Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Ólafur G. Einarsson Hæstv. forseti. Ég fylgi hér úr hlaði með örfáum orðum skýrslu Íslandsdeildar Norðurlandaráðs um norrænt samstarf frá mars 1989 til des. 1989. Í inngangi skýrslunnar segir að samstarfsráðherra Norðurlanda leggi nú fyrir Alþingi í þriðja sinn sérstaka skýrslu um störf ráðherranefndar Norðurlanda og er skýrsla Íslandsdeildar lögð fram með henni. Nú er það svo að skýrsla samstarfsráðherrans liggur ekki enn fyrir, en talið var að varla væri hægt að tala fyrir skýrslu Íslandsdeildarinnar nema hún væri nánast sem fylgiskjal með skýrslu samstarfsráðherrans. Af einhverjum ástæðum hefur það dregist að leggja hana fram og ég verð að finna að því vegna þess að það sama gerðist í fyrra. Þá var beðið eftir skýrslu samstarfsráðherra það lengi að ekki vannst tími til að hafa umræðu um skýrsluna um norrænt samstarf. Ég sé hins vegar að þessi mál, ekki bara þetta heldur líka skýrslur Alþjóðaþingmannasambandsins og Þingmannasambands EFTA-ríkjanna eru einnig hér á dagskrá og mér sýnist á því að ekki sé talið neitt athugavert við það að ræða slíkar skýrslur án þess að ráðherrar fylgi þeim úr hlaði. Þessi skýrsla tekur sem sagt yfir tímabilið frá mars 1989 til loka ársins. Ég ætla mér ekki að lesa hér neitt að ráði upp úr þessari skýrslu, vísa fremur til hennar, þar á meðal um skipan Íslandsdeildarinnar, hverjir kosnir voru til hennar í desember 1988 og svo aftur nú í desember 1989. Ég get þó um það, vegna þess að hér hefur fallið niður nafn í hinu prentaða þingskjali, að þann 22. des. sl. voru eftirtaldir fulltrúar kjörnir í Norðurlandaráð: Páll Pétursson, Ólafur G. Einarsson, Sighvatur Björgvinsson, Hjörleifur Guttormsson, Valgerður Sverrisdóttir, Hreggviður Jónsson og Þorsteinn Pálsson, en hans nafn hefur þarna fallið niður og þingskjalið verður væntanlega prentað upp. Þegar þessi skýrsla var gerð hafði Íslandsdeildin ekki skipt með sér verkum, en það hefur hún nú gert og formaður Íslandsdeildarinnar er sá sem hér stendur. Tilnefndur í forsætisnefndina er auk mín Páll Pétursson og hann er einnig tilnefndur af Íslandsdeildinni sem næsti forseti Norðurlandaráðs, en Norðurlandaráðsþingið verður haldið hér í Reykjavík dagana 27. febr. til 2. mars. Um störf Íslandsdeildarinnar á þessu tímabili er það að segja að hún hefur haldið sex fundi, einn með ráðuneytisstjóra utanrrn. um samninga Evrópubandalagsins og EFTA, einn með sérfræðingum um mengunarmál og svo einn fréttamannafund. Störfin hafa mótast að verulegu leyti af undirbúningi fyrir Norðurlandaráðsþingið sem, eins og ég sagði áðan og allir vita, verður haldið hér um næstu mánaðamót. Þessu fylgir mikill undirbúningur og nokkur annar en áður vegna þess að þingið er nú haldið á öðrum stað. Það hefur til þessa verið haldið í Þjóðleikhúsinu en nú verður það haldið í Háskólabíói, þar á meðal í hinum nýju sölum sem verið er að ljúka við núna. Auk þess hafa fundarsalir á Hótel Sögu verið teknir á leigu. Þá verður afhending bókmennta- og tónlistarverðlaunanna í Borgarleikhúsinu. Sú athöfn hefur áður verið í Háskólabíói, en af eðlilegum ástæðum verður það ekki hægt núna vegna þess að það þarf að gera verulegar breytingar á salnum vegna fundarhaldanna þar. Þess er getið hér í skýrslunni að uppi hafi verið nokkrar deilur í Norðurlandaráði að undanförnu um kjör í trúnaðarstöður og þá sérstaklega í forsætisnefndina. Þær deilur eru af pólitískum toga. Norðurlandaráð skiptir sér upp í pólitískar fylkingar og þær hafa orðið nokkuð fyrirferðarmeiri, ef svo má segja, á undanförnum árum og það hefur gerst að einn flokkahópurinn, vinstri sósíalistar, hefur ekki átt fulltrúa nú síðasta árið í forsætisnefnd ráðsins, einfaldlega vegna þess að engin deildanna tilnefndi fulltrúa frá þeim flokkahópi, en svo hafði áður verið, að í forsætisnefndina hafði verið tilnefndur fulltrúi úr þessum hópi af dönsku deildinni. Út af þessu hafa risið nokkrar deilur og því var vísað til laganefndar ráðsins að gera tillögur um hvernig mætti ná þarna annarri reglu. Þær tillögur hafa verið til meðferðar í forsætisnefndinni og þeim lyktaði þannig að á fundi forsætisnefndar hér í Reykjavík í desember var ákveðið að til bráðabirgða yrði bætt við einum áheyrnarfulltrúa í forsætisnefndina þannig að þar komi til með að sitja 11 og sá flokkahópur sem ekki nær fulltrúa í forsætisnefndina í gegnum landsdeildirnar fær þá þennan áheyrnarfulltrúa. Þetta er bráðabirgðaráðstöfun og ég kem að henni svo nánar síðar. Á vegum Íslandsdeildarinnar var haldinn sérstakur undirbúningsfundur fyrir ráðstefnu forsætisnefndar Norðurlandaráðs um mengun sjávar, en sú ráðstefna var haldin í Kaupmannahöfn dagana 16.--18. okt. á sl. ári. Þá ráðstefnu sóttu fulltrúar 15 þjóðþinga í Evrópu og Kanada. Fulltrúar á ráðstefnunni sameinuðust um lokaskjal þar sem m.a. var bent á nauðsyn þess að sem flestar þjóðir staðfestu Hafréttarsáttmála Sameinuðu þjóðanna. Sem fulltrúar Alþingis sóttu þessa ráðstefnu Páll Pétursson, Friðjón Þórðarson, Guðrún Helgadóttir, Danfríður Skarphéðinsdóttir og Jón Sæmundur Sigurjónsson en auk þess sat ég ráðstefnuna sem fulltrúi í forsætisnefndinni. Þá var einnig, eins og ég nefndi áðan, haldinn fundur með Hannesi Hafstein ráðuneytisstjóra í utanrrn. Haldinn var fundur um undirbúning samningsviðræðna EFTA og Evrópubandalagsins og sá fundur var haldinn til undirbúnings aukaþings Norðurlandaráðs sem haldið var í Mariehamn á Álandseyjum 14. nóv. sl. um Norðurlönd og þróunina í Evrópu. Ég sleppi því að ræða sérstaklega einstakar tillögur sem hafa verið til meðferðar hjá Íslandsdeildinni. Ég nefni þó eina, sem hefur að vísu verið afskrifuð núna. Það er þingmannatillaga um beina kosningu til Norðurlandaráðs. Það var tillaga, sem kom fram í fyrra, um að kosið yrði beinni kosningu til Norðurlandaráðs en Íslandsdeildin hefur ekki mælt með slíkri skipan og eins og ég sagði hefur tillagan nú verið afskrifuð og kemur ekki frekar til umfjöllunar. Ég vísa til þess sem segir hér í skýrslunni um störf nefndanna, en þar er getið um helstu mál sem til þeirra hafa komið. Það er til forsætisnefndarinnar sérstaklega og síðan annarra nefnda en rétt er að ég telji þessar nefndir upp. Það er í fyrsta lagi laganefndin. Þar til á sl. hausti var formaður hennar hv. þm. Eiður Guðnason en hann hefur nú látið af störfum í Norðurlandaráði og ég sé sérstaka ástæðu til að þakka honum fyrir mjög vel unnin störf í Íslandsdeild ráðsins og reyndar í Norðurlandaráði í heild þar sem hann hefur lengi gegnt formennsku í nefndum, fyrst í menningarmálanefnd í mörg ár og síðustu árin í laganefnd. Sæti hans í laganefnd hefur nú tekið Sighvatur Björgvinsson og jafnframt hefur hann tekið við formennsku í nefndinni. Í menningarmálanefnd situr af hálfu okkar Valgerður Sverrisdóttir og er hún varaformaður nefndarinnar en í fjarveru hennar á þessu þingi hefur tekið sæti Jón Kristjánsson. Í félags- og umhverfismálanefnd hefur setið af okkar hálfu og situr Páll Pétursson. Í samgöngumálanefnd sat fram á síðasta haust Óli Þ. Guðbjartsson. Við hans sæti tók þá Guðrún Agnarsdóttir en nú hefur tekið þar sæti Hreggviður Jónsson. Í efnahagsmálanefnd sitja af okkar hálfu Hjörleifur Guttormsson og Þorsteinn Pálsson. Í fjárlaga- og eftirlitsnefnd sitja Ólafur G. Einarsson og Sighvatur Björgvinsson nú. Þetta var um nefndirnar og um þeirra starf vísa ég að öðru leyti til skýrslunnar. Aukaþing Norðurlandaráðs var haldið á Álandseyjum þann 14. nóv. sl. og í tengslum við það voru haldnir haustfundir nefndanna allra. Þar var fyrst og fremst fjallað um tillögur varðandi Norðurlönd og þróunina í Evrópu, en jafnframt voru fjárlög ráðherranefndar Norðurlanda fyrir árið 1990 afgreidd. Í skýrslunni er nokkuð ítarlega getið um þetta þing og vísa ég enn til skýrslunnar. Ég nefni svo að nú á síðustu mánuðum hefur verið töluvert mikið rætt um hugsanleg samskipti Norðurlandaráðs við Sovétríkin og Eystrasaltsríkin sérstaklega. Þar hefur gjarnan verið ofarlega í umræðunni ræða sem Gorbatsjov, forseti Sovétríkjanna, hélt í Helsingfors á sl. hausti þar sem hann hvatti til að tekið yrði upp samband á milli Norðurlandaráðs og Sovétríkjanna. Áður hafði svokölluð alþjóðamálanefnd, sem við Páll Pétursson áttum sæti í, nefnd sem hafði lokið störfum og skilað af sér, rætt þennan möguleika, raunar töluvert áður en þessi ræða í Helsingfors var haldin, og bollalagt um hvernig slíku sambandi mætti koma á. Um það hefur verið nokkur meiningarmunur með hvaða hætti þessi tengsl skyldu verða, en nú hefur forsætisnefndin ákveðið að senda sendinefnd í nafni Norðurlandaráðs til Sovétríkjanna og Eystrasaltsríkjanna. Það verður sjö manna nefnd sem skipuð verður fulltrúum annars vegar frá forsætisnefndinni og hins vegar fulltrúum frá þremur starfsnefndum ráðsins, menningarmálanefnd, efnahagsmálanefnd og félags- og umhverfismálanefnd. Sú nefnd verður undir forustu Páls Péturssonar. Hún hefur að öðru leyti ekki verið skipuð og endanleg ákvörðun ekki heldur tekin um hvenær þessi ferð verður farin, en væntanlega verður það í apríl/maí í vor. Í sambandi við þessi fyrirhuguðu samskipti við Sovétríkin og Eystrasaltsríkin verður sérstaklega rætt um umhverfismál, menningarmál, viðskipti og svo persónuleg sambönd á milli þingmanna þessara ríkja og Norðurlandaráðs. Þetta er ekki nein samningaferð heldur er hún farin til að þessir aðilar skiptist á skoðunum og það er skýrt tekið fram að þarna verða ekki rædd utanríkismál eða varnarmál, enda slíkt ekki heimilt samkvæmt Helsingforssáttmálanum. Að ýmsu leyti má segja að Norðurlandaráð standi nú á krossgötum. Hinar öru breytingar í Evrópu kalla á endurmat þessa samstarfs. Umræðan um Evrópubandalagið og þróunin í Evrópu yfirleitt hefur sett mjög svip sinn á starfið undanfarin missiri og kemur auðvitað til með að gera það áfram. Ég þykist sjá það og heyra að samstarf þingmanna EFTA-ríkjanna er einnig í vissu endurmati, og ég held að þetta þurfi að athugast allt í samhengi með framtíð þessa samstarfs í huga. Það er rétt að geta þess að sérstök endurskoðunarnefnd hefur nú nýlega hafið störf á vegum Norðurlandaráðs. Hún á að endurskoða skipulag og störf ráðsins. Hún er undir forsæti norska þingmannsins Bjarne Mörk Eidem, fyrrv. sjávarútvegsráðherra Norðmanna, og af hálfu okkar situr í nefndinni Páll Pétursson. Þessari nefnd er ætlað að ljúka sínu endurskoðunarstarfi á hausti komanda samkvæmt áætluninni en kannski er það nokkur bjartsýni að ætla að hún geti lokið svo yfirgripsmiklu starfi sem henni er ætlað á svo skömmum tíma. Eins og ég hef þegar nefnt verður næsta þing Norðurlandaráðs haldið hér í Reykjavík dagana 27. febr. til 2. mars. Þar verða ýmis merk mál rædd og eru þar auðvitað fyrirferðarmestar, að venju, ýmsar tillögur frá ráðherranefndinni. Mér sýnist að umhverfismál verði þar mjög á dagskrá, bæði vinnuumhverfi, mengun sjávar og loftmengun. Þarna verður einnig ráðherranefndartillaga um áætlunina ,,Norden i Evropa 1989--1992``. Hún verður rædd áfram. Ég nefni einnig tillögur um byggðamál, tungumálasamstarf á Norðurlöndum, viðurkenningu á prófum milli landa og fleira mætti nefna þótt ég sleppi frekari upptalningu. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra, hæstv. forseti. Ég vil að lokum þakka samstarfið í Íslandsdeild Norðurlandaráðs og einnig samstarfið við skrifstofu deildarinnar.

Hagstofuráðherra (Júlíus Sólnes) Virðulegi forseti. Mér þykir leitt að tilkynna að skýrsla samstarfsráðherra um Norðurlandasamstarfið á vegum ráðherranefndarinnar hefur því miður dregist í nokkra daga, en fyrir því eru mjög gildar ástæður. Í síðustu viku var fundur samstarfsráðherra í Kaupmannahöfn og staðgenglafundur. Skrifstofustjóri skrifstofu samstarfsráðherra Norðurlanda í Reykjavík, Jón Júlíusson, þurfti þá að sitja þennan fund, en um það var að ræða að velja á milli hvort hann færi til þessa fundar eða sleppti fundinum til þess að ljúka skýrslunni þannig að hún yrði tilbúin hér í dag. Ég tók þá ákvörðun að það væri nauðsynlegt að Jón færi utan til þess að sitja þennan fund, einfaldlega vegna hagsmuna Íslendinga sem þar voru í húfi, en svo háttaði málum að á fundi samstarfsráðherra í Kaupmannahöfn í síðustu viku stóð til að afgreiða og ráðstafa stöðu forstjóra Norræna verkefnaútflutningssjóðsins en Íslendingar eiga þar og áttu umsækjanda sem var meðal þriggja þeirra sem komu til greina. Finnar sóttu mjög fast að hljóta þessa stöðu og það var alveg ljóst að hefði staðgengill minn, þ.e. skrifstofustjóri skrifstofu samstarfsráðherra hér, ekki setið fundinn, var það alveg vitað mál að finnski umsækjandinn hefði orðið fyrir valinu og þar með verið ráðinn næsti forstjóri Norræna verkefnaútflutningssjóðsins. Við höfum unnið að því um tveggja mánaða skeið að reyna að afla fylgis við að íslenski umsækjandinn, Þorsteinn Ólafsson, efnahagsráðunautur forsrh., yrði fyrir valinu en það var mjög á brattann að sækja og var alveg ljóst að það mætti engu muna hvort það tækist eða ekki. Með því að Jón Júlíusson, skrifstofustjóri skrifstofu samstarfsráðherra, sótti þennan fund tókst að snúa taflinu til betri vegar þannig að á fundi samstarfsráðherranna á þriðjudaginn í síðustu viku náðist samstaða, eftir mjög erfiðar og strangar málalengingar, um það að íslenski umsækjandinn, Þorsteinn Ólafsson, var ráðinn forstjóri Norræna verkefnaútflutningssjóðsins. Ég leyfi mér að fagna þeirri ráðstöfun því að þetta er í fyrsta sinn sem Íslendingur hlýtur jafnstórt embætti í Norðurlandasamvinnunni utan Íslands. Það er því ástæða til þess að fagna því að þetta tókst. En það kostaði sem sagt það að því miður varð að tefja frágang á skýrslu samstarfsráðherra um nokkra daga, en ég get lofað hv. 2. þm. Reykn. því að hún mun verða tilbúin nú í þessari viku þannig að ég geri ráð fyrir að hægt verði að dreifa henni hér á þingi í vikulokin. Ég ætla því ekki að hafa mjög mörg orð um þessi mál að svo stöddu heldur geyma mér að fjalla um þau þar til sú skýrsla sem ég gat um liggur fyrir. Ég vil þó taka undir með hv. 2. þm. Reykn., og ég er honum þar alveg sammála, að norrænt samstarf stendur nú mjög á krossgötum því að það hlýtur að vera verkefni okkar og reyndar áhyggjuefni um leið hvernig við eigum að treysta norræna samstarfið og sjá til þess að það lifi áfram í þeirri stóru Evrópuheild sem nú blasir við. Við þurfum öll að vinna að því að okkur takist að viðhalda því öfluga samstarfi sem Norðurlöndin hafa átt með sér á sviði menningarmála og ýmissa annarra mála þannig að við týnumst ekki inni í hinni stóru Evrópuheild sem blasir við. Síðan langar mig að geta þess að lokum að samstaða náðist um það á fundi samstarfsráðherranna í Kaupmannahöfn í síðustu viku, sem er mjög ánægjulegt, að unnið skyldi að því að halda nýtt nordisk forum, þ.e. kvennaráðstefnu í líkingu við þá sem var haldin í Osló 1988, og jafnframt var tekin um það ákvörðun að vinna að því að halda æskulýðsráðstefnu, væntanlega í Svíþjóð, einhvern tímann innan tveggja til þriggja ára. Ég tel þess vegna að hér hafi náðst góður árangur því að ég veit það að meðal annars jafnréttisráðherra, sem er hæstv. félmrh. Jóhanna Sigurðardóttir sem jafnframt er jafnréttisráðherra í ríkisstjórninni, hafði lagt á það mikla áherslu að hægt væri að halda aðra kvennaráðstefnu, eins og þá sem var haldin í Osló fyrir tæpum tveimur árum. Ég er því ánægður yfir því að það skyldi nást samstaða um það að efna til annarrar slíkrar ráðstefnu innan líklega fjögurra ára.

