er þessi, ég vil segja ómenningarlega umræða sem hefur verið hér um Kárahnjúkavirkjun og álverið við Reyðarfjörð af hálfu Samfylkingarinnar  Ef við veltum fyrir okkur þeim áhrifum sem álver við Reyðarfjörð kemur til með að hafa er það augljóslega ávinningur að því leyti að við því er að búast að þar fjölgi kannski um 3.000 manns á skömmum tíma sem þýðir að allar forsendur eru til að efla þar mjög skólahald, langskólanám. Ég sé fyrir mér að þetta hafi þau áhrif að raunhæft sé að tala um háskóla á Austurlandi. Slíkur háskóli mun að sjálfsögðu verða til þess, eins og við höfum séð á Akureyri, að unga fólkið festist í byggðinni en í þeirri skýrslu um byggðamál sem nú hefur verið lögð fyrir er það einmitt talinn einn helsti gallinn á þeirri byggðastefnu sem við höfum fylgt að unga fólkið hefur ekki haft tækifæri eða möguleika á því að setjast að í heimahögum. Það fólk sem hefur lagt í langskólanám hefur með öðrum orðum ekki fundið störf við hæfi heima fyrir. Með því að efla með þessum hætti mennta- og menningarstofnanir á Austurlandi og með því að styrkja heilbrigðisstofnanir sem þar eru er augljóst að um leið skapast grundvöllur fyrir því að efla náttúrurannsóknir á svæðinu en auðvitað er það þekkt í hagfræði og í öðrum slíkum útreikningum að hagkvæmt sé að koma stofnunum fyrir á þeim slóðum þar sem þær eiga að vinna. Við sjáum líka fyrir okkur að þessi mikla styrking á Austurlandi muni kalla á meiri umferð en áður um höfnina í Reyðarfirði, ekki einungis með þeim aðdráttum sem verða til verksmiðjunnar og með því að flytja á brott framleiðslu hennar, heldur mun þetta valda reglulegum siglingum sem munu nýtast útgerðaraðilum og þeim sem vinna að fiskeldi með því að koma vörum á markað. Jafnframt er við því að búast að Reyðarfjörður muni í framtíðinni gagnast Norðlendingum vel sem útskipunar- og innflutningshöfn og koma að því leyti í staðinn fyrir Reykjavíkurhöfn. Þær góðu samgöngur sem nú eru á milli Norður- og Austurlands valda því að þetta er mögulegt, og jafnframt reka þessar framkvæmdir og þessi umsvif á eftir því að beinum áætlunarferðum, annaðhvort á landi eða í lofti, verði komið á milli Norður- og Austurlands. Öll munu þessi umsvif, þessar miklu framkvæmdir og sá trausti rekstur sem í kjölfarið kemur, gjörbreyta byggðapólitískum forsendum fyrir því að Austfirðir styrki sig, mannlíf þar verði fjölbreyttara en áður og framtíðin með þeim hætti að ungt fólk sjái sér hag í því og tækifæri til að setjast þar að. Mörg lítil fyrirtæki munu festa rætur þar, þjónustufyrirtæki og önnur fyrirtæki. Það er rétt sem fram hefur komið að þess hefur þegar orðið vart að menn eru farnir að taka við sér þar eystra, menn eru farnir að velta fyrir sér byggingarlóðum, hús seljast við hærra verði en áður og þar fram eftir götunum. Allt er þetta jákvætt og allt vísar þetta til framtíðarinnar. Þess vegna er þetta allt mikið fagnaðarefni en ég vil líka segja í því samhengi að þetta rekur á eftir því að farið verði að horfa til þess að stóriðjufyrirtæki geti risið á Norðausturlandi, hvort sem það yrði við Húsavík eða á Akureyri. Ég vona að þess megi vænta að hér á Alþingi verði sama samstaða um það og verið hefur um að stóriðja rísi nú við Reyðarfjörð. Norðurland þarf líka á því að halda. Við eigum ekki að koma öllum slíkum fyrirtækjum fyrir á of litlu landsvæði. Ég vil svo að síðustu, herra forseti, leggja áherslu á að verkefni í byggðamálum eru hvarvetna mikilvæg, og nauðsynlegt að menn reyni að glöggva sig á því hvernig hægt sé að efla eina byggð án þess að níðast á annarri. Út á það gengur auðvitað heilbrigð byggðastefna. Í mínum huga er það augljóst að álverið við Reyðarfjörð og Kárahnjúkavirkjun munu til framtíðar tryggja og breikka gjaldeyrisöflun okkar Íslendinga. Þessi öflugi atvinnurekstur mun með öðrum orðum valda því að við verðum ekki eins háð sjávarútvegi og ferðaþjónustu og áður og þess vegna verðum við betur við því búin að mæta erfiðleikum á þeim sviðum sem alltaf má búast við að komi tímabundið. Tímabilið frá 1980--1995 sýndi að einungis með stóriðju eða öðrum þvílíkum ráðum sem hafa í för með sér aukningu á gjaldeyristekjum sköpum við grundvöll fyrir vaxandi lífskjörum frá ári til árs. Þau í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði hafa talað mikið um öll þau störf sem nauðsynlegt er að hér verði til á hverju ári. Þessum störfum getur ekki fjölgað nema frumframleiðslan styrkist, og með því að nýta fallvötn landsins eða gufuaflið erum við auðvitað að styrkja frumframleiðsluna. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hafði orð á því að hvert starf við álverið væri mjög dýrt, ég man ekki hvort hv. þm. sagði 300 millj., eitthvað svoleiðis. 

Herra forseti. Það er alveg hárrétt hjá hv. þm. Halldóri Blöndal að það er alltaf talsvert af bölsýnismönnum á ferð í þjóðfélaginu, og úrtölumenn eru til staðar. Mestu bölsýnismenn nútímans í stjórnmálaumræðu á Íslandi eru að mínu mati einmitt skoðanabræður og -systur hv. þm. Halldórs Blöndals sem vantreysta svo algerlega möguleikum Íslendinga til almennrar atvinnuuppbyggingar að því er haldið fram að ekkert nema álver erlendra auðhringa og tilheyrandi stórvirkjanir geti skapað hér störf, tryggt hagvöxt og bætt lífskjör. Með þetta ritúal fór hv. þm. Halldór Blöndal hér áðan. Í þessu felst auðvitað fullkomið vantraust á hið almenna atvinnulíf sem, hvað sem öllum stóriðjuframkvæmdum líður, verður að leggja til hrygglengjuna að nýjum störfum og bera uppi hagvöxtinn. Sama boðskap hefur t.d. hæstv. utanrrh. flutt og ég vísa til ræðu hans á ársfundi Útflutningsráðs fyrir einu og hálfu ári síðan eða svo. Ég er hins vegar í hópi bjartsýnismannanna. Ég er í hópi bjartsýnismannanna á það að möguleikar okkar Íslendinga til almennrar atvinnuuppbyggingar, ef fjölbreytni er höfð að leiðarljósi, ef hlúð er að nýsköpun og stutt við tilurð nýrra fyrirtækja og vöxt lítilla og meðalstórra fyrirtækja, séu bærilegar framtíðarhorfur fyrir okkur. Og ef við lítum til vaxtar í ferðaþjónustu, lyfjaiðnaði, heilsu- og hollustuvöruiðnaði, rafeindaiðnaði, veiðarfærum og öðrum vörum tengdum sjávarútvegi o.s.frv. er engin ástæða til annars en bjartsýni á að þarna liggi ærnir möguleikar fyrir okkur til að vinna úr. Svo fremi sem við stöndum rétt að málum, tryggjum hér hagstæð skilyrði og eflum menntun og rannsóknir þarf engu að kvíða.

Herra forseti. Ég er alveg sammála hv. þm. um að Íslendingar hafi verið duglegir að bjarga sér. En á hinn bóginn hafa þeir auðvitað á öllum tímum verið háðir útflutningsverslun eins og aðrar þjóðir. Reynslan kennir okkur að við þurfum á öllum okkar auðlindum að halda. Við þurfum á fiskstofnum okkar að halda. Við þurfum á vatnsaflinu og orkunni að halda og við þurfum líka á öðrum gjöfum landsins að halda. Ég er þeirrar skoðunar að eftir því sem Íslendingum fjölgar meira verði dýrara að lifa í landinu vegna þess að við ætlumst til meira en áður. Við ætlumst til að landið gefi meira og meira af sér og ég held því fram að til að standa undir þessari auknu eyðslu verði óhjákvæmilegt fyrir okkur að halda áfram virkjun fallvatna, halda áfram að nýta heita vatnið og halda áfram að nýta jarðgufuna. Kárahnjúkavirkjun er auðvitað framkvæmd þeirrar hugsunar og út frá þeim hugmyndum. Álverið við Reyðarfjörð gerir okkur mögulegt að ráðast í þessa miklu og góðu virkjun. Ég geri mér vonir um að hún muni reynast okkur jafnhappadrjúg auðlind og peningalind og Búrfellsvirkjun. Það var spáð illa fyrir henni í byrjun. Það var talað illa um þá virkjun svo árum skipti. Við eigum nú þá virkjun skuldlausa eins og hv. þm. veit. Ég hygg að það sama verði uppi á teningnum í sambandi við Kárahnjúkavirkjun að hún muni standa vel undir sér og verða okkur Íslendingum til góðs þegar fram í sækir.

Herra forseti. Hv. þm. kann væntanlega einnig söguna af því að þegar Búrfellsvirkjun var reist og álverið í Straumsvík var upphafsverðið á raforkunni svo lágt að það var við það að setja Landsvirkjun á hausinn. Það var ekki fyrr en náðst höfðu fram samningar um verulega hækkun á því orkuverði að það fór vonandi nokkurn veginn standa undir sér þó lengi hafi legið það orð á að almennir raforkunotendur hafi greitt niður rafmagnið í stóriðjuna. Ég hef aldrei útilokað, það gerum við ekki, að nýting orkunnar og iðnaðaruppbygging geti verið hluti af framtíðaratvinnuuppbyggingu í þessu landi. En þar skilja leiðir milli mín og hv. þm. þegar hann heldur því fram í ræðustólnum að ekkert nema stóriðja geti tryggt hér hagvöxt og bætt lífskjör. Það gerði hv. þm. og fór yfir stjórnmálasöguna í tímabilum. Hann tefldi því t.d. fram að vandræðin á árabilinu 1980--1995 hefðu verið þau að hér hafi ekki verið stóriðjuuppbygging í gangi. Með þessu er auðvitað verið að segja að það þurfi stóriðju til. Annars sé hér allt á vonarvöl.

Herra forseti. Ég hygg að hv. þm. minnist þess að því var haldið fram mjög sterklega af ýmsum hagfræðingum á þeim tíma að ein af meginástæðunum fyrir því hversu illa þeirri ríkisstjórn sem hv. þm. sat í frá árunum 1988--1991 farnaðist var einmitt að gjaldeyrisöflunin stóð í stað eða minnkaði. Það voru þeir erfiðleikar sem hann stóð fyrir á sínum tíma sem ráðherra.  Auðvitað var hv. þm. þvert um geð sem ráðherra á þeim tíma að standa að því að skerða kjörin frá ári til árs en þannig var nú ástandið.

Hæstv. forseti. Hv. þm. talaði mikið um Samfylkinguna áðan og skammaðist út í hana. Ekki veit ég hvers vegna hann ætti að gera það í þessu máli sérstaklega vegna þess að þingflokkurinn hefur að meginhluta tekið það ráð að styðja þessa virkjun sem á að byggja og álverið er auðvitað hluti af þeim framkvæmdum sem hanga þar saman í einu verki. Hv. þm. nefndi það sem ég held að hafi átt að vera til hnjóðs um Samfylkinguna að hún væri ekki alveg heil í málinu, hún væri klofin. En ef ég man rétt er þingflokkur hv. þm. líka klofinn í málinu og mótatkvæði komu úr Sjálfstfl. líka, ef ég veit rétt, í þinginu þegar var verið að afgreiða þetta mál. Það er bara þannig að meðal þjóðarinnar eru ekki allir sammála um þetta mál. Ég tel enga ástæðu til að tala niður til þeirra sem eru fylgjandi því máli. Mér finnst að við eigum að sýna þeim fullkomna virðingu. Hv. þm. fór síðan að tala um þáltill. okkar á norðvestursvæðinu um að reyna að koma í veg fyrir það ójafnvægi í byggðamálum sem í stefnir vegna þessara miklu framkvæmda. Hann las sem betur fer upp allt það sem ég sagði í utandagskrárumræðu um málið og við það stend ég allt saman. Ég hef ekki í eitt einasta skipti lagt til að hætt yrði við þær framkvæmdir sem menn hafa tekið ákvarðanir um að fara í á norðaustursvæðinu. En ég hef lagt áherslu á að auðvitað þarf að taka ákvarðanir til að koma í veg fyrir ójafnvægi annars staðar á landinu. Menn hefðu betur gripið til þess fyrr en seinna að gera slíkt. En mér finnst að núna séu menn þó að draugast til að flýta framkvæmdum á öðrum stöðum á landinu til að koma í veg fyrir það ójafnvægi sem í stefnir.

Herra forseti. Ég er alveg ósammála hv. þm. um að Kárahnjúkavirkjun og álverið við Reyðarfjörð leiði til ójafnvægis í byggðamálum. Ég er algerlega ósammála því og að því lúta athugasemdir mínar. Ég tel einmitt þvert á móti að með því að styrkja atvinnugrundvöll Austfirðinga og byggð á Austurlandi séum við að vinna að jafnvægi í byggðamálum með sama hætti og við unnum að jafnvægi í byggðamálum með því að rétta hlut Borgfirðinga og Mýramanna með uppbyggingu stóriðju við Hvalfjörð. Ég man ekki eftir því að menn hafi þá talað um það annars staðar á landinu að það skapaði ójafnvægi í byggðamálum. Ég man ekki eftir því, né heldur með göngum undir Hvalfjörð. Það er þessi tónn sem ég var að finna að. Það er þetta sem ég er að gagnrýna. Þegar menn eru að telja það eftir, eins og hv. þm. gerði, að hæstv. byggðamálaráðherra hafi viljað styrkja og standa vel að uppvexti Akureyrar og halda því fram að hæstv. ráðherra dragi störf frá svæðum sem eiga undir högg að sækja. Ég átta mig ekki á því hvað svona lagað á að þýða að etja þannig saman byggðarlögum og gera tortryggilegt þegar verið er að ná störfum út á land. Nær væri að segja við hæstv. byggðamálaráðherra að hann eigi þakkir skildar fyrir að reyna að styrkja þær veiku stoðir sem eru víðs vegar um landið í opinbera geiranum.

Hæstv. forseti. Já, það er einmitt það sem ég hef gert. Ég hef einmitt þakkað fyrir það. Það stendur meira að segja í greinargerð með þessari þáltill. sem hv. þm. var að nefna, að það beri að þakka að þarna skuli farið í framkvæmdir fyrir austan til að styrkja byggðirnar. En menn þurfa að gá að öðrum svæðum á landinu í leiðinni og það liggur í augum uppi að byggðamál snúast um jafnvægi í byggðum landsins. Fari menn á fullt á einhverjum stað á landinu mun það auðvitað hafa þau áhrif að önnur svæði þar sem erfitt er lenda undir í samkeppninni. Ef menn gá ekki að slíkum hlutum getur illa farið. Sannleikurinn er bara sá að menn hafa ekki hugað að öðrum landsvæðum á undanförnum missirum meðan þessar stóru ákvarðanir hafa verið teknar. Hæstv. forseti. Ég tel fulla ástæðu til að benda á þetta og tel ekki að ég eða við séum með neinum hætti að etja saman landsbyggðarmönnum þó við bendum á að taka þurfi ákvarðanir um framkvæmdir á öðrum svæðum landsins.

Herra forseti. Ég vissi ekki betur en hugmyndin væri sú að stækka Norðurál sem er í kjördæmi hv. þm. Það væru góðar fréttir fyrir mig, þó að ég sé ekki að leggja það til í ræðustólnum, að þær framkvæmdir og sú uppbygging yrði t.d. við Eyjafjörð ef búið er að afskrifa framkvæmdina við Akranes. Málið er að stóriðjuuppbyggingu við Hvalfjörð er haldið áfram þannig að það er alls ekki verið að níðast á Akurnesingum með einum eða neinum hætti. Þess vegna eru ummæli hv. þm. gersamlega út í hött.

Virðulegi forseti. Það er orðin einhvers konar lenska hjá hæstv. forseta þingsins að koma annað slagið í ræðustól og flytja einhverjar þær dæmalausustu ræður sem um getur. Ég held að ein slík hafi einmitt verið flutt áðan. Af einhverjum ástæðum mér ókunnum fann hann Samfylkingunni allt til foráttu í þessari umræðu. Þegar ég gekk í salinn varð ég að kanna hvaða mál væri á dagskrá, hvort það væri ekki örugglega verið að ræða álverksmiðju í Reyðarfirði. Svo reyndist vera. Ég hélt að afstaða Samfylkingarinnar í því máli væri skýr og hefði verið það lengi. En hv. þm. Halldór Blöndal reyndi að finna þeirri afstöðu allt til foráttu og gera eins lítið úr henni og honum var kostur. Ég verð að segja að ég átta mig ekki á því hvaða erindi hann átti í þennan ræðustól. Síðan hélt hv. þm. áfram og vildi meina að hv. þm. Samfylkingarinnar væru almennt á móti landsbyggðinni. Hann fann það síðan til að einstaka þingmenn væru þá á móti Akureyri, kom einhvers staðar síðar meir, og vildi draga til vitnis einhverja tiltekna þingmenn sem hugsanlega ætluðu sér í framboð um hvort þeir væru ekki á móti Akureyringum. Virðulegi forseti. Ég segi eins og er. Hann er með fádæmum, sá málflutningur sem hér fór fram. Ég átta mig reyndar ekki á því hvaða tilgangi hann þjónar. Líklega er það að menn vantar tiltekinn óvin til að fjalla um og menn draga þetta upp. En ég held að hæstv. forseti, hafi hann virkilega áhuga á byggðaþróun á landsbyggðinni, ætti að beita sér fyrir því að breyta fiskveiðistjórnarkerfinu, ef hann meinti eitthvað með því sem hann sagði.

Herra forseti. Hv. þm. hlýtur að hafa komið inn í miðjum klíðum því að ég rakti nákvæmlega ummæli hv. þm. Jóhanns Ársælssonar. Ég vakti líka athygli á því hvernig Samfylkingin hefði komið að málinu í borgarstjórn Reykjavíkur, sem skiptir máli til þess að sagan komist öll til skila. Ég hygg að Samfylkingin hljóti að vera mér þakklát fyrir að halda því til haga hvernig hún stendur að málum og hvaða afstöðu hún hefur almennt til mála. Hitt finnst mér líka mikið umhugsunarefni hver afstaða Samfylkingarinnar er t.d. til fiskveiðimála, fyrst hv. þm. ræðir um það. Ég hef t.d. gaman af að vita hvaða hljómgrunn stefna Samfylkingarinnar í fiskveiðimálum hefur í Vestmannaeyjum þaðan sem hv. þm. kemur. Það væri líka fróðlegt að ræða, t.d. í Fjarðabyggð, á Akureyri eða á öðrum slíkum stöðum, Neskaupstað, af því að ég sé að hér inni er einn ágætur þingmaður frá Neskaupstað, hvaða undirtektir það fengi á þessum stöðum að brjóta fiskveiðikerfið niður og þar með þann grundvöll sem er fyrir arðsamri útgerð hér á landi og þeirri uppbyggingu víðs vegar við landið sem við sjáum og höfum orðið vitni að og lýsir sér m.a. í þeirri miklu áherslu sem fiskvinnslufyrirtækin leggja á fiskeldi, þorskeldi, laxeldi og fleira.

Virðulegi forseti. Ég held að ekki hafi verið gerðar sérstakar úttektir á því hver afstaða fólks í einstaka byggðarlögum er til tiltekinna hugmynda Samfylkingarinnar. Hins vegar hefur rignt yfir okkur skoðanakönnunum undanfarið sem benda til þess að u.þ.b. 40% á landsbyggðinni eða rúmlega það styðji flokkinn, þannig að ég held að það sé það einasta sem ég get dregið fram í umræðunni. Ég velti því fyrir mér eftir að hafa hlýtt á ræðu hv. þm. að undanfarin 12 ár eða svo eru einhverjir mestu fólksflutningar af landsbyggðinni sem um getur. Og hv. þm. heldur því fram að núverandi fiskveiðistjórnarkerfi hafi byggt undir landsbyggðina hringinn í kringum landið. Á hvaða vegferð hefur hv. þm. verið? Hann hefur verið hér sl. 12 ár eða lengur, ég held að mjög auðvelt sé að fletta því upp, gott ef það var ekki í kringum 1980 sem hv. þm. hóf hér störf. Ég verð því að segja, virðulegi forseti, að það er mjög mikilvægt að menn fylgist skipulega með því sem er að gerast í samfélaginu.

Herra forseti. Það er einmitt styrkurinn við þá stefnu sem hér er rekin í atvinnumálum, sem m.a. lýsir sér með álverinu við Reyðarfjörð, að verið er að breikka grundvöllinn og verið að standa að fyrirtækjum sem færa nýja verkmenningu, nýja tækni og ný störf inn í byggðarlögin, sem munu gera það mögulegt að ungt fólk getur horfið aftur til þeirra byggðar hvaðan sem það kemur, eftir að hafa leitað sér menntunar annars staðar. Í ljós hefur komið eins og ég hélt að hv. þm. væri kunnugt að það unga fólk sem hefur vaxið upp í sjávarplássunum víðs vegar um landið hefur ekki haft aðstöðu til að koma til baka, því þar hafa ekki verið störf við þeirra hæfi. Og líka vegna þess að grundvöllur fiskveiða er annar en áður var, vegna þess að við þurfum að draga úr sókninni. 

Herra forseti. Hér er til umræðu afar mikilvægt og stórt mál. Eins og heyrst hefur í mörgum ræðum hér í dag hafa menn farið um víðan völl og tengt þetta mál ýmsum öðrum málum og ýmsum þáttum þjóðlífsins á margvíslegan hátt. Ég vil þó, herra forseti, byrja á að lýsa yfir mikilli ánægju minni með að við skulum nú vera að fjalla um þetta mál, í raun og veru síðasta máli sem tengist þessu stóra verkefni, þ.e. virkjun og álveri. Það er hárrétt hjá hæstv. ráðherra að margir Austfirðingar, og tel ég mig með í þeim hópi sem hæstv. ráðherra lýsti að hefðu sýnt mikla þolinmæði í þessu máli. Ég hef verið beinn eða óbeinn þátttakandi í að leita eftir stóriðjukostum við Reyðarfjörð allt frá því 1980. Um það leyti var þá iðnrh. félagi minn og flokksbróðir þá Hjörleifur Guttormsson. Það verður að segja þeim ágæta manni til hóls að hann upplýsti okkur marga sem þá vorum að taka þátt í stjórnmálum á Austurlandi og höfðum áhyggjur af byggðaþróuninni, að eitt af því almikilvægasta sem þyrfti að gera til að snúa þeirri þróun við væri að reyna að koma stóriðju við Reyðarfjörð, því þá var búið að upplýsa að Reyðarfjörður væri mjög vænlegur kostur í þeim efnum. Og einnig það að við ættum mjög mikla orku í landshluta okkar sem væri afskaplega mikilvægt að við nýttum sjálfir, en létum ekki flytja brott frá okkur. Einnig var ljóst á þeim árum að störfum mundi fækka mjög í hinum hefðbundnu atvinnugreinum sem þá voru landbúnaður og sjávarútvegur. Þetta hefur allt saman komið fram og þess vegna er það auðvitað sérstaklega ánægjulegt að nú skulum við þó vera búin að ná þessu marki. Því miður, herra forseti, náði Hjörleifur Guttormsson ekki því markmiði sínu að koma stóriðju á legg við Reyðarfjörð. Að sjálfsögðu lágu ýmsar ástæður að baki eins og eðlilegt er vegna þess að þannig er nú þessi heimur okkar að við ráðum því ekki algjörlega ein og sér hvaða atvinnutækifæri við sköpum hverju sinni. Við erum hluti af miklum mun stærri heimi sem við verðum að taka tillit til. Við getum ekki farið út á hinn alþjóðlega markað og sagt: Komið nú til okkar því við viljum fá ykkur. Málið er auðvitað miklu flóknara en svo. Við þurfum að vera með hugmynd eða verkefni sem hægt er að selja, sem einhver vill kaupa. Það hefur gerst núna. Alcoa mun reisa álver við Reyðarfjörð af þeirri einföldu ástæðu að þeir telja að verkefnið sé gott. Þeir eru ekki að koma austur á Reyðarfjörð vegna þess að þeir hafi einhvern sérstakan áhuga á því að hafa áhrif á byggðaþróun á Íslandi. Að sjálfsögðu ekki. Þeir eru að sjálfsögðu að koma austur vegna þess að þeir sjá að hér er um gott verkefni að ræða, verkefni sem þeir telja að þeir geti haft hagnað af. Alcoa er að sjálfsögðu bisnessfyrirtæki sem horfir fyrst og fremst á slíka þætti. Alcoa er ekki félagsmálastofnun. Þess vegna er eðlilegt þegar við eigum svona gott verkefni að við getum selt það og er sérstaklega ánægjulegt hversu stuttan tíma það ferli hefur tekið að semja við Alcoa. Ég tel að það sýni fyrst og fremst hversu gott verkefnið er hversu söluhæft verkefnið var. Og það er fögnuðurinn sérstaki, vegna þess að við eigum að sjálfsögðu ekki í samskiptum við slík bisnessfyrirtæki að sýna einhverja minnimáttarkennd. Við þurfum ekki á slíku að halda. Þeir aðilar eru að sjálfsögðu ekki að koma hingað til að aumka sig yfir okkur, heldur er það þannig að við höfum varninginn sem þeir vilja kaupa og við seljum hann auðvitað á þeim bestu kjörum sem okkur er mögulegt. Það er út af því sem þetta hefur tekið svona langan tíma, samningar hafa ekki náðst fyrr en nú. Herra forseti. Ég rifjaði örlítið upp söguna frá 1980 og gat þess hvernig ég hefði ánetjast ef við getum orðað það svo þeirri hugmynd að stóriðja þyrfti að koma til til að snúa við byggðaþróuninni og efla byggðirnar. Ekki vegna þess eins og sumir hv. þm. hafa verið að segja að það væri eina leiðin til þess. Nei, heldur einfaldlega vegna þess að þetta er ein af leiðunum til þess. En þetta er líka sú leið sem hefur mest áhrif. Vissulega hafa menn allan þennan tíma verið að gera ýmislegt í atvinnulífi á Austurlandi. Vissulega hafa orðið til ný störf þar. En því verr og miður, m.a. vegna samsetningar á atvinnulífinu þar, hefur störfum fækkað þar mjög mikið og þar hefur fækkað störfum líklega um 800 á ákveðnu tímabili og þá er ég ekki að taka allan tímann frá því um 1980, það yrði trúlega miklum mun hærri tala. Við erum því í raun og veru ekki að gera mikið meira með því sem við erum að hugsa um núna í þessu verkefni en að koma til móts við það sem gerst hefur og ná hugsanlega svipaðri stöðu og við vorum að ræða um þegar við vorum að hefja þessa för um 1980. Herra forseti. Það er vissulega margt fleira sem á daga þessa verkefnis hefur drifið og ljóst að þegar Noral-verkefnið var raunverulega afsagt hér úr þessum ræðustóli 22. mars 2002 var mörgum brugðið vegna þess að þá vorum við komin lengra en við höfðum oftast komist áður með það verkefni. Margvísleg vonbrigðin höfðu verið á leiðinni en oft var vonarglæta og jafnvel stór vonarneisti sem var með mönnum lengi vel. En við Austfirðingar höfum lært að þetta mál er ekki klárað fyrr en búið er að undirrita þá pappíra sem mestu skipta. Ég verð að segja alveg eins og er, herra forseti, að það er vonum fyrr sem við erum þó komin á þetta stig sem við erum nú miðað við það sem maður bjóst við 22. mars 2002. Og því segi ég aftur það sem ég sagði áðan að þetta hafi gengið svona vel af þeirri einföldu ástæðu að við vorum með gott verkefni sem áhugi var fyrir og þess vegna hafa samningar gengið jafn hratt og vel eins og í ljós hefur komið. Í byrjun apríl samþykktum við á Alþingi heimild fyrir Kárahnjúkavirkjun. Rétt er að vekja sérstaka athygli á því að sú samþykkt var gerð með mjög auknum meiri hluta á Alþingi, í raun og veru með stuðningi þriggja þingflokka, þrátt fyrir það að enginn af þessum þremur þingflokkum hafi skilað sér 100% í atkvæðagreiðslunni. Það var mikill meiri hluti í þeim öllum og í raun örfá atkvæði úr þessum þremur þingflokkum sem ekki voru með málinu. Sem sýnir að verkefnið er þess eðlis að það skiptir okkur ekki niður eftir stjórn og stjórnarandstöðu.

Ekki Framsókn.

. Vegna frammíkalls hæstv. iðnrh. neyðist ég til að rifja upp, því miður hæstv. iðnrh., að þingflokkur Framsfl. skilaði sér ekki 100% í atkvæðagreiðslunni.

Það voru ekki allir við.

