Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjhn. hefur haft til meðferðar frv. það, sem hér liggur fyrir, en eins og nál. þau, sem útbýtt hefur varið, nál. meiri hl. á þskj. 59 og nál. minni hl. á þskj. 65 og 66. bera með sér, hefur ekki orðið samkomulag í n. um afgreiðslu málsins. Við þrír, sem að meirihlutanál. á þskj. 59 stöndum, leggjum til, að það verði samþ. óbreytt, en á það telja tveir hv. nm., þeir 1. og 5. þm. Norðurl. e., sig ekki geta fallizt. Aðalásteytingarsteinninn hefur verið það ákvæði í 5. gr. frv., að viðbótarsöluskatturinn er nú tekinn inn í þetta frv. Meiri hl. n. telur það eðlilegt og getur ekki á það sjónarmið fallizt, að með þessu sé verið að festa söluskattinn sérstaklega í sessi, þar sem þessi lög munu framvegis eins og hingað til verða framlengd frá ári til árs og því auðvelt að fella ákvæðið um viðbótarsöluskattinn niður síðar, ef fært þykir af öðrum ástæðum. Meiri hl. getur vissulega á það sjónarmið fallizt, að æskilegt sé að afnema þennan skatt við fyrsta tækifæri, því að aðflutningsgjöld eru þegar orðin hærri en góðu hófi gegnir, þannig að æskilegt væri, að á þeim væri hægt að framkvæma lækkun í einhverri mynd, ekki sízt með því að fella þennan viðbótarsöluskatt niður. En enn sem komið er er afkoma ríkissjóðs því miður ekki slík, að hann megi við því að missa þennan tekjustofn, að öðru óbreyttu. Ef fella á hann niður, verður að gera annað af tvennu að skera niður útgjöld ríkissjóðs eða sjá ríkissjóði fyrir öðrum tekjustofnum. Að leggja hins vegar til, að skatturinn verði felldur niður með öðru móti, getur varla talizt ábyrg afstaða. En svo mjög sem hv. stjórnarandstæðingar hafa barizt á móti þessum viðbótarsöluskatti, hefur mér vitanlega ekki enn þá í sambandi við það verið bent á ákveðnar leiðir til þess að lækka útgjöld ríkissjóðs né heldur til þess að sjá ríkissjóði fyrir öðrum tekjustofnum, og meðan svo er ekki, verður sú andspyrna að mínu áliti tæpast tekin alvarlega.



Herra forseti. Eins og hv. frsm. meiri hl. fjhn. skýrði frá, urðu fjhn-menn ekki sammála um tillögur gagnvart afgreiðslu þessa frv. Ég hef í nál. á þskj. 65 lagt til, að frv, verði samþ., að því undanskildu, að ég legg til, að 5. gr. verði felld niður. Framlengingarnar, sem frv. inniheldur frá 1. gr. til 4. gr., eru um hækkun á gjöldum, en orðnar fastar í framkvæmd og hafa samlagazt efnahagslífinu. Ég sé ekki, að neinn grundvöllur sé til að lækka þær eða fella þær niður. Ég hef ekki heldur við það að athuga, þó að tekin sé inn í 4. gr. heimild úr lögum nr. 79 frá 1960 um að fella niður aðflutningsgjöld af nokkrum nauðsynjavörum. Hins vegar er ég mótfallinn 5. gr. og legg til, að hún verði felld niður. Þarna er eitt af óhreinu börnunum hæstv. ríkisstj., sem hún vill reyna að fela. Hún vill lauma því þarna inn, til þess að það hætti að minna á sig eins tilfinnanlega og ef það fer eitt sér. Þetta er framlenging á 8% viðbótarsöluskatti á innflutningi. Þetta ólánsafkvæmi varð til á léttúðaraugnablikum fyrsta ársfjórðungs viðreisnarinnar. Það má segja, að það hafi komið óvart undir, því að hæstv. ríkisstj. sagði í sinni hvítu bók, Viðreisn: „Ekki er áformað að breyta núgildandi söluskatti af innflutningi.“ Hún hélt þá, að kerfið, sem hún hafði sett upp, gengi ekki með þennan þunga. En raunin varð önnur. Litlu seinna fæddist söluskattshækkunin, sem varð 8.8% í framkvæmd eða meira en helmingshækkun á þessum skatti. Þessi hækkun átti að vera aðeins til bráðabirgða, eins og hún var túlkuð, eða til ársloka 1960. Á árinu 1960 var norskur sérfræðingur, Per Dragland, fenginn til landsins til að athuga efnahagsmálin og efnahagsaðgerðirnar. Hann sagði í skýrslu, sem birt var í stjórnarblöðunum: „Er söluskattshækkun í innflutningi úr 7.7 í 16.5% skoðuð sem bráðabirgðaráðstöfun. Þegar hægt verður að lækka skattinn aftur, mun það eftir þeim upplýsingum, sem ég hef fengið, hafa í för með sér 3% sparnað fyrir vísitölufjölskyldu.“ Í þessum orðum hins norska hagfræðings má glöggt heyra, að honum hefur verið skýrt svo frá, að skattaukinn ætti bara að vera til bráðabirgða. Enn fremur upplýsir hann, að þessi nýi baggi íþyngi vísitölufjölskyldunni um 3%. Þarna er því ekki um smámuni að ræða. Þegar kom að árslokum og afgreiðslu fjárlaga fyrir 1961, beit hæstv. ríkisstj. á jaxlinn og framlengdi 8.8% viðbótina fyrir 1961. Nú ætlar hún að gera slíkt hið sama fyrir 1962, en á þann hátt að smeygja framlengingarákvæðinu inn í þetta frv. hjá hinum gömlu, árlegu framlengingum, sem farið er að telja sjálfsagðar. Með þessu viðurkennir hæstv. ríkisstj. raunar, að hún ætli alveg að bregðast með að létta þessum skattauka sínum af fólki, viðurkennir, að hún hafi sprungið á því limmi. En ég tel alls ekki rétt að gefa henni tækifæri til að láta þennan ósigur sinn svo auðveldlega gleymast. Ég tel, að hæstv. ríkisstj. eigi, þangað til dagar hennar eru taldir, að fást við þennan skattauka sinn, þessa 3% dýrtíðaraukningu vísitölufjölskyldunnar, sem sérstaka framlengingu bráðabirgðaákvæðis í lögum um söluskatt. Á þann hátt gleymir hún síður þessu ólánsbarni sínu og framfærsluskyldu sinni á því. Með því fyrirkomulagi lagasetningarinnar er líka frekar hugsanlegt, að hún reyni að afnema þennan skattauka, eins og henni ber að gera samkvæmt sínum fyrri áformum og fyrirheitum. Ég legg þess vegna ákveðið til, að 5. gr. frv. verði felld, - mæli með samþykkt frv. að öðru leyti.



