Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Ég þarf ekki að hafa hér um mörg orð. Hv. frsm. fjvn. skýrði hér í gær ýtarlega þær till., sem hér liggja fyrir, og ætla ég ekki að fara út í það nema að litlu leyti. - Hv. frsm. bar sig upp undan því, hve n. hefði orðið fyrir mikilli gagnrýni. Ég fyrir mitt leyti hef ekki orðið þess mjög var, enda held ég, að það væri ekki að maklegleikum. Að vísu hef ég lesið í einu dagblaðanna, stjórnarblaði, fyrir nokkrum dögum, að talin var þar þörf á að gerbreyta fjvn. eða leggja hana niður. Ég veit ekki vel, við hvað það blað átti, hvort það átti við það, að stjórnarandstæðingar ættu að fara úr n., um það veit ég ekki. En hitt var gefið í skyn, að stj. ætti að ráða og taka að sér afgreiðslu fjárl. Þetta kann að vera rétt, en þetta fór ekkert í taugarnar á mér, fremur en margt annað, sem stendur í því hv. blaði. En það er nú svo, að þótt ýmsum kunni ekki að líka fjárlfrv. og þær niðurstöður, sem þar hefur derið komizt að að þessu sinni, þá er það ekki sök fjvn. Það hygg ég, að öllum hv. þm. ætti að vera ljóst, að sakarinnar er að leita annars staðar. Sökin er vitanlega sú stjórnarstefna eða stefnuleysi, sem undanfarin ár hefur verið í dýrtíðarmálunum, allt frá því árið 1942. Það eru nú að koma fram afleiðingar þeirrar stefnu eða þess stefnuleysis, og munum við því miður finna þær enn betur seinna, því að nú er svo komið, - og um það verður ekki deilt, - að það er miklum örðugleikum bundið að láta fjárl. ná saman, sem kallað er, láta tekjur og gjöld standast á. Við vitum vel, að nú vantar 3 –4 tugmillj. kr., til þess að hægt sé að afgreiða tekjuhallalaus fjárl. Og þetta skeður á því ári, þegar hvað mest hefur verið veltan og góðæri í þjóðfélagi okkar og mest hefur streymt inn í landið af fé til einstaklinga og ríkis. Þó er svo komið, að nú er það mesta vandamál að ná í nægilegar tekjur til þess að standa undir útgjöldum ríkissjóðs, þeim nauðsynlegustu greiðslum, sem þarf að inna af hendi, og er það illa farið á slíkum tímum, sem verið hafa undanfarin ár og að vissu leyti eru enn þá. Og það fjárlfrv. og þær brtt. við það, sem nú liggur fyrir, eru vitanlega markaðar af stefnu þeirrar hæstv. ríkisstj., sem nú er til valda komin, eins og vænta mátti. Ég skal nú örfáum orðum víkja að einstökum liðum fjárlfrv. og brtt., sem fyrir liggja frá fjvn. - Það hefur töluvert verið rætt hér um tekjuáætlun fjárlfrv., og hv. þm. hefur þótt hún nokkuð óvarleg að þessu sinni. Ég ber það fram sem mína skoðun, að það sé skylda fjvn. og Alþ. á hverjum tíma að reyna að áætla tekjurnar og útgjöldin á fjárl. sem næst því, sem hægt er að búast við, að það muni reynast í framkvæmd. Ég skal játa, að undanfarin ár hefur sú stefna ríkt í fjvn. og á Alþ. að áætla tekjurnar nokkuð varlega til þess að eiga þá heldur þar til góða til þess að mæta þeim hækkunum, sem óhjákvæmilega verða á gjaldabálknum, hver sem fer með stj. Það má kannske vel segja, að það verði til umframeyðslu, - ég segi ekki óþarfaeyðslu. En nú er svo komið, að ríkisstj. getur ekki treyst á það á næsta fjárlagaári, að tekjurnar fari svo fram úr áætlun, að það leiði til óþarfaeyðslu. Um hina einstöku tekjuliði má segja, að þeir hafa verið hækkaðir um eitthvað nálægt 6 millj. kr. í frv. Og ég get vel fallizt á það, að að óbreyttu ástandi verði unnt að ná þeim tekjum, sem þar eru áætlaðar. Ég get búizt við því, - ef allt verður með skilum og ekki koma fyrir nein sérstök óhöpp á næsta ári, - að gera megi ráð fyrir, að sú tekjuáætlun muni standast. En það er víst, að þar er stýrt á yztu nöf. Það, sem mest hefur verið hækkað af tekjuliðum, er á 2. gr., verðtollurinn. Hann hefur á undanförnum árum, einkum 1942, farið mjög fram úr áætlun. En á þessum tíma, sem nú stendur yfir, er mjög erfitt að áætla hann. Nú undanfarið hefur verið mjög örðugt um að fá ýmsar vörur og verkfæri frá útlöndum, Bretlandi og Bandaríkjunum. Og ástandið er enn svo úti í heiminum, að það gefur ekki vonir um, að úr muni rakna í því efni á næstunni. Við heyrum í útvarpi nú, að heita má á hverju kvöldi, að menn brýna þjóðirnar til þess að framleiða sem mest til innanlandsnotkunar. Og ég býst við, með tilvísun til þeirra fregna, sem við fáum nú frá Evrópu, - þar sem þær þjóðir, sem nú eru frelsaðar úr klóm nazismans, haga sér þannig, að bandamenn verða að hafa her manns til þess að halda þeim í skefjum, -þá geti það orðið með öðru til þess, að torveldara muni verða fyrir okkur á næstu árum að geta fengið þau áhöld og vélar, sem við þörfnumst .og viljum fá. Enn fremur hefur skipakostur okkar minnkað á þessu hausti til flutninga nauðsynja frá útlöndum; og getur e.t.v. orðið erfitt fyrir okkur að fá þau skip í staðinn, sem við þurfum. Þess vegna er það, að þótt verðtollurinn kunni að fara fram úr áætlun, þá megum við ekki fara hærra með þennan lið. Þá kem ég að 3. gr. Þar eru langmestar tekjur af áfengisverzluninni. Þó að ég sé enginn áfengishatari, þá blöskrar mér, þegar svo er komið, að svo fámenn þjóð sem við erum eyðir 30 millj. kr. í áfengi. Ég hélt, að þess væri full þörf að reyna að draga eitthvað úr því, ef mögulegt væri, og jafnvel þó að ríkissjóður hafi af því aðaltekjur sínar, þá eru þær mjög óvissar, því að það er fullvíst, að ef eitthvað þrengir að, þá bitnar það fyrst og fremst á áfenginu, a.m.k. er þess að vænta, að svo verði hjá flestum. Þess vegna er sá liður helzti óvarlegur. Má vera, að það sé rétt, að með óbreyttu ástandi gefi áfengisverzlunin þessar tekjur, en mér hefði fundizt nær að reyna á einhvern hátt að takmarka þau óhæfilegu kaup, sem nú eru á þessari vöru. Ástandið er nú þannig hjá okkur, að erfiðlega gengur að fá menn til nauðsynlegustu starfa við framleiðslu. Það er erfitt að fá sjómenn á báta kringum land, vegna þess að þeir þykjast ekki bera nóg úr býtum móts við aðra, sem eru í landi. Og ef atvinna okkar þrengist saman, þá bitnar það fyrst og fremst á áfengiskaupunum og á líka að gera það. Ég skal játa, að þetta er eini liður tekjuáætlunarinnar, þar sem ég er á móti meiri hl. n. Tekjuáætlun tóbakseinkasölunnar, tel ég miklu nær sanni, því að þær tekjur eru miklu árvissari en tekjur áfengisverzlunarinnar. Get ég vel búizt við, að þær nái því, sem hér er gert ráð fyrir. í heild má gera ráð fyrir, að heildartekjurnar nái því, sem þær eru áætlaðar, en meira ekki. Það má því ekki skáka nú í því skjóli, að tekjuáætlunin sé svo varleg, að þar á móti megi koma ýmis óviss útgjöld, því að nú er búið að loka fyrir það sund, og verður að taka tillit til þess við afgr. fjárl. Ég skal þá með örfáum orðum koma að gjaldabálkinum í frv. Ég skal taka fram, að það voru aðeins fjórar till. til hækkunar, sem n. átti frumkvæði að, en þó voru þær gerðar með samþykki hæstv. stj. Skal ég fara örfáum orðum um hverja þeirra fyrir sig. Fyrsta till. er við 3. gr., notendasíma í sveitum. Í frv. er þessi liður 100 þús. kr.; en n. fer fram á, að hann sé hækkaður í hálfa millj. kr. Um þennan lið er það að segja, að mörg undanfarin ár hefur verið mjög erfitt að fá efni til símalagninga frá útlöndum, en eftir því sem símamálastjóri upplýsti, þá er von til þess, að á næsta ári sé hægt að auka lagnir úti um landið. Þörfin er mjög brýn og eftirspurnin geysilega mikil. Veitir ekki af, þar sem svo mikið fámenni er í sveitum, að sem flestir geti fengið heimasíma til að geta sparað tíma og losnað við margs konar erfiðleika. Ég vona því, að ekki verði óánægja, þó að þessi liður verði hækkaður eins og hér er lagt til. Þá eru það vegamálin. Fyrrv. stj. hafði lækkað mjög framlög til þjóðvega og strikað 42 þjóðvegi út. Hæstv. samgmrh. virtist fyrst á þeirri skoðun, að eins og nú væri, þá væri rétt að reyna að halda sig við frv., en með þeirri breyt., að hækkuð yrðu mjög framlög til 3–4 kaupstaðavega, en annars yrði frv. óbreytt. Þetta gat n. ekki fallizt á, því að hún vissi, að þörfin til vegagerða er mjög brýn, og sést það nú á brtt. hv. þm., að n. hefur ekki gengið of langt í því efni, því að svo að segja hver hv. þm. ber fram hækkunartill. til vega, og er það að vonum. N. fékk því áorkað með samþykki hæstv. ráðh., að vegaframlög yrðu eins á yfirstandandi ári með þeim hækkunum til einstakra vega, sem hæstv. ráðh. lagði til, en það var Krýsuvíkurvegur, Oddsskarð og Lágheiðarvegur. Sú hækkun á vegáfé, sem nú er farið fram á umfram það, sem nú er í fjárl., er eingöngu bundin við þessa þrjá svo kölluðu kaupstaðavegi. Meiri hl. n. er sammála um að reyna að halda sig við þá vegi, sem eru í yfirstandandi fjárl., að kalla óbreytta. Þriðji liðurinn, sem n. fór fram á, að hækkaður yrði frá því, sem er í frv., er bryggjugerðir og lendingarbætur. Það hefur legið fyrir fjöldi till. og beiðna frá einstökum hv. þm., og eins og kunnugt er, þá er víða þörf mikilla umbóta í því efni. Er því full þörf á að bæta þar úr. Víða hefur það verið svo á vertíðum, að menn hafa verið í fullkomnum vandræðum með báta sína og hafa þráfaldlega misst þá, þegar ofviðri hefur skollið á. Þessi hækkun nemur rúmum 700 þús. kr., og ég held, að n. eigi ekki skilið ámæli fyrir að hafa lagt þetta til, því að ég man svo langt, að þegar fyrrv. hæstv. stj. lagði fram þetta frv., þá var deilt á hana fyrir, hvað lítið þar væri til verklegra framkvæmda. Það er líka auðséð á till., sem fram eru komnar, að n. hefur ekki gengið of langt í þessu efni, enda er það svo, að ef hin mikla nýsköpun, sem nú er svo mikið talað um í tíma og ótíma, á að fara fram, þá ríður á að hafa vegi til að koma þessum dýrmætu vélum eftir, og hafnir og lendingarbætur, svo að hinir stóru og nýju bátar geti lent þar. Það er því ekki úrtímis, þó að við aukum við hafnargerðir og lendingarbætur. Fjórði liðurinn, sem n. lagði áherzlu á og hafði til þess samþykki hæstv. fjmrh., er í 16. gr., 1/2 millj. kr. til vélasjóðs og verkfærakaupa. Þessi upphæð er í yfirstandandi fjárl. og hefur verið notuð. Það er vitað, að eftirspurnin í þessu efni er óskaplega mikil f.h. landbúnaðarins. Þessar fjórar till. eru þær einu, sem ég man eftir, að n. hafi átt frumkvæði að. Hinar eru flestar gerðar að frumkvæði hæstv. stj., þó að n. hafi þar,í ýmsu vel getað orðið við óskum hæstv. ráðh. Ég held því, að n. eigi ekki skilið, - enda hef ég ekki orðið þess var, - þá miklu gagnrýni á hana, sem talað var um í gær. Gagnrýnin er ekki til n., hún er til þess ástands og þeirrar stefnu eða stefnuleysis, sem hefur verið undanfarin ár í dýrtíðarmálum og leitt af sér það ástand, sem nú er í fjárhagslífi okkar, svo að það skuli þurfa að koma fyrir nú á þessum mikla veltutíma, að við getum ekki afgr. fjárl. nema með milljónalánum og viðbótarsköttum, svo að nemur mörgum milljónum. Þetta eru svo hörmuleg tíðindi að þurfa að heyra ástandinu lýst eins og við heyrðum hæstv. fjmrh. gera, að það er von, að mörgum hrjósi hugur við. Ég skal ekki að svo komnu máli minnast á brtt., sem hér liggja fyrir frá einstökum hv. þm. Þó vil ég fyrir mitt leyti fara fram á, að till. um læknishéraðastyrki verði tekin aftur til 3. umr., því að hún þarf athugunar víð. Í 12. gr. XIV er framlag til læknisvitjanasjóða og einnig í gildandi fjárl., og nú á næsta ári verða stofnuð ýmis ný læknishéruð, sem nú eru styrkt, og verða þeir styrkir þá að falla niður. Af þessum ástæðum vil ég vænta þess, að hv. flm. þessara till. taki þær aftur til 3. umr. Ég sé ekki ástæðu til að svo komnu máli að hafa um þetta fleiri orð. Ég hef skrifað undir nál. með fyrirvara, og er ég búinn að lýsa honum, að ég tel mig hafa óbundnar hendur um, hvernig ég snýst við afgr. fjárl. í þinginu. Ég vil fyrst sjá tekjuöflunarleiðirnar, sem hér hafa verið boðaðar, en ekki eru komnar fram enn. En þegar búið er að áætla tekjurnar svo hátt, að ekki eru líkur til, að þær fari fram úr áætlun, þá verður líka að athuga að hafa tekjuafganginn það ríflegan, að hann geti mætt þeim útgjaldahækkunum, sem alltaf koma, því að alltaf koma ýmsar óvissar greiðslur, sem hækka útgjöld fjárl. stórlega. Það hefur verið svo undanfarin ár og mun verða svo enn.



