Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jón Baldvinsson) Allshn. hefir haft þetta frv. til athugunar. - Það hafa nú komið beiðnir frá ýmsum hinna stærri kauptúna um það, að þau fengju lögreglustjóra hjá sér. Þessi ósk þeirra er fram komin vegna þess, að þau þurfa mjög að hafa slíkan mann til þess að framkvæma hin auknu umfangsmiklu störf kauptúnanna. Auk þess er ríkissjóði nauðsynlegt í mörgum kauptúnum að hafa þar lögreglustjóra, til þess að innheimta tolla og gjöld fyrir ríkissjóð. Tel ég, að þetta muni borga sig fyrir ríkissjóð í flestum tilfellum, og einnig í því tilfelli, sem hér er um að ræða, þrátt fyrir þau lítilsháttar útgjöld úr ríkissjóði, sem frv. fer fram á með kaupi lögreglustjóra. - N. leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt.

Héðinn Valdimarsson Ég hefi borið fram brtt. á þskj. 184, þess efnis, að öllum iðnaðarmönnum sé heimill aðgangur til aðgerða á skipum á lóðum dráttarbrautarinnar. Til þess er fyllsta ástæða, því að þótt járnsmiðum sé þetta leyfilegt, þá gildir eins og sakir standa ekki hið sama um trésmiði. Það eru margar stofnanir, sem eiga skipti við dráttarbrautina, t. d. landssmiðjan og höfnin, og þær vilja láta þá sitja fyrir um vinnu, sem hjá þeim eru; og engin ástæða er til þess, að gert sé upp á milli þessara iðngreina, svo að ég flyt brtt. í þeirri von, að þessu ástandi verði lokið.

Eysteinn Jónsson Ég hefi leyft mér að flytja við þetta mál brtt. á þskj. 200, vegna þess, að eftir að 2. umr. var um garð gengin varð ég þess var af viðtali við kunnuga menn, viðskiptamenn Slippsins, að skipaeigendum væri ekki heimilt að ráðstafa eftir eigin vild vinnu og aðgerðum við skipin. En það er vitanlega hættulegt, að ríkið stuðli að nokkurri einokun á vinnu eða slíku, með því að ganga frá frv. eins og það er nú. En ég sé nú, að till. mín miðar í sömu átt og till.hv. 2. þm. Reykv., og gæti náttúrlega komið til mála, að önnurhvor væri tekin aftur. Fjárhagsleg áhætta ríkisins á að vera sem minnst, og fyrirtæki, sem ríkið styður, eiga fyrst og fremst að vera rekin með hagsmuni viðskiptamanna fyrir augum; þess vegna er ekki rétt, að önnur fyrirtæki verði slíks styrks aðnjótandi en samvinnufélög. Hlutverk dráttarbrautarinnar á ekki að vera annað en það, að draga skipin á land. Síðan á að bjóða út vinnuna við þau, og þar er dráttarbrautinni vitanlega hægt að gera tilboð, en hlutaðeigendur nota sér hagkvæmasta tilboðið. Til þess að þetta fyrirkomulag verði viðhaft eru till. okkar hv. 2. þm. Reykv. fram komnar.

Fors.- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson): Till. þeirra hv. 2. þm. Reykv. og hv. 1. þm. S.-M. eru að efni til eins, en ég kann samt betur við orðalagið á till.hv. 1. þm. S.-M., því að þar er höfuðatriðið tekið fram skýrum stöfum, nefnil., að forráðamenn skipanna fái sjálfir að ráða um það, hvernig hagað verði um vinnuna og hverjir komist þar að til vinnunnar. Ég vænti því, að þessir hv.þm. komi sér saman um það, að önnur till. verði tekin aftur, og það verður þá vonandi till.hv. 2. þm. Reykv. Þegar ríkið styður fyrirtæki af þessu tægi, þá er ekki rétt að stuðla að því á þann hátt, að fyrirtækinu skapist aðstaða til einokunar, hvorki gagnvart einstaklingum né ríkinu, eða stofnunum ríkisins, sem hafa mikinn hag af að geta látið starfsmenn sína vinna að viðgerðum.

Frsm. (Ólafur Thors) Ég leyfi mér að fara fram á það við hæstv. forseta, að hann taki nú málið út af dagskrá, til þess að fjhn. eigi kost á að tala við forráðamenn Slippsins um það, hvaða þýðingu þessar till. hafa fyrir gildi frv. Mér segir svo hugur um, að ef þær verða samþ., þá mundu forráðamenn Slippsins ekki kæra sig um að njóta þessarar ábyrgðar, því að hún væri einskis virði fyrir þá, ef hún yrði fyrir slíkum stórskemmdum.

Forseti (EÁrna): Mér hafa borizt tvær skrifl. brtt. við þessa þáltill. Önnur er frá hv. 3. landsk. og hljóðar svo: „Í stað orðanna „og Mjólkurbandalags Suðurlands“ komi: Mjólkurbandalags Suðurlands og Kaupfélags Borgfirðinga“. Hin till. er frá hv. 4. landsk., svo hljóðandi: „Tillgr. orðist svo: Efri deild Alþingis skorar á ríkisstjórnina að skipa 3 manna nefnd ólaunaða, til að undirbúa fyrir næsta þing frumv. um skipulag á sölu landbúnaðarafurða innanlands, svo framarlega sem Samband ísl. samvinnufélaga, Sláturfélag Suðurlands og Mjólkursamlag Suðurlands vilja leggja til, hvert um sig, einn mann í nefndina“. Til þess að till. þessar geti komizt hér að til umr. og atkvgr., verður að leita afbrigða frá þingsköpum.

Flm. (Jón Jónsson) Ég hefi leyft mér að flytja þáltill. á þskj. 156, um sölu innanlands á landbúnaðarafurðum. Eins og menn vita, veldur það miklum áhyggjum hjá öllum þeim, sem stunda landbúnað, og öllum, sem láta almenn mál til sín taka, hve erfitt er nú um markað fyrir landbúnaðarafurðir. Nú síðustu árin a. m. k. hefir landbúnaðurinn orðið að sæta þeim markaði fyrir sínar vörur, sem er svo óaðgengilegur og hörmulegur, að ekki hefir verið hægt að reka hann, nema með tapi. Eins og menn vita, hefir það mjög færzt í vöxt hin síðustu ár að selja þessar vörur innanlands, og markaður sá hefir aukizt hröðum skrefum, sem stafar af stækkun bæjanna og kauptúnanna. Á þessari innanlandssölu hefir verið töluvert ólag. Mikið hefir verið um það rætt, en lítið hefir verið gert til þess að ráða bætur á því. Því hefir jafnvel verið haldið fram, að tekizt hafi svo óhöndulega til, að stundum hafi verðið á þessum vörum hér innanlands verið lægra en fyrir samskonar vörur hefði fengizt með því að selja þær til útlanda. ég býst nú við, að það sé blekking. En samt sem áður er það ljóst, að ekki er svo gott lag á þessari sölu sem ætti að vera. Mér finnst, að ekki sé hægt að gera minni kröfur til þessarar sölu en það, að verðið fyrir vöruna a. m. k. svari ríflega til framleiðslukostnaðar. Minni kröfur er ekki sanngjarnt að gera, þó að hinsvegar megi segja, að það, sem verðið fer langt fram úr því, sé ekki heppilegt. Það mun bezt vera og réttast fyrir báða aðila, að verðið sé sem sanngjarnast. Það, sem hér mun aðallega vera því til fyrirstöðu, að þessi sala fari vel úr hendi, er, að afurðasalan er á allt of mörgum höndum og tilkostnaður í sambandi við hana þar af leiðandi allt of mikill. T. d. er nú svo komið, að mjólkurbúðir eru um allt í þessum bæ, og kjötverzlunin er á góðum vegi með að komast í svipað horf og mjólkursalan. Hér hefir það komið í ljós um kjötsöluna, að ýmsir spekúlantar hafa keypt fé af bændum síðastl. sumar, sérstaklega á meðan verðið var hátt. Og þá var um að gera að afsetja sem allra fyrst og bjóða sömu vöruna með lægra verði en aðrir hafa selt hana fyrir hér á staðnum á sama tíma. Með þessu móti hafa þessir spekúlantar orðið til þess að spilla heildarmarkaðinum. T. d. skal ég nefna, að 21. júlí í sumar - Það var víst um það leyti sem Sláturfél. Suðurlands byrjaði að taka fé til slátrunar - þá setti það heildsöluverðið 1,90 kr. á kg. En litlu seinna kemur heildsali, sem býður kjöt fyrir 1,60 kr. kg. Það fóru þess vegna svo leikar, að Sláturfél. Suðurlands varð að lækka verðið, og 25. ágúst var kjötverðið hjá því komið niður í 1,10 kr. kg. Og kunnugir fullyrða, að vel hefði þá mátt fá kjöt fyrir 80 aura kg. Það má nú segja að vísu, að það sé eðlilegt, að verðið lækki þegar liður á sumarið og lömbin stækka. En svona mikill munur nær ekki nokkurri átt. Það stærði sig einn smásali af því hér í sumar, að hann gæti alltaf fengið kjöt fyrir 10 aurum lægra verð kg. hjá kaupmönnum heldur en hér væri kostur á hjá Sláturfélaginu. Og þó sagði hann, að hann gæti fengið kjötið enn 10 aurum ódýrara hjá sveitamönnum. Og þaðan keypti hann það með því að borga það í vörum, og er óhæfilegt, að slíkt geti átt sér stað, að samkeppnin dragi verzlunina þannig niður. Það má kannske segja, að l. frá síðasta þingi um kjötmat og heilbrigðisraðstafanir um mjólkursölu hefðu átt að ráða bót á þessu. En þau eru svo ófullkomin þessi síðarnefndu 1., að ég býst við, að erfitt muni verða að beita þeim. Hinsvegar er mikill vandi að segja um, hvernig með þetta skuli fara. Það er mikill vandi að semja lagabálk um þetta, sem sé sanngjarn fyrir framleiðendur og líka fyrir neytendur. Þess vegna hefi ég sagt það til, að þetta mál verði undirbúið fyrir næsta þing þannig, að stj. fái það algerlega í sínar hendur og raði starfsaðferðum við að gera tilraun til að koma þessari afurðasölu í gott horf. Til þess þarf auðvitað nákvæma og rækilega rannsókn á málinu, og virðist mér heppilegt, að stj. fengi til leiðheiningar í sínu starfi umsögn þeirra, sem mest hafa með þessi mál að gera, svo sem B. Í., Sís, Sláturfél. Suðurlands., Mjólkurbandalags Suðurlands og kaupfél. Borgf. En þetta kaupfélag láðist mér að setja í upptalninguna í þáltill. minni, en hefi hætt því við með skrifl. brtt., sem ég hefi horið fram. Treysti ég engum betur til að rannsaka þetta efni heldur en landbúnaðarráðuneytinu, en ég fer ekki út í að ræða, hvaða leiðir er hér heppilegast að fara. En mér finnst liggja beint við, að sett sé nefnd, sem hafi vald til þess að ákveða verðlag á þessum vörum fyrir framtíðina. Hvernig sú n. yrði skipuð, fer ég ekki út í að meða. Það er verkefni stj. að ákveða það. Þrátt fyrir slíka nefndarskipun til að ákveða verðlagið, vil ég alls ekki, að stofnað verði til neinnar einokunar. Alls ekki. Heldur vil ég láta alla aðila, sem ég hefi talað um í till. mínum, hafa svona eftirlit um verðlagið. Mönnum mun kannske þykja þetta harðir kostir fyrir neytendur. En ég er ekki viss um, að það þyrfti að vera, því að ég tel, að með l. megi tryggja þeirra rétt. Ég veit ekki betur en að síðustu árin hafi sumstaðar í öðrum löndum verið lögð samskonar áherzla og þetta á skipulag um afurðasölu landbúnaðarins. T. d. er það svo í Noregi um sölu svínakjöts, að ákvæði eru til um það, að þeir bændur, sem selja það utan sinna vissu samlaga, verði að borga vissan skatt af þeirri sölu sinni í einskonar verðjöfnunarsjóð. Þess vegna finnst mér ekkert óeðlilegt, að við tökum okkur þetta til fyrirmyndar. Sjálfsagt má gera ráð fyrir því, að þessar athuganir um sölu landbúnaðarafurða innanlands mundu óhjákvæmilega leiða til þess, að farið yrði að athuga nákvæmlega sölumöguleika þessara vara erlendis. Fyrir þessari afurðasölu innanlands virðist eðlilegast, að þau héruð sitji, sem hægasta eiga aðstöðu um að koma vörum sínum til kaupstaðanna og þorpanna. En spurningin er þá, hvort ekki sé rétt að bæta þeim sveitum upp verð á sínum vörum, sem afskiptar yrðu þessum markaði, með einhverskonar verðjöfnun. Í fjárl. þeim, sem gilda fyrir næsta ár, er gert ráð fyrir, að ríkið styrki þá menn, sem flytja út kjöt, ef verðið fyrir það verður mjög óviðunanlega lágt, og landbn. hefir skorað á stj. að nota þessa heimild. En ég efast um, að þetta þyki heppileg leið til framtíðar. En vitanlega þarf ríkisvaldið að vinna að því, að framleiðendur geti framleitt þannig og selt vörur sínar, að verðið fyrir afurðirnar svari a. m. k. til framleiðslukostnaðar. Spurningin er þá þessi: Hvernig á að fara að því, ef erlendi markaðurinn fyrir afurðirnar er ekki nógu góður til þess að þetta megi verða? Ég álit, að það gæti komið til mála, að þeir, sem selja innanlands, leggi eitthvað í verðjöfnunarsjóð. Þriðja leiðin er til í þessu efni, sem ef til vill er sanngjörn og því til athugunar, en ég fer ekki út í að gera till. um. En það er gengisbreyting peninganna. Það er náttúrlega spursmál nú, hvort framleiðendur verða ekki of hart úti með því, að krónunni sé haldið í því gengi, sem hún er í nú. Vitanlega, ef krónan er felld, þá kemur það fyrst og fremst þeim til góða, sem selja vörur út úr landinu. En þetta er svo stórt mál, gengisbreyt., að ég ætla ekki að fara út í að ræða það nánar hér. Allt þetta mál þarf að athuga frá rótum vel og rólega. Treysti ég engum betur til þess en landbúnaðarráðuneytinu. Komið hefir fram skrifl. brtt. frá hv. 4. landsk. um að umturna allri minni till. Ég sé ekki neina sérstaka nauðsyn á því, eða að fyrir hv.þm. vaki annað en það, að draga þetta mál undan stj. og setja það í einhverja n. Að málinu sé nokkuð betur borgið fyrir það, hygg ég, að orki tvímælis. Held ég, að það muni verða handhægast og bezt að fela stj. að rannsaka þetta mál. Sé ég því enga ástæðu til að samþ.brtt.hv. 4. landsk. Vil ég að síðustu mælast til þess við hv. d., að hún leyfi till. mínum að ganga áfram, í þeirri von, að eitthvað gott megi af því leiða fyrir landbúnaðinn og landið í heild.

