Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Jónas Jónsson1): Margir þm. hafa nú rætt um þetta mál. Íhaldsmenn og varalið þeirra stynur þungan út af því að geta ekki að lögum svipt einn af þm. umboði sínu. Mér þykir við eiga að skýra stuttlega harmsögu þessara manna. Það er vitanlegt, að hlutafélagið Kveldúlfur stofnaði til klofnings þess í Framsfl., sem Jón Jónsson hefir staðið að. Tilgangurinn var sá með þessum liðhlaupum, að vega að baki Framsfl. og ná meiri hl. í þinginu fyrir hagsmuni glæframanna og spekúlanta. Í þessu skyni var reynt að fá í hverri sýslu menn til framboðs fyrir varaliðið, sem höfðu persónulegt fylgi og mætti búast við, að gætu dregið framsóknarmenn frá flokki sínum. Upp úr þessum smábrotum ætlaði íhaldið sér að fá nokkra uppbótarþingmenn, er það réði fullkomlega yfir. Og til að ná þessu takmarki lánaði Ólafur Thors meginið af fylgi Hannesar Jónssonar til að koma honum að. Síðan ætlaði Kveldúlfur svo sem að sjálfsögðu að hafa allar tekjur, sem inn kæmu á „móðurskipið“. Og gremjan gegn Magnúsi Torfasyni kemur öll af því, að hinir lævísu útreikningar íhaldsins hafa strandað á skapfestu hans. Jón Jónsson og Þorsteinn Briem lögðu megináherzlu á að fá sýslumann Árnesinga til framboðs þar í sýslu. En þeir ætluðu að hafa hann að leiksoppi. Þeir ætluðu honum að veikja Framsfl. svo mikið, að hann tapaði báðum þingsætunum í sýslunni, en íhaldsmenn kæmu í staðinn. Og að sjálfsögðu ætluðu þeir sýslumanni að falla. Hann átti að vera fórnarlamb þeirra félaga, Jóns Jónssonar og Þ. Briems. Hann átti að falla sjálfur, fella Framsóknarmenn í kjördæmi, en gefa yfirboðurum sínum, Kveldúlfi og piltum hans, dávænan forða af atkvæðum handa einhverjum íhaldsfylgifiskum. Sýslumanni Árnesinga mun ekki hafa verið ókunnugt um innræti þessara manna. Hann þekkti þá úr Framsóknarfl. Hann vissi að allir þeir þingmenn, sem klofið höfðu sig út úr flokknum, höfðu verið mestu meinsmenn hans í þingflokknum. Honum var fullljóst, að Jón Jónsson hafði átt aðalþátt í að svíkja hann í tryggðum við forsetavalið 1930, og að öll framkoma Jóns Jónssonar og félaga hans hafði gagnvart sýslumanni verið samfelld keðja af undirferli og móðgunum. Þegar Jón Jónsson byrjaði að biðla til hans sem frambjóðanda í því skyni að leika með hann, virðist sýslumaður hafa hugsað, að óvíst væri, hvor þeirra yrði ráðkænni eða slyngari. Sýslumaður sá, að alveg eins gat farið svo, að hann yrði giftudrýgri. Árnessýsla var sterkt kjördæmi og hann átti þar marga vini. Sýslumaður reiknað með því, sem varð, að hann hlyti að verða með þeim hæstu, ef ekki hæstur af öllum þeim, sem fellu, en hafts skilyrði til að vinna uppbótarsæti. Sýslumaður var allfús til þingsetu, og hafði alveg sérstaklega ánægju að því að verða á þennan hátt við ósk þeirra manna, sem árum saman höfðu setið um að gera honum alla þá skapraun, sem þeir gátu. Í þessu tafli gat hann vænzt þess, að Jón Jónsson félli á gamalli og nýrri lævísi og sviksemi í garð hans. Óheilindi Jóns Jónssonar og íhaldsins kom glöggt fram þegar talningu var lokið í Árnessýslu og set var um hina háu atkvæðatölu sýslumanns. Varð þá hið eina hálmstrá svokallaðra flokksmanna sýslumanns, en raunverulega verstu fjandmanna hans, að Stefán í Fagraskógi fengi hærri atkvæðatölu og kæmist að. Hann var íhaldsmaður, og honum treystu bæði íhaldsmenn og varaliðið. Meðan verið var að telja í Eyjafirði var öll þjóðin milli vonar og ótta. Svafar Guðmundsson sýndi óheilindi sín gagnvart sýslumanni með því að verða nær yfirbugaður af hryggð og reiði, þegar hann sá, að sýslumaður var hærri en Stefán Stefánsson. Það var þess vegna ekki farið í grafgötur með það, að meining íhaldsins var að svíkja sýslumann og hafa hann að forhleypismanni. Með kosningasigri sínum, eins og hann bar að, var sýslumaður búinn að jafna metin við Jón Jónsson og íhaldið, sem hafði ætlað að bæta einni misgerð við margar eldri, með því að nota hann til að draga atkvæði til framdráttar Mbl.-stefnunni. En þegar kom til stjórnarmyndunar, gafst honum tækifæri til að minna Ásgeir Ásgeirsson á fallvaltleika veraldarlánsins. Ásgeir Ásgeirsson hafði af hégómleika og vöntun á góðum siðum gerzt til að vega að sýslumanni Árnesinga innan Framsfl. 1930 og fengið að launum þá tylft af krossum, sem nú eru hans mesta skraut. Ásgeir Ásgeirsson hafði boðið sig fram utan flokka 1934 í þeirri trú, að svo kynni að muna á flokkunum, að hans atkvæði eitt gæti ráðið úrslitum um stefnu og stjórnarmyndun. Mun hann þá hafa talið líklegt, að hann gæti gert sig ærið dýrkeyptan um stuðninginn. En þegar Magnús Torfason komst að, á þann hátt, sem orðið var, og með þá forsögu, sem hann hafði um æfilanga baráttu við íhaldið, þá var auðséð, að hann myndi í helztu stefnumálum veita umbótaflokkunum stuðning, og það af heilum hug. En þá var sýslumaður Árnesinga síðasta atkvæðið, en ekki þm. Vestur-Ísfirðinga. Um leið var hann orðinn gildislítill á markaðinum, svo gildislítill, að hann fór í skemmtiferðir til fjarlægra landa um þingtímann, af því hans var ekki þörf, og engin aðstaða til verzlunar. Leikar höfðu þá farið svo, að í sjálfum kosningunum höfðu íhaldsmenn og varalið þeirra fallið á sínu eigin bragði gagnvart sýslumanni Árnesinga, en við stjórnarmyndunina hafði hann, með því einu að vera trúr sinni fornu lífsskoðun gert mögulegt fyrir umbótastjórn að starfa, án þess að vera háð verzlun um hvert mikilsvert málefni við þann mann, sem hafði gert sig að forsætisráðherra fyrir Framsfl. 1932, til að leysa kjördæmamálið1933 og 1934 eftir óskum íhaldsins og þvert ofan í óskir Framsfl. eins og þær komu fram í kosningum 1931. Ásgeir Ásgeirsson hafði tekið við stjórnarflokki, sem taldi 23 menn. Eftir 1 ár var hann búinn að tapa 6 þingsætum, og eftir eitt ár þar frá laumaðist hann úr þeim flokki, sem hann átti að þakka öll sín metorð og veraldargengi, laumaðist burtu síðasta dag áður en framboðsfrestur var úti, til þess að hinir gömlu samherjar gætu ekki boðið fram á móti honum. Eftir kosningarnar ætlaði Ásgeir Ásgeirsson að vera með þeim, sem mestan vildi gera veg hans, eins og málum var komið. En sigur sýslumanns Árnesinga skar sundur þennan veika en litljóta valdabaráttuþráð Ásgeirs Ásgeirssonar. Það var eins og hulin hönd væri að kenna hinum vel krossaða og heppna veiðimanni frá 1930, að hann hefði þá brotið of mikið af sér til þess að sleppa skaðlaus frá því í kreppusjóði mannlegs lífs. Þegar ég lít á gang þessa máls, þykir mér sigurför sýslumanns Árnesinga helzt minna á giftuspor kafarans í hinu fræga kvæði Schillers. Þegar hringnum var bent ofan í hið æðandi sund, þá mæltu öll rök með því, að hverjum, sem reyndi að synda eftir hringnum myndi bani búinn. En kafarinn fór. Straumurinn bar hann að kóralgrein, þar sem hringurinn hékk, mitt í djúpinu. Og síðan kom annar straumur og bar hann upp til ljóss og lífs. Sýslumaður Árnesinga fór eins. Hann kafaði í hið hættulega djúp kosninganna. Hann var frá hálfu sinna svokölluðu samherja, varaliðsmanna, umsetinn af jafngeigvænlegum rándýrum og kafarinn í hafdjúpinu. En giftan var með sýslumanni Árnesinga. Straumurinn bar hann til lífs og áhrifa. Og í hendinni hafði hann dýrgripinn, kjörbréfið, sem átt hefir svo mikinn þátt í gæfu og gengi Íslendinga hin síðustu missiri. Íhaldsmenn og varalið þeirra hefir fyrr og síðar gert Magnúsi Torfasyni allt til vansæmdar og skaða, sem þeir hafa getað. Og ástæðan er sú, að hann er fæddur umbótamaður og getur aldrei orðið annað. Þeir ætluðu að hafa hann að leiksoppi, til framdráttar afturhaldinu. En þeir áttu að vita, að það var tilgangslaust. Með einhuga baráttu langrar starfsæfi hafði Magnús Torfason sýnt og sannað öllum landslýð, hver var stefna hans. Þess vegna kemur íhaldinu og varaliði þess í koll, ef það hefir einhver óþægindi af því að ráðgera, að hann endi starfsdaga sína með því að vera þjónustumaður afturhalds og spillingar í landinu. Í skiptum við sýslumann Árnesinga hafa gamlir og nýir andstæðingar hans fallið óhelgir á eigin tilverknaði. 1) Handrit innanþingsskrifara að ræðu þessari hefir glatazt, og er ræðan eins og hún birtist hér samin af ræðumanni eftir minni.

Ólafur Thors Ég skildi ekki samlíkinguna hjá hv. síðasta ræðumanni og veit því ekki almennilega, hvað hann átti við, en mér finnst liggja beinast við að skilja hana svo, að hinn „djarfi kafari“, sem kom upp með dýrgripinn. Þ. e. a. s. Magnús Torfason, hafi kafað til grunns hjá framsóknarmönnum og séð þar hinar ýmsu skepnur. Og hver var dýrgripurinn, sem hann kom upp með? Það var sigur Bændafl. En skepnurnar, sem hann lét kjósa sig á þing, eru þá kjósendur Framsóknar. Hv. þm. S.-Þ. hefir þó sennilega ekki ætlað að fara að bera óhróður á sína eigin flokksmenn, en það er varla hægt að skilja þessa samlíkingu öðruvísi. Það er gaman, eftir 11/2 klst. langloku, að sjá hv.þm. komast að þeirri niðurstöðu, að MT sé uppbótarþm. guðs almáttugs, og er þá væntanlega til jafnvægis við menn eins og hann sjálfan. Að öðru leyti verð ég að leiða að mestu hjá mér hjal hv.þm. S.-Þ., því að það kom fæst málinu við. Þó get ég ekki látið undir höfuð leggjast að mótmæla því, sem eitthvað snerti málefnið í ræðu hans. Hann talaði um drengskaparleysi Sjálfstfl. að ganga ekki inn 5, að hv. 2. landsk. fengi sérstakan ræðutíma við útvarpsumr. Það er ekki þannig að skilja. ef útvarpsumr. hefðu farið fram um málið, þá hefði okkur líkað bezt, að hv. 2. landsk. hefði talað sem lengst og mest, því að við getum ekki gert ráð fyrir, að það gæti verið hættulegt þeim málstað, sem hann talar gegn. En við gátum ekki gengið inn á þetta vegna þess, að hér átti sá að fá sérréttindi, sem vafasamt var, að ætti að eiga þingsetu, og þar sem vitað var, að tveir flokkar myndu verja og tveir sækja og þannig verða jafn tími til sóknar og varnar, þá var ekki ástæða til þess að leyfa honum að tala og ganga þannig út fyrir þingsköp. Þetta skilja allir nema hv.þm. S.-Þ. Hv. þm. S.-Þ. sagði, að það væri ranglega skilið í umræddri níðgrein hans um M.T., að þar fælust dylgjur um lyfjasölu. Það stendur beinum orðum í greininni. En í tilefni af því, að hv.þm. var með sitt venjulega karlagrobb og sagði, að þessi grein væri svo vel skrifuð, að ég gæti ekki hafa skrifað hana, þá vil ég segja það, að ég er ekki kominn á grobbsaldurinn, og víst er um það, að slíka grein gæti ég ekki hafa skrifað, hvorki hugsað hana né samið. Og því síður gæti ég farið að dingla hér framan í Magnús Torfason skottinu, eftir að hafa skrifað um hann þessa svívirðilegu niðgrein fyrir kosningarnar, þegar hann, þessi „djarfi kafari“, reyndi að fljóta inn á þing. Nei, slíka grein hefði ég ekki getað skrifað, og ég þekki engan annan en hv.þm. S.-Þ, sem ég trúi til slíks ósóma. Hv. þm. S.-Þ. neitar því, að hann hefði haft í hótunum við hv. 2. landsk. uni að koma á einkasölu á lyfjum, því hann væri of hygginn til að halda, að slíkt hefði haft áhrif á MT. En greinin gefur þó í skyn, að þennan gamla mann hafi mátt kaupa sem hross á markaði. Hv. þm. segir í greininni, að M. T. sé gamalmenni“, „flugumaður“, „sem lokkaður hafi verið út í ósvinnu“, „aldur og hnignun einkenni hann“, og í kosningunum 1933 hafi komið fram þessi ellimerki. Hann segir, að undir eins og Jón í Stóradal vissi þetta, hafi hann farið að „ginna hann með blekkingum“ og M.-T. látið undan honum. Þetta allt stendur í greininni. Og hvað er þá líklegra en þetta „gamla flugumenni“, sem lætur „ginnast af blekkingum“, sé eðlilega veikt fyrir, þegar ræða er um kaup og sölu. Ef M. T. ætli á þing, segir hv.þm. S.-Þ. ennfremur, þá verði „heilbrigð skynsemi almennings að grípa í taumana. En ef hann vill láta kaupa sig, þá á hann að fá kross og titla“. Ég segi ekki, að hv. 2. landsk. hafi látið kaupa sig, en hv.þm. S.-Þ. vildi láta kaupa mann með krossum. En hinn „frækni kafari“ komst á þing, og nú er hann orðinn dæmalaus maður, og hann er líka búinn að fá krossinn, hann fékk hann í október 1934, strax og þingið kom saman, hann fékk krossinn og varð góða barnið. Og frv. um einkasölu á lyfjum, sem altalað var, að ætti að koma fram á þinginu, kom ekki fram. En með krossinn á brjóstinu og einkasölufrv. í vasanum kyssti hann á hönd hv.þm. S.-Þ., og svo er hann drengskaparmaður á eftir! Ef hv. 2. landsk. hefði verið dauður (því að þá er oft litið á ljósari hliðar hjá mönnum), þá gæti ég skilið þessa breyttu dóma um „flugumanninn“ og „gamalmennið“. En ég skil ekki, að hv.þm. S.-Þ. skuli geta haft geð í sér til þess nú, eftir að hafa skrifað um M. T. jafnsvívirðilega niðgrein, að dingla hér skottinu framan í hann. Ég á ekki orð yfir slíkt. Nei, satt er það, slíka grein gæti ég ekki skrifað. Hv. þm. sagði, að það væri hægt að líta svo á mína brtt. við dagskrártill. meiri hl., að ég hafi slegið því föstu, að ekki standi í lögum kröfur um brottvikningu hv. 2. landsk. Þetta er ekki rétt. Með till. minni vakir það fyrir mér, að um leið og ég játa, að ég véfengi ekki, að þeir menn, sem halda því fram, að í stjskr. og kosningal. skorti ákvæði þessu til fullgildingar, geri það samkv. beztu vitund, vildi ég gefa Alþfl. kost á að sýna, hvort þyngra er á metunum hjá Alþfl., tilhneigingin til að hanga við völd á þingsetu M. T. eða trúnaðurinn við þá lýðræðishugsjón, sem við báðir börðumst saman fyrir. Ef trúnaðurinn við lýðræðishugsjónina er meiri, þá eiga Alþfl. þm. að greiða atkv. með minni till. því að það er misskilningur hjá form. Alþfl. hæstv. forseta, að hann og flokkur hans með því að greiða atkv. með till. minni kveði upp dóm um persónulegar tilfinningar. Mín till. á ekkert skylt við það, hvort M. T. hefir átt við þröngan kost að búa hjá Bændafl. og hafi því ekki af persónulegum ástæðum getað unað þar. Þetta kemur málinu ekkert við. Kjarni málsins er sá, að allur tilgangur kosningal. og stjórnarskrárbreytingarinnar fólst í því að gerðar yrðu ráðstafanir til, að Alþ. yrði skipað sem réttustum hlutföllum milli flokka eftir því, sem vilji kjósendanna sýndi við kosningarnar. Með þessari skipun var sköpuð ný tegund þm., uppbótarþm., sem átti að úthluta milli flokka eftir atkvæðum í hlutfalli við kjördæmakosningar þm. Nú er hv. 2. landsk. kominn á þing sem uppbótarþm. Bændafl. Af því leiðir, að hann er eingöngu réttmætur þm. meðan hann stendur í þeim flokki, en ekki öðrum. Hv. 2. landsk. er farinn úr þeim flokki; með því er jafnvæginu raskað. Þetta er augljóst mál. Og hæstv. forseti Sþ. hlýtur að samsinna það með mér, að úrskurðurinn um það, hvort hv.þm. vilja greiða atkv. með minni till. eða ekki, snertir ekkert það, hvort M. T. hefir haft ástæður til að fara úr Bændafl. eða ekki. Hann er farinn úr flokknum; það er staðreynd, og það eitt skiptir máli. Til andsvara hæstv. forseta, er hann minntist á það, að hinn látni fyrrv. form. Sjálfstfl. hafi ekki verið ánægður með stjórnarskrárbreyt. og þótt þar skemmra gengið en hann hefði óskað, þá vil ég benda hæstv. forseta á, að það, sem á milli bar, var það, að honum þótti ekki nægilega tryggt vald flokkanna. Þetta er því óheppileg tilvitnun hjá hæstv. forseta til þessa mikilsmetna látna þm., því að hún styður einmitt minn málstað, en ekki hans. Hæstv. forseti endaði ræðu sína á því, að hann og Alþfl. ætluðu sér að vernda stjskr., og hann sagði, að þeir hefðu barizt fyrir anda hennar með því að beita sér gegn því, að M. T. yrði vikið af þingi. Ég hygg það vera rétt, er ég segi, að ef hæstv. forseti heldur fast við, að hér skorti föst ákvæði í kosningal. og stjskr., er styðji brottvikninguna, þá gefist honum og flokki hans aðstaða til að sýna trúnað við stjskr. með því að styðja dagskrártill. mína, þar sem lagalegur réttur er látinn liggja milli hluta. En vilji þeir vernda anda laganna, sem er sá, að uppbótarþm. sé til uppbótar ákveðnum flokki, og jafnframt vernda lagabókstafinn, þá samþykki þeir fyrst brtt. mína og dagskrártill. á eftir. Ég hefi ákveðið að orða hugsun mína ofurlítið öðru vísi en gert er í till. þeirri, er ég hefi lagt fram. Er það gert í því skyni að greiða götu hæstv. forseta og flokks hans til fylgis við hana. Tek ég till. því aftur, en legg í þess stað til að affan við orðin „að taka kæruna eigi til greina“ í dagskrártill. meiri hl. komi: „enda þótt þingið verði að telja það samkv. tilgangi uppbótarþingsætanna í hinni nýju kosningalöggjöf, að landskjörinn þm., sem skilur við flokk sinn, láti samhliða af þingmennsku.“

