Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti telur rétt að árétta að hann notaði ekki orðið „lota“.

Virðulegi forseti. Ég skil ekki alveg þessa tregðu hjá ráðherrum og forustumönnum ríkisstjórnarinnar að koma hingað og ræða við okkur. Hingað kom hæstv. fjármálaráðherra og gerði eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson nefndi áðan - hann opnaði á það að ræða einhverja útfærslu á þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er þriðja útfærslan eða tillagan sem hefur verið lögð í púkkið, nema hún kom ekki formlega frá honum. Svo hafa þingmenn og ráðherrar lýst skoðunum sínum í fjölmiðlum, utan þessa salar, þar sem þeir hafa verið jákvæðir gagnvart því að skoða hinar og þessar leiðir í málinu. Hvað er því til fyrirstöðu að menn komi bara hingað og ræði við okkur um það með hvaða hætti við förum með þetta mál í nefnd? Erum við í nefndinni að fara að ræða hvort það eigi að vera þjóðaratkvæðagreiðsla eða erum við að fara að senda nefndinni veganesti um 

Virðulegur forseti. Ég mótmæli því að við skulum vera að tala um þetta mikilvæga mál hér fram á nótt. Ég spyr virðulegan forseta: Hver er ástæðan? Af hverju liggur svona á? Af hverju getum við ekki hætt núna, þótt fyrr hefði verið, og komið svo fersk í umræðuna á þriðjudaginn? Hvaða mál þurfa að komast á dagskrá á þriðjudaginn sem liggur svona mikið á? Ég vil fá svör og ég vil fá skýringar á því af hverju okkur er haldið hér fram á nótt til þess að ræða þetta mikilvæga mál. Hvernig stendur á því? Ég krefst þess, ef á að halda hér áfram, að ráðherrar komi hingað og taki þátt í umræðunni. Það er ekki hægt að bjóða okkur upp á þetta. Þetta er til skammar.

Virðulegi forseti. Umræða um þessa tillögu veldur því að maður er farinn að líta á hana sem einhvers konar tilbera úr þjóðsögunum. Þetta er einhvers konar hörmungaróskapnaður, fæddur af foreldrum sem vilja ekki kannast við hann og enginn tekur ábyrgð á honum. Utanríkisráðherrann sem lagði þetta fram er búinn að endurskrifa greinargerðina. Svo kemur hann og segist alveg geta sætt sig við breytingar á málinu. Fjármálaráðherrann kom hingað áðan og tók í sama streng en þó með öðrum hætti og stjórnarþingmenn eru hlaupandi eins og hauslausar hænur út um allar koppagrundir í að afneita tilberanum. Maður spyr sig þá: Er ekki eðlilegast að taka ósköpin af dagskrá? Er um eitthvað annað að ræða? Er ekki eðlilegra að biðja ríkisstjórnina bara um að fara nú til baka, velta málinu fyrir sér af einhverju viti og koma með alvöruhugmynd um úrlausn þessa máls, sem getur verið til þess fallin að byggja einhverja sátt á?

Herra forseti. Ég lít svo á að staða málsins sé gjörbreytt eftir yfirlýsingu formanns Sjálfstæðisflokksins. Það liggur fyrir að hann er ekki með fullan stuðning við tillöguna eins og hún var upphaflega lögð fram. Við þær aðstæður er eðlilegt, áður en umræðunni er fram haldið, að fram komi hvort þetta er skoðun ríkisstjórnarinnar. Það er eðlilegt að ég spyrji hæstv. utanríkisráðherra til þess að greiða fyrir þessari umræðu: Hefur þessi hugmynd hæstv. fjármálaráðherra verið rædd í ríkisstjórninni? Sömuleiðis er fullkomlega eðlilegt að menn vilji vita hvort þetta útspil afmarkast einungis við formann Sjálfstæðisflokksins eða hvort það hefur verið rætt í ráðherrahópi Sjálfstæðisflokksins. Því spyr ég, herra forseti: Er varaformaður Sjálfstæðisflokksins staddur í húsi? Mér finnst rétt að það komi fram hvort þetta er tillaga forustu Sjálfstæðisflokksins eða bara einleikur formannsins.

Hæstv. forseti. Það hefur komið ágætlega fram að eðlilegast væri að ríkisstjórnin fengi tækifæri til að endurskoða þessa tillögu sína. Það er fundur á þriðjudaginn, geri ég ráð fyrir. Þá mundi passa ágætlega að halda hér áfram umræðunni eftir hádegi eins og margoft hefur verið beðið um. Hér hafa komið fram athugasemdir, eins og hefur verið vakin athygli á, frá hæstv. fjármálaráðherra Bjarna Benediktssyni, formanni Sjálfstæðisflokksins, um að hann telji að tryggja eigi með einhverjum hætti aðkomu þjóðarinnar þó að það sé mjög óljóst hvernig. Hæstv. utanríkisráðherra hefur sömuleiðis opnað á einhverjar breytingar en það er mjög óljóst hvernig og því miður hefur hæstv. utanríkisráðherra ekki séð ástæðu til að koma í umræðuna. Við eigum eftir þriðja og fjórða liðinn á dagskránni áður en þetta mál getur farið í utanríkismálanefnd. Síðan er fimmti liður mjög spennandi, þ.e. gjaldskrárlækkanir sem tengjast kjarasamningum. Við fyrirspurn hv. þm. Oddnýjar G. Harðardóttur um greiðsluþátttöku kom til dæmis svar í kvöld frá heilbrigðisráðherra þar sem kom í ljós hvaða 

Forseti vill taka fram að boðum hefur verið komið til ráðherra um að nærveru þeirra sé óskað. Forseti vill að öðru leyti taka undir með fyrsta hv. þingmanni, sem tók til máls áðan og vitnaði í drauginn, að nóg er nóttin. Það er alveg hárrétt, umræður ganga vel og verður því haldið áfram um hríð.

Herra forseti. Þegar ég flyt aðra ræðu mína í þessari umræðu verð ég að segja að ég er orðin enn sannfærðari en ég var í upphafi um að ekki sé rétt að slíta aðildarviðræðum á þessu stigi málsins. Þessi umræða hefur verið ágæt og komið hefur verið inn á fjölmörg mál. Ég hef ákveðið að blanda mér þannig í umræðurnar að draga fram út af hverju ég tel að hagsmunum okkar sé betur borgið utan ESB; ég hef kallað eftir viðbrögðum hjá þeim hv. þingmönnum sem hafa verið að ræða þessi mál á þeim nótum að hagsmunum okkar væri betur borgið innan ESB. Við eigum samleið í því að vilja að málið fari til þjóðarinnar, að það sé réttlátt krafa og það sé lýðræðislegt og eðlilegt. Ég hlustaði vel á ræðu hæstv. fjármálaráðherra hér áðan og mér fannst hann fara í kringum málið eins og köttur í kringum heitan graut. Mér fannst hann forðast það sem borið var upp á hann, þ.e. hvað hann hefði sagt á ýmsum stigum þessa máls og fyrir kosningar. Mér finnst það mjög einkennilegt. Hann talaði meðal annars um að til álita kæmi að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu um mál sem þetta þegar vilji þings og þjóðar færi saman. Þá spyr maður sig: Hvernig getur hann lagt það þannig upp? Hvernig er hægt að mæla hvort vilji þings og þjóðar fari saman án þess að spyrja þjóðina? Mér fannst hann ekki rökstyðja það á nokkurn hátt að þetta mál væri ekki fullburða til að fara til þjóðarinnar, að hún fengi að tjá afstöðu sína í þjóðaratkvæðagreiðslu. Hæstv. fjármálaráðherra talaði líka um að það hefði komið honum á óvart hversu sterk viðbrögð hefðu verið við tillögu um að slíta aðildarviðræðum. Ég met það þannig að hann hafi ekki það innsæi sem hann ætti að hafa, sem maður hefði talið að hann hefði sem formaður Sjálfstæðisflokksins. Maður hefði talið að hann hefði átt að hafa tilfinningu fyrir því hvernig svona mál færi í þjóðina. Við vitum öll að það sem er bannað er mjög spennandi. Þeim mun meiri áherslu sem menn leggja á að halda málinu frá þjóðinni fær þjóðin það æ sterkar á tilfinninguna að hún sé að missa af einhverju, að í Evrópusambandið sé eitthvað að sækja sem ráðandi valdhafar ætli að halda frá henni, að þeir ætli ekki að leyfa þjóðinni að koma að málum þó að þeir hafi gefið allt annað í skyn fyrir kosningar, bæði í töluðum orðum og á prenti. Ég sem þingkona Vinstri grænna á ekki erfitt með að tala fyrir þessu máli á þessu stigi. Mér heyrist sumir úti í þjóðfélaginu vera að tala á þeim nótum að það sé óskaplegt að heyra að Vinstri græn séu að tala fyrir því að ekki eigi að slíta aðildarviðræðum við ESB á þessu stigi. En ég óttast ekkert þessa umræðu og ég óttast ekki að þjóðin kunni ekki fótum sínum forráð og meti þann sannleika sem hugsanlega yrði lagður fyrir hana. Mér var kennt að treysta á mitt eigið innsæi og ég treysti þjóðinni vel. Mér finnst það vera glapræði ef ráðamenn þjóðarinnar eru svo lokaðir inni í eigin hugarheimi að þeir telji að þeir séu upphaf og endir alls.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna, ég hef alltaf borið virðingu fyrir viðhorfi hennar í þessu efni. Hún var andvíg aðildarumsókn á sínum tíma en hefur stutt það að haldið verði áfram með málið til að fá í það botn. Hæstv. fjármálaráðherra varð tíðrætt um þjóðarvilja og þingvilja. Mér fannst hann gefa sér, og finnst hann alltaf gefa sér, að þingvilji þurfi að felast í því að vilja efnislega ganga í Evrópusambandið. Fyrir því hef ég aldrei getað séð nokkur rök. Ég tel þvert á móti að sú afstaða sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð tók 2009 hafi verið fullkomlega málefnaleg og efnislega rökrétt, þ.e. að vilja leiða málið til lykta með því að fá aðildarsamning á borðið, fá eins góðan aðildarsamning fyrir Ísland og mögulegt var og leggja hann í þjóðaratkvæði. Ég held satt að segja að vandi þessa máls sé ekki sá að Vinstri hreyfingin – grænt framboð hafi tekið þessa afstöðu á sínum tíma, heldur sé vandi málsins sá að fleiri stjórnmálaflokkar hafi ekki tekið jafn hugrakka afstöðu til þessa máls. Dapurlegast af öllu er sá subbuspuni sem núverandi stjórnarflokkar, og sérstaklega Framsóknarflokkurinn, hafa vogað sér að hafa uppi um þessa atburðarás alla, þeir gera fólki í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði upp skoðanir fullkomlega að ósekju. Þetta er vandinn sem ekki er hægt að komast hjá: Ef spurningarinnar er ekki spurt á efnislegum forsendum, á grundvelli þess að fá aðildarsamning og láta þjóðina greiða atkvæði um hann, þá endum við alltaf í endalausum ómöguleika. Ef það eru ekki þessir menn núna sem standa frammi fyrir ómöguleikanum verður það bara næsta ríkisstjórn, einhverjir ráðherrar í þeirri ríkisstjórn, og svo koll af kolli. Þjóðin mun aldrei geta gert það sem þessir menn lofuðu fyrir kosningar, hún fær aldrei að útkljá málið ef það getur ekki komið 

Frú forseti. Mér finnst þetta mál vera mál sem við Vinstri græn berum ákveðna ábyrgð á, þ.e. að því ljúki á réttan hátt. Við héldum af stað í þessa erfiðu vegferð, sem var ekkert auðveld fyrir okkur, en við ákváðum að varða þá leið samþykktum flokksstofnana okkar, landsfundar og flokksráðsfunda. Fyrst haldið var af stað í þessa vegferð tel ég að við eigum líka að sýna það hugrekki að ljúka henni með niðurstöðu svo að ferðin hafi ekki verið farin til einskis. Ég lít svo á að mörg mál séu þannig vaxin að einhvern tímann verði að taka á þeim, ekki bara sópa þeim undir teppið, og hvort sem menn eru áfjáðir í að ganga þennan veg eða ekki eru mörg mál þess eðlis að ekki er um annað að ræða en að taka þau á dagskrá og ljúka þeim. Ég óttast ekkert að við getum ekki lokið þessu máli með fullri sæmd og komið því í hendur þjóðarinnar. Við fengjum það þá í eitt skipti fyrir öll út af borðinu, það er það sem við þurfum að gera. Mér finnst það mikil sóun ef við höfum sóað þessum tíma, vinnu, peningum, orku, til einskis. Ef eitthvað er er ég áfjáðari í að fá niðurstöðu í þessu máli frekar en að það verði einhvers konar fylgja komandi ríkisstjórna.

Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um að mikilvægt er að fá efnislega niðurstöðu í málið. Það var ekki alveg auðvelt að skilja fjármálaráðherra í ræðu hans hér áðan. Vissulega opnaði hann á þjóðaratkvæðagreiðslu en það mátti líka skilja á honum að hann væri veikur fyrir því að leggja þá tillögu sem hér er til umræðu fyrir þjóðina. Það væri ekki til þess að útkljá málið, eins og hann sagði sjálfur að þyrfti að gera í þjóðaratkvæðagreiðslu nokkrum dögum fyrir kosningar. Þá væru menn að kjósa á milli þess að halda ekki áfram og að slíta og sá valkostur að kjósa með áframhaldandi aðildarumsókn væri ekki í boði. Það væri því eiginlega alveg tilgangslaus þjóðaratkvæðagreiðsla. Ég er sammála hv. þingmanni um að um þetta mál verður þrætt í landinu ef ætlun stjórnarflokkanna er að gera það sem Þorsteinn Pálsson orðaði svo vel á iðnþingi um daginn, að leyfa ákveðnum hópum í landinu að kúga aðra hópa í krafti sérhagsmuna. Þannig ástand varir aldrei að eilífu. Það ber alltaf dauðann í sér og sprengiaflið viðhelst undir loki kúgunarinnar. Þar af leiðandi held ég að eina skynsamlega leiðin sé að halda áfram á þeim forsendum sem lagt var upp með. Vegna þess ósannindaspuna sem stjórnarflokkarnir hafa stundað um afstöðu Vinstri grænna, hversu ómöguleg fólki í öðrum löndum finnist hún, vil ég einfaldlega segja: Ég hef útskýrt það fyrir viðmælendum mínum af ýmsu evrópsku þjóðerni og í æðstu stöðum Evrópusambandsins - fyrir þremur fulltrúum í framkvæmdastjórninni, fyrir nokkrum ráðherrum og einum forsætisráðherra - hver afstaða Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs er í þessu máli. Engum hefur þótt það óeðlilegt að sótt hafi verið um á þeim forsendum. Engum hefur þótt óeðlilegt að ráðherrar héldu fyrirvara um að þeir væru ekki tilbúnir að segja fyrir fram að þeir vildu ganga í Evrópusambandið og áskildu sér rétt til að vera á móti samningi í fyllingu tímans.

Frú forseti. Ýmsar kannanir hafa verið gerðar undanfarið, og undanfarin ár, um afstöðu fólks til inngöngu í Evrópusambandið og afstöðu til áframhaldandi viðræðna og fleiri þátta sem snúa að Evrópusambandinu. Eftir hrunið var mjög lítill áhugi á að ganga í Evrópusambandið eða fara í aðildarviðræður. Þetta hefur snúist við, sérstaklega á undanförnum vikum. Það sýnir að fólk er auðvitað hugsandi yfir þessum málum. Ég tel að margir hugsi á svipaðan veg og ég. Við vorum ekki hrifin af að fara í þessa vegferð, en fyrst hún var farin viljum við bara klára dæmið. Ég held að tillaga okkar Vinstri grænna í málinu núna opni á ýmsa möguleika að við þingmenn náum saman, hvar í flokki sem við stöndum, um að mæta þjóðarvilja í málinu. Ég gat ekki annað heyrt en að hæstv. utanríkisráðherra, Gunnar Bragi Sveinsson og hæstv. fjármálaráðherra, Bjarni Benediktsson, gæfu því undir fótinn að þeir vildu ræða möguleika á að útfæra tillögu eitthvað á þeim nótum sem okkar tillaga er, sem ég tel vera skynsemistillögu og eigi að 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur fyrir ræðu hennar, sem því miður takmarkaðist auðvitað af þeim tíma sem þingmenn hafa í seinni umferð, aðeins fimm mínútur. Ágætt er að rifja það aðeins upp að þegar menn fóru með þingsályktunartillöguna í gegnum þingið um að efna til viðræðna lá fyrir ágreiningur í nánast öllum flokkum. Það var leitt til lykta á þeim tíma með atkvæðagreiðslu sem fór 33 atkvæði gegn 28. Vinstri hreyfingin – grænt framboð var alls ekki einhuga um þá tillögu. Það sem mér hefur fundist allt frá þeim tíma hafa verið heiðarleg afstaða hjá hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur og bera vott um einurð og kjark, það er að þora að láta leiða málið til lykta og koma því þá þannig annaðhvort á borðið eða af því. Hingað til hefur það verið þannig, eins og hv. þingmaður benti réttilega á, að meiri hluti þjóðarinnar hefur verið gegn aðild á sama tíma og við höfum svo séð núna meiri hluta sem vill að viðræðum ljúki. Hver er þá áhættan í því að fá svarið? Mér finnst allt of lítið hafa verið gert úr þessu í sjálfu sér. Nú hefur hæstv. ráðherra, Bjarni Benediktsson, opnað á það að hér verði þjóðaratkvæðagreiðsla. Það er komið í blöðin sem fyrirsögn. Þá spyr ég: Er ekki langeðlilegast að fara eftir þeim hugmyndum sem eru á thjod.is þar sem tæp 50.000, eða 49.810, hafa þegar skrifað undir: „Vilt þú ljúka aðildarviðræðum við Evrópusambandið, sem hófust með ályktun Alþingis 16. júlí 2009, eða vilt þú slíta þeim?“ Gefnir verði tveir kostir; viltu ljúka viðræðunum eða viltu slíta þeim? Er ekki eðlilegast að það verði spurningin? Þarf nokkuð að vera að leika sér með að finna einhverjar aðrar leiðir til að leggja þetta í dóm 

Frú forseti. Ég tel að það megi alveg ræða, að hafa tvær spurningar ef þjóðin verður spurð um framhald þessa máls. Mér líst bara ágætlega á það að þær spurningar sem hv. þingmaður kynnti, og þjóðin hefur verið að skrifa undir og skora á okkur þingmenn að hlusta á, verði leiðarljós inn í þá vinnu sem fer fram í framhaldinu þegar málið fer til nefndar. Ég veit ekki hvað ráðamenn óttast við slíka tillögu. Eru menn komnir á þann stað að þeir séu hræddir við sína eigin þjóð, þ.e. að kjósendur fái að segja sína skoðun? Það er enn færi fyrir hæstv. ráðherra og hv. þingmenn að bjarga andlitinu ef maður getur sagt svo og lýsa því skýrar yfir að þeir vilji hlusta á óskir þjóðarinnar um að þjóðaratkvæðagreiðsla fari fram. Mér finnst þessar spurningar vera mjög gott innlegg inn í hugmyndir að spurningum. Ég er ekki hlynnt því að þjóðin verði spurð: Vilt þú ganga í ESB? Mér finnst það ekki vera boðlegt. Því að miðað við hvernig umræðan hefur verið að þróast mundi alveg örugglega meiri hluti þjóðarinnar stökkva á þann vagn, bara til að hafa einhverja möguleika á að halda áfram viðræðum. Þótt þetta sama fólk væri ekki áfjáð í að ganga í ESB, þá teldi það að það væri eini möguleikinn til að fá að sjá 

Hæstv. forseti. Fram kom hjá hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra fyrr í kvöld að það hefði kannski verið rétt að leggja þetta fyrir þjóðina til að vilji þings og þjóðar fari saman, eins og hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir benti á í ræðu sinni. Þá er það nú ákveðinn ómöguleiki að finna út hvernig maður ætlar að meta það. Það er svolítið merkilegt líka í þingsályktunartillögunni sem er til umræðu að það eru mótsagnir í henni að því leyti að sagt er, ja, miðað við skoðun þjóðarinnar að vilja ekki ganga í Evrópusambandið þá sé eðlilegt að slíta þessu, en síðan má ekki taka mark á þjóðinni í annarri skoðanakönnun, sem óskar eftir því að fá að greiða atkvæði og taka afstöðu hvort eigi að ljúka þessu eða ekki. Mig langar aðeins að minnast á eitt, af því að hv. þingmaður nefndi það í svari við andsvari þegar talað var um hvað væri að óttast, ástæðuna fyrir óttanum og getgátur um það. Menn hafa velt vöngum yfir því, meðal annars á útifundi og eins líka á iðnþingi, að um sé að ræða hreina og klára hagsmunagæslu þar sem menn horfa á tiltekna hópa, annars vegar útgerð og hugsanlega bændur, að verið sé að verja þá. Menn hafa ekki viljað taka umræðuna til enda og láta meta það þegar hún er komin fram hvað er í boði. Mig langar aðeins að heyra frá hv. þingmanni: Telur hún enga möguleika á að víkja frá eða fá sérkjör fyrir Íslendinga í þeim viðræðum? Svo í síðasta lagi hefur mikil umræða verið um það að átt hafi sér stað einhver aðlögun allt ferlið. Ég hef ítrekað spurt eftir því í þessum þingsal: Bendið mér á einhverja þætti sem hafa verið aðlagaðir vegna umsóknarinnar, þ.e. breytingar á stofnunum eða lögum 

Frú forseti. Varðandi þessa meintu aðlögun hef ég kallað eftir því oftar en einu sinni héðan úr þessum ræðustól að þeir sem telja sig hafa heimildir fyrir því að sú aðlögun hafi farið af stað nefni það þá út á hvað sú aðlögun gengur og bendi á eitthvað í lagaumhverfi okkar, regluumhverfi, eða innan einhverra stofnana sem rekja megi til aðlögunar. Ég tel að enn hafi enginn gefið sig fram sem getur gefið konkret upp hvað það nákvæmlega er. Ég vildi gjarnan fá að heyra frá þeim hv. þingmanni eða einhverjum öðrum í þjóðfélaginu sem getur nákvæmlega bent á það. Hvað varðar framhald þessa máls tel ég að þeir hæstv. ráðherrar sem hafa verið að gefa undir fótinn með að gefa þjóðinni kost á að koma að málinu, verði að taka stöðuna upp á nýtt, taka kúrsinn upp á nýtt og gera sér grein fyrir því að þjóðin mun aldrei sætta sig við að málinu verði lokað. Hv. þingmaður nefndi við hvað menn væru hræddir. Ég er farin að halda að hæstv. ráðherrar og hv. þingmenn séu hræddir við að þeir verði sneyptir með því að þjóðin muni segja: Við viljum ljúka þessum viðræðum. Og menn hafi ekki burði til þess að taka þeirri niðurstöðu sem kemur frá þjóðinni um að fá að ljúka viðræðunum og þeim 

Frú forseti. Eins og ég hef bent á hér í kvöld urðu kaflaskipti í umræðunni þegar formaður Sjálfstæðisflokksins lýsti því í reynd yfir að hann styddi ekki lengur þá þingsályktunartillögu sem er til umræðu. Hann vill hafa annan hátt á. Ég taldi að þá væri rétt að hingað kæmi til umræðunnar ráðherrar Sjálfstæðisflokksins og fram kæmi hvort sú hugmynd sem hæstv. fjármálaráðherra tefldi hér fram fyrr í kvöld nyti stuðnings þeirra líka. Þess vegna tel ég það lofsvert af hæstv. menntamálaráðherra að hafa hlýtt kallinu og komið hingað til þess væntanlega að greiða fyrir umræðunni með því að gefa upp hvort hann sé sömu skoðunar. Til þess að greiða fyrir þingstörfum, frú forseti, lýsi ég því yfir þar sem ég er mjög framarlega á mælendaskrá að ég er reiðubúinn að láta hæstv. menntamálaráðherra eftir sæti mitt til að hann geti notið þeirra fríðinda að greina þinginu frá afstöðu sinni til hugmyndar formanns Sjálfstæðisflokksins.

Virðulegi forseti. Ósk mín er tvíþætt: Annars vegar að ráðherrarnir sem við höfum kallað á hér í nokkra daga komi hingað og eigi við okkur samtal um það hvaða stefnu þetta mál eigi að taka. Við fáum alls konar skilaboð, í þessum ræðustóli, úti í samfélaginu og í gegnum fjölmiðla. Það er mjög mikilvægt að menn komi hingað og við reynum að ná saman um það í hvaða farveg við setjum þetta mál. Hins vegar vil ég spyrja hæstv. forseta í ljósi þess að klukkan verður eitt eftir 25 mínútur: Hversu lengi verður haldið hér áfram? Hér áðan var sagt: Enn um sinn. Hv. þm. Brynjar Níelsson spurði ekki fyrir löngu hvað „enn um sinn“ væri langur tími. Þá var því svarað að það væru 48 mínútur. Ég vil spyrja hæstv. forseta hvort „enn um sinn“ þýði einnig 48 mínútur hjá þessum hæstv. forseta.

Virðulegi forseti. Ég vil eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson fagna komu hæstv. menntamálaráðherra í salinn, sem er eins og sólargeisli í þessari umræðu um miðja nótt. Hann hefur gengið framar öðrum ráðherrum í að gangast einlæglega við kosningasvikum Sjálfstæðisflokksins og hefur ekki dregið neinn dul á það að þar eru menn að ganga á bak orða sinna. Ég vil þess vegna endilega bjóða honum að koma hingað og stíga inn í umræðuna. Við finnum leið til þess að hann geti fengið orðið hér án tafar. Hér ganga ýmsar kviksögur um það hvað fjármálaráðherra sagði raunverulega áðan. Sumir segja að hugmynd hans sé að láta einvörðungu kjósa um þá tillögu sem hér er, en það er náttúrlega ómögulegt því að þá fengi þjóðin að kjósa á milli þess að halda ekki áfram og hætta aðildarviðræðunum. Það er eins og að bjóða mönnum að velja bíl að eigin vali en þeir megi bara velja milli Moskvitch og Moskvitch. Ég vildi gjarnan heyra viðhorf hæstv. menntamálaráðherra. Hann er kominn í hús. Það er eðlilegt að hann fái að tjá sig. Það væri mikilvægt og hjálplegt ef hann gæti tekið þátt í umræðunni.

Frú forseti. Það eru alltaf að verða nýjar vendingar í þessum máli og erfiðara að vita um hvað er að ræða. Ég fagna því að hæstv. menntamálaráðherra er kominn í hús og vænti þess að hann fari yfir kúvendinguna í afstöðu sinni. Ég mundi vilja vita, frú forseti, hvort við eigum von á fleiri hæstv. ráðherrum sem ætli að lýsa afstöðu sinni og fara yfir það. Fyrir mína parta skal ég viðurkenna að klukkan er orðin heldur margt. Ég á eftir að fara í ræðu númer tvö, sú fyrri var ekki nema tíu mínútur og þetta eru dýrmætar mínútur í stóru máli. Mér þætti eðlilegt að ráðherrum væri gefinn kostur á að segja okkur hvað þeir eru eiginlega að hugsa í þessu máli og hvíla síðan umræðuna og gefa fólki tækifæri á að mæta hingað hressara til leiks á þriðjudaginn kemur.

Hæstv. forseti. Það eru farnar að koma fyrirspurnir til okkar sem erum í þingsal um það af hverju við höldum áfram þegar fyrir liggur að fara eigi í þjóðaratkvæðagreiðslu og hæstv. utanríkisráðherra hefur að samþykkt að ekkert liggi á þessu. Ég verð að viðurkenna að ég hef ekki hugmynd um hverju ég á að svara. Ég verð að segja þeim sem eru að fylgjast með að ég hef því miður ekki fengið nein svör um hvað þeir voru að segja áðan, þótt það sé komið í fjölmiðla að túlkun annarra. Er þetta tillaga hæstv. fjármálaráðherra eins sem hér kom fram um að leita eigi til þjóðarinnar og nefndin megi ganga þannig frá málinu og um þá hvað? Hæstv. utanríkisráðherra situr hér með okkur og segir ekki eitt einasta orð. Hér er formaður þingflokks Framsóknarflokksins, hv. þm. Sigrún Magnúsdóttir. Eru menn tilbúnir að taka undir þetta þannig að við getum lokið málinu með því að segja að búið sé að draga þessa tillögu til baka og við séum komin með sátt um að farið verði í einhverju formi í að leita 

Virðulegur forseti. Ég vil enn mótmæla því að hér sé haldinn næturfundur um mál sem ekkert liggur á. Hæstv. utanríkisráðherra hefur farið í fjölmiðla og sagt að ekkert liggi á málinu. Hvernig stendur á því að okkur er haldið á næturfundi ef ekkert liggur á málinu? Hver er skýringin, virðulegur forseti? Við hljótum að eiga heimtingu á því að fá að vita hana. Hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra er kominn í hús og ég geri ráð fyrir að hann fari á mælendaskrá. Ég er mjög seint á mælendaskrá og vil spyrja hæstv. forseta: Ef það er virkilega meiningin að halda áfram, og ég vona sannarlega að svo sé ekki, hversu lengi á að halda áfram? Hvenær getur sá sem er síðastur á mælendaskrá gert ráð fyrir því að hann komist að ef tæma á mælendaskrá hér í nótt? 
            

Virðulegi forseti. Þegar hæstv. utanríkisráðherra gerði okkur þann heiður að koma í ræðustól var hann sallarólegur og sagði að ekkert lægi á með þessa tillögu, hún fengi langan tíma í nefnd og þar fram eftir götunum. Það er því illskiljanlegt af hverju við erum að ræða málið um hánótt en ekki að degi til þegar þeir ráðherrar sem kallað hefur verið eftir eru í þingsalnum og þurfa ekki að vakna um miðja nótt til að koma og hlusta á til dæmis hv. þm. Árna Pál Árnason sem strax í dag bað um að þeir yrðu viðstaddir þegar hann talaði. Þetta er náttúrlega tóm vitleysa. Ég bið forseta að íhuga þetta mál vandlega 

Virðulegi forseti. Ég tel meðferðina á þessu máli þinginu ekki til sóma. Ég skil ekki hvað það er í málinu sem: a. Þolir ekki dagsins ljós. b. Er þannig að menn eru ekki tilbúnir að koma hingað og standa með eigin tillögum. Virðulegi forseti. Svona á ekki að fara með stórmál í gegnum þingið. Þau eiga að þola dagsins ljós. Menn sem flytja þau eiga að fylgja þeim alla leið og standa með þeim og svara spurningum þingmanna. Þá nefni ég ekki síst að þetta er ekki hvaða mál sem er, þetta er mál sem hefur kallað á viðbrögð 50.000 manna sem hafa ákveðið að setja nafn sitt á undirskriftalista og skora á Alþingi að draga tillöguna til baka. Það eru mótmæli hér fyrir utan dag eftir dag. Við höfum talað mikið fyrir nýjum stjórnmálum og fyrir því að það sé hlustað. Hér er ekki verið að hlusta á nokkurn mann, virðulegi forseti. Hér ræður valdhrokinn, ekkert annað.

Frú forseti. Ég var ráðherra á ofanverðri síðustu öld, þá nokkrum árum yngri en ég er núna, átti ung börn. Einu sinni var hringt heim til mín upp í Breiðholt um tvöleytið að nóttu og mér var gert viðvart um að þingmaður í efrideild Alþingis óskaði eftir nærveru minni. Ég dreif mig í fötin og keyrði niður eftir eins og þá þótti sjálfsagður hlutur. Ég mætti að vísu þingmanninum í dyrunum á leiðinni út þegar ég kom, en þannig var þetta í þá daga. Þess vegna verð ég að segja alveg eins og er að mér finnst það með ólíkindum að hæstv. ráðherrar, sérstaklega forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar, skuli ekki vera hér undir lok þessarar umræðu og sýna málinu þann sóma, jafnvel þótt þeir vilji forsmá þingið, og sýna með því að þeir telji þetta mikilvægt mál. Ég hefði gjarnan viljað hafa tíma til að ræða hér svolítið stöðu Íslands og hvaða mynd er að birtast af Íslandi í umheiminum þessa mánuðina. Í fyrsta lagi kusu Íslendingar yfir sig aftur þá stjórnarflokka sem bera mesta pólitíska ábyrgð á hruninu sem hér varð. Það skilja menn ekki í útlöndum. Í öðru lagi fór fljótlega að bera á því að það andaði köldu í garð útlendinga og sérstaklega erlendrar fjárfestingar. Viss andúð var í loftinu, ég tala nú ekki um gagnvart Evrópu, og ákveðinn blær einangrunarstefnu með léttu þjóðrembuívafi. Í þriðja lagi er svo hent hingað inn tillögu um að slíta aðildarviðræðum við ESB. Menn spyrja margir og margir erlendir vinir mínir spyrja: Steingrímur, hvert er Ísland að fara? Makríldeilan. Ég velti fyrir mér hvort hluti skýringanna á henni væri að mönnum fannst bara auðvelt að segja: Æ, leyfum bara Íslendingum að vera þarna úti í sínu horni, þeir hafa ekki mikinn áhuga á samstarfi við önnur lönd. Maður gæti spurt að þessu. Hvaða áhrif mun þetta hafa á erlenda fjárfestingu og áhuga manna á því að vinna með okkar landi, á fjölþjóðleg fyrirtæki og hvernig þau kortleggja framtíð sína gagnvart starfsemi á Íslandi? Hvaða skilaboð eru þetta til ungs fólks sem vill með opnum huga skoða valkosti Íslands í þessu efnum? Frú forseti. Það má segja að dropinn holi steininn. Það hefur þessi umræða gert. Þrátt fyrir allt hefur dropinn holað steininn frá því að ríkisstjórnarflokkarnir komu forhertir með þessa tillögu sína hingað inn  Auðvitað skiptir framhaldið mestu máli. Skotgrafaumræður okkar hér eru ekki aðalatriði þessa máls heldur framhaldið. Hvernig ætlum við sem land að halda á þessu og komast til lands með einhverja vitræna niðurstöðu í þessum efnum? Það er viðfangsefni Alþingis nú. Stjórnarflokkarnir sjá greinilega að sér. Það má alveg hrósa þeim fyrir það. Þetta fráleita frumhlaup, sem það var að henda þessari tillögu svona inn í umræðuna, hefur augljóslega undið þannig upp á sig að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra sem talaði hér í kvöld er ekki sami maðurinn og hélt hópeflisfundinn í Valhöll þegar hann ætlaði að safna liðinu á bak við tillöguna og hina nýju vendingu í Evrópumálunum. Það var annar og auðmjúkari formaður Sjálfstæðisflokksins sem birtist okkur hér áðan. Ég held að tillaga þingflokks Vinstri grænna sé í raun og veru kostaboð ef menn vildu skoða það nánar, kannski of rausnarlegt. Ef það er þannig, og um það má auðvitað deila, að ekki séu aðstæður til þess að leiða viðræður til lykta og bera samning undir þjóðina, sem að mörgu leyti væri æskilegast úr því sem komið er, ef þær eru ekki til staðar, ef það er pólitískur veruleiki - hv. þm. Vigdís Hauksdóttir má flissa eins og hún vill úti í sal. Þetta er einfaldlega ég að tala hér, hv. þingmaður. Ég hef sannfæringu fyrir því sem ég segi og ég er ekkert viss um að það séu ómerkilegri sjónarmið en þau sem liggja að baki flissinu hjá hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur - og ef það eru ekki 

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna og spyr hann áfram út í útfærsluna. Nú hafa ráðherrar ríkisstjórnarinnar vissulega tekið nokkrum hamskiptum. Fjármálaráðherrann er ekki eini ráðherrann sem er óþekkjanlegur frá hópeflisfundinum fræga, eins og þingmaðurinn benti á, utanríkisráðherra hefur gersamlega tekið stakkaskiptum líka á síðustu vikum og er allur mýkri og viðræðubetri en hann var í upphafi flutnings þessarar tillögu. Ef við gefum okkur það að í þessu felist raunverulegur vilji ríkisstjórnarflokkanna til einhvers konar samráðs og sinnaskipta í málinu þá hef ég áhyggjur af því við málamiðlunartillögu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs ef ekkert verður gert á næstu árum. Ég held að hluti af vandanum sem við er að fást núna og stærsta ástæðan fyrir því að stjórnarflokkarnir eru að reyna að koma sér undan því að efna loforð sitt sé að þeir geta skákað í því skjólinu að undirbúningsvinnan hefur ekki verið unnin. Vinstri hreyfingin – grænt framboð var með góða lausn á þessu 2009, að sækja ætti um aðild að Evrópusambandinu, fá hinn besta samning og leggja grunninn að undirbúningsvinnunni fyrir ákvörðun þjóðarinnar í fyllingu tímans. Ef því er ekki til að dreifa, hvernig sér hv. þingmaður fyrir sér framhaldið á tímanum frá því, þ.e. ef við mundum gefa okkur það að okkur tækist að koma vitinu fyrir ríkisstjórnina í meðförum þessa máls í þinginu og haga málum þannig að menn mundu einfaldlega falla frá þessari fráleitu slitatillögu og fallast á að halda málinu áfram lifandi með einhverjum hætti og útbúa og undirbúa aðkomu þjóðarinnar á síðari stigum? Hvernig sæi hann tímann þangað til verða nýttan sem best til þess að auka skilning 

Frú forseti. Að því tilskildu að hugur fylgi máli hjá hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra og að við megum leyfa okkur að túlka orð hæstv. utanríkisráðherra þannig að þar séu einnig opnanir á ferðinni þá opnast að mínu mati breytt svið til þess að ræða bæði form og tímasetningar gagnvart því hvernig málinu yrði skotið til þjóðarinnar. Það er vendipunktur málsins. Eru að skapast aðstæður til þess að stjórnarflokkarnir hverfi frá hugmyndinni um að gefa loforðum sínum og fyrirheitum langt nef og leita alls ekki til þjóðarinnar eins og til stóð? Ef svo er finnst mér að menn eigi að taka því með opnum huga og segja: Setjumst niður og ræðum form og tímasetningar á því. Að vísu vil ég hafa alla fyrirvara á, m.a. þess vegna sakna ég hæstv. forsætisráðherra. Ráðgjafi formanna stjórnarflokkanna, sem hefur verið mjög umtalað í fjölmiðlum að undanförnu að hitti hann dögum oftar og sitji jafnvel með honum á kvöldin, gaf línuna í morgun í leiðara Morgunblaðsins. Það voru einföld skilaboð, það var tvennt sem ætti að gera, virðulegur forseti, taka málfrelsið af þingmönnum, hætta við þessa tillögu og slíta viðræðum án aðkomu þingsins.  Ég vil hafa þann fyrirvara á að það þurfi að koma í ljós hvaða innstæður eru fyrir því að það sé að koma opnun á það að leita til þjóðarinnar með málið. Án þess að ég ætli endilega að tala fyrir hönd allra þingmanna Vinstri grænna þá mundi ég ætla að við værum alveg opin fyrir því að ræða bæði form og tímasetningar á því hvernig málinu og hvenær nákvæmlega því yrði skotið til þjóðarinnar. Ég er líka sammála því að æskilegt væri, ef hægt væri, að nýta undirbúningstímann, hver sem hann yrði, til málefnalegrar og uppbyggilegrar 

Virðulegi forseti. Ég held áfram að spinna þennan þráð og gef mér það, eins og hv. þingmaður, að leiðtogar stjórnarflokkanna ráði sínum ráðum sjálfir en séu ekki sendimenn annarlegra afla. Þá kemur að því að maður hugsi: Með hvaða hætti væri hægt að vinna málið á næstu mánuðum eða missirum fram að því að þjóðin gæti fengið aðkomu að því? Ég held að umræða undanfarinna vikna sýni betur en nokkuð annað að umfjöllun um Evrópumál í landinu er í algjörum helgreipum hindurvitna. Það er ótrúlegt að stjórnarflokkar láti sér detta í hug að demba þessari tillögu inn í þingið á grundvelli jafn lítillar greiningar og er þó að finna í skýrslu Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands. Skýrslan er góð fyrir sinn hatt en ákaflega veikburða og ekki tæmandi á nokkurn veg. Það einkennilegasta við hana er að á fundum utanríkismálanefndar með skýrsluhöfundum kom í ljós að þeir voru aldrei beðnir um hagsmunamat. Það liggur líka fyrir að í skýrslu aðila vinnumarkaðarins, sem þeir hafa beðið um frá Alþjóðamálastofnun, verður hagsmunamat. Þar verður ítarlegri umfjöllun um kosti og galla gjaldmiðilsins o.s.frv. Ég velti þess vegna fyrir mér: Gæti ekki verið leið að sjá fyrir sér á næstu mánuðum og jafnvel missirum að áfram yrði unnið í greiningu á hagsmunum einstakra atvinnugreina, hagsmunum einstakra þjóðfélagshópa, ítarlegra hættumat yrði unnið varðandi gjaldmiðilinn o.fl. og mat á kostum, ábata og mögulega yrði greining á því hvernig Evrópusambandið 

Frú forseti. Jú, í sjálfu sér held ég að þetta gæti allt saman verið gagnlegt, að glíma við greiningar á þessum þáttum, bæði hagsmunatengdum þáttum og öðrum. Ég mundi líka sjá fyrir mér stöðumat á utanríkispólitískri vígstöðu Íslands í þessu samhengi. Ég held reyndar að þetta sé tiltölulega einfalt. Mitt mat er að þetta mundi allt saman róast gagnvart hinni pólitísku umræðu, gagnvart hagsmunaaðilum, sem auðvitað hafa mismunandi sjónarmið, og gagnvart þjóðinni ef tvennt kæmi út úr umfjöllun Alþingis um þetta mál, fyrr eða síðar. Annars vegar væri ósköp einfaldlega hægt að segja: Verið róleg, umræðunum verður ekki slitið hér og nú án aðkomu þjóðarinnar. Hins vegar: Það verður leitað til þjóðarinnar. Það mundi róa deilur um þetta mál verulega niður. Ég held að það sem veldur því hversu heitt hefur orðið undir sé meðal annars að mönnum finnst eins og eigi á ólýðræðislegan hátt, án aðkomu þjóðarinnar og gegn gefnum loforðum, að taka nánast endanlegar ákvarðanir allt í einu núna. Allt róast um leið og sagt verður: Við höfum séð að okkur. Við ætlum ekki að læsa dyrunum og henda lyklinum. Við ætlum ekki að taka neinar slíkar „óafturkræfar ákvarðanir“. - Það held ég að yrðu brútalslit á margan hátt til einhvers tíma. - Við skulum bíða með það, gerum það ekki. Verið þið róleg, það verður svo þjóðin sem kemur með einum eða öðrum hætti, eins og Bessastaðabóndinn mundi segja, að því að ákveða næstu skref.

Virðulegur forseti. Það er rétt sem fram kom hjá hv. þingmanni að straumhvörf urðu í þessari umræðu við yfirlýsingu fjármálaráðherra hér fyrr í kvöld um þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er auðvitað brýnt að það komi fram hvort þetta er hans einkaskoðun eða hvort samstarfsflokkurinn deilir henni. Í fjarveru hæstv. forsætisráðherra er það þó alla vega ánægjuefni að hv. þm. Ásmundur Einar Daðason er hér til staðar, aðstoðarmaður forsætisráðherra, og um þessar mundir þingmaður Framsóknarflokksins. Hann ætti að vera í færum til þess að svara þessu. Ég minnist þess ekki að fram hafi farið umræða um Evrópusambandið án þess að hv. þm. Ásmundur Einar Daðason blandaði sér í hana, en það segir kannski sína sögu um það hversu vondur þessi málatilbúnaður allur er  
             Ég vil líka spyrja hv. þm. Steingrím J. Sigfússon vegna þess að hann hefur 30 ára reynslu í þinginu: Þekkir hann einhver dæmi þess að stjórnmálaflokkur hafi farið fram eins og Sjálfstæðisflokkurinn á síðasta ári í kosningabaráttu með afgerandi kosningaloforð og síðan, eins og hæstv. forsætisráðherra Sigmundur Davíð Gunnlaugsson hefur upplýst, 

Frú forseti. Þetta er út af fyrir sig góð ábending hjá hv. þm. Helga Hjörvar. Ég hafði ekki áttað mig á því að við erum í þeirri óvenjulegu stöðu að aðstoðarmaður forsætisráðherra hefur málfrelsi og tillögurétt á Alþingi, meira að segja atkvæðisrétt. Það er mjög óvenjulegt. Ég hafði allmarga aðstoðarmenn eða hef haft í minni ráðherratíð en enginn þeirra hefur nokkurn tíma haft málfrelsi og tillögurétt á Alþingi. Þetta eru viss hlunnindi. Ef aðstoðarmaðurinn hefur umboð til þess að svara fyrir forsætisráðherra, úr því að forsætisráðherra mætir alls ekki, þá er það kannski viss leið að við fáum boðskapinn úr Stjórnarráðinu frá forsætisráðherra í gegnum aðstoðarmanninn af því að hann er svo fjölhæfur að vera líka þingmaður. Varðandi stöðu Sjálfstæðisflokksins í þessum efnum og þau fyrirheit sem hann gaf fyrir kosningar þá kemur tillagan auðvitað á óvart út frá landsfundarsamþykktum flokksins,  Auðvitað verður Sjálfstæðisflokkurinn sjálfur að svara þessu gagnvart sér og sínum, það er hans hlutverk. Ég ætla mér ekki þá dul að ganga lengra í þeim efnum en að túlka bara mín viðbrögð við því hvernig þetta hefur birst frá og með kosningabaráttunni, 

Virðulegur forseti. Það er rétt að halda því til haga að hv. þm. Ásmundur Einar Daðason hefur komið til andsvara en hann hefur enn ekki flutt ræðu sína um þetta málefni sem hefur þó verið honum svo mikið hjartans mál. Ég hvet hann til þess að skýra það fyrir þjóð og þingheimi hvort Framsóknarflokkurinn styður hugmynd formanns Sjálfstæðisflokksins um að setja málið í þjóðaratkvæðagreiðslu. Hugmynd formanns Sjálfstæðisflokksins, þó að hún sé hænuskref í áttina til okkar, felur í sér að hann styður augljóslega ekki lengur þá tillögu sem liggur nú fyrir og er hlaupinn frá henni eins og margir aðrir stjórnarliðar, eðlilega. Tillagan felur það hins vegar í sér að fólk eigi að fá að kjósa á milli tveggja kosta sem þó eru báðir hinn sami, að viðræðunum verði ekki haldið áfram eða að viðræðunum verði slitið, að fólk fái ekki í þjóðaratkvæðagreiðslunni að njóta kosningaloforðs Sjálfstæðisflokksins. Það er formaður Sjálfstæðisflokksins sem leggur til þjóðaratkvæðagreiðslu þar sem fólk á ekki að fá að kjósa um valkostinn sem hann lofaði því að kosið yrði um. Það er satt að segja orðið býsna erfitt að útskýra þetta hér í ræðustól jafn undarlegt og það er. 
             Hvernig má það kallast lýðræði að fólk fái að velja milli tveggja slæmra kosta en ekki um þann kost sem það sannarlega vill og fram kemur í skoðanakönnunum? Telur ekki hv. þingmaður að þótt þetta sé hænuskref í áttina til okkar þá sé það hvergi nærri fullnægjandi fyrir þjóðaratkvæðagreiðslur? Verður ekki að vera val í þjóðaratkvæðagreiðslu um að hætta annaðhvort viðræðum eða halda þeim áfram eins og þjóðin vill?