Það er alveg hárrétt. Af misjöfnum ástæðum voru ekki allir við, það er hárrétt. En því miður skilaði þingflokkur Framsfl. sér ekki 100%. Og til skemmtunar fyrir hæstv. ráðherra má vekja á því athygli að þingflokkur Samfylkingar skilaði mun fleiri atkvæðum með þessu máli en þingflokkur Framsfl. og er það hið skemmtilegasta mál. En vegna ræðu hv. þm. Halldórs Blöndals áðan þar sem þetta kom örlítið við sögu, þá verð ég að segja að það er sérkennilegt þegar hv. þm. eru óánægðir með það að vera í hópi með einhverjum öðrum sem stuðningsmenn ákveðins máls. Ég hélt að það skipti ekki meginmáli hvernig menn yrðu stuðningsmenn eða af hvaða ástæðu menn hefðu ákveðið að styðja mál. Ég hélt að meginatriðið væri það að menn styddu málið. Ég held að það hljóti að vera einhver önnur ástæða fyrir því að hv. þm. fór svo mikinn í garð ákveðins stjórnmálaflokks, sem hefur eins og ég lýsti áðan staðið þétt að baki við málið, heldur en afstaðan í raun og veru í þessu máli. Herra forseti. Ég geri ráð fyrir að koma örlítið nánar að þeirri umræðu síðar í ræðu minni. Ég sagði áðan að það væri mikið ánægjuefni að þetta hefði tekið svo stuttan tíma sem raun ber vitni, þ.e. að ná samningunum við Alcoa. 10. janúar var alveg sérstakur gleðidagur þegar bæði stjórn Alcoa og stjórn Landsvirkjunar gengu frá málum sínum sem er forsendan fyrir því að við ræðum þetta frv. um álver við Reyðarfjörð. Sú verksmiðja sem verið er að ræða um nú er af þeirri stærðargráðu að hún mun valda ákveðnum vanda í byggðunum fyrir austan, við skulum ekkert horfa fram hjá því. En ég segi alveg hiklaust að sá vandi eða það verkefni er miklu áhugaverðara og miklu skemmtilegra en þau verkefni eða sá vandi sem við höfum átt við að etja undanfarna áratugi, þ.e. vandinn verður sá að reyna að nýta þetta verkefni sem allra, allra best, reyna að fá sem allra, allra mest út úr þessu verkefni. Það er miklu skemmtilegra að takast á við slíkt uppbyggingarskeið sem nú mun fara í hönd heldur en það skeið sem við höfum þurft að horfa upp á þegar fólki hefur stöðugt fækkað, innviðir samfélagsins hafa veikst og við höfum þurft í rauninni að hafa áhyggjur af framtíðinni upp á það að gera hversu lengi við gætum haldið því þjónustustigi sem við höfum verið með. Nú þurfum við að snúa okkur að allt öðrum hlutum. Nú snúum við okkur að því að nýta þau færi sem allra, allra best og ég trúi því og hef áður sagt að nú sé það verkefni í raun okkar allra, hvar sem við höfum staðið í þessu máli, að reyna að tryggja það að við nýtum þessi verkefni sem allra best. Það þjónar engum tilgangi að berja hausnum við steininn og vera enn stöðugt að búa til ný og ný varnarsvæði í því að reyna að koma í veg fyrir að af þessu máli verði. Slíkt þjónar engum tilgangi. Það sem við gerum best er að slíðra sverðin í deilunni. Við höfum tekist á um þetta um langt skeið og það er allt komið fram í þessu máli sem þarf að koma fram. Málið hefur farið í gegnum allt það lýðræðislega kerfi sem við eigum. Það hefur í rauninni fengið mun meiri og vandaðri undirbúning en líklega öll önnur mál af sömu gerð. Það er því ekkert annað að gera nú en að bera virðingu fyrir skoðunum hvers annars og reyna að standa þétt að því að gera þetta mál sem allra best úr garði. Ég er sannfærður um, herra forseti, að þannig mun það vera fyrir austan. Auðvitað er það rétt eins og kom fram í máli einhvers hv. þm. áðan að það hafa verið til Austfirðingar, þó það nú væri, sem hafa ekki verið mjög hrifnir af öllu þessu máli. Það hefur hins vegar ekki valdið neinum vanda þar. Fólk hefur að sjálfsögðu getað ræðst við um þessi mál og skipst á skoðunum eins og vera ber. Það er hið eðlilegasta mál í lýðræðissamfélagi að ekki séu allir sammála um alla skapaða hluti. Við þurfum hins vegar að tryggja umræðu og hún hefur átt sér stað, en það þjónar ekki tilgangi að halda henni endalaust áfram. Það hlýtur einhvern tímann að koma að lokapunkti. Herra forseti. Eins og ég sagði í upphafi ræðu minnar er þetta síðasta skrefið í þessu verkefni sem kemur fyrir þingið. Ég held að það eigi að marka endalok umræðunnar að öðru leyti en því að við leitum áfram allra leiða til þess að tryggja að sem allra bestur árangur náist. Málið er nefnilega einfaldlega að við þurfum á allri okkar orku að halda í þeim efnum. Þetta verkefni er ekki smátt. Þetta verkefni er stórt. Það er augljóst, t.d. fyrir okkur Austfirðinga, að við þurfum að taka mjög vel höndum saman. Við þurfum að styrkja innviðina hjá okkur af þeirri einföldu ástæðu að við þurfum að gera ráð fyrir mikilli, ef við getum orðað það svo, innrás vinnuafls sem við þurfum að tryggja að verði sem allra lengst hjá okkur. Það er líka ljóst, eins og hv. þm. Halldór Blöndal kom inn á í ræðu sinni, að þetta skapar tækifæri til að halda því unga fólki sem nú er að alast upp á Austurlandi á svæðinu og einnig að fá það fólk sem farið hefur, ýmist til mennta eða í leit að öðrum störfum, aftur heim. Þetta eru verkefnin sem fram undan eru. Við þurfum að nota allt sem við eigum til að nýta það sem best. Það er auðvitað ljóst, herra forseti, að áhrifin af þessu stóra verkefni eru ekki eingöngu bundin við Austurland. Því fer víðs fjarri. Það mun að sjálfsögðu hafa áhrif um allt land, misjöfn að sjálfsögðu, mest á Austurlandi og síðan á höfuðborgarsvæðinu. Samfélag okkar er þannig upp byggt að ekki verður komist hjá því að öll slík verkefni hafi mikil áhrif á höfuðborgarsvæðinu þar sem er miðstöð allrar þjónustu og mesti fjöldinn er. Þegar menn hafa verið að spá fyrir um störfin sem verða til í tengslum við þetta hafa menn gert ráð fyrir að u.þ.b. helmingurinn eða svona 750 störf verði til á svæðinu fyrir austan og síðan álíka mörg annars staðar á landinu, jafnvel meira, jafnvel upp undir 900 störf annars staðar á landinu. Það er auðvitað augljóst að þau verða að langmestu leyti hér á höfuðborgarsvæðinu. Þess vegna er þetta verkefni mikilvægt fyrir þjóðina alla. Við þurfum að vanda mjög vel til þeirra mótvægisaðgerða sem menn hafa rætt um að grípa þurfi til þannig að verkefnið nýtist sem allra best. Mér finnst hins vegar með ólíkindum hve frjálslega menn tala um það sem gera þarf í þeim efnum. Það mun að sjálfsögðu ekki koma í ljós hvað hentar best fyrr en nær dregur, þegar verkefnið fer raunverulega almennilega í gang. Það sem auðvitað mun skipta mestu þá er hagstjórnin sem slík. Hún ræður auðvitað langmestu um þau áhrif sem þetta mun hafa, t.d. á verðbólgu, viðskiptahalla og annað þess háttar. Herra forseti. Það væri auðvitað hægt að koma mjög víða við þegar við ræðum svo stórt mál sem þetta. Ég ætla þó að leyfa mér að fara örlítið yfir þá stöðu sem við þekkjum og búum við á Austurlandi. Það er nauðsynlegt að rifja upp af hverju sú þróun hefur átt sér stað sem ég lýsti hér áðan, íbúaþróunin og þróun atvinnulífsins. Meginástæðan er auðvitað sú að einn helsti veikleiki Austurlands er einhæfni í atvinnulífi. Við getum t.d. borið það saman við höfuðborgarsvæðið og mörg önnur svæði. Á Austurlandi er mjög hátt hlutfall láglaunastarfa miðað við það sem er á höfuðborgarsvæðinu en einhæfnin skiptir þar mestu. Þess vegna er þetta verkefni svo mikilvægt. Þegar álverið hefur komið inn í samfélagið er augljóst að undirstaða samfélagsins mun byggjast á tveimur stoðum, þ.e. annars vegar á sterkum sjávarútvegi og hins vegar stóriðjunni. Þetta skapar algjörlega ný sóknarfæri sem við þurfum að reyna að nýta okkur sem allra best. Þessu til viðbótar hefur það reynst erfitt fyrir alla þá þjónustu sem við höfum byggt upp að hún er óhagkvæm þegar fámennið er jafnmikið og nú er. Þess vegna mun bara sá þáttur, að fólkinu fjölgi, styrkja mjög hina opinberu þjónustu, jafnt hjá ríki sem sveitarfélögum. Eins og ég sagði áðan mun það skapa okkur mjög mörg sóknarfæri. Hér er nefnt og hefur verið nefnt í umræðunni áður, t.d. sóknarfærið sem það skapar gagnvart menntun. Það er alveg ljóst að þau störf sem þarna verða til, bara þau störf sem verða beinlínis til í álverinu sjálfu, kalla á stórt átak í menntun starfsfólks. Það er t.d. augljóst að framhaldsskólar á Austurlandi munu þarna fá sitt alstærsta verkefni, verkefni sem verður auðvitað að mæta með sértækum aðgerðum --- ef mér leyfist, herra forseti, að nota þau orð. Það er nauðsynlegt að skólarnir fyrir austan byggist upp til að sinna þessu, ekki bara við þær aðstæður sem skapast við undirbúning þess að verksmiðjan fari sjálf í gang heldur einnig til að viðhalda símenntun sem er auðvitað mikilvæg á vinnustað á borð við álverið. Síðan skipta öll hin óbeinu störf sem þarna koma við sögu okkur að sjálfsögðu ekki síður máli. Herra forseti. Ég sagði áðan að störfum hefði fækkað mikið hjá okkur á Austurlandi. Við það hefur fólki eðlilega fækkað einnig. Þannig hafa menn einfaldlega mætt því oft og tíðum í fámennari byggðum þegar störfum hefur fækkað. Fólk hefur flutt brott. Þess vegna er afar óeðlilegt þegar vitnað er í tölur um atvinnuleysi að benda á að atvinnuleysi á Austurlandi hafi verið lítið. Því miður hefur það farið mjög vaxandi á seinni missirum en við vonum að það snúist við. Ástæðan fyrir því að þar hefur ekki verið um eins mikið atvinnuleysi að ræða og víða annars staðar á landinu er fyrst og fremst sú að fólkinu hefur fækkað. Herra forseti. Ég sagði áðan að áhrifin gætu orðið gífurlega mikil og hef nefnt nokkur dæmi því til stuðnings. Hins vegar er ljóst að afleiðingarnar verður ekki hægt að sjá allar fyrir. Það er auðvitað mikil óvissa í öllum spám um hvernig þetta muni koma út. Þess vegna er mikilvægt að við reynum að nýta þetta tækifæri sem allra best til að safna sem allra mestum upplýsingum um hvernig við getum stjórnað aðstæðum til framtíðar og eins gripið inn í ef ástæða þykir til. Á þessu stigi er við hæfi að vekja sérstaka athygli á þáltill. sem lögð hefur verið fram af fulltrúum fjögurra þingflokka, þ.e. till. til þál. um rannsóknir á samfélagslegum áhrifum álvers og virkjunarframkvæmda á Austurlandi. Það er afskaplega athyglisvert að vanta skuli fulltrúa frá einum þingflokki í flutningsmannahópinn. Ég verð að segja, herra forseti, að það er nær algjörlega óskiljanlegt. Sá þingflokkur, þingflokkur Vinstri grænna, hefur m.a. lagt gífurlega áherslu á það í allri þessari umræðu að nauðsynlegt sé að fylgjast með öllu, vakta ákveðin svæði, fylgjast með áhrifum á ákveðin svæði, á gróður, á dýralíf og jarðveg. Herra forseti. Það er að sjálfsögðu hið eðlilegasta mál. Í raun og veru alveg sjálfsagt mál enda fylgir það í úrskurði um mat á umhverfisáhrifum að þetta skuli gert. En þessi tillaga gerir ráð fyrir því að svipað verði gert um samfélag mannanna. Ég verð að segja, herra forseti, að þótt ég beri fulla virðingu fyrir öðrum samfélögum á jörðu en samfélagi mannanna held ég að við megum aldrei ganga svo langt að gleyma samfélagi mannanna í þessu samhengi. Þess vegna er afskaplega mikilvægt að þessi tillaga fái afgreiðslu á Alþingi sem allra fyrst. Þannig verður hægt að leggja grunninn að þessari upplýsingaöflun samhliða því að þetta verkefni fer í gang. Herra forseti. Þetta var að sjálfsögðu örlítill útúrdúr frá meginmálinu, en tengist því samt. Vegna þess að hv. þm. Ögmundur Jónasson, formaður þingflokks Vinstri grænna, var hér í hliðarsal þá gat ég ekki stillt mig um það að minnast örlítið á málið út frá þessu sjónarhorni. Herra forseti. Ég sagði áðan að að sjálfsögðu yrðu afskaplega mikil áhrif á samfélagið fyrir austan en jafnframt mikil áhrif um land allt af þessu stóra og mikla verkefni. Sveitarfélögin fyrir austan og m.a. Þróunarstofa Austurlands hafa augljóslega búið sig mjög skipulega undir að taka við þessu mikla verkefni. Fyrirtæki og fólk mjög víða að af landinu hefur horft vonaraugum á þetta svæði og er komið í stellingar. Það er ekki bara farið að spyrjast fyrir heldur eru aðilar farnir að kaupa sig inn í fyrirtæki og sumir hafa boðað að opnuð verði starfsstöð frá viðkomandi fyrirtækjum á næstu mánuðum. Það er því augljóst að samfélagið ætlar sér að taka þátt í þessu og gera sem allra best úr þessu verkefni. Þess vegna er mikilvægt að við getum, ef einhver möguleiki er á, gripið inn í þar sem vandinn verður mestur. Eins og ég sagði áðan, herra forseti, tel ég að vandinn sé jákvæður, þ.e. að það þarf að taka á margvíslegum málum. Það er hins vegar jákvætt í sjálfu sér af þeirri einföldu ástæðu að við erum að byggja upp til framtíðar og við ætlum okkur að styrkja byggð á Austurlandi og auðvitað landinu öllu. Við teljum brýnt að allir kostir séu nýttir þegar við horfum til slíkrar þróunar. Herra forseti. Það kom fram áðan í ræðu hv. þm. Þuríðar Backman að það væri álit Vinstri grænna að stóriðja væri úrelt byggðastefna. Hv. þm. sagði einnig að fjölbreytt atvinnulíf styrkti byggðina. Herra forseti. Það er hárrétt, en hún er sérkennileg þessi svart/hvíta mynd sem sumir hv. þm. draga ætíð upp þegar stóriðja á í hlut. Það er að sjálfsögðu mjög einfalt að stóriðja skapar fjölbreytt atvinnulíf. Þess vegna, m.a. út frá rökum hv. þm., mun fjölbreytt atvinnulíf styrkja byggðina. Stóriðja mun því styrkja byggðina. Það er að sjálfsögðu ekki úrelt byggðastefna sem styrkir byggðina. Þess vegna er ljóst að hv. þm. talar í raun gegn sjálfri sér í sömu setningunni. Herra forseti. Ég hafði ákveðið að halda hér stutta ræðu af þeirri einföldu ástæðu að ég vildi fyrst og fremst koma á framfæri því að ástæða væri til að fagna því að við værum komin þetta langt með málið og nú væri meginmarkmið okkar að stilla saman strengi og reyna að gera sem allra best úr málinu. Þess vegna, herra forseti, þótti mér margt sérkennilegt í ræðu hv. þm. Halldórs Blöndals. Fyrst hélt ég að hv. þm. hefði á einhvern hátt misskilið það hver afstaða Samfylkingarinnar er í málinu eða, sem ég sannfærðist síðan um þegar ég hlustaði betur á ræðu hv. þm., að hv. þm. var fyrst og fremst miður sín yfir því að Samfylkingin væri ekki andstæðingur hans í málinu. Hv. þm. vildi það allra helst að Samfylkingin væri andstæðingur hans í málinu. Þegar hann var farinn að draga málið inn í hið ágæta nýja kjördæmi, Norðausturkjördæmi, þá varð málið fyllilega ljóst. Ástæðan var auðvitað óróleiki hv. þm. yfir því að staða sumra flokka í kjördæminu virtist önnur en hv. þm. vill helst hafa. Þess vegna, herra forseti, tel ég að umræða hans um afstöðu Samfylkingarinnar og einstakra félaga í Samfylkingunni beri þess merki að hv. þm. sé að blanda hér saman ýmsum öðrum málum. Ég ætla ekki, herra forseti, fara yfir skoðanir einstakra þingmanna eða flokksmanna Sjálfstæðisflokksins. Ég ætla ekki fara að rekja hér greinaskrif ákveðins hagfræðings þó að hann sé í Sjálfstfl. og biðja hv. þm. Halldór Blöndal um að afsaka skoðanir sem þar koma fram. Slíkt kemur málinu hreinlega ekki við. Málið er komið á það stig að nú eigum við að sjálfsögðu að stilla saman strengi og leiða málið til lykta á eins farsælan hátt og kostur er. Herra forseti. Aðeins að lokum vegna þeirrar ræðu sem hv. þm. Halldór Blöndal hélt hér um jafnvægi og ójafnvægi. Hún var á margan hátt býsna merkileg. Það er auðvitað alveg ljóst að við lítum á lausn þess verkefnis sem hér er til umræðu sem áfanga á leið til jafnvægis í byggðamálum, að sjálfsögðu. Við getum sagt að það sé bónus í málinu. Málið er þjóðhagslega hagkvæmt. Það mun skila samfélaginu miklum ávinningi. Bónusinn er svo sá að þetta verkefni getur skapað jafnvægi í byggðamálum, þ.e. milli höfuðborgarsvæðis og landsbyggðar. Hins vegar er alveg augljóst að málið er ekki svo einfalt að það skapi algjört jafnvægi á milli allra byggða í landinu enda væri vandfundið það verkefni sem mundi gera það 100%. Ég þarf hins vegar að hressa örlítið upp á minni hv. þingmanns gagnvart stóriðjuframkvæmdum við Hvalfjörðinn. Ég man vel, herra forseti, að við ræddum það mjög á sveitarstjórnarstiginu í þá tíð, við sem börðumst í því að reyna að bæta hag landsbyggðarinnar, að þessi staðsetning væri mjög viðsjárverð, af þeirri einföldu ástæðu að Hvalfjörðurinn væri í raun og veru, sérstaklega þegar Hvalfjarðargöngin voru komin, orðinn hluti af höfuðborgarsvæðinu og mundi ekki skapa jafnvægi í byggð landsins. Þetta held ég að hafi allt saman komið í ljós. Hins vegar var staðan svo alvarleg þá almennt í atvinnulífi þjóðarinnar að það verkefni var nauðsynlegt til þess að koma hjólum atvinnulífsins af stað á ný. En við vorum sem sagt mjög eindregið þeirrar skoðunar að heppilegra væri að slík verkefni væru unnin utan áhrifasvæðis höfuðborgarsvæðisins. Í þeirri umræðu tóku m.a.s. þátt ýmsir hv. þm. sem nú eru ekki mjög hrifnir af þessum framkvæmdum en ég sé enga ástæðu til að rifja þá umræðu alla upp. Mér þótti hins vegar ástæða til að hressa upp á minni hv. þingmanns varðandi það að ekki blessuðu allir staðsetningu stóriðjunnar á þessum tíma af þeirri einföldu ástæðu að sú staðsetning gæti í raun og veru valdið meira ójafnvægi í byggðaþróuninni en var þó á þeim tíma. Og ég hygg, herra forseti, að það hafi rétt reynst. Að lokum, herra forseti, vona ég að þetta mál fái hér farsæla meðferð og nefndir muni frekar hraða störfum en hitt. Ég held að það sé okkur öllum fyrir bestu, jafnt okkur sem erum stuðningsmenn málsins og þeim sem hafa verið að berjast hvað hatrammast gegn því, að þessu máli ljúki sem allra fyrst þannig að við getum snúið okkur að ýmsu öðru.

Herra forseti. Ég get ekki tekið undir þessi lokaorð hv. þingmanns um að okkur beri að hraða málinu sem allra mest. Að sjálfsögðu skiptir máli að við tökum ákvarðanir okkar á yfirvegaðan hátt. Og ég vil minna hv. þingmann á að samningar við erlenda verktaka eru ekki frágengnir. Það er ekki búið að ganga frá samningnum, sem betur fer. Og ég vona að horfið verði frá þessari ráðagjörð allri, að sjálfsögðu. Það er náttúrlega mjög óábyrg afstaða að hvetja til þess að við lokum málinu áður en útséð er um það hvort við yfirleitt náum samningum við þessa aðila. Varðandi hugmyndir hv. þingmanns um atvinnusköpun í tengslum við þetta verkefni eru ekki allir sammála í því efni. Alcoa-forstjórinn sem skrifaði okkur alþingismönnum bréf til að samgleðjast yfir því að það ætti að fara að ráðast í þessar stóriðjuframkvæmdir á Austurlandi telur að þetta muni skapa um 750 manns atvinnu, bæði beint í verksmiðjunni og síðan á svæðinu. Síðan er það alveg rétt að menn hafa verið með spádóma um að þetta kunni að leiða til enn fleiri afleiddra starfa. Hv. þm. talaði um 2,5, að hvert starf í álverksmiðju kynni að skapa 2,5 störf ef ég heyrði það rétt. Og það er alveg rétt, þetta hefur sums staðar komið fram. Gerð var skýrsla um þetta um 1990, ef ég man rétt, en þar voru þessar tölur mjög á reiki, allt frá einu upp í 2,5 afleidd störf. Ástæðan fyrir því að ég kom í pontu var hugljúf hugleiðing hv. þingmanns um samfélag manna sem honum er greinilega afskaplega umhugað um. Og nú spyr ég hv. þingmann: Mun hann styðja þingmál Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs um að þjóðinni verði gefið færi á því að kjósa um þetta afdrifaríka mál í þjóðaratkvæðagreiðslu?

Herra forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að auðvitað þarf að vanda alla ákvarðanatöku. Það sem ég átti við var ósköp einfaldlega það að við reyndum að hraða þessu sem mest þrátt fyrir að við tækjum yfirvegaðar ákvarðanir. Við erum búin að fjalla það mikið um þetta mál að við þyrftum út af fyrir sig ekki að fara að taka allt frá upphafi til þess að fá þær upplýsingar sem þörf væri á. Þær liggja allar fyrir, það er búið að segja allt í málinu sem segja þarf. En við þurfum auðvitað að fara vandlega yfir alla þætti. Eins og fram hefur komið í umræðunum í dag eru ýmsar flækjur sem við þurfum að gefa okkur tíma til að greiða úr. Við þurfum samt ekki að eyða tímanum í að endurtaka alla hluti. Það er mín ósk að við reynum að hraða þessu sem allra mest og vöndum verkið að sjálfsögðu um leið. Tölur um atvinnusköpun, það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni --- ég sagði í ræðu minni að það væri mikil óvissa í öllum þessum spám, það væri mjög erfitt að sjá þetta allt saman fyrir og þess vegna minnti ég á þá þáltill. sem hér hefur verið lögð fram og lagði gífurlega áherslu á að hún næði hér samþykki, af þeirri einföldu ástæðu að ég lít svo á að við megum ekki líta fram hjá því að þetta hefur áhrif á samfélag manna. Og við eigum auðvitað að reyna að stuðla að því að þau áhrif öll verði sem allra jákvæðust. Herra forseti. Hv. þm. vildi taka á dagskrá tillögu um þjóðaratkvæði sem þingflokkur hans hefur flutt hér. Ég vek athygli hv. þingmanns á því að þessi tillaga hefur verið flutt áður og þá kom það mjög skýrt fram af hálfu formanns Samfylkingarinnar, ef ég man rétt, hvaða augum við lítum þá tilteknu tillögu.

Herra forseti. Ég held að það sé alveg rétt að afstaða Samfylkingarinnar hafi komið fram þá, að hún liti á virkjunina sem heppilega umgjörð fyrir þjóðgarð, og flutti reyndar tillögu um það efni. Ég spurði hins vegar beinnar spurningar. Fyrir Alþingi liggur tillaga um að boðað verði til þjóðaratkvæðagreiðslu um þessar framkvæmdir. Og ég óska eftir því að þingmaðurinn svari því beint út: Mun hann styðja þá tillögu?

Herra forseti. Það vannst ekki tími, það var ekki ætlun mín að svara ekki þessari beinu spurningu hv. þingmanns heldur var tími minn búinn. Ég vissi að ég ætti annað tækifæri til að svara og vissi að hv. þm. mundi ítreka spurningu sína ef ekki yrði svarað beint. Ég þarf ekki að fara neinar krókaleiðir að því að segja hv. þingmanni að ég mun ekki styðja þessa tillögu frá þingflokki Vinstri grænna og get fært fyrir því ýmis rök. Einföldustu rökin eru einfaldlega þau  Við höfum hins vegar verið að velta því fyrir okkur að það væri eðlilegt að leggja ýmis mál í dóm þjóðarinnar og það ætti að setja um það reglur. Og það væri alveg klárt mál að mál sem þetta yrði ekki sett í þjóðaratkvæðagreiðslu þegar það væri svo langt gengið sem þetta mál er. Það væri að sjálfsögðu búið að framkvæma þá þjóðaratkvæðagreiðslu fyrir þó nokkru. Það er búið að ganga frá þvílíkum samningum og það er búið að leggja svo mikla vinnu í málið að við værum að sjálfsögðu búin að fara í gegnum það ferli áður en málið væri komið á það stig sem það er nú. En ég trúi því, herra forseti, að hv. þingmaður muni velta því fyrir sér með okkur hvernig við eigum að haga þeim reglum sem við teljum afskaplega brýnt að koma á, að það verði alveg klárt hvaða mál, hvernig mál, og hvernig yfirleitt að því verði staðið að leggja mál í þjóðaratkvæðagreiðslu þannig að ekki sé verið að hlaupa upp við lok umræðu um mál og leggja þau þá með einhverri tillögu í þjóðaratkvæðagreiðslu þegar vitað er að það verður aldrei samþykkt.

Er þá ekki lýðskrum að vera að ræða málið yfirleitt?

Herra forseti. Ég vil taka fram, þó að andsvar sé, að ég hygg að ég hafi verið sammála hv. þingmanni í flestu eða hér um bil öllu sem hann sagði hér áðan nema þegar hann vék að því að ég vildi vera andstæðingur Samfylkingarinnar í þessu máli. Það er ekki svo heldur hafa komið fram, m.a. í borgarstjórn Reykjavíkur, sjónarmið sem stangast á við okkar. Ég skildi hv. þingmann svo að hann teldi að virkjunin við Kárahnjúka og álverið byggðust á viðskiptalegum sjónarmiðum. Er það ekki rétt? Ég skildi hv. þingmann svo en það er gagnstætt því sem sagt var í borgarstjórninni og kallað ríkissósíalismi.  Segja mætti mér raunar að ef við færum að tala um sjávarútvegsmál kæmi í ljós að hann væri frekar sammála mér en Samfylkingunni. 

Herra forseti. Já, þetta var sérlega ánægjulegt andsvar eða meðsvar eða hvað sem við köllum það. Ég verð samt að hryggja hv. þingmann með því að ég er ekki viss um að við séum algjörlega sammála í öllum þeim málum sem hann nefndi. Hins vegar er það alveg rétt hjá honum að við erum býsna samstiga í Kárahnjúkamálinu og höfum verið það trúlega megnið af tímanum þó að ég viti ekki alveg hvenær hv. þm. fór að hafa áhuga á stóriðju á Austurlandi. En ég lýsti því í ræðu minni að það hefur verið áhugi minn um marga áratuga skeið. Ég sagði í ræðu minni áðan að ég ætlaði mér ekki að fara að eltast við viðhorf einstakra flokksbundinna sjálfstæðismanna en ef hv. þm. vill standa í því að tína upp einstaka félaga í Samfylkingunni og fjalla um þeirra skoðanir er það út af fyrir sig mál hv. þingmanns. Eins og ég sagði áðan er ég heldur ekki með við höndina greinarstúfa eftir flokksbundinn sjálfstæðismann sem hann skrifar reyndar ekki sem slíkur heldur sem hagfræðingur og hefur verið einn helsti prímus mótor í efnahagslegri umræðu andstæðinga virkjunarinnar. Mér finnst alveg óþarfi að ég þurfi endilega að ræða það sérstaklega við hv. þm. Halldór Blöndal, ég tel bara eðlilegt að í stjórnmálaflokkunum séu skiptar skoðanir í þessu máli og sé ekkert athugavet við það. Ég get alveg glatt hv. þingmann með því að mér fundust ummæli sumra flokksbræðra minna í borgarstjórn Reykjavíkur ekki vera viðeigandi í málinu. Það er hins vegar allt annar handleggur. Það er þó rétt hjá hv. þingmanni að kvótakerfið, aflamarkskerfið, er við lýði í sjávarútvegi og það er ekki það sem menn eru yfirleitt að deila um, ég held að flestir séu á því að kerfið þurfi að vera sem slíkt. Hins vegar eru það útfærslur á kerfinu sem menn deila töluvert um. Þó að við hv. þm. eigum e.t.v. einhverja samleið í hluta af útfærslunum er ég því miður þeirrar skoðunar, herra forseti, að við séum ekki sammála í öllum útfærslum málsins.  
            

Herra forseti. Ég vil vegna þess sem hv. þm. sagði taka fram að mjög hörð krafa var um það utan af landi og frá mörgum stöðum að krefjast þess að álver risi í þeim fjórðungi þar sem þeir voru þingmenn fyrir kosningarnar 1991 og það er rétt. Ég hygg líka eins og fram kom að við vorum sammála um að þá hafi verið orðið svo brýnt að við öfluðum meiri gjaldeyris að allir gerðu sér grein fyrir, eða flestir, nauðsyn þess að ráðist í mikla virkjun og stóriðju í tengslum við hana, einmitt á þeim tíma. Ég minnist þess að á þeim tíma var haldinn fundur á Akureyri þar sem frambjóðendur voru um það spurðir hvort þeir mundu greiða atkvæði með stóriðju annars staðar en á Akureyri ef til kæmi og ég hygg að ég hafi verið eini þingmaðurinn sem sagðist mundi gera það því hungur okkar eftir gjaldeyri væri orðið svo mikið að við yrðum að seðja það og við það yrði að sitja ef ekki næðist samkomulag um stóriðju við Eyjafjörð heldur yrði annað farið. Ég hlýt líka að árétta þá skoðun mína af þessu tilefni að landsbyggðarmenn eiga að standa fast um það að verksmiðjurnar, stóriðjufyrirtækin, rísi sem næst þeim stöðum þar sem virkjað er, en ekki sé farið með alla orkuna hingað til Reykjavíkur, enda hefur það mikið orkutap í för með sér. Það er athyglisvert í ljósi þess hvernig þessi mál hafa verið rædd og eins og fram kom í ræðu hv. þm. að álver við Reyðarfjörð skapar fleiri störf í Reykjavík heldur en á Austurlandi. Það er kannski kjarni málsins sem sýnir að þetta er mál allrar þjóðarinnar en ekki einstakra byggðarlaga.

Herra forseti. Það er svo sem ekki miklu við þetta að bæta. En hv. þm. rifjar hér upp ýmislegt úr eigin stjórnmálasögu varðandi m.a. framboðsfundi á Akureyri 1991 og tilkynnir okkur það hér að hann hafi einn frambjóðenda haft kjark til þess að tilkynna að hann mundi greiða atkvæði með stóriðju þó hún væri ekki á Eyjafjarðarsvæðinu. Ég hygg, herra forseti, að það hafi síðan reynt á einhverja af þessum frambjóðendum og þeir hafi þá af einhverjum ástæðum skipt um skoðun, þó hv. þm. Halldór Blöndal hafi haldið sinni skoðun á málinu allan tímann, þ.e. hafi einhverjir af þessum frambjóðendum sem gáfu til kynna á fundinum að þeir mundu ekki greiða atkvæði öðruvísi en að stóriðjan yrði við Eyjafjörð, þeir hefðu nú greitt málinu atkvæði þrátt fyrir það að stóriðjan yrði reist annars staðar. Rétt að lokum, herra forseti, ég tek undir það með hv. þm. að auðvitað er afar mikilvægt og ég vil aðeins bæta um betur við það sem hv. þm. sagði þegar hann talaði um að landsbyggðarmenn ættu að berjast fyrir því að stóriðjan yrði reist sem næst virkjuninni. Ég held að það sé og eigi að vera almennt baráttumál okkar allra að þannig eigi að standa að málum af þeirri einföldu ástæðu að það er hagkvæmara. Og einnig það að virkjanirnar eru víða um land mögulegar og við eigum vissulega að horfa til þess hvernig við getum leyst þessi mál á sem hagkvæmastan hátt. Það á auðvitað að vera meginlínan í málinu. Ég hygg því og mér hefur fundist það í þessari umræðu að hljómgrunnur fyrir slíkt sé miklum mun meiri en var hér á árum áður, að stóriðja sé reist sem næst virkjun. Það þótti t.d. ekki sjálfgefið á níunda áratugnum að þannig væri að málum staðið. Í kringum 1990 man ég eftir að nokkur átök urðu um slíkt þegar menn voru með umræðu hér um stóriðju á Keilisnesi. Sú stóriðja var ekki reist og mér finnst þessi mál hafa verið að þróast í rétta átt og geri ráð fyrir að við munum eiga samstöðu í því að reyna að tryggja veg stóriðju sem næst virkjunum í framtíðinni.

Herra forseti. Í upphafi þingfundar í dag, þegar hæstv. iðnrh. mælti fyrir því frv. sem hér hefur verið til umfjöllunar vísaði hún því til umfjöllunar í iðnn. þingsins. Ég vil koma því á framfæri við hæstv. forseta, án þess að ég sé að ætlast til svara af hans hálfu á þessari stundu, að mér finnist eðlilegt að frv. fái einnig umfjöllun í umhvn. þingsins og í efh.- og viðskn. þingsins, einfaldlega vegna þess að frv. tekur til þeirra þátta sem þessar nefndir fjalla um. Ég endurtek að ég er ekki að óska eftir svörum frá hendi hæstv. forseta þingsins á þessari stundu, en vil koma þessum ábendingum á framfæri.

Forseti mun taka málið til vinsamlegrar athugunar á seinni stigum.

