Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef kvatt mér hljóðs utan dagskrár til að inna hæstv. fjmrh. eftir ástæðum og réttlætingu reglugerðar þeirrar er hann hefur sett varðandi leyfi ferðamanna til kaupa á áfengum bjór. Þetta fagnaðarerindi hæstv. ráðh. var í gær boðað í blaði hans undir manngæskufyrirsögninni „Davíð fær ölið sitt“. Ekki getur þó Davíð þessi verið eina réttlæting gerða ráðh. þó að allt það mál sé hið furðulegasta, þ.e. ef menn fremja lögbrot skuli stjórnvöld koma til liðs við þá í stað þess venjulega, og er það nýlunda og alveg sérstaklega hjá hv. flokki sem fjmrh. tilheyrir. En að því slepptu hlýtur að verða spurt um ótvíræða lagastoð þessa tiltækis ráðh. - raunar vildi ég bæta við: lagastoð þeirra undanþága sem áður voru í gildi. Ég hygg að hæstv. ráðh. vilji benda á lög um verslun ríkisins með áfengi, tóbak og lyf,1. gr., frá árinu 1969, en ég bendi þá á móti á að samkv. reglugerðinni er ekki einungis um innflutning að ræða, það er ekki aðeins komið með áfengt öl til landsins, það er keypt hérlendis yfirgnæfandi, þ.e. í fríhöfninni hér. Þessi lög eru frá 1969, en sjálf áfengislöggjöf okkar hvað þetta varðar, heildarlöggjöfin er yngri eða frá 1971, og þar eru öll tvímæli af tekin. Ég lít svo á, og það gera margir sem þessi mál hafa kynnt sér, að áfengislögin sjálf eigi hér fyrsta rétt, aðalrétt, og ef tvenn lög fara ekki saman beri að fara eftir þeim yngri og ótvíræðari, sem um leið eru heildarlöggjöf. En ég dreg fyrri lagastoð, frá 1969, líka stórlega í efa sem réttlætingu. Inn í þetta mál hafa blandast harla vafasöm skrif um forréttindi ákveðinna hópa, sbr. reglugerð frá 1975 um frjálsan farangur ferðamanna og farmanna við komu frá útlöndum. Öll þau skrif hafa að einu marki beinst, að þrýsta á um sölu áfengs öls innanlands, en ekki afnámi forréttinda. Þessum svokölluðu forréttindum er ég alfarið andvígur og tel þar í engu á bætandi. Andstaða mín við áfengt öl er alkunn og hún er alger um leið. Ég er sannfærður um að undanþágur þessar muni verða notaðar og séu kannske til þess eins gerðar að ryðja áfengu öli almennt braut inn í þjóðlíf okkar. Ég harma þess vegna ákvörðun hæstv. ráðh., sem ég hugði a.m.k. að væri bandamaður minn í afstöðunni til áfengs öls almennt. Ég hef aldrei þessu vant kvatt mér hljóðs utan dagskrár að þessu sinni. Það er að sérstakri beiðni þess aðila sem á að vera ríkisstj. og Alþ. ráðgefandi um öll þessi mál, þ.e. áfengisvarnaráðs. Ég mun að loknum svörum ráðh. flytja örstutt álit þess ráðs á ráðstöfun þessari, sem ég held að rétt sé að hv. þm. hlýði á og taki eftir.



