Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hæstv. sjútvrh. hefur lagt fram í deildinni frv. til l. um stjórn fiskveiða 1988–1991. Hér er á ferðinni eitt viðamesta málið sem hv. Alþingi fær til meðferðar á yfirstandandi þingi. Núgildandi lög um stjórn fiskveiða renna út um næstu áramót og er því brýnt að tekin verði afstaða til þess fyrir þann tíma hvort nauðsynlegt sé að setja ný lög um fiskveiðar Íslendinga í íslenskri fiskveiðilögsögu með þeim hætti sem framlagt frv. gerir ráð fyrir eða ekki. Með setningu laga um stjórn fiskveiða í desember 1983 var mörkuð sú stefna, sem gilt hefur svo til óbreytt síðan, að upp skyldi tekið kvótakerfi í veiðum. Var sú ákvörðun fyrst og fremst tekin á grundvelli mats fiskifræðinga um að helstu fiskistofnar á Íslandsmiðum væru komnir í hættu vegna ofveiði. Á sama tíma fjölgaði fiskiskipum, sérstaklega hátæknivæddum og afkastamiklum togurum, meira en góðu hófi gegndi. Á þessum tíma ríkti einnig mikil óvissa um stöðu og þróun loðnu- og síldarstofna. Nú voru góð ráð því dýr. Ekki var um marga kosti að ræða í vondri stöðu. Átti að fækka skipum, þ.e. leggja ákveðnum hluta flotans, eða átti að taka upp kvótakerfi, þ.e. skömmtun á því hversu mikinn fisk mætti draga úr sjó og með hvaða hætti? Hér stóðu Íslendingar frammi fyrir áður lítt þekktu viðhorfi í sjávarútvegsmálum því þótt ákveðnar takmarkanir hefðu áður þekkst í útgerð og veiðum stóðu landsmenn nú í fyrsta skiptið frammi fyrir þeirri nöturlegu staðreynd að það varð að takmarka frelsi einna mestu atorkumanna íslensku þjóðarinnar til að sækja björg í bú úr greipum hafsins. Setja þurfti útgerðarmönnum og sjómönnum þröngar takmarkandi reglur varðandi athafnir þeirra í fiskveiðum samfara verulegum hömlum á möguleikum nýrra aðila til þátttöku í útgerð í nánustu framtíð. Til þessa hafði svo til ótakmarkað athafnafrelsi ríkt í fiskveiðum Íslendinga. Af skiljanlegum ástæðum mætti því hugmyndin um kvótakerfi víða mikilli andstöðu þegar hún kom fram síðla árs 1983. Með lögum var verið að takmarka athafnafrelsið í mikilvægustu atvinnugrein landsmanna, atvinnugrein þar sem höfuðmáli skiptir að frelsi ríki til þess að framsæknir dugnaðarforkar fái notið sín við mjög erfiðar aðstæður. Það gleymist því miður allt of oft í hita umræðunnar hversu mikillar hörku og áræðni það krefst að stunda fiskveiðar við Ísland. Á þessum slóðum eru veður oft válynd, vetrarhörkur og fárviðri gera veiðarnar oft erfiðar og hættulegar. Stundum þarf að tefla á tæpasta vaðið ef árangur á að nást og þrátt fyrir nýleg og góð fiskiskip útbúin fullkomnustu tækjum verður hættunni aldrei bægt fullkomlega frá. Fiskveiðarnar eru áhætta bæði fyrir fiskimennina sem og útgerðina. Vinnuskilyrði eru erfið, hin erfiðustu sem þekkjast. Afkoman er ótrygg, háð veiðum og veðri því þrátt fyrir fullkomin tæki er aldrei unnt að ganga að fiskinum í sjónum sem sjálfsögðum og öruggum hlut frá degi til dags. Að halda öðru fram ber vott um vanþekkingu á fiskveiðum eða óstjórnlega óskhyggju um öryggi sem ekki er fyrir hendi í þessari atvinnugrein. Nauðsynlegt er að hafa þetta í huga nú þegar rætt er um að takmarka aðgang aðila, útgerðarmanna og sjómanna, að fiskveiðum. Sérstaklega skal það gert með tilliti til þeirrar umræðu, sem virðist nú í tísku, þess efnis að þeir sem stunda þessa atvinnu, fiskveiðar, skuli greiða fyrir þær ákveðið gjald, gjald fyrir réttinn til fiskveiða. Í því sambandi er rétt að hafa hugfast að stór hluti heildartekna útgerðar eru launagreiðslur til sjómanna. Gjaldtaka fyrir það að fá að veiða undir ófrelsi og takmörkunum mundi koma harðast niður á sjómannastéttinni og stórlega rýra tekjumöguleika hennar í nútíð og framtíð. Slík kjararýrnun kæmi til viðbótar við þá skerðingu sem felst í kvótafyrirkomulaginu því að við hljótum að gera ráð fyrir að fullt frelsi til veiða mundi skila hærri hámarkstekjum ef fiskistofnar þyldu ótakmarkaðar veiðar. Þetta skyldu menn hafa ríkt í huga, sérstaklega þeir sem sitja inni í hlýjunni og reikna sér og þjóðarbúinu tugi ef ekki hundruð millj. kr. tekjur í hugsanlegum kvótaskatti, skattlagningu á vinnu, atvinnustarfsemi sem byggist á mesta vinnustriti sem þekkist á Íslandi, en það eru fiskveiðar á erfiðustu fiskimiðum heimsins. Það er nóg að skammta útgerðar- og sjómönnum takmarkaðan veiðikvóta þótt þeir séu ekki einnig skattlagðir sérstaklega. Enginn biður þeim vægðar í því að þeir eins og aðrir þegnar greiði sömu skatta og hafi sömu skyldur í þeim efnum og aðrir Íslendingar í samræmi við heildartekjur. Það er sjálfsagður hlutur. En látum það aldrei henda að þessir útverðir á fyrsta og mikilvægasta stigi tekjumyndunar í þeirri atvinnugrein sem skilar mestum erlendum gjaldeyri verði með neikvæðri gjaldtöku flæmdir úr þessum mikilvægu störfum eða dregið úr athafnalöngun þeirra. Það er auðvelt að setja lög og reglur. Það er auðvelt að búa til reiknilíkön, tölvurit, töflur og dæmi. Það er auðvelt að gera sér upp ímyndaða veröld. Tæknin, sjónvarpið, tölvurnar og jafnvel menntunin o.fl. þessu skylt, allt auðveldar það okkur að sjá umhverfið með þeim hætti að ákveðinn raunveruleiki hverfur eða réttara sagt verður ekki eins áþreifanlegur og ella. Fiskveiðar og sjómennska eru í vissum skilningi harður raunveruleiki fyrir þá sem taka þátt í útgerð og veiðum. Því miður gera allt of fáir Íslendingar sér grein fyrir þessu. Velgengni í nokkur ár má ekki villa mönnum sýn. Þetta er erfið og hættuleg starfsemi. Mannlegi þátturinn skiptir miklu máli í umræðunni um stjórn fiskveiða. Þetta mál, þ.e. framkvæmdin, snertir ekki aðeins nokkur hundruð útgerðarmenn heldur þúsundir sjómanna sem eru í fremstu víglínu úti á miðunum sjálfum allt árið um kring. Sjómennirnir verða að búa við sættanlegar kringumstæður. Útgerðarmennirnir, framkvæmdaaðilarnir, verða að tryggja rétt þeirra og sjá til þess að starfsmenn búi við góða afkomu og rekstrarlegt öryggi. Fiskiðnaðurinn verður að fá efni, fisk í vinnslu. Þjóðin, Íslendingar, verður að fá miklar heildartekjur vegna útflutnings og vinnslu sjávarafurða. Skylda hv. Alþingis er að vega og meta aðstæður í ljósi þeirra staðreynda sem við blasa um ástand fiskistofna og nýtingu þeirra með tilliti til þjóðarhags í bráð og lengd. Okkur ber einnig að tryggja eins og kostur er að til starfa í útgerð og sjómennsku veljist hinir hæfustu menn sem duga í þeirri hörðu glímu sem fylgir þessum áhætturekstri. Kvóti eða skömmtun er ekki hvetjandi. Það eflir menn ekki til dáða. Sjálfstfl. er flokkur athafnafrelsis og lítur því á það sem algera neyðarráðstöfun að þurfa að taka þátt í setningu laga sem fela í sér skerðingu á athafnafrelsi manna. En fyrir liggur að enn er talið nauðsynlegt að takmarka veiðarnar með tilliti til ástands fiskistofna. Óvefengjanleg rök liggja fyrir um þetta efni. Því hefur Sjálfstfl. fyrir sitt leyti mælt með því að þetta frv. til l. um stjórn fiskveiða 1988–1991 verði lagt fyrir hv. Alþingi til umræðu og afgreiðslu fyrir næstu áramót. Athygli skal vakin á því að Sjálfstfl. leggur áherslu á að svo fljótt sem unnt er verði reynt að þróa sig út úr kvótakerfi í fiskveiðum og að athafnafrelsi fái notið sín á ný í sjávarútvegi. Í því felst besta tryggingin fyrir hámarksárangri í útgerð landsmanna. Um einstök atriði frv. vil ég segja þetta: 1. Æskilegt hefði verið að kvótinn hefði getað verið rýmri, en því miður leyfir ástand fiskistofna það ekki. 2. Það hefði verið æskilegt að reyna að samræma betur veiðar og vinnslu en ráð er fyrir gert í þeirri fiskveiðistefnu sem birtist í þessu frv. En hér er um afar flókið og viðkvæmt atriði að ræða og fátt algilt um hið æskilegasta fyrirkomulag þessara mála. Hins vegar er augljóst að tryggja verður hag fiskvinnslunnar betur en verið hefur. Staðreynd er að fjölbreytt nýting aflans með þar af leiðandi markaðssetningu skilar þjóðarbúinu mestu í aðra hönd. Heildarafli Íslendinga er mikill og krefst það mikillar fyrirhyggju og framsýni að nýta þennan afla sem best. Lengri tíma sjónarmið verða að gilda í þessum efnum. 3. Gildistími laganna hefði þurft að vera styttri. Það er ríkjandi skoðun hjá mörgum, þar á meðal sjálfstæðismönnum, að hann þyrfti að vera styttri en ráð er fyrir gert í frv. Ástæðan er fyrst og fremst sú að við lítum á kvótafyrirkomulagið sem illa bráðabirgðaráðstöfun sem við verðum að komast út úr hið fyrsta. Með framlagningu frv. samþykkti þingflokkur Sjálfstfl. að það skyldi lagt fram m.a. á grundvelli þess sem segir í ákvæði til bráðabirgða um endurskoðun þessara mála og vísa ég sérstaklega til þess hluta er lýtur að endurskoðun, en í ákvæði til bráðabirgða segir, með leyfi forseta: " Sjútvrh. skal skipa nefnd samkvæmt tilnefningu þingflokka og helstu hagsmunaaðila í sjávarútvegi til að undirbúa tillögur um fyrirkomulag fiskveiðistjórnar að loknum gildistíma laga þessara. Jafnframt skal nefndin móta tillögur um breytingar á lögum þessum á gildistíma þeirra eftir því sem tilefni verður til. Nefndin skal meðal annars kanna áhrif laganna á afkomu og hagkvæmni í sjávarútvegi og skynsamlega nýtingu fiskistofna. Einnig skal hún athuga tilhögun veiðiheimilda, m.a. heimilda sem ekki séu bundnar við skip. Nefndin skal hefja störf hið allra fyrsta og starfa á gildistíma laganna. Skal hún skila fyrsta áliti eigi síðar en haustið 1989." Þá segir enn fremur: " Sjútvrh. skal við lok hvers árs setja reglugerð um meginþætti stjórnar botnfiskveiða á komandi ári og hafa við það samráð við sjávarútvegsnefndir Alþingis og samtök helstu hagsmunaaðila í sjávarútvegi." Á þessu stigi mun ekki verða farið frekar út í einstakar greinar frv. Frv. mun fara að lokinni umræðu til sjútvn. Ed. og fá þar ítarlega umfjöllun og mun ég þar sem einn nefndarmanna fjalla ítarlegar um einstakar greinar. Að lokum, herra forseti. Við lausn vandasamra mála er óhjákvæmilegt að leitað sé til hinna hæfustu manna um ráðgjöf og ábendingar er að gagni geta komið. Að sjálfsögðu ber að skoða hugmyndir manna með ákveðinni gagnrýni í huga. En góðar ráðleggingar byggðar á reynslu og þekkingu skaða aldrei. Við mótun fiskveiðistefnunnar hefur verið leitað til fulltrúa allra helstu aðila sem koma við sögu í útgerð, vinnslu og sölu sjávarafurða auk mikils fjölda opinberra sérfræðinga, svo sem fiskifræðinga, haffræðinga o.s.frv. Um hefur verið að ræða hina hæfustu menn hverja á sínu sviði í þessum efnum og að baki þeim standa þúsundir sjómanna, útgerðarmenn, framleiðendur, verkafólk o.s.frv. Meirihlutaskoðun þessara aðila er að miðað við ríkjandi aðstæður sé óumflýjanlegt að halda stjórn fiskveiða áfram í samræmi við framlagt frv, til laga. Að sjálfsögðu eru hv. alþm. ekki bundnir af skoðunum sérfræðinga eða fulltrúa hagsmunahópa og eiga ekki að vera það. Hv. alþm. eiga að vega og meta efnisatriði og komast að niðurstöðu sem er þjóðinni í heild hagkvæmust. En fáar stéttir hafa reynst íslensku þjóðinni betur en sjómannastéttin. Þetta er ekki sagt til að mæla upp í eyru sjómannsins. Þetta er staðreynd sem oftar má halda á lofti, ekki hvað síst í sölum Alþingis. Íslenskir sjómenn leggja áherslu á að kvótakerfinu verði haldið áfram um sinn á grundvelli helstu atriða þessa frv. en þó með nokkrum athugasemdum. Við skulum treysta þessu mati. Sjómennirnir sem og útgerðarmenn eru nær þeim raunveruleika sem felst í framkvæmd fiskveiða á Íslandi en flestir aðrir Íslendingar. Að hafna skoðunum þeirra og fiskifræðinga um framkvæmd fiskveiðimála á Íslandi er afar vafasamt svo að ekki sé sterkar kveðið að orði. Aðrir sem vilja koma við sögu þessa máls eru ekki í sömu nálægð við framkvæmd þessara mála. Það fólk sem ég vísaði til áðan eru hinir raunverulegu sérfræðingar Íslands í sjávarútvegsmálum. Þessir sérfræðingar skipta þúsundum og þeir eru dreifðir um allt land. Starf þessa fólks til sjós og í landi er raunveruleg byggðastefna í framkvæmd, starfsemi sem skapar verðmæti og skilar árangri og er forsenda velmegunar og blómlegs atvinnulífs. Ég veit að hv. alþm. sem og ég virða störf þessa fólks og mat á því hvað er þjóðinni fyrir bestu í hagnýtingu fiskistofnanna á næstu árum við erfiðar aðstæður. Samkvæmt þessu munu ég og Sjálfstfl. vinna að framgangi þessa frv. þannig að þjóðin búi við festu og öryggi í sjávarútvegi á næstu árum. Með skynsamlegri stjórn fiskveiða tekst okkur væntanlega að byggja upp fiskistofnana að nýju og vinna okkur út úr kvótakerfinu. Frelsi verður að ríkja í sjávarútvegi hið fyrsta.



