Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir áliti meiri hluta fjárln. um frv. til fjáraukalaga fyrir árið 2001. Nefndin hefur haft frumvarpið til athugunar og í því skyni leitað skýringa hjá fjármálaráðuneyti og fagráðuneytum varðandi beiðnir um auknar fjárheimildir. Meiri hluti fjárlaganefndar gerir 44 breytingartillögur við frumvarpið sem samtals nema 954,8 millj. kr. til hækkunar. Einstakar tillögur eru skýrðar í álitinu auk þess sem fjallað verður nánar um þær í framsögu. Nokkur atriði standa út af og munu verða tekin til frekari skoðunar hjá fjárln. fyrir 3. umr. Ég mun nú rekja breytingartillögurnar og þær skýringar sem þeim fylgja. Ég tel þá fyrst þær breytingar sem varða æðstu stjórn ríkisins. Lagt er til að fjárheimild æðstu stjórnar ríkisins verði aukin um 46 millj. kr. Þar er fyrst að telja embætti forseta Íslands, þ.e. yfirstjórn, en gert er ráð fyrir 6,5 millj. kr. viðbótarfjárveitingu til reksturs embættisins vegna aukins umfangs og kostnaðar. Bifreiðar. Lagt er til að stofnkostnaðarframlag lækki um 6,5 millj. kr. Í fjárlögum ársins 2000 var gert ráð fyrir 6,5 millj. kr. fjárveitingu til endurnýjunar á aðalbifreið embættis forseta Íslands. Ekki hefur orðið af bifreiðakaupunum og hefur fjárheimildin færst á milli ára en gert er ráð fyrir að hún falli nú niður. Alþingi. Alþjóðasamstarf. Lagt er til að veitt verði 3 millj. kr. aukaframlag til að mæta útgjöldum vegna samstarfsverkefnis vestnorrænu landanna. Í sérverkefni er lagt til að veittar verði 5 millj. kr. og er það aukaframlag vegna þátttöku Alþingis við hátíðarútgáfu á verkum Snorra Sturlusonar sem ákveðin var í tilefni 150 ára afmælis þjóðfundarins. Vegna fasteigna gerir nefndin þá tillögu að 38 millj. kr. söluandvirði Skólabrúar renni til framkvæmda við fasteignir Alþingis. Forsætisráðuneyti. Lagt er til að fjárheimild þess verði aukin um 21 millj. kr. Þar er fyrst að telja liðinn Ýmis verkefni. Lögð er til 10 millj. kr. aukafjárveiting til að standa straum af kostnaði við rannsóknir á afmörkuðum þáttum efnahagsmála sem Hagfræðistofnun Háskóla Íslands hefur unnið fyrir forsrn. Hæst ber það verkefni sem snýr að tekjuskiptingu á Íslandi og rannsókn á ýmsum þáttum gjaldeyrismála. Um fasteignir forsrn. er gerð tillaga um að 11 millj. kr. aukafjárveiting verði lögð fram til að jafna út uppsafnaðan halla sem verið hefur á rekstri fasteigna forsrn. undanfarin tvö ár. Útgjöld hafa aukist vegna reksturs og umsjónar með fleiri fasteignum. Fastur rekstrarkostnaður og kostnaður vegna öryggismála hefur aukist umtalsvert. Í fjárlagafrv. fyrir árið 2002 er gerð tillaga um hækkun fjárhagsramma fasteigna forsrn. til að mæta umfangi og koma rekstri í jafnvægi. Menntamálaráðuneyti. Lagt er til að fjárheimild menntmrn. verði aukin um 12,2 millj. kr. Þar er fyrst að telja liðinn Menningarstofnanir, viðhald og stofnkostnað. Gerð er tillaga um 11 millj. kr. hækkun á framlagi til Endurbótasjóðs menningarbygginga og skal framlagið notað til að mæta áföllnum kostnaði við endurbætur á Skriðuklaustri í Fljótsdal. Ráðist var í miklar endurbætur á húsakosti árið 2000, bæði á Gunnarshúsi og forstöðumannabústað, og lagði Endurbótasjóður menningarbygginga til fé í verkið. Lokið var við framkvæmdir sumarið 2000 en þær reyndust kostnaðarsamari en áætlað var og nam heildarkostnaðurinn 31 millj. kr. Fjármagn Endurbótasjóðs til verksins þraut þar sem hann hafði lítið af óskiptu fé til ráðstöfunar og 11 millj. kr. vantaði til að ljúka mætti uppgjöri framkvæmda. Ýmis íþróttamál. Vetraríþróttamiðstöð Íslands á Akureyri. Gerð er tillaga um 0,6 millj. kr. aukafjárveitingu til Vetraríþróttamiðstöðvar Íslands á Akureyri vegna hækkunar vísitölu og breytinga á mannahaldi. Ýmislegt. Ýmis framlög. Lagt er til að safnliðurinn hækki um 0,6 millj. kr. og fjárveitingin renni sem rekstrarstyrkur til Hvalamiðstöðvarinnar á Húsavík. Utanríkisráðuneyti. Lagt er til að fjárheimild utanrrn. verði aukin um 133,5 millj. kr. Ber þar fyrst að telja tollgæslu á Keflavíkurflugvelli sem heyrir undir sýslumanninn á Keflavíkurflugvelli en þar er lagt til að veitt verði 33 millj. kr. fjárheimild sem fjármögnuð verði með sértekjum frá Flugmálastjórn á Keflavíkurflugvelli. Í kjölfar voðaatburðanna í Bandaríkjunum 11. september sl. var gripið til ýmissa ráðstafana og aukins viðbúnaðar gegn hryðjuverkum og aukins öryggiseftirlits. Bandaríska flugmálastjórnin setti með bréfi 12. september sl. fram kröfur sem uppfylla þurfti til þess að flugfélögum væri heimilt farþega- og fraktflug til Bandaríkjanna. Yfirvöld á Keflavíkurflugvelli þurftu með nokkurra klukkutíma fyrirvara að bregðast við þeim kröfum og senda staðfestingu um að komið yrði til móts við þær. Aukinn kostnaður tollgæslunnar á Keflavíkurflugvelli felst aðallega í aukinni vopnaleit, farangursleit, handleit og gegnumlýsingu, en auknum verkefnum sýslumannsembættisins hefur eingöngu verið sinnt í yfirvinnu frá 11. september þar sem um neyðarviðbrögð er að ræða. Gert er ráð fyrir samsvarandi fyrirkomulagi a.m.k. til áramóta þar til skýrist hve mikill viðbúnaður er til lframtíðar. Ríkislögregla á Keflavíkurflugvelli. Gerð er tillaga um 23 millj. kr. fjárveitingu til embættisins. Aukinn kostnaður lögreglunnar á Keflavíkurflugvelli vegna atburðanna í Bandaríkjunum 11. september sl. felst aðallega í hertu öryggiseftirliti í Flugstöð Leifs Eiríkssonar hf. og sameiginlegu eftirliti á varnarsvæðum. Auknum verkefnum sýslumannsembættisins hefur eingöngu verið sinnt í yfirvinnu frá 11. september sl. þar sem um neyðarviðbrögð er að ræða. Gert er ráð fyrir samsvarandi fyrirkomulagi a.m.k. til áramóta þar til skýrist hve mikill viðbúnaður er til framtíðar. Flugmálastjórn á Keflvíkurflugvelli. Lagt er til að fjárheimild stofnunarinnar hækki um 33 millj. kr. Um er að ræða kostnað sem greiddur er sýslumannsembættinu á Keflavíkurflugvelli vegna aukinnar vopnaleitar í kjölfar hryðjuverkanna í Bandaríkjunum 11. september sl. Hækkun útgjalda færist sem breyting á viðskiptahreyfingu stofnunarinnar og minnkar því svigrúm til lækkunar skulda samsvarandi. Þá er einnig lögð til 12,5 millj. kr. hækkun á fjárheimild til stofnunarinnar. Í kjölfar voðaatburðanna í Bandaríkjunum var gripið til ýmissa ráðstafana og aukins viðbúnaðar gegn hryðjuverkum og aukins öryggiseftirlits. Aukinn kostnaður felst aðallega í hertu öryggiseftirliti í Flugstöð Leifs Eiríkssonar hf., aukinni gæslu á flughlöðum og þjónustusvæði, vopnaleit, farangursleit, handleit og gegnumlýsingu, sem og sprengjuleit í flugvélum. Aukinn kostnaður færist sem breyting á viðskiptahreyfingu stofnunarinnar. Sendiráð, almennt. Tæki og búnaður. Gerð er tillaga um 15 millj. kr. fjárveitingu vegna öryggisráðstafana í sendiráðum Íslands erlendis. Í kjölfar hryðjuverkaárásanna á Bandaríkin 11. september sl. hefur verið nauðsynlegt að endurbæta ýmsa öryggisþætti í nokkrum sendiráðum Íslands erlendis. Þróunarsamvinnustofnun Íslands. Gerð er tillaga um 50 millj. kr. fjárveitingu til stofnunarinnar til viðbótar við þær 50 millj. kr. sem þegar er gert ráð fyrir í frumvarpinu. Við endurskoðun á skuldbindingum vegna ársins 2001 kom í ljós að þær eru hærri en áður var talið vegna hækkunar á gengi bandaríkjadals, en yfir 90% af útgjöldum stofnunarinnar eru samningsbundin í bandarískum dölum. Dóms- og kirkjumálaráðuneyti. Lagt er til að fjárheimild dóms- og kirkjumrn. verði aukin um 21 millj. kr. Lögreglustjórinn í Reykjavík. Lagt er til að veitt verði 12 millj. kr. aukaframlag til að standa undir hertri öryggisgæslu við sendiráð í kjölfar hryðjuverkanna 11. september sl. og aukinnar spennu á alþjóðavettvangi í kjölfar þeirra. Talið er að kostnaður muni nema alls um 12 millj. kr. á þessu ári en óljóst er með kostnað á næsta ári. Ýmis löggæslumál. Lagt er til að framlag til löggæsluembættanna verði hækkað um 5 millj. kr. vegna tímabundinna aðgerða og lögreglusamvinnu á árinu 2001 í kjölfar hryðjuverkanna í Bandaríkjunum og aukinnar spennu á alþjóðavettvangi. Gert er ráð fyrir að framlaginu verði ráðstafað til ríkislögreglustjóra og annarra embætta sem vinna að málinu eftir því sem við á. Þá er gerð tillaga um 4 millj. kr. viðbótarframlag til vopnaleitar vegna millilandaflugs frá innanlandsflugvöllum en eftirlit þetta er afleiðing hryðjuverkanna í Bandaríkjunum og aukinnar spennu á alþjóðavettvangi í kjölfar þeirra. Ekki liggur endanlega fyrir hvernig fjárheimildin mun skiptast á milli embætta en ljóst er að stærsti hlutinn mun renna til lögreglunnar í Reykjavík. Gert er ráð fyrir að fjárheimildin verði færð til viðkomandi embætta þegar nánari upplýsingar liggja fyrir. Félagsmálaráðuneyti. Lagt er til að fjárheimild félmrn. verði aukin um 98,1 millj. kr. Lögð er til 15 millj. kr. viðbótarheimild til embættis ríkissáttasemjara í kjölfar mikilla anna í kjaradeilum. Samkvæmt nýrri rekstraráætlun fyrir árið 2001 er gert ráð fyrir að útgjöld embættisins verði um 56,7 millj. kr. Að teknu tilliti til yfirfærðs halla síðasta árs nema fjárheimildir embættisins á árinu samtals 35,5 millj. kr. Gera má ráð fyrir talsvert minna umfangi á næsta ári og að embættið geti því borið hluta af halla ársins 2001. Málefni fatlaðra, Norðurlandi vestra. Samningur við Byggðasamlag um málefni fatlaðra á Norðurlandi vestra. Óskað var eftir 7,5 millj. kr. framlagi vegna úrskurðar Félagsdóms nr. 9/2001 um viðurkenningu þess að Byggðasamlagi um málefni fatlaðra í Norðurlandi vestra beri að greiða starfsmönnum sem þess óskuðu laun samkvæmt kjarasamningi Starfsmannafélags ríkisstofnana. Í fjáraukalagafrumvarpi var fyrir mistök gert ráð fyrir 15 millj. kr. framlagi á þessum lið, en helming fjárhæðarinnar átti að færa á Svæðisskrifstofu málefna fatlaðra á Austurlandi vegna sama tilefnis. Lagt er því til að framlag á lið 07-705 lækki um 7,5 millj. kr. en hækki um sömu fjárhæð á lið 07-707 Málefni fatlaðra, Austurlandi. Málefni fatlaðra, Austurlandi. Lagt er til að liðurinn hækki um 7,5 millj. kr., sjá skýringar á lið 07-705. Styrktarfélag vangefinna. Gerð er tillaga um 20 millj. kr. viðbótarfjárveitingu til félagsins vegna aðkallandi viðhalds á húseignum félagsins. Í tengslum við samning sem gerður var við félagið fyrr á árinu var gerð úttekt á viðhaldsþörf á húseignum þess. Niðurstaða þeirrar úttektar var að um 70 millj. kr. þurfi til endurbóta og viðhalds á húseignum Styrktarfélags vangefinna. Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins. Gerð er tillaga um 18,3 millj. kr. viðbótarfjárveitingu en stöðin hefur verið með viðvarandi rekstrarhalla undanfarin ár þrátt fyrir auknar fjárveitingar. Í frumvarpi til fjárlaga ársins 2002 er vanda stofnunarinnar mætt með 9,5 millj. kr. hækkun á rekstrargrunni hennar. Framlagið er háð því skilyrði að ekki komi til nýrra fjárveitinga til stofnunarinnar frá því sem lagt er til í frumvarpi þessu og fjárlagafrumvarpi ársins 2002. Enn fremur er það skilyrði sett að stjórnendur stofnunarinnar geri nauðsynlegar ráðstafanir til að halda rekstri stofnunarinnar innan fjárheimilda. Vinnumál. Alþjóðavinnumálastofnunin, ILO. Gerð er tillaga um 2,8 millj. kr. viðbótarfjárveitingu vegna hækkunar árgjalds félagsmálaráðuneytisins til Alþjóðavinnumálastofnunarinnar, ILO. Hækkunin skýrist annars vegar af hækkun framlagsins í erlendri mynt og hins vegar af gengisbreytingu. Ýmislegt. Gerð er tillaga um 6 millj. kr. framlag til liðarins en á árunum 2000 og 2001 féllu niður framlög til Alþýðusambands Íslands, tæpar 3 millj. kr. hvort ár. Atvinnuleysistryggingasjóður. Lögð er til 20 millj. kr. aukafjárveiting til liðarins Framlög og styrkir á móti þeirri 40 millj. kr. lækkun sem áður hefur verið lögð til í ljósi endurskoðunar á spá um útgjöld. Félagsmál, ýmis starfsemi. Byrgið, líknarfélag. Lögð er til 12 millj. kr. aukafjárveiting til Byrgisins vegna meðferðarstarfs í endurhæfingarsambýlinu í Rockville. Ýmis framlög. Gerð er tillaga um 4 millj. kr. fjárveitingu annars vegar til styrktar samtökunum Vímulaus æska vegna reksturs Foreldrahúss og hins vegar til hjóna sem annast tvö veik börn sín. Heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneyti. Lagt er til að fjárheimild heilbr.