Herra forseti. Þær spurningar, sem hv. þm. ber fram, eru í rauninni þrjár: 1. Á reglugerðin, sem um er að ræða, um tollfrjálsan farangur ferðamanna og farmanna, sér stoð í lögum? Hefur rn. m.ö.o. heimild til útgáfu þeirrar reglugerðar sem út hefur verið gefin og hefur raunar verið í gildi alllengi þó að sú breyting hafi nú verið gerð sem var tilefni til þessara umr.? Þetta er fyrsta spurningin. Önnur spurningin var: Hvaða ástæður lágu aða baki þess að sú ákvörðun var tekin að gera þá breytingu á þessari reglugerð sem var gerð í gær? Í þriðja lagi spyr hv. þm. um meðferð málsins. Hefur í sambandi við afgreiðslu málsins verið brugðið út af einhverri venju sem á að fylgja og fylgt hefur verið. Þá er rétt að snúa sér að því að svara fyrstu spurningu hv. þm., hvort ákvörðun þessi eigi sér stoð í lögum. Fyrst þegar ég kynnti mér þetta mál eftir þau blaðaskrif sem urðu um það fyrir nokkrum dögum taldi ég, eins og hv. þm., að sú reglugerð, sem í er vitnað, ætti sér ekki lagastoð, vegna þess að ákvæðið í áfengislögunum um að bannaður væri innflutningur og framleiðsla á sterku öli á Íslandi væri afdráttarlaust. Ég bað því um sérstaka athugun á þessu máli í fjmrn. Sú athugun leiðir í ljós að áliti lögfræðinga fjmrn., að ekki er rétt sú skoðun, sem ég hafði fyrst, að hér sé um að ræða reglugerð sem vantaði lagastoð, heldur setti Alþ. þvert á móti sérstök lög á sínum stíma vitandi vits til þess að reglugerðin eignaðist stoð í lögum. Ég tek fram að lögfræðingar fjmrn. hafa haft sérstakt samband bæði við Björn Hermannsson og þann fyrrv. ráðh., Magnús Jónsson, sem upphaflega setti reglugerðina og fékk samþykkt á Alþ. lög til stuðnings henni. Álit lögfræðinganna kemur fram í svari mínu á eftir. Reglugerðin um tollfrjálsan farangur ferðamanna og farmanna við komu frá útlöndum o.fl. og m.a. um áfengt öl er sett með stoð í 42. tölul. 3. gr. tollskrárlaga, nr. 120 frá 1976. 42. tölul. 3. gr., sem áður er vitnað til, hljóðar svo, með leyfi forseta: „Fjmrn. er heimilt að fella niður gjöld af varningi, allt að ákveðnu hámarki hverju sinni, sem farmenn og ferðamenn hafa meðferðis frá útlöndum, umfram þá muni sem greinir í 4. og 5. tölul. 2. gr., enda sé ekki um innflutning í atvinnuskyni að ræða. Undanþágu þessa má takmarka við ákveðna vöruflokka eða hámarksverðmæti tiltekinna vörutegunda. Að öðru leyti gilda ekki aðrar innflutningshömlur um slíkan varning en settar eru vegna sóttvarna eða annarra öryggisráðstafana.“ Auk heimildarinnar í 42. tölul. 3. gr. tollskrárlaga er rétt að benda á 3. mgr. 1. gr. laga nr. 63 frá 1969, um verslun ríkisins með áfengi, tóbak og lyf. Þar segir að ráðh., þ.e. fjmrh. í þessu tilviki, sé heimilt að setja sérreglur um innflutning ferðamanna og áhafna skipa og flugvéla á áfengi og tóbaki. Það er að sjálfsögðu rétt, að í 3. gr. áfengislagá nr. 82 frá 1969, sbr. lög nr. 84 frá 1971, eru settar hömlur við innflutningi áfengis öls. Þar segir orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Þó skal óheimilt að flytja til landsins öl, sem hefur að innihalda meira en 21/4% af vínanda að rúmmáli.“ Ákvæði þetta eitt sér slitið úr samhengi við aðra löggjöf og skilið eftir orðanna hljóðan leiðir að sjálfsögðu til þeirrar niðurstöðu að innflutningur á öli sé fortakslaust bannaður. En 3. gr. áfengislaga verður að skoða og skýra með hliðsjón af því ákvæði 42. tölul. 3. gr. tollskrárlaga, þar sem segir m.a. að aðrar innflutningshömlur en þær, sem eru vegna sóttvarna eða annarra öryggisráðstafana, gildi ekki um slíkan varning, þ.e. varning ferðamanna og áhafna. Heimildarákvæði 42. tölul. 3. gr. tollskrárlaga er ekki nýtt af nálinni, þ.e. ákvæði það sem reglugerðin styðst við. Það varð til með lögum nr. 102 frá 22. des. 1965. Heimildarákvæði þessu var ætlað að skapa svigrúm til þess að hægt væri að setja fastar reglur er gilda skyldu um tollfrjálsan innflutning ferðamanna og farmanna á sjó og í lofti til að koma fastari skipan á þau mál en verið hafði fram til þess tíma. Fyrir nokkrum dögum ritaði Björn Hermannsson tollstjóri grein í dagblaðið Vísi, þar sem hann segir frá aðdraganda þess að þetta heimildarákvæði varð til. Samkv. frásögn Björns kemur fram, að tilgangurinn með lagasetningu þessari var að mynda lagastoð innflutningi farmanna og ferðamanna á áfengi og tóbaki svo og innflutningi farmanna og ferðamanna á öðrum vörum sem tíðkast höfðu, en að áliti fjmrn. var ekki nægileg lagastoð fyrir á þeim tíma. Mig langar að vitna til orða frsm. með máli því sem þá var frv., en nú er lög, þáv. fjmrh. Magnúsar Jónssonar, og finnst rétt að koma með tilvitnun úr ræðu sem hann flutti við meðferð frv. á Alþ. árið 1965. Þá sagði hæstv. þáv. fjmrh. Magnús Jónsson orðrétt í framsöguræðu í Ed., með leyfi forseta: „Hins vegar, eins og öllum hv. þdm. er kunnugt, hefur það þróast undanfarna áratugi, að ferðamenn og farmenn hafa fengið að hafa meðferðis ýmsar tegundir af varningi án þess að greiða toll er þeir koma til landsins. Hefur ýmiss konar ósamræmi skapast í sambandi við innflutning þennan, sem í senn hefur valdið tollyfirvöldum miklum erfiðleikum og einnig að sjálfsögðu ferðamönnum og farmönnum, sem áreiðanlega flestir hverjir vilja hlíta settum reglum um þetta efni, ef þær væru fyrir hendi. Ýmsar venjubundnar reglur hafa að vísu skapast, en þessar reglur eru að ýmsu leyti þess eðlis, að þær fá ekki að þróast með eðlilegum hætti og raunar ýmsar ekki staðist að lögum. Ég veit, að allir hv. þdm. eru mér sammála um hina brýnu nauðsyn þess að tollheimta og tolleftirlit sé í sem föstustum skorðum, og á það hefur verið lögð rík áhersla, svo sem við verður komið, að hindra smygl og ólöglegan innflutning varnings. En þá verður að sjálfsögðu það að vera ljóst bæði tollgæslumönnum og gagnaðilum, þ.e.a.s. þeim, sem til landsins koma með ýmiss konar varning, hvað leyfilegt sé.“ Hæstv. þáv. fjmrh. hélt áfram og sagði: „Þegar að því kom að ganga endanlega frá þessum reglum, kom í ljós, að ekki aðeins voru mjög vafasamar lagaheimildir fyrir mörgu því, sem þróast hefur í þessu efni,.og mörgu því, sem í rauninni allir telja sjálfsagt að gildi, heldur hefur einnig þróast ýmiss konar innflutningur og það um áratugi, sem beinlínis er bannaður í lögum.“ Hæstv. þáv. ráðh. sagði einnig, í framsögu í Nd.: „Þegar það lá fyrir, að ekki mundi verða auðið að setja þessar reglur nema þá með svo ströngum mörkum, að það er í rauninni engin von til þess, að það væri hægt að framfylgja þeim, ef það ætti að byggja á augljósum lagafyrirmælum, sem nú eru til, varð niðurstaðan, að rétt þótti að leita eftir þeirri heimild, sem felst í frv. því, sem hér er flutt til breytinga á lögum um tollskrá. En heimild þessi felur í sér, að fjmrn. geti sett reglur um tollfrjálsan innflutning ferðafólks og farmanna, er miðist við það, sem eðlilegt má telja í þessum efnum, og yrði þar þá að sjálfsögðu stuðst við alþjóðlegar venjur í því sambandi og þessar heimildir rn. takmarkist ekki af sérlögum nema að svo miklu leyti sem sjálfsagt er og eðlilegt að verði að vera vegna sóttvarna eða annarra öryggisráðstafana.“ Rétt er í þessu sambandi að vekja aftur sérstaka athygli á þeim orðum hæstv. þáv. fjmrh., að heimildirnar, sem hann er að biðja hv. Alþ. að gefa sér lagastoð fyrir, takmarkist ekki af sérlögum eins og t.d. áfengislögunum, nema að svo miklu leyti sem sjálfsagt er og eðlilegt að verði að vera vegna sóttvarna og annarra öryggisráðstafana. Því liggur alveg fyrir hvaða heimild þáv. fjmrh. er að biðja um, og þeir hv. þm., sem samþykktu þessa lagabreytingu, gengu ekki að því gruflandi hvaða erindislok þeir voru að veita hæstv. þáv. fjmrh. Mér þykir auk þess rétt að minna á að frá setningu laga nr. 102 frá 1965, um breyt. á tollskrárlögum, þar sem nefnd heimildarákvæði í 42. tölul. 3. gr. tollskrárlaga voru í lög leidd, hafa verið sett tvenn lög er snerta innflutning á áfengi. Þar á ég annars vegar við lög nr. 63/1969, um verslun ríkisins með áfengi, tóbak og lyf, og lög nr. 82 frá 1969, þ.e. áfengislög. Frá 1965 hafa verið gefnar út af fjmrn. fjölmargar reglugerðir byggðar á margnefndu heimildarákvæði, þar sem m.a. heimildir ferðamanna til innflutnings á tollfrjálsu áfengi hafa verið rýmkaðar. Í öllum þessum reglugerðum hafa heimildir til innflutnings á öli verið gefnar, en að vísu hingað til aðeins verið bundnar við tilteknar atvinnustéttir í landinu. Telja verður víst að öllum þm. hafi verið fullkunnugt um þau ákvæði sem giltu um tollfrjálsan innflutning farmanna og ferðamanna, og ef ætlun þeirra hefði verið sú við setningu nefndra laga um meðferð áfengis að nema úr gildi heimildarákvæði tollskrárlaganna hefði verið eðlilegt að afstaða hefði verið tekin til slíkrar breytingar með sérstökum ákvæðum í lögum um innflutning og meðferð áfengis eða við breytingar á tollskrárlögum, sem gerðar hafa verið allt frá árinu 1971 og fram á þennan dag. Það er því ljóst af því sem ég að framan hef rakið, að reglugerð sú, sem endurútgefin hefur verið nú og hefur verið gerð að umræðuefni, á sér fyllilega og fullgilda lagastoð og henni var veitt lagastoð með sérstakri lagabreytingu frá Alþ., sem hæstv þáv. fjmrh. bað Alþ. um að gefa til þess að hann gæti gefið út reglugerð þá sem dregið hefur verið í efa hvort lagastoð hafi. Þetta vona ég að nægi sem svar við fyrstu spurningu hv. þm. um hvort sú reglugerð, sem hér um ræðir, eigi stoð í lögum. Ég var eins og hann á þeirri skoðun, að það væri vafasamt, fyrst þegar ég kynnti mér málið, en niðurstaðan af þeirri athugun, sem fram hefur farið, sem að mínu viti er skýr og ótvíræð, er í þá átt að hér sé um að ræða reglugerð sem Alþ. hafi sérstaklega heimilað lagastoð við. Í öðru lagi er það spurning hv. þm., hvers vegna sú ákvörðun var tekin að breyta þeim reglum sem gilt hafa í þessu sambandi, þ.e. að heimild til innflutnings á áfengum bjór væri aðeins bundin við tilteknar atvinnustéttir. Í þessu sambandi vil ég taka fram, að það er mitt sjónarmið að í slíkum málum eigi eitt og hið sama að ganga yfir alla landsmenn. Það er óeðlilegt að takmarka heimild af þessu tagi við tilteknar atvinnustéttir, þannig að sumar atvinnustéttir þessa lands hafi heimild til slíks tollfrjáls innflutnings, en aðrar ekki. Slíkt er óeðlilegt og ég sé engin rök fyrir því að hafa slíkt misvægi í réttindum eftir atvinnustéttum. Mitt sjónarmið var því annaðhvort að afnema þessa heimild hjá öllum ellegar veita öllum atvinnustéttum hina sömu heimild. Ég athugaði það sérstaklega að fella heimildina niður á innflutningi á áfengu öli til landsins, þannig að engin atvinnustétt, hvorki farmenn, ferðamenn né flugáhafnir, hefði slíkan rétt. En í því sambandi vil ég taka fram, að nokkru fyrir jólin kom til mín sendinefnd frá farmönnum til að bera upp mjög eindregna ósk um að réttindi þeirra til innflutnings á tollfrjálsu áfengi yrðu rýmkuð. Bentu þeir í því sambandi á að hér væri um að ræða atriði sem þeir litu á sem kjaraatriði fyrir sig, þ.e. ekki aðeins innflutningur á tollfrjálsum varningi almennt, þar með talinn innflutningur á tollfrjálsu áfengi og öli. Og þeir bentu á að á umliðnum árum hefði ítrekað verið í þann sama knérunninn höggvið, að fjmrn. hefði smátt og smátt verið að takmarka þennan rétt sem farmenn hefðu haft, sem hefði aftur á móti haft áhrif til þess að rýra þau kjör sem þeir hefðu notið. Ég féllst ekki á það erindi þeirra að rýmka innflutningsheimildirnar eins og þeir óskuðu eftir, en þeir óskuðu eftir að fá að flytja tollfrjálst inn tvær heilflöskur af sterku eða léttu víni í stað heimildar um tvær þriggja pela flöskur af slíkum drykkjum eins og þeir hafa núna. Hins vegar þóttist ég alveg vita að því yrði ekki vel tekið að margra ára hefð um atriði eins og þetta, sem farmenn telja að snerti mjög verulega kjör sín, yrði afnumin. Þar sem ég taldi það ekki vera ráð greip ég hitt úrræðið, að heimila öllum Íslendingum sama rétt án tillits til þess hvaða atvinnu þeir stunda. Ég vona að þessi skýring sé nægjanlegt svar við spurningu nr. tvö sem hv. þm. bar fram. Ef einhver á að fá þennan tiltekna rétt er það skoðun mín að sá réttur eigi að ganga jafnt yfir alla. Ég held að við hv. þm. Helgi Seljan hljótum að vera sammála um þá grundvallarafstöðu til mála, þó svo okkur kunni að greina á um hvort sú afstaða á að ná til áfengra drykkja eða hvort áfengir drykkir eigi einir að vera þar undanskildir. Í þriðja lagi er spurt, hvort einhver annar háttur hafi verið hafður á þessu máli en áður þegar fjmrh. hafa breytt umræddri reglugerð, t.d. hvort nú hafi ekki verið leitað umsagnar áfengisvarnaráðs, sem sé umsagnaraðili í þessu máli. Ég hef einnig aflað mér sérstakra upplýsinga um það og vil skýra frá því, að umsagnar áfengisvarnaráðs hefur aldrei verið leitað þegar reglugerðinni hefur verið breytt, m.a. ekki þegar heimildir ferðamanna til að flytja inn áfengi tollfrjálst voru rýmkaðar að því leyti til, að í stað þess að áður máttu ferðamenn flytja inn tollfrjálsa eina þriggja pela flösku af sterku víni og eina þriggja pela flösku af léttu víni, þá var ákvæðið rýmkað á sínum tíma þannig að ferðamenn máttu taka með sér eina lítraflösku af sterku víni og eina lítraflösku af léttu víni. Þá var umsagnar áfengisvarnaráðs ekki leitað, og var þó í þessu tilfelli verið að auka heimildir ferðamanna til að taka áfengi til landsins. Í engu tilviki, þegar um þessar reglur hefur verið fjallað, hefur verið leitað umsagnar áfengisvarnaráðs, enda eru verkefni og viðfangsefni áfengisvarnaráðs tilgreind í áfengislögum og lúta að framkvæmd þeirra. Í fjórða lagi vil ég gjarnan, hv. þm. til ánægju, vona ég, skýra frá að sú afstaða mín, sem fram kemur í umræddri reglugerð, breytir ekki afstöðu minni til þess, hvort heimila eigi gerð og innflutning til sölu á sterku öli hér á landi. Ég fellst á að rétt sé að það mál, sala og framleiðsla á áfengu öli á Íslandi, hafi ýmis rök bæði með og móti. En afstaða mín hingað til hefur verið sú, að ég væri andvígur því að heimila innflutning og sölu á sterku öli hér á landi. Sú afstaða mín er óbreytt, þannig að ég er jafnandvígur því að opna nú fyrir þetta og ég hef áður verið. En menn skyldu ekki fæða þetta mál á þeim grundvelli að valið standi milli ástands, sem nú ætti að vera, að það sé ekkert áfengt öl í landi, og þess, sem um er verið að ræða, að heimila framleiðslu og sölu á áfengu öli hér. Staðreyndin er auðvitað sú, og þýðir ekkert fyrir alþm. að loka augunum fyrir því, að á Íslandi getur hver fengið þann bjór sem hann vill. Það er fast verð hér á landi á smygluðum sterkum innfluttum bjór, og þeir, sem ekki vilja kaupa slíka vöru, eiga mjög hægt með að búa sér hana til sjálfir. Það er alveg út í hött ef alþm. og aðrir fjalla um þessi mál án þess að viðurkenna þær einföldu staðreyndir. En þær breyta ekki þeirri skoðun minni, að ég hef verið og er enn mótfallinn því, að þeim ákvæðum áfengislaga verði breytt sem banna innflutning til sölu á sterku öli eða framleiðslu á sterku öli til sölu í landinu. Ég tel slíka breytingu ekki tímabæra, ég tel slíka breytingu ekki æskilega og ég tel að útgáfa þessarar reglugerðar hafi ekkert með það mál að gera. Ég vil að lokum benda mönnum á að með breytingunni, sem var gerð á reglugerðinni um tollfrjálsan farangur ferðamanna, eru heimildir ferðamanna til innflutnings á tollfrjálsu áfengi ekki rýmkaðar, þær eru ekki auknar. Menn geta eftir sem áður komið til landsins með eina heilflösku af sterku víni og eina heilflösku af léttu víni ef þeir svo kjósa. Ef þeir gera það mega þeir ekki flytja inn áfengt öl. Menn geta hins vegar skipt á annaðhvort einni heilflösku af sterku víni og 12 ölflöskum ellegar einni heilflösku af léttu víni og 12 ölflöskum. Þeir, sem eru góðir í prósentureikningi, eins og margir Íslendingar eru, svo maður tali ekki um flokksmenn hv. fyrirspyrjanda og fljótir að reikna út prósentur, munu fljótlega komast að þeirri niðurstöðu, að ef væri miðað við áfengismagnið, sem flutt yrði inn tollfrjálst, yrðu það vond skipti fyrir áhugamenn um áfengismál, þ.e. þá menn sem áhuga hafa á að flytja mikið af áfengi til landsins tollfrjálst. Þá yrðu það slæm skipti að skipta á 12 bjórflöskum að stærð 0.33 cl og einni flösku af léttu víni. Hér er því ekki um að ræða að auka heimildir til tollfrjáls innflutnings á áfengi. Hér er ekki um að ræða að opna dyr fyrir innflutningi til sölu eða framleiðslu í landinu á sterku öli. Hér er um það að ræða að ákveðnar atvinnustéttir í landinu hafa um margra ára skeið notið tiltekinna réttinda, sem mér þótti ekki ráðlegt að afnema. En það er lífsskoðun mín að menn eigi að vera jafnir gagnvart slíkum réttindum eftir því sem framast er unnt. Hafi ein, tvær eða þrjár atvinnustéttir þau réttindi, sem hér hafa verið gerð að umræðuefni, finnst mér réttlátt, sjálfsagt og eðlilegt að allir landsmenn, án tillits til stöðu sinnar í þjóðfélaginu eða til þess hvaða verk þeir vinna, njóti sömu réttinda.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. svör hans og alllanga og ítarlega ræðu, sem sannfærir mig um það eitt, að hæstv. ráðh. hefur ekki í öllu góða samvisku í þessu efni. Rök þau, sem hann flutti áðan, sannfæra mig heldur í engu, vegna þess að ég tel að áfengislögin séu ótvíræð í þessu efni og það séu þau heildarlög varðandi meðferð og sölu áfengra drykkja sem við eigum fyrst og fremst að fara eftir, þau aðallög sem eftir beri að fara, og það hef ég margítrekað á Alþ. Ég hef ekki verið einn af þeim mönnum sem hafa lokað augunum fyrir því ófremdarástandi sem hér ríkir varðandi smygl og annað því um líkt. Ég hef þvert á móti bent á það ærið oft. Ég hef t.d. bent sérstaklega á hvað hér væri allt of vægt á tekið. Ég benti einnig fyrstur manna á þá hættu sem augljóslega stafaði af því, þegar mönnum var leyft að fara að græða á því hér að flytja inn ölgerðarefni og ölgerðartæki, til hvers það mundi leiða og það mundi síðar verða notað sem ein allsherjarafsökun fyrir því, að af því að ástandið væri nú orðið svona slæmt til viðbótar við smyglið væri ekki eftir nema stíga þetta eina nauðsynlega skref til að heimila sölu og bruggun áfengs bjórs hér á landi. Hæstv. ráðh. kom einmitt inn á eina röksemdina enn. Hann talaði fagurlega um að eitt skyldi yfir alla ganga. Mismunurinn er nefnilega áfram, nú aðeins milli þeirra sem ferðast eða ekki ferðast, og þar af leiðandi hlýtur næsta röksemd hæstv. ráðh. og fleiri slíkra, sem þannig tala, að vera sú, að nú verði allir að sitja við sama borð og nú hljóti allir að verða að njóta þess sama og þeir sem ferðast til útlanda. Þannig er verið að reyna með öllum mögulegum hætti að renna stoðum undir það, að sú alda skapist nægilega sterk að áfengur bjór verði hér seldur og bjórauðvaldið nái tökum á okkur Íslendingum eins og öðrum. Ég hef allan skilning og samúð með kjörum farmanna svo og annarra atvinnustétta af því tagi. Ég vil þeim sem best, ekki síður en hæstv. ráðh. En það hlýtur að vera hægt að tryggja kjör þeirra með öðrum og geðfelldari hætti en með því að auðvelda þeim að eitra fyrir sjálfa sig og aðra. Lífskjör þeirra hlýtur að vera hægt að tryggja öðruvísi og betur. Ég skal lofa því að hefja ekki almennar umr. um þetta mál utan dagskrár, því að það hefur um of viðgengist að menn spretti úr spori í þeim efnum og tali allt of lengi. En með leyfi forseta vil ég, einnig út af því sem kom fram í máli hæstv. ráðh., taka fram eftirfarandi varðandi afstöðu áfengisvarnaráðs. Það er ósköp auðskilið að hvorki hæstv. fjmrh. né aðrir fjmrh. fari í smiðju til þess ráðs og brjóti þannig það samráð, sem þeir eiga að hafa, þegar þeir eru að fara að með þeim hætti sem hann var að lýsa áðan, þegar hann taldi að hann væri svo sem ekki verri en aðrir hvað það snerti. En með leyfi forseta segir áfengisvarnaráð svo: „Áfengisvarnaráð hefur jafnan litið svo á, að allur innflutningur áfengs öls væri ólöglegur svo og tollfrjáls innflutningur annars áfengis. Í raun snýst málið um það, hvort áfengislög eða einhver lög önnur eiga að segja fyrir um meðferð áfengis í landinu. Rýmkun reglugerðar, sem grundvallast á öðrum lögum en áfengislögum, um innflutning áfengs öls er í algeru ósamræmi við þá áfengismálastefnu sem nú er uppi með menningarþjóðum. Heilbrigðistofnun Sameinuðu þjóðanna beindi þeim tilmælum til aðildarþjóða á s.l. ári að reyna að minnka áfengisneyslu með auknum hömlum. Sérstaklega er varað við 1) að bæta við nýjum áfengistegundum, 2) að fjölga áfengisdreifingarstöðum, 3) að selja áfengi vægu verði (tollfríðindi). Ef menn eru þess sinnis að álíta það forréttindi og af hinu góða að fá að kaupa áfengt öl, þá er misrétti þegnanna enn aukið með þessari reglugerð. Þeir, sem fara landa á milli, fá nú bæði ódýrt vín, sterka drykki og öl. Hinir, sem heima sitja, kaupa á „réttu“ verði. Fjmrh. hefur ekki haft samband við áfengisvarnaráð um þessi mál, enda ekki kleift að setja þessa reglugerð eftir áfengislögum. Ljóst virðist að þarna er gengið erinda þeirra afla sem vilja allt til vinna að koma áfengu öli inn í landið. Þau öfl standa annaðhvort að slíku fyrir vanvisku sakir eða vegna eigin hagsmuna og áfengisauðvaldsins í heiminum. Nú er reynt að læðast bakdyramegin á vafasömum lagagrundvelli, svo að ekki sé meira sagt.“ Ég læt þetta nægja frá þessum aðila, sem ég veit að fylgist gleggst og best með þessu í landinu.



Herra forseti. Mér finnst alveg furðulegt og raunar með öllu óþolandi að ráðh., sem hefur ekki þingmeirihluta á bak við sig, skuli leyfa sér að gefa út reglugerð, sem felur í sér eins umdeilda breytingu og hér um ræðir, og raunar að Alþ. geti engum vörnum við komið nema þá að flytja hér frv. og breyta lögunum sem hæstv. ráðh. segist byggja reglugerðarbreytinguna á. Hæstv. ráðh. las upp úr umr. á Alþ. fyrir fimmtán árum og benti á að lagabreytingin þá hefði verið gerð til þess að gefa út slíka reglugerð. Það eru liðin fimmtán ár síðan. Það sýnir sig að þáv. fjmrh., Magnús Jónsson, hafði ekkert slíkt í huga, því að ef hann hefði haft eitthvað slíkt í huga, hefði hann gefið út þá reglugerð. Þetta er algerlega úr lausu lofti gripið. Það kann vel að vera, að það sé venja að ráðh. gefi út reglugerðir og geti breytt reglugerðum. En nú situr starfsstjórn að völdum, og ég tel að slíkar stjórnir eða ráðh., sem sitja í slíkum stjórnum, eigi alls ekki að gefa út neinar slíkar breytingar eða reglugerðir, nema nauðsyn beri til svo að þjóðlífið geti gengið með eðlilegum hætti. Það hefur stundum verið talað um siðleysi hér á Alþ.. af vissum mönnum. Það er minna rætt undanfarna mánuði að vísu. En ég vil spyrja þá, sem hafa mest talað á undanförnum þingum um siðleysi, undir hvað þetta flokkast. Ég veit ekki betur en hæstv. forsrh. hafi oftar en einu sinni og oftar en tvisvar lagt á það þunga áherslu, að það mundi ekkert verða gert af þessari ríkisstj. nema það sem yrði að gera, sem nauðsyn bæri til. Það vona flestir að þessi ríkisstj. fari frá völdum innan skamms, og því er alveg furðulegt að ráðh. skuli leyfa sér að gefa út reglugerð sem þessa. Það er verst að forsrh. er ekki inni. Ég hefði lagt fyrir hann spurningar og spurt hvort það sé - hann er þarna - hvort það sé misminni að hann hafi margsagt að þessi starfsstjórn mundi ekkert gera nema það sem nauðsyn bæri til til þess að þjóðlífið gæti gengið með eðlilegum hætti. Ég vil spyrja hæstv. forsrh.: Telur hann raunverulega að slík reglugerðarbreyting sé þess eðlis að nauðsyn beri til að gera hana? Ég sé ekki annað en alþm. verði að taka sig saman og athuga þessa löggjöf og hrinda slíkri framkvæmd af höndum sér. Ég man ekki betur en að á þeim 12 árum, sem ég hef setið á Alþ., hafi þrisvar sinnum verið flutt frv. - eða kannske oftar - um að megi framleiða og selja bjór með svipuðu áfengismagni og hér um ræðir. Hvernig hefur Alþ. brugðist við í öll skiptin? Það liggur fyrir og hefur legið fyrir viljayfirlýsing Alþingis hvað eftir annað um þetta mál. Þess vegna vil ég enn og aftur lýsa furðu minni á því, að hæstv. fjmrh. skuli nota síðustu dagana, sem hann situr í ríkisstj.,til að gefa út slíka reglugerð sem þessi er. Um málefnið að öðru leyti er ekki hægt að ræða hér, ég vil ekki gera það utan dagskrár, en þessi reglugerðarútgáfa hlýtur að leiða af sér að þessi mál komi inn í þingið á næstu vikum eða næstu dögum. Það er raunar mjög athyglisvert, hvernig þetta gerist. Áberandi maður í þjóðfélaginu ætlar að reyna að koma inn í landið áfengum bjór, og þá virðist allt fjmrn. skelfast og gefur þessa reglugerð út. Það er út af fyrir sig kapítuli sem þyrfti að athuga og ræða betur síðar.