Herra forseti. - Ég á ásamt hv. samþm. mínum nokkrar brtt., sem allar eru á þskj. 612. Skal ég nú fara um þær nokkrum orðum. Fyrsta brtt. er við brtt. fjvn., að í staðinn fyrir „Lágheiðarvegur“ komi „Ólafsfjarðarvegur“. Hér er ekki um neina útgjaldahækkun að ræða, heldur aðeins orðabreyt. Næstu tvær brtt. eru einnig við brtt. fjvn. Leggjum við þar til, að framlög til tveggja vega verði hækkuð úr 10 þús. kr. í 15 þús. kr. til hvors. Þessi till. er borin fram til samræmis við það, sem fjvn. leggur til, að slíkir héraðsvegir fái 15 þús. kr. Ég veit ekki, hvers vegna þessir tveir vegir hafa orðið svona út undan. 4. brtt. er um að hækka framlag til Laugalandsvegar upp í 60 þús. kr. og til vara 40 þús. Vegur sá, sem hér er um að ræða, liggur fram Eyjafjörð vestariverðan og er nærri því kominn fram að brú, sem er yfir Eyjafjarðará við Möðruvelli. Mjólkurflutningar þurfa að fara niður á Eyjafjarðarbrú eða fram á brúna við Möðruvelli. Er mikil nauðsyn að koma veginum áfram til að geta farið yfir ána á hvorum staðnum, sem er. - Þá er b-liður þessarar till., 70 þús. kr. til Litla-Árskógssandsvegar. Ég skil ekki, hvernig þessi vegarspotti hefur alltaf orðið út undan. Þetta er þjóðvegur, sem aldrei hefur verið lagður einn eyrir til. Annars liggja hjá hv. fjvn. meðmæli með þessum vegi, sem er ekki nema rúmir tveir km, en eftir honum fara allir flutningar landleiðis frá Akureyri til Hríseyjar. Meðan þessi spotti er ekki bílfær, verður að ganga frá Litla-Árskógssandi og upp á aðalveginn. Nú hefur verið mælt fyrir veginum, en hann ekki fengizt lagður. Vegamálastjóri hefur upplýst, að vegurinn muni kosta nú 70 þús. kr. En þannig hagar til, að á vetrum er ekki hægt að fara veginn, þó að ekki séu miklir snjóar, því að vegurinn liggur á gilbarmi, og því ekki viðlit að fara hann með bílum þá leið. Ég vil upplýsa það og skjóta því til hv. frsm. fjvn., að það hefur gleymzt að leggja fé til þessa vegar. Hreppsn. ætlaði á s.l. sumri að fá fé til þessa vegar, en þá var lýst yfir því af hæstv. fyrrv. fjmrh. og vegamálastjóra, að því mætti treysta, að lagt yrði fé til þessa vegar. Nú mælir vegamálastjóri með veginum, en n. vill ekki enn þá taka neitt tillit til þess. Ég legg því mikla áherzlu á, að hv. fjvn. mæli með því, að þessi upphæð verði samþ. 14. brtt. er um fjárveitingu til að smíða tvær brýr, á Hofsá í Svarfaðardal og Torfufellsá í Eyjafirði. Ég skal viðurkenna, að það er meiri nauðsyn á að brúa Hofsá en Torfufellsá, vegna þess að meðan Hofsá er óbrúuð, þá er ekkert viðlit að hafa neina mjólkurflutninga úr heilu byggðarlagi, Skíðadalnum. Þetta er ekki stór á, en þó er oft ekki hægt að komast yfir hana nema með erfiðismunum. Um Torfufellsá er það að segja, að fyrir framan hana er lítil byggð, en yfir hana er fyrirhugaður vegur fram úr Eyjafirði, og Ferðafélag Akureyrar er búið að leggja veg upp úr firðinum. En þessi á er ekki bílfær, svo að það er ekki ófyrirsynju, þó að hún verði brúuð. XXIX. till. er um fjárveitingu til bryggjugerðar á Litla-Árskógssandi, 25 þús. kr., og í Rauðuvík, 15 þús. kr. Nú er byrjað á bryggjugerð á Hauganesi, og leggur fjvn. til, að 25 þús. kr. verði veittar til hennar. Á Hauganesi var bryggja, en ofviðri, brim, braut þá litlu bryggju, sem þar var. Á Litla-Árskógssandi aftur á móti er dálítil bryggja, en algerlega ónóg fyrir þá útgerð, sem þar er, og það er að ráði vitamálastjóra, að ekki hefur verið nú á þessum dýru tímum ráðizt í að byggja hana. En auðvitað verður það gert, og mér skilst, að það sé mjög algengt, að fé, sem veitt hefur verið til slíkra mannvirkja, sé látið biða, þar til byrjað er á verkinu. Ég vænti, að n. mæli með þessari fjárveitingu alveg eins og á Hauganesi. í Rauðuvík hagar allt öðruvísi til. Það eru ekki nema 2–3 hús, sem standa við þá vík. Þar er því ekki nema lítil útgerð, en samt sem áður hefur verið veitt sams konar upphæð til bryggjugerðar þar, og mér skilst, að ekki sé ástæða til að hætta því. Loks er það X L. till., sem er í tveimur liðum. Sá fyrri er um 20 þús. kr. til vatnsveitu í Glerárþorpi. Er till. flutt eftir ósk þorpsbúa. Ég sé hins vegar, að hv. 4. landsk. hefur flutt brtt. á þskj. 649 um, að veittar verði 50 þús. kr. Að sjálfsögðu fellur okkar till. niður, ef þessi verður samþ., en hún getur að nokkru leyti skoðazt sem varatill. Ég sé því ekki ástæðu til að taka hana aftur nú. Síðari liður X L. till. er um 5 þús. kr. styrk til gamalmennahælis í Skjaldarvík. Þetta hæli er reist af einstaklingi, Stefáni Jónssyni. Hefur hann rekið það með miklum myndarskap, og eftir því sem mér er sagt, þá er þarna gott að vera og ekki dýrt. Ég hygg, að það sé töluveat meiri eftirsókn eftir að komast þangað en hægt er að fullnægja. Mér virðist allra álit vera, að rétt sé að styrkja gamalmennahælið, og því er till. borin fram.



Ástæðan til þess, að ég tek til máls við þessa umr., er, að ég vildi gera g,rein fyrir þeim fyrirvara, sem við hv. þm. Dal. höfðum um afgreiðslu nál. fjvn. Við komumst þar svo að orði um hækkanir n. á tekjuáætluninni, að með því sé fjárhag ríkissjóðs á næsta ári teflt í tvísýnu. Þetta þykja allstór orð, en því miður eru þau ekki sögð út í bláinn. Það hefur ætíð verið eitt grundvallaratriði í búskap ríkisins, að áætlanir um tekjur væru svo varlega gerðar, að þær a.m.k. stæðust, en tekjur reyndust að jafnaði hærri en áætlað var. Þetta sýnir fjármálasaga ríkisins fullkomlega, og þess vegna hefur honum ekki illa farnazt. Svo lengi sem ég hef haft kynni af, hefur niðurstaða fjárl. ætíð orðið sú að áætla útgjöld móti öllum tekjum, sem óhætt þótti, að aflast mundu á því ári. Reynslan hefur líka sýnt, að óviðráðanlegt er, að útgjöld fari langt fram úr áætlun, svo að niðurstaðan hefði oft orðið hin hörmulegasta, ef tekjur hefðu eigi farið álíka langt fram úr áætlun til að mæta gjöldunum, og stundum hefur orðið dálítill afgangur. Á fyrstu árum ríkisbúskaparins skapaðist af þeim afgangi Viðlagasjóður. Þessi varlega tekjuáætlun hefur því ávallt verið sá öryggisventill, sem ekki var gott að vera án. Ég skal ekki ganga langt í því að tilfæra einstök dæmi, en vil beta um niðurstöður ársins 1939 og áranna 1942 –1944. Árið 1939 var áhrifa stríðsins ekki farið að gæta neitt. verulega á tekjur og gjöld ríkisins. Það ár fóru tekjurnar rúmlega 2 millj. kr. fram úr áætlun, en gjöldin 2,6 millj. Þetta dæmi sýnir, að á venjulegum tímum, þegar afbrigðin frá áætlunum eru tiltölulega lítil, mætast nokkurn veginn tekjur þær og gjöld, sem umfram áætlun verða. Auk hinna ófyrirsjáanlegu útgjalda hafa þar oft komið til útgjöld, sem ákveðin voru með sérstökum l. á sama þ. og fjárl. án þess að taka þær fjárhæðir í fjárl., eða ákveðin með þál. eða ýmsum heimildum. Ég ætla ekki að fara út í það í hverju þessar hækkanir voru fólgnar á undanförnum árum, þó að ég hafi gert nokkurt yfirlit yfir það. Nú hleyp ég yfir fyrri stríðsárin, 1940 og 1941, tekjur og gjöld hækkuðu þá geysilega. Árið 1942 fóru tekjurnar meir en 63 millj. kr. fram úr áætlun og gjöldin nálega um 54 millj. Því varð eftir nærri 10 millj. kr. tekjuafgangur það ár. En 1943 fara tekjurnar enn vaxandi, en gjöldin hins vegar ekki eins mikið fram úr áætlun og árið á undan, eða um 27 millj. kr., svo að allmikill tekjuafgangur varð frá því ári. Um árið 1944 hefur verið gert yfirlit tekna og gjalda ríkisins til loka okt. Tekjurnar voru þá komnar upp í 99 millj. rúmar, en útgjöldin upp í 84 millj. eða nær 85 millj. Af þeim voru greiddar utan fjárl. 5289585 kr. eftir heimildarl., 13056124 kr. eftir öðrum sérstökum l., 283143 kr. samkv. þál., og væntanleg fjáaaukalög munu nema 1022762 kr. Nú hefur skrifstofustj. fjmrn. verið að gera áætlun um það, hver muni verða niðurstaða ársins. Og mér skilst af viðtali við hann, þrátt fyrir það, hve tekjur hafa farið geysilangt fram úr áætlun, að svo megi fara, að ekki verði um verulegan tekjuafgang að ræða. Þá sést, hvernig við hefðum verið á vegi staddir, ef tekjuáætlunin hefði verið sprengd verulega upp og gjöld á fjárl. ársins numið líkri upphæð og tekjuáætlunin, eins og ætíð vill verða. Á undanförnum þingum hafa hvað eftir annað verið uppi till. um að hækka tekjuáætlunina verulega. Meiri hl. fjvn. hefur staðið móti þessu, og mikill meiri hl. Alþ. var n. samþykkur. Ég ætla, að þetta séu allgildar röksemdir fyrir því, hvaða þýðingu það hefur fyrir afkomu ríkissjóðs, að ekki sé slakað á klónni og horfið frá varfærninni. Hv. frsm. hafði nokkuð hörð orð um fyrirvara okkar hv. þm. Dal. og taldi, að áætlunin gæti orðið fjarstæðukennd, ef okkar vilji réði. Ég ætla ekki að deila á hann, þar sem ég er í fjvn. En hann getur ekki mælt móti því, að varfærni okkar gæti reynzt ríkissjóði nauðsyn. Í sambandi við tekjuáætlunina skal ég taka fram, að ég geri ráð fyrir, að með þeirri afgreiðslu, sem fyrirhuguð er á fjárl., megi gera ráð fyrir minni umframgreiðslum en verið hafa síðustu árin, svo að færra og smærra verði það nú, sem taka þurfi upp á fjáraukalög fyrir árið 1945 eða sjá fyrir með öðrum hætti. Þrátt fyrir það verður að búast við, að útgjöld á ýmsum lögboðnum liðum geti farið langt fram úr áætlun, enda komast þeir aldrei allir á fjárl. Ég skal nú nefna nokkur slík atriði. Viðhald vega fór upp í 11 millj. árið 1943, en af því greiddi setuliðið helming. Í ár segir vegamálastjóri mér, að kostnaður af viðhaldi muni verða um 8 millj. kr., og greiðir setuliðið hluta af því á grundvelli samninga, sem um það gilda. Í frv. eru áætlaðar 7 millj. til viðhaldsins, en vegamálastjóri telur, að það muni reynast of lág áætlun, og hefur hann skilað um það skriflegu áliti. Hann gerir ráð fyrir, að þátttaka setuliðsins í kostnaði muni verða sáralítil, e.t.v. 5–600 þús. kr. Enda er það vitað, að ríkisstjórnir bandamanna muni samkv. skuldbindingum hverfa héðan með herafla sinn, jafnskjótt og stríðinu er lokið. Þá má búast við, að ísl. ríkið þurfi að hafa mikil skipti við erlendar ríkisstj. og standa í samningagerðum. Kostnaður af því er áætlaður einar 60 þús. í frv. Nú liggja fyrir reikningar frá 3 sendinefndum, og eru þeir allháir. Ferðirnar sjálfar eru dýrar og eins uppihald á þeim stöðum, þar sem dvelja þarf í slíkum erindagerðum. Nú munu meir en 50 n. vera starfandi í þágu ríkisins, og til þeirra sumra er fé ætlað í fjárl., en sá kostnaður mun hljóta að fara fram úr áætlun. Mér er kunnugt, að ein af þessum n., skipulagsn. atvinnumála, er búin að kosta nokkuð á 2. hundrað þús. kr. Ekki er hér talinn kostnaður við þær nýju n., sem Alþ. setur löggjöf um á þessu þingi og ætlað er mjög víðtækt starf og umfangsmikið. Þar er ekki aðeins að ræða um greiðslur til þeirra, sem í n. sitja, heldur ýmsan kostnað af störfum, sem n. láta vinna. Það má vera, að sá kostnaður verði að einhverju leyti yfirfærður á aðra aðila en ríkissjóð og verði hann t.d. að nokkru leyti lagður á þá, sem kaupa skip og framleiðslutæki fyrir atbeina n., og þannig gerður að byrði á framleiðslunni. En það, sem ríkið þarf að greiða af nefndarkostnaði, þótt ekki sé tekið á fjárl., hlýtur að valda miklum umframgreiðslum á næsta ári. Því hefur verið haldið fram í umr., bæði af hv. frsm. (JJós) og hæstv. fjmrh. (PM), að hin nýja tekjuáætlun væri byggð á útreikningum um afkomu þessa árs, því að með óbreyttum kringumstæðum megi vænta sömu tekna árið 1945. Ég skal ekki nema að nokkru leyti mæla því í gegn. Þannig ætti það að verða, ef við gætum fulltryggt, að engin umskipti gerist á árinu. En allir gera ráð fyrir, að þegar styrjöldinni slítur, muni verðlag mjög breytast og e. t. v. í mjög óhagstæða átt fyrir afurðasölu okkar. Við megum ekki gera fjárl. svo úr garði, að ríkissjóður fái ekki staðizt breyt., sem verða kunna, án þess að grípa til ýmissa óyndisúrræða. (Eyða í handr.) Þeir hafa ekki viljað endurnýja þá samninga og ekki viljað taka að sér framkvæmd á því að kaupa af okkur fiskinn fyrir ákveðið verð. Og auk þess munu þeir ekki sækja fisk á sumar fiskhafnir í landinu, þar sem fiskurinn hefur verið lagður á land. Mér finnst þetta út af fyrir sig vera þess eðlis, að það megi minna láta í því sambandi við fjárlagaáætlun ríkisins fyrir næsta ár. Ég álít, að rétt sé að staldra nokkuð við og athuga, hvaða afleiðingar þetta út af fyrir sig getur haft fyrir afkomu okkar. Nú tekur þetta vitanlega ekki nema til þess fisks, sem aflað er hér af bátum við ströndina, því að bátarnir sjálfir flytja aflann ekki á erlendan markað. Þetta nær ekki til togara, og má því sleppa þeim í þessu sambandi. En þetta er eigi að síður verulegur hluti af framleiðslu okkar. Nú liggur það fyrir, að þeir, sem sjálfir hafa flutt út fisk frá bátum, hafa ekki fengið lakari útkomu en þeir, sem selt hafa hann matvæla,ráðuneytinu brezka í skip hér á höfnunum. Ef verðlag héldist óbreytt á enskum markaði og segja mætti, að við hefðum ástæðu til að flytja allan okkar fisk út, væri þessi breyt. út af fyrir sig ekki mjög varhugaverð. En hvernig stöndum við að vígi í þessum efnum? Getum við upp á eigin spýtur flutt út allan okkar bátafisk, ef samningar tækjust ekki um það, að Englendingar sæktu verulegan hluta af honum hingað heim? Eftir þeim upplýsingum, sem ég- hef fengið hjá Fiskifélagi Íslands, hefur aflinn á vetrarvertíðarsvæðinu við Suðurland, Hafnarfirði og Faxaflóa verið árið 1943 um 50 þús. tonn. Og þessi afli er fluttur í land á 4 mánuðum. Hvernig er svo aðstaða okkar við að koma þessum afla á eigin spýtur á erlendan markað? Við eigum dálítið af skipum til fiskflutninga. Þau eru öll lítil. Mér er sagt þau flytji til jafnaðar um 100 smál. hvert. Auk þess hafa samningar tekizt við Færeyinga um fiskflutninga. Þeirra skip eru líka lítil, flytja um 100 smál. hvert. Til þess að flytja allan þennan fisk, 50 þús. smál., á erlendan markað með skipum, sem flytja um 100 smál. hvert, mun þurfa um 500 ferðir á þessum 4 mánuðum. Ég sé ekki, að til sé nægur skipakostur til þessara flutninga, jafnvel þótt við notuðum að verulegu leyti skipakost Færeyinga. Þess vegna er þetta verulegt atriði. Ef ekki rætist úr í þessum efnum, getur það valdið mjög miklum truflunum í atvinnulífi okkar. Ég álít, að taka verði tillit til þessa nú, þegar verið er að ganga frá afgreiðslu fjárl. fyrir næsta ár. Að vísu má segja, að hægt sé að verka fisk á annan hátt sem hæfa útflutningsvöru, t.d. með því að salta hann. En viðkomandi því kemur ýmislegt til greina. Ég veit ekki, hve miklar saltbirgðir eru til í landinu núna. Fiskifél. Íslands var falið að afla upplýsinga um það. Það telur þær nokkrar, en dreifðar um allt land, svo að við Faxaflóa er ekki nema sáralítið til af salti til þess að hlaupa með í skarðið, ef ekki rætist úr. Auk þess er það vitað, að ef salta ætti fiskinn, þá yki það mikið vinnu við hann. En mjög miklar líkur eru til þess, að hið endanlega verð, sem fæst fyrir hann, yrði lægra miðað við það, sem fengist fyrir hann, ef hann væri fluttur nýr á erlendan markað. Enn hefur ekki tekizt að fá samninga um sölu á frystihúsafiski. Og mér er sagt, að ef um er að ræða að gera samninga um þennan fisk, muni það leiða til nokkurrar verðlækkunar. Verð ég að segja, að þetta er atriði, sem vert er að taka til athugunar nú við afgr. fjárl., sérstaklega varðandi áætlun tekna á næsta ári. Það er mjög hæpið, að frystihúsaeigendur, sem hafa komið upp frystihúsum á síðari árum, taki mikið af fiski í húsin, ef engin trygging er fyrir, hvað verðið muni verða. Enda geta þeir það ekki, ef verðið hefur lækkað svo mikið, að reksturinn getur ekki borið sig. Svo getur einnig farið, að olían, sem er stór liður í útgerðinni, hækki frá því, sem nú er. Og það hefur sín áhrif á afkomu þeirra manna, sem byggja afkomu sína á sjávarafla. Þetta allt er líklegt til að grípa inn í atvinnulíf okkar, ef ekki rætist úr. Þess vegna er ekki eingöngu hægt að miða tekjurnar í ár við það, sem þær hafa reynzt á næstu árum á undan. Ég talaði áðan um, að aflinn á vertíðinni 1943 hefði verið 50 þús. tonn. Nú er vitað, að hann var meiri 1944, þótt engar skýrslur liggi fyrir um það. Svo framarlega sem ekki verður því meiri veiðarfæraskortur og miðin á Faxaflóa verða ekki lengi friðuð, þá verður aflinn á komandi vertíð enn þá meiri.  