Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jakob Möller) Fjhn. hefir athugað breytingar þær, er hv.Ed. hefir gert á frv., þar sem bætt hefir verið aftan við upptalninguna í 1. gr. um þær vörur, sem skildar eru undan tollinum, nokkrum vörutegundum, aðallega ódýrum vefnaðarvörutegundum, sem 2 hv.þm. vildu undanskilja við 3. umr. hjer í hv. deild, og ennfremur blautsápu og grænmeti. Nefndin gat ekki orðið sammála um þetta atriði. Vjer þrír, sem flytjum brtt. um, að þessi undantekning sje aftur feld niður, vitum ekki með vissu um huga allra hinna nefndarmannanna, því að vjer náðum ekki til þeirra allra. Jeg vil eindregið mæla með því, að hv. deild færi frv. að þessu leyti til sama vegar, sem það var, þegar það var afgreitt hjeðan. Eins og jeg sagði við 3. umr., er þetta ekki vegna þess, að ekki sje æskilegt að geta undanþegið nauðsynlegustu vefnaðarvörutegundir þessum tolli, heldur verður að telja svo mikla örðugleika á framkvæmd laganna, ef þessi undanþága er samþykt, að það hlýtur að auka stórkostlega allan kostnað og fyrirhöfn við innheimtuna, og er með því stofnað til enn meiri tekjurýrnunar heldur en tollurinn af þessum vörutegundum mundi nema. Þessar tegundir vefnaðarvöru geta tekið til meiri hluta af vefnaði en flm. þessarar tillögu gera sjer grein fyrir. Það er tiltölulega takmarkaður flokkur, sem gengur undir þessum nöfnum í meðvitund almennings, en þegar innflytjendur fara að gefa skýrslur, getur mesti fjöldi af vörum komið undir þessi nöfn. Það er um þessar vörur sem margar aðrar, að notkun þeirra er mjög mismunandi, og má vel draga úr notkun þeirra, en tilgangur frv. er ekki einungis sá að afla tekna, heldur líka einmitt að draga úr innflutningi. Jeg vil því eindregið leggja til, að þessi viðbót, sem hv.Ed. setti aftan við upptalninguna í 1. gr. verði aftur feld niður. Um brtt.hv.þm. Str. (TrÞ) get jeg ekkert sagt fyrir hönd fjhn., en fyrir mitt leyti mun jeg geta greitt þeim öllum atkvæði. Þó að gerduft sje felt niður, sje jeg ekki eftir því, þar sem það er búið til innanlands, blautsápan er tekin upp í brtt. okkar, og að taka sjálfvinnandi þvottaduft undan tollinum skal jeg ekki standa á móti. Það hefir enga þýðingu fyrir tekjuhlið frv. og mundi ekki auka erfiðleika við framkvæmd laganna, en þessi tegund er mikið notuð og má engu síður teljast nauðsynjavara en önnur hreinlætisefni, og er ekki framleidd hjer á landi.

Tryggvi Þórhallsson Jeg mundi ekki hafa flutt neinar brtt. við þessa umr., ef aðrar brtt. hefðu ekki verið komnar fram. En þar sem nú eru komnar brtt. hvort sem er og málinu hefir verið hraðað svo mjög, er ekkert undarlegt, þó að jeg flytji brtt. á síðustu stundu. Brtt. mínar liggja ljóst fyrir, og eru þær bornar fram að hvötum manna, sem þetta þekkja mjög vel. Tvær hinar fyrri miða að því að styðja innlenda framleiðslu. Báðar þær vörutegundir eru framleiddar eins góðar hjer á landi sem annarsstaðar, og því engin ástæða til að sleppa þeim undan tolli, til þess eins að hjálpa útlendingum í samkepninni við innlenda menn. Þriðja brtt. er að undanþiggja sjálfvinnandi þvottaduft, sem er til mikils vinnusparnaðar, enda mun það verða notað hvort sem er. Verði þetta tollað, er það því beinn neysluskattur. Ef engar brtt. hefðu komið fram, mundi jeg ekki hafa gert þetta að kappsmáli, og mun ekki halda í þær, verði frv. ekki breytt að öðru leyti, en ef aðrar breytingar verða samþyktar, vil jeg mælast til, að brtt. mínar verði líka samþyktar.

Fjármálaráðherra (JÞ): Jeg get tekið undir ummæli hv. 3. þm. Reykv. (JakM) um breytingartill. hans. Jeg er hræddur um, að undanþágurnar sjeu orðnar nokkuð margar og að þessar mjög óákveðnu vefnaðarvörutegundir verði til þess að gera framkvæmd laganna ennþá erfiðari en vera þyrfti, og að talsvert meira mundi þá sleppa undan tollinum en fylgismenn þessarar breytingar ætlast til. Jeg ætla því að mæla með því, að breytingartillaga háttv. 3. þm. Reykv. verði samþykt, í trausti þess, að háttv.Ed. sýni málinu sömu velvild sem áður og afgreiði það í dag. En þó að brtt. verði ekki samþykt og frv. nú afgreitt óbreytt, mun stjórnin auðvitað reyna að nota það sem best og beita því, er kemur til vefnaðarvörunnar, sem næst því, er flm. þeirrar breytingar ætluðust til. En jeg býst við, að það muni reynast erfitt. Við brtt.hv.þm. Str. (TrÞ) hefi jeg ekkert að athuga og tel, að vel mætti samþykkja þær einnig, ef hvort sem er á að endursenda frv. til Ed. Jeg vil því leyfa mjer að beina því til hæstv. forseta (BSv), hvort hann sjái sjer ekki fært að bera fyrst upp brtt. þá, sem hv. 3. þm. Reykv. er aðalflm. að. Verði hún samþykt, er með því fengið hið sama, sem 2. liður brtt.hv.þm. Str. fer fram á, og tel jeg þá ekkert við það að athuga, þó að hinir 2 liðirnir sjeu einnig samþyktir. En verði fyrri brtt. feld, leyfi jeg mjer að vænta þess, að hv.þm. Str. telji ekki þörf á að láta frv. fara aftur til Ed. vegna brtt. sinnar einnar.

Jeg mun þá taka brtt. mína aftur

. Stjórnin vill og mælast til þess, að umræðurnar verði ekki mjög langar, svo að tími vinnist til þess að halda fund í hv.Ed. þegar í kvöld, ef frv. tekur breytingum í þessari hv. deild.

Forseti (BSv): Jeg skal taka það fram, að jeg sje ekkert til fyrirstöðu því, að atkvgr. fari fram á þann hátt, sem hæstv. fjrh. (JÞ) óskaði.

