Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseta hefur borist í dag bréf formanns Samfylkingarinnar í tilefni af því að á dagskrá þingfundarins er stjórnartillaga um að draga til baka umsókn Íslands um aðild að Evrópusambandinu. Eru brigður bornar á að tillagan sé með því sniði sem stjórnarskrá og lög krefjast og eigi því ekki að taka hana á dagskrá þingsins. Af þessu tilefni skal þess getið að tillaga til þingsályktunar á þskj. 635 er borin fram með lögformlegum og þinglegum hætti, svo sem gildir um ákvarðanir ríkisstjórnar í formi tillagna til þingsályktana. Er tillagan lögð fram af ríkisstjórninni og árituð af forseta Íslands, samanber 25. gr. stjórnarskrárinnar. Um form og meðferð tillögunnar fer samkvæmt 45. gr. þingskapa. Engir slíkir annmarkar eru á tillögunni sem að mati forseta eiga að leiða til þess að hana beri ekki að taka á dagskrá fundarins. Af stöðu Alþingis sem æðsta handhafa ríkisvalds og þingræðisvenjunni leiðir að Alþingi getur beint ályktunum sínum til ríkisstjórnar eða ráðherra um einstök málefni. Óumdeilt er jafnframt að ályktanir þingsins hafa ekki lagagildi. Þegar allt kemur til alls er það Alþingi hverju sinni eða meiri hluti þess sem ákveður hvort það fellur frá eða breytir fyrri ályktun sinni. Samkvæmt þessu standa lagaskilyrði ekki til annars en að þingsályktunartillagan með tillögugreininni á þskj. 635 verði á dagskrá þingsins.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forseta skjót viðbrögð við bréfi mínu frá í morgun en lýsi jafnframt vonbrigðum með niðurstöðu hans. Eins og ráða má af orðum hæstv. forseta er það þannig að ef þingsályktunartillaga er formlega í lagi að ytri gerð er hún þingtæk. Í þessari tillögu er annars vegar vegið að æru þingmanna sem greiddu atkvæði með aðildarumsókn sumarið 2009 og þeir eru margir ekki hér til að svara ásökunum og áburði stjórnarflokka í því efni. Að hinu leytinu felst í tillögunni ómöguleiki. Hæstv. fjármálaráðherra sagði í Kastljósviðtali í gærkvöldi að hornsteinn tillögunnar væri sá að verið væri að binda framtíðarþing um tiltekna afgreiðslu þessa máls. Tveir prófessorar í stjórnskipunarrétti segja í Fréttablaðinu í morgun að það sé ekki hægt. Annar þeirra notar þau orð að þetta sé innantómt loforð. Þjóðin er auðvitað búin að fá nóg af innantómum loforðum þessara tveggja flokka í Evrópumálum á undanförnum missirum og óþarfi að bæta þar á. En það liggur sem sagt fyrir að ekki er hægt að efna þingsályktunartillöguna að efni hennar. Það er ómögulegt. Þar er sannanlega fyrir hendi ómöguleiki í málinu, hann er staðfestur af tveimur prófessorum í stjórnskipunarrétti í Fréttablaðinu í morgun og mér finnst ekki rétt að forseti þingsins taki ekki tillit til efnislegra ágalla tillögu þegar svo ber undir. Svo finnst mér sérstaklega dapurlegt að það sé hægt fyrir heiftúðugan stjórnarmeirihluta að leggja fram þingsályktunartillögu með ærumeiðingum í garð tiltekinna þingmanna úr eigin flokkum sem greiddu atkvæði með tilteknum hætti á fyrri þingum. Það finnst mér óskaplega dapurlegt fyrir stöðu Alþingis og mér finnst að forseti þingsins eigi að verja þingmenn gegn svona ósvinnu. 
            

Að gefnu tilefni vill forseti taka fram að greinargerð þingsályktunartillagna og frumvarpa er að sjálfsögðu á ábyrgð flutningsmanna viðkomandi þingmáls. Í öðru lagi vill forseti vekja athygli á því sem réttilega kom fram í máli hv. 4. þm. Suðvest., þegar hann vitnaði í ummæli prófessoranna áðan, að þar er vakin athygli á því sem auðvitað blasir við, að eitt þing getur ekki bundið hendur næsta þings vegna þess að Alþingi getur að sjálfsögðu tekið nýjar ákvarðanir. Það er kjarni málsins og lýtur meðal annars að því sem stendur í þingsályktunartillögunni.

Virðulegur forseti. Ég óska eftir því að þingsályktunartillaga hæstv. utanríkisráðherra verði tekin af dagskrá þingfundar í dag. Hæstv. forseti tók þá góðu ákvörðun í gær að taka þingsályktunartillöguna af dagskrá en setti hana aftur á dagskrá þingfundar í dag. Það eru tvær mjög gildar og góðar ástæður fyrir því að hæstv. forseti ætti að taka málið af dagskrá. Í fyrsta lagi er enn verið að ræða skýrsluna sem er grundvöllur ákvörðunartöku hæstv. utanríkisráðherra og hv. þingmanna stjórnarmeirihlutans um það hvernig þeir ætla að snúa sér í þessu flókna og stóra og mikla hagsmunamáli þjóðarinnar. Í öðru lagi komu hér fram rökin í máli hv. þm. Árna Páls Árnasonar, formanns Samfylkingarinnar, þegar hann fór vel yfir álitamálin í þingsályktunartillögunni sjálfri og einnig í greinargerðinni.

Virðulegur forseti. Við stöndum frammi fyrir áleitnum spurningum um virðingu þingsins. Annars vegar varðandi dagskrárvaldið, þ.e. þá niðurstöðu forseta að setja mál á dagskrá sem er þingsályktunartillaga hæstv. utanríkisráðherra áður en þingið hefur lokið umfjöllun um skýrslu þess hins sama sem varðar efnisþætti málsins. Ég kalla eftir því að hæstv. forseti hjálpi okkur sem hér erum til að halda virðingu þingsins á lofti gagnvart framkvæmdarvaldinu og við fáum að setja málin á dagskrá þegar eðlilegt er. Svo vil ég líka nefna þá alvarlegu stöðu sem kemur fram í greinargerð með þingsályktunartillögunni þar tilteknum einstaklingum er brigslað um brot á stjórnarskrá. Við erum að tala um mjög alvarlega aðför að þingmönnum. Forseti talar um að þetta sé á ábyrgð flutningsmanna málsins en flutningsmennirnir eru ekki hverjir sem er. Það er ríkisstjórn Íslands með fulltingi þingflokka beggja stjórnarflokkanna. Það er býsna kröftuglega kvittað undir þessa aðför og mér finnst að það hljóti að vera umhugsunarefni fyrir þingið hvernig tekið er á því.

Virðulegur forseti. Ég vil undir þessum lið, þar sem oft er fjallað um þá umræðu sem í gangi er, gera að umtalsefni ummæli hæstv. utanríkisráðherra í gærkvöldi sem kom í þingsal og hélt því fram að hér væru menn að stunda tilbrigði við málþóf. Ég hef sjálfur ekki flutt neina ræðu, þó að ég sé vissulega á mælendaskrá, í umræðunni um skýrslu utanríkisráðherra og hluti míns þingflokks hefur ekki enn þá komið í ræðustól til að fjalla um hana. Hæstv. utanríkisráðherra hélt hinu sama fram í samtali við fjölmiðla í gærkvöldi, hann hefði áhyggjur af því að Samfylkingin og Björt framtíð mundu reyna að spilla fyrir málinu með málþófi. Ég velti fyrir mér hvers vegna sá maður sem er æðsti yfirmaður diplómasíunnar á Íslandi ákveður að sýna mönnum þessa ókurteisi bæði í tali í fjölmiðlum og þingsal. Það er sérlega ómaklegt að halda því fram fyrir fram, þegar menn eru ekki einu sinni búnir að ræða málið einu sinni, að þeir séu komnir í málþóf. Ég mótmæli þessu og vil vekja athygli þingheims á þessu.

Virðulegi forseti. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að þessi tillaga verði tekin af dagskrá og hún rædd við flutningsmenn hennar, þ.e. í fyrsta lagi tillögugreinin sjálf miðað við það sem forseti hefur staðfest hér sem sinn skilning sem er sá sami og skilningur prófessora í Fréttablaðinu í dag, að hún sé efnislega röng. Þar með lít ég svo á að hún sé ekki þingtæk. Í öðru lagi hljótum við að gera þá kröfu að hæstv. forseti verji þá þingmenn sem hafa setið hér á þingi og verða fyrir mjög alvarlegri aðför í greinargerð með tillögunni. Þar er því haldið fram að þingmenn hafi ekki greitt atkvæði samkvæmt eigin sannfæringu í máli varðandi Evrópusambandið. Þá má rifja hér upp að Sjálfstæðisflokkurinn greiddi atkvæði á þrjá vegu, Framsóknarflokkurinn á tvo vegu, Vinstri hreyfingin – grænt framboð á tvo vegu þannig að svo sannarlega er augljóst að þarna voru engar flokkslínur, heldur einmitt sannfæring þingmanna. Ég geri þá kröfu að hæstv. forseti 

Herra forseti. Það tjáir kannski ekki að deila mikið um þann úrskurð forseta að tillagan sé að formi til þingtæk. Vissulega heitir hún tillaga til þingsályktunar og er prentuð á hvítan pappír og allt það en mitt mat er engu að síður að hún sé að minnsta kosti illa þingtæk og að Alþingi setji niður við að taka hana á dagskrá. Það er lítið skjól í því að um þingsályktunartillögu sé að ræða en ekki lagafrumvarp. Þetta er stjórnartillaga og hún er annars vegar stjórnskipulegur eða þingræðislegur bastarður, klúður, það blasir við öllum og forseti hefur í raun fyrir sitt leyti lýst sig sammála því. Það er verið að reyna að láta líta út fyrir að tillagan sé eitthvað annað og þýði eitthvað annað en hún getur eðli málsins samkvæmt gert.

Nú væri gott að hafa lagaskrifstofu …

Það er fáránlegt. Að hinu leytinu er tillagan og greinargerð hennar vitnisburður, í sjálfu sér verðmætur vitnisburður um það hversu lágt litlir karlar geta lagst í því að reyna að ata auri andstæðinga sína í stjórnmálum. 

Herra forseti. Ég vil hefja mál mitt á því að hrósa hæstv. forseta fyrir að hafa brugðist svo fljótt við og gefið úrskurð um þá fyrirspurn sem hv. þm. Árni Páll Árnason, formaður Samfylkingarinnar, lagði fram. Hitt er að ég er algjörlega ósammála niðurstöðu hæstv. forseta. Hæstv. forseti vísaði að vísu með fallegum vestfirskum þóttasvip frá sér allri ábyrgð á greinargerðinni og það sýnir smekk hæstv. forseta. Ég er honum algjörlega sammála um það að ekki mundi ég undir nokkrum kringumstæðum vilja taka ábyrgð á þeim fjölmælum sem þar er að finna en hæstv. forseti ber eigi að síður ábyrgð á sem þingmaður í stjórnarliðinu. Mér finnst hins vegar að mjög einföld rök liggi því til grundvallar að þetta sé ekki þingtækt mál. Það felst í því að hæstv. utanríkisráðherra hefur lagt fram skýrt lagaálit, varið það í fjölmiðlum og í utanríkismálanefnd, þar sem segir að þingsályktunartillaga sem felur það í sér að binda framtíðina hafi ekkert gildi. Það hlýtur að vera krafa 

Hæstv. forseti. Þessi úrskurður hæstv. forseta vekur undrun mína og ég ætla að gagnrýna hann vegna þess að í tillögunni er skýring sem mér dauðbrá við að sjá aftur í pappírum. Ég ætla að fá að lesa þessa skýringu í greinargerðinni, með leyfi hæstv. forseta: „Miðað við það sem fram hefur komið í atkvæðaskýringum, yfirlýsingum þingmanna og fleiri gögnum má jafnvel leiða að því rök að ekki hafi í raun verið til staðar meirihlutavilji fyrir málinu …“ Hér er verið að segja að einhverjir þingmenn hafi greitt atkvæði gegn sannfæringu sinni sem er brot á stjórnarskrá. Þetta hefur áður komið fram og hvernig er hægt að láta það óáreitt, láta eins og ekkert hafi í skorist? Þetta eru gríðarlega alvarlegar ásakanir. Ef forseti hefur einhver dæmi um að hér hafi verið beitt þvingunum, ofbeldi eða kúgun sem réttlætir það að þingmaður greiðir atkvæði gegn sannfæringu sinni verður hann að upplýsa um það. Menn geta ekki falið sig á bak við einhverjar skýringar utan þingsalar. Við erum að fara að greiða atkvæði og ég vil vita 

Virðulegi forseti. Það var oft farið í gegnum það í gær og enn langar mig að spyrja virðulegan forseta um það. Er það virkilega svo að þegar hann segir að þetta mál, þessi umrædda þingsályktunartillaga sem eins og nú hefur komið fram er náttúrlega bara hneyksli - það er hneyksli að ríkisstjórn Íslands beri fram tillögu af þessu tagi sem í fyrsta lagi er ekki þingtæk samkvæmt fræðimönnum út af einhverju sem stendur í henni og sem við eigum að álykta um á þingi og svo í öðru lagi greinargerðin. Það er ríkisstjórn Íslands sem leggur þetta fram. Fer ríkisstjórnin ekki með vald fyrir forsetann eða eitthvað svoleiðis? Ber forsetinn á endanum ábyrgð á þessari greinargerð? Hvað er hérna í gangi? Ég bið forseta vinsamlegast um að líta alvarlega á þetta mál því að það er ekki eins og við séum hérna í einhverjum sandkassaleik og einhverjir götustrákar geti komið hér 

Forseti. Mig langar að lýsa undrun minni yfir því að þessi tillaga fái að fara hér í gegn óáreitt. Það er ljóst að mikið vafamál er um það hvort hægt sé að líta á tillöguna sem þingtæka. Mér finnst aðdróttanirnar í greinargerðinni gríðarlega alvarlegar. Ekki finnst mér síður alvarlegt það sem kemur fram í tillögunni sjálfri, hvort sem það er ekki bindandi eða innantómt, að við leggjum fram svona tillögur sem vitað er fyrir fram að hugsanlega binda hendur næstu þinga er auðvitað skandall. Ég hef trú á því að hið vestfirska blóð sem ég á sameiginlegt með 

Herra forseti. Rétt eftir hádegi birtist frétt á visir.is um að meiri hluti kjósenda allra flokka vilji þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort halda eigi áfram með aðildarviðræður við Evrópusambandið samhliða sveitarstjórnarkosningum í vor. Þetta eru, samkvæmt þessari könnun sem var gerð dagana 29.–30. janúar sl., meira að segja tveir þriðju hlutar kjósenda stjórnarflokkanna og svo fleiri hjá öðrum flokkum. Nú hefur verið lögð fram þingsályktunartillaga um að það skuli gera slíkt, fara í þessa þjóðaratkvæðagreiðslu samfara sveitarstjórnarkosningum. Hana flytjum við píratar, Björt framtíð og samfylkingarmenn. Hún er sett sem 5. dagskrárliður í dag. Á eftir þessum lið núna koma störf þingsins, málefni Seðlabankans, skýrslan um aðildarviðræðurnar og svo þingsályktunartillagan um að umsóknin skuli dregin til baka. Ég spyr forseta: Er ekki hægt að færa umræðuna um ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu fram fyrir og setja 

Hæstv. forseti. Ég hlustaði hér á hv. þm. Árna Pál Árnason útskýra það bréf sem hann hafði skrifað forseta Alþingis. Ég hafði séð það en ekki áttað mig á að í bréfinu er þess óskað að forsætisnefnd leggi mat á hvort tillagan er þingtæk og færi fyrir því ástæður. Mér finnst með þessu bréfi, sem er skrifað af formanni stjórnmálaflokks, að full ástæða sé til þess að fara eftir því sem þar er beðið um og að forsætisnefnd sé kölluð saman til að fara yfir þetta mál. Forsætisnefnd hefur áður þurft að halda fund og kalla eftir áliti frá yfirlögfræðingi Alþingis vegna einræðistilburða hæstv. utanríkisráðherra Gunnars Braga Sveinssonar þegar hann taldi sig geta kallað til baka aðildarviðræður við Evrópusambandið á eigin vegum án þess að spyrja þingið. 
             Ég kem til þess að óska eftir því sem einn af forsætisnefndarmönnum að fundi verði frestað og 

Forseti bregst vel við því að haldinn verði forsætisnefndarfundur síðar í dag, t.d. í kvöldverðarhléi, en að öðru leyti vill forseti segja að það er regla að úrskurður sé kveðinn upp af forseta á forsetastóli við erindum af þessu tagi. Það var mat forseta að það væri eðlilegt og skynsamlegt og undir það hefur mér heyrst menn taka hér í umræðunni, að kveða upp þennan úrskurð jafn skjótt og hann var tilbúinn og hann var tilbúinn áður en þessi þingfundur hófst.

Virðulegur forseti. Þess hefur verið óskað að þingsályktunartillaga hæstv. utanríkisráðherra verði tekin af dagskrá. Virðulegur forseti hefur lýst því yfir að hann telji þingsályktunartillöguna þingtæka en hann hefur ekki svarað því hvort hann vilji taka hana af dagskrá þingfundar í dag. Nú má vera að hann vilji það ekki eða treysti sér ekki til þess. En ég spyr hæstv. forseta hvort hann treysti sér þá ekki til þess að kalla til sín flytjanda málsins, hæstv. utanríkisráðherra, og fara yfir greinargerðina með honum og verja með staðfestum hætti virðingu og æru þeirra þingmanna sem vegið er að í greinargerðinni með þingsályktunartillögunni. Það held ég að sé krafa sem hv. þingmenn hljóta að eiga á hæstv. forseta og embættið.

Virðulegi forseti. Mér var svo mikið niðri fyrir áðan að ég gleymdi alveg að segja það sem ég kom í stólinn til að segja. Það er út af brigslum hæstv. utanríkisráðherra um það sem hann kallaði í gær tilbrigði við málþóf. Hann hlýtur að þekkja það því að færri voru betri eða reyndust betur í málþófi á síðasta þingi en hann. Ég vil taka það fram að ég tel mig ekki hafa verið í málþófi þegar ég flutti ræðu mína í gærkvöldi og ég tel heldur ekki að ég verði í málþófi þegar ég flyt seinni ræðu mína í dag. Ég kem í þessum ræðum mínum inn á tvö atriði sem við vorum sammála um, við hæstv. fjármálaráðherra, um daginn að skiptu miklu máli. Annars vegar hvort hægt sé að ná sértækum samningum og hins vegar skýrslu um hagsmunamat. Ég á eftir að tala um skýrsluna um hagsmunamatið þannig að ég tel að það verði ekki málþóf þegar ég kem upp í seinni ræðu mína í dag.

Forseti. Mig langaði að taka undir tillögu þá sem kom frá hv. þm. Jóni Þór Ólafssyni um að við mundum breyta dagskránni þar að lútandi að liður nr. 5, ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðsla um áframhald aðildarviðræðna við Evrópusambandið, verði tekinn til umræðu strax á eftir liðnum sérstök umræða. Það er alveg ljóst að með þessari tillögu kemur þingið til móts við meirihlutavilja þjóðarinnar. Samkvæmt skoðanakönnuninni sem hv. þingmaður nefndi áðan vilja um 76% þeirra sem eru spurðir fá málið í þjóðaratkvæði, þar á meðal yfirgnæfandi meiri hluti kjósenda bæði Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins. Það væri gagnlegt ef við mundum hlusta á það sem fólk kallar eftir og bregðast við því áður en það verður of seint.

Herra forseti. Á fundi forsætisnefndar í gær lagði ég til að hæstv. forseti hefði samband við hæstv. utanríkisráðherra og byði honum upp á að lagfæra tillögu sína eða að minnsta kosti greinargerðina þannig að síðan mætti prenta skjalið upp með sómasamlegri greinargerð eða að minnsta kosti greinargerð sem ekki væri til stórfelldrar skammar fyrir ráðherra og til vansa fyrir Alþingi að hafa á borðum sínum. Ég vil því spyrja hæstv. forseta hvort hann hafi átt samtal við hæstv. utanríkisráðherra, bent honum á þennan möguleika. Betra er seint en aldrei og menn eru bara menn að meiri að sjá að sér ef við tækjum þann jákvæða pól í hæðina að líta svo á að hæstv. utanríkisráðherra hefði orðið hér á óskaplega klaufaleg mistök og öllum stjórnarþingmönnum sem studdu að tillagan kæmi fram, í einhverju hugsunarleysi eða af vangá sést yfir það að tillagan er ekki boðleg eins og hún er, í raun hvorki tillögugreinin og þaðan af síður greinargerðin. Ég tek að sjálfsögðu undir óskir um að forsætisnefnd hittist og fjalli um 

Forseti hefur ekki átt slíkt samtal við hæstv. utanríkisráðherra en treystir því raunar að sjónarmiðin hafi komið fram þótt þau hafi ekki komið fram af vörum forseta og hann ekki flutt hæstv. utanríkisráðherra þetta mat ýmissa hv. þingmanna.

Virðulegi forseti. Í framhaldi af þeim ummælum sem forseti hefur látið falla eftir að ég fór síðast úr ræðustól verð ég að segja að mér þykir ekki mikill bragur að því fyrir stjórnarmeirihlutann að sitja hér og mæla fyrir tillögu sem forseti lýsir yfir að sé svo hæpin að orðfæri og efni að hann lýsir ábyrgð á hendur flutningsmönnunum og vill ekki taka ábyrgð á henni vegna þess hvernig þar er vegið að æru einstakra manna. Hann tekur líka undir með tveimur prófessorum um að ekki sé hægt að efna hana að efni til, það sé ekki hægt að framfylgja henni að efni til. Mér fyndist bragur að því fyrir stjórnarmeirihlutann að hugsa þá sinn gang. Við höfum viljað bæta umræðuhefð á Alþingi. Mér finnst forsætisnefnd þurfa að tala sérstaklega um það hvernig hægt sé að verja æru þingmanna fyrir ritsóðum á seinni stigum sem setja fram, þegar þeir eru sestir í ríkisstjórn, tillögur sem vega að æru þingmanna sem lokið hafa störfum sínum á Alþingi. Mér finnst ekki boðlegt að ekki sé til umgjörð um það verkefni. Svo ítreka ég það að ég gerði ráð fyrir 

Forseti hefur brugðist vel við því að kalla saman fund forsætisnefndar í kvöldverðarhléi til að fara yfir þetta mál.

Virðulegi forseti. Málið er ekki svona léttvægt. Það er í greinargerð með ríkisstjórnartillögu verið að segja að einhverjir þeirra 63 þingmanna sem tóku þátt í atkvæðagreiðslunni 2009 um tillöguna um aðild að Evrópusambandinu hafi brotið stjórnarskrá og ekki greitt atkvæði samkvæmt eigin sannfæringu. Samt er það staðreynd að sjaldan hafa þingflokkar brotnað upp í jafn marga hópa og í þeirri atkvæðagreiðslu. Ég er ein af þessum 63 þannig að ég er ein af þeim sem hér er mögulega verið að tala til. Ég fer fram á það að ekki aðeins verði varðir þeir þingmenn sem ekki sitja lengur á þingi og þurfa þar með að sitja undir þessum áburði heldur líka við hin. Ef hæstv. forseti er ekki tilbúinn að taka þessa tillögu af dagskrá til að fara betur yfir þetta mun ég formlega, með bréfi til hæstv. forseta og forsætisnefndar, 

Forseti biður hv. þingmenn að virða tímamörk.

Virðulegi forseti. Þingtæki þessarar þingsályktunartillögu er umdeilt að því er virðist. Þá þykir mér mjög áhugavert að virðulegur forseti hefur sagt að þingsályktunartillaga geti ekki bundið hendur næsta þings og velti fyrir mér hvers vegna standi þá í þingsályktunartillögunni, með leyfi forseta: „Jafnframt ályktar Alþingi að ekki skuli sótt um aðild að Evrópusambandinu á nýjan leik án þess að fyrst fari fram þjóðaratkvæðagreiðsla um hvort íslenska þjóðin stefni að aðild að Evrópusambandinu.“ Þarf ríkisstjórnin sérstaka heimild til að halda ekki þjóðaratkvæðagreiðslu? Sumum finnst kannski að það ætti að vera þannig en það er ekki þannig, svo mikið er ljóst. Ég velti því fyrir mér hvaða vitleysa það sé að hafa þennan texta í þingsályktunartillögunni ef þetta á að vera gjörsamlega þýðingarlaust hvort sem er. Auðvitað er þetta gert einfaldlega til þess að reyna að láta ályktunina hljóma um það bil eins og það sem stjórnarflokkarnir sögðu fyrir kosningar, þó ekki þannig að fram komi að það verði í raun og veru þjóðaratkvæðagreiðsla því að þá gætu stjórnarflokkarnir þurft að samþykkja að taka á dagskrá þingsályktunartillögu sem liggur fyrir um að 

Það sem forseti átti við og taldi sig hafa sagt skýrt er einfaldlega það að með nýrri þingsályktunartillögu sem samþykkt yrði á Alþingi þar sem tekin væri önnur ákvörðun væri auðvitað tekin úr sambandi ákvörðun sem var samþykkt í fyrri atkvæðagreiðslu á fyrra þingi. Það held ég að blasi við öllum þingmönnum og ætti í sjálfu sér ekki að þurfa að árétta í þessari umræðu, svo augljóst er það að mati forseta.

Virðulegi forseti. Við erum nefnilega ekki að tala hér um neitt grín. Við erum að velta fyrir okkur, ekki bara greinargerðinni með þessari tilteknu þingsályktunartillögu heldur hvort forseti telji það sæma yfir höfuð að svona brigsl séu prentuð hér sem þingskjal. Er það eitthvað sem við getum búist við að þyki eðlilegt í framhaldi af þessu, að við séum bara komin inn í eitthvert nýtt tímaskeið þar sem það er við hæfi að menn segi, með leyfi forseta, „atkvæðagreiðslan tæplega lýsandi fyrir afstöðu þingmanna“? Er það orðið þannig að það sé eitthvað sem hægt er að segja um ókomna tíð? Ég spyr líka virðulegan forseta: Er virðulegur forseti sjálfur, hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, sammála því efnislega sem segir í greinargerðinni að atkvæðagreiðsla 

Virðulegur forseti. Vegna þess sem menn hafa rætt hér um greinargerðina vil ég taka undir þær ábendingar sem fram hafa komið. Það er ráðrúm miðað við mælendaskrá til að gera breytingar á þessari greinargerð sem er ekki bara móðgandi fyrir fyrrverandi þingmenn sem ekki eru lengur hér heldur líka þá sem sitja hér inni, þar á meðal hv. þingflokksformann Sjálfstæðisflokksins sem tók þátt í því að samþykkja tillöguna um umsókn að Evrópusambandinu. Ég vakti athygli forseta á þessu á fundi þingflokksformanna í gær og spurði út í það hvort menn mundu ekki vilja reyna að nýta þann tíma sem þeir hefðu til að gera slíkar breytingar, burt séð frá því hvaða skoðanir menn hafa á efnisatriðum þessa máls, sem ég held að fari svo sem ekki á milli mála. Ég er mjög undrandi á því að menn skuli ekki vilja nýta tækifærið til að gera þessar breytingar. Þetta er ótrúlega ósmekklegt.

Herra forseti. Hluti af þeirri tillögu sem við erum hér að deila um mælir fyrir um hvernig þing framtíðarinnar eigi að haga sér. Hæstv. forseti hefur sagt að það sé marklaust. Þannig er það efnislegur dómur hæstv. forseta yfir þessari þingsályktunartillögu hæstv. utanríkisráðherra að hún sé marklaus. Það er því mjög erfitt að sneiða hjá þeirri ályktun að sú tillaga sem fyrir liggur sé óþingleg. Ég hafði hins vegar ekki í fyrri ræðu minni komið auga á það sem stendur í greinargerðinni, það er alveg óheyrilegt, ég hef aldrei séð slíkt áður. Þar er ríkisstjórnin í reynd að bera þingmenn úr einum tilteknum flokki þeim sökum að þeir hafi brotið stjórnarskrá. Það er ekkert öðruvísi. Hæstv. forseti hefur áður skikkað orðsóða úr sínum stóli og ég skora á hæstv. forseta að skikka líka ritsóða ríkisstjórnarinnar til hlýðni. Þeir verða að kunna mannasiði þegar þeir tala við þingið.

Virðulegi forseti. Í fyrra skiptið tókst mér ekki að fjalla um það sem hefur orðið hér að umtalsefni en það er hin dæmalausa yfirlýsing í athugasemdum með þingsályktunartillögunni, að höfundar þingsályktunartillögunnar hafi tekið að sér að túlka atkvæði þingmanna á seinasta kjörtímabili eins og töflurnar tvær séu ekki nákvæmlega til þess. Það eru þrír takkar, þetta getur ekki verið einfaldara, þingmenn ýta á takkana eftir sinni sannfæringu. Það er ekki í verkahring neins nema þessara tveggja taflna og þeirra sem kunna að telja að túlka þá niðurstöðu. Það að athugasemdir segi eitthvað annað er í skásta falli mjög sár móðgun og algjörlega til skammar.

Hæstv. forseti. Undanfarna daga og vikur hafa nokkrir aðilar komið að máli við mig. Allir þessir einstaklingar hafa átt eitt sameiginlegt, þeir voru með gengistryggð lán, annaðhvort á heimilum sínum eða fyrirtækjum, og allir hafa þeir misst eignir sínar á undanförnum árum. Ég ætla að ræða hér nokkur atriði sem mér finnst nauðsynlegt að bregðast við, sérstaklega vegna þess að bak við þessi mál eru einstaklingar og fjölskyldur sem eiga erfitt vegna baráttu sinnar við fjármálastofnanir, baráttu sem engu hefur skilað, og málin fyrnast brátt. Samt sem áður eru til gögn um að fjármálafyrirtækin hafa viðurkennt í samskiptum við lögmenn að lánin séu sambærileg þeim lánum sem dæmd hafa verið ólögmæt. Að mínu mati verður að bregðast við og auðvelda þeim einstaklingum og fyrirtækjum sem farið hafa í þrot vegna ólögmætra lána að sækja rétt sinn áður en málin fyrnast. Að mínu mati verður að bregðast við og krefjast svara við því hvers vegna einstaka fjármálastofnanir neita að fara í endurútreikninga á ólögmætum lánum nema að einstaklingar og fyrirtæki sæki mál sitt á móti viðkomandi stofnun. Gerum okkur grein fyrir að það er aðeins brot af þeim sem eru í þessum sporum sem hafa burði til að sækja mál sín, meðal annars vegna líðanar sinnar og fjárhagslegrar stöðu. Að mínu mati verður að bregðast við og krefjast svara um hvers vegna einstaklingar og fyrirtæki hafa verið sett í þrot eftir að dómar hafa fallið, bæði í héraðsdómi og Hæstarétti, dómar um ólögmæti sams konar lána og settu viðkomandi í þrot. Herra forseti. Mín skoðun er sú að hjálpa verður þeim sem leita þurfa réttar síns gagnvart fjármálastofnunum og fara fram á endurútreikninga, m.a. með því að veita gjafsókn vegna þessara mála. Er ekki möguleiki að veita fordæmisgefandi málum brautargengi varðandi gjafsókn þannig að réttlætið nái fram að ganga svo að hægt sé að leita réttar síns? Það eru margir sem komast ekki í gegnum gjafsóknarferli í dag þar sem skilyrðin eru mjög þröng. Að mínu mati þarf að klára þessi mál, 

Virðulegur forseti. Mig langar til að ræða hér hugtak sem hefur verið svolítið í umræðunni um skýrslu utanríkisráðherra um Evrópusambandið og þingsályktunartillögu um slit viðræðna við Evrópusambandið, hugtakið ómöguleiki. Ég horfði með athygli á viðtal við hæstv. fjármálaráðherra í Kastljósi sjónvarpsins í gær þar sem hann kynnti hugsunina á bak við hugtakið og þá stöðu sem upp er komin. Ég gat ekki heyrt neinn rökstuðning fyrir því hvers vegna ómöguleikinn var mönnum ekki ljós í aðdraganda síðustu kosninga. Það er ekkert sem hefur gerst í stöðunni sem dregur ómöguleikann fram í dagsljósið. Rökstuðningur hæstv. fjármálaráðherra í þeim efnum var fullkomlega ótækur. Hann dugði ekki og hann gengur ekki upp. Ég vil vekja sérstaklega athygli á því þegar menn halda því fram að þeir geti ekki farið að vilja meiri hluta þjóðarinnar í þjóðaratkvæðagreiðslum að það var gert í tvígang á síðasta kjörtímabili þar sem stjórnvöld efndu til þjóðaratkvæðagreiðslna sem voru þeim þvert um geð - í tvígang. Og þau fóru í tvígang að vilja og niðurstöðu þjóðarinnar í þeim efnum. Ég skil ekki að menn skuli láta bjóða sér þennan rökstuðning í stjórnarflokkunum vegna þess að hann heldur ekki vatni. Það er Hagfræðistofnun Háskóla Íslands sem hefur skilað inn þeirri skýrslu sem er til umræðu. Í atkvæðagreiðslunni um Icesave sem fram fór var Hagfræðistofnun Háskóla Íslands líka falið að undirbúa kynningarefnið sem var hlutlaust. Af hverju geta núverandi stjórnvöld ekki gert slíkt hið sama? Af hverju er skyndilega 

Virðulegi forseti. Ómöguleikinn leynist víða. Í gær innti ég hæstv. forsætisráðherra eftir stöðu samráðs um afnám hafta. Hæstv. forsætisráðherra gaf þá til kynna í síðara svari sínu að það eina sem hindraði samráðið væri að fulltrúar stjórnarandstöðunnar mættu ekki á fundi þegar þeir væru boðaðir. Haldnir hafa verið heilir þrír fundir í þessum þverpólitíska samráðshóp. Gott og vel, þar situr fólk, það hefur fengið skipunarbréf, það á að fara yfir málin og hlutverkið er, eins og það heitir í skipunarbréfi, að vera vettvangur fyrir miðlun upplýsinga og samráð um málefni tengd fjármagnshöftum og afnámi þeirra. Þess vegna hlýtur það að vekja manni spurningar þegar hæstv. forsætisráðherra kemur ítrekað upp og svarar fyrirspurnum frá mörgum hv. þingmönnum og segir að áætlun um afnám gjaldeyrishafta eigi að vera leynileg. Hæstv. fjármálaráðherra segir svo á fundi í Valhöll í hádeginu: Við erum á fullu að vinna samkvæmt áætlun um afnám gjaldeyrishafta. Og við erum mjög bjartsýn á að þetta sé allt í mjög góðum gangi. En hefur þverpólitíski samráðshópurinn sem á að vera vettvangur fyrir hið mikla þverpólitíska samráð heyrt um áætlunina? Nei, hann hefur ekki fengið eina einustu kynningu á áætlun um afnám hafta sem greinilega er svo leynileg að hún fær ekki að líta dagsins ljós í trúnaðarsamráði stjórnmálaflokkanna. Þegar hæstv. forsætisráðherra talar hér um holan hljóm í þingstörfum segi ég: Það er mjög holur hljómur í öllu samráðstali af hálfu hæstv. forsætisráðherra þegar greinilega er verið að draga hér upp villuljós um meint samráð í þessu stóra verkefni sem við viðurkennum öll að sé eitt stærsta verkefni í íslensku efnahagslífi, þ.e. afnám hafta, þegar menn tala eins og hér sé verið að fara fram með allar upplýsingar í þverpólitísku samráði og svo kemur eitthvað allt annað frá hæstv. fjármálaráðherra. Ég hlýt að segja það, af því að þessi liður fjallar um störf þingsins, að ég trúi því ekki að hæstv. forseti sé sáttur við að hv. þingmönnum 

Hæstv. forseti. Nýlega birtust á heimasíðu ASÍ nokkrar staðreyndir sem hafa fengið litla athygli. Þar er fjallað um þróun vöruverðs á Íslandi. Þar kemur fram að að staðaldri gerir Alþýðusamband Íslands verðkannanir í 15 verslunum á Íslandi og ber saman. Þann 19. febrúar kemur fram, með leyfi forseta, í fréttatilkynningu frá Alþýðusambandinu: „Fjórar verslanir hækkuðu verð umfram verðbólgu síðustu 12 mánuði.“ Verðbólgan mælist 3,7%. „13 verslanir af 15 hafa hækkað verð hjá sér á síðustu 12 mánuðum.“ Þetta gerist á sama tíma og íslenska krónan hefur styrkst gagnvart helstu viðskiptamyntum um 8%, mest gagnvart jeni, minnst gagnvart evru og danskri krónu. Eins og ég sagði áðan hafa þessar staðreyndir ekki ratað inn í nokkurn einasta fjölmiðil á Íslandi en í staðinn hefur fjölmiðlaflóran, og þar með ríkisfjölmiðillinn, gerst sérstök málpípa aðila sem vilja flytja inn ost af ókunnum tegundum sem er mikil eftirspurn eftir. Þeir aðilar hafa fengið ótakmarkaðan tíma í fréttatíma ríkissjónvarpsins  Ég held að full þörf sé á því að þessi mál komist á dagskrá fjölmiðla vegna þess að þau varða hvert einasta heimili í landinu miklu. Það er óþolandi að stærstu verslanir landsins skuli komast upp með að skila ekki styrkingu krónunnar út í vöruverð á Íslandi.

Herra forseti. Fyrir nokkrum dögum gerði Landsvirkjun opinbera ársreikninga sína eða niðurstöður fyrir rekstrarárið 2013. Þar kemur fram að þrátt fyrir meiri raforkusölu en nokkru sinni, eða 13.186 gígavattstundir, sem sagt sölu sem er 416 gígvattstundum meiri en á fyrra ári, og áfallalausan rekstur nánast að öllu leyti varð 38,5 milljón dollara tap á rekstri fyrirtækisins, eða tæpir 4,4 milljarðar íslenskra króna. Skýringin sem er gefin er einföld; vegna lægra eða lágs álverðs, „due to low aluminium prices“, eins og stendur í ensku útgáfunni, herra forseti. Staða Landsvirkjunar væri enn verri og sennilega tap svo næmi tug milljarða ef ekki meira ef ekki hefði komið til á síðasta kjörtímabili endurskoðun á raforkusölusamningi til Rio Tinto Alcan í Straumsvík þar sem horfið var frá tengingu álvers og veruleg hækkun á raforkuverði var tryggð með hækkun á bandarísku neysluverðsvísitölunni. Það væri fróðlegt að vita hvort þessi niðurstaða vekur einhverja til umhugsunar um framhaldið, hversu gáfuleg sú áhersla er sem núverandi ríkisstjórn er með uppi að vilja endilega byggja fleiri álver, hafa enn fleiri egg í sömu körfu. Vissulega væri gott ef hér væri til staðar til dæmis hv. þm. Jón Gunnarsson sem öðrum mönnum fremur virðist trúa því að álið sé málið, eða hæstv. iðnaðarráðherra, Ragnheiður Elín Árnadóttir. Þau hafa að sjálfsögðu tækifæri til að tjá sig um þetta hér á þingi einhvern tímann í framhaldinu. Ég tel að meðal annars þessi niðurstaða, sem sýnir svart á hvítu hversu illa við erum tryggð gagnvart þeirri miklu orkusölu sem fer til álveranna, stóriðjunnar, og hversu lítinn arð íslenska þjóðin hefur af þessum orkuauðlindum sínum, gefi fullt tilefni til að taka þau mál hér upp 

Virðulegi forseti. Mig langar undir liðnum um störf þingsins að fjalla aðeins um störf þingsins, aldrei þessu vant, og kvöldfundinn sem var í gær. Á síðustu vikum hafa verið mjög fá þingmál á dagskrá frá stjórnvöldum og mál þingmanna að miklu leyti komin úr nefndum. Í síðustu og þarsíðustu viku var hér hver sérstaka umræðan á fætur annarri og virtist manni sem menn ættu fullt í fangi með að fylla dagskrána. Í næstu viku verða engir þingfundir, heldur nefndafundir. Ef það koma það mörg mál inn í þingið núna að við þurfum að halda þingfundi á kvöldin fram að miðnætti og það í febrúar velti ég fyrir mér hvort ekki þurfi að endurskoða eitthvað þessa nefndaviku. Af hverju var verið að setja inn aukanefndadaga um daginn? Í dag eru 17 mál á dagskrá eftir umræðuna um ESB-skýrsluna og þingsályktunartillögu hæstv. utanríkisráðherra. Hvar voru þau mál í síðustu viku? Ástæðan fyrir því að ég er ekki alveg tilbúin að láta þetta mál niður falla og kem hér ítrekað upp og fjasa um það í ræðustól er að mér finnst mjög mikilvægt að fagleg vinnubrögð sé stunduð á Alþingi. Ef forseti heimilar kvöldfundi finnst mér hann í raun vera að samþykkja þau slæmu vinnubrögð meiri hlutans að henda fram málum allt of seint og allt að því þegar þeim sýnist. Hæstv. forseti hefur einmitt ítrekað mikilvægi þess að stjórnvöld leggi fram mál í tíma. Mig langar að gera athugasemdir við að virðulegur forseti hafi farið fram á afbrigði. Það er skellt á kvöldfundi í andstöðu við minni hlutann án þess að rökstyðja þá ákvörðun. Ég velti fyrir mér hver ræður dagskrá þingsins. Er það meiri hlutinn? Er það framkvæmdavaldið? Er það einstaka ráðherra? Hver fór fram á að kvöldfundur væri haldinn í gær? Hvað gerði þetta mál svona aðkallandi? Það má líka spyrja hvort ekki sé eðlileg krafa að þingmenn sem samþykkja afbrigði í andstöðu við félaga sína á þingi sitji þá undir þeim umræðum í þingsal á meðan það mál 

Herra forseti. Það nýjasta í áróðri gegn lækkun veiðigjalda er að deila þeim veiðigjöldum sem stórútgerðin á að greiða á íbúa þeirra byggðarlaga sem viðkomandi útgerðir eru í. Mér er ekki tamt að vitna í Morgunblaðið en þar segir í gær, með leyfi forseta: „Veiðigjöldin hafa nífaldast. Vestmannaeyingar borga hæstu veiðigjöldin ásamt íbúum á Höfn í Hornafirði og í Grindavík. Sextán sinnum hærri gjöld á hvern íbúa en í Reykjavík.“ Það er látið eins og viðkomandi íbúar greiði veiðigjöldin úr eigin vasa. Það er uppleggið og áróðurinn. Er það það að þessi veiðigjöld hafi verið að skila sér í sveitarsjóði viðkomandi sveitarfélaga áður en veiðigjöldin fóru að verða alvöruveiðigjöld en ekki aðeins til málamynda eins og var á árum áður? Hafa þessir íbúar fengið veiðigjöldin eða andvirði þeirra í eigin vasa áður en útgerðirnar fóru að borga veiðigjöld að einhverju marki? Svona er þetta lagt upp, til þess að hefja þann áróður gagnvart íbúum landsbyggðarinnar að verið sé að taka af þeirra fé þær upphæðir sem deilast niður á hvern íbúa í umreikningi Morgunblaðsins, að verið sé að taka upphæðirnar úr vasa viðkomandi íbúa. Þetta finnst mér ómerkilegur áróður sem við verðum að tala gegn, því að það er ekki eins og þessar útgerðir hafi byggt upp fyrirtæki sín, mörg hver, með miklum hagnaði. Ekki sést það á skipaflotanum. Oftar en ekki hafa menn lagt fé í óskyldan áhætturekstur, verslunarhallir í Reykjavík og ýmislegt líkt því, fataverslanir og annað og ýmiss konar brask. Við eigum að varast áróðurinn sem er í Morgunblaðinu.

Forseti. Það er enn þá hægt að finna leiðir og lausnir úr þeirri sjálfheldu sem ríkisstjórnin er búin að koma sér í. Kannski er það eins og oft er sagt að gefið er út hærra spil eða látið eins og maður sé með spil á hendi sem eru ekki til staðar og svo er viðurkennt eða dregið til baka á þann stað sem fólk vildi upprunalega fara á. Ef til vill þurfum við þingmenn minni hluta og meiri hluta að taka höndum saman og koma vitinu fyrir ríkisstjórnina. Ég tók eftir því á Facebook áðan að fyrrverandi formaður kvennahreyfingar Framsóknarflokksins lagði til að farin yrði mildari leið. Ég sé svipuð viðbrögð víða hjá stuðningsmönnum ríkisstjórnarinnar til langs tíma. Ég er sannfærð um að minni hlutinn eða stjórnarandstaðan, hvað sem fólk kallar sig, er tilbúin að hjálpa til við að bjarga ríkisstjórninni úr þessari ólánsstöðu og ég legg til að við gefum þeim einhverjar útgönguleiðir. Kannski er hægt að gera það þegar þetta mál er komið til nefndar. En það væri mjög gagnlegt ef fólk eða þeir sem eru ábyrgir fyrir þeirri hryggðartillögu sem hér liggur fyrir, og ætti í raun og veru umsvifalaust að vera tekin af dagskrá, lýstu sig reiðubúna til að endurskoða málið og við mundum þá hreinlega halda áfram á þeirri vegferð að vera með málið í hléi. Hvað er að því? Ég hef reyndar heyrt að það séu einhver sæti í staðinn, að þetta snúist í raun og veru um forsætisráðherraskipti, en ég veit ekki um það. Það væri ágætt að fá það skýrt hér í þingsal sem fyrst. Og hvar er umhverfisráðherrann?