Ég skal minnast á einstaka liði tekjuáætlunarinnar, sem mestu máli skipta. Þeir eru aðallega þrír, tekju- og eignarskatturinn, verðtollurinn og áfengisverzlunin. Ég vil benda á, að þótt engin breyt. verði til hins lakara, þá er teygjan sannarlega komin úr tekju- og eignarskattinum. Hann var áætlaður 24 millj. kr. í ár. Nú er það vitað, að alltaf verða einhver vanhöld við innheimtuna. Veit ég ekki, hvað það eru venjulega mörg prósent. En ég verð að segja það, að ef tekju- og eignarskatturinn er nú 221/2 millj. kr., þá er teygjan vissulega úr honum, þótt ástandið breytist ekki, hvað þá heldur, ef það, sem ég hef rakið, kemur til með að valda okkur auknum erfiðleikum á næstu árum. Stríðsgróðaskattinn hefur n. hækkað nokkuð. Á s.l. ári reyndist hann 21/2 millj. kr. lægri en gert var ráð fyrir. Hann er nú ekki haldbetri en það. Nú er álitið, að afkoma stærri fyrirtækja sé betri en árið áður. Og það kann að vera um stærri skipin í flotanum. En þá kemur það til athugunar, hve miklar viðgerðir hefur þurft að gera á flotanum. Þær þurfa ekki að hafa verið miklar, svo að það fyrirtæki greiði engan stríðsgróðaskatt. Ég álít, að hækkun á þessum lið sé mjög hæpin, þótt sama ástand héldist. Um verðtollinn er það að segja, að hann hefur farið yfir það, sem hann var áætlaður á undanförnum árum, upp í 28 millj. kr. Samkv. till. n. er gert ráð fyrir, að hann geti farið upp í 33 millj. kr. á þessu ári. Þetta er sá tollur, sem breyttar kringumstæður verka fljótt á til lækkunar. Ef t.d. farmgjöld lækkuðu eða breytt yrði um siglingaleiðir þannig, að vörur yrðu sóttar til annarra landa, þá kemur það fram sem lækkun á tollinum. Hæstv. fjmrh. minntist á það í umr. í gærkvöld, að e.t.v. yrðu þær vörur, sem verðtollur er greiddur af, keyptar á næsta ári í Bretlandi. Og þær mundu frekar verða sóttar þangað en til Ameríku. Ef við miðum við svipað vörumagn og svipað verð, þá leiðir þessi tilfærsla milli landa það af sér, að verðtollurinn lækkar. Eftir upplýsingum, sem Eimskipafélagið hefur gefið mér um farmgjöld, þá munu þau vera 100–150 % hærri frá Ameríku en Englandi. Þegar það er vitað, að tollurinn er einmitt reiknaður af fragtinni, þá mun þessi breyt. ein út af fyrir sig lækka verðtollinn. Mér virðist, að auk þeirrar óvissu, sem ríkir í atvinnulífi okkar á næsta ári og ef breytingar verða nú líka á innkaupum ýmissa verðtollsvara, þá mundi fara nokkur kúfur af verðtollinum. Ég bendi á þetta að gefnu tilefni frá hæstv. fjmrh.  N. hækkaði vörumagnstollinn um eina millj. kr., og álít ég, að það geti vel staðizt. Vörumagnsinnflutningur er miklu vissari tekjustofn en verðtollurinn, því að fjárvelta manna á meðal þarf að breytast mikið, án þess að mikið dragi úr eftirsókn eftir glingri og hvers konar vöru. Þá er eftir einn ákaflega stór liður. Það er hagnaðurinn af áfengissölunni. Það er gert ráð fyrir, að hann geti farið upp í 27 millj. kr. á næsta ári samkv. útreikningi, sem skrifstofustj. í fjmrn. hefur gert, og byggir hann þar á óvenjulegum tekjuafgangi í ár. En hvað segja menn um þetta? Hvað getur það gengið lengi í svona litlu þjóðfélagi, að ríkið afli sér tekna með áfengissölu, sem gefur 27 millj. kr. í hagnað á ári? Hvað álíta menn, að draga megi frá í almennri afkomu og afköstum í landinu í sambandi við það, að landsfólkið fer svo að ráði sínu, að það skaffar ríkinu í áfengisnautn 27 millj. kr. á ári? Og ég vil benda á það, að þegar menn eru komnir út í öfgar á einhverju sviði, eins og hér er um að ræða, þá kemur afturkastið. Það getur komið eins og af sjálfu sér og allt í einu. Þetta er reynsla allra þjóða. Segjum, að á næsta ári verði straumhvörf í þessu landi. Hvaða þýðingu halda menn, að það hefði? Það fer ekki hjá því, að maður álykti, að mjög ógætilegt sé að byggja afkomu ríkissjóðs að mjög verulegu leyti á slíkum tekjum. Og meðan ekki tekst að sjá farborða sölu á flestum afurðum okkar, þá er þessi áætlun mjög óvarleg. Grundvöllurinn undir því, að hér sé hægt að framleiða fisk til útflutnings, hann byggist á því, að hátt á annan tug millj. kr. er varið úr ríkissjóði til að halda niðri verðvísitölunni og kaupgjaldinu í landinu. Það sýnir, hvað við megum við litlum áföllum. Við eigum því að gjalda varhug við öllum breyt. á sviði atvinnulífsins, sem geta snúizt á öndverða sveif við hagsmuni okkar. Þetta mundi horfa allt öðruvísi við, ef aðstaða atvinnulífsins í landinu væri styrkari en hún er. Ég vil taka það fram, að það, sem ég segi um atvinnuástand okkar, ber ekki að skilja sem ádeilu á nokkurn einstakan mann. Ef hér er um sök að ræða, þá hvílir hún á okkur öllum jafnt. Þetta hefur verið rás viðburðanna, sem ekki hefur verið hægt að sporna við. Ég þykist þá hafa gert grein fyrir afstöðu okkar hv. þm. Dal., hvers vegna við höfðum þennan fyrirvara. Um afgreiðslu fjárlaga í fjvn. ætla ég ekki að tala. Mér dettur ekki í hug að fara í því efni inn á svið okkar ágæta frsm. Hann hefur með mikilli röggsemi reifað mál n. og mun halda á málstað hennar með sama hætti. Ég vil geta þess, að fjvn. hefur starfað að þessum málum í fullri samvinnu við ríkisstj. og það varð samkomulag milli n. og stj. um öll stærstu atriðin, hvort sem það var nú stj., sem átti frumkvæðið að þeim, eða n. Að vísu eru í niðurstöðu n. lækkaðar sumar till. sumra ráðh., en það hefur n. gert í fullu samkomulagi við viðkomandi ráðh. Ég vil beina því til einstakra þm., að jafnframt því; sem þeir beina tilmælum til fjvn., þá gera þeir það líka til ríkisstj. Ég geri ráð fyrir, að það samstarf, sem staðið hefur frá upphafi milli nefndarinnar og ríkisstjórnarinnar, haldist til lokaafgreiðslu fjárlaganna. Viðvíkjandi því, sem hæstv. fjmrh. sagði um losarabrag á afgr. fjárl. undanfarin tvö ár, vil ég taka það fram, að vel má vera, að það megi til sanns vegar færa. En ég vil benda á það, að í þessi tvö ár, sem hér um ræðir, var ástandið svo hér á Alþ., að fjvn. varð að bera ein hita og þunga af afgr. fjárl., því að þá sat ríkisstj. að völdum, sem tókst ekki að hafa það samstarf við Alþ., að það gæti leitt til sameiginl. afgr. fjárl. Og ég verð að segja það til hróss þeirri afgr. fjvn. og Alþ., að tekjurnar voru þá ekki einungis það varlega áætlaðar, að þær gætu mætt tugmilljónagreiðslum utan fjárl., heldur sköpuðu þær ríkissjóði tekjuafgang þar að auki. Við afgr. fjárl. fyrir næsta ár er þetta ástand breytt. Nú situr ríkisstj., sem hefur sterkan þingmeirihl. á bak við sig, og eitt aðalhlutverk hennar er eðlilega það að hafa forystu um afgreiðslu fjárl: Þess vegna er aðstaða fjvn. nú allt önnur en undanfarin tvö ár, þó að það sé að sjálfsögðu skylda fjvn. að veita ríkisstj. allan stuðning við fjárlagaafgreiðsluna, sem hún getur beztan í té látið. Og eins og getið er um í nál., þá hefur farið vel á með ríkisstj. og fjvn. á þeim tímum, sem ríkisstj. og fjvn. hafa starfað saman að undirbúningi þessara fjárl. - Ég skal svo ekki fara lengra út í þetta mál. Ég vil aðeins geta um það í sambandi við það, sem rætt hefur verið hér um dýrtíðarráðstafanir, að bréf liggur fyrir hjá fjvn. frá fyrrv. atvmrh., þar sem hann sendir n. óskir frá SÍS og Garðari Gíslasyni um, að tveggja ára ull verði seld sem fyrst. En þetta munu vera einu ullarútflytjendur í landinu. Þetta bréf kom, skömmu áður en stjórnarskiptin urðu. Hefur n. skýrt fjmrh. frá þessu og mun ræða nánar við hann um, hvernig við þessum óskum verði snúizt. Það hefur í för með sér, eftir því sem fyrir liggur, allmikil útgjöld fyrir ríkissjóð, ef sala fer fram að óbreyttu verði frá því, sem það var, er síðast fréttist, en það er nú nokkuð langt síðan. Að öðru leyti blanda ég mér ekki inn í þessar umr., og sem sagt þá var mitt eina erindi til þess að taka hér til máls að gera grein fyrir þeim fyrirvara, sem ég og hv. þm. Dal. stóðum að. Þykist ég hafa fært nokkur rök fyrir aðstöðu okkar og þeirri niðurstöðu; sem við höfum komizt að. Um önnur atriði hefur okkur ekki þótt nein ástæða til þess að bera fram fyrirvara. Eins og venja er og getið er um í nál., þá teljast það till., fjvn., sem meiri hl. stendur að, en eins og gerist og gengur., þá er nokkur skoðanamunur um nokkrar till. í n., en það eru engin. afbrigði frá því, sem venjulega gerist.



Herra forseti. - Ég hef nú að eðlilegum hætti ekki haft mikil kynni af starfsemi hv. fjvn. á þessu þ., og verð ég að segja, að ég varð nokkuð undrandi, þegar ég sá þær brtt., sem hv. n. flutti við þessar umr. Þær ræður, sem fluttar hafa verið af hálfu nm. og sérstaklega nú í dag virðast mér að sumu leyti vera í nokkru ósamræmi við till. n. á ýmsan hátt, en út í það efni mun ég ekki fara. Ég geri ráð fyrir, að hæstv. fjmrh. geri því skil. Ég skal þá snúa mér að þeim atriðum, sem sérstaklega snerta þau mál. er varða þær fáu brtt., sem ég hef leyft mér að bera fram nú við þessa umr. Það hefur gengið svo á undanförnum þ. og gengið svo, jafnvel síðan ég kom á þ., að það eru nokkur atriði fjárl., sem sérstaklega snerta hin einstöku héruð. Eru það einkum hinar verklegu framkvæmdir, vegir, brýr, hafnir, lendingarbætur o.s.frv. Á undanförnum árum hefur það verið regla hjá hv. fjvn. að leita eftir óskum og till. þm. um það, sem snertir héruð þeirra. Frá þessari reglu hefur hv. n. að þessu sinni vikið eða a.m.k. hef ég ekki orðið annars var. Um verklegu framkvæmdirnar er sérstök ástæða til þess að tala nú, og skal ég snúa máli mínu að vegamálunum. Samkv. till. fjvn. er nú áætlað að veita til lagningar nýrra þjóðvega 5.2 millj. kr. Þar að auki eru áætlaðar 500 þús. kr. til Krýsuvíkurvegar, að því er mér skildist af ræðu hv. frsm. í gær. Till. um það var samþ. á síðasta þ., þó með þeim fyrirvara., að skylt væri að taka þá upphæð inn á fjárlfrv. næst. Þetta hefur nú ekki verið gert, en samkv. því er vegafé eftir till. fjvn. 6.7 millj. kr., og er þá reiknað með 700 þús. kr. samkv. benzínskattsákvæðunum. Nú er áætlað á fjárlfrv. þar fyrir utan viðhaldsfé til vega 7 millj. kr. og til sýsluvega millj. kr. Það er út af fyrir sig gott og æskilegt, að hægt sé að vinna sem allra mest að samgöngubótum, því að þörfin virðist næstum ótæmandi, en ég verð að segja, að ég kvíði því nokkuð, þegar ég horfi á þessar háu tölur, að svo kunni að fara sem bólað hefur nokkuð á á yfirstandandi tímum, að útilokað verði fyrir bændur landsins að fá nokkurn vinnukraft til framleiðslustarfa, þegar ríkið tekur svona mikinn vinnukraft í sína þjónustu. Ég vænti þess, að hv. fjmrh., sem einnig er landbrh., taki þessa hlið málsins einnig til athugunar, þegar til framkvæmdanna kemur. Þó þykir mér taka steininn úr, þegar ég lít yfir skiptingu þessa vegafjár milli einstakra héraða. Það hefur verið á það minnzt, bæði af hv. frsm. og hv. síðasta ræðumanni, sem er form. fjvn., að það hafi að vissu leyti verið nokkuð losaraleg afgreiðsla á fjárl. á síðustu tveim þingum, og er það alveg rétt. Þetta hefur orsakað það, að þeir menn og þau héruð, sem hafa verið frekust í fjárkröfum, hafa komizt ótrúlega langt í þeim efnum. Við hinir, sem höfum ekki tekið mikinn þátt í þeim leik, höfum eðlilega dregizt nokkuð aftur úr í þeim efnum, og nú eru till., sem hv. n. gerir, þannig, að við, sem stytzt höfum gengið á þessu sviði, eigum að gjalda þess, ekki einungis þannig, að það sé bundið við sömu upphæðir, heldur breytt þannig, að misræmið er stórlega aukið frá því, sem var í fyrra. Til marks um það, hvernig þessu er varið, skal ég geta þess, að af þessum 6.7 millj. kr. er 1.2% ætlað til nýlagningar vega í héraði mínu. Nú er það öllum kunnugt, að sýslurnar í landinu eru 21 talsins, og ég skal, ef því verður mótmælt, færa nokkurn veginn rök að því með skýrum tölum, hvert misræmið er milli einstakra kjördæma í þessum till. hv. fjvn. Ég skal ekki fara um þessa hlið málsins miklu fleiri orðum, en ég hef leyft mér að bera fram 2 brtt. vegna héraðs míns til hækkunar á vegaframlagi, þótt vitanlega sé þar ekki farið fram á neitt hliðstætt við þau héruð, sem mestu fé er mokað í, enda hef ég bundið mig við ákveðin og afmörkuð verk, sem nauðsyn er að vinna. Fyrri till., sem ég ber fram og er á þskj. 626, er um það, að framlag til Skagastrandarvegar hækki úr 70 þús. kr. í 120 þús. kr. Þannig stendur á, að verið er að leggja alllangan vegarspotta fjarri þeim melagötum, sem farnar hafa verið á þessu svæði, en vegurinn liggur beinna. Þessu verki er komið svo langt, að eftir er aðeins að leggja rúmlega 2 km af vegi þessum, svo hann verði að gagni, en auk þess er eftir nokkur malarburður í þann hluta vegarins, sem lagður var á s.l. sumri. Vegamálastjóri áætlar, að til þess að ljúka þessu verki þurfi 120 þús. kr., og við það eru till. mínar einskorðaðar. Þá legg ég til, að nokkurt fé verði veitt til Kálfshamarsvíkurvegar, sem er milli Skagastrandarkauptúns og Kálfshamarsvíkur. Er skammt síðan vegur þessi var tekinn í þjóðvegatölu, var sýsluvegur áður. Var þá búið að leggja talsvert langa brautarkafla, bæði frá Kálfshamarsvík og einnig á svæðinu milli Hofs á Skagaströnd og Fossár. Þar stendur þannig á, að eftir er að leggja um 1 km til þess að tengja saman þessa vegi og til þess að þessi vegarkafli komi að gagni, verður að leggja þennan eina km. Kostnaðurinn er áætlaður 45 þús. kr. Við þessa áætlun vegamálastjóra er brtt. mín miðuð, og ég fullyrði, að þótt báðar þessar brtt. yrðu samþ., þá mundi þó vera tiltölulega lágt framlag til vega í mitt hérað miðað við tillög til annarra héraða samkv. till. hv. fjvn. Um þetta efni skal ég ekki fara fleiri orðum, en það eru tvær aðrar brtt., sem ég hef leyft mér að flytja. Önnur er á þessu sama skj., (626), og er með henni farið fram á, að framlag til Skagastrandar hækki úr 100 þús. kr. í 200 þús. kr. Þarna stendur svo á, að áformað er, að á næstu árum verði samkv. l., sem nú er verið að samþ. hér á þ., gerðar meiri framkvæmdir en samsvara þessum till., sem ég hef lagt hér fyrir. Skal ég ekki halda neina ræðu um nauðsyn þessa máls né hve brýna þörf beri til þess, að það nái fram að ganga. Loks er svo sú till., sem ég ber fram um 2 þús. kr. framlag til sýslubókasafnsins á Blönduósi. Það er nú svo um þessi sýslubókasöfn, að það er dálítið öfugt, að því er mér finnst, að lagðar séu fram talsverðar upphæðir til einstakra lestrarfélaga, sem út af fyrir sig er gott og blessað, en sýslubókasöfnin séu afskipt að meira eða minna leyti. Það er ekki nema ákaflega óveruleg upphæð, sem til þeirra hefur verið veitt, en þó eru undantekningar þar frá, og með tilliti til þeirra legg ég til, að veittar verði 2 þús. kr. til sýsluhókasafnsins á Blönduósi. Ég læt þetta svo nægja til meðmæla þeim brtt., sem ég hef flutt, og mun ekki blanda mér að öðru leyti í þær umr., sem hér hafa farið fram um afgreiðslu fjárl., enda þótt sumar þeirra hafi verið þannig vaxnar, að þær gætu gefið tilefni til margvíslegra almennra athugasemda.