Jörundur Brynjólfsson Hv. 3. þm. Reykv. (JakM) gat þess, að fjhn. hefði ekki getað orðið á eitt sátt um breytingar á frv. Vjer 4 nefndarmenn leyfum oss sem sje eindregið að leggja til, að frv. verði samþykt óbreytt. Þegar vjer tókum þessa afstöðu, bjuggust vjer við því, að það mundi að nokkru leyti vera í þágu hæstv. stjórnar, að henni mundi ekki mikið um það gefið, að frv. væri kastað á milli deildanna út af þessu atriði, sem litlu máli skiftir fyrir ríkssjóðinn, en allmiklu fyrir almenning. Jeg skal ekki rekja það hjer, því að jeg hefi áður gert það, en aðeins vil jeg geta þess, að mjer þykir furðu gegna, að hv.þm., sem ætla má að þekki best ástandið í stærri kauptúnum og kaupstöðum hjer á landi, skuli sjá sjer fært að hækka verðið á þessum brýnu nauðsynjavörum fátækasta hluta alþýðu um fimta hluta. Þetta segi jeg sem mína persónulegu skoðun, en ekki fyrir hönd hinna þriggja meðnefndarmanna minna. Virðist mjer, að sú ástæða eigi að mega sín meira heldur en þó að eitthvað meira kunni að komast undir þessar vörutegundir heldur en búist var við í fyrstu. Mjer þykir og fullmikið hafa verið gert úr því, hve miklum mun erfiðara eftirlitið mundi verða við þessar undanþágur. Ef menn þykjast ekki geta tekið skjöl kaupsýslumanna trúanleg, þá þurfa lögreglustjórar að kynna sjer nánar, hvort skýrslur þeirra um innflutning sjeu rjettar. Og þó að þetta kunni að einhverju leyti að hafa meiri kostnað í för með sjer, þá tel jeg það ekki svo mikils vert atriði, að ekki beri að samþykkja frv. óbreytt. Eftir þeim álögum, sem frv. gerir gjaldendum, þá tel jeg því meiri ástæðu til að undanþiggja skatti þær lífsnauðsynjar, sem fátæklingarnir geta ekki án verið. Þar sem hv. 3. þm. Reykv. talaði um sparnað í þessu tilfelli, þá skal jeg leyfa mjer að taka það fram, að jeg álít, að hann nái alls ekki til fátæklinganna. Hv. Ed. hefir gert lítilsháttar breytingu á frv., sem jeg vænti, að þessi hv. deild samþykki, enda eru þær breytingar þannig úr garði gerðar, að ekki tekur því að breyta því enn á ný. Vil jeg því mælast til þess, að frv. verði samþykt óbreytt. Jeg skal taka það fram, að nefndin hefir ekki átt tal um breytingartillögur þær, er nú hafa komið fram, en jeg segi það aðeins fyrir mitt leyti, að jeg greiði frv. atkvæði mitt eins og það er nú.

Frsm. (Jakob Möller) Hv. 2. þm. Árn. (JörB) vill ekki gera mikið úr örðugleikunum við undantekningarnar. Er jeg hræddur um, að það stafi af því, að hann þekki ekki vel, hvernig þetta muni reynast í framkvæmdinni. Hv. þm. sagði það, að ef menn sæju það ekki á skjölunum, hverjar vörurnar væru, þá væri ekki annað en að láta hlutaðeigandi lögreglustjóra rannsaka það nánar. En hv.þm. gáir ekki að því, að þessi nöfn eiga við vörur, sem nefndar eru ýmsum nöfnum á ýmsum málum. Til dæmis skal jeg geta þess, að flónel heitir ekki svo á öllum málum. Kaupmenn nefna þetta flónel, en það er ekki nóg að skoða aðeins pappírana, það verður líka að skoða vöruna sjálfa. Það er t. d. enginn minsti vafi á því, að undir sömu vörutegund getur fallið mikið fleira en hv.þm. hefir hugmynd um. T. d. getur molskinn sem best náð yfir margskonar efni í utanyfirföt, nankin, shirting, boldang, hvert um sig yfir margar tegundir. Vil jeg fyrir hönd okkar þriggja flm.brtt. vara við því að treysta þessari flokkun, því að hún er mjög svo villandi.

Jörundur Brynjólfsson Það var aðeins stutt athugasemd. Jeg skal játa það, að það þýðir ekki að andmæla jafnmiklum málfræðingi og jafnverslunarfróðum manni og hv. 3. þm. Reykv. (JakM). Þó get jeg ekki að því gert, að mjer finst nokkuð langsótt sú mótbára hans, að það sjeu til misjöfn heiti á sömu vörutegund hjá ýmsum þjóðum. Jeg hefi aldrei borið á móti því, en jeg held því fram, að undir flestum kringumstæðum sje eitt heitið í okkar máli á þessum vörum öðrum fremur helgað af málvenjunni, eins og t. d. á sjer stað um flónel, og það má sín mest í þessu sambandi og er sama og lögfest væri. Og þó svo væri, að eitthvað meira fjelli undir þetta, þá er þó betra að fara með þetta, ef undanþága hv.Ed. stendur, (heldur en ef hún er feld burt. Er jeg undrandi, að hv.þm. skuli sjá sjer fært vegna íbúa Reykjavíkur, og einkum stærri kauptúna, að leggja á fátæklingana slíkar búsifjar sem þessar. Hvað eftirlitið snertir, þá skal jeg taka það fram, að það þarf hvort eð er að gera athugun á innflutningi tollvara, og hefir það því engan aukinn kostnað í för með sjer. Mun jeg því halda minni skoðun um þetta atriði óbreyttri.

Tryggvi Þórhallsson Það var aðeins stutt athugasemd. Jeg vildi aðeins geta þess, að hv. 2. þm. Árn. (JörB) þarf ekki að heitast neitt við brtt. mínar. Þar stendur alt öðruvísi á. Jeg kom aðeins með þær af því, að það voru komnar fram aðrar brtt., og ef þær till. verða feldar, þá tek jeg mínar till. aftur. Frv. þarf því ekki til hv.Ed. mín vegna.