- og trmrn. verði aukin um 313,5 millj. kr. Bætur samkvæmt lögum um félagslega aðstoð. Í samræmi við endurskoðaða spá um útgjöld Tryggingastofnunar á árinu 2001 er lögð til 90 millj. kr. lækkun á framlagi fjögurra viðfangsefna sem hér segir: Mæðra- og feðralaun 25 millj. kr., endurhæfingarlífeyrir 25 millj. kr., heimilisuppbót 20 millj. kr., uppbætur 20 millj. kr. Bifreiðakaupastyrkir. Lögð er til 30 millj. kr. hækkun á framlagi til bifreiðakaupa í samræmi við endurskoðaða áætlun um útgjöld árið 2001. Gera má ráð fyrir að gengisbreytingar hafi áhrif á þennan lið, en ein af úthlutunarreglum stofnunarinnar kveður á um heimild hennar til þess að styrkja sem samsvarar 50 og 60% af kaupverði bifreiðar og enginn hámarksfjöldi styrkja tilgreindur. Að öðru leyti er úthlutun Tryggingastofnunar miðuð við ákveðnar fjárhæðir. Þá verða hér raktar tillögur hvað varðar lífeyristryggingar. Í samræmi við endurskoðaða spá um útgjöld Tryggingastofnunar á árinu 2001 er lögð til 270 millj. kr. lækkun á framlagi til liðarins sem hér segir: Ellilífeyrir, 20 millj. kr., örorkulífeyrir 10 millj. kr., tekjutrygging ellilífeyrisþega 100 millj. kr., tekjutrygging örorkulífeyrisþega 65 millj. kr., tekjutryggingarauki 50 millj. kr., örorkustyrkur 15 millj. kr., fæðingarorlof 10 millj. kr. Hvað sjúkratryggingar varðar er fyrst að telja lækniskostnað. Gerð er tillaga um 100 millj. kr. viðbótarfjárveitingu til að standa undir kostnaði sjúkratrygginga við læknishjálp. Samkvæmt endurskoðaðri áætlun um útgjöld sjúkratrygginga vegna lækniskostnaðar má gera ráð fyrir að útgjöldin stefni í 2.700 millj. kr. Þá er búið að taka tillit til þess að síðustu þrjá mánuði ársins dragi úr útgjöldum sjúkratrygginga vegna lækniskostnaðar sem nemur um 50 millj. kr., en hlutur sjúklings í greiðslum fyrir sérfræðilæknisþjónustu var aukinn með reglugerð sem tók gildi 1. júlí sl. Undir liðnum Lyf er gerð tillaga um samtals 200 millj. kr. viðbótarframlag til að standa undir auknum útgjöldum vegna greiðsluþátttöku almannatrygginga í lyfjum, þar af falla 167 millj. kr. á sjúkratryggingar og 33 millj. kr. á Landspítala -- háskólasjúkrahús. Samkvæmt endurskoðaðri spá um útgjöld ársins er gert ráð fyrir að þau verði um 5.750 millj. kr., um 4.900 millj. kr. hjá Tryggingastofnun en um 850 millj. kr. hjá Landspítala -- háskólasjúkrahúsi og Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri. Útgjöldin fara tæpan milljarð kr. umfram fjárlög og er meginskýringin óhagstæð áhrif gengis á lyfjaverð. Í frumvarpi til fjáraukalaga er gert ráð fyrir rúmlega 790 millj. kr. viðbótarfjárveitingu til að koma til móts við gengisbreytingarnar en útgjaldaþróunin bendir til þess að sú leiðrétting dugi ekki til. Þá eru gerðar tillögur um Heyrnar- og talmeinastöð Íslands. Hún fær samkvæmt tillögum nefndarinnar aukið framlag til heyrnartækjakaupa um 10 millj. kr. til að stytta biðlista en stöðin hefur ekki annað eftirspurn eftir heyrnartækjum í nokkur ár. Biðlistar hafa lengst. Fjárveiting til heyrnartækjakaupa á árinu 2001 nam 53,8 millj. kr. sem samsvarar úthlutun á 1.700 tækjum en áætluð ársþörf er um 2.500 tæki. Þessi fjárveiting nægir fyrir rúmlega 300 tækjum til viðbótar. Ég rek þá tvo liði sem varða Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri. Þar er lagt til að 13 millj. kr. fari til áætlaðrar kostnaðaraukningar við ferliverk á ársgrundvelli. Undir liðnum Nýbygging er lagt til að 18 millj. kr. aukafjárveiting fari til sundlaugar á Kristnesspítala. Byggingu hennar lauk á síðasta ári en hún var fjármögnuð af söfnunarfé auk 15 millj. kr. framlags frá Akureyrarbæ og 2 millj. kr. framlags frá heilbrigðisráðuneytinu, alls 42 millj. kr. Kostnaður nam hins vegar um 60 millj. kr. Þá mun ég rekja hér í allnokkru máli liðinn Sjúkrahús með fjölþætta starfsemi undir númerinu 370-1.01 og er þar gerð tillaga um hækkun um 19,9 millj. kr. Skýrist það af tvennu. Annars vegar er lagt til að veittar verði 33 millj. kr. til að standa undir greiðslum vegna eldra fæðingarorlofskerfis. Í fjárlögum ársins 2001 eru veittar tímabundið 68 millj. kr. til að fjármagna eftirstöðvar fæðingarorlofsgreiðslna samkvæmt þágildandi lögum um fæðingarorlof en í ársbyrjun tóku gildi ný lög um greiðslur í fæðingarorlofskerfi. Áfallinn kostnaður við eldra kerfi er um 101 millj. kr. Farið er fram á 33 millj. kr. fjárveitingu eða sem nemur mismun á raunverulegum kostnaði við eldra fæðingarorlofskerfi og framlagi ársins. Hins vegar er gerð tillaga um að 13,1 millj. kr. verði færð af liðnum í samræmi við tillögur um fjárheimild til þriggja hjúkrunarheimila en í frumvarpinu er gert ráð fyrir alls 220 millj. kr. fjárheimild vegna viðvarandi halla á rekstri þriggja hjúkrunarheimila. Þetta eru eftirfarandi heimili sem ég get einnig um með raðnúmeri frumvarpsgerðarinnar: Það er 08-421-1.01 og á það við um Víðines, 08-495-1.41 Hrafnista í Reykjavík og síðan 08-495-1.81 Holtsbúð, Garðabæ. Gerðar eru tillögur um breytingar á frumvarpinu sem miðast við að veitt verði 46,5 millj. kr. viðbótarfjárheimild en að afgangurinn, 173,5 millj. kr., verði millifærður af fimm liðum. Í fyrsta lagi er lagt til að 13,1 millj. kr. verði færð af liðnum 370-1.01 Sjúkrahús með fjölþætta starfsemi og 13,9 millj. kr. af liðnum 379-1.01 Sjúkrahús, óskipt. Í öðru lagi er gert ráð fyrir að 49 millj. kr. verði millifærðar af liðnum 495-1.12 Sóltún, Reykjavík þar sem hjúkrunarheimilið mun ekki taka til starfa fyrr en í ársbyrjun 2002. Í þriðja lagi er gerð tillaga um 35 millj. kr. millifærslu af óskiptum lið 499-1.01 Hjúkrunarheimili, almennur rekstur. Loks er lagt til að ráðstafað verði 62,5 millj. kr. af liðnum 495-1.95 Framlag úr Framkvæmdasjóði aldraðra vegna tekna frá sjóðnum sem láðist að gera ráð fyrir í fjárlögum ársins 2001. Þá geri ég grein fyrir tillögum hvað varðar Landspítala -- háskólasjúkrahús en þar er lagt til 200 millj. kr. aukaframlag til að standa undir kostnaði við endurskipulagningu sjúkrahússins í kjölfar sameiningar, þar með talinn kostnaður við sameiningu sérgreina og til greiðslu starfsloka- og biðlauna. Einnig er fjárveitingunni ætlað að standa undir öðrum óvæntum útgjöldum innan ársins. Einnig er gerð tillaga um að 16 millj. kr. af fyrirhugaðri fjárveitingu til reksturs nýs hjúkrunarheimilis í Reykjavík verði nýttar til tímabundins reksturs 22 rúma hjúkrunardeildar í húsnæði Landspítala -- háskólasjúkrahúss. Áætlanir heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytis gerðu ráð fyrir að Sóltún, nýtt hjúkrunarheimili í Reykjavík, yrði tekið í notkun síðla árs 2001. Heimild fékkst til að nota hluta þess fjár sem annars hefði farið í rekstur heimilisins til tímabundinna úrræða fyrir aldraða hjúkrunarsjúklinga og fól heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytið Landspítala -- háskólasjúkrahúsi tímabundinn rekstur hjúkrunardeildar, auk annarra úrræða fyrir aldraða. Landspítali -- háskólasjúkrahús gerði verktakasamning um rekstur 22 rúma hjúkrunardeildar í húsnæði Landspítala -- háskólasjúkrahúss. Þeim samningi átti að ljúka 15. nóvember 2001. Þar sem hið nýja hjúkrunarheimili í Reykjavík tekur ekki til starfa fyrr en í janúar 2002 er lagt til að hluti þess fjár sem annars hefði farið í rekstur þess fari til áframhaldandi reksturs hjúkrunardeildar á Landspítala -- háskólasjúkrahúsi eða þar til Sóltún verður tekið í notkun í ársbyrjun 2002. Þá er hér liðurinn Óskipt framlag til reksturs sjúkrahúsa. Þar er gerð tillaga um að 13,9 millj. kr. verði færðar af liðnum í samræmi við tillögur um fjárheimild til þriggja hjúkrunarheimila vegna viðvarandi halla á rekstri þeirra, og vitna ég þar til skýringa á lið 08-370-1.01. Þá rek ég tillögur um ýmsa starfsemi heilbrigðismála, og get þar fyrst um Krýsuvíkurskóla, vist- og meðferðarheimili. Þar er gerð tillaga um 10 millj. kr. aukafjárveitingu til að gera heimilinu kleift að starfa áfram. Hvað varðar liðinn Ýmis framlög er gerð tillaga um 5 millj. kr. aukafjárveitingu vegna kaupa á blóðsöfnunarbíl fyrir Blóðbankann. Rauði kross Íslands gaf Blóðbankanum 26 millj. kr. til kaupa á fullkomnum blóðsöfnunarbíl. Vegna óhagstæðrar gengisþróunar er verð bílsins komið í 31 millj. kr. Farið er fram á 5 millj. kr. aukafjárveitingu svo að unnt verði að taka við gjöf Rauða kross Íslands. Um er að ræða fullkominn blóðsöfnunarbíl en með tilkomu hans verður unnt að safna blóði hvar sem er á landinu. Þá er lögð til 2 millj. kr. fjárveiting sem er lokaframlag til rannsókna á rauðum hundum. Framlag féll niður við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 2001 og virðast hafa orðið mistök við afgreiðslu á fjárlagaliðnum 08-399-1.90. Gerðar eru tillögur hvað varðar Garðvang í Garði. Þar er lögð til 6 millj. kr. aukafjárveiting og verði hún nýtt til endurbóta á húsnæði hjúkrunarheimilisins Garðvangi í Garði. Enn fremur er hér tillaga sem varðar Víðines. Þar er lögð til 27 millj. kr. hækkun til heimilisins í samræmi við tillögur um fjárheimild til þriggja hjúkrunarheimila vegna viðvarandi halla á rekstri þeirra, og vitna ég þar til skýringa á lið 08-370-1.01. Ég kem þá að liðnum Daggjaldastofnanir, fyrst Sóltúni í Reykjavík. Lagt er til að 16 millj. kr. af fyrirhugaðri fjárveitingu til reksturs nýs hjúkrunarheimilis í Reykjavík verði nýttar til tímabundins reksturs 22 rúma hjúkrunardeildar í húsnæði Landspítala -- háskólasjúkrahúss sem fyrr greinir, sjá skýringar á lið 08-373-1.01, og færist því fjárveitingin af þessum lið á lið Landspítala -- háskólasjúkrahúss. Jafnframt er lagt til að 49 millj. kr. verði færðar af liðnum þar sem heimilið tekur ekki til starfa fyrr en í ársbyrjun 2002 og að sú fjárhæð renni til þriggja hjúkrunarheimila vegna viðvarandi halla þeirra, í samræmi við framangreindar tillögur og vitna ég þar til skýringa sem fram koma í frumvarpinu. Varðandi Hrafnistu í Reykjavík er lögð til 172 millj. kr. hækkun til heimilisins í samræmi við framangreindar tillögur um fjárheimild til þriggja hjúkrunarheimila vegna viðvarandi halla á rekstri þeirra, sjá skýringar í frv. Varðandi Holtsbúð í Garðabæ er lögð til 21 millj. kr. hækkun til heimilisins í samræmi við framangreindar tillögur um fjárheimild til þriggja hjúkrunarheimila vegna viðvarandi halla á rekstri þeirra. Þá er tillaga um framlag úr Framkvæmdasjóði aldraðra. Lagt er til að ráðstafað verði 62,5 millj. kr. af liðnum vegna tekna frá sjóðnum sem láðist að gera ráð fyrir í fjárlögum ársins 2001 þannig að þær fari til þriggja hjúkrunarheimila vegna viðvarandi halla á rekstri þeirra í samræmi við áðurnefndar tillögur, og vitna ég enn til skýringa í frv. Loks gerir nefndin tillögur varðandi liðinn Hjúkrunarheimili með undirliðnum Almennur rekstur. Gerð er tillaga um að 35 millj. kr. verði færðar af liðnum í samræmi við fyrrgreindar tillögur um fjárheimild til þriggja hjúkrunarheimila vegna viðvarandi halla á rekstri þeirra, sjá skýringar í frv. Virðulegi forseti. Ég vík þá að fjármálaráðuneyti og þeim tillögum sem nefndin hefur þar frammi. Lagt er til að fjárheimild fjármálaráðuneytisins verði aukin um 355 millj. kr. Vil ég þar fyrst gera grein fyrir liðnum Launa- og verðlagsmál. Gerð er tillaga um 305 millj. kr. hækkun á fjárheimild þessa liðar. Í frumvarpinu hefur þegar verið gert ráð fyrir aukinni fjárheimild sem fyrirhugað er að verði deilt niður á stofnanir og verkefni í kjölfar útreiknings á endurmetnum launa- og gengisforsendum gildandi fjárlaga. Í ljós hefur komið að í þær fjárheimildir vantaði kostnaðarauka vegna ákvæða í samningi SFR-félaga um útdeilingu á 150 millj. kr. framlagi 1. maí sl. og 150 millj. kr. framlagi 1. október sl. til að gera stofnunum kleift að bæta kjör þeirra sem hafa lægstu launin. Þau útgjöld eru áætluð um 190 millj. kr. á árinu 2001 að teknu tilliti til gildistöku launahækkana þessara starfsmanna. Þá hefur farið fram nánari athugun á áhrifum breytinga í kjarasamningum á vaktaálagi hjá starfsmönnum stofnana fatlaðra og er áætlað að launakostnaður þeirra hækki um 55 millj. kr. Við frekari skoðun á launa- og verðlagsforsendunum hafa einnig komið fram nokkur tilvik þar sem endurbæta þarf fyrra mat að fengnum athugasemdum og frekari upplýsingum frá viðkomandi aðilum og er gert ráð fyrir 60 millj. kr. fjárheimild vegna þessa. Undir liðnum Ýmislegt hvað varðar ráðuneytið vil ég fyrst víkja að aðstoð vegna snjóflóðs í Súðavík. Lagt er til að veitt verði 20 millj. kr. aukaframlag til Súðavíkurhrepps til að ljúka byggingu stjórnsýsluhúss. Með þeirri framkvæmd er endanlega lokið flutningi byggðar í kjölfar snjóðflóðsins árið 1995. Heildarkostnaður byggingarinnar nemur 137 millj. kr. og nemur fjárstuðningur ríkissjóðs til byggingarinnar þá samtals 90 millj. kr. en áður var veitt fé til byggingarinnar með fjáraukalögum ársins 1999. Síðan gerir nefndin tillögur um aðstoð vegna jarðskjálfta á Suðurlandi. Lagt er til að veitt verði 30 millj. kr. fjárheimild til að greiða einstökum sveitarfélögum allt að 90% af viðurkenndum útgjöldum þeirra vegna jarðskjálfta á Suðurlandi árið 2000 en gert er ráð fyrir að sveitarfélögin beri sjálf 10% kostnaðar auk kostnaðar við funda- og skrifstofuhald. Samgönguráðuneyti. Lagt er til að fjárheimild samgönguráðuneytis verði aukin um 15 millj. kr. Vegagerð. Gerð er tillaga um að veita 12 millj. kr. til að styrkja innanlandsflug til Hafnar í Hornafirði. Um er að ræða bráðabirgðasamning sem áætlað er að gera í samvinnu samgönguráðuneytis, heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytis og Tryggingastofnunar ríkisins um áætlunarflug og sjúkraflug en ríkisstjórnin samþykkti að stefna að því að bjóða flugleiðina út og er gert ráð fyrir að útboðsferlið taki u.þ.b. þrjá mánuði. Ferðamálaráð, liðurinn Ferðamálasamtök landshluta. Lögð er til 3 millj. kr. aukafjárveiting á þessum lið og er fjárhæðinni ætlað að fara til upplýsingamiðstöðvar í Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Umhverfisráðuneyti. Lagt er til að fjárheimild umhverfisráðuneytis verði aukin um 39,5 millj. kr. Varðandi liðinn Yfirstjórn undir liðnum Umhverfisráðuneyti, aðalskrifstofa, er lögð til 6,5 millj. kr. aukafjárveiting vegna aukins kostnaðar við úrskurði um mat á umhverfisáhrifum. Undir liðnum Ýmis verkefni er liðurinn Úrskurðarnefnd um skipulags- og byggingarmál. Þar er gert ráð fyrir um 2 millj. kr. viðbótarfjárheimild til að mæta rekstrarvanda vegna fjölgunar mála hjá nefndinni. Liðurinn Hreinsun umhverfis er einnig í tillögum nefndarinnar. Lögð er til 20 millj. kr. viðbótarfjárheimild vegna aukins kostnaðar við að dæla og hreinsa olíu úr flaki El Grillo. Náttúrustofa, Vestmannaeyjum. Lögð er til 5 millj. kr. aukafjárveiting til Náttúrustofu Suðurlands í Vestmannaeyjum til rannsókna og kortagerðar af jarðskjálftasvæðunum Heklu, Vestmannaeyjum og Kötlu. Loks undir liðnum Umhverfisráðuneyti vík ég að Veðurstofu Íslands. Undir liðnum Tæki og búnaður er gerð tillaga um 6 millj. kr. aukafjárveitingu til Veðurstofu Íslands til endurnýjunar á varaaflstöð stofnunarinnar sem orðin er ónýt og til að fjarlægja gamlan niðurgrafinn olíutank sem farinn var að leka fyrir utan hús Veðurstofunnar. Loks hér við lok máls míns get ég um vaxtagjöld ríkissjóðs. Þar er lagt til að vaxtagjöld ríkissjóðs lækki um 100 millj. kr. Þar er gert ráð fyrir að gjaldfærð verði vaxtagjöld ríkissjóðs árið 2001 og þau lækki um 100 millj. kr. frá þeirri áætlun sem miðað var við í frumvarpinu en forsendur hennar hafa nú verið endurmetnar. Jafnframt er reiknað með að greidd vaxtagjöld ársins lækki um 270 millj. kr. Virðulegi forseti. Ég hef þá lokið við að gera grein fyrir þeim breytingartillögum sem meiri hluti fjárln. leggur fram. Meiri hlutinn leggur til að frv. verði samþykkt með þeim breytingum sem skýrðar hafa verið hér að framan og gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali.