Herra forseti. - Í þeim brtt., sem hér liggja fyrir við stjfrv., á ég aðeins fáeinar, er fara fram á aukin útgjöld, og mun ég nú gera lítils háttar grein fyrir þeim. Ég sé ekki ástæðu til þess að ræða almennt það frv., sem hér liggur fyrir, en mér virðist, að eftir þeim upphæðum og útgjöldum, sem þar eru áætluð, þá skipti ekki svo miklu máli, þótt þeim till., sem ég flyt, sé bætt við. Vil ég fyrst minnast á brtt. mína á þskj. 612, XXI, en í henni er farið fram á fjárframlag til brúar á Djúpá í Fljótshverfi, að upphæð 185 þús. kr. Ég hef tvisvar áður hér á Alþ. flutt sams konar till. og farið fram á það við fjvn., að hún veitti fé til þessarar brúargerðar. Á þessi er mikið vatnsfall og mjög erfið yfirferðar og þess vegna hinn mesti farartálmi á aðalsamgönguleiðinni austanvert í Fljótshverfi og í Vestur-Skaftafellssýslu. Brú yfir Djúpá þyrfti ekki að vera mjög stór, og hefur vegamálastjóri gert teikningu af steinbrú yfir ána, en samkv. kostnaðaráætlun hans hef ég tekið upp áðurgreindar 185 þús. kr. Þetta er að vísu nokkuð há upphæð, en þegar tekið er tillit til þess, hversu framkvæmdir allar eru dýrar, bæði hvað vinnu og efni snertir, er þessi upphæð ekki eins gífurleg og hún kann í fljótu bragði að virðast, og enn fremur, þegar tekið ca. tillit til hinnar miklu þarfar, að brú þessi komi sem fyrst. Ef Djúpá verður brúuð, opnast þarna leið fyrir bifreiðar alla leið austur á Skeiðarársand, en eins og nú standa sakir, - þar sem áin er aldrei fær bifreiðum og oft algerlega ófær vegna vaxta í ánni, - eru þeir menn, sem búa í austanverðu Fljótshverfi, austan Djúpár, mjög einangraðir. Það er því hin mesta nauðsyn fyrir þessa menn og ekki síður fyrir allan almenning í landinu, að opnuð sé leið fyrir bifreiðar eins langt og unnt er austur á bóginn. Það eru að vísu ekki áætluð mikil fjárframlög í fjárl. til brúargerða að þessu sinni, en ég held, að brú yfir Djúpá eigi a.m.k. eins mikinn rétt á sér og þær brýr, sem fjvn. hefur tekið upp í till. sínar og liggja margar hverjar ekki eins í þjóðvegi og sú, er hér um ræðir. Vildi ég því mega vænta þess, að vegna hinnar brýnu nauðsynjar, bæði fyrir íbúa á þessum slóðum og alla, sem ferðast um þjóðvegina, - að Alþ. heimili fjárveitingu á fjárl. til brúarsmíði á Djúpá og samþ. till. mína. Brúarsmíði þessi hefur dregizt svo lengi, þótt undirbúningi sé lokið fyrir löngu; að mér virðist ekki vera verjandi að tefja framkvæmd þessa máls lengur, þar sem um jafnstórt vatnsfall er að ræða og þar að auki í þjóðbraut. Þá hef ég flutt brtt. á þskj. 646, I við brtt. á. þskj. 626, I, 23, sem flutt er af hv. 2. þm. N.-M. (PZ) og hv. þm. Barð. (GJ), um læknisvitjanastyrk. Ég tel æskilegt, að læknisvitjanastyrkir verði aftur settir inn í fjárl., og ef horfið verður að ráði flm., tel ég fullkomlega réttmætt, að þeir hreppar í Skaftafellssýslum, sem áður höfðu þennan styrk, verði þar upp teknir. Hygg ég, að ekki sé neinn ágreiningur um þetta, ef læknisvitjanastyrkur verður ákveðinn í fjárl. eins og áður var, þar sem vitað er, að allir þeir hreppar, er hér um ræðir, eiga mjög erfiða læknissókn, og eru læknisvitjanir þar mjög kostnaðarsamar í hvert skipti. Að vísu er hér farið fram á lága upphæð, en mér er kunnugt um, að þessi styrkur kom að miklu liði, meðan hann var áður veittur. Hins vegar get ég orðið við tilmælum hv. 1. þm. Rang. um að taka þessa till. til baka til 3. umr., til þess að fjvn. geti tekið hana til athugunar, að því tilskildu, að flm. á þskj. 626 fallist á að taka brtt. sínar aftur til 3. umr. Teldi ég ekki nema eðlilegt, að málið yrði athugað nokkru betur, áður en það er ákveðið af n., þar sem hún hefur ekki fengizt við þessi mál nú. Loks á ég brtt. á þskj. 612, XXXI, sem er námsstyrkur til Óskars Sveinssonar til fullnaðarnáms í garðyrkju við landbúnaðarháskólann í Ási í Noregi, að upphæð 3000 kr., en til vara 2500 kr. - Óskar Sveinsson fór utan vorið 1939, eftir eins vetrar nám á Hvanneyri, en hefur síðan stundað nám í Noregi. Óskar er maður efnalaus og foreldrar hans sömuleiðis, en hefur fengið nokkurn styrk úr Snorrasjóði og frá Búnaðarfélagi Íslands tvö síðastliðin ár, 2000 kr. frá hvoru. Árið 1941 var sótt um styrk fyrir hann til Menntamálaráðs, og hefur það verið ítrekað síðan, en Menntamálaráð hefur hins vegar ekki getað talið sig hafa afskipti af námsmönnum í Noregi, síðan hann var hertekinn. Er því ekki um aðra leið að ræða en leita á náðir hv. Alþ. til þess að styrkja þennan efnilega mann, sem stundar nám undir mjög erfiðum kringumstæðum. Fyrsta árið, sem Óskar dvaldist í Noregi, lauk hann prófi í garðrækt, en stundar nú fullnaðarnám í garðyrkju við landbúnaðarháskólann í Ási og bjóst við að vera þar tvö ár í viðbót, er síðast fréttist af honum, en það var samkv. bréfi, sem Vilhjálmur Finsen sendi utanrrn. hér í gegnum sendiráðið í Stokkhólmi haustið 1943. Í þessu bréfi var farið fram á, að þessum manni yrði veitt 1500 kr. lán, og voru gerðar ráðstafanir til þess, að það yrði hægt. Í þessu sama bréfi gat Vilhjálmur Finsen þess einnig, að Óskar væri mjög námssamur, og lét í ljós, að hann vonaði, að honum mætti auðnast að ljúka námi sínu. - Eins og kunnugt er hefur verið mjög erfitt að hafa samband við námsmenn í Noregi vegna styrjaldarinnar, og hefur verið mjög erfitt að veita þeim hjálp. Eina leiðin til þess hefur verið með aðstoð sendiráðsins í Stokkhólmi, en annars hafa þeir orðið að bjarga sér upp á eigin spýtur. Það er öllum kunnugt, að við höfum mikla þörf fyrir þá sérþekkingu, sem Óskar er að afla sér, og tel ég því mjög eðlilegt, að þessum manni, er stundar nám undir svo erfiðum kringumstæðum, sé veittur þessi styrkur til þess að komast yfir síðasta hjallann og létta undir með honum. Sé ég svo ekki ástæðu til að ræða þessar brtt. mínar nánar og vænti þess, að hv. þm. líti á þær með skilningi, þar sem ekki er um svo veigamiklar upphæðir að ræða, að þær skipti nokkru máli samanborið við þær miklu upphæðir, sem áætlaðar eru á fjárl. nú.



Herra forseti. - Ég flyt hér nokkrar brtt. við stjfsv., sem ég vildi gera grein fyrir með nokkrum orðum. Á þskj. 612, XXVII og XXX, eru þrjár till. viðvíkjandi hafnarbótum og lendingarbótum. Farið er fram á 30 þús. kr. fjárveitingu. til Ólafsvíkurhafnar, og er tilgangurinn sá að dýpka höfnina þar, en það hefur lengi staðið til. - Í öðru lagi er farið fram á 30 þús. kr. fyrir Arnarstapa, og er tilætlunin að nota féð til þess að leggja veg niður að höfninni þar, en svo er ástatt um höfnina, að hún hefur komið að litlu liði, vegna þess að ekki er hægt að aka bifreiðum niður að henni. - Þessi tvö ofangreind mál hafa verið undirbúin af vitamálastjóra, og hef ég því ekki ástæðu til að halda annað en þessar fjárveitingar verði upp teknar í fjárl., enda er hér um mikið nauðsynjamál að ræða: Áleit vitamálastjóri, að framkvæmdir gætu hafizt á vori komanda. Ég skal geta þess, að kostnaður við þessar framkvæmdir er gegn helmings framlagi úr hreppssjóði. Þá fer ég og fram á 10 þús. kr. fjárveitingu til lendingarbóta á Hellnum. Þaðan róa nokkrir bátar; og er tilætlunin að sprengja grjót og hlaða garð út í sker, sem er þar rétt fyrir utan. - Á sama þskj., XXXI, 2, á ég og brtt., er fer fram á 15 þús. kr. til byggingar Hellnakirkju. Á síðasta þingi flutti ég sams konar till., en þá voru ekki samþ. fjárveitingar nema til þriggja kirkna, en hinar allar felldar og þ. á m. mín till. Mér kom því ekki til hugar, að fjvn. mundi fallast á byggingarstyrki til kirkna, sem hún hefur verið á móti hingað til, og sendi því fjvn. ekki till. í þessa átt. En þar sem n. flytur nú sjálf till. um byggingarstyrki til sex kirkna og þar með um nokkrar, sem voru felldar í fyrra, þá þykir mér sjálfsagt, að vænta megi, að hún taki upp till. mína um fjárveitingu í þessu skyni. Næsta till. mín er viðvíkjandi amtsbókasafninu í Stykkishólmi. Amtsbókasafnið er í gömlu húsi, og hefur mikið verið um það rætt að byggja hús að nýju, og er kostnaður við það áætlaður um 70 þús. kr. Alls munu vera til um 30 þús. kr. til þessa eða tæplega helmingur kostnaðarins. Það hefur verið farið fram á það við mig að flytja tili. um 35 þús. kr. styrk, en ég fer fram á það sama og ætlað er til bókasafnsins á Ísafirði. Þá er það um styrk til skrúðgarðs kvenfélagsins Hringsins í Stykkishólmi, og flyt ég þá till. samkv. beiðni kvenfélagsins. Segir svo í bréfi frá kvenfélaginu Hringnum, með leyfi hæstv. forseta: „Kvenfélagið Hringurinn hefur um nokkurra ára skeið unnið að því að koma upp skrúðgarði í Stykkishólini, þar sem ræktaðar væru trjáplöntur, runnar, blómplöntur og nokkrar nytjajurtir....“ Og enn fremur segir þar: „Á síðastliðnum vetri hefur verið gengið frá skipulagsuppdrætti fyrir Stykkishólinskauptún. Er þar gert ráð fyrir, að garður félagsins verði stækkaður allinikið. Mundi hann þá verða hin mesta prýði fyrir kauptúnið.“ - Loks er á sama þskj. till. um Magnús Friðriksson hreppstjóra og konu hans. Árið 1921 létu þau Staðarfell af hendi við ríkið og hafa haft árlega 3000 kr. lífeyri, en í fyrra var þetta fært niður í 2400 kr. Hér er því einungis um lagfæringu að ræða, en ekki hækkun. Á þskj. 649 eru tvær brtt. Önnur er um það að verja allt að 50 þús. kr. til samgöngubóta milli Ólafsvíkur og Hellissands. Nú er svo um þessa fjárveitingu, að vegamálastjóri taldi ekki ráðlegt að nota hana alla í einu, fyrr en reynt væri, hvort ekki væri hægt að fá hentugri bifreið, sem hægt væri að nota fyrir Ólafsvíkurenni. Hin till. er þess efnis að verja allt að 20 þús. kr. til kaupa á hentugri bifreið til þess að halda uppi samgöngum undir Ólafsvíkurenni á Snæfellsnesi. Ég hef skýrt frá því áður hér á þingi, hversu erfitt er að leggja veg þarna sökum vatnsaga, og hef því lagt til, að fenginn yrði hentugur bíll til þess að halda uppi samgöngum, þótt það væri ekki fullnægjandi. - Fleiri till. flyt ég eigi.



Herra forseti. - Ég á hér nokkrar brtt., en áður en ég sný mér að þeim, vildi ég beina örfáum orðum til fjvn: út af viðhaldi veganna. Viðhaldi veganna úti um land var mjög áfátt í sumar, þótt gott sumar væri, og var borið við, að of lítið fé hefði verið áætlað til þess. En það er ekki forsvaranlegt, að þeir vegir, sem til eru, séu ófærir lengri eða skemmri tíma, og ætti því fjvn. að athuga þetta. - Alþ. verður að hafa áætlunina til þessa svo ríflega, að umferð stöðvist eigi. Á þskj. 612 á ég brtt. um að hækka fjárveitingu til póstflutninga. Á þessu þ. var borin fram till. um að láta koma til framkvæmda till. frá mþn. í póstmálum. Ég sé, að fjvn. hefur tekið þetta til greina, og nemur hækkun hennar 200 þús. kr. Ég þykist sjá, að fjvn. vilji koma þessu í áttina, en hún er bara allt of smástíg. Við lögðum til, að þessi liður yrði hækkaður um 500 þús. kr., en til vara 300 þús. kr., og er það þó of lítið. Hér er um hagsmuni allra landsmanna að ræða, og undirbúningur á smíðum póstkassa ætti þegar að vera hafinn. Enn á ég eina brtt. á sama þskj. Vildi ég láta bæta við orðinu „áætlað“ við hin um brúasjóð. Ég hef spurt um þetta undanfarin ár, hvað væri í brúasjóði, en eigi fengið rétt svar fyrr en nú. Það má segja, að þetta skipti ekki miklu máli, því að væntanlega verða alltaf einhverjir á þingi, sem sjá um, að sjóðurinn verði ekki snuðaður. Þá á ég líka þrjár aðrar till. á sama þskj., og vil ég minnast á tvær þeirra, en um þá þriðju verður talað af öðrum. Önnur þeirra er um það að verja allt að 50 þús. kr. til þess að fá lækna í þau héruð, sem læknislaus eru. Það var tilgangurinn með sams konar till., sem tekin var í fjárl. í fyrra, að ,láta læknana fá launauppbót, en féð var ekki notað. - Hin till. var líka tekin upp í fyrra, um að greiða læknisvitjanastyrki til þeirra héraða, sem eru læknislaus þrjá mánuði af árinu eða lengur, og nemi þeir allt að læknislaunum þann tíma, sem héraðið er læknislaust. Vona ég, að till. þessar verði samþ. Þá vil ég einnig mæla með till. um brú á Hofsá í Svarfaðardal, því að eigi er meiri þörf á annarri brú en þessari, og hvað sem öðrum brúm líður, þá verður skilyrðislaust að bæta þessari brú við. Þá á ég brtt. á þskj. 626, um læknisvitjanastyrk handa sveitum, sem eiga sérstaklega erfiða læknissókn. Ég sá ekki betur en þetta hefði alveg fallið niður, en það átti víst að vera falið inni í liðnum til læknisvitjanasjóða. En ég lít svo á, að ekki ætti að hafa ósundurgreindar upphæðir á fjárl., sem eigi er greint, hvernig á að verja, eins og t.d. með styrki til barnaskóla í sveitum, og fleira mætti telja, sem sjálfsagt er, að sé sundurgreint á fjárl. Ef till. verður tekin aftur til 3. umr., vona ég, að hv. fjvn. taki upp þá hreppa, sem ég hef tekið hér upp og eiga mjög langt að sækja lækni. Næsta brtt. á þskj. 626, er II. við 12. gr., XII, nýr rómverskur liður. Sá liður hefur alltaf verið innifalinn í læknavitjanastyrknum og er til þess, að hægt sé að hafa lækni á Raufarhöfn um síldveiðitímann. Þetta hefur verið svo undanfarið, og er engin ástæða til að láta það falla niður. Leyfi ég mér því að taka liðinn upp og vænti, að enginn sé á móti því að samþ. hann. Ég er enn með till. á sama þskj. Hún er um, að veittur sé styrkur í Borgarfjörð eystra til a,ð hafa þar lærða hjúkrunarkonu, meðan þar er ekki læknir. Ég hef verið svo hæverskur að ætlast ekki til, að þessi styrkur haldist, ef læknir fengist, en það getur verið, að þessi hæverska sé um of, þar sem hv: þm. N.-Ísf. á hér till., sem fer fram á, að lærð hjúkrunarkona verði fengin í þorp af svipaðri stærð og í Borgarfirði er og líka hefur lækni. En ég hef samt ekki ætlazt til, að fjárveitingin héldist, nema læknir sé ekki í héraðinu. Það hafa verið þrír svona styrkir á fjárl. áður til héraða, sem enginn læknir fæst í. Fjórði staðurinn er Bolungavík, en þar er læknir, og hefur þessi till. mín því meiri rétt á sér en till. um að launa hjúkrunarkonu þar. Þá er brtt. á þskj. 646, VII, við 13. gr. A IX. Þar eru ætlaðar til ferjuhalds 11 þús. kr., en hjá mér 8900 kr. Nú er komin brú yfir Eldvatnið, og er ekki ástæða til að ferja undir brúnni. Allur fjöldinn mun heldur ganga yfir brúna í stað þess að nota ferjuna. Ég geri þá till., að þar, sem margir ferjustaðir eru við hverja á, ákveði hreppsnefnd, hvernig fénu sé skipt. Svo er t.d. um Jökulsá á Dal. Þar munu vera sex ferjustaðir. - Ég gat ekki annað en lagt til, að kláfferjurnar væru styrktar líka. En af því að mér er ekki kunnugt um, hve mikil umferð er á hverjum stað, hef ég lagt til, að hreppsnefnd ákveði skiptingu fjárins. Þá legg ég til, að styrkur til ferjuhalds á Lagarfljóti verði hækkaður og sýslun. ákveði skiptingu hans. Frá Lagarfljótsbrú til ósa eru um 60–80 km, og eru þar þrjár ferjur. - Styrkur til ferjanna við Auðsholt og Iðu í Árnessýslu frá árunum 1943 og 1944 hefur ekki verið hafinn. Við Iðu er líklega ein fjölfarnasta ferjuleiðin. Því hefur verið bætt við, að þar sem þessar ferjur eru á sýslueða hreppsvegum, komi fé á móti styrk ríkissjóðs, og skal ferjutollur ákveðinn af sýslun. og samþ. af vegamálastjóra. Vil ég vænta þess, að þar sem ég hef lækkað liðinn í heild, en fjölgað ferjustöðum, hafi enginn við till. mínar neitt að athuga, og vil ég biðja hv. fjvn. að taka þær vel til athugunar. Þá vil ég benda á, að nauðsynlegt er að áætla nægilegt fé í fjárl. til vegaviðgerða, svo að ekki sé hægt að segja, að ekki sé unnt að gera við vegina, ef þeir verða ófærir, af því að fjárlagaheimild sé ekki til.