Hjörleifur Guttormsson Virðulegur forseti. Á dagskrá þessa fundar eru skýrslur ýmissa nefnda sem eiga hlut að alþjóðasamskiptum fyrir hönd Alþingis og það er til bóta að þessar skýrslur skuli koma til umræðu ekki síðar en nú á þinginu, breyting til bóta frá því sem verið hefur þar sem umræða um álit þessara nefnda, skýrslugjöf, hefur oft á fyrri þingum fallið saman við skýrslu utanrrh. og blandast saman við þau stóru og viðamiklu mál sem tengjast umræðu um hana. Ég fagna þessari breytingu og vænti þess að áfram verði haldið og þetta verði til þess að fleiri raddir heyrist hér á þinginu varðandi þátttöku okkar í þessu alþjóðastarfi innan Norðurlanda á vegum EFTA og Alþjóðaþingmannasambandsins. Það er hins vegar verulegur ljóður á þessari umræðu, eins og kom fram hjá formanni Íslandsdeildar Norðurlandaráðs, að ekki skuli liggja fyrir skýrslan frá samstarfsráðherra okkar varðandi störf ráðherranefndar Norðurlanda sem tengjast að sjálfsögðu mjög verulega starfi Norðurlandaráðs sem þingmannasamkomu. Það þarf ekki undan því að kvarta að á vettvangi Norðurlandaráðs fer fram mjög viðamikil umræða um stór málefni og raunar í meiri mæli nú hin síðari ár, hygg ég vera, en stundum á árum áður þegar undan því var kvartað að verkefnum færi fækkandi og ekki bæru við neinir stóratburðir eða umræða um hin mikilsverðustu mál á vettvangi Norðurlandaráðs. Hér eru það umhverfismálin og málefni Evrópu og Evrópusamstarfs sem hafa verið verkefni síðustu þinga ráðsins, aukaþings í Helsingör 1988, aðalþings í Stokkhólmi á síðasta vetri um mánaðamótin febrúar--mars, þar sem Evrópumálin bættust við og komu til sérstakrar umræðu og þátttaka Norðurlandaráðs í ýmsu alþjóðasamstarfi sem þeirri umræðu tengdist, og síðan sérstaks aukaþings sem kvatt var saman líklega í fjórða sinn, að mig minnir, í Maríuhöfn á Álandseyjum til þess að fjalla sérstaklega um Evrópumálin. Það er ekki vettvangur hér til þess að fara að ræða þessi stóru mál í einstökum atriðum, en ég tel að það hafi verið mjög gagnlegt, a.m.k. fyrir mig sem þingmann, að kynnast þessum málum á vettvangi Norðurlandaráðs og í nefndum ráðsins. Á vettvangi efnahagsnefndar ráðsins hafa Evrópumálin og það sem þeim tengist verið fyrirferðarmest á liðnu starfsári, en af einhverjum sökum hefur láðst að geta þess í umsögn um starf nefndarinnar og nefni ég það hér sérstaklega. Ég get sjálfsagt sjálfum mér að einhverju leyti um kennt að það hefur ekki verið fært þar inn í skýrslu nefndarinnar sem var gengið frá í jólahléi þingsins. Það má segja að sú mikla breyting sem hefur orðið á málefnum Evrópu, vegna þróunar í Austur-Evrópu sérstaklega, hin síðustu missiri hefur vissulega sett svip sinn á umræðu um Evrópumálin. Á þinginu á Álandseyjum má segja að umræðan um málefni Austur-Evrópu, þá þróun sem þar hefur verið í gangi, og tilboð af hálfu forseta Sovétríkjanna til Norðurlandaráðs sem hann hafði flutt í tengslum við heimsókn sína í Finnlandi í október sl. yfirskyggði raunverulega umræður um samstarf ríkja í Vestur-Evrópu. Það var gagnrýnt þar verulega í umræðum á þinginu, m.a. af mér og mörgum fleiri sem þar tóku til máls, að viðbrögð forustu Norðurlandaráðs, forsætisnefndarinnar, skyldu ekki verða ákveðnari við tilmælum sem bárust frá forseta Sovétríkjanna þess efnis að Norðurlandaráð sendi nefnd til viðræðna til Moskvu og síðan fulltrúa til Eystrasaltslýðveldanna. Það vafðist mjög fyrir forsætisnefndinni að svara þessu tilboði með þeim hætti sem margir hefðu viljað sjá gerast, þ.e. taka undir það, þannig að það mætti verða í framhaldinu, svo að dæmi sé tekið, að hér á þingi Norðurlandaráðs í Reykjavík í lok þessa mánaðar gætu hugsanlega komið áheyrnarfulltrúar frá Eystrasaltsríkjunum eins og talsvert hafði verið um rætt, að bjóða slíkum fulltrúum einmitt inn á vettvang Norðurlandaráðs. Því miður verður ekki af þessu og ég tel ástæðuna vera þá að forsætisnefndin náði ekki samstöðu um það að svara þessu tilboði eins og ég hef hér talið rétt vera. Forsætisnefndin hefur hins vegar tekið sig á með vissum hætti og það liggur fyrir ákvörðun sem formaður Íslandsdeildar kynnti hér áðan, ákvörðun sem tekin var nú fyrir síðustu mánaðamót, um það að senda pólitíska nefnd, fulltrúa Norðurlandaráðs, forsætisnefndar og einstakra nefnda til Sovétríkjanna til viðræðna, að mér skilst með vordögum, undir forustu verðandi forseta ráðsins, Páls Péturssonar. Þetta er ákvörðun sem ástæða er til að fagna að loks hefur verið tekin, og við skulum vænta að hún verði til þess að Norðurlandaráð láti sig meiru skipta alþjóðleg málefni, en eins og fram kom af hálfu formanns Íslandsdeildar, hv. þm. Ólafs G. Einarssonar, hér áðan mun ekki bera þar á góma, a.m.k. ekki opinberlega, utanríkis- eða varnarmál sem svo eru kölluð. Ég býst við að ýmsum þyki það nokkuð sérkennilegt að þeim skuli haldið utan við í slíkri heimsókn, en ástæðan er einfaldlega þær reglur sem Norðurlandaráð starfar eftir, hinn svokallaði Helsinkisáttmáli sem útilokar það að á slíkum málum sé tekið innan ráðsins og af þess hálfu. Vissulega hafa menn nú oft farið á landamærin í umræðum á Norðurlandaráðsþingum, og ég hygg að ég hafi nálgast þau á stundum hér fyrr á árum þegar ég sótti þau þing, að ræða þau málefni. Svo mikið er víst að það er mikill áhugi á því meðal margra fulltrúa í Norðurlandaráði, og það ekki eingöngu af flokkum sem standa lengst til vinstri í hinu pólitíska litrófi heldur langt inn á miðjuna a.m.k., að breyta þarna til og tryggja það með breytingum á sáttmála ráðsins eða starfsreglum að það geti látið alþjóðleg málefni meira til sín taka. Eitt af því sem hefur verið til umræðu og meðferðar einmitt á vettvangi ráðsins er þátttaka Norðurlandaráðs í alþjóðlegu samstarfi. Og það starfaði nefnd sem lauk störfum sl. haust, nefnd um alþjóðamálefni, og stóð að tillögum, sem fjallað hefur verið um og tekið hefur verið undir á vettvangi Norðurlandaráðs, um mjög aukin afskipti og samskipti Norðurlandaráðs í alþjóðlegu samstarfi. Þær hugmyndir eru hins vegar ekki til lykta leiddar og verða trúlega eitt af því sem nefnd, sem taka á á vinnureglum og starfsháttum Norðurlandaráðs undir forustu Bjarne Mörk Eidems og tekur til starfa eða er tekin til starfa rétt um þessar mundir, mun fjalla um, þar á meðal hugmyndina um það að stofnuð verði sérstök alþjóðanefnd sem fjalli um þau málefni á vegum Norðurlandaráðs. Ég teldi það rétt skref og mjög til bóta og verða til þess að hleypa ferskari vindum inn í sali eða starf Norðurlandaráðs þó að ég sé ekki þar með að segja að Norðurlandaráð eigi að fara að taka ákvarðandi á slíkum efnum. Þau eiga að mínu mati eftir sem áður að vera verkefni ríkisstjórna hvers lands með eðlilegum hætti, en jafneðlilegt er það að þingmannasamkoman ræði þessi mál og reyni að hafa áhrif á þau. Það eru mörg atriði á dagskrá komandi þings hér í Reykjavík. Sum eru til undirbúnings sem stendur, þar á meðal endurskoðun á reglum og lánsramma Norræna fjárfestingarbankans, málefni sem varðar okkur Íslendinga þó nokkru þar sem við höfum notið verulega góðs af starfi þess banka og hljótum að hafa hag af því að hann eflist. Það er nokkurt hik á mönnum að taka undir þær tillögur sem fyrir liggja í þessum efnum. Ég skal ekki fara nánar út í þá þætti, en þau viðhorf koma meira frá hægri þar sem menn setja spurningar við hvort eðlilegt sé að þessi banki færist meira í fang en hann hefur gert, banki sem að er staðið af Norðurlöndunum sem ríkjum með framlagi og ábyrgð. Ég vænti þess að þær tillögur sem fyrir liggja um þessi efni verði samþykktar, svo og sú skipan mála, stofnun sérstaks lánasjóðs til þess að lána til umhverfismála sem er sérstaklega hugsuð til þess að reyna að bæta úr og rétta fram aðstoð til Austur-Evrópuríkja sem hafa orðið mjög á eftir í sambandi við brýnar úrbætur í umhverfismálum og skapa verulegt vandamál fyrir Norðurlönd sem nágranna, þar á meðal varðandi Eystrasalt. Byggðamálin eru á dagskrá Norðurlandaráðs oft og tíðum. Á fundi efnahagsnefndar ráðsins mættu ráðherrar byggðamála nú um daginn og gerðu grein fyrir þeirri álitsgerð sem liggur fyrir og tillögum af hálfu ráðherranefndar byggðamála sem verða ræddar hér í Reykjavík á þinginu innan skamms. Ísland hefur notið góðs af samstarfi Norðurlanda á vettvangi byggðamála. Ísland allt er flokkað sem eins konar byggðasvæði, svæði sem notið geti stuðnings úr sjóðum Norðurlanda í sambandi við byggðamál og höfum við haft af því verulegt gagn. Við þurfum að efla þessa starfsemi. Það er okkur ótvírætt til hagsbóta. Það er nokkur togstreita á milli aðila um nýtingu fjármagns, m.a. hverju verja skuli til hinna svonefndu byggðasvæða á vesturhluta Norðurlanda og hins vegar til starfsemi á landamærasvæðum sem fé rennur til úr sömu sjóðum og til hinna eiginlegu byggðaþróunarmála. Ég vil geta þess hér, vegna þess að það tengist Evrópuumræðunni og Evrópumálunum, að það kom fram hjá byggðamálaráðherranum, ég má segja frá ráðherra Finnlands sem fer með byggðamál, að verði Finnland og EFTA-svæðið þátttakandi í hinu svokallaða evrópska efnahagssvæði og yrði lagður sá mælikvarði á það samstarf sem nú gildir innan Evrópubandalagsins varðandi byggðasjóði og ráðstöfun fjár til byggðamála, þá stæðist ekkert af Finnlandi, ekkert svæði innan Finnlands, þá mælikvarða sem lagðir eru í sjóðum Evrópubandalagsins varðandi úthlutun fjár til stuðnings einstökum svæðum. Þetta held ég að geti verið, ásamt mörgu öðru, til umhugsunar í sambandi við það samstarf sem þar er á döfinni og mikið hefur verið rætt hér á Alþingi að undanförnu og er enn á dagskrá sem kunnugt er. Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að taka öllu lengri tíma til að ræða hér skýrslu Norðurlandaráðs þó af mörgu væri að taka. Ég tel verulega þörf á að nú verði leitað leiða til að efla frá því sem verið hefur hið norræna samstarf. Ég tel að það hafi á svo mörgum sviðum sannað ágæti sitt og þátttaka Íslands verið okkur til ótvíræðs gagns á fjölmörgum sviðum. Þátttaka þingmanna í starfi Norðurlandaráðs er út af fyrir sig gildur þáttur, en það á einnig við um starf fjölmargra sem eiga að taka þátt í hinu fjölbreytilega samstarfsneti sem myndar hið norræna samstarf á mörgum sviðum. Ég tel að hugsa þurfi til þess að auka þetta samstarf fremur en hitt og það verður væntanlega rætt í þeirri vinnunefnd sem sett hefur verið niður til að endurskoða starfshætti og starfsreglur ráðsins, að um það verði fjallað, og það verður væntanlega eitt af umræðuefnunum hér á þinginu í Reykjavík. Ég tel að eitt af því sem þurfi að íhuga sé að endurskipuleggja með vissum hætti starf nefnda ráðsins, t.d. að gera þá nefnd sem fjalla á um umhverfismálin sjálfstæða. Þau hafa aukist mjög að umfangi eins og annars staðar á alþjóðavettvangi og ég held að það gæti verið til bóta að umhverfismálin fengju meðferð í sérstakri nefnd og væru greind frá öðrum málefnum, ekki með ólíkum hætti og rætt hefur verið um að gerist hér á landi með því að stofna sérstakt ráðuneyti umhverfismála og vonandi tekst að ná því marki einnig hér en þá með þeim hætti að allir geti verið sæmilega sæmdir af. Ég held líka að það gæti verið til athugunar fremur að fjölga fundum Norðurlandaráðs en stytta kannski fundartíma í staðinn. Sú skipun að efna til aukaþinga um sérstök málefni hefur, að ég hygg, reynst vel og orðið til þess að starfið hafi orðið hnitmiðaðra. Það er ekki orðið að neinni reglu enn sem komið er, en það er eitt af því sem taka ber til athugunar í sambandi við starfsemi ráðsins. Við skulum vænta þess að þátttaka okkar í þingi Norðurlandaráðs og sá atburður verði norrænu samstarfi og þátttöku Íslands í því til framdráttar og okkur til sóma sem er ætlað að halda þetta þing hér á landi innan fárra vikna.

