Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mun ekki eyða löngu máli í það að ræða um þá brtt. sem ég ber fram við frv. til l. um skotvopn, sprengiefni og skotelda. En ég legg til að aftan við 1. mgr. 7. gr. bætist: „Eigi skal heimilt að flytja til landsins til sölu skotvopn sem hlaða sig sjálf,“ þ.e.a.s. sjálfvirkar byssur. Nú er mér kunnugt um það að gerð verður breyting á frv. á þá lund að kveðið verður á um það, að ráðh. sé heimilt með reglugerð að banna innflutning á ýmsum gerðum skotelda og skotvopna, og kveðið verður á um það, að slík heimild geti náð til ýmissa tegunda af sjálfvirkum byssum. Skotvopnafróðir menn sem ég hef rætt þetta atriði við og eru svo vissir í sinni sök um yfirburðaþekkingu sína á skotvopnum að þeir hafa fullyrt að ég hefði bókstaflega ekkert vit á þeim, - við nefnum engin nöfn í þessu sambandi, en meðal þeirra er maður úr þessari hv. d., - þeir hafa haldið því fram að rangt gæti verið að kveða beinlínis á um það í lögum að ekki mætti flytja til landsins til sölu neins konar sjálfvirk skotvopn, og hafa tilgreint það m.a. að hugsanlegt gæti verið að nauðsynlegt væri t.d. að hafa riffla sem gætu skotið fleiri skotum heldur en tveimur í bunu með því að taka í gikkinn. Rök fyrir þessu áliti voru ekki færð fram. Ég held að þarna sé bara um að ræða óskilgreint frjálslyndi í viðhorfi til skotvopna almennt. Ég er þeirrar skoðunar að við höfum ekkert við veiðivopn af þessu tagi að gera, - veiðivopn sem notuð eru eins og vélbyssur til dreifingar á banvænu blýi. Ég er þeirrar skoðunar að það sé ekkert sport í að nota þess háttar skotvopn, hvort heldur það eru rifflar eða haglabyssur, og ég veit að þessi skotvopn eru miklu hættulegri en þau skotvopn sem þarf að hlaða hverju sinni, að setja skotið í hverju sinni fyrir hvert skot sem hleypt er af. Þetta er mér kunnugt. Ég veit að skotvopn af þessari gerð hafa valdið banaslysum í höndum óvita, og ég veit að þau eru miklu hættulegri í höndum - ja, við skulum segja vangefinna eða bilaðra á einhvern hátt, og að þau valda stórtjóni í dýralífi okkar. En sem sagt, ég vil að ráðh. verði a.m.k. heimilt samkvæmt þessum lögum að koma í veg fyrir innflutning á sjálfvirkum byssum af þessu tagi.



Herra forseti. Það er aðeins til að staðfesta það, sem kom mjög greinilega fram hjá síðasta hv. ræðumanni, að sumir í þessari d. hafa ekki hundsvit á skotvopnum og það er ákaflega varhugavert að samþykkja brtt. frá slíkum mönnum. Ég er honum alveg sammála. Hins vegar er lýsing hans á sjálfvirkum skotvopnum ákaflega vafasöm. E.t.v. mætti segja að haglabyssa með tveimur höglum í þar sem gikkurinn spennist upp sjálfkrafa við fyrra haglið fyrir síðara skotið væri sjálfvirkt skotvopn. Með svona algildri samþykkt að engin sjálfvirk skotvopn skuli leyfð, þá gæti það einnig átt þar við. Því er ég því meira fylgjandi að þetta sé gert með reglugerð, þar sem betur er að þessu hugað af mönnum sem hafa til þess þekkingu. Þegar ég benti á þetta við 2. umr. um málið, þá nefndi ég sérstaklega haglabyssur sem skjóta t.d. í runu fimm skotum. Það eru vopn sem eru ákaflega hættuleg í höndum viðvaninga og þeir eru margir.



Herra forseti. Nýja brtt. Stefáns Jónssonar, sem hér er lögð fram, hefur að vísu ekki verið borin undir allshn., en ég hef sem formaður n. leyft mér að bera hana undir þá menn í dómsmrn. sem meðal annarra unnu að samningu frv. þess sem hér liggur fyrir um skotvopn, sprengiefni og skotelda. Töldu þeir að jákvætt væri að þessu atriði yrði bætt inn í, og þó að ég sé að vísu einn af þeim hv. dm. sem lítið vit hafa á skotvopnum, þá lýsi ég því yfir að ég mun greiða þessari till. atkv.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er flutt, er til efnda á því ákvæði stefnuyfirlýsingar ríkisstj. að lög Framkvæmdastofnunar ríkisins skulu endurskoðuð. Strax við upphaf stjórnarsamstarfsins var þm. Ingólfi Jónssyni, Steingrími Hermannssyni, Sverri Hermannssyni og Tómasi Árnasyni falið að semja frv. til l. um breyt. á lögum Framkvæmdastofnunar ríkisins. Lögðu þeir fyrstu till. sinar fram haustið 1974, en héldu áfram störfum sínum að ósk minni og tóku afstöðu til ýmissa hugmynda sem fram komu um breytingar á skipulagi stofnunarinnar. Í byrjun síðasta mánaðar lögðu þeir fram þær till. sem hér eru kynntar og stjórnarflokkarnir hafa sameinast um. Eins og menn muna urðu allsnarpar umr, um Framkvæmdastofnun ríkisins haustið 1971 hér á Alþ. þegar frv. til l. um hana var rætt. M.a. var að því fundið að með stofnuninni var breytt um starfshætti við efnahagslega ráðgjöf til ríkisstj. Síðan hefur lögum um Framkvæmdastofnunina verið breytt og Þjóðhagsstofnun komið á fót. Sú ráðstöfun hefur reynst heilladrjúg þar eð Þjóðhagsstofnunin hefur áunnið sér traust og tiltrú og reynst ómetanleg við alla úttekt á efnahag þjóðarinnar og ráðgjöf á þeim efnahagslegu umbrotatímum sem við höfum lifað frá því að hún fékk sjálfstæðan grundvöll. Samkv. því frv., sem hér liggur fyrir, hefur 1. gr. frv. verið breytt þannig að niður eru felld ákvæði um að stofnunin sé ríkisstj. til aðstoðar við stefnumótun í efnahags- og atvinnumálum og hún annist hagrannsóknir enda er það verkefni Þjóðhagsstofnunarinnar. Samkv. 1. gr. frv. skal stofnunin starfa í þremur deildum: áætlanadeild, byggðadeild og lánadeild. Í þessu ákvæði kemur fram það nýmæli að mælt er fyrir um sérstaka byggðadeild við stofnunina, en samkv. 