Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti: Í fjarveru hv. frsm. menntmn. (GTh) þykir mér rétt að gera grein fyrir breytingum hv. Ed. á þessu frv. En þær breytingar eru þessar: Nýrri gr. hefur verið bætt inn í frv., og er hún um kennsluskyldu. Áður voru ákvæði í reglugerð, en Ed. þótti réttara að hafa þau í l. Hér er gerð sams konar breyt. og við frv. um gagnfræðanám. Nú er gert ráð fyrir 30 stundum, miðað við 45 mín. Ég tel þetta vera til bóta, og þar með er ákveðið með l., hver sé skyldukennsla. Þetta atriði hefur eigi verið til umr, í menntmn. hv. Nd., en ég vona og hygg, að nm. muni á einu máli um, að hér sé bót á ráðin, og verði ánægðir með það. Þá hefur orlofsákvæðinu verið breytt, þannig að nú getur hver kennari aðeins einu sinni fengið orlof á kennsluævi sinni, en áður var miðað við 10. hvert ár. Ég legg svo til, að frv. verði samþ. í þeirri mynd, er það hefur komið í frá hv. Ed., og vænti þess, að meðnm. mínir séu mér sammála um það.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson) : Hin eina breyt., er gerð var á frv. í Ed., er sú, að gildistöku l. var breytt í 1. jan. 1947, úr 1. júní, og var það gert eftir mjög eindregnum tilmælum sýslumannsins í Árnessýslu. Hefur hann ritað mér sérstaklega um málið, og í bréfi sínu greinir hann rök fyrir áliti sínu. Skal ég svo, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp þann kafla bréfsins, er að þessu lýtur: „Að svo miklu leyti, sem ég hef haft tóm til að athuga málið, er ég á þeirri skoðun, að réttara sé að hafa gildistökudaginn 1. jan. 1947. Lögin mundu þá að vísu hafa í för með sér nýjar hreppsnefndarkosningar í Selfosshreppi og Sandvíkurhreppi hinum nýja, en í þessum hreppum verður kjörsókn auðveld og ekkert við það

Frsm., (Páll Zóphóníasson) : Síðan málið kom frá Ed., hefur n. ekki athugað það. Þótt ég telji breyt. þessa vera frv. til skemmda, mun ég sætta mig við hana. En ég vildi benda hæstv. ráðh, á, að ekki einungis þarf að kjósa nýjar hreppsnefndir í Selfoss- og Sandvíkurhreppum, heldur einnig í Hraungerðishreppi og Ölfushreppi. Ber til þess brýna nauðsyn að kjósa þessar n. á nýjan leik, eftir að skipti hafa farið fram. - Vænti ég þess, að hæstv. ráðh taki þetta til athugunar.



Herra forseti. Ég var ekki á fundi í fjhn., þegar málið var afgr. Að minni hyggju er þetta ekki stórt atriði. Ekki er þó rétt að afnema brúasjóðinn, og segi ég því nei.



Herra forseti. Ég bjóst við, að hv. frsm. n. mundi mæla fyrir áliti hennar. Hann mun ekki hafa talið þess þörf, en mér fyndist þó eðlilegra, að hann flytti mál sitt fyrst.

Frsm. (Garðar Þorsteinsson) : Ég hef ekkert sérstakt að mæla fyrir hönd n., en mæli með frv. eins og það er. Æskilegt er, að menn, sem liggja veikir á sjúkrahúsum, fengju að greiða atkv., ef þeir eru andlega heilbrigðir. Ég er því samþykkur, að frv. gangi fram. Hér kemur til greina, ef veita á spítalasjúklingum atkvæðisrétt, að þá er líka rétt að veita mönnum, er veikir liggja í heimahúsum, sama rétt. Þeir hafa sömu aðstöðu til að greiða atkv. N. er því sammála út af fyrir sig að fallast á hugsunina í brtt. Á hinn bóginn getur hún ekki fellt sig við þann greinarmun, sem gerður er á spítalasjúklingum og þeim, er í heimahúsum liggja. Áður hafa verið gefin út l. um þetta, nr. 50 frá 1923, en þau náðu ekki tilgangi sínum og voru mjög misnotuð. Verði lík l. sett, þarf það athugunar með. Og mikillar varúðar þarf að gæta, ef fara á út í það að fá læknisvottorð. - Nm. eru á einu máli um, að draga beri setningu löggjafarinnar nokkuð, þar eð komið er fast að þinglokum, til þess að hægt sé að undirbúa vel góða löggjöf. Rétt er að setja heildarlöggjöf, þar sem svo væri um hnútana búið, að hún brygðist ekki, eins og l. frá 1923. Till. hv. flm. gengur í þá átt, að þeir einir, sem á spítala liggja, hafi atkvæðisrétt, en vitanlega er það ekki réttlátt. Að sjálfsögðu hefur maður, er veikur liggur í heimahúsum, sama rétt. Setja á löggjöf, sem gefur öllum sjúkum mönnum, en andlega heilbrigðum, jafnan rétt. Um leið og ég mæli með hugsun till., vona ég, að hv. flm. taki hana aftur. En n. leggur til, að frv. nái fram að ganga, enda er hún því samþykk.



