Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjhn. hv. d. hefur á þskj. 98 lagt fram nál. um frv. til l. um breyt. á l. nr. 105 1951, um breyt. á l. nr. 117 1950, um breyt. á l. nr. 22 1950, um gengisskráningu, launabreytingar, stóreignaskatt, framleiðslugjöld o.fl., og á l. nr. 9 1951, um breyt. á þeim lögum, 12. mál, þskj. 12. Lagabreytingin, sem um ræðir í frv., er ákvæði um það, að með sama hætti og áður skuli verðlagsuppbótin breytast 1. sept. og 1. des. 1952 og 1. marz, 1. júní, 1. sept. og 1. des. 1953. Mælir fjhn. samhljóða með frv. Þó telja tveir nm., þeir hv. 8. landsk. þm. og hv. 2. þm. Reykv., æskilegra, að verðlagsuppbótin breytist mánaðarlega samkvæmt kaup- gjaldsvísitölunni næsta mánuð á undan, en ekki eftir hverja 3 mánuði, eins og frv. kveður á um. Hafa þeir flutt um það brtt. á þskj. 109. Meiri hl. n. fellst ekki á þetta sjónarmið, enda hefur verðlagsuppbótin verið framkvæmd á þennan hátt, sem frv. kveður á um, siðan 1. júní 1951.



Herra forseti. Við tveir í minni hl. hv. fjhn. þessarar d. höfum leyft okkur að leggja fram brtt. hér á þskj. 109, sem hv. frsm. n. vék að. Brtt. er í því fólgin, að frá 1. nóv. n.k. og allt árið 1953 verði greidd verðlagsuppbót á laun mánaðarlega, í stað þess, sem lagt er til í frv., að það verði greitt árs- fjórðungslega. Þau rök, sem ég tel fyrir mitt leyti að styðji þessa brtt., eru í fyrsta lagi þau, að nú er svo komið hag launamanna, að hann er síversnandi með hverju árinu sem líður, og mismunurinn á milli verðvísitölunnar og kaupgjalds- vísitölunnar vex nú óðum, þannig að hann er nú orðinn 12 stig, því að kaupgjaldsvísitalan eða sú vísitala, sem reiknuð er á kaup, er nú 150, en verðlagsvísitalan 162 stig. Kjör allra launþega fara þannig síversnandi eftir því, sem þessi mismunur vex, og þar sem verðvísitalan hækkar eða hefur hækkað nokkuð jafnt og þétt, þó að minna hafi orðið hina allra síðustu mánuði, þá er það augsýnilegt, hversu mikil kjararýrnun felst í því fyrir launafólkið í landinu, ef það fær kaupgjaldsvísitöluna greidda þriðja hvern mánuð, í stað þess, sem við leggjum til að verði þó hvern mánuð. Það er í raun og veru það minnsta, sem hægt er að fara fram á fyrir launafólkið í þessum efnum. En þá kunna menn að segja, að með því að greiða kaupgjaldsvísitöluna á kaupið mánaðarlega sé stefnt að vaxandi dýrtíð, sem komi launafólkinu sjálfu í koll. Ef það loks væri nú að rætast, sem forvígismenn gengislækkunarinnar héldu fram, að smám saman mundi skapast það jafnvægi í þjóðarbúskapnum, að ekki yrðu miklar sveiflur á verðlagi yfirleitt, - ég segi, ef það væri loks að rætast, þá ætti það ekki að vera hættulegt að greiða vísitöluna mánaðarlega á kaup launafólks í landinu. Ég vil ekki gera það að mínum orðum, að jafnvægi sé myndað í íslenzku þjóðfélagi, og átti það í raun og veru, eftir spásögnum fræðimanna og þeirra stjórnmálamanna, sem stóðu að gengisbreytingunni, að vera komið á fyrir langa löngu, en skyggn augu held ég að eigi nú örðugt með að festa augu á því jafnvægi, sem komið sé á í íslenzku þjóðfélagi. En hvað sem því líður, þá er það algert óréttlæti gagnvart launafólkinu í landinu að láta það viðgangast að greiða kaupgjaldsvísitöluna aðeins þriðja hvern mánuð, heldur er þó svolítið spor í rétta átt að gera það mánaðarlega. Menn tala oft um það, að hækkað kaup valdi verðbólgu, en ef að er gáð, þá er það verðhækkunin, eins og ég orðaði það einu sinni, sem fer með hraða lyftunnar upp á við, en kaupgjaldið lallar á eftir upp krókótta og þrönga stiga. Og þegar menn líka tala um það, að landbúnaðarvörurnar hafi hækkað vegna hækkaðs kaupgjalds, þá er það í raun og veru algerlega röng ályktun, kaupgjaldið í landinu hefur ekki hækkað, en dýrtíðin hefur stórvaxið. Það er dýrtíðin, hækkað vöruverð, sem veldur þá því, að bændurnir telja sér, í skjóli laga, sem um það gilda, rétt að hækka sínar afurðir. Það er ekki kaupgjaldið, ekki hækkun kaupsins, ef rökrétt er hugsað, sem veldur þessu, heldur vaxandi dýrtíð, því að kaupgeta fólksins minnkar eftir því, sem lengra