Þorsteinn Briem [óyfirl.]: Hv. þm. S.-Þ. hefir sent mér þá kurteisi að heilsa upp á mig með nokkrum orðum, enda er hann nýkominn til landsins. Ég vil því líka nota þetta tækifæri til þess að bjóða hann velkominn úr þessari frægu utanferð sinni, sem ýms orð hafa verið notuð um, jafnvel orð eins og „luksusflakk“. Ég vil samfagna þessum hv.þm. með það ágæta starf, sem hann hefir unnið í þessari ferð sinni, og ég tel það ánægju og æru fyrir mig að hafa verið einn þeirra, er lögðu undirstöðu að því að gera þetta ferðalag ódýrara fyrir ríkissjóð. En um leið og ég samfagna þessum hv.þm. get ég ekki komizt hjá því að samhryggjast honum líka. - Allir vita, hve mikil skapraun það var þessum hv.þm. að komast ekki í ríkisstj. síðast er stjórn var mynduð; með þetta verð ég að samhryggjast honum. Ég verð líka að samhryggjast honum, að hann skyldi vera settur hjá við úthlutun annars embættis; ég verð líka að samhryggjast honum, að hann skuli hafa verið settur undir ritskoðun hjá blöðum flokks síns. Ennfremur verð ég að samhryggjast honum af því, að hann hefir verið settur út í horn í fjárveitinganefnd og annar maður tekið forystuna þar. - Það er von, þegar slíkar raunir hér að höndum, að hv.þm. S.-Þ. verði í vandræðum með það, hvað hann eigi að gera. Honum var á síðastl. vori bent á það af einum samherja sínum, að hann skyldi hafa það sér til dundurs í ellinni að rifja upp fyrir sér og lesa í gömlum blaðagreinum um hugsjónir þær, sem hann hefði barizt fyrir, en væri nú búinn að svíkja. Hann hefir því miður ekki fylgt þessu ágæta ráði samherja síns, en er nú flúinn inn í vígi rangfærslanna, rógburðar og ósanninda og eys þaðan eðju sinni, og hann má vera óáreittur af mér í þessu vígi sínu. Það er og almennt viðurkennt, að með árásum sínum gerir þessi hv.þm. andstæðingum sínum beinlínis gagn; og þetta gagn er svo mikið, að það má ekki vanþakka. Ég vil sérstaklega þakka þetta, því að ég veit, að hann hefir veitt þeim flokki, sem ég tilheyri, mjög mikinn styrk og stuðning með árásum sínum á hann. Ég hefi heyrt málsháttinn, að ekki megi nefna snöru í hengds manns húsi, og tel líklegt, að hann sé á rökum byggður. Ég varð því meira en lítið undrandi, þegar hv.þm. fór að nefna orð, sem í hans munni hljómuðu eins og snara í hengds manns húsi. Það var þegar hann fór að tala um drengskap, og því meira hlaut manni að bjóða við, þegar þessi hv.þm. nefndi nafn manns, sem að ágætum var hafður fyrir drengskap, en nú er nýlega dáinn. Hv. þm. S.-Þ. brá sér líka brátt úr þessum ham, og kom með persónuleg brigzlyrði um utanþingsmann, og mátti þá segja, að hann væri kominn þangað, sem menn áttu hans von, og í þann ham, sem hann var auðþekktur í. En leiðinlegt var að hlusta á þá raunasögu, sem hann hafði af sér að segja. Alltaf var hann að telja upp dæmi um það, hvernig hann hefði verið bugaður og ofurliði borinn og það jafnvel af smávöxnum mönnum eins og t. d. Jóni í Stóradal. Um þetta kom hann með hvert dæmið á fætur öðru. Hann hefir stundum talað um okkur Jón í Stóradal sem smámenni, en þessum smámennum hefir þó tekizt að buga mikilmennið Jónas Jónsson. Mér finnst þetta svo átakanleg raunasaga og hefi svo mikla samkennd með hv.þm. S.-Þ., að ég vil ekki þylja þessa raunatölu oftar. Það, sem hv.þm. S.-Þ. jós úr sér um utanþingmenn, var m. a. það, að viss maður hefði viss laun. Ég hygg, að laun Jóns Stóradal séu svipuð og laun þau, sem einn ákveðinn flokksbróðir hv.þm. S.-Þ. hefir fyrir aukastarf, sem mun taka hann 1/2 klst. á dag; en svo var að heyra, sem hv.þm. þættu þetta há laun, þegar hans flokksmaður átti ekki í hlut, en núv. ríkisstj. hefir ekki séð ástæðu til að breyta launum Jóns í Stóradal, og er þó liðið rúmt ár síðan hún tók við völdum. Þá var hv.þm. S.- Þ. að drótta því að mér, að ég hefði fengið vissan þm. til þess að óhlýðnast sér. En sá þm. þurfti ekki leiðbeiningar við frá mér. Hann þekkti hv.þm. S.-Þ. vel, jafnvel betur en ég, af löngu samstarfi. Þá var hann einnig að tala um, að engir tveir menn mundu okkur Jóni í Stóradal líkir. En ég vil segja, að enginn einn maður sé sá, sem komi til jafns við hv.þm. S.-Þ. eða sem honum sé fráleitari til að nefna drengskap. Í öllum vaðli hv.þm. S.-Þ., sem stóð yfir hátt á aðra klst., rataðist honum þó einu sinni satt á munn. Hann sagði það réttilega, að Alþfl. og Sjálfstfl. hefðu viljað hafa raðaða landslista, svo miðstjórnir flokkanna fengju því betur ráðið, hverjir skipuðu uppbótarsætin, og hann játaði, að Tímaflokkurinn hefði verið með því að auka þetta vald flokkanna. Þá vék þessi hv.þm. lítilsháttar að framkomu sinni gagnvart hv. sýslumanni Árnesinga fyrir kosningarnar 1934, og var að reyna að þvo sig af árásum þeim, sem hann þá hóf á þennan hv. sýslumann, - en fyrr mátti nú vera kisuþvottur. Það mætti segja langa sögu af þeirri rógsstarfssemi, sem hv.þm. S.-Þ. hóf á móti hv. sýslum. Árn. á undan prófkosningunni, en um það skal ég ekki tala langt mál að þessu sinni. Það hefir verið vel rakið hér í blaði, og hv.þm. hefir ekki séð sér fært að gera aths. við þá frásögn né hnekkja henni að nokkru. Þá ætlaði hv.þm. S.-Þ. að telja þingheimi trú um, að okkur Bændaflokksmönnum hefði ekki dottið í hug, að hv. sýslum. Árn. kæmist að í þessu fjölmenna kjördæmi. Heldur hans þá, að hann geti talið nokkrum trú um það, að við höfum ekki lesið svo mikið í kosningalögunum, að við vitum, að fyrsta uppbótarsæti er skipað þeim manni, sem hefir hæsta atkvæðatölu, og því mestar líkur til þess, að sá, sem er í kjöri í fjölmennasta kjördæminu, verði fyrsti uppbótarþm.? Þó hann sé æfður í að rangfæra rétt mál og hagræða sannleikanum, þá fatast honum hér, og mætti því gefa honum það ráð, sem mælt er, að bóndi einn hafi gefið konu sinni: „Ef þú ferð að ljúga, þá ljúgðu laglega“. Þá fór hv.þm. S.-Þ. að búa til róman út af því tali, sem verið hefði í Árnessýslu og Eyjafjarðarsýslu um það, hvort sá maður kæmist að sem Jónas Jónsson hefði lýst eins og hann lýsti hv. sýslum. Árn. Þeir, sem lesið hafa lýsinguna og muna eftir henni, geta því nærri, hvort þessir menn hafi staðið á öndinni af eftirvæntingu um, að sá maður kæmist að. Hv. þm. S.-Þ. bar það fram, að á fundi, sem flokksfélag Árn. hélt á Selfossi, hafi hv. sýslum. Árn. ekki verið boðaður. Það er nú upplýst, að fyrrv. flokksstjóri, Tryggvi Þórhallsson, hafi beðið hann að koma á þennan fund. Hvort fyrstu boðin hafa misfarizt, veit ég ekki. En formaður flokksins fékk grun um, að svo hefði verið, og símaði þá til hv. sýslum. Árn. og bað hann að koma á fundinn. Hv. þm. S.-Þ. var enn á ný að reyna að koma því að, sem hann áður hefir verið að jóðla á í blaði sínu, að hv.þm. V.-Húnv. hafi verið kosinn af íhaldsmönnum og komizt að á íhaldsatkv. En þetta er alrangt. Hv. þm. V.-Húnv. dró fjölda marga úr Sjálfstfl. og yfir í Bændafl., og má þessu til sönnunar nefna marga menn með nöfnum. Þá er ég kominn að því atriði í ræðu hv.þm. S.-Þ., sem mig undraði mest, en það var þegar hann leyfði sér að segja það, að Bændafl. hefði ætlað að reka sinn fyrrv. form., og vitnaði í því sambandi í samtal, sem þeir hafi átt nokkru áður en fyrrv. form. flokksins, Tr. Þórh., lézt. Þetta gerir hv.þm. S.-Þ. sýnilega í því trausti, að orð hans verði ekki afsönnuð, vegna þess að þau séu höfð eftir manni, sem nú er dáinn. En ég get frætt þennan hv.þm. á því, að Tryggvi heitinn Þórhallsson sagði bæði mér og fleirum frá þessu samtali sínu við hann, og mér er því vel kunnugt um, hvað þeim fór á milli. Og það er mjög lýsandi fyrir hv.þm. S.-Þ. að síðasta erindi hans heim til Tryggva Þórhallssonar var það, að hella sér yfir hann með hótunum og brigzlyrðum. Hv. þm. S.-Þ. sagði, að hv. sýslum. Árn. hefði verið ofsóttur af sínum flokksmönnum bæði sem þm. og embættismaður, en þetta er mjög fjarri sannleikanum, - en hann hefir verið ofsóttur af hv.þm. S.-Þ. og af hans blaði. Blað Bændafl. hefir haft mörg viðurkenningarorð um hv. sýslum. Árn., og það eftir að hann fór úr flokknum. Þessi viðurkenningarorð hefir jafnvel Nýja dagbl. og Tímanum fundizt svo mikið til um nú á seinni tímum, að þau hafa verið prentuð þar upp og vitnað í þau. Hv. þm. S.-Þ. sagði ennfremur, að hv. sýslum. Árn. hefði lýst því yfir fyrir kosningarnar, að hann myndi fylgja þeirri sömu stefnu sem Framsfl. hefði fylgt. Það má vel vera satt, að hann hafi sagt það þá, því nú er það Bændafl., sem fylgir þeirri stefnu. Framsfl. fylgir ekki lengur þeirri stefnu, sem hann hafði áður. Hann er nú orðinn allur annar en þá var. Hann er nú genginn yfir til sambýlisflokks síns, sósíalistanna. Ég mun nú ekki eyða fleiri orðum að því að svara hv.þm. S.-Þ., en ég kemst ekki hjá því að athuga nokkuð þau orð, sem hv. sýslum. Árn sagði. M. a. sagði hann það að hann hefði aldrei sagt sig úr Bændafl. Hér fyrir framan mig liggur staðfest afrit af plaggi því, sem hv. sýslum. sendi miðstjórn Bændafl., þar sem hann segist slíta allri samvinnu við flokkinn. Það er nú öllum ljóst, að þetta er meira en að segja sig úr flokknum, því það er hægt að segja sig úr flokki án þess að segja þar með slitið allri samvinnu við hann. Þetta hlýtur því að skoðast algerlega ótvíræð úrsögn. Þessi úrsögn er dags. 3. maí síðastl. og miðstjórn Bændafl. kvittaði fyrir rétta plagg og nefndi það úrsögn, og gerði hv. sýslum. Árn. enga aths. við það, en nú kemur hann fram með það, að þetta hafi ekki verið samvizkusamlega kvittað og nefnir þetta falskvittnn. Þessi kvittun er, að ég hygg, undirrituð af fyrrv. form. Bændafl., Tryggva heitnum Þórhallssyni, og það er mjög ómaklegt og kemur úr hörðustu átt, að hv. sýslum. Árn. bregði þessum fyrrv. samherja sínum, að honum látnum, um samvizkuleysi. Annars má í þessu sambandi vitna í fleiri orð en þau, sem standa í þessu plaggi; m. a. í orð hv. sýslum. Árn., þau sem hann sagði á fundi, er haldinn var að Selfossi seint í sama mánuði. Þar sagði hann í byrjun fundarins, að hann væri í Bændafl., en áður en fundi lauk sagðist hann verða að játa það, að hann væri genginn úr Bændafl. Viku síðar, eða þann 2. júní síðastl., sagði hann á fundi, sem haldinn var að Minni-Borg í Grímsnesi, að hann væri genginn úr Bændafl, og munu sumir þeir þm., sem nú eru hér inni, hafa heyrt það. Þá má ennfremur vitna í Alþýðublaðið, og býst ég við, að hér inni sé allmikill hópur manna, sem trúir því, sem það segir. Þann 7. maí síðastl. segir það frá símtali, sem það hafi átt við hv. sýslum. Árn. Segist blaðið þá hafa spurt, hvort hann hefði í hyggju að ganga í annanhvorn stjórnarflokkinn, en hann sagzt mundu verða utan flokka. Hygg ég nú, að eigi þurfi fleiri vitni að leiða að því, að hv. sýslum. Árn. hafi sagt sig úr Bændafl. og sjálfur talið, að svo væri. Hitt getur hann ekki ætlazt til, að nokkur taki alvarlega, þó hann hér í ræðustóli segi þrisvar sinnum í einni ræðu: „Ég er ekki farinn úr Bændafl.“, þegar hann fjórum sinnum í sömu ræðu segir: „Ég er farinn úr Bændafl.“. Hv. sýslum. Árn. talaði um, að það væri réttur þingmanna að fylgja sannfæringu sinni. Þetta er vissulega rétt, og sá réttur er verndaður í Stjórnarskránni, eins og vera ber. En það er merkilegt, að enginn þessara manna, sem nú tala um rétt þingmanna til að fylgja sannfæringu sinni, getur hugsað sér, að nokkur maður verði að offra nokkru fyrir sannfæringu sína. Bændafl. hefir aldrei dottið í hug að þröngva sannfæringu hv. sýslum. Árn. né annara, en þegar hv. sýslum. Árn. segir sig úr flokknum - vegna sannfæringar sinnar eða af öðrum ástæðum -, þá missir hann sín flokkslegu réttindi og þar á meðal réttinn til þingsetu. Hitt kemur einkennilega fyrir, að menn úr Framsfl. skuli tala um rétt manna til að fylgja sannfæringu sinni. Með samþykkt um skipulagning Framsfl. hefir þessi réttur verið gerður útlægur úr þeim flokki. Flokkslög þessi hafa verið prentuð, og liggur eitt eintak þeirra hér fyrir framan mig. Er það merkilegt plagg. Þar segir svo í 24. gr., með leyfi hæstv. forseta: „Ef meiri hluti miðstjórnar og meirihluti þingmanna flokksins gerir þá samþykkt um afgreiðslu máls á Alþingi, að það skuli vera flokksmál, er sú samþykkt bindandi fyrir alla þingmenn flokksins í því máli. Þegar svo stendur á, skulu varamenn taka sæti í miðstjórn í stað þingmanna, sem þar eiga sæti. Stefnuskrá flokksins er bindandi fyrir atkvæðagreiðslu allra flokksmanna í opinberum málum“. - Þetta er sannfæringarfrelsi framsóknarmanna, og er ekki að furða, þótt þeir séu hátíðlegir, þegar þeir tala um þetta frelsi, og finnist það dýrgripur, því svo langt er síðan þeir sjálfir hafa glatað þessum dýrgrip. Hv. sýslum. Árn. talaði um ákvæði kosningalaganna og stjskr. og taldi, að þau væru öll miðuð við það eitt, hvernig þingið skyldi skipað í upphafi. En ætli honum finnist það líka gilda um kjörgengisskilyrðin, að þau séu aðeins miðuð við skipun þings í upphafi? Hann fór í þessu sambandi að tala um bændafl. í Danmörku og vitna í dönsk lög, en það er nú af sú tíð og löngu liðin, er sýslumenn hér á landi dæmdu eftir dönskum lögum, og þótt hv. sýslum. Árn. sé hniginn á efri ár, ætti honum að vera það ljóst. Það er líka hægt að leita dæma til fleiri landa en Danmerkur, og ég hygg, að ef leitað væri um þau efni til Englands, þá kæmi upp önnur regla, en hv. sýslumaður Árnesinga vill vera láta. Hann fór að tala um stefnuskrá sína og Bændafl. og hélt því fram, að stefna Bændafl. hefði átt að vera sú, að fylgja Framsfl. En af hverju klofnaði Bændafl. frá Framsfl.? Af því að hann gat ekki fylgt Framsfl. eftir að sá flokkur hafði horfið frá sinni fyrri stefnu. Hitt er annað mál, að Bændafl. vildi og vill enn fylgja Framsfl. eins og öðrum flokkum að hverju góðu máli. Þannig er afstaða Bændafl. gagnvart öðrum flokkum. Um þetta viðhorf flokksins skrifaði Tryggvi Þórhallsson í „Framsókn“ á öndverðu ári 1934. Hann segir þar, að við munum eiga tal við alla sem líkur séu til, að vilji koma fram áhugamálum landbúnaðarins. Sú var afstaða Bændafl. í upphafi, og er enn. En hún er öðruvísi stefna sýslumannsins í Árnessýslu, eins og hann lýsti henni á laugardaginn. Hún var mjög stutt. Aðeins að vera allaf með valdhöfunum. En það hefir ekki alltaf þótt virðuleg stefnuskrá að hanga gegnum þykkt og þunnt aftan í þeim, sem völdin hafa. - Magnús Torfason lét mikið af því, að hann hafi verið líklegur sem frambjóðandi að draga að mikið fylgi til Bændafl. bæði í Árnessýslu og úti um land. En við, sem höfum aðalundirbúning kosninganna með höndum, eru þeim málum áreiðanlega kunnugri en sýslumaðurinn, sem þarna situr. Og við vissum, að Bændafl. fór á mis við nokkur atkvæði vegna þess að Magnús Torfason var frambjóðandi flokksins. Hv. 6. landsk. var mjög hneykslaður yfir því, að ég hefði sagt, að jöfnunarsætin væru eign flokkanna. Ég minnti aðeins á, að í 124. gr. kosningalaganna er gert ráð fyrir „að úthluta allt að 11 uppbótarþingsætum til jöfnunar milli þingflokka.“ Bendir þetta á, að uppbótarsætin tilheyri flokkunum, og þeir hafi því fullan rétt til að eigna sér þau. Hinsvegar dettur mér ekki í hug að ætlast til, að menn vilji fórna sannfæringu sinni fyrir flokkinn. En flokkslög Framsfl. eru í þessu efni merkileg og sannnefnd þrælalög. Áður en framboð er ákveðið verða frambjóðendur flokksins að gefa yfirlýsingu um, að þeir beygi sig í einu og öllu undir vilja flokksins. Þetta eru virkileg handjárn, - reglulegur þrældómur. Það er því einkennilegt, að þeir, sem undir þessum þrældómslögum búa, skuli vera að bregða öðrum um, að þeir vilji hefta sannfæringarfrelsi manna. Þá var einhver hv.þm., sem ég ekki man nr. á, eitthvað að tala um, að í raun og veru væri enginn þm. til nema kjördæmakosinn. En hvað þarf fyrsti maður á röðuðum flokkslista að fá mörg atkv. til þess að geta komizt á þing? Vill ekki þessi sami hv.þm. svara þessu? Þetta sannar einnig, að uppbótarsætin séu eign flokkanna. Hv. þm. Barð. hefir nú fallið frá því, að ákvæði 28. gr. séu tæmandi, þegar um kjörgengisskilyrði væri að ræða. Hefir hann talað lítið um málið, og var það viturlega og hyggilega gert, enda er hann greindur maður. Hæstv. forsrh. var að hælast um yfir því, að Bændafl. hefði tapað fylgi frá því um kosningar. Hann ætti því að sýna það hugrekki, að láta fara fram kosningar næsta vor, og „metumst heldur of val felldan“. Hæstv. forsrh. veit, að það er ekki Framsfl., heldur Bændafl., sem hefir unnið mest á. En það er ekki eingöngu Bændafl. sjálfum að þakka, heldur einnig Tímafl., og þá einkum hæstv. forsrh, sem á skilið sérstakt þakklæti fyrir hjálpina, - sem hann skal fá hér með. Enda eru það einu þakkirnar, sem bændurnir geta honum fært.