Herra forseti. - Ég ætla að minnast á þær fáu brtt., sem ég flyt hér., ýmist einn eða sem meðflm: Er þá fyrst sú, er ég tel þýðingarmesta, en hún er á þskj. 646 og er við 22. gr. fjárl., það er heimild fyrir ríkisstj. til að kaupa strandferðaskip af líkri gerð og Esja. Það munu flestir líta svo á, að heppilegt væri, að ríkið kæmi sér upp tveimur góðum og hraðskreiðum skipum til strandferða. Með því móti gætu strandferðir orðið tíðar og til mikilla bóta frá því, sem nú er, og gæti annað þeirra þá gengið frá Reykjavík austur um land og til baka, en samgöngubætur við Austurland eru mjög aðkallandi, eins og kunnugt er. Þótt eigi hafi verið tök á því að undanförnu að útvega skip í þessu skyni, gætu ástæður breytzt bráðlega svo, að það væri unnt fyrir ríkisstj. að kaupa slíkt skip, ef hún hefði heimild til þess frá Alþ. Margir munu því álíta, að heppilegt væri að setja slíka heimild fyrir ríkisstj. inn á fjárl., til þess að hún gæti útvegað slíkt skip, ef tækifæri byðist. - Það er tekið fram í till., að þetta skip skuli vera af líkri stærð og Esjan. Þetta ákvæði er sett með vilja. Nú situr á rökstólum n., sem hefur með höndum athugun á strandferðum, og er þess vænzt, að ríkisstj. ráðfæri sig við þá n., áður en ráðizt er í framkvæmdir í þessu efni. Það er þó ekki nauðsynlegt að binda sig við sérstaka stærð, þótt þetta sé tekið fram í till. En það er nauðsynlegt að hafa slíka heimild standandi í fjárl., ef heppilegt tækifæri býðst. Benda má á, að Esja var keypt samkv. sams konar heimild. Næsta brtt. er á þskj. 612 og er líka við 22. gr. Flyt ég hana ásamt hv. 1. þm. S.-M. og hv. 2. þm. N.-M. Þessi till. fjallar um að kaupa af eigendum Egilsstaða á Völlum land undir væntanlegt sveitarþorp. Við álítum, að ekki megi dragast lengur að hugsa fyrir landi undir þorpið. Nú eru Egilsstaðir í einstaklingseign. Hugsazt gæti, að viðkomandi hreppur gæti eignazt land þetta, en hreppurinn, sem er Vallahreppur, er ekki sterkur fjárhagslega. Við teljum því heppilegra að athuga, hvort ekki væri hægt að komast að hagkvæmum kaupum, og grípa ekki til eignarnáms, ,fyrr en séð er, að heppileg kaup náist ekki. Enn er brtt. á sama þskj. (612 X) um hækkun á fjárframlagi til Stöðvarfjarðar- og Berunesvegar. Þetta er smáupphæð. Hækkunin, sem við förum fram á, er 15 þús. kr. til Stöðvarfjarðarvegar og 10 þús. kr. til Berunesvegar. Ég skal taka það fram, að Stöðvarfjarðarveg á að tengja við Fáskrúðsfjarðarveg, og þegar Fáskrúðsfjarðarvegi er lokið, hefur Stöðvarfjörður fengið samband við Norðurlandsveginn. Um Berunesveginn er það að segja, að hann er kominn að Berunesi, og er ætlunin að halda áfram með hann inn byggðina, en lítið er hægt að hreyfa sig fyrir 10 þús. kr. Hins vegar er það hið mesta nauðsynjamál fyrir byggðina, að vegur verði lagður um hana. Þá er brtt. á sama þskj., XVIII, við 13. gr. A, III 2. Það er lítið fé ætlað til brúagerða, og af því tekur Ölfusárbrúin eina millj. og aðar brýr 1/2 millj. kr. Ég held, að varla sé hægt að komast af með eins lága upphæð og áætlað er, og höfum við hv. 1. þm. S.–M. leyft okkur að taka Geitdalsá og Múlaá í Skriðdal hér upp. - Múlaá kemur úr Skriðdal, en Geitdalsá úr Geitdal, sem skerst út úr Skriðdalnum, svo að í rauninni er um sömu ána að ræða. En heppilegra er að hafa brýrnar tvær. Bæði er það hið mesta hagræði fyrir byggðina, og þegar utar kemur og þær hafa sameinazt, verður brúarstæðið breiðara: Þessar ár kljúfa byggðina og torvelda mjög aðflutninga, ekki sízt bílflutninga til býlanna handan þeirra. - Þriðja áin, sem við höfum tekið upp, er Hofsá í Álftafirði. Hún er hið mesta forað. Við förum fram á 100 þús. kr. til brúargerðar yfir þá á, og sé það fyrsta greiðsla. Hafsá klýfur byggðina og er ill yfirferðar. Bílvegurinn endar við ána, og er hún varla nokkurn tíma bílfær. Þegar brú er komin á Hofsá í Álftafirði og Jökulsá í Lóni, verður bílfært að Höfn í Hornafirði. Væri því mikil samgöngubót að því, að þetta kæmist í framkvæmd. Þá flytjum við hv. 1. þm. S.-M. brtt. við 13. gr. A, VII 1, og er það XXIII. brtt. á þskj. 612. Við leggjum til, að liðurinn orðist svo: Tillag til akfærra sýsluvega kr. 135000,00, þar af til vegar í Breiðdalsvík kr. 15000.00. Í Breiðdalsvík á að fara að leggja í bryggjugerð, sem Alþ. ætlar að stuðla að. Bryggjan verður nokkuð frá verzlunarstaðnum, og getur vegurinn frá bryggjunni að verzlunarstaðnum ekki talizt til þjóðvega. Vegamálastjóri taldi eðlilegast, að þetta yrði sýsluvegur og sýslan kostaði hann að hálfu. Hins vegar er það ekki stór hreppur, sem hlut á að máli, og yrði erfitt fyrir hann að standa undir þessum kostnaði. Ég vil mjög eindregið fara fram á það við hv. fjvn., að hún mæli með þessari till. Á þskj. 626, V eru nokkrar till., sem ég flyt fyrir hönd hv. þm. N.--Þ. (GG), sem er forfallaður, eins og allir hv. þm. vita. Þær eru .allar smáar, en mundu vel þegnar samt sem áður, ef þær næðu fram að ganga. Er þar fyrst Víknavegur: a) Í Svalbarðshreppi kr. 10000,00; b) Í Presthólahreppi kr. 10000,00. Gert er ráð fyrir því, að þessi vegur liggi frá Þórshöfn til Raufarhafnar til þess að tengja saman þessa staði og sveitir á milli. Þessi vegur liggur illa fyrir botni Þistilfjarðar. Til hans hefur ekki verið veitt fé fram að þessu, en það er mjög aðkallandi, að byrjað verði á þessári vegagerð. Með þessu vegakerfi mundu fleiri bæir komast í samband, annars vegar við Raufarhöfn og hins vegar við Þórshöfn. Það er svo smátt skorið í þessu sambandi, að ég ber eiginlega kinnroða fyrir það samanborið við aðrar till., sem hér liggja fyrir. Það er stungið hér upp á, að byrjað verði með 10 þús. kr. handa hvorum þeirra um sig, þ.e.a.s., að veittar verði 10 þús. kr. í veginn innan við Þórshöfn og 10 þús. kr. í veginn innan við Raufarhöfn. Þá er b-liður, Svínadalsvegur. Þessi vegur liggur upp frá Ásbyrgi, upp með Jökulsá að vestan og upp á móts við Dettifoss og yrði að mestu ferðamannavegur. Mér er kunnugt um, að ferðamenn hafa geysimikinn áhuga á þessum vegi. Ef hann yrði lagður, mundi hægt að komast á bifreið upp með ánni, og þá gætu menn séð með lítilli fyrirhöfn þau náttúruundur, sem þar eru upp með ánni, Hljóðakletta, sem nú er erfitt að komast að nema þá að leggja á sig langt ferðalag á hestum. Og þá gætu menn séð Dettifoss réttum megin frá, því að það ber öllum saman um, að hann sé ekki nema svipur hjá sjón austan megin frá, hjá því sem vestan megin frá. - Þetta yrði sem sagt ferðamannavegur, og má vel vera, að þessi brtt. hefði betur átt heima á fjallvegalið. Væri ég fús til að taka hana aftur og bera hana fram við þann lið, ef hv. fjvn. vildi sinna þessu máli. Það mælir líka með þessari brtt., að í Kelduhverfinu hafa menn orðið fyrir þungum búsifjum af völdum mæðiveiki, og hafa menn þar orðið þess vegna að stunda vinnu fjarri heimilum sínum. Gæti það greitt fyrir þeim, ef vegafjárveitingarnar væru hækkaðar á þessu svæði. Þá er það 2. tölul. á þessu þskj., Langanesvegur. Þar er farið fram á, að fjárhæðin verði hækkuð úr 25 þús. kr. upp í 40 þús., kr. Þessi vegur á að ná út á Langanes, út að Skálum, og tengja þennan veg við þjóðvegakerfið. Ég fyrir mitt leyti mæli mjög með því, að hv. Alþ. fallist á þessa hækkun, eins og hér er farið fram á. Þá er 3. tölul. við þessa brtt., Sandá í Öxarfirði, fyrri greiðsla, 25 þús. kr. Þessi á er nokkuð verulegur farartálmi, en brúargerð ódýr á hana. Það er gert ráð fyrir, að brúin kosti 50 þús. kr., en til þess að ofbjóða engum er hér farið fram á, að upphæðinni verði skipt í tvennt, 25 þús. kr. í hvort skipti. Ég vona, að hv. þm. geti fallizt á að veita þetta fé. Þetta er kvísl úr Jökulsá í Öxarfirði, og sker hún sundur byggðina þarna og gerir það að verkum, að töluvert mikill hluti þeirrar sveitar, sem þarna á hlut að máli, getur ekki notfært sér, svo að í lagi sé, bifreiðar til flutninga eða önnur nýtízku tæki. Að lokum er hér 8. brtt. á þskj. 626, sem ég flyt eingöngu fyrir hönd hv. þm. N.-Þ. og er um það, að 10 þús. kr. séu veittar til lendingarbóta á Kópaskeri. Þetta er aðeins til þess að minna á þetta. Þetta hefur kannske ekki verið lagt fyrir hv. fjvn., af því að þetta mál var dálítið seint athugað. En eftir því sem mér er sagt, er þetta það, sem vantar á það fé, sem veitt var til bryggju þar og nú er búið að byggja, og er þetta því síðasta greiðsla. Ég vona, að hv. fjvn. taki málið til athugunar fyrir atkvgr. og sjái sér fært að mæla með því. Nú vil ég minnast nokkrum orðum á fjárl. að gefnu tilefni. Ég gat ekki verið hér á fundi, sem haldinn var í gærkvöld. Ég var algerlega forfallaður og heyrði því ekki þær umr., sem fóru fram þá. En mér er skýrt frá því, að hæstv. fjmrh. hafi við þær umr. látið þess getið, að ríkisstj. mundi verða að afgr. fjárl. ríkisins á þá lund, að gert væri ráð fyrir tekjuhalla, sem yrði jafnaður með lántöku.  Í þessum útgjöldum er í raun og veru ekki neitt sérstakt, sem gefur arð. Það má skipta þeim i þrennt þannig: Útgjöld til ríkiskostnaðar, útgjöld til þess að halda dýrtíðinni í skefjum, til þess að atvinnuvegirnir verði ekki strax reknir með tapi. Í þriðja lagi eru verklegar framkvæmdir, sem ekki eru arðberandi. - Mér virðist augljóst mál, að ef menn geta ekki greitt gjöld með öllum þeim hlaupatekjum þjóðarinnar nú, þá verði fjárl. óviðráðanleg með öllu eftir stríð, þegar fer að halla undan fæti í þessum efnum frá því, sem nú er. Ég get ekki séð, hvernig menn hugsa sér, að á næstu árum verði hægt að standa undir öllum þeim gjöldum og framkvæmdum, sem þurfa að vera miklar og þyrftu helzt að aukast, þegar öll setuliðsvinna hverfur, og hafa auk þess afgang til þess að borga skuldir frá góðæristímanum. Það er alveg auðséð, að fjárhag ríkisins er stefnt í voða, ef taka þarf nú upp þá aðferð að afgr. fjárl. með tekjuhalla. Ég vil því mjög eindregið benda á þetta, áður en endanleg afgreiðsla málanna verður afráðin. Ég fer ekki út í að ræða það nánar, þar sem hæstv. ráðh. hefur minnzt á þetta sem möguleika, er rétt væri að athuga nánar.