Frú forseti. Jú, að mörgu leyti eru það hinir augljósu og hreinu kostir í stöðunni. Ef menn velja að leggja málið þannig niður fyrir sér að kosið verði fljótlega eða nú get ég alveg tekið undir að það eru augljóslega hinir hreinu kostir í stöðunni. Það breytir að vísu ekki því að það gæti verið að þó nokkur skerfur þjóðarinnar sætti sig alveg við þá niðurstöðu að gert yrði eitthvert hlé á viðræðunum ef engum dyrum væri lokað og það lægi ljóst fyrir að þjóðin tæki síðan á einhverjum tímapunkti ákvörðun um framhaldið, eins og felst í miðlunartillögu okkar. Út af fyrir sig hafa orðið mörg merkileg tíðindi í þessu ferli, ekki bara hér í kvöld. Íslensk tunga hefur auðgast af nýyrðinu „ómöguleiki“ og nú hefur í raun og veru hæstv. …  Mín spá er sú að formaður Sjálfstæðisflokksins eigi eftir að hugsa sig betur um áður en hann heldur til streitu hugmynd sinni sem glitti hér í um kosningar á þessum forsendum. Væri það skynsamlegt út frá sjónarhóli þeirrar afstöðu sem hann hefur til málsins og samstarfsflokkurinn í ríkisstjórn að bjóða þjóðinni upp á þessa kosti? Glittir ekki í það? Er ekki nokkuð ljóst hvað þjóðin mundi þá segja? Hún mundi hafna leiðinni sem boðið er upp á í tillögunni. Það er mitt mat á stöðunni, skoðanakannanir sýna að það eru yfirgnæfandi líkur á því. Vill ríkisstjórnin bera þá tillögu upp sem líkleg er til þess að kolfalla? Væri ekki hyggilegra hjá henni að velta fyrir sér fleiri möguleikum? Er ekki vel boðið að hafa kastað bjarghring til hennar með því að opna á það að 

Frú forseti. Sú umræða sem hér hefur staðið töluvert langa hríð hefur ekki bara verið skemmtileg og gagnleg, hún hefur líka skipt mjög miklu máli. Þegar ég lít yfir feril umræðunnar og ekki síst núna þennan dag sem senn er búinn, finnst mér að umræðan hafi í reynd svipt sér yfir í nýjan og allt annan farveg. Hér hafa í dag gerst tvenn söguleg tíðindi sem komið hafa mér að minnsta kosti töluvert á óvart. Í dag hófum við umræðuna með óundirbúnum fyrirspurnum þar sem hæstv. heilbrigðis- og velferðarráðherra lýsti því yfir algjörlega klárt og kvitt fyrir sína parta að hann teldi í reynd ómögulegt að þessu máli lyki öðruvísi en með aðkomu þjóðarinnar. Það er það sama sem hæstv. fjármálaráðherra sagði í ræðu sinni í kvöld þegar hann lýsti því yfir að hann hefði skipt um skoðun og væri nú þeirrar skoðunar að þjóðin ætti að koma að úrslitum þessa máls. Ég get tekið undir með þeim sem hér hafa talað í kvöld að sú hugmynd sem hæstv. fjármálaráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins var með hugnist mér ekki. Ég vil samt ekki falla í þá gryfju sem einn hv. þingmanna gerði hér fyrr í kvöld að kalla hana hænuskref í átt til réttlætisins. Það er rangt. Þetta eru meiri háttar kaflaskipti. Þetta felur það í sér að annar forustumanna ríkisstjórnarinnar er kominn á þá skoðun að það sé rétt að gjörbreyta um farveg fyrir umræðuna og fara þá leið að það verði þjóðin sem fái að lokum að taka ákvörðunina. Ég tel að það skipti ákaflega miklu máli. Þetta er það fyrsta sem liggur eftir þessa umræðu. Í annan stað tel ég líka að umræðan hafi kannski í fyrsta skipti orðið til þess að íslenska þjóðin hefur horfst í augu við þann valkost sem Evrópusambandið er og hún hefur komist að þeirri niðurstöðu að hún vill ekki varpa honum frá sér. Það er að vísu ekki þannig að hún hafi tekið hann í faðm sér og umfaðmað hann af kærleik og hlýju eins og málstaðurinn verðskuldar, en hún hefur sagt: Ég vil ekki sleppa honum. Það er mjög mikilvægt, 82% þjóðarinnar hafa sagt að þau vilji skoða niðurstöðuna, þau vilji kíkja í pakkann, eins og menn segja. Og þá segi ég það sem reyndur samningamaður að ég hef aldrei gert nokkurn samning án þess að vilja sjá lokaniðurstöðuna áður en ég tek afstöðu til hennar. Það skiptir ákaflega miklu máli. Í þriðja lagi er það auðvitað líka mikilvægt að innan kannski tuttugu og fjögurra stunda munu jafnmargir hafa ritað nafn sitt undir lista Já, Íslands með kröfu um þjóðaratkvæði um framhald viðræðna og kusu Sjálfstæðisflokkinn í síðustu kosningum. 50.454 Íslendingar kusu Sjálfstæðisflokkinn og það vantar innan við eitt þúsund til þess að þeim fjölda sé náð. Það eru merkileg tíðindi. Þau hafa að sjálfsögðu hreyft við Sjálfstæðisflokknum og það er það sem er að gerast hér á þessum síðasta sólarhring umræðunnar hinnar fyrri um þingsályktunartillögu ríkisstjórnarinnar. Sjálfstæðisflokkurinn hefur í reynd skipt um skoðun. Það er það sem stendur eftir þegar við munum kveðjast hér síðar í nótt eða árla morguns. Í fjórða lagi má segja að þessi umræða hefur líka skipt máli vegna þess að hún hefur skýrt stöðuna mjög mikið. Umræðan hingað til síðustu árin hefur markast af því hvað er mögulegt og hvað er ómögulegt. Því hefur verið haldið fram og það hafa verið helstu rök andstöðunnar að ekki sé hægt að sækja um aðild að Evrópusambandinu og fyrir Ísland að ganga þar inn vegna þess að við getum ekki fengið þær lausnir sem við þurfum að fá á ýmsum helstu vandamálum okkar, annars vegar að því er varðar landbúnað og hins vegar varðandi sjávarútveg. Það er tvennt sem stendur eftir í umræðunni í þessum efnum og kemur fram í þeirri skýrslu sem var upphaf hennar. Í fyrsta lagi liggur það fyrir að einn skýrsluhöfunda, sem falið var að skoða feril og stöðu viðræðnanna sjálfra, kemst að þeirri niðurstöðu að annað þessara tveggja vandamála, þ.e. það sem varðar landbúnaðinn, er ekki óleysanlegt. Hann telur það nægilega tryggt til þess að setja það fram sem eina af niðurstöðum sínum. Í öðru lagi, sem er miklu merkilegra, liggur það algjörlega skýrt fyrir af hálfu prófessors emerítusar Stefáns Más Stefánssonar, eins helsta stjórnskipunarfræðings okkar og Evrópuréttarfræðings, að það er hægt að fá sérlausnir til lausnar á vanda sjávarútvegsins svo fremi sem þær séu skýrt afmarkaðar. Þá tel ég, herra forseti, að þeir sem af þeim sökum hafa verið andstæðir umræðunni og aðild verði að minnsta kosti að falla frá þeim parti 

Hæstv. forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni. Þótt ég hafi haft orð á því áðan að stigið hefði verið hænuskref með yfirlýsingu hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra má líta svo á, miðað við hvernig verið er að túlka það hér, að skrefið hafi verið nokkru stærra. Það sem eftir stendur og er afar óþægilegt er að vita ekki nákvæmlega hvað fólst í yfirlýsingunni. Það er talað um að þjóðin eigi að fá aðkomu að því að segja álit sitt á þessari þingsályktunartillögu með einhverjum hætti. Ég hef sagt að það gangi náttúrlega ekki að spyrja um þingsályktunartillöguna því að hún sé þrískipt; um að draga umsóknina til baka, um að ekki skuli sótt um aðild að Evrópusambandinu á nýjan leik - ég sé ekki fyrir mér að menn beri það atriði undir þjóðina - og síðan um að treysta tvíhliða samninga og samvinnu við Evrópusambandið og Evrópuríkin. Þetta þarf auðvitað að skýra betur. Auðveldast og eðlilegast er að fara í tillöguna sem hefur verið sett fram af þeim sem hafa safnað undirskriftum, og þær eru orðnar nær 50 þúsund, um að hægt verði að velja á milli þess að halda áfram viðræðunum eða slíta þeim. Ég tel eðlilegast og sjálfsagt að reyna að koma því í atkvæðagreiðslu sem allra fyrst. Ég tel samt að menn eigi að standa við það sem sagt var í umræðunni þegar farið var af stað með skýrslu Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands, að það ætti að eiga sér stað góð umræða, sem hún hefur raunar verið að mörgu leyti í þinginu á undanförnum dögum, og síðan ættum við að bíða eftir skýrslunni frá Alþjóðamálastofnun Háskóla Íslands þar sem aðilar vinnumarkaðarins fengju svör við ýmsum atriðum sem snúa að aðkomu fyrirtækja og fjölskyldna í landinu. Því miður hefur Evrópusambandsumræðan snúist allt of lítið um hvað þetta þýðir fyrir almennt fólk í landinu. Það hefur enginn getað svarað því á undanförnum árum hvernig við ætlum að komast út úr því umhverfi sem við erum í í dag, út úr endalausum sveiflum í íslenska gjaldmiðlinum þar sem gengið er fellt og þar með færðar til umtalsverðar upphæðir og laun lækkuð eða kaupmáttarrýrnun verður gríðarleg við gengisfallið. Menn láta þetta yfir sig ganga, það er enginn sem getur sagt neitt. Fyrirtækin fá betri afkomu tímabundið, nú er gengið að styrkjast, þá fer útgerðin að kvarta, þ.e. eins og þetta er orðið núna. Hvað ætlum við að búa við þær sveiflur lengi? Hvaða lausnir eru til að komast hjá þeim? Við getum sagt endalaust: Það tekur mörg ár að komast í Evrópusambandið og fá evru. En það tekur náttúrlega enn þá lengri tíma ef við byrjum aldrei, ef við tökum aldrei fyrsta skrefið eða stígum ekki inn og tökum ákvörðun um það hvort við viljum fara þá leið. Sá sem hér stendur keypti hús 1979, fékk á sig 100% verðbólgu og er búinn að fara í gegnum þetta allan þennan tíma og það hefur engin eignamyndun orðið í þessum húsum, þetta hefur nánast verið rifið úr höndunum á þeim sem fjárfestu á þeim tíma. Menn hafa orðið að búa við skerðingar aftur og aftur. Þetta endurspeglaðist líka þegar maður kom á iðnþingið nýlega þar sem menn voru með fullan sal af fólki og nánast allir spurðu: Hvað stendur til að gera? Hvernig ætlið þið að bjarga ykkur út úr þessu? Hvernig á að losa um gjaldeyrishöftin? Hvernig getum við losnað við íslensku krónuna til að fá eðlilegt umhverfi fyrir íslensku fyrirtækin þannig að þau geti verið áfram á Íslandi og þurfi ekki að búa við endalausar sveiflur? Menn geta ekki svarað því eða gert áætlanir til lengri tíma. Það er líka mjög dapurt að horfa upp á það sem gerðist hér eftir hrun þegar menn höfðu verðlagt til dæmis ferðaþjónustu í evrum og umreiknuðu svo fyrir Íslendingana í íslenskum krónum sem þá voru orðnar gríðarlega margar eftir hrunið. Menn þurftu svo að láta vita að þeir væru Íslendingar og var þá gefinn afsláttur svo þeir hefðu efni á því að kaupa þjónustuna sem var í boði. Ætla menn að bjóða upp á þetta endalaust án þess að þora að taka umræðuna? Er einhver leið út úr þessu? Er Evrópusambandsleiðin möguleg? Hvaða afleiðingar hefur hún fyrir sjávarútveg og landbúnað? Hér er margbúið að kalla eftir því að þetta verði klárað, að við ljúkum þessu, fáum svörin, látum þjóðina ráða og sætum niðurstöðunni þannig að við þurfum ekki að vera hér klukkutímum og dögum saman að ræða sömu málin. Ég ætla að vona að það sem hefur komið fram við þessa umræðu og þau mótmæli sem hafa verið hér fyrir utan, 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Nú háttar svo til í hans kjördæmi að þar situr ekki ráðherra Sjálfstæðisflokksins en þar fór líka fram kosningabarátta og ég vildi nota tækifærið og inna þingmanninn eftir því hvort Sjálfstæðisflokkurinn í Norðvesturkjördæmi, undir forustu hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar, hafi haft uppi sömu loforð og allir ráðherrar Sjálfstæðisflokksins hafa haft í sínum kjördæmum. Í öðru lagi vildi ég spyrja hv. þingmann hvernig hann meti viðbrögð eða öllu heldur viðbragðsleysi Framsóknarflokksins við yfirlýsingum formanns Sjálfstæðisflokksins hér í kvöld. Það vekur óneitanlega mikla athygli að nú eru liðnar nokkrar klukkustundir síðan formaður Sjálfstæðisflokksins gaf út tímamótayfirlýsingu, sem finna má í öllum fjölmiðlum landsins, og enn hefur enginn þingmaður Framsóknarflokksins, hvað þá ráðherra, komið hér upp og tjáð sig um þá yfirlýsingu. Telur hv. þingmaður að við séum hér að fylgjast með djúpstæðum ágreiningi á milli stjórnarflokkanna? Hefur Sjálfstæðisflokkurinn yfirgefið tillögu utanríkisráðherra í óþökk samstarfsflokksins? Hafa þeir þingmenn og ráðherrar Framsóknarflokksins sem hér eru kannski ekki umboð til að tala í málinu? Hverju sætir það að hér situr hæstv. utanríkisráðherra á bekknum og þegir þegar formaður samstarfsflokksins hefur gefið út tímamótayfirlýsingu um hans eigin tillögu? Hefur flokkur forsætisráðherrans algerlega misst málið í máli sem hann þó sjálfur flytur hér á hinu háa Alþingi?

Hæstv. forseti. Ég man svo sem ekki eftir miklum yfirlýsingum hjá þingmönnum í Norðvesturkjördæmi, við fórum ekki saman um kjördæmið. Umræðan þar var fyrst og fremst um skuldavandann og úrlausnir hvað hann varðar. Aftur á móti var mjög forvitnilegt að fylgjast með því að á fjórðungsþingi á Vestfjörðum, sem haldið var í Trékyllisvík, var borin upp tillaga um að halda aðildarviðræðum áfram og hún var samþykkt. Hún var reyndar borin upp tvisvar, annars vegar með beinum atkvæðum og hins vegar með vegnu atkvæðamagni eftir stærð sveitarfélaga, og í bæði skiptin var hún samþykkt. Það kom líka á óvart, þegar Vífill Karlsson, hjá Sambandi sveitarfélaga á Vesturlandi, gerði athugun á því á meðal fyrirtækja á Vesturlandi hvaða afstöðu þau hefðu varðandi Evrópusambandið, að mikill meiri hluti vildi skoða Evrópusambandið og fara þar inn. Ég held því að menn séu fullkomlega að vanmeta stöðuna. Margir bændur í þessu kjördæmi vilja líka láta skoða hvað innganga þýðir fyrir hin fámennari svæði þar sem byggðastefna hefur verið slök undanfarin ár, þar sem mikil fólksfækkun hefur orðið - hvaða kostir eru við að ganga í Evrópusambandið og fá styrki sem hugsanlega fylgja því til að reyna að efla búsetu á þessum svæðum. Ég ætla því ekki að gefa neina eina niðurstöðu en tek fram að umræðan á þessu svæði var fyrst og fremst um skuldamálin. Margir yfirgáfu til dæmis Samfylkinguna vegna þess að þeir treystu á þau loforð sem gefin voru í því sambandi. Framsóknarflokkurinn fékk enda gríðarlega góða kosningu í Norðvesturkjördæmi. Ég ætla að vona að ekki verði farið með það loforð eins og kosningaloforðin um Evrópusambandsaðildina, að ekkert verði úr því. Það mál hefur dregist mjög og við höfum því nógan tíma til að ræða þetta hér. Það er ekkert komið fram af þeim tillögum nema þingsályktunartillaga í tíu atriðum og nú eru menn farnir að kalla á efndir hvað það varðar. Það er ekkert af þeim komið 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir greinargóðar upplýsingar. Auðvitað er það áhyggjuefni að það skref sem ríkisstjórnin hefur stigið, að leggja til slit á aðildarviðræðunum, gerir nánast ómögulegt að uppfylla þau fyrirheit sem gefin voru heimilunum í landinu. Með þessari tillögu er verið að taka út af borðinu einu raunhæfu áætlunina um að draga úr fjármagns- og vaxtakostnaði og verðtryggingarkostnaði heimilanna í landinu. Það er engin önnur áætlun í staðinn, aðeins gjaldeyrishöft kosta íslensk heimili 80 þús. milljónir á ári. Ég hef því sömu áhyggjur og hv. þingmaður að það verði ekki bara svik á kosningaloforðum Sjálfstæðisflokksins um þjóðaratkvæðagreiðsluna heldur sé Framsóknarflokkurinn svo gott sem búinn að lýsa því yfir að hann muni ekki efna kosningaloforð sitt um afnám verðtryggingar. Hann gerði það með því að láta sitt eigið fólk komast að þeirri niðurstöðu eftir kosningar að ekki væri hægt að uppfylla kosningaloforðið. Ég vil ítreka þann hluta andsvars míns sem hv. þingmaður hafði ekki tíma til að bregðast við, um það hvernig hann metur hina algjöru þögn Framsóknarflokksins hér í kvöld, eftir yfirlýsingu formanns Sjálfstæðisflokksins um að til greina komi að fara með þessa tillögu í þjóðaratkvæðagreiðslu; hvernig á því standi að þrátt fyrir ítrekaðan eftirgang sé hæstv. utanríkisráðherra, sem flytur tillöguna sem formaður Sjálfstæðisflokksins hefur nú horfið frá, ekki búinn að tjá sig um þetta útspil samstarfsflokksins, hvort Framsóknarflokkurinn sé tilbúinn til þessa. Er um að ræða djúpstæðan ágreining á milli stjórnarflokkanna? Er Framsóknarflokkurinn að koma í veg fyrir að formaður Sjálfstæðisflokksins fái vilja sínum framgengt og komi málinu til þjóðarinnar? Eða hvernig sér þingmaðurinn þetta liggja hér í salnum?

Hæstv. forseti. Það er erfitt að átta sig á hvernig sambúðin er á stjórnarheimilinu og hver styður hvern. Mér hefur þó fundist að Sjálfstæðisflokkurinn, sem að vísu gaf miklu öflugri loforð, þ.e. núverandi ráðherrar, fyrir kosningarnar, hafi verið tilbúinn til að reyna að koma eitthvað til móts við sín eigin loforð. Á sama tíma hefur hæstv. utanríkisráðherra, sem hér hefur verið í salnum, komið og sagt - hann nánast hreytti því í okkur - að ef utanríkismálanefnd geri eitthvað sem henni finnst betra en það sem hann sé að gera muni hann ekki þvælast fyrir. Þetta er að vísu í minni frásögn, þetta er efnislega en ekki orðrétt haft eftir hæstv. utanríkisráðherra. Ég vil túlka það á þann veg að flóttinn sé alveg eins hafinn þar, þ.e. viðurkenningin á því að til að fá lausn í þessu máli verði menn að leyfa þjóðinni að taka þátt í lausninni, að um þetta verði aldrei sátt nema menn sammælist um að leyfa þjóðinni að fella dóm. Aftur á móti finnst mér mikilvægt að við höldum umræðunni, sem hefur einmitt ekki verið svo mikil hér, varðandi afkomu heimilanna eins og ég var að nefna, t.d. þetta með vaxtakostnaðinn. Mér er minnisstætt þegar ég fór á einn af fyrstu fundunum um ESB hjá Bændasamtökunum á Hótel Sögu, og ég hef sagt frá því áður. Þar sátum við og hlustuðum á kosti og galla ESB, aðallega gallana því að þetta var á þannig fundi. Þar steig þó fram fyrrverandi ráðherra og þingmaður Framsóknarflokksins, Valgerður Sverrisdóttir, og sagði: Hvað skyldi það muna miklu fyrir meðalbú, sem er skuldsett upp á einhverja tugi milljóna, ef það væri nú með vaxtakostnað sem væri sambærilegur venjulegum kostnaði fyrirtækja í Evrópu, hvort ekki væri meiri ávinningur af því að komast í það vaxtaumhverfi en að fá beingreiðslur eins og bændur fá? Þetta var ábending 

Virðulegur forseti. Þetta er nú búin að vera afar góð og gagnleg umræða og ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Stóru tíðindi dagsins, eftir yfirlýsingu hæstv. heilbrigðisráðherra undir liðnum óundirbúnar fyrirspurnir í morgun, eru í raun og veru ræða hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra í kvöld, sem hann flutti hér eftir töluverða eftirgangsmuni. Það sem eru kannski stóru tíðindin þar er að formaður Sjálfstæðisflokksins hafnar Heimssýnarleiðinni. Hann hafnar þeirri harðlínunálgun sem verið hefur af hálfu Heimssýnarhluta stjórnarflokkanna og það eru nokkuð mikil tíðindi. Þar er töluverð vending á ferðinni þegar harðlínuöflin í báðum flokkum hafa í raun ráðið för, en með þessu útspili hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra er þessum öflum settur stóllinn fyrir dyrnar. Það hefur náttúrlega verið mjög áberandi í þessari umræðu allri, vegna þess að það mátti öllum vera ljóst að tímasetning, innihald og framsetning þessarar tillögu á sínum tíma var klúður, að síðan þá, í raun og veru síðan 21. febrúar hefur augljós streita varað á milli flokkanna og inni í þeim hvorum um sig. Enda held ég að það sé nú ekki ofsagt að hér sé um að ræða stærsta klúður ríkisstjórnarinnar hingað til og er hún þó ekki búin að vera við lýði nema í um tíu mánuði. Mig langar til þess að biðja hv. þingmann að segja frá afstöðu sinni til þessa, hvernig hann sjái fyrir sér framvinduna eftir útspil hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra 

Hæstv. forseti. Ég tek undir með hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur að við erum að tala hér um verulegt klúður. Að leggja af stað í þessa umræðu með yfirlýsingu í stjórnarsáttmála um að skoða eigi hver staðan sé og spá síðan í framhaldið, bíða eftir skýrslu, við fáum þá skýrslu og rétt þegar hún er komin til umræðu kasta menn fram þessari tillögu. Tillagan er ekki einu sinni betur gerð en svo að það þarf að reka menn til baka með hana. Það er í raun með ólíkindum að þetta skuli hafa gerst og fyrst og fremst sorglegt. Það hefur áunnist eitthvað á þessum tíma, mönnum var brugðið og hæstv. fjármálaráðherra viðurkenndi að hann hefði ekki átt von á þessum viðbrögðum. Menn ofgerðu hlutunum bókstaflega. Það sem ég held að hafi gerst þarna og valdið þessu klúðri var að menn sáu að eitthvað var farið að gerast og ætluðu að rota málið strax. Þeir ætluðu að koma inn og segja: Nú klárum við þetta bara og þá erum við laus við þetta. Sem betur fer eigum við enn þá þjóð og stjórnarandstöðu sem lætur ekki slíkt yfir sig ganga. Von mín í framhaldinu af þeim umræðum sem verið hafa hér í kvöld og í dag þar sem þessi yfirlýsing kom frá hæstv. heilbrigðisráðherra um að ekki hafi nú átt sér stað nein kosningasvik enn - ég velti vöngum yfir því hvort þetta væri hótun, að hann segði næstum: Við ætlum nú samt að láta þetta verða kosningasvik. En sem betur má kannski draga þá ályktun nú í kvöld að það sé í hina áttina, að menn ætli sem sagt að hindra það að hér verði kosningasvik og reyna að rétta kúrsinn. Ég vil trúa því að þegar þetta mál fer til nefndar - við höfum verið að bíða eftir skýrara svari því að við vitum ekki svarið, við vitum ekki nákvæmlega hvað verið er að gera, við vitum ekki alveg hver afstaða Framsóknarflokksins er. Við skulum vona að málið fari til nefndar til þess að finna lausn á því og að þjóðin fái að segja álit sitt. Við skulum reyna að leiða málið í farveg þar sem við sameinumst um leið og reynum að afgreiða það í eitt skipti fyrir öll, annað hvort til framhaldsvinnu 

Virðulegur forseti. Það er sannarlega verulega vandræðalegt fyrir fólk sem hefur áhuga á stjórnmálum líðandi stundar og sögulegt að horfa upp á erfiðleika stjórnarflokkanna í þessum efnum. En mig langar til þess að spyrja hv. þingmann hvort hann deili þeirri sýn með mér og þingflokki Vinstri grænna að þingsályktunartillaga þingflokks VG geti verið einhvers konar sáttagrunnur. Væntanlega hefur hv. þingmaður tekið eftir því að í tillögunni eru í raun margs konar útfærslur sem eru ókláraðar, þ.e. bæði að því er varðar tímasetningu þjóðaratkvæðagreiðslunnar og líka varðandi þá spurningu sem þar yrði uppi á borðum. Telur hv. þingmaður að það gæti orðið leið til þess að ná einhvers konar sáttagrunni eða einhvers konar jafnvægi í umræðunni? Ég hef sagt það sjálf í þessari umræðu að mér finnist mikilvægt að við lítum þetta þeim augum að við séum fyrst og fremst með lýðræðisverkefni í höndunum miklu frekar en viðfangsefni sem við leiðum til lykta með hefðbundnu meirihlutavaldi hér innan húss, að hér séum við að takast á við aukna kröfu um aðkomu þjóðarinnar og lýðræðislega nálgun í stórum spurningum. Sér þingmaðurinn flöt á því að við náum breiðri samstöðu um nálgun af þessu tagi sem tryggir að nánast allir hér innan húss geti vel við unað eða þokkalega og að þjóðin fái í raun að segja sitt orð að því er varðar næstu skref framvindu og afdrif þessa máls?

Hæstv. forseti. Allt frá því fyrst ég kom að þessu máli þegar ég var í Samfylkingunni árið 2002 þegar sú hreyfing var orðin tveggja ára, var atkvæðagreiðsla meðal allra félagsmanna um það hvað við ættum að gera varðandi ESB, hvort við ættum að skoða aðild með því að sækja um. Mikill meiri hluti valdi þá leið á þeim tíma. En það lá alltaf fyrir alveg frá þeim tíma og allt ferlið, líka þegar hér fór í gegn þingsályktunartillaga um málið 2009, að það væri ekki Alþingi sem væri að fara með íslenska þjóð inn í Evrópusambandið, það væru ekki einstakir þingmenn, það væri ekki Samfylkingin heldur gæti þjóðin ein skorið úr um það hvort við yrðum aðilar að Evrópusambandinu eða ekki. Það verður alltaf þjóðaratkvæðagreiðsla. Þess vegna held ég að við verðum að horfast í augu við það að það verði þjóðaratkvæðagreiðsla og ég trúi því að hægt sé að ná miklu breiðari sátt en náðst hefur hingað til um málið. Varðandi tillögu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs tel ég gallann á henni vera hversu seint þjóðaratkvæðagreiðslan er sett upp. Þar er talað um þjóðaratkvæðagreiðslu fyrir lok kjörtímabilsins. En ef við erum að tala um að menn fresti málinu og haldi þjóðaratkvæðagreiðslu sem fyrst þá sé ég ekkert standa í veginum fyrir því að tillaga VG geti orðið grundvöllur að niðurstöðu. Það er auðvitað margbúið að ræða það hér og sýna fram á að ríkisstjórn sem ekki treystir sér til þess að lúta niðurstöðu úr þjóðaratkvæðagreiðslu geti varla setið áfram. Ég hef aftur á móti sagt að ég sjái ekkert að því að ríkisstjórn sitji áfram þó að hún verði undir í slíkri þjóðaratkvæðagreiðslu. Það eru því möguleikar í þessari stöðu. Það er það sem við höfum verið að reyna að þvinga fram hér, að þjóðin fái að tala, að fundinn verði farvegur þar sem við getum leitt þetta mál í ákveðinn farveg svo við þurfum ekki að vera hér 

Herra forseti. Í þingkosningunum sem fóru fram fyrir tæpu ári var ekki verið að kjósa um aðildarviðræðurnar við Evrópusambandið. Það var þó uppi óróleiki innan Sjálfstæðisflokksins sem olli því að forkólfar þess flokks tóku af öll tvímæli um að ekki yrði tekið af þjóðinni að fá að ákvarða hvort áfram yrði haldið með aðildarviðræður, ef á þyrfti að halda. Nei, það var verið að kjósa um heimsmet hæstv. forsætisráðherra, þess sama forsætisráðherra sem nú dylgjar um afstöðu Evrópusambandsins til stöðu Íslands sem aðildarviðræðuríkis. Þess sama forsætisráðherra, herra forseti, sem hefur ekki sést hér í umræðunni um þetta mikilvæga mál nema til að greiða atkvæði um lengd þingfundar. Þegar þessi furðulega tillaga, sem ég hef áður lýst afstöðu minni til, kom fram vakti það hörð viðbrögð, harðari viðbrögð en hæstv. fjármálaráðherra hafði órað fyrir og hvernig eru þau viðbrögð? Rúmlega 20% kjósenda hafa skrifað undir áskorun um að tillagan verði dregin til baka og efnt verði til þjóðaratkvæðagreiðslu, og þá ekki um tvo slæma kosti heldur tvo raunverulega valkosti. Það er kannski ágætt að hæstv. fjármálaráðherrann hugsi nánar hvað fólk er að biðja um. Það voru ekki einungis 20% kjósenda sem undirrituðu áskorun heldur er samkvæmt skoðanakönnunum yfirgnæfandi meiri hluti kjósenda sem vill þjóðaratkvæðagreiðslu. Þúsundir kjósenda hafa mótmælt á Austurvelli dag eftir dag og þetta er fólk úr öllum flokkum og þetta er fólk með mjög ólíkar skoðanir á mögulegri aðild Íslands að Evrópusambandinu. Þessi furðulega ákvörðun var tekin á grundvelli skýrslu sem í raun og veru gefur litla ástæðu til að ljúka aðildarviðræðunum. Ráðherrarnir vilja ekki útskýra þá afstöðu sína og ég ætla að kalla eftir henni í bili, hún hlýtur að koma fram á einhverjum tímapunkti. Í millitíðinni, núna á síðustu dögum, í þessu flausturslega máli, kom Evrópustefna ríkisstjórnarinnar fram. Þar er tekið fram að við séum nátengd Evrópu hvað varði menningu og markaðssvæði og mjög mikilvægt sé að tryggja aðgengi Íslands að innri markaði Evrópusambandsins og það eigi að gera með aðlögun án áhrifa. Ríkisstjórnin - og hv. þingmenn Ásmundur Einar Daðason og Vigdís Hauksdóttir hafa talað hér um aðlögun, þau töluðu sig blá í framan um aðlögun, aðlögunarviðræður - boðar aðlögun Íslands að Evrópusambandinu án áhrifa. Það er það sem þau hafa upp á að bjóða fyrir okkur hin. Það er svo mikilvægt í umræðunni að Evrópusambandið er ákveðið kerfi, sameiginlega ákveðið, sem aðildarþjóðirnar aðlaga sig að. Þannig býrðu til samband. Svo þegar ríki eins og Ísland sækir um aðild aðlögum við okkur, ef við göngum í sambandið, að því sem þar er að finna. Sumt er kannski ekki gott fyrir hagsmuni okkar og þá leitum við leiða til að finna lausnir á því. Fundnar eru leiðir sem ógna ekki eða ganga ekki nærri hagsmunum annarra aðildarríkja. Ef við þurfum að fórna meiri hagsmunum fyrir minni göngum við ekki í sambandið. Það er augljóst að ríkisstjórnin er hrædd við kjósendur og það finnst mér óþægilegt því að 

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hennar. Ég er mjög hugsi yfir því hvað ræðurnar í þessu máli eru stuttar því að mér finnst við rétt ná að snerta yfirborðið. Sem betur fer er það oft þannig í góðum andsvörum að maður getur náð aðeins meiri dýpt, en ég held að tilefni hefði verið til að hafa miklu lengri ræðutíma og það sé eitthvað fyrir okkur að hugsa inn í framtíðina þegar um svona stór og viðamikil mál er að ræða. Böndin hafa borist að einhverri lausnarnálgun í þeirri erfiðu stöðu sem upp er komin, svo ég fari ekki út í aðdraganda þess eða klúðurslega framsetningu og tímasetningu og allt sem því fylgir, sem ríkisstjórnin ber ábyrgð á. Í því skyni lögðum við fram, þingmenn og þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, tillögu til þingsályktunar. Það er tillaga sem byggir í raun og veru á þeim pólitíska veruleika sem upp er kominn frekar en um sé að ræða draumsýn okkar í þessu tiltekna máli. Ég tek undir það sem hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir hefur sagt að segja megi að okkur renni blóðið til skyldunnar að því er varðar ábyrgð á upphafi málsins og að við teljum að við eigum að koma að því með ábyrgum hætti að leiða það áfram. Þetta er tilraun til þess, þessi þingsályktunartillaga. Ég hef orðið þess áskynja þegar ég hef spurt þingmenn Samfylkingarinnar, og raunar fleiri flokka, út í þetta mál og þá sérstaklega aðildarsinna, má kannski segja, að mönnum þykir óþægilegt hið víða tímabil sem þarna er undir, þegar sagt er „fyrir lok kjörtímabilsins“ og það látið duga, þótt það sé svo sem reifað í greinargerð að það geti verið með ýmsum hætti. Ég ætla að biðja hv. þingmann að varpa ljósi á hvað hún telji vera tímabil sem gæti verið grunnur að einhverri sátt eða nálgun í þessu máli. Værum við þá að tala um á allra næstu vikum eða mánuðum eða 

Herra forseti. Ég þakka spurninguna. Klukkan er reyndar korter í tvö og það hafa borist ýmsar fregnir af afstöðu annars forustumanns ríkisstjórnarinnar. En tillaga VG hefur legið hér í þinginu um tíma. Ég verð að segja að mér þætti eðlilegt að þessi þjóðaratkvæðagreiðsla færi fram fyrr en undir lok kjörtímabilsins. 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður er á svipuðum slóðum og aðrir þeir sem eru aðildarsinnar, ef svo má segja, og þykir nokkuð seint að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu undir lok kjörtímabilsins, enda er það ekki innihald tillögu okkar heldur er sagt „fyrir lok“ sem gæti falið í sér allt þetta tímabil. Mig langar aðeins að staldra við það sem hv. þingmaður segir varðandi spurninguna hver ætti að leiða aðildarviðræður. Þar erum við komin að álitamáli sem lýtur að ómöguleikanum margumrædda og það hvernig við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði nálguðumst það viðfangsefni á síðasta kjörtímabili, sem í mínum huga snýst ekki um ómöguleika heldur einfaldlega málefnalega og faglega nálgun á flóknu verkefni. Ég hef raunar velt því fyrir mér, þótt það sé hvergi komið á blað né hafi verið sett fram, hvorki í ræðu né riti, hvort það væri ekki þingsins við slíkar kringumstæður, og raunar við hvaða kringumstæður sem er, að skapa hæstv. utanríkisráðherra einhvers konar þverpólitískt bakland algjörlega óháð samsetningu ríkisstjórnar til þess að leiða málið til lykta, þannig að það sé tryggt að fagleg og efnisleg sjónarmið séu undir stýri í hverju skrefi en um leið sé í einhverjum skilningi pólitískri ábyrgð á verkefninu dreift á þingið sem heild. Mér liggur við að segja að í þessu efni væri þjóðstjórn, þ.e. í því að leiða þetta mál til lykta, til þess að koma í veg fyrir ímyndaðan eða raunverulegan 

Herra forseti. Ég verð að segja að mér finnst þetta mjög góð tillaga eða nálgun sem eigi að skoða. Ef þingsályktunartillaga utanríkisráðherra kemst til nefndar finnst mér þetta mjög áhugaverð tillaga, að finna einhvers konar útfærslu þar sem hægt væri að hafa þverpólitíska nálgun á þetta mál. Varðandi ómöguleika verður allt að gjalli í höndunum á þessari ríkisstjórn en það er þannig að hún er með lýðræðislegan meiri hluta, þótt hann sé reyndar óeðlilega mikill. Af því að við búum við ójafnvægi í atkvæðum landsmanna eru þau náttúrlega miklu fleiri í þinginu en efni standa til. En hér er lýðræðislega kjörinn meiri hluti og við verðum að lúta því. Það er þó ekki ómögulegt að fara að vilja kjósenda, það er hægt að finna margar leiðir til þess að finna lausnir. Það voru mörg erfið mál á síðasta kjörtímabili og mörg þeirra óumbeðin og þá var farsælt þegar flokkarnir gátu hönd í hönd reynt að finna út úr málum og gæta sameiginlega hagsmuna landsmanna.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hv. þingmaður vék að því í máli sínu hvernig tillöguna bar að og þátttöku stjórnarliða í umfjöllun um þetta stóra og mikla hagsmunamál þjóðarinnar. Þegar þingsályktunartillagan kom hér í þingið urðu strax miklar deilur í samfélaginu og á þingi, en henni var haldið til streitu. Þá fór í gang áskorun, 50 þúsund manns hafa nú skrifað undir áskorun til hæstv. ríkisstjórnar um að hún leggi tillöguna til hliðar og beri áframhaldið undir þjóðina. Og rúmlega 80% þjóðarinnar vilja fá að segja eitthvað um það hvernig eigi að fara með þessa tillögu. Hér erum við búin að ræða þetta mál í góðri sátt undanfarna daga. Það tókst að róa málið niður eftir að ástandið í þinginu var orðið óþægilegt fyrir alla hér. En síðan er gripið til þess ráðs að halda okkur hér á næturfundi til þess að ræða málin og svo heitið getið án þátttöku stjórnarliða. Ég vil spyrja hv. þingmann af hverju stjórnarliðar og hæstv. ríkisstjórn ákveða að fara þessa leið. Hvaða hagsmuni telur hv. þingmaður að verið sé að verja með því að leggja til að öllu ferlinu verði slitið og að halda upplýsingum frá þjóðinni um hvaða hugsanleg niðurstaða hefði getað fengist ef við hefðum haldið ferlinu áfram.

Herra forseti. Það er mjög merkilegt að þetta mál, sem er stórmál, varðar utanríkisstefnu Íslands og varðar það hvar Ísland vill staðsetja sig á alþjóðakortinu til komandi ára. Við erum ekki að taka endanlega ákvörðun um það, hér er bara verið að koma í veg fyrir að hægt verði að meta þau tækifæri. Ég tel því að hér sé á engan hátt verið að gæta almannahagsmuna. Hér er ekki verið að gæta þess að við getum með lýðræðislegum hætti haldið þessum möguleika opnum og fengið síðan að taka efnislega afstöðu til þess hvort Evrópusambandið sé eitthvað sem henti Íslandi og íslenskum aðstæðum. Það er líka mjög merkilegt að hugsa til þess að Evrópusambandið bar nú oft á góma hér á síðasta kjörtímabili og var efnt til atkvæðagreiðslna um þjóðaratkvæðagreiðslur. Það var t.d. hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur og hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni mikið hjartans mál. Ég velti fyrir mér af hverju þau vilja ekki fá tækifæri til þess að ræða það nú við okkur og af hverju þau vilja ekki einmitt fagna því að farið geti fram þjóðaratkvæðagreiðsla um málið. Það eru ekki almannahagsmunir sem ráða för í þessari málsmeðferð.

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður telur að hér sé ekki verið að verja almannahagsmuni. Þó segir í lok greinargerðar með þingsályktunartillögunni, með leyfi forseta: „Að lokum er rétt að hnykkja á því að þessi tillaga til þingsályktunar byggist á mati á íslenskum þjóðarhagsmunum og því hvernig þeirra verði best gætt.“ Þetta er næstsíðasta setningin í greinargerðinni en greinargerðin fjallar að öðru leyti um stöðuna og skýrslu Hagfræðistofnunar en ekki um stóru hagsmunamálin. Þau koma ekki hér fram, þau eru ekki dregin fram hér heldur í umræðunni. Við vitum hins vegar að von er á skýrslu frá aðilum atvinnulífsins og þar verður tekið á stóru hagsmunamálunum. Ég vil þá spyrja hv. þingmann hvort hann telji ekki að nauðsynlegt sé að bíða eftir þeirri skýrslu og taka þá umræðu um hana í þinginu og eins í nefndinni þar sem fjallað verður um málið. Sumir vilja að Ísland gangi í Evrópusambandið vegna þess að þeir vilja eiga þann möguleika að eiga heima á Íslandi. Ég vil einnig spyrja hv. þingmann: Hvernig sér hv. þingmaður fyrir sér atvinnustefnuna ef við höldum áfram í þessu umhverfi með veika krónu og öllu sem því fylgir?

Virðulegi forseti. Já, það er Evrópusambandið. Sumir eru fyrir fram á móti því og aðrir eru fyrir fram fylgjandi því og svo er fólk sem vill bara fá að hugsa sig betur um, fá að sjá hvernig þetta lítur út. Ég hugsa að það sé stærsti hópurinn. En það er einmitt fólk, aðildarsinnar, það segi ég auðvitað með einhverjum fyrirvara, sem upplifir að aðild að Evrópusambandinu sé mikilvæg til þess að tryggja hér betra samfélag. Hér eru fyrirtæki í þekkingariðnaði sem hafa lýst því yfir að þeim sé gert nánast ókleift að starfa ef við ætlum að halda áfram að vera með íslensku krónuna sem gjaldmiðil. Hér liggur náttúrlega fyrir mál, kannski er það næsta mál eftir að búið verður að loka á framtíð innan Evrópusambandsins, þ.e. áburðarverksmiðja Framsóknarflokksins, það væri tækifæri. Það höfðar örugglega til sumra, ég ætla ekki að gera lítið úr því. Ég sá í greinargerðinni að þetta eru hálaunastörf, reyndar ekki mjög mörg miðað við fjárfestinguna sem eru 120 milljarðar, það er tvisvar sinnum Landspítalinn. Fjárfestingarkostnaðurinn í áburðarverksmiðjunni er tvöfalt meiri en bygging á nýjum húsakosti fyrir Landspítalann. Ég veit ekki hvernig það verður t.d. að fá hámenntað fólk aftur til landsins. Ég er líka alveg viss um að Ísland getur átt framtíð utan Evrópusambandsins. Hún verður með einhverjum hætti. Mér finnst bara að við eigum að geta metið það út frá einhverjum staðreyndum 

Virðulegur forseti. Ég hygg að næst á mælendaskrá sé þingflokksformaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem óskað hefur eftir því að forustumenn ríkisstjórnarinnar séu við ræðu hennar. Ég geri ráð fyrir að forseti hafi gert ráðstafanir til að svo gæti orðið ef hann hyggst halda mælendaskránni áfram í nótt. Það er auðvitað í höndum meiri hlutans að halda áfram fundinum. Hann kýs sjálfur hvaða brag hann vill hafa á þinghaldinu en hann hlýtur að tryggja að við slíkum óskum verði orðið ef hann hyggst halda áfram mælendaskránni. Næst á eftir er oddviti stjórnarandstöðunnar, formaður Samfylkingarinnar, sem snemma í dag gerði grein fyrir því hverja forustumenn í stjórnmálum hann vildi eiga orðastað við í þingsalnum. Hyggist hæstv. forseti líka láta hann tala í nóttinni geri ég ráð fyrir því að hann hafi gert þær ráðstafanir sem þarf til að sú ræða geti farið fram því að hæstv. forseti verður að gæta jafnræðis meðal þingmanna og hann getur ekki skikkað suma þingmenn til að vera við umræðuna um miðja nótt en látið aðra forustumenn í stjórnmálum sofa heima værum svefni og virða að vettugi lögskipaðar starfsskyldur sínar um að sækja 

Virðulegi forseti. Ég tek undir þessi orð hv. þm. Helga Hjörvars vegna þess að hér hefur aldeilis verið gefinn fyrirvari. Við fengum ekki mikinn fyrirvara á þessum kvöldfundi en ráðherrarnir hafa heldur betur fengið fyrirvara á því hvenær hefur verið óskað eftir því að þeir sitji hér og eigi orðastað við okkur þingmenn í salnum. Ég vil fá að heyra frá hæstv. forseta hvort það sé ekki alveg öruggt að á meðan ræða þingflokksformanns Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs verður flutt og að á meðan hv. þm. Árni Páll Árnason, formaður Samfylkingarinnar, flytur sína ræðu verði ráðherrar í salnum sem geti hlýtt á mál hans og brugðist við því sem hann spyr og segir. Nú er búið að koma með alls konar skilaboð til okkar inn í þessa umræðu frá forustumönnum í ríkisstjórn en það er samt ekki hönd á neitt festandi. Þeir þurfa að fara að koma hingað og eiga við okkur 

Það er alveg makalaust að hæstv. ráðherrar séu ekki í salnum, sérstaklega hæstv. ráðherrar Sjálfstæðisflokksins sem ekki eru löglega afsakaðir eins og hæstv. ráðherra Ragnheiður Elín Árnadóttir sem er erlendis sem og hæstv. forsætisráðherra. Það er búið að kalla eftir því í langan tíma, fyrst í miklum rólegheitum. Svo komu þeir askvaðandi um sexleytið til að greiða atkvæði um lengd þingfundar en létu ekki svo lítið að vera við umræðuna í kjölfarið. Þau eru varla öll að sinna skyldustörfum að kvöldi og það hefur þá kannski verið eitthvað sem hefði mátt víkja fyrir umræðum í þinginu. Ég tek undir kröfur flokkssystkina minna og ætlast til þess að þegar þingflokksformaður VG og formaður Samfylkingarinnar halda hér ræður 

Forseti. Það er nauðsynlegt að taka undir þessar beiðnir eða kröfur um að forustumenn stjórnarflokkanna séu hérna þegar forustumenn í stjórnarandstöðunni tala um þetta mikilvæga mál. Það er ekki eins og það þurfi að koma mönnum eitthvað á óvart að þetta sé núna því að menn komu hlaupandi hingað kl. 18 í dag til að greiða atkvæði til þess væntanlega að þeir gætu komið í nótt til að ræða þetta mikla mál fyrst þeir vilja ekki gera það eftir helgi eins og eðlilegast hefði verið. Mig langar að spyrja forseta: Er von á forustumönnum stjórnarflokkanna til þings núna í nótt? Ef ekki geri ég eiginlega kröfu um að fundi sé slitið.

Virðulegur forseti. Það er nokkuð kúnstugt að það gerist í annað sinn að ég held ræðu á þriðja tímanum um nótt.

Það er best þá.

Það kann að vera en mér finnst það samt umhugsunarefni að svona stórt umræðuefni skuli vera þannig rekið áfram að maður lendi ítrekað í þessari stöðu. 
             Mér varð að orði áðan að harðlínuáherslur Heimssýnar hefðu greinilega verið lagðar til hliðar, a.m.k. í bili, og að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra hefði rekið olnbogann í þá harðlínustefnu sem þar hefði verið uppi. Af því tilefni fór ég að skoða leiðara sem birtist í Morgunblaðinu 28. febrúar. Það var nokkuð hress ritstjóri sem skrifaði þann leiðara og taldi að nú væri komið að miklum þáttaskilum í þessu óhræsismáli. Segir þá í leiðaranum, með leyfi forseta: „Það hljóta margir virðulegir embættismenn í íslenska utanríkisráðuneytinu að ganga meðfram veggjunum þar þessa dagana. Það er þeim þó vonandi huggun harmi gegn, að óleyst bráðabirgðaundanþága vegna skatts á útfararþjónustu er ekki til trafala þegar aðildarbröltið verður endanlega jarðsett í næsta mánuði.“ Það er sem sagt spaug inn á milli, ég tek það fram ef fólk áttar sig ekki á því. Það sem stendur þó upp úr er að hér fagnar ritstjóri Morgunblaðsins, Davíð Oddsson, sigri 28. febrúar, hann gerir það. Þegar slitatillagan er komin fram er hann nokkuð brattur, og bráður verð ég að segja, sérstaklega í ljósi þess að síðan hafa orðið nokkrar vendingar hjá fyrrverandi og núverandi forustumönnum Sjálfstæðisflokksins. Þorsteinn Pálsson talar um söguleg svik, ein stærstu kosningasvik Íslandssögunnar eða mannkynssögunnar eða hvað það er, maður ruglar því orðið saman. Síðan komu fram vendingar hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra í kvöld. Hvað sem manni kann að finnast um hugmyndir hæstv. ráðherra um þjóðaratkvæðagreiðslu segir hann meira að segja í ræðu sinni að hann telji ekki vit í því að setja neitt í þjóðaratkvæðagreiðslu nema það sem er á dagskrá hjá ríkisstjórninni. Mér finnst það dálítið þröng nálgun. Það mætti kannski víkka þetta yfir í þingið til að byrja með en þá gefur hann því að minnsta kosti undir fótinn að að því gefnu að þessi tillaga fari í gegnum þingið og sé samþykkt af 38 þingmönnum mínus þessi afföll sem hafa orðið undanfarna daga verður aðildarbröltið ekki endanlega jarðsett í næsta mánuði, eins og ritstjórinn skrifaði fyrir nokkrum vikum. Maður veltir fyrir sér hvernig stemningin sé þarna og verði á næstu dögum og vikum því að það er augljóst að sú harðlínunálgun sem hefur verið rekin bæði af Morgunblaðinu og Heimssýn á undir högg að sækja hjá forustu Sjálfstæðisflokksins. Það kann að vera að það sé til marks um einhver tíðindi á næstunni. Að minnsta kosti skyldi maður ætla að menn hefðu varann á sér á næstunni með að fylgjast með því hvernig þessu öllu saman vindur fram. Þessi ríkisstjórn er um margt söguleg og kannski er það þannig að það sem er óvenjulegt við hana er hversu oft hún hreykir sér af Íslandsmetum. Hún talar oftar um eigin Íslandsmet en ég man eftir í annan tíma og meira að segja heimsmet í sumum efnum. Það sem er vandræðalegast er kannski Íslandsmetið sem er til hliðar og ríkisstjórnarflokkarnir tala ekki um og hvorki Heimssýnarhliðin né einhverjir aðrir, og það er Íslandsmet í fylgistapi. Um leið og öll heimsmetin og Íslandsmetin 

Herra forseti. Ég þakka þingmanninum ræðuna sem var allt of stutt. Hún fór ágætlega yfir hina hörðu Heimssýnarlínu. Formaður Heimssýnar situr á þingi og það er leiðinlegt að hún hafi ekkert blandað sér í umræðuna til að skýra betur þá sýn sem drífur þetta mál áfram. Hv. þingmaður fór yfir leiðaraskrif og hvernig menn fögnuðu fyrir fram niðurstöðunni. Það var eins og hin þinglega meðferð væri ekki svo mikilvæg, það væri búið að ganga frá þessu, málið væri frágengið, nú væri bara að drífa það í gegn. Við hv. þingmaður erum búnar ásamt fleiri þingmönnum að fara saman í gegnum þessa furðulegu daga í þinginu. Ég spyr þingmanninn um það sem ég hef rætt undir liðnum um fundarstjórn forseta, að hér eigi málið ekki að fara í nefnd nema samkomulag sé undirritað um það hvernig vinnan í kringum þetta verði í ljósi þess ofstopa sem hefur einkennt meðferð málsins. Augljóslega telja menn sem ekki eru hér aðilar máls innan þingsins þetta frágengið og í gadda slegið. Er ekki ástæða til að við í minni hlutanum höfum varann á varðandi það hvernig við ætlum að hátta samskiptum við meiri hlutann í þessu máli? Er ástæða fyrir okkur til að treysta því að hér verði ekki beitt því ofbeldi sem við höfum orðið vitni að undanfarnar vikur?

Virðulegi forseti. Það er auðvitað full ástæða til að hafa varann á í samskiptum við þessa ríkisstjórn, en um leið held ég að það sé líka mikilvægt að hafa fullt sjálfstraust í þeim samskiptum. Við í stjórnarandstöðunni höfum af því ágæta reynslu að leiða ríkisstjórninni eitt og annað fyrir sjónir, breyta áherslum og snúa málum til betri vegar. Ég vil nefna sérstaklega náttúruverndarlög og afturkallið mikla sem okkur tókst að leiða til betri vegar í góðu samstarfi við hv. formann umhverfis- og samgöngunefndar, Höskuld Þórhallsson. Það sem ég hefði áhyggjur af í sporum hæstv. ríkisstjórnar eftir þetta sögulega klúður og fylgið sem hrynur af svo hratt að maður hefur varla við að fylgjast með eru næstu skref. Ég er þá ekki að tala um Evrópusambandsmálin, heldur til að mynda tillögur um skuldaniðurfellingar, hvernig á þá að fara með PR-málin og hvernig á að kynna þetta fyrir þjóðinni, reiknivélarnar og öll heimsmetin í upplýsingatækni og hvað þetta allt saman heitir þegar menn eru greinilega í þeirri stöðu að þurfa að endurskoða það hverjir leggja línurnar með upplegg í fjölmiðlum, hvenær málin eru sett til þingsins o.s.frv. Síðasta viðfangsefnið sem er innkoma Evrópusambandsslitatillögunnar er fallistaverkefni í pólitík. Það ætti eiginlega að rata í sögubækurnar sem dæmi um hvernig á ekki að gera þetta. Í sporum ríkisstjórnarinnar mundi ég hafa áhyggjur af því þegar næstu stóru mál koma að þannig verði um þau búið að einhver hafi trú á því að það sé yfir höfuð fólk með fullum fimm undir stýri. Trúverðugleikinn er verulega fyrir borð borinn í þessari lotu allri saman.