Herra forseti. Nú er röðin komin að okkur borgaraflokksmönnum að lýsa áliti okkar á því frv. sem hæstv. sjútvrh. hefur lagt fram um mörkun fiskveiðistefnu, kvótafrv. Ég geri ráð fyrir að marga fýsi þess að vita hver er okkar stefna og hvert er okkar álit á fiskveiðimálum þjóðarinnar. Í raun og veru er hún mjög skýr. Það kom bæði fram í kosningabaráttunni sl. vor og eins í þeim gögnum sem lágu fyrir eftir landsfundinn okkar í september. Við höfum dreift þeim og kynnt bæði í ráðgjafarnefnd um mótun fiskveiðistefnu, sem hefur haft með undirbúning frv. að gera í allt haust, og þeim var einnig dreift hér á hv. Alþingi fyrir um mánuði. Þar kemur mjög skýrt fram að Borgarafl. er algerlega á móti því skömmtunarkerfi sem hér hefur verið tekið upp undir ríkisforsjá. Ég held að ekkert lýsi betur þessu skömmtunarkerfi en þegar maður les frv. sem ráðherra hefur lagt fram og telur í frv. hve oft kemur fyrir "ráðherra ákveður", "ráðherra er heimilt", "ráðherra setur reglugerð". Þetta kemur 20 sinnum fyrir í frv. Í raun hefði verið miklu einfaldara að setja lögin með þessum hætti: 1. gr.: Sjútvrh. er einráður um stjórn fiskveiða. 2. gr.: Þessi lög öðlast þegar gildi. Þetta hefði sparað okkur mikið málavafstur og þá vinnu sem hefur verið lögð í þetta frv. hæstv. ráðherra. Þetta skömmtunarkerfi er nú búið að vera við lýði allar götur síðan áramótin 1983–1984. Og hver er forsaga málsins? Jú, forsagan er sú að það var talið að mikil ofveiði væri á botnfisktegundum, sérstaklega þorski, á árunum rétt á undan að kvótakerfið var tekið upp. Ef við rifjum upp hvernig ástandið var má minnast þess að frá því um miðjan áttunda áratuginn jókst þorskveiði hröðum skrefum og náði þorskveiði hámarki sínu í kringum 1981 þegar ársafli var kominn upp í u.þ.b. 460 000 tonn. Það er vissulega rétt að með kvótakerfinu tókst smám saman að draga niður þann mikla afla sem hafði verið á þorski, en engu að síður hefur algerlega mistekist að ná utan um stjórnun fiskveiða með kvótakerfinu þessi fjögur ár sem það hefur verið við lýði. Það er talið að á þessum fjórum árum sé nánast búið að veiða heilan árgang af þorski umfram það sem fiskifræðingar telja og hafa talið eðlilegt. Skrapdagakerfið, sem var hér við lýði áður en kvótakerfið var formlega tekið í notkun áramótin 1983–1984, var mjög gagnrýni vert og að mörgu leyti voru á því ágallar. En ég tel, og það er stefna og skoðun Borgarafl., að skrapdagakerfið hafi haft marga ótvíræða kosti. Í ljósi reynslunnar getum við vel séð hvernig mætti haga stjórnun fiskveiða, byggðri á skrapdagakerfinu, með því að gera stýringu á fiskveiðunum miklu virkari en þá var. Við teljum að með því að gefa Hafrannsóknastofnun, fiskifræðingum í náinni samvinnu við útgerðarmenn og sjómenn, heimildir til að stýra fiskveiðum betur en gert var á dögum skrapdagakerfisins væri tiltölulega auðvelt að ná utan um heildarstjórnun fiskveiða. Ég tel að með því að beita ákvæðum um að loka veiðisvæðum þegar smáfiskagöngur gera vart við sig, hafa banndaga á sumrin þegar hrygningarstofninn er sem viðkvæmastur og stjórna þessu virkt og án ágreinings megi á miklu betri hátt stjórna fiskveiðum en með kvótakerfinu. Næst skulum við aðeins velta fyrir okkur á hverju kvótakerfið var byggt þegar var verið að raða niður og ákveða hvernig ætti að deila kvótanum á milli skipa og milli landshluta. Viðmiðunarárin 1981–1983 voru þar lögð til grundvallar. Ég hef mikið velt því fyrir mér hvernig nokkrum dettur í hug að ætla að stjórna fiskveiðum Íslendinga byggt á þremur viðmiðunarárum þegar maður horfir til þess hve náttúra Íslands er fjölbreytileg og hvernig ástand bæði vegna veðurfars og sjávar og ótal annarra þátta er margbreytilegt á þessu landi. Við skulum taka dæmi: Við skulum segja að það ætti að fara að taka upp kvóta á snjómokstur og síðan væru þrjú sl. ár notuð sem viðmiðunarár. Hvernig haldið þið að það færi þegar við fengjum svo þessa hefðbundnu íslensku vetur sem öllum eru í minni og allir þekkja? Hvað yrði þá um kvóta á snjómokstri sem væri byggður á síðustu þremur árum? Álíka er að tala um fiskveiðikvóta sem byggjast á þremur viðmiðunarárum. Ætli það væri ekki nær að kanna fiskveiðar Íslendinga í heila öld ef ætti að fara að taka upp skömmtunarkerfi fyrir fiskveiðar sem ætti að byggjast á því hvernig afli hefði verið tiltekinn árafjölda? Viðmiðunarárin 1981–1983 voru t.d. mjög óhagstæð smábátum norðanlands vegna þess hve fiskur lá djúpt. Þau voru einnig mjög óhagstæð Sunnlendingum vegna þess að sunnlensk fiskiskip voru þá fyrst og fremst á karfa- og ufsaveiðum sem stafaði af því að verðbætur á karfa og ufsa gerðu slíkar veiðar hagstæðar. Hér á árum áður var þorskveiði fyrst og fremst hér sunnanlands. Þegar fiskurinn var orðinn kynþroska leitaði hann til Suðurlands og Suðvesturlands. Á vertíðum á Suðurlandi og Suðvesturlandi var fyrst og fremst veiddur þorskur. Sú ofveiði sem var á þorski seinni hluta áttunda áratugarins og fram yfir 1982–1983, þó svo ég haldi því ekki fram að það hafi ekki verið ofveiði á þorski allt tímabilið fram til dagsins í dag, hefur valdið því að kynþroska fiskur veiðist í miklum mun minna mæli á Suður- og Suðvesturlandi en gerðist á árum áður. Í dag er sótt í ungfiskinn sem liggur út af Vestfjörðum og Norðurlandi. Þetta eru aðalrökin fyrir því - af því að vegna ofveiðinnar hafði veiðst hlutfallslega miklu meiri þorskur á norðurmiðum og miðunum út af Vestfjörðum - að sett var svokölluð norður-suðurlína, að landinu var skipt í tvö fiskveiðisvæði og togskipum norðan þeirrar línu var gefinn meiri þorskveiðikvóti en togurum sunnan línunnar. Þetta er eitt af því sem hefur valdið hvað mestum deilum í kvótakerfinu því að þetta hefur haft bein áhrif á verð fiskiskipa. Útgerðarmenn á norðursvæðinu hafa getað keypt fiskiskip af suðursvæðinu og nánast greitt þau með þeim umframkvóta sem skipið fær sjálfkrafa við að fara norður fyrir línuna. Þetta er einn af mörgum agnúum sem eru í núverandi kvótakerfi. Það má í raun og veru segja um kvótakerfið að það líkist höfði Medúsu. Í hvert skipti sem eitt vandamálið er höggvið burt koma upp þrjú vandamál í staðinn. Með því að koma sér út úr þessu kvótakerfi og velta fyrir sér leiðum til að bæta gamla skrapdagakerfið, sem við teljum að gefi miklu hagstæðari stjórn á fiskveiðum en skömmtunarkerfið sem við búum við nú, mætti leysa margan vandann. Það mundi m.a. leysa deiluna milli útgerðarmanna norðan og sunnan línunnar. Það mundi koma í veg fyrir að bátar gangi kaupum og sölum á tvöföldu tryggingarverðmæti. Fyrst og fremst mundi það þó á nýjan leik opna þessa atvinnugrein þannig að einhver endurnýjun geti átt sér þar stað. Eins og málin standa er búið að verulegu leyti að fá ákveðnum hagsmunaaðilum í hendur umráðarétt yfir allri veiði botnfiskstegunda við Ísland og engir aðrir komast þar að. Það verður engin endurnýjun í þessari stétt lengur. Ég vil taka heils hugar undir með hv. 14. þm. Reykv. að við eigum þeim duglegu mönnum sem hafa dregið fisk úr sjó í gegnum aldirnar mikið að þakka. Það er á herðum þeirra sem þetta þjóðfélag í raun og veru stendur og hefur alltaf gert. En hvernig ætlum við þá að fara að ef ungir dugnaðarmenn, sem vilja hasla sér völl í útgerð, komast hvergi að? Þeir koma alls staðar að lokuðum dyrum. Þeir hafa engan kvóta. Og þeir ráða ekki við að kaupa gömul fiskiskip með kvóta á uppsprengdu verði. Þetta er eitt af þeim mörgu vandamálum sem kvótakerfið hefur leitt af sér og sem gerir það að verkum að við verðum að taka höndum saman um að koma okkur út úr þessari vitleysu. Við höfum kynnt okkur möguleika á að endurbæta skrapdagakerfið, eins og ég gat um áðan, og við viljum byggja það á því að hagsmunaaðilar, í nánu samráði við fiskifræðinga og Hafrannsóknastofnun, velti því betur fyrir sér með hvaða hætti stjórnun fiskveiða geti best farið fram. Ég er á því að flestir útgerðarmenn og sjómenn séu skilningsríkir þegar rætt er um að það þurfi að friða svæði þar sem er mikið af ungfiski. Þeir hafa einnig fullan skilning á því að það þurfi að banna fiskveiðar á sumrin þegar hrygningarstofninn er hvað viðkvæmastur. Ég er ekki í nokkrum vafa um að það er auðvelt að ná utan um þetta vandamál með því að hafa náið og gott samráð milli þessara aðila. Þetta eru þeir aðilar sem best þekkja til fiskveiða hér á landi. Við eigum að fela þeim stjórnunina með þessum hætti en ekki með þeim hætti, sem segir í frv. til laga um fiskveiðistefnu, að ráðherra ákveði, ráðherra heimili, ráðherra setji reglugerð. Með því að vera með heildaraflakvóta og stýra fiskveiðunum, eins og ég gat um, með bannaðgerðum í samráði við viðkomandi aðila ætti að vera hægt að leysa ótalmörg vandamál. Það er auðveldara að fækka skipum, því þegar útgerðarmenn fá frjálsa sókn innan þessa ramma, sem ég lýsi hér, er mjög eðlilegt að það sé gert á þann hátt sem hagkvæmastur er. Það kann vel að vera að útgerð sem rekur fimm fiskiskip vegna þess að þau hafa kvóta geti náð sama afla með þremur fiskiskipum með því að beita þeirri tækni sem nú er komin til sögunnar í sambandi við fiskiskip og útgerð þeirra. Þá væri hægt að hugsa sér að þessu heildaraflamarki væri skipt niður, t.d. á ársfjórðunga, þannig að stýringin væri auðveldari. Einnig væri hægt að hugsa sér að lokanir á svæðum færu eftir landshlutum hverju sinni. En þetta þarf að gera í mjög nánu samráði við þá aðila sem málið er skyldast. Ég vil aðeins koma inn á hugmynd um úreldingarsjóð. Eins og málin standa nú getur enginn hætt veiðum. Að vísu geta menn selt skip og kvóta, það er eflaust hægt, en í hinu kerfinu er spurningin hvernig á að hjálpa, við skulum segja eldri útgerðarmönnum, sem vilja hætta útgerð og leggja skipum sínum. Ég held að við séum öll sammála um að fiskiskipaflotinn er of stör. Það þarf að fylgjast náið með því með hvaða hætti væri hægt að fækka fiskiskipum. Það var áður fyrr til Úreldingarsjóður fiskiskipa. Ég held að það ætti að taka hann upp aftur og fara inn á að úrelda fiskiskip með því að greiða mönnum styrk til að leggja skipum. Þá langar mig aðeins að fara inn á siglingaskattinn. Í þeim fiskveiðilögum sem voru í gildi og eru í gildi fram til áramóta er 10% siglingaskattur lagður á afla sem siglt er með og seldur á erlendum mörkuðum. Ég held að útgerðarmenn séu sæmilega sáttir við þennan skatt vegna þess að þetta er ekki meira en það sem fiskurinn rýrnar um á leiðinni. Ég held að menn séu yfirleitt sammála um að það megi reikna með því að fiskur sem siglt er með rýrni u.þ.b. 10% á leiðinni. Meiri skattur á afla sem siglt er með er hins vegar óskiljanlegur vegna þess að ég fæ ekki séð hvernig hann t.d. gagnar fiskverkendum. Fiskverkendur, sem í flestum tilvikum, a.m.k. víða úti á landsbyggðinni, eru um leið útgerðaraðilar, fá aflatoppa sem þeir ráða ekki við að verka sjálfir. Þeim er þá þar með refsað fyrir að taka aflatoppinn og sigla með hann. Við skulum t.d. segja að það veiðist mikið magn af kola. Koli er mjög erfiður fiskur í verkun, óhagkvæmur í verkun, en hins vegar mjög verðmætur til útflutnings sem ferskur fiskur á mörkuðum erlendis og hægt að fá mjög hátt verð fyrir kola. Spurt er hvort hér sé verið að setja meiri skatt á afla sem siglt er með í þeirri von að það geti drepið fiskmarkaðina. Það er eins og það vakni hjá manni sá grunur að stærstu hagsmunaaðilar fiskverkenda, sem flytja út frosinn fisk, á t.d. Bandaríkjamarkað, hafi átt þátt í þessum hugmyndum í þeirri von og trú að það gæti e.t.v. eyðilagt fiskmarkaðina. Ég set þetta upp sem spurningu. Það er ekki gott að segja til um það. Þá væri fróðlegt að vita hvort þetta útflutningsgjald, þessi siglingaskattur, sé í trássi við þá viðskiptasamninga sem við höfum gert við Fríverslunarbandalag Evrópu og Efnahagsbandalagið? Mér er ekki kunnugt um það, en ég vildi gjarnan fá svör ráðherrans við því hvort þetta brjóti í einhverju í bága við þá viðskiptasamninga sem við höfum við Fríverslunarbandalagið og Efnahagsbandalagið. Smábátaeigendur hafa haft miklar áhyggjur af þeirri stefnu sem nú er verið að taka með frv. til laga um nýja fiskveiðistefnu. Undir þeim lögum sem eru nú í gildi hafa smábátaeigendur haft visst frjálsræði til útgerðar fyrir báta sem eru innan við 10 tonn á þyngd eða 10 rúmlestir. Þetta er öllum kunnugt. En það er eins og þetta hafi farið mjög fyrir brjóstið á skömmtunarstjórunum og nú á að reyna að gera út af við smábátaeigendurna, koma þeim fyrir kattarnef. Að vísu er ekki í því frv. til laga, sem hér hefur verið lagt fram, kveðið á um ákveðna kvóta til handa smábátum eins og var í frumvarpsdrögunum. Var það þó að vísu ekki sérlega björgulegt sem átti að skammta bátum sem voru 6 brúttólestir og stærri og sömuleiðis bátum undir 6 brúttólestum. Ég ætla ekki að rekja hvernig það var í frumvarpsdrögunum. En ég veit ekki hvort smábátaeigendur eru hressari með að í 10. gr. eins og hún er nú orðuð í frv. á ráðherra nánast að skammta þetta eftir eigin höfði þannig að þeir koma nú til með að eiga allt sitt undir því í hvaða skapi ráðherrann er þann daginn sem hann ætlar að fara að skammta smábátaeigendum kvóta. Ef hann hefur farið illa út úr rúminu þann morguninn býð ég ekki í framtíð smábátaeigenda. Við munum því leggja til, þm. Borgarafl., vegna þess að við gerum okkur grein fyrir því að við munum ekki fá samþykkt hér á Alþingi brtt. þess efnis að kvótakerfinu verði alfarið hafnað, að greinin sem varðar botnfiskveiðar báta minni en 10 brúttólestir skuli vera eins og hún er í núgildandi lögum með þeirri breytingu þó að við föllumst á það með fulltrúum smábátaeigenda að rétt sé að taka upp þá takmörkun að ekki verði smíðaðir fleiri nýir bátar undir 10 tonnum nema bátur sé úreldur á móti. Varðandi gildistíma laganna get ég tekið undir með þeim hv. þm. sem hafa talað á undan mér. Að ætla að binda þetta skömmtunarkerfi, þetta Medúsuhöfuð, til fjögurra ára er alveg fráleitt. Við teljum kappnóg að þessi lög hafi gildistíma eitt ár og að tíminn verði síðan notaður, árið 1988, til að vinna nú og taka á eins og menn við að reyna að koma okkur út úr þessum ófögnuði í eitt skipti fyrir öll. Fiskistofnarnir í sjónum í kringum Ísland eru auðlind sem við eigum öll, allt fólkið í landinu, og því varðar okkur öll um það með hvaða hætti þessi auðlind er nýtt. Það er ekkert einkamál tiltölulega fárra hagsmunaaðila og ráðherrans að ráðskast með þetta eins og þeim þóknast. Við höfum öll eitthvað um þetta mál að segja. Ekki bara þm. hér á þingi heldur öll þjóðin. Hana varðar alla um hvernig þessum málum er ráðið og ég efast um það og leyfi mér að halda því fram af mikilli vissu að frv. sem hér er lagt fram er ekki til þess að þjóna hagsmunum allrar þjóðarinnar í heild.