9. gr. frv. skal hún gera áætlanir um þróun byggðar og atvinnulífs í þeim tilgangi og tryggja atvinnu og búsetu í byggðum landsins. Deildin fjallar um áhrif opinberra aðgerða á byggðaþróun og gerir till. til útbóta ef þörf þykir. Hún skal í störfum sínum hafa nána samvinnu við áætlanadeild og lánadeild. Samkv. þessu tekur byggðadeild að sér hluta þeirra verkefna sem hingað til hafa heyrt undir áætlanadeild. Þar ber hæst landshlutaáætlanir, sem unnar verða í samhengi og samræmi við heildaráætlanir áætlanadeildar. Þá mun deildin hafa nána samvinnu við lánadeild um útlán Byggðasjóðs. Í þessu sambandi vil ég vekja athygli á því að hinn 5. mars s.l. ritaði mþn. um byggðamál mér bréf þar sem hún mælti með því að við Framkvæmdastofnun ríkisins verði sett á fót byggðadeild sem hefði það verkefni að fylgjast með framkvæmd byggðamála. Segir mþn. að þar sem byggðamál séu meðal meginviðfangsefna Framkvæmdastofnunar ríkisins virðist eðlilegt að þau séu tekin fastari tökum í nýrri deild. Ég tel að með 9. gr. þessa frv. sé komið til móts við óskir mþn., og ef frv. þetta verður að lögum verður það á valdi stjórnar Framkvæmdastofnunar að ákveða hvenær hin nýja deild tekur til starfa. Hér á Alþ. hafa menn löngum deilt um það hvernig yfirstjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins sé best fyrir komið. Utan þings hefur málið einnig verið tíðrætt. Hafa menn einkum fundið að því fyrirkomulagi sem mælt er fyrir um í núgildandi lögum, að ríkisstj. skipi þriggja manna framkvæmdaráð er annist daglega stjórn stofnunarinnar. Ráð þetta má, eins og kunnugt er, leysa frá störfum með mánaðar fyrirvara. Hafa ýmsir látið í ljós þá skoðun, að með þessu ákvæði sé gengið of langt til pólitískrar yfirstjórnar á jafnmikilvægri stofnun og hér um ræðir. Málum hennar væri betur borgið, ef æðstu starfsmenn hennar væru ráðnir með öðrum hætti. Hefur þar t.d. verið vísað til þess hvernig bankastjórar eru ráðnir. Með frv. er skipan þessara mála breytt þannig að nú gilda svipaðar reglur um ráðningu forstjóra og framkvæmdastjóra deilda stofnunarinnar og t.d. bankastjóra. Samkv. 3. gr. frv. skipar ríkisstj. stofnuninni forstjóra samkv. till. stjórnar Framkvæmdastofnunarinnar. Á sama hátt skipar ríkisstj. framkvæmdastjóra einstakra deilda. Ráðning þessara manna miðast við 12 mánaða gagnkvæman uppsagnarfrest. Samkv. þessu er lagt til að framkvæmdaráð stofnunarinnar hverfi úr sögunni, og jafnframt eru í 2. og 4. gr. frv. ákvæði um breytingu á stjórnarháttum í samræmi við þetta, þannig að valdsvið stjórnar er aukið. Í 5. gr., þar sem fjallað er um áætlanadeild, er tekið mið af því að sérstakri byggðadeild er komið á fót og henni falið það verkefni að gera áætlanir um þróun byggða og atvinnulífs víðs vegar um landið. Mælt er fyrir um nánara samstarf áætlanadeildar við rn. og opinberar stofnanir þegar um er að ræða áætlanir fyrir þessa aðila framkvæmdir ríkisins og aðrar opinberar framkvæmdir, en deildin skal vinna að þeim í samráði við hlutaðeigandi rn. og stofnanir. Þá eru sett skýrari ákvæði um samráð deildarinnar við samtök og stofnanir atvinnuveganna við gerð áætlana. Niður eru felld ákvæði þess efnis að ríkisstj. skuli samþykkja áætlanir, en ákvæði um slíka samþykkt hafa valdið þeim misskilningi að ríkisstj. ábyrgðist frá upphafi allt það fjármagn sem framkvæmdaáætlunin kann að krefjast. Í svari við fsp. um byggðaáætlun Norður-Þingeyjarsýslu hér á Alþ. fyrir skömmu gerði ég ítarlega grein fyrir viðhorfum sem ríkt hafa til þess sem felst í slíku samþykki ríkisstj. Með ákvæðinu, eins og það er í frv., er ætlast til, að áætlanir fái stefnumarkandi gildi, og þar með skírskotað til allra hlutaðeigandi aðila að hafa áætlanirnar til viðmiðunar við ákvarðanatöku og stuðla þannig að framgangi þeirra. Raunar hefur ekki verið öðruvísi á málin litið en að skuldbindingar hins opinbera vegna áætlana væru bundnar af réttum lögheimildum í hverju tilviki. Gildi áætlunarinnar felst í henni sjálfri, því að hún er nytsöm við öflun heimilda, einkum fjárveitingar og lánveitingar. Í stefnuræðu þeirri, sem ég flutti á Alþ. haustið 1974, sagði ég um áætlanagerð, með leyfi hæstv. forseta: „Slík áætlanagerð er nauðsynleg til að öðlast yfirsýn yfir líklega og æskilega þróun atvinnuveganna, þannig að fullt samræmi sé milli öflunar atvinnutækja og möguleika á nýtingu vinnuafls og landsgæða. Almenn áætlanagerð er ekki valdbundin framkvæmdaáætlun, heldur til viðmiðunar og leiðbeiningar fyrir einstaklinga, samtök þeirra, fyrirtæki og atvinnuvegi. Þá er ekki síst nauðsynlegt að hið opinbera sýni gott fordæmi og geri vandaðar áætlanir um opinberar framkvæmdir og um byggðaþróun í samráði við sveitarfélög.“ Ég tel að með þeim breytingum, sem gerðar eru á lögum um Framkvæmdastofnun ríkisins með þessu frv., sé stuðlað að því að áætlanagerðin verði virkara stjórntæki, þar sem mælt er fyrir um nánara samráð milli áætlanadeildarinnar og þeirra sem eftir áætlununum skulu starfa. Um lánadeild er skýrt fram tekið í 10. gr. að lánadeild hafi með höndum starfrækslu Framkvæmdasjóðs og Byggðasjóðs. Þá er mælt fyrir um það að deildin skuli árlega semja áætlun um fjáröflun og útlán Framkvæmdasjóðs Íslands og vinni í samvinnu við aðrar stofnanir að því að samræma áætlun þessa lánsfjáráætlun ríkisstj. Við afgreiðslu fjárl. fyrir þetta ár var slík lánsfjáráætlun í fyrsta sinn lögð fram hér á Alþ., og hefur ríkisstj. ákveðið að slíkur háttur skuli á hafður framvegis. Þetta nýmæli í lögum Framkvæmdastofnunarinnar tekur mið af þeirri ákvörðun. Lagt er til að þau ákvæði falli úr 12. gr. núgildandi laga þar sem segir að stjórn Framkvæmdastofnunar geti að fengnu samþykki ríkisstj. og í samráði við banka og stærstu fjárfestingarsjóði sett almennar reglur um hvers konar framkvæmdir skuli hafa forgang umfram aðrar, skuli þá lánastofnanir og opinberir sjóðir haga lánveitingum í samræmi við það, engri stofnun sé þó skylt að veita lán sem hún telji ekki eðlilega tryggð. Á þetta ákvæði hefur aldrei reynt, og að flestu leyti samræmist það illa almennum sjónarmiðum um hagstjórn í frjálsu markaðskerfi. Raunar hefur það aldrei leyst neinn vanda að grípa til slíkra örþrifaráða sem fólgin væru t.d. í að banna ákveðna tegund bygginga. Engar efnisbreytingar eru gerðar á V. kafla núgildandi laga um Framkvæmdasjóð Íslands. Í 14. gr. frv., um fjáröflun til Byggðasjóðs, er mikilvægasta breytingin fólgin í því að í stað lögbundins framlags úr ríkissjóði að upphæð 100 millj. kr. árlega næstu ár er lagt til að ríkissjóður leggi Byggðasjóði til fjármagn þannig að árlegt ráðstöfunarfé sjóðsins verði eigi lægra en sem svarar 2% af útgjöldum fjárl. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstj. frá 29. ágúst 1973 segir að framlag til Byggðasjóðs skuli nema 2% af útgjöldum fjárlagafrv. Þótt það ákvæði verði að lögum, sem hér var lýst að framan, er ljóst að samkomulag það milli stjórnarflokkanna, sem gert var við stjórnarmyndunina og lýst er í stefnuyfirlýsingunni, mun gilda meðan núverandi samstarf þeirra varir, þ.e.a.s. að framlag ríkissjóðs til Byggðasjóðs verði áfram 2% miðað við útgjaldahlið fjárlagafrv. án tillits til eigin ráðstöfunarfjár sjóðsins. Þetta er pólitísk skuldbinding sem ekki verður frá horfið. Hin lögbundna regla er hins vegar til viðmiðunar sem lágmarksskuldbinding til frambúðar. Í 19. gr. frv. er lagt til að Framkvæmdastofnuninni verði heimilað að afla Byggðasjóði 600 millj. kr. að láni á næstu árum eftir að frv. er orðið að lögum gegn ábyrgð ríkissjóðs. Í núgildandi lögum er þessi heimild bundin við 300 kr. á ári. Í þessum tveimur ákvæðum um fjármögnun Byggðasjóðs kemur greinilega fram áhugi stjórnvalda á því að efla sjóðinn og styrkja þannig að hann hafi í raun getu til að sinna verkefnum sínum. Framkvæmdastofnun ríkisins hefur tekið að sér ýmis verkefni sem áður voru hjá öðrum aðilum, eins og t.d. sérstakrar lánveitingar til skipasmíða innanlands. Starfsemi sjóðsins hefur nokkuð verið gagnrýnd að því leyti hve hún mismunaði atvinnufyrirtækjum eftir því hvar þau starfi á landinu. Á upphaflegum starfsreglum sjóðsins hefur verið gerð nokkur breyting og þær rýmkaðar á þann veg t.d. að nú veitir sjóðurinn lán til fiskiskipa hvar sem er á landinu. Ég tel að Byggðasjóður geti náð markmiðum sínum um eflingu byggðar utan þéttbýlisins hér í Reykjavík og á Suðurnesjum án þess að mismuna atvinnufyrirtækjum í sömu grein sem eiga við sömu eða svipuð vandamál að stríða, hvar svo sem starfræksla þeirra fer fram, og þarf vel að hyggja að því. Með 16. gr. frv. eru felld niður ákvæði úr núgildandi lögum þess efnis að Byggðasjóður hafi heimild til þess að gerast meðeigandi í atvinnufyrirtækjum. Hefur það þótt gefast illa að lánasjóðir séu eigendur atvinnufyrirtækja. Tilgangi sínum nær Byggðasjóður betur með því að styrkja aðra aðila í því að byggja upp atvinnurekstur. Þá er rétt að vekja athygli á þeirri breytingu er varðar skiptingu á greiðslu rekstrarkostnaðar Framkvæmdastofnunar. Í stað ríkissjóðs og Seðlabanka er nú gert ráð fyrir að Framkvæmdasjóður og Byggðasjóður standi undir rekstrarkostnaði, og er það eðlilegt miðað við þá skipulagsbreytingu, sem gerð hefur veríð, og eftir að Þjóðhagsstofnun var komið á fót. En Seðlabanki og ríkissjóður skipta með sér kostnaði af rekstri þeirrar stofnunar. Herra forseti. Ég hef hér drepið á helstu þætti þessa frv. um breyt. á I. um Framkvæmdastofnun ríkisins, en vísa að öðru leyti til grg. með frv. og leyfi mér að svo mæltu að leggja til að frv. þessu verði vísað til 2. umr. og fjh.- og viðskn. hv. deildar.



Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta frv. til l. um breyt. á l. nr. 93 frá 1971, um Framkvæmdastofnun ríkisins þó að ég sjái á því ýmsa annmarka sem snerta mitt kjördæmi, y. e. Reykjavík og höfuðborgarsvæðið Reykjanes. Þar sem ég á sæti í fjh.- og viðskn. mun ég ekki ræða þetta mál frekar nú á þessu stigi málsins.



Herra forseti. Því er ekki að neita að það lagafrv., sem hér um ræðir, er mjög mikilvægt. Það er mikilvægt vegna þess að sú stofnun, sem um ræðir, Framkvæmdastofnun ríkisins, getur ráðið ýmsum mikilvægum málum og getur haft í raun og veru afgerandi áhrif á afkomu vissra byggðarlaga. Þetta á sérstaklega við þar sem þessi stofnun veitir viðbótarlán til atvinnufyrirtækja, og í landi langvinnrar lánsfjárkreppu geta slík viðbótarlán haft mjög þýðingarmikil áhrif á atvinnufyrirtæki og viðgang vissra byggðarlaga. Enda þótt ekkert standi um það í l. um Framkvæmdastofnun ríkisins, þá hefur framkvæmd á undanförnum árum orðið á þann veg að viss landshluti, nánar tiltekið Reykjanes og Reykjavík, hefur orðið algerlega afskiptur eða a.m.k. að langmestu leyti afskiptur frá þjónustu við þessa stofnun, og á ég þar sérstaklega við fyrirgreiðslu úr Byggðasjóði. Þetta hefur komið illa við atvinnufyrirtæki á þessu svæði, ekki síst vegna þess, ef við tökum t.d. fiskiðnaðinn, að þau fyrirtæki, sem fá verulegt viðbótarlán með hagkvæmum kjörum til starfsemi sinnar, eiga þess að sjálfsögðu kost að gera rekstur sinn hagkvæmari og ódýrari þannig að afurðir þeirra er hægt að selja á hagkvæmara verði en hinna sem ekki njóta. En svo kemur til viðbótar þessu að þegar verð fyrir afurðir þessara fyrirtækja er ákveðið, a.m.k. þegar erfiðlega er ástatt í landinu, þá er gjarnan miðað við landsmeðalverð og þá m.a. kostnaðarverð þeirra fyrirtækja sem hafa notið þessarar sérstæðu fyrirgreiðslu úr Byggðasjóði. Nú er það svo að varðandi Byggðasjóð, sem upphaflega var í raun og veru til vegna erfiðs atvinnuástands í landinu, þá er ekkert í hans lögum sem kveður á um slíka mismunun, og ég álit, að stjórn þessarar stofnunar hafi gersamlega misskilið ákvæðin um hlutverk Byggðasjóðs. En þar stendur í 29. gr. laganna, að „hlutverk Byggðasjóðs er að stuðla að jafnvægi í byggð landsins með því að veita fjárhagslegan stuðning til framkvæmda og eflingar atvinnulífs með hliðsjón af landshlutaáætlunum, sbr. 8. gr., og til að bæta aðstöðu til búsetu í einstökum byggðarlögum og koma í veg fyrir að lífvænlegar byggðir fari í eyði.