Mér þótti vænt um að heyra það frá n., að hún telji rétt, að allir sjúkir menn megi eiga þess kost að neyta atkvæðisréttar síns. Ég er hér með brtt. á þskj. 989, og er hún líks eðlis. Að því ber að stefna, að allir íslenzkir ríkisborgarar hafi sama rétt til að greiða atkv. Um þetta eru allir sammála. Þeir segja í nál., að ef að því væri horfið að veita þeim rétt, sem á sjúkrahúsi eru, til þess að kjósa, þá yrði einnig að veita öðrum, sem ekki lægju á sjúkrahúsi, en sökum veikinda gætu ekki sótt kjörstað, heimild til að kjósa. Ég get ekki fallizt á þessa röksemd og ekki heldur á það að taka mína brtt. aftur, og ég er sannfærður um það, að ef n. gæfi sér tíma til að hugsa um þetta mál, kæmist hún að annarri niðurstöðu. Augljósust rök fyrir því eru þau, að hún mælir hér með ákveðinni breyt. á kosningal., en sú breyt. er algerlega sams konar takmörkun og um er að ræða í brtt. minni, og að því skal ég leiða rök. Það eru allir sammála um, að það sé æskilegt, að þeir, sem erlendis dvelja, geti notið síns kosningarréttar, og allir eru líka sammála um, að erfiðleikar séu á að veita þeim þann rétt, og það hafa hv. flm, séð, og þeir takmarka réttinn við það, að hlutaðeigandi kjósandi geti komizt á skrifstofu útlends ræðismanns eða fulltrúa íslenzka ríkisins. Nú er fjöldi manna íslenzkra, sem erlendis dvelja, sem á engan kost þess að komast á slíkar skrifstofur. Ef n. hefði verið sjálfri sér samkvæm, hefði hún átt að segja: Það er rétt og sjálfsagt, að þeir íslenzkir menn fái að kjósa, sem erlendis dvelja, en af því að ekki er hægt að veita þeim öllum þennan rétt, skulu engir þeirra fá hann. En n. tók réttlátari afstöðu gagnvart þeim, sem erlendis dvelja, samkv. því, sem í frv. greinir, en þá afstöðu tók n. ekki gagnvart sjúkum mönnum, heldur hina, að þeir geti ekki kosið, ef þeir koma ekki á kjörstað. Það er hart, að n. skuli vilja hafa svona ósamræmi í þessum hlutum. Það er auðvelt að veita þeim, sem liggja á sjúkrahúsum, rétt til að kjósa þar. Þau hús eru afmörkuð heimili. Sjúklingar á sjúkrahúsum eru hópar manna, sem ekki stendur ólíkt á um og skipshafnir á skipum. Það er ekki ástæða til að ætla, að nokkur misnotkun eigi sér stað á heimild til að kjósa utan kjörstaðar, þó að leyft sé að kjósa á sjúkrahúsum. En ef heimilað er mönnum að kjósa á heimilum sínum, er hætt við misnotkun á því ákvæði. Hér er því lagt til, að gerður sé greinarmunur á sjúkum mönnum um að mega kjósa utan kjörstaðar eftir því, hvort hægt er að ganga tryggilega frá því, að sú heimild verði ekki misnotuð. Ég held fast við mína brtt. og vildi vænta þess, að hv. þdm. sæju sér fært að verða við þeim mjög svo sanngjörnu kröfum, að þessi stóri hópur manna, sem dvelja á sjúkrahúsum, fái að neyta kosningarréttar síns. Og þróunin fer meira og meira í þá átt, að þeir, sem sjúkir eru svo að nokkru nemi, dvelja á sjúkrahúsum, þó að margir séu enn, sem verða að vera á heimilum sínum, sem haldnir eru alvarlegum sjúkdómum.

Frsm. (Garðar Þorsteinsson) : Herra forseti. Út af brtt. hv. 8. þm. Reykv. verð ég að segja það, að hugsun hennar er að mínu áliti rétt, þó að hann hafi sjálfur viðurkennt, í tilefni af ræðu hv. 2. þm. S.-M., að breyta þurfi orðalagi hennar. Og ef allshn. hefði haft hugmynd um, að það gæti komið til að samþ. hana sem slíka, mundi n. hafa borið fram brtt. til þess að leiðrétta hana að efni til, þó að hugsun brtt. hv. 8. þm. Reykv. sé rétt. En það, sem fyrir allshn. vakir, er, að ef á annað borð er farið að breyta kosningal. viðkomandi rétti til utankjörstaðaratkvgr., verði um leið að setja ákvæðin enn þá rýmri, því að eins og hver maður sér, er ekki ástæða til þess, að maður, sem ekki kemst á sjúkrahús, þó að hann kannske þurfi þess, heldur liggur heima hjá sér veikur, en andlega heilbrigður, hafi ekki sama rétt til þess að kjósa og sá, sem er svo heppinn að komast á sjúkrahús til legu þar. T. d. getur maður, sem er í Reykjavík, komizt að til legu á sjúkrahúsi, þar sem annar maður austur í Skaftafellssýslu fær ekki spítalapláss, og hvers vegna á þá þessi maður þar eystra að vera verr settur í þessu efni en hinn, sem á heima í Reykjavík?

Hvers vegna á maður, sem er erlendis, en ekki er nálægt skrifstofu útsends fulltrúa, að vera verr settur en hinn, sem getur komizt á þessa skrifstofu?