Virðulegi forseti. Það var mótmælt hér fyrir utan í gær og það hafa verið boðuð mótmæli í dag og ekki aðeins vegna Evrópusambandsaðildarumsóknar eða þess máls sem hér var sett á dagskrá og tekið af dagskrá. Í dag hafa stúdentar einnig boðað til samstöðufundar og ekki að ósekju. Síðastliðið sumar sá ráðherra ástæðu til að stilla stúdentum upp við vegg og skylda þá til að ljúka ákveðnum einingafjölda annars fengju þeir ekki lánafyrirgreiðslu, allt í nafni þess að útskrifa sem flesta á sem skemmstum tíma. Formaður stúdentaráðs hefur talað um að samkvæmt áætlunum sjóðsins eigi 1.300 kr. á dag að duga fyrir matar- og drykkjarkostnaði. Fyrir jólin sagði formaður Mæðrastyrksnefndar í Reykjavík að það væri áhyggjuefni hversu margir ungir námsmenn leituðu í auknum mæli eftir mataraðstoð hjálparsamtaka, en samt hyggst ráðherrann halda áfram að herða ólina hjá námsmönnum og standa við fyrri áform. Er þetta sú fjölbreytni og sá sveigjanleiki sem við viljum sjá í flóru skólastarfsins, að torvelda fólki aðgang að námi með þessum hætti? Það er víða sem ólga ríkir í skólasamfélaginu. Nú hafa framhaldsskólakennarar greitt atkvæði um verkfall sem ljóst verður í vikulokin hvernig fer, hvort það verður samþykkt eða fellt. Sem kennari get ég sagt að þótt kennarastarfið sé frábært og gefandi vitum við öll og höfum vitað mjög lengi að leiðrétta verður þann launamun sem hefur orðið hjá þeirri stétt. Formaður framhaldsskólakennara segir að kjaraviðræðurnar snúist fyrst og fremst um sanngjarnt endurgjald fyrir kennarastarfið, að launakjörin séu sambærileg hjá samanburðarhópum, hjá sama vinnuhópnum, þ.e. ríkinu. Eina innlegg ráðherrans í málinu eru að launaleiðréttingar framhaldsskólakennara séu framkvæmanlegar ef námið er stytt. Á sama tíma segir ráðherrann að kerfisbreytingar séu ekki hugsaðar sem hagræðingaraðgerðir. Er þetta boðleg framsetning af hálfu ráðherra? Kannski er þetta allt saman pólitískur ómöguleiki, virðulegi forseti.

Hæstv. forseti. Ég ætla að vera á sömu nótum og hv. þm. Bjarkey Gunnarsdóttir. Í dag er samstöðufundur námsmanna á Austurvelli. Þar gagnrýna námsmenn hæstv. menntamálaráðherra og hæstv. ríkisstjórn fyrir skilningsleysi á mikilvægi menntunar og aðgerðaleysi í menntamálum. Þar ítreka námsmenn þörfina fyrir viðunandi námslán til framfærslu. Það vekur athygli að aðeins tvö mál hafa komið inn á hv. Alþingi frá hæstv. menntamálaráðherra, fyrst var það pólitísk yfirtaka á stjórn Ríkisútvarpsins, sem hefur þegar verið afgreidd, og síðan er það frumvarp um skjalasöfn sem er til umræðu núna í allsherjar- og menntamálanefnd. Í umræðu um skólamál hefur að öðru leyti oftast verið vísað til hvítbókar sem er væntanleg frá hæstv. ráðherra þar sem fjalla á um styttingu náms, brotthvarf nemenda úr skóla og fleira. Mér sýnist þó af viðtölum við hæstv. ráðherra, samanber m.a. viðtal í gærkvöldi, að hæstv. ráðherra ætli að fara með þessa skýrslu eins og farið var með skýrslu frá háskólanum, að ekki eigi að fjalla neitt um hana, hún eigi að staðfesta það sem ráðherrann vill og við eigum að fylgja því. Ég ætla að vona að það verði ekki þannig. Nýskipuð stjórn hæstv. ráðherra í lánasjóðnum kynnti síðastliðið sumar breytingar á úthlutunarreglum. Það er skemmst frá því að segja að sjóðurinn var rekinn til baka með dómsmáli sem námsmenn höfðuðu. Það er full ástæða til að vekja athygli á því hversu lág framfærsla námsmanna er samkvæmt lánasjóðnum. Við settum þau viðmið fyrir öryrkja og ellilífeyrisþega að lágmarksframfærsla þar skyldi vera 218 þúsund, sem hún er í dag. Á sama tíma er námsmönnum boðið upp á lán upp á 140 þús. kr. á mánuði ef þeir búa í leiguhúsnæði eða í eigin húsnæði. Það sjá allir að það er engin leið að stunda nám á þeim kjörum. Hér var verið að ræða um verðtryggingu. Þegar talað er um leiðréttingar á lánum er ekki átt við námslán, það er heldur ekki farið að bjóða upp á óverðtryggð námslán. Ríkisstjórnin stendur sig því ekki í samræmi við þær yfirlýsingar sem gefnar hafa verið. Ég ætla að vona að við fáum 

Hæstv. forseti. Hv. þm. Páll Valur Björnsson minnti okkur á það í ræðu að hlutverk okkar væri að vinna að almannaheill. Ég segi það að í okkar störfum er oft gott að vera í hinu stóra samhengi og ég trúi því jafnframt að við séum öll á því að hér sé sem réttlátust og jöfnust dreifing gæða. Ég ætla að bera niður í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar þar sem segir, með leyfi forseta: „Æskilegt er að nýta það tækifæri sem gefst samhliða skuldaleiðréttingu til að breyta sem flestum verðtryggðum lánum í óverðtryggð.“ Virðulegi forseti. Það hafa einhverjar vangaveltur verið um að niðurstaða nefndar hafi verið á þá leið að það sé ekki hægt. Þvert á móti er niðurstaða nefndar að þetta sé nauðsynleg aðgerð, bæði meirihluta- og minnihlutaálits sem komu fram. Ég vil halda til haga mikilvægi þess fyrir neytendur að verðtrygging á neytendalán verði afnumin, að neytendalán verði í boði óverðtryggð í heilbrigðu samkeppnisumhverfi vaxta og með viðeigandi mótvægisaðgerðum þannig að greiðslubyrði lána verði viðráðanleg, og að jafnframt verði tekið á gömlu lánunum, böndum verði komið á vexti og verðtryggingu eldri verðtryggðra lána. Virðulegi forseti. Það hefur sýnt sig að verðbólgumarkmið innan hafta gengur betur og virkar sem einhliða gengisfesting. Dreifing gæða í verðtryggðu kerfi er hins vegar ekki jöfn. Ein birtingarmynd þess er að lífeyrissparnaður okkar fer nú að stórum hluta í innlend fyrirtæki á markaði, matvöru, tryggingar o.s.frv., og ef verðlag hækkar skilar það sér mögulega í hærri ávöxtun. En hvað gerist á móti? Á sama tíma hækkar neysluvísitalan og húsnæðislánin hækka. Nú eru kjöraðstæður til að stíga skrefið. Verðbólga er þrátt fyrir allt í sögulegu lágmarki og fjármálakerfið  Já, 

Hæstv. forseti. Vald er verðmæti og lýðræði er aðferð til að fara með vald. Í mannkynssögunni er vald eitt af höfuðhugtökum sem birtist í öllum mannlegum samskiptum. Það kallar fram aðdáun, virðingu, ótta, öfund, ást og hatur. Í lýðræðisríkjum er valdi skipt í framkvæmdarvald, löggjafarvald og dómsvald og vonin er ætíð sú að lýðræði stuðli að jafnrétti, virðingu og samábyrgð borgaranna. Það komu fram sterkar raddir í þjóðfélaginu, eftir hrunið hér á landi, um að lýðræðið væri ekki að virka eins og best yrði á kosið. Rannsóknarskýrsla Alþingis segir okkur það en þar kemur fram, í máli margra stjórnmálamanna og annarra sem hafa verið viðriðnir stjórnmál á Íslandi áratugum saman, að stjórnmálamenn hefðu gefist upp fyrir viðskiptaveldinu og auðvaldinu. Að of fáir einstaklingar, valdamiklir einstaklingar, hafi ráðið of miklu og ráði of miklu í íslenskum stjórnmálum. Það hefur líka komið í ljós að Íslendingar eru óánægðir lýðræðissinnar sem vilja þroska og efla samræðuna í samfélaginu og gefa lýðræðinu meiri tíma. Það hefur einnig komið í ljós, ekki síst hér úti á Austurvelli í gær, að þolinmæði almennings gagnvart beitingu valds fer þverrandi hér á landi, kannski ekki síst vegna þess að sú aðferð er í mótsögn við það sem kennt er á öllum okkar skólastigum. Þar er lögð mikil áhersla á að kenna helstu gildi, megingildi lýðræðislegs samstarfs, jafnrétti, virðingu og samábyrgð. Hæstv. forseti. Valdið er verðmæti og mikil ábyrgð hvílir á þeim sem fara með vald fólksins. Valdið er ekki þeirra sjálfra, þau eru aðeins fulltrúar borgaranna sem skapa þetta vald. Eitt af því sem vinnur gegn lýðræðinu er fólk í stjórnmálum sem skeytir ekki um þessi megingildi. Ástæður ákvarðana eru oft huldar og erfitt getur verið að komast að þeim. Gildar ástæður í stjórnmálum sækja mátt sinn í almannaheill en ógildar í sérhagsmuni. Hæstv. forseti. Við okkur stjórnmálamenn og fulltrúa hér á löggjafarþinginu vil ég segja þetta: Við eigum ekki að þjóna hagsmunum einstaklinga eða hópa og við eigum ekki að láta duttlunga eða geðþótta ráða för. Við eigum aldrei að setja sjálf okkur, vini okkar eða stjórnmálaflokk framar þjóð okkar.

Forseti. Þann 20. febrúar var dreift hér tillögu til þingsályktunar frá fjórum þingmönnum Framsóknarflokksins sem allir eru í Reykjavíkurkjördæmum. Það vekur reyndar athygli, og kom mér á óvart, að þetta mál er á dagskrá þegar í dag, en ég geri ráð fyrir að það sé út af því að engin mál eru frá ríkisstjórninni nema þessi óheppilega þingsályktunartillaga sem á að taka af dagskrá af því að hún er ekki þingleg. En látum það vera. Áðurnefnd tillaga til þingsályktunar er um að Alþingi álykti að fela innanríkisráðherra að vinna að því að Sundabraut verði að nýju tekin inn í samgönguáætlun við næstu endurskoðun hennar. Nú er Sundabraut á aðalskipulagi og svæðisskipulagi og sannarlega hef ég ekkert á móti Sundabraut. Sundabraut var hins vegar tekin út úr samgönguáætlun af því að við eigum ekki nóg af peningum, okkur vantar peninga. Nú hefur Framsóknarflokkurinn ekki verið mjög hrifinn, virðist vera, eða tekið mikið undir það að reisa þurfi nýtt sjúkrahús eða endurnýja það, gera það upp, gera það þannig úr garði að við getum notað þar nýjustu tæki og sinnt sjúklingum og rekið heilbrigðiskerfið eins og vera ber. 
             Þess vegna langar mig til að spyrja: Hver er forgangsröðin hjá þingmönnum Framsóknarflokksins? Eru það heilbrigðismálin eða Sundabraut? Ég held ég þurfi ekki að hafa þetta lengra og segi máli mínu lokið, virðulegi forseti.

Herra forseti. Ég þakka fyrirspurn hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur, en e.t.v. er hún samt óþörf núna vegna þess eins og hv. þingmaður gat um er tillagan á dagskrá þessa fundar. Í tæp 20 ár höfum við verið með þennan valkost til umræðu hjá Reykjavíkurborg.

Svaraðu spurningunni.

Þegar við sameinuðum Kjalarnes Reykjavíkurborg 

Ég var að spyrja um forgangsröðunina.

Sundabraut er framarlega í forgangsröðuninni og það er mjög mikilvægt fyrir okkur að hún verði það.

Mikilvægari en sjúkrahúsin?

Maður á ekki alltaf að bera saman epli og appelsínur, ágæti þingmaður. Ég segi það að við þurfum á Sundabraut að halda. Hún styttir vegalengdir. Hún  Heilbrigði þjóðarinnar er vitaskuld í fyrsta sæti. Í það eigum við auðvitað að setja fjármagn, um það erum við öll sammála. En samgöngur eru mjög mikilvægar. Ég vil benda á erindi Gests Ólafssonar í morgun.

Virðulegi forseti. Ég hef verulegar áhyggjur af því hvert þetta þing stefnir og hvert vinnubrögð þessa þings stefna. Ég sagði hér áðan að ég væri afar ósátt við þær ávirðingar sem ég og þeir sem tóku þátt í atkvæðagreiðslunni 2009 um aðild að Evrópusambandinu, erum látin sitja undir og sæta í greinargerð með þingsályktunartillögu um að draga umsóknina til baka, sem ríkisstjórnin hefur lagt fram. Þar segir, með leyfi forseta, í 2. mgr. forsögunnar, þ.e. í inngangi við athugasemdir: „Miðað við það sem fram hefur komið í atkvæðaskýringum, yfirlýsingum þingmanna og fleiri gögnum má jafnvel leiða að því rök að ekki hafi í raun verið til staðar meirihlutavilji fyrir málinu heldur hafi þetta verið hluti af pólitísku samkomulagi þáverandi stjórnarflokka við myndun ríkisstjórnar og atkvæðagreiðslan því tæplega lýsandi fyrir afstöðu þingmanna.“ Virðulegi forseti. Þetta eru mjög alvarlegar ávirðingar. Hvað þýðir það þegar ríkisstjórn er farin að leggja fram mál þar sem hún notar rökstuðning í formi einhverrar kjaftasögu, ófullburða hugmyndir og kemur fram með svona ávirðingar á þingmenn í greinargerðum máli sínu til stuðnings? Hversu rökþrota eru menn þá? Þetta eru alvarlegar ávirðingar á þá 63 þingmenn sem sátu í þessum sal þegar greidd voru atkvæði um málið. Því á ekki að taka af léttúð. Það er þessari ríkisstjórn til skammar að rökstyðja mál sitt með þessum aumlega hætti. Aumlega hætti. Ég sendi þess vegna forsætisnefnd formlegt bréf fyrir u.þ.b. 10 mínútum síðan þar sem ég fer fram á að ríkisstjórnin leggi þau gögn fram sem hún fullyrðir að séu til staðar. Ég fer fram á að að athugun sinni lokinni muni forsætisnefnd skýra 

Virðulegi forseti. Ég greindi frá því í ræðu minni núna áðan að ég hefði sent forsætisnefnd bréf. Ég óska eftir því að það bréf verði tekið til umfjöllunar í forsætisnefnd áður en tillaga til þingsályktunar verður rædd sem ríkisstjórnin hefur lagt fram með ávirðingum á þá þingmenn sem hér greiddu atkvæði árið 2009. Það er algert nýmæli ef slúður og slaður er orðin efnismálsgrein númer tvö í greinargerð ríkisstjórnarinnar með málum hennar eins og hér er. Ég fer því fram á það við virðulegan forseta að þetta mál verði skoðað, að gerð verði athugun á því hvaða gögn ríkisstjórnin hefur sem styðja það að þingmenn hafi brotið gegn stjórnarskrá og ekki fylgt sannfæringu sinni í atkvæðagreiðslu. Ég fer fram á að það verði gert áður en þingsályktunartillagan verður tekin á dagskrá, að þangað til málið hefur verið skoðað verði hún tekin af dagskrá og ekki borin hingað inn fyrr en þessi gögn hafa verið lögð fram og kynnt á þinginu.

Forseta var gerð grein fyrir því í ræðu hv. þingmanns hér áðan að bréfið hefði verið sent forsætisnefnd. Forsætisnefnd verður á fundi í kvöldmatarhléi.

Hæstv. forseti. Hér eftir sérstakar umræður var ætlunin að halda áfram að ræða skýrslu utanríkisráðherra um aðildarviðræður við ESB. Mig langar að rifja aðeins upp það sem sagt var í upphafi þeirrar umræðu af hæstv. utanríkisráðherra um leið og ég óska eftir því að hæstv. forseti beiti sér fyrir því að hæstv. utanríkisráðherra geti verið hér í umræðunni og tekið þátt, svarað spurningum, þannig að við eigum málefnalega umræðu. Hæstv. utanríkisráðherra sagði að hann fagnaði því að umræða ætti að fara fram um þessa skýrslu. Hann óskaði eftir því að hún yrði grundvöllur að opinni og hreinskiptinni umræðu og málið á sínum tíma hefði ekki verið þess eðlis að það gæti stuðlað að sátt í samfélaginu. Ég vil gjarnan ræða það við utanríkisráðherra af hverju hann hefur ekki fylgt þeim leiðbeiningum og í stað þess skellt fram tillögu um að ljúka þessu í miðri umræðu um skýrsluna. Ég vil biðja hæstv. forseta að tryggja það að hæstv. utanríkisráðherra fái tækifæri til að koma á mælendaskrá og svara nokkrum af þeim spurningum sem lagðar voru fram í gærkvöldi, en hæstv. ráðherra sagðist hafa hlustað á alla umræðuna og tekið og skráð 

Herra forseti. Ég kem hér fyrst og fremst til að taka undir kröfu hv. þm. Katrínar Júlíusdóttur um að afstaða hæstv. forseta til þessa máls liggi fyrir þegar og áður en við tökum til óspilltra mála við umræðu um tillögu hæstv. utanríkisráðherra. Hins vegar er það svo að hæstv. utanríkisráðherra er í húsinu. Hann er ábyrgur fyrir tillögunni. Þetta er í fyrsta skipti sem ég minnist þess, á hartnær tuttugu og fjögurra ára ferli í þessu húsi, að ríkisstjórn leggi fram tillögu með greinargerð þar sem þingmenn eru bornir mjög hörðum sökum sem varða við stjórnarskrána. Ég tel að ekki sé hægt að láta þetta mál liggja með þessum hætti. Hæstv. utanríkisráðherra verður að koma hingað og skýra frá því við hverja hann á og standa fyrir máli sínu. Það er ekki hægt að ata menn auri og híma síðan slímusetur í bakherbergi en þora ekki að koma hér til umræðunnar.

Virðulegi forseti. Ég tók eftir því að fyrr í dag kvað forseti upp úrskurð eftir að hafa borist bréf formanns Samfylkingarinnar í tilefni af þeirri stjórnartillögu sem hér er á dagskrá þar sem bornar voru brigður á að tillagan standist stjórnarskrá og lög, og þess var krafist að málið yrði ekki tekið á dagskrá af þeim ástæðum. Kveðinn hefur verið upp úrskurður um málið. Engu að síður virðist umræðan ætla að halda áfram undir dagskrárliðnum um fundarstjórn forseta. Ég heyri ekki annað en verið sé að ræða um greinargerðina með tillögunni og kalla eftir því að utanríkisráðherra komi með gögn eða skýri mál sitt eitthvað frekar. Hann ber auðvitað ábyrgð á tillögunni og greinargerðinni sem slíkri. Þar sem úrskurður forseta liggur fyrir um að málið sé þingtækt sé ég ekki hvaða 

Herra forseti. Það er skammt tíðinda á milli. Nú ber hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra af sér alla ábyrgð á þessari greinargerð. Það er skiljanlegt. Það á að skilja utanríkisráðherra eftir einan í skammarkróknum,  Ég tek undir óskir um að forsætisnefnd komi saman og afgreiði og fari yfir þau erindi sem henni hafa nú borist, frekar tvö en eitt. Ég tel að við ættum að gera það strax að aflokinni sérstakri umræðu og gera hlé á fundinum þannig að við hefjum ekki aftur umræður um Evrópumál fyrr en forsætisnefnd hefur komið saman og farið yfir þessa stöðu. Það er öllum að verða ljóst, held ég, að hér er um grafalvarlega hluti að ræða. Hæstv. utanríkisráðherra á þann kost, að minnsta kosti hvað mig varðar, að kalla tillöguna í núverandi mynd einfaldlega til baka og breyta greinargerðinni, prenta skjalið upp og leggja hana 

Forseti vill biðja þingmenn um að virða tímamörk.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir þá hreinskilni sem kemur fram hér í ræðustól þar sem hann vísar frá sér ábyrgð á tillögunni og þeirri svívirðilegu greinargerð sem henni fylgir yfir á utanríkisráðherra hæstv. sem ber ábyrgð á henni. Mér finnst það virðingarvert af hæstv. fjármálaráðherra að segja okkur hreint út hvernig í pottinn er búið. Mér finnst það virðingarvert. Ég tek undir það, virðulegi forseti, sem ég hef áður gert á fundi forsætisnefndar, að farið sé yfir þetta. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hefur hér fært fram rök fyrir þessu máli. Ég held að utanríkisráðherra gæti aðeins stækkað sig með því að hlusta á þau rök og breyta greinargerðinni. Virðulegi forseti. Ég tek líka undir með hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, sem er einn af varaforsetum sem sitja í forsætisnefnd, að strax að sérstakri umræðu lokinni sem verður hér á eftir verði gert fundarhlé og boðaður fundur í forsætisnefnd. 

Forseti brást strax við ósk um það að halda fund í forsætisnefnd og tilkynnti að slíkur fundur yrði haldinn í kvöldverðarhléi enda er verið að fjalla um mál sem ekki er enn þá komið til umræðu þó að það sé á dagskrá. Það er fyllilega óeðlileg og óréttmæt krafa að gera eigi hlé á þessum fundi til að fjalla um það mál. Forseti telur að hann hafi brugðist eðlilega og af sanngirni við þeim óskum sem fram komu um að funda í kvöldverðarhléi.

Herra forseti. Ég benti á í fyrri ræðu minni að tillaga til þingsályktunar er lögð fram af utanríkisráðherra sem mun ekki víkja sér undan því ef ég þekki hann rétt að svara öllum athugasemdum vegna efnis málsins eða þess sem segir í greinargerðinni. En forsenda þess að honum gefist tækifæri til þess er að málið komist einhvern tímann á dagskrá. Mér virðist sem hér sé einbeittur vilji stjórnarandstöðunnar til að koma í veg fyrir að málið komist á dagskrá. Það má annars segja um þau gögn sem kallað er eftir og eiga að sýna fram á að greinargerðin eigi við einhver rök að styðjast að það væri kannski einmitt í umræðu um málið sem við fengjum dýpri skilning á því, vegna þess að í 

Virðulegi forseti. Jú, við erum að tala um fundarstjórn forseta vegna þess að ágreiningur er um dagskrána. Ég vil byrja á að taka undir þær óskir sem eru bornar fram að gefnu tilefni um að hæstv. utanríkisráðherra verði viðstaddur umræðuna vegna þess að sum okkar langar til að ræða málið efnislega. Það getur alveg tekið tíma vegna þess að þetta er stórt mál og þá er ekki til of mikils ætlast að liðsmenn stjórnarflokkanna taki þátt í umræðunni. Hugsanlega gæti það sparað tíma, hver veit. Ég vildi aðeins undirstrika það að hér er ágreiningur um dagskrána. Við getum tekið fyrir enn og aftur slíka þingsályktunartillögu um að skjóta málinu til þjóðarinnar, ljúka málinu í eitt skipti fyrir öll, þ.e. ef málsstuðningur ríkisstjórnarflokkanna er ekki of hörmulegur til að geta hugsanlega sannfært þjóðina um að slíta viðræðum við Evrópusambandið.

Virðulegi forseti. Hæstv. fjármálaráðherra sagði að hæstv. utanríkisráðherra mundi halda uppi vörnum fyrir þá hörmulegu greinargerð sem honum hefur fundist sæma að hafa með tillögu sinni. Það er því miður ekki staðreyndin, hæstv. fjármálaráðherra, því að hæstv. utanríkisráðherra hefur ekki tekið efnislega þátt í umræðu um Evrópumál hér síðasta sólarhringinn. Hæstv. fjármálaráðherra gerði það hins vegar að koma og lýsa ábyrgð á þessum ritsóðahætti á hendur hæstv. utanríkisráðherra og fylkti sér þar með að baki forseta þingsins í að afneita utanríkisráðherranum og málatilbúnaði hans. Það er í sjálfu sér virðingarvert, en manni þætti þá eðlilegra að menn drægju tillöguna til baka. Hitt forðaðist hæstv. fjármálaráðherra náttúrlega að nefna sem er það að hæstv. forseti tók áðan undir með tveimur prófessorum sem sögðu í Fréttablaðinu í morgun að fyrirheitið í þingsályktunartillögunni um að binda hendur Alþingis til framtíðar væri að engu hafandi og væri innantómt loforð. Hæstv. fjármálaráðherra sagði í Kastljósi í gærkvöldi að þetta væri hornsteinn tillögunnar. Hann er með öðrum orðum að engu orðinn og er jafn innantómt loforð og 

Virðulegi forseti. Ég ætla að fá að vera ósammála formanni mínum, hv. þm. Árna Páli Árnasyni, vegna þess að ég lít svo á að hæstv. fjármálaráðherra beri fulla ábyrgð á þessari tillögu. Hann er annað höfuðið á ríkisstjórninni sem leggur fram þetta stóra mál og hann hefur lesið greinargerðina og hann hefur stutt að þetta sé rökstuðningur ríkisstjórnarinnar með málinu, út úr ríkisstjórn og út úr þingflokki. Hann hefur því að minnsta kosti komið að málinu tvisvar. Þess vegna ber hæstv. fjármálaráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins ábyrgð á því sem hér stendur. Virðulegi forseti ætti að tala við formann Sjálfstæðisflokksins og spyrja hann að því hvort þetta eigi að verða viðtekin venja hér þegar menn úr ríkisstjórninni rökstyðja mál sitt, að vísa í atkvæðagreiðslu, gera lítið úr þeim og segja að þingmenn hafi ekki greitt atkvæði samkvæmt sannfæringu sinni. Verður það viðtekin að bera upp á þingmenn að þeir hafi brotið stjórnarskrá og fylgi ekki sannfæringu sinni? 

Forseti. Komið hefur fram að þingmenn lesa ekki oft fylgigögn eða fylgiskjöl og greinargerðir sem fylgja frumvörpum. Eins og kom fram hafði forseti þingsins ekki lesið þessa greinargerð og því kom honum innihald hennar væntanlega nokkuð á óvart þegar verið var að rýna í hana á fundi forsætisnefndar. Mig langar því að spyrja þá þingmenn stjórnarinnar sem hér eru í fyllstu einlægni hvort þeir hafi lesið þetta og hvort þeir séu sáttir við það sem er lagt hér fram í þeirra nafni þar eð þeir eru aðilar að þessari ríkisstjórn.

Herra forseti. Hæstv. fjármálaráðherra hefur verið svo önnum kafinn á flótta undan þinginu til þess að þurfa ekki að svara spurningum um það sem forveri hans í embætti kallaði stærstu svik lýðveldissögunnar að hann veit lítið um það hvort hæstv. utanríkisráðherra er reiðubúinn til þess að svara spurningum. Staðreyndin er sú að hæstv. utanríkisráðherra hefur verið hér undir umræðunni. Hann hefur komið tvisvar eða þrisvar til andsvara, að öðru leyti hefur hann ekki svarað nokkurri einustu spurningu. Það sem við höfum fyrir framan okkur er greinargerð sem hæstv. utanríkisráðherra ber ábyrgð á þar sem þingmenn eru bornir sökum um að hafa brotið stjórnarskrána. Það er fullkomlega eðlilegt að mönnum hitni í hamsi við slíkt og það er eðlileg krafa að hæstv. utanríkisráðherra komi til þessarar umræðu, geri hreint fyrir sínum dyrum, nefni þá sem hann á við og færi skýr rök fyrir máli sínu.

Virðulegi forseti. Maður skyldi ætla að þegar þetta mál fór í gegnum þingflokka stjórnarflokkanna, það mál sem hér er til umræðu, í ljósi þess að í greinargerð er verið að brjóta blað í því hvernig stjórnartillögum er beint gegn sitjandi þingmönnum og fyrrverandi þingmönnum, hafi sá þáttur greinargerðarinnar hlotið sérstaka athygli á fundum stjórnarflokkanna. Maður skyldi ætla að það væri ekki þannig að það skutlaðist sisona fram hjá stjórnarþingmönnum þegar um slíka stefnubreytingu er að ræða og nýtt tímabil er opnað í því hvernig þykir sæma að tala til þingsins. Ég vil segja við virðulegan forseta: Það er full ástæða til að taka stöðuna sem nú er komin upp mjög alvarlega. Þegar tveir varaforsetar þingsins hafa óskað eftir fundi núna um stöðuna tel ég óásættanlegt annað en kallað verði til slíks fundar 

Virðulegi forseti. Ég hef fylgst af athygli með umræðu um fundarstjórn forseta. Verið er að tala um undir liðnum um fundarstjórn forseta að bæta þurfi umræðuhefð um leið og menn tala um ritsóða. Þau hafa verið harðlega gagnrýnd, ég held að það séu ekki allir, það eru 20 þingmenn sem hafa farið upp undir liðnum um fundarstjórn forseta í dag, 20–30, ummæli hæstv. utanríkisráðherra hér um tilbrigði við málþóf. Síðan höfum við fengið enn eina staðfestinguna á því að Samfylkingin er svo sundurleitur hópur að meira að segja í umræðu um fundarstjórn forseta hafa orðið deilur á milli formanns og varaformanns. 
            

Í hvaða barnaskóla ertu staddur?

Virðulegi forseti.

Æi, vertu ekki svona hallærislegur.


             Fyrirgefðu, virðulegi forseti, þetta kom eitthvað við viðkvæman punkt hjá varaformanni Samfylkingarinnar. 

Forseti. Ég tek undir með þeim þingmönnum sem hafa lagt til að gert verði hlé á þingfundi nú og farið verði yfir bæði þingsályktunartillöguna sjálfa og hvort hún sé almennt þingtæk, og síðan þær ávirðingar sem eru bornar fram í greinargerðinni. Mér fannst svolítið skrýtið þegar hæstv. fjármálaráðherra lýsti því mjög klárlega að þetta væri á ábyrgð utanríkisráðherra. Auðvitað er það á ábyrgð utanríkisráðherra, en ég hélt að ríkisstjórn stæði saman að tillögum sem koma frá henni. Síðan segir hann að erfitt sé að ræða málið, við eigum taka það á dagskrá og þá geti hæstv. utanríkisráðherrann svarað fyrir sig. En ég vil benda hæstv. fjármálaráðherra á að það er ákveðinn ómöguleiki í því vegna þess að gerð er athugasemd við 

Hæstv. forseti. Eftir því sem við fengum fréttir af fór sú tillaga sem er á dagskránni í dag, um að draga til baka umsókn um aðild að ESB, fyrst fyrir ríkisstjórn og þaðan inn í þingflokkana, a.m.k. segja heimildarmenn mér það úr þingflokkunum. Ástæðan fyrir að ég kem hér upp undir liðnum um fundarstjórn forseta er að mig langar að heyra frá hæstv. forseta: Hefur hæstv. forseti einhvern tímann efast um að menn í þingsal eða hv. þingmenn greiddu atkvæði samkvæmt sannfæringu sinni? Hefur það komið til á þingferli hans, sem er mun lengri en minn þingferill, að menn hafi hreinlega staðið hér og brigslað þingmönnum um að brjóta stjórnarskrá? Mér finnst það skipta miklu máli vegna þess að það er það sem málið snýst um. Menn geta talað um að það eigi að ræða skýrslu. Þetta er miklu stærra mál en það. Það er þannig að maður er stimplaður hér, sagður hafa staðið undir byssukjöftum eða þvingunum og hótunum sem hafi orðið til þess að hér var samþykkt þingsályktunartillaga um aðildarumsókn 33:28 og að þar hafið þingið verið neytt til að samþykkja.  
            

Herra forseti. Mér finnst að forseti verði að taka mark á því að kalla verði þetta inn í nefnd aftur. Það er verið að tala um að menn hafi ekki greitt atkvæði samkvæmt samvisku sinni, og það er stuðningur í greinargerð með þessari tillögu. Það tekur út yfir allan þjófabálk að ásaka þingmenn um slíkt. Ég er kannski skólabókardæmi um það, hæstv. utanríkisráðherra hér í hliðarsal, að menn greiddu atkvæði eftir eigin samvisku, ég greiddi ekki atkvæði með aðildarumsókninni, menn eiga ekki að ganga svona langt. Þegar hæstv. fjármálaráðherra gengur svo langt, þegar kallað er eftir gögnum til rökstuðnings á fordæmalausri greinargerð sem þarna kemur fram, með ásökunum á aðra þingmenn, að vísa til bókar sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson hefur gefið út  
            

Virðulegur forseti. Ég get ekki orða bundist. Mér finnst þetta ósköp einfalt. Niðurstöður atkvæðagreiðslna á þingi verða ekki dregnar í efa. Þær verða ekki dregnar í efa af einstökum ráðherrum eða ríkisstjórn Íslands. Þannig er það bara. Ef hæstv. forseti er sammála þessu fer hann fram á það, að sjálfsögðu, að þessi þingsályktunartillaga verði dregin til baka og greinargerð hennar endurskrifuð. 
             Viljum við að fólkið í landinu, almenningur, fari að draga í efa niðurstöður í atkvæðagreiðslu hér? Það er okkar grunnskylda að greiða atkvæði um lagafrumvörp, þingsályktunartillögur og annað. Við tökum okkar ákvarðanir í þeim atkvæðagreiðslum og þær ákvarðanir sem hvert og eitt okkar tekur á ekki að draga í efa, það má ekki. Tillöguna verður að draga til baka og endurskrifa, annars hefur verið farið yfir mörk sem við viljum ekki fara yfir. Þá fyrst verður grafið undan virðingu Alþingis.

Virðulegi forseti. Það er auðvitað ekki stórmannlegt af hæstv. fjármálaráðherra að koma hingað og reyna að kasta hæstv. utanríkisráðherra einum á bálið og afneita honum og reyna að kenna honum um þessa hörmulegu tillögu og greinargerðina sem fer út yfir öll siðleg mörk í samskiptum á Alþingi. Ég sagði áðan og tel óhjákvæmilegt að endurtaka það, vegna þess að hér eru loksins ráðherrarnir viðstaddir, bæði hæstv. utanríkisráðherra, sem bregður ekki vana sínum og situr hér þögull út undir vegg, og svo hæstv. fjármálaráðherra, að það er grundvallaratriði í þinglegum samskiptum að forseti þingsins og forusta þingsins verji þingmenn fyrir ásökunum af því tagi. Fólk greiddi atkvæði hér sumarið 2009 sem ekki situr lengur á Alþingi. Við getum rekið vitleysisganginn ofan í hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. utanríkisráðherra en það geta ekki allir þingmenn sem greiddu atkvæði sumarið 2009. Forseta þingsins ber að verja þá þingmenn 

Virðulegi forseti. Ég kem hingað upp í annað sinn sérstaklega út af orðum hv. 7. þm. Reykv. s., Guðlaugs Þórs Þórðarsonar, vegna orða hans um að koma málinu á dagskrá. Það eru fleiri sem vilja fá þetta á dagskrá, nánar tiltekið svona 24.856 manns, sjálfsagt orðið um tveimur fleiri núna, 24.862 núna. Málið snýst um dagskrána. Málið snýst um hvað eigi að gera við þetta mál. Um er að ræða þingsályktunartillögu sem forsetinn getur ekkert neitað að samþykkja, forsetinn getur ekki skotið þessu til þjóðarinnar. Hér er eina leiðin til að skjóta þessu til þjóðarinnar. Við viljum alveg ræða málið, en það vilja þúsundir annarra manna líka, nefnilega þjóðin sjálf. Og við eigum að leyfa henni það. Hún hefur rétt til þess.

Forseti. Það er greinilegt að fólk túlkar lífið á mjög ólíkan máta. Það var þannig að eftir að hér fóru fram þjóðaratkvæðagreiðslur, bæði bindandi og ekki bindandi, kom fram her manna og fór að túlka atkvæði þeirra sem sátu heima. Mjög sérstakt. Það sama á við núna, þessi vitleysa er komin inn á þing í þingskjali frá ríkisstjórninni, frá hæstv. utanríkisráðherra. Ég vil ítreka spurningu mína sem ég lagði fram áðan um það hvort þingmenn stjórnarmeirihlutans og ráðherrar hafi lesið þessa greinargerð og hvort þeir séu sáttir við hana þegar hún hefur komið hér til umfjöllunar. Það væri gott ef einhverjir stjórnarþingmenn hefðu dug til að koma hér upp og skýra frá því fyrir okkur í þinginu 

Herra forseti. Í 45. gr. þingskapa segir svo um þingsályktunartillögur: „Tillögur til þingsályktunar skulu vera í ályktunarformi. Skal prenta þær og útbýta þeim meðal þingmanna á þingfundi. Tillögu til þingsályktunar skal að jafnaði fylgja greinargerð með skýringu á efni hennar.“ Rógburður um afstöðu þingmanna og atkvæðagreiðslur á síðasta kjörtímabili á ekkert skylt við efni þessarar tillögu.  „Ef þingmaður talar óvirðulega um forseta Íslands eða ber þingið eða ráðherra eða einhvern þingmann brigslyrðum eða víkur með öllu frá umtalsefninu skal forseti kalla til hans: „Þetta er vítavert“ …“ Ég tel að það sé hafið yfir vafa að ef ekki væri hér um prentað þingskjal að ræða heldur ummæli hæstv. utanríkisráðherra bæri forseta að víta hann.  
            

Hæstv. forseti. Það er mjög eðlilegt að þingmenn ræði hér um fundarstjórn forseta, um það slugs sem okkur er boðið upp á af hæstv. utanríkisráðherra. Hæstv. fjármálaráðherra hefur afneitað þessum gjörningi. Það er skiljanlegt. Hér kom fram í gær að stjórnarþingmenn sem voru kallaðir til fundar til að ræða skýrsluna fengu hana rafrænt í hendur milli kl. 10 og 11 það kvöld, sumir sáu hana ekki fyrr en morguninn eftir. Ég ætla ekki að gera aftur að umtalsefni hver lak skýrslunni, það er annað atriði. En þarna leyfir maður sér að spyrja: Sáu þingmenn ekki það gagn sem verið er að leggja fram? Og ég set spurningu við þessa sóðalegu tillögu sem hæstv. utanríkisráðherra hefur flutt. Var það kannski eins með stjórnarþingmenn með þá tillögu? Sáu þeir hana ekki í því endanlega formi sem hér er lagt fram? Virðulegi forseti. Þetta snýst um virðingu Alþingis, 

Forseti. Þetta eru að verða í raun alveg óskiljanleg tíðindi af því sem hér er að gerast. Hér ræða menn greinargerð með þessari þingsályktunartillögu fram og til baka, bjóða upp á margvísleg tækifæri til að lagfæra það þannig að menn séu ekki bornir brigslyrðum í þingsal, en það er enginn sem kemur hingað og bregst við því með einhverjum hætti eða býðst til að taka málið að sér. Eða þá bara að útskýra fyrir okkur hinum hvers vegna þetta er nauðsynlegt. Hvaða þrýstingur liggur að baki því að þessi setning er höfð í greinargerð með málinu? Hverjum er það svona sérstakt kappsmál að setja þá niður með þessum hætti sem báru ábyrgð á tillögunni á sínum tíma? Eru menn í einhverjum hefndarleiðangri hérna í þingsalnum? Er það erindi hæstv. utanríkisráðherra í þessa umræðu að hefna sín fyrir það að hafa verið í minni hluta á síðasta kjörtímabili? Eru það svo annarlegar hvatir sem liggja að baki þessu að menn  
            

Virðulegur forseti. Ég kem upp aftur hérna til að árétta það sem ég sagði áðan vegna þess að mér þykir þetta verulega alvarlegt. Það er sagt í stjórnartillögu að atkvæðagreiðsla lýsi ekki afstöðu þingsins.  Það er ekkert annað sem lýsir afstöðu þingsins en atkvæðagreiðsla, hæstv. forseti. Ég vona að hæstv. forseti skilji það. Og nú verður hæstv. forseti að sýna að hann skilji það, að hann skilur þetta grundvallaratriði með því að gera skýlausa kröfu um að þessu verði breytt í greinargerðinni, hún dregin til baka og endurflutt öðruvísi. Að öðrum kosti er hæstv. forseti að lýsa sig samþykkan því að það sé til eitthvað annað hérna, einhver önnur afstaða en sú sem birtist í atkvæðagreiðslu. Hvert erum við þá komin? Hvert erum við þá komin með löggjafarsamkomuna? Hafa löggjafir þá ekki þýðingu vegna þess að hugsanlega er einhver önnur afstaða 

Fram hefur komið hjá forseta að fyrirhugaður er fundur forsætisnefndar síðar í dag. Fyrir fundinum liggur meðal annars ósk um að nefndin fari yfir bréf hv. 4. þm. Suðvest., Árna Páls Árnasonar, formanns Samfylkingarinnar. Í öðru lagi hefur forseta verið greint frá því héðan úr ræðustól Alþingis að honum hafi verið sent tölvubréf frá hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur þar sem óskað er eftir að forsætisnefnd fari yfir þau mál sem hér hafa verið gerð að umræðuefni varðandi greinargerðina sem fylgir umræddri þingsályktunartillögu. Í sjálfu sér ætlar forseti því ekki að tjá sig frekar um efni þessarar beiðni hv. þm. Katrínar Júlíusdóttur og bíða eftir því að fá tækifæri til þess í fyrsta lagi að lesa bréfið, í öðru lagi að íhuga það mál og í þriðja lagi að ræða það á forsætisnefndarfundi.

Virðulegur forseti. Mig langar að taka undir sjónarmið sem kom fram hjá hv. þm. Helga Hrafni Gunnarssyni um að þingsályktunartillaga sem Píratar, Björt framtíð og Samfylkingin hafa lagt fram komi til umræðu á undan þingsályktunartillögu hæstv. utanríkisráðherra. Það er í rauninni tækifæri í þessari viku til að samþykkja þá tillögu ef atkvæðagreiðsla á að geta farið fram samhliða sveitarstjórnarkosningum. Það þarf hvort eð er að draga þingsályktunartillögu hæstv. utanríkisráðherra til baka og laga orðalagið, þannig að þá er kærkomið tækifæri til að setja á dagskrá tillögu til þingsályktunar um ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu um áframhald aðildarviðræðna við Evrópusambandið.

Virðulegi forseti. Framganga hæstv. ríkisstjórnar gagnvart Seðlabankanum undanfarna daga hefur vakið talsverða athygli, bæði innan lands og utan, og vakið spurningar. Ákvörðun um að auglýsa stöðu seðlabankastjóra lausa til umsóknar, fyrirætlanir um breytingar á lögum og gagnrýni hæstv. forsætisráðherra á störf Seðlabankans, skýrslur og greiningar sem bankinn hefur litið á sem lögbundið hlutverk sitt að vinna, hefur allt saman vakið spurningu um stefnu stjórnvalda hvað varðar sjálfstæði Seðlabankans. Þetta er sérdeilis mikilvægt mál því að landið er jú enn að vinna sig út úr afleiðingum hrunsins og þegar stendur yfir mikil vinna og stórt verkefni sem er afnám gjaldeyrishafta á Íslandi sem við höfum kannski ekki fengið miklar upplýsingar um eins og ég fór yfir áðan í störfum þingsins. Þá hlýtur að vera afar óheppilegt að óvissa skapist um stöðu Seðlabankans og sjálfstæði hans en umfjöllun erlendra fjölmiðla sýnir að grannt er fylgst með þróun mála hér á landi og fregnirnar sem héðan berast vekja greinilega spurningar um hvert eigi að stefna hvað varðar Seðlabankann. Fulltrúar hæstv. ríkisstjórnar hafa bent á að gagnrýni stjórnarandstöðu eigi bara ekki við núna, ríkisstjórnin sé í fullum rétti til að stokka upp í yfirstjórn Seðlabankans enda hafi vinstri stjórnin gert hið sama. Munurinn er hins vegar sá að í febrúar 2009 sat ný ríkisstjórn uppi með gjaldþrota Seðlabanka og ríkissjóð á barmi gjaldþrots, Seðlabankinn var rúinn trausti og það var grundvallaratriði og liður í því að byggja upp traust í samfélaginu og út á við að skipta þar um yfirstjórn. Aðstæður núna eru hins vegar þær að traust hefur aukist á undanförnum árum undir stjórn núverandi yfirstjórnar sem og árangur í þeim verkefnum sem Seðlabankinn hefur með höndum. Ég tel því fjarstæðukennt að líkja þessu saman. Við skulum ekki gleyma því hvaða lagabreytingar voru gerðar 2009. Það var settur einn seðlabankastjóri í stað þriggja áður, sett voru ákvæði um að það þyrfti að auglýsa stöðuna sem áður voru ekki í lögum. Þetta er sjálfsagt mál í nútímasamfélagi að það þurfi að auglýsa stöðu. Sett voru ákvæði um að bankastjóri yrði skipaður til fimm ára og mætti endurskipa hann einu sinni. Áður sátu þrír bankastjórar í sjö ár og mátti endurskipa einu sinni. Og það voru settar skýrar faglegar kröfur um að umsækjendur um stöðuna hefðu lokið háskólaprófi í hagfræði og byggju yfir víðtækri reynslu og þekkingu á peningamálum. Engar slíkar kröfur voru áður í lögum. Hæfni umsækjenda var svo, samkvæmt hinum nýju lögum frá 2009, metin af óháðri hæfnisnefnd. Tveir menn voru ráðnir, seðlabankastjóri og aðstoðarseðlabankastjóri, sem nefndin mat einróma hæfasta, þ.e. báðir mjög vel hæfir. Hér var því um faglegt ráðningarferli að ræða. Að lokum var með lögunum sett á svokölluð peningastefnunefnd sem hefur það hlutverk að taka ákvarðanir um beitingu stjórntækja bankans í peningamálum. Ég vil því nýta þessa umræðu til að spyrja hæstv. ráðherra hvað það sé í lögunum frá 2009 sem hann vill breyta. Lýtur það að fjölda bankastjóra? Lýtur það að því að breyta hinu faglega ráðningarferli sem er tilgreint nákvæmlega í lögum og byggist á fagnefnd? Stendur til að fjölga bankastjórum og hver eru þá rökin fyrir slíkri fjölgun? Er hæstv. ráðherra ósammála þeim tillögum sem voru kynntar í frumvarpsdrögum um fjármálastöðugleikaráð og settar á vef fjármála- og efnahagsráðuneytis í vor þar sem lagt var til að ráða tvo aðstoðarseðlabankastjóra? Ef ekki, hvers vegna eru þær breytingar þá ekki látnar duga? Sjálfstæði seðlabanka er mjög mikilvægt til að veita stjórnvöldum hverju sinni aðhald í efnahagsmálum og tryggja að ákvarðanir og greiningar á efnahagsmálum séu ekki eingöngu á forræði ríkisstjórnar hverju sinni. Hæstv. forsætisráðherra hefur gagnrýnt aðgerðir Seðlabankans, til að mynda þegar bankinn fjallaði um mögulegar skuldaaðgerðir stjórnvalda og hver efnahagsáhrif þeirra gætu orðið. Vissulega er ljóst að Seðlabankinn er ekki hafinn yfir gagnrýni og getur tekið henni, en ég vil spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort hann sé mér ekki sammála um að sjálfstæði seðlabanka sé lykilatriði fyrir traust á efnahagsstefnu þjóðarinnar, hvort sem er hérlendis eða erlendis. Að lokum vil ég nefna að samkvæmt nýlega endurskoðaðri þingmálaskrá ríkisstjórnarinnar stendur til að leggja fram frumvarp til laga um breytingar á lögum um Seðlabanka Íslands eigi síðar en 31. mars nk. Á sama tíma liggur ekki fyrir með hvaða hætti eigi að breyta lögunum. Hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra hefur boðað þverpólitískt samráð um málið en það er nokkuð ljóst að sá rétt rúmi mánuður sem er eftir fram að þessum fresti ríkisstjórnarinnar er talsvert skammur til að semja frumvarp og undirbúa það sómasamlega, ég tala nú ekki um ef alvörusamráð á að vera um málið. Því vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort hann telji að hann muni leggja hér fram frumvarp eftir þverpólitískt samráð fyrir 31. mars eða hvort hann telji jafnvel að það muni koma fram síðar. Að lokum langar mig að spyrja hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra hvort hann sé ekki reiðubúinn á Alþingi Íslendinga, til að eyða óvissu og skapa traust á hagstjórninni, að lýsa því yfir að hann beri fullt traust til núverandi seðlabankastjóra, eins og fram hefur komið í fjölmiðlum, því að það skiptir miklu máli.