Herra forseti. Ég ætla í þessu andsvari aðeins að ræða eitt atriði við hv. þm., formann fjárln. Við 1. umr. um fjáraukalög ræddi ég nokkuð um æðstu stjórn og fjárveitingar til hins háa Alþingis og taldi að loks væri úr sögunni ýmis vandi vegna framkvæmda þingsins og taldi það að sjálfsögðu vera mjög til fyrirmyndar. Það kom hins vegar fram í andsvari hv. þm. Halldórs Blöndals að þetta mat mitt var ekki rétt og þar kom jafnframt fram að gert væri ráð fyrir því að söluandvirði Skólabrúar 2 yrði fært hér inn í þann pott sem færi til framkvæmda þingsins. Nú sé ég, herra forseti, eins og kom líka fram í máli hv. þm. Ólafs Arnar Haraldssonar, að gert er ráð fyrir því að söluandvirði Skólabrúar 2, 38 millj. kr., renni til framkvæmda við fasteignir Alþingis. Hér skortir að vísu, herra forseti, allar skýringar á því um hvaða framkvæmdir er að ræða og það kom ekki fram í ræðu hv. þm. Því spyr ég: Hvaða framkvæmdir er hér átt við? Í öðru lagi, herra forseti, vekur það athygli mína að þetta sé gert á þennan hátt, þ.e. að ekki sé einnig óskað eftir breytingum á 7. gr. fjárlaganna, þ.e. heimildargreininni þar sem þessi heimild til sölu Skólabrúar 2 var veitt, og þar kæmi þá fram hvernig andvirðinu yrði varið. Þetta er m.a. gert í frumvarpinu hvað varðar ráðstöfun á söluandvirði Kísiliðjunnar hf. en því á að verja í þágu atvinnuuppbyggingar í Mývatnssveit þannig að afar einfalt hefði verið að fara þessa leið. Herra forseti, þess vegna er eðlilegt að spyrja hv. þm. í framhaldi af þessu: Af hverju var ekki ákveðið að fara með þetta eins og venjulega aukafjárveitingu vegna ákveðinnar framkvæmdar í staðinn fyrir að tengja þetta við söluandvirði Skólabrúar án frekari skýringar? Að lokum, herra forseti, spyr ég: Er talið að þessi upphæð dugi til þess að loka því dæmi sem hér á í hlut?