Herra forseti. Síðustu orð hv. þm. Júlíusar Sólnes voru að þetta frv. þjónaði ekki hagsmunum allra þjóðarinnar. Það er auðvitað öldungis rétt. En það er líka rétt í þessu máli að það verður aldrei lagt fram frv. sem allir telja að þjóni hagsmunum sínum. Það er einfaldlega ekki hægt vegna þess að í þessu máli rekast á hagsmunir. Það sem er einum í hag telur annar sér í óhag. Þess vegna verður aldrei gert í þessum efnum það lagafrv. sem sé svo búið að öllum líki. Það er eðli þessa máls og þess vegna hlýtur það að vera meginmarkmið í öllu því starfi sem unnið er í kringum þetta að finna þann samnefnara sem flestir geta bærilega unað við. Það hefur verið lögð veruleg vinna í undirbúning þessa máls áður en það kemur inn á hið háa Alþingi og getur vel verið að hún hefði mátt vera meiri og sjálfsagt hefði hún mátt vera betri og hún hefði sjálfsagt líka þurft að taka töluvert lengri tíma. En hingað er þetta mál nú komið og þótt illt sé svo að þurfa að segja er auðvitað skammur tími til stefnu og kannski ekki margra kosta völ um verulega róttækar breytingar vegna þess að til þess þyrfti miklu lengri tíma til að jafna ágreining en nú er til umráða. Kostirnir eru því ekki margir. Ef menn vilja ekki að það verði með öllu reglulaust og löglaust í þessum efnum um áramót munu menn hér koma sér saman um að setja reglur þó að menn uni þeim mismunandi vel. Það er í rauninni ekki ágreiningur um það hér að fiskveiðum þurfi að stjórna. Ágreiningurinn er um hvaða kerfi skuli nota og með hverjum hætti þetta skuli gerast. Ég ætla aðeins, herra forseti, að víkja að undirbúningi og aðdraganda þessa máls. Það var ekkert launungarmál og er ekki, að þegar þessi ríkisstjórn var mynduð urðu töluvert miklar umræður um hvernig sjávarútvegskaflinn í hennar starfsáætlun skyldi vera. Að lokum náðust þó sættir um orðalag sem allir töldu sig geta unað við, en það er svo, með leyfi forseta: "Fiskveiðistefnan verður tekin til endurskoðunar og stefna mörkuð sem taki gildi þegar í upphafi næsta árs. Endurskoðunin verður falin sérstakri nefnd sem hafi samráð við helstu hagsmunaaðila í sjávarútvegi og fiskiðnaði, svo sem fulltrúa útgerðar, fiskvinnslu, sjómanna, fiskvinnslufólks og sérfræðinga Hafrannsóknastofnunar. Nefndin mun m.a. taka afstöðu til eftirfarandi atriða" og þar er upp talið, ég hirði ekki um að vitna til þess orðrétt, hvernig og hverjum veiðiheimildir skuli veittar, hvernig taka megi aukið tillit til byggðasjónarmiða, auka athafnafrelsi og svigrúm til endurnýjunar í sjávarútvegi. Hvers konar reglur skuli setja um færslu veiðiheimilda milli aðila og hve lengi meginreglur um stjórn fiskveiða skuli gilda. Þetta eru þau atriði sem upp eru talin í starfsáætlun ríkisstjórnarinnar varðandi sjávarútveg og stjórn fiskveiða. Hér er held ég rétt að geta þess að síðan voru á því nokkuð ólíkar skoðanir hjá hæstv. sjútvrh. og okkur sumum sem styðjum ríkisstjórnina hvernig bæri að túlka þetta ákvæði starfsáætlunarinnar. Við litum svo á að hér ætti að skipa sérstaka nefnd sem síðan hefði samráð við þá aðila sem upp eru taldir. Sjútvrh. kaus hins vegar að fara svipaðar leiðir og áður hafa verið farnar, þ.e. að skipa stóra samráðsnefnd hagsmunaaðila þar sem fulltrúar þingflokkanna áttu einnig sæti þó á öðrum nefndarmönnum væri stundum að heyra í þeirri ágætu nefnd að þingmenn væru þar ekki til mikillar þurftar öllum stundum og ekki öllum að skapi. En síðan skipaði hæstv. ráðherra aðra nefnd, sem í áttu sæti fulltrúar þingflokkanna, til þess að fjalla um þessa endurskoðun. Allt var þetta gert í tímaþröng og kannski varð ekki eins mikið úr störfum síðarnefndu nefndarinnar og ætlunin var. Hún hélt ekki mjög marga fundi. Ég er ekki að segja að þar hafi sérstaklega verið við ráðherrann að sakast heldur hef ég grun um að tilnefningar af hálfu sumra þingflokkanna hafi komið nokkuð seint til sögu. En þarna var sem sagt meiningarmunur sem ekki skiptir kannski lengur öllu máli, en við töldum að þarna hefði átt að fara öðruvísi að. Síðan er það alkunna að töluverðar umræður urðu í stjórnarflokkunum um drög að því lagafrv. sem hér er nú verið að ræða. Þingflokkur Alþfl. var þar með tillögur til breytinga. Mér er ljúft að votta það hér, eins og frv. ber raunar merki, að það var tekið mjög verulegt tillit til þeirra breytinga sem við óskuðum eftir að kæmu fram. Þar nefni ég í fyrsta lagi 1. gr. frv. þar sem er yfirlýsing um að fiskistofnarnir á miðunum séu sameign þjóðarinnar og markmið þessara laga sé að stuðla að verndun og hagkvæmri nýtingu þeirra og tryggja trausta atvinnu og byggð í landinu. Ég nefni líka ákvæði til bráðabirgða, sem fylgir þessu frv., sem við teljum mikils virði, en það tryggir að okkar mati að áfram verði unnið af krafti við að móta fiskveiðistefnu til frambúðar og hvernig þessum málum skuli stjórnað. Mér þóttu þessi frumvarpsdrög taka verulegum breytingum til bóta þegar komið hafði verið til móts við þessar tillögur okkar. Eins og ég sagði í upphafi máls míns verður alltaf ágreiningur um mál af þessu tagi. Annað væri óeðlilegt. Það eru ýmis atriði í sambandi við þetta kerfi sem ég á ákaflega erfitt að sætta mig við. Það er erfitt að horfa upp á menn ár eftir ár selja fiskinn í sjónum hafandi ekki gert nokkurn skapaðan hlut til að ávinna sér þann rétt að hafa kannski milljónatekjur fyrir nánast ekki neitt, fyrir alls ekki neitt. Siðfræðina á bak við það skil ég ekki og þess vegna finnst mér það siðlaust. Annað atriði, sem þetta kerfi hefur líka haft í för með sér, er verðhækkun skipa umfram það sem mætti kalla "raunvirði". En þegar skip hefur svo og svo mikið í kvóta skiptir ekki máli lengur hvernig skipið er, hvað það er gamalt eða hvernig það er búið. Það er allt annað sem skiptir máli. Það hefur mikið verið deilt hér um það sem er nú 10. gr. þessa frv., þ.e. veiðar smábáta. Hún hefur tekið breytingum til bóta. Ég er ekki viss um að hún sé alveg nógu góð enn þá. Mín skoðun er sú að það hefði átt að gefa krókaveiðar allra minnstu bátanna alveg frjálsar og banna þeim netaveiðar í ríkara mæli en hér er gert. Hins vegar tek ég undir það, sem ég heyrði hæstv. sjútvrh. segja í ræðu sinni, að það er ótækt í þessu landi að setja þá reglu að menn geti ekki eignast litla bátskel sjálfum sér til ánægju sem er ekki ætluð sem stórvirkt fiskveiðitæki. Ég held að það sé útilokað að setja slíka reglu. Ég heyrði hins vegar að fulltrúi Borgarafl. vildi ganga svo langt að banna alla endurnýjun á smábátum öðruvísi en að þá færi bátur úr umferð í staðinn. Ég held að það sé bæði óraunhæft og rangt eins og kannski fleira sem þeir ágætu menn segja. Ég tek undir að það skuli hækkað álag á gámafiskinn. Það hefði að mínu mati mátt vera hærra, en mér er ljóst að það er mikið ágreiningsmál og um þessa tölu mikill ágreiningur. Eins og ég sagði áðan, herra forseti, hefur frv. tekið verulegum breytingum til bóta og í ljósi þess hvernig tímamörk eru og í ljósi þess að mér sýnist tryggt, ef ákvæði til bráðabirgða nær fram að ganga, að unnið verði skipulega að frekari stefnumótun og breytingum á þessu kerfi á næstunni, þá get ég í stórum dráttum lýst stuðningi við þetta mál eins og það liggur fyrir þó ég hafi efasemdir og fyrirvara um einstök atriði, en hér greinast menn í skoðanahópa með ýmsum hætti. Mér er alveg ljóst að við getum ekki vikist undan því að setja reglur um þessi mál núna og það ber að viðurkenna þá staðreynd. Að því er varðar þær brtt. sem hv. þrír þm. Alþb. hafa lagt hér fram, þá stefna þær með ýmsum hætti að sömu niðurstöðu og sumt af því sem við höfum verið að segja í þessum efnum. Ég held að þær hljóti að koma til athugunar við frekari endurskoðun þessa máls á síðara stigi, en ég held að þær séu ekki þess eðlis að um þær geti náðst breið samstaða á þeim stutta tíma sem er til stefnu. En ég get ákaflega vel tekið undir ýmislegt sem þar er sagt og tel sjálfsagt og eðlilegt að það verði athugað þegar endurskoðun þessara mála hefst að nýju vegna þess að auðvitað verða þessi mál að vera í sífelldri endurskoðun ef vel á að vera. En ekki held ég að unnt sé að ná samstöðu um þessi mál núna, enda er þetta alveg nýmótað og óathugað og sjálfsagt ætlun þeirra hv. Alþýðubandalagsmanna að sýna þetta og kynna hér frekar en þeir ætlist til að það verði samþykkt.



Virðulegi forseti. Þó að hér sé vissulega eitt mikilvægasta mál Alþingis til umfjöllunar skal ég reyna að teygja ekki um of lopann í umræðunni. Mér er ljóst að tíminn er naumur, en ég get þó ekki stillt mig um að gagnrýna nokkuð harkalega hvernig unnið hefur verið að undirbúningi þessa máls og raunar fleiri mála nánast undir þingfrestun fyrir jólahlé þingmanna. Það eru eftir kannski 10–12 vinnudagar á Alþingi áður en það fer í jólafrí og hér er dengt inn nánast daglega þykkum lagabálkum sem þm. er ætlað að fara yfir, skoða, kynna sér og íhuga. Þessi vinnubrögð eru óþolandi. Og þau eiga ekki bara við núv. hæstv. ríkisstjórn. Svona hefur þetta verið þau 15 ár sem ég hef setið á Alþingi. Þessu verður að linna. Það er ekki viðunandi og ég skil ekkert í hv. alþm., hinum almenna þm., að una því að slíkt gerist ár eftir ár. Ég tala nú ekki um svo mikilvæg málefni eins og hér er um að ræða sem nánast öll þjóðin byggir á hvernig með verður farið og hvernig er á haldið. Þessu hlýt ég að koma á framfæri. Ég hef gert þetta áður í þingsölum, lítt verið á það hlustað, enda sjaldan hlustað á góð orð hér innan dyra heldur farið aðrar leiðir. En eigi að síður ítreka ég þá skoðun mína að hér þarf að verða breyting á. Þetta getur ekki gengið öllu lengur. Ég er ekki alveg sammála hv. síðasta ræðumanni, hv. þm. Eiði Guðnasyni, mínum þingflokksformanni - 

Ertu viss um að ég stjórni heimilisbókhaldinu?

Ég dreg það ekki í efa, hæstv. ráðherra, að þú gerir það vel. Sé annað uppi vænti ég að ég fræðist um það. Nei, hér verða þeir sem þessa stefnu hafa ákvarðað að kenna sjálfum sér um hvernig á málum hefur verið haldið. Ég hlýt í þessu sambandi að minna á frv. sem ég flutti ásamt hæstv. núv. fjmrh., formanni Alþfl., á sl. hausti, frv. til breytinga á fiskveiðistefnunni, ásamt hv. þm. Ólafi Þórðarsyni og Hjörleifi Guttormssyni, frv. sem gat orðið þess valdandi að menn reyndu að fikra sig út úr því fasta kvótakerfi sem menn hafa búið við í fjögur ár. Á það var að sjálfsögðu ekki hlustað. Ég hlýt að ítreka líka skrif hæstv. núv. fjmrh. í þá veru að fiskveiðum við Ísland verði ekki stjórnað með skiptareglum frá skrifborði í Reykjavík. Ég á ekki von á að hæstv. fjmrh. hafi skipt um skoðun í þessum efnum. Hann er ekki af því taginu, sá hæstv. ráðherra, að skipta margoft um skoðanir þannig að ég hygg að við séum sammála enn að því er þetta varðar.

Hver er ekki vanur að skipta um skoðun?

Hæstv. fjmrh., formaður Alþfl.

Viltu ekki kalla hann inn í deildina?

Ég hef enga ástæðu til þess. Ég sé ekki ástæðu til þess að hann hlýði endilega á mig. Hafi hann áhuga á því gæti hann að sjálfsögðu komið. Hann hlýtur að heyra til mín. Þetta hlýt ég að taka fram. Hvort sem mönnum þykir það súrt eða sætt hlýt ég að halda mig við mínar skoðanir í þessum efnum. Undan því verður ekki vikist. Kannski finnst mönnum þetta harkalega talað þegar til þess er litið að hér talar formaður þeirrar hv. nefndar sem málið fer til að lokinni umræðu, en eigi að síður er lýðræðið þannig að þar hljóta menn að láta mál ganga fram eftir lýðræðislegum leikreglum hvaða skoðanir sem menn hafa. Það verður þá að koma í ljós. Hver voru rökin sem uppi voru höfð á þeim tíma þegar kvótakerfinu var skellt á? Það voru verndunarsjónarmiðin. Þá héldu menn því fram að það væri svo lítið af þorskmagni í sjónum að það væri vart veiðanlegt öllu lengur en 3–4–5 ár. Hvað hefur gerst á þessu tímabili? Það hefur verið veitt um og yfir 30% meira en menn hafa talið að ætti að veiða á þessu tímabili. Verndunarsjónarmiðið hefur nú verið með þessum hætti undir kvótakerfi þannig að ég held að það sjónarmið hljóti að vera horfið að hér sé um verndunarsjónarmið í kvótanum að ræða. Ég er hér að tala um það kvótakerfi sem við núna búum við og er í gildi til áramóta, en það sem hér er verið að boða er ekki bara spurning um það. Hér eru menn að fikra sig lengra inn á kvótann, taka upp nýja kvótastefnu til viðbótar þeirri sem er fyrir. Menn eru hér að vísu að tala um heimild til ráðherra eins og hv. þm. Júlíus Sólnes nefndi áðan. Hann nefndi einhvern tug heimilda til hæstv. ráðherra í þessu frv. Mig rámar í það, nú vil ég ekki fullyrða, að eitthvað álíka sé í því húsnæðismálastjórnarfrv. sem hv. þm. Borgarafi. hafa flutt í þessari hv. deild. Þar er það að vísu hæstv. félmrh. sem á öllu að ráða, en í þessu tilfelli er það hæstv. sjútvrh. sem á öllu að ráða þannig að það er ekki mikil breyting milli þeirra sem þarna eiga hlut að máli. En auðvitað er ráðherra falið gífurlegt vald með þessu. Og ef það er meiri hluti fyrir því að slíku valdi sé afsalað til eins aðila hér á Alþingi verður svo að vera. Við því er ekkert að gera. En það er hið skuggalega í þessu máli þegar fulltrúar hins frjálsa framtaks, einstaklingshyggjunnar, sem hér hafa borið höfuð og herðar yfir aðra í þeim málflutningi, fara hver á fætur öðrum að koma og lýsa samstöðu nánast við þennan þátt miðstýringar og stjórnunar á þessum þætti þjóðarbúsins. Ja, það er af sem áður var.

Einu sinni stjórnuðu þeir verkalýðshreyfingunni.

Það er rétt. Einu sinni gerðu menn það. En er svo að heyra að það sé liðin tíð?

Og þótti gott.

Í frv. sem hér er til umræðu á, auk þess að vera að tala um framlengingu núverandi kvótakerfis, að innlima smábátana inn í þetta líka. Ég hef alla tíð verið þeirrar skoðunar og er þeirrar skoðunar enn að handfæra- og línuveiðar eigi að vera óháðar kvóta. Og ég er einnig þeirrar skoðunar, verði sú meining, eins og kemur fram í frv., að settur verði kvóti á úthafsrækjuveiðar, að undir þeim kringumstæðum sem nú eru verði að skipta milli skips og vinnslustöðva ella væru menn að leggja í rúst heilu landsvæðin ef slíkt yrði ekki gert, ég tala nú ekki um þegar haft er í huga að vinnslustöðvum hefur fjölgað gífurlega, en hæstv. ráðherra og hæstv. ríkisstjórn, stjórnvöld í landinu, hafa neitað um skipakaup og sú stefna hefur ríkt og ríkir enn. Og ég segi hið sama að því er varðar smábátaútgerðina. Ef stjórnvöld ætla að setja þá inn í kvóta liggur nánast við hruni víða úti á landsbyggðinni að því er varðar atvinnulíf. Það skiptir tugum sjávarþorpa þar sem stór hluti íbúa byggir lífsafkomu sína á þessu og kvótakerfi á þennan þátt fiskveiða er út í hött að mínu viti. Ég minni á í þessu sambandi að ég og hæstv. núv. fjmrh. fluttum frv. þess efnis að bæði handfæra- og línuveiðar væru undanþegnar kvótakerfinu. Meira að segja vildum við ganga þann veg að fella út straffdagana sem menn kalla núna, t.d. á handfæraveiðunum yfir sumartímann, og láta veðurfar ráða gæftum en ekki stjórnvöld héðan úr Reykjavík. Sú hefur verið tíðin að því er varðar þessa báta að veðurfar hefur yfirleitt ráðið sjósókn þeirra umfram það sem mannleg afskipti hafa haft þar áhrif á. Ég veit það a.m.k. miðað við sl. sumar og svo hefur verið áður að trillubátar á Vestfjarðamiðum guldu allhrikalega fyrir þau höft sem voru á handfæraveiðunum í sumar vegna þess að þeir voru látnir liggja í landi á blíðviðrisdögum og ógæftir hömluðu sjósókn á öðrum tímum. Þetta er auðvitað óskynsamlegt. Kannski hafa menn gleymt því að þegar kvótinn var settur á fyrir fjórum árum var lækkaður hlutur Vestfirðinga í þorskveiðum um 300 tonn. Vestfirðir eru þó sá landshluti, af kannski fleirum, sem umfram allt byggir lífsafkomu sína á fiskveiðum og fiskvinnslu. Þar er varla um að tala önnur atvinnutækifæri sem skipta miklu, þó að þau geti verið búbót, en fiskvinnslu og fiskveiðar. Það er sá landshluti sem fyrst og fremst býr að þessari atvinnugrein. Miðin, fiskurinn, fiskvinnslan, þetta eru auðlindir að því er varðar Vestfirði. Og eins og menn hafa haldið því fram að það ætti að virkja fallvötnin þar sem þau væru, það væri skynsamlegast, eins finnst mér líklegt að það sé skynsamlegt að nýta þá auðlind sem er hafið frá þeim stað sem það er hagkvæmast. Ef þetta fer ekki saman skil ég ekki röksemdafærslu manna að því er þessa þætti varðar. - Hvað sagði hv. þm.?

Ég var að benda þm. á að það væri kannski ekki hagkvæmt að leiða Héraðsvötnin hingað suður og virkja þau hér.

Ég þóttist vita það fyrir fram og var einmitt að vitna til þess.

Og leiðrétta hv. þm. Stefán Guðmundsson.

Já. Þú hefur verið að upplýsa hv. þm. Framsfl. um þetta. Það var það sem vantaði á skýringuna. Ég hlýt líka að taka fram, ekki síst vegna fullyrðinga ýmissa fjölmiðla um það að þingflokkur Alþfl. sé alveg sammála um þetta mál, ég tala nú ekki um ef menn eru að tala um fjögurra ára gildistíma, að ég er a.m.k. undanskilinn því samkomulagi sem menn eru þá að tala um og það hélt ég að allir vissu. Það gekk svo langt að hv. þm. Skúli Alexandersson ruglaðist eitthvað í þessu í gær og hélt þó fram að hann vissi betur.

Um afstöðu þm.?