Jón Baldvinsson Hv. flm. minntist í ræðu sinni á eitt atriði, sem mér finnst ekki rétt að ganga alveg þegjandi framhjá. Það voru hugleiðingar hans um gengislækkun krónunnar. Hann var með hugleiðingar um það, hversu mikið gagn framleiðendur í þessu landi hefðu af því, ef ísl. krónan yrði felld í verði. En ég er nú hræddur um, að honum skjátlist þar mjög, því að tvær hliðar eru á því máli. Sú hlið þessa máls, sem hv.þm. talaði ekkert um, er, að nær allt hækkar í verði, sem bændur þurfa að kaupa. Ég ætla aðeins að benda honum á það, að sá maður, sem nú hefir með höndum sennilega stærstu sölu á landbúnaðarafurðum okkar, einn af framkvæmdarstjórum Sís, hann lítur svo á, að það færi bændum engar hagsbætur, eins og nú er komið málum, þó að gengislækkun yrði á ísl. krónunni. Hinsvegar, þegar gengislækkun er komin, hvar á þá að stanza? Ef krónan fer úr þeim skorðum, sem hún hefir verið í um nokkuð langt skeið, og sem verðlag á vörum og öðru í landinu hefir lagað sig eftir, þá er ómögulegt að vita, nema krónan hrapi niður í núll, eins og komið hefir fyrir um mynt annara þjóða, þegar þær hafa ætlað að bæta hag sinn með því að lækka gengi myntar sinnar. Ef krónan lækkaði í verði, þá er vitanlegt, að kröfur myndu koma frá öllum þeim mikla hluta þjóðarinnar, sem ekki hefir neina framleiðslu til að selja, heldur fær kaup fyrir vinnu sína. Það er öll verkamannastéttin til sjós og lands og allir starfsmenn og embættismenn landsins. Ef hv. 3. landsk. er að ímynda sér, að þessar stéttir þjóðfélagsins létu það ganga hljóðalaust, að íslenzka krónan væri felld í verði svo eða svo mikið, án þess að gera kröfur um hækkuð verkalaun, þá er það hinn herfilegasti misskilningur. Jafnskjótt sem krónan yrði felld, þá mundu þær koma, þessar kröfur, alveg sem nema mundi lækkun krónunnar. Ég er því ákaflega hræddur um, að það yrði mjög tvíbent fyrir bændur að vera að óska eftir þessu. Af slíkum ráðstöfunum mundu örfáir framleiðendur ef til vill hafa hag um stuttan tíma, þeir, sem framleiða í stórum stíl. En vitanlega mundi allt leita jafnvægis aftur, og mundu þá kröfurnar koma um það, að verkafólk fengi hækkað kaup fyrir sína vinnu. Þegar verið er að tala um slíkar ráðstafanir, sem hv. 3. landsk. var að tala um viðvíkjandi skipulagningu á sölu afurðanna, þá skil ég það ákaflega vel, að bændur vilji fá betra skipulag á þessa sölu heldur en nú er á henni. Ég álít ekki nema eðlilegt, að það sé reynt, og það jafnvel - ég segi jafnvel þótt það, hafi einhverja verðhækkun í för með sér, en hún mátti ekki vera mikil. En það er vitanlega sjálfsagt að haga svo sölunni, að hægt sé að draga úr þeim kostnaði við hana, sem nú á sér stað. Það, sem mér finnst skorta á hjá hv. 3. landsk., er, að hann vill ekkert samneyti hafa við þann hluta þjóðarinnar, sem á að kaupa vöruna og neyta hennar. Þetta finnst mér alveg skakki. Mér finnst það nauðsynlegt, þegar bændur tala um að koma skipulagi á sölu þessara afurða, þá eigi þeir að fá neytendur einnig í lið með sér til að „organisera“ söluna. Vil ég því koma með brtt. við þessa þáltill. Ég er ekki alveg viss um það ennþá, hvort sú brtt. mín ætti að koma inn í brtt.hv. 3. landsk. eða brtt.hv. 4. landsk. En till. er í þá átt, að þarna sé hafður með í ráðum sá félagsskapur, þar sem saman eru komnir, a. m. k. í einu lagi, flestir neytendur vörunnar, þ. e. Alþýðusamband Íslands. Ég ætla að athuga, inn í hvora till. bezt muni að fella þessa brtt. mína. Að ég er ekki búinn að því, stafar af því, að ég hefi ekki haft tækifæri til að bera saman till. þeirra hv. 3. landsk. og hv. 4. landsk. Væri rétt að hafa allar þessar till. svo prentaðar, til þess að þær gætu legið fyrir við atkvgr.

Jónas Jónsson Ég vildi aðeins óska, að forseti sæi sér fært að fresta til morguns þessum umr. Ég er þó viðbúinn að tala um mína till. En þar sem fyrir liggja þrjár skrifl. brtt., en aðeins ein umr. ákveðin um málið, álít ég réttara að fresta umr.

Frsm. ( Páll Hermannsson) Gert er ráð fyrir, að á næsta sumri verði lögð símalína frá Egilsstöðum á Völlum að Skjöldólfsstöðum í Jökuldal. Verður hún 50–60 km. og mun liggja þvert yfir tvo hreppa Norður-Múlasýslu, Fellahrepp og Tunguhrepp. Það er nú svo ástatt, að þótt Jökuldalshreppur sé með stærstu hreppum á landinu og líklega lengstur allra, þá er þar engin símalína enn, þó að eitthvað verði þar bætt úr næsta ár. Fellahreppur er aðalhreppurinn, með um 30 búendum, og hefir engan síma, en Tunguhreppur, sem er neðar í héraðinu, milli Lagarfljóts og Jökulsár, fékk fyrir svo sem þrem árum símalínu frá Hjaltastað fyrir austan fljót yfir að Kirkjubæ, sem er vestanvert við Lagarfljót. Þessi sími kemur Tunguhreppi að nokkru gagni, enda þótt fjarlægðin frá innsta bænum í Tunguhreppi út að Kirkjubæ sé a. m. k. 20 km. Ég fer fram á bað í brtt. minni á þskj. 190, að þegar Skjöldólfsstaðalínan verður lögð, þá verði lögð hliðarlína að Ranga í Tunguhreppi. Þar situr hreppstjórinn, maður, sem vinnur talsvert af opinberum störfum og þarf því oft á síma að halda, og þá stöð gætu um 10 bæir í þessum hreppi notað. Vegalengdin, sem við bætist, er nálægt 4 km. Væri þetta mikið hagræði fyrir hreppsbúa. Hefi ég fært þetta í tal við landssímastjóra, og sagði hann mér, að þetta myndi ekki valda því, að Skjöldólfsstaðalínan yrði ofsetin, þó að þessi lína myndi vitanlega bæta við starfið á aðallínunni. En það er annars hugsað til að framlengja Skjöldólfsstaðalínuna norður yfir Hólsfjöll, og myndi sú lína tryggja betur landssambandið og starfa betur en línurnar meðfram Haug og meðfram ströndinni. Ég hefi að vísu ekki borið þessa till. formlega undir samnm. mína, en ég held þó, að ég megi gera ráð fyrir því, eftir einkaviðtali, að þeir séu henni ekki mótfallnir.

Frsm. (Jón Pálmason) [óyfirl.]: Till. til þál. um útrýmingu fjárkláðans á þskj. 55 fer fram á, að útrýmingarböðun verði látin fara fram í nokkrum héruðum á landinu, þar sem fjárkláðans hefir orðið vart undanfarna vetur, og að öðru leyti sé látin fara fram rannsókn á því, hvaða baðlyf séu heppilegust til nota við þrifabaðanir og útrýmingarböðun. Landbn. telur að athuguðu máli ekki rétt eftir atvikum að samþ.till. óbreytta, en flytur í þess stað till. á þskj. 172, sem hv.þdm. hafa vafalaust kynnt sér. N. er sammála hv.flm. um, að það heri vott um ófyrirgefanlegt menningarleysi í þjóðfélaginu, ef fjárkláðinn er látinn þróast hér áfram. Þess vegna telur hún nauðsyn á, að hafinn sé rækilegur undirbúningur til útrýmingar kláðanum. Og þann undirbúning vill hún láta gera áður en Alþingi ákveður, með hvaða hætti útrýmingin skuli fram fara. Útrýmingarbaðanir hafa áður farið fram hér á landi og kostað mikið fé; en ég allt, að þær hafi verið gerðar á skökkum grundvelli og að þá hafi ekki verið til að dreifa þeirri þekkingu, sem þörf var á. Nú leggur landbn. til: 1) að rækileg rannsókn verði látin fara fram á yfirstandandi vetri um útbreiðslu fjárkláðans, á þann hatt, að stj. láti fram fara kláðaskoðun um allt land jafnframt fóðurbirgðaskoðun síðari hluta vetrar. 2) að stj. hlutist til um, að rannsóknarstofan í þágu atvinnuveganna rannsaki nákvæmlega, hvert baðefni sé hentugast og jafnframt öruggast til útrýmingar fjárkláðans. Ég ég vil taka það fram, að þá verður að velja það baðefni fyrir aðalbað, sem að öðru jöfnu reynist bezt í notkun eða meðferð. Ég vil í þessu sambandi minna á það, þegar tekin var upp, illu heilli, einkasala á baðlyfi. Það eru einhverjar þær verstu ráðstafanir, sem gerðar hafa verið í þessum efnum, af því að hið lögskipaða baðlyf reyndist svo ákaflega illa. Annars ætla ég ekki á þessu stigi málsins að ræða um reynslu manna á baðlyfjategundum eða um það, hvaða baðlyf séu bezt, því að n. ætlast til, að rannsókn verði látin skera úr um það. Þá er það eitt enn, sem n. vill, að rannsóknarstofan verði látin athuga, en það er um lifnaðarhætti sóttkveikjunnar. Ég vil beina þeim orðum til hæstv.atvmrh., að því var á sínum tíma haldið fram, að kláðamaurinn gati ekki lifað í tómum fjárhúsum nema 8–14 daga. En reynslan virðist hafa sýnt, að þessi kenning er ekki rétt. Það hefir ákaflega mikla þýðingu, hvað rétt reynist í þessu efni. Ég hefi sterkan grun á því, að kláðamaurinn lifi í húsunum yfir sumartímann. N. vill, að það sé látin fara fram ýtarleg rannsókn á því, hvort svo sé, og frá sjónarmiði hennar er það eitt þýðingarmesta atriðið í málinu. Það er ætlun landbn., að stj. leggi fyrir næsta þing niðurstöður þeirra rannsókna, sem ég nú hefi nefnt, og till. um, á hvern hátt hún vill haga útrýmingu fjárkláðans. Þetta útrýmingarmál hefir frá upphafi kostað mikið fé. En ég held, að ef nauðsynleg þekking fæst um þau atriði, sem talin eru í till.n., þá megi lækna fjárkláðann an þess miklu sé til kostað af opinberu fé. Ég skal ekki fara lengra út í þau efni nú, en vænti, að hv.þdm.samþ.brtt. landbn. og að þeir, sem kunna að eiga sæti á næsta þingi, leysi málið á heppilegan hátt. - Ég skal svo ekki fara fleiri orðum um þáltill., en vænti, að hv.þd. þurfi ekki langan tíma til að afgr. málið.