Herra forseti. Frv. sem hér er til umræðu, frv. til laga um heimild til samninga um álverksmiðju í Reyðarfirði, hefur átt sér alllangan aðdraganda. Þetta frv. er hluti af ferli hér í þinginu á undanförnum missirum sem tengist fyrst og fremst umræðunni og ákvörðuninni um virkjunarframkvæmdir á hálendinu á Austurlandi. Þar hefur gengið á ýmsu og þykir mörgum að gengið hafi verið nokkuð hart fram og stundum verið farið jafnvel á svig við eðlilega málsmeðferð og lög enda er þetta mál, virkjunarframkvæmdirnar við Kárahnjúka, í kæruferli fyrir dómstólum og auk þess eru fyrirhugaðar framkvæmdir og bygging álverksmiðju í Reyðarfirði einnig til kærumeðferðar fyrir umhvrh. vegna þess að talið er að um meint brot á lögum um mat á umhverfisáhrifum sé að ræða. Úrskurður Skipulagsstofnunar hefur verið kærður og þess krafist að verksmiðjan sem á að byggja í Reyðarfirði í nafni Fjarðaáls geti ekki gengið inn í umhverfismat á fyrri framkvæmdahugmyndum Reyðaráls því svo miklar breytingar séu á framkvæmdinni að ekki sé um sömu framkvæmd að ræða, þ.e. hún víkur svo mjög frá því mati sem lá til grundvallar leyfisveitingunni fyrir Reyðarál að hún geti ekki yfirfærst sjálfkrafa á Fjarðaál. Herra forseti. Nú þegar við erum að fjalla um þetta mál á þingi eru allir þessir þættir enn í kæruferli. Það hefði verið betra, virðulegi forseti, og réttara ef því ferli hefði verið lokið áður en gengið var til afgreiðslu af hálfu Alþingis um hvort samþykkja eigi eða ekki byggingu á þessari álverksmiðju. Einnig er þetta mál enn fyrir dómstólum í Evrópu sem Ísland er aðili að og hefur skuldbundið sig til þess að hlýta og fara eftir dómum þeirra, t.d. fyrir ESA-dómstólnum, þar sem engan veginn er víst hvort svo miklar niðurgreiðslur til þessarar atvinnustarfsemi eins og hér er um að ræða í gegnum beinan og óbeinan ríkisstuðning séu brot á samkeppnislögum, þ.e. samkeppni innan hins Evrópska efnahagssvæðis sem við erum aðilar að. Ekki er enn kominn úrskurður um hvort þetta sé heimilt. Ýmsir þættir þessa máls eru því enn í óvissu. Því hefði verið eðlilegt að við hér hefðum beðið með þetta mál þangað til allir þessir dómsúrskuðir lægju fyrir. En ferlið er líka sérstætt, herra forseti. Hinn 1. ágúst árið 2001 úrskurðaði Skipulagsstofnun að Kárahnjúkavirkjun mundi hafa í för með sér umtalsverð umhverfisáhrif og að ekki hefði verið sýnt fram á að annar ávinningur af framkvæmdunum eða meintur efnahagslegur ávinningur þar meðtalinn mundi vega upp þau verulegu óafturkræfu neikvæðu umhverfisáhrif sem virkjuninni fylgdu. Einnig taldi Skipulagsstofnun skorta upplýsingar um einstaka þætti framkvæmdarinnar svo segja mætti fyrir um endanleg áhrif hennar. Með vísan til þessa lagðist Skipulagsstofnun í úrskurði sínum gegn framkvæmdinni. Tekist var á um þennan úrskurð og blönduðu bæði forsrh. og utanrrh. sér í þá umræðu. Formenn beggja ríkisstjórnarflokkanna blönduðu sér í málið með beinum hætti og létu í ljós að þessum úrskurði yrði illa unað. Með yfirlýsingu þeirra mátti ljóst vera að krafa ríkisstjórnarinnar undir forustu hæstv. forsrh. Davíðs Oddssonar og hæstv. utanrrh. og formanns Framsfl., Halldórs Ásgrímssonar, mundi verða að úrskurði Umhverfisstofnunar yrði snúið við til þess að hann félli að stefnu, markmiðunum og áætlunum ríkisstjórnarinnar. Enda varð sú raunin. Eftir málamyndabreytingar á matsgerðinni úrskurðaði umhvrh. 20. desember árið 2001 að heimila Kárahnjúkavirkjun og var öllum ljóst af þeirri umræðu sem þá hafði á undan gengið að sá úrskurður mundi vera líklegastur. Í miðju þessu ferli eða haustið 1999 skipaði iðnrh. verkefnisstjórn sem átti að meta nokkra stórvirkjunarkosti út frá umhverfisáhrifum og forgangsraða þeim og semja svokallaða rammaáætlun um nýtingu vatnsafls og jarðvarma. Niðurstöður þessarar nefndar áttu að vera leiðbeinandi fyrir stjórnvöld um val á virkjunarkostum. Í bráðabirgðaáliti nefndarinnar kemur fram að einna mest náttúruspjöll mundu verða við fyrirhugaða Kárahnjúkavirkjun af þeim virkjunarkostum sem nefndin skoðaði --- hún skipaði sér þar í fremstu röð hvað varðar verndunargildið --- og samkvæmt því ætti ekki að ráðast í þessa virkjun. En við þessu hafa ráðherrar og meiri hluti þingmanna á Alþingi, bæði þingmenn Framsfl. og Sjálfstfl. og Samfylkingarinnar, skellt skolleyrum og heimild til Kárahnjúkavirkjunar var samþykkt á Alþingi sl. vetur. Herra forseti. Bara þessi forsaga ein sýnir hvers konar bellibrögðum hefur verið beitt til þess að koma þessari hlið málsins í gegnum Alþingi í mikilli ósátt við stóran hluta þjóðarinnar. Herra forseti. Þegar umhvrh. breytti úrskurði Skipulagsstofnunar og heimilaði virkjunina mótmæltu umhverfis- og náttúruverndarsamtök harðlega. Þau sendu frá sér yfirlýsingu sem ég vil fá að vitna í. Þetta er yfirlýsing formanna níu umhverfis- og náttúruverndarsamtaka, með leyfi hæstv. forseta: ,,Í ljósi þess að Kárahnjúkavirkjun mundi valda margfalt meiri náttúruspjöllum en nokkur einstök framkvæmd á Íslandi til þessa er niðurstaða ráðherra [þ.e. hæstv. umhvrh.] óskiljanleg. Veruleg og óafturkræf áhrif virkjunarinnar, sem Skipulagsstofnun byggði úrskurð sinn á, samkvæmt lögum um mat á umhverfisáhrifum, nr. 106/2000, blasa við hverjum þeim sem kynnir sér framkomnar upplýsingar. Tæpast er hægt að ímynda sér stórfelldari röskun af mannavöldum á náttúru landsins. Í þessu sambandi er minnt á eftirfarandi: Kárahnjúkavirkjun mun eyðileggja eitt stærsta hálendisvíðerni í Evrópu með mannvirkjagerð á um 1.000 ferkílómetra svæði og spilla fjölbreyttu gróðurlendi á allt að 600 ferkílómetra svæði, sem er hluti af samfelldri gróðurþekju frá sjó inn til jökla. Líta ber á hálendisgróður ofan við 500 m hæð sem fágæta og verðmæta auðlind. Ómetanlegar jarðfræðiminjar og landslagsheildir á heimsvísu yrðu eyðilagðar eða þeim raskað verulega með virkjunarframkvæmdunum. Meira en 100 fossar yrðu fyrir röskun af völdum virkjunarinnar og sumir þeirra hyrfu alveg. Stórfelldir vatnaflutningar einkenna virkjunina þar sem m.a. eitt stærsta vatnsfall landsins, Jökulsá á Dal, yrði flutt á milli vatnasviða og veitt í Lagarfljót. Nánast ekkert vatnakerfi á virkjunarsvæðinu stæði eftir óraskað. Lífríki í stöðuvötnum og fjölmörgum ám mun eyðast eða raskast verulega, einangruðum stofnum verður útrýmt eða þeim blandað saman við aðra stofna. Þýðingarmikil varpsvæði og fjaðrafellisstaðir fugla eyðilegðust á sjálfu virkjanasvæðinu og samfara vatnaflutningum á Úthéraði. Mikilvæg búsvæði hreindýra og sela myndu raskast eða eyðileggjast. Standi úrskurður umhverfisráðherra mun hann hafa fordæmisgildi fyrir mat á umhverfisáhrifum framkvæmda og stefna í hættu þeim miklu verðmætum sem felast í íslenskri náttúru og landslagi. Undirritaðir formenn mótmæla úrskurði umhverfisráðherra og munu beita sér fyrir því að málsmeðferð og forsendur fyrir úrskurðinum verði athugaðar vandlega og metið hvort ástæða sé til að fara með málið fyrir dómstóla.`` Þetta var tilvitnun í yfirlýsingu formanna níu almenningssamtaka á Íslandi um náttúruvernd. Það er því ljóst, herra forseti, að á þessu stigi málsins ríkti mikill og djúpstæður ágreiningur um þá ákvörðun sem hæstv. umhvrh. tók með því að heimila Kárahnjúkavirkjun, þ.e. að hún mundi ekki valda svo umtalsverðum umhverfisáhrifum og þess vegna væri ástæða til þess að heimila hana. Djúpstæður ágreiningur ríkti þá og sá ágreiningur er enn við líði. Herra forseti. Í þessu sambandi hefur verið rætt um að nú mætti fara að slíðra sverðin í árásum á íslenska náttúru og náttúruauðlindir þar sem þessi ákvörðun hefur verið tekin og ef það yrði síðan af fyrirhugaðri Kárahnjúkavirkjun. Það má til sanns vegar færa að slíðra megi sverðin. Þeir aðilar og þau stjórnvöld sem ganga svo harkalega fram gagnvart íslenskri náttúru mættu svo sannarlega slíðra sverðin og þó fyrr hefði verið. En það er ekki ætlunin stjórnvalda, ríkisstjórnar Sjálfstfl. og Framsfl. að láta hér staðar numið þó svo að þetta gengi eftir. Uppi eru áætlanir, og við bíðum nú eftir úrskurði, um að ráðast næst á aðra dýrmæta náttúruperlu á Íslandi, þ.e. Þjórsárver. Það kemur því úr hörðustu átt hjá stjórnvöldum eða fylgjendum þessarar herferðar gegn íslenskri hálendisnáttúru að krefjast þess að sverðin verði slíðruð ef þeir gera það ekki sjálfir. Það á sem sagt að halda áfram á sömu braut samanber þær áætlanir sem eru nú uppi. Ég vildi svo gjarnan að stjórnvöld beittu sér fyrir því að sátt næðist um umgengni við íslenska náttúru og þau mundu verða fyrst til þess að slíðra sverðin, en svo virðist ekki vera, heldur er brandinum haldið brugðnum yfir íslenskri fjalla- og hálendisnáttúru. Það frv. sem hér liggur fyrir fjallar um heimild til samninga um byggingu álverksmiðju í Reyðarfirði. Það er í sjálfu sér gott og vert að búa atvinnulífi í landinu umgjörð. Og það er líka ánægjulegt ef stigin eru heilladrjúg skref til að styrkja atvinnulíf, bæði á einstöku stöðum og vítt og breitt um landið. Vissulega er það. Það er líka sjálfsagt að nýta á hóflegan og sjálfbæran hátt orkuauðlindir landsins. Það er svo sjálfsagt og eðlilegt. En þessi framkvæmd öll á ekkert skylt við þá nálgun. Þessi framkvæmd er svo risavaxin, bæði hvað varðar árás á íslenska náttúru og stærð í efnahagslegu tilliti. Talað er um að framkvæmdir tengdar Kárahnjúkavirkjun og álverksmiðju í Reyðarfirði geti numið um 200 milljörðum kr. Það væri nú hægt að búa atvinnulífi umgjörð og styrkja það með minni upphæð en þessari. Við gleymum því stundum, herra forseti, að þjóðin telur ekki nema á þriðja hundrað þúsund manns. Við búum í dreifbýlu landi sem við viljum halda öllu í byggð. Við búum líka í landi með mjög viðkvæmt atvinnulíf. Við búum í landi sem byggir á náttúruauðlindunum og sambúð við náttúruna. Risaframkvæmdir sem þessar á örstuttum tíma inn í íslenskt efnahags- og atvinnulíf og geta einar sér komið til með að hafa gríðarleg óafturkræf áhrif. Í fylgiskjali með frv. er greinargerð frá efnahagsskrifstofu fjmrn. Vert er að hafa í huga, virðulegi forseti, að eftir að Þjóðhagsstofnun var lögð niður er í rauninni engin óháð efnahagsskrifstofa eða stofnun til í landinu sem hægt er að snúa sér til til að fá hlutlaust mat á áhrifum einstakra aðgerða á efnahagsmál. Því var verkefnunum m.a. deilt út til fjmrn., þ.e. efnahagsskrifstofu fjmrn. Ég ætla ekki endilega að gera því skóna að efnahagsskrifstofa fjmrn. starfi ekki af þeim heiðarleika sem þeim er treystandi til og vinni verk sín faglega. En engu að síður er ljóst að fjmrn. er hluti af framkvæmdarvaldinu sem er að framkvæma og fylgja eftir áherslum og stefnumiðum ríkisstjórnarinnar. Og stefna ríkisstjórnarinnar er að koma þessum álframkvæmdum og virkjunum á hvað sem tautar og raular. Við höfum heyrt það hér á Alþingi hvað eftir annað að hæstv. ráðherrar hafa lýst því yfir úr þessum ræðustól að í þær framkvæmdir, Kárahnjúkavirkjun og álverksmiðu á Reyðarfirði, verði ráðist hver svo sem hagkvæmni eða umhverfisáhrif verða. Efnahagsskrifstofa fjmrn. stendur frammi fyrir þeirri stefnumörkun sem henni er jú skylt að vinna að, en engu að síður ber henni líka að benda á hluti sem ber að hafa í huga þegar ráðist er í svo stórkostlega framkvæmd og meta hana. Efnahagsskrifstofa fjmrn. hefur vissulega bent á þau gríðarlegu áhrif sem slík stórframkvæmd hefur á efnahagslíf þjóðarinnar, sérstaklega á framkvæmdatímanum. Hún hefur vakið athygli á því að slík stórframkvæmd muni eðlilega kalla fram mikil áhrif í efnahagslífinu. Það að svo mikið fjármagn komi inn í landið, allt að 200 milljarðar kr. tengt einni framkvæmd, mun kalla á verulega hækkun á gengi íslensku krónunnar. Það mun líka kalla á hækkun vaxta til þess að halda niðri þenslu. Efnahagsskrifstofan hefur líka bent á að viðskiptahallinn mun stóraukast. Innflutningur á vörum mun aukast ekki aðeins vegna innflutnings á vörum og tækjum tengt framkvæmdinni heldur einnig vegna hás gengis. Kaupmáttur á innfluttum vörum mun að sjálfsögðu aukast sem er að því marki kostur svo fremi sem efnahagslífið geti skaffað útflutningstekjur á móti. Við höfum reynt á undanförnum árum hvaða áhrif viðskiptahalli vegna neyslu hefur haft á íslenskt atvinnulíf. Gríðarlegur viðskiptahalli sem var á undanförnum árum leiddi til mikils misvægis í efnahagslífinu og leiddi til þess að mikill fjöldi fólks var farinn að vinna við störf sem tengdust þjónustu og innflutningi, sem ekki var útflutningsverðmæti fyrir. Það gleðilega gerðist samt á síðasta ári að utanríkisviðskiptin komust í jafnvægi og menn gátu vænst þess, væri haldið rétt á spöðum í efnahagsmálum, að við gætum nú staðið frammi fyrir tiltölulega hægum en öruggum hagvexti og ró í atvinnulífinu. Vissulega mundum við þurfa að fara í gegnum visst erfiðleikaskeið meðan atvinnulífið væri að aðlaga sig því að viðskiptahallanum væri lokið, en efnahagslífið og atvinnulífið áttu að hafa allar forsendur til þess að geta leyst þar úr. En þá koma þessar fyrirhuguðu stórframkvæmdir sem hleypa öllu í uppnám á ný. Áhrifin af þessum væntanlegu framkvæmdum eru þegar farin að koma í ljós. Það hefur verið gengið út frá gengisvísitölu upp á 130--134 við gerð fjárlaga og við áætlun um þróun efnahagsmála á næstu missirum, ef ekki kæmi til stórvirkjana og slíkra framkvæmda. Gengisvísitala upp á 130--134 mundi einnig halda útflutningsviðskiptunum í nokkuð góðu jafnvægi og jafnframt skapa góðan grundvöll fyrir útflutningsatvinnuvegina. En þessar fyrirhuguðu framkvæmdir hafa þegar haft þau áhrif að gengið hefur snarhækkað og gengisvísitalan nú er einhvers staðar í kringum 123, milli 123 og 124, sem þýðir m.a. að dollarinn sem hefur verið talið eðlilegt að væri í 90--95 ísl. kr. er núna kominn niður fyrir 80 kr. Það þýðir að við fáum stöðugt minna og minna fyrir þær vörur sem við flytjum út og það verður útflutningsgreinunum mjög erfitt. Einnig er vert að geta þess að í matsskýrslu fjmrn. á efnahagsáhrifum fyrirhugaðra framkvæmda við virkjunina og álverið er gengið út frá því að gengisvísitalan sé um 130. Þeir taka það fram að hún sé forsenda fyrir þeim spám sem þeir leggja þar fram. Víki gengisvísitalan frá þeirri tölu yrði enn minna að marka spár þeirra, þá verður sveiflan og áhrifin enn meiri. Gengisvísitalan nú er 123, eða nærri 10% hærra en efnahagsskrifstofa fjmrn. gerir ráð fyrir við matsgerð sína og áætlanagerð. Ég held, virðulegi forseti, að þegar fjárln. fær þetta mál til meðferðar og ókosinn formaður fjárln., hv. þm. Ísólfur Gylfi Pálmason, þá ætti að taka þetta mál fyrir í fjárln. því að fjmrn. er að segja að forsendur fjárlaganna séu í rauninni brostnar verði slík gengisþróun sem við nú stöndum frammi fyrir. Svo einfalt er það. Virðulegi forseti. Ég held að útflutningsgreinarnar okkar muni um það að búa við 10--20% hærra raungengi, hærra gengi íslensku krónunnar en eðlilegt er talið miðað við íslenskt efnahagslíf. Og meira að segja dollarinn hefur lækkað um 30% á nokkrum mánuðum. Ég býst við því, herra forseti, að t.d. fyrir sauðfjárbændur sem verða nú að flytja æ stærri hluta framleiðslu sinnar úr landi, 30--50% eru menn að tala um að sauðfjárbændur þurfi að flytja úr landi af framleiðslu sinni, þá muni um það ef gengið er 20% hærra en það ætti að vera. Það þýðir að útflutningsverðmæti sauðfjárafurðanna verður 20% lægra en annars ætti að vera. Ef við flytjum út sauðfjárafurðir fyrir 400 til 600 millj. kr. þýðir það að um 30--40 störf tapast. Ég vil spyrja hæstv. iðnrh.: Hefur ráðherrann gert sér grein fyrir því hvaða áhrif þessar framkvæmdir hafa á útflutningsgreinarnar annars staðar í landinu? Á útflutning sjávarafurða? Á samkeppnisstöðu og tekjur ferðaþjónustunnar, innlendrar ferðaþjónustu? Það var mjög ánægjulegt sjálfsagt að heyra það að ferðalög til útlanda lækka og ferðaskrifstofur hafa ekki undan að lækka verð á ferðum til útlanda. En til þess þarf gjaldeyri. Hefur verið tekið saman hvaða áhrif þetta hefur á samkeppnisstöðu ferðaþjónustunnar í landinu? Stendur ferðaþjónustan það af sér að tekjur hennar skerðist um 10--20% vegna rangs gengis? Við verðum að fara í gegnum öll þessi atriði þegar metin eru áhrif stórframkvæmdar eins og hér er um að ræða. Það er svo sem ánægjulegt að framkvæmd geti styrkt atvinnulíf og búsetu á einum afmörkuðum stað en svo gríðarleg framkvæmd, af þvílíkri stærð, mun valda miklum áhrifum um allt land á atvinnulífið, m.a. á Vestfjörðum. Útflutningsatvinnuvegunum á Vestfjörðum mun blæða meðan á byggingarframkvæmdum stendur vegna hás gengis og hárra vaxta. Útflutningsatvinnuvegunum á Norðurlandi mun einnig gera það og efnahagsskrifstofa fjmrn. segir að ekki muni nægja að gengið hækki og vextir hækki heldur muni líka þurfa að skera niður ríkisframkvæmdir til að reyna að halda efnahagslífinu nokkurn veginn í skorðum. Þetta eru efnahagsstærðir sem við höfum aldrei staðið frammi fyrir áður, gríðarlega stórar. Það þarf því að skera niður ríkisframkvæmdir. Menn eru á handahlaupum við að flýta framkvæmdum í ár vegna þess að það liggur ljóst fyrir að að loknu þessu ári, verði af virkjun, muni þurfa að beita hnífnum á framkvæmdir á næstu árum. Hvar eiga þær að koma niður? Munu þær ekki fyrst og fremst koma niður á vegaframkvæmdum og einkum um hinar dreifðu byggðir? Herra forseti. Hvort sem hún er skoðuð út frá umhverfisáhrifum eða efnahagsáhrifum kemur í ljós að þessi framkvæmd er af þeirri stærð að hún passar engan veginn, hvorki í íslenska náttúru né íslenskt efnahags- og atvinnulíf. Verði af þessum framkvæmdum munum við stíga óafturkræf skref, stórspilla íslenskri náttúru og hafa áhrif á íslenskt efnahagslíf og búsetu sem munu valda erfiðleikum víða um land. Það er líka dapurt, herra forseti, að ekki skuli gerð grein fyrir sérstökum mótvægisaðgerðum til að styrkja viðspyrnu á Vestfjörðum, Vesturlandi og Norðurlandi gagnvart þeirri bylgju sem þessar framkvæmdir munu hafa á atvinnu- og efnahagslíf á þessum svæðum. Það verður nú þegar að setja upp aðgerðaáætlun til að standa vörð um þessa landshluta þannig að þessar framkvæmdir sogi ekki til sín fólk, fjármagn og atvinnulíf af þessum svæðum. Við krefjumst þess að þessar mótvægisaðgerðir verði kynntar um leið og þetta mál er hér til umfjöllunar á Alþingi. Herra forseti. Þetta stórmál, stærsta mál sem komið hefur fyrir fyrir Alþingi Íslendinga síðan lýðveldið var stofnað, þessi stórframkvæmd, bygging Kárahnjúkavirkjunar og álverksmiðjan í Reyðarfirði, kom upp eftir að gengið var til kosninga fyrir nærri fjórum árum. Nú er ætlunin að afgreiða þetta mál fyrir næstu kosningar. Ég hef hér rakið hversu mikill ágreiningur er um þetta mál, hvort sem er Kárahnjúkavirkjun og þau miklu náttúruspjöll sem henni tilheyra og það að ekki skuli gefast kostur á að meta aðra valkosti í nýtingu þessara náttúruauðlinda. Þetta var ekki borið undir þjóðina og hefur ekki komið til atkvæðagreiðslu hvorki í alþingiskosningum né með þjóðaratkvæðagreiðslu. Framkvæmdin var heldur ekki kynnt fyrir síðustu alþingiskosningar en nú á að hrista hana í gegnum þingið fyrir næstu kosningar. Þetta teljum við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði ótæk vinnubrögð. Við leggjum til að fylgt verði þeim lágmarkskröfum gagnvart svo stóru máli sem svo mikill ágreiningur er um að um það fari fram þjóðaratkvæðagreiðsla, að þjóðin greiði atkvæði um byggingu Kárahnjúkavirkjunar. Það væri þó meiri sátt að vita til þess að meiri hlutinn samþykkti það. Ég hef reyndar þá trú að eftir að málið hefði fengið rækilega kynningu meðal þjóðarinnar mundi þjóðin ekki samþykkja að ráðast í svo gríðarleg náttúruspjöll og efnahagslegar kollsteypur sem þeim gætu fylgt. Hún mundi vilja að farið yrði hægar og rólegar í sakirnar og atvinnulífið byggt upp í takt við íslenskt samfélag, stærð og íbúafjölda. Við leggjum hér til að samhliða alþingiskosningum í vor fari fram þjóðaratkvæðagreiðsla um byggingu Kárahnjúkavirkjunar. Við bendum á hve harðar deilur hafa verið um Kárahjúkavirkjun og hugmyndir um aðrar virkjanir á þessu svæði. Við bendum á að úrskurður umhvrh. frá 20. desember, sem flestir viðurkenna að er byggður á þröngum pólitískum viðhorfum, er mjög umdeildur. Fjölmargar ástæður renna stoðum undir þá hugmynd að frekari framvinda málsins verði ráðin í lýðræðislegri atkvæðagreiðslu sem allir atkvæðisbærir landsmenn gætu tekið þátt í. Undanfarna daga, virðulegi forseti, höfum við séð mótmæli almennings gegn þessum framkvæmdum. Mótmælin snúast bæði gegn því að ráðist sé í svona risaframkvæmdir sem passa engan veginn við íslenskan veruleika og beinast líka að þeirri gerræðislegu málsmeðferð sem málið hefur fengið í þinginu, bæði af hálfu hæstv. umhvrh. og hæstv. iðnrh. og einnig á Alþingi. Við sáum í dag fjölmenni fyrir framan Alþingishúsið til þess að mótmæla þessum framkvæmdum. Mannfjöldinn bar fram þá sjálfsögðu kröfu að fram færi þjóðaratkvæðagreiðsla um byggingu Kárahnjúkavirkjunar áður en ráðist yrði í framkvæmdir. Virðulegi forseti. Íslenska þjóðin hefur stáðað sig af því að vera lýðræðisþjóð. Við höfum státað okkur af því að hafa staðið vörð um lýðræðið um aldir. Við höfum státað okkur af því að búa við eitt elsta þjóðþing í heiminum. Við höfum talið okkur til fánabera lýðræðis og þess að hver einstaklingur fái að hafa um það val með atkvæði sínu hvernig á stórum málum þjóðarinnar sé haldið. Þetta mál er eitt það stærsta sem komið hefur fyrir Alþingi, fyrir þjóðina, á síðustu áratugum. Það er því fullkomlega eðlileg lýðræðiskrafa að málið fari í þjóðaratkvæðagreiðslu áður en framkvæmdir hefjast. Virðulegi forseti. Ég ítreka þá kröfu að áður en ráðist verði í framkvæmdir fari fram þjóðaratkvæðagreiðsla um Kárahnjúkavirkjun. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs höfum lagt fram tillögur hér á Alþingi þar að lútandi. Við teljum að það væri bæði þingi og þjóð til sæmdar að þetta mál fengi afgreiðslu þar.

Virðulegi forseti. Hér er til umfjöllunar frv. til laga um heimild til samninga um álverksmiðju í Reyðarfirði. Félagar mínir úr Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði hafa gert umhverfismálunum ítarleg skil en mig langar til að fara aðeins almennari orðum um þetta mál. Ég hef átt sæti í iðnn. þetta kjörtímabil. Þegar ég settist á þing var staðan þannig að Landsvirkjunarmenn, þar á meðal forstjórinn, greindi iðnn. og þingmönnum frá því að vegna hugmynda um fyrirhugaða Kárahnjúkavirkjun og byggingu álvers við Reyðarfjörð væri, út frá sjónarhóli fyrirtækisins, algerlega útilokað að fyrirtækið stæði eitt að þessari uppbyggingu. Þá horfðu málin þannig við að þetta var talið allt of áhættusamt. Þá kom fram að Landsvirkjun gæti einvörðungu orðið hluthafi í slíku félagi. En síðan, eins og komið hefur fram í ræðum margra þingmanna, hefur pólitísku afli verið beitt til að fara í þessa framkvæmd. Mönnum er þá kannski sama hvað dæmið kostar enda kemur það fram í frv. og fylgigögnum þess að hér er um verulega ríkisaðstoð að ræða við uppbyggingu á atvinnustarfsemi. Þetta er sennilega stærsta ríkisvæðing sögunnar. Það skýtur skökku við hvað varðar ríkjandi stjórnarflokka vegna þess að þeir hafa notað alla sína orku síðustu tíu ár til að vinda ofan af ríkisvæðingu, eins og þeir kalla það, með sölu bankanna, nauðsynlegra ríkisfyrirtækja að mínu mati. Þeir eru jafnframt að undirbúa sölu Símans o.s.frv. Þarna er reginmunur á. Núverandi ríkisstjórn ræðst á grunnþjónustufyrirtæki samfélagsins eins og banka og aðrar stofnanir og mundar sig til að einkavæða þær. Á sama tíma á að fara í milljarðauppbyggingu með ríkisbakstuðningi, eins og hér er lagt til að gert verði, austur við Kárahnjúka og síðan á í kjölfar þess byggja álverksmiðju við Reyðarfjörð. Þetta er líka grafalvarlegt mál í ljósi stöðu orkumála í landinu. Staða orkumála í landinu er mjög slæm fyrir landsbyggðarfólk yfir höfuð. Það eru tveir stórir eigendur að Landsvirkjun ásamt ríkinu, þ.e. að sjálfsögðu Reykjavíkurborg og Akureyrarbær sem njóta þeirrar stöðu í lágu orkuverði heima fyrir, bæði á höfuðborgarsvæði og eins á Akureyri. Hér um bil öll önnur landsvæði að undanskildu orkuveitusvæði Hitaveitu Suðurnesja fær orku frá Rafmagnsveitum ríkisins. Þegar við horfum á þessi mál í þessu samhengi opnast manni ljótur veruleiki. Menn sjá að á orkuveitusvæði Rariks er orkan seld, vegna kerfisins og uppsetningarinnar, á uppsprengdu verði til iðnaðar sem landsmenn sjálfir stunda um allt land. Það er algengt á orkuveitusvæði Rariks að menn kaupi orkuna frá 6 og upp í 9 kr., t.d. grunnorku til iðnaðar. Þetta er auðvitað óþolandi ástand. Við hefðum átt, í staðinn fyrir svona bollaleggingar, að leggja niður fyrir okkur möguleikana á að lækka orkuverð til okkar eigin iðnaðar í krafti þeirrar stöðu sem uppi var. Það er nefnilega þannig að Landsvirkjun, miðað við núverandi ástand, þ.e. fari hún ekki í stórar framkvæmdir eins og Kárahnjúkadæmið, gæti orðið nokkurn veginn skuldlaus á 15 árum og það skapar að sjálfsögðu gríðarlega möguleika til lækkunar á orkuverði alls staðar í landinu, bæði til heimilis- og iðnaðarnota og er ekki vanþörf á. Þessi staða, stefnan sem hér er tekin leiðir til að fyrir slíka möguleika er girt. Það getur orðið um einhverja lítils háttar lækkun að ræða eins og verið hefur undanfarið en við munum girða fyrir möguleikann á stórkostlegri lækkun á raforkuverði til innlends iðnaðar og heimilisnota vegna þess að það er verið að fara allt aðra leið. Hver er svo sú leið sem farin er til þess að framkalla þennan samning eða gefa grunn að möguleikunum á að semja um álverksmiðju í Reyðarfirði? Hún er sú að baktrygging verður að vera frá hendi ríkisins, þ.e. í gegnum Landsvirkjun. Nú er náttúrlega svo komið, eins og almenningi er kunnugt, að borgarstjórn Reykjavíkur og bæjarstjórn Akureyrar hafa samþykkt slíka ábyrgð. Þeir aðilar hafa samþykkt þetta sem ég tel að sé ekki rétta leiðin hvað varðar okkar eigin orkunotkun í landinu. Staðan er nefnilega þannig að verulegur hluti af iðnaði okkar í landinu er knúinn með aðkeyptri orku, mestmegnis svartolíu. Og það er alveg ótrúlegt að fara yfir sviðið og sjá að jafnvel hér innan borgarmarka Reykjavíkur eru stór og stöndug fyrirtæki sem sjá hag sínum best borgið með því að vera á innfluttu afli, þá að langmestu leyti olíu og í sumum tilfellum gasi. Víða úti um land er líka notuð olía til þess að knýja iðnfyrirtæki landsmanna. Það er t.d. mjög algengt í öllum fata-, þvotta- og safaiðnaði. Hvernig stendur á því að við erum hér með upplegg sem tekur ekki nokkurt mið af því hvernig staðan er í landinu og hvaða möguleikar eru fyrir okkur að fara aðrar leiðir sem mundu gagnast okkur betur í hinn endann? Það er ekkert vafamál. Og nú skal ég nefna lítið dæmi, bara til þess að menn geti áttað sig betur á hlutunum. Það er dæmi um það hver ruðningsáhrifin geta orðið þegar menn sjást ekki fyrir. Þegar Rafveita Sauðárkróks var seld Rafmagnsveitum ríkisins á sínum tíma var það þannig þar í bæ að lítið fyrirtæki eins og efnalaug keypti orkuna frá Rafveitu Sauðárkróks á rúmlega 2 krónur, 2,10. Þegar Rafmagnsveitur ríkisins yfirtóku reksturinn var sama fyrirtækinu boðin orka á yfir 6 kr. kwst. Það var reyndar byrjað með yfir 7 kr. Ruðnings/-áhrifin í litlu fyrirtæki eins og þessu þar sem vinna tvær til þrjár manneskjur eru gríðarleg. Þau gera fyrirtækinu hér um bil ókleift að starfa og það er hækkun á tilkostnaði vegna orkukaupanna sem nemur um hálfum árslaunum. Ef við förum yfir landið í þessum dúr og leggjum niður fyrir okkur hvað við erum að gera getur vel verið --- við höfum ekki gert það --- mér segir svo hugur um að ruðningsáhrifin, þ.e. neikvæðu áhrifin, annars staðar í landinu verði gríðarleg og þau geti jafnvel kostað hundruð starfa. Og það er ekki bara verið að tala um ruðningsáhrif vegna viðhalds á háu orkuverði heldur er náttúrlega nefnt til sögunnar vaxandi verðbólga og hækkandi vextir, svo að eitthvað sé nefnt, og síðan gríðarleg styrking á genginu. Og bara væntingarnar við þetta verkefni hafa orðið til þess að undirstöðuatvinnugreinar landsins eru komnar í veruleg vandræði. Sjávarútvegurinn og vinnsla sjávarafurða eru komin í veruleg vandræði og þau eru ekki fyrirséð ef gengið helst áfram hátt, sem t.d. ferðaþjónustan lendir í. Við getum ekki lokað augunum fyrir því að sjávarútvegurinn er sú atvinnugrein sem dregur hingað um 50% af öllum gjaldeyri og ferðamannaþjónustan 13--14%. Og það er eins og menn hafi engar áhyggjur af því, þeir sem keyra svona mál fram, að þeir leiki sér með þessa grunnatvinnuvegi landsins. Það er líka skoðun mín að stóriðjustefnan girði fyrir aðra uppbyggingarmöguleika í iðnaðarkostum, jafnvel iðnaðarkostum sem þurfa mikla orku. Staðan er sú að Landsvirkjun er búin beint og óbeint að lofa svo mikilli orkuafhendingu að það er ekki hlustað á aðra með aðrar hugmyndir. Þeir fá ekki áheyrn. Nýverið var uppi á borðinu norður í landi mjög áhugavert iðjuverkefni sem átti að taka það sem við gátum vel ráðið við, um 30--32 megavött í orku, hreinlegt fyrirtæki sem átti að skapa 150 manns vinnu. Aðferðin sem er notuð til þess að koma mönnum út af borðinu er náttúrlega sú að bjóða þeim einungis hátt orkuverð, menn sem ráða hafa hreinlega ekki áhuga á því í krafti stóriðjustefnunnar að gefa öðrum möguleika á því að koma að borði. Það er svo einfalt í mínum huga. Og það er sorglegt til þess að vita að umrætt fyrirtæki endaði í Svíþjóð vegna þess að þar fékk það nákvæmlega sömu fyrirgreiðslu og verið er að gefa álverksmiðju í Reyðarfirði vilyrði fyrir hér, þ.e. bakstuðning ríkisins fyrir gríðarlegum upphæðum og síðan alls konar fríðindi í sambandi við iðnaðargjald, markaðsgjald, fasteignaskatta, tekjuskatta, eignarskatta, stimpilgjöld o.s.frv. Hvers vegna í ósköpunum hengja menn bara í sig þennan kost ef þeir eru svona áfram um uppbyggingu á orkufrekum iðnaði? Hvers vegna eru ekki uppi á borðinu tilsvarandi ívilnanir til annarra sem eru að sækja á og hafa hugsanlega áhuga á því að byggja eitthvað upp í landinu sem gæti verið meira í sátt við náttúruna og eitthvað sem við mundum auðveldlega ráða við? Það eru augljóslega margir virkjanakostir í landinu upp á 10, 20, 50, jafnvel 70 megavött sem við getum á tiltölulega auðveldan hátt orðið sammála um að fara í, í rólegum, föstum skrefum til áframhaldandi uppbyggingar á atvinnulífinu og iðnaðinum í landinu. En það er eins og menn fái aldrei nóg. Ég efast um að þjóðin átti sig á því að þessi biti sem leiðir af sér Reyðarálsdæmið, þ.e. álbræðsluna í Reyðarfirði, er ekkert smáræði. Hér er um að ræða rúmlega fjórar Blönduvirkjanir og það er erfiðleikum háð fyrir fólk að gera sér grein fyrir því hversu gríðarlegt dæmi er hér á ferðinni, með algjörlega ófyrirséðum afleiðingum. Og það er sannarlega ástæða til þess að hafa áhyggjur af því hvað muni gerast í kjölfar þessara framkvæmda gagnvart öðru atvinnulífi í landinu. Ég nefndi orkuþáttinn en hann er auðvitað bara einn þáttur af því sem er að gerast. Hátt gengi er þegar farið að valda sjávarútveginum vandræðum eins og ég sagði áðan. Síðan eru vaxtamálin, að maður tali ekki um stöðu fjölskyldna í landinu sem þurfa að þola meiri verðbólgu og hærri vexti. Það er eins og þeim sem tala fyrir þessu verkefni sé alveg sama um hvað gerist annars staðar, það komi þeim ekkert við. Og það er ekki farsæll búskapur að miða alltaf að einhverju nýju og eyðileggja undir sér allt það sem maður á og hefur staðið með manni áratugum saman. Hvernig stendur á því að menn vilja fara þessar leiðir? Hvernig stendur á því að mönnum er sama um það sem þjóðin hefur búið í haginn fyrir sig, og telja sig geta samþykkt á færibandi að selja stofnanir eins og banka eins og ekkert sé og síðan að fara í svona glæfraspil, að ég tel, með ríkisbakábyrgðum og ríkisvæddri uppbyggingu atvinnulífs? Þetta er ekki einu sinni í anda þeirrar stefnu sem keyrt er eftir í þinginu. Hvernig stendur á því að sama fólk, sömu hv. þm., hlær að því og segir að við séum gamaldags hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði þegar við leggjum til bakábyrgðir vegna uppbyggingar í fiskeldi, t.d. í lúðueldi þar sem við erum 80% framleiðendur á öllum lúðuseiðum í heiminum? Við flytjum megnið af þessu út vegna þess að aðrar þjóðir eru með stofnstyrki til áframeldis á fiskinum. Seiðin fara í tugþúsundavís í pokum í flugvélum til útlanda til áframhaldandi eldis. Hvar mundi svoleiðis fyrirtæki standa ef það væri með tilsvarandi samninga í grunninn hvað varðar orku, baktryggingar, alls konar gjöld og jafnvel stofnstyrki? Auðvitað væri hægt að vera með fjölbreytt atvinnulíf og koma ýmsu í kring ef það væri vilji manna yfir línuna, og væri að okkar mati hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði miklu farsælla en að standa í þessu stóra höggi einu og sér á einum stað. Það er hægt að nefna mýmörg dæmi í þessum dúr sem hægt væri að fara í. Það eru allir sammála um það. Haldið þið að iðnrekendum á Íslandi fyndist ekki fínt ef orkukaup frá veitunum okkar væru tengd verði t.d. á fiskinum þannig að ef illa gengi í útlöndum færi verðið niður? Það eru engir slíkir samningar í boði fyrir það atvinnulíf sem við höfum þegar hér í landinu. Virðulegi forseti. Ég vildi aðeins fara í þetta mál í almennum atriðum en í dag hefur berlega komið í ljós að hér á ekkert að stöðva. Þeir hv. þm. sem keyra þetta mál áfram fá aldrei nóg. Áfram skal haldið. Nú skal stækka í Straumsvík, eins og menn vita, og það er búið að gefa loforð fyrir því. Það skal stækka Norðurál og það vita menn, menn vilja álver í Eyjafjörð og menn vilja álver í Skagafjörð. Það er ekki aldeilis að þessari vegferð sé lokið því að menn vilja halda áfram. Það er augljóst mál. Og þá er það spurningin: Hvar á að virkja? Það vilja menn ekki horfast í augu við enda hefur ekki verið samþykkt eða farið í gegnum nýja áætlun í þinginu, t.d. um nýtingu vatnsafls og jarðvarma. Ríkisstjórnin forðast eins og heitan eldinn að setja upp nokkurt plan í þeim dúr vegna þess að menn ætla að halda áfram á þessari braut. Og það er virkilega það sem er umhugsunarefni í þessu dæmi öllu. Ef þessir villtustu draumar rætast innan tíu ára og menn geta yfir höfuð --- enginn sem tjáir sig á hinu háa Alþingi getur farið nógu hratt í þetta mál. Menn vildu sjálfsagt helst stækka og byggja ný álver annað hvert ár ef þeir kæmust upp með það og gætu það. Þannig er innstillingin. Menn vilja fara í Straumsvík og menn vilja fara í Norðurál og menn vilja fara í ný verkefni norður í Eyjafirði og þar fram eftir götunum. Bara miðað við þessi verkefni sem eru á blaði hjá mér verður orðið harla lítið eftir af virkjunarmöguleikum í landinu þegar þau eru búin. Þá verður ansi lítið eftir af orku til þess að fara í stóra drauma, t.d. um vetnisvæðingu landsins. Það er bara ekki hægt, það er búið að girða fyrir það. Hér rekst hvað á annars horn. Og hvar eru menn tilbúnir að staldra við? Ætla menn í Skaftá og Langasjó á grunni þessara villtu drauma? Ætla menn í Dettifoss og jafnvel Gullfoss? Hæstv. iðnrh. hristir höfuðið en það eru ekki nema kannski þrjú ár síðan hæstv. iðnrh. hefði hrist höfuðið varðandi Norðlingaölduveitu og Þjórsárver, hefði sagt að ekki dytti nokkrum manni það í hug, og menn hristu bara hausinn yfir því að það ætti að fara að skurka þar. Þannig er bara staðan og hlutirnir breytast. Og það er möguleiki að taka vatn af vatnasvæði Dettifoss yfir í þetta nýja verkefni ef mönnum sýnist svo. Það var kallaður langstærsti draumurinn og byggði á stíflu þar norður frá. Ef peningasjónarmiðin eiga að ganga og stóru dæmin að ganga upp svífst það fólk einskis sem leggur slíkt mat á hlutina, það bara heldur áfram. Samkvæmt því sem búið er að segja í dag lítur út fyrir að það verði stöðugur barningur fyrir því hvernig eigi að fara í næsta skref. Um þessa heimild til samninga um álverksmiðju í Reyðarfirði er hér mikið frv., þar er fjallað um þetta 322 þús. tonna álver og staðreyndirnar um það. Þar er líka ítarefni um lóðina og hafnarmannvirkin, hvernig þau verða, t.d. varðandi höfnina kemur nú í ljós að hún á að geta rekið sig en það kemur á sveitarfélögin að borga niður stofnkostnað. Það er ítarefni um fjárfestingarsamninga, skatta og gjöld til ríkisins og um skatta til sveitarfélaganna. Síðan er farið yfir þetta ríkisaðstoðardæmi sem er búið að senda ESA til umsagnar. Það verður gaman að sjá hvað kemur út úr því vegna þess að það klingir alltaf á okkur sem viljum einhvers konar bakstuðning frá ríkinu eða framlög til atvinnuuppbyggingar að það megi ekki út af samkeppnismálum. En kannski verður það allt í lagi hér af því að ríkisstjórnin hefur áhuga á því og mun keyra það fram. Það er nú svoleiðis úti í Evrópu að ef ríkisstjórnirnar keyra mál fram af hörku virðast þau ganga betur fyrir sig en önnur mál í þessu stóra kerfi. Það er líka ítarefni um rafmagnssamninginn frá væntanlegri Kárahnjúkavirkjun. Ég er fulltrúi í iðnn. fyrir Vinstri hreyfinguna -- grænt framboð og ég hlakka til að funda um þessi mál og fara ítarlega ofan í þetta frv. á milli umræðna en læt máli mínu lokið hér, virðulegi forseti.