Herra forseti. Eins og hér hefur komið fram, mundi þetta frv. ekki hafa valdið miklum ágreiningi eða jafnvel engum, ef það væri nú flutt með svipuðu innihaldi og það hefur haft að geyma s.l. 2 ár, eða frá því að öllum þessum frumvörpum um framlengingarákvæði um ýmsa minni háttar gjaldheimtu var slengt saman í þennan svokallaða bandorm. En með 5. gr. frv. nú er í fyrsta skipti bætt inn í það ákvæði um árlanga framlengingu á bráðabirgðasöluskattinum svonefnda, sem hv. síðasti ræðumaður tók fram að ætti samkv. eðli sínu heima sem frv. til l. um breyt. á l. um söluskatt. Eftir þeim lögum óbreyttum hefðu þessi ákvæði fallið niður um næstu áramót. Ágreiningurinn um þetta ákvæði er þó að sjálfsögðu ekki um þetta formsatriði, nema þá að því leyti, sem bæri að skilja þennan flutning á framlengingarákvæðinu inn í þennan eilífðarbálk svo, að þessi svokallaði bráðabirgðasöluskattur sé þar með orðinn ein af hinum föstu og óbreytanlegu gjaldheimtuaðferðum, heldur er ágreiningurinn að sjálfsögðu um skattinn sjálfan, og það var að sjálfsögðu sá ágreiningur, sem olli því, að fjhn. varð ekki sammála um afgreiðslu málsins. Ágreiningurinn um þetta atriði byggist að sjálfsögðu af hálfu okkar Alþýðubandalagsmanna á skoðun okkar almennt á sölusköttum og öðrum óbeinum sköttum, sem lagðir eru á hvers konar varning og neyzlu, en án tillits til efnahags. En að öðru leyti byggist hann á þeirri forsögu, sem þessi skattur á hér á hv. Alþ., en honum var, ef svo má að orði komast, smyglað hér í gegn á hv. Alþ. með bæði beinum og óbeinum fyrirheitum um, að hann ætti aðeins að vera til bráðabirgða, eins og sjálft nafn hans strax ber glöggt vitni um. Það hefur bæði við 1. umr. málsins og eins nú af hv. 1. þm. Norðurl. e. verið minnzt nokkuð á þessa hlið málsins, og ég sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða um hana. En það er auðvitað algerlega vonlaust verk fyrir hæstv. ríkisstj. og talsmenn hennar að halda því fram, að hún hafi haft fullkomlega heiðarleg vinnubrögð: í fyrsta lagi með því að lýsa því yfir, að ekki yrði hróflað við söluskatti af innflutningi, eins og var gert í ársbyrjun 1960, m.a. í grg. með fjárlagafrv., sem þá var lagt fram, en rjúka svo til og rúmlega tvöfalda hann nokkru síðar. Í öðru lagi með því að rökstyðja þessar aðgerðir sínar snemma á árinu 1960 með því einu, að almenni söluskatturinn gæfi ekki tekjur nema 3/4 hluta úr því ári og þess vegna yrði að bæta þær upp með þessum bráðabirgðaskatti, en reyndin verður svo sú, að hann er framlengdur ár frá ári. Í þriðja lagi með því að fullyrða, þegar söluskattarnir voru margfaldaðir, að um enga nýja skattheimtu væri að ræða, heldur aðeins tilfærslu á gjaldheimtu, vitandi það, sem nú hefur sannazt, að samanlagður tekjuskattur og söluskattar mundu hækka um á þriðja hundrað prósent, og það þó að hlutur sveitarfélaganna sé dreginn frá. En þessar staðreyndir liggja nú fyrir. Það mætti auðvitað tína ýmislegt fleira til, sem sannar þá fullyrðingu mína, að þessum skatti hafi raunverulega verið smyglað í gegn hér á hv. Alþ. undir röngu yfirskini. En að öðru leyti er hann ekki verri en aðrir söluskattar, sem nú eru í gildi, og því er jafnvel ekki að neita, að hann hefur jafnvel minni galla en almenni söluskatturinn, sem núv. hæstv. ríkisstj. á einnig höfundarréttinn að , og þá sérstaklega að því leyti, að margs konar svindli og fjárdrætti verður síður við komið í sambandi við þennan skatt en almenna söluskattinn. Það má segja, að viðreisn núv. stjórnarflokka hafi frá upphafi verið slungin tveimur meginþáttum, annars vegar gengisfellingu og kauplækkunum, hins vegar umbyltingu í skattamálum, - umbyltingu, sem hafði það að meginmarkmiði að afnema beina stighækkandi skatta, sem samkvæmt eðli sínu leggjast með meiri þunga á tekjuháa og efnamikla gjaldendur en þá , sem lítið eru aflögufærir, en auka í þess stað óbeina neyzluskatta, sem lagðir eru jafn á allt vöruverð. Sama stefna var tekin upp í útsvarsmálum, þar sem gjaldheimtan var í vaxandi mæli færð yfir á herðar hinna efnaminni með því að draga úr stighækkun útsvara og taka upp söluskatta sem tekjustofna fyrir sveitarfélögin. Þar sem, eins og ég áður sagði, ágreiningur um þennan skatt, sem hér er sérstaklega rætt um, er þannig fyrst og fremst deilan um heildarstefnuna í skattamálum, þá er rétt að athuga í sambandi við hann, hvernig viðreisnin í skattamálum hefur gefizt og hvernig hún hefur verkað á kjör almennings. Ég ætla, að það sé auðsætt, að skattabylting hæstv. ríkisstj. hafi reynzt, næst á eftir gengisfellingunni, höfuðorsök þeirra gífurlegu verðhækkana, sem orðið hafa á síðustu tveimur árum. Eftir nýjustu tölum frá Hagstofu Íslands hefur meðalhækkun á vörum og þjónustu, frá því að viðreisnin tók að verka, orðið 29% til þessa dags, og sú hækkun heldur áfram að vaxa með hverjum degi. Það er auðvitað, að gengisfellingarnar eiga á þessu mikla sök og kannske mesta, en hækkun tolla og skatta úr 796 millj. kr. á árinu 1959 í 1401 millj. kr. á árinu 1962, eða um 76%, lætur sig auðvitað ekki heldur án vitnisburðar í verðlaginu. 603 millj., sem lagðar eru á verðlagið, á brýnustu nauðsynjar jafnt sem aðrar, og enginn, jafnvel ekki sá, sem sjúkur er eða farlama, sleppur undan að taka sinn hluta af, - slíkt lætur sig auðvitað ekki án vitnisburðar í lífskjörunum, allra sízt hjá þeim, sem áður höfðu aðeins til hnífs og skeiðar. Heildarhækkunin á sköttunum og tollunum um 76% segir þó auðvitað ekki nema hálfa sögu. Þar verður einnig að taka tillit og ekki síður til eðlisbreytingarinnar á skattheimtunni. Frá árunum 1959–62 hafa söluskattarnir, að frádregnum þeim hluta, sem rennur til bæjarfélaganna, hækkað um hvorki meira né minna en 286%, eða úr 166 millj. í 485 millj., en á sama tíma hefur tekju- og eignarskattur lækkað um 42%, úr 165 millj. í 95 millj. Árið 1959 nam tekju- og eignarskattur 20.7% af heildarupphæð tolla og skatta. 1962 verður hlutur tekju- og eignarskattsins 6.7% af heildarupphæð tollanna og skattanna. En á sama tíma hafa söluskattar til ríkissjóðs hækkað úr 20.8% af heildarskattheimtunni í 34%. M.