líður, vegna hinnar stórhækkuðu dýrtíðar. Það er nú komið svo, að gamla verðvísitalan, sem í gildi var, áður en gengislækkunin var ákveðin, hefur hækkað um hartnær 100% frá því, að sú stjórn lét af völdum, sem ég átti forsæti í. Á þessu tæpu þriggja ára tímabili hefur þessi verðvísitala hækkað um 100%, og það mun vera heimsmet, og þá þurfum við ekkert að miða við fólksfjölda á Íslandi, eins og við erum stund- um að státa okkur af út af einstaka íþróttaafrekum, að miðað við fólksfjölda séu þetta ágæt afrek. Það þarf ekki að miða við neinn fólksfjölda á Íslandi, til þess að íslenzka þjóðin eða íslenzka ríkisstjórnin hafi slegið heimsmet á seinustu 3 árum með hækkun á verðlagi í landinu. Og það verður ekki til þess ætlazt til lengdar, að það fólk í landinu, sem býr við kröppust kjör, verði eitt að sætta sig við það, að kaupgeta þess síminnki með hverju árinu sem líður, samtímis því sem fjöldi forréttindafólks í þjóðfélaginu ber ekki skarðan hlut frá borði. Það er örlítil leiðrétting, sanngjörn og örlítil leiðrétting, sem fólgin er í þeirri brtt., sem hér liggur fyrir, og ég vil ítreka það á ný, að þeir menn, sem trúa á það, að jafnvægi sé nú skapað í þjóðfélaginu, ættu ekki að vera hræddir við að láta l. ákveða, að verðvísitölu eða kaupgjaldsvísitölu væri nú bætt ofan á kaupið mánaðarlega, í staðinn fyrir það, sem áður hefur gilt, ársfjórðungslega. Með þessum rökum mæli ég fyrir mitt leyti eindregið með því, að brtt. á þskj. 109 verði samþ.



Herra forseti. Frv. þetta á þskj. 49 er borið fram til staðfestingar á brbl. um breyt. á l. nr. 37 frá 1944, um laun forseta Íslands. Þessi brbl. voru gefin út 20. marz s.l. vetur. Í röksemdum fyrir brbl., sem prentaðar eru hér sem fskj., er skýrt frá; hvernig stendur á því, að þessi brbl. voru sett. Mætti í raun og veru vitna til þess, sem þar er tekið fram, en ég vil þó leyfa mér að láta fylgja aðeins örfá orð. Tildrög þessa máls eru þau, að þegar laun forseta Íslands voru ákveðin árið 1944 og voru þá ákveðin 50 þús. kr., þá giltu ákvæði um það, að greiða skyldi verðlagsuppbót einungis á hluta grunnlaunanna. Í þessu tilfelli var þá greidd verðlagsuppbót á tæpar 10 þús. kr. Síðar var tekið í lög að greiða fulla verðlagsuppbót á embættislaun, en fyrrverandi forseti Íslands, herra Sveinn Björnsson, tók samt áfram laun eftir gömlu reglunni, og stóð svo þangað til á miðju síðasta ári, árinu 1951. En frá þeim tíma fékk forseti greidda fulla verðlagsuppbót á öll launin, og urðu þau þá, með þeim uppbótum öllum, um 17 þús. kr. á mánuði í stað 6 þús. kr. áður. Það var sameiginlegt álit ríkisstj. og herra forsetans, að þessu þyrfti að breyta, og var það algerlega í samráði við vilja fyrrverandi forseta, að launakjörunum yrði breytt eins og gert er hér með brbl. En þegar fráfall forseta bar að höndum og vitað var, að nýr forseti yrði kjörinn, áður en Alþ. kæmi saman nú á þessu hausti, þá varð ekki hjá því komizt að leysa launamál forsetans með brbl., þar eð launakjörum forsetans verður ekki breytt til lækkunar á kjörtímabilinu samkv. þeim ákvæðum, sem gilda. Út frá þessu var það, sem ríkisstj. ákvað að setja þessi brbl. og varð ásátt um að ákveða grunnlaunin 85 þús. kr. á ári, auk þeirrar verðlagsuppbótar, sem nú er lögskipuð, og verða þá mánaðarlaun forseta alls rétt um 10 þús. kr. eins og nú er, ef til vill aðeins rösklega það. Það má sjálfsagt alltaf um það deila, hvort þetta séu hæfileg laun eða ekki, en á það má benda, sem öllum hv. alþm. er kunnugt, að auk launa hefur forseti fríðindi, sem aðrir þjóðfélagsborgarar hafa ekki, eins og ókeypis bústað, ljós og hita, ýmis fríðindi í sambandi við þjónustufólk og hefur fengið greiddar 70 þús. kr. árlega vegna risnu, sem að vísu má ekki blanda neitt saman við launaspursmálið. En auk þess greiðir hann svo hvorki útsvar né skatta. - Ég sé ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta frv. Tildrög þess eru þau, sem hér eru fram tekin, og leyfi ég mér að leggja til að, að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til hv. fjhn.