“ Með leyfi forseta las ég hér 29. gr. um hlutverk Byggðasjóðs. Það, sem mér finnst hafa farið úrskeiðis, er þetta, að í staðinn fyrir að miða við ákveðin byggðarlög, þá hefur framkvæmdin orðið sú, að miðað hefur gjarnan verið við ákveðna landshluta. Slíkt getur komið mjög illa út og mér finnst frekar ómaklegt og varasamt í framkvæmd. Um mikilvægi þessarar stofnunar, Framkvæmdastofnunar ríkisins og Byggðasjóðs, má kannske gera sér svolitla hugmynd með því að lesa hér úr skýrslunni frá 1973 um hvernig starfshættir eru. Þar segir m.a., með leyfi forseta: „Framkvæmdaráð hélt nær daglega fundi og vikulega fundi með forstöðumönnum deilda. Þá sat það fundi með bankastjóra Seðlabanka Íslands um fjáröflun til stofnfjársjóða o.fl. og með stjórn Fiskveiðasjóðs Íslands og bankastjórum Landsbankans og Útvegsbankans til að samræma sjónarmið og ákvarðanir um hraðfrystihúsaáætlanir. Náið og gott samstarf var milli Framkvæmdastofnunar ríkisins og margra ríkisstofnana sem hafa með höndum opinberar framkvæmdir, en einnig og ekki síður við Iðnþróunarsjóð, Iðnlánasjóð, Fiskveiðasjóð og Atvinnuleysistryggingasjóð svo og aðra stofnfjársjóði og viðskiptabanka þegar tilefni gafst til.“ Það er sem sagt augljóst að þessi stofnun ræður allverulegu um fjármögnun fyrirtækja og þeirra rekstrarlánamöguleika og það eru ekki eingöngu þessar fjárhæðir, sem úthlutað er úr Byggðasjóði, sem þar koma til greina, heldur er sýnilegt, þar sem þarna er um viðbótarlán að ræða, að lánastofnanir fyrirtækjanna verða að hafa veitt þeim fyllstu lán áður en til viðbótarlána getur komið. Og þegar lánsfjárkreppa er og fjármagnsskortur eins og hér hefur lengst af verið á undanförnum áratugum, þá er sýnilegt að þetta getur haft enn þá víðtækari áhrif heldur en menn mundu að öðru jöfnu ætla. því langar mig til að fá upplýsingar hjá hæstv. forsrh. um það, hvort það er ekki rétt að það sé ætlast til þess með 29. gr. þessara laga að enginn sérstakur landshluti verði utan við fyrirgreiðslu Byggðasjóðs, heldur sé hlutverkið að grípa til hjálparráðstafana hvenær sem eitthvert byggðarlag, hvar sem það er á landinu, lendir í örðugleikum, hvort sem er með atvinnu eða hættu á búseturöskun af öðrum orsökum. Ég held að það sé ákaflega mikilvægt að það liggi alveg ljóst fyrir að einmitt þessi setning 29. gr. sé rétt skilin.



Herra forseti. Þær breytingar, sem fram koma á lögum um Framkvæmdastofnun ríkisins í því frv. sem nú liggur fyrir, hafa verið alllengi í meðferð. Ég vil lýsa stuðningi mínum við þessar breytingar. Ég hef átt aðild að þeirri n. sem að þeim hefur unnið. Ég get hins vegar lýst því að sum atriði hefði ég viljað fá inn þarna ákveðnari, eins og t.d. það hlutverk Framkvæmdastofnunar að standa að gerð árlegrar lánaáætlunar og að forgangsröðun hinna mörgu verkefna í okkar þjóðfélagi. Ég tel samræmingu af því tagi enn mjög ábótavant í okkar kerfi og eðlilegt að Framkvæmdastofnunin vinni þar meira að en verið hefur. Um aðra þætti vil ég hins vegar lýsa sérstakri ánægju, eins og t.d. 14. gr. þar sem nú er gert ráð fyrir að ákveða í lögum að ráðstöfunarfé Byggðasjóðs skuli aldrei vera minna en 2% af útgjöldum fjárl. Þetta er mjög mikilvægt. Þá vil ég einnig lýsa ánægju minni með 9. gr., þar sem gert er ráð fyrir að setja á fót nýja deild, byggðadeild. Byggðamálin hafa að sjálfsögðu verið eitt af meginverkefnum þessarar stofnunar og að sjálfsögðu verið verkefni Byggðasjóðs sem hefur, eins og hv. síðasti ræðumaður las upp, en mér fannst hann ekki fyllilega skilja, starfað að því að koma í veg fyrir byggðaröskun, lána fjármagn til þess að koma í veg fyrir byggðaröskun og þá að sjálfsögðu fyrst og fremst til þeirra byggða eða landshluta sem hafa orðið fyrir mestri byggðaröskun. Hins vegar, eins og hann las réttilega upp, er Byggðasjóði ætlaður sá grundvallarstarfsháttur að starfa samkv. byggðaáætlunum og þar hefur verið mjög ábótavant. Byggðaáætlanir eru heldur fáar tilbúnar enn þótt að þeim mörgum sé unnið. Það var því skoðun m.a. mþn. um byggðamál, sem hér hefur starfað, að tækifæri væri til þess í sambandi við þessa endurskoðun að fá byggðadeild setta á fót við Framkvæmdastofnun ríkisins sem sinnti formlega framkvæmd byggðamála, og raunar var það skoðun n. að ef það fengist, þá væri þar fenginn mjög stór áfangi í byggðamálum. Því samþykkti n. svofellda ályktun um framkvæmd byggðamála: „Við Framkvæmdastofnun ríkisins verði sett upp ný deild, byggðadeild. Verkefni hennar verði sem hér segir: 1. Að fylgjast með þróun byggða og gera till. til úrbóta. 2. Að fjalla um áhrif opinberra aðgerða í byggðaþróun og gera till. þar um. 3. Að vinna að gerð byggðaáætlana í samvinnu við áætlanadeild. 4. Að gera till. um lánveitingar úr Byggðasjóði.“ Hæstv. forsrh. var gerð grein fyrir þessu bréfi 5. mars s.l. og jafnframt þeirri n, sem vann að frv. Þetta hefur fengið hljómgrunn með 9. gr. frv., sem er efnislega eins og mþn. um byggðamál lagði til. Ég sé sérstaka ástæðu til þess að lýsa ánægju minni með þau málalok.