ö.o. hefur sú gerbreyting orðið á, að fyrir tveimur árum voru beinir stighækkandi skattar því sem næst jafnmiklir og söluskattarnir, þar munaði aðeins 1 eða 2 millj. En nú er svo komið, að söluskattarnir eru rösklega fimmfaldir á við beinu skattana, og á sama tíma hefur heildarskattheimtan nær tvöfaldazt. Áhrif þessarar byltingar í skattamálum hafa að sjálfsögðu orkað gífurlega til hækkunar á öllu verðlagi í landinu. Bráðabirgðasöluskatturinn einn nemur a.m.k. 6–8% af endanlegu smásöluverði allra innfluttra vara, matvara, byggingarvara, vefnaðarvara og annars nauðsynjavarnings. Þessi skattur er því mjög mikilvirkur dýrtíðarvaldur, og hann sést ekki fyrir, hver í hlut á. Hann krefur, eins og söluskattarnir yfirleitt, öryrkjann og gamalmennið um sinn hlut, jafnvel barnið og raunar alla þá, sem engum mundi koma til hugar að skattleggja á nokkurn hátt til almenningsþarfa. En tiltölulega kemur hann þó þyngst niður á stórum, barnmörgum heimilum, sem verða að sjá sér farborða af launum og þurfa að kaupa hlutfallslega mest af hvers konar vörum, sem heyra til frumþarfa. En það voru einmitt barnmörgu fjölskyldurnar, sem fengu hlutfallslega minnstar sárabætur, þegar viðreisnarsköttunum var komið á, eins og öllum er kunnugt, þar sem fjölskyldubætur hækkuðu aðeins um 269 kr., ef ég man rétt, á hvert barn, sem var umfram fimm, má ég segja. Það mundi kannske vera hægt að halda því fram, að fullkomnar almannatryggingar, ellilífeyrir og fjölskyldubætur gætu tekið af sárasta broddinn í þessum efnum varðandi þá, sem eru verst settir. Ég ætla þó, að það fari mjög fjarri því, að þessar tryggingar, eins og þær eru nú, geri það. Elli- og örorkulífeyrir er fjarri því að nægja til þess að framfleyta lífinu, og verðhækkanirnar, sem sífellt dynja yfir, hafa verið og eru að smánaga utan af þeim réttarbótum, sem bótaþegar fengu 1960. Það var nefnilega séð fyrir því, um leið og lífeyririnn var hækkaður og bætur almennt, að svipta bótaþegana þá þeirri vernd, sem verðlagsuppbæturnar voru. Þannig var gefið með annarri hendinni, en tekið með hinni. Auk þess er svo þess að gæta, að tryggingabóta njóta menn án alls tillits til efnahags eða tekna og þær geta þess vegna ekki skoðazt sem neins konar uppbætur fyrir rangláta skattalöggjöf, löggjöf, sem hlífir þeim, sem betur mega, en leggst með ofurþunga á þá, er minnsta hafa getu. Það hefur auðvitað reynzt ofvaxið hv. talsmönnum ríkisstj. og hennar stefnu í skattamálum að afsanna það, sem liggur í augum uppi, að breytingarnar, sem gerðar hafa verið á skattalöggjöfinni, hafa allar verið í þágu hinna efnameiri í þjóðfélaginu. Ég rifja upp í því sambandi þær upplýsingar, sem ég aflaði mér hjá Skattstofu Reykjavíkur, þegar tekjuskattslögin voru hér til umr. á s.l. ári, en þar kom m.a. fram, að á sama tíma sem 2596 lægstu gjaldendur í Reykjavík fengu skattalækkun, sem nam 76 kr. á mann að meðaltali, fengu 1924 hæstu gjaldendurnir eftirgjafir, sem námu 9620 kr. á mann að meðaltali, eða rösklega 120 sinnum meiri lækkun að meðaltali. En svo var auðvitað mikill fjöldi skattleysingja, sem fengu ekki neina eftirgjöf, en var gert að greiða söluskatta af hverju og einu, sem þeir þurfa til síns lífsviðurværis. Þegar ekki verður komizt hjá því að viðurkenna slíkar staðreyndir, - því að annað er vitanlega ekki fært, - þá er hopað í nýja varnarstöðu og sagt, að óbeinu skattarnir, söluskattarnir, verki líkt og stighækkandi skattar, vegna þess að auðvitað sé eyðslan meiri hjá þeim, sem eru tekjuháir, og þess vegna greiði þeir meira en þeir, sem hafa lágar tekjur. Í þessu getur að vísu falizt nokkurt sannleikskorn í sumum tilvikum, ef um einstakling er að ræða. En því fer fjarri og því mjög fjarri, að þetta fái staðizt, þegar um miklar tekjur er að ræða og auðvitað fer því enn þá fjær, að gróði félaga og fyrirtækja sé svo að nokkru nemi skattlagður með söluskattskerfinu. Þegar hér er komið, er horfið að því að viðurkenna, að auðvitað væri langréttlátast að hafa sem mesta beina, stighækkandi skatta, og þetta hafa talsmenn stjórnarflokkanna orðið að endurtaka að væri rétt, svo að segja í hvert skipti, sem þessi mál hafa verið til umr. hér á Alþingi. Minnist ég nú sérstaklega ummæla hv. 11. þm. Reykv. um þetta á síðasta þingi, en þar tók hann þessa skoðun sína einmitt sérstaklega skýrt fram. En þeir fullyrða þá jafnframt, að á slíku skattakerfi sé sá regingalli, að það hafi óhjákvæmilega í för með sér óviðráðanleg skattsvik, sem engin leið sé að koma í veg fyrir, botnlausa spillingu, sem sýki þjóðfélagið, og útkoman verði sú, að þeir beri jafnvel léttustu byrðarnar, sem mestar ættu með réttu að hafa á herðum sínum. Heiðarleikinn sé þannig ofurseldur refsingu, en svikin verðlaunuð. Einn talsmanna hæstv. ríkisstj., hv. 5. þm. Vesturl., komst t.d. nýlega að þeirri niðurstöðu við 1. umr. fjárl. nú á þessu þingi, að skattsvikarar og smyglarar hefðu árlega af ríkissjóði upphæð, sem væri einhvers staðar á milli 300 og 500 millj., upphæð, sem nemur meira en þriðjungi af öllum tollum og sköttum ríkissjóðs. Nú skal ég ekki draga úr fullyrðingum þessara manna um þá spillingu, sem ríkt hefur hér á landi hjá efnastéttum og gróðafélögum að þessu leyti, enda ættu þeir gleggst um það að vita. Hitt er svo annað mál, að almennir söluskattar virðast ekki hafa neina kosti til að bera umfram beina skattheimtu til þess að koma í veg fyrir skattsvik. Það má að vísu segja, eins og ég nefndi áðan, að söluskattar á innflutningi gefa minna svigrúm til undanbragða en beinir tekjuskattar, en almenni söluskatturinn gefur hins vegar þeim mun viðtækara svigrúm, enda mun vera vitað, að fjölmargir hafa þann skattstofn sem gróðaveg fyrir sig. Og nú er svo að sjá, að stefna eigi að því að auka söluskattana í framtíðinni, en draga enn úr þeim leifum, sem enn eru eftir af beinu sköttunum. Og jafnvel virðist vera ofarlega á baugi hjá hæstv. ríkisstj. að minnka jafnvel einnig söluskattinn á innflutningi, en auka almenna söluskattinn að sama skapi, og kom sú stefna m.a. fram hjá hv. frsm. fjhn., þar sem hann taldi, að aðflutningsgjöldin væru nú þegar orðin of há og þess vegna bæri að stefna að því að afnema þennan skatt, svo fljótt sem verða mætti. En hæstv. fjmrh. hefur hins vegar mjög haft á orði að undanförnu, að við hefðum hér miklu lægri almennan söluskatt en annars staðar væri og það kæmi vel til greina, að manni skilst, að hann verði hækkaður að sama skapi og þessi söluskattur, sem sízt er hægt að svindla á, yrði afnuminn. Það er þess vegna öruggt, að aukning almennra söluskatta er engin lækning á þeirri meinsemd, sem hæstv. stjórnarsinnar eru svo gjarnir á að lýsa, þegar þessi mál eru til umr. En ég held, að það sé í þessu sambandi mjög nauðsynlegt að reyna að gera sér grein fyrir því, hverjar eru höfuðástæðurnar fyrir skattsvikunum, og þá er líka réttmætt að spyrja okkur, sem erum formælendur beinna skatta, hvað við viljum gera til þess að koma í veg fyrir svikin. Það vita allir, sem vilja vita, að hér á landi hefur aldrei verið til neitt, sem kalla mætti virkt skattaeftirlit, og það er sú staðreynd, sem er höfuðorsök skattsvikanna. Í skjóli við fullkomið eftirlitsleysi hafa svikin dafnað og sá hugsunarháttur, að ekkert sé athugavert við það að stela frá samborgurum sínum á þann hátt að láta þá greiða skatta fyrir sig. Hvenær eru menn dæmdir fyrir skattsvik á Íslandi? Það