Herra forseti. Það var á Alþingi 1950, að lagt var fram frv. til l. um hitaveitur utan Reykjavíkur. Þetta frv. náði ekki afgreiðslu. Var það til meðferðar í hv. Ed., og komu fram ýmsar aths. við frv., sem sendar voru til félmrn., sem hafði undirbúið þetta frv. á sínum tíma, og dagaði frv. þá uppi. Ráðuneytið hefur nú látið endursemja þetta frv. og m.a. tekið tillit að mestu leyti, held ég sé óhætt að segja, til þeirra ábendinga, sem komu fram af hálfu Alþingis þá. Auk þess hefur ráðuneytið natið aðstoðar Gunnars Böðvarssonar, yfirverkfræðings jarðborana ríkisins, við samningu frv., og hefur hann ráðið miklu um efnisatriði þess. Það þykir rétt, að þetta frv. fjalli einungis um hitaveitur utan Reykjavíkur, vegna þeirrar sérstöðu, sem Reykjavík hlýtur að hafa að ýmsu leyti með sína stóru hitaveitu. Hins vegar er orðin knýjandi nauðsyn, að sett verði löggjöf um hitaveitur utan Reykjavíkur. Það eru nú þegar starfræktar hitaveitur í tveimur kauptúnum, og sú þriðja tekur til starfa nú í árslok, hitaveitan á Sauðárkróki, og vonandi bætast fleiri við. áður en mjög langt líður, og er þá nauðsynlegt, að til sé almenn löggjöf um þessi efni, sem fjalli um ýmislegt varðandi þessi fyrirtæki. Þess vegna er það, að þetta frv. á að skapa heildarlöggjöf um aðrar hitaveitur, en Reykjavíkurhitaveituna. Það getur mjög orkað tvímælis, hvað á að taka upp í löggjöf eins og þessa, og vil ég beina því til þeirrar hv. n., sem fær þetta til meðferðar, að athuga, hvort ekki geti verið rétt að taka fleira upp í frv. heldur en nú er gert. Vil ég þar sérstaklega nefna eitt atriði, sem ég hef ekki sjálfur tekið neina efnislega ákvörðun um; hvort ég teldi rétt eða ekki, en það er, hvort eigi að vera í þessari löggjöf ákvæði um það, að hvað miklu leyti ríkissjóður ábyrgist stofnkostnað slíkra hitaveitna. Það mun ekki vera fullt samræmi í því, hvernig þetta hefur verið að undanförnu með þær hitaveitur, sem gerðar hafa verið. Spursmálið er, hvort það væri rétt að setja einhver ákveðin ákvæði um þetta inn í þetta frv. eða láta það vera eins og hér er. En það, að þetta er ekki tekið inn í frv., er hér rökstutt með því, og mun vera að ráði Gunnars Böðvarssonar, að aðstæður geti verið svo ólíkar á ýmsum stöðum, að það sé heppilegra og eðlilegra, að Alþingi fjalli um það í hvert skipti, hve mikinn hluta af stofnkostnaði hitaveitunnar ríkið skuli ábyrgjast. En rétt er, að n. athugi einmitt gaumgæfilega, hvað hún telur rétt í þessu efni. Ég legg töluverða áherzlu á það, að Alþingi gæti afgr. þetta frv. nú. Það hefur fengið rækilegan undirbúning, er búið að koma hér áður, og hef ég varla trú á að minnsta kosti, að ráðuneytið geti lagt meira til þeirra mála að sinni, en hins vegar full þörf á því, að löggjöf eins og þessi verði nú sett. Ég skal svo ekki hafa þessi orð fleiri, en leyfi mér að leggja til að, að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Frv. þetta var lagt fyrir síðasta Alþingi og hlaut þá ekki afgreiðslu, og hefur ríkisstj. orðið ásátt um að leggja frv. nú fyrir þetta þing. Það er fyrir eindregin tilmæli háskólaráðs, að þetta hefur verið gert, sökum