Herra forseti. Hér hefur í allan dag verið til umræðu frv. til laga um heimild til samninga um álverksmiðju í Reyðarfirði. Nú þegar ég tek til máls kl. 20.30 er salurinn svo til mannlaus. Það breytir því ekki að ég ætla að leggja orð í belg og tjá mig um þetta stóra mál. Ég hef lengi haft miklar efasemdir um viturleika þess að Íslendingar fylgi stóriðjustefnu. Ég tel að mun farsælla sé fyrir okkur að nýta fegurð fjalla og hreinleika íslenskrar náttúru á umhverfisvænan hátt, svo sem með því að geta státað af stærstu ósnortu víðernum í Evrópu. Samkvæmt skilgreiningu á ósnortnu víðerni er gert ráð fyrir að ekki séu neinar raflínur, miðlunarlón, orkuver eða uppbyggðir vegir í a.m.k. 5 km fjarlægð og ekki gæti beinna ummerkja mannsins. Þar fær náttúran að þróast án álags vegna mannlegra umsvifa. Enginn má við margnum, segir gamalt máltæki. Þegar lög um virkjun Jökulsár á Brú og Jökulsár í Fljótsdal voru samþykkt á hinu háa Alþingi í apríl sl. greiddi ég þeim ekki atkvæði heldur lýsti því yfir að mín sýn á framtíðina væri önnur og hið sama mætti segja um marga sjálfstæðismenn sem ég er málsvari fyrir. Ég er þó hlynnt því að nýta auðlindir okkar innan hóflegra marka og á sjálfbæran hátt. En ég tel að snúa þurfi við orkustefnu Íslendinga og nota aðra og vistvænni orkugjafa, svo sem jarðhita. Við verðum að hætta að einblína á orku úr vatni og hætta að einblína á mengandi stóriðju. Núverandi virkjunaráform sem samþykkt hafa verið af Alþingi munu skaða hálendi Íslands meira en hægt er að sætta sig við. Í gær barst mér í tölvupósti bréf frá GPÓ, sem hlýtur að vera Guðmundur Páll Ólafsson. Þar er lýst stórfelldum breytingum á náttúru, með leyfi forseta: ,,Eitt stærsta og aurugasta fljót landsins, Jökulsá á Brú, verður ekki lengur til, vatnið fellur í lón við jökul og verður síðan veitt í Lagarfljót. Einstakar fossaraðir í Jökulsá í Fljótsdal, Kelduá og Sauðá hverfa. Um 60 fossar hverfa eða raskast. Hálslón verður á stærð við Hvalfjörð með 70 metra mun ,,flóðs og fjöru``. Ómetanlegum víðernum og jarðsögumenjum verður eytt. Stórum búsvæðum hreindýra og fugla verður eytt. Stærsta meðvitaða gróðureyðing í Íslandssögunni. 40 ferkílómetrum af fágætu gróðurlendi verður drekkt. Á vorin munu 20 ferkílómetrar gróins lands verða þaktir jökulaur. Nýjar jökulárleirur fjúka upp og eyða tugum ferkílómetra af gróðurlendi þegar uppblástur fer af stað. Landgræðslan leggst gegn framkvæmdinni vegna mikillar gróðureyðingar.`` Herra forseti. einnig er fjallað í bréfinu um óraunhæfar mótvægisaðgerðir: ,,Binda á 14--20 ferkílómetra af jökulleir með rykbindiefninu lignín súlfati á hverju vori. Gljúfur Jökulsár á Brú virkar sem sandgildra fyrir foksand. Mótvægisaðgerðir felast m.a. í því að búa til nýjar sandgildrur! Byggður verður 1 m hár og 15 km langur garður á austurbakka Hálslóns til að stöðva sandfok. 12,5 milljón rúmmetrum af jarðvegi verður dælt ofan í Hálslón svo að hann fjúki ekki burt. Hálendisgróðurinn verður ,,styrktur`` með áburðargjöf til að verjast áfoki. Kárahnjúkastífla verður tveir og hálfur Hallgrímskirkjuturn á hæð (190 m). Neðst verður Kárahnjúkastífla jafnbreið hæð Esjunnar (700 m). Aðrennslisgöng verða 70 km, margfalt lengri en veggöng á landinu.`` Marvísleg neikvæð efnahagsáhrif verða af framkvæmdunum eins og hér segir, með leyfi forseta: ,,Tap á náttúrugæðum mun nema milljörðum króna. Eftir fyrirhugaðar framkvæmdir verða yfir 80% raforku seld stóriðju. Tekjur tengdar álverði eru mun sveiflukenndari en fiskveiðar. Virkjunin eykur fjárskuldbindingar Reykvíkinga um 65 milljarða króna. Rekstrarhalli verður 2,5 milljarðar króna á ári miðað við núverandi álverð. Rekstrarhallinn svarar til 35% hækkunar á raforku til almennings. Almennir vextir munu hækka um 2% á framkvæmdatíma. Fresta verður fyrirhuguðum opinberum framkvæmdum.`` Herra forseti. Þessar aðgerðir eru þvert á nútímastjórnunarhætti. ,,Rammaáætlun ríkisstjórnarinnar um helstu virkjanakosti sýnir að Kárahnjúkavirkjun veldur hvað mestum umhverfisspjöllum en er ekki meðal hagkvæmustu kosta þrátt fyrir stærð. Mikill meiri hluti þjóðarinnar er hlynntur þjóðgarði norðan Vatnajökuls. Þjóðgarður og virkjun fara ekki saman. Náttúruvernd ríkisins og aðrar fagstofnanir ásamt Skipulagsstofnun höfnuðu Kárahnjúkavirkjun vegna umtalsverðra og óafturkræfra umhverfisáhrifa. Skipulagsstofnun taldi hagrænar forsendur virkjunarinnar veikar. Náttúruverndarsamtök Íslands o.fl. stefna umhverfisráðherra vegna úrskurðar um umhverfismat Kárahnjúkavirkjunar. Málið er enn óútkljáð.`` Herra forseti. Þá eru talin upp atriði sem talin eru bera vott um gamaldags vinnubrögð og atvinnuhætti: ,,Stórfelldir vatnaflutningar heyra sögunni til enda hafa þeir reynst illa. Kárahnjúkavirkjun verður skammlíf og er óendurnýjanleg en breytir endurnýjanlegri auðlind í eyðimörk. Virkjun og stóriðja drepa í dróma fjölbreytt mannlíf sem byggir á menntun, fjölbreyttri menningu, sköpunargleði og frumkrafti einstaklinga. Kárahnjúkavirkjun eyðileggur möguleika þeirra sem vilja nýta landið til náttúruskoðunar og sjálfbærrar ferðamennsku.`` Herra forseti. Þetta var tilvitnun í tölvubréf frá Guðmundi Páli Ólafssyni. Nú erum við komin að næsta hluta leikritsins, álverinu sjálfu. Ég hef séð fyrir mér setninguna: ,,Ef við fáum ekki álver, þá erum við farnir.`` Það hef ég ímyndað mér að Reyðfirðingar hafi sagt. En ég segi: ,,Ef þið fáið álver, þá farið þið.`` Ég tel að arðsemi af fyrirhuguðum framkvæmdum sé ekki slík að hún réttlæti svo stórfelld náttúruspjöll. Önnur hlið er á þessu máli. Það er sú sem við ræðum nú, álver við Reyðarfjörð. Fyrirhuguð staðsetning þessa álvers er í um 5 km fjarlægð frá þéttbýlinu á Búðareyri. Við könnun sem fram fór á vegum staðarvalsnefndar í tíð Jóns Sigurðssonar sem iðnrh. voru kannaðir ýmsir kostir, svo sem Keilisnes, Eyjafjörður og Reyðarfjörður. Þar var mælt gegn því að álver yrði byggt í firði. Þannig háttar til í fjörðum að veðraskil eru slík að kalt loft lendir undir, það er einföld eðlisfræði, en heitt ofan á. Brennisteinsdíoxíð SO2 sem er mengandi efni í útblæstri frá álverum lendir á milli þessara laga, kalda lagsins og heita lagsins í firði. Það safnast þar saman, einkum í logni. Í Reyðarfirði háttar svo til að logn er um 46% af tímanum. Til samanburðar má nefna að ég held að í Reykjavík sé logn um 7% af tímanum en í Reyðarfirði er logn hátt í helming tímans. Áðurnefnd staðarvalsnefnd skoðaði þann kost að reisa álver við Eyjafjörð og var þá talið að í 13 km fjarlægð frá Akureyri væri nokkuð víst að ung börn, astmaveikir og gamlir fengju einkenni frá lungum eftir 2--4 daga logn. Eftir 2--4 daga logn er talið að jafnvel í 13 km fjarlægð frá álveri fái astmaveikir, gamlir og ung börn einkenni frá lungum. Í lygnum firði eins og Reyðarfirði þar sem fjarlægðin er enn minni, eða 5 km, má vera ljóst --- alla vega álykta ég þannig, að óbúandi geti orðið á Búðareyri í námunda við álver. Þess vegna segi ég við Reyðfirðinga: Ef þið fáið álver þá eruð þið farnir. Heilsufarshlið málsins hefur ekki mikið verið rædd. Að vísu hefur nokkuð verið fjallað um þann hreinsibúnað sem setja á á fyrirhugaða verksmiðju. Ég verð að segja að eftir meira en 30 ára reynslu Íslendinga af álverum hljótum við að gera ýtrustu kröfur til þess hreinsibúnaðar sem þar er komið fyrir. Við hljótum að gera kröfur um það að hann sé það nútímalegasta og besta sem fáanlegt er. En við vitum jafnframt að slíkt kostar peninga. Því kemur ekki á óvart að sjá á bls. 56 í frv. því sem hér um ræðir, neðanmáls fyrir neðan töflu 3 þar sem fjallað er um samanburð á magni frárennslis og magni efna í frárennsli frá álveri Alcoa-Reyðaráls og álveri Reyðaráls. Þar segir neðanmáls, með leyfi forseta: ,,Alcoa er að skoða mögulegar hreinsiaðferðir til þess að uppfylla umhverfismörk og stærð þynningarsvæðisins án vothreinsunar, í samræmi við markmið fyrirtækisins um að koma algjörlega í veg fyrir frárennsli frá álverum sínum. Sá möguleiki er fyrir hendi að niðurstöður athugunar Alcoa verði þær að vothreinsun sé nauðsynleg við álverið.`` Á bls. 55 er fjallað nokkuð um losun mengandi efna úr úrskurði Skipulagsstofnunar, þar á meðal svifryks, koldíoxíðs og flúorkolefnissambanda frá álverinu. Þar stendur, með leyfi forseta: ,,Skipulagsstofnun telur að fyrstu niðurstöður loftdreifingarreikninga fyrir breytingar á áformum byggingar álvers í Reyðarfirði sýni að ólíklegt sé að styrkur flúors og brennisteinstvíoxíðs muni fara yfir umhverfismörk utan þynningarsvæðis.`` En þá veltir maður fyrir sér, og ég vil skjóta því hér inn í, hversu stórt þetta þynningarsvæði sé og hversu nálægt byggðinni. Á bls. 69 má sjá að þynningarsvæðið nær um það bil í eins km fjarlægð frá þéttbýlinu á Búðareyri. Áfram segir á bls. 55 í frv.: ,,Fram hefur komið í umsögnum að gæði veðurfarsgagna sem dreifing mengunarefna byggist á séu háð óvissu.`` --- Ég vil aftur skjóta inn að um það er ekki óvissa þegar ég segi að það logn sé í Reyðarfirði 46% á tímanum. --- ,,Skipulagsstofnun telur þessa óvissu ásamt landnotkun og friðlýstu svæði í nágrenni álversins gera það að verkum að nauðsynlegt verði að fylgjast með styrk flúors í lífríki í andrúmslofti innan sem utan þynningarsvæðis eins og gert var ráð fyrir í úrskurði stofnunarinnar frá 31. ágúst 2001. Einnig telur stofnunin nauðsynlegt að fylgst verði sérstaklega með styrk brennisteinstvíoxíðs í andrúmslofti innan sem utan þynningarsvæðis. Skipulagsstofnun telur að fyrir liggi a.m.k. annar raunhæfur kostur um mótvægisaðgerðir vegna magns brennisteinsdíoxíðs í útblæstri sem komi til álita, þ.e. vothreinsun, leiði vöktun í ljós óásættanleg umhverfisáhrif. Nánari ákvarðanir um slíka vöktun umhverfisáhrifa eru á höndum starfsleyfisveitanda, Hollustuverndar ríkisins.`` Mér finnst augljóst, herra forseti, að verði af byggingu þessa álvers, sem mér sýnist stefna í vegna þess þorra þingmanna sem styður þetta mál, þá verði að gera slíkar kröfur, setja þessar kröfur í starfsleyfi frá Hollustuvernd ríkisins, Umhverfisstofnun. Annað er ekki boðlegt nútímaþjóðfélagi. Mér finnst líka sem sjálfstæðismanni erfitt að standa að því að auka hlut ríkisins með svo afgerandi hætti sem hér er gert ráð fyrir. Víða um heim eru opinberir aðilar að draga sig út úr atvinnurekstri og einkavæðingarstefna hæstv. ríkisstjórnar hefur einmitt miðað að því, auk þess að gera sjálfbæra þróun að leiðarljósi. Þess vegna meðal annars er þetta stílbrot. Væri markaðurinn látinn ráða ferðinni má telja líklegt að landslagið yrði annað því að mikil óvissa er um afkomuna. Eins og fram hefur komið í máli mínu hef ég miklar efasemdir um margar hliðar stóriðjustefnu. Við búum í landi sem ekki hefur hráefni til stóriðju af þessu tagi. Við ráðum ekki mörkuðum sem taka við afurðinni fyrir utan það að öll egg eru sett í sömu körfu ef eingöngu er miðað við eina tegund stóriðju sem nýtir megnið eða jafnvel 80% af virkjaðri orku landsins. Ég get ekki séð að þetta dæmi gangi upp. Svo hryggir það mig að vita fallegan, lygnan fjörð sitja uppi með álver til langframa. Ég tel að fegurðinni sé fórnað að óþörfu. Við erum fyrsta nútímaþjóðfélagið til að láta klukkuna ganga aftur á bak. Eftir að hafa komist hjá iðnvæðingu í allar þessar aldir mun Ísland verða fyrsta nútímaríkið til að iðnvæðast, eins og listakonan þekkta, Roni Horn, sagði í grein í Morgunblaðinu 27. júlí 2002. Öll rök um að við Íslendingar verðum að fórna óvirkjuðu vatnsafli okkar í þágu heimsins til að ekki þurfi að framleiða ál með orku frá kolum eða olíu falla um sig sjálf þegar til þess er litið að gríðarlegt óvirkjað vatnsafl finnst víða í heiminum, t.d. í Afríku, í Asíu og í Suður-Ameríku. Í grein sem ég las nýlega eftir Júlíus Sólnes, prófessor í umhverfis- og byggingarverkfræði, segir, með leyfi forseta: ,,Í yfirliti Alþjóðaorkumálastofnunarinnar um virkjað og óvirkjað vatnsafl í heiminum kemst Ísland ekki einu sinni á blað. Í Venesúela eru sumar árnar virkjaðar í mörgum þrepum upp á þúsundir megavatta, og álverin eru þar í röðum. Nánast öll lönd Vestur-Evrópu nema Ísland hafa hafnað frekari álvershugmyndum þar sem þau vilja ekki eyða takmarkaðri orkuframleiðslu sinni til slíkra hluta. Norðmenn, sem eru stórir álframleiðendur, hafa þannig ákveðið að hætta frekari nýtingu vatnsafls vegna of mikilla umhverfisspjalla og þar með er frekari áliðnaður þar útilokaður. Vestur-Evrópuríkin, nema Ísland, líta orðið svo á að áliðnaður eigi frekar heima í þriðjaheimsríkjum. Þau horfa miklu frekar til þekkingar- og upplýsingaiðnaðar sem hæfir betur menntunarstigi þeirra.`` Nokkru síðar í greininni segir prófessorinn: ,,Ef menn vilja í raun styrkja byggð á Austfjörðum verður það ekki gert með stóriðjuverum sem hafa takmörkuð áhrif. Aukin menntun, bættar samgöngur og hugsanlegur atvinnuþróunarsjóður til styrktar nýsköpun í atvinnulífinu mundi gagnast miklu betur heldur en stóriðjudraumar síðustu aldar. Ef Landsvirkjun er ætlað að verða byggðaþróunarstofnun gæti fyrirtækið alveg eins útvegað fjármagn í slíkan atvinnuþróunarsjóð í stað þess að stórauka viðskiptahallann á næstu árum með óarðbærum framkvæmdum eins og Kárahnjúkavirkjun líklegast er.`` Herra forseti. Því miður virðist sem svo að flestir hv. þingmenn séu á annarri skoðun hvað þetta varðar. Ég hef fyrst og fremst lagt áherslu í máli mínu á umhverfishlið málsins en einnig heilsufar og heilbrigðissjónarmiðið. Megnið af þingmönnum úr mínum flokki, Sjálfstfl., og Framsfl. og úr Samfylkingunni styðja þetta mál. Og kannski má segja að við sem viljum halda í fegurðina, heilsuna og hugvitið séum eins og rödd hrópandans í eyðimörkinni. Það er þá ekki í fyrsta sinn. En a.m.k. er ljóst að ekki verður búseta eftirsóknarverð á Reyðarfirði þegar álver þetta hefur verið reist, því miður.

Hæstv. forseti. Ég er akkúrat á þveröfugri skoðun við hv. síðasta ræðumann. Ég tel að það sé afskaplega ánægjulegt tilefni að vera hér með kvöld- og næturumræðu og fjalla um frv. til laga um heimild til samninga um álverksmiðju í Reyðarfirði. Ég held að það séu ekki einungis Austfirðingar sem gleðjist. Ég held að þegar við förum að fá tekjurnar af þeim framkvæmdum, af framleiðslunni sem þarna á að fara fram, í budduna okkar fari fleiri að gleðjast. Meiri hluti landsmanna er stuðningsmenn þessara framkvæmda þannig að ég hef ekki nokkrar einustu áhyggjur af því að menn muni ekki gleðjast allt í kringum landið, á Reyðarfirði og annars staðar. En ég ætla aðeins, hæstv. forseti, að vitna í grein eftir dr. Þorkel Helgason orkumálastjóra sem birtist í sunnudagsblaði Morgunblaðsins. Þar fer orkumálastjóri yfir ýmis atriði tengd virkjunarmálum og leiðréttir ýmsar rangfærslur um virkjunarmál. Hann fer m.a. yfir rennslisvirkjanir sem stundum hafa verið nefndar sem annar kostur á móti Kárahnjúkavirkjun. Þar færir hann rök að því að slíkar rennslisvirkjanir muni alls ekki gefa sömu orku og séu hreinlega ekki hagkvæmar með sama hætti og þær virkjanir sem við erum að stefna á við Kárahnjúka. En ég ætla að vitna sérstaklega til þess þar sem hann talar um rammaáætlunina af því að hún hefur verið notuð hér í umræðunni. Í greininni segir, með leyfi forseta: ,,Rammaáætlun er umfangsmikið verkefni sem felst í því að endurmeta orkukosti okkar, bæði með tilliti til hagkvæmni og umhverfisáhrifa, en líka áhrif á byggð og ferðamennsku. Verkefninu var hrundið af stað af iðnaðarráðherra og umhverfisráðherra fyrir fjórum árum og stendur enn yfir. Engin endanleg niðurstaða`` --- hæstv. forseti, engin endanleg niðurstaða --- ,,er fengin en visst tilraunamat á nokkrum jökulvötnum var birt á nýliðnu ári; m.a. mat á Kárahnjúkavirkjun. Virkjunin var metin meðal þeirra alhagkvæmustu með tilliti til orkukostnaðar.`` --- Síðar í greininni segir: ,,Þannig var Kárahnjúkavirkjun talin valda umhverfisspjöllum sem metin voru til 12 stiga á sama tíma og t.d. ein af mögulegum virkjunum Skjálfandafljóts fékk 4 stig. Er þar með rétt að álykta að Kárahnjúkavirkjun sé þrefalt verri en sú síðarnefnda? Engan veginn. Virkjun í Skjálfandafljóti gæfi aðeins tólfta hluta af orku Kárahnjúkavirkjunar. Til að framleiða sömu orku og Kárahnjúkavirkjun þyrftum við að reisa 12 virkjanir af þeirri stærð sem Skjálfandafljót gefur.`` --- Svo segir áfram, hæstv. forseti: ,,Líklegt má telja að samanlögð umhverfisáhrif þeirra yrðu meiri en Kárahnjúkavirkjunar. Og að þar með sé bæði hagkvæmara og umhverfisvænna að virkja við Jökulsá á Brú en 12 virkjanir á borð við Skjálfandafljót.`` Hæstv. forseti. Þetta eru býsna léttvæg rök þegar verið er að tala um það tilraunamat sem fram hefur farið í vinnu við rammaáætlun. Ég vildi draga það hér fram og ég vil einnig vitna hér áfram í orð orkumálastjóra þar sem hann segir: ,,Orkulindir okkar eru vannýttar. Við gætum framleitt um sexfalt meira rafmagn en nú er gert, og er þá búið að slá verulega af möguleikunum af umhverfisástæðum. Við hljótum að vilja nýta þessar endurnýjanlegu auðlindir okkur til hagsbóta. Og okkur ber siðferðileg skylda til að gera það öllu mannkyni til góða.`` Svo mörg voru þau orð, hæstv. forseti. Ég held að nauðsynlegt sé að þetta komi fram í þeirri einlitu umræðu sem hér hefur farið fram um Kárahnjúkavirkjun við þessa umræðu sem fjallar nú reyndar um álverið við Reyðarfjörð. Hæstv. forseti. Hér er um að ræða framkvæmd sem mun hafa gífurlega góð og mikil efnahagsleg áhrif og við eigum eftir að njóta góðs af því um ókomna framtíð að í þessar framkvæmdir verði ráðist. Þar er um að ræða fleiri stoðir undir atvinnulífið, þar er um að ræða mikla atvinnusköpun. Við erum að tala um bætt lífskjör í landinu, við erum að tala um auknar útflutningstekjur og almennt er þetta algjörlega nauðsynleg innspýting í efnahagslífið á þessum tímapunkti. Svo vitnað sé í athugasemdir með frv. þá segir að athugunin bendi til að framleiðslustig þjóðar- og landsframleiðslu á framkvæmdatíma verði að jafnaði 3% hærri en ef ekkert væri að gert, og að árlegur hagvöxtur á árunum 2005 og 2006 verði um 5%. Þetta eru auðvitað heilmikil tíðindi, hæstv. forseti, enda er það svo að bæði Samtök atvinnulífsins og ASÍ hafa stutt það af mikilli einurð að ráðist verði í þessar framkvæmdir. Það er nú bara þannig, hæstv. forseti, að menn sjá mikinn hag af þessu. Forsvarsmenn þeirra fyrirtækja sem ég hef rætt við telja að þarna sé um mjög áhugavert verkefni að ræða. Við þingmenn Sjálfstfl. vorum í fyrirtækjaheimsóknum á Norðurlandi og þar kom fram hjá forsvarsmönnum fyrirtækja að þeir eru á fullri ferð að undirbúa sig undir það að taka þátt í þessum verkefnum. Ég veit ekki, hæstv. forseti, hve lengi menn ætla að berja hausnum við steininn með það að þarna sé um góða innspýtingu í efnahagslífið að ræða. Ég átta mig ekki á þeim endalausa málflutningi að allt sé á leið norður og niður ef við fáum auknar framkvæmdir inn í landið. Það er satt að segja alveg ótrúlegt að hlusta á þetta endalaust. Ég er ekkert að gera því skóna að það hefði verið ráðist í þessar framkvæmdir til þess að styrkja byggð á Austurlandi. Það er ekki sá grunnþáttur sem menn hafa fyrir framan sig. Það vill hins vegar þannig til að sem betur fer mun þessi framkvæmd hafa gífurlega góð byggðaleg áhrif á Austurlandi en hún mun einnig hafa mjög mikil byggðaleg áhrif allt í kringum landið. Við getum skoðað framkvæmdir af svipuðum toga, þó að minni hafi verið, við Grundartanga, þau gífurlega góðu byggðalegu áhrif í Borgarfirði og á Akranesi sem hafa orðið við þær stóriðjuframkvæmdir sem var ráðist í þar. Auðvitað á að halda áfram á þeim nótum. Straumsvík. Ætli Straumsvík hafi ekki haft býsna mikil byggðaleg áhrif í Hafnarfirði og hér á höfuðborgarsvæðinu? Þurfa menn að skoða það dæmi mjög lengi til þess að sjá það? Ég held ekki. Ég held að einmitt þessi dæmi rökstyðji það að byggðalegu áhrifin munu verða mikil og þetta mun hafa áhrif um allt land. Þetta mun hafa byggðaleg áhrif þannig að efnahagslífið mun taka kipp. Og fyrirtæki um allt land þrífast, þarna er um gífurlega stórar og miklar framkvæmdir að ræða og fyrirtæki um allt land munu taka þátt í þeim. Sú umræða sem hér hefur farið fram um að menn séu ekki að gera neitt í atvinnumálum, í byggðamálum, í uppbyggingu atvinnulífsins nema hugsa um uppbyggingu álvers og nýtingu fallvatna er fráleit. Þetta er verkefni sem hefur tekið mikinn tíma í umræðunni sem hefur þá líka aftur skyggt á önnur góð verkefni sem menn eru að vinna að víða um land, bæði á vegum hins opinbera og einkafyrirtækja. Af umræðunni mætti halda að við værum eingöngu að tala um að á Austurlandi ætluðu menn ekki að lifa af öðru en álveri þegar það er komið til. Það vill samt þannig til að á Austurlandi er býsna traustur sjávarútvegur. Þróunin í honum er hins vegar sú að með aukinni tæknivæðingu verður mannaflaþörfin sífellt minni þannig að augljóslega þarf að huga að öðrum atvinnukostum og það hafa menn nú gert. Sjávarútvegsfyrirtæki á Austurlandi hafa lagt í miklar fjárfestingar varðandi fiskeldi, laxeldi og þróunarverkefni af þeim toga sem mun auðvitað til framtíðar skila miklu inn í íslenskt þjóðarbú. Ferðaþjónustan mun njóta góðs af þeim miklu umsvifum sem þarna verða því að vandamálin í ferðaþjónustunni eru þess eðlis að ferðamannatíminn er afar stuttur og mönnum hefur gengið illa að greiða niður fjárfestingar í ferðaþjónustunni. Satt að segja er ekki góð afkoma af ferðaþjónustu sem gjarnan hefur þó verið nefnd sem bjargvættur alls af þeim sem ekki vilja ráðast í byggingu álvers. En einmitt það að þessar miklu framkvæmdir eru að fara af stað mun valda því að menn fá inn aukin umsvif í ferðaþjónustunni og auknar tekjur utan háannatíma. Þessar framkvæmdir munu því hafa gífurlega góð áhrif á ferðaþjónustu á svæðinu, og veitir satt að segja ekki af. Í skýrslum sérfræðinga hafa verið leidd rök að því að þessar framkvæmdir muni einnig hafa mikil áhrif á aðrar atvinnugreinar, jákvæð áhrif, og er þar landbúnaður sérstaklega nefndur til. Ekki veitir af, hæstv. forseti. Við horfum auðvitað mjög sterkt á atvinnusköpunina. Ég heyrði það haft eftir prófessor hjá Háskóla Íslands að það væri sérkennilegt við efnahags- og atvinnumálaumræðu á Íslandi, miðað við önnur lönd, að hér legðu menn mesta áherslu á hvað einstök fyrirtæki sköpuðu mörg störf, ekki hversu mikill hagnaður kæmi út úr atvinnustarfseminni. Ég held að skýringin á þessu sé afskaplega einföld. Við Íslendingar viljum hafa atvinnu. Það er bara í okkar þjóðarsál. Ég held að það sé hreinlega innbyggt í okkur að við getum ekki hugsað okkur atvinnuleysi og þær hörmungar sem það leiðir til. Við þurfum ekki að horfa mjög langt aftur til þess að muna atvinnuleysistíma og þá hefðu menn gjarnan viljað fá þau tækifæri sem hér eru fram undan. Þegar við horfum til þess núna að þessar framkvæmdir eru að komast af stað passar það afskaplega vel inn í efnahagskerfið eins og það er um þessar mundir. Atvinnuleysi hefur því miður aukist og fyrirtæki hafa sagt að þau mundi draga úr vinnuafli, fækka starfsfólki. Allt ber þetta að sama brunni, hæstv. forseti. Við eigum að ráðast í þessar framkvæmdir nú og það er fagnaðarefni. Það hefur verið horft til þess og nefnt víða að þjóðgarðar mundu skapa álíka mörg störf og þetta álver, og jafnvel hefur verið nefnt að það mundi skapa mörgum sinnum fleiri störf. Stofnuð hefur verið nefnd um verndarsvæði eða þjóðgarð norðan Vatnajökuls og við sem erum í þeirri nefnd áttum fundi nýlega með hagsmunaaðilum, ferðaþjónustufólki og umhverfissamtökum á Norður- og Austurlandi og var sú umræða öll mjög áhugaverð. Það kom hins vegar berlega í ljós að á Austurlandi geta menn ekki hugsað sér að þjóðgarður norðan Vatnajökuls yrði með þeim hætti að hreindýraveiðar yrðu bannaðar. Umsýsla um hreindýr skapar þó nokkur störf á Austurlandi og það var alveg sama hvar menn töldu sig standa sem umhverfissinna, það var samdóma álit allra að ekki mætti skerða svo heimildir gagnvart veiðum að menn gætu ekki stundað hreindýraveiðar á hálendinu. Það átti reyndar við um grágæsaveiðar líka. Þarna eru þó nokkur atvinnutækifæri sem menn vilja auðvitað halda til haga og menn vilja geta stundað sína útivist. Það að við ætlum að virkja jökulvötnin, ætlum að byggja álver, skerðir ekki á nokkurn hátt aðra athafnastarfsemi, hvorki á Austurlandi né annars staðar. Þetta er innspýting í efnahagslífið. Við munum halda áfram að byggja upp aðra atvinnu. Til þess höfum við mörg tækifæri. Nýlega var stofnuð nýsköpunarmiðstöð á Akureyri, starfsemi Byggðastofnunar lýtur einnig að þessum þáttum og eignarhaldsfélög á landsbyggðinni. Síðast vil ég nefna atvinnuþróunarfélögin sem svo sannarlega hafa reynst vel í nýsköpunarstarfsemi á landsbyggðinni. Ég vil kannski sérstaklega nefna að Atvinnuþróunarfélag Austurlands hefur um langt skeið verið að undirbúa þessar miklu fyrirhuguðu framkvæmdir, einmitt með því að kalla saman fyrirtæki eða forsvarsmenn fyrirtækja í hinum ýmsu atvinnugreinum þar sem menn hafa lagt sameiginlega á ráðin um það hvernig eigi að takast á við þessi miklu verkefni. Eins og ég segi, til viðbótar við þau góðu efnahagslegu áhrif sem þessar framkvæmdir munu hafa á íslenskt hagkerfi munu þessar framkvæmdir hafa gífurlega góð byggðaleg áhrif á Austurlandi, á Norðausturlandi og um allt land.