Eiður Guðnason Virðulegi forseti. Það kom í minn hlut sl. tvö ár að gegna formennsku í laganefnd Norðurlandaráðs hafandi þar áður starfað nokkuð lengi sem formaður menningarmálanefndarinnar. Vil ég sérstaklega þakka hv. 2. þm. Reykn. fyrir þau orð sem hann lét falla hér í minn garð áðan og ítreka þakkir fyrir þau svo og þakkir til þeirra annarra sem ég hef starfað með í Norðurlandaráði þessi ár. Mig langaði, virðulegi forseti, að víkja hér nokkuð að einstökum verkefnum sem laganefndin sinnti á síðasta ári en geri það þó í mjög stuttu máli. Það er rétt sem fram kom í ræðu formanns Íslandsdeildar Norðurlandaráðs að upp kom verulegur ágreiningur um kosningu í trúnaðarstöður og ég held að það verði að segja hverja sögu eins og hún er að forsætisnefnd ráðsins tókst ekki að leysa það mál. Því var vísað til laganefndarinnar og þar var fjallað um málið á allmörgum fundum og þar tókst að finna lausn sem næstum allir voru bærilega sáttir við, þó með vissum fyrirvörum af hálfu hægri manna í nefndinni. En það verður líka að segja þá sögu eins og hún gekk til að ekki voru allir flokkarnir tilbúnir til að standa að tillögum sinna manna í þessari nefnd þegar upp var staðið. Nú stendur yfir endurskoðun á öllu starfskerfi, nefndum og starfi Norðurlandaráðs og það er því auðvitað eðlilegt að málið sé, eins og forsætisnefndin ákvað á fundi sínum í desember, leyst til bráðabirgða en síðan komi það inn í þessa heildarendurskoðun hvernig þetta verður í framtíðinni. Af öðrum málum sem nefndin fjallaði um má nefna að starf hennar mótaðist nokkuð af þeim málum sem varða þróunina í Evrópu og auknum alþjóðasamskiptum Norðurlandaráðs og þar hefur satt best að segja orðið á gerbylting á fáeinum árum. Það sem einu sinni var næstum því bannað um að tala er nú aðalumræðuefnið á öllum fundum ráðsins, þ.e. alþjóðlegt samstarf og alþjóðleg samskipti í Evrópu. Laganefnd fjallaði ítarlega um skýrslu alþjóðanefndar Norðurlandaráðs um alþjóðlegt starf og um starfsáætlun ráðherranefndarinnar um Evrópumálin. Það hefur verið vikið hér að tillögu um beinar kosningar í Norðurlandaráð sem nefndin hafnaði. Það voru allir sammála um að það væri hvorki tímabært né skynsamlegt. Ýmsar tillögur frá nefndinni koma til umfjöllunar á þingi Norðurlandaráðs hér á næstunni. Nefndin hefur haldið fundi árlega með dómsmálaráðherrum Norðurlandanna, svo og þeim ráðherrum er annast málefni flóttamanna og á fundum með dómsmálaráðherrunum hefur jafnan verið rætt um nauðsyn þess að Norðurlöndin haldist áfram opið vegabréfasvæði, sameiginlegt vegabréfasvæði, og þá eru menn að horfa til þess sem gerist í Evrópu eftir 1992 þegar eftirlit verður af lagt á landamærum innan Evrópubandalagsríkjanna. Þetta mál hefur oftar en einu sinni borið á góma á fundum nefndarinnar og norrænu dómsmálaráðherranna og mikill áhugi á því að það megi haldast svo sem verið hefur. Nefndin hefur reglulega haldið fundi með fulltrúum Samaráðsins. Hún hefur einnig rætt við fulltrúa norrænu íþróttasambandanna og sérfræðinga um það vandamál sem notkun ýmiss konar lyfja, ólögleg lyfjanotkun, er í tengslum við iðkun íþrótta. Í september sl. hélt nefndin fund með sérfræðingum um Evrópubandalagsrétt og þar flutti m.a. fyrirlestur prófessor Stefán Már Stefánsson. Ég ætla ekki, virðulegi forseti, að hafa um þetta mikið fleiri orð. En því er ekki að neita að á liðnum árum hefur norrænt samstarf oft verið gagnrýnt. Þær raddir hafa heyrst víða í þjóðfélaginu og þær hafa ekki síður heyrst frá ýmsum hv. þm., m.a. hér úr þessum ræðustól. Ég held að sú gagnrýni lýsi næsta mikilli vanþekkingu á því sem gerist á norrænum vettvangi. Það er oft sagt að þar gerist nánast ekki eitt, menn sitji þarna fundi og þar sé mikið talað en minna gerist. Ég minni á í því sambandi að fyrir þremur árum flutti sá sem þetta mælir tillögu um stofnun norræns kvikmyndasjóðs sem ég tel mikið hagsmunamál fyrir íslenska kvikmyndagerðarmenn og íslenska kvikmyndagerð. Þessi tillaga var samþykkt, sjóðurinn hefur verið stofnaður og er tekinn til starfa með mjög ríflegu framlagi frá aðildarríkjunum og á áreiðanlega eftir að láta mjög gott af sér leiða. Ég nefni líka tillögu sem flutt var um bann við útflutningi á hættulegum vörum, en mörg ríki hafa iðkað þann sið að flytja út til þróunarlandanna vörur sem ekki fullnægja þeim kröfum sem gerðar eru á heimamarkaði. Nú hefur verið samþykkt í Norðurlandaráði tillaga um þetta. Ég gæti haldið áfram og talið margar, margar fleiri tillögur sem Íslendingar hafa haft frumkvæði að og samþykktar hafa verið í Norðurlandaráði, en það er eins og þetta vilji stundum liggja í láginni og það er meira talað um það sem fjölmiðlamönnum þykir fréttnæmara þó að ekki sé ævinlega merkilegt. Það er örugglega rétt sem menn hafa sagt hér fleiri en einn, að norræn samvinna stendur á tímamótum. Hún gerir það og það gerir raunar allt samstarf allra Evrópuríkjanna. Það er alveg áreiðanlegt að við Íslendingar og íslenskir þingmenn verðum að sinna þessu starfi verulega mikið betur en gert hefur verið. Það kostar bæði fé og fyrirhöfn. En ég held að ella eigum við á hættu að daga uppi og fylgjast ekki með því sem er að gerast og það sem mest er um vert að láta fram hjá okkur fara tækifæri til að móta það sem er að gerast og hafa áhrif á framvindu málanna. Ég held að það sé mikilvægast. Mér er það alveg ljóst að hjá kjósendum er þátttaka í alþjóðlegu samstarfi ekki hátt skrifaður þáttur í starfi þingmanna, og það held ég að sé út af fyrir sig svolítið áhyggjuefni að ekki hefur tekist að skapa skilning á því að verulegur hluti þessa starfs er einmitt fólginn í alþjóðlegum samskiptum, verulegur hluti og mjög vaxandi hluti sem á eftir að öðlast vaxandi mikilvægi. Ég held að þetta þurfi menn að kynna og skýra betur vegna þess að hvort sem okkur líkar það betur eða verr þá er þetta svona. Ég ætla ekki að svo stöddu, virðulegi forseti, að hafa um þetta fleiri orð, en ítreka þakkir mínar til samstarfsmanna á vettvangi Norðurlandaráðs, bæði þingmanna og embættismanna.

Jón Kristjánsson Virðulegi forseti. Mín þátttaka í störfum Norðurlandaráðs hefur ekki verið mikil. Ég kom inn á síðasta ári sem varamaður í ráðinu fyrir Valgerði Sverrisdóttur og hef setið í menningarmálanefnd ráðsins. Eigi að síður tel ég mér skylt að leggja örfá orð inn í þessa umræðu um skýrslu Íslandsnefndar Norðurlandaráðs. Það er kannski fróðlegt að segja örfá orð um það hvernig starf í ráðinu verkar á nýliða sem hefur fylgst með því úr fjarlægð áður. Ég verð að segja það í upphafi að ég tel að gildi menningarsamstarfs Norðurlandaþjóðanna sé mikið og það sé vaxandi og ekki síst í ljósi þess að það stefnir allt að því að þessar þjóðir taki meiri þátt í evrópsku samstarfi en verið hefur. Hver sem niðurstaðan verður er það alveg ljóst að alþjóðlegt samstarf fer vaxandi. Ég held að samstarf þessara þjóða á menningarsviðinu sé ekki síður nauðsynlegt, og týna ekki niður því samstarfi sem verið hefur og því sem við eigum sameiginlegt á því sviði. Ég er ekki í neinum vafa um að samstarf á menningarsviðinu er einn af ríkustu þáttunum í norrænu samstarfi. Þar eigum við margt sameiginlegt þó að þjóðirnar hafi kosið að fara hver í sína áttina á ýmsum öðrum sviðum, t.d. á sviði utanríkis- og varnarmála og á sviði viðskiptamála. Það sem hefur einkum verið rætt á síðustu fundum og á síðasta fundi sem var núna fyrir viku síðan í Stokkhólmi er m.a. samstarfsáætlun norrænu ráðherranefndarinnar um norræna máláætlun sem felur m.a. í sér að efla stöðu íslensku og finnsku í norrænu samstarfi. Ekki síður hefur verið rædd endurskoðun sem fram hefur farið á ýmsum stofnunum á menningarsviðinu. Ætlunin er að leggja nokkrar stofnanir niður til hagræðingar. Íslenska sendinefndin hefur rætt þetta mál sín á milli og komist að þeirri niðurstöðu að ekki sé hægt að hafa á móti slíkri hagræðingu út af fyrir sig en hefur eigi að síður sett spurningarmerki við nokkrar stofnanir, t.d. norræna stofnun á sviði skipulagsmála, Nordplan, og norræna stofnun á sviði sjóréttar í Osló. Ýmsir aðilar hafa talið eftirsjá að þessum stofnunum og eru þessi mál enn þá í athugun. Komið hefur fram í ræðum þeirra hv. þm. sem talað hafa hér á undan að mjög veigamikill þáttur í umræðum í Norðurlandaráði er samstarfið við önnur Evrópulönd, Evrópumálin, hin nýju viðhorf sem komið hafa upp í samskiptum við Austur-Evrópu og síðast en ekki síst að umhverfismál hafa verið mjög ofarlega á baugi. Og það er næsta víst, eins og sagt er, að í samskiptum við Austur-Evrópu verða þau mál mjög ofarlega á baugi, ekki síst vegna aðstæðna í kringum Eystrasalt, en eins og menn vita virðir mengun engin landamæri og ef alþjóðlegt samstarf er nauðsynlegt í nokkru, þá er það nauðsynlegt í umhverfismálum. Ég minntist á það hér í upphafi að ég hefði komið að þessum málum sem varamaður og er varamaður í ráðinu. Það kom mér satt að segja á óvart þó að ég hafi fylgst með norrænu samstarfi áður hve þetta samstarf er mikið að umfangi og hve það er miklu meira að umfangi en ég hafði gert mér þó grein fyrir og starf þingmanna í Norðurlandaráði er ekki nema lítill hluti af því og í rauninni miklu minni hluti en ég hafði gert mér grein fyrir áður. Ég er sannfærður um að þetta starf hefur mikið gildi fyrir Ísland og við höfum haft gífurlega mikið gagn af þessu samstarfi. Mjög mikilvægt er fyrir Ísland að hafa þennan stökkpall út í alþjóðlegt samstarf með þjóðum sem eiga margt sameiginlegt að menningu og uppruna. Ég held að það fólk sem þarna er sýni mikinn skilning hvert á annars vandamálum.

Páll Pétursson Frú forseti. Ég vil byrja á því að lýsa ánægju minni með þessa skýrslu sem hér liggur fyrir þó að ég sé að hluta til kannski ábyrgur fyrir henni sem þátttakandi í Íslandsdeild Norðurlandaráðs. Ég tel að hún lýsi því í knöppu formi á býsna glöggan hátt hver störf hafa verið unnin á vegum Íslandsdeildarinnar. Það á að vera lýðum ljóst að þetta er mjög mikilvægt samstarf sem við tökum þátt í á þessum vettvangi og Íslendingum mjög nauðsynlegt fyrir margra hluta sakir. Þessi skýrsla Íslandsdeildar sem hér er til umræðu í dag er að sjálfsögðu ekki tæmandi skýrsla um norrænt samstarf. Eins og komið hefur fram vantar skýrslu um samstarfið á vegum ráðherranefndarinnar og er það talsverður skaði því að þar eru mikil umsvif og ástæða til þess að eyða stund í að ræða þau. Jafnframt er fjölmargt starfað í embættismannanefndum samnorrænum sem ekki kemur hér fram. Það eru fjöldamargar embættismannanefndir sem eru að störfum og margt af þeirra verkum er mjög áhugavert. Hér hefur verið vikið lítillega að deilum um skipan forsætisnefndar. Forsaga málsins er sú að flokkahópur vinstri sósíalista hafði ekki atkvæðastyrk til þess að ná fulltrúa í forsætisnefnd nema þá að fjölga í nefndinni. Laganefnd gerði að beiðni forsætisnefndar tillögu um breytt fyrirkomulag á kosningum í forsætisnefndina. Forsætisnefnd var ekki ginnkeypt fyrir þessum tillögum og sá á þeim ýmsa annmarka og ákveðið var að endurskoða í heild skipulag Norðurlandaráðs og taka til bráðabirgða áheyrnarfulltrúa frá þessum flokkahópi sem ekki var nógu fjölmennur til þess að geta ráðið af sjálfsdáðum einum manni í forsætisnefnd. En það er að sjálfsögðu mjög mikilvægt að helstu pólitískar skoðanir eigi þarna málsvara og meginlínur í stjórnmálum þjóðanna eigi þarna sína talsmenn. Á síðari árum hefur sú þróun orðið í Norðurlandaráði að flokkahóparnir hafa orðið miklu virkari og látið meira til sín taka. Þessi þróun er að sumu leyti af hinu góða og getur þegar rétt er á haldið stuðlað að skilvirkara og árangursríkara samstarfi. Á hinn bóginn getur hún skert sjálfstæði hinna einstöku sendinefnda til þess að taka sínar ákvarðanir. Það er skoðun mín að íslenska sendinefndin eigi að standa nokkuð ákveðið vörð um sjálfstæði okkar Íslendinga á þessum vettvangi og reyna að varðveita okkar sjálfsákvörðunarrétt sem sjálfstæðrar sendinefndar fremur en að við mætum þarna til leiks sem þátttakendur fyrst og fremst í hinum einstöku flokkahópum sem okkur er að sjálfsögðu mikil nauðsyn líka að taka þátt í. Ég held að við eigum að gæta réttar okkar og vera nokkuð árvökul yfir því. Við stöndum þarna jafnfætis öðrum þátttökuþjóðum. Við höfum þarna jafnan rétt við þær þó við séum miklu færri og því eigum við ekki að breyta. Hagsmunir okkar af þessu samstarfi eru eins og margoft hefur komið fram í umræðunni geysilega miklir. Þar af leiðir að við eigum að reyna að varðveita þá. Skipulagsnefnd hefur verið sett á fót til að endurskoða skipulag og hún er undir forustu Bjarne Mörk Eidem, fyrrv. sjútvrh. og samstarfsráðherra Noregs. Hún hefur lítillega hafið störf. Ég er fulltrúi í henni fyrir hönd Íslands. Þar hafa verið settar fram tillögur, m.a. um breytta starfshætti Norðurlandaráðs, t.d. um breytingar á skipan forsætisnefndar. Hugmynd hefur komið þar fram um að af tíu manna forsætisnefnd séu einungis fimm valdir af sendinefndunum, einn frá hverju landi. Síðan velji hins vegar flokkahóparnir, fjórir stærstu flokkahóparnir sinn fulltrúann hver í forsætisnefndina og þar að auki komi einn fulltrúi frá sjálfsstjórnarsvæðunum, þ.e. annaðhvort frá Færeyjum, Grænlandi eða Álandseyjum. Ég held að þessi tillaga verði ekki að niðurstöðu en þrátt fyrir það er ástæða til þess að taka hana alvarlega. En eins og stendur er forsætisnefnd skipuð tveimur fulltrúum frá hverju landi og þess er reynt að gæta að pólitískt jafnvægi sé í forsætisnefndinni þannig að ekki hallist mjög á. Norrænt samstarf er á nokkrum tímamótum. Við erum að hefja þátttöku í fjölþjóða samskiptum meira en verið hefur og ég held að það sé óhjákvæmilegt, það verður ekkert undan því vikist og að því er fengur. Við höfum þrátt fyrir allt ýmislegt að segja öðrum þjóðum. Norrænt samstarf er einstætt í veröldinni, þ.e. svo náið samstarf grannþjóða án þess að í neinu sé skert sjálfstæði þeirra. Það þekkist ekki með þessum hætti annars staðar í veröldinni. Þetta getur verið til fyrirmyndar og lærdómsríkt þeim þjóðum öðrum sem samstarf vilja efla sín á milli. Það er ástæðulaust annað en greina frá þessari reynslu sem við höfum aflað okkur og jafnframt að læra af öðrum. Og í því skyni hafa verið tekin upp samskipti. Í fyrsta lagi hefur Norðurlandaráð látið sig varða þróunina í Vestur-Evrópu. Við höfum farið þangað sendiferðir til kynningar og fræðslu og nú er að hefjast nýr kapítuli með því að þiggja heimboð til Moskvu og Eystrasaltsríkjanna og í kjölfarið verða væntanlega málefni Austur-Evrópu meira á dagskrá Norðurlandaráðs og samskipti við Austur-Evrópu. Ég held að það sé mjög mikilvægt að ganga til þessara samskipta með opnum huga. Þarna eru stórkostlegir hlutir að gerast og við getum ef rétt er á haldið lagt nokkuð til þróunarinnar, þ.e. þau öfl sem þarna eru á uppleið sem stendur vilja mjög gjarnan líta til þess hvernig Norðurlandaþjóðir hafa leyst með lýðræðislegum hætti viðfangsefni sem þau eru að glíma við og þurfa að taka á heima hjá sér. Ég sé ástæðu til þess fyrir mitt leyti að lokum að þakka samstarfsfólki í Íslandsdeildinni á síðasta ári fyrir ágæt samskipti, svo og skrifstofuliði Íslandsdeildarinnar. Sérstaklega vil ég að lokum færa hv. 3. þm. Vesturl. Eiði Guðnasyni þakkir fyrir margra ára samstarf á norrænum vettvangi. Mér er ánægja að segja frá því hér að ég og ekki bara ég, ég held að það sé almannarómur að Eiður hafi leyst þar störf af hendi með mikilli alúð og samviskusemi og gert það með myndarskap og við stöndum í mikilli þakkarskuld við hann fyrir þau verk sem hann hefur unnið vel á þeim vettvangi.