Virðulegi forseti. Það eru aðeins örfá orð. Í fyrsta lagi verða þau rök aldrei færð fram, að þarna sé verið að mismuna annars vegar þeim, sem ferðast til útlanda, og hins vegar öðrum landsmönnum. Reglugerðin, sem hér um ræðir, er nefnilega um tollfrjálsan farangur ferðamanna og farmanna. Það misrétti verður auðvitað ávallt, að þeir, sem ekki ferðast til útlanda, fá auðvitað ekki að taka með sér tollfrjálsan varning frá útlöndum. Til þess að það sé hægt verða menn að ferðast. Þarna er því ekki hægt að rökfæra með sama hætti og ég gerði. Í sambandi við það hvor lögin eigi að vera ráðandi þarna, áfengislögin eða tollskrárlögin, vil ég aðeins enn vekja athygli þm. á því, að þegar hæstv. fyrrv. fjmrh. óskaði eftir, að Alþ. veitti sér lagalega heimild til að ákvarða um svona hluti með reglugerðarútgáfu, sagði hann orðrétt, að tilgangurinn væri sá, að heimildir rn. takmörkuðust ekki af sérlögum nema að svo miklu leyti sem sjálfsagt er og eðlilegt að verði að vera vegna sóttvarna og annarra öryggisráðstafana. - Þannig liggur alveg ljóst fyrir af hálfu ráðh., þegar hann óskaði eftir þessari heimild frá Alþ., að hann var að biðja um að Alþ. samþykkti heimildir til rn. sem ættu ekki að takmarkast af sérlögum eins og áfengislögunum. Það Alþ., sem samþykkti þetta árið 1965, fór ekki í neinar grafgötur með að það var að veita fjmrh. heimild til að úrskurða um þetta með reglugerð, þannig að sérlög eins og áfengislögin takmörkuðu ekki reglugerðarvald hans. Það var alveg ljóst, um hvað ráðh. var að biðja, og alveg ljóst, hverju Alþ. svaraði. Að sjálfsögðu er ávallt hægt að takmarka slíkar heimildir með lagabreytingu, en í allri meðferð málsins frá 1965 hefur það aldrei verið gert. Ástæðan er mjög einfaldlega sú, að öllum þm. er ljóst að þarna var verið að veita tilteknum atvinnustéttum reglugerðarstoð fyrir hlutum sem þessar atvinnustéttir líta á sem tengdar sínum kjörum, hvort sem mönnum líkar það betur eða verr. Afstaða mín er því aðeins sú, að það eigi eitt yfir alla að ganga án tillits til þess hvaða atvinnu menn stunda. Það er auðvitað alveg fráleitt að ég hafi haldið því fram, að fyrir fimmtán árum, þegar þessi lagastoð var gefin, hafi það Alþ. verið að samþykkja þá ráðstöfun sem ég er að gera núna. Því hef ég aldrei haldið fram, enda væri broslegt að láta sér detta slíkt í hug. Ég er að segja að fyrir 15 árum, þegar Alþ. samþykkti þessa lagabreytingu, var það að gera það til þess að fjmrh. hefði lagastoð fyrir því reglugerðarvaldi sem hann beitti og aðrir fjmrh. hafa síðar beitt, þannig að það væri alveg ljóst að heimild rn. til útgáfu reglugerða um tollfrjálsan farangur ferðamanna og farmanna við komu fráútlöndum takmarkaðist ekki af sérlögum. Þessa ákvörðun tók Alþ. árið 1965, og sú ákvörðun þýðir að án tillits til þess, hvað stendur í sérlögum, svo sem áfengislögum, hefur fjmrh., hver svo sem hann er og þangað til þessum ákvæðum tollskrárlaga verður breytt, heimild til að gefa út reglugerð um tollfrjálsan farangur ferðamanna og farmanna sem víkur frá ákvæðum sérlaga. Um þetta var beðið og slíka heimild veitti Alþ. Þetta skulu menn athuga. Þetta kom mjög skýrt fram í máli þáv. fjmrh., og þessi afstaða hlýtur að liggja alveg ljós fyrir, þannig að það er ekki rétt og raunar broslegur misskilningur að ég hafi haldið því fram, að fyrir 15 árum hafi þáv. Alþ. verið að ákveða að veita mér leyfi til þess að taka þá sérstöku ákvörðun sem ég tók fyrir nokkrum dögum. Það, sem ég sagði, liggur vonandi ljóst fyrir. Um það, hvort ráðh. í starfsstjórn hafi leyfi til að gera slíkt sem þetta, þá liggur alveg ljóst fyrir að ráðh. í ríkisstj., hvaða nafni sem hún nefnist, fer með reglugerðarvald. Því verður ekki breytt. Ég vil vitna í því sambandi til mjög merkilegrar ráðstefnu sem lögfræðingar héldu fyrir nokkrum dögum um verkefni og viðfangsefni starfsstjórnar. Það er út af fyrir sig merkilegt, þó að ég vilji ekki draga það inn í þessa umr., að niðurstaða þeirra var að umboð og skyldur starfsstjórnar væru í raun réttri nákvæmlega sömu og umboð og skyldur hefðbundinnar ríkisstj. En svo er spurningin um hvernig menn nota þær heimildir sem þeir hafa í höndum þegar þetta mál kemur upp. Mér var ljóst, að hér væri um reglugerð að ræða sem ætti stoð í lögum og var sérstaklega lögleidd, stóð í lögum fyrir, einmitt til þess að ráðh. kvæði á um þetta. Þá fylgdi ég sannfæringu minni, að fyrst einhverjum tilteknum atvinnustéttum væri veittur einhver tiltekinn réttur umfram aðrar skyldu þau vinnubrögð viðhöfð, fyrst málið kom til skoðunar, að veita öllum landsmönnum sömu réttindi án tillits til þess, hver væri staða þeirra í þjóðfélaginu, án tillits til þess, hvaða starfa þeir gegndu.



Herra forseti. Á þskj. 27 hef ég ásamt 1. þm. Vesturl. leyft mér að flytja till. til þál. um eflingu iðnaðar á Vesturlandi. Tillgr. er orðuð á eftirfarandi hátt: „ Alþ. ályktar að fela ríkisstj. að hlutast til um gerð áætlunar um iðnþróun á Vesturlandi.“ Grg., sem fylgir till., er stutt, enda þarflaust að bæta mjög miklu við alla þá skrúðmælgi sem fram hefur komið í umr. og á prenti síðustu árin varðandi þátt iðnaðar í traustri uppbyggingu atvinnulífs á þessu landi næstu ár og áratugi. En góð vísa er aldrei of oft kveðin og ég vil því fara nokkrum orðum um það efni sem hér um ræðir. Eins og segir í grg. er tilgangur till. fyrst og fremst að leggja áherslu á þátt iðnaðar í mótun atvinnumálastefnu næstu ára og að Vesturlandi verði tryggður eðlilegur hluti í framkvæmd þeirrar stefnu. Í sjálfu sér er ómögulegt að segja fyrir um hvaða mynstur gildi helst í atvinnulegu tilliti, þ.e. hvaða skipting milli atvinnugreina, miðað við hin ýmsu þéttbýlisstig, ráði mestu um eðlilega þróun mannfjölda og bærilega lífsafkomu fólks í hinum ýmsu landshlutum og landinu í heild. Eitt eru menn þó sammála um, og það er að gera verði átak til þess að atvinnulífið verði fjölbreyttara en nú er. Atvinnulífið verður að sjá framtíð sína í meiri verðmætasköpun á sviðum úrvinnslunnar. Við þurfum að horfast í augu við þær staðreyndir, að til þess að halda innri og ytri styrk okkar í efnahagslegu tilliti verðum við að beina stórum hluta af þeim þúsundum einstaklinga, sem koma á vinnumarkaðinn á næstu árum, í arðbær framleiðslustörf á sviði iðnaðar. Ef við erum ekki nægilega vel vakandi fyrir þessu og áræðin eigum við á hættu að framleiðnin standi í stað eða dragist saman. En þá hrapa lífskjör um leið þegar á heildina er lítið. Ef athuguð er skipting mannafla Vesturlands kemur í ljós að samkv. ársverkum 1976 voru 21.1% við landbúnað, 11.2% við fiskveiðar, eða samtals 32.3% í frumvinnslugreinum, miðað við 14.3% á landinu öllu. Árið 1977 var þáttur frumvinnslunnar á Vesturlandi kominn rétt undir 32%, miðað við 13.9% á landinu öllu. Árið 1976 var hluti úrvinnslunnar á Vesturlandi 38.5% af mannafla, miðað við 38.2% í landinu öllu. Árið 1977 var hluti úrvinnslu kominn í 39.5% af mannafla Vesturlands. Þjónustugreinar voru með 29.2% árið 1976. Sú tala lækkaði árið 1977. Eins og áður er getið er hlutur frumvinnslugreina í heildarmannafla Vesturlands stór ef miðað er við landið allt. Hlutdeild úrvinnslugreina er mjög svipuð á Vesturlandi og á landinu öllu. Hins vegar starfa í þjónustugreinum hlutfallslega mun færri en samanborið við landsheild. Ef atvinnugreinaskiptingin á Vesturlandi er borin saman við landsbyggðina sérstaklega er hlutdeild frumvinnslu, úrvinnslu og þjónustugreina mjög svipuð og á landsbyggðinni í heild, en að sjálfsögðu verulega frábrugðin í Reykjavík og Reykjaneskjördæmi. Miðað við einstök byggðasvæði í landshlutanum er augljóst að um einhæfni í atvinnulífi er að ræða, svo sem á Snæfellsnesi, í Dalasýslu og í Borgarfjarðarsýslu, svo eitthvað sé nefnt, ef frá er talin verksmiðjan á Grundartanga. Starfsemi, sem flokkast undir annan iðnað, er fyrst og fremst á Akranesi, í Borgarnesi og í Stykkishólmi. Fiskiðnaður er aðallega á Snæfellsnesi og á Akranesi. Segja má að Borgarnes sé dæmigerður byggðakjarni fyrir staði sem byggja afkomu sína á úrvinnslu landbúnaðarvara og þjónustu við landbúnaðinn, enda var þar árið 1977 46.4% vinnuaflsins í þjónustugreinum og 52.9% í úrvinnslu. Eitt þeirra atriða, sem knýr á að gert verði átak í eflingu iðnaðar á Vesturlandi, er óhagstæð þróun mannfjölda nú síðustu ár. Vakin skal athygli á að hlutfallsleg fækkun varð í landshlutanum frá 1975–1978 miðað við landsheild. Þar var um að ræða öfugþróun sem ekki átti sér stað í neinu öðru dreifbýliskjördæmi landsins á því árabili. Meira að segja var um beina fækkun að ræða milli áranna 1975 og 1976, enda fluttust á árunum 1976–1978 um 380 manns burt frá Vesturlandi umfram þá sem þangað fluttust. Þessi óhagstæða þróun hlýtur að bera þess vitni að ekki er allt með felldu. Enn fremur skal bent á að meðalbrúttótekjur virkra framteljenda í kjördæminu hafa allar götur síðan 1963 verið verulega undir landsmeðaltali brúttótekna. Breytingar á atvinnuþátttöku og atvinnuskipan í landinu, sem eru fyrirsjáanlegar á næstu árum, gera nauðsynlegt að grípa til sérstakra ráðstafana til að tryggja næga atvinnu og óskert lífskjör fyrir uppvaxandi kynslóð. Gera má ráð fyrir að nokkur hlutfallslegur samdráttur verði í frumvinnslugreinum, þ.e. landbúnaði og fiskveiðum. Þjónustugreinar munu taka við nokkuð stórum hluta af auknum mannafla, en slíkt mun ekki gerast án þess að verulegur vöxtur verði einnig í úrvinnslugreinum. Þau atriði, sem ég áður nefndi, sýna m.a. þörfina á auknum atvinnutækifærum á Vesturlandi, og slíkt gerist ekki nema skipulagt átak verði gert til eflingar iðnaði í landshlutanum. Ég hef drepið á nokkur neikvæð atriði í þróuninni að því er varðar einhæfni í atvinnulífi, mannfjölda og tekjur, en allir þessir liðir, hver um sig og ég tala nú ekki um sameiginlega, kalla á aðgerðir. Á hinn bóginn eru ýmsar þær aðstæður fyrir hendi í landshlutanum sem gefa vísbendingu um möguleika á fjölþættri iðnþróun ef hlutirnir eru skoðaðir í réttu ljósi. Augljóst er að Vesturland er í tiltölulega góðum samgöngutengslum við stærsta markað landsins. Það er stutt í meginorkuflutningslínur, mikill jarðvarmi er þar svo og jarðvarmi er þar svo og jarðefni til iðnaðar. Ýmsar ákjósanlegar aðstæður eru þá fyrir hendi sem æskilegt væri að hagnýta og á mætti byggja, að ógleymdri frekari úrvinnslu sjávarafla og landbúnaðarafurða. Athyglisvert er að á Vesturlandi er hlutfall fiskiðnaðar miðað við fiskveiðar hið lægsta sem þekkist á þessu landi. Á grundvelli ályktunar Alþingis frá 1969 hefur Framkvæmdastofnun unnið að gerð Vesturlandsáætlunar frá 1974 í samráði við samtök sveitarfélaga. Árið eftir kom skýrsla um atvinnulífið á Vesturlandi og árið 1976 skýrsla um jarðefni til iðnaðar. Mikil áhersla var lögð á uppbyggingu iðnaðar í byggðaþróunaráætlun fyrir Dalabyggð, sem var fullunnin á síðasta ári. Jafnframt var gerð ítarleg gagnasöfnun á síðasta ári um stöðu atvinnulífsins á öllum þéttbýlisstöðum í landshlutanum. Á vegum Rannsóknaráðs ríkisins hefur verið unnið síðustu 20 ár að rannsóknum á möguleikum til að nýta leirnámur við Búðardal, og á vegum Iðntæknistofnunar og gosefnanefndar hafa ítarlegar rannsóknir verið gerðar á hagnýtingu perlusteins úr Prestahnúki. Í fyrrnefndum skýrslum kemur víða fram bjartsýni um möguleika perlusteins sem hráefnis fyrir iðnað. Sama er að segja um leirinn í Búðardal. Á Snæfellsnesi er mikið magn af gjalli og vikri sem nýta mætti sem hráefni til iðnaðar. Ýmsar hugmyndir hafa komið fram um hvernig nýta mætti þau jarðefni til framleiðslu ásamt því að vera vakandi gagnvart tækninýjungum í námuvinnslu. Allar fyrrnefndar kannanir hafa mikið gildi sem grundvallarforsendur fyrir frekari iðnþróun á Vesturlandi. Hins vegar hefur á skort markvissari áætlanir um hvernig hugmyndum og möguleikum yrði best hrundið í framkvæmd. Þar hefur fjármagnsfyrirgreiðsla hins opinbera lykilþýðingu. Eins og fyrr er getið hafa Akranes, Borgarnes og Stykkishólmur unnið sér sess sem iðnaðarbæir. Skipasmíðaiðnaður er þýðingarmikill fyrir Akranes og Stykkishólm. Auk þess er byggingariðnaðurinn á öllum stöðum viðkvæmur vegna sveiflna í efnahagslífi þjóðarinnar og vegna breytinga á byggingartækni. Mikil þörf er á eflingu þjónustuiðnaðar á vestanverðu Snæfellsnesi, þar sem leita þarf út fyrir þéttbýlisstaðina um nauðsynlegustu þjónustu, m.a. fyrir flotann. Miðað við okkar aðstæður er ekki vafi á að skipasmíðaiðnaður, bæði viðgerðir og nýsmíði, á mikla framtíð fyrir sér ef rétt er á málum haldið. Þar verður til að koma eðlileg fjármagnsfyrirgreiðsla svo og skipulag um viðhald og endurnýjun skipastólsins. Við skulum minnast þess, að frá árunum 1971–1975 fækkaði þeim um nálega 260 sem unnu við skipaiðnað í landinu. Við skulum enn fremur hafa það í huga, að u.þ.b. helmingur skipsverðs er vinnulaun, skattlögð hér heima og gjaldeyrissparnaður ef smíðað er innanlands. Hér er um milljarða að tefla. Á liðnu sumri var unnin skýrsla um atvinnumál í Borgarnesi í samráði við Framkvæmdastofnun ríkisins, en eins og kunnugt er liggja vaxtarmöguleikar Borgarness ekki síður en annarra þéttbýliskjarna í auknum iðnaði og þjónustu. Í skýrslunni stendur eftirfarandi varðandi vanda smáfyrirtækja, með leyfi forseta: „Íslenskur markaður er smár og því eru fyrirtæki, sem framleiða fyrir hann eða veita honum þjónustu, yfirleitt smá í sniðum. Stjórnendur smáfyrirtækja hafa tilhneigingu til að leggja aðaláherslu á einn þátt starfseminnar, þ.e. framkvæmdina, en láta aðra þætti sitja á hakanum, þ.e. stjórn fjármála og markaðsmála. Ástæðan er án efa sú, að fyrirtækin verða oft og tíðum til vegna þekkingar eigendanna á ákveðnum greinum. Stjórnun fyrirtækisins er eitt og góð fagkunnátta annað. Þetta fer stundum vel saman á einni hendi, en ástæðulaust er að líta fram hjá því, að oft er stjórnunin látin sitja á hakanum þannig að markmiðum fyrirtækisins er á engan hátt náð.“ Í könnun, sem gerð var meðal fyrirtækja, kom fram að upplýsingar um tækninýjungar og verkþekkingu væru yfirleitt af skornum skammti, annaðhvort væri að upplýsingar lægju ekki á lausu eða fyrirtækin sinntu ekki þeim þætti sem skyldi. Því miður held ég að þessi lýsing sé nokkuð raunsæ á hluta þeirra erfiðleika sem iðnrekstur okkar býr nú við. En auðvitað eru vandamálin miklu, miklu fleiri. Í sem fæstum orðum má segja, að hver dundi í sínu horni án þess að hafa yfirsýn eða samhengi í öllum þáttum starfsins og án eð&legs sambýlis við aðrar atvinnugreinar, og í mörgum tilfellum vantar forustu, stuðning og stefnumörkun opinberra aðila. Á síðustu árum hafa miklar umræður og fjölmargar samþykktir verið gerðar um fjölbreytta atvinnuhætti í sveitum landsins. Ég lít svo á, að hverju byggðalagi komi best að hafa atvinnumöguleika sem fjölbreyttasta í efnalegu og félagslegu tilliti, miðað við þær forsendur, að það er ásetningur okkar að byggja landið allt. Og til þess að halda uppi fullri atvinnu á næstu árum og auka framleiðni þjóðarbúsins verðum við í alvöru að stíga ákveðnum skrefum til aukinnar uppbyggingar í iðnaði. Eðlilegt væri að fela Framkvæmdastofnun ríkisins gerð þeirrar áætlunar um iðnþróun á Vesturlandi, sem hér er fjallað um, en í nánu samráði við samtök sveitarfélaga í Vesturlandskjördæmi. Það er von okkar flm., að Alþ. veiti þessu máli brautargengi með því að samþykkja tillöguna. Herra forseti. Að loknum þessum hluta umræðna legg ég til að till. verði vísað til hv. atvmn.



