Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá innanríkisráðuneytinu þar sem óskað er frests til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 572, um gögn um hælisleitanda, frá Valgerði Bjarnadóttur og Merði Árnasyni. Bréf ráðuneytisins er svohljóðandi: Ráðuneytinu hefur borist skrifleg fyrirspurn til innanríkisráðherra um gögn er varða hælisleitendur. Svars er óskað fyrir 19. febrúar 2014. Þar sem það mál er fyrirspurnin lýtur að er nú í kjölfar kæru lögmanns hælisleitanda á forræði ríkissaksóknara telur ráðherra eðlilegt að fyrirspurninni verði ekki svarað fyrr en niðurstaða ríkissaksóknara liggur fyrir.

Til svara eru: Forsætisráðherra, heilbrigðisráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra og iðnaðar- og viðskiptaráðherra.

Virðulegi forseti. Eins og alþjóð er kunnugt gerði hæstv. forsætisráðherra sér ferð á viðskiptaþing í síðustu viku til að segja atvinnulífinu ekki það sem það vildi heyra. Hann dró ekki af sér í ræðuhöldum þar og fengu þau þá einkunn hjá formanni Viðskiptaráðs að fundarmenn hefðu almennt verið forviða yfir boðskapnum. Eins og þessi framganga gagnvart atvinnulífinu sé ekki nóg máttum við heyra í vikunni hæstv. utanríkisráðherra slá út af borðinu þá skýrslu sem nú er í vinnslu á vegum Alþjóðamálastofnunar Háskóla Íslands um aðildarferlið, að beiðni aðila vinnumarkaðarins, verkalýðshreyfingarinnar, Samtaka atvinnulífsins og Viðskiptaráðs, með þeim orðum að hann gæti ekki séð að sú skýrsla hefði nokkur áhrif á það sem við erum að gera, enda væri sú skýrsla pöntuð af fylgjendum ESB. Látum vera að hæstv. utanríkisráðherra ásaki með þessum hætti rannsóknarstofnun háskólans um hlutdrægni í þágu verkbeiðenda, hafandi sjálfur nýverið beðið um skýrslu frá annarri háskólastofnun, Hagfræðistofnun Háskóla Íslands. Það er eitt út af fyrir sig. Það er kannski líka markmið ríkisstjórnarinnar að troða illsakir við aðila vinnumarkaðarins og ná ekki samstöðu um nokkurn hlut í samfélaginu. En er það ekki til farsældar fallið að reyna að skapa samtal við hagsmunasamtök á vinnumarkaði? Er ekki eðlilegt að taka í útrétta hönd þeirra samtaka og eiga efnislegar viðræður við þau um stöðu aðildarviðræðnanna? Er ekki sjálfgefið að við hér á Alþingi tökum fagnandi þeirri skýrslu sem aðilar vinnumarkaðarins hafa óskað eftir að verði gerð 

Virðulegur forseti. Það er rétt að í ræðu á viðskiptaþingi gagnrýndi ég forustumenn samtaka atvinnurekenda fyrir ákveðna hluti en þó einkum fyrir að hafa ekki sýnt í ákveðnum tilvikum nógu mikla samfélagslega ábyrgð og minnti á mikilvægi þess. Ég fór þó í löngu máli yfir allar þær ástæður sem menn hefðu til þess að gleðjast yfir þróuninni og aðbúnaði og aðstöðu atvinnulífsins. Við sjáum það reyndar núna að hlutirnir eru óðum að taka við sér á Íslandi þótt við séum ekki á leið í Evrópusambandið. Það bendir til þess að margt í þeirri skýrslu sem hér er til umræðu hafi þegar sannast, þ.e. sá munur sem er á aðstöðu til að byggja upp atvinnulíf á Íslandi og í Evrópusambandinu. Það kann að vera að niðurstaða þeirrar skýrslu sem verið er að vinna fyrir fyrrgreind samtök feli eitthvað annað í sér, við þekkjum í sjálfu sér skoðanir þeirra sem vinna að þeirri skýrslu og málflutning og jafnframt þá leiðsögn sem þeim var veitt við gerð hennar. Það breytir því ekki að það er að sjálfsögðu allt í lagi að ræða um hana og fjalla um þær ábendingar sem þar koma fram og rökræða um það. Það kann vel að vera og er raunar líklegt að fleiri skýrslur verði unnar um þessi mál og Evrópumál á næstu missirum og árum. Það er allt í lagi að taka þær allar til umfjöllunar í þinginu, hvort heldur sem er formlega eða óformlega. Ég hef ekkert út á það að setja að þessi skýrsla verði rædd þegar hún kemur fram en hún stjórnar að sjálfsögðu ekki dagskrá þingsins frekar en aðrar skýrslur sem kunna að birtast einhvern tímann í framtíðinni.

Virðulegi forseti. Ég verð að lýsa vonbrigðum með það að hæstv. forsætisráðherra noti tækifærið og haldi áfram að vega að háskólasamfélaginu með þeim orðum sem hann notaði hér áðan, að hann vissi svo sem til skoðana þeirra sem væru að vinna að því áliti sem aðilar vinnumarkaðarins hafa óskað eftir frá háskólastofnun. Enn og aftur, þetta krossfarartal hæstv. forsætisráðherra er honum ekki sæmandi. Aðilar vinnumarkaðarins hafa skýra stefnu í þessu máli, þeir vilja að haldið verði áfram með aðildarviðræður. Þeir telja mjög misráðið að aðildarumsóknin verði dregin til baka og telja að það gangi gegn hagsmunum Íslands. Ríkisstjórn Íslands ber að eiga opið samtal við aðila vinnumarkaðarins um þessa staðreynd. Það blasir ósköp einfaldlega við að svo virðist vera sem ritstjóri Fréttablaðsins hafi hitt naglann á höfuðið þegar hann sagði í síðustu viku að afstöðu ríkisstjórnarinnar til aðila vinnumarkaðarins mætti túlka í eftirfarandi orðum: Við hlustum ekki á mikið af því sem þið segið, enda vitum við betur. En þið getið ekki verið svo vitlaus að skilja ekki að við erum 

Virðulegur forseti. Þegar menn blanda sér í þjóðmálaumræðuna og hafa sterkar skoðanir á pólitískum málefnum er að sjálfsögðu eðlilegt að þeir sem ekki eru sömu skoðunar bregðist við því, þ.e. það hlýtur að vera eðlilegt að menn geti rökrætt. Af því að hv. þingmaður sér ástæðu til að setja sérstaklega út á það að ég skuli nefna hér að ákveðnir menn í háskólanum hafi tilteknar skoðanir skýtur það skökku við, sérstaklega í þessu tilviki þar sem um er að ræða núverandi, a.m.k. fyrrverandi, varaþingmann Samfylkingarinnar sem hefur ekki farið leynt með skoðanir sínar, hvorki í umræðu almennt í samfélaginu né í þessum ræðustól. Það að starfa í háskólaumhverfi þýðir ekki að menn séu heilagir og ekki megi rökræða við þá. 

Virðulegur forseti. Svo vill til að ég hugsa mér að halda hér áfram á sömu nótum og ræða aðeins viðhorf hæstv. forsætisráðherra til stjórnmálaumræðunnar. Mér finnst afskaplega mikilvægt að ræða það mál. Mér finnst stjórnmálaumræðan á Íslandi, umræðan í samfélaginu, hafa verið vond á undanförnum áratug, í aðdraganda hrunsins, og í rauninni líka í eftirleik hrunsins. Mér finnst það vera eitt mikilvægasta verkefni stjórnmálanna sem við þurfum að axla hér inni, og við gerum það mörg, að reyna að bæta stjórnmálaumræðuna, reyna að láta af dylgjum, reyna að tala af sanngirni, virða það að fólk hefur ólíkar skoðanir. Hvaða tíðindi eru í því að fólk hafi ólíkar skoðanir? Það getur ekki verið galli, það hlýtur að vera kostur að fólk hafi ólíkar skoðanir. Við leitumst ekki við að búa til samfélag þar sem einhvern veginn allir eru sammála og eiga að vera sammála og allir eiga að vera vinir eða eitthvað svoleiðis. En við eigum að geta rætt saman. Ég lít svo á að það sé eitt meginhlutverk forsætisráðherra á hverjum tíma að ganga á undan með góðu fordæmi og reyna að stuðla að því, reyna að horfast í augu við það og vera sáttur við að það eru ólíkar skoðanir í samfélaginu. Nú ætla ég að láta þá skoðun mína í ljós að ég tel hæstv. forsætisráðherra ekki hafa axlað þá skyldu nægilega vel í stjórnartíð sinni. Ég vil eiga orðastað við hæstv. forsætisráðherra um það. Mér finnst ekki rétt að gera því skóna að prófessorar sem hafa skoðanir og hafa stundað rannsóknir á landbúnaðarmálum að undanförnu og birt þær rannsóknir í blöðum séu í krossferð eða gefa í skyn á viðskiptaþingi að þar sitji fullt af fólki eða eitthvert fólk sem vill selja landið. Mér finnst ekki rétt að segja við Samtök atvinnulífsins að þau eigi bara að stofna bloggsíðu. Mér finnst ekki rétt að skammast við greiningu og upplýsingu, t.d. frá Seðlabankanum, og gera lítið úr væntanlegri greiningu frá Alþjóðamálastofnun Háskóla Íslands. 
             Mig langar að vita og spyrja hæstv. forsætisráðherra: Hvaða augum lítur hæstv. forsætisráðherra 

Virðulegur forseti. Ég er sammála öllu því sem hv. þingmaður sagði í fyrri hluta fyrirspurnar sinnar en seinni hlutinn gekk hins vegar að mínu mati algerlega gegn staðhæfingum hv. þingmanns í fyrri hlutanum. Ef það á að vera gott fordæmi að stuðla að umræðu og rökræðu hljóta menn að mega í fyrsta lagi benda á það sem þeir telja að betur megi fara, telja jafnvel ámælisvert og þeir hljóta líka að mega ræða um afstöðu manna sama hvar þeir vinna, sama hvort þeir vinna hér á þessum vinnustað, Alþingi, eða í háskólanum. Ef menn ætla raunverulega að standa að rökræðu í samfélaginu þá mega ekki vera neinar heilagar kýr í því. Það sem ég rakti í ræðu á viðskiptaþingi snerist jú um vissa gagnrýni á það hvernig samtök atvinnurekenda hefðu staðið að málum á því tímabili sem hv. þingmaður vísaði til, aðdraganda efnahagshrunsins og á árunum eftir hrun. Það hlýtur að vera ásættanlegt, ef ekki bara krafa um það, að mati hv. þingmanns að efna til umræðu um slíkt. Telur hv. þingmaður að öll samtök atvinnurekenda hafi farið fram eins og bestur var kostur í aðdraganda efnahagshrunsins og eftir það, t.d. í umræðunni um Icesave-samningana? Er ekki eðlilegt að skoða það sem betur hefði mátt fara í því? Er ekki líka eðlilegt að skoða hvernig lífeyrissjóðirnir geta betur komið að því að skapa störf í landinu og aukin verðmæti? Og er ekki eðlilegt að menn leyfi sér að rökræða stefnu Seðlabankans sem hefur svo mikil áhrif á efnahagsþróun í landinu og lífskjör í landinu? Eða eru þetta allt heilagar kýr sem á ekki að ræða, á ekki að gagnrýna, á ekki einu sinni að nefna kannski?

Virðulegur forseti. Nei, ég vil ekki heilagar kýr. Ég tel að við eigum að ræða mál opinskátt en mér finnst það vera orðinn ákveðinn rauður þráður í viðhorfum hæstv. forsætisráðherra til rökræðu að það teljist galli að fólk hafi skoðanir sem tekur þátt í rökræðunni. Fólk er jafnvel fyrir fram útilokað sem þátttakendur í þeirri rökræðu sem hæstv. forsætisráðherra vill að fari fram vegna þess að það hefur ákveðnar skoðanir. Ég tel og það er mín skoðun að það sé forsenda rökræðu að fólk hafi skoðanir. Fólk rökstyður skoðanir sínar og þess vegna tel ég til dæmis ámælisvert að gera því skóna að háskólaprófessorar sem standa að rannsóknum í landbúnaðarmálum - talandi um heilagar kýr - og birta niðurstöður rannsókna sinna í blöðum með rökstuðningi séu afgreiddir sem krossfarar. Ég kalla einmitt eftir rökræðunni. Mér finnst afskaplega mikilvægt að þeir sem hafa 

Virðulegur forseti. Enn og aftur erum við nú í grófum dráttum sammála, sammála um að það sé æskilegt að menn hafi ólíkar skoðanir og rökræði. En þessi ofurviðkvæmni fyrir því að skoðanir ákveðinna aðila séu gagnrýndar er mjög undarleg. Ef menn trúa því raunverulega að æskilegt sé að stuðla að rökræðu í samfélaginu og æskilegt að menn lýsi ólíkum skoðunum verða þeir líka að sætta sig við að það þýði að skoðanabræður muni fá yfir sig gagnrýni. Það að einhver starfi á tilteknum vinnustað, hvort sem það er háskólinn eða einhver annar vinnustaður, þýðir ekki að viðkomandi sé hafinn yfir gagnrýni. Ef viðkomandi setur fram skoðanir sem eru jafnvel illa rökstuddar, jafnvel með rangfærslur, er eðlilegt að benda á það sama þó að hann starfi í háskóla. Ef menn vilja raunverulega rökræðu í samfélaginu eiga þeir að vera tilbúnir að rökræða við hvern sem er, hvar sem viðkomandi starfar.

Herra forseti. Hinn 27. maí sl. hafði fréttavefurinn Bloomberg viðtal við hæstv. forsætisráðherra sem þá hafði nýverið tekið við völdum. Hæstv. forsætisráðherra hafði nokkuð hreystileg ummæli um að ríkisstjórnin hygðist hraða afnámi gjaldeyrishafta og boðaði að ný áætlun um afnám hafta mundi liggja fyrir í september á því ári, þ.e. september sl. Með leyfi forseta hafði fréttavefurinn eftir forsætisráðherra: „Það mun ekki taka langan tíma að klára verkið.“ Reyndar kom fram í sömu frétt að áætlunin mundi meðal annars byggjast á persónulegum hugmyndum hæstv. forsætisráðherra um hvernig í það yrði farið. Ég vona að ég sé hér alveg á þurru gagnvart því að leggja spurningu fyrir hæstv. forsætisráðherra með því að vitna fyrst og fremst í hann sjálfan en enga aðra. Því vil ég spyrja hæstv. forsætisráðherra: Hverju sætir að ekkert hefur af þessu máli frést? Það eru að verða liðnir níu mánuðir, en ekki þrír til fjórir, frá því að hæstv. forsætisráðherra mat þetta verkefni þannig að það tæki ekki langan tíma að klára það og að ný áætlun mundi liggja fyrir í september. Hvar er verkið á vegi statt? Hverjir eru að vinna að því og hvernig? Hér er um að ræða eitt allra stærsta viðfangsefni sem fram undan er í íslensku efnahagslífi og þjóðarbúskap. Það er hið stóra samhengi hlutanna, gjaldeyrishöftin, uppgjör gömlu bankanna, snjóhengjan og aflandskrónuvandinn og hvernig það allt verður unnið. Í svona stórmáli sem reynt var að hafa gott þverpólitískt samstarf um á síðasta kjörtímabili og mörg skref voru þá tekin í fullkominni sátt milli allra flokka, eins og að framlengja heimild til að viðhafa gjaldeyrishöft og gera hana ótímabundna, hlýtur maður að spyrja: Hyggst hæstv. ríkisstjórn ekki upplýsa 

Virðulegur forseti. Það er ekki alveg rétt eftir haft og raunar, eins og ég hef bent á áður, fyrir alllöngu í viðtali, var ekki að öllu leyti rétt eftir haft í þessu viðtali, t.d. hvað varðaði að afnámsáætlun ætti að byggjast, eins og hv. þingmaður orðaði það, að einhverju leyti á hugmyndum mínum. Hið rétta var að ég sagðist hafa einhverja hugmynd um hvernig slík afnámsáætlun mundi líklega líta út frekar en að ég ætlaði að semja hana alla sjálfur. Hvað varðar hins vegar vinnu við þetta hefur það líka komið fram áður að afnámsáætlun verður líklega ekki birt. Það þjónar ekki tilganginum að gera þá áætlun sem stjórnvöld hafa um afnám hafta opinbera, gæti raunar miklu frekar þjónað hagsmunum vogunarsjóða og annarra kröfuhafa, t.d. í slitabú bankanna. Það er ekki við því að búast að stjórnvöld muni útlista nákvæmlega hvernig þau sjá fyrir sér og hvenær höftin verði afnumin. Síðasta afnámsáætlun var birt árið 2011, ef ég man rétt, og reyndist byggð á algjörlega röngum forsendum. Nú stendur enn yfir vinna, af því að hv. þingmaður spyr um stöðuna á vinnunni, í Seðlabankanum við mat á greiðslujöfnuði sem er auðvitað grundvallarmat í þessu öllu saman. Ég vona að hv. þm. Guðmundi Steingrímssyni sárni ekki þó að ég segi að sú vinna hafi tekið heldur lengri tíma en maður hafði vonast eftir, en eftir því sem ég kemst næst styttist í að niðurstaða liggi fyrir af hálfu Seðlabankans varðandi mat á greiðslujöfnuði og það er, eins og ég gat um, grundvallarstærð í þessu öllu saman.

Herra forseti. Hún ríður ekki við einteyming, óheppni hæstv. forsætisráðherra í samskiptum við blaðamenn. Svörin eru eiginlega ævinlega þau að ekki hafi verið rétt eftir honum haft. Það er nokkur vandi. Nú kemur hér sá boðskapur að ef til vill verði engin áætlun stjórnvalda um afnám gjaldeyrishafta birt. Það eru öðruvísi samskipti við markaðinn til dæmis en voru uppi á sinni tíð. Einhver hefði talið að eitthvað þyrfti að liggja fyrir um það hvers menn mættu vænta í þeim efnum. Þá vil ég spyrja hæstv. forsætisráðherra: Á þá ekki að taka úr gildi gömlu áætlunina? Hún er í gildi og það er starfað samkvæmt henni þangað til annað er ákveðið. Það liggur ljóst fyrir að Seðlabankinn framkvæmir gjaldeyrisuppboð sín sem eru fyrsta skref af þremur í þeirri áætlun, á grundvelli þess að hún sé enn í gildi. Þar er boðaður mögulegur útgönguskattur og annað í þeim dúr, einmitt til þess að upplýsa markaðinn og efnahagslífið um það hvers menn megi vænta í sambandi við aðgerð af þessu tagi. 
             Ég held að hæstv. ríkisstjórn verði að skýra stöðuna betur en þetta og auk þess legg ég til að hæstv. forsætisráðherra vandi sig meira við val á viðmælendum úr fjölmiðlaheiminum.

Virðulegur forseti. Það er ekki rétt hjá hv. þingmanni að hér séu einhver tíðindi. Þetta er allt endurtekið efni. Það hefur komið fram fyrir löngu og margoft, bæði í umræðu í þinginu og í samfélaginu almennt, að það væri alls ekki víst og raunar ólíklegt að það þjónaði hagsmunum Íslands að birta áætlun um hvernig stjórnvöld sjá fyrir sér að staðið verði að afnámi hafta, hvað þá að menn færu að birta nákvæmar tímasetningar í því efni. Það breytir þó ekki því að að sjálfsögðu þurfa menn að skipuleggja sig vel og hafa heildaryfirsýn. Þar vísa ég aftur til þeirrar vinnu sem nú er vonandi að ljúka í Seðlabankanum um mat á greiðslujöfnuði. Í öllu falli er ljóst að staða okkar til að takast á við þetta vandamál og leysa úr því er sterk og allir, a.m.k. langflestir, hafa hag af því að gera það sem þarf að gera svo hægt verði að aflétta höftum. Það vekur bjartsýni um að af því geti orðið áður en mjög langt um líður.

Hæstv. forseti. Málefni heilbrigðisþjónustunnar hafa verið talsvert í umræðunni undanfarin ár. Fjallað hefur verið um aðbúnað sjúklinga og starfsfólks og hefur sú umræða að mestu verið um Landspítalann. Einnig hefur verið fjallað um langa biðlista eftir aðgerðum. Samkvæmt upplýsingum af vef embættis landlæknis hafa biðlistar í aðgerðir á kvennadeild Landspítala – háskólasjúkrahúss lengst töluvert undanfarið. Um er að ræða tölur frá því snemma í haust en mig langar að fá upplýsingar um hver staðan er í dag. Mig langar að velta upp nokkrum spurningum í því samhengi og spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra: 1. Hvað eru langir biðlistar eftir aðgerðum á kvennadeild Landspítalans? 2. Hvað eru langir biðlistar eftir aðgerðum á kvennadeild Sjúkrahússins á Akureyri? 3. Hversu langir biðlistar eru eftir aðgerðum á kvennadeild Heilbrigðisstofnunar Vesturlands á Akranesi? Hefur hæstv. heilbrigðisráðherra hugmynd um hve margar aðgerðir eru framkvæmdar árlega á hverri deild? Hefur hann upplýsingar um hversu mörgum aðgerðum væri hægt að bæta við á hverju ári á kvennadeild Sjúkrahússins á Akureyri annars vegar og kvennadeild Heilbrigðisstofnunar Vesturlands hins vegar? Ég geri mér fulla grein fyrir að þetta eru töluvert margar spurningar og hæstv. heilbrigðisráðherra hefur eingöngu stuttan tíma til að svara. En við sjáum hvað setur. Að lokum langar mig að spyrja: Eru þær konur sem bíða eftir aðgerðum á kvennadeild Landspítala upplýstar um það ef biðtíminn er styttri á Sjúkrahúsinu á Akureyri eða á Heilbrigðisstofnun Vesturlands?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Þó að ég sé allur af vilja gerður hef ég ekki allan þennan talnagrunn í höfðinu. En ég geri ráð fyrir að í því svari við fyrirspurn sem borist hefur ráðuneytinu, með ósk um skriflegt svar, komi þessar upplýsingar allar fram.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir að koma hingað upp og gefa í skyn að von sé á svari fljótlega við skriflegri fyrirspurn. En ástæða þess að ég ýti á eftir þessu er sú að til mín hafa leitað konur sem hafa þurft að bíða í langan tíma eftir aðgerðum í Reykjavík en hafa síðan fengið utanaðkomandi upplýsingar um að biðtíminn sé styttri á öðrum heilbrigðisstofnunum. Þeim hefur verið mjög létt í því samhengi vegna þess að það er ekkert auðvelt að bíða eftir þessum aðgerðum eða nokkrum öðrum ef mögulegt er að komast fyrr að annars staðar.

Virðulegi forseti. Ég er búinn að lesa yfir drög að svari til hv. þingmanns við þeirri fyrirspurn sem hann ber fram þannig að þess er að vænta innan mjög skamms tíma. Við reynum að standa við öll þau tímamörk sem okkur eru sett til svars við slíkum fyrirspurnum. Varðandi umræðuna um biðlistana vil ég taka sérstaklega fram að hún er á stundum dálítið villandi. Mínar upplýsingar herma að öllum bráðatilvikum á hvaða sviði sem er sé sinnt fljótt og vel en biðlistinn sé í raun samsettur af aðgerðum sem fagfólk okkar í heilbrigðisþjónustunni metur fært um að bíða. Ástæða er til að undirstrika það í umræðu um biðlista að íslenska heilbrigðiskerfið sinnir öllum þeim bráðatilvikum sem kunna að koma upp.

Virðulegi forseti. Það hefur ekki farið fram hjá neinum sem fylgst hefur með fréttum liðna daga að hörmulegir hlutir ganga nú á í Úkraínu. Hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir gerði það meðal annars að umtalsefni sínu á Alþingi í gær. Landið er á barmi borgarastyrjaldar og margir óttast að það muni klofna í tvennt, jafnvel með gríðarlegum blóðsúthellingum. Öllum má í það minnsta vera ljóst að ástandið í landinu er mjög ótryggt. Á sama tíma hafa hins vegar borist fréttir af því að Útlendingastofnun á Íslandi sé að vísa fólki sem hér dvelst og er frá Úkraínu aftur til síns heima. Ég vil því spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort hann telji ekki koma til greina, í það minnsta tímabundið, að íslensk stjórnvöld lýsi því yfir að engum verði vísað til Úkraínu að sinni.

Virðulegur forseti. Fyrst varðandi ástandið almennt í Úkraínu tek ég undir með hv. þingmanni að ástæða er til að hafa miklar áhyggjur af því, og raunar hefur komið á óvart hversu hratt hlutir hafa þróast þar til verri vegar þar til í gær að þeir fóru aftur að lagast, að því er manni skilst, með samkomulagi stjórnar og stjórnarandstöðu. Úkraína er hins vegar, þrátt fyrir þær óeirðir og árásir á borgara sem þar hafa átt sér stað, þróað ríki. Úkraína hefur á undanförnum árum tekið verulegum framförum á ýmsum sviðum og maður vonast að sjálfsögðu til að sú þróun haldi áfram. Ég tel að ástæða sé til bjartsýni fyrir íbúa Úkraínu ef mönnum auðnast að sætta þessi ólíku sjónarmið og þau átök sem hafa staðið yfir að undanförnu, vegna þess að Úkraína hefur alveg gríðarleg tækifæri til framtíðar og ástæða til að óska þeim alls hins besta í framtíðinni. Hvað varðar mat mitt á vinnureglum Útlendingastofnunar þá ætla ég ekki að fara að hlutast til um það. Þar gilda ákveðnar reglur sem menn halda sig við. Hvað Úkraínu varðar er hins vegar ekki stríð í landinu. Það hafa jú verið hörð átök í Kænugarði milli fylkinga þar, en við skulum vona að það endi ekki í borgarastyrjöld og raunar tel ég allar líkur á því að menn muni sleppa við slíkt. Að öðru leyti ætla ég ekki að fara að segja til um það hvernig Útlendingastofnun á að afgreiða þau erindi sem henni berast. Um það gilda ákveðnar fyrir fram mótaðar reglur.

Virðulegi forseti. Ég þakka forsætisráðherra svörin en verð þó að lýsa ákveðnum vonbrigðum með dræmar undirtektir. Jú, það er rétt að Útlendingastofnun starfar eftir ákveðnum reglum en hér á landi er fólk sem hefur fengið leyfi til dvalar, t.d. með atvinnuleyfum. Þau leyfi renna út og því miður virðast hafa komið upp mál á allra síðustu dögum um að fólki hafi verið vísað til Úkraínu vegna þess að þessi leyfi hafa ekki fengist endurnýjuð. Mér finnst réttast, í ljósi stöðunnar eins og hún er í Úkraínu núna, að við gefum hreinlega út yfirlýsingu um að engum verði vísað til baka þó svo að atvinnuleyfi eða dvalarleyfi hans renni út, fyrr en við sjáum betur hvernig málin þróast.

Virðulegi forseti. Ég endurtek fyrra svar. Það er sem betur fer ekki skollin á borgarastyrjöld í Úkraínu og vonandi þróast hlutirnir ekki áfram í þá átt. Úkraína er auk þess mjög stórt og fjölbreytilegt land og þó að mjög hörð átök hafi verið milli fylkinga í miðborg Kænugarðs hafa þau átök ekki breitt verulega úr sér í því stóra landi og munu vonandi ekki gera. En varðandi mat á því hvernig Útlendingastofnun afgreiðir erindi gilda um það ákveðnar reglur sem færi ekki vel á að stjórnmálamenn væru að hlutast til um eftir því sem atburðir verða í heiminum. Ég geri ráð fyrir að stofnunin meti ástandið á hverjum stað og þróunina þar og taki mið af því þegar erindum er svarað.

Forseti. Þetta Evrópumál er svolítið merkilegt. Ég ætla ekki að eyða miklum tíma í að ræða um þessa skýrslu. Ég ætla aftur á móti að benda á að þau okkar sem hafa kallað eftir þjóðaratkvæðagreiðslu um málið ættu kannski einfaldlega að hætta því. Hér var þjóðaratkvæðagreiðsla um nýja stjórnarskrá sem ekki hefur verið virt. Hvaða öryggi eða tryggingu höfum við fyrir því að ef farið verður í þjóðaratkvæðagreiðsla um áframhaldandi aðildarviðræður verði hún virt af stjórnmálamönnum? Ég held að það sé alveg ljóst í raun og veru, ef maður ætlar að vera fullkomlega pragmatískur, að þessi ríkisstjórn hefur ekki áhuga á að halda áfram aðildarviðræðum. Því er það svolítið furðulegt - gætum við haft aðeins hljótt þarna eða lokað dyrunum, vinsamlegast?

Forseti biður um hljóð í þingsalnum og hliðarsölum.

Takk fyrir. Því er það í raun fáránlegt og furðulegt að fara fram á að ríkisstjórnin haldi áfram aðildarviðræðum. Það væri langheiðarlegast ef ríkisstjórnin hreinlega hætti viðræðunum því að það er enginn áhugi hjá henni fyrir því að halda þeim áfram. Það að vera í einhverju millibilsástandi er ekki gott. Fyrir vikið eyðum við gríðarlega miklum tíma þingsins í að ræða um skýrslu og við erum enn að bíða eftir annarri skýrslu sem ríkisstjórnin hefur sagt að verði ekkert mark á takandi. Hvers konar skrípaleikur er þetta eiginlega? Hvers konar sóun er það meðan mjög margir aðrir hlutir eru að gerast? Það er til dæmis mikið uppnám hjá mörgum stéttarfélögum og í raun ekki komið neitt fram hjá forsætisráðherra um hvernig eigi að bregðast við þeim loforðum eða halda þau loforð sem gefin voru í aðdraganda kosninga varðandi ástandið hjá heimilum landsins. Mjög margir eiga við erfiðleika að stríða og hafa ekki fengið neina lausn á sínum málum. Þar ber kannski hæst þá sem eru á lægstu laununum, t.d. öryrkja sem gjarnan er einungis fjallað um á tyllidögum í þessum sal. Ég legg því til, þrátt fyrir að ég sé hlynnt því að við förum í þjóðaratkvæðagreiðslu, að við hættum þessum skrípaleik. Þetta er bara skrípaleikur. Af hverju er ekki hægt að fá hrein og klár svör frá ríkisstjórninni um það hvað hún ætlar að gera? Það eru engin hrein og klár svör hér. Við erum í einhverju limbói, sem er eitt ömurlegasta ástand sem hægt er að vera í, að fjalla um eitthvað sem er alveg augljóst að ríkisstjórnin ætlar ekki að gera á meðan sagt er að 70% Íslendinga vilji halda áfram í aðildarviðræðum. Þó að það sé svona hátt hlutfall höfum við enga tryggingu fyrir því að ef gengið yrði til atkvæðagreiðslu um áframhaldandi aðildarviðræður yrðu niðurstöður hennar virtar. Fyrst skulum við sjá hvort hægt sé að virða þjóðaratkvæðagreiðslu um nýja stjórnarskrá. Hún er ekki virt. Hvað hefur breyst? Ekkert hefur breyst. Það er ekki neitt sem segir mér eða öðrum að ekki verði hreinlega snúið út úr þjóðaratkvæðagreiðslu um áframhaldandi aðildarviðræður og sagt að ekki hafi nógu margir mætt á kjörstað o.s.frv. Ég hvet ríkisstjórnina til að koma með afdráttarlaus svör. Ég vil fá að vita hvort ríkisstjórnin ætli að halda áfram í aðildarferlinu því að þótt gert sé hlé erum við samt í limbóinu um að við séum hugsanlega, mögulega og það er ekki gott. Það er slæmt fyrir mannorð okkar, það er slæmt fyrir þjóðarbúskapinn því að á sama tíma er ekki farið í þann nauðsynlega hlut til dæmis að ræða um EES-samninginn. Það hefur komið fram í þingsal að við séum í raun ítrekað að lenda í því að fara á ákaflega grátt svæði þegar kemur að því að brjóta stjórnarskrána okkar, þegar við samþykkjum þar lög sem fara inn á það gráa svæði. Ég held að engum sé greiði gerður með því að halda þessu ástandi í þeirri stöðu sem það er í. Það væri mjög gagnlegt að heyra til dæmis í hæstv. utanríkisráðherra, sem hér kemur inn of seint þannig að hann hefur ekki heyrt spurningar mínar. Ég endurtek þær því. Getur hv. þm. Össur Skarphéðinsson leyft mér að eiga orðastað við hæstv. utanríkisráðherra meðan ég er hér í ræðu?  Mér þætti mjög gagnlegt og ég hreinlega krefst þess að fá skýr svör við því hvort ekki sé hreinlega heiðarlegast að ríkisstjórnin hætti að tala tungum tveim og hætti þessum aðildarviðræðum. Það er alveg ljóst að ríkisstjórnin hefur engan áhuga á að ganga í Evrópusambandið, af hverju erum við þá í millibilsástandi? Hef ég eitthvert garantí frá ríkisstjórninni um það að, segjum sem svo að farið yrði í þjóðaratkvæðagreiðslu um áframhald á aðildarviðræðum, sú þjóðaratkvæðagreiðsla yrði virt? Þjóðaratkvæðagreiðsla um nýja stjórnarskrá var vanvirt og hefur ekki verið tekið mark á henni. Það var farið í alls konar útúrsnúninga og tekið saman hversu hátt hlutfall Íslendinga mætti á kjörstað o.s.frv. Hvaða garantí getur hæstv. utanríkisráðherra gefið þjóðinni ef farið yrði í þjóðaratkvæðagreiðslu um áframhaldandi aðildarviðræður? Og það þýðir í raun að við erum að segja að við viljum ganga í Evrópusambandið, það er svo einfalt, það fer engin þjóð í aðildarviðræður án þess að vera hreinlega að segja að hún vilji ganga í Evrópusambandið. Mér finnst líka furðuleg orðræða hér þegar við tölum um aðildarviðræður og látum eins og það sé eins og að kíkja í einhvern jólapakka. Við erum einfaldlega að segja að við viljum ganga í Evrópusambandið, og ég segi það eftir að hafa setið á fjöldamörgum fundum með framámönnum frá Evrópusambandinu sem komu hingað á fund nefndar sem ég var í og utanríkismálanefndar á sínum tíma, þegar fyrrverandi ríkisstjórn var við völd, en þau héldu öll að við værum að segja að við vildum ganga í Evrópusambandið. Þau héldu ekki að við værum að fara að skoða einhvern pakka og voru mjög hissa þegar í ljós kom að það var ekki meiri hluti hjá þáverandi ríkisstjórn um að ganga í Evrópusambandið. Mér finnst löngu tímabært að við séum heiðarleg um þessi mál. Ég tek fram aftur að ég er mjög hlynnt því að við förum í þjóðaratkvæðagreiðslu en ég vil aðeins gera það ef það er öruggt og búið að tryggja bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er eingöngu hægt ef við breytum stjórnarskránni. Þeir þingmenn sem höfðu ekki hugrekki til að tryggja að þær breytingar næðu í gegn á síðasta kjörtímabili ættu aðeins að hugsa sig um áður en þeir krefjast þjóðaratkvæðagreiðslu sem er ekki bindandi, sem verður einungis kölluð ráðgefandi eða rándýr skoðanakönnun. Hættum skrípaleiknum. Ég óska eftir skýrum svörum frá núverandi ríkisstjórn. Ég óska eftir því að hún taki afgerandi afstöðu um hvert þetta mál er að fara, því að á meðan við höfum ekki afgerandi afstöðu getum við ekki farið í þá nauðsynlegu vinnu sem lýtur að því að taka ákvörðun um hvert við ætlum að fara til dæmis í gjaldeyrismálum. Það segja mjög margir að við getum ekki verið hér með stöðugleika án þess að skipta um gjaldmiðil. Er verið að skoða aðra gjaldmiðla en til dæmis evruna? Er eitthvert vit í því? Eigum við kannski að taka upp kínverska gjaldmiðilinn fyrst við erum að ganga hálfa leiðina inn í Kína? Mér finnst óþægilegt hvað þetta er allt loðið. Við getum verið hér í umræðum í marga daga um þessa skýrslu og svo um næstu skýrslu, en förum við eitthvað áfram með því? Er ekki langheiðarlegast að ríkisstjórnin geri það sem hún segir að hún vilji og slíti þessum viðræðum? Væri það ekki langheiðarlegast, hæstv. utanríkisráðherra? Ég er ekki viss um að það sé best en það er vilji ríkisstjórnarinnar. Þess vegna mundi ég vilja að einhverjir þingmenn hefðu hugrekki til þess að leggja fram slíka tillögu og að um hana yrði fjallað í þingsal. Þá getum við fengið úr því skorið og fengið umræður um það en ekki um skýrslu þar sem þeir sem eru hlynntir því að við göngum í Evrópusambandið lesa eitthvað allt annað út úr henni en hinir sem eru mótfallnir því. Af hverju eru slíkar skýrslur ekki hreinar og klárar að því leytinu til svo þær séu ekki háðar endalausum túlkunum? Það er þannig með allt, engir tveir lesa sama blaðið eins. Engir tveir lesa sama ljóðið eins. Ég held að það sé mál að linni og við fáum hér skýr og heiðarleg svör. Síðan skora ég á annaðhvort þá sem eru hlynntir því að halda áfram með aðildarviðræðurnar eða þá sem eru mótfallnir því að koma með skýrar og afdráttarlausar tillögur þar að lútandi í þingsal.

Herra forseti. Mér þykir Bleik illa brugðið í dag. Þingmenn Pírata hafa gengið fremst í röðum þeirra sem kallað hafa eftir umræðu og því að menn kynni sér mál. Hvað sem mönnum kann að finnast um skýrsluna er hún umræðunnar virði, hún er ómaksins virði. Ég fagna öllu því sem verður til að efla umræðu um þetta mikilvæga mál. Ég tel að þetta sé hugsanlega það þýðingarmesta mál sem undir er í íslenskri þjóðmálaumræðu í dag. Það sem snart mig hins vegar dýpst hjá hv. þingmanni er sú staðreynd að henni virðist ekkert umhugað um að stjórnarherrarnir sem gefið hafa ákveðin fyrirheit verði látnir standa við þau. Það blasir við að formaður Sjálfstæðisflokksins hefur til dæmis gefið um það skýr fyrirheit fyrir og eftir kosningar að þjóðin fái að velja hvort hún vill framhald viðræðna. Hvaða stjórnmálahreyfing er það sem komið hefur inn í þessa sali á síðasta áratug sem hefur barist af jafn mikilli einlægni og ástríðu fyrir því að fólkið sjálft fái að velja með þjóðaratkvæðagreiðslu um hin ýmsu mál? Hver hefur talað harðast fyrir beinu lýðræði þar sem fólkið fær að velja? Það er hv. þm. Birgitta Jónsdóttir. Nú er hún hins vegar allt í einu í þessum ræðustól orðin eins og 18 barna faðir úr álfheimum og hefur umskipst í skoðunum sínum.

Hvaða skoðunum?

Hún vill ekki einu sinni hjálpa mér og öðrum við að gegna því hlutverki sem okkur ber skylda til sem stjórnarandstæðingum, að láta þá sem stýra landinu standa við orð sín. Er þá með einhverjum hætti hægt að skilja orð hv. þingmanns öðruvísi en svo að hún vilji leysa formann Sjálfstæðisflokksins undan margítrekuðu loforði sínu um að þjóðin fái að velja um framhald viðræðna?

Forseti. Því miður tók hv. þm. Össur Skarphéðinsson þátt í því að tryggja að við fáum ekki nauðsynlegar stjórnarskrárbreytingar hér í gegn, breytingar sem gulltryggja að þjóðaratkvæðagreiðslur séu ekki einungis, eins og sumir hafa kallað þær, rándýrar skoðanakannanir. Mér finnst gríðarlega mikilvægt áður en við förum út í það enn og aftur að krefjast þjóðaratkvæðagreiðslna að tryggja að þær verði virtar. Það hefur ekki verið gert. Mér finnst ótrúlegt að þingmenn leyfi sér að horfa fram hjá því að mjög mikilvæg þjóðaratkvæðagreiðsla um grundvallarbreytingar á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands var hunsuð. Hún var hunsuð af öllum flokkum hér rétt fyrir lok síðasta þings. Ég yrði fyrst manna til að krefjast þess að fram færi þjóðaratkvæðagreiðsla ef ég hefði eitthvað, eins og hv. þingmaður hefur kannski heyrt, sem geirnegldi það að sú þjóðaratkvæðagreiðsla yrði virt. Það er það sem ég kalla eftir frá ríkisstjórninni, að ef fara á út í þjóðaratkvæðagreiðslu þá verði hún virt. Ekkert í sögunni tryggir það. Það er ákallið. Ef við erum að kalla eftir þjóðaratkvæðagreiðslu verðum við að kalla eftir því að öruggt sé að hún verði ekki vanvirt eins og þjóðaratkvæðagreiðslan um nýja stjórnarskrá.

Herra forseti. Hv. þm. Birgitta Jónsdóttir þarf ekki að kenna mér neitt um þjóðaratkvæðagreiðslur. Ég lagði fram mína fyrstu tillögu um þjóðaratkvæðagreiðslu og breytingar á stjórnarskrá í þá veru áður en ég held að hv. þm. Birgitta Jónsdóttir hafi vitað hvar Alþingishúsið er. Það er svo langt síðan. Ég hef barist fyrir því í hátt á þriðja áratug, hér í þessum sölum. Ég hef sömuleiðis stutt tillögur frá henni í þá veru og átti meðal annars minn þátt í því að samstaða tókst um það innan þáverandi stjórnarliðs að sett var löggjöf að hennar frumkvæði um hvernig bæri að haga slíkum þjóðaratkvæðagreiðslum. Ástríðufólk og baráttufólk sem hefur sannfæringu og trú á málstað verður að hafa þolgæði og úthald. Það þýðir ekki að koma í ræðustól og kvarta og kveina yfir því að landsfeðurnir eða landsmæðurnar láti ekki að vilja manns. Þeir sem ætla að ná einhverju fram verða að berjast fyrir því dag og nótt,  Mér brá satt að segja þegar hv. þingmaður kom hér eins og hún væri í hreinni uppgjöf, væri orðin hundleið á málinu og vildi fara að ræða einhver önnur mál. Á að láta stjórnarherrana komast upp með að þvæla mikilvægum málum, eins og stjórnarskrá, eins og aðild að Evrópusambandinu, eins og hverju öðru sem mönnum kemur til hugar, út af borðinu?  Ég vil ekki taka þátt í slíkri stjórnarandstöðu. Ég tel að hlutverk okkar sé merkilegt. Við eigum að berjast fyrir sannfæringu okkar. Við eigum að veita ríkisstjórninni heilbrigt aðhald. Það er óheilbrigt aðhald ef við komum hérna og kvörtum og kveinum yfir því að það sé svo erfitt að aka eða draga hæstv. ráðherra til réttar að menn vilji hætta í málinu. Ég spyr hv. þingmann aftur: Telur hún að ekki eigi að koma fram því loforði sem hæstv. fjármálaráðherra lýsti mörgum sinnum yfir, bæði fyrir og eftir kosningar, að þjóðin eigi sjálf að fá að velja framhald viðræðna?

Forseti. Það má segja að hv. þm. Össur Skarphéðinsson sé mjög ljóðrænn maður og fari mikinn eins og honum er tamt. Ég vil ekki taka þátt í einhverri hræsni. Mér finnst það vera hræsni að kalla eftir því að ríkisstjórn, sem ég hef ekki heyrt neitt frá um málið, muni virða þjóðaratkvæðagreiðslu þó svo mikill hluti landsmanna tæki þátt í henni eins og var þegar þjóðaratkvæðagreiðsla var um nýja stjórnarskrá. Mér finnst það vera ákveðin hræsni að ýta á eftir einhverju sem gefur fólki falsvonir. Síðasta ríkisstjórn guggnaði á síðustu metrunum þegar kom að stjórnarskránni, því miður. Það er alveg ljóst að það samkomulag sem allir formenn flokkanna gerðu með sér, fyrir utan formann Hreyfingarinnar, verður aldrei haldið, því miður. Á ég þá að berjast fyrir því að fólki sé gefin falsvon? Á ég ekki frekar að berjast, og ég óska eftir því að hv. þm. Össur Skarphéðinsson berjist með mér, fyrir því að við fáum þá nauðsynlegu breytingu í stjórnarskrána sem tryggir að það verði stjórnarskrárvarin réttindi að kalla eftir þjóðaratkvæðagreiðslu og sú þjóðaratkvæðagreiðsla verði virt.  Við þurfum að fá þessi mál upp á yfirborðið hrein og klár í staðinn fyrir að vekja hjá fólki einhverjar falsvonir eins og gert var á síðasta kjörtímabili.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna sem var yfirveguð. Það kom skýrt fram hvernig hv. þingmaður lítur á þetta mál. Við höfum setið saman í þinginu undanfarin fjögur ár og á þeim tímapunkti þegar umsóknin var send af stað. Ég er á þeirri skoðun að þeir stjórnarflokkar sem þá héldu um taumana hafi farið óundirbúnir af stað og hafi ekki verið sammála um hvað ætti að gera sem leiddi málið í þær ógöngur sem það er í. Ef ég væri aðildarsinni, sem ég er ekki, væri ég mjög skúffuð út í það hvernig haldið var á málum enda var á þeim tíma lögð fram tillaga um þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort fara ætti af stað. Nú höfum við látið gera enn eina skýrsluna fyrir Alþingi og við höfum haft það fyrir sið, ég tel að það sé góður siður, að reyna að draga lærdóm af því sem við höfum gert fyrir framtíðina. Þetta mál mun einhvern tíma aftur dúkka upp í sölum þingsins og þá er gott að við höfum dregið lærdóm af fortíðinni. Er það ekki rétt ályktun hjá mér að við hefðum betur látið umrædda þjóðaratkvæðagreiðslu fara fram á sínum tíma? Hefðum við ekki átt að fara betur undirbúin af stað þannig að breiðari grundvöllur væri fyrir umsókninni? Og í þriðja lagi: Hefðu stjórnarflokkarnir að minnsta kosti ekki þurft að vera sammála um að sækja skyldi um aðild og fara þá inn? Ég spyr vegna þess að ég og hv. þingmaður vorum samflutningsmenn á tillögu til þingsályktunar á 138. löggjafarþingi, 2009–2010. Við töldum þá að rétt væri að fela ríkisstjórninni að draga til baka þessa umsókn á þeim forsendum sem ég taldi hér upp. Er það einfaldlega ekki að koma í ljós að það var rétt mat hjá okkur, mér og hv. þingmanni, á þeim tíma?