Fjármálaráðherra (JJ): Jeg álít frv. þetta óaðgengilegt, eins og það liggur fyrir. Væri nauðsynlegt til þess að jeg gæti aðhylst það, að í sama frv. væri gert ráð fyrir tollhækkun á tóbaki, til þess að bæta ríkissjóði upp það tap, sem hann liði við það, að einkasalan legðist niður. 1921 var gert ráð fyrir því, af okkur, mótstöðumönnum einkasölunnar, að hækka heldur tóbakstollinn en að fara þessa leið. Jeg skal geta þess, að allar tekjurnar af tóbakseinkasölunni hafa verið ríkissjóði vonbrigði síðan sú tilhögun var upp tekin. Var gert ráð fyrir því af ráðherranum 1921, að á næsta ári mundi tóbakstollurinn gefa ca. 700 þús. kr., en þetta brást, því að tekjurnar af tóbakstollinum og einkasölunni námu það ár aðeins 440 þús. kr., en árið 1923 námu þær 630 þús. kr. Voru þær þannig bæði árin mun lægri en tollurinn einsamall áður. Ef þessi lækkun stafar af því, að tóbaksneysla þjóðarinnar hafi minkað, þá er ekki ástæða til að sjá eftir því, en stafi hún af því, að tóbakið hafi verið dregið undan tolli, þá er það afleitt. Annars hefi jeg óbundið atkvæði um þetta mál. Jeg hefi tjáð kjósendum mínum afstöðu mína, sem er sú, að jeg álít, að ríkið megi ekki, nú sem stendur, missa tekjurnar af einkasölunni, en hinsvegar er jeg og hefi frá öndverðu verið tilhögun þessari mótfallinn. Sæi jeg eigi eftir því, þó að reynsla væri fengin í þessu efni eitt ár enn; mætti þá taka ákvörðun um málið á næsta þingi. En ef það á að gerast nú, tel jeg nauðsynlegt, að sett sje í frv. ákvæði um tollhækkun á tóbakinu.

Flm. (Jakob Möller) Jeg hefi verið að hugsa um það, hvað jeg ætti að gera í þessu máli, þegar hæstv. fjrh. (JÞ), þessi mikla stoð og stytta allrar fríverslunar, hefir orðið til þess að leggjast á móti því. Væri þá ekki rjettast, að jeg tæki frv. aftur? Ónei, - jeg ætla nú ekki að gera það. Jeg hefi hugsað mjer að gefa hæstv. rh. tækifæri til þess að nota þetta óbundna atkvæði sitt um málið. Mjer er ekki grunlaust um það, að þessi mótbára hans gegn frv., sem sje, að í það vanti ákvæði um tollhækkun, sje aðeins aum undanfærsla. Því það, að í frv. þurfi slíkt ákvæði, er í alla staði hlægilegt. Hæstv. rh. er með þessu aðeins að reyna að klóra yfir það, að hann hefir nú gengið frá fyrri stefnu sinni í þessu máli. En - drottinn minn dýri! - af hverju gengur ekki hæstv. rh. hreint og beint í Framsóknarflokkinn? Af hverju að vera að reyna að villa landsmönnum og þingi sýn á sjer? „Hvers vegna eru ekki þeir menn, sem kosnir eru á móti Tímanum og sósíalistum í sama flokki ?“ Þetta kvað við fyrst hjer á þingi í vetur. Já - hví skyldi jeg vera á móti hæstv. fjrh. (JÞ)? Það, sem gildir, er að ná í völdin og hanga við þau með einhverju móti. Það væri ekkert hægara en að afla þessara 200 þús. kr. með tóbakstollinum. Nú hefir tóbakstollurinn þegar verið hækkaður um ¼. Sú hækkun ætti að vera nægileg. En þó að frekari hækkunar þyrfti, þá ætti frv. um hana vitanlega að koma fram sem frv. um breyting á tolllögunum. Og það er enginn vafi á því, að tollurinn verður meiri undir eins og verslunin er gefin frjáls, án þess þó að þurfi að hækka hann, aðeins af því, að þá verða minni undanbrögð um innflutninginn. Þá vildi jeg víkja nokkrum orðum að hæstv. atvrh. (MG). Hann hjelt því fram, að gengið hefði orðið til þess að minka verslunartekjurnar. Þetta er ekki rjett. Það, sem veldur þessu, er það, að kostnaðurinn við verslunarreksturinn er margfaldur við það, sem áður var, og að kjör þau, sem verslanirnar út um land fá hjá einkasölunni, eru svo vond, að salan hefir minkað mjög mikið, svo að verslunin er blátt áfram miklu minni en gert var ráð fyrir. Kveður svo mjög að þessu, að það eru stór svæði á landinu, þar sem tóbak er alls ekki verslunarvara. Er því eigi nema eðlilegt, að ágóðinn sje ekki mikill. Það var spurt um það á fundi nýlega, þar sem forstjóri landsverslunarinnar var viðstaddur, hvort landið hefði tapað á tóbakseinkasölunni vegna gengismismunar. Kvað hann það vera um 7 þús. kr., svo að það getur ekki haft nein veruleg áhrif á tekjur ríkissjóðs af fyrirtækinu. Nú vita það allir, að tóbak er sú eina vara, sem ekki hefir lækkað í verði hjer á landi síðan ófriðnum lauk. Þó er ágóðinn ekki meiri, og hefir álagningin verið meiri hjá landsversluninni en hún hefir nokkurntíma áður verið. Hæstv. atvrh. (MG) sagði, að það hefði verið tekin upp sú regla við verslunina að veita ekki lán. Þess vegna ætti salan að hafa minkað. Þetta er ekki rjett. Jeg þekki sjálfur til þess, að menn hafa fengið þar lán, og ekki neinir stórburgeisar. Jeg verð því að leyfa mjer að segja það, að þetta eru rangar upplýsingar hjá hæstv. atvrh. (MG). Hæstv. rh. sagði, að lækkunin á tekjunum stafaði af því, hversu mikið hefði verið flutt inn 1921. Þetta er heldur ekki rjett, því að innflutningurinn var minni þá en hann hafði verið stundum áður. Ber og að gæta þess, að einhvern hluta þess árs munu hafa verið innflutningshöft á tóbaki, og að þá voru töluverðir erfiðleikar á yfirfærslu peninga, sem eðlilega hefir verkað á innflutninginn. Þá segir hæstv. atvrh. (MG), að ágóðinn hafi numið 1923 200 þús. kr., og neitar því jafnframt, að gert hafi verið ráð fyrir meira. Skal jeg í því efni aðeins leyfa mjer að vísa til nál.fjhn. 1921. Í því er sagt, að nefndin leggi til, að álagningin sje hækkuð úr 15–50% upp í 25–75%, í því skyni að vinna með því upp þær tekjur, sem upphaflega var ætlast til, að ríkissjóður hefði af vínsölunni. En í frv. stjórnarinnar voru tekjur af vínverslun áætlaðar um 400 þús. kr. Tekjur af tóbaki voru áætlaðar 200 þús. kr. í stjórnarfrv., og er óhugsandi, að það hafi verið meining frsm. nefndarinnar, að tekjurnar yrðu þær sömu og áður, þrátt fyrir þessa hækkun á álagningunni. - Nema þá að þetta hafi verið reikningsskekkja hjá ráðherranum, og frsm. hafi ekki viljað koma því upp En jeg var ekki alveg eins mildur við ráðherrann, því jeg benti á þá skekju, sem var í áætlun stjórnarinnar um tekjur af vínversluninni, en svo mikil var hún þó ekki, að þessar 400 þús. kr. yrðu að engu. Þá sagði hæstv. atvrh. (MG), í sambandi við launakjör þessarar stofnunar, að stöður þessar væru ekki eins tryggar og stöður við aðrar stofnanir ríkisins. En þetta er ekki rjett. Stöður þessar eru engu ótyggari en til dæmis stöður við pósthúsið eða sjerstaklega háskólann, þar sem nú er verið að reka menn frá fyrirvaralaust. Hygg jeg, að stöður við verslunarfyrirtækin verði jafnvel öllu tryggari. En á það eitt ber heldur ekki að líta, því að spurningin verður eðlilega um það, hve há laun ríkið hafi efni á að borga fyrir nauðsynleg störf, án tillits til þess, hvort þau eru unnin við verslun eða mentastofnanir. Svo er að meta störfin, hver þýðingarmest sje. Jeg veit, að margir starfsmenn ríkisins, sem í mörg ár hafa orðið að búa sig undir starf sitt, hafa minni laun en nýgræðingar við verslanirnar. Jafnvel sendlarnir við verslanirnar hafa hærri laun en fullkomnir starfsmenn við aðrar stofnanir. Hlýtur þetta að hafa þau áhrif, að laun embættismanna færist upp, í hlutfalli við þessi laun. Hv. atvrh. (MG) kvað það ekkert sjerlegt, þótt reikningar verslunarinnar væru ekki birtir, og bar hana saman við opinbera sjóði. Er þetta tvent ólíkt og ekki sambærilegt, og er verslunarfyrirtæki ekki eins sjálfstætt og sjóður. Það er að vísu rjett, að reikningar landsverslunarinnar voru lagðir fyrir þingið í fyrra. Hæstv. atvrh. (MG) og jeg áttum þá báðir sæti í sömu nefnd, og man jeg, að þegar nefndinni höfðu verið sýndir reikningarnir, vildi forstjóri verslunarinnar helst halda á þeim heim heim aftur. - í Frakklandi hefir ríkiseinkasalan komið ár sinni svo vel fyrir borð, að hún ekki einu sinni þarf að sýna þinginu reikninga sína. En nú spyr jeg: Hví hefir hæstv. atvrh. (MG) ekki látið birta reikninga verslunarinnar?