Virðulegi forseti. Eins og kemur fram í fjáraukalagafrumvarpinu og nefndaráliti því sem ég gerði hér grein fyrir er 38 millj. vegna sölu Skólabrúar varið til framkvæmda hjá þinginu og er þar um tillögu frá ríkisstjórninni að ræða, tillögu sem flutt var inn í þingið af hálfu nefndarinnar. Þær 25 millj. sem þingmaðurinn vísar væntanlega til og áður hafa komið til þingsins til greiðslu tel ég að séu óháðaðar fjárveitingu þessa liðar. Ég hef ekki hér við höndina yfirlit yfir þær framkvæmdir og þá skiptingu sem þessari fjárráðstöfun á andvirði Skólabrúar er ætlað og hef heldur ekki við höndina upplýsingar um það hvort sú fjárhæð sem kemur af sölu Skólabrúar nægi til að ljúka þeim fyrirhuguðu framkvæmdum.

Herra forseti. Ég skil að hv. þm. hafi ekki allar upplýsingar um málið við höndina og tel það því skýringar á því hversu óljós svör hv. þm. voru við ýmsum af þeim spurningum sem ég lagði hér fyrir. Ég mun að sjálfsögðu fara nánar yfir þetta mál í ræðu minni hér á eftir því ekki er gerlegt að fara nákvæmlega yfir málið á svo stuttum tíma sem hér er veittur til andsvara. En vegna þess að hv. þm. nefndi þær 25 millj. sem sérstaklega voru færðar inn við 3. umr. fjárlaga fyrir árið 2001, og taldi þá upphæð algjörlega óháða þeirri tillögu sem hér er, er auðvitað eðlilegt að velta fyrir sér til hvaða framkvæmda er þá verið að veita þessum 38 millj. kr. vegna þess að í skýringum við þessar 25 millj. er sérstaklega tekið fram að um tímabundna hækkun fjárveitinga sé að ræða til að ljúka endurskipulagningu á húsnæði. Síðan segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Veitt er 25 millj. kr. tímabundin hækkun fjárveitinga til að ljúka endurskipulagningu á húsnæði Alþingis sem hafin var með leigutöku Austurstrætis 8--10 og 10a. Breyting verður á notkun Austurstrætis 12--14, Þórshamars, Vonarstrætis 8 og Blöndahlshúss, Kirkjuhvoll verður tekinn úr leigu og hluti Austurstrætis 12, en þriðja hæð Austurstrætis 10a verður tekin á leigu. Í tengslum,`` herra forseti, segir hér, ,,í tengslum við þessar breytingar er heimild í 7. gr. til að selja Skólabrú 2, en söluandvirðið rennur í ríkissjóð.`` Herra forseti. Það er augljóst mál að hér er verið að tala nokkuð skýrt um það í hvað þessar 25 millj. áttu að fara, þannig að ég hlýt, herra forseti, að draga þá ályktun af orðum hv. þm. að þessar 38 millj. sem hér er gerð tillaga um hljóti að renna til einhverra annarra framkvæmda. Því endurtek ég spurningu mína: Um hvaða framkvæmdir er verið að ræða? Það er auðvitað algjörlega nauðsynlegt að við fáum nákvæma skýringu á því hvað hér er á ferðinni vegna þess að hið háa Alþingi hlýtur eðlilega að eiga að vera fyrirmynd annarra stofnana í því hvernig áætlanir eru gerðar og hvernig farið er með opinbert fé.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þm. að Alþingi á að vera til fyrirmyndar og ganga á undan með góðu fordæmi á þessu sviði sem öðrum. Mér þykir þó þingmaðurinn teygja skinnið öllu meira en það þolir þegar hann vill tengja saman þessar 25 millj. og söluna á Skólabrúnni. Fyrir nefndinni liggur fyrst og fremst samþykkt ríkisstjórnarinnar sem meiri hluti nefndarinnar hefur gert að flutningsmáli hér og vísa ég að öðru leyti fyrirspurnum hv. þm. til þingsins ef hann óskar eftir frekari skýringum þar sem ég hef a.m.k. ekki hér neinar upplýsingar frá þinginu umfram það sem ég hef rakið hvernig ráðstafa eigi þessu fé og hversu langt það dugi til þeirra framkvæmda sem því er ætlað.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nál. 1. minni hluta fjárln. en áður en ég hef flutninginn á því áliti vil ég gera grein fyrir því, virðulegi forseti, að ég hef reyndar ekki í hyggju núna að gera mikið veður út af fjarveru þeirra hæstv. ráðherra sem eru svo önnum kafnir að þeir hafa ekki tíma til að vera viðstaddir þegar fjallað er um verk þeirra á árinu. En ég vil geta þess að við 2. umr. fjárlaga hlýt ég að gera kröfu til þess að ráðherrar verði viðstaddir að lágmarki meðan talsmaður ríkisstjórnar, hv. formaður fjárln. og talsmenn minni hlutans flytja mál sitt. Ég ber þetta fram, virðulegur forseti, til að það liggi alveg ljóst fyrir að ákveðin krafa er um að hæstv. ráðherrar séu viðstaddir meðan viðkomandi aðilar flytja mál sitt sem verður í næstu viku samkvæmt áætlun. Ástæða er, virðulegur forseti, að fagna því að smátt og smátt eru mál að færast í þá átt sem fjárreiðulög gera ráð fyrir, t.d. varðandi það að frv. til fjáraukalaga er lagt fram á sama tíma eða svipuðum tíma og frv. til fjárlaga fyrir næsta ár. Það er breyting til hins betra og ber að nefna það sem árangur næst í. Virðulegur forseti. Ég hef þá mál mitt og flyt nál. 1. minni hluta fjárln. Í frumvarpi til fjáraukalaga fyrir árið 2001 er lagt til að útgjöld ríkissjóðs verði aukin um rúmlega 13 milljarða kr. Nú við 2. umr. koma fram tillögur frá ríkisstjórn og meiri hluta nefndarinnar um að auka enn útgjöldin um 950 millj. kr. Fjárlög ársins 2001 gera ráð fyrir að ríkissjóður verði rekinn með 33,9 milljarða kr. afgangi. Tæpur helmingur þessa áætlaða afgangs er horfinn með þeim tillögum sem fram eru komnar. Auk þessara auknu útgjalda eru ýmsir veikleikar á tekjuhlið frumvarpsins þannig að allt stefnir í að tekjuafgangurinn minnki enn. Má í því sambandi benda á sölu eigna en enn eru áform um að selja eignir fyrir 21,5 milljarða kr. á þessu ári í mikilli óvissu. Gangi þessi söluáform ekki eftir stefnir í umtalsverðan tekjuhalla ríkissjóðs á árinu. Ýmsar blikur eru á lofti í efnahagslífi þjóðarinnar. Má m.a. nefna gengishrap sem orðið er yfir 20% á fyrstu tíu mánuðum ársins og enn er mikill viðskiptahalli sem sífellt erfiðara er að ná tökum á við núverandi aðstæður í efnahagsmálum. Þrátt fyrir bata á viðskiptum með vöru og þjónustu er gert ráð fyrir miklum halla á viðskiptajöfnuði á þessu ári og er stærsti hluti hans vegna halla á jöfnuði þáttatekna. Erlendar skuldir einstaklinga og fyrirtækja eru nú samkvæmt nýlegum upplýsingum frá fjármálaráðherra 661,7 milljarðar kr. Skuldir sjávarútvegsins eru áætlaðar um 200 milljarðar kr. Við þennan vanda bætast skuldir heimilanna sem ætla má að hafi numið um 600 milljörðum kr. í árslok 2000. Á sama tíma búa Íslendingar við hæstu vexti og mestu verðbólgu innan OECD. Skuldir ríkissjóðs aukast en þær voru um 413 milljarðar kr. í lok síðasta árs og höfðu hækkað um 30 milljarða kr. á því ári. Skuldir einstaklinga sem hlutfall af ráðstöfunartekjum hafa aukist verulega og má ætla að þær hafi numið um 160% af ráðstöfunarfé þeirra í árslok 2000. Ljóst er að staða heimilanna versnar verulega á þessu ári miðað við verðbólguþróun ársins. Virðulegur forseti. Allt bendir til að ríkisstjórnin hafi gefist upp við stjórn efnahagsmála og látið öðrum eftir að fást við þann vanda sem að steðjar. Ríkisfjármálin eru veigamikið stjórntæki í efnahagsmálum en þó virðist enginn forustumaður ríkisstjórnarinnar vera á vakt í brúnni, hvorki fjármálaráðherra né forsætisráðherra, enda geta þeir ekki stigið ölduna í þeim ólgusjó sem nú er í efnahagsmálum. Fyrsti minni hluti hefur á undanförnum árum bent á fjölmörg atriði varðandi fjáraukalög sem ekki hafa staðist ákvæði fjárreiðulaga. Nokkuð hefur áunnist þótt enn séu ýmsir liðir í fjáraukalagafrumvarpinu sem eiga heima í fjárlögum næsta árs. Stærstu fjárhæðir frumvarpsins lúta að svokölluðum öryrkjadómi, kjarasamningum og breyttum efnahagsforsendum en ýmsir aðrir liðir eiga ekki heima í fjáraukalagafrumvarpi ef farið væri í einu og öllu eftir ákvæðum fjárreiðulaga. Dæmi um það er þegar verið er að bæta einstökum stofnunum uppsafnaðan vanda og heimildarlausar ákvarðanir um útgjöld. Því miður virðist vera lítið aðhald í fjármálastjórn ríkisins. Þrátt fyrir að aðeins einn ráðherra beri heitið fjármálaráðherra bendir margt til þess að þeir séu í raun tólf. Allir ráðherrar virðast hafa sín eigin fjárlög og afleiðingin er einfaldlega sú að fjármálaráðherra stendur oft og tíðum frammi fyrir orðnum hlut og getur lítið rökstutt umframkeyrslu einstakra ráðuneyta og stofnana. Það ríkir því aðhaldsleysi í fjármálum ríkisins og agaleysi meðal þeirra sem taka ákvarðanir um útgjöld. Í skýrslu sem Ríkisendurskoðun gaf út í apríl sl. um fjárlagaferlið kemur m.a. fram sú skoðun að fjárheimild veitt eftir á feli í sér raunverulegt framsal fjárveitingavaldsins til ríkisstjórnarinnar enda þótt formlega sé fjárveitingavaldið áfram hjá þinginu. Í sömu skýrslu er einnig fjallað um reglugerð um framkvæmd fjárlaga og ábyrgð á fjárreiðum ríkisstofnana í A-hluta sem fjármálaráðuneytið gaf út í byrjun þessa árs. Þar er rætt um ábyrgð fjármálaráðuneytisins og annarra ráðuneyta á framkvæmd fjárlaga og segir m.a. að fjármálaráðuneytið skuli hafa eftirlit með því hvernig önnur ráðuneyti haga sínu eftirliti með fjárreiðum stofnana sem undir þau heyra. Í 2. mgr. 12. gr. reglugerðarinnar segir, með leyfi forseta: ,,Ráðuneyti skal reglubundið bera saman áætlun fjárlaga við útgjöld, ekki sjaldnar en annan hvern mánuð. Komi í ljós eftir könnun ráðuneytis á útgjöldum stofnunar, eða að fengnum upplýsingum forstöðumanns, að útgjöld stofnunar eru meira en 4% umfram áætlun hennar skal ráðuneytið hafa frumkvæði að því að leita skýringa og beita sér fyrir nauðsynlegum aðgerðum til að færa útgjöld að heimildum.`` Þetta er mjög alvarleg athugasemd og áminning til ráðuneytanna um að þau séu að fara á svig við fjárreiðulögin. Ef eftir þessari reglugerð væri farið er ljóst að fjáraukalagafrumvarpið liti öðruvísi út. Fjárlaganefnd hefur því miður ekki þá yfirsýn yfir ríkisfjármálin sem nauðsynleg er. Má í því sambandi minna á að í nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar um frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 1999 kom fram að gerð yrði sú krafa ,,að upplýsingar um rekstur stofnana miðað við fjárheimildir liggi fyrir mánaðarlega og að nauðsynlegt talnaefni úr launabókhaldi berist reglulega.`` Ekkert slíkt hefur gerst enn þá. Í áðurnefndri skýrslu Ríkisendurskoðunar um fjárlagaferlið er því haldið fram að hið nýja skipulag fjárlagagerðar, rammaskipulagið, hafi almennt gefist vel og eflt mjög stefnumótunarhlutverk ríkisstjórnarinnar. Hins vegar er bent á að þetta skipulag nái ekki til afgreiðslu Alþingis á fjárlögum. Orðrétt segir, með leyfi forseta: ,,Sú heildarsýn og sá agi sem felst í skipulaginu fer því forgörðum eftir að fjárlagafrumvarp hefur verið lagt fyrir þing. Stór hluti þeirrar útgjaldaaukningar sem jafnan verður í meðförum þingsins á rætur að rekja til tillagna frá ríkisstjórn.`` Með öðrum orðum: ríkisstjórnin hefur ekki þann aga sem skipulagið krefst. Svo einfalt er það, virðulegur forseti. Þetta agaleysi virðist síðan halda áfram eftir samþykkt fjárlaga. Þrátt fyrir að kerfið sé vel skipulagt og agað til að halda utan um útgjöld ríkisins nær það ekki til ákvarðana sem ríkisstjórnin og einstakir ráðherrar taka. Til að fjárlaganefnd hafi þá yfirsýn sem nauðsynleg er verður að tryggja að við afgreiðslu fjáraukalaga liggi ávallt fyrir áætluð fjárhagsstaða stofnana í árslok þess árs sem til umfjöllunar er í fjáraukalögum hverju sinni. Þetta á ekki síður við um afgreiðslu fjárlaga því að það eru óvönduð vinnubrögð að samþykkja fjárveitingu til stofnunar sem miðast við rekstur næsta árs án þess að taka tillit til stöðu hennar um áramót. Taka þarf á vanda stofnana strax og hann kemur fram því tilgangslaust er að flytja skuldir stofnana yfir áramót ef ekki liggja fyrir raunhæfar áætlanir um að stofnanirnar geti ráðið við vandann. Sama gildir um inneignir einstakra stofnana því að ekki er sjálfgefið að þær flytjist milli ára án athugunar. Nauðsynlegt er að við afgreiðslu fjárlaga og fjáraukalaga liggi fyrir áætluð útkoma stofnana miðað við fjárheimildir þannig að ekki sé frestað að taka á vandamálum og þess beðið að í óefni sé komið. Virðulegur forseti. Mörg atriði frumvarpsins bíða 3. umr. því að ríkisstjórn og meiri hluti nefndarinnar eiga margt óunnið varðandi lokafrágang frumvarpsins. Meðal annars af þeim ástæðum fjallar 1. minni hluti ekki um einstakar tillögur meiri hlutans í þessu nefndaráliti. Slíkt bíður 3. umr. þegar heildarsýn er fengin á frumvarpið. Undir þetta álit rita sá sem hér stendur sem framsögumaður, hv. þm. Einar Már Sigurðarson og hv. þm. Margrét Frímannsdóttir. Herra forseti. Ég hef nú gert grein fyrir nál. 1. minni hluta fjárln. varðandi frv. til fjáraukalaga fyrir árið 2001. En vegna þess sem kom fram í ræðu hv. formanns fjárln. er ástæða til að bera hér fram spurningar. Og ég spyr hæstv. forseta: Er hv. fjárlaganefndarformaður á næstu grösum?

Forseti mun láta kanna það og sér nú að hv. formaður fjárln. er genginn í salinn og heyrir hvert orð.

Ég sé það, það er mjög gott, og þakka fyrir það. Það sem um er að ræða og ég tel að sé ástæða til að hv. form. fjárln. heyri er varðandi 07-981 Vinnumál, liður 1.81, þ.e. varðandi það framlag sem lagt er til eftir margítrekaðar atlögur minni hluta fjárln. vegna framlaga til Alþýðusambands Íslands upp á 6 millj. kr. Ég tel, eins og ég hef áður getið um, að það hefði verið eðlilegra að þessar upphæðir sem voru fyrirsjáanlegar hefðu verið lagðar til á viðkomandi fjárlögum þegar það átti við. Engu að síður virði ég það að þetta er komið á móti og verið að lagfæra. Síðan vil ég spyrja hv. formann fjárln. hvort menn hafi tekið það fyrir sem varðar 07-999 Félagsmál, ýmis starfsemi, sem er merkt Byrgið, líknarfélag, undir lið 1.44, þar sem lögð er til 12 millj. kr. aukafjárveiting til Byrgisins vegna meðferðarstarfs í endurhæfingarsambýlinu Rockville. Gerði hv. formaður tilraun til þess að fá svör við því hvað í rauninni þarf til þess að sú starfsemi sem forsvarsmenn Byrgisins vilja láta fara fram --- hvað þarf til þess að sá árangur náist sem þeir eru að geta sjálfir um, þ.e. að allir þeir sem raunverulega eru á götunni og eru í miklum vanda af ýmsum ástæðum, bæði vegna fíkniefnaneyslu og einhverra annarra vandamála --- hversu mikið þarf til þess að leysa úr þeim bráðavanda? Þetta vandamál er ekki sveitarfélagsvandamál, þetta er vandamál á landsvísu og Alþingi ber að koma að þessu mikla vandamáli sem lýtur að því fólki sem hér um ræðir. Ég vil einnig gera athugasemd við lið 08-399 Heilbrigðismál, ýmis starfsemi, sem lýtur að undirlið 1.58. Það varðar Krýsuvíkurskóla, vist- og meðferðarheimili. Þar er enn þá, ef ég man rétt, fjórða árið í röð verið að gera tillögu um aukaframlag sem nær ekki því sem þarf til að brúa bilið. Á hverju einasta ári hefur erindi verið lagt fram við hv. fjárln. um rekstur heimilisins, og gerðar áætlanir og þær nokkuð góðar, en alltaf er klipið af þannig að endar nái ekki saman um þann rekstur sem forsvarsmenn leggja til að þeir geti annast. Þess vegna spyr ég hvort það sé í huga hv. formanns fjárln. að láta gera úttekt á því hvað þarf í rauninni til að sú starfsemi sem þar fer fram og er að mati rekstraraðila nauðsynleg, og hvort hann hafi hug á því að láta taka þetta verkefni sérstaklega út, bæði miðað við þann árangur sem náðst hefur og þá þjónustu sem þarna er veitt. Virðulegur forseti. Ég hef lokið máli mínu í bili.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Gísla Einarssyni fyrir hans störf í nefndinni og forsvar hér fyrir minnihlutaálitinu sem ég tel að sé mikilvægt að komi fram. Ég biðst velvirðingar á því að ég var ekki í salnum en ég lagði meiri áherslu á eyru mín en augu, að hlusta á þingmanninn í stað þess að vera í stöðugu sjónmáli við hann, og nam hvert orð er hann mælti. Ég kem aðeins að einu atriði í ræðu hv. þm., því síðasta er hann ræddi um, þ.e. Byrginu á staðnum Rockville sem svo er kallaður á Miðnesheiði. Þar eru margir þeir sem eiga erfitt í samfélaginu og, eins og hann orðaði það með réttu, sumir þeirra eru á götunni. Ég tek undir með þingmanninum, þetta er afar mikilvæg starfsemi og vegna þess fór ég núna sérstaklega vegna fjárlagagerðarinnar, bæði vegna fjáraukalaganna og vegna fjárlagagerðarinnar, í heimsókn í Byrgið, skoðaði það með eigin augum og hitti þar forsvarsmenn og vistmenn. Það er mjög vekjandi og áhugavert að koma á þennan stað. Það er verið að gera úttekt á Byrginu, fyrir því stendur félmrh. Sérstakur maður er í þeirri skoðun og henni mun ljúka innan fárra vikna. Hún mun svara spurningunum um þjónustuna, fjárþörfina og hvernig að þessu eigi að standa. Mér þykir því eðlilegt að standa að þessu með stuðningi þingsins með tvennum hætti, annars vegar með fjáraukalögunum eins og hér er gert og hins vegar með fjárlögum ef við höfum einhvern mátt til og fram mun koma ef af verður í tillögum okkar í fjárlögunum.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. formanni fjárln. fyrir það svar sem hann gaf. Ég skil það svo að hann sé ekki reiðubúinn að svara þeim spurningum sem ég bar fram varðandi Krýsuvík, vist- og meðferðarheimili. En ég lýsi yfir ánægju með þau svör sem komu varðandi Byrgið og ég tel að það sé nauðsynlegt að taka á þessu stóra samfélagsvandamáli sem sú starfsemi er að taka á og ég vona að það liggi þá ljóst fyrir við afgreiðslu fjáraukalaga og fjárlaga þegar þar að kemur að tekið verði á þeim málum. Ég tel að reynslan sýni að þarna fari fram mjög nauðsynleg starfsemi sem kemur til góða fyrir allt samfélagið. Þar fá ótrúlega margir bata. Ég geri ekki veður út af því hvort fleiri svör komi upp varðandi þær spurningar sem ég setti fram. Í síðari ræðu minni mun ég ræða um ákveðin atriði varðandi samgrn. og það er þó ekkert annað en það sem beint kemur fram í þeim tillögum sem fyrir eru lagðar, þannig að menn fari ekki að hafa áhyggjur af að eitthvert annað efni heldur en hér er fram sett verði rætt.

Virðulegi forseti. Ég þarf ekki að endurtaka þau orð sem ég hafði hér um Byrgið. Ég tel hins vegar afar brýnt að við látum fara fram stjórnsýslu... virðulegi forseti, gæti ég fengið þann þm. hv. í salinn sem ég er í andsvari við.

Heyri mætavel, opin eyru.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að rekja hér aftur það sem ég sagði um Byrgið en ég tel afar mikilvægt að þegar við erum að vinna með og aðstoða hjálparstofnanir og félagasamtök á þessu sviði sé einmitt farið mjög vandlega í hvers konar þjónustu um er að ræða og til hvers þeir peningar eru notaðir sem almannafé er ráðstafað til. Þess vegna er verið að gera þessa úttekt á Byrginu og ég á ekki von á öðru en hún sýni afar góða niðurstöðu. En ég legg áherslu á að það er ekki eingöngu Alþingi heldur sveitarfélögin, og ekki síst sveitarfélögin hér á höfuðborgarsvæðinu, sem eiga að koma til liðs við Alþingi og aðra sem eru að hjálpa til í þessu efni enda er vandinn ekki síst uppsprottinn hér á götum þessarar borgar og nágrannasveitarfélaga. Þá vil ég einnig láta koma fram að nýlega hefur verið gerð stjórnsýsluúttekt á Krýsuvíkurskólanum og við munum nýta okkur þá úttekt til að vinna með frekari fjárveitingar til skólans. Ég er hins vegar ósammála því sem mátti lesa úr orðum hv. þm. að við ættum að láta enda ná saman og klára vanda stofnana á borð við Krýsuvíkurskóla í fjáraukalögum. Mér finnst að þingmanninum séu mislagðar hendur þegar hann í sömu ræðu hefur verið að gagnrýna það að fjárveitingar í fjáraukalögum séu --- fyrst og fremst eiga þær að vera notaðar til þess að klára aðsteðjandi vanda ársins.