Hæstv. forseti. Ég er einn af þeim sem greiddu atkvæði með því að Kárahnjúkavirkjun yrði reist. Síðan það mál var afgreitt hafa orðið verulegar breytingar á fyrirætlunum um stóriðju á Austurlandi. Það er komið nýtt fyrirtæki inn í þetta dæmi og hugmyndin er að byggja minna álver og virkja minna afl en gert var ráð fyrir þegar upphaflega var rætt um Kárahnjúkavirkjun. Ég sakna þess að ekki skuli hafa verið gert ljóst, a.m.k. hef ég ekki séð nákvæma útfærslu á því, hvernig menn ætli að standa að Kárahnjúkavirkjun eftir þessar breytingar. Tækifæri myndast auðvitað til þess að endurskoða skipulagið á þeirri virkjun og koma til móts við kannski eitthvað af þeim kröfum um mótvægisaðgerðir sem uppi eru. Það þarf miklu minna afl en gert var ráð fyrir í fyrri hugmyndum. Ég veit t.d. ekki til þess að menn hafi velt því fyrir sér hvort stíflan gæti orðið eitthvað lægri vegna þessa. Það er verulega mikill munur á framleiðslugetunni og orkuþörfinni. Þetta held ég að hljóti að verða skoðað vegna þess að mér skilst að hugmyndirnar um mótvægisaðgerðir vegna foks séu eitthvað umdeildari núna heldur en þegar þær voru settar fram. Menn hljóta þá að fara yfir það og skoða hvort hægt sé að gera hlutina eitthvað öðruvísi en reiknað var með í upphafi. En ég verð að segja alveg eins og er að mér hefur fundist að menn gengju lengra í því að lýsa skaðlegum áhrifum frá þessari virkjun en ég fæ séð. Og það að kalla þessa virkjun og þær hugmyndir sem þarna eru á ferðinni ,,mestu umhverfisspjöll Íslandssögunnar`` er að mínu viti alrangt. Ég hef gert mér far um að reyna að átta mig á því með því að bera saman þær virkjanir sem hafa verið gerðar hér og það er þá helst að bera saman hvernig menn hafa staðið að virkjunum á Þjórsár-/Tungnaársvæðinu og hvaða fyrirætlanir eru um fleiri virkjanir þar og þessa stóru virkjun þarna fyrir austan. Ég get bara sagt að mér finnst reginmunur á hversu miklu betur verður staðið að virkjuninni fyrir austan og hvað miklu minna sést til hennar þegar hún verður orðin staðreynd heldur en þeirra virkjana sem ég er að vitna til hér. Ég ætla ekki að fara að lesa upp hér aftur það sem hv. síðasti ræðumaður vitnaði til, grein sem orkumálastjóri, Þorkell Helgason, skrifaði í Morgunblaðið þann 26. janúar, en þar fer hann einmitt yfir þessa hluti og bendir með gildum rökum á að það séu í raun og veru miklu minni umhverfisspjöll af þessari virkjun en öðru sambærilegu afli sem yrði virkjað. Síðan hefur þróunin auðvitað gengið í lið með okkur að því leyti til að nú eru ekki lengur vatnsvegir ofan jarðar heldur eru jarðgöng til að flytja vatnið. Ég get svo sem endurtekið það að mestu efasemdirnar sem ég hef haft um þessa virkjun hafa snúið að því að flytja vatnið á milli stórfljótanna eins og gert er þarna. Það var samt ekki mikið í umræðunni þegar verið var að fjalla um þessi mál, það er ekki fyrr en núna á síðustu vikum og mánuðum sem menn hafa verið að taka til það atriði. Ég vona bara að af því verði ekki stórkostlegar breytingar á náttúrufari. En það er ýmislegt í sambandi við þetta álver sem mér finnst kannski að mörgu leyti erfiðara að henda reiður á heldur en sjálf virkjunin. Þar hefur maður fyrst og fremst horft til náttúruspjallanna sem verða vegna virkjunarinnar, óhjákvæmilega. En þegar kemur að álverinu hlýtur maður að velta fyrir sér hversu hagstætt þetta dæmi er og hvernig íslensk stjórnvöld hafa staðið að samningum um orkuverð og annað slíkt. Þá er þingmaður úr stjórnarandstöðu, sem ekki hefur aðgang að hinni innstu vitneskju, ekkert í sérstaklega góðri aðstöðu til þess að standa með eða taka þátt í að samþykkja mál af þessu tagi. Það hefur ekki þótt koma til mála að gera fullkomlega grein fyrir þessum atriðum, hvernig hagnaðurinn er reiknaður út og hversu mikill hann er, hvert verðið á rafmagninu er o.s.frv. Maður setur auðvitað ýmis spurningarmerki við ýmislegt af því sem hér kemur fram. Eða kemur öllu heldur ekki fram. Ég verð að viðurkenna að ég hrökk illa við þegar ég sá stutt viðtal við einn af forráðamönnum þessa álfyrirtækis í sjónvarpinu. Það stóð upp úr honum að þetta væri besti staðurinn á jarðkúlunni til þess að setja niður álver. Þá velti ég fyrir mér: Voru Íslendingar virkilega að bjóða sig langt niður fyrir alla aðra í þessu efni? Það er umhugsunarefni hvort menn hafi staðið sig. Það er ástæða til þess að velta þessu fyrir sér vegna þess að mönnum hefur verið svo mikið í mun að gera samninga um álver og virkjun sem allra fyrst. Auðvitað er það ljóst að ýmsir stjórnmálamenn sem hafa lagt mikið undir í þessu máli hafa viljað leggja óskaplega mikið á sig til þess að ná í gegn samningum um álver og virkjun á Íslandi. Hitt er svo annað að ég á afar erfitt með að trúa því að þeir embættismenn og stjórnmálamenn sem leggja til að í þetta verði farið láti ekki þjóðarhag ganga fyrir þegar þeir taka ákvarðanir eins og þessa. Ég sé ekki að út af fyrir sig sé hægt að fá nánari eða betri vitneskju heldur en þá sem núna liggur fyrir og verður þá lögð fram í iðnn. þingsins þegar þetta mál kemur inn og þar munu menn þá fara yfir málið í heild sinni að lokum. Ég geri ráð fyrir því að taka mikið mark á því sem þingmenn Samfylkingarinnar í iðnn. munu segja eftir þá yfirferð á málinu. Það eru vissulega atriði sem ég velti dálítið fyrir mér í sambandi við þessa samninga og ákvæðin í samningunum sem hér er verið að leita eftir leyfi til að gera. Þetta fyrirtæki verður ekki sjálfstæður skattaðili. Þetta fyrirtæki, Alcoa, er gífurlega stórt. Það selur örugglega stundum ýmsum fyrirtækjum sem það á sjálft í afurðir sínar. Það eru að vísu ákvæði í þessum drögum hér sem gera ráð fyrir því að þá verði farið með mál eins og um óskylda aðila sé að ræða, en það gæti orðið býsna drjúgt verkefni að fylgjast með því ef þetta fyrirtæki gerði mikið af samningum við sín eigin fyrirtæki. Alcoa er svo stórt fyrirtæki í áliðnaðinum að tilþrif þess á þessum markaði geta líka ráðið einhverju um álverð í heiminum, geri ég ráð fyrir. Það er gert ráð fyrir því að þetta fyrirtæki geti afskrifað tap í heil níu ár eins og önnur fyrirtæki í landinu. Við höfum eitt álver inni í Hvalfirði og það hefur ekki þurft að greiða skatt enn þá. Ég veit ekki í sjálfu sér hvenær kemur að því. Mig langar að vitna í skjalið. Hér stendur á bls. 18, með leyfi hæstv. forseta: ,,Í 3. mgr. er tekið fram að aðilar fjárfestingarsamningsins geti samið um tilteknar reglur og viðmiðanir er lúta að viðskiptum félagsins og eigendanna við Alcoa Inc. og fyrirtæki í eignatengslum við hið bandaríska fyrirtæki. Ætlast er til að slík viðskipti fari fram eins og um ótengda aðila væri að ræða. Tilteknar viðmiðanir eru þekktar í þessu efni, svo sem 58. gr. laga nr. 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt, og viðmiðunarreglur OECD á þessu sviði (,,Transfer Pricing Guidelines for Multinational Enterprises and Tax Administrations``). Slíkar viðmiðunarreglur eru mjög ítarlegar í samningi ríkisins og Alcan á Íslandi hf. (ISAL) en ekki þykir ástæða til að hafa þær jafnviðamiklar nú.`` Mér leikur svolítil forvitni á að vita hvers vegna ekki þarf að ganga jafntryggilega frá þessum þáttum gagnvart þessu fyrirtæki eins og gagnvart hinu fyrrnefnda. Mig langar líka til að benda á 9. gr. frv., reyndar í allt öðru samhengi. Ég get ekki að því gert að fara aðeins yfir hana, með leyfi hæstv. forseta, því að í henni stendur: ,,Samkvæmt tollalögum er heimilt að fella niður tolla og vörugjöld af hráefnum og efnivörum til iðnaðarframleiðslu, svo og af vélum og tækjum til framleiðslunnar. Engin gjöld eru nú á hráefnum og efnivörum. Eins er um fjárfestingarvörur sem fluttar eru inn frá EES-ríkjum og öðrum löndum sem fríverslunarsamningar eru við. Í fyrri málslið greinarinnar er við það miðað að felldir verði niður tollar og vörugjöld af innflutningi og kaupum félagsins á byggingarefnum, vélum og tækjum og öðrum fjárfestingarvörum og varahlutum fyrir verksmiðju félagsins og tengd mannvirki, sem kunna að verða flutt inn frá öðrum löndum og bera tolla eða vörugjöld. Í síðari málslið greinarinnar er veitt heimild til að fella niður eða endurgreiða tolla og vörugjöld á vöru og þjónustu sem keypt er innan lands vegna byggingar álverksmiðjunnar.`` Ég las þetta upp, hæstv. forseti, vegna þess að ég sé ástæðu til þess að menn velti því nú fyrir sér í þessu samhengi hvort þessi gæði sem stóriðjufyrirtækin fá að njóta þegar þau eru að byggja upp fyrirtæki hér í landinu ættu ekki alveg eins að koma til greina handa einhverjum öðrum fyrirtækjum sem menn væru að byggja upp á Íslandi. Það gæti skipt verulegu máli við uppbyggingu fyrirtækja ef þau fengju slíkar undanþágur frá tollum og vörugjöldum eins og hér er um að ræða. Það gæti vel orðið til iðnaður á Íslandi sem annars gæti ekki orðið til ef þannig væri að málum staðið. Hæstv. forseti. Það mætti velta fleiru fyrir sér í þessu sambandi öllu. Mig langar til að bera niður á bls. 21. Ég gleymdi því áðan þegar ég nefndi mótvægisaðgerðir að eitt af því sem til fellur við framleiðslu á áli er gífurlega mikið ,,hrat`` eða hvað á að kalla það, og það er svo mikið að gert er ráð fyrir að innflutningurinn verði um 815 þús. tonn en útflutningurinn 373 þús. tonn. 442 þús. tonn verða sem sagt eftir í landinu með einhverjum hætti á hverju einasta ári. Það er hvergi minnst á það hvað verður um þennan afgang sem svona kemur til. Það er að vísu talað um útblástur og eitthvað um kerbrot og skaut og annað slíkt en hvergi í þessari skýrslu er gerð grein fyrir því hvar og hvernig gengið verður frá þessari uppfyllingu sem ég tel að hljóti að þurfa að verða til til þess að losna við þessi 400 þús. tonn eða hvað það nú verður í heildina sem verður eftir í landinu. Ég hefði áhuga fyrir því að það yrði upplýst hér nákvæmlega hvernig menn ætla sér að fara með þennan innflutning. Ég ætla þá að koma aftur að þessu með rafmagnsverðið og vitna, með leyfi forseta, hér í athugasemdirnar um rafmagnsverðið. Þar stendur á einum stað: ,,Samkvæmt ákvörðun Landsvirkjunar og samkomulagi um trúnað milli samningsaðila ber að fara með ákvæði samningsins um rafmagnsverð sem viðskiptaleyndarmál, enda er það ákveðið sjálfstætt eins og í öðrum samningum fyrirtækisins um orku til stóriðju. Er því ekki unnt að greina hér frá ákvæðum þessum í einstökum atriðum. Þó er rétt að taka fram, að hið umsamda orkuverð verður tiltekið sem einingarverð á hverja kílówattstund, sem afhent er eða fellur til greiðslu samkvæmt kaupskyldu, og ákvarðað mánaðarlega samkvæmt tengingu við alþjóðlegt markaðsverð á áli eftir umsaminni aðferð. Það verður og ákvarðað og greitt í bandaríkjadollurum. Um afslátt fyrstu árin er ekki samið.`` Þessi setning er mér óskiljanleg og ég óska eftir því að fá skýringu á merkingu hennar. ,,Um afslátt fyrstu árin er ekki samið.`` Er verið að gefa til kynna að verðið sem lagt er hér til grundvallar sé ekki endilega til frambúðar heldur gæti orðið um einhvern afslátt að ræða að nokkrum árum liðnum? Ég átta mig hreinlega alls ekki á því hvað þarna er átt við. Svo heldur þessi texti áfram, hæstv. forseti, og hér stendur, með leyfi hæstv. forseta: ,,Auk þess sem samningstímanum er skipt í tvö verðlagningartímabil verður í samningnum ákvæði þess efnis, að hvorum aðila um sig sé heimilt að óska eftir endurskoðun á hinu gildandi orkuverði, ef grundvallarbreytingar verði innan áliðnaðarins eða á sviði orkuafhendingar til álframleiðslu, er hafi það í för með sér, að jafnvægi í samningnum raskist í grundvallaratriðum, þannig að telja megi orkuverðið bersýnilega ósanngjarnt gagnvart öðrum eða báðum aðilum. Ágreining um þetta efni megi leggja í gerð, ef aðilar nái ekki samkomulagi. Þessu sanngirnisákvæði verður þó ekki beitt oftar en einu sinni á hvoru verðlagningartímabili.`` Ég velti þessu fyrir mér og hjá mér kvikna spurningar. Þannig er að í lögum um Landsvirkjun er ákvæði sem fjallar um að Landsvirkjun megi ekki gera neina samninga um raforkuafhendingu sem geti orðið til að hækka orkuverð til almennings á Íslandi. Ég hefði áhuga á að fá við því svör hvort ákvæðið í samningnum við Alcoa geti ekki hugsanlega stangast á við þetta ákvæði í lögunum um Landsvirkjun. Ef breytingar á þessum markaði verða til þess að menn geti rökstutt að Alcoa eigi að fá lægra raforkuverð þá gæti það orðið það lágt að Landsvirkjun standi ekki undir því og tap verði á þessu dæmi. Hvað þá? Gilda þá ekki lögin um Landsvirkjun um að það megi ekki ýta taprekstri vegna sölu á raforku til stóriðju yfir á almenning í landinu? Þetta eru vangaveltur mínar um þessa hluti. Ég vona satt að segja að við 2. umr. komi menn í þennan sal sannfærðir um að hér hafi verið vel að verki staðið og hægt verði standa að og styðja þetta mál í heild með því að styðja byggingu álversins, alveg eins og við studdum, samfylkingarmenn flestir, að farið yrði í að byggja Kárahnjúkavirkjun. Vegna umræðna hér í dag sem hv. 1. þm. Norðurl. e. vakti upp, um það hvernig þetta mál var afgreitt í borgarstjórn, langar mig að segja fáein orð. Ég verð að segja að mér fannst það mjög miður að í borgarstjórn gætu borgarfulltrúar ekki fjallað um þetta málefni öðruvísi en undir þeim þvingandi aðstæðum sem þar voru. Það er í mínum huga ekki sjálfsagt mál að bæjarfélag hér á landi taki ábyrgð á verkefni af þessu tagi. Reyndar er ég á þeirri skoðun að það ætti alls ekki að vera. Það er reyndar í andstöðu við ákvæði í sveitarstjórnarlögum að færa slíka ábyrgð á bæjar- eða borgarsjóði með þeim hætti sem hér er um að ræða. En Akureyri og Reykjavík eiga helminginn af Landsvirkjun samkvæmt ákvörðunum Alþingis og þessara tveggja sveitarfélaga fyrir margt löngu. Það fyrirkomulag er óhafandi. Á því þarf auðvitað að taka í tengslum við raforkulagafrv. sem er til umfjöllunar hér á hv. Alþingi. Mér finnst í sjálfu sér hin eðlilegasta afstaða borgarfulltrúa og bæjarfulltrúa á Akureyri að vera á móti því að taka ábyrgð af þessu tagi á sveitarfélög sín. Satt að segja hefði ég ekki verið hissa á að einhverjir þeirra litu þannig á að þeim væri það bara hreinlega alls ekki heimilt vegna þess að slíkar ábyrgðir eru af þeirri stærðargráðu að þessi bæjar- og sveitarfélög gætu ekki borið þær. Menn hefðu þurft að fara yfir þá umræðu. Raunar hefði ekki verið óeðlilegt að þessi sveitarfélög hefðu sagt við Alþingi og þá sem ráða landstjórninni: Ef þið ætlið að fara í verkefni af þessu tagi þá verðið þið að taka ákvörðun um það og bera ábyrgðina á því á landsvísu en ekki láta okkur, fyrir hönd einstakra sveitarfélaga, sitja uppi með hana. Þetta vildi ég hafa sagt um þetta. Það er auðvitað margt sem ástæða væri að ræða við þessa umræðu og kannski geri ég það að einhverju leyti við 2. umr. þegar ég veit meira um þetta mál en mér finnst ég vita núna, þegar við höfum farið yfir það sameiginlega í þingflokki okkar. Mér finnst hins vegar ástæða til, svona í lokin, vegna þess að mér fannst ég ekki hafa nægilegan tíma til þess, að svara hv. 1. þm. Norðurl. e. hér í dag. Hann vék að mér ýmsum orðum í ræðu sinni um þetta mál vegna þess að ég hafði forgöngu um að flytja þáltill. sem hér liggur fyrir, um mótvægisaðgerðir vegna þeirra byggðaáhrifa sem þessar framkvæmdir á norðausturhluta landsins munu hafa í för með sér. Sú þáltill. gengur ekki með neinum hætti út á að neinar af ákvörðunum eða fyrirætlunum um framkvæmdir og áætlanir eða hugmyndir um ný störf og starfsemi á norðaustursvæðinu verði teknar til baka. Það er fráleitt að halda því fram að þessi þáltill. hafi verið sett fram til þess að auka úlfúð með mönnum, landsbyggðarþingmönnum eða fólki á landsbyggðinni. Hún er einfaldlega sett fram vegna þess, það hljóta allir að vita sem hafa velt fyrir sér byggðamálum, að byggðamál snúast um samkeppnisaðstöðu landsbyggðarinnar bæði við höfuðborgarsvæðið og milli landsvæða. Þegar spenna eykst á einhverju svæði þá versnar samkeppnisaðstaða fólks á öðrum svæðum. Það mun einfaldlega gerast í tengslum við þessar miklu fyrirætlanir að önnur landsbyggðarsvæði munu þurfa að blæða fyrir þær að einhverju leyti. Það er þess vegna full ástæða til að velta því fyrir sér í tíma hvernig eigi að bregðast við. Fyrst og fremst það felst í tillögu okkar um þessar mótvægisaðgerðir að menn bregðist við í tíma og reyni að sjá til að byggðavandinn verði ekki meiri en verið hefur í öðrum hlutum landsins vegna þeirra miklu framkvæmda sem þar er ætlað að fara í. En menn geta auðvitað misskilið hlutina að yfirlögðu ráði ef þeir vilja. Við því er ekkert að segja. Ég er ekkert að víkja mér undan því að taka þá umræðu. Mér finnst hins vegar gott að fara yfir það hér. Ég vona að hv. 1. þm. Norðurl. e. hafi heyrt orð mín. Ég tel ástæðu til að vísa til föðurhúsanna öllu sem hann sagði um þetta mál, einfaldlega vegna þess að það er bara þannig. Ég orðaði það svo í þeirri utandagskrárumræðu sem hv. þm. vitnaði í, þ.e. í lokin spurði ég: Hvar voru þingmenn og ráðherrar af þessu norðvestursvæði þegar þessar ákvarðanir voru teknar? Ég ætla að skýra þau orð nánar. Ég vil taka fram að mér finnst að þeir hefðu þurft að gæta þess að tekið yrði á málum nægilega snemma og ná fram samkomulagi innan stjórnarflokkanna um að ákvarðanir um þau efni lægju fyrir núna strax á þessu hausti um leið og menn sæju fyrir endann á því að þessi stóru verkefni yrðu öll saman uppi á sama tíma á norðaustursvæðinu eins og núna liggur fyrir, þ.e. álverið, virkjunin, jarðgöngin og ofan í kaupið byggðaáætlun sem liggur fyrir og allar fyrirætlanirnar þar um að styrkja Eyjafjarðarsvæðið. Þetta liggur allt saman fyrir. Mér finnst menn ekki hafa gætt að sínu hlutverki. Þeir hafa ekki séð til þess að reynt yrði að fylla í skarðið með því að koma framkvæmdum af stað og auka hraða þeirra fram að því að mesta spennan verður á norðaustursvæði landsins.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að lengja umræðuna en mér fannst ástæða til að segja hérna nokkur orð. Mér finnst hv. þm., sem býr á Akranesi, búinn að gleyma því að það er ekki langt síðan, ekki mörg ár síðan, að farið var í stórframkvæmdir í heimabyggð hans, liggur mér við að segja. Þá er ég bæði að tala um Norðurál í Hvalfirði og Hvalfjarðargöng. Það var ekki sjaldan sem við þingmenn á norðausturhorninu fengum spurningar um hvers vegna ekki væri gripið til aðgerða þar til að bregðast við þessari ógurlegu þenslu á suðvesturhorninu og uppbyggingunni þar. Fyrir norðan líta menn ekki á Hvalfjörðinn mjög mikið á landsbyggðinni. En ég vil nú halda því til haga að að sjálfsögðu hafa þær framkvæmdir og uppbygging gífurleg áhrif langt upp í Borgarfjörð og jafnvel vestur á Snæfellsnes. Þannig er að við fáum tækifæri upp í hendurnar í sambandi við fjárfestingar og ýmsar framkvæmdir sem varða samgöngumál og við hljótum að bregðast jákvætt við þeim og reyna að koma til framkvæmda þó að við gerum okkur grein fyrir því að þær hafi ekki jafnmikil áhrif um allt land og kannski engin áhrif um stóran hluta landsins. Ég er ekki að gera lítið úr því að framkvæmdirnar fyrir austan eru stórar. Það þarf að horfa til ákveðinna landsvæða í framhaldi af þeim ákvörðunum. En við megum heldur ekki gleyma því að þarna átti sér stað alveg stórkostleg uppbygging.

Hæstv. forseti. Ég hef ekki gleymt þessari uppbyggingu og það flökrar að mér að þá hefði kannski mátt líka gera betur og reyna að koma til móts við þau svæði sem þá stóðu illa. Ef það hefur ekki verið gert þá er það ekki afsökun fyrir því að vinna ekki í þessum málum núna. Ég tel ástæðu til þess að fara yfir það. Ég sé reyndar að hæstv. ríkisstjórn hefur að hluta til farið af stað í málunum. Ég veit ekki betur en að það liggi fyrir yfirlýsingar um að flýta eigi tilteknum framkvæmdum og reyna að nýta þennan tíma áður en spennan eykst þarna fyrir austan. Það er vel og ég fagna því. Mér finnst hins vegar að ákvarðanir um slíka hluti og undirbúningur að þeim hefði þurft að liggja allur fyrir í haust og menn hefðu þá getað séð fyrir sér hvaða verkefni þetta væru og hvað ætti að gera fram að þessum tíma. Upp á þetta finnst mér vanta.