Herra forseti. Á sínum tíma, er vinstri stjórnin sat hér að völdum, kom hún fram með frv. um Framkvæmdastofnun ríkisins og urðu um það harðar deilur hér á hv. Alþ. og ekki síst í Ed. þar sem þá sátu hér oddvitar Sjálfstfl. sem þá var í stjórnarandstöðu. Um þetta mál var lengi þráttað hér í d. og fór svo að lokum að Sjálfstfl. varð á móti þeirri lagasetningu. En við í Alþfl. studdum meginefni frv. og komum á mikilvægri breytingu í þá átt að Þjóðhagsstofnun, sem þá hét öðru nafni, væri sjálfstæð deild innan Framkvæmdastofnunarinnar. Síðan hafa þm. Alþfl. jafnan viljað gera á hér nokkra bragarbót, m.a. um skipan framkvæmdastjóra, og þarf ég varla að rekja það á þessu stigi. Ég mun koma nánar að því við 2. umr. til þess að tefja ekki um of nú. En því miður sé ég í þessu frv. að eiginlega gerir það ráð fyrir óbreyttu formi í raun. Það er lítils háttar nafnabreyting sem á sér stað, annað ekki, svo að það má segja að Sjálfstfl. hafi gerbreytt um stefnu í þessu efni og fallist á hugmyndir Framsfl. í því skyni að ná sættum um þetta frv. sem kemur nú fram nærri tveimur árum eftir að ríkisstj. var mynduð, en í samningum um stjórnarmyndunina var gert ráð fyrir að endurskoðun á lögum um Framkvæmdastofnun ríkisins ætti sér stað. Eitt veigamesta atriðið í þessu frv. er að lögbinda að árlega skal árlegt framlag úr ríkissjóði nema 2% af útgjöldum fjárl. Það hefur æ ofan í æ komið fyrir hér á hv. Alþ. að þm. hafa kvartað yfir því að svo mikið sé búið að binda fjárlög með annarri lagasetningu að ekkert sé hægt að hreyfa orðið á fjárl., allt sé bundið og sé að verða formsatriði að afgreiða fjárl. Nú á að taka stærra skref í þessa átt en nokkru sinni áður. Sumir kunna að vera ánægðir með þetta, en ég er það ekki. Ég tel að það sé hlutverk Alþ. að ákveða fjárlög hverju sinni og fjárlög eigi að standa eins og Alþ. ákveður, en ekki eins og hefur verið nú undanfarin 4 ár, að gífurlegar upphæðir koma eftir á, sem nemur á annan milljarð kr., og fjárl. hafa reynst því miður ónýtt eða lítt gilt pappírsplagg þegar stuttan tíma eftir gildistöku laganna. Og ég sé ekki ávinning í því að binda það, alveg sama hvernig árar, að þá skuli föst prósenttala renna í þennan sjóð þótt þörf sé, ég tek það fram: þótt þörf sé. En að binda það í lögum og taka það svo skýrt fram, að Alþ. geti sig litt eða ekkert hreyft, tel ég ekki rétt vinnubrögð. Og það hafa allir sagt, hvar í þingflokki sem þeir standa, að þegar sé búið að binda fjárlög svo í bönd, fjárlagagerðina, að ekkert sé hægt yfirleitt að hreyfa. Menn eru að reyna að hreyfa til 100 þús., 200 þús. kr., jafnvel 500 þús. kr. í lífsnauðsynlega hluti. Það er ekki viðlit að fá það handa sjúkrahúsi í lífsnauðsynleg tækjakaup bókstaflega ekki neitt. En hérna á að afgreiða á einu bretti milljarða útgjöld og veit enginn hvernig þeim verður ráðstafað, enginn fyrir fram, því að stjórn þessarar stofnunar er kosin pólitískt fram og aftur og breytir um starfshætti og breytir um stefnu meira og minna, sennilega í þágu viðkomandi ríkisstj. eftir atvikum, en úthlutun er oft vafasöm, vægast sagt, þó að það sé þakkarvert út af fyrir sig að það er birt skrá um þessa úthlutun löngu síðar en hún hefur átt sér stað. Má segja að það sé jákvætt. En þar verður engu breytt. Þegar sú skrá kemur loksins fram, þá er allt um garð gengið og ekki hægt að þoka neinu til. Og það er því miður staðreynd að úthlutanir hafa borið keim af pólitískum verknaði og stundum ekki verið rökstuddar nægilega vel og þótt í lánaformi sé afhent sem hreinn styrkur í raun. Sjálfsagt er það hlutverk þessarar stofnunar að hjálpa að halda við jafnvægi í byggð landsins, eins og allir vilja að geti átt sér stað. En það getur ekki verið rétt þróun að afhenda svona gífurlegt fjármagn úr höndum Alþ. og vita ekkert fyrir fram hvernig því er ráðstafað, ekki með nokkru móti. Og þegar svo er komið nú að tveir sjóðir eru í verulegum vandræðum og vantar hundruð millj., ef ekki stærri tölu, svo að milljörðum nemi, þ.e.a.s. ríkissjóður og Vegasjóður, þá eru hv. stuðningsflokkar ríkisstj. tilbúnir að lögfesta það að 2% af útgjöldum fjárlaga skuli renna í ákveðinn sjóð hvernig sem árar. Þetta kann að eiga eftir að koma aftur í bak seinna, eins og sagt er, þegar þarf að taka ákvörðun um að standa við vissar áætlanir sem Alþ. hefur lögfest á öðrum vettvangi. Ég vil taka undir orð hv. 2. þm. Reykn., að ég vil fá það staðfest að 29. gr. núv. laga verði endurskoðuð eða henni breytt meira í sanngirnishorf en verið hefur. Það má bakka það, að stjórn stofnunarinnar breytti um stefnu nokkuð - ég vil segja nokkuð, en of lítið gagnvart Reykjanesi og Reykjavík, og hefur veitt fáein lán á þetta svæði. Áður var það algert bannsvæði. Þegar Alþ. úthlutar upphæðum sem nema svona stórum tölum nú getur ekkert svæði á landinu verið sett í bann lengur. Það eru alveg óhugsandi vinnubrögð. Ef atvinnuleysi er einhvers staðar, hvar sem það er á landinu, þá er það böl sem skiptir máli. Og ég geri engan mun á því hvort maðurinn suður á Reykjanesi hefur ekki atvinnu, vestur á fjörðum eða austur á fjörðum eða á Norðurlandi. Ef maðurinn þarf vinnu og getur unnið, þá á hann rétt á að fá vinnuna. Og ef það verður lögfest að þessi stofnun fái svo mikið fé til að halda uppi atvinnu eða styrkja atvinnulíf um allt land, þá vil ég fá yfirlýsingu hæstv. forsrh. gagnvart því að ekkert landssvæði, hvorki hans kjördæmi né það er við 2. þm. Reykn. berum mest fyrir brjósti, þ.e.a.s. Reykjanes, verði sett skör lægra en en önnur landssvæði. Það er ekki viðeigandi. Er hægt að nefna um það dæmi að menn hafa viljað komast yfir gamla báta, þeir sem í Reykjavík búa eða á Reykjanesi, en þeir hafa ekki átt kost á sömu fyrirgreiðslu við skipakaup og aðrir. Og það hefur verið svo erfitt að jafnvel ef tveir eða fjórir hafa viljað kaupa skip, þá hafa þeir, sem betur eru staðsettir gagnvart Framkvæmdastofnuninni, getað sagt: ég skal borga milljón meira, jafnvel tveimur millj. meira, því að ég fæ lán úr Framkvæmdastofnuninni. - En rekstraraðstaða skipsins er miklu verr sett oft á þeim stað er viðkomandi maður getur fengið lán til og það hefur oft riðið baggamuninn. Svo líður árið og svo koma menn aftur í bullandi vandræðum, neyðast til þess að selja, þeir sem hafa fengið kaupin, og þá kannske verður maðurinn, sem fékk synjun á sínum tíma, að bjarga því við. Þetta eru óheillavænleg vinnubrögð og hljóta að leiða af sér aukin vandræði. Ég óska eftir því að hæstv. forsrh. staðfesti það að ekkert kjördæmi verði sett til hliðar og það verði aukinn sá skilningur, sem stjórn stofnunarinnar hafði á sínum tíma, að líta til alls landsins, a.m.k. vægast sagt eftir atvikum, og gera mönnum kleift, hvar sem þeir búa á landinu, að hafa heilbrigðan og eðlilegan rekstur, því að það hlýtur að vera tilgangur 29. gr. að stuðla að því að lífvænlegar byggðir haldi gildi sínu hvar sem þær eru á landinu. Þetta var gömul trú, að ákveðið svæði hér á Íslandi mætti ekki fá peninga undir neinum kringumstæðum, það ætti að bjarga sér sjálft - og meira en það, það ætti að vera ágætt til skattlagningar. En þegar Alþ. tekur þá ákvörðun, ef hún verður tekin með meirihlutavaldi hér, að afhenda 2% af útgjöldum ríkissjóðs fast, þá getur ekki lengur verið réttmætt undir neinum kringumstæðum að setja ákveðið svæði skör lægra en verið hefur við framkvæmd þessara laga að undanförnu.