. Það verður alltaf eitthvert misrétti í þessum efnum, en maður, sem er frískur, getur yfirleitt sótt kjörstað hjá þessum mönnum. En það veit hv. 8. þm. Reykv. hins vegar vel, að fram að þessum tíma hefur verið ákaflega erfitt fyrir menn að fá rúm á sjúkrahúsi, og það væri ákaflega ranglátt, ef maður sem er veikur, en andlega heilbrigður og á heima og er fyrir austan heiði, mætti ekki kjósa utan kjörstaðar, en hinn fengi að kjósa, sem er á sjúkrahúsi. Við skulum segja, að hvort tveggja sé ranglátt, það gagnvart mönnum, sem dvelja erlendis, sem í frv. er ákveðið, og einnig það, sem í brtt. hv. 8. þm. Reykv. felst. En allshn. vill ekki ganga frá brtt. eða mæla með brtt. við frv., eins og það er borið fram, án þess þá að gera á því þær breyt., að fá megi fram fullkomna réttlætingu á þessu máli, sem væri þá við allra hæfi. Og við vitum það báðir, hv. flm. þessarar brtt. eins vel og ég, að l. frá 1923 voru misnotuð, sem heimiluðu utankjörstaðaratkvgr. Það komu vottorð frá læknum um, að þessi og þessi maður væri veikur, og fulltrúinn, sem átti að sjá um kosninguna, kom heim til þessa og þessa manns, og það var sannanlegt, að þessi heimild var í ýmsum tilfellum misnotuð. Og til þess að falla ekki í sama brunn að þessu leyti til, var n. sammála um, að það þyrfti langan tíma til þess að ganga frá sanngjörnum breyt. á kosningal., ef leyfa ætti atkvgr., vegna veikinda utan kjörstaðar. Og hæstv. dómsmrh., sem hefur með þessi mál að gera, var inni á þessari hugsun, að ef á annað borð ætti að breyta þessari löggjöf, þá yrði að setja í l. ákvæði í þessu sambandi, sem ekki yrðu misnotuð eins og l. 50 frá 1923. Og það er síður en svo, að allshn. vilji að neinu leyti ganga á móti þeirri hugsun, sem felst í brtt. hv. 8. þm. Reykv., heldur er það hitt, sem fyrir n. vakir, að ef hún yrði samþ., þá yrði svo mörgum öðrum gert rangt til, sem ekki koma undir ákvæði brtt. - Ég gæti mjög vel fallizt á, að málinu væri á einn eða annan hátt vísað til ríkisstj., til þess að fá heildarlöggjöf um þessi mál, og því væri beint til ríkisstj., að sett yrði heildarlöggjöf um þessi mál, í fyrsta lagi samkv. hugsun hv. flm. brtt. á þskj. 989, hv. 8. þm. Reykv., og hins vegar með þeirri grundvallarreglu, sem felst í 1. nr. 50 frá 1923. Og ef hv. 8. þm. Reykv. vill bera fram einhverja till. í því efni, skal ég fylgja honum í því.



Herra forseti. Það kom fram í umr. í gær, hjá hv. 8. þm. Reykv.. að ég ætla, að það væri ekki óalgengt a. m. k., að menn, sem væru lasburða, kysu fyrir kjördag hjá hreppstjóra eða sýslumanni, til þess að lenda ekki í troðningi á kjördegi. Mér kom þetta dálítið ókunnuglega fyrir sjónir, því að eftir því sem ég veit bezt, er þetta ekki heimilt og 96. gr. kosningal. gerir ráð fyrir, að ef maður er á kjörstað á kjördegi, eigi hann að taka aftur þann kjörseðil, sem hann hefur kosið á áður, og kjósa aftur á kjördegi, annars sé hann kominn undir sektarákvæði l. Mér er sagt, að það sé algengt, að menn kjósi hjá lögmanni fyrir kjördag og séu heima hjá sér á kjördegi. Sé þetta rétt - og ég hef ekki ástæðu til að vefengja það, að kosningar séu framkvæmdar á þennan hátt hér í Reykjavík, - vil ég vekja athygli hæstv. Alþ. á því, að þetta er ólöglegt. En þetta er ekki haft svona úti um land, þó að ólíkt meiri ástæða væri til þess, að menn kysu þar fyrir kjördag, menn, sem þurfa að ferðast fleiri km. á kjörstað. En þar er þessi leikur hvergi leikinn, svo að ég viti. En ég vil benda hv. þm. á, að þessi leikur er leikinn hér í Reykjavík, og að hv. þm. ættu að sjá um, að hann verði ekki leikinn í sambandi við kosningarnar í vor.



Herra forseti. Út af því, sem hv. 2. þm. N.-M. sagði nú um brot á kosningal. hér í Reykjavík, þá hygg ég, að það sé nú meira orðrómur en sannindi, að kosningal. séu brotin, því að það gilda sömu l. fyrir Reykjavík sem önnur kjördæmi. En það er vitanlegt, að fólk, sem ætlar sér að fara úr bænum, neytir atkvæðisréttar síns áður. En þar, sem fjölmenni er mikið, getur það borið við, að fáeinir af þeim mönnum, sem þannig kjósa, hætti e. t. v. við ferð sína, þó að þeir hafi neytt kosningarréttar síns, og þá eiga þeir að taka atkv. sitt aftur og kjósa á kjörstað og neyta kosningarréttar síns þann veg. En það mun vera margur alþýðumaður, sem veit ekki um, að hann á að gera þetta. En ég hef ekki trú á, að þetta sé leikið beinlínis af ásettu ráði, að menn taki ekki aftur atkvæðaseðil sinn, sem þeir hafa kosið á fyrir kjördag, ef þeir eru heima á staðnum á kjördegi.



Það mun vera rétt hjá hv. 2. þm. N.-M., að eitthvað sé um þetta, sem hann talaði um, að lasburða fólk kjósi hér fyrir kjördag, þó að það dvelji hér í bænum á kjördegi. En ég sagði það ekki í gær. Ég sagði, að á ákveðnu vistheimili fyrir volaða menn hefðu vistmenn fengið að kjósa fyrir kjördag, en þeir dvelja flestir í öðru kjördæmi en þeir eiga kosningarrétt í. Ég held, að sú misnotkun á l., sem hv. 2. þm. N.-M. talaði um, sé ekki í stórum stíl, og hygg ég það rétt, sem hv. 7. þm. Reykv. sagði um þetta mál. Og það er víst, að hér er ekki verið að gera upp á milli manna á neinn óeðlilegan hátt, heldur farið eftir því, hverjum er kleift að gefa tækifæri til þess að neyta kosningarréttar, þannig að tryggilega sé um búið og ekki valdi misnotkun. En það eru allir sammála um það, að með l. frá 1923 hafi verið gengið inn á þá braut, sem auðvelt hafi verið að misnota, nefnilega með heimakosningum á heimilum manna almennt, en hér í brtt. minni er aðeins verið að leggja til, að kosningar verði leyfðar á ákveðnum stöðum utan kjörstaðar. Og það eru dregin þarna takmörkin fyrir þessu eins og til er tekið í brtt. vegna þess, að vitað er um, að misnotkun hefur átt sér stað viðkomandi kosningum í heimahúsum. Það er því hér í brtt. ekkert gert meira upp á milli manna, sem annars vegar eru veikir í heimahúsum, en andlega heilir, og þeirra hins vegar, sem eru á sjúkrahúsum, heldur en manna, sem dvelja erlendis, sem sumir geta komizt á tilteknar skrifstofur og neytt þar kosningarréttar síns, en aðrir hafa ekki aðstöðu til að geta komizt á þá staði og missa við það tækifæri til að neyta kosningarréttar síns. Ég mun því halda fast við mitt mál og óska, að brtt. mín komi undir atkv.