er víst vægilega að orði komizt, að það sé sjaldgæft. Þeir, sem stela 300–500 milljónum á ári af almannafé, eftir því sem talsmenn stjórnarflokkanna gizka á, leika lausum hala, þeir eru ekki dæmdir. Og þó eru Íslendingar áreiðanlega, þó að svona sé, hvorki óheiðarlegri né ólöghlýðnari en aðrar þjóðir, sem þekkja ekki skattsvik öðruvísi en sem glæpi af grófari tegund og meðhöndla þá, sem við slíka iðju fást, samkvæmt því. Ég held, að ástæðan fyrir því, að við erum verr farnir í þessum efnum en flestir aðrir, sé ekki sú, að beinir skattar séu eða hafi verið svo óbærilegir, þó að ég hins vegar geti fullkomlega fallizt á það, að um leið og komið væri á virku skattaeftirliti, mætti vel liðka til í skattalöggjöfinni og jafnvel hafa stighækkun hennar minni en hefur verið og ná þó álitlegri tekjum til almenningsþarfa. En ástæðurnar liggja áreiðanlega fyrst og fremst í framkvæmdaaðferðum skattalaganna eða ef til vill kannske réttara að segja: engri beitingu viðurlaga. Skattstjórum og skattanefndum er og hefur verið ætlað að framkvæma eftirlit sitt með öllum framtölum, hvers einasta gjaldanda, áður en álagning fer fram, á örskömmum tíma. Það er öllum vitanlegt, sem eitthvert skyn bera á þessa hluti eða hafa reynt að kynna sér þá, að slíkt eftirlit er óhugsandi og verður aldrei annað en tilgangslaust kák, hversu vel sem þessir embættismenn reyna að gegna sinni skyldu. Höfuðbreytingin, sem hér þyrfti að gera, er sú, að eftirlit og endurskoðun framtala fari fram eftir á og yrði þá aðeins framkvæmt t.d. eftir úrdrætti á nokkrum hluta framtala, en yrði hins vegar gerð mjög gaumgæfileg og tæki í þeim tilfellum, sem um væri að ræða, mörg ár aftur í tímann. Slíkt kerfi hefur gefizt vel víða erlendis og stuðlað að því, að fáir vilja eiga á hættu að verða uppvísir að svikum, enda eru viðurlög slík, a.m.k. fjárhagslega, að ekki þykir fýsilegt að þurfa að þola þau. Ég held þess vegna, þegar á þetta er litið, að röksemdir hv. stjórnarsinna fyrir skattabyltingu sinni og þeirri taumlausu hækkun á sköttum, sem þeir hafa lagt á, verði harla léttvægar, líka að þessu leyti. Ég held, að hér sé um að ræða sjálfskaparvíti, sem úr mætti bæta. Það hefur nú þegar verið gengið miklu lengra en fært er á þeirri braut að auka óbeina verðhækkunarskatta, en afnema réttlátustu skattheimtuna, þá sem byggð er á tekjum og efnahag einstaklinga jafnt sem fyrirtækja, og miklu lengra en gert hefur verið t.d. á Norðurlöndum, þar sem beinu skattarnir eru a.m.k. víðast margfaldur hluti ríkistekna á við það, sem hér er nú orðið. Það er vissulega kominn tími til þess að spyrna fótum við þeirri stefnu hæstv. ríkisstj, að spenna sífellt upp verðlagið í landinu með neyzlusköttum, og það er einmitt vegna forsögunnar varðandi þennan skatt, sem hér er til umr., að það væri eðlilegast að hefja andófið með því að fella hann niður og lækka þannig allt verðlag í landinu til stórra muna.



Herra forseti. Sú breyting, sem gerð var á skattalögunum með því að lækka beina skatta og taka upp svo mikla söluskatta sem mönnum er kunnugt um, hefur sínar afleiðingar fyrir alla hina efnaminni í landinu og sérstaklega þá, sem hafa marga að fæða og klæða. Þessi mál voru mjög til umr. á síðasta þingi, og við þær umr. hafði ég aflað mér nokkurra upplýsinga frá Skattstofu Reykjavíkur um áhrifin af því að lækka tekjuskatt og útsvör og setja á söluskatta í staðinn, eins og þá var gert. Samkvæmt þeim upplýsingum lá það fyrir, að þriggja barna fjölskylda með 50 þús. kr. árstekjur lækkaði í útsvari og tekjuskatti um rúmar 900 kr., en jafnstór fjölskylda með 200 þús. kr. árstekjur lækkaði í tekjuskatti og útsvari um rúmlega 30 þús. kr. M.ö.o.: hátekjumaðurinn fékk jafnmikla skattalækkun og 33 lágtekjumenn. Ég kalla þetta nokkur tíðindi, og ég kalla það nokkurn vott um það, hver stefnan er í sjálfri skattalagabreytingunni. Þegar svo mjög er gengið á hagsmuni þeirra, sem eru lágtekjumenn og erfiðast eiga, þá er alvara á ferðum að mínum dómi, og mér ofbjóða sannast að segja þær staðhæfingar, sem hv. stjórnarsinnar hafa haldið fram, að hæstv. ríkisstj. hafi afnumið skatta á almennum launatekjum. Það er nýstárleg aðferð að afnema skatta á þennan hátt, að auka dýrtíðina í landinu fram úr öllu hófi með sölusköttum, en lækka aftur á móti beina skatta kannske um nokkur hundruð krónur á sömu fjölskyldu. Ég minnist þess, að eitt blað stjórnarflokkanna, Alþýðublaðið, afsakaði þessa ráðstöfun með því, að það væru margar gildrur lagðar fyrir hátekjumenn. Ég hef nú nefnt eina slíka „gildru“. Hún er þessi: 30 þús. kr. skattalækkun á hátekjumanni, þegar lágtekjumaðurinn fær 900 kr. Það er meiri „gildran“ þetta! En þegar einn hátekjumaður er farinn að lækka í beinum sköttum yfir 30 þús. kr., verður manni að líta á það, sem hagstofan áætlar meðalfjölskyldu, vísitölufjölskyldu, að lifa á yfir árið, en það eru 4.2 menn. Það mun vera komið í rúmlega 70 þús. kr., sem til þess er ætlað, en það er óneitanlega góð hjálp, sem hátekjumennirnir fá, ef þeir fá um 30 þús. kr. endurgreitt af verðhækkunum, eða um 40% af öllum þeim lífsnauðsynjum; sem fjölskyldan þarf með til að lifa af. Ég held, að það sé ekki ofsögum sagt, að slíkir hátekjumenn græða og græða vel á skiptunum, að lækka svona í beinum sköttum á móts við hina tekjuminni. Það er varla hægt að kalla þetta öðru nafni en því, að hæstv. ríkisstj. hefur gert hátekjumennina „stikkfría“ í afleiðingum viðreisnarinnar með þessu móti. Hv. frsm. meiri hl. fjhn. gagnrýndi það hér áðan, að fulltrúi Framsfl. í nefndinni væri á móti þessari framlengingu söluskatts, en kæmi ekki með tillögu um tekjuöflun í staðinn. Ég vil minna hv. frsm. á það, að það er ekki farið að afgreiða fjárl. enn þá, og þá fyrst er tímabært fyrir hann að vita það, þegar hann sér, að það hefur verið samþykkt að fella niður þennan söluskatt og ekki liggja þá till. fyrir frá þeim, sem þá till. gerði, um tekjuöflun í staðinn, því að þetta frv. er ekki fjárlagaafgreiðsla, og hann sér þess vegna ekkert um það nú, hvort eða á hvern hátt framsóknarmenn mundu vilja standa að því máli. Það er því að mínum dómi algerlega tilefnislaust, þegar hann er að tala um, að það sé ekki hægt að taka þetta alvarlega. Alvaran kemur fram, þegar fjárlögin verða afgr.

En það er ekki að sýna neina alvöru núna.

Ja, ég veit ekki, hvað hæstv. ríkisstj. finnst. Mig minnir, að þegar núv. stjórnarflokkar voru í stjórnarandstöðu, hafi þeir aldrei komið með neinar fjáröflunartillögur, þegar þeir voru að gera tillögur um útgjöld þeirrar ríkisstj., - eða man hæstv. fjmrh. nokkuð eftir því?

Já.

Nei, það held ég, að geti ekki verið. Ég vildi mælast til þess, að hann nefndi mér dæmi um það, þegar hann kemur hér í ræðustólinn á eftir. 