Herra forseti. Það er verið að reyna að afstýra því að ráðist verði í einhverja heimskulegustu ráðagjörð í sögu þjóðarinnar. Ég er búinn að fylgjast með þessari umræðu í dag og mér finnst hún vægast sagt vera dapurleg því að hún byggir á botnlausri vantrú á íslenskri þjóð. Hún byggir á vantrú á sköpunarkrafti sem býr í íslensku efnahagslífi. Það kann nú að hljóma undarlega úr mínum hálsi en hún byggir líka á vantrú á kosti markaðshagkerfis. Hún byggir á botnlausri vantrú á þessu. Menn ætla að reyna að reisa íslenskt efnahagslíf við og fara inn í framtíðina með því að gera þungaiðnað að grunnframleiðslu Íslendinga. Ég mun við síðari umræðu þessa máls fara yfir þessa þróun, á hvern hátt við erum smám saman að gera álframleiðslu að grundvallarþætti í íslensku framleiðslukerfi. Hvers vegna segi ég vantrú á íslenskt hagkerfi? Frá 1970 og fram á þennan dag hafa að jafnaði orðið til í landinu um 1.700 störf á ári. Á síðasta áratug eða frá því um 1990 hafa að jafnaði orðið til 1.500 störf á ári og á komandi árum þarf að skapa hér, næsta áratug, um 15 þúsund störf. Menn eru að tala um það núna að hugsanlega verði til í álverksmiðjunni og í afleiddum störfum sem kallað er, þeim tengdum, einhvers staðar í kringum 1.000 störf. Sumir tala um 750. Sumir tala um heldur meira, 1.200. En hvaðan eiga hin 14.000 störfin að koma? Þau eiga að spretta upp úr hugviti almennings og það hafa þau verið að gera á undangengnum árum. Hver hefði séð fyrir stofnun fyrirtækisins Össurar sem hefur verið starfandi núna um 30 ára skeið og er orðið leiðandi fyrirtæki í heiminum á sínu sviði? Sömu sögu er að segja um Marel, Sæplast sem byrjaði smátt á Dalvík fyrir u.þ.b. 20 árum, 18--20 árum, 3X-Stál á Ísafirði, Atlanta, Bakkavör, Hampiðjuna sem er að færa út kvíarnar, Toghlera Jósafats Hinrikssonar, Kaffitár í Njarðvík og ferðaskrifstofurnar Ultima Thule, Terra Nova og Emblu. Svo eru það náttúrlega fjallagrösin sem Framsfl. er svo hrifinn af og reynir að hæða og spotta. Fjallagrös framleiða sultur og safa og kræklingavín í gamla mjólkursamlaginu á Húsavík. Síðan eru það fyrirtæki í líftækni, fyrirtæki sem framleiða gæludýrafóður. Það er sútað fiskroð á Sauðárkróki sem er notað sem hráefni í tískuhúsum heimsins. Bragðefni úr sjávarfangi er unnið á Hornafirði. Kúfiskvinnsla er í Þórshöfn. Svo er það kræklingarækt, fiskeldi og verkefnið Auður í krafti kvenna. Þar er talað um að 50 ný fyrirtæki hafi orðið til, 215 störf, á undanförnum þremur árum, aðallega kvennastörf. Ég gæti nefnt fjöldann allan af fyrirtækjum. Slökkvibílar koma frá Ólafsfirði.  Ég hef stundum vitnað til könnunar sem danska vinnumálaráðuneytið réðst í seint á tíunda áratugnum þar sem atvinnurekendur voru spurðir: ,,Hvað skiptir ykkur mestu máli þegar þið takið ákvörðun um að slá ykkur niður?`` Hverju skyldu þeir hafa svarað? ,,Við viljum góð barnaheimili. Við viljum góða skóla. Við viljum góð sjúkrahús. Við viljum góðar samgöngur. Fólk þarf að geta tengst internetinu. Fólk þarf að eiga aðgang að bankastofnunum. Löggæsla þarf að vera í góðu lagi.`` Þetta er það sem við viljum gera en þessi ríkisstjórn fer í akkúrat öfuga átt. Hún brýtur einmitt þessa þjónustu niður, einkavæðir og lokar pósthúsunum og bönkunum, dregur úr þessari þjónustu en tekur síðan ákvörðun um að ráðast í þungaiðnað sem grundvallarframleiðslu í hagkerfinu. Hvílíkt og annað eins. Þetta hlýtur að vera þungt fyrir þá sem hafa kennt sig við frjálshyggjuna og frjálst markaðskerfi, menn á borð við hv. þm. Pétur H. Blöndal og sjálfstæðismenn yfirleitt. Það er búið að snúa öllu á haus. Það erum við sem erum kennd við vinstri stefnu sem viljum hlúa að grunnþáttum samfélagsins og þar með einnig atvinnulífinu í landinu og treysta á frumkvæði fólksins. Þegar menn hafa spurt: Hvað viljið þið þá, þá er svarið þetta. En það er eitt til viðbótar. Þegar farið er um landið og forsvarsmenn fyrirtækja eru spurðir hvað helst bjáti á, hver skyldu þá svörin vera? Þau eru að dregið er úr þjónustustarfsemi, dregið úr fjölbreytni og síðast en ekki síst að aðgangur að fjármagni er takmarkaður. Við höfum ekki talað fyrir því að gefa fjármagnið eins og ríkisstjórnin er tilbúin að gera í sumum tilvikum. Við höfum hins vegar talað fyrir því að fyrirtækjum í landinu og ekki síst á svæðum sem þurfa á uppbyggingarfjármagni að halda verði veittur greiðari aðgangur að fjármagni á hagstæðum kjörum. Þetta er almenn ráðstöfun en ekki sértæk á borð við það sem ríkisstjórnin ætlar að gera gagnvart Alcoa-fyrirtækinu. Hafa menn lesið frv. sem hér liggur á okkar borðum og er til afgreiðslu með skattaívilnunum til bandaríska álrisans? Nú erum við ekkert feimin við það að grípa til sértækra ráðstafana undir vissum kringumstæðum. Okkar stefna er nefnilega ekki trúarbrögð. En þetta er hin almenna stefna sem við viljum sjá.

Hún hefur verið góð hingað til.

Hún hefur verið góð hingað til, segir hv. þm. Pétur H. Blöndal. En hans flokkur fylgir ekki þessari stefnu. Hans flokkur ræðst að grunnþjónustunni þannig að fjárglæframenn og fjáraflamenn geta gert sér hana að féþúfu.  Herra forseti. Það sem ég vildi leggja höfuðáherslu á í 1. umr. um málið er ein grundvallarspurning: Hafa menn leyfi til að gera þetta lagalega og siðferðilega, ríkisstjórn og Alþingi? Ég ætla að leyfa mér að efast stórlega um að svo sé. Sú spurning hlýtur nefnilega að vakna hvort stjórnvöld hafi umboð til þess að ráðstafa almenningseign til ákveðinna nota sem útilokar önnur not með þeim hætti sem hér er verið að gera. Við höfum bitra reynslu af mistökum löggjafarvaldsins við að breyta almennum frelsisréttindum til nýtingar fiskimiða yfir í kerfi framseljanlegra veiðisérleyfa. Við þá breytingu var hvorki tryggt að nýja reglukerfið þjónaði almannahag til langs tíma né var öllum hópum sem málið varðaði sýnd sjálfsögð sanngirni. Landið okkar er nefnilega sameign þjóðarinnar. Þegar sameign og sameignarréttindum er breytt í einkaeign og sérréttindi þarf að fylgja ákveðnum sanngirnisreglum. Nú vil ég sérstaklega vekja athygli á blaðagrein eftir Jónas Ólafsson kerfisfræðing sem birtist í Morgunblaðinu 12. júní árið 2001. Þar er þessarar spurningar spurt: Hafa stjórnvöld leyfi til að gera þetta? Gera menn sér grein fyrir því, svo við tökum dæmi, að þegar kjördæmaskipan er breytt í landinu þarf stjórnarskrárbreytingu? Það þarf tvö þing til að samþykkja þá breytingu. Hér hins vegar leyfir ríkisstjórnin og meiri hlutinn á Alþingi sér að rífa úr höndum þjóðarinnar eign hennar og fela hana sérhagsmunum. Hvers vegna segi ég það? Ég segi það vegna þess að sá sem kemur til með að njóta hagsbótanna af þessum ákvörðunum ríkisvaldsins  Núna er um það rætt að gera Landsvirkjun að hlutafélagi. Talað er um að markaðsvæða raforkukerfið og koma því á endanum í einkahendur, í hendur fjármagnsins. Finnst hv. þingmönnum þessi spurning a.m.k. ekki umhugsunarverð, hvort Alþingi og ríkisstjórn hafi í reynd rétt til að gera þetta? Það er glens og gaman hér í hliðarherbergjunum. Þar er formaður Framsfl. með nokkrum viðhlæjendum sínum. Það er óskaplega gaman. --- En við hér á Alþingi ræðum einhverja afdrifaríkustu ákvörðun sem komið hefur fyrir þingið. Ég spyr hvort það geti verið að ríkisstjórn og Alþingi hafi rétt, siðferðilegan og lagalegan, til að taka þessa ákvörðun. Ég vísaði þar einnig í reynslu okkar af breytingu á fiskveiðistjórnarkerfinu, þar sem almenn frelsisréttindi eru færð í einkahendur. Þetta hefur, síðan þessar ákvarðanir voru teknar, skipt þjóðinni í tvær fylkingar. Það er alveg ljóst að ekki var gætt sanngirnissjónarmiða og menn sáu ekki fyrir endann á ákvörðunum sínum. Gæti hið sama verið uppi á teningnum nú? Gæti það verið að Framsfl. sem öllum öðrum fremur hefur keyrt þetta mál áfram, sé að taka sér vald sem honum ber ekki? Honum ber skylda til þess að leita eftir þjóðarsátt og grundvallarkrafa í því efni er að leyfa þjóðinni að ganga til atkvæða, til kosninga um þetta afdrifaríka mál. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur lagt fram þáltill., þingmál, um að svo verði gert jafnhliða alþingiskosningunum hinn 10. maí. Mér þætti fróðlegt að heyra álit formanns Framsfl. á þeirri tillögu. Og mér þætti fróðlegt að heyra álit hans á þeirri grundvallarspurningu, hvort við hér á Alþingi, löggjafarsamkundunni, höfum í rauninni rétt til þess að taka þá afdrifaríku ákvörðun í þeim fljótheitum sem verið er að gera, því það er verið að gera þetta í fljótheitum. Ég held ekki. En er þetta mál þá tapað? Er það búið? Er búið að ákveða að ráðast í þessa framkvæmd? Nei, það er ekki búið að ákveða það. Við erum að ræða frv. til laga um heimild til samninga um álverksmiðju í Reyðarfirði. Þar kemur fram að eftir á að gera eina fjóra samninga. Það á eftir að gera fjárfestingarsamning milli ríkisstjórnar Íslands og framkvæmdaraðilanna. Og hér segir, með leyfi forseta: ,,Lagafrumvarp þetta er nauðsynleg forsenda þess að unnt verði að gera þennan samning.`` Og síðan eru það aðrir þættir þrír sem þarna þarf einnig að ganga frá áður en endanleg ákvörðun er tekin. Það er ekki búið að taka ákvörðun um þetta endanlega. Ég gat um það hér áðan, kvaddi mér hljóðs undir liðnum um fundarstjórn forseta mun það hafa verið, að mikilvægt væri að frv. gengi til þriggja nefnda. Ekki einvörðungu iðnn. eins og hæstv. iðnrh. lagði til, heldur einnig umhvn. og efh.- og viðskn. Það er augljóst að málið þarf að ganga til umhvn., það er augljóst. Reyndar eru komin upp ný efnisatriði sem gera það óhjákvæmilegt. En ég nefni einnig efh.- og viðskn. vegna þess að frv. tekur á skattamálum. Með frv. er verið að veita Alcoa fyrirtækinu ýmsar undanþágur frá íslenskri skattalöggjöf. Fyrirtækið á jú að greiða skatta hér, tekjuskatt t.d., en það er tekið fram í frv. að ef tekjuskattar fyrirtækja verða lækkaðir, þá á fyrirtækið að njóta góðs af því. En ef þeir verða hækkaðir yfir 18% markið, þá gildir það ekki um Alcoa. Að sjálfsögðu ekki. Það gildir um Bakkavör. Það gildir um Kaffitár í Njarðvík. Það gildir um Húsavík. Það gildir um Marel. Það gildir um Össur. En það gildir ekki um Alcoa. Þeir eru undanþegnir. Þannig er kerfisbundið farið í gegnum íslensku skattalöggjöfina og girt fyrir það að hækkanir sem kunna að verða í álögum á fyrirtæki á komandi árum gildi ekki um Alcoa, öll önnur fyrirtæki. Hér segir t.d.: ,,Eigendurnir skulu undanþegnir eignarskatti.`` Að sjálfsögðu. Hér er ég ekki farinn að ræða það að Alcoa-fyrirtækið þarf ekki að greiða fyrir afnot af landinu. Hvaða landi? Kárahnjúkum og öræfunum. Hvers vegna segi ég það? Er ekki Kárahnjúkavirkjun í okkar eign? Og er það ekki Landsvirkjun? Staðreyndin er sú að virkjunin og álverksmiðjan eru eitt og hið sama, verða ekki aðskilin. Kárahnjúkavirkjunin er aflstöðin fyrir álverksmiðjuna. Hún er frábrugðin öllum öðrum virkjunum í landinu að því leyti að hún er reist til þess eins að knýja eina verksmiðju, ekki til neins annars. Og út á hvað skyldu deilurnar ganga sem við höfum orðið vitni að síðustu mánuði og missiri? Út á hvað ganga þær? Arðsemisdeiluna. Út á hvað ganga þær? Þær ganga út á tvennt: Þær ganga annars vegar út á hver hugsanleg arðsemi verði af þessari framkvæmd. Og þá segja hagfræðingar, flestir, það er nefnilega meirihlutinn sem segir: Arðsemin er ekki nægjanleg að okkar dómi. Hún er ekki nægjanleg. Þetta mun ekki auka lífsgæði í landinu. Aðrir valkostir til að ráðstafa fjármunum eru miklu vænlegri til þess að skapa þjóðinni lífvænlegri kjör. Þetta er ein umræðan. Svo er önnur umræða. Það er umræðan um hvort hreinlega geti orðið tap, bókhaldslegt tap á þessari framkvæmd. Og það var sú ákvörðun sem Reykjavíkurborg stóð frammi fyrir hér fyrir fáeinum dögum. Þar þurftu menn að svara því hvort Reykjavík, Akureyri og ríkið yrðu fyrir tapi, gengjust þau í ábyrgð fyrir þessum lánum gæti það gerst að lánin féllu á þá aðila vegna þess að tap yrði á framkvæmdinni. Gera menn sér grein fyrir hvað við erum að tala um? Við erum að tala um að reisa risaraforkuver fyrir amerískt stórfyrirtæki og menn eru að deila um það hvort þeiri eigi fyrir skuldunum af þeim lánum sem verða tekin til að fjármagna þessa framkvæmd. Út á það gengur deilan. Mér fannst sorglegt að hlusta á suma borgarfulltrúana þegar þeir sögðu að þetta væri á ábyrgð Alþingis. Þetta er á ábyrgð þjóðarinnar allrar. Og jafnt þingmanna sem borgarfulltrúa og bæjarfulltrúa á Akureyri. Okkar allra. Það er á ábyrgð okkar allra hvort landið okkar verði eyðilagt eins og óhjákvæmilega verður gert með þessari framkvæmd. Aðeins áður en ég hverf frá þessari hugsun, að við erum í reynd að tala um eina framkvæmd; virkjun og álver sem ekki verða aðskilin, þá hefur mér þótt skorta nokkuð á að menn spyrðu um þennan endann á ábyrgðinni, Alcoa. Hæstv. iðnaðar- og bankamálaráðherra sagði í framsöguræðu sinni í dag að þetta væri geysilega stórt fyrirtæki. Mörg hundruð þúsund manns í vinnu. Gríðarleg velta. Svona fyrirtæki getur ekki farið á hausinn. Skyldi þetta einhvern tímann hafa verið sagt um Pan American?

Sambandið?

Eða Sambandið, segir hv. þm.? Við skulum nú tala bara í stærri einingum.

Enron?

Enron? Tölum bara um Pan American. Pan American fór á hausinn, flaggskip bandaríska flugflotans. Það fór á hausinn. Gæti það gerst með Alcoa? Já, það gæti gerst. Það gæti hæglega gerst. Í því sambandi er vert að rifja upp hvað gerðist á sínum tíma varðandi Járnblendiverksmiðjuna í Hvalfirði. Við ættum að hafa í huga hvað þar gerðist. Þar var líka samið eins og hér er ráðgert í tengslum við afurðarverðið. Það var tengt verði á járnblendi eins og við erum að tengja raforkuverðið þróun álverðs. Staðreyndin var hins vegar sú að þetta fyrirtæki, járnblendið, fór tvisvar, þrisvar eða fjórum sinnum á hausinn, varð gjaldþrota, og við fengum aðeins 50--70% af áætluðu raforkuverði. Eru menn búnir að gleyma því að hlutaféð var fært niður í árslok 2001 um 75%? Mér finnst því hafa skort nokkuð á það að menn horfi á þennan enda áhættunnar. Við erum að reisa orkuver sem á að þjóna einu fyrirtæki og það er ekki ódauðlegt. Það er ekkert fyrirtæki ódauðlegt. Við erum hins vegar að fórna náttúru okkar fyrir þetta eina fyrirtæki og taka mikla áhættu með því. Mér finnst menn ekki hafa gefið þessu nægilegan gaum. Nú má spyrja hvort þetta sé ekki allt saman löngu ákveðið. Það er alveg rétt að hinn pólitíski ásetningur liggur fyrir. Hann liggur fyrir hjá báðum fylkingum, þ.e. bæði þeim sem vilja virkja og hinum sem eru andvígir virkjun. Hann liggur fyrir. Við viljum ekki virkja. Við viljum ekki eyðileggja þetta landsvæði. Við viljum ekki gera það. Sá ásetningur liggur því fyrir hjá báðum. Reyndar er það svo að allir, líka hæstv. ráðherra og ríkisstjórn og stjórnarmeirihlutinn, viðurkenna að virkjun við Kárahnjúka mun valda óafturkræfum náttúruspöllum. Þetta viðurkenna allir. En virkjunarsinnar segja hins vegar að efnahagslegur ávinningur þessara framkvæmda sé svo ótvíræður að við hljótum að færa þessa fórn. Það er röksemdafærslan. Þess vegna staðnæmast menn við þennan meinta efnahagslega ávinning. Þess vegna staðnæmumst við við hann. Til þess að geta rætt hann af einhverju viti þurfa staðreyndir málsins að liggja fyrir og líka ásetningur manna um að fara í þessa umræðu á faglegum og heiðarlegum forsendum. Það á við um alla. Það á við um virkjunarsinna og það á við um okkur sem erum andvíg þessari virkjun. Til þess að svo megi verða þurfum við að hafa aðgang að upplýsingum. Og þar hefur ríkisstjórnin því miður brugðist, hún hefur brugðist í því máli. Hún hefur þannig neitað að láta okkur fá aðgang að upplýsingum um raforkuverð. Við vitum það hins vegar flest, við höfum fengið að heyra það svona í bakherbergjum eða öllu heldur í sögusögnum nánast, hvert verðið er. Við höfum fengið að heyra það þannig. Í orði og á borði hefur þessi ásetningur komið fram. Hvers vegna segi ég ,,í orði og á borði``? Í orði vegna þess að hæstv. ráðherrar hafa ítrekað lýst því yfir að af þessum framkvæmdum verði, hvað sem tautar og raular. Og á borði, í verki, þá þurfum við ekki annað en að horfa austur á land. Við heyrum nánast skröltið í vinnuvélunum, það er byrjað að bora í gegnum fjöllin. Eru menn búnir að gleyma því að á sínum tíma var því lofað á Alþingi að ekki yrði ráðist í neinar framkvæmdir sem tengjast orkuverinu eða þessum álframkvæmdum nema að áður hefðu allir samningar verið frágengnir, allir hnútar hnýttir? Það er ekki búið að því. Það á enn eftir að semja um málin endanlega. Það er ekki búið að semja við Ítalina, Impregilo, það er kapítuli út af fyrir sig. Ég ráðlegg mönnum að fletta upp á internetinu, slá inn Impregilo og scandals, hneyksli, þá fyllist skjárinn. Menn geta náttúrlega gengið lengra og slegið inn Impregilo Berlusconi og þá fyllist skjárinn algerlega. Hann er að vísu allur á ítölsku, ég skil ekki ítölsku, en það er mjög mikið af upphrópunarmerkjum. Þetta fyrirtæki er þekkt fyrir hneykslismál. Bresk þingnefnd sem fylgist með þeim fyrirtækjum á erlendri grundu sem njóta fyrirgreiðslu breskra fjármálafyrirtækja hefur sagt um þetta fyrirtæki og um framkvæmd sem það er sérstaklega viðriðið í Suður-Ameríku að þar hafi það tengst stærsta hneykslismáli í sögu kapítalismans. Í sömu skýrslu er vísað til hneykslismála sem tengjast Lesótó í Suður-Afríku. Þar hefur fyrirtækið verið ásakað um mútur. Ég er að vísa til Lesótó, ég er að tala um Impregilo, fyrirtækið sem Landsvirkjun er að semja við.  Hafa menn engan áhuga á því kannski? Skiptir það engu máli? Eru þeirra peningar eins góðir og annarra? Og Alcoa sem verið er að flagga fyrir víðs vegar um landið --- sem mér finnst mjög dapurlegt --- hefur beitt verkamenn sína í Mexíkó og víðar miklu harðræði. Þetta eru þeir aðilar sem við erum að flytja inn til landsins, og við ætlum að eyðileggja og fórna einhverjum dýrmætustu náttúruperlum okkar í þeirra þágu. Og umræðan í landinu gengur út á það hvort við getum skrapað saman fyrir lánunum sem við tökum til að þjóna þeim. Hér koma menn síðan vígreifir og hæla sér af þessu í fullkominni einfeldni. Í gær eða fyrradag skrifaði framkvæmdastjóri Framsfl. grein í Morgunblaðið og sagðist skilja að þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs væru andvígir þessari ráðagjörð vegna umhverfismála, vegna umhverfisspjallanna, en hitt væri óskiljanlegt að þeir legðust gegn þessu á efnahagslegum forsendum. Þeir tala um hækkun vaxta, nú eru það ruðningsáhrif, segir framkvæmdastjórinn. Hvað verður næst? En ég spyr: Hverjir hófu þá umræðu? Voru það ekki efnahagssérfræðingar ríkisstjórnarinnar? Var það ekki ríkisstjórnin sjálf sem talaði um nauðsyn þess að grípa til mótvægisaðgerða þegar mörg hundruð milljörðum yrði pumpað inn í hagkerfið? Jú, það var hún. Og það er hún sem gerir þetta í skýrslu sem birt var frá fjmrn. í byrjun janúar. Hvað eru menn að tala um þar? Menn eru að tala um 2% hærri vexti en ella hefði orðið. Menn eru að tala um niðurskurð í útgjöldum og menn hafa áður talað um nauðsyn þess að opna vinnumarkaðinn fyrir erlendu vinnuafli meðan á framkvæmdum stendur. Og efnahagssérfræðingar ríkisstjórnarinnar og háskólanna hafa varað við ruðningsáhrifum. Það eru þeir sem eru að ræða þetta, eðlilega. Og menn hafa bætt fjórða þættinum við, genginu, hvaða áhrif þetta hafi á gengið, stöðu krónunnar, og inn í efnahagslífið. Þegar við spyrjum um viðbrögð ríkisstjórnarinnar við þessu, þegar við segjum: Þótt ykkur takist með þessari ráðagjörð að skapa einhvers staðar upp undir þúsund störf til frambúðar af 15 þús. störfum sem þurfa að verða til í landinu á næstu tíu árum, þurfið þið ekki að hyggja þá að því hvort með þessari ráðagerð sé hugsanlega verið að bregða fæti fyrir annan atvinnurekstur? Þetta eru bara staðreyndir. Það er þarna sem talað er um ruðningsáhrif. Hvað mun gerast þegar vextir eru hækkaðir og lánin eru hækkuð á fyrirtæki sem eru að færa út kvíarnar og þurfa á fjármagni að halda, lánsfjármagni eða til að standa í skilum og halda rekstrinum áfram og eiga fyrir afborgunum? Fyrirtækin munu skreppa saman. Er það eitthvað undarlegt? Nei, til þess er leikurinn gerður, til þess eru vextir hækkaðir, til þess að draga úr fjárfestingum, til þess að koma í veg fyrir að önnur fyrirtæki færi út kvíarnar og heimilin fjárfesti í húsum og híbýlum og framkvæmdum. Út á það gengur þetta. Þegar ríkisstjórnin og hæstv. ráðherra eru spurð eru engin svör, bara skætingur og talað út í loftið.

Tala ekki allir út í loftið?

Hvað segir hæstv. ráðherrann? Ég heyrði þetta ekki alveg.

Tala ekki allir út í loftið?

Tala ekki allir út í loftið, já. Hún gerði það, hæstv. ráðherra, um daginn á Bylgjunni, hún talaði svolítið mikið út í loftið vegna þess að þá var hún að svara borgarfulltrúa sem taldi sig hafa rök fyrir því að á þessari framkvæmd yrði bókhaldslegt tap. Þá mætti hæstv. iðnaðar- og bankamálaráðherra í fjölmiðla. Hvað sagði ráðherrann? Það var pínulítið út í loftið, það er alveg rétt. Það var Ólafur F. Magnússon sem átti frumkvæði að því að spyrja, að leiða getum að því, og taldi sig hafa rök fyrir því, að það yrði bókhaldslegt tap á þessari framkvæmd. Ég ætla að lesa hérna upp úr fréttinni, með leyfi forseta: ,,Valgerður Sverrisdóttir iðnaðarráðherra segir Ólaf F. Magnússon borgarfulltrúa vera að tjá sig um hluti sem hann viti ekkert um þegar hann heldur því fram að tap verði á Kárahnjúkavirkjun. Hvorki hann né reyndar hún hafi allar upplýsingar í málinu og verði að treysta á embættismenn og stjórn Landsvirkjunar.`` Ég skal vera svolítið nákvæmari því að hún segir orðrétt, hæstv. ráðherrann: ,,Ég get bara ekki rökrætt við Ólaf Magnússon í þessu máli vegna þess að hann hefur ekki allar upplýsingar og raunar ég ekki heldur. En það er nú í þessu máli eins og svo mörgum öðrum að auðvitað treystum við þeim aðilum sem eru kjörnir af okkur til þess að fara með málið og bera ábyrgð á því. Þá er ég náttúrlega að tala um stjórn Landsvirkjunar og eins það ágæta starfsfólk sem vinnur hjá fyrirtækinu.`` Þetta er ráðherrann, þetta er hæstv. ráðherra sem er að þröngva þessu máli í gegn og segist ekki einu sinni þekkja staðreyndir þess. Hún er að lýsa því yfir í fjölmiðlum. Þarf frekari vitnanna við? Ég held ekki.

Herra forseti. Hv. þm. sagði eitthvað á þá leið í sinni löngu og ítarlegu ræðu að flokkur hv. þm. Péturs H. Blöndals, sem jafnframt er flokkurinn minn, vildi einkavæða sem mest í opinberri þjónustu. Hann nefndi í því sambandi skóla, heilbrigðisstofnanir, vatnsveitur og eitthvað fleira, og sagði jafnframt að það væru fjárglæframenn sem gerðu sér þetta að féþúfu. Nú vil ég spyrja hv. þingmann: Hvaða fjárglæframenn eru það sem gera sér að féþúfu rekstur skóla, heilbrigðisstofnana, vatnsveitna og annarrar þjónustu sem hann nefndi hér áðan? Ég óska skýringa á því.

Ég skal orða þetta örlítið öðruvísi með skírskotun til þessara manna sem ég er að tala um, fjármálaspekúlanta og fjáraflamanna, sem m.a. ætla að veðja á aldraða, vegna þess að hægt sé að hafa úr rekstri elliheimila gríðarlegar tekjur. Ég er þar að vísa til eigenda Öldungs hf. sem munu vera búsettir á Gíbraltar til þess að komast hjá því að greiða íslenska skatta. Ég er að vísa í samninga sem ríkisstjórnin gerði við þessa aðila og kostar skattborgarana mörg hundruð milljónir. Ég get tekið fleiri dæmi, ég get tekið mörg fleiri dæmi. Þegar talað er um fjárglæframenn og fjárglæfra ætti helst að vísa til ríkisstjórnarinnar sjálfrar sem tekur eignir þjóðarinnar eins og ríkisbankana, þjóðbankana, og hefur geð í sér og smekkleysi, eins og hæstv. bankamálaráðherrann, til að afhenda Landsbankann í Þjóðmenningarhúsinu á gamlársdag. Þar voru gerðir samningar við afhendingu á þjóðbönkunum sem má líkja við fjárglæfra og mjög óábyrga framkomu fyrir hönd þjóðarinnar.

Herra forseti. Hv. þm. hóf þetta svar sitt ágætlega. Mér fannst hann ætla að fara að taka það til baka að nota orðið ,,fjárglæfra`` en síðan herti hann á og kallaði ýmsa aðila fjárglæframenn, þar á meðal ríkisstjórnina. Ég verð bara að segja það alveg hreint út að ég hef samúð með hv. þingmanni að missa svona lagað út úr sér í hita leiksins. Ég held að það sé betra að æsa sig aðeins minna í ræðustól og vita hvað maður er að segja.

Herra forseti. Ég frábið mér alla samúð Sjálfstfl. Og ég kalla það fjárglæfra og fjárglæframennsku hvernig ríkisstjórnin og sá stjórnarmeirihluti sem hún styðst við hefur farið með þjóðareignir. Ég hef nefnt tiltekna samninga og ég hef nefnt þjóðbankana. Ég skal nefna fleiri dæmi, t.d. Landssímann sem í fjárglæfrum tapaði í einni fjárfestingu í Bandaríkjunum 500 millj. kr., sem lét þetta hús hérna handan við völlinn, Landssímahúsið, í hendur einkaaðila og borgar þeim í hverjum mánuði 8,2 millj. kr. í leigu. 

Hæstv. forseti. Ég hafði hugsað mér að rökræða hérna við hv. þm., en nú hefur hann gengið svo gjörsamlega fram af mér að ég held ég láti það bara ógert.

Herra forseti. Þetta er ekki í fyrsta sinn sem hæstv. iðnrh. bregst við með þessum hætti. Ég tala um það að ríkisstjórnin og þar með hæstv. ráðherra hafi farið illa með almannafé, sólundað almannafé og ég nefni dæmi máli mínu til stuðnings. Ég hef farið yfir þessa ráðagerð, þessi stóriðjuáform ríkisstjórnarinnar, og fært rök fyrir máli mínu. En hæstv. ráðherra gerir það sem hún hefur gert áður þegar hún kemst í bobba og á engin svör, að hún svarar með þögninni einni.