Jeg hefi ekki kvartað yfir því, að reikningarnir voru ekki birtir.

Nei, jeg veit vel, að hæstv. atvrh. (MG) er af sjerstökum ástæðum kunnugur reikningum verslunarinnar.

Tryggvi Þórhallsson Það hefir einstöku sinnum komið fyrir, að hæstv. ráðherrar hafa þurft að mótmæla því, sem jeg hefi sagt. En jeg geri ekki ráð fyrir því að þessu sinni. Eins og hæstv. atvrh. (MG) hefir tekið fram, er jeg yfirlýstur stjórnarandstæðingur, og ef það því skylda mín að finna að því, sem miður fer hjá henni. En jafnsjálfsagt er að láta í ljósi gleði sína, ef eitthvað kemur frá stjórninni, sem mjer líkar vel. Jeg vil lifa eftir gamla málshættinum: Dignum lauda virum, hvort sem það eru andstæðingar mínir eða ekki, sem í hlut eiga. Jeg nota tækifærið til þess að þakka hæstv. fjrh. (JÞ) hinar góðu undirtektir hans við þetta mál, þó annað hafi hljóðið verið áður, og þykir vænt um, að hann ætlar ekki að fylgja því fast fram, að þessi stofnun verði lögð niður. Jeg vona, að þetta viti á annað meira, og að bilið styttist milli okkar, þegar að haftamálinu kemur.

Atvinnumálaráðherra (MG): Jeg ætla mjer ekki að kappræða við hv. 3. þm. Reykv. (JakM), en miklar eru ýkjur hans, ef hann hyggur, að hjer sje deilt um fríverslun eða ekki. Í flestum löndum Norðurálfunnar er einkasala á tóbaki, enda þó fríverslun ráði í landinu. Hann sagði nú, að gengið undanfarin ár hafi engin áhrif haft á verslunina. En áður sagði hann hið gagnstæða. Ágóðinn af versluninni hefir verið milli 220–230 þús. kr. síðastliðið ár. Kvað þm. mig hafa gefið rangar skýrslur, er jeg hefði neitað því, að verslunin hafi veitt kaupmönnum lán. Yfirleitt er tóbakið ekki sent kaupmönnum nema gegn póstkröfu. Þori jeg þó ekki að fullyrða, hvort 1–2 kaupmenn utan Reykjavíkur hafi ekki fengið lán; annars veit jeg, að fáeinir menn hjer í Rvík fá lán, þó aðeins gegn fullum tryggingum. Hann neitaði því, að einkasalan hefði gefið þær tekjur, sem við var búist í byrjun. Til þess að sanna, að jeg fer hjer með rjett mál, vil jeg, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp fáein orð úr ræðu frsm.fjhn. 1921. Hann segir þá svo: „Fjárhagsnefnd vill þó, að frv. nái að ganga fram óbreytt. Er þar nálægt 200 þús. kr. tekjuauki trygður“, o. s. frv. Hefir þannig komið í ljós, að fengist hafa á síðastl. ári þær tekjur, sem búist var við. Að tekjurnar hafa ekki orðið meiri, kemur af sífeldri hækkun á tóbaki, og getur álagningin ekki orðið eins mikil eins og ella hefði orðið. Um samanburð á launum vil jeg ekki fara út í, því að það mál mun síðar koma til umræðu. En jeg vil benda hv. 3. þm. Reykv. (JakM) á, að það er hægt að halda uppi stofnun eins og Landsbankanum, þótt yfirmennirnir fái miklu hærri laun en við nokkra aðra stofnun hjer. Skildist mjer á háttv. 3. þm. Reykv. (JakM), að jeg hefði átti að beita mjer fyrir birtingu reikninganna. Tel jeg það nægilegt að birta reikningana á Alþingi, svo að hverjum þm. gefist kostur á að sjá þá. Getur þá hver þeirra sem vill fengið þá birta í skjalaparti Þingtíðindanna. Legg jeg ekki mikið upp úr blaðafregnum um frönsku einkasöluna; tel jeg þær vera kviksögur, sem ekki sje vera mark á takandi. Brigslyrðum til mín persónulega svara jeg engu.