Atvmrh. (Þorsteinn Briem) Ég leyfi mér að rakka hv. landbn. fyrir afgreiðslu hennar á þessu máli. Hún hefir gert sitt til að koma þessari þáltill. í réttara og viturlegra horf. N. hefir snúið að því ráði, sem er nauðsynlegast við framkvæmd allra verka, en það er að hefja fyrst sem beztan undirbúning, svo að verkið verði hafið og því fram haldið á réttum grundvelli. Það er fyrirfram auðséð, að það getur ekki borið fullkominn árangur að rjúka til og baða fé svokallaðri útrýmingarböðun í nokkrum héruðum, eins og gert var arin 1920–1922, þegar varið var fullum 100 þús. kr. til kláðaböðunar. En að fáum árum liðnum var allt komið í sama horfið og áður í þessum héruðum. Sú útrýmingartilraun reyndist ekki aðeins gagnslaus, þótt hún kostaði ríkissjóð mikið fé, heldur dró hún úr trú manna á því, að hægt væri að vinna bug á þessum vágesti. Ég gat þess áður, við fyrri hluta þessarar umr., að það væru uppi tvær stefnur í þessu máli. Önnur, sem aðeins vildi halda kláðanum í skefjum með fullkomnum þrifaböðunum árlega, en hin stefndi að fullkominni lækningu á kláðanum og útrýmingu hans úr landinu. Ég geri ráð fyrir, að þegar til lengdar lætur, þá verði fullkomin útrýmingarboðun framkvæmd að lokinni fullri rannsókn og með góðum undirbúningi, í raun og veru það ódýrasta fyrir landið. En annað mál er það, hvort við, eins og nú standa sakir um fjárhag ríkissjóðs, erum þegar við því búnir að leggja út í þá framkvæmd, sem hlýtur að kosta ærið fé. Þess vegna tel ég til bóta og lýsi ánægju minni yfir því, að svo virðist, sem n. hafi hallazt að þeirri stefnu, að í framtíðinni verði snúið að fullkominni útrýmingarböðun um allt land, þegar fjárhagur landsins leyfir, en að nú þegar verði hafinn sá undirbúningur, sem nauðsynlegur er til þess að slík framkvæmd geti komið að gagni og forsvaranlegt sé að hefja hana. En ég vil raunar segja, að til þess að þetta mál sé nægilega undirbúið fyrir næsta þing, er tíminn sízt of langur. Hv. frsm. leit svo á, að það mundi vera nægilegt til þess að rannsaka útbreiðslu fjárkláðans í landinu, að láta fara fram skoðun um leið og fóðurbirgðaskoðun færi fram síðari hluta vetrar. Það má vel vera, að þetta reynist nægilegt, en ég hefi ekki borið mig saman við dýralækninn um þetta atriði, svo ég vil ekki að svo stöddu fullyrða neitt um það. Það er rétt, sem hv.frsm. tók fram, að einn liðurinn í undirbúningi þeim, sem nauðsynlegur er áður en til framkvæmda kemur og áður en fjárveitingavaldið veitir fé til þessara hluta, er m. a. sá, sem bent er á í till.n., hvort nauðsyn sé að sótthreinsa fjárhúsin. Reynsla sumra bænda bendir til þess, að kláðamaurinn geti lifað í fjárhúsum jafnvel missiri, og sum dæmi benda til þess, að hann geti lifað lengur, og dýralæknir sá, sem var hér í Rvík þegar Myklestadsböðunin for fram, helt því eindregið fram, að sótthreinsun fjárhúsa væri nauðsynleg. Um þetta er nauðsyn að fá fulla vissu áður en til fjárveitinga eða framkvæmda kemur, vegna þess, að það skiptir allmiklu máli hvað kostnaðinn snertir, hvort það þarf að bæta þessari sótthreinsun ofan á annan kostnað. þá er ég og því samþykkur, að rannsóknarstofunni sé falið að rannsaka baðefnið. Það er einn liður í þeim undirbúningi, sem þarf að fara fram áður en í þetta er ráðizt. Annars vil ég geta þess, þó að Það skipti ekki miklu, að það mundi vera heppilegra orðalag í 2. lið till. að segja: Að hlutast til um, að rannsóknarstofa háskólans rannsaki o. s. frv., - með því að fjárveiting í næsta árs fjárl. er bundin við rannsóknarstofu háskólans, og rannsóknarstofa í þágu atvinnuveganna er ekki til nema á pappírnum, en rannsóknarstofa háskólans hefir tekið að sér þau störf, sem átti að fela hinni stofnuninni. Auk þess undirbúnings, sem þegar hefir verið drepið á, er og ýmislegt fleira, sem athuga þarf. M. a. vil ég benda á, að þótt sundþróm til fjárböðunar hafi fjölgað mikið, þá eru þær samt ekki á hverjum bæ. Það er eitt atriði, sem þarf að athuga til undirbúnings, og það þarf að stefna að því jafnhliða, að sundþrær séu til á hverju býli, þar sem fjárrækt er stunduð, og þyrfti ef til vill einhvern lítilsháttar styrk til þess að koma þeim upp, eins og veittur er styrkur til annara umbóta á jörðum, t. d. til votheyshlöðubygginga og því um líks. Það skiptir töluverðu máli einnig hvað kostnaðinn snertir, hvort þetta er komið í það lag, sem nauðsynlegt er, áður en til framkvæmda kemur. Ég geri ráð fyrir, að jafnframt þeim undirbúningi, sem ræðir um í brtt.hv.n., þyrfti og að undirbúa löggjöf um þetta efni. En eins og nú eru horfurnar framundan, vil ég ekki ráða til þess, að sú löggjöf komi til framkvæmda fyrr en jafnóðum og fé yrði veitt í fjárl., því að hér yrði um svo mikinn kostnað að ræða, að þar yrði að taka fullt tillit til fjárhagsástæðna ríkisins.

Þorsteinn Þorsteinsson Þó að ég telji mikla þörf og nauðsyn á því, að böðun geti farið fram á næsta vetri, þá get ég sætt mig við till. landbn. eins og málið liggur nú fyrir, en legg aðaláherzlu á, að þetta mál verði rækilega undirbúið af stj. hálfu, ef till.n. verður samþ., og það verði svo vel undirbúið, að það geti fengið greiða afgreiðslu á næsta þingi, og þá væri ekki ósennilegt, að útrýmingarböðun gæti farið fram á árinu 1935, eða a. m. k. yrði byrjað á henni þá. Það, sem ég legg aðaláherzluna á, er, að böðun þessi geti farið fram með sem allra beztum árangri, og mun ég því bíða rólegur, og vænti þess, að hv. meðflm. mínir geri það sama, meðan þessi nauðsynlegi undirbúningur er gerður. En vænti þess jafnframt, að þessari framkvæmd verði ekki seinkað meira heldur en nauðsyn er á. Viðvíkjandi þeirri skoðun, sem hv.frsm. landbn. var að tala um, að framkvæmd yrði seinni part vetrar, þá held ég, að heppilegra yrði, ef hægt væri að koma því svo fyrir, að sú skoðun gæti farið fram einmitt tímanlega vetrar, helzt ef hægt hefði verið áður en þrifa- og kláðaböðun fer fram á þessum vetri, sem verður kringum hátíðirnar, og hvað Dalasýslu snertir, þá var gerð fyrirskipun um það, að þar verði skoðað rækilega allt sauðfé fyrir miðjan næsta mánuð og sendar skýrslur um árangur þeirrar skoðunar til sýslumannsins.

Bjarni Ásgeirsson Ég hefi skrifað undir þetta nál. með fyrirvara, en sá fyrirvari þýðir ekki það, að ég sé ekki þeim till. sammála, sem n. ber fram, heldur þýðir hann það, að ég er ekki vel ánægður með orðalagið á nokkrum kafla nál., þar sem lýst er yfir af n. hálfu, að hún leggist á móti málinu vegna þess, að undirbúningur sé ónógur og framkvæmd vafasöm í þeirri mynd, sem till. gerir ráð fyrir. Ég fyrir mitt leyti er ekki í neinum vafa um, ef einlægur vilji þings og stj. er fyrir hendi til þess að framkvæma till. eins og hún upphaflega var borin fram af hálfu flm., þá væri næg heimild til þess að gera það og nægur tími til undirbúnings fyrir næsta vetur. En vegna þeirra undirtekta, sem till. hefir fengið hér í þinginu, bæði hjá ýmsum hv.þm. og hjá hæstv.atvmrh., þá geri ég ráð fyrir, að hægara verði að koma till. fram í þeirri mynd, sem landbn. var ásatt um að leggja til, eins og komið hefir fram í þeim ummælum, sem fallið hafa hjá hæstv.atvmrh. og fleirum, sem talað hafa í þessu máli. Það er sérstaklega undirstrikað í till.n., að undirbúin verði rannsókn á þeim liðum, sem þar eru tilgreindir, og ég get vel fallizt á, ef allir vilja sameinast um það, að þá borgi sig betur að bíða 1 eða 2 ár heldur en að það verði gert árinu fyrr og heimild til þess undirbúnings vanti, sem nauðsynlegur er. Ég er sannfærður um, eftir þeim fregnum, sem ég hefi fengið víðsvegar að af landinu, að aldrei hafi borið meira á fjárkláða í landinu en nú, því að mér er sagt úr sumum sveitum, að allt sé löðrandi í kláða og fé nú undir veturinn nær dauða komið, og ég er viss um, að fyrir hann verður ekki tekið nema með almennri útrýmingarböðun, og fyrir því við ég til samkomulags við þá, sem öðruvísi líta á þetta mál, slá hví frekar á frest, ef það fengi þá þann undirbúning, sem allir álíta, að nauðsynlegur sé. Það var aðeins þessi fyrirvari, sem ég vildi gera grein fyrir.

Frsm. (Jón Pálmason) [óyfirl.]: Fyrir hönd landbn. er ég þakklátur hæstv.atvmrh. fyrir vingjarnlegar undirtektir undir þetta mál. En það er aðeins út af örfáum atriðum í ræðu hans, sem ég vil segja nokkur orð. Ég tók svo til orða í minni fyrri ræðu, að n. ætlaðist ekki til meiri rannsóknar á útbreiðslu kláða en svo, að það yrði látin fara fram skoðun á öllu sauðfé á landinu á þessum vetri. Hvort það er gert seinni hluta eða fyrri hluta vetrar, skiptir ekki miklu máli, en ég held, að meiri hl. n. hafi naumast gert ráð fyrir, að hægt væri að framkvæma þessa skoðun fyrir áramót. Þó að n. ætlist eigi til frekari rannsókna í þessu efni, er það alls ekki hugmynd hennar, eins og mér virtist hæstv.atvmrh. gefa í skyn, að hægt sé að gera algerlega tæmandi rannsókn á útbreiðslu fjárkláðans, enda er það í sjálfu sér ekki þýðingarmikið atriði, því að sú einfalda rannsókn, sem hér um ræðir, mun leiða í ljós, að hér er full þörf aðgerða. En að því er snertir það, sem hæstv.atvmrh. tók fram, að hann mundi ekki fella sig við, að á rannsóknum og framkvæmdum væri byrjað án þess að fé yrði veitt í fjárl. til þeirra hluta, þá hefir n. ekki tekið afstöðu til þess, hvort unnt sé að framkvæma almenna böðun á næsta vetri, og verð ég að telja það dálítið vafasamt, en vissa er fyrir því, að engum okkar nm. dettur í hug, að það verði lagt í mikinn kostnað í þessu efni áður en samþ. verður fjárveiting í fjárl., sem afgr. verða á næsta þingi. En eins og málið stendur nú, er það þýðingarmesta atriðið frá mínu og n. sjónarmiði, að þær rannsóknir, sem getið er um í 2. lið till., verði framkvæmdar á fullkominn hátt, og ég veit, að hæstv.atvmrh. er það ljóst, að það er undirstöðuatriðið undir því, að árangur af þessari framkvæmd verði fullkominn.