Ég ítreka enn þakkir fyrir ágæt svör varðandi Byrgið. En ég verð að harma það að hv. formaður fjárln. heyrði ekki það sem ég sagði og fylgdist ekki með að ég taldi að það ætti að leysa þessi mál, virðulegur forseti, í fjárlögum. Og ég óska eftir því að virðulegur formaður fjárln. hlusti vel þegar talað er. Við höfum, eins og hann réttilega sagði, gert miklar athugasemdir við hvernig unnið er með fjáraukalögin. Ég benti á í tali mínu um Krýsuvíkurskólann að vanda hans ætti að leysa í fjárlagagerð en ekki með fjáraukalögum, og samt er verið að klípa af, til að geta leyst þann vanda sem hefur staðið yfir áraraðir. Menn eiga þá að setja fastar skorður við því sem verið er að gera og tilkynna þá um leið og fjárlög eru samþykkt að frekari fjármunir verði ekki veittir til starfans. Það er það sem menn eiga að gera. Og það á að liggja skýrt fyrir nákvæmlega eins og hefur komið fyrir í ákveðnum tilvikum að stofnanirnar hafa fengið að vita að ekki yrði um frekari fjárveitingar að ræða. Svo er spurningin hvort staðið verður við það. Það er líka spurningin að taka tillit til ákveðinna atriða hjá ýmsum stofnunum eins og þegar verið er að miða við erlendan gjaldeyri þegar svona ástand er í samfélaginu eins og nú er, um og yfir 20% gengisfelling á tíu mánuðum.

Herra forseti. Áður en ég hef mál mitt vildi ég inna eftir því hvort hv. formaður fjárln. sé viðstaddur. Mér finnst eðlilegt að hann sé viðstaddur umræðuna núna. Eins og hæstv. forseti sér eru nú aðeins staddir hér á hinu háa Alþingi, virðulegur forseti þingsins, hv. þm. Gísli S. Einarsson og sá sem hér stendur.

Forseti mun þegar í stað kalla eftir hv. 12. þm. Reykv., Ólafi Erni Haraldssyni. Forseti sér að hann er í húsinu eins og flestir þingmenn. Þingflokksfundum var að ljúka og mun forseti sjá til þess að Ólafur Örn Haraldsson komi hér von bráðar.

Virðulegur forseti. Þá vil ég einnig inna eftir því hvort hæstv. fjmrh. sé hér því að nú stendur yfir 2. umr. fjáraukalaga sem er eins konar úttekt á störfum ríkisstjórnarinnar hvað umsýslu fjármála ríkisins varðar á árinu. Mér þætti vænt um ef það væri hægt að fá hæstv. fjmrh. hingað, virðulegi forseti.

Á sama hátt sér forseti að hæstv. fjmrh. er í húsinu. Forseti mun sjá til þess að hann fái þessi skilaboð.

Herra forseti. Frumvarp til fjáraukalaga kemur nú til 2. umr. við miklar óvissuaðstæður í efnahagsmálum. Það er fyllilega tilefni til þess að líta yfir árið, það sem liðið er af því, hvað varðar stjórn efnahagsmála og þau markmið sem hæstv. ríkisstjórn setti sér við gerð og ákvörðun fjárlaga á liðnu ári fyrir þetta ár og hvað hefur áunnist. Staðreyndin er sú, herra forseti, að ekki hefur allt gengið eftir sem þá var ætlað. Gengi íslensku krónunnar hefur haldið áfram að falla þrátt fyrir aðgerðir Seðlabankans og er fullkomlega óvíst hvenær gengisfallið mun stöðvast. Síðan í ágúst á þessu ári hefur það fallið um 9% og náði sögulegu lágmarki í gær með gengisvísitölunni 149,5 og Bandaríkjadollar var þá kominn í 108,92 kr. Ef við horfum til baka til 2. október í fyrra, fyrir um ári síðan, var gengisvísitalan þá einungis 115,2 og dollarinn á 82,90 kr. Það hafa því orðið veruleg umskipti, gríðarleg umskipti í gengismálum þjóðarinnar. Verðbólga á árinu er langt umfram þau markmið sem Seðlabankanum voru sett við stjórn peningamála og útlit er fyrir að enn muni líða að minnsta kosti eitt ár þar til stöðugt verðlag verður að veruleika. En nú spáir Seðlabankinn 8,5% verðbólgu frá upphafi til loka þessa árs sem er langt umfram það sem honum hafði verið ætlað að tryggja. Verðbólgan rýrir nú hratt kaupmátt launþega og setur kjarasamninga í hættu á almennum vinnumarkaði. Kjaraviðræður ríkisins við sína eigin launþega eru einnig í uppnámi. Kjaradeilan við sjúkraliða hefur nú þegar haft alvarlegar afleiðingar fyrir heilsugæslu í landinu. Atvinnuleysi er tekið að aukast og horfur eru dekkri í rekstri margra fyrirtækja en hafa verið um langt árabil. Vextir hérlendis eru rúmlega 9% hærri en í helstu viðskiptalöndum okkar og þeir, ásamt þenslu á innanlandsmarkaði, eru þungur baggi sem er farinn að sliga atvinnulífið. Herra forseti. Í stuttu máli blasir við að góðærið margumtalaða er nú komið að endapunkti. Ríkisstjórn hefur flotið sofandi að feigðarósi. Hættumerkin í þróun efnahagsmála hafa blasað við í a.m.k. tvö ár: Mikill viðskiptahalli, erlend lántaka og mikil aukning útlána bankakerfsins. Allt hefur þetta átt sér stað og var ljóst. Hægt hefði verið að bregðast við þessum hættumerkjum áður en komið var í óefni. Þess í stað hefur ríkisstjórnin með forsætisráðherra og fjármálaráðherra í broddi fylkingar fullyrt að allt væri í stakasta lagi og þverneitað allri gagnrýni. Í þessari sjálfsblekkingu hefur ríkisstjórnin gert röð mistaka í hagstjórninni. Ástandið er enn verra og útlitið enn dekkra en þyrfti að vera ef réttum viðbrögðum hefði verið beitt. Í stað þess að styrkja innviði atvinnulífsins, byggð og búsetu í landinu öllu, hefur ríkisstjórnin blásið upp tímabundið góðæri með einkavæðingu á mikilvægum þjónustufyrirtækjum og skertri almannaþjónustu, gífurlegri byggðaröskun og skuldasöfnun þjóðarbúsins erlendis. Ein afleiðing þess er sú að tekjur ríkisins dragast hraðar saman en tekjuáætlun fjárlaga gerir nú ráð fyrir. Að mati Seðlabanka Íslands eru tekjur ríkissjóðs reyndar þegar farnar að minnka mjög hratt og vafasamt að forsendur fjárlaga haldi, eins þær eru nú settar fram. Enn fremur er ljóst að þær tekjur sem átti að afla með sölu ríkisfyrirtækja hafa ekki enn skilað sér, en áfram er reiknað með þeim sölutekjum í fjárhagsuppgjöri ársins. Herra forseti. Lög um fjárreiður ríkisins, nr. 88/1997, kveða á um þá umgjörð sem sett er allri vinnu við gerð frumvarps til fjárlaga og, ef nauðsyn krefur, frumvarps til fjáraukalaga. Í 21. gr. þeirra laga stendur, með leyfi forseta: ,,Frumvarp til fjárlaga skal samið með hliðsjón af þjóðhagsáætlun ríkisstjórnarinnar. Skulu áætlanir um tekjur og gjöld í frumvarpinu gerðar á sömu meginforsendum og þjóðhagsáætlun. Fjárlagatillögum aðila í A-, B- og C-hluta skal skilað til viðkomandi ráðuneytis. Hvert ráðuneyti skal skila fjárlagatillögum til fjármálaráðuneytisins eftir nánari reglum sem settar eru í reglugerð. Forsætisnefnd Alþingis gerir ár hvert tillögu um fjárveitingar til Alþingis og stofnana þess, samkvæmt ákvæðum þingskapa, innan þess frests sem almennt gildir, og sendir forsætisráðherra.`` Þegar fjárlög hafa verið samþykkt og afgreidd frá Alþingi bera forstöðumenn og stjórnir ríkisaðila ábyrgð á því að fjárhagsráðstafanir þeirra séu í samræmi við heimildir. Nú getur ýmislegt breyst í tekjuöflun eða útgjöldum ríkisins og stofnana þess á heilu ári. Á því taka lögin um fjárreiður ríkisins einnig. Í 33. gr. stendur, með leyfi forseta: ,,Valdi ófyrirséð atvik því að greiða þarf úr ríkissjóði án heimildar í fjárlögum er fjármálaráðherra að höfðu samráði við hlutaðeigandi ráðherra heimilt að inna greiðsluna af hendi enda þoli hún ekki bið. Fjármálaráðherra er skylt að gera fjárlaganefnd Alþingis grein fyrir slíkum ófyrirséðum greiðslum strax og ákvörðun hefur verið tekin um þær og leita heimilda til þeirra með frumvarpi til fjáraukalaga.`` Í 44. gr. er kveðið nánar á um frumvarp til fjáraukalaga. Þar stendur, með leyfi forseta: ,,Valdi ófyrirséð atvik, kjarasamningar eða ný löggjöf því að grípa þarf til sérstakra fjárráðstafana sem ekki var gert ráð fyrir í fjárlögum ársins skal leitað heimilda fyrir þeim í frumvarpi til fjáraukalaga. Heimilda fyrir fjárráðstöfunum af þessu tagi, sem grípa þarf til eftir samþykkt fjáraukalaga, skal leitað í lokafjárlögum, sbr. 45. gr. Öðrum óskum um breyttar heimildir til fjárráðstafana en getur í 1. mgr. skal jafnan vísað til ákvörðunar Alþingis í tengslum við afgreiðslu fjárlaga fyrir næsta ár.`` Herra forseti. Frumvarp til fjáraukalaga sem hér er til 2. umr. var lagt fram í upphafi þings þetta haust. Síðan þá hefur fjárlaganefnd haft frumvarpið til meðferðar og fengið á sinn fund fulltrúa ráðuneyta og einstakra stofnana sem bæði hafa lagt fram viðbótarbeiðnir og fært rök fyrir auknum fjárheimildum innan fjárlagaársins. Í langflestum tilvikum er hér um að ræða útgjöld sem hafa þegar verið innt af hendi eða framkvæmdarvaldið hefur skuldbundið sig til að greiða. Það er því nánast formsatriði hjá Alþingi að afgreiða aukin útgjöld á fjáraukalögum eins og hér er lagt fram. Það vinnulag að stofna til útgjalda fyrst og leita svo heimilda eftir á gengur þvert á anda laganna um fjárreiður ríkisins. Til þess að bæta úr þessu hefur undirritaður lagt fram frumvarp til laga um breytingu á lögum um fjárreiður ríkisins sem kveður á um að þegar svo ber undir skuli fjármálaráðherra leggja fram frumvarp til fjáraukalaga fyrir Alþingi að vori og aftur að hausti. Þingið samþykkir lög fyrri hluta árs sem geta haft í för með sér fjárskuldbindingar innan sama árs sem þarf að taka afstöðu til. Ýmsar forsendur geta einnig breyst eins og dæmin sanna sem bregðast þarf við. Það hlýtur því að liggja beint við að fjárlaganefnd taki þau mál til meðferðar og leggi fram fjáraukalagafrumvarp sem verði afgreitt fyrir þinglok að vori. Önnur fjáraukalög geta verið afgreidd í byrjun október og síðan koma lokafjárlög. Með þessu getur Alþingi stýrt útgjöldum og brugðist við breyttum forsendum og komið í veg fyrir að efnt sé til útgjalda án heimildar Alþingis nema í algjörum undantekningar- og neyðartilvikum eins og lög um fjárreiður ríkisins kveða á um. Herra forseti. Samkvæmt þeim tillögum sem enn er unnið eftir í fjáraukalagafrumvarpinu eru tekjur ríkissjóðs á árinu áætlaðar um 253 milljarðar kr. en endurskoðuð útgjöld nú við 2. umr. fjáraukalaga eru 233,5 milljarðar kr. Tillögur um hækkun útgjalda frá fjárlögum nema nú samtals 14.357 þús. kr. Endurskoðuð tekjuáætlun fyrir árið 2001 liggur enn ekki fyrir en allar líkur benda til að tekjur verði mun minni en fjárlög ársins gera ráð fyrir. Þá er og líklegt að enn aukist við gjaldahliðina. Niðurstöðutölur geta því átt eftir að breytast við 3. umr. Fjárlaganefnd er kunnugt um fjárhagsvanda og uppsafnaðan halla margra stofnana og heilla málaflokka sem ekki fá úrlausn samkvæmt þessu fjáraukalagafrumvarpi. Þar má telja fjárskuldbindingar vegna félagslega húsnæðiskerfisins sem velt var einhliða yfir á sveitarfélögin. Fjárhagsvandi Ríkisútvarpsins er óleystur þótt leyfð hafi verið lítils háttar hækkun á afnotagjöldum á næsta ári. Margir framhaldsskólar sitja uppi með skuldir frá fyrri árum og eiga í miklum fjárhagserfiðleikum og verða því að skera niður námsframboð af þeim sökum. Þar er ljóst að framkvæmdarvaldið hefur verið uppteknara við að einkavæða skólakerfið og fella rekstur framhaldsskólanna inn í miðstýrð reiknilíkön en að efla og þróa skólastarfið sjálft, stöðu þess og markmið og þá menntun sem skólarnir veita, treysta bönd skóla og skólastarfs við fjölskyldulíf, atvinnuvegi og sitt nánasta umhverfi. Bæði Skólameistarafélag Íslands og Félag framhaldsskóla hafa þráfaldlega bent á grundvallarskekkjur í þeirri reiknireglu sem nú er beitt við skiptingu fjár á skólana og birtist í því að fjármagn er skert til skóla með verknáms- og starfsnámsbrautir og skóla sem reka heimavistir og þeir sitja nú með skuldir svo skiptir tugum eða jafnvel hundruðum milljóna króna. Fjárhagsvanda einstakra framhaldsskóla verður að leysa þegar í stað. Brýnt er að hugmyndafræðin að baki reiknilíkansins við skiptingu fjárins verði endurskoðuð þannig að stutt verði við metnaðarfullt og fjölbreytt nám hvarvetna á landinu, nám sem taki mið af þörfum allra nemenda og tryggi góðan starfsanda. Fullt tillit á að taka til séraðstæðna hvers skóla. Herra forseti. Ég vil hér inna hv. formann fjárln. hvað líði endurskoðun á reiknilíkani framhaldsskólanna sem þeir hafa fengið útdeilt fjármagni eftir, sem hefur reynst þeim mjög erfitt og mismunað mörgum. Og hvað líður ákvörðunum um að létta skuldum sem hafa safnast upp hjá ýmsum framhaldsskólum vegna óréttláts reiknilíkans, en þeir framhaldsskólar eiga mjög erfitt með að reka starf sitt eðlilega? Mörg sveitarfélög eiga nú í alvarlegum fjárhagsvanda. Í samskiptum ríkis og sveitarfélaga hefur mjög hallað á sveitarfélögin. Hluti af fjárhagsvanda sveitarfélaganna er til kominn vegna skuldbindinga í félagslega húsnæðiskerfinu. Félagsíbúðirnar voru liður í opinberri stefnu stjórnvalda í húsnæðismálum. Ríkisvaldið, sveitarfélög, lífeyrissjóðir og aðilar vinnumarkaðarins sameinuðust um að hrinda þeirri stefnu í framkvæmd víða um land. Það var Alþingi sem setti lögin og ákvað einhliða að ábyrgðin og innlausnarskyldan á íbúðunum ætti að hvíla á sveitarfélögunum. Undirritaður er fyrsti flutningsmaður að frumvarpi til fjáraukalaga sem liggur fyrir þinginu þar sem lagt er til sem fyrsta skref að verja allt að einum milljarði króna til að greiða úr bráðavanda sveitarfélaganna vegna félagslega íbúðakerfisins. Samkvæmt upplýsingum Sambands íslenskra sveitarfélaga er talið að færa þurfi þessi lán niður um allt að 3 milljörðum króna vegna þessa hjá hinum ýmsu sveitarfélögum. Herra forseti. Það er afar brýnt að leysa fjárhagsvanda félagslega íbúðakerfisins heildstætt og á landsvísu en ekki að þvinga einstök sveitarfélög til að selja eignir sínar til að standa skil á skuldbindingum sem þjóðin öll ber sameiginlega ábyrgð á. Þess er vænst að frumvarp undirritaðs fái jákvæða afgreiðslu. Auk þessa verður að taka með raunhæfum hætti á rekstrarvanda sveitarfélaganna. Annaðhvort verður að færa frekari tekjustofna til þeirra eða sjá til þess að ríkið komi inn í rekstur verkefna þeirra og felli niður skuldir sem eru til komnar vegna byggðaröskunar og lélegra tekjumöguleika. Annars munu þau á engan hátt verða fær um að veita íbúum sínum samkeppnishæfa og lögboðna þjónustu. Þá munu heilu byggðarlögin tæmast og búseta líða undir lok á stórum landsvæðum. Grein Ögmundar Jónassonar, fulltrúa Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í efnahags- og viðskiptanefnd, sem birtist í Morgunblaðinu 6. október sl. sýnir glöggt hvernig skuldir heimila, fyrirtækja, sveitarfélaga og þjóðarbúsins alls hafa aukist á síðustu árum. Árið 1991 voru skuldir þjóðarbúsins rúmir 575 milljarðar kr. eða liðlega 52% af vergri landsframleiðslu. En nú, tíu árum seinna, eru það þúsund, ja, þetta er svo há tala að varla er hægt að nefna hana, en það eru um 1.925 milljarðar kr., eða um rúmlega 90% af heildarlandsframleiðslu, hefur nærri tvöfaldast miðað við landsframleiðslu á þessum tíu árum. Og þetta á að gerast í því sem ríkisstjórnin hefur kallað góðæri. Sér eru nú hver endemin. Þessi staða er virkilega alvarleg og þegar litið er á skuldastöðu heimilanna er það sama upp á teningnum, skuldir þeirra hafa margfaldast á þessum tíma og stafar veruleg ógn af. Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs fluttu fjölmargar breytingartillögur við bæði tekju- og gjaldahlið fjárlagafrumvarps fyrir árið 2001 þegar það var afgreitt frá Alþingi fyrir ári. Þær tillögur miðuðu að auknum jöfnuði í samfélaginu, auknum jöfnuði milli þjóðfélagshópa, eflingu atvinnulífs og sjálfbærri nýtingu náttúruauðlinda til lands og sjávar. Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs lögðu til að tekjum ríkisins yrði í auknum mæli varið til menntunar og rannsókna. Því miður, herra forseti, náðu þessar tillögur ekki fram að ganga og því fer sem fer. Mikil byggðaröskun, stöðugir fólksflutningar á höfuðborgarsvæðið og sá mikli viðskiptahalli sem við höfum búið við síðustu ár sýnir það ótvírætt að viðskipta- og þjónustugeirinn á suðvesturhorninu hefur vaxið langt umfram það sem aukning í þjóðarframleiðslu gefur tilefni til. Þessu verður að snúa við ef við eigum að ná eðlilegum hagvexti, jafnvægi í viðskiptum og greiða niður skuldir þjóðarbúsins við útlönd. Á síðustu árum hefur þróast hér hagkerfi, efnahags- og atvinnulíf sem nærist á viðskiptahallanum og er orðið háð honum. Það verður þrautin þyngri að snúa af þeirri braut en það verður að gerast. Krafa um hagræðingu sem tekur einungis tillit til tímabundinna arðsemiskrafna fjármagnseigenda og ofurtrú á hagkvæmni stærðarinnar hefur villt stjórnvöldum sýn og leitt atvinnulífið inn á villigötur sem þjóðin öll sýpur nú seyðið af. Herra forseti. Hér verður að breyta um kúrs. Stöðva þarf einkavæðingu almannaþjónustunnar. Búa þarf atvinnulífinu þá umgjörð að fólk og fjármagn leiti aftur til þeirra atvinnugreina sem stuðla að raunverulegri verðmætaaukningu og þar með raunhagvexti. Beina þarf athyglinni að litlum og meðalstórum fyrirtækjum þar sem hugvit og framtak sérhvers einstaklings fær notið sín, atvinnurekstri sem er í takt við íslenskar aðstæður og íslenskan veruleika og byggist á sjálfbærri nýtingu náttúrauðlindanna. Takist þetta, herra forseti, mun byggjast upp blómlegt atvinnulíf á raunsönnum grunni, ekki aðeins á suðvesturhorninu heldur um allt land. Í þessum stóru málaflokkum greinir Vinstri hreyfinguna -- grænt framboð á við stefnu ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar um forgangsröðun, áherslur og pólitíska sýn. Herra forseti. Þetta frumvarp til fjáraukalaga, sem hér er til 2. umr. fyrir árið 2001, endurspeglar mikla spennu sem þenslan í þjóðfélaginu hefur alið á og undirstrikar að ríkisstjórnin hefur lítil tök á þróun efnhagsmála. Einstakir ráðherrar beita sér fyrir ákveðnum gæluverkefnum sínum í stað þess að vinna út frá markaðri heildarstefnu í efnahagsmálum og fjármálum ríkisins. Mikið af þeim útgjöldum sem lögð eru til í þessu frumvarpi er þó nauðsynlegt og sinnir góðum málefnum en eins og ég hef áður bent á, herra forseti, þá á að vinna þessi mál með öðrum hætti en hér er gert. Það á að leggja fram fjáraukalög og lagaheimildir fyrir útgjöldunum áður en þau eru ákveðin eða innt af hendi. Annar minni hluti lýsir fullri ábyrgð á hendur ríkisstjórninni og meiri hluta hennar vegna óvandaðrar vinnu við fjárlagagerðina, rangrar forgangsröðunar og mistaka í hagstjórn. Þegar hafa verið teknar skuldbindandi ákvarðanir um meginhluta þess sem hér er verið að greiða atkvæði um og hér hefur verið lagt fyrir þingið. Herra forseti. Það þarf að breyta lögum um fjárreiður ríkisins þannig að það sé þingið sem ákveði fjárveitingar í raun fyrir fram en standi ekki frammi fyrir því að stimpla meira og minna ákvarðanir framkvæmdarvaldsins eftir á. Herra forseti. Ég mun í síðari ræðu minni, við 2. umr., fjalla um einstök atriði í nál. meiri hluta fjárln. með fjáraukalagafrv. ársins 2001.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir framsögu hans hér og sömuleiðis fyrir vinnu hans í nefndinni að frv. og væntanlegum lögum um fjáraukalagafrv. Ég tek undir með hv. þm. að því leyti að við þurfum stöðugt að vera á verðbergi um framkvæmd fjárlaga og að fjáraukalögin séu nýtt eins sparlega og hægt er. Ég tel hins vegar að þeir liðir sem settir eru fram í frv. og í tillögum meiri hlutans þoli vel skoðun og þá framsetningu sem ég gerði hér grein fyrir fyrr í dag. Það er öllum ljóst að þingið getur ekki komið að viðbrögðum og ákvörðunum um ófyrirséð útgjöld. Ég nefni eins og ég rakti í ræðu minni viðbrögð sem urðu að vera ekki aðeins með einhverra daga fyrirvara, heldur var þar um að ræða viðbrögð sem snerust um klukkutíma þegar hin mikla vá steðjaði að okkur vegna hryðjuverkanna í Bandaríkjunum. Fleira taldi ég líka í framsögu minni sem mér þykir sýna að engin leið var að bíða eftir ákvörðun þingsins um, heldur varð ríkisstjórnin að bregðast við því og þingið styður að sjálfsögðu slík góð verk hjá ríkisstjórninni. Og ég tel að hér hafi ekki verið farið út fyrir þau mörk sem eðlilegt má teljast um gerð fjáraukalaga.