Ágúst Flygenring Mín skoðun á tóbakseinkasölunni er sú að hana beri að leggja niður eins fljótt og unt er án verulegs taps fyrir ríkissjóð. En spurningin er sú, hvort frestur er nægur til næstu áramóta, því að landsverslunin liggur með miklar birgðir og er líklegt, að lengri tíma þurfi til þess að losna við þær, ef landið á ekki að tapa miklu fje á því. Kysi jeg því heldur að láta landsverslunina standa lengur, svo sem ½ ár eða máske heilt, ef með því móti væri betur hægt að losna við birgðirnar. Jeg er ákveðinn andstæðingur einkasölu og álít, að þessi 200 þús. kr. hagur tóbakseinkasölunnar tilkomi þeirri stjett, sem með lögum hefir fengið verslunina í sínar hendur, kaupmönnum og kaupfjelögum. Má helst líkja þessu við rányrkju, sem á síðari árum er hrifsað af kaupmannastjettinni. Aðra ókosti hefir þetta einnig, að ein verslun hefir einkasölu á tóbaki. Eykur það mjög óleyfilega sölu, sem sagt er, að sje áberandi á Norður- og Austurlandi. Sökum stærðar landsins, verður eftirlitið erfitt og eiginlega ókleift. En bestu eftirlitsmennirnir gegn smyglun eru einmitt kaupmennirnir sjálfir, ef veslunin er frjáls. Mitt álit er, að sala tóbaks hafi minkað mjög, vegna óleyfilegs innflutnings. Einnig tel jeg eðlilegt, að sala minki vegna þess, hve fáir vilja versla með tóbak með þessum kjörum í fyrirframborgun og lágum umboðslaunum. Hygg jeg einnig, að skoðun almennings sje á móti einkasölu. Þegar jeg hefi sjeð, hvernig birgðum landsverslunarinnar er varið, tek jeg ákvörðun um, hvernig jeg ver atkv. mínu. Jeg veit, að forstjóri landsverslunarinnar hefir ekki farið leynt með reikninga verslunarinnar. Hann hefir sent Alþingi reikning og yfirlit yfir hag fyrirtækisins, svo það hlýtur að vera hægt að vita nánar um birgðirnar, þegar vill.

Björn Líndal Þótt jeg geti ekki talið mjer það til ágætis, að jeg eigi skilið að teljast stoð eða stytta frjálsrar verslunar, tel jeg mjer það til ágætis, að jeg er fríverslunarmaður, þótt jeg sje sömu skoðunar og hæstv. fjrh. (JÞ) um, að ekki beri nú að samþykkja lög um afnám einkasölunnar, þá er það hvorki af því, að jeg sje sósíalisti, nje heldur af flokksfylgi. Ástæðan er einungis sú, að jeg vil reyna verslunina í eitt ár til, úr því að hún einu sinni er komin á. Býst jeg þó fastlega við, að það verði þjóðinni til tjóns. Jeg hefi ekki trú á, að draugur þessi verði kveðinn niður fyr en þjóðin hefir rekið sig almennilega á. Vil jeg því bíða nokkuð enn. Álít jeg tíðar breytingar á löggjöf þjóðanna skaðlegar. Auk þess hefir einokun altaf reynst illa. Vil jeg láta reynsluna sanna mjer og öðrum enn betur, hvort jeg hefi haft rjett fyrir mjer eða ekki.

Flm. (Jakob Möller) Það er altaf gaman að heyra menn vitna. Og jeg veit, að fleiri en jeg hafa haft gaman af því, að heyra þá vitna, hvern af öðrum, þessa nýbökuðu einokunarpostula. En má jeg spyrja hv.þm. Ak. (BL), hvort hann hafi talað svona á þingmálafundunum á Akureyri.

Þetta frv. var alls ekki til umræðu þar.

Voru þá engar samþyktir gerðar í þessu máli á þingmálafundunum á Akureyri?

Jú, að vísu, en jeg lagði til, að ekki yrði hrapað að neinu í þessu máli.


             Hæstv. atrh. (MG) sagði, að kaupmönnum út um land væri ekki veitt lán. Hvers eiga þeir að gjalda? Eru skuldir manna út um land ver trygðar en kaupmanna hjer í bænum. Mjer finst það óskiljanlegt, og reyndar óviðeigandi, að taka upp þá reglu að veita engum kaupmönnum úti á landi lán, en lána stjettarbræðrum þeirra í Reykjavík. Það er líka bersýnilegt, að þetta hlýtur að draga úr sölunni og auka undanbrögð. Sæmilega stæðir kaupmenn fá líka alstaðar annarsstaðar lán um nokkurra mánaða tíma. Jeg skal ekki fullyrða, hve stórir landshlutar eru tóbakslausir af þessum ástæðum, hitt er mjer ljóst, hver áhrif þetta hefir á tolltekjurnar. Jeg skal ekki fara frekar út í áætlunarskekkjur frsm. nefndarinnar 1921. Jeg hefi leitt rök að því, að áætlunin hlaut að hækka frá því, sem stjórnin áætlaði og sem nam 200 þús. Hlýtur því hjer að vera um prentvillu eða skrifvillu að ræða í Þingtíðindunum. Hinsvegar ber nál. með sjer aukna álagningu í því skyni að auka tekjurnar frá því, sem stjórnin hafði ætlast til. Jeg er samþykkur hv. 1. þm. G.-K. (ÁF) um að manni ber að hafa vaðið fyrir neðan sig um það, að ekki verði skaði á sölu birgðanna. En hinsvegar geri jeg ráð fyrir, að kaupmenn og kaupfjelög verði fús til að kaupa birgðirnar. Er einn möguleiki ennþá, og geri jeg ráð fyrir, að með þessu nýja bandalagi, sem er að myndast í þinginu, verði ofurauðvelt að koma fram banni á ýmislegri óþarfavöru. Geri jeg þá ekki ráð fyrir, að hæstv. atvrh. (MG) verði skotaskuld úr því að heimfæra tóbakið undir óþarfa. Ætti þá að reynast auðvelt að tryggja söluna, jafnvel þótt eitthvað sje hæft í því, sem sagt er manna á milli, að nokkuð bresti á, að varan sje fyrsta flokks.

Atvinnumálaráðherra (MG): Hv. 3. þm. Reykv. (JakM) spurði um það, af hverju ekki væru eins veitt lán út um land eins og hjer í Reykjavík. Það er að vísu ekki í mínum verkahring að svara þessu, heldur forstjóra landsverslunarinnar, en jeg get þó sagt háttv.þm., að það stafar af því, að það eru erfiðari allar innheimtur úti um land en hjer, en hjer borga menn vikulega af þessum skuldum. Og ef hv.þm. heldur, eins og hann ljet í veðri vaka áðan, að jeg hafi haft mikið fje upp úr innheimtu slíkra skulda og vilji því ekki hætta einkasölunni, þá get jeg sagt honum, að honum skjátlast stórlega, því jeg hefi ekki fengið einn eyri fyrir neina slíka innheimtu, eins og hann gæti vel ráðið af þessu. Háttv. þm. kvað það vera rugl, sem jeg vitnaði í áðan í Þingtíðindunum. Það hefir þó til þessa þótt gott til stuðnings málstað sínum að geta vitnað í þau. Eður því mótmælti hv.þm. þessu ekki á þingi. Hann var þá viðstaddur, og hefði átt að hafa einurð til þess, þá eins og nú. Það var annars á háttv.þm. að heyra, að hann teldi alla sósíalista, nema sig einan - og fer það þó einnig að verða vafasamt um hann, ef rök hans eru krufin til mergjar. Það var á honum að skilja, að ekki megi hafa haft á neinum hlut, án þess að þær væri sósíalismi á ferðinni. En þá ætti ekki heldur að mega tolla vörur, því það spillir auðvitað fyrir versluninni, og ekki mætti þá heldur hafa sölubann á neinum hlut, því einnig það er versluninni tap. - Jeg vil annars ekki vera að fara lengra út í að rekja rökvillur hv.þm. Það er hvort sem er útsjeð um forlög frv., sem hv.þm. hefir í upphafi gengið svo frá, að það hlaut að vera borið til dauða en ekki lífs.