Pétur Ottesen Ég er samþykkur því, að hverfa frá framkvæmd á þessu máli svo litt athuguðu, sem það var, eins og fram kom í hinni upprunalegu till., og hætt er við, að árangur af því starfi hefði orðið lítill, þar sem ekki var gert ráð fyrir að framkvæma útrýmingarböðun nema á nokkrum svæðum á landinu. Ég talaði nokkuð almennt um þetta mál við fyrri hl. þessarar umr. og gat m. a. um það, að litlar líkur væru til, að hægt væri að ráða niðurlögum kláðans, þó að ráðizt væri í útrýmingarböðun, en hinsvegar að hægt væri með þrifaböðunum að halda honum svo í skefjum, að ekki hlytist tjón af. Þess vegna tel ég það líklegri leið til góðs árangurs að kosta kapps um að halda kláðanum niðri ,með því að fullkomna eftirlitið með þrifaböðunum, og sú rannsókn, sem gert er ráð fyrir, að gerð sé samkv. brtt.n., getur eins komið að liði, þó menn snúi sér að því að reyna að halda kláðanum í skefjum með þrifaböðunum. Það er jafnnauðsynlegur grundvöllur undir það, að komast að raun um, hvaða baðlyf sé heppilegast og einnig, hvernig eigi að heyja baráttuna við kláðann að öðru leyti, og þess vegna, þó að ekki sé ráðið til beinnar útrýmingar, geta þessar rannsóknir komið að góðu liði, og af þeim sökum er sjálfsagt að sinna þeim till., sem n. hefir borið fram um það efni. Ég vil benda á, út af því, sem stendur í 1. lið till., að þar er ekkert tiltekið um það, á hvern hátt þessi rannsókn eigi að fara fram nú á þessum vetri. Ég heyrði ekki framsöguræðu hv.frsm., en það má vel vera, að hann hafi komið inn á það í henni. En ég vil benda á, að heppilegra væri og jafnframt kostnaðarminna, að þessi rannsókn væri sameinuð við síðari skoðunina, sem fram fer á vetrinum, því að það eru venjulega tvær skoðanir, sem fara fram, önnur fyrri part vetrar, en hin síðari einhverntíma á góunni, og þá er litið eftir fóðurbirgðum og ástandi búfjárins. Ég held, að heppilegra væri að sameina þetta kláðaeftirlit við þá skoðun heldur en að stofna til nýrrar skoðunar á þessu tímabili, sem óhjákvæmilega mundi leiða til aukinna fjárútláta fyrir hreppana, sem ég geri ráð fyrir, að muni bera kostnaðinn af þessari framkvæmd. Ég vil beina því til hæstv.atvmrh., að hann reyni að gera ráðstafanir til þess, að þetta verði sameinað, og ég býst ekki við, að á því reynist neinir örðugleikar, því að ég veit, að t. d. í Borgarfjarðarsýslu er kláðaskoðun æfinlega framkvæmd samtímis fóðurbirgðaskoðun síðari hluta vetrar og af sömu mönnum. Í síðasta lið till. er gert ráð fyrir að leggja þá niðurstöðu, sem af þessari kláðaskoðun leiðir, fyrir næsta þing, og að þá sé hafinn undirbúningur undir útrýmingarböðun og að þetta skuli gert án tillits til, hvað skoðunin leiðir í ljós, hvort hún sýnir, að kláðinn er útbreiddur eða ekki. Ég vil í þessu efni skírskota til þeirrar skoðunar, sem ég hefi latið í ljós í þessu efni, að okkur beri fyrst og fremst að sýna okkur að því að halda kláðanum niðri með öflugum þrifaböðunum, og reynslan sýnir, að það er hægt þar, sem fullkomið lag er á þeim hlutum. Ég vil ennfremur benda á í sambandi við þessa hugmynd að útrýma fjárkláðanum, sem fram á að fara með tveimur böðunum hverri á eftir annari, að það verður að taka tillit til þess ástands, sem kann að vera á heilsufari sauðfjárins á þeim tíma, því að eins og kunnugt er, er fé hér sunnanlands nú meira og minna sýkt, og þá má það ekki við misjafnri meðferð. En það er vitanlegt, að tvennar baðanir hver ofan í aðra há fénu allverulega og draga í bili nokkuð úr þrótti þess og mótstöðuafli gegn allskonar sjúkdómum. Þess vegna verður á þeim tíma, sem ákvörðun er tekin um þetta, að taka fullt tillit til, hvernig ástatt er um heilbrigði sauðfjárins. Ég get greitt þessari till.atkv., af því að ég lit svo á, að þessi rannsókn geti haft töluverða þýðingu, hvor leiðin, sem farin yrði í þessu máli, að halda kláðanum í skefjum með öflugum þrifaböðum eða þá að reyna útrýmingarböðun, sem mun reynast hæpin að því er það snertir, að kláðanum verði útrýmt til fulls.

Atvmrh. (Þorsteinn Briem) Það er aðeins stutt aths. Hv. þm. Borgf. talaði um að sameina kláðaskoðunina við fóðurbirgðaskoðunina síðari hluta vetrar, en það kom einmitt fram í umr. áður en hv.þm. kom inn í þingsalinn, og það liggur beint við kostnaðarins vegna að sameina þessar skoðanir, og kostnaðurinn greiðist vitanlega úr sveitarsjóði, eins og hv.þm. minntist á. Viðvíkjandi því, sem hv.þm. Borgf. minntist á, að það gæti verið varhugavert að baða fé í sumum sveitum landsins vegna kvilla, sem væru í sauðfénu, skal ég taka það fram, að sá versti fjarkvilli, sem einkum hefir gert vart við sig hér sunnanlands, hefir verið undir rannsókn síðastl. sumar og nú í vetur, og eins og nú horfir er nokkur von um, að það muni takast að vinna bug á honum, en þessum rannsóknum verður vitanlega haldið áfram til þess að komast að sem beztri niðurstöðu. Mér finnst gæta nokkuð mikillar veiðibræði hjá hv.þm. Dal., þar sem hann gerði ráð fyrir, að ekki yrði byrjað á böðunum síðar en á árinu 1935. Það má vel vera, að svo fljótt megi ráðast í þessar framkvæmdir, ef þá er veitt fé til þess, en þó er ég ekki viss um, að öllum þeim undirbúningi, sem nauðsyn er á verði lokið að fullu fyrir þann tíma. Ég skal taka t. d. vísindalega rannsókn á því, hvort sótthreinsun húsa sé nauðsynleg og hvernig hún verði gerð með sem minnstum kostnaði, en þó svo, að örugg sé. Það þarf m. a. að undirbúa eftirlitsmenn um allt land, og ég tel ekki líklegt, að það þyki heppilegt, eins og hv.þm. Dal. gerði ráð fyrir, að taka vissan hluta landsins fyrir, heldur verði, ef útrýmingarboðun á að fara fram, að baða á öllu landinu í einu, en eins og mönnum er kunnugt, þá er ekki nema tiltekinn tíma að vetrinum, sem böðun getur farið fram, vegna fósturtíma ánna. Hv. þm. Borgf. dró nokkuð í efa, að hægt mundi að útrýma fjárkláðanum hér á landi til fulls, jafnvel pott útrýmingarböðun færi fram. Ég get að svo komnu máli ekkert fullyrt um það. Og því miður höfum við dýra reynslu fyrir því, að Myklestadsböðunin kom ekki að fullum notum í því efni, af því að „síðasti maurinn“ var ekki drepinn. Reynslan mun hafa verið sú í Noregi og víða annarsstaðar, að jafnvel með útrýmingarböðun hafi ekki verið hægt að drepa „síðasta maurinn“. En því máli hefir samt með útrýmingarböðun og með góðu eftirliti og rækilegri skoðun árlega miðað sumstaðar svo langt áleiðis, að það hefir tekizt á nokkrum árum að útrýma kláðanum til fulls. Í Noregi var fjárkláðinn talinn í sjúkdómaskýrslum sauðfjár mörgum árum eftir að útrýmingarböðun fór fram, en í síðustu skýrslum mun fjárkláðinn ekki vera nefndur, svo hægt er að ganga út frá, að hann sé nú algerlega horfinn. Þetta mál er ekki eins auðvelt eins og sumir vilja vera láta, en hinsvegar eru þó nokkurn veginn sömu líkur fyrir því hér sem í Noregi, að með nógu föstum tökum sé hægt að losna við þessa fjársýki að fullu.

Flm. (Jóhann Jósefsson) Þátill. á þskj. 164, sem ég flyt ásamt nokkrum öðrum þm., er fram komin til þess að bætt verði úr því misrétti, sem nú viðgengst um launakjör starfsmanna símans, og til þess að að nokkru verði réttur hlutur þeirra, sem nú verða harðast úti. Það liggur fyrir erindi frá þeim starfsmönnum, sem hér um ræðir, og er þar sýnt fram á, að hámarkslaun þeirra eru aðeins 1800 kr. Umsókninni fylgja meðmæli landssímastjóra og ritsímastjórans í Rvík. hér er vitanlega aðeins um bráðabirgðaraðstofun að ræða, en slíkar ráðstafanir hafa þó áður verið gerðar fyrir aðra starfsmenn símans, nefnilega símritara og varðstjóra, og höfðu þeir þó betri laun en það starfsfólk, sem hér um ræðir. þessi launauppbót kæmi til með að ná til 50 manna á öllu landinu, og eru það aðallega starfsmenn Við svo kallaða langlínuafgreiðslu. Þar af eru 29, sem hafa nú yfir 6 ára þjónustualdur, og 21, sem hafa yfir 8 ára þjónustualdur. Til þess er ætlazt, að uppbótin sé veitt eftir þjónustualdri, ég mundi hún nema um 8000 kr. fyrir allt þetta fólk. Ég þykist þess vís, að hv. dm. líti vinsamlega á þetta mál, og óska þess, að því verði vísað til hv.fjhn. að lokinni umr.

Dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Ég vil geta þess, að samskonar heiðni og nú er komin hér fram hefir komið til mín. og sá ég mér ekki fært að verða við henni, þar sem laun þessa starfsfólks eru lögákveðin. Það er erfitt fyrir stj. að víkja frá launal. upp á sitt eindæmi, því að hætt er við, að þá yrði ákaft sótt á hana um launahækkanir. En ég vil taka það fram, að þótt ég þættist neyddur til þess að neita þessari beiðni meðan engin heimild lá fyrir frá Alþingi um það, þá er ég því hlynntur, að þessi uppbót verði veitt. Laun þessa starfsfólks eru svo lag, að varla er við þau unandi. Ég vil geta þess, að fleiri starfsmenn hafa farið fram á svona uppbót, og mun ég senda n. þeirri, sem fær þetta mál til meðferðar, erindi frá öðrum flokki símamanna, og er það skylt efni.

Flm. (Magnús Jónsson) Þessi till. er svo einföld, að grg. nægir til að átta sig á henni, þótt stutt sé. Allir vita. hve útvarp er mikils virði fyrir blinda menn. Það, sem aðrir fá með heyrn og sjón, verða þeir að fa með heyrninni einni saman. Blindir menn eru allra manna þaulsætnastir við útvarp og láta þar ekkert framhjá sér fara, og margt blint fólk lærir ótrúlega mikið af útvarpinu. En hér er sá ljóður á, að oft eru litlir möguleikar fyrir slíkt fólk til að eignast þetta tæki. Yfirleitt er þetta fátækt fólk, og þótt útvarpstæki séu ekki mjög dýr nú orðið, sérstaklega þau, sem ætluð eru fyrir stöðina í Reykjavík og notuð eru í nágrenni hennar, þá er verðið samt svo mikið, að þessir menn geta sjaldnast eignazt tækin, nema ef þeir eru svo heppnir, að einhverjir vinir þeirra gefi heim þau. En þá kemur til greina annar ljóður á þessu, sem sé, að gjöfinni fylgir nokkurskonar skattgjald, sem er afnotagjaldið. Síðan Blindravinafélagið fór að starfa, hefir þetta mál verið tekið upp, og hafa farið fram bréfaskipti milli stj. þess og stj. útvarpsins og viðtækjaverzlunarinnar. Hefir þá komið í ljós, að ekki er fært að sleppa þessum meinnum við afnotagjald án heimildar stj., þeirrar, sem farið er fram á með þessari þáltill. Þá eru hinir, sem enga eiga að, er geti gefið þeim þessi tæki. Hefir stj. Blindravinafél. hugsað sér þá aðferð, að ríkisstj. léti í té nokkur tæki, sem lána mætti ókeypis. Býst ég ekki við að þurfa að tala mikið fyrir þessu. Veit ég, að ríkið getur hér gert góðverk sér að meinfangalitlu við þá, sem svo eiga erfitt sem blindir menn. Getur vart orðið ágreiningur um þetta mál. En þó ber þess að geta, an komið gæti til mála, að þessi hjálp yrði misnotuð. Er vafalaust til fólk, sem fengið gæti af sér að misnota þetta og spilla svo fyrir málinu. T. d. gæti fólk, sem þyrfti að fé sér útvarpstæki, ef blindur maður væri t. d. á heimilinu, látið skrifa hann fyrir tækinu. Þarf því að setja reglur um, að stj. Blindravinafél. beiti sér fyrir því, að þessi heimild yrði ekki misnotuð, þó ekki væri vegna annars en þess, að það gæti orðið til þess, að þeir yrðu líka sviptir þessari hjálp, sem ættu hana skilið. Held ég, að rétt sé, að till. verði vísað til n., þótt einföld sé, og þá líklega allshn. Vil ég þá um leið biðja hv.n. að flýta sem mest fyrir henni. En áður en ég lýk máli mínu, vil ég benda á eitt atriði, sem stendur til bóta. Í 2. tölul. er talað um að lána blindum mönnum tæki eftir sérstökum reglum. Væri, held ég, rétt að gera 2. málsl. að sérstökum lið, er ætti við báða töluliðina.