             En af því að hæstv. fjmrh. tekur fram í, dettur mér í hug að leita upplýsinga hjá honum um eitt atriði, sem kom fram í ræðu hans, þegar hann talaði fyrir þessu frv. Hann sagði, að það væri ætlun ríkisstj. að sameina söluskatta og tolla, ef ég hef tekið rétt eftir, með endurskoðun tollalaganna, sem stendur yfir. Er það þá ekki rétt skilið, að það bendi til þess, að hæstv. ríkisstj. hugsi sér að sameina þennan innflutningssöluskatt og verðtoll? Mér dettur þetta í hug, af því að það eru skyldustu álögurnar og söluskatturinn er nánast verðtollur í þessum skilningi. Ef það er meiningin, þá sýnist mér það benda til þess, að hann hugsi sér, að söluskattarnir verði varanlegir undir öðru nafni. En hann sagði annað, sem mér fannst miklu merkilegra en þetta. Hann sagði, að þá mundi verða hægt að lækka tollana verulega. Er nokkur möguleiki að lækka innflutningsgjöld með því að sameina tvo skatta í einn? Og ef það er hægt, af hverju hefur það þá ekki verið gert fyrir löngu? Ég skildi þetta ekki þá. Það getur verið, að ég hafi misskilið hæstv. ráðherra, en mér þætti vænt um, ef hann vildi skýra þetta fyrir mér, því að ég sé ekki nokkra leið til þess, að honum takist að lækka innflutningsgjöld með því að skella saman tveimur í einn, ef hann gerði ekki annað. Ég ætla að bíða eftir því, að hæstv. ráðherra láti mér í té þessar upplýsingar.



Herra forseti. Við 1. umr. þessa máls var rakinn nokkuð aðdragandi þess, og ég ætla, að þá hafi verið sýnt fram á í fyrsta lagi, hverjar ástæður lágu til þess, að þessi 8% innflutningssöluskattur var fyrst lögleiddur snemma árs 1960. Ég benti þá eins og raunar margsinnis áður á þær þrjár ástæður, sem til þess lágu. Svör hv. stjórnarandstæðinga eru þessi: Þeir minnast ekki á nema eina ástæðuna, hún hafi aðeins verið fyrir hendi fyrsta árið, því séu engar ástæður til að framlengja þennan söluskatt. Ástæðurnar þrjár voru þessar: Í fyrsta lagi, að þegar frv. um söluskatt var samið, nokkrum mánuðum eftir að fjárlagafrv. hafði verið samið, var niðurstaðan sú, að ekki þótti fært að hafa skattinn hærri en 3%. Til að ná þeim upphæðum, sem þurfti, hefði hann þurft að vera nokkru hærri. Í öðru lagi voru stórir flokkar undanþegnir söluskatti, sem í upphafi hafði komið til orða að leggja einnig söluskatt á, eins og mannvirkjagerð í landinu. Í þriðja lagi var svo það, að árið 1960 gat söluskatturinn ekki gilt nema í þrjá ársfjórðunga. Þessi síðasta ástæða átti auðvitað eingöngu við árið 1960. Hinar tvær eiga við áfram, og ég fæ ekki skilið þá röksemdafærslu, að þegar þrjár ástæður liggja til einhverra aðgerða eða lagasetningar og ef ein þeirra á ekki lengur við, þá séu þar með hinar af sjálfu sér úr sögunni. Þessi er röksemdafærsla hv. stjórnarandstæðinga. Í öðru lagi var sýnt fram á það hér við 1. umr., að það væri uppspuni frá rótum, að fyrirheit hafi verið gefin eða loforð af hálfu ríkisstj. eða minni hendi um það, að þessi skattur mundi alls ekki verða framlengdur, vegna þess að það er skjalfest í umr. frá þingi margsinnis, að ég tók það einmitt skýrt fram, að engin slík fyrirheit væri hægt að gefa, þvert á móti yrði að sjá til haustið 1960, þegar fjárlög yrðu samin eða undirbúin, hvort þyrfti á þessum tekjustofni að halda áfram eða ekki. Ég skal ekki rifja þetta upp frekar, enda var það mál þaulrætt við 1. umr., eins og raunar á tveimur undanförnum þingum ýtarlega. Nú er óneitanlega dálítið einkennilegur þessi taugatitringur, sem grípur hv. stjórnarandstæðinga út af þessum 8% innflutningssöluskatti, því að þess er að gæta, að innflutningssöluskattur er ekki eitthvert uppátæki, sem núv. ríkisstj. hefur fundið upp á. Innflutningssöluskattur hefur verið hér í gildi lengi. T.d. var 7% innflutningssöluskattur í gildi allan stjórnartíma vinstri stjórnarinnar, án þess að hún gerði nokkuð til að hreyfa þar við. Og ekki aðeins það, heldur man ég ekki betur en sú stjórn, sem þessir hv. þrír þm., sem hér hafa talað við þessa umr. og andmælt frv., studdu, hafi staðið að því, ekki aðeins að halda þessum 7% innflutningssöluskatti, heldur leggja á stórkostleg ný aðflutningsgjöld, sem kölluð voru innflutningsgjöld og lögleidd voru haustið 1956 og síðan hækkuð. Þess vegna er ekki hægt að taka það hátíðlega, þó að þessir hv. þm. séu nú að hneykslast á því, að aðflutningsgjöld séu há, því að ekki aðeins var þeim viðhaldið, heldur stórhækkuð í tíð vinstri stjórnarinnar. Vitanlega er hægt að ræða um það, og það hef ég komið inn á oft í umr. á Alþingi, að aðflutningsgjöldin í heild eru að mínu viti allt of há. En það er ekki sérstaklega þessi 8% innflutningssöluskattur, sem gerir meiri bölvun en önnur innflutningsgjöld. Vitanlega verður að taka aðflutningsgjöldin í heild, hvaða nafni sem þau nefnast. Ég sé ekki annað en þau hafi svipuð áhrif á vöruverðið, hvort það heitir 7% innflutningssöluskattur eða innflutningsgjöld eða verðtollur eða verðtollsviðauki eða eitthvað annað þess háttar. Aðalatriðið í þessu máli er auðvitað ekki það sérstaklega að taka einn lið út úr, einn tekjustofn, einn lið af þessum aðflutningsgjöldum, heldur reyna að lækka aðflutningsgjöldin í heild. Nú spyr hv. 4. þm. Vestf., hvernig það megi vera, að hægt sé að lækka aðflutningsgjöld með því einu móti að sameina þau, og mig undrar ekki, þó að hann spyrji. Mig undrar það ekki, því að ég hef ekki heldur komið auga á, að með sameiningunni einni væri hægt að lækka aðflutningsgjöld, svo að hann verður að spyrja fleiri en mig til þess að fá svar við þessari spurningu sinni. Þegar ég talaði um, að aðflutningsgjöld mundu væntanlega geta lækkað, þá er það fyrst og fremst af öðrum ástæðum. Ég tel nauðsynlegt að sameina og samræma aðflutningsgjöldin, m.a. til þess að spara vinnu, skriffinnsku og óþarfa tímaeyðslu, bæði hjá því opinbera og hjá atvinnurekendum og innflytjendum. Hins vegar tel ég, að hægt sé að lækka aðflutningsgjöldin af öðrum ástæðum, og það er fyrst og fremst ef tekst að koma í veg fyrir þann gífurlega ólöglega innflutning eða smygl, sem hér hefur átt sér stað um margra