Ég þakka fyrirspurnina. Við lögðum einmitt fram tillögu um þjóðaratkvæðagreiðslu sem var hafnað á síðasta þingi. Það hefði verið auðveldara og sterkara - og ég segi þetta ekki til þess að reyna að koma höggi á neinn - í samningsumleitunum ef umboðið hefði verið skýrara. Umboðið var ekki skýrt. Það var eiginlega dálítið óþægilegt á þeim fjöldamörgu fundum sem við áttum með ráðamönnum sem hér komu til að sýna okkur stuðning að þar kom aldrei fram á fundunum fyrr en ég nefndi það að bara annar stjórnarflokkurinn var hlynntur því að ganga inn og að hinn flokkurinn hefði ákveðið að hluta til að fara í þetta ferli og greiða því atkvæði sitt út frá því að við mundum sjá samning en ekki út frá því að neinn í þeim flokki hefði áhuga á að ganga í sambandið. Mér fannst þetta mjög ruglandi ferli allt saman í upphafi. Ég hef ekki tekið ákvörðun um það hvort ég sé hlynnt því að ganga í þetta bandalag eða ekki. Ég verð að viðurkenna að ég hef ekki allar forsendur til þess og til þess að hafa þær, eins og mjög margir segja, þarf maður að klára ferlið. Ég er sannfærð um að ef það hefði verið farið í þá þjóðaratkvæðagreiðslu sem við lögðum til á sínum tíma væri þetta ferli öðruvísi og til þess mun sterkara umboð. En það var ekki vilji fyrir því þá og ég held að það sé ekkert frekar vilji fyrir því í dag. Þetta er mál sem er í raun og veru óþroskað. Það er hollt að tala um það en út úr því skotgrafatali sem er um það núna kemur voðalega lítið annað en einhver stóryrði. Mér finnst það ekki þjóna tilganginum. Ég vil frekar „fakta“ og mundi vilja heyra meira frá þeim sem eru hlynntir málinu um hvað er gott við það og þeim sem eru gegn því hvað er vont við það.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þetta svar við spurningum mínum. Við hv. þingmaður ræddum það hér að hún teldi rétt að það kæmi bara skýr lína um hvert skyldi haldið og ég er sammála því. Ég er enn á þeirri skoðun, og hef styrkst í þeirri skoðun minni eftir að umrædd skýrsla kom út, að rétt sé að draga umsóknina til baka. Ég er á sömu skoðun og ég var þegar við lögðum fram sameiginlega þingsályktunartillögu okkar á sínum tíma um að draga skyldi umsóknina til baka. Ég spyr hv. þingmann: Mun hv. þingmaður styðja slíkt mál komi það fram hér á þingi?

Það sem ég kallaði eftir í þessum umræðum er að ríkisstjórnin gefi mér og þjóðinni skilyrðislaus svör um það að ef gengið yrði til þjóðaratkvæðagreiðslna yrði það virt. Og ef á að fara í þá stórtæku aðgerð að draga það til baka þyrfti að sjálfsögðu í kjölfarið eða í aðdraganda þess réttara sagt að fara fram þjóðaratkvæðagreiðsla um það hvort vilji sé til þess því að það mundi í raun og veru ýta Evrópumálunum til hliðar í einhvern tíma. Mér finnst eðlilegt að þjóðin hafi eitthvað um það að segja. Það sem ég hef verið að kalla eftir hér í dag eru skýr svör. Ætlar ríkisstjórnin að draga þetta til baka? Ætlar hún að gera það í samráði við þjóðina eða taka einhliða ákvörðun um það? Skiptar skoðanir eru í öðrum stjórnarflokknum um hvernig beri að haga þessu máli, þannig að ég mundi mjög gjarnan vilja heyra í forsætisráðherra og utanríkisráðherra sem og formanni Sjálfstæðisflokksins um afstöðu í því. Ef svo ber undir að þjóðinni finnst tilefni til þess að hætta þá ber ríkisstjórninni að sjálfsögðu að virða það. Það sem ég hef ekki heyrt er: Ef þjóðin vill skilyrðislaust halda áfram, meðvituð um að með því að halda áfram séum við í raun og veru að biðja um inngöngu í Evrópusambandið, verður það þá virt? Mér heyrist á öllu að ríkisstjórnin treysti sér ekki til að halda áfram þessum viðræðum út af því að ekki er meirihlutavilji fyrir því, og því ákaflega furðulegt ástand. Ég tel að það sé í raun og veru á ábyrgð stjórnarmeirihlutans að finna viðeigandi úrlausn á þessum málum. Það er nægilega mikill meiri hluti hér til að gera svo sem hvað sem er. Það er ekki endilega hollt fyrir þingið.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér skýrslu utanríkisráðherra um aðildarviðræðuskýrslu við Evrópusambandið. Eins og menn vita var samið um það í stjórnarsáttmála núverandi ríkisstjórnarflokka að gera skyldi úttekt sem lögð yrði fyrir Alþingi til umfjöllunar og kynnt fyrir þjóðinni varðandi aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið. Ég fagna því að skýrslan er komin. Hún dregur fram staðreyndir málsins, bakgrunn þess og stöðuna og það er vel. Hún leiðir í ljós að þær staðreyndir sem við höfum haldið á lofti sem höfum barist gegn þessari aðildarumsókn. Ég hef sjálf lagt fram tillögu í þinginu um að umsóknin skyldi dregin til baka og skýrslan sýnir að málflutningur okkar hefur átt við rök að styðjast. Fram kemur í skýrslunni að almennt er gengið út frá því að umsóknarríkið sækist eftir aðild. Því hefur verið mótmælt af þeim sem borið hafa uppi þessa umsókn allt síðasta kjörtímabil. Það er staðreynd að ef þjóð sækir um aðild að Evrópusambandinu er það vegna þess að umsóknarríkið hefur áhuga á að ganga í sambandið. Það stendur svart á hvítu í þessari skýrslu þó að annað hafi verið sagt í þessum ræðustól oftar en ég get talið. Jafnframt kemur fram í skýrslunni að reynsla annarra þjóða sýni að ekki hafa fengist varanlegar undanþágur frá sameiginlegri stefnu Evrópusambandsins. Um það er ítarlega fjallað á bls. 62 og áfram í skýrslunni og verður það meginmál ræðu minnar, en það er það atriði sem mest hefur verið talað um í málinu, þ.e. hvaða undanþága verði í boði fyrir Ísland. Það var fullyrt hér þegar við tókum málið um aðildarumsókn til meðferðar að við fengjum alveg örugglega undanþágur, við værum bara að fara að kíkja í pakkann, sem er auðvitað andstætt því sem aðrar þjóðir hafa gert og Evrópusambandið sjálft trúir að þjóðir séu að gera sem sækja um aðild. Jafnframt var fullyrt að þetta mundi taka stuttan tíma, jafnvel bara 18 mánuði. Ekkert af þessu stóðst og er hægt að lesa um ástæður þess í skýrslunni. Í stuttu máli sagt er það mín skoðun að þetta var illa undirbúinn leiðangur af hálfu fyrrverandi ríkisstjórnarflokka. Ég hef margoft sagt að væri ég aðildarsinni, væri ég þeirrar skoðunar að við ættum erindi í Evrópusambandið, þá væri ég ansi svekkt út í fyrrverandi ráðamenn þessarar þjóðar vegna þess með hvaða hætti haldið var á málinu. Farið var af stað án þess að ríkisstjórnin væri sátt við að sækja um aðild og ganga í sambandið. Það var sem sagt farið gegn því meginatriði sem allir þekkja, að maður sækir ekki um nema maður viljir fara inn. Eins voru menn ekki með það á hreinu hvernig þeir ætluðu að halda utan um hlutina. Á þessum tíma fóru menn að vísa í það að þeir sem sætu í ríkisstjórn bæru svo sem ekki ábyrgð á þessu máli heldur væri það þingið. En umsögnin fór í gegnum þingið og var það að undirlagi ríkisstjórnarinnar. Þess vegna var það afskaplega furðulegt þegar hægt fór að ganga og illa að ábyrgðinni skyldi alltaf vísað á þingið og þarf sérstaklega að skoða þær röksemdir allar. Herra forseti. Ég ætla að gera að meginumræðuefni þá möguleika sem Ísland átti og á á því að fá undanþágur frá stefnu Evrópusambandsins. Fram kemur í skýrslunni að sambandið setji alltaf fram þá meginstefnu þegar það á í aðildarviðræðum að viðkomandi ríki gangi að öllu regluverki Evrópusambandsins óbreyttu. Það er meginreglan. Það á ekki að koma okkur neitt á óvart vegna þess að öll aðildarríkin eiga samkvæmt hugmyndafræði Evrópusambandsins að sitja við sama borð, eðlilega. Um það snýst Evrópusambandið; sameiginlegar reglur. Leikreglurnar eiga að vera skýrar og þær sömu eiga að gilda fyrir allar aðildarþjóðirnar þannig að það á ekki að koma okkur á óvart. En sérstaklega á það við um málaflokka þar sem tekin hefur verið upp sameiginleg stefna og sambandið fer að verulegu leyti eitt með vald, eins og t.d. í landbúnaðar- og sjávarútvegsmálum, þannig að það eru sérstaklega rík sjónarmið varðandi þessi tvö málefni. Það eru þeir málaflokkar sem varða okkur Íslendinga mestu, sem ósamið er um þar sem fyrrverandi ríkisstjórn náði ekki að leggja fram samningsafstöðu Íslands. Það hefur allt saman legið fyrir frá því að við lögðum af stað í þennan leiðangur á ábyrgð síðustu ríkisstjórnar. Það hefur legið fyrir allan tímann. En það er mjög athyglivert að lesa ekki bara þessar blaðsíður í skýrslunni sjálfri heldur einnig viðauka III, sem skrifaður er af Stefáni Má Stefánssyni, og fara yfir hvaða möguleikar ný aðildarríki hafa haft í gegnum tíðina á sérlausnum, eins og fyrrverandi stjórnarmeirihluti kýs að orða það núna, hann kallar það sérlausnir  Með Lissabon-sáttmálanum varð sú breyting að landbúnaður og fiskveiðar fóru inn í sama kafla sem áður hét aðeins Landbúnaður. Miðað við þá stefnubreytingu - hér er um að ræða áherslubreytingu að mati prófessorsins - þá er þetta sameiginleg stefna í þessum málaflokkum sem þýðir að afstaða sambandsins til þessara tveggja málaflokka hlýtur að vera svipuð eða eins. Við þurfum því að hafa það í huga í allri þessari umræðu. Jafnframt kemur fram að ef undanþágur koma til sé nauðsynlegt að skýrt sé kveðið á um þær. Þá er möguleikum á því að fá undanþágur skipt í fjóra flokka: Varanlegar undanþágur, tímabundnar undanþágur, breytingar á reglum ESB fyrir einstaka aðildarríki og síðan sérreglur fyrir tiltekin ákvæði. Ef við kíkjum fyrst á varanlegar undanþágur er það ljóst miðað við efni skýrslunnar að hingað til hefur ekki verið um varanlegar undanþágur að ræða á þessum tveim sviðum, hvorki á sviði sjávarútvegsmála né landbúnaðarmála. Eigum við ekki að kíkja á hverjir hafa reynt að fá varanlegar undanþágur? Jú, frændur okkar og nágrannar, Norðmenn, kröfðust þess að fá undanþágur fyrir ákveðin hafsvæði þegar þeir áttu í samningum við Evrópubandalagið árið 1994. Kröfurnar fólust í því að þeir fengju að stjórna sínum hafsvæðum fyrir norðan 62° norðlægrar breiddar og rökin voru þau að sjávarafurðir væru mikilvæg útflutningsvara og sjávarútvegur hefði afgerandi þýðingu fyrir búsetu og atvinnustarfsemi á þessum svæðum í Noregi. Hver var afstaða Evrópusambandsins til þessa? Hvað sagði Evrópusambandið við þessu? Jú, þeir viðurkenndu þessi sjónarmið, að þetta væri mikilvægt en urðu engu að síður ekki við því að heimila Norðmönnum að fá varanlegar undanþágur. Niðurstaðan var sú að Norðmenn fengu í engum greinum varanlegar undanþágur frá sameiginlegri fiskveiðistefnu sambandsins. Það kemur fram í umfjölluninni um varanlegar undanþágur. En það var viðurkennt að þessi sjónarmið væru lögmæt, svo það komi fram vegna þess að hér var sagt í gær að Evrópusambandið liti allt öðruvísi á Noreg en okkur, þetta væru ekki sambærileg dæmi af því að Noregur ætti svo mikið af olíu. Það er rangt. Það kemur fram að þetta var samþykkt, þessi sjónarmið voru viðurkennd af hálfu Evrópusambandsins. Engu að síður voru engar undanþágur. Þá skulum við aðeins líta á það hvort möguleiki hafi verið á því að fá tímabundnar undanþágur. Það hefur verið gert. Það eru til tilvik þar sem tímabundnar undanþágur hafa verið veittar, hægt er að lesa um það í skýrslunni. En t.d. þegar Finnland, Svíþjóð, Austurríki og Noregur voru að semja við Evrópusambandið 1994 var gerð grein fyrir ýmsum aðlögunaraðgerðum. Rökin voru þau að þar sem alvarlegir erfiðleikar steðjuðu að væri heimilt að veita undanþágur til að auðvelda þjóðunum aðlögun að hinni sameiginlegu stefnu. Það er tímabundin undanþága til að fá fólk til að segja já við því að ganga í Evrópusambandið. En þegar aðlögunartímanum er lokið þá gengur ríki í ESB eins og ESB er. Um það snúast tímabundnar undanþágur. Ég held að við Íslendingar hljótum öll að vera sammála um að það sé ekki í samræmi við íslenska hagsmuni að semja um tímabundnar undanþágur og ganga síðan að fullu að sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins eða landbúnaðarstefnu Evrópusambandsins, það er a.m.k. mín skoðun. Þá tökum við til við að skoða þriðja flokkinn á möguleikum á því að fá einhverjar sérlausnir. Það er breyting á reglum ESB í þágu einstakra aðildarríkja. Gott og vel, kíkjum aðeins á það. Hér er talað um það dæmi þegar Noregi, Finnlandi og Svíþjóð var heimilt að veita langtímainnanlandsstuðning með það að markmiði að tryggja að landbúnaður yrði áfram stundaður á þeim svæðum sem væru norðan við 62. breiddargráðu. Ókei. Hér var gripið til þess að útfæra ESB-réttinn sérstaklega með tilliti til þeirra sjónarmiða. Taka skal fram að Evrópusambandið ákveður öll skilyrði fyrir þessum stuðningi og getur hann eftir einhvern tíma fallið í burtu að fullu að breyttri stefnu og breyttri löggjöf sambandsins. Það er fullkomlega ljóst. Ég veit að sumir hafa vísað í þetta dæmi í umræðunni, að það eigi að sannfæra okkur um að auðvitað mundum við fá fullar undanþágur og að tekið yrði tillit til sjónarmiða okkar varðandi sjávarútveginn á grundvelli þessa fordæmis. En eru þetta sambærileg mál? Er það að veita ívilnanir eða sérstaka útfærslu á ESB-rétti til að halda ákveðnum svæðum í byggð í landbúnaði í Noregi, Finnlandi og Svíþjóð sambærilegt við það að Ísland rekur hér öflugan sjávarútveg án ríkisstyrkja og veiðir úr fiskstofnum sem aðrar Evrópuþjóðir hafa mikinn áhuga á að komast í? Eru þetta sambærileg dæmi? Að mínu viti eru þessi tvö dæmi ekki sambærileg þannig að ég tel að þetta sé ekki málflutningur sem nái a.m.k. að sannfæra þjóðina um að hægt verði að verða við þessu. Ef svo væri, hvers vegna var það þá ekki gert á síðasta kjörtímabili? Þegar ríkisstjórnarflokkarnir komu hingað og reyndu að sannfæra þjóðina um að rétt væri að sækja um aðild sögðu þeir að það mundi taka stuttan tíma. Það væri ljóst að vilji væri hjá Evrópusambandinu til að koma til móts við sjónarmið Íslendinga varðandi sjávarútveginn. Hvers vegna dugði þá ekki allur sá tími sem fyrrverandi ríkisstjórn hafði? Hvers vegna ekki? Við þurfum að fá svör við því. Ég hef fengið þau svör frá þingflokksformanni Samfylkingarinnar að það hafi verið út af makrílnum. Hvenær kom makríllinn inn í íslenska lögsögu? Var það innan þeirra 18 mánaða sem ríkisstjórnin ætlaði sér til að ná að landa samningum og klára þessi mál við Evrópusambandið? Síðan sjáum við líka hvernig Evrópusambandið hefur hagað sér í því máli öllu gagnvart okkar ágætu nágrönnum, Færeyingum og Grænlendingum og ég tel að ekki sé hægt að líta svo á að það að Ísland hafi á seinni hluta kjörtímabilsins staðið í samningaviðræðum og deilum við Evrópusambandið út af veiðum á makríl hafi átt að trufla ríkisstjórnina í því að tala um sjávarútvegsstefnuna rétt eftir að umsóknin fór út. Ég skil ekki það sjónarmið. Annað dæmi um breytingar á reglum ESB í þágu einstakra ríkja varðar Möltu. Malta fékk sérstaka útfærslu á ESB-rétti fyrir sig. Malta má veiða að ég held 1.500 tonn á smábátum í lögsögu sinni. Er það sambærilegt við íslenska stórveldið í sjávarútvegi? Ég spyr. Hvað er líkt með þessu dæmi og íslenskum sjávarútvegi? Eru þetta ekki bara nokkrir túrar á stórum íslenskum togara? Eru þetta sambærileg dæmi? Ég get ekki séð að hægt sé að líkja þessum dæmum saman. Auk þess getur sambandið mjög auðveldlega breytt þessum gerðum síðar á grundvelli þeirra reglna um málsmeðferð sem gilda um Evrópusambandið. Í fjórða og síðasta lagi er hér talað um sérstakar sérreglur fyrir tiltekin svæði. Hér er fjallað um Kanaríeyjar og aðrar eyjar sem tilheyra Spáni. Ég veit að hæstv. fyrrverandi utanríkisráðherra Össur Skarphéðinsson vísaði stundum í þetta dæmi, mig minnir að ég hafi lesið það í bókinni hans um jólin. En varðandi Kanaríeyjar, af því að tími minn er þrotinn, þá hefur þeim reglum nú verið breytt þannig að hafsvæðin umhverfis Kanaríeyjar falla alfarið undir fiskveiðistefnu sambandsins og þessi sérregla fyrir þetta tiltekna svæði heldur því ekki. 

Herra forseti. Það er rangt hjá hv. þingmanni að ég hafi nokkru sinni vísað í Kanaríeyjar, það hef ég aldrei gert, ekki í bók minni heldur. Hún spyr um makríl. Já, makríll var kominn inn í lögsöguna 2010. Undir lok þess árs greindi ég, í svari við núverandi hæstv. forseta, frá þeim ugg mínum að makríll gæti sett möl í gangvirkið og síðan voru endurteknar umræður um það hér allar götur til apríl 2013. Hinn fræðilegi grunnur þessarar aðildarumsóknar er skýrsla sem Björn Bjarnason ritstýrði, skýrsla nefndar sem ég sat í. Þar er fjallað um sérlausnir. Þar er bókstaflega á það bent að sérlausnir séu leiðin sem Evrópusambandið noti til að klæðskerasníða lausnir á sérstökum vandamálum. Þar er sérstaklega fjallað um það í tilefni af sjávarútvegsmálunum. Af hverju er bent á sérlausnir þar og af hverju fer Evrópusambandið þá leið? Það er vegna þess að þær taka fyrst og fremst til sértækra vandamála og skapa ekki fordæmi varðandi breytingar á regluverki eða gagnvart öðrum þjóðum. Varðandi til dæmis finnska heimskautalandbúnaðinn er rétt hjá hv. þingmanni að sérlausnin er ekki tímasett. Sérlausnir eru tvenns konar, tímasettar og ótímasettar. Í því tilviki sem þær eru ekki tímasettar er almennt gert ráð fyrir því að þær vari svo lengi sem það ástand er við lýði sem þær eiga að svara. Ef við settum fram, eins og við gerum, kröfu um séríslenskt fiskveiðistjórnarsvæði í krafti þess að sjávarútvegur er svo mikilvægur á Íslandi felur krafan í sér að sú sérlausn ríki á meðan það ástand er við lýði. Ég get fullvissað hv. þingmann um að það er mjög líklegt að sjávarútvegur verði brýnt hagsmunamál fyrir Íslendinga um aldir alda. Hv. þingmaður getur svo velt því fyrir sér á koddanum í kvöld hvort þúsund ár eru nægilega langur tími fyrir sérlausn.

Hæstv. forseti. Á ég að skilja orð hv. þingmanns þannig að Evrópusambandið hafi verið búið að lofa þúsund ára sérlausn fyrir Ísland í sjávarútvegsmálum? Ég skil ekki þetta komment. Ef makríllinn kom ekki fyrr en í lok árs 2010 hvað var verið að gera á þeim tíma sem leið frá því að aðildarumsóknin fór út og þangað til? Þá var fullyrt hér að samningaviðræður okkar mundu taka mjög skamman tíma. Það var verið að reyna að sannfæra íslensku þjóðina um að það væri í lagi að fara í allt þetta umstang vegna þess að það mundi taka skamman tíma og menn mundu fljótt fá svör við því hvað væri í pakkanum. Er hv. þingmaður ekki sammála mér um að reyna að draga einhvern lærdóm af því ferli sem hér átti sér stað á síðasta kjörtímabili, er það ekki rétt? Það er það sem við höfum tilhneigingu til að gera í þinginu þegar fram koma skýrslur. Er það ekki samdóma álit okkar beggja að það hefði verið betur farið af stað með sterkari grunn, að það hefði betur farið á því að samþykkja tillögu okkar sjálfstæðismanna um að fara þá í þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort leggja ætti af stað, sérstaklega í ljósi þess að annar stjórnarflokkurinn var á þeirri skoðun að við ættum ekki að ganga í Evrópusambandið, a.m.k. miðað við það sem hann sagði í kosningabaráttunni árið 2009? Verðum við ekki að horfast í augu við staðreyndir og reyna að miðla þeim lærdómi sem við getum dregið af mistökum okkar til þeirra sem á eftir okkur koma, til þess að menn lendi ekki aftur í þeirri stöðu að fara af stað í að gera einhvers konar bjölluat hjá okkar ágætu frændum úti í Evrópu, eins og fyrrverandi ríkisstjórn lét hafa sig út í og stóð fyrir á síðasta kjörtímabili?

Herra forseti. Séu það mistök í augum hv. þingmanns hefur hún tækifæri til að bæta fyrir þau núna með því að standa við orð formanns Sjálfstæðisflokksins og leyfa þjóðinni að velja um framhald viðræðna. Það einkennir málflutning hv. þingmanns að hún gengur framar Evrópusambandinu í reglufrekju fyrir þess hönd. Ég ætla síðan að benda hv. þingmanni á eitt sem hún gleymdi að geta. Á bls. 40 í þeim viðauka sem Ágúst Þór Árnason dósent skrifar kemur fram, og það eru nýjar upplýsingar, að eftir samtöl og rannsóknir hans í Brussel kemst hann að þeirri niðurstöðu að landbúnaður sé ekki óleysanlegt vandamál. Enginn þekkir betur kröfufrekju Íslendinga varðandi sjávarútveg en stækkunarstjórinn. Hann sagði fyrir skömmu að stuttur vegur væri í það að hans mati að Evrópusambandið gæti lagt fram tillögu sem væri ásættanleg fyrir Íslendinga. Þetta er mat annars vegar skýrsluhöfundar og hins vegar stækkunarstjórans. Þetta eru þeir tveir kaflar sem mestu skipta. Niðurstaðan er því sú að sennilega er mun auðveldara að ná samningi en jafnvel þessi karl hér taldi. Það er niðurstaða skýrslunnar.

Hæstv. forseti. Ef það er svona auðvelt að ná samningi hvers vegna var hann ekki kláraður?

Makríll.

Er hann að segja að hæstv. utanríkisráðherra hafi ekki gengið nægilega hart fram í málinu? Það er auðvelt undanskot hjá hv. þingmanni að halda því fram að það hafi verið makríllinn sem eyðilagði þennan leiðangur fyrir ríkisstjórninni. Það er einfaldlega ekki rétt og það er margt annað sem kom þar til og þá sérstaklega þau atriði sem ég taldi upp: Það að farið var af stað án þess að menn væru nægjanlega undirbúnir, það að farið var af stað án þess að til þess væri nægilegur styrkur hér heima, það að farið var af stað með klofna ríkisstjórn hvað varðar spurninguna hvort við ættum að ganga í Evrópusambandið. Væri ég stuðningsmaður þess að ganga í Evrópusambandið væri ég nú afskaplega svekkt út í þann flokk sem hefur leitt umræðuna á Íslandi um að Ísland ætti að ganga í Evrópusambandið, þ.e. Samfylkinguna, fyrir að hafa klúðrað þessu rækilega, sérstaklega í ljósi þess að fyrrverandi ráðherrann segir hér að það hafi verið mjög einfalt að semja um sjávarútvegsmál og landbúnað. Hvers vegna var það þá ekki klárað?

Herra forseti. Það er margt athyglisvert við þessa umræðu, þar á meðal hefur það ekki farið fram hjá neinum að talsmenn stjórnarflokkanna hér hafa eytt mikilli orku í að reyna að sannfæra okkur og aðra sem á hlýða um að það séu engar varanlegar undanþágur eða sérlausnir í boði sem neinu máli skipti, það sé misskilningur. Hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir fór hér mikið yfir það. Þá veltir maður upp spurningunni: Ef það er svo, ef sannfæring manna er algerlega óbiluð í þessum efnum, hæstvirts utanríkisráðherra, hv. þingmanns, að við munum engar þær sérlausnir fá frá Evrópusambandinu, varanlegar og handfastar, t.d. í sjávarútvegsmálum, sem neinu máli skipti, hvað er þá að óttast frá sjónarhóli þeirra sem ekki vilja ganga í Evrópusambandið? Er þá ekki best að fá það á hreint að það sé þannig ef menn trúa því? Málið er þá væntanlega sjálfafgreitt, eða dettur einhverjum það í hug að Ísland gengi einhvern tímann í Evrópusambandið ef það þýddi fullt afsal á forræði okkar yfir fiskimiðunum, afsal samningsforsvars, að galopna fyrir fjárfestingar inn í íslenskan sjávarútveg? Við hvað eru menn hræddir? Ef menn trúa því virkilega sem menn eru að segja hér, að við munum engar svona lausnir fá, það sé bara allt einhver misskilningur, er þá ekki bara ágætt að fá það endanlega á hreint og þar með væri málið afgreitt? Þá hætta menn að tala um að Ísland eigi að ganga í Evrópusambandið. Mér finnst vera hroðaleg mótsögn í annars vegar þessum málflutningi talsmanna stjórnarflokkanna og allir þeirri orku sem þeir eyða í þetta, að tala það allt saman niður sem annars staðar hefur verið af þessu tagi og draga úr því á allan hátt að Ísland muni fá nokkra þá úrlausn mála varðandi sjávarútveg að það sé ásættanlegt. Er þá ekki bara ágætt að fá það á hreint og þar með væri málið afgreitt? Kannski fengjum við bara frið fyrir þessari Evrópuumræðu í 20 ár.

Hæstv. forseti. Ég er einfaldlega bara ekki fylgjandi þeirri hugmyndafræði að sækja um aðild að sambandi sem ég vil ekki ganga inn í. Ef það var planið hjá Vinstri grænum að klára aðildarviðræðurnar til að fá frið fyrir Evrópusambandsumræðunni í 20 ár er ég ekki sammála aðferðafræðinni. Ég er einfaldlega á þeirri skoðun að maður eigi ekki að vera að sækja um aðild að tilhæfulausu, það eigi ekki að sækja um nema þingmeirihluti sé fyrir því að ganga inn, eins og allar aðrar þjóðir hafa gert, með því hugarfari. Það hefur engin önnur þjóð að mínu viti farið í leiðangur til Brussel til að klára samningsviðræður og ætla síðan bara að kíkja í pakkann. Ég hef ekki heyrt að það hafi tíðkast nokkurs staðar annars staðar í Evrópu nema hér. Það var einfaldlega einhver hugmynd sem var búin til til að friða, ég mundi halda vinstri græna í síðustu ríkisstjórn, um að hægt væri að gera þetta svona. Ég er ósammála þeirri hugmyndafræði og þess vegna gæti ég ekki haldið áfram að vinna að henni. Ég tel að umræðan um undanþágurnar hafi verið svo ríkjandi sjónarmið í málflutningi þeirra sem héldu því fram að við ættum að sækja um á síðasta kjörtímabili að það verði að fara yfir þau rök. Þess vegna eyddi ég mínum tíma í að fara yfir það sérstaklega. Málið er hins vegar miklu stærra, ég átta mig á því. Það eru miklu fleiri atriði sem þurfa að koma til skoðunar, svo sem lýðræðismálin og aðrar auðlindir en sjávarútvegur. Ég talaði afskaplega lítið um landbúnaðarhlutann en maður fær bara 15 mínútur þannig að maður verður að einbeita sér að einhverju og ég fór yfir þetta vegna þess að fyrrverandi ríkisstjórnarflokkar klifuðu sífellt á því að það yrði auðvelt fyrir okkur að fá sérlausnir og undanþágur. Hvers vegna var þá ekki klárað að semja ef þetta var svona auðvelt? Hver ber ábyrgð á því að því var klúðrað?

Herra forseti. Það hefur ekkert farið fram hjá okkur að stjórnarliðar dvelja mikið í fortíðinni en við fáum fá svör um framhaldið. Það hefur líka einkennt þessa umræðu að einhver vandræðagangur er á því að gefa skýr svör um það af hálfu stjórnarflokkanna hvað þeir hyggist taka til við nú í framhaldinu af málinu. Varðandi það að engar þjóðir hafi sótt um nema þær blóðlangi allar að ganga í Evrópusambandið er það ósköp einfaldlega sögulega rangt. Það var til dæmis þannig þegar sum nýju aðildarríkin ræddu um aðild að á löngum tímabilum var meiri hluti í skoðanakönnunum meðal þeirra þjóða andvígur því.  Niðurstaða samninganna var rýr, það er rétt, og þjóðin felldi samninginn. Það er það sem ég er að lýsa inn í hér, mótsagnirnar í málflutningi þeirra sem eru óskaplega sannfærðir um 

Hæstv. forseti. Af því að hv. þingmaður kallar eftir því að fólk lýsi skoðunum sínum þá taldi ég mig hafa gert það. Ég er á þeirri skoðun að við eigum að hætta aðildarviðræðunum. Ég lagði fram tillögu í þinginu á fyrra þingi, á síðasta kjörtímabili, um að Alþingi álykti að fela ríkisstjórninni að draga umsóknina til baka. Það er mín skoðun. Ég stend á þeirri skoðun, er enn á þeirri skoðun og þessi skýrsla styrkir mig í þeirri skoðun. Jafnframt sannfærir sú umræða sem átt hefur sér stað í þingsalnum, bæði í gær og í dag, mig enn frekar um að fyrrverandi ríkisstjórn hafi farið í málið á illa útbúnum hesti án þess að vera með það á hreinu hvernig hún ætlaði að ljúka málinu, en sá augljósi galli var á að ríkisstjórnarflokkarnir voru ekki sammála um hvernig málið ætti að enda. Stóri punkturinn í málinu og það sem við eigum að læra af þessu ferli er að þetta er ekki leiðin til þess að klára aðildarviðræður, ef einhver mun einhvern tímann leggja aftur í þann leiðangur.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir að hafa farið vandlega yfir hvaða ríki hafa fengið sérlausnir í aðildarviðræðum við Evrópusambandið. Það er algjörlega klárt að það er varla nokkurt ríki sem hefur samið um aðild að Evrópusambandinu sem ekki hefur fengið einhverjar sérlausnir. Það eru margar ólíkar ástæður fyrir því. Ástæðan fyrir sérlausninni til dæmis fyrir landbúnaðinn fyrir norðan 62. breiddargráðu er sú að það er sérlega harðbýlt svæði. Norðurheimskautslandbúnaðurinn hefur sannanlega sérstöðu. En það má ekki gleyma því þegar hv. þingmaður ber saman sterkan sjávarútveg á Íslandi og sérlausn utan um það og síðan veikan landbúnað á harðbýlu svæði að sérlausnaleiðin á líka við um okkur. Það eru fá, ef nokkur, ríki í Evrópu sem byggja að svo miklu leyti til afkomu sína á jafn fáum atvinnuvegum og við. Sjávarútvegurinn markar okkur Íslendingum sérstöðu, við erum með rétt undir 40% af útflutningi okkar í sjávarútvegi. Ég ætla að spyrja hv. þingmann, af því að hún hefur verið dugleg í þessum samanburði: Hversu mörg ríki sem hafa gengið í Evrópusambandið hafa búið við þá stöðu að vera jafn háð einum atvinnuvegi og við Íslendingar erum sjávarútveginum? Það er samanburðurinn sem hv. þingmaður ætti að gera vegna þess að það er svo sannarlega þannig að í aðildarviðræðum gengur Evrópusambandið aldrei gegn grundvallarhagsmunum aðildarþjóðar. Sjávarútvegurinn flokkast undir grundvallarhagsmuni okkar Íslendinga. Það er út af því sem við sem viljum klára aðildarviðræðurnar teljum að við getum fengið jákvæðan samning út úr þessu og getum fengið sérlausn sem byggir á jákvæðri niðurstöðu fyrir okkur Íslendinga. Mér heyrist vera erfitt fyrir hæstv. utanríkisráðherra að hlusta á þetta 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Þetta var gott andsvar að því leyti að hún tók það fram að hérna væri verið að draga fram ólík sjónarmið í málinu og velta fyrir sér bæði kostum og göllum. Ég er ekki í þessari umræðu til að fela einhverjar staðreyndir, það eru auðvitað ríki sem hafa fengið tímabundnar undanþágur og mjög mörg hafa fengið tímabundnar undanþágur. Ég fór yfir það í ræðu minni hvernig það er rökstutt. Það er tímabundið til þess að stuðla að því að af aðildinni verði. Það kemur hérna fram: Þar sem alvarlegir erfiðleikar steðjuðu að aðild mætti framkvæmdastjórnin heimila ákveðnum þjóðum að fá aðlögun á einhverjum köflum, eins og gert var varðandi heimskautalandbúnaðinn. Það var gert til þess að laga landið að þeirri hugmynd að þetta væri í lagi. Það hversu mikilvægur sjávarútvegurinn er á Íslandi er alveg rétt, það er okkar sérstaða. En við erum með dæmi á borðinu, eins og ég fór í gegnum í ræðu minni, um þjóð þar sem sjávarútvegur er líka mikilvægur. Það er Noregur sem fór í gegnum samningaviðræður við Evrópusambandið og það var viðurkennt af hálfu Evrópusambandsins: Já, sjávarútvegur er mikilvægur fyrir Noreg. Já, sjávarútvegur er grundvallaratvinnugrein fyrir þau svæði sem verið var að reyna að fá varanlega undanþágu um. Það var þannig, það var viðurkennt af hálfu Evrópusambandsins. Engu að síður var ekki fallist á að rétt væri að veita undanþágu frá stefnu sambandsins. Þá getur maður dregið þá ályktun, eins og gert er hér í skýrslunni, að sú meginregla sambandsins að viðkomandi umsóknarríki gangi að öllu regluverki þess óbreyttu hafi verið látin gilda. Það er einfaldlega ályktunin sem ég verð að draga vegna þess að leikreglurnar eiga að vera þær sömu fyrir alla og sérstaklega þegar um er að ræða málaflokka þar sem tekin hefur verið upp sameiginleg stefna. Þetta er sérstaklega talið gilda um þá og þá erum við að tala um landbúnað og sjávarútveg.

Virðulegi forseti. Þegar Noregur - ágætisdæmi, gott að hv. þingmaður tók það hér - samdi var ekki viðurkennt að sjávarútvegurinn væri grundvallarhagsmunir Noregs heldur voru það svokallaðir svæðisbundnir hagsmunir við ströndina. Hjá okkur eru þetta sannarlega grundvallarhagsmunir. Norðmenn höfðu og hafa olíuna. Þeir hafa margt annað. Hjá okkur eru þetta sannarlega grundvallarhagsmunir. Það er munur þar á, þótt það sé alveg rétt að Noregur sé kannski það ríki sem kemst næst okkur hvað varðar hagsmuni í sjávarútvegi. Ég spurði hv. þingmann hvort hún vissi önnur dæmi en um sjávarútveg þar sem einhver atvinnuvegur hefur verið flokkaður sem grundvallarhagsmunir viðkomandi þjóðar. Það skiptir máli að bera þá hluti saman. Að lokum vil ég spyrja hv. þingmann hvers vegna, og biðja hana um að segja okkur það ærlega þó að hún sé komin að þeirri niðurstöðu að hætta eigi aðildarviðræðunum, hún treysti ekki þjóðinni 

Hæstv. forseti. Fyrst um Noreg. Það var viðurkennt, og það kemur fram í viðauka III á bls. 149 að þau sjónarmið hafi verið viðurkennd, af hálfu Evrópusambandsins að Norðmenn byggðu kröfu sína á því að sjávarútvegsafurðir væru í fyrsta lagi mikilvæg útflutningsvara og í öðru lagi að sjávarútvegur hefði afgerandi þýðingu fyrir búsetu og atvinnustarfsemi á strandsvæðum Noregs. Það er það sem skiptir máli, þetta er algjörlega sambærilegt við okkur, fyllilega sambærilegt við Ísland vegna þess að sjávarútvegur hefur afgerandi þýðingu fyrir búsetu og atvinnustarfsemi á Íslandi. Þetta er fullkomlega sambærilegt og Norðmenn fengu einfaldlega nei. Ástæðan fyrir því að ég er á þeirri skoðun að við eigum ekki að halda áfram í þessu ferli er sú sem ég hef rakið hér, að við fórum af stað í þessar viðræður á röngum forsendum, stóðum veikum fótum. Það stenst ekki nokkra skoðun að fara í slíkan leiðangur án þess að vera nægilega undirbúinn, án þess að vera með bakland, sérstaklega í ríkisstjórninni en ekki síður í þeim málefnaáherslum 

Virðulegi forseti. Við ræðum skýrslu utanríkisráðherra um stöðu aðildarferlisins og horfur í Evrópusambandinu. Þær upplýsingar sem fram koma í skýrslunni styðja þá skoðun mína að forsendur aðildarumsóknarinnar séu brostnar í raun og að Evrópusambandið sé alls ekki sú lausn á vandamálum Íslands sem haldið var fram. Hvað varð um hraðferðina inn í ESB? Því var haldið fram að hægt væri að ljúka samningi á 9–18 mánuðum og vitnað í sjálfan stækkunarstjórann, Olli Rehn, í því efni. Ekki hefur sú forsenda staðist. Það er ekki einu sinni búið að opna erfiðu kaflana um sjávarútveg og landbúnað. Það er ekki búið að ljúka nema 11 köflum af 33 á fjórum árum. Því var líka haldið fram að varanlegar undanþágur væru í boði. Skýrsla Hagfræðistofnunar sýnir hins vegar fram á að það eru engar varanlegar undanþágur, aðeins tímabundnar sérlausnir. Samningar snúast því aðeins um hvernig og hversu hratt umsóknarríkið uppfyllir skilyrði og regluverk Evrópusambandsins. Árið 2009 var íslenska þjóðin í áfalli vegna efnahagshruns. Sjálfstraust þjóðarinnar og trú hennar á framtíðinni var í sögulegu lágmarki. Við þær kringumstæður var aðild að Evrópusambandinu kynnt sem lausn á vandanum. Aðild mundi útiloka frekari kollsteypur í framtíðinni og öll áföll yrðu bærilegri í mjúkum faðmi Evrópusambandsins. Annað kom á daginn. Kreppan beit líka á aðildarríki Evrópusambandsins. Sum þeirra þurftu jafnvel að leita á náðir hins harðskeytta þríeykis sem samanstendur af Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, Seðlabanka Evrópu og framkvæmdastjórn Evrópusambandsins. Björgunaraðgerðunum þríeykisins fylgdu afar harðir skilmálar, miklu harðari en Ísland mátti þola. Í Grikklandi var skorið inn að beini í ríkisrekstri. Skortur varð á lyfjum í landinu. Hjartaáföllum hefur fjölgað um 50% hjá grískum konum frá hruni og 65% ungra kvenna eru án atvinnu í Grikklandi. Á Írlandi var skattgreiðendum gert að axla skuldir fallinna fjármálafyrirtækja. Þeir fengu ekkert val um það. Á Kýpur krafðist þríeykið veða í lífeyrissjóðum landsmanna og í gaslindum landsins. Þannig mætti lengi telja. Það er að minnsta kosti ljóst núna að þegar á móti blæs er Evrópusambandið ekki það skjól sem menn gerðu sér vonir um. Því var haldið á lofti að gjaldmiðill Íslands væri ónýtur og að myntbandalag evrunnar væri lausnin. Hið gagnstæða hefur hins vegar komið í ljós. Efnahagskreppan afhjúpaði djúpstæð vandamál í myntbandalaginu, vandamál sem hafa ekki enn verið leyst. Aðildarríki evrunnar eru með ólíkan efnahag, ósveigjanlegan vinnumarkað, hreyfanleiki vinnuafls er miklu minni en í Bandaríkjunum og það er ekki eining um að flytja fjármagn frá betur stöddum svæðum til bágstaddra svæða. Evran veldur aðildarríkjum myntbandalagsins því skaða, hún eykur atvinnuleysi og kyndir undir pólitískri spennu. Sumir telja að eina lausnin á þessum vanda sé að breyta evrusvæðinu í eitt ríki. Pólverjar, Svíar, Bretar og Danir halda dauðahaldi í sína gjaldmiðla og sýna ekki nokkurn áhuga á að ganga í myntbandalagið. Í stöðuskýrslu um Ísland sem unnin var fyrir Evrópuþingið í nóvember sl. er skjótur efnahagsbati Íslands þakkaður því að gengi krónunnar gat lækkað, miklum viðskiptaafgangi og líka fjarlægð Íslands frá evrusvæðinu. Sú forsenda aðildarumsóknarinnar að evran sé lausnin og krónan vandamálið stenst því enga skoðun. Hvað með lægri vexti? Skýrsla Hagfræðistofnunar sýnir að vaxtastig er mjög mismunandi í löndum myntbandalagsins og hleypur munurinn á mörgum prósentustigum. Á Kýpur þar sem vextir eru einna hæstir er árleg hlutfallstala kostnaðar nú rúmlega 7% á 15 ára íbúðaláni, samkvæmt Bank of Cyprus. Verðbólga á Kýpur í janúar var neikvæð um 2,8%. Það þýðir að raunvextir íbúðalána í janúar voru 10%. Það eru verulega hærri vextir en hér á landi. Þótt Kýpur sé aðili að myntbandalagi evrunnar tekur vaxtastigið mið af efnahag landsins. Aðild að myntbandalaginu er því ekki nokkur trygging fyrir lægri vöxtum. Þegar umsóknin var lögð fram var rætt um hve mikil áhrif smáríkja væru í Evrópusambandinu, gott ef fullveldið átti ekki að styrkjast við aðild. Ísland þyrfti að minnsta kosti ekki að óttast áhrifaleysi vegna smæðar sinnar, við mundum fá sæti við borðið og á okkur yrði hlustað. Gildistaka Lissabonsáttmálans hefur hins vegar dregið mjög úr áhrifum smáríkja. Þannig missti Malta 90% af atkvæðamagni sínu í ráðherraráðinu á sama tíma og áhrif Þýskalands tvöfölduðust. Neitunarvald var afnumið á 68 sviðum sem dregur mjög úr möguleikum smáríkja til að beita sér. Þrátt fyrir þessa miklu áhrifaskerðingu var Lissabonsáttmálinn aldrei borinn undir þjóðaratkvæði á Möltu. Aðeins Írar fengu að kjósa um Lissabonsáttmálann en þeir kusu rangt og voru þá látnir kjósa aftur. Efnahagskreppan í Evrópusambandinu hefur kostað ófáa neyðarfundi. Þá voru það leiðtogar stóru ríkjanna, einkum Þýskalands, sem tóku ákvarðanirnar en smáríkin fengu að samþykkja ráðahaginn eftir á. Ísland yrði langáhrifaminnsta aðildarríkið í Evrópusambandinu með 0,06% atkvæðamagns. Meðalaðildarríkið er 60 sinnum fjölmennara en Ísland. Erfitt er að sjá fyrir sér að afstaða Íslands myndi skipta úrslitum í nokkru máli. Og hvert stefnir Evrópusambandið? Um það er erfitt að spá. Ýmsir leiðtogar sambandsins, þar á meðal José Manuel Barroso, Viviane Reding og jafnvel Angela Merkel, hafa þó lýst þeirri skoðun að Evrópusambandið eigi að þróast yfir í bandaríki Evrópu. Viðhorfskannanir benda til þess að almenningur í ýmsum aðildarríkjum sé á sama máli. Almenningur í Bretlandi er hins vegar á því að Bretland eigi að segja sig úr Evrópusambandinu og hefur verið þeirrar skoðunar í nokkur ár. Hér á landi skortir einmitt vilja til aðildar. Vilji til aðildar hlýtur að vera mikilvægasta forsenda aðildarferlisins. En aðildarvilji er hvorki fyrir hendi á þingi, hjá ríkisstjórn né þjóðinni. Undanfarin fjögur ár hafa allar viðhorfskannanir sýnt afgerandi andstöðu við aðild. Flokkar sem höfðu lýst andstöðu við aðild fyrir kosningar unnu stórsigur í síðustu alþingiskosningum. Í Noregi hafa stjórnvöld tvívegis brennt sig á því að hefja aðildarviðræður án þess að nægur vilji sé til aðildar. Þótt stjórnarflokkar í Noregi séu hallir undir aðild að Evrópusambandinu hefja þeir ekki aðildarferli á meðan þjóðin er andvíg aðild. Það er skynsamleg afstaða sem við gætum lært af. Virðulegi forseti. Eins og ég hef nú rakið eru meginforsendur umsóknar Íslands að Evrópusambandinu brostnar, auk þess sem framtíðarþróun Evrópusambandsins er óviss. Eins og málin standa teldi ég afar óskynsamlegt að halda aðildarferlinu áfram. Þess í stað ættu stjórnvöld að beina kröftum sínum óskiptum að því að efla hagsæld og velferð fólksins í landinu. Tækifærin til þess eru nánast óþrjótandi. Það felast líka tækifæri í því að efla samstarf og viðskipti Íslands við aðrar þjóðir, og þar á meðal þjóðir Evrópusambandsins.

Herra forseti. Ég geri enga sérstaka kröfu til þess að þessi hv. þingmaður haldi sig á vegi sannleikans. Ég held að enginn þingmaður hafi jafn oft þurft að koma í ræðustól til að leiðrétta ummæli sín og hann. Helmingurinn af staðhæfingunum í ræðu hv. þingmanns var rangur. Ég hef ekki tíma til að elta ólar við það. Mig langar þó að drepa við eitt. Hv. þingmaður sagði að því hefði verið haldið fram að varanlegar undanþágur væru í boði. Hver hélt því fram? Frá upphafi vega stóð umræðan í þessum sal um hvort það væru varanlegar undanþágur sem verið væri að sækjast eftir eða sérlausnir. Ég veit ekki hversu margar rökræður ég tók við þingmenn um það. Hér varð uppi fótur og fit þegar ég kom frá Brussel hafandi afhent umsóknina og sagði við evrópska fjölmiðla að Íslendingar sæktust ekki eftir undanþágum. Menn trúðu hvorki sínum eigin augum né eyrum. Ég rakti þá fyrir þingheimi hvaðan sú hugmynd væri komin, ekki bara úr Evrópuskýrslunni heldur er upphaf þeirrar nálgunar að rekja til formanns Framsóknarflokksins sem þá var utanríkisráðherra. Það var hann sem benti á leið sérlausnarinnar. Hv. þingmaður segir síðan að enginn árangur hafi náðst í landbúnaði og sjávarútvegi en sá árangur náðist eigi að síður að í skýrslunni er sagt að engin óleysanleg vandamál séu uppi varðandi landbúnaðinn. Hv. þingmaður virðist ekki vita að nánast var til fullbúin samningsafstaða í sjávarútvegi sem var ágreiningslaus í þeim hópi. Ef því er haldið fram af hálfu þingmanna Framsóknarflokksins að svo sé ekki, að menn hafi ekki verið komnir að niðurstöðu í því, segi ég: Hvers vegna birtum við ekki þá samningsafstöðuna? Hvers vegna vill Framsóknarflokkurinn ekki birta samningsafstöðuna í sjávarútvegi og í landbúnaði?