Afstöðu þm., já. Það liggur fyrir að frá því að kvótakerfið var sett hefur þorskafli Vestfirðinga minnkað frá því að vera í kringum 18% niður í 14%, sú atvinnugrein sem við byggjum 80–90% af lífsafkomu okkar á. Það hlýtur að segja til sín hvaða áhrif slík þróun hefur á byggðasjónarmið á þessu svæði. Ég held að menn hljóti að hugleiða það líka ef þeir vilja með opnum augum og jákvæðu hugarfari hugsa um hvað hefur verið að gerast að því er varðaði byggðaþróunina, fólksflóttann frá landsbyggðinni á Reykjavíkursvæðið: Halda menn að kvótinn sé ekki einhver þáttur í slíku? Ég tala nú ekki um þegar upplýsist að fiskverkunarfólk, að því er mér er sagt, hafi haft 17% hærri laun á Reykjavíkursvæðinu á hluta þessa árs en úti á landsbyggðinni sem ég á nú erfitt með að trúa. En einhvers staðar heyrði ég slíka frétt.

Hún var í Alþýðublaðinu í maí í sumar.

Nei, ekki sá ég hana þar, en hér heyrði ég hana nýlega.

Hún var þar.

Þá þarf ekki að efast um gildi hennar sannleika. Og þá sjá menn líka, til þess að undirstrika, hvað er að gerast í þessum efnum. Og ætla menn áframhaldandi að auka á þessa þróun? Mér sýnist að það sé verið að gera það, því miður. Það er með ólíkindum að mér finnst af sósíaldemókratískum jafnaðarmannaflokki að stuðla að því að tiltölulega fáir útgerðareinstaklingar nái slíkum ítökum í auðlindum hafsins eins og kvótakerfið hefur boðið upp á og kemur til með að bjóða áframhaldandi upp á ef fram verður haldið á sömu braut og hér er lagt til. Hér er verið að færa tiltölulega fáum einstaklingum milljarða kr, nánast á silfurfati. Hverjir eru það? Ekki eru það sjómennirnir. Ekki er það fiskverkunarfólkið. Það eru þeir sem eiga skipin. Til þeirra er þessu fjármagni ráðstafað. Ég hlýt að segja það sem jafnaðarmaður að hugsjón að mér þykir illt við að búa að þróunin haldi fram sem horfir í þessum efnum. Kannski fæ ég þar engu um breytt og þá er því að taka, en eigi að síður hef ég þessa skoðun. Auk þess, eins og hér hefur verið réttilega bent á, heftir þessi stefna athafnafrelsi og sjálfsbjargarviðleitni sem við þurfum kannski ekki hvað síst á að halda að því er varðar sjósókn og fiskvinnslu. Kannski eru menn að stefna aftur að færeyska tímabilinu að því er varðar mönnun á bátaflotanum. Menn eru að stefna að því að því er varðar frystihúsin. Þau eru að tæmast af því fólki sem við þurfum fyrst og fremst að fá til vinnu þar, þ.e. hinu vana fiskvinnslufólki. Og hvert streymir þetta fólk? Allt helst þetta í hendur. Trúlega fer það í Kringluna. Það fer í verslunarhallirnar hér í Reykjavík. Það fer í bankana sem spretta upp eins og gorkúlur hingað og þangað á þessu svæði og svo mætti telja áfram. Það er þetta sem verið er innleiða yfir íslenskt þjóðfélag. Það er verið að hrekja fólk frá framleiðslustörfunum yfir í þjónustustörfin. Ég trúi því ekki að menn séu ekki þegar farnir að sjá afleiðingarnar af þessu. A.m.k. frá þeim tíma sem ég fór að fylgjast,með þjóðmálum sýnist mér að meir hafi hallað á að því er varðar byggðir á mínu landsvæði en gert hefur áður. Og ég hygg að svo sé víðar. Allt streymir þetta á sama stað á suðvesturhorni landsins. Hvort sem mönnum finnst að það eigi við undir umræðu sem þessari held ég að menn eigi að taka byggðavandamálið inn í umræður af því tagi sem hér eru því að fiskveiðistefnan hlýtur að geta haft og á að hafa mótandi áhrif á þá stefnu sem menn vilja að sé í landinu hverju sinni að því er varðar byggðamálin. Kvótastefnan hefur orðið til þess að fólk hefur hrakist frá landsbyggðinni hingað á suðvesturhornið, en það ætti að vera öfugt. Það á að laða fólk að framleiðslugreinunum, gera þar hluti sem er nauðsynlegt að gera og hefði átt að vera búið að gera fyrir löngu til þess að fólk héldist í þeim greinum. Ég vék aðeins að því áðan að margir hefðu talið við stjórnarskiptin á sl. sumri að menn eygðu ljós í því myrkri sem ríkt hefur að því er varðaði fiskveiðistefnu og þá stefnu sem ráðið hefur ríkjum. Margir féllu fyrir þessu, misjafnlega flatir að vísu. Eins og hér var vikið að áðan af hálfu hv. þm. Eiðs Guðnasonar var uppi sú meining a.m.k. innan Alþfl. að það yrði sett á fót sérstök nefnd stjórnarflokkanna til að fjalla um fiskveiðistefnuna og sú nefnd átti að skila af sér fyrir komandi áramót. Að þessu hefur verið vikið. Ég hef ekki dagsetningu á hvenær sú nefnd var skipuð. Hún var að vísu skipuð, að mér er sagt, en hún var skipuð seint. Hún mun helst hafa hist í hádeginu nokkrum sinnum til að fjalla um einhverja þætti þessa máls, en ekki þó þá þætti sem ég held að hún hefði átt að gera og að því er varðaði Alþfl. og hans sjónarmið. Þessi nefnd hefur ekki skilað neinu af sér enn, ekki stafkrók, ekki mér vitanlega. Síðan segja menn og byggja á því enn: Það kemur nefnd. Ég tala nú ekki um ef menn eru að tala um nefnd í fjögur ár undir handleiðslu hæstv. sjútvrh. og menn sjá nú hvernig hann hefur rekið nefndarstörfum í þessum efnum alla tíð. Ég man ekki betur en það sé í gildandi lögum að það ætti að endurskoða þessa stefnu fyrir komandi áramót í samráði við sjávarútvegsnefndir beggja deilda. Menn hafa trúlega orðið varir við það. Og svo segja menn: Það kemur nefnd. Það má vel vera, og ég ætla ekkert að hafa mörg orð þar um, að menn trúi því endalaust að hægt sé að endurnýja trúna á nefnd eftir nefnd, sem skipuð er, sem aldrei skilar neinu. Ég trúi því ekki og segi það hreint og ég hef yfirleitt fengið orð fyrir að segja mínar skoðanir hreint út og menn verða að taka það svo. Ég segi það sem mína skoðun að ef menn ætla að gera eitthvað í þeim dúr sem þetta frv. gerir ráð fyrir er hámark að slíkt gerist í eitt ár. Og þá á að skikka tiltekna aðila til þess að þeir verði búnir að endurskoða þessa stefnu á því tímabili og þá er ég að tala um stefnu sem leiði okkur frá því kvótakerfi, sem við höfum búið við, í meira frjálsræði, til að hlúa að byggðasjónarmiðum og að gefa athafnamönnum tækifæri til þess að komast inn í greinina og geta spreytt sig. Þetta er í megindráttum það sem ég tel að þurfi að gera. Það þarf að undanþiggja handfæraveiðar og linuveiðar kvóta.  
             Það þarf líka að rýmka til í þessari stefnu fyrir þau sjávarpláss eða þau sjávarsvæði sem byggja lífsafkomu sína að langsamlega mestum hluta á fiskveiðum og fiskvinnslu. Þar verður að gefa mönnum meira frjálsræði til þess að þeir geti nýtt þessa lífsbjörg. Það er ekki hægt að una því lengur að það sé svo hert að mönnum að menn verði að hrekjast í burtu af þó þessum gnægtasvæðum sem gætu verið ef stjórnvöld hefðu yfirsýn í þá átt. Ég er líka þeirrar skoðunar að það eigi gagnvart smábátunum, kannski má miða við 6 tonn ég skal ekkert fullyrða um það, að afnema þá stöðvunardaga sem gilda yfir sumartímann. Það er ekkert réttlæti að mínu viti gagnvart þeim. Bæði er að þetta er mismunandi eftir landshlutum. Sumir geta nýtt sér annan tíma úr árinu til að ná þessum afla sem aðrir geta ekki. Það þarf að jafna. Og í síðasta lagi kannski. Fái hæstv. sjútvrh. enn eina heimild til að stjórna heimilisbókhaldinu með því að setja kvóta á úthafsrækju er ég þeirrar skoðunar að það verði að eiga við bæði með skip og vinnslu því að þannig hefur verið búið að þessari útgerð undangengin ár undir handleiðslu hæstv. ráðherra að því verður ekki unað á ákveðnum landsvæðum að þar eigi að fara að mismuna mönnum enn frekar en nú er gert.