Herra forseti. - Ég á hér eina brtt. á þskj. 646, það er 6. liður. - Þessi brtt. er viðkomandi Staðará í Strandasýslu og Selá, sem ég legg til, að fé verði veitt til að brúa. Ég vil taka það fram viðvíkjandi þessari brtt., að þörfin á því, að þessar ár verði brúaðar, er ákaflega brýn og aðkallandi. Undanfarin ár var ekki gert ráð fyrir því, að brúað yrði nema lítið af þeim ám, sem nauðsynlegt var að brúa. Menn bjuggust við því, að mjög erfitt yrði að fá efni til bygginga. Þess vegna er það, að ég hef ekki farið fram á á undanförnum árum, að lagt yrði fram fé úr ríkissjóði til þess að brúa þessar ár eða aðrar í Strandasýslu, og því hefur engin á verið brúuð þar nú, að ég hygg, í 4 til 5 ár. Af þeirri ástæðu tel ég, - eins og ég hef bent á í bréfi til hv. fjvn. - að það sé fullkomin réttlætiskrafa, að sýslan fái brýr á þessar ár, aðra eða báðar. En um þörf á þessum brúm er það að segja, eins og hv. þm. er sennilega flestum kunnugt, að þessar ár, Selá og Staðará, eru tvö stór vatnsföll með stuttu millibili og renna í botn Steingrímsfjarðar. En þar norðar tekur við allfjölmenn sveit, sem er Bjarnarfjörður. Þegar íbúar þar þurfa að ferðast til Hólmavíkur, flytja að sér eða frá og koma rekstrum á haustin, þá er oft engin leið önnur en að nota ferju yfir Steingrímsfjörð. Selá er svo stórt og hættulegt vatnsfall, að það kemur þráfaldlega fyrir um hásumar, að hún er algerlega ófær, hvað þá heldur haust og vor. Þetta tvennt, að ekki hefur verið varið fé í slíkar framkvæmdir síðustu ár og þörfin óvenjumikil, eru svo sterk rök í málinu, að þær framkvæmdir ættu að ganga fyrir öðrum slíkum. Ég er viss um það, að þeir hv. þm., sem þessu eru ókunnugir og spyrjast fyrir um vatnsfallið Selá, munu fljótt sannfærast um það, ef þeir tala við kunnuga menn um þetta mál, að Selá er ein af hættulegustu vatnsföllum hér á landi. Ég hafði a.m.k. ekki búizt við því, að sú á væri í raun og veru eins erfitt vatnsfall og hún er. Og einu sinni, þegar ég var á ferð þarna norður frá, var það svo, að einn af greindustu bændum þarna norður frá, Sigvaldi í Sandnesi, símaði til fylgdarmanns míns og bað hann í öllum bænum að þvæla mér sem mest fram og aftur yfir þessa á í þessari ferð. Það var lítill vöxtur í ánni þá, en ég fékk alveg nóg af því, því að það var svo mikið vatn í henni, þó að það kallaðist ekki vöxtur. Um Staðará er alveg sömu sögu að segja. Hún er líka hættulegt vatnsfall. - Enn fremur kemur það til greina, að ég geri ráð fyrir, satt að segja, að það sé mjög vafasamt, að vegurinn yfir Þorskafjarðarheiði, sem fé hefur verið lagt í undanfarið, verði til frambúðar. Ég hef á ferðalagi nú nýlega átt tal um þetta við gagnkunnuga menn, sem telja það tvímælalaust, að vegurinn yfir Þorskafjarðarheiði liggi svo hátt, - hann mun liggja 100 m hærra en vegur, sem hægt væri að leggja yfir Steingrímsfjarðarheiði, - að hann sé ekki snjólaus nema stuttan tíma sumarsins, og vegalagning þar auk þess mjög erfið. Og ég geri ráð fyrir, eftir því sem hyggnustu bændur í Staðardal, sem athugað hafa þessa leið, segja mér, að t.d. í fyrra sumar hafi Þorskafjarðarheiði verið snjólaus aðeins stuttan tíma - og það mjög stuttan miðað við Steingrímsfjarðarheiði bæði nú í sumar og mörg undanfarin ár. Þessir bændur geta dæmt um þetta bæði af sjón og raun og telja þann mun feiknamikinn. Ég geri því fastlega ráð fyrir því, að niðurstaðan verði sú, að vegurinn að Djúpinu verði um Steingrímsfjarðarheiði, þó að ég viðurkenni, að til sé önnur leið að Djúpinu, sem mér hefur verið skýrt frá, en ég get ekki um nú, en ekki er það leiðin yfir Þorskaf jarðarheiði. Það má gera ráð fyrir því, hvort sem Þorskafjarðarheiði verður fullgerð eða ekki, að leið komi samt yfir Steingrímsfjarðarheiði til Hólmavíkur og síðar á þjóðveginn vestur Dali, leið, sem yrði a.m.k. eins fjölfarin og hinir vegirnir fullgerðir. Og, eingöngu fyrir þá sök er þörf á brú á Staðará. Ég ætla svo ekki að fjölyrða um þetta frekar, það hefur ekki mikla þýðingu. Ég hef gefið á þessu þær skýringar, sem ég vænti, að hv. fjvn. taki til endurskoðunar og athugunar, þar sem ég tel engan vafa á því, að málið er mjög réttlátt, og enn fremur með tilliti til þess, sem margir hv. þm. hafa vísað til, að fjárframlög til verklegra framkvæmda í ýmsum sýslum eru svipuð og þau voru s.l. ár og á þessu ári, sem nú er að líða. En þar hef ég þá athugasemd að gera viðkomandi Strandasýslu, að það fé, sem lagt hefur verið til hafnarbóta undanfarið, hef ég ekki farið fram á, að yrði varið til hafnarbóta í þetta skipti. Og ég vil benda á, að ég álít rétt, að fé til þessara brúargerða komi í þess stað á aðra hvora brúna eða báðar.



Herra forseti. - Þm. hafa nú hér hina sömu sögu að segja, að jafnvel þó að þessi fjárl. þyki vera með háum útgjöldum, finnst þó flestum þeirra, að þeir þyrftu á meira fé að halda fyrir byggðarlög sín. - Ég er hér flm. að nokkrum brtt., sem ég mun ekki minnast á, vegna þess að það mun vera búið að tala fyrir þeim öllum af þeim, sem eru þar 1. flm. En það er aðeins ein brtt., sem ég er 1. flm. að. Hún er á þskj. 612, XIII. tölul. Hún er um það að bæta við nýjum útgjöldum á fjárl. til brúar á Jökulsá í Fljótsdal, 250 þús. kr. Þetta er nú há upphæð, ég játa það. Upphæðirnar eru háar núna. - Þessi brú verður að teljast til stórbrúa, og þar af leiðandi verður hún dýr. Ég býst við, að hv. þm. sé það kunnugt, að hér hafa legið oftar en einu sinni fyrir hæstv. Alþ. bænaskrár eða undirskriftaskjöl um brúargerð í Fljótsdal. Hvað eftir annað hafa allir íbúar þeirrar sveitar sent óskir um það til hæstv. Alþ., að það vildi veita fé til þess að brúa stórárnar í Fljótsdal, og ber það nokkurn vott um, að fólkið finnur, hver þörfin er. Um þetta hafa líka verið ritaðar greinar í blöð oftar en einu sinni. Það má nú vel vera, að hv. alþm. muni ekki eftir þeim nú, en ég ætla, að í þeim greinum, a.m.k. sumum, hafi því verið gerð ýtarleg og glögg skil, hve nauðsynlegt er að brúa þessi vatnsföll. Lagarfljót er á annað hundrað km á lengd í byggð. Á þessu stórvatni er ein brú, sem nú er réttra 40 ára gömul og þótti á sínum tíma eitt mesta mannvirki sinnar tegundar. Á þessum 40 árum hefur mikið verið bætt um samgöngur á þessu landi, en þetta stórvatn hefur samt setið við þessa einu brú. Þær ár, sem mynda Lagarfljót, eru tvær. Önnur þeirra er jökulvatn, Jökulsá í Fljótsdal, sem leggur til allt jökulvatnið í Lagarfljót, hin er í sömu sveit, heitir Kelduá, mikil bergvatnsá. Þessi vötn kljúfa því sveitina í þrennt. Ekki vil ég segja, að þau séu alltaf ófær árið um kring; þau eru oft á ís á vetrum og stundum reið á sumrum, en alltaf með áhættu, stundum ófær. Sjá allir, hvað þessi vötn hindra mikið allt samlíf og samgöngur þessarar sveitar. Allt verður að flytja á klökkum, og fénað verður að ferja til afréttar og frá, sömuleiðis sláturfé. Það er langt síðan menn fundu, að þessi vötn áttu að vera brúuð, helzt fyrir löngu. Ég ætla, að það séu tíu ár eða þar um bil, síðan því var slegið föstu af vegamálastjóra, að fyrsta stórbrúin, sem gera ætti á þessu landi, væri brúin yfir Jökulsá á Fjöllum. Það var bent á svo margvísleg rök fyrir því, að hún ætti að koma á undan öllum öðrum stórbrúm, að það var eins og maður teldi ekki til neins að nefna fjárveitingu til annarra stórbrúa, fyrr en þessi brú væri komin. Fyrir allinörgum árum var stofnaður brúarsjóður, eins og hv. alþm. kannast við, og átti hann að vinna það hlutverk smátt og smátt að leggja fram fé í stórbrýr. Þessi sjóður er nú orðinn allstór, en þó er ég ekki viss um, að hann hrökkvi til mikils meira en að brúa Jökulsá á Fjöllum, líklega nálægt Grímsstöðum, en í brúarsjóðsl. er ákveðið, að sú brú verði fyrst. - Það dregst alltaf meira og meira að því, að þeim, sem fara með umboð fólksins, reynist ókleift að bíða endalaust eftir brúargerðum þar eystra. Hér við bætist, að þar hafa nú nýlega gerzt þeir atburðir, sem enn þá meir ýta undir þetta. Svo sem kunnugt er, hefur Alþingi á fyrri hluta þessa árs ákveðið að sameina í eitt tvö læknishéruð þar. Hefur það þær afleiðingar, að læknisbústaður, sem áður var í Fljótsdal, er nú fluttur þaðan. Kom þetta til greina, þegar læknisbústaðurinn í Fljótsdal brann, en þar hefur setið læknir a.m.k. það, sem af er þessari öld. Þetta hefur þær afleiðingar, að vegalengd fyrir íbúa Fljótsdals til læknisvitjunar lengist um 40 km, því að það eru um 40 km frá Brekku til Egilsstaða, þar sem læknisbústaðurinn er nú. Allir Fljótsdælingar, sem búa fyrir innan Brekku, þurfa því að sækja lækni 40 km lengra en áður var. Þó að læknirinn hafi verið búsettur í Fljótsdal fram að þessu, hafa þessi vötn oft torveldað svo mjög fyrir mönnum að vitja læknis, að ekki var þar á bætandi. Má þá nærri geta, hvernig aðstaðan verður til læknisvitjunar, þegar svona hefur verið farið að. Það hefur ekki þótt fært að komast hjá því að færa læknisbústaðinn þetta langt burt. Skal ég engan dóm leggja á, hvort þm. þeir, sem hafa umboð fyrir Fljótsdælinga, hafa unnið þar þarft verk eða óþarft, þegar þeir lögðu hönd að því, að sú breyt. yrði gerð á læknaskipuninni. Ég hélt þá, að þetta væri það eina, sem hægt væri að gera, og held það enn, þó að ég sé kannske ekki fyllilega dómbær á það. En hitt veit ég fyrir víst, að í Fljótsdal er ákaflega mikill sársauki vegna læknismissisins, eins og samgönguskilyrði eru þar. Það verður að líta svo á, að til þess að bæta Fljótsdælingum missi þess læknis, sem þeir áttu rétt á, sé ekki önnur leið en bættar samgöngur og bætt símakerfi. Ég geri ráð fyrir, að það ætti að geta komið íbúum Fljótsdals að einhverju liði, því að svo er þar ástatt um símasamband, að í sveitinni er ein landssímastöð og út frá henni eru tvö númer, læknisbústaðurinn gamli og Skriðuklaustur, og þurfa menn að fara yfir stórvötn til að komast í símasamband við lækninn. Það væri nokkurt gagn að því að fá síma, þó að fullnægjandi umbót fáist ekki, fyrr en brýrnar koma. - Ég skal geta þess, að á þessu ári hafa verið brúaðar tvær þverár í Fljótsdal. Var mikil bót að þeim brúm. Var það m.a. gert af því, að menn gerðu sér vonir um, að áfram yrði haldið og innan skamms kæmu brýr á stórvötnin, en þessar brýr á þverárnar voru nauðsynlegar vegna efnisflutnings, því að þær gátu hindrað flutninga eftir tiltölulega ófullkomnum akvegi, sem nú liggur alllangt inn í dalinn. Það var til álita um eitt skeið að brúa báðar árnar, Jökulsá og Kelduá; eftir að þær koma saman, en það hefur komið í ljós, að það er fullt eins dýrt, en á hinn bóginn er miklu gagnlegra að brúa báðar árnar til þess að komast líka í samband við byggðina, sem liggur á milli þeirra, enda er lítill vegalengdarmunur. Nú förum við þm. N.-M. fram á að fá fjárveitingu í aðra brúna, þá dýrari, á stærra vatnið, Jökulsá. Er áætlað, að hún muni kosta 250 þús. kr. og á að vera bogabrú, 50 m löng, nokkurn veginn jafnlöng og brúin á Fnjóská og Grímsá á Völlum. Það verður ekki nema snertuspölur á milli hennar og fyrirhugaðrar brúar á hinni ánni, en við gerum enga till. um hana að þessu sinni, en ætlum að láta hana bíða, þó að það gæti orðið allmiklu ódýrara að brúa þær báðar samtímis vegna efnis, áhalda og þess háttar. - Ég held, að ekki þurfi að lýsa þessu nánar. Ég er viss um, að hv. þm. og frsm. er þörfin ljós. Ég játa, að það er svo ákaflega viða hér á landi, að mikil þörf er fyrir þess háttar framkvæmdir, en ég er ekki viss um, að víða sé hægt að benda á meiri ástæðu til að hrinda sams konar verki í framkvæmd en hér er um að ræða, ef á allt er litið. Hv. frsm. gat um, að nú biði smíði á brúm, sem hefði átt að komast í framkvæmd á undanförnum árum. Hann benti á það, sem kann að vera rétt, að á árinu 1945 mundu kannske ekki verða föng á að hafa meiri framkvæmdir en í frv. hefði verið gert ráð fyrir. Ég vil trúa, að það geti verið rétt, en vel gæti ég þó hugsað mér, að á árinu 1945 takmarkaðist brúarsmíði engu síður af möguleikum á útvegun á efni en fjárveitingunum. Mér er sagt, að nú séu nálægt 20 brýr, sem búið er að veita fé til, en séu ógerðar. En jafnvel þó að svo sé, þá þætti okkur samt ákaflega mikilsvert að fá þessa brú tekna inn í fjárl., jafnvel þó að það kæmi fyrir, að hún yrði ekki gerð á næsta ári. Ég yrði að' líta svo á, að hún ætti að ganga á undan einhverjum þeim brúm, sem nú þegar hafa komizt inn í fjárl. En þó að það yrði ekki, þá er það vitað, að þegar fólk er búið að biða svona lengi, þegar það finnur svona ríka þörf og veit, hversu mikil sanngirni mælir með framkvæmd verksins, þá yrði það ákaflega mikil hugnun fyrir það að sjá, að framlag til verksins er ákveðið í fjárl., - þá getur tíminn farið að styttast, þar til hin langþráða framkvæmd kemst á. Ég held því, að jafnvel þó að fé yrði veitt til þessarar brúar, en hún ekki byggð, þá væri samt unnið gott verk, ef framlag til hennar yrði ákveðið í fjárl., af því að það gerði fólkið rólegra og færði því heim sanninn um, að því hefði ekki verið gleymt. Með tilliti til þess höfum við flm. flutt sem varatill., að hálfur kostnaður verði lagður fram á næsta ári. Við hugsum okkur, að ef ástæður yrðu til að framkvæma verkið, væri ef til vill hægt að útvega hinn helminginn í bili, en fyrir mér vakir líka, að það er nokkurs virði að sjá, að framkvæmdin er á næstu grösum. Ég játa, að fjárl. eru há og útgjaldaliðir þar margir og stórir, og mér finnst það ekki óeðlilegt. Mér finnst það eðlileg afleiðing af þeirri þörf, sem nú er á miklum framkvæmdum, og þó að mér þyki þau há, þá hef ég samt ekki getað komizt hjá að flytja þessa till. Mér finnst, að þar hafi nauðsyn brotið lög að óska eftir þessari fjárveitingu, ef þess væri nokkur kostur að fá hana.



Herra forseti. - Það er hér ein lítil brtt., sem ég á á þskj. 646 og fjallar um það að veita lúðrasveit Reykjavíkur styrk að upphæð 50 þús. kr. Þau rök, sem til þess liggja, að ég ásamt hv. 6. þm. Reykv. hef lagt til, að að þessu ráði verði horfið, eru, að lúðrasveitin hefur sent Alþingi allýtarlegt bréf, þar sem hún gerir grein fyrir starfi sínu og fjárþörf. Um starf þessarar lúðrasveitar er það að segja, að hún hefur starfað hér að mestu óslitið síðan 1922 og meðlimir hennar áreiðanlega lagt á sig mikið og óeigingjarnt starf í þágu þeirrar listar, sem þeir iðka. Þessi hljómsveit er skipuð um 20 manns, og er nú svo komið, að hljómsveitarstjórinn telur sér ekki annað fært en að launa starf þeirra að nokkru. Hefur verið lagt til innan hljómsveitarinnar, að hver maður hafi 300 kr. á mánuði eða 3600 kr. í árslaun án uppbótar, sem er þá 72 þús. kr. alls. Stjórnanda hefur hljómsveitin fastan í sinni þjónustu og mun greiða honum í árslaun milli 15 og 20 þús. kr. Og auk alls þessa eru svo útgjöld vegna húsnæðis o.fl. o.fl., þannig að rekstrarkostnaður lúðrasveitarinnar mun vera þó nokkuð á annað hundrað þús. kr., ef að því verður horfið að greiða þeim, sem í hljómsveitinni vinna, einhver laun, sem virðist sanngjarnt og óumflýjanlegt. Eins og menn vita, er svo háttað störfum slíkra hljómsveita, að þær fá að jafnaði ekki mikið fyrir hljómleika sína og í raun og veru oftast ekki neitt beinlínis. Þar er að jafnaði um útihljómleika að ræða, sem öllum mönnum er frjáls aðgangur að. Og það er því eðlilegt, að opinber aðili greiði fyrir þetta starf með opinberum styrk. Reykjavíkurbær hefur styrkt þessa starfsemi nokkuð, og sýnist eðlilegt, að ríkið komi þar nokkuð á móts við, enda hefur hljómsveit þessi oft aðstoðað við ýmis tækifæri opinberlega á vegum ríkisins, og má þar til nefna 17. júní s.l. Það munu liggja fyrir meðmæli með slíkri fjárveitingu, m.a. frá Páli Ísólfssyni. Og ég hygg, að það sé á einhverjum misskilningi byggt, að fjvn. sá sér ekki fært að ætla neitt framlag til þessarar hljómsveitar. - Við. flm. viljum vænta þess, að hv. fjvn. vilji athuga þetta mál á ný, og munum fallast á að taka þessa brtt. okkar aftur til 3. umr. í trausti þess, að hv. fjvn. athugi málið vel á milli umr.