Sigurður Einarsson Ég ætla ekki að blanda mér í umr. eða ræða þær till., sem fyrir liggja, en aðeins taka fram, að það hefir ekkert nýtt komið fram, sem breyti skoðun minni um, að engin lög heimili að víkja hv. 2. landsk. af þingi. Hv. þm. S-Þ. kom í ræðu sinni áðan með snjalla líkingu, en til þess að hún ætti fullkomlega við Bændafl. vantaði það, sem helzt þurfti að lýsa, - hvernig umhorfs væri þar í djúpinu: Þar moraði svarthrúguð sækinda fjöld í samfelldri skríðandi kös: Klappfiskur, gaddskata, grálega köld, og gríðarstór hræfiskur svam þar í ös, með gnístandi sagtennur, gneypur og argur hinn gráðugi hár, sem er bárudjúps vargur. Vona ég, að hv.þm. S.-Þ. þekki hvern, sem þessi lýsing á við, og gefi upplýsingar þar um, ef með þarf. En vitanlega á lýsingin við Bændafl. og það ástand, sem þar ríkir.

Magnús Torfason Umr. um þetta mál hafa farið talsvert á víð og dreif. Ég vil fyrst víkja með fáum orðum að einu aðalatriði málsins: hvort ég hafi sagt mig úr Bændafl. eða ekki. Það hefi ég ekki gert. Ég hagaði svo orðalagi á bréfi mínu til miðstj. flokksins af ásettu ráði. Ég vil biðja menn að athuga, að það er hægt að slíta samvinnu á tvennan hátt: Annaðhvort þegjandi eða með því að gefa það til kynna. Ég hafði bæði slitið samvinnu við Framsfl. þegjandi, með því að sækja ekki flokksfundi, en þó ekki gengið úr flokknum, en einnig sagt mig ákveðið úr flokknum. Ég kunni því ósköp vel bæði orðatiltækin. Og fyrst ég segi, að ég hafi lagt þennan skilning í það orðalag, sem ég notaði, tel ég mig eiga rétt á, að farið sé eftir minni túlkun. Hv. form. Bændafl., sem er afkvæmi mitt, bar mér á brýn, að ég væri tvöfaldur í þessu máli, því ég hefði áður lýst yfir að hafa sagt mig úr flokknum. En þetta er ekki rétt. Þegar svo var komið, að ég gat ekki haft samvinnu við miðstj. Bændafl, kom út blað af Framsókn, þar sem bornar voru á mig æruleysissakir, vitanlega beint til þess að ég segð mig úr flokknum.

Er þá þm. kominn úr flokknum?

. Ég hefi verið hrakinn úr Bændafl., en ekki sagt mig úr honum. Eða er það meining hv.þm., að einn þingfl. megi búa svo að einstökum flokksmönnum, að gera þeim óvært æru sinnar vegna að vera í flokknum, og geta þannig bolað þeim af þingi? Ég býst ekki við því. - Þrátt fyrir allt, sem búið er að segja um þetta mál, verð ég að halda því fram, að ég sé eini þm. Bændafl. á þessu þingi, sem þannig sé hægt að nefna. Og þó er af því, að ég er eini fulltrúinn, sem held stefnu flokksins, en báðir hinir hafa svikið sína stefnu. Ég er því eini þm., sem bændurnir virkilega eiga óskiptan nú á þingi. Þetta er það, sem ég vildi segja og snertir mig persónulega. Hinsvegar kemur allt það, sem sagt er í kosningalögum um aðferð kosninga og úthlutun uppbótarsæta ekkert þessu við eftir að Alþ. hefir úrskurðað kosningu. Þá hér aðeins að hlíta ákveðum stjskr. Þá var í þessu sambandi verið að brýna mig á, að ég vildi dæma eftir dönskum lögum. Er slíkt rangfærsla léleg og sízt sæmandi presti, þó hv.þm. hafi oft notað lítil rök. Hitt sagði ég, að samkv. dönskum lögum mundu uppbótarþm. ekki hafa verri rétt en þeir kjördæmakosnu. En í Englandi veit ég ekki til, að um uppbótarþm. sé að ræða. Og ekki missa menn þar þingsæti, þó þeir skipti um flokk. Þá hefir því verið haldið fram, að ég hafi ekki unnið fyrir bændur landsins. En sannleikurinn er sá, að það hefi ég einmitt einn bændaflokksmanna mátt gera, þó hart sé að þurfa að segja, að hinir þm. Bændafl. hafi ekkert gert. Það, sem gert hefir verið fyrir bændurna, hefir verið gert fyrir mína aðstöðu og aðgerðir og þrátt fyrir framkomu hinna bændaflokksmannanna. Þeir hafa haldið því mjög fram, að ekki mætti koma nærri jafnaðarmönnum. En þó ég sé gamall, minnist ég þess, að Bændafl. hampaði mikið bændafl. norska, sem nú hefir gert samband við jafnaðarmenn. En síðan hefir líka Bændafl. lítið á norska bændafl. minnzt. En hvers vegna hafa norskir bændur gert bandalag við jafnaðarmenn? Af því þeir vita, að til þess að geta komið sínum málum fram verða þeir að fá stuðning þeirra, sem líklegastir eru til samvinnu, og er það vissulega engin goðgá. Þá hefir því verið haldið fram, að ég hafi sagt, að það ætti að vera stefna Bændafl. að fylgja og styðja valdhafana. Þetta hefi ég ekki sagt. En ég hefi gert alveg eins og barnið mitt góða, hv. 10. landsk., þegar borið var fram vantraust á stjórnina, - við sátum báðir hjá. Ég tel sjálfsagt að hafa samvinnu um einstök mál við þá, sem eitthvað vilja fyrir þan gera. Það hefi ég gert og mun gera meðan það stríðir ekki móti minni sannfæringu. Og eins og nú er ástatt fyrir bændum landsins er ekki verjandi að hafa aðra stefnu. Það má ef til vill segja, að það sé nokkuð annað þegar allt leikur í lyndi, þá sé hægt að leyfa sér aðgerðir til framdráttar ákveðnum flokki. En eins og nú er ástatt er slíkt ekki verjandi. Þá vil ég leiðrétta þá missögn, að mér hafi verið boðið á fund Bændafl. við Ölfusá. Þetta er ekki rétt, því hefir verið haldið fram, að mér hafi verið sent símskeyti, en það hefi ég aldrei fengið. Hitt er einnig rangt, að formaður flokksins hafi talað við mig.