ára skeið. Og það er ekkert launungarmál, að þó að smygl hafi vafalaust átt sér stað um langan aldur hér á Íslandi, þá keyrði um þverbak eftir jólagjöf vinstri stjórnarinnar 1956, þegar innflutningsgjöldin voru á lögð og margar vörur hækkuðu svo stórkostlega í verði, og allar skýrslur, hagskýrslur, innflutningsskýrslur, benda til þess, að þá fyrst hafi smygl verulega færzt í aukana. Nú eru í undirbúningi ýmsar ráðstafanir til þess að reyna að draga úr þessu smygli, og það er sannfæring mín, og hún er byggð á áliti margra hinna kunnugustu manna, sem fjalla um tollamál og tolleftirlit hér á landi, að með því að koma einhverju viti í hæð aðflutningsgjaldanna, - en eins og kunnugt er, fara þau upp fyrir 300% á vissum vörutegundum, - með því að koma einhverju viti í þetta og með strangari tollskoðun og tolleftirliti megi draga verulega úr smyglinu. Það þýðir, að miklu meira af vörum kemur undir hinn löglega tollinnflutning, og þar með mundu tolltekjur ríkissjóðs hækka af þeim ástæðum. Þetta vænti ég að sé fullnægjandi svar til hv. 4. þm. Vestf. Hv. frsm. 1. minni hl., ætla ég það hafi verið, þ.e. 1. þm. Norðurl, e. (KK), hann sagði, að með því að ákveða framlengingu þessa innflutningssöluskatts í þessu frv. um framlengingu á bráðabirgðabreytingu nokkurra laga, væri verið að lauma þessum söluskatti hér inn, væntanlega þannig, að hvorki þingmenn né þjóðin tæki eftir því. Mér finnst þetta lýsa ákaflega litlu trausti og trú á athygli alþingismanna, að það muni fara fram hjá þeim, að það sé verið að framlengja skattstofn upp á 188 millj. A.m.k. hef ég ekki þá trú - eða ekki þá vantrú, skulum við segja, á athyglisgáfu þingmanna, að slíkt fari fram hjá þeim, þó að þessi hv. þm. telji alþm. svo skyni skroppna. En út af þessu má einnig taka það fram, að í grg. frv. er alveg sérstaklega skýrt tekið fram, að þetta nýmæli sé í frv., að nú sé aukning 8% söluskattsins tekin þar inn í. Ég ætla, að í framsöguræðu minni hafi það komið allgreinilega fram. Hvað væri unnið við að kljúfa þetta frv. í tvö? Ég sé það ekki. Ég held fremur, að það verði að teljast til aukinnar hagkvæmni í vinnubrögðum að hafa þetta í einu frv. og láta þannig nægja sex umr. í þingi í staðinn fyrir tólf. En það er annað í þessu máli, sem er rétt að vekja athygli á. Hér er um að ræða, eftir fjárlagafrv., sem lagt hefur verið fyrir þingið, tekjustofn, sem nemur 188 millj. kr. Hv. stjórnarandstæðingar leggja til, að þessi tekjustofn sé felldur niður. Og á það var bent réttilega af hv. frsm. meiri hl., að varla er hægt að taka þetta alvarlega, þegar engar ábendingar koma fram um það, hvernig á að mæta þessu. Er það ætlun þessara þingmanna að afgreiða fjárlögin þá með þessum greiðsluhalla? Er það ætlunin að fella niður einhverjar ákveðnar fjárveitingar til að mæta þessu - og þær þurfa að vera allríflegar? Eða er ætlunin að afla ríkissjóði tekna á annan veg? Þessu hafa hv. þingmenn ekki svarað, nema hv. síðasti ræðumaður. Hann gefur okkur eiginlega fyrirheit um það, að Framsfl. muni taka það til athugunar fyrir jól, þegar fjárlögin koma til meðferðar. Og það er vissulega góðra gjalda vert, ef við heyrum eitthvað frá honum þá. En einhvern veginn stendur það þannig í mínum huga, að mér fyndist eðlilegra, áður en þessi gr. frv. er felld niður, að þá heyrðist eitthvað frá þessum mönnum, sem vilja fella niður þennan tekjustofn, hvað á að koma í staðinn, en ekki að bíða fram undir jól. Hv. þingmenn vilja sem sagt fella þennan tekjustofn niður. En það snertir ekki aðeins ríkissjóð. Af þessum tekjustofni eiga sveitarfélögin að fá fimmtung, eða 37.6 millj. kr. Nú er ástæða til að spyrja sérstaklega hv. frsm. 1. minni hl., hv. 1. þm. Norðurl. e., sem jafnan hefur verið mikill áhugamaður og framámaður um hagsmunamál sveitarfélaganna og er jafnan í trúnaðarstörfum fyrir samband þeirra: Hvers eiga sveitarfélögin að gjalda, að hann ætlar að svipta þau nú tekjustofni upp á 37.6 millj. kr., án þess að hann hafi nokkra till. um það að gera, hvað sveitarfélögin eiga að fá í staðinn? Eða er það ætlun hans að benda sveitarfélögunum á það, að þau eigi bara að hækka útsvörin aftur sem þessu nemur? Hv. frsm. 2. minni hl., hv. 5. þm. Norðurl. e. (BjörnJ), mælti hér mjög ákaft gegn stefnu núv. ríkisstjórnar í skattamálum. Hann vill hækka aftur beina skatta, en lækka söluskatta og aðflutningsgjöld, að því er virtist. Hann nefndi sig og sína samherja á þessa leið: „Við, sem erum formælendur beinna skatta.“ Nú skal ég ekki í þessu sambandi fara inn á almennar umræður um beina eða óbeina skatta. Ég hef mínar skoðanir á því og fer ekki dult með það, að ég tel, að við þurfum að gæta hófs í hinum beinu sköttum, þannig að þeir verði ekki til þess að draga úr framtaki manna og vinnusemi, og um leið gæta hófs um hina beinu skatta þannig, að skattsvikin verði ekki stórfelld, eins og þau því miður hafa verið hér á undanförnum árum. Í annan stað hef ég einnig minnzt á það, að við þurfum að lækka aðflutningsgjöldin, sem eru óhóflega há. En mér kemur í hug eitt atriði í sambandi við þessar stefnuyfirlýsingar hv. 5. þm. Norðurl. e., þar sem hann vill draga úr óbeinum sköttum, sölusköttum sérstaklega, en hækka í staðinn beina skatta. Fyrir nokkrum dögum bárust mér í hendur tvær greinargerðir, sem samdar voru af skattamálayfirstjórn Sovétríkjanna, þar sem gerð er grein fyrir stefnu Sovétríkjanna og kommúnistanna þar í skattamálum. Og þar er stefnan þegar mörkuð, alveg ákveðið. Það er byrjað að lækka og afnema tekjuskattinn, þ.e.a.s. beinu skattana, og það er ekki eins og hjá okkur, að hann sé felldur niður á almennum launatekjum, en ætlunin sé að halda tekjuskatti að töluverðu marki á hinum hærri tekjum og atvinnurekstri, heldur er það mörkuð stefna Sovétríkjanna að fella niður allan tekjuskatt og hafa lokið því innan fjögurra ára. Þar er fjögurra eða fimm ára áætlun eins og oft áður hjá þeim ágætu herrum, en það er í árslok 1964, að ég ætla, sem á að vera búið, eftir þessari áætlun kommúnistanna, að fella niður allan tekjuskatt í Sovétríkjunum. 