Herra forseti. Mig langaði til þess að láta viðhorf mín í þessu máli koma fram í þessari hv. d. Ég hafði gert grein fyrir þeim á næturfundum í Nd., en það er ekki hægt að ætlast til þess að það hafi borist til hv. þm. þessarar deildar. Fyrir Alþ. liggja nú tvö frv. til l. um íslenska stafsetningu, en þótt undarlegt kunni að þykja eru ekki í íslenskri löggjöf nein bein ákvæði um stafsetningu, hvorki um það, hversu með skuli fara þá fjallað er um stafsetninguna, né heldur - þaðan af síður liggur mér nú við að segja - um það hversu rita skuli einstök orð eða skipa þeim í setningar. Frv. það, sem hér er til 1. umr., mælir fyrir um hið síðarnefnda. Fram til þessa hefur stafsetningin á skólabókum og opinberum skjölum og skilríkjum verið ákveðin með reglugerðum sem ekki voru byggðar á beinum lagafyrirmælum. Því er það að ef Alþ. afgreiðir núna sem lög þetta frv. hv. 9. þm. Reykv. o.fl., þá er í raun og veru brotið blað í stafsetningarmálum okkar að því leyti að Alþ. hefur þá í fyrsta sinn ákveðið sjálft hversu rita skuli íslenskt mál. Má þá ætla að svo verði og eftirleiðís þegar sá háttur hefur einu sinni verið upp tekinn. Þessu er ég algerlega andvígur. Ég tel afar óæskilegt og jafnframt óeðlilegt að Alþ. setji sjálft stafsetningarreglurnar. Verksvið þingsins er mjög yfirgripsmikið og ég ætla ekki að fara að skilgreina það nánar hér, það væri nú óþarft. Alþm. hafa jafnframt beinni þátttöku í þingstörfum ærin viðfangsefni, þar sem eru tengslin við kjósendur sína, við fólkið í kjördæmunum. Stafsetningin, breytingar og allar ákvarðanir sem hana varða, eru viðkvæm mál og vandasöm í eðli sínu. Nauðsynlegt er að sæmilegt næði gefist til að fjalla um þá hluti og miklu betra næði, tel ég, en ætla má að alþm. gefist allajafna. Þar með er ég ekki að halda því fram að Alþ. eigi hér hvergi nærri að koma, síður en svo, sbr. frv. sem ég flutti í Nd. í vetur og vísað hefur verið til menntmn. þeirrar d. Þar er hins vegar um að ræða frv. að rammalöggjöf um meðferð stafsetningarmálanna, ekki um ritreglur. Mínar till. í þessu máli felast í þessu frv. að sjálfsögðu og þær eru í örfáum orðum sagt þessar, að um breytingar allar á íslenskri stafsetningu sé í fyrsta lagi fjallað af málvísindamönnum og kennurum. Það er auðvitað allt til skoðunar hvernig þau ákvæði yrðu endanlega í löggjöf ef samþ. yrði, hversu nefndum yrði skipað. Í öðru lagi kæmi svo málið fyrir menntmrn. og menntmrh. sem svo í þriðja lagi yrði að leita heimildar Alþ. fyrir sérhverri breytingu er gera skyldi. Í mínum huga er einkum tvennt sem mælir með þessu síðast nefnda, að leita til Alþ.: Annars vegar að ég tel þörf mikillar íhaldssemi í þessum efnum. Ég álit að við eigum að vera afar spör á breytingar á okkar stafsetningu og alls ekki að breyta henni nema að mjög vel athuguðu máli og eftir nokkuð almennar umr. um fyrirhugaðar breytingar. Það, að málið yrði gert að þingmáli til synjunar eða samþykkis, lagt fyrir Alþ. áður en af breytingu gæti orðið, það tryggir einmitt að slík almenn umr. fari fram ef eðlilega er að málinu staðið á Alþ. að öðru leyti. Ég held að hv. alþm. ættu að athuga vel allar aðstæður áður en þeir hafna þessari leið. Ég tel henni í raun og veru hafnað ef Alþ. tekur sig til og semur og setur ritreglur sjálft. Meðferð þessa frv., sem hér er til umr., ég tel að henni hafi verið nokkuð ábótavant í Nd., svo ekki sé meira sagt. En hins vegar vil ég taka það skýrt fram að sú meðferð á í raun og veru sínar skýringar og kannske nokkuð eðlilegar. Frv. er flutt vel tímanlega á þingtímanum og vísað til n., en nokkru síðar stakk ég upp á því við þingflokkana að hver flokkur tilnefndi mann í n. til þess að ræða þetta mál og athuga hvort menn gætu ekki fundið sameiginlega niðurstöðu. Við héldum einn fund um þetta í þessari n. - ég var í henni fyrir minn flokk - og þótt þar færi vel á með mönnum, þá var það mitt mat eftir þann fund að sumir og þá fyrst og fremst flm. þessa frv. tveir, sem í þessari n. áttu sæti, væru í raun og veru ekki til viðtals um afgreiðslu á frv. mínu fyrr en gengið hefði verið til úrslita um frv. þeirra. Af þessari ályktun minni leiddi svo það að ég beitti mér ekki fyrir fleiri viðræðufundum með þessari n. En þessar bollaleggingar um hugsanlegt samkomulag, þó fundurinn væri aldrei nema einn, tóku nokkurn tíma. Þær kunna að hafa valdið því að frv. var ekki sent til umsagnar einum eða neinum þegar það var nýkomið til n., svo sem annars er siður þn. þegar um er að ræða þingmál sem eru bæði veigamikil í sjálfu sér og varða beinlínis umfangsmiklar stofnanir eða stóra starfshópa. Hér gat bæði verið um að ræða málvísindastofnanir og skólarannsóknadeild menntmrn., samtök kennara og skólastjóra og svo bókaútgefendur og þá náttúrlega sérstaklega Ríkisútgáfu námsbóka. En í stað þess að leita álits þessara aðila bréflega eða með því að boða þá á nefndarfund, þá ákvað meiri hl. menntmn. Nd. að gefa út nál. þegar ætla mátti, að tiltölulega skammt lifði þings, mæla þá með samþykkt frv., og síðan hefur verið lagt mikið kapp á afgreiðslu þess á þeim fáu dögum sem þá eru eftir af þingtíma ef að líkum lætur. Eins og vænta mátti hefur nú komið í ljós að ýmsir þeir aðilar, sem ég áðan nefndi, hafa óskað eftir að koma skoðunum sínum á framfæri við alþm. Má þar nefna t.d. Ríkisútgáfu námsbóka, skólarannsóknadeild menntmrn., Samband ísl. barnakennara, Kennaraháskóla Íslands og Æfinga- og tilraunaskólann, sem er deild í Kennaraháskólanum, og svo mörg kennarafélög víðs vegar á landinu. Einnig hafa komið fram ábendingar og álitsgerðir frá einstaklingum, svo sem Árna Böðvarssyni cand. mag. o.fl. Það er liðin tíð að Nd., t.d. menntmn. þeirrar hv. d., geti kannað þessar umsagnir og brotið þær til mergjar. Eins og horfir og stefnt er að með þinglausnir, þá má það nú kallast borin von einnig að hv. þm. þessarar d. gefist kostur á því sakir tímaskorts að kryfja þetta nokkuð verulega til mergjar allt saman. En ég hef talið rétt að greiða fyrir því að álit þeirra aðila, er starfa hjá menntmrn., beint eða óbeint, bærust hv. þm. þó seint sé og enda þótt ég sé kannske ekki í öllum atriðum nákvæmlega sammála því sem kemur fram í þessum umsögnum. Ýmislegt í ábendingum þessum, sem ég nefndi, er þannig vaxíð að eðlilegt má kalla og æskilegt að hv. alþm. gefi sér tóm til að gaumgæfa það, t.d. viðvörunarorð starfsmanna skólarannsóknadeildar menntmrn., en þeir vara við nýrri gjörbreytingu og segja í sínu áliti, og það er það eina sem ég ætla að leyfa mér að vitna til í þessum plöggum, en þeir segja: „Það hlýtur einnig að valda óánægju og gæti valdið glundroða í starfi skólanna ef Alþ. samþykkir lög er fyrirskipa kennurum að kenna stafsetningu sem mörgum þeirra er þvert um geð að nota og þeir telja hafa skaðleg áhrif á árangur og áhuga nemenda sinna.