Geir H. Haarde Virðulegi forseti. Ég fylgi hér úr hlaði skýrslu um starfsemi Íslandsdeildar Alþjóðaþingmannasambandsins sem liggur fyrir á þskj. 113 og var dreift í sölum Alþingis í byrjun nóvember sl. Núverandi stjórn Íslandsdeildar Alþjóðaþingmannasambandsins lagði fram á síðasta þingi skýrslu í tveimur hlutum um starfsemi sína þá og í hinum fyrri var sérstaklega gerð grein fyrir þessum samtökum. Skal ég því ekki tefja tímann hér og nú með því að endurtaka það sem þar segir, en þessi þskj. eru nr. 139 og 911 frá síðasta þingi og vísast til þeirra um almenna starfsemi Alþjóðaþingmannasambandsins. Sömuleiðis vil ég benda á þskj. 114 sem lagt var fram samhliða þessari skýrslu en það er till. til þál. um starfsreglur fyrir Íslandsdeild Alþjóðaþingmannasambandsins, en viðfest sem fskj. við þá þáltill. eru lög Alþjóðaþingmannasambandsins. Þessi þáltill. er nú til meðferðar í hv. utanrmn. og vonandi líður ekki á löngu áður en unnt verður að staðfesta hér endanlega á hinu háa Alþingi sérstakar starfsreglur fyrir Íslandsdeild Alþjóðaþingmannasambandsins svo sem gert er ráð fyrir í lögum sambandsins. Okkur sem nú störfum í Íslandsdeild Alþjóðaþingmannasambandsins eða höfum gert á þessu kjörtímabili finnst eðlilegt að gera með formlegum hætti nokkra grein fyrir störfum okkar á þessum vettvangi og jafnframt því hvaða málefni hafa verið á döfinni innan þessara fjölmennu samtaka sem áttu 100 ára afmæli á síðasta ári. Íslenskir alþingismenn hafa í hartnær 40 ár tekið þátt í starfi þessa sambands meira og minna óslitið, og vissulega er það svo að á vettvangi sem þessum gefst ekki aðeins tækifæri til þess að skapa persónuleg kynni milli manna frá ólíkum löndum og ríkjum með ólíkt stjórnarfar heldur eru þarna að jafnaði til umræðu ýmis helstu deilumál á alþjóðlegum vettvangi hverju sinni. Eins og fram kemur í þessari skýrslu var síðasta þing Alþjóðaþingmannasambandsins, sem jafnframt var sérstakt afmælisþing, haldið í Lundúnum í septembermánuði sl. og sóttu það fimm þingmenn af hálfu Alþingis auk þess sem hér stendur, þeir Geir Gunnarsson, Júlíus Sólnes, Kristín Einarsdóttir og Sighvatur Björgvinssn auk Ólafs Ólafssonar sem þá var ritari deildarinnar. Á þessu þingi voru meginumræðuefnin annars vegar hagnýting geimsins í friðsamlegum tilgangi í þágu mannkyns alls og hins vegar fólksfjölgunar- og fæðuvandamálin í heiminum og leit að leiðum til lausnar á skuldavanda þróunarlandanna. Að auki var tekin fyrir sérstök ályktun um ástandið í Namibíu og væntanlegar kosningar þar og sömuleiðis sérstök aukaályktun um ástand mála í Kólumbíu og þá ógn sem réttum stjórnvöldum þar í landi stafar af eiturlyfjabröskurum. Um þessi mál voru samþykktar ítarlegar ályktanir sem þm. eru tiltækar hjá ritara deildarinnar en ég hyggst ekki gera efnislega grein fyrir þeim hér og nú. Það vakti mikla athygli og er til marks um breytta tíma í Austur-Evrópu að á þessu þingi skáru þingmenn frá Póllandi og Ungverjalandi sig nokkuð úr hópi annarra þingmanna frá Austur-Evrópuríkjum og greiddu atkvæði oftar en einu sinni með þingmönnum frá Vesturlöndum. Var mjög athyglisvert hvernig afstaða þessara aðila hafði breyst en gera má ráð fyrir því, í ljósi þess sem síðan hefur gerst í Austur-Evrópu, að á næsta þingi sambandsins, sem haldið verður á Kýpur í byrjun apríl, muni enn frekar koma fram með hvaða hætti breytingar hafa náð fram í ríkjum Austur-Evrópu. Verður vissulega forvitnilegt að sjá og kynnast hinum nýju viðhorfum frá þeim aðilum sem þá munu væntanlega mæta fyrir hönd sinna þjóðdeilda á næsta þingi Alþjóðaþingmannasambandsins. Svo sem venja er á þessum þingum þá kom ráð sambandsins, sem í sitja tveir fulltrúar úr hverju aðildarríki, saman og fjallaði um ýmis mál sem ekki eru tekin fyrir á sjálfu þinginu. Mér þykir rétt að nefna stuttlega hvaða mál þar voru m.a. til umfjöllunar til þess að gera þingmönnum nokkra grein fyrir þeim málefnum sem þarna koma til meðferðar við þessi tækifæri. Það var m.a. ákveðið að setja á laggirnar sérstaka milliþinganefnd til fimm ára skipaða níu þingmönnum frá jafnmörgum löndum til að fjalla um umhverfismál. Það var ákveðið að senda þriggja manna sendinefnd frá sambandinu til að fylgjast með kosningunum í Namibíu sem fram fóru á sl. hausti. Nefndinni var m.a. ætlað að sannreyna hvort kosningarnar færu löglega fram og þegar hefur borist skýrsla frá þessari nefnd sem verður til umfjöllunar á næsta þingi sambandsins eða á næsta fundi ráðsins sem þá verður haldinn. Sömuleiðis hafa reglulega verið til umfjöllunar í ráði sambandsins málefni Miðausturlanda en sérstök þriggja manna nefnd hefur setið að störfum um allnokkurt skeið til þess að kanna með hvaða hætti Alþjóðaþingmannasambandið gæti beitt sér fyrir alþjóðlegri ráðstefnu um frið í þessum heimshluta. Það hefur lítið miðað í þessu efni til þessa, ekki síst vegna þess að fulltrúar Ísraels, sendinefndin frá ísraelska þinginu hefur ekki verið til viðtals um neitt samstarf um þetta efni og ber vissulega að harma það. Þá var í ráðinu venju samkvæmt gerð grein fyrir störfum sérstakrar nefndar á vegum sambandsins sem starfar allan ársins hring og vinnur að mannréttindamálum þingmanna en eins og kunnugt er þá er það því miður enn svo í nokkrum löndum að þingmenn eða fyrrv. þingmenn sitja í haldi án dóms og laga. Það hefur verið eitt af baráttumálum Alþjóðaþingmannasambandsins árum saman að vinna að því að menn sem þannig er ástatt um, kjörnir fulltrúar sinna þjóða, nái rétti sínum. Og á þinginu í Lundúnum var ályktað um málefni 14 þingmanna eða fyrrv. þingmanna sem talið var að hefðu verið sviptir mannréttindum í Chile, Kólumbíu, Gíneu-Bissá, Hondúras, Súdan og Tyrklandi. En upplýst var að fyrir atbeina fastanefndar sambandsins um mannréttindamál þingmanna hefði sjö fyrrv. þingmönnum í Malasíu og einum í Indónesíu verið sleppt. Ég vil bæta því við varðandi þetta atriði að norrænu deildirnar hafa undanfarin tvö ár tekið sig saman um að rita sendiherrum þessara ríkja á Norðurlöndum sérstakt bréf þar sem gerð er grein fyrir ályktunum sambandsins um þetta efni og skorað á viðkomandi sendiherra að beita áhrifum sínum við sín stjórnvöld til þess að vinna að lausn málefna þessara manna. Hafa formenn norrænu deildanna sameiginlega ritað sendiherrum þessara ríkja á Norðurlöndum þetta bréf. Í ráðinu var að þessu sinni einnig tekin fyrir og samþykkt tillaga frá Ástralíumönnum þar sem því var beint til einstakra þjóðþinga að setja á laggirnar nefndir þingmanna um mannréttindamál á breiðum grundvelli sem ættu m.a. að beita sér fyrir því að samviskuföngum yrði sleppt úr haldi og jafnframt fyrir réttaröryggi pólitískra fanga í heiminum. Um þetta málefni urðu nokkrar deilur, þ.e. það var deilt um málsmeðferð og fram kom tillaga um að fresta málinu en sú tillaga náði ekki fram að ganga og var þessi tillaga Ástralíumanna síðan samþykkt og hlaut atkvæði beggja íslensku þingmannanna sem sátu í ráðinu. Hér er sem sagt tillaga sem hefur verið samþykkt um að setja á laggirnar nefndir þingmanna um mannréttindamál. Það er auðvitað hverju þjóðþingi í sjálfsvald sett hvað gert er með slíkar tillögur sem eru nánast ábendingar eða áskoranir til viðkomandi þjóðþinga en ég tel ástæðu til þess að vekja athygli á því hér á hinu háa Alþingi að tillaga þessa efnis hefur verið samþykkt á þingi Alþjóðaþingmannasambandsins og til athugunar fyrir Alþingi hvort ástæða sé til sérstakra viðbragða af því tilefni. Ég vil láta þess getið að í tengslum við þing Alþjóðaþingmannasambandsins hittast þingmenn hinna 35 svokölluðu RÖSE-landa, þ.e. landanna sem aðild eiga að ráðstefnunni um öryggi og samvinnu í Evrópu sem upphaflega var kennd við Helsinkisáttmálann. Þingmenn frá þessum löndum hafa hist reglulega á þingum Alþjóðaþingmannasambandsins um nokkurra ára skeið og borið saman bækur sínar um hvaðeina sem talið er geta skipt máli varðandi framgang þeirra málefna sem til umræðu eru á ráðstefnunni um öryggi og samvinnu í Evrópu um traustvekjandi aðgerðir o.s.frv. Á vegum sambandsins hafa reglulega verið haldnar sérstakar ráðstefnur þingmanna frá þessum löndum innan vébanda Alþjóðaþingmannasambandsins. Slík ráðstefna var síðast haldin í Bonn vorið 1986 og var þá afráðið að næsta ráðstefna yrði í Búkarest í Rúmeníu í maí 1989. Vegna ástandsins sem skapast hafði þar í landi og stjórnarfarsins í Rúmeníu treystu vestræn ríki sér ekki til þess að mæta til fundar í Búkarest og höfðu mótmælt því að fundurinn yrði haldinn þar. Af þessum fundi hefur því ekki orðið enn því það þarf allsherjarsamkomulag, ,,consensus`` sem kallað er, til þess að ákvarða fundarstaðinn og hefur ráðstefnunni því verið frestað æ ofan í æ og ekki vitað hvenær af henni verður. Nú eru hins vegar upp runnir breyttir tímar í Rúmeníu sem betur fer, leyfi ég mér að segja, og má vera að það hafi einhver áhrif á framgang þessara mála þó engan veginn sé víst að núverandi stjórnvöld í Rúmeníu treysti sér til að halda þessa ráðstefnu nú eins og allt er í pottinn búið þar í landi. Hygg ég að fullur skilningur yrði á því ef núverandi stjórnvöld og þingið í Rúmeníu treysti sér ekki til að standa að svo viðamikilli ráðstefnu. Hygg ég að ekki muni vandkvæðum bundið að finna annan samastað og ná samkomulagi um annan fundarstað fyrir þá ráðstefnu. Mér finnst einnig rétt að geta þess, virðulegi forseti, að Alþjóðaþingmannasambandið heldur ekki eingöngu sín reglulegu þing tvívegis á ári, heldur einnig sérstakar ráðstefnur um tilgreind afmörkuð málefni. Snemma á síðasta ári var haldin ráðstefna um ferðamál þar sem þingmenn frá aðildarríkjunum komu saman til þess að reyna að átta sig á því með hvaða hætti þjóðþingin gætu beitt sér fyrir aukinni starfsemi á sviði ferðamála og eflingu starfs á þeim vettvangi. Íslandsdeildin sendi ekki fulltrúa á þessa ráðstefnu né heldur á sérstaka ráðstefnu sem haldin var sl. haust í Genf um þátttöku kvenna í stjórnmálum. Skýrsla um þá ráðstefnu hefur nú borist deildinni og liggur fyrir hjá ritara deildarinnar fyrir þá sem áhuga kunna að hafa á efni hennar. Við höfum í deildinni reynt að takmarka þátttöku okkar við aðalþing sambandsins. Þó er ljóst að einstaka ráðstefnur um sérstök afmörkuð viðfangsefni kunna að vera mjög áhugaverðar. Ég nefni þar t.d. þessa ráðstefnu um konur í stjórnmálum sem haldin var á sl. hausti og hefði vissulega verið fengur í að fulltrúi eða fulltrúar frá Alþingi hefðu sótt. Ég nefni líka að á vori komanda er ráðgerð sérstök ráðstefna í Bonn á vegum Alþjóðaþingmannasambandsins um afvopnunarmál sem hljóta nú að vekja mikinn áhuga allra sem áhuga hafa á alþjóðlegum málefnum eins og þróunin hefur orðið í samskiptum ríkja að undanförnu, ekki síst í ljósi atburðanna í Austur-Evrópu. Ég leyfi mér því að vona að deildin hafi bolmagn til þess, fjárhagslegt bolmagn til þess að senda þangað fulltrúa og að Alþingi geti verið þar meðal þátttakenda. Mér finnst rétt að fram komi, virðulegi forseti, að í Alþjóðaþingmannasambandinu eru nú 112 þjóðdeildir eða þjóðdeildir skipaðar þingmönnum frá 112 ríkjum. Á þinginu í London bættist við ný þjóðdeild frá Líbíu, en þar er reyndar ekki þjóðþing sem kjörið er með sama hætti og til að mynda Alþingi, og nú hefur borist umsókn frá Afganistan um aðild að sambandinu og tel ég ástæðu til þess að fagna því. Hins vegar var þjóðdeild Súdans vikið úr samtökunum á þinginu í Lundúnum þar sem þingið þar í landi hefur verið leyst upp og fullnægir ekki lengur þeim skilyrðum sem kveðið er á um í lögum sambandsins til þess að geta verið fullgildur aðili að sambandinu. Það væri vissulega margt fleira, virðulegi forseti, sem hægt væri að nefna um það sem fram kemur í þeirri skýrslu sem hér liggur fyrir frá Íslandsdeildinni og um þá starfsemi sem fram undan er á vegum Alþjóðaþingmannasambandsins. Ég skal hins vegar ekki lengja þetta mál. Ég vil aðeins láta það koma fram sem mína skoðun að þátttaka í þessu samstarfi sé afar gagnleg fyrir þá sem hennar njóta en hún á hins vegar ekki að vera einkamál þeirra sem taka þátt í samvinnu sem þessari á vegum Alþingis. Að mínum dómi er það eðlileg krafa að menn geri grein fyrir sínum störfum á þessum vettvangi hér í þinginu sjálfu skriflega og munnlega eftir atvikum þannig að það liggi fyrir hvað menn hafa verið að sýsla í nafni Alþingis og hvað samtök sem Alþingi, eða þjóðdeild á þess vegum, á aðild að, hvað slík samtök aðhafast og hvað þar er samþykkt um hin ýmsu alþjóðlegu málefni. Það hefur gagnast okkur mjög að taka þátt í samstarfi norrænna þingmanna til undirbúnings þessum þingum og á þingunum sjálfum og því samstarfi verður að sjálfsögðu haldið áfram en íslenska þjóðdeildin er einnig aðili að samtökum vestrænna ríkja yfirleitt. Það má segja að það séu ríkin í OECD önnur en Japan sem þar eiga hlut að máli auk nokkurra smáríkja í Evrópu. Þetta eru ríki Vestur-Evrópu, Bandaríkin, Kanada, Ástralía, Nýja-Sjáland og svo nokkur ríki við Miðjarðarhafið eins og Kýpur, Malta og nokkur fleiri sem ég sé ekki ástæðu til að telja hér upp. Þessu samstarfi fylgir mikill ávinningur fyrir okkur að mínum dómi, bæði að því er varðar upplýsingar um það sem formlega er á döfinni á vegum sambandsins en ekki síður það sem fram fer á bak við tjöldin, m.a. í samtölum einstakra manna milli ríkjahópa. Hópur vestrænna ríkja er ekki eini skipulagði ríkjahópurinn á þessum þingum. Þeir eru einir sex eða sjö og hafa með sér óformlegt samstarf sem óhjákvæmilegt er að mínum dómi að hafa spurnir af og geta í einhverjum mæli haft áhrif á í gegnum þátttöku í hópi sem þessum, enda hygg ég að það færi lítið fyrir íslensku þjóðdeildinni yfirleitt ef ekki nyti stuðnings og upplýsinga frá þessum samstarfsaðilum. Ég lét þess getið, virðulegi forseti, að næsta þing sambandsins verði haldið á Kýpur í byrjun apríl. Þá er ætlunin að taka fyrir sérstaklega þau vandamál sem aukin eiturlyfjaneysla hefur valdið í löndum heims, ekki síst meðal yngri kynslóðarinnar. Önnur aðalumræðuefni verða atvinnumál og áhrif nýrrar tækni á atvinnustig og þáttur nýrrar tækni í því að efla hagvöxt. Ég geng út frá því, virðulegi forseti, að þróunin í Austur-Evrópu verði einnig mjög til umræðu og hlakka til að sjá og heyra það sem fram kemur um það efni á þessu þingi eins og ég gat um fyrr í þessari ræðu. Ég sé ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri, virðulegi forseti, en ég vil í lokin vekja athygli á fylgiskjali með þessari skýrslu á þskj. 113 frá Friðriki Ólafssyni, skrifstofustjóra Alþingis, en þar er gerð grein fyrir samtökum skrifstofustjóra þjóðþinga sem starfa innan vébanda Alþjóðaþingmannasambandsins og hafa gert í 50 ár. Í þessu fylgiskjali og viðauka við það koma fram ýmsar upplýsingar sem ég held að geti komið þingmönnum að gagni. Að svo mæltu vildi ég þakka forseta fyrir það frumkvæði að taka skýrslu sem þessa til sérstakrar umræðu og gefa færi á að fylgja henni úr hlaði eins og nú er gert að mér skilst í fyrsta sinn. Það er vissulega til bóta eins og kom fram í ræðum manna sem mæltu fyrir 1. máli hér á dagskrá að gefa tíma til þess að gera grein fyrir samstarfi sem þessu og ræða það með þeim hætti sem viðeigandi er.