Jakob Möller Það var aðallega út af ummælum hæstv.forsrh., að ég kvaddi mér hljóðs. Hann virtist setja þetta mál á einhvern hátt í samband við það, að stórstúkan hefir skorað á Alþingi, að ekki verði gerðar breyt. á núgildandi áfengislöggjöf á þessu þingi. Þetta sagðist hann skilja svo, að stórstúkan ætlaðist til þess, að þetta mál yrði heldur ekki afgr. á þessu þingi. Mér var ekki ljóst, í hverju hæstv. ráðh. taldi, að þetta samband fælist. Á síðasta þingi voru menn skipaðir til þess að semja um þetta mál, og var það þá ekki á nokkurn hátt sett í samband við áfengismálim, og ég get ekki heldur séð, að það sé hægt, nema hæstv.forsrh. hafi hugsað sér að hafa um þetta einskonar verzlunarviðskipti við góðtemplara, þannig, að ef þeir eru góðu börnin og þegja við því, hvernig fara á með bannið, þá geti þeir haft von um styrk úr ríkissjóði. Ég skal geta þess, að ég á sæti í framkvæmdarnefnd stórstúkunnar, en greiddi þó atkv. á móti því, að þessi áskorun yrði send. Þar fyrir held ég því fram, að ályktun hæstv. ráðh. sé með öllu óviðeigandi. Þó að ég hafi ekki verið sammála samnm. mínum um áskorunina, þá finnst mér það virðingarvert af félagsskap, að hann heldur fast við stefnuskrá sína, án tillits til þess, hve mikið hann á undir hinum aðilanum komið. Mér finnst það afaróviðfelldið og illa viðeigandi, að Alþingi sé að sveifla þessu bitra sverði yfir höfði þessa viðurkennda félagsskapar, þegar hann er að starfi sínu og að uppfylla stefnuskrá sína. Um áfengismáið eru hinsvegar skiptar skoðanir, eins og ég hefi áður tekið fram; jafnvel innan framkvæmdanefndar stórstúkunnar eru menn ekki sammála um, hvaða leið skuli farin. En eins og nú stendur á, mótmæli ég algerlega, að Alþingi eða ríkisstj. misnoti aðstöðu sína gagnvart templurum til þess að þvinga þá á nokkurn hátt, þó að þeir láti í ljós skoðanir sínar á þessum málum, sem þeir hafa alla tíð barizt fyrir. Hv. þm. Str. lagði orð hæstv. ráðh. út á betri veg en ástæða var til, þar sem hann lagði þann skilning í orð hæstv. ráðh., að ekki væri fé fyrir hendi, sem verja mætti í þessum tilgangi, nema jafnframt væri gerð breyt. á áfengislögunum. En ég held, að erfitt reynist að skýra þessi ummæli á slíkan hátt, einmitt í sambandi við forsögu málsins. Þegar samningaumleitanir foru fram milli þinga, var þetta atriði aldrei nefnt í sambandi við málið. Ég verð að líta svo á, að sé þetta sú ógnarfjárhæð fyrir ríkið, þá hefði verið sjálfsagt að nefna þetta sem tekjulindina, er öllu ætti að bjarga. Nei, ég tel það mjög æskilegt og rétt, að hæstv.forsrh. beri af sér þann grun, sem orð hans hafa vakið, að hér standi til, að templarareglan sé þvinguð til þess að láta af kröfum sínum og bregðast stefnu sinni, með því að setja það sem skilyrði fyrir því, að henni verði veittur styrkur af Alþingi til starfsemi sinnar.

Fors.- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson): Hv. 1. þm. Reykv. segir, að sér sé ekki ljóst sambandið á milli þessarar till. og áfengislöggjafarinnar, og á þá við hrein kaup á lóð og húsum góðtemplarareglunnar. En þetta hefi ég ekki sett í neitt samband hvað við annað, enda hefi ég mælt með brtt. minni hl. n., sem leggur til, að þjóðin sé keypt eftir mati dómkvaddra manna. Milli þeirra kaupa og áfengislöggjafarinnar hefi ég ekkert samband sett. En hitt er annað mál, að ef hv.þm. ætlast til, að reglunni sé veittur 100 þús. kr. styrkur um leið og keypt sé af henni lóð og hús, þá hlýtur eitthvert samband að vera á milli þess og væntanlegra breytinga á áfengislöggjöfinni. Undanfarin ár hefir góðtemplarareglunni verið veittur þetta 8–10 eða 12 þús. kr. styrkur, og hefir mikið verið um það fjasað, hvort sá styrkur skyldi vera 2 þús. kr. meiri eða minni. Hvers vegna á þá nú allt í einu að fara að styrkja regluna með 100 þús. kr. eða meiru? það er engin goðgá og heldur engin vanvirða fyrir góðtemplararegluna, þótt slíkt sé sett í samband við áfengislöggjöfina. Það er ekki nema eðlilegur hlutur, að þegar breyt. verður gerð á áfengjslöggjöfinni, þá taki þingið einnig ákvörðun um, hvort það vill veita sérstakan styrk til reglunnar vegna þeirrar breyt. og kveði þá á um tilgang hans og hvernig hann skuli notast. Þetta er engin verzlun, heldur er um eðlilegt orsakasamband að ræða. Hv. þm. taldi, að hv.þm. Str. hefði lagt orð mín út á betri veg. Það var auðheyrt, að hv. 1. þm. Reykv. gerði það ekki. En máske hefir hv.þm. gert það í þeim tilgangi, að mér gæfist betra tækifæri til að svara. Annars hefi ég áður sagt það, að ég hefi ekkert á móti þessum kaupum, ef ríkissjóði er jafnframt séð fyrir nýjum tekjum, sem nægi til að fullnægja kaupunum, sé það gert, losna hvatamenn þessarar till. við mína andúð. Ég hefi ekkert tilefni gefið hv.þm. til að segja, að ég vilji verzla við stúkurnar, vera með þessari till., ef þær slái af stefnumálum sínum. Ég vil einmitt ljá stúkunum lið til að vinna starf sitt á réttan hátt. Það dettur vitanlega engum í hug, að stúkurnar muni falla frá sínum tilgangi. Og vitanlega dettur heldur engum í hug, að þeim sé veittur styrkur, nema þær vinni að sínu málefni með þeim aðferðum, sem bezt gefast. Ég veit, að hv. 1. þm. Reykv. skilur mig og finnur, að hér er ekki um neina verzlun að ræða og að hann hefir lagt orð mín út á verri veg.

Jakob Möller Því miður er skýring hæstv.forsrh. ekki eins ótvíræð og ég hefði á kosið. Úr skýringunni má sem sé fá það út, að styrkhæfni reglunnar fari að dómi hæstv. ráðh. eftir því, á hvern hátt hún vinnur verk sitt. Þetta má skilja á tvo vegu, og tekur því ekki af öll tvímæli, hvort hér sé um verzlun að ræða. Í starfsemi reglunnar eru tvö höfuðatriði: útbreiðslustarfsemi bindindis og löggjöf. Hæstv. ráðh. telur útbreiðslustarfsemina styrksverða og góða og gefur í skyn, að ef á þann hátt verði unnið, þá megi reglan vænta styrks síðar. En hið síðara telur hann ekki gott. Og það gefur tilefni til að ætla, að á bak við það geti falizt eitthvað, sem á skylt við verzlun.

1964Fors.- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson): Hv. 1. þm. Reykv. tekur skýringu mína gilda að mestu leyti. Hann vill þó tvískipta starfsemi reglunnar í bindindisstarfsemi og löggjafarstarfsemi og gera á þessu tvennu eðlismun. En svo þarf ekki að vera. Reglan vinnur að bindindisstarfsemi og getur bætt skilyrðin til þess með því að styðja að heppilegri löggjöf. Þegar nú vænta má nýrrar áfengislöggjafar, þá er ekki nema eðlilegt, að stúkurnar láti sig það mál miklu skipta. Og opinber styrkur til þeirra mun vitanlega ekki takmarkast við afskipti þeirra af þeirri löggjöf. Ég get þá ekki séð, að af tortryggni hv. 1. þm. Reykv. í minn garð standi annað eftir en það, að ég óska eftir því, að ríkinu sé séð fyrir nýjum tekjum, ef stúkuna á að styrkja svo ríflega næsta ár, sem till. meiri hl. n. gerir ráð fyrir. Móti slíku verð ég að vera, nema jafnframt sé séð fyrir því fé, sem skipað er að greiða af hendi.

Frsm. minni hl. (Jón Sigurðsson) Hv. frsm. meiri hl. dró í ræðu sinni nokkuð í efa ýms ummæli mín, m. a. það, sem ég sagði um till. þá, er samþ. var á síðasta þingi, um að fela forsetum að semja um þetta mál. Nú var hv.frsm. einmitt forseti og hafði því heimild til að semja um málið. Að hann gerði það ekki, hygg ég, að hafi stafað af því, að hann hafi verið vandari en svo að virðingu sinni, að hann vildi ganga að kröfu templara eins og hún kom fram í till. Þá sagði hv.frsm., að fasteignamatsverð þess hluta lóðarinnar, sem templarar eiga, sé 24700 kr. Ég staðhæfi, að þetta er ekki rétt. Ég hefi aflað mér upplýsinga, sem ég tel ábyggilegar, um það, að góðtemplarareglan á ekki nema nokkurn hluta þeirrar lóðar, sem metin er á þessa upphæð, eitthvað minna en helming. Að svo se, verður strax ljóst af því, að stærð lóðarinnar er talin hin sama í núgildandi fasteignamati og gert var í matinu frá 1916–1917, eða á þeim árum, er enginn ágreiningur var um lóðina og templarar töldu hana alla sína eign. Auk þess hefi ég aflað mér upplýsinga frá þeim mönnum, er störfuðu að fasteignamatinu hér, og staðfesta þeir, að sá hluti lóðarinnar, sem ríkissjóður á, sé þarna með talinn. Um það þarf því ekki frekar að deila. Er þar með kippt fótum undan þeim útreikningi hv. meiri hl., sem átti að sanna, að hér væri um hæfilegt verð að ræða, sem væri matsverð að viðbættum 50%. - Eins og af framansögðu er auðsætt, þá er fasteignamatsverð þess hluta lóðarinnar, sem góðtemplarar eiga, ekki yfir 8–10 þús. kr. Fer þá að skakka allverulegu um útreikninga hv. meiri hl. n., og er bersýnilegt, að 75 þús. kr. kaupverð á lóð og húsi er algerlega út í loftið. Hið eina sanngjarna er, að þessar eignir templara séu keyptar eftir mati dómkvaddra, óvilhallra manna. Þá vildi hv.frsm. meiri hl. halda því fram, að hvað styrkinn snertir, þá mætti með till. til þál. binda hendur síðari þinga. En ég tel slíkt fjarri öllum sanni. Ég játa að vísu, að stj. gæti gert það með samningi. En meiri hl. n. er alveg mótfallinn því, að slíkir samningar séu gerðir að svo stöddu. Það liggja engar sjáanlegar knýjandi ástæður fyrir því, að þetta mál sé afgr. nú. Það getur að skaðlausu beðið fjárlagaþings. Það hefir verið svo, að fjvn. er von að leggja á móti flestum aukafjárveitingum, og n. hefir verið umhugað að halda fjárgreiðslum innan þess ramma, er fjárl. setja. Er því einkennilegt, að meiri hl. hennar skuli nú bregðast þeirri venju sinni og geta ekki fallizt á að láta þetta bíða reglulegs Alþ. Ég get ekki séð, að styrkveiting til reglunnar geti ekki beðið þangað til. Alþ. hefir undanfarið ekki verið neitt knappt í styrkveitingum til slíkrar starfsemi, svo sem reglunnar, hjálpræðishersins o. fl. - Á næsta þingi verða tekjur ríkisins athugaðar og útgjöldin þá sniðin eftir því. Ég mun svo ekki orðlengja frekar um þetta. Á því er engin þörf. Ég vil enda mál mitt á því að taka það fram, að góðtemplarar eigi að mínu viti hvorki skyldukröfu né sanngirniskröfu um, að þessi lóð og hús sé af þeim keypt að sinni fyrir það verð, sem meiri hl. n. leggur til.