Virðulegi forseti. Mér finnst ómaklegt af hv. þingmanni að dæma helminginn af því sem ég var að segja hérna rangt. Ég bið hann bara að fara betur yfir það. Ekkert af því sem ég sagði var rangt. Það er lagt að jöfnu að hvorki eru til varanlegar undanþágur né varanlegar sérlausnir. Það hlýtur hv. þingmanni að vera ljóst. Og þegar hér er talað um að hægt sé að sætta sig við að búa við einhvers konar skilyrtar tímabundnar sérlausnir, sem geta þá fallið niður hvenær sem er, hvað mundi þá gerast, að mati hv. þingmanns, ef hér fyndist olía? Ætti þá sérlausnin um sjávarútveginn að falla niður?

Herra forseti. Hv. þingmaður heldur því fram að varanlegar undanþágur séu ekki til. Nú tek ég alveg skýrt fram að ég hef aldrei sóst eftir varanlegum undanþágum fyrir Íslands hönd. En hv. þingmaður ætti að lesa skýrsluna sem hann er búinn að halda heimastílinn sinn um. Hann hlýtur að hafa skrifað hann á grundvelli einhverrar rannsóknar á skýrslunni. Þar sér hann dæmi í hinum ágæta viðauka frá Stefáni Má Stefánssyni prófessor þar sem hann rekur dæmi um varanlegar undanþágur. Þær eru að vísu mjög fáar en það skiptir ekki máli, ég nota það bara sem dæmi vegna þess að í andsvari sínu hélt hv. þingmaður öðru fram og það er tóm vitleysa. Það skiptir mig ekki máli vegna þess að ég hef aldrei verið þeirrar skoðunar að Ísland ætti að sækja um varanlega undanþágu. Ég hef alltaf fylgt þeirri lausn sem fyrst var varpað fram af formanni Framsóknarflokksins, sem þá var utanríkisráðherra, sem varð síðan sú leið sem í undirbúningi að aðildarumsókninni var unnin af nefnd undir forustu Björns Bjarnasonar skipaðri af Davíð Oddssyni, þar sem ég átti sæti, hæstv. núverandi forseti, Einar K. Guðfinnsson, og formaður VG, hv. þm. Katrín Jakobsdóttir. Þar var þessi niðurstaða rakin sérstaklega og þar kom fram að hún væri hugsuð af hálfu Evrópusambandsins til að klæðskerasníða sérstakar lausnir sem bundnar væru við ákveðin lönd. Tekið var fram í þeirri umræðu að þetta væri leiðin vegna þess að hún svaraði aðstæðum sem kannski væru bara til í einu landi og byggi ekki til fordæmi. Þetta var grunnurinn að þessari aðferð. Það þýðir ekkert fyrir hv. þingmann að koma svo hingað ólesinn og halda ræðu um skýrslu sem hann hefur bersýnilega ekki eytt tíma sínum í að lesa. Þetta hefur verið málefnaleg umræða að öðru leyti en því. Þetta er fyrsta ræðan sem hægt er að fara svona hörðum orðum um. En það er stundum betra að menn lesi áður en þeir halda ræður um efni sem þeir eru að fjalla um og stundum betra að menn hugsi ekki upphátt.

Hæstv. forseti. Ég hef lesið þessa ágætu skýrslu. Í henni stendur, með leyfi forseta: „… öll aðildarríkin eiga að mati Evrópusambandsins að sitja við sama borð. Með öðrum orðum eiga leikreglurnar að vera þær sömu fyrir þau öll. Það á auðvitað alveg sérstaklega við um málaflokka þar sem tekin hefur verið upp sameiginleg stefna og sambandið fer að verulegu leyti eitt með vald eins og í landbúnaðar- og fiskveiðimálum. Sameiginleg evrópsk stefna hefur náð sérstaklega langt á þessum sviðum. Frá þessu eru í grundvallaratriðum aðeins veittar tímabundnar undanþágur. Þær eru einkum hugsaðar sem aðlögunartími fyrir viðkomandi aðildarríki til að laga sig að breyttum aðstæðum en tímabundnir erfiðleikar Evrópusambandsins sjálfs geta einnig haft áhrif.“ Þetta stendur í skýrslunni. Las hv. þingmaður hana ekki?

Herra forseti. Það er að sjálfsögðu gagnlegt að þessi langþráða skýrsla sem mikið hefur verið beðið eftir og mikið hefur verið gert með skuli vera komin fram, en ég verð að leyfa mér þann munað héðan úr þessum ræðustóli að spyrja: Hverju bætir hún við, þessi skýrsla? Hún hefur að sjálfsögðu keypt stjórnarflokkunum nokkurn tíma og kostað svo sem 25 millj. kr., sá ég einhvers staðar. En ég verð hreinlega að segja að ég varð fyrir talsverðum vonbrigðum þegar ég las þessa skýrslu, aðallega vegna þess að mér fannst hún bæta allt of litlu við það sem öllum mátti vera ljóst sem höfðu haft fyrir því að fylgjast með framvindu þessara mála og kynna sér fyrirliggjandi gögn. Hverju bætir t.d. upptalningin á fyrstu 37 blaðsíðunum við um stöðu viðræðnanna eins og hún var þegar þær fóru í hægagang og að síðan hafi verið gert formlegt hlé á þeim síðasta vor? Ja, ekki miklu fyrir mig a.m.k. Jú, jú, við getum sagt að þetta sé ágæt samantekt, að hafa þetta á einum stað, en allar þessar upplýsingar hafa legið fyrir og voru heyrumkunnar. Til að undirstrika hversu vandræðalegt þetta er þá er í umfjöllun um nánast hvern einasta samningskafla gerð grein fyrir því hvort hann hafi verið opnaður og lokað aftur til bráðabirgða, hann standi opinn og sé til umræðu eða hann hafi ekki verið opnaður. Þá er heimildin, með leyfi forseta, eins og segir hér t.d. um kafla 3, Staðfesturétt og þjónustufrelsi: „Í skýrslu utanríkisráðuneytisins frá apríl 2013 er vísað í …“ þetta og hitt. „Í skýrslu utanríkisráðuneytisins um samningaviðræður Íslands um aðild að ESB frá apríl 2013 er greint frá því að samningskaflinn hafi verið opnaður 12. desember 2011 og sama dag verið lokað til bráðabirgða“ o.s.frv. Um hugverkaréttindi í skýrslu utanríkisráðuneytisins frá apríl 2013 kemur fram að viðræðum um kaflann hafi verið lokið sama dag og samningskaflinn var opnaður. Höfundar skýrslunnar eru ekkert að fela það að þeir fletta bara upp í skýrslu sem lögð var fram á Alþingi fyrir tæpu ári síðan og þar liggur fyrir hvernig samningaviðræðurnar stóðu á þeim tímapunkti og síðan hefur ekkert gerst. Þannig mætti fara í gegnum kafla skýrslunnar. Ég las að sjálfsögðu með athygli bæði það sem fjallar um laga- og regluverkið, B-hlutann. Jú, jú, það er ágætt að hafa samantekt um það hvernig Evrópusambandið varð til í árdaga, Kola- og stálbandalag Evrópu og síðan hvaða stofnun tók við af annarri og hvaða nafnbreytingar urðu í gegnum ferlið. Síðan komu Amsterdam-sáttmálinn og Maastricht-sáttmálinn, Nice-sáttmálinn o.s.frv., en er það eitthvað nýtt? Þurfti langa skýrslugerð til að draga það fram? Nei. Varðandi efnahagskaflann, 3. kaflann, má kannski segja að þar votti á köflum fyrir því að reynt sé að greina stöðuna eins og hún er núna og hefur þróast undanfarin missiri frá því að Ísland hóf viðræður við Evrópusambandið. En að uppistöðu til er hér safnað saman opinberum hagtölum sem liggja fyrir hjá Eurostat, OECD eða annars staðar og þurfti ekki endilega sjálfstæða skýrslugerð af þeim sökum. Það sem ég sakna fyrst og fremst í skýrslunni er dýpri greining á t.d. þróun og stöðu Evrópusambandsins þar sem skýrsluhöfundar létu eftir sér að greina stöðuna, greina þróunina, draga af þeirri greiningu faglegar og/eða pólitískar ályktanir. Þær væru að sjálfsögðu skýrsluhöfundanna og ekki annarra eðli málsins samkvæmt, en það hefði verið gagnlegt að fá skýrslu sem var miklu meira á það borðið en þetta hér. Niðurstöðukaflinn er nú frekar rýr, sex blaðsíður og að verulegu leyti endurtekning á því sem kemur fram í fyrsta hluta skýrslunnar. Með fullri virðingu tel ég því að þessi skýrsla bæti ekki miklu nýju við og var kannski aldrei von til þess að hún gerði það. Þó verð ég að segja að skýrsla Hagfræðistofnunar er mun betri en framsöguræða hæstv. utanríkisráðherra hér í gær.

Nei.

Jú,  Það er algerlega ástæðulaust að við förum með skoðanaskipti okkar hér og ólíka afstöðu til aðildar að Evrópusambandinu niður á það plan að vera að úthúða löndum eða bandalögum í kringum okkur. Ræðum það frekar með einhverjum rökum. Skiptir máli að fá botn í það, a.m.k. til einhvers tíma litið, hvernig tengslum Íslands við Evrópu og Evrópusambandið verður háttað á næstu árum? Já. Menn geta ekki borið á móti því að það er ekki góð staða fyrir land að óvissa og deilur setji mark sitt árum saman á það hvernig Ísland ætlar að haga utanríkispólitískum og viðskiptalegum tengslum sínum af þessu tagi. Það skiptir máli upp á stefnumótun, upp á ákveðna vissu og stöðugleika eftir því sem slíkt er yfirleitt hægt í hverfulum heimi að hafa slíkt til staðar. Það fer orka í það meðan ekki liggur fyrir til einhverra ára a.m.k. hvernig þessum tengslum verður háttað. Þetta er erfitt mál. Það klýfur flokka og fylkingar og flokkar hafa haft fyrir því að skipta um afstöðu, eins og t.d. Framsóknarflokkurinn, og tekið eina tvo hringi í þessu máli. Og þjóðin, það eru skiptar skoðanir meðal þjóðarinnar; stéttarfélaga og hagsmunasamtaka og hluti þjóðarinnar er í óvissu, bæði um sína eigin afstöðu og það hver framtíðin verður í þessum efnum. Þetta er auðvitað mjög stórt mál og þegar maður kortleggur það og veltir því fyrir sér þá hníga að mínum dómi æ fleiri rök að því að að sjálfsögðu sé það þjóðin sjálf sem þurfi að ekki bara ráða niðurstöðum ef til þeirra kemur heldur líka jafnvel að veita þá leiðsögn: Hvað vill hún að gert sé í þessum efnum varðandi framhald mála? Ég held þar af leiðandi, og það hefur orðið okkar nálgun í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði, að mál af þessu tagi væri þess eðlis og staða þess væri slík að í raun og veru væri það þjóðin ein sem gæti kveðið upp úr um málið. Formaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs fór hér mjög rækilega í gær yfir það sem vantar mjög mikið upp á inn í þessa umræðu og þar á meðal inn í þessa skýrslu til að hún sé á einhverja almennilega dýpt. Það er auðvitað greining á hinum félagsefnahagslegu þáttum málsins og þar á meðal stöðunni og þróuninni í Evrópu ekki síst, sem ég hefði talið langverðmætast að við hefðum góðar greiningar á og reyndum að átta okkur á. Hvernig er þetta að þróast? Hvers konar Evrópusamband mun rísa upp úr því umróti og þeim erfiðleikum sem þar hefur verið við að glíma, og þá ekki bara í lagalegum skilningi eða stofnanalegum skilningi eða að það sé spurning um yfirþjóðlegt vald versus þjóðlegt, heldur og ekki síður hvert félagspólitískt og efnahagspólitískt inntak þess Evrópusamstarfs verður sem við ræðum tengsl okkar við. Það skiptir mig a.m.k. miklu máli. Ég get að sjálfsögðu alveg deilt því sjónarmiði með ýmsum að margt sem gengið hefur á í Evrópu undanfarin missiri vekur áhyggjur í þeim efnum. Það gerir það svo sannarlega. Hlutskipti jaðarríkjanna innan Evrópusambandsins reynist vera mjög erfitt og þeim eru settir harðir kostir. Það er athyglisvert að ræða við stjórnmálamenn frá Írlandi, Grikklandi, Möltu og Portúgal, sem ég hef gert. Ég hef heimsótt mörg þessi lönd og vel að merkja haldið fyrirlestra um glímu Íslands við hrunið. Upp úr þeim heimsóknum stendur að hörðu kostirnir komu frá Evrópusambandinu og Evrópska seðlabankanum en það var skárra að eiga við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Það er athyglisvert líka fyrir okkur sem höfum ákveðna reynslu þar. „Trojkan“ var harðskeytt og það er almannarómur, hygg ég, í Írlandi t.d. og Grikklandi að þeir sem voru þar harðastir í viðskiptum hafi verið talsmenn evrópsku stofnananna. En hvað á þá að gera, herra forseti? Á að reyna að halda þessum viðræðum áfram? Þjóðin er greinilega þeirrar skoðunar. Skoðanakannanir sýna að meiri hluti þjóðarinnar hefur áhuga á því að fá botn í þetta mál, að fá samningaborðið þannig að hún geti endanlega gert það upp við sig hvort hún vill ganga þarna inn eða ekki. Ég verð víst að játa, og ekki síður eftir umræðuna hér í gær og ræður talsmanna stjórnarflokkanna, að það er vandséð að það þjónaði tilgangi að halda áfram viðræðum við Evrópusambandið undir forustu núverandi ríkisstjórnar nema það væri gert að undangengnu þjóðaratkvæði og eindregnum vilja þjóðarinnar sem færist á hendur þeirrar ríkisstjórnar. Mér litist ekki á blikuna ef samningamenn og forustumenn fyrir okkar hönd sem eru búnir að eyða gríðarlegri orku í að sannfæra sjálfa sig um að það sé ekkert um að semja, við fáum ekki neitt, ættu að stjórna þeim leiðangri nema ef þjóðin hefur kveðið skýrt upp úr um að það sé það sem hún vilji. Nú virðist eiga að taka þann rétt af þjóðinni sem henni voru þó gefin mjög sterk fyrirheit um fyrir kosningar. Í lagalegum skilningi ætti orðalagið að vera „í góðri trú“. Ég held að það sé hafið yfir vafa að þjóðin var í góðri trú um að hún yrði leidd að borðinu og fengi að segja álit sitt á því hvort halda ætti þessum viðræðum áfram eða ekki fyrir kosningar. Það eru auðvitað ömurleg svik og sérstaklega hjá Sjálfstæðisflokknum ef menn ætla núna að finna sér vandræðaleiðir út undan því loforði. Þegar hæstv. fjármálaráðherra talar um ómöguleikann í því sambandi, það væri nú meiri ómöguleikinn - eða er hæstv. ráðherra að segja það að ríkisstjórnin mundi ekki fara að vilja þjóðarinnar ef hún fengi að segja sitt álit? Auðvitað á ríkisstjórnin val, það er alveg hárrétt. Hún getur sagt af sér ef hún vill ekki leiða viðræður sem þjóðin hefur óskað eftir að fari fram. En hún getur ekki hunsað vilja þjóðarinnar eða það á hún a.m.k. ekki að gera. Er kostur í stöðunni að doka við, bíða bara í einhver missiri eða einhver ár, sjá til? Já, það eru viss rök fyrir því að mínu mati, m.a. vegna þess að margt gæti skýrst á allra næstu missirum. Það eru býsna spennandi atburðir fram undan eins og sjálfstæðiskosning í Skotlandi, loforð Camerons um að Bretar muni fá að segja álit sitt helst að undangengnum samningaviðræðum við Evrópusambandið um að breyta því eða breyta stöðu Bretlands í því. Og fleira mætti nefna í þeim dúr sem vissulega væri ágætt að skýrðist, endanleg niðurstaða varðandi frekari fjárhagslegan samruna Evrópusambandsríkjanna og sérstaklega evruhópsins. Jú, jú, maður vildi gjarnan sjá hvernig það kæmi til með að líta út. Eða er þriðji kosturinn bara sá að slá þetta af og gleyma þessu í bili, eins og mér heyrast talsmenn stjórnarflokkanna vera að tala sig upp í? Er það góður kostur? Nei, hann er að mínu mati að sumu leyti verri en biðkosturinn vegna þess að málinu mun ekki ljúka þar, því miður. Þá er málið bara í óbreyttri stöðu milli fylkinga sem hafa gagnstæð sjónarmið og það er miðjuhópur sem hefur í sjálfu sér ekki gert upp huga sinn. Kosturinn við að finna leið til að fá botn í þetta mál og setja það niður til einhvers tíma er ótvíræður. Ég er í hópi þeirra sem telja að Ísland eigi ekki að ganga í Evrópusambandið. Ef ég tryði því algerlega sem talsmenn stjórnarflokkanna segja hér, að það verði ekki um neitt að semja og að það sé ekki um neitt að semja og við fáum engar sérlausnir eða undanþágur, þá hefði það freistað mín að fá það á hreint í trausti þess og vissu að slíkur samningur yrði aldrei samþykktur af íslensku þjóðinni sem ekki tryggði okkur forræði yfir sjávarauðlindum o.s.frv. Þess vegna finnst mér mikil mótsögn í þeim málflutningi stjórnarflokkanna og talsmanna þeirra 

Hæstv. forseti. Af því að hv. þingmaður byrjaði í ræðu sinni á því að gefa einkunnir út af ræðuhöldum annarra þá verð ég að segja að hv. þingmaður nýtti fyrri hluta ræðu sinnar kannski ekkert sérstaklega vel, en þó voru ýmsir punktar í síðari hlutanum sem hlutu að vekja athygli. Svo að ég takmarki mig við þann punkt sem hv. þingmaður endaði á, þar sem hann var að ræða um sérlausnir, þá liðu þrjú ár frá því að eiginlegt ferli hófst, reyndar sótt um nokkuð fyrr, þrjú ár frá því að viðræður voru hafnar og þar til þær voru settar í hægagang eða á ís, a.m.k. hvað tiltekna kafla varðaði, í ársbyrjun 2013. Á þeim tíma virðist af gögnum málsins, m.a. því sem lesa má um í þessari skýrslu og reyndar af öðrum upplýsingum, að lítið hafi gerst í þeim tveimur málaflokkum sem fyrirséð var að yrðu hvað erfiðastir, í sjávarútvegsmálum og landbúnaðarmálum. Öllum er ljóst að ákveðin undirbúningsvinna átti sér stað af hálfu samningahópa og samninganefndar Íslendinga en menn komust þó aldrei á það stig að rýniskýrslur væru lagðar fram, hvað þá opnunarviðmið sem vænta mátti í sjávarútvegsmálunum. Það kom fram í landbúnaðarmálunum en í sjávarútvegsmálunum komu aldrei fram opnunarviðmið sem ráða má af þeim mismun sem er á sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins og fyrirkomulagi sjávarútvegsmála á Íslandi að gætu komið fram. Ég velti fyrir mér hvort hv. þingmaður getur í stuttu máli lýst því hvers vegna svo lítið gerðist í þessum málaflokkum sem allan tímann var fyrirséð að yrðu erfiðastir, og hvort hann hefði ekki talið, eins og menn ræddu reyndar 

Herra forseti. Það var mín áhersla og okkar flestra í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði allan tímann að við óskuðum eftir því að einmitt erfiðu köflunum yrði hraðað eins og hægt væri, það liggur algjörlega fyrir. Í heimsóknum til Brussel lagði ég meira að segja sérstaka áherslu á það við þá að við værum orðin mjög óánægð með hvað það hefði dregist. Það eru tvenns konar orsakir aðallega að baki, eins og ég kann það best, varðandi annars vegar sjávarútveg og hins vegar landbúnað og það svið. Varðandi sjávarútveginn var af Íslands hálfu tiltölulega auðvelt að undirbyggja og leggja fram samningsafstöðu, það held ég að sé nokkuð ljóst. Við erum með það nokkuð á hreinu eftir hverju við erum á höttum þar, að fá íslenska fiskveiðistjórnarsvæðið viðurkennt sem sérstakt svæði, að hafa þar forræði á hlutunum og viðhalda fjárfestingartakmörkunum og eins miklu forræði og forsvari í alþjóðasamskiptum og samningum og við getum. Það dróst hins vegar fyrst og fremst vegna þess að Evrópusambandið dró það mál, það liggur algjörlega fyrir. Makríll, sem reyndar kom hingað inn í lögsöguna og fór að ganga hingað 2006 eða 2007, en ekki 2010, eins og einhverjir héldu áðan - við settum okkur einhliða hámark á makrílveiðar 2009 og upp úr því fer að harðna í makríldeilunni. Og það liggur alveg ljóst fyrir að drög að rýniskýrslu Evrópusambandsins voru búin að liggja ofan í skúffu þar í talsvert á annað ár þegar hlé er gert upp úr áramótunum 2012–2013. Það veit ég. Það er erfitt að áætla annað en að þar hafi meðal annars makríldeilan, og kannski sérstaklega hún, spilað inn í. Varðandi landbúnaðinn og heilbrigði og hollustu dýra og matvæla og annað því um líkt þá verður vissulega að viðurkennast að Ísland þurfti dálítinn tíma í að undirbyggja nógu rækilega séróskir sínar þar. Það vantaði til dæmis upp á fræðilegan rökstuðning varðandi hættuna af smitsjúkdómum og öðru slíku 

Hæstv. forseti. Í ljósi takmarkaðs tíma ætla ég að takmarka mig við sjávarútvegsmálin og velta þessu upp: Nú liggur fyrir, eins og hv. þingmaður nefndi, að í áliti utanríkismálanefndar frá 2009 voru lagðar ákveðnar meginlínur um samningsafstöðu Íslands, getum við kallað það, hvað varðar sjávarútvegsmálin. Þar voru nefnd atriði sem sett voru fram sem grundvallaratriði og væntanlega hefði samningsafstaða Íslendinga, ef hún hefði verið lögð fram, verið byggð á þeim grunni. Hv. þingmaður hafði töluverða aðkomu að þessum málum á síðasta kjörtímabili, á þeim þremur árum sem aktífar viðræður áttu sér stað, bæði sem fjármálaráðherra og atvinnuvegaráðherra og eins sem meðlimur í ráðherranefnd um Evrópumál. Þær kröfur sem að sönnu koma fram í nefndaráliti utanríkismálanefndar frá 2009 eru að mörgu leyti, eins og rakið er í skýrslu Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands og hefur oft komið fram áður, í töluverðu ósamræmi við regluverk Evrópusambandsins. Ég vil því spyrja hv. þingmann hvort menn hafi á þeim tíma séð eitthvað sem benti til þess að möguleikar væru á því að Evrópusambandið bakkaði frá grundvallarreglum sínum í þessum málaflokki til að veita Íslendingum þá sjálfsstjórn sinna mála á þessu sviði sem vissulega er gerð krafa um í nefndaráliti utanríkismálanefndar sem unnið var eftir.

Herra forseti. Í fyrsta lagi um samningsafstöðuna eða drög að henni og grundvallarhagsmunina sem skilgreindir voru í nefndarálitinu get ég fullvissað hv. þingmann um að í drögum að samningsafstöðu Íslands, sem í raun voru nokkurn veginn fullbúin, alla vega þegar ég fór síðast höndum um þau sem atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra, var rækilega passað upp á kröfugerð varðandi alla þessa grundvallarhagsmuni og aðeins rúmlega það. Sú samningsafstaða gekk í raun heldur lengra en leiðsögn meiri hluta utanríkismálanefndar frá vorinu 2009. Ég tek undir að það væri mér meira en að meinalausu að hún yrði gerð opinber og ég tel reyndar rétt að gera drögin opinber eins og þau lágu fyrir í þessum fjórum köflum sem ekki var búið að senda inn. En það má að sjálfsögðu vera mat færra manna hvort nokkur ástæða sé til að gera það ekki. Er nokkrum hagsmunum fórnað með því? Ég sé það ekki. Ég mundi fagna því. Þá kæmi það fram - en stundum var annað borið upp á menn - að þarna var rækilega passað upp á alla okkar grundvallarhagsmuni. Ég get ekki sagt að ég hafi haft í samskiptum við Evrópusambandið eða þá aðila einhvern snertiflöt við það hversu líklegt væri að við fengjum þetta að meira eða minna leyti í gegn, málin voru ekki komin á það stig. Hitt veit ég að Evrópusambandinu voru mjög vel kunnar þær grundvallarkröfur sem við mundum væntanlega reisa. Ég held að ekkert hefði komið þeim á óvart í því. Þeir voru búnir að ljúka sinni rýnivinnu og auðvitað blasa þar við hlutir eins og takmarkanir á fjárfestingum og ólíkt kerfi að öðru leyti. Á þeim tíma var vissulega dálítið rætt um hvort breytingarnar á sameiginlegu fiskveiðistefnunni hjá Evrópusambandinu mundu að einhverju leyti liðka til um lausn þessara mála þar sem færslan í þeim breytingum væri í átt til aukinnar sjálfsstjórnar svæðanna. Það fóru til dæmis fram umræður um það, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mig langar að bera fram eina spurningu og hafa aðdraganda að. Áður en sótt var um aðild í aðdraganda þeirra alþingiskosninga sem þá voru og á kjörtímabilinu þar á undan var hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon mjög afgerandi þegar kom að Evrópusambandsmálum. Hann sagði meðal annars í þingsal að menn ættu ekki að sækja um aðild nema þeir vildu ganga í Evrópusambandið. Í aðdraganda þeirra kosninga og kvöldið fyrir þann kjördag var hv. þingmaður, þáverandi formaður Vinstri grænna, inntur eftir því hvort sótt yrði um aðild ef flokkur hans færi í ríkisstjórn. Hv. þingmaður sagði þá að það yrði ekki gert á hans vakt. Eftir þær kosningar ákvað hv. þingmaður og fleiri að samþykkja það að sækja um aðild að Evrópusambandinu án þess að þjóðin væri nokkuð spurð að því. Sumir hafa lýst þessu sem pólitískum hrossakaupum, hv. þm. Össur Skarphéðinsson lætur meðal annars að því liggja í bók sinni. Nú langar mig að spyrja hv. þingmann, vegna þess að hann talar svona í kringum það og var að viðra ýmsar leiðir og lausnir, hvernig hann sjái fyrir sér þá stefnu sem þetta mál taki. Er hv. þingmaður þeirrar skoðunar, eins og hann var á sínum tíma, að Íslandi eigi ekki að vera í aðildarviðræðum við Evrópusambandið ef menn vilji ekki ganga þar inn? Eigum við að halda aðildarviðræðum áfram eða eigum við ekki að gera það? Er hv. þingmaður þeirrar skoðunar sem hann var, að ekki ætti að sækja um aðild nema menn vildu ganga inn, eða er hann enn þeirrar skoðunar að halda eigi þessu ferli áfram og ekki draga umsóknina til baka? Ég hefði viljað fá skýrt svar um það því að miklar breytingar urðu frá kvöldinu fyrir kjördag í umræddum kosningum fram að kvöldinu eftir kjördag.

Herra forseti. Það er vonandi ekki ósanngjarnt að velta því fyrir sér hvort hv. þingmaður er á höttunum eftir manninum eða boltanum með þessum sérstaka inngangi að spurningum sínum. Varðandi það sem ákveðið var vorið 2009 liggur það allt fyrir og ég held að við bætum litlu nýju við þó að við förum yfir það. Í samræmi við landsfundarsamþykkt Vinstri grænna á öndverðu ári 2009 varð það niðurstaða flokksins, samþykkt með yfir 100 atkvæðum á flokksráðsfundi, að ganga til ríkisstjórnarsamstarfs á þeim grunni sem þar var samið um, gegn örfáum atkvæðum. Kannski hefur hv. þingmaður verið einn af þeim fjórum eða fimm sem voru í talsverðum minni hluta með sjónarmið sín þar. Við erum lýðræðislegur flokkur. Við tökum ákvarðanir, hvort sem þær eru um samstarf við aðra flokka eða málefnalegar, með atkvæðagreiðslum á fundum okkar. Það eru stofnanir flokksins og meirihlutavilji flokksmanna sem ráða ferðinni. Það hefur ýmsum gengið erfiðlega að skilja en auðvitað geta menn greitt atkvæði með fótunum eins og kunnugt er og farið eitthvert annað. Hin almenna afstaða okkar er sú að þetta sé stórmál af því tagi að í raun og veru sé það þjóðin sjálf og þjóðin ein sem geti að endingu gengið frá því. Ég nefndi í ræðu minni, sem ég veit ekki hvort hv. þingmaður hlustaði á, kostina sem í grófum dráttum væru uppi í stöðunni, þrír til fjórir og enginn gallalaus að mínu mati. Það er ágætt að stjórnarliðar noti tíma sinn til að spyrja okkur, ekki kvarta ég undan því, það er eðlilegt, og við reynum að svara. En það er kannski ekki síður þeirra sem fara með málin og hafa völdin að skýra hvernig þeir ætla að fara með þau. Það hefur meira vægi. Við höfum reynt, bæði í dag og í gær, að spyrja forustumenn stjórnarflokkanna annars vegar út í efndir kosningaloforða og hins vegar út í það hver verði næstu skref í málinu. 

Virðulegi forseti. Sá sem hér stendur er á mælendaskrá og mun halda ræðu síðar í umræðunni. Þá gefst hv. þingmanni færi á að spyrja spurninga. Það er ekki óeðlilegt að menn spyrji vegna þess að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði í sjónvarpsviðtali fyrir umræddar kosningar að ekki yrði sótt um aðild á hans vakt, og var mjög afdráttarlaus í því. Menn geta flett því upp hjá Ríkisútvarpinu. Nú heyrist mér sem fyrr, og það er mjög sérstakt, að hv. þingmaður beri kápuna á báðum öxlum. Sýnt hefur verið fram á það í skýrslunni og komið er inn á það að menn sækja ekki um aðild nema vilja ganga í Evrópusambandið, nema vilji liggi þar að baki, rétt eins og hv. þingmaður sagði alltaf á sínum tíma og hélt hér frægar þingræður um að menn sæktu ekki um aðild að Evrópusambandinu nema vilja ganga þar inn. Því er ekki óeðlilegt að menn velti fyrir sér og spyrji hvers vegna ekki sé hægt að tala skýrt í þessu máli. Af hverju eiga menn að vera í aðildarviðræðum við Evrópusambandið þegar þeir vilja ekki ganga þar inn? Þar vitna ég hreinlega til orða hv. þingmanns sjálfs, orða sem ég horfði mikið til og var algjörlega sammála þegar hann lét þau falla á sínum tíma, og ítrekað, bæði í þessum ræðustól og á fundum víðs vegar um landið, að menn væru ekki að sækja um aðild að Evrópusambandinu nema þeir vildu ganga þar inn. Virðulegi forseti. Það er engu líkara en einhvers konar pólitísk hrossakaup eða annað slíkt hafi valdið þessu eða þá að menn fari með grundvallarmál eins og sjálfstæði þjóðarinnar inn í pólitískt spilavíti. Það er mjög alvarlegt og það hryggir mig mjög að hv. þingmaður 

Herra forseti. Við höfum rætt það og hefur alveg verið viðurkennt að sú málamiðlun sem gerð var vorið 2009 gekk lengra en við reiknuðum með að þyrfti til að ná samstarfi við Samfylkinguna í ríkisstjórn, við gerðum það …  Ef hv. þm. Ásmundur Einar Daðason vill vera í þessum gír og rifja upp hvað menn sögðu fyrir alþingiskosningarnar 2009 er ég út af fyrir sig til í það. Var það ekki þannig að hv. þm. Ásmundur Einar Daðason sagði kjósendum að hann væri vinstri grænn, að hann væri vinstri maður og var kosinn út á það 

Þú varst líka kosinn út á það að vera ESB-andstæðingur.

Virðulegi forseti. Í upphafi þingfundar hér í morgun las hæstv. forseti upp bréf frá innanríkisráðuneytinu vegna fyrirspurnar sem við hv. þm. Mörður Árnason lögðum fram fyrir 15 dögum eða svo. Í bréfi ráðuneytisins segir: „Þar sem það mál er fyrirspurnin lýtur að er nú í kjölfar kæru lögmanns hælisleitanda á forræði ríkissaksóknara telur ráðherra eðlilegt að fyrirspurninni verði ekki svarað fyrr en niðurstaða ríkissaksóknara liggur fyrir.“ Nú er ég ekki alveg sammála ráðuneytinu eða hæstv. ráðherra um að þetta sé um hið sama efni. Ég vil sérstaklega benda á 3. og 4. lið í fyrirspurninni sem varðar rannsókn ráðuneytisins á meintum leka og hver hafi haft forstöðu í þeirri rannsókn og einnig hvað hafi verið til skoðunar í rannsókn rekstrarfélags Stjórnarráðsins á meintum leka á umræddu minnisblaði. Mig langar því að fara þá leið, hæstv. forseti, að málið verði tekið fyrir á fundi forsætisnefndar og skoðað hvort það sé rétt, sem innanríkisráðherra heldur hér fram, að þetta sé um sama efni. Þingið getur ekki látið bjóða sér, sem mér finnst vera gert, að á þennan hátt sé snúið út úr fyrirspurn sem alþingismenn leggja fram.

Forseti tekur ábendingu hv. þingmanns til greina.

Frú forseti. Við ræðum skýrslu um Evrópusambandið og umsókn Íslands að því, skýrslu sem var kallað eftir í kjölfar málefnasamnings ríkisstjórnarinnar þar sem ákveðið var að setja viðræður Íslands við Evrópusambandið á ís og kalla eftir upplýsingum um stöðuna. Hér er skýrslan komin. Eins og aðrir þingmenn í umræðunni fagna ég auðvitað skýrslunni. Það verður að segjast eins og er að í skýrslunni er staðan tekin ágætlega saman en ekki endilega miklu bætt við það sem hefur komið fram annars staðar og við vitum. Staðan á viðræðum Íslands við Evrópusambandið er skiljanlega óbreytt frá því að virkri vinnu við umsóknina og samningaviðræðurnar var hætt í upphafi síðasta árs. Sú staða er ágætlega tekin saman í skýrslunni. Þar kemur fram að búið er að opna mjög marga af þeim rúmlega 30 köflum sem liggja undir í aðildarviðræðunum og leggja fram samningsmarkmið annars staðar, loka sumum köflum. Við höfum vitað í rúmt ár að það eru fyrst og fremst kaflarnir um landbúnað og sjávarútveg sem bíða vinnunnar og eins og kemur fram í skýrslunni, og kom ágætlega fram í ræðu hv. þm. Guðmundar Steingrímssonar í gær, hillir nú undir að Evrópusambandið hafi að mörgu leyti nikkað til hagsmuna Íslands og afstöðu Íslands í landbúnaðarmálum. Að því leyti til er skýrslan ágætisáminning um stöðuna og áminning um að við erum enn þá á þeim stað að hafa ekki fengið endanleg svör um hvernig aðild Íslands að Evrópusambandinu mundi endanlega líta út. Það er í raun enn óljóst hvernig farið yrði með sjávarútveginn á Íslandi. Það eru margir ágætir punktar sem eru teknir til í skýrslunni, og eru svo sem ekki nýjar fréttir heldur, um það að hvaða leyti íslenski sjávarútvegurinn er sérstakur í evrópsku samhengi, bæði út frá stofnunum sem við veiðum úr, okkar sögu sem sjávarútvegsþjóðar og auðvitað mikilvægi sjávarútvegsins í íslenskum efnahag. Það sem þessi skýrsla svarar mér ekki og er dálítið athyglisvert að skuli ekki vera í henni er að þar er engin tilraun gerð til að leggja mat á af hverju Ísland ætti að gerast hluti af Evrópusambandinu eða af hverju það ætti ekki að gera það. Hvaða áhrif mundi aðild eða ef svo bæri undir ekki aðild hafa á Ísland og íslenskan efnahag í dag og til framtíðar? Við vitum öll að það er mjög erfitt að gerast mikill Nostradamus þó að við gerum stundum tilraunir til þess úr þessum ræðustól. Það að horfa marga áratugi eða aldir fram í tímann er tiltölulega fánýt iðja þótt skemmtileg sé. Það sem við vitum og hefur ekki breyst í gegnum aldirnar er að Ísland er tiltölulega lítið land. Ísland er land í miðju Atlantshafi og er hluti af Evrópu. Íslendingar eru í dag rúmlega 300 þúsund, íbúar Evrópu eru um 500 milljónir og eins og hefur verið frá því að land byggðist hér eru örlög lands okkar, þjóðar okkar, algjörlega samofin örlögum stóra nágranna okkar, Evrópu. Þegar við rýnum í Íslandssöguna sjáum við að allt á Íslandi hefur þróast út frá náttúruhamförum, veðri o.s.frv. en fyrst og fremst út frá því sem að gerast í löndunum í kringum okkur. Við höfum tekið menningu, efnahag, kunnáttu o.fl. meira og minna frá öðrum löndum, enda ekki skrýtið þegar um smáþjóð er að ræða. Við höfum vissulega fundið upp ákveðnar skóflur eða skarað fram úr á heimsvísu á mjög afmörkuðum sviðum, yfirleitt sviðum sem ekki margir aðrir sinna, eins og til dæmis handbolta eða framleiðslu gervilima, en í stóra samhenginu erum við hluti af miklu stærra apparati, pínulítill hluti. Það eru nokkrir smápunktar sem ég vildi fara í vegna þess að ég er mikill áhugamaður um framtíð Íslands og mikill áhugamaður um framtíð Evrópu og ég held að það séu tveir heimar sem hafa mjög mikil áhrif hvor á annan. Ísland hefur frá því að landið varð sjálfstætt lagt mjög mikið upp úr því að taka þátt í alþjóðasamstarfi. Við höfum góðu heilli vitað að okkar besta leið, okkar besta leið sem sá dvergur sem við erum, til þess að njóta áhrifa og taka þátt er einmitt að taka þátt og vera hluti af stærri heildum og fá að sitja við borðið. Við tökum þátt í Ólympíuleikum, ekki til þess að setja Íslandsmet heldur einmitt til þess að taka þátt í íþróttakeppni með hinum þjóðunum. Ísland gerðist stofnaðili að Sameinuðu þjóðunum. Það er þátttakandi í starfi NATO. Ísland gerir sig nokkuð gildandi á vettvangi Evrópuráðsins. Við höfum verið þátttakendur í Heimsbankanum, Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og tekið undir og tekið þátt í alþjóðasamningum á mjög virkan hátt. Það sést til dæmis á því að íslenskir samningamenn njóta þvílíkrar virðingar á heimsvísu að það var leitað til þeirra þegar þurfti að stilla saman og ná samningum risaveldanna Rússlands og Bandaríkjanna og annarra þjóða í samningum um GATT. Eini alþjóðasamningurinn sem ég man eftir í fljótu bragði þar sem Íslendingar hafa ekki talið sér sætt var þegar Ísland sagði sig úr Alþjóðahvalveiðiráðinu. Það var auðvitað gert þar sem Ísland hafði komist í mikinn minni hluta hvalveiðiþjóða og á tímabili þótti okkur ráðlegt að taka ekki þátt í því alþjóðasamstarfi, en þeirri ákvörðun hefur verið snúið við og nú reynum við að taka þátt og koma málefni okkar á framfæri þar. Umræðan hér er dálítið athyglisverð því að hún er minnst um skýrsluna. Sá þingmaður sem hér stendur sat ekki á þingi á síðasta kjörtímabili og hvað þá á kjörtímabilunum þar á undan þannig að þessi umræða kemur dálítið spánskt fyrir sjónir. Við höfum fengið skýrslu upp á annað hundrað blaðsíður með einum 600 blaðsíðum af ítarefni. Ég verð að viðurkenna að þótt oft sé sagt við mig - fyrirgefðu orðbragðið, frú forseti - að ég sé hraðlæs andskoti hefur mér ekki tekist að lesa skýrsluna alla, hvað þá mjög vandlega núna þegar við erum komin í umræðu um hana. Umræðan um hana gengur alveg ágætlega þrátt fyrir að við ræðum minnst skýrsluna. Menn virðast í umræðunni, bæði hér á þingi og úti í samfélaginu, aðallega vera að ræða það sem þeir vissu fyrir, skoðanir sem þeir höfðu fyrir og grípa í setningu og setningu úr skýrslunni málflutningi sínum til aðstoðar. Mér þykir það dálítið sérstök upplifun. Umræðan á þingi hefur samt verið mjög gagnleg. Hún hefur að mörgu leyti verið mjög uppbyggileg því að hér hafa hv. þingmenn velt fyrir sér kostum og göllum um aðild Íslands, sem er ánægjulegt. Það sem truflar mig er þó að umræðan er að mjög miklu leyti í Nostradamusar-stíl, þ.e. við veltum fyrir okkur hlutunum út frá óljósum upplýsingum. Við lesum misjafnlega í staðhæfingar í skýrslunni þar sem kemur á mörgum stöðum fram að reglur Evrópusambandsins séu nokkuð stífar, það sé ákveðinn rammi, en samt hafi ákveðnar þjóðir fengið sérlausnir eða undanþágur á sínum málum. Sambandið hefur þróast, bæði af sjálfu sér en líka við það að nýjar þjóðir hafa gengið í það. Í umræðunni höfum við nokkuð notað þessar upplýsingar eða setningar úr skýrslunni sem réttlætingu á því að Ísland geti fengið sérlausnir eða geti það augljóslega alls ekki. Eina svarið við þeirri spurningu, sem skýrslan getur skiljanlega ekki svarað, er að við klárum ferlið og náum samningi þar sem kemur í ljós hvað Íslandi býðst. Að því leyti til þykir mér skýrslan ágætisvegvísir, hún segir okkur að við getum ekki vitað framtíðina nema með því að klára samninginn og leggja hann síðan fyrir þjóðina. Þegar talað er um sérlausnir var sá þingmaður sem hér stendur svo heppinn að hafa í fyrra lífi sínu sem sveitarstjórnarmaður tekið þátt í skoðun á byggðakafla skýrslunnar í samningahópum sveitarstjórnar um byggðamál. Þar fannst mér ég sjá mjög skýr dæmi um það hvernig sambandið hefur þróast og er að þróast. Evrópusambandið er auðvitað ekki litur eða föst stærð heldur einmitt fljótandi samvinnuvettvangur sjálfstæðra þjóða. Þegar byggðastefnan og reglur í sambandi við byggðasjóði sambandsins voru settar fram var horft á stöðuna eins og hún var, á þau lönd sem voru í Evrópusambandinu þegar reglurnar voru settar. Þá voru ákveðnar reglur settar sem miðuðust við þann raunveruleika. Það var til dæmis tekin ákvörðun um að skilgreina ákveðin svæði sem svæði sem ættu að njóta sérstakrar uppbyggingar, svæði eins og eyjur, fjalllendi, norðurhjari o.s.frv. og reglur sambandsins segja að byggðir sem uppfylli þá „standarda“ megi styrkja sérstaklega. Þar sem til dæmis Bretland er eyja og Írland voru gerðar á þessu undanþágur þannig að í reglunum var skilgreiningin á eyju sú að hún væri ekki föst við meginlandið, væri ekki lengra frá meginlandinu en, ef ég man rétt, 200 eða 300 kílómetra og að á eyjunni væri ekki höfuðborg. Seinna þegar Malta og Kýpur sækja um aðild að Evrópusambandinu verður það að vandræðum vegna þess að að sjálfsögðu eru höfuðborgir eyjanna á eyjunni og þau rök að þessar eyjur eigi að meðhöndla og styrkja í byggðalegu samhengi áttu samt við. Í þeim aðildarsamningum sem þau lönd gerðu við Evrópusambandið varð breyting á reglum Evrópusambandsins þannig að sjálfstæð ríki með höfuðborgir á eyju urðu ekki undanþegin reglunum. Þetta er einn af mörgum punktum sem vöknuðu við 

Hæstv. forseti. Ég er mjög feginn að heyra að Evrópusambandið hefur komist að þeirri niðurstöðu að landsvæði sem umleikið er sjó og ekki fast við meginland sé eyja. Ég held að við höfum náð töluverðum framförum með því að fá þá skilgreiningu á hreint. Að öllu gamni slepptu þakka ég hv. þingmanni fyrir málefnalega ræðu og málefnalega nálgun. Auðvitað snýst þetta mál um margt. Það snýst um hvort menn telja æskilegt að Ísland verði aðili að Evrópusambandinu eins og Evrópusambandið er eða eru eftir atvikum, eins og sá sem hér stendur, andvígir því að Ísland gangi í Evrópusambandið eins og það er. Svo er auðvitað líka, eins og við höfum heyrt í umræðum, það sjónarmið uppi að ef Evrópusambandið lagar sig að sérstökum kröfum Íslands geti það orðið æskilegur vettvangur fyrir Íslendinga. Það má því segja að þetta sé þríþætt. Sumir eru, ef við getum orðað það, kategórískt með aðild, aðrir eru kategórískt á móti og í báðum tilvikum hafa menn væntanlega hafa komist að niðurstöðu vegna þeirra upplýsinga sem liggja fyrir, og hafa kannski legið fyrir í langan tíma, um Evrópusambandið. Síðan er það alltaf spurningin um sérlausnir. Sumir líta þannig á að Evrópusambandið sé býsna gott í heildina en það þurfi sérlausnir til til að Ísland geti orðið aðili að því. Ég velti fyrir mér hvort hv. þingmaður Óttarr Proppé sé þeirrar skoðunar að Evrópusambandið eins og það er sé æskilegur vettvangur fyrir Ísland eða hvort hann telur sérlausnir nauðsynlega forsendu þess að Ísland geti orðið aðili að Evrópusambandinu.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágætisspurningu. Ég er mikill áhugamaður um að velta fyrir mér framtíð, fortíð og nútíð og en Evrópusambandið er samvinnuvettvangur sem er í sífelldri þróun þannig að mjög erfitt er að gera sér fulla grein fyrir því hvort Evrópusambandið verði eins og það er í dag eftir einhver missiri eða ár þegar Ísland gæti í fyrsta lagi orðið aðili að því eða eitthvað lengra fram í tímann. Ég tel að Evrópusambandið eins og það er í dag sé að mörgu leyti mjög ákjósanlegur samvinnuvettvangur sem Ísland ætti að taka þátt í. Þegar við tölum um sérlausnir vil ég leggja minna upp úr þeirri umræðu en margir aðrir þingmenn hér. Ég tel að þótt vissulega séu ákveðnar sérlausnir eða útfærslur sem við þurfum að sjá svart á hvítu í samningnum, sérstaklega þegar kemur að sjávarútvegi, sé þetta líka ekki síður spurning um það að Íslendingar sjái svart á hvítu hvernig núverandi reglur sambandsins munu koma við íslenskan sjávarútveg. Ég held að við séum oft í raun komin fram úr þeirri spurningu og segjum gjarnan: Auðvitað þurfum við sérreglur um íslenskan sjávarútveg. Við erum kannski að einhverju leyti farin að gera það „automatískt“ og án þess að velta fyrir okkur hver stefna Evrópusambandsins er í dag og hvaða áhrif hún mundi hafa á íslenskan sjávarútveg ef við gengjum í sambandið án sérlausnar í dag. Ég held að það sé umræða sem við þyrftum að taka líka.