Ég átti við form. félagsins fyrir austan

. Það talaði enginn við mig fyrr en kl. undir 7 um kvöldið og það kalla ég ekki boð, því fundurinn hófst kl. 3. Ég vona, að barnið mitt góða, hv. 10. landsk., skilji, að ég er svo mikill gikkur, að ég lét ekki bjóða mér að samflokksmenn bjóði til stjórnmálafunda í mínu kjördæmi án þess að hafa mig í ráðum með. Þá hefir mikið verið talað um framboð mitt. Átti ég oft tal um það við form. Bændafl., Tryggva Þórhallsson, og lagði hann fast að mér um að vera í kjöri. Hinu trúi ég, að ýmsir aðrir menn í Bændafl. hafi talað nógu illa um mig. Þessu næst skal ég þá halda mig við það, sem sagt hefir verið í umr. því hefir verið kastað fram, að ég væri ómagi á Bændafl. En ég kannast ekki við það. Ég tel mig hafa verið fullkomlega matvinnung, og mun hv. 10. landsk. ekki geta dregið úr því. Ég fékk langhæsta atkvæðatölu af frambjóðendum flokksins, þó önnur kjördæmi væru stærri. T. d. hefts bændaflokksmaðurinn í Eyjafirði átt að fá undir 700 atkv. til þess að fá sama hlutfall. Ég hefi því fært flokknum drjúgan skerf og unnið vel fyrir mat mínum. Auk þess sýndi það, að ég hafði 173 persónuleg atkv., að eitthvert traust hefir verið í mer. Ég efast ekki um, að einstaka íhaldssálir í Bændafl. hafi verið á móti mér og því ekki kosið mig. En það hefir verið sagt við mig af skilagóðum mönnum, að ég mundi aldrei á þing komast, því að Eyfirðingurinn mundi hafa miklu fleiri atkv. en ég. Hitt veit ég, að utan Árnessýslu mun ég hafa dregið atkv. að Bændafl., þar á meðal um 20 atkv. í Reykjavík. Ég hefi því verið drjúgur liðsmaður, og sannast að segja er ég lífgjafi hv. 10. landsk. Hann hefði ekki komizt á þing, hefts ég ekki verið í kjöri. Mér finnst hann illa hafa þakkað lífgjöfina. Bæði hv. 10. landsk. og hv. 1. þm. Skagf. hafa talað um, að flokkarnir ættu landskjörnu þingmennina.

Ég notaði ekki það orð

. Ættu sætið. En við þurfum allir eitthvað undir okkur til að sitja á. Ég fyrir mitt leyti vil nú algerlega neita þessu, og séstaklega því, að Bændafl. eigi nokkuð í mér, því að ég á mig sjálfur. Ég vann fyrir mer. En hvað liggur nú í því, að flokkarnir eigi sætin og eigi uppbótarþingmennina? Það hlýtur að liggja í því, að þeir eigi þá alveg eins og menn eiga kýrnar sínar og nautin og hrossin og það var einmitt það, sem var gert til forna. Þrælarnir voru eign herra sinna, og þeir höfðu leyfi til að slá þá af. Þetta er það, sem þessir herrar vilja hafa; það er argasta þrælahald, eða verra en það, argasta skepnuhald. Þá var það annar þessara hv.þm., sem ég nefndi áðan, sem sagði það, að menn væru rækir úr flokki, ef þeir skiptu um skoðun eða flokk. Mér þótti þetta dálítið skrítið Ég hélt, satt að segja, að það mundi vera það almenna, að þingmenn skiptu um flokk af því að þeir skiptu um skoðun, og að það væri eiginlega skoðunin, sem gilti. En það kemur ekki heim við það, sem hv.þm. sagði í þessu sambandi, að eina ástæðan til þess, að þm. gætu misst kjörgengi, væri, að þeir færu úr flokki. Nú er svo langt komið að ýmsir hv.þm. vilja svo vera láta, að landsk. þingmenn eigi að missa kjörgengi fyrir að skipta um skoðun. En sé slíkt réttmætt um landsk.þm., þá nær þetta líka til hinna kjördæmakjörnu. Þá verð ég lítillega að minnast á hann „afa“ minn. Ég hefi nú í þingbyrjun minnt hann á það, að mér virðist hann ekki vel frændrækinn. Mér fannst, þegar hann byrjaði ræðu sína, að hann ætlaði að fara að taka sig á, því að hann talaði svo fagurlega í minn garð, að ég varð mestum klökkur, sem von er um gamlan mann. En þegar fram í sótti ræðuna, fannst mér heldur fara að breytast hljóðið Mér kom það dálítið á óvart, að hann byrjaði svona fagurlega, því að sama daginn var ég kallaður flokkssvikari í Morgunblaðinu. En ég trúi, að fátt fari þar inn, sem þessi hv.þm. hefir ekki samþ. Hann lapti hér greinina, sem skrifuð var um mig í Tímanum í kosningahita. Skal ég ekki fara neitt sem heitir út í að ræða um þessa grein. En mér fannst hún ekki rétt rakin, því að ýmislegt var þar sagt vel um mig líka. Annars hefi ég ekki yfirleitt erft það við menn, þó að þeir hafi sagt ýmislegt um mig í pólitískum hita. En ég hefi farið meira eftir því, hvernig þeir hafa að öðru leyti hagað sér í sambúð við mig. Og þessi maður, sem skrifaði þessa grein, hefir sagt margt vel um mig í Tímanum og hefir gert margt vel til mín. En mér þykir rétt að geta þess, að ég hefi aldrei orðið var við, að heimastjórnarfl. né aðrir flokkar út af honum, með Sjálfstfl. síðast, hafi nokkurn tíma gert mér nokkurn skapaðan hlut til þarfa. Svo að þarna er þó nokkur munur á. Í þessari áminnztu ræðu var hv.þm. að minnast á einkafyrirtæki, á lyfjabúð dóttur minnar. Ég a. m. k. skildi ekki grein þessa svo, að þar væri sveigt neitt að henni. Um þetta er yfirleitt það að segja, að það hefir enginn maður nefnt við mig neitt um lyfjabúð, fyrr en hv.þm. G.-K. gengur einu sinni til mín hér í salnum og spyr mig um það, hvernig mér lítist á á koma með frv. um lyfjasölu. Ég mun hafa vísað honum til form. flokksins um það. Önnur orð fóru ekki milli mín og hans um þetta, og enginn jafnaðarmaður hefir nefnt þetta við mig né framsóknarmaður. Ég hafði yfir höfuð ekki hugmynd um, að hér lægi neitt undir steini, fyrr en í Framsóknarblaði - eftir að mér var vikið úr flokknum - var verið að dylgja um það, að ég væri að færast nær stjórnarflokkunum af persónulegum hagsmunaástæðum, og sagt, að á mér væri snöggur blettur. En ekki voru Bændaflokksmenn svo hreinskilnir að segja þetta við mig, en þó var hreinskilinn sjálfstæðismaður, sem sagði mér þetta. Þá fyrst vissi ég, að þetta hafði gengið um eins og rógur í Bændafl. Ég er mjög hissa á því, að þetta skuli vera borið upp. Það er enginn fótur fyrir þessu og þetta er blátt áfram heimska. Það er kunnugt, að Framsfl. og jafnaðarmannafl. gerðu til mín sendimenn austur á Eyrarbakka. Þeir leituðu til mín um samninga, en ég ekki til þeirra. Ég hefi aldrei vitað það, þegar menn koma til manns til að leita samninga við hann, sem þeir eru upp á komnir, að þeir byrji á hótunum, að halda slíku fram væri heimskulegt. Ég þurfti heldur ekki að taka á móti neinum hótunum. Ég hefi það fyrir satt, að hv.þm. V.-Ísf. sé enginn einokunarhestur, og bjóst ég við, að hann mundi vera á móti einokun í þessu efni, svo að málið gat ekki komizt fram í Nd., og allar hótanir um þetta hefðu orðið fyrir gíg. Að síðustu endaði hv.þm. með því að halda hjartnæma ræðu yfir mér og minna mig á siðferðisskyldu mína. Þetta minnir mig á smásögu eftir Mark Twain, þar sem hann lætur blaðastrák leggja lífsreglur einum af höfuðprestunum í Boston, sem þykir sérlega guðhræddur bær, og gera það vitanlega á þann hátt, að úr því verða mikil öfugmæli. Menn rífast nú um það, hvernig sögur Mark Twains séu til komnar sumar. Menn segja, að hann hafi skipt um persónur við hlutverk. Ég vil nú halda, að þessi saga um blaðastrákinn og höfuðprestinn sé ekki þannig til komin. Því nú hefir það komið fram hér á þingi, að hv.þm. G.-K. hefir tekið að sér hlutverk stráksins í sögu Mark Twain's, því að hann ætlar nú að fara að kenna mér, hvernig ég eigi að lifa. Ég viðurkenni þörf á íhaldsflokki í landinu. Ég lít svo á, að hið pólitíska líf gangi í öldum og þess vegna þurfi, a. m. k. stundum, að komast íhald að völdum. En ég er sannfærður um það, að á meðan hv.þm. G.-K. er form. þess flokks komist sá flokkur aldrei til valda í landinu, því að þessi hv.þm. er enginn foringi. Hann komst sem stjórnmálamaður út fyrir pollinn fyrir skömmu og átti þar hlut í samningagerð. Sá hlutur var ekki betur gerður en það, að allir, sem þar hafa á vit, hafa raun af haft. Þá vil ég ekki með öllu ganga framhjá því, að þessi hv.þm. var að minnast á krossa. Mér þótti merkilegt, að hann minntist á þetta, því að ég veit ekki betur en að hann sé „af medalíumanna tægi málsfiskur í stærra lagi“. En hann fékk engan kross fyrir norsku samningana. En til þess að kross væri settur á einhvern, var settur kross á bróður hans, svo að familían hefði þó eitthvað upp úr því. En ég finn, að maðurinn er ekki búinn að ná sér eftir þessa krossapínu sína. Og vildi ég ráða honum til að nefna ekki krossa oftar. Viðvíkjandi siðferðiskröfunum, sem minnzt hefir verið á, er það að segja, að ég lít svo á, að bændur megi alls ekki missa mig af þingi, og því sé það siðferðisleg skylda mín að vera á þingi nú. Þess vegna get ég ómögulega látið undan þessari siðferðisrollu hv.þm. G.-K., sem hann var með hér á síðasta fundi.

Jón Auðunn Jónsson Það var aðeins af því, að ég greip fram í fyrir hv.þm. S.-Þ., þegar hann var að halda sína löngu ræðu, að mér ofbauð sú raunasaga af óförum hans innan flokksins og vildi koma í veg fyrir, að hann segði að lokum: „Nú er svo komið, að ég fæ engu ráðið í flokknum nema ferðalögum; á þeim hefi ég ráð ennþá“. Um Hnífsdalsmálið er það að segja, að ég er honum þakklátur fyrir það alveg sérstaklega, að hann sem ráðh. lét rannsóknardómarann sitja í sex vikur eftir að hann taldi sig hafa fengið fullvissu um málið, til að vita, hvort ekki fyndist samband á milli mín og þeirra, sem þar voru sakfelldir. Með því var mér gerður sá stóri greiði að sanna það óvéfengjanlega, að ég hafði á engan hátt komið nærri málinu. En í sambandi við þetta mál, sem hér liggur fyrir, þá hefir verið minnzt á „fair play“ og hefir þar sérstaklega verið vitnað til Englendinga. Þar í landi er það föst regla, nema þingflokkur klofni í tvo líka hluta, að þingmaður segi af sér, ef hann gengur úr sínum flokki. Árið 1927, í næstsíðasta skipti sem ég var staddur í Englandi, þá var ég við slíka uppkosningu í Hull. Þingm. í Middle-Hull, sem var „liberal“ hafði sagt sig úr flokki sínum og gekk yfir í „labour“. Hann sleppti því þingsætinu og því varð að kjósa upp. Þetta var þó ekki uppbótarþingm. eins og í þessu tilfelli. Það verður ekki annað álitið en að flokkurinn eigi það sæti, sem hér um ræðir, og þá ekki sízt af því hér er um uppbótarsæti þingfl. að ræða. Kjósi þm. að yfirgefa sinn flokk, og skipti um skoðun, þá á hann að taka afleiðingunum með drengskap eins og hinir brezku „fair play“ þingm. gera.

Jónas Jónsson [óyfirl.]: Ég get verið stuttorður að þessu sinni, því að ræðumenn þeir, sem hafa ætlað að andmæla mér, hafa nú gefizt upp, svo það má kalla létt verk að fást við þá. Það er aðeins eitt atriði í ræðu hv.þm. G.-K., sem ég vildi lítillega taka til athugunar. Þessi hv.þm. talaði um það með dylgjutón í garð hv. 2. landsk., að hann hefði fengið íslenzka heiðursmerkið. Var auðheyrt, að hann vildi leggja honum það út til lasts. Mér hefði nú fundizt eðlilegast, að þessi þm. væri ekki að gera gys að heiðursmerkjum sér merkari manna. Annars held ég, að það hafi verið lítils háttar villa í ræðu hv. 2. landsk. Hann gleymdi nfl. að geta þess, að hv.þm. G.-K. fékk einu sinni heiðursmerki, en það var fyrir afskipti hans af norsku samningunum. Hafi hv. 2. landsk. átt að vera keyptur með heiðursmerki því, er hann hlaut, þá er ekki síður ástæða til að ætla, að hv.þm. G.-K. hafi verið keyptur, þó ekki væri nema frá sjónarmiði þeirra, sem halda því fram, að hann hafi beinlínis framið landráð með afskiptum sínum af norsku samningunum. Annars skal ég taka það fram, að ég fyrir mitt leyti tel hann ekki hafa framið landráð í því efni. Ennfremur vil ég geta þess, að ég átti engan þátt í því, að hv. 2. landsk. fékk þennan umrædda kross. Þvert í móti voru það flokksbræður hv.þm. G.-K. sjálfs, sem úthlutuðu honum þessu djásni, þeir Sig. Briem, Jóh. Jóhannesson og Ásgeir Siguðsson. Hafi þessi hv.þm. því óverðugur hlotið krossinn, bitnar sökin á þeim, en ekki mér eða stj., sem engan hlut átti að því. Hvað mig snertir, þá finnst mér ekkert undarlegt, eftir þeirri venju, sem verið hefir um úthlutun þessara heiðursmerkja, þó að maður, sem verið hefir sýslumaður í 40 ár og jafnan getið sér hinn bezta orðstír, hljóti viðurkenningu sem þessa. En sem sagt, það voru hinir áður töldu flokksbræður hv.þm. G.-K., en ekki ég, sem fundu það út, að sýslumaður Árnesinga ætti þetta lof skilið,. Umr. um mál þetta eru sýnilega að fjara út. Undir þeim hefir hv.þm. G.-K. viðurkennt, að að lögum sé ekki hægt að reka hv. 2. landsk. út úr þinginu. Aðalmaður Sjálfstfl. í kjörbréfanefndinni þorði ekki heldur að leggja það til. Eins og Sjálfstfl. hefir þannig gefizt upp, hafa fleiri og færri flokksmenn þeirra utan þings viðurkennt, að ekki sé nokkur brú í árás þessari á hv. 2. landsk. Það, sem þá er eftir, er það, hvort Bændafl. haft þá mórölsku aðstöðu sakir fortíðar sinnar, að hann geti heimtað manninn rekinn út úr þinginu vegna hinnar siferðislegu hliðar málsins. Í ræðu minni áðan sannaði ég það berlega, að sá flokkur eigi allra flokka sízt að tala um móral og siðferði frá stjórnmálalegu sjónarmiði séð, þar sem t. d. aðalmaður hans. Jón frá Stóradal, kaus sjálfan sig í stjórn kreppulánasjóðs. Það er meira en nokkur framsóknarmaður hefði gert. Hann ásamt Hannesi Jónssyni neitaði að styðja frjálslynda vinstri manna stjórn undir forsæti Ásgeirs Ásgeirssonar o. fl. o. fl. Allt þetta hefir hv. 10. landsk., sem nú er formaður yfir einum manni, viðurkennt rétt. Þá er að athuga, hvernig flokksbrot þetta hefir komið fram gagnvart hv. 2. landsk. Þar er yfirlýst af honum sjálfum, að þessir flokksbræður hans hafi jafnan setið á svikráðum gagnvart honum, og að síðustu hrakið hann úr flokknum. Þegar allt er þannig í pottinn búið, er það bersýnilegt, að hv. 10. landsk. og þeir, sem honum kunna að fylgja að málum, hafa svo siðferðislega veikan málstað, að þeir geta engar kröfur gert, sem byggjast eiga á pólitísku siðferði. Sé ég svo ekki ástæðu til að tala öllu meira um þetta mál. Uppgjöfin hjá andstæðingunum er jöfn á báðar hliðar, jafnt hina formlegu sem siðferðislegu. Þessi skollaleikur á því að fara í sömu gröfina og tilraun þessara fugla í fyrra um að rugla skipun þingdeildanna með hrekkjabrögðum.