Pétur Halldórsson [óyfirl.]: Ég vildi segja nokkur orð um till.hv. mjnni hl. í jvn. í þessu máli. En fyrst vil ég þó láta ánægju mína í ljós yfir því, að efnislega séð hefir till. þessi ekki mætt mótspyrnu. Hv. frsm. minni hl. hefir sagt það í tveim ræðum, er hann hefir haldið, að góðtemplarareglan þyrfti ekki að óttast um, að hún yrði ekki styrkt til húsbyggingar, ef hún yrði að hverfa af þessari umræddu lóð. Má því reglan vænta þess, að hún verði vel og drengilega studd til að eignast nýja lóð og nýtt hús. Er slíkt fyrirheit gott, enda þótt till. verði ekki afgr. nú, þar sem ekki er um fjárlagaþing að ræða. - En þrátt fyrir þetta leggur þó hv. minni hl. n. til, að þetta mál sé leyst strax, og að því er mér skilst, þá er sú till. gerð af umhyggju fyrir góðtemplurum og í þágu þeirra. En það er alger misskilningur, að svo sé, því að ef eign góðtemplara er keypt eftir óvilhallra manna mati, þá er eingöngu um hagsmunamál ríkisins að ræða. Eftir því, sem hv.frsm. minni hl. farast orð, þá er fasteignamatsverð þess hluta lóðarinnar, sem góðtemplarar eiga, ekki nema 8–10 þús. kr. Og að kaupa þessa lóð því verði, þó með einhverju álagi sé, er hreint hagsmunamál fyrir ríkið. þáltill. var flutt í því skyni, að góðtemplarareglunni væri gert fært að koma sér upp miðstöð hér í Reykjavík til styrktar starfsemi sinni í þágu bindindis, en þeirri starfsemi verður maður að vona, að hún haldi uppi framvegis. Nú hefir ekki fengizt að koma upp nauðsynlegu húsi á þessari eign, sökum mótstöðu forseta Alþ. Er því till. flutt með það fyrir augum, að tími sé til þess kominn, að reglunni sé gert fært að bæta aðstöðu sína, svo sem henni er nauðsynlegt. Till. hv. minni hl. bætir vitanlega ekkert úr þessu. En vitanlega ber að líta á góð fyrirheit og góðvild hv. minni hl. Og ég fyrir mitt leyti vildi alls ekki knýja þessa till. okkar fram á þessu augnabliki, ef hv. minni hl. gæti gefið okkur nokkra tryggingu fyrir því, að þau heit, sem hann gefur, verði efnd. Ég get vel skilið afstöðu hæstv. fjmrh., sem lagði áherzlu á, að ekki væri veitt fé til þessa í fjárl. En ég vil benda á, að í till. er ekkert um það sagt, hvenær þessi kaup skuli fara fram. Stjórnin hefir því í hendi sinni að framkvæma ekki till. fyrr en fé er fyrir hendi; till. gefur þá fyrirheit um, að hún skuli efnd á sínum tíma. Og það er vitanlega ekkert atriði, hvort þetta er gert strax eða frestað um stund. Um það er hægt að semja, að útborgun fari ekki fram fyrr en heppilegt þykir fyrir ríkissjóð. Ég varð dálítið hissa, þegar hæstv. fjmrh. fór að bera deilur fyrri þinga um 2000 kr. meiri eða minni styrk til góðtemplarareglunnar saman við þessa till. Þessu má vitanlega ekki blanda saman. Þá var aðeins um ársstyrk að ræða, er vinna skyldi fyrir að bindindisstarfsemi í landinu. Um það starf og hvernig þeim styrk hefir verið varið hafa árlega verið gefnar fullnægjandi skýrslur. En vitanlega var engin heimild til þess að taka af því fé og leggja fyrir til húsbyggingar. Góðtemplarar eiga því enga digra sjóði til nauðsynlegra bygginga. Og því má heldur ekki gleyma, að móti þeim styrk, sem góðtemplurum hefir verið veittur af Alþ., hafa þeir lagt fram margfalt meira sjálfir. Mér er óhætt að fullyrða, að það fé, sem templarar sjálfir hafa lagt af mörkum til bindindisstarfseminnar í þessi 50 ár, skiptir hundruðum þúsunda, svo að það er næsta ómaklega mælt, þegar sagt er, að þeir hafi eingöngu farið með fé ríkissjóðs. Og ég verð að segja það, að mér finnst það engin goðgá, þótt templarar fari nú eftir 50 ára starf fram á þennan húsbyggingarstyrk, af því að mér er kunnugt um, hvert starf þeirra hefir verið og hve mikils virði. Ég þori því vel að mæla með því, að fé þetta verði veitt, og ég vil leyfa mér að fullyrða, að þeirri upphæð yrði betur varið en mörgu öðru fé, sem Alþingi hefir látið af mörkum úr ríkissjóði. Ég mun fylgja þeirri brtt. meiri hl. fjvn., að upphæðin sé færð niður í 150 þús. kr. og skipt í húsbyggingarstyrk og starfsstyrk, enda þótt hún nái skemmra en þáltill., þar sem ég tel hana vænlegri til sigurs. Það er óþarft að ræða margt um sambandið milli þessa máls og afnáms áfengislaganna. Hitt er mál, sem ekki mun verða um deilt, að æskilegt sé fyrir Alþ. og alla þá, sem siðmenningu unna, að bindindisstarfsemin í landinu sé tekin upp með auknum krafti. Og að því einu miðar sú þáltill., sem hérna liggur fyrir.

Pétur Ottesen Það væri synd að segja, að ekki hafi skinið góðvilji og velvild til bindindismálsins út úr ræðum allra þeirra, sem talað hafa í þessu máli. Það er vitanlega allrar virðingar vert að láta skína í góðan hug, en óneitanlega slær það nokkurri rýrð á alla þessa velvild, þegar tillögur og allt háttalag þessara sömu hv.þm. gengur í þveröfuga átt. En það hefir því miður viljað við brenna í þessu máli. Á þessu þingi hefir komið fram mesti fjöldi af þáltill. um útgjöld úr ríkissjóði, án þess að ríkinu væri jafnframt séð fyrir nýjum tekjum. Í sumum þessum till. er farið fram á miklu hærri útgjöld úr ríkissjóði en í þessari till. felst. Ég hefi ekki heyrt hæstv. ráðh. mótmæla þessum útgjaldatill. með einu einasta orði, þangað til nú, að á að fara að styrkja bindindisstarfsemina. Ég hefi t. d. kynnt mér afstöðu hans í Ed. til þáltill. um 100 þús. kr. framlag til sundhallarinnar. Hæstv. ráðh. tók mjög vel undir þessa fjárveitingu og kveinkaði sér þá ekki yfir, að þröngt væri fyrir dyrum hjá ríkissjóði. Það er fyrst eftir að fram er komin till. um nokkra fjárveitingu til styrktar og eflingar bindindisstarfseminni í landinu, að hæstv. ráðh. fær einhverja aðkenningu af umhyggju fyrir ríkissjóði, sem brýzt nú fram hjá honum í andmælum gegn þessari till. þó skorti ekki hjá honum fremur en öðrum andmælendum till. fögur orð um góðan hug í garð bindindismálsins, en honum fer það ekki betur en öðrum að vera með slíkt orðagjálfur, samhliða því, sem hann af öllum mætti leggst á móti þeim stuðningi við þetta mál, sem í till. felst. Hæstv. ráðh. var að tala um, að meiri hl. fjvn. sýndi óvarkárni í meðferð á fé ríkissjóðs með þessari till. Ég get vel fallizt á, að sérstakar ástæður þurfi að vera fyrir hendi til að fara fram á fjárveitingu úr ríkissjóði með þáltill., þegar tekjuvonir ríkissjóðs gera ekki betur en standast útgjöld í fjárlögum. En það hefir nú verið á það bent, að tilefnið til þess, að nú er farið fram á þessa fjárveitingu, eru einmitt þau straumhvörf, sem nú eru að verða í þessum málum hjá okkur og sem talið er, að leiða muni af sér auknar tekjur fyrir ríkissjóð. Það á því ekki við hér, að verið sé að stofna til útgjalda án þess að von sé tekna á móti. Það sýnir heldur ekki mikil heilindi hjá hæstv. ráðh. í umhyggju hans fyrir ríkissjóðnum, þar sem andmælin snúast eingöngu gegn þessari einu till., en engum andmælum er hreyft gegn miklu stærri fjárhæðum til annara hluta. Þá vantaði svo sem ekki velviljann hjá minni hl. fjvn.Hv. frsm. minni hl. sagðist ekki þurfa að taka fram, að ekki mætti líta svo á, að í brtt. hans fælist nokkur fjandskapur gegn reglunni. En eins og hv. 4. þm. Reykv. hefir sýnt fram á, felst engin úrlausn fyrir regluna í brtt. minni hl., svo að miklu hreinlegra hefði verið af þessum hv. nefndarmönnum að leggjast alveg á móti málinu. Ef góðtemplarareglan byggir hús og vill selja hús sitt og lóð upp í kostnaðinn, getur hún ávallt gert það á þeim grundvelli, sem lagður er í brtt. minni hl. í henni felst því í rauninni ekki annað en það, að vísa málinu á hug. Eðlismunur á þeirri brtt. og beinni andstöðu við málið er því enginn. Eins og ég hefi áður tekið fram, liggja hér alveg sérstakar ástæður fyrir. Nú hefir farið fram þjóðaratkvgr. um áfengislögin, og í nokkrum hluta landsins hafa atkv. fallið svo, að nokkur meiri hl. hefir fengizt með afnámi laganna. Ég vil nota tækifærið til að lýsa yfir því, að þótt ég sé afnámi bannlaganna andvígur og telji það óráð, þá verður Alþingi að beygja sig fyrir því, sem ofan á hefir orðið við þessa atkvgr., þó þannig, að í engu sé vikið frá fullkomlega þinglegri meðferð málsins og að forsvaranlegar ráðstafanir séu gerðar samtímis til varnar þeirri auknu hættu af aukinni vínnautn, sem af þeirri breyt. leiðir óhjákvæmilega. En þó að lögin verði nú ekki afnumin á þessu þingi, er sannarlega ekki of snemmt að fara nú þegar að gera ráðstafanir til að efla bindindisstarfsemina og standa á móti voða þeim, sem af ofdrykkju leiðir. Nú stendur einnig svo á, að reglan á 50 ára starfsafmæli hér á landi á næstunni. Allir vita, að bindindisstarfsemin verður fyrst og fremst að byggjast á félagsskap og samtökum, en skilyrði fyrir því, að slíkt geti þrifizt, er, að félagsskapurinn eigi góð og vistleg húsakynni. Reynslan hefir orðið sú um allt land, að templarastarfsemin hefir þá fyrst farið að blómgast, er góð húsakynni voru fengin. En Reykjavík hefir vaxið úr 4000 íbúum upp í 30 þús. síðan reglan hóf þar starfsemi sína, en þó verður hún enn að búa við hin sömu húsakynni og í öndverðu. Þegar þar bætist nú við, að nú á að opna landið aftur upp á gátt fyrir áfenginu, er óhugsandi annað en að þeir, sem ekki ætla alveg að leggja hendur í skaut, þótt svart sé framundan, reyni að bæta aðstöðu sína, áður en þeir leggja út í þessa baráttu. Fyrir mörgum árum ætluðu bindindisfélögin að koma sér upp stærra húsi hér í Reykjavík, en voru hindruð í því. Og hverjir voru það, sem hindruðu þau í því? Það var Alþingi sjálft, eða réttara sagt forsetar þess, þótt furðulegt megi þykja. Þeir sendu lögreglustjóra og lögreglu til þeirra, sem að byggingunni stóðu, til að skipa þeim að hætta, af því að réttur góðtemplara til lóðarinnar væri ekki skýlaus og gæti komið í bága við hagsmuni Alþingis. Þannig var það Alþingi sjálft, sem hindraði, að þarna væri reist reisuleg bygging á þeim tíma, og síðan hefir reglan orðið að búa hér við sívaxandi þrengsli til stórhnekkis fyrir starfsemina. Þegar nú er litið á þessi afskipti Alþingis áður af þessum byggingarmálum, verður skylda þess í þessu máli nú enn ótviræðari, er það bætist við, að aldrei hefir verið meiri nauðsyn á að efla og styrkja bindindisstarfsemina en einmitt nú. Alþingi hefir undanfarin ár sýnt lit á að viðurkenna þessa nauðsyn með árlegum styrk til starfsemi reglunnar. En þetta er í fyrsta skipti sem reglan fer fram á styrk til að efla og bæta aðstöðu sína á þennan hátt. Við væntum þess, að Alþingi taki þessu máli því fremur vel sem hér í Reykjavík verður sjáanlega eftirleiðis sem hingað til höfuðvígi bindindisstarfseminnar, enda aðstaðan hér bezt og áhrifin héðan mest út um landið. Nauðsynin á eflingu bindindisstarfseminnar er svo rík og aðkallandi, að Alþ. verður þegar í stað að láta í ljós undanbragðalaust, hvort það vill styðja regluna að þessu leyti í baráttu hennar eða ekki. Ég vil benda á það, að þeir, sem barizt hafa fyrir afnámi bannlaganna, hafa ávallt í ræðu og riti viðurkennt gagnsemi bindindisfélagsskapar. Nú gefst þeim tækifæri að sýna hug sinn í verkinu. Ég þykist því mega treysta því, að þeir standi við orð sín og styðji bindindisstarfsemina öfluglegar en nokkru sinni fyrr. Hv. frsm. minni hl. sagði, að Alþingi væri ekki bundið við þál. fram yfir það, sem felst í samningum ríkisstj. Ég vil geta þess, að þeir samherjarnir í minni hl. fjvn. hafa lítið öðruvísi á þetta, þegar um ábyrgðir fyrir einstök félög hefir verið að ræða, því að í Nd. hafa verið samþ. tvær slíkar ábyrgðir með fullu jákvæði þeirra beggja. hér gildir hið sama og um ábyrgðirnar, að vikið er frá venjulegri braut, vegna aðkallandi nauðsynjar, en auðvitað hefði þessi fjárveiting og ábyrgðarheimildirnar verið bornar fram í sambandi við fjárlög, ef um venjulegt fjárlagaþing hefði verið að ræða. Hv. frsm. minni hl. sagði, að við, sem stöndum að till., og meiri hl. fjvn. ætluðum að selja ríkinu það, sem ríkið á. Þetta er fjarri lagi. Má í því sambandi benda á, að við höfum nú í því falli ekki lakari heimild fyrir okkur en fasteignamatið í Reykjavík. Það á að gefa upplýsingar um, hverjir séu eigendur allra fasteigna á þeim tíma, sem matið fer fram, en allar breytingar, sem verða á eigendum fasteigna í bænum, eru skráðar í veðmálabækur hjá lögmanni. Við höfum farið eftir fasteignamatinu og ennfremur kynnt okkur, hvort nokkur breyt. hafi átt sér stað síðan fasteignamatið fór fram, og af þeim heimildum verður ekki annað séð en reglan sé lögmætur eigandi lóðarinnar, og við getum ekki séð neina ástæðu til að rengja þær heimildir að fyrra bragði.