Herra forseti. Það er alveg ljóst að margar af þeim upphæðum sem eru ákveðnar hér eða lagt hefur verið til við afgreiðslu fjáraukalaga að ákveða hafa verið teknar fyrr á árinu og meira að segja sumar þeirra meðan þing sat enn að störfum á sl. vetri. Þá hefði fjmrh. verið í lófa lagið að leita heimilda til þeirra. Þau tilvik sem hv. þm. og formaður fjárln. gat hér um að grípa hefði þurft til er heimilt að gera samkvæmt fjárreiðulögum en eins og stendur í núverandi fjárreiðulögum er fjmrh. skylt að gera fjárln. Alþingis grein fyrir ófyrirséðum greiðslum strax og ákvörðun hefur verið tekin um þær. Ég sit í fjárln., herra forseti, og mér hefur ekki verið kunnugt um marga fundi á árinu, eða frá því fjárln. lauk afgreiðslu sinni við fjárlög á sl. ári, þar til hún kom saman í haust þar sem fjmrh. hefur verið að gera henni grein fyrir nauðsynlegum útgjöldum sem hann taldi sig þurfa að samþykkja og taka ákvörðun um á grundvelli fjárreiðulaga. Herra forseti. Þó að mörg af þessum málefnum séu bestu mál og brýn nauðsyn, sem ég legg áherslu á að hægt eigi að vera að bregðast við, á samt að gera það löglega og það á að gera fyrir atbeina þingsins með beinum hætti fyrir fram en hitt heyri til undantekninga, að ákveða gjöldin fyrst, og þá í neyðartilvikum sem lögin að sjálfsögðu heimila.

Virðulegi forseti. Okkur hv. þm. Jón Bjarnason greinir ekki á um þessi grundvallaratriði, að fjáraukalögin eru til að bregðast við ófyrirséðum og aðsteðjandi vanda eða tilvikum sem ekki hafa rúmast innan fjárlaganna. Og ég nefndi hér viðbrögð vegna hryðjuverkanna í Bandaríkjunum. Mér hefði hins vegar þótt það til mikillar glöggvunar fyrir þá sem fylgjast með þessari umræðu, hvort sem það eru hv. þm. í þessum sal eða aðrir þeir sem kunna að heyra mál okkar, ef þingmaðurinn hefði rakið í ræðu sinni nokkur dæmi þar sem hann telur að meiri hluti fjárln. og ríkisstjórn hafi farið út fyrir þau venjulegu vinnubrögð sem gott er að hafa um þessi efni. Ég skora á hv. þm. að nýta sér ræðutímann sem hann hefur síðar í umræðunni og koma fram með slíkar ábendingar og ég er tilbúinn til að bregðast við þeirri framsetningu.

Forseti. Ég mun í síðari ræðu minni gera grein fyrir því frekar. Ég get þó minnt hv. formann fjárln. á texta sem stendur hér í fjárlagafrv. undir forsrn. af því að ég gríp þar fyrst niður: ,,Gerð er tillaga um 20,7 millj. kr. viðbótarfjárveitingu til skrifstofunnar vegna aukins rekstrarkostnaðar hennar í ár og í fyrra.`` Ekki var þetta nú tilfallandi, og svona má rekja áfram. Málið er, herra forseti, fyrst og fremst að það eru lagaleg tök á að vinna sig út úr öngstrætinu og bæta ástandið. Þess vegna, herra forseti, hef ég einmitt lagt fram frv. til laga um breytingar á lögum um fjárreiður ríkisins sem breytir þessu og tryggir aðkomu þingsins að þessum ákvörðunum þannig að ekki þurfi að gera þetta með þeim hætti sem hv. þm. benti á að væri nú komin nokkurs konar hefð fyrir. Ég vil einnig, herra forseti, nota þetta tækifæri og óska eftir því að formaður fjárln. komi inn á það í seinni ræðu sinni hvernig sú vinna stendur sem lýtur að fjárhagsvanda framhaldsskólanna og þeim skuldum sem þeir sitja uppi með, jafnvel til nokkurra ára, og hefur verið þrjóskast við að leysa úr og bæta síðan til frambúðar með endurskoðun á reiknilíkani sem þeir hafa fengið fjármagni úthlutað samkvæmt.