Herra forseti. Ég er sammála hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur, það er engin ástæða fyrir okkur í minni hlutanum til að vera ekki full sjálfstrausts. Við erum heldur ekki ein, 50 þús. kjósendur deila áhyggjum okkar og hafa undirritað áskorun til ríkisstjórnarinnar. Þúsundir manna hafa verið úti á Austurvelli og við höfum náð árangri. Hv. þingmaður nefndi náttúruverndarlögin. Ég nefni líka fjárlagavinnuna. Þótt okkur hafi ekki tekist að breyta stefnu ríkisstjórnarinnar náðum við þó að semja inn desemberuppbót fyrir atvinnulausa og semja þjóðina frá legugjöldum á sjúkrahús. Það er alveg ótrúlegt hvað hér hefur dunið yfir. Sjálfstraust má ekki byggja á innantómu sjálfshóli, það þarf líka að byggja á því að maður trúi því að verkefnið sé framkvæmanlegt og mér finnst í þessu máli fátt gefa til kynna að það sé ástæða til að treysta þeim sem fara með forræðið á málinu. Ég endurtek að áður en fyrri umr. um þetta mál lýkur hér hefði ég talið heillavænlegt að forseti settist niður með þingflokksformönnum eða formönnum flokka og færi yfir það þannig að það væri sameiginlegur skilningur á því hvernig á að meðhöndla þetta mál og þau tvö önnur mál sem jafnframt á að fjalla um 

Virðulegi forseti. Þessi lota sem við erum núna í miðri, ef svo má að orði komast, sýnir okkur hversu miklu máli skiptir að raddir heyrist í samfélaginu. Sú lota sem hv. þingmaður nefndi kringum fjárlagavinnuna er dæmi um slíkt líka, undirskriftasafnanir skipta máli, útifundir skipta máli, raddir skipta máli hvar sem þær koma fram. Þess vegna skiptir óendanlega miklu máli að almenningur haldi áfram að tala þegar þessi mál eru komin til nefndar, haldi áfram að skrifa, haldi áfram að blogga, stappa og rökræða, halda ræður og skrifa greinar. Fyrst og fremst má fólk ekki láta deigan síga. Þessi ríkisstjórn er nefnilega svo ferlega vond að það er óendanlega mikilvægt að við sem erum að andæfa þeirri stefnu sem hún stendur fyrir náum að stilla saman strengi. Það snýst ekki bara um þá tillögu sem hér er undir heldur svo ótal mörg önnur mál, þessi skýru skref til hægri í áttina til aukinnar misskiptingar, aukins ójafnræðis og aukinnar hægri stefnu í samfélaginu, fautaskapur og yfirgangur, því miður í allt of mörgum efnum, að tala 

Hæstv. forseti. Ég er á því að hv. þm. Össur Skarphéðinsson hafi rétt fyrir sér, það lætur hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur ágætlega að flytja ræður á þessum tíma sólarhringsins. Það er synd að ræðan skyldi ekki fá að vera lengri þannig að við fengjum að heyra meira af ágætri framsögu hennar. Það hefði náttúrlega verið enn þá betra hefði hún fengið að flytja hana í dagsbirtu svo fleiri gætu notið. Mér fannst hv. þingmaður draga ágætlega upp mynd af því sem hún kallar ótrúlega vonda ríkisstjórn. Ég deili þeirri skoðun. Það hefur komið manni á óvart að hlutirnir hafa verið enn þá verri en það sem maður óttaðist. Kannski kemur alltaf betur og betur í ljós sú lýsing sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon kom með, að ríkisstjórnin væri eins og ítalskur skriðdreki, ef ég man rétt, þar sem gírarnir væru fjórir aftur á bak og einn áfram og enn eru þeir að glíma við að vera í öðrum og þriðja og fjórða gír aftur á bak og komast ekki fram á við. Það er í rauninni þannig að mjög mikið af þeim málum sem koma inn eru frumvörp sem eru endurflutt frá fyrrverandi ríkisstjórn að einhverjum hluta eða er enn þá verið að skoða og þá koma partar af því inn vegna þess að menn ráða ekki við að fara með það allt. Menn tóku náttúruverndarlögin og reyndu að henda þeim o.s.frv. Hér var verið að ræða um heimsmet. Ég fékk tækifæri til þess að heimsækja safnið á Strikinu í Kaupmannahöfn og leitaði að þessum nýju heimsmetum en þau hafa ekki verið skráð enn þá, ég get staðfest það. Við vorum búin að vera með þessa tillögu í framhaldi af skýrslu frá Hagfræðistofnun Háskóla Ísland, en þar var það ríkisstjórnin sem skammtaði verkefnið og það átti að vera staða umsóknar Íslands um aðild að ESB annars vegar og hins vegar þróun ESB og síðan útlit varðandi þróun sambandsins. Það er eiginlega ekkert um hagsmuni. Það er ekkert um það hvernig heimilum muni reiða af sem  Mig langar að heyra skoðun hv. þingmanns 

Virðulegi forseti. Það hefur sannarlega verið bent á það í umræðum um skýrsluna sem hv. þingmaður vísar til að hún er alls ekki fullkomin, enda fengu skýrsluhöfundar takmarkaða verklýsingu og var gert að skoða þessi mál út frá tilteknu sjónarhorni. Eins og hefur komið fram skortir þar til að mynda tilfinnanlega greiningu á pólitískum straumum í Evrópusambandinu. Þá eru manni sérstaklega hugleiknir þeir straumar sem hafa verið ansi mikið á hægri hliðina að því varðar efnahagsstjórnunina og niðurskurðaráherslur sem viðbragð við kreppu, sem eru áherslur sem svipar miklu meira til núverandi ríkisstjórnar hér en þeirrar sem var. Svona geta hlutirnir stundum snúist á haus. Ég er sammála hv. þingmanni um að skýrslan sé engan veginn tæmandi grundvöllur ákvarðanatöku, en hún er hluti af grundvelli fyrir ákvarðanatöku. Mér hefur virst það og hvort það var í ræðum eða andsvörum við hv. formann utanríkismálanefndar og einhverjir fulltrúar úr nefndinni hafi tekið undir það að það væri hluti af viðfangsefni og verkefni nefndarinnar að bæta í það sem skortir á í því þegar nefndin er að skoða skýrsluna og fara yfir hana, en það er ekki til lykta leitt. Ég vonast auðvitað til þess að nefndin skoði það að fylla í eyðurnar, ef svo má að orði komast. Af því ég orðaði það áðan svo að þetta væri óvenjulega vond ríkisstjórn lýsir það henni kannski betur, af því það er svolítið gildishlaðið orðalag, og einkennir hana og fas hennar og framgöngu að hún hagar sér meira eins og hún sé í stjórnarandstöðu við fyrrverandi 

Hæstv. forseti. Það er athyglisvert að skoða þetta út frá því að helmingur umræðunnar, þegar menn komust í umræður hvort sem var um ESB eða annað, hefur farið í að menn rifja upp fyrri ríkisstjórn í staðinn fyrir að reyna að koma með eigin stefnumál. Það er einmitt það sem hefur verið kallað mikið eftir þegar menn segja: Hafið þið eitthvert plan, hvert ætlið þið að stefna? Menn hafa kannski ekki komist lengra en að segja: Við ætlum að reyna að stefna að því sem eru skilyrði Evrópusambandsins fyrir því að við getum orðið þar aðilar, þ.e. að ná aga í ríkisfjármálum, ná niður skuldum o.s.frv. Ég er með minnisblaðið sem fylgdi sem viðauki I með skýrslunni. Þar er talað um stað umsóknar Íslands um aðild að ESB. Þar er kafli þar sem í raunveruleikanum er komist að þeirri niðurstöðu að sérlega vel hafi verið staðið að aðildarvinnunni í framhaldi af umsókninni, að það ferli allt hafi verið til fyrirmyndar. Af því við erum að tala saman hér tveir fyrrverandi ráðherrar langar mig að spyrja annars vegar að því sem ég spyr gjarnan að: Var einhver aðlögun í hv. umhverfisráðuneytinu, sem afleiðing af aðildarumsókninni? Hins vegar: Var ráðherrann með pólitískt inngrip í ferlana þegar verið var að bera saman í sambandi við rýniskýrslur varðandi aðildarumsóknina? Það sem mér fannst heillandi við þessa vinnu var að menn pössuðu sig á því að vera ekki með pólitískar íhlutanir í vinnuna á þessu stigi heldur reyndu að kalla fram þverpólitíska vinnu, þverfaglega og þverpólitíska, til þess að kalla fram samningsmarkmið og þær kröfur sem ætti að gera í samningsviðræðum við Evrópusambandið. Mér finnst mikilvægt að þetta komi fram 

Virðulegur forseti. Mér hefur alltaf fundist umræðan vera ámátleg um aðlögunarviðræður eða aðildarviðræður; þær óteljandi ræður sem fluttar hafa verið í ræðustóli Alþingis sem snúast um það hvort þetta sé aðlögun eða ekki. Mér finnst þetta vera meira eins og einhvers konar orðhengilsháttur en raunveruleg umræða um innihald. En því er fljótsvarað að því er varðar það ráðuneyti sem ég stýrði í tíð síðustu ríkisstjórnar. Þar voru sett samningsmarkmið og unnið af trúmennsku í þágu bestrar mögulegrar niðurstöðu fyrir Ísland. Það var það viðfangsefni sem þingið sendi áfram til okkar. Mér finnst það líka mikilvægt þegar við erum að tala um möguleika og ómöguleika að ef þjóðin eða þingið felur framkvæmdarvaldinu eitthvert verkefni þá ber framkvæmdarvaldinu að framkvæma það verkefni. Framkvæmdarvaldið er ekki í stöðu til að hafa skoðun á því ef skilaboðin frá þjóðinni gegnum þjóðaratkvæðagreiðslu eða þinginu í gegnum þingsályktun eða lagasetningu ef þar er um skýra leiðsögn að ræða. Það er enginn ómöguleiki í því ef ráðherra situr uppi með það að löggjöfin hafi ekki verið honum að skapi. Honum ber einfaldlega að fara að löggjöfinni. Það gildir það sama þarna. Þarna fær ráðherra hvers málaflokks verkefni í hendurnar sem honum ber að leiða til lykta með bestu fáanlegri niðurstöðu að leiðarljósi fyrir Ísland og þegar maður ræðir um málaflokka eins og umhverfis- og náttúruverndarmál þá gerir maður það auðvitað líka með faglega sýn þess málaflokks að leiðarljósi. Í mínum huga var þetta aldrei nokkurn tíma flókið. Þó að ég sæi fyrir mér að Íslandi væri betur borgið utan sambandsins en 

Virðulegi forseti. Ég óskaði eftir að klukkan byrjaði ekki að ganga fyrr en þeir ráðherrar kæmu í sal sem ég óskaði fyrr í dag eftir að kæmu til fundarins. Ég óskaði eftir því við atkvæðagreiðslu kl. 18 að tilteknir ráðherrar, þar á meðal formenn stjórnarflokkanna, yrðu viðstaddir ræðu mína í nótt. Ekki voru gerðar athugasemdir og menn gengu til atkvæða um lengd þingfundar á þeim grundvelli.

Hv. þingmaður hefur orðið.

Ég óskaði eftir því að formenn stjórnarflokkanna og ráðherrar Sjálfstæðisflokksins væru hér til að hlýða á mál mitt. Það voru þeir sem ákváðu að hér yrði þingfundur. Þeim ber að sækja þingfund. Þetta var tekið skýrt fram úr ræðustól og engar athugasemdir gerðar. Ég ítreka að ég geri kröfu til að forseti gangi eftir því að ráðherrarnir komi hér í sal. Virðulegi forseti. Það er ekki hægt að gera mannamun með þessum hætti. Forseti hefur áður stöðvað þingfund og gert ráðstafanir til þess að kalla eftir viðveru ráðherra. Hér er þetta ítrekað sagt með löngum fyrirvara. Er það í alvöru þannig að bara sumir þingmenn fái sérþjónustu af hálfu virðulegs forseta?

Þetta er nú ekki sanngjarnt. …

Hvernig ber að túlka þessar aðstæður? 
             Ég óskaði eftir því að tilteknir forsvarsmenn og ábyrgðarmenn þessa máls yrðu við ræðu mína. Ég lét vita að ég væri ekki kominn á mælendaskrá þannig að þeir gætu vitað af því að ég kæmist að í nótt.

Hv. þingmaður kom erindum sínum á framfæri en honum er það ljóst eins og forseta að þeir hæstv. ráðherrar sem hann óskaði eftir að væru hér eru ekki viðstaddir. Hv. þingmaður hefur orðið.

Er það afstaða virðulegs forseta að brjóta áratugalanga þingvenju um að ráðherrum beri að koma ef forustumenn stjórnarandstöðu óska eftir nærveru ráðherra í stórum málum? Er forseti með öðrum orðum að segja að hann sé búinn að leggja af þá þingvenju? Athugasemdalausa þingvenju  
             Við upplifðum það fyrir nokkrum dögum að forseti gerði hlé og gerði ráðstafanir til að kanna nærveru ráðherra þegar þess var óskað. Nú er þetta gert með löngum fyrirvara vegna þess að þá var gerð athugasemd við að ekki væri gætt fyrirvara. Nú var það gert, ítarlegur fyrirvari hafður á málinu. Allir vissu að hverju þeir gengu, margbúið að ítreka það. Ég verð þá bara að standa hér. Hér er verið að brjóta áratugalanga þingvenju sem síðast var staðfest af forseta fyrir tveimur vikum og er algjörlega með ólíkindum. Ég get því miður ekki haldið áfram ræðu minni þannig að ég verð bara að standa hér. Ég hlýt að gera ráð fyrir því að forseti geri ekki mannamun og tilkynni þá á þingflokksformannafundi ef hann hyggst breyta þingvenju sem hefur staðið áratugum saman. Það hefur hann ekki gert og ég ítreka þá kröfu mína að forsætisráðherra og fjármálaráðherra, ábyrgðarmenn þessa máls og ráðherrar Sjálfstæðisflokksins sem ég hugðist eiga hér orðastað við, komi í þinghúsið. 
             Virðulegur forseti getur lamið í bjölluna eins og honum þóknast.

Hv. þingmaður hefur lokið máli sínu.

Mér þykir ástæða til að vekja athygli á því að forseti er með þessu að brjóta áratugalanga þingvenju. Hann gengur á bak skýrs fordæmis sem hann sjálfur setti fyrir stuttu og hann hagar málum hér þannig að stjórnarmeirihlutinn 

Virðulegi forseti. Það er ekki langt síðan ég sat í þessum sal og varð vitni að því þegar hæstv. forseti gerði hlé á þingfundi vegna þess að óskað var eftir því að ráðherra kæmi í salinn. Núna er átta og hálfur tími síðan formaður Samfylkingarinnar, hv. þm. Árni Páll Árnason, gerði grein fyrir því að hann vildi eiga orðastað við ráðherra sem hann óskaði eftir að yrðu viðstaddir ræðu hans. Átta og hálfur klukkutími var fyrirvari á þessari ósk. Hæstv. forseti er hér að gera mannamun og það er til skammar hvernig það er gert. Ef það á að vera þannig er kannski best að hann gefi okkur lista þar sem hann flokkar þingmenn í a, b og c eftir því hverjir fá mestu og bestu þjónustuna og síðan geta hinir gleymt því að óska eftir einhverjum stuðningi forseta  Þetta er ekki boðlegt 

Virðulegi forseti. Mér er svo brugðið við þessa ákvörðun forseta að ég á varla orð. Þarna finnst mér virðulegur forseti vera að gera það sem hv. þm. Katrín Júlíusdóttir fór ágætlega yfir, virðulegur forseti gerir mannamun. Hann sýnir ekki formanni Samfylkingarinnar, stærsta stjórnarandstöðuflokksins í þinginu, þá virðingu sem honum ber. Mér finnst þetta mjög alvarlegt mál og ég spyr virðulegan forseta hvort hann hafi ekki örugglega farið að ósk hv. þingmanns og kallað til þá sem hann bað um. Það er búið að ítreka þessa ósk mörgum sinnum í dag. Virðulegur forseti hlýtur að hafa heyrt hana og ég vænti þess að hann hafi beðið ráðherrana og krafist þess að þeir yrðu í þingsal. Þeir eru hins vegar ekki hér. Er það vegna þess að þeir gegna ekki virðulegum forseta eða var ekki beðið um að þeir kæmu hingað? Mér finnst að virðulegur forseti verði að útskýra betur hvernig stendur á þessari stöðu hér.

Eins og forseti sagði áðan lá fyrir þessi ósk frá hv. þm. Árna Páli Árnasyni. Sú ósk var ljós þeim ráðherrum sem hv. þingmaður vék máli sínu að. Forseti vekur hins vegar athygli á því að í salnum er hæstv. utanríkisráðherra og eins er hæstv. menntamálaráðherra skráður í hús.

Virðulegi forseti. Þetta er grafalvarlegt, og stórfurðulegt líka að kl. 18 í dag hafi verið ákveðið að fundur eigi að standa fram eftir nóttu - ég held þó að atkvæðagreiðslan hafi kannski ekki átt sér stað fyrr en kl. 19. Þá segir um leið forustumaður í stjórnarandstöðu skýrt og greinilega að hann eigi að tala hér einhvern tímann í nótt og æski þess að þessir forustumenn ríkisstjórnarinnar verði við. Halda þeir að við séum í einhverju leikriti hérna? Halda þeir að okkur sé ekki alvara? Ætla þeir að ganga með þennan ofstopa í þessu máli eða öllum málum? Er búið að taka völdin af forseta þingsins? Er ríkisstjórnin búin að taka völdin af forseta þingsins? Það er grafalvarlegt mál, virðulegur forseti.

Hæstv. forseti. Ég átta mig ekki alveg á hvað er að gerast hérna hvað varðar hæstv. forseta. Ég sem gegndi þessu embætti um tíma og hef setið í þinginu nokkur ár hef aldrei orðið vitni að því að forseti hafi ekki að minnsta kosti sagt: Ég mun gera ráðstafanir til að láta viðkomandi aðila vita að nærveru þeirra sé óskað. Ég hef aldrei fyrr heyrt að það hafi ekki verið sagt. Síðan hefur verið sendur aðstoðarmaður til að láta vita af því. Við höfum margrætt þetta. Við höfum reynt að standa saman um að kjósa sameiginlega forseta þingsins og ræddum það oft á síðasta þingi. Stundum var kvartað yfir því af stjórnarmeirihlutanum að forsetinn gengi erinda minni hlutans, og minnt á að forseti væri forseti þingsins en ekki forseti ríkisstjórnarinnar. En hér verðum við vitni að því að hæstv. forseti velur ófriðinn. Ég hef á tilfinningunni að hæstv. forseti sé í bullandi vandræðum með stjórnarformenn þessara tveggja flokka og ráði ekkert við þá, það sé ástæðan. Hér kemur annar formaðurinn,  Hæstv. forseti ræður ekkert við þetta. 

Forseti biður hv. þingmenn að virða tímamörk.

Virðulegi forseti. Ég hef hingað til dáðst að hæstv. forseta fyrir það hvernig hann hefur haldið utan um þinghaldið. Málið fór vel af stað í vikunni. Það var rætt í dagsbirtu, við ræddum það málefnalega og menn geta ekki sagt annað en að stjórnarandstaðan hafi haldið uppi málefnalegum málflutningi. Síðan varð í dag algerlega augljóst hver hefur tekið völdin í þinginu. Það er ekki forseti þingsins sem hefur þau núna, það er þessi ríkisstjórn. Menn ákveða með engum fyrirvara að gera okkur það að taka hér kvöldfund en ráðherrarnir sleppa, þurfa ekkert að sitja hér og þurfa ekkert að tala við okkur. Þeir hafa engan áhuga á því, þeir hafa sagt það. Átta og hálfum tíma fyrr var gefin vísbending um að formaður Samfylkingarinnar, stærsta stjórnarandstöðuflokksins, vildi eiga orðastað um þetta stóra mál við forustumenn stjórnarflokkanna og forseti fer bara í störukeppni við hann. Þetta er 

Forseti hefur áður látið þess getið að auðvitað lá fyrir þessi ósk frá hv. þm. Árna Páli Árnasyni sem hæstv. ráðherrum var ljós. Þingforseti sem sat á forsetastóli fyrr í kvöld lét þess getið úr forsetastóli að ráðherrum hefði verið gert viðvart um að nærveru þeirra væri óskað.

Virðulegur forseti. Svona getur stjórnmálaumræða hjá siðuðu fólki ekki gengið fyrir sig. Formaður stjórnmálaflokks í lýðræðisríki sem 24 þús. kjósendur hafa léð atkvæði sitt óskar eftir því að ræða eitt af stærstu málum samtímans við formenn stjórnarflokkanna. Hann gefur á því góðan fyrirvara. Þeir mæta ekki til umræðu. Hugmyndin með Alþingi er að það veiti framkvæmdarvaldinu aðhald, ekki að framkvæmdarvaldið skrópi bara. Það er hlutverk forseta Alþingis að sjá svo um að þinghaldið gangi þannig fyrir sig að sómi sé að. Það er enginn sómi að því að formenn stjórnarflokkanna skrópi við umræðu um stórmál þegar formaður annars stjórnmálaflokks 

Herra forseti. Við erum að ræða hér gríðarlega stórt hagsmunamál, mál sem tugþúsundir Íslendinga taka mjög alvarlega. Það er búið að liggja fyrir í allan dag að formaður Samfylkingarinnar óskaði eftir nærveru hæstv. ákveðinna ráðherra þegar hann tæki hér til máls. Klukkan er að verða þrjú að nóttu. Félagar mínir hafa lýst yfir óánægju sinni með framgöngu forseta. Ég ætla ekki að fara að segja neitt á þessari stundu því að ég vil ekki segja í hita leiksins útkeyrð um miðja nótt hluti sem ég mun sjá eftir. Ég vona að hæstv. forseti meti stöðuna eftir daginn í dag, kvöldið og nóttina og hugsi sig tvisvar um áður en hann verður við ósk Framsóknarflokksins um 

Virðulegur forseti. Í ljósi þeirra orða sem hér hafa fallið finnst mér rétt að taka fram að allir þeir ráðherrar voru viðstaddir þegar hv. formaður Samfylkingarinnar, Árni Páll Árnason, lýsti því yfir að hann væri á mælendaskrá og mundi tala inn í nóttina þannig að þeir ráðherrar sem óskað var eftir að væru á staðnum voru þá á staðnum og heyrðu orð hv. þm. Árna Páls Árnasonar. Það getur því ekki verið á ábyrgð forseta þingsins að þessir aðilar kjósa að vera ekki hér og nú. Mér finnst ósanngjarnt í þessari umræðu að veitast að forseta þingsins með þeim hætti sem hér er gert. Þessir ráðherrar voru í þingsal, heyrðu beiðnina og ákváðu að vera ekki hér. Það er ekki á ábyrgð forseta þingsins. Hvorki ráðherrar né þingmenn eiga að gegna forseta þingsins. Okkur ber sem kjörnum fulltrúar samkvæmt þingsköpum að sinna þeim skyldum sem okkur ber en það er ekki forseta að lemja okkur til hlýðni.

Virðulegi forseti. Nánast engin önnur mál en þessi Evrópusambandsmál hafa verið á dagskrá þingsins í þrjár vikur. Það er náttúrlega eftir því tekið að hæstv. forsætisráðherra hefur ekki látið svo lítið að vera viðstaddur þá umræðu yfir höfuð, sá sem leiðir ríkisstjórnina. Hæstv. utanríkisráðherra hefur setið hér en þetta mál er á miklu stærri skala en svo að það dugi að ráðherra málaflokksins sé hér. Hér verða forustumenn ríkisstjórnarinnar að vera báðir til staðar og ef það er boðlegt að halda þingfund klukkan að verða þrjú um nótt er boðlegt að kalla ráðherra til umræðunnar samkvæmt ósk þingmanns. Þannig hefur það verið og þannig þarf það að vera inn í framtíðina nema einhver ný ákvörðun verði tekin. Þetta er hluti af eftirlitsskyldu þingmanna og hluti af samskiptum löggjafarvalds 

Hæstv. forseti. Ég biðst velvirðingar á að hafa verið hvassyrtur við hæstv. forseta því að hann hefur nú viðurkennt að hann hafi engin tök á því að kalla formennina í salinn, þeir séu bókstaflega að snupra okkur hér og neiti að vera við umræðuna. Hæstv. forseti hefði þó haft eitt úrræði, það að hætta umræðunni og ákveða að færa hana yfir í dagsbirtu þar sem ekki þyrfti að gera viðkomandi ráðherrum rúmrusk heldur gefa þeim þannig tækifæri á að vera hér og sinna hlutverki sínu. Það tækifæri hefur hæstv. forseti enn þá. Við getum lokið umræðunni hér. Næstur á mælendaskrá er varaformaður Samfylkingarinnar, hv. þm. Katrín Júlíusdóttir. Það er hægt að fara með þá ræðu fram á þriðjudaginn og ljúka henni þá. Ég er búinn að spyrja um það fimm eða tíu sinnum í þinginu en mig langar að gera það einu sinni enn. Tvær aðrar tillögur um Evrópusambandið eru á dagskrá á eftir en tveir ræðumenn eru eftir í þessari sem er núna í gangi. Hvað á að gera við þessar tillögur? Á að ræða þær í nótt, 15 mínútur á mann, eru áform um að taka hana upp á þriðjudaginn eða ætlar hæstv. forseti að taka hana af 

Forseti getur upplýst sem greint var frá miklu fyrr í þessari umræðu að gert var ráð fyrir að þær tillögur sem hv. þingmaður vísaði til yrðu afgreiddar eftir atvikum umræðulaust til nefndar jafnframt tillögu hæstv. ráðherra.

Er einhver samþykkt um það?

Herra forseti. Ég velti fyrir mér út af þessu síðasta sem kom hér upp: Er samþykkt um að þær tillögur gangi umræðulaust til nefndar eftir atvikum? Það var gert í einhverju samkomulagi við formenn flokkanna eða ríkisstjórnina eða þetta fólk. Ég tel forseta þingsins ekki í þeim hópi, en þessu fólki sem við erum að tala um er því miður ekki treystandi. Þetta er fólk sem svíkur kosningaloforð. Það er skýrt fyrir fólki sem gegnir mikilli ábyrgð í þjóðfélaginu að þess sé óskað að það sé við ákveðna umræðu. Það gerir það ekki. Forseti hafði þá þann möguleika, en væntanlega hefur honum ekki dottið í hug að það yrði ekki við þeirri beiðni, að halda ekki inn í nóttina með þennan fund. Forseti á úr vöndu að ráða. Ég legg til eins og aðrir 

Það lá fyrir skýr vilji um að hægt væri að greiða fyrir því að þær tvær þingsályktunartillögur sem hér hafa verið gerðar að umtalsefni kæmust örugglega til meðhöndlunar í utanríkismálanefnd samfara þeirri tillögu sem hér hefur verið til umfjöllunar. Með því fyrirkomulagi sem var við umræðuna var gengið út frá því að hægt væri að ræða þær tillögur jöfnum höndum samfara þeirri tillögu sem er þó á dagskrá.

Virðulegur forseti. Það er rétt hjá hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur, það er á ábyrgð formanna stjórnarflokkanna að mæta ekki til umræðunnar. Þinghaldið er samt á ábyrgð forseta Alþingis. Við vitum hvers vegna við stöndum hér, jafn fáránlegt og það er, að ræða þetta stórmál að nóttu til, það er vegna þess að það er krafa formanna stjórnarflokkanna til forseta Alþingis að ljúka umfjöllun um þetta mál í nótt. Forseti Alþingis á þess vegna þann einfalda leik í stöðunni að gera formönnum stjórnarflokkanna grein fyrir því að til þess að sú ósk þeirra geti náð fram að ganga þurfi þeir sjálfir að taka þátt í þeim fundi sem þeir hafa óskað eftir og fresta fundinum þangað þeir eru mættir til hans. Það er algerlega á valdi forseta að haga málum þannig og gera ráðherrunum skýra grein fyrir því hver stjórnar þessu húsi. 
            

Virðulegi forseti. Það er einmitt þetta sem hv. þm. Helgi Hjörvar nefndi sem eru réttu viðbrögðin við þeirri stöðu sem hér er komin upp. Virðulegur forseti er búinn að útskýra fyrir okkur að hann og forseti sá sem sat í stólnum þegar beiðnin kom fram hafi beðið um að ráðherrarnir yrðu á staðnum. Þeir eru ekki hérna. Það eru þeir sem sýna þinginu þá óvirðingu að mæta ekki þegar kallað er í þá og þeir beðnir að koma hingað og ræða við hv. þingmenn. Það sem forseti getur þá gert til að standa vörð um virðingu þingsins og standa með okkur þingmönnum er að fresta fundi og að við höldum áfram á þriðjudaginn. Þannig getum við lokið þessu í sátt. Ef forseti gerir það ekki hljótum við að líta til fordæmanna og spyrja okkur hvers vegna öðruvísi 

Herra forseti. Ég fer þess á leit í ljósi þeirra aðstæðna sem hér eru komnar upp, að ráðherrar hafa hunsað ítrekaðan vilja hv. þingmanna að vera til staðar, vilja sem hefur komið svo margoft fram að það er orðið hálfvandræðalegt, að fundi verði slitið nú. Svo var boðið upp á þann valkost að fundi yrði frestað og þeir kallaðir til. Það væri kannski líka ástæða til að prófa að kalla til atkvæðagreiðslu, þeir virðast hlýða því einna helst. Það er helst að maður sjái hæstv. ráðherra í húsi ef það er til að greiða atkvæði um lengd þingfundar í stærsta utanríkismáli kjörtímabilsins. En við getum ekki unað því að halda hér áfram án hæstv. ráðherra, herra forseti.

Herra forseti. Ég hef setið í fjórum ríkisstjórnum og hef ekki tölu á þeim skiptum sem þingmenn hafa óskað eftir nærveru minni að degi, kvöldi eða næturlagi og það hefur aldrei brugðist að forseti þingsins hefur gert mér viðvart, kannski ekki skipað mér að koma en sagt að það væri eindregin ósk hans að ég kæmi. Það er rétt sem fram hefur komið að hæstv. forseti getur ekki skipað þeim að koma en ég held að það hafi aldrei gerst, ég veit ekki til þess, að formaður stjórnmálaflokks hafi beðið um að fá ráðherra og að ekki hafi verið orðið við því. Það kann vel að vera að hæstv. forseti geti ekki fært þá hingað í böndum en hann verður að gæta bæði að rétti þingmanna og virðingu sjálfstæðis þingsins. Það sem hann getur gert er að fresta þessari umræðu. Hann ræður hvort hann gerir það eða ekki en hann yrði fyrsti forsetinn sem léti með þessum hætti fara með þingið.

Virðulegi forseti. Ekki er mikil reisn yfir þessu. Ég held að það sé nokkuð ljóst að forsætisnefnd og þingflokksformenn þurfi að fara vandlega yfir það með forseta með hvaða hætti samskiptum skuli háttað á þessu kjörtímabili. Miðað við það sem gerðist hér í kvöld er greinilegt að reglur og hefðir skipta voða litlu máli. Það fer bara eftir því hver á í hlut. Það eru þá ágætisskilaboð til okkar að vera á varðbergi og treysta engu. Það eru skilaboðin sem við tökum með okkur af þessum næturfundi. Mig langar að nefna nokkra hluti í lokaræðu við þessa fyrri umr., m.a. að ég hef ekki enn fengið neina skýringu á því hvers vegna menn þurfa að drífa þetta svona í gegn. Hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra, formaður Sjálfstæðisflokksins, kom hér í dag og var með einhverjar skýringar um eitthvað sem gerðist hjá síðustu ríkisstjórn árin 2010, 2011 og 2012, allt eitthvað sem gerðist áður en kosningabæklingur Sjálfstæðisflokksins um þjóðaratkvæðagreiðslu á kjörtímabilinu var gefinn út. Þetta lá allt fyrir. Allt sem hann tíndi til inn í sinn rökstuðning lá fyrir áður en menn gáfu loforðin fyrir kosningar. Þetta var allt vitað þannig að þetta eru lélegar eftiráskýringar hjá formanni flokks sem er kominn í bullandi vanda með þetta mál. Annaðhvort eru þetta eftiráskýringar eða menn hafa beinlínis ákveðið að fara með rangt mál í aðdraganda kosninga og lofa einhverju sem þeir vissu að þeir ætluðu ekki að standa við. Það finnst mér öllu alvarlegra, virðulegi forseti. Rök fjármála- og efnahagsráðherra í dag, formanns Sjálfstæðisflokksins, voru helst þau að fara í gegnum tímabil síðustu ríkisstjórnar og hvernig málið fór allt af stað. Það er í anda þeirrar greinargerðar sem fylgir þessari tillögu sem er einhver versta greinargerð sem ég hef nokkurn tímann séð í þingskjali og ófaglegasta, en látum það nú liggja milli hluta. Gleymum aðeins pólitíkinni og horfum á fólkið sem starfar í okkar góða samfélagi og gerir á hverjum einasta degi ekkert annað en að skapa vöxt, störf, fjármuni og velmegun í samfélaginu. Þetta er fólkið sem starfar til dæmis innan félags atvinnurekenda, er innan Viðskiptaráðs og Samtaka atvinnulífsins, er inni í fyrirtækjum eins og CCP og Marel. Allt þetta fólk og ASÍ hafa skorað á ríkisstjórnina að gera þetta ekki. Ég spurði hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra í dag hvaða snilld hann sæi í þessari tillögu en ekki fólkið sem er starfandi úti á akrinum á Íslandi við að skapa vöxt og þarf að vinna í þessu umhverfi sem við stjórnmálamenn sköpum því. Það voru engin svör. Það á með öðrum orðum að loka annarri af þeim leiðum sem við höfum til að reka hér peningastefnu til lengri tíma og það á að loka þeirri leið sem hefur þó trúverðugleika og er alþjóðlega viðurkennd og þekkt. Í staðinn á að halda opinni einni leið einhvern veginn. Það er ekki einu sinni lagt fram hvernig á að gera það. Við höfum ekki hugmynd um það. Mikil er ábyrgð ráðherra þessarar ríkisstjórnar sem ætla að fara í þennan leiðangur án þess að leggja fram eina einustu áætlun um það hvernig menn ætla að fara að því að stýra hér peningamálum á næstu árum, eingöngu í því skyni að losa sig við meira og minna allt sem gert var í tíð síðustu ríkisstjórnar. Það er eina ástæðan sem ég get fundið fyrir þessu. Menn grípa til röksemda eins og þeirra um ómöguleikann sem er einhver sú hlægilegasta sem ég hef nokkurn tíma orðið vitni að vegna þess að þar segja menn almennt að þeir séu vanhæfir sem fulltrúar hjá framkvæmdarvaldinu, sem ráðherrar, vegna þess að þá er ómögulegt fyrir þá að starfa innan ráðuneyta þar sem oft þarf að framfylgja lögum sem menn hafa ekki sjálfir sett eða eru ekki að öllu leyti sammála. Þá eru menn líklega komnir í mikinn vanda og þeim gert algjörlega ómögulegt að starfa innan veggja ráðuneyta. 

Hæstv. forseti. Það er komið að lokum umræðu um þessa tillögu sem við höfum verið að ræða undanfarna daga. Ég ætla að óska eftir því formlega að hæstv. forseti og starfsfólk skrifstofunnar taki saman hversu margar mínútur ráðherrar voru í ræðustóli annars vegar og hins vegar hver flokkur fyrir sig. Ég held að það skipti miklu máli að menn átti sig á því að þessi stærsta tillaga sem er borin fram á þessu þingi sem komið er, og jafnvel þótt litið sé til margra ára, sé fullkomlega hunsuð af þeim sem leggja hana fram. Einstakir þingmenn komu sáralítið hingað og það finnst mér ógnvekjandi fyrir lýðræðislega umræðu í samfélaginu, ekki hvað síst frá hæstv. forsætisráðherra sem kemur aftur og aftur í fjölmiðla og kallar eftir rökræðu. Við hvern á ég að rökræða?  Ég biðst velvirðingar, hæstv. forseti, ég hefði aldrei látið mér detta í hug að ég yrði hér jafn oft út af störfum hæstv. forseta. 

Virðulegi forseti. Ég held að það sé rétt og skynsamlegt að farið verði yfir allt þetta mál og hvernig staðan er, ekki síst hvernig farið hefur verið með þessar síðustu mínútur hér í þinginu og af hverju það stafar. Við verðum að reyna að koma í veg fyrir að þetta endurtaki sig. Ég hafði hugsað mér að nota síðustu mínúturnar til að rýna betur í þessa umdeildu tillögu og greinargerðina með henni. Fyrsta setningin er augljós. Hæstv. ríkisstjórn vill slíta viðræðum um aðild að ESB og það á að gera án þess að spyrja þjóðina hvort hún sé því sammála eða hvort hún vilji frekar að stjórnin klári viðræðurnar og beri þá niðurstöðu undir þjóðina eins og upphaflega var gert ráð fyrir. Hunsa á áskorun 50 þús. manna og svíkja um leið loforð sem veitt voru fyrir kosningar. Önnur setningin hljóðar svo, með leyfi forseta: „Jafnframt ályktar Alþingi að ekki skuli sótt um aðild að Evrópusambandinu á nýjan leik án þess að fyrst fari fram þjóðaratkvæðagreiðsla um hvort íslenska þjóðin stefni að aðild að Evrópusambandinu.“ Engin þjóð sem sótt hefur um aðild hefur farið að eins og þarna er lagt til enda gæti það skapað ýmis vandkvæði þegar þjóðirnar færu að semja um sérlausnir með þjóðaratkvæðagreiðslu í farteskinu um að þjóðin stefni á aðild nánast sama hver niðurstaðan er. Hins vegar hefur það verið þannig hjá öðrum þjóðum að niðurstaðan hefur verið borin undir þjóðina eftir viðræður og oftast verið samþykkt en þó ekki alltaf. Ég er sammála mati allra þeirra þjóða sem sótt hafa um aðild að ESB hvað þetta varðar en að sama skapi ósammála hæstv. ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar. Hæstv. ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar er einstök í þessu máli eins og fleirum eins og dæmin sanna. Í greinargerð með tillögunni segir enn fremur, með leyfi forseta: „Þá hefur lengi legið fyrir að meiri hluti íslensku þjóðarinnar er á móti því að Ísland gangist undir skilmála Evrópusambandsins og gerist þannig meðlimur þess þótt vilji sé fyrir að kanna möguleika á aðild.“ Er þetta nægilega traustur grunnur til að byggja á? Hvaða heimildir liggja undir þessum fullyrðingum? Göngum við ekki nú þegar undir skilmála Evrópusambandsins í 75% allra mála án þess að hafa möguleika á nokkurri aðkomu að ákvörðun um þá skilmála í gegnum EES-samninginn? Ef við værum meðlimir í Evrópusambandinu værum við með í allri ákvarðanatöku og gætum beitt okkur sérstaklega í þeim málum sem varða hagsmuni okkar. Ef kannanir eru nægilega traustur grunnur til að byggja á slit á aðildarferlinu, hvað þá með kannanir sem sýna að 82% kjósenda vilja að þessi þingsályktunartillaga verði lögð til hliðar og áframhaldið borið undir þjóðina? Er það ekki enn traustari grunnur og enn betri rök fyrir því að draga þessa tillögu til baka en að halda henni til streitu? Ef stjórnvöld telja sig vita að vilji sé meðal íslensku þjóðarinnar til að kanna möguleika á aðild, eins og segir í greinargerðinni, af hverju vilja þau þá ekki fara að þeim þjóðarvilja? Þriðja setningin í þingsályktunartillögunni hljóðar svo: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að treysta tvíhliða samskipti og samvinnu við Evrópusambandið og Evrópuríki.“ Í fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2014 var gert ráð fyrir 36 millj. kr. viðbótarframlagi til að enduropna fastanefnd hjá Evrópuráðinu í Strassborg sem átti að greiða fyrir hagsmunagæslu í málefnum tengdum Íslandi. Á milli umræðna um framhaldið lagði meiri hluti fjárlaganefndar til viðbótarniðurskurð á sendiráðinu upp á 36 millj. kr. sem verður til þess að fastanefndin verður ekki enduropnuð í ár. Meiri hlutinn lagði einnig til 95 millj. kr. viðbótarniðurskurð á aðalskrifstofu utanríkisráðuneytisins sem gera má ráð fyrir að komi einnig niður á hagsmunagæslu í Evrópustarfi en það verði ekki eflt eins og gert hafði verið ráð fyrir í frumvarpinu og greint er frá í texta þess. Ég hlýt því að spyrja hvort hæstv. ríkisstjórn telji sig hafa þingstyrk til að koma þeim hluta ályktunarinnar í gegn sem snýr að því að efla samvinnu við Evrópusambandið og Evrópuríkin. Meiri hluti fjárlaganefndar virðist að minnsta kosti ekki styðja hæstv. utanríkisráðherra í þeim áformum. Í lok greinargerðarinnar með þessari umdeildu þingsályktunartillögu sem við ræðum hér segir að það sé rétt að hnykkja á því að tillagan byggist á mati á íslenskum þjóðarhagsmunum og því hvernig þeirra verði best gætt. Þetta er sagt þó að þessi tillaga sé byggð á skýrslu sem Hagfræðistofnun Háskóla Íslands skrifaði um stöðu aðildarviðræðnanna og þróun mála innan ESB og fjalli lítið um helstu hagsmunamálin. Ekki er talin ástæða til að bíða eftir 

Herra forseti. Það var leiðinlegt að fyrrverandi fjármálaráðherra, fyrrverandi formaður fjárlaganefndar, hv. þm. Oddný Harðardóttir, nefndarmaður í fjárlaganefnd, skyldi ekki hafa fengið að halda þessa ræðu á eðlilegri tíma. Það er mjög athyglisvert að á sama tíma og ríkisstjórnin boðar stórsókn í hagsmunagæslu og aukna Evrópusamvinnu er hún samt einhvern veginn að skella í lás varðandi aðra framtíðarmöguleika sem aðildarríki að Evrópusambandinu. Stórfelldur niðurskurður fer fram í utanríkisþjónustunni, það er búið að skera mikið niður þar og í Stjórnarráðinu yfir höfuð en sú nýlunda varð á milli umræðna að skorið var niður um 5% til viðbótar. 1/20 af rekstrarfé alls Stjórnarráðsins var skorið niður milli 2. og 3. umr. ef ég man rétt. Það var rétt svo að ráðuneytisstjórar áttuðu sig á því áður en þeir fóru í jólafrí að það varð smáuppnám í fjárhagsáætlun ráðuneytanna. Þess vegna spyr ég hv. þingmann hvernig hún sjái fyrir sér að það eigi að vera hægt að framfylgja þessum áætlunum ríkisstjórnarinnar miðað við þær fjárveitingar sem nú hafa verið samþykktar á Alþingi.

Virðulegi forseti. Niðurskurðurinn reyndist reyndar 7,5% á utanríkisráðuneytið þannig að þar þurfti að glíma við stærri bita. Kannski má segja að það sé betra en að setja hærri kröfu á velferðarráðuneytið. Það er enginn sjúklingur eða öryrki sem þarf að huga að í utanríkisráðuneytinu eða í sendiráðunum, en hins vegar er  Þar er tvennt sem gert var ráð fyrir, 45 milljónum sem áttu að fara sérstaklega í að styrkja samskiptin við Evrópusambandið og Evrópuríki og síðan 36 milljónunum til að enduropna skrifstofuna í Strassborg vegna þess að það hafði reynst erfiðleikum bundið að stýra hagsmunagæslunni frá París. Þetta lagði meiri hluti fjárlaganefndar til að yrði tekið út og meiri hluti Alþingis samþykkti. Þess vegna hlýt ég að spyrja þegar hæstv. utanríkisráðherra kemur hingað með Evrópustefnu sem leggur áherslu á nákvæmlega þetta hvort hann hafi í rauninni þingstyrk. Er stjórnarmeirihlutinn samþykkur þessari stefnu utanríkisráðherra? Hann vill að minnsta kosti ekki setja aur til hennar.

Hæstv. forseti. Það fer að verða augljósara hversu vanhugsuð þessi tillaga er og hversu mikið skortir upp á umræðu um þetta mikilvæga mál. Hér hefur hæstv. utanríkisráðherra setið meira eða minna allan tímann en hann hefur ekki keyrt sig út í andsvörunum. Hann hefur vissulega góða nærveru, en það hefði verið mjög mikilvægt  Það má alveg gantast af því að klukkan er orðin margt en þetta er mikið alvörumál.

Já.

Heyrðist þá í hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni þar sem hann jammaði.

Ég sagði já, ekki jamm.


            

Hv. þingmaður hefur orðið.

Já, ég er með orðið. Hér á að breyta framtíð Íslands með þingsályktunartillögu sem er rædd á nóttunni og við höfum lítinn ræðutíma í, en óræddar liggja skýrslur um afnám verðtryggingar sem ekki verður og um Evrópustefnu ríkisstjórnarinnar sem ekki eru til fjármunir til að framfylgja. Mig langar til að ítreka spurningu til hv. þingmanns sem ég er í andsvari við og hefur talsverða innsýn í ríkisfjármál hvernig hún sjái þetta fyrir sér. Er sú stefna sem á að taka hér við sem eitthvert leiðarljós ekki bara innantóm orð?

Virðulegur forseti. Ég held að við verðum að horfa á málið eins og það liggur fyrir. Þessari tillögu var laumað inn í þingið á föstudagskvöldi og mann grunaði að stjórnarmeirihlutinn áttaði sig á því að tillagan mundi valda miklum deilum og væri að vonast til þess að þingmenn mundu bara gjósa heima hjá sér yfir helgina og væru svo tilbúnir að kokgleypa þetta allt saman eftir helgi. Það reyndist ekki vera. Það sem meira var, þjóðin vildi þetta ekki heldur. Upphófust mikil mótmæli úti um allt samfélagið og deilur í þinginu. Áfram skal samt haldið og ekkert gefið eftir. Menn gefa eitthvað í skyn hér og þar en fara ekki í almennilegar viðræður, hvorki við forustumenn í þinginu né forustumenn stjórnarandstöðuflokkanna. Maður hlýtur að spyrja sig: Hvað er það sem liggur undir? Hvaða hagsmunir liggja þarna undir? Það eru ekki hagsmunir heimilanna. Eru það kannski hagsmunir fyrirtækjanna í landinu? Er fjölbreytt atvinnustefna undir? Er það byggðastefna? Það er ekki einu sinni fjallað um þessi stóru hagsmunamál áður en tekin er ákvörðun um að leggja til að slíta viðræðunum. Það er ekki einu sinni hægt að bíða í þrjár vikur eftir skýrslu sem á að fjalla um þau mál. Það má ekki nefna af hverju það er svo mikilvægt fyrir stjórnvöld að slíta þessum viðræðum. Það skyldi þó ekki vera að hér sé verið að gæta að hagsmunum örfárra 

Herra forseti. Ég er nokkuð hugsi yfir því hvernig þessari umræðu er að ljúka hér. Mér var sem ungum og vitlausum ráðherra á sínum tíma kennt þrennt í samskiptum við þingið; í fyrsta lagi að mæta alltaf til þings ef ég ætti þess nokkurn kost ef óskað væri eftir því, einfaldlega vegna þess að það flýtti fyrir og það væri sjálfsögð virðing við þann sem slíka ósk bæri fram. Það var í öðru lagi að sitja bara þegjandi og þolinmóður undir skömmum stjórnarandstöðunnar, það greiddi líka fyrir framgangi stjórnarmála. Það var í þriðja lagi að svara málefnalegum og gildum spurningum eftir því sem kostur væri þegar þær væru bornar upp. Mér finnst þetta vera að fara svolítið á skjön. Ég verð að segja alveg eins og er og í fullri hreinskilni að það er til háborinnar skammar hvernig ráðherrar ríkisstjórnarinnar, sérstaklega formenn stjórnarflokkanna, hafa forsmáð þessa umræðu og þingið þar með. Hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra má vissulega eiga það að hann mætti hér í kvöld og flutti ræðu, en hæstv. forsætisráðherra hefur að mínu mati algerlega slegið met. Ég tel að 

Virðulegur forseti. Mig langar að þakka þingmönnum fyrir þá umræðu sem hér hefur farið fram. Ég þakka hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur fyrir hlý orð um nærveru ráðherrans. Ég hugsa að það að mönnum finnist ráðherrann hafa tekið lítinn þátt í umræðunni kannski gert þessa nærveru eitthvað betri en ef ráðherrann hefði tekið mikinn þátt í umræðunni. Margt áhugavert hefur komið fram í þessari umræðu. Eðlilega hafa menn lýst áhyggjum sínum, skoðunum og velt fyrir sér framtíðinni og öðru slíku. Nú mun málið ganga til utanríkismálanefndar sem tekur það til meðferðar. Ég treysti því að nefndin fari vandlega yfir málið, sendi það að sjálfsögðu til umsagnar, kalli til sín gesti, hlusti eftir þeirri umræðu sem hér hefur farið fram, hlusti eftir ræðum stjórnarandstöðunnar, hlusti eftir ræðum stjórnarliða sem hér hafa talað einhverjir og velti fyrir sér hvernig best sé að klára þetta mál og þá að sjálfsögðu hvort unnt sé að ná einhvers konar sátt um það eða næstu skref eða hvernig það verður. Ég útiloka ekkert í því eins og ég hef margoft sagt í þessum ræðustól, í fjölmiðlum og annars staðar. Nú fer málið til nefndar og ég treysti nefndinni til að fara vandlega og góðum höndum um þetta mál og þær tillögur sem því fylgja.

Virðulegur forseti. Frómar óskir og góð nærvera er ágæt út af fyrir sig en eins og hér hefur verið komið inn á er tilgangurinn með viðveru ráðherra hér við umræðu að svara málefnalegum spurningum sem til þeirra er beint. Geri þeir það ekki geta þeir allt eins farið með ráðherrastólinn heim til sín og setið þar og svarað ekki. Málefnalegum spurningum hefur verið beint til hæstv. utanríkisráðherra. Formaður Sjálfstæðisflokksins gaf við umræðuna í kvöld út yfirlýsingu um aðkomu þjóðarinnar og spurt er hvort sú nýja stefna, sem formaður Sjálfstæðisflokksins lýsti í málinu, sé stefna Sjálfstæðisflokksins í málinu eða stefna beggja stjórnarflokkanna. Styður hæstv. utanríkisráðherra það að mál þetta fari í dóm þjóðarinnar, að þjóðin fái aðkomu að ákvörðuninni í Evrópumálunum, hvort sem það er með hætti hæstv. fjármálaráðherra að fá að greiða atkvæði um þessa tillögu eða raunverulega lýðræðislega þjóðaratkvæðagreiðslu um valkostina að halda áfram eða hætta? Er það afstaða Framsóknarflokksins að með þessum hætti eigi utanríkismálanefnd að taka málið til umfjöllunar? Hefur hann með sama hætti og formaður Sjálfstæðisflokksins fallið frá þeirri tillögu sem hér liggur á borðinu um að þingið eigi einhliða að taka þessa ákvörðun og vill hann nú að endanleg ákvörðun í málinu, með hvaða hætti sem hún yrði borin undir þjóðina, verði borin undir þjóðina eða er þetta bara afstaða samstarfsflokksins, formanns Sjálfstæðisflokksins?

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður er duglegur að túlka orð sem falla í þessum ræðustól, orð þingmanna eða ráðherra, eftir sínum eigin huga. Ég segi hins vegar enn og aftur: Ég vonast til og treysti því að nefndin fari vandlega yfir þetta mál. Ég ætla ekki að gefa nefndinni ordrur um það hvernig hún á að fjalla um það, ég treysti henni fyllilega til að skoða allar hliðar á því.