Frsm. minni hl. (Jón Sigurðsson) Þetta er í seinasta skipti, sem ég hefi leyfi til að tala í þessu máli, og skal ég ekki vera mjög langorður, en þó eru nokkur atriði, sem ég hlýt að svara. - Hv. 4. þm. Reykv. minntist nokkuð á þetta mál og ræddi um það fram og aftur. M. a. minntist hann á till. okkar minni hl. í því sambandi. Ég vil taka það fram, að það er á valdi stj., hvenær eignin verður keypt. Það er ekki bundið neinum ákveðnum tímamörkum. Verður það að okkar áliti að vera komið undir samkomulagi ríkisstj. og góðtemplara. - Þá spurði þessi hv.þm., hvort við gætum sett tryggingu fyrir því, að reglan fengi ríflegan styrk á næsta þingi. Ég held, að það sé óþarfi að spyrja þannig, því að hvorugur okkar og enginn þeirra, sem hér eiga sæti nú, eiga víst að sitja næsta þing. Getur því enginn slíka tryggingu sett. En ef ég ætti sæti hér á næsta þingi, myndi ég frekar stuðla að því, að reglan fengi styrk. Annað hefi ég ekki um það sagt. - Þá var það hv.þm. Borgf., sem lét svo um mælt, að honum þætti lítil vinsemd felast í till. okkar minni hl. Í till. er ekki gert annað en að reyna að binda enda á þetta vandamál, sem hefir verið að vefjast fyrir þinginu í mörg, mörg ár. Fyrir okkur er þetta algert viðskiptamál og við viljum halda því algerlega á viðskiptalegum grundvelli. Templarar vilja gjarnan losna við húsið og lóðina. Við gefum kost á, að þingið kaupi þetta fyrir sannvirði, að dómi óvilhallra, dómkvaddra manna. Ég get ekki gengið inn á, að hér sé verið að blanda inn í styrk eða öðru, sem er óviðkomandi, því á að halda utan við og meiri hl. fjvn. viðurkennir þetta í reyndinni með till. sinni, því að hún klýfur hina upphaflegu till. í sundur og áætlar kaupverðið 75 þús. kr., sem meiri hl. n. telur vera mjög nærri því rétta, miðað við sölu slíkra húsa og lóða hér í Reykjavík. Minni hl. telur, að þeir hafi ekki hitt á hinar réttu tölur, og því eðlilegra að fara leið minni hl., því að í raun og veru á þetta að haldast, öðrum þætti a. m. k., sem hreint viðskiptamál. Því ekki að gegnumfæra málið og gera það algerlega hreint? Hv. þm. Borgf. sagði, að templurum myndi ekki nein þægð í þessari till. Ég segi bara: Þeir um það. Þeir geta gert það upp við sjálfa sig. En þó gæti nú svo farið, að þeir ættu ekki önnur boð betri en þau, sem hér liggja fyrir. Ég get sem sé varla séð, eða þykir a. m. k. ósennilegt, að hús, sem stendur á annara lóð og sú kvöð fylgir að verða að fara burt með það, þegar eigendunum þóknast, að það sé seljanlegt fyrir hærra verð en óvilhallir, dómkvaddir menn meta. Ég skal ekki ræða mikið um þau olnbogaskot, sem hv.þm. Borgf. var að gefa okkur andmælendunum, bæði meirihlutatill. og svo andmælendum hinnar upphaflegu till., sem nú virðist eiga að hverfa úr sögunni. Hv. þm. vildi skoða það sem fjandskap við regluna, sem kæmi þar í ljós. Ég skal láta það liggja milli hluta og ekki fara neitt að verja mig persónulega eða aðra þá, er að þessu máli standa. En ég hefi ekki getað komið því inn í mitt höfuð, þrátt fyrir nokkra viðleitni hv.þm. Borgf., að bindindisstarfseminni í Reykjavík væri svo mikill fengur að þessari tryggingu, að á því mundi velta öll framtíð þessa máls, að þeir naeðu nú að byggja hér höll fyrir 1/4 millj. En það mun láta nærri, að sé su upphæð, sem þeir ætla að byggja fyrir. Ég býst við, að bindindisstarfsemin græði ákaflega lítið á þessu, a. m. k. hlaupi ekki neinn fjörkippur í starfið úti um land. Ef hér hefði verið að ræða um annan félagsskap en góðtemplara, þá þekki ég hv. hm. Borgf. illa, ef hann hefði ekki snúizt öndverður í slíku máli. En það er um hann eins og ýmsa aðra templara, að þeir sjá nálega svart, þegar rætt er um bindindismál, svo það er ekki hægt að koma nokkru viti fyrir þá með neinum skynsamlegum röksemdum. Hann taldi, að með þeim ábyrgðarheimildum, sem við höfum samþ. í fjvn., værum við að binda vilja síðari þinga. Ég sé ekki neitt ósamræmi í gerðum minni hl. og ræðum hans. Við höfum haldið því fram, að slíkar till. gætu ekki samkv. eðli sínu verið bindandi, nema þar fylgdu á eftir samningar. Og það er svo um ábyrgðarheimildir. Ég veit ekki betur en að nú sé verið að leita endurveitingar á gamalli ábyrgðarheimild, sem ekki hefir verið bundin neinum samningum og ekki notuð; hún hefir því verið talin gengin úr gildi. Það hefir verið lítið svo á af hlutaðeigendum, að þetta gilti í raun og veru ekki lengur. Fyrri þing geta ekki bundið núv. þm. með þeim ákvæðum, sem þau þá gerðu. Ég sé ekki, að við seum að neinu leyti í ósamræmi við gerðir okkar í málinu. - Loksins kom svo að lokaþætti hjá hv.þm. Borgf., sem var sá, að það væru jafnvel villandi upplýsingar, sem ég hefði komið með viðvíkjandi lóðinni. Ég sneri mér fyrst til tollstjórans í Reykjavík, Jóns Hermannssonar, en hann visaði mér til Sigurjóns Sigurðssonar og sagði mér, að hann hefði öli gögn þessu viðvíkjandi og hjá honum gæti ég fengið hinar fyllstu upplýsingar. Skildist mér, að hann hefði verið ritari hjá n., eða a. m. k. haft mikið með þetta að gera. Þessi maður skýrði mér frá því, að á stærð lóðarinnar hefði engin breyting orðið síðan 1916, og ég vil benda heim, sem efast um þetta, á að bera saman lóðarstærðina, 892 m2, við þá tölu, sem gefin er upp í málsskjölunum, þar sem málið er rekið fyrir hæstarétti, og sjá þar, hvort um er að ræða lóð templara eina eða lóðina í heild. Það er ljósasta sönnunin, sem ekki er hægt að vefengja.

Gísli Sveinsson [óyfirl.]: Það er e. t. v. synd að biðja um orðið í þessu máli, par sem ganga ma út frá, að hv.þdm. séu orðnir nokkuð leiðir á umr. þessum. En það hefir komið fram í þeim umr., sem haldið hefir verið afram hér í dag, að ennþá er ekki ljóst, hvað þeir vilja. Það er ekki ennpá ljóst, hvað þeir menn vilja, sem á einn eða annan hátt vilja stuðla að því, að gengið verði inn á hugsun hinnar upphaflegu till., hvort þeir vilja láta kaupa þessa lóð af reglunni með húsinu á einn eða annan hátt, hvort þeir vilja fyrirfram vera ákveðnir í því að selja lóðina ekki, nema fyrir hana fáist visst verð, því að það er greinilegt af till. þeim, sem fyrir liggja, að n. greinir á um þetta. Minni hl. telur, að nægilegt muni, og býst við, að reglan muni ganga inn á það, að eignin sé verðlögð eftir mati. - Nú er réttur templara til lóðarinnar e. t. v. miklu meira takmarkaður en flm.till. ætla. Menn hafa deilt hér um, hvort fasteignamatið síðasta greini rétt frá í þessu efni. Það virðist vera nokkurnveginn upplýst, að fasteignamatið greini ekki rétta eignarheimild að lóðinni. Það hefir tekið þann kostinn, að hún væri í fyrirsvari fyrir allri þessari lóð án þess að geta um þær kvaðir, sem á henni hvíla, sem sé þá kvöð a. m. k., að Alþ. reiknar sér mikinn hluta lóðarinnar, eftir því sem dómsurskurður hefir fallið. Þegar menn greinir á um, hvað í kaupin á að fara og hvað á að greiða fyrir, þá er ekki gerlegt að afgr. málið á þann veg, sem til er ætlazt eftir till. meiri hl. eða minni hl. n. Ef þess er gætt, hver ástæða þdm. hefir verið frá upphafi, þá eru það líka nokkur andmæli gegn því, að hrapað sé að þessu nú, því að bæði ég og ýmsir fleiri eru þeirrar skoðunar, að þessa lóð eigi alls ekki að kaupa, - þvert á móti að gefa þeim lóðina, þ. e. a. s. afhenda þeim hana kvaðalaust og hætta að tala um, að ríkið eigi að kaupa nokkurn hluta lóðarinnar eða húsið, því að Alþ. hefir ekkert við þetta að gera. Það er óþarfi að fara í það lóða- og húsabrask, því að það, sem fyrir Alþ. gæti hafa verið einhver hagsmunavon, er nú alveg úr sögunni, því að menn eru sammála um, að hér verður ekki byggt nýtt þinghús. Hið eina, sem gæti komið til greina, er að kaupa þessa eign og braska með hana, en alls ekki að eiga hana. Hv. þm. Borgf. gat þess, að undanbragðalaust yrði það að koma fram nú, hvort menn vildu styrkja regluna eða ekki. Það er ástæðulaust að setja slíkt úrslitaorð, því að ekkert „ultimatum“ getur komið fram nú, því að Alþ. sýnir, að það vill styrkja regluna til góðra starfa og ekkert nýtt er uppi á teningnum á þessu þingi í þá átt, að svo verði ekki gert, þó að menn vilji ekki setja sig á móti því, að þjóðarviljanum verði fullnægt og hannið afnumið. Ég álít ekki tímabært að krefja Alþ. aukins styrks til reglunnar fyrr en breytt áfengislöggjöf er komin á, því ef ætti að binda það því skilyrði, að þá fyrst geti komið til mála með svo óvenjulega mikinn styrk til reglunnar, að starf hennar væri komið í hið nýja horf og hún ætti að fara að vinna að gangi og gengi bindindismálsins í landinu undir nýju viðhorfi, sem myndast þegar bannið verður afnumið, þótt menn eins og ég geti fellt sig við till. minni hl., svo hljóðandi: „Alþ. ályktar að heimila ríkisstj. að kaupa hús og lóð góðtemplara við Vonarstræti og Templarasund í Rvík eftir mati óvilhallra dómkvaddra manna“. Þetta er sú eina afgreiðsla, sem vit er í á þessum grundvelli. Ég sé ekkert á móti því að setja inn í þessa heimild til ríkisstj.: „þegar núgildandi áfengislöggjöf er afnumin“. Nú er fé vitanlega ekki fyrir hendi. Það hefir verið ymislegt samþ. á þessu aukaþingi, sem eykur ábyrgðir ríkissjóðs, en það eru ekki beint fjárútlát. Tillögumenn hafa ekki bent á eina einustu leið til fjáröflunar og munu ekki geta bent á neina leið til að standast slíkan kostnað, sern af samþ. þessarar till. myndi leiða. Það er því rétt að gera algerða verzlun, og mér þótti það furðu loðið hjá hæstv. fjmrh. að vilja reyna að draga fjöður yfir, að sú skoðun, sem hann setti fram, væri í raun og veru verzlun. Hann benti á, sem hv. hm. Str. samþykkti, að kostnaðurinn við bindindisstarfsemina ætti að koma frá brennivíninu, sem hingað eigi að leiða. Ég skal ekki dæma um það, hvort hv.þm. Str. hefir að áliti templara farið þarna of langt, en hann komst að réttri niðurstöðu. Hann hefir áður verið ráðh., þessi hv.þm., og hann varð að viðurkenna frá sjónarmiði fjmrh., að þetta væri ekki einungis rétt, heldur einnig nauðsynlegt.