Hæstv. forseti. Þetta eru fullkomlega virðingarverð sjónarmið hjá hv. þm. Óttari Proppé. Það er auðvitað til í dæminu að hagsmunamat manna sé á þann veg að ekki þurfi sérlausnir til þess að Ísland gangi í Evrópusambandið. Þá meina menn það einfaldlega þannig að þeir hagsmunir sem hugsanlega mundu skerðast í sjávarútvegsmálum, hugsanlegur missir á forræði á einstökum sviðum, bæði varðandi yfirstjórn sjávarútvegs á Íslandi, varðandi forræði á samningsumboði vegna deilistofna o.s.frv., skiptir minna máli en eitthvað annað sem menn telja að sé jákvætt við Evrópusambandið. Það er alveg virðingarvert sjónarmið þótt ég sé ekki sammála því. Varðandi spurninguna hvernig Evrópusambandið er að þróast, sem hv. þingmaður réttilega kom inn á og hlýtur að vera okkur stöðugt umhugsunarefni, hefur Evrópusambandið þróast mjög mikið eins og menn þekkja og er rakið ítarlega á einstökum stöðum í skýrslunni. Í grundvallaratriðum má lesa þá þróun þannig að Evrópusambandið teygir sig til sífellt fleiri sviða. Evrópusambandið tekur fleiri málaflokka undir sinn hatt. Það sem einu sinni var það sem við getum kallað efnahagsbandalag Evrópu er núna bandalag eða samband á miklu fleiri sviðum. Ég held, það er mitt mat og hv. þingmaður getur haft aðra skoðun á því ef hann vill, ég veit það ekki, að hinn þungi straumur þróunarinnar innan Evrópusambandsins sé í átt til aukins samruna. Við sjáum raddir og heyrum raddir innan Evrópusambandsins um annað, t.d. frá núverandi stjórnvöldum í Bretlandi, en þær eru mjög einangraðar. Öll lagasetning og breytingar innan Evrópusambandsins á síðustu árum, allar þær breytingar sem hafa verið gerðar á sáttmálum Evrópusambandsins 

Frú forseti. Það er alltaf gaman að koma sér í heimspekilega gírinn í samræðum við hv. þingmann. Ég get að mörgu leyti tekið undir það sem hann veltir fyrir sér. Evrópusambandið er að þróast, ég held að við séum öll sammála því, og heimurinn er það reyndar allur. Ísland er þátttakandi í þróun heimsins hvort sem við viljum það eða ekki. Ísland hefur áður beygt sig undir, ef svo má segja, alþjóðlega þróun og látið eftir forræði, t.d. dettur mér í hug þegar við tókum upp latneska stafrófið og eltum þar evrópumenn eða metrakerfið. Fjármálaheimurinn í dag er orðinn svo alþjóðlegur og viðskiptaheimurinn að það er næstum því orðið erfitt að sjá glitta í hugtakið þjóðríki í heimsviðskiptunum, hvað þá lítil þjóðríki. Sú þróun sem vissulega sést í Evrópu þar sem aukin samræming er á reglum o.s.frv. er augljós. Hún er hluti af þróun sem við sjáum á heimsvísu. Ég held að það sé engin tilviljun að þegar maður fær viðskiptabréf, hvort sem þau koma frá Evrópu, Kína, Suður-Ameríku eða Akureyri, eru þau mjög gjarnan á ensku. Þau miða við metrakerfið. Þau miða við ISO-staðla o.s.frv. Ég held að þetta sé þróun sem er ekki eingöngu bundin við Evrópusambandið. Ég held að það sé hvorki heillavænlegt né mjög líklegt til árangurs fyrir Ísland að reyna að standa á móti 

Frú forseti. Þessi umræða hefur til þessa verið skemmtileg og gagnleg og miklu fróðlegri en ég átti von á. Hún hefur líka verið mun málefnalegri en sú staðreynd gaf ástæðu til að ætla að hún yrði að við fengum ekki nema 24 stundir, a.m.k. þingmenn stjórnarandstöðunnar, til að kynna okkur plögg sem með öllu eru talin vera yfir þúsund blaðsíður. Eigi að síður tel ég að þetta ferðalag hafi verið ómaksins virði. Í þessari umræðu hafa komið fram nýjar upplýsingar. Í skýrslunni er til dæmis í þeirri umfjöllun sem varðar ferlið sjálft að finna nýjar upplýsingar sem ég held að gagnist okkur til að komast að niðurstöðu um það hvort halda eigi þessu ferli áfram eða fresta því eða einfaldlega slíta því. Þær upplýsingar sem koma fram um stöðu landbúnaðarmála, þar sem skýrsluhöfundur kemst að þeirri niðurstöðu að það séu engin óleysanleg mál þar uppi, eru nýlunda fyrir mig. En ríkisstjórnin hefur með rannsókn sinni komist að þeirri niðurstöðu. Ég var sjálfur ekki algjörlega sannfærður um það. Það má kannski segja, eins og hæstv. ráðherra sagði í ræðu sinni í gær, að hver er trúr sinni sannfæringu. Ég er trúr minni sannfæringu, en það hefur að vísu komið fyrir eins og menn hafa séð á siglingu minni um Evrópuhafið að ég hef stundum breytt afstöðu minni, ég hef stundum nálgast málin úr nýjum áttum ef fram koma nýjar upplýsingar. Það er það sem ég held að menn eigi að gera hér. Ég óttast hins vegar að hæstv. ráðherra sé ekki á þeim brókum að breyta nokkru um sína afstöðu. Hann lýsti því yfir áður en skýrslan kom að ekkert undir sólinni gæti leitt hann til þess að skipta um skoðun. Það er náttúrlega ekki góð byrjun á vegferðinni og þá er ekkert eftir nema það sem drottinn allsherjar notaði til þess að láta Sál á leiðinni til Damaskus skipta um skoðun, hann laust hann eldingu. Ekki ætla ég að óska hæstv. ráðherra þess að fá eldingu í höfuðið. Höfuðið er viðkvæmur partur líkamans og framsóknarhöfuð úr Skagafirði eru sérstaklega viðkvæm. Ég vil hins vegar þakka hæstv. ráðherra fyrir að hafa lagt fram þessa skýrslu. Ég þakka honum líka ræðu hans í gær. Bæði í þessari skýrslu og ræðunni var fjallað um embættislega stjórnsýslu mína á meðan ég fór með þann hluta framkvæmdarvaldsins sem lýtur að utanríkismálum. Það er kafli upp á hátt á annað hundrað blaðsíður sem beinlínis fjallar um það, skrifaður af dósent fyrir norðan, Ágústi Þór Árnasyni. Það er alveg ljóst í mínum huga að þó að ég sé ekki sáttur við allt sem þar er lýst er það af heilindum skrifað. Meginniðurstaðan er sú að embættisfærslan og stjórnsýslan hafi verið góð. Hæstv. ráðherra dró það saman í einni setningu í gær þegar hann sagði að stjórnsýslan hefði fyllilega staðið undir faglegum væntingum. Það var drengilega gert af honum. Hann gerði lykkju á leið sína til að segja það án þess að þurfa það. Það skiptir máli, kannski ekki fyrir mann eins og mig sem er þykkskinna af áratuga baráttu, en það vill svo til að þeir embættismenn sem stóðu í eldlínunni og fylgdu fram samþykkt Alþingis hafa sætt kárínum, síðast í leiðara Morgunblaðsins í gær. Og það skiptir máli að maður sem var alltaf annarrar skoðunar og er eftirmaður minn í embætti taki svo drengilega til orða um málflutning þeirra og vinnu. Þótt ég ætli ekki að gefa hæstv. ráðherra einkunn fyrir ræðu hans get ég þó sagt að hann hefur flutt verri ræður en líka betri en það breytir því ekki að ég er þeirrar skoðunar að við sumt í þeirri ræðu ætti hann að staldra og skoða betur. Mér finnst ekki rétt af fulltrúa okkar í samskiptum við erlend ríki að nota svona ræður til þess að hella því sem mér fannst vera flaumur skattyrða yfir Evrópusambandið. Ég ætla ekki að fara út í það nema bara eitt tiltekið atriði. Ég staldraði við í sporinu þegar hæstv. ráðherra gerði að umræðuefni þær hörmungar sem eru að dynja yfir þjóðina í Úkraínu og setti þá skuld á reikning Evrópusambandsins, ekki einu sinni heldur tvisvar.  Hæstv. ráðherra sagði sömuleiðis hér í ræðu sinni í gær að það væri ábyrgðarleysi að halda áfram umsókninni vegna óbilgirni Evrópusambandsins. Hvenær komst hann að þeirri niðurstöðu? Er hæstv. ráðherra búinn að gleyma sinni eigin fortíð? 2009 lagði hæstv. ráðherra sjálfur fram tillögu á þinginu um að hefja undirbúning að umsókn um aðild að Evrópusambandinu.

Með skilyrðum.

Það var með engum skilyrðum öðrum en þeim sem voru uppfyllt í þeirri umsókn sem við lögðum fram. Þetta var um undirbúning. Það er önnur tillaga sem hann skrifaði svo sjálfur fyrir landsfund Framsóknarflokksins á meðan hv. frammíkallari var enn þá á stuttum buxum í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði.

Þetta er ekki rétt.

Þetta verður hæstv. ráðherra að horfast í augu við, þegar hann lagði fram þá tillögu, með skilyrðum eða ekki, reyndar með fleiri mönnum, hvort honum hafi ekki þótt óbilgirni Evrópusambandsins í stækkunum vera þannig að það réði úrslitum um það. Ég er sömuleiðis mjög ósammála þeim orðum hæstv. utanríkisráðherra um aðra skýrslu sem aðilar vinnumarkaðarins eru að láta vinna, að hún sé unnin eftir pöntun. Hið sama mætti þá segja um þessa skýrslu. Ég vil hins vegar segja skýrt að ég treysti háskólasamfélaginu. Þessi skýrsla, svo langt sem hún nær, er af heilindum unnin og algjörlega í anda þess erindisbréfs sem hæstv. ráðherra gaf út svo það er ekkert upp á það að klaga. Hitt þekki ég sjálfur úr stjórnsýslu, sem ráðherra í fjórum ríkisstjórnum, að stundum þegar menn panta álitsgerðir hlusta þeir sem skrifa eftir andblæ keisarans. Það kann að vera að þeir skrifi stundum upp í skegg hans en ég hef aldrei vitað til þess að menn bókstaflega selji skoðanir sínar fyrir vinnulaun. Þessi skýrsla er um margt merkileg. Það sem er merkilegast í henni er sú lagalega úttekt sem Stefán Már Stefánsson prófessor leggur fram. Það er í fyrsta skipti sem prófessor í stjórnskipunarrétti leggur fram tilteknar skoðanir sem Stefán leiðir þar fram. Það er þess vegna sem ég tel, og ekki síst miðað við það hvað við fengum lítinn tíma til að skoða, ég er stöðugt að uppgötva nýtt á handahlaupum mínum um skýrsluna, óhjákvæmilegt annað en að þeirri þinghefð sé haldið að hv. utanríkismálanefnd fái þessa skýrslu til umfjöllunar. Annað væri ódrengilegt og ómálefnalegt miðað við það að þingmenn Framsóknarflokksins voru byrjaðir að upplýsa um skýrsluna í fjölmiðlum sex klukkustundum áður en ég fékk hana í hendur. Þegar við förum yfir liðin ár og reynum að greina það sem menn hafa helst fært fram gegn Evrópusambandinu hafa rökin verið þau að með aðild værum við að ganga í ríkjasamband þar sem við mundum svelgjast niður, sömuleiðis þau að við mundum tapa yfirráðum yfir auðlindum okkar. Einnegin það að sú leið sem við fórum, sérlausnir, einkum varðandi sjávarútveg, væri ekki fær. Til að svara lykilspurn sem kom áðan frá hv. þm. Birgi Ármannssyni tel ég ekki hægt að ganga í Evrópusambandið öðruvísi en með sérlausnum sem varða sjávarútveg. Fjórða atriðið er síðan hvort um eitthvað sé að semja. Þurfum við ekki að gleypa allt eins og hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir, sem hér er sérstakur talsmaður Evrópusambandsins og reglufrekju þess, segir að við þurfum að gera? Þetta er fróðlegt að rekja hér á grundvelli þessarar skýrslu. Þar kemur fram hjá Stefáni Má í fyrsta lagi að Evrópusambandið hefur ekki eðli ríkjasambands og er ekki á leiðinni þangað. Það kemur algjörlega skýrt fram. Það er rangt sem hv. þm. Birgir Ármannsson sagði áðan, að öll þróunin væri í þá átt. Hún var það. Sú þróun stoppaði með þeim kaflaskilum sem urðu þegar stjórnarskráin var felld. Og það er ekki hægt að ráða annað af texta Stefáns Más en að sambandið sé ekki á þeirri leið. Það er rétt að einstakir stjórnmálamenn, stjórnmálaleiðtogar jafnvel, og náttúrlega allir þeir sem sitja á rassi sínum hjá Evrópusambandinu, séu þeirrar skoðunar en ekkert ríki í Evrópu hefur þá skoðun lengur í dag utan eitt, Belgía. Hana skilja menn þegar þeir skoða hina pólitísku stöðu sem þar er uppi. Þar eru þjóðarbrot í miklum ágreiningi þannig að í Belgíu hefur jafnvel ekki verið starfhæf ríkisstjórn á umliðnum árum svo missirum skiptir. Út af því sem menn hafa sagt hér um Lissabonsáttmálann tekur Stefán Már það algjörlega skýrt fram að hann er ekki ígildi stjórnarskrár. Hann beinir sjónum þvert á móti að þeirri staðreynd að Lissabonsáttmálinn hefur aukið vald þjóðþinga. Hann leiðir sömuleiðis fram að hann hefur styrkt nálægðarregluna sem eykur með vissum hætti lýðræði vegna þess að í því felst að færa valdið heim til svæðanna, heim til fólksins - okkar. Ef við förum einhvern tímann inn í Evrópusambandið og aðstæður breytast og menn vilja þaðan út aftur er það Lissabon sem meðal annars skapar farvegi til þess. Það var bara ekki algjörlega ljóst áður. Í öðru lagi kemur það algjörlega skýrt fram að Íslendingar munu innan Evrópusambandsins hafa yfirráð yfir öllum sínum auðlindum. Reglan um hlutfallslegan stöðugleika, eins og um hana er fjallað, sýnir svart á hvítu að hún kallar á sögulega veiðireynslu til að ESB-þjóðir geti krafist kvóta. Sú veiðireynsla er ekki til. Það kemur skýrt fram að ef olía finnst á Drekasvæðinu er hún í okkar höndum. Það kemur líka fram að aðild að Evrópusambandinu breytir engu um forræði og eignarhald á auðlindum í fallvötnum eða á háhitasvæðum. Þessi röksemd er afgreidd og lögð til hvílu með þessu. Þá um sérlausnirnar. Eins og hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir rakti hér prýðilega í dag teiknar Stefán Már Stefánsson prófessor upp fjögur möguleg frávik frá reglum Evrópusambandsins. Hann nefnir dæmi um öll, líka um varanlegar undanþágur. En það sem skiptir máli fyrir okkur, af því að það var viðmiðið og vinnunálgun hjá okkur, er að hann segir svart á hvítu að sérlausnir dugi. Við höfum tekist hér á um sérlausnina sem felst í finnska landbúnaðinum. Það væri hægt að taka fleiri. Í mínum huga er það þannig að við förum fram með ýtrustu kröfu í sjávarútvegi. Þá er rétt að greina frá því að það sem mér finnst skorta í skýrsluna er að ekki er sagt frá því að nánast var búið að ljúka samningsafstöðu í sjávarútvegsmálum ágreiningslaust. Hún gengur lengra en það markmið sem þingið lagði þó upp með. Við munum að sjálfsögðu þurfa að gera kröfu um séríslensk fiskveiðistjórnsvæði umhverfis Ísland í krafti þess að íslenskur sjávarútvegur er okkur lífsnauðsynlegur. Hversu lengi á það að vera? Okkar krafa verður að sjálfsögðu á meðan það ástand ríkir. Í skýrslu sem Björn Bjarnason ritstýrði ásamt okkur sem í þeirri Evrópunefnd sátum er þessi leið rökrædd sérstaklega. Af hverju er það? Vegna þess að það var leiðarhnoðað sem utanríkisráðherra þeirrar ríkisstjórnar sem minn flokkur átti ekki aðild að, þ.e. ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, lagði fram og sagði: Ef menn sækja um aðild er leiðin sérlausnir. Stefán Már er nú búinn að slá í gadda að hún er fær. Svo geta menn deilt um það hvort hún sé varanleg en hún gengur á meðan sjávarútvegur er svo lífsnauðsynlegur sem hann er í dag. Menn geta líka velt fyrir sér hversu lengi það sé. Ég spáði hér í morgun þúsund árum sem er miklu lengra en ég tel að Evrópusambandið muni nokkru sinni lifa. Það er nóg fyrir mig. Ég tel að það séu bara deilur um keisarans skegg, miklu frekar en skegg ráðherrans, hvort slík lausn dugar. Hún dugar mér. Þá er ég búinn að segja það svo það sé alveg skýrt. Fjórða atriðið sem menn hafa deilt um er það sem hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir er sérstakur málsvari fyrir, að ekki sé um neitt að semja. Hún vill ganga lengra en Evrópusambandið. Þá blasir það við að ágreiningslaust mínus einn kafli náði þingið, þrátt fyrir allan ágreininginn í samfélaginu, að afgreiða alla samningsafstöðu án andstöðu - nema eina. Það kemur fram í þessari umræðu og um það hefur öll þessi umræða snúist núna að það er fyrst og fremst sjór sem er vandinn. Hæstv. ráðherra er búinn að leggja til hvílu staðhæfinguna um að það séu óleysanleg vandamál í landbúnaði vegna þess að það kemur fram í hans eigin skýrslu, en um sjó verðum við að slást. Ég þori ekki í þessum ræðustól að fullyrða að við náum viðunandi niðurstöðu. Á það verður að láta reyna. Það hef ég alltaf sagt. Þess vegna sagði ég þegar við vorum að meta það hversu langar viðræðurnar yrðu að það mundi ráðast af sjó vegna þess að það gæti skrensað í sjó. Ég gerði sjálfur ráð fyrir því, eins og í öllum samningum þar sem menn ætla að reyna af hörku að ná ýtrustu markmiðum, að þá slitni og það kannski tvisvar. Ég get ekki fullyrt við hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur eða aðra að við munum ná viðunandi samningum. En ég tel það og byggi það á því að Stefan Füle lýsti því nýlega yfir að það sé skammt í að það sé hægt. Ég byggi það líka á samtölum mínum við marga forustumenn í Evrópusambandinu. Ekkert er þó í hendi fyrr en búið er að toga það fram við samningaborðið. Þess vegna segi ég: Ekkert í þessari skýrslu hvetur til þess að draga umsóknina til baka. Þvert á móti eru auknar líkur miðað við nýjar upplýsingar þar að við náum árangri. Ég sé ekkert á móti því að við látum á það reyna. Til þess eru samningar. Það eru brýnir hagsmunir í húfi.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Það eru nokkur atriði sem ég tel að ástæða sé til að gera athugasemdir við. Í fyrsta lagi finnst mér tal hans og ýmissa hv. flokksfélaga hans, sem leiða það af orðum úr viðauka sem skrifaður er af Stefáni Má Stefánssyni, að líklegt sé, enginn getur fullyrt það, að sérlausnir geti náðst, þá held ég að menn verði að horfa á smáatriðin í því sambandi, meðal annars hvernig þessar sérlausnir, undanþágur eða hvað við köllum það, sem þarna eru tilgreindar hafa komið til. Í flestum tilvikum er um að ræða tilvik frá eldri tíð þegar aðildarferli, aðlögunarferli, var með allt öðrum hætti en það er í dag. Rétt er að hafa það í huga. Dæmin frá hinum Norðurlöndunum eru til dæmis af því tagi. Í öðru lagi er rétt að geta þess að sjaldnast ef nokkurn tímann er um að ræða varanlegar undanþágur frá grundvallarreglum Evrópusambandsins á þeim sviðum þar sem það hefur fullt forræði. Í þriðja lagi er rétt að hafa í huga að í mörgum tilvikum eru þessar lausnir þó ekki varanlegri en svo að þeim verður breytt með meirihlutaákvörðunum innan leiðtogaráðs eða framkvæmdastjórnar eftir því um hvers konar lagalegan búning er að ræða í því sambandi. Meðal þess sem hefur breyst í stofnanaumhverfi Evrópusambandsins er að meirihlutaákvarðanir gilda nú í fleiri tilvikum en áður, miklu síður er krafist einróma niðurstöðu en áður var sem hefði þó undir einhverjum kringumstæðum verið ákveðin trygging fyrir nýtt aðildarríki. Ég held að hv. þingmaður ætti, í staðinn fyrir að hanga á þessu hálmstrái, að lesa 

Frú forseti. Ég er sammála hv. þingmanni. Ég er líka sammála Stefáni Má. Varanlegar undanþágur munu verða mjög fáar og erfitt að ná þeim fram. Það er rakið. Ég hef sagt það í ræðum mínum hér í dag. Ég hef sagt það frá upphafi. Ég og hv. þingmaður höfum auðvitað rætt þetta mörgum sinnum yfir þennan ræðustól. Við erum ekki að sækja um varanlegar undanþágur. Við erum að sækja um sérlausnir sem eiga að svara tilteknum aðstæðum og förum fram á að þær ríki á meðan þær aðstæður eru fyrir hendi. Ef við tökum aftur dæmið af finnska landbúnaðinum tel ég að formanni Samfylkingarinnar hafi ratast kátlega en þó hnitmiðað á munn hér í gær þegar hann svaraði spurningunni: Hversu lengi mun sú sérlausn vera í gildi gagnvart Finnum, ótímasett? Svar hans var: Á meðan það er kalt í Finnlandi. Kröfu okkar varðandi þetta tiltekna atriði í sjávarútvegi, þær eru auðvitað fleiri eins og hv. þingmaður veit, væri hægt að setja fram á þann hátt að sérstakt stjórnsvæði yrði í kringum Ísland til að tryggja hagsmuni Íslands á meðan sjávarútvegur væri brýnt, lífsnauðsynlegt hagsmunamál. Það dugar mér vegna þess að ég veit að svo verður á meðan þetta land byggist. Það er svo einfalt. Ég held því að hv. þingmaður eigi aðeins að spara sér hótfyndni sína um skæklatog og hálmstrá. Ég held að hann eigi miklu frekar að horfa til þess sem hans eigin flokksmenn sögðu. Niðurstaðan í skýrslunni sem Björn Bjarnason skrifaði undir var að þetta væri fær leið, en í skýrslu Hagfræðistofnunar er það í fyrsta skipti sem prófessor í stjórnskipunarrétti og Evrópurétti staðfestir það. Það finnst mér vera mikilvægt.

Hæstv. forseti. Af því að enn og aftur er dæmið nefnt um landbúnað á norðurslóðum, í Finnlandi sérstaklega, þá er um að ræða heimild fyrir Finna til þess að styrkja landbúnað á þeim svæðum umfram það sem reglur, almennar reglur, Evrópusambandsins kveða á um. Það er ekki um það að ræða að Finnar hafi fullt forræði á öllum þeim málum sem snerta landbúnað norðan þeirrar línu. Um er að ræða takmarkaða heimild sem varðar fjárstuðning sem þeir þurfa hvort sem er alltaf að sækja um til Evrópusambandsins og fá staðfestingu á framlengingu. Þannig er nú það. Ég verð að játa að ég tala um hálmstrá, hæstv. forseti, vegna þess að mér finnst eins og menn tali út frá mjög þröngum afmörkuðum dæmum, undanþágur á mjög þröngum sviðum með þeim hætti að það séu fordæmi sem Íslendingar geti nýtt sér til allsherjarundanþágu frá regluverki Evrópusambandsins á sviði sjávarútvegsmála.

Segja má að fræðilegur grundvöllur umsóknarinnar hafi verið unninn í tíð fyrri ríkisstjórnar sem sat undir forustu Davíðs Oddssonar. Evrópunefndin vann grundvöll umsóknarinnar sem síðar varð. Þar er til dæmis farið ákaflega vel yfir þetta. Það voru, held ég eftir rosknu og hrörnandi minni, á þriðja tug nokkuð sterkra sérlausna í landbúnaði gagnvart fjölda þjóða settar fyrir áratugum. Af hverju eru þær enn þá? Vegna þess að aðstæðurnar sem þær áttu að svara eru enn þá við lýði. En við skulum bara segja umræðunnar vegna að það sé allt saman rétt sem hv. þm. Birgir Ármannsson segir. Það liggur fyrir að áður en við fórum í ferlið og meðan á því stóð var algjörlega ljóst að þetta var það sem Evrópusambandið sagði: Séríslensk vandamál verða leyst með sérstökum sérlausnum. Hvers vegna ekki að láta á það reyna? Þá getum við lagt þetta „argument“ til hvílu og bara gerst gamlir 

Hæstv. forseti. Hvers vegna ekki að láta á það reyna með sérlausnirnar? Nú hefur hv. þingmaður, sem áður var utanríkisráðherra, haft nokkur ár til þess að láta á það reyna og ekki haft árangur sem erfiði. Hvers vegna skyldi það vera?  Það stendur í þessari skýrslu, eins og við höfum alltaf vitað og talað margoft um hér, að það eru engar varanlegar undanþágur gefnar frá regluverki Evrópusambandsins. Ef þær koma til eru þær tímabundnar. Meginreglan er alltaf sú að aðildarríki gengur inn í það regluverk Evrópusambandsins sem er í gildi á hverjum tíma. Það á sérstaklega við á þeim sviðum er varða sjávarútveg og landbúnað. Það hefur reynslan sýnt okkur, þá einkum samningar Noregs við Evrópusambandið. Það eru tvö önnur atriði sem ég vil ræða við fyrrverandi ráðherra. Þau varða aðlögun. Við höfum staðið í þessum ræðustól í fjögur ár og talað um hvort þetta hafi verið aðlögunarviðræður eða aðildarviðræður. Þessi skýrsla segir mér að ég hafi haft rétt fyrir mér, þar stendur svart á hvítu að um aðlögun Íslands að sáttmála með regluverki Evrópusambandsins var að ræða. Getur hv. þingmaður loksins viðurkennt að það var svo að Ísland var að aðlaga sig að regluverki Evrópusambandsins þannig að við stóðum í aðlögunarviðræðum?

Frú forseti. Nei, ég get það ekki og allra síst eftir að þessi skýrsla kemur út. Af því að hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir er sleipust flestra í þessum sal í umræðu um Evrópumálin og fékk forskot á mig til að lesa skýrsluna hélt ég að hún hefði lesið hana. Hún hefur bersýnilega ekki lesið þann part af viðaukanum sem Ágúst Þór Árnason skrifaði þar sem hann greinir frá því að eftir samtöl sín við menn í Brussel hafi honum verið greint frá því að Íslendingar einir þjóða hafi náð því fram að þurfa ekki að aðlaga sig regluverki Evrópusambandsins fyrr en bak þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er svarið. Þetta stendur í skýrslu þessa dásamlega hæstv. ráðherra. Hann svarar fyrir mig í þeim efnum. Án þess að ég vilji vera dónalegur er lágmark eftir að hafa meinað okkur hins lýðræðislega réttar að fá að lesa skýrsluna jafn lengi og þið að hv. þingmaður noti þá tólf tíma sem hún hafði umfram mig til þess að kynna sér skýrsluna. 
             Varðandi  Að því er sjó varðar er það einfaldlega eins og ég sagði hér á aflíðandi hausti 2010 um ugg minn að makríll yrði möl í gangverkinu, það gerðist og við ræddum það hér margoft. Það þarf engan hugsuð til þess að komast að þeirri niðurstöðu sem allir vita, nema hugsanlega aðalskýrsluhöfundurinn, að makríll stoppaði það að Evrópusambandið kláraði rýniskýrslu sína. Það var ekkert annað. Það vita allir og það veit hv. þingmaður. Það vissi hæstv. ráðherra Ragnheiður Elín Árnadóttir þegar hún staðfesti það við Morgunblaðið í ágúst 2012. Þannig er það nú bara.

Hæstv. forseti. Ég hélt að hv. þingmaður væri sleipari í andsvörum en svo að hann þyrfti að ráðast að einstaklingnum sem hér stendur og saka hann um að vera fáfróðan. Ég hef haft meira álit á hv. þingmanni hingað til en það en gott og vel, ef menn eru rökþrota fara þeir í þetta. Ég hef hins vegar lesið þessa skýrslu og ég hef lesið hana í heild sinni, ég einblíni ekki á einhverja eina setningu eins og hv. þingmaður gerir. Miðað við skýrsluna og meginniðurstöðu skýrslunnar er hér með orðið skjalfest að við stóðum í aðlögunarviðræðum. Það er mín skoðun, mín upplifun af lestri skýrslunnar. Það er sama í hvaða hártogunarleik hv. þingmaður fer, þetta er einfaldlega svona. Allir þeir sem lesa skýrsluna geta komist að sömu niðurstöðu. Varðandi makrílinn man ég ekki betur en hv. þingmaður hafi sagt það í þessum stól meðan hann bar ábyrgð á málinu að makríllinn truflaði ekki viðræður Íslands við Evrópusambandið.

Frú forseti. Hv. þingmaður þarf ekki að fletta því upp, hann getur bara séð möppuna mína um makrílinn. Það var fyrst nefnt hér, eins og ég orða það, uggur minn, á aflíðandi hausti 2010, að það gæti gerst. Síðan kom það auðvitað fram, og mig minnir að það hafi verið í viðræðum yfir þetta púlt við þann mann sem núna er hæstv. forseti, Einar K. Guðfinnsson, sem það kom algjörlega skýrt fram. Rétt til þess að rifja það upp, og vil ég ekki saka hv. þingmann um að hlusta ekki og muna ekki, komu hingað í umræður í þinginu íslenskir þingmenn eftir að hafa verið úti á fundum, sennilega 2012, ég man ekki hvenær það var, og sögðu í þessum stól að makríllinn stoppaði málið. Það vita auðvitað allir. Varðandi síðan það sem ég sagði um nýjar upplýsingar um landbúnað er ég ekkert að kvarta en það er auðvitað skrítið að þær skuli vera faldar í viðauka, að þessar miklu og nýju upplýsingar um landbúnaðinn skuli ekki vera í aðalskýrslunni. En ég kvarta ekki. Það er nóg af því í viðaukanum. 
            

Virðulegi forseti. Ég hafði ekki ætlað mér að fara í nein andsvör í þessari umræðu heldur flytja kannski ræðu í lokin, en það er hins vegar ekki hægt annað en að bregðast við ákveðnum hlutum hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni. Það væri alveg hægt að eyða mörgum mínútum í að fara yfir misskilninginn sem einkenndi mál hans þegar hann fór með himinskautum, eins og hv. þingmaður gerir gjarnan. Hv. þingmaður lagðist mjög lágt þegar hann tók undir fullyrðingar og undarlegan fréttaflutning af ræðu minni hér í gær, athugasemdir einhverra bloggara úti í bæ um að utanríkisráðherra hafi kennt Evrópusambandinu um óöldina í Úkraínu. Það er einfaldlega rangt. Ég hvet þingmanninn til þess að lesa þá ræðu og andsvör sem ég flutti í gær við umræðuna þar sem kom fram, og ég var að vitna til ferlisins sem við fórum í í Evrópusambandinu, að það er viðurkennt og skrifað um það í fjölmiðlum erlendis að Evrópusambandið gerði trúlega mistök gagnvart Úkraínu með því að beita úkraínsk stjórnvöld of miklum þrýstingi, gera of miklar kröfur. Það hefur meðal annars leitt til þess, því miður, að þeir sem stjórna núna í Úkraínu, sem ég held að þurfi að svara til saka fyrir það sem þeir hafa gert þjóð sinni, sneru sér í hina áttina. Það er ekki Evrópusambandinu að kenna að verið sé að drepa fólk þarna í dag. Það hefur enginn sagt og mun ekki geta sagt. En Evrópusambandið hefði trúlega getað lagt meira á sig til að ná Úkraínu til sín. Ég vona að ekki verði gerð sömu mistök með önnur gömul austantjaldsríki sem vilja gjarnan vinna með Evrópuþjóðunum. Ég sagði í gær: Það er vont að hugsa til þess að Evrópusambandinu tókst ekki að koma í veg fyrir þau átök sem eiga sér stað núna í Úkraínu. Það er vont að hugsa til þess, en það var reynt. Það er líka vont að hugsa til þess að við, utanríkisráðherrar Norðurlandaþjóðanna og Eystrasaltsríkjanna, sem áttum fund með stjórnarandstöðunni tókst heldur ekki  
            

Frú forseti. Ég hef kannski einfaldan skilning, en mér fannst hæstv. ráðherra með því að lesa upp part úr ræðu sinni í reynd staðfesta það sem ég sagði áðan. Ég skildi ræðu hæstv. ráðherra í gær þannig, og mér fannst hann segja það í þeim parsus sem hann fór með hér, að það væri harðdrægni Evrópusambandsins að kenna að brostið hefði á með átökum í Úkraínu. Þannig skildi ég ræðu hæstv. ráðherra í gær. Ég held að hæstv. ráðherra hafi tekið aftur til máls um það í gær. Ég hef ekki lesið nein blogg eða neitt um þetta. Ég get trúað hæstv. ráðherra fyrir því að mér er stundum legið á hálsi fyrir að vera ekki á Facebook, ég sé þetta ekki. Ég er löngu hættur að lesa komment, herra minn trúr, það eru mörg ár síðan ég las komment í fréttum. Ég hef verið önnum kafinn við að lesa þær þúsund blaðsíður sem hæstv. ráðherra gaf mér tuttugu og fjórar stundir til að fara í gegnum áður en hann bauð hér til hólmgöngu við þingheim um málið. Það er ekki það sem hægt er að kalla, með leyfi forseta, „fair play“. Það er önnur saga. Ég ætla ekki að fara í hártoganir við hæstv. utanríkisráðherra, en öll orð hafa mikla þyngd. Það sem utanríkisráðherra segir um hluti og atburði sem eru að gerast erlendis, menn verða að stíga mjög gætilega til jarðar. Mér hnykkti við þegar ég heyrði orð hans í gær. Það er þessi hæstv. utanríkisráðherra sem hefur sagt að hann vilji helst ganga til samninga við Evrópusambandið meðal annars um breytingar á EES-samningnum ef hann fær til þess liðsstyrk annarra þjóða. Heldur hæstv. ráðherra að það sé líklegt til árangurs að byrja á því að berja menn sundur og saman, eins og ég verð að segja að hæstv. ráðherra gerði á ýmsum stöðum ræðu sinnar í gær og hefur orðið að umræðuefni hjá öðrum þingmönnum en mér í dag?

Virðulegi forseti. Hv. þingmanni má vera alveg ljóst að ég hef ekki dregið dul á skoðun mína á Evrópusambandinu gagnvart Evrópuþingmönnum eða þeim ágætu mönnum sem ég funda með úti í Evrópu. Ég dreg ekki dul á hvað mér finnst um Evrópusambandið. Það á þó ekkert að blanda því saman við einstakar þjóðir. Það á ekki að blanda því saman við hvað mér finnst gott og yndislegt að eiga fundi og vinna með Frökkum eða Þjóðverjum. En Evrópusambandið er eitthvað sem mér finnst  Hv. þingmaður opinberar að hann hvorki les orðið né hlustar. Það er kannski skýringin á útúrsnúningum þingmannsins í ræðustól, að hann er hættur að lesa, hann er hættur að hlusta og fer í sinn eigin heim þegar hér eru fluttar ræður. Ég hvet þingmanninn til þess að hlusta aftur í það minnsta eða láta prenta út fyrir sig eða lesa fyrir sig ræðu mína frá því í gær. Þá kannski sér þingmaðurinn og heyrir hvað ég sagði um Úkraínu.

Frú forseti. Ég sat hér í salnum, eins og ég hef setið undir hverri einustu ræðu sem tengist þessari umræðu, og hlustaði á hæstv. utanríkisráðherra. Ég kom ekki hingað til þess að skaka að honum skellum. Ég vil ekki segja að ég hafi skammast mín fyrir það sem hann sagði en mér fannst hann fara ákaflega óvarlegum orðum um það sem eru viðsemjendur okkar um Evrópusambandið. Ég get ekki annað sagt en að ég brýni fyrir honum, og það hef ég lært af ákaflega langri reynslu, að stundum er betra að hugsa áður en menn tala.

Virðulegi forseti. Það er alveg magnað hvað hæstv. ráðherrum í þessari ríkisstjórn finnst þeir oft vera misskildir eða menn ekki spyrja þá réttu spurninganna. Ræða hæstv. ráðherra í gær var einfaldlega um margt mjög eftirtektarverð. Evrópusambandið er ekkert annað en öll þau ríki sem það mynda og hæstv. ráðherra beinir þá orðum sínum til þeirra þegar hann kallar þau úlf í sauðargæru og beitir öðru því orðfæri sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson fór yfir hér áðan. Það er ekki hægt að hlaupast undan því, það er enginn misskilningur í þessu. Þetta var sagt, það var gefið í skyn að vegna einhvers sem Evrópusambandið hefði ýmist gert eða ekki gert mætti rekja þær deilur sem þar í landi eru. Þetta var bara sagt og það er enginn misskilningur í þessu. Af hverju sagði hann þetta þá í umræðum um Evrópusambandið? Hver var tilgangurinn? Menn nota deilurnar þar í umræðum um skýrslu um aðildarviðræður við Evrópusambandið í einhverjum tilgangi. Hver var þá tilgangurinn? Kannski hæstv. ráðherra ætti að fara yfir það hér. Í samhenginu sem þetta er rætt með þessum hætti er alveg ljóst hvað hæstv. ráðherra átti við. Það erum ekki bara við á Íslandi sem erum að misskilja eitthvað, ég held að hver sem les þetta á hvaða tungumáli sem er skilji nákvæmlega hvað hæstv. ráðherra gekk til. Ég kom hér upp vegna þess að mig langaði að koma aðeins inn í umræðuna um undanþágur, varanlegar lausnir, ekki varanlegar lausnir eða sérlausnir. Það hefur verið rætt um þetta mjög lengi og það er ekkert nýtt af nálinni í því að við vitum öll að við fáum ekki einhverjar varanlegar undanþágur frá reglum Evrópusambandsins. Það er ekki það sem menn hafa verið að sækja um heldur höfum við undirbúið frá árinu 1999, sérstaklega ef við fókuserum á fiskveiðistjórnarkerfið, með hvaða hætti við Íslendingar getum farið inn í aðildarviðræður við Evrópusambandið með það að markmiði að ná fram sérlausn sem kölluð er svokallað sérstakt stjórnsýslusvæði sem væri íslenska efnahagslögsagan. Árið 1999 kom John Madison, sem þá var sendiherra Evrópusambandsins gagnvart Íslandi, fram með sambærilega hugmynd sem síðan var unnið með innan utanríkisþjónustunnar og Halldór Ásgrímsson fór mjög vandlega og vel yfir í ræðu í Berlín í maí árið 2002. Það er ekki hægt að segja að menn hafi ekki verið undirbúnir þegar farið var inn í aðildarviðræðurnar hvað varðar þetta stærsta hagsmunamál okkar. Við vorum mjög vel undirbúin. Og hver varðaði veginn? Það var fyrrverandi formaður Framsóknarflokksins sem gerði það mjög vel og að undirlagi sem kom innan úr Evrópusambandinu sjálfu á árinu 1999. Þarna var því ekkert nýtt undir sólinni og hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir á ekkert með að halda því hér fram að fráfarandi ríkisstjórn hafi ekki verið vel undirbúin þegar kom að þessum stóru atriðum. Þetta var undirbúið á vakt ríkisstjórna sem voru hér löngu áður en Samfylkingin kom nokkuð nálægt málinu. Það var gert vel, þetta var góður undirbúningur, vel ígrundaður. Þegar þáverandi utanríkisráðherra, Halldór Ásgrímsson, fór yfir þessa hugmynd í ræðu í Berlín árið 2002 tók Joschka Fischer til dæmis undir það að þetta væri gerlegt fyrir Ísland. Og á hverju byggði og byggir þessi tillaga og hvers vegna telja menn sig geta lagt slíka tillögu fram? Það er vegna þess að á Íslandi flokkast sjávarútvegur undir grundvallarhagsmuni þjóðar. Hér hafa menn haldið því fram að það hafi verið leitt til lykta í samningunum sem Noregur gerði við Evrópusambandið og voru felldir í þjóðaratkvæðagreiðslu 1994, ef ég man rétt. Það er rangt vegna þess að það er ekki hægt að bera saman hagsmuni Noregs og Íslands í sjávarútvegi. Hvers vegna segi ég það? Ég segi það vegna þess að árið 1990 voru útflutningstekjur Noregs af fiskafurðum um 6% af gjaldeyristekjum, á Íslandi voru það á sama tíma tæplega 70%. Núna eru gjaldeyristekjur Norðmanna af útflutningi í sjávarútvegi 5,4% en eitthvað undir 40% á Íslandi. Þetta er bara ólík grundvallarafkoma og í grundvallaratriðum ólíkar forsendur. Norðmenn geta aldrei leitt til lykta málefni sjávarútvegsins fyrir Íslendinga þar sem grundvallarhagsmunir þjóðarinnar eru í húfi, ekki bara svæðisbundnir hagsmunir ákveðinna strandsvæða. Hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir las það upp áðan að þannig var tekið á málinu í aðildarviðræðum Noregs og Evrópusambandsins á sínum tíma þannig að það má ekki bera það saman. Þess vegna nefni ég það að í fyrsta lagi telja menn að þeir geti farið þessa leið, og það var rökstutt ágætlega af Halldóri Ásgrímssyni á sínum tíma, vegna þeirrar staðreyndar að þarna er um grundvallarhagsmuni þjóðarinnar að ræða. Í öðru lagi vegna þess að efnahagslögsaga Íslands liggur ekki að efnahagslögsögu Evrópusambandsins og þar af leiðandi er ekkert sem segir að við verðum sjálfkrafa hluti af sameiginlegri sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins, þ.e. sem snýr aðallega að því að menn eru með efnahagslögsögu sem liggur annars staðar. Í þriðja lagi verður að nefna í þessu sambandi að menn töldu að ekki þyrfti að sækja um neinar varanlegar undanþágur frá sjávarútvegsstefnunni út af því sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson nefndi hér ágætlega áðan, þ.e. reglum Evrópusambandsins um hlutfallslegan stöðugleika þar sem enginn þar er með veiðireynslu í íslensku efnahagslögsögunni.  Virðulegi forseti. Það var byggt á öllu þessu sem ég hef hér nefnt og líka mörgu öðru sem menn töldu 2002 að væri hægt að gera. Og það var rakið allt til ársins 1999 þegar John Madison lagði grunninn að þessari hugmynd. Alls kyns sérlausnir hafa verið sniðnar í öllum aðildarviðræðunum fyrir þær þjóðir sem inn hafa farið. Hvers vegna? Vegna þess að þetta er ríkjabandalag og hvert ríki fyrir sig hefur sína sérstöðu og það á ólíkum sviðum. Þess vegna fannst mér mjög þunnt slegið þegar hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir sagði áðan að við gætum ekki borið saman sérlausnir fyrir sterkan sjávarútveg á Íslandi og sérlausnir vegna heimskautalandbúnaðarins á norðurslóðum. Auðvitað getum við það vegna þess að þetta snýst um aðferðafræðina og fordæmið hvað það varðar að það sé hægt að fá sérlausnir yfir höfuð, ekki hvort þær séu innbyrðis líkar eða ólíkar. Þessi umræða snýst ekkert um það. Ég held að við eigum að hætta að deila um það hvort hægt sé að fá sérlausnir eða ekki. Ef menn hafa einhvern áhuga á að klára þetta mál ættum við frekar að ræða það hvort sérlausnin verði nógu góð fyrir Ísland eða ekki. Um það eigum við að ræða og innihald hennar en hætta þessu stagli um að ekki sé hægt að fá neinar sérlausnir. Það er hægt, við erum með mýmörg dæmi um það. Þessa dagana, og greinilega núna, eru fyrrverandi formenn Framsóknarflokksins mér greinilega ofarlega í huga vegna þess að í mjög góðum pistli á vefsíðunni Pressan skrifar nú annar fyrrverandi formaður Framsóknarflokksins, Jón Sigurðsson, mjög fína samantekt um einmitt þetta þar sem hann listar upp hverja sérlausnina á fætur annarri og bendir á að þetta sé gerlegt. Þetta er ekki spurning um hvort heldur hvaða og hvernig sérlausn við fáum. Virðulegi forseti. Ég held að við þurfum núna að fara að eiga samtal um þetta á þeim grunni að við séum þá annaðhvort að ræða málið út frá einhverjum staðreyndum sem við höfum í hendi eða ekki. Hvernig eigum við að ræða þetta mál? Eigum við að halda áfram, ég og segjum hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir, að takast á um það í þessum stóli hvað mögulega gæti falist í sérlausn fyrir Ísland? Ég hef engar forsendur til þess. Ég veit bara hvað ég mundi vilja sjá og hvað ég tel skynsamlegt að leggja áherslu á, en ég veit ekki hvað kemur út úr því, ekki frekar en hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir. Ég hef ekki hugmynd um það vegna þess að við vorum ekki lögð af stað til að klára þann hluta málsins, því miður.  Ég er þeirrar skoðunar að við eigum að klára þetta. Við eigum að sjá hvað kemur út úr þeim köflum sem ekki var búið að fara í gegnum. Ég vil það og ég veit að stór hluti þjóðarinnar vill það líka. Stór hluti þjóðarinnar vill það hins vegar ekki en þá er spurning hvernig ábyrg ríkisstjórn hegðar sér. Ætlar hún að vera í annarri skotgröfinni eða ætlar hún með einhverjum hætti að leiða málið til lykta? Það gerir hún ekki með þeim málflutningi sem var hér í gær, alls ekki. Og það er ekki hægt að segja eins og hv. þm. Frosti Sigurjónsson gerði í ræðustól áðan þegar hann barði sér á brjóst og sagði að flokkar sem væru andsnúnir aðild að Evrópusambandinu hefðu unnið stórsigur í vor. Þá langar mig að benda þeim flokkum sem nú eru í ríkisstjórn á að þeir fengu bara 51%. Það þarf að tala við hin 49% líka af því að annars verða þessar deilur uppi áfram og endalaust. Hver ræddi um samstöðustjórnmál og samtalsstjórnmál í áramótaávarpi? Var það ekki hæstv. forsætisráðherra? Hvernig væri að hann væri þá maður að meiri og gerði eitthvað í líkingu við það sem hann sagðist ætla að gera og reyndi þar með að leiða málið til lykta óháð því hvað honum finnst? Þetta snýst ekki um það. Þetta snýst um að reyna að klára mál sem hefur klofið þjóðina í herðar niður allt of lengi. Þannig stjórnmálamenn sem ná að leiða slík mál til lykta óháð sinni eigin skoðun eru alvörumenn. Ég ætla að nefna í lok minnar ræðu - tíminn flýgur - að ég hef verulegar áhyggjur af þeirri orðræðu sem á sér stað hér um Evrópusambandið. Menn reyna að teikna það upp sem einhvers konar skrímsli og eru mjög ósvífnir í þeirri umfjöllun. Hæstv. ráðherra gekk að mínu mati allt of langt í gær í umræðunni hér. Þegar hann segir að þetta séu úlfar í sauðargæru er hann að tala til Danmerkur, Finnlands, Þýskalands, Hollands og um alla Evrópu af því að Evrópusambandið, eins og ég sagði í upphafi ræðu minnar, er ekkert annað en löndin sem í því eru. Þá er ekki hægt að segja, eins og hann gerði áðan, að hann sé ekki að meina beint til þessara ríkja, hann sé að tala um Evrópusambandið. Ef Evrópusambandið er svona vont er það vegna þess að þessi ríki sem eru í Evrópusambandinu og búa Evrópusambandið til eru svona vond. Það er ekki hægt að slíta þetta í sundur. Þó að menn séu andsnúnir aðildarviðræðum og aðild að Evrópusambandinu eiga þeir samt, ef þeir eru að tala fyrir hönd þjóðarinnar, Íslands, að gjöra svo vel að tala af virðingu um það sem menn eru að gera, þó að þeir séu ósammála þeim, og fara þá frekar í efnislegan debatt við þessa aðila um einhver mál en ekki með svona upphrópunum eins og áttu sér stað í gær. Það er vandræðalegt, ekkert annað. Ég hef áhyggjur af því að þetta geti kostað okkur töluverða fjármuni, geti valdið okkur fjárhagslegu tjóni. Hvers vegna segi ég það? Vegna þess að á hverjum einasta degi er einhver aðili á Íslandi að leita eftir einhvers konar fyrirgreiðslu frá Evrópusambandinu í gegnum styrkjakerfi og alls kyns prógrömm sem við erum aðilar að. Ekki gleyma því að við erum aðilar að EES-samningnum, við erum aðilar að alls kyns verkefnum innan Evrópusambandsins. Við höfum dæmi um það, t.d. frá árinu 2003, að þá réðist þáverandi forsætisráðherra, Davíð Oddsson, á Gerhard Sabathil sem var sendiherra gagnvart Íslandi og kallaði Evrópusambandið ólýðræðislegasta bákn sem maðurinn hefði fundið upp. Þar var allt innifalið, Kórea, Norður-Kórea, nefnið það. Og hvað gerðist? Það muna allir. Það fór allt í frost vegna þess að orðum fylgir ábyrgð. Menn skulu fara varlega þegar þeir fara í debatt hér innan lands. Það getur vel verið að þetta falli í frábæran jarðveg í Skagafirðinum en menn eru að tala fyrir hönd þjóðarinnar. Ég vil halda því samstarfi áfram sem við höfum átt við stofnanir Evrópusambandsins í gegnum EES-samninginn eða aðra samninga sem við höfum gert við það. Og ég veit að ótrúlegustu aðilar hér í landi vilja það líka þó að það sé 

Hæstv. forseti. Til að stytta mál mitt ætla ég að takmarka mig við aðeins eitt efni, eina spurningu. Í máli sínu fyrr í dag sagði hv. þm. Össur Skarphéðinsson, fyrrverandi hæstv. utanríkisráðherra, að í sínum huga væru sérlausnir forsenda fyrir því að Ísland gæti gengið í Evrópusambandið. Ég gat ekki skilið orð hans öðruvísi. Mér fannst hv. þm. Katrín Júlíusdóttir segja að hennar skoðun væri sú að Ísland gæti gengið í Evrópusambandið að gildandi þeirri sjávarútvegsstefnu sem nú væri fyrir hendi hjá sambandinu og þyrfti ekki sérlausnir. Er það réttur skilningur hjá mér?