Hæstv. forseti. Ég vil í fyrstu leiðrétta orð hv. 3. þm. Vestf. varðandi frv. það sem þm. Borgarafi. hafa lagt fram um húsnæðismál. Þar kemur fram á níu stöðum heimild til ráðherra til að setja reglugerð. Þar er ekki heimild fyrir ráðherra til að kveða á um í reglugerð efnisatriði heldur aðeins verklagsatriði. Reglurnar eru skýrar í frv., en hins vegar varðandi framkvæmd laganna er ráðherra heimilt að kveða svo á í reglugerð. Það er annað með það frv. sem hér um ræðir. Þar er nánast kveðið á um að allar reglur sem um sjávarútveg gilda eða varðandi stjórn sjávarútvegs skuli settar í reglugerð. Þarna er greinarmunur á. Annars má taka undir töluvert af því sem hv. þm. Karvel Pálmason sagði áðan, 3. þm. Vestf., um frv. sem hér liggur fyrir. Það er greinilegt að margt í hans málflutningi er mjög líkt og það sem við höfum fjallað um hér og er stefna Borgarafl. Ég hlýt að fagna því að hann er tilbúinn að taka upp fyrri stjórnunaraðferðir varðandi fiskveiðar með ýmsum lagfæringum eins og hér var talað um. Ég vil auk þess taka undir það sem hann talaði um varðandi seinaganginn í þessum málum og harma að frv. skuli ekki fyrr vera komið hingað inn á þing. Af þessu tilefni leyfi ég mér að lesa bókun sem fulltrúi Borgarafl. lagði fram á 11. fundi ráðgjafarnefndar um fiskveiðistefnu hinn 30. okt. sl. Hún er þannig, með leyfi forseta: "Borgarafl. lýsir furðu sinni á því að ekki skyldi farið eftir ákvæðum laga nr. 97/1985 um að kalla saman ráðgjafarnefnd þm. og hagsmunaaðila í sjávarútvegi fyrir 1. nóv. 1986. Í stað þess er nú verið að þröngva í gegn í mikilli tímaþröng óvissum og vanhugsuðum tillögum að fiskveiðistefnu fyrir næstu fjögur ár. Núgildandi lög um stjórn fiskveiða voru upphaflega sett 1984 vegna neyðarástands á fiskistofnum við Ísland að mati fiskifræðinga sem birtist í hinni svokölluðu "svörtu skýrslu". Á sama tíma var fallist á þessi neyðarlög þar sem engin önnur fær leið fannst sem samkomulag gæti orðið um að mati hagsmunaaðila. Þrátt fyrir að fljótlega komu í ljós augljósir alvarlegir ágallar á þessari aðferð við stjórn fiskveiða voru lögin framlengd nær óbreytt í árslok 1987. Borgarafl. mótmælir því harðlega að nú eigi að því er virðist að framlengja neyðarástandslögin og grípa til enn frekari skerðingar á fiskveiðum, en alls ekki reynt að finna neinar nýjar leiðir né sníða verstu annmarka af núverandi fyrirkomulagi. Skýtur þar skökku við því í stefnuyfirlýsingu núv. ríkisstjórnar eru fögur fyrirheit um nýja fiskveiðistefnu þar sem taka á meira tillit til byggðasjónarmiða og auka athafnafrelsi og svigrúm til endurnýjunar í sjávarútvegi í samræmi við stefnuskrá Borgarafl." Að gefnu tilefni og vegna fullyrðingar hv. þm. Skúla Alexanderssonar í gær skal upplýst hér að Borgarafl. taldi ekki ástæðu meðan ráðgjafarnefndin væri starfandi að skipa þm. í sérstaka þingmannanefnd. Þetta vil ég að komi hér fram. Frv. hefur verið sett fram um stjórn fiskveiða. Það ber að athuga þegar Alþingi setur lög að þau verða að vera í samræmi við önnur lög og innan þeirra marka sem stjórnarskráin setur hinum almenna löggjafa. Þetta er rifjað hér upp þegar lögin um stjórn fiskveiða eru skoðuð og rædd. Það yrði t.d. háskaleg stefna sem gengi út á það að setja lög um veiðar í vötnum sem væru almenningseign í friðunartilgangi og þeim einum heimiluð veiði sem keypt hefði sér veiðistöng fyrir gildistöku laganna. Flestum mundi finnast slík lagasetning furðuleg og jafnast á við stjórnarskrárbrot gagnvart þeim sem keyptu sér veiðistöng síðar. Þetta er það fyrsta sem kom mér í hug þegar ég bar saman 1. og 4. gr. frv. um stjórn fiskveiða. Í 1. gr. segir: "Fiskistofnar á Íslandsmiðum eru sameign íslensku þjóðarinnar." Í 4. gr. segir að aðeins þeir sem fengið hafa leyfi til botnfiskveiða á árinu 1985 komi til greina við veitingu leyfis til veiða úr þessari sameign þjóðarinnar. Í þessum tveimur greinum er greinileg þversögn. Ef takmarka á veiðar við ákveðinn aðila eru fiskistofnarnir ekki sameign þjóðarinnar heldur eign þeirra aðila sem fá leyfi til að veiða þessa fiskistofna. Lagasetning af þessu tagi er varhugaverð út frá hugmyndinni um frelsi og lýðræði, að útiloka þá nýju aðila sem koma vilja inn í þennan atvinnuveg og spreyta sig í keppni við hina sem á markaðnum eru. Með þessum orðum er ég ekki að segja að öllum sem vilja eigi að vera frjálst að nýta sér þessa auðlind á tímum nauðsynlegra takmarkana heldur að vara við slíkri lagasetningu að útiloka alla þá sem vilja stunda þennan atvinnurekstur. Annað atriði er í frv. sem ég vil vara Alþingi við og það sem minnst var á áðan. Það er hið mikla vald sem með frv. er falið ráðherra til ákvörðunar um efnisatriði frv. Ef frv. verður óbreytt að lögum felur það í sér ramma um að takmarkana sé þörf en ekkert um hvernig skipta eigi þessum fiskistofnum sem ákveðið verður af hálfu ráðherra að veiða megi. Slík lagasetning er ekki aðeins varhugaverð heldur stórhættuleg með tilliti til hagsmuna almennings og þeirra sem leyfi eiga að fá til að veiða þennan takmarkaða afla. Ef rétt á að vera á að vera skýrt kveðið á um það í lögum hvað mikið veiða má af hverjum fiskistofni og hvað hver tegund fiskibáta megi veiða. Í frv. er aðeins talað um rétt þeirra sem leyfi eigi að fá til veiða af þeirri auðlind sem fiskistofnarnir eru, en hvergi er talað um skyldu þessara leyfishafa, hvorki til þess að skila fiskinum í vinnsluhæfu ástandi að landi né að þessir aðilar komi að landi með öll þau verðmæti sem fiskurinn geti gefið. Mér mundi ekki finnast það óeðlilegt með tilliti til l. gr. frv. um sameign þjóðarinnar að hægt verði að binda veiðileyfi skilyrðum að því leytinu til að engu sé hent frá borði sem nýta má og að gæði fisksins þegar komið er með hann að landi skuli vera 100%. Hv. 7. þm. Reykn. Júlíus Sólnes hefur lýst stefnu Borgarafl. í sjávarútvegsmálum og ætla ég ekki að tíunda það sem hann hefur sagt. En ég leyfi mér að ítreka þá skoðun sem kom fram í hans máli um gildistöku laganna, meðferð sjútvrh. á smábátaeigendum og skiptingu landsins í tvö veiðisvæði. Ég rakti áðan að mér fyndist það vera í verkahring Alþingis að ákveða hvað veiða mætti mikið úr fiskistofnum hér við land. Með vísan til þess er mín skoðun að það ætti að vera ákvörðun Alþingis ár hvert að marka hve mikið megi veiða úr hverjum stofni og af hverri tegund. Smábátaeigendur telja rétt sinn fyrir borð borinn í frv. og leyfi ég mér að taka undir þau sjónarmið. Það er ljóst að enginn getur lifað af 40 tonna afla og er því með frv. verið að kippa stoðum undan þessum aðilum jafnframt því sem þessi kvóti kemur verst niður á þeim sem hafa haft trilluútgerð að ævistarfi. Ef frv. þetta verður samþykkt leyfi ég mér að gera athugasemdir við 10. gr. frv. og mun á síðari stigum ásamt öðrum þm. Borgarafl. leggja fram brtt. við þá grein frv. í þá átt sem er í núverandi lögum. Þriðja atriðið sem ég vil ítreka er hin svokallaða norður-suður lína sem að vísu er ekki tiltekin í frv. en hefur verið notuð við ákvörðun aflakvóta til skipa á sóknarmarki. Engin haldbær rök eru í dag til að halda þessari línu. Hins vegar hefur hún leitt til óeðlilegs mismunar milli landshluta eins og glöggt hefur komið fram við sölu skipa frá Suðurlandi til Norður- og Austurlands. Ég hef aðeins lítillega farið yfir þau atriði sem ég tel að þurfi að breyta ef frv. þetta verður að lögum. Ég er hins vegar algerlega ósammála þessu frv. í meginatriðum, en geri mér grein fyrir því að á þeim stutta tíma sem við höfum verði ekki tekin upp ný stjórn á fiskveiðum. Vil ég því leggja á það ríka áherslu að gildistíminn verði ekki lengri en eitt ár svo að hægt verði að íhuga aðra möguleika, sérstaklega þá sem við borgaraflokksmenn höfum bent á og komu fram í ræðu hv. 7. þm. Reykn. Júlíusar Sólnes. Ég vil ekki orðlengja þetta frekar svo að ég verði ekki vændur um að draga þetta mál á langinn á hv. Alþingi, en kem aftur upp ef ástæða þykir til.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. forseta fyrir hugulsemina að hafa gert ráðstafanir til þess að ég yrði látinn vita þegar umræða hæfist eða ég kæmist að. En það sem ég ætlaði að fara yfir voru nokkrir þættir þessa máls. Ég ætlaði aðeins að ræða um aðdragandann á undanförnum vikum og mánuðum. Ég ætlaði aðeins að fjalla um tillögur þær sem fyrir liggja frá Alþb. í hv. deild. Og ég ætlaði síðan að víkja að öðrum almennum þáttum þessara mála. Ég tel að það sé þarflaust og ástæðulaust að ég sé að teppa ræðustól lengi vegna þess að hér hafa verið haldnar ágætar ræður þar sem hefur verið tekið myndarlega á þessum málum, bæði í þeirri ræðu sem hv. 4, þm. Vesturl. flutti í gær og ekki síður í þeirri ræðu sem hv. 3. þm. Vestf. flutti áðan. Það sem ég vildi kannski víkja aðeins að er það sem lýtur að nokkrum átökum um þetta mál sem hafa verið í ríkisstjórninni um skeið og fram kom í blöðum á undanförnum vikum og mánuðum. Það hófst með því að Alþfl. lýsti því yfir að frv. sjútvrh. væri hið versta mál, alvarlegt sáttmálabrot um stærsta mál Íslands, sagði hæstv. fjmrh., væri hið versta mál, alvarlegt sáttmálabrot um stærsta mál Íslands, sagði hæstv. fjmrh., formaður Alþfl. Og Alþýðublaðið fylgdi þessu eftir í leiðara sem bar yfirskriftina "Þumbarafrumvarpið og Alþýðuflokkurinn" en þumbarafrumvarpið mun vera frv. hæstv. sjútvrh. Og Alþýðublaðið var ekkert að draga af sér í ummælum um þetta frv. Það var talið í raun og veru óalandi og óferjandi að öllu leyti. Það var sagt í forustugrein Alþýðublaðsins um þumbarafrv., með leyfi hæstv. forseta, sem ég veit að veitir góðfúslega leyfi til að vitna í Alþýðublaðið: "Þessi nefnd hefur ekki skilað af sér þeim störfum sem til var ætlast. Í drögum að frv. um fiskveiðistefnuna sem lagt hefur verið fram í þingflokkum er greinilegt að litlu sem engu á að breyta í fiskveiðistefnunni. Ofríki sjútvrh. virðist endurspeglast í frv. en sem formaður stjórnarnefndarinnar um endurskoðaða fiskveiðistefnu hefur hann greinilega staðið í vegi fyrir breytingum og dregið málin á langinn. Árangurinn er kvótafrv. sjútvrh. sem miðar að því að halda sem flestu óbreyttu. Ekki hefur verið haft það víðtæka samráð við hagsmunaaðila í sjávarútvegi og fiskiðnaði sem stjórnarsáttmálinn segir til um. Afleiðingin lætur ekki á sér standa. Um allt land rís fólk upp sem á hagsmuni sína undir breyttri sjávarútvegsstefnu og andmælir kröftuglega þeirri óbreyttu þumbarastefnu sem sjútvrh. leggur fram." Þessu hélt síðan áfram með nokkrum blaðaskrifum næstu daga og það er óhjákvæmilegt að koma þessu í þingtíðindin til þess að halda til haga sögu þessa máls. Daginn eftir birtist viðtal við hæstv. fjmrh. í Tímanum þar sem sagði: "Alvarlegt sáttmálabrot um stærsta mál Íslands". Og Alþfl. hélt áfram hinni hetjulegu baráttu sinni dag eftir dag eftir dag við þennan samstarfsmann sinn sem þeir kalla þumbara, hæstv, sjútvrh., það eru ekki mín orð heldur Alþfl., og þegar búið var að liggja yfir þessu máli langtímum saman og hæstv. sjútvrh. sagði að þetta yrði erfiður mánuður fyrir stjórnina, mjög erfiður mánuður fyrir stjórnina, í viðtali við DV og kallar hann nú eins og kunnugt er ekki allt ömmu sína vegna þess að hann hefur setið lengi í ríkisstjórn og er reyndur stjórnmálamaður þrátt fyrir ekki mjög háan aldur. En síðan gerast hin miklu undur og hin miklu stórmerki. "Halldór gaf sig," segir hér í málgagni Alþfl. 4. des. 1987. Hann gaf sig. Hinir skeleggu talsmenn Alþfl. í þessum sjávarútvegsmálum sátu fyrir á mynd eins og hv. þingdeild getur hér séð  Nú er kannski ekki úr vegi, herra forseti, að kanna í hverju hin miklu afrek Alþfl. liggja í þessum málum. Í hverju liggja hin miklu afrek? Hvar var það sem hæstv. sjútvrh. beygði sig eða "gaf sig", eins og það heitir í skrifum Alþýðublaðsins sem hv. þm. Arni Gunnarsson hefur kannski komið nálægt en hann er kominn hér inn í Ed. úr þeirri neðri. Jú, það er í 1. gr. frv. Þar stendur: "Fiskstofnar á Íslandsmiðum eru sameign íslensku þjóðarinnar. Markmið laga þessara er að stuðla að verndun og hagkvæmri nýtingu þeirra og tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu." Þessu náðu þeir inn fjórmenningarnir, fjórmenningaklíkan sem beygði hæstv. sjútvrh. Þetta eru falleg orð. En það er með þau eins og mörg önnur falleg orð að þeim þarf að fylgja innihald ef eitthvert gagn á að vera í þeim. Og staðreyndin er sú að það er mála sannast að í öllum hinum greinunum sem á eftir koma, þ.e. 20 greinum, er efnislega í raun og veru allt dregið til baka sem segir í 1. gr. vegna þess að samkvæmt þessum greinum sem á eftir koma er útgerðinni afhentur aðgangsmiðinn að fiskimiðunum. Hvað er það annað sem hv. þm. Alþfl., hin mikla sveit víkinganna undir forustu hv. þm. Sighvats Björgvinssonar, hins mikla leiðtoga, ná hér inn? Hvað er það annað? Það er nefnd. Það er hvorki meira né minna en nefnd og það sé sett í lög að það eigi að skipa nefnd. Heil nefnd sem á að skipa. Og það er reyndar þannig með þetta frv. að fyrir utan kvótaákvæði þess kveður það á um hvorki meira né minna en þrjár nefndir. Það er ein nefnd á hverjar sjö greinar frv. Fyrst er það í 15. gr., með leyfi forseta: "Sérstök samráðsnefnd, skipuð einum fulltrúa tilnefndum sameiginlega af samtökum sjómanna og einum tilnefndum af samtökum útvegsmanna auk formanns sem skipaður er af ráðherra án tilnefningar, skal fjalla um álita- og ágreiningsmál varðandi veiðileyfi, aflamark og sóknarmark samkvæmt lögum þessum og reglugerð settri samkvæmt þeim og gera tillögur til ráðherra um úrlausn þeirra." Þetta er ein nefndin. Nefnd tvö: "Sjávarútvegsráðherra skal skipa nefnd samkvæmt tilnefningu þingflokka og helstu hagsmunaaðila í sjávarútvegi til að undirbúa tillögur um fyrirkomulag fiskveiðistjórnar að loknum gildistíma þessara laga," þ.e. til að gera tillögur um það kerfi sem tekur við frá og með 1. jan. 1992 þegar þessi lög eiga að renna úr gildi samkvæmt þeim tillögum sem hér liggja fyrir. "Jafnframt skal nefndin móta tillögur um breytingar á lögum þessum á gildistíma þeirra eftir því sem tilefni verður til." Hérna er nú snarplega til orða tekið - framsóknarlega til orða tekið. "Nefndin skal meðal annars kanna áhrif laganna á afkomu og hagkvæmni í sjávarútvegi og skynsamlega nýtingu fiskistofna. Einnig skal hún athuga tilhögun veiðiheimilda, m.a. heimilda sem ekki séu bundnar við skip. Nefndin skal hefja störf hið allra fyrsta og starfa á gildistíma laganna. Skal hún skila fyrsta áliti eigi síðar en haustið 1989," þ.e. þegar mjög verulega er liðið á annað ár þessara laga sem hér er verið að setja. Og síðan segir hér í ákvæði til bráðabirgða II: " Sjútvrh. skal í lok hvers árs setja reglugerð um meginþætti stjórnar botnfiskveiða á komandi ári og hafa við það samráð við sjávarútvegsnefndir Alþingis og samtök helstu hagsmunaaðila í sjávarútvegi." M.ö.o., afrekið liggur í því einu að það er ákveðið að skipa nefnd til fjögurra ára. Hún á að skila fyrsta áliti í lok ársins 1989 og hún á síðan að skila endanlegum tillögum fyrir árslok 1991. Og ég segi alveg eins og er að miðað við þær fregnir sem hafa farið af hæstv. núv. ríkisstjórn síðustu dagana finnst mér ekkert benda til þess að hún lifi fram á árið 1991. Mín niðurstaða er því sú, því miður, að Alþfl. hafi ekkert haft upp úr krafsinu nema fyrirsögnina "Halldór gaf sig" og leiðarann "Þumbarafrumvarpið og Alþýðuflokkurinn". Það er ekkert í rauninni annað sem liggur eftir en ákveðin fúkyrði í garð hæstv. sjútvrh. sem hafa birst í Alþýðublaðinu. Það er ekkert annað sem næst hér inn, bókstaflega ekki neitt. Og maður hlýtur auðvitað að spyrja sig þeirrar spurningar þegar maður stendur frammi fyrir staðreynd eins og þessari: Hvað er að marka orð stjórnmálamanna? Alþfl. gaf yfirlýsingar um það einn, hygg ég, stjórnmálaflokka þar sem hver einasti þm. greiddi atkvæði gegn kvótafrv. 1985. Ég hygg að flestir þm. Alþfl. og Alþfl, hafi þá lýst beinni andstöðu við þetta mál. Hæstv. núv. fjmrh. flutti um það langar ræður hve fráleitt þetta kerfi væri, óréttlátt, kvótakerfi, landbúnaðarkerfi, Framsóknarkerfi, og allt það. Þær ræður veit ég að menn kunna. Hann er ekki fyrr kominn inn í ríkisstjórn en hann í rauninni slær striki yfir allar þessar löngu og ítarlegu ræður sem hann flutti um þessi mál hér á hv. Alþingi meðan þessi mál voru til meðferðar, t.d. haustið 1985.

Það er hægara um að tala en í að komast.