Hjörleifur Guttormsson Virðulegi forseti. Ég hef aldrei tengst þessu samstarfi sem hér er rætt á vegum Íslandsdeildar Alþjóðaþingmannasambandsins og það er nú ekki vegna þess sem ég kveð mér hér hljóðs heldur til þess fyrst og fremst að þakka fyrir þessa skýrslu og það glögga yfirlit sem hér liggur fyrir um störf Íslandsdeildarinnar í þessu samstarfi. Mér þótti það líka til fyrirmyndar þegar hér var hafin kynning á því hvernig staðið væri að þátttöku flokka og notkun reglna um það hvernig hagað væri þátttöku Alþingis í þessu samstarfi og taldi það vera til fyrirmyndar að þannig væri staðið að málum. Ég nefni þetta m.a. vegna máls sem er síðar á dagskránni, sem er þátttaka Íslands í þingmannasamstarfi EFTA-ríkjanna. Þar sýnist mér að ekki hafi verið mörkuð nægilega skýr stefna eða reglur um þátttöku Alþingis í því samstarfi. Kann ég ekki að skýra hvernig á því stendur og ætla ekki að ræða það undir þessum dagskrárlið. En ég þykist sjá á þeim skýrslum sem fram hafa komið frá vettvangi Alþjóðaþingmannasambandsins að þar er verið að fjalla um þýðingarmikið mál sem mjög er gott að íslenskir alþingismenn kynnist og eigi hlutdeild í að ræða og taka ákvarðanir um eða standa að ályktunum um eins og greinilega er gert eftir því flókna kerfi sem notað er í sambandi við atkvæðagreiðslur á þessari stóru samkomu. Ég sé á þessari skýrslu að það er háð fjárveitingum m.a. til þessarar starfsemi hvernig þátttöku Íslands í starfi þingmannasambandsins er háttað og þannig hlýtur það auðvitað að vera. Ég tel hins vegar að gæta þurfi þess að skammta ekki of naumt í sambandi við þátttöku af þessu tagi. Auðvitað eigum við að vera sparsöm, það er engin spurning, og gæta þess í hvað krónunum er varið. En ég held að fyrir land eins og Ísland, sem er á sinn hátt dálítið einangrað landfræðilega en þó í þjóðbraut, skipti þátttaka í alþjóðasamstarfi afar miklu máli og við séum þar virk og raunverulega sé eitthvað á bak við þátttöku okkar í þessu samstarfi. Mér sýnist að þó að Alþjóðaþingmannasambandið sé ekki ákvarðandi samkoma, og ekki sé til þess ætlast, þá sé verið að fjalla þar um efni sem flytja boð inn á þjóðþing landanna, þeirra fjölmörgu landa sem þarna eiga fulltrúa. Það sem formaður Íslandsdeildarinnar nefndi hér um teiknin sem fram komu á fundi Alþjóðaþingmannasambandsins um breytingar í Austur-Evrópu ekki alls fyrir löngu er mjög athyglisvert og gefur þingmönnum frá viðkomandi löndum færi á að flytja boð en einnig að sækja styrk yfir á alþjóðlegan vettvang í sambandi við breytingar sem þeir eiga hlutdeild að með einum eða öðrum hætti. Ég sé að varðandi framhald á starfsemi sambandsins er margt á dagskrá. Þar er m.a. fyrirhuguð ráðstefna í Genf í nóvember á þessu ári en tekið sérstaklega fram að Íslandsdeildin geri ekki ráð fyrir þátttöku af sinni hálfu í þessari ráðstefnu þar sem ræða á um þátttöku kvenna í stjórnmálum.  Ég sé það einnig hér í niðurlagi skýrslunnar að stjórn Íslandsdeildarinnar er þeirrar skoðunar að stefna beri að því að bjóða til þings hérlendis einhvern tímann á næstu árum og ég vil spyrja formann Íslandsdeildar eftir því hvort hann geri ráð fyrir því að af því geti orðið. Mér er ljóst að það er mikið fyrirtæki við okkar aðstæður að halda slíkt þing hér, en ég tel að mikill ávinningur væri í rauninni af því að fá samkomu sem þessa til að halda þing sitt hér. Ég vil hvetja til þess að það verði gert, ef mögulegt er, og spyr formann Íslandsdeildarinnar eftir því hvernig horfi með möguleika á þessu og undirbúning að því að svo geti orðið, um leið og ég þakka fyrir framsögn hans og fram komna skýrslu.

Guðrún Helgadóttir Hæstv. forseti. Það hefur oft viljað við bregða í umræðum hv. þm. um störf okkar hér í erlendu samstarfi að það væri lítils virði og mestan part fólgið í ferðalögum og væri eins konar frí frá þingstörfum. Sem betur fer er þetta sjónarmið nú að mínu viti mjög á undanhaldi. Ég held að okkur sé flestum ljóst að miklu skiptir að hagsmunir Íslands og afstaða Íslendinga komi fram í samskiptum við aðrar þjóðir ef við ætlum að teljast til ábyrgra þjóðþinga í veröldinni. Þess vegna er ekki að undra þó nokkuð hafi verið mismunandi hvernig þetta nefndarstarf hefur verið á stofn sett og hvernig það hefur verið rekið. Ég minnist þess að fyrstu árin sem ég sat hér á hinu háa Alþingi fóru litlar spurnir af því hvað Alþjóðaþingmannasambandið hafðist að og þeir fulltrúar sem fóru héðan til funda þar. Á þessu hefur orðið mikil breyting og nú hefur verið lögð á það áhersla að fá skýrslur um þetta starf árlega og ber að fagna því að svo hefur verið gert. En enn þá er forsetum þingsins nokkur vandi á höndum varðandi ýmsar nefndir. Þó ekki sé annað er nokkuð óljóst hversu stórar þær skuli vera og hvernig þær skuli samansettar. Hefur það, eins og margt hér á hinu háa Alþingi, þróast smátt og smátt án þess að nokkur meiri háttar stefnumörkun hafi farið fram eða umræður um hvernig þingið vilji vinna að þessum málum. Þess vegna hafa forsetar, eins og mönnum mun vera kunnugt, eða a.m.k. þingflokksformönnum, látið gera drög að almennum reglum um alþjóðanefndir á vegum Alþingis sem þingflokksformenn hafa nú fengið og væntanlega sýnt eða eiga eftir að sýna þingmönnum til umsagnar. Vil ég biðja hv. þm. að sinna þessu og gera það heldur fyrr en seinna svo að við náum að samþykkja milli þingflokkanna góðar og skynsamlegar reglur um ýmis þessara mála. Í þessum drögum að almennum reglum sem við höfum gert er í 1. gr. fjallað um eftirfarandi nefndir: Íslensku þingmannasendinefndina hjá Evrópuráðinu, stjórn Íslandsdeildar Alþjóðaþingmannasambandsins, íslensku sendinefndina hjá Þingmannasamtökum Norður-Atlantshafsríkjanna, íslensku sendinefndina hjá Þingmannanefnd fríverslunarsamtaka Evrópu og, að svo miklu leyti sem við á, um stjórn Íslandsdeildar Norðurlandaráðs og Vestnorræna þingmannaráðið, en tvö hin síðastnefndu eru e.t.v. fastari í formi en hin önnur. Ég held að afar þýðingarmikið sé að unnið sé að þessum málum af alvöru og festu og vaxandi þörf er á því að þingheimur fái að fylgjast grannt með hvaða ákvarðanir eru teknar á þessum vettvangi víða um heim. Og þó að, eins og kom fram í máli hv. síðasta ræðumanns, vissulega beri að halda utan um fjármuni þingsins og sjá um að þeir fari ekki í gagnslaus ferðalög, ber okkur jafnframt skylda til að sjá um að þinginu sé búin aðstaða til að geta stundað slík störf, fengið þá sérfræðilegu aðstoð sem menn þurfa við þau og annað slíkt. Von mín er sú að nú, með nýrri skipulagsbreytingu hér á hinu háa Alþingi, megi sjá þess stað nú þegar að þeir sem veita forstöðu slíkum nefndum eigi ráð á meiri þjónustu hér innan hins háa Alþingis en verið hefur. Verður væntalega unnið áfram að því að sú þjónusta aukist. Ég vil því nota þetta tækifæri og þakka hv. 2. þm. Reykn. fyrir skýrslu hans um starfsemi Norðurlandaráðs og hv. 17. þm. Reykv. fyrir hans skýrslu. Ég tel afar þýðingarmikið að þessu starfi sé sýnd sú virðing sem við á, því að eins og mönnum er löngu orðið ljóst er enginn eyland og við erum hluti af stórum heimi sem þarf að taka mjög afdrifaríkar ákvarðanir á næstu árum um mál sem geta varðað okkur lífi eða dauða. Hið háa Alþingi Íslendinga má því ekki láta sitt eftir liggja til þess að að þessum störfum sé unnið af fyllstu alvöru. Ég vildi aðeins segja þetta um leið og ég ítreka þær óskir mínar að menn vinni vel að því að hjálpa forsetum þingsins við að koma saman almennum reglum um störf alþjóðanefnda á vegum Alþingis.

Geir H. Haarde Virðulegi forseti. Ég þakka þeim tveimur hv. þm. sem hér hafa tekið til máls fyrir þeirra framlag til þessarar umræðu og fyrir hlýleg orð í garð okkar sem höfum starfað í þessari deild á vegum Alþingis á kjörtímabilinu. Jafnframt vil ég þakka forseta Sþ. fyrir þær upplýsingar sem fram komu í ræðu hennar um þessi mál almennt og taka undir ummæli hennar um nauðsyn þess að fyrir liggi í öllum tilvikum ákveðnar og skýrar starfsreglur þannig að ekkert fari á milli mála í þessu efni óháð einstökum þingmönnum, þingflokkum eða þeim breytingum sem verða kunna hér á Alþingi við kosningar o.s.frv. Hv. 2. þm. Austurl. beindi til mín ákveðinni fsp. sem ég vil leitast við að svara um leið og ég þakka honum fyrir hans orð. Það liggur fyrir að Alþjóðaþingmannasambandið heldur tvö regluleg þing á ári hverju, auk ýmiss konar sérstakra ráðstefna eins og ég gat um. Það er umfangsmikið fyrirtæki að halda þing sem þetta þar sem mæta kannski u.þ.b. eitt þúsund manns. Ákveðnar kröfur eru gerðar um allan aðbúnað og tilhögun og fleira í þeim dúr og ákveðin kostnaðarskipting milli aðalskrifstofunnar í Genf og þess þjóðþings sem tekur að sér að bjóða til þinghaldsins. Þessi þing eru jafnaðarlega ákveðin með mjög góðum fyrirvara. Núna liggur fyrir, ekki aðeins að næsta þing verður í apríl 1990 heldur einnig að þingið í apríl á næsta ári verður í Brasilíu og þingið haustið 1992 verður í Madrid á Spáni. Hins vegar er ekki ljóst hvar haustþingið í ár verður vegna þess að sá aðili sem hafði gefið sig fram til að halda það neyddist til að hætta við. Hugsanlegt er að haustþingið í ár verði haldið í höfuðstöðvunum í Genf. Þeir sem taka að sér þinghald sem þetta gera það yfirleitt með nokkurra ára fyrirvara, bæði með tilliti til alls undirbúnings og þess kostnaðar sem því fylgir. Það er rétt sem hér kemur fram að grennslast hefur verið eftir því hvort Alþingi treysti sér til þess að halda eitt þing af þessu tagi. Við höfum sagt að við teldum það æskilegt og vildum stuðla að því án þess að geta gert neinar skuldbindingar um það á þessu stigi. Þannig að ég tek undir það sem fram kemur í máli hv. 2. þm. Austurl. að mjög æskilegt væri að boða til slíks þings einhvern tíma á næstu árum. Ég held hins vegar að það þurfi mjög nákvæman og rækilegan undirbúning. Við höfum lagt drög að því að kanna lítillega hvað slíkt gæti kostað en ljóst er að af slíku getur ekki orðið fyrr en einhvern tíma á næsta kjörtímabili. Ég vil taka undir þessa skoðun sem fram kom hjá 2. þm. Austurl. en jafnframt upplýsa að málið er ekki lengra komið en þetta, að það hefur komið til tals, en ekkert ákveðið liggur fyrir enn þá. Það er reyndar álitamál hvort nógu hentugt húsnæði er til staðar hér í borginni en ég hygg að ákveðin reynsla muni af því fást nú á þingi Norðurlandaráðs síðar í þessum mánuði hvort Háskólabíó með viðbyggingum henti undir þinghald af þessum toga. Það er líkast til stærsta vandamálið varðandi framkvæmd slíks þinghalds. Ég hygg á hinn bóginn að nægilegt hótelrými sé til staðar í borginni. En eins og ég segi, þetta mál er á algjöru frumstigi en ég fagna því að hv. þm. skuli hafa tekið eftir þessu atriði og skuli vera þeirrar skoðunar að við eigum að stefna að þessu í framtíðinni. Við munum halda áfram að vinna að þessu máli en gera það hægt og bítandi eftir aðstæðum.