Herra forseti. Hér er fjallað um till. til þál. um eflingu iðnaðar á Vesturlandi. Ég vil að sjálfsögðu lýsa fyllsta stuðningi mínum við þessa till., sem hv. 3. þm. Vesturl. hefur gert glögga grein fyrir. Í grg. er að því vikið, að með till. þessari sé annars vegar reynt að leggja áherslu á þátt iðnaðar í mótun atvinnumálastefnu næstu ára og hins vegar að tryggja Vesturlandi eðlilegan þátt í framkvæmd þeirrar stefnu. Enn fremur er rætt um að eðlilegt sé að fela Framkvæmdastofnun ríkisins gerð þeirrar áætlunar um þróun iðnaðar sem hér erum fjallað. Allt er þetta rétt. En ekkert er nýtt undir sólinni, eins og þar stendur. Það mun hafa verið að þm. Sjálfstfl. á Vesturlandi, sem þá voru sr. Ingiberg J. Hannesson og ég, fluttu till. til þál. um þróun iðnaðar á Vesturlandi, sem ég leyfi mér að víkja að örfáum orðum af því þessar tvær till. eru náskyldar. Sú till, komst að vísu aldrei alla leið eftir þjóðbraut þingsins, ef svo má segja. Till. hljóðaði svo, með leyfi hæstv. forseta: „ Alþ. ályktar að skora á ríkisstj. að hraðað verði gerð áætlana um iðnþróun á Vesturlandi til þess að treysta atvinnugrundvöll í kjördæminu, einkum þar sem atvinnuástand er ekki öruggt og þar sem iðnaður gæti fyllt upp í og skapað öryggi í atvinnu við hlið hinna hefðbundnu atvinnugreina í sjávarútvegi og fiskvinnslu, landbúnaði, verslun og hinum ýmsu þjónustugreinum.“ Í grg. með till. var einnig vikið að þeim áætlunum sem gerðar hafa verið eða undirbúnar á vegum Framkvæmdastofnunar ríkisins um þessi efni. M.a. var bent á þá miklu þörf sem væri víða brýn og aðkallandi í hinum ýmsu dreifðu byggðarlögum landsins, sem yrðu að bíða árum saman eftir samningu áætlana um verkefni sem hrinda þyrfti í framkvæmd sem fyrst ef vel ætti að vera. Sagði m.a. í þeirri grg. efnislega á þá leið, að víða stæðu menn frammi fyrir þeirri staðreynd að ungar vinnandi hendur yrðu að flýja byggðarlög sín og fara annað í atvinnuleit til að geta skapað sér framtíðarmöguleika við sæmilegt atvinnuöryggi. Margt hefur verið um þessi mál rætt og ritað svo sem hv. frsm. vék að í ræðu sinni hér áðan. Í niðurlagi þeirrar grg. var tekið svo til orða, með leyfi hæstv. forseta: „Íslenskt þjóðfélag er í stöðugri og hraðri mótun og hefur tekið stakkaskiptum á skömmum tíma frá tiltölulega frumstæðu bændaþjóðfélagi til iðnvædds nútímaþjóðfélags, sem byggir á vaxandi tækniþekkingu og hagræðingu á ýmsum sviðum. Því er nauðsynlegt að samfara hagnýtingu náttúruauðlinda þjóðarinnar fari skynsamleg áætlanagerð um nýtingu þeirra og uppbyggingu, sem verða mun þjóðinni til sem mestra hagsbóta þegar tímar líða.“ En sagan endurtekur sig. Ég hef með þessum fáu orðum bent á að hinar umræddu þáltill. tvær, um eflingu iðnaðar og iðnþróun á Vesturlandi, séu náskyldar að efni og anda. En ég vil taka það skýrt fram, að þetta rýrir á engan hátt till. þá sem hér er flutt. Gildi hennar stendur óhaggað. Þetta sýnir aðeins að hér er um mikilvægt mál að ræða, sem ekki er fullunnið, mikið land, sem enn er lítt numið. Ég get líka getið þess hér til gamans, að fyrsta málið, sem ég talaði fyrir hér í sölum Alþ. fyrir nærfellt aldarfjórðungi, var till. um leirvinnslu í Dalahéraði, eins og hv. frsm vék að áðan. Blómlegur iðnaður hefur að sjálfsögðu lengi verið stundaður á Vesturlandi, því er ekki að neita og á það má benda. Það má mörg dæmi nefna. Ég ætla að leyfa mér að nefna aðeins sem dæmi Akraneskaupstað, sem er nú stærsti byggðakjarni Vesturlands. Þar má skipta atvinnulífi í þrjá meginþætti: í fyrsta lagi fiskveiðar og fiskiðnað, í öðru lagi iðnað og framleiðslu iðnaðarvara og í þriðja lagi verslun og þjónustustörf. Mun láta nærri að mati heimamanna að þessir þrír atvinnuvegir séu ámóta stórir þar í sveit. Í Stykkishólmi munu nú vera búsettir um eða yfir 100 faglærðir iðnaðarmenn. Handaverk þeirra má víða sjá. M.a. leyfi ég mér að nefna í því sambandi félagsheimilið og hótelið á staðnum, en þar lýsa handaverkin gerst, ja, ég vil segja hverri fullkomnun iðnaðarmenn þar hafa náð í sinni grein. Á iðnsýningu í Borgarnesi fyrir fáum árum kom margt í ljós sem vakti óskipta athygli manna, án þess því hefði fyrr verið sérstakur gaumur gefinn, liggur mér við að segja. Svo mætti lengi telja. En eins og bent er á í grg. og víðar þarf fjölbreytt iðnaðarstarfsemi að eflast og þróast um allt Vesturland til að tengja saman og styrkja núverandi byggð, þéttbýli og strjálbýli á þessu landssvæði öllu. Þess vegna ber að fagna allri viðleitni, sem minnir á þessi mál, og sérhverri tilraun, sem miðar að því að þoka þeim eitthvað áleiðis.



Herra forseti. Sú þáltill., sem hér er nú til umr., er einn vottur af mörgum um aukinn áhuga víða á landinu á að styðja við iðnþróun. Hún er vottur um aukinn skilning manna á því, að renna þurfi fjölþættari stoðum undir atvinnulíf okkar en tekist hefur til þessa og að því þurfi að standa með skipulegum hætti, um það þurfi að gera áætlanir og síðan að hrinda þeim í framkvæmd. Ég lýsi fylgi mínu við till., því ég tel að hún sé aðeins af hinu góða, að það verði hafin vinna fyrir afbeina ríkisstj. að gerð iðnþróunaráætlunar fyrir Vesturland. Ég held að rétt sé að fram komi hér, þó að það muni flestir hv. alþm. vita, að starfsemi af slíku tagi er í gangi í sumum landshlutanna nú þegar, og hygg ég að þar hafi kannske ekki komið formlega til frumkvæði ríkisstj., heldur hafi heimaaðilar leitað til stjórnvalda. Unnið er að iðnþróunaráætlun fyrir Norðurland fyrir frumkvæði Fjórðungssambands Norðlendinga, held ég að ég fari rétt með. Það mál var meginumræðuefni á fundi sveitarfélaga á Norðurlandi s.l. sumar, og þar lá fyrir þó nokkur vinna sem gerð hefur verið til undirbúnings iðnþróun í landshlutanum. Af einstökum landshlutum er þessu starfi lengst komið hvað umræður snertir og vissan undirbúning á Norðurlandi. En einnig á Austurlandi er byrjuð vinna á þessu sviði, líka fyrir frumkvæði heimamanna og sambands sveitarfélaga í Austurlandskjördæmi, sem hafa tekið þetta mál á dagskrá og leituðu á s.l. ári til iðnrn. um stuðning við þá starfsemi. Var sett á laggirnar stuðningsnefnd opinberra aðila við þessa starfsemi þar eystra, ekki ósvipað því og fyrir liggur varðandi Norðurland. Iðnrn. lagði þar nokkuð af mörkum og á fulltrúa í þeirri nefnd svo og stofnanir opinberra aðila, svo sem Iðntæknistofnun og Framkvæmdastofnun ríkisins og Samstarfsnefnd um iðnþróun. Þarna eru því fjórir aðilar, sem tengdir eru saman, að vinna að þessum málum hver með sínum hætti. Á móti kemur svo nefnd heimamanna, sem tilnefnd hefur verið af fjórðungssambandinu eða aðilum á vegum sveitarstjórnarsambandsins eystra. Frá þessu vil ég greina til glöggvunar fyrir menn á þeirri viðleitni sem þegar er til í öðrum landshlutum. Ég tel að af þessu starfi megi þegar nokkuð læra, það m.a., að brýnt er að lifandi áhugi sé fyrir hendi heima fyrir á verkefninu. Þó að góður sé hugur stjórnvalda gildir það um iðnað sem annan atvinnurekstur, að hann verður ekki fluttur eða færður á silfurfati frá Reykjavík út í landshlutana, heldur þarf hann - og hlýtur - að byggjast á kröftum í héraði, en jafnnauðsynlegt er að skilningur og eðlilegur stuðningur stjórnvalda komi til. Varðandi áætlunargerð af þessu tagi er við ýmiss konar vanda að fást. Þar mætir okkur kannske fyrst sá vandi, að hér hefur ekki verið mörkuð almenn iðnaðarstefna af hálfu stjórnvalda, ekki verið afgreidd frá Alþingi. Hér var flutt á þingi s.l. vor þáltill. um iðnaðarstefnu og aftur á haustþingi, en kom raunar aldrei til umr. vegna þess að þannig stóð á þinghaldi. Í þeirri þáltill. var reynt að draga upp meginlinur varðandi æskilega iðnþróun í landinu og stuðning af opinberri hálfu við slíka iðnþróun. Ég tel brýnt, að Alþ. taki afstöðu til slíks undirstöðuþáttar sem iðnaðarstefnu af hálfu stjórnvalda fyrr en seinna, og vænti þess, að mál af þessu tagi komi inn í þingið fyrir tilstilli stjórnvalda áður en langt um líður. Fyrir utan slíka almenna meginstefnu um iðnþróun þarf að vinna að sérstökum iðngreinaáætlunum varðandi helstu þætti iðnaðar í landinu út frá greinum séð - við getum tekið skipasmíðaiðnað sem dæmi um slíka grein - og þar er nauðsynlegt að líta á landið allt. Það þarf að vera liður í iðnaðarstefnu, að unnin sé upp slík iðngreinaáætlun fyrir meginþættina, og síðan þarf að fléttast inn í þessa uppistöðu svæðaáætlanir um iðnþróun svipað og hér er lagt til. Ég tel að það megi að vísu verða að gagni að vinna upp slíkar svæðaáætlanir, en það er trú mín að þær skili ekki fullum árangri nema búið sé að marka meginstefnu. Og ég tel að það sé á vissan hátt varhugavert að gera áætlanir um uppbyggingu iðnaðar, þ.e. meiri háttar iðnaðar, á tilteknum svæðum nema litið hafi verið yfir sviðið allt, höfð hliðsjón af því, hvaða markaðsmöguleikar liggja fyrir, ef menn eru að byggja á heimamarkaði, og möguleikar eru um útflutningsframleiðslu, hvað er á ferðinni annars staðar í landinu en á viðkomandi svæði í þessum efnum, þannig að ekki verði um að ræða að hver troði skóinn niður af öðrum eða menn lendi í kröggum vegna þess að of margir séu kannske á ferðinni í sambandi við takmarkaðan markað. Nú er ég ekki að mæla gegn því, að um eðlilega samkeppni geti verið að ræða að þessu leyti, hún getur verið af hinu góða. En þegar um verulega fjárfestingu er að ræða er nauðsynlegt að til undirstöðunnar sé vandað. Ég efa ekki að á Vesturlandi séu margháttaðir möguleikar til iðnaðaruppbyggingar eins og víða í öðrum landshlutum, og þar er raunar nú þegar verulegur iðnaður, einnig framleiðsluiðnaður, sem um munar í þjóðarbúskap okkar. Þann iðnað, sem þarna er fyrir, er hægt að efla og ekki má gleymast, þegar talað er um áætlanir, þýðing þess að efla starfandi iðnfyrirtæki og hlúa að þeim sem best. Ég ætla ekki að fara að bæta við þá upptalningu sem hv. frsm. hefur viðhaft og fleiri sem komið hafa inn í þessa umræðu, þeir þekkja það betur en ég, en ég vænti þess, að sú till., sem hér er flutt, verði til að styðja við iðnþróun og þann iðnað sem fyrir er í þessum landshluta. Það ætti að vera auðveldara fyrir Vesturland en ýmsa landshluta, sem fjær liggja höfuðstaðnum, að hagnýta sér þá þjónustu sem er að fá í opinberum stofnunum sem styðja eiga við iðnaðarstarfsemi og eru hér í Reykjavík. En ég hygg þó að það geti verið að gagni að hugsað verði til þess á Vesturlandi eins og annars staðar að upp rísi miðstöðvar til að styðja við þessa starfsemi í landshlutanum. Ég tel að það sé mikil nauðsyn á því t.d. á Norðurlandi og Austurlandi að slíkar miðstöðvar komi upp, sem styðji við iðnaðinn á viðkomandi svæði, eins konar þjónustumiðstöðvar sem verði tengiliðir milli meginstofnana sem styðja eiga við iðnþróun og flestar eru hér í Reykjavík eins og aðrar opinberar meginstofnanir fram til þessa. Það hefur verið stutt að undanförnu af opinberri hálfu við iðnþróunarstarf nyrðra og eystra. Það var veittur stuðningur af aðlögunargjaldi á síðasta ári til slíkrar starfsemi. Ég vænti að eftir að hafin er vinna að iðnþróunaráætlun fyrir Vesturland verði opinberir aðilar einnig til að styðja við þá starfsemi svo sem skylt er. Hins vegar var ekki farið að tillögum sem ég bar fram sem iðnrh. varðandi stuðning við undirbúning að perlusteinsvinnslu og athuganir á möguleikum á útflutningsiðnaði á þeim grundvelli. Það hefði verið reiknað með að af aðlögunargjaldi kæmi nokkur stuðningur við athuganir sem höfðu verið undirbúnar að þessu leyti, en sú varð ekki niðurstaðan eftir stjórnarskiptin. Þar eru hins vegar kostir á ferðinni sem nauðsynlegt er að fá úr skorið fyrr en seinna hvort geti orðið undirstaða verulegs útflutningsiðnaðar. Ég hygg að miklu varði að það fáist úr því skorið fyrr en seinna. Það er svo með ýmis iðnaðartækifæri, að þau eru tímabundin, þau geta verið háð markaðsaðstæðum og menn þurfa að sæta lægi hvenær möguleikar eru fyrir hendi til að komast inn á markað erlendis. Og einmitt í sambandi við perlusteininn virtist slíkur tími kominn, að þar þyrfti að fást skorið úr um hvort möguleiki væri á í samvinnu við söluaðila erlendis að hefja þarna uppbyggingu á útflutningsgrein sem byggðist á hráefnisnámi í Prestahnjúk. Ég vænti þess að þetta tækifæri sé ekki glatað, það verði hægt að fá úr því skorið innan tíðar hvort þarna sé raunhæfur kostur á ferðinni. En þegar litið er til iðnaðar er um fjölþættan gróður að ræða, og það greinir einmitt iðnaðinn frá öðrum atvinnuvegum, að hann er raunverulega sundurleitari og fjölþættari en annar atvinnurekstur í landinu. Það er kannske m.a. ástæðan fyrir því, að augu stjórnmálamanna hafa opnast seinna fyrir þýðingu skipulagðrar starfsemi og stuðnings af opinberri hálfu við iðnað en við eldri hefðbundnar atvinnugreinar okkar.