Það er alls ekki réttur skilningur, enda fór megnið af ræðu minni og fyrri hlutanum í að útskýra hvernig sérlausn ég sæi fyrir mér að við gætum fengið hvað varðaði sjávarútveginn. Grunnurinn að þeirri sérlausn er frá árinu 1999 þegar John Madison kom með þá hugmynd að við gætum horft á íslensku efnahagslögsöguna sem sérstakt stjórnsýslusvæði og Halldór Ásgrímsson útfærði það síðan í ræðu í Berlín árið 2002. Ég fór með langa tölu um þetta og það er sérlausn. Það sem ég var að segja áðan er að við þurfum ekki út af legu landsins, út af stöðu sjávarútvegsins í þjóðarbúinu, sem ég fór líka yfir í ræðu minni, undanþágur frá sameiginlegri fiskveiðistefnu Evrópusambandsins, heldur getum við og eigum að semja á þeim forsendum að þetta svæði verði sérstök stjórnsýslueining. Það var innihald ræðu minnar.

Hæstv. forseti. Þessi svokallaða sérlausn sem hv. þingmaður nefnir hér gengur óvart í berhögg við núgildandi löggjöf Evrópusambandsins á sviði sjávarútvegsmála. Það er auðvitað óþarfa staðreyndastagl að halda því fram, en svo er. Verði slík sérlausn samþykkt þarf því að breyta sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins, skrifa upp löggjöf Evrópusambandsins á þessu sviði til að það þjóni hagsmunum Íslendinga. Hv. þingmaður getur óskað sér að það sé auðveld og greið leið. Ég verð að játa að mér finnst ekkert í málinu benda til þess að svo sé. Mér finnst hv. þingmaður horfa fram hjá því að þær breytingar sem átt hafa sér stað innan Evrópusambandsins, t.d. frá því fyrir 20 árum þegar hin Norðurlöndin og Austurríki gengu í sambandið og frá því að Bretland og Danmörk gengu í það 20 árum þar á undan, gera lausnir 

Virðulegi forseti. Með fullri virðingu fyrir hv. þm. Birgi Ármannssyni, sem við vitum nákvæmlega hvaða skoðun hefur á því hvort við eigum að ljúka aðildarviðræðunum eða ekki, með fullri virðingu, vil ég miklu frekar eiga þetta samtal um sjávarútveginn og sérlausnir við aðila sem hafa eitthvað um það að segja í Evrópu, byggt á þeim fordæmum sem við höfum um sérlausnir fyrir aðrar þjóðir, en við hv. þm. Birgi Ármannsson hér í ræðustól. Það er út af svona athugasemdum, það er út af samtali eins og við eigum núna sem ég segi: Krakkar, eigum við ekki að klára aðildarviðræðurnar og fá úr þessu skorið? Við getum sparað okkur mörg sporin upp í þennan ræðustól með vangaveltur okkar ef við gerum það. Þá er hægt að útkljá svona samtal. Þá þurfum við ekki að velta þessu fyrir okkur hér.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og sérstaklega fyrir hversu oft hún minntist á þá sem hér stendur, það var gott. Varðandi Noreg þá kemur það fram í skýrslunni að þessi sjónarmið, um að sjávarútvegsafurðir væru mikilvæg útflutningsvara og að sjávarútvegur hefði afgerandi þýðingu fyrir búsetu og atvinnustarfsemi á strandsvæðum Noregs, voru viðurkennd af hálfu sambandsins, þetta var viðurkennt. Þetta var fyrir þessi svæði sem þarna um ræðir. Engu að síður var ekki fallist á kröfur Norðmanna um varanlegar undanþágur. Við verðum að horfa á það líka, af því að ég veit að hv. þingmaður vill líta málefnalega á málið, við getum ekki horft fram hjá þessu. Það var viðurkennt af hálfu sambandsins að þetta væri mikilvægt en engu að síður var sagt nei. Varðandi regluna um hlutfallslegan stöðugleika þá er það rétt að fyrst var því haldið hér fram á fyrri hluta kjörtímabilsins, af flokki hv. þingmanns eða talsmönnum í þessu máli, að sú regla mundi tryggja yfirráð Íslendinga yfir eigin fiskimiðum. Síðan var bakkað frá því eftir að Evrópusambandið sjálft benti á að þetta væri ekki hægt og það er auðvitað rétt að gera það þegar maður sér að hlutirnir ganga ekki upp. Þá er farið að tala um að skilgreina Ísland sem sérstakt fiskveiðistjórnarsvæði og það mundi leysa okkur undan þessu og bjarga málunum. Engu að síður kemur fram í skýrslunni, og það er niðurstaða skýrslunnar á bls. 138, að það sé ljóst að ekki sé hægt að fá undanþágu frá ákvæðinu um að heildarafli í helstu veiðum skuli ákvarðaður formlega á vettvangi Evrópusambandsins þrátt fyrir að lögsaga Íslands yrði skilgreind sem sérstakt fiskveiðistjórnarsvæði. Það verður að halda þeirri staðreynd til haga þegar fólk heldur því fram hér í pontu að reglan um hlutfallslegan stöðugleika mundi tryggja okkur þennan rétt. Það er rangt.

Aðeins að þessu síðasta sem …

Forseti vill biðja hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur að muna eftir ávarpsorðum.

Virðulegi forseti. Varðandi það síðasta sem hv. þingmaður nefndi - það er nú ekki að furða að ég sé orðin ryðguð, ég er bara búin að vera hérna í bráðum 11 ár. Varðandi það síðasta sem hv. þingmaður nefndi þá höfum við alltaf verið meðvituð um þetta. Við höfum ekkert verið að fela það að við vitum af því að færum við þessa leið væri þetta eitt af því sem við gætum þurft að sitja undir, þ.e. að heildaraflinn yrði ákvarðaður í framkvæmdastjórninni. En í framkvæmdastjórninni situr vonandi fulltrúi Íslands og sömuleiðis er það einfaldlega þannig að aldrei er gengið gegn grundvallarhagsmunum þjóðarinnar, hvað þá ráðgjöf og leiðbeiningum frá þeirri þjóð sem um er að ræða. Ákvörðunin yrði því eingöngu formleg þar ef þetta yrði niðurstaðan. En þarna erum við aftur farin að ræða ef, mögulega, kannski. Ég mundi vilja sjá að íslenska efnahagslögsagan yrði sérstök stjórnsýslueining og það er ekkert hægt að segja að það hafi allt í einu komið upp 2009. Ég fór yfir það hér áðan að það kom fyrst fram árið 1999 hjá John Madison - ég þarf að segja það aftur, menn eru ekkert að hlusta - sem þá var sendiherra Evrópusambandsins gagnvart Íslandi og var svo útfært betur í ræðu Halldórs Ásgrímssonar í Berlín árið 2002, undir það tekið af Joschka Fischer. Það gekk út á að gera íslensku efnahagslögsöguna að sérstakri stjórnsýslueiningu. Það er líka fjallað um það, held ég, í skýrslunni frá 2007 sem Björn Bjarnason fór fyrir, þá var fjallað um þetta líka, þannig að það er ekkert nýtt undir sólinni í þessu. Virðulegi forseti. Ég verð að tala um Noreg í síðara andsvari mínu. En það er grundvallarmunur á stöðu Noregs og Íslands. Við erum ekkert ósammála um hlutina miðað við það sem hv. þingmaður las upp en 

Hæstv. forseti. Við þurfum lengri tíma vegna þess að ég er með fleiri spurningar. Hvað með deilistofnana? Hvað með sjálfsforræði okkar í því að semja? Við missum það. Er það ekki eitthvað sem hv. þingmaður hefur áhyggjur af? Og það er ekkert hugsanlega, mögulega, kannski varðandi heildaraflann, eins og hv. þingmaður kom að, þ.e. að það væri eitt af þeim atriðum sem við þyrftum að semja um. Það er ljóst og kemur fram í skýrslunni að ekki er hægt að fá undanþágu frá ákvæðinu um að heildarafli í helstu veiðum skuli ákvarðaður formlega á vettvangi Evrópusambandsins. Það er ljóst, það kemur fram í skýrslunni svart á hvítu að þannig er þetta. Við skulum því ekki vera að slá ryki í augu fólks um að hugsanlega, jafnvel og kannski væri hægt að hafa þetta einhvern veginn öðruvísi. Þetta liggur skýrt fyrir.

Virðulegi forseti. Hættum að slá ryki í augu fólks, segir hv. þingmaður. Þá skora ég á hana að koma með mér í þann leiðangur með okkur að leiða þetta mál til lykta. Fáum staðreyndirnar á borðið, ljúkum aðildarviðræðunum og leyfum þjóðinni að sjá hvað kemur út úr þeim og í hvaða samhengi hlutirnir eru. Gefum fólki stóru myndina, gefum því stóru myndina, ég skora á okkur. Virðulegi forseti. Varðandi Noreg var það sem ég sagði í ræðu minni einfaldlega þetta: Þar var verið að semja um sjávarútveg á grundvelli svæðisbundinna hagsmuna ákveðinna strandsvæða. Á Íslandi eru þetta grundvallarhagsmunir þjóðarinnar. Hvers vegna? Útflutningstekjur Norðmanna eru 5,4% af sjávarútvegi, útflutningstekjur okkar Íslendinga eru einhvers staðar rétt undir 40%. Það er grundvallarmunur þarna á. Sama staða var uppi 1990 nema þá var munurinn enn þá meiri. 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir kraftmikla ræðu. Mig langar að koma inn á nokkur atriði sem koma fram í skýrslunni. Ég tel skýrsluna mjög góða og farið er mjög vel yfir ýmsa þætti sem haldið hefur verið fram í umræðunni undanfarin ár, m.a. af hv. þingmanni, að séu fólgnir í aðildarviðræðum. Það er til dæmis komið inn á sjávarútvegsmál, opnunar- og lokunarskilyrði, að menn hafi verið að velta fyrir sér að opnunarskilyrði yrðu sett á sjávarútveginn. Það er líka komið inn á að gengið sé út frá því að umsóknarríki sæki um aðild og ekki sé hægt að fá varanlegar grundvallarundanþágur í stórum málaflokkum. Það er hægt að fá sérlausnir sem síðan er hægt að afnema. Af því að töluverð umræða hefur verið um sjávarútvegsmálin langar mig að koma með nokkrar beinar tilvitnanir úr skýrslunni sem eru mjög skýrar, með leyfi virðulegs forseta: „Stofnanir Evrópusambandsins hafa vald til þess að setja afleidda löggjöf í fiskimálum sambandsins í mjög víðtækum mæli. Þá fer Evrópusambandið eitt með óskiptar valdheimildir yfir varðveislu auðlinda í sameiginlegu fiskveiðistefnu sambandsins.“ „Meginreglan er að fiskveiðiskip sambandsins skulu hafa jafnan aðgang að hafsvæðum og auðlindum í sambandinu.“ „Einnig má telja óvíst að hægt verði að setja skilyrði um hömlur á framsal aflaheimilda til annarra en Íslendinga eða íslenskra fyrirtækja. Þá er ljóst að samningsumboð við lönd utan Evrópusambandsins, t.d. vegna veiða úr deili- og flökkustofnum, verður á hendi Evrópusambandsins en ekki einstakra ríkja.“ Þetta eru allt staðreyndir sem komið er inn á. Það er algjörlega ljóst samkvæmt skýrslunni, og það er rakið mjög vel, að Íslendingar munu ekki geta fengið varanlegar undanþágur frá þessum þáttum. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort það sé ekkert í skýrslunni sem sýni fram á að hugsanlega sé það ekki rétt sem hv. þingmaður heldur fram, að hægt sé að fá 

Virðulegi forseti. Ég held að hv. þingmaður eigi að taka þetta atriði upp á flokksþingi Framsóknarflokksins vegna þess að það var einu sinni fyrrverandi formaður Framsóknarflokksins, Halldór Ásgrímsson, sem útfærði þessa hugmynd, sem útfærði þessa tillögu, útfærði þetta samningsmarkmið. Virðulegi forseti. Mér finnst ekki boðlegt hvernig hv. þingmaður leggur málin hér upp. Nú ætla ég að taka svolítið upp takta hans eigin formanns og segja að mér finnst forsendur þessarar spurningar afar sérkennilegar. Það er alveg hægt að taka eitt og eitt út og vitna í einn og einn, en niðurstöðuna færðu aðeins í aðildarviðræðum og samningsviðræðum. Þú færð hana einungis þannig. Það er alveg rétt að það eru einstaka þættir … 

Gott.

Niðurstaðan fæst eingöngu þannig. Hún fæst ekki í karpi milli mín og hv. þingmanns hér eða milli mín og hv. þm. Unnar Brár Konráðsdóttur eða milli mín og hv. þm. Birgis Ármannssonar. Hún fæst í niðurstöðu aðildarviðræðna. Ég er ekki tilbúin til þess að standa hér og ræða við hv. þingmann um einstaka liði í sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins, hvort við fengjum hugsanlega undanþágu frá henni eða hvort hún væri í lagi fyrir okkur í stóra samhenginu sem við fengjum út úr sérlausninni hvað varðar Ísland, eða hvort hún væri jafnvel í lagi fyrir okkur af því að við værum aðilar að Evrópusambandinu og hefðum þá kannski eitthvað um málin að segja og það hvernig málum lyktir þar innan húss gagnvart Íslandi. Allt þetta, allt stóra samhengið verðum við að sjá og það gerum við aðeins með því að ljúka aðildarviðræðunum. Ég spyr hv. þingmann: Hvað óttast hann í því máli að leggja tilbúinn samning undir þjóðina? Hvað óttast hann? Ég heyri ekki betur á málflutningi 

Virðulegi forseti. Ég var að vitna beint í skýrsluna þar sem meðal annars er tekið fram að staðið hafi til að setja opnunarskilyrði á Íslendinga í sjávarútvegsmálum, opnunarskilyrði sem felur í sér að við eigum að vinna áætlun um það hvernig við ætlum að innleiða allt regluverk Evrópusambandsins í sjávarútvegsmálum. Lokunarskilyrðið til að mynda í tilefni Króatíu varðandi landbúnaðarmál fól í sér að það ætti að vera búið að vinna allar breytingar á löggjöfinni. Það sem er sagt skýrt í skýrslunni er að þetta eru ekki eiginlegar samningaviðræður. Við þurfum að aðlagast regluverki Evrópusambandsins. Við höfum fylgst með þessu undanfarin ár. Samfylkingin hélt því fram að hagkerfið mundi rísa við það eitt að senda inn umsókn. Umsóknarviðræður áttu aðeins að taka 18 mánuði. Það átti einungis að taka stóru málin strax. Makríllinn átti fyrst ekki að hafa áhrif á aðildarumsóknina. Menn töluðu um að þetta væru varanlegar undanþágur og það væri hægt að fá varanlegar undanþágur. Hvað hefur komið á daginn? Þetta hefur allt hrakið sig sjálft. Getur ekki verið, þrátt fyrir greinilega 

Ef Samfylkingin hefur svona rangt fyrir sér, eins og hv. þingmaður telur okkur hafa og rekur hér, er þá ekki bara allt í lagi að sanna að við höfum rangt fyrir okkur varðandi aðild að Evrópusambandinu?  Meðan það er ekki gert er eðlilegt að fólk telji menn óttast að þjóðin muni taka einhverja aðra afstöðu en núverandi ríkisstjórn.

Hæstv. forseti. Á köflum er umræðan til þess að gera nokkuð þröng miðað við það mál sem liggur fyrir. Við höfum skýrslu sem greinir afar marga þætti sem varða viðræður Íslands og Evrópusambandsins og aðlögunarferli sem hófst með ákvörðun Alþingis um að sækja um aðild sumarið 2009. Mikill hluti umræðunnar hefur farið í umfjöllun um afar takmarkaðan þátt sem lýtur að hinum svokölluðu sérlausnum eða undanþágum einkum á sviði sjávarútvegsmála. Ég held að sú umræða sé ekki ástæðulaus og ekki af hinu illa, alls ekki, en ég verð þó að nefna að ég held að skoða verði málin í víðara samhengi. Skýrslan fjallar um marga þætti. Einn þátturinn lýtur að aðildarviðræðunum, undirbúningi þeirra og gangi. Í þeim hluta vekur athygli að þegar ákvörðun var tekin í júlí 2009 um að sækja um aðild virðist, miðað við þau gögn sem liggja fyrir í málinu, hafa verið byggt á tiltölulega óraunhæfum hugmyndum um hvernig viðræðurnar gætu gengið fyrir sig. Hér hefur nokkuð verið vísað til 18 mánaða tímafrestsins sem eins og menn þekkja kemur fram í viðauka við nefndarálit utanríkismálanefndar frá sumrinu 2009 þar sem fjármálaráðuneytið hefur það eftir utanríkisráðuneytinu að viðræður gætu klárast á 18 mánuðum.  Margt annað í þessu kemur ekki á óvart. Það er alveg rétt sem fram hefur komið í umræðum að margt sem lýtur að einstökum efnisþáttum, einstökum samningaköflum eða viðræðuköflum kemur ekki á óvart. Það sem vekur athygli í því er hvað í rauninni var verið að semja um lítið í þeim köflum. Margt af því var eitthvað sem við höfðum þegar aðlagast samkvæmt ákvæðum EES-samningsins. En maður veltir fyrir sér hvort það ferli sem þar er um að ræða er þess eðlis að hægt sé með réttu að kalla það samningaviðræður þar sem verkefnið af beggja hálfu snerist fyrst og fremst um það að Íslendingar voru að sýna fram á að þeir væru búnir að innleiða regluverk ESB. Allan tímann var vitað að tvennt yrði erfiðast í viðræðunum, auðvitað fleiri þættir en tvennt sérstaklega, sjávarútvegsmál og landbúnaðarmál. Fram hefur komið að á þeim sviðum hafi sennilega mest borið á milli löggjafar Evrópusambandsins og löggjafar hér á landi. Og þar yrði þörf á mestum tíma til viðræðna ef annaðhvort Ísland ætti að laga sig að reglum Evrópusambandsins á þeim sviðum eða, eins og ráða má af orðum ýmissa hv. þingmanna hér í dag, að Evrópusambandið ætti að laga sig að kröfum Íslendinga. Það er alveg rétt eins og fram hefur komið að aldrei reyndi á þessa þætti þrátt fyrir að stefnt hafi verið að því í upphafi að þau mál yrðu sett í forgang, landbúnaðarmál og sjávarútvegsmál. Hér hefur komið fram af hálfu þáverandi ríkisstjórnar að lögð var á það áhersla, a.m.k. mátti ekki ráða annað af orðum hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar áðan en að hann, og þar með ríkisstjórnin, hefði lagt sérstaka áherslu á það. Og ég hef ekki heyrt frá hæstv. fyrrverandi utanríkisráðherra, Össuri Skarphéðinssyni, að það sé vefengt á nokkurn hátt að áhersla íslenskra stjórnvalda hafi verið sú að þessi mál yrðu tekin fyrir fyrst en svo var ekki. Það gerir að verkum að fleiri endar eru lausir í dag en ella væri ef farið hefði verið að óskum íslenskra stjórnvalda og þau mál tekin fyrir fyrst og síðan þau atriði þar sem fyrst og fremst þurfti að haka við í einhver box til að athuga hvort Ísland væri búið að taka upp regluverkið, hvort það væri komið í framkvæmd. Það verður að viðurkennast, eins og fram hefur komið í umræðunni, að ekki kom fram af hálfu Evrópusambandsins hvort það teldi að þau skilyrði sem ætla má að Íslendingar hefðu sett varðandi sérlausnir eða undanþágur eða hvað við köllum það, sennilega væri réttara að tala um sérlausnir einkum á sviði sjávarútvegsmála, gætu gengið upp af hálfu Evrópusambandsins. Hér hefur verið vísað til þess að lengi hafi verið á sveimi hugmyndir um sérlausn sem fælist í því að Ísland yrði skilgreint sem sérstakt fiskveiðistjórnarsvæði. Er eitthvað frá Evrópusambandinu til sem bendir til þess að slík lausn sem gengur gegn grundvallarreglum Evrópusambandsins á sviði sjávarútvegsmála væri tæk? Er eitthvað sem bendir til þess? Ég held ekki. Það er kannski einmitt í svona atriðum sem skýrslan getur komið að gagni. Endanlegur sannleikur í sumum málum verður ekki leiddur til lykta með einhverjum skýrsluskrifum. Menn munu alltaf geta haldið áfram að rökræða einstaka þætti. Það sem við getum hins vegar ráðið af skýrsluskrifunum er að í stað þess að menn líti á möguleikana á sérlausn sem líklega niðurstöðu má með rökhugsun og hyggjuviti draga þá ályktun af því sem stendur í skýrslunni frá þeim fræðimönnum sem þar skrifa að það sé mjög ólíklegt. Hvað sjávarútvegsmálin varðar sérstaklega - ég tek þau fyrir vegna þess að um þau hafa kannski fallið flest ummæli hér í dag. Á sviði sjávarútvegsmála er afdráttarlaust að yfirstjórn sjávarútvegsmála og æðsta vald á sviði löggjafar sjávarútvegsmála innan Evrópusambandsins er hjá Evrópusambandinu sjálfu, það er grundvallarregla. Eftir Lissabonsáttmálann er skýrt tekið fram að landbúnaðarmál og sjávarútvegsmál séu meðal þeirra málaflokka þar sem Evrópusambandið hafi fullt löggjafarvald. Meira að segja er í enskum texta talað um „exclusive right“ til að setja reglur á þessu sviði. Það er ekki eins og í öðrum málaflokkum þar sem meira svigrúm er gefi fyrir aðildarríkin til að setja löggjöf af sínu tagi. Þetta er meðal þeirra málaflokka þar sem löggjafarvald Evrópusambandsins er hvað ríkast. Rétt er að hafa það í huga. Einnig er rétt að hafa í huga, eins og vikið hefur verið að hér, þau markmið sem komu fram í nefndaráliti meiri hluta utanríkismálanefndar frá júlí 2009 og hæstv. fyrrverandi ráðherrar hafa upplýst að hafi líka komið sterklega fram, jafnvel enn þá sterkar, í drögum að samningsafstöðu Íslendinga á sviði sjávarútvegsmála. Í þeim drögum að samningsafstöðu, ef við getum kallað það svo, er að finna afar mörg atriði sem ganga þvert á þær grundvallarreglur Evrópusambandsins sem það hefur eins og ég sagði áðan „exclusive right“ til að setja regluverk um. Atriðin sem menn hafa nefnt hér eru þau að þrátt fyrir heimildir samkvæmt núgildandi sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins fyrir einstök ríki til að taka ákvarðanir um kvótaúthlutun innan lögsögu og annað þess háttar á eigin forsendum, þá er yfirstjórnarvaldið í sjávarútvegsmálum og ákvarðanir teknar árlega, á vettvangi Evrópusambandsins um hve mikið megi veiða og fleiri grundvallarákvarðanir á því sviði. Og er rétt að rifja upp að prófessor Stefán Már Stefánsson telur að túlka beri heimildir Evrópusambandsins til að taka ákvarðanir á því sviði rúmt, ekki þröngt. Þá er verið að vísa til ákvarðana sem varða varðveislu sjálfbærra auðlinda og þess háttar. Í annan stað er ljóst, ekki er dæmi um neitt annað, að aðildarríki Evrópusambandsins framselja vald sitt til að semja um skiptingu stofna við þriðju ríki til Evrópusambandsins. Enginn minnist þess að hafa séð fulltrúa bresku ríkisstjórnarinnar, Skota eða Íra við samningaborð út af makríl. Þar koma Evrópusambandsríkin fram undir einum hatti. Þó að fulltrúar einstakra ríkja hljóti að fylgja með í bakherbergjunum er það Evrópusambandið sem þarf að tala einum rómi við samningaborðið í þeim efnum. Ísland hefði í makríldeilunni sem nú hefur staðið yfir um nokkra hríð verið í sömu stöðu og Írar, Skotar og eftir atvikum aðrir Evrópusambandsþegnar hvað það varðar en ekki haft sjálfstæða aðkomu að slíkri samningagerð. Menn geta velt fyrir sér hvað það þýði. Ég held að í reynd þýði það að fiskveiðiþjóð sem er í þeirri aðstöðu þarf fyrst að leita málamiðlunar við aðrar fiskveiðiþjóðir á vettvangi Evrópusambandsins áður en farið er að ræða við þriðju þjóðir. Í mínum huga felst hætta í því, það getur verið misjafnt eftir aðstæðum hvernig það kemur út en veruleg hætta er á því að hagsmuna fiskveiðiþjóðarinnar, í þessu tilviki Íslendinga, sé ekki gætt nægilega sterklega. Ég held að fyrir okkur flest væri það óæskilegt skref að afsala okkur samningarétti á sviði fiskveiðimála til alþjóðlegrar eða yfirþjóðlegrar stofnunar. En menn geta auðvitað haft aðra skoðun. Hvað sem því líður er ljóst að þetta er grundvallarregla í regluverki Evrópusambandsins á þessu sviði. Í þriðja lagi er atriði sem mörgum finnst skipta verulegu máli, þ.e. að harla ólíklegt er, svo ekki sé meira sagt, að þær ríku takmarkanir sem nú gilda varðandi fjárfestingar erlendra aðila í íslenskum sjávarútvegi gætu staðist yrðum við aðilar að Evrópusambandinu. Harla ólíklegt. Menn hafa mismunandi skoðanir á því hversu æskilegt eða óæskilegt það er. Ég held að fyrir flesta Íslendinga skipti þetta svolitlu máli. Ég held að óheftur aðgangur erlendra aðila að íslenskum sjávarútvegi veki ugg hjá flestum sem um þau mál hugsa. En það er vissulega virðingarvert sjónarmið í sjálfu sér að fullt frelsi eigi að ríkja á því sviði en ég hygg að mörgum mundi þykja það nokkuð erfið tilhugsun að erlendir aðilar yrðu ráðandi í íslenskum sjávarútvegi, sem er hugsanlegt. Við vitum að íslenskur sjávarútvegur er sterkur og hefur á undanförnum árum fjárfest töluvert utan landsteinanna en aðstæður geta breyst að því leyti og ég held að þetta sé atriði sem menn hljóta að velta vöngum yfir. Eins og fram kom í orðaskiptum mínum og hv. þm. Katrínar Júlíusdóttur fyrr í dag er auðvitað hugsanlegt að Evrópusambandið breyti grundvallarlöggjöf sinni á sviði sjávarútvegsmála til að búa til pláss fyrir Íslendinga. Ég er ekki viss um að hægt sé að líta svo á að nein þeirra fordæma sem vísað er til, bæði í skýrslum Hagfræðistofnunar og í umræðum hér, séu sambærileg að því leyti, því að ljóst er að ef Íslendingar ætluðu að gæta hagsmuna sinna á sviði sjávarútvegsmála, þá þyrfti miklu víðtækari undanþágur en aðrir hafa fengið í einstökum tilvikum sem hér er vísað til. Og jafnvel í tilvikum þar sem menn hafa talið sig vera að semja um eitthvað sem kalla má varanlegar lausnir, sérlausnir, þá hafa í mörgum tilvikum orðið breytingar á eins og rakið var í umræðunni í gær til dæmis, þar sem Kanaríeyjar höfðu í upphafi sérstakt fiskveiðistjórnarsvæði en nú er orðið, vegna breytinga sem hafa orðið á regluverki Evrópusambandsins, hluti af lögsögu Evrópusambandsins. Þetta eru atriði sem þarf að hafa í huga. Ég er þeirrar skoðunar að þær upplýsingar sem liggja fyrir í skýrslum séu mjög mikilvægar, mjög mikilvægur grundvöllur umræðu á þessu sviði. Ég hygg að í framhaldi af þeim umræðum sem eiga sér stað að þessu leyti hljótum við að velta fyrir okkur með hvaða hætti Alþingi Íslendinga ætlar að bregðast við.

Hæstv. forseti. Þetta kann að virka undarlegt af því að ég er að fara í ræðu hér á eftir en mig langar aðeins til að bera fram spurningu til hv. þingmanns, sem hér var að ljúka ræðu sinni. Ég hef verið að hlusta á þessa umræðu frá því að hún hófst, allar ræður, og alltaf er verið að koma með getgátur um niðurstöður. Það er mjög ólíklegt, að þetta og hitt gerist, það er mjög ólíklegt að við náum einhverjum breytingum, það er ólíklegt að við náum samningum. Setjum okkur í þau spor sem við vorum í hér, hv. þingmaður og ég, árið 2007 og ræddum um Icesave af því að það er vinsælt að nota það í tengingunni. Hvað var talið líklegt og ólíklegt á þeim tíma? Er eitthvað því til fyrirstöðu að við látum reyna á þetta? Er eitthvað sem bannar okkur að fá svör við því, skilgreina samningsmarkmið, fara í viðræðurnar, ljúka þeim og sjá hvað kemur út úr þeim? Það er hægt að hætta við ef samningar nást ekki, ef þeir eru ófullnægjandi. Mér finnst þetta gersamlega vanta í umræðurnar. Það eru allir að reyna að reisa múr; við skulum ekki reyna að klífa hann, við skulum ekki reyna að komast fram hjá honum, við skulum bara setjast á rassinn og bíða. Það er eitthvað annað sem liggur þar að baki en að vilja fá svör, kannski vegna þess að menn eru hræddir við niðurstöðuna. Mér finnst skipta miklu máli að við komumst í þá stöðu, og ég mun koma að því betur í ræðu hér á eftir, að reyna að velta vöngum yfir því hvernig við komumst áfram þannig að við fáum svör. Þjóðin vill að við ljúkum viðræðunum og leggjum samning fyrir hana til afgreiðslu. Það var krafa fyrrverandi stjórnarandstöðu að við leituðum til þjóðarinnar. Þáverandi stjórn vildi það ekki en fellst á það núna sem málamiðlun og þá hopa menn. Mig langar að heyra hv. þingmann svara þessu hér í stuttu andsvari.

Hæstv. forseti. Ég rakti það í andsvörum við annan hv. þingmann fyrr í dag að afstaða manna til Evrópusambandsaðildar getur byggst á mismunandi þáttum. Sumir hafa þegar komist að þeirri niðurstöðu, miðað við þær upplýsingar sem liggja fyrir og óumdeildar eru um Evrópusambandið og eðli þess og hvað í því felst að vera aðilar að Evrópusambandinu, að þeir vilji ekki gerast aðilar. Ég er í þeim hópi. Þess vegna var ég andvígur umsókninni sem send var inn sumarið 2009. Ég er afdráttarlaus í því að ég tel að við eigum ekki að halda áfram á þessari leið. Það er afdráttarlaust mín skoðun og hefur verið í gegnumgangandi allan þann tíma sem ég hef komið að þessum málum. Aðrir geta verið þeirrar skoðunar að nægilega mikið sé vitað um kosti Evrópusambandsins til að Evrópusambandsaðild hljóti að vera æskilegt markmið. Svo eru einhverjir, og sennilega nokkuð margir jafnvel hér í þessum sal, þeirrar skoðunar að Evrópusambandið sé æskilegt markmið en hins vegar þurfi einhverjar sérlausnir til að Ísland geti orðið aðili. Allt eru þetta að mínu mati virðingarverð sjónarmið. Við þurfum hins vegar, þegar við veltum fyrir okkur einstökum spurningum eins og í þessu sambandi, að taka ákvarðanir byggðar á þeim upplýsingum sem fyrir liggja og rökréttu mati á þeim. Þessi skýrsla svarar ekki öllum spurningum en hún leggur okkur hins vegar til efnivið sem við getum dregið ályktanir af. Hv. þm. Guðbjartur Hannesson vitnar til forsögu varðandi Icesave og sjálfsagt á það líka við um fleiri mál; auðvitað eru menn að taka ákvarðanir á þingi oft og tíðum um hluti sem eru háðir óvissu. Jafnvel þó að við gengjum í Evrópusambandið mundum við ekki vera búnir að eyða allri óvissu, það væri alltaf óvissa um hver framtíðarþróun sambandsins yrði. Alltaf og í öllum kringumstæðum verða menn því að taka afstöðu sem tekur tillit til einhverrar óvissu en menn hljóta að komast að einhverri niðurstöðu á grundvelli þeirra röksemda sem liggja fyrir. Og þessi skýrsla hjálpar okkur að mínu mati til að gera það.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að reifa málið með þessum hætti. Hann leggur það hreinskilnislega fram að hann er andstæðingur ESB óháð því hvað kemur út samningaviðræðum. Hann telur eðli málsins vera þannig að það eigi ekki undir neinum kringumstæðum að ganga í Evrópusambandið. Það er heiðarleg afstaða. Það er líka alveg rétt sem hv. þingmaður segir að það er annar hópur sem telur skipta miklu máli að fá tækifæri til að vera í þessu sambandi, í því felist ótal tækifæri sem séu jákvæð fyrir okkur sem samfélag. Þriðji hópurinn er svo sá sem vill fá svör, sem langar til að sjá betur og láta reyna á hvað er mögulegt að fá út úr stöðunni. Við erum komin í þá stöðu að vera með þjóð sem er, enn einu sinni, klofin til helminga í máli. Það er mikill meiri hluti fyrir því að ljúka viðræðum og láta þjóðina ákveða og láta reyna á hvað kemur út úr samningunum og það virðist vera minni hluti sem hefur fyrir fram þá afstöðu að vilja ekki ganga í Evrópusambandið. Ef við erum að leita að lausnum og erum að reyna að fá þessa skýrslu til að draga fram nýjar lausnir til að komast eitthvað áfram held ég að það hljóti að vera niðurstaðan að við reynum að fara þá leið að finna svörin, leyfum þjóðinni að ráða hver vegferðin verður og sætum niðurstöðunni hvort sem við verðum aðilar að Evrópusambandinu eða ekki. Þá getum við lagt málið til hliðar eða fylgt því til enda eftir því hver niðurstaðan verður og getum leyst málið til langs tíma í staðinn fyrir að hafa það endalaust sem bitbein, hvort sem er í þinginu eða úti í samfélaginu. Núverandi ríkisstjórn leggur upp með að það þurfi að að eyða óvissu, það þurfi að fara að veita svör, það þurfi að fara að finna lausnir. Ekkert af því sem hér kemur fram er í þá veru. Mig langar að heyra betur hvort við getum ekki sammælst um að fara þá leið að 

Hæstv. forseti. Ég held að það að reyna að teyma sjálfan sig og þjóðina áfram í átt til einhverrar niðurstöðu í þessum efnum byggi í raun og veru á óskaplegri óskhyggju, kannski svipaðri óskhyggju og ríkti í sölum Alþingis hjá þeim hópi sem taldi að samningaviðræðum mætti ljúka á örskömmum tíma vegna þess að það hafi gengið hratt hjá Norðmönnum, Finnum og Svíum 20 árum áður. Það var sem sagt ekki horft á það sem fyrir lá í regluverki Evrópusambandsins eða í breytingum á regluverki Evrópusambandsins heldur töldu menn að hægt væri að klára hlutina bara býsna hratt af því að einhverjir aðrir hefðu gert það 20 árum áður. Menn horfðu ekkert á þær lagalegu og stofnanalegu breytingar sem átt höfðu sér stað í millitíðinni, verulegar breytingar á lögum varðandi aðildarferlið. Ég held að það sé í raun og veru mjög svipað uppi varðandi þessa óskhyggju, að mínu mati, um risavaxna sérlausn sem felst í því að Evrópusambandið umskrifi sína sjávarútvegsstefnu til að koma til móts við hagsmuni Íslendinga. Ég held að það sé einfaldlega verið að leiða fólk áfram með einhverju villuljósi. Ég held að óraunsæi og óskhyggja búi að baki málflutningi af þessu tagi. Aðrir geta haft aðra skoðun, en mér finnst miðað við þau rök, þau sjónarmið og þær samantektir sem liggja fyrir í umræðunni í dag að öll rök hnígi að því að sú töfralausn sem stundum hefur verið talað um af hálfu stuðningsmanna aðildar í sambandi við sjávarútvegsmál sé algerlega óraunhæf. Ég velti fyrir mér hvort hv. þingmaður, sem átti sæti í síðustu ríkisstjórn um langan tíma, varð einhvern tíma var við eitthvað 

Frú forseti. Fyrir utan að kunna utan að skilgreiningu Evrópusambandsins á eyju þá átti hv. þm. Birgir Ármannsson líka gullvæga yrðingu í ræðu sinni áðan sem er hugsanlega yrðing þessarar umræðu. Hann sagði réttilega: Sannleikurinn verður aldrei leiddur fram með skýrslugerð. Það er hárrétt hjá honum. Það er bara einn endanlegur stóridómur á það hvort hægt er að ná samningum sem við teljum ásættanlega í sjó og það er að láta á það reyna, það er að fara í það að reyna að ná samningum, bestu hugsanlegum samningum. Og ef þeir eru ásættanlegir að dómi framkvæmdarvaldsins sem þá yrði, er komið heim með þá og þeir lagðir í dóm þjóðarinnar. Ég get svo staðfest það sem hv. þingmaður með óbeinum hætti var að spyrja mig að, að ég var nákvæmlega sömu skoðunar og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon um að það ætti að byrja sem fyrst á landbúnaði og sjávarútvegi. Það kom mörgum sinnum fram í skýrslum mínum til þingsins en það er líka að finna í flestum ræðum sem ég hef haldið á ríkjaráðstefnunum, sem er allar að finna á vefnum. Hv. þingmaður þekkir orsakirnar af hverju það tókst ekki, það var heimatilbúinn vandi að því er varðaði landbúnaðinn. Þar var einfaldlega þannig að það var pólitískur ágreiningur í ríkisstjórninni svipað og var í sænsku ríkisstjórninni á sínum tíma sem gerði það að verkum að ekki var farið að þeirri áætlun sem við höfðum samþykkt í ríkisstjórninni og við Evrópusambandið um hvernig haga ætti viðræðum í landbúnaði. Ekki var gerð aðgerðaáætlun sem var forsenda þess að við þyrftum ekki að breyta regluverki okkar fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu. Fyrir öllu því var gerð grein í þinginu. Það var ástæðan varðandi það mál. Ég hef síðan fyrr í ræðum mínum hér í dag farið yfir ástæður þess að málið þróaðist með þessum hætti í sjávarútvegi en ég get gert það aftur ef hv. þingmaður biður mig.

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður hefur í nýlegri bók lýst mörgum þáttum varðandi þetta mál og gerði það svo sem líka hér í dag. Ég vildi nota tækifærið og spyrja hv. þingmann hvort hann telji að makríldeilan hafi verið eina ástæða þess að það tafðist að hefja vinnuna á sviði sjávarútvegsmála sem þeim hætti sem raunin varð.

Frú forseti. Nei, það var ekki eina ástæðan. Í upphafi þegar tafirnar urðu á því og erfitt var að aka Evrópusambandinu til að hefja nauðsynlega vinnu var sú staða uppi að Evrópusambandið var að endurskoða sameiginlega fiskveiðistefnu sína. Gefin var út hvítbók. Það kom síðan í ljós þegar menn ætluðu að fara að vinna breytingar á grundvelli hennar að það var meiri ágreiningur innan Evrópusambandsins, t.d. um brottkastið, sem var eitt af því sem var mjög mikilvægt fyrir okkur að fá niðurstöðu í og við höfðum lagt ríkt á við þá um að fella burt allar heimildir til þess, það var ágreiningur um það. Evrópusambandið sagði eðlilega að það væri erfitt fyrir þá, og það var einnig erfitt fyrir okkur, að semja um fiskveiðimálin án þess að vita nákvæmlega hvernig þeirra eigin stefna yrði. Þá var erfitt að bera saman löggjöf sem ekki er að öllu leyti til. Þegar makríldeilan elnaði, þegar henni vatt fram kom æ skýrar í ljós að það var fyrst og fremst hún sem varð að lokum til þess að ekki tókst af hálfu Evrópusambandsins að ljúka rýnivinnu og afhenda rýniskýrslu, sem var forsenda þess að við gætum lagt fram samningsafstöðu. Samningsafstaðan var hins vegar meira og minna klár af okkar hálfu. Þetta er erfiðasti málaflokkurinn, hugsanlega sá sem mestar deilur gætu staðið um, en innan hópsins held ég að heita megi að það hafi verið ágreiningslaust með hvaða hætti við vildum setja fram kröfur okkar. Eins og ég hef áður sagt í umræðunni þá gengu þær í a.m.k. einu efni framar samningsmarkmiðum okkar þannig að það var borð fyrir báru.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Þær upplýsingar sem fram hafa komið og hafa raunar komið fram áður varðandi áhrif makríldeilunnar eru áhugaverðar, sérstaklega í ljósi þess að efni makríldeilunnar sem slíkrar snertir með engum hætti aðildarferli Íslands að Evrópusambandinu. Þarna var verið, eins og reyndar er rakið í skýrslunni, að blanda óskyldu deilumáli inn í aðildarviðræður, sem er auðvitað athyglisvert. Það er líka athyglisvert sem fram kemur í þeirri skýrslu sem hér liggur fyrir, að möguleikar einstakra aðildarríkja til að setja fótinn fyrir í viðræðum af þessu tagi hafa aukist á síðari árum með breytingum sem orðið hafa á aðildarstefnunni.

Hvað með Bretland og Frakkland?