Frú forseti. Ég þakka fyrir tækifærið til að bregðast við þeim spurningum sem hv. þingmaður ber hér upp og eru, eins og ég skil það, fram komnar í framhaldi af þeirri ákvörðun minni að auglýsa stöðu seðlabankastjóra í lok skipunartíma hans. Um leið var tilkynnt um að sett yrði af stað vinna við að meta árangurinn og reynsluna af síðustu breytingum á lögum um bankann og taka jafnframt önnur atriði með til skoðunar. Fyrst varðandi það hvaða tilefni sé til þess að endurskoða lögin. Frá þessu hef ég reyndar greint í sérstakri fréttatilkynningu og í fjölmiðlum en það er sjálfsagt að fara stuttlega yfir það. Í fyrsta lagi voru gerðar miklar breytingar, eins og hv. þingmaður rakti, á stjórn bankans og nýju fyrirkomulagi komið á fyrir peningastefnunefnd bankans vorið 2009 án þess að að því væri eðlilegur aðdragandi, að mínu mati. Ég verð að segja fyrir mitt leyti að þegar ákvörðun minni um að í lok skipunartíma skuli staða auglýst, og ég færi fyrir því þau rök að það séu ýmis atriði sem ástæða sé til að skoða í seðlabankalögunum, er líkt við einhvers konar árás á sjálfstæði Seðlabankans finnst mér býsna langt seilst. Það er sjálfsagt að lýsa því hér yfir að í þessum ákvörðunum felst ekkert vantraust á yfirstjórn bankans eða starfsemi hans. Það var hins vegar gríðarleg vantraustsyfirlýsing sem birtist í aðgerðum ríkisstjórnarinnar vorið 2009 þegar forsætisráðherra hringdi í seðlabankastjóra og bað þá að víkja úr sætum sínum. Þegar ekki var orðið við því var komið með frumvarp í þingið og það samþykkt, gerðar breytingar á yfirstjórn bankans, að því er virtist beinlínis í þeim tilgangi að koma mönnum þar út, þar sem hæfniskröfur voru til dæmis teknar upp sem ljóst var að sumir seðlabankastjórar uppfylltu ekki.

Hvaða sumir?

Ég heyri að þingmenn stjórnarandstöðunnar geta ekki varist hlátri en hafi menn áhyggjur af því hvernig svona aðgerðir blasa við umheiminum get ég sagt fyrir mitt leyti að ég held að ekki hafi verið hægt að koma með skýrari árás á sjálfstæði bankans en þar var gert. Ég vek athygli á því að þetta var í fyrsta skipti sem staðið var að jafn veigamiklum breytingum og þeim sem í hlut áttu án alls samráðs, enda færðu vísir menn á borð við fyrrverandi seðlabankastjóra, Jóhannes Nordal, fram athugasemdir í þinglegri meðferð málsins og sögðu: Hvað liggur á? Er ekki rétt að vanda sig? Hvers vegna vildi þingnefndin ekki leita eftir sjónarmiðum Evrópska seðlabankans svo dæmi sé tekið? Slíku var neitað í þinglegri meðferð málsins. Ég þarf að koma aftur að tilefninu. Það er í fyrsta lagi að nú höfum við fengið fimm ára reynslu af breytingunum. Við skulum meta hana. Spurt er hvort seðlabankastjórum verði fjölgað og hvort ekki væri réttara að bæta jafnvel við öðrum varaseðlabankastjóra. Það eru einmitt svona spurningar sem verða teknar til athugunar í ljósi reynslunnar og það stendur ekki til að fórna því markmiði að menn verði ráðnir á grundvelli hæfileika sinna til að stýra æðstu embættum í Seðlabankanum. Það stendur heldur ekki til að gera nokkuð það sem hægt verður að túlka sem árás á sjálfstæði bankans, þvert á móti, m.a. í ljósi aukinna verkefna Seðlabankans á undanförnum árum. Hann hefur nú með höndum mun umfangsmeiri verkefni en lengi hefur gilt og nægir þar að vísa í gjaldeyrishöftin, gjaldeyriseftirlit og tengd mál, tryggja að hann hafi það skipulag, þau tæki og tól sem hann þarf á að halda til að geta gegnt því hlutverki sínu sem og verðstöðugleikahlutverkinu. Orðið hafa breytingar á hlutverki og starfsemi bankans frá falli bankanna og það er gríðarlega mikilvægt að bankinn hafi öll tæki til þess að uppfylla þessi meginmarkmið sín. Ég tek að lokum fram varðandi fyrirkomulag vinnunnar fram undan að leitast verður eftir þverpólitísku samráði við þingið. Við munum líka leitast eftir samráði við aðila vinnumarkaðarins þannig að þeir komi sínum sjónarmiðum að. Ég get ekki fullyrt hvort það er raunhæft á þessu þingi að taka inn frumvarp um þessi atriði en frumvarpið sem ég hafði látið á þingmálaskrána sneri 

Virðulegi forseti. Trúverðug umgjörð utan um starfsemi Seðlabanka Íslands og sjálfstæði hans er mikilvæg forsenda efnahagslegs stöðugleika í landinu og lánskjara landsins út á við. Þess vegna er varhugavert þegar menn ráðast í breytingar eins og ríkisstjórnin gerði á föstudaginn, nokkrum dögum eftir að forsætisráðherra atyrti Seðlabankann. Þó að hæstv. forsætisráðherra hafi afneitað samhenginu og hæstv. fjármálaráðherra afneiti því skilja erlendir aðilar það og ég hef rakið úr ræðustól Alþingis dæmi um það að í erlendum fréttamiðlum hafi verið fyrirsögnin „Laust starf: Meðfærilegur seðlabankastjóri óskast“. Hæstv. fjármálaráðherra hefur ekki skýrt hvaða breytingar þarf að gera á stjórnkerfi Seðlabankans sem kalla á þessa aðferðafræði. Ummæli hans hér áðan benda til þess að fremur ráði einhvers konar hefndargjörð vegna þess að hann var fyrst og fremst að tala um hvað var gert árið 2009 en ekki hvaða úrbætur væri þörf á að gera nú. Og hann játaði að frumvarpið sem ætti að koma fyrir þingið á næstu mánuðum hefði að hans áætlun átt að snúast um fjárhagsleg samskipti Seðlabanka og ríkissjóðs. Ekki stjórnkerfið. Hér er verið að nota það að hæstv. fjármálaráðherra ætlaði að setja fram annars konar frumvarp til að breyta stjórnkerfi Seðlabankans. Við skulum fara yfir hvað var gert árið 2009. Þær breytingar voru í fullri samvinnu og sátt við sendinefnd Alþjóðagjaldeyrissjóðsins vegna þess að ekki var hægt að ná samvinnu milli Seðlabankans og ríkisstjórnarinnar og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins á þessum tíma. Við skulum bara tala hreint út um hlutina eins og þeir voru. Það var nauðsynlegt að setja menntunarkröfur þó að þær hafi bitnað á pólitískum sendisveinum sem sátu í stjórn Seðlabankans. Það var óhjákvæmilegt að setja á fót óháða valnefnd og hún skilaði þeim ágæta árangri að í henni sátu vorið 2009 í meiri hluta færustu hagfræðingar landsins sem líka vildi svo skemmtilega til að höfðu báðir gegnt 

Virðulegur forseti. Í rauninni veit ég ekki alveg af hverju hæstv. fjármálaráðherra vill endurskoða lög um Seðlabankann. Gott og vel. Ég ætla að gera ráð fyrir því að hæstv. fjármálaráðherra sé mér og fleirum sammála um að það sé grundvallaratriði að verja sjálfstæði Seðlabankans, grundvallaratriði að Seðlabankinn sé faglegur aðili og geti haft ró og næði og aðstöðu til að sinna lögbundnum skyldum sínum sem eru mjög mikilvægar. Ég geri líka ráð fyrir að hæstv. fjármálaráðherra sé mér sammála um að eitt höfuðviðfangsefni íslensks efnahagslífs sé að byggja upp traust og því sé óæskilegt að vera með of mikinn hringlandahátt þegar kemur að þeirri grundvallarstofnun efnahagslífsins sem Seðlabanki Íslands er. Við skulum ekki lifa í þeirri blekkingu að við njótum mikils trausts vegna þess að gjaldeyrishöftin geta skapað þá tilfinningu í efnahagslífinu að þau viðhaldi miklu meiri stöðugleika en er í raun til staðar. Þau endurspegla ekki traustið á efnahagslífinu. Svo hringja líka nokkrar viðvörunarbjöllur. Það hefur verið rauður þráður hjá þessari ríkisstjórn að vinda ofan af því sem hefur verið gert á undanförnum árum. Um það eru fjölmörg dæmi. Stundum finnst mér skorta efnisleg rök, það er einfaldlega verið að breyta til að breyta. Þetta er eiginlega fyrsta ríkisstjórn sögunnar sem má segja að sé ríkisstjórn í stjórnarandstöðu. Það virðist vera rauður þráður í gjörðunum. Mér finnst þurfa að rökstyðja sérstaklega að það sé ekki bara það sem búi að baki þessu hér. Svo er það skilningur hæstv. fjármálaráðherra á því sem gerðist árið 2009. Mér finnst ótrúlegt að þurfa að minna hæstv. fjármálaráðherra á að Seðlabanki Íslands varð gjaldþrota í aðdraganda þess að seðlabankalögunum var breytt. Menn ráku sig allillþyrmilega á að það var ýmislegt sem þurfti að laga. Svo er líka þriðja viðvörunarbjallan, skilningur hæstv. forsætisráðherra á núverandi seðlabankalögum. Hann leyfir sér að halda því fram að það sé óæskilegt að einn maður ráði of miklu í Seðlabankanum og það er eins og hann viti ekki að það er peningastefnunefnd sem tekur allar 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur fyrir að hefja hér umræðu um Seðlabankann. Ég tel hana afar mikilvæga og það ekki síst í ljósi þeirrar umræðu sem hefur átt sér stað milli hv. þingmanna og hæstv. fjármálaráðherra. Ég þakka honum fyrir að taka af öll tvímæli um að hér sé einhver vantrú á Seðlabankann í gangi eða seðlabankastjóra eða að nægilega faglega sé unnið af öllum her hagfræðinganna þarna inni. Af hverju erum við að þessu? Það er fullkomlega eðlilegt að endurskoða þetta á fimm ára fresti eins og kveðið er á um. Hlutverk Seðlabankans er eftir sem áður greypt í lög og peningamálastefna þjóðarinnar er meginhlutverk seðlabanka, það að halda uppi verðstöðugleika. Á sparistundum leyfum við okkur jafnvel að tala um að hér sé bara engin efnahagsstefna. Það er ekki svoleiðis. Á sama tíma erum við með fjármálastefnu sem við greinum á milli, það er efnahagsstefnan, þ.e. fjármálastefna og peningamálastefna. Það er mjög mikilvægt. Ég tek undir orð allra sem hér hafa talað um að halda í þetta sjálfstæða hlutverk Seðlabankans. Svo ég snúi jákvæðu hliðinni út getum við síðan stutt Seðlabankann með því að líta í eigin barm og styðja Seðlabankann enn frekar í okkar fjármálastefnu  Tökum það seinna fyrir.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að rengja orð hæstv. fjármálaráðherra heldur treysti því bara að hér verði leitast við að hafa pólitískt samráð og allt gert til að auka traust Seðlabankans. Að sama skapi get ég ekki annað en haft smááhyggjur vegna blessaðrar fortíðarinnar. Lengi hefur loðað við Seðlabankann að vera með pólitískt skipaða stjórn, þ.e. fram að seinustu breytingu. Nú veit ég ekki hvort við hæfi sé að tala sérstaklega um menn sem ekki eru hér staddir en það liggur fyrir að á einhverjum tímapunkti þótti það góð hugmynd árið 2005 að gera að seðlabankastjóra mann sem var umdeildasti og áhrifamesti stjórnmálamaður landsins. Það er sagan, það hversu blind við höfum verið á hvað það þýðir að hafa trúverðugan seðlabanka. Það er algjörlega að manninum ólöstuðum. Það getur vel verið að hann hafi verið besti seðlabankastjóri í heiminum, bara áhrifamesti og umdeildasti stjórnmálamaður landsins á síðari tímum, vel hugsanlega alla tíð síðan á Sturlungaöld. Það má að minnsta kosti ýja að því. Ekki nóg með það, heldur var nýlega viðtal við hæstv. forsætisráðherra sem líka vekur áhyggjur. Það er ýjað að því að einhverjar pólitískar ástæður séu að baki sem er eðlileg spurning með hliðsjón af fortíðinni og þá bregst hæstv. forsætisráðherra svo illa við og spyr: Var ekki sá seinasti líka pólitískt skipaður? Það er engin afsökun, það er alltaf þessi sama fjárans afsökun: Var þetta ekki jafn slæmt í seinustu ríkisstjórn og þar á undan? Nei, kannski. Já, það skiptir ekki máli.  Að því sögðu ætla ég að ítreka það sem ég opnaði með: Ég ætla ekki að rengja hæstv. fjármálaráðherra heldur vona bara að þetta gangi allt sem best.

Frú forseti. Ummæli hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra um samjöfnuð við breytingarnar 2009 eru auðvitað með ólíkindum, að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra skuli leggja slíkt ástand og þá var að jöfnu við það sem nú er uppi. Ummæli hans um að breytingarnar á stjórnskipulagi Seðlabankans 2009 hafi veri árás á sjálfstæði hans eru hrein öfugmæli vegna þess að sjálfstæði Seðlabankans var aukið og fingraför stjórnvalda fjarlægð af því að geta troðið þar einhverjum pólitískum fulltrúum sínum inn án tillits til dæmis til menntunar eða hæfniskrafna. Bara akkúrat öfugt. Þessi samskipti valda áhyggjum, þ.e. samskipti ríkisstjórnar og Seðlabankans. Það er ekki bara um eitthvert einstakt upphlaup að ræða hér. Ég hef vaktað þetta nokkuð grannt. Hæstv. forsætisráðherra hefur ítrekað hjólað í Seðlabankann - einfaldlega hjólað í Seðlabankann. Þegar ákvörðun hæstv. fjármálaráðherra kemur svo í beinu framhaldi af síðustu árás forsætisráðherra á Seðlabankann um að auglýsa stöðuna en skipa ekki aftur þann seðlabankastjóra sem þar situr, þá vekur það eðlilega athygli og áhyggjur og langt út fyrir landsteinana, því það þykir mjög sérstakt. Er eitthvað þarna á bak við? Er kominn upp ágreiningur? Er komið upp vantraust sem allir vita hversu skaðlegt er? Ekki bætir úr skák vangaveltur um að breyta stjórnskipulaginu án nokkurra innstæðna eða rökstuðnings, bara vangaveltur um þetta og hitt varðandi fyrirkomulagið í Seðlabankanum. Hvað gengur ríkisstjórninni til? Vill hún þægan seðlabankastjóra? Er það það? Látum nú vera blaðrið í hæstv. forsætisráðherra. Ég verð að segja að það veldur mér miklum vonbrigðum að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra skuli dragast inn í þennan leik. Er engin hrygglengja í hæstv. 

Virðulegur forseti. Við endurskoðun laga um Seðlabankann árið 2009 var ég ein þeirra sem ræddu að ganga hefði mátt lengra í breytingum á þeim lögum. Við hefðum þurft að taka fyrir bæði lögin sjálf og markmið Seðlabankans í heild sinni. Þess vegna tel ég þarft að endurskoða lögin um Seðlabankann og þá öll lögin, ekki eingöngu það sem snýr að stjórnendum bankans eða hæfiskröfum þar að lútandi. Ég vil að það komi fram hér, virðulegur forseti, að ég tel að gera eigi hæfiskröfur til þess embættis eins og allra annarra embætta af þessum toga. Menn settu það hér inn sem hæfiskröfu að þar þyrfti að vera hagfræðingur. Ég get fallist á það en ég tel líka að skoða megi hvort þar eigi að standa og megi standa „einstaklingur með sambærilega menntun“, því að hagfræðin ein og sér þarf kannski ekki að vera alfa og omega í hæfni þess sem gegnir seðlabankastjórastöðu. Virðulegur forseti. Ég vil líka að það komi fram að ég hef alla tíð verið andvíg því að pólitískir fulltrúar verði settir inn í Seðlabankann eins og tíðkaðist um áratugaskeið, svo að það sé sagt. Ég tek undir það með hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra - þegar hann ræðir um fjármálastöðugleika, samskipti seðlabanka og ríkisstjórnar eða ríkissjóðs, eða hvernig við orðum það - að til að koma á þeim fjármálastöðugleika sem þarf að vera í landinu þurfum við ef til vill meira samtal á milli ríkisstjórnar og seðlabanka. Það á ekki að rýra grundvallaratriði, sem er sjálfstæði Seðlabanka Íslands, án pólitískra inngripa.

Virðulegi forseti. Í þessari umræðu hefur hæstv. fjármálaráðherra skýrt það að hann hafði engin áform um að breyta stjórnskipulagi Seðlabankans áður en hæstv. forsætisráðherra tók skammardembuna á Seðlabankann. Ákvörðun hans nú, um að nota ferðina með öðru frumvarpi um breytingar á öðrum þáttum í starfsemi Seðlabankans til að breyta stjórnskipulaginu, er því beinlínis til þess að þóknast hæstv. forsætisráðherra. Það hlýtur að vekja okkur undrun að hæstv. fjármálaráðherra sé svo veikburða að þurfa að falla fyrir hæstv. forsætisráðherra í öfgasinnuðum viðhorfum hans æ ofan í æ í þessu máli. Hæstv. fjármálaráðherra hefur staðfest það hér að hann hafði engin sjálfstæð áform um að breyta stjórnskipulagi Seðlabankans - engin - á þessu þingi. Hann ætlar núna að gera það. Samhengið er augljóst öllum sem eru með opin augu. Ég hef áhyggjur af þessari ríkisstjórn og þessari aðferðafræði hennar. Ég ætla að deila með þingheimi og þjóðinni hvers vegna. Vegna þess að ríkisstjórnin er nú að kappkosta við að loka annarri af tveimur færum leiðum í gjaldmiðlamálum sem er upptaka evru. Hin leiðin, íslensk króna að afléttum höftum, mun kalla á víðtækar valdheimildir Seðlabankans, alls konar þjóðhagsvarúðarreglur, alls konar heimildir til að stöðva innflæði og útflæði fjár. Beiting þeirra heimilda mun geta gert marga á Íslandi ríka og marga á Íslandi fátæka. Mér sýnist ríkisstjórnin vera að kappkosta við að ná pólitískri stjórn á Seðlabankanum til að geta látið seðlabankastjórana beita þessu valdi í þágu vildarvina sinna, til þess að stjórnarflokkarnir geti valið þá sem lifa og þá sem deyja í hagkerfinu sem verður hér við lýði ef okkur tekst að létta af gjaldeyrishöftum og við lifum áfram við íslenska krónu. Verð hennar mun ekki ráðast að fullu og öllu leyti á markaði. Verð hennar kallar 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu, mér finnst hún mjög þörf. Það er eðlilegt að það veki athygli þegar rætt er um breytingar á lögum um Seðlabankann, sérstaklega í ljósi sögunnar. Það ætti ekki að koma hæstv. fjármálaráðherra á óvart. Trúverðugleiki bankans er í húfi og gríðarlega mikilvægt er að sjálfstæði hans sé tryggt. Ég get alveg tekið undir það sem kom fram í máli hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur að vel geti verið eðlilegt að breyta lögunum að einhverju leyti, en þá velti ég fyrir mér, ef það væru nú kannski engar stórkostlegar breytingar, hvort ekki hefði verið betra að ráðist hefði verið í þá vinnu áður en þessi ákvörðun var tekin, þ.e. að segja stöðu seðlabankastjóra lausri. Mér finnst líka hafa komið fram í umræðunni, ég vona að ég sé ekki að hafa rangt eftir einhverjum, að eðlilegt sé og það sé stefna stjórnvalda að auglýsa stöður embættismanna. Þær eru held ég oftast til fimm ára. Þá væri kannski fróðlegt að heyra frá hæstv. fjármálaráðherra hvort það sé stefna ríkisstjórnarinnar núna að auglýsa allar stöður, eða hvort þetta sé eitthvert einstakt tilfelli. Það er rétt að gjalda varhuga við því að pólitískir fulltrúar verði skipaðir í Seðlabankann. Ég treysti því að það sé ekki sú leið sem hæstv. fjármálaráðherra ætlar að feta. Það hefur ekki reynst okkur vel og ég var svolítið hissa á fullyrðingum hæstv. ráðherra áðan um stöðu Seðlabankans 2009. Ég hvet hann til að lesa rannsóknarskýrslu Alþingis um hrun bankanna. Seðlabankinn var rúinn trausti. Það var bara þannig. Hann var gjaldþrota. Ég skil eiginlega ekki hvað hann var að tala um hreinlega. Ég treysti því að hann vandi sig í þessu máli. Við erum öll sammála um að gríðarlega mikilvægt er að sjálfstæði Seðlabankans sé tryggt og um hann ríki algjör sátt.

Virðulegi forseti. Fjármálaráðherra hefur boðað endurskoðun á lögum um Seðlabankann og hefur núverandi bankastjóra verið tilkynnt að staða hans verði auglýst, enda eru fimm ár liðin frá skipunartíma hans. Því ber að fagna að þessi leið skuli farin. Það er löngu orðið tímabært að skilgreina betur hlutverk Seðlabankans og verkaskiptingu á milli hans og Fjármálaeftirlitsins. Hér vakna tvær spurningar. Sú fyrri snýr að stöðu bankastjórans. Er verið að tilkynna honum að staða hans verði auglýst vegna þess að pólitískar skoðanir hans fara kannski ekki saman við skoðanir stjórnvalda? Ég tel það af og frá. Samkvæmt 23. gr. seðlabankalaga er skipunartími bankastjóra fimm ár. Í upphaflegu frumvarpi 2001 var gert ráð fyrir sjö ára skipunartíma en því var breytt í meðförum þingsins. Í greinargerð með seðlabankafrumvarpinu sagði að með skipunartímanum væri leitast við að tryggja stöðugleika í bankanum en einnig hæfilega endurnýjun. Í raun tel ég að það ætti að vera regla frekar en undantekning að embætti ríkisins séu auglýst að fimm árum liðnum. Í dag er það frekar undantekning. Viðkomandi embættismenn geta að sjálfsögðu sótt um aftur og ef þeir eru hæfastir eru þeir ráðnir. Hvað hafa þeir að óttast? Ef Már Guðmundsson er hæfastur sem seðlabankastjóri verður hann örugglega ráðinn, enda er faglega farið yfir umsóknir af þriggja manna nefnd. Hin spurningin sem vaknar snýr að bankanum sjálfum og sjálfstæði hans. Flestir eru sammála um að sjálfstæði Seðlabankans sé mikilvægt, en það er ekki þar með sagt að ekki megi gagnrýna gjörðir hans. Það að túlka gagnrýni sem íhlutun á ekki rétt á sér í þessu tilviki. Það eru varla til þau stjórnvöld eða hagsmunahópar sem hafa ekki gagnrýnt Seðlabankann í gegnum tíðina, enda er verksvið hans þess eðlis að það kallar á umræðu og gagnrýni úr ýmsum áttum. Það að kalla þau skoðanaskipti íhlutun er í besta falli högg fyrir neðan beltisstað, enda mun bankinn vonandi aldrei starfa í tómarúmi. Sem slíkur yrði hann lítils virði.

Frú forseti. Við ræðum í dag um að lög um Seðlabanka Íslands verði endurskoðuð eins og kemur fram á vef fjármálaráðuneytisins. Þar segir, með leyfi forseta: „Fjármála- og efnahagsráðherra lagði fram og kynnti á fundi ríkisstjórnar, nú í morgun, minnisblað um endurskoðun á lögum nr. 36/2001, um Seðlabanka Íslands. Nokkur reynsla hefur fengist á þá skipan sem ákveðin var með breytingum á lögum um Seðlabanka Íslands í febrúar 2009. Að mati fjármála- og efnahagsráðherra er tímabært að taka þær breytingar og fleiri þætti er varða lög um Seðlabanka Íslands til endurskoðunar. Einnig sé mikilvægt að skoða hvort ástæða sé til að gera breytingar á skipulagi fjármálamarkaðar og Fjármálaeftirlitsins í því skyni að efla samstarf og skýra verkaskiptingu milli Fjármálaeftirlitsins og bankans. Mun fjármála- og efnahagsráðherra setja á fót starfshóp til að leggja mat á æskilegar breytingar. Hópurinn skal hafa það að markmiði að treysta trúverðugleika og sjálfstæði bankans og traust á íslenskum efnahagsmálum.“ Í ljósi þessa og líka í ljósi sögu Sjálfstæðisflokksins - það er á allra vitorði að Davíð Oddsson átti það til að leggja niður stofnanir sem voru honum ekki þóknanlegar. Þjóðhagsstofnun er eitt, hún gaf ekki þau skilaboð sem forsætisráðherra vildi. Svo var það Samkeppnisstofnun, hún var lögð niður og önnur stofnun sett upp, meðal annars til að menn gætu losað sig við ákveðna óæskilega aðila. Við skulum vona að í þessu tilfelli sé ekki verið að fara þá vegferð. Við munum fylgjast vel með þessu máli og sjá hvað starfshópurinn leggur til. Þarna kemur fram og við skulum halda því til streitu að þetta verði faglega gert og þetta tryggi sjálfstæði Seðlabankans. Það er það sem er mikilvægast.

Virðulegi forseti. Um leið og ég þakka hæstv. ráðherra og hv. þingmönnum umræðuna verð ég enn og aftur að minna á, af því hæstv. ráðherra segir að tilefni breytinganna sé að vega og meta þær breytingar sem voru gerðar 2009, það sem ég fór yfir áðan. Ég fæ ekki séð að það þurfi mikið að vega og meta að við gerum eðlilegar faglegar kröfur til seðlabankastjóra og að embættið sé auglýst og að skipunartíminn sé fimm ár. Mér finnst þetta vera svo sjálfsagðar og eðlilegar breytingar að ég get ekki ímyndað mér annað en að það mat skili því að þetta hafi verið eðlilegar breytingar á þeim tíma. Hæstv. ráðherra velti því fyrir sér að furðulegt væri að tengja þetta við sjálfstæði Seðlabankann, en vissulega kemur þetta fram í ákveðnum samningi. Ég vitnaði til gagnrýni hæstv. forsætisráðherra sem steig hér fram og ræddi að vissulega væri æskilegt og mikilvægt að hafa sjálfstæðan seðlabanka, og ég vitna í hæstv. forsætisráðherra, með leyfi forseta: „T.d. ef það er einhvers konar önnur ríkisstjórn en nú er mundi ég vilja hafa sjálfstæði Seðlabanka til að passa upp á hana.“ Ég tel ekki að þetta sé mál sem eigi að hafa í flimtingum, ef það var ætlun hæstv. forsætisráðherra. Því er eðlilegt þegar örfáum dögum síðar er tilkynnt að embætti seðlabankastjóra verði núna auglýst laust til umsóknar, sem er ekki nauðsynlegt samkvæmt lögum, það má endurskipa til fimm ára, að spurningar vakni um nákvæmlega hvert hæstv. ríkisstjórnin stefnir hvað varðar sjálfstæði Seðlabankans. Hæstv. ráðherra lýsti því hér yfir að í þessu fælist ekkert vantraust á forustu Seðlabankans. Ég þakka honum fyrir þau skýru orð. En ég spyr um leið í ljósi þess að hæstv. ráðherra sagði líka að óvíst væri að þessum lagabreytingum yrði lokið fyrr en þær kæmu fram á næsta þingi: Hvernig nákvæmlega skapar það að auglýsa stöðu seðlabankastjóra lausa til umsóknar nú það svigrúm sem hæstv. ráðherra vitnar til til þess að gera lagabreytingar? Í ljósi þess að embættið er auglýst nú en við eigum hugsanlega ekki von á neinu frumvarpi fyrr en í haust spyr ég út í það. Hví er nauðsynlegt að auglýsa stöðuna lausa nú?

Frú forseti. Ég rakti, og hef gert það áður, helstu ástæðurnar fyrir því að ég tel mikilvægt að endurskoða lög um Seðlabankann. Í fyrsta lagi eru það tiltölulega nýlegar breytingar á stjórn bankans sem eðlilegt að taka til skoðunar nú að fengnum fimm ára reynslutíma. Í því sambandi kom hv. frummælandi meira að segja inn á að það gæti komið til álita að vera með tvo varabankastjóra. Slíkt kom líka fram þegar frumvarpið kom fram á sínum tíma og hefur verið til umræðu meðal annars í skýrslum sem nýlega hafa verið teknar saman, að við gætum endurmetið þetta fyrirkomulag og t.d. það að það eru þrír innan úr Seðlabankanum sem sitja í peningastefnunefndinni og hverjir það nákvæmlega eiga að vera, hvernig stjórn bankans er skipuð hverju sinni, þetta skiptir allt máli. Meginmunurinn á því að vera með einn seðlabankastjóra og tvo til vara eða hafa þrjá seðlabankastjóra sem skipta með sér verkum, eins og lengst af var, felst kannski fyrst og fremst í því að síðari leiðin felur í sér að við erum með fjölskipað stjórnvald. Ég hef nefnt það hér að ástæða er til þess að kanna mörk starfsemi Fjármálaeftirlitsins og Seðlabankans og hafa komið fram ábendingar um það. Það verður hluti þessarar vinnu. Ég hef nefnt aukin verkefni bankans og ég hef nefnt mikilvægi þess að bankinn hafi öll tæki og tól til þess að sinna verkefnum sem snerta verðstöðugleikann. Allt eru þetta ríkar ástæður til þess að taka lögin til endurskoðunar. Það er gert núna af yfirvegun ólíkt því sem átt er við árið 2009. Þá var ekkert samráð, enda endaði sú ríkisstjórn með tímabundinn seðlabankastjóra. Það var stöðugleikinn sem menn buðu upp á þá. Ég verð að segja alveg eins og er að mér fannst verulega erfitt að hlusta á þær yfirlýsingar sem féllu úr þessum ræðustól um það hversu faglega hefði verið staðið að verkinu og hversu vandað verkið hefði verið. Það var beinlínis hafnað öllu samráði um undirbúning að þeim lagabreytingum sem þá áttu sér stað. Yfirlýsingar sem forsætisráðherra þess tíma lét falla  
            

Virðulegi forseti. Í gær greindi hæstv. forseti okkur frá því að skýrslan sem er núna að fara að koma hér aftur á dagskrá yrði að lokinni umræðu send til hv. utanríkismálanefndar, og er það vel. En við höfum ekki enn fengið svör við því. Hvað svo? Vegna þess að eðlilegt er að þegar svona stór skýrsla fer til umfjöllunar í nefnd komi nefndarálit hingað inn, eins og kemur fram í þingsköpum, og síðan verði málið tekið aftur til umfjöllunar. Því spyr ég hvort það sé ekki alveg öruggt að sú þingsályktunartillaga sem beinlínis vísar í þessa skýrslu til grundvallar verði ekki á dagskrá fyrr en öllu þessu ferli er lokið innan utanríkismálanefndar og málið hefur fengið framhaldsumræðu hér í þingsal. Það skiptir mjög miklu máli varðandi framhald umræðnanna á eftir og það skiptir máli að forseti kveði upp úr um hvort þetta sé ekki örugglega rétt skilið hjá mér. Við höfum gert það sama við mál af minna tilefni eins og nýlega um sæstreng. Þá voru vinnubrögð til fyrirmyndar og ég ætla rétt að vona að þingið ætli að vera vant að virðingu sinni og fara eins með þetta 

Virðulegur forseti. Ég vil eins og hv. þm. Katrín Júlíusdóttir spyrja um framhald vinnu í þinginu með þessa skýrslu, sem er grundvallarplagg og beðið hefur verið eftir, bæði af hv. þingmönnum stjórnar og stjórnarandstöðu. Ég er fyrst á mælendaskrá nú á eftir þegar málið kemst aftur á dagskrá. Mér finnst mikilvægt að fá úr því skorið áður en ég tek til máls hvernig farið verður með skýrsluna, hvort eðlileg þingleg meðferð verði þar á ferð, að hún verði tekin á dagskrá í nefnd, nefndarálitið verði síðan tekið til umræðu hér í þingsal. Virðulegur forseti. Ég vænti þess að fá svör við þessu áður en umræðan hefst að nýju.

Virðulegur forseti. Við erum komin þar í dagskránni að við tökum aftur til við að ræða um skýrslu Hagfræðistofnunar sem utanríkisráðherra hefur lagt fram. Eins og hér hefur verið reifað eiga þó nokkrir hv. þingmenn enn eftir að taka til máls um málið. Á meðan það liggur ekki fyrir, bæði hver framvindan verður, hver verður hin þinglega meðferð málsins - og líka gagnvart þingsályktunartillögu hæstv. utanríkisráðherra, sem er vægast sagt umdeild hér í þingsal, það liggur fyrir að hv. forsætisnefnd hyggst hittast hér síðar í dag til að fara yfir þau álitamál sem hafa verið rædd hér - er í raun ekki forsenda fyrir þingmenn á mælendaskrá til að ræða skýrsluna með upplýstum hætti. Hvað er það sem við erum að ræða hér? Hvað er það sem stjórnarflokkarnir eru með á borðinu? Við verðum, virðulegur forseti, að fá botn í það hver framvindan á að vera. Það verður að vera einhver bragur á því hvernig haldið er utan um málið af hendi forseta.

Virðulegi forseti. Ég vil inna forseta eftir því hvernig hann sér framhaldið fyrir sér. Hann er búinn að segja að málið eigi að ganga til nefndar, en ég hef ekki heyrt skýrt að nefndin eigi að skila áliti. Í þessari skýrslu er fullt af góðum hlutum, en það vantar líka í hana fullt af hlutum. Ég nefndi hér í gær að ekki er orð í henni um þann tugmilljarða ávinning sem sjávarútvegurinn mun njóta með aðild að Evrópusambandinu vegna þess að tollfrelsi fyrir íslenskar sjávarafurðir inn á Evrópumarkað eykst. Ég nefndi þetta sérstaklega utan þingsalarins við hv. þm. Birgi Ármannsson, formann utanríkismálanefndar, og hann var sammála mér um það. Er þetta ekki atriði sem rétt er að ræða í utanríkismálanefnd til að glöggva sig betur á hvort þarna sé yfir höfuð að finna heildarmynd á kostum og göllum Evrópusambandsaðildar með fullnægjandi hætti? Það eru nefndadagar í næstu viku. Er ekki borðleggjandi að fá skýr skilaboð um það hér frá forseta að nefndin vinni í þessu máli í næstu viku, kalli til gesti, fái á sinn fund þá sérfræðinga sem eru að vinna fyrir Alþjóðamálastofnun skýrslu fyrir aðila vinnumarkaðarins o.s.frv. og 

Frú forseti. Ég var nú, eins og kannski flestir, þeirrar trúar í upphafi að vinna ætti skýrslu um stöðu aðildarviðræðna við Evrópusambandið og í framhaldi af því gætu menn tekið afstöðu til þess hvað þeir mundu leggja til. Þannig var til dæmis umræðan í mínum þingflokki að menn vildu að sjálfsögðu sjá skýrsluna og ræða hana og taka í framhaldinu afstöðu til þess hvað þeir kynnu að leggja til þannig að skýrslan fengi vandaða umfjöllun. Það er vel að forseti hefur kveðið upp úr um það að skýrslan skuli ganga til utanríkismálanefndar. Ég tel ástæðu til að inna hv. formann utanríkismálanefndar, sem situr hér í hliðarsal, sérstaklega eftir því hvernig hann hyggst haga vinnu í nefndinni. Hvort hann geti gefið hér fyrirheit um það að skýrslan fái efnislega, vandaða umfjöllun og að nefndin skili nefndaráliti eða nefndarálitum eftir atvikum inn í þingsal þar sem umræðunni yrði haldið áfram áður en lengra yrði haldið.

Virðulegur forseti. Mér finnst mikilvægt að hér sé ekki ferðalag án áfangastaðar, þetta sé ekki ferð án fyrirheits, þ.e. umræðan um skýrsluna. Það hlýtur að þurfa að liggja fyrir hvernig menn ætla að fara með afraksturinn. Til einhvers erum við að ræða þetta, eða hvað? Manni virðist nú reyndar af atburðarásinni sem var hönnuð hér í síðustu viku að þessar umræður um skýrsluna ættu að vera svona meira til málamynda og upp á punt vegna þess að það er augljóst af þingsályktunartillögunni, sem var lögð fram þegar klukkuna vantaði tíu mínútur í sjö síðastliðinn föstudag, að menn hafa lagt töluverða vinnu og sennilega alla síðustu viku í að skrifa hana og fá hana yfirlesna þó að hún sé nú ekki vandaðri en raun ber vitni. Ég tel því mjög mikilvægt að menn útskýri hvernig á að fara með afrakstur þeirrar umræðu sem hér er í gangi um skýrsluna og hvernig menn ætla að skila af sér einhverri niðurstöðu í þeim efnum.

Virðulegi forseti. Það er alveg nauðsynlegt að við þingmenn fáum svör við því hvernig á að vinna þetta. Við höfum spurt margoft hvort sá skilningur okkar sé réttur að skýrslan fari til nefndar og að tillaga hæstv. utanríkisráðherra um að draga umsóknina til baka verði ekki rædd fyrr en nefndarálit utanríkismálanefndar liggur fyrir. Það er alveg ótrúlegt að við skulum ekki fá svör. Ég velti fyrir mér ef fólk er að horfa okkur hér, á hvort það haldi að við séum meira og minna treg að vera að spyrja að því sama aftur og aftur. Virðulegi forseti. Það er af því við fáum ekki svör. Við þurfum að fá svör við því hvernig á að fara með málið. Einn af þeim sem gætu kannski gefið smáleiðbeiningu 

Forseti vill taka fram að það er fyrirhugaður fundur í forsætisnefnd í kvöldverðarhléi og þá verða væntanlega teknar ákvarðanir sem þingheimi verða kunngjörðar. Hverjar þær verða getur forseti ekki svarað að svo stöddu.

Virðulegur forseti. Það er ærið tilefni og mörg til að tala hér um fundarstjórn forseta. Það er svo hrópandi óskynsamlegt að klára ekki að ræða skýrsluna og gera það vel og samkvæmt öllum þinglegum hefðum áður en við förum að ræða tillögu sem fjallar um það að slíta aðildarviðræðunum. Ríkisstjórnin hefur sagt, hún sagði það í stjórnarsáttmála sínum, að fara ætti í þessa skýrslugerð um stöðu viðræðnanna við Evrópusambandið og að kynna ætti skýrsluna þjóðinni og þetta ætti að ræða. Við erum með vettvang hér til að fara í saumana á svona skýrslu. Við erum með utanríkismálanefnd. Hæstv. utanríkisráðherra sagði í framsöguræðu sinni með skýrslunni að hann vonaðist til að það yrði opin og hreinskiptin umræða um skýrsluna. Það blasir við að auðvitað ljúkum við umfjöllun um 

Hæstv. forseti. Ég hef miklar áhyggjur af hlutverki Alþingis miðað við það sem hefur verið að gerast hér á síðustu dögum og raunar frá því ríkisstjórnin tók við. Hér heyrum við óminn af tónlist frá Austurvelli þar sem námsmenn eru með samstöðufund þar sem yfirskriftin er „Stöndum með framtíðarkynslóðum“. Í yfirlýsingu frá þeim kemur fram að á morgun ætlar stjórn Lánasjóðs íslenskra námsmanna að þvinga fram það sem var rekið til baka með dómsúrskurði fyrr í haust. En það sem er verra er að hæstv. ráðherra mennta- og menningarmála segir á visir.is með leyfi forseta: „Ég ætla mér að stytta framhaldsskólana og mun gera það.“ Er von að maður spyrji til hvers við séum hérna. Þarf ekki að ræða þetta í þinginu? Þarf ekki að afgreiða þetta? Við fáum hagskýrslu en það breytir engu. Við erum búin að ákveða þetta. Þetta eru stjórnvöldin sem eru komin til valda á Íslandi. Þau geta gefið skít í það fólk sem er á Austurvelli eða mætir hingað eða 

Forseti. Ég man þegar ég fór stundum óvart inn á alþingisrásina og varð vitni að fundarstjórn forseta hér í „den tid“. Ég var alltaf svo hissa á þessum dagskrárlið, ég skildi hann ekki. Ég skil hann núna. Hann gengur út á það að við fáum ekki nægilega skýr svör. Oft, eins og í gærkvöldi, þarf maður að ítrekað biðja um að fá svör um það hvað við eigum að vera lengi í vinnunni. Allir þeir sem fylgjast með því hvers konar vinnubrögð eru hér hljóta hreinlega að missa trúna á lýðræðið. Ég er líka að hlusta á dyninn frá unga fólkinu sem er að reyna að fá okkur til þess að gera eitthvað í þeirri frekar ömurlegu framtíðarsýn sem hér blasir við ef við snúum ekki blaðinu við. Mér finnst svo skrýtið að við megum nánast ekki horfa út um gluggana hér í þinginu. Gluggatjöldin eru dregin fyrir 

Hæstv. forseti. Hér hafa nokkrir þingmenn vikið að því hvernig verði farið með þá skýrslu sem hér er til umræðu á eftir þegar þessari lotu umræðu um fundarstjórn forseta er lokið. Það er skemmst frá því að segja að þeirri hugmynd hefur verið varpað fram í umræðunni, og það er ekkert óeðlilegt við það, að skýrslan gangi til utanríkisnefndar þegar umræðunni lýkur. Þessi skýrsla hefur raunar þegar fengið ítarlegri umræðu en flestar þær skýrslur sem kynntar eru hér í þinginu, en látum það nú vera. Það er eðlilegt að hún fái góða umræðu. 