Ég vil út af þessu síðasta, sem hv. 8. þm. Reykv. sagði, ganga inn á það, að það er æskilegt, að þeir, sem eru heilsu sinnar vegna ekki færir um að sækja kjörfund á kjörstað, eigi almennt að fá tækifæri til þess að greiða atkv. í kosningum. Hins vegar vil ég ekki fallast á, að það eigi að vera gerður greinarmunur þannig, að maður, sem er veikur á sjúkrahúsi, fái að kjósa, en hinn, sem veikur er heima hjá sér, fái ekki að kjósa, því að það er tilviljun, hvort Pétur eða Páll hefur komizt á sjúkrahús. Báðir mennirnir sækja um sjúkrahúsvist. Það er kannske sami sjúkdómur að þeim báðum, og kannske sami læknir, sem mælir með, að þeir fái báðir sjúkrahúsvist, en getur hins vegar ekki greint á milli, hvor þeirra hafi fyrir það meiri þörf - og annar fær sjúkrahúsvist, en hinn ekki. Þá finnst mér ekki rétt, að sá, sem á sjúkrahúsið komst, fái að neyta kosningarréttar síns, en hinn ekki, sem verður að liggja heima hjá sér. Í þessu mundi liggja réttindamismunur. Hitt get ég verið sammála um, að veita báðum þessum mönnum sama rétt, og í því liggur það, að n. hefur sérstaklega viljað taka það fram, að um leið og hún viðurkennir, að sú hugsun, sem fram kemur í brtt. hv. 8. þm. Reykv., sé rétt, að sá, sem er veikur, en andlega heilbrigður, eigi að hafa rétt til að kjósa, þá eigi samt ekki sá, sem liggur á sjúkrahúsi, að hafa um þetta rétt fram yfir annan slíkan, sem liggur veikur heima hjá sér. Og hv. 8. þm. Reykv. veit vel, að l. frá 1923 um kosningar á heimilum voru misnotuð. Og þegar svona stutt er til þingloka eins og nú, verður að athuga að samþ. ekki breyt. á frv., sem geta orðið til þess, að það gangi ekki fram, ef slík 1. eru annars þörf, eins og er álit n. En eins og ég hef tekið fram, vil ég ekki, að neinn álíti, að allshn. vilji ganga á móti því réttlæti, sem felst í brtt. hv. 8. þm. Reykv. Hins vegar get ég ekki séð, að sá samanburður sé réttur, sem hv. 8. þm. Reykv. gerði, er hann sagði, að í brtt. sinni væri farið fram á það, sem hliðstætt væri því, að íslenzkir menn, sem dvelja erlendis, gætu neytt kosningarréttar síns á skrifstofum íslenzkra ræðismanna og útsendra fulltrúa, eins og nánar er tilgreint í frv., vegna þess að þeir menn, sem þar geta neytt atkvæðisréttar síns utan Íslands, hafa allir sama möguleika í þessu efni. Ef þeir eru heilbrigðir, hafa þeir allir sama möguleika í þessu efni, og það er þá aðeins vegna þeirra vangæzlu eða klaufaskapar að þessu leyti til, ef þeir neyta ekki kosningarréttar síns. En í þessu tilfelli, sem hér er um að ræða í sambandi við brtt. hv. 8. þm. Reykv., er um það að ræða, að nokkur hluti þeirra, sem veikir eru, þ. e. þeir, sem eru heima hjá sér, fái ekki að neyta kosningarréttar síns, heldur hinir, sem veikir eru og liggja á sjúkrahúsi. Þarna er því alls ekki tvennu líku saman að jafna, sem hv. 8. þm. Reykv. vill telja hliðstæður. Svo er það að lokum, sem hv. 2. þm. N.-M. sagði viðkomandi þeim, sem greiddu atkv. fyrir kjördag. Ég vil benda þessum hv. þm. á, að það liggur fyrir úrskurður um það bæði undirkjörstjórna í héruðum og yfirkjörstjórnar, að atkv. þeirra manna, sem greiða atkv. fyrir kjördag, en eru heima í kjördæminu á kjördegi, eru ekki gild, sem l. líka alveg nákvæmlega taka fram.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson) : Herra forseti: Ég vildi út af þessari brtt. segja það, að ég tel, að með samþykkt hennar yrði ekki nógu tryggilega um það búið, að vilji kjósendanna í öllum tilfellum mundi koma fram. Mér virðist, að læknar sem hafa sjúklinga undir höndum á spítala, mundu hafa alveg sérstaka möguleika til þess að hafa áhrif á vilja sjúklinganna, og e. t. v. meiri em gert er ráð fyrir, að leyfilegt væri eftir kosningal. Grundvallaratriði okkar kosningarréttar er vitanlega það, að allir fái tækifæri til að kjósa, og svo enn fremur það, að atkvæðaseðillinn sýni rétta mynd af vilja kjósandans, og til þess að tryggja það, hefur Alþ. sett ýmiss konar reglur, sem eiga að gera það víst, að kjósandinn sé sjálfráður gerða sinna á kjördegi og atkvæðaseðillinn sýni þann innsta vilja kjósandans. Við heimakosningarnar, sem komu til framkvæmda 1923, var þessi regla um að búa tryggilega um það, að atkvæðaseðillinn sýndi hinn rétta vilja kjósandans, svo þverbrotin, að allir flokkar voru sammála um að ef ekki væri betur um búið mundu kosningar í framtíðinni ekki sýna þann rétta vilja eins og kjósendur vildu láta hann koma fram heldur væru möguleikar til þess, að óeðlileg áhrif væru höfð á vilja kjósendanna, þegar að kjörborði væri komið og þá heima hjá fólkinu. - Ég tel æskilegt, að allir, sem vegna veikinda væru hindraðir frá því að geta sótt kjörstað, en væru andlega heilir, eða hindraðir af öðrum ástæðum, gætu fengið að kjósa. En í framkvæmd hefur það ekki reynzt mögulegt af þeirri ástæðu, sem ég gat um, að það hefur ekki fundizt aðferð til að búa svo vel um hnútana, að tryggt þætti, að kjósandinn í því tilfelli væri algerlega sjálfráður gerða sinna. Löggjafanum hefur þótt rétt að búa svo um hnútana, að það væri tryggt, að hinn eiginlegi vilji kjósendanna kæmi fram á atkvæðaseðlum, þó að það gengi út yfir það, að ekki gætu allir kosið. Utankjörstaðalögin eru svo sett með það fyrir augum, að búið sé jafntryggilega, um það atriði í þeim tilfellum, sem þau heimila atkvgr. utan kjörstaða, eins og gert er á kjörstað. Og ég geri ráð fyrir, að ef gerð væri einhver svipuð breyt. á l. og gerð var í l. frá 1923 um þetta efni, mundi framkvæmdin í þessu efni fara mjög í sama horfið og þá, að það yrði til þess, að næst þegar gerð yrði breyt. á kosningal., yrðu allar utankjörstaðaratkvgr. afnumdar við kosningar, og teldi ég það illa farið. Ástæðan fyrir því, að við, sem stöndum að þessu frv., förum ekki lengra í það að opna þessi lög, er sú, að við töldum ekki tryggilega um búið, ef t. d. ákveðið hefði verið, að hægt væri að kjósa hjá öllum kjörræðismönnum Íslands utanlands. Þá hefðum við talið farið of langt. Við álitum ekki hægt að fara lengra en að gera þeim mönnum, sem dvelja erlendis, mögulegt að kjósa hjá útsendum sendimönnum Íslands erlendis eða ræðismönnum Íslands, svo sem til er tekið í frv. Ég tel því ekki fært að samþ. þessa brtt. eins og hún liggur fyrir. Ég lýsi yfir, að ég er henni algerlega mótfallinn, af þeim ástæðum, sem ég hef nú greint, og með tilvísun til ummæla hv. frsm. nefndarinnar.