þess að það telur knýjandi þörf fyrir aukna kennslukrafta í þeim fræðum, sem hér um ræðir, í lífeðlis- og lífefnafræði. Eftir að prófessorsembætti var stofnað í þessum fræðigreinum, 1937, innrituðust árlega að meðaltali í læknadeild 16 stúdentar, en á síðustu árum hafa árlega innritazt að jafnaði 44 stúdentar í deildina. Árin 1932–37 var nemendafjöldinn í læknadeild að meðaltali 69 stúdentar, en á árunum 1946–51 var stúdentafjöldinn að jafnaði 156. Af þessu má sjá, að afar mikil aukning hefur orðið á nemendafjölda í læknadeild, síðan núverandi prófessor í lífefna- og lífeðlisfræði tók við störfum. Það er að sjálfsögðu nauðsynlegt fyrir Háskóla Íslands að geta veitt stúdentum sem mesta og bezta fræðslu í þessum efnum, svo að þeir þurfi að sækja sem minnsta framhaldsfræðslu til útlanda að námi loknu í háskólanum. - Að lokinni þessari umr. legg ég til, að frv. verði vísað til 2. umr. og menntamálanefndar.



Herra forseti. Ég get látið nægja að þessu sinni að vísa til grg. frv. Þar er drepið á þau höfuðatriði, sem færð munu fram til stuðnings þessu máli, og þó að mér komi ekki til hugar, að þegar verði hafizt handa um framkvæmd í þessu máli, hvað byggingu mannvirkisins áhrærir, þá er í alla staði réttmætt og hyggilegt, að brúnni sé komið inn á brúalög, því að vonandi verða framfarir í þessu landi það hraðar, að áður en mjög langir tímar líða verði talið sjálfsagt að koma þessu mannvirki í framkvæmd. Aðstaðan til sjósóknar á þessum stöðum er þannig, að það mun verða um langa stund helzta afdrep fyrir báta í Þorlákshöfn, en frá kauptúnunum á Stokkseyri og Eyrarbakka, sem eru allfjölmennar byggðir eins og er, mun sjór verða sóttur allmikið að öllum eðlilegum hætti. Og þó að stuttlega sé að því vikið í þessari grg., hvað mikla þýðingu það hefur að stytta leiðina milli þessara staða, kauptúnanna austan Ölfusár og Þorlákshafnar, þá er það þó bert af því litla, sem þar er drepið á, að þarna er um óhemju mikla fjármuni að ræða, sem liggja í flutningunum. Það kostar, ef miðað er við Eyrarbakka, rúmar 100 kr. að flytja tonnið út í Þorlákshöfn, eða frá Þorlákshöfn til Eyrarbakka; það mun vera milli 40 og 50 km langur vegur, ef farið er um Selfoss, en eitthvað rúmir 12 km, ef farið er yfir ána í Óseyrarnesi og beina leið í Þorlákshöfn. Kemur þó vissulega fleira til greina, en aðeins þetta við það að stytta flutningaleiðina austur í héruðin fyrir austan Ölfusá. Ég vil vænta þess, að hv. Alþingi fallist á þessar óskir okkar Árnesinga. Það er a. m. k. engin hætta á ferðum fyrir þingið, þó að það samþ. málið og komi þessari brú inn á brúalög. Ef einhver hefur ótta af því, að framfarir verði of hraðar úti um byggðir landsins, - það kynni að tefja fyrir, að allir Íslendingar flyttust hér á þessa tanga við Faxaflóa, - þá er unnt að grípa til þeirra úrræða að framkvæma þá ekki þetta mannvirki, svo að hættan fyrir þá er þá ekki mikil. Brúarstæði er öruggt þarna á ánni, en vitaskuld kostar mannvirkið mikla fjármuni, hvenær sem það verður gert. Ég vil svo leyfa mér að stinga upp á, að þessu máli verði að þessari umr. lokinni vísað til hv. samgmn.