Jakob Möller [óyfirl.]: Það er misskilningur hjá hv.þm. S-Þ., að þeir, sem halda því fram, að það sé lagalega rangt að láta Magnús Torfason eiga sæti áfram á Alþingi, hafi gefizt upp. Andmælendur okkar, hv.þm. S.-Þ. og félagar hans, hafa ekki getað fært neitt það fram máli sínu til stuðnings, er sanni það að hann eigi þingseturétt. Þeir telja það t. d. fjarstæðu eina, að um tvær tegundir þingmanna geti verið að ræða. Ef þessir hv.þm. vildu athuga fortíðina, hlytu þeir að sannfærast um, að þessi skoðun þeirra er röng, því að þingið hefir jafnan verið skipað tveimur tegundum þm. allt frá því að það var endurreist, og er enn, þar sem nú eiga sæti á því bæði kjördæmakjörnir og landsk.þm. Þetta fyrirkomulag er ekki aðeins hér á landi, heldur er það svo um nær allan heim, að þingin séu skipuð mönnum með mismunandi kjörgengisskilyrðum. Að hér sé um fjarstæðu að ræða, eru því firrur einar. Það vill nú líka svo vel til, að hjá okkur taka lögin af öll tvímæli um það, að það gegnir allt öðru um landskjörna þm. en kjördæmakjörna, þar sem 133. gr. kosningalaganna gerir beinlínis ráð fyrir því, að hægt sé að svipta þingmenn kjörbréfi, án þess þó, að hann hafi misst kjörgengisskilyrði samkv. 28. gr.stjskr. Þetta sýnir alveg ótvírætt, að löggjöfin gerir ráð fyrir tveimur tegundum þingmanna, sem hafi mismunandi réttaraðstöðu í þinginu. Sé það ennfremur athugað, hvernig þingmennirnir eru kosnir, verður hið sama upp á teningnum. Uppbótarþingmenn ná kosningu fyrir það eitt, að svo og svo mörg atkv. hafa verið greidd flokknum. Þeir eru því kosnir með flokksatkv. að meira eða minna leyti, því að enginn þeirra fær persónulega nógu mörg atkv. til þess að ná kosningu. Kjósandinn, sem greiðir flokknum atkv., veit því ekkert, hvaða mann hann er að kjósa. Uppbótarþingmaður, sem þannig kemst inn í þingið, á því engan siðferðislegan rétt til þingsetu eftir að hann hefir orðið viðskila við flokk sinn. Það skiptir vitanlega engu máli, hvaða flokkur hér á hlut að máli, hvort það er frekar „góður“ eða „slæmur“ flokkur. Hinar almennu reglur verða að gilda hér. Segi ég þetta hér sakir þess, að mér virtust það vera helztu rökin gegn þessu hjá hv.þm. S-Þ., að Bændafl. væri svo slæmur flokkur, að hann ætti ekki skilið að njóta hins sjálfsagða réttar síns. Um það hefir nokkuð verið deilt, hvað séu lög og hvað sé sanngjarnt í slíku tilfelli sent þessu. Þó hefir enginn treyst sér til þess að mótmæla því, að það sé réttlátt, að sá þm., sem á þing er kosinn fyrir flokksatkv., eigi að víkja af þingi, þegar hann hefir svikið flokk sinn. Hv. þm. S.-Þ. hefir komizt lengst í andmælum gegn því, þar sem hann hefir reynt að mótmæla þessu á þeim grundvelli, að í Bændafl. séu svo vondir menn, sem svo illa hafi breytt gagnvart Framsfl., að þeir geti ekki átt neina siðferðislega kröfu til réttlætis í þessu máli eða öðru. Hvort sem mál þetta verður rætt lengur eða skemur og hvaða skýringar sem hv.þm. S.-Þ. kann að bera fram máli sínu og samherja sinna til stuðnings, þá er enginn vafi á því, að réttarmeðvitund almennings krefst þess að uppbótarþingmaður fylgi flokki sínum að málum, eða víki af þingi ella, því að hann er ekki kosinn persónulegri kosningu, heldur gegnum flokkinn. Í þessu sambandi vil ég minna á skylt tilfelli, sem kom fyrir nú ekki alls fyrir löngu í bæjarstjórn Reykjavíkur. Eins og marga mun reka minni til, þá sagði einn bæjarfullfrúi Alþfl., Sigurður Jónasson, sig úr Alþfl. Strax daginn eftir kemur fram sú krafa í blaði flokksins, að hann leggi niður bæjarfulltrúaumboð sitt og játi jafnframt af störfum í niðurjöfnunarnefnd, en í þá nefnd hafði hann einnig verið kosinn af flokknum. Auk þessa fékk hann fleiri áskoranir um að leggja niður umboð sitt. Nú var það ekki svo, að maður þessi væri kosinn í bæjarstjórnina á svipaðan hátt og uppbótarþingmaður er kosinn til Alþingis. Það vissu vitanlega allir, sem greiddu Alþfl. atkv. við bæjarstjórnarkosningar þær, sem Sigurður var kosinn í bæjarstjórnina, að þeir voru að kjósa Sigurð Jónasson. Það er því óneitanlega töluvert merkilegt, að Alþfl., eftir að hafa tekið þessa afstöðu til þessa atriðis, skuli nú geta gengið þvert á móti sjálfum sér og greitt atkv. með því, að Magnús Torfason skuli eiga að sitja áfram á þingi. Og þetta er þeim mun óskiljanlegra, þegar þess er ennfremur gætt, að stjórnmálaflokkur þessi hefir hvað eftir annað lýst yfir því, að hann vilji vinna að þeirri breyt. á dómstólunum, að dæmt verði sent mest eftir réttarmeðvitund almennings. Og flokkurinn þóttist einmitt vinna að þessu með breyt. þeirri, sem gerð var á hæstaréttarlögunum síðastl. vetur. Nú er það ekki svo, að hér sé á nokkurn hátt verið að fara fram á það, að Alþingi dæmi í þessu máli gegn lögum eða réttarmeðvitund almennings, því að það er ekkert það, hvorki í kosningalögunum eða í stjórnarskránni, sem mælir gegn því, að uppbótarþingmaður víki af þingi um leið og hann hefir orðið viðskila við flokk sinn. Þvert á móti hnígur allt að því, að þess sé beinlínis krafizt. Og eigi Alþingi að dæma eftir réttarmeðvitund almennings, þá er enginn vafi á því, að því ber að úrskurða Magnús Torfason út úr þinginu. Enda hefir enginn treyst sér til að andmæla því. Hvað snertir ákvæði stjskr., þá kveða þau skýrt á um það, að uppbótarþingsætunum eigi að úthluta til jöfnunar á milli þingflokka. Það er því augljóst, að uppbótarþingmaður, sem farinn er úr flokki sínum og orðinn andvígur honum, getur ekki uppfyllt það skilyrði stjórnarskrárinnar að vera til jöfnunar fyrir þann þingflokk gagnvart öðrum þingflokkum. Slíkur maður á því samkv. stjskr., kosningalögunum og réttarmeðvitund almennings umsvifalaust að víkja af þingi.

Jón Baldvinsson [óyfirl.]: Hv. þm. G.-K. vék því enn til Alþfl. og jafnframt að nokkru leyti til mín, hvort við mætum það meira að hanga við völd enn um nokkurt skeið heldur en trúnað okkar við lýðræðið. Þetta sýnir, að nú er þessi hv.þm. að gefast upp við að halda því fram, að hv. 2. landsk. eigi að víkja af þingi vegna ákvæða stjskr. En hv.þm. gengur framhjá stóru atriði, úr því að búið er að slá því föstu, að ekki sé hægt eftir ákvæðum stjskr. að víkja hv. 2. landsk. af þingi, en það er að meta ástæðurnar fyrir því, að þessi umræddi þingmaður gekk úr flokki sínum, - hvort það hafi verið hans sök eða flokksmanna hans. Mín tilfinning segir mér, að aðbúð Bændafl. gagnvart þessum manni hafi frá upphafi verið á þá lund, að erfitt hafi verið fyrir hann að sætta sig við hana. Ég minnist þess jafnframt, að frá því fyrsta, er ég man eftir, hefir þessi hv.þm. fylgt líkri skoðun í stjórnmálum og nú og yfirleitt fylgt málum á svipaðan hátt og nú. Aftur á móti hefir Bændafl. tekið á annan veg á málunum nú en á meðan þeir, sem hann skipa, voru í Framsfl. Þetta finnst mér að taka þurfi allt til greina, ef fara ætti þá leið og skora á manninn að víkja af þingi. Hvað snertir trúnaðinn við lýðræðið, þá tel ég, að hann eigi m. a. að vera fólginn í því, að halda fast við stjórnarskrána, en það hefi ég þótzt sýna undir þessum umr., að við Alþfl.menn viljum gera. Menn hafa óspart vitnað í kosningalögin þeirri skoðun sinni til stuðnings, að þm., sem líkt stendur á um og hv. 2. landsk., eigi að víkja að þingi. Aftur á móti hefir ekki af þessum mönnum verið vitnað eins til ákvæða stjskr. um þetta atriði. Mér fyrir mitt leyti finnst mjög lítill munur á ákvæðum fyrrv. stjórnarskrár og þeirrar, sem nú gildir, hvað atriði það snertir, sem hér er um deilt. Það er engin breyt. á stjskr. frá því, sem áður var, um það, að því er slegið föstu, að þegar eftir almennar kosningar úrskurðar lands kjörstjórn, hvernig þingið skuli skipað, eftir úrslitum kosninganna, og eftir það verður ekki við þingmönnunum hróflað, nema þá því aðeins, að þeir hafi tapað hinum almennu kjörgengisskilyrðum. Í þessu sambandi er alltaf vitnað í 133. gr., en það ber að sama brunni með þá gr.; hún á við það, er þing er sett á laggir þegar að afstaðinni kosningu, sbr. það, sem segir í 26. gr.stjskr., að þingmenn skuli kosnir til 4 ára. Ákvæði beggja þessara greina miðast við það, þegar þing er sett á laggirnar að afstaðinni kosningu, eins og greinilega er tekið fram í stjórnlagafræði eins af lagaprófessorum háskólans. Skilningur hans á ákvæðum stjskr. finnst mér eigi að standa óbreyttur þrátt fyrir þá breytingu á skipun Alþingis, sem varð við síðustu endurskoðun stjskr. Hv. 3. þm. Reykv. dró inn í umr. dæmi úr bæjarstjórn Reykjavíkur, þar sem fulltrúi Alþfl. í bæjarstj. sagði sig úr flokknum og flokkurinn gerði kröfu til þess, að hann viki úr bæjarstjórninni; en hv.þm. þagði yfir því, hvort meiri hl. bæjarstj., sjálfstæðismennirnir, hefði átt nokkurn hlut í þeirri kröfu. Meiri hl. gerði enga slíka kröfu, heldur vék maðurinn úr bæjarstjórninni eftir kröfu Alþfl. Bændafl. hefir nú farið fram á það við hv. 2. landsk., að hann víki af þingi, en mér skilst, að aðbúð flokksins við þennan hv.þm. sé öll önnur og ósambærileg við aðstöðuna milli Alþfl. og Sigurðar Jónassonar. Þegar á að meta þessar tvær aðstöður persónulega, finnst mér ég ekki geta skorað á hv. 2. landsk. að verða við kröfu Bændafl. um að leggja niður þingmennsku.

Má ég skjóta fram í?

. Hv. þm. getur sjálfsagt fengið að tala á eftir mér. Þá var hv.þm. að tala um tvær tegundir þingmanna, og sýnir ræða hans, hvernig má teygja það spursmál endalaust. Það er rétt, að þm. öðlast þingsæti á tvennan hátt, en eftir að þing er sett á laggir, hafa þm., sama rétt, - enginn settur lægra en annar. Ég álít því, að sömu ákvæði gildi enn fyrir alla þm. og gilt hafa áður um það, hvernig þeir missa þingsæti sín. Hv. þm. G.-K. vitnaði í Jón heitinn Þorláksson og þær tillögur, sem hann hefði gert viðkomandi kosningalögunum sérstaklega. Það er að vísu rétt, að Jóni Þorlákssyni þótti um of sveigt að ákvæðum stjskr. í kosningalögunum um að, rýra áhrif flokka á skipun landskjörslista, og það er líka rétt, að ég leit eins á, að ákvæði stjskr. væru brengluð með kosningalögunum. En það er eins, þó stjskr. hefði ekki verið þannig brengluð, að í henni felast engin ákvæði, sem réttlæti það, að hv. 2. landsk. væri vikið af þingi, og því verður hver og einn að gera það upp við sínar tilfinningar, hvort gildar ástæður eru fyrir kröfu Bændafl. eða ekki.