Ég er dálítið hissa á því, að þetta atriði brtt. minnar, sem ágreiningur er um, skuli sífellt vera rætt í sambandi við 1. frá 1923. Þau voru um kosningar á heimilum, en brtt. er um kosningu á sjúkrahúsum. Og ég er undrandi yfir því, þegar hæstv. dómsmrh. segir, að læknar hafi sérstöðu til að hafa áhrif á sjúklinga í þessum efnum. Má vel vera, að læknar hafi aðstöðu til að hafa áhrif á vilja sjúklinga. En vel má vera, að sýslumenn hafi sömu aðstöðu, svo og hreppstjórar.

En skipstjórar?

- og skipstjórar. En öllum þessum mönnum er sýndur svo mikill trúnaður, að því er treyst, að þeir noti ekki þessa aðstöðu. En ég sé ekki, að ástæða sé til að væna læknastéttina frekar um það en aðrar stéttir að hafa tilhneigingu til þess að misnota þess konar aðstöðu, og yfirleitt er fáum stéttum í þjóðfélaginu sýndur meiri trúnaður en læknastéttinni. Ég er því hissa á því að heyra frá hæstv. dómsmrh, þau ummæli, að vegna þess að læknar hafi aðstöðu til þess að hafa áhrif á vilja sjúklinga sinna, sé ekki hægt að láta læknana annast þessi kjörstjórnarstörf. Annars var ég hissa á að heyra hæstv. dómsmrh. segja, að þetta væri samkomulagsmál á milli flokka. Ég hef aldrei séð þetta frv. fyrr en hér nú á borðinu hjá mér. Það hefur því eitthvað verið einkennilegt samkomulag um þetta mál á milli flokka.

Það hefur kannske bara verið talað við þá helztu

. Ég tek ekki nærri mér, þó að ég sé ekki talinn þar með, en mér þykir leiðinlegt, ef hæstv. forseti sameinaðs þings er ekki meðal þeirra helztu.

Frsm. (Garðar Þorsteinsson) : Það má auðvitað segja, að mér komi það ekki við, sem hæstv. dómsmrh. segir. En ég vil þó taka eftirfarandi fram, og mun ég þá tala fyrir hönd allshn. Ég er viss um, að það er síður en svo, að n. hafi nokkurn grun eða ástæðu til að gruna, að yfirlæknar eða læknar á spítölum hefðu áhrif á sjúklinga í pólitísku augnamiði. Okkur í n. hefur aðeins komið saman um það, - og þar með er talinn hv. flokksbróðir flm. í n., - að ef á annað borð ætti að veita sjúklingum á spítölum þennan rétt, þá ættu líka sjúklingar utan sjúkrahúsanna að fá hann. Og þessi flokksbróðir hv. flm. hefur aðstöðu til þess að dæma um þetta, vegna þess að hann hefur dvalið á stað, þar sem ekki er spítali í þeim skilningi, sem till. hv. þm. nær til. Og það kemur náttúrlega ekki til greina, að það sé ekki heimilt að veita einum manni, sem öðrum er veitt, vegna þess að hann kemur síðar á spítala. Það er ekki pólitísk hlutdrægni, sem kemur fram hjá læknunum, heldur það, sem liggur fyrir um heilsu mannsins. Ég vil taka það fram, að það er síður en svo, að ég vilji svipta nokkurn kosningarrétti, og ekki heldur að sett yrði löggjöf, sem yrði misnotuð eins og löggjöfin frá 1923. En ef hv. flm. till. fyndi leið, sem fyrirbyggir þessa ókosti, þá skal ég verða meðflm. hans í því máli.