Það er akkúrat, en það ætti að vera regla, hv. þm. Salome Þorkelsdóttir, að þeir sem eru að gefa yfirlýsingar og taka að sér forustu fyrir stjórnmálaflokkum hefðu einhverja hugmynd um það að það er samhengi á milli þess að tala og í að komast. Ég held að þetta hljóti að vera mönnum ákaflega alvarlegt umhugsunarefni og svo er líka það að hv. þm. eða frambjóðendur Alþfl. á Vestfjörðum fyrir kosningarnar sl. vor lýstu því yfir, bæði hv. þm. Sighvatur Björgvinsson og hv. þm. Karvel Pálmason, að þeir mundu aldrei fara inn í stjórn eða styðja stjórn sem ekki breytti þessu kerfi og afnæmi kvótakerfið.  Ég heyri hvað hv. 3. þm. Vestf. segir. Hann stendur fast á sinni skoðun í þessu efni. Ég sé hins vegar ekki betur en að hinn mikli leiðtogi, sem að eigin sögn hefur beygt hæstv. sjútvrh., hafi gjörsamlega snúið við blaðinu og sé núna að styðja stefnu sem hann sagði fyrir kosningarnar 1987 að hann mundi aldrei styðja vegna þess að þetta er í grunninn nákvæmlega sama stefnan og í rauninni er gengið mikið lengra í átt til aflakvóta en var í frv. og lögunum 1985. Við skulum muna eftir því að samkvæmt þessum pappírum frá sérfræðingum sem liggja fyrir í grg. frv. kemur það fram að allur fiskurinn kom á aflakvóta á fyrsta ári kvótakerfisins. Á næsta ári var það um 70%, á þar næsta ári 38% vegna þess að í lögunum 1985 var tekið upp sóknarmark sem skapaði möguleika á meiri sveigju en áður var. Núna á að snúa þarna til baka og draga úr möguleikum á því að taka upp sóknarmark. M.ö.o., hafi þetta gengið langt sem kvótafrv. og kvótalög 1985 er það alveg ljóst að þetta frv. sem Alþfl. er að styðja núna gengur mikið lengra sem kvótafrv. en nokkurn tíma frv. 1985. Þannig liggur það. Og það er ekki að undra, þó að maður velti því fyrir sér við slíkar aðstæður hvernig á því stendur að menn láta hafa sig í það að standa að þessu eða kannski öllu heldur hvernig á því stendur að menn létu hafa sig í það að gefa yfirlýsingarnar á sínum tíma þegar þeir áttu að vita að það væri ekkert eins einfaldur hlutur og að losa sig út úr kvótakerfinu. Það voru að vísu fleiri en alþýðuflokksmenn sem mótmæltu þessu kerfi núna nýlega. Í þeim hópi var t.d. forusta sjálfstæðisfélaganna í Reykjavík og á Reykjavíkursvæðinu þar sem kvótakerfinu var sérstaklega mótmælt. Ég heyrði ekki betur en að hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson væri að búa sig undir það verandi þó einn af þessum forustumönnum sjálfstæðisfélaganna í Reykjavík að styðja þetta mál. Ég hef ekki orðið var við það að hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson, sem er einn af þm. Sjálfstfl. í Reykjavík, beitti sér eða mundi beita sér sérstaklega gegn þessu máli eins og það liggur fyrir og þannig hefur þetta verið aftur og aftur og aftur. Það er búið að halda hér langar ræður og miklar á löngum fundum um þetta kvótakerfi núna alveg síðan 1983. Það hafa komið hér upp í ræðustólinn menn eins og hv. þm. Matthías Bjarnason, hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson, hæstv. fjmrh. og fleiri og fleiri og sagt: Aldrei, aldrei kvótakerfi ef ég fæ einhverju ráðið. Og hv. þm. Matthías Bjarnason er reyndar orðinn formaður í sjútvn. Nd. rétt eins og hv. þm. Karvel Pálmason er formaður í sjútvn. Ed. Og ég segi: Ef þeir tækju sig nú saman, formenn sjávarútvegsnefnda beggja deilda þingsins, gætu þeir örugglega það sem Alþýðublaðið sagði að þeir fjórmenningar hefðu gert en gerðu ekki, þ.e. beygt hann, hæstv. sjútvrh. Þeir gætu það ef þeir vildu, eða hvað? Jú, ekki væni ég hv. þm. Karvel Pálmason um skort á einlægni í þessu efni. Það geri ég ekki og hef enga ástæðu til þess. En hvernig stendur á því að þessir hv. þm. með þessi lykilvöld hér í þinginu, bæði í Ed. og í Nd., neyta ekki færis og þess afls sem aðild þeirra að stjórnarliðinu gefur þeim með því að þeir eru formenn í þessum tveimur nefndum? Það er reyndar ekki að furða að maður eins og hv. þm. Karvel Pálmason og fleiri hv. þm. Vestf. leggi sig mjög fram um það að reyna að hafa áhrif á mótun fiskveiðistefnunnar. Staðreyndin er sú að ekkert byggðarlag, enginn fjórðungur á landinu, er í rauninni jafnháður þessari auðlind og Vestfirðir. Það er alveg ljóst að Vestfirðingar hafa ekki í neitt annað að sækja, hafa ekki í neina aðra auðlind að sækja, og þess vegna eiga þeir, að mínu mati, þó að ekki kæmi annað til að vera með aukinn rétt til þess að ganga inn á fiskimiðin miðað við önnur byggðarlög sem búa við aðrar auðlindir og betri aðstæður frá náttúrunnar hendi á mörgum sviðum en Vestfirðingar, enda hefur það komið í ljós að það hefur átt sér stað verulegur samdráttur í hlutdeild Vestfirðinga í heildarþorskafla á undanförnum árum. Ef við tökum árið 1983 sem viðmiðun var hlutfall Vestfirðinga 16,4% af heildarþorskafla miðað við óslægðan fisk í landinu öllu. Árið 1987 verður þessi tala í kringum 14%. Þarna á milli er verulegur þorskafli, verulegur vinnsluafli, sem skiptir gríðarlega miklu máli fyrir þetta litla byggðarlag sem Vestfirðirnir eru. Og horfurnar fyrir Vestfirðina, hvernig ætli þær séu ef haldið er eins áfram á komandi árum og gerst hefur á undanförnum árum? Horfurnar eru þær að ef svo heldur fram sem horfir fækkar íbúum á Vestfjörðum svo fram til aldamóta að þeir verða um aldamót það miklu færri að nemi því að Bolungarvík öll legðist í eyði. Hv. þm. sem hér eru í salnum og þekkja t.d. skýrslur Byggðastofnunar, eins og hv. þm. Stefán Guðmundsson, mættu gjarnan skoða hvaða útreið byggðarlag eins og Patreksfjörður hefur orðið fyrir af mörgum ástæðum á undanförnum árum og menn mættu velta því fyrir sér hvaða áhrif staðan þar hefur á viðhorf fólks á Patreksfirði og annars staðar á Vestfjörðum til að búa áfram, til að lifa og skapa verðmæti í þessu byggðarlagi. Og það er satt að segja þannig að ég hygg að eðlilegt væri að flytja um það till. til þál. að alþm. allir færu eins og eina ferð saman um Vestfirði og kynntu sér hvernig ástandið er í byggðarlögunum þar því að þar er ekki bara spurning um tölur á blaði sem menn geta lesið hér suður á Rauðarárstíg eða hér suður í Alþingishúsi. Það er líka spurning um það hvernig þetta ástand hefur leikið hinn almenna mann á Vestfjörðum á undanförnum árum, börnin, unga fólkið og aðra. Þess vegna er það ekki að furða þótt manni eins og hv. þm. Karvel Pálmasyni sé mikið niðri fyrir þegar hann kemur að þessum málum hér á hv. Alþingi. Ég skora á hann að gera allt sem hann getur til að reyna að hafa áhrif í rétta átt í þessu efni og heiti honum þeirri hjálp sem ég get veitt í þeim efnum. Hann getur haft áhrif ef hann vill og ég er viss um að hann vill beita sínum krafti af fullu í þessu efni. Þessu næst, herra forseti, eftir að hafa rakið nokkuð aðdragandann og afrek Alþfl. í þessu efni, vil ég aðeins víkja að einum þætti þessa máls, sem ekki hefur verið minnst á í þessum umræðum enn þá, sem snertir eftirlit með framkvæmd þessara laga. Fyrir nokkrum vikum birtist niðurstaða frá Mannréttindadómstóli Evrópu um það að meðferð réttarkerfisins á Íslandi á tilteknum málum Jóns Kristinssonar á Akureyri stæðist ekki þær kröfur sem Mannréttindasáttmáli Evrópu gerir til réttarfars í lýðræðisríkjum. Ég vík að þessu hér, herra forseti, vegna þess að í okkar kerfi núna varðandi fiskveiðistjórn er það svo að það er sami maður, eða framlenging á valdi hans, sem fer með eftirlit, sem fer með rannsókn, sem framkvæmir úrskurði og skipar fyrir um aðför. Ég er sannfærður um að þessi ákvæði fiskveiðilaganna standast ekki venjulegar kröfur í lýðræðisríkjum sem vilja hafa mannréttindi í heiðri, þar sem menn geti varið sig á hverju stigi með eðlilegum hætti og þar sem það er tryggt að eftirlitið, rannsóknin, úrskurðurinn og aðförin séu óháð þeim aðila sem að öðru leyti lætur af hendi rakna það sem lögin kveða á um, þ.e. úthlutun veiðileyfa í þessu tilviki. Ég tel að svona ákvæði, sem hnýta þetta þannig saman: eftirlit, rannsókn, úrskurð og aðför, ég er sannfærður um að svona lög eru til í öðrum ríkjum. En ég er jafnviss um að við viljum ekki taka þau ríki okkur til fyrirmyndar. Það hefur verið sagt að þessi ákvæði séu með þessum hætti til að tryggja skilvirkni í framkvæmd. Skilvirk lagaframkvæmd má hins vegar aldrei verða á kostnað réttaröryggis borgaranna. En það er það sem þessi lagaákvæði gera. Ég hef heldur enga trú á því, herra forseti, að hæstv, sjútvrh. hafi endilega hug á því að viðhalda þessu kerfi óbreyttu um aldur og ævi þó það hafi verið sett inn í lögin í upphafi og hafi haft í för með sér býsna alvarlegar niðurstöður, eins og kunnugt er, á síðustu mánuðum. Ég vil þess vegna hreyfa því hvort ekki væri hugsanlegt, jafnframt því sem við skoðum þessi mál að öðru leyti, að fara með þessi mál varðandi eftirlit, rannsókn, úrskurði og aðför, eins og gerist í öðrum málum: Það sé óháður eftirlitsaðili, það sé óháður rannsóknaraðili, það sé óháður úrskurðaraðili og síðan fari málið dómstólaleiðina, hina venjulegu, ef ástæða þykir til og óhjákvæmilegt er að mati sjútvrn. eða þess aðila sem með eftirlitið og rannsóknirnar fer. Ég er alveg sannfærður um að þetta kerfi þætti býsna gott í ýmsum ríkjum Suður-Ameríku og Afríku. Býsna gott. Mjög skilvirkt. Vegna þess að það er hægt að hafa eftirlit með mönnum, rannsaka mál þeirra, úrskurða og gera að þeim aðför á sömu stundu af sama manni, án þess að velta því fyrir sér eitt augnablik. En þetta er ekki kerfi sem samræmist og er sæmandi lýðræðisríki sem vill byggja á mannréttindum frekar en öðru. Ég vænti þess, herra forseti, að hæstv. sjútvrh. taki þessum ábendingum vel og komi inn á þær í máli sínu sem ég geri ráð fyrir að hann flytji hér á eftir. Ég vil þessu næst, og að síðustu af minni hálfu að sinni, víkja að þeim brtt. sem fyrir liggja á þskj. 205, brtt. frá Alþb. Hv. þm. Skúli Alexandersson hefur gert ítarlega grein fyrir þessum till. Hv. þm. Eiður Guðnason sagði hér áðan að margt í þessum till. væri þannig að hann gæti út af fyrir sig fallist á þær. Og ég hef orðið var við það hjá fleiri þm. stjórnarliðsins að þeir telja að ýmislegt sé áhugavert í þessum till. sem þeir teldu ástæðu til að skoða með jákvæðum hætti. Hv. þm. Eiður Guðnason sagði í sinni ræðu hér fyrr í dag að hann byggist ekki við að við hefðum lagt till. fram til að fá þær samþykktar. Þetta er misskilningur. Við leggjum till. fram í trausti þess að þm. hér í hv. Ed. hafi það sjálfstæði að þeir skoði þær efnislega og við förum fram á það við þessa þm., ef þeir geta fellt sig við till. að öðru leyti, að þeir greiði atkvæði með eðlilegum hætti. Fullburða gagnvart sinni eigin samvisku. Ég held að það sé fjöldamargt í þessum till. varðandi byggðakvótann sem þm. annarra flokka gætu ákaflega vel fellt sig við. Enda er þetta líka óvenjulegt mál. Hér eru engin handjárn, eða hvað? Hér virðast þm. stjórnarflokkanna hafa ákaflega mismunandi áherslur. Það á auðvitað einnig við um þm. stjórnarandstöðuflokkanna eins og gengur. Hér er reynt að finna samnefnara. Kannski er það ekki hundrað prósent þessi samnefnari sem menn gætu fellt sig við, en eitthvað nálægt þessu. Ég skora á hv. efrideildarmenn að taka þannig á þessu máli að þeir gangi til verksins með opnum huga og svari þeirri spurningu fyrir sjálfum sér: Væri hægt að leysa þetta mál til langframa með einhverri svipaðri aðferð og þeirri sem hér er nefnd? Væri það hægt? Ég held að það sé óhjákvæmilegt að skora á hv. þm. að reyna að fara yfir málin þannig með opnum hætti. Ég vil einnig í allri vinsemd benda á það sem hv. 3. þm. Vestf. kom hér inn á áðan. Það er fjöldi mála sem liggur fyrir þinginu núna. Það er fjöldi mála sem eftir er að koma inn í þingið. Sum þessara mála eru veigamikil efnahags- og skattamál sem snerta svo að segja alla þætti í tekjuöflun ríkisins. Ef stjórninni er einhver alvara í því að reyna að ná þessum málum með eðlilegum hætti í gegn, þá er skynsamlegt að leita samkomulags eins víða og kostur er, bæði varðandi efni og vinnubrögð, fremur en að þumbast, sem Alþýðublaðið segir að hæstv. sjútvrh. hafi gert í þessu máli þegar hann lagði fram "þumbarafrumvarpið" á sínum tíma. Ég bið hann að afsaka, en ég er að vitna í Alþýðublaðið. Málgagn ríkisstjórnarinnar. Ég held að það sé ekki vænlegt að þumbast í þessu efni. Ég held að það sé vænlegast að við reynum að horfa til allra átta og kanna hvort hægt er að finna samkomulagsfleti bæði varðandi efni og vinnubrögð í sambandi við þetta mál og fleiri mál sem hér koma inn næstu daga. Ég ætla ekki að tala mikið lengur, herra forseti. Áður en ég heyrði umræðuna hefjast hafði ég hugsað mér að lesa úrvalskafla úr ræðum formanns Alþfl., "samlede værker" er það kallað stundum á skandinavísku, "samlede værker" úr þingtíðindum. Ég hætti við það þegar ég heyrði ræðu hv. þm. Karvels Pálmasonar. Mér fannst að hæstv. fjmrh. væri búinn að fá alveg nægan skammt í dag og veit líka að við Karvel, hv. þm., höfum báðir nægan raddstyrk til að láta það berast hér yfir í næsta herbergi, þó að hæstv. formaður Alþfl. kjósi að fela sig á bak við þær dyr í þessari umræðu.



Herra forseti. Í máli mínu hér í hv. þingdeild í gær gerði ég grein fyrir meginhugmyndum og tillögum Kvennalistans varðandi nýja fiskveiðistefnu. Í máli næsta ræðumanns, hv. 4. þm. Vesturl., gætti nokkurs misskilnings varðandi nokkur atriði sem fram komu í máli mínu og sé ég ástæðu til þess að leiðrétta hann hér og nú því hafi ég talað ógreinilega er eins víst að fleiri hv. þm. hafi einnig tekist að misskilja orð mín. En það er nú reyndar svo að á meðan við mannfólkið ráðum yfir svo fjölbreytilegu og flóknu táknkerfi og tjáningarformi sem tungumálið er þá getum við reiknað með því, ef hægt er að tala um skilning í fleirtölu, að misskilningurinn sé þeirra útbreiddastur. Í máli mínu í gær kom m.a. fram að fiskiskipum hefði fjölgað mest í minnstu flokkunum. Það er staðreynd sé í stykkjum talið, en eins og allir vita hefur veiðigeta stóru skipanna aukist mest vegna aukinnar tækni og ýmissa breytinga á þeim. Það er ljóst að smábátar eiga mjög lítinn hlut í þeirri aukningu á afla sem orðið hefur á undanförnum árum. Það sýna aflaskýrslur svo ekki verður um villst og því hafa eigendur smábáta komið vel og vandlega á framfæri við okkur kvennalistakonur ekki síður en aðra. Í upphafi máls míns gat ég þess líka að þær grunnhugmyndir sem við byggjum tillögur okkar á gengju að vissu leyti í svipaða átt og þær hugmyndir sem þingflokkur og miðstjórn Alþb. kynntu um sl. helgi. En ég tók skýrt fram að þessar hugmyndir væru samt engan veginn þær sömu. Hinn sameiginlegi grunntónn, þ.e. að rjúfa það samband sem hingað til hefur verið algjört á milli úthlutunar veiðiheimilda og skipa, er sameiginlegt í þessum hugmyndum að hluta til. En tillögur Kvennalistans ganga hins vegar enn lengra því að eins og menn hafa vonandi skilið af máli mínu í gær viljum við algjörlega klippa á það samband sem núna er á milli veiðiheimilda og skipanna, en úthluta þess í stað veiðiheimildum til byggðarlaga. Við höfum margoft ítrekað þá skoðun okkar að fiskurinn innan íslenskrar landhelgi er og hlýtur að verða eign íslensku þjóðarinnar allrar. Ég tók einnig fram í máli mínu að þingflokkur Kvennalistans studdi núgildandi fyrirkomulag og vil aðeins leyfa mér að benda á að það var ekki algjör eining innan stjórnarandstöðuflokka við afgreiðslu frv. árið 1985, en þá greiddu m.a. tveir hv. þm. Alþb. atkvæði með núgildandi lögum. Og ég get upplýst hv. 7. þm. Reykv. um að það var einn af hv. þm. Alþfl. sem greiddi atkvæði með núgildandi lögum. Við höfum hins vegar skoðað hug okkar að nýju og teljum okkur eftir þá umhugsun ekki geta stutt það frv. óbreytt sem nú liggur fyrir. Ég tel mjög eðlilegt og sjálfsagt að við skoðum í sífellu allar þær hugmyndir sem við erum að fást við og það kerfi sem við höfum sjálf búið okkur til. Það hlýtur að vera eðli starfs okkar að vera sífellt vakandi og tilbúin til að sjá nýjar hliðar á málum og taka nýjar ákvarðanir. Ég tel rétt, herra forseti, að hnykkja aðeins á þessu hér í umræðunni. Vegna þess hve skammur tími er til stefnu við afgreiðslu þessa máls legg ég hér fram drög að brtt. Kvennalistans, en þær hafa verið lagðar á borð hv. þm. ljósritaðar. Ég vonast til að þær fái jákvæða umfjöllun í hv. sjútvn. beggja deilda. En vegna þess hversu skammur tími er fram undan hafa þessar hv. nefndir verið boðaðar til sameiginlegs fundar í fyrramálið, og taldi ég því rétt að þessi drög að brtt. kæmu hér fram strax við 1. umr. Í þessum drögum kemur fyrst og fremst fram stefnumörkun Kvennalistans varðandi fiskveiðistefnuna, þ.e. grunnhugmyndir í stefnumörkun okkar. Við leggjum til að veiðiheimildum verði úthlutað til byggðarlaga, en þau ráðstafi síðan veiðiheimildum allt eftir aðstæðum á hverjum stað. Þetta er um leið ein leið til þess að auka vald byggðarlaganna. Að undanförnu hefur mikið verið rætt um valddreifingu og aukið sjálfstæði sveitarfélaga og það væri fróðlegt að vita hvort mönnum finnst þetta skref til aukinnar valddreifingar og sjálfsákvörðunar byggðarlaganna óyfirstíganlegt. Ef svo er líst mér satt að segja ekki á að áform um aukna valddreifingu verði yfirleitt að raunveruleika. Meginhugsun brtt. okkar er fyrst og fremst sú að rjúfa sambandið milli veiðiheimilda og skipa, auk þess sem við gerum byggðasjónarmiðum hærra undir höfði en núverandi kerfi býður upp á. Reyndar hefur komið fram í umræðunni hér fyrr í dag að það er full nauðsyn á því að hugsa til byggðarlaganna við uppbyggingu þessarar mikilvægu atvinnugreinar. Hér á borðum hv. þm. liggur ljósrit af þessum brtt. okkar. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara mörgum orðum um þær vegna þess að ég gerði grein fyrir þeim í máli mínu í gær. Ég ætla ekki að verða til þess að tefja tímann, sem ég hef ítrekað sagt að sé afar skammur, en eins og fram hefur komið í máli mínu, þá leggjum við til í meginatriðum að veiðiheimildum verði úthlutað til byggðarlaga og það verði sett í sjálfsvald sveitarfélaga hverjum þau selja, leigja eða ráðstafa veiðiheimildum til. Hvort um er að ræða útgerðarfélög, fiskvinnslustöðvar eða einstaklinga, allt eftir þeim aðstæðum sem á hverjum stað ríkja. Við leggjum sem sé til í þessum brtt. okkar að í stað 4.–14. gr. komi þrjár nýjar greinar, sem sýnir reyndar að tillögur okkar fela í sér mikla einföldun á því frv. sem nú liggur fyrir. Í greininni sem yrði þá 4. gr. er getið um heimildir til botnfiskveiða. Þar gerum við ráð fyrir að 80% þess heildarafla, sem ákveðinn er skv. 2. gr. í því frv. sem hér liggur fyrir af hálfu stjórnarinnar, verði skipt milli byggðarlaga (útgerðarstaða) með hliðsjón af lönduðum afla síðustu fimm ára. Þau 20% sem eftir eru skulu renna í sérstakan sameiginlegan sjóð, veiðileyfasjóð, og vera til sölu, leigu eða til sérstakrar ráðstöfunar til byggðarlaga, sbr. 6. gr. sem kemur á eftir. Það sem yrði 5. gr. hljóðar svo: "Sveitarstjórnir skulu selja, leigja eða ráðstafa veiðiheimildum, sem þeim er úthlutað skv. a-lið 4. gr., til útgerða, fiskvinnslustöðva eða einstaklinga eftir þeim reglum sem þær setja sér. Sveitarstjórnum er heimilt að ákveða gjald fyrir framsal veiðileyfa sem þær fá skv. b-lið 4. gr. og skal gjaldið eigi vera lægra en það sem þær greiða fyrir þau í veiðileyfasjóð." Um heimildir sveitarstjórna til ráðstöfunar þessara veiðiheimilda segir: "Sveitarstjórnum er heimilt: a. að úthluta tilteknu aflamarki til útgerða, fiskvinnslustöðva eða einstaklinga," - ég vil vekja athygli á því að við höfum algjörlega sleppt sóknarmarkinu úr þessum tillögum okkar því að við teljum að það hafi leitt til óeðlilegra sóknarhátta og offjárfestingar til stækkunar skipa og breytinga og það er aðalorsök þeirrar gífurlegu ofveiði sem hefur verið stunduð á undanförnum árum. Í b-lið segir að sveitarstjórnum sé heimilt "að ákveða sérstök álög á þann fisk sem er landað erlendis." Í c-lið: "að leyfa færslu veiðiheimilda, allt að 5% milli ára." Í d-lið: "að setja reglur um veiði smábáta." - En smábátar hafa verið mjög í fréttaljósi undanfarnar vikur vegna 9. gr., sem nú er orðin 10. gr. eftir að 1. gr. frv. stjórnarinnar breyttist. En eins og fram kom í málflutningi smábátaeigenda þá eru aðstæður mjög mismunandi á hinum ýmsu stöðum landsins. Sumir byggja eingöngu á veiði smábáta og eiga reyndar ekki annarra kosta völ. Þetta fyrirkomulag gæfi sveitarfélögunum tækifæri til þess að ákveða veiðiheimildir eða reglur um veiði smábáta í samræmi við þær aðstæður á heimaslóð. Í e-lið segir að sveitarstjórnum sé heimilt "að setja reglur um nýjar veiðiheimildir." Og síðasti liðurinn: "að framleigja veiðiheimildir til annarra byggðarlaga, enda verði aflanum að einhverju leyti landað í því byggðarlagi sem framleigir veiðiheimild, ef viðkomandi sveitarstjórn óskar; tekjum af leigunni verði varið í þágu sjávarútvegsins." Það sem yrði 6. gr. skv. okkar breytingum hljóðar svo: "Gjald fyrir veiðiheimildir frá veiðileyfasjóði skal miðast við ákveðið meðalverð á afla upp úr sjó. Tekjum af sölu eða leigu veiðiheimilda skal varið til eftirfarandi verkefna:" - Ég hirði ekki um að telja þau upp hér því eins og ég sagði áðan ætla ég ekki að tefja umræðuna um of. Ef við lítum síðan á 15. gr. stjfrv., sem við höfum á borðinu fyrir framan okkur, þá höfum við bætt inn í þá grein. Þar er kveðið á um sérstaka samráðsnefnd, utan þeirra aðila sem þar eru upp taldir þykir okkur ástæða til að fulltrúar fiskvinnslu eigi þar sinn fulltrúa, en þar sem þeir hafa ekki sérstök heildarsamtök gerum við ráð fyrir að sá fulltrúi verði tilnefndur af Verkamannasambandi Íslands og þar eð veiðiheimildir eru nú hjá sveitarfélögum teljum við rétt að Samband ísl. sveitarfélaga eigi þar einn fulltrúa. Í samræmi við það sem ég sagði áðan um að við hefðum sleppt úr sóknarmarkinu fellur það að sjálfsögðu niður í sömu grein. Þá yrði 16. gr. 9. gr., 17. gr. yrði 10. gr. með smábreytingu. Þar yrði útflytjendum gert skylt að láta bæði viðkomandi sveitarstjórn og ráðuneytinu í té umbeðnar upplýsingar. 18. gr. mundi samkvæmt þessu breytast einnig og þá aðallega að því leyti að út yrðu teknar línurnar þar sem fjallað er um leyfilegan sóknardagafjölda. Við höfum líka stungið upp á því að slík fiskveiðistefna hefði gildistíma í fimm ár vegna þess að við teljum það vera nauðsynlegan aðlögunartíma þegar breytt er og það þyrfti að koma góður reynslutími á þá stefnu sem við leggjum til. En verði frv. stjórnarinnar samþykkt í allt að því óbreyttri mynd eins og það liggur fyrir getum við ekki samþykkt fjögurra ára gildistíma. Það vil ég taka fram hér og nú, vegna þess að það sem við teljum að mest skorti á varðandi frv. eins og það liggur fyrir núna sé að það hefur algerlega farist fyrir að gera á því þá gagngeru heildarendurskoðun sem við teljum nauðsynlega því að við teljum að grundvallarhugmyndin sé ekki rétt, þ.e. hvernig fyrirkomulagið hefur verið, að veiðiheimildum hefur verið deilt út ókeypis til skipa og hafa fylgt þeim. Við teljum ókeypis aðgang að þessari sameiginlegu auðlind okkar engan veginn eðlilega ráðstöfun. Þar af leiðandi viljum við sjá þennan gildistíma mun styttri ef þessi sami tónn verður í frv. þegar það verður endanlega samþykkt sem ég vona svo sannarlega ekki. Verði frv. ríkisstjórnarinnar samþykkt yrði gildistíminn að verða mun styttri, en um leið þyrfti strax að hefja þá miklu vinnu sem óhjákvæmileg er, eigi að vinna vel að þessu máli alveg frá grunni. Ég á von á því að þessi breytingartillaga Kvennalistans sem og aðrar sem fram koma fái jákvæða og málefnalega umfjöllun í hv. sjávarútvegsnefndum vegna þess að það er full þörf á að ræða grundvallarhugmyndirnar í þessu. Það hefur sannast í umræðunni hér í gær og í dag þar sem bæði stjórnarliðar og stjórnarandstæðingar hafa tekið undir þau sjónarmið sem fram koma í báðum þeim breytingartillögum sem þegar eru komnar fram.