Matthías Á. Mathiesen Virðulegi forseti. Á þskj. 538 er skýrsla fulltrúa Íslands í þingmannanefnd Fríverslunarsamtaka Evrópu, EFTA. Það mál er þriðja dagskrármálið. Ég vil taka undir með þeim sem hér hafa talað í dag um þau önnur mál sem hafa verið á dagskrá, fyrsta og annað málið, um þýðingu slíkra skýrslna í sambandi við alþjóðasamstarf alþingismanna. Ég legg áherslu á að þar sem hér er upphaf að slíku, að vísu hefur skýrsla um norrænt samstarf áður verið á dagskrá og til umræðu, en ég held að það fyrirkomulag sem hér er byrjað á sé skynsamlegra og sé til frambúðar. Af hálfu þeirra sem tekið hafa þátt í samstarfi þingmanna aðildarríkja EFTA, Fríverslunarsamtaka Evrópu, hefur ekki verið gefin skýrsla áður. Samstarf þingmanna EFTA-ríkjanna var nokkuð óformlegt frá upphafi samtakanna og allt fram til ársins 1977 að gerð var samþykkt í EFTA-ráðinu um skipan nefndar þingmanna til þess starfs sem þar er ákveðið og er það að finna á fskj. I. Hér er um að ræða ákvörðun ráðsins frá 13. og 14. okt. 1977. Með þeirri ákvörðun er komið á formlegu samstarfi í millum þingmanna EFTA-ríkjanna. Eins og hv. þm. er kunnugt hafa orðið breytingar á þessum samtökum og þau eru ekki jafnfjölmenn í dag og þau þá voru en samstarf þingmanna þeirra sex ríkja sem nú eru í EFTA hefur haldið áfram og er nú eins og samtökin sjálf á nokkrum krossgötum, eins og gert er grein fyrir hér í þessari skýrslu. Á fylgiskjali III er vikið að því hverjir hafa verið þátttakendur af hálfu Alþingis á fundum þingmannanefndarinnar frá 1977. Hafa fulltrúar þar verið frá einum og upp í fimm að einum fundi undanskildum, þ.e. þriðja fundinum 1979 en þá mun enginn hafa mætt fyrir hönd Alþingis. Eins og segir í samþykktinni frá 1977 er heimilt að hver sendinefnd sé skipuð allt að fimm fulltrúum. Í upphafi var sú ákvörðun tekin að af hálfu Íslands tækju tveir þingmenn þátt í þessum þingmannasamtökum. Auk mín er það nú hv. 5. þm. Norðurl. v. Jón Sæmundur Sigurjónsson, sem tók við á sl. ári þegar Kjartan Jóhannsson fyrrv. alþm. var skipaður sendiherra Íslands hjá EFTA og fastafulltrúi. Samtökin halda árlegan fund eins og fram kemur á fylgiskjali III og var síðasti fundurinn haldinn í Helsinki á sl. ári. Af hálfu Íslands hafa tveir þingmenn gegnt forustu í þessum samtökum. Tómas Árnason var varaformaður nefndarinnar á árunum 1984--1985 meðan hann gegndi þingmennsku. Þegar fundur þingmannanefndarinnar var haldinn hér á Íslandi var Kjartan Jóhannsson kjörinn formaður og gegndi hann formennsku í nefndinni næsta ár á eftir. Venjan er sú að formennskan fylgir því landi þar sem ársfundur er haldinn og er formennskan því í eitt ár í senn. Gert er ráð fyrir næsta fundi í maímánuði í Austurríki og þá er gert ráð fyrir því að við formennsku taki sá sem nú gegnir varaformennsku, austurrískur þingmaður og fyrrum utanríkisráðherra þar, Jankowitsch. Eins og sagt er í upphafi samþykktar ráðsins er þingmannanefnd frá aðildarríkjum EFTA komið á fót til að vera ráðinu til ráðgjafar um málefni sem heyra undir starfsemi samtakanna og til að miðla upplýsingum um slík málefni milli EFTA og þingmanna EFTA-ríkjanna sem og meðal þingmanna sjálfra. Þetta hefur verið hlutverk nefndarinnar en hins vegar er ljóst, með tilliti til þeirra samningaviðræðna og væntanlega samninga á milli EFTA og Evrópubandalagsins, að nokkur breyting verður þá á í sambandi við störf þessarar þingmannanefndar. Hefur það mál verið til sérstakrar umfjöllunar og mun ég víkja að því síðar. Viðræður hafa hins vegar verið milli þingmannanefndar EFTA og stofnana Evrópubandalagsins. Var það ekki hvað síst fyrir frumkvæði Kjartans Jóhannssonar að fastar viðræður komust á milli utanríkisviðskiptanefndar Evrópubandalagsins og EFTA-þingmanna. Hefur slíkur fundur verið haldinn árlega til að skiptast á skoðunum í sambandi við viðskipti og samskipti þessara tveggja bandalaga. Á bls. 2 í skýrslunni kemur þetta fram og þar er gerð grein fyrir síðasta fundi sem haldinn var 30. nóv. sl. og hvaða mál þar voru á dagskrá, þ.e. í hinum hefðbundnu viðræðum EFTA-þingmanna og Evrópubandalagsþingmanna. Auk þess er þar gerð grein fyrir stöðu mála varðandi samningaviðræður EFTA-ríkjanna og Evrópubandalagsins. Einmitt á þeim fundi mætti forseti þings Evrópubandalagsins og hefur það ekki gerst áður á þeim fundum. Það er með hvaða hætti, eins og ég sagði áðan, þessum málum verður skipað, þ.e. samstarfinu við þingmenn Evrópubandalagsins, sem hefur verið til umfjöllunar og ég vík að því á eftir. Annar hópur, vinnuhópur, hefur starfað á vegum þingmannanefndar EFTA og hefur sérstaklega fjallað um málefni er varða viðskiptafrelsi með fisk. Þessi nefnd var sett á stofn að frumkvæði þingmanna Íslendinga og skyldi fyrst og fremst fjalla um viðskipti með fisk og unnin matvæli. En að sjálfsögðu lögðu fulltrúar Alþingis mikla áherslu á að einmitt á sl. ári yrði samþykkt fríverslun með fisk og Stokkhólmssamþykktinni um EFTA þar af leiðandi breytt. Þetta gerðist og á fundi ráðherra EFTA-ríkjanna í Osló, leiðtogafundinum, og síðan fundinum í Kristiansand á sl. ári, tókst að ná fram ákvörðun í þessum efnum sem tvímælalaust er mjög þýðingarmikil varðandi þær umræður sem fóru fram á sl. ári og halda áfram á þessu ári. Þessi vinnuhópur fjallar að sjálfsögðu, eins og hér kom fram, um unnin matvæli og þar af leiðandi er áhugi á fleiru en fiski í þeim efnum. Hefur því viðfangsefnið oft verið af öðrum toga spunnið en í sambandi við fiskafurðir. Gert er ráð fyrir því að þessi vinnuhópur haldi fund hér í Reykjavík 17. og 18. apríl einmitt til að undirstrika og gera grein fyrir þeim sjónarmiðum sem við flytjum í þeim viðræðum sem fram fara og farið hafa fram varðandi þýðingu fríverslunar með fisk. Ég vék að því áðan varðandi framtíðarstarfsemi þingmanna á vegum EFTA, en á fundinum í Helsingfors var skipaður sérstakur vinnuhópur til að sinna þeim verkefnum. Hann hefur gert sér grein fyrir í fyrsta lagi með hvaða hætti við komum til með að eiga betri og nánari samskipti, þ.e. fulltrúar ríkisstjórna EFTA-ríkjanna og fulltrúar þingmannasamtakanna, svo og hinu hvernig þingmannasamtök EFTA og þingmannasamtök Evrópubandalagsins koma til með að skipuleggja sín samskipti á næstu árum. Að sjálfsögðu hefur það áhrif þar með hvaða hætti og hvernig þeim samningum lýkur sem nú standa yfir milli EFTA og Evrópubandalagsins. Þessi vinnuhópur gerði sér grein fyrir með hvaða hætti hann teldi skynsamlegast að haga samstarfi sínu við ráðherra, við EFTA-ráðið og við ráðherra EFTA-ríkjanna, með sérstöku bréfi sem samið var til EFTA-ráðsins og afhent formanni þess, sem var á sl. hálfa ári Kjartan Jóhannsson sendiherra. Þar voru lagðar fram hugmyndir og niðurstaðan af þeim viðræðum og af því bréfi hefur þegar fengist með sérstakri samþykkt sem EFTA-ráðið gerði að höfðu samráði við ráðherra EFTA-ríkjanna. Einn þáttur þess er að talið var eðlilegt og nauðsynlegt að haldnir yrðu sameiginlegir fundir ráðherra og þingmanna og fyrsti sameiginlegi fundurinn verður haldinn í Genf í byrjun apríl. Þá undirstrikaði ráðið hversu þýðingarmikið það væri að leitað væri álits þingmannanefndarinnar um mikilvæg málefni. Þegar ekki væri fyrir hendi væntanlega sameiginlegur fundur ráðherra og þingmanna hefði formaður þingmannanefndarinnar tækifæri til að koma sjónarmiðum á framfæri með því að koma til fundar við ráðherrana. Ég vék svo að því að hér væri unnið að hugmyndum varðandi samstarf þingmanna EFTA og þingmanna Evrópubandalagsins í tengslum við samninga um evrópska efnahagssvæðið. Vinnuhópurinn telur að slík stofnun sé nauðsynleg ef samningar takast við EB um efnahagssvæðið. Fyrirkomulag slíkrar stofnunar hefur verið rætt en ekki liggja fyrir neinar endanlegar hugmyndir í þeim efnum. Það var einmitt ráðherrafundur EFTA-ráðsins 11. og 12. des. sem undirstrikaði sérstaklega mikilvægi stöðu þingmanna í viðræðum um evrópska efnahagssvæðið og nauðsyn þeirrar viðleitni þingmannanefndarinnar að koma sjónarmiðum EFTA á framfæri við Evrópuþingið. Framkvæmdastjóri Evrópubandalagsins hefur einnig vikið að því í samningaviðræðunum að að slíkum starfsvettvangi EFTA-þingmanna og Evrópubandalagsins þyrfti að hyggja. Ég hef vikið að helstu atriðunum sem fram koma í þessari skýrslu. Eins og ég sagði í upphafi tel ég mjög af hinu góða þær umræður sem hér fara fram. Þegar annað mál var hér til umræðu, þ.e. skýrsla Alþjóðaþingmannasambandsins, var vikið að þeirri þáltill. sem fyrir Alþingi liggur um skipan þeirra mála í framtíðinni. Það er eðlilegt að svo sé um öll samskipti þingmanna á alþjóðavettvangi og í sambandi við þingmannasamtök EFTA sýnist eðlilegt að slíkar reglur verði settar. Hins vegar er það mat okkar sem tökum þátt í starfsemi þingmannahópsins að æskilegt væri að fyrir næsta þing væru undirbúnar slíkar starfsreglur því þá væri væntanlega komið í ljós, eftir þær viðræður og starf sem núna er unnið, með hvaða hætti skynsamlegast væri að haga framtíðarskipan í þeim efnum. Þetta er í samræmi við það sem kom fram á fundi nefndarinnar þegar fulltrúar Norðmanna ræddu um tillögur um breytingar á skipan og fyrirkomulagi þessara mála og var álit nefndarmanna að skynsamlegast væri að taka slíkar athuganir til umfjöllunar og ákvörðunar þegar komið væri fram á næsta ár. Á fylgiskjali II höfum við fyrir okkur skipulag þessarar starfsemi eins og skipurit hefur verið upp teiknað og sjáum hvar og hvernig þingmannanefndinni er ætlað að koma þar að málum. Það er alveg ljóst að í vaxandi mæli verður starf alþingismanna fólgið í alþjóðlegu samstarfi, ekki hvað síst á sviði efnahags- og viðskiptamála, þ.e. á vettvangi EFTA og Evrópubandalagsins. Og það er ekki aðeins mikilvægt að stjórnvöld, þ.e. framkvæmdarvaldið, verði þar í nánu samstarfi, heldur þurfa að sjálfsögðu þjóðkjörnir fulltrúar að vera það líka. Út frá því sjónarmiði höfum við sem skipum þessa nefnd nú reynt að vinna varðandi þau atriði sem hafa verið á dagskrá að þessu sinni. Þá vil ég geta þess að lokum að að sjálfsögðu hefur sú mikla breyting sem átt hefur sér stað í Austur-Evrópu, þróun mála þar, verið á dagskrá og einmitt með tilliti til þess hafa menn viljað víkja til hliðar breytingum sem gera þyrfti þegar fram í sækti. Ég bendi á að um nokkurt skeið hefur verið samstarf á milli EFTA og Júgóslavíu sem átti sér aðdraganda og hefur verið um nokkurn tíma. En nú þegar þessi mikla breyting á sér stað hefur verið sóst eftir frekara samstarfi og fyrir því gerð grein á fundum þingmanna EFTA og að sjálfsögðu tekið jákvætt undir það. Þegar fram í sækir munu þingmenn EFTA-ríkjanna koma til með að eiga viðræður við þingmenn, þjóðkjörna fulltrúa Austur-Evrópuríkja. Ég tel ekki ástæðu, virðulegur forseti, til að hafa hér um fleiri orð. Ég er tilbúinn að svara spurningum ef til mín verður beint, eftir því sem ég veit og þekki til.

Utanríkisráðherra (Jón Baldvin Hannibalsson) Virðulegur forseti. Það er ástæða til að þakka fyrir þessa skýrslu fulltrúa Íslands í þingmannanefnd Fríverslunarsamtaka Evrópu, EFTA. Þingmannanefndin er ásamt með ráðgjafarnefndinni, svokallaðri, með þýðingarmestu nefndum á vegum þessara samtaka. Ráðgjafarnefndin er skipuð fulltrúum samtaka atvinnulífs og vinnumarkaðar í EFTA-löndunum. Þingmannanefndin byrjaði starf sitt nánast með óformlegum hætti eins og hér hefur verið gerð grein fyrir en frá árinu 1977 hefur starf hennar verið formlegt og nú hefur einnig verið staðfest að henni er ætlaður meiri hlutur í þessu samstarfi. Þannig var formaður nefndarinnar í fyrsta sinn mættur á seinasta ráðherrafundi EFTA-ríkjanna og því er yfir lýst með ályktun á þeim fundi að framvegis verði samráðið nánara og að fulltrúar þingmannanefndarinnar muni hitta ráðherra viðskiptamála sem fara með EFTA-málefni með reglulegum hætti. Nefndin hefur unnið þýðingarmikil störf nú þegar. Eins og fram kom í máli hv. 1. þm. Reykn. hér áðan hafði nefndin t.d. sérstakt frumkvæði að því að taka upp og taka undir með sjónarmiðum Íslendinga sem mikið hafði verið haldið fram innan EFTA, að EFTA-samtökin sem slík samþykktu að taka upp grundvallarregluna um fríverslun með fiskafurðir á EFTA-svæðinu. Þetta gerðist fyrst með samþykkt nefndarinnar á fundi í Noregi 1987 og var síðan enn áréttað á ráðherrafundi EFTA-ráðsins í Tampere í Finnlandi 1988 að tillögu þingmannanefndarinnar og leiddi til þeirrar niðurstöðu að leiðtogafundur EFTA í mars 1989, sem haldinn var í Osló, samþykkti þessa grundvallarreglu eins og fram kom í Oslóaryfirlýsingunni. Það var síðan staðfest með formlegum hætti á ráðherrafundi EFTA-ráðsins í Kristiansand í júní 1989 sem var hin endanlega niðurstaða málsins. Af því leiðir síðan að nú frá miðju ári verður þessi grundvallarregla komin til framkvæmda þótt þau ríki sem beitt hafa opinberum stuðningi við sjávarútveg og fiskvinnslu, eins og t.d. Noregur, hafi nokkurn umþóttunartíma áður en þeim fjárstuðningi á að vera lokið. Samstarf þingmannanefndarinnar við fulltrúa Evrópubandalagsins, og þá ekki síst hina svokölluðu REX-nefnd, þ.e. þá nefnd Evrópuþingsins sem fjallar um samskiptin á efnahagssviðinu við aðra, er einnig mjög þýðingarmikið. Þess skal svo getið að lokum að starf þingmannanefndarinnar er ekki hvað síst mikilvægt til þess að tryggja tengsl milli ráðherraráðs EFTA og alls þess mikla starfs sem þar fer fram eða á þess vegum, í vinnuhópum á vegum ráðsins og sérfræðingahópum, við þjóðþingin. Hafi það starf verið þýðingarmikið áður er það nú þýðingarmeira en nokkru sinni fyrr og þess vegna lýsi ég yfir ánægju minni með það að þegar hefur verið þannig um hnútana búið að hlutur nefndarinnar í þessu starfi fer vaxandi og ég vænti þess að það þýði í reynd að samskiptin við þjóðþingin verði nánari og traustari á þeim tímum sem í hönd fara.