Eins og ég gat um í gær, þá var á sínum tíma gerð aths. við þetta frv. af stjórn Búnaðarfél. Íslands og gerðar við það nokkrar till. til breytinga. Og eins og ég boðaði þá, höfum við nú 3 þm., hv. 2. þm. Skagf., þm. Borgf. og ég, lagt fram brtt. við málið á þskj. 996, sem felur í sér þær breyt., sem Búnaðarfélagið óskaði eftir. - Það er fyrst við 3. gr., þar sem farið er fram á, að árlegt framlag úr ríkissjóði, ½ millj. kr., eins og ákveðið er í gr., hækki upp í 1 millj. kr. og verði samtals 10 millj. Og hefur sams konar breyt. verið gerð við 9. gr., að í staðinn fyrir 10 millj. kr. skuli sjóðurinn fá 20 millj. kr. Enn fremur leggjum við til, að 4. gr. verði felld niður. En 4. gr. frv. er um það, að nokkurs konar ræktunaráætlun verði samin af Búnaðarfélagi Íslands og nýbyggingarráði. Við vitum, að jafnan er ástæða til þess að ger áætlun um ræktun landsins um lengri tíma. En það er vafasamt, hvort rétt sé að setja inn í frv., að n., sem er til bráðabirgða og lítil líkindi eru til að verði varanleg stofnun í þjóðfélaginu, skuli annast samningu slíkrar áætlunar, ef henni skal komið á fót. Okkur finnst ekki rétt að blanda inn í frv. bráðabirgðastofnun, sem ekki er hægt, eins og áður er sagt, að gera ráð fyrir að verði til langframa. - Þá er enn fremur brtt. við 12. gr. um það að lengja ofurlítið lánstímann, eða úr 5–25 ár, eins og er í frv., upp í 8–25 ár, og fyrir 5–12 ár komi 8–12. Er það sá skemmsti tími, sem hægt er að nefna. Allir vita, að lán til landbúnaðarins koma ekki að notum nema til nokkuð langs tíma. - Þá er brtt. við 13. gr. um að 2. tölul. falli niður. Teljum við ekki ástæðu til að hafa þau ákvæði, sem þar eru upp talin. - Mun ég svo ekki tefja málið frekar og skal ekki hafa orð mín fleiri og legg þessar brtt. fram.

Frsm. (Jón Pálmason) : Herra forseti. Ég þykist sjá af þeim till., sem hér eru fluttar af hv. þm. Mýr. o. fl. á þskj. 996, að það sé tilgangurinn að koma þessu máli fyrir kattarnef. Tilgangurinn getur enginn annar verið. Og sannleikurinn er sá, að það er óvenjuleg aðferð, sem hér er viðhöfð, kannske ekki að vísu frá hv. þm. Mýr. En það er yfirleitt lítið um það hér á hv. Alþ., að sú aðferð sé viðhöfð, að 2 menn úr landbn, hafi skrifað undir að fylgja frv. með þeim brtt., sem n. flytur sameiginlega, en leggi svo fram brtt. þvert ofan í fyrri gerðir og án þess að hafa orðað það í n.

Það er ekki rétt.

Það er víst rétt. Í landbn. höfðu ekki verið sýndar þær till. frá Búnaðarfél. Ísl., sem hv. flm. brtt. gat um áðan. En sú till., sem Búnaðarfél. vildi fá fram, að fella nýbyggingarráð úr frv., náði ekki samkomulagi í landbn. Nú er það svo, að við gætum sjálfsagt allir, sem erum bændur, þegið það út af fyrir sig að fá það fram, sem till. fara fram á. En það er allt annað, hvað menn óska eftir að fá og það, sem hægt er að fá fram. Og þegar samkomulag er fengið, þá er ekki hægt að koma aftan að mönnum og fara fram á, að allt skuli aukið um helming. - Varðandi 4. brtt., þá hef ég fyrir mitt leyti ekkert út á hana að setja og tel víst, að hægt verði að fá samkomulag í landbn. um hana, ef hún væri borin þar fram. - Varðandi 5. brtt., þá var það atriði mikið rætt í n., og varð samkomulag um að hreyfa því ekki. - Varðandi 4. gr. frv., þá skal ég ekki mikið út í það fara. Það eru 3 menn í hv. d., sem eru líka meðlimir nýbyggingarráðs, sem hefur samið þetta frv. Og eins og vitað er, var samkomulag um það þar. Býst ég við, að þeir svari fyrir það, sem fyrir þeim vakti með 4. gr. frv. Að öðru leyti skal ég geta þess, að flm., a. m. k. 2, var það fullkunnugt, að það mundi geta gengið fullerfiðlega að koma þessu máli í gegnum þingið í því formi, sem það var, þótt framlög ríkissjóðs væru ekki hækkuð um helming, en það mundi koma í veg fyrir, ef samþ. yrði, að málið næði fram að ganga.