Frú forseti. Ég þakka formanni utanríkismálanefndar fyrir þetta skýra svar og  
             Frú forseti. Ég hef talið langheppilegast að halda ekki frekar áfram um ræðum um þessi Evrópusambandstengdu mál fyrr en forsætisnefnd væri búin að hittast og funda um það mál. Hæstv. forseti hefur talað um kvöldmatarhlé í þeim efnum. Það er ekkert sem bannar að fara snemma í kvöldmat. Það liggur ósköp einfaldlega þannig að það gæti orðið til þess að greiða verulega götu umræðna og þingstarfa hér í framhaldinu. Þar með má líka taka á því og beina tilmælum til utanríkisnefndar, ef forsætisnefnd yrði einhuga um það, að skýrslan skuli fá vandaða þinglega meðferð þegar hún er komin til nefndarinnar og að skilað verði nefndaráliti og seinni hluti umræðunnar fari aftur fram. Þá fær skýrslan sómasamlega umfjöllun. Kostur við þá málsmeðferð er líka að á meðan gæfist hæstv. utanríkisráðherra og stjórnarmeirihlutanum ráðrúm til þess að bjarga sér í 

Virðulegi forseti. Af hverju er ekki hægt að segja okkur það skýrt hvort farið verði með þessa tillögu með sama hætti og t.d. var farið nýlega með skýrsluna um sæstrenginn? Þar var skýrslan tekin til umfjöllunar í þingsal, hún fór síðan í góða yfirferð í nefnd og kom síðan aftur hingað til umfjöllunar. Af hverju er ekki bara hægt að segja okkur hvort umfjöllunin verði þannig eða ekki? Það er ekki hugmynd sem fleygt var fram að skýrslan færi inn í utanríkisnefnd, heldur tilkynnti forseti það hér í gær, en hann sagði okkur ekki hvað mundi síðan verða gert. Það skiptir máli áður en við höldum áfram að ræða þessa skýrslu að við vitum hvað verður um hana, ekki bara að mögulega, kannski taki utanríkismálanefnd þetta upp í nefndinni, það væri ekkert því til fyrirstöðu. Hér er stærðarinnar mál á ferðinni - stærðarinnar mál. Það er bara fullkomlega eðlilegt 

Hæstv. forseti. Það skal sagt núverandi forseta til hróss að hér hafa verið lagðar fram tvær viðamiklar skýrslur til þingsins sem hafa fengið efnislega umræðu, verið vísað til nefndar og teknar til umfjöllunar í nefndum með fjölda gestum. Nefndirnar hafa skilað frá sér skýrslunum til þingsins og þingið hefur tekið þær til umræðu, fullnaðarumræðu. Þetta á við um tvær skýrslur sem snúa að rafköplum, annars vegar sæstreng til Evrópu og hins vegar jarðstrengja í jörð. Mér finnst þetta til fyrirmyndar hjá Alþingi. Ég tel, virðulegi forseti, sem einn af nefndarmönnum í forsætisnefnd að þessi skýrsla eigi að fá nákvæmlega sömu meðferð. Henni á að vísa til utanríkismálanefndar. Ef utanríkismálanefnd vill fá umsagnir fleiri nefnda, eins og við gerðum í atvinnuveganefnd um hinar tvær skýrslurnar, á að gera það og síðan kæmi málið aftur til umræðu í þingsal. Það er nýtt, virðulegi forseti, að skýrslur hafi 

Virðulegur forseti. Ég heyri það, bæði á hæstv. forseta og hv. formanni utanríkismálanefndar, að ekki hafi verið gengið frá því áður en umræðan um skýrsluna fór af stað í þinginu hvernig ætti að fara með hana. Vel má vera að það sé venjan varðandi skýrslur, en þetta er ekkert smámál sem við erum að ræða hérna og ég hefði haldið að það hefði verið búið að ganga frá því hvernig ætti að fara með málið þegar við erum að tala um plagg sem á að byggja undir ákvörðun Alþingis um aðildarviðræðurnar. Ég fagna því, hæstv. forseti, að það skuli eiga að vera fundur í hv. forsætisnefnd og ég vona að hún geti sagt okkur eitthvað varðandi þessi mál, þó að hv. þingmaður, formaður utanríkismálanefndar, vilji meina að það sé sú nefnd sem ráði því hvernig þetta verði en ekki 

Forseti. Er ekki veruleikinn bara sá að skýrslan er hreinlega komin í tætarann? Við erum að fjalla um skýrsluna en ekki er á hreinu hvernig verkferlið á að vera á henni þegar við erum búin að ljúka umræðum um hana. Ekki hefur verið hlustað á neinn því að búið er að leggja fram tillögu um lúkningu málsins áður en við höfum rætt um tillöguna. Mér finnst það furðuleg vinnubrögð. Mig langar til þess að þingmenn, sér í lagi nýir þingmenn áður en þeir verða samdauna undarlegum vinnubrögðum hér, reyni að setja vinnuna hér í samhengi við vinnu á öðrum vinnustöðum. Mundi sá vinnustaður, fyrirtæki eða stofnun, nokkurn tímann lifa af? Við verðum að fara að breyta þessum vinnubrögðum, forseti. Við verðum.

Forseti. Ég þakka formanni utanríkismálanefndar, hv. þm. Birgi Ármannssyni, kærlega fyrir svörin og treysti því að nefndin muni viðhafa góð vinnubrögð í efni og skila nefndaráliti. Eftir stendur spurningin: Verður tillaga hæstv. utanríkisráðherra rædd í þinginu áður en það nefndarálit liggur fyrir? Ég verð að segja að ég hef mikla samúð með virðulegum forseta að sitja þarna og geta ekki svarað spurningum okkar um hvort fyrirkomulagið verði svona. Ég vil líka vekja athygli á því að hér koma aftur og aftur tillögur frá minni hlutanum um hvernig afgreiða megi þessi mál með þægilegum hætti, nú síðast bara að flýta klukkunni eða seinka henni eða hvað maður gerir þegar maður tekur kvöldverðarhlé klukkan 

Hæstv. forseti. Ég kem hérna vegna þess að ég átti von á því að hv. formaður utanríkismálanefndar, hv. þm. Birgir Ármannsson, segði okkur eitthvað um hver áformin væru um framhald þessarar skýrslu. En af því að ég hef hæstv. utanríkisráðherra hér í dyragættinni væri fróðlegt ef hann gæti sagt okkur hvaða óskir eða hugmyndir hann hefði um framhaldið vegna þess að í ræðu sinni fagnaði hann því að hér yrði umræða. Hann óskaði þess að við reyndum að ná sátt, hann óskaði þess að við sköpuðum einhverja framtíðarsýn, hann vildi að þetta yrði grundvöllur að opinni og hreinskiptinni umræðu. Væntanlega hefur hann ekki átt við að það yrði eftir að væri búið að loka málinu. Ég kalla eftir því að hæstv. ráðherra komi hér og segi okkur hvernig hann sér fyrir sér að málið verði rætt þannig að þau skilyrði sem hann nefndi í upphafi ræðu sinnar verði uppfyllt. Orðrétt sagði hæstv. ráðherra: „Vona ég að skýrslan muni einnig skapa grundvöll fyrir opinni og hreinskiptinni umræðu í þjóðfélaginu um þetta stóra mál sem svo mjög hefur verið skipst á skoðunum um í þessum þingsal undanfarin ár.“

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir að koma hér upp og bregðast við því sem til hans var beint, en ég verð þó að viðurkenna að oft hefur mér nú þótt hv. þm. Birgir Ármannsson vera skýrari í svörum sínum  Það er út af fyrir sig rétt hjá formanni utanríkismálanefndar, og það þekki ég sjálfur vel á eigin skinni, að formaður nefndarinnar er ekki einráður um það hvernig mál eru afgreidd og hvernig vinnubrögð eru. En ég vil þó segja það að ég reyndi eftir fremsta megni þegar ég gegndi formennsku þar að eiga gott samráð við stjórnarandstöðuna, alla vega um afgreiðslu mála og vinnubrögð, þó að menn væru ekki alltaf sammála um efni máls. Ég sé að hæstv. utanríkisráðherra kinkar kolli yfir því, svona á ská. Ég vil hvetja hv. formann utanríkismálanefndar til að segja okkur skýrt hver ásetningur hans er eða að minnsta kosti hvernig hann mundi vilja beita sér í þessu máli og það væri látið á það reyna innan nefndarinnar hver niðurstaðan verður. Af því að menn eru að tala um að það þurfi að bíða eftir kvöldverðarhléi til 

Virðulegi forseti. Það er mikilvægt að það sé skýrt hvernig með þessa skýrslu verði farið. Ég skil hv. þm. Birgi Ármannsson þannig að málið fari til efnislegrar meðferðar í utanríkismálanefnd í samræmi við orð forseta í gær. Ég óska eftir staðfestingu á því frá forseta eða frá formanni utanríkismálanefndar að til standi að vinna í skýrslunni þar, fá gesti og skila áliti til þingsins til upplýsingar fyrir okkur. Ég hef bent hér á að í þessa skýrslu vantar hluti sem skipta verulegu máli um hagsmunamat. Ef ekki stendur til að hafa efnislega umræðu í utanríkismálanefnd um skýrsluna þykir mér liggja beint við að vísa skýrslunni ekki til utanríkismálanefndar heldur til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar og láta þá kalla hæstv. utanríkisráðherra fyrir þar og fá skýringar á þeirri misnotkun á almannafé sem felst í því að biðja um 25 millj. kr. skýrslu og vilja ekki láta gera neitt með hana á vettvangi þingsins. Annaðhvort fer þessi skýrsla í utanríkismálanefnd 

Virðulegur forseti. Það var ánægjulegt að hv. formaður utanríkismálanefndar skyldi taka þátt í umræðunni en það varð nú ekki kannski til þess að dýpka hana eða til að átta sig á stöðu málsins. Hver er sýn hv. formanns nefndarinnar á það hvernig vinna eigi úr þessu, því að það er ekki eins og það komi fram í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarflokkanna að gera eigi úttekt. Það á að gera úttekt og Alþingi á að fjalla um hana, það stendur í samstarfsyfirlýsingunni. Hvað þýðir það? Hvað þýðir það í huga hv. þingmanns? Hvaða aðrar skýrslur eru nefndar í stjórnarsáttmálanum, svona í „forbífarten“? Nú er að dragast hér upp með mjög skýrum hætti að það gengur ekki, virðulegur forseti, að halda umræðunni áfram. Það er ekki hægt að halda umræðunni áfram án þess að við fáum botn í þetta mál og það hvernig afgreiðsla og úrvinnsla málsins verður. Forsætisnefnd verður að fá ráðrúm til að 

Virðulegi forseti. Ég skil það svo, og í gær var lesið upp úr þingsköpum, 56. gr., þar sem segir að vísa megi skýrslu til nefndar. Sé það gert skal fresta umræðunni og skal henni eigi fram haldið fyrr en einni nóttu eftir útbýtingu nefndarálits. Við framhald umræðna gilda að nýju ákvæði þingskapa um ræðutíma um skýrslu. Ég lít því svo á að ekki sé um annað að ræða en að gert verði nefndarálit og málið komi aftur fyrir þingið. Ég bið þá sem þingreyndari eru en ég um að leiðrétta mig ef svo er ekki. Ég tek undir með þingmönnum sem óskað hafa eftir afstöðu formanns utanríkismálanefndar. Þó að hann ráði vissulega ekki einn ferð í nefndinni hlýtur að skipta máli að sá sem stýrir vinnunni þar hafi einhverja skoðun sem hægt er að viðra, þ.e. hvað honum finnst og hvernig eigi að meðhöndla málið. Og ég tek undir það að ég hef nú heyrt hann svolítið skýrari og beittari í framsetningu en hann var hér áðan. Tekur hann undir þau orð forseta 

Frú forseti. Ég vil gera að umtalsefni, örstutt, þá greinargerð með brigslyrðum sem hér hefur verið töluvert í umræðu og hæstv. utanríkisráðherra ber ábyrgð á. Þegar maður skoðar hvaða afleiðingar það hefði fyrir stjórnarmeirihlutann að gera breytingar á greinargerðinni er í raun og veru bara um einfalda uppprentun á tillögunni að ræða. Það hefur engin áhrif á tímaspursmál, það þarf enginn tími að líða eða neitt slíkt. Við erum fyrst og fremst að glíma við þvermóðsku hæstv. utanríkisráðherra sem þolir ekki þann andlitsmissi að láta breyta tillögunni eða greinargerðinni sem um ræðir, það er augljóst. Það getur ekkert annað legið að baki en að menn geta ekki fyrir sitt litla líf viðurkennt það að þeir hafi farið yfir strikið, að þeir hafi sagt meira en nauðsynlegt er.

Virðulegi forseti. Það er áhugaverð umræða um þingstörfin sem á sér stað, fundarstjórn forseta og mjög áhugavert og gaman að hlusta á þetta. Tíminn líður, helgin nálgast. Hér er talað um framgang mála og hvernig meðferð mál skuli fá í þinginu. Sú skýrsla sem á að vera hér til umræðu en er nú minnst talað um - það er ekki vaninn að slíkar skýrslur fari endilega til nefndar. Ef menn fara yfir síðustu ár og síðustu þing munu þeir sjá að fæstar þeirra hafa farið til nefndar. Skýrsla hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra um raforkustreng, minnir mig, fór til nefndar. Ráðherrann bað um það og lagði það til sjálf. 

Hæstv. forseti. Ég vil fagna yfirlýsingu hæstv. ráðherra vegna þess að þetta kom ekki fram þegar skýrslan var flutt. Það eru tvær skýrslur á þessu þingi sem ráðherrar í ríkisstjórninni hafa óskað eftir að fari til umfjöllunar í nefndum og nefndir hafa unnið þær og skilað greinargerð hingað, eins og ég hef áður sagt, til framhaldsumræðu og málið klárað. Mér finnst góður bragur á því að utanríkismálanefnd fái þessa skýrslu. En ég vil líka segja vegna þeirrar þingsályktunartillögu sem hæstv. ráðherra hefur lagt fram á Alþingi að það liggur auðvitað í augum uppi eftir ummæli hæstv. utanríkisráðherra að umræða um þá tillögu getur aldrei byrjað fyrr en utanríkismálanefnd hefur klárað að fara yfir skýrsluna, vegna þess að í tillögu ríkisstjórnarinnar er sagt að hún sé grunngagnið til að stíga næstu skref þar á eftir. Þetta er grundvallaratriði. Hinni þinglegu meðferð skýrslunnar sem utanríkisráðherra vill að fari til nefndar 

Frú forseti. Ég vona að það hafi ekki verið of mikið erfiði fyrir hæstv. utanríkisráðherra að koma alla leið upp í ræðustólinn. Það var til bóta, svo langt sem það náði, að hann lýsti því yfir að hann hefði ekkert á móti því að málið gengi til hv. utanríkismálanefndar. Nú hefði maður ætlað að hæstv. ráðherra væri manna áhugasamastur um að skýrslunni yrði gert hátt undir höfði og fjallað um hana rækilega. Svo mikið var um hana talað og eftir henni beðið og vísað til hennar sem tímamótaatburðar í þessu ferli þegar hún kæmi fram. Hæstv. ríkisstjórn hefur talað þannig sl. hálft ár að stóru tíðindin verði þegar þessi mikla skýrsla komi og svo þurfi að ræða hana rækilega og kynna bæði innan þingveggja og utan. Maður hlýtur eiginlega að ætlast til þess að hæstv. utanríkisráðherra gengisfelli ekki sína eigin skýrslu eða þá skýrslu sem hann hefur beðið um og ætti auðvitað að vera manna ákafastur í að hvetja utanríkismálanefnd til að fjalla rækilega um hana og skila að sjálfsögðu nefndaráliti aftur þannig að framhaldsumræða geti farið hér fram og svo velta menn þá fyrir sér næstu skrefum.

Virðulegi forseti. Það er ekki komið fram svar, hvorki frá hæstv. utanríkisráðherra né öðrum þeim sem hugsanlega hafa eitthvað um málið að segja, hver meðferð eða framhald þessarar 25 millj. kr. skýrslu er, og rúmlega það því ofan á bætist virðisaukaskattur og ýmis ferðakostnaður þannig að þetta er svolítið meira. Það er óheppilegt ef ekki á að kynna skýrsluna fyrir þjóðinni þrátt fyrir að fram komi fyrirheit um að það eigi að gera. Mig langar að hæstv. utanríkisráðherra svari því hvernig hann hyggst kynna skýrsluna fyrir þjóðinni. Er verið að prenta einhverja upplýsingabæklinga eða ætlar hann að útbúa sjónvarpsþætti, eða guð má vita hvað? Hvað á að gera? Hvernig á að kynna skýrsluna fyrir þjóðinni, eins og sagt er með málinu? Veit hv. þingmaður og formaður nefndarinnar það? Eitthvað hljóta menn að hafa verið búnir að hugsa hvað það varðar fyrst þeir setja inn sem eitt af efnisatriðum að kynna eigi skýrsluna fyrir þjóðinni. Svar óskast, hæstv. utanríkisráðherra.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér skýrslu hæstv. utanríkisráðherra um aðildarviðræður við Evrópusambandið og um þróun mála innan sambandsins. Margir hv. þingmenn hafa haft áhuga á að ræða þessa skýrslu enda var eftir henni beðið með þó nokkurri eftirvæntingu. Ég komst því miður ekki að með mína ræðu fyrr en nú, á fjórða degi umræðna um skýrsluna. Stjórnarliðar höfðu gefið það út mörgum sinnum að skýrsla þessi yrði undirstaða ákvörðunar um hvernig þeir ætluðu að snúa sér í aðildarviðræðum við Evrópusambandið. Hún er því afar mikilvægt plagg eða það var hv. þingmönnum að minnsta kosti talin trú um. Nú er ég satt að segja í erfiðri stöðu í þessum umræðum þar sem hæstv. utanríkisráðherra telur að efnislegri umræðu um skýrsluna hafi verið lokið fyrir helgi og því hafi ekki verið eftir neinu að bíða að leggja til að umsókn um aðild að Evrópusambandinu yrði þá dregin strax til baka. Hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra, formaður Sjálfstæðisflokksins, hefur tekið í sama streng. Virðulegi forseti. Mér finnst það viðhorf hæstvirtra ráðherra sem samþykkt hefur verið af meiri hluta Alþingis með því að samþykkja framlagningu þingsályktunartillögunnar fyrir lok umræðu um skýrsluna vera móðgandi, vægast sagt, og sýna ekkert annað en lítilsvirðingu við þá hv. þingmenn sem ekki höfðu tjáð sig um skýrsluna. Getur hæstv. forseti Alþingis samþykkt slíkt? Hver er staða hv. alþingismanna sem eiga eftir að ræða skýrsluna úr þessum ræðustóli? Munu orð þeirra hafa eitthvað að segja? Nei, fyrir fram er búið að afgreiða ræður þeirra sem lítils virði. Þótt hv. þingmenn stjórnarmeirihlutans og hæstv. ráðherrar telji það snjallt að taka ákvörðun í svo stóru máli án þess að umræðu um skýrsluna sem átti að undirbyggja ákvörðunina sé lokið og án aðkomu þjóðarinnar sýnir það sig, m.a. með könnunum og með því fjölmenni sem mætti til að mótmæla á Austurvelli í gær, að stór hluti þjóðarinnar er þeim ósammála. Óskað hefur verið eftir því að hæstv. forseti taki tillögu hæstv. utanríkisráðherra af dagskrá þingfundar í dag. Rökin fyrir því eru augljóslega þau að enn er verið að ræða skýrsluna sem á að vera grundvöllur tillögunnar en ekki síður vegna þeirra álitamála sem upp eru komin um gildi hennar og þeirra alvarlegu ásakana sem settar eru fram í greinargerð með þingsályktunartillögunni í garð þeirra þingmanna sem greiddu atkvæði um aðildarumsóknina sumarið 2009. Þessi staða er algjörlega óásættanleg og ég trúi því ekki að hæstv. forseti láti hana afskiptalausa enda er æra þingmanna í húfi sem og virðing Alþingis. Ég velti því fyrir mér hvað það er í skýrslunni sem hæstv. utanríkisráðherra telur að skeri með svo afgerandi hætti úr um að umsóknarferlinu skuli slitið án þess að hún hafi fengið þinglega meðferð. Eða skipti hún kannski engu máli eftir allt saman? Var kannski löngu búið að ákveða að slíta viðræðunum? Fjallað er í skýrslunni um stöðu aðildarviðræðna Íslands og Evrópusambandsins, laga- og stofnanaþróun Evrópusambandsins og stöðu og horfur í efnahagsmálum Evrópusambandsins. Ekki er fjallað um mögulega upptöku evru ef Ísland gengi í Evrópusambandið og hugsanleg áhrif þess á hag fólks í landinu en vísað í skýrslu Seðlabankans frá september 2012 og bent á að við þá skýrslu sé litlu að bæta. Skýrsla Seðlabankans um valkosti Íslands í gjaldmiðils- og gengismálum er viðamikil og telur rúmlega 600 blaðsíður. Þar er meðal annars fjallað um reynslu Íslendinga af eigin gjaldmiðli og hversu illa hefur gengið að varðveita verðgildi íslensku krónunnar. Því er hins vegar ekki svarað hvers vegna stefna lítillar verðbólgu og efnahagslegs stöðugleika virðist eiga undir högg að sækja hér á landi og hvers vegna agaleysi í hagstjórn og lausatök í regluverki og eftirliti með fjármálakerfinu fengu að viðgangast á árunum fyrir fjármálakreppuna en bent er á að frekari rannsóknir þurfi á því. Í riti Seðlabankans eru færð rök fyrir því að kreppan á evrusvæðinu sé ekki gjaldeyriskreppa. Gjaldeyriskreppa eða kreppa gjaldmiðilsins sem slíks er ekki sögð hluti af vandamálinu fremur en að gjaldeyriskreppa hafi verið hluti af fjármálakreppunni í Bandaríkjunum. Þessi staðreynd er mikilvæg í umræðunni því að of oft er því haldið fram að kreppan á evrusvæðinu sé einmitt gjaldeyriskreppa. Ef Ísland yrði aðili að Evrópusambandinu og tæki upp evru hefði það meðal annars í för með sér, samkvæmt hermireikningi sem skýrður er í riti Seðlabankans, að innlendir raunvextir lækkuðu, innlendur fjármagnsstofn stækkaði og landsframleiðsla á mann hækkaði varanlega við inngöngu lítils lands eins og Íslands í stærra myntsvæði. Einnig fylgja aðild að ESB og evrusvæðinu kvaðir varðandi stefnuna í ríkisfjármálum og aðra þætti efnahagsstefnunnar sem ætlað er að sporna gegn agaleysi í hagstjórn. Sagan sýnir að okkur veitir sannarlega ekki af slíku aðhaldi. Ásamt þátttöku í margvíslegu samráði um efnahagsstefnu og fjármálastöðugleika sem ætti að stuðla að betri stefnu á þessum sviðum fengist aðgangur að björgunarsjóðum og sameiginlegu öryggisneti sem ætlað er að takast á við áföll í einstökum ríkjum. Losun fjármagnshafta er mikilvægt en jafnframt flókið úrlausnarefni. Höftin reyndust mikilvæg við að ná stöðugleika í þjóðarbúskapnum í framhaldi af fjármálaáfallinu. Nauðsynlegt er þó að losa um höftin vegna þess að þau hafa í för með sér kostnað sem vex með tímanum og verður til lengdar meiri en ávinningurinn. Ekki mun heldur ganga til lengdar að vera með höft á útstreymi fjármagns og vera samtímis innan EES-svæðisins. Losun fjármagnshaftanna gengi greiðlegar ef við gengjum í myntbandalag. Margir hafa orðið til þess að gagnrýna þá ákvörðun stjórnvalda að slíta viðræðum við ESB og meðal þeirra eru forstjórar tveggja stórra alþjóðlegra fyrirtækja hér á landi, Marels og CCP. Þeir benda á að enginn annar valkostur hafi verið dreginn fram og benda einnig á að gjaldeyrishöftin standi nýsköpun hér á landi fyrir þrifum. Við inngöngu í Evrópusambandið eru möguleikar á lægri vöxtum á Íslandi, minni verðbólgu, traustum gjaldmiðli, afnámi verðtryggingar og greiðum aðgangi að stórum markaði fyrir íslenskar vörur. Allt varðar þetta almannahag, hag heimilanna í landinu. Það er þess vegna sem mér finnst liggja beint við að hag okkar sé best borgið eða betur borgið í efnahagsbandalagi með Evrópuþjóðum. Ef lokað er á inngöngu í Evrópusambandið núna þannig að ekki verði aftur snúið á næstu árum og jafnvel áratugum er það grafalvarlegt mál, einkum þar sem stjórnvöld eru ekki með neitt annað efnahagsplan. Fyrir fáum árum hlustaði ég á utanríkisráðherra Eistlands flytja erindi um það af hverju Eistar sæju sér hag í því að ganga í Evrópusambandið. Hann fór vel yfir ýmsa fleti málsins og sagði síðan að lítil þjóð eins og Eistland þyrfti að tryggja sjálfstæði sitt og styrkja stöðu sína með því að gera bandalag við aðrar þjóðir og nefndi Evrópusambandið af efnahagslegum ástæðum og NATO af öryggisástæðum. Andstæðingar aðildar að Evrópusambandinu hér á landi tala hins vegar eins og við verðum ekki lengur sjálfstæð þjóð ef við göngum í Evrópusambandið en svara ekki þeirri spurningu hvort Frakkar, Þjóðverjar, Danir, Svíar eða Finnar séu ekki sjálfstæðar þjóðir þótt þær hafi gengið í efnahagsbandalag með fleiri þjóðum. Í skýrslunni sem er hér til umræðu stendur að með tímanum hafi byggðamál fengið æ meira vægi innan Evrópusambandsins og verið samofin landbúnaðar- og atvinnustefnu þess. Einnig hafi málin þróast í þá átt að tengja byggðastyrki við framleiðsluhætti sem tengjast öðrum markmiðum, svo sem umhverfis- og loftslagsmálum. ESB-ríkin hafa undanfarin ár lagt áherslu á málefni byggðarlaganna og hafa skuldbundið sig til að vinna að félagslegum og efnahagslegum stöðugleika og þróun á þeim svæðum sem þess þurfa. Evrópusambandið hefur einnig sett á fót héraðsnefnd þar sem sveitarfélög aðildarríkjanna eiga fulltrúa sem vinna að stefnumótun er varðar sveitarstjórnarstigið. Eitt af markmiðum byggðastefnunnar er að ýta undir samstarf landshluta að lausn sameiginlegra vandamála og samvinnu á sviði rannsókna og nýsköpunar. Byggðastefnan gefur landshlutunum eða svæðunum aukið sjálfstæði og gengur út á að þau taki við verkefnum sem ríkisvaldið hefur séð um, svo sem í atvinnumálum og þróun svæðisins almennt. Byggðastefna Evrópusambandsins hefur stuðlað að uppbyggingu á svæðum sem hafa dregist aftur úr í félagslegum og efnahagslegum skilningi. Aukinn stuðningur er við sveitarfélög hvað varðar nýsköpun og við frumkvöðlastarf. Ef Ísland gengi í Evrópusambandið mundu sveitarfélög hér á landi njóta góðs af öllum þeim áætlunum og verkefnum sem eru í gangi innan byggðastefnu ESB. Verkefnið Sóknaráætlun landshluta, Ísland 20/20 er byggt upp í anda byggðastefnu ESB. Mikil vinna að því verkefni hefur átt sér stað um allt land og almenn ánægja er með það meðal sveitarstjórnarmanna í öllum stjórnmálaflokkum. Hæstv. ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar skar fjármuni til þess verkefnis niður um 75% í fjárlögum 2014 og olli það miklum vonbrigðum meðal sveitarstjórnarmanna og þeirra sem notið höfðu góðs af þessu fyrirkomulagi. Sveitarfélögin innan landshlutasamtakanna allt í kringum landið forgangsröðuðu verkefnum sem þau vildu byggja upp og fengu úthlutað fé til þeirra. Vissulega hefðu þau viljað fá hærri fjárhæðir til skiptanna en þau höfðu fagnað því að ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur hafði í áætlun sinni gert ráð fyrir að lagt yrði aukið fjármagn til verkefnisins þegar færi gæfist. Sveitarfélögin komu þannig með virkari hætti að fjárlagagerðinni og úthlutun fjármuna til aðkallandi verkefna. Þessu vinnulagi vildi hæstv. forsætisráðherra ekki una en ákvað þess í stað að veita sjálfur styrki í samráði við Minjastofnun Íslands vegna atvinnuskapandi verkefna í minjavernd. Um er að ræða 205 millj. kr. sem útdeilt er til verkefna víða um land. Hæstv. forsætisráðherra hefur úthlutað til atvinnuskapandi verkefna án þess að bera ákvörðunina undir landshlutasamtökin eða einstaka sveitarfélög. Sveitarstjórnarmenn hafa lýst furðu sinni á þessu og af því berast fréttir frá bæjarfulltrúum að styrkveitingar hafi komið þeim í opna skjöldu enda hefðu sveitarfélögin ekki óskað eftir framlagi. Eitt sveitarfélaganna fékk til dæmis úthlutað 5 millj. kr. til að byggja grunn undir hús sem er í einkaeigu. Sveitarstjórninni er þar vandi á höndum og verður væntanlega að setja sig í samband við eiganda hússins og finna út úr því hvernig framkvæma megi vilja hæstv. forsætisráðherra eða skila styrknum. Í Sóknaráætlun landshluta er gert ráð fyrir svæðisbundnu samráði, ígrundaðri áætlanagerð, þarfagreiningu, viðmiðum og eftirliti með þeim verkefnum sem fá styrki úr ríkissjóði líkt og styrkjum sem veittir eru af ESB til byggðamála. Undir úthlutun liggur regluverk sem fara verður eftir, m.a. til að tryggja jafnræði á milli þeirra sem óska eftir fjárstuðningi. Sumir hafa í umræðunni um Evrópusambandið og reyndar einnig um EES-samninginn sagt að þeim fylgi regluverk sem sé íþyngjandi og þvælist fyrir frumlegum og röskum stjórnmálamönnum sem vilja ekki láta regluverk tefja sig. Mér finnst það vera lýsandi fyrir ólík sjónarmið hvað þetta varðar að bera saman ferlið og regluverkið sem notað var um Sóknaráætlun landshluta á síðasta ári og nýlega úthlutun hæstv. forsætisráðherra vegna atvinnuskapandi verkefna. Í Sóknaráætlun er lögð áhersla á að fara eftir ákveðnum viðmiðum eftir ítarlegt samráðsferli en með úthlutun hæstv. forsætisráðherra er það hann sem réttir sveitarfélögum fé úr ríkissjóði til verkefna sem þau hafa jafnvel ekki beðið um. Ásamt ýmsum göllum á því fyrirkomulagi liggur þarna mikil hætta á að falla í spillingargildru ef sú staða kynni að koma upp að vinir eða öflugir stuðningsmenn stjórnmálamannsins sem hefur um úthlutunina að segja krefðust styrkja af almannafé í skiptum fyrir stuðning við stjórnmálamanninn. Með þessu er ég alls ekki að segja að þetta eigi við um úthlutun hæstv. forsætisráðherra en vil benda á gildruna sem stjórnmálamenn með slíkt vald geta fallið í. Það er enginn vafi í mínum huga að frekar treysti ég regluverki í anda Evrópusambandsins og Sóknaráætlun landshluta til að ákveða útdeilingu ríkisfjármuna en að það sé gert með geðþóttaákvörðun einstakra stjórnmálamanna. Þarna liggur skarpur áherslumunur að mínu mati og eru kostir regluverks Evrópusambandsins ótvíræðir í þessu samhengi. Virðulegi forseti. Aðeins er hægt að taka upplýsta ákvörðun um það hvort Ísland eigi að ganga í Evrópusambandið eða ekki á grundvelli aðildarsamnings og þannig meta kosti þess og galla. Það er fullkomlega eðlileg krafa að ferlið verði klárað og þjóðin fái að ákveða út frá samningum sem fyrir liggja hvort hún vill ganga í Evrópusambandið eða ekki. Stjórnvöld eiga ekki að taka þann möguleika frá þjóðinni. Hvaða hagsmunum þjónar það að hætta núna? Má ekki fara betur yfir ákvörðunina í svona stóru máli sem varðar almannahag frá svo mörgum hliðum? Sá grunur læðist að mér að ekki sé verið að verja almannahag með þeirri ákvörðun að slíta viðræðum um aðild að Evrópusambandinu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég hef svolítið verið að pæla í þessum tveimur stóru köflum, landbúnaðarkaflanum og sjávarútvegskaflanum, og hef komið upp af og til til að spyrja út í eitt sem mér finnst þessi skýrsla einhvern veginn ekki útskýra alveg nógu vel. Kannski er ég ekki búinn að leita nógu vel en er þó búinn að leita eitthvað. Það varðar það sem eftir stendur við samningsafstöðu Íslands í landbúnaðarmálunum. Ég sé ekki betur af skýrslunni en að það mál hafi verið komið temmilega af stað, í raun ekki verið nein deila svo ég sjái milli Íslands og Evrópusambandsins, reyndar hafi Evrópusambandið þvert á móti boðið Íslandi að leggja inn samningsafstöðu sína en að það hafi verið einhver innri ágreiningur hérlendis um þetta. Ég er að velta fyrir mér hvers vegna það sé, sérstaklega með hliðsjón af matvælaöryggi. Eins og ég sé landbúnaðarstefnuna snýst hún væntanlega fyrst og fremst um matvælaöryggi, hefði ég haldið, og mér skilst að mataröryggi á Íslandi sé ekki nema í kringum 50%, þ.e. að innlend framleiðsla dugi fyrir sirka 50% af þjóðinni. ESB er væntanlega ekki sama þótt við sveltum og þess vegna velti ég rosalega mikið fyrir mér hverjar þessar innri deilur eigi að hafa verið hérlendis sem hafi fyrirbyggt það að við legðum inn samningsafstöðu í landbúnaðarmálum. Ég velti fyrir mér hvort hv. þingmaður geti eitthvað frætt mig um þetta mál því að skýrslan virðist ekki gera það.

Virðulegur forseti. Ef ég man rétt kemur fram í þessari skýrslu að það séu allar líkur á því að hægt sé að ná góðu samkomulagi í viðræðunum um landbúnaðinn en ég get ekki fyllilega svarað spurningum hv. þingmanns sem eru bara sönnun þess að við þurfum að fara í landbúnaðarkaflann og fá niðurstöðu til að geta rætt þessi mál. Það eru svo margar spurningar sem standa opnar um þetta stóra hagsmunamál sem verður ekki svarað nema að samningurinn verði kláraður, hann kynntur vel og vandlega fyrir þjóðinni og í framhaldinu getum við tekið upplýsta ákvörðun. Hvort málefnin mundu leggjast svona eða hinsegin í landbúnaðarmálunum get ég hreinlega ekki svarað en í skýrslunni er samt látið að því liggja - mig minnir að það hafi einmitt komið fram hér í viðræðum að í viðauka sé setning einhvern veginn á þá leið að menn sjái ekki neinar hindranir í því að ná góðum samningi eða komast að niðurstöðu í landbúnaðarmálunum.

Virðulegi forseti. Svar hv. þingmanns styrkir eiginlega þann skilning minn að við höfum í raun og veru verið komin lengra í þessum viðræðum en ég hefði ætlað af almennri orðræðu. Hérna stendur á bls. 34, með leyfi forseta: „Af viðræðum við embættismenn í Evrópusambandinu verður ekki annað ráðið en að þeir hafi ekki séð fyrir óleysanleg vandamál og þrátt fyrir að ekki hefði verið hægt að semja um undanþágu frá niðurfellingu tollverndar hefði mátt ræða hvernig mætti koma til móts við innlenda framleiðendur til að bæta þeim upp tap af afnámi verndartolla.“ Við viljum væntanlega hafa innlenda framleiðslu á matvælum, jafnvel þótt það sé bara upp á matvælaöryggið, og þá velti ég fyrir mér hvort hv. þingmaður sjái einhverjar aðrar sérstakar áherslur en mataröryggi í landbúnaðarmálum sem gætu verið orsök þess að hér hafi verið einhverjar innlendar deilur.

Virðulegur forseti. Í landbúnaðarstefnu Evrópusambandsins er lögð áhersla á að markaðslögmálin gildi en jafnframt er tekið tillit til svæða þar sem landbúnaðurinn getur ekki starfað eða mundi leggjast af ef markaðslögmálin fengju eingöngu að ráða. Þeim er einmitt mætt með ýmsum hætti, m.a. styrkjum til atvinnusköpunar, nýsköpunar og frumkvöðlastarfs. Það er út af þessu sem byggðastefnan og landbúnaðarstefnan er samofin í Evrópusambandinu þar sem horft er á þetta tvennt í samhengi. En ég tel ekki miklar líkur á að menn séu hræddir við þetta hér á landi. Ég held að menn ættu að sjá ávinning í þessu frekar en hitt.

Herra forseti. Einn af þeim málaflokkum sem fjallað er um í umræddri skýrslu er staða og horfur í efnahagsmálum í Evrópu. Í tengslum við þessa umræðu hefur líka talsvert verið fjallað um gjaldmiðilsmálin. Hv. þm. Oddný G. Harðardóttir kom í ræðu sinni inn á gjaldmiðilsmálin og mikilvægi þess frá hennar sjónarmiði að Ísland gengi í myntbandalag Evrópu. Hún vísaði meðal annars í skýrslu Seðlabanka Íslands um valkosti Íslands í gjaldmiðilsmálum þar sem þeir eru raktir og farið ítarlega yfir þá en í meginatriðum komist að þeirri niðurstöðu að þeir séu fyrst og fremst tveir þó að aðrir séu ekki útilokaðir, þ.e. áframhaldandi íslensk króna eða aðild að myntbandalagi Evrópu og upptaka evru. Nú heyri ég vel á máli hv. þingmanns að hún og hennar flokkur telur að þessum málum sé af okkar hálfu best fyrir komið í Evrópu með upptöku evru og þá í gegnum aðild að Evrópusambandinu. Það breytir þó ekki því að það er mikilvægt að átta sig á því og ræða hvaða aðrir kostir eru í stöðunni jafnvel fyrir þá sem vilja upptöku evru ef það yrði ekki niðurstaðan, ef Ísland gengur ekki í Evrópusambandið, ég tala nú ekki um ef þjóðin mundi hafna því ef hún fengi tækifæri til þess. Hvað sér hv. þingmaður fyrir sér og hennar flokkur um framtíð gjaldmiðilsmála á Íslandi ef við horfum fram hjá aðild að myntbandalagi Evrópu og upptöku evru? Hverjir væru næstu kostir hv. þingmanns og hennar flokks varðandi framtíðargjaldmiðilsmál á Íslandi? Er það þá áframhaldandi íslensk króna? Og hvernig sér hún þróun hennar fyrir sér eða hugsanlega einhliða upptöku annarrar myntar?

Virðulegur forseti. Í skýrslu Seðlabankans er farið mjög ítarlega yfir þá kosti sem hv. þingmaður nefndi hér, að taka upp evru, halda sig við krónuna eða taka upp annan gjaldmiðil, tengja sig við hann eða taka hann upp einhliða. Í niðurstöðu skýrslunnar segir að það séu tveir kostir, annaðhvort upptaka evru eða krónan áfram. Ég á erfitt með að sjá það fyrir mér hvernig við getum skapað stöðugleika hér og gert til framtíðar plön sem halda með krónuna sem gjaldmiðil. Það er líka mjög dýrt fyrir okkur, 320 þús. manna þjóð, að halda úti sjálfstæðum gjaldmiðli en ætla um leið að keppa við þjóðir þar sem 500 milljónir manna bera uppi gjaldmiðilinn. Það sjá allir að sá leikur er ekki jafn og það er auðvelt að taka okkur niður í samkeppninni þegar svo háttar til. Ég sannfærist alveg við lestur skýrslunnar um að einhliða upptaka annars gjaldmiðils gengur ekki. Það eru allt of margir gallar á því og það mun ekki ganga þannig að ef það er ekki evra hlýtur það að vera krónan með þá breyttu hugarfari og vinnulagi varðandi ríkisfjármál. Um leið sættum við okkur þá við þær sveiflur sem við verðum að ganga í gegnum með svo lítinn gjaldmiðil og við þann kostnað sem það mun hafa í för með sér fyrir almenning að halda honum uppi.

Herra forseti. Ég skil hv. þingmann þannig að afstaða hennar sé sú að það séu bara þessir tveir kostir, annaðhvort upptaka evru eða íslensk króna. Gott og vel. Það sem ég er að leita eftir, því að mér finnst mikilvægt að Samfylkingin svari því líka, er hvað ef evrudæmið er út úr myndinni af einhverjum ástæðum, t.d. þeim að þjóðin hafni aðild að Evrópusambandinu ef hún fær að greiða atkvæði um það. Þess vegna leita ég eftir svari. Ef það er áfram íslensk króna, á hún þá að vera fljótandi eða föst? Á að binda hana við annan gjaldmiðil? Hefur þingmaðurinn eða Samfylkingin mótað sér einhverja afstöðu til nákvæmlega þessa álitamáls? Mér finnst mikilvægt að stilla þessu ekki bara upp sem krónu eða evru heldur þurfi menn líka að hugsa það áfram. Ef um verður að ræða íslenska krónu, með hvaða hætti á hún að vera? Ég minni í því sambandi á að mörg af okkar viðskiptalöndum eru með sjálfstæðan gjaldmiðil, jafnvel þau sem eru innan Evrópusambandsins, og önnur 

Virðulegur forseti. Stefna Samfylkingarinnar er náttúrlega alveg skýr og tengist aðild að umsókn og inngöngu í Evrópusambandið og myntbandalagið þar á eftir. Auðvitað eru aðrir möguleikar í málefnum og stofnunum Samfylkingarinnar þó að ekki hafi verið gefin út stefna hvað þetta varðar. Ég get aðeins sagt hvernig ég lít á málin. Mér finnst of mikil áhætta, og mér finnst hún augljós, að ætla að halda svo litlum gjaldmiðli fljótandi enda fór það ekki vel þó að það hafi ekki verið eina ástæðan fyrir vandamálum okkar. Því miður held ég að krónan okkar geti aldrei verið öðruvísi en í einhvers konar höftum og það muni alltaf koma niður á okkar efnahags- og atvinnulífi. 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir málefnalega ræðu. Hún vék töluvert að styrkjum á sviði byggðamála og uppbyggingar á ýmsum sviðum í tengslum við Evrópusambandsaðildina. Er ekki rétt skilið hjá mér að þar er fyrst og fremst um að ræða styrki sem við stæðum straum af sjálf ef til aðildar kæmi? Er ekki líka rétt hjá mér að í öllu því mati sem farið hefur fram á undanförnum árum er gert ráð fyrir að Ísland muni greiða meira til Evrópusambandsins en það fái til baka?

Virðulegur forseti. Ég treysti ekki minninu nákvæmlega hvað þetta varðar og man ekki tölur í þessu sambandi. Hins vegar tel ég það vera þannig að til að byrja með mundu Íslendingar fá meira en þeir greiða til baka en vegna þess að styrkir Evrópusambandsins ganga út á að jafna stöðu held ég að svo geti orðið. Vissulega væri best ef þarna væri jafnvægi og ekki þyrfti að gefa með okkur heldur væri staða okkar þannig að við þyrftum ekki að fá stórar fúlgur frá Evrópusambandinu. Ávinningurinn er fyrst og fremst efnahagslegur fyrir þjóðina. Ástæðan fyrir því að mér finnst mikilvægt að við göngum í Evrópusambandið og tengjumst þessum Evrópuþjóðum og efnahagssviðinu er ekki sú að ég vonist eftir því að Ísland fái meiri styrki en aðrar þjóðir. Það væri bara styrkur fyrir ímynd og ásýnd landsins ef þarna væri jafnvægi en, eins og ég segi, ef ég man rétt er gert ráð fyrir því að það halli á Evrópusambandið í byrjun en síðan kæmist á jafnvægi.