Það er vitað að Bretar gátu ekki komist inn í Evrópusambandið á sínum tíma vegna neitunarvalds Frakka í tvígang, eins og hv. þingmaður rekur, en það sem hins vegar er ýjað að í skýrslunni er að núverandi fyrirkomulag gerir einstökum aðildarríkjum kleift að þvælast fyrir, setja skilyrði í sína þágu, í þágu prívathagsmuna sinna ef svo má að orði komast, án þess endilega að þurfa að koma fram á sjónarsviðið og beita neitunarvaldi með þeim hætti sem Frakkar gerðu gagnvart Englendingum. En þetta er hliðarspor í þessu. Hv. þingmaður hefur kannski ekki tækifæri fyrr en síðar í umræðunni til að koma inn á það, en ég vildi gjarnan spyrja hann þeirrar spurningar sem ég hygg að ég hafi spurt aðra hv. þingmenn áður hér í umræðunni: Hefur hv. þingmaður að einhverju leyti séð til lands í sambandi við sjávarútvegsmálin? Hér hefur verið vísað til jákvæðra ummæla. Menn höfðu sagt: Jú, við munum koma til móts við ykkur. Við munum finna lausn sem ykkur hentar, og eitthvað slíkt, en spurningin er sú sem hlýtur að beinast gegn 

Hæstv. forseti. Við ræðum um skýrslu utanríkisráðherra um aðildarviðræður við Evrópusambandið. Það er dálítið kómískt að sjá að skýrslan heitir aðildarviðræður. Það er eiginlega alls staðar fjallað um aðildarviðræður vegna þess að menn hafa sagt að þetta séu engar aðildarviðræður heldur bara aðlögun. Mig langar að velta þessu máli aðeins fyrir mér án þess að tengja það beint eingöngu við skýrsluna og horfa svolítið til baka. Af hverju erum við að ræða ESB-aðild? Hvers vegna erum við að tala um hvort við eigum að vera hluti af Evrópusambandinu eður ei? Ég sagði áðan í andsvari að langt væri síðan ég óskaði eftir því að við fengjum svör. Hvað felst í þeirri aðild? Hvaða möguleika eigum við? Hvernig getum við greint kosti og galla þess hvaða afleiðingar það muni hafa fyrir okkur Íslendinga? Því miður hefur orðið með þessa umræðu eins og svo margt annað á Íslandi að þegar lagt er af stað takast á tveir hópar hvor á sínum endanum þar sem menn eru - eins og kom fram hjá hv. þm. Birgi Ármannssyni sem segir bara einlæglega: Ég er á móti því að fara inn í ESB, alveg sama hvað er í boði, og hins vegar hópur sem segir: Ég ætla að fara inn í Evrópusambandið, nánast án þess að þurfa að skýra nokkuð út af hverju. Út undan verður gjarnan sá hópur sem er þarna á milli sem er forvitinn, sem vill fá að skoða hvaða möguleika við höfum, hefur farið í gegnum ákveðna reynslu í lífinu, hefur leitað svara í því samstarfi sem við höfum á Evrópugrundvelli. Er eitthvað þar sem gæti bætt stöðu okkar sem þjóðríkis? Ég er í þeim hópi og hef verið það lengi. Áður en ég kem að þessu langar mig aðeins að benda á að orðræðan vill gjarnan verða eins og hér var áðan. Þegar menn ákváðu á síðasta kjörtímabili að sækja um aðild, leita eftir samningum, sem klárt fyrirheit er um að engin ákvörðun verði tekin um nema þjóðin ákveði það, það er engin ríkisstjórn, ekkert Alþingi sem fer með þjóðina inn í Evrópusambandið. Það er þjóðin sjálf sem velur að ganga inn í Evrópusambandið og skiptir mjög miklu að halda því til haga að þannig hefur umræðan alltaf verið og á að vera. Það er engin önnur leið. Á þeim tíma vörðust menn og sögðu: Við viljum ekki fara í þessa aðildarumsókn. Það er eðlilegt að spyrja þjóðina áður. Menn töldu sig þá hafa umboð úr kosningum til að fara þessa leið. Það hefur verið samkomulag í stjórnarsáttmála og þess vegna væru menn þess burðugir að sækja um. Svo segja menn: Þetta hefur tekið lengri tíma en áætlað var. Sjálfur hef ég sagt að svona mál eins og Evrópusambandsumræðan eigi að þola tvær ríkisstjórnir vegna þess að ef það er geðþóttaákvörðun einhvers takmarkaðs tíma þá á það engan rétt á sér. Þjóðin hefur gefið til kynna að hún vill skoða þennan möguleika, kannski af því að hún deilir reynslu minni af því að við höfum haft hér umhverfi, fjármálalegt umhverfi, efnahagslegt umhverfi til áratuga sem hefur kostað kollsteypur í íslensku samfélagi, þar sem við höfum verið með gjaldmiðil sem hefur fallið nánast á tíu ára fresti, fært verulegar eignir frá almenningi yfir til fyrirtækja, endurraðað þannig samfélaginu og við höfum ekkert getað haft um það að segja. Nú síðast með hruninu þar sem kaupmáttur fellur um 30% og við getum í sjálfu sér ekkert gert við því, við erum ekki spurð. Það gerist bara af sjálfu sér. Lausnirnar hefðu verið öðruvísi ef við hefðum verið með fastan gjaldmiðil og í ákveðnu efnahagsumhverfi. Að vísu hefði það haft sína galla líka. Við skulum ekki segja að það hefði endilega verið einfalt, það hefur sýnt sig hjá öðrum Evrópulöndum, en þá hefði orðið að semja um kaupmáttarrýrnunina. Þá hefði orðið að semja um það hvernig við ætluðum að fara út úr vandanum, hvort taka ætti af launafólki og færa til eða hvort menn yrðu að gera það með auknu atvinnuleysi eða með því að ganga harðar að atvinnulífinu o.s.frv. Þetta er tekið af okkur. Ég hef dvalið erlendis í tvígang, annars vegar í Danmörku og hins vegar í Bretlandi og hef átt kost á því að njóta þjónustu í þeim löndum. Við vitum öll að við erum Íslendingar. Við viljum vera Norðurlandabúar, við erum í nánu samstarfi á Norðurlandavettvangi en við viljum líka tilheyra Evrópu. Við eigum þar sameiginleg gildi varðandi mannréttindi, félagslega þjónustu og annað slíkt. Raunar hefur það verið þannig, og það gleymist gjarnan í þeirri umræðu sem hér á sér stað, að við tökum í sjálfu sér nú þegar í gegnum EES stærstan hluta af Evrópulöggjöfinni til Íslands án þess að hafa neina möguleika á því að hafa nein áhrif á hvernig sú löggjöf er mótuð. Við erum eingöngu þiggjendur í gegnum EES-samninginn. Þess vegna hafa menn líka velt fyrir sér: Er ekki betra að við komumst að því borði, við séum lýðræðislegir þátttakendur í þessu, séum gefendur og þiggjendur í því samstarfi og höfum þar skoðanir? Mun það breyta einhverju að Ísland er örríki? Það er þó þannig að þegar menn sitja í helstu valdastofnunum Evrópusambandsins eru fulltrúar frá öllum ríkjum og í mörgum tilfellum er neitunarvald. Þetta finnst mér að við eigum að ræða. En það er miður þegar menn reyna síðan að afvegaleiða umræðuna og segja: Það hefur enginn undirbúningur átt sér stað. Í umræðunni í dag hefur komið ágætlega fram að skýrslur komu frá fyrrverandi ríkisstjórnum, þ.e. undirbúningsvinna sem unnin var af fyrrverandi ráðherrum beggja flokka, þ.e. Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks. Síðast kom skýrsla sem sett var í gang 2004, henni var skilað 2007, vinna sem var unnin undir stjórn fyrrverandi forsætisráðherra, Davíðs Oddssonar. Allur þessi undirbúningur og umræða hafði átt sér stað. Þegar ég kom inn í nýjan flokk - ég var einn af stofnendum Samfylkingarinnar árið 2000 - var eitt af fyrstu verkefnunum, ég held á öðru ári Samfylkingarinnar, að ákveða að taka afstöðu á flokkslegum grunni með almennri atkvæðagreiðslu hvort við ættum að fara í það ferli að sækja um og leita eftir samningum við Evrópusambandið. Það var gert með almennum kosningum með mikilli þátttöku þar sem stuðningurinn var yfirgnæfandi. Og það hefur verið stefna okkar að fara í það ferli en það hefur aldrei verið stefnan að ganga inn í Evrópusambandið sama hvað kæmi út úr viðræðunum um hvaða möguleikar væru. Ég hef ítrekað tjáð mig um að ef við höfum ekki forræði yfir auðlindum okkar eins og sjávarauðlindinni eða öðru slíku þá eigum við ekki erindi þangað inn. Vera kann að það sé niðurstaðan með allar þær neikvæðu tölur sem hér eru um að líklega munum við ekki, kannski getum við ekki, það er frekar ólíklegt o.s.frv., að það yrði niðurstaðan. Þá er þessu lokið þar með að mínu mati. Ég held að þjóðin mundi aldrei samþykkja það frekar en um aðrar auðlindir í landinu. En af hverju ekki að láta reyna á það? Af hverju þessi ótti að biðja um svarið? Hæstv. utanríkisráðherra hóf þessa umræðu í gær með því að fara yfir málið með nokkrum setningum sem ég lagði sérstaklega á minnið eða skrifaði raunar niður, sat og hlustaði á ræðuna en ég hef ekki fengið hana útskrifaða. Efnislega segir hann að þetta sé heildstæð, hlutlæg skýrsla. Ég tek undir að hún er það gagnvart þeim atriðum sem spurt var um og beðið var um að vinna. Við skulum átta okkur á því að það er forskrift fyrir skýrslunni og sá aðili sem vinnur hana er auðvitað trúr því að svara því sem þar er beðið um. Í öðru lagi kallar hæstv. utanríkisráðherra eftir hreinskiptinni umræðu í samfélaginu. Ég tek heils hugar undir með honum. Þess vegna getur umræðan hér í gær og í dag bara verið upphafið að umræðu. Það þýðir líka að menn geta ekki verið að afgreiða málið á næstu tveim, þrem dögum eða í næstu viku með einhverjum tillögum um að hætta viðræðum eða ljúka þessu með einhverjum hætti. Þá er samfélagsumræðan komin út í allt annað en hvað við eigum að gera í þessari stöðu. Síðan er sagt að við eigum að horfa til framtíðar, við eigum að skoða hvað bíður okkar. Enn fremur, segir hæstv. ráðherra, að hingað til hafi vantað samstöðu. Það þurfi að efla samstöðu. Við þurfum að vera sammála um hvert við viljum fara. Ef við ætlum að reyna að efla þá samstöðu hljótum við að reyna að koma með tillögur sem leiða í þá átt en ekki að segja: Það þarf ekki að ræða þetta frekar. Við erum með ákveðna skoðun. Það er ekki viðlit og skynsamlegt að fara inn í þetta. Þar með skiljum við eftir um 40% af þjóðinni, 50% eða meira og málið er dautt. Það er ekki nóg samstaða. Því miður var ræða hæstv. ráðherra um allt annað en það sem hann boðaði í fyrstu setningunum sem ég talaði um áðan. Ég ætla ekki að fara mörgum orðum um það en hún fjallaði ekki um framtíðina. Hún fjallaði ekki um samstöðu. Hún fjallaði ekki um að vera með hlutlægar skoðanir á því sem hér er að gerast heldur mótaðist hún af því viðhorfi að ákvörðun liggur fyrir frá hæstv. ráðherra. Hann var einungis að kynna það að þetta breytti engu um afstöðu hans. Hann væri á móti inngöngu og engin ástæða til að ræða það frekar við þjóðina. Það sem við höfum ekki getað rætt og er ekki tekið mikið fyrir í skýrslunni er samanburður, þó eru settar fram tölur til að bera saman hluti, og það var dálítið athyglisvert að fylgjast með því í viðtali við hæstv. ráðherra þar sem hann var spurður um þetta. Það kom honum á óvart í því viðtali að vaxtabyrði eða vaxtakostnaður væri mismunandi eftir aðildarríkjum. Hagvöxtur væri líka mismunandi. Það kom auðvitað engum öðrum á óvart vegna þess að menn vita náttúrlega að þau lönd eru ekki öll eins, þetta eru ríkjabandalag en ekki eitt ríki. En það var aukasetningin þegar hann var búinn að segja að þetta hefði komið sér á óvart og þetta væri mjög mishátt, þegar hann hugsaði sig aðeins um, andaði djúpt einu sinni og sagði svo: En það er lægra í þessum löndum. Það er akkúrat eitt af því sem er hvati minn til að skoða aðild að Evrópusambandinu. Nýr gjaldmiðill, möguleikinn að vera í nýju umhverfi, gæti hugsanlega leitt til miklu lægri kostnaðar fyrir atvinnulífið, fyrir launþega í landinu, lægri vaxtakostnaðar, lægri húsnæðiskostnaðar og lægra vöruverðs. Við getum leyst gjaldeyrishöftin, við getum leyst verðtrygginguna með því að fara í nýjan gjaldmiðil. Af hverju ekki að skoða það? Af hverju ekki að vinna það áfram? Af hverju ekki að reyna að ljúka því? Þetta vil ég draga fram í umræðunni og hvetja til þess að við reynum að fá svör. Ég hef gagnrýnt ýmislegt, og af því að ég hef með mér í salnum fyrrverandi formann Bændasamtakanna, hv. þm. Harald Benediktsson, mun hann geta vitnað um það þegar við hittumst á fundi árið 2007, löngu áður en ríkisstjórnin sem sótti um aðild var komin að, en þá var verið að ræða um ESB. Ég mætti þangað af því að Bændasamtökin héldu þann fund til að fræðast um afleiðingar fyrir landbúnaðinn af því að ganga inn í Evrópusambandið. Það sem vakti athygli mína þar var að þriðjungur af þeim fundi, jafnvel helmingur tímans fór í að þar var kominn fulltrúi frá Bændasamtökunum í Noregi - þetta var opinn fundur, þetta var ekki fundur þar sem var verið að bjóða mér sem þingmanni - sem ræddi eingöngu um hvaða taktík ætti að leggja til að hindra það og berjast gegn því að fara inn í Evrópusambandið. Þetta eru hagsmunasamtök og það er allt í lagi en þau eiga ekki að gefa sig út fyrir annað en vera í þeirri hagsmunagæslu. Ég held að þetta sé ein af fyrirstöðunum sem eru í umræðunni, að ákveðin hagsmunaöfl stýra umræðunni í staðinn fyrir að leiða fram heildarhagsmuni. Auðvitað er það rökstuðningurinn hjá flestum. Þetta var gagnrýnt á fundinum og hver tók fyrst þá umræðu upp? Það var fyrrverandi ráðherra og þingmaður, Valgerður Sverrisdóttir, sem átti ekki orð yfir það hvernig fundurinn var lagður upp. Ég ræddi þetta að vísu ekki opinberlega en ræddi við hv. þingmann á eftir. Þetta eru vinnubrögðin sem við búum oft við, að alltaf er verið að búa til svörin fyrir fram. Þess vegna sögðum við: Látum reyna á þetta, förum alla leiðina, finnum hvað er í boði, hvaða möguleikar eru og sjáum svo hvað út úr því kemur. Það er óskin sem ég vona að komi út úr umræðunni að við getum farið með málið til utanríkismálanefndar. Við getum farið með málið til frekari umræðu í samfélaginu. Við fáum skýrslu frá aðilum vinnumarkaðarins sem hefur verið boðuð, kemur núna á næstu vikum, fáum þar með að vita hvað kemur út úr henni vegna þess að þar eru aðrar forsendur gefnar, þ.e. að ég á við að verkefnið er annað þar sem skoðað verður betur hvaða áhrif þetta hefur á atvinnulífið og annað slíkt sem er líka mjög fróðlegt og skiptir mjög miklu að komi fram. Þá getum við farið að velta vöngum yfir því hvaða leið við höfum út úr þeirri aðstöðu sem við erum komin í að búa til sífellt öflugri og öflugri blokkir þar sem menn eru meira og minna að reyna að draga fram einhverjar getgátur, einhverjar spár, hugmyndir um afleiðingar og annað án þess að fara alla leið. Ég vil líka segja - og það er ágætt, ég held að ég hafi tekið rétt eftir að hv. þm. Haraldur Benediktsson var að óska eftir því að fara í andsvar - og mig langar að spyrja hann fyrir fram um það án þess að það sé kannski alveg heiðarlegt, að unnin voru samningsmarkmið fyrir landbúnað. Ég held að þeim hafi verið lokið að mestu. Ég skora á hæstv. utanríkisráðherra að leggja þau fram og leyfa okkur að sjá þau vegna þess að um þau var samstaða að mestu. Ef ég veit rétt voru gerðar gríðarlega miklar kröfur sem þyrftu að nást í gegn til að menn mundu undir einhverjum kringumstæðum samþykkja samning. Það sama þurfum við að gera líka varðandi sjávarútveginn. Þar eru ákveðnar grundvallarhugmyndir sem við viljum ná fram þó að það sé grein, sem ég kem kannski að seinna í umræðunni, sem er í undarlegri stöðu vegna þess að hún byggir verulega á því að veiða kvóta á vegum Evrópusambandsins um allan heim. Nú eru menn að flagga skipum til Grænlands til að fara að veiða fyrir Grænlendinga. Þeir eiga hlut í grænlensku fyrirtækjunum. Hingað má enginn koma og vinna með okkar útgerð með sama hætti. Hversu lengi verður þetta svona? Við erum með frábæran sjávarútveg. Hversu lokað þarf það að vera til að hann standist þær kröfur sem gerðar eru? Það eru ótrúlega mörg sjónarhorn á þessu. Ósk mín er sú: Ljúkum þessum viðræðum. Ef ekki er samstaða um það 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Guðbjarti Hannessyni þann heiður að fara í andsvör við mig áður en ég held ræðu, ég hef ekki kynnst því áður, reyndar ekki setið hér mjög lengi. Mig langaði til að biðja þingmanninn, af því að hann vitnaði í fund sem hann segist hafa sótt, og ég ætla ekkert að efast um það, á vegum Bændasamtakanna, fræðslufund árið 2007. Við höfum haldið óskaplega marga fundi um landbúnað og Evrópusambandið, um matvælalöggjöf og slík málefni á undanförnum árum. Ég leyfi mér, þó að ég hafi skipt um hlutverk í lífinu, að þakka honum fyrir komuna á þá fundi og það gagnlega innlegg sem hann hefur oft lagt til. Hann vitnaði sérstaklega í fund þar sem hafður hefði verið uppi málflutningur um taktík, hvernig takast ætti á við Evrópusambandsumræðuna. Mig langar að spyrja þingmanninn hvort hann vilji þá ekki gera grein fyrir fleiri erindum sem voru flutt á þeim fundi. Má vera að norskur fulltrúi hafi lagt þessa áherslu í sínu erindi og ég efast ekkert um það, ég þykist vita í hvaða fund þingmaðurinn er að vísa. En þarna var líka fulltrúi frá Finnlandi sem var með allt aðra hlið og mér þætti bara fróðlegt ef þingmaðurinn vildi vitna um hvað kom fram í hans erindi.

Hæstv. forseti. Ég fór á fundinn sem við erum að ræða um með væntingar um að fá að heyra sjónarmið frá ólíkum aðilum og það er rétt hjá hv. þingmanni að þau voru dregin fram á þessum fundi. Það voru hins vegar vonbrigði að menn skyldu nálgast hlutina með einum fulltrúa, sem var fulltrúi bænda, nei-sinnanna, frá Noregi, og erindið snerist um það, það var ekki kynnt þannig en þannig var það lagt fram á fundinum, með hvaða hætti bændur gætu varist. Ég var að vona að ég fengi frá Noregi málefnalega umræðu um kosti og galla, afleiðingar og það gat allt saman verið neikvætt. Það sem ég er að kalla eftir, og kannski tek þetta dæmi hér í ræðu minni, er fyrst og fremst það að þegar menn fara af stað með þessa umræðu þá þurfa menn að draga fram mismunandi sjónarmið, sérstaklega samtök sem eru stór og öflug. Ég ætla að taka það fram hér, af því að ég hef sagt það líka annars staðar og get staðið við það hvar sem er, að ég tel að Bændasamtökin hafi á margan hátt tekið þátt í umræðunni varðandi aðildarumsóknina með mjög faglegum hætti. Þau hafa dregið fram ýmis rök o.s.frv., það hefur að vísu verið einsleitur hópur. En það breytir ekki því að ég hef haft töluvert gagn af því að lesa Bændablaðið, sitja fundi hjá Bændasamtökunum og taka þátt í umræðum. En ég er að vekja athygli á því að menn fóru ansi fljótt í að ákveða niðurstöðu og það fannst mér neikvætt. Mér fannst það vera vont vegna þess að ég þurfti á því að halda, og ég geri ráð fyrir að þannig sé það með fleiri, að fá báðar hliðar og vangaveltur, að reynt yrði að draga fram kosti og galla. Svo getur maður sagt á móti að hagsmunasamtök hafi ekki það hlutverk, þau eigi að gæta hagsmunanna og hagsmunirnir eru þeir að verja hagsmunina hér innan lands. En þá liggur við að maður spyrji sig: Hverra hagsmuna gæta Bændasamtökin?

Virðulegi forseti. Ég saknaði þess að það skuli ekki hafa komið fram í svari hv. þm. Guðbjarts Hannessonar að hann hefði líka hlustað á erindi sem finnskur erindreki flutti á sama fundi og hann vísar til. Hv. þingmaður skilur vonandi að þeir sem boða til fundar og fá erindreka ráða kannski ekki nákvæmlega hvaða áherslu þeir leggja. Hann sagði sjálfur að erindið hefði verið með öðrum titli þannig að hann hafi ætlast til að fá annað innihald. Ég skora á hv. þm. Guðbjart Hannesson að gera þá grein fyrir því að hann hafi líka hlustað á hin sjónarmiðin sem komu fram í erindi finnsks fulltrúa sem var þarna á fundinum og tíundaði hvernig standa ætti að því að undirbúa aðildarferlið og undirbúa málefnalega vinnu bænda. Ég fullyrði, og mér fannst glitta í það hjá þingmanninum, að líklega hafa fá samtök lagt í aðra eins faglega vinnu og lýðræðislega umræðu innan sinna vébanda eins og Bændasamtök Íslands um kosti og galla aðildar. Getur hv. þingmaður verið sammála mér um það?

Hæstv. forseti. Ég get verið sammála hv. þingmanni um það að ég held að fá samtök hafi unnið jafnmikla vinnu í því að ræða ESB, þó að mér hafi oft á tíðum fundist sjónarhornið vera of þröngt. Ég man eftir því á þessum fundi, og raunar kom það fram á fleiri fundum, að menn voru að velta vöngum yfir áhrifunum á landbúnaðinn - eitt af því sem hafði verið sagt var að býlum myndi fækka, að býlin yrðu stærri, að framleiðslustyrkirnir yrðu teknir út o.s.frv. og eingöngu yrði styrkur við búsetu á einhverjum af fámennari svæðunum. Við ræddum það einmitt á þessum tíma líka, þó að ég muni ekki nákvæmlega hvort það var á þessum fundi eða öðrum, hver þróunin hefði orðið algjörlega óháð ESB, hver þróunin hefði orðið á Íslandi varðandi landbúnað. Það hefur ekkert þurft ESB til. Það hefur orðið gríðarleg samþjöppun, býlum hefur fækkað, menn byggja afkomu sína á því að vera í öðru en landbúnaði. Það er enn þá þannig að bændur búa ekki við nein lúxuskjör, t.d. hvað varðar sauðfjárræktina. Þetta eru allt saman hlutir sem við þekkjum. Þó hefur það alltaf legið fyrir, og það hefur komið ágætlega fram hjá Bændasamtökunum, að aðalvandinn mun ekki verða sauðfjárræktin eða íslensku búfjárstofnarnir sem við höfum viðurkenningu á að hafi sérstöðu. Það eru aðrir þættir undir hvað það varðar. Einnig er að koma upp umræða, kannski algjörlega óháð því hvort við höldum áfram í þessum aðildarviðræðum eða ekki, um það einokunarumhverfi sem við erum að sumu leyti með, samþjöppunin á þeim markaði o.s.frv., kosti þess og galla og líka, hvernig við höfum í raun verið að sækja okkur vörur erlendis og koma með þær inn á markaðinn. Allt eru það hlutir sem þarf að ræða vegna þess að þetta kerfi þarf eins og öll önnur að vera í endurskoðun og lagfæringu. Það er kannski kosturinn við aðildarumsóknina að í umræðum um hana hafa menn einmitt þurft að diskútera svona hluti og spegla þá í öðru umhverfi en því íslenska.

Hæstv. forseti. Það er nokkur skoðanamunur milli mín og hv. þm. Guðbjarts Hannessonar í þessum efnum en ég þakka honum þó fyrir að útvíkka umræðuna aðeins. Við þingmenn, og ég þar á meðal, höfum verið nokkuð fastir í frekar afmörkuðum hluta umræðuefnisins fram að þessu. Hv. þingmaður kom inn á fleiri þætti sem minna hafa verið í umræðunni og ég þakka honum fyrir það. Ég tel æskilegt að breikka þessa umræðu vegna þess að spurningin um Evrópusambandsaðild snýst ekki bara um sérlausnir eða undanþágur á sviði sjávarútvegsmála þó að þar sé um mikið og mikilvægt málefni að ræða. Hv. þingmaður ræðir nokkuð að til þess að vita vissu okkar, áður en við tökum ákvarðanir, þurfum við að ljúka samningaviðræðum og er þá, heyrist mér, fyrst og fremst að vísa til þeirra kafla sem ekki voru opnaðir og ekki var komist að niðurstöðu í. Ég er að velta því fyrir mér hvort það sama eigi við um aðra þætti eins og t.d. gjaldmiðlamálin. Nú var það samþykkt í ríkisstjórn, reyndar ekki án umræðu eftir því sem fréttir herma, að Ísland mundi ekki leita eftir neinum undanþágum frá því að taka upp evru og verða hluti af evrópska myntbandalaginu með inngöngu í Evrópusambandið. Ég er að velta fyrir mér hvort hv. þingmaður, sem átti sæti í ríkisstjórn á þessum tíma, getur upplýst hvort það mat og sú samningsafstaða Íslands sem þar birtist byggði á hagsmunamati í þeim efnum eða á því að menn töldu einfaldlega að ekki væri mögulegt að semja sig undan því.

Hæstv. forseti. Ég er nú ekki viss um að ég skilji spurninguna fyllilega, ég skildi hana ekki alveg, en við fáum kannski betra tækifæri í seinna svarinu. Mig langar að draga það aðeins fram hvernig þessi vinna var unnin. Það hefur komið fram í umræðunni að skýrslan gefur nokkuð jákvætt vottorð um það hvernig ferlið var þrátt fyrir allt. Skipaðir voru vinnuhópar og reynt að draga öll ólík sjónarmið fram í hverjum hópi þar sem samningsmarkmiðin voru skilgreind. Það var líka farið í þessa vinnu, eins og ég var að segja áðan, menn fóru yfir og spegluðu lagaumhverfið, skoðuðu nákvæmlega hvernig við stöndum miðað við innleiðingu á einstökum þáttum. Menn flögguðu í byrjun ef einhver ákveðin atriði voru fyrir fram mörkuð. Það veit hv. þingmaður jafn vel og ég að öll þessi mál fóru síðan fyrir utanríkismálanefnd, voru rædd þar og kynnt þar og jafnvel meira en í ríkisstjórninni ef út í það er farið. Hvert einasta skref, hvert einasta þrep var kynnt. Formenn þessara vinnuhópa voru ekki stjórnarsinnar eða vildarvinir ríkisstjórnarinnar, þeir voru fengnir héðan og þaðan úr samfélaginu með mikla og víðtæka reynslu. Allur fyrsti kaflinn í skýrslunni er einmitt um þetta, um stöðuna sem þar er, og það er mjög athyglisvert að megnið af niðurstöðunum úr skýrslu Hagfræðistofnunar er byggt á upplýsingum úr skýrslu fyrrverandi utanríkisráðherra, það er sagt frá því hvernig hann skilaði málinu fyrir rúmu ári. Þar kemur þetta allt fram. Bara til að fá það skýrar um hvað spurningin var þá kemur mjög skýrt fram þar hverju var flaggað, hvað var opnað, hvaða samningsmarkmið voru sett, hverju var lokað til bráðabirgða og hverju var frestað. Ég get í sjálfu sér engu bætt við það, en ekkert af þessum málum fór áfram nema tveir aðilar samþykktu það, ríkisstjórnin og utanríkismálanefnd.

Hæstv. forseti. Nú er ég í þeirri stöðu að ég átti hvorki sæti í utanríkismálanefnd né ríkisstjórn á síðasta kjörtímabili. Hafi spurningin verið óljós vildi ég segja: Lagt var upp með það af hálfu ríkisstjórnar á síðasta kjörtímabili að menn stefndu að upptöku evru og ekki var tekin ákvörðun um að leita neinna undanþáguleiða eða sérlausna í því sambandi. Ég er að velta fyrir mér, og spurningin var að því leyti tiltölulega einföld: Telur hv. þingmaður að sú niðurstaða hafi verið byggð á hagsmunamati, þ.e. að það væri þá hagfelldara fyrir Ísland að taka upp evru, eða ekki? Eða telur hann að það hafi verið gert vegna þess að það hafi verið mat manna að ekki væri möguleiki á því að komast hjá því að taka upp evru eins og önnur ný aðildarríki Evrópusambandsins þurfa að gera samkvæmt því regluverki sem nú er í gildi?

Hæstv. forseti. Auðvitað var búið að ræða ýmsa möguleika, ótengt Evrópusambandsaðild, hvað það varðar að taka upp aðra gjaldmiðla. Ég held að það hafi aldrei komið upp í umræðunni að menn gengju í Evrópusambandið og reyndu að halda íslensku krónunni, ef það er það sem hv. þingmaður er að spyrja um. Ég held að það hafi aldrei komið upp einfaldlega vegna þess að eitt af því sem er mjög gagnrýnisvert hjá okkur er það hvað það kostar að halda íslensku krónunni. Það er gríðarlegur peningur í því að vera með sérgjaldmiðil. Þess vegna kom það aldrei upp svo að ég muni. Ég var ekki inni í vinnunni í einstökum hópum eða þar sem tekin var ákvörðun um einstök mál hvað þetta varðar, en ég man ekki einu sinni að í opinberri umræðu hafi mönnum nokkurn tíma dottið í hug að ef við færum inn í Evrópusambandið, ef það yrði samþykkt, yrði það ein af kröfum okkar að við héldum okkar eigin gjaldmiðli. Það kann að vera að menn sjái möguleikana í einhverjum hillingum. Það eru náttúrlega lönd innan ESB sem hafa mismunandi tengingar við evruna, bæði frá því að vera með sjálfstæðan gjaldmiðil en eru engu að síður tengd evrunni og hafa ákveðin vikmörk. Aðrir hafa sagt sig frá því eins og Bretarnir, þeir hafa sjálfstæðan gjaldmiðil í sjálfu sér en fylgja evrunni að mestu leyti. Svarið mitt við þessu hlýtur því að vera: Ég hef aldrei látið mér detta annað í hug en að evran verði gjaldmiðill Íslendinga ef við göngum í Evrópusambandið. Það er hluti af því sem hlýtur að þurfa að skoða hvað best, bæði í samningunum og hvað það varðar að leita til þjóðarinnar, það eru einmitt kostirnir við að vera komin með nýjan gjaldmiðil, sem allir eru að kalla eftir. 
            

Virðulegi forseti. Við ræðum hér skýrslu utanríkisráðherra um aðildarviðræður við Evrópusambandið. Í þeirri samantekt sem við höfum haft undir höndum undanfarinn sólarhring eru dregnar saman á einn stað margar af þeim staðreyndum sem búið er að vinna á undanförnum árum. Ég verð reyndar að segja að það kom kannski ekkert óskaplega margt á óvart í henni. Eins og kom fram í andsvörum áðan á ég mér þann bakgrunn að hafa í núna bráðum áratug fjallað um Evrópusambandið og þýðingu Evrópusambandsaðildar. Árið 2004, þegar ég var kosinn formaður Bændasamtaka Íslands, var starfandi starfshópur í utanríkisráðuneyti á vegum þáverandi utanríkisráðherra sem hafði það hlutverk að fjalla um Evrópusambandið, þróun þess og reynslu þjóðanna sem þá höfðu nýlega gengið inn í sambandið og máta það við hagsmuni Íslands og m.a. við hagsmuni íslensks landbúnaðar. Frá þeim tíma hef ég því markvisst tekið þátt í umræðum um þýðingu Evrópusambandsaðildar og áhrif hennar, sérstaklega áhrif á íslenskan landbúnað vegna þeirra starfa sem ég áður gegndi. Ræða mín litast því svolítið af þeim bakgrunni. Það er nokkuð sérstakt hvernig til þessarar umsóknar var stofnað og ég vil byrja á því að rekja það í örfáum orðum. Í kosningunum vorið 2009 var innganga í Evrópusambandið einungis á stefnuskrá eins stjórnmálaflokks, Samfylkingarinnar, og ég vil hrósa henni fyrir það að allan tímann hefur hún komið fram af mikilli hreinskilni um að hún vilji ganga í Evrópusambandið og láta á það reyna. Hið sama er ekki hægt að segja um samstarfsflokk hennar í ríkisstjórn sem fór frá í vor, Vinstri græna, þeir fóru í kosningabaráttuna árið 2009 með það á vörum að þeir mundu berjast gegn aðildinni. Þetta vil ég rifja upp vegna þess að það kom fyrir í kosningabaráttunni 2009 að sjálfstæðismenn í Norðvesturkjördæmi auglýstu á dreifiriti sem gengur um kjördæmið rétt undir kjördag hvort einhver mundi treysta á trúverðugleika Vinstri grænna þegar þeir segðust berjast gegn Evrópusambandsaðild. Og þeir lentu í vondum málum með því að birta mynd af þáverandi formanni Vinstri grænna, hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, og lentu í klögum og kærum út af því, en það mál var fljótlega látið niður falla. Nú virðist Vinstri hreyfingin – grænt framboð vera kannski orðinn meira sá flokkur sem hefur tileinkað sér þá stefnu að mikilvægt sé að láta reyna á Evrópusambandsaðild svo að hún fái frið fyrir umræðunni í 20 ár. Ég ætla samt ekkert að draga í efa það sem kemur fram í stefnu flokksins, að hann vilji standa fyrir utan Evrópusambandið, síður en svo. En staðan er aftur á móti mjög sérstök og tilurð þessarar umsóknar þar af leiðandi afar undarleg. Ég held að í upphafi hafi strax gætt mikils ofmats eða beinlínis vanþekkingar á aðildarferlinu. Það kom mjög fljótt í ljós að menn höfðu kannski fyrst og fremst í huga að við mundum vinna með sama hætti og Svíar og Norðmenn og Finnar sem höfðu gengið inn í Evrópusambandið með því að byrja á því að ræða um samningsmarkmið og setja okkur samningsmarkmið. Strax í þessu ferli öllu varð umræðan um samningsmarkmið mjög áberandi og krafan um að þessir og hinir settu sér samningsmarkmið var mjög áberandi. Í því segi ég að hafi falist ákveðin blekking vegna þess að það var í raun og veru ekkert um samninga. Það finnst mér skýrsla utanríkisráðherra nú staðfesta algjörlega. Þetta var aðildar- og aðlögunarferli, umræður um einstaka málaflokka, sem ég kem að seinna, sem áttu í þessu sambandi að heita samningar. Það kom líka mjög fljótt í ljós í þessari vinnu, og ég vil nefna sérstaklega fyrsta áfanga þessarar vinnu í aðildarferlinu sem var rýniskýrslugerðin af hálfu Íslands, að þarna var verið að bæta gríðarlega miklu verki inn í íslenska stjórnsýslu sem var öðrum þræði á kafi í því að vinna úr afleiðingum hrunsins og hafði í raun og veru nóg að gera í því. Við höfðum líka úr litlum fjármunum úr að spila og gátum þar af leiðandi ekki stækkað stjórnsýsluna til að takast á við þetta nýja verkefni. Þessu þunga og mikla verkefni var því bætt á starfsmenn Stjórnarráðsins meira og minna og ég ber djúpa virðingu fyrir því starfsfólki sem að þessu hefur unnið fram á þennan dag og hefur að mörgu leyti skilað mjög miklu og góðu verki, ég vil ekki taka það af því. Þar hefur verið unnið mikið verk við mjög erfiðar aðstæður því að við skulum ekki gleyma því að ofan í þetta allt saman komu heilmiklar umræður og breytingar á Stjórnarráðinu sem allt ýtti undir það að athygli manna var dreifð. En strax í þessari fyrstu vinnu, rýniskýrslugerðinni, það sem við getum kallað fyrsta handavinnukaflann, kom í ljós sá veikleiki sem fylgdi okkur allan tímann: Við vorum ekki með fullkomna athygli á því mikilvæga verkefni að takast á við aðildarferlið og sinna hagsmunamálum okkar á hverjum pósti eins vel og mögulegt var. Sumarið 2010 sótti sendinefnd Evrópusambandsins okkur heim og fundaði m.a. með Bændasamtökum Íslands. Í ljós kom í umræðum á þeim fundi það viðhorf sendinefndarinnar að embættismennirnir voru að uppgötva að á Íslandi ríkti einmitt grundvallarmisskilningur um hvað fælist í aðildarferlinu. Það bar nákvæmlega til þannig að við fulltrúar Bændasamtakanna vorum spurðir: Haldið þið að þið séuð komnir með einhverjar samningskröfur sem við eigum að taka afstöðu til? Þá kom kannski fyrst í ljós að um aðlögunarferli var að ræða og eins og kom fram hjá fulltrúum sendinefndarinnar að ef Ísland væri ekki tilbúið sem aðildarland með stjórnsýslu sína og stoðkerfi, hvort sem það tengdist landbúnaði eða öðrum þáttum stjórnsýslunnar, yrði einfaldlega ekki hægt að ganga frá aðild. Því var farið í þá leið að bjarga málum þannig að semja um að útbúa mætti sérstaka aðgerðaáætlun um hvernig breyta ætti stjórnkerfinu o.s.frv. Það endurspeglaði líka þann pólitíska veruleika að stuðningurinn við umsóknina og þetta verk allt saman var alla tíð mjög veikur. Það er eitt af því sem ég vil taka hér upp og gagnrýna sérstaklega í þessu aðildarferli. Það er eitt að hafa sótt um aðild - og þá áttum við bara að vinna að því af miklum krafti og mikilli einurð og setja þann kraft í sem þurfti á hverjum tíma - en að gera þetta eins og við gerðum finnst mér gagnrýnisvert. Ég vildi miklu frekar að við hefðum látið einskis ófreistað, með opnum hug og opin augu, að vinna að málinu af fullum krafti og undirbúa þess vegna breytingar á stjórnkerfinu og gera það algjörlega fyrir opnum tjöldum. Forseti. Ég minntist í upphafi sérstaklega á bakgrunn minn í aðildarferli undanfarinna ára og hér í dag hefur verið mikil umræða um sérlausnir og undanþágur og þá langar mig að vitna sérstaklega í norðurslóðaákvæðið. Því var oft flaggað í upphafi þó að dregið hafi úr því undir lokin. Norðurslóðaákvæðið var og er 142. gr. aðildarsamnings Finnlands og Svíþjóðar og var í norska samningnum sem var felldur. Norðurslóðaákvæðinu var mjög mikið flaggað sem sérstakri lausn fyrir íslenskan landbúnað og að með því væri hægt að útleggja miklar og mikilvægar úrlausnir, varanlegar til lengri eða skemmri tíma. Það var því í raun okkar hlutverk að rannsaka þetta ákvæði. Við komumst að þeirri niðurstöðu, og ég leyfi mér að vitna í rannsóknarskýrsluna sem Bændasamtökin sannarlega keyptu, við skulum bara segja það eins og það er, en við létum valinkunna menn, prófessor Stefán Má Stefánsson og Benedikt Egil Árnason gera ákveðna rannsókn fyrir okkur um þessi efni. Ef ég má, með leyfi forseta, vísa í niðurstöðu þeirra þar sem segir í samantektinni: „Í 142. gr. aðildarsamnings kemur fram að framkvæmdastjórnin skal heimila Finnlandi og Svíþjóð að veita langtímainnanlandsstuðning með það að markmiði að tryggja að landbúnaður sé áfram stundaður á tilteknum norðlægum svæðum, en hinn norðlægi stuðningur má vera tengdur hlutlægum þáttum, t.d. hekturum eða höfðatölu dýra, en hann má ekki vera tengdur framtíðarframleiðslu eða leiða til aukningar á framleiðslu eða stigsaukningar í heildarframleiðslu miðað við tilvísunartímabil fyrir inngöngu í Evrópusambandið.“ Ég vek sérstaka athygli á þeim orðum að stuðningurinn megi ekki vera tengdur framtíðarframleiðslu eða aukningu á framleiðslu eða stigsaukningu í heildarframleiðslu miðað við tilvísunartímabil inngöngu í Evrópusambandinu. Á árunum 1995 og 1996 veitti framkvæmdastjórn Evrópusambandsins Finnlandi og Svíþjóð heimildir til að veita slíka langtímastyrki með ákvörðunum sínum, annars vegar með ákvörðun 1995 og 1996. Upphaflegum ákvörðunum framkvæmdastjórnarinnar hefur verið breytt nokkrum sinnum og eru núverandi ákvarðanir framkvæmdastjórnarinnar frá árinu 2009 og 2010. Það segir okkur að það er framkvæmdastjórnin sem heldur á þessu ákvæði, það er ekki á valdi ríkjanna, þetta er ekki þannig lausn að ríkin stjórni þessum málaflokki heima hjá sér. Síðan segir í niðurstöðum skýrsluhöfunda, með leyfi forseta: „Við teljum ekki unnt að halda því fram að heimild Finnlands og Svíþjóðar til að viðhalda langtímastyrkjum innan lands til landbúnaðar á norðlægum svæðum sé með öllu varanleg. Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins tekur ákvörðun um þá með það að markmiði að landbúnaður verði stundaður áfram á norðlægum svæðum.“ Eftir að þessi rannsóknarskýrsla kom út og lá fyrir varð talsverður hvellur í samskiptum samtaka bænda í Finnlandi og Íslandi, sem kom okkur reyndar talsvert á óvart. En þegar við rýndum það og lögðum á okkur að ræða þetta sérstaklega við finnsku systursamtök okkar kom berlega í ljós að þau gerðu sér fullkomlega grein fyrir því að þetta norðurslóðaákvæði var ekki varanleg undanþága eða sérlausn eða hvað við köllum það. Þau óttuðust um framtíð ákvæðisins og vildu frekar safna inn í Evrópusambandið þjóðum, systur- eða bræðraþjóðum sínum á Norðurlöndum, til þess að auka þrýstinginn á að viðhalda því. Síðan vil ég segja, herra forseti, varðandi íslenskan landbúnað og norðurslóðaákvæðið, að ég komst fljótt að því að það er ekki lausnin fyrir íslenskan landbúnað. Eins og ég las upp úr um ákvæðið hér áðan er raunverulega gert ráð fyrir því í ákvæðinu að landbúnaðurinn þróist ekki, hann breytist ekki. Upplifunin á þessu ákvæði og staðreyndin er sú að þetta þýðir að norðurslóðalandbúnaður Finnlands er núna orðinn að einhvers konar landbúnaðarsafni. Hann nær ekki að breytast með breyttum tíðaranda og breyttum kröfum samfélagsins og í raun og veru heftir ákvæðið finnskan landbúnað þannig að sérlausnir geta líka verið helsi. Þetta vil ég draga sérstaklega fram hér vegna þess að í allri þeirri vinnu, og það var svolítið vísað til þess áðan í ræðu hv. þm. Guðbjarts Hannessonar sem nefndi varnarlínur Bændasamtakanna, var verkefnið einmitt að útfæra þessar varnarlínur. Þannig gætum við dregið upp á borðið mikilvægustu atriðin sem íslensk stjórnvöld þyrftu að taka tillit til í aðildarferlinu til að við mundum ekki lokast inni í norðurslóðaákvæðinu sem mundi búa okkur til þá hengingaról sem ég kallaði hér áðan „landbúnaðarsafn“. Það er kannski ekki fallegt orð en þýðir bara að við hefðum ekki getað aukið framleiðslu á Íslandi og við hefðum ekki getað breytt áherslum í framleiðslu. Þar af leiðandi hefðum við sett íslensku sveitirnar í kyrrstöðutímabil eða í algjöra kyrrstöðu. Þetta var verkefnið og við útfærðum sjö varnarlínur sem fjölluðu um hina ýmsu félagslegu og rekstrarlegu þætti íslensks landbúnaðar. Ég verð að segja stjórnvöldunum sem á þessu héldu á kjörtímabilinu til hróss að margt af þessu tileinkuðu þau sér, og ég vil ekkert gera lítið úr því. Það voru hlutir eins og sérstakar varnir Íslands til verndar heilsu manna og dýra, og hv. þingmaður Steingrímur J. Sigfússon nefndi í dag, flutningur á lifandi dýrum, verndun okkar sérstæðu búfjárstofna, heilbrigðisástand dýra og innflutningur á ferskum og ófrosnum matvælum. Þetta eru allt saman stór mál fyrir íslenskan landbúnað. Það er mjög áhugavert að lesa núna heimasíðu Matvælastofnunar, mast.is, þar sem sagt er t.d. frá því að íslenskir sérfræðingar hafi nú verið kallaðir til ráðslags úti í Bretlandi til að veita breskum stjórnvöldum liðsinni í að ráðast á þann vanda í kjúklingarækt í Bretlandi sem eru kampýlóbaktersýkingar, þar sem við höfum náð stórmerkilegum árangri í á undanförnum árum. Á heimasíðu Matvælastofnunar stendur nákvæmlega sú setning að það sé örðugt fyrir bresk stjórnvöld að ná þeim árangri sem Ísland hefur náð vegna reglna Evrópusambandsins, þeir geta ekki sett þær reglur til þess að ráðast á þennan vanda eins og íslensk stjórnvöld höfðu heimild til. Herra forseti. Þetta var aðeins innlit í þennan anga skýrslunnar og mér tókst ekki að fara sérstaklega yfir þær fullyrðingar að auðvelt hefði verið að semja um landbúnað. Það hefði vafalaust verið auðvelt að semja um landbúnaðarkaflann einfaldlega vegna þess að það 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hann talar af mikilli þekkingu um þessi mál og hefur unnið með þau og þekkir þau mun betur en sú sem hér stendur. Mig langar að spyrja um nokkur atriði. Umræðan hefur snúist mikið um það í dag og í gær hvort við getum fengið sérlausnir um eitt og annað og hvort þær séu varanlegar eða ekki varanlegar o.s.frv., en minna um hvaða hag Ísland gæti haft af því að ganga í Evrópusambandið. Hv. þingmaður þekkir vel landbúnaðinn bæði hér á landi og í Evrópusambandinu og víðar en í skýrslunni sem við erum að fjalla um stendur, með leyfi forseta: „Á undanförnum áratugum hefur sameiginleg landbúnaðarstefna Evrópusambandsins tekið breytingum sem stuðla að því að koma hlutum þannig fyrir að framleiðendur líti í meira mæli til markaðsaðstæðna og hagi ákvörðunum um framleiðslu í samræmi við aðstæður hverju sinni. […] Með tímanum hafa byggðamál orðin samofin hinni sameiginlegu landbúnaðarstefnu og þau hafa fengið stöðugt meira vægi.“ Hér er sagt að Evrópusambandið hafi breytt stefnu sinni, horft meira til markaðslögmálanna en um leið hafi þeir áttað sig á því að lögmál hins frjálsa markaðar mundi gera lítið annað en að breikka hið efnahagslega bil á milli ríkjanna og þannig vinna gegn grunngildum Evrópusambandsins. Þess vegna hafi þeir lagt enn meiri áherslu á landbúnaðinn, á byggðastefnuna, á nýsköpun og einmitt ekki á stöðnun, eins og hv. þingmaður talaði um áðan, heldur á byggðastefnu sem jafnar aðstöðu 

Virðulegi forseti Ég þakka spurninguna því ég held að það sé mjög mikilvægt að við ræðum málin út frá þessu. Við eigum að skipta landbúnaðarumræðunni í þessu samhengi í tvo hluta. Það er sannarlega hægt að segja að landbúnaðarstefnan hafi tvær meginstoðir, önnur er framleiðsluhlutinn og markaðsvæðing framleiðslunnar, ef við getum orðað það svo, og markaðstilskipanir og hin er byggðaþátturinn. Nú er það svo að við höfum að mjög takmörkuðu leyti innleitt byggðasjónarmið í búvörusamninga okkar. Búvörusamningarnir eru hins vegar alger forsenda þess að það sé byggð í sveitum, en við fjöllum ekkert um það sérstaklega, ég vil miklu frekar orða það þannig að við fjöllum frekar ómarkvisst um það í samningunum. Við mættum gera betur í því og við mættum líka læra mjög margt af byggðaaðgerðum Evrópusambandsins. Það er ekkert hvítt og svart í þeim efnum. En grundvallaratriðið er þetta og það vil ég að menn átti sig á. Eftir að Evrópusambandið breytir landbúnaðarpólitík sinni upp úr árið 2003 verða skil. Það breytir CAP-landbúnaðarstefnunni, fer í að flytja stuðninginn frá framleiðslunni þ.e. frá framleiddum mjólkurlítra og kílói af nautakjöti og hvað þetta allt saman er, yfir í að greiða fyrir landið. Það verða þau skil að stuðningurinn tengist ekki lengur framleiðslunni. Bændurnir máttu gera nánast það sem þeir vildu á jörðum sínum. Það var meginhugsunin. Auðvitað settu ríkin sérstakar reglur um það. En afleiðingin varð sú, og það skulum við ræða, að hlutur bænda í búvöruverðinu hefur frá þeim tíma dregist verulega mikið saman. Vöruverðið hefur ekki að sama skapi lækkað til evrópskra neytenda en milliliðirnir á milli bændanna og neytendanna hafa stórbætt sinn hlut.

Virðulegur forseti. Ég skil hv. þingmann þannig að hann sjái ýmsar hættur fyrir íslenskan landbúnað ef við gengjum í Evrópusambandið, en sér hv. þingmaður einhverjar hættur samfara því að við klárum viðræðuferlið og fáum niðurstöðu í það hvaða sérlausnir bjóðast og hvernig útlitið væri ef við mundum segja já við inngöngu í Evrópusambandið? Hefur íslenska þjóðin eitthvað að óttast? Eru einhver neikvæð áhrif sem felast í því að klára þessar viðræður og taka afstöðu til niðurstöðunnar?