Herra forseti. - Ég hef leyft mér að flytja hér brtt. á þskj. 612, um að liðurinn Hagabraut eða Uppholtavegur hækki úr 25 þús. kr. í 50 þús. kr. og til vara í 40 þús. kr. - Ástæðan til þess, að ég fer fram ,á, að liðurinn hækki, er sú, að eins og Uppholtin eru komin nú, eftir að mæðiveikin kom þangað og bændur eru orðnir fjárlausir margir eða að heita má, er þeim nauðugur einn kostur að hætta að búa og yfirgefa jarðir sínar, nema komið sé á vegasambandi til þeirra, svo að þeir geti selt mjólk. Þeir, sem kunnugir eru þarna í sveit og þekkja þá ræktunarmöguleika, sem þar eru fyrir hendi, munu seint samþykkja það að leggja þessar jarðir í eyði. En ef bændur hafa ekki vegasamband og geta ekki selt mjólk og hafa ekki heldur sauðfé, þá sjá allir, að kostur þeirra er þannig, að þeir geta ekki lifað þar, sem þeir eru niður komnir. Hagabraut eða Uppholtavegur var tekinn í þjóðvegatölu árið 1942. Fyrsta fjárveiting til hans er á fjárl. í ár, 25 þús. kr., og var unnið fyrir alla þá upphæð á síðasta sumri. En eins og menn vita, er ekki hægt að komast langt með veg með einum 25 þús. kr. Er þess vegna mikið enn ógert af þessum vegi, og vantar enn mikið til þess, að það séu tiltök fyrir þessa menn að flytja mjólk frá sér. Þó að gert sé ráð fyrir, að þeir flytji mjólkina 5–6 km til þess að komast að mjólkurbílnum, þá verður samt að leggja áður 4–5 km. veg, því að flestir þeirra eiga, eins og nú er, 10 km. leið þangað, sem mjólkurbíllinn kemst. - Ég hygg, að flestir séu sammála um það, að það sé ógerningur fyrir bændur, eins og þeir eru nú almennt liðaðir, að flytja mjólkina á klökkum 10 km leið, og að það sé tæplega ætlandi til, að þeir fari lengri vegarlengd þannig með mjólkina en 5–6 km. En ég hygg, að þeir mundu leggja í að selja mjólk, ef komið væri á móts við þá til hálfs og vegalengdin stytt þannig. Á fjárlfrv. nú eru áætlaðar 25 þús. kr. til vegagerðar þarna eins og í fyrra. En vegna þess, hve litið er hægt að komast fyrir þessa upphæð og hve það er nauðsynlegt, að verkinu sé hraðað, þá hef ég lagt til, að þetta tillag verði hækkað eins og ég hef tekið fram. Vonast ég eftir, að hæstv. Alþ. fallist á að hækka þennan lið. Þá er hér önnur brtt. undir XXXVII á sama þskj., sem ég flyt ásamt hv. samþm. mínum, um 25 þús. kr. framlag til fyrirhleðslu á Þverárbökkum austan og vestan við Uxahrygg. Það er nú svo, að Þverá flæðir oft yfir bakkana þarna og eyðileggur alveg veginn. Það eru 15–20 bændur, sem búa þarna niður frá á Bökkunum og í Landeyjunum, og þessir bændur hafa um 150 kýr. Þeir geta ekki selt mjólk, eins og nú standa sakir, nema yfir sumartímann. Það eru t.d. nú (8. des.) 4–5 vikur, síðan vegurinn varð ófær þarna, vegna þess að áin fór yfir bakkana. - Ég bað vegamálastjóra í haust að athuga, hvað hægt væri að gera þarna til þess að forðast, að áin flæddi yfir bakkana, eins og hún hefur gert. Hann sendi mann til þess að athuga staðhætti alla, og gerð var áætlun um, að það mætti hlaða þarna í skörð og gera þannig við því, að áin flæddi yfir bakkana, nema þá í vatnavöxtum, fyrir 25 þús. kr. - Við flytjum því báðir þm. Rang. brtt. þá, sem ég hef getið, um 25 þús. kr. framlag til þessarar fyrirhleðslu. Í þriðja lagi flyt ég brtt. á sama þskj. undir XXXVIII. Hún er lítil og mælir að nokkru leyti með sér sjálf. Hún er um það að veita 1 þús. kr. til þess að girða og græða upp svo kallaðan Höskuldarhól hjá Vorsabæ í Landeyjum. Það er bæjarstæði Höskuldar Hvítanesgoða. Ég talaði við fornminjavörð síðast í dag um þennan hó1 og spurði, hvort ekki væri óhætt að segja á Alþ., að þetta væri bæjarstæði Höskuldar Hvítanesgoða. Taldi hann svo vera og sagði, að það væri vissa sín, að svo væri. Hann sagðist oft hafa farið fram á það við sandgræðslustjóra að friða þennan blett, því að hann vildi ekki láta hann eyðileggjast, en sandgræðslustjóri hefði ekki viljað gera þetta. Ég býst ekki við, að það sé vegna þess, að hann vilji ekki forða honum frá eyðileggingu, heldur vegna þess, að hann álíti, að Alþ. muni vera fúst til þess að sjá um sérstaka fjárveitingu í þessu skyni. En sandgræðslustjóri þykist aldrei hafa of mikið til sinna þarfa. - Ég veit, að 1000 kr. þykir ekki stór biti á fjárl. nú, og ég vonast því til, að menn vilji greiða þessari litlu brtt. atkv., og ég sé ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um hana. Ég tók eftir því, að hæstv. fjmrh. talaði um það í gærkvöld, að hann óskaði eftir því, að liðurinn um kirkjubyggingar væri helzt tekinn af fjárlfrv., a.m.k. til 3. umr. Það er kunnugt, að sex kirkjur eru á frv., eins og hv. fjvn. hefur gengið frá því, með styrk að upphæð 85 þús. kr. Í fyrra var veittur styrkur til fimm kirkna, um 15 þús. kr. til hverrar. - Þá var ég hér með till. um styrk til Ásólfsskálakirkju, 15 þús. kr. Sú kirkja hafði jafnan rétt til þess að fá þann styrk og þær kirkjur, sem fengu hann í fyrra  Ég hef ekki farið fram á brtt. til mikilla útgjalda að þessu sinni. En það stafar ekki af því, að ekki vanti í kjördæmi mitt ýmislegt það, sem koma þarf í framkvæmd, og ekki af því, að ekki sé leitað á okkur þm. kjördæmisins um það að reyna að fá auknar fjárveitingar til margra hluta. Okkur vantar brýr og vegi og síma og styrki til húsabygginga o.s.frv. En ég hef ekki borið fram brtt. til þess að reyna að fá fjárveitingu frekar en orðið er, vegna þess að mér er ljóst, hvernig fjárhagurinn er, og að þm. verða að hafa ábyrgðartilfinningu og stilla kröfum sínum í hóf. Það hefur verið talað um það í umr. hér, að framlögin til vega væru mjög misjöfn í hinum ýmsu héruðum. Og ég fyrir mitt leyti verð að segja, að það þarf ekki að vera neitt ranglæti á ferð, þótt svo sé, því að vitanlega eru þarfirnar mjög misjafnar í hinum ýmsu kjördæmum landsins í þessu tilliti. Það væri ekki nema eðlilegt, að héruð, sem eru alveg hafnlaus og fá því ekkert til hafnargerða og ekkert til bryggjugerða, væru með hæst fjárframlög frá ríkinu til vegagerða. En svo er bara eitt. Það eru dæmi til þess, að þau kjördæmi, sem fá stórfúlgur til hafnaxgerða og bryggjugerða, eru með hæstu kjördæmum um fjárframlög úr ríkissjóði til vegagerða. - Ég ætla ekki að fara í neinn meting, hvað þetta snertir. En það er vitanlega æskilegt, að fjárframlög til hinna ýmsu héraða séu sniðin eftir þörfum hvers kjördæmis. Og það þarf ekki að vera neitt ranglæti í því, þótt fjárveitingar, séu misjafnar til hinna ýmsu kjördæma í þessum efnum. Hv. fjvn. hefur afgreitt fjárlfrv. frá sér, eins og kunnugt er. Og mörgum hefur fundizt, að afgreiðsla n. á frv. hafi að þessu sinni verið með dálítið einkennilegum hætti, sérstaklega með tilliti til hinna mörgu fyrirvara, sem ýmsir hv. nm. hafa fyrir undirskrift sinni undir nál. Það er skiljanlegt, að afgreiðsla fjárlfrv. hafi verið með erfiðasta móti að þessu sinni, þegar vitanlegt var, að tekjuhalli var fyrir á frv., og ekki er enn ljóst, hvaða möguleikar eru fyrir hendi til þess að afla tekna. Það er óþarfi fyrir mig að blanda mér í þær umr., sem orðið hafa hér um tekjuhalla fjárlfrv., en mér finnst satt að segja, að sé það rétt, að áfengisverzlunin gefi á þessu ári um 27 millj. kr. tekjur í ríkissjóð, þá sé það engin fjarstæða að ætla tekjurnar af þeirri sölu á næsta ári um 20 millj. kr. Hitt er leiðinlegt að þurfa að játa og viðurkenna, að þjóðin skuli eyða svo miklum fjármunum í þennan óþarfa og skaðlega hlut. - Ég held líka um verðtollinn og vörumagnstollinn og tekjuskattinn, - en þessir liðir voru hækkaðir, - að tekjuáætlunin um þá muni standast. En þegar tekjuáætlunin er ákveðin þetta há, þá er tæplega við því að búast, að þessir liðir fari langt fram úr áætlun. Það býst ég við, að hæstv. ríkisstj. geri sér ljóst og að útgjöldin miðist frá hennar sjónarmiði við það. En það verða viðbrigði frá því, sem verið hefur á undanförnum árum, ef tekjurnar fara á næsta ári ekkert fram úr áætlun, - því að undanfarin þrjú ár hafa tekjurnar farið langt fram úr áætlun og orðið til þess að mæta útgjaldaliðum, sem einnig hafa farið langt fram yfir það, sem áætlað var. Ef gjöldin á næsta ári fara fram úr því, sem nú er áætlað á fjárl., hefur ríkisstj. lítið upp á að hlaupa. En það var kunnugt strax í haust, þegar fjárlfrv. var lagt fram, hvernig fjárhagur ríkisins var. Það var kunnugt þá strax, að hann var ekki góður. Launagreiðslur voru miðaðar við vísitöluna 250 stig, enginn liður áætlaður til niðurgreiðslu á landbúnaðarvörum innanlands, ekkert ætlað til að tryggja útflutningsverð landbúnaðarafurða o.s.frv. Þess vegna er vitað fyrir löngu; að á frv. vantaði stórar fjárfúlgur, og engan þarf því að undra, þó að svo sé í dag. Einnig voru verklegar framkvæmdir skornar niður í frv. í þeirri mynd, sem það var í haust, um nærri 3 millj. kr., en sá liður hefur verið hækkaður aftur á frv., og verður þess vegna því meira, sem þarf til að gera fjárl. tekjuhallalaus. Það er ljóst, að nú vantar a.m.k. 30 millj. kr. á fjárlögum, og hvar á .að taka þessar 30 millj.? Það er vitanlega spurning,. sem hver þm. leggur fyrir sig, spurning, sem hv. ríkisstj. hlýtur að hafa lagt fyrir sig og er sennilega búin að svara sjálfri sér um, því að hv. fjmrh. talaði um, að það yrði gert opinbert í næstu viku,. hvaða leið yrði farin. Frá mínu sjónarmiði eru þrjár leiðir, sem hæstv. ríkisstj. gæti farið til að afla tekna. Hv. fjmrh. talaði um í gær, að í ráði væri að fá lánsheimild. Mér þykir sú leið vera versta leiðin af þeim þrem, sem hægt er að fara. Fyrst það þykir slæmt fyrir einstaklinga og fyrirtæki að safna skuldum núna, þá hlýtur það einnig að vera slæmt fyrir ríkið, og það er mikil spurning, hvernig skuldir, sem stofnað er til núna, verða borgaðar. Ég sé reyndar, að það væri hægt að borga slíkar skuldir með einu móti, og það er ráð, sem ég hygg, að deilt mundi um, ef það yrði tekið. Það væri með því að lækka gengið meira eða minna og taka þann hagnað, sem bankarnir fá af gengislækkuninni, til ráðstöfunar fyrir ríkissjóð. Ég ætla samt ekki að ræða um það hér í kvöld, hvort gengislækkun væri æskileg eða ekki, en það hefur alltaf verið talað um gengislækkun sem neyðarráðstöfun á þeim grundvelli, að það væri helzt ekki að ræða um minna en 10 til 20% lækkun. Ég ætla ekki að kenna hæstv. ríkisstj. nein ráð, en aðeins minna á það hér á hv. Alþ., að 2% gengislækkun gæfi bönkunum í hagnað 11 til 12 millj. kr., og 4% gæfi sömu bönkum 22 til 24 millj. kr. 4% gengislækkun mundi hækka sterlingspundið um ca. 1 krónu og dollarann um 27 aura. Ef gengið lækkaði um 4%, hækkaði dýrtíðin, enda er sú leið til fjáröflunar þrautalending. - Ég sagði áðan, að ég væri ekki að kenna stj. ráð og ég væri ekki að gera þetta að till. minni eða segja, að rétt væri að fara þessa leið, en hér er vitanlega leið til að afla 24 millj. kr. með 4% gengislækkun. Ég veit, að þegar rætt er um gengislækkun, er alltaf talað um, að þeir, sem eigi peninga, séu rændir fjármunum sínum, og það er rétt. Þeir, sem áttu peninga fyrir stríð og ætluðu að lifa af vöxtunum af þeim á efri árum, eru illa settir núna. Það er þegar búið að ræna þá. En því minni sem gengislækkunin er, því minna er arðránið hjá þeim, sem peninga eiga, og það er vitanlega allt annað, þótt krónan lækki um 4% en jafnvel 20 til 30%, eins og oft er rætt um. Þó að ég nefni þessa leið sem eina af þremur, er legið hafa fyrir hæstv. ríkisstj., þá er það ekki till. mín eða sagt af mér, að hún sé æskileg eða góð: Þriðja leiðin, sem ég tel og hæstv. ríkisstj. veit, að hún getur farið, er það að taka strax með beinum sköttum það, sem vantar á fjárl. Þó að það væri tilfinnanlegt að taka 30 millj. kr. í beinum sköttum, þá er vitanlegt, að það væri mögulegt að innheimta það í eitt skipti fyrir öll, en þá kemur til álita um það, hvort það hefni sín ekki aftur næsta ár og hvort skattþegnunum væri ekki íþyngt um of, og leiðin sé þess vegna ófær að kalla, þó að takast mætti í eitt skipti að fara hana. Þessi þriðja leið, sem ég hef nefnt, er til að afgreiða fjárl. tekjuhallalaus. Sú leið er bezt, og hún er sjálfsögð, þótt menn kunni að kveina undan skattabyrði. Lántakan finnst mér vera langverst. Gengislækkun slæm og ekki farandi nema í neyð. En tekjuhallafjárl. verður að afgr. með nægilegri tekjuöflun í ríkissjóðinn. Það er nú svo, að ástæðan fyrir því, að svo mikið vantar á fjárl., er að nokkru leyti sú, að landbúnaðurinn hefur misst markað fyrir vörur sínar. Beztu markaðslöndin fyrir landbúnaðarvörur okkar eru lokuð, eins og nú standa sakir, og það fyrirbrigði að borga niður landbúnaðarvörur innan lands, svo að milljónum skiptir, og borga með útflutningsvörunum, það stendur ekki til lengdar. Það er þess vegna ekkert auðvelt að komast gegnum þá erfiðleika, sem steðja að, og það er vonandi, að þeir menn, sem við þá erfiðleika glíma, finni skynsamleg ráð til að sigrast á þeim. Allir góðir menn munu styðja hæstv. ríkisstj. til skynsamlegra aðgerða í þessu máli.  Það er eitt atriði enn, sem ég get ekki látið hjá líða að minnast á, og það er launalfrv., sem nú er fyrir hv. Ed. Hv. fjmrh. minntist á það í gær, að yrði það samþ., mundu útgjöld ríkissjóðs vaxa um 3 til 4 millj. kr. Ég held, að hæstv. ríkisstj. ætti að reyna að komast hjá að drýgja sína stærstu synd og hætta við að samþ. þetta frv. Við bændafulltrúarnir unnum að því í haust, að bændur gæfu eftir 9,4 % af því, sem þeim bar. Við gerðum það í trausti þess, að kröfur um hækkaðar launagreiðslur væru lagðar á hilluna, að ég ekki segi, að við byggjumst við, að kauplækkanir ættu sér stað um leið. Það mundi einhver segja, að erfitt væri fyrir hæstv. ríkisstj. að samþ. ekki launal., því að í málefnasamningnum var gert ráð fyrir, að þau yrðu samþ. Ef allir þeir flokkar, sem að hæstv. ríkisstj. standa, kæmu sér saman um af þjóðfélagslegri nauðsyn að hætta við að samþ. þetta frv., væri tæplega hægt að tala um svik hjá þessum flokkum. Ef þeir kæmu sér saman um það af þeirri nauðsyn, að fjárhag ríkissjóðs væri þannig komið, að hvorki væri heppilegt né rétt að auka þennan eina útgjaldalið ríkissjóðs um 4 til 5 millj. kr. Ég er sannfærður um, að viðhorf margra manna til hæstv. ríkisstj. breytist til batnaðar, ef hún tæki þá stefnu að leggja þetta óheillafrv. til hliðar, sem að vísu allir stjórnmálaflokkarnir bera ábyrgð á, því að það hefur flm. úr öllum flokkum í hv. Ed. En það er ekki vansalaust, eins og nú er komið, að samþ. útgjaldalið í þessu skyni, sem nemur 4 til 5 millj. kr. á ári, um leið og ríkisstj. býst við og hv. fjmrh. gefur í skyn hér í hv. d., að jafnvel verði að grípa til þess örþrifaráðs að fá lánsheimild til að afgreiða hallalaus fjárlög. Ég skal svo láta lokið máli mínu. Ég býst ekki við, að það, sem ég hef sagt um þessar þrjár leiðir, verði skoðað sem heillaráð af hæstv. ríkisstj., enda veit ég, að hún hefur gert sér ljóst, að þessar leiðir voru til, áður en ég talaði um það hér, en svo vel vil ég hæstv. ríkisstj., að ég óska þess, að hún taki þá leið, sem er skást.