Hæstv. forseti. Ég ætla auðvitað ekki að leggja hv. þingmanni orð í munn en í ljósi þess að stór hluti ræðunnar fjallaði um kosti styrkjakerfis Evrópusambandsins gat ég ekki dregið aðra ályktun en þá að hv. þingmaður teldi það góð rök fyrir aðild að Evrópusambandinu hversu gott sóknaráætlunarkerfi væri innan þess sambands. Sá þáttur fékk miklu meiri athygli í ræðu hennar en efnahagslegi þátturinn sem við getum kannski deilt um síðar. Ég held að ef við veltum fyrir okkur hinum efnahagslegu þáttum þurfum við að horfa bæði á kostina og gallana. Þá komum við auðvitað að því sem stendur mjög í mér sem andstæðingi aðildar að Evrópusambandinu, því hver staða okkar yrði við að vera hluti af myntsvæði þar sem við værum óverulegir aðilar, við gætum sagt algjör jaðaraðili. Vextir evrusvæðisins munu ekki ráðast af efnahagsástandi á Íslandi frekar en þeir ráðast af efnahagsástandi í öðrum fámennum 

Virðulegur forseti. Fyrst vil ég segja að þegar ég var að ræða hér um byggðastyrki og bera saman vinnuna við Sóknaráætlun landshluta og svo þann styrk sem hæstv. forsætisráðherra hefur nýverið úthlutað var ég að tala um regluverkið sem tryggir jafnræði með mönnum, sem tryggir þarfagreiningu, samráð, viðmið og eftirlit. Ég var ekki að tala um upphæðir. Í ræðu minni lagði ég áherslu á að ég hefði frekar viljað að aukið fjármagn hefði verið veitt í sóknaráætlanir landshluta en að úthluta 205 milljónum úr skúffu hæstv. forsætisráðherra. Það var aðalatriðið í þeim kafla ræðu minnar. Varðandi samanburð á efnahagslegri stöðu Íslands og Evrópusambandsins get ég ekki fallist á þá greiningu sem hv. þingmaður setti fram í 

Herra forseti. Við ræðum skýrslu utanríkisráðherra um aðildarviðræður við Evrópusambandið og þróun mála innan sambandsins. Ríkisstjórnin tilkynnti að hún ætlaði að láta vinna þessa skýrslu og hún væri sett fram til að draga fram kosti og galla við aðild Íslands að Evrópusambandinu svo að við hefðum einhvern sameiginlegan grundvöll til að ræða saman um Evrópusambandið. Þegar ríkisstjórnin og hæstv. ráðherra tilkynntu þetta varð ég mjög glöð og vongóð og trúði því að hér væri verið að biðja um gagnrýnar umræður og skoðanaskipti sem gætu nýst við næstu skref. Ljóst er að þau fyrirheit um þá ágætu vinnutilhögun ganga ekki eftir. Sólarhringur leið af umræðu í þinginu þar til hæstv. utanríkisráðherra lagði fram þingsályktunartillögu um að draga til baka umsókn um aðild að Evrópusambandinu. Í ræðu sinni við byrjun þessarar umræðu, þ.e. um skýrsluna, lét hæstv. utanríkisráðherra í það skína að það samtal hér, sem við eigum núna og höfum átt, hefði eitthvað að segja, að það skipti máli. En greinilegt er, herra forseti, að það eru orðin tóm. Það er enginn áhugi hjá ráðherranum á umræðunni og því sem hún ætti að leiða til. Það er búið að taka ákvörðun. Markmiðið með umræðunni ætti að vera að skiptast á skoðunum, spegla stöðuna, ræða af gagnrýni kosti og galla aðildar og ná áfram í samræðunni, því að nóg erum við búin að vera föst. Nei, herra forseti, það er ekkert í þessu því að enginn vilji er hjá ríkisstjórninni að stunda þess lags stjórnmál þó svo að samræðustjórnmál hafi verið ansi vinsælt hugtak fyrir kosningar. Þetta er ekkert annað leiksýning, sjónarspil í beinni, en þessi sýning er svolítið dýr því að verðmiðinn á skýrslunni er 25 milljónir. Heiðarlegra hefði verið, herra forseti, að fara bara ekkert út í að gera þessa skýrslu. Mér finnst umhugsunarvert að 25 milljónir rúmist innan fjárlaga, þessara svokölluðu hallalausu fjárlaga, sem ekkert á svo að gera með, 25 milljónir út um gluggann. Við minnihlutaþingmenn höfum verið að tala hver við annan og einnig við einstaka þingmenn stjórnarmeirihlutans, sem er vel. En við erum einstaklega lág í framleiðslu hér, við þingmenn, því að engu máli skiptir hvað við segjum, það er búið að taka ákvörðun. Manni finnst maður ekki vera að gera mikið gagn, ég verð að segja það, og mér finnst tíma mínum ekki vera vel varið, eða tíma okkar allra hér. Báðir ríkisstjórnarflokkarnir sögðu blákalt fyrir kosningar að fólk fengi að kjósa um áframhald viðræðnanna. Ef þingsályktunartillaga hæstv. utanríkisráðherra um slit á viðræðum við ESB nær fram að ganga þá eru það svik við fólk sem kaus þá flokka í góðri trú. Það er ekkert túlkunaratriði, herra forseti, en margir reyna að grípa til einhverra eftiráskýringa. Þingsályktunartillagan gengur þvert á það sem gefið var út í aðdraganda kosninga. Og þó að hæstv. utanríkisráðherra virðist vera slétt sama þá er það greinilegt og heyrist hér í sölum þingsins að almenningur er ekki sama sinnis. Hann stendur sína vakt fyrir utan þinghúsið og veitir okkur aðhald, það aðhald sem við þurfum svo sannarlega á að halda. Ég verð að segja, herra forseti, að ég hef metið þingmenn stjórnarflokkanna meira en þetta. Ég hef haft af þeim mörgum góð kynni og gott samstarf. Það mun koma mér verulega á óvart og mörgum öðrum líka, hygg ég, og ég verð fyrir verulegum vonbrigðum ef stjórnarþingmenn taka undir þá þingsályktunartillögu sem liggur fyrir og greiða farveginn fyrir svona vinnubrögðum. Ef þetta fyrirkomulag nær fram að ganga eru þingmenn stjórnarflokkanna orðnir gerendur í svikum, gerendur með svikum sínum til kjósenda sinna. Vel að merkja hella þeir líka olíu á eld þeirra sem lengi hafa vantreyst núverandi stjórnarflokkum, sem telja að hið sanna eðli stjórnarflokkanna vera að brjótast fram núna. Ég vil segja, herra forseti, við stjórnarþingmenn í fullri einlægni: Þetta er í ykkar höndum og þið hafið tækifæri til þess að verja heiður ykkar. Þá að skýrslunni, herra forseti. Í henni er gerð ágætlega grein fyrir stöðunni í dag og fram að þessu. Hægt er að álykta um helstu kosti og galla við aðild. Þó er aðallega gerð grein fyrir stöðunni eins og hún er í dag. Mér þætti gott að bíða eftir hinni skýrslunni sem er á leiðinni, sem á að draga betur fram helstu kosti og galla. En það er þó ekki svo gott að við séum með samning fyrir framan okkur, það væri auðvitað best að við værum að ræða þetta bara konkret. Þessi umræða mun alltaf vera spekúlatíf og það er kannski allt í lagi ef við værum ekki komin á þann stað sem við erum í dag. Það liggur svo mikið á, við erum komin fram úr okkur. Við ættum að vera að vega og meta kosti og galla í þessum umræðum, herra forseti. Til að maður gæti tekið þátt í slíkum umræðum þyrftu þær að hafa einhvern raunverulegan tilgang. Þær mundu hafa það ef ekki væri verið að ana hér áfram með fyrir fram gefna niðurstöðu. Ég geri þetta aðallega að umtalsefni í þessari ræðu út af því að ég get ekki leynt því hvað þessi vinnubrögð gera mig dapra um stöðu stjórnmálanna í þessu húsi. Það hryggir mig mjög að hæstv. utanríkisráðherra beri ekki meiri virðingu fyrir kjósendum sínum sem kusu í góðri trú. Það er heldur engin virðing borin fyrir hinum 49% kjósenda sem kusu raddir minni hlutans. Ég minni á að við erum öll hér í samfélagsþjónustu fyrir allt það fólk og við skulum hafa hlutverk okkar með það alveg á hreinu. Herra forseti. Það sem stendur helst upp úr eftir lestur skýrslunnar er að það er ekkert í henni sem gefur tilefni til þess að slíta viðræðum, ekkert sem gefur tilefni til þess. Það eru kostir og gallar við aðild að Evrópusambandinu og við þurfum að leggja þá á vogarskálarnar. Helstu kostirnir sem ég sé eru fyrst og fremst opið land í samstarfi við þjóðir sem eru nálægt okkur og við erum bundin órjúfanlegum böndum menningar, siðferðis og sögu. Mér líst vel á frjálst flæði vara og viðskipta við neytendur og fyrir lífsgæðin hér á landi. Mér líst vel á gjaldmiðil sem á sér stærra samhengi og bakland en okkar flöktandi króna. Mér líst vel á lægra vaxtastig en við búum við, á ódýrari lán og virka samkeppni á lánamörkuðunum. Mér líst vel á þetta, herra forseti. Við verðum að horfa til gjaldmiðilsins sem við notum eða þess sem við viljum nota. Óstöðugleiki íslensku krónunnar gerir að verkum að meiri áhætta er en ella að lána fólki peninga, eins og við vitum, og þess vegna eru vextir hærri hér á landi. Verðbólgan sem við þekkjum svo vel sýnir okkur þennan óstöðugleika, og svo erum við að reyna að jafna hana út með verðtryggingunni, sem er eins og sendiboðinn með slæmu tíðindin, eilíflega hataður eða drepinn í stað þess sem kom boðunum út. Við erum í algjörlega absúrd skuldavanda, íslenska ríkið og þar með þjóðin öll, og þá sérstaklega unga fólkið og börnin okkar. Við erum alltaf svo óþægindafælin að við ýtum vandanum á undan okkur. Þetta er grafalvarlegt mál, herra forseti. Ég vil segja það hér að ég hvet eindregið til þess að ungt fólk fái kosningarrétt fyrr en nú er svo að það fái þann sjálfsagða rétt að hafa raunverulega eitthvað að gera með framtíð sína en sitji ekki bara uppi með það, já þann þrönga stakk sem stjórnmálamenn leyfa sér að sníða fyrir komandi kynslóðir. Við bjóðum upp á óstöðugt efnahagsumhverfi og skuldir. Við verðum að ræða um traust í efnahagsmálum og í því sambandi og nátengt þurfum við að ræða um traust til stjórnmálamanna, eins og ég ræddi um í byrjun ræðu minnar. Það er aldeilis ekki beysið núna. Getur Ísland haldið uppi stöðugleika eitt og sér með íslensku krónunni eða er betra að við séum partur af þeirri heild sem raunverulega hefur hvað mest áhrif á okkur? Við þurfum að spyrja okkur að því og ekki aðeins út frá hagsmunum okkar í nútíðinni heldur hverju við skilum til barnanna okkar. Herra forseti. Ég sé að tími minn sem ég fæ í þessa ræðu er senn á enda. Það er margt sem ég á eftir að ræða, ég mun vonandi fá að gera það í minni seinni ræðu, hlutir eins og lýðræðishallann sem er falinn í því að vera í EES en ekki í ESB. Umhverfismál eru nær algjörlega ósnert í þessari umræðu, ræða þarf þau mál og setja í samhengi þjóða en ekki bara okkar þjóðríkis. Að lokum, herra forseti, vil ég segja þetta: Ef stjórnarflokkunum er það ómögulegt einhverra hluta vegna að fara að vilja fólks, og auðvitað fyrst og fremst að leyfa fólki að lýsa yfir vilja sínum varðandi aðildarumsókn við ESB, ef ríkisstjórninni er það ómögulegt af því að hún er hrædd við niðurstöðuna, þá verður fólk að víkja úr vegi fyrir þeim sem eru tilbúnir til að vinna hér í þessum sal í samræmi við óskir þess fólks sem við erum í þjónustu fyrir. Ég tel reyndar þetta ekki vera neinn ómöguleika. Stjórnvöld eiga að vera í stakk búin til að vinna að hvaða máli sem er fyrir þjóð sína sem hún svo kýs, það á ekki að vera neitt vandamál. Við eigum ekki að vera stærri en þau sem eru hér úti að kalla á okkur. Ef núverandi ríkisstjórn treystir sér ekki til þess og treystir sér alls ekki til þess að sjá neinn annan við stjórnartaumana, það hefur verið talað um það - við í Bjartri framtíð gera allt til þess að leita lausna og koma okkur hérna eitthvað aðeins áfram - þá legg ég til að ríkisstjórnin geti einfaldlega gert hlé á viðræðunum, sem er nota bene í takt við stjórnarsáttmála ríkisstjórnarflokkanna, en þar segir ekkert um slit viðræðna.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Björt Ólafsdóttur fyrir góða ræðu. Hún tilheyrir stjórnmálaflokknum Bjartri framtíð, sem er nýr og hefur unnið með að byggja á gildum og mjög margir kjósendur hafa orðið hrifnir af því, enda glæsilegt og frambærilegt fólk sem hefur verið þar í forsvari. Þau eru sem sagt nýr flokkur hér inni á Alþingi. Mig langar að heyra hvernig hún sem fulltrúi nýs flokks, nýrra hugmynda og nýr þingmaður upplifir það að vera hér þar sem með stjórn fara tveir gamlir, rótgrónir flokkar, sem fólk kaus út á nokkur hundruð milljarða skuldaniðurfellingu, sem nú hefur breyst í 80 milljarða, út á afnám verðtryggingar, sem hefur nú breyst í bann á 40 ára verðtryggðum lánum en leyfi allt annað; stjórnmálaflokkar sem lofuðu því að þjóðin fengi að kjósa um hvort halda ætti áfram aðildarviðræðum. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hana hafi órað fyrir því að hún ætti eftir að upplifa þetta í lýðræðissamfélagi. Ég held að það sé leitun að öðrum eins grímulausum kosningasvikum og við erum að verða vitni. Nú var ég hér síðasta kjörtímabil og var oft að munnhöggvast við núverandi stjórnarmeirihluta þannig að ég kannski er ekki hlutlaus, en mig langaði að heyra í nýjum þingmanni.

Herra forseti. Ég þakka spurninga. Það er vissulega eilítið súrrealískt að fara að vinna á þingi. En við í Bjartri framtíð höfum haft háleitt markmið og mörgum hefur kannski fundist það barnalegt markmið, það sé svo „far out“ að reyna að bæta stjórnmálin. En við trúum því að ef við gerum það komist hlutirnir í gang, komist áfram. Við sjáum auðvitað að þetta er ekkert eðlilegt umhverfi og svona virkar þetta ekki í fyrirtækjum landsins. Ef hver höndin er upp á móti annarri og fólk hlustar ekki hvert á annað kemst enginn lönd né strönd. Það er vissulega háleitt markmið að reyna að breyta þessu en þetta er grundvallaratriði, að ég tel, í farsæld íslenskrar þjóðar. Hér stoppar allt of margt og við erum ekkert ofboðslega klár enn sem komið er að tala saman. Ég hafði miklar væntingar til þess að fá að fjalla um þessa skýrslu og gera það eftir settum leikreglum hér á Alþingi. Ég vil trúa því áður en annað kemur í ljós að hér sé fólk að vinna af heilindum og meini það sem það segir, að það vilji hlusta á alls konar sjónarmið og það hafi eitthvað að segja. En ég hef orðið fyrir vonbrigðum með það.

Herra forseti. Ég vil líka þakka þingmanninum fyrir að fara svo ágætlega yfir hvernig verið var að fótumtroða vilja þingsins með því að setja þingsályktunartillöguna um slit á aðildarviðræðum á dagskrá áður en umrædd skýrsla hefur fengið þinglega meðferð. Margir nýir þingmenn eru í salnum og margt fólk sem átti kannski ekki von á að lenda inni á þingi, fólk sem er ekki þessir hefðbundnu rótgrónu stjórnmálamenn, og er komið hér inn með bjarta sýn til að hafa góð áhrif á samfélagið sitt. Hefur þingmaðurinn einhverja von um, miðað við þau vinnubrögð sem við sjáum, að þingmenn stjórnarmeirihluta sýni að þeir standi með almenningi en ekki bara einstrengingslegri forustu í flokknum sínum?

Herra forseti. Eins og ég rakti í ræðu minni biðlaði ég í raun til margra góðra þingmanna sem eru í stjórnarmeirihluta, sem ég þekki af góðu og hef átt gott samstarf við í nefndum þingsins. Það er skynsamt fólk í öllum flokkum og ég vona að það búi við það frelsi í flokkum sínum að fá að taka sjálfstæðar ákvarðanir og að það geti hreinlega fylgt sannfæringu sinni. Ég vona að því sé þannig farið í öllum flokkum og það sé ekki einhver lúxus sem við búum við í Bjartri framtíð.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hennar. Hún fór ágætlega yfir það hversu mörgum er illa brugðið við það að menn skuli fara svona skarpt fram, sérstaklega í ljósi kosningaloforða, þó að þetta sé ekki eina málið sem ríkisstjórnin er að svíkja. Það er verið að gera, hvað skulum við segja, 300 milljarðana sem átti að sækja til hrægammanna, að 72, sem koma í gegnum skattkerfið. Við vitum líka hvernig fór með afnám verðtryggingar. Þar virðist ætla að fæðast enn ein músin hjá ríkisstjórninni. Menn virðast hafa verið tilbúnir til að segja allt og gera allt til að komast til valda. Það er svo sem ekki nýtt. Mig langar að spyrja hv. þingmann vegna þess að ég veit að hún hefur lesið skýrsluna vel. Ég sé það nefnilega ekki í henni hvers vegna núverandi ríkisstjórn ákveður áður en blekið á skýrslunni er þornað og þingið er rétt byrjað að fjalla um hana - ég veit hvernig það virkar þegar komið er með mál fyrir ríkisstjórn, það þarf að skila þeim inn daginn áður, þannig að þessi tillaga hefur verið tilbúin um miðjan dag á fimmtudag. Það þýðir að mönnum hefur verið alveg sama um skýrsluna eða þá að eitthvað hefur verið í henni sem hefur kallað á það að menn hafi með hraði þurft að taka ákvörðun út af einhverju aðkallandi máli sem skýrslan hefur dregið fram að slíta þessum viðræðum, sem gengur síðan miklu lengra en stjórnarsáttmálinn og landsfundasamþykktir beggja flokka. Í stjórnarsáttmálanum er kveðið á um að gert verði hlé á aðildarviðræðum. Það er allt annað mál en að slíta þeim. Og í hvorugri landsfundarsamþykktinni er fjallað um að slíta viðræðum. En eitthvað hlýtur að vera í skýrslunni sem þeir hafa séð á undan okkur hinum, vegna þess að við fengum hana seinna en þeir, sem gerir það að verkum að tekin er þessi skyndiákvörðun og neyðarákvörðun að því er virðist.

Herra forseti. Ég þakka fyrirspurnina. Nei, ég verð að játa að ég sé ekki hvað það hafi átt að vera, nema ef verið gæti að skýrslan hafi einfaldlega verið of jákvæð og sýnt Evrópusambandið í of jákvæðu ljósi fyrir stjórnarþingmenn, nú er ég að spekúlera, ef þeir hafa ekki séð sér fært að verja það að halda ekki áfram, þetta væri of góður díll, ég veit það ekki, ég hreinlega veit það ekki. Það sem ég átel eru þessi vinnubrögð því að ég ætlast til meira af þinginu. Við eigum öll að gera það. Íslenska þjóðin gerir það svo sannarlega og við þurfum að hafa dug í okkur til að hlusta á það og setja okkur sjálf ekki ofar. Það er grundvallaratriði. Ég endurtek aftur fyrra svar mitt. Það hefur verið einhver góður biti sem þeir hafa fundið. Það er mín ágiskun.

Herra forseti. Ég held að þetta sé sú besta skýring sem ég hef heyrt, að minnsta kosti hingað til. Ég las skýrsluna líka og sá ekkert í henni sem gæti kallað á neyðarákvörðun um slit á viðræðum samstundis. Það er örugglega rétt hjá hv. þingmanni að líklega óttuðust menn það, þegar þeir sáu skýrsluna, að umræðan um aðild eða ekki aðild gæti farið að þróast meðal þjóðarinnar í áttir sem ríkisstjórninni hugnaðist ekki. Það er mjög líkleg skýring vegna þess að flýtirinn á þessu máli er þannig að maður hlýtur að spyrja sig spurninga hvað það varðar. Ekki voru menn svona snöggir að koma fram með skuldatillögur til dæmis þó að skýrslu þeirrar nefndar hafi verið skilað í nóvember, þær eru ekki enn komnar hingað inn til þingsins. En menn ákveða áður en blekið er þornað á þessari skýrslu að best sé að demba hingað inn viðræðuslitatillögu. Það er eitthvert slíkt neyðarástand í gangi gagnvart ríkisstjórninni, líka vegna þess eins og ég hef sagt áður að tillagan gengur miklu lengra en landsfundasamþykktir beggja flokka gefa þeim tilefni til.

Herra forseti. Ég tek undir með hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur. Og úr því hún nefndi skuldaleiðréttingarnar og önnur mál sem eiga að fara í gegnum þingið þá er í því tiltekna máli engin launung á, og ég hef sagt það áður í þessum ræðustól, að ég er ekki hrifin af þeim áformum ríkisstjórnarinnar að demba inn í framtíðina 80 milljörðum. Ég mun ekki styðja það. Ég sakna svo sem ekki þeirra tillagna en auðvitað er það óþolandi fyrir það fólk sem það gerir, að fólk fái ekki svör því að óvissan er miklu verri, það er miklu verra ástand en að fá bara skellinn, þá getur maður haldið áfram, en hitt er miklu verri staða.

Herra forseti. Ég og hv. þingmaður deilum þeirri skoðun að vilja láta þjóðina hafa síðasta orðið um það hvort hún telji hag sínum betur borgið innan ESB og erum þar sammála. En mér fannst hv. þingmaður draga upp svolitla glansmynd af Evrópusambandinu og hvernig allt mundi batna ef við gengjum í það, að framtíð unga fólksins lægi þar og vextir mundu lækka, að ef við tækjum upp evru yrði gjaldmiðillinn þannig að það yrði stöðugleiki og verðbólga og annað yrði ekki vandamál áfram. Nú vitum við að atvinnuástand hjá ungu fólki í Evrópu er mjög slæmt, 26 milljónir manna ganga atvinnulausar í Evrópu í dag. Af þeim hafa um 11 milljónir verið atvinnulausar í meira en eitt ár svo vissulega eru menn að glíma við mikil vandamál. Fátæku ríkin, eins og Ítalía, Spánn, Portúgal og Grikkland, eru ekki í sömu stöðu og stóru ríku þjóðirnar í Evrópu hvað varðar efnahagsleg gæði og velferð. Telur hv. þingmaður sjálfgefið að efnahagur okkar Íslendinga vænkist samfara inngöngu og telur hv. þingmaður að við þurfum ekki að glíma við okkar eigin efnahagsmál og ná stöðugleika ef við eigum að hafa möguleika á að fá að taka upp evru? Ef við erum komin á þann stað ætti ástandið á Íslandi þá ekki að vera þannig að allir ættu að hafa það mjög gott, þ.e. ef hér ríkti sá stöðugleiki að skilyrði fyrir evruupptöku væru fyrir hendi?

Herra forseti. Ég þakka spurningarnar. Nei, ég vil ekki endilega draga upp glansmynd af Evrópusambandinu. Ég tel að það sé margt ágætt þar en það er líka margt þar sem er ekki gott. En það er ekki eins og þetta sé einsleit mynd. Hv. þingmaður talaði um atvinnuleysi í Evrópusambandinu. Atvinnuleysi í Evrópusambandinu er mjög misjafnt eftir löndum, alveg eins og á Íslandi, það er misjafnt eftir landshlutum. Það er misjafnlega mikið atvinnuleysi eftir landshlutum, það er mikið á Suðurnesjum en lítið í t.d. Norðausturkjördæmi, þannig að ég held við verðum að passa að setja ekki alltaf allt undir einn hatt þegar við ræðum um Evrópusambandið. Það er ekki eins og það sé orðið eitt land. Það eru mörg lönd innan Evrópusambandsins. Það sem ég held að Evrópusambandið geti hjálpað okkur með er að ná stöðugleika og eins og ég talaði um í ræðu minni tel ég að pólitískur stöðugleiki og fjárhagslegur stöðugleiki haldist algerlega í hendur. Við þurfum svolitla aðstoð við það, sýnist mér á öllu. Ég vil sjá samninginn. Eins og ég sagði í ræðu minni verður þetta alltaf „spekúlatíft“ og auðvitað er ekki hægt að segja: Svona verður framtíðin, ég ætla að sýna þér hana hérna á blaði. Við getum aldrei vitað hvernig framtíðin verður en við getum reynt að koma með bestu ágiskun út frá bestu mögulegu gögnum 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Nú vitum við hvað varðar gjaldmiðil okkar sem hefur fylgt okkur í gegnum árin að sveiflur þar hafa verið teknar með gengisfellingu. Í Evrópu hafa hagsveiflur komið niður á atvinnu í löndum þar og þess vegna hafa menn óttast það að vera lítið brot eins og íslenskt hagkerfi er í stóru hagkerfi, að ekki væri hægt að taka þessar sveiflur með gengislækkun sem mundi birtast í atvinnuleysi. Sem betur fer hefur okkur tekist að halda atvinnuleysi niðri. Ég vil spyrja hv. þingmann um félagslegt réttlæti og annað því um líkt og hvernig Evrópuþjóðirnar hafa tekið á kreppunni í samanburði við Ísland. Við fórum blandaða leið til að taka á kreppunni en í Evrópu hefur verið farin nýfrjálshyggjuleið, eins og í Grikklandi og í fleiri löndum, með mjög miklum niðurskurði. Ég vil spyrja hv. þingmann út í þær aðgerðir.

Herra forseti. Ég held að við verðum að muna í þessari umræðu allri að mörg Evrópulönd fóru ekki illa út úr kreppunni, t.d. Norðurlöndin. 

Frú forseti. Við ræðum hér mál sem ég ætla bara að játa að er mér tilfinningamál. Ég ætla bara að segja eins og er að það færir mér töluverðan styrk og von að finna að það eru þúsundir Íslendinga sem líta augljóslega líka á þetta sem tilfinningamál því að það fólk hefur ákveðið að mæta hér annan daginn í röð til að mótmæla fyrirætlunum ríkisstjórnarinnar. Það er fólk, þúsundir manna og kvenna sem fylla hér Austurvöll annan daginn í röð. Þetta fólk er ekki allt í Samfylkingunni. Ég hef verið þarna úti. Þarna er fólk sem hefur kosið alla þá flokka sem eiga fulltrúa hér á þingi. Þarna eru kjósendur Framsóknarflokksins, kjósendur Sjálfstæðisflokksins, kjósendur Samfylkingarinnar, kjósendur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, kjósendur Bjartrar framtíðar, kjósendur Pírata og kjósendur allra þeirra fjölmörgu flokka sem buðu hér fram í umróti og ólgu eftirhrunstímans á Íslandi. Ég tala ekki fyrir munn alls þessa fólks en ég veit að við erum öll ósátt af ýmsum ástæðum við að ríkisstjórnin ætli sér með hraði að loka dyrunum á ákveðna framtíðarmöguleika Íslands sem aðildarviðræður við Evrópusambandið fela í sér. Frú forseti. Ég stóð hér 16. júlí árið 2009 og greiddi atkvæði með aðildarumsókn um Evrópusambandið. Ég sagði jafnframt í atkvæðaskýringu að ég teldi að það mundi efla okkur þrótt og bjartsýni á framtíðina að fara í þessar aðildarviðræður. Ég veit að það voru langt í frá allir sammála en sú leið var valin af meiri hluta þingsins að fara í aðildarviðræður og að lokum, þegar samningur lægi fyrir, þá skyldi hann lagður í hendur þjóðarinnar. Ég sagði hér í upphafi að þetta væri mér tilfinningamál og ég er hér í umræðu um skýrslu. Ég fjalla ekki mikið um það sem í þessari skýrslu stendur því að eins og ég hef margoft komið inn á í fundarstjórn forseta þá hefur þingið og viðhorf okkar þjóðkjörinna fulltrúa þingsins verið gert að engu með því að hér hefur verið sett á dagskrá tillaga um að hætta við og draga til baka umsókn um aðild að Evrópusambandinu. Ég hef verið Evrópusambandssinni í nær 20 ár ef ekki betur, jú, lengur en 20 ár. Ég var ung kona, nýfarin að beita mér í pólitík innan Samtaka um kvennalista og fram fóru grundvallarumræður um Evrópska efnahagssvæðið og hvort Ísland ætti að gerast aðili að því. Þá var auðvitað tekið vel á, eins og kvenna er von og vísa. Farið var í grundvallarumræðu innan Kvennalistans og málin skoðuð frá öllum hliðum. Þeir sem muna aftur í tímann vita að þetta mál var mjög erfitt fyrir Kvennalistann, rétt eins og þetta mál er flestum flokkum erfitt því að fólk er ekki algerlega sammála um Evrópusambandið og þar eru ekki alltaf flokkslínurnar sem ráða. Ég man að þarna fékk ég einstakt tækifæri til að kynna mér ýmsar hliðar Evrópusambandsins og ég man að að lokum taldi ég ekki einvörðungu að Ísland ætti að vera aðili að Evrópska efnahagssvæðinu heldur ól ég, eins og margir á þessum tíma, raunar þá von í brjósti að einhvern daginn mundum við sækja um aðild að þessu sambandi. Og sá dagur kom. En af hverju vildi ég á þessum tíma að Ísland sæktist eftir því að verða þátttakandi í þessum félagsskap? Ég var ungur femínisti sem mótmælti feðraveldinu og klíkuskap karla. Varla sá ég Brussel sem sjöunda himin femínista, karlana í Brussel að ráða ráðum sínum með einstaka kerlingum. Konum hefur fjölgað mjög á síðustu árum bæði á vettvangi stjórnmála á Íslandi sem og innan Evrópusambandsins. En það sem ég sá sem ung kona á Íslandi, femínisti, var samband sem hafði ákveðið að vinna sameiginlega að framfaramálum íbúa álfunnar. Ég sá að Ísland, sem sökum smæðar er oft á eftir öðrum þjóðum varðandi framfaramál, varðandi lýðræðisumbætur, varðandi umhverfismál, varðandi mannréttindamál, gæti orðið eftirsóknarverðara land að búa í ef við værum aðilar að þessu sambandi. Þar væri stærri hópur fólks að vinna að málum sem skiptu t.d. mig og margar aðrar ungar konur og eldri konur sem og marga karlmenn miklu máli. Þarna leit ég líka, ung kona, til þess að ég bjó á Íslandi helmingaskiptanna, á Íslandi þar sem fyrst og fremst tveir flokkar, Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur, skiptu með sér völdum og auði í landinu, hygldu vinum sínum og vandamönnum, sköruðu eld að köku sinni og sinna og gerðu Ísland að því andverðleikasamfélagi sem leiddi hér til fullkomins hruns. Að sjálfsögðu er Sjálfstæðisflokki og Framsóknarflokki ekki eingöngu um að kenna. Minn flokkur sat í stjórn undir lok fyrirhrunsáranna. Bankamenn í bönkunum, sem höfðu verið einkavæddir til vina Sjálfstæðis- og Framsóknarflokks, fengu að leika lausum hala með veikar eftirlitsstofnanir og alþjóðleg fjármálakrísa, sem margir telja að sjái í raun ekki fyrir endann á, lék landið grátt sökum þess að hér fékk bankakerfið að vaxa langt umfram það sem eðlilegt gat talist. Þegar ég hugsa til þess að hér eigi með óeðlilegum flýti, þvert á loforð í kosningabaráttunni, þvert á stefnuskrá og stjórnarsáttmála að kippa til baka þessum glugga af framtíðinni þá er okkur mörgum heitt í hamsi og við sameinumst þvert á flokkslínur, við sameinumst í því að við viljum sjá hvaða árangri við getum náð fyrir Ísland og komandi kynslóðir með samningi við Evrópusambandið. Evrópusambandið er hagsmunabandalag 28 ríkja sem stofnað var í kjölfar skelfilegra styrjalda í Evrópu sem geisuðu þar hver á fætur annarri. Og í stað þess að fara í stríð um efnahagslega hagsmuni ákváðu þjóðirnar að bindast böndum í hagsmunabandalagi, friðarbandalagi. Fleiri og fleiri þjóðir hafa valið að tengja sig þessu sambandi; flestar Norðurlandaþjóðirnar, tvær þeirra, Svíþjóð og Finnland, í kjölfar mjög erfiðra efnahagskreppa. Margar þessara þjóða, austur-evrópskar þjóðir, gerðu það í kjölfar þess að þær losnuðu undan kommúnistastjórn sem kúgaði fólk og tók frá því sköpunarkarft og lýðræði. Það er alvarlegt að tala um samband sem þetta sem einhvers konar kúgunarvald. Ég geri mér grein fyrir því að komi að því að Íslandi fái samning við Evrópusambandið þá kann svo að fara að ég verði ekki ánægð með allt sem í þeim samningi verður. Ég get ekki alveg vitað það nema ég fái að sjá samninginn. En þá þarf að vega og meta hvaða hagsmunum vill maður fórna. Er maður tilbúinn til að fórna minni hagsmunum fyrir meiri? Það er þess vegna sem það skiptir máli að fá samning á borðið til að fólk fái að gera upp við sig hvort það telji að Evrópusambandið sé betri valkostur en það að standa utan þess. Frú forseti. Ég vék hér að andverðleikasamfélaginu og helmingaskiptakerfi Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks. Það er þetta kerfi sem þorir ekki að leyfa þjóðinni að sjá samning við Evrópusambandið. Hvað óttast hinir háu herrar? Óttast þeir að kannski muni fólk, ef það fær í raun og veru að tala efnislega um þetta samband, friðarbandalag Evrópuálfu, telja að það sé gott að vera þar? Og hvaða hagsmunum mundi það ógna ef Íslendingar sæju sér betur borgið innan Evrópusambandsins? Hagsmunum þeirra sem hafa hér með yfirgangi og frekju hafa hrifsað til sín völd og efnahagsleg og gæði og með geðþóttaframgangi og öfgahætti tekið af þinginu tækifæri til að ræða með málefnalegum hætti um framtíð Íslands? Ég hvet unga og nýja þingmenn hér í þingsal til að velta því fyrir sér hvort þeir ætla að vera þeir einstaklingar sem marka brautina fyrir áframhaldandi alvarleika á Íslandi, sem ryðja brautina fyrir einstaklinga sem eru vanir því að ráða í krafti klíkuskapar, valda og auðs og taka það af almennum borgurum þessa lands að fá sjálfir að taka ákvörðun um hvert þeir vilja stefna með Ísland. Ef fólk ætlar að hefja þingferil sinn á því að svíkja loforð við kjósendur sína, að ganga í berhögg við vilja meiri hluta þjóðarinnar þá er það vægast sagt vont upphaf að þingferli. Frú forseti. Þetta er ekki bara tilfinningamál af því að ég sé Evrópuhugsjónina sem fallega hugsjón heldur líka vegna þess að ríkisstjórnin sem gengur fram með þessum hætti er ekki með plan. Hún boðar hér aðgerðir með hraði sem eru fullkomlega óþarfar en býður ekki upp á plan í gjaldmiðilsmálum fyrir Ísland, býður ekki upp á plan um efnahagsstefnu, býður ekki upp á plan um afnám hafta, býður ekki upp á plan um uppbyggingu fjölbreytts atvinnulífs og býður ekki upp á plan hvernig efla eigi hér erlendar fjárfestingar. Hvað sem okkur kann að finnast í brjósti okkar um Evrópusambandið eða friðarbandalög eða samvinnu Evrópuþjóða þá getum við þó deilt áhyggjum yfir því að hér er með öfgafullum hætti verið að þjóna klíkuhagsmunum á kostnað efnahagslegrar farsældar heillar þjóðar. Ég lýsi yfir miklum áhyggjum af þeim vinnubrögðum sem við höfum orðið vitni að hér síðustu daga og vona að okkur takist að leiða ríkisstjórnina af þeirri leið. 
            

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur fyrir ræðuna. Hún var sannarlega „inspírerandi“ og þingmaðurinn fór ágætlega eða mjög vel yfir af hverju hún tekur þá afstöðu sem hún hefur tekið gagnvart Evrópusambandinu. Við erum sammála um að við viljum sjá samning og skoða hvernig hann lítur út og við vitum að það er ekkert ljóst með aðild fyrr en við sjáum hvað í honum stendur. Nú er það svo að ferlið er í uppnámi og ég vil spyrja þingmanninn hvort hún álíti að hlé á viðræðum sé skárri kostur en að rjúfa þær alveg.

Forseti vill biðja hv. þingmann að nota fyrst og fremst íslenskt mál.

Frú forseti. Nú er það svo að til dæmis hæstv. fjármálaráðherra, formaður Sjálfstæðisflokksins, Bjarni Benediktsson hefur bent á ómöguleika þess að ríkisstjórn sem er andsnúin aðild að Evrópusambandinu leiði slíkar viðræður. Ég skil mætavel þá afstöðu formannsins og tel heiðarlegt að hann lýsi henni. En ríkisstjórnin er þegar búin að leysa upp samningaviðræðurnar og setja umræðurnar - þær eru hér. Það eru ekki viðræður í gangi, við erum bara eins og Sviss sem árum saman og áratugum hefur verið með viðræðuhlé. Ég held að farsælast sé til að slíta ekki þjóðina í sundur að leyfa því að standa svo á meðan þessi ríkisstjórn er við völd.

Frú forseti. Ég þakka svörin. Samanburðurinn við Sviss var áhugaverður. Sviss er væntanlega í allt annarri stöðu en við þar sem þeir þurfa ekki sífellt að fella gengi sitt til að vera samanburðarhæfir og geta verið í samvinnu við aðrar þjóðir, af því þeir eru svo sterkir á velli. Skil ég þingmanninn rétt að hún telji að þetta geti haldið svona áfram um X langa tíð eða alla vega þau þrjú ár sem þessi ríkisstjórn á að eiga eftir, eða hvað sér hún fyrir sér með þetta hlé? Getum við sætt okkur við að vera í eilífu hléi eins og Sviss?

Frú forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir mjög góða spurningu. Ég sé ekkert að því að við tökum okkur hlé frá viðræðunum, enda höfum við gert það, og enginn hefur gert athugasemd við það af hálfu sambandsins, því það er svo óskynsamlegt í svo mörgu að setja öll eggin í sömu körfu. Af hverju að loka dyrum sem við þurfum ekki að loka? En við getum vegna pólitískra aðstæðna tekið okkur hlé. Ég held að við þurfum að fara að ræða einmitt það sem hv. þm. Brynhildur Pétursdóttir kom inn á í gær hvaða afleiðingar það kynni að hafa fyrir stöðu Íslands innan EES og slíkt ef þessi endemis tillaga nær fram að ganga.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir áhrifamikla ræðu. Hún tók fram að hún væri femínisti og hefði fyrir löngu viljað stíga það skref að sækja um aðild og ganga í Evrópusambandið. Ég vil spyrja hv. þingmann hvernig henni hugnist þau kynjahlutföll sem eru í framkvæmdastjórn ESB og í þeim stofnunum sem völdin liggja í Evrópusambandinu og hvort hún telji það til fyrirmyndar. Svo lýsti hv. þingmaður ágætlega ástandinu á Íslandi, að við værum á mörgum sviðum eftirbátar. Telur hv. þingmaður að það hafi ekki eitthvað með það að segja að við höfum haft hérna hægri stjórn að stærstum hluta síðustu 20–30 ár? Og hvort ástandið væri nú kannski eitthvað annað ef sú góða ríkisstjórn sem var hér á síðasta kjörtímabili, vinstri stjórn, hefði getað hrint í framkvæmd mörgum góðum málum sem menn telja að gagnist okkur ef við göngum inn í ESB?

Frú forseti. Ég er innilega sammála hv. þingmanni, ég held að það sé alltaf til bóta að vera með vinstri stjórn og þær séu framfarasinnaðri. Varðandi kynjahlutföll hjá Evrópusambandinu eru þau alls ekki viðunandi eins og ég fór yfir í ræðu minni áðan. Það er ekki eins og þar sé eitthvert sæluríki femínista en þar fer fram svipuð umræða um aðgerðir og hér á landi. Mikil umræða hefur verið um kynjakvóta af ýmsu tagi og mjög metnaðarfullar áætlanir eru þar til að efla hlut kvenna og áhrif kvenna innan sambandsins. Varðandi áhrifin af hægri stjórn hér á landi þá ætla ég ekki að gera lítið úr þeim. Varðandi ýmis framfaramál á sviði mannréttinda og umhverfismála var ríkisstjórnin, sú síðasta, mjög framfarasinnuð. En það ber líka að minna á að íhaldsmenn eru í öllum flokkum í öllum löndum, það eru hin framsæknu öfl sem hafa með stærð sambandsins getað sameinast og náð fram umbótum, t.d. í umhverfismálum.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Nú hefur það líka komið fram að ójöfnuður hefur verið að aukast í Evrópu á síðustu fimm árum og mikið er talað um þann lýðræðishalla sem er innan ESB sem mig langar að fá aðeins álit hv. þingmanns á. Hvernig telur hv. þingmaður að Evrópusambandið muni þróast á næstu árum eftir inngöngu ríkja Austur-Evrópu? Hver verður þróunin þar? Einnig hefur komið fram að þjóðir innan Bretlands, Skotar, eru að krefjast sjálfstæðis og ýmis óróleiki er í mörgum löndum varðandi evruna. Sumir vilja jafnvel taka upp nýja mynt. Sér hv. þingmaður fyrir sér hvernig þróunin verður innan Evrópusambandsins, þó maður horfi ekki lengra en til næstu fimm ára? Hvar stöndum við í því samhengi, litla Ísland?

Frú forseti. Frómt frá sagt þá sé ég það nú ekki alveg fyrir mér. Auðvitað get ég eins og aðrir dregið ályktanir af þeirri stöðu sem er nú uppi og ég get heldur ekki auðveldlega séð fyrir mér þróunina á Íslandi næstu fimm árin.  Svo er þróunin varðandi Skotland. Verði Skotland að sjálfstæðu ríki hefur það lýst því yfir að það vilji vera innan 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni góða ræðu. Eitt af því sem ég hef dálítið verið að pæla í með hliðsjón af orðum ríkisstjórnarflokkanna og sérstaklega hæstv. ráðherra um hinn svokallaða ómöguleika er sú hugmynd að ríkisstjórn geti ekki varið hagsmuni ef hún er á móti einhverju langtímaplani. Nú er hv. 3. þm. Reykv. s. í Samfylkingunni sem var í stjórn síðast og hv. 8. þm. Norðvest. í Vinstri grænum sem við heyrðum í hér áðan, og Vinstri grænir eru ekkert endilega með Evrópusambandinu, oft þvert á móti. Ég velti því sérstaklega fyrir mér og vil spyrja hv. þingmann að því hvort það hafi komið niður á starfinu á seinasta kjörtímabili að sækja um aðild.

Frú forseti. Ég fór yfir það áðan að innan flestra flokka eru mjög skiptar skoðanir um Evrópusambandsaðildarviðræður. Ég ætla ekki að tala hér fyrir hönd Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs en ég veit að í stefnuskrá hennar fyrir síðustu kosningar kom skýrt fram að VG vildi ekki taka það frá þjóðinni að hún fengi sjálf að ákveða um þessi mál. Ég held að það sé mikilvægt ef slík samstaða skapast, að við getum verið sammála um að þetta sé það umdeilt mál, það séu ólíkar skoðanir innan ólíkra flokka, að við getum leitað til kjósenda og fengið þar með afstöðu í málinu. Varðandi síðasta kjörtímabil var það auðvitað til mikilla vandræða, ekki síst að í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu sat ráðherra sem var andvígur Evrópusambandsaðildarviðræðum, 

Virðulegi forseti. Ég þakka svarið. Ég get einhvern veginn ekki að því gert að þegar ég les þessa skýrslu og því meira sem ég les því sannfærðari verð ég um að í raun og veru hafi gengið betur en manni hefur verið sagt og það sé mun minna á milli Íslands og Evrópu en maður gæti haldið miðað við orðræðuna því orðræðan er þannig að þetta sé bara ómögulegt. Landbúnaðarstefnan og sjávarútvegsstefnan geri það að verkum að það sé ómögulegt að fara inn í ESB. Alltaf finnst mér samt undarlegust þau rök, sem eru svo títtnefnd, um þennan svokallaða ómöguleika, að ríkisstjórn geti ekki unnið að hagsmunum Íslands í umsóknarferlinu þrátt fyrir að þjóðin taki endanlega afstöðu til þess hvort það verði samþykkt. Ég velti fyrir mér hvað hv. þingmanni finnst um þau rök.

Frú forseti. Nú var það svo á síðasta kjörtímabili að meirihlutavilji var fyrir því í þinginu að halda áfram. Flokkurinn sem fór með forustu í ríkisstjórn og utanríkisráðuneyti var hlynntur aðildarviðræðum og ýmsir úr stjórnarliðinu, VG, töldu það fullkomlega eðlilegt á þeirri stundu. Ég skil alveg að hæstv. fjármálaráðherra sjái ákveðin vandkvæði á því að vera með ríkisstjórn í forustu fyrir þessum málaflokki þar sem enginn stuðningur er við málið. Ég held að það sé ekkert óeðlilegt að ákveða að setja í hægagang núna og sjá hvernig pólitísk afstaða þróast.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur fyrir mjög svo innblásna ræðu og fróðlega um margt. Ég skal alveg játa það að mér fannst hún ekkert sérlega hjartnæm og ég ætla ekki að taka það neitt persónulega. En ég vil samt sem áður fá útskýringar á því hvað það þýðir þegar hún beinir orðum sínum að nýjum þingmönnum sérstaklega og talar um öfgar, klíkuhátt og helmingaskipti. Ég kannast bara ekkert við um hvað hún er að tala í þessu samhengi sem við erum að ræða sem er þessi fína skýrsla.

Frú forseti. Helmingaskipti eru mjög þekkt hugtak úr íslenskri pólitík og það vita allir hvað átt er við með því. Það er með hvaða hætti Framsóknarflokkur og Sjálfstæðisflokkur hafa skipt með sér auði og völdum í þessu landi. Skýrslan er vart hér til umræðu því að ríkisstjórnin ákvað, með liðsstyrk sinna þingmanna, að koma fram með þingsályktunartillögu, þvert á það sem boðað hafði verið með skýrslugerðinni. Þá var það skýrslan og það efni sem í henni væri sem ætti eftir umræður að móta næstu skref varðandi aðildarviðræður við Evrópusambandið. Skýrslan er varla komin hér inn í þingið. Hún hefur ekki fengið eðlilega þinglega meðferð þegar búið er að skrifa þingsályktunartillögu sem tekur afstöðu sem gengur mun lengra en boðað var í kosningum. Vinnubrögð sem þessi eiga ekkert skylt við lýðræði heldur öfgar.

Hæstv. forseti. Já, ég veit ekki hvernig ég á að túlka þetta svar, ég skal alveg viðurkenna það. Ég kannast ekkert við þetta og er bara að fara í gegnum þessa skýrslu af samviskusemi og reyna finna það í hjarta mínu um hvað þessi mál snúast og hvernig við tökum ákvörðun. Í ljósi umræðunnar í dag hlýtur það bara að vera svo, en látum svo vera. Ég ætla að spyrja hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur út í skýrsluna. Það kemur fram að landsframleiðsla á mann hefur verið meiri hér á Íslandi frá 1995 en í Evrópusambandinu hvert ár öll árin. Hvað er það sem er svona eftirsóknarvert efnahagslega við Evrópusambandið?