Virðulegi forseti. Hluti af þeim bakgrunnsskjölum sem liggja að baki aðildarviðræðunum og undirbúningi Íslands og ná allt tíu ár aftur í tímann er margs konar úttektir á áhrifum Evrópusambandsaðildar á íslenskan landbúnað og íslenskar sveitir. Ég vona að við séum ekki að deila um forsendurnar sem þar eru gefnar en þessar úttektir segja okkur einfaldlega að það verður 40–50% samdráttur í tekjum bænda. Við getum alveg séð fyrir okkur hvaða afleiðingar það hefur. Hvort það sé áhætta fólgin í því að við ljúkum aðildarferlinu er kannski ekki stóra málið en þetta er áhættan sem við tökum fyrir sveitirnar með aðild. Það sem vantar upp á, og ég kom að í lok ræðu minnar áðan, í þá fullyrðingu um að það hefði ekki verið svo erfitt að ná niðurstöðu í samningum um landbúnaðarkaflann er einfaldlega að menn undirbyggðu ekki á þessum tíma afstöðu Íslands og þær grunnvarnarlínur sem við þurftum að hafa til að passa að ekki færi illa. Þess vegna getur vel verið að það sé mjög auðvelt að ná samstöðu eða ná samningum við Evrópusambandið ef við ætlum að gera það eftir því sem stjórnvöld voru búin að skrifa. Samsetning samningahópsins um landbúnað var mjög undarleg. Þar komu saman mjög margir hagsmunaaðilar sem höfðu ekki endilega hagsmuni af landbúnaði. Það tel ég meginveikleikann í undirbúningi landbúnaðarhlutans og hafi skaðað verulega hagsmuni Íslands og þess vegna segi ég: Ef það á að halda áfram á grunni þeirrar samningsafstöðu sem búið var að teikna upp, vitandi af þeirri þekkingu og niðurstöðum sem koma fram í úttektum sem höfðu verið unnar á árum áður og seinast 2009, er aðild að Evrópusambandinu óumdeilanlega stórskaði fyrir íslenskar sveitir.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Haraldi Benediktssyni fyrir ræðuna. Ég held að hún undirstriki hversu mikilvægt er að við fáum fólk inn til að fjalla um þessi mál, fólk sem hefur góða þekkingu, hefur skoðun, hefur farið yfir málin og unnið í þeim. Ég held að það sé nákvæmlega það sem þarf, bæði til að upplýsa okkur hin sem höfum ekki alveg sömu innsýn og eins til að leiða umræðuna í þann farveg að hún verði málefnaleg og geti leitt til einhverrar niðurstöðu. Við hv. þingmaður deilum því að við berum byggðamálin mjög fyrir brjósti og teljum þá þróun sem hefur orðið á landsbyggðinni mjög neikvæða, svo ég leggi orð í munn hv. þingmanns. Þess vegna held ég að mjög mikilvægt sé að skoða kaflann um landbúnað og dreifbýlisþróun. Mig langar að heyra skoðun hv. þingmanns á þeim kafla í skýrslunni. Það kom réttilega fram að vinnan sem var kannski gerð að einhverjum hluta af vanefnum var að bera saman lagaumhverfið á báðum stöðum. Það er náttúrlega hluti af því sem sumir kalla aðlögunarferli og aðrir undirbúningsferli. Síðan er að fara í að skoða stofnanakerfið áður en samningur er gerður. Það felur ekki í sér að menn þurfi að aðlaga stofnanakerfi áður. Það kemur fram í skýrslunni að Íslendingar fengu undanþágu frá því að þurfa að byrja þá aðlögun eða að breyta stofnanakerfinu. Eingöngu átti að sýna fram á hvernig það væri hægt að gera, en síðan yrði það ekki gert fyrr en eftir að búið væri að afgreiða aðildarumsóknina. Mig langar líka að heyra skoðun hv. þingmanns á því sem skrifað er í samantektarkaflanum, að hvað varðar landbúnaðarkaflann hafi málum verið öðruvísi farið. Þá var verið að bera það saman við sjávarútveginn. Ísland hefur lagt fram aðgerðaáætlun um undirbúning og afhent hana Evrópusambandinu. Evrópusambandið hafði samþykkt áætlunina fyrir sitt leyti og bauð Íslendingum að leggja fram samningsaðstöðu í landbúnaðarmálum. Í miðri skýrslunni segir skýrsluhöfundur, sem er sá sami og hv. þingmaður benti á að hefði unnið skýrslu fyrir Bændasamtökin, að í rauninni stæði ekkert í veginum fyrir því að menn gætu náð samstöðu um landbúnaðinn. Mig langar að heyra komment á þetta.

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir þessar spurningar og skal reyna að klóra mig fram úr að svara þeim. Ég byrja kannski á atriðunum er varða aðgerðaáætlun um breytingar á stofnanakerfinu. Ég var að reyna að draga fram í ræðu minni áðan að ég er ósáttur við þá leið sem við völdum að fara, að biðja um að skila einungis inn undanþágu. Af hverju fórum við ekki einfaldlega í það breytingaferli og gerðum þetta fyrir opnum tjöldum þannig að við sæjum þá og þjóðin mundi þá upplifa hvað væri að taka við? Ég held að sú aðferð að hafa samið um að fá að gera þetta á grundvelli aðgerðaáætlunar hafi að mörgu leyti skaðað stöðu okkar. Það sem ég er að reyna að segja aftur varðandi samningsafstöðuna sem tilbúin var í landbúnaði og þær úttektir sem þar lágu að baki, ég var að vísa í úttektir sem Hagfræðistofnunin gerði fyrir íslensk stjórnvöld, ekki fyrir Bændasamtök Íslands. Hún er að mörgu leyti gölluð, hún er gölluð að því leyti að menn leyfa sér að horfa mjög þröngt á hagsmuni einstakra eða á stöðu einstakra búgreina þannig að þegar hrunið verður í svínakjötinu og hrunið verður í alifuglakjötinu gerir skýrslan ekki ráð fyrir ruðningsáhrifunum fyrir aðrar búgreinar, því að öll landbúnaðarfjölskyldan, allar búgreinarnar, styðjast hver við aðra. Aðeins um þetta stofnanaumhverfi sem þurfti að breyta og þurfti að byggja upp. Það þurfti til dæmis að byggja upp stofnun greiðsluþjónustu landbúnaðarins sem samkvæmt öllum teikningum átti þá að verða 30–40 manna stofnun.

Hæstv. forseti. Þetta var býsna fróðlegt vegna þess að í raunveruleikanum var ég að vekja athygli á því að það sem oft hefur verið kallað aðlögun var ekki krafa um annað en setja saman áætlun um hvernig aðlögun þyrfti að vera en engar breytingar þyrfti að gera strax. Hér kemur hv. þingmaður og er svo hressilegur að segja að betra hefði verið að fara í framkvæmdina, breyta strax. Það er út af fyrir sig sjónarmið en undirstrikar náttúrlega að það hefur ekki verið gert hingað til. Varðandi þessar stofnanir þá skildi ég það þannig, hafandi hlustað á umræðuna í ríkisstjórn, að það væri nákvæmlega þetta sem hv. þingmaður er að benda á, að þurft hefði að aðlaga stofnanakerfið meira að íslenskum raunveruleika. Menn gætu ekki tekið eitthvert ákveðið stofnanakerfi frá Evrópusambandinu vegna smæðar okkar og sérstöðu og það hlýtur að hafa verið það sem hefur þá átt að ræða og skoða. Mig langar aðeins að heyra almennt hvort, svo ég ítreki spurninguna, hv. þingmaður telji að hægt hefði verið að ná niðurstöðu í landbúnaðarmálunum og í öðru lagi, sem mér finnst vera mjög mikilvægt, hvort hv. þingmaður sé ekki sammála mér að ástæða sé til að birta þau drög að samningsmarkmiðum sem þó voru tilbúin. Hann upplýsir hér að ágreiningur hafi verið um samningsmarkmiðin. Það hafi verið þannig samsettur hópur að þar hafi ekki komið nægjanlega fram sjónarmið Bændasamtakanna eða atvinnugreinarinnar. Engu að síður liggja fyrir samningsmarkmið eða drög og ég tel mjög mikilvægt að það komi fram og menn fái tækifæri til að ræða það og skoða kosti og galla nú þegar við erum að meta stöðuna í framhaldinu. Svo í lokin, af því að við höfum hv. þingmann með sérþekkingu, þá hefur það verið þannig að í flestum þessum umræðum hefur einhverju verið flaggað í byrjun, hvað ætti að skoða sérstaklega. Hverju var flaggað í þessu tilfelli? Var það ekki einmitt sérstöðunni vegna smæðarinnar, vegna landfræðilegrar legu og hversu harðbýlt landið væri o.s.frv.? Ef ég veit rétt var því alltaf flaggað sem kröfum í byrjun í umræðunni.

Virðulegi forseti. Ég vil segja að nákvæmlega það atriði sem þingmaðurinn endar á í spurningu sinni, sérstaða Íslands, veðurfarsaðstæður, fámenni, strjálbýli og þeir þættir, áttum við allan tímann að taka sérstaklega utan um. Við töluðum um það í upphafi en við gerðum það ekki. Við undirbyggðum aldrei vinnu okkar í ferlinu þannig að við værum að taka utan um það atriði á þann hátt sem við þingmaðurinn deilum algerlega skoðun á. Það er meginvandamálið. Ég vil líka svara því hvort ætti ekki að birta þau drög að samningsaðstöðu sem voru komin í landbúnaðarmálum. Jú, það vil ég að verði gert. Hverju það breytir síðan um framhaldið veit ég ekki en ég hef alla vega þá þekkingu á samningsaðstöðunni að hún tók ekki utan um þá hagsmuni sem við erum þó sammála um, strjálbýlið og veðurfarsaðstæðurnar. Þó að við höfum oft fallið í þá freistni að tala um norðurslóðalandbúnaðinn er staðreyndin sú að þetta yrði nyrsti landbúnaður Evrópusambandsins við algerlega óþekktar aðstæður og þannig átti allan tímann að nálgast Evrópusambandið varðandi landbúnaðinn. Það tókst til dæmis aldrei í ferlinu að skilgreina landbúnaðarlandið. Út á hvað ætluðum við að greiða? Við gátum verið sammála um að greiða landsstyrkinn út á túnin, út á akrana, út á grænfóðursstykkin og alla þá hluti en áttum við að fara út í beitarhagana, áttum við að fara upp á heiðarnar? Þetta var risaverkefni sem aldrei fékkst nokkur botn í og það var til mikils skaða. Ég vil segja aftur að mér finnst vont að við skyldum fara þá leið að semja um að við breyttum stofnanakerfinu eftir aðildina. Sjónarmið Evrópusambandsfulltrúanna sem ég vísaði í í ræðu minni árið 2010 var að það væru engar greiðslur, ekkert „system“ kæmist í gang nema þetta væri klárt. Þá ítrekaði ég að við ættum að fara í þær breytingar þannig að fólkið skildi hvað við þyrftum að gera. Mér fannst þetta vera ákveðin aðferð í pólitíkinni til að deyfa sýnileikann. Kannski var það pólitískur flótti 

Hæstv. forseti. Ég get ekki sagt að skýrslan sem hér er til umræðu hafi beinlínis komið mér á óvart eða meginniðurstöður í henni. Ég hefði að vísu kosið að hafa einnig til umræðu aðrar skýrslur sem eru ófullgerðar og við vitum að eru á leiðinni en svo er ekki. Það sem hefur komið mér helst á óvart í þessum umræðum er hversu málefnalegar þær hafa orðið. Ég er satt að segja alveg undrandi á því. Ég held að það sé rétt sem hv. þm. Guðbjartur Hannesson sagði fyrr í dag í andsvörum, og kannski sagði hann það líka í ræðunni, að það eru þrír hópar í umræðunni. Það er sá hópur sem telur hagsmunum okkar ekki best borgið með inngöngu í ESB og þá skiptir engu máli hvort einhverjar varanlegar undanþágur eru inni í myndinni eða sérlausnir. Miðað við uppbyggingu og eðli sambandsins eru þeir einfaldlega á móti því. Ég er í þeim hópi og hef aldrei dregið dul á það. Svo er annar hópur sem vill ganga í Evrópusambandið hvort sem sérlausnir eða undanþágur eru í boði eða ekki, af því að heildarhagsmunirnir eru meiri. Ég get alveg skilið þá afstöðu þótt ég sé ekki sammála henni. Þetta er bara afstaða. Síðan er einn hópur sem er mjög stór, held ég, sem byggir afstöðu sína á því hvort einhverjar varanlegar undanþágur eða sérlausnir eru í boði og afstaða um inngöngu mótast af því. Ég er ekki viss um að við getum alveg hunsað þann hóp. Það kom upp sú spurning hérna í dag, og ég held að hv. þm. Guðbjartur Hannesson hafi spurt þeirrar spurningar líka, af hverju ekki megi ljúka viðræðum og sjá hvað kemur út úr þeim. Það er út af fyrir sig alveg eðlileg spurning en við stöndum samt frammi fyrir ákveðnum veruleika. Við stöndum frammi fyrir þeim veruleika að vera með ríkisstjórn sem hefur ekki áhuga á inngöngu í Evrópusambandið. Er hægt að ætlast til þess, ég hef sagt það áður og eiginlega talið það fullkomlega fráleitt, að slík ríkisstjórn geti farið og haldið slíkum viðræðum áfram? Það breytir því þó ekki að ekki er alveg sjálfgefið að meiri hlutinn sem hér er geti raunverulega slegið þennan stóra hóp í rot og sagt: Við ætlum að slíta viðræðunum. Það er auðvitað ekki sjálfgefið. Ég hef talsverðar áhyggjur af því vegna þess að ég er í flokki þar sem eru mjög skiptar skoðanir um málið. Ég veit að í mínum flokki er stór hópur sem vill sjá hvort einhverjar sérlausnir séu í boði og hvort þær séu þá hugsanlega eða líklega varanlegar eða að óbreyttum forsendum verði ekki hreyft við þeim. Ég hef alveg skilning á því að sá hópur sætti sig ekki við að vera sleginn í framan með blautri tusku. Ég velti fyrir mér, því að við erum auðvitað í mjög mikilli klemmu með þetta, hvað við eigum að gera. Ég kann eiginlega ekki svarið. Ég velti því fyrir mér meðan ég var að hugsa hvað ég ætti að segja hérna. Ég hef sagt áður að við verðum að kjósa um hvort við ætlum inn eða ekki með einum eða öðrum hætti. Ég hef spurt áður, er ekki hægt að kjósa um það burt séð frá sérlausnum? Þá segja aðrir: Nei, við viljum vita hvað er í þessu svo við getum tekið afstöðu. Þá hef ég velt fyrir mér hvort möguleiki sé að kjósa um inngöngu með þeim forsendum gefnum að það séu sérlausnir varðandi landbúnað og fiskveiðar eða auðlindasjávarútveginn. Ég veit það ekki, kannski þurfum við að hugsa það. Það má vel vera að hægt sé að útbúa einhverjar slíkar kosningar. Við þurfum auðvitað að finna einhverja lausn. Ég hef líka velt fyrir mér sérlausnunum. Mér sýnist klár niðurstaða í skýrslunni að það verði engar varanlegar undanþágur. Það kunna að verða einhverjar sérlausnir. Segjum sem svo að við náum sérlausnum fyrir sjávarútveginn, að við fáum að ráða honum, stjórna honum. Þetta eru sérstakar aðstæður. Við erum eyja og við erum norður í hafi og þetta eru svo miklir hagsmunir fyrir okkur, sjávarútvegurinn er svo mikill hluti af tekjum okkar og atvinnu. Auðvitað er ég sorgmæddur yfir því að síðasta stjórn gat ekki klárað þau atriði, hvort það væri sérlausn eða undanþága, á öllum þessum tíma. Það þýðir ekki að tala um það. Það liggur fyrir að svo er ekki. En hvað með sérlausnir sem við fengjum núna kringum þetta eftir 10 ár, eftir 15 ár? Það eru kannski ekki sömu forsendur. Þá segir Evrópusambandið: Núna er ekki sama staðan hjá okkur. Þið eruð búin að finna olíu og það er alveg ástæðulaust að þessi sérlausn gildi mikið lengur. Þetta er líka vandamál sem er verið að glíma við, heilmikið vandamál. Ég held að við þurfum alla vega að fara yfir það. Ég er ekki alveg tilbúinn að slá menn kalda þó að ég sé andstæðingur Evrópusambandsins og geti veifað þessari skýrslu og sagt: Þetta sagði ég ykkur. Það eru engar undanþágur, tæplega nokkrar sérlausnir nema þá mjög tímabundnar. Ég er ekki alveg tilbúinn að slá menn kalda. Þótt menn trúi því kannski ekki allir þá er ég lýðræðislegri en margir halda og ég er sáttfúsari en margir halda. Ég vil fá einhverja lausn í málið. Ég vil ekki að hún taki mjög langan tíma héðan í frá. Ef það er einhver sérlausn í boði, sem ég veit að hv. þm. Össur Skarphéðinsson telur, vil ég að það komi í ljós á mjög skömmum tíma. Af því að ég hef svo góðan tíma vil ég benda á að ég held að það sé heldur ekki hægt að ræða þetta einungis út frá skýrslunni. Við verðum líka að tengja það þeim veruleika sem við búum við í dag. Við búum við EES-samning í dag. Hvernig er hann að þróast? Það er hluti umræðunnar. Getur hann haldið áfram án þess að við breytum stjórnarskránni? Eru menn tilbúnir til að breyta stjórnarskrá? Hvað ætla menn að gera? Nú liggur fyrir eftir Lissabon-sáttmálann að mikill meiri hluti af öllu regluverki fer ekki í gegnum löggjöf heldur aðeins reglugerðir sem koma ekki til þingsins, sem varða mikla hagsmuni fyrir okkur. Hvaða þýðingu hefur þessi þróun? Getur verið að það sé minna fullveldisafsal að ganga í Evrópusambandið en að búa við óbreyttan EES-samning? Þá umræðu þurfum við líka að taka, miðað við þá þróun sem hefur orðið. Ég held að allir fræðimenn í dag séu sammála því að við getum ekki látið EES-samninginn gilda mikið lengur án þess að breyta stjórnarskránni. Það er að mörgu að huga og ég held að við verðum líka að taka umræðuna í því samhengi. Ég held að ekki sé óhætt að ákveða núna á grundvelli skýrslunnar, eins og hefur komið fram hjá mörgum stjórnarliðum sem ég er með í stjórn, að slíta öllum viðræðum við Evrópusambandið, að loka málinu á grundvelli skýrslunnar. Málinu er auðvitað ekki lokið með þessari skýrslu og ekki með þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég er mjög ánægð að heyra að hv. þingmaður er tilbúinn til að velta hlutunum fyrir sér. Jafnvel þótt hann hafi í hjarta sínu nokkurn veginn gert upp við sig að hann er ekki hlynntur því að ganga í Evrópusambandið finnst honum vel koma til greina að minnsta kosti að íhuga það að klára ferlið sem við erum svo langt komin með. Það er aðeins hægt að taka upplýsta ákvörðun um málið þegar við erum búin að sjá niðurstöðuna. Þjóðin getur fengið niðurstöðuna, metið kostina og gallana og tekið ákvörðun. Það er fullkomlega eðlileg krafa í mínum huga að við fáum að gera það, að þjóðin fái að greiða atkvæði um niðurstöðuna, til vara ef menn geta ekki fallist á að greiða atkvæði um það hvort halda eigi áfram eða ekki. Að slíta viðræðum án þess að fara með það til þjóðarinnar er algerlega óásættanlegt og það stríðir gegn grunngildum í Sjálfstæðisflokknum. Þar hafa menn talað gegn forræðishyggju þannig að sú meginhugsun getur ekki fallið að þeim gildum Sjálfstæðisflokksins, eins og þau birtast mér alla vega. Skil ég hv. þingmann rétt að hann vilji að þessi skýrsla verði rædd við þingmenn og að beðið verði eftir þeirri skýrslu sem á að koma í apríl og að þeirri umræðu lokinni tökum við aftur umræðu hér í þinginu?

Hæstv. forseti. Ég get fyrir mitt leyti svarað því þannig að ég tel auðvitað eðlilegt úr því að menn eru á annað borð að koma með svona skýrslu inn í þingið að hún fari til þingnefndar. Það er að sjálfsögðu prinsippatriði, alveg sama hvaða vitleysu ég teldi vera í skýrslunni eða ekki eða hversu ljós hún væri. Ég veit að skiptar skoðanir eru um það en ég tel það eðlilegan farveg. Þegar við erum að tala um að halda áfram viðræðunum þá er það mikill vandi. Við erum í klemmu. Það er klemma fyrir stjórnvöld sem vilja ekki ganga í sambandið að halda áfram einhvers konar aðildarviðræðum. Þess vegna var ég inntur eftir því hvort hægt væri að fara einhverja aðra leið með því að kjósa um það og þá með samningsfyrirvörum, hvort við eigum að halda áfram eða ekki, finna einhverja lausn. Það sem ég er að segja er að nú liggur fyrir að það skiptir svo marga máli, og sérstaklega í mínum flokki, að fá að vita hvort einhver möguleiki sé á sérlausn varðandi stjórn fiskveiða eða ekki, hvort við getum haft þann fyrirvara kláran til að geta tekið afstöðu til ESB. Ég get ekki horft fram hjá þeim veruleika, það er bara veruleikinn. Þess vegna velti ég því fyrir mér hvort það sé einhver leið sem við getum kallað lýðræðislega leið í staðinn fyrir segja: Hér er komin skýrsla. Það eru ekki varanlegar undanþágur. Svona liggur í málinu. Það er meiri hluti fyrir því að ganga ekki í ESB og étið það sem úti frýs. Ég er ekki alveg tilbúinn til að fara þá leið.

Virðulegi forseti. Það væri auðvitað afleitt ef sú leið yrði farin. Þá stæðu stóru spurningar enn þá eftir og þeim væri ósvarað og kannski í 10 ár til viðbótar. Það eru margir sem vilja halda því fram að það sé hagur sterkra hópa i þjóðfélaginu að leiða þetta mál ekki til lykta en það sé hins vegar almannahagur að gera það vegna þess að með samningnum gætu fylgt lægri vextir, minni verðbólga, jafnvel nothæfur gjaldmiðill, afnám verðtryggingar, góð byggðastefna o.s.frv. Allt sem skiptir máli fyrir hag almennings í landinu. Það eru ákveðnir sterkir hópar, sem ég veit að hafa mikil áhrif innan Sjálfstæðisflokksins, sem sjá hag í því að halda þessum hlutum á sama stað og þeir hafa verið hingað til og vilja ekki horfa til framtíðar með regluverk Evrópusambandsins sem undirtón. Ég er ánægð með vangaveltur hv. þingmanns. Ég vona að þær séu uppi og verið sé að ræða á þeim nótum í þingflokki Sjálfstæðisflokksins og að þeim takist að smita framsóknarmenn af þeirri hugsun þannig að við getum að lokum fundið góða lausn sem við getum sætt okkur við svo að þetta verði ekki stórt og óleyst deilumál miklu lengur en nauðsynlegt er.

Hæstv. forseti. Ég er ekki að upplýsa þingheim um hvað fer fram á þingflokksfundum Sjálfstæðisflokksins, en það er auðvitað mörgum ljóst og margir vita að það eru skiptar skoðanir innan Sjálfstæðisflokksins í þessu máli og svo hefur alltaf verið. Það eru mismunandi hagsmunir. Hv. þingmaður sagði áðan og taldi upp þá mikilvægu hagsmuni sem hún sæi í þessu, eins og gjaldmiðil og annað. Ég sé margt annað í aðildinni að ESB sem hentar mér ekki. Það er kannski of langt til að telja hér upp. Ég er ekki svo frekur, þó svo margir haldi að ég sé frekur, og þó ég sé í meiri hluta er ég ekki alltaf tilbúinn til að valta yfir minni hlutann. Þess vegna segi ég að ég vil ekki horfa fram hjá þeim staðreyndum að margir eru annarrar skoðunar en ég. Það eru ansi margir sem vilja vita meira og sjá meira áður en þeir taka afstöðu til þess hvort við eigum að ganga í sambandið eða ekki.

Herra forseti. Hv. þm. Brynjar Níelsson var í krafti atgervis síns á sviði lögfræði árum saman valinn til þess að gegna forustu í félagi lögmanna á Íslandi. Það skiptir þess vegna máli þegar hv. þingmaður skuli koma hér og velta því upp og segja það sína skoðun að það sé hugsanlegt að við séum komin á þann stað varðandi EES að sá samningur standist ekki stjórnarskrá. Þá get ég ekki látið hjá líða að segja að ég hef verið þeirrar skoðunar um töluvert skeið, ég hef greint þinginu nokkrum sinnum frá því að tiltekin mál eru að mínu viti í andstöðu við stjórnarskrá. Ég tel sem sagt að það sé kominn tími til þess að við breytum stjórnarskránni burt séð frá ESB og aðild að ESB. Það sætir líka tíðindum að maður eins og hv. þingmaður, sem hefur þessa sérþekkingu á sviði laga, segir að með tilliti til stjórnarskrár sé okkur hugsanlega betur fyrir komið innan Evrópusambandsins. Ég held að svo sé. Það er eitthvað sem þarfnast skoðunar. Ég var líka mjög ánægður með að hv. þingmaður virtist ekki vera víðs fjarri því sem formaður Sjálfstæðisflokksins sagði hér í gær í andsvari við mig, að hann væri algjörlega opinn fyrir því að skýrslan færi til umræðu í viðeigandi nefnd. Ég tel að annað væri þinginu til hneisu eftir að hafa eytt 25 millj. kr. í að gera þessa skýrslu. Sú umræða sem hér hefur staðið um Evrópusambandið hefur verið hin málefnalegasta á þeim grundvelli frá því að það ferli hófst. Ég hef tekið þátt í þeim mörgum. Þetta er sú besta. Menn geta sagt margt um þessa skýrslu, en það er ljóst að hún vekur dálítið skarpar umræður. Nýir hlutir koma þar fram, varðandi úttekt Stefáns Más en líka varðandi ferlið sjálft, hlutir sem jafnvel ég sem fyrrum forsvarsmaður ferlisins hefði ekki treyst mér til að fullyrða en vissi af því, en þarna kom það fram eins og t.d. um landbúnaðinn. Ég fagna því og hvet hv. þingmann til þess að beita 

Hæstv. forseti. Ég get alveg sagt það að ég mun alla vega ekki mæla gegn því að skýrslan fari til umræðu í nefnd. Ég veit hvað kom fram í ræðu fjármálaráðherra í gær - eða var það forsætisráðherra? En ég hef svo sem ekki meira um þetta að segja nema að ég er alltaf voða ánægður með að í hvert skipti sem hv. þm. Össur kemur í ræðupúltið ýjar hann að því eða segir berum orðum að ég sé æðislega gáfaður og klár lögfræðingur, en ég held að það séu að vísu mjög skiptar skoðanir um það. En ég get alveg tekið undir það með hliðsjón af þessari skýrslu og þeirri umræðu sem hér hefur farið fram að það sé ekkert óeðlilegt að málið fari í nefnd.

Forseti beinir því til þingmanna að nefna hver annan fullu nafni.

Herra forseti. Það er alveg rétt, ég gengst fúslega við því að ég hef margoft lýst því yfir að ég tel, bara af kynnum mínum af hv. þm. Brynjari Níelssyni hér í þinginu, að hann sé snjall lögfræðingur. Hitt er algjörlega rangt að ég hafi nokkru sinni vikið orðum að gáfnafari hans, enda tel ég að það þurfi frekari rannsóknar við  Hv. þingmaður lagði mér þá hugsun í huga í ræðu sinni áðan að ég teldi að hægt væri að finna sérlausn á þeim vanda sem varðar sjávarútveg. Hann spurði svo sem upp úr höfði sínu hvort hægt væri að gera það á skömmum tíma. Ég tel að svarið sé já. Fyrir því eru eftirfarandi ástæður: Búið er að mola í sundur þau tvö sker sem voru í vegi þess að við gætum siglt inn í samningaviðræður um sjó. Hið fyrra, endurskoðun á sjávarútvegsstefnunni, er frá. Þar var meira að segja vikið í tveimur veigamiklum atriðum nálægt sjávarútvegsstefnu okkar. Síðan er makríldeilan frá, þ.e. hún er ekki lengur deiluefni milli Íslands og Evrópusambandsins. Að því er hæstv. sjávarútvegsráðherra hefur upplýst er nánast sátt millum þessara tveggja aðila en frændur okkar og vinir Norðmenn eru þar frekir og erfiðir í taumi. Það síðasta sem ég vil nefna er að það er mat stækkunarstjóra Evrópusambandsins eftir að makríldeilan komst á þetta stig að það sé skammur  
            

Hæstv. forseti. Við hv. þm. Össur Skarphéðinsson erum farnir að hljóma eins og ástfangið par sem ekki hefur hist lengi. Ég get tekið undir margt sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson sagði og má vel vera að ég beiti fyrir mér fyrir því að málið fari í nefnd. Það á auðvitað eftir að ræða þetta allt saman og ég hef allan fyrirvara á því. Ég er hins vegar ekki eins sannfærður og hv. þm. Össur Skarphéðinsson um að það séu til sérlausnir og hef á tilfinningunni að svo sé nú ekki, en ég ætla nú ekkert að ákveða neitt fyrir fram í því. Það eina sem ég horfi á í þessari umræðu er sá veruleiki að margir munu krefjast þessa þótt ég sé ekki sammála þeim. Það sem ég er einfaldlega að segja er: Get ég bara hunsað fólk sem ekki er sammála mér af því að ég kann hugsanlega að vera í meiri hluta? Það er „dílemma“ mín. Ég segi: Ef hægt er að fara einhverja aðra leið, ef við getum fundið einhverja aðra leið en að slá fólk í rot sem er ósammála þá er ég tilbúin að leita hennar. Það er eiginlega inngangurinn og aðalatriðið í ræðu minni. Annað ætla ég raunverulega ekki að segja.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Ég hef reynt að fylgjast með henni í allan dag og alveg frá því við byrjuðum á þessu. Ég hlustaði í gær á kynninguna á skýrslunni og get þakkað hæstv. utanríkisráðherra fyrir að hafa látið gera skýrsluna þótt hún breyti kannski engu hvað hann varðar eða sýn hans á Evrópusambandið og þetta stóra mál sem er mjög stórt fyrir okkur mörg. Hér hef ég hlustað á marga mannvitsbrekkuna fara um víðan völl um Evrópusambandið, um undanþágur og lausnir, sérlausnir, og fyrrverandi formaður Bændasamtakanna, hv. þm. Haraldur Benediktsson, fór mjög vel yfir landbúnaðarmálin og annað. Það kemur margt í ljós og maður lærir mikið á að hlusta og reyna að átta sig á þessu. Það sem mér finnst samt skipta svo miklu máli og hefur kannski ekki verið rætt nógu mikið í þessari umræðu er hvers vegna stjórnarflokkarnir, sem virðast ekki vera hlynntir aðild, sögðu það ekki bara í kosningabaráttunni. Af hverju sögðu framsóknarmenn og sjálfstæðismenn það ekki að þeir ætluðu að slíta þessum viðræðum? Það hefði verið hreinlegast, það hefði verið heiðarlegast. Hvað liggur að baki því? Af hverju settu þeir það í stefnuyfirlýsinguna að þeir ætluðu að útkljá aðildarviðræðurnar í þjóðaratkvæðagreiðslu? Það finnst mér mesta blekkingin í þessu. Mér finnst það ekki heiðarlegt. Ég ber fulla virðingu fyrir skoðunum þeirra á þessu máli. Ég veit það líka og það hefur komið fram hérna, kom fram í máli hv. þm. Brynjars Níelssonar, að það eru skiptar skoðanir um þetta í Sjálfstæðisflokknum, það sýna skoðanakannanir okkur líka. Það hefur líka komið fram í ræðum og í viðtölum við þingmenn í fjölmiðlum að það sé svo hlægilegt að halda áfram viðræðum ef ekki er pólitískur vilji ríkisstjórnarinnar á bak við það. Til hvers erum við hér á Alþingi? Til hvers erum við kosin hér inn? Við erum fulltrúar þjóðarinnar og við eigum að fara eftir því sem hún segir. Í kosningabaráttunni var talað um að útkljá þetta, eftir þessa skýrslu með þjóðaratkvæðagreiðslu. 

Nei, nei, ekki haldið áfram nema með þjóðaratkvæðagreiðslu.

Nei. 
             Eftir að hafa farið í gegnum skýrsluna, og ég viðurkenni fúslega eins og margir aðrir að ég hef ekki lesið alla skýrsluna, hef ekki náð því, ég er ekki það góður enn þá í þessu, þá er margt gott í henni og margt jákvætt, en það er alltaf verið að draga fram þetta neikvæða eins og undanþágur og annað, að við höfum engan séns á undanþágum. Vitum við það? Hvernig vitum við það? Mér finnst þessi umræða bara snúast um eitt: Klárum þetta. Fáum þetta bara út af borðinu í eitt skipti fyrir öll. Mig langar að vitna í núverandi hæstv. forseta Alþingis, Einar K. Guðfinnsson, sem skrifaði á blogginu sínu fyrir nokkuð mörgum árum síðan þar sem hann talar um Sjálfstæðisflokkinn og ESB. Hann segir að Sjálfstæðisflokkurinn hafi haldið fram þeirri bábilju að við mundum tapa öllum fiskaflanum ef við færum inn í ESB. Hann segir frá fundi sínum við Klaus Grube, sem þá var sendiherra Dana í höfuðstöðvum ESB og var í forustu um endurskoðun á sjávarútvegsstefnu sambandsins og talinn meðal hörðustu samningamanna, þar sem hann segir að Íslendingar muni aldrei tapa þessu, það sé ekkert sem bendi til þess. Hann segir, með leyfi forseta: „Ég og aðrir sem höfum reynt að brjóta sjávarútvegsþáttinn til mergjar á fordómalausan hátt höfum ævinlega komist að sömu niðurstöðu: Íslendingar munu ekki tapa fiskafla þó þeir gengju í ESB. Mér vitanlega er þetta hins vegar í fyrsta sinni sem svo háttsettur sérfræðingur innan ESB segir þetta afdráttarlaust á formlegum fundi með Íslendingum.“ Hann heldur áfram ef ég má, með leyfi forseta: „Viðhorf sérfræðingsins er auðvitað í algerri andstöðu við það sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur haldið fram. Flokkurinn hefur staðið eins og hundur á roði á þeirri bábilju að aðild þýddi að landhelgin galopnist fyrir útlendingum.“ Ég held áfram, með leyfi forseta: „Nú liggur það fyrir frá einum af helstu sérfræðingum sambandsins að staðhæfingar sjálfstæðismanna um þetta eru tóm vitleysa. Sjálfstæðismenn hafa ranglega notað sjávarútvegshagsmunina til að stífla umræðuna. Þeir verða að hafa betri rök, eða slaka út fordómunum og taka upp málefnalega umræðu. Nú er einmitt rétti tíminn fyrir þá.“ Ég segi að núna sé líka rétti tíminn fyrir sjálfstæðismenn að tala um þetta á fordómalausan hátt. Hann vitnar í viðtal við Davíð Oddsson sem þá var formaður Sjálfstæðisflokksins þar sem hann er spurður um Evrópusambandið, og segir, með leyfi forseta: „Evrópusambandið við þessa miklu stækkun - ég tala nú ekki um ef Tyrkland verður komið inn í Evrópusambandið - það verður allt annað Evrópusamband heldur en við erum að sjá í dag. Það verður ekki hægt að miðstýra því jafn smásmugulega þá eins og nú. Þannig að útvíkkun Evrópusambandsins gæti breytt því í Evrópusamband sem Íslendingar gætu hugsanlega talið sig eiga möguleika á að vera í.“ Þetta er ný nálgun, segir Einar K. Guðfinnsson í bloggi sínu um þetta. Mig langar að enda þetta á eftirfarandi tilvitnun vegna þess að mér finnst hún algjör lykilpunktur í þessu öllu saman þó að þetta sé skrifað fyrir dálítið mörgum árum síðan  „Stækkunin, skipbrot stjórnarskrárinnar, og nýjar upplýsingar um afleiðingar fyrir fiskveiðihagsmuni okkar ætti því að verða hugsandi mönnum innan flokksins tilefni til að skoða Evrópumálin upp á nýtt - og þróa þá hugsun sem birtist í orðum formannsins í janúar. Evrópumálin þurfa allir flokkar – ekki síst stærsti flokkur þjóðarinnar - að skoða án fyrir fram gefinnar niðurstöðu eða hleypidóma. Þetta er það sem mér finnst hafa einkennt umræðuna í dag hjá sérfræðingunum í Evrópusambandsmálunum, hleypidómar og fyrir fram gefin niðurstaða. Ég held áfram: „Hugsanlega kæmust menn að því að ESB og við eigum ekki samleið - en við getum ekki tekið þá ákvörðun nema eftir skoðun og með rökum. Sú skylda hvílir á stjórnmálamönnum að skoða af fullri ábyrgð allar leiðir sem hugsanlega gætu fært Íslandi meiri velsæld í framtíðinni. Sjálfstæðismenn þurfa því að skoða hvað er handan hurðarinnar sem formaður flokksins þokaði frá stöfum í janúar 2005.“ Mér finnst þetta lýsa algjörlega því sem við erum að fást við í dag. Við getum ekki verið með hleypidóma og gefið okkur fyrir fram niðurstöðu um hvort við fáum sérlausnir í sjávarútvegi eða ekki. Það er kýrskýrt í huga þess sem hér stendur að ég samþykki ekki inngöngu í Evrópusambandið ef það kostar að við þurfum að gefa eftir yfirráð yfir fiskimiðum okkar í kringum Ísland. Mun aldrei gera það. Hef alltaf talað skýrt um það. Ég hef alltaf litið á þetta ferli, þessa aðildarumsókn, - mér er alveg sama hvað á að kalla þetta, aðild, aðlögun eða eitthvað, það er alltaf verið í þessum endalausu orðhengilshætti um hvað þetta er - við vorum bara að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Það er skylda þeirra sem eru við stjórn hverju sinni að leggja sig alla fram við það að ná sem bestum samningi. Mestu vonbrigðin í þessu ferli öllu eru að ekki skuli vera búið að klára þetta og það skyldi ekki takast að klára það á síðasta kjörtímabili. Fyrir því eru margar ástæður sem hafa verið raktar hér af fyrrum stjórnarliðum í dag. Ég trúi því, ég verð að trúa því. En ég varð fyrir miklum vonbrigðum að við skyldum ekki ná að klára málið og fá niðurstöðu í það hvernig staða okkar yrði. Ég horfi líka á þetta út frá mér sem hef búið í þessu landi í 52 ár, verkamaður mest allt mitt líf, og þurft að horfa upp á þessa krónu og hvernig hún hefur farið með okkur, hvernig fjármagnsflutningar hafa verið innan kerfisins í samfélaginu með gengisfellingum á krónu. Hún hefur fallið um einhver 2.300% síðan við tókum hana upp. Er þetta ásættanlegt? Hafa menn einhverjar aðra lausn? Ég hef ekki séð hana hjá þessari ríkisstjórn, með fullri virðingu fyrir henni, ég ber töluvert mikla virðingu fyrir þessari stjórn og lít ekkert endilega á mig sem stjórnarandstæðing og hef margoft sagt það. Ég hef hvatt hana til góðra verka og að sýna auðmýkt í störfum sínum, en á það hefur ekki verið hlustað, því miður. Er hún með einhverja aðra lausn? Er hún búin að leggja hana fram fyrir okkur? Ég tel þetta vera eitt mesta hagsmunamál heimilanna í landinu. Mér finnst það. Lækka hér vextir? Verður hér lág verðbólga? Getur maður keypt hús og jafnvel borgað það meðan maður lifir? Ég tók lán 2005 af því mig langaði að eignast hús eins og svo marga Íslendinga. Ég varð að taka 90% lán til þess að komast í það, ég var bara verkamaður, átti ekki bót fyrir - ja, þrátt fyrir að þræla fimmtán tíma á sólarhring eru launin bara þannig í þessu landi, sérstaklega í fiskvinnslu, að maður getur það ekki öðruvísi. Þannig að ég tók 11,5 millj. kr. lán. Í dag er lánið 20 milljónir, út af falli krónunnar. Mér er sagt af fróðum mönnum sem hafa reiknað út fyrir mig að ef við hefðum verið í Evrópusambandinu og með evru, í myntsamstarfinu, stæði lánið mitt núna hugsanlega í 8,5 milljónum og ég ætti hugsanlega 6–7 milljónir í húsinu mínu. Ég sé aldrei fram á að geta borgað þennan 40 ára gamla spýtukofa sem ég keypti mér. Ég velti fyrir mér: Hvað á ég að segja við börnin mín? Hvað á ég að segja við unglinga og ungt fólk í þessu landi, horfandi upp á það sem er búið að gerast hér áratugum saman á Íslandi? Í þessu góða landi samt, þessu frábæra landi sem við búum í sem er svo stútfullt af auðlindum. Ég hef búið úti í Danmörku og hef farið víða en það er ekkert sem jafnast á við Ísland. Hér höfum við hreint vatn, heitt vatn, við höfum sundlaugar í hverjum bæ og við erum með heita potta - hvílíkur lúxus. En þetta er aðalmálið. Hvernig eigum við að halda áfram með þessa stöðu hérna? Ég hitti unga stjórnmálafræðinema um daginn, stóran hóp. Stærsti hluti þeirra getur ekki hugsað sér að búa á Íslandi í framtíðinni út af því hvernig staðan er í þessum málum. Ég er enginn sérfræðingur. Ég á margt ólært. Ég hef hlustað á menn tala hér í dag í ræðustól, hv. þingmenn sem hafa mikið vit á hlutunum og eru búnir að vera hérna í mörg ár og þekkja Evrópusambandið jafnvel út og inn og allt þar fram eftir götunum. Það hefur líka komið fram í þessari umræðu að það sé ekkert svo erfitt fyrir okkur að semja við Evrópusambandið, það sé eiginlega allt klárt nema sjávarútvegskaflinn. Við eigum bara að láta reyna á hann. Fáum við sérlausnir eða ekki? Málið er einfalt. Við erum búin að vera í þessari vegferð síðustu fjögur ár. Ég segi bara: Það er skylda okkar að klára þetta. Þessi skýrsla færir mér heim sanninn um það, þótt ég sé ekki sérfræðingur í þessum málum, að við getum alveg klárað þetta og það er engin ástæða til að slá þetta af borðinu. Að mínum dómi þurfum við ekki einu sinni að fara með málið í þjóðaratkvæðagreiðslu. Við eigum bara að halda áfram, klára samninginn og leggja hann fyrir þjóðina. Við erum kosin á þing til að verja hagsmuni þjóðarinnar, verja verðmæti og auðlegð okkar og eigum alltaf að finna besta kostinn. Hvað er best fyrir land og þjóð? Getur það verið að fara inn í Evrópusambandið? Ég veit það ekki. Ég velti því fyrir mér af hverju menn eru svona ofsalega hræddir við að láta reyna á þetta. Svo er það landbúnaðurinn og sjávarútvegurinn. Ég segi: Við erum með besta sjávarútveg í heimi, einn best rekna sjávarútveg í heimi, sem hefur skilað gríðarlegum hagnaði á síðustu árum. Þegar við komum inn í Evrópusambandið höfum við eitthvað að segja með sjávarútvegsstefnuna. Þeir eru farnir að líta til okkar, farnir að ráða sérfræðinga, Íslendinga, til þess að velta fyrir sér ráðum gegn ofveiði og öðru. Ég er alveg viss um að íslenskir útgerðarmenn mundu verða ráðandi í sjávarútvegi í Evrópu á næstu árum ef við færum þar inn.  Ég átta mig ekki alveg á þessu, ég verð að segja það eins og er. Ég velti fyrir mér hverra hagsmuna er verið að gæta. Er verið að gæta hagsmuna allrar þjóðarinnar eða er það einhver afmarkaður hópur sem nýtur alltaf góðs af krónunni þótt hann geri t.d. allt upp í evru? Stór hluti af sjávarútvegsfyrirtækjunum gerir bara upp í evru, öll þeirra viðskipti fara fram með evru. Ekki fáum við það. Svo borga þeir fólkinu sínu með krónu. Einhvern tímann sagði góður maður að íslenska krónan væri nauðsynleg til þess að lækka óæskilegar kauphækkanir hjá fólki án blóðsúthellinga. Mig minnir að það hafi verið Vilmundur Jónasson landlæknir sem sagði þetta. Þetta er einmitt málið. Þess vegna vilja þeir halda í krónuna til að taka til baka af fólkinu peninga sem það nær í gegn með harðri baráttu. Ég man eftir þessari hörðu verkalýðsbaráttu þar sem menn héngu í samningaviðræðum vikum saman, nánast dauðir að lokum, svo var fagnað með tertum. Tveimur dögum seinna var búið að ná þessu til baka með gengisfellingu. Þetta snýst um það. Þetta snýst um hvernig við, fulltrúar þjóðarinnar, vinnum fyrir þjóðina. Alla. Ég held að sjávarútvegsmenn og útgerðarmenn þessa lands þurfi ekki að vera neitt hræddir við að fara í Evrópusambandið. Ég hef greinilega miklu meiri trú á þeim en margir aðrir hérna og þeir sjálfir jafnvel, en þeir hafa það svo rosalega fínt og hafa alltaf haft það fínt. Skiptir engu máli þó krónan falli og allt gerist, þeir standa alltaf í lappirnar, alltaf þurrir í fæturna, halda öllu sínu á meðan verkafólkið og við, hinn almenni borgari, borgum allt heila klabbið. Ég held ekki að Evrópusambandið sé algjört himnaríki á jörð en ég segi það alveg hreint að við eigum að skoða það. Þetta er valkostur sem við eigum að leyfa þjóðinni að taka þátt í að ákveða hvort hún vill eða ekki. Um það snýst málið.

Hæstv. forseti. Ég er ósammála ýmsu í máli hv. þingmanns, en það er eitt atriði sem ég ætlaði að leiðrétta. Það var algengur misskilningur varðandi orðalag stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar en þar segir að gert skuli hlé á aðildarviðræðum og ekki haldið áfram nema að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er ekkert sagt um það að þjóðaratkvæðagreiðsla eigi að ráða því hvað gerist, einungis er sett það skilyrði að ekki verði haldið áfram nema að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu. Það á sér auðvitað rætur í þeirri afstöðu sem birtist sumarið 2009 af hálfu núverandi stjórnarflokka, bæði Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks, að menn töldu óráðlegt að leggja í þennan leiðangur nema þjóðin væri spurð hvort fara ætti út í það ferli sem aðildarumsókn að Evrópusambandinu er.