Frsm. minni hl. (Gísli Sveinsson) Ég tel rétt, að nú sé sagt hið síðasta orð af hálfu minni hl., sem þarf að segja í sambandi við það, sem komið hefir fram í þessum umr., því að gera má ráð fyrir, að ekkert nýtt komi fram hér eftir til andmæla okkar áliti, heldur verði það meira endurtekning og árétting á því, sem þegar er fram komið og aðallega var tekið fram í byrjun þessarar umr. Það, sem einkanlega er um deilt, er í fyrsta lagi, hvort lög eru fyrir hendi til þess að uppfylla kröfu Bændafl. um að hv. 2. landsk. víki af þingi, þar sem hann sem uppbótarþm. flokksins hefir sagt skilið við hann. Í annan stað, að þótt einhverjir teldu svo vera, þá ætti þetta mál samt af einhverjum ástæðum, mér meira eða minna ókunnum, að sofa nú um stund. Í þriðja lagi, hvort hér er um tvær tegundir þm. að ræða eftir þeim ákvæðum, sem gilda í stjskr. og kosningalögum. Um hið síðasta atriði hefir enginn úr minni hl. n., sem er hér í samræmi við Sjálfstfl. og Bændafl., né nokkur af andmælendum okkar sannað, að ákvæði vantaði í l. þessum til þess að hægt væri að skera úr þessu máli, en andmælendur okkar hafa aðeins sagt, að ákvæði 28. gr.stjskr. hindruðu, að hægt væri að taka kæru Bændafl. til greina, og að engin önnur kjörgengisskilyrði en þau, er þar væru sett, væru fyrir hendi. Þó hefir enginn þeirra treyst sér til að mótmæla því, að kjörgengisskilyrðin í 28. gr., sbr. fyrri málsgr. 29. gr., væru aðeins almenn skilyrði. Ég hefi sýnt fram á, að fyrir utan þessi almennu skilyrði hljóti að vera önnur - og það meira að segja í sjálfri stjskr. - kjörgengisskilyrði, sem tvímælalaust ber að uppfylla af þeim, er á þingi sitja. Hin almennu skilyrði þarf ekki um að ræða; þau hafa gilt gegnum alla stjskr. þessa lands frá upphafi, aðeins hefir þeim verið fækkað eftir því, sem álitið hefir verið að mætti gera með tilliti til almennrar og þinglegrar þróunar á hverjum tíma, en þeim er ekki hægt að komast framhjá fyrir það Ég hefi bent á eitt kjörgengisskilyrði, sem stendur í síðari málsgr. 29. gr., þar sem sérstaklega er tekið fram, að þeir þm., sem taka að sér viss störf, verði ólöglegir á Alþingi og verða að úrskurðast burtu þaðan, ef þeir ætla sér að sitja þar eftir sem áður. Hv. frsm. meiri hl. n. játaði, að hann hefði ekki haft þetta ákvæði hugfast við samningu síns nál. Í öðru lagi er þetta nýja skilyrði, sem með kosningal. er sett og vitanlega er ekki annað en það, sem stjskr. ætlast til og tekur fram í 26. gr. c., en það er það kjörgengisskilyrði, sem menn verða að líta svo á, að þeir þm. verði nauðugir viljugir að uppfylla, sem flotið hafa inn á atkv. sérstaks flokks sem uppbótarþingmenn, og eru honum svo háðir frá byrjun, að þeir verða alls ekki skildir frá flokknum meðan þeir eiga að halda þingsæti. Það er því næsta ótrúleg saga, þó sönn sé, að þeir hinir sömu menn, er voru með í því að setja þetta skilyrði í l. og gjarnan vildu að flokkarnir hefðu enn fastari tók á þm. en raun varð á, vilji nú ganga framhjá þessu alveg ákveðna skilyrði. Það er hörmulegt til þess að vita, að Alþfl. skuli nú dag eftir dag ekki aðeins traðka á áður gefnum yfirlýsingum í þessu efni, heldur blátt áfram afneita í víðtækari skilningi þeirri stefnu, er hann hefir áður fylgt. Sumir telja þetta sorgarleik, aðrir skrípaleik, sem ekki geti framið nema alræmdir loddarar. En hvað sem þessi leikur er kallaður, þá er réttast að slá því föstu nú að síðustu, sem orðin er staðreynd í þeirra framkomu, að þeir hafa afneitað sinni eigin stefnu. Og þegar þeir utan þings í blöðum og umræðum fara að gera grein fyrir sinni afstöðu, þá eru til vitni, sem tala á móti þeim, - það eru þeirra eigin orð, sem þeir ekki komast fram hjá. Því að hér er um að ræða tvær tegundir þm. og það átti að vera svo og á vitorði allra. Eins og hv. 3. þm. Reykv. hefir réttilega tekið fram, gilda um þessar tegundir þingmanna mjög hörð og ákveðin kjörgengisskilyrði, sem ekki verður framhjá komizt. Þessar tegundir eru tvær. - mætti raunar segja þrjár, en þó í aðalatriðum ekki nema tvær, fyrst þeir kjördæmakjörnu, sem búa við sömu skilyrði og áður, þau, að ef þeir ná þingsetu, halda þeir sínu sæti kjörtímabilið á enda, nema þeir taki sæti í hæstarétti, sem raunar mátti búast við, að einn núv. þm. mundi gera, en hæstv.dómsmrh. sá þó um, að það varð ekki. Að öðru leyti sitja þeir við sömu skilyrði og að undanförnu og eru ekki bundnir við sinn flokk eftir að þeir hafa náð þingsetu, fremur en verkast vill. Hin tegundin eru uppbótarþingmennirnir, sem fram yfir kosningar eru alveg ónafngreindir og fá sín sæti ekki fyrir persónuatkvæði, heldur vegna atkvæða, er þingflokkunum eru greidd, - þeir geta ekki komizt á þing nema á fylgi þess flokks, er þeir teljast til og ekki setið á þingi nema sem fulltrúar þess flokks. Þetta sýna og sanna öll ákvæði stjskr. og kosningalaga, sem hér að lúta. Þetta sýnir m. a. 133. gr., sem vitnað hefir verið til, þar sem gert er ráð fyrir, að skipt verði um uppbótarþingmenn eftir að landskjörstjórn hefir úthlutað uppbótarsætum að aflokinni aðalkosningu, og komið geti fyrir, að uppbótarþingmaður missi við það umboð sitt þrátt fyrir það, þótt hann hafi ekki á nokkurn hátt sjálfur spillt sínum rétti. Þetta sýnir, að hér er um nýja tegund þm. að ræða, sem ekki eiga tilverurétt nema í sambandi við flokk, líka með tilliti til þess, að utanflokkamenn geta aldrei náð uppbótarsæti, sem er óbein en sterk sönnun fyrir því, að uppbótarþingmenn eru óskiljanlegir frá þeim flokkum, sem þeir fljóta á inn í þingið, - ella geta þeir ekki haldið sínum sætum. Það er eftirtektarvert, að enginn meðal andmælenda okkar hefir borið það við að reyna að sýna fram á, að svo væri ekki, heldur hafa þeir farið í kringum málið, og sumir jafnvel reynt að bjarga sér á því hálmstrái að halda því fram, að hv. 2. landsk., sem hér velkist dag eftir dag fyrir vindum og sjóum, sé enn í þeim flokki, sem hann hefir sagt skilið við. Nú er það sannanlegt, hvað sem hinn kærði sjálfur segir, og verður sannað, því það er nú einusinni ekki regla að taka framburð kærða sem óskeikulan grundvöll dóma, að hinn ákærði er genginn úr sínum flokki og hefir þannig misst allan rétt bæði eftir beinum ákvæðum og anda stjskr. og kosningalaga til þess að sitja á þingi. Hitt hefir blandazt inn í umr., að jafnvel þótt þessi ákvæði hefðu engin verið fyrir hendi, og meira að segja verið viðurkennd af þeim mönnum, sem reynt hafa að bera blak af kærðum, að siðferðisleg skylda hans væri að segja af sér þingmennsku. hvað sem öllu öðru liði. Hv. þm. G.-K. hefir eins og aðrir gengið út frá því, að ákvæðin í stjskr. og kosningalögum væru gildandi, en þó lagt til, að önnur leið væri farin, af því að hann vissi, að meðhaldssemi hv. 2. landsk. myndi aldrei úrskurða hann af þingi samkv. ákvæðum l. Hann áleit, að nauðsynlegt væri að fá það fram, hvað flokkarnir ætla sér með atkvæðum sínum. Hv. þm. vildi fá það glöggt fram, ef stjórnarliðið greiddi atkv. móti brtt. hans, að Alþfl. og meira að segja Framsfl. gengi skýlaust á móti sínum yfirlýstu skoðunum. Með atkvgr. um brtt.hv.þm. G.-K., eins og hann hefir nú orðað hana með nýrri brtt., fæst gleggri prófsteinn á afstöðu þessara flokka heldur en með rökst. dagskránni einni saman, sem þó brýtur allgreinilega í bága við anda stjskr. og kosningal. og sýnir ljóslega, hve flaumósa hv. meiri hl. n. hefir lokið sínu áliti. Hv. þm. S.-Þ. talaði margt hér í dag, en fátt eitt merkilegt. Ræða hans er gott dæmi um það, hvernig þessi foringi tekur á málum. Hann gerði sér far um að flytja fréttir af fundi kjörbréfan., sem hann hefir sjálfsagt eftir einhverjum meirihlutamanninum í kjörbréfan. Það má telja meira en litla óvarkárni að trúa slíkum manni fyrir svona hlutum, sem almennt þingsiðferði segir til um, að þegja skuli yfir, því að trúa honum fyrir nokkru er sama sem að hella vatni í hrip, sem öllu lekur. Hv. þm. S.-Þ. flutti þær fréttir af fundi kjörbréfan., að hv. 2. þm. Rang. hefði haldið því fram, að lagafyrirmæli væru ekki fyrir hendi til þess að fullnægja kröfu Bændafl. og því ætti að reyna samkomulag í n. um að afgr. málið á siðerðisgrundvelli. Ég lýsi því yfir, að þetta er rangt. Ég tel mig ekki lengur bundinn þagnarheiti um það, sem á þessum fundi gerðist, þegar slíkur fréttaflutningur er hafinn. Rétt frá skýrt gekk það þannig til í n., að tveir nm. úr meiri hl. létu í ljós þá skoðun, að hvað sem liði lagaákvæðum, þá væru þeir þeirrar skoðunar, að það væri siðferðisskylda, að hinn kærði víki af þingi. Er þetta kom fram, spurði hv. 2. þm. Rang.: „Eigum við þá að reyna að sameina okkur um dagskrá á þeim grundvelli?“ Þannig er sagan rétt sögð, og það er vitanlegt, að ekki Aðeins tveir menn í meiri hl. n. voru þessarar skoðunar, heldur eru margir fleiri það einnig. Það er meira að segja spursmál um hæstv. forseta. Við mig hefir hann ekki látið það í ljós, en þegar farið er að bera út slíkar sögur sem hv.þm. S.-Þ., má geta upp á ýmsu. Því verður ekki neitað, að tilgangur og andi stjskr. og kosningal. er sá, að hv. 2. landsk. láti af þingmennsku; það er siðferðiskrafa, hvað sem ákvæðum líður, að hann fari út úr þinginu. Nú er það vitað, hvernig stjórnarflokkarnir ætla að greiða atkv. Þeir gefa allt fyrir það, að mega hanga. Stj. þarf á atkvæði þessa manns að halda; það kom fram í raunarollu þeirri, sem form. Framsfl., hv.þm. S.-Þ., flutti hér í dag. Þegar hv.þm. V.-Ísf. hefði brugðizt í tveimur málum á síðasta þingi, þá hefði þessi hv.þm. komið í skarðið. Og „skarðið“ má ekki standa ófyllt. Hv. þm. S.-Þ. hefir gefið það upp, að hv. 2. landsk. eigi að vera áfram á þingi, af því að stj. þurfi á honum að halda, hvort sem þessum collega mínum í héraði þykir upphefð í slíkum úrskurði eða ekki, að vera einungis þinghæfur vegna þess, að hv.þm. S.-Þ. þarf á honum að halda. - Hitt þarf ekki að ræða, enda kemur það úr hörðustu átt frá stjórnarflokkunum, að vera að tala um skoðanakúgun og skoðanafrelsi. Það er kunnugt, að tvö síðastl. ár hefir ekkert skoðanafrelsi verið leyft í þeim flokkum, enda bannað í lögum flokkanna, sem er þráfaldlega beitt. Það getur komið fyrir strax á morgun, og kemur sjálfsagt oft fyrir áður en þessu þingi líkur. Það er því ekkert um það að segja, þótt hv. 9. landsk. sé að tala um þrælahald; það er náttúrlega misskilningur, að það komi neitt stjskr. við, því að hún ætlast til, að þm. hafi sannfæringu, en ef hann og hv. 6. landsk. endilega vilja kalla sig þræla, þá mega þeir það fyrir mér, enda ættu þeir sjálfir bezt um það að vita, hverra „þrælar og þý“ þeir eru.

Forseti (JBald): Þó að það hafi ekki beinlínis verið dregið í efa, að hv.þm. V.-Ísf. (Á.Á.) veiti núv. stjórnarflokkum stuðning sinn samkv. þar um gerðu samkomulagi, sem birt hefir verið opinberlega, þá vil ég út af ummælum, sem fallið hafa í þingræðum, geta þess, að áður en hv.þm. V-Ísf. lagði af stað í vesturheimsför sína átti hann tal um þetta við mig og bað mig um að geta þess opinberlega, ef með þyrfti, að afstaða hans um þetta sé óbreytt, og kvaðst hann mundu staðfesta þetta í bréfi til forseta Sþ. Hefi ég og móttekið bréf frá honum og segir þar: „Ef talið er, að ég hafi „stungið af“ frá samstarfinu, þá nægir að skila því frá mér opinberlega, ef með þarf, að slíkt sé tilhæfulaust og allt standi óbreytt“. - Þessi skilaboð flyt ég hér með.

Ólafur Thors Ég hefi ekki rétt til annars en að gera hér örstutta aths., enda hygg ég, að það muni nægja mér. Ég sé ekki ástæðu til þess að skipta mér frekar af þeim ummælum, sem hv.þm. S.-Þ. hafði í sambandi við þetta mál, fyrst og fremst af því, að hans langa ræða í dag liggur að mestu leyti fyrir utan það, sem um er deilt; það var meir til gamans heldur en að hægt væri að taka það alvarlega. Ég get ekki heldur verið að skipta orðum við sakborninginn í þessu máli. Mér skilst, að hann hafi staðfest það, sem hv.þm. S.-Þ. sagði um hann fyrir kosningarnar, að hann gerðist nú mjög gamlaður. Það er ekki hægt að halda virðingu á þingi með því að segja aðra sekúnduna: „Ég er í Bændaflokknum“, en svo aftur hina: „Það er búið að reka mig úr flokknum“ eða „ég sagði mig úr honum.“ Slíkur rökstuðningur er ekki til þess laginn að festa menn í trúnni á því, að landinu sé vel borgið með því að slíkur maður hafi úrskurðarvaldið á þingi Íslendinga. En að ég kvaddi mér hljóðs, var út af orðum hæstv. forseta, þeim er áðan féllu. Hann vildi leggja þann skilning í flutning brtt. minnar, að ég með flutningi hennar viðurkenndi, að skilningur hans á þessu máli væri réttur, og þar af leiðandi, að skilningur sá, sem hv.þm. V.-Sk. - studdur af hv. 1. þm. Skagf. - hefir mest barizt fyrir, væri rangur. Þetta er hinn mesti misskilningur. Hæstv. forseti er svo vel viti borinn maður, að honum ætti að vera það ljóst, að með till. minni meinti ég það eitt, að gefa þeim mönnum, sem eru á sömu skoðun í þessu efni og hann lýsti yfir að væri sín skoðun - og ég geri ráð fyrir, að hann meini yfirleitt það, sem hann segir, og ætlast ég til, að hann geri mér sama rétt og ég honum og geri mér ekki upp aðra skoðun en ég get tilefni til - að gefa þeim tilefni og tækifæri til að sýna trúnað sinn við anda stjskr. Mér er það ráðgáta, að jafnvitiborinn maður og hæstv. forseti er skuli halda því fram, að með því að greiða minni till.atkv. sé hann að meta persónulegar ástæður, sem komi til tilfinninganna, eins og hann tvisvar sinnum hefir sagt. Frá mínu sjónarmiði er þetta úr lausu lofti gripið. Ég tók það skýrt fram, að það snerti ekki kjarna málsins, af hvaða ástæðu M. T. hefir gengið úr Bændafl. Með minni till. er á engan hátt farið fram á, að þeir, sem henni greiða atkv., dómfelli M. T. fyrir að hafa farið úr Bændafl. Ég vil aðeins hitt, að hann taki rökrétta afleiðingu af þeirri staðreynd, að hann hefir farið úr Bændafl., af hvaða ástæðu sem það er. Hæstv. forseti sagðist vilja sýna trúnað sinn við stjskr. með því að fylgja henni, og eins og ég sagði í dag, getur hann sýnt trúnað við þann bókstaf, sem stjskr. innibindur, með því að greiða hinni rökst. dagskrá meiri hl. n. - að minni till. viðbættri - atkvæði. Þetta er óhrekjanlegt og alveg tvímælalaust, að honum hér að greiða atkv. með því, að þessi umtalaði hv.þm. víki af þingi. Eða ætlar hæstv. forseti að halda því fram, að það hafi vakað fyrir honum og Jóni heitnum Þorlákssyni í öllum þeim umr., sem þeir áttu um þetta mál, að það mætti ske skömmu ettir að flokkur hefði fengið úthlutaðan uppbótarþm., að þá gæti þessi sami þm. svikið sinn flokk og samt setið á þingi? Hvert einasta orð, sem um þetta var talað, hné í þá átt að skapa sem varanlegast jafnvægi með uppbótarþm. Aldrei var borinn kvíðbogi fyrir öðru en því, hvort tala uppbótarþm. nægði til þess að skapa fullnægjandi jafnvægi. Ég fullyrði það alveg hiklaust, að bæði hæstv. forseti og hinn látni formaður Sjálfstfl. hafi alla stund gengið út frá því, að þetta jafnvægi skyldi haldast, og alla stund lagt áherzlu á, að það héldist. Ég fer ekki fram á annað við hæstv. forseta en að það, sem var skoðun hans undir þessum umr., sé ennþá skoðun hans og að hann lýsi nú yfir því, að jöfnuðurinn eigi að haldast - að þm., sem gengur úr flokki sínum, eigi jafnframt að víkja af þingi, úr því að hann náði þingsæti sem uppbótarþm. ákveðins flokks. Vilji þess vegna hæstv. forseti sýna trúnað sinn við stjskr. - og það sagðist hann vilja, enda hefi ég enga ástæðu til þess að vefengja það -, þá hefir hann tvöfalt tækifæri til þess, annarsvegar að sýna trúnað sinn við bókstafinn, sem hann sjálfur trúir, og hinsvegar þann anda, sem hann barðist fyrir. Ég viðurkenni, að það er kannske fram á mikið farið við hæstv. forseta og flokk hans undir þeim kringumstæðum, sem nú eru fyrir hendi, að sýna þennan trúnað, því að öllum er það ljóst, að völdin velta á því, hvort meiri hl. Alþingis úrskurðar M. T. þingrækan eða úrskurðar honum þingsetu. Ég viðurkenni, að það þarf karlmennsku hjá hæstv. forseta og flokki hans til þess að halda trúnaði við hugsjónir sínar, en mig skyldi ekki undra hinsvegar, þótt svo gæti borið undir áður en langt liði, að flokkur hæstv. forseta geti átt einhverjum þeim atvikum að mæta, að hann óskaði að hafa ekki þurft að fella þennan dóm, sem flokkur hans fellir í þessu máli með því að bregðast stuðningi við mína till. - En hvað sem öllu líður, hefi ég talið það rétt, að það kæmi skýrt fram, hvað má sín meira í þessu efni, trúnaður okkar gömlu samherja við hugsjónir sínar í þessu máli eða tilhneigingin til þess að hanga við völd. Af þeim ástæðum hefi ég borið fram till. mína. Ég vil mælast til þess af hæstv. forseta að taka til rólegrar athugunar - og róleg athugun er honum lagin -, hvort ekki sé rétt og tvímælalaust hjá mér, að í minni till. felist enginn dómur um það, hvort M. T. hafi haft lögformlega ástæðu til þess að fara úr flokknum eða ekki. En frá þeirri staðreynd verður ekki vikið, að hann er farinn úr flokknum, og öllum hlutaðeigandi er skylt að taka þeim afleiðingum, sem af því verða og fullnægja öllu réttlæti.