Virðulegur forseti. Þá verðum við að umorða spurninguna og spyrja með neikvæðum formerkjum: Telur hæstv. utanríkisráðherra, eftir þann flumbrugang sem hann sjálfur hafði forustu fyrir hér í þinginu, og skapað hefur öll þau vandræði sem hér hafa verið síðustu þrjár vikurnar, að enn komi til álita að afgreiða þessa tillögu úr utanríkismálanefnd til síðari umr. óbreytta að efni til og taka til samþykktar í þinginu? Telur hæstv. utanríkisráðherra - eftir þau mótmæli sem verið hafa í samfélaginu, eftir að 82% landsmanna vilja fá að greiða atkvæði um framhald viðræðna, eftir 50 þús. undirskriftir og öll þau viðbrögð sem komu formanni Sjálfstæðisflokksins svo mjög á óvart, eftir það sem gengið hefur á síðustu þrjár vikurnar - að enn komi til álita að afgreiða þessa tillögu óbreytta sem samþykkt Alþingis og slíta með því aðildarviðræðum við Evrópusambandið með einföldum meiri hluta á Alþingi án aðkomu þjóðarinnar? Telur hæstv. utanríkisráðherra að þetta komi enn til greina eða telur hann að leita þurfi annarra lausna í málinu?

Virðulegur forseti. Flumbrugangur eða ekki flumbrugangur, ég hugsa að viðbrögð hv. þingmanns og margra annarra hefðu alltaf verið þau sömu við þessari tillögu, hvernig sem hún hefði komið inn í þingið. Ég held að það hefði engu breytt um það. Okkur greinir á um hvernig á að halda á Evrópumálunum, hvort við eigum að ganga í Evrópusambandið eða ekki, hvernig samskipti okkar eiga þá að vera við Evrópusambandið. Þar greinir okkur á. Það er ekkert óeðlilegt eða óheilbrigt að þannig sé það. Ég er búinn að svara þessum spurningum. Kannski er það það eina sem ég hef tekið til máls um hér, því miður, er einmitt að svara þessum spurningum: Hvað tekur við? Ég svara því enn og aftur að utanríkismálanefnd fær engar ordrur frá mér um það hvað hún eigi að gera, hvernig hún eigi að haga sér, hverju hún eigi að skila. Ég er einfaldlega opinn fyrir því hvað kemur þaðan út.

Virðulegi forseti. Eins og fram hefur komið í fréttum gengu Evrópusambandið, Noregur og Færeyjar frá samkomulagi sín á milli í gær um stjórn makrílveiða næstu fimm árin. Þessi þróun mála er að nokkru leyti óvænt í ljósi þess að fyrir rúmri viku slitnaði upp úr samningaviðræðum strandríkjanna fjögurra í Edinborg. Vitað var þó að ESB og Noregur mundu þá halda áfram tvíhliða viðræðum um fiskveiðisamninga, þar á meðal makríl. Síðastliðið sumar þegar Ísland og Færeyjar sátu undir stöðugum hótunum af hálfu Evrópusambandsins um ólögmætar viðskiptaþvinganir átti ég frumkvæði að því að deiluaðilar hittust enn á ný. Var sá fundur haldinn í Reykjavík snemma í september. Á þeim fundi kom fram að Noregur væri ekki í færum til samninga vegna þess að kosningar voru þá á næsta leiti og reyndar var það staðan þar til ný ríkisstjórn hafði verið mynduð þar í október. Eftir fundinn í Reykjavík hófust umleitanir milli Íslands og ESB sem lyktaði með því snemma í október að samkomulag varð um að Ísland skyldi fá 11,9% hlutdeild en þyrfti þó ekki að minnka veiðarnar 2014 og 2015 frá kvóta ársins 2013, þ.e. rúm 123 þús. tonn. Gengið var út frá þeirri forsendu að veiðarnar byggðust á vísindaráðgjöf. Ég lýsti vissum áhyggjum í viðræðum við sjávarútvegsstjóra ESB, Mariu Damanaki, af því að Noregur væri ekki aðili að þessu samkomulagi, en hún fullvissaði mig og ekki bara einu sinni um að ESB mundi tryggja framgang samningsins gagnvart Noregi. Það kom hins vegar fljótlega í ljós eftir að ný ríkisstjórn tók við völdum í Noregi að Norðmenn voru ekki tilbúnir að fallast á þessa hlutdeild til handa Íslandi og til viðbótar settu þeir fljótlega fram kröfu um 1.300 þús. tonna heildarveiði, þ.e. rúmlega 400 þús. tonn umfram ráðgjöf Alþjóðahafrannsóknaráðsins, sem mundi örugglega þýða veiði vel yfir 1.400 þús. tonn þegar Grænland er tekið með í reikninginn og veiðar Rússa á úthafinu. Um þetta tvennt hefur staðið styrr á samningafundum í haust og vetur. Þar við bættist að á fundi í byrjun febrúar kom fram að Norðmenn ynnu að því bak við tjöldin að fá Færeyinga til að skuldbinda sig til að veita íslenskum skipum ekki aðgang að færeyskri lögsögu til makrílveiða. Þegar það varð opinbert brugðumst við hart við, samningamenn fordæmdu þessi vinnubrögð, sendiherra Noregs var kallaður í utanríkisráðuneytið og bæði forsætisráðherra og fjármála- og efnahagsráðherra mótmæltu við forsætisráðherra Noregs. Sjávarútvegsráðherra átti einnig símtal við bæði sjávarútvegsstjóra ESB og sjávarútvegsráðherra Færeyja þar sem hann lýsti því yfir að Ísland tæki ekki þátt í viðræðum ef slíkt ætti að ræða við samningaborðið. Á fundinum í Edinborg í síðustu viku kom svo enn ein hliðarkrafan frá Noregi sem sneri nú að Grænlandi. Norðmenn gerðu það að skilyrði fyrir samkomulagi að ekkert ríki sem ætti aðild að samningnum heimilaði sínum skipum veiðar í lögsögum ríkja sem ekki væru aðilar að samkomulaginu. Þannig varð smám saman ljóst að Noregur ætlaði ekki að semja um þá hlutdeild sem við og ESB höfðum komið okkur saman um. Það lá fyrir að fundurinn í Edinborg væri úrslitatilraun strandríkjanna til að ná samkomulagi sem tæki gildi í ár. Fundinum stýrði og sleit aðalsamningamaður ESB með þeim orðum að nú væri fullreynt og næst yrðu aðilar að taka til við samningsgerð fyrir 2015. Það er því alrangt sem haldið hefur verið fram að íslenska sendinefndin hafi slitið viðræðum eða gengið af fundi. Þetta kemur jafnframt skýrt fram í fréttatilkynningu sjávarútvegsstjóra ESB daginn eftir þar sem hún harmaði að ekki hefði náðst samkomulag og sagði beinlínis að þar hefði verið um að kenna stífni Norðmanna. Í framhaldi af fundarslitum kom jafnframt fram bæði í opinberum fréttatilkynningum og fjölmiðlaumræðu að við tækju tvíhliða viðræður ESB og Noregs, og færeyski ráðherrann upplýsti að hann ætlaði Færeyjum 23% af heildaraflanum fyrst ekki hefðu náðst samningar. Á þessum tíma var okkur, íslensku samninganefndinni, endanlega ljóst að ekki væri grundvöllur til samkomulags á grunni sjálfbærra veiða. Í framhaldi fundarins í Edinborg bárust af því óstaðfestar fréttir að ásamt tvíhliða fundi Norðmanna og ESB yrði þríhliða fundur með Færeyingum. Það var ljóst síðustu vikurnar að þessi ríki ættu möguleika á að ná þríhliða samningi og gætu fallist sín á milli á að gera samning sem ekki byggði á ráðgjöf. Í raun var það eitt af okkar stóru viðfangsefnum í viðræðunum að reyna að knýja fram fjögurra ríkja samkomulag á grunni vísindalegrar ráðgjafar. Það er því ofsagt að komið hafi verið aftan að okkur með þriggja ríkja samkomulagi en vissulega valda vinnubrögðin vonbrigðum. Atburðarás gærdagsins er á þá leið að sendiráð okkar í Brussel upplýsti okkur í gærmorgun um óstaðfestar fréttir frá fundi sjávarútvegsvinnuhóps ráðherraráðsins af því að til stæði að ganga frá þríhliða samningi seinna um daginn. Fjölmiðlarfregnir voru hins vegar mjög misvísandi fram eftir degi og það var fyrst í gærkvöldi að staðfest var að gengið hefði verið frá þríhliða samkomulagi. Okkur barst svo samningurinn snemma í morgun. Samningurinn er til fimm ára, hann kveður á um að aðilarnir þrír skipti með sér um það bil 1.090 þús. tonnum en ganga út frá heildarafla upp á 1.240 þús. tonn þar sem öðrum fiskveiðiríkjum, þar á meðal Íslandi, eru ætluð 15,6% af heildinni. Það verður að taka það fram að Rússar eru þarna meðtaldir. Hér vil ég hnykkja á að veiðin verður óhjákvæmilega mun meiri þegar horft er til veiða Grænlands og Rússlands og því augljóslega um mikla ofveiði að ræða miðað við vísindaráðgjöf. Það eru því veruleg vonbrigði að Evrópusambandið hafi vikið frá þeim samningsgrunni sem við höfðum og byggði á sjálfbærum veiðum. Hættan á ofveiði er mikil, ekki er horft til markaðsaðstæðna og ekki er að fullu tekið tillit til þeirrar staðreyndar að makríll hefst nú við í fleiri lögsögum en þessara þriggja ríkja. Í samningnum kemur fram og er það haft eftir Damanaki að Ísland geti gerst aðili að þessu samkomulagi. Hún veit samt að ekki tókst fjögurra ríkja samkomulag á þeim grunni sem hér er lagt upp með og það hefur ekki breyst að við leggjum áherslu á nýtingu stofnsins á grunni vísindalegrar ráðgjafar. Nú tekur við að við veltum því upp hvernig við ætlum að ákvarða leyfilegan heildarafla íslenskra skipa. Það vil ég gera að vel athuguðu máli og mun ekki taka þá ákvörðun í flýti.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra fyrir að hafa brugðist svo fljótt við og komið hingað og gefið okkur ágæta munnlega skýrslu um ferðalag okkar, sameiginlegt, í þessu máli. Ég verð að segja að niðurstaðan eins og hún hefur orðið eru mér mikil vonbrigði. Ég get ekki tekið undir með hæstv. ráðherra þegar hann segir að það sé ofsagt að komið sé í bakið á Íslendingum með þessu þríhliða samkomulagi. Að minnsta kosti deili ég því með hæstv. utanríkisráðherra að ég varð gjörsamlega og öldungishlessa í gær þegar þessar fréttir bárust. Ég tók eftir því að hæstv. utanríkisráðherra hafði fram eftir degi það eitt að segja að þetta væri óstaðfestur sögusveimur, en það kom á daginn að þetta var eigi að síður rétt. Ég get ekki annað en sagt að ég tel að að minnsta kosti á þessum lokaspretti hafi ekki verið nægilega vel á verði staðið af hálfu Íslands. Mér finnst það algjörlega með ólíkindum að þegar samkomulag er gert með þessum hætti að þar skuli okkar mesta vinaþjóð, Færeyjar, leika lykilhlutverk án þess að hæstv. ríkisstjórn viti nokkuð af því. Það kom fram í máli hæstv. sjávarútvegsráðherra að fram hefði komið að Norðmenn hefðu á einu stigi þessara viðræðna reynt með klækjum og lævi að koma króki í Færeyinga og fá þá til að gera eins konar baksamkomulag um að meina Íslendingum um aðgang að færeyskri lögsögu. Þetta kom upp í hv. utanríkismálanefnd, okkur var gert viðvart um þetta. Ég og fleiri kröfðumst þess þá að hæstv. utanríkisráðherra hristi hramm fyrir hönd Íslands og mótmælti þessu formlega. Það gerði hæstv. ráðherra ekki. Það var alveg ótrúlegt að hlusta á það hjá hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hér áðan - jú, að ráðherrar Sjálfstæðisflokksins hefðu hringt í norsk flokkssystkin sín og hæstv. sjávarútvegsráðherra í sinn kollega. En sá maður sem á og hefur formlega stöðu til að mótmæla formlega fyrir hönd Íslands, hann er sá eini sem ekki gerði það. Það er þeim mun alvarlegra að þann dag sem okkur var gert uppskátt um þetta í nefndinni var utanríkisráðherra Noregs svo að segja í kjöltu hæstv. ráðherra hér á Íslandi. Þetta er alveg með ólíkindum. Það að Íslendingum barst af því njósn eða höfðu upplýsingar um að Norðmenn væru með þessi klækjabrögð uppi sem við í nefndinni kröfðumst að yrði mótmælt af hálfu hæstv. utanríkisráðherra átti auðvitað að gefa tilefni til þess að hæstv. utanríkisráðherra og utanríkisþjónustan fylgdist með því hvort sá þráður sem þar var bersýnilega tekinn að myndast yrði spunninn áfram. En það gerðist ekki. Hæstv. utanríkisráðherra vissi ekkert af málinu. Ég verð að segja það að þarna finnst mér að sá sem var við stýrið hafi sofið á vaktinni. Svo vil ég segja algjörlega skýrt að ég hef verið sáttur við málflutning hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra í þessu máli. Ég tel að hann hafi haldið vel á málinu og ég er sérstaklega ánægður með það hvernig hann hefur staðið mjög skýrt á grundvallarreglum um sjálfbærni. Sömuleiðis vil ég segja að ég tel að samninganefndin okkar hafi staðið sig listilega vel, svo vel að þegar upp var staðið og ferðalagi lokið í þessu máli - sem hófst í desember 2012 - í Edinborg fyrir nokkrum dögum þá var það algjörlega ljóst að það voru aðrir en Íslendingar sem sátu uppi með svarta-péturinn. Þá var það yfirlýsing Damanaki, sjávarútvegsstjóra Evrópusambandsins, sem sagði algjörlega skýrt að samningar hefðu ekki tekist vegna þess að Norðmenn hefðu hafnað því. Þess vegna er það svo grátlegt að viku síðar skulum við vera komin í þessa stöðu. Þetta getur haft tvenns konar alvarleg áhrif fyrir Íslendinga, og ég er ekki sammála því þegar ég heyri hæstv. ráðherra segja að Ísland sé í góðri stöðu. Þessir tvær þættir eru eftirfarandi: Í fyrsta lagi eru allar líkur á því að offramboð verði á mörkuðum fyrir makríl. Það hefur áhrif á greinina hér heima. Í annan stað hefur það legið fyrir nokkuð lengi að það sem vakir fyrir Norðmönnum er að veiða stofninn niður. Þeir vita að sagan sýnir að makríll kemur hingað stopult, kannski á hálfrar aldar fresti, eins og Árni Friðriksson lýsti fyrir árið 1900, og eins og við sáum í lok síðustu heimsstyrjaldar, og fer svo aftur. Þeir eiga ekkert á hættu vegna þess að makríllinn keppir við síldina heima hjá þeim sem er á niðurleið. Þeir fá bara uppsveiflu í síldinni sem við sjáum í miklu takmarkaðri mæli. Þeir eru því bókstaflega talað að reyna, með því að knýja menn til ofveiði á stofninum, að veiða stofninn niður til að koma í veg fyrir að hann komi hingað. Þess vegna er þetta svo alvarlegt. Ég tel í þessari stöðu gagnvart Færeyingum að þá verðum við að bjarga því sem bjargað verður og reyna að koma í veg fyrir að þeir komi með samningum í veg fyrir að Íslendingar fái aðgang að lögsögu Færeyinga. Það hefur verið mjög mikilvægt að hafa þann aðgang síðla vertíðar þegar fiskurinn er orðinn sílspikaður og verðmætastur. Mér finnst málið það þungt og alvarlegt að ég tel að bæði hæstv. forsætisráðherra og utanríkisráðherra eigi að gera för sína til Færeyja og ræða við þá. Við erum vinaþjóðir og höfum alltaf stutt hvor aðra. Þeir komu okkur til hjálpar í bankahruninu. Þegar þeir lentu í sínu hruni gáfum við þeim varanlega um aldur og ævi 30 þús. tonn af loðnu, sem þeir njóta enn, og höfum veitt þeim aðgang að lögsögunni hjá okkur. Ég tel að við þessar aðstæður verðum við að kalla til vináttu og frændsemi, við eigum ekki að láta svona viðgangast. Við verðum að stappa harkalega niður fæti gagnvart Norðmönnum. Það er ekki hægt að láta þá komast upp með svona framferði. Hæstv. utanríkisráðherra verður að taka á sig rögg, hann verður að stappa niður fæti formlega fyrir hönd Íslands.

Frú forseti. Ég tel að þessi tíðindi frá því í gærkvöldi og í morgun séu alvarleg og að komin sé upp vandasöm staða fyrir Ísland. Þetta er í fyrsta lagi alvarlegt út frá hagsmunum okkar í makríldeilunni og hlutdeild okkar og framtíðarhagsmunum í þeim efnum, það er breytt vígstaða í málinu. Þetta er í öðru lagi pólitískt ný staða, pólitísk staða sem Ísland þarf að vinna úr þar sem komin eru upp flókin samskipti við samstarfs- og vinaþjóðir. Þetta er í þriðja lagi mjög alvarlegt vegna þess, eins og fram kom í síðustu ræðu, að þetta er væntanlega ávísun á bullandi ofveiði á makríl næstu árin sem er um það bil það síðasta sem þjónar hagsmunum Íslands, bæði sem ábyrgrar fiskveiðiþjóðar en líka vegna þess að líffræðilega er mikilvægt fyrir okkur að stofninn sé stór. Ég vil segja fyrir mitt leyti að ekkert í framgöngu Norðmanna kemur mér hér á óvart. Það er búið að liggja býsna lengi fyrir að þeir væru okkar erfiðasti andstæðingur í þessu máli, öfugt við það sem stundum var haldið fram á síðasta kjörtímabili. Staðreyndin er sú að veiðar Íslendinga á makríl hafa pirrað Norðmenn alveg óendanlega frá byrjun, það veit sá sem hér stendur allt um, því að ég tók nokkur símtöl við sjávarútvegsráðherra Noregs á útmánuðum 2009 eftir að við Íslendingar gáfum í fyrsta sinn út einhliða kvóta. Þetta er meira undrunarefni hvað varðar Færeyjar og Evrópusambandið í ljósi samskiptanna við þá aðila báða, þ.e. gamalgróinna tengsla Íslands og Færeyja og þess að Evrópusambandið og Ísland voru frá og með vori og sumri 2012 þeir aðilar sem voru helst að reyna að koma þessu máli áfram, voru að reyna að ná samningum og voru að reyna að sýna sveigjanleika. Það var staðfest á tvíhliða fundum sem voru hér á Íslandi samhliða fiskveiðiráðstefnu sjávarútvegsráðherra Norður-Atlantshafsins. Það var staðfest á sérstökum aukafundi í London í septemberbyrjun 2012. Þá þegar lá fyrir að vandamálið lá fyrst og fremst í Noregi. Menn báru við kosningum og að þeir væru ekki í stöðu til að miðla málum fyrr en þeir hefðu fengið nýtt umboð. Færeyjar voru þar, og lengi vel í deilunni, meira utan sviga og sögðust fyrst og fremst vilja fá meiri makríl og punktur. Þetta þróast síðan þannig, eins og kom ágætlega fram í máli ráðherra áðan, að Evrópusambandið heldur áfram, í samskiptum við Ísland, að koma málinu á rekspöl. Í staðinn fyrir að vera að tala um eins stafs tölu fyrir Ísland eru þeir farnir að opna á það sem hér var nefnt, þ.e. 12%. Vissulega var maður þá farinn að binda vonir við að flötur væri á því að ná samningum í málinu. Það sem gerist síðan frá og með því að upp úr slitnar, eða að menn ljúka viðræðum í Edinborg í síðustu viku, er hins vegar umhugsunarefni. Ég verð að taka þar undir með síðasta ræðumanni að ég er reyndar mjög hugsi yfir því. Var hægt að gera einhvern veginn betur en að sitja uppi með það að fá svo bara fréttir af því að hinir þrír væru búnir að læsa sig saman? Íslendingar fóru heim en formaður færeysku sendinefndarinnar varð eftir. Þá þegar hefði það mátt vera ljóst að eitthvað görótt gæti verið í vændum. Ég tel líka að yfirlýsing hæstv. ráðherra, á heimasíðu hans 5. mars sl., alla vega séð í ljósi þess sem síðar gerðist, orki tvímælis. Þar er því slegið föstu að nú sé fullreynt um að ná samkomulagi. Haft er orðrétt eftir ráðherra: „Það er ljóst að viðræðum um stjórn makrílveiða fyrir 2014 er nú lokið.“ Hafandi þær yfirlýsingar í höndunum gátu þeir auðvitað tekið því rólega úti í Edinborg og haldið áfram að læsa samkomulaginu saman. Ég velti því fyrir mér hvort ekki hafi verið hægt með einhverjum hætti að brjótast inn í þetta mál á þeim dögum sem til stefnu voru. Norðmenn eru hér að gera það sem þeir hafa lengi ætlað sér að gera, og það er að heppnast hjá þeim, að halda Íslandi út úr þessu eins og mögulegt er, hlutdeild þeirra eins lágri og mögulegt er ef nokkurri, en fyrst og fremst að tryggja að Íslendingar hafi ekki aðgang að öðrum lögsögum en sinni eigin. Það gera þeir í von um að vesturgöngurnar á makríl verði stopular og væntanlega með það í huga, eins og nú kemur á daginn, að veiða stofninn niður og draga þar með úr líkunum á því að hann gangi hingað vestur. Þetta er mjög gróft. Þetta er fullkomlega óábyrgt líffræðilega og þetta er til skammar fyrir þjóð sem telur sig vera ábyrga í þessum efnum, fyrir nú utan náungakærleikann sem í þessu birtist. Evrópusambandið gengisfellir sjálft sig líka með því að taka þátt í samkomulagi sem er ávísun á upp undir hálfa milljón tonna í veiði umfram ráðgjöf því að það er það sem stefnir í hér, þ.e. að veidd verði um hálf milljón tonna af makríl á næstu vertíð umfram ráðgjöf með tilheyrandi afleiðingum fyrir markaðinn o.s.frv. Það er afar leiðinleg staða að fást við fyrir Ísland og upp koma mörg vandasöm efnisleg og taktísk álitamál hvað varðar það hvernig við eigum að stíga næstu skref. Ég vil segja um Færeyinga að við verðum að horfast í augu við að þeir eru að landa gríðarlega góðum samningi fyrir sinn hatt, 12,6% og 30–35% aðgangur að lögsögum bæði Noregs og Evrópusambandsins er gríðarlega góður samningur fyrir Færeyjar. Þeir voru með 5% af makrílnum í gamla samningnum. Þeir setjast niður á morgun með Evrópusambandinu og ætla sér örugglega þar að reyna að fá þá skrautfjöður í hattinn að viðskiptaþvinganirnar verði felldar niður, hugsanlega með því að gefa eitthvað eftir í síld á móti. Segja má að það sé gullin þrenna fyrir Færeyinga ef það gengi upp. Auðvitað getum við glaðst fyrir þeirra hönd en hver verður að passa upp á sína hagsmuni í þessum efnum og sá sem hér stendur, sem um áratugi hefur stutt það að við Íslendingar héldum þeim réttindum til haga sem Færeyingar fengu hér með útfærslu landhelginnar og þegar þeir lentu í sínum efnahagsþrengingum - mig tekur það nú nokkuð sárt að Færeyingar skuli þá ekki einu sinni hafa aðvarað okkur um hvað þeir ætluðu að fara að gera í þessum efnum. Ég tel að við hljótum að krefja Evrópusambandið og Færeyjar skýringa. Við Norðmenn þurfum við ekkert annað að gera en láta þá ósköp einfaldlega sjá og heyra og skilja hversu misboðið okkur er við þessa framkomu þeirra. En það eru Evrópusambandið og Færeyjar sem ættu að skýra fyrir okkur hvernig á því stendur að Ísland er skilið svona eftir þegar menn stóðu frá samningsborðinu og það er skjalfest og viðurkennt að það voru Norðmenn sem strandaði á. Þá er skúrkurinn verðlaunaður með því að nokkrum dögum seinna eru gerðir við hann samningar. En auðvitað verðum við líka að horfast í augu við það að Noregur hefur teflt þetta feiknarlega vel og af mikilli hörku og þar á meðal og ekki síst á kostnað Íslands. Þeir „stolluðu“ viðræðum við Evrópusambandið, byggðu upp þrýsting á það Evrópusambandsmegin frá og náðu svo að leysa þetta í einum pakka, þ.e. að fá sitt fram í makrílsamningunum og þá voru þeir tilbúnir til að skrifa undir við Evrópusambandið. Einhvern veginn hefur okkur ekki tekist að tefla þetta jafn vel en staða okkar er að sjálfsögðu önnur að ýmsu leyti og veikari. En þó skulum við ekki gleyma því að við höfum líka ýmisleg vopn í okkar búri. Þessar þjóðir eru með samninga við okkur um verðmæt réttindi hér og þau skipta þær máli, bæði Noreg og Færeyjar. Vestan við okkur er Grænland og það getur líka skipt miklu máli hvernig Ísland og Grænland vinna sameiginlega úr þeirri stöðu sem nú er komin upp þó að staða okkar samningatæknilega séð hafi auðvitað verið mjög ólík, þ.e. við orðin viðurkennd sem strandríki í hópnum en Grænlendingar enn með veiðar á tilraunastigi. Það er rétt að menn hafi í huga að þessi framkoma er sýnd einu af viðurkenndum strandríkjum í hópnum. Það er ekki lengur þannig að Ísland sé eitthvert utangarðsland í þessum félagsskap. Við vorum tekin inn 2010 sem strandríki og við höfum þar af leiðandi öll réttindi sem Alþjóðahafréttarsáttmálinn færir okkur sem slíkt, sem eitt af strandríkjunum í hópnum. Það er í því ljósi auðvitað miklu ósvífnara að ganga frá samkomulagi til fimm ára án þess að láta okkur svo mikið sem vita á meðan það er í fæðingu. En auðvitað þarf að taka fast á þessu sem og tvíhliða samskiptunum við Færeyjar. Þetta er því miður dæmt til að koma upp í þeim. Samningum Íslands og Færeyja, um sameiginleg samskipti á sviði sjávarútvegsmála fyrir þetta ár, er ólokið. Þær viðræður stóðu fyrir dyrum og standa væntanlega enn í næstu viku og það verður auðvitað allt öðruvísi fundur en verið hefur undanfarin ár. Það hljóta allir menn að sjá. Vonandi er það ekki svo að Færeyingar hafi kostað því til að skuldbinda sig til að útiloka okkur í meira eða minna mæli eða alveg frá sinni lögsögu. Það væru auðvitað veruleg tíðindi, ekki bara þá í makríl heldur vegna síldar og kolmunna líka. Ég trúi því nú ekki fyrr en ég tek á því að það hafi verið. Það mundi strax breyta stöðunni verulega ef Ísland hefði áfram umtalsverðan aðgang að bæði færeysku og grænlensku lögsögunni. Nú verðum við bara að veðja á góðan sjávarhita, mikla átu og myndarlega vesturgöngu næstu árin. Þá munum við sýna bæði Norðmönnum og öðrum að við eigum réttmæta kröfu til myndarlegrar hlutdeildar í þessum stofni.

Hæstv. forseti. Það má taka undir það sem hér hefur komið fram, að sú niðurstaða sem náðist í gær hjá þremur aðilum, Færeyingum, Evrópusambandinu og Norðmönnum, komi á óvart í ljósi þess að viðræðum var slitið fyrir viku vegna þess að einn þeirra þriggja aðila, ekki sá sem skilinn var útundan ef við getum orðað það svo, gerði slíkar kröfur að aðrir gátu ekki gengist inn á þær. Það sem strandaði á fyrir viku var óbilgirni Norðmanna, fyrst og fremst, og þess vegna vekur þessi atburðarás furðu. Auðvitað er ótímabært að vera með miklar kenningar um undirmál og baksamninga og annað þess háttar á þessari stundu, við höfum ekki þær upplýsingar. Við vitum um tilraunir í þá átt frá fyrri stigum í þessum viðræðum, eins og hæstv. sjávarútvegsráðherra greindi frá áðan, en manni finnst atburðarásin í þessu efni lykta af undirmálum sem gerir að verkum að við hljótum að endurskoða marga þætti í samskiptum okkar við þessar þjóðir á því sviði. Það er hárrétt sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon benti á að í ljósi hafréttarsáttmálans og stöðu okkar sem strandríkis verður samkomulag aðilanna þriggja enn ósvífnara en ella hefði verið. Það var lengi, eins og fram kom, reynt að halda okkur utan við stöðu strandríkis í viðræðunum en eftir að það var viðurkennt er ljóst að ekki á að gera svona samning nema við séum við borðið. Fram að þessu hefur verið býsna góð pólitísk samstaða um stefnu Íslands í þessum efnum. Það hefur verið góð samstaða hér í þinginu og á vettvangi utanríkismálanefndar um þær áherslur sem boðaðar hafa verið af Íslands hálfu um að byggja veiðar úr stofninum á ábyrgum forsendum, byggja þær á ráðgjöf vísindamanna. Það er mikilvægt að þær ákvarðanir sem teknar verða í framhaldinu byggi á sömu forsendum þannig að við séum sjálfum okkur samkvæm. Það vekur að sjálfsögðu furðu að aðilar sem alla vega í orði kveðnu höfðu fallist á þau sjónarmið, viðurkennt þau sjónarmið, eins og Evrópusambandið á fyrri stigum í viðræðunum, skuli nú snúa við blaðinu og vera tilbúnir til að taka þátt í ákvörðunum sem augljóslega munu leiða til veiða sem eru langt umfram ráðgjöf. Það er eðlilegt, eins og hér hefur komið fram, að fulltrúar íslenskra stjórnvalda krefjist svara, t.d. frá Evrópusambandinu, um hvað valdi snúningi þess í málinu. Það er mjög mikilvægt að gera þær kröfur til fulltrúa Evrópusambandsins. Við þurfum líka að láta Færeyinga finna hvað okkur finnst um þeirra þátt í þessu og að sjálfsögðu Norðmenn, þó að við höfum lengi vitað að þar væri við ramman reip að draga í sambandi við þessi mál. Það er mikilvægt að íslensk stjórnvöld stigi fast niður og láti í sér heyra hvað þetta varðar. Ég held að taka megi undir orð sem hafa fallið í þá veru í þessari umræðu. Það er reyndar athyglisvert að fyrrverandi hæstv. utanríkisráðherra taldi að við ættum að stíga mjög fast niður gagnvart Færeyingum og Norðmönnum en hann gleymdi þriðja aðilanum. Það gleymdist kannski í yfirferðinni. Niðurstaðan í því máli er sú að við verðum með skýrum hætti að standa á rétti okkar í þessu sambandi. Við eigum ekki að líta svo á að við þurfum að fara bónarleið til þessara aðila, til að biðja þá um leyfi, um hvað við megum veiða. Við verðum að taka ákvarðanir á okkar forsendum í þeim efnum. Það er mikilvægt að við gerum það. En í ljósi þeirra grundvallarprinsippa sem við höfum haldið fram í umræðunni alveg frá því að við fórum að taka þátt í þessum viðræðum, verðum við sjálfum okkur samkvæm, leggjum áherslu á ábyrgar veiðar en stöndum fast á rétti okkar. Við látum líka þessa aðila vita að okkur mislíkar hvernig komið er fram við okkur í þessu máli.

Virðulegi forseti. Það verður að segjast, og er hægt að taka undir með hæstv. ráðherra og þeim hv. þingmönnum sem hafa rætt hér á undan, að tíðindin frá því í gær um að Evrópusambandið, Noregur og Færeyjar skyldu hafa náð samkomulagi komu gríðarlega á óvart og eru algjörlega á skjön við þá tilfinningu sem ég hafði gagnvart gangi viðræðnanna. Við þingmenn sem njótum þess að sitja í utanríkismálanefnd höfum fengið að fylgjast mjög vel með gangi viðræðnanna og höfum fengið bæði hæstv. ráðherra og fulltrúa samninganefndarinnar oftsinnis á fund hjá okkur. Sérstaklega í ljósi niðurstöðunnar þegar viðræðum var slitið síðast og yfirlýsingar Damanaki, sjávarútvegskommissars Evrópusambandsins, um að Íslendingar og Evrópusambandið væru í raun sammála um málið og það stæði einungis á Norðmönnum er eiginlega með ólíkindum, a.m.k. fyrir óreyndan þingmann, fyrir mig, að upplifa að nú hafi skyndilega náðst samningar. Makríllinn er auðvitað ekki fastagestur hérna við Ísland heldur kemur óreglulega til Íslands, eins og kom fram hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni, hvort hann kemur tvisvar á öld eða hvað það er. Það er hins vegar alveg augljóst og allar mælingar hafa sýnt það að makríllinn hefur færst norðar og vestar. Hann hefur komið í mjög miklu magni til okkar og í íslenskri lögsögu étur makríllinn mjög mikið og þyngist mjög mikið. Það sem hefur gerst í þessu ferli er að frá því að Íslendingar hófu veiðar undir merkjum tilraunaveiða, eða hvað við eigum að kalla þær, hefur sú grundvallarbreyting orðið að við höfum fengið staðfestingu á því að vera strandríki gagnvart makrílnum og þess vegna er enn skrýtnara að þessi samningur hafði náðst fram hjá Íslendingum. Ég tek undir með þingmönnunum sem töluðu á undan mér og lýsi yfir ánægju með það hvernig Ísland hefur hagað sér í þessum viðræðum, þ.e. við höfum lagt alla áherslu á sjálfbærar veiðar. Við höfum lagt áherslu á að veiðar úr stofninum væru sjálfbærar og bitnuðu ekki á honum og einmitt lagt á það áherslu að það næðist samkomulag allra aðila, í það minnsta sem flestra, til að tryggja að veiðar yrðu sjálfbærar. Það sem hefur staðið í vegi fyrir samningum í undanförnum lotum eru fyrst og fremst kröfur Norðmanna, að því er manni skildist, um miklu meiri veiðar en ráðgjöf hefur boðið upp á. Þar höfum við Íslendingar staðið fast við enda er það alveg lífsnauðsynlegt fyrir okkur sem ábyrga fiskveiðiþjóð og sem þá fiskveiðiþjóð sem rekur ábatasaman og sjálfbæran fiskiðnað, a.m.k. á norðurhveli. Við verðum að gera það. Það skiptir öllu máli fyrir okkur að við tölum alltaf máli ábyrgra og sjálfbærra veiða. Ég tel að við eigum að gera það áfram og verðum að horfa til þess í þessari stöðu hvort Ísland heldur áfram viðræðum við Norðmenn, Færeyinga og Evrópusambandið og gangi inn í þennan samning eins og Norðmenn hafa orðað að stæði í boði eða gefa út einhliða kvóta. Ég legg áherslu á að við höldum okkar kúrs hvað ábyrgar veiðar áhrærir með áherslu á „ábyrgar“. Hitt vil ég segja að þessar fregnir eru líka mjög óþægilegar vegna þess að þær gefa okkur þá mynd að við höfum ekki fylgst nógu vel með eða að þarna hafi viðræður átt sér stað á bak við tjöldin eða hvernig sem það er. Í það minnsta tókum við ekki þátt í þeim og áttum ekki von á niðurstöðunni. Það þykja mér mjög óþægilegar fréttir og það gefur í það minnsta tilefni til að við skoðum okkar ferli og 

Virðulegi forseti. Mér er ekki ljóst og ég tel ekki alveg tímabært, að minnsta kosti ekki fyrir sjálfan mig, að átta mig á því nákvæmlega hvað hefur klikkað hérna. Það er auðvelt að vera reiður núna og skiljanlegt, svo að meira verði ekki sagt, vegna þess að þessi framkoma gagnvart Íslandi er ekki í lagi. Það væri auðvelt að henda út ásökunum um það hver hefði átt að gera eitthvað betur eða hver hefði átt að gera eitthvað annað, en ég tel það ekki tímabært fyrr en við höfum fengið að ræða þetta mál aðeins betur og allar upplýsingar sem varða það hafa komið fram. Miðað við færeyska fjölmiðla er þar fagnað mjög, skiljanlega, þetta er greinilega sigur fyrir Færeyjar. Ég tel fullt tilefni til að hæstv. ráðherrar fari í formlega heimsókn til Færeyja til að ræða þetta mál þar sem Færeyjar eru, þori ég að fullyrða, ein okkar mesta vinaþjóð. Ég lít oft á Færeyjar á þann veg að við eigum að koma fram við þær eins og við ætlumst til að stærri þjóðir komi fram við okkur. Þetta eru samt mikil vonbrigði, sérstaklega frá svona vinum. Eins og einhver sagði er stundum erfiðara að fyrirgefa vini en óvini. Maður gerir ráð fyrir því að þjóðir eins og Noregur, sem hafa hagað sér svona í fortíðinni, hagi sér kannski svona. En maður gerir ekki ráð fyrir því frá Færeyjum og því er það alveg sérstaklega sárt. Svo þurfum við að mótmæla gagnvart Evrópusambandinu, svo mikið er augljóst. Þótt ég taki undir það sem áður hefur verið sagt af öðrum hv. þingmönnum vil ég líka nefna að við verðum að huga að því að ganga ekki af göflunum í veiðum sjálf. Við megum ekki láta þetta verða tilefni til þess að láta náttúruna borga reiði okkar gagnvart öðrum þjóðum. Að því var látið liggja að 11,9% hlutdeild væri í höfn sem er auðvitað drjúgur hluti af því sem eftir stendur. En gerum okkur enn fremur grein fyrir því að jafnvel ef við veiddum ekkert, sem ég er ekki að leggja til, væru þessir þrír aðilar, Færeyjar, Noregur og Evrópusambandið, samt að stunda ofveiðar ef miðað er við vísindalega ráðgjöf. Þótt ég taki undir með fyrri ræðumönnum um næstu skref vil ég ljúka ræðu minni á því að minna fólk á að við getum rifist við Norðmenn, Færeyinga og vissulega Evrópusambandið en við getum ekki rifist við stærðfræðina. Með því legg ég ekki til uppgjöf heldur eingöngu að við höfum það í huga að einn deiluaðilinn er náttúran sjálf.

Virðulegi forseti. Í gærkvöldi bárust þær upplýsingar að Evrópusambandið, Noregur og Færeyjar hefðu gert samkomulag um magn og skiptingu makrílafla án aðkomu Íslands. Umsamið aflamagn er langt umfram veiðiráðgjöf. Ráðgjöf vísindamanna er tæp 900 þús. tonn en samningurinn leiðir til þess að ríkin þrjú taka sér 1.047 þús. tonn og við það mun bætast hlutdeild Íslands, Grænlands og Rússlands. Í viðræðunum lögðu Íslendingar ávallt mikla áherslu á að stuðst yrði við vísindalega ráðgjöf og að veiðarnar yrðu sjálfbærar. Ég er mjög ánægður með þá áherslu og tel að Ísland eigi ekki að vera aðili að samningum sem byggja á veiði umfram ráðgjöf vísindamanna. Við megum ekki gefa afslátt af stefnu okkar um sjálfbærar veiðar. Evrópusambandið hefur í sínum skýrslum viðurkennt að um 80% af stofnum í lögsögu þess eru ofveidd og að um 30% fiskstofna eru við hættumörk. Staðan er sú þrátt fyrir að Evrópusambandið hafi í áratugi talað um að auka sjálfbærni, vernda fiskstofna og draga úr brottkasti. Makrílsamningurinn er enn eitt dæmið um að Evrópusambandið meinar ekkert með þessum fagurgala um sjálfbærni. Við eigum ekki að gerast þátttakendur í ósjálfbærum veiðum Evrópusambandsins og það hlýtur að vera augljóst þeim sem íhuga aðild að Evrópusambandinu að því er ekki treystandi fyrir auðlindum í okkar lögsögu. Efndir hafa ekki fylgt fögrum fyrirheitum hjá sambandinu. Með þessum samningi um ofveiði á makrílstofninum hefur Evrópusambandið sýnt sitt rétta andlit. Talsmenn Evrópusambandsins ásamt breskum og írskum stjórnvöldum hafa engu að síður ítrekað sakað Íslendinga um óábyrgar veiðar á makríl og jafnvel hótað okkur viðskiptaþvingunum. Íslensk stjórnvöld þurfa að andmæla öllum slíkum rangfærslum af krafti en halda á lofti gæðum og sjálfbærni íslenskra sjávarafurða.

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi taka undir þakkir til hæstv. sjávarútvegsráðherra fyrir þá stefnumörkun sem hann hefur haft í þessum viðræðum. Ég er sammála því að afstaða Íslands þurfi að byggjast á hugmyndinni um sjálfbærni veiða og það var mjög mikilvægt að þannig væri á málum haldið. Það er líka mikilvægt að taka undir það sem hér hefur verið sagt, að við séum ósátt við niðurstöðuna frá þessum þremur aðilum, að þeir skuli með þessum hætti gera samning um veiðar umfram vísindalega ráðgjöf. Það er ámælisvert af hálfu þeirra allra. Það setur okkur hins vegar í verulegan vanda vegna þess að samkvæmnin í málflutningi okkar verður erfið í útfærslu við þessar aðstæður. Nú þegar hafa aðrir aðilar ákveðið að veiða meira en heildarráðgjöf hljóðar upp á og það verður ekki einfalt að finna leiðina áfram við þær aðstæður. Virðulegi forseti. Við verðum að varast það að standa hér og klappa hvert öðru á bakið yfir því að við höfum staðið okkur vel í þessu máli. Það er ekki niðurstaðan sem blasir við núna, við höfum verið skilin eftir. Þó að við höfum haft góðan málstað er það áfellisdómur yfir okkur að við höfum ekki náð að vinna honum fylgi. Höfuðverkefni sjálfstæðrar þjóðar er að vinna málstað sínum fylgi, mynda bandalög við önnur ríki, bindast samtökum með einhverjum hætti til að koma málstað okkar áfram. Það hefur ekki tekist í þessu máli. Það hefur satt best að segja mistekist hrapallega. Það má setja fram margar spurningar en hin augljósa spurning er: Hvers vegna voru íslenskir ráðamenn teknir algerlega í bólinu? Hvers vegna fór íslenska sendinefndin heim frá Edinborg í síðustu viku þegar ljóst var að Færeyingar voru um kyrrt? Hvers vegna var ekki samtal milli íslenskra ráðherra og erlendra kollega þeirra? Hvers vegna segir utanríkisráðherra síðdegis í gær, þegar umræða byrjar um mögulegan samning, að hér sé um að ræða sögusagnir? Hvers vegna var ekki meira vitað? Hvers vegna voru menn ekki betur á tánum? Það blasir líka við að það var umræða í færeyskum miðlum í síðustu viku um draugagang í málinu. Virðulegi forseti. Enn og aftur felst hagsmunagæsla fyrir sjálfstæða þjóð ekki í því að hafa rétt fyrir sér, halda sig heima og fá engan hljómgrunn fyrir sjónarmið sín. Hagsmunagæsla fyrir sjálfstæða þjóð felst í því að vinna málstað okkar fylgi. Það gerum við með kröftugri málafylgju. Það gerum við með því að mynda bandalög og brjóta íslenskum hagsmunum leið með sjálfstrausti, ekki með því að tala ekki við aðra. Það er áhyggjuefnið við þá stöðu sem upp er komin. Við vorum tekin í bólinu því að íslenskir ráðamenn voru ekki undirbúnir.

Hæstv. forseti. Það verður að segjast að þessi niðurstaða um þríhliða samning Norðmanna, Færeyinga og Evrópusambandsins er mikil vonbrigði og kemur okkur öllum mjög á óvart, eins og við heyrum á umræðunni. Ég taldi rétt að við Íslendingar værum á þeirri braut að krefjast þess að samningur sem þessi byggði á sjálfbærum veiðum og ég held að við séum flestöll hér í þessum sal sammála um það. En í þann samning sem nú liggur á borðinu, sem okkur er haldið utan við, er innbyggt að um verður að ræða ofveiði á makríl enda er samningurinn sjálfur langt umfram þá veiðiráðgjöf sem fyrir liggur. Þetta er óábyrg afstaða þeirra þjóða sem að þessum samningi standa og við þurfum að krefjast skýringa á því hvers vegna menn telja nú rétt að semja á þessum nótum þegar fyrir lá, eins og komið hefur fram í umræðum, fyrir nokkrum dögum að það væru Norðmenn sjálfir sem stæðu utan þess hóps. Uppi voru okkar sjónarmið um að við skyldum nálgast samkomulag, þ.e. Ísland, Færeyjar og Evrópusambandið, á grundvelli sjálfbærra veiða. Ég taldi að skilningur væri á því bæði hjá Evrópusambandinu og Færeyingum að það væri leiðin frekar en sú leið sem Norðmenn hafa nú náð fram. Ég hef jafnframt miklar áhyggjur af því hvernig málinu muni vinda fram og afleiðingunum á samskipti okkar við þessar þjóðir. Sem formaður Vestnorræna ráðsins hef ég sérstakar áhyggjur af afleiðingunum hvað varðar samskipti okkar við Færeyinga. Auðvitað skilur maður að það sé gleði í Færeyjum yfir því að hafa náð þetta miklu fram í þessum samningi en engu að síður verðum við að krefja þá svara um framhaldið og koma óánægju okkar skýrt á framfæri. Ég mun í lok mánaðarins fara til Færeyja á fund forsætisnefndar Vestnorræna ráðsins með Evrópusambandinu þar sem til stendur að ræða um makríl og síld, heimsækja færeyskar fiskvinnslur og ræða þessi mál. Ég verð að segja að sá fundur verður allt öðruvísi en ég hafði búið mig undir og ég þarf greinilega að skrifa ræðurnar mínar upp á nýtt í ljósi þessa máls. Auðvitað skiptir mestu máli nú fyrir sjávarútvegsráðherra okkar að halda vel á framhaldinu. Nú bíða stórar ákvarðanir um það hversu mikið við ætlum að veiða. Ég ítreka mikilvægi þess að við séum samkvæm sjálfum okkur, að við víkjum ekki frá því grundvallarsjónarmiði okkar í framtíðinni að við eigum að hafa sjálfbærar veiðar að leiðarljósi þegar við veiðum úr sameiginlegum stofnum. Auðvitað þurfum við að eiga samskipti við aðrar þjóðir til að koma málflutningi okkar á framfæri og til að sannfæra aðra um að okkar leið sé sú skynsamlegasta. Þessi kúvending, sérstaklega Evrópusambandsins, fær mann þó til að hugleiða hvað hafi átt sér stað frá því að talsmaður Evrópusambandsins í þessu máli gaf út þá yfirlýsingu að Norðmenn stæðu einir utan gátta í þessum samningaviðræðum. Hvað olli þeirri kúvendingu? Hæstv. forseti. Ég þakka að lokum ráðherranum fyrir að bregðast snöggt við og koma hingað og ræða þetta mikilvæga mál. Ég tel alveg ljóst að við þurfum að halda vel á spilunum og að í þessu máli stöndum við öll saman.

Virðulegur forseti. Ég tek undir þakkir fyrir að fá tækifæri til að ræða þetta mál hérna í dag. Mig langar að beina sjónum að öðru efni sem við erum að ræða hérna í dag sem mig langaði að tengja við þetta þannig að við fengjum aðeins stærri sýn. Sem tiltölulega nýr þingmaður, og varaþingmaður, hef ég ekki verið inni í smáatriðum í þessari makríldeilu þó að ég hafi heyrt af henni og sett mig inn í hana eins mikið og hægt er, en þetta fær mig aðeins til að hugsa um nýlega stefnu ríkisstjórnarinnar í samskiptum við Evrópu. Þar er lögð höfuðáhersla á að styrkja og efla samband okkar við Noreg og þær þjóðir sem við eigum í samskiptum við innan EES. Ég verð að segja að það eru vonbrigði að heyra af þessum málalyktum, sérstaklega þar sem ég hafði skilið þetta, og fleiri hafa lýst hérna, að Noregur stæði svolítið í vegi fyrir því að fara þær leiðir sem við lögðum áherslu á. Þeir hafa greinilega fengið Færeyinga með sér í lið til að klára þessi mál og augljóslega Evrópusambandið líka. Það er mikið áhyggjuefni að meira að segja Færeyingar séu farnir að snúa við okkur baki. Ég spyr mig hvert við séum komin í samskiptum okkar við aðra og velti fyrir mér hvað við gerum næst. Hvað eigum við að gera? Eigum við að halla okkur meira að Kanadamönnum, Rússum eða Kínverjum? Ég veit ekki alveg hvert við stefnum en það er frekar augljóst í mínum huga að þetta er mjög skýrt dæmi um að það þurfi að dýpka verulega samskipti okkar við aðrar þjóðir í Evrópu, sérstaklega smáþjóðir. Við þurfum að koma sjónarmiðum okkar og sérstöðu betur á framfæri þar og gera öðrum ljóst hvaðan við erum að koma og hvað það er sem við berjumst fyrir sem á að vera mjög mikilvægur og ábyrgur málstaður, nefnilega sjálfbærar veiðar. Það hefur eitthvað verulega klikkað í þessu ferli. Ég tek undir það með öðrum sem hafa talað hér að það þurfi að fara ofan í það í utanríkismálanefnd og víðar eftir hvaða ferlum við erum að vinna. Ég mundi vilja fá frekari og betri skýringar á því, bæði hjá utanríkisráðherra og sjávarútvegsráðherra, hvort við höfum raunverulega sofið á verðinum og hvaða þýðingu það hefur fyrir okkur. Ég mundi vilja sjá þetta verða okkur einhvers konar lærdómur í því hvernig við getum gert hlutina betur og hvað upp á vantar. Það sem ég tel að upp á vanti er að við stöndum, eins og í þessu máli, betur að vígi inn fyrir eitthvert borð og þar ætti það að vera Evrópusambandið og hin nýlega stefna ríkisstjórnarinnar að halla sér nær þeim þjóðum sem standa með okkur í EES. Þar hallar verulega á okkur. Þar erum við ein nánast með annarri sterkri stórþjóð, Norðmönnum. Ég held að við gætum náð betri niðurstöðu í svona málum með því að afla okkur styrks með öðrum smáþjóðum.