Kristín Einarsdóttir Virðulegur forseti. Ég vil, eins og aðrir hér á undan mér, lýsa ánægju minni með það að við skulum taka sérstakan tíma í að ræða skýrslur um samskipti við alþjóðasamtök hér í þinginu. Það er mjög nauðsynlegt að við fáum upplýsingar um það hvað er á ferðinni í samskiptum þingmanna við þingmenn annarra þjóða og vil ég sérstaklega lýsa ánægju minni með að fá skýrslu þingmannanefndar Fríverslunarsamtakanna, EFTA, vegna þess að ég held að þetta sé í fyrsta skipti sem við fáum eitthvað frá henni að heyra. Ég hef ákaflega lítið vitað um það hingað til hvað þingmannanefndin hefur gert. Því ber að fagna því sérstaklega að við fáum tækifæri til að ræða það á þessum vettvangi. Það eru nokkur atriði sem mig langar til að gera að umtalsefni í þessari skýrslu. Mig langar að spyrja hv. 1. þm. Reykn., sem hér gerði grein fyrir þessari skýrslu, um atriði sem þarkemur fram. Á vettvangi þingmannanefndarinnar hefur verið fjallað um almenn sjónarmið er varða málefni EFTA og EB, eins og kemur fram á bls. 2, ríkisstyrki, reynslu af fríverslun í Evrópu, tengsl EFTA og EB og hugsanlega samvinnu og frekari þróun samskipta. Mig langaði að vita, þegar þeir tala þarna um reynslu af fríverslun í Evrópu, hvort það hafi eitthvað verið talað um fríverslun með fisk. Fram kemur að talað hefur verið um möguleika á aukinni fríverslun. Það skiptir okkur verulega máli, að fá að vita hvað þarna er á ferðinni, þar sem þetta er eitt af þeim málum sem sett hafa verið á oddinn af Íslands hálfu. Þó að við heyrum að vísu núna og höfum reyndar heyrt lengi að af hálfu Evrópubandalagsins komi fríverslun með fisk ekki til greina langar mig til að vita meira um þessa fundi á vegum sendinefndarinnar eða þá fundi þar sem fjallað var um fríverslun með fisk. Þetta vildi ég fá varpað meira ljósi á, ef hægt er, hvort sem það yrði hér á þessum vettvangi eða síðar. Það sem vekur sérstaklega athygli er þó það að talað er um aukið hlutverk þingmannanefndar EFTA sem kemur fram í 4. lið þessarar skýrslu. Það er talað um að í mars sl. hafi verið stofnaður vinnuhópur sem hefur það hlutverk að endurskoða hlutverk nefndarinnar. Þar voru lagðar fram hugmyndir um aukið hlutverk og eftir því sem mér vel tekið í þær hugmyndir sem fram komu. Mér finnst nauðsynlegt að það komi betur fram hverjar þessar hugmyndir eru og hvert þetta aukna hlutverk á að vera. Ég sé að það er talað um aukið samráð o.s.frv. en ég vildi gjarnan fá betur útfært hvernig þetta á að vera og hvaða hugmyndir þarna eru á ferðinni, ekki síst með tilliti til þess að það er talað um það hér síðar að það sé enn þá nauðsynlegra að þessi samvinna sé aukin og hlutverk þingmannanefndarinnar aukið eftir að samningar hugsanlega hefjist milli Evrópubandalagsins og EFTA um sameiginlegt efnahagssvæði. Þess vegna langaði mig til að vita hvers konar hugmynd þarna er á ferðinni. Við erum nú búin að hlýða hér á skýrslu þingmanna sem eru í Norðurlandaráði. Þeir fjalla, að því er mér skilst, mikið um þessi mál líka, þannig að ég er að hugsa þá um skörun og hvernig þetta allt saman á sér stað vegna þess að ég óttast að þarna verði málunum drepið allt of mikið á dreif og allt of lítil samvinna verði þarna á milli. Ég hef kannski ekki síst áhyggjur af því vegna þess að nú sýnist mér að það hafi verið heilmikið gert á þessu sviði en ég sem er bæði í utanrmn. og Evrópustefnunefnd þingsins hef mjög lítið vitað hvað rætt hefur verið á þessum vettvangi, og þá er ég að tala um þingmannasamtök EFTA. Og ég verð að viðurkenna það að það var ekki fyrr en fyrir nokkrum vikum að ég vissi hvaða þingmenn voru í þingmannanefnd Fríverslunarsamtakanna fyrir Íslands hönd. Það er mjög slæmt að samskiptin skuli ekki vera meiri en það milli þeirra stofnana innan þingsins sem fjalla um þessi mál. Þess vegna finnst mér að það verði að varpa miklu skýrara ljósi á hvað þarna er á ferðinni, hvaða hugmyndir eru á ferðinni um þetta aukna hlutverk, og tel raunar alveg nauðsynlegt að þarna sé haft samráð og samvinna innan þingsins um skipan þessara mála í framtíðinni. Ég vildi síðan að lokum, virðulegi forseti, varpa þessu fram til þeirra sem skrifa undir þetta plagg og þá kannski þess sem hér talaði, 1. þm. Reykn.: Hvernig voru þessir fulltrúar skipaðir í þessa þingmannanefnd? Ég áttaði mig ekki á því. Ég heyrði það ekki eða mér fannst það ekki hafa komið fram hér. Ég er alveg sammála því að það þarf að setja ákveðnar reglur um skipan í ráð og nefndir og forsetar þingsins hafa sett fram hugmyndir sem eru til umræðu núna og ég vonast til þess að við getum afgreitt það mjög fljótlega hvernig þessu verður háttað þannig að það þurfi ekki að bíða fram á næsta þing eftir því, hvernig við viljum hafa það hér af okkar hálfu. En það breytir ekki því að mér finnst nauðsynlegt að það komi hér fram hvernig þessum málum hefur verið háttað að því er varðar skipan í þessa þingmannanefnd þar sem ég hef ekki haft hugmynd um það og aldrei verið beðin um, hvorki samráð né tilnefningar eða neitt í sambandi við tengsl við þessa þingmannanefnd EFTA. Þess vegna langar mig til að spyrja sérstaklega að því núna. Þó ég sé svo sannarlega sammála því að það þurfi að setja ákveðnar reglur um það hvernig þetta verði í framtíðinni breytir það ekki því að mig langar til að fá upplýsingar um þetta atriði hér og nú.

Hjörleifur Guttormsson Virðulegur forseti. Það er ánægjulegt að hér skuli gefast tilefni til að ræða um málefni EFTA og þátttöku Alþingis í starfi þingmannanefndar þessara fríverslunarsamtaka sem við erum aðilar að af tilefni þessarar skýrslu sem hér liggur fyrir frá þingmannanefndinni. Ég þakka hv. þm. sem að þessari skýrslu standa, hv. 1. þm. Reykn. og hv. 5. þm. Norðurl. v., fyrir að hafa rekið slyðruorðið af þessu þingmannasamstarfi með því að leggja hér fyrir skýrslu um starfsemi þess. Eins og fram kemur í skýrslunni á þetta samstarf sér orðið alllanga sögu en um það hefur verið undrahljótt hér í sölum Alþingis allt fram undir þetta. Ég vil líka taka undir það sem kom hér fram í máli hv. 12. þm. Reykv. áðan að það vekur nokkra furðu, þegar litið er yfir skrá yfir þátttöku Íslands í þessu samstarfi, með hvaða hætti þetta hljóðláta samstarf hefur farið fram, þ.e. hverjir hafa þar verið sjálfkjörnir á vettvangi. Ekki það að ég vilji bera þeim fulltrúum neinar ávirðingar á brýn sem þar hafa tekið þátt, það hef ég engar ástæður til að gera, en hitt blasir við að undanfarin ár eða frá árinu 1986 eru það eins tveir þingflokkar hér á Alþingi sem hafa séð ástæðu til þess að taka þátt í þessu þingmannasamstarfi, þ.e. Sjálfstfl. og Alþfl., og ég minnist þess ekki að í mínum þingflokki hafi þessi samskipti borið á góma eða það stæði yfirleitt til boða þingflokki Alþb. að eiga hlut að því. Ég er ekki með þessu að segja að það sé sjálfsagt að fylla í þann ramma sem dreginn var 1977 af ráðherraráði EFTA sem heimilar að fimm þingmenn frá hverju ríki eigi þátt í ársfundum þingmannanna eða taki formlegan þátt í þessu samstarfi. Það getur vissulega verið á réttum stað að þingflokkar skiptist á um þátttöku í þessu samstarfi með svipuðum hætti og gert er í Alþjóðaþingmannasambandinu og þar getum við einmitt sótt góða fyrirmynd um það að verið er að móta og kynna reglur að frumkvæði þeirra sem þar hafa átt aðild varðandi þátttöku þingsins í því samstarfi. Hæstv. forseti Sþ. ræddi hér undir fyrri dagskrárlið um tilmæli sem beint hefði verið til þingflokka um að gera bragarbót á alþjóðlegum samskiptum og móta fastari reglur um þátttöku í þeim og væntanlega verður þetta, sem og þessi skýrsla sem hér liggur fyrir og hér er rædd, til þess að einnig verði tekið á þessum málum að því er varðar þingmannanefnd EFTA. Ég veit ekki hvort ástæða er út af fyrir sig til þess að bíða endilega næsta árs eða næsta þings, eins og kemur fram í skýrslunni, til þess að á þessum málum sé tekið, en þar er, sýnist mér, látið að því liggja og það vegna þess að þá verði ljósara en áður hvert stefni í samskiptum, hver verði framtíðarskipan þingmannanefndarinnar, og væntanlega vegna samskipta Evrópubandalagsins og EFTA sem rakin eru fyrr í skýrslunni. Þar er á döfinni ekki aðeins að auka þetta samstarf á þingmannavettvangi varðandi EFTA, heldur hugsanlega að stofna sérstaka sameiginlega þingmannanefnd EFTA og Evrópubandalagsins til að fjalla um sameiginleg málefni þannig að þar er enn einn vettvangur að þróast samkvæmt þessum hugmyndum. Þess vegna er auðvitað nauðsynlegt að um þetta sé fjallað hér á Alþingi og það rætt og menn tjái sig um það hver viðhorf þeirra eru til þess, þeirrar þróunar sem þarna er á ferðinni. Eigum við að ýta undir þessi samskipti í þessu formi og þessum farvegi eða ekki? Ég hvet því til þess að á þessu verði tekið á þessu þingi að því er varðar hið venjulega hefðbundna þingmannasamstarf EFTA og síðan má þá skoða hvert halda skuli ef hugmyndir og stuðningur verða við hugmyndir um það að taka upp fastara samstarf við þingmenn á vettvangi Evrópuþingsins og Evrópubandalagsins þar með. Þetta mál snertir hins vegar önnur samskipti sem við ræddum hér fyrr í dag þar sem er Norðurlandaráð. Það er nú svo að meiri hluti EFTA-ríkjanna eru Norðurlönd. Fjögur af sex EFTA-ríkjum eru Norðurlönd sem eiga sinn vettvang í Norðurlandaráði, sinn meginvettvang í norrænu samstarfi þar, og það fer ekki hjá því að ef upp koma hugmyndir og teknar verða ákvarðanir um það, hugmyndir eru þegar komnar upp um það, að efla samskipti á EFTA-vettvangi og tengjast þingmönnum Evrópubandalagsins, kann það að hafa áhrif á störf á vettvangi Norðurlandaráðs og hvert stefnir í þeim efnum. Ég hef einmitt orðið var við það nú alveg nýlega að hugmyndir, m.a. frá Norðmönnum, komnar frá norska Stórþinginu, hafa ýtt við mönnum og menn hafa sett fram spurningar um það: Er það nú alveg víst að við eigum að fara að beita kröftunum inn á þennan vettvang? Má ekki reikna með því að það verði til þess að draga þróttinn úr Norðurlandaráði og norrænu samstarfi sem slíku? Og þarna vil ég að við stöldrum við. Ég geri ráð fyrir að menn kannist við sjónarmið mín að því er snertir þær viðræður sem staðið hafa yfir með hugsanlegt evrópskt efnahagssvæði fyrir stafni. Ég er lítill hvatamaður að því fyrirtæki og hef ítrekað varað við því hvert þar er verið að halda í sambandi við það svæði og viðhorf mín til samstarfs EFTA og Evrópubandalagsins á þingmannavettvangi mótast kannski að einhverju leyti af þeim fyrirvörum sem ég hef á þessu evrópska efnahagssvæði. Það getur hins vegar verið alveg á réttum stað að efla þrátt fyrir það og óháð því samskipti við Evrópuþingið. Það getur alveg verið á sínum stað en það hefur auðvitað annað innihald og annað inntak ef ekki verður úr þessu evrópska efnahagssvæði. Það held ég að sé alveg ljóst að það hlýtur að hafa áhrif á það. Ég líkti Fríverslunarsamtökum Evrópu við skakka turninn í Pisa á aukaþingi Norðurlandaráðs í Maríuhöfn í nóvember sl., og það hrukku einhverjir við þessa samlíkingu en ég tel að hún sé á sínum stað og sé táknræn um stöðu þessara fríverslunarsamtaka um þessar mundir. Það liggur nefnilega fyrir að meiri hlutinn í hópi þessara ríkja er ákveðinn í að brjótast inn í fordyri Evrópubandalagsins og verði ekki af stofnun hins evrópska efnahagssvæðis þá er það borðleggjandi að a.m.k. helmingur þessara ríkja verður kominn með umsókn um beina aðild að Evrópubandalaginu fyrr en varir, Noregur, Svíþjóð og Austurríki. Það síðastnefnda er raunar þegar búið að leggja inn umsókn. Og svo eru menn að tala um módel, svokallað tveggja stoða kerfi, og þar inn í kemur skakki turninn í Pisa, ,,two pillar approach`` eins og það er kallað á enskunni, um þessar tvær heildir sem eigi að leggja lag sitt saman í hinu evrópska efnahagssvæði, takast á og mynda samskiptareglur og EFTA á að tala einum rómi. EFTA sem er með ríki innan borðs sem þegar hafa lagt inn umsókn um beina aðild að Evrópubandalaginu. Ég ætla ekki að gera þetta að umtalsefni hér að öðru leyti. Það er kannski ekki efni til þess af tilefni þessarar skýrslu þó að ástæða væri til að ræða þróun þessara mála í sambandi við hið evrópska efnahagssvæði og stöðu EFTA í því sambandi hér á þinginu og gefst væntanlega ítrekað tilefni til þess á næstunni. Ég held hins vegar að það væri vettvangur fyrir EFTA í öðru samhengi og til að þróa EFTA sem fríverslunarsamtök og samtök sem gætu unnið Evrópumálefnum býsna gott á næstunni ef menn hefðu veðjað á það, ef menn hefðu valið það og vildu beita sér að því í staðinn fyrir að reyna að keyra inn í hinn innri markað Evrópubandalagsins, innan hins svokallaða EES. Þar er ég með í huga Austur-Evrópusvæðið, ríki í Austur-Evrópu sem sum hver hafa bankað upp á hjá EFTA nú þegar, áttu viðræður við formann EFTA-ráðsins, hæstv. utanrrh. okkar á síðasta ári með óskum um að taka upp viðræður og hugsanleg tengsl. Hvaða viðbrögð fengust? Jú, herrar mínir, það er allt á sínum stað, við viljum líta til ykkar en það er bara ekki rétti tíminn. Við megum ekki vera að því að sinna ykkur mikið í bráð því við erum að tala við Evrópubandalagið og það verður að ljúka þeim samningaviðræðum fyrst áður en við getum farið að opna eitthvað dyrnar til samskipta við ykkur. Ég hefði viljað sjá þessi mál standa