Hæstv. forseti. Umræður um það frv. sem hér liggur fyrir hafa verið mjög athyglisverðar á margan hátt. Umræður um stjórn fiskveiða eru það yfirleitt. Ég hef verið víða við slíkar umræður, meðal verkamanna, meðal sjómanna, meðal fiskvinnslufólks, og yfirleitt deilir fólk um hvernig að þessum málum skuli staðið. Ég tala nú ekki um ef rætt er um þessi mál þar sem fulltrúar allra landshluta koma saman. Þá skiptast sjónarmið yfirleitt eftir því í hvaða landshluta menn búa. Ég verð að segja að ég tel það ganga kraftaverki næst að tekist hafi samkomulag hjá sjómannasambandi og meðal útvegsmanna um hvernig að þessum málum skuli staðið. Sýnir það að mikil vinna hefur verið lögð í að ná þessu samkomulagi. Hitt er annað mál að yfirleitt er, þegar greidd eru atkvæði um slík mál, fyrir hendi minni hluti, minni hluti sem hefur sínar tilfinningar og skoðanir sem ganga í aðra átt en meiri hlutinn samþykkir. Ég taldi mig knúinn til að taka til máls eftir að sjútvrh. hafði minnst á stöðu mála á Suðurnesjum, en þar eru þessi mál vissulega rædd eins og annars staðar. Innbyrðis eru menn sammála um hverju menn vilja breyta, en varla eru þeir komnir út fyrir það svæði þegar þeir vilja hafa hlutina öðruvísi. Í skýrslu Byggðastofnunar frá 17. nóv. sl. kemur fram að á árunum 1982–1986 hefur fiskiskipastóll Suðurnesja minnkað um u.þ.b. 4100 brúttólestir. Þar við bætist að á árinu 1987 hefur fiskiskipastóll Suðurnesja enn fremur minnkað um u.þ.b. 1600 brúttólestir. Minnkun fiskiskipastóls Suðurnesja á árunum 1982–1987 er u.þ.b. 5700 brúttólestir sem svarar til 10–12 minni skuttogara. Þetta sýnir mjög vel í hvert óefni sjávarútvegur og atvinnulíf á Suðurnesjum er komið. Það er einmitt kjarni málsins. Því er ekki furða að fólk þar syðra telji að vegið hafi verið að því með stjórnun fiskveiða eins og hún hefur verið á undanförnum árum. Við höfum gagnrýnt þá skiptingu í norður-suður svæði sem átt hefur sér stað og við höfum gagnrýnt að skip eða togarar skuli geta aukið við aflamagn sitt einungis við það að skipið er selt að sunnan og norður. Ef svo heldur áfram sem hér er komið endar það með því að sjávarútvegur á Suðurnesjum er dæmdur til þess að leggjast af. Finna verður leið til að koma í veg fyrir þetta til þess að menn geti stundað útgerð frá þessum stöðum af sama þrótti og áður. Sú var tíð að sjávarútvegur á Suðurnesjum var vaxtarbroddur sjávarútvegsins hér á landi og það er ekki ætlun okkar þar að leggja sjávarútveg af. Nú síðustu tvö árin hefur atvinnuleysi ekki hrjáð byggðarlögin hér syðra, en fyrir tveimur árum voru allt að 400 manns meira og minna atvinnulaus allt árið og segir það þá sögu að sjávarútvegurinn er þar í kreppu. Ég vænti þess að það takist samkomulag um að finna leið út úr þessum ógöngum. Mér er ljóst að svona er komið hjá fleirum. T.d. á Patreksfirði er vandamál hversu skipin fara þaðan í burtu og finna verður leið til að hamla þar á móti. Mig langar til fróðleiks að geta þess að þrátt fyrir þessa minnkun eru ársverk í sjávarútvegi í Keflavík einni aðeins meiri en á Eskifirði og Hornafirði til samans. Ársverk í Sandgerði eru fleiri en í Bolungarvík. Í Grindavík eru ársverk fleiri en í stærstu sjávarútvegsplássum annars staðar. Svona mætti telja um önnur byggðarlög þar syðra. Enn er svo komið þrátt fyrir þessa minnkun. Ég óttast að ef ekkert verður að gert fari svo að atvinnukreppa muni gera vart við sig áður en langt um líður. Nú síðustu árin hafa menn byggt á framkvæmdum sem hafa staðið í sambandi við varnarliðsframkvæmdir, en þær eru vissulega stopular og erfitt fyrir fólkið sem vinnur í sjávarútveginum að þurfa að byggja á því þegar að kreppir annars staðar og getum við ekki við það unað því aldrei er að vita hvenær það breytist. Ef svo færi að aðstæður breyttust varðandi utanríkismál og stöðu varnarliðsins er viðbúið, ef ekki verður séð fyrir því að sjávarútvegurinn standi í blóma þar syðra, að það verði þar eyðimerkurástand í atvinnulegu tilliti. Ég ætla mér ekki að tala eins og sumir hafa gert, haldið langar ræður um hversu ægilegt kerfi það er sem menn eru hér að koma á eða samþykkja á ný. Það hafa menn gert hér og greiða þessu svo atkvæði. Það mun ég ekki gera. Ég geri mér ljóst að við verðum áfram að vera í þessu kvótakerfi. Það verður að stjórna fiskveiðunum og galdurinn er sá að finna leiðir sem flestir geta verið ásáttir um. Það er ekkert óeðlilegt að menn deili um þessa hluti og auðvitað deila menn í flokkunum líka. Það er ekki langt síðan Alþb. t.d. var verklofið í þessum málum. Við erum það í Alþfl. Ég veit að svoleiðis er það í Sjálfstfl. Sjálfsagt er aðeins ein rödd í Framsfl. sem markast mikið af því að ráðherra sjávarútvegsmála kemur þaðan. En menn verða að finna leiðir. Í samsteypustjórnum er það svo að menn verða að ná sáttum til að geta komið málum fram. Og auðvitað munum við gera svo. Það hvernig við alþýðuflokksmenn höfum staðið að málum markast einmitt af því að við ætlum okkur að ná sáttum, sáttum sem við getum við unað. Í ræðu hv. 7. þm. Reykv. áðan gerði hann lítið úr því að í 1. gr. frv. er tekin inn sú grein að fiskistofnar á Íslandsmiðum eru sameign íslensku þjóðarinnar, en þetta er einmitt ákvæði sem hefur verið fellt fyrir okkur undanfarin ár. Við teljum þetta þýðingarmikið atriði og reyndar er það svo að í tillögum Alþb. er þess getið einnig. Það kom og fram í máli hv. 7. þm. Reykv. að þetta væri innantómt ef ekki væri neitt um það fjallað í framhaldinu. Mér sýnist að svo sé einnig hvað varðar tillögur Alþb. Þegar menn tala um að auðlindirnar séu þjóðareign eru menn að staðfesta að þetta fjöregg okkar sé nokkuð sem við öll lifum á. En varast ber að gera lítið úr hlut útvegsmanna og sjómanna við mótun þessarar stefnu og það að hafa áhrif á hana. Auðvitað verða það alltaf útgerðarmenn og sjómenn sem sjá um að ná fiskinum á land. Við breytum því ekki þannig að ekki er óeðlilegt að þeir hafi mest um þetta að segja þó við sættum okkur ekki við það að hlíta fyrirsögn meiri hlutans á þingum þeirra alfarið. Ég get tekið undir ýmislegt af því sem er í tillögum Alþb., ég verð að játa það, enda höfum við  Eitt af þeim atriðum sem eru í tillögum Alþb. er að felld verði niður ákvæði um árafjöldann sem þessi stjórnun skuli gilda. Ég er mjög inni á því að það sé rangt að samþykkja fiskveiðistefnu til eins og eins árs í senn. Fjögur ár eru það tímabil sem er það minnsta sem vit er í vegna þess að menn hafa komist að því að sé sífellt verið að hringla í þessum málum eykur það fjárfestingu, óstöðugleiki verður í greininni og veldur hvers konar vandræðum, væntingum um breytingar sem ekki síðan verða, og verður eins og ég gat um til mikillar óþurftar. Ég get fyllilega samþykkt gildistíma í fjögur ár og jafnvel lengur svo framarlega sem næst samkomulag um aðra þætti. Ég tel ástæðulaust að fara frekar ofan í þessi mál á þessu stigi málsins, en ég vildi með þessum orðum mínum leggja áherslu á að það er mikil nauðsyn á því að finna leið til þess að heilir landshlutar missi ekki af sínum skipum, sínum atvinnutækjum, sínu atvinnulífi. Það verði unnt á þessum svæðum að hafa áfram blómlegan sjávarútveg. Til þess eru að öðru leyti fullir burðir. Og ég vænti þess að samkomulag náist um það. Þetta á ekki aðeins við um Suðurnesin. Þetta á við um önnur byggðarlög líka, ég minntist sérstaklega á Patreksfjörð í því efni, og vænti ég þess að það takist að sjá til lands í þeim efnum.