Virðulegi forseti. Ég get bara aftur tekið undir það sem þegar hefur verið sagt. Nú hefur aðeins verið talað um þetta í sambandi við aðildarviðræður okkar við Evrópusambandið en ég vil bara taka það fram, án þess að ég vilji endilega blanda því of mikið saman akkúrat á þessum tímapunkti, að ef við værum í Evrópusambandinu liti þetta mál allt öðruvísi út og hefði alltaf litið allt öðruvísi út vegna þess að þá værum við væntanlega þess megin við borðið. Það eru ósambærilegar aðstæður og ekki hægt að bera saman á þessum tímapunkti. Enn fremur vil ég vekja athygli á því að við ættum kannski helst að hafa í huga að það er Noregur sem er helsti deiluaðilinn við okkur. Við komumst ekki hjá því að álykta sem svo. Sérstaklega verður forvitnilegt og fróðlegt að sjá hvernig muni ganga í samskiptum okkar við Færeyjar í þessu en það er nokkuð sem er kannski erfitt að segja nokkurn skapaðan hlut um akkúrat á þessari stundu. Hvað varðar ásakanir eins og þær að hér hafi verið sofið á verðinum - ég skal viðurkenna að það getur litið þannig út núna en ég þori ekki að fullyrða neitt slíkt fyrr en öll kurl eru komin til grafar. Mér finnst mikilvægt að þótt við tökumst á um önnur utanríkismál verðum við að standa saman í þessu málefni eftir fremstu getu. Þótt ég sjái enga mótsögn milli þess að íslenska sendinefndin hafi slitið viðræðum og gengið af fundi annars vegar og hins vegar að kenna Norðmönnum og stífni þeirra um er það umræða sem við tökum á seinni stigum málsins þegar við höfum aðeins rætt þetta betur, bæði hér á þingfundi og utan. Ég legg til að hvað sem við gerum beitum við okkur fyrst og fremst gagnvart okkar mennsku deiluaðilum og tek undir orð hv. þm. Birgis Ármannssonar og hv. þm. Unnar Brár Konráðsdóttur um að við höldum okkar prinsipp um sjálfbærar veiðar. Nú er svo komið að það er greinilega meira en að nefna það og ég býð engar lausnir í þeim efnum að svo stöddu. Hvað sem við gerum skulum við gera það á réttum forsendum.

Virðulegi forseti. Ég þakka þeim þingmönnum sem hafa tekið þátt í umræðunni. Það er gott tækifæri að fá að fara yfir þetta mál með þessum hætti svona fljótt eftir að þessir atburðir hafa gerst. Ég vil byrja á að segja að staða okkar er ekki veik. Hún er auðvitað öðruvísi, en staða okkar er einfaldlega þannig að við stöndum á okkar rétti til að stýra okkar veiðum sjálf. Við stöndum á því grunnprinsippi að það eigi að stýra veiðum á sjálfbæran hátt. Hér komu þingmenn og sögðu að hagsmunagæslan hefði ekki verið í lagi, við hefðum ekki náð að koma skoðunum okkar á framfæri. Hvað hafa menn gert síðustu fjögur ár í því að reyna að koma nákvæmlega þeim skoðunum á framfæri að sjálfbærni í að stjórna fiskveiðum sé lykilatriði? Það hefur greinilega mistekist gagnvart Evrópusambandinu síðustu fjögur árin. Hvað gerðist hér á síðustu vikunni? Evrópusambandið skipti um skoðun. Það hoppaði yfir á skoðun Norðmanna um að það væri í lagi að stunda óhóflegar veiðar. Við skulum ekki vera með miklar yfirlýsingar hér gagnvart Færeyingum. Ég hef enga trú á að þeir hafi gert einhverja samninga bak við tjöldin fyrr en ég tek á því. Það er ekki nýtt að við stöndum í fiskveiðideilu við Noreg þó að þetta sé vinaþjóð og grannþjóð og okkar helsta samstarfsþjóð á mörgum sviðum. Ég held að við ættum að halda áfram með samstöðu pólitískt, samstöðu um það verklag og þann málarekstur sem við höfum verið með. Ég veit ekki hvað þeir þingmenn sem hér komu upp, hv. þingmenn Steingrímur J. Sigfússon, Össur Skarphéðinsson og Árni Páll Árnason, voru að meina þegar þeir sögðu að menn hefðu átt að troða sér inn í samningana, hefðu átt að gera eitthvað betra með einhverjum hætti. Voru þeir að leggja til að við minnkuðum þá hlutdeild sem við höfum náð samkomulagi um 

Virðulegur forseti. Við óskuðum eftir því í gær og aftur í morgun að hæstv. utanríkisráðherra gæfi skýrslu um stöðu þessara mála. Við gerðum engar athugasemdir við það þó að ríkisstjórnin teldi að sjávarútvegsráðherra ætti að gefa þá skýrslu, það er bara mat ráðherranna hvort þeir flytja skýrslur tveir saman eða hver þeirra gerir það. Það kemur mér hins vegar á óvart að það hafi verið mat utanríkisráðherra að taka engan þátt í þessari umræðu heldur senda fyrir Framsóknarflokkinn óbreyttan þingmann. Það er auðvitað mat hæstv. utanríkisráðherra, ég get ekki knúið hann til að koma í ræðustól, en á opinberum vettvangi hafa komið fram ámæli um að utanríkisþjónustan hafi lesið um þessi stórtíðindi í íslenskum utanríkismálum í Morgunblaðinu og að þar hafi verið sofið á verðinum. Ég hvet hæstv. utanríkisráðherra til að gera skýra grein fyrir því. Úr því að það var ekki við þessa umræðu ættu viðbrögð hans við þeim ámælum samt að birtast á opinberum vettvangi, og því sem fram hefur komið í þessari umræðu, fyrst hann kaus að taka ekki þátt í henni, og gera grein fyrir því með hvaða hætti utanríkisráðuneytið mun beita sér í framhaldinu í málinu. 
            

Virðulegi forseti. Hér hefur verið til umræðu þingsályktunartillaga um að draga til baka umsókn Íslands um aðild að Evrópusambandinu og um eflingu samstarfs við Evrópusambandið og Evrópuríki. Ég get tekið undir seinni hluta þessarar fyrirsagnar, um eflingu samstarfs við Evrópusambandið og Evrópuríki, en ég get ekki tekið undir fyrri hlutann. Ég hef áður lýst skoðun minni á þessu aðildarferli og ítreka hér andstöðu mína við þá tillögu að draga umsóknina til baka. Þar ber margt til. Eitt er það að mér finnst tillagan afskaplega illa fram sett. Hún er eins og plokkfiskur á lélegu veitingahúsi sem er hent framan í gestina og sagt: Étt'ann. Tillagan er ekki margorð en í athugasemdum er langur kafli sem mér virðist tekinn upp úr gamalli skýrslu. Tillagan getur tæpast byggt á þeirri skýrslu sem Hagfræðistofnun vann og skilaði hér fyrr í vetur. Það sem er kannski dapurlegast við þetta er að skýrslan sjálf byggist ekki á nokkru einasta hagsmunamati en ég tel eðlilegt að þegar svona stór ákvörðun er tekin liggi fyrir hagsmunamat. Hverjir eru þeir hagsmunir? Þeir eru í raun lífsgrundvöllur okkar í landinu, þ.e. atvinna okkar sem hér erum og framtíðarinnar. Ef til vill má segja að þegar hagsmunamat er gert og þegar menn spá í framtíðina sjái menn kannski ekki alltaf rétt. Ég er með í höndunum Islands udvikling og økonomiske fremtids betydning frá 1918. Þá var heildarútflutningur landsmanna um 60 þús. tonn. Mér sýnist við fljótan lestur aðallega reiknað með því að flutt sé út smjör og kindakjöt. Sú hefur hins vegar ekki orðið raunin. Ég er í eðli mínu friðarsinni. Það getur vel verið að einhverjum finnist stundum ófriður af mér, en friðarsinni er ég samt. Ég hef dálítið velt fyrir mér þeim styrjöldum sem háðar hafa verið í Evrópu á umliðnum öldum og þeim styrjöldum sem náðu til Íslands. Í fljótu bragði man ég eftir því að gerðar hafi verið tvær loftárásir á Ísland, önnur á bæ sem gat kannski talist hernaðarlega mikilvægur á þeim tíma, Seyðisfjörð, en hin var á Breiðdalsvík. Sú árás var hreint grimmdarverk. Síðan 1945 hefur ríkt friður í Evrópu, a.m.k. í henni vestanverðri. Grundvöllur þess friðar er tvenns konar, annars vegar NATO og hins vegar Evrópusambandið í ýmsum myndum, frá Kol- og stálsambandinu, Efnahagsbandalaginu o.s.frv. Ég tel að það hafi verið mikill áfangi í friðarviðleitni, þar sem aldrei voru gerðir friðarsamningar, að stofna Sambandslýðveldið Þýskaland í friði. Ég hef margoft sagt þegar ég hef verið spurður hvort aldrei hafi gerst neitt skemmtilegt í mínu lífi: Jú, það gerðist einu sinni eitt afskaplega skemmtilegt. Það var þegar ég átti dag með dr. Max Adenauer, syni kanslarans, og ég hef oft hugsað til hlýjunnar í nánd þess manns. Því miður lifði ég það ekki að hitta kanslarann sjálfan sem hefði kannski verið mikil upplifun.

Eina skiptið sem var skemmtilegt?

Ja, það hafa ekki alltaf verið gleðidagar á þingi, skal ég segja þér, hv. þingmaður. Ég nefni þetta sérstaklega vegna þess að frumherjar Evrópusambandsins voru friðarsinnar og töldu eðlilegt að reyna að stofna til friðar með öðrum hætti en áður þar sem gerðir voru þvingunarsamningar, friðarsamningar sem ekki voru efndir. Eins og ég sagði áðan var NATO stofnað um svipað leyti og Kol- og stálsambandið fór af stað. Þá var raunveruleg vá fyrir dyrum, vá þess efnis að Sovétríkin mundu gera innrás í Vestur-Evrópu. Henni var afstýrt. Það sem gerðist hins vegar þegar Sovétríkin liðuðust í sundur var að nánast öll lönd Austur-Evrópu gengu í NATO alveg eins og þau hafa gengið í Evrópusambandið. Nokkrir nýbúar frá þessum slóðum hafa komið að máli við mig vegna þessarar afstöðu sem þeir hafa frétt af og sagt að þjóðir þeirra og lönd hafi fyrst fengið fullt frelsi þegar þau gengu í Evrópusambandið og NATO. Ég ítreka enn og aftur að ég er Evrópumaður og ég fæ ekki svör við því í þessari skýrslu af hverju ætti að draga umsóknina til baka. Ekkert er fjallað um stöðu samninga og þeir þrír málaflokkar sem hafa verið taldir skipta sköpum, landbúnaður og byggðamál, sjávarútvegur og gjaldmiðilsmál, eru ekki ræddir í þessari skýrslu svo neinu nemi, a.m.k. ekki samningsafstaða Íslands. Um hana spurði ég en fékk ekki svör sem hægt er að birta. Ég spurði hæstv. utanríkisráðherra í fyrirspurn fyrr í vetur og fékk um það svör sem ekki er hægt að birta. Ég hef hins vegar átt viðræður við aðila sem ég treysti, innlenda sem erlenda, og þeir telja að sjávarútvegurinn verði ekki sú fyrirstaða sem allir hafa talað um. Að vísu bar það til í gær og í dag að við vorum ekki sammála Evrópusambandinu út af samningi sem gerður hefur verið um makríl. Það kann að vera að ekki séu alltaf sættir í hjónaböndum en þá þarf að vinna úr því. Við höfum byggt upp sjálfbærar veiðar á stofnum innan okkar lögsögu og reynt að koma í veg fyrir offjárfestingu. Íslenskur sjávarútvegur hefur hér um bil alltaf lifað án niðurgreiðslna ef frá eru taldar gengisfellingar sem hafa verið gerðar til hagsbóta fyrir greinina. Síðast en ekki síst höfum við komist hjá brottkasti. Í landbúnaðarmálum er mér alveg óskiljanlegt hver ógnin ætti að vera. Töluverð ógn beinist nú þegar að landbúnaði sem er um það bil 0,5% af landsframleiðslu. Þeir sem hafa til þess burði ættu að skoða hvernig afkoman er í þeirri grein því að hún þarf líklega að taka sig taki hvar sem hún lendir. Ég ætla að eyða síðustu mínútunum sem ég hef í að segja að þetta kemur kannski ekki á óvart vegna þess afstaða Framsóknarflokksins til alþjóðlegrar samvinnu hefur ekki alltaf verið upp á marga fiska. Framsóknarflokkurinn er í meginatriðum einangrunarhyggjuflokkur …  
            

Skammastu þín.

Ég bið þingmenn að virða …

Við getum rifjað upp afstöðu Framsóknarflokksins í þeim efnum sem ég hef nokkurn veginn í kollinum, t.d. afstöðu Framsóknarflokksins til EFTA á sínum tíma, ég er með hana alveg í kollinum. Hvað um það, það er ýmislegt fleira sem ég þarf að ræða hérna en ég var truflaður í miðjum klíðum og tíminn er að renna út. Ég ætla aðeins að segja að fullveldi er ekki bara það að standa einn og sjálfur heldur er fullveldi líka það að geta samið um framtíð sína. Engin þjóð er eyland og við þurfum að geta samið okkur til réttlætis. Við höfum sótt margt gott til útlanda. Ég segi eins og Jón Hreggviðsson sagði einu sinni þegar honum var ofboðið: Vont er þeirra ranglæti, verra þeirra réttlæti. 
             Ég hef lokið máli mínu.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni og jafnframt fagna því að stjórnarsinni komi hér í ræðustól og ræði þessa þingsályktunartillögu sem hér er rætt um - þó að ekki eigi endilega að beina því til sjálfstæðismanna, þeir hafa þó fáir tekið þátt en hrópandi er afstaða framsóknarmanna sem láta ekki sjá sig í þessari umræðu. Hv. þingmaður lýsti þessari þingsályktunartillögu sem lélegum plokkfiski á lélegu veitingahúsi. Það eru kannski orð að sönnu en mig langar í þessu örstutta andsvari að spyrja hv. þingmann aðeins nánar út í tvo þætti sem stjórnarsinnar leggja hvað mesta áherslu á, og telja að þar sé ekki hægt að ná neinum samningum eða sérlausnum, þ.e. út í landbúnaðarmál og sjávarútvegsmál. Hv. þingmaður nefndi reyndar að sjávarútvegsmál væru ekki fyrirstaða. Vonandi er það svo og ég minni á kaflann í skýrslunni um breytta sjávarútvegsstefnu sem kemur mjög að stefnu Íslendinga, m.a. um sjálfbærar veiðar o.s.frv. þó að tíðindi dagsins skjóti skökku við. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í landbúnaðarmál. Skýtur það ekki skökku við og er ekki einhvers staðar holrúm í málflutningi þeirra sem óttast innflutning á landbúnaðarvörum að staðan er sú að lengi hefur verið fluttur inn kjúklingur? Sagt er að þeir séu stundum þíddir upp og settir í einhverjar kjúklingabollur. Nú er staðan sú að ekki er til nautahakk í landinu þannig að það kemur frá Spáni en hér á verði sem er ekkert lægra en á innlendu nautahakki. Ofurtollar eru lagðir á til verndar þessum innflutningi. Mig langar að spyrja hv. þingmann aðeins betur út í þá einangrunarstefnu sem hann nefndi áðan sem ákveðinn flokkur hefur. Er þetta ekki gott dæmi um einangrunarstefnuna?

Virðulegi forseti. Ég biðst afsökunar á að hvað ég gekk hratt í pontu, ég ætla aðeins að svara: Hv. þingmaður, jú, þetta er gott dæmi um einangrunarstefnu. Ég ætla ekki að lengja mál mitt.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þetta svar. Þetta er sú stefna sem rekin er og ég tók eftir því að hér ókyrrðust nokkrir þingmenn í salnum þegar hann talaði um þessa einangrunarstefnu og Framsóknarflokkinn í þeim efnum. Það verður gaman að heyra í andsvari á eftir hvað framsóknarmenn segja við þessu og hvernig þeir ætla að bera það til baka að þetta sé rétt. Í seinna andsvari langar mig að spyrja hv. þingmann út í afstöðu nokkurra þingmanna Sjálfstæðisflokksins sem gegna allir um þessar mundir ráðherrastöðu. Mjög oft hafa verið spiluð fyrir landsmenn þau loforð sem sjálfstæðismenn, núverandi hæstv. ráðherrar, settu fram fyrir kosningar þar sem því var lofað að flokkurinn mundi beita sér fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort halda ætti áfram eða ekki. Ég hef sagt að þetta sé sú mesta samstaða sem hægt sé að ná á Alþingi í raun og veru um þetta mál, þessi tillaga 

Virðulegi forseti. Ég hef lagt það í vana minn að svara ekki fyrir aðra. Ég tel rétt að þingmaðurinn beini þessari fyrirspurn til þeirra sem hann telur að hafi gefið þessi loforð. Ég ætla ekki að svara þessu á annan veg.

En þetta eru forustumenn Sjálfstæðisflokksins.

Já, já, ég svara ekki fyrir þá, ég svara fyrir mig. Ég fór í þessa kosningabaráttu sem ég háði á þeim forsendum sem ég hef lesið hér á síðustu mínútum. Ég svara ekki fyrir aðra.

Frú forseti. Þetta er ansi stuttur tími sem þingmönnum gefst hér til að ræða þessa tillögu. Ég hefði gjarnan viljað heyra meira af sjónarmiðum hv. þm. Vilhjálms Bjarnasonar enda er hann sérfræðingur í fjármálamörkuðum. Hann veit ýmislegt um atvinnuhætti og er einstaklega sögufróður. Við hv. þingmaður erum sammála um að við viljum fá að sjá samning. Hann fór ágætlega yfir það að Evrópusambandið er svo margt. Það er friðarbandalag. Það er samband þjóða sem tilheyra Evrópuálfu og eiga ýmislegt sameiginlegt í menningarlegu tilliti þó að þessi 28 ríki séu auðvitað mjög ólík innbyrðis og eigi mjög ólíka sögu og menningu. Það eru atvinnuhagsmunir sem felast í því að fara í Evrópusambandið, það eru hagsmunir varðandi gjaldmiðilsmál og aðild okkar að Evrópusambandinu tengist mjög fullveldishugtakinu. Þá getum við deilt um það hvort fullveldi okkar sé betur borgið utan sambandsins, sem aðilar að EES, eða hvort það sé einmitt leið til að styrkja fullveldið að vera innan Evrópusambandsins og hafa þar af leiðandi meiri áhrif á það regluverk sem við ætlum að innleiða hér á landi. Mig langaði að spyrja hv. þingmann af því að hann hefur tekið þá afstöðu, ég veit að það gerðist ekki við framlagningu þessarar tillögu, að telja mikilvægt að við ljúkum aðildarviðræðunum: Hverjir eru mikilvægustu hagsmunir Íslands í því að við náum að ljúka þessum aðildarsamningi?

Virðulegi forseti. Hagsmunir eru margir og mikilvægir og það er erfitt að spyrja að því hverjir séu stærstir. Eitt er það til dæmis að gjaldmiðill vor, krónan, hefur verið okkur dálítið þungur baggi. Kannski kostar krónan okkur um það bil 80–150 milljarða á ári. Ef hún kostar okkur 80–100 milljarða á ári þá dregur hún úr getu til að byggja upp hér sem því nemur. Ég horfi nú töluvert mikið til fjármálamarkaðarins, ég verð að viðurkenna það, en ég á ekki nema sex sekúndur eftir þannig að ég ætla ekki að ræða þetta frekar. Ég hef lokið máli mínu.

Frú forseti. Vissulega eru gjaldmiðilsmálin, ég tek undir það með hv. þingmanni, mjög knýjandi. Það eru miklir hagsmunir að sjá hvort við getum ekki innleitt nýjan gjaldmiðil á Íslandi, í okkar litla og opna hagkerfi. Evrópusambandið er auðvitað margt og ég veit ýmislegt um það. En það er líka stórt samband með 28 mismunandi ríkjum og það er ekkert allt gott innan þess. Það er samt sem áður vettvangur þar sem 28 ríki hafa ákveðið að vinna sameiginlega að framfaramálum í álfunni og reyna að leysa deiluefni við samningaborðið í stað þess að fara í stríð eins og löngum tíðkaðist í álfunni. Ég vil spyrja þingmanninn um þá efnahagserfiðleika, sem riðið hafa yfir Evrópu, hvort kannski hefði verið erfiðara að leysa þá án evru og án Evrópusambandsins.

Virðulegi forseti. Það er nú býsna erfitt að svara þessari spurningu. Það voru náttúrlega ýmsir erfiðleikar í þeim löndum sem hafa átt hvað bágast á undanförnum árum, áður en þau gengu í Evrópusambandið. Ég hef margoft sagt það að mörg þessara landa voru tekin inn í Evrópusambandið í hraðferð vegna þess að verið var að tryggja lýðræðisþróun. Það má því kannski segja að efnahagsþróunin hafi setið eftir. En ég er ekkert viss um að þessi lönd hefðu komið betur út með sína gömlu gjaldmiðla. Ég geri mér hins vegar grein fyrir því að lífið verður áfram erfitt, og á að vera erfitt, fyrir þjóðir. Það er hins vegar óþarfi að gera það erfiðara en ástæða er til. Ég skal ekki segja, þetta er mjög erfið spurning sem kannski enginn getur svarað.

Frú forseti. Ég óska hv. þingmanni til hamingju með orðgnóttina, plokkfiskur á lélegu veitingahúsi sem hent er í gestinn og sagt: Étt'ann. Þetta var einkunn hins magnaða hv. þingmanns á tillögu hæstv. utanríkisráðherra. Ég hefði aldrei getað komist svona vel að orði. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Telur hann ekki að hann sé að fara fram úr sjálfum sér þegar hann hefur þau ummæli um Framsóknarflokkinn að hann sé og hafi verið einangrunarhyggjuflokkur? Ég tel erfitt að kalla slíkt yfir þingheim án þess að færa sterkari rök fyrir því. Ég vil því gjarnan, herra forseti, hlýða á rökstuðning hv. þingmanns fyrir slíku. Ekki vill hann láta það liggja eftir sem sleggjudóm. Hann hlýtur að finna hjá sér innri þörf til að færa rök fyrir þeirri fullyrðingu sinni og þá væntanlega á jafn kyngimögnuðu máli og hann viðhafði í ræðu sinni áðan.

Virðulegi forseti. Ég skal svara þessum spurningum með gleði. Í fyrsta lagi er þessi þingsályktunartillaga til marks um einangrunarhyggju. Í öðru lagi ætla ég að minna á atkvæðagreiðslu á Alþingi 1969, það er mynd af henni hér í hliðarsal, þegar Ísland gekk í EFTA og framsóknarmenn gátu ekki tekið afstöðu, sátu hjá. Í þriðja lagi voru miklar deilur í Framsóknarflokknum árið 1993 þegar Ísland gerðist aðili að Evrópska efnahagssvæðinu og ég tel að ég þurfi ekki að rekja þá sögu frekar. Þessi verndarstefna í landbúnaði er svo hrein einangrunarstefna, ég þarf ekki heldur að rekja það frekar. Þetta eru því engir sleggjudómar hjá mér og ég vona að hv. þingmaður sé sáttur við þetta svar.

Frú forseti. Ég er sáttur við svarið. Ég tel að ekki sé hægt að segja, eftir þessa ræðu hv. þingmanns, að þetta hafi verið sleggjudómur hjá honum, hann færði sterk, söguleg rök fyrir máli sínu. Mig langar að nota þær örfáu sekúndur sem ég hef til að spyrja hv. þingmann, sem er ásamt mér í hv. utanríkismálanefnd, hvernig hann sjái fyrir sér meðferð þessa máls þegar það kemur til nefndarinnar. Þetta er flókið mál, vandasamt. Telur hann til dæmis ekki eðlilegt að það verði sent út til umsagnar eins og önnur slík mál þannig að þeir sem gerst til þekkja, og við þurfum að fá álit frá, hafi nægan tíma til að setja álit sitt fram með vönduðum hætti? Ég er þeirrar skoðunar, ég tel að menn eigi ekki að hrapa að neinu varðandi þetta. Ég spyr líka: Telur hann ekki algjörlega nauðsynlegt að áður en umfjöllun nefndarinnar lýkur höfum við fyrir okkur skýrslu Alþjóðamálastofnunar sem tekur líka á hinum hagrænu þáttum sem ekki er að finna í skýrslunni sem við höfum rætt hér áður en umræðan um þessa tillögu hófst?

Virðulegi forseti. Jú, ég tel rétt og eðlilegt að þessi þingsályktunartillaga verði send út til umsagnar rétt eins og aðrar þingsályktunartillögur og fái ekki síðri umfjöllun en fríverslunarsamningurinn við Alþýðulýðveldið Kína. Sá frestur til umsagnar er allnokkur og ef von er á skýrslu Alþjóðamálastofnunar í apríl þá kann að vera að þetta reki nú allt saman, þannig að ekkert sé að óttast. Ég tel eðlilegt að þessi tillaga verði send út til umsagnar og ég vona að ekki verði ágreiningur um það í utanríkismálanefnd. Ég vona að hv. þingmaður verði ekki hvumpinn þegar það verður ákveðið.

Hæstv. forseti. Ég heyri á salnum að það er rétt sem segir einhvers staðar að það sé meiri gleði yfir einum ranglátum sem snýr aftur en 99 réttlátum. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvar hann telji að hagsmunir okkar Íslendinga lægju nú, í ljósi þeirra atburða sem orðið hafa kunnir í dag, þ.e. varðandi makrílveiðar, ef við værum þegar þátttakendur í Evrópusambandinu. Getur hann útskýrt fyrir mér hvar hann telji að hagsmunir okkar lægju, hverjir þeir væru, og hvaða afleiðingar það hefði haft fyrir okkur, í ljósi þeirra atburða sem nú eru orðnir, ef við værum þegar orðnir meðlimir?

Virðulegi forseti. Já, ég tel að Ísland hefði verið við samningaborðið ef landið hefði verið meðlimur í Evrópusambandinu. Ég tel því að hagsmunum okkar hefði ekki verið verr fyrir komið innan sambandsins en þeim er nú komið utan þess. Ég vona að þetta sé fullnægjandi svar fyrir hv. þingmann.

Hæstv. forseti. Þetta svarar í sjálfu sér ekki alveg spurningunni vegna þess að við ættum þá væntanlega von á því að aðrar þjóðir væru hér að veiða makríl. Mig langar líka að spyrja hv. þingmann hvort hann eigi skýringu fyrir mig á því að þriðjungur Þjóðverja vill ganga úr þessu bandalagi og væntanlega fer fram þjóðaratkvæðagreiðsla í Bretlandi á næsta ári um úrgöngu. Nokkur hluti Dana og Svía er sömu skoðunar. Spurningin er þessi: Fer einangrunarsinnum fjölgandi hjá þessum þjóðum eða eru kannski svona margir framsóknarmenn í Evrópu sem mér þykir nú reyndar nærtækari skýring. Á hv. þingmaður skýringu á því hvers vegna þessi hópur er æstur í að yfirgefa þessa sælu?

Virðulegi forseti. Já, það eru framsóknarmenn í öllum flokkum og það eru framsóknarmenn meðal allra þjóða. Ég kann ekki skýringuna á því og veit ekki hverjar þessar tölur verða, ég skal ræða um það við hv. þingmann þegar tölur liggja fyrir í því máli. Ég held hins vegar að Þýskaland hafi haft verulegan ávinning af vist sinni í Evrópusambandinu. 

Frú forseti. Í umræðum um það mál sem hér er til umfjöllunar, bæði í þessari umræðu í þinginu og í samfélaginu almennt þegar þessi mál hefur borið á góma, þ.e. spurninguna um aðild eða ekki aðild Íslands að Evrópusambandinu, þá hefur mikið verið talað um hvort menn viti nákvæmlega hvað felst í aðild að Evrópusambandinu eða ekki, hvort hægt sé að taka afstöðu til þess hér og nú hvort þjóðin vill ganga í Evrópusambandið eða ekki eða hvort það sé nauðsynlegt að fá fram samningsniðurstöðu til að mönnum sé fyllilega ljóst hvað aðild að Evrópusambandinu þýðir. Í mínum huga er margt ljóst við aðild að Evrópusambandinu en það er líka ýmislegt sem ekki er ljóst. Það lýtur m.a. að þeim atriðum sem við settum fram í nefndaráliti utanríkismálanefndar frá árinu 2009 um meginhagsmuni okkar. Margt í því er óljóst varðandi hver niðurstaðan yrði eins og ég lít á málið. Til að fá úr því skorið þarf þess vegna að fá samningsniðurstöðu til að menn geti tekið endanlega afstöðu til spurningarinnar um aðild eða ekki aðild að Evrópusambandinu. Vissulega hafa mjög margir nú þegar mótað sér mjög ákveðna skoðun á því að vera annaðhvort fylgjandi eða andsnúnir því að Ísland gerist aðili að Evrópusambandinu og það er ekkert að því að menn hafi sannfæringu í því efni. Hún byggist þá ekki endilega og kannski alls ekki á samningsniðurstöðu í einstökum málaflokkum sem verið er að semja um, heldur á almennum sjónarmiðum að því er varðar þátttöku í alþjóðasamstarfi eins og Evrópusambandið er. En það hefur ítrekað komið fram, m.a. í skoðanakönnunum, að verulegur hluti þjóðarinnar vill fá að sjá samningsniðurstöðu til að geta tekið afstöðu og mun fólk þá væntanlega láta útkomuna í þeim köflum sem varðar það mestu ráða endanlegri afstöðu sinni. Það geta verið sjávarútvegsmál hjá sumum, landbúnaðarmál hjá öðrum, byggðamál hjá einhverjum enn öðrum, umhverfismál, vinnuréttarmál o.s.frv. Það er ekkert eitt rétt í því. Menn geta alveg haft mismunandi skoðanir út frá mismunandi forsendum og menn eiga rétt á því. Það var hins vegar mjög athyglisvert að í samtölum mínum við hv. þm. Frosta Sigurjónsson, í andsvörum fyrr í þessari umræðu, þá spurði ég hann hvort hann sæi einhverja leið til að fá úr því skorið nákvæmlega hvað fælist í aðild að Evrópusambandinu aðra en þá að fá samningsniðurstöðuna á borðið. Hann staðfesti það hér í svari við fyrirspurn minni að líklega væri engin önnur leið. En því hefur einmitt verið haldið á lofti í þessari umræðu að hægt sé að gera upp hug sinn nú þegar. Því hefur m.a. verið haldið fram úr ræðustól í þessari umræðu að það sé óheiðarlegt að halda því fram að hægt sé að gera upp hug sinn á grundvelli samningsniðurstöðu, það sé óheiðarlegt að kíkja í pakkann, eins og sumir kalla það, þ.e. fá fram samningsniðurstöðu og taka afstöðu á þeim grundvelli. Ég segi fyrir mína parta að ég tel ekkert óheiðarlegt við það. Það eru margir sem vilja einmitt fá niðurstöðuna á borðið og það sjáum við ítrekað í skoðanakönnunum og það sjáum við á þeim viðbrögðum sem nú hafa komið fram í samfélaginu að undanförnu með um 50 þúsund undirskriftir fólks sem vill fá þjóðaratkvæðagreiðslu vegna þeirra loforða sem gefin voru. Í þeim hópi er bæði fólk sem er fylgjandi og andsnúið aðild að Evrópusambandinu. Það vill fá að koma að ákvörðun í þessu máli líkt og margítrekað var í aðdraganda kosninga. Allir stjórnmálaflokkar hafa í raun sagt á einum eða öðrum tíma að þjóðin ætti að taka ákvörðun um afstöðuna til Evrópusambandsins. Þess vegna höfum við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði lagt fram þingsályktunartillögu okkar inn í umræðuna sem viðbrögð við tillögu hæstv. utanríkisráðherra og við lítum á það sem sáttaleið. Það er ekki endilega sú leið sem við hefðum farið ef við réðum ein ferðinni, en við erum að reyna að ná utan um málið og reyna að ná sem breiðastri sátt með því að leggja þá til að gert verði formlegt hlé á aðildarviðræðunum þannig að núverandi hæstv. ríkisstjórn standi ekki í þeim viðræðum sem hún er andsnúin, við horfumst bara í augu við það og við viðurkennum að það er kannski ekki skynsamlegt. Jafnframt leggjum við til að fram fari þjóðaratkvæðagreiðsla fyrir lok kjörtímabilsins eins og talað hefur verið um og lofað þannig að við eða fyrir næstu kosningar liggi fyrir leiðsögn þjóðarinnar hvað þetta atriði varðar. Stjórnmálaflokkarnir geta þá tekið afstöðu til þess hvort þeir vilja virða þá niðurstöðu sem kemur úr þeirri þjóðaratkvæðagreiðslu 

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort ég hafi skilið hann rétt. Ég fékk það á tilfinninguna að hv. þingmaður væri að taka undir ómöguleikaumræðuna alla, að það þyrfti að finna einhverja leið til þess að koma hæstv. ríkisstjórn út úr þeim ómöguleika sem hún telur vera fyrir hendi ef þjóðarviljinn fellur ekki að vilja hæstv. ríkisstjórnar. Skildi ég hann rétt? Mig langar líka að spyrja hv. þingmann hvernig hann sér fyrir sér atvinnustefnu okkar Íslendinga og þróun atvinnulífs ef við skiptum ekki um gjaldmiðil. Nú er margbúið að fara yfir rökin fyrir því að annaðhvort ættu Íslendingar að halda áfram með krónuna eða ganga í Evrópusambandið og taka upp evru í framhaldinu, þeir tveir kostir séu í stöðunni þegar búið er að velta við öllum steinum. Á síðasta kjörtímabili lagði ríkisstjórnin sem þá var við lýði mikla áherslu á nýsköpun og ýtti undir þá atvinnustefnu. Það hefur sýnt sig að sprotunum vegnar vel til að byrja með í styrkjaumhverfi og með skattafslætti en síðan þegar þeir eru orðnir stórir og þurfa að fá meira rými er rekstrarumhverfið á Íslandi ekki hentugt. Hvernig sér hv. þingmaður fyrir sér slíka atvinnustefnu ef við göngum ekki í Evrópusambandið og tökum upp evru í framhaldinu?

Herra forseti. Ég er ekki að taka undir þau sjónarmið sem komið hafa fram frá ríkisstjórninni um að ómögulegt sé fyrir ríkisstjórn sem er andsnúin aðild að Evrópusambandinu að vera í viðræðum við Evrópusambandið. Við í VG erum hins vegar að segja þetta: Þessi sjónarmið eru uppi af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Við erum ekki endilega sammála þeim, en við erum reiðubúin til að mæta og koma til móts við þau sjónarmið ríkisstjórnarinnar og þess vegna höfum við lagt til þessa leið. Við teljum að sú leið sem við höfum lagt til mæti sjónarmiðum ríkisstjórnarflokkanna, þó að við séum ekki sammála þeim, um leið og tryggð er aðkoma þjóðarinnar að ákvörðun um næstu skref og framhaldið inni á þessu kjörtímabili. Eins og ég sagði er þetta ekki endilega sú leið sem við mundum vilja fara ef við réðum ein, en við horfumst í augu við hinn pólitíska veruleika í málinu. Það er ekki endilega alltaf og ekki endilega algengt að stjórnarandstöðuflokkar geri það og rétti ríkisstjórn slíka sáttarhönd. Við vonumst auðvitað til þess að ríkisstjórnin hlusti á það sem við höfum fram að færa í umræðunni og sé að minnsta kosti reiðubúin til að fara í alvarlega umræðu við okkur um það á vettvangi utanríkismálanefndar. Varðandi atvinnustefnuna og ef ekki er skipt um gjaldmiðil þá ég hef skoðað mjög ítarlega skýrslu Seðlabankans um valkosti í gjaldmiðilsmálum. Ég er sammála þeirri meginniðurstöðu sem þar er dregin upp, að valkostirnir séu í meginatriðum tveir, þ.e. áfram króna og þá væntanlega og hugsanlega í einhverjum höftum enn um sinn, eða upptaka evru. Ég get alveg sagt að mér finnst upptaka evru spennandi kostur en þeirri leið fylgir sá böggull að við yrðum að ganga í Evrópusambandið og ég er ekki kominn á þann stað í þeirri umræðu. Ég tel að það verði að skoða mjög heildstætt áfram 

Virðulegur forseti. Ég er þeirrar skoðunar að það eigi að ganga ferlið á enda og þjóðin eigi að segja sína skoðun á niðurstöðunni. Til vara mundi ég fallast á kröfu þjóðarinnar og þeirra 50 þúsund manna sem hafa skrifað undir áskorun til ríkisstjórnarinnar um að leggja þessa tillögu til hliðar og leyfa þjóðinni að ákveða hvort viðræðunum verði haldið áfram eða þeim slitið. Mér finnst það vera sáttatillagan og sáttatónninn sem við eigum að slá. Við munum sjá hvað kemur út úr þessu og ríkisstjórn sem ekki getur farið að þjóðarvilja og getur ekki fundið út úr því sjálf verður náttúrlega að finna sér eitthvað annað að gera. Hefur hv. þingmaður ekki áhyggjur af nýsköpunarstefnu í höftum? 

Herra forseti. Mér er ljós sú afstaða þingmanna Samfylkingarinnar að þeir vilja ljúka aðildarviðræðunum og kannski til vara þjóðaratkvæðagreiðslu um framhaldið núna eða mjög fljótlega, ég skynja það. Á síðasta landsfundi okkar Vinstri grænna var samþykkt sú stefnumörkun að við vildum ljúka aðildarviðræðunum og bera niðurstöðuna undir þjóðaratkvæði. Þá töluðum við um að reyna að ljúka þeim á ári eða svo frá síðustu kosningum. En það er ekki staðan sem er uppi núna og maður verður auðvitað að taka svolítið mið af þeim pólitíska veruleika sem er. Við erum reiðubúin að teygja okkur þetta mikið í átt að afstöðu ríkisstjórnarinnar. Ég heyri að Samfylkingin er ekki tilbúin að teygja sig jafn langt og það er hennar ákvörðun og hennar val en þetta er okkar niðurstaða. Að því er varðar nýsköpunarstefnuna þá get ég alveg tekið undir með hv. þingmanni, ég hef verulegar áhyggjur af umhverfi nýsköpunarfyrirtækja með krónu í höftum. Ég tel reyndar að það sé ómögulegt fyrir þau ef krónan verður áfram í höftum um langa hríð og þess vegna sé brýnt 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður gerði það nokkuð að umtalsefni að sumir láta eins og það sé óheiðarlegt eða ekki nógu gott að menn vilji sjá samning áður en þeir taka endanlega afstöðu til þess hvort Ísland eigi að ganga í Evrópusambandið eða ekki, og menn kalla það sjónarmið „að kíkja í pakkann“ í niðurlægingarskyni. Mér heyrist við hv. þingmaðurinn vera sammála um að það sé síður en svo óeðlilegt, það hljóti að vera sú eina afstaða sem fólk getur tekið þegar það tekur að lokum ákvörðun um hvar við höldum að framtíð okkar sé best tryggð, hvort sem það á við um gjaldmiðilinn, ný fyrirtæki eða bara hvernig framtíð okkar sé best tryggð. Nú er það ekki svo að ekkert hafi verið rætt um aðild að Evrópusambandinu fyrr en tillagan var samþykkt í þinginu 2009. Þá var hins vegar alltaf sagt: Málið er ekki á dagskrá. Það þurfti aldrei að svara neinu um það, það var bara alltaf sagt: Málið er ekki á dagskrá. Menn buðu andstæðingum sínum ekki upp á vondan plokkfisk, þeir sögðu bara við fólk: Éttu það sem úti frýs. Mig langar að spyrja þingmanninn hvort það sé ekki bara þetta sem vaki núna fyrir stjórnvöldum, að það sé ekkert á borðinu og menn geti héðan í frá vísað öllu á bug og sagt eins og þeir gerðu áður fyrr: Málið er ekki á dagskrá, við þurfum ekki að ræða það. Það er svolítið alvarlegt þykir mér. Þá eru náttúrlega ákveðin öfl í þjóðfélaginu búin að ná sínu fram.

Herra forseti. Ég tel að það sé fyllilega lögmætt sjónarmið að vilja sjá niðurstöðu samnings. Eins og ég sagði áðan, sumir hafa gert upp hug sinn í málinu en stór hluti þjóðarinnar hefur það ekki og vill sjá samning og ég tel að það sé lögmætt sjónarmið. Þannig hefur þetta verið mjög víða. Það er ekki rétt, tel ég, sem hefur oft verið sagt í þessari umræðu, að í öllum ríkjum sem hafa sótt um aðild að Evrópusambandinu hafi verið yfirgnæfandi stuðningur við það að sækja um. Í Eystrasaltsríkjunum, t.d. í Litháen, þegar var ákveðið að sækja um aðild að Evrópusambandinu, sýndu skoðanakannanir 80% andstöðu meðal þjóðarinnar við aðild að Evrópusambandinu en það var samþykkt í þinginu. Við sáum líka í Svíþjóð að allar skoðanakannanir, áður en kosið var þar um niðurstöðuna, sýndu að meiri hluti var andsnúinn aðild að Evrópusambandinu en það var samþykkt á kjördag og svo sýndu skoðanakannanir eftir kjördag hið gagnstæða. Þegar Noregur var í viðræðunum 1992 og 1993 ákvað þáverandi forsætisráðherra Noregs, Gro Harlem Brundtland, sem stóð fyrir umsókninni, að skipa sjávarútvegsráðherra í Noregi sem var eindreginn andstæðingur aðildar Noregs að Evrópusambandinu, af því að það var mat þeirra að það væri betra fyrir hagsmuni Noregs í viðræðunum, ekki síst um sjávarútvegsmál, að vera með einstakling í því embætti sem var andsnúinn aðild. Allir segja hér: Það er ekki hægt. Þetta var gert. Að vísu felldu Norðmenn aðildarsamninginn og kannski yrði það eins hér, og menn ættu þá ekki, a.m.k. sumir, að hafa áhyggjur af því. Málið er ekki á dagskrá - málið er að sjálfsögðu á dagskrá, það er á dagskrá og fer ekki af dagskrá. Ég er þeirrar skoðunar og það er einlæg sannfæring mín að úr því sem komið er, og menn geta haft langa ræðu um það hvernig atburðarásin var og af hverju var ekki kosið eða atkvæðagreiðsla um það áður en lagt var af stað og svoleiðis, þá erum við stödd hér og það er einlæg sannfæring mín að úr því sem komið er verði enginn friður í íslensku samfélagi um þessa spurningu án þess að þjóðin taki þá ákvörðun. 

Virðulegi forseti. Ég þarf ekki að fara um þetta mörgum orðum, ég er alveg hjartanlega sammála hv. þingmanni, sérstaklega lokaorðum hans. Mig langar til að spyrja hann, af því að í þessari viku kom út Evrópustefna ríkisstjórnarinnar, hvort hann hafi haft tækifæri til að kynna sér þá stefnu. Það hlýtur að vera ætlan ríkisstjórnarinnar, fyrst hún er einmitt búin að nefna þá stefnu, að ýta í burtu þeirri spurningu sem við þingmaðurinn erum sammála um að sé á dagskrá. Ef þingmaðurinn hefur haft tækifæri til að kynna sér stefnuna, sem tekur ekki mjög langan tíma, langar að spyrja hann hvort hann telji líklegt að hún sé svo áhrifamikil 

Herra forseti. Nei, ég tel ekki að Evrópustefnan sem hefur verið kynnt og ég hef lauslega rennt yfir - hún er í sjálfu sér ekki í löngu máli - sé líkleg til þess að ýta þessu máli út af dagskrá. Það er ekki hægt að afskrifa kröfuna um þjóðaratkvæðagreiðslu um stöðu málsins með þessari Evrópustefnu. Af því ég sá hæstv. utanríkisráðherra í hliðarsal áðan og ég veit ekki hvort hann er þar enn þá vil ég segja að ég teldi að það væri tilefni til þess að ræða þessa Evrópustefnu til dæmis á vettvangi utanríkismálanefndar og jafnvel í þingsal með einhverri skýrslu um hana þannig að það gæfist færi til þess að taka hana hér til umræðu. Að sjálfsögðu tengist hún málinu öllu. Þar er að vísu mikil áhersla lögð á EES-samninginn. Ég verð að segja fyrir mína parta að ég hef haft vaxandi efasemdir um það að EES-samningurinn dugi. Það á meðal annars rætur í því að við erum í vaxandi mæli að rekast á stjórnarskrána að því er varðar að fullnusta EES-samninginn. 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna sem var um margt athygliverð. Mig langar aðeins að segja hv. þingmanni skoðun mína, ég tel að það sé ekki farsælt að ríkisstjórn, sem hefur þá skoðun að það sé best fyrir hagsmuni Íslands að verða ekki aðili að Evrópusambandinu, standi í samningaviðræðum við Evrópusambandið. Ég komst að þeirri niðurstöðu m.a. með því að horfa á hvernig fyrrverandi ríkisstjórn náði að halda utan um samningaviðræðurnar þar sem helmingurinn af ríkisstjórninni hafði það sem nánast sitt eina baráttumál að koma Íslandi í Evrópusambandið, það átti að vera lausnin á öllu, þá er ég að tala um Samfylkinguna, og svo hins vegar Vinstri grænir, sem voru og eru flestir, held ég, sannfærðir í hjarta sínu um að hagsmunum Íslands sé best borgið utan Evrópusambandsins. Ég tel að niðurstaðan eftir síðasta kjörtímabil segi okkur að ekki sé farsælt að fara í slíkan leiðangur sem samningaviðræður við ESB eru ef ríkisstjórnin er ekki á þeirri skoðun að það sé gott fyrir Ísland að ganga í Evrópusambandið. Það kemur fram á bls. 32, kafla 6.1 í skýrslunni sem rædd var í síðustu viku og er nú til meðferðar í utanríkismálanefnd, að þau lönd sem óska eftir aðild að Evrópusambandinu gangist undir ákveðin grundvallarskilyrði sem rakin eru í skýrslunni í meginatriðum. Síðan kemur fram að gengið sé út frá því að umsóknarríki sækist eftir aðild, það er grundvallarpunktur. Ég hef aldrei skilið hvers vegna við þurfum að deila um það. Ég næ ekki þessari hugsun „að kíkja í pakkann“ en kannski getur hv. þingmaður útskýrt það betur fyrir mér. Ég hjó eftir því í máli hv. þingmanns að hann taldi að það væri gott að málið fengi umræðu í nefndinni og mundi þróast eitthvað þar. Mig langar þá að spyrja hv. þingmann: Er hann fylgjandi því að málið komist til nefndar, vegna þess að það kom fram í máli eins þingmanns fyrr í dag í umræðu um fundarstjórn forseta, mig minnir að það hafi verið hv. þm. Sigríður 

Herra forseti. Það voru nokkuð margar spurningar sem ég skráði niður, m.a. varðandi viðhorf hv. þingmanns um að ekki væri farsælt að ríkisstjórn andsnúin Evróusambandsaðild leiddi viðræðurnar. Ég get alveg tekið undir það sjónarmið í sjálfu sér að það er kannski ekki það heppilegasta en það breytir því ekki að þetta er mál sem hefur verið lengi í umræðu í íslensku samfélagi, þetta er ekki nýtt af nálinni í íslensku samfélagi. Sumir stjórnmálaflokkar, t.d. Sjálfstæðisflokkurinn, höfðu það í upphafi á stefnuskrá sinni að fara í Evrópusambandið, ef menn fara langt aftur í tímann, menn skulu ekki gleyma því. Stjórnmálaflokkar hafa því haft alls konar skoðanir í þessu máli. Ég tel að það hafi alls ekki verið slæmur kostur hjá síðustu hæstv. ríkisstjórn, það voru ólík sjónarmið uppi, bara eins og í samfélaginu öllu. Og ég tel það ekkert endilega vont, eins og ég nefndi varðandi sjávarútvegsráðherra Noregs, að menn sem standa þá tiltölulega fastir fyrir í þeim málaflokkum taki að sér að leiða viðræður, vegna þess að þetta snýst um að þjóðin taki ákvörðun og það er skylda stjórnvalda að leiða fram góða kosti. Ég hef alltaf sagt: Það á að vera markmið stjórnvalda að þegar þjóðin tekur afstöðu til þessa máls þá séu báðir kostir góðir, vegna þess að það er skylda okkar að sjá til þess að Íslandi farnist vel, hvaða ákvörðun sem þjóðin tekur. Þess vegna er það mikilvægt. Hv. þingmaður sagði líka að það hefði verið baráttumál síðustu ríkisstjórnar, eina baráttumálið. Það er nú ekki …  Hér er talað um að umsóknarríki sækist eftir aðild og er vísað til þess í skýrslunni. Við lögðum þetta upp þannig að við vildum sækja um aðild að Evrópusambandinu og leiða fram í dagsljósið hvað það hefði í för með sér fyrir íslenskt samfélag. Gleymum því nú ekki hvaða aðstæður voru hér uppi 2009 og hvaða sjónarmið voru í skoðanakönnunum o.s.frv. Ég tel því að það hafi verið fullkomlega lögmætt viðhorf. 
             Varðandi það hvort málið eigi að komast til nefndar, já, málið 

Kærar þakkir, herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svar hans við andsvari mínu, það var mjög upplýsandi. Ég er mjög glöð að heyra að hv. þingmaður styður það að þingmálið komist til nefndar. Ég held að það sé mjög gott að við getum verið sammála um það, ég vona að það séu ekki margir á þeirri skoðun að þingmál eigi ekki að komast til nefndar til frekari umræðu þannig að hægt sé að fá gesti o.s.frv. Ég verð samt að segja varðandi hina spurninguna að við erum ekki sammála um hvort vegferð síðustu ríkisstjórnar hafi leitt til góðs eða ekki en við hljótum að minnsta kosti að vera sammála um að hún skilaði ekki þeirri niðurstöðu sem stefnt var að. Að því leyti til hljótum við að vera sammála um að sú aðferðafræði að kíkja í pakkann virkar ekki, ekki þegar við höfum þá forsögu sem við röktum áðan varðandi það að annar flokkurinn vildi inn og hinn ekki. Hvers vegna gekk þá ekki planið betur upp þegar menn sögðu hér sumir hverjir að það mundi taka mjög skamman tíma að semja við Evrópusambandið?