Jakob Möller [óyfirl.]: Það er aðeins af því að hæstv. forseti meinaði mér að taka fram í ræðu hans áðan, að ég kveð mér hljóðs. - Hann bar fram þá spurningu til mín beinlínis, hvernig Sjálfstfl. hefði brugðizt við kröfu Alþfl. um að Sigurður Jónasson viki sæti úr bæjarstj. þegar hann fór úr Alþfl. Það kom aldrei til kasta Sjálfstfl. af þeirri ástæðu, að Sigurður Jónasson varð við kröfu Alþfl. og lagði niður umboð á þann hátt, að hann mun ekki hafa mætt á bæjarstjórnarfundum eftir að hann sagði sig úr flokknum, a. m. k. ekki neina ef vera kynni að hann hafi mitt á næsta fundi á eftir. Þannig bætir þetta í raun og veru við það, sem ég vildi hafa sagt áðan með því að minnast á þetta dæmi, að það var ekki aðeins það að Alþfl. gerði þá kröfu, að þessi fulltrúi hans legði niður umboð vegna þess að hann sagði sig úr flokknum, heldur fékk flokkurinn kröfunni að þessu leyti framgengt.

Jónas Guðmundsson Það er að bera í bakkafullan lækinn að vera að halda þessum umr. áfram. - þetta er mín síðasta ræða, svo að ég verð að láta mér nægja að drepa á örfá atriði, sem ég hefi punktað niður hjá mér undir þessum umr. Ég vil þá fyrst víkja að þeim ræðumanni, sem síðast talaði, hv. 3. þm. Reykv., og einmitt að taka það dæmi, sem hann flutti inn í þingið, sem nokkuð hliðstætt. Það var um það þegar Sigurður Jónasson fór úr Alþfl. á sínum tíma. Þá gerði Alþfl. ekki þá kröfu til bæjarstj., að hún ræki þennan mann.

Af hverju?

. Af því, að í Alþfl. gildir sú regla um starfsmenn hans og fulltrúa, að ef þeir fara úr flokknum annaðhvort af sjálfsdáðum eða eru reknir, þá leggja þeir jafnframt niður trúnaðarstörf í þágu flokksins. Þetta er það flokks-„disciplin“, sem Alþfl. hefir byggt upp. Flokkurinn á ekki að koma til annara að leita hjálpar til þess að reka þennan og þennan af því að hann vill losna við hann. Ég þekki það ekki, að í lögum neinnar þjóðar gildi þau ákvæði, að ef maður skiptir um flokk, skuli hann leggja niður þetta og þetta starf. Hann veit, að þegar hann tekur við starfi í þágu einhvers flokks, er hann bundinn við reglur síns flokks, og aðrar ekki. Í þessu sambandi er rétt að minnast á það, sem hv.þm. V.-Sk. kom að í sinni ræðu, að það hefði verið rétt í kjörbréfan. að gefa þessum hv.þm. (MT) siðferðislega áminningu. Og án þess að ég vilji fara mikið inn á það, þá er það rétt, að þetta kom til tals, eins og svo margt annað. Bæði ég og annar hv.nm. töldum, að svo mætti líta á, að maður, sem segði sig úr flokki, hefði siðferðislega skyldu til þess að leggja niður trúnaðarstörf, er hann hefði á hendi í þágu flokksins. En ég tók það fram þá, og vil gera það einnig hér, að ég tel, að hvorki mér né öðrum þm. beri að gefa neinum öðrum þingmönnum siðferðislega áminningu. Ef menn ekki taka það upp hjá sjálfum sér eða flokkurinn er ekki það vel skólaður, að hann geti komið þessu fram af sjálfsdáðum, þá ber þinginu ekki að skipta sér af þessu. Þetta er heimilisófriður, sem ekki átti að komast inn í þingið, sem þeir áttu að leysa, bændaflokksmennirnir, eins og þeir voru menn til, og eins og sjálfstæðismenn sjálfsagt hefðu gert einir, ef slíkur ófriður hefði komið upp hjá þeim. En hitt er ekki rétt, sem komið hefir fram í ræðum hv. 1. og 3. þm. Reykv., hv. 1. þm. Skagf. og hv.þm. G.-K., að uppbótarsætin séu eign flokkanna og að uppbótarþm. hafi annan rétt á þingi heldur en kjördæmakosnir þm., þannig, að þeir missi kjörgengi við að losna úr tengslum við flokk sinn. Þetta er rangt og hefir enga stoð í stjskr., og ef það hefði þar einhverja stoð, værum við landskjörnir þm. ekki undir 43. gr. stjórnarskrárinnar, þar sem segir, að alþingismenn séu eingöngu bundnir við sannfæringu sína, en eigi við neinar reglur frá kjósendum. En það eru reglur frá kjósendum, þegar flokksstjórnir leyfa sér að þrengja kosti einstakra þm. svo, að þeim sé ekki vært í flokknum. Ef við ekki af flokkslegum aga eða af öðrum ástæðum segjum okkur úr flokknum, getur þingið ekki svipt okkur þeim rétti. En okkar flokkur verður að líða við það, að við höfum svikið hann. Sá flokkur, sem er svo óheppinn að fá mann á þing, sem bregzt trausti hans, verður að bera afleiðingarnar af því. Ég skal bæta því við, að í þessu sambandi skiptir það ekki máli um hæstaréttardómarana, sem hv.þm. V.-Sk. var að tala um, því að það er blátt áfram tekið fram í stjskr., að þeir séu ekki kjörgengir. Það stendur þar í ákveðinni grein, að þeir dómendur, er ekki hafa umboðsstörf á hendi, séu ekki kjörgengir. Þeir geta því ekki boðið sig fram til þings nema að hafa afsalað sér dómaraembættinu.  Hv. þm. G.-K. var að deila á Alþfl. fyrir að hafa brugðið trúnaði við sína hugsjón. En dettur nokkrum manni í hug, að það hafi verið hugsjón Alþfl. að mismuna þm. þannig, að sumir væru réttlausir gagnvart stjskr., en aðrir hefðu þann fyllsta rétt, sem hún getur veitt mönnum? Slík og þvílík hefir hugsjón Alþfl. aldrei verið Alþfl. hefir alltaf haldið fast við flokksvaldið, og það hefir Sjálfstfl. raunar gert líka, en að ætla að halda fast í flokksvaldið gagnvart einhverjum manni, en ekki öllum flokknum, það er ekki hugsjón. Það er kúgunartilraun - þrælahald, sem verið er að byrja á nú og aldrei hefir tíðkazt áður. Og ég vil benda á það að lokum, að ef farið er inn á þessa braut, er þingið komið á hina mestu ringulreið sem hugsazt getur, og stórhættulega braut. Nú er M. T. rekinn í dag. Hver verður svo rekinn á morgun? Þetta getur endað með því, að þingið geri lítið annað en bollaleggja um brottrekstur þingmannanna, fyrst hinna 11 landkjörnu og svo þingm. Reykjavíkur, og að störf þess verði að lokum lítið annað en að reka þingmennina. Og sjá þá allir, í hvert óefni komið væri.