Herra forseti. Ég fagna þeirri till., sem hér er til umr., og vænti þess, að hún standi undir nafni: „ Till. til þál. um eflingu iðnaðar á Vesturlandi“, að þessi áætlun um iðnaðarstefnu á Vesturlandi verði til þess að þar eflist iðnaður. Það mun hafa verið 1969, að hér var samþykkt eða vísað til ríkisstj. till. um það, að gerð skyldi byggðaáætlun fyrir Vesturland. Síðan hefur að einhverju leyti verið unnið að athugun á gerð slíkrar áætlunar, en fljótlega komist að því, að heildaráætlun fyrir Vesturlandskjördæmi yrði erfið í vinnslu vegna þess hve atvinnuþróun og atvinnuhættir eru breytilegir í kjördæminu. Var horfið að því ráði að skipta kjördæminu í svæði, - það mun hafa verið gert að till, byggðadeildar og í samráði við samband sveitarfélaganna á Vesturlandi - því var skipt niður í svæði eftir atvinnuháttum og þróun atvinnulífs. Það hefur komið ein áætlun frá byggðadeild í sambandi við þessa áætlunargerð og önnur mun vera í undir búningi. Sú áætlun, sem er komin fram, er áætlun fyrir Dalabyggð. Hún nær reyndar dálítið út fyrir mörk Vesturlands, því að þrír hreppar í Austur-Barðastrandarsýslu eru líka í þeirri áætlun. Ég held að það sé ekki ástæða til þess að fara að ræða neitt um Dalabyggðaráætlun. Við þm. Vesturl. höfum lagt hér fram ályktun um hana og kemur hún væntanlega til umr. áður en langt um líður. Áætlunargerð - hver sem hún er - er fyrst og fremst til þess að skapa markmið og leiðir til að byggja upp nýjar atvinnugreinar og styrkja þær sem fyrir eru. slíkum markmiðum nær áætlunargerð ekki nema tryggt sé að bak við áætlunargerðina sé vilji þeirra sem ráða yfir því fjármagni sem til þarf að áætlunin verði framkvæmd, einnig að áætlunin sé í tengslum við þá stefnu sem ríkjandi er í þjóðfélaginu á þeim tíma sem hana á að framkvæma. Ráðherrar Alþb. í undanfarandi tveim vinstri stjórnum hafa beitt sér fyrir stefnumörkun á sviði iðnaðarmála. Svo sem fram kom í ræðu hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar bar hann fram hér á Alþ. þáltill. um iðnaðarstefnu s.l. vor og svo aftur í haust, og skömmu eftir að hann tók við störfum sem ráðh. haustið 1978 skipaði hann nefnd, svokallaða samstarfsnefnd um iðnþróun til þess að gera till. um iðnþróun í landinu. Sú nefnd mun hafa skilað áliti í maí s.l. Álit hennar mun hafa komið sem fskj. um svipað leyti og þáltill. um iðnaðarstefnu var lögð fram hér á hv. Alþingi. Samþykkt slíkrar iðnaðarstefnu er mikilsverð eða jafnvel nauðsynleg undirstaða þess, að áætlunargerð lík þeirri, sem lagt er hér til að gerð verði fyrir Vesturland, komi að gagni. Sjálfsagt eru ekki skiptar skoðanir um það, að nauðsynlegt sé að efla iðnað á landinu, jafnt á Vesturlandi sem annars staðar. Talið er að iðnaðurinn þurfi að veita 5–6 þúsund manns atvinnu í nýjum störfum á næstu átta árum. Einnig er vitað að víða um land er fyrir hendi vinnuafl sem ekki nýtist við þær aðstæður sem eru fyrir hendi, og væri æskilegt að byggja upp iðnaðarstarfsemi sem gæti nýtt slíkt vinnuafl og skapað þessu fólki atvinnutækifæri. Á s.l. vetri kannaði atvinnumálanefnd á vegum Kaupfélags Borgfirðinga, Sambands borgfirskra kvenna og Búnaðarsambands Borgarfjarðar hvað væri mikið umframvinnuafl á vinnumarkaði í héraðinu. Á könnunarsvæðinu eru um 380 heimili, en svör bárust aðeins frá 53. Á svæðinu, sem könnunin náði yfir, voru boðin fram 30–40 ársverk fullorðinna auk nokkurra ársverka unglinga. Þessi könnun bendir til þess, að víða um land sé fyrir hendi vinnuafl sem nýtist ekki við hinar hefðbundnu atvinnugreinar. Nauðsynlegt er þar af leiðandi að koma upp atvinnustöðum til þess að nýta þetta vinnuafl og skapa þessu fólki tekjumöguleika. Það verður fyrst og fremst gert með því að byggja upp iðnaðarstöðvar. Ég minnist þess nú, að það mun hafa verið á s.l. vetri að borin var hér fram af þm. Alþb. till. um könnun á þessu sviði og fékkst samþykkt. Þessi könnun, sem Borgfirðingar framkvæmdu, náði yfir svæðið fyrir ofan Skarðsheiði að Hítará, að Borgarnesi undanskildu. Mér er ekki kunnugt um hvort slík könnun hafi verið gerð í þorpunum eða í þéttbýlisstöðunum, en það er mjög trúlegt að eitthvað svipað ástand - þó af öðrum toga sé - sé þar líka fyrir hendi, þar sé ákveðinn hópur fólks sem ekki hefur aðstöðu til að nýta sína vinnu við þær aðstæður sem þar eru. Það er hlutskipti fólks úti á landsbyggðinni að vinna fyrst og fremst að hinum gömlu undirstöðuatvinnuvegum, sjávarútvegi og landbúnaði, og við iðnað og þjónustu sem af þeirri starfsemi leiðir. Sjálfsagt þyrfti áframhaldandi og ný iðnaðaruppbygging að byggjast fyrst og fremst á þessum undirstöðuatvinnuvegum, en jafnframt þarf að skapa fjölbreyttari atvinnutækifæri með uppbyggingu nýrra iðnaðargreina. Á Vesturlandi er nú fyrir hendi iðnaður af ýmsu tagi. umfram þann iðnað sem tengdur er úrvinnslu og þjónustu við sjávarútveg og landbúnað. Þessi iðnaður er fyrst og fremst í Stykkishólmi, Borgarnesi og Akranesi, eins og fram kom í ræðu frummælanda, og má í því sambandi fyrst og fremst nefna iðnaðinn í sambandi við sementsverksmiðju og skipasmíðastöðvarnar. Saumastofur eru á Akranesi og Borgarnesi og trésmíðaverkstæði og ýmislegt fleira. Áform hafa verið uppi um vinnslu perlusteins, eins og kom fram í ræðu hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar áðan, en það mál mun vera í biðstöðu sökum þess að ekki hefur fengist fjármagn til að halda þeim könnunum, athugunum og undirbúningi áfram. Ég hef heyrt þá sögu og sel hana ekki dýrar en ég keypti, að þeir á Akranesi, sem hafa stofnað tilraunafyrirtæki til framleiðslu á perlusteini, hafi sótt um fjármagn til þess að koma af stað vinnslu eða fá perlusteinsbrennsluofn. Svar til þeirra frá þeim stofnunum, sem þeir hafa leitað til, var að það væri grundvöllur fyrir því að fjármagn fengist ef hluthafar gætu fjármagnað að hálfu á móti því sem til ráðstöfunar yrði frá opinberum aðilum eða lánveitendum. Ég get ekki látið mér detta það í hug, hvorki í iðnaði né öðrum atvinnugreinum, að það sé möguleiki að koma af stað slíkri starfsemi sem þessari á þeim grundvelli, að lánsfé eða aðkomið fé sé ekki nema helmingur. slíkt svar er vitaskuld ekkert annað en nei við þeim tilraunum sem þarna voru í gangi. Eins og hv. þm. Friðjón Þórðarson benti á, hafa verið uppi ýmsar ráðagerðir um leirgerð í Búðardal, þannig að það eru uppi ýmsar hugmyndir um iðnaðarþróun á Vesturlandi, ef fjármagn og möguleikar á öðrum sviðum væru fyrir hendi. Ef sú verður raunin á, að á næstu átta árum þurfi 5–6 þúsund manns atvinnu umfram það sem nú er og einnig þurfi að skapa ný atvinnufyrirtæki miðað við núverandi ástand, gefur það auga leið að byggja þarf upp ný framleiðslufyrirtæki og efla þau sem fyrir eru. Mín skoðun er sú, að þetta þurfi að gera vítt og breitt um landið. Áætlun um iðnþróun á Vesturlandi yrði vegvísir á þeirri leið fyrir Vesturland. Hún þarf að vinnast í samráði við heimafólk, bæði sveitarstjórnir og aðra hagsmunaaðila. Áætlunin má ekki koma í stað þeirrar byggðaáætlunar, sem verið er að vinna á Vesturlandi, heldur tengjast þeirri áætlanagerð. Sérstök iðnaðaráætlun fyrir Vesturland hlýtur einnig að tengjast mörkum iðnaðarstefnu fyrir landið allt. Með þetta í huga vona ég að hv. alþm. samþykki þessa tillögu.



Herra forseti. Ég geri ekki ráð fyrir að um efni till. sem þessarar, um eflingu iðnaðar á Vesturlandi, geti verið nokkur ágreiningur hér í þingsölum. Hitt skyldu menn hafa í huga, þegar tillögur sem þessi eru ræddar og vonandi samþykktar, að áætlanir af þessu tagi leysa ekki allan vanda, þótt orð séu að vísu til alls fyrst. Það hefur þegar komið fram í ræðum þeirra hv. þm., sem hafa talað hér á undan, að ýmiss konar áætlunargerð, sem m.a. snertir iðnaðarmál, er í gangi varðandi Vesturland. Það, sem auðvitað þarf að huga að í þessu sambandi, eins og hæstv. fyrrv. iðnrh. kom að í ræðu sinni hér á undan, er að slík áætlunargerð fyrir einstaka landshluta verður auðvitað í leiðinni að taka mið af heildinni, og heildariðnþróunarstefna hefur enn ekki verið mörkuð hér því miður. Áætlanir af þessu tagi eru vissulega gagnleg hjálpartæki, en þær eru ekki heldur miklu meira ef ekki kemur til það fjármagn sem þarf til að gera þær að raunveruleika. Þm. Vesturlands hafa flutt hér till. í tengslum við áætlun um Dalabyggð. Sú áætlun hefur legið fyrir fullmótuð um nokkurt skeið, en af framkvæmdum hefur ekkert orðið vegna þess að fjármagn hefur ekki fengist. Það er ekki til neins að gera áætlanir, þótt góðar séu, ef þær fá það hlutverk eitt að rykfalla í hillum stofnanakerfisins. Þess vegna þarf meira að koma til. Og ég hygg í þessu sambandi, þegar fjallað er um áætlunargerð í iðnaði, sem vissulega skiptir miklu, og iðnaðurinn þarf, eins og fram hefur komið, að taka við þeirri mannaflaaukningu, sem hér kemur á næstu árum, umfram aðrar atvinnugreinar, þá þarf meira að koma til en áætlanir einar. Í því sambandi hlýtur að mínu mati mjög að koma til álita, hvort ekki er rétt, nauðsynlegt og eðlilegt að taka út úr sérstaklega þau verkefni, sem þegar liggja fyrir og hægt er að byrja að vinna að, eins og perlusteinsvinnsluna, sem var lítillega vikið að áðan. Þeir, sem hafa talað hér á undan mér, hafa gert nokkra úttekt á stöðu iðnaðar á Vesturlandi, og ég ætla ekki að fara að endurtaka neitt af því hér. Hins vegar eru svæðin og þéttbýlisstaðirnir afskaplega misjafnlega stödd í þessum efnum. Þar sem ástand hefur kannske verið einna lakast og mest er þörf á nýjungum og nýjum iðngreinum, það er í Búðardal og á svæðum þar í grennd. En þar er einmitt um þessar mundir verið að kanna ítarlega hvort ekki sé hægt að koma á fót mjög athyglisverðum nýiðnaði, sútun á selskinnum, sem einnig skapaði margvísleg önnur atvinnutækifæri ef að veruleika verður, svo sem möguleika á iðnaði úr skinnum. Einnig mætti nefna loðdýrarækt, þar sem yrði notað sem fóður það kjöt sem til fellur, og sitthvað fleira hefur verið nefnt í því sambandi. Það má ekki gleymast í þessu sambandi, þótt talað sé um áætlanir og þær séu vissulega góð hjálpartæki, þá hlýtur gerð þeirra að taka nokkurn tíma. Þær verða að taka tillit til margra þátta, ekki eingöngu á því landssvæði, sem um er að ræða, heldur og á landinu öllu. En það má ekki verða til þess, að þau tækifæri, sem þegar eru fyrir hendi, gleymist.