“ Þessi skoðun er í raun og veru rauði þráðurinn, sýnist mér, í þeim ályktunum frá kennarasamtökum og þ. á m. frá Sambandi ísl. barnakennara, sem ég hef komist yfir að lesa. Ég skal ekki vitna frekar til þessara umsagna, en ég vil þó minna á aths. forstöðumanna Ríkisútgáfu námsbóka sem hafa komið hér í tvennum umsögnum, en þeir minna á kostnaðarhliðina. Það er um það bil helmingur af úthlutunarbókunum svo nefndu sem kominn er út með hinni nýju stafsetningu, og það er rétt að vekja athygli á því að þær nýju bækur eru miðaðar við hið endurskoðaða námsefni, en aftur á móti það, sem enn þá er með gömlu stafsetningunni, það er námsefni sem ekki er búið að endurnýja og þurfa bækurnar þess vegna að gefast út innan tíðar í tengslum við áframhaldandi starf skólarannsóknadeildar á þessu sviði. Ég vil svo aðeins leggja áherslu á það að allar þær ábendingar, sem eru að berast þessa dagana, eru, eftir því sem ég best fæ séð, ábendingar fólks sem vinnur að íslenskukennslunni, að meðferð stafsetningarmálanna úti í skólunum. Mín viðhorf til málsins sjálfs og málsmeðferðar skýrði ég nokkuð við umr. í Nd., eins og ég gat um áðan, og ég vil einnig leitast við að skýra þau nú hér í hv. Ed., þó með örfáum orðum aðeins. Þetta frv. var síðast rætt í Nd. á næturfundi sem stóð alllangt fram á sjötta tímann. Ég minnist þess ekki að hafa setið þingfund á þeim tíma sólarhrings síðan laust eftir 1950, en það var við 2. umr. fjárl. þegar fjöldi þm. gerði grein fyrir brtt. sínum og þáv. formaður fjvn., Gísli Jónsson, svaraði sérhverjum þeirra, svo sem þá var venja að gera, þó að nú sé niður fallin. Fylgismenn frv. munu telja að langar ræður andstæðinga þess beri vott um fáheyrðan mótþróa gegn því að frv. næði að ganga undir atkv. og hljóta endanlega afgreiðslu á hv. Alþ., því er nú situr. En þetta er bæði og. Það hefur alls ekki svo sjaldan borið við að þingmál hafi stöðvast á síðustu dögum þings hreinlega vegna tímaskorts og þá vegna þess að sýnt þótti að umr. yrðu svo langar að ekki rúmuðust innan þeirra tímamarka sem Alþ. hafði sett sér hverju sinni. Þetta hafa menn oft notað sér. Andstæðingar frv. undrast hins vegar að forseti skyldi freista að þoka málinu áfram með svo löngum næturfundi. En einnig þetta hefur og oft til borið og oft tekist, en ekki ævinlega. Að mínum dómi er hér ekki um neitt einsdæmi að ræða, og ég álít að hv. þm. geti verið alveg rólegir þess vegna, og ég tel alveg þarflaust að tala um þessa málsmeðferð í sérstökum ásökunartón þó að ég telji hana óheppilega af ástæðum sem ég áður nefndi. En hitt sýnist mér alveg liggja í augum uppi, að framgangsmáti þessa máls á Alþ. þessa síðustu daga geti alls ekki talist æskilegur undirbúningur ákvörðunar um íslenska stafsetningu í einstökum atriðum. Ég held að málsmeðferðin öll styðji mjög þá skoðun mína að það sé ekki æskilegt að Alþ. setji sjálft stafsetningarreglurnar í einstökum atriðum, það sé fremur ráð að Alþ. leitist við að tryggja með skynsamlegri rammalöggjöf rækilegan undirbúning sérhverrar ákvörðunar um íslenska stafsetningu, um búning móðurmálsins í rituðu formi og að Alþ.taki sér þá ákvörðunarvald um það hvenær leyfa skuli breytingar á stafsetningu þeirri sem notuð er í opinberum plöggum. Þetta síðast nefnda helgast m.a. af því að sérhver breyting á stafsetningu kostar hið opinbera ærna fjármuni sem Alþ. hlýtur að hafa forgöngu um að afla. En þó koma auðvitað margar aðrar orsakir til og að mínum dómi enn þá mikilvægari heldur en fjármálalega hliðin. Mér þykir rétt að láta það koma fram hér alveg skýrt, eins og ég raunar gerði í Nd., að ég var andvígur þeim breytingum, sem gerðar voru á stafsetningu 1973 og 1974, vegna mikillar íhaldssemi minnar í þessum efnum. Ég taldi rangt að gera nokkrar breytingar á stafsetningu, og ég græt því með glotti þó að horfið yrði frá þessum breytingum í verulegum atriðum. Hins vegar var ég ákaflega veikur fyrir röksemdum hv. þm. Gils Guðmundssonar gagnvart endurreisn z-unnar þegar hann gerði grein fyrir atkv. sinn um meðferð þáltill. í Sþ. 1974. Hann tók líkingu, hann benti á að allir menn geta lifað án botnlanga, það vefjist fyrir mönnum hvenær skuli taka hann eigi að síður, en engum manni dettur í hug að græða hann í aftur eftir að hann hefur verið numinn brott. Og ég hef betur og betur sannfærst um að þessi áhending er nánast pottþétt. Og ég mundi telja það miður farið að taka á ný til við að rita z úr því sem nú er komið. Af því, sem ég áðan sagði, leiðir það að sjálfsögðu að ef mitt frv. yrði samþ. á Alþ., þá mundi ég beita mér fyrir því að stafsetningin yrði tekin til athugunar á ný. Hef ég þá einkum í huga reglurnar um stóran staf og lítinn og fleiri ákvarðanir sem ekki varða notkun z-unnar, að þetta yrði sem sagt tekið til skoðunar. Færi nú svo að hv. alþm. samþykktu frv. hv. 9. þm. Reykv. o.fl., sem hér liggur fyrir, án þess að gefa sér tóm til að kanna og meta álít og umsagnir fjölmargra aðila sem m.a. standa næstir í því að framkvæma fyrstu lög um íslenska stafsetningu, þá held ég að væri skynsamlegt að bæta eins og tveimur gr. inn í þetta frv., annars vegar um