Herra forseti. Það er mikið verið að tala um tímaramma í þessari umræðu og að eitt og annað hafi ekki tekist innan þess tímaramma sem lagt var upp með. Þetta er bara það stórt mál að menn geta ekki leyft sér að mínu viti að setja einhvern sérstakan tímafrest á það. Það var sagt, segir hv. þingmaður, og því hefur verið haldið fram í þessum ræðustól að það komi fram í nefndaráliti utanríkismálanefndar frá 2009, sumir hafa haldið því fram, það gerði einn þingmaður t.d. fyrr í dag. Ég vil bara segja: Það stendur ekki í nefndaráliti meiri hluta utanríkismálanefndar sem ég þekki býsna vel. Það viðhorf kemur fram í einu fylgiskjali sem kemur ekki frá nefndinni sjálfri, þ.e. að hægt sé að hugsa sér að þetta geti gerst jafnvel á 18 mánuðum eða eitthvað þess háttar. Það kemur hvergi fram í áliti meiri hluta utanríkismálanefndar og það er alveg meðvitað. Mér var ljóst að þetta yrði tímafrekara og það eru mörg viðtöl við mig frá þessum tíma sem formanns utanríkismálanefndar frá sumrinu 2009 þar sem ég sagði: Ég tel raunhæft að þetta mál verði til lykta leitt 

Virðulegi forseti. Það mál sem er til umræðu og þau mál sem eru til umræðu hafa þegar vakið talsverða athygli, bæði innan lands og erlendis. Ég hef átt samtöl við nokkra erlenda fjölmiðla til að skýra þá stöðu sem hér er uppi. Eftir því sem umræðunni hefur undið fram og eftir því sem maður heyrir í fleirum er það mat mitt að sú ólga sem er í samfélaginu núna, og birtist m.a. í undirskriftum þar sem krafist er þjóðaratkvæðagreiðslu, snúist vissulega að einhverju leyti um Evrópusambandið en að mínu mati snýst ólgan og sú krafa fyrst og fremst um lýðræðið og þá breytingu sem hefur orðið á því hvernig Íslendingar upplifa lýðræði, þá kröfu sem Íslendingar setja fram um að þetta sé ákvörðun þar sem eigi að koma til kasta þjóðarinnar. Þetta er mjög áhugaverð þróun því að það er alveg ljóst að þjóðaratkvæðagreiðslur voru fátíðir viðburðir hér þangað til á síðasta kjörtímabili. Ég held þó að þjóðaratkvæðagreiðslur séu alls ekki svar við öllum þeim spurningum sem vakna í tengslum við lýðræðisþróun. Ég nefni þann ágæta fund sem haldinn var í Hannesarholti sl. miðvikudagskvöld þar sem heimspekingar, stjórnmálafræðingar og fjölmiðlafræðingar fóru yfir stöðuna í stjórnmálunum út frá akademísku sjónarhorni. Eitt af því sem kom fram þar var að það sem Íslendingar og stjórnmálamenn og stjórnkerfið þurfa að velta fyrir sér og læra sé hvernig við undirbúum ákvarðanir, hvernig við getum gert það í auknu samráði þannig að ekki þurfi að koma til ólgu á borð við þá sem við upplifum núna, sem ég held að snúist fyrst og fremst um þá kröfu sem fólk gerir um að hafa áhrif á þróun mála. Það er ekkert óeðlilegt að fólk geri þá kröfu í ljósi þeirra orða sem féllu hér fyrir kosningar. Ég held að það sé ekki ósanngjarnt að segja, hafandi tekið þátt í mjög mörgum fundum og verið í sjónvarpsþáttum með formönnum þeirra stjórnmálaflokka sem nú sitja í ríkisstjórn, Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks, að ég hafði sjálf þær væntingar að þeir flokkar mundu stefna að þjóðaratkvæðagreiðslu fyrr en síðar á kjörtímabilinu um framhald málsins þrátt fyrir afstöðu sína til Evrópusambandsins. Þannig skildi ég það og þannig skildi fólk það sem hlustaði á þá ágætu menn fyrir kosningar og því er sú krafa sem nú kemur fram um aðkomu þjóðarinnar fullkomlega eðlileg. Hún byggir á réttmætum væntingum og það sem hefur verið sagt síðar um að betra hefði verið að þessi loforð hefðu verið orðuð öðruvísi, það sem hefur verið sagt um að aðstæður hafi breyst af því að flokkarnir tveir hafi farið saman í ríkisstjórn eru ekki rök sem halda. Það liggur auðvitað fyrir að ef flokkarnir eru andsnúnir aðild að ESB en lofa eigi að síður þjóðaratkvæðagreiðslu breytir það engu í raun og veru. Þá þarf að minnsta kosti að taka fram fyrir kosningar að það muni hafa áhrif með hverjum þeir eru í stjórnarsamstarfi. Þetta er því ástæðan fyrir þeim kröfum sem nú eru uppi. Ég vil nota tækifærið á nýjan leik, eins og ég gerði í fyrri ræðu minni um tillögu hæstv. utanríkisráðherra, og vekja athygli á þeirri tillögu sem ég kalla málamiðlunartillögu, sem við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum lagt fram og hæstv. utanríkisráðherra, sem hér situr, hefur lýst sig reiðubúinn til að skoða. Hún snýst um að því hléi sem nú er á viðræðum verði haldið áfram en að á kjörtímabilinu, og það er skilið eftir opið hvenær það verður, verði efnt til þeirrar þjóðaratkvæðagreiðslu sem ég tel að kjósendur hafi haft réttmætar væntingar um að yrði haldin jafnvel fyrr en síðar, og þá vitna ég til orða formanns Sjálfstæðisflokksins. Þetta hefur vakið athygli. Ég vitnaði í erlendra fjölmiðla sem hafa mikið viljað spyrja út í afstöðuna til Evrópusambandsins. Ég held að það sem komi þeim einna helst á óvart í samtali mínu við þá sé að málið snúist fyrst og fremst um lýðræðisþróun á Íslandi. Ég held að við sem sitjum núna á Alþingi höfum gullið tækifæri til þess að leiðrétta það sem ég tel vera mistök í tillögu hæstv. utanríkisráðherra, að gera ekki ráð fyrir aðkomu þjóðarinnar. Ég tel að við höfum tækifæri til þess að leiðrétta þau mistök. Ég tel líka að þau viðbrögð sem sú tillaga hefur mætt á meðal þjóðarinnar hljóti að vekja okkur til umhugsunar um það sem ég nefndi áðan, sem er þá aðdragandi og undirbúningur slíks tillöguflutnings og slíkra ákvarðana. Ég held að þar gætum við öll lært sitthvað um að með auknu samráði 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni góða og efnisríka ræðu og inna hana eftir viðhorfum til framhalds mála. Ég er sammála þingmanninum um að mikilvægt sé að undirbúa almennilega flóknar ákvarðanir sem varða þjóðarhag. Það er ekki reynt að gera það af hálfu ríkisstjórnarinnar í þessu máli, því að ekki er beðið um hagsmunamat frá Hagfræðistofnun Háskóla Íslands og hlaupið til þegar skýrsla stofnunarinnar liggur fyrir og hún notuð sem skálkaskjól til þess að slíta viðræðum. Ég vil spyrja hv. þingmann hvaða kosti hún sér þá í stöðunni til að undirbyggja svona ákvörðun. Ég hef efasemdir um hléhugmyndina sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur spilað út vegna þess að ég sé ekki að í þessu mikla hagsmunamáli sé hægt að ákveða að hafa hlé, það þurfi að vinna áfram greiningar á hagsmunum ólíkra atvinnugreina og almennings í landinu og það þurfi að leggja mat á ólíka þætti í því efni og undirbyggja með þeim hætti upplýsta ákvörðun, því að tillaga ríkisstjórnarinnar byggir ekki á neinni upplýsingu og þetta er ekki upplýst ákvörðun sem ríkisstjórnin tekur. Önnur leið er síðan að fara þá málefnalegu og skynsamlegu leið sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð samþykkti á landsfundi 2009, að hún væri tilbúin að láta þjóðina ákveða niðurstöðu í þessu máli, jafnvel að undangenginni umsókn, vegna þess að það er önnur leið til að taka upplýsta ákvörðun, að fara og ná í þann besta samning sem mögulegur er, leggja hann svo undir þjóðina. Ef við förum ekki þá leið, sem ég ítreka að ég tel skynsamlegasta, þ.e. leiðina sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð ákvað að fara 2009 - og hefði betur verið ef fleiri flokkar hefðu farið þá málefnalegu leið - hvaða leið getum við þá farið, 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni þessa athugasemd. Nú er það svo að það var niðurstaða okkar síðasta landsfundar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði að réttast væri að ljúka viðræðum sem fyrst, helst innan árs, og leggja niðurstöðuna í dóm þjóðarinnar. Það má þó segja að sú niðurstaða hafi líka miðast við þær forsendur að Vinstri hreyfingin – grænt framboð yrði áfram í stjórnarsamstarfi á vinstri vængnum, sem hefði auðvitað verið okkar fyrsta val að loknum kosningum. Sú tillaga sem við leggjum fram er í raun og veru viðbrögð við tillögu hæstv. ríkisstjórnar, sem leggur tillögu sína fram, og við teljum hana vera vænlega leið til sátta milli ólíkra sjónarmiða. Varðandi það sem hv. þingmaður nefnir um undirbúning og hvernig hægt sé að undirbúa ákvarðanir betur má vissulega segja að sú leið að fara í það að óska eftir skýrslu Hagfræðistofnunar hafi verið tilraun til þess að undirbúa ákvarðanatöku, en þá hefðum við líka þurft að fá almennilegan tíma hér á þingi til að ræða þá skýrslu, ræða það sem ég hef til að mynda bent á að ég telji að vanta í þá skýrslu, sem er félagshagfræðileg greining á stöðu mála innan Evrópusambandsins, og gefa hv. þingmönnum tækifæri til að fara djúpt ofan í þau mál. Síðan er annað sem gerir þetta viðfangsefni sérstaklega flókið og það er að hér er ekki um afmarkaða ákvörðun að ræða, línulögn yfir Sprengisand. Sú ákvörðun er nokkuð einföld í raun og veru, það er hægt að grafast fyrir um öll gögn og komast að endanlegri niðurstöðu. Í tilfelli Evrópusambandsins má segja að sú undirbúningsvinna og allar þær kannanir sem voru gerðar, til að mynda á árunum 2007 og 2008 þegar starfaði Evrópunefnd sem ég sat í, á þeim árum sem ég sat í annarri Evrópunefnd, 2004–2007, síðan þá hefur sambandið tekið heilmiklum breytingum. Það má því segja að undirbúningsvinnan verði að taka mið af því að hér er um organískt fyrirbæri að ræða. Það að tala um Evrópusambandið núna 

Virðulegi forseti. Það er náttúrlega athyglisvert að í uppleggi ríkisstjórnarinnar í beiðninni til Hagfræðistofnunar Háskólans er ekki óskað eftir hagsmunamati, þannig að grundvallarforsendan sem hlyti að vera til að taka ákvörðun - ríkisstjórnin hefur engan áhuga á að fá svar við greiningu á hagsmunum Íslands og komast að efnislegri niðurstöðu. Það vantar auðvitað fjöldamargt inn í skýrsluna þó að hún sé góð um þá þætti sem hún tekur til, en þeir eru allt of, allt of fáir. Þess vegna er alveg nauðsynlegt að mínu viti að bíða niðurstöðu Alþjóðamálastofnunar og skoða að hvaða leyti sú skýrsla kunni að bæta þar í eyðurnar, fylla í skallablettina. En það er líka mikilvægt að búa til farveg, og þá bið ég hv. þingmann aðeins að hugsa með mér og fabúlera með mér um hvað við gætum gert með tillögu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um undirbúning að aðkomu þjóðarinnar á næstu árum, hvort við 

Virðulegi forseti. Hvað varðar orð hv. þingmanns um hagsmunamat er það vissulega svo að sum okkar teljum okkur vita um það bil hvað samstarfið innan Evrópusambandsins gengur út á. Ég er ein þeirra sem hef sagt að ég telji mig að langmestu leyti vita út á hvað Evrópusambandið gengur, hvað felist í því að taka þátt í slíku samstarfi, ekki aðeins út frá hagsmunum Íslands heldur fyrir alla þá sem taka þátt í slíku samstarfi. Ég ber hins vegar virðingu fyrir þeim sjónarmiðum sem segja að mikilvæg sé fyrir fólk til að geta tekið afstöðu til málsins að hafa einhverja niðurstöðu, hafa samningsniðurstöðu á borðinu. Það sjónarmið spilaði auðvitað inn í þá ákvörðun sem við tókum í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði 2009 þegar við héldum fast í þá ákvörðun okkar að þetta væri eitthvað sem ætti að koma til úrlausnar þjóðarinnar, en út frá þessum sjónarmiðum væri eðlilegt að einhvers konar samningsniðurstaða lægi fyrir. Ég ber virðingu fyrir þeim sjónarmiðum. Hvað varðar tillögu okkar, sem hv. þingmaður spyr um, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Það gleður mig alltaf svolítið þegar umræða fer að snúast meira um lýðræðið vegna þess að stefna okkar pírata hvað varðar Evrópusambandið er og hefur alltaf verið sú að við viljum að það sé ákvörðun þjóðarinnar, teljum að svo sé og eigi að vera. Hv. þingmaður nefndi svolítið lýðræðismál í ræðu sinni og er það vel. Ég velti fyrir mér með hliðsjón af því að nú hefur hv. þingmaður vissulega verið nokkuð mikið lengur í pólitík en ég, og í ríkisstjórn í þokkabót, hvaða forsendur hv. þingmaður telur eðlilegast að liggi til grundvallar ákvörðunar um að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu um tiltekin mál, vegna þess að það eru nokkrar útfærslur mögulegar. Ein er sú, eins og er í víst Danmörku að mér skilst, að þriðjungur þings geti beðið um þjóðaratkvæðagreiðslu, en það hefur bara einu sinni gerst í sögu Danmerkur að það hafi verið nýtt. Það hefur auðvitað þann kost að stjórnmálamenn ræða kannski frekar hlutina til enda, en ekki verður af eiginlegum þjóðaratkvæðagreiðslum í kjölfarið á því. Þess vegna hefur mér litist betur á stefnu okkar pírata, við viljum frekar að það sé þjóðin sjálf sem kalli eftir því að þjóðaratkvæðagreiðslur verði við eitthvert tiltekið hlutfall kosningarbærra manna, kannski 5%, 10%, eða eitthvað svoleiðis. Ég velti fyrir mér, vegna þess að hv. þingmaður nefndi þjóðaratkvæðagreiðslu á þessum tímapunkti, bara svona almennt hvort hv. þingmaður líti svo á að þjóðaratkvæðagreiðslur séu til þess að bæta pólitíska fyrirkomulagið hér á þinginu, eins og hugmyndin er í Danmörku, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurninguna. Nú sit ég í stjórnarskrárnefnd sem hefur verið skipuð, þar sem við erum einmitt að ræða þetta ólíka fyrirkomulag. Ég tel raunar að hvorugt fyrirkomulagið þurfi að útiloka hitt. Það er fullkomlega hægt að hugsa sér það að tiltekinn hluti þjóðarinnar geti krafist þjóðaratkvæðagreiðslu um tiltekið mál. Það er líka hægt að hugsa sér að samhliða því geti tiltekinn hluti þingmanna krafist þjóðaratkvæðagreiðslu um tiltekið mál. Ég er hins vegar ekki þeirrar skoðunar að þjóðaratkvæðagreiðslur séu endilega eitthvað sem við eigum að stefna að að hafa hér á tveggja vikna fresti, heldur eigi þær, held ég, að snúast um stór mál, afdrifarík mál, en til að komast hjá ólgu og ósætti sé mikilvægt að stjórnmálamenn hugi að því hvernig hægt sé nákvæmlega að haga samráði um mál þannig að hægt verði að komast fram hjá slíkri ólgu. Það er mín skoðun því að ég held að eðlilegra sé að þjóðaratkvæðagreiðslur heyri til undantekninga fremur en hitt. Hvað varðar danska fyrirkomulagið hef ég talið að það fyrirkomulag eitt og sér geti orðið til þess að bæta talsvert umræðuhefðina á þingi. Það hefur stundum verið sagt að það sé ekki góð hugmynd að veita tilteknum minni hluta þingmanna þennan rétt, að geta skotið málum til þjóðarinnar, af því að hér sé svo mikill pólitískur óstöðugleiki á þinginu, mikil læti alltaf hreint, og þetta geti bara ekki virkað hér. En ég velti í þessu tilfelli fyrir mér hvort kom á undan eggið eða hænan, þ.e. hvort slíkur möguleiki minni hluta þingmanna skapi þá kannski jafnvel betri umræðumenningu þannig að málþóf sé til að mynda ekki eina leiðin til að stoppa einhver stór og umdeild mál og slíkt fyrirkomulag kalli á aukið samtal meiri hluta og minni hluta. Þessu velti ég fyrir mér. Hvað varðar hitt fyrirkomulagið sem hv. þingmaður lýsti stuðningi við hefur það verið stefna Vinstri grænna að tiltekinn hluti þjóðarinnar geti krafist þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég sé ekki endilega 

Virðulegi forseti. Ég þakka kærlega svarið og ber alveg virðingu fyrir því sjónarmiði, en ég er pínulítið ósammála. Mér finnst að þótt þjóðaratkvæðagreiðslur ættu kannski ekki að vera á þriggja vikna fresti mættu þær vera annað hvert ár eða þriðja hvert ár eða eitthvað því um líkt. Mér þætti það alveg eðlilegt. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Ef við gefum okkur þá leið að þjóðin geti kallað eftir þjóðaratkvæðagreiðslu, hvaða prósentu hefur hv. þingmaður í huga? Vegna þess að það fer í raun og veru að verða athyglisverðari umræða. Nú hef ég ekki séð svona hátt hlutfall mótmælenda, það er yfir 20% kjörbærra manna sem hafa mótmælt, sem að mínu mati er mjög hátt. Sjálfum finnst mér 10% eiginlega vera hámark, mér finnst að ef það kemst upp í 10% þá eigi að vera þjóðaratkvæðagreiðsla. Fyrst og fremst, ástæðan fyrir því að ég spyr hvort þær eigi raunverulega að gerast eða bara virka sem aðhaldstæki fyrir þingið er vegna þess að ég held að við náum betri árangri og betri samvinnu við þjóðina  Mig langar að spyrja hv. þingmann um prósentuna, hvaða prósentu hv. þingmaður hafi í huga.

Virðulegi forseti. Ég hef svo sem ekki nein skýr svör um hvaða prósentutölu eigi að miða við. En ég vek athygli hv. þingmanns á því að á Íslandi er svo sannarlega ekki nein kreppa í þátttöku. Þegar við horfum á þátttöku í kosningum, þegar við horfum til að mynda á þá undirskriftasöfnun sem nú stendur yfir þá eru yfir 20% kosningarbærra manna búin að skrifa undir þá söfnun. Það hefur ekki verið vandkvæðum háð, getum við sagt, að virkja fólk til þátttöku, þannig að þær áhyggjur sem við höfum haft af því eru kannski ekki endilega byggðar á miklum rökum einmitt núna þó að ég skuli ekki segja um hvað verði til framtíðar. Hvað varðar prósentutölu þá segi ég að við í VG höfum ekki lent í einhverri tiltekinni tölu, en það sem hefur verið í umræðunni hefur verið eitthvað á milli 10 og 20% eins og hv. þingmaður nefndi, einhver slík tala sem tiltekinn hluti kosningarbærra manna geti þá krafist atkvæðagreiðslu um tiltekið mál, og þá ekki bara endilega lög heldur líka önnur mál eins og 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mig langar að beina spurningu til hv. þingmanns þar sem hann er formaður stjórnarandstöðuflokks. Fram kom í umræðum um fundarstjórn forseta fyrr í dag sú yfirlýsing af hálfu eins þingmanns Samfylkingarinnar að hann legðist gegn því að málið færi til nefndar. Er það sameiginleg afstaða stjórnarandstöðuflokkanna eða er það einfaldlega bara skoðun þessa þingmanns? Mig langar bara að fá það á hreint vegna þess að ég tel að það sé mikilvægt að við vitum í hvaða umræðu við erum hér, en þetta er einföld spurning. Hins vegar talaði hv. þingmaður mjög mikið um að undirbúa ákvarðanir betur til þess að forðast ólgu og ósætti um stór mál. Telur hv. þingmaður í ljósi sögunnar og þeirrar reynslu sem hv. þingmaður hefur af því að sitja í ríkisstjórn sem var klofin í afstöðu sinni til þess málefnis hvort Ísland eigi að ganga í Evrópusambandið eða ekki, að það sé vænlegt til árangurs að slík ríkisstjórn sæki um aðild að Evrópusambandinu og leiði umræður og viðræður um inngöngu þjóðarinnar í Evrópusambandið? Helmingur ríkisstjórnarinnar á síðasta kjörtímabili vildi ekki ganga inn í sambandið og hvorugur stjórnarflokkurinn á þessu kjörtímabili.

Virðulegi forseti. Hvað varðar fyrri spurningu hv. þingmanns tel ég sjálfsagt að málið fái eðlilega þinglega meðferð. Hins vegar tel ég líka að komið hafi fram í umræðunni ýmsar vísbendingar frá bæði hæstv. ráðherrum og hv. þingmönnum stjórnarflokkanna um að þessir flokkar séu reiðubúnir að skoða ýmsar leiðir í tengslum við þá þinglegu meðferð, þ.e. að það sé ekki endilega sú hugsun að fara eigi með þetta mál óbreytt í gegn heldur eigi að taka tillit til annarra tillagna sem komið hafa fram og skoða leiðir til þess að ná þar einhverri niðurstöðu sem endurspeglar þá meira vilja alls þingsins. Ég lít því þannig á málið og tek fullt mark á þeim orðum sem hér hafa fallið. Hvað varðar undirbúning ákvarðana vil ég fyrst segja það að mér finnst mikilvægt, af því að ég nefndi það áðan og ítreka það hér að ég tel að það að undirbúa ákvarðanir betur sé eitthvað sem við getum öll tekið til okkar og öll lært af. Ég tel líka eftir að hafa setið í ríkisstjórn sem var að hluta í minni hluta á því kjörtímabili, að oft sé hægt að ná lendingu um stór mál með slíku samráði, það er hægt. Við höfum haft ákveðinn meirihlutakúltúr í stjórnmálunum sem er ekkert endilega hollur fyrir umræðuhefðina og það að hafa setið í minnihlutaríkisstjórn held ég að sé hverjum manni nokkuð holl lífsreynsla til þess að fara í slíka vinnu. Það er auðvitað ekki í fyrsta sinn sem það gerist að ríkisstjórn sé klofin í afstöðu sinni til mála. Ég nefni fordæmið frá Noregi þegar minnihlutastjórn Verkakmannaflokksins sótti um aðild að Evrópusambandinu og Verkamannaflokkurinn var klofinn í afstöðu sinni til málsins. Ég tel ekki endilega að það skapi ómöguleika, eins og hér hefur komið fram í umræðunni. Það skapar þó ákveðna kröfu á hendur þeim stjórnmálamönnum sem inn í slíkt verkefni ganga hvernig nákvæmlega þeir geta unnið að góðum samningi, eins og í þessu tilfelli, 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið sem var mjög skýrt. Það er gott að við tölum skýrt hérna. Það er annað atriði sem ég held að við séum ekki alveg sammála um, ég hef þá skoðun að við eigum að draga aðildarumsókn okkar til baka og slíta viðræðum. Það hefur margoft komið hér fram og ég lagði fram þingmál þess efnis á fyrra kjörtímabili. Ég hef þá skoðun að verði einhvern tíma aftur lagt af stað í slíkan leiðangur þá muni það byggja á hagsmunamati. Ég tel að við eigum að læra af reynslunni af síðasta kjörtímabili að það sé ekki vænlegt að fara í slíkan leiðangur nema fyrir liggi vilji meiri hluta Alþingis fyrir því að ganga í Evrópusambandið og líka þjóðaratkvæðagreiðsla. Ég held að þetta séu þeir tveir þættir sem þurfi að liggja skýrt fyrir. Ég tel að við þurfum að draga lærdóm af reynslunni á síðasta kjörtímabili 

Virðulegi forseti. Ég er ekki alveg sammála hv. þingmanni, sem kemur ekki á óvart í ljósi þeirrar afstöðu sem mín hreyfing tók í þessu máli, sem var að þetta væri mál af slíkri stærðargráðu að rétt væri að þjóðin tæki þá ákvörðun. Við lögðum ekki þá ríku áherslu sem ég hef heyrt hjá fleiri hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins að vilji þings og þjóðar þyrftu að fara saman í málinu. Síðan kemur að því sem ég hef mikið velt fyrir mér upp á síðkastið í kringum þessa umræðu, að auðvitað koma upp mál þar sem afstaða til að mynda flokka fer ekki saman við það sem þjóðin segir. Ég nefni sem dæmi afstöðu manna til þjóðkirkjunnar, sem er auðvitað mjög stórt mál fyrir hvert samfélag. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við hv. þingmenn veltum því fyrir okkur þegar þjóðin hefur lýst afstöðu sinni, segjum bara í allt öðru og óskyldu máli til þess að taka þetta út úr þessu samhengi, hvernig eiga þá stjórnmálaflokkarnir að standa að því nákvæmlega? Þrátt fyrir að við höfum enga bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu ber ekki stjórnmálaflokkum að taka að einhverju leyti tillit til 

Hæstv. forseti. Það er að bera í bakkafullan lækinn að óska eftir því að hæstv. utanríkisráðherra sé í salnum. Ég ætla að gera aðra tilraun til að leggja fyrir hann spurningu og svo aðra framsóknarmenn sem sitja hér í salnum ef þeir ganga ekki allir á dyr. Ég hyggst gera að umtalsefni ályktanir Framsóknarflokksins og bréfaskriftir þeirra til kjósenda sem ég sem jafnaðarmaður og aðildarumsóknarsinni get alveg skrifað upp á. Fyrir kosningar 2009 sendi forusta Framsóknarflokksins í Reykjavík mjög merkilegt bréf til kjósenda sem var undirritað af formanni flokksins. Ég vil taka skýrt fram að á þeim tíma lá Framsóknarflokkurinn í Reykjavík mjög lágt í skoðanakönnunum og það leit jafnvel út fyrir að oddvitar í þessum Reykjavíkurkjördæmum mundu ekki ná kosningu. Þannig voru skoðanakannanir rétt fyrir kosningar. Síðan er þetta bréf til „kæra kjósanda“ sent út og tekið á nokkrum þáttum en kaflinn um Evrópu er alveg sérstaklega góður. Með leyfi forseta stendur þar: „Framsóknarflokkurinn er eini flokkurinn sem hefur markað sér skýra stefnu fyrir aðildarviðræður við Evrópusambandið og skilgreint samningsmarkmið þeirra viðræðna. Framsókn hefur sett það sem skilyrði fyrir aðild að fullveldi og óskorað forræði yfir auðlindum þjóðarinnar verði grundvallarkrafa í þeim viðræðum, auk skilyrða sem lúta m.a. að hagsmunum landbúnaðar og sjávarútvegs. Fordæmi eru fyrir slíku í samningum annarra þjóða við Evrópusambandið og því algerlega rangt að halda því fram að þessar kröfur hamli því að af aðildarsamningi geti orðið.“

Hver skrifar undir þetta?

Virðulegi forseti. Þetta bréf er ekki haft undir heldur efst til að leggja áherslu á það og undirritað af formanni Framsóknarflokksins, Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni. Ég ítreka það sem ég sagði áðan, virðulegi forseti, þarna lá Framsóknarflokkurinn mjög illa í skoðanakönnunum og má alveg leiða líkur að því að bæði formaður flokksins, núverandi hæstv. forsætisráðherra, og formaður fjárlaganefndar, margrædd, Vigdís Hauksdóttir, hafi ef til vill náð kjöri eftir þessa kosningabaráttu. Síðan skilur maður eiginlega ekki það sem ég ræddi hér í gær, samþykktir flokksþinga Framsóknarflokksins, bæði 2007 og áréttað 2009, um aðildarviðræður. Þess vegna hef ég ekki skilið þá breytingu sem nú er með framlagningu á þessari dæmalausu tillögu sem hæstv. utanríkisráðherra leggur fram og hefur orðið hér tilefni til mikilla deilna og langra umræðna sem hvergi sér fyrir endann á, þ.e. um þessa dæmalausu tillögu að slíta viðræðunum. Hvað hefur breyst hjá Framsóknarflokknum? Og má ég biðja þá framsóknarmenn í salnum, hv. þm. Þórunni Egilsdóttur, hv. þm. Silju Dögg Gunnarsdóttur, hv. þm. Karl Garðarsson, sem þar að auki stóð í Kringlunni í kosningabaráttunni 2013 og hafði uppi fögur og góð orð um aðildarviðræður við Evrópusambandið við kjósendur sem tóku hann tali - hver eru þessi sinnaskipti? Hvað hefur gerst? Það er það sem okkur vantar enn að vita, hvers vegna þessi flýtir, hvers vegna sú dæmalausa tillaga sem þarna er sett fram. Hvers vegna var þetta unnið svona? Ef til vill hefur skýrleiki og einhver skýring á því birst okkur í gær og í dag, umræðuefnið áðan um samningaviðræður um makrílinn. Ef til vill er það ekki skrýtið að framsóknarmenn treysti sér ekki í viðræður við alþjóðasamtök og aðila erlendis miðað við það sem gerðist í gær í makrílviðræðunum. Það hefur komið fram að hæstv. sjávarútvegsráðherra hefur haldið vel á málum í þeim viðræðum en ég efast um að utanríkisráðuneytið hafi gert það. Og það er grundvallaratriði í öllum samningum að standa ekki upp frá borði og skilja aðra samningsaðila eftir á fundi til að halda áfram. Þegar menn standa upp frá samningaborði, ég tala nú ekki um í fjögurra þjóða viðræðum eins og þarna var, verða menn að vera tryggir með að samningaviðræðunum sé sannarlega slitið. Það kann að vera að það sem gerðist í gær hvað varðar makrílinn fyrir Íslands hönd skýri dálítið þennan flumbrugang sem  Virðulegi forseti. Ég hlýt að kalla eftir svörum, vegna þess að ég hef ekki fengið að leggja 

Herra forseti. Ég er ekki framsóknarmaður. Það væri eflaust gaman að ræða Framsóknarflokkinn hér við hv. þingmann en ég ætla að sleppa því. Mig langar að spyrja hann aðeins út í sjávarútvegsmálin. Ég veit að hann er áhugamaður um þau og við eigum að byggja þessa umræðu á þeirri stöðuskýrslu sem við fengum hingað til umræðu. Þar kemur fram: „Ólíklegt er að hægt sé að sækja um varanlega undanþágu frá takmörkunum varðandi fjárfestingar útlendinga í sjávarútvegsfyrirtækjum. Hugsanlega væri hægt að fá tímabundnar undanþágur til aðlögunar, t.d. með því að setja skilyrði um búsetu. Einnig má telja óvíst að hægt verði að setja skilyrði um hömlur á framsal aflaheimilda til annarra en Íslendinga eða íslenskra fyrirtækja. Þá er ljóst að samningsumboð við lönd utan Evrópusambandsins, t.d. vegna veiða úr deili- og flökkustofnum, verður á hendi Evrópusambandsins en ekki einstakra ríkja. Leitað er samráðs við aðildarlöndin í slíkum tilvikum.“ Að lokum: „Þá er ljóst að ekki væri hægt að fá undanþágu frá ákvæðinu um að heildarafli í helstu veiðum skuli ákvarðaður formlega á vettvangi Evrópusambandsins, þrátt fyrir að lögsaga Íslands yrði skilgreind sem sérstakt fiskveiðistjórnunarsvæði.“ Ég vil spyrja hv. þingmann út í þær skoðanir sem koma fram í skýrslunni og hvort hann telji að nýjasta útspilið, að við skyldum ekki vera tekin með í samninga varðandi makrílinn, hafi áhrif á framhaldið. Eru þetta ákveðin skilaboð frá Evrópusambandinu til okkar? Ég ætla nú ekki að vera með stórar meiningar um að við viljum ekki ljúka þeim viðræðum sem farnar voru af stað, maður má kannski ekki ætla mönnum slíkt. Ég vil heyra sjónarmið hans varðandi þessa þætti.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur þetta andsvar sem hún veitir mér við þeirri stuttu fimm mínútna ræðu sem ég hafði til umráða áðan, seinni ræðu við fyrri umr. um þessa þingsályktunartillögu. Það er eðlilegt að hv. þingmaður spyrji út í sjávarútvegsmál, mjög eðlilegt. Við höfum lengi setið saman í nefndum Alþingis sem fjalla um sjávarútvegsmál og okkur eru þau kær, við komum bæði af landsbyggðinni og vitum um þýðingu sjávarútvegs á landsbyggðinni og fyrir land og þjóð. Þess vegna er mjög eðlilegt að spurt sé út í hann. Hv. þingmaður las upp úr skýrslunni sem við höfum rætt, um varanlegar undanþágur, um eignarhald og veiðireynslu o.s.frv., og talaði um búsetu. Ég hef sagt og segi enn: Niðurstaða í sjávarútvegskaflanum, ef til samnings kemur, mun ráða afstöðu minni, hvort ég segi já eða nei við samningi á lokastigi. Þar eru mörg atriði sem koma til umfjöllunar. Hér hefur verið rætt um sjávarútvegskaflann, og sérstaklega af hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur og ég gerði það í einhverjar mínútur í tíu mínútna ræðu minni í gær þar sem ég fjallaði um það sem kemur fram í skýrslunni, og hina nýju sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins sem þó var ekki stimpluð endilega fyrr en í upphafi þessa árs. Það er sagt fyrir þá sem gagnrýna að sjávarútvegskaflinn hafi ekki verið opnaður, sá mikilvægi kafli. Sumir telja að hann hefði átt að koma fyrst og að það hefði átt fá niðurstöðu í hann o.s.frv. Skýringin var þessi: Evrópusambandið var að skoða stefnu sína og fara í gengum hana og hún, eins og hún birtist í skýrslunni, þessari ágætu skýrslu um þá kafla og málaflokka sem rætt er um, sýnir okkur auðvitað best og er besti rökstuðningurinn sem komið hefur fram síðustu mánuði 

Herra forseti. Við hv. þingmaður deilum þeirri skoðun að við viljum að þjóðin komi að málinu, að það fari í þjóðaratkvæðagreiðslu og að það sé þjóðin sem ákveði framhald málsins. Það hefur mikið verið rætt hér að á ferðinni sé sérhagsmunagæsla og að núverandi ríkisstjórn sé að slá skjaldborg um sérhagsmunagæslu. Ég lít þannig á að menn séu þá að tala um sjávarútveginn og aðrar útflutningsgreinar og að af þeim sökum vilji menn ekki halda viðræðunum áfram. Telur hv. þingmaður að slík hagsmunagæsla sé á ferðinni? Það hefur líka verið talað eins og sérhagsmunagæsla sé eitthvert fyrirbæri á Íslandi sem ekki þekkist í Evrópu. Mig langar að heyra sjónarmið hv. þingmanns í því og líka varðandi sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins 

Virðulegi forseti. Aðeins varðandi það sem hv. þingmaður ræddi í lok andsvars sín, um íslensku sjávarútvegsstefnuna sem Evrópusambandið er að taka upp. Það geta verið skiptar skoðanir á því hvað sé best að taka upp og hvað ekki og hvað sé verst við sjávarútvegsstefnu okkar og hvað sé aftur betra. Sjálfbærar veiðar eru auðvitað aðalatriðið og mér finnst mjög merkilegt hvernig það er skrifað inn í hina nýju sjávarútvegsstefnu, þó sýnist mér ekki beint hafa verið farið eftir henni núna í plottinu í Edinborg þar sem Evrópusambandið og tvær þjóðir náðu samkomulagi. En það er annað mál. Hvort um sérhagsmunagæslu sé að ræða hvað varðar þingsályktunartillöguna um að slíta viðræðunum þá ég veit það ekki. Maður leiðir hugann að ýmsu eins og ég sagði í ræðu minni. Hvað er það sem orsakar þennan ofboðslega flýti? Hvað var það sem kallaði á það þegar umræðan var rétt að byrja um skýrsluna að efnislegri umræðu væri næstum lokið, eins og hæstv. utanríkisráðherra sagði og skellti svo fram þessari tillögu beint ofan í það? 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Kristján Möller spyr: Hvað hefur breyst í Framsóknarflokknum frá árinu 2009? Það er rétt að benda honum á, ef hann skyldi ekki vita það, að stór hluti þingmanna Framsóknarflokksins í dag var nú ekki einu sinni skráður í flokkinn árið 2009, a.m.k. 10 af 19 þingmönnum flokksins, við skulum hafa það á hreinu. Ég ætla líka að benda hv. þingmanni á ályktun flokksþings framsóknarmanna frá síðasta ári, en þar segir orðrétt, með leyfi forseta: „Íslendingar skulu áfram leita eftir samstarfi við þjóðir innan og utan Evrópusambandsins á grundvelli frjálsra og sanngjarnra samninga og samvinnu sem byggir á jöfnuði og ábata allra aðila. Með slíkum samskiptum geta íslensk stjórnvöld best tryggt hagsmuni Íslands á hverjum tíma. Framsóknarflokkurinn telur hag lands og þjóðar best borgið utan Evrópusambandsins.“ Þetta kemur fram í ályktun flokksþings framsóknarmanna á síðasta ári. Spurning til hans: Hann sagði hér áðan, hv. þingmaður, að undirritaður hefði haft fögur orð um Evrópusambandið í Kringlunni í aðdraganda kosninga á síðasta ári. Mér þætti vænt um að vita hvaða orð það eru sem hann er að vísa til þar, sem ég á að hafa sagt um Evrópusambandið.

Hæstv. forseti. Ég er afar þakklátur hv. þm. Karli Garðarssyni fyrir að koma í andsvar við þessa stuttu ræðu mína. Ég virði það því að ég hef verið að kalla eftir sjónarmiðum framsóknarmanna. Við erum hér að skiptast á skoðunum og mér finnst vanta eitthvað inn í ferilinn allan til að útskýra þennan flýti, þ.e. miðað við það sem áður hefur verið sagt. Hv. þingmaður setur fram þá skýringu að margir af þingmönnum flokksins hafi ekki einu sinni verið skráðir í Framsóknarflokkinn 2009. Það er virðingarvert, það var miklu betra þá en nú. En flokkar skipta ekki um skoðun og breyta ályktunum sínum eins og Framsóknarflokkurinn gerði frá 2007, og ítrekaði og bætti í, til 2009. Og svo þetta frábæra bréf sem sent var kjósendum daginn fyrir kosningar - takið eftir að þetta var daginn fyrir kosningar - og auglýsingar á höfuðborgarsvæðinu, um aðildarviðræður við Evrópusambandið, máttu alls ekki fréttast út á land. Auglýsingarnar máttu ekki fara í landsbyggðarkjördæmin. Flokkar skipta ekki um skoðun í stórum málum af þessu tagi eins og fólk skiptir um föt. Stefnan var mörkuð þarna og ég leiddi líkur að því að þetta hefði að hluta til orðið til þess að Framsóknarflokkurinn fékk menn kjörna í Reykjavíkurkjördæmunum tveimur árið 2009 m.a. út af þessari framsýnu stefnu sem var studd ályktuninni frá 2009. Og eins og hér hefur komið fram var hún studd af þeim sem voru í Framsóknarflokknum þá en ekki af þeim sem eru í Framsóknarflokknum núna, en þá var yfirgnæfandi stuðningur við ályktunina á flokksþingi Framsóknarflokksins, þegar þetta var.

Virðulegi forseti. Ég þarf nú ekki einu sinni að nota þessa mínútu vegna þess að þetta er mjög merkileg yfirlýsing frá hv. þm. Kristjáni Möller um að flokkar skipti aldrei um skoðun. Það er þá alveg nýtt í íslenskum stjórnmálum og stjórnmálum almennt, þannig að við skulum halda því til haga. En einhverra hluta vegna kýs hann að svara ekki spurningunni sem ég beindi til hans sem var: Hvað var það sem ég sagði svona jákvætt um Evrópusambandið í Kringlunni í aðdraganda kosninga 2013?

Virðulegi forseti. Maður hefur ekki nákvæmlega eftir það sem menn segja við aðra sem standa og hitta frambjóðendur eins og gengur og gerist. Ég stóð í stórmörkuðum í mínu kjördæmi og kjósendur komu og ræddu við mig eins og þeir gerðu við frambjóðendur Framsóknarflokksins hér á höfuðborgarsvæðinu. Ungt fólk sem hefur áhyggjur af framtíð Íslands, og vill að við tengjumst þessu sambandi, tökum upp nýjan gjaldmiðil og annað slíkt, eins og ungt fólk vill margt hvert, skiptist á skoðunum við frambjóðendur. Þar á meðal kom fram að aðildarviðræður ætti að leiða til lykta og leggja málið í dóm kjósenda í þjóðaratkvæðagreiðslu. Og það er einmitt það sem við erum að tala um núna. Virðulegi forseti. Að mínu mati hefur aldrei á Íslandi verið eins mikið tækifæri til að mynda breiða sátt meðal alþingismanna og fælist í því að 

Hæstv. forseti. Ég varð svo djörf að óska eftir andsvari við hv. þingmann þó að ég sé ekki framsóknarmaður. Ég vona að hv. þingmaður sé ekki móðgaður við mig fyrir þær sakir. Mér þótti þessi nálgun frekar sérkennileg, að reyna að kría fram hvernig núverandi þingmenn Framsóknarflokksins útskýrðu kosningabækling frá árinu 2009. Þeir sem hér sátu í salnum voru allir fyrst í framboði fyrir síðustu kosningar eftir því sem mér skilst. Það væri eins og ef ég krefði hv. þm. Kristján Möller svara við spurningunni hvers vegna hann styddi ekki lengur útflutningsleiðina sem farið var fram með í kosningunum 1995 af forverum Samfylkingarinnar. Er það þannig að þingmaðurinn styðji ekki enn þá leið eða er það einfaldlega þannig að flokkar skipti ekki um skoðun, þeir skipti bara um kennitölu? Er það í lagi? Þar sem hv. þingmanni er svona mikið í mun að aðrir flokkar standi við sína stefnu verð ég að knýja jafnframt svara úr ríkisstjórn 2009 þegar hv. þingmaður sat þar með Vinstri grænum: Hlýddi hann ráðherrum Vinstri grænna yfir kosningaplögg Vinstri grænna þar sem fram kom að Vinstri grænir væru á móti því að Ísland gengi í Evrópusambandið? Það kom vægast mjög flatt upp á kjósendur Vinstri grænna á þeim tíma að þeir skyldu síðan leiða þá baráttu að Ísland sækti um aðild að Evrópusambandinu. Hélt þáverandi samgönguráðherra, Kristján Möller, svona ræðu yfir ráðherrum og þingmönnum Vinstri grænna á þeim tíma til að hlýða þeim yfir sín eigin kosningaloforð?

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður fer fjögur ár aftur fyrir minn þingfestutíma,  Þetta snýst um hvað menn segja og hvað menn boða í kosningum, já, það snýst um það. Mér finnst það mjög merkilegt og að menn þurfi að standa við þau orð eins og fimm núverandi ráðherrar Sjálfstæðisflokksins sögðu í aðdraganda síðustu kosninga það sem þeir hafa vafalaust lært utan bókar og búið hefur verið til af PR-mönnum Sjálfstæðisflokksins í Valhöll um að þetta deilumál skyldi leitt til lykta, að auðvitað fengi þjóðin að greiða atkvæði um hvort halda ætti áfram viðræðum eða ekki. Ég veit ekki hvað hv. þingmaður sagði í Suðurkjördæmi, ég var hinum megin á landinu, beint á móti, í norður. Ég veit hins vegar hvað oddviti Sjálfstæðisflokksins í Suðurkjördæmi hefur sagt um þetta og ég tel einfaldlega að þegar við segjum svona hluti í kosningabaráttu eigi menn að standa við þá alveg eins og ég veit að hæstv. heilbrigðisráðherra, sem hér stendur, ætlar að standa við það sem hann birti í svari til sjálfstæðismanna í gagni þeirra sem sent var öllum sjálfstæðismönnum fyrir síðustu kosningar.

Hæstv. forseti. Þá er ósvarað þeirri spurningu, þar sem þetta er skoðun hv. þingmanns, hvort hann hafi tekið þessa umræðu við ráðherra Vinstri grænna í fyrrverandi ríkisstjórn þegar þeir samþykktu það gegn eigin yfirlýsingum í kosningabaráttunni, gegn samþykktum landsfundar Vinstri grænna,  
            

Forseti biður þingmenn að hafa hljóð.

Ef menn ætla að halda því fram að það sé stefna hv. þingmanns að lesa yfir þingmönnum Framsóknar upp úr gömlum kosningayfirlýsingum, þegar viðkomandi voru ekki einu sinni í framboði, 

Hæstv. forseti. Ég gat hér um, þó að ég hafi ekki lesið það upp orðrétt, hverju oddvitar og ráðherrar Sjálfstæðisflokksins lofuðu fyrir kosningar 2013. Það var alveg skýrt. Hv. þingmaður talar um hvað fulltrúar á landsfundi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sögðu við stjórnarmyndun þeirrar ágætu ríkisstjórnar sem starfaði eftir kosningarnar 2009. Ég hefði haft gaman af að taka þá bæklinga með mér ef ég hefði vitað þetta. Ef ég man rétt samþykkti landsfundur að hann væri tilbúinn að leggja aðildarsamning fyrir þjóðina í þjóðaratkvæðagreiðslu þannig að þessu deilumáli lyki. Ég tók eftir því áðan, þegar hv. þingmaður fór með þessi orð um stefnu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í Evrópumálum, að margir þingmenn hér andmæltu því sem hv. þingmaður sagði. Það er alveg nákvæmlega það sama og við þurftum að gera um þá dæmalausu greinargerð sem fylgdi tillögunni  Virðulegi forseti. Ég held að Heimssýnargögn séu ekki góð fylgigögn með frumvörpum.

Virðulegi forseti. Við í stjórnarandstöðunni höfum haft forgöngu um málefnalega umræðu um Evrópusambandið í björtu. Ráðherrar Sjálfstæðisflokksins hafa ekki þorað að vera með í þeirri umræðu að ræða loforð sín fyrir síðustu kosningar. Og nú bregða ríkisstjórnarflokkarnir á það ráð að knýja í gegn með ofbeldi kvöld- og næturfundi á Alþingi til að troða málinu í gegn með einum eða öðrum hætti í stað þess að taka þátt í málefnalegri umræðu. Ríkisstjórnin spillir friðnum á Alþingi. Hún sundrar þjóðinni, hún svíkur loforð sín, hún stendur ekki vörð um hagsmuni Íslands á alþjóðlegum vettvangi. Virðulegur forseti. Ég mótmæli þessari svívirðilegu framkomu hér á þinginu.

Virðulegi forseti. Ég vil nota þetta tækifæri strax til að bjóða velkomna í salinn hæstv. ráðherra Sjálfstæðisflokksins, Hönnu Birnu Kristjánsdóttur, en eftir ráðherrum Sjálfstæðisflokksins hefur nokkuð verið kallað í þessari umræðu og það ekki að ósekju, kannski einmitt vegna þess að þeir hafa talað í aðdraganda kosninga og snúið svo við blaðinu núna með stuðningi við tillögu hæstv. utanríkisráðherra, sem hefur verið viðstaddur umræðuna og þökk sé honum fyrir það. Hér stefnum við í kvöldfund. Boðað hefur verið að við munum sitja fram eftir kvöldi og halda umræðu áfram. Ég óska eftir því að aðrir ráðherrar Sjálfstæðisflokksins fari að fordæmi hæstv. innanríkisráðherra og sitji hér með okkur og ræði þessi mál í kvöld vegna þess að annað er algerlega óásættanlegt. Hér eru enn vendingar í málinu. Það hafa verið vendingar í málinu í dag sem við þurfum að fá úr skorið hvað ríkisstjórnarflokkarnir meina með. Það er að vísu einn og einn þingmaður sem 

Forseti beinir því til þingmanna að virða tímamörk.

Virðulegi forseti. Ég verð að segja það að ég skil ekki hvað rekur virðulegan forseta til að rjúfa friðinn í þinginu. Við höfum staðið hér fyrir málefnalegri umræðu alla þessa viku. Við höfum látið það óátalið þó að ráðherrar Sjálfstæðisflokksins hafi ekki birst hér í þingsal, fólkið sem er bert að því að svíkja loforð þorir ekki einu sinni að koma hingað og standa fyrir máli sínu. Það þorir ekki einu sinni að koma hér í ræðu. Við höfum samt ekki verið að gera úr því mál. Við höfum ekki látið það trufla umræðuna. En það er alveg ljóst að ef menn ætla að fara að leika svona fruntaleiki eins og forseti er að stinga upp á núna, að efna hér til kvöldfunda og næturfunda, þá er auðvitað verið að slíta sundur friðinn. Það er búið að skapa hér frið um framhald mála undanfarna daga og það er á ábyrgð forseta að rjúfa það. Það er margbúið að segja við forustumenn stjórnarflokkanna hvað þarf að koma til. 

Virðulegi forseti. Við höfum verið að ræða málið í ágætum friði. Við höfum staðið hér, rætt málið hvert við annað, stjórnarandstaðan meira og minna, en ríkisstjórnin hefur sýnt okkur virðingarleysi og skeytingarleysi með því að vera ekki hér til andsvara eða til viðræðu um málið. Við höfum látið okkur hafa það. En tökum eftir því að það er takmarkaður ræðutími í umræðunni. Eingöngu er hægt að tala einu sinni í tíu mínútur og einu sinni í fimm mínútur. Þess vegna skil ég ekki af hverju við erum að fá kl. hálfsex í kvöld SMS um það að hér eigi að fara fram atkvæðagreiðsla um lengd þingfundar. Vegna þess að ríkisstjórnin ætlar að fara að sýna vald sitt. Hún ætlar ekki að taka þátt í umræðu, hún ætlar bara að sýna vald sitt, keyra mál með tuddaskap í gegnum þingið, með tuddaskap, virðulegi forseti, og þetta er skýrt merki um það. Ef menn vilja vinna heiðarlega, koma vel fram við samþingmenn sína 

Forseti freistaði þess í allan dag að reyna að ná niðurstöðu þannig að hægt væri að ljúka þessum þingfundi og umræðu um þau mál fyrir klukkan átta í dag. Það er ljóst að svo verður ekki og þess vegna er boðað til kvöldfundar.

Virðulegi forseti. Hæstv. ríkisstjórn og þá sérstaklega hæstv. ráðherrar Sjálfstæðisflokksins hafa sýnt þessari þjóð algera óvirðingu með því að segja blákalt að þeir ætli að svíkja loforð sem þeir gáfu fyrir kosningar. Það er ekki neinum vafa undirorpið. 50 þúsund manns hafa skrifað undir beiðni um að menn standi við orð sín. Það er ekki farið fram á meira. Hinir ágætu hæstv. ráðherrar sýna fólkinu úti og okkur, það er allt í lagi með okkur en annað með kjósendurna, þá óvirðingu að mæta ekki í þingsal. Þeir tala ekki einu sinni í þessari umræðu. Þrisvar í gær var beðið um að þessir menn kæmu hingað. Það var beðið um það með 12 tíma fyrirvara eða 24 tíma fyrirvara, ég veit ekki hvað það var, en þeir láta ekki svo lítið að koma og standa fyrir máli sínu og útskýra af hverju þeir svíkja gefin loforð.

Virðulegur forseti. Það kemur mér verulega á óvart að boðað skuli til atkvæðagreiðslu um lengd þingfundar þegar klukkan er orðin meira en sex að kvöldi. Það kemur mér mjög á óvart. Fyrr í dag var kallað eftir hæstv. ráðherrum Sjálfstæðisflokksins, slag í slag. Vísað var í orð sem voru látin falla í óundirbúnum fyrirspurnum og kölluðum við eftir hæstv. ráðherrum til að fara yfir málið. Getur það verið, virðulegur forseti, að forseti sætti sig við að hæstv. ráðherrar skili sér einungis í hús til að greiða atkvæði um lengd þingfundar en koma ekki í umræðuna? Það er óásættanlegt.