Herra forseti. Ég ætla ekki að ræða efnislega margt af því sem hér hefur komið fram þótt full ástæða sé til þess. Mér er alveg ljóst að það er ekki einhlítt að setja reglur í sambandi við fiskveiðistjórnina og um það má lengi deila með hvaða hætti það skuli gert. Hitt er þó í reynd merkilegt að það sem hér hefur komið fram og þær brtt. sem hafa verið fluttar eða boðaðar byggja á því að setja ákveðna kvóta á fiskveiðarnar. Með þeim hætti eru tillögur Alþb. og Kvennalistans jafnframt. Það segir þá sögu að mínu mati að mönnum verður æ ljósara að hagkvæmar fiskveiðar verða ekki reknar nema með slíkum hætti. Hins vegar eru um það skiptar skoðanir með hvað hætti þessum veiðiheimildum skuli skipt. Það kemur fram í tillögum Alþb. að það skuli gert af byggðarlögunum með ákveðnum hætti. Ég ætla ekki að fara að ræða það efnislega, en þó sýnist mér augljóst að það séu ýmis vandkvæði því samfara, ekki síður en að skipta með þeim hætti sem nú er. Ég óttast það, ef slíkt á að gerast að byggðarlögin verði meir og meir látin um að skipta aflanum, að það muni verða til þess að um málið verði enn meiri deilur en nú eru. Við megum aldrei gleyma því að við erum nú einu sinni fámenn þjóð í stóru landi sem verður að reyna að koma sér saman um þetta mál en ekki að efna til margvíslegra átaka milli byggðarlaga. Ég vildi þá víkja að því sem til mín hefur verið beint, en það var aðallega frá hv. þm. Svavari Gestssyni. Hann spurði um þau ákvæði er varða sektir og refsingar í sambandi við þetta mál. Nú er það í sjálfu sér ekki byggt á þessu frv. sem slíku heldur á lögunum um upptöku á ólöglegum sjávarafla frá árinu 1976 sem er annað mál þó það tengist að sjálfsögðu þessu máli. Þessi lög hafa verið skilvirk að mati þeirra manna sem að þessu hafa unnið og er að sjálfsögðu mjög mikilvægt atriði í öllu réttarfari, hvort sem það varðar þetta mál, skattamál eða önnur mál. Um það hefur t.d. verið deilt hvort ákvæði skattalaga og annarra laga séu nægilega skilvirk í þessu sambandi og hvort ekki sé rétt að auka þá skilvirkni. Um þetta höfum við hv. þm. Svavar Gestsson nýlega rætt í þessari deild og ég m.a. lýst því yfir að ég hafi skipt um skoðun í því máli, en ég taldi áður að það ætti fyrst og fremst að vera innan hins almenna dómskerfis. Hitt er svo annað mál að auðvitað mega ákvæði ekki vera með þeim hætti að réttaröryggi sé fórnað og hér er erfitt að feta hinn rétta veg í þessu máli sem öðrum, en ég fullyrði að hér hafi það ekki gerst. Ég tel hins vegar að það sé mikilvægt að aðilar geti treyst því í eins miklum mæli og hægt er að slíkt gerist ekki, að það sé sjálfsagt að líta á lög um upptöku á ólöglegum sjávarafla frá 1979 og taka þau til endurskoðunar og athugunar. Það mál hefur að sjálfsögðu verið rætt innan sjútvrn. og við höfum þegar undirbúið að slík vinna fari fram, að þessi lög séu tekin til athugunar. Þau eru orðin yfir tíu ára gömul og þess vegna eðlilegt að á þau sé litið að nýju. Að öðru leyti ætta ég ekki að ræða þetta mál hér. Ég vildi aðeins koma því á framfæri að þær tölur sem hér hefur verið farið með að því er varðar afla á Vestfjörðum eru samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef fengið ekki réttar. Það er nú svo að það er ekki alltaf auðvelt að fá nákvæmar tölur í þessu sambandi vegna þess að inni í aflanum er útflutningur á ferskum fiski og þeim sundurliðunum er ekki haldið til skila hjá Fiskifélaginu með jafnnákvæmum hætti og þeim afla sem landað er í fjórðungunum. En samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef fengið frá Fiskifélaginu er hlutdeild Vestfirðinga í heildarþorskafla 15,7% 1980, 14,2% 1981, 14,5% 1982, 15,8% 1983, 17,8% 1984, 17% 1985 og 16,1% 1986. Ég mun að sjálfsögðu fá þessar tölur staðfestar þannig að þær geti legið réttar fyrir þeirri þingnefnd sem um málið fjallar, en þær sýna að hér hefur ekki orðið mikil breyting á. Fyrst eftir að fiskveiðistjórnuninni var komið á með þeim hætti sem nú er jókst hlutdeild Vestfirðinga í prósentum talið. En á það er að sjálfsögðu að líta að hér hafa orðið miklar sveiflur í aflanum. Ef þessar tölur væru festar með þeim hætti við byggðirnar eins og hér hefur verið vikið að má að sjálfsögðu spyrja hvort það sé hin endanlega trygging fyrir viðkomandi byggðir sem menn tala um. Hér hafa verið nefnd ákveðin byggðarlög í því sambandi, t.d. Patreksfjörður. Á Patreksfirði hafa verið miklir erfiðleikar og eru enn. En ég tel að það verði að horfa á þá erfiðleika í réttu ljósi. Þeir hafa vissulega misst frá sér skip, en það var þó aðallega áður en sú fiskveiðistjórnun, sem er rekin nú, var tekin upp. Það var á árunum fyrir 1983. Það eru skip í erfiðleikum á þeim stað í dag. það sem mestu skiptir fyrir það byggðarlag er að halda þeim fiskiskipum sem þaðan eru gerð út í dag og reyna að koma því til leiðar að svo geti orðið en ekki vera í þessum endalausu umræðum um þau fiskiskip sem fóru þaðan fyrir 1983. Það er nauðsynlegt að þau mál séu rædd, en miklu mikilvægara fyrir það byggðarlag að halda utan um þau skip sem þar eru núna sem eru allafkastamikil tæki, en ef þeir misstu eitthvað af þeim skipum sem nú eru þar hefði það ófyrirsjáanlegar afleiðingar fyrir það byggðarlag. Menn hafa rætt allmikið að það séu ákveðin byggðarlög í landinu sem hafi orðið fyrir miklum búsifjum og þar liggi við að upplausnarástand sé. Ég leyfi mér að fullyrða að það sé ekki svo sem betur fer í neinu byggðarlagi í landinu að þar sé neyðarástand sökum þess að þar vanti fiskiskip og atvinna sé þar lítil. Mér hefur ekki verið bent á það. Hins vegar hafa margir lent í miklum erfiðleikum, m.a. á Suðurnesjum. En það er rangt að rekja þau mál til fiskveiðistjórnunarinnar. Ég tel það alrangt og villandi og til þess fallið að það sé ekki tekið á þeim málum sem þar koma upp með réttum hætti. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð mín fleiri. Ég vænti þess að sú nefnd sem fær þetta mál til meðferðar fái þær upplýsingar sem hún telur nauðsynlegar og vonast til þess að nefndirnar geti hraðað störfum sem mest og hafið vinnu að þessu mikilvæga máli sem allra fyrst.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessa umræðu mikið, en mér fannst ástæða til að benda á að útlistingar hæstv. ráðherra á brtt, okkar við frv. hans eru á nokkrum misskilningi byggðar. Í fyrsta lagi eru brtt. okkar engin staðfesting á því að við teljum að fiskveiðistefnan þurfi og eigi að vera eftir því sem lagt er til í frv. ráðherrans þó við komum með brtt. og freistum þess að lagfæra þá stefnu. Við erum ekki þar með að viðurkenna að kvótaúthlutunin sé endilega það sem koma skal og sé hagkvæmast. Við viðurkennum þá staðreynd og við vitum um það að frv. ráðherrans eða frv. í svipaðri mynd muni verða samþykkt og það muni vera orðið samkomulag um það milli stjórnarflokkanna að á því verði ekki miklar breytingar, en við erum að freista þess að breyta því frv., reyndar í grundvallaratriðum og í veigamiklum atriðum, og breyta þeim þáttum sem er kannski auðveldast að breyta og hafa verið hvað mestir agnúarnir á þeirri fiskveiðistefnu sem við höfum búið við á undanförnum árum. Hitt þótti mér líka afleitt að hæstv. ráðherra virtist ekki hafa lesið brtt. okkar nógu vel þannig að hann dró af þeim þær ályktanir að við værum með tillögum okkar að leggja til að fiskveiðistjórnin sjálf flyttist heim í byggðirnar eða að sveitarstjórnir eða byggðastjórnir færu að úthluta og ráðstafa fiskveiðikvótanum. Það er ekki svo. Það er beinlínis ætlast til þess að skiptingin eigi sér öll stað á svipaðan hátt og ráðherrann sjálfur leggur til. Það sem lagt er til í okkar tillögum er fyrst og fremst að það er tekinn ráðstöfunarréttur af útgerðum með því að færa ákveðinn hluta til byggðanna út frá ákveðnum reynslutíma eða kvótamagnið er ákveðið út frá ákveðnum reynslutíma þeirrar aflaúthlutunar sem hefur verið til byggðanna á undanförnum árum. Síðan er því deilt með sama hætti og áður út til skipanna. Veiðiréttur skipanna verður hinn sami en eignarréttur ekki nema á 1/3 eða ráðstöfunarréttur eins og verið hefur á undanförnum árum. Þeir geta ekki selt skip úr byggðinni með öllum þeim kvóta sem til þeirra hefur verið úthlutað áður. Aðeins 1/3 getur fylgt skipi á milli byggða í sölu eða í annarri ráðstöfun. Þetta er undirstöðuatriði og grundvallaratriði í tillögum okkar. Hv. 6. þm. Vesturl. flutti brtt. við frv. Þær tillögur eru á þann veg að ég held að það sé nauðsynlegt að áður en við tökum þær til umfjöllunar í nefnd fáum við smávegis aukaupplýsingar um þær. Ég ætla ekki að taka afstöðu til þeirra á einn eða neinn máta, en mig langar til að spyrja hv. þm. um eitt. Sagt er í alið brtt. að 80% þess heildarafla sem ákveðinn er skv. 2. gr. skuli skipt milli byggðarlaga, útgerðarstaða með hliðsjón af lönduðum afla síðustu fimm ára. Nú er það svo að landaður afli er breytilegur. Landaður afli getur valdið mikilli skekkju á þeirri reynslu sem hefur verið byggt á á undanförnum árum. Við t.d. sem búum við Breiðafjörð njótum þess að fá þó nokkuð mikinn fisk frá Norðlendingum sem koma ákveðið tímabil til okkar við Breiðafjörð og landa afla þar. Eru hugmyndir þm. að afli sem landað er í Rifi verði lagður til grundvallar aflaúthlutunar á þeim stað? Meginhluti þess afla sem hefur kvótarétt hjá okkur heima skilar sér í höfnina á Rifi og til vinnslu þar. Til viðbótar fáum við þó nokkuð drjúgan skammt frá Norðlendingum. Er það hugmyndin að úthlutað verði á þann veg að við fáum þennan afla líka í okkar nýja kvóta og að um leið verði rýrður hluti þeirra Norðlendinga sem hafa landað hjá okkur? Svo er það með sveitarstjórnirnar, hvað þeim er heimilt. Mig langar til að spyrja flm. brtt.: Er hugsanlegt eftir þessum tillögum að það verði önnur regla í þessu sveitarfélaginu en hinu? Ef sveitarfélögin eiga að fara að setja reglur um hvernig kvótanum sé úthlutað, er hugsanlegt að við úthlutum öðruvísi í Neshreppi utan Ennis en þeir Ólafsvíkingar eða verður einhver yfirstjórn til að samræma þessa úthlutun? Ég held að þetta sé það sem skiptir miklu máli að við gerum okkur alveg grein fyrir áður en við förum að fjalla um þetta í nefndum og eðlilegt sé að þetta komi fram hér í umræðunum.



Herra forseti. Ég geri örstutta athugasemd varðandi það sem hv. 4. þm. Vesturl. spurði um varðandi tillögu okkar um viðmiðun við úthlutun veiðileyfa, en þar segir "með hliðsjón af afla". Ég sagði áðan í máli mínu að þetta væri grunnstefnumótun okkar í þessu máli og má vel vera að það vanti nánari útfærslur í einstaka tilfellum. Það gæti t.d. komið til greina að aflaskýrslur skipa hefðu ákveðið að segja í þessu efni. Í sambandi við heimildir sveitarstjórna er gert ráð fyrir því að sveitarstjórnum sé nokkuð í sjálfsvald sett hvernig að úthlutun verður staðið, en sveitarfélög eru nú þegar í formlegu samstarfi og væntanlega munu þau taka upp samstarf sín á milli þannig að samræmi verði í þeim þáttum sem nauðsynlegir eru án þess að þeim sé slíkt uppálagt í þessum tillögum.



Herra forseti. Ég vildi aðeins koma því að að mér finnst það dálítið alvarlegur misskilningur sem kom fram í máli hæstv. sjútvrh. áðan og hv. 4. þm. Vesturl. drap aðeins á varðandi úthlutun á aflakvótum eftir tillögum okkar. Það er alveg ljóst að það er ekki gert ráð fyrir að byggðarlögin úthluti aflakvótunum. Grundvallarmunurinn er hins vegar sá að hluti af kvótunum, þ.e. 2/3, yrði eftir í byggðarlaginu ef skip yrði selt úr því. Þannig færi skipið ekki með nema þriðjung í burtu. Ég held að það sé mjög mikilvægt atriði að hv. deildarmenn geri sér grein fyrir að hér er einmitt ekki verið að gera tillögu um að einstakar bæjar- eða sveitarstjórnir taki að sér úthlutun kvótanna. Það er í raun og veru gert ráð fyrir því að vísu að þessi regla sé að nokkru leyti afturvirk þannig að t.d. byggðarlag eins og Grundarfjörður mundi fá aðeins meira út úr þessari reglu hjá okkur en það fær að óbreyttu á árinu 1988, en síðan hefur frv., ef samþykkt yrði, fyrst og fremst áhrif í þá átt að byggðarlögin gætu haldið stærri hluta kvótans hjá sér en mögulegt er hjá þeim núna ef illa gengur hjá tiltekinni útgerð eða hún af öðrum ástæðum vill selja sitt skip. Þetta er líka leið til að verja byggðarlög fyrir áföllum sem einstakir útgerðaraðilar kunna að verða fyrir. Ég nefndi Grundarfjörð sem dæmi. Ég gæti nefnt mörg önnur byggðarlög. Hæstv. sjútvrh. benti á að aðalatriðið fyrir Patreksfirðinga í dag er kannski að halda þó þeim skipum sem þeir eiga eftir. Þetta er liður í því að hjálpa til þess að byggðarlögin geti betur haldið skipunum en áður. Þetta mundi vafalaust líka hafa þau áhrif að kvótaálagið á verði skipanna, sem útgerðirnar núna verða að standa undir, yrði minna en það er í dag. Ég held að mjög nauðsynlegt sé að leiðrétta rækilega þann misskilning sem mér fannst koma þarna fram hjá hæstv. sjútvrh. Hæstv. ráðherra fór nokkrum orðum um að það væri beinlínis rangt að rekja vanda einstakra byggðarlaga til kvótakerfisins og með því móti væru menn að draga fjöður yfir gömul vandamál. Ég hygg að svo geti oft verið, að menn séu að reyna að draga fjöður yfir önnur vandamál. Hitt er alveg ljóst, að sú aðferð sem höfð hefur verið hefur skapað möguleika t.d. til verslunar með skip og kvóta sem ekki var áður til og ekki væri til undir öðru veiðistjórnarkerfi. Sú stórkostlega hækkun sem hefur orðið á verði þeirra skipa sem losna á rætur sínar að rekja til þessa kerfis að nokkru leyti, en þá getur ráðherrann komið og sagt hér: Það getur vel verið að þetta yrði líka niðurstaðan í öðru kerfi. Þá hlyti ég að taka undir það. En ég segi: Það er ekki hægt að slá því föstu að þetta sé algerlega óviðkomandi fiskveiðistjórninni þó að það sé yfirleitt ekki og ekki nærri alltaf og líklega sjaldan eina málið sem þarna er um að ræða sem ástæðu þess að byggðarlag missir skip. Varðandi þær tölur sem ég nefndi frá Vestfjörðum, þá voru þær úr skjali sem dreift var á þingi Farmanna- og fiskimannasambands Íslands, merkt félaginu Bylgjan á Ísafirði, og ég er tilbúinn að hafa það sem sannara reynist í þessu efni eins og öðrum. Ef aðrar upplýsingar greina frá öðru horfum við á það. Mér sýnist að það sé í rauninni mjög einfalt að afla réttra talna í þessu þar sem formaður sjútvn., hv. þm. Karvel Pálmason, hefur vafalaust fullan hug á að tryggja að réttar upplýsingar liggi fyrir. Að lokum varðandi það atriði sem hæstv. ráðherra nefndi um skilvirkni sekta- og refsingakerfisins, þá er það út af fyrir sig sjálfsagt rétt, eins og ég sagði reyndar í fyrri ræðu, að þetta er skilvirkt kerfi. Það er fljótlegt að skoða þá og rannsaka þá og úrskurða og svo að segja dæma þá, láta þá borga. Það er fljótlegt, tekur eins og eitt sumar eða rúmlega það. Og það er býsna mikill hraði miðað við það sem gengur og gerist í hinu almenna réttarkerfi í þessu landi. En það er hins vegar útilokað að jafna þessu kerfi saman við spurninguna um hvort settur er upp skattadómstóll eða ekki. Ef við ætluðum að líkja þessu kerfi við skattsektakerfið mundum við setja inn í skattalögin ákvæði þess efnis að fjmrh. úrskurði um skattsektir, fjármálaráðherra, ekki hans embættismaður, og geri aðför að mönnum á grundvelli síns eigin dóms um að þessir menn hafi misfarið með skattalög eða hvað það nú er. Þannig er útilokað að leggja þetta á neinn hátt að jöfnu. Hins vegar tók ég eftir því að hæstv. ráðherra sagði að það væri sjálfsagt að líta á þau lög um upptöku ólöglegs sjávarafla sem eru brúkuð í þessu sambandi og sagði jafnframt að málið hefði verið athugað í ráðuneytinu og skoðun þess sett í gang. Mér sýnist einboðið að í framhaldi af slíkri yfirlýsingu hljóti að vera unnt að fá það fram, a.m.k. í sjútvn. þingsins, hvað það er sem þegar hefur verið gert í málinu þannig að það megi taka mið af því þegar menn skoða málið í heild þegar upp verður staðið.



Herra forseti. Ég skal ekki teygja þessar umræður mikið lengur. Það eru aðeins örfá atriði sem mig langar til að koma inn á og kannski minna frekar á vegna þessarar umræðu. Það er í fyrsta lagi út af hv. þm. Svavari Gestssyni. Það er meira valdið sem hv. þm. telur mig vera kominn að með því að vera orðinn formaður í sjútvn. Ed. Menn hafa séð formenn í nefndum, stjórnmálaflokkum og félögum falla býsna lágt þó að þeir teldu sig ráða þannig að ég hygg að menn vilji hafa sína skoðun, viðkomandi einstaklingar í viðkomandi nefnd. En ég þakka eigi að síður traustið, sem fram er borið, og væntanlega tekst að leiða eitthvað af þessu mali til betri vegar en það nú er á. Það eru þrjú eða fjögur atriði sem ég vil minnast á. Það er í fyrsta lagi: Mér finnst að menn hafi lítið talað um smábátana. Það hefur lítið verið vikið að þeim. Þeir hafa margir að vísu, ekki hér í þingræðum heldur úti í þjóðfélaginu, talað um þennan gífurlega fjölda smábáta sem flykkst hefði inn á markaðinn undangengin ár og tekið til sín svo og svo mikinn afla. Samkvæmt upplýsingum sem ég hef hefur afli smábáta minnkað frá því sem hann var áður. Hann er tiltölulega lítill þegar verið er að tala um það sem tekið er af þorski úr sjónum. Ef við tökum árabilið 1985–1987 jókst hann um 0,93% árið 1985, jókst um 1% árið 1986, en minnkaði um 0,28% í ár. Ég held að þetta segi þá sögu að menn eigi ekkert að vera að amast út í þennan þátt fiskveiða. Þetta er víða mikil lífsbjörg, búbót hjá fjölda heimila og einstaklinga í landinu. Ég undirstrika að það er rangt í mínum huga að setja hömlur eða skorður á þennan þátt fiskveiða. Ef við tölum um núgildandi kvótakerfi vil ég undirstrika að það er verið að þrengja sóknarmarkið með frv. sem nú liggur frammi. Það er verið að minnka möguleika þeirra sem með einhverjum hætti gætu skorið sig úr og sótt meira en lögin gera ráð fyrir. Þetta er skerðing að mínu viti til hins verra frá gildandi lögum og gæti kannski, af því að mönnum hefur orðið tíðrætt um Vestfirði, orðið til þess að þrengja kost þeirra enn frekar ef dregið er úr eða þrengt sóknarmarkið. Trúlega hafa velflestir togarar á Vestfjörðum verið á sóknarmarki þó að ég vilji ekkert um það fullyrða án þess að það hafi verið skoðað. Ég tek undir ef það er rétt að ég hafi ekki haft réttar tölur hérna áðan. Ég hafði þær samkvæmt sömu upplýsingum og hv. þm. Svavar Gestsson. En auðvitað viljum við hafa það sem réttast er og það hlýtur þá að koma fram frekar í umræðunni. Síðan eru tvö önnur mikilvæg malefni sem mér finnst að menn hljóti að gefa gaum. Hið fyrra er þá: Á að setja kvóta á úthafsrækju? Eru menn sammala því? Til þess er ætlast sem heimild til hæstv. ráðherra skv. þessu frv. Auðvitað verða menn að svara því hvað þeim finnst. Ég segi fyrir mig og hef sagt það hér áður: Ef það á að gerast verður það ekki með mínu samþykki gert nema því aðeins að það verði skipt á skip og vinnslu. Um þetta liggur fyrir, að ég best veit, fullt samkomulag vinnsluaðila í rækju. Ég veit ekki betur en að það liggi fyrir fullt samkomulag um það. Og ég lýsti því í dag hvernig þessum málum háttar að því er mitt kjördæmi varðar. Svo er það auðvitað gildistíminn. Hann segir kannski ekki hvað minnst. Hæstv. forseti vor segir að hann vilji láta það gilda lengur en fjögur ár. Og eykst nú bilið milli mín og hans. Hins vegar má bæta því við að kannski fer mest eftir því hvað frv. innifelur þegar það verður samþykkt. Menn eru alltaf að tala um fjögur ár, heyrist mér. Frv. gerir ráð fyrir fjórum árum. Sumir vilja fara upp í fimm. En ég segi: Ef þetta frv. á að verða að lögum eins og það nú er er það mitt mat á því að það ætti ekki að gilda lengur en eitt ár og á því ári ætti að knýja fram breytingar sem stefna að bættari tækifærum og betri fyrir þá sem geta notið þeirra, hafa aðstöðuna til þess, hafa tækifærin. Og ég trúi því ekki, ef þm. fást til að hugsa um þessi mál, að menn séu andvígir því að gefa athafnamönnum tækifæri til að ná afla á hagkvæmari hátt og með minni tilkostnaði. Þetta skulu vera lokaorð mín að þessu sinni, herra forseti. Væntanlega eiga menn eftir að tala um þetta meira áður en langt um líður.