Ásgeir Ásgeirsson Hv. þm. Ak. (BL) vill hafa einkasölu á tóbaki enn í eitt ár, til þess að landið tapi enn meir á henni en þegar sje orðið. Hann kvað hana vera til ills eins, en vildi þó láta hana standa. Mjer þykir hv.þm. vilja eiga mikið á hættu, og ekki ber honum vel saman við hæstv. fjrh. (JÞ), formann Íhaldsflokksins, sem vildi ekki sleppa einkasölunni, af því, að hann taldi ekki annað fært vegna ríkissjóðs. Jeg vil lýsa ánægju minni yfir því, að hæstv. fjrh. hefir lagt sjerstaka áherslu á, að hjer sje aðallega um fjárhagsatriði fyrir ríkissjóðinn að ræða. Jeg lít eins á þetta og hæstv. ráðherra, að hjer sje um að ræða talsverða tekjulind, og á meðan ekki eru færðar neinar sönnur á hitt, að ríkissjóður myndi græða meira á tóbakinu með öðru fyrirkomulagi, þá getur ekki komið til nokkurra mála, að frv. verði samþ. Mjer er ekki kunnugt, að neitt hafi komið fram þess efnis. Það er þýðingarlaust að vera að blanda frelsi og frjálsri verslun inn í þetta mál, því frelsi kemur þessu máli ekkert við. Í Frakklandi og Svíþjóð er einkasala á tóbaki, og í Þýskalandi á brendum vínum, en þó dettur engum manni annað í hug, en að það sje fríverslun með þessum þjóðum. Jeg hefi dvalið í Svíþjóð, og man jeg ekki til, að nein hreyfing væri á að afnema einkasöluna þar. Þar situr þó íhaldsstjórn við völd, og hún styður að öðru leyti frjálsa verslun. Nei, það er ekki vert að blanda frelsi neitt í þetta mál. Það eru annars sorglegar fregnir, sem berast nú af ástandinu í Frakklandi. Það er sorglegt að heyra, að Frakkar skuli nú vera búnir að búa við einkasölu á tóbaki í 100 ár, og altaf hafa stórtapað á henni. Það er síst að furða, þótt hv.þm. Ak. vilji láta einkasöluna hjer standa eitt árið enn, ef hann væntir þess að geta öðlast sömu reynsluna og Frakkar! En væri hitt ekki rjettara að senda hjeðan einhverja af þessum tóbaksseljandi frelsishetjum til Frakklands, til þess að reyna að koma vitinu fyrir frönsku stjórnina. Reyndar eru þessir menn ekki aðeins frelsishetjur. Þeir telja það stórhættulegt að reka tóbaksverslun, en eru þó reiðubúnir til þess að taka þann kross á sínar herðar. Ef þetta er ekki aðdáunarvert, þá veit jeg ekki að greina kosti. Þess eru ekki mörg dæmi, nú á tuttugustu öldinni, að menn sjeu þannig reiðubúnir til að gerast píslarvottar þjóðfjelagsins. Jeg verð einnig að láta aðdáun mína í ljós fyrir hv. deild, ef hún samþ. þetta frv. Hún hefir nú nýlega samþ. frv. um að flytja dýrtíðaruppbót barnakennara að hálfu yfir á fátæka bæja- og sveitarsjóði, og væri það því viðeigandi endir á hennar dagsverki, ef hún færði þessar tekjur ríkissjóðsins yfir á tóbakskaupmenn landsins. Væri þá skift upp tekjum og gjöldum ríkissjóðs, svo ekki þyrfti framvegis að hafa áhyggjur af öðru en því, að ríkið sæti eftir með skuldirnar.

Flm. (Jakob Möller) Hæstv. atvrh. (MG) virðist lítið skyn bera á það, hvað fríverslun er. Hann heldur það brot á henni að hafa tolla. Svo er ekki. Þá standa allir jafnt að vígi sem áður við að reka verslunina. Eins er um bannaða vöru. Það bann kemur einnig jafnt niður á alla, sem við verslun fást. Hv. þm. V.-Ísf. (ÁÁ) vildi láta einkasöluna bíða, þangað til ástandið hjer væri orðið eins og í Frakklandi. En hann var þá nýbúinn að fordæma hv.þm. Ak. (BL) fyrir þetta sama. Það var leitt, að hv.þm. skyldi gera sig sekan um sömu slysni. Jeg get annars ekkert gert við því, að hv.þm. V.-Ísf. skilur ekki í því, að ástandið á Fakklandi sje ilt. En hitt get jeg vel skilið, að hann hafi ekki mikil skilyrði til að geta dæmt um það. Það er annars ánægjulegt að sjá það hjer, hvernig Íhaldsmenn, Framsóknarmenn og sósíalistar fallast í faðma. Þó að þeir smá-rífist út af því, þá er það væntanlega aðeins af því, að þeir eru ekki búnir að átta sig á samvinnufjelagsskap þessum. En misskilningur er það hjá hv.þm. V.-Ísf., að það sjeu Íhaldsmenn, sem borið hafa uppi fríverslunina í heiminum. Það hefir frjálslyndi flokkurinn jafnan gert. Hv. þm. kvartaði um það, að verið væri að níðast á bæja- og sveitarsjóðunum. En það er einmitt verið að því með þessari einkasölu, því með henni eru teknir af þessum sjóðum þeir tekjustofnar, sem þeir hafa haft þar áður. Annars er það furðulegt, hvernig þessi hv.þm. talaði um „tap“ á þessum ríkisrekstri. Það er lítill vandi að láta ríkisverslun bera sig, þegar hún getur lagt á eftir vild og er auk þess losuð við alla skatta. En það er fjarri því, að þessar 200 þús. sjeu hreinn gróði, ef rjett er á litið. Mikið af því fje er tekið frá Reykjavík og svo bæja- og sveitarsjóðum út um alt land. Því það er auðsætt, að þeir kaupmenn, sem ella versluðu með þessa vöru, geta ekki, meðan einkasalan stendur, borgað jafnt í þessa sjóði eins og ef þeir hefðu þá verslun með höndum.