Herra forseti. Af ræðum hv. stjórnarandstæðinga hér um þetta mál hefur það komið fram, að þeir eru einkum andvígir hinum svonefnda viðaukasöluskatti í tolli. Ég get ekki tekið undir skoðanir þeirra í Þessu máli, þar sem ég held, að til þess að taka afstöðu til ákveðinna skattaálagninga verði maður fyrst og fremst að gera sér grein fyrir tvennu, og það sé í fyrsta lagi, hvort ríkið hafi þörf fyrir þennan skatt, og í öðru lagi, hvort það væri heppilegra að leggja þennan skatt niður og ná þessum tekjum á einhvern annan hátt, með einhverri annars konar skattálagningu. Nú skilst mér á hv. stjórnarandstæðingum, að þeir mæli því ekki móti, að ríkið hafi þörf fyrir þessar tekjur, og þá hlýtur spurningin að vakna um það, hvort ríkið geti aflað þessara tekna að þeirra dómi á einhvern annan heppilegri hátt. Það hafa þeir ekki bent á. Að vísu hefur einn af þessum hv. þm. talað um, að það gæti komið fram við afgreiðslu fjárlaga, en skatta á að leggja á með lögum, en ekki með fjárlögum, þannig að það væri út af fyrir sig grundvöllur fyrir því, að þetta kæmi fram strax. En ef maður lítur til baka til síðasta árs, getur maður í raun og veru ekki tekið þetta alvarlega, sem þeir segja nú, því að þá börðust þeir líka á móti viðaukasöluskattinum í tolli, þá voru þeir beðnir að benda á leiðir, og þá bentu þeir ekki á neinar aðrar leiðir til að afla þessara tekna fyrir ríkið. Og þó að þeir lofi nú einhverjum ábendingum fyrir jól, tekur maður það mátulega hátíðlega. Þessir hv. þingmenn hafa talað nokkuð almennt um skattamálin og gagnrýnt þá alveg sérstaklega, að þegar hin mikla lækkun fór fram á tekjuskatti, hafi tekjuskatturinn lækkað of mikið að þeirra dómi á hátekjumönnum. Ég vil aðeins minna á, að þegar tekjuskattsfrv. var hér til afgreiðslu á Alþ., báru þessir hv. stjórnarandstæðingar úr andstöðuflokkunum ekki fram neinar tillögur um það, að þeir vildu hafa annaðhvort stigann á hátekjumönnunum óbreyttan frá því, sem hann var áður, eða láta hann lækka minna en frv. ríkisstjórnarinnar gerði ráð fyrir. Það skyldi maður þó ætla að væri frumskylda stjórnarandstöðunnar, þegar hún er að berjast gegn einhverju, að hún bendi þá á, hvað hún vill láta koma í staðinn eða hvort hún vill hafa hitt óbreytt. Stjórnarandstaðan sat hjá, er greidd voru atkv, um þessa gr., og með þeim bágborna fyrirvara, ef ég man rétt, að þeir væru samþykkir sumu, þ.e.a.s. niðurfellingunni á lágtekjurnar, en þeir væru hins vegar andvígir svona mikilli lækkun skatts á háu tekjunum, þess vegna sætu þeir hjá. Það var auðvitað hægt fyrir þá að gera brtt., þó að þeir gerðu það ekki við alla greinina, heldur aðeins hluta úr henni, þannig að þetta var í sjálfu sér engin afsökun. Það er því í raun og veru dálítið erfitt að rökræða þetta atriði, þar sem það liggur ekkert fyrir, engar ákveðnar tillögur um það frá stjórnarandstöðunni, hvað hún vill í þessu máli. Að öðru leyti skal ég ekki fara út í skattamálin almennt. Mér fannst, að hv. 5. þm. Norðurl. e. héldi hér alveg sömu ræðuna og í fyrra, og ég ætla ekki að fara að endurtaka hér andsvör mín við henni þá. Það má, alveg eins og hæstv. fjmrh. drap á, í raun og veru óska þessum hv. þm., 5. þm. Norðurl. e., til hamingju með það, að hann skuli þó hafa haldið þessa ræðu sína um skattamálin hér á Alþ., en ekki á flokksþinginu fyrir austan, því að þá hefði hann hiklaust verið stimplaður flokksfjandi og fengið þá útreið, sem þeir eiga von á, sem slíkan stimpil fá á sig. Hv. 4. þm. Vestf. (SE) var að gagnrýna söluskattinn og reyndar hneykslast á því, að núv. ríkisstj. hefði lagt þennan skatt á. Ég vil aðeins af því tilefni rifja upp, að þegar flokkur þessa hv. þm. var í ríkisstj., en Alþfl. var utan ríkisstj., var lagður á söluskattur, og sá söluskattur var lagður á án þess, að beinir skattar væru lækkaðir á móti, og hann var lagður á án þess, að hluti af þeim söluskatti gengi til sveitarfélaganna til þess að lækka útsvörin, svo að það situr sízt á þessum hv. þm. að vera að hneykslast á álagningu söluskatts og hans flokksbræðrum.



Herra forseti. Það eru aðeins fáein orð út af ræðu hæstv. fjmrh. Ég bað hann í fyrri ræðu minni að nefna dæmi um það, hvernig núv. stjórnarflokkur, Sjálfstfl., hefði bent á fjáröflun á árum vinstri stjórnarinnar, þegar hann lagði til að fella mál fyrir þeirri stjórn. En hann nefndi ekkert dæmi, og ég er ekkert að lá honum það, ég get vel skilið það. Hann taldi ástæðulaust af okkur að vera að fetta fingur út í 8.8% söluskattinn, af því að það hefði verið söluskattur áður, 7.7%. En skiptir það kannske engu máli fyrir fólkið í landinu, hvort 7.7% söluskattur er hækkaður upp í 16.5% og þar á ofan bætt 3% söluskatti af öllum vörum í smásölu? Ef þetta væri nægileg röksemd, mætti alveg eins hækka söluskattinn upp í 80% og segja: Það er ekkert við hann að athuga, því að það var 7% söluskattur hérna áður. Hæstv. ráðh. taldi heppilegra að sameina þessi gjöld í einn innflutningsskatt eða toll. Ég er ekki að andmæla því, fjarri því, ég býst við, að það sé rétt hjá honum. En ekki eru það meðmæli með söluskattinum að gera hann t.d. að tolli, og ekki er söluskattur sama eðlis og tollur að því leyti, að tollar eru misjafnir á vörutegundum, en söluskatturinn er jafnhár á mestu lífsnauðsynjum manna eins og óþarfavarningnum. Allt þetta mælir gegn söluskattinum. Hann gat þess, að það mundi spara vinnu að sameina þetta. Það getur verið. En ég geri varla ráð fyrir því, að hann búist við mikilli lækkun innflutningsgjalda með því einu að spara einhverja skrifstofustúlku hjá tollstjóra. En hann lagði mikið upp úr því, að það þyrfti að afnema smyglið, og það er alveg rétt, það er nauðsynlegt. Reyndar veit ég ekki, hvaðan þeir fá þessar skýrslur yfir smyglið, sem stjórnarblöðin hafa verið að skýra frá og ræðumenn hér á hv. Alþ. Ég undrast það, hvernig þeir skuli geta talið þetta, jafnvel upp á milljónir, hvað smyglið er mikið. Hver heldur skrána yfir þetta? Hæstv. ráðh. sagði, að smyglið hefði alveg keyrt um þverbak á árum vinstri stjórnarinnar. Ekkert man ég eftir, að hann talaði um það þá eða hefði nein gögn í höndum að benda á þetta smygl. Hvaðan fékk hann þessar upplýsingar? Ekki neita ég því, að það mundi kannske hafa áhrif á smygl að lækka innflutningsgjöld og lækka þau þá eitthvað að ráði, þannig að þessir smyglarar græddu verulega minna á því að smygla. En ekki er þetta frv. um það. Það ber allt að sama brunni, það er ekki til að styðja áframhaldandi söluskatt. Og hvernig er hægt að lækka þessi innflutningsgjöld og með því koma í veg fyrir smygl? Ef það er hægt að koma í veg fyrir smygl með einhverjum ráðstöfunum, því hefur þá hæstv. ríkisstj. ekki gert það? Nei, ég held, að ástæðan fyrir því að taka upp söluskatta í staðinn fyrir beina skatta sé önnur, hún sé sú, að það er náttúrlega auðveldara í innheimtu og að það ívilnar mjög rækilega, eins og ég nefndi, hátekjumönnunum, en leggst með meiri þunga á allan almenning, og með því móti er hægt að fá meiri tekjur, af því að það er allur fjöldinn, sem verður að greiða þessa skatta, um leið og fólkið kaupir í matinn. Ætli þetta sé ekki ástæðan? En út af aðfinnslum þeirra um það, að við gerum ekki ráðstafanir til tekjuöflunar í staðinn fyrir að fella niður þennan skatt, þá er náttúrlega fyrst og fremst því að svara, að þeir, sem hafa skapað þörfina fyrir 16.5% söluskatti, eiga sjálfir að sjá fyrir tekjunum. Hitt sagði ég og stend við, þegar þeir eru að kvarta undan því eða spyrja, hvort við ætlum að afgreiða fjárlögin með tekjuhalla, að það er ekki verið að afgreiða fjárlög og að þeir ættu að kvarta, þegar að því kemur, en það á ekki heima undir umr. um þetta mál.