Frú forseti. Ég tel að þingmaðurinn hefði þá áður en hann kynnti sér efni skýrslunnar átt að standa gegn því að lögð væri fram svo afdráttarlaus tillaga. Varðandi landsframleiðslu í Evrópusambandinu þá er ég ekki með blaðsíðutal sem þingmaðurinn vísar í en ég geri ráð fyrir að hann sé að vísa í meðaltalstölu enda hefur landsframleiðsla á mann í ýmsum ríkjum verið meiri en hér og í ýmsum ríkjum minni. Nú er það svo að Ísland er ríkt land og við nutum mikillar hagsældar, ekki síst eftir inngöngu í Evrópska efnahagssvæðið. Það er ekki af því að við höfum ekki tækifæri á að brauðfæða þjóðina sem við þurfum þangað inn að mínu mati heldur er það til að bjóða upp á fjölbreyttari kosti í uppbyggingu atvinnulífs og aukin tækifæri fyrir fólk. Og efnahagsleg nauðsyn hefur vaxið. Krónan hefur reynst okkur mjög erfið. Við eigum langa og erfiða verðbólgusögu að baki. Við erum lítið, opið hagkerfi sem eigum í mestum utanríkisviðskiptum við evrulöndin. Með því að taka upp evru sem gjaldmiðil, sem er engin töfralausn, þá erum við að draga úr hagsveiflum sem hafa æ ofan í æ valdið lífskjaraskerðingu fyrir Íslendinga.

Virðulegi forseti. Ég vildi inna hæstv. forseta eftir viðbrögðum við því erindi sem ég sendi hingað í morgun og er forsætisnefnd búin að funda. Ég lagði fram ítarlegar athugasemdir við málatilbúnað utanríkisráðherra og tillöguflutning hans jafnt ummæli í greinargerð sem og efnislega ágalla á tillögunni sjálfri. Ég færði fram athugasemdir prófessora við tvo háskóla í því samhengi og óskaði eftir umfjöllun þar um. Ég held að það sé mikilvægt fyrir okkur að fá að heyra áður en lengra er haldið hver niðurstaða forsætisnefndar og forseta er í því efni.

Virðulegi forseti. Ég tek undir orð hv. þm. Árna Páls Árnasonar. Það er mikilvægt fyrir framhald umræðunnar og í ljósi aðdraganda fundar forsætisnefndar að við fáum niðurstöðu þess fundar og fáum að vita hvernig málin standa akkúrat núna eftir þann fund og hver skilningur forsætisnefndar og forseta var á þeim álitamálum sem upp komu í umræðunni um fundarstjórn forseta fyrr í dag. Alvarleikinn er töluverður og mikilvægt er að fá botn í það til að við getum haldið umræðunni áfram á efnislegum grunni.

Hvað varðar það sem hv. 4. þm. Suðvest. Árni Páll Árnason nefndi áðan og vék að þeim athugasemdum sem hv. þingmaður færði fram í morgun þá liggur fyrir úrskurður forseta hvað það mál áhrærir og er það fullnaðarúrskurður eðli málsins samkvæmt sem kveðinn var upp á forsetastóli í morgun. Að öðru leyti, sem víkur þá fremur að því bréfi sem hv. þm. Katrín Júlíusdóttir sendi forsætisnefnd, vil ég segja eftirfarandi: Af ákvæðum stjórnarskrár og fyrirmælum þingskapa er ljóst að forseta Alþingis hefur verið falin æðsta stjórn í málefnum Alþingis. Til þess telst m.a. að úrskurða um hvort ályktunartexti tillögu til þingsályktunar sé í samræmi við ákvæði stjórnarskrár, þingskapa, 45. gr., eða annarra laga. Það er hins vegar flytjenda slíkra tillagna að færa rök fyrir þeim en ekki er gert ráð fyrir því að forseti hafi afskipti af slíku. Það eru engin fordæmi og engin venja fyrir því að forsætisnefnd hafi efnisleg afskipti af greinargerð með þingsályktunartillögu eins og farið er fram á í bréfi hv. þingmanns til forsætisnefndar í dag. Árétta verður að þingmál eru sett á dagskrá þingsins til umræðu og er það réttur þingmanna að gera allar þær athugasemdir sem þeir kjósa í umræðunni um málið í þingsal eða í umfjöllun þingnefndar um það og eftir atvikum í nefndarálitum. Engu að síður ákvað forseti að koma þeim ábendingum sem sannanlega fram komu, annars vegar í bréfinu og hins vegar í umræðum á forsætisnefndarfundi, á framfæri við hæstv. utanríkisráðherra nú fyrr í kvöld og lítur svo á að hæstv. utanríkisráðherra sé með þessi mál til frekari athugunar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forseta fyrir að hafa komið athugasemdum áleiðis til hæstv. utanríkisráðherra vegna þess að það er svo sannarlega ekki vanþörf á. En það eru samt engin svör komin hér um hvort menn ætli í alvörunni að standa við það að vera með slúður og róg í greinargerðum með þingsályktunartillögum ríkisstjórnar. Það er enginn botn kominn í þetta mál og á meðan svo er, þó að ég þakki viðleitni hæstv. forseta, þá stendur það að við sem vorum á þingi árið 2009 erum borin þeim sökum að hafa ekki staðið með sannfæringu okkar í sölum Alþingis þegar við greiddum atkvæði um aðild að Evrópusambandinu. Þetta er hæstv. utanríkisráðherra og þessari ríkisstjórn til háborinnar skammar og hæstv. utanríkisráðherra ætti að sjá sóma sinn í því að koma hingað í þennan stól og biðja þingheim afsökunar, bæði þennan sem fær þennan hroðbjóð hingað inn á sitt borð 

Virðulegi forseti. Ef ég ber hæstv. utanríkisráðherra þeim sökum að hafa ekki farið að samvisku sinni og brotið þar af leiðandi gegn fyrirmælum stjórnarskrárinnar ber hæstv. forseta að víta mig ef ég geri það úr þessum ræðustól. Ég met það auðvitað að hæstv. forseti hafi tekið það að sér að gerast einhver sendiboði hæstv. utanríkisráðherra en hæstv. utanríkisráðherra hefur setið hér undir þessari umræðu þó að hann hafi ekki látið svo lítið að taka þátt í henni. Hann hefur heyrt hvað við höfum sagt. Hann ber ábyrgð á þessum óþokkaummælum, og með þeim hætti meira að segja að hæstv. fjármálaráðherra vill ekki bera þá ábyrgð með honum. Það er hæstv. ráðherra að draga þau til baka og við getum auðvitað ekkert beðið frekar eftir einhverjum upplýsingum um það hvenær honum þóknast að leggja endurmat á það. Hæstv. ráðherra situr hér og hann getur komið hingað upp og sagt það skýrt hvað hann vill gera í þessu máli. Það er ófært að halda áfram þessari umræðu við þessar aðstæður. Og það er ófært að búa við það að hér sé ríkisstjórn sem ætli að ganga fram með þessum hætti 

Virðulegi forseti. Það sem þetta mál snýst um eru auðvitað þær einkennilegu dylgjur sem finna má í greinargerð um þá þingsályktunartillögu sem hér er á dagskrá þar sem leidd eru að því rök að ekki hafi í raun verið til staðar meirihlutavilji fyrir málinu á sínum tíma, þ.e. aðildarumsókn til Evrópusambandsins, heldur hafi þetta verið hluti af nokkurs konar pólitísku samkomulagi þáverandi stjórnarflokka og algerlega litið fram hjá því að málið hlaut stuðning úr öðrum flokkum en þáverandi stjórnarflokkum. Ég virði það við hæstv. forseta að hafa komið þeim skilaboðum á framfæri að það er ekki við hæfi að setja slíkar dylgjur fram í greinargerð með þingmáli. En ég mundi þá vilja inna hæstv. utanríkisráðherra sem hér situr og hlýðir á umræðuna, eftir því hvernig hann hyggist bregðast við þeim athugasemdum sem hæstv. forseti hefur borið honum, hvort hann hyggist endurmeta greinargerðina með þingsályktunartillögunni, sem ég fæ nú ekki trúað að hafi verið vel lesin af öllum hv. þingmönnum stjórnarflokkanna því að það er auðvitað afar óvenjulegt, svo ekki sé meira sagt, að kasta fram órökstuddum fullyrðingum með þessum hætti í greinargerð með þingskjali, á stjórnartillögu. Ég bíð eftir viðbrögðum hæstv. ráðherra.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. forseta fyrir að hafa í kjölfar forsætisnefndarfundar komið þeim skýru skilaboðum til hæstv. utanríkisráðherra að tillaga hans sæti mikilli gagnrýni og þurfi að taka breytingum til að hægt sé að nota hana sem gagn og þingskjal til umræðna. Forseti Alþingis beitir sér að sjálfsögðu eins og honum sýnist þurfa til að greiða götu eðlilegra þingstarfa og til að endurreisa starfsfrið á Alþingi og hefur til þess fullt umboð og í raun og veru skyldur. Og þegar efni hins umdeilda hlutar snýr að þinginu sjálfu, sóma þess og heiðri og samviskuákvæðum stjórnarskrár er það ekki neitt sem forseti Alþingis getur að mínu mati keypt sér neina fjarvistarsönnun frá. Ég held að það sé augljóst mál að hér verður ekki endurreistur eðlilegur starfsfriður fyrr en utanríkisráðherra hefur kallað þessa tillögu til baka og lagfært hana þannig að greinargerðin sé frambærileg. 

Virðulegi forseti. Ég bíð eftir því að heyra í hæstv. utanríkisráðherra að koma með svör við þeim fyrirspurnum sem bornar hafa verið hér fram um framtíð greinargerðarinnar sem fylgdi þessari ótrúlegu þingsályktunartillögu. Það er eitt að þola þá ókurteisi af hálfu hæstv. utanríkisráðherra í gærkvöldi að vera sakaður um málþóf áður en maður hafði einu sinni tekið til máls í umræðunni um skýrslu utanríkisráðherra um Evrópusambandið. Það er annað fyrir þær fjölmörgu þjóðir sem Framsóknarflokkurinn þarf að eyða tíma sínum í á næstu vikum að fara til, Möltu og Kasakstan, til að biðjast afsökunar á margvíslegum rangfærslum. Hitt er svo annað mál að hæstv. utanríkisráðherra skuli ekki láta svo lítið, úr því að hann er hérna og hlustar á þessar umræður, að koma með einhverjar útskýringar, að svara mönnum. Þetta er náttúrlega argasti dónaskapur.

Hæstv. forseti. Fyrir það fyrsta vil ég úr ræðustól Alþingis færa forseta þakkir fyrir þann fund sem var í forsætisnefnd áðan þar sem hart var tekist á. Við fulltrúar minni hlutans lýstum skoðunum okkur á þeirri tillögu sem hér hefur mikið verið rætt um og alveg sérstaklega þeirri greinargerð sem með henni fylgir, sem er algerlega óþingtæk og fyrir neðan virðingu Alþingis að láta standa í þingskjölum. Ég ber mikið traust til hæstv. forseta Alþingis. Mér finnst hann hafa brugðist rétt við. Hann lýsir yfir í upphafi þessa fundar eftir matarhlé að hann hafi komið þeim sjónarmiðum á framfæri við hæstv. utanríkisráðherra, þeim sem valda hér úlfúð og því sem þarf að taka út úr greinargerðinni. Meðan ekki er komin niðurstaða í það þá tel ég að forseti eigi að slíta fundi, í það minnsta  Það er tillaga mín að þessum fundi verði slitið meðan þetta á sér stað eða alla vega frestað.

Herra forseti. Það var svolítið skemmtilegt í atkvæðagreiðslum núna fyrir jólin þegar Bjarni Ben. og ríkisstjórnin kusu með máli og bæði hægra og vinstra megin við okkur lýstust töflurnar upp og urðu grænar af atkvæðum stjórnarliðanna. Svo benti einhver hæstv. ráðherra Bjarna Ben. á greiða ætti atkvæði gegn tillögunni og hann breytti atkvæði sínu í rautt, í nei, og maður sá að töflurnar lýstust upp og urðu allar rauðar. En viti menn, hæstv. ráðherra Bjarna Ben. var bent aftur á að það hefði víst átt að segja já við tillögunni og hann greiddi því aftur atkvæði og töflurnar lýstust upp og urðu grænar aftur. Við héldum að þetta væri jólastemning en þarna er nokkuð ljóst að þingmenn voru að kjósa eftir flokki sínum. Að sjálfsögðu kjósa þingmenn hérna eftir flokki sínum og við skulum ekki vera að fara í grafgötur með það. Þannig hefur þetta alltaf verið. 

Forseti vill minna hv. þingmenn á að ávarpa hv. þingmenn og hæstv. ráðherra fullu nafni.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að þakka forseta fyrir að hafa komið skilaboðum áfram til hæstv. utanríkisráðherra. Forseti segir að engin fordæmi séu fyrir því að forseti skipti sér af greinargerðum og þeir sem beri þær fram beri ábyrgð á þeim. En ég vil spyrja hæstv. forseta hvort fordæmi séu fyrir því að hv. þingmenn séu bornir svona ásökunum og í rauninni farið með rógburð í greinargerðum með tillögum eða frumvörpum, hvort þetta séu ekki fordæmalausar aðstæður. Núna hefur þingflokksforusta stjórnarandstöðunnar beðið um að þessum fundi sé frestað eða að gerðar séu miklar breytingar á þessu plaggi. Hvað með forustu stjórnarþingflokkanna? Gera þeir ekki slíka kröfu? 

Hæstv. forseti. Ég er svolítið hugsi yfir úrskurði hæstv. forseta þótt ég fagni því að hann hafi tekið málið upp og rætt það og komið tilmælum til hæstv. utanríkisráðherra. Ég er hugsi vegna þess að það er eftirlit með því hér í ræðustól að við notum kurteislegt orðalag og vanvirðum ekki þingið með ákveðnum orðum. Það er líka þannig að hver einasta tillaga sem fer inn í þingið er lesin yfir hvað varðar íslensku. Ég er hugsi yfir því af hverju menn fá ekki að minnsta kosti þann yfirlestur að vera bent á þegar þeir fara með beinan rógburð eða rangindi í slíkum tillögum. Ég held alla vega að það væri til mikilla bóta að við lentum ekki í málum eins og þessu, að hingað komi þingsályktunartillaga sem er lögð fram í miklum flýti í gegnum þingflokkana. Ég er eiginlega mjög hissa á hv. þingmönnum stjórnarflokkanna, að þeir skuli ekki hreinskilnislega viðurkenna að þeim hafi yfirsést þetta og óska eftir að því sé breytt, vegna þess að þetta snýr bæði að þingmönnum Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins sem hér eru bornir alvarlegum ásökunum 

Virðulegur forseti. Ég vil þakka forseta fyrir atbeina hans í þessu máli. Staðan er þannig núna að boltinn er hjá hæstv. utanríkisráðherra. Forseti þingsins hefur fært honum afstöðu forsætisnefndar og umræðuna sem þar hefur farið fram og það verður ekki við annað unað en að annað tveggja verði næsta skref hér: Að afstaða ráðherra verði gerð þingi heyrinkunnug strax hér í þingsal eða að umræðu verði frestað um þetta mál. Það eru þeir tveir kostir í stöðunni. Auk þess finnst mér eiginlega lágmark, virðulegur forseti, að hæstv. ráðherra heiðri okkur með nærveru sinni í þingsal.

Hæstv. forseti. Með leyfi forseta: „Miðað við það sem fram hefur komið í atkvæðaskýringum, yfirlýsingum þingmanna og fleiri gögnum má jafnvel leiða að því rök að ekki hafi í raun verið til staðar meirihlutavilji fyrir málinu heldur hafi þetta verið hluti af pólitísku samkomulagi þáverandi stjórnarflokka við myndun ríkisstjórnar og atkvæðagreiðslan því tæplega lýsandi fyrir afstöðu þingmanna.“ Þetta er texti sem stjórnarflokkarnir senda okkur þingmönnum hér inni í sal. Þetta er texti sem forseti lýðveldisins hefur heimilað að verði lagður fram og forseti Alþingis hefur heimilað að fari á dagskrá. Ég óska eftir því við hæstv. forseta að hann taki málið af dagskrá. Ég óska eftir því við hæstv. ráðherra að helst láti hann þetta mál deyja, en vilji hann leggja það fram að hann að minnsta kosti í fyrstu atrennu breyti greinargerð og biðjist afsökunar.

Virðulegi forseti. Hér er hæstv. forseti settur í mikla klemmu af utanríkisráðherra. Hann situr hér í hliðarsölum, líklega með höfundi þessarar greinargerðar, hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni - það má leiða líkur að því að hann hafi skrifað þessa greinargerð - og þegir þunnu hljóði. Ætlar hann bara að þegja þetta mál af sér? Það er bara ekki hægt og það mun ekki gerast á vakt þeirra þingmanna sem hér eru, vegna þess að okkur stendur ekki á sama hvernig talað er og skrifað er í greinargerðum með tillögum frá ríkisstjórninni sem bornar eru fram á Alþingi, að rógur og slúður sé komið á dagskrá ríkisstjórnarinnar í þingskjölum, það hef ég aldrei séð áður. Virðulegi forseti. Hér er enginn leikur í gangi eða leikrit til að tefja nokkurn skapaðan hlut. Okkur er hreinlega misboðið. Ég þekki ekki til þess að svona lagað hafi nokkurn tíma komist í þingskjöl áður,  Ég geri ráð fyrir því að hv. þingmenn þessara flokka fari að koma hér upp í stólinn og gera grein 

Forseti vill enn árétta að hv. þingmenn virði tímamörk.

Virðulegi forseti. Mig langaði bara að benda á að fyrir utan það að vera móðgun, fyrir utan þær aðstæður sem hv. þingmenn hér eru ægilega reiðir yfir, þá er það bara mjög kjánalegur rökstuðningur að ætla sér að túlka skoðun einhvers annars. Virðulegi forseti. Hvað ef ég segði bara: Hæstv. forsætisráðherra, hann meinti nú eitthvað allt annað en hann sagði. Mundi einhver taka mark á því? Ég vona ekki, ég vona að enginn tæki mark á því. Ég mundi ætlast til þess að menn yrðu móðgaðir, að mér yrði fljótt sýnt fram á að ég færi með rangt mál, en það er þá komið fram hér að þetta er alveg fáránlegt. Ég tek undir þær hugmyndir sem hér hafa komið fram um að fresta þessum fundi þar til hæstv. utanríkisráðherra hefur séð sér fært að mæta að minnsta kosti inn í þingsalinn, jafnvel bara til þess að sýna þinginu smávirðingu. Bara hugmynd, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Ég held að öllum megi vera ljóst hér í þessum þingsal að þingsályktunartillaga hæstv. utanríkisráðherra um að draga umsóknina til baka hefur valdið mjög miklum deilum, ekki aðeins meðal þingmanna á þingfundi heldur úti í samfélaginu. Hér flykkjast menn dag eftir dag svo þúsundum skiptir til að mótmæla þingsályktunartillögunni. Við höfum bæði rætt innihald tillögunnar en einnig það hneyksli sem greinargerðin augljóslega er. Virðulegur forseti. Ég óska eftir því að þessi þingsályktunartillaga verði tekin af dagskrá, í það minnsta til að fara aðeins yfir þetta og kalla stjórnarliðið saman til að athuga hvort þau séu í raun tilbúin til að styðja þessa tillögu alla leið.

Virðulegi forseti. Hæstv. forsætisráðherra, formaður Framsóknarflokksins, setti ofan í við spyril Ríkisútvarpsins á dögunum í frægu sjónvarpsviðtali þegar spyrillinn sagði: Sumir segja að svona sé þetta. Þá sagði hæstv. formaður Framsóknarflokksins: Svona talar maður ekki á almannaþjónustumiðlinum. Finnst hæstv. utanríkisráðherra það í lagi að svona tali menn á Alþingi? Ég verð að segja það, virðulegi forseti, að ég er nú hálfforviða yfir því að hæstv. utanríkisráðherra hafi ekki komið hér upp og gert okkur grein fyrir fyrirætlunum sínum í ljósi orða hæstv. forseta hér áðan, hvort hann hafi sömu afstöðu og hans ágæti formaður sem lýsti þessari skoðun sinni í sjónvarpi allra landsmanna, að menn ættu ekki að tala í dylgjustíl. Hvað segir hæstv. utanríkisráðherra um það? Er hann sammála formanni sínum um það? Ætlar hann að endurskoða greinargerðina sem hann hefur hér lagt fram sem stjórnartillögu?

Virðulegi forseti. Já, ég vil ítreka fyrri orð. En ég velti fyrir mér: Ef þessi þingsályktunartillaga yrði samþykkt þá væri Alþingi væntanlega búið að ákveða hvað aðrir þingmenn töldu og hugsuðu á seinasta þingi. Hvað gerist ef á næsta þingi kæmi enn önnur þingsályktunartillaga þar sem sagt væri: Þessi þingsályktunartillaga getur ekki hafa þýtt það, þ.e. að þeir þingmenn sem hér sitja hljóti að hafa meint eitthvað allt annað. Það er fáránlegt að hafa þetta svona í greinargerð. Það er fáránlegt að hafa í þingsályktunartillögu tilætlan um það hvað annað fólk hugsi þegar það greiðir atkvæði. Til þess eru þessar töflur, virðulegi forseti, til þess eru þessi takkar, til þess teljum við, til þess eru aðstoðarmenn við að telja. Þetta er ekki flókið. Þetta er hneisa.

Hæstv. forseti. Ég ætla að byrja á að þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir þá skýrslu sem hann hefur lagt fram sem innlegg í umræðuna og ekki síður sem gagn í nauðsynlegu stöðumati til að meta hvaða skynsamlegu skref eigi að taka í framhaldinu. Ég ætla að bera niður á bls. 32 í skýrslunni, þar sem talað er um skilyrði fyrir aðild. Þar stendur, með leyfi forseta: „Þau lönd sem óska eftir aðild að Evrópusambandinu gangast undir ákveðin grundvallarskilyrði. Í meginatriðum snúast þau um að aðildarríki samþykki sáttmála Evrópusambandsins, markmið þeirra og stefnu og þær ákvarðanir sem teknar hafa verið þegar þeir öðluðust gildi. Gengið er út frá því að umsóknarríki sækist eftir aðild.“ Er þetta ekki bara kjarni máls? Ég held að þetta sé hreinlega kjarninn í umræðunni. Gengið er út frá því þegar við sækjum um aðild að við ætlum inn í sambandið, við sækjumst eftir því. Svo getum við rætt hér alla daga um ómöguleika, það er nú bara orð sem hefur vissa merkingu og er hægt að tengja þessu lykilatriði. Í stjórnarsáttmálanum segir skýrt að ekki skuli haldið áfram nema að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu. Við höfum í liðinni viku rætt skýrsluna og í umræðuna hafa blandast hin ýmsu sjónarmið um hvort hagsmunum Íslands sé betur borgið innan sambandsins, já, eða utan, en það eru ekki einungis þau sjónarmið heldur og þeirra sem telja að skynsamlegt sé að klára viðræður og meta stöðuna þá, vega og meta fyrirliggjandi samning og falla þá frá fyrirliggjandi samningi ef okkur hugnast ekki það sem er í boði. Í þessu er fólgin pólitísk klemma. Þetta er ekki einfalt, þetta er ekki svart eða hvítt, þetta er ekki já eða nei, hér er þriðji hópurinn. Virðulegi forseti. Það er þessi krafa að fá samninginn á borðið og fyrr sé ekki hægt að taka viðhlítandi ákvörðun. Það litast síðan af þeirri kröfu viðræðusinna sem byggir á því að loforð hafi verið gefin um að þjóðin ætti að fá að kjósa. Við þær aðstæður ræðum við þessa annars ágætu skýrslu. Þessar kringumstæður fengu svo á sig hitaþrunginn blæ þegar þingsályktunartillaga hæstv. utanríkisráðherra var birt, sem verður lögð fyrir þingið þegar þessari umræðu lýkur. Sú tillaga felur í sér, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að draga til baka umsókn Íslands um aðild að Evrópusambandinu. Jafnframt ályktar Alþingi að ekki skuli sótt um aðild að Evrópusambandinu á nýjan leik án þess að fyrst fari fram þjóðaratkvæðagreiðsla um hvort íslenska þjóðin stefni að aðild að Evrópusambandinu. Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að treysta tvíhliða samskipti og samvinnu við Evrópusambandið og Evrópuríki.“ Þegar þingskjalið birtist og fór í umræðu steig hitinn heldur betur í umræðunni og athyglin á skýrsluna og innihald hennar þvældist frá, og hér voru höfð uppi stór orð. Í raun er það ekki nema eðlilegt í mínum huga að hæstv. ríkisstjórn gangi hreint til verks með slíka tillögu enda er hún í fullu samræmi við fyrirætlanir ríkisstjórnarinnar. Hins vegar má deila um hraðann, fram hefur komið hvort ekki hefði mátt fullræða innihald skýrslunnar, en andstæðingarnir tala auðvitað ekki um hraða, þeir tala um asa. Þannig er nú umræðan, staðan sem við erum í með þessa umræðu. En hagsmunirnir snerta alla þjóðina, umræðan er eðli málsins samkvæmt ekki bara hér á þingi. Sérfræðingar segja að ekki verði um langa framtíð teknar upp aðildarviðræður við Evrópusambandið, í besta falli verði það erfitt. Forsvarsmenn atvinnulífsins segja sig hunsaða, leiðarahöfundar leggja svo mat á umræðuna út frá sínu sjónarhorni. Umræðan er stóryrt, hún er tilfinningarík. Og staðreyndir skýrslunnar, jú, við reynum svona á milli þess sem við tökum upp annars konar umræður að ræða hana, en þær hafa að mínu viti kannski fullmikið verið lagðar til hliðar í þeirri orrahríð og segja má að sínum augum lítur hver á silfrið. Virðulegi forseti. Enn og aftur heyrist því fleygt að ef við löfum ekki á Evrópusambandinu sé engin efnahagsstefna. Það eitt og sér leyfi ég mér að líta alvarlegum augum en um leið endurspeglar það hvar á vegi umræðan er og hversu flókið málið er. Ég er ekki að gera lítið úr umræðunni, virðulegi forseti, ég tek það fram. Ég er fyrst og fremst að reyna að benda á hversu viðamikið og flókið málið er. Efnahagsstefna er víðtækt hugtak og felur í sér bæði fjármálastefnu og peningamálastefnu. Hvort tveggja liggur fyrir. Í stuttu máli hefur tónninn verið gefinn með fjármálastefnuna í fyrirliggjandi fjárlögum þar sem snúið er frá skuldasöfnun og aukinni vaxtabyrði, skattalækkunarferlið hafið og forgangsröðun gjalda er skýr í þágu velferðar. Kjarninn í peningamálastefnunni er sjálfstætt hlutverk Seðlabanka þar sem verðstöðugleiki er meginmarkmið. Gjaldmiðillinn er vissulega mikilvægur þáttur þegar kemur að peningamálastefnunni en hann er ekki sá eini. Það eru valkostir í stöðunni til lengri tíma litið. Það er umræða sem við verðum að taka og vinna með heimilum og atvinnulífinu, umræða sem snýr að því að vinna að losun hafta í skrefum og við verðum að fara í óháð því hvort við göngum inn í Evrópusambandið eður ei. Virðulegi forseti. Klemman sem við stöndum frammi fyrir hefur löngum verið viðfangsefni stjórnunar og fræðimennsku á því sviði. Ég hef tilhneigingu til að horfa á málið út frá þeim sjónarhóli til að mynda mér staðfasta skoðun í málinu. Það er gjarnan þannig með mannskepnuna að við höfum tilhneigingu til að trúa því að við getum á ferilbundinn hátt safnað saman öllum tiltækum upplýsingum og komið þeim á framfæri þannig að á sama tímapunkti verði fullkominn skilningur á viðfangsefninu. Staðreyndin er sú að í svo veigamiklu og víðþátta máli eins og inngangan í ESB er sannarlega, þar sem hagsmunir stangast á, þá höfum við jafnvel ekki allar tiltækar upplýsingar og tími og tilfinningar eru stór þáttur í því og eins aðgengi hagsmunaaðila að upplýsingum. Þá spilar inn í matreiðsla upplýsinganna og, eins og ég kom inn á, tilfinningarnar gagnvart því til dæmis að fá að hafa eitthvað um málið að segja, eiga aðkomu að málinu. Við þessu bregðumst við með mismunandi stjórnskipulagi og ýtrustu gerðir er auðvitað hægt að horfa á í fræðunum, að ýmist förum við í stjórnskipulag sem virkar frá botni og upp eða frá toppi og niður. Þetta hafa stjórnunarfræðin fengist við. Mig langar að vitna í bandarískan fræðimann, Herbert Simon, sem á síðustu öld gagnrýndi þessar klassísku stjórnunarkenningar sem kveða svo á um að við horfum á ferilbundinn hátt á viðlíka viðfangsefni og þessi ákvarðanataka er. Hann lagði fram módel eða líkan sem hann kallaði skynsemislíkanið og benti á þær staðreyndir. Fyrir mér er þetta mál að hluta til á þeim stað. Virðulegi forseti. Á grundvelli skýrslunnar get ég fundið sannfæringu minni farveg í því að taka ákvörðun um að hagsmunum okkar þjóðar er betur borgið að sinni utan Evrópusambandsins. Af stöðumati skýrslunnar á þróun viðræðnanna má lesa í skýrslunni að viðræðurnar gengu mun hægar en ætlað var, þrátt fyrir að við værum þegar búin að innleiða hluta af regluverkinu í gegnum EES-samninginn, og óljóst af hverju en að hluta til vegna þess að skilyrðin eru strangari en áður og samningsafstaða lá ekki fyrir í fjórum köflum, þar á meðal landbúnaðar- og sjávarútvegsköflunum. Það er einu sinni þannig að þegar við erum með jafn viðamikið mál og þetta leitum við að einfaldri, ásættanlegri lausn og við flysjum utan af í gegnum upplýsingarnar sem við sitjum uppi með, vegum og metum einföldustu skiljanlegustu kosti, og það er annars vegar gjaldmiðillinn og hins vegar sjávarútvegur og landbúnaður. Svo reynum við á einfaldan hátt að velja á milli. Í mínum huga er umræðan stödd þar að hluta til þegar við erum að reyna að taka ákvörðun í þessu máli. Það kemur skýrt fram á bls 37, með leyfi forseta, að ESB fer „eitt með óskiptar valdheimildir yfir varðveislu auðlinda í sameiginlegu fiskveiðistefnu sambandsins.“ Nær það „ekki aðeins til reglna um leyfilegan hámarksafla og tæknilegar verndarráðstafanir heldur einnig til reglna um markaðsmál og skiptingu kvóta milli aðildarríkjanna …“. Mig langar að fara örlítið nánar í skýrsluna. Á bls. 138 kemur fram, með leyfi forseta: „Hvað varðar Ísland er fátt sem bendir til að hægt sé að fá varanlegar undanþágur hvað varðar ýmsa þætti og má þar aðallega nefna fjögur atriði. Ólíklegt er að hægt sé að sækja um varanlega undanþágu frá takmörkunum varðandi fjárfestingar útlendinga í sjávarútvegsfyrirtækjum. […] Einnig má telja óvíst að hægt verði að setja skilyrði um hömlur á framsal aflaheimilda til annarra en Íslendinga eða íslenskra fyrirtækja. Þá er ljóst að samningsumboð við lönd utan Evrópusambandsins, t.d. vegna veiða úr deili- og flökkustofnum, verður á hendi Evrópusambandsins en ekki einstakra ríkja. […]“ Virðulegi forseti. Það kemur skýrt fram í skýrslunni að Evrópusambandið gerir ávallt þá meginkröfu í aðildarviðræðum að umsóknarríkið gangi að öllu regluverki ESB óbreyttu, hvort sem um er að ræða bindandi eða óbindandi gerðir eða dóma dómstóls ESB. Það er mín trú að hægt sé að ná árangri í efnahagsmálum án inngöngu í Evrópusambandið. Það er jafnframt mjög mikilvægt að efla allt alþjóðasamstarf og þar með talið samskiptin við Evrópu í gegnum EES-samninginn. Ég tel okkur best borgið fyrir utan Evrópusambandið, m.a. á grundvelli skýrslunnar. Ég tel það rétt af ríkisstjórninni, sem ekki vill ganga í Evrópusambandið, að fá það umboð frá Alþingi að klára það mál. Það er hreinlegast. Um leið og ég finn sannfæringu minni farveg í því að hagsmunum okkar er þannig betur borgið utan sambandsins og að draga til baka umsóknaraðild er ég á hinn bóginn andvígur því að við séum að stilla þessu upp þannig að farið sé gegn stórum hluta þjóðarinnar í málinu eða eins og málinu er stillt upp, að verið sé að svíkja kjósendur eða atvinnulífið, verslun og þjónustu, iðnaðinn, stórútflutningsfyrirtæki, Evrópuþenkjandi almenning o.s.frv. Við erum að ræða ólík sjónarmið og í því felst hin pólitíska klemma. Ég get vissulega sýnt því skilning að þeir sem sjá hagsmuni í því að ganga í ESB vilji gefa þessu meiri tíma, draga hagsmunina skýrt fram og reyna að tryggja að lýðræðið hafi vinninginn í þessu máli og að hagsmunir okkar verði þannig tryggðir í sem mestri sátt við þjóðina. Skýrslan er að sjálfsögðu gott innlegg til að reyna að klára þá umræðu. Það er það sem við gerum nú. Eftir stendur að mikilvægt er að stjórnvöld komi hreint fram og núllstilli umræðuna, aðildarferlið, dragi umsóknina til baka og gefi færi á því að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu að fara í þessa Evrópuvegferð þegar fullur pólitískur stuðningur er fyrir málinu. Þessu til áréttingar má benda á tilvitnun á vefmiðli í orð Maximilians Conrads, lektors við stjórnmálafræðideild á félagsvísindasviði Háskóla Íslands, með leyfi forseta: „Hvað varðar líkur á endurnýjaðri aðildarumsókn að Evrópusambandinu, einhvern tímann síðar, segir Conrad mikilvægustu spurninguna hvort slík umsókn nyti stuðnings trausts þingmeirihluta 

Virðulegi forseti. Ég vil spyrja hv. þingmann hvað það sé í þessari skýrslu sem fram hefur komið - og blekið var varla þornað á henni þegar ríkisstjórnin ákvað í skyndi að leggja fram tillögu hér til þingsins um að slíta viðræðum við Evrópusambandið - sem rökstyðji það að grípa til svona neyðarráðstöfunar eins og leit út fyrir. Eru einhverjar slíkar upplýsingar í skýrslunni að í einum grænum hvelli hafi þurft að henda inn tillögu um að slíta viðræðum? Ég segi þetta sérstaklega í ljósi þess að í stjórnarsáttmála þeirra flokka sem nú styðja þessa ríkisstjórn segir að gert verði hlé á aðildarviðræðum Íslands við Evrópusambandið. Hvergi er talað um að slíta viðræðum, hvorki í landsfundarsamþykkt Framsóknarflokksins né Sjálfstæðisflokksins er talað um að slíta viðræðum, heldur að hætta viðræðum eða að gera hlé á þeim. Virðulegi forseti. Ríkisstjórnin hefur ekki bakland sinna landsfunda 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur fyrir þessa spurningu. Hún spyr hvað það sé í þessari skýrslu sem rökstyðji það að - hún orðaði það þannig - að slíta viðræðum. Í spurningunni felst að verið er að blanda saman tveimur málum. Við erum að ræða skýrsluna en ég skal vissulega svara spurningunni. Í þingsályktunartillögunni sem við eigum eftir að fara í gegnum og ræða er tekið fram að það eigi að draga umsóknina til baka. Þegar ekki er fullur vilji að aðild er hreinlegast að draga umsóknina til baka, núllstilla dæmið, og gefa svo færi á því þegar full pólitísk samstaða er um að ganga inn í Evrópusambandið, ef svo verður einhvern tíma í framtíðinni, að gera það þá af einhverri sannfæringu.

Ég geri ráð fyrir að í báðum stjórnarflokkunum hafi átt sér stað einhver umræða um þessar ályktanir þegar þær voru samþykktar. Í hvorugri þeirra er fjallað um að slíta viðræðum eða draga umsóknina til baka, í hvorugri þeirra. Hér er því verið að taka ákvörðun í skyndi af hálfu ríkisstjórnarinnar um að slíta viðræðum með því að draga umsóknina til baka. Það hlýtur þá að vera byggt á nýjum stórkostlegum upplýsingum í þessari skýrslu sem kalla á þessi neyðarviðbrögð af hálfu ríkisstjórnarinnar, vegna þess að ekki eru önnur mál að koma jafn hratt hingað inn. Blekið var ekki þornað á þessari skýrslu þegar tillagan var komin fram og þar af leiðandi hljótum við að ræða þetta í einhverju samhengi. Því spyr ég hv. þingmann, sem stendur að þeirri tillögu líka með rökstuðningi og vísan í þessa skýrslu: Hvað er það í henni af nýjum upplýsingum sem kallar á að gripið sé í neyðarhemil og viðræðunum 

Hæstv. forseti. Já, ég þakka enn og aftur hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur fyrir spurninguna. Það er sama spurningin, mér fannst ég svara henni nokkuð vel í fyrra svari en það má kannski segja að það sé ekkert í þessari skýrslu sem styðji það eða breyti þeirri staðföstu skoðun sem kom fram í stjórnarsáttmála beggja flokka og svo í ríkisstjórnarsáttmálanum, að ekki skyldi haldið áfram nema að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu. Það liggur fyrir.

Virðulegi forseti. Ég er þeirrar skoðunar að hv. þm. Willum Þór Þórsson sé einn af þeim fjölmörgu öndvegisþingmönnum sem komu inn á þing í síðustu kosningum af hálfu Framsóknarflokksins. Mér finnst hins vegar stundum eins og hann sé, svo að notuð sé líking úr fótboltanum, alla vega í þessu máli lentur inn í leikskipulagi liðs sem spilar mun grófari bolta en hann er vanur að spila sjálfur eða mundi vilja gera. Hv. þingmaður talaði um sáttina í ræðu sinni. Ég þykist viss um að hann hafi hlustað með velþóknun á ræðu hæstv. forsætisráðherra á áramótunum þegar hann talaði um mikilvægi samstöðunnar. Hv. þingmaður getur ekki hafa farið varhluta af því hversu ósátt stjórnarandstaðan er við þá tillögu sem nú liggur fyrir um að draga málið baka. Hvernig samræmist að hans mati, hv. þingmanns, sú aðgerð sem nú hefur verið boðað til með þingsályktunartillögu utanríkisráðherra þessari margumtöluðu sátt? Er þetta samstaðan sem Framsóknarflokkurinn var að boða?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Róberti Marshall fyrirspurnina. Ég veit ekki hvort ég á að fara út í fótboltalíkingamálið. Ég þyrfti örugglega lengri tíma ef ég byrjaði á því en auðvitað er samstaða mikilvæg í öllum málum. Ég hef fullan skilning á því að okkur greinir á um hvar hagsmunum íslensku þjóðarinnar er best borgið að sinni, hvort það er með inngöngu í Evrópusambandið eða ekki og þar við situr. Ég hef fullan skilning á skoðun hv. þingmanns á þessu máli en ég held að við verðum að taka seinni hlutann af andsvarinu í það að skilgreina samstöðuna. Hv. þingmaður vitnaði í ræðu hæstv. forsætisráðherra, áramótaræðu, ég náði ekki alveg samhenginu þar á milli.

Virðulegi forseti. Það er auðvitað vegna þess að það er ekkert samhengi á milli þeirrar ræðu sem var flutt á áramótunum og því sem verið er að gera hér. Það nær enginn samhenginu þar á milli. Nú liggja fyrir skoðanir Samtaka atvinnulífsins, Alþýðusambands Íslands, Samtaka iðnaðarins og þrjú stórfyrirtæki eru búin að gefa frá sér mjög alvarlegar athugasemdir við þá atburðarás sem hér er farin af stað, Marel, Össur, CCP. Að vísu hafa félög sjálfstæðismanna í Árnessýslu og Hjörleifur Guttormsson lýst sig fylgjandi ríkisstjórninni í þessum efnum. En hvaða ályktanir dregur hv. þingmaður af þeim athugasemdum sem komið hafa frá öllum þessum aðilum vinnumarkaðarins og fjölmörgum aðilum?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Róberti Marshall fyrirspurn hans. Varðandi samstöðuna sem hv. þingmaður kom inn á átti ég við að ég áttaði mig ekki alveg á spurningunni, um hvað hún snerist og hverju hann sneri henni í upp í. Hvað varðar Samtök atvinnulífsins hef ég fullan skilning á því að menn ræði það í samhengi við gjaldmiðilinn. Það er fyrst og fremst sú umræða og það eru auðvitað hagsmunir sem okkur ber að vega og meta. Það hefur komið fram í gjaldmiðilsskýrslu Seðlabankans að krónan verði gjaldmiðill okkar næstu 8–10 árin, en það eru vissulega aðrir möguleikar í stöðunni og við verðum að vinna með atvinnulífinu í því.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni ræðuna og halda svolítið áfram frá síðasta andsvari. Ég hef oft haft á tilfinningunni að hv. þingmaður beri skynbragð á mikilvægi þess að loka ekki dyrum að óþörfu og í gjaldmiðilsgreiningarskýrslu Seðlabankans var komist að þeirri niðurstöðu að tveir kostir væru mögulegir. Annar væri íslensk króna, sem þyrfti einhvers konar hafta við, varúðarreglna eða annarra hindrana, og hins vegar evra. Við erum ekki búin að létta af gjaldeyrishöftum. Öll fyrirtækin í landinu sem eru í útflutningi og eru á alþjóðlegum markaði biðja þess einlæglega að hinum dyrunum sé ekki lokað á meðan ekki er búið að aflétta höftum og sýna að leiðin með íslenska krónu sé fær, af því að við búum einfaldlega við þær aðstæður að við höfum haft fullt markaðsfrelsi hennar í einungis sjö ár, frá árinu 2001 fram til 2008 og það endaði með hrapallegum afleiðingum. Það er auðvitað alveg óljóst 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Árna Páli Árnasyni fyrir fyrirspurn hann varðandi gjaldmiðilinn. Vissulega eru þessir tveir valkostir taldir vænlegastir í téðri skýrslu Seðlabankans og þeir lagðir að jöfnu. Það eru vissulega höft og eins slæm og þau eru fyrir atvinnulífið hefur okkur tekist innan hafta, ef við horfum á jákvæðu hliðarnar, að ná niður verðbólgu og gengi krónunnar hefur styrkst og það er stöðugt og það verður stöðugt út þetta ár, en til lengri tíma þurfum við að horfa til lausna. Ég lít ekki svo á að með því að draga aðildarumsókn að Evrópusambandinu til baka séum við að loka á að horfa á lausnir til framtíðar, engan veginn.

Virðulegi forseti. Vandi ríkisstjórnarflokkanna er hins vegar sá að fyrirtækin í atvinnulífinu grátbiðja um að þessum dyrum verði ekki lokað. Og ég hlýt að spyrja: Hvaða snilld er það sem ríkisstjórnarflokkarnir sjá sem þeir aðilar sjá hvergi og sjá ekki? Hvaða plan er það sem ríkisstjórnarflokkarnir eru sannfærðir um sem leiðtogar fyrirtækjanna í landinu sjá ekki og óttast öðru fremur? Mig langar líka að spyrja hv þingmenn, út af flautaþyrilshættinum í hæstv. utanríkisráðherra, að vaða fram með tillögu áður en búið er að ræða þessa skýrslu til fulls: Er hv. þingmaður ekki sammála mér um að það sé ýmislegt að ræða í henni? Þó að ýmislegt gott sé í henni þá er ekki orð í henni um ávinninginn fyrir sjávarútveginn af tollfrjálsum aðgangi að Evrópumarkaði fyrir allar uppsjávarafurðir. Við erum í dag með 15–20% toll af öllum uppsjávarafurðum. Þær yrðu allar tollfrjálsar ef við gengjum í Evrópusambandið og það er ekki orð í þessari skýrslu um þýðingu þess fyrir hagsmunamat íslenskrar þjóðar. Er þetta eina dæmi ekki góður vitnisburður um að það væri ástæða til að efna til ákveðinnar umræðu um þessa skýrslu til að glöggva okkur betur á heildarmyndinni?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Páli Árnasyni fyrir hans spurningar og vissulega knýjandi spurningu þegar kemur að gjaldmiðlinum. Þetta er hins vegar stærra mál en svo að það snúist bara um gjaldmiðilinn. Við erum hér með krónu í höftum sem gefur vissa möguleika. Við þurfum alltaf að hafa skýra efnahagsstefnu og við þurfum að fara í afnám hafta og það er ferli sem við erum í. Evran er síðan í óvissuástandi og Evrópa öll. Ég held að það sé allt í lagi að anda með nefinu og vinna í okkar eigin efnahagsstefnu.