Björn Líndal Hv. þm. V.-Ísf. (ÁÁ). ljet sem hann hefði ekki skilið orð mín áðan, eða að minsta kosti talaði hann á þá leið. Jeg neita því ekki, að það sje fjárhagslegt tjón að því, að einkasalan á tóbaki haldi áfram eitt ár enn, en hinsvegar tel jeg þessu til kostandi, til þess að menn geti lært af því. Skil jeg ekkert í því, að hv; þm. V.-Ísf., slíkur frömuður mentamálanna sem hann er - hann, sem vill verja svo miljónum króna skiftir til þess að menta þjóðina - skuli ekki geta fallist á þetta. Jeg býst t. d. við, að hann muni líta svo á, að því fje hafi verið vel varið, sem gerði hann að guðfræðingi, jafnvel þótt lítið af því sje aftur komið í ríkisfjehirsluna. Jeg vil jafnvel halda því fram, að nokkru væri ennþá til kostandi að koma honum á það þroskastig, að hann viti og skilji, að það samir illa guðfræðingi að gera sjer leik að því að snúa út úr orðum manna, því skrifað stendur: Þú skalt færa orð náunga þíns á betra veg.

Jón Auðunn Jónsson Jeg lít svo á, að ekki sje neinn skaði skeður, þótt frv. þessu sje vísað til nefndar. Þykir mjer eðlilegast, að fjhn. athugi þetta mál, eins og önnur mál, sem varða svo mjög ríkissjóðinn. Jeg verð annars að líta svo á, að ekki sje rjett að bera saman tóbakseinkasöluna hjer og sumstaðar annarsstaðar. Á Frakklandi er það svo, að ríkiseinkasalan hefir einkaleyfi til að búa til tóbaksvörur, en aðeins hráefnin eru flutt inn. Afstaðan þar er því alt önnur. Jeg skil annars ekki í því, hve langan tíma það ætlar að taka að afgreiða þetta mál til nefndar. Mjer finst það lítið þýða að ræða það svo mjög á þessu stigi, heldur fremur, þegar það kemur til 2. umr., það er að segja, ef nefndin vill láta það ganga fram nú.

Ásgeir Ásgeirsson Hv. þm.N.-Ísf. hefir afsakað tóbakseinkasöluna í Frakklandi og Svíþjóð með því, að þar sje tóbakið einnig ræktað og unnið af ríkinu. Er það að vísu vart meira en hálfur sannleikur, en þó satt væri, gerir það sökina aðeins tvöfalda í augum þeirra, sem fjandskapast gegn öllum ríkisrekstri, að ríkið rekur þarna atvinnuveg, sem ella væri í höndum einstaklinganna. Annars skal jeg benda á það, að t. d. með Þjóðverjum kaupir ríkiseinkasalan brendu vínin af áfengisverksmiðjum einstakra manna. Hv. þm. Ak. vildi jeg svara því, að ef það er svo að skilja, að það tap, sem landið hafi af tóbakseinkasölunni, eigi að vera fræðslustyrkur handa hv.þm., þá virðist mjer svo sem sá styrkur hafi til þessa borið heldur lítinn ávöxt. Væri þess því að vænta, að menn færu brátt að gefast upp á slíkri fræðsluaðferð, ef dæma skal eftir öðrum fræðslumálaáhuga hv. deildar. Hitt má vera, að jeg hafi gert hv.þm. rangt til áðan, er jeg svaraði aðeins annari af þessum tveimur andstæðu skoðunum, sem hann hjelt fram í ræðu sinni. En jeg gerði það af góðum hug að sleppa hinni. Sómir það sjer betur af guðfræðingi að færa þannig til betri vegar, en af lögfræðingi að halda fram tveim gagnstæðum skoðunum í fjögra mínútna ræðu. Hefi jeg og gert gott verk á honum, með því að reka út af honum þá skoðunina, sem verri var. Hv. 3. þm. Reykv. (JakM) hjelt því fram, að Íhaldsflokkarnir fylgdu ekki fríverslun, heldur þeir frjálslyndu. Þetta fer eftir því, hvaða merking er á hverjum stað lögð í það, sem á ensku er nefnt „free trade“. Er það nefnt „free trade“, að hafa verslunina tollfrjálsa, en þar fylgja íhaldsmenn tollastefnu. Er svo og um íhaldsmenn hjer, þó þeir vilji sem ákafast kenna sig við frjálsa verslun. Einkasala á nokkrum vörutegundum kemur ekki baráttunni um „free trade“ við, þó reynt sje hjer að hylja hagsmuni tóbakskaupmanna undir huliðshjálmi frelsishugsjónarinnar. Hjer er ekki um frelsi að ræða, sem þjóðin heimti sjer til handa, heldur um kröfur þeirra sjálfra til ágóðans af tóbakssölu, sem þykjast hafa einokun á allri verslun landsmanna. „Frelsi“ er of göfugt orð til að vera lagt við þann hjegóma.

Tryggvi Þórhallsson Jeg get ekki setið á mjer lengur með að gera nokkrar aths. við ýmislegt af því, sem sagt hefir verið, því mjer virðast þessar umr. undarlegar orðnar. Fyrir hálfu ári síðan vorum við allir í baráttunni út um alt land, og börðumst af alefli um þingsætin. Í baráttunni milli tveggja höfuðflokka þingsins var aðallega rætt um frjálsa verslun. Var þá óspart kastað framan í Framsóknarmennina, að þeir vildu einkasölu á öllu og þar á meðal tóbaki. Hinir hrópuðu hátt, og sögðust vilja vera frjálsir menn í frjálsu landi og losa þjóðina undan öllu einokunarhelsi. Þegar svo komið er inn í þessa hv. deild, þá ber einn af forvígismönnum þessarar stefnu fram þetta frv. um að afnema einkasöluna á tóbaki, enda kom það engum á óvart. En viti menn! Rís ekki hæstv. fjrh. (JÞ), formaður Íhaldsflokksins, upp gegn frv., maðurinn, sem hefir látið blað flokksins básúna þessa stefnu. Og því næst rís upp hv.þm. Ak. (BL) og afneitar einnig tvisvar, áður en hv.flm. talar þrisvar, einmitt sá maðurinn, sem barðist harðlegast gegn forstjóra þeirrar stofnunar, sem hjer er um að ræða. Nú vill hvorugur þessara manna afnema tóbakseinkasöluna. Þegar jeg minnist kosningahríðarinnar, þá man jeg ekki eftir, að meira moldviðri hafi verið þyrlað upp en gert var í þessu máli, af þessum hv.þm. Væri ekkert um það að segja, ef þeir hefðu ætlað sjer að standa við það. En svo er ekki, og er þetta því eitthvert stærsta „blöff“, sem á Íslandi hefir verið framið. Það er ekki svo að skilja, að jeg sje að kvarta undan þessu; jeg vildi bara láta það sjást svart á hvítu. Að lokum vil jeg svo benda á eitt atriði í ræðu háttv.þm. Ak. Hann sagði sem svo: - Jeg er sannfærður um það, að einkasalan er til bölvunar fyrir þjóðina, en jeg vil nú samt að hún fái að kenna á henni, a. m. k. eitt árið enn, svo hún geti gengið vel úr skugga í þessu efni. Þetta er sama aðferðin og notuð var í Spörtu forðum til þess að fæla unglinga frá ofdrykkju, er þrælarnir voru fyltir og piltarnir látnir horfa á aðfarir þeirra. Hv. þm. Ak. sagði um hv.þm. V.-Ísf., að hann væri mikill skólamaður. Jeg held, að það verði ekki sagt um hv.þm. Ak., að hann sje mikill uppeldisfræðingur.