öðruvísi, út frá því að ekki hefði verið farið í þessa samsiglingu gagnvart Evrópubandalaginu, þá hefði EFTA getað haft verulegu hlutverki að gegna til þess að styðja þá jákvæðu þróun, sem hefur átt sér stað í Austur-Evrópu undanfarið og hugsanlega getað fengið þar aukinn styrk. Í rauninni ný verkefni til eflingar fyrir þessi fríverslunarsamtök og það ekki aðeins milli Austur-Evrópu og EFTA, heldur líka í beinu evrópsku samhengi. Ég vil með þessum orðum út af fyrir sig, virðulegur forseti, ekki útiloka hlut EFTA í framtíðinni í þessum efnum, en það er alveg ljóst að staðan, samningarnir Evrópubandalagið---EFTA, sem nú standa yfir, hafa lokað á þessa möguleika, þennan glugga í austur að verulegu leyti og setja þar ákveðin takmörk að mati forystumanna EFTA. Svo vildi ég, virðulegur forseti, aðeins koma hér að einum þætti þessarar skýrslu sem snýr að fríverslun með fisk. Það er einmitt málefni sem tekið var upp innan EFTA að frumkvæði Íslendinga og í þingmannasamtökunum eins og rakið er hér í þessari skýrslu. Við höfum fengið það inn í uppleggið frá Osló frá í mars sl. og nú er það einn af þeim þáttum sem knúið er á og hæstv. utanrrh. segir að það sé forgangsmál, það sé einn af prófsteinunum á það hvort hægt sé að tengjast hinu evrópska efnahagssvæði, hvort Evrópubandalagið taki undir þetta prinsipp um fríverslun með fisk. Það er ekkert mjög bjart yfir því baráttumáli og sannleikurinn er sá að maður veit ekki hvort maður á í raun að hryggjast eða gleðjast yfir þeirri stöðu. Ég held að það sé nauðsynlegt að ræða aðeins það mál og rökstyðja þá staðhæfingu af minni hálfu. Að því er snertir EFTA, þá skuldbundu EFTA-ríkin sig frá 1. júlí n.k. til að taka upp fríverslun með fisk, hætta ríkisstyrkjum og fella niður tolla ef þeir væru til staðar varðandi fiskafurðir innan EFTA-svæðisins og samþykktu aðlögunartíma til ársloka 1991 í þeim efnum. Það blasir nú við að Noregur hefur séð sig knúinn til að bregðast svo við í þessum efnum varðandi styrki til sjávarútvegs, ekki að þrepa niður styrkjakerfið í sjávarútvegi, heldur að auka mjög verulega beina fjárstyrki til sjávarútvegs í Noregi, þrátt fyrir þetta stefnumið þar sem styrkjakerfið á að afnema fyrir lok næsta árs samkvæmt þessari EFTA-samþykkt. Þetta munu hafa verið um 900 millj. norskra króna í beina styrki til sjávarútvegs á síðasta ári og samkvæmt ákvörðunum Stórþingsins er þessi upphæð hækkuð ef ég man rétt í 1125 millj. norskra kr. nú fyrir yfirstandandi ár, sem þarna er varið í styrkveitingar. Svo ekki stefnir það nú í afnám og aðlögun í þessum efnum heldur þvert á móti. Við vitum vissulega, virðulegi forseti, að Norðmenn geta fært fram mjög skýr rök fyrir því að svona er brugðist við af þeirra hálfu í þessu máli vegna hins gífurlega samdráttar í fiskveiðiheimildum til norskra sjómanna, til norskra fiskiskipa sem væri nú aldeilis svart í álinn ef við stæðum frammi fyrir einhverju slíku. En þetta er sem sagt veruleiki og ég á eftir að sjá það að Noregur og ég veit ekki, ég hef ekki kannað málin hjá Finnum og Svíum, sem voru með böggum hildar yfir þessu ákvæði, að þeir standi við þetta á næsta ári. Þegar svo litið er til Evrópubandalagsins þá er nú ekki aldeilis tekið undir þessi sjónarmið. Í könnunarviðræðum vísuðu þeir beint í sína fiskimálastefnu sem er njörvuð í gífurlegt styrkjakerfi og það þarf nokkra bjartsýni til að ætla að Evrópubandalagið hreyfist eitthvað út af kröfu af hálfu EFTA varðandi fríverslun með fiskafurðir. Ég man ekki betur en Evrópuþingið í Strasborg hafi einmitt verið að hnykkja á þessu kerfi og gera ítrekaðar og auknar kröfur um að það komi aðgangur að auðlind í staðinn fyrir aðgang að markaði í sambandi við fisk og fiskveiðar. Eitthvað las ég um það í blöðum alveg nýlega. Og svo er það þessi spurning: Á maður að hryggjast eða gleðjast? Hvernig erum við Íslendingar í stakk búnir til þess að taka á okkur algjöra fríverslun með fisk? Hvernig erum við í stakk búnir til þess? Hvað mundi hæstv. sjútvrh. segja ef hæstv. utanrrh. kæmi nú frá einhverjum fundinum erlendis og segði: Nú ber vel í veiði, segir hæstv. utanrrh., Evrópubandalagið búið að samþykkja fríverslun með fisk. Ekki bara EFTA heldur Evrópubandalagið. --- Hvað ætli hæstv. sjútvrh. mundi segja þegar hann þyrfti að horfast í augu við það að hægt væri að sækja fiskinn inn á Íslandsmið af útlendingum, þ.e. kaupa hann upp sennilega bara um borð í skipunum og stýra þeim til útlanda með aflann óunninn. Ég hef vissulega heyrt það af vörum hæstv. utanrrh. ekki alls fyrir löngu að þetta mundi nú ekki breyta svo sem neinu. Í rauninni séum við skuldbundnir að hafa hér opið varðandi ráðstöfun á fiskafla, megum engar hömlur hafa og þetta breyti engu. En við erum þó með hömlur hér uppi og við höfum viljað hafa það fyrir satt að við höfum fullan rétt til þess að hafa þær. Og ég veit ekki hvernig við stæðum hér ef við ættum á skömmum tíma að taka við slíkri stefnumótun sem þarna er á ferðinni. Ég bið hv. 1. þm. Reykn. aðeins að tjá sig um þessa stöðu. Ég held nefnilega að málið liggi þannig í sambandi við fríverslun með fisk að Íslendingar eigi það algerlega ógert að búa sig í þann slag ef þeir ætla í hann sjálfir. Að standa frammi fyrir því að útlendingar geti keypt óheft aflann hér á Íslandsmiðum og keppt um fiskinn, jafnhliða því sem verið er að undirbúa það að þeir geti náð hér undirtökunum í sjávarútveginum með beinum og óbeinum hætti ef við látum draga okkur inn í hið evrópska efnahagssvæði með opnar gáttir fyrir fjárfestingar útlendinga og fjármagnsflutninga. Þó svo talað sé um að reyna að skerma af sjávarútveginn. Flestir viðurkenna að það muni ekki takast í reynd. Engar lagagirðingar muni þar halda en þarna verði opnar dyr. Virðulegur forseti. Þetta er mál sem er fullt tilefni til að ræða vegna þessarar skýrslu sem hér liggur fyrir þar sem einmitt fríverslun með fisk er verulegur þáttur skýrslunnar og hefur verið þáttur í starfi Íslendinga á þessum vettvangi. Ég vil vekja athygli á því að menn eiga eftir að skoða dálítið betur fylgjur þess, afleiðingar þess að standa frammi fyrir þessari fríverslunarkröfu sem við höfum þarna borið fram. Ég vil svo að lokum, virðulegur forseti, aðeins ítreka að ég tel að það þurfi að gaumgæfa vel þróun þessa þingmannasamstarfs á vegum EFTA. Ekki aðeins þátttöku þingflokka hér á Alþingi, heldur hvernig við eigum að stuðla að framhaldi þessa máls, þingmannanefndar EFTA og samstarfi við þingmenn innan Evrópubandalagsins og Evrópuþingsins. Ég hef engar njörvaðar skoðanir fyrir fram í þeim efnum. Við þurfum að skoða það eftir ástæðum. Við þurfum líka að hafa auga á norrænu samstarfi, samstarfi Norðurlanda, þar sem meginhluti EFTA-ríkja eru einmitt Norðurlönd og verið er að ræða jafnhliða um breytingar og helst eflingu á norrænu samstarfi.

Matthías Á. Mathiesen Virðulegur forseti. Ég vil leyfa mér að þakka þær umræður sem orðið hafa um þessa skýrslu. Ég vil hins vegar taka fram, vegna orða hv. síðasta ræðumanns, 2. þm. Austurl., um afstöðu mína varðandi fríverslun, með hvaða hætti og með hvaða skilyrðum, að sá umræðutími sem við höfum hér og sú skýrsla sem við erum að fjalla hér um gefur út af fyrir sig ekki tilefni til að fjölyrða um það. Hitt liggur ljóst fyrir að það sem hér er verið að fjalla um er hvernig unnið hefur verið að því að ná fram fríverslun með fisk hjá EFTA-ríkjunum. Hvað fara gerir svo í þessum málum varðandi Evrópubandalagið og samninga EFTA og Evrópubandalagsins, ég ætla ekki að hefja umræður um það hér í tengslum við þessa skýrslu. En þar hafa verið sett fram þau sjónarmið sem hér á Alþingi hefur verið greint frá. Hér hafa svo komið fram ákveðin sjónarmið af hálfu hæstv. ríkisstjórnar sem fer að sjálfsögðu með þá samninga og svo aftur sjónarmið þeirra sem í stjórnarandstöðu eru og ég sé ekki ástæðu til þess að taka upp tíma hér og nú til að fjalla um það, enda erum við að ræða fyrst og fremst um skýrslu þessara þingmannasamtaka. Hins vegar þegar fram í sækir og samningaumleitanir og samningar þessir standa yfir og komið verður að lokum þeirra, þá verður þetta mál að sjálfsögðu hér til umfjöllunar með tilliti til þeirrar niðurstöðu sem þá hefur fengist. Það er hins vegar ljóst að það hafa verið settir fram ákveðnir fyrirvarar varðandi þessi mál og ég trúi að það séu allir sem standa að þeim fyrirvörum með hvaða hætti fríverslun með fisk yrði hér í sambandi við þá samninga sem standa nú yfir. Hv. 2. þm. Austurl. hann vék svo að því hlutverki sem þessi þingmannanefnd kemur til með að hafa burt séð frá því hvernig þessum samningum lýkur. En það er einmitt vegna þess að mönnum er ekki ljóst, þar er ekki komin niðurstaða, að þannig er tekið til orða. Þannig er lagt til í skýrslunni að við rösum ekki um ráð fram um starfsreglur fyrir þessi samtök, einfaldlega vegna þess að það er enn ekki ljóst hversu stór þau koma til með að verða né með hvaða hætti. Hitt getum við svo gert upp við okkur hér, þ.e. alþm., með hvaða hætti við veljum, hvað marga við veljum. Það sem hér er fyrst og fremst verið að tala um er hvers konar samstarfsreglur við komum til með að hafa. Það fer svo að sjálfsögðu eftir því hver verður niðurstaða þessara samninga með hvaða hætti samskiptin verða, hverjir verða þar til kvaddir og svo framvegis. Við getum og eigum auðvitað með einum eða öðrum hætti að setja okkur starfsreglur varðandi okkar eigin fulltrúa í þessu sambandi. Þá kem ég að því með hvaða hætti menn hafa verið tilnefndir til þessara starfa. Mér hefur skilist að það hafi verið formenn þingflokka sem hafi fjallað um þessi mál. Það hefur a.m.k. verið svo að þingflokki Sjálfstfl. hefur að undanförnu verið falið að tilnefna annan af þeim tveimur sem skipa þessa þingmannanefnd og í fyrra var ég tilnefndur af hálfu Sjálfstfl. Af hálfu Alþfl. var tilnefndur, og hefur verið fulltrúi hans í nokkur ár, Kjartan Jóhannsson og mér tjáð að ekki væru uppi breytingar um það og af hálfu Alþfl. hafi Jón Sæmundur Sigurjónsson, hv. 5. þm. Norðurl. v., verið tilnefndur. Þetta er fyrst og fremst verklagsregla þingflokksformanna. Hvernig það hefur verið gert get ég ekki dæmt um. Það eina sem mér hefur verið ljóst allan tímann er að formaður þingflokks Sjálfstfl. hefur tjáð sínum þingflokki að það bæri að tilnefna einn úr hópi sjálfstæðismanna. Áður var hv. 2. þm. Vesturl. í þessum þingmannahópi, þar áður hv. þm. Gunnar G. Schram. Á fylgiskjali III má sjá hvaða fulltrúar hafa þarna verið og með hvaða hætti. En það eru formenn þingflokka sem hafa, eftir því sem ég þekki til, komist að samkomulagi um það hverjir veldu þingfulltrúa á EFTA-þingmannafundina. Hv. 12. þm. Reykv. spurði um þetta ásamt hv. 2. þm. Austurl. og ég hef svarað eins og ég þekki til. Hv. 12. þm. Reykv. spurði svo um hlutverk væntanlegrar þingmannanefndar eða þær hugmyndir sem væru til umfjöllunar nú. Það er fyrst og fremst, eins og ég sagði, annars vegar verið að koma sér niður á með hvaða hætti samstarf ætti að vera á milli EFTA-þingmanna, EFTA-ráðsins og ráðherranna, og það er gerð grein fyrir því hér.  yrði það að sjálfsögðu kynnt þingmönnum hér og gerð grein fyrir því hvers konar samstarf um væri að ræða. Þá benti hv. 2. þm. Austurl. réttilega á það að hér erum við að ræða um EFTA-samstarf. Fjögur af EFTA-ríkjunum eru ríki Norðurlanda þannig að að hluta til kemur niðurstaða þessara umræðna, þ.e. niðurstaða þessa samstarfs, e.t.v. til með að hafa áhrif á Norðurlandasamstarfið með einum eða öðrum hætti. Og það liggur að sjálfsögðu ekki ljóst fyrir hvernig að því yrði staðið. Spurningin er svo þessi sem hv. þm. varpaði fram sem hugmynd eða sem möguleika inn í framtíðina þegar hann ræddi um skakka turninn í Pisa: Ef þetta gerðist með þessum hætti og niðurstaðan yrði þá sú að einhver EFTA-ríki sæktu um inngöngu í Evrópubandalagið, hvað þá? Allt eru þetta spurningar sem ekki hefur enn verið svarað og einmitt þess vegna er um að gera fyrir okkur að fara hægt í sakirnar með það með hvaða hætti við skipuleggjum okkar samstarf á þessum vettvangi, þ.e. Fríverslunarbandalagsins, og þá þau samskipti sem eru við Norðurlandaráð í þeim efnum. Þá spurði hv. 12. þm. Reykv. um þær viðræður sem getið er á bls. 2 í upphafi 3. kafla og fram fóru á árunum 1981--1986. Sjálfur sat ég ekki í þessari nefnd þá. Þetta voru fyrst og fremst almennar umræður, eins og hér er getið um, á milli þessara þingmanna, þ.e. frá Evrópubandalaginu og frá EFTA. M.a. var haldinn sameiginlegur fundur EFTA-ráðherranna og Evrópubandalagsráðherranna 1984 í Lúxemborg og Lúxemborgaryfirlýsingin gerð. Hún var þess eðlis að hindrunum í viðskiptum á milli landa yrði hrundið og þær afmáðar. Umræðurnar fjölluðu um það að vissu leyti. Á næstu grösum var innganga Portúgals og Spánar. Spánn og Portúgal voru að ganga í Evrópubandalagið. Hvaða þýðingu höfðu þær breytingar í sambandi við fríverslun með fisk og annað eftir því sem að sjálfsögðu snerti okkur Íslendinga? Það sem til er í sambandi við þetta er sjálfsagt að útvega og koma til viðkomandi, en ég held að ég geti ekki hér og nú gert frekari grein fyrir þeim umræðum sem þar fóru fram. Ég sé svo ekki ástæðu til frekari málalenginga, ekki nema þá eitthvað kæmi hér upp sem ég vildi svara.