Virðulegur forseti. Við ræðum hér skýrslu utanríkisráðherra um aðildarviðræður við Evrópusambandið og um þróun mála innan sambandsins. Hún var lögð fram hér á miðvikudaginn í síðustu viku. Þess var getið í haust að þessi skýrsla yrði unnin, hún tekin til umræðu í þinginu og síðan yrði framhaldið skoðað. Þetta er það sem lagt var upp með og ég taldi að yrði ferlið. Margt hefur verið sagt um þessa skýrslu. Það er algjörlega ljóst að hér takast á ólík sjónarmið, ekki bara í þessum þingsal heldur og úti í samfélaginu, þeir sem telja að ljúka eigi aðildarviðræðum við Evrópusambandið, fá hingað samning, leggja hann fyrir þjóðina í þjóðaratkvæðagreiðslu til samþykktar eða synjunar og hinir sem telja að það eigi að slíta viðræðum við Evrópusambandið og bera það ekki undir þjóðina takast á um þetta. Að því er virðist eru hins vegar æðimargir í dag sem ekki eru hlynntir aðildarviðræðum við Evrópusambandið eða inngöngu í Evrópusambandið en óska eftir því að fá að taka afstöðu til þess hvort aðildarviðræður verði dregnar til baka eður ei. Í þessari skýrslu er margt að finna sem styður það sem ég greiddi atkvæði með 16. júlí 2009, að hefja aðildarviðræður við Evrópusambandið. Ég get fundið margt í þessari skýrslu sem styður þá ákvörðun mína og sannfæringu að það eigi að ljúka þessum viðræðum og bera samninginn undir þjóðina. Ég geri mér hins vegar fulla grein fyrir því að margt í þessari skýrslu styður líka þá sem eru á öndverðri skoðun. Í sjálfu sér geta því báðir aðilar fundið skoðunum sínum stuðning í þessari skýrslu. Við höfum rætt hér, og það hefur farið hátt, að engar undanþágur eða sérlausnir sé að finna hjá Evrópusambandinu. Menn hafa samt bent á ýmis lönd sem hafa fengið undanþágur, varanlegar undanþágur, sérlausnir eða hvaða orð menn vilja nota. Menn hafa til dæmis nefnt Danmörku varðandi fasteignir. Ég get komið inn líka með tvo þætti hjá Álandseyjum sem eru sérlausnir eða varanlegar undanþágur. Önnur er sú að réttur til kaupa og eignar fasteigna á Álandseyjum heldur gildi sínu eins og hann var 1. janúar 1994 og það þýðir að grundvallarforsendan er sú að til þess að geta átt fasteignir á Álandseyjum verður maður að hafa þar ríkisborgararétt. Í öðru lagi eru Álandseyjar taldar vera þriðja ríkis svæði samkvæmt reglugerð nr. 77/388/EEG sem þýðir að eyjarnar eru fyrir utan skattsvæði ESB og meðal annars eru skatt- og tollfrjálsar vörur seldar áfram í millilandasiglingum og flugi milli eyjanna og ESB. Af hverju? Jú, vegna þess að þessar siglingar eru lífsnauðsynlegar fyrir efnahag Álandseyinga. Þegar maður finnur slíkar varanlegar undanþágur sem eru beintengdar og lífsnauðsynlegar fyrir efnahag einstakra þjóða hef ég þá trú að sú sérstaða sem sjávarútvegurinn hefur á Íslandi og hefur haft í íslensku efnahagslífi frá örófi alda yrði virt. Ef maður flettir upp á bls. 136 og 137 í þessari ágætu skýrslu þar sem meðal annars eru skoðaðir þeir nýju þættir sem sjávarútvegsstefna Evrópusambandsins ætti að byggja á vegna þess að það er þar sem við munum láta steyta á skeri komi til aðildarsamnings eru það þessir þættir, með leyfi forseta: „1. Aukin áhersla á vistkerfismiðaða stjórnun og langtímasjónarmið hvað varðar fiskveiðistjórn. 2. Notkun verndarsvæða. 3. Aðgerðir til að draga úr sóknarþunga. 4. Bann við brottkasti. 5. Aðgerðir til að efla smábátaútgerð. 6. Nýr sjóður […] sem ætlað er að styrkja útveginn til að hann geti stundað sjálfbærari veiðar, veiti styrki til strandsamfélaga til að hjálpa þeim að skapa fjölbreyttara atvinnulíf, auk fjármögnunar verkefna sem skapa störf og auka lífsgæði fólks í sjávarbyggðum. 7. Aukin áhersla á svæðisbundna stjórnun og aukna ákvarðanatöku í héraði. 8. Framseljanlegar aflaheimildir […] 9. Þá er kveðið á um aukna skyldu framleiðenda til að merkja uppruna sjávarafurða og láta koma fram hvaða aðferðum var beitt við veiðarnar.“ Virðulegur forseti. Mér sýnist að flest af því sem þarna stendur, sem eru grundvallarþættir hinnar nýju sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins, sé beintengt því sem við höfum lagt áherslu á á Íslandi. Þess vegna er mér fyrirmunað að skilja af hverju við óttumst það að ræða þennan kafla og þennan þátt. Hér hefur líka verið sagt að engar sérlausnir fengjust eða fáist. Hins vegar stendur skýrt og skorinort á bls. 6 í kaflanum um frjálsa vöruflutninga, með leyfi forseta: „Ísland hefur fallist á reglur Evrópusambandsins eins og þær stóðu 1. mars 2012, með fyrirvara um niðurstöðu samningaviðræðnanna og með ósk um tvær sérlausnir og hefur verið fallist á aðra þeirra og upplýsinga óskað um hina, þ.e. beiðni Íslands um frávik frá reglum um markaðsleyfi lyfja, þ.m.t. tungumálaskilyrði.“ Hér stendur að þegar hafi verið fallist á í það minnsta eina sérlausn og að önnur sé til skoðunar. Samt fullyrða menn hér hver um annan þveran að engar sérlausnir fáist, hvergi og aldrei. Virðulegur forseti. Það er líka á fleiri stöðum sem við höfum opnað kafla, m.a. um frjálsa för vinnuafls án þess að óska eftir sérlausnum og undanþágu vegna þess að við föllumst á þær reglur sem þar eru. Við gerum það sama í opinberum innkaupum, félagarétti, hugverkaréttindum og fjármálaþjónustu. Við gerum það í upplýsingasamfélaginu og fjölmiðlum og á fleiri stöðum vegna þess að við erum aðilar að EES og höfum tekið upp og innleitt gerðir og tillögur EES-samningsins. Við höfum sagt í þessum sal, jafnt þeir sem eru fylgjandi og þeir sem eru andvígur, að sá samningur hafi á margan hátt ýtt undir hagsæld á landinu frá 1993 eða 1994 þegar við samþykktum hann. Menn hafa líka sagt hér margoft að við höfum ekkert þarna inn að gera og færa fyrir því sín rök. Ég er enn þeirrar skoðunar eins og ég var 16. júlí 2009 að við eigum að fara í þessar viðræður, ljúka þeim og koma heim með samning fyrir þessa þjóð og hún sjálf geti tekið ákvörðun um að samþykkja hann eða fella. Það er dálítið merkilegt í allri svona umræðu um jafn vond mál og þetta virðist vera að þjóðin verður að sérstöku mengi fyrir þá sem vilja slíta viðræðum og líka fyrir þá sem vilja halda þeim áfram. Þjóðin, þetta mengi sem við tölum svo oft um og eignum okkur þegar við þurfum á því að halda í pólitík, sýnir vilja sinn í skoðanakönnunum og kosningum. Mér er það fullljóst og þarf ekki að fara í neinar grafgötur með það að sá flokkur sem ég er kjörin á þing fyrir hefur margoft sagt í landsfundarályktunum sínum, og landsfulltrúar, að flokkurinn telji að við séum betur komin utan Evrópusambandsins. Menn hafa tekist á um þetta á fundum, þeir sem eru sama sinnis og ég, við erum miklu færri, en hinir ráða að sjálfsögðu för. Þar er meiri hlutinn, þannig er þetta lýðræði, en það á ekki að taka frá heilli þjóð það að fá að segja skoðun sína. Það er í mínum huga alveg sama hversu erfitt eða þungt verkefnið er, það þarf að útkljá það með einhverjum hætti og í mínum huga á enginn að útkljá þetta deiluefni nema þjóðin sjálf og það í atkvæðagreiðslu sem Alþingi Íslendinga ber síðan að virða og ganga frá þeim samningi sem þá liggur fyrir.

Hæstv. forseti. Ég kem fyrst og fremst í ræðustólinn annars vegar til að spyrja einnar spurningar en hins vegar eftir þessa ræðu til að þakka hv. þingmanni fyrir málefnalega ræðu, sennilega þá bestu sem haldin hefur verið á þinginu um þetta þingmál. Þetta er sennilega gott dæmi um hvað umræðan gæti verið þroskuð og góð ef hæstv. utanríkisráðherra og ríkisstjórnin hefðu ekki flumbrast fram með þá tillögu sem blandast inn í umræðuna um þessa mikilvægu og góðu skýrslu og setur hér allt í uppnám. Það er gott að hæstv. utanríkisráðherra hefur hlustað á þessa ræðu og aðrir andstæðingar þessa máls. Hér voru settir hlutir fram á sanngjarnan hátt með og á móti. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í þá greinargerð sem fylgir með tillögunni sem hefur verið dreift og er 

Virðulegur forseti. Ég geri ráð fyrir að hv. þm. Kristján L. Möller sé að vitna í þetta sem rætt hefur verið um í dag: Miðað við það sem fram hefur komið í atkvæðaskýringum, yfirlýsingum þingmanna og fleiri gögnum má jafnvel leiða að því rök að ekki hafi í raun verið meirihlutavilji fyrir aðildarumsókn o.s.frv. Nei, virðulegur forseti, ég er ekki sátt við þetta vegna þess að ég er ein þeirra sem greiddu atkvæði 16. júlí 2009 með þessum aðildarviðræðum. Ég gerði það af heiðarleika og hreinskilni og samkvæmt minni bestu samvisku. Mér finnst jafn vegið að mér og heiðarleika mínum og heilindum og þeirra stjórnarþingmanna sem þá sátu.

Hæstv. forseti. Aftur verð ég að þakka hv. þingmanni fyrir hreinskilin og heiðarleg svör. Þannig á umræðan að vera í æðstu lýðræðisstofnun þessa lands, hér í þessum ræðustól í þessum sal. Ég ber mikla virðingu fyrir skoðunum þingmannsins og því hvernig hún skýrir frá afstöðu sinni til málsins og svo því mikla deiluefni sem hefur rofið friðinn á hinu háa Alþingi síðustu dagana. Hv. þingmaður ræddi áðan um að þannig væri lýðræðið að það ætti ekki að taka frá þjóðinni réttinn til að segja skoðun sína á þessu máli. Því er ég algjörlega sammála um leið og ég get skrifað upp á hvert einasta orð sem hv. þingmaður sagði hér, líka með fyrirvarana, vegna þess að þeir eru svipaðir og fyrirvarar mínir. Ég sagði líka já og tilheyri flokki sem er heils hugar bak við þessa aðildarumsókn. 
             Virðulegi forseti. Að lokum langar mig að spyrja hv. þingmann: Ef þessi tillaga kemur til atkvæða eins og hún er hér, 

Virðulegur forseti. Nei, ég mun ekki styðja þessa tillögu óbreytta.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir efnisríka og góða ræðu og sérstaklega fyrir nálgun hennar á spurninguna um aðild að Evrópusambandinu. Ég ætla að gera þá játningu að þegar hún flutti ræðu sína hugsaði ég aftur til þess sem ég var stoltastur af og glaðastur yfir að taka þátt í sumarið 2009, sem var ákvörðun frjálshuga þingmanna úr öllum flokkum um að gera það sem þeir töldu skynsamast og réttast en jafnframt láta ákvörðunarvaldið um aðild að Evrópusambandinu í hendur þjóðarinnar í fyllingu tímans. Það er auðvitað sorglegt að okkur hafi ekki tekist að halda því máli upp úr flokkahjólförum þann tíma sem síðan er liðinn. Ég er sammála hv. þingmanni um að það er ekki til farsældar fallið að meiri hluti í einstökum flokkum reyni að kúga fram niðurstöðu í þessu máli, en ég vil spyrja hv. þingmann vegna þess að hún er tillögugóð: Hvaða leiðir sér hún fram á við? 

Virðulegur forseti. Þegar stórt er spurt verður nú oftar en ekki fátt um svör. En það er önnur skýrsla á leiðinni. Hún er frá aðilum vinnumarkaðarins og hana gerir Alþjóðamálastofnun Háskóla Íslands. Ég hefði talið og tel skynsamlegt að eftir henni verði beðið og þessar tvær skýrslur þá skoðaðar saman og ræddar saman áður en endanleg ákvörðun verður tekin af hálfu þingsins um hvort slíta eigi viðræðum við Evrópusambandið eður ei.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni tillöguna og held að hún gæti verið skynsamlegur grunnur ef við getum náð saman um að vinna þetta mál af aðeins meiri yfirvegun en forusta ríkisstjórnarflokkanna hefur sýnt í framsetningu tillögu um afturköllun. Ég vildi fyrir minn hatt líka segja að það hafa margar hugmyndir komið fram um hvernig hægt er að mæta áhyggjum forustu núverandi stjórnarflokka af því að þurfa kannski að fara að framfylgja þjóðarvilja sem ríkisstjórninni þykir óþægilegt að horfast í augu við. Það má finna leiðir til þess. Það má ræða tímasetningar á atkvæðagreiðslum, það má ræða aðferðafræði og umbúnað um málin sem heldur leiðum opnum án þess að ákvarðanir um slit séu teknar. En ég vil spyrja hv. þingmann hvort hún sé ekki sammála mér í því að 

Virðulegur forseti. Það ætti náttúrlega að vera grundvallaratriði Alþingis almennt að setja lög með þeim hætti og leggja fram þingsályktunartillögur með þeim hætti að þær valdi hvorki þjóðinni né landinu sem slíku tjóni.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Það kom mjög vel fram í ræðu hv. þingmanns hversu flókin staðan er, hún er ekki bara flókin efnislega heldur líka pólitískt. Við, þingflokkur Vinstri grænna, höfum lagt fram nú í kvöld þingsályktunartillögu sem snýst um að gera formlegt hlé á aðildarviðræðum Íslands og Evrópusambandsins og fela ríkisstjórninni að gera Evrópusambandinu grein fyrir þeirri afstöðu og að aðildarviðræðum verði ekki haldið áfram nema að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu eigi síðar en við lok kjörtímabils. Þetta er viðleitni, þetta er leið til að halda utan um öll þau sjónarmið sem hér hafa verið undir í einlægni með lýðræðissjónarmið að leiðarljósi til þess að horfa fyrst og fremst á viðfangsefnið okkar núna sem lýðræðisverkefni, miklu frekar sem lýðræðisverkefni en sem ásteytingarstein eða ágreiningsmál. Ég velti því upp hér við hv. þingmann hvort hann sjái þá fyrir sér að einhver svona mál gætu verið leið til að ná utan um sjónarmiðið.

Virðulegur forseti. Hugsanlega gæti slík tillaga verið brú á milli ólíkra skoðana en hún þyrfti að sjálfsögðu meiri tíma eins og sú tillaga sem þegar er komin fram. Það eru komnar fram tvær tillögur, sömuleiðis um ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu samfara sveitarstjórnarkosningum. Mér finnst að við eigum að gefa okkur lengri og betri tíma til að ræða svona stórt mál sem skiptir jafn marga jafn miklu máli og raunin er og ég tel vart hægt að fara aðra leið. Það er mín skoðun, ég veit að ekki eru allir mér sammála í því.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég er sammála þingmanninum um það að við þurfum styrkari grunn undir það yfir höfuð að leiða tillögur til lykta, þ.e. að skýrslan eigi að vera til umræðu fyrst og síðan eigum við þá að leggja fram einhvers konar tillögur. Ég hef grun um að meiri stuðningur sé við þessa breiðu og lýðræðislegu nálgun hér í þingsal en við áttum okkur á við fyrstu skoðun. Mig langar að spyrja hv. þingmann vegna þeirra ummæla sem eru í greinargerð með þingsályktunartillögu hæstv. utanríkisráðherra og hún hefur hér svarað ágætlega að hún telji orð þar ekki ásættanleg fyrir þá sem greiddu atkvæði 2009: Hvað væri að mati þingmannsins fullnægjandi viðbragð hjá hæstv. utanríkisráðherra við þeirri stöðu sem upp er komin?

Virðulegur forseti. Svo að það sé sagt hef ég sjálf gert hæstv. utanríkisráðherra grein fyrir afstöðu minni til þessarar málsgreinar, annarrar málsgreinar í greinargerðinni, og óskað eftir því að hún verði tekin út.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að taka undir orð þeirra sem hér stigu áður í pontu og þakka hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur fyrir ræðuna og viðleitnina og hugrekkið. Mig langaði að spyrja hv. þingmann - vegna þess að hér erum við nú með tvær þingsályktunartillögur, eina frá Pírötum, Bjartri framtíð og Samfylkingu, sem varðar þjóðaratkvæðagreiðslu samfara sveitarstjórnarkosningum, sem mundi þá gefa okkur þrjá mánuði til að ræða málið efnislega á meðal þjóðarinnar; þjóðin mundi þá skynja nauðsyn þess að ræða það efnislega - hvort hún telji slíkan tíma hæfilegan fyrir umræðu um slíka skýrslu sem við ræðum hér eða málefnið í heild.

Virðulegur forseti. Ég ætla að svara þessu sem fyrrverandi sveitarstjórnarmaður. Ég sat í sveitarstjórn í Mosfellsbæ frá árinu 2002 þar til ég var kjörin á þing 2007. Ég ætla að segja alveg heiðarlega við alla hv. þingmenn og hæstv. ráðherra að ég átti þá ósk heitasta, þegar kom að kosningum, að ekki yrði drullumallað á Alþingi, að menn virtu sveitarstjórnarkosningarnar og kæmu ekki fram í aðdraganda kosninga með mál sem verulega steytti á skeri um á meðal þingmanna og ólíkra flokka og bæru þannig ágreining í landsmálum inn í sveitarstjórnarkosningar. Þess vegna hef ég verið þeirrar skoðunar að sveitarstjórnarkosningar eigi að fá að standa einar og sér, óháðar öðrum atkvæðagreiðslum.

Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að þetta er í fyrsta sinn sem ég heyri þetta sjónarmið, en ég ber fulla virðingu fyrir því. Þá verð ég að spyrja aftur um tímarammann vegna þess að ég trúi því sjálfur að þegar komið er að þjóðaratkvæðagreiðslum sé það ekki bara það lýðræðisprinsipp að þjóðin ráði hlutunum sem hafi vægi heldur tel ég líka - og það er byggt á reynslunni af því að sjá hvernig umræðan þróaðist eftir að forseti lýðveldisins hafnaði fjölmiðlalögunum svokölluðu á sínum tíma - að þá fyrst verði til mjög rík efnisleg og hreinskilin umræða. Áður en til þjóðaratkvæðagreiðslu kom var þetta meira eða minna pólitískt þras eins og allir þekkja en um leið og fólk öðlaðist trú á því að það gæti sjálft haft eitthvað um málin að segja fór það skyndilega að taka málið alvarlega og ræða það mun ítarlegar og á mun vandaðri hátt. Mig langar að breyta spurningunni og spyrja hv. þingmann hvaða tíma hún teldi eðlilegan til að ræða út um þetta mál áður en til þjóðaratkvæðagreiðslu kæmi, hvort sem um væri að ræða sveitarstjórnarkosningar eða aðrar kosningar.

Virðulegur forseti. Þegar hæstv. utanríkisráðherra ákvað að fela Hagfræðistofnun Háskóla Íslands að gera skýrslu um aðildarviðræðurnar við Evrópusambandið ákváðu aðilar vinnumarkaðarins að fela Alþjóðastofnun Háskóla Íslands að gera slíkt hið sama. Miðað við það sem hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson spyr um þá held ég að þegar sú skýrsla verður komin fram hafi menn fengið frá Hagfræðistofnun og Alþjóðamálastofnun Háskóla Íslands tvær skýrslur. Þá væri hægt að ræða þær saman, skoða hvað er sameiginlegt í þeim og hvað ólíkt. Þess vegna mætti efna til einhvers konar þjóðfundar um Evrópumál fyrir fólkið í landinu þannig að við heyrðum ekki bara í skoðanakönnunum og mótmælum eða undirskriftum, eða hvað svo sem það er, heldur fengi fólk tækifæri til að tjá sig með einum eða öðrum hætti um það sem væri á borðinu.

Virðulegi forseti. Þetta er búin að vera áhugaverð umræða hér í kvöld. Ég er búinn að hlusta á alla umræðuna og einnig í gær, reyndar mikið úr hliðarsal, það fer ágætlega um mann þar. Fyrir skömmu birtist ágæt grein í Morgunblaðinu sem tveir fyrrverandi þingmenn Vinstri grænna skrifuðu, Atli Gíslason og Jón Bjarnason. Hvet ég fólk til að lesa þá ágætu grein. Það efni sem hér hefur verið rætt mikið undir liðnum um fundarstjórn forseta er varðar greinargerð með tillögu, sem er reyndar ekki til umræðu hér í dag, er athyglisvert fyrir margra hluta sakir. Eflaust mun þetta efnisatriði verða rætt þegar tillagan kemst á dagskrá. Ég hef hins vegar hlustað eftir því sem hér hefur verið sagt og það kom reyndar ekki almennilega í ljós fyrr en í ágætu andsvari hv. þm. Sigríðar Ingibjargar Ingadóttur um hvað málið snerist í raun, hvað það var sem ýfði hér hárin á hv. þingmönnum. Ég hef því ákveðið í þágu þess að liðka yfir þingstörfum að taka til endurskoðunar þann hluta sem hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir nefndi í andsvari sínu og taka tillit til þeirra athugasemda sem þar komu fram og mun prenta upp greinargerðina með þeim breytingum.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. utanríkisráðherra viðleitnina að vilja gera eitthvað í þessu máli, en þetta var nú býsna snautlegt. Hér hafa verið miklar umræður um ummæli sem hann ber ábyrgð á, sem hann hefði verið víttur fyrir ef hann hefði sagt þau hér úr ræðustól. Þess vegna er ekki nóg að hæstv. utanríkisráðherra komi hér upp og komi með einhverja útúrsnúninga og vitni í eitthvert eitt andsvar. Við höfum rætt um þetta mál hér í sólarhring, um að þarna séu bornar alvarlegar sakir á ákveðið fólk af hálfu hæstv. utanríkisráðherra. Hann hefði verið víttur ef hann hefði sagt þetta úr ræðustól. Honum ber því að koma hér og biðjast afsökunar á því skilyrðislaust að hafa látið sér detta þetta í hug og biðja sérstaklega þá þingmenn afsökunar sem hann ber þessar sakir á, alla sem greiddu atkvæði með aðildarumsókninni 16. júlí 2009.

Frú forseti. Ég held að hæstv. utanríkisráðherra hefði betur lagt orðin fyrr við þegar ég stakk upp á því strax snemma í gær að hann skoðaði nú þessa greinargerð sína og afturkallaði þingskjalið og prentaði hana upp. Ef hann hefði með vitrum mönnum sest yfir þetta þá hefði hann kannski komist að þeirri niðurstöðu sjálfur og ekki þurft allt þetta til til þess að sjá hversu fráleit óhæfa það er að ætlast til þess að þingmenn ræði þingmál með rógburði af þessu tagi um Alþingi, ásökunum sem hitta sjálft Alþingi beint í hjartastað, því að það er vegið að sjálfum samviskuákvæðum stjórnarskrárinnar og eiði þingmanna að stjórnarskránni. 
             Ég vil fá að sjá hvernig þá þessi nýja greinargerð lítur út áður en ég tjái mig frekar um málið af minni hálfu. Úr því sem komið er finnst mér nú að hæstv. utanríkisráðherra slyppi vel ef hann vandaði sig við að hreinsa út úr greinargerðinni allt sem felur í sér einhvern áburð 

Ég hef þó ekki logið að þinginu eins og þú.


             Ég heyri það að hæstv. utanríkisráðherra er á sömu buxunum. Frú forseti, 

Þetta er vítavert. Það varðar þingsköp.


             Svona er að eiga orðaskipti við þennan mann. 

Við biðjum hv. þingmenn og hæstv. ráðherra að gæta orða sinna í hvívetna.

Virðulegi forseti. Mér þykir leitt að segja það en ef ég sæti í forsetastól núna mundi ég skilyrðislaust og tvímælalaust slíta þingfundi. Hér hefur hæstv. utanríkisráðherra komið og sagt að hann sjái að sér vegna þeirrar sóðalegu greinargerðar sem fylgir tillögu hans og þeirrar ríkisstjórnar sem hann situr í. En því miður er það frammíkall sem hann gerði hér til hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar algjörlega fyrir neðan virðingu Alþingis. Ég ætla að leyfa mér að skrifa það á þreytu hæstv. ráðherra og álagið sem á honum er. Virðulegi forseti. Þetta er ekki hægt. Ég legg til að þingfundi verði slitið svo hæstv. utanríkisráðherra geti hvílt sig, unnið upp nýja greinargerð og sýnt okkur hana á morgun þannig að við getum haldið áfram umræðum. Virðulegi forseti. Ef við gætum farið frá þessari  
            

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra á að hafa heyrt af því eftir orð forseta hér áðan að forseta bárust erindi í morgun sem fjölluðu einmitt um það atriði sem hæstv. ráðherra segist hafa heyrt hér af í einhverju andsvari. Virðulegi forseti. Þetta er sko snautlegasta uppákoma sem ég hef orðið vitni að í ræðustól. Við erum búin að vera ræða hér stórmál í allan dag og hæstv. ráðherra segir bara: Ja, ef þetta er svona mikið mál fyrir ykkur sem ég heyrði af í einhverju andsvari áðan þá get ég svo sem alveg kippt þessum orðum út. Hæstv. ráðherra leggur fyrir þingið greinargerð með áburði, óhróðri og ósannindum um fólk sem setið hefur á Alþingi og situr enn á Alþingi. Hann þarf að biðjast afsökunar á því. Svo gefur hann í úr sæti sínu. Hann hefur ekki setið í sæti sínu í allan dag, hann ætlaði að þegja málið af sér í hliðarsal en 

Virðulegur forseti. Þetta er nú dapurlegra en tárum taki. Hæstv. ráðherra situr núna á ráðherrabekknum, loksins, og sperringurinn er þvílíkur að hann kemur hér upp í ræðustól eftir að búið er að draga fram að hann hefur orðið þingi og sjálfum sér til lítillækkunar. Og hvað hefur hann þá fram að færa? Hálfkæring. Hann hefur fram að færa hálfkæring og situr svo á ráðherrabekknum og heldur áfram óhróðrinum. Auðmýkt er ekki til, hún er ekki til í orðabókinni. Lágkúra er þar efst á blaði, lágkúra og lítilmennska, virðulegur forseti. Ég geri kröfu um að hæstv. ráðherra biðji hér þingið afsökunar og ég geri kröfu um að virðulegur forseti víti ráðherrann fyrir frammíköll hér áðan og ég óska eftir því að þessum þingfundi verði slitið vegna þess að hann er engum til framdráttar. 
            

Forseti gerir hlé á þingfundi í 15 mínútur.

Virðulegur forseti. Það var ekki mikil frægðarför hjá hæstv. utanríkisráðherra hér inn í þingsalinn áðan þegar hann kom til þess að bera klæði á vopnin í þessu mikla deilumáli og endaði þá för sína með því að saka hv. þm. Steingrím J. Sigfússon um að ljúga að þinginu. Mér hefði nú fundist það gefa fullt tilefni þess að forseti mundi víta þingmanninn og hæstv. ráðherra fyrir þessi ummæli. Ég held að því miður sýni þessi ummæli svart á hvítu þá tilfinningu sem býr að baki þeirri málsmeðferð sem við erum að verða vitni að hér. Þetta mál er borið fram af reiði og hefnd einni saman. Það eru frumhvatirnar að þeirri atburðarás og þeim hráskinnaleik sem við erum að verða vitni að hér í kvöld og þessa dagana.

Virðulegi forseti. Ég kom hér upp áðan og óskaði eftir því að hæstv. ráðherra bæðist afsökunar á þessum orðum. Það er ekki nóg að taka út orð úr þingsályktunartillögu og greinargerð sem eru vítaverð, það er eðlilegt að biðjast afsökunar á þeim. Hæstv. utanríkisráðherra vakti síðan með þingheimi verulegar efasemdir um að hann sé bara í húsum hæfur eins og staðan er miðað við þau tilsvör sem hann hafði hér við hv. þm. Steingrím J. Sigfússon. Þetta voru vítaverð ummæli og ég skil ekki alveg hvers vegna hæstv. forseti vítir ekki ráðherrann fyrir ummælin, það er full þörf á því. Það er auðvitað ekki hægt að bjóða þingheimi upp á hvað sem er. Ríkisstjórnin hefur gengið fram af fruntaskap í þessu máli. Við höfum margboðið upp á leiðir til samtals, samvinnu og sátta og það er slegið á hverja útrétta höndina á fætur annarri. Svo 

Virðulegi forseti. Ég verð að segja eins og er að ég sé það ekki fyrir mér eftir það sem á undan er gengið að hér verði skyndilega einhver svakalega málefnaleg umræða um þessa skýrslu eða nokkra einustu þingsályktunartillögu í kjölfarið. Vegna þess að hæstv. utanríkisráðherra hyggst endurskoða orðin í þingsályktunartillögunni þá tek ég undir orð annarra hv. þingmanna sem lagt hafa til að þessum þingfundi verði slitið og að við höldum áfram á morgun. Við verðum öll úthvíld og kannski búin að róa okkur aðeins og verðum aftur orðin fær um að ræða þetta málefnalega vegna þess að þingheimur er það greinilega ekki núna.

Virðulegi forseti. Flestir sem hér hafa talað hafa nú nokkuð góða þingreynslu og ég held, með fullri sanngirni, ef menn hugsa aðeins til baka, að við höfum nú heyrt harkalegri orðaskipti en verið hafa hér núna. Það sem hefur gerst, sem gerist ekki oft og reyndar man ég ekki til þess að það hafi nokkurn tíma gerst, er að hæstv. ráðherra býðst til þess að koma til móts við stjórnarandstöðuna í nafni sátta og taka orð út úr greinargerðinni og prenta tillöguna aftur. Virðulegi forseti. Ég vil hvetja menn til þess að hugsa aðeins til baka um hvernig umræðan hefur verið. Við viljum ekki sjá hana eins og hún hefur oft verið áður. Það þarf tvo til ef menn ætla að ná saman, það þarf okkur öll til ef við ætlum að sjá til þess að umræðan hér sé eins og við tölum jafnan um að hún eigi að vera. Ég vil 

Frú forseti. Ég kem hér upp til að kvarta yfir fundarstjórn forseta, því að hér er verið að setja algjörlega ný viðmið. Við höfum kvartað hér yfir greinargerð, að því máli skuli hafa verið hleypt inn á þingið, en hæstv. forseti setur það algjörlega í hendurnar á ráðherra að ákveða hvaða mál koma hér inn í þingið, eins og það sé ekki þingstjórnin sem stjórnar því. Svo kallar hæstv. ráðherra aðdróttanir úr sæti sínu að þingmanni og fyrrverandi ráðherra, aðdróttanir sem eru vítaverðar og forseti ákveður að minna þingmenn á að gæta orða sinna. Þetta eru vítaverð ummæli og ber að víta ráðherra fyrir þau. Ég hvet til þess að fundi verði slitið. 

Virðulegi forseti. Ég held að ég verði að taka undir með þeim þingmönnum sem hér hafa talað og þegar talað er um bætt vinnubrögð eða sátt þá var það ekki sáttarhönd sem hæstv. utanríkisráðherra rétti hér fram áðan. Það var algjör hálfkæringur hjá hæstv. ráðherra þegar hann vitnaði í andsvar annars þingmanns í stað þess að játa bara að hann hefði gert mistök og sýna svolitla auðmýkt og draga orð sín til baka. Virðulegi forseti. Í 93. gr. þingskapalaga segir, með leyfi forseta: „Ef þingmaður talar óvirðulega um forseta Íslands eða ber þingið eða ráðherra eða einhvern þingmann brigslyrðum eða víkur með öllu frá umtalsefninu skal forseti kalla til hans: „Þetta er vítavert“, og nefna þau ummæli sem hann vítir. Nú er þingmaður víttur tvisvar á sama fundi og má þá forseti, með samþykki fundarins, svipta þingmanninn málfrelsi á þeim fundi.“ Virðulegi forseti. Voru það ekki brigslyrði sem hér voru kölluð fram af hæstv. ráðherra áðan? Ber ekki að víta hann samkvæmt þessari grein?

Hæstv. forseti. Ég tek undir með síðasta hv. þingmanni, Bjarkeyju Gunnarsdóttur, að þegar hæstv. ráðherra kallar hér fram í og segir að hv. þingmaður ljúgi séu það ekkert annað en brigslyrði og þar að auki kalli það á að forseti víti viðkomandi aðila. Ástæðan fyrir að ég kem hér upp er að fyrr í kvöld, fyrir svona hálftíma, klukkutíma síðan, var sá kafli í þessari umræðu þar sem við vorum farin að ræða lausnir. Þar var málefnaleg umræða frá stjórnarþingmanni, hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur, og menn voru farnir að velta vöngum yfir lausnum. Þá kom hæstv. ráðherra inn og hreytti í okkur að það væri nú kannski hægt að verða við því loksins að taka eitthvað út úr greinargerð, af því að hann skildi það sem við vorum að gagnrýna. - Engar afsökunarbeiðnir, nánast ekki nein afsökun á því að þarna væri rangt með farið. Ég styð þá tillögu sem hér hefur komið fram, að við ljúkum fundi í kvöld, og ég bið hæstv. forseta að hlusta vel á það, að menn ræði þetta í þingflokkum sínum og við reynum að koma inn í 

Virðulegi forseti. Ég botna ekkert í þessari fundarstjórn og ég botna ekkert í stjórn þessa þings yfir höfuð. Hér er verið að setja algjörlega ný viðmið þar sem ríkisstjórn má koma með slúður í greinargerðum til að rökstyðja mál sitt án þess að það hafi neinar afleiðingar og síðan má ráðherra sitja hér á ráðherrabekknum og kalla fram í, eins og hann sagði orðrétt: „Ég hef þó ekki logið að þinginu eins og þú.“ Það sagði hæstv. ráðherra við hv. þm. Steingrím J. Sigfússon. Virðulegi forseti. Er forseti þingsins stoltur af þessum nýju viðmiðum sem verið er að setja undir hans stjórn? Ég spyr vegna þess að ef þessi framkoma hér í kvöld verður látin óvítt, ja, þá eru allar reglur farnar út í veður og vind. 

Virðulegur forseti. Ég legg til, eins og fleiri hér, að þingfundi verði slitið. Ég held að hæstv. forseti, sem er annt um virðingu þingsins, hljóti að vera sammála okkur í því að hér er ekki lengur andrúmsloft fyrir málefnalega umræðu. Það er ekki boðlegt fyrir nokkurn hér inni að halda áfram þingfundi. Hæstv. utanríkisráðherra hefur hvað eftir annað kastað hér inn 
            

Stríðshanska.

stríðshanska og æst upp umræðuna þannig að málefnaleg umræða hefur verið rofin. Það endaði með þessu frammíkalli áðan 

Virðulegur forseti. Hvað var það sem hæstv. utanríkisráðherra samþykkti að taka úr greinargerð með þingsályktunartillögu sinni? Jú, það var ásökun um stjórnarskrárbrot á hendur síðasta þingi og þingmönnum sem enn sitja á þingi, hvorki meira né minna. Í örlæti sínu og mildi ákvað hann að ásaka hér þingmann um að hafa logið að þinginu. Mér finnst full ástæða til þess af forseta að hann víti hæstv. ráðherra fyrir þau ummæli. Og mér finnst full ástæða fyrir hæstv. utanríkisráðherra, ef hann hefur náð þeirri stillingu núna eftir þau orðaskipti sem urðu hér eftir, að koma hér upp og biðja hv. þm. Steingrím J. Sigfússon afsökunar á þessum ummælum sínum.

Virðulegur forseti. Hæstv. utanríkisráðherra virðist vera nokkuð umhugað um að koma þeirri skoðun sinni á framfæri í þingsal að hv. Steingrímur J. Sigfússon hafi logið hér í pontu einhvern tíma, vegna þess að ég varð vitni að því að hann hrópaði þessi ókvæðisorð líka fyrr í dag. Mér finnst full ástæða til að hæstv. utanríkisráðherra verði víttur fyrir þessa framkomu, bara til þess að koma í veg fyrir að hann hrópi þetta mikið oftar. Ég fór yfir það hér í ræðu um fundarstjórn forseta fyrr í dag að mér finnst það mjög alvarlegt þegar það er sagt í stjórnartillögu og í rauninni bara yfir höfuð þegar gefið er í skyn að atkvæðagreiðsla í þinginu túlki ekki afstöðu þingsins, að það sé eitthvað annað sem heiti afstaða þingsins en kemur fram í atkvæðagreiðslu. Til að ljúka því máli finnst mér vanta að fram komi yfirlýsing frá stjórn þingsins, frá forseta þingsins um að þannig sé það ekki. 

Virðulegi forseti. Mér þykir miður ef ég hef vegið nærri hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni og bið hann afsökunar á því.

Ef ég hef vegið?

Herra forseti. Ég kýs að líta á þetta sem afsökunarbeiðni og þar með að ummæli hæstv. utanríkisráðherra sem féllu hér í frammíkalli séu afturkölluð. Friðarins vegna tek ég það gilt, okkur getur öllum orðið á í hita leiksins, en ég tek engu að síður undir tillögur um að við slítum þessum fundi og förum heim að sofa.

Virðulegur forseti. Ég tel að hæstv. utanríkisráðherra sé maður að meiri eftir að hafa beðið hv. þingmann afsökunar á frammíkallinu sem hraut af vörum hans áðan. Hins vegar tel ég að umræðan sé ekki kláruð að því er varðar brigslyrðin í greinargerðinni. Ég tel eftir sem áður og held að þar sé komið sögu á þessum ágæta þingfundi að við látum honum lokið og förum hver til síns heima og hefjum svo umræðu á morgun öllu brattari.

Herra forseti. Ég held að það sé okkur þingmönnum til sóma og þinginu öllu að við ljúkum umræðum í kvöld. Það hafa mörg orð fallið sem menn hafa þó sýnt þann manndóm í sér að draga til baka, þótt í stuttu máli hafi verið gerð grein fyrir því. Ég vil undirstrika það að menn geta ekki leyft sér, hvort sem þeir heita hæstv. ráðherrar eða hv. þingmenn, að haga sér eins og pörupiltar. Ég segi pörupiltar. Það er ekki þinginu til sóma eða okkur sem störfum hér að menn fari þannig með vald sitt. En menn eru menn að meiri ef þeir geta beðist afsökunar þótt þeir megi kannski leggja svolítið meiri auðmýkt í þá afsökunarbeiðni. Virðing þingsins er í veði, hún hefur ekki verið upp á marga fiska og þessi umræða bætir það ekki svo ég legg til að við förum heim og ljúkum umræðum í kvöld.

Herra forseti. Varðandi skilgreininguna á brigslyrðum held ég að það sé mjög mikilvægt að við pössum okkur að skapa ekki fordæmi þegar þingmenn eru víttir varðandi brigslyrði. Það segir í 93. gr. þingskapa, með leyfi forseta: „Ef þingmaður talar óvirðulega um forseta Íslands eða ber þingið eða ráðherra eða einhvern þingmann brigslyrðum eða víkur með öllu frá umtalsefninu skal forseti kalla til hans: „Þetta er vítavert“, og nefna þau ummæli sem hann vítir.“ Ég fór og talaði við Helga Bernódusson …

Forseti vill biðja hv. þingmann að vitna ekki í einkasamtöl.

Allt í lagi. Ég fann í orðabók skilgreiningu á orðinu „brigslyrði“. Brigslyrði hafa að gera með aðdróttanir og aðdróttanir eru varðar af sannleikanum. Við skulum því passa okkur á því, ef víta á þingmenn, að sannleikurinn verður þó alltaf að vera vörn þingmanna. Þingmenn verða að fá að geta kallað og talað úr ræðustól 

Virðulegi forseti. Hæstv. utanríkisráðherra hefur beðið hv. þm. Steingrím J. Sigfússon afsökunar og það er vel. En hæstv. utanríkisráðherra á eftir að fara yfir þingsályktunartillöguna, fara yfir orðalag greinargerðarinnar og jafnvel þingsályktunartillögunnar sjálfrar og hæstv. utanríkisráðherra á eftir að koma hingað í ræðustól og biðja þá þingmenn afsökunar sem hann hefur borið sökum í greinargerð með þingsályktunartillögunni, jafnvel um stjórnarskrárbrot. Þetta á hæstv. utanríkisráðherra eftir að gera og kemur vonandi með til þingsins á morgun. En ég legg til að við slítum fundi, bíðum eftir þessum niðurstöðum frá hæstv. utanríkisráðherra, slítum fundi í kvöld því ég tel að það sé nóg komið.

Virðulegi forseti. Það er til nýyrði sem unga kynslóðin notar yfir það sem gengur hér á núna, það orð er „drama“. Til að stöðva drama er mikilvægt að tekið sé mark á afsökunarbeiðnum, að fólk sé fljótt að biðjast afsökunar, reyni að skilja hvert annað, reyni að stoppa, slappa aðeins af og reyni að hjóla aftur í málefnið á þeim tímapunkti sem það er reiðubúið til að ræða málið efnislega. Nú tel ég útilokað að málið verði rætt efnislega það sem eftir er af þessum þingfundi, alla vega á rólegu nótunum. Ég ítreka að ég tek undir þau orð sem hér hafa fallið um að við slítum núna þingfundi, komum aftur á morgun og tölum áfram um málið efnislega, útsofin og vonandi vel nærð.

Hæstv. forseti. Ég get tekið undir það að menn eiga að gæta orða sinna hér á Alþingi. Nú hefur hæstv. ráðherra beðist afsökunar á ummælum sínum. En ég á voða erfitt með að skilja það að fresta þurfi þingfundi af því að menn eru í uppnámi, af því að það er svo mikið drama. Það væru nú ekki margir þingfundir ef menn ætluðu alltaf að fresta fundi þegar væri drama í þessum sal,  Ég held að við eigum bara að halda áfram þessum ágæta fundi, mér sýnist hann verða skemmtilegri eftir því sem á líður, og halda umræðunni áfram því þetta er auðvitað ekkert nýtt. Þetta drama er ekki nýtt, þessi orðræða er ekki ný, við höfum heyrt hana oft áður. Höldum bara áfram.

Herra forseti. Þar sem tónninn var um - þar til hv. þm. Brynjar Níelsson talaði - að ljúka þessum fundi í kvöld þá bað ég um orðið, því að ef svo er - ég er nefnilega næstur á mælendaskrá þegar við förum að ræða skýrsluna þannig að ég fæ ekki tækifæri þá, því ætla ég að nýta tækifærið núna til að lesa upp dagskrártillögu til þingforseta: „Ég undirritaður geri það að tillögu minni í samræmi við 1. mgr. 77. gr. þingskapalaga að fyrstu mál á dagskrá næsta fundar verði eftirfarandi þingmál: 1. Störf þingsins. 2. Ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðsla um áframhald aðildarviðræðna við Evrópusambandið, 344. mál, þingsályktunartillaga frá Jóni Þór Ólafssyni. Fyrri umræða. Ég óska eftir því að þessi tillaga verði borin upp til afgreiðslu í samræmi við áðurnefnda grein þingskapa. Jón Þór Ólafsson, þingmaður Pírata.“ Ég ætla að afhenda þingforseta hana, og bið hann um að verða við tilmælum mínum.