Það er ekki langt síðan hv. þm. Mýr. talaði um þetta mál og bar þá eðlilega fyrir brjósti, hvort málið næði fram að ganga eða ekki. Ég tók undir ósk hans hvað þetta snerti eiginlega fyrir hönd þeirrar stofnunar, sem staðið hefur að samningu frv., nýbyggingarráðs. Ég hafði ekki ástæðu til þess þá að ætla, að hv. þm. Mýr. væri að mæla af yfirdrepskap einum. Það, sem studdi einnig þessa ætlan mína, var það, að hv. þm. ásamt hv. 2. þm. Skagf. hafði ritað undir nál. á þskj. 723 þann 9. apríl án ágreinings og n. öll gert sameiginlegar till., þar sem vilji hv. þm. líka var tekinn til greina. Ég hélt því, að hv. þm. Mýr. væri alvara í þessu máli, eins og öðrum hv. nm. En nú sé ég, að mér hefur skjátlazt í þessu efni. Þær óskir, sem hv. þm. Mýr. bar fram og ég tók undir, hafa ekki verið af heilum huga mæltar, þegar hann daginn eftir ber fram stórfelldar brtt. í þessu máli. Þá var yfirlýst, að nýbyggingarráð hefði gjarnan viljað setja till. nokkuð hærra í þessu efni, ef ekki hefði vaknað nokkur ótti um það, að of háar kröfur gætu orðið til þess að tefja málið algerlega. Nú hefur það sýnt sig, að jafnvel frv., eins og frá því var gengið af nýbyggingarráði og hv. þm. Mýr. ásamt öðrum í landbn., hefur ekki fengið eins góðar undirtektir á þessu þingi og margir hefðu óskað. En hv. þm. Mýr. er þetta ekki nóg. Hann óskar eftir því ásamt 2 öðrum hv. þm. að leggja frekari stein í götu málsins með því að koma nú á síðustu stundu með yfirboð. Öllum öðrum gæti ef til vill verið sæmra að koma þannig aftan að áhugamáli, sem borið er fram af heilum hug fyrir bændastétt landsins, öllum öðrum en form. Búnaðarfél. Íslands, frá honum hefði maður ekki getað vænzt þessa. Eins og ég sagði áðan, tók ég af heilum hug undir óskir hv. þm. í gær um, að frv. um ræktunarsjóð næði fram að ganga á þessu þingi. Og ég vil gjarnan leggja fram mitt lið til þess. En það er sýnilegt, að eitthvað annað vakir fyrir hv. þm. nú en að málið nái fram að ganga og að um það ríki friður. Það getur verið, að sá andi, sem vakti fyrir honum í gær við vantraustsumr., sé of ríkur í huga hv. þm., þegar hann í dag rýkur í að koma með yfirboðatill. í málinu, sem vitaskuld ýta ekki undir framgang málsins. Hv. þm. sagði m. a., að hann og tillögubræður hans vildu ekki afskipti nýbyggingarráðs framar af þessum málum. Það má vel vera, að hann líti svo á, að nýbyggingarráð sé ekki fært um að skipta sér neitt af slíkum málum. En minnist hv. þm. Mýr. þess, að nýbyggingarráð hefur borið gæfu til þess að koma málinu þetta áleiðis og er nú að fá samþ. á Alþ. frv. um landnám og nýbyggðir í sveitum. Og þótt hann líti með smáum augum á þessa bráðabirgðastofnun, eins og margir hans flokksbræður gera, og hann vilji fella hana burt úr l. með þessum brtt., þá læt ég mér það í léttu rúmi liggja. Ég vil benda hv. þm. Mýr. á, að þessari bráðabirgðastofnun hefur verið falið það verkefni að sinna landbúnaðarmálum eins og öðrum málum, og hyggjum við gott eitt til að halda því starfi áfram. Nýbyggingarráð hefur hingað til ekki sýnt það, að það vildi mismuna sveitunum í till. sínum og öðrum aðgerðum. Það fer því harla illa í munni forsvarsmanns bænda, sem hv. þm. þykist vilja vera, að gera lítið úr því starfi, sem nýbyggingarráð hefur innt af höndum í þessu efni. - Það er harla einkennilegt, þegar hv. þm, eru búnir ágreiningslaust að skrifa undir nál. og boða þar ekki neinn fyrirvara, heldur koma samhliða öðrum með till. til breyt., sem Alþ. fellst á, en svo rísa þeir hinir sömu menn upp og koma með yfirboð. Og þetta er gert til þess og ekki annars en að vekja ágreining um málið á þeim tíma, sem ef til vill hefði verið einhver leið til að vinna að því að fá samkomulag um málið á Alþ. Ég verð að láta það uppi, að ég harma þessa framkomu hv. þm. Mýr. Og ég er viss um, að þeir, sem unnu að þessu í nýbyggingarráði og þar á meðal framkvæmdastjórn Búnaðarfél., munu líka harma þessa framkomu, sem sýnilega stjórnast ekki af öðru en pólitískum ástæðum, kosningum, en er ekki borið fram til þess að verða þessu máli til liðs.