Herra forseti. Ég vil þakka þær undirtektir sem þessi þáltill. hefur fengið hér á hv. Alþ., sem sannar að áhugi alþm. er vakandi í sambandi við þessi mál, þ.e. eflingu iðnaðar. Ég vil lýsa stuðningi mínum við þá skoðun, sem kom fram hjá hv. 5. þm. Vesturl., að nauðsyn beri til að marka ákveðna iðnaðarstefnu hér á landi, sem eftir yrði farið í aðalatriðum þegar unnið er að iðnþróun. Í sambandi við það, sem kom fram hjá hv. 4. þm. Vesturl., vil ég aðeins rifja það upp, sem við leggjum áherslu á í þeirri grg., sem fylgir þessari þáltill., um þátt Framkvæmdastofnunar ríkisins eða byggðadeildar, þar sem við segjum að unnið sé markvisst að gerð byggðaþróunaráætlana fyrir einstök byggðasvæði á Vesturlandi. Við teljum eðlilegt að fela Framkvæmdastofnun gerð þessarar áætlunar um þróun iðnaðar í landshlutanum sem hér er fjallað um, enda er um verkefni að ræða, sem útfæra þarf í hinum almennu byggðaþróunaráætlunum fyrir einstök byggðasvæði innan landshlutans. Við leggjum einnig áherslu á að þetta sé unnið í samráði við Samband sveitarfélaga í Vesturlandskjördæmi. Það hefur verið stefna þeirra samtaka á liðnum árum, allt frá stofnun þeirra 1969, að stuðla að uppbyggingu á Vesturlandi á sem flestum sviðum, og það hefur verið gert á margvíslegan hátt og höfð um það náin samvinna við byggðadeild Framkvæmdastofnunarinnar. Í sambandi við þetta mál tel ég mjög til skoðunar og raunar eftirbreytni þá aðferð sem tekin var upp í sambandi við iðnþróunaráætlun fyrir Austfirði, þ.e. að tengja saman starfsnefnd heimamanna í héraði og þá opinberu aðila sem um þessi mál eiga að fjalla. Ég tel það mjög til fyrirmyndar og að það eigi að nota í sambandi við þetta mál. Það mætti halda langar ræður í sambandi við iðnþróunarmál almennt og þann iðnað, sem er á Vesturlandi, og þann iðnað, sem þarf að koma upp á Vesturlandi, en ég sleppi því hér. Ég vil aðeins vekja athygli á einu stóru máli, sem mikill áhugi er fyrir á Vesturlandi, og það er í sambandi við perlustein. Þetta er af mörgum fróðum mönnum talið vera mál sem þarf að reyna að hrinda fram. Hér gæti orðið um stóriðju að ræða og um öflugan útflutningsiðnað örugglega, ef rétt er á haldið. Þarna þarf að koma til stórt átak, miklar samræmdar aðgerðir bæði héraðsmanna og ríkisvaldsins. Hér er e.t.v. um stærra mál að ræða en hér hefur komið fram, og ég treysti því að í sambandi við þá athugun, sem við væntum að verði sett í gang ef þessi þáltill. verður samþ., verði ekki hvað síst þessi þáttur tekinn sérstaklega fyrir, því að hér er um nýtt mál að ræða sem hefur vakið athygli víðs vegar um heim þar sem þetta hefur verið kynnt. Ég vil svo endurtaka þakkir fyrir þessar undirtektir og vænti þess, að þessi þáltill. fái greiðan gang í gegnum hv. Alþingi.



Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þessar umr. Ég er yfirleitt sammála því, sem hv. ræðumenn hafa sagt um þetta efni, og tek undir þau mál sem þeir hafa bryddað upp á, svo sem perlusteininn og aukna nýtingu selskinna, svo að dæmi séu nefnd. Og alveg sérstaklega vil ég taka undir orð hv. 5. þm. Vesturl., þar sem hann benti réttilega á að áætlun ein nægir ekki, ef ekki er veitt blóði í æðar hennar með fjármagni þannig að hún komist í framkvæmd. Ég þarf að leiðrétta eitt sem ég sagði í ræðu minni áðan. Ég minntist þá á till. sem við séra Ingiberg hefðum flutt á 99. löggjafarþinginu um þróun iðnaðar á Vesturlandi. Ég sagði að þessi till. hefði ekki komist alla leið í gegnum þingið, en það er rangt. Henni var vísað til hæstv. ríkisstj. Þannig hlaut hún þinglega meðferð og hefur væntanlega orðið æðstu yfirvöldum þessara mála að leiðarljósi í mótun iðnþróunarstefnu allra síðustu ára.



Herra forseti. Ríkisstj. hefur ákveðið að leggja fram till. til þál. þar sem farið er fram á að Alþ. heimili ríkisstj. að gerast fyrir Íslands hönd aðili að Genfarbókuninni 1979 við hið almenna samkomulag um tolla og viðskipti, sem gerð var í Genf hinn 30. júní 1979. Svo sem kunnugt er hefur Ísland frá 21. apríl 1968 verið fullgildur aðili að Hinu almenna samkomulagi um tolla og viðskipti - The General Agreement on Tariffs and Trade - sem skammstafað er GATT og var gert hinn 30. okt. 1947. GATT, sem var einungis ætlað að vera bráðabirgðasamkomulag, hefur allt frá gildistöku hinn 1. jan. 1948 verið aðalvettvangur viðræðna um tollamál á breiðum alþjóðlegum grundvelli. Er ekki aðeins stefnt að því að lækka tolla verulega, heldur og að draga úr öðrum viðskiptahömlum og afnema mismunun í alþjóðaviðskiptum. Genfarbókunin 1967 við Hið almenna samkomulag um tolla og viðskipti, sem gerð var 30. júní 1967 og Ísland varð aðili að á árinu 1968, var mikilvægur áfangi í átt að markmiði GATT. Var bókunin árangur mjög umfangsmikilla marghliða tollaviðræðna, sem fóru fram í Genf á árunum 1964–1967 og ganga almennt undir nafninu Kennedy-viðræðurnar. Ísland hafði orðið bráðabirgðaaðili að GATT árið 1964 og gat þá tekið þátt í þessum viðræðum, sem leiddu til lækkunar á tollum á nokkrum íslenskum útflutningsvörum, en á móti voru lækkaðir innflutningstollar á nokkrum vörum og bundnir tollar á öðrum. Fljótlega eftir gildistöku Genfarbókunarinnar 1967 þótti ástæða til að lyfta nýju Grettistaki í alþjóðaviðskiptum. Fóru fram marghliða viðskiptaviðræður á vegum GATT á árunum 1973–1979. Viðræður þessar, sem almennt ganga undir nafninu Tokyo-viðræðurnar, hafa verið umfangsmeiri en nokkrar aðrar viðskiptaviðræður á vegum GATT. Alls tóku 99 ríki, m.a. Ísland, þátt í þeim og voru flestir þeirra aðilar að GATT. Lauk viðræðunum með gerð nokkurra alþjóðasamninga um að draga úr viðskiptatálmunum öðrum en tollum o.fl. og töku ýmissa ákvarðana. Hafa samningar þessir og ákvarðanir verið til athugunar hjá stjórnendum ríkja þeirra sem þátt tóku í viðræðunum. Af samningum þeim, sem viðræðurnar leiddu til, varðar Genfarbókunin 1979 við atmennt samkomulag um tolla og viðskipti sem gerð var 30. júní, Ísland mestu á þessari stundu. Bókun þessi, sem gekk í gildi hinn 1. jan. 1980 gagnvart þeim ríkjum sem gerst höfðu aðilar að henni fyrir þann tíma, gerir ráð fyrir umtalsverðum tollalækkunum á grundvelli tollaívilnanalista, sem nokkrir þátttakenda í ofangreindum samningaviðræðum hafa lagt fram sem fskj. með bókuninni. Af hálfu skrifstofu GATT er lauslega áætlað, að tollar af iðnaðarvörum lækki á grundvelli þessa lista þessara þátttakenda í viðræðunum um hér um bil þriðjung eða svipað og í kjölfar Kennedy-viðræðnanna 1964–1967. Tollalækkanirnar eru þó ekki aðeins bundnar við iðnaðarvörur, heldur og landbúnaðar- og sjávarafurðir. Í Genfarbókuninni 1979, sem hér er flutt þáltill. varðandi og er í eðli sínu náskyld Genfarbókuninni 1967, er að meginstefnu til gert ráð fyrir lækkun tolla í árlegum áföngum frá og með 1. jan. 1980 til 1. jan. 1987. Var bókunin samþykkt af Íslands hálfu hinn 18. sept. 1979 með fyrirvara um staðfestingu. Er till. til þál. um heimild fyrir ríkisstj. til að gerast fyrir Íslands hönd aðili að bókuninni lögð fyrir Alþ. nú þegar, þar eð bókunin felur í sér augljósan hagnað Íslandi til handa í formi nokkurra tollalækkana ýmissa ríkja á vörum sem Ísland flytur út. Nánar til tekið hafa alls 18 ríki og Efnahagsbandalag Evrópu þegar lagt fram ívilnanalista sína sem fylgja bókuninni. Þar eð umtalsverðar lækkanir hafa orðið á almennum tollum á Íslandi á síðustu árum, jafnframt því sem tollar hafa lækkað gagnvart öðrum aðildarlöndum Fríverslunarsamtaka Evrópu og ríkjum Efnahagsbandalags Evrópu, voru hinar almennu tollalækkanir Íslands á árinu 1973–1978 viðurkenndar sem framlag Íslands til tollalækkana í Tokyo-viðræðunum. Eru því tollalækkanir þær, sem felast í ívilnanalista Íslands með bókuninni, tollalækkanir að formi til, en ekki í reynd, og þarf ekki að breyta íslensku tollskránni eins og hún er í dag. Af þessu er ljóst að aðild Íslands að bókuninni mun beint eða óbeint leiða til hagnaðar vegna tollalækkana á ýmsum vörum, sem skipta okkur máli í ívilnanalistum landanna sem hér um ræðir, á grundvelli reglu hins almenna samkomulags um bestu kjör, fyrst og fremst þó þeirra landa sem teljast hvorki til Fríverslunarsamtaka Evrópu né Efnahagsbandalags Evrópu, þar sem víðtækar tollalækkanir hafa þegar verið framkvæmdar á grundvelli sérstakra fríverslunarsamninga. Meðan á marghliða viðskiptaviðræðum stóð var af Íslands hálfu lögð mest áhersla á að fá Bandaríkin til að veita lækkanir á helstu útflutningsvörum okkar þangað, og skiluðu þær tilraunir nokkrum árangri. Sé lítið á tollalækkanir, sem felast í ívilnunarlistum annarra ríkja á tímabilinu 1980–1987, má nefna, að tollur á langmikilvægustu útflutningsvöru okkar til Bandaríkjanna, frystum fiskflökum (öðrum en blokkfrystum flökum sem eru þegar tollfrjáls) lækkar úr 2.5 í 1.875 cent á pundið á þessu tímabili. Sé miðað við útflutningsmagn af frystum fiskflökum frá Íslandi árið 1978 mun tollalækkunin frá og með árinu 1987, þegar hún er að fullu komin fram, nema yfir 534 þús. Bandaríkjadölum á ári eða um 210 millj. kr. samkv. gengi eins og það er nú. Er þess að vænta, að tollalækkunin skili sér í hækkuðu verði á flökum. Munar um þessa tollalækkun á langmikilvægustu útflutningsvöru okkar. En auk þess tryggir tollalækkunarákvæðið það, að tollur á þessari vöru verður ekki hækkaður af hálfu Bandaríkjamanna. Auk tollalækkunar á fiskflökum í Bandaríkjunum lækkar tollur á óðalsosti þar úr 8% í 6.4%, á ullarpeysum úr 24% í 17% og á ullarlopa og ullarbandi úr 23.4% í 9%. Í Kanada lækka tollar á prjónafatnaði á konur úr 27.5% í 25% og auk þess m.a. á fiskmjöli úr 10% í 5%. Þá verða margar tollalækkanir á vissum vörum, sem Íslendingar flytja út til Japans, Efnahagsbandalags Evrópu, Fríverslunarsamtaka Evrópu, Tékkóslóvakíu og Ungverjalands, svo sem nánar er greint frá í aths. með þáltill. Með aðild Íslands að Genfarbókuninni 1979 er stuðlað að því, að sá augljósi hagnaður, sem Ísland hefur af tollalækkunum samkv. ívilnanalistum ofangreindra ríkja, verði raunverulegur um leið og þeir gerast aðilar að bókuninni. Hafa ríkin verið í óðaönn að undirbúa aðild sína að bókuninni og gekk hún í gildi 1. jan. 1980 gagnvart flestum þeim ríkjum þar sem tollalækkanir skipta Ísland máli. Þótt tollalækkanir þær, sem Ísland nýtur vegna aðildar að Genfarbókuninni 1979, séu ekki miklar, þar eð Ísland nýtur mikilla tollafríðinda gagnvart helstu viðskiptalöndum sínum vegna aðildar að Fríverslunarsamtökum Evrópu og viðskiptasamningsins við Efnahagsbandalag Evrópu, þá munar þó um þær, eins og áður segir, einkum í Bandaríkjunum, mikilvægasta viðskiptalandi okkar. Hitt er og ekki lítils um vert, að á tímum mikilla efnahagslegra erfiðleika í heiminum skuli takast að gera átak til að draga úr viðskiptatálmunum, m.a. tollum, sem hafa ýmist verið afnumdir, lækkaðir eða bundnir við ákveðna prósentutölu. Með aðild sinni að Genfarbókuninni 1979 stuðlar Ísland þannig einnig að því að styrkja sameiginlegt átak þjóða við að auka frjálsræði í alþjóðaviðskiptum, en Íslendingar eru háðari þeim viðskiptum en flestar aðrar þjóðir og hafa augljósan hag af frjálsræði á því sviði. Ég legg svo til að þáltill. verði vísað til síðari umr. og hv. utanrmn.