það að Alþ. til öryggis tæki að sér auk hinnar hefðbundnu útgáfu Alþingistíðindanna einnig útgáfu þeirra námsbóka sem varða íslenskukennsluna, og svo í öðru lagi og ekki síður að taka þá inn í frv. ákvæði um sektir og jafnvel þyngri viðurlög ef opinberir starfsmenn brytu þessi nýsettu lög mjög harkalega. Það skiptir miklu þegar sett eru lög um tiltekið efni í fyrsta sinn að hæfilegrar festu sé þá gætt við framkvæmd þeirra. Jæja en sleppum því. Mér sýnist, eins og málum er nú komið, að það væri skynsamlegast að láta hér staðar numið við meðferð þessa frv. Á vissan hátt væri kannske æskilegt að skera úr þeim ágreiningi sem uppi hefur verið á Alþ. í þessu máli, og um skeið hugleiddi ég það satt að segja hvort ekki væri réttast að stuðla beinlínis að því að svo mætti verða. En þegar hvort tveggja kom til, hversu hæpið og ég vil nú segja óeðlilegt það er að mínum dómi að Alþ. semji ritreglur og setningarfræði og svo hversu örðugt er um vik að brjóta málið til mergjar með viðunandi hætti á þeim tíma sem virðist vera til umráða hér á hv. Alþ. efnislega, þá held ég að réttast sé að láta vera að samþykkja þetta frv. En ég get að lokum sagt það, að ég teldi æskilegt, ef það hefði verið unnt að afgreiða frv. mitt um meðferð stafsetningarmálsins, en mér er ljóst að til þess vinnst varla tími, enda þótt það sé stórum einfaldara í sjálfu sér heldur en stafsetningarreglurnar allar í heild. En þess megum við auðvitað minnast, alþm., að íslensk stafsetning er ekkert dægurmál og þegar á allt er lítið, þá kannske geta frekari aðgerðir Alþ. vel beðið haustsins. Herra forseti. Mig langaði til að láta þessi viðhorf mín koma fram hér við 1. umr. málsins í þessari hv. deild.



Herra forseti. Nú á síðustu dögum þessa þings kemur hér til okkar í Ed. frv. til l. um íslenska stafsetningu eftir að það hefur verið afgreitt frá Nd. eftir langar og strangar umr. þar fyrir nokkrum dögum. Ég ætla nú ekki að byrja hér á miklu málþófi um þetta mál, því að satt að segja finnst mér að virðing Alþ. hafi ekki vaxið af þessum umr., en það er þó ekki vegna þess að ég telji menningarmál vera lítils virði sem Alþ. eigi ekki að ræða. Þvert á móti tel ég þau og þá ekki síst varðveislu tungunnar eitt af okkar stærstu málum. Í þeim málum tel ég að þurfi að hafa fulla aðgát og er íhaldssamur á breytingar á því sviði. Ég var ekki samþykkur þeim breytingum sem gerðar voru á reglum um íslenska stafsetningu árin 1973 og 1974. Hins vegar er þar um gerðan hlut að ræða og því hlýtur að verða að skoða málið í ljósi þess. Í þessu frv., sem hér er til umr., er lagt til að taka upp í lög ákvæði um það hvernig stafsetningu skuli háttað og að lögbjóða þá stafsetningu sem gilti hér fyrir árið 1973. Og það virðist vera ætlunin að við hér í Ed. tökum afstöðu til og afgreiðum þetta mál á einum eða tveimur dögum. En á þeim fáu dögum, sem liðnir eru síðan málið kom til 2. umr, í Nd., hafa borist ábendingar og umsagnir frá fjölmörgum aðilum, ekki síst frá þeim sem þekkingu og sérstakan áhuga hafa á íslenskri tungu, og þeir leggja áherslu á að það sé vafasamt að leggja út á þessa braut. Ég tel því nauðsynlegt, ekki síst í ljósi þess, að athuga þetta mál nákvæmlega áður en farið er út í það að lögbjóða stafsetningu. Og til þess að leggja áherslu á það, að ég tel að það þurfi að skoða þetta mál vel, þá vil ég leyfa mér ásamt 6 öðrum alþm. að flytja skriflega brtt. við þetta frv. Þessar brtt. ganga í þá átt að fara þá leið sem hæstv. menntmrh. lagði til í frv. sem hann lagði fram í Nd. fyrr á þessu þingi á þskj. 406. Og hann hefur hér í ræðu nú gert grein fyrir því hvaða leið hann vill fara. Ég get með góðri samvisku lagt það til að farin verði sú leið að samþykkja þessar till. hans, ekki síst vegna þess að hann hefur mjög sömu skoðun á þessu og ég. Hann var andvígur þessum breytingum sem gerðar voru 1973 og 1974 og vill skoða einhverjar breytingar á því aftur, en hins vegar að það verði gert að vandlega athuguðu máli. Ég vænti þess að hv. menntmn. vilji gefa sér tíma til að athuga þetta mál nákvæmlega og leita umsagnar um það, en verði sú ekki niðurstaðan, þá vænti ég þess að hv. n. telji sér fært að mæla með samþykkt þessara brtt.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur tekið til athugunar frv. til l. um löggilta endurskoðendur. N. leggur til að það verði samþ. með lítils háttar breytingu við 2. gr., en 4. liður 2. gr. orðast svo: „Ráðh. veitir löggildingu til endurskoðunar manni sem....4) hefur eftir 18 ára aldur unnið að alhliða endurskoðunarstörfum undir stjórn löggilts endurskoðanda samtals í 3 ár, þar af a.m.k. 11/2 ár að loknu brottfararprófi frá viðskiptadeild.“ N. leggur til, að þessu ákvæði verði breytt úr einu og hálfu í eitt ár. Það er mikilsvert að menn hagnýti sér þekkingu sína að námi loknu úti í atvinnulífinu í einhvern tíma að loknu námi, en hins vegar taldi n. að það væri kannske fullmikið, að um 11/2 ár væri að ræða og varð því sammála um að mætti lækka þetta í eitt ár. Nemendur viðskiptadeildar töldu, að óþarfi væri að hafa slíkt ákvæði, og fóru þess á leit í bréfi að það yrði numið í burtu, en n. varð sammála um að milda þetta ákvæði á þennan hátt. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta mál. Það fylgir því góð grg. og eins hefur hæstv. fjmrh. gert grein fyrir því í framsögu sinni. Ég vil aðeins ítreka það að n. hefur orðið sammála um að frv. verði samþ., en fjarverandi afgreiðslu málsins var Albert Guðmundsson.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur tekið til meðferðar frv. til l. um heimild fyrir ríkisstj. að taka lán til eflingar Landhelgisgæslunnar. Hér er um að ræða lánsfjárheimild til kaupa á einni flugvél af gerðinni Fokker Friendship og einnig til að greiða viðgerð á varðskipinu Óðni sem fór fram í Danmörku á s.l. ári. N. hefur orðíð sammála um að mæla með að frv. verði samþ. eins og það kom frá Nd., en fjarverandi afgreiðslu málsins var Albert Guðmundsson.