Herra forseti. Við ræðum hér í 2. umr. frv. til fjáraukalaga, og í áliti 1. minni hluta, sem hv. þm. Gísli S. Einarsson gerði grein fyrir áðan, var víða komið við og m.a. bent á að víða væri ekki nægjanlega vel að verki staðið og ýmsir endar lausir enn varðandi fjáraukalög þessa árs. Ég fór í andsvar við hv. þm. Ólaf Örn Haraldsson eftir framsöguræðu hans fyrir áliti meiri hluta fjárln. og spurði hann út í eitt ákveðið atriði sem, vægt til orða tekið, er afar óljóst í tillögum meiri hluta fjárln. Í svörum hv. þm. kom fram að það sem ég spurði um væri þar inni samkvæmt tillögum ríkisstjórnar og hv. þm. hefði ekki undir höndum þær skýringar sem ég var að leita eftir. Það er því óhjákvæmilegt, herra forseti, að fara nokkrum orðum um þetta ákvæði en þetta varðar tillögu, eða eins og segir í tillögu meiri hlutans, með leyfi forseta,: ,,Gerð er tillaga um að 38 millj. kr. söluandvirði Skólabrúar renni til framkvæmda við fasteignir Alþingis.`` Í fyrsta lagi spurðist ég fyrir um hvernig á því stæði að ekki væri gerð tillaga um að þetta ákvæði væri raunverulega við 7. gr. fjárlaganna, þ.e. að heimilað væri að nýta þetta andvirði á þennan hátt eins og hér kemur fram. Það var ástæða, herra forseti, fyrir því að ég gerði það --- í andsvari sem hv. þm. Halldór Blöndal fór í við mig við 1. umr. lét hann þess einmitt getið að hann teldi að þetta vantaði í fjáraukalagafrv. Hv. þm. segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Að gefnu tilefni vil ég taka fram að ég vissi ekki betur en að í þessu fjáraukalagfrv. yrði heimildargrein þar sem gert væri ráð fyrir því að andvirði Skólabrúar 2 mundi renna til framkvæmda á vegum Alþingis.`` Því er þannig ósvarað hvernig á því stendur að þessi leið er ekki farin, að það sé sett inn í heimildargrein. Og, herra forseti, hæstv. fjmrh. kom einnig að þessu máli í ræðu sinni og sagði svo, með leyfi forseta: ,,Að því er varðar deilu manna hér fyrr á fundinum um Skólabrú 2, sem hæstv. forseti þingsins gat um á fimmtudag, þá skal ég taka á mig ábyrgðina á þeim mistökum að sú heimildargrein`` --- herra forseti, að sú heimildargrein --- ,,er ekki inni í þessu frv.`` Þannig að enn stendur eftir spurningin um það hvernig á því stendur að sú leið er valin sem farin er, að setja þetta inn beint án þess að gera breytingartillögur við heimildargreinina, að þetta söluandvirði Skólabrúar muni renna til framkvæmda við fasteignir Alþingis. Enn vek ég athygli á því, eins og ég gerði í andsvari við hv. þm. Ólaf Örn Haraldsson, að hér er engin skýring á því til hvaða framkvæmda þessir fjármunir eiga að fara. Það hlýtur þó að vera lágmarkskrafa að það liggi algjörlega ljóst fyrir hvaða framkvæmdir eiga hér í hlut. Og þess vegna, herra forseti, þar sem það var ekki skýrt nánar í svörum hv. þm. Ólafs Arnar Haraldssonar, leyfi ég mér að fara yfir nokkra pappíra sem tengjast málinu. Í fyrsta lagi er það alveg augljóst mál að Alþingi hefur gert tillögu um að hærri fjárhæð renni til framkvæmda en hér kemur fram í bréfi sem sent var til fjárln. þann 8. nóvember sl. Ég vek athygli á því að hv. þm. Ólafur Örn Haraldsson, formaður fjárln., sagði að þessi tillaga sem hér er inni væri tillaga ríkisstjórnar sem meiri hluti fjárln. hefði síðan gengist við. Þess vegna spurði ég einmitt hv. þm. að því hvort þessi tala ætti að duga til að ljúka þeim framkvæmdum sem þarna ættu í hlut vegna þess að í því bréfi sem ég nefndi áðan kemur fram að fjárvöntunin er meiri. Ég verð að segja, herra forseti, að það hlýtur að vera kominn tími til að við ljúkum þessu máli með heiðri og sann, hættum feluleiknum og reynum að viðurkenna staðreyndir málsins þannig að það verði nákvæmlega klárt við hvað er átt og hvað það kostar þannig að þessu máli megi koma út úr heiminum í eitt skipti fyrir öll. En, herra forseti, af þessu gefna tilefni tel ég nauðsynlegt að rifja ýmislegt upp. Það segir nefnilega í í 7. gr. fjárlaga þessa árs, nánar tiltekið 2.31 þar sem heimiluð er sala m.a. fasteigna, að selja fasteignina Skólabrú 2, Reykjavík. Hér er ekkert um það fjallað hvernig fara eigi með söluandvirði eignarinnar, hvergi á það minnst. Hins vegar kemur fram í skýringum, þ.e. við það sem gerðist í 3. umr. --- við liðinn 6.21, lið sem heyrir undir Alþingi og er stofnkostnaður og heitir Fasteignir komu inn 25 millj. kr. við 3. umr. Í skýringu við þennan lið segir, með leyfi forseta: ,,Veitt er 25 millj. kr. tímabundin hækkun fjárveitinga til að ljúka endurskipulagningu á húsnæði Alþingis sem hafin var með leigutöku Austurstrætis 8--10 og 10A. Breyting verður á notkun Austurstrætis 12--14, Þórshamars, Vonarstrætis 8 og Blöndahlshúss. Kirkjuhvoll verður tekinn úr leigu og hluti Austurstrætis 12, en 3. hæð Austurstrætis 10A verður tekin á leigu.`` --- Síðan segir, með leyfi forseta: ,,Í tengslum við þessar breytingar er heimild í 7. gr. til að selja Skólabrú 2 en söluandvirðið rennur í ríkissjóð.`` Herra forseti. Það kom fram í máli hv. þm. Ólafs Arnar hér áðan að sú upphæð sem væri nú lögð til vegna söluandvirðis Skólabrúar ...

Má ég minna hv. þm. á að þegar þingmenn eru ávarpaðir hér tíðkast að nefna föðurnafn líka.

Herra forseti. Það er sjálfsagt. Hv. þm. Ólafur Örn Haraldsson lét þess getið að það væru engin tengsl á milli þessara upphæða sem annars vegar voru í fjárlögum fyrir árið 2001 og hins vegar í tillögum meiri hluta nefndarinnar til fjáraukalaga fyrir árið 2001. Þess vegna, herra forseti, hlýt ég að vekja athygli á þessu orðalagi: ,,Í tengslum við þessar breytingar er heimild`` o.s.frv. Það hlýtur þess vegna að vekja þær hugrenningar hvort ekki hafi einmitt verið hugsað í þessu samhengi að þarna væri einmitt verið að útvega fjármuni til að standa undir a.m.k. hluta þess kostnaðar sem til hafði fallið. Ég ætla ekkert um það að fullyrða en ég tel algjörlega nauðsynlegt að þetta komi skýrt fram þannig að það sé enginn að velkjast í vafa um hvað hér er á ferðinni. Það er nefnilega svo, eins og kom fram hjá mér áðan, að í þessu bréfi frá 8. nóvember er einmitt verið að fjalla um þessar tölur fram og til baka og þar kemur fram að fjárvöntunin vegna framkvæmda við Austurstræti 8--10 sem fóru fram úr fjárveitingum ársins 2000 er nú 48 millj. kr. Hér er eingöngu gerð tillaga um að henni sé mætt með 38 millj. kr. Það virðist því vera að enn einu sinni eigi að skilja eitthvað eftir nema það sé einhver önnur leið til að útvega þessa fjármuni. Það er hins vegar athyglisvert þegar fleiri bréf eru skoðuð sem tengjast þessu máli að þessi upphæð, sem 8. nóvember var augljóslega komin upp í 38 millj. kr., virðist hafa verið 40 millj. kr. þann 21. mars sl. Það er því eðlilegt að spyrja hvað gerst hafi í millitíðinni, frá 21. mars til 8. nóvember. Einnig er auðvitað óhjákvæmilegt að spyrja hvað gerst hafi í millitíðinni frá því að fjárlög fyrir árið 2001 voru samþykkt í desember árið 2000 og fram að 21. mars árið 2001, vegna þess að í desember eru samþykktar þessar 25 millj. kr. til að ljúka verkinu. Það er óhjákvæmilegt að rifja það upp í tengslum við þessa umræðu að enn liggur hjá fjárln. álit frá Ríkisendurskoðun þar sem ákveðnar upplýsingar komu fram sem stönguðust að vísu á við ýmsar aðrar upplýsingar sem fjárln. fékk. En þessi skýrsla liggur enn hjá nefndinni og það er óhjákvæmilegt að nefndin fari að ljúka þeim störfum sem tengjast þessari skýrslu þannig að þessu máli verði hægt að ljúka í eitt skipti fyrir öll, því það er óþolandi að málið hangi hér yfir öllum aðilum öllu lengur en orðið er. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta mál að sinni a.m.k. Fleiri atriði í þessu frv. og í tillögu meiri hluta fjárln. tengjast því sem við segjum í áliti okkar í 1. minni hluta, t.d. um það hvernig umgangurinn er um fjáraukalögin, þ.e. hvað menn eru að setja inn í fjáraukalögin sem við höfum margoft bent á að eigi frekar heima í fjárlögum næsta árs. Ég ætla eingöngu að halda mig við æðstu stjórn og forsrn. Ég tel mig vera búinn að fjalla nægjanlega um æðstu stjórnina, þ.e. þingið, að sinni og mun því einbeita mér að því að horfa örlítið til forsrn. vegna þess að þessir aðilar hljóta að eiga að vera til fyrirmyndar varðandi alla aðra í kerfinu. En því miður virðist ekki vera hægt að segja að svo sé. Við 1. umr. ræddi ég m.a. um aðalskrifstofu forsrn. og gat þess að þar væri verið á gráu svæði varðandi það sem sett væri þar inn vegna aukningar frá fyrri árum. Samt sem áður er enn haldið áfram sömu för vegna þess að frekar er bætt í heldur en hitt. Í tillögum meiri hluta fjárln. kemur m.a. fram við liðinn 190 Ýmis verkefni, að lögð er til 10 millj. kr. aukafjárveiting til að standa straum af kostnaði við rannsóknir á afmörkuðum þáttum efnahagsmála sem Hagfræðistofnun Háskóla Íslands hefur unnið fyrir forsrn. ,,Hefur unnið fyrir forsrn.`` Því er sem sagt lokið miðað við þetta orðalag. Hæst ber þar verkefni sem snýr að tekjuskiptingu á Íslandi og rannsókn á ýmsum þáttum gjaldeyrismála. Hér er að sjálfsögðu greinilega um mjög þarft verkefni að ræða og ekkert við því að segja. Hins vegar er ekki boðlegt að forsrn. sjálft skuli sækja eftir því í fjáraukalögum að fá sérstakar 10 millj. vegna verkefnis sem ráðuneytið er greinilega búið að láta framkvæma. Hér er ekki farið um ríkisfjármál eins og menn vilja að gert sé. Fjárreiðulögin segja að svona eigi ekki að haga sér. Herra forseti. Fleira er nauðsynlegt að tengja þessari umræðu vegna þess að um ýmislegt var spurt, bæði í fjárln. og eins hér í 1. umr., varðandi það sem tengist forsrn. Að vísu er um að ræða litla upphæð, en hún sýnir okkur samt sem áður hvernig menn umgangast þessi lög. Eitt í frv. til fjáraukalaga sem tengist forsrn. er liðurinn Fasteignir forsætisráðuneytisins. Farið er fram á 10 millj. kr. viðbótarfjárveitingu til endurbóta og viðhalds á Þingvallabænum í samræmi við ríkisstjórnarsamþykkt frá 13. febrúar sl. Um þetta var spurt og spurt var hvernig á því stæði að rétt í byrjun febrúar þyrfti að fara fram á viðbótarfjárveitingu vegna verks sem að sjálfsögðu var búið að ákveða og trúlega hafið á árinu 2000, að áætlanir hafi ekki verið betri en svo að sækja þyrfti um viðbótarfjárveitingu strax í byrjun febrúar. Skrifleg svör bárust frá forsrn. og ég tel ástæðu til þess, herra forseti, að gera athugasemdir við það svar sem barst vegna þess að svarið nálgast það a.m.k. að vera örlítill dónaskapur við hv. fjárln. Það segi ég vegna þess að fyrri hluti svarsins er nákvæmlega það sama og ég las upp hér áðan úr frv. til fjáraukalaga. Síðan er að vísu bætt við einni setningu og hún er býsna athyglisverð. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Framkvæmdasýsla ríkisins sá að mestu um framkvæmdir og eftirlit.`` Herra forseti.  Herra forseti. Er hæstv. fjmrh. hvergi í húsinu? Þessi merka stofnun heyrir undir ráðuneyti hæstv. fjmrh. Ég velti því fyrir mér hvort hæstv. fjmrh. ætli að láta bjóða sér það öllu lengur að stofnun sem er á ábyrgð hans skuli ítrekað fá trakteringar sem þessar. Það hlýtur að koma að því að svara verður fyrir þessa stofnun. Það er út af fyrir sig ágætt fyrir okkur stjórnarandstæðinga að vita að ef eitthvað gengur ekki þá hefur Framkvæmdasýsla ríkisins ekki staðið sig. Ég segi, herra forseti: Það er kominn tími til að hæstv. fjmrh. taki til í þessari stofnun. Ef þessi stofnun leiðir ítrekað til þess að ekkert stenst sem stefnt er að þá hlýtur að vera kominn tími til að eitthvað verði gert í málinu. Herra forseti. Eitt atriði var það enn sem spurt var um og tengist forsrn. Í frv. til fjáraukalaga segir, með leyfi forseta: ,,Lagt er til að veitt verði 300 millj. kr. aukafjárveiting vegna kostnaðar við sölu á hlutabréfum ríkisins. Um er að ræða kostnað vegna ráðgjafar, umsjónar með sölu og frágangi skjala.`` Hér hafði orðið gífurleg hækkun vegna þess að í fjárlögum var gert ráð fyrir að þetta yrðu 15 millj. kr., en þarna var farið fram á 300 millj. kr. aukafjárveitingu til að mæta kostnaði. Þess vegna var eðlilegt að um væri spurt hvað þarna væri á ferðinni. Vissulega fékk fjárln. ítarlegra svar við þessari spurningu en spurningunni sem ég fjallaði um áðan vegna þess að hér er tíundað að nokkru leyti hvað þarna er á ferðinni. Hins vegar skortir algjörlega allar skýringar á því hvernig þessi upphæð kemur til með að skiptast á milli aðila. Það er nefnilega ljóst að við undirbúning á sölu þeirra fyrirtækja sem þarna á sér stað hefur þurft að kalla til erlenda aðila og geri ég ráð fyrir því að ekki hafi verið gert ráð fyrir því þegar menn samþykktu fjárlög í fyrra og það sé skýringin á þessu. Herra forseti. Þess vegna er óhjákvæmilegt að biðja um að við fáum nákvæma sundurliðun á því hvernig þessi upphæð kemur til með að skiptast. Það er nefnilega athyglisvert að fram kemur að það hafi ætíð verið að undangengnu útboði sem gengið var frá samningum um hvað greitt yrði og hvað ætti að gera, nema í tveimur tilfellum. Annars vegar það sem snýr að ákveðinni lögfræðistofu í Lundúnaborg og hins vegar gagnvart Ríkiskaupum. Skiljum við það nú vel að ekki hafi verið gert útboð gagnvart verki sem Ríkiskaup gæti gert. En það skortir alla skýringu á því í fyrsta lagi hvaða þóknun þessi lögfræðistofa í London er að fá fyrir óskilgreint verk, einnig í skýringum --- það er engin skýring á því hvað þessi lögfræðistofa gerði --- og hvernig á því stóð að þessi eina lögfræðistofa var ráðin til verks án undangengins útboðs. Herra forseti. Þess vegna er leitað skýringa og eðlilegt er að í fyrstu atrennu sé spurningum beint til hv. þm. Ólafs Arnar Haraldssonar, formanns fjárln. Einnig er eðlilegt að velta því fyrir sér hvort einhverjir hæstv. ráðherrar hafi skýringar á þessum lið, því komi ekki skýringar á hinum hér í umræðunum verður að sjálfsögðu leitað eftir þeim í fjárln. og óskað eftir heimsókn þeirra sem skýrt geta málið. Herra forseti. Ég sagði að ég ætlaði hér að halda mig við æðstu stjórn og forsrn. varðandi það að skýra frekar ýmislegt sem segir í áliti 1. minni hluta fjárln. um að menn séu enn að umgangast fjáraukalögin ógætilega. Kem ég þá að lokum að því sem segir í svari forsrn. um þá aukningu sem óskað er eftir fyrir aðalskrifstofu forsrn. Með leyfi herra forseta, segir í svari ráðuneytisins: ,,Hallann á árinu 2000 má rekja til aukinna umsvifa í tengslum við fjölbreytt verkefni, m.a. vegna þúsund ára afmælis kristnitöku á Íslandi, landafundanna í Vesturheimi og vegna ráðstefnuhalda hér á landi.`` Herra forseti. Hér segir: ,,Hallann á árinu 2000 ...`` Við erum hér að fjalla um fjáraukalög fyrir árið 2001 og samkvæmt fjárreiðulögum á þetta alls ekki heima þar. Og þetta er aðalskrifstofa forsrn. Síðan kemur viðbót frá þessari ágætu skrifstofa í skýringu sem við óskuðum eftir til ráðuneyta, þar sem þau áttu að geta þess hvort greiðsla hefði farið fram vegna viðkomandi liðar og hvort þetta félli undir ófyrirséð eða ekki. Skrifstofa forsrn. metur það svo að þegar fjárlög fyrir árið 2001 voru samþykkt þá væri þetta sem tengist árinu 2000 --- og ég veit ekki betur en allt hafi verið liðið þegar við gengum frá fjárlögum fyrir árið 2001 --- samt sem áður segir forsrn. að þetta hafi allt verið ófyrirséð útgjöld. Enn, herra forseti, skortir því útskýringu á því hvernig það getur gerst að hlutir sem löngu voru liðnir flokkist undir ófyrirséð og eigi þar af leiðandi heima í fjáraukalögum fyrir árið 2001. Herra forseti. Því er nú verr og miður að hægt væri að halda nokkuð lengur áfram að tína til dæmi úr því frv. sem hér liggur fyrir um að menn eru að ganga heldur óvarlega um. Ég ætla þó að láta þetta duga að sinni. Ég á þó fleiri dæmi í handraðanum ef ástæða þykir til að nefna þau seinna í umræðunni.