Hæstv. forseti. Ég tel mjög sérkennilegt að amast við því að þingmenn og ráðherrar komi hingað til að taka þátt í atkvæðagreiðslum sem boðaðar eru í þinginu. Við höfum gengið of langt þegar við erum farin að amast við því. En af því að við höfum talað um að menn ræði hér málin í mikilli sátt þá kom það fram hjá einum hv. þingmanni stjórnarandstöðunnar í umræðum um fundarstjórn forseta að viðkomandi berðist gegn því að þetta mál færi til þingnefndar. Það hefur komið fram. Ég hef gert reynt að kanna hvort allir þingmenn stjórnarandstöðunnar séu á þessari skoðun og hef fengið það fram hjá hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur, formanni Vinstri grænna, að vinstri grænir berjast ekki gegn því að málið fái þinglega meðferð, þvert á móti, þeir vilja að málið fari í nefnd og fái þar umræðu. Ég kalla eftir því að menn spyrji sjálfa sig að því hvort það sé rétt afstaða hjá þingmönnum sem tala um það í öðru orðinu að þeir vilji ræða þetta mál á málefnalegan hátt en segja svo í hinu orðinu að þeir berjist gegn því að málið  
            

Herra forseti. Ég var einnig undrandi á að það skyldi allt í einu boðað til atkvæðagreiðslu um kvöld- eða næturfund einfaldlega vegna þess að við höfum bæði í gær og í dag átt hér ágætlega málefnalega umræðu í björtu um þetta mál og sú umræða er langt komin þannig að ég sé enga sérstaka þörf á því að breyta taktinum í þessu eða andrúmsloftinu og stemningunni. Það hefur fyrst og fremst verið einn ljóður á þessari umræðu eins og hún hefur farið fram í gær og í dag og það er alger fjarvera hæstvirtra ráðherra. Það er það ótrúlega virðingarleysi sem forustumenn ríkisstjórnarinnar sýna þessu stóra máli að láta ekki sjá sig hér. Með fullri virðingu fyrir hæstv. utanríkisráðherra þá er þetta mál af þeirri stærðargráðu að það er eðlilegt að ætlast til þess að forustumenn ríkisstjórnarflokkanna séu hér líka til svara og þátttöku í umræðunni. Reyndar er það virðingarleysi að verða fordæmalaust sem hæstv. forsætisráðherra sýnir Alþingi með fjarveru sinni með því að taka nánast aldrei þátt í sérstökum umræðum og koma í veg fyrir það með fjarveru sinni og synjun að hægt sé að taka við hann sérstaka umræðu. Ég krefst þess, eigi að halda hér áfram, að ráðherrarnir verði þá viðstaddir til loka þessarar umræðu.

Virðulegi forseti. Það hefur verið gagnrýnt hérna og sagt að þingmenn stjórnarandstöðunnar vilji ekki fá málið í nefnd. Þá vil ég bara árétta að miðað við hvernig þetta hefur verið í dágóðan tíma þá veit maður ekki hvernig í ósköpunum maður á að geta treyst því að málið verði rætt af einhverri alvöru í nefnd. Ferlið er þannig að fyrst fær málið umræðu í þinginu og síðan fer það til nefndar. Það hefur ekki fengið neina efnislega umræðu af hálfu stjórnarinnar svo orð sé á hafandi. Við sitjum hér og við ræðum málið, við reynum að ræða það efnislega og þá sjaldan sem hv. þingmaður stjórnarmeirihlutans stígur í pontu og segir eitthvað efnislega um málið þá vantar alla hæstv. ráðherra eða að minnsta kosti yfirþyrmandi meiri hluta stjórnarmanna. Það er ekki umræðan sem ætlað er í þingsköpum að hafa fyrir nefndarstarf. Það er því ekki rétt að gagnrýna einstaka þingmenn stjórnarandstöðunnar fyrir að vilja ekki fá málið í nefnd, eins og sagt hefur verið. Það er ekki í neinu samræmi við það hvaða umræða á sér stað hér eða öllu heldur á sér ekki stað hér og sérstaklega tekur maður eftir fjarveru hæstv. forsætisráðherra sem þó virðist taka allar ákvarðanir þegar allt kemur til alls.

Hæstv. forseti. Við höfum rætt um allnokkra hríð kosningasvik Sjálfstæðisflokksins. Ég hef kallað eftir því oftar en einu sinni að hæstv. ráðherrar Sjálfstæðisflokksins komi hingað og geri grein fyrir skyndilegri breytingu á afstöðu, því að þetta er algerlega óviðunandi. Það er mjög óeðlilegt að þetta mál fari til nefndar og það verði einhvers konar þingleg meðferð á kosningasvikum Sjálfstæðisflokksins án þess að við fáum að vita úr þeirra munni af hverju svo er. Þegar ég var kölluð hingað til atkvæðagreiðslu hugsaði ég: Það skyldi þó ekki vera að hæstv. ráðherrar ætluðu að gera svo lítið að segja okkur frá afstöðuskiptum sínum? Nei, svo er ekki. Ég sé ekki einn þeirra á mælendaskrá en þeir eru mættir hér í hús til að greiða atkvæði um lengri þingfund. Þetta er hneisa, herra forseti.

Herra forseti. Ég efast ekkert um að hæstv. forseti hefur lagt sig fram við það í dag að reyna að ná sáttum eða halda utan um þetta mál og reyna að koma því í einhvern farveg, en það hefur greinilega ekki tekist. Ég tel þetta mjög alvarlega niðurstöðu. Með þeirri ákvörðun að halda kvöldfund er verið að senda okkur þingmönnum sem höfum tekið þátt í þessari umræðu langt nef og verið að hella olíu á eld. Menn rétta ekki fram neina sáttarhönd í þessu máli sem hefði verið hægt hefðu menn haft þroska til að lenda málinu og horfa til þess að þjóðin fylgist með umræðunni. Þjóðin fylgist með þegar menn halda áfram að þverskallast við, hlusta ekki á þjóðina og halda að þeir geti það eins og þeir hafi allan heiminn fram undan til að stjórna þessu landi. Það kemur að því að kosið verður aftur og fylgið er strax farið að hrynja af þessum flokkum. Menn skulu muna það þegar þeir haga sér eins og þeir gera.

Virðulegi forseti. Hér er enginn friður, sem var þó í dag, og ekkert útspil frá hæstv. ríkisstjórn. Það er nú þannig að fleiri þarf en einn til samkomulags, það er nokkuð ljóst. Mig langar að inna hæstv. forseta eftir því, því að hann sagði hér áðan að hann hefði lagt sig fram um það í dag að leita samkomulags: Var það við hæstv. forsætisráðherra eða hæstv. utanríkisráðherra? Það var a.m.k. ekki við formenn flokkanna eða þingflokksformenn, það er alveg ljóst, ég er búin að spyrjast fyrir um það. Hver vill ekki semja um þetta mál eða málsmeðferðina? Ég óska eftir því að hæstv. forseti upplýsi það. Auðvitað er það óvirðing við okkur þingmenn, eins og hér kom fram áðan, og fjölskyldur okkar að boðað skuli til lengri þingfundar kl. hálfsex. Það er ekki með nokkru móti hægt að sætta sig við það að stjórnarliðar komi hingað, greiði atkvæði sem og ráðherrar og neiti síðan nánast að taka þátt í umræðunni  
            

Það hefur margkomið fram að forseti hefur lagt mikla áherslu á að hægt verði að ljúka umræðu um þetta mál á þessum degi og hefur freistað þess í dag að sjá til þess að það megi takast án þess að fundur verði hér fram á kvöld. Það tókst ekki og það er ekki við neinn einstakan að sakast í þeim efnum. Það varð einfaldlega ekki niðurstaðan að það væri hægt og þess vegna er nú boðað til kvöldfundar. Þetta veit ég að hv. þingmönnum er mætavel kunnugt.

Virðulegi forseti. Það hefur alltaf legið ljóst fyrir hvað þarf að koma til svo að hægt sé að vinna í friði í þessu máli. Það hefur ekki verið í boði af hálfu ríkisstjórnarinnar. Það er vandamálið sem við er að etja. Virðulegur forseti verður að axla ábyrgðina á því að rjúfa friðinn í þinginu. Það þýðir líka að hann verður að skikka ráðherra ríkisstjórnarinnar til að sitja hér í kvöld og fram á nótt. Það er lágmarkskrafa að þeir ráðherrar sem hafa gengið opinberlega á bak orða sinna sitji við þessa umræðu. Það er lágmark að forsætisráðherra sitji umræðuna, allir ráðherrar Sjálfstæðisflokksins og forsætisráðherra. Við höfum hlíft þessu fólki hingað til, leyft því að sinna sínu og taka ekki þátt í lýðræðislegri umræðu. Á meðan eru haldnir fundir sem er uppselt inn á þar sem prófessorar við háskólann fjalla um vandann sem íslensk stjórnmál eru komin í vegna þess að umræðan snúist um form en ekki efni. Við höfum hlíft ráðherrunum við því að taka þátt í efnislegri umræðu. 

Virðulegur forseti. Ég amast ekki við því að haldinn verði hér kvöldfundur en mér finnst það sjálfsögð krafa, úr því að þessi umræða er á síðustu metrunum, að hæstv. ráðherrar ríkisstjórnarinnar séu viðstaddir hana og sýni á spilin hvað varðar næstu skref. Við höfum a.m.k. fengið að heyra og sjá í dag að hæstv. ráðherrar Sjálfstæðisflokksins gera sér grein fyrir því að samþykkt tillögunnar, eins og hún liggur fyrir, felur í sér svik við kosningaloforð. Annars hefði hæstv. heilbrigðisráðherra ekki orðað það þannig í ræðu fyrr í dag: Sjálfstæðisflokkurinn hefur ekki svikið kosningaloforð, enn. Ég held að menn ættu að svara þeim 50 þús. einstaklingum sem hafa skorað á ríkisstjórnina að beygja af leið, svara þeim tugum þúsundum mótmælenda sem hafa komið hingað hvern dag og svara 82% þjóðarinnar sem segjast í skoðanakönnun vilja ljúka viðræðunum. Það hlýtur að vera erfitt fyrir hæstv. ráðherra að vera í þessari stöðu. Þess vegna er ágætt ef þeir koma hingað og taka þátt í hópstyrkingu með okkur hinum í minni hlutanum 

Virðulegi forseti. Þetta snýst ekki um það að þingmenn stjórnarandstöðunnar séu hér lengur en búist hafði verið við fyrr í dag heldur snýst þetta um umræðuformið almennt. Hér verða ekki efnislegar umræður svo að teljandi sé áður en málið fer í nefnd. Það er alvarlegt mál. Hvers vegna ekki? Hvers vegna hefur ekki komið fram neinn rökstuðningur fyrir því hví slíta þurfi viðræðum frekar en að gera einfaldlega hlé? Það má ekki koma neitt til móts við neinn. Hvers vegna ekki? Af hverju er það svona mikið vandamál fyrir stjórnarliða að koma hingað og rökstyðja sitt mál? Hvers vegna á að lengja hér fund til að við getum haldið áfram að tala við engan eða svo gott sem? 
             Ég þakka reyndar hv. 4. þm. Suðurk., Unni Brá Konráðsdóttur, fyrir að taka þátt í umræðunni sem hér hefur staðið í kvöld. Það er í alvöru mikils metið vegna þess hve sjaldgæft það er; ég tala nú ekki um hæstv. ráðherra. En það að slíta viðræðunum á móti því að gera hlé - hvers vegna má ekki ræða þetta? Hvers vegna getur enginn komið hingað og rökstutt þetta? Og ef þetta skiptir engu máli, eins og sumir hv. stjórnarliðar hafa sagt, hvers vegna má þá ekki koma til móts við þetta? Af hverju getum við ekki rætt þetta efnislega í þingsal eins og þingsköp gera ráð fyrir áður en málið fer í nefnd? Á hverju strandar það?

Virðulegi forseti. Mér er fullljóst að greiða á atkvæði um lengri fund í kvöld, svo mikið skil ég. Ég skil hins vegar ekki hvernig hæstv. ráðherrar Sjálfstæðisflokksins ætla að vera fjarstaddir alla þessa umræðu. Einn hæstv. ráðherra Sjálfstæðisflokksins hefur komið inn á þetta mál í óundirbúnum fyrirspurnum þar sem hann sagði alveg klárlega, eða ég gat ekki skilið hann öðruvísi, að hann ætlaði ekki að svíkja loforð. Það þýðir þá að hann ætlar ekki að samþykkja þessa tillögu eins og hún er. Það hlýtur að fela í sér að þá eigi að breyta tillögunni. Mér finnst að við þingmenn eigum rétt á því að heyra það frá hæstv. ráðherrum sem enn eru ákveðnir, ef það eru einhverjir, í að ætla að svíkja loforðin, eða eru þeir hættir við? Ég vil taka fram að 

Virðulegi forseti. Ég er ekki alveg sátt við svörin sem hæstv. forseti gaf mér hér áðan. Þó svo að hæstv. forseti hafi með einhverjum hætti verið að reyna að koma skilaboðum til stjórnarflokkanna og forustumanna þeirra í dag um að reyna að koma á fundi þá gerðist það ekki. Menn hefðu alveg getað sagt sér fyrr í dag að sú gæti orðið niðurstaðan. Manni líður eins og þetta sé partur af einhverju leikriti: Nú er sko kominn tími til að koma upp úr kafinu og sýna vald okkar. Við skulum hrúgast inn í þingsal, ekki til að fara á mælendaskrá eða taka þátt í umræðu heldur til að sýna þeim hver ræður og hver meiri hlutinn er í þinginu. Ég er mjög spæld yfir því að hæstv. forseti skuli taka þátt í þessu vegna þess að það kemur sér afar illa fyrir okkur sem erum með fjölskyldu og lítil börn að svona sé gert með svo skömmum fyrirvara. Ég sætti mig ekki við þessi svör vegna þess að það hefði verið hægt að gera þetta í morgun. Það hefði verið langheiðarlegast og hreinlegast.

Forseti vill taka fram til að fyrirbyggja misskilning að hann var ekki í dag að leita hófanna um sérstök fundahöld í þessu sambandi. Hins vegar hefur forseti verið í góðri sátt við alla þingmenn að reyna að stýra þinginu þannig þessa viku að það mætti stuðla að sáttum, meðal annars með því að hafa hér ekki kvöldfundi, heldur ekki á þriðjudaginn þó að full heimild væri til þess samkvæmt þingsköpum. Forseti kaus að nýta sér ekki þá heimild í því skyni og í þeirri von og í þeirri trú að það mætti verða til þess að greiða fyrir efnislegri umræðu sem sannarlega hefur tekist mjög vel til með í þessari viku.

Herra forseti. Við höfum svo sannarlega verið í efnislegri umræðu en jafnframt kallað eftir hæstv. ráðherrum. Sérstaklega höfum við kallað eftir hæstv. ráðherrum Sjálfstæðisflokksins, Bjarna Benediktssyni, Hönnu Birnu Kristjánsdóttur, Ragnheiði Elínu Árnadóttur, Kristjáni Þór Júlíussyni og Illuga Gunnarssyni, sem lofuðu öll kjósendum sínum fyrir kosningar að um framhald aðildarviðræðna yrði ákveðið í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég hef líka óskað eftir nánari skýringum frá hæstv. forsætisráðherra um þessi meintu orð Evrópusambandsins um að nauðsynlegt sé að fá afstöðu sem allra fyrst, sem er þvert á það sem fram kemur í útgefnum gögnum á síðum Evrópusambandsins. Er það þá rétt skilið hjá mér, herra forseti, að fyrst við höfum ekki staðið hér í fundarstjórnarumræðu dagana langa þá hafi ekki þótt ástæða til að hlusta á okkur? Það er þá einhver lexía sem við tökum með okkur í minni hlutanum.

Virðulegur forseti. Ég er komin hingað öðru sinni til að kvarta undan þeirri ákvörðun virðulegs forseta að ætla að halda úti kvöldfundi. Ég er mjög hissa á þeirri ákvörðun. Í fyrsta lagi vegna þess að hæstv. utanríkisráðherra sagði það í gær að hann væri ánægður með rólega umræðu og það lægi ekkert á, sagði þetta einhvern veginn á þá leið: Það liggur ekkert á og við skulum taka umræðuna. Í öðru lagi er ég undrandi yfir ákvörðun forseta vegna þess að umræðan er endanleg, hver þingmaður hefur fyrst tíu mínútur og síðan fimm mínútur, þannig að í friði hefði verið hægt að láta umræðuna bara ganga sinn gang. En þess í stað velur virðulegur forseti ófriðinn. Ég hef orðið fyrir miklum vonbrigðum með þessa ákvörðun í því ljósi þar sem virðulegur forseti hefur margoft lýst því yfir, og ég veit það, að hann hefur reynt að koma hér á góðum friði og greiðlegum þingstörfum.

Virðulegur forseti. Ég verð að viðurkenna að ég skil ekki alveg þetta upphlaup því að það var nú þannig að á þriðjudaginn nálguðust þingflokksformenn Samfylkingar og Vinstri grænna okkur með það að komast hjá kvöldfundi, hvort hægt væri að koma umræðunni í góðan farveg, sem gerðist. Það var líka tilkynnt og þeim gert ljóst þá að ef ekki næðist að klára umræðuna á réttum tíma í dag mundi forseti boða til kvöldfundar og jafnvel til fundar á morgun líka ef forseti einsetti sér að koma þessu máli til nefndar. 
             Hv. þm. Helgi Hjörvar hristir hausinn frammi í sal en hann sat þann fund með mér og forseta þegar þetta var sagt. Ég man ekki hvort hv. þm. Svandís Svavarsdóttir var þar, ég ætla ekki að bera þetta neitt upp á hana. En við skulum bara reyna að klára málið hér, þá kemst það til nefndar. Ég er búinn að segja að ég vil að öll þessi mál, allar þessar tillögur fari saman til nefndar, 

Virðulegur forseti. Ég verð að segja að það er fullt tilefni til að kalla eftir fundi þingflokksformanna. Hér er verið að vitna í eitthvert samkomulag þar sem hæstv. utanríkisráðherra vísar í samtöl á þriðjudaginn var sem hafi falið í sér að við hefðum mátt vita að hér yrði kvöld- og næturfundur í kvöld, ellegar fundur á morgun.  
             Til að við getum endurreist hér einhvern vinnufrið óska eftir því að forseti boði til fundar þingflokksformanna, að við leiðréttum hér kúrsinn og vitum um hvað við erum að tala. Það er algjörlega fráleitt að bera fram eitthvert ímyndað samkomulag og ætlast til þess að við höldum áfram eðlilegum þingstörfum. Hér hefur átt sér stað góð og málefnaleg umræða 11. mars, 12. mars og 13. mars - og hvað er að? Hvað gerðist? Hvað kom upp? Af hverju er ekki bara  
            

Þingmenn eru beðnir um að gæta orða sinna, líka þegar þeir sitja í sætum sínum.

Hæstv. forseti. Ég ætlaði að hrósa hæstv. forseta fyrir ákvarðanirnar hér fyrr í vikunni en nú er ég allt í einu farinn að efast um hver hefur dagskrárvaldið í þinginu. Hér kemur hæstv. utanríkisráðherra og tilkynnir hvernig dagskráin á að vera og hvað standi til  Það sem ég tók líka eftir var að hæstv. utanríkisráðherra óskaði eftir því að taka til máls um fundarstjórn forseta og komst strax að. Þetta er regla sem hefur gilt í þinginu, ef ráðherrar óska eftir því að koma í umræðu er þeim hleypt fram fyrir. Nú eru þeir allir í húsi, allir sjálfstæðismennirnir sem við erum búin að vera að bíða eftir að segi okkur eitthvað um sína skoðun þannig að við þurfum ekki að vera að tala við þá eftir viðtöl við þá í blöðunum og svara þeim svo í þinginu. Nú eru þeir komnir í hús og ég skora á þá að við tökum okkur tíma fram yfir níu eða eitthvað í kvöld, fáum þeirra ræður þannig að við getum brugðist við þeim 

Forseti hefur hér dagskrárvaldið. Það er forseti sem er að gera þessa tillögu um lengd þingfundar og forseti hefur þegar gert grein fyrir því fyrr á þessum fundi hvers vegna hann flytur þessa tillögu.

Og er það þess vegna …?

Það er sú tillaga sem hér liggur fyrir. Hún byggir á mati forseta eins og hann hefur gert grein fyrir og það þarf ekki frekari umræðu við um það.

Herra forseti. Það er frekar ólánlegt að hér skuli upphefjast bullandi ágreiningur á nýjan leik um þingstörfin eftir þriggja daga málefnalegar umræður. Það er tæplega hægt að segja að lukkan sé með okkur, maður fer að velta fyrir sér hvort Alþingi vanti lukkutröll eins og íshokkílið og ýmsir aðrir hafa til að reyna að auka gæfu sína. 
             Aðallega kem ég hingað til að leggja áherslu á það sem hefur komið fram í máli margra ræðumanna. Hér er stuttur ræðutími, tíu mínútur og fimm mínútur. Það eru lítil tækifæri til skoðanaskipta við hæstvirta ráðherra, í fyrsta lagi eru þeir bara að hunsa umræðuna og eru ekki við og í öðru lagi taka þeir ekki til máls þannig að við eigum þá kost á því að fara í andsvör við þá o.s.frv. Það væri hið eðlilega að þeir sem hafa verið margbeðnir að fara yfir og útskýra sína sjónarmið sýndu umræðunni þá virðingu að halda hér ræður þannig að þeir tækju það af sínum ræðutíma og sínum kvóta og við fengjum 

Hæstv. forseti. Umræðan um þetta stóra og mikla mál sem birtist okkur í þingsályktunartillögu sem þingmenn geta rætt fyrst í tíu mínútur og svo í fimm mínútur hefur verið mjög efnisleg og góð síðustu þrjá daga. Ég hélt eitt augnablik hér síðdegis í dag í ræðu minni þegar ég sá að ráðherrar Sjálfstæðisflokksins voru farnir að streyma í hús að þeir ætluðu að heiðra okkur með nærveru sinni - eða hitt þó heldur - og taka þátt í umræðu, nota sínar tíu mínútur og fimm mínútur til að útskýra sín mál og svara spurningum okkar eftir atvikum í andsvörum. Nei, þá var það ekki ætlunin hjá hæstv. ráðherrum heldur var það til að koma rétt fyrir sex og greiða atkvæði um að við hin skyldum vera á kvöldfundi eða jafnvel fram á nótt. Friðurinn var skyndilega rofinn. Ég tel enn að formenn þingflokka, allir sem einn undir forustu forseta Alþingis, eigi að vinna að því að ná samkomulagi. Mér finnst menn vera að gefa hér eftir 

Forseti minnir hv. þingmenn á að virða tímamörk.

Virðulegur forseti. Þess er kannski ekki að vænta að ríkisstjórn Íslands taki þátt í umræðum á Alþingi. Þessi sama ríkisstjórn hefur ekki einu sinni vit á því að taka þátt í samningaviðræðum heldur stendur sjálf upp frá borðinu og gengur frá því. Þeim sem verður ekki skotaskuld úr því að klúðra stórkostlegum hagsmunum Íslands á alþjóðavettvangi verður ekki skotaskuld úr því að klúðra þinghaldinu. Það er rétt að það hefur legið fyrir að ríkisstjórnin vildi gjarnan klára þetta mál í gegnum umræðu sem allra fyrst, helst í þessari viku. Hún hefur gjarnan viljað ræða sín sviknu loforð í skjóli kvöld- og næturfunda. En það hefur alltaf legið fyrir að það yrði tekið óstinnt upp ef það yrði reynt. Við höfum lagt á það áherslu að ræða þetta málefnalega í björtu og reyna að endurreisa virðingu Alþingis. Það er stjórnarmeirihlutinn sem kýs að fara fram í marsmánuði með kvöld- og næturfundum til að reyna að koma svikum sínum í gegnum umræðu í skjóli myrkurs. Það er leitt að forseti Alþingis taki þátt í því og ég óska eftir því að kallaður verði saman fundur þingflokksformanna til að reyna að ná 

Herra forseti. Öndvert við ýmsa sem hafa talað vil ég lýsa fullu trausti á fundarstjórn hæstv. forseta. Ef meiri hlutinn vill hafa hér fund verður hann að sýna þann vilja sinn með atkvæðagreiðslu og ég mun þá beygja mig undir það, þó að ég viti um fátt jafn erfitt og að þurfa að sitja hér næturfund og sjá dag rísa, eins og allir vita. Ég er því tilbúinn að leggja það á mig fyrir vondan málstað ef það er vilji meiri hlutans. Ráðsnjallastur okkar allra, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, var aldrei þessu vant með ákaflega vonda tillögu þegar hann lagði til að hæstv. forsætisráðherra kæmi í íshokkíbúningnum sínum hingað til fundar. 

Forseti hyggst boða til þingflokksformannafundar í fyrirhuguðu kvöldverðarhléi.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að fara að munnhöggvast við flokksfélaga minn, hv. þm. Össur Skarphéðinsson, um það hvort það er skynsamlegt að við hlustum á ræður sjálfstæðismanna en mér finnst það afar óþægilegt engu að síður að lesa um afstöðu manna hér og þar og þurfa svo að svara því í þingsal. Mér finnst það vera vond umræðuaðferð. Þegar menn hafa kallað eftir því að hér verði rökræða, hér verði málefnaleg umræða, hér verði gegnsæ og vönduð umræða þá er það mjög erfitt þegar maður hefur ekki þann aðila sem stendur fyrir málinu til þess að ræða við. Ég ætla að biðjast velvirðingar á því að nefna enn einu sinni við hæstv. forseta tvær aðrar tillögur sem við leggjum mikla áherslu á, a.m.k. ég, að fari til nefndar áður en umræða hefst í utanríkismálanefnd. Það á eftir að ræða þær; við höfum 15 mínútur í hvorri tillögu til þess og við verðum að nýta þann tíma ef við ætlum að koma sjónarmiðum okkar á framfæri. Ég sé ekki að undir neinum kringumstæðum verði hægt að koma þessu máli til nefndar fyrir helgina ef það á að gerast í slíkum ófriði. 

Herra forseti. Það er skynsamlegt af forseta að boða til fundar með þingflokksformönnum. Ég tel að það sé rétt skref að gera það sem fyrst. Það er hægt að lenda þessu máli, vilji er allt sem þarf. Ég held að stjórnarliðar ættu að fara að sjá að þeir komast ekkert lengra með málið nema að hafa okkur í stjórnarandstöðunni með sér. Það boð stendur enn. Láta þetta mál jafnvel liggja yfir helgina. Menn geta farið í einhverjar sumarbústaðaferðir með góðum ráðgjöfum  Í fullri alvöru er ekki skynsamlegt að vera með hnefann á lofti í þessu máli gagnvart stjórnarandstöðunni og þjóðinni. Það er ekki skynsamleg leið.

Hæstv. forseti. Ég ætla að lýsa yfir ánægju með fundarstjórn forseta þessa viku. Mér finnst lítil sanngirni koma fram í hans garð í orðum þingmanna. Ég skil  
             Umræðan hefur verið gríðarlega góð og málefnaleg til þessa 

Virðulegur forseti. Ég fagna því að forseti hefur ákveðið að boða til fundar með þingflokksformönnum og vonandi náum við þar að komast að einhverri niðurstöðu um það hvernig við ljúkum þessu máli og umræðum um það. Það er ekki hægt að láta eins og ekkert hafi gerst á þeim tveimur vikum sem liðnar eru í þessu máli. Það hefur orðið gríðarleg þróun. Ég er ekki bara að tala um að skoðanakannanir sýni vilja 82% þjóðarinnar, 50 þús. undirskriftir og mótmæli dag eftir dag. Ég er líka að tala um ummæli eins og ummæli hæstv. heilbrigðisráðherra hér í dag sem segir Sjálfstæðisflokkinn ekki hafa svikið nein kosningaloforð enn. Ég er líka að tala um ummæli þingmanna á borð við hv. þm. Karl Garðarsson, þingmann Framsóknarflokksins, sem gaf áheit um að þessu máli yrði töluvert breytt, og eins orð hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar. Ég held að það sé ekki hægt að halda kvöldfund og ljúka þessu máli án þess að við fáum að sjá á spilin hjá stjórnarmeirihlutanum og menn gefi aðeins til kynna hvernig þeir hyggist leysa 

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa, um lengd þingfundar, er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um. Er óskað atkvæðagreiðslu um þessa tillögu forseta?  
            

Virðulegur forseti. Ríkisstjórninni er fullljóst hvað hún þarf að gera til að ná friði um meðferð málsins. Hún þarf að falla frá hótuninni um að ganga gegn vilja 82% Íslendinga og slíta viðræðunum og semja um það að í nefndinni verði aðrar leiðir skoðaðar um framhald málsins. Það er miður að ríkisstjórnin skuli hafa hafnað þessu og kosið ófriðinn því einmitt nú þurfum við mjög á því að halda að standa saman, Íslendingar. Ég hvet ríkisstjórnina til að nota þann tíma sem eftir er af fyrri umr. til þess að endurskoða afstöðu sína, til þess að velja friðinn, til þess að sameina þjóðina og vinna að sameiginlegum hagsmunum okkar í stað þess að spilla því sýknt og heilagt og fara fram með ofbeldi í atkvæðagreiðslum og reyna á kvöld- og næturfundum í skjóli myrkurs að keyra í gegn svik á 

Virðulegi forseti. Það er orðið þyngra en tárum taki hversu illa þessari ríkisstjórn gengur að skapa sátt í samfélaginu um nokkurn skapaðan hlut. Hér er enn gengið fram og reynt að skapa úlfúð í þinginu. Ég vil að það komi fram hér, vegna þess að ég er ekki enn þá kominn á mælendaskrá með seinni ræðu mína, að ég mun fara fram á að viðstaddir ræðu mína í nótt verði forsætisráðherra og allir ráðherrar Sjálfstæðisflokksins. Ég vil að það fólk sem er bert að ósannindum og gengur á bak skýrum kosningaloforðum sitji hér. Við erum búin að fá að sjá það, og það er umhugsunarefni fyrir framgang þingræðis í landinu, að ráðherrar Sjálfstæðisflokksins hafa ekki virt okkur þess að flytja ræðu í þessu máli, þeir hafa ekki haft hugrekki til þess að útskýra sín sögulegu svik. Það er skömm þeirra sem mun uppi verða vegna þeirrar framgöngu 

Virðulegi forseti. Reisnin yfir tillögu hæstv. forseta er ekki mikil. Hvers vegna? Það eru tvær ástæður fyrir því. Við höfum í tvo daga óskað eftir því að ráðherrar Sjálfstæðisflokksins, forustumenn ríkisstjórnarinnar kæmu og a.m.k. sætu hér, þó ekki væri nema undir einni eða tveim ræðum, það er eina sem við höfum beðið um. Þeir þurfa ekki að sitja hér allan daginn, bara kíkt aðeins við, tekið sér kannski kaffibolla í hliðarsal og hlustað á okkur og komið í eitt, tvö andsvör. Þeir hafa ekki einu sinni gert það. Svo koma þeir hins vegar núna með engum fyrirvara, þá geta þeir hrúgast inn í þingsal til að greiða atkvæði, til að sýna vald sitt, um að við hin fáum að tala hér hvert við annað áfram án þess að forusta ríkisstjórnarflokkanna taki þátt í því af neinu viti. Þá eru menn tilbúnir að koma í þingsal til að sýna vald sitt gagnvart okkur hinum sem höfum verið hér í málefnalegri, efnislegri umræðu. Virðulegi forseti. 

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi varðandi atkvæðagreiðsluna sem hér fer fram þá er alvanalegt að farið sé fram á kvöldfund og ég hygg að á síðasta kjörtímabili hafi verið sett met í því að knýja fram kvöldfundi til að koma fram málefnum ríkisstjórnarinnar. En það sem er kannski mikilvægara er að ekki fer neitt tækifæri forgörðum við það að málið komist til nefndar til að taka til skoðunar aðrar leiðir, eins og hér er kallað eftir. Það er einmitt fyrst þar sem tækifæri gefst til að ræða þær hugmyndir sem fram hafa komið í þinginu.  
             Til að málið komist til nefndar þarf að ljúka umræðunni. Það er kallað eftir viðveru allra ráðherra. Það er ekki þannig að öll ríkisstjórnin þurfi að vera viðstödd þegar einstaka þingmenn flytja ræður um þingsályktunartillögu  Ég sé ekkert að því að hér sé haldinn kvöldfundur 

Herra forseti. Lýðræði er ekki bara eitthvað sem menn flagga í hátíðarræðum. Lýðræði er það þegar menn hafa auðmýkt til að hlusta á þjóð sína og þjóðin kallar eftir þeirri auðmýkt hjá hæstv. ráðherrum og stjórnarliðum öllum. Nú höfum við rætt þetta umdeilda mál í nokkra daga og mér finnst hæstv. ráðherrar sýna málinu ósköp lítinn áhuga, svo maður skilur ekki út af hverju menn leggja svona mikla áherslu á að þjösna því í gegn án þess að koma sjálfir að þeirri umræðu. Ég segi það, sem andstæðingur þess að ganga inn í Evrópusambandið, að með því eru menn, stjórnarliðar, að fá æ fleiri Íslendinga til liðs við það að skoða með jákvæðara hugarfari að ganga í Evrópusambandið, og jafnvel vera komnir á þá línu að vilja það án þess að vita hvað er í pakkanum. Ég vísa ábyrgð til hæstvirtra ráðherra og stjórnarliða hvernig málum er háttað. 

Herra forseti. Fjölskyldu minnar vegna er ekkert vandamál að vera hér í kvöld. Hagsmunir hennar eru meiri af því að ég standi hér og reyni að koma í veg fyrir að þessi ömurlega tillaga verði samþykkt á Alþingi en ég sé með henni akkúrat í kvöld. En að kalla til kvöldfundar þegar við höfum kallað eftir því að fólk, sem er að ganga á bak orða sinna með tillögu þessari, komi og útskýri það í ræðu hvað hæstv. ráðherrar sjái fyrir sér með framhald málsins. Reynsla mín, herra forseti, af þessari hægri stjórn er sú að hér verður vart hægt að fara með málið til nefndar nema fyrir liggi undirritað samkomulag um hvernig á málum verði haldið. Að sjálfsögðu yrði efnisleg umræða í nefndinni en það þarf að vera eitthvað handfast því að þessu fólki er ekki treystandi.

Virðulegur forseti. Ég verð að taka undir með félögum mínum sem hér hafa talað varðandi lengd þingfundarins. Ég velti fyrir mér hvað það er sem hæstv. ráðherrar óttast ef þeir tjá sig um málið í ræðustólnum. Af hverju taka þeir ekki þátt í umræðunni? Af hverju svara þeir ekki því kalli í ljósi þess að þeir muni þá væntanlega liðka til með málið? Það hlýtur að vera öllum til framdráttar að svo verði gert, ekki síst til að sýna þjóðinni - fólk hefur ítrekað komið á Austurvöll og skráð sig á undirskriftalista svo tugþúsundum skiptir - þá virðingu að láta þjóðina vita, sem og okkur þingmenn, hver þeirra raunverulega afstaða er gagnvart því að breyta eða taka aftur þá tillögu sem hér liggur fyrir og hver skoðun þeirra er í rauninni á þjóðaratkvæðagreiðslu eins og kallað hefur verið eftir. Hvert á framhald málsins að vera? Það er ekki nóg að segja að það geti tekið hugsanlegum breytingum. Tillagan er vond eins og hún er og þjóðin vill ekki 

Herra forseti. Ég er ekki í þeim hópi sem kippir sér upp við það þó að hér sé kvöldfundur af og til. Ég er ekki orðinn eins kvöldsvæfur og félagi Össur Skarphéðinsson, hv. þingmaður, sem barmaði sér undan því fyrr í orðaskiptum að það væri honum mikil áraun að standa í umræðum um þetta að kvöld- og næturlagi. Ég er samt að hugsa um að greiða atkvæði gegn þessari tillögu forseta og þá fyrst og fremst vegna þess að ég sé ekki annað en að hér sé með þessu að spillast verulega andrúmsloftið eftir ágætar umræður, málefnalegar umræður í tvo, þrjá daga og sem í sjálfu sér eru langt komnar. Ég sé því ekki vandann sem við stöndum frammi fyrir í þeim efnum að ástunda ekki bara venjulegt fundarhald um þessa umræðu eins og aðrar. Það sem hefur verið gallinn er fjarvera hæstv. ráðherra, en nú mæta þeir, þannig að þeir eru allir saman á landinu, þeir eru allir við heilsu og þeir eru meira að segja vakandi hérna á bekkjunum. Þess vegna fæ ég ekki skilið af hverju er svona erfitt að verða við þeirri einföldu ósk að hæstv. ráðherrar komi í umræðuna, haldi ræður, gefi okkur kost á orðaskiptum við sig. 

Virðulegi forseti. Ég vil í fyrsta lagi mótmæla því að atkvæðagreiðsla um þennan kvöldfund sé haldin á þessum tíma. Ég hefði viljað hafa hana fyrr í dag. Í öðru lagi vil ég lýsa áhyggjum mínum af því hugarfari sem mér finnst birtast í orðum hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra þess efnis að ráðherrar komi ekki hingað til umræðunnar og að hann hafi talað hér um skýrslu. Hann talaði um skýrsluna áður en gerræðistillagan sem hér er búin að vera til umræðu kom fram. Hann þarf að gera þinginu grein fyrir því hvernig hann ætlar að standa við þau loforð sem hann gaf þjóðinni fyrir kosningar og 50 þús. manns segja að hann eigi að standa við. Hann þarf að skýra það út fyrir okkur og fólkinu í landinu um leið.

Hæstv. forseti. Ég vil nota tækifærið og hvetja forustumenn ríkisstjórnarinnar til þess að efna til fundar með forustumönnum annarra stjórnmálaflokka sem eiga fulltrúa á Alþingi sem fyrst til að reyna að tala sig til niðurstöðu um hvað eigi að gera við þessa vondu tillögu, sem hefur rofið hér friðinn og miklar deilur eru um, og hvað eigi að gera í framhaldi af því þegar þessari umræðu lýkur. 
             Að mínu mati hefur þessi umræða verið mjög góð síðustu daga; hún hefur verið efnisleg. Við höfum lítinn tíma, menn nota andsvör til að fá frekari tíma til að útskýra skoðanir sínar eða spyrja spurninga og okkur vantar ráðherrana til að halda ræður og útskýra það sem þeir ætla að svíkja þjóðina um, sem þeir lofuðu fyrir kosningar, að þjóðin fengi að greiða atkvæði um það hvort ætti að halda áfram viðræðum eða ekki. Þessi tillaga eins og hún lítur út núna er vond. Hún spillir friði, ekki bara á Alþingi heldur um allt þjóðfélag. 

Hæstv. forseti. Við höfum átt hér, eins og hefur komið fram, málefnalega umræðu undanfarna þrjá daga. Eftir að hafa fylgst með henni er mann farið að gruna að Sjálfstæðisflokkurinn skammist sín svo mikið fyrir þá þingsályktunartillögu sem hæstv. utanríkisráðherra lagði fram og þau svik sem felast í henni á þeirra eigin loforðum að það valdi því að þeir hafi áttað sig á því að fæst orð hafa minnsta ábyrgð og þeir ætli því ekki að taka þátt í umræðunni. Ég vil þó einu sinni enn hvetja þá til að koma hingað. Það hefur komið fram og ég þekki það sem fyrrverandi ráðherra að ráðherrar hafa fengið að koma á mælendaskrá og flytja ræður þegar þeir óska eftir því. Ég skora á þá, því að nú eru þeir allir komnir í hús og fá eflaust mat í mötuneytinu, að koma og flytja ræður svo að við þurfum ekki að eiga orðastað við þá hér eftir yfirlýsingar þeirra einhvers staðar annars staðar úti í bæ.

Þá styðurðu tillöguna.

- Ég styð ekki þessa tillögu nema ég geri mér grein fyrir því að þeir ætli að vera hér, það er háð því. Ég bíð eftir þeirri yfirlýsingu, annars er ég á móti þessari tillögu. Ég hef líka kvartað yfir því að hæstv. forsætisráðherra hafi kallað  
            

Virðulegur forseti. Ef það væri svo að hæstv. ráðherrar Sjálfstæðisflokksins hefðu aldrei sagt neitt um þjóðaratkvæðagreiðslu og Evrópusambandið þá gæti maður nú virt það þeim til vorkunnar að vera fjarstaddir margar þær leiftrandi snilldarræður sem á eftir að flytja hérna í kvöld, en það er bara ekki þannig. Það má skilja það á hæstv. fjármálaráðherra að þetta mál komi þeim eiginlega ekki neitt við og þeir eigi þess vegna að geta verið þar sem þeim dettur í hug. Ég hafði jafnvel hugsað mér að styðja tillögu forseta um að halda hér kvöldfund en í ljósi þessa sjónarmiðs finnst mér það ekki koma til greina. Ég vil minna á og gera að mínum orðum orð hæstv. heilbrigðisráðherra hér fyrr í dag og bið ráðherra Sjálfstæðisflokksins um að hafa það í huga að Sjálfstæðisflokkurinn hefur ekki svikið nein kosningaloforð enn.

Virðulegi forseti. Þegar þessi ræðubuna hófst ætlaði ég að bjóða alla hv. þingmenn velkomna í þingsal og hæstv. ráðherra með en síðan hófst ein ræða og við það hvarf hæstv. forsætisráðherra og ýmsir förunautar með, því miður. Fyrir alla hina ætla ég að hafa smáfréttastund. Það er kominn hellingur af undirskriftum gegn þessari þingsályktunartillögu, 3.556 fleiri en kusu Framsókn í seinustu kosningum - þetta ættu reyndar ekki að vera fréttir - og 725 færri en kusu Sjálfstæðisflokk. Sennilega er fleira fólk mætt að mótmæla í dag en sem nemur þeim mun. Það sem við erum hérna að rífast um er hvort það eigi að slíta þessum viðræðum við Evrópusambandið eða hvort það eigi að gera hlé. Enginn hefur stigið í pontu og gefið nokkur almennileg rök fyrir því hvers vegna þurfi að slíta. Það komu ein rök, þau að í einhverju viðtali fyrir löngu hafi verið sagt: Klukkan tifar. Síðan þá hafa borist formleg skilaboð frá Evrópusambandinu um að ekki þurfi að slíta þessu 

Virðulegur forseti. Ég ætlaði að hvetja til þess að þeir sem greiða atkvæði með kvöld- og næturfundi mundu sitja hann og taka þátt í umræðum. Ég átti satt að segja von á því að formaður Sjálfstæðisflokksins mundi verja tíu mínútum til þess að ræða eina stærstu tillögu sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur flutt í utanríkismálum um langt árabil. Mér finnst það óvenjulegur skortur á hugrekki að hvorki hann né aðrir ráðherrar Sjálfstæðisflokksins treysti sér til að ræða sína eigin tillögu. Ég bið hæstv. forseta að fara yfir starfsskyldur ráðherra með þeim. Það er ekki hægt að tala til Alþingis með þeim hætti sem formaður Sjálfstæðisflokksins gerði, að geðþótti ráðherra ráði hvort þeir sæki þingfundi eða ekki. Man ég það rétt, virðulegur forseti, að lög kveði á um að þingmönnum sé skylt að sækja þingfundi nema nauðsyn banni? Eða stendur einhvers staðar að það sé geðþótti Bjarna Benediktssonar sem skuli ráða því hvort menn sæki fundi eða ekki? Það verður að skerpa á þessum skyldum og sjálfsagt að þeir séu við umræðuna hér í kvöld og í nótt um einhverja stærstu ákvörðun 

Virðulegi forseti. 50 þús. manns, rúm 20% atkvæðisbærra manna á Íslandi, og 82% þjóðarinnar í könnunum kalla eftir því að greidd verði atkvæði meðal þjóðarinnar um framhald viðræðna við Evrópusambandið. Formaður Sjálfstæðisflokksins, hv. þingmaður og hæstv. ráðherra Bjarni Benediktsson, kemur hingað og segir: Ja, ég er ekkert skyldugur til þess að taka þátt í umræðu um þetta mál.

Ég sagði það aldrei.

Með öðrum orðum eru hæstv. ráðherra Bjarni Benediktsson og forusta Sjálfstæðisflokksins, einnig varaformaðurinn, hæstv. ráðherra Hanna Birna Kristjánsdóttir, að segja hér: Við þurfum ekki að taka þátt í þessari umræðu. Okkur nægir að segja við fólk: Ja, við höfum skipt um skoðun af því að við höfum komist að þeirri niðurstöðu að okkur sé betur borgið utan Evrópusambandsins, en sjá ekki neinn tilgang í því að koma í ræðustól Alþingis og greina þjóðinni og þinginu frá því hvers vegna  
             Virðulegi forseti. 

Hv. þingmaður er beðinn um að virða tímamörk.

Virðulegi forseti. Grundvallarhugmyndin um þingræði og þingbundna stjórn byggir á því að rökræða fari fram í þingsal. Hugmyndin á bak við það að þingmenn séu jafnframt ráðherrar er að þeir eigi í efnislegu samtali í þinginu. Það er algerlega óásættanlegt að allur ráðherrabekkur Sjálfstæðisflokksins kjósi að taka ekki til máls um þessa tillögu. Þetta er stærsta utanríkispólitíska ákvörðun seinni tíma og enginn af ráðherrum Sjálfstæðisflokksins þorir að taka til máls. Formaður Sjálfstæðisflokksins kemur hér upp til að færa fram einhverjar útúrsnúningaskýringar á því hugleysi, það að hann hafi talað um allt annað mál löngu áður en þessi tillaga kom fram. Virðulegi forseti. Þetta eru stærstu svik íslenskrar stjórnmálasögu, segir fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins. Ráðherrar Sjálfstæðisflokksins sem hafa ekki hugrekki til að mæta í ræðustól 

Virðulegur forseti. Mér er skapi næst að byrja á því að gera athugasemd við fundarstjórn forseta því að ég bað hér um orðið um atkvæðagreiðsluna. En tilefnið er ekki farið. Það eru vonbrigði að þessi staða skuli vera komin upp. Það eru vonbrigði að ríkisstjórnin og hæstv. forseti skuli kjósa að slíta friðinn. Ríkisstjórnin er í þeirri stöðu að hún verður að hlusta á 82% þjóðarinnar. Hún verður að hlusta á 50 þúsund undirskriftir. Hún verður að hlusta á hjartslátt þjóðarinnar, ég tala nú ekki um sín eigin orð. Ég óska eftir því að hæstv. ráðherrar geri það fyrir þingræðið að setja sig á mælendaskrá. Það er full ástæða til að þeir geri það og taki þátt í þessari umræðu um þetta stóra mál. Niðurstaðan hlýtur að fela það í sér að þjóðin komi að borðinu. Hún á það skilið. 

Herra forseti. Það er sjálfsagt að hafa þingfund hér í kvöld enda greinilegt að margir eiga enn margt ósagt í umræðunni. Það þarf enginn að hafa áhyggjur af því að sá sem hér stendur muni ekki taka þátt þó að hann hafi ekki gert það fram til þessa. Ég verð að segja að mér finnst að menn eigi nú að reyna að hafa umræðuna á aðeins hærra plani en svo að vera með yfirlýsingar um að menn þori ekki í umræðuna. Mér finnst að við þurfum aðeins að  Í minni fyrri ræðu hér áðan um þessa atkvæðagreiðslu tók ég það eingöngu fram að menn geta ekki gert kröfu til þess að öll ríkisstjórnin sitji og hlusti þegar þingmenn eru að tala. Það var það eina sem ég sagði. Ég sagði ekki að allir ráðherrar ættu ávallt að vera fjarverandi en þannig var það greinilega skilið hér í salnum. Og þetta er auðvitað á sama plani og hið fyrrnefnda. Ég mun taka til máls í þessari umræðu, það þarf enginn að hafa áhyggjur af því, 

Virðulegi forseti. Ég fagna yfirlýsingu hæstv. fjármálaráðherra og hlakka til að heyra ræðu hans hér í kvöld. Ég ætla að einfalda þetta mál fyrir ráðherra Sjálfstæðisflokksins og virðulegan forseta. Ég mun gera kröfu til þess að þegar ég tala, og ég er væntanlega mjög aftarlega á mælendaskránni, þá verði viðstaddir oddvitar stjórnarflokkanna og allir þeir ráðherrar Sjálfstæðisflokksins sem þá hafa ekki enn tekið til máls í þessari umræðu. Ég vísa til þess í samræmi við þingvenju að forseti tryggi viðveru þeirra þegar að því kemur. Það er grundvallarskylda þingmanna að sitja þingfundi, það er grundvallarskylda ráðherra sem ganga á bak orða sinna að þeir þori að útskýra þau sinnaskipti í þingsal og sæta gagnrýni þingmanna fyrir þau sinnaskipti.

Virðulegi forseti. Ég greiði atkvæði gegn þessari tillögu af mörgum ástæðum sem hafa áður komið fram. Ég geri ráð fyrir að þeir ráðherrar sem hér sitja, Illugi Gunnarsson, Gunnar Bragi Sveinsson að sjálfsögðu, sem hefur nú setið hér, hæstv. forsætisráðherra, hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra, hæstv. heilbrigðisráðherra og hæstv. innanríkisráðherra, ætli að vera hér með okkur í kvöld. Atkvæði þeirra hér á töflunni sýna okkur það og gefa okkur hinum væntingar um að þau ætli að vera með okkur í kvöld og eiga við okkur samtal um það hvers vegna þau eru að svíkja loforð sín, hvers vegna þau horfa ekki á 50 þúsund undirskriftir, hvers vegna þau hunsa vilja 82% þjóðarinnar samkvæmt skoðanakönnunum. Virðulegi forseti. Ég vænti þess líka að þau komi hingað inn og segi okkur hvers vegna ganga þarf fram af slíku offorsi, hver sú neyð er sem kallar á að menn gefi allt í botn klukkan hálfsex á þessum fimmtudegi.