Þorsteinn Þorsteinsson Hv. form. fjvn., þm. Borgf., lýsti því svo rækilega, hvað fyrir okkur vakti með fyrirvara þeim, sem við stóðum saman að í nál. fjvn., að ég þarf ekki við það að bæta. Það er ærin fyrirhygg ja að treysta, að tekjur ríkissjóðs verði á næsta ári eins og þær eru núna, því að margt getur að borið, að þær bregðist. En hins vegar mun varla að vænta þess, að áætluð gjöld breytist, enda mun það vera alveg nýtt fyrirbrigði. Það var sérstaklega út af einni gr. frv., sem ég vildi segja nokkur orð. Venjulega hef ég haft nokkur umsvif út af þeirri grein í fjvn. og leitað þar álits nokkurra þm. um, hvað þeir krefðust af þeirri grein. Nú hefur í þetta skipti brugðið þannig við, að í stað tugs brtt. hafa aðeins komið fram 3 brtt. við grein þessa, og vildi ég aðeins minnast á þær nokkrum orðum. - Í fyrsta lagi flytur hv. þm. Snæf. brtt., sem er 45. brtt. á þskj. 612, en allar eru þessar brtt. á því þskj. Hann gat þess, að þeim Staðarfellshjónum hefði verið með samningi lofað 3 þús. kr. á ári, er þau gáfu Staðarfellsskólann. Þetta stóð lengi þannig og var undir sérstökum staflið í 18. gr., en seinast var gerð athugasemd um, að ekki skyldi greiða dýrtíðaruppbót af þeim lið og öðru, sem var þar, en er nú horfið. Nú þótti þm. heppilegra að láta dýrtíðaruppbót falla á alla gr., en til þess að breyta ekki fjárhæðinni, sem þar var, varð að lækka þessa upphæð á sjálfri gr., og var hún færð niður í 2400 kr. Af einhverri orsök hefur Magnús verið mjög óánægður yfir þessu, að láta ekki standa 3 þús. kr. En aftur með þeirri brtt., sem hv. þm. Snæf. hefur gert, á að hátta því þannig, að það sé eftir sem áður borguð dýrtíðaruppbót, þó að það sé fært upp í 3 þús. kr., og verður þá að bæta 600 kr. við liðinn með öllum uppbótum. Ég hef bent hv. þm. á þetta og geri ráð fyrir, að hann muni taka þessa till. sína aftur til 3. umr. Aftur á móti virðist ekkert vera á móti því að færa það í upphaflega horfið eftir ósk gamla mannsins, þannig að það verði sérstafliður á gr. og hinn stafliðurinn hverfi þá. Ég býst við, að samkomulag verði um þetta, og vil ekki tefja. tímann með að tala frekar um það. 2. brtt. er frá hv. 2. þm. Arn. og hv. þm. V.- Húnv. Er það brtt. til hækkunar, sem ég geri ráð fyrir, að einnig muni verða tekin aftur til 3. umr., og skal ég því ekkert um það tala frekar. Er það hækkun á styrk til landlæknisekkjufrúarinnar, Margrétar Magnúsdóttur Stephensen. Svo er 3. till. hér, sem ekki er mikil á lofti, en kemur mér dálítið kynlega fyrir. Hún er frá hv. sessunaut mínum, þm. Barð. Það er hækkun á einni símakonu eða póstafgreiðslukonu eða hvoru tveggja. Nú er það svo, að skv. 18. gr. er allt póst- og símafólk fært undir einn lið og póst- og símamálastjórnin leggur fram till. um greiðslur til þess fólks, og venjan hefur a.m.k. verið sú, að breytt hefur verið samkv. því. Þetta hefur þótt vel gefast, og auðvitað þekkir t.d. póst- og símamálastjórn miklu betur verðleika þessa fólks og hefur í höndunum, hve langan tíma það hefur unnið, og er miklu dómbærari en Alþ. út af fyrir sig, á þessi mál. Ég segi fyrir mig, að ég legg fullkomlega á móti, að þessi till. verði samþ., því að ég tel opna leið fyrir hv. þm., ef krafa hans er sanngjörn, sem ég hef ekki ástæðu til að halda sérstaklega annað um, að fá leiðréttingu mála sinna hjá póst- og símamálastjórn, en láta það ekki koma hér undir úrskurð Alþ. Fleira hef ég ekki að segja að svo stöddu í þessu máli.



Ég ætla ekki að hafa langt mál um till. mínar. Ég legg til, að veittar verði þúsund krónur til hjúkrunarkonu í Súgandafirði. Sú fjárveiting hefur verið í mörg ár á fjárl., en var tekin út af hv. fyrrv. fjmrh. Það er að vísu svo, að það hefur gengið erfiðlega að fá lærða hjúkrunarkonu, en samt hefur verið þarna hjúkrunarkona, og veitir ekki af að halda styrknum áfram. Aðra till. ber ég fram um hækkun á vegafé til Hjarðardalsvegar, úr 15 þús. kr. í 40 þús. kr., og Rafnseyrarheiðarvegar, úr 85 þús. kr. upp í 120 þús. kr. Þó að báðar þessar till. verði samþ., er samt lægri fjárhæð áætluð til vega- og brúagerðar í þessu kjördæmi en var á fjárl. yfirstandandi árs. Þá legg ég einnig til, að 25 þús. kr. verði veittar til að bæta lendingu í Alviðruvör við Dýraf jörð nálægt Núpsskóla. Það er bæði útgerðarstaður og eins lendingarstaður skólans og hins mannmarga þorps að Núpi. Hreppsbúar hafa fullan hug á að leggja fram fé og vinnu á móti, og vitamálastjóri heldur, að komast megi langt með 50 þús. kr. Ég hef heyrt, að fjvn. vilji kannske líta nánar á þetta mál og ráðgast við vitamálastjóra og væri mér þá leyft að taka till. aftur til 3. umr. Þá er till., sem er borin fram af okkur 4 þm., um 50 þús. kr. fjárveitingu, sem er fyrsta greiðsla af þremur til framkvæmda að Hrafnseyri við Arnarfjörð í minningu Jóns Sigurðssonar. Ég mun ekki lýsa þessari till. nánar, því að í dag var útbýtt hér í hv. d. þáltill. um framkvæmdir í þessu efni. Grg. þeirrar till. er fullnægjandi skýring á henni og eins gott að vísa til hennar og lesa það allt saman hér á fámennum fundi. Ef enginn mótmælir sérstaklega þessari till., mun ég láta nægja þessa grg. þáltill.



Herra forseti. - Eins og vænta mátti, hafa komið hér fram margar brtt. við fjárlfrv. og við brtt. fjvn. frá ýmsum hv. þm., og hef ég fyrir hönd n. veitt athygli þeim rökum, sem hinir ýmsu þm. hafa fært fyrir sínu máli. Enn fremur hefur komið hér fram grg., einkum og sér í lagi frá þeim tveim þm., sem sérstöðu hafa, að því er snertir tekjuáætlunina. Það er eins og eðlilegt er, að því er þann lið snertir, að það sé hægt að benda á ýmsar veilur, bæði að því er varðar tekjuáætlunina, eins og hún liggur fyrir hjá n., og eins þó að henni væri breytt, því að vitanlega verður á engan hátt sagt neitt um það með vissu, hvernig ráðast kann það útlit, sem nú er, að því er snertir atvinnuvegi landsmanna. En sjálfsagt er rétt að taka undir það, sem hv. þm. Borgf. sagði, að á afkomu atvinnuveganna hvílir allt þetta mál, og ræður hún mestu um það, hvernig útkoma þess fjárhagsárs verður, er í hönd fer. Hv. þm. benti einmitt á þetta, og margt af því, sem hv. þm. sagði, hefði getað verið röksemd fyrir því, að í rauninni væri tæpast fært að ganga frá fjárl., svo að í lagi væri, fyrr en eitthvað er vitað meira um það, hversu fer um sölu afurða landsmanna. En þess er nú enginn kostur. Bæði gæti tíminn orðið of langur til biðar, og svo er það líka, að jafnvel þó að samningar um fisksölu (fyrirframsölu) tækjust ekki, þá er þar með ekki sögð öll sagan, því að það er ekki loku skotið fyrir það, að salan í sjálfu sér geti orðið sæmileg eða jafnvel eins góð, þó að ekki væri samið fyrir fram. Hv. þm. Borgf. minntist enn fremur á ýmsa liði, sem enn má gera ráð fyrir, að við bætist á fjárl., þó að ekki væri fallizt á neina af þeim brtt., sem liggja hér fyrir, og benti í því efni á þær mörgu n., sem enn starfa og kostaðar eru af ríkisfé. Þetta er alveg rétt athugað, enda var það fram tekið af minni hálfu í upphafi, að teygjan væri úr tekjuskattinum, jafnvel þó að svipað góðæri héldist og nú hefur verið um hríð. Og einmitt þetta, að teygjan er úr þessum tekjustofni, hefur líka haft sín áhrif á þann, sem hefur viljað beita nær vindi en hæstv. Alþ. hefur viljað gera, að því er varðar áætlun þeirra tekjustofna, sem um ræðir í 2.–3. gr. frumvarpsins. Hér hafa komið fram ýmsar raddir til aðvörunar í þessu máli, til aðvörunar, að því er snertir meiri hækkun á útgjaldahlið frv. en nú er orðið. Það er nú svo, að jafnvel þeir, sem slíkum aðvörunum halda fram, hafa þó sýnilega komið með till., sem fara í hækkunarátt, og skal það engan veginn átalið af mér, því að svo lengi er ég búinn að vera hér innan þessara veggja, að ég þekki vel þær ástæður, sem legið geta til grundvallar því, að menn beri fram sérstakar brtt. við fjárlagaáætlun. - Þá hefur og verið bent á leið, og þá sérstaklega af einum hv. þm., til þess að ná jöfnuði, og skal ég ekki út í þau málefni fara, það verður vitanlega allt að koma til nánari athugunar, áður en til fulls er gengið frá fjárlfrv., í góðri samvinnu milli stj. og þings. Sömuleiðis má ég segja það fyrir hönd n., að það er ásetningur hennar að vinna áfram að þessu máli, vinna áfram að því að ljúka við af,gr. þessa máls á sem sómasamlegastan hátt og í samvinnu við hæstv. ríkisstj., enda er sú samvinna nauðsynleg, eins og málið horfir við, og nauðsynleg í framhaldi af þeirri samvinnu, sem verið hefur hingað til um undirbúning frv. fyrir þessa umr. Ég vil geta þess, að fjvn. vill fallast á tilmæli hæstv. fjmrh. um það að taka aftur til 3. umr. 29. brtt. á þskj. 579 um kirkjubyggingarstyrk. Með því er þó ekki nein yfirlýsing gefin um það, að n. falli frá þeim till. sínum, en n. sér enga ástæðu til að hafa á móti þessum tilmælum hæstv. fjmrh. - Þá vil ég enn fremur fyrir n. hönd lýsa yfir því, að brtt. á sama þskj., nr. 113, d-liður og g-liður, eru teknar aftur til 3. umr. Eins og hv. þm. munu geta skilið, hef ég á þessu stigi málsins ekki neina aðstöðu til að gefa neinar sérstakar yfirlýsingar gagnvart einstökum brtt. Í sambandi við það vildi ég beina því til þess hv. þm., er flytur brtt. á þskj. 612, II, um styrk til að starfrækja talstöðvar á afskekktum stöðum, að sú till. er óþörf, enda hefur n. í höndum bréf frá póst- og símamálastjórninni, þar sem lýst er yfir, að þessi styrkur sé þannig vaxinn, að póst- og símamálastjórnin líti svo á, að heimilt sé að greiða hann, ef ástæða þyki til, af ýmsum útgjöldum. Margir hv. þm. hafa látið svo um mælt, að þeir væru fúsir til þess að taka brtt. sínar aftur til 3. umr. Nú er það svo, að ef fjvn, hvetur til slíks, þá er það kannske lagt þannig út, að með því séu einhver fyrirheit gefin af n. hálfu um að taka upp þær óskir, sem þannig kunna að liggja fyrir. Ég vil því lýsa yfir, að fjvn. hefur engar óskir í þessu efni, og vill hún láta hvern þm. sjálfráðan um, hvort hann heldur fram brtt. nú eða tekur þær aftur til 3. umr. Það er því ekki ætlun mín að fara út í umr. um sérstakar brtt. að þessu sinni, heldur miklu fremur láta slíkt afskiptalaust. En hins vegar hef ég leitazt við að festa niður og skrásetja höfuðrök hv. þm. fyrir hinum einstöku brtt. og mun gera grein fyrir þeim að svo miklu leyti sem mér er unnt á næsta fundi fjvn. eða fundum, sem haldnir verða til undirbúnings 3. umr. málsins. Að síðustu vildi ég aðeins bæta því við, sem ég hef áður sagt viðvíkjandi tekjuhlið frv., að ég tel það vera nauðsynlegt, - og þar á ég við það, sem hæstv. fjmrh. sagði um viðskiptaráð, - að ríkissjóðs vegna og ýmislegs annars verði ekki of einstrengingslega haldið á höftum varðandi innflutning á vörum. Ríkissjóður skaðast við það, og almenningur líður við það óþægindi; enn fremur er það til þess að ýta undir dýrtíð í landinu,þegar vöruskortur er á einhverju sviði, sem svo vill verða til þess að hækka mjög í verði þær, vörur, sem mjög er sótzt eftir. Teldi ég skaðlaust, að vinnubrögðum viðskiptaráðs yrði breytt á þann hátt að torvelda minna innflutning á ýmsum vörum en verið hefur fram að þessu. Ég skal svo ekki þreyta neinar umr. lengur um þetta mál. Ég get í rauninni látið í ljós ánægju yfir þeim anda, sem ríkt hefur í ræðum allra hv. þm. um störf fjvn. Hitt er svo annað mál, að það er eðlilegt, að þeir, sem þykjast á einhvern hátt. afskiptir eða líta svo á, að n. hafi átt að líta meira á þetta eða hitt fyrirtækið, þennan eða hinn veginn, höfnina eða hvað annað, sem fé skal veita til, láti í ljós óskir sínar og álit sitt á þeim málefnum, sem hér hafa verið rædd við þessa umr. Nú ríður mikið á því, að þeir dagar, sem eftir eru, þangað til endanlega verður gengið, frá þessu máli, verði vel notaðir og heppilegt samstarf takist milli allra aðila, sér í lagi milli hæstv. ríkisstj. og fjvn., til þess að finna viðunandi lausn á því, hversu miklu skuli endanlega varið til útgjalda, og ekki síður heppilegt samstarf verði milli hæstv. ríkisstj. og hæstv. Alþ. til þess að finna ráð til að mæta útgjöldum, sem nú verða. sett á fjárlfrv. eða fjárl. fyrir næsta ár. Vona ég, að það megi vel takast.