Garðar Þorsteinsson [óyfirl.]: Ég hefi ekki blandað mér inn í þessar deilur, þó að talsvert tilefni hafi gefizt til þess, þar sem bæði hv. 6. landsk. og hv. 9. landsk. hafa látið þau orð falla, að við uppbótarþm,. Sjálfstfl. hlytum sóma okkar vegna að greiða atkv. með dagskrártill. meiri hl. kjörbréfan. Og þeir hafa jafnvel látið þau orð falla, að það bæri vott um þrælslund, ef við ekki gerðum það. Áður en ég vík að þessum ummælum, vil ég minnast á það fyrst, sem hv.frsm. meiri hl. sagði, að 28. gr.stjskr. væri að því er snertir kosningar og kjörgengi alveg tæmandi. Nú vil ég strax benda á það, að það hefir komið fram hjá hæstv forseta Sþ. og fleirum, að þeir teldu, að 133. gr. kosningalaganna bryti ekki í bág við stjskr., en í þeirri grein er því slegið föstu, að það sé hægt að svipta mann kjörbréfi, þó að hann hafi á löglegan hátt fengið það. Það, sem hæstv. forseti Sþ. mundi segja þessu til andsvara, væri helzt, að 133. gr. kosningalaganna ætti aðeins við á meðan þing væri að skipa sig. En þetta er ekki rétt, því að þótt gert sé ráð fyrir því, að 133. gr. sé beitt í slíkum tilfellum, þá er ekki því að neita, að þessi sami uppbótarþm., sem síðar kynni að verða sviptur kjörbréfi sínu, hefir alveg á sama hátt og þessir 11 uppbótarþm., sem hafa fengið kjörbréf, verið samþ. löglega inn á þingið, þótt hann síðar yrði sviptur kjörbréfi. Það skiptir engu máli, þó að í þessu tilfelli sé vísað til þess, að landskjörsstjórn eigi úrskurðarvaldið. Ég vil líka benda á eitt, sem sýnir, að þessa grein stjskr. á ekki að skoða sem tæmandi. Það er það, að til þess að verða uppbótarþm. þarf þingmannsefnið að hafa staðið á landslista, en getur hinsvegar með yfirlýsingu sinni fallið frá þeim rétti, eins og f. d. Vilmundur Jónsson landlæknir. M. ö. o., jafnvel þótt Vilmundur Jónsson uppfyllti skilyrði 28. gr.stjskr., var þó eitt kjörgengisskilyrði, sem vantaði til þess að hann gæti orðið uppbótarþm. Ef því væri slegið föstu, að þessi kjörgengisskilyrði 28. gr.stjskr. væru undir öllum kringumstæðum tæmandi, hvers vegna væri þá ekki Vilmundur Jónsson uppbótarþm.? Vegna þess að það er eitt kjörgengisskilyrði í viðbót, sem þarf að uppfylla, þó að um það megi deila, á hvern hátt eigi að orða það, hver sé réttur landkjörinna þm. og kjördæmakjörinna þm. Hvort sem það er rétt, að flokkurinn eigi uppbótarsætin eða ekki, þá verður því ekki neitað, að 26. gr.stjskr. gerir á þessum tveim tegundum þm. nokkurn mun. Ég vil benda á, að 26. gr. segir um uppbótarsætin, með leyfi hæstv. forseta: „Að öðru leyti fer um skipun jöfnunarþingsæta eftir kosningalögum.“ M. ö. o. að því er þessa menn snertir er lagaheimildin miklu rýmri. - 28. gr. heimilar ekki kosningal. að gera neina breyt. á þessu kjörgengisskilyrði, en það gerir 26. gr. að því er snertir uppbótarþm. Það má líka benda á, að þótt 133. gr. sé miðuð við skipun þingsins í upphafi, fellur samt niður umboð þm., sem löglega hefir verið samþ. af landskjörstjórn og síðan af þingi. En af hverju fellur það niður? Af því að almennar kosningar hafa sent, að hlutfallið, sem á að vera milli þingmannatölu flokks og kjósendanna, sem standa á bak við hann, hefir raskazt. Þessi röskun er sönnuð með kosningu, sem hefir farið fram. Ef hinsvegar hægt er að sanna, að slík röskun fari fram á þann veg - ekki vegna þess, að kjósendatala aukist eða minnki, heldur vegna þess að tala þm. flokksins minnkar með því, að þm. segir sig úr flokknum eða með því að uppkosning hafi farið fram, þá skal samkv. anda og orðalagi 133. gr. kosningal. bæta flokknum upp þann missi, er hann hefir orðið fyrir. Ég verð því að telja, að með þessu sé sýnt fram á, að það hefir ekki verið tilætlun stjórnarskrárgjafans, að upptalning 28. og 29. gr.stjskr. væri tæmandi. Það sýnir bæði 29. gr.stjskr. og 133. gr. kosningal. - Hvað sem þessu líður og hvort sem hægt er að deila um þetta eins og svo margt annað, verður ekki um það deilt, að það hefir verið tilgangur stjskrárgjafans, að þetta skyldi vera þannig. - Er því skylt að verða við kröfu Bændafl. um brottvikningu Magnúsar Torfasonar, að ég ekki minnist á þá siðferðislegu skyldu, sem hvílir á þessum hv.þm. að segja af sér þingmennsku. Á það hefir verið bent og hv. 6. landsk. orðið að játa, vegna upplýsinga, sem hv.þm. V.-Sk. gaf um það, hvað gerðist innan kjörbr.n., að það væri sitt álit, að Magnús ætti að víkja af þingi af siðferðislegum ástæðum. Hann segir hinsvegar, að það eigi að vera svo mikil „disciplin“ innan flokksins, að flokkurinn geti sjálfur látið menn leggja niður umboð sin. Þetta kveður við nokkuð annan tón en í gær, þar sem hann þá sagði, að það væri skylda allra landsk.þm. að greiða atkv. með dagskrártill. meiri hl. kjörbrn., því að annars væru þeir raunverulega að gera sjálfa sig að þrælum. Mér finnst það koma úr hörðustu átt, að jafnaðarmenn skuli tala þannig um þessa hluti, þar sem þeir hafa gert kröfu um það, að flokksmaður þeirra - Sigurður Jónasson - legði niður starf sitt í niðurjöfnunarnefnd Reykjavíkur, þegar hann sagði sig úr Alþfl. Sjálfur var þessi hv.þm. áðan að segja, að hann teldi fyrir sitt leyti siðferðislega skyldu þm., sem þannig stæði á um, að leggja niður umboð sitt. En hvernig er með þá menn, sem vitað er um, að hafa verið þessi tvö þing algerðir þrælar jafnaðarmanna - framsóknarmennina -, þá menn, sem aldrei hafa gert annað en að uppfylla kröfur jafnaðarmanna? Hvar sem þingmálafundir voru, stóð hver jafnaðarmaðurinn upp á fætur öðrum og skýrði frá því, hvaða atriði hefðu verið í 4 ára áætluninni og að þau hefðu öll komizt í framkvæmd. Og þeir drógu engar dulur á, að framsóknarmenn gerðu eins og jafnaðarmenn krefðust. Í Framsfl. ræður meiri hluti skilyrðislaust. Þeir þm. verða að víkja úr flokknum - og þá vitanlega af Alþ. -, sem ekki fylgja samþykktum meiri hlutans. Ég verð að telja, að þó að ég greiði atkv. bæði með till.hv.þm. G.-K., en á móti dagskrártill. meiri hl. kjörbrn., þá sé það í samræmi við þær skoðanir, sem flestir frjálslyndir menn hafa. Og hv. 6. landsk. verður hér á Alþ. að rísa upp og koma með fleiri rök, ef hann ætlar að sanna, að við sjálfstæðismenn sýnum nokkra þrælslund með því að styðja þá kröfu, sem hv. 6. landsk. meðgekk sjálfur að væri rett, að Magnús Torfason víki af þingi.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Ég skal ekki lengja mikið umr., en það eru aðeins tvö atriði, sem ég vildi koma að. Fyrra atriðið er það, að því er haldið fram, að eftir reglum Framsfl. eigi miðstjórn flokksins að ráða afstöðu þingmanna, og þeir þingmenn, sem brjóti í bága við flokkssamþykkt, eigi að víkja af þingi. Út af þessu vil ég taka það fram, að þetta er algerlega rangt, eins og sést bezt á því, að á haustþinginu 1933, þegar við rákum þá Jón í Stóradal og Hannes Jónsson úr flokknum af því að þeir vildu ekki hlíta flokkssamþykkt, fórum við aldrei fram á það, að þeir vikju af þingi. Þeir gátu farið eftir sannfæringu sinni, en við vildum ekki láta þá koma fram lengur á ábyrgð Framsfl. - 130 er því reginmunur á því, að hafa flokksskipulag, sem gerir ráð fyrir því, að þingmenn hagi sér eftir því, sem flokkurinn ákveður, og hinu, að menn geti ekki fylgt sannfæringu sinni. Fyrir þá menn, sem hafa sannfæringu í andstöðu við flokksviljann, er opin sú leið, að segja sig úr flokknum. Um hitt atriðið, sem líka er mjög rætt, hvort það sé siðferðisleg skylda hv. 2. landsk. (Magnúsar Torfasonar) að segja af sér þingmennsku, vil ég segja þetta: Það má vitanlega færa margt fram til stuðnings því, að uppbótarþingmenn, sem ekki fylgja lengur flokki sínum, þ. e. a. s. flokki, sem byggður er upp á venjulegum grundvelli, eigi ekki að sitja á þingi áfram. En hafa menn athugað það, að hér stendur alveg sérstaklega á, nefnilega þannig, að sá flokkur, sem hefir kosið Magnús Torfason á þing, gekk til kosninganna með þeirri stefnu, að innan flokksins skyldi ekkert ráða annað en sannfæring hvers eins. Engar flokkssamþykktir áttu að binda menn. Hafa menn athugað, að eftir eigin sögn stofnenda Bændafl. fóru þeir úr Framsfl. til þess að þurfa ekki að beygja sig fyrir flokkssamþykkt? Magnús Torfason var kosinn á þing fyrir Bændafl. með það fyrir augum, að hann væri ekki bundinn við neitt, sem héti flokkssamþykkt. þess vegna held ég því fram, að málið liggi nú þannig fyrir, að ef hv. 2. landsk. beygði sig fyrir ofríki hv.þm. V.-Húnv. og hv. 10. landsk. og færi af þingi að þeirra vilja, brygðist hann trausti kjósenda sinna, því að hann var ekki kosinn á þing til að láta beygjast af flokksvaldi, heldur til að taka afstöðu eftir sannfæringu sinni eingöngu. Því getur það ekki verið siðferðisskylda hans að fara af þingi nú, heldur þvert á móti skylda hans við kjósendur að sitja sem fastast, hvort sem Bændafl. eða þeim 2/3 hlutum hans. hv. 10. landsk. og hv.þm. V.-Húnv., þykir ljúft eða leitt. Annars vil ég benda á það, að mér finnst næstum grátbroslegt, að Bændafl. skuli vera að halda því fram hér á Alþingi, að rétt sé, að einn af flokksmönnunum sé rekinn út úr þinginu fyrir það að halda fast við reglu, sem flokkurinn hafði fyrir kosningarnar lofað kjósendunum að lifa eftir. Með því hefir flokkurinn fullkomnað og opinberað svik á öllum þeim loforðum, sem hann gaf kjósendunum fyrir kosningar.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Eins og ég hefi áður tekið fram, þá er ekki um það að ræða, hvernig ákvæði stjskr. og kosningal. fullnægi flokkunum, heldur um það, hvernig ákvæði stjskr. og kosningal. eru um þetta efni, sem hér ræðir um. Ég skal aðeins byrja á því að taka til meðferðar það, sem hæstv. fjmrh. sagði seinast, að samkv. stefnu Bændafl. væri skylda Magnúsar við kjósendur að sitja áfram á þingi. Nú er upplýst og viðurkennt af honum sjálfum, þótt hann hafi verið að neita því í öðru orðinu, að hann hafi verið búinn að slíta samvinnu við Bændafl. Ætli nokkur kjósandi Bændafl. ætlist til, að fulltrúar þeirra hætti að vinna saman? Ef Magnús hefði viljað halda áfram að vinna í samræmi við stefnu Bændafl. með öðrum flokksmönnum, þá átti hann að hafa rétt til að sitja áfram á þingi, en þar sem hann er hættur því, þá á hann að hverfa þaðan. Annars var hér í dag mikið haldið af löngum ræðum um ýms efni, sem lítið koma því máli við, sem hér um ræðir. En það verður nú samt ekki alveg framhjá því gengið, af því að fram kom þessi dæmalausa harmsaga hv.þm. S.-Þ. af starfi hans innan flokks síns. En þar sem hv.þm. segir sjálfur frá, þá er þessi harmsaga styttri en mátt hefði vera. Síðan ég tók sæti á Alþ. hefir flokkur hv.þm. haldið honum niðri, þegar mestu vitleysuköstin hafa komið í hann og hann hefir ætlað að fremja einhver glapræði. Það, sem hann fann okkur nokkrum framsóknarmönnum mest til foráttu, var m. a. róður, sem við hefðum átt að hefja við forsetakosninguna 1930. Það verður ekki hjá því komizt að minnast á þetta, úr því að hv.þm. S.-Þ. hefir óskað eftir umr. um það. Og þá vil ég benda á það, að strax á þinginu eftir kosningarnar 1927 var shlj. álit meiri hl. flokksins, að Ásgeir Ásgeirsson ætti að vera forseti Alþ. Nokkrir héldu því fram, að það væri e. t. v. réttara gagnvart Magnúsi Torfasyni, að láta Ásgeir Ásgeirsson ekki taka við forsetastörfum þá strax á því þingi, og því varð það, að meiri hluti flokksins eða stór hluti hans fellst á að kjósa Þorleif Jónsson forseta Sþ. með það fyrir augum, að Ásgeir Ásgeirsson yrði forseti Sþ. strax næsta ár, svo að það væri trygging fyrir því, að hann gegndi forsetastörfum 1930, og þá um leið tryggt, að það starf gæti farið forsvaranlega úr hendi. En það held ég, að allir hafi efazt um, nema hann sjálfur, sem veitti sér 3000 kr. til þess að fara utan til að læra mannasiði. Hann gæti þá munað það líka, að þeir, sem voru í stjórn fyrir Framsfl., voru ekkert á því að veita honum þetta fé, og hann mun alls ekki hafa fengið það hjá stj., heldur notað sitt eigið vald sem forseti Alþ. til þess að úrskurða sér þessa fjárhæð til utanfarar, hvort sem það hefir verið af því, að hann hafi verið búinn að fá vitneskju um, að Ásgeir Ásgeirsson ætti að verða forseti Sþ. 1930. Ég skal geta þess, að við prófkosningu, sem fram fór í Framsfl. um þetta, fékk Þorleifur 8 atkv. og Magnús 8 atkv., en tveir seðlar voru auðir, vegna þess að Þorleifur fékkst ekki til að greiða sjálfum sér atkv. en vildi ekki kjósa Magnús. Einn framsóknarþm., sem hvorugan þennan mann vildi, en vildi að Ásgeir Ásgeirsson yrði forseti þá þegar á því þingi, ætlaði að hliðra sér hjá að greiða atkv. með því að mæta ekki á fundi, en eftir ákveðinni skipun kemur hann og þannig flýtur Magnús Torfason inn í forsetastól 1928 með 9 atkv. framsóknarmanna gegn 8.  Þá get ég rétt vikið að öðru máli, sem hér hefir verið gert að umtalsefni í sambandi við það, hvað við, sem erum í Bændafl., hefðum verið óþjálir í samvinnu við flokkinn á sínum tíma í Íslandsbankamálinu. Ég er einn af þeim mönnum, sem harðastir voru í því máli innan Framsfl., svo að ég get ekki skilið, að þm. S.-Þ. geti borið mér á brýn, að ég hafi á nokkurn hátt vikið frá því, sem flokkurinn vildi vera láta a. m. k. í þingbyrjun. En sú breyt., sem varð á afstöðunni, var a. m. k., að einn framsóknarþm., sem nú á sæti á alþ. - hv.þm. Mýr. -, hafði ásamt tveim öðrum þm., þar á meðal Ásgeiri Ásgeirssyni, borið fram frv. um endurreisn Íslandsbanka. Það frv. hefði getað orðið að l., ef Framsóknarfl. hefði ekki vikið frá því, sem hann vildi í upphafi þings, og þá þegar var búið samstarfið í n., sem Framsfl. kaus í þessu máli. Það voru þeir núv. hv.þm. S.-Þ. og hv. 2. þm. Eyf., sem báru fram brtt. við frv. okkar Sveins Ólafssonar, svo að árás hv.þm. S.-Þ. á okkur Bændaflokksmenn í þessu máli ætti þá ekki síður að snúast gegn hv. 2. þm. Eyf., sem a. m. k. að forminu til var sá maður, sem gekk fram í broddi fylkingar um lausn á þessu máli. Vitanlega voru menn í Framsóknarfl. mismunandi ánægðir með þá lausn, sem fékkst, en töldu það þá skárstu lausnina, sem unnt var að fá. Núv. forseti Sþ. hefir lýst yfir því, að þetta væri bezta lausnin á málinu, og þó að sósíalistar hafi greitt atkv. á móti henni, þá hafi þetta verið tiltækilegast til þess að bjarga því, sem bjargað varð. Þá talaði hv.þm. S.-Þ. mikið um það, að Magnús Torfason hefði verið hrakinn frá því að vera í stjskrn. og taldi, að við núv. Bændafl. menn hefðum unnið mikið að því, að svo varð. En sannleikurinn í þessu máli er samt sá, að allur Framsfl. var ákveðinn í því að setja þáv. þm. Str., Tryggva heitinn Þórhallsson, í n., og þá var aðeins um það að ræða, hvaða annar maður ætti að koma í n. með honum. Ég skal játa, að allmikið kapp var milli þeirra manna í flokknum, sem vildu að Jón í Stóradal yrði heldur í n. en Jónas Jónsson, núv. þm. S.-Þ., eins og ég ætti kannske að nefna hann. Hann var nú ekki alveg á því, að það væri heppilega valið í n., og því var það, að hann bauð nokkrum mönnum í kaffikvöld upp í Sambandshús til þess að ræða möguleikana til þess að losna við Jón úr þessari n. En hvort sem það hefir nú verið af því, að kaffið hafi verið svo dauft eða af öðrum ástæðum, þá varð ekki komizt að annari niðurstöðu en þeirri, að sá maður, sem fengi flest atkv., annar en Jón í Stóradal, skyldi vera kosinn í n. með Tryggva. Maður skyldi ætla, að Jónas hefði beitt öllu sínu þreki til að fá Magnús kosinn í n., en annaðhvort er, að Magnús er í svo litlu áliti, að hann hefir ekki fengið nema helminginn af þessum Jónasarhluta flokksins - en hann þurfti helming allra flokksatkv. til að komast í n. - eða þá að hv.þm. S.-Þ. hefir farið með rangt mál við Magnús Torfason og aðeins talið honum trú um, að hann væri að vinna að því að koma honum í n. Svo er sargað í þessum 2 eða 3 prófkosningum, þangað til búið er að reyta allt af Magnúsi Torfasyni, svo að hann stendur berstrípaður, en Bergur Jónsson hefir 10 eða 11 atkv. í flokknum og er kosinn sem fulltrúi í nefndina. Ef Jón í Stóradal hefði fengizt til að kjósa sjálfan sig, hefði hann haft jafnmörg atkv. Áhugi hans á því að komast í n. var nú ekki meiri en þetta. En einlægni hv.þm. S.-Þ. til Magnúsar Torfasonar var hinsvegar ekki meiri en það, að hann sveik hann í tryggðum. Og á þessum fundi tekur svo Magnús Torfason pjönkur sínar, segir skilið við flokkinn og fer. Eftir það man ég ekki til, að hann kæmi á fundi hjá Framsfl. það kjörtímabil út. Síðan er hann alltaf að hrekjast úr einum stað í annan, af því að honum finnst hvergi vera tekið nægilegt tillit til sín, enda hefir oft gengið erfiðlega að þá menn til að viðurkenna hæfileika þá, sem hann þykist hafa yfir að ráða. Ég þarf ekki að fjölyrða frekar um ýms atriði í þessu sambandi, sem ég vildi þó, að væru nokkurn veginn ljós, því að ég tel, að það ætti a. m. k. að vera öllum mönnum greinilegt, hvort Magnús Torfason er áfram í Bændafl. eða ekki. Sjálfur hefir hann lýst yfir því, að hann hafi verið hrakinn úr flokknum og að hann gæti ekki verið í honum lengur, sóma síns vegna. Með þessum yfirlýsingum, sem hann hefir gefið á fundum í Árnessýslu, þó að hann komist þar í mótsögn við sjálfan sig, er því slegið föstu, að hann er ekki lengur í flokknum. Og það er engan veginn þýðingarlaust fyrir Bændafl. að losna við Magnús Torfason á þennan hátt, jafnvel þó að hann fengi engan þm. í það sæti, sem Magnús hefir skipað. Það er margt fleira, sem ástæða væri að minnast á, en mikið af því, sem hér hefir verið gert að umræðuefni, kemur málinu ekki vitund við, og af því að hv.þm. S.-Þ. hefir aðallega fjölyrt inn þau atriði, er ekki ástæða til að ræða þau frekar. Hann er þekktur að því, að þegar hann er orðinn veikur á svellinu, fer hann í allskonar krákustígum út í hin og þessi aukaatriði, sem ekki koma því við, sem um er rætt. Þess vegna hér ekki að taka það alvarlega, þó að margt af því verði látið „passera“ án þess að það sé hrakið, enda þótt í ræðu hans út og grúi af ósannindum, eins og hans er von og vísa. Ég get því fellt úr ræðu minni ýms atriði, sem ég hefði ef til vill annars minnzt á, sérstaklega þar sem hæstv. forseti hefir óskað þess, að umr. yrðu ekki lengdar úr hófi fram.