Herra forseti. Mig langar að biðja um að það sé hringt svolítið fastar, a.m.k. að samflokksmenn hæstv. forseta verði hér einhverjir staddir, þeir hafa stundum tekið þátt í umr. um þetta mál. - Úr því að það ber ekki árangur, þá skal ég byrja. Ég flyt hér till. til þál. um ný samvinnufélagalög. Þessi till. var flutt seint á þingi í fyrra og varð ekki útrædd og er nú endurflutt. Eins og menn vita, hafa verið hér á Alþ. samþ. ný hlutafélagalög sem tóku að fullu gildi um s.l. áramót. Um íslenskan félagarétt er það að segja, að það var ör þróun í þeim efnum á fyrstu áratugum aldarinnar og gjarnan fylgdist að endurskoðun eða setning laga um hlutafélög og samvinnufélög, enda eru þessi félagaform að mörgu leyti skyld og ætti að vera kannske skyldari framkvæmd í því efni en raun hefur á orðið. En mönnum var sem sagt ljóst fyrir löngu að gömlu hlutafélagalögin frá 1921 voru ekki fullnægjandi miðað við aðstæður í dag. Sama er að segja um samvinnufélagalögin, sem eru raunar frá 1937, en að stofni til þó miklu eldri. Það er margt sem þyrfti að breyta í þeim lögum, ef samvinnufélög eiga að geta þróast með eðlilegum hætti. Nýju hlutafélagalögin voru í undirbúningi alllengi, mörg ár. M.a. var höfð samvinna við nefndir þær sem störfuðu í Svíþjóð, Noregi og Danmörku að endurskoðun hlutafélagalaga þeirra landa, og fulltrúar héðan sátu fundi þessara nefnda í allmörg ár. Loks var svo frv. tilbúið og lagt fyrir Alþingi. Um þessi nýju lög, sem öðluðust gildi nú um áramótin, kemst dagblaðið Tíminn svo að orði einmitt í dag, með leyfi forseta: „Um áramót gengu í gildi ný lög um hlutafélög og féllu þá jafnframt úr gildi fyrstu íslensku hlutafélagalögin frá 1921. Í nýju lögunum eru fjölmargar breytingar og nýmæli, t.d. um stofnun hlutafélaga, hlutafé, stjórnun, endurskoðun ársreikninga, arðsúthlutun, varasjóðsskyldu, félagsslit og skráningu hlutafélaga, sem verður nú á einum stað fyrir allt landið. Hlutafélög, er stofnuð hafa verið fyrir gildistöku laganna, skulu á fyrsta aðalfundi eftir gildistöku þeirra samræma félagssamþykktir sínar ákvæðum laganna. Í lögunum eru fjölmörg ákvæði sem mæta fyrir um tilkynningar til hlutafélagaskrár strax eða innan ákveðins frests. Getur vanræksla á því haft ýmis óheppileg réttaráhrif, segir í frétt frá viðskrn. Í framsöguræðu Ólafs Jóhannessonar fyrir frv. því, sem nú er orðið að lögum, gat hann þess, að stundum hefði verið haft á orði að í hlutafélögum ætti sér stað ýmis fjármálaleg misnotkun og jafnvel spilling. Formið væri haft að hálfgerðu yfirvarpi og væri misnotað. Talað hafi verið um gervihlutafélög í sambandi við smáhlutafélög í eigu einstakra fjölskyldna sem tíðkast hafi bæði hér og erlendis. Af þessu hafi sumir fengið hálfgerðan ímugust á þessum fyrirtækjum. Ólafur lagði ekki dóm á hvort þetta ætti við rök að styðjast, en það drægi þó síst úr því að lögin um hlutafélög væru endurskoðuð. Frumhlutverk hlutafélagalöggjafar hefði verið að gera hlutafélagaformið að eftirsóknarverðu réttarformi fyrir atvinnustarfsemi. Upphaflega ástæðan fyrir vali þessa forms fyrirtækja væri að safna fjármagni frá mörgum aðilum á einn stað til að ráðast í atvinnurekstur sem einstaklingum væri ofviða. Hérlendis væri þó meginhluti hlutafélaga svo smár, að nauðsyn á samsöfnun fjármagns hafi tæpast ráðið vali á þessu réttarformi. Ætla mætti að sú takmörkun ábyrgðar, sem fylgdi hlutafélagsforminu, vægi oft þungt á metunum þegar þetta félagsform væri valið. Í lok ræðu sinnar sagði Ólafur, að í frv. væri að finna mörg nýmæli og miklu fyllri ákvæði en í gildandi lögum. Með þessu væri stefnt að því að koma í veg fyrir að þetta réttarform gæti verið misnotað og enn fremur að tryggja það, að réttar upplýsingar væru fyrir hendi varðandi þessi félög, svo og um vernd minni hluta og um vernd lánardrottna.“ Hér lýkur þessari tilvitnun í Tímann. Það er vissulega rétt, að þessi nýja löggjöf um hlutafélög er mjög merk löggjöf. Frv. sem slíkt stefndi til mikillar réttarbótar, en í meðförum Alþingis voru þó gerðar á því, ef ég man rétt, 60–70 breytingar. Höfuðbrtt. voru fluttar af fjh.- og viðskn., og mér er nær að halda að í seinni tíð hafi ekki um annað mál verið fjallað meir og ítarlegar í þingnefnd en einmitt þetta mál, því að n. héldu mjög marga fundi um málið og einstakir nm. unnu mjög mikið starf. Sannleikurinn er raunar sá, að í þessum brtt., sem Alþ. samþykkti, eru fólgin mikilvægustu ákvæði frv. og núgildandi laga, einmitt um minnihlutavernd, um bann við hömlum á meðferð hlutabréfa - sem hafa gert það að verkum að félög, sem eiga að vera opin, hafa stundum verið lokuð í raun - um margfeldis- eða hlutfallskosningar sem skylt er að viðhafa í félögunum ef lítill minni hluti krefst þess. Fullkomin lýðræðisleg löggjöf er því hér á ferðinni og opin hlutafélög eiga að geta starfað með heilbrigðum hætti, gagnstætt því sem því miður hefur orðið raunin á um mörg félög hérlendis. Menn hafa ekki áttað sig á því enn þá, hve mikilvæg þessi löggjöf um hlutafélög er. En enginn efi er á því, að hún á eftir að bera ríkulegan ávöxt á allra næstu árum, þegar menn átta sig á að nú ber að reka hlutafélög með öðrum hætti en áður hefur verið og gæta fyllsta réttlætis og fyllsta lýðræðis. Og það ánægjulega gerðist, að full samstaða var með öllum nm. í báðum fjh.- og viðskn. Alþingis um afgreiðslu þessa máls og allra brtt. Menn vildu sem sagt í eitt skipti fyrir öll skapa grundvöll fyrir heilbrigðum rekstri hlutafélaga. Skoðun mín er sú, að samvinnufélögin, samvinnuhugsjónin eigi skilið að fá svipaða umfjöllun, því að svo sannarlega er ekki síður þörf á umbótum í rekstri samvinnufélaga en verið hefur í rekstri hlutafélaga. Raunar hafa forustumenn samvinnufélaga gert sér grein fyrir þessu, og m.a. er vitnað til þess í grg. með till., að forstjóri Sambands ísl. samvinnufélaga, Erlendur Einarsson, hafi þegar árið 1972 hreyft því, hver nauðsyn það væri að gera breytingar á þessari löggjöf, þótt því miður hafi frumkvæði skort af hans hálfu síðan og þeirra sem kalla sig samvinnumenn. Það hefur því miður ekkert verið gert til þess að koma hreyfingu á þetta mikilvæga mál. Ýmis hlutafélög verður nú að endurskipuleggja lögum samkv. og samvinnufélögin þyrfti svo sannarlega að endurskipuleggja líka, og þá þarf nýja löggjöf sem auðvitað yrði samin í samráði við forustumenn samvinnuhreyfingar. Ef þörf var á breytingum í hlutafélögum, þá er nauðsyn á breytingum í ýmsum samvinnufélögum. Menn veita því kannske athygli, að í till. er talað um samvinnufélög og samvinnusambönd. Sumir halda að Samband ísl. samvinnufélaga sé samvinnufélag. Svo er ekki, það er samvinnusamband. Það uppfyllir engin þeirra meginskilyrða, sem þegar á dögum Rockdale-vefaranna voru sett fyrir því, að félag gæti heitið samvinnufélag, og það uppfyllir ekki heldur þau skilyrði, sem í íslenskum lögum eru sett fyrir því, en í 3. gr. laga nr. 46/1937 eru talin upp nokkur aðaleinkenni á skipulagi samvinnufélaga. Þar er t.d. í 1. lið sagt, að aðgangur sé frjáls fyrir alla að fullnægðum ákveðnum skilyrðum. Þetta er auðvitað ekki hjá Sambandinu. Atkvæðisréttur sé jafn, þannig að hver félagsmaður hafi eitt atkv. Það er auðvitað ekki heldur. Í 4. lið segir, að tekjuafgangi af ársreikningi félagsins skuli úthlutað eftir viðskiptamagni hvers um sig, og í 5. lið, að í stofnsjóð leggist sem séreign hvers félagsmanns þetta eða hitt. Þetta eru auðvitað ekki einkenni á Sambandi ísl. samvinnufélaga. Þar með er ekki sagt að það þurfi endilega að vera óeðlilegt, að samvinnusambönd séu til. Þau geta átt rétt á sér svo sannarlega og eru sjálfsagt nauðsynleg. En það verður að koma einhverju skipulagi á slíkan félagsskap og gæta þess, að þar sé þó a.m.k. einhver vottur af lýðræði og að félagsmenn í samvinnuhreyfingu hafi þar áhrif. Ég skal ekki, herra forseti, fjölyrða um þetta mál. Ég á von á því, að þm. allir hljóti að styðja það að endurskoðun fari fram á þessari gömlu löggjöf, alveg eins og á löggjöfinni um hlutafélög, og er þess raunar fullviss, að meðhöndlun þessa máls geti orðið með sama hætti og meðhöndlun hlutafélagalöggjafarinnar, að þar geti náðst víðtæk samstaða um að tryggja það, að þetta félagsform sé á réttum stalli í þjóðfélaginu og þar ríki lýðræði og þessi félög geti blómgast til hagsbóta fyrir félagsmenn og landsmenn alla.



Herra forseti. Þáltill. sú, sem hér er til umr., fjallar um uppbyggingu graskögglaverksmiðja í Hólminum í Skagafirði og í Saltvík í Suður-Þingeyjarsýslu. Flm. eru Pálmi Jónsson og fleiri þm. Sjálfstfl. á Norðurlandi. Við umr. um málið - ég hygg að það hafi verið 29. þ. m. - tók 1. þm. Norðurl. v. til máls og gagnrýndi nokkuð tilhögun á flutningi till. Ég mun ekki taka þátt í þeim umr., læt mig raunar ekki miklu skipta hverjir hv. þm. flytja mál. Fyrir mér hlýtur málefnið sjálft og gagnsemi þess að vera aðalatriðið. Hér er flutt nauðsynjamál og heiti ég stuðningi mínum við það. Það hefur raunar vakið undrun mína, hversu hægt hefur gengið að þoka þessum málum áfram þrátt fyrir góðan vilja ýmissa þm. og mikinn áhuga heimamanna í hinum ýmsu byggðarlögum sem málið varðar. Hugmyndir að stofnun þessara fyrirtækja eru orðnar æðigamlar, ég hygg milli 10 og 20 ára, en undirbúningsframkvæmdum er mjög skammt komið. Þó er hafinn undirbúningur að ræktun, eins og fram kemur í grg. með till. En það eina, sem blasir við, er sundurflakandi land engum til nytja, og þannig er þetta ár eftir ár. Ég tek það fram, svo að ekki valdi misskilningi, að með þessum orðum er ég ekki að ásaka þá ágætu menn sem að þessum framkvæmdum hafa staðið, heldur er ég að harma það hversu hægt miðar. Ég verð að viðurkenna það, að ég er ekki nægilega kunnugur staðháttum að Saltvík í Suður-Þingeyjarsýslu til þess að geta gert staðsetningu þeirrar verksmiðju, sem þar er fyrirhuguð, að umræðuefni. En í Skagafirði þykist ég þekkja nokkuð til, og þykir mér ólíklegt að um það verði deilt, að staðarval fyrir verksmiðju eins og hér um ræðir sé hið ákjósanlegasta á hinum fyrirhugaða stað, Hólminum. Raunar efa ég að víða á landinu séu glæsilegri aðstæður til slíkra framkvæmda heldur en þar eru. Norðlendingar öllu fremur en aðrir landsmenn hafa á ýmsum tímum orðið fyrir barðinu á óblíðri veðráttu landsins, bæði sumar og vetur, sem óþarft ætti raunar að vera að lýsa hér á hv. Alþ., svo náin kynni sem ýmsir hv. alþm. hafa af veðurfari norðanlands og vandamálum sem því tengjast. Þó leyfi ég mér í þessu sambandi að nefna þrjú ártöl til upprifjunar, þ.e. 1963, 1968 og 1979. Því virðist mér augljóst að nauðsyn beri til að innan landsfjórðungsins séu á sem flestum sviðum og svo sem frekast er kostur gerðar ráðstafanir til þess að tryggja búsetu þar við sjó og í sveit, þó á móti blási í veðurfarslegu tilliti, og staðhæfi ég, að ef hv. Alþ. sýnir þeirri till., sem hér er til umr., skilning og tryggir henni framgang, þá sé það liður í þeirri viðleitni að tryggja búsetu í þessum landsfjórðungi. Það er varla vansalaust fyrir ábyrga aðila í þessu þjóðfélagi - og beini og ég hér orðum mínum til hv. alþm. - að horfa á og vita af auðæfum landsins ónotuðum við fætur sér, - auðæfum sem við höfum allar aðstæður til þess að nýta, bæði hvað varðar þekkingu og orku, en hlaupa svo gráti nær til annarra þjóða biðjandi um lán til þess að geta keypt þau gæði sem við höfum ekki rænu á að rækta og nýta úr íslenskri mold. Mér virðist að doði og drungi megi ekki ríkja í þessum málum öllu lengur. Vinna verður að því án tafar, að innan fárra ára verði fóðurþörf fyrir búpening landsmanna fullnægt sem frekast er kostur með innlendu fóðri og innflutningur fóðurs fyrir búfé hverfi sem mest. Í umræðum og ákvarðanatöku um þessi mál ætti það ekki að skipta máli, hverjar skoðanir hv. alþm. hafa á íslenskri landbúnaðarpólitík. Hér er um að ræða nýtingu á auðæfum landsins. Hér er um að ræða atvinnutækifæri fyrir íslenskar hendur. Hér er um að ræða hagsmuni þjóðarinnar allrar. Einhver, sem ekki þekkir til mála, kynni að spyrja sem svo: Eru ekki graskögglaverksmiðjur þær, sem nú starfa, með næga framleiðslugetu fyrir landið allt, og er þörf á frekari framkvæmdum á þessu sviði? Því er til að svara, að á þessum vetri lítur út fyrir stórkostlega vöntun á þessari vöru, og svo hygg ég að verið hafi undanfarin ár. Bændur landsins eru í auknum mæli að læra að meta grasköggla til búfjárfóðurs, og er ástæða til áð ætla að notkun þeirra muni fara mikið í vöxt á næstu árum, enda eigum við langt í land með að fullnægja fóðurþörf búfjár landsmanna með innlendri fóðurframleiðslu. Þá leyfi ég mér að benda á að flutningskostnaður frá þeim graskögglaverksmiðjum, sem nú eru starfandi í landinu, norður í Húnavatnssýslur, Skagafjörð, Eyjafjörð og Þingeyjarsýslur er ekkert smámál. Fæstar þessar verksmiðjur - líklega bara ein - eru í nálægð sæmilegra hafna og fara því flutningar frá þessum verksmiðjum allir eða nánast allir fram með bifreiðum. Aftur á móti verða þær verksmiðjur, sem um ræðir í till., í nágrenni hafskipahafna, svo að flutningsvandamálið hvað varðar lengri leiðir innanlands og einnig hvað varðar hugsanlegan útflutning verður leysanlegt á auðveldan hátt. Þess má geta, að á síðasta hausti var um lítils hátta útflutning á heyi að ræða til nágrannalanda og svo hefur einnig verið áður. Fyrir heyið fékkst allgott verð. Það væri því ekki fráleitt að álykta að um útflutning á graskögglum gæti orðið að ræða þegar vel áraði hér á landi og hér sé því til umr. einn þáttur útflutningsframleiðslu landsmanna. Verður mér þá hugsað til nágranna okkar, Færeyinga, Norðmanna og Grænlendinga, sem allir munu á ýmsum tímum eiga í erfiðleikum með næga heyöflun fyrir búpening sinn. En ég tek það fram, að af minni hálfu hefur engin athugun farið fram á möguleikum á útflutningi þeirrar vöru sem hér um ræðir. Við getum þó væntanlega öll verið sammála um það, að ef við framleiðum innanlands þær vörur, sem við áður þurftum nauðsynlega að flytja inn, jafngildir það útflutningsframleiðslu. Herra forseti. Ég vil að lokum þakka Pálma Jónssyni og meðflm. hans fyrir tillöguflutninginn. Till. sama efnis var raunar í smíðum í mínum herbúðum, ef svo má segja, en það er annað mál. Með tilliti til þess, sem ég hef drepið hér á, og þess, sem fram kemur í grg. og fskj. með till. vænti ég þess, að hv. atvmn., sem væntanlega fær till. til meðferðar, svo og þm. allir sameinist um að gera myndarlegt átak í þessu nauðsynjamáli.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka þeim hv. alþm., sem tekið hafa til máls og lýst yfir stuðningi við þetta mál. Ekki síst vil ég þakka hv. þm. Ingólfi Guðnasyni fyrir myndarleg orð og góðan stuðning við þessa till. í þeirri ræðu sem hann var að ljúka áðan. Ég þarf í raun og veru ekki að bæta við þessar setningar neinum fleiri. Ég vil þó aðeins geta þess, að eitt ár, 1977, var svo komið að rekstrargrundvöllur þessara fyrirtækja var ekki í raun og veru til. Það var vegna þess að þá var verð á innfluttu kjarnfóðri svo lágt vegna niðurgreiðslu á þeim vörum í framleiðslulöndunum, að samkeppnisstaða graskögglaframleiðslunnar var brostin. Þetta gerðist aðeins þetta eina ár, síðan hefur verð á innfluttu kjarnfóðri aftur hækkað svo að samkeppnisstaða graskögglaframleiðslunnar er góð eins og nú standa sakir. Ég vil aðeins ítreka þakklæti mitt til þeirra, sem hér hafa tekið til máls, og vonast til þess, að þessi till. og það, sem til þarf að koma af hálfu Alþingis til þess að þau markmið náist sem hún greinir, fái jafngóðan skilning Alþingis í heild.