Ég er ekki vel upplagður til að tala vegna raddarinnar. Ég get þó ekki algerlega setið undir þeim ummælum, sem hv. þm. Vestm. hefur viðhaft í sambandi við þetta mál. Og að því leyti, sem hv. þm. snýr skeytum sínum að flm. brtt., sem eru í landbn., þá snýr það ekki síður gegn mér, því að ég á fullkomlega minn bróðurpart í, að þessar till. komu fram. Og skal ég færa rök fyrir því, að það er ekki að ófyrirsynju gert. Þetta mun bezt sjást, ef maður ber saman störf hv. þm. í nýbyggingarráði fyrir sjávarútveginn annars vegar og landbúnaðinn hins vegar. Ég tek það ekki til mín, þegar hv. þm. er að tala um yfirdrepskap og um að verið sé að koma aftan að einhverjum. Ég viðhef hér engan yfirdrepskap og er ekki að koma aftan að neinum. Ég flyt málið af heilum hug og vegna fullrar nauðsynjar þess atvinnuvegar, sem njóta á góðs af þessari löggjöf. Ég veit ekki, hvort hv. þm. Vestm. hefur athugað, hvernig ástatt er með þennan sjóð, þegar hann og nýbyggingarráð leggur til að gera till. til úrbóta. Ég skal segja honum, hvaða fé þessir sjóðir yfir höfuð hafa yfir að ráða til útlána. Ræktunarsjóðurinn hefur yfir að ráða einni millj. og 800 þús. kr. Það er allt féð til að sinna hinni miklu og brýnu þörf landbúnaðarins. Byggingarsjóðurinn hafði hins vegar yfir að ráða, þegar hv. þm. fór að gera sínar till., 1 millj. kr. til þess að sinna því mikla uppbyggingarstarfi, sem nú liggur fyrir hendi í sveitunum. Það hefur ekki verið hægt að framkvæma nauðsynlegar umbætur sökum skorts á efni. Meginhluti alls byggingarefnis hefur lent í kaupstöðum, en sveitirnar farið varhluta af. Hverjar eru svo umbæturnar, sem þm. Vestm. hyggst að gera? Ja, það er að auka starfsfé ræktunarsjóðs um ½ millj. og leggja 2½ millj. í byggingarsjóð, en nú eru veittar 300 þús. eða með vísitölu um 620 þús. Þá er lagt til, að veittar verði 2½ millj. til landnáms ríkisins, en til fjárframlaga í því skyni hefur verið 250 þús. kr. heimild, en ekki notuð af ríkisstjórninni og með því móti gengið mjög á rétt landbúnaðarins. Í frv. er gert ráð fyrir, að stofnlánasjóður verði 10 millj. kr., en hann er nú 3 millj. og 400 þús., en 1. júlí 1947 verður hann nál. 5 millj. kr. Viðbótin er því ekki nema 5 millj. kr. Í nál. frá landbn. talar hv. þm. A.-Húnv. (JPálm), sem nú er orðinn nokkurs konar fylgihnöttur kommúnista, um það, að sjóðurinn muni hafa 60–70 millj. til umráða. Ég skil ekki þá útreikninga, því að ég get ekki fengið meira en 55 millj. út úr þessu, auk þess sem þessi upphæð er ekki komin fyrr en að 10 árum liðnum. Það hljóta allir menn að sjá, sem nokkurt skyn bera á sveitabúskap, hversu þörfin er mikil fyrir lánsfé til eflingar landbúnaðinum. Það má kannske virða hv. þm. Vestm. það til vorkunnar, að hann hefur verið fjarlægur þessum atvinnuvegi alllengi, en þm. A.-Húnv. ætti þó að sjá og vita um þörfina og greina hvað þessi viðbót, sem hér um ræðir, nær skammt til að mæta þörfum landbúnaðarins. Ef þetta er svo borið saman við það, sem ætlað er sjávarútveginum, þá komumst við að raun um, að það er tæpast 1/10 hluti, og geta allir séð, hvað slíkt er ranglátt. Og ég vil algerlega mótmæla því, að þýðing landbúnaðarins sé ekki nema þetta brothlutfall af þýðingu sjávarútvegsins. Það blasa við möguleikar í íslenzkum landbúnaði. Með hagnýtingu náttúrugæðanna er hægt að margfalda framleiðsluna, auk þess sem með því verður hægt að flytja út landbúnaðarvörur og afla með því erlends gjaldeyris. Ég tel allt of lítið tillit tekið til þessa atvinnuvegar, því að mitt brjóstvit segir, að áður en langt um líður verði landbúnaðurinn ekki síðri fyrir okkar þjóðfélag en aðrir atvinnuvegir. Ég tel því, að nýbyggingarráði hafi verið mjög mislagðar hendur, þegar það gerði tillögur um lánasjóð til landbúnaðarins. Til bátakaupa eru ætlaðar 7 millj. kr. utan 100 millj. kr. Það má gera ráð fyrir, að þessar 7 millj. kr. verði beinn styrkur, en í nál. því er hér um ræðir, er talinn eftir 3 millj. kr. styrkur til ræktunar. Þetta vil ég láta koma fram til að draga mesta gustinn úr þm. Vestm. Brtt. eru á fyllstu rökum reistar, og ég þekki dómgreind og víðsýni þm. Vestm. illa, ef hann við íhugun fellst ekki á, að svo sé. - Ég skal svo ekki orðlengja þetta frekar, en vænti þess með skírskotun til þess, er ég nú hef sagt, að leiðrétting fáist á þessu, eins og brtt. fara fram á. Það má vera, að það hafi sært þm. Vestm., að lagt er til að fella niður 4. gr. frv., þar sem ræðir um skipulagningu á starfsemi landbúnaðarins. Þessi skipulagning á verzlun landbúnaðarvara hefur verið framkvæmd og það af litlum skilningi. Og þar sem ekki er neitt slíkt ákvæði um starfsemi sjávarútvegsins í sambandi við stofnlánadeild til hans, undrar mig mjög, að nýbyggingarráð skyldi bera fram slíka till., sem gerir svo upp á milli þessara atvinnuvega. Mér virtist hv. þm. Vestm. vera með hótanir vegna þess, að við leyfðum okkur að flytja brtt., sem við teljum nauðsynlega bót á frv. Ég hef fylgt og stutt þau frv., sem fram hafa komið til hagsbóta sjávarútveginum, og ég finn jafnar skyldur við landbúnaðinn, og ég tel mig ekki þurfa að biðja þm. Vestm. afsökunar á því að gera það, sem þingmannsskylda mín býður mér að gera. Það er bæði óviðeigandi og viðurstyggilegt að vera með hótanir um að refsa landbúnaðinum með því að láta þetta frv. ekki ná fram að ganga, en slíkt er ofarlega í hugum þeirra manna, sem telja það óviðeigandi að koma með nauðsynlegar brtt. En það skulu þessir herrar vita, að þó að slíkt sé hægt að nota um stundarsakir, þá er skammgóður vermir að míga í skó sinn.

Þetta er vísvitandi rangfærsla, ég hef ekki verið með neinar hótanir

. Það voru ekkert annað en hótanir, en vonandi hafa þessi alvöruorð mín haft þau áhrif, að hv. þm. falli frá að framkvæma þessar hótanir.