Herra forseti. Við ræðum hér frv. til laga um að heimila að reisa álver við Reyðarfjörð. Ég vil byrja á að ræða aðeins um trú manna á koldíoxíðmengun og þá vá sem af henni stafar fyrir jörðina. Ég vil líka minna á að sumir hafa nefnt að kjarnorkan sé líka vá. Ef við trúum því að koldíoxíðmengunin valdi gróðurhúsaáhrifum og hækki hitastig á jörðinni, þá hljótum við að berjast á móti slíkri mengun, ekki satt? Ég trúi reyndar ekki svo bókstaflega á þetta, en margir gera það. Þá ættum við að vilja hafa bílana léttari til að þeir eyði ekki eins miklu bensíni. Þá ættum við sem sagt að vilja að hafa meira ál í bílunum. Þá ættum við líka að vilja stoppa framleiðslu rafmagns með brennslu olíu, gass eða kola. En 80% af rafmagni á jörðinni er framleitt með slíkri brennslu eða með kjarnorku. Og það hlutfall fer ekkert minnkandi. Þörf mannkynsins fyrir ál fer vaxandi. Við notum öll flugvélar og vonandi notum við meira ál í bílana okkar, þannig að við verðum að framleiða meira ál til að minnka koldíoxíðmengunina og til þess þurfum við raforku. Ef við höfum þá trú að koldíoxíðmengun sé slæm, þá eigum við að framleiða raforku með öðru en brennslu. Nú er það svo að ál þarf raforku. Það eru ekki til neinar þekktar aðferðir sem eru hagkvæmar aðrar en þær að framleiða ál með rafgreiningu. 90% af núverandi orku fer í þá efnabreytingu og neðar komumst við ekki þó við reynum að spara og þó að sparað hafi verið undanfarið. Það er því beint samband á milli álverðs og raforkuverðs, nema að því leyti sem farið er að endurnýta ál að einhverju leyti. Þannig að ef við trúum því að koldíoxíðmengunin og Kyoto-bókunin hafi eitthvert gildi þá eigum við að trúa því að raforkuverð muni hækka umtalsvert á næstu árum eða áratugum.  Með þeim augum horft, þar sem við höfum bara eina jörð til að lifa á, þá er það nánast siðferðileg skylda Íslendinga að framleiða ál með rafmagni, okkar endurnýjanlega rafmagni, sem ekki veldur koldíoxíðmengun. Það er meira að segja þannig að rafmagn framleitt sums staðar í heitu löndunum --- vegna þess að notkun veldur mikilli koldíoxíðmengun í vötnunum og það þýðir að rafmagn framleitt með slíkum vatnsorkuverum veldur sums staðar meiri koldíoxíðmengum heldur en rafmagn framleitt með kolum. Það er því enn frekar skylda þeirra sem eiga kalt vatn að framleiða rafmagn. Siðferðileg skylda. Herra forseti. Ég hef lesið skýrslu eigendanefndar sem er afskaplega fróðleg og góð. Þeir beita mjög þekktri aðferð, Monte Carlo-aðferð, til að fá út líkur á tapi eða hagnaði af öllum þeim þáttum sem koma inn í þetta dæmi með alls konar líkum, dreifingu á líkum. Þetta er mjög góð aðferð. Hún sýnir að mjög miklar líkur eru á því að hagnaður verði af þessari virkjun og að forsendur nái fram að ganga. Það væri mjög skemmtilegt ef svipuðum aðferðum yrði beitt á sjávarútveg á Íslandi. Ég er hræddur um að hann stæðist ekki það próf. Það er nefnilega miklu meiri áhætta í sjávarútvegi á Íslandi heldur en í álframleiðslu á Reyðarfirði vegna þess að í fyrsta lagi eru spurningar um hvort fiskurinn sé ekki að verða dvergvaxinn. Og það er spurning hvort við getum veitt eins mikið. Í öðru lagi eru markaðirnir mjög hættulegir. Það þarf ekki nema orðspor um bein í fiski eða bara einhverjar rangar upplýsingar um það að fiskur frá Íslandi sé geislavirkur og allur markaðurinn er hruninn. Þar er miklu meiri áhætta. Og ég er hræddur um að sjávarútvegurinn ægti ekki farið í gegnum svona nákvæma skoðun. Það er eitt í skýrslu eigendanefndar sem ég hef, herra forseti, athugasemdir við. Þeir gera ráð fyrir að orkuverð lækki um 0,45% á hverju einasta ári til framtíðar. Við erum ekki að tala um tíu ár eða tuttugu ár, við erum að tala um fjörutíu, fimmtíu, jafnvel hundrað ár. Þetta hefur mjög mikil áhrif á arðsemina. Það er eins og þessir menn átti sig ekki á því að það sé umræða um koldíoxíðmengun, að einhver hlýnun sé á andrúmsloftinu, að það sé einhver stór hætta fyrir mannkynið út af gróðurhúsaáhrifum. Þeir gera sem sagt ekki ráð fyrir því. Þeir trúa ekki umhverfisverndarsinnum í því efni. Og umhverfissinnar sem benda einmitt á þetta atriði lenda í mótsögn, þ.e. þegar þeir benda á það að orkuverðið lækki jafnvel meira, þá eru þeir um leið að segja að umhverfissjónarmið þeirra varðandi koldíoxíðmengun séu röng. Því ef mannkynið kemst að því eftir tíu, fimmtán, tuttugu ár að loftslag sé virkilega orðið heitara, þá verður að sjálfsögðu öll brennsla bönnuð, þ.e. framleiðsla rafmagns með brennslu kola, olíu og gass, sem mun hafa hræðileg áhrif, m.a. það að orkuverð hækkar, þar með álverð og þar með tekjur þessa fyrirtækis langt umfram það sem menn reiknuðu með. Svo hafa menn sagt að lónið fyllist á 400 árum. Og það er talið merki um að þetta sé ekki endurnýjanleg orka. Ja, það væri nú gaman að vera uppi eftir 400 ár. En hvað skyldi virkjunin verða búin að borga sig mörgum sinnum á þeim tíma? Hvað skyldu jarðgöngin verða búin að borga sig mörgum sinnum? Því þau eyðast ekki. Það er hægt að nota þau í 400 ár og 400 ár í viðbót, væntanlega. Auk þess sem menn verða væntanlega eftir 200 ár búnir að finna aðferð til að spúla þessari uppfyllingu út í sjó, eða jafnvel selja til Evrópu í vegagerð, í byggingar eða annað. Menn hafa talað um samtengingu álvers og virkjunar sem áhættu. Það er ekki rétt. Það er minni áhætta í virkjuninni en álverinu. Segjum að álverið fari á hausinn. Hvað gerist þá? Þá þurfa Íslendingar að fara að leita að nýjum orkukaupanda. Dálítið slæm staða eins og var við Blöndu á sínum tíma. En á fimm eða tíu árum munum við finna orkukaupanda og það er stuttur tími í því dæmi sem við erum að ræða hér. Og sá orkukaupandi mun standa undir virkjuninni áfram. Ef álverið færi á hausinn, þá færi virkjunin ekki á hausinn, en ef virkjunin færi á hausinn, þá færi hins vegar álverið á hausinn því það er gjörsamlega háð þessu rafmagni og fær það ekki annars staðar. Það er því minni áhætta af virkjuninni en álverinu og það er sú áhætta sem Íslendingar taka. Menn hafa talað um  Það hefur verið dálítið undarleg umræða, herra forseti, undanfarið um það mikla böl að fá svona mikla atvinnu inn í landið og fá svona miklar framkvæmdir og eitthvað sem þjóðina hefur dreymt um í fjölda ára. Nú er það allt í einu orðið böl. Hvaða svartnætti sjá menn fram undan? Til dæmis að það þarf hærri vexti. Af hverju þarf hærri vexti, herra forseti? Vegna þess að það verður svo mikil eftirspurn eftir vinnuafli, það verður ekkert atvinnuleysi, þannig að launin hækka og kaupmáttur vex. Og til að halda aftur af því þannig að ekki verði verðbólga, þarf hugsanlega að hækka vexti til að koma í veg fyrir þenslu. Ja, það eru nú aldeilis vandamálin í dag, herra forseti. Ég verð að segja það eins og er. Þetta er nú aldeilis sorglegt. Svona mikil atvinna. Og svona mikil þensla. Og svona mikið fjör. Þá er nú betra að hafa atvinnuleysi og kreppu og dálítið huggulegt og jafnvel neikvæða vexti. Eða hvað?  Á vissan hátt hef ég skilning á baráttu umhverfissinna. Ég heft oft reynt að setja mig í þeirra spor. Þeir trúa því að þarna sé að verða slys. Þeir trúa því að þarna séu ósnortin víðerni að skemmast. Þeir trúa því að þarna séu að verða einhver spjöll sem ekki verða aftur tekin. Og þegar maður setur sig í þau spor, þá hefur maður skilning á þeirri baráttu. Maður skilur líka að núna þegar þetta er að dynja yfir þá --- þeir líta eflaust svo á að þetta sé eitthvað sem er að detta yfir þá, sem eitthvert svartnætti --- þá nota þeir öll rök. Það er allt tínt til sem hægt er. Ég skil það ósköp vel. Ég skil alveg þessi mótmæli hjá þessum aðilum. Ekki spurning. En ég vil benda á að þau eru ýmis umhverfisslysin á Íslandi. Þegar átti að fara að byggja við Elliðavatn, þá var sagt að ekki mætti byggja of nálægt Elliðavatni. Af hverju? Það mundi spilla vatninu og vatnsbökkunum. En Elliðavatn er umhverfisslys. Ef ætti að stífla Elliðavatn núna þá yrði það bannað. Það yrði aldrei leyft. Þarna voru mýrar áður. Elliðavatn er umhverfisslys. Hreindýrin sem menn eru að nota sem rök gegn virkjuninni, þau væru ekki leyfð í dag. Það yrði aldrei nokkurn tímann í lífinu leyft að flytja inn hreindýr til Íslands frá Noregi. Þau eru líka umhverfisslys. Það eru nokkrir aðilar sem vilja flytja hreindýr til Vestfjarða. Þeir mega það ekki af umhverfisástæðum. Hreindýrin eru því umhverfisslys líka. Ef við lítum á Reykjavík ofan af Esjunni þá er alveg hræðilegt að líta á þetta. Hér eru uppfyllingar, húsbyggingar og ég veit ekki hvað. Ef einhver hefði staðið frammi fyrir því um aldamótin þarsíðustu að byggja Reykjavík þá hefði það hreinlega verið bannað. Reykjavík er umhverfisslys að sjálfsögðu.

Maðurinn, er hann ekki umhverfisslys?

Ég ætlaði að koma að því. Landnám Íslands yrði heldur ekki leyft.

Nei, nei.

Nei. Ef landnám Íslands hefði farið í umhverfismat hefði það nú heldur betur verið bannað, ósnortin víðerni eyðilögð.

Adam hefði verið bannaður.

Ég hugsa það já. Svona geta öfgarnar farið út í hreina vitleysu. Talandi um ósnortin víðerni. Þegar ég hugsa um orðið verður mér alltaf dálítið óglatt vegna þess að þau eru ósnortin, það þýðir að enginn maður má drepa þar niður fæti. Að ætla að nota þetta sem ferðamannaagn, það er hrein della. Um leið og tíu manna hópur er kominn inn á ósnortin víðerni þá truflar hann sýn mína á landið, þessir tíu menn svo að ég tali nú ekki um rútuna og bílana sem þeir nota. Þannig að ósnortnu víðernin eru ekki lengur ósnortin þegar ferðamennirnir eru komnir inn á þau. Það er mótsögn í orðunum ,,ósnortin víðerni``. Menn skulu bara líta á hvernig ferðamennirnir spilla landinu. Lítið þið á Fimmvörðuháls. Hann er að skemmast. Ekki er það af völdum bíla, álvers eða virkjana, heldur af völdum ferðmanna sem troða niður svörðinn. Herra forseti. Ég má nú til með að koma inn á það að hv. þm. Ögmundur Jónasson taldi upp fullt af afskaplega góðum og gæfulegum fyrirtækjum, Össur, Sæplast og ég veit ekki hvað. Hjarta mitt tók kipp af ánægju vegna þess að hann var að lýsa því sem ríkisstjórnir Sjálfstfl. hafa náð fram síðustu tólf ár. Með því að bæta stöðu atvinnulífsins blómstrar nýsköpun og alls konar fyrirtæki fara í gang. Það gladdi mig sérstaklega að hv. þm. Ögmundur Jónasson væri nú kominn í flokk aðdáenda ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar. Herra forseti. Ég hef ekki talað um efnahagsleg áhrif þessa álvers á Austfirði. Ég þarf þess ekki. Ég þarf ekki að segja Austfirðingum af því. Þeir vita það nú þegar. Þeir eru byrjaðir að byggja, byrjaðir að panta lóðir og eru að fara í gang. Það er mikil gleði og heiðríkja yfir Austfirðingum, nema náttúrlega þeim umhverfissinnum sem þar búa sem sjá svartnættið skella yfir. Ég óska Austfirðingum sem og öllum landsmönnum til hamingju með þetta álver. Ég styð eindregið að það verði reist.

Herra forseti. Síðasti ræðumaður talaði nánast eins og það væri siðferðileg skylda okkar að framleiða ál. Mér er ljóst að hann hlustaði ekki á ræðu mína fyrr í kvöld þar sem ég var einmitt að ræða um þetta efni. En það er svo að þessi áróður hefur náð í gegn. Nú er svo komið að flestir Íslendingar halda að aðeins á Íslandi verði reist álver sem noti vatnsaflsrafmagn en það er alls ekki svo. Herra forseti. Það kom fram í máli mínu fyrr í kvöld að gríðarlegt óvirkjað vatnsafl finnst víða í heiminum, í Afríku, Asíu og Suður-Ameríku. Þar væri hægt að byggja öll heimsins álver og nota til þess vatnsaflsvirkjanir. Í yfirliti Alþjóðaorkumálastofnunarinnar um virkjað og óvirkjað vatnsafl í heiminum kemst Ísland ekki einu sinni á blað. Í Venesúela eru sumar ár virkjaðar í mörgum þrepum upp á mörg þúsundir megavatta og álverin eru þar í röðum, samanber tilvitnaða grein eftir Júlíus Sólnes prófessor. Það er því tómt mál um að tala að það sé nánast siðferðileg skylda okkar að fórna landi okkar fyrir byggingu álvera. Það er hrein firra. Svo vil ég segja hv. þm. að það er til skilgreining á ósnortnum víðernum og ég ætla að segja frá því í seinna andsvari mínu.

Herra forseti. Það liggur fyrir að mannkynið hefur sífellt meiri þörf fyrir ál af þeim ástæðum sem ég nefndi. Það sparar orku. Þetta er léttur málmur sem er góður í flugvélar sem við bæði, ég og hv. þm. höfum notað eins og flestir Íslendingar. Það er því mikil og vaxandi þörf fyrir ál. Hins vegar er rafmagn í þeim álverum sem menn ætla að fara út í núna að mestu leyti framleitt með brennslu jarðefna eða kjarnorku. Þó að mikið vatnsafl sé enn óvirkjað er enn meira af kolum og olíu og gasi ónotað til þessara þarfa. Allar spár ganga út á að þetta hlutfall, 20% vatnsafls á móti 80% brennsluefnis og kjarnorku, breytist ekkert verulega á næstu áratugum. Áfram mun því framleitt ál með brennslu jarðefna á næstu árum. Sú aukning sem þarf verður að mestu leyti knúin brennslu jarðefna. Það er alveg sama þó að okkar hlutur sé lítill. Samt sem áður ber okkur skylda til að framleiða ál. Þetta er enginn áróður sem ég hef hlustað á. Þetta er nokkuð sem mér datt í hug fyrir löngu og ég sagði í ræðu um leið og farið var að ræða um þessa virkjun og aðrar virkjanir.

Herra forseti. Árnar okkar eru dropi í hafið þegar horft er á allt það vatnsafl sem er óvirkjað í heiminum. Þess vegna kom ég upp hér í andsvari, til að sýna þingmanninum fram á að það sé hrein firra að við berum siðferðilega skyldu til þess að fórna okkar landi undir álframleiðslu. Hvað ósnortnum víðernum viðvíkur eru þau skilgreind á alþjóðavísu. Eftir því sem ég best veit þá stendur þar að þar séu ekki neinar raflínur, ekki miðlunarlón, ekki orkuver eða uppbyggðir vegir í u.þ.b. fimm km fjarlægð og þar gæti ekki beinna ummerkja mannsins. Þar fær náttúran að þróast án álags vegna mannlegra umsvifa. Herra forseti. Það táknar ekki að ósnortin víðerni hætti að vera ósnortin þó að þangað komi hópur af ferðamönnum. Það er líka hrein firra hjá hv. þm. Að lokum: Að sjálfsögðu nota ég flugvélar eins og hv. þm. En ég hef reyndar bent á það í þessum ræðustól hve miklu gæti skipt fyrir okkur Íslendinga að hafa einnig farþegaskip á ferð milli Íslands og Evrópu. Ég vil nú skjóta því inn hér til áréttingar. Ég notaði ekki eingöngu flugvélar ef ég hefði annan kost.

Herra forseti. Varðandi framleiðslu rafmagns með vatnsafli þá er það svo að í heitum vötnum á sér yfirleitt stað svo mikil rotnun, þ.e. aukin rotnun í uppistöðulónum, að koldíoxíðmengunin verður meiri en við að brenna kolum og olíu. Það er eingöngu í köldum vötnum sem ekki verður koldíoxíðmengun, þ.e. nyrst í Rússlandi, Alaska, Íslandi og kannski syðst í Suður-Ameríku. Því er haldið fram að við berum ekki ábyrgð af því að við séum svo lítil. Ég heyri nú ekki annað en að menn séu að tala um óskaplega stóra virkjun. Ég hef heyrt að hún sé bara nokkuð stór á alþjóðlegan mælikvarða.  Varðandi ósnortnu víðernin þá hugsa ég að ferðamenn mengi ekki minna en stóriðja. Þeim fylgja rútur og vegir, affall frá manninum, heilmikil sjónmengun, hávaðamengun, flugvélar o.s.frv. Ferðaþjónustunni fylgir líka átroðsla á þessum litlu perlum okkar sem eru löngu komnar í hættu vegna ferðamanna. Ekki vegna álvera, virkjuna eða slíks. Ef skilgreiningin er 5 km fjarlægð þá held ég að það sé nú ekki mikið sem þessar virkjanir eða þessi lón skerða af ósnortnum víðernum ef strax 5 km í burtu er komið á ósnortin víðerni.

Herra forseti. Ég held að ég hafi loks fengið botn í málflutning hv. þm. í seinna svari hans áðan, að vegna þess að náttúruperlur landsins gætu spillst af ágangi ferðamanna sé um að gera að bjarga þeim bara í hvelli undir vatn eða malbik, þá sé vandinn leystur. Ég verð að segja eins og er, að ég fékk eiginlega engan botn í málflutning hv. þm. Hv. þm. Katrín Fjeldsted hefur svarað hér ágætlega þessu með orkuna og þessu bulli sem veður uppi, að Ísland geti lagt af mörkum eitthvað sem skipti máli á heimsmælikvarða með sínum takmarkaða orkuforða sem einhvern tíma var reiknað út að væri ekki meiri en svo að væri hann allur nýttur væri orkuframleiðslan af svipaðri stærðargráðu og fylkið Hamborg eitt notar í dag. Í öðru lagi, varðandi kenningar um vaxandi þörf fyrir ál. Það er umdeilt. Það er líka umdeilt að ál sé sérstaklega umhverfisvænn málmur vegna þess að það þarf gríðarlega orku til að framleiða hann í byrjun og það í sjálfu sér er ekki umhverfisvænt. Þess vegna er allt á fullri ferð í áttina að staðgengdarefnum. Það eru margir sem telja að plastefni, koltrefjaefni og svonefndar fjölliður af ýmsu tagi muni í vaxandi mæli leysa ál af hólmi á komandi árum og áratugum. Plastnotkun fer mjög vaxandi. Í bílum og meira að segja í flugvélum, sem hv. þm. nefndi hér. Menn halda að þær séu eingöngu framleiddar úr áli en áleiningar eru að hverfa út og víkja út fyrir plasti og koltrefjum. Það er farið að framleiða heilar orrustuþotur úr koltrefjaefni. Keppnishjól í hjólreiðum eru úr plastefnum. Og í Formúlunni, þar sem menn hafa nóga peninga, er álið horfið og plastefni og önnur gerviefni komin í staðinn. Það er því mjög margt sem bendir til að a.m.k. ef álverð ætti að hækka muni það tapa í samkeppninni fyrir öðrum efnum. Það er ekki ávísun á að bisnessinn í þessu dæmi sem við höfum verið að ræða muni verða góður.

Herra forseti. Ég veit nú ekki hvernig hv. þm. gat lesið úr orðum mínum að ég vildi sökkva náttúruperlum Íslands undir vatn eða malbika þær. Ég bara veit ekki hvar í ósköpunum hann heyrði þetta. Ég sagði þetta aldrei. Ósköp þótti mér leiðinlegt þegar hv. þm. Katrín Fjeldsted talaði um firru hjá mér og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon segir þetta sé bull. Að nota svona orð í röksemdafærslu, þetta á náttúrlega ekki að eiga sér stað.

Um mann sem talar svo viturlega sem þú.

Ég segi alla vega ekki að hv. þingmenn fari með bull. En varðandi það að álið þurfi mikla orku þá er það rétt. Það þarf mikla orku. En plastefnin sem hv. þm. nefndi, það er nú aldeilis vandamál að koma þeim fyrir þegar þau eru úr sér gengin. Þau valda enn meiri umhverfismengun. Mér skilst að plastefni séu einn aðalvandinn á sorphaugum stórborga jarðarinnar. Ekki get ég séð að það verði endilega til framdráttar að skipta áli út fyrir plast.

Herra forseti. Það er að vísu þannig með álið, svo að öllu sé til haga haldið og því sé sýnd full sanngirni, að þegar það er endurunnið þá tekur það ekki nema brot af þeirri orku sem þarf upphaflega til að bræða það og umbreyta því úr hrááli. Þar telja menn hins vegar að þróunin sé nokkurn veginn komin á endastöð. Það hafa orðið framfarir með íblöndun í álefni á undanförnum árum og áratugum en flestir telja að þar verði ekki öllu lengra gengið. Í leitinni að nýjum og sterkari efnum, ofurefnum, er álið horfið út úr myndinni. Svo að ég létti áhyggjum af hv. þm. varðandi plastið eru menn líka á fullri ferð í að þróa m.a. endurvinnsluaðferðir á plasti. Ég hygg að hv. þm. þekki t.d. mjög vel eitt efni sem er endurunnið plast, það er kallað flís og er að ryðja ýmsum öðrum einangrunarefnum, m.a. í skjólfatnaði, út af borðinu. Ég held að það sé ákaflega hættulegt að einblína á gamlar kenningar um að af því að ál sé létt þá hljóti það að sigra í samkeppninni í iðnaði og það verði endalaust vaxandi þörf fyrir það. Það er umdeilanlegt. Það er í öðru lagi mjög umdeilanlegt að rétt sé að segja að ál sé umhverfisvænn málmur vegna þess hvernig hann kemur inn í orkuútreikningana. Síðan er þróunin eins og raun ber vitni í öðrum greinum. Varðandi framlagið til gróðurhúsaáhrifanna og að við séum einnig að leggja af mörkum í þeim efnum þá eru þeir útreikningar nú svona og svona, sem ólíklegustu menn blanda sér í, m.a. með blaðaskrifum. Það er eins og menn viti t.d. ekki af Kyoto-bókuninni, að öll þau lönd sem verða bundin af ákvæðum hennar og ætluðu að auka álframleiðslu, verða að kaupa losunarkvóta út á móti. Það mundi ekki auka heildarlosun gróðurhúsalofttegunda í þeim löndum. 

Herra forseti. Ég á dálítið erfitt með að ræða um trú hv. þingmanns á því að eitthvað annað taki við af álinu. Þetta er nú bara trú og menn geta haft ýmiss konar trú og ég get ekkert rætt það frekar. Varðandi það að ál sé ekki umhverfisvænn málmur má vel vera að hann sé ekki umhverfisvænn þegar hann er framleiddur með rafmagni sem er búið til með brennslu kola og olíu. Það má vel vera. Ég hef meira að segja mikla trú á því að þá sé hann ekki umhverfisvænn, ef menn trúa Kyoto-bókuninni. Ál sem hins vegar er framleitt með mengunarlausri raforku tel ég vera miklu umhverfisvænna heldur en hitt álið sem framleitt er með brennslu jarðefna. Að öðru leyti get ég ekki komið inn á andsvar hv. þm. Ég áttaði mig ekki almennilega á hvort þetta sé trú um það að álið sé að fara út og allt sé í himnalagi án þess að hafa ál og bílarnir séu ágætir bara úr þungu járni, stáli o.s.frv. Ég hef aftur á móti þá trú að ál muni taka yfir í bílum, til þess að létta þá, til þess að minnka orkunotkun þeirra og þannig sé ál sem framleitt er á Íslandi í tvíþættum skilningi umhverfisvænt. Rafmagnið til framleiðslunnar er framleitt með vatnsorku en ekki með bruna og álið veldur því að bílar þurfa að brenna minna, það verði minni bruni þar.

Herra forseti. Ég ætla að fara yfir nokkur atriði nú í seinni ræðu minni sem mér gafst ekki tími til að víkja að í dag, annaðhvort alls ekki eða þá í mjög litlu. Ég minni á það að ég var búinn að ræða ítarlega aðdraganda eða sögu þessa máls, umhverfisáhrifin sem ein og sér að mínu mati eru þess eðlis og af þeirri stærðargráðu, umtalsverð neikvæð og óafturkræf umhverfisáhrif sem tengjast þessum framkvæmdum þegar þær eru allar teknar saman í heild sinni, að þau gera framkvæmdirnar ótækar. Þetta gerir það að verkum að af þeirri ástæðu þegar, og einni, ættu menn að hverfa frá því að ráðast í þessar framkvæmdir. Þær eru ekki réttlætanlegar og ég spái því að þær fái þunga dóma þegar fram líða stundir ef í þær verður ráðist, þess verði ekki langt að bíða, það verði ekki margir áratugir liðnir af Íslandssögu framtíðarinnar þegar menn verða orðnir almennt sammála um að þarna hafi menn verið að keyra út af sporinu. Ég þekki a.m.k. fæst dæmi þess þar sem meiri háttar umhverfisfórnir hafa verið færðar á altari meintra skammtímaávinninga að menn hafi ekki fengið timburmenn og vonda samvisku yfir því þegar frá líður. Og margar eru þær, þjóðirnar, iðnvæddar og þéttbýlar í kringum okkur sem mundu gefa mikið fyrir að ná ýmsum náttúrugersemum sínum til baka sem færðar voru á altari slíkra sjónarmiða á umliðnum áratugum eða öldum. Ég nefndi einnig lítillega skattaákvæðin sem þetta frv. gerir ráð fyrir til handa þessu óskabarni, álveri hins erlenda auðhrings, sem á nánast að öllu leyti að fá mjög sérstaka meðhöndlun í skattalegu tilliti. Það er hreinasta öfugmæli sem frv. gengur út á, að um það eigi að gilda íslensk skattalög. Það er nánast sama hvar borið er niður í tekjuskatti, hvað varðar frádrátt vegna rekstrartapa, fyrningarákvæði, eignarskatta, iðnaðarmálagjald, fasteignaskatta, gatnagerðargjöld, byggingarleyfisgjöld og skipulagsgjöld, skattlagningu arðs, frádrátt vaxtakostnaðar, vörugjöld, fyrirvara eða öryggisákvæði hvað varðar álagningu mengunargjalda, fjárfestingarvörur eru tollfrjálsar o.s.frv. Það er eiginlega alveg sama hvar borið er niður --- ég man í svipinn ekki eftir mörgum öðrum skattstofnum í landinu --- þetta fyrirtæki er að einhverju leyti undanþegið eða hefur sérákvæði gagnvart öllum skattstofnunum. Það má fara rækilegar yfir þetta ef menn vilja en þannig er það nú að eftir stendur nánast mjög fátt, þau þó almennu skattaákvæði sem á að heita að fyrirtækið lúti eins og greiðsla tekjuskatts af hagnaði eru þó með sérstökum fyrirvörum og öryggisákvæðum til handa fyrirtækinu. Það sem ég vil aðeins gera að umtalsefni í viðbót, herra forseti, er áhættan í þessu verkefni. Það er hin sameiginlega heildaráhætta sem í þessum pakka er. Ég velti því fyrir mér hvort aldrei hafi komið til greina að láta gera sjálfstætt, heildstætt áhættumat á málinu í heild sinni þar sem lagðir væru saman þeir þættir í uppbyggingu og rekstri virkjunarinnar í viðskiptasamningunum við kaupandann, álverið, og í rekstri þess sem hér gætu komið við sögu. Þarna er margt sem getur farið úrskeiðis og það er margs konar áhætta sem þarf að skoða. Í fyrsta lagi er algjörlega ljóst að það er mjög mikil óvissa í þessari framkvæmd. Hún er tæknilega þess eðlis að óvissan er umtalsverð. Það þarf ekki að hafa nema t.d. lágmarksþekkingu á jarðfræði til að sjá að það eru nokkað snúnar aðstæður sem þarna á að fara í, að byggja stærstu jarðvegsstíflu í Evrópu á eldvirku sprungusvæði, leggja margra tuga kílómetra jarðgöng í mjög ungu gosbergi. Það er ekki eins og til standi að bora þarna í gegnum massíft granít. Ónei. Þarna er um að ræða ung jarðlög, ungt gosberg sem er sprungið, sem er með millilögum, og allt þetta skapar mjög erfiðar aðstæður til slíkrar mannvirkjagerðar. Skyldi það ekki mögulega hafa haft þau áhrif á vestrænu og norrænu verktakana og samstarfsaðila þeirra hér heima sem þekkja mjög vel til mannvirkjagerðar við slíkar aðstæður að þeir buðu svona gríðarlega miklu hærra í verkið en Ítalirnir sem voru að bora í graníti suður í Afríku? Það þarf ekki að hafa mikla þekkingu á ýmsum öðrum aðstæðum til þess að átta sig á því að þarna er auðvitað óvissa. Frá náttúruhamfarasjónarmiði séð er þetta svæði ekkert auðvelt viðfangs. Eldvirkt, með jökla að baki, þar sem jarðhiti og eldvirkni hafa á umliðnum árum, öldum og árþúsundum iðulega orsakað hamfarahlaup og mikil læti. Þannig eru t.d. nýjar kenningar uppi um það í jarðfræðinni að sum gljúfrin, stóru gljúfrin í fallvötnunum og jökulánum norðan jökla, séu miklu yngri en áður var talið. Og vegna hvers? Jú, vegna þess að það hafa þá komið hamfarahlaup eða lón tæmst á þessum slóðum síðar en menn gerðu áður ráð fyrir, jafnvel miklu síðar heldur en við lok ísaldar fyrir tíu til tólf þúsund árum. Þannig er þetta allt í kollinum á manni þegar maður er að velta fyrir sér því sem þarna á að gera og er algerlega einstakt í Íslandssögunni. Þarna er um að ræða að fara út á nýja braut í risamannvirkjagerð hvað varðar tæknilega útfærslu og áhættu af ýmsum toga. Það er mikil áhætta í sambandi við arðsemina. Það viðurkenna allir. Hagnaður af þessu dæmi er sýnd veiði en ekki gefin. Það liggur bara í því að fara yfir þær forsendur sem menn þurfa að gefa sér til þess að þetta komi sæmilega út á pappírunum, t.d. hækkandi álverð. Það gefur augaleið að þarna hlýtur að vera gríðarleg áhætta. Það hljóta menn að verða að viðurkenna. Það er mikil áhætta í sambandi við raforkuverðið sem er auðvitað ein stærsta breytan í þessu. Þar er veðjað á að álverð hækki. Og hv. þm. Pétur Blöndal sem var í ræðustól áðan hélt miklar ræður um að þörfin fyrir ál mundi fara hraðvaxandi á komandi árum af því að hann hefur smíðað sér þá einföldu kenningu, þá einföldu mynd af heiminum, að af því að ál sé léttara en járn muni það vera hagstæðara í bíla og þar af leiðandi hljóti það að vaxa um aldur og ævi í þeirri iðngrein. Staðreyndin er sú að væntanlega hefur ál að mestu leyti tekið þann sess sem það kemur yfir höfuð til með að ná í bíla- og áliðnaði. Og menn þekkja það væntanlega að í ákveðnum bílahlutum hjá stærstu verksmiðjum heimsins er ál að hverfa og víkja fyrir öðrum efnum. Stuðarar á bílum voru almennt úr áli, þ.e. þegar ál tók við af stáli fyrir tíu, fimmtán árum, af því að þá voru menn að reyna að létta bílana í kjölfar orkukreppunnar og olíukreppunnar fyrstu, og ýmsir hlutir í burðarvirki í bíla, stuðarar og annað slíkt, komu úr áli. Það stóð í svona fimm til tíu ár, kannski fimmtán. Núna eru þessir hlutir í mjög miklum mæli orðnir úr plasti. Ég hvet þingmenn til að fara niður í bílageymslu og banka í neðri hluta á síðunum á bílunum sínum og sparka í stuðarann og ég spái því að þeir komist að þeirri niðurstöðu að það kemur lítið hljóð. Þarna er nefnilega ekki lengur um málm að ræða, heldur plast nánast í öllum tilvikum. Þetta ættu menn að kynna sér áður en þeir halda ræður af því tagi sem hv. síðasti ræðumaður gerði áðan. Jafnvel þótt þörf fyrir ál vaxi eins og bjartsýnir spámenn gera ráð fyrir er mjög líklegt að sú þörf verði mettuð, aðallega af tvennum toga, annars vegar með endurvinnslu áls sem fer vaxandi og hins vegar með áli frá þróunarríkjum, með áli frá Kína. Kínverjar eru að reisa þvílíkar risavirkjanir og auka þannig orkuframleiðslu sína að ef þeir veittu þótt ekki væri nema hluta af því afli í álframleiðslu gætu þeir mettað heimsmarkaðsþörfina. Síðan kemur það til sem ég nefndi, ýmiss konar ný efni, gerviefni, sem sum ganga einu nafni undir heitinu ,,fjölliður``, þ.e. pólýamíðefni, plast, koltrefjar, sílíkon, flúor og fleira í þeim dúr, eru að ryðja sér mjög til rúms á mörgum sambærilegum sviðum iðnaðar þar sem menn töldu áður að ál eða aðrir léttmálmar --- gleymum því ekki að ál er reyndar ekki eini léttmálmurinn sem til greina getur komið, það eru til margir aðrir, sumir að vísu dýrari í framleiðslu --- einokuðu tiltekinn markað. Að síðustu er svo auðvitað, eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson vék að fyrr í umræðunni í kvöld, gríðarleg áhætta fólgin í því að reisa eitt stykki risavirkjun fyrir einn kaupanda. Það verður bara ein raflína niður á Reyðarfjörð. Áhættan er ekki bara fólgin í því að það fyrirtæki fari á hausinn, sem auðvitað getur gerst. Áhættan er líka fólgin í því að samningsstaða okkar tekur mið af þessum aðstæðum. Ísland er í algerlega sérstakri stöðu hvað þetta snertir meðal Evrópuríkja. Við erum eini einangraði orkumarkaðurinn sem eitthvað kveður að,  Með öðrum orðum: Við erum auðvitað á hnjánum gagnvart þessum eina kaupanda orkunnar. Við eigum ekki það val sem Norðmenn eiga í sínum samningum. Þeir geta sagt við aðilana: Nú, ef þið ekki ætlið að kaupa orkuna setjum við hana bara inn á netið og seljum hana niður til Evrópu. Við eigum ekki þann kost, Ísland er einangraður og lokaður orkumarkaður og það er algjörlega ljóst að þessi aðili hefur okkur í greipum sínum. Síðan, herra forseti, væri auðvitað fróðlegt að ræða hér ítarlegar um þær spurningar um grundvallaráherslur í atvinnuuppbyggingu sem hér vakna. Það er nærtækt að fara yfir í umræður um það þegar maður hefur heyrt ræður fluttar eins og þá sem hv. þm. Halldór Blöndal flutti fyrr í dag. Hann fór bara með ritúalið, með rulluna um það að ekkert nema stóriðja gæti tryggt hér hagvöxt, skapað ný störf og bætt lífskjör. Þetta tyggur hver á fætur öðrum. Þvílíkt himinhrópandi vantraust á möguleika og tækifæri í almennri atvinnusköpun í landinu, og í raun og veru svo rangt í ljósi þess þó áhugaverða sem á mörgum vígstöðvum hefur verið að gerast sem betur fer. Annars værum við ekki vel stödd, Íslendingar, ef ekki hefði orðið sá gríðarlegi vöxtur í ferðaþjónustu, í lyfjaiðnaði, í ýmsum iðngreinum tengdum sjávarútvegi o.s.frv. Þá væri ástandið ekki björgulegt. Ég held að við eigum miklu frekar að nálgast þetta eins og t.d. Írar sem ekki líta á það sem eitthvert óskaplegt vandamál að það þurfi að verða til störf í landinu og það séu fjölmennir árgangar ungs fólks að koma inn á vinnumarkaðinn. Þeir segja: Það er auðlind. Það er af því að þeir hafa fyrir löngu áttað sig á því að mesta auðlindin af þessu öllu saman er auðvitað mannauðurinn. Það er hann sem þarf að virkja. Og ekki mengar það. Auðvitað stöndum við líka á ákveðnum krossgötum varðandi grundvallaráherslur í atvinnuuppbyggingu okkar. Það er enginn að segja, a.m.k. ekki sá sem hér stendur, að nýting orkunnar á skynsamlegum og hófsamlegum nótum og iðnaðaruppbygging geti ekki og eigi ekki og megi ekki vera hluti af uppbyggingu í atvinnulífi okkar á komandi árum og áratugum. Það sjáum við mjög gjarnan fyrir okkur, enda gangi menn í þá hluti á þann hátt sem á að gera, þ.e. að menn taki þá þá virkjunarkosti sem vænlegastir eru frá sjónarhóli umhverfisins og ráðstafi orkunni með markmið um sjálfbæra þróun atvinnulífs og samfélags í huga. Umbreyting í orkubúskapi Íslendinga þar sem reynt er að hverfa frá innflutningi á kolefnaeldsneyti og færa okkur yfir í innlenda orkugjafa úr umhverfisvænum virkjunarkostum er að sjálfsögðu jákvæð þróun í þessum efnum. Við gætum t.d. byrjað á því að reyna að ná niður raforkuverðinu til almennra notenda þannig að menn hættu að framleiða gufu með svartolíu í landinu, menn hættu að elda á öllum veitingahúsum og matsölustöðum bæjarins og landsins á gasi, menn hættu að framleiða gufu í efnalaugum, drykkjarverksmiðjum, málningarverksmiðjum eða hvað það nú er, með svartolíu. Þannig mætti áfram telja. En þannig er ástandið í dag. Það er ekki verið að leggja mikið í þessa hluti heldur er lagt ofurkapp á að færa útlendingum á silfurfati stærstu virkjunarkosti landsins með tilheyrandi umhverfisfórnum og selja þá raforku á svona 1 / 8 af því sem almennir notendur verða að greiða. Eitt enn er óhjákvæmilegt að nefna, herra forseti, og það er að gangi plön ríkisstjórnarinnar um þessa nýju þungaiðnvæðingu landsins og stórkostlegu aukningu í álframleiðslu eftir þá tekur ál á næstu árum við af þorskinum sem sú breyta í efnahagslífinu sem við verðum háðust. Það er bara ósköp einfaldlega að gerast núna og gerist þá á næstu árum. Ég hélt að það væri ekki keppikefli í sjálfu sér að skipta þorski út fyrir annan sveiflugjafa, heldur hefðu menn alltaf verið að tala um að það væri vont að efnahagslíf einnar þjóðar væri svona háð einum hlut sem gæti sveiflast mikið með tilheyrandi efnahagslegum áhrifum. Það er þannig núna, herra forseti, að samkvæmt spá þjóðhagsáætlunar fyrir útflutning á árinu 2002 er heildarútflutningsverðmæti allra sjávarafurða um 110--115 milljarðar kr. En ál er komið í 42 milljarða. Nú á samkvæmt þessum plönum að meira en tvöfalda framleiðslu á ári. Með fyrirhugaðri stækkun Norðuráls og byggingu Fjarðaáls mun álframleiðslan meira en tvöfaldast, ef ég hef lesið rétt, og það lætur nærri ef maður leggur saman núverandi framleiðslu í Straumsvík og á Grundartanga og reyndar meira en það. Segjum að álframleiðslan færi úr 42--43 milljörðum núna --- hún er núna um 40% af sjávarvöruframleiðslunni --- í kannski 90 milljarða, hún færi upp að hliðinni á sjávarvörunum. En þar er þó um að ræða gervallan sjávarútveginn og allar hans framleiðsluvörur sem eru sem betur fer mjög fjölbreyttar og verðlag þeirra sveiflast nú sjaldan alveg í takti á mismunandi mörkuðum um allan heim. En álið er þessi einsleita afurð sem fer bara upp og niður í takt við heimsmarkaðsverðið. Það eru að vísu örlítið mismunandi úrvinnslustig, t.d. eru barrarnir í Straumsvík verðmætari og meira unnir en hleifar frá Grundartanga og hleifar sem þarna verða væntanlega til, a.m.k. fyrst í stað. En sama er. Þessi eini málmur yrði svona risastór í okkar hagkrefi og yfir 80% af raforkumarkaðnum væri orðinn bundinn þessari einu breytu. Svo tala menn hér eins og það sé ekkert íhugunarefni að halda bara áfram á þessari braut og þess vegna kalla fleiri til, bara ef einhverjir vilja koma. Hvort það eru Rússar eða Kínverjar skiptir ekki máli. Allir eiga að vera velkomnir bara til þes að hægt sé að framleiða meira og meira ál. Við heyrðum í einum og einum ræðumanni hér í dag sem var að ákalla þetta í sinn landshluta. Nú, trúi menn því að stóriðja og álframleiðsla sé það eina sem geti komið að einhvejru verulegu liði í atvinnuuppbyggingunni þá vilja auðvitað allir fá álver því það er engu öðru til að dreifa. Ég segi bara að það er eins gott að menn höfðu ekki áttað sig á þessu fyrir daga fyrsta álversins, þ.e. að þeirra biði ekkert annað en að lepja dauðann úr skel nema hingað kæmi erlend stóriðja. Það er eins gott að bændur í Þingeyjarsýslu á 19. öldinni vissu ekki af þessu. Þeir hefðu lagst upp í rúm og breitt sængina upp yfir höfuðið í staðinn fyrir að stofna kaupfélög og brjótast til  Herra forseti. Við höfum lagt til að þjóðin fái að segja álit sitt í þessu máli. En með hliðsjón af öllum þeim málflutningi sem hér hefur farið fram, m.a. um stærð verkefnisins og því að allir viðurkenna að því fylgja mikil og óafturkræf umhverfisáhrif að fara þarna með framkvæmdir inn á stærsta lítt snortna víðerni landsins --- og það verður auðvitað aldrei samt eftir ef svo fer --- með hliðsjón af þessu öllu og því að nú ber svo vel í veiði að kjósa á til Alþingis 10. maí nk. þá held ég að það væri handhægt og mundi ekki tefja þessi framkvæmdaáform að neinu marki þó að þjóðin fengi að láta sitt álit í ljós á sjálfstæðum kjörseðli við þessar kosningar og við munum láta á það reyna áður en þing lýkur störfum með einum eða öðrum hætti að svo verði.