Herra forseti. Við þrír þm. Sjálfstfl. flytjum á þskj. 50 till. til þál. um aldurshámark starfsmanna ríkisins, en auk mín eru það 3. þm. Reykv., Albert Guðmundson, og 4. landsk. þm., Salome Þorkelsdóttir. Till. er svo hljóðandi: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að endurskoða lagareglur um aldurshámark starfsmanna ríkisins. Skal sú endurskoðun unnin í samráði við samtök ríkisstarfsmanna og markmið hennar vera það að kanna, hvort ekki sé rétt að hækka aldursmörk þau, sem nú er miðað við, gera reglumar sveigjanlegri svo og að setja fastari reglur um möguleika eldri starfsmanna til að gegna hlutastörfum, ýmist á sínum gamla starfsvettvangi eða í öðrum stofnunum.“ Ég vil fylgja þessari till. úr hlaði með nokkrum orðum, en henni fylgir stutt grg. á þskj. sem ég mun að nokkru leyti styðjast við. Ýmis vandamál, sem steðja að öldruðu fólki, eru vaxandi umræðuefni í þjóðfélaginu. Heilsufar hefur farið batnandi og meðalaldur landsmanna hefur hækkað undanfarin ár. Hlutfall aldraðra af íbúatölu landsins hefur því vaxið að undanförnu. Málefni aldraðra hafa því mjög verið á dagskrá. Þau vandamál, sem aðallega steðja að öldruðu fólki, eru tvíþætt, heilbrigðislegs eðlis og félagslegs eðlis, en þó tvinnast þessi vandamál saman á ýmsan hátt. Að því er heilbrigðisþáttinn snertir, þá eru alvarlegustu vandamálin skortur á langlegurými fyrir sjúkt aldrað fólk svo og skortur á hjúkrunar- og vistheimilum. Félagslegu vandamálin eru einnig mikil, en þau lúta einkum að skorti á viðfangsefnum fyrir aldrað fólk. Stærri sveitarfélögin skipuleggja í allstórum stíl margvíslega tómstundaiðju fyrir sína öldruðu borgara, og í því sambandi vil ég minnast á frumkvæði Reykjavíkurborgar í þeim efnum. Eitt þeirra vandamála, sem aldrað fólk á við að glíma, er sú staðreynd, að við ákveðin aldursmörk er aldrað fólk í mjög mörgum tilvikum látið hætta störfum. Á þetta einkum við hjá ríki og sveitarfélögum. Í 13. gr. laga nr. 38 frá 1954, um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna, segir að starfsmanni skuli veita lausn er hann er 70 ára að aldri. Sambærilegt ákvæði er í lögum nr. 27/1935, um aldurshámark opinberra starfsmanna, eins og þeim hefur verið breytt með lögum nr. 5 frá 1947, en þá var aldurmarkið hækkað úr 65 árum í 70 ár. Þessi ákvæði um aldursmörk eru því orðin æðigömul í íslenskum lögum og raunar sett við nokkuð aðrar aðstæður en nú eru. Þegar talað var um opinbera starfsmenn á þeim tíma, þá var gjarnan átt við embættismenn sem báru mikla ábyrgð, en nú eru starfsmenn ríkisins mjög margir og raunar eru þeir þverskurður af öllum starfsstéttum þjóðfélagsins. Á þessu árabili hafa orðið miklar breytingar á heilsufari og langlífi landsmanna, eins og áður var drepið á. Þróunin í meðalævilengd karla og kvenna hefur verið sem hér segir frá 1931 í mjög grófum dráttum: 1931–40 var meðalævilengd karla 60.9 ár, en kvenna 65.6 ár. 1961–60 var meðalævilengd karla 70.7 ár, en kvenna 75 ár. Á bilinu 1971–75 var meðalævilengd karla 71.6 ár, kvenna 77.5 ár, en á árunum 1975–76 var meðalævilengd karla 73 ár, en kvenna 79.2 ár. Reglan um 70 ára aldurshámarkið er frá 1947, eins og ég gat um áðan. Frá 10 ára tímabilinu, sem hófst 1951, hefur meðalævilengd karla vaxið úr 70.7 árum í 73 ár og meðalævilengd kvenna úr 75 í 79.2 ár. Þessar tölur segja að vísu ekki alla söguna um heilsufar eða starfsþrek aldraðs fólks, en eru þó nokkur vísbending um þróunina. Ýmsir þeir, sem hafa rannsakað og fjallað um félagsleg og heilsufarsleg vandamál gamals fólks, telja að fátt sé mönnum þungbærara en að þurfa algjörlega að hætta störfum við ofangreind mörk, óháð heilsu og starfsgetu, margt gamalt fólk hreinlega hrynji saman við þau þáttaskil og það sé oft bein orsök alvarlegra heilsufarslegra og félagslegra vandamála. Mörg einkafyrirtæki hafa fyrir löngu reynt að laga sig að þessu vandamáli og setja stolt sitt í að segja engum upp vegna aldurs og leyfa starfsmönnum sínum að vinna meðan heilsa og kraftar leyfa. Allmiklar umræður hafa farið fram um þetta vandamál í öðrum löndum. Þar vegast á tvö sjónarmið: Annars vegar þar sem atvinnuleysi yngra fólks mótar umræðuna. Þar er tilhneiging til að lækka aldurshámark og láta eldra fólk rýma störf fyrir yngra fólkið. Hins vegar þar sem hagsmunir hinna eldri eru látnir sitja í fyrirrúmi. Nýlegasta löggjöfin, sem mér er kunnugt um, þar sem gerð er breyting í þessum efnum, eru nýleg lög sem sett voru á Bandaríkjaþingi, en 1978 var samþykkt að afnema aldurshámark stórs hluta starfsmanna sambandsstjórnarinnar eða alríkisins og hækka aldurmörk, sem áður voru 65–70 ár, fyrir allmarga aðra starfsmenn. Talið er að þessi lagasetning muni hafa mjög mikil áhrif á gildandi reglur hjá starfsmönnum einkafyrirtækja þar í landi svo og á ákvæði um hámarksaldur í samningum verkalýðsfélaga. Í Noregi er almenna reglan 70 ár. Hins vegar er heimild til framlengingar, fyrst um tvö ár og síðan um eitt ár í senn, allt til 75 ára aldurs, en ekki lengur. Annars staðar í nágrannalöndunum virðist aldurshámark enn lægra eða á bilinu frá 60–70 ára, þrátt fyrir vaxandi umræður um hækkun. Hjá Reykjavíkurborg hefur aðalreglan verið sú, að starfsmenn yrðu að hætta í síðasta lagi um næstu áramót eftir að þeir yrðu 70 ára, en þá á ég við þá starfsmenn sem starfa samkv. samningum opinberra starfsmanna. Nokkuð aðrar reglur hafa gilt varðandi þá sem starfa eftir kjarasamningum á hinum almenna launamarkaði. Þessari reglu hefur verið framfylgt nokkuð stranglega og undantekningar frá henni eru mjög fáar. Á s.l. vetri fluttu borgarfulltrúar Sjálfstfl. till. í borgarstjórn þess efnis, að reglur Reykjavíkurborgar um þetta efni yrðu endurskoðaðar. Sú till. var samþykkt. Nefnd hefur verið að fjalla um þetta mál, og vinnur hún sín störf í samráði við Starfsmannafélag Reykjavíkurborgar. Nefndin hefur ekki lokið störfum og því of snemmt að skýra frá niðurstöðum þar, eti umræður þar ganga út á að gera verklok sveigjanlegri en nú tíðkast, þ.e. að menn geti létt af sér störfum að hluta fyrr en nú, t.d. við 65 ára aldur, og fengið lífeyri úr lífeyrissjóði að hluta, en starfað áfram með launum eða hluta, ennfremur að menn eigi kost á að starfa áfram eftir 70 ára markið. Tilgangurinn er sem sagt að gera verklok eldri starfsmanna sveigjanlegri, auðveldari fyrir hvern einstakling og skapa mannlegri reglur en nú gilda um þetta efni. Varðandi hinar ýmsu ríkisstofnanir munu eitthvað sveigjanlegri reglur gilda hjá ríkinu. Menn þurfa að láta af starfi 70 ára, en a.m.k. hjá sumum stofnunum eiga ríkisstarfsmenn kost á að ráða sig áfram sem lausráðnir starfsmenn, oft samkv. tímakaupi. Þetta er þó mjög misjafnt eftir stofnunum og þarf að samræmast þannig að eitt sé látið yfir alla ganga í því efni. Ég legg áherslu á að hér er fyrst og fremst um að ræða aukinn rétt starfsmanna, annars vegar til að létta af sér störfum fyrr en nú tíðkast án þess að tekjur missist, því að lífeyrissjóður kemur þá á móti þeim launagreiðslum sem skerðast, en hins vegar rétt starfsmanna til að vinna áfram eftir 70 ára aldur. Það getur einnig komið sér vel fyrir viðkomandi stofnanir að nýta reynslu og þekkingu eldri starfsmanna. Ég þekki mörg dæmi um það, t.d. frá Reykjavíkurborg, að stofnanir hafa óskað eftir því, að 70 ára starfsmenn fái að halda áfram, en það hefur verið erfitt að fá því framgengt vegna þess hversu aldurshámarksreglunni hefur verið stranglega framfylgt þar. Hér skiptir eðli starfans að sjálfsögðu miklu máli. Till. þessi er flutt til þess að koma umræðu af stað um þetta efni hjá ríkinu og felur í sér að ríkisstj. láti endurskoða lagareglur sem um þetta gilda. Ég legg áherslu á nauðsyn samráðs við samtök starfsmanna ríkisins og þá væntanlega fyrst og fremst samráð við BSRB. Herra forseti. Að svo mæltu vil ég leggja til að þegar þessum hluta umræðunnar lýkur verði þessari till. vísað til allshn.



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt hv. 4. landsk. þm., Salome Þorkelsdóttur, að flytja á þskj. 107 till. til þál. um sveigjanlegan vinnutíma hjá ríkisfyrirtækjum og ríkisstofnunum. Með leyfi forseta hljóðar þáltill. á þessa leið: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að 1) láta kanna, að hve miklu leyti sé hægt að koma við sveigjanlegum vinnutíma starfsmanna ríkisfyrirtækja og ríkisstofnana og 2) koma slíkri vinnutilhögun á, þar sem slíkt þykir henta.“ Í upphafi grg. segir: „Þessi ályktunartillaga var áður flutt á 100. löggjafarþinginu, en náði þá ekki fram að ganga. Flm. voru Friðrik Sophusson og Ragnhildur Helgadóttir. Í grg. sagði þá nánast orðrétt: Í stefnuyfirlýsingu Sjálfstfl. um efnahagsmál, sem kynnt var fyrir skömmu, er í kaflanum um kjaramál komist svo að orði m.a.: „Kaupmáttur á vinnustund verði aukinn með sveigjanlegum vinnutíma, starfshvatningu og hagræðingu.“ Með stefnuyfirlýsingunni um sveigjanlegan vinnutíma leggur Sjálfstfl. áherslu á mikilvægi þess að vinnutilhögun taki sem mest tillit til mismunandi einkaaðstæðna starfsfólks. Þessari þáltill. er ætlað það hlutverk að leggja til við stjórnvöld að þau færi sér í nyt kosti sveigjanlegs vinnutíma, þar sem það þykir henta, þegar tekið er tillit til þjónustuhlutverks stofnana og fyrirtækja annars vegar og haft hefur verið samráð við starfsmenn og stjórnendur þeirra hins vegar“ Ég þarf ekki að fjölyrða mikið um það mál sem hér er til umr. Það urðu um þetta umr. á 100. löggjafarþinginu og þeir, sem þar töluðu, voru á einu máli um ágæti þess. Það er viðurkennt, að kjör manna fara ekki eingöngu eftir launum fyrir þau störf sem unnin eru, heldur einnig eftir aðbúnaði, - aðstæðum og tilhögun allri er varðar vinnuna og vinnustaði. Svo er komið, að ný fræðigrein er til orðin, sem safnar saman úr mörgum öðrum ýmsum upplýsingum sem snerta vinnuna. Þessi fræðigrein, sem er sjálfstæð, kallast á erlendum tungumálum ergonomina. Það má segja að það, sem hér er til umr., sé lítill hluti af þeirri umr. og þeirri þróun sem átt hefur sér stað víðast í nálægum löndum. Það er athyglisvert í þessu sambandi, að þróunin varð þó ekki á sama veg hér í þessari álfu annars vegar og í Norður-Ameríku hins vegar. Þar var lögð áhersla á fjögurra daga vinnuviku í stað þess að leggja áherslu á sveigjanlegan vinnutíma. Sú þróun átti sér stað til skamms tíma þegar viðhorf breyttust í Bandaríkjunum. En nú er svo komið, að Bandaríkjamenn hallast frekar að frjálsum og sveigjanlegum vinnutíma í stað þess að leggja fyrst og fremst áherslu á stutta vinnuviku. Þetta kemur fram í ýmsum tölum sem birst hafa í tímaritum og fjalla um vinnumálefni. Í framsöguræðu minni á 100. löggjafarþinginu gerði ég ítarlega grein fyrir ýmsum rökum og gagnrökum í þessu máli, og ég tel enga ástæðu til þess að endurtaka hér þau atriði. Till. er auðvitað fyrst og fremst tilraun til þess að kynna þau sjónarmið, sem hér eru á ferðinni, benda á reynslu þeirra fyrirtækja, sem þegar hafa tekið slíka vinnutilhögun upp, og láta kanna, hvort hægt sé að koma þessari tilhögun við hjá ríkisfyrirtækjum og stofnunum, en að sjálfsögðu er ekki hægt að gera kröfur til þess, að ríkisvaldið þvingi aðra til að taka upp þessa ráðabreytni. Ég vænti þess, að í meðförum nefndar verði þetta mál kannað ítarlega, og þá gefst tækifæri til frekari umræðna. Að þessu loknu legg ég til að málið verði sent til hv. allshn.