Herra forseti. Ég hef ekki í raun og veru miklu að svara af því, sem hér hefur komið fram, því að bæði hæstv. ráðh., sem hér talaði, og hv. 9. landsk. þm. (JÞ) komu hvergi við það, sem þó var aðalatriðið í minni ræðu. Það væri þá helzt það, að við, sem erum andvígir söluskattinum og sölusköttum yfirleitt, erum krafðir svara um það, hvar við vildum taka peninga í ríkissjóðinn, ef þessi skattur væri afnuminn. Ég verð að segja, að mér finnst það koma úr hörðustu átt hjá mönnum, sem hafa hækkað alla skatta og tolla til ríkissjóðs, eins og ég sagði í minni frumræðu, um rúmar 600 millj. kr. og þessar hækkanir er allar hægt að rekja til þeirrar stjórnarstefnu, sem þeir hafa fylgt, að krefja aðra um það, hvar eigi að taka fé í þá hít, sem þeir hafa skapað. En ég vil þó segja, að raunverulega fólst í minni ræðu fullkomin ábending um það, hvar ætti að taka það fé, sem ríkissjóður missti í, ef söluskatturinn yrði lagður niður. Ég taldi, að hér hefði verið fylgt þeirri stefnu að lækka óhæfilega mikið hlut beinna skatta í ríkissjóð, og sýndi fram á, að þessi tekjustofn hefur lækkað úr því að vera um það bil fimmti partur af ríkistekjunum í það að verða um líklega tólfti til fjórtándi partur, eða úr 20.7% af ríkistekjunum í 6.7%. Þarna liggur auðvitað meginástæðan fyrir því, að ríkisstj. hefur talið sér nauðugt eða sæmilegt að innheimta þennan skatt. Það má benda á það, að ef hlutur tekjuskatts í heildarskattheimtunni væri nú hinn sami og hann var 1959, þ.e.a.s. rúmlega 20%, næmi tekjuskattur nú til ríkissjóðs kringum 300 millj. kr., eða ríflega 100 millj. kr. meira en hann nú gerir, þótt engar breytingar hafi á orðið, líklega kringum 120–130 millj. meira. Ef tekjuskattar væru nú svipaðir og þeir áður voru, væri því engin þörf á að innheimta þennan skatt. Þeirri spurningu var að vísu ekki beint til mín, heldur til hv. 1. þm. Norðurl. e., hvort hann vildi lækka hlut bæjarfélaganna í söluskattinum um 37 millj. með því að fella þennan skatt niður. Ég segi fyrir mitt leyti, mér er engin launung á því, að ég teldi hag borgaranna, sérstaklega þeirra láglaunuðu, miklu betur borgið, ef þessar 37 millj. væru lagðar á með stighækkandi útsvörum heldur en með þessum skatti, og ég fyrir mitt leyti mundi ekki hika við að fylgja því, að framlagið til sveitarfélaganna yrði lækkað um þessa upphæð, ef við yrðum þá lausir við þessa skattheimtu. Ég held þess vegna, að það sé alveg ástæðulaust fyrir hv. talsmenn ríkisstj., bæði hæstv. ráðh. og aðra, að vera með nokkrar brýningar í því sambandi, að við getum ekki bent á tekjur handa þeim til að eyða, í sína eyðsluhít, því að við værum vissulega, ef við réðum stefnunni, ekki í neinum vandræðum með þetta. Þá er það aðeins viðkomandi því, sem hæstv. ráðh. var að fræða okkur hér á, hvernig skattamálum væri varið í Sovétríkjunum. Ég verð að játa, að ég hef ekki þann kunnugleika á, að ég geti dæmt um sannfræði hans í þeim efnum, en efa þó ekki, að hann hafi sagt þar frá alveg eins og hann bezt vissi. En ég held, að hæstv. ráðh. geti sparað sér allar brýningar gagnvart mér í þessu sambandi, að ég þurfi fyrr eða síðar að standa einhvern reikningsskap gerða minna eða stefnu í skattamálum á erlendum vettvangi. En ég hygg, að það sé nokkuð miklu meira en hægt er að segja um hæstv. ráðh. Ég vil t.d. spyrja hann, hvernig það yrði með ákvörðun skatta á Íslandi, ef Ísland gengi í Efnahagsbandalagið, hvort það mundi þá vera Alþingi Íslendinga, sem réði því, hvaða skatta við hefðum hér, hvaða aðflutningsgjöld væru á lögð, og hvort það kynni ekki að fara svo, að hann undir þeim kringumstæðum, að Íslendingar gengju í Efnahagsbandalagið, mundi þurfa að svara til á erlendum vettvangi um sína stefnu í skattamálum. Ég held, að það væri þarfara fyrir hæstv. ráðh. að hugleiða þetta heldur en vera að brýna okkur Alþb.-menn á því, að við viljum ekki fylgja hér sömu stefnu í skattamálum og sovétstjórnin gerir. En samkv. lýsingu hæstv. ráðh. virðist ríkisstj. hafa sótt sína fyrirmynd fyrst og fremst þangað, ef allt er rétt, sem hann hefur um það sagt.



Herra forseti. Þar sem þeirri gagnrýni, sem komið hefur fram á þessu frv. af hálfu hv. stjórnarandstæðinga, hefur nú þegar verið svarað af hæstv. fjmrh. og hv. 9. landsk., get ég verið hér mjög stuttorður. En ég spurði að því í framsöguræðu minni, hvað ætti að koma í staðinn fyrir þann stóra tekjustofn fyrir ríkið, sem hér er um að ræða, eða hvaða útgjöld ætti að fella niður á móti þessum skattstofni, og komst þannig að orði, að meðan það lægi ekki fyrir, væri varla hægt að taka alvarlega till. um að fella þennan skattstofn niður. Ég tel þá litlu tilburði, sem hv. stjórnarandstæðingar hafa haft til þess að svara þessu, algerlega ófullnægjandi. Að vísu boðaði hv. 4. þm. Vestf. jólagjöf til þings og þjóðar, að mér skildist, frá Framsfl. og sú jólagjöf mundi vera fólgin, að manni skildist, - þar sem skattar eru nú ekki ákveðnir með fjárlögum, eins og hv. 9. landsk. réttilega tók fram, - í svo stórfelldum niðurskurði útgjalda hins opinbera, að með góðu móti sé hægt að fella niður nær 200 millj. kr. skattstofn.

Sagði ég þetta?

Já.  En viðvíkjandi ræðu hv. 5. þm. Norðurl. e. tel ég ekki ástæðu til þess nú að fara út í það að ræða um beina eða óbeina skatta almennt. Þetta var gert ýtarlega á síðasta þingi, þegar skattamálin voru til meðferðar þá, og gefst sjálfsagt tóm til þess, áður en þessu þingi lýkur, þegar skattafrumvörp þau, sem boðuð hafa verið, verða lögð fram. En ég vil aðeins leyfa mér að minna hv. þm. á það, af því að hann talaði þannig, að tekjuskattar snertu eiginlega ekki neina aðra en hátekjumenn, þannig að verkamenn og öll alþýða manna fyndi ekki neitt fyrir slíkum sköttum, að það var fyrir 2–3 árum, eða áður en núverandi hæstv. ríkisstjórn kom til valda, þegar skattamál voru til umræðu hér á Alþ., að einn af flokksbræðrum hans, hv. 6. þm. Sunnl. (KGuðj), bar fram till. um það að gera skattfrjálsar tekjur verkamanna og sjómanna af yfirvinnu og færði fyrir því þau rök, að í sínu byggðarlagi væri nú svo komið vegna hárra tekjuskatta og útsvara, að verkamenn teldu það alls ekki borga sig að vinna að sjávarafla, ef um eftirvinnu og næturvinnu væri að ræða. Þess vegna lagði hv. þm. til, að eftirvinna og næturvinna við verkun útflutningsafurða yrði gefin skattfrjáls. Þessi till. var samþ. á því þingi. Síðar kom það að vísu í ljós, að ekki mundu verða tök á af tæknilegum ástæðum að framkvæma þetta. En hvað sem því liður, þá hefur það sjálfsagt ekki verið úr lausu lofti gripið hjá þeim hv. þm., að full ástæða væri til þess að leiðrétta hina háu tekjuskatta og útsvör, einmitt vegna þess, hve þungt það kom til að bitna á yfirvinnu verkamanna og sjómanna. Þetta var skoðun hv. þm. á þeim tíma, og ég veit ekki betur en að till. hans hafi verið studdar af öllum hv. þm. Alþb. Nú talar hv. þm. hins vegar um þessi mál þannig, að það að lækka tekjuskatt og útsvör sé nokkuð, sem aðeins komi hátekjumönnum til góða.