Virðulegur forseti. Það er greinilegt að hv. þm. meiri hlutans sem sæti eiga í fjárln., aðrir en formaður fjárln., hafa ekki áhuga á að ræða þau mál sem við í minni hluta fjárln. höfum verið að gera að umtalsefni hér. Við skulum láta þar við sitja, virðulegur forseti. En þetta mál er ekki búið. Væntanlega fer fram 3. umr. um fjáraukalög fyrir árið 2001 þar sem menn ræða þau málefni sem við höfum verið að drepa hér á í dag. Ég hafði boðað að ég mundi spyrja hér um samgöngumál eða um lið 211, þ.e. Vegagerðina, en þannig hittist á að ég hitti hæstv. samgrh. og spurði lítillega um þetta. Ég fékk þau svör að um væri að ræða tímabundna aðgerð meðan væri verið að skoða ákveðin mál varðandi flug. Um er að ræða styrk til innanlandsflugs sem getið var um í þessum lið. Það verður e.t.v. ástæða til að inna frekar eftir þessu atriði. Mér finnst ég þurfa að skoða betur hvaða áhrif þessi styrkur getur haft á hugsanlega samkeppnisaðila. Þannig er málið vaxið, virðulegur forseti. Kannski er ekki ástæða til að ræða frekar að sinni frv. til fjáraukalaga. En ég má til með að láta þessari stuttu ræðu lokið með því að segja eftirfarandi: Mér sýnist ástandið verulega ískyggilegt. Í áliti 1. minni hluta gagnrýnum við agaleysi og fálæti ríkisstjórnar gagnvart aðsteðjandi efnahagsvanda. Fálætið felst í því að fara ekki eftir grundvallaratriðum hagfræðinnar. Grundvallaratriði hagfræðinnar ættu menn almennt að tileinka sér í hugsunarhætti. Grundvallaratriðin eru að hagfræðin felst í því að líta ekki aðeins á skammtímaáhrif stefnu eða ákvarðana heldur einnig á langtímaáhrif og skoða afleiðingarnar, ekki aðeins fyrir einn hóp, heldur fyrir alla hópa. Virðulegur forseti. Mönnum væri hollt að hafa í huga þau grundvallaratriði sem ég endaði hér á. Við erum að margra mati að sigla inn í válega tíma. Til stendur að ræða um fjárlög fyrir árið 2002. Það eru þungar spár og þungar horfur vegna þess efnahagsástands sem er og virðist blasa við núna upp úr áramótum. Og það eru vissulega ekki skemmtilegir boðberar sem boða slík tíðindi. En ég vona að meiri hluti fjárln. og hæstv. ríkisstjórn sýni það í verki að þeir aðilar séu tilbúnir til að takast á við þann vanda sem við blasir. Ég læt, virðulegur forseti, lokið ræðu minni að sinni um fjáraukalög fyrir árið 2001, en ég vona að þau orð og þær ábendingar sem ég kom hér með verði til þess að menn velti þeim hlutum fyrir sér í hvaða stöðu við erum komin þegar það blasir við sem ég ræddi um í dag, að verðbólgan er yfir 8% og verðbólgumarkmið gagnvart kjarasamningum voru þau að verðbólga væri undir 5,6%. Og það þekkjast engin ráð, virðulegur forseti, til að ná verðbólgu niður á svo skömmum tíma sem er nú fram í febrúar, þannig að ég er að boða alvarleg tíðindi. Og þess vegna þarf að taka á og ég vona að þeir aðilar sem ég nefndi áðan verði menn til þess.

Herra forseti. Hv. þm. Gísli S. Einarsson, 5. þm. Vesturl. boðar hér mjög váleg tíðindi og að aðsteðjandi vandi sé í efnahagsmálum, þungar spár og þungar horfur fram undan. Ég velti því fyrir mér hvernig hv. þm. getur fundið út að ástandið sé virkilega svona. Það er náttúrlega hægt að tala sig upp í það að hér sé allt að fara fjandans til. En ef maður lítur nú á staðreyndir málsins þá er t.d. ekki neitt atvinnuleysi á Íslandi. Helstu atvinnuvegir þjóðarinnar eru mjög sterkir eins og sjávarútvegurinn. Sjávarútvegurinn er í rauninni í blóma í dag. Og útflutningsgreinarnar eru að gera góða hluti. Það er engin heimsendaspá yfir þeim atvinnuvegi sem heldur nú uppi gjaldeyristekjum þjóðarinnar. Lán sem eru í bönkum og opinberum stofnunum eru almennt í skilum. Fólk stendur sig vel í að borga af lánum sínum. Ég velti því fyrir mér hvað hv. þm. er eiginlega að tala um. Það er hægt að finna það út og getur vel verið að menn langi til að tala sig upp í það að hér sé allt að fara fjandans til. En staðreyndin er náttúrlega sú að svo er alls ekki. Reyndar er til eitthvað sem heitir verðbólgumarkmið eða viðmið fyrir verkalýðsfélögin. Ég hef ekki heyrt að þau viðmið séu einhver ákveðin tala, heldur einhver tilfinning. Og menn geta haft það á tilfinningunni að þeir ættu að gera eitthvað. En spurningin er sú hvort raunhæft sé að mála ástandið með þessum hætti.

Virðulegur forseti. Það er eins og hv. þm. Kristján Pálsson sé veruleikafirrtur og fylgist ekki með því sem er að gerast í landinu. Hann sagði áðan að fólk væri almennt með lán í skilum. Ég minni á, virðulegur forseti, að 8., 9. og 10. nóvember sl. voru heilsíðuauglýsingar á hverjum degi og rúmlega það, um nauðungaruppboð og þar af var u.þ.b. helmingur af þeim síðum með framhaldsuppboð, nauðungaruppboð. Hvað segir þetta okkur? Segir þetta okkur að ástand sé gott og almennt séu menn með hlutina í skilum? Nei, það gerir það ekki. Og fyrir þá þingmenn sem ekki vita að þegar gerðir voru samningar í febrúar árið 2000 var miðað við 5,6% verðbólgumarkmið, að verðbólgan mætti ekki fara upp fyrir það sem hún þá var, þá væru kjarasamningar í uppnámi eða lausir, þeir þingmenn þyrftu nú hreinlega að kynna sér um hvað kjarasamningar snúast. Þetta er nákvæmlega það mál sem um er að ræða. Það er býsna alvarlegt ef menn sem eru að vasast með fjármál þjóðarinnar og útgjöld ríkissjóðs vita ekki einu sinni hvaða verðbólgumarkmiðum er gengið út frá. Virðulegur forseti. Ég sé ekki ástæðu til að þvarga um þessi mál hér. Ég mun fara yfir málin nákvæmlega í umræðum um fjárlög nk. þriðjudag og þá fá menn að heyra alveg svart á hvítu hvað eru verðbólgumarkmið og að hverju er stefnt og hvernig menn hafa stjórnað.

Herra forseti. Þetta var alveg furðuleg ræða. Hv. þm. segist ekki sjá ástæðu til að þvarga um þessa hluti. Ég veit ekki betur en hv. þm. hafi hafið þessa umræðu, það var hann sem bað um það. Og svo allt í einu sér hann ekki ástæðu til að þvarga um þetta. Ég hélt að þetta væri alvörumál. Mér heyrðist þingmaðurinn tala þannig að þetta væri alvörumál. Hvað segir það okkur þó 8., 9. og 10. síða í Lögbirtingablaðinu sé uppfull af uppboðsauglýsingum? Ég bara spyr: Hvenær hefur ekki verið eitthvað af auglýsingum í Lögbirtingablaðinu um uppboð? Þetta er blað til þess að auglýsa uppboð. Auðvitað er misjafnlega mikið, fólk hefur verið að fjárfesta yfir hausinn á sér. Og það er ekkert efnahagskerfi sem getur komið í veg fyrir það. Það er frjálsræði í landinu og menn hafa gengið of langt og þá kemur að skuldadögunum. Það er ekki vegna atvinnuleysis í landinu að þetta fólk lendir á síðum Lögbirtingablaðsins. Hv. þm. gat ekki bent á það. Mér þætti líka fróðlegt, herra forseti, að fá að sjá þessi 5,6% hjá hv. þm., að það séu einhver sérstök markmið að alls ekki megi fara upp fyrir 5,6%, þá sé allt komið í voða. Þetta er eitthvert markmið sem hv. þm. hlýtur þá að upplýsa hér. Eftir því sem mér er sagt hefur ekki verið samið um nein ákveðin markmið þar sem eru strik, rauð eða gul strik eða hvað þau heita. Auðvitað setja menn sér þau markmið að reyna að halda niðri verðbólgunni þannig að laun og kaupmáttur haldist eins og hann hefur verið eða samið hefur verið um. En við sjáum það og höfum séð að laun á ýmsum sviðum eins og í opinbera geiranum hafa hækkað allt of mikið. Það gerir það að verkum að við erum í vandræðum með gengið þessa stundina. En það er alls engin hætta á ferðum, síður en svo. Við búum við sterkt efnahagslíf og við þurfum engu að kvíða.

Virðulegur forseti. Ég talaði um að þvarga, ég kalla það að þvarga þegar menn ræða um mál eins og þeir viti um þau án þess að gera það. Málið stendur nákvæmlega þannig eins og ég lýsti áðan, að samningar eru miðaðir við 5,6% verðbólgu eins og hún var þegar samningar voru gerðir í febrúar árið 2000. Það er í höndum einstakra verkalýðsfélaga á hvern hátt þeir bregðast við. Bregðast verður við yfir 8% verðbólgu eins og ég sagði áðan. Það eru engir sérfræðingar sem geta gefið ráð um það hvernig hægt er að kýla niður verðbólgu á svo skömmum tíma sem er fram í febrúar. Og það er ástæða til að hafa áhyggjur af þessu. Ég hef það. Ég endurtek að 8., 9. og 10. nóvember voru heilsíðuauglýsingar í dagblöðum um nauðungaruppboð hjá einstaklingum. Svo það fari ekki á milli mála. Það er mikið áhyggjuefni og ótrúlegt að þingmaður fyrir kjördæmi þar sem birtast auglýsingar varðandi nauðungaruppboð skuli ekki hafa meiri áhyggjur af þeim málum en hann virðist gera. Ég segi það enn og aftur að ég hef miklar áhyggjur af því hvert ástandið verður þegar kemur fram í febrúar á næsta ári. Og ég bið þá menn að muna það sem ég hef sagt hér.

Herra forseti. Athygli vekur við 2. umr. fjáraukalaga að enn hefur fulltrúi annars stjórnarflokksins ekki talað eða tjáð sig um efnið sem er á dagskrá. Það má kannski túlka það svo að í rauninni sé vandi að ræða efnahagsmálin á þessum tímapunkti. En það gefst þá tækifæri til þess þegar fjárlögin koma til 2. umr. Ég vil ítreka það sem ég sagði í fyrri ræðu minni að styrkja þarf stöðu þingsins hvað varðar vinnu og áhrif á fjárlögin, eins og reyndar aðra lagasetningu, en sérstaklega á fjárlagagerðina hér á Alþingi. Það skiptir afar miklu máli að það sé þingið sem ráði ferð, en ekki framkvæmdarvaldið. Og að framkvæmdarvaldinu sé fyrst og fremst falið að vinna úr þeim ákvörðunum sem þingið tekur. Að sjálfsögðu verður þarna alltaf einhver togstreita á milli, en vald og möguleikar þingsins til að koma að þessu máli þurfa að vera afdráttarlausir. Herra forseti. Ég vil í því sambandi minnast á að ég tel það mjög varasamt ef leggja á Þjóðhagsstofnun niður án þess einhver önnur hlutlaus stofnun komi eða stofnun á vegum þingsins sem getur unnið með þinginu við að meta efnahagshorfur og vinna óháð fjárlög og fjárlagatillögur. Eins og nú er háttað verður Alþingi í megindráttum að reiða sig á þá grunnvinnu og þá þekkingu sem ráðuneytin hafa, en það er fyllilega ástæða til að þarna verði breyting á og þingið styrkist í vinnu við fjárlagagerðina. Einn liður í þeirri styrkingu, herra forseti, er að þingið samþykki fjáraukalög oftar á ári, það sé síðasta verk þingsins áður en það fer í leyfi að vorinu að endurskoða fjárlögin í ljósi nýrrar stöðu eða tillagna sem hafa komið fram, taka afstöðu til þeirra og leggja fram og afgreiða á þinginu þannig að hægt sé að vinna samkvæmt þeim ákvörðunum sem teknar eru fyrir fram og síðan aftur að haustinu að taka það sem nýtt hefur komið og afgreiða ný fjáraukalög. Það er ekkert óeðlilegt að forsendur geti breyst á árinu og að taka þurfi til endurskoðunar einstök atriði án þess að taka upp öll fjárlögin og þá er alveg sjálfsagt að þingið hafi beina aðkomu að því að svo sé gert. Það er öllum fyrir bestu og styrkir stöðu þingsins og tryggir jafnframt eðlilega þinglega aðkomu að fjárlagagerðinni og að fjármálum ríkisins árið um kring.