Herra forseti. Ég vil vekja athygli á misræmi sem kemur fram í upplýsingum og forsendum ýmissa þeirra aðila sem hafa fjallað um þetta mál fyrir hönd stjórnvalda. Það er nokkuð sem efh.- og viðskn. hlýtur að taka til athugunar þegar hún fær málið til meðferðar. Það sem skiptir máli þegar menn velta fyrir sér arðsemi þessar framkvæmdar er tvennt: Annars vegar stofnkostnaðurinn, kostnaðurinn við virkjunina og hins vegar raforkuverðið. Þetta tvennt ræður einkum arðsemi af þessari framkvæmd. Nú vísa þeir aðilar sem hafa fjallað um þetta fyrir hönd stjórnvalda gjarnan í útreikninga Sumitomo-bankans japanska og segja að hann hafi gefið Landsvirkjun sín blessunarorð um að fagmennlega sé að verki staðið, að þessir útreikningar standist. Nú langar mig til að spyrja hvort ríkisstjórnin eða fulltrúar hennar hafi skýringar á misræmi sem fram kemur í gögnum frá Landsvirkjun annars vegar og frá Sumitomo-bankanum hins vegar. Samkvæmt ársskýrslu Landsvirkjunar fyrir árið 2001 er stofnkostnaður Kárahnjúkavirkjunar og tengdra framkvæmda vegna álvers Hydro Aluminium áætlaður 118 milljarðar kr. á genginu 100 kr. fyrir dollarann. Samkvæmt skýrslu Sumitomo Mitsui Banking Corporation frá september 2001, þ.e. á sama tíma, er kostnaður áætlaður 1.200 millj. dollara og tekið er fram að miðað sé við gengið 85 kr. fyrir dollarann. Með öðrum orðum er kostnaður áætlaður 102 milljarðar kr. miðað við það gengi. Samkvæmt upplýsingum Landsvirkjunar er um helmingur kostnaðar í íslenskum krónum en helmingur í dollurum. Þegar þetta er reiknað upp þá ætla sérfræðingar að núvirði framkvæmdarinnar falli um u.þ.b. 7 milljarða kr. Um þetta var spurt hjá Reykjavíkurborg. Borgarfulltrúar spurðu borgarhagfræðing eða óskuðu eftir því að hann aflaði upplýsinga um það misræmi sem þarna kemur fram. Í svari borgarhagfræðings við fyrirspurn borgarfulltrúa um þetta segir, með leyfi forseta: ,,Það er rétt sem segir í ársskýrslunni að stofnkostnaður vegna sölu til Reyðaráls var áætlaður 118 milljarðar kr. á verðlagi í janúar 2002. Sumitomo reiknaði þennan kostnað yfir í bandaríkjadollara á þáverandi gengi, sem var 100 og notaði því stofnkostnað að fjárhæð um 1.200 millj. dollara í sínu líkani sem var í bandaríkjadollurum.`` Nú kemur skýrt fram í skýrslu Sumitomos að bankinn miðar við gengið 85 kr. dollarann við útreikning stofnkostnaðar. Það er því ekki sérlega trúverðugt þegar Landsvirkjun heldur því fram að bankinn miði við eitthvert annað gengi. Það er í raun aðeins tvennt sem getur skýrt þetta misræmi, þ.e. annars vegar að Landsvirkjun hafi gefið bankanum upp aðeins hluta kostnaðarins, hins vegar að bankinn hafi gert þau mistök að miða við ranga kostnaðartölu, fengið þannig út lægri stofnkostnaðartölu, sem merkilegt nokk dugir bankanum til að koma verkefninu í plús. Landsvirkjun hafi síðan tekið þá niðurstöðu án athugasemda og notað til að sannfæra stjórnmálanefnd og almenning um arðsemi verkefnisins væri jákvæð. Sá möguleiki hlýtur að teljast afar fjarlægur að alþjóðlegur banki segist nota eitt gengi en noti svo annað í útreikningum sínum. Væri sú raunin mundi það líka kasta rýrð á útreikningana sjálfa sem staðfesta áttu arðsemi framkvæmdarinnar. Nú er margt afskaplega undarlegt í forsendunum sem gefnar eru fyrir þessari framkvæmd. Þannig hefur verið mjög mikið flökt í kostnaðar- og afkastatölum. Kostnaðaráætlun vegna Kárahnjúkavirkjunar hefur flökt verulega, jafnvel tekið verulegum breytingum á mjög stuttu tímabili. Tölur um framleiðslugetu álvers Alcoa fóru skyndilega úr 295.000 tonnum á ári upp í 322.000 tonn á ári, eftir að skýrsla Náttúruverndarsamtaka Íslands kom út sem sýndi verulegt tap á orkusölu til álversins miðað við lægri töluna sem áður hafði verið gefin út. Nú gerast mjög undarlegir hlutir í haust. Boðinn er út stór hluti af þessum framkvæmdum, 40 km göng og hluti af stíflunni. Nokkur stór fyrirtæki bjóða í þetta verkefni. Sum þeirra, með skandinavískar rætur, falla frá tilboði sínu. En ítalska fyrirætkið Impregilo kemur inn í hópinn. Þetta fyrirtæki biður í tvíang um frest á því að útboðsgögnin verði opnuð. Það er orðið við því. En áður en útboðsgögnin eru opnuð, hvað gerist þá? Þá kemur fulltrúi Landsvirkjunar fram í fjölmiðlum og segir hvert kostnaðarmat Landsvirkjunar á framkvæmdinni er. Og ekki nóg með það. Hann segir við landsmenn: ,,Nú skuluð þið bíða og sjá hvað kemur upp úr umslaginu frá Impregilo. Og viti menn, upp úr því umslagi kom tilboð sem var lægra en kostnaðaráætlun Landsvirkjunar. Hvað skyldi Landsvirkjun gera þá við þær aðstæður? Hún lækkar stofnkostnað sinn niður frá því sem áður hafði komið fram í skýrslum frá þeirri stofnun. Eru þetta mjög trúverðug vinnubrögð? Mér finnst það ekki og ekki síst í ljósi þess að erlendar kannanir sýna að kostnaður við framkvæmdir af þessari stærðargráðu og af þessu eðli hefur tilhneigingu til að hlaupa upp um 30% að meðaltali samkvæmt könnunum sem Alþjóðabankinn hefur sent frá sér. Landsvirkjun gengur hins vegar út frá miklu lægra mögulegu fráviki. Þannig hefur Landsvirkjun staðhæft að einungis séu um 1% líkur á að eigendur þurfi að taka á sig vaxtakostnað vegna Kárahnjúkavirkjunar. Þykir mér það vera mjög ótrúverðugt þótt ekki sé nema í ljósi þess að meðalfrávik sambærilegra framkvæmda, eins og ég nefndi, eru af þessari stærðargráðu, 30--40%. Reyndar hafa verið að birtast í fjölmiðlum dæmi um miklu meiri frávik en þessu nemur. Menn hafa vísað í undirgöngin í Kaupmannahöfn, svo dæmi sé tekið. Svo virðist sem líkindareikningur Landsvirkjunar byggi á því að taka fáeinar valdar framkvæmdir sem staðist hafa áætlanir og leggja þær til grundvallar. Í töflu sem birt er með skýrslu eigendanefndarinnar svokölluðu og skýrslu Sumitomos er miðað við fimm framkvæmdir Landsvirkjunar á tímabilinu 1996--2001 sem allar hafa staðist áætlun. Sú stærsta þessara framkvæmda er 1 / 9 af umfangi Kárahnjúkavirkjunar. Það er á þessum grunni sem fyrirtækið heldur því fram að aðeins séu 15--18% líkur á að framkvæmdin fari allt að 10% fram úr áætlun og 4--5% líkur á að hún fari allt að 20% fram úr áætlun. Með öðrum orðum virðist sá möguleiki útilokaður fyrir fram að framkvæmdin geti farið meira en 20--25% fram úr áætlun þvert á alþjóðlega reynslu sem vísað hefur verið til. Fyrirtækið virðist þvert á móti gefa sér það fyrir fram að mestar líkur séu á að framkvæmdin verði langt undir kostnaðaráætlun. En það er athyglisvert að í eigendaskýrslunni sem hefur verið mikið vitnað til að undanförnu er birt tafla sem sýnir möguleg frávik, reyndar ekki 20--30% hækkun á stofnkostnaði, 10% hækkun er talað um, og ef sú yrði raunin yrði fyrirtækið komið í tap, í bókhaldslegt tap. Og aðrar breytur líka, ef vextir fara upp um hálft prósentustig er framkvæmdin líka komin í tap. Ég hef stundum velt því fyrir mér hvort fjölmiðlafólk almennt, að ekki sé minnst á stjórnarmeirihlutann, með örfáum, því miður allt of fáum, mjög góðum undantekningum --- vísa ég þar í hv. þm. Katrínu Fjeldsted sem ég er hjartanlega sammála og er ein af fáum sem er sínum flokki til sóma finnst mér í þessari umræðu --- ég hef stundum velt því fyrir mér hvort hv. þingmenn lesi þessar skýrslur og hvort fjölmiðlamenn hafi t.d. lesið og farið í saumana á eigendaskýrslunni. Einn ágætur vinur minn sagði að það væri sennilega ráð að birta þessar skýrslur á kínversku því stjórnarmeirihlutinn mundi áfram nikka til samþykkis en þjóðin lifði þá ekki í þeirri blekkingu að þetta fólk hefði skilið skýrsluna. Ég leyfi mér að efast stórlega um það ... 

Ég hef lesið hana.

Lesið hana og farið í saumana á henni? Finnst hv. þingmanni ekki misræmi í því sem segir undir lokin um niðurstöðurnar og hins vegar því sem fram kemur í skýrslunni? 

Ég get ekki lesið kínversku.

Um þennan stofnkostnað sem hefur verið færður niður --- ég kem með mjög alvarlegar ásakanir um misræmi sem er að finna annars vegar í skýrslum Landsvirkjunar og hins vegar í forsendum Sumitomo-bankans japanska sem allir hafa vísað til sem eins konar syndaaflausnar í þessu máli,  Síðan vek ég athygli á því að Landsvirkjun lækkar áætlanir sínar um stofnkostnað eftir að Impregilo kemur fram með tilboð sitt en áður en gengið er frá samningum við það fyrirtæki. Það er enn verið að semja við fyrirtækið en engu að síður sér Landsvirkjun ástæðu til þess að færa stofnkostnaðinn niður. Þetta finnst mér vera umhugsunarefni og athugunarefni sem þarf að fara rækilega í saumana á. Ef stofnkostnaðurinn hækkar um einhverja tugi milljarða er þetta fyrirtæki óumdeilanlega komið í tap. Hinn þátturinn sem ræður arðsemi þessa verkefnis er orkuverðið. Orkuverðið er bundið þróun álverðs. Og hvað gera menn þar? Þeir byggja á áætlunum. Þeir byggja á áætlunum og spádómum, einkum tveggja aðila, CRU og King-fyrirtækisins. Landsvirkjun segist velja þá leið að taka eins konar meðaltal af spádómum þessara aðila. Og nú spyr ég: Hvernig hafa spádómar þessara fyrirtækja reynst í tímans rás? Hvernig hafa spádómarnir reynst á síðustu árum? Vita menn það? Þeir hafa ekki staðist. Í skýrslu Landsvirkjunar frá 2001 segir, með leyfi forseta: ,,Almennt er gert ráð fyrir að viðsnúningur á álmarkaði hefjist á síðari hluta ársins 2002`` --- síðasta ári --- ,,og markaðurinn nái sér verulega á strik á árinu 2003.`` Þetta hefur ekki gerst. Og í þeim spádómum sem menn byggja núna á er gert ráð fyrir því að álverðið fari áfram niður þar til á árunum 2005, 2006, 2007, þá verði sveifla upp á við. Og hvað skyldi vera að gerast á þeim tíma? Þá er álverið einmitt að hefja framleiðsluna. Ég spyr: Eru þetta pantaðir spádómar? Ég spyr. Þetta eru fyrirtæki sem hafa spáð ranglega, Landsvirkjun hefur gert það líka, og nú er því spáð að álverðið verði orðið ákjósanlegt og standist kröfur um arðsemi þegar álverksmiðjan tekur til starfa. Er þetta trúverðugt? Mér finnst það ekki. Í þessum spádómum hafa álfyrirtækin og orkufyrirtækin í tímans rás miðað við reynslu undangenginna ára. Þegar til mjög langs tíma er litið aftur í tímann hefur það staðist. Það sem hins vegar virðist vera að gerast núna er eðlisbreyting á þessum markaði sem veldur því að við getum ekki byggt á reynslu liðins tíma. Og í hverju er þessi eðlisbreyting fólgin? Hún er fólgin í tvennu. Í fyrsta lagi er hún fólgin í því að það er að færast í vöxt að ál sé endurunnið  Travis Engen, aðalforstjóri Alcans, svaraði í Morgunblaðinu 28. nóvember sl. spurningu um aukinn þrýsting af hálfu umhverfissamtaka á þennan veg, með leyfi forseta: ,,Það er rétt að hafa í huga þegar rætt er um umhverfismál að þótt framleiðsla á áli útheimti mikla orku er mjög hentugt að endurvinna ál. Heimsframleiðslan er kannski um 27 milljónir tonna á ári og þar af eru 7 milljónir endurunnið ál. Og það tekur aðeins 1 / 20 af orkunni sem fer í að framleiða ál að endurvinna það.`` Við erum að tala um einn tuttugusta, 5%. Við erum að tala um að það taki 5% af orkunni að endurvinna ál. Og við erum komin í 7 millj. tonna af þeim 27 millj. sem framleidd eru. Ef menn vilja muna var Norsk Hydro að fara í samstarf við þýskt fyrirtæki sem hefur sérhæft sig í endurvinnslu áls og út á þá braut ætluðu þessi fyrirtæki að fara saman. Þetta er einn þátturinn sem veldur því að það er erfitt að byggja á reynslunni í þeim mæli sem menn hafa gert hingað til þegar þeir spá fyrir um þróun álverðsins. Hitt atriðið sem veldur þessari eðlisbreytingu er að álframleiðslan er að færast frá hinum ríku þjóðum, hinum ríka hluta heimsins, yfir til fátækari ríkja; Mósambíks, Víetnams, Kína. Kína var fyrir fáeinum árum einn mesti innflytjandi á áli í heiminum. Nú er þetta að snúast við. Hlutur Kína í álframleiðslu er að stóraukast. Þannig var ársframleiðslan 2,8 millj. tonna árið 2000, 3,32 millj. árið 2001 og gert er ráð fyrir að ársframleiðsluaukningin á árunum 2001--2005 nemi um 3,9 millj. tonna. Við erum að tala þarna um stærsta álframleiðanda í heimi, sem var innflytjandi en er að verða útflytjandi. Þetta veldur því að álverðið lækkar. Þetta er annað sem veldur eðlisbreytingu og þess vegna er mjög vafasamt að byggja á spádómum og reynslu undangenginna ára þegar álverðið er metið. Ég hef því miður ekki meiri tíma í þessari umræðu til að vekja máls á fleiri þáttum en mig langar til að enda ræðu mína á að vitna í Stefán Pétursson, framkvæmdastjóra fjármálasviðs Landsvirkjunar. Hann spurði í fjölmiðlum ekki alls fyrir löngu hvort menn gerðu sér grein fyrir því að ef ekki yrði ráðist í neinar meiri háttar fjárfestingar á vegum Landsvirkjunar á komandi árum mundi Landsvirkjun greiða upp skuldir sínar á 15 árum. Og ég svara: Er það ekki bara ágæt hugmynd?

Hæstv. forseti. Ég held að það sé ástæða til að segja hérna nokkur orð við lok umræðunnar. Ég þakka fyrir hana. Hún er reyndar búin að standa ansi lengi en það var kannski ekki hægt að búast við öðru. Þetta er stórt mál, vissulega mjög stórt mál sem við erum að fjalla hér um. Reyndar erum við kannski ekki að fjalla um Kárahnjúkavirkjun að þessu sinni, heldur álverið því lög hafa verið samþykkt um Kárahnjúkavirkjun. Þau voru samþykkt í apríl sl. En þetta er svo sem allt meira og minna tengt eins og hv. þm. vita og hafa vissulega látið koma í ljós í umfjöllun --- ég er bara að hugsa um þetta rauða ljós, forseti.

Það er eitthvert óstand á klukkunni.

Nú, þá höfum við það bara svona.  Það eru nokkur atriði sem mig langar til að bregðast aðeins við þó að ég viti að það sé orðið áliðið og það eigi eftir að fjalla um þetta mál í nefnd þar sem áreiðanlega fást svör við mörgu af því sem hér hefur komið fram. Það kom fram hjá hv. þm. Bryndísi Hlöðversdóttur að kannski hefði verið ástæða til að þetta fyrirtæki færi bara inn í hið hefðbundna skattkerfi okkar og þyrfti ekkert endilega að hafa miklar ívilnanir, eins og ég skildi hana í sambandi við málið. Nú er það þannig að það er ekki hægt að tala um að þarna séu ríkisstyrkir, að þeir séu neitt grundvallaratriði í málinu. Hins vegar er, eins og kemur fram í frv., tekið tillit til þess í ýmsum liðum að hér er um mjög sérstaka framkvæmd að ræða og mjög stóra. Það hlýtur að gefa augaleið að t.d. hvað varðar fasteignaskattana, sem eru kannski hvað stærsti liðurinn sem gefinn er afsláttur á, væri mjög óeðlilegt að beita hefðbundnum aðferðum við álagningu fasteignaskatts þegar um svona stóra framkvæmd er að ræða, og það er skattur sem varðar sveitarfélagið en ekki ríkið. Í sambandi við þessar ívilnanir erum við bæði að tala um skatta til sveitarfélagsins og ríkisins. Hvað varðar ýmis gjöld t.d. iðnaðarmálagjaldið, þá er ekki útlit fyrir að þetta fyrirtæki muni njóta þeirrar þjónustu og þeirra fríðinda sem slíkt gjald gefur fyrirtækjum. Því er undanþága frá því gjaldi og mætti telja svona lengi áfram. En síðan hefur fyrirtækið tækifæri til að fara inn í hið almenna skattkerfi ef það tekur ákvörðun um það og þá reikna ég með að það yrði auðveld leið. Um útblástur lofttegunda og takmörkun að leggja á losunargjald eins og kom líka fram í máli hv. þm. þá snýr þetta ákvæði fyrst og fremst um að gætt sé jafnræðis ef til þess kemur að skattur eða göld yrðu lögð á gróðurhúsalofttegundir og held ég það að sé mjög almenn regla að gæta jafnræðis á milli fyrirtækja. Í sambandi við rammaáætlun sem talað hefur verið um og í máli hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar kom fram að miðað við það uppkast að rammaáætlun, drög að rammaáætlun, sem kynnt hefur verið sé þessi framkvæmd, Kárahnjúkavirkjun, eiginlega versti kosturinn. Þá ber þess að geta að þar er ekki tekið tillit til orkueininga og að þetta er mjög mikil orkuframleiðsla. Þetta er stærsta virkjunin sem metin er og hefur þar af leiðandi mest áhrif en ef ekki kæmi til þess að virkja við Kárahnjúka þyrfti margar smærri virkjanir sem mundu að öllum líkindum og ég vil fullyrða hafa miklu meiri umhverfisáhrif. Hv. þm. hafði mörg orð um að ekki skyldi vera notaður vothreinsibúnaður heldur svokallaðir strompar sem eru ekki nein sérstök vandamál í Norðurlandi eystra. Sú útfærsla sem Alcoa ætlar að beita og byggja hefur farið í gegnum það ferli sem lög kveða á um. Málið hefur verið lagt fyrir Skipulagsstofnun og hún hefur komist að þeirri niðurstöðu að framkvæmdin sem slík þurfi ekki að fara í sérstakt mat á umhverfisáhrifum vegna þess að hún hafi minni umhverfisáhrif en sú sem upphaflega var gert ráð fyrir þannig að mér finnst hv. þm. vera svolítið að skjóta sjálfan sig í fótinn þegar hann er þarna að gagnrýna að mér finnst Skipulagsstofnun í sambandi við úrskurðinn um álverið. Talað var um 60 fossa en ég held því fram að þeir séu miklu færri og ekki rétt að tala um 60 fossa heldur séu þeir þrisvar sinnum færri eða svo. Um það efni að þeim sérfræðingum sem fóru yfir arðsemina fyrir eigendur Landsvirkjunar hafi ekki verið falið að fara yfir útreikninga á forsendum, hafi einungis verið falið að fara yfir útreikninga en ekki forsendur þær sem Landsvirkjun gaf sér, þá er það ekki rétt. Eigendanefndin telur og kemst að þeirri niðurstöðu að forsendur þær sem Landsvirkjun gefur sér við útreikninga séu eðlilegar og byggðar á rökum. Það tel ég að þurfi að koma fram. Í sambandi við framtíðarspá um álver sem hv. síðasti ræðumaður hafði greinilega mikla þekkingu á, þá held ég að við getum ekki unnið það á annan hátt en þann sem fyrirtæki í heiminum gera, að byggja spá sína á aðferðum eða á niðurstöðum þekktra alþjóðlegra fyrirtækja og einstaklinga sem gefa sig út fyrir að vera sérfræðingar á því sviði og eru sérfræðingar í sambandi við spár um álverð. Ég a.m.k. get ekki treyst mér til að gera það betur og ég leyfi mér að efast um að hv. síðasti ræðumaður mundi spá betur til um þessa hluti. Í máli hv. þm. Þuríðar Backman kom fram, reyndar sagði hún að fólk á Austfjörðum væri bjartsýnna núna en það hefði verið og hvort sem hún missti það út úr sér eða ekki þá lét hún þessi orð falla og sagði jafnframt að það væri sennilega vegna þess að stórframkvæmdir eða stóriðjuframkvæmdir væri það eina sem ríkisstjórnin væri að vinna að og það eina sem væri að gerast heyrðist mér. En það er aldeilis ekki því að margt annað jákvætt er að gerast á Austurlandi t.d. í sambandi við stækkun ferju og beint flug, fiskeldi og fleira mætti nefna. Það sem heyra mátti í umræðunni hvað eftir annað að það eina sem ríkisstjórnin væri að berjast fyrir og hafi á stefnuskrá sinni sé uppbygging álvera og stóriðja, er bara ekki rétt. Stjórnvöld hafa klærnar úti hvað varðar alla hugsanlega uppbyggingu á atvinnutækifærum. Þetta er vissulega það stærsta en það mætti mjög margt upp telja. Um það sem kom fram í máli hv. þm. Jóns Bjarnasonar, hann talaði reyndar um ESA-dómstólinn að hann væri að fjalla um málið, það er náttúrlega ekki rétt heldur er það ESA, Eftirlitsstofnun EFTA, sem er að fara yfir þá opinberu aðstoð sem þarna gæti talist vera um að ræða og það er samkvæmt EES-samningnum sem þetta er gert. Og þar sem sá stuðningur sem kemur fram í frv. er mjög í samræmi við það sem beitt var hvað varðar Norðurál, þá tel ég ekki miklar líkur á því að þarna komi önnur niðurstaða en jákvæð. Ég ætla ekki að fara frekar í þau atriði sem fram komu í umræðunni en mig langar samt að segja, hæstv. forseti, nokkur orð í lokin, fyrst og fremst það að sú framkvæmd sem hér um ræðir er vissulega stór framkvæmd og það er orðið býsna langt síðan ég sannfærðist um það að hún ætti rétt á sér og hún mundi verða eins og vítamínssprauta inn í efnahagslíf okkar Íslendinga. Það er ekki síður mikilvægt að hún mun hafa gífurleg áhrif á byggðaþróun. Við erum að tala um tíu ára tímabil uppbyggingar og grósku á Austurlandi með áhrifum langt út fyrir Miðausturland, til Norðausturlands og landsins alls og mér finnst ekki frambærilegt að vera á móti þessum framkvæmdum á grundvelli þess að þær séu ekki arðbærar. Mér finnst heldur ekki frambærilegt að berjast gegn þessum framkvæmdum á grundvelli þess að hugsanlegt sé að beita þurfi mótvægisaðgerðum í tvö ár, á árunum 2005 og 2006. Svo er sagt að það eigi að nota þessa peninga í eitthvað annað, eitthvað sem tengist t.d. hugviti. Hvaða peningar eru þetta nú sem þarna er verið að tala um? Þetta eru peningar Alcoa og það vill svo til að ríkisstjórnin hefur ekkert yfir þeim peningum að segja. Það er ekki þannig að ríkisstjórnin sé að leggja fram fjármagn í þessar framkvæmdir sem hugsanlega væri hægt að nota í eitthvað annað. Þetta er búið að ganga í gegnum alla þessa umræðu og kemur alltaf upp aftur og aftur. Svo með það að Alcoa sé erlent fyrirtæki og að arður af rekstri álverksmiðjunnar fari úr landi. Eins og komið hefur fram verður hann skattlagður á Íslandi. Ég vil benda á hvað varðar Norðurál og Kenneth Peterson að í fyrravetur var lögum um Norðurál breytt á hv. Alþingi til þess að gera honum kleift að fjárfesta í öðrum greinum á Íslandi og það hefur hann verið að gera. Það frv. var samþykkt samhljóða ef ég man rétt. Hver veit nema Alcoa fari svipaða leið og fari út í frekari fjárfestingar hér á landi þegar fram líða stundir og vissulega væri það mjög ánægjulegt. Síðan vil ég aðeins koma að hugvitinu sem hv. þm. Ögmundi Jónassyni var tíðrætt um og taldi upp fjöldamörg fyrirtæki sem væru alveg til fyrirmyndar og hefðu verið stofnsett á síðustu missirum mörg hver og önnur eldri en hafa verið í umræðunni vegna þess að þau hafa verið að gera það gott. Þar er ég alveg innilega sammála hv. þm., ég gleðst líka yfir því að mörg fyrirtæki hafa verið að gera það gott og það vildi svo til að mörg af þeim fyrirtækjum sem hann nefndi hafa einmitt notið stuðnings iðn.- og viðskrn. En ég vil hins vegar gera athugasemd við það að mér heyrðist að hann teldi að það væri fyrst og fremst vegna stefnu Vinstri grænna í atvinnumálum að þau fyrirtæki hefðu náð slíkum árangri. Eftir því sem ég best veit hefur stefna þeirra ekki verið ofan á í íslensku samfélagi og þeir hafa ekki haft mikil völd enn þá a.m.k. hvað sem gerist eftir næstu kosningar, en miðað við þær ræður sem haldnar voru hér í dag af hálfu hv. þm. þá finnst mér ekki fýsilegt að vinna með þeim eftir kosningar. Lítið hefur verið talað um Kyoto, Kyoto-samþykktirnar, en auðvitað skipta þær verulega miklu máli. Sá árangur sem íslensk stjórnvöld náðu í sambandi við það mál er náttúrlega alveg sérstaklega ánægjulegur og þá gilti eins og svo oft áður að gefast ekki upp. Það að alþjóðasamfélagið hafi samþykkt og komist að þeirri niðurstöðu að það sé jákvætt fyrir umheiminn að framleiða ál á Íslandi skiptir ekki litlu máli en það er það sem lesa má út úr þessum samþykktum. Og mér er minnisstætt að formaður Samfylkingarinnar, Össur Skarphéðinsson, og ég þreytist ekki mikið á að endurtaka það, sagði þegar stjórnvöld lögðu af stað með kröfur sínar í þeim samningum að þær voru svo fáránlegar að þær yrðu hlegnar út af borðinu. En engu að síður náðist árangur og við náðum þeim niðurstöðum sem við lögðum upp með. Hæstv. forseti. Nú er klukkan alveg að verða 12 og ég ætla að ljúka máli mínu fyrir miðnætti. Ég vil endurtaka það sem ég hef sagt að það er frábær árangur að vera komin með þetta mál á það stig sem raun ber vitni að við séum um það bil að ná málinu í höfn, að álver verði byggt á Austurlandi þar sem orka verður nýtt úr fallvötnum norðaustan Vatnajökuls. Þetta er mál sem Austfirðingar hafa barist fyrir í mjög langan tíma af þolinmæði, vil ég halda fram. Nú erum við að sjá árangur og það er glæsilegt.