Fjármálaráðherra (JÞ): Mjer þótti leiðinlegt að heyra það í fyrstu ræðu hv.þm. Str., er hann sagði, að jeg mundi standa nærri sjer í þessu máli, og líklega fleirum. Því er nú svo varið um þennan háttv.þm., að hann hefir verið blaðstjóri lengur en þingmaður, og ekki laust við, að það finnist á í ræðum hans hjer. Hann leggur það í vana sinn að meiða menn, suma með oflasti, suma aftur með oflofi. En það er verra. Mjer þykir ilt, ef þessi hv.þm. fer að skipa mjer í þann hóp, sem hann beinir blíðleika sínum að. Annars held jeg, að þessi ummæli hans um það, að jeg hafi lýst mig fylgjandi tóbakseinkasölunni, verði að heimfærast til hins fornkveðna: Svo mæla börn sem vilja. Þetta er misskilningur hjá hv. þm Str. Skoðun mín í þessu máli hefir í engu breyst. Hitt er annað mál, að þegar illa stendur á fyrir ríkissjóði, þá get jeg ekki gengið inn á það, að hann sje sviftur tekjum, enda þótt þær hafi reynst minni heldur en menn höfðu gert sjer vonir um. Jeg sagði um þetta frv., að til þess að jeg gæti fylgt því, þá þyrfti það að innihalda ákvæði um hækkun á tóbakstolli, sem komið gæti í stað þess tekjumissis, sem það hinsvegar hefir í för með sjer. Jeg skal nú segja háttv.flm., hvernig mjer hefði þótt viðkunnanlegast að bera þetta mál fram. Það hefði átt að koma fram sem breyting á tollögunum, um hækkun á tóbakstolli, og í lok þess frv. gæti svo staðið, að hjer með væru lögin um einkasölu á tóbaki úr gildi numin. Þá væri alt komið í eitt frv., sem með þarf. Jeg finn ekki, að hv.flm. eða aðrir geti legið mjer, sem fjrh., á hálsi, þó að jeg geti ekki fylgt þessu frv., sem hjer liggur fyrir, fyr en það er sjeð, hvað komi í staðinn. Jeg vil mæla með því, að frv. verði sett í nefnd. Það er full ástæða til þess, að málið verði rannsakað, hvort sem tími vinst til að ganga frá því á þessu þingi eða ekki. Það, sem einkum þarf að athuga, er þetta, hvers vegna tolltekjur ríkissjóðs af tóbaki hafa lækkað svo gífurlega sem raun er á orðin, síðan einkasalan hófst, og reyna að finna, hvort einhverjar orsakir liggi hjer fyrir aðrar en smyglun. T. d. má athuga, hvort tóbaks- og kaffi-neysla hafa áður fylgst að; og hafi svo brugðið frá því þessi síðustu ár, þá er það vissulega grunsamlegt.

Flm. (Jakob Möller) Jeg vil minna hæstv. fjrh. (JÞ) á það, að þegar kosningabaráttan stóð hjer í haust, þá taldi hann jafnan á kjósendafundunum, að það væri fyrsta og fremsta fjárhagsbjargráðið, að „realisera“ verslunarfyrirtæki ríkisins, og nota það fje, sem þannig losnaði, til þess að greiða af skuldum landsins. Nú hefir hann hvarflað frá þessu. Hann hefir ef til vill ekki fundið svo mikið til þess að „realisera“. En þá hefir hann líka sagt á kjósendafundunum eitthvað annað en hann vissi, því þá taldi hann, að þetta mundi nema ca. 3 miljónum. En þó hítin sje stór og mikið þurfi til þess að fylla hana, þá eru þrjár miljónir samt góður biti í svanginn. Viðvíkjandi þeim orðum hæstv. fjrh. (JÞ), að láta tollhækkun á tóbaki fylgja frv. þessu, þá hefi jeg áður mint hann á, að þegar er búið að hækka þann toll um Og þar sem jeg býst við því, að tóbaksverslunin muni vaxa við það að vera gefin frjáls, þá mun hún gefa ríkissjóði líkar tekjur og ráð er gert fyrir með núverandi fyrirkomulagi, þó þetta frv. verði samþ. án frekari tollhækkunar. Þetta er því tómt „blöff“ hjá hæstv. fjrh. Aðeins hjegómaviðbára. En aðstaða fjármálaráðherra er vitanlega góð, ef hann þarf að hafa skoðanaskifti, að bera því við, að því miður verði hann nú að hverfa frá stefnu sinni af því að ríkissjóður megi ekki missa tekjur. En þær tekjur, sem hjer um ræðir, eru hvorki meiri nje minni nú en á kosningafundum í haust, og þá þótti hæstv. fjrh. ekki mikið í þær varið.

Fjármálaráðherra (JÞ): Það er rjett, sem samþm. minn (JakM) sagði, að jeg hefi haldið því fram, að eitt hið fyrsta, sem gera þyrfti til þess að komast úr kreppunni, væri það, að „realisera“ verslunarfyrirtæki ríkissjóðs og nota fjeð, sem þannig er bundið, til þess að greiða skuldir landsins. Jeg taldi, að þetta fje mundi nema um 3 miljónum kr. En jeg veit ekki, hvort hv.þm. (JakM) hefir gleymt því, að jeg tók það altaf skýrt fram, að að því leyti sem ríkissjóður hefði tekjur af einkasölu á tóbaki, þá yrði að athuga það sjerstaklega, hvort ríkisjóður mætti við því að missa þann spón strax úr aski sínum. Mín afstaða til þessa máls er hin sama nú og þá. Ef háttv. samþm. mínum (JakM) finst þetta hjegóma-ástæða, þá hefði hann átt að segja það strax á kjósendafundunum. Hann veit annars fullvel, að jeg segi altaf það sama hjer í þingsalnum og frammi fyrir kjósendum. Raunar hygg jeg, að lítið af þessu umrædda fje liggi í tóbaksversluninni.