Hæstv. forseti. Já, það er rétt, þetta stendur. Ég lít samt á það sem hálfgert loforð að farið verði í þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarviðræðurnar, ég lít þannig á það. Ég tók líka eftir því sem hv. þingmaður sagði að menn voru ósammála þessu á sínum tíma. Ég get vel skilið það. Auðvitað hefði kannski verið langbest fyrir síðustu ríkisstjórn að fara með það í þjóðaratkvæðagreiðslu hvort ætti að fara í þessa vegferð. En það var ekki gert. Við getum ekkert gert við því núna. Fyrir mér snýst málið um hvar við erum stödd í dag, ekki hvað síðasta ríkisstjórn gerði. Mér hefur fundist Sjálfstæðisflokkurinn í gegnum tíðina vera nokkuð á því að ganga í sambandið, en eitthvað breyttist, það gerðist eitthvað einhvern tímann. Ég hef ekki alveg sama vit á þessu og hv. þm. Birgir Ármannsson sem er formaður utanríkismálanefndar, ég ber mikla virðingu fyrir þekkingu hans á þessum málum, en ég er ekki sammála honum. Ég tel að þetta snúist um að senda sveitina okkar aftur af stað, klára þessar viðræður og leggja það í dóm þjóðarinnar. Við erum alltaf að tala um að við eigum að leggja mál í dóm þjóðarinnar. Forseti Íslands sagði það einmitt við setningu þingsins í haust og hann vitnaði í Jón Sigurðsson þegar hann talaði á sínum tíma um þingið og stöðu þess, almenning og þjóðarviljann þegar Alþingi var að taka til starfa, með leyfi forseta: „… þjóðin sjálf á höfuðvaldið, og enginn á með að skera úr málefnum þeim, sem allri þjóðinni viðkoma, nema samkvæmt vilja flestra meðal þjóðarinnar; kemur það einkum fram í ákvörðun alls þjóðkostnaðar, eður í skattgjaldinu og skattgjaldsmátanum, og þaraðauki í löggjöf og viðskiptum við aðrar þjóðir.“ Þetta var skýrt. Þannig eigum við að starfa. Auðvitað förum við ekki með öll mál í þjóðaratkvæðagreiðslu en þetta er þess eðlis að það á að gera, að mínu mati.

Hæstv. forseti. Tilvitnunin í Jón Sigurðsson sem hér var rakin er tilvitnun í mann sem var að berjast fyrir því að löggjafarvald Alþingis væri tryggt vegna þess að löggjafarvaldið lá ekki hjá fulltrúasamkomunni á þeim tíma og Alþingi var einungis ráðgefandi. Það er því ekki hægt að nota þetta, þó að allir taki undir þau orð, sem sérstaka röksemd fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu, heldur því að einungis þjóðkjörnir fulltrúar geti tekið ákvörðun um þá mikilvægu þætti sem þarna er verið að rekja, en ekki fulltrúar einvaldskonungs eða einhverjir aðrir slíkir.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa söguskýringu. Forseta vorum fannst gott að taka þetta fram. Ég tók það þannig að við ættum alltaf að spyrja þjóðina í stórum málum hvað við ættum að gera. Mér hefur fundist það. Við getum ekki talað um það í þingræðum og hátíðarstundum að við viljum efla samstöðu þjóðarinnar og auka samtakamátt, útmá tortryggni og sundurlyndi í samfélaginu og meina svo ekkert með því. Þetta er stór hluti af því. Ég þori eiginlega alveg að fullyrða, þó að ég megi það svo sem ekki, að það eru meira að segja 60% kjósenda Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks samkvæmt síðustu skoðanakönnun - ég veit að hv. þingmaður kann að túlka þær - sem eru með því að klára aðildarviðræðurnar. Það eru um 70% sem vilja það. Við getum ekki hunsað það. Við getum það ekki. Síðasta ríkisstjórn fékk á sig tvær þjóðaratkvæðagreiðslur í Icesave-málinu. Hvernig brást hún við þeim niðurstöðum? Fór hún að berjast gegn því með látum og neita að taka þátt í því? Nei, hún vann bara málið samkvæmt þjóðarvilja. Og við unnum það sællar minningar. Hún brást ekki þjóðinni hvað það varðar. Hún fór nákvæmlega eftir því sem þjóðaratkvæðagreiðslan sagði. Nákvæmlega. Það er þannig sem fólk á að vinna hvort sem það ert hlynnt því að ganga inn í Evrópusambandið eða ekki. Ég held nú að dálítið margir sjálfstæðismenn séu hlynntir því að fara þangað inn. Maður heyrir það til dæmis að fyrrverandi varaformaður flokksins telur þetta einhver almestu mistök sem hafa verið gerð að hætta þessu ferli. Það er kona sem ég ber mikla virðingu fyrir, hefur staðið sig vel sem stjórnmálamaður á Íslandi.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hann kom þar inn á ýmislegt og var tíðrætt um sérhagsmuni og almannahagsmuni og hvernig það tvennt rekist á í umræðunni um Evrópusambandið og að hugsanlega séu einhverjir valdamiklir hópar sem vilji halda okkur frá þeim góðu lausnum sem mundu nýtast í almannaþágu sem hægt er að fá í gegnum Evrópusambandið. En fyrst og fremst langar mig til þess að spyrja hv. þingmann, af því að hann er nú fyrrverandi sveitarstjórnarmaður, út í þá þróun sem verið hefur í Evrópusambandinu varðandi byggðastefnu og þá skuldbindingu sem þar er til þess að vinna að efnahagslegum stöðugleika og þróun á þeim svæðum sem þess þurfa. Ég og hv. þingmaður vorum saman á íbúafundi í Skaftárhreppi fyrir stuttu þar sem farið var yfir vandamál byggðanna þar, sem er mjög brothætt mál. Ef við værum nú í Evrópusambandinu og værum með þá stefnu sem þar ríkir væri einmitt möguleiki fyrir Skaftárhrepp að sækja sér styrki, sækja sér stuðning við nýsköpunar- og frumkvöðlaverkefni og byggja upp þessa byggð, af því að grunntónninn í Evrópusambandinu er að jafna stöðuna á milli svæða. Ég vil spyrja hv. þingmann hvernig hann sæi fyrir sér stöðu brothættra byggða bæði í því sjóðakerfi og þeim möguleikum 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni Oddnýju G. Harðardóttur spurninguna. Þetta er mjög góð spurning, ég komst ekkert inn á það í ræðu minni. Nú skal ég fúslega viðurkenna að ég þekki ekki byggðastefnu Evrópusambandsins út í hörgul, en þetta er akkúrat málið og því kynntist ég þegar ég fór til Brussel sem sveitarstjórnarmaður og við skoðuðum m.a. byggðastefnu sambandsins. Þar kom einmitt fram hvernig sambandið styrkir sérstaklega byggðir sem eiga undir högg að sækja. Við fengum lýsingu á því frá pólskum þingmanni sem var frá … nú man ég ekki alveg nafnið á héraðinu, það skiptir ekki öllu máli, en það var bær sem var í algjörri niðurníðslu eftir kommúnistaárin þar, það var víða pottur brotinn í Póllandi. Þessi pólski þingmaður sagði frá því að í heimabæ sínum hafi verið 70% atvinnuleysi og allt í niðurníðslu. Þá kom fram með hugmynd um að byggja þarna garð, Jurassic Park, eða risaeðlugarð. Hugmyndin fór til Evrópusambandsins og var svo vel sett upp að ákveðið var að styrkja verkefnið. Núna er atvinnuleysi hverfandi í þessum bæ, sagði þingmaðurinn. Það er kannski 3–4% atvinnuleysi. Tæp milljón gesta heimsækir þennan bæ á hverju einasta ári. Uppbyggingin hefur haft þær afleiðingar að allt héraðið hefur byggst upp og blómgast. Ég hugsa til Skaftárhrepps. Við vorum þarna um daginn, ég og hv. þingmaður. Þar kom fram m.a. í máli einnar konu að fyrir 20 árum síðan voru þar þingmenn og ráðherrar sem klipptu á einhvern borða á Klaustri, þá voru þeir að tala um þriggja fasa rafmagnið. Það er ekki komið enn þá þrátt fyrir góðæri á Íslandi og ég veit ekki hvað og hvað. Enn þá vantar þriggja fasa rafmagn niður í Meðalland og Landbrot. Bændur þar ná varla útvarpinu. Maður finnur það bara sem þingmaður Suðurkjördæmis, ég er búinn að keyra nokkuð oft þarna austur, að það dettur út sími og útvarp á þessum slóðum. Já, ég held að staða þessara byggða væri allt önnur ef við værum í Evrópusambandinu.

Virðulegi forseti. Eitt af því sem Evrópusambandið leggur áherslu á er að landshlutarnir vinni saman að atvinnumálum og sérstökum málum sem varða landshlutana. Á síðasta kjörtímabili hermdum við svolítið eftir þeim með Sóknaráætlunum landshluta í 20/20 Sóknaráætlun fyrir Ísland. Sveitarfélög um allt land lögðu í mikla vinnu til þess að vinna að því verkefni og var mikil ánægja með það í öllum flokkum og öllum sveitarfélögum. Hæstv. ríkisstjórn ákvað að slá það verkefni af. Að vísu komu 85 milljónir í verkefnið eftir 3. umr. fjárlaga, minnir mig, en verkefnið var skorið niður um 75%. Ég vil spyrja hv. þingmann sem fyrrverandi sveitarstjórnarmann og landsbyggðarþingmann hvernig honum lítist á þá þróun og stefnu hæstv. ríkisstjórnar hvað þetta varðar. Við vorum að reyna að læra af því góða sem Evrópusambandið er að gera, herma svolítið eftir þeim og læra af reynslu þeirra, það féll í góðan jarðveg og öll sveitarfélögin tóku þátt í því og einnig allir stjórnmálaflokkar. Ekki var litið á þetta sem eitthvert pólitískt verkefni, heldur var það fyrst og fremst hagsmunamál fyrir landshlutana. Hvernig líst hv. þingmanni síðan á þá þróun sem orðið hefur við breytinguna í ríkisstjórninni? Nú þegar ný ríkisstjórn hefur tekið við er eins og þeim sé sama hvernig byggðastefnan virkar, eins og þeim sé sama hvað verður um alla þá vinnu sem sveitarfélögin eru búin að leggja á sig og þá fyrirmynd sem þau hafa í byggðastefnu Evrópusambandsins.

Hæstv. forseti. Mér líst bara ekkert á það. Mér líst bara ekkert á þá stefnu og það byggir líka á þeim viðtölum sem ég hef átt við sveitarstjórnarmenn og fólk í kjördæminu. Það eru allir mjög slegnir yfir þessu því að menn bundu svo gríðarlega miklar vonir við verkefnið. Fullt af verkefnum er í upplausn út af þessu úti um allt kjördæmið, Suðurkjördæmi, og þar ríkir mikil óvissa. Það er ekki gott. Ég hef sagt það áður, ég held að Evrópusambandið sé ekki endilega himnaríki á jörð en það er valkostur. Og ef við náum fullnægjandi samningi samkvæmt samningsmarkmiðum okkar og getum gengið þarna inn held ég að margt muni breytast hjá okkur. Það hafa IPA-styrkirnir m.a. sýnt. Hvað sem menn vilja segja um þá, þá voru þetta gríðarlega öflugir styrkir. Þetta eru ekki einhverjir hundraðkallar, Evrópusambandið setur fleiri tugi milljóna í verkefnin, sem gerir fólki virkilega kleift að byggja upp þannig að eitthvað verði úr því. Því miður höfum við ekki svona stóra sjóði, þrátt fyrir að vera svona ofboðslega velmegandi og ríkt land hefur okkur ekki tekist það einhverra hluta vegna. Það er synd því að á þessu landi býr fullt af frumkvöðlum og hugsandi fólki. Úti í sveitarfélögunum eru alls kyns hugmyndir í gangi en það vantar alltaf fjármagn til þess að hrinda þeim í framkvæmd. Þó að ég viti það svo sem ekki, maður getur aldrei alhæft um neitt, þá held ég að þetta mundi gjörbreyta stöðu okkar, en ég veit það ekki. Ég held satt best að segja að það mundi koma mörgum gríðarlega á óvart hvað margt mundi breytast á Íslandi ef við færum þarna inn. En við göngum náttúrlega ekki í Evrópusambandið nema að ná fullkomlega markmiðum okkar, það er alveg á hreinu. Ef við náum þeim ekki og þurfum að missa sjávarútvegsauðlindina í hendurnar á einhverjum öðrum þá samþykkjum við það náttúrlega ekki. Þá höldum við bara áfram þessu basli.

Virðulegi forseti. Þetta er dálítið merkileg umræða. Hér er ekki verið að taka til umræðu skýrslu þar sem á eftir fylgir ákvörðun, heldur fyrst og fremst umfjöllun um skýrslu sem Hagfræðistofnun Háskóla Íslands hefur dregið saman og er um margt fróðleg. Hún segir kannski ekki allan sannleika og svarar ekki öllum spurningum en hún fjallar um þá áríðandi spurningu sem við stöndum frammi fyrir, hugsanlega aðild að Evrópusambandinu. Ég ætla að segja það hér og nú að minn flokkur, Sjálfstæðisflokkurinn, á á margan hátt glæsilegan feril í því að Ísland hefur gerst aðili að flestum meginsamtökum Evrópu og heimsins sem hafa haft áhrif á þessari öld. Ég ætla að byrja á því að nefna að Ísland varð fljótlega eftir lýðveldisstofnun aðili að Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og Alþjóðabankanum. Með aðild að Alþjóðagjaldeyrissjóðnum afsalaði Ísland sér ákveðnum fullveldisrétti, þ.e. rétti til gengisfellinga að vild. Þetta var stór og mikil ákvörðun á sínum tíma. Ísland gerðist hins vegar ekki stofnaðili að Sameinuðu þjóðunum á sama tíma, það dróst fram yfir lok styrjaldar þar sem Ísland neitaði að lýsa yfir stríði á hendur Þjóðverjum vegna hlutleysis, hlutleysisyfirlýsingar sem landið taldi sig bundið af. Seinni heimsstyrjöldinni lauk með skilyrðislausri uppgjöf Þjóðverja, það voru aldrei gerðir friðarsamningar, ekki beinir friðarsamningar. Friðarsamningarnir eru að mínu áliti bundnir í öðrum hlutum. Þeir eru bundnir í þeirri efnahagssamvinnu sem hófst fljótlega eftir að stríðinu lauk þar sem þjóðir Evrópu stofnuðu Kola- og stálbandalagið, upphaflega Frakkland og Þýskaland líklega sem vildu blanda saman efnahagslegum hagsmunum til þess að þjóðirnar yrðu háðar hvor annarri efnahagslega þannig að þær gætu ekki farið í stríð. Lífið hélt áfram og 1947, ef ég man rétt, varð Ísland stofnaðili að OECD, ekki vegna áhuga á þjóðhagsreikningum heldur fyrst og fremst vegna þess að íslenskir ráðamenn vildu opna fyrir alla möguleika til þess að efla markaði fyrir fiskafurðir í útlöndum. Á sama ári, 1947, hófst Marshall-áætlunin og Ísland var þar þiggjandi, verulegur þiggjandi. 1949 gerast stórir atburðir. Þá gerðist Ísland stofnaðili að NATO. NATO er mjög merkileg stofnun og það urðu verulegar deilur hér á landi um aðild að henni. Ég ætla ekki að rifja þær upp en ég ætla hins vegar að rifja upp orð fyrsta framkvæmdastjóra NATO. Hann sagði tilgang NATO vera þrenns konar; að halda Rússlandi úti, Bandaríkjunum inni og Þýskalandi niðri. Þetta eru orð Ismay lávarðar. Hér á landi urðu deilur við þinghúsið og þjóðin skiptist í flokka og það voru aðilar sem gengu hér göngur bæði úr Hvalfirði og Keflavík til Reykjavíkur og söngluðu: Ísland úr Nató og herinn burt. Ég varð vitni að því að einn þeirra sem söng þennan söng fór á hátíðarsamkomu í Tékkóslóvakíu þegar eitt af aðildarríkjum Varsjárbandalagsins gekk í NATO, þ.e. þegar Tékkland gekk í NATO, þannig að umskiptin eru nokkur. Það hefur tekist að halda Rússlandi úti en bandalagsríki Rússlands í Varsjárbandalaginu hafa öll gengið í NATO. Ég rifja þetta upp vegna þess að það tók Ísland nokkurn tíma að taka þátt í efnahagssamvinnu, fyrir utan OECD varðandi útflutning á fiski, og kunna þar að valda einhverju landhelgisdeilur án þess að ég geti rakið það í smáatriðum. En fyrsta skref Íslendinga að aðild að alþjóðlegum samtökum til að draga úr tollum til þess að auka utanríkisviðskipti var aðild að EFTA. EFTA eru fyrst og fremst samtök til að efla viðskipti með iðnaðarvörur. Í þeim samningi er skotið inn 500 tonnum af lambakjöti til Noregs. Í samningnum þurfti náttúrlega að taka á sérhagsmunum landbúnaðar og þetta skiptir verulegu máli fyrir það sem á eftir kemur, vegna þess að öll þessi umræða hér í dag snýst um hvernig eigi að taka á hagsmunum tveggja atvinnugreina, sjávarútvegs og landbúnaðar. Nú er landbúnaður með u.þ.b. 1% af landsframleiðslu. Eigum við að láta allt standa og falla með 1% af landbúnaðarframleiðslu? - Það er nú sjaldgæfur heiður að hæstv. utanríkisráðherra hlusti á mig í ræðustól, þakka þér fyrir það.

Hlusta alltaf.

Á landbúnaður að ráða hér úrslitum? Við höfum náttúrlega borið hagsmuni sjávarútvegs fyrir brjósti alla tíð og við höfum ekki náð að opna þann kafla þannig að við vitum í rauninni ekkert hvar við stöndum þar en hér stöndum við þó og deilum hart um það. Það segir hér í skýrslunni góðu, með leyfi forseta: „Hvað varðar sjávarútvegskaflann er mikilvægt að árétta að þegar viðræðunum var frestað hafði framkvæmdastjórn Evrópusambandsins ekki lagt fram rýniskýrslu sína og Ísland gat því ekki lagt fram formlega samningsafstöðu sína í sjávarútvegi. Þar sem samningsafstaða Íslands lá ekki fyrir er erfitt að átta sig á hver framvinda viðræðnanna hefði orðið en ljóst er að erfitt hefði verið að semja út frá þeim áherslum sem lagðar eru í meirihlutaáliti utanríkismálanefndar sem lagt var fram þegar Alþingi samþykkti að sækja um aðild.“ Ég ætla ekki að segja til um það hver niðurstaðan hefði orðið en ég tel hins vegar að það hefði verið eðlilegt að klára þessar viðræður og fá fram afstöðu sambandsins og að afstaða Íslands hefði verið opnuð þannig að við mundum vita um hvað málið snýst. Ég hef reynt að rýna í gegnum þessa skýrslu og hún er góð til síns brúks, rekur atburðarás, lýsir regluverki, en hún er ekki mat á stöðunni í dag, hún er ekki mat á stöðunni í ferlinu, hún er ekki mat á ávinningi og hún er síst af öllu mat á framtíðinni. Ég ætla ekki að hugsa aftur á bak, ég ætla að hugsa áfram, ég ætla að hugsa fyrir ungt fólk á Íslandi og hugsa fyrir framtíðinni. Við erum í ákveðinni kyrrstöðu núna og ef við getum aukið og bætt okkar stöðu með framsýni, t.d. eins og þegar við gengum í Alþjóðaflugmálastofnunina, er það gott. Það var mikil framsýni 1944 þegar Ísland gerist stofnaðili að Alþjóðaflugmálastofnuninni. Eftir því sem ég man best voru hér líklega 25 flugskírteinishafar en Ísland lagði það á sig að fara til Chicago 1944 til þess að taka þátt í því að stofna Alþjóðaflugmálastofnun af framsýni. Sjávarútvegurinn skiptir okkur mun meira máli en landbúnaðurinn. Landbúnaðurinn á í sínum ógöngum núna fyrir utan Evrópusambandið og ekki veit ég hvernig hann ætlar að leysa sín mál. Þegar hv. þm. Haraldur Benediktsson fjallaði um landbúnaðinn hér áðan kom fram að samningsafstaða Íslands var að miklu leyti mótuð af Bændasamtökunum en hún var ekki mótuð af íslenskum neytendum, sem þurfa þó að borða framleiðsluna. Ég held að það væri ráð að spyrja neytendur. Íslenskur landbúnaður er í ákveðnum ógöngum og hann getur ekki leyst sín vandamál með því að framleiða skyr til neyslu í Finnlandi. Sjávarútvegurinn hér á landi telur u.þ.b. 10% af landsframleiðslu. Hann telur líklega um 38–40% af útflutningsframleiðslu. Sjávarútvegurinn skiptir verulegu máli og hann hefur hér ákveðna sérstöðu. Ef við berum saman glæsta framleiðslu Þýskalands á bílum þá er bílaframleiðsla í Þýskalandi ekki nema 2–3% af landsframleiðslu þannig að sérstaða sjávarútvegsins hér er nokkur. Hér segir í skýrslunni, með leyfi forseta: „Reynsla annarra þjóða sýnir að erfitt hefur reynst að fá varanlegar undanþágur frá sameiginlegri stefnu Evrópusambandsins enda þýðir aðild að land tekur upp hina sameiginlegu stefnu. Hægt er að fá tímabundnar undanþágur en þær eru teknar upp í gerðir sambandsins og breytingar á þeim verða einungis gerðar á grundvelli þess. Þegar um er að ræða sérlausnir, sem kann að verða samið um, þarf að taka skýrt fram í aðildarsamningi um það ef þær eiga að verða varanlegar“ Ég hef ekki fengið svarið við því hvort þessar sérlausnir kynnu að verða varanlegar og við því vil ég fá svar. Ég minni á það að við Íslendingar höfum lengi leitað eftir sérlausnum í Evrópusamvinnu. Þannig segir í Árna sögu biskups frá atburðum 1281, með leyfi forseta: „Þér biskuparnir heimtið tíund af sylgjum og silfurbeltum, koppum og keröldum og öðru dauðu fé, og undra ég mig, hví landsbýið þolir yður slíkar óhæfur, og gerið eigi norræna tíund aðeins, þá sem gengur allan heiminn og ein saman er rétt og lögtekin.“ Árni biskup svarar, og hann er búinn að fá undanþágu, varanlega undanþágu: „Af orðum Innocentíusar páfa vitum vér að sú tíundargerð er ei okur og vinnur öngvum manni sálutjón.“ Við höfum því náttúrlega verið undanþágufólk í Evrópu allar götur frá 1200, 1300. Ég held að tillit verði tekið til þeirrar sérstöðu. Mig óar hins vegar við þeirri framtíð sem við mér blasti í tíufréttunum í gærkvöldi þegar ég hugsaði til Þjóðbrókar mikillar - það var þáttur hér í útvarpi sem var kallaður Þjóðbrók - þ.e. þegar herferð Heimssýnar, samtaka gegn hugsanlegri Evrópusambandsaðild, hófst á Sauðárkróki. - Hvar er hæstv. utanríkisráðherra, hann er farinn?  Kannski erum við Íslendingar ekki hæfir í samfélagi þjóðanna og getur vel verið að það verði afstaða manna. Ég veit að ég tala hér þvert á afstöðu flestra þingmanna Sjálfstæðisflokksins og ég leyfi mér það. Hins vegar vil ég vekja athygli á því að það eru margir sjálfstæðismenn, sérstaklega í stétt atvinnurekenda og þeirra sem bera ábyrgð á lífskjörum fólks í þessu landi, sem eru annarrar skoðunar en meginhluti þingflokks Sjálfstæðisflokksins. Ég stend með íslensku atvinnulífi og með vinnandi fólki og vil hag þess sem bestan. Ég vil að þeir einstaklingar sem munu búa í landinu eftir minn dag búi í góðu landi og þess vegna óska ég eftir því að þessum aðildarviðræðum verði lokið með því að það verði samið og ef samningar takist ekki þá nær það ekki lengra. Þá verðum við bara að lappa upp á þann samning sem kallaður er samningur um Evrópska efnahagssvæðið og er náttúrlega bráðabirgðagjörð. En guð forði mér frá því sem var að gerast á Sauðárkróki í gær. Virðulegi forseti. Ég hef lokið máli mínu.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að biðjast afsökunar á að hafa vaðið í ræðustól í gær án þess að vera kynnt þannig að forseti áminnti mig. Ég gleymdi að biðjast afsökunar þá en geri það hér með. Mig langar að spyrja hv. þm. Vilhjálm Bjarnason hvort ég hafi heyrt rétt. Nú hefur þessi skýrsla komið upp í umræðunni hérna - og hvað svo? Mér fannst hv. þingmaður segja að þessi skýrsla væri lögð fram til umræðu en ekki til að vera eitthvert gagn til þess að það yrði síðan notað til að taka einhverja ákvörðun í framhaldinu. Ég er ekki alveg klár á því hvort ég heyrði rétt. Það skiptir mjög miklu máli að það sé nokkuð ljóst hvað stjórnarmeirihlutinn ætlar sér í þessum efnum. Sérstaklega vil ég þá spyrja þingmanninn, sem ég held að sé óþarfi vegna þess að mér fannst það koma fram í máli hans en þingmenn hafa verið spurðir að því hér, sérstaklega Sjálfstæðisflokksins: Er hann því meðmæltur að þessi umræða leiði til þess að hún klárist ekki fyrr en eftir að utanríkismálanefnd hefur fjallað um skýrsluna?

Virðulegi forseti. Ég sagði efnislega að þessi skýrsla væri hér lögð fram til umræðu. Ég fæ ekki séð að það sé hægt að taka ákvörðun um hana. Hún er ekki þingsályktunartillaga og ekki lagafrumvarp þannig að þingið kann að taka þá ákvörðun að senda skýrsluna til utanríkismálanefndar til umfjöllunar. Ég átta mig ekki á því hver sú umfjöllun ætti að vera og hver niðurstaða utanríkismálanefndar kynni að verða og get sagt það eitt að ég veit ekki hvert framhaldið verður. Ég sagði það í minni fyrstu ræðu um Evrópumál hér í haust að ég teldi að þar sem þingsályktunartillaga lægi fyrir um aðildarumsókn ætti að liggja fyrir önnur þingsályktunartillaga um framhald eða slit. Ég geri mér hins vegar grein fyrir því að núverandi stjórnarmeirihluti hefur ekki mikinn áhuga á að semja. Það eru einstaka þingmenn í Sjálfstæðisflokknum sem hafa áhuga á samningi, en eins og ég segi átta ég mig ekki almennilega á því hvert framhald skýrslunnar er. Ég hef lokið máli mínu.

Já, bara svo ég skilji þetta nú örugglega rétt lítur hv. þingmaður ekki þannig á að eitthvað komi nákvæmlega fram í þessari skýrslu sem gefi tilefni til að menn álykti: Ja, það er ekkert um að semja, nú er bara best að pakka saman. Ég get reyndar sagt líka að ég skil skýrsluna ekki þannig og mun koma að því í ræðu síðar að ég tel einmitt ýmislegt í þessari skýrslu segja okkur að við eigum að halda áfram. Ég tel ljóst af skýrslunni að það er um eitthvað að semja og þá sérstaklega náttúrlega í sjávarútvegskaflanum. Það er þá líka rétt skilið hjá mér að vilji þessa þingmanns Sjálfstæðisflokksins sé sá að ef ekki má halda viðræðum áfram nema að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu segi hann: Ja, þá vil ég þjóðaratkvæðagreiðslu til að hægt sé að halda áfram. Get ég barnað orð hv. þingmanns einhvern veginn á þessa leið?

Virðulegi forseti. Ég get ekkert sagt um framhaldið. Það eru margir og verulegir óvissuþættir í þessu og ég teldi affarasælast að halda samningaviðræðum áfram með góðum vilja og með samningsmarkmið sem standa undir því sem við teljum þjóðinni til hagsældar og velferðar, þar á meðal sérstaklega í sjávarútvegi. Ég er þjóðernissinnaðri en Evrópa og vil varðveita íslenskan sjávarútveg en evrópskur sjávarútvegur hefur selt sitt allt til Íslands. Í ræðu minni komst ég ekki að gjaldsmiðilsmálinu sem er kannski mitt hjartans mál. Ég get ekki svarað spurningunni nánar en hv. þingmaður fer kannski nokkuð nærri um skoðun mína. 
             Ég hef lokið máli mínu.

Hæstv. forseti. Margir hafa talað í dag um þetta mál, sumir hafa haldið sig við efni skýrslunnar sem um ræðir en aðrir ekki. Ég er búin að lesa skýrsluna þó að ég kunni hana ekki utan að enn þá og ég ætla að halda mig við efni hennar. Flestir Íslendingar vilja ekki ganga í Evrópusambandið. Flestir þingmenn, lýðræðislega kjörnir fulltrúar þjóðarinnar, vilja ekki ganga í Evrópusambandið. Yfirlýst stefna ríkisstjórnarinnar er sú að hag Íslands sé betur borgið utan ESB en innan þess. Skýrsla Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands, sem nú er til umræðu, þykir mér afar vönduð og tilgangur hennar er að varpa skýrara ljósi á stöðu Evrópusambandsins, framtíðarhorfur þess og aðildarumsókn Íslands. Skýrslan er tilbúin. Notum hana til gagns. Svo að ég vindi mér bara strax í grundvallaratriðið í þessu stóra máli, þ.e. umræðuna um hvort ekki væri rétt að leyfa þjóðinni að taka afstöðu til fyrirliggjandi samnings við Evrópusambandið, sem sagt klára aðildarviðræður, skoða samninginn, kíkja í pakkann og taka svo afstöðu. Staðreyndin er sú að þessi leið er ekki í boði. Sumir óska þess að hún væri í boði en svo er ekki. Á bls. 32 í skýrslunni, kafla 6.1, er fjallað um skilyrði fyrir aðild. Þar stendur meðal annars, með leyfi forseta: „Þau lönd sem óska eftir aðild að Evrópusambandinu gangast undir ákveðin grundvallarskilyrði. Í meginatriðum snúast þau um að aðildarríki samþykki sáttmála Evrópusambandsins, markmið þeirra og stefnu og þær ákvarðanir sem teknar hafa verið öðluðust gildi. Gengið er út frá því að umsóknarríki sækist eftir aðild. Þá leiðir innkoma nýs ríkis ekki til þess að nýtt samband verði til auk þess sem umsóknarríki ber að samþykkja réttarreglur sambandsins (fr. acquis communitare). Þá er umbreytingarfrestur takmarkaður og felur ekki í sér undanþágu frá grunnsáttmálum og meginreglum sambandsins. Þá er að lokum gerð krafa um skilyrði fyrir inngöngu.“ Þetta er það aðildarferli sem Ísland gekk inn í þegar það sótti um aðild 2009. Og á bls. 37 stendur, með leyfi forseta: „Almennt má segja að stækkunarferlið sem Ísland gekk inn í einkennist af auknum skilyrðum fyrir inngöngu, sé miðað við það sem áður tíðkaðist. Þrátt fyrir bjartsýni um annað virðist hafa verið lítil ástæða til að ætla að Ísland fengi aðra meðferð í umsóknarferli en þau önnur lönd sem voru að sækja um aðild á sama tíma.“ Þetta sýnir okkur svart á hvítu að ekki er um samningaviðræður að ræða. Við munum ekki fá neina sérmeðferð ef við göngum í ríkjasamband Evrópuþjóða. Ekkert bendir til að við mundum fá varanlegar undanþágur frekar en önnur ríki. Svo allrar sanngirni sé gætt og hlutunum haldið til haga er mögulegt að fá svokallaðar sérlausnir, það er rétt, en þær mundu þó ekki vera í hendi þar sem þær mundu líklega hafa takmarkað lagalegt gildi. En ég kem betur að því síðar og vitna þar í annan stað í skýrslunni. Hérlendis hefur mikil umræða verið um hvort mögulegt yrði að fá varanlegar undanþágur varðandi landbúnað og sjávarútveg vegna sérstöðu okkar á þeim sviðum. Samkvæmt skýrslunni eru varanlegar undanþágur á þessu sviði ekki í boði. Með leyfi forseta langar mig nú að lesa hluta af texta á bls. 63 en þar stendur meðal annars: „Við inngöngu nýrra ríkja er því lagalega unnt samkvæmt sambandsrétti að kveða á um undanþágur í viðkomandi aðildarlögum. Hins vegar setur sambandið ávallt fram þá meginkröfu í aðildarviðræðum að viðkomandi ríki gangi að öllu regluverki þess óbreyttu, hvort sem um er að ræða bindandi eða óbindandi gerðir eða dóma dómstóls ESB. Ástæðan er einfaldlega sú að öll aðildarríkin eiga að mati Evrópusambandsins að sitja við sama borð. Með öðrum orðum eiga leikreglurnar að vera þær sömu fyrir þau öll. Það á auðvitað alveg sérstaklega við um málaflokka þar sem tekin hefur verið upp sameiginleg stefna og sambandið fer að verulegu leyti eitt með vald eins og í landbúnaðar- og fiskveiðimálum. Sameiginleg evrópsk stefna hefur náð sérstaklega langt á þessum sviðum. Frá þessu eru í grundvallaratriðum aðeins veittar tímabundnar undanþágur. Þær eru einkum hugsaðar sem aðlögunartími fyrir viðkomandi aðildarríki til að laga sig að breyttum aðstæðum en tímabundnir erfiðleikar Evrópusambandsins sjálfs geta einnig haft áhrif.“ Aðalatriði fiskveiðistjórnar ESB eru sem sagt þau, svo að ég dragi þetta saman, að Evrópusambandið fer eitt með óskiptar valdheimildir yfir varðveislu auðlinda í sameiginlegri fiskveiðistefnu sambandsins. Þá er átt við leyfilegan hámarksafla, markaðsmál og skiptingu kvóta milli aðildarríkjanna. Af því leiðir að aðildarríkin fara ekki með sjálfstætt vald á þessu sviði og nálægðarreglan gildir ekki. Þetta kemur fram á bls. 61 í skýrslunni. Meginreglan er að fiskveiðiskip sambandsins skulu hafa jafnan aðgang að hafsvæðum og auðlindum í sambandinu. Svo að ég haldi áfram að vitna í blaðsíðutölin, svo þetta sé alveg á kristaltæru, er á bls. 63 og 64 farið yfir heimildir varðandi varanlegar og tímabundnar undanþágur og sérreglur fyrir tiltekin svæði eða lendur og nokkur dæmi tekin. Þetta hefur verið mikið rætt í dag og í gær, þ.e. munurinn á undanþágu annars vegar og sérreglum eða sérlausnum hins vegar. Niðurstaðan í þeirri skoðun sýnir að ekki sé um varanlegar undanþágur að ræða, nokkrar tímabundnar og einnig hafa verið settar sérreglur og undantekningar fyrir svæði og lendur handan hafsins sem tilheyra aðildarríkjunum, eins og til dæmis Kanaríeyjar sem tilheyra Spáni. Vissar lendur og svæði innan marka aðildarríkjanna geta þannig og hafa notið undanþágu frá reglum Evrópusambandsins, það er alveg rétt, en niðurstaða skýrsluhöfunda er samt sem áður sú að tæplega verði séð hvernig unnt yrði að beita þessum ákvæðum til hagsbóta fyrir Ísland í aðildarviðræðum þar sem óraunhæft virðist að hluta landið niður með þessum hætti. Það varðar hugsanlega Vestmannaeyjar og kannski Grímsey og svo er restin ef við berum þetta saman við Kanaríeyjar og Spán. Þetta virðist ekki ganga upp út frá þessari niðurstöðu skýrsluhöfunda. Svona að lokum um umræðuna um undanþágur og sérlausnir þá kemur fram á bls. 65 í samantektinni að fordæmi séu fyrir tímabundnum undanþágum ef þær eru vel rökstuddar. Slíkar undanþágur halda þó aðeins þann tíma sem þeim er markaður og/eða þar til breyting kann að vera gerð á viðkomandi löggjöf sambandsins. Orðrétt segir skýrsluhöfundur, með leyfi forseta: „Varast ber að leggja mikið upp úr yfirlýsingum sem fylgja kunna aðildarsamningi, a.m.k. að því er lögfræðilegt gildi þeirra varðar.“ Það var þetta sem ég átti við áðan varðandi sérlausnirnar, þær hafa takmarkað lögfræðilegt gildi þegar á reynir hugsanlega. Það eru ekki mín orð, heldur skýrsluhöfunda. Að þessu sögðu spyr ég mig: Hvers vegna stend ég hér og tala um þetta mál í dag? Hvers vegna erum við að ræða þetta enn eina ferðina? Liggur málið ekki ljóst fyrir? Í fyrsta lagi: Ef við ætlum að halda aðildarviðræðum áfram er algert grundvallaratriði að þjóðin vilji ganga í Evrópusambandið. Einnig þarf pólitískur vilji að vera til staðar. Svo er ekki. Í öðru lagi: Það er alveg ljóst að við getum ekki samið við Evrópusambandið um sjávarútvegsmálin. Dæmin sýna að við munum ekki fá varanlegar undanþágur. Að þessu sögðu: Hver er þá tilgangurinn með að halda aðildarviðræðum áfram? Við erum ekki að fara að landa feitum samningi við Evrópusambandið, einungis laga okkur að því kerfi sem fyrir er. Umrædd skýrsla kostaði 25 millj. kr. eins og fram hefur komið. Hún er upp á tæplega 1 þús. blaðsíður. Flestir þingmenn hafa ekki náð að komast yfir allar þær blaðsíður og ég hef ekki komist yfir viðaukana heldur svo að ég segi alveg eins og er. Þetta dugar mér. Niðurstaðan er alveg skýr og ég held að við ættum að fara að snúa okkur að öðru. En víkjum nú að landbúnaðinum. Sameiginleg landbúnaðarstefna Evópusambandsins á sér langa sögu og nær aftur til ársins 1962. Ítarlega er fjallað um landbúnaðarstefnu ESB á bls. 139–145. Í niðurstöðunum kemur meðal annars fram að íslenskur landbúnaður sé frábrugðinn landbúnaði Evópusambandsins. Starfsumhverfi og lagaumgjörð stuðningskerfisins er ólíkt. Stuðningur við landbúnað er meiri hér á landi en væri samkvæmt styrkjakerfi Evrópusambandsins. Ágúst Þór Árnason ritaði Viðauka I sem ber heitið Aðildarumsókn Íslands og stækkunarstefna ESB. Þegar rýnt er í þann viðauka, þar sem fjallað er um landbúnaðinn, segir meðal annars, með leyfi forseta: „Forsvarsmenn í landbúnaði lýstu strax verulegum áhyggjum af áhrifum aðildar á íslenskan landbúnað. Stuðningur við mjólkurframleiðslu, tollvernd íslensks landbúnaðar og mikilvægi þess að tryggja öflugar sjúkdómavarnir væru stærstu hagsmunamálin og vandséð hvernig hægt væri að ná viðunandi niðurstöðu um þau mál. Dró ekki úr andstöðunni eftir því sem leið á aðildarferlið en á búnaðarþingi 2011 var ályktað um aðildarumsóknina. Efnisleg rök Bændasamtakanna gegn aðild hefðu ekki verið hrakin samanber ályktun búnaðarþings 2010. Aðild muni hafa veruleg neikvæð áhrif á fæðu- og matvælaöryggi og störfum í landbúnaði og tengdum greinum fækka stórlega. Aðildarumsókn Íslands að ESB skapi mikla óvissu í starfsumhverfi landbúnaðarins og dragi þróttinn úr nauðsynlegri endurnýjun og framþróun þann langa tíma sem umsóknarferlið mun standa. Í því ljósi sé farsælast að stjórnvöld dragi umsóknina til baka. Jafnframt sagði í ályktuninni að á árinu 2011 hæfust eiginlegar aðildarviðræður. Var þess svo krafist að umsóknin væri dregin til baka.“ Að þessu sögðu lítur út fyrir að treglega hefði gengið að sætta ólík sjónarmið hér innan lands varðandi landbúnaðinn, kannski ekki tæknilega ómögulegt en mjög fjarstæðukennt engu að síður. Orka, matur og vatn eru þær auðlindir sem heimurinn mun þurfa mest á að halda í framtíðinni. Við Íslendingar erum einungis 300 þúsund og eigum nóg af þessu öllu saman. Viljum við virkilega setja auðlindir okkar í púkk hjá 500 milljóna manna ríkjasambandi og fylgja sameiginlegri stefnu þess í þessum málum sem öðrum? Í mínum huga er það of mikil áhætta. Íslendingar hafa alltaf verið í góðu samstarfi við aðrar þjóðir og hyggjast halda því áfram. Við erum hluti af EFTA og erum NATO-þjóð, svo að eitthvað sé nefnt. Við höfum gert nokkra fríverslunarsamninga, þann nýjasta við Kína, og hyggjumst gera fleiri slíka samninga. Íslensk stjórnvöld vilja halda áfram góðu samstarfi við aðrar Evrópuþjóðir og horfa einnig til austurs og vesturs með aukið samstarf í huga. Eins og ég orðaði þetta í grein fyrir skömmu getum við verið vinir án þess að ganga í hjónaband. Ég held að það sé ágætissamlíking. Evrópusambandið hefur marga kosti, ég ætla ekki að gera lítið úr því, en umrædd skýrsla rennir hins vegar stoðum undir þá skoðun mína að innganga í Evrópusambandið henti ekki hagsmunum Íslands. Ég tel það því vera algera tíma- og peningasóun að halda áfram aðildarviðræðum við Evrópusambandið þar sem um aðildarviðræður er að ræða, ekki samningaviðræður.

Herra forseti. Svo hljóðaði hið heilaga orð, amen eftir efni Framsóknarflokksins. Þetta var nokkuð föst skoðun og ekki gefið neitt einasta rými til þess að hugsa, allt gefið fyrir fram. Hv. þingmaður segist hafa lesið þessa skýrslu, ég dreg það ekki í efa. Ég er sammála henni að það var töluverður skandall að menn fengu ekki meiri tíma til að lesa en raun bar vitni, sérstaklega við í stjórnarandstöðunni. Hv. þingmaður les upp úr skýrslunni og segir að það sé meginregla að ríkið verði að taka upp allt regluverk ESB óbreytt. Prófessor í stjórnskipunarfræði ritar merkasta kaflann eða viðauka skýrslunnar. Hann telur upp fjórar gerðir undanþágna eða frávika; tímabundna, ótímabundna undanþágu, varanlega undanþágu, breytingu á reglum áður en ríkið gengur inn og sérlausnir. Hann slær í gadda að unnt er að fá sérlausnir og hann rekur dæmi um það. Svo kemur hv. þingmaður og segir að svart sé hvítt. Þetta er það sem fram er borið. Lítil ríki, af því að hv. þingmaður talaði um Kanaríeyjar og ýmsar eyjar og annes - við höfum aldrei nýtt það, við höfum aldrei nýtt það í umræðunni. Hins vegar get ég upplýst hv. þingmann um að eyríki hafa fengið varanlegar undanþágur, m.a. varðandi skattalög og ýmislegt fleira sem varðar þjónustuiðnað sem er jafn mikilvægur fyrir þá og fiskveiðarnar á Íslandi. Maður heitir Per Ekström, ég talaði við hann í gær, hann var ráðuneytisstjóri á Álandseyjum. Hann sá um samningana við ESB á sínum tíma. Hann sagði mér frá þessu. Ég finn þetta hins vegar ekki í skýrslunni. Ég vissi það svo sem fyrir fram. Þar fengu Álandseyingar til dæmis ótímabundnar undanþágur varðandi skattalög af tilteknum þjónustuiðnaði sem að hans sögn eru jafn mikilvægur og fiskveiðarnar. 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Það er mjög gott að fá andsvar og upplýsingar frá svo reyndum manni sem áður gegndi starfi utanríkisráðherra. Ég hef í sjálfu sér engu við þetta að bæta. Varðandi Álandseyjar er það þannig eftir sem áður, eins og kemur fram í skýrslunni, að þegar um svokallaðar sérlausnir er að ræða getur Evrópusambandið breytt því ef svo hentar til. Það virðist ekki vera traustur grundvöllur til framtíðar, að mínu mati. Til upplýsingar fyrir hv. þingmann byrjaði ég ekki að lesa skýrsluna fyrr en í gærmorgun og það dugði mér þó að ég sé ekkert sérstaklega hraðlæs. Ég les aldrei á nóttunni, þá sef ég.

Herra forseti. Hv. þingmaður er hraðlæsari en ég. Ég rembdist eins og rjúpan við staurinn næstum því í heila nótt og heilan dag, og aldrei þessu vant sveikst um að sinna löggjafarstörfum, og náði því að fara á handahlaupum í gegnum þessa skýrslu. Ég náði því til dæmis að lesa nokkuð vel þá viðauka sem kannski helst tengdust fyrri tíð minni sem ábyrgðarmanns á ferlinum og fann þar ákveðna hluti sem ekki rötuðu inn í aðalskýsluna. Ég hef ekkert verið að kvarta undan því, það er mér nóg að þeir koma fram í einhvers konar viðaukum. En það er algjörlega skýrt, af því að hv. þingmaður hélt langa og snjalla ræðu um landbúnað Íslands, að ég er í fyrsta lagi þeirrar skoðunar að það séu mikil sóknarfæri, ekki síst fyrir skagfirska efnahagssvæðið, ef við gengjum inn. Þessi hæstv. ráðherra er til dæmis önnum kafinn við það og rembist vonandi við það eins og rjúpan við staur þessa dagana að auka tollkvóta fyrir íslenskan landbúnað á ESB, þ.e. útflutningskvóta okkar, vegna þess að það er vaxandi eftirspurn þar. Öll þróun í heiminum, sérstaklega í landbúnaðarframleiðslu, gerir það að verkum, m.a. fríverslunarsamningur Kína og Nýja-Sjálands sem hefur áhrif á eftirspurn eftir íslenskum landbúnaðarvörum í Evrópu, að ég er þeirrar skoðunar að þetta mundi stórauka gæði og tækifæri íslensks landbúnaðar. Er hægt að semja þannig að til dæmis væri hægt að koma við ígildi tollverndar? Það kemur fram í viðaukanum sem Ágúst Þór Árnason skrifar að það er hægt. Svo kemur fram að hann segir að þetta séu ekki óleysanleg vandamál, það skiptir máli. Það sem skiptir mestu máli, og hv. þingmaður verður að lesa meira en sérvalda almenna kafla, er að prófessor í stjórnskipunarrétti hefur í fyrsta skipti í texta orðað þessa hluti þannig að sérlausnir séu fær leið og þar af leiðandi líka í 

Virðulegi forseti. Ég er upp með mér að hv. þingmaður og fyrrverandi utanríkisráðherra veiti mér andsvör, mér þykir vænt um það. Í grundvallaratriðum erum við kannski ekki sammála um aðild að Evrópusambandinu, eins og komið hefur mjög skýrt fram, sérstaklega í dag. Eins og ég sagði áðan er margt gott við Evrópusambandið og hugsanlega, eins og hv. þingmaður bendir á, fælust tækifæri í því að vera hluti af landbúnaðarstefnu Evrópusambandsins. Eftir sem áður tel ég aðalatriðið vera, hvort sem við aðhyllumst landbúnaðarstefnu Evrópusambandsins eða ekki, hina gullnu setningu á bls. 32 í skýrslunni: „Gengið er út frá því að umsóknarríki sækist eftir aðild.“ Það er ekki til staðar núna. Kannanir sýna að meiri hluti Íslendinga vill ekki ganga í Evrópusambandið. Ríkisstjórnarflokkarnir vilja ekki ganga í Evrópusambandið. Þetta grundvallaratriði fellur því um sjálft sig. Ég get upplýst hv. þingmann um það að lokum, ég vona að hann sé að hlusta hérna á bak við hurðina, að ég hyggst klára að lesa alla viðaukana, væntanlega um helgina, og kem enn þá betur undirbúin í næstu viku þegar við klárum umræður um skýrsluna.