Sjálfsagt!

. Ég gat um, að hv.þm. Borgf. hefði sett úrslitaorð um afgreiðslu þessa máls, sem ég og væntanlega mikill hluti d. ekki vill kannast við. Það er ekkert bundið við styrk til reglunnar framvegis, hvort menn vilja rasa að þessu um ráð fram eða ekki. Þá gat hann þess einnig, að starfsemi reglunnar væri nú 50 ára. Hv. þm. vildi benda á, að nú ætti að minnast þessa annaðhvort með velvild eða fjandskap. Hann virðist ætla, að fjandskapurinn komi fram í því, að menn gleypi ekki við þessum till. Það þarf ekki að brýna þá menn á því, þótt andbanningar hafi verið í umræðum, að nú verði þeir að sýna það í verki. Í þessu geta þeir ekki sýnt það, en það kemur til síðar. En nú vil ég stinga upp á, og sérstaklega beina því til bannmanna, sem ennþá kalla sig, þótt bannið sé nú afnumið, hvort þeir vilja ekki ganga inn á það, sem ég benti á við 1. umr. málsins, að þingið gefi þeim lóðina - og hvort þeir geri sig ekki ánægða með það. Ég vil gera gangskör að því, að þetta verði minningargjöf um 50 ára starf reglunnar og láta síðan niður falla ágreining um þetta mál, svo að templarar geti í friði undirbúið sig undir byggingu hins nýja húss og starfið, sem bíður þeirra undir hinu nýja viðhorfi. Þá mun ég leggja fram, til þess að sjá, hvað þessir menn gera áður en allar till. þeirra verða drepnar hér, svo hljóðandi rökst. dagskrá: Þar sem þingdeildin að athugugu máli sér ekkert því til fyrirstöðu, að góðtemplarar fái í hendur kvaðalaust alla lóð þá, sem till. ræðir um, til húsbyggingar þar, og í trausti þess, að ríkisstjórnin fullgeri slíka samninga við regluna, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.

Jakob Möller Það er varla hægt að ganga til atkv. um þessa rökst. dagskrá an þess að vita, hvað hæstv. stj. myndi gera, ef hún yrði samh., hvort hún myndi treysta sér að fara eftir henni. Annars er þetta blekking og svik. Ég verð því að óska þess, að hæstv.ríkisstj. gefi yfirlýsingu um þetta áður en gengið er til atkv. og hvort hún muni létta þeirri kvöð af lóðinni, sem á henni hvílir. Annars hefi ég mikla tilhneigingu til að greiða atkv. með þessari dagskrá, en án yfirlýsingarinnar verð ég hiklaust á móti henni.

Fors.- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson): Ég geri ráð fyrir, að stj. myndi ekki telja sér heimilt að afhenda neitt það, sem nú er eign ríkissjóðs, eftir dagskrártill., þótt samþ. væri í annari deildinni. En ef færi í gegnum báðar d. till. um slíka afhendingu, þá væri komin full heimild til þess. Annars er ég ekki sammála dagskrártill. um það, að ríkið eigi að sleppa þessari lóð. Það er sama, hvað þarna á að byggja. Eignin er verðmæt. Ríkið á ekki að afsala sér, a. m. k. ekki fyrir ekki neitt, möguleika þeim, sem nú er fyrir hendi til að eignast þessa lóð. Hv. þm. V.-Sk. sagði, að það væri hrein verzlun, ef áfengislöggjöfinni yrði breytt, að stúkurnar yrðu þá jafnframt styrktar. Þetta er engin verzlun. Það er bæði orsök og afleiðing og ekki nema eðlilegt, að orsökin fari á undan afleiðingunni. Og þess vegna er það einnig eðlilegt, að styrkurinn verði veittur síðar sem afleiðing þess, að lögunum hafi áður verið breytt. Þegar talað er um verzlun í þessum efnum, þá styrkir það aðeins þá röngu hugmynd hv. 1. þm. Reykv. og ef til vill fleiri, að það eigi máske að þrýsta stúkunum til þess að breyta starfsháttum sínum. Það eigi að verzla þannig, að stúkurnar fái 100 þús. kr., ef templarar lofi því að hætta starfsemi sinni og e. t. v. að drekka upp alla fjárhæðina. Það er engin verzlun að veita góðtemplarareglunni styrk til bindindisstarfsemi í landinu og breyta áfengislöggjöfinni í samræmi við þjóðaratkvæðagreiðsluna. Þetta tvennt er ekki andstætt, heldur á það samleið. Um afstöðu mína gagnvart öðrum till. til nýrra útgjalda úr ríkissjóði, sem fram hafa komið á þessu aukaþingi, skal ég segja hv.þm. Borgf. það, að ég mun ekki styðja þær né styrkja, enda þótt ég treysti mér hinsvegar ekki til að drekkja þeim í orðaflóði. - þetta eru flest kjördæma- og kjörfylgistillögur, sem ýmsum hv.þm. kemur vel að hafa heim með sér, til þess að njóta þeirra við næstu kosningar. En ég treysti því, að á næsta þingi verði þær teknar til ýtarlegrar athugunar og að örlög þeirra verði þá endanlega ákveðin. En um till. þá, sem borin hefir verið fram í hv.Ed. um endurveitingu á 100 þús. kr. úr ríkissjóði til sundhallarinnar í Rvík, eru alveg sérstakar ástæður fyrir hendi. Stj. var skylt að leggja þessa upphæð fram fyrir tveim árum, þegar þess var krafizt af Reykjavíkurbæ, en þá var neitað um það á sínum tíma. Nú er greiðsluheimildin fallin úr gildi, en hinsvegar hefir Rvíkurbæ er lagt fram þrefalda upphæð á við ríkissjóð til sundhallarinnar. Þess vegna er ekki hægt með réttum rökum að neita um þessa fjárveitingu.

En það vantar peninga til þess jafnt fyrir því

. Já, það vantar peninga, en stj. hefir líka sagt, að hún gæti ekki á þessu þingi gefið fullnaðarsvar um þetta framlag úr ríkissjóði, heldur mundi það síðar verða gefið borgarstjóranum í Reykjavík, áður en verkið yrði hafið. Hinsvegar er ég mótfallinn þeirri þáltill., sem nú liggur hér fyrir í Nd., að ákveðið verði á þessu þingi 200 þús. kr. framlag til sundhallarinnar. Sú ákvörðun verður að bíða næsta þings, hvort ríkissjóður á að leggja meira fram til þessa fyrirtækis en þingið skuldbatt sig til í upphafi. En hitt er hægt að ákveða nú, hvort stj. skuli greiða það framlag, sem áður var búið að lofa.

Gísli Sveinsson [óyfirl.]: Herra forseti ! Ég vil aðeins skýra afstöðu mína til dagskrártill. hún er fram komin til þess, að hv.þm. fái tækifæri til að lýsa afstöðu sinni til málsins. Við flm. hennar viljum alls ekki gera kaup á lóðinni; við viljum heldur ekki drepa þær till., sem fyrir liggja, an þess að færa rök fyrir hvers vegna. Ef þeir hv.þdm., sem vilja fá afgreiðslu á málinu á þessu þingi, telja ekki dagskrártill. fullnægjandi, þá er það að finna leið til þess, að Alþingi afsali sér rétti til lóðarinnar á þessu eða næsta þingi. Þetta er það, sem við flm. dagskrártill. viljum lýsa yfir. Hún nær það, sem hún nær, en ekki lengra. Hæstv. fjmrh. hefir lýst því yfir, að hann treysti sér ekki til að framkvæma afhendingu á eigninni, þó dagskráin verði samþ. Við það er ekkert að athuga. Þeir, sem ekki vilja sætta sig við það, verða þá að afla frekari heimilda.

Jakob Möller Ef hv.þm. V.-Sk. vill lýsa yfir vilja sínum í þessu máli, þá á hann auðvitað að gera það með því að draga dagskrártill. til baka og koma með brtt. sama efnis við síðari umr. Og vil ég beina þeirri ósk til hans, að hann taki dagskrártill. sína aftur nú þegar, svo að hægt sé að bera fram efni hennar með brtt. við þáltill., því að annars geta þeir, sem eru algerlega á móti málinu, misnotað dagskrártill., þannig, að samþ. hana til þess að eyðileggja málið í heild.

Gísli Sveinsson [óyfirl.]: Herra forseti ! Þar sem mér skilst, að þeir hv.þdm., sem standa að þaltill., vilji fá dagskrártill. breytt í annað form, og þar sem bent hefir verið á, að hún geti valdið glundroða við afgreiðslu málsins, þá mun ég taka dagskrártill. aftur. En ef þáltill. skyldi nú falla við atkvgr., þá er það á ábyrgð þeirra, sem óska, að dagskrártill. sé tekin aftur. Dagskrártill. er því hér með tekin aftur. 

Haraldur Guðmundsson [óyfirl.]: Ég vil aðeins beina þeirri fyrirspurn til hv.þm. V.-Húnv., hvort hann taki dagskrártill. upp að athuguðu máli. Orðalag dagskrártill. er alleinkennilegt, þar sem tekið er fram, að hún sé flutt að athuguðu máli. Með því virðist svo sem hv.flm. vilji gefa það til kynna, að dagskrártill. séu venjulega ekki fluttar með slíkum forsendum. Ég tel ekki tilhlýðilegt, eins og hv. 1. þm. Reykv. tók réttilega fram, að þetta mál sé afgr. á þann hátt, sem dagskrártill. getur leitt til, meðan ekki er vitað, að þð sé í samræmi við vilja aðila sjálfra. Ég mun fylgja efni dagskrártill. sem viðbótarheimild við þál., annars ekki.

Frsm. meiri hl. (Tryggvi Þórhallsson) Ég vil aðeins benda á, að dagskrártill. horfir allt öðurvísi við nú, eftir að hv.þm. V.-Húnv. hefir tekið hana upp, heldur en frá því sjónarmiði og hugarfari, sem hún var flutt af hv.þm. V.-Sk. Það kom fram hjá hv.flm. velvilji í þá átt að leysa málið, að vísu á þeim grundvelli, sem felst í dagskránni, þar sem hann, að framkominni aths. frá hv. 1. þm. Reykv., vill athuga, hvort ekki sé rétt að flytja efni dagskrárinnar í öðru formi við síðari umr. Aftur á móti hygg ég, að hv.þm. V.-Húnv. taki dagskr. upp af allt öðrum forsendum, sem sé þeim, að hann vilji einungis eyðileggja málið.

Hannes Jónsson Ég á bágt með að skilja það, að dagskrártill. hafi versnað svo ákaflega mikið við það, þó að ég taki hana upp. Ég held hún hafi miklu fremur skánað. Og ég hefi þær málsbætur, að það var yfirlýsing hæstv. fjmrh., sem kom mér til að taka dagskr. upp aftur.