Varðandi það sem er ómögulegt þá virðist ekki vera ómögulegt að vera á móti inngöngu í Evrópusambandið annars vegar og hins vegar vera á sama tíma með þjóðaratkvæðagreiðslu um áframhaldandi aðildarviðræður. Það er nákvæmlega það sem þjóðin gerir. Þjóðin er í dag á móti inngöngu í Evrópusambandið en samt með því að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu um áframhaldandi aðildarviðræður þannig að það virðist ekki vera ómögulegt fyrir þjóðina. Það sem er aftur á móti ómögulegt fyrir þjóðina er að kalla milliliðalaust eftir þessari þjóðaratkvæðagreiðslu, það er ómögulegt fyrir þjóðina. Þjóðin getur ekki kallað eftir þjóðaratkvæðagreiðslu milliliðalaust. Það getur hún gert í Sviss, það getur hún gert í mörgum öðrum ríkjum. Það hefði hún getað gert ef við hefðum fengið nýja stjórnarskrá grundvallaða á frumvarpi stjórnlagaráðs. Það fengum við ekki, það fékk þjóðin ekki og þjóðinni er ómögulegt að kalla milliliðalaust eftir þjóðaratkvæðagreiðslu. Það sem er aftur á móti mögulegt og líklegt er að í framtíðinni, við erum kannski að tala um innan tíu ára, fái þjóðin þessar heimildir. Tímarnir eru breyttir. Fólk í dag innbyrðir meira og meira af fréttum í gegnum samfélagsnet, í gegnum þátttökumiðil, í gegnum internetið og þá situr fólk ekki og tekur við eins og það gerði forðum; það horfði á sjónvarpið, sem er kaldur miðill sem tekur yfir öll skynfærin og matar mann. Það er gamla módelið. Fólk sem lifði í þeim heimi gat ekki tekið þátt nema þá á kaffistofunni daginn eftir. Það fólk er miklu líklega til að sitja á skoðunum sínum og hjá því fólki vex ekki jafn mikil réttlætishugsun. Fólki finnst bara rétt að það fái að taka þátt í samfélagi sínu, að það fái að segja skoðun sína og að það sé hlustað á hana, að það fái að taka þátt í ákvarðanatökunni. Þessi undiralda, tæknibreytingin, sem internetið er, þar erum við öll núna, við erum þátttakendur í hinni samfélagslegu umræðu. Okkur finnst rétt að við komum að ákvarðanatöku. Við erum ekki að fara að snúa þeirri þróun til baka, þetta er framtíðin og þetta mun bara aukast. Og sífellt fleira fólk mun setja þessi gildi framar í forgangsröðuninni þannig að þjóðaratkvæðagreiðslur eða frumkvæði þjóðarinnar er það sem koma skal. Þeir flokkar sem eru fyrstir til að átta sig á því og bjóða upp á það munu fá kjósendur í framtíðinni, þeir munu fá framtíðarkjósendurna. Það er líka möguleiki núna, með þingmenn sem milliliði, að kalla eftir þjóðaratkvæðagreiðslu um áframhaldandi aðildarviðræður og spyrja þjóðina: Eigum við að halda aðildarviðræðum áfram? Það er þingsályktunartillaga sem Píratar hafa lagt fram með Bjartri framtíð og Samfylkingunni. Ég hef rétt í þessu lagt fram dagskrártillögu til þingforseta um að það verði fyrsta mál á dagskrá þingsins á morgun á eftir liðnum um störf þingsins. Við förum bara í það að ræða það, klárum það fyrir föstudaginn, sem er síðasti séns. Ef það er ekki klárað fyrir föstudaginn þá uppfyllir það ekki lög um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna. Þar er kveðið á um að það þurfi að líða þrír mánuðir frá því að þingið samþykkir þjóðaratkvæðagreiðslu þangað til hún fer fram og sveitarstjórnarkosningar fara fram eftir þrjá mánuði núna á föstudaginn. Þetta er síðasti séns. Þetta er það sem er mögulegt í dag. Þingforseti hefur valdið. Hann hefur fengið beiðni um að setja þetta á dagskrá sem fyrsta mál og við vonum að hann verði við því. Þetta er mögulegt.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Ég er mjög svo sammála honum um að framtíðin sé sú að auka þátttöku í ákvarðanatöku og ekki síst þeim stóru. Ég tel mjög mikilvægt að við bindumst sem fyrst böndum hér í þinginu og búum til leið fyrir þjóðina til að kalla eftir þjóðaratkvæðagreiðslu. Mér finnst það skipta mjög miklu máli. Það hefur verið á stefnuskrá míns flokks í mjög langan tíma og það var auðvitað von okkar sem vildum að ný stjórnarskrá færi í gegn á síðasta þingi að við næðum slíku ákvæði þar inn og þar með væri unninn ákveðinn sigur í því efni. Mér og hv. þingmanni varð ekki að ósk okkar hvað það varðaði, en við þurfum þrátt fyrir það að finna einhverjar leiðir til að opna fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu þangað til við náum því markmiði okkar að þetta verði fellt í stjórnarskrá. Ég vil því spyrja hv. þingmann hvaða leiðir hann sér færar í því efni, sérstaklega í ljósi umræðu um hinn mikla ómöguleika sem hæstv. fjármálaráðherra er orðinn frægur fyrir að fjalla um, og hvaða leiðir hann sér til þess að stíga þau skref að opna fyrir þjóðinni svo að hún geti í auknum mæli kallað eftir atkvæðagreiðslu þangað til við höfum fengið ákvæði um það í stjórnarskrá. Ég held að kannski ættum við hv. þingmaður og fleiri hér inni sameiginlega að skora á hæstv. fjármálaráðherra að koma með okkur í þá vegferð vegna þess að hann heldur því fram núna, þó að hann hafi ekki verið til í að styðja það á síðasta þingi, að þetta sé mikilvægt að gera. Það er vonandi að við náum með einhverjum hætti saman um það á þessu þingi.

Herra forseti. Ómöguleikinn er til staðar hérna vegna þess að þeir sem stjórna, þeir sem halda um stjórnartaumana í dag, halda um tauma meiri hluta þingsins, eru enn þá fastir í fulltrúalýðræðismódelinu, í því módeli sem var sett á laggirnar til að sparka öðru gerræðislegra módeli á sínum tíma þar sem páfar og prinsar réðu öllu saman. Þegar menn gáfust upp á því módeli og höfðu rökstutt það og rökrætt í einhverjar aldir að bæta þyrfti fyrirkomulagið og breyta því og koma meira valdi til fólksins, sem var náttúrlega almennt ekki menntað og illa upplýst og upplýsingar ferðuðust hraðast með bréfdúfum, var fulltrúalýðræðisfyrirkomulag besta fyrirkomulagið sem var í boði. Nú er gerbreyttur tími með internetinu, samfélagsmiðlunum og upplýstu samfélagi þar sem fólk er virt og tekur þátt í samfélagsumræðu. Með almennri menntun og allri tækninni sem býður upp á rafrænar kosningar o.s.frv. er annað í boði. Fólk mun ekki lengur sætta sig við annað en að taka meiri beinan þátt, hafa frumkvæði að því að taka beinan þátt í ákvarðanatöku ríkisins. Þessi ómöguleiki endurspeglar skilningsleysi ráðamanna í dag, þeim finnst að þeir eigi að vera kjörnir og ráða svo öllu saman og þannig sé það bara. En þetta er ekki það sem þjóðinni finnst í dag og þeir sem átta sig síðast á því verða af atkvæðum framtíðarinnar. Ég svara seinni spurningunni í síðara andsvari.

Virðulegi forseti. Ég er sammála mjög mörgu í þessu sjónarmiði þótt ég telji ekki að fulltrúalýðræði sé komið á þann stað að vera orðið úrelt. Ég held að þetta geti farið ágætlega saman. Vandinn er kannski að þegar menn eru komnir inn á Alþingi á grundvelli fulltrúalýðræðis fyrir einhvern flokk fara þeir á einhvern hátt að splæsa sig saman og verða óttaslegnir við að spyrja stærri hópa meðal þjóðarinnar hvað þeir vilja. Þetta er líka hugarfar sem þarf að breyta hjá okkur stjórnmálamönnum. Ég held til dæmis að stórmál eins og þetta, og það er þess vegna sem ég styð mjög að það fari í þjóðaratkvæðagreiðslu, eigi einmitt heima meðal þjóðarinnar en ekki inni á fulltrúasamkundunni vegna þess að stundum virkar hún ekki eins vel og að spyrja þjóðina beint, og svo er sannarlega í þessu tilfelli að mínu mati. 

Herra forseti. Þetta er alveg rétt sem þingmaðurinn segir, þjóðin er ekki tilbúin í algjört beint lýðræði um alla hluti, nei. En þjóðin er klárlega tilbúin í lágmarkslýðræði sem er að hún geti gripið inn í. Þjóðin er mjög hrifin af málskotsréttinum, sérstaklega. Hann hefur reynst okkur vel. Þetta lágmarkslýðræði, að þjóðin geti gripið inn í ákvarðanir stjórnvalda, er það sem þjóðin er hrifin af í dag. Við erum ekki búin að finna allar útfærslur á beinna lýðræði, það er í vinnslu og það er í vinnslu víða um heiminn. En þetta lágmarksatriði er þjóðin sammála um. Varðandi lausnir er það löggjafinn sem þarf að leggja fram og þrýsta á að fá slíkt lágmarkslýðræði fyrir þjóðina, að þjóðin geti haft frumkvæði að málskoti, að þjóðin geti tekið mál í sínar hendur, þessi stóru mál.

Herra forseti. Ég vil taka undir með hv. þingmanni og spyrja hann aðeins út í það sem hann tekur réttilega inn í þessa umræðu, sem er sú sorglega staðreynd að okkur hefur ekki enn auðnast að koma inn í stjórnarskrá ákvæðum sem færa til þjóðarinnar sjálfrar rétt til að krefjast þess að stór og mikilvæg mál fari í þjóðaratkvæði. Það er dapurlegt. Staðan núna í þessu máli færir okkur heim sanninn um það hvers konar stórslys það er að það hafi ekki tekist. Á því bera að sjálfsögðu þau öfl ábyrgð sem hafa komið ítrekað í veg fyrir tilraunir til stjórnarskrárbreytinga, meðal annars og ekki síst um þetta. En þannig hefur það verið fyrir þrennar alþingiskosningar að þegar ljóst varð að ekki yrði um heildarendurskoðun stjórnarskrár að ræða voru gerðar tilraunir til þess 2007, 2009 og 2013 að taka þá nokkur einfaldari grundvallarmál inn í stjórnarskrá og þar á meðal þetta um beina lýðræðið. Nú höfum við beina vísbendingu frá þjóðinni, þeim hluta sem tók þátt í hinni ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu um að þetta ákvæði nýtur mikils stuðnings, gríðarlegs meirihlutastuðnings með þjóðinni, hún vill fá þennan rétt. Spurningin er kannski: Hvað er til ráða? Hvernig eigum við að ná þessu máli fram? Einnig væri fróðlegt að heyra sjónarmið hv. þingmanns, sem hefur verið að kafa ofan í þessi mál, um hvað væri ásættanleg þátttaka eða þröskuldur í sambandi við slíkar undirskriftir. Staðan í augnablikinu er einnig áhugaverð í því sambandi. Nú hafa, samkvæmt upplýsingum úr fjölmiðlum, yfir 28 þús. manns verið að biðja um þennan rétt til þjóðarinnar, að taka afstöðu til þess hvort slíta eigi viðræðum við Evrópusambandið eða halda þeim áfram. Það liggur nálægt því að vera 11–12% kosningarbærra manna í landinu. Er það nóg? Er það ekki orðin það sterk krafa frá kjósendum að við henni ætti að verða? Það væri fróðlegt að heyra sjónarmið hv. þingmanns til þess.

Herra forseti. Ég vil sjálfur hafa hlutfallið mjög lágt. Ég geri mér grein fyrir því að ég er líklega meðal þeirra sem vilja hafa hlutfallið sem lægst. Í Sviss er það tvíþætt, annars vegar hefur þjóðin málskotsrétt. Fólk getur greitt atkvæði um lög sem þingið samþykkir í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það þarf að safna undirskriftum innan 100 daga. Þá er hægt að fá mál sem þingið samþykkir í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er föst tala, ég held það sé í dag 0,7% þjóðarinnar. Ég held að Svisslendingar séu 9 milljónir, ég man það ekki. Ef þetta væru Íslendingar, hversu margir væru þetta þá? Þeir geta reiknað það út sem hafa reiknivél fyrir framan sig. Svo veltur þetta á því hvernig á að gera þetta. Er hægt að gera þetta rafrænt? Er það auðveldara? Er hægt að gera þetta í gegnum Íslykilinn eða eitthvað? Þá er það auðveldara, þá er hægt að hafa hlutfallið hærra. En þegar öllu er á botninn hvolft þá held ég að við ættum að spyrja þjóðina. Við ættum að spyrja þjóðina að því hversu há prósentan ætti að vera. Ekki leggja upp með of lága prósentutölu, ekki leggja upp með 10% og svo 15% og 20%, bjóða upp á lægri hlutfallstölur líka. En ég held að þjóðin ætti að svara þessari spurningu.

Herra forseti. Það er að sjálfsögðu ein hugmynd að fá leiðsögn frá þjóðinni í þessum efnum, það er auðvitað gert og þekkt víða að spurningar sem bornar eru upp í þjóðaratkvæðagreiðslum eða í íbúakosningum eða annars staðar, eru ekki endilega bara já eða nei við einhverri tiltekinni spurningu. Það er líka hægt að bera upp spurningar til að fá leiðsögn frá þjóðinni um til dæmis hluti af þessu tagi, hvaða mörk væri þarna stuðst við. Miðað við þessar lágu tölur í Sviss, sem miðast að vísu við land með miklu fleiri íbúa, værum við löngu komin upp fyrir þau mörk á Íslandi með þessa áskorun núna, það er sennilega yfir tífaldur sá fjöldi sem þyrfti til ef 0,7% af kosningarbærum mönnum gætu krafist slíkrar atkvæðagreiðslu. Auðvitað hefur sá möguleiki verið ræddur að skilgreindur, en nokkuð stór minni hluti þingsins gæti líka komið þessu til leiðar, en það er afar blóðugt að hafa hvorugt eins og dæmin sanna núna.

Herra forseti. Já, það væri gott að þingið gæti líka kallað eftir þessu. Í danska þinginu held ég að 1/3 geti skotið málum í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það þýðir bara að það þarf að vanda betur vinnubrögðin á þinginu og ná meiri samstöðu um mál því að annars eru líkur á því að minni hlutinn vísi málum í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég held bara að það hafi ekki gerst að málum hafi verið vísað í þjóðaratkvæðagreiðslu en að möguleikinn sé til staðar þýðir að menn þurfa að vanda betur vinnuna. Fram kemur í skýrslu McKinsey um Ísland að ein af ástæðunum fyrir því að erlendir fjárfestar horfi síður hingað, fyrir utan höftin og allt það, sé óstöðugleiki í stjórnmálum. Það er engin langtímastefna og ef þingið gæti vísað málum í þjóðaratkvæðagreiðslu mundi það þýða meiri samstöðu, það mundi þýða að menn mundu í meira mæli þurfa að koma sér saman um einhverja langtímastefnu í málunum. Það væri gott.

Herra forseti. Hv. þingmaður veltir fyrir sér þjóðaratkvæðagreiðslu og hvernig hún mundi gagnast okkur ef við nýttum okkur hana og settum löggjöf um hana. Við vitum auðvitað að ef þetta mál fer í þjóðaratkvæðagreiðslu er það ekki bindandi fyrir stjórnvöld. Mig langar að velta upp gagnvart hv. þingmanni tillögu hans og fleiri hér inni um að málið fari í þjóðaratkvæðagreiðslu samhliða sveitarstjórnarkosningum, og við höfum aðeins þessa viku til að fá niðurstöðu í það ef svo á að verða, hvort hann haldi að það gæti nýst þessu máli jafn vel ef hún yrði síðar á kjörtímabilinu, eins og tillaga okkar Vinstri grænna gengur út á. Hún gengur út á að málinu verði vísað til þjóðarinnar á þessu kjörtímabili þó að ekki sé sett niður nákvæm dagsetning, en að fyrir liggi áður en við göngum til næstu alþingiskosninga niðurstaða í málinu og vilji þjóðarinnar. Þá geta flokkar sem bjóða fram fyrir þær kosningar tekið mið af því í stefnumálum sínum að fyrir liggi skýr vilji svo þetta verði ekki áfram þrætuepli og menn, eins og fyrir þessar kosningar, lofi einhverju sem þeir ætla sér ekki að standa við, eins og að vísa málinu til þjóðarinnar um áframhaldið. Mig langar að heyra viðhorf hv. þingmanns gagnvart því ef þetta næst ekki í gegn, sem maður telur kannski ekki miklar líkur á, hvort leið okkar Vinstri grænna gæti verið hagstæð.

Herra forseti. Ef ekki er í boði að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu samhliða sveitarstjórnarkosningum um hvort halda skuli aðildarviðræðum áfram, en stjórnin væri til viðræðu og samninga um að fresta viðræðum í stað þess að slíta þeim, eins og þingsályktunartillaga Vinstri grænna kveður á um, þá mun ég að sjálfsögðu styðja það. Það að fara í þjóðaratkvæðagreiðsluna samhliða sveitarstjórnarkosningum þýðir að þá fáum við svar frá þjóðinni um þetta og við fáum það eftir þrjá mánuði. Ég held að þjóðin sé orðin svolítið þreytt á þessari óvissu með málið. Þjóðin er líka þreytt á því að fá aðeins að kjósa á fjögurra ára fresti. Hún vill fá að kjósa oftar og hún vill fá að kjósa um stóru málin. Þetta á við um kjósendur allra flokka. Kjósendur Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins, 2/3 hlutar þeirra, vilja fá þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort halda skuli áfram aðildarviðræðum samhliða sveitarstjórnarkosningum.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Núverandi stjórnvöld hafa látið að því liggja að þau mundu ekki treysta sér til að framkvæma vilja þjóðarinnar. Ef niðurstaðan yrði sú í þjóðaratkvæðagreiðslu að menn vildu ljúka viðræðunum hafa menn gefið skýrt til kynna að þeir treysti sér ekki til að fylgja vilja þjóðarinnar. Þá erum við auðvitað komin í ansi mikla klemmu. Síðasta ríkisstjórn treysti sér til þess að fara í gegnum þá verkferla sem fylgja aðildarumsókn þó að annar stjórnarflokkurinn væri ekki hlynntur aðild, hún vildi láta reyna á hvað kæmi út úr því og bera undir þjóðina hvort um væri að ræða eitthvað sem menn vildu samþykkja eða ekki. En hvað telur hv. þingmaður með ríkisstjórn sem ekki vill hlýða vilja þjóðarinnar í þjóðaratkvæðagreiðslu, hvað væri hægt að gera með slíka niðurstöðu?

Herra forseti. Eins og ég nefndi í fyrra andsvari líta stjórnarflokkarnir á þann hátt á sína pólitísku tilveru að þeir hafi fengið umboð í þessum kosningum, það er þetta fulltrúalýðræði og ekkert meira en það. Þjóðin má kjósa á fjögurra ára fresti og svo hafa þeir fullt umboð til að beita öllu því valdi og öllum þeim heimildum sem þeim hefur verið falið með þeim kosningum. Þeir segja: Nei, það er ómöguleiki, við treystum okkur ekki til að fara að vilja þjóðarinnar í þjóðaratkvæðagreiðslu hvað þetta varðar, ef þjóðin segist vilja fara í þá vegferð. Og þjóðin segir það, við viljum klára aðildarviðræðurnar, við viljum halda þeim áfram og klára þær. Þetta lýsir gamaldags hugsunarhætti fulltrúalýðræðisins, það er ekki svigrúm fyrir beint lýðræði.

Herra forseti. Ég vil í allri vinsemd minna á að ég og margir fleiri sögðum að komið væri nokkuð nóg af fundahöldum í kvöld og að við bættum okkur kannski ekki mikið með því að teygja þetta alveg inn að miðnætti. Ég er víst næstur á mælendaskrá, eins og fram kom þegar forseti ætlaði að fara að gefa mér orðið, og ég verð að segja alveg eins og er að ég er ekki í sérstöku skapi til að fara í efnislega umræðu um þessa skýrslu núna. Mér sýnist mælendaskrá hvort sem er vera það löng að ljóst er að umræðunni heldur fram á morgun. Ég hefði talið skynsamlegt og betri endi á kvöldinu að forseti yrði við þeim óskum sem fjölmargir þingmenn settu fram, þótt ein ræða hafi verið flutt í millitíðinni, að láta staðar numið í kvöld, en neyði mig ekki í ræðustólinn.

Forseti hefur áhuga á að freista þess áfram um stund að halda áfram efnislegri umræðu um þessa skýrslu, enda hefur hún farið vel af stað núna eftir að hún hófst að nýju.

Virðulegi forseti. Það er vandi á að halda hvernig eigi að haga umræðum þegar svona langt er áliðið kvölds, langur dagur að baki og stór orð hafa fallið. Ég hef ákveðna samúð með hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni og því að hann sé ekki fullur tilhlökkunar að hefja efnisumræðu um málið að ganga í miðnætti þegar haft er í huga að það eru engar nauðir sem reka okkur til langvinnra fundahalda. Það er hvort sem er ekki þannig að málinu ljúki í kvöld. Það verður rætt á morgun, líklega ekkert mjög lengi á morgun og er þá ekki full ástæða til þess að láta nú nótt sem nemur og halda áfram á morgun? Ég er viss um að það mun greiða fyrir umræðum um málið á morgun ef það kemur endurskoðuð tillaga hæstv. utanríkisráðherra, ég tala nú ekki um sú afsökunarbeiðni sem við höfum óskað eftir að fylgi þeirri endurskoðuðu tillögu, og það sé öllum til góðs að við bíðum til morguns.

Hæstv. forseti. Ég vil endurtaka þá bón mína síðan áðan að fundi verði slitið. Hún var mikil óánægja minni hlutans með dagskrá þingsins í gær og þá varð forseti við því en setti síðan þingsályktunartillögu ríkisstjórnarinnar aftur á dagskrá í dag. Þetta er tillaga sem er með brigslyrðum sem hæstv. ráðherra hefur sjálfur viðurkennt að sé kannski ástæða til að skoða, þótt við höfum líka gagnrýnt þá fundarstjórn forseta að hafa hleypt málinu á dagskrá í þessum umbúnaði. Ég held að í ljósi þess hvernig ríkisstjórnin hefur haldið á málum varðandi þessa skýrslu og síðan varðandi þingsályktunartillöguna og umkvartanir okkar hér sé eðlilegt að ljúka þessum fundi að svo stöddu.

Virðulegur forseti. Er nú ekki bara nóg komið? Það er ekki eins og þessi umræða hafi endilega verið uppbyggileg og að forseta hafi lánast að leiða þennan þingfund áfram til góðs. Þó hefur komið fram hjá hæstv. utanríkisráðherra að hann hyggist endurskoða greinargerðina með þingsályktunartillögunni í samræmi við þær athugasemdir sem hér hafa komið fram og efasemdir um að þarna sé þingskjal sem sé tækt af mörgum ástæðum. En þingheimur hefur enn ekki séð niðurstöðu hæstv. utanríkisráðherra og getað þar með tekið afstöðu til hennar og hvað það er í raun og veru sem við byggjum umræðu okkar á. Það eru enn töluvert margir eftir á mælendaskrá þannig að við munum ekki klára þessa umræðu hér í kvöld, það liggur algerlega fyrir. Ég árétta þá ósk til hæstv. forseta að við látum gott heita í kvöld.

Forseti vill endurtaka það sem hann sagði áðan. Hann telur ekki óeðlilegt að halda hér áfram umræðunni enn um stund og vekur athygli á því að hæstv. utanríkisráðherra hefur greint frá því að hann hyggist endurskoða þá greinargerð sem fylgir tillögu þeirri sem er á dagskrá næst á eftir þessu máli. Við erum ekki að ræða um það mál nú.

Virðulegi forseti. Auðvitað erum við að ræða þá tillögu líka vegna þess að í greinargerð með tillögunni er beinlínis vísað til skýrslunnar sem við ræðum hér þannig að hún liggur til grundvallar tillögunni. Það er því ekkert óeðlilegt að þingmenn ræði bæði málin saman að vissu marki. Ég geri ráð fyrir því að hæstv. forseti hafi gengið út frá því þegar hann tók ákvörðun um að setja þingsályktunartillöguna á dagskrá. Það skal því ekki koma mönnum á óvart að þessi mál séu rædd saman, það er á grundvelli þess að ef tillagan mun taka breytingum mun það hafa mikil áhrif á umræðuna um skýrsluna. Það er þess vegna sem sú ósk er borin fram að við fáum að bíða eftir því að sjá hvaða breytingar verða gerðar á greinargerðinni sem hæstv. utanríkisráðherra hefur boðað. Ég lagði fram fyrirspurn og óskir um gögn og upplýsingar til forsætisnefndar í dag. Ég vil spyrja hæstv. forseta 

Forseti greindi frá niðurstöðu sinni varðandi fyrirspurn hv. þingmanns í upphafi þingfundar eftir kvöldmatinn og vísar til þess.

Virðulegi forseti. Sú eðlisbreyting varð á umræðunni um skýrslu utanríkisráðherra 10 mínútur í 7 síðastliðinn föstudag að umræðan hætti að verða um kosti og galla Evrópusambandsaðildar og varð um hvernig ákvörðun um hana ætti að taka og af hverju. Það er þess vegna óhjákvæmilegt að menn ræði í samhengi þingsályktunartillögu hæstv. utanríkisráðherra og skýrsluna og nú í kvöld hefur orðið sú vending í málinu að hæstv. utanríkisráðherra hefur boðað breytingu á greinargerð með þingsályktunartillögunni. Það er þess vegna fullkomlega eðlileg krafa að menn geri hlé á þingfundi og bíði þar til ný útgáfa af þingsályktunartillögu hæstv. utanríkisráðherra hefur verið prentuð upp og menn geti þá farið í efnislega umræðu um hana.

Herra forseti. Hér hafa komið fram ítrekaðar óskir frá fjölmörgum þingmönnum til hæstv. forseta um að ljúka umræðu um þetta mál nú og slíta þingfundi, taka þá til við það á næsta þingfundi væntanlega. Forseti hefur sagt að hann telji ekki óeðlilegt að halda áfram enn um sinn, en hefur ekki svarað því nákvæmlega hversu lengi hann ætlar að halda þessum fundi áfram. Ég vil af því tilefni fara fram á það við forseta að hann upplýsi þingheim um það hvað þetta enn um sinn á að standa lengi, hvenær hann hyggst ljúka þessum þingfundi. Ég ítreka þau sjónarmið mín, eins og margra annarra þingmanna hér í kvöld, að réttast sé, við þær aðstæður sem nú eru uppi, að hætta þessum þingfundi og taka þá til við málið á næsta þingfundi eða síðar ef svo vill verða.

Eins og við hv. þingmaður þekkjum er hið kunna hugtak „enn um sinn“ býsna teygjanlegt. Í huga forseta þess sem nú situr getur það við þessar aðstæður ekki tekið yfir lengra tímabil en 48 mínútur.

Herra forseti. Ég ætla ekki að færa nein sérstök rök fyrir þeirri ósk minni og beiðni og tillögu að forseti láti staðar numið, að þetta sé orðið gott. Í raun og veru snýst það bara um að forseti sýni vott af sanngirni og fari yfir það í huga sér hvernig þetta er búið að ganga til í dag og í kvöld og hvort ekki sé nóg komið. Ég held að virðulegur forseti hljóti að átta sig á því að þetta hefur kannski ekki að öllu leyti verið uppbyggilegasta og skemmtilegasta þingkvöld eða þingdagur seinni áratuga þingsögunnar. Ef það yrði til þess að menn færu aðeins betur stemmdir heim í kvöld að forseti sýndi stjórnkænsku, visku, mildi og sanngirni og sliti núna fundi held ég að það væri ákaflega vel ráðið.

Stjórnkænska, viska, mildi, sanngirni. Þetta eru nokkuð miklar kröfur sem gerðar eru til forseta.

Virðulegur forseti. Það er orðin nokkuð áleitin spurning í mínum huga: Af hverju liggur svona á í þessu máli? Af hverju þurfum við, þingheimur, að vera núna að ræða Evrópusambandið fram á kvöld dag eftir dag? Evrópusambandið er ekki að fara neitt. Það er engin ákvörðun sem við þurfum að taka fyrir helgi um Evrópusambandið. Það er búið að gera hlé á þessum viðræðum, það liggur fyrir. Hver er asinn? Af hverju slökum við ekki bara aðeins á, veltum fyrir okkur þessari skýrslu og síðan getur hæstv. utanríkisráðherra, það er full þörf á því, endurskrifað tillögu sína og komið með hana einhvern tíma inn í þingið þegar hún er betur skrifuð og betur gerð. Hvað liggur á? Þeirri spurningu hefur ekki verið svarað. Það er engin dagsetning sem skiptir máli í þessu.

Virðulegi forseti. Ég kannski missti af einhverju en er ekki rétt að við erum að ræða skýrsluna um Evrópusambandið? Það er þá væntanlega einhver misskilningur þegar menn biðja um að prentað sé upp annað mál til að fara að ræða það því að við erum ekki að ræða það. Ég skil ekki alveg hvað hv. þm. Guðmundur Steingrímsson var að segja, hvort menn eigi ekki að slaka á. Ég verð ekki var við annað en að hér séu allir alveg slakir og vel tilbúnir til að taka góða umræðu. Það er bara þannig að maður getur varla beðið eftir því að fá að heyra ræður þeirra hv. þingmanna sem eru á mælendaskrá. Nú er virðulegur forseti búinn að segja okkur að við fáum ekki að vera lengur hérna en í þrjú korter í viðbót þannig að ég vonast til þess að við getum fengið að heyra í þeim hv. þingmönnum sem hafa undirbúið sig vel og verða örugglega með mjög athyglisverðar ræður.

Virðulegi forseti. Mér er ofsalega illa við að menn séu í leikfimi við að snúa út úr orðum manns. Þegar ég talaði á föstudaginn lá ekki fyrir nein tillaga um að slíta aðildarviðræðum. Ég talaði á föstudaginn í þeirri trú að við værum í alvörunni að hefja opna umræðu um kosti og galla Evrópusambandsaðildar á grundvelli skýrslu sem var þá nýkomin úr ofninum. Svo er dembt á okkur hér tilkynningu um það í skjóli nætur að komin sé tillaga frá ríkisstjórninni um að slíta aðildarviðræðum. Það breytir umræðunni um skýrsluna, það breytir henni algerlega. Það er ekki hægt að slíta þau mál í sundur. Í guðanna bænum, ekki gera svo lítið úr okkur þingmönnum að reyna að halda því fram. Ég á aðeins 5 mínútur eftir af ræðutíma mínum um skýrsluna og ég vil ekki fara af stað með ræðu mína 

Forseti vill minna hv. þingmenn á að virða tímamörk.

Herra forseti. Ég held að við séum öll orðin frekar framlág hér í kvöld og mál að linni. Ég veit að vestfirska þrjóskan getur verið mikil, bæði hjá mér og hæstv. forseta, en stundum þurfa menn aðeins að slaka á og ég held að það eigi við í kvöld með hæstv. forseta, hann ætti að hleypa fólki heim að hvíla sig svo það geti komið endurnært í fyrramálið og tekið á þessu máli. Þó að mönnum liggi mikið á, eins og hæstv. utanríkisráðherra, við að koma í veg fyrir að þjóðin gangi í Evrópusambandið held ég að það sé ekki nein hætta á því að við verðum innlimuð í Evrópusambandið 

Virðulegi forseti. Ég tek undir með mörgum þeim hv. þingmönnum sem hér hafa talað, ég tel að það sé málinu ekki beint til gagns að við höldum umræðum hér áfram. Ég lít svo á að í gærkvöldi, þegar stjórnarmeirihlutinn samþykkti lengd þingfundar til miðnættis, hafi fólk kannski átt von á að umræðan kláraðist. Sýnt er að hún gerir það ekki í kvöld og heilmikið er eftir enn þannig að ég held að það sé ekki úrslitaatriði að við verðum hér áfram til miðnættis. Til að liðka fyrir þingstörfunum þá er það nú kannski þessi samstarfsvilji, samvinna og sáttfýsi - sem ítrekað hefur verið boðuð af hæstv. forseta og forsætisráðherra, sérstaklega á hátíðarstundum, að því eigi að beita. Mér finnst það ekki vera gert í kvöld og ekki hafa verið gert í gærkvöldi þegar þingfundur var lengdur án sérstaks tilefnis. 
            

Herra forseti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði áðan að þessi umræða væri hvorki skemmtileg né uppbyggileg. Ég ætla að fallast á hið fyrra en leyfa mér að mótmæla harðlega hinu síðara. Ég tel að þetta hafi verið mjög uppbyggileg umræða, hér hafi menn bæði iðrast og fyrirgefið og það er fallegt og það veit ég að ég og hv. þm. Geir Jón Þórisson, hávaxnasti þingmaður þingsögunnar, erum örugglega sammála. Þetta tvennt fylgist að og það er gott að það komi fram í þessum þingsölum. Svo af því að mér finnast þingmenn vera frekar þreyttir og framlágir þá vil ég segja að ég kem hér aðallega til að hrósa hæstv. forseta og forsetum sem ég tel að hafi greitt mjög fyrir þingstörfum með sáttfýsi sinni hér í kvöld Ég veit að það kemur hæstv. forseta á óvart að ég, sem hef jafnan talið að enginn komist til þroska sem alþingismaður nema sjá dag rísa út um glugga þinghússins, tek eigi að síður undir það að menn ættu kannski að láta staðar numið núna. Ástæðan er kannski sú að þetta hefur verið svo dramatískt kvöld að jafn viðkvæmur maður og ég þarf nóttina til að jafna sig.

Virðulegi forseti. Ég vil ítreka að ég tel best að við ljúkum þessari umræðu hér í kvöld. Það er um svo margt að ræða við ríkisstjórnina og við forseta um framgang þessa máls að það væri að æra óstöðugan að rifja það allt upp. Við höfum verið svo meðfærileg og sáttfús, stjórnarandstaðan, í dag að því má helst líkja við hina frægu líkingu úr ljóði Majakovskís að við séum eins og ský í buxum. Við höfum til dæmis ekki gengið ríkt eftir því við forseta hvað verði um afgreiðslu skýrslunnar í utanríkismálanefnd. Við höfum ekki fengið skýr svör um það með hvaða hætti álit verður unnið í utanríkismálanefnd og hvort það komi ekki örugglega aftur hingað inn þannig að við getum treyst því að einhver efnisleg vinnsla verði með skýrsluna; og það skiptir auðvitað efnislega máli fyrir okkur að fá að sjá tillöguna sem hæstv. utanríkisráðherra vill flytja. Af hverju skiptir hún máli? spurði hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson hér áðan. Hún skiptir máli vegna þess að henni er dembt á án nokkurra skýringa. Það er ekki bráð hætta af innlimun Íslands í Evrópusambandið á næstu vikum og það eru engin efnisleg rök fyrir því að halda næturfundi um þetta mál þegar ríkisstjórnin er svo verklaus sem raun ber vitni að öðru leyti.

Virðulegur forseti. Sú umræða sem hér hefur farið fram, að mörgu leyti líka um fundarstjórn forseta, hefur þó skilað þeim árangri að til stendur að gera breytingar á greinargerð með þingsályktunartillögu hæstv. utanríkisráðherra þar sem tekin verða út brigslyrði um stjórnarskrárbrot á síðasta þingi. Það er mikilvægt. Einnig hefur sá árangur náðst hér í kvöld að hæstv. utanríkisráðherra bað hv. þm. Steingrím J. Sigfússon afsökunar á ummælum sínum héðan úr sal og er maður að meiri fyrir vikið. Það er ljóst að umræðan skilar árangri en ég held að enginn geti deilt um það að hún hefur tekið eðlisbreytingu í ljósi þess að tillögu til þingsályktunar frá hæstv. utanríkisráðherra var dreift hér sl. föstudag. Það hefði auðvitað verið heppilegt, og það er það sem við höfum bent hér á í kvöld og í dag og í gær, ef menn hefðu lokið umræðu um skýrsluna fyrst. Það var það sem ég var að reyna að segja hér áðan og vona að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson nái í þetta skiptið.

Herra forseti. Mikið hefur gengið á í kringum verklagið sem hér hefur verið viðhaft. Það hefur valdið því að þúsundir manna og kvenna hafa séð ástæðu til að fylla Austurvöll tvo daga í röð og ég leyfi mér að fullyrða að það eru kjósendur allra flokka sem hafa komið til að mótmæla. Við í minni hlutanum höfum mótmælt því að skýrsla sem unnin var til að tekin væri ákvörðun um áframhald í Evrópumálum hefur að engu verið gerð. Þegar umræða um hana var rétt hafin var lögð fram þingsályktunartillaga með orðalagi, svo að ég tali ekki um tillöguna sjálfa, sem vegur að heiðri þingmanna og brigslar þeim um stjórnarskrárbrot. Í ljósi þessa fer ég fram á að málinu verði frestað og fundi slitið og fundur verði ekki settur fyrr en búið er að koma friði á og forseti búinn að funda með þingflokksformönnum.

Virðulegi forseti. Ég hjó eftir því að beiðni mín um að slakað yrði á í þessu máli naut ekki skilnings hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar. Ég geri þó ráð fyrir að hann skilji orðasambandið „að slaka á“. Ég meinti heldur ekki að ég skynjaði ekki eins og hann að við værum öll fullkomlega róleg hérna inni núna. Hins vegar var ég að beina sjónum okkar allra að ákveðnum asa sem virðist vera á málinu og mér finnst mjög áhugaverður í ljósi þess að það er í raun og veru ekkert að gerast úti í heimi eða hér í Evrópusambandsmálum, það er hlé á þessum viðræðum. Af hverju liggur svona á að klára umræðuna um skýrsluna? Af hverju liggur svona á að koma á dagskrá þingsályktunartillögunni um að slíta viðræðunum? Hver er asinn? Því er algerlega ósvarað. Í þeirri merkingu held ég að skynsamlegt sé að anda vel ofan í kviðinn og slaka aðeins á og að við veltum gaumgæfilega fyrir okkur 

Virðulegi forseti. Ég hef mínar efasemdir um að gott sé að anda ofan í kviðinn og ætla ekkert að fara efnislega í það. Ég ætla að gagnrýna hv. þm. Össur Skarphéðinsson og ræðu hans. Auðvitað snýst deilan um hvort við hættum eftir 33 mínútur. Ég vil, vegna þess að hv. þm. Össur Skarphéðinsson er viðkvæmur einstaklingur, biðja hann strax afsökunar á því að gagnrýna hann, bara til öryggis af því að við höfum sé hvernig mál þróast hér og við erum komin með nýja vinnureglu þar sem allt sem skilgreint er sem brigsl er orðið gríðarlega alvarlegt í þessum sal. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson hélt á síðasta kjörtímabili innblásnar ræður um að við ættum að tala fram í nóttina þannig að við brutum hvað eftir annað vökulögin sem eru, held ég, frá 1918 og kváðu á um … 

Hæstv. forseti. Ég hef alltaf haft miklar mætur á hæstv. forsetanum og ekki minnkuðu þær þegar hann upplýsti okkur um hvað „enn um sinn“ þýðir, að það þýða 48 mínútur eða allt að því. Þetta vissi ég ekki fyrir. 

Sigurðsson. Nei, Árnason, fyrirgefðu.


             en af því að hv. þingmaður Árni Páll Árnason sagði að stjórnarandstaðan hefði verið meðfærileg og sáttfús vil ég vita hvort forseti þingsins getur skilgreint þetta hlutverk fyrir okkur, „sáttfús og meðfærilegur.“

Forseti vill biðjast afsökunar á því að hafa gripið fram í og rangfeðrað menn en hann horfði í augu hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar og taldi að ummælunum hefði verið beint til hans. Ég vil líka segja, til að flækja hugtakanotkunina, að „enn um sinn“ er ansi teygjanlegt hugtak og núna þýðir það einungis 31 mínúta.

Herra forseti. Ég vildi aðeins segja, ef það mætti verða til að greiða fyrir þeirri ákvörðun hjá hæstv. forseta að ljúka nú þingfundi, að ég tek afsökunarbeiðni hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar gilda. Ég fyrtist ekkert við þótt hann finni að því að taugakerfi mitt er ekki orðið betra en það, eftir að hafa hlustað á ræðu t.d. hæstv. utanríkisráðherra fyrir nokkrum dögum og síðan nokkrar ræður í kvöld og frammíköll hans, að ég þarf nóttina til að jafna mig. En ég get lofað hv. þingmanni því að ég kem alveg eldfjörugur og sprækur hingað til þings á morgun og geri mitt eins og jafnan til að greiða fyrir þingstörfum. En ég vil aftur, eins og ýmsir fleiri, þakka hæstv. forseta fyrir það hvernig hann hefur lagt gjörva hönd á sáttaplóginn hér í kvöld. En ég tel að hann yrði maður að meiri og elskaður og virtur enn meira en hann er af mönnum í kvöld ef hann mundi hleypa okkur, sem erum eins og viðkvæm blóm, í hvílu til að reyna að safna kröftum fyrir morgundaginn.

Virðulegi forseti. Það er ekki einfalt að taka við af þessu næturljóði hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar. En mig langar til að taka upp það sem hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir drap á í umræðunni fyrr í kvöld þar sem hún taldi að eina boðlega málsmeðferðin að því er varðar framvindu þessa máls væri að ljúka umfjöllun um skýrsluna í nefnd, koma því svo hingað til þingsins og þá væri komið að því að byggja umræðu um þingsályktunartillöguna á þeirri niðurstöðu. Þetta var mælt af skynsemi og það er ákall mitt til virðulegs forseta að beita sér í þágu uppbyggilegrar málsmeðferðar. Það væri þinginu sannarlega til framdráttar og ég tel að það sé full ástæða til þess áður en við göngum til nýs þingfundar á morgun að þingflokksformenn hittist og ræði með hvaða hætti hægt sé að koma þessu 

Vegna ummæla hv. þingmanns vill forseti taka það fram að það er ætlun hans að boða til fundar þingflokksformanna á morgun áður en þingfundir hefjast og raunar áður en þingflokksfundir hefjast.

Herra forseti. Það er bersýnilegt, og kemur kannski engum á óvart, að tímaeiningin er breytileg, líka í huga hæstv. forseta. 48 mínúturnar, sem áðan voru taldar einingin fyrir „enn um sinn“, voru svo orðnar 33 og eru sennilega orðnar 27 eða 28 mínútur núna. Ég ætla þess vegna að leyfa mér að inna hæstv. forseta eftir því hvað hann hyggst halda þessum fundi lengi áfram úr því sem komið er. Það er kannski ekki góður bragur á því að fara að hefja hér nýja ræðu þegar klukkan er á seinni tímanum í miðnætti miðað við það sem áður hefur komið fram í umræðum undir liðnum fundarstjórn forseta, þ.e. að fjölmargir þingmenn óskuðu eftir því að þessum fundi yrði nú lokið. En ég spyr hæstv. forseta að því hvað er „enn um sinn“ núna langt og hvað hyggst hann halda þessum fundi áfram og hyggst hann taka fyrir ræðu næsta manns á mælendaskrá?

Það er einlæg löngun forseta að halda áfram efnislegri umræðu enda hefur honum fundist að umræðan, sem fram hefur farið núna, um fundarstjórn forseta, hafi verið á ákaflega jákvæðum og uppbyggilegum nótum og er þó ekki að hvetja til þess að þeirri umræðu verði sérstaklega haldið áfram heldur verði þá fordæmi fyrir góðri og efnislegri umræðu á eftir. Eins og hv. þingmaður sagði þá gengur sem óðast á „enn um sinn“-hugtakið.

Virðulegi forseti. Ég tek bara undir orð þeirra sem komið hafa hingað upp áður um að við slítum fundi þar sem ég hef enga trú á því nú frekar en fyrr að úr þessu verði efnisleg umræða umfram það sem komið er. Hér var á tímabili mjög áhugaverð umræða með nýjum rökum og nýjum efnisatriðum frá hv. 3. þm. Suðvest. Ragnheiði Ríkharðsdóttur. Það fór auðvitað allt í bál og brand eins og gengur og gerist þegar fólk talar saman. En ég ítreka bón mína með hliðsjón af því að hér verður greinilega efnisleg umræða, að við ljúkum þessum fundi bara núna. Við höfum þá kannski aðeins meiri tíma til að íhuga þá punkta sem hv. þingmaður kom með og verðum því enn þá betur í stakk búin til að halda áfram með umræðuna á morgun.

Herra forseti. Áður en ég hef mál mitt og forseti setur klukkuna af stað vildi ég inna forseta eftir því hvort hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra eru viðstaddir, eru í salnum og geta komið til umræðunnar, því að ég hef áhuga á því að eiga við þá orðastað.

Hæstv. ráðherrar sem hv. þingmaður nefndi eru hvorugur í húsi.

Þá óska ég eftir því að fá að gera hlé á ræðu minni þangað til þeir eru komnir til þings. Ég get staðið hér í ræðustólnum ef klukkan er stöðvuð eða tekið mér sæti í salnum á nýjan leik. Ég óska eftir því að þessir hæstv. ráðherrar komi og verði hér til svara fyrir stórmál af þessu tagi eins og löng þingvenja stendur til, að formenn stjórnmálaflokka og ráðherrar sem fara með lykilráðuneyti komi að ósk þingmanna til umræðna á þingi um mikilsverð mál.

Eins og hv. þingmanni er ljóst þá hefur forseti lítil ráð með að kalla út hæstv. ráðherra með svo skömmum fyrirvara á þessum tíma. (Gripið fram í.) Hæstv. utanríkisráðherra sem er framsögumaður málsins er auðvitað hér til staðar.


             Hæstv. utanríkisráðherra sem er framsögumaður málsins er auðvitað hér til staðar.) Það kann nú að vera að ég hafi ekkert síður áhuga á því að eiga orðastað við aðra ráðherra á þessu kvöldi en hæstv. utanríkisráðherra. Ég hef fullan rétt til þess sem þingmaður, eins og forseti veit vel að er þingvenja hér, að óska eftir því að forustumenn ríkisstjórnarflokkanna komi og verði til svara í stórmáli af þessu tagi nema þeir hafi lögmæt forföll. Einhvers staðar stendur það í lögum að þingmenn, en þessir ráðherrar eru jafnframt þingmenn, eigi að sinna þingskyldum eins og aðrir þingmenn. Er það ekki þannig að menn eigi að mæta hér á fundum Alþingis?

Fyrir liggur að ekki er hægt með svo skömmum fyrirvara að kalla til þingfundar þá hæstv. ráðherra sem hv. þingmaður óskaði eftir að væru viðstaddir umræðuna á eftir. Ég vil því spyrja hv. þingmann hvort hann vilji halda áfram ræðu sinni án þess að hæstv. ráðherrar séu hér viðstaddir.

Nei, ég mundi þá vilja fá að bíða með mína ræðu til morgundagsins.

Um leið og forseti lætur það í ljósi að hann er mjög óánægður með það að hafa verið gert viðvart með svo skömmum fyrirvara um að æskt væri nærveru hæstv. ráðherra sem ekki eru flutningsmenn þessa máls er einboðið, úr því að klukku er svo farið að halla í 12, að ekki er hægt að halda þessum fundi lengur áfram. Fundinum er slitið.