Herra forseti. Ég segi nei við kvöldfundi og fundi fram á nótt. Ég er ekki að kvarta undan því í sjálfu sér að þurfa að sitja hér fundi fram eftir. Við vorum á fundi í þarsíðustu viku og þegar honum lauk var klukkan langt gengin í fjögur um nótt. Við vorum að ræða stöðuskýrslu um Evrópusambandið, en á henni átti síðan að byggja áframhaldandi umræðu um þessa tillögu, svo það er ekki málið, heldur að menn eru að fara kolranga leið. Mér finnst að þegar við erum farin að sjá fyrir endann á þessari umræðu eigi menn að sýna sjálfum sér og þinginu þá virðingu að vera viðstaddir ræður þingmanna. Mér fannst ég skilja á orðum hæstv. fjármálaráðherra áðan að hann væri að nálgast okkur í þessu máli, en það þarf aðeins meira til. Hann þarf að gefa út einhverja yfirlýsingu eða ræða við okkur um hvað hann getur gert til þess að mæta stjórnarandstöðunni 

Virðulegi forseti. Ég greiði atkvæði gegn tillögu um að lengja þingfund vegna þess að ég býst ekki við því að lengri þingfundur muni koma hv. þingmönnum stjórnarmeirihlutans upp í pontu til þess að ræða við okkur efnislega um það hvers vegna það þarf að slíta viðræðum við Evrópusambandið frekar en að hafa hlé á þeim. Það er lykilspurningin hérna, hún hefur ekki verið rökstudd með neinu sem heldur vatni. Það eru vonbrigði að um leið og upp kemur efnisleg umræða frá hv. stjórnarþingmönnum sem er sjaldan og stutt í einu, að þá nær samstundis eru allir stjórnarliðar farnir út úr þingsal. Ef við ræddum þetta efnislega, þennan eina punkt, hvers vegna eigi að slíta frekar en að hafa hlé, og hv. þingmenn stjórnarmeirihlutans tækju meiri þátt í þeirri umræðu - ég verð nú að hrósa hv. 4. þm. Suðurk. fyrir að 

Virðulegur forseti. Það er gott að frýjuorðin bitu á fjármálaráðherra. Víst hefði verið best að vera án þeirra en stundum þurfa þingmenn að særa hæstv. ráðherra af sínu háa plani hingað í umræðuna við okkur hina. Ég segi nei við þessari tillögu vegna þess að kvöld- og næturfundur er ekki til þess fallinn að koma á friði og sátt í þinginu og við þjóðina. Hann er til þess fallinn að ala á ófriði. Því miður get ég ekki talað oftar í þessari umræðu, ég hef nýtt mínar tvær ræður, en komi þessi hótun hér aftur til síðari umr. þá er ræðutími okkar sem betur fer ekki takmarkaður við svo lítinn tíma heldur getum við þá frjáls rætt þessi málefni eins lengi og hugur okkar stendur til. Ég heiti þingmönnunum því að það mun ég gera ef ekki verða þær nauðsynlegu breytingar á málinu í nefnd sem fyrirheit hafa verið gefin um.

Herra forseti. Ég greiði atkvæði gegn kvöldfundi. Hér eru 14 manns á mælendaskrá. Enn hefur enginn hæstv. ráðherra Sjálfstæðisflokksins eða hæstv. forsætisráðherra séð ástæðu til þess að blanda sér í umræðuna með okkur og svara þeim spurningum sem við höfum lagt fyrir þá. Ég held að það sé ágætt á þessari stundu, herra forseti, að við förum að fara til okkar heima og meiri hlutinn geti þá um helgina skroppið niður á Austurvöll og hitt fólkið sem þar verður í mótmælum, skoðað samþykktir bæjarstjórna, bæði í Kópavogi og nú í Hafnarfirði, og manni skilst að fleiri séu á leiðinni, og kannað hvað væri skynsamlegt fyrir hæstv. ríkisstjórn að gera í þessari stöðu. Það er oft ágætt að anda í kviðinn, hugsa sinn gang, og ég held að það sé tímabært, herra forseti. Þess vegna segi ég nei.

Virðulegi forseti. Ég greiði atkvæði gegn því að við verðum hér lengur í kvöld. Ég fagna því hins vegar að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra ætlar að halda hér ræðu. Ég er mjög spennt að heyra hvað hann segir, ég segði ósatt ef ég segði það ekki. Mér finnst hins vegar, virðulegi forseti, betur við hæfi að þegar formaður Sjálfstæðisflokksins tjáir sig um þetta mikilvæga mál sé það gert í björtu. Meðal annars þess vegna segi ég nei við kvöldfundi, ég tel við hæfi að hæstv. ráðherrann segi okkur í björtu hvernig hann ætlar að draga þessa tillögu til baka og hann segi okkur hvernig hann ætlar ekki að svíkja gefin kosningaloforð.

Virðulegur forseti. Mig langar til þess að nota þann stutta tíma sem ég hef í þessari síðari ræðu minni um þetta mikilvæga mál til þess að fara aðeins yfir þá stöðu sem upp er komin í málinu frá því að þingsályktunartillögu hæstv. utanríkisráðherra var dreift hér fyrir næstum því þremur vikum, ef mér reiknast rétt til. Tillagan kom mjög óvænt inn í umræðu um skýrslu Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands og setti það mál í mikið uppnám, breytti því frá því að vera umræða um kosti og galla aðildar að Evrópusambandinu í það að verða umræða um það hverjir ættu að taka ákvörðun um inngöngu, hverjir hefðu sagt hvað hvenær og hversu langt menn hefðu gengið í að heita því í aðdraganda síðustu kosninga að þessu máli yrði ekki lokið án aðkomu þjóðarinnar. Sú staða er núna komin upp í málinu að ekki er vefengt að forustumenn núverandi ríkisstjórnar í báðum flokkum létu í veðri vaka að viðræðunum yrði ekki hætt án þess að tryggð væri aðkoma þjóðarinnar að þeirri ákvörðun. Þess vegna er það í mínum huga og í huga margra annarra þegar þeir heyra hið ókunnuglega orð, „ómöguleiki“, sem er nú orðið okkur mörgum svo tamt, að þeir geta ekki hugsað um neitt annað orð en „óheiðarleiki“, vegna þess að snúið er af þeirri leið sem lagt var upp í. Hugsanlega héldu menn að þeir gætu með loðnu og óskýru orðalagi farið í einhverja ákveðna atburðarás eða sett upp einhverja ákveðna sviðsmynd sem væri svo hægt að túlka að vild þegar inn á kjörtímabilið væri komið. En það má öllum ljóst vera sem verið hafa þátttakendur í þessari umræðu og fylgst með henni að þetta reynist stjórnarflokkunum ekki auðvelt. Í rauninni, ef menn skoða þau ummæli sem fallið hafa í umræðunni í þingsal og úti í samfélaginu hjá þingmönnum á borð við hv. þingmenn Guðlaug Þór Þórðarson og Karl Garðarsson, sem eru hvor úr sínum stjórnarflokknum, og nú síðast í dag ummæli frá hæstv. heilbrigðisráðherra sem sagði að Sjálfstæðisflokkurinn ekki svikið nein loforð enn, má skilja að nú sé komin upp svolítið breytt staða í málinu. Hæstv. fjármálaráðherra hefur sjálfur látið hafa það eftir sér og sagt opinberlega að í ljósi þeirrar stöðu sem upp er komin verði með einhverju móti að reyna að finna leið til þess að tryggja aðkomu þjóðarinnar að þessari ákvörðun. Það var von mín fyrir þennan fund að það næðist að tryggja þann lægsta samnefnara í málinu að menn hétu því þegar málið færi inn í hv. utanríkismálanefnd að því yrði ekki lokið án aðkomu þjóðarinnar. Ég held að allir geti eða eigi að geta fallist á það. Það eina sem þarf til þess að það gerist er samtal forustumanna stjórnmálaflokkanna. Því miður er það svo að menn, sérstaklega Framsóknarflokksmegin í þessu samhengi, virðast ekki vilja ræða þennan möguleika, virðast ekki vilja setjast niður og ræða þann möguleika að gefa út þá yfirlýsingu sem mundi leiða til friðar og laga málið mjög, þ.e. að Evrópusambandsmálinu verði ekki lokið án aðkomu þjóðarinnar. Með því eru þeir sem eru í mínum þingflokki, þingflokki Bjartrar framtíðar, búnir að víkja töluvert út frá stefnu sinni ef þeir fallast á slíka málamiðlun, því að það er stefna okkar að ljúka viðræðunum og bera aðildarsamning undir þjóðina. Ég veit að nú er farið að styttast mjög í umræðunni, 

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst biðjast afsökunar á því við hv. þingmann að ég er kannski að biðja hann um að koma með mér í örlítinn skyggnilýsingarleiðangur, að þessi fundur fari að breytast í skyggnilýsingarfund. Eins og komið hefur fram hafa ráðherrar Sjálfstæðisflokksins, aðrir en hæstv. utanríkisráðherra, ekki tekið þátt í þessari umræðu. Þeir hafa hins vegar talað um þetta mál fyrir utan þingsalinn og við höfum heyrt, eins og hv. þingmaður nefndi áðan, í einstaka þingmönnum og ráðherrum, að þeim lítist vel á eitt og annað sem verið er að leggja til til málamiðlunar. Þeir hafa hins vegar ekki verið tilbúnir til að koma hingað upp í þennan ræðustól og svara spurningum okkar þingmanna, eða þá að gefa þær sömu yfirlýsingar hér. Ég vil því biðja hv. þingmann, sem hefur áralanga reynslu af því að lesa í pólitíska stöðu og lesa í það sem gæti verið að gerast, að velta því fyrir sér með mér af hverju menn eru ekki tilbúnir til að koma hingað í stólinn og ræða þetta, en eru hins vegar tilbúnir að gefa eitt og annað í skyn fyrir utan þennan sal. Þeir hafa gert það áður, reyndar verið mun skýrmæltari og svikið það blákalt um þessa tillögu - ég spyr hv. þingmann hvort hann telji að þeir ætli sér yfir höfuð að gera eitthvað með þetta, hvort þeir ætli sér ekki bara að keyra málið í gegn. Við fáum enn eina vísbendingu um það en nú klukkan hálfsex var allt í einu kallað til atkvæðagreiðslu og ákveðið að keyra málið fram í nóttina án nokkurs fyrirvara. Það er harla óvenjulegt að það sé ekki gert í upphafi þingfundar. Ég bið hv. þingmann að velta því aðeins fyrir sér með mér hvort a) við getum yfir höfuð treyst orðum þeirra, sem sögð eru hér fyrir utan salinn og b) hvort hann telji yfir höfuð að þeir ætli sér að gera nokkuð annað en að keyra 

Virðulegur forseti. Í frægri íslenskri bíómynd var mjög fræg sena af skyggnilýsingu þar sem sögð voru nokkur „inn“ og nokkur „út“. Það er kjarninn í þessari umræðu allri hvort við eigum að fara inn eða vera úti. Því miður er það svo að í þessari umræðu hefur hæstv. forsætisráðherra aðallega verið úti og ekki verið mikill þátttakandi í þeirri umræðu sem hér fer fram. Ef ég á að reyna að setja upp greinandagleraugu held ég að mikill ágreiningur sé á milli stjórnarflokkanna um það hvernig halda eigi á málum. Ég held satt best að segja að það sé ástæðan fyrir því að fátt er um svör þegar beðið er um að menn sýni á spilin. Hæstv. ráðherrar Sjálfstæðisflokksins hafa gefið yfirlýsingar um að þeir séu tilbúnir til að skoða hitt og þetta, þeir hafa verið fáanlegir til að setjast niður með minni hlutanum hér á þingi. Á sama tíma hefur ekki verið vilji til þess hjá hæstv. forsætisráðherra. Hann hefur að vísu verið upptekinn við að ferðast á erlendan vettvang og taka að sér margvísleg hlutverk, fyrir íshokkílið o.s.frv., og verður að virða honum það til vorkunnar, en það hefði samt sem áður átt að falla í hans hlut að kveða menn til fundar, að reyna í sameiningu að finna lendingu í málinu. Auðvitað er það í verkahring hæstv. forsætisráðherra og það er líka skylda hæstv. utanríkisráðherra að benda hæstv. forsætisráðherra á þá verkskyldu sína. Orð eru til alls fyrst og hægt hefði verið að leysa þetta mál og er enn hægt að leysa það ef menn vilja.

Virðulegi forseti. Já, þetta snýst dálítið um inn- og úthugtökin. Ég hef verið afar ósátt við að menn hafi talið það fyrir neðan virðingu sína að eiga samtal við okkur þingmenn um þetta mikilvæga mál. Hv. þingmaður þekkir vel til stjórnmálasögunnar og ég held að í sögulegu samhengi sé þetta til dæmis mjög óvanalegt fyrir forustumenn í Sjálfstæðisflokknum að koma fram á þennan hátt þegar úti er krafa 50 þúsund manna í undirskriftum, þegar 82% þjóðarinnar gera kröfu um að málinu sem hér liggur fyrir verði breytt. Formaður Sjálfstæðisflokksins telur að hann eigi ekki sérstakt erindi í þessa umræðu. Það þykir mér afar undarlegt. Í sögulegu samhengi held ég að það sé meira í anda Sjálfstæðisflokksins að reyna að ná einhverri breiðfylkingu saman. Hugsanlega er þeim farið að líða vel í kringum 20%, hugsanlega finnst þeim orðið þægilegt að geta þá tekið harðari línur, eins og þeir eru að gera hér, og hætta að vera breiðfylking. Það mun án efa breyta mjög landslagi stjórnmálanna til lengri tíma litið. Þegar Sjálfstæðisflokkurinn er kominn í fangið á Framsóknarflokknum og félagsskapurinn Heimssýn er farinn að stýra utanríkisstefnu þeirra; það er það sem er að gerast. Það er líka mjög óvenjulegt að Sjálfstæðisflokkurinn skuli herða tökin, ef eitthvað er, á því að sýna vald sitt, eins og þeir gerðu með atkvæðagreiðslu áðan um lengd þingfundar, þegar andstaðan kemur ekki síst frá atvinnulífinu. Atvinnulífið allt er á móti þessari aðferðafræði, segir að verið sé að loka tækifærum, loka möguleikum á frekari vexti í samfélagi okkar 

Virðulegur forseti. Það er auðvitað þannig að það er langt í frá að ríkisstjórnin sé með allt á hreinu í þessu máli. Af því að ég vitnaði í þá ágætu bíómynd hér áðan þá kom upp sú sena í þeirri fínu kvikmynd að Harpa Sjöfn neyddist til að segja við Stinna stuð - og ég ætla að milda orðalagið þegar ég hef það eftir: Rosalega ertu minni háttar. Sú staða hlýtur að koma upp í þessu ástarsambandi Framsóknar- og Sjálfstæðisflokks að annar þeirra segi við hinn: Við þurfum að reyna að verða aðeins meira meiri háttar í þessu máli og rísa upp úr þeim mikla deilufarvegi sem það er komið í. Auðvitað er það þannig í þessu máli að allt atvinnulífið er á móti ríkisstjórninni. Stærstu fyrirtæki landsins láta í sér heyra. Það eru forstjórar stærstu fyrirtækjanna, þeirra sem eru í mestri útþenslu, þeirra sem eru í mestu nýsköpuninni, þeirra sem ráða flesta í hálaunastörf, sem hafa samband við ráðherra og þingmenn stjórnarflokkanna í þessu máli. Það er mikill ófriður í samfélaginu sem er sýnilegur, en ég held því líka fram að þar sé ókyrrð sem enn sem komið er er ósýnileg, fólk sem trúir því ekki enn að svona eigi að fara með loforðin, að svona eigi að fara með vilyrðin um að þessu máli verði ekki lokið án aðkomu þjóðarinnar. Ég skora á hæstv. utanríkisráðherra, sem er staddur í salnum, að koma hingað upp og lofa okkur stuðningi við það verkefni að ljúka ekki þessu máli án þess að við förum í útfærsluna, án þess að þjóðin hafi aðkomu að því.

Virðulegi forseti. Ég tók eftir því í ræðu hv. þingmanns að hann talaði svolítið um það hvernig væri kannski hægt að ná sátt um þetta mál. Ég velti fyrir mér eftir það sem á undan er gengið hvernig það gæti hugsanlega gerst. Mér finnst eins og það sé hreinlega ekkert hægt að treysta því sem er sagt. Það er alltaf einhver misskilningur á ferðinni þannig að ég er orðinn hálfringlaður yfir því hvað það er sem menn ætluðu nákvæmlega að semja um. Í því sambandi langar mig að spyrja hv. þingmann hver hann telji vera þau efnisatriði sem væri yfir höfuð hægt að semja um. Ýmsar spurningar fylgja þessu máli, t.d. að slíta viðræðum versus að gera hlé á viðræðum. Mér finnst skrýtið í raun og veru hvað við höfum lítið rætt muninn á því hérna í þinginu. Mér finnst önnur efnisatriði hafa fengið aðeins meiri athygli, sem mér finnst skrýtið miðað við það að þingsályktunartillagan varðar slit og það er jú það sem veldur aðaltogstreitunni hérna. Annað varðar auðvitað aðkomu þjóðarinnar, hvernig hún yrði. Nú er auðséð vegna tímaskorts og vegna þess að lög fyrirbyggja að hafa þjóðaratkvæðagreiðslu meðfram sveitarstjórnarkosningum að hún verður ekki, en þá væri kannski hægt að hafa þjóðaratkvæðagreiðslu í ágúst eða seinna á kjörtímabilinu eða hvernig sem það yrði. Það sem ég er að velta fyrir mér hvað varðar ræðu hv. þingmanns er: Hvaða efnisþættir þessarar þingsályktunartillögu mundi hann telja að gætu orðið til þess að sátt næðist, þ.e. hvað væri lægsti sameiginlegi samnefnarinn sem hv. þingmaður gæti séð sér fært 

Virðulegur forseti. Ég fór yfir það áðan í ræðu minni að ég teldi að kannski væri lægsti samnefnarinn sá að menn gæfu út sameiginlega yfirlýsingu um að þessu máli yrði ekki lokið án aðkomu þjóðarinnar. Ég skora á hæstv. utanríkisráðherra að gefa þá yfirlýsingu hér. Ég held að það væri mjög í anda þess sem formaður Sjálfstæðisflokksins hefur látið hafa eftir sér og sagt við fjölmiðla, að menn vilji tryggja eða finna einhverja leið til þess að tryggja aðkomu þjóðarinnar að þessari ákvörðun. Það er auðvitað búið að byggja inn í þetta ferli, ef beðið verður með þjóðaratkvæðagreiðslu um viðræðurnar, svolítinn ómöguleika, svo að ég noti nú það hugtak, því að ef haldin verður þjóðaratkvæðagreiðsla á miðju kjörtímabili, segjum eftir tvö ár þegar eitt ár er eftir af yfirstandandi kjörtímabili, og þjóðin ákveður að halda viðræðum áfram, þá er ár í kosningar, mun það auðvitað blasa við að núverandi stjórnarflokkar eru búnir að lýsa því yfir að þeir geti ekki farið að vilja þjóðarinnar. Þess vegna mundi það hafa áhrif á útkomu þeirra kosninga. Ef stjórnarflokkarnir ákveða að bíða með atkvæðagreiðslu eða gera ekki neitt í málinu þá blasir líka við að harkalega verði tekist á um málið í aðdraganda næstu alþingiskosninga, það verði kannski ráðandi deilumál eða mál sem ræður atkvæði margra í þeim kosningum. Þetta er auðvitað nokkuð sem núverandi stjórnarflokkar verða að velta fyrir sér. Ég held að best væri í þeirri stöðu sem nú er að halda áfram með málið. Mér finnst ólíklegt að svo verði. Ég hallast helst að því að menn geri hlé á viðræðum og lýsi því yfir. Það er sú tillaga sem hér hefur verið rædd töluvert og 

Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þingmanni. Ég held að óskastaðan væri einmitt sú að þjóðaratkvæðagreiðsla yrði seint á kjörtímabilinu þannig að sú þjóðaratkvæðagreiðsla og niðurstaðan úr henni gæti orðið grundvöllur fyrir umræðunni sem færi fram fyrir næstu kosningar svo að flokkarnir gætu staðsett sig betur og átt skýrara samtal við kjósendur. Það gæti verið mjög gott. Á móti kemur auðvitað að maður mundi helst vilja hafa þessa þjóðaratkvæðagreiðslu snemma til að fá niðurstöðuna sem fyrst, en þá koma einmitt upp þessir „ómöguleikar“ sem ég gef mjög lítið fyrir og lít persónulega á sem yfirlýsingu um vanhæfi. Ég er náttúrlega ungur í pólitík og veit ekki alveg nákvæmlega hvernig allt virkar hér á bæ, en mér finnst þetta mjög undarleg rök svo að meira verði ekki sagt. Ég hef oft líkt þessu við lögfræðinginn sem getur ekki unnið að hagsmunum skjólstæðings síns vegna þess að hann sé ekki með nógu gott mál. Þá væri náttúrlega réttarfarið bara farið, alveg eins tel ég lýðræðið bara farið ef ríkisstjórnin treystir sér ekki til þess að gera eins og henni er sagt. Mig langaði að spyrja hv. þingmann um nokkrar breytur sem geta ákvarðað hvernig nákvæmlega svona ferli yrði útfært, þ.e. aðkoma þjóðarinnar í málinu. Einn möguleikinn er að gera hlé og halda engar þjóðaratkvæðagreiðslur á þessu kjörtímabili. Það er það sem maður hefði kannski búist við áður en farið var út í þá klunnalegu útfærslu að slíta viðræðunum án þess að spyrja kóng, prest eða þjóð. Ég velti fyrir mér hvort hv. þingmaður mundi telja það vera einhvern grundvöll að 

Virðulegur forseti. Í síðustu kosningum voru mörg mál sem við ræddum lítið og hefðum þurft að ræða meira en við gerðum, t.d. umhverfisvernd og utanríkismál, Evrópumálin. Það voru önnur mál sem skyggðu á umræðuna. Það er auðvitað valkostur í stöðunni líka sem ríkisstjórnin þarf að velta fyrir sér, úr því að þessi staða er komin upp og úr því að henni er það mikið kappsmál að geta komið hreint fram við Evrópusambandið, að boða á ný til kosninga svo að menn séu alveg með það á hreinu hvaða valkostir séu í stöðunni. Það er engin smáákvörðun fyrir eitt samfélag, eina þjóð, hvort taka eigi þátt í því samfélagi sem Evrópusambandið er með öllum þeim skyldum og réttindum sem því fylgja. Ég held að menn hafi farið fram úr sér við þessa ákvörðun, með flutningi þessarar tillögu. Ég hef heyrt stjórnarþingmenn lýsa því þannig að þetta hefði þurft meiri tíma, það hafi verið mistök að fara með málið svona hratt fram og fara með þessa tillögu inn í umræðuna um kosti og galla aðildar. Þegar menn gera mistök verða þeir auðvitað að vera menn til þess að leiðrétta þau. Þegar menn beygja af leið og eru komnir út í skurð verður að reyna að leiðrétta það með einhverjum hætti. Það er auðvitað sú staða sem við blasir á stjórnarheimilinu, þ.e. ósamstæðir stjórnarflokkar sem hafa ekki leyst þetta mál sín á milli. Það eru nokkrar lausnir í sjónmáli. Ein þeirra er pottþétt ekki til þess að leysa þetta mál og það er óbreytt tillaga hæstv. utanríkisráðherra.

Virðulegi forseti. Ég vildi spyrja hæstv. forseta hvort ekki væri hægt að endurtaka atkvæðagreiðslu um lengd þingfundar þar sem staðreyndin er sú að þegar hingað er komið á fundinum hafa stjórnarflokkarnir ekki lengur meiri hluta á þingfundinum. Þriðjungur þeirra þingmanna sem hér ákváðu kvöldfund eru farnir af fundinum. 

Virðulegi forseti. Gestaþrautin, leitin að forustu Sjálfstæðisflokksins, heldur áfram í þingsalnum. Það er með ólíkindum að ráðherrar sem eru berir að ósannindum, sem eru berir að því að ganga á bak borða sinna, ganga á bak skýrra loforða komi ekki hingað í þingsal, færi fram rök fyrir sinnaskiptum sínum þegar til umræðu er tillaga sem felur í sér grundvallarbreytingu á afstöðu Sjálfstæðisflokksins til þess með hvaða hætti eigi að fara með aðildarumsókn Íslands að Evrópusambandinu. Það hlýtur að vekja spurningar um með hvaða hætti Sjálfstæðisflokkurinn nálgast málið. Við bíðum þess líka í ofvæni að sjá hæstv. fjármálaráðherra bæta sér á mælendaskrána og við munum glöð bíða þannig að hann geti komist frekar fljótt á mælendaskrá og 

Frú forseti. Niðurlæging Sjálfstæðisflokksins í málinu er slík að óskiljanlegt er að flokkurinn láti svínbeygja sig með þessum hætti og að hæstv. ráðherrar hans, sem kallað hefur verið eftir um alllangt skeið, skuli ekki láta svo lítið að setja sig á mælendaskrá og útskýra þessa afstöðu sína. Það er helst að manni detti í hug að einhver hrossakaup hafi átt sér stað og það hlýtur að vera eitthvað mjög merkilegt í þeim pakka því að þetta er viðsnúningur af því tagi og svik af því tagi að ég held að fáheyrt sé í íslenskri stjórnmálasögu að flokksforusta hafi gengið svo harkalega á bak orða sinna. Ég legg því til, virðulegi forseti, í ljósi þess að hæstv. ráðherrar treysta sér ekki til að taka þátt í umræðunni með okkur og útskýra þetta fyrir okkur að við slítum þessum fundi.

Virðulegi forseti. Já, ég vil í fyrsta lagi taka undir uppástungu flokkssystur minnar, hv. þm. Sigríðar Ingibjargar Ingadóttur, um að fundinum verði frestað til morguns. Í öðru lagi, ef af því verður ekki, vildi ég gjarnan að hingað kæmu allir þeir ráðherrar Sjálfstæðisflokksins sem fyrir kosningar lofuðu því að ekki yrði hætt við aðildarviðræður við Evrópusambandið nema þjóðin yrði spurð. 50 þúsund manns hafa farið fram á það, virðulegi forseti. Þess vegna vil ég gera það að annarri kröfu minni að það ágæta fólk mæti. Að lokum tel ég alveg skýrt að við ættum að krefjast þess, eða ég krefst þess, að hæstv. forsætisráðherra sé hér líka og hlusti á þessa umræðu um stærsta utanríkismál þjóðarinnar undanfarin ár.

Virðulegi forseti. Hér áðan var þess óskað að ráðherrar og þingmenn stjórnarmeirihlutans létu í sér heyra og skýrðu út afstöðu sína til framhalds málsins sem og annars. Ég er hér með yfirlit yfir þá sem hafa tekið þátt í umræðunni og af hálfu meiri hlutans hafa sex þingmenn tekið þátt í umræðunni með ræðu, örfáir hafa komið í andsvör. Allir þessir þingmenn eru einungis búnir með fyrri ræðu sína og sumir fullnýttu ekki þann tíma, þannig að mér þætti vænt um að þeir sýndu okkur þann sóma að taka þátt í umræðunni. Þeir óskuðu eftir því að við ræddum þessi mál í kvöld og við óskuðum um leið eftir því að þeir sýndu okkur þá virðingu að taka þátt í umræðunni. Þeir eiga augljóslega mikið inni til að bæta hér í sarpinn og skýra málin eins og við höfum óskað eftir.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með síðustu ræðumönnum. Nú höfum þær fréttir frá hv. 9. þm. Reykv. s., Helga Hjörvar, að einungis 28 þingmenn séu í húsi. Hér sjást náttúrlega afskaplega fáir stjórnarþingmenn og hafa ekki sést lengi og það er svolítið skrýtið og asnalegt, ef ég má nota það orð, að hér greiði stjórnarliðar atkvæði með því að hafa þingfund sem þeir ætla greinilega ekki að taka þátt í. En þó lofaði hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra því áðan að hann mundi flytja ræðu og ég hlakka til hennar. Ég er fjórði á listanum á mælendaskrá og ég vil bara lýsa því yfir að ég væri alveg reiðubúinn til að hleypa hæstv. ráðherra á undan mér ef hann svo kýs. Hvað mundi maður ekki gera til að fá hæstv. ráðherra til að tala hér af og til?

Virðulegi forseti. Ég ætla að gera athugasemd við fundarstjórn forseta vegna þess að ég sá ekki betur fyrr á fundinum en hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra hefði beðið um orðið, hann hefði óskað eftir að hann kæmist á mælendaskrá. Ég skildi hann a.m.k. þannig að hann ætlaði að taka þátt í umræðunni og mér finnst sjálfsagt að verða við því að setja hann á mælendaskrá. Það vill svo ágætlega til í þessu nýja kerfi okkar að við getum horft á mælendaskrána í símanum okkar hérna á borðinu og hann er alls ekki á henni þannig að það þarf greinilega að kippa því í liðinn. Mig langar að spyrja hæstv. utanríkisráðherra sem heiðrar okkur hér með nærveru sinni, og ég þakka honum kærlega fyrir það, hvort hann geti sagt eitthvað svipað og fjármálaráðherra. Það mundi einfalda okkur lífið ef hann gæti sagt eitthvað svipað, hann lýsi vilja til að beita sér fyrir því að samkomulag verði meðal þingmanna að viðræðunum verði ekki slitið án aðkomu þjóðarinnar. Ef hann mundi bara svipta sér hingað í stólinn og segja svo sem eins og þetta mundi tilveran verða töluvert einfaldari fyrir okkur öll. 

Frú forseti. Maður hafði ákveðnar væntingar um það áðan þegar við greiddum atkvæði um lengd þingfundar að ráðherrar Sjálfstæðisflokksins ætluðu að vera hérna með okkur í kvöld, sérstaklega hæstv. fjármálaráðherra, hann ætlaði að vera hérna og gaf undir fótinn með það. Mér finnst alveg eðlilegt að þingmenn á mælendaskrá hleypi honum fram fyrir ef hann er kominn á mælendaskrá. Ef til vill eru hæstv. ráðherrar Sjálfstæðisflokksins að semja ræður sínar núna og ég bið hv. þingmenn að gefa þeim tækifæri til að ljúka við að semja þær og koma hingað með góðar og málefnalegar ræður seinna í kvöld. Það ætti ekki að taka langan tíma. Það hlýtur að vera alveg úthugsað hjá hæstv. ráðherrum í hvaða vegferð þeir eru að fara. Þetta er ekki nein skyndiákvörðun 

Virðulegi forseti. Ég vil annars vegar taka undir með hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur og fara fram á það að forseti leiðrétti mælendaskrá og færi fjármálaráðherra á mælendaskrána. Hann óskaði eftir orðinu hér áðan, óskaði eftir að fara á mælendaskrá og eðlilegt að verða við því með því að leiðrétta augljós mistök. Hitt sem ég vildi segja er að mér þykir fyrir því ef skýr ósk mín áðan um að allir ráðherrar Sjálfstæðisflokksins sem ekki treysta sér til að taka þátt í umræðunni í kvöld yrðu viðstaddir þegar ég flyt ræðu mína, en ég er aftarlega á mælendaskrá, hefur valdið því að þeir hafa þurft að yfirgefa húsið og fara heim og leggja sig til að safna orku og þreki til að koma hér í nótt. Það er auðvitað átakanlegt að þeir treysti sér ekki í þessa umræðu og það sé orðið ljóst 

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherrar Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, Hanna Birna Kristjánsdóttir, Bjarni Benediktsson, Illugi Gunnarsson og Kristján Þór Júlíusson óskuðu eftir því fyrr í dag að það yrði kvöldfundur. Þau hafa ekki séð sér fært að vera við umræðuna hingað til og svara spurningum okkar þannig að ég hlýt að biðja hæstv. forseta um að láta þau vita að þingfundur sé hafinn að nýju eftir kvöldverðarhlé og þau geti komið hingað og átt við okkur samtal um þessi mál. Við óskuðum ekki eftir því að fá kvöldfund. Við óskuðum eftir því að eiga við þau samtal. Ef menn eru það litlir að þeir telja að það sé í lagi að koma hingað einungis til að senda þingmenn inn í kvöldið án þess að vera hér sjálfir ætla ég að nefna það líka, virðulegi forseti, 

Virðulegi forseti. Seinasti ræðumaður tók orðin eiginlega úr mínum munni, þessi kvöldfundur var víst hugsaður til þess að eiga samtal við hæstv. ráðherra og hv. stjórnarliða en þeir eru ekki hér, sem er reyndar ekkert nýtt. Ég styð hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur heils hugar í því að hefja ekki ræðu sína fyrr en hæstv. fjármálaráðherra er mættur á svæðið því hann lofaði því jú, sagði það alla vega, maður veit náttúrlega ekki hvað maður kallar loforð nú til dags, en hann sagðist að minnsta kosti ætla að halda ræðu. Mig langar til að fara í andsvar við hann vegna þess að mig langar að vita hvernig hann ætlar að rökstyðja þá þingsályktunartillögu sem við erum að reyna að ræða hérna. Eins og venjulega er hæstv. ráðherra ekki hérna og ég velti fyrir mér hvort forseti geti svarað því hvort hæstv. fjármálaráðherra sé í húsinu, geti frætt okkur um það, eða hvort von sé á honum svo við getum talað við hann efnislega. Fyrst það voru hæstv. ráðherrar og hv. stjórnarliðar sem óskuðu eftir þessari umræðu finnst mér alveg sjálfsagt 

Virðulegi forseti. Það er algerlega fáheyrt að hingað komi þingmenn hlaupandi kl. 6 til að greiða atkvæði um að við séum hér áfram og ræðum þetta mikilsverða mál og hlaupi svo aftur heim til sín. Hvers konar virðing er það fyrir þinginu, fyrir okkur og fyrir starfinu sem þetta fólk gegnir? Heldur það að það geti bara komið hlaupandi og sagt: Já, verðið þið hérna í kvöld, okkur kemur hvort sem er ekkert við hvað verið er að tala um. Kemur þeim ekkert við hvað við erum að tala um? Eru þeir ekki segja að það eigi að draga umsókn um aðild að Evrópusambandinu til baka og loka kannski einu dyrunum sem við höfum opnað til aflétta gjaldeyrishöftum í fyrirsjáanlegri framtíð? Er þetta fólk algerlega ábyrgðarlaust, virðulegi forseti? Ég mótmæli því að það sé komið svona fram við mig.

Frú forseti. Ég geri ráð fyrir að forseti hafi orðið við ósk varaformanns Samfylkingarinnar um að hæstv. ráðherrar yrðu hér í salnum á meðan hún flytti ræðu sína. Eins og margoft hefur komið fram er þetta þingsályktun ríkisstjórnarinnar, samþykkt á ríkisstjórnarfundi þvert á loforð allra ráðherra Sjálfstæðisflokksins. Þetta boðar stefnubreytingu varðandi aðildarviðræður við Evrópusambandið. Þetta er eitt af stærstu málunum sem við munum fást við á kjörtímabilinu. Ég legg til að á meðan forseti smalar saman hæstv. ráðherrum gefum við hin hæstv. utanríkisráðherra tækifæri til að koma hingað í pontu. Hann hefur nægan ræðutíma, hann má tala hér endalaust og getur þá farið yfir hvað sé svo í húfi að hann sé tilbúinn til að niðurlægja kollega sína með þessum hætti.

Virðulegur forseti. Það kom kannski ekki nógu skýrt fram það sem ég talaði um áðan. Ég velti fyrir mér hvort ekki standi til að setja hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra á mælendaskrá. Hann óskaði eftir því áðan að taka þátt í umræðum og ég held að fullt tilefni sé til að við hlustum eftir því sem hann hefur fram að færa, sem eru vonandi einhver skýr skilaboð til þingsins. Ég vil líka árétta spurningu mína til hæstv. utanríkisráðherra um hvort hann gæti hugsað sér að segja eitthvað skýrt um það hvort hann telji að það geti ekki orðið viðunandi efnisleg niðurstaða sem byggir á þeirri grundvallarhugsun að þjóðin komi að næstu ákvörðun í málinu, þ.e. ekki verði slitið fyrr en þjóðin hefur fengið að segja sitt álit á því. Mér finnst það mikilvægt og ég skil ekki hvað hæstv. utanríkisráðherra er að gera hérna á fundinum. Ætlar hann ekki að taka þátt í því að eiga hér skoðanaskipti? Heyrist ekki alveg örugglega 

Virðulegur forseti. Ég vildi bara inna hæstv. forseta eftir því hvort hann hygðist endurtaka atkvæðagreiðsluna um lengd kvöldfundar og einnig hvort gerðar hafi verið ráðstafanir til þess að þeir ráðherrar sem skriðið hafa í felur verði dregnir fram úr fylgsnum sínum og látnir vera við umræðuna og hvattir til þess að taka þátt í henni. Það er út af fyrir sig skiljanlegt að þeir vilji það ógjarnan, en það er eðlilegt að forseti leggi að þeim og reyni að tryggja að þeir uppfylli starfsskyldur sínar með þeim hætti. Mér finnst það eðlilegt eftir þær umræður sem við höfum átt um fundarstjórn forseta að forseti upplýsi það hvernig hann hefur brugðist við athugasemdum þingmanna. Eins væri gott að vita fyrir skipulag starfanna hversu lengi forseti hefur í hyggju að halda fundinum áfram í kvöld, hvort það verði til kl. tíu eða ellefu eða hvort hann hyggist halda fundinum áfram alveg til miðnættis.

Virðulegi forseti. Ég sé að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra er kominn hingað í salinn en aðrir eru það ekki, þeir ráðherrar sem óskuðu eftir kvöldfundi. Ég vil fá að heyra það frá hæstv. forseta hvort það sé ekki alveg öruggt að kallað hafi verið í þá og þeir verði komnir þegar ræðuhöld byrja um þetta mál. - Ég er að óska eftir viðbrögðum forseta, hvernig forseti ætlar að bregðast við þessari ósk.

Forseti upplýsir það hér með að boðum til hæstv. ráðherra hefur verið komið á framfæri.

En það hefur verið gert síðustu tvo daga. Það hefur engum árangri skilað. Ég velti fyrir mér hvort hæstv. forseti geti gripið til einhverra róttækari ráðstafana en eingöngu að koma boðum til þeirra. Það virðist ekki vera mjög einfalt að gera og boð virðast skila sér illa, nema þá hrokinn sé orðinn svo mikill gagnvart þinginu að menn hunsi það. Ég neita að trúa því. En ég er næst 

Frú forseti. Það heyrðist úr sal áðan frá hv. þingmanni að það væri eins og við þingmenn værum að tala við guð og aldrei svarað, en ég sé núna að við höfum verið bænheyrð. Hæstv. fjármálaráðherra hefur gengið í salinn, svo bænir skila árangri og maður gleðst auðvitað yfir því. Ég held að rétt sé þá að við höldum áfram bænum okkar og óskum og þá muni hæstv. ráðherrar birtast hver af öðrum, að það skili sér í hús ef við leggjumst áfram á bæn. Ég sem trúuð kona, ég veit ekki um aðra hv. þingmenn hér inni, ég hef fulla trú á því að þetta geti skilað árangri og menn komi hingað í umræðuna fullir af krafti og endurnærðir og tali fyrir því út af hverju í ósköpunum menn telja að rétt sé að slíta viðræðunum frekar en ljúka þeim og leyfa fólkinu í landinu að gera upp hug sinn með samning fyrir framan sig.

Virðulegi forseti. Nú er staðan þannig eins og hér var sagt að einn ráðherra hefur bæst í hópinn og á bekkinn og einhverjum bænum hefur verið svarað. En ég minnist þess að þegar við töluðum um skýrsluna á dögunum þá óskaði þingmaður nærveru ráðherra en þegar ekki var hægt að verða við því var fundi frestað. Ég spyr: Á ekki eitt yfir alla að ganga í þessu? Ef þingmenn óska eftir nærveru ráðherra sem þeir eiga rétt á er þá eðlilegt að einn þingmaður fái því framgengt á meðan aðrir fá það ekki? Hér hefur ítrekað verið óskað eftir, og það var sérstaklega tilkynnt í kvöld þegar ráðherrar sátu hér á bekk, að nærveru þeirra væri óskað þannig að það á ekki að koma þeim á óvart og það er ekki of skammur fyrirvari væntanlega. Mig langar til að inna hæstv. forseta eftir því hvort möguleiki sé á að eitt gangi yfir alla þingmenn og gert verði hlé á fundi þar til viðvera ráðherra verði staðfest.

Virðulegi forseti. Ég óskaði eftir því að þeir ráðherrar sem hér óskuðu sérstaklega eftir kvöldfundi yrðu að minnsta kosti viðstaddir. Ég var svo barnaleg að leyfa mér að vona að þau væru kannski svona spennt að heyra ræðu mína að þau gætu ekki beðið til morguns. Þau eru ekki komin í hús en ég vonast til þess að boðin hafi komist til þeirra í tæka tíð þannig að þau nái kannski spurningunum í lok ræðu minnar. Ætli ég verði ekki að vera þakklát fyrir að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra sé kominn? Ég vona að hann sé kominn á mælendaskrá. Það hefur verið fyrir neðan allar hellur hvernig þessi umræða hefur verið látin fara fram. Hér höfum við verið í þessu risastóra máli sem er svo stórt að 50 þús. Íslendingar, meira en 20% atkvæðisbærra Íslendinga, hafa skrifað undir áskorun til ríkisstjórnarinnar um að leyfa sér að koma að þessari ákvörðun. Í slíku máli hefði maður haldið að áhugi þessarar ríkisstjórnar væri einhver á því að hlusta á þessar óskir og þessa áskorun og það væri einhver áhugi á því hjá þessari ríkisstjórn að hlusta á það þegar 82% þjóðarinnar segja í skoðanakönnun að þau vilji fá að koma að ákvörðun um þetta risastóra mál. Menn ættu að gera þó svo lítið að sitja í þingsalnum og hlusta á það sem þingmenn hafa að segja um þetta mál. Nei, á fimmtudegi er hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra mættur undir kvöld á kvöldfundi sem hann óskaði eftir, og er það vel, en á fundinn eru ekki mættir þeir hæstv. ráðherrar Hanna Birna Kristjánsdóttir, Illugi Gunnarsson, Kristján Þór Júlíusson og hæstv. forsætisráðherra Sigmundur Davíð Gunnlaugsson sem þó dröttuðust hingað inn til að óska eftir kvöldfundi og greiða atkvæði um það. Þau eru samt ekki hér, þeim finnst þessi umræða ekki nógu mikilvæg til að þau taki þátt í henni. Þar höfum við það, þá vitum við þingmenn hvaða hug þessir ráðherrar bera til þessa þings. Hann er ekki fagur. Það er bara fullkomið áhugaleysi í þessu stærsta máli og þá veit þjóðin líka hvaða hug þessir ágætu ráðherrar bera til hennar vegna þess að hér er svo stórt mál á ferðinni að stjórnarflokkarnir eru orðnir algerlega viðskila við aðila vinnumarkaðarins, meira og minna öll samtök atvinnurekenda í landinu. Flokkarnir eru orðnir viðskila við þau 50 þúsund sem hafa skrifað undir á thjod.is og þessi ríkisstjórn er orðin algerlega viðskila við þau 82% þjóðarinnar sem segja í skoðanakönnunum að þau vilji fá að koma að ákvörðun um þetta mál. Og hvað segir ríkisstjórnin? Hún segir: Þið bara sjáið um þetta, þið getið rætt þetta. Jú, jú, henni líst ágætlega á eina og aðra hugmynd, segja menn einhvers staðar í fjölmiðlum, en þeir eru ekki til í að koma í neitt samtal um þetta. Þetta er valdhroki og ber þessari ríkisstjórn ekki gott vitni en er svo sem í anda þess sem við höfum heyrt frá henni og einstaka þingmönnum hennar áður um það. Við erum með meiri hluta á þessu þing, við ráðum, hugsa þeir. Ég ætla að minna á að þessir ríkisstjórnarflokkar fengu ekki nema 51% í síðustu kosningum og það vald er mjög vandmeðfarið þegar maður hefur eingöngu 51% sér að baki. Það þýðir ekki að með þessu 51% í kosningum eigi maður að valta yfir hin 49%. Að fara með vald er viðkvæmt og þessi ríkisstjórn er að sýna hér að henni er alveg sama. Hún ætlar að ráða og við sjáum hvaða aðferðum hún ætlar að beita til þess með því að koma hingað upp eftir að hafa ekki tekið hér þátt en koma í hópferð niður í Alþingi rétt fyrir kvöldmat á fimmtudegi til að fara fram á kvöldfund af því að nú á aldeilis að sýna hver ræður. Þetta er það sem við búum við. Ég er gríðarlega ósátt við þessa málsmeðferð og hefði viljað að allt tal um samstöðu og samvinnu yrði raungert. Okkur hefur tekist það sums staðar. Okkur tókst til dæmis nýlega í umhverfis- og samgöngunefnd að ná saman um mjög erfitt mál vegna þess að við ætluðum að ná saman. Við gengum út frá því að við gætum það og þá gátum við það. Hér er farið þveröfugt að. Menn gera bara ráð fyrir því að það verði ekki hægt og þar með ætla þeir ekki einu sinni að reyna það. Allt tal um að menn ætli að reyna það er bara sýndarmennska af hálfu þessarar ríkisstjórnar og það sannaði þessi krafa um kvöldfund hér í kvöld. Virðulegi forseti. Mig langar að koma inn á ómöguleikann og spyrja hæstv. ráðherra, af því að hann er í salnum, aðeins um hann. Hann hefur verið kjarninn í rökstuðningi hæstv. ráðherra fyrir því að að þessi ríkisstjórn geti ekki samið við Evrópusambandið um aðild og lokið þessum viðræðum vegna þess að flokkarnir tveir sem eru í ríkisstjórninni séu á móti inngöngu í Evrópusambandið og þess vegna verði að slíta. Þessi röksemdafærsla hefur fengið nafnið ómöguleikinn. Þá vil ég spyrja hæstv. ráðherra, af því að hann er í ráðuneyti sem hefur á sínum snærum að framfylgja mjög mörgum lagasetningum sem hafa verið settar fyrir löngu, og hann er örugglega ekki sammála þeim öllum: Er honum þá ómögulegt að framfylgja þessari lagasetningu? Er ómöguleikinn líka þar? Ef maður kann að vinna eins og fagmaður og skipa fagfólk til verka er vel hægt að klára þessar viðræður. Ég spyr hæstv. ráðherra: Getum við búist við því að fá sama rökstuðning þegar menn fara hugsanlega að misbeita valdi í stjórnkerfinu? Það var bara ákveðinn ómöguleiki fyrir okkur að framfylgja þessu vegna þess að við erum, báðir flokkarnir, á móti þessu. Þetta gengur ekki upp og þessi ríkisstjórn verður að koma með betri rök fyrir því að ætla að fara gegn 82% þjóðarinnar og slíta þessum viðræðum án aðkomu þjóðarinnar. Þessi rök halda ekki vatni. Ómöguleikinn er ekki til nema maður sé að segja að maður sé sjálfur vanhæfur eða algjörlega ófær um að vera faglegur í störfum. Ég trúi ekki að hæstv. ráðherra tali þannig um sig og sína ríkisstjórn vegna þess að ég veit að hann getur vel verið faglegur. Ég mundi alveg treysta honum til að setja gott fólk til verka og reyna að ná fram bestu mögulegu niðurstöðu. Það sem ég er að segja er: Hættið þessum vitleysisrökum og segið okkur sannleikann um hvað býr þarna að baki. Af hverju fara menn gegn öllu atvinnulífinu? Af hverju eru menn að fara gegn heimilunum í landinu, stórum hluta íslenskra heimila sem þrá ekkert heitar en losna úr verðtryggingunni? Það er til dæmis verið að loka á þann möguleika með þessu. Við hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra vitum að Seðlabankinn og fleiri aðilar hafa gert greiningar á því að tvær leiðir séu færar, þ.e. að ganga í Evrópusambandið og taka upp evru eða vera með krónu í einhvers konar höftum, mismiklum eftir árferði og tíð, og árstíð eins og við erum að sjá núna. Hvers vegna eru menn í þessum flýti með þessu offorsi að svíkja sín eigin loforð, loka þessum dyrum og segja fullkomlega skilið við atvinnulífið og ekki síst hið nýja atvinnulíf, hátæknifyrirtækin og alþjóðageirann sem er ljóst að við þurfum að horfa til hvað varðar frekari vöxt til lengri tíma? Við viljum alvörusvör, ekki einhver svör um einhvern ómöguleika sem er ekki til. Umræðan um Evrópusambandið snýst um svo miklu meira en við náum að fara yfir í þessari umræðu á þessum stutta tíma. Hún snýst um lífskjör og frið í Evrópu. Hún snýst kannski ekki síst um það að við Íslendingar förum að standa keik, sækja fullveldið okkar aftur með því að eiga sæti sem fullvalda og sjálfstæð þjóð 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Við deilum þeirri skoðun að við viljum að þjóðin fái aðkomu að þessu stóra deilumáli til langs tíma og fái að segja skoðun sína á því hvernig því verður lokið. Hv. þingmaður kom inn á evruna og möguleika þjóðarinnar á að losna við verðtrygginguna. Mig langar að heyra það betur frá hv. þingmanni hvernig hún sjái fyrir sér að þau mál þróist ef við hugsanlega gengjum í Evrópusambandið. Hve langan tíma tæki það fyrir okkur miðað við stöðuna í dag að taka upp evru, hvaða skilyrði þyrftu að vera fyrir hendi? Ef við værum laus við verðtryggingu, hvað sér hún þá fyrir sér að taki við? Telur hún að við fengjum lægstu vexti eins og eru í sumum löndum í Evrópu eða telur hún að í stað verðtryggingar, sem lengi hefur verið við lýði hér, tækju jafnvel við hærri vextir eins og eru í mörgum löndum Evrópu. Það er ekki sama vaxtastig í boði alls staðar. Hvað sér hún fyrir sér í þeim efnum, hvernig sér hún fyrir sér að þessi mál þróist? Mér finnst það ábyrgðarhlutur að vekja væntingar fólks um að verðtryggingin þýði að miklu ódýrara verði að fá lán en er í dag. Í dag er verðtrygging valkostur, það er ekki svo að eingöngu bjóðist verðtryggð lán.

Virðulegi forseti. Vandinn við stöðuna sem við búum við í dag er sá að við erum með miklu fleiri en einn gjaldmiðil. Við erum með verðtryggða krónu, við erum með óverðtryggða krónu og svo erum við með erlenda gjaldmiðla sem stóru fyrirtækin gera upp í. Hverjir eru að nota verðtryggðu krónuna? Það eru íslensk heimili og það eru litlu fyrirtækin í landinu, einyrkjarnir. Það eru þeir sem eiga að fá að vera í íslensku krónunni. Stóru fyrirtækin eru hætt að nota hana, þau gera upp í annarri mynt, flest í evrum. Þetta er staðan eins og hún er í dag. Verðtryggingin er ekkert annað en hið svokallaða Íslandsálag, þ.e. krónan er þannig gjaldmiðill að við þurfum að tryggja hana. Ef við værum með evru þyrftum við þess ekki. Að því leytinu til er okkar stefna, að kanna til þrautar hvað við getum fengið út úr aðild að Evrópusambandinu og upptöku evru, hin raunverulega leið að afnámi verðtryggingar sem svo margir flokkar hafa lofað svo fjálglega í kosningum. Sjáum hvað er að koma út úr skýrslu sem nýverið var skilað til forsætisráðherra. Það á að banna lánaflokka, verðtryggða lánaflokka. Hvers konar afnám á verðtryggingu er það? Kerfið er enn gegnumverðtryggt fyrir því. Það breytir engu. Þá bara höldum við áfram í öllum þessum skekkjum sem eru að verða hér til með þeim ólíku gjaldmiðlum sem við notum á Íslandi í dag. Og við höldum áfram að vera með heimilin í landinu í limbói eða inni í litlu tilraunabúri ættum við kannski frekar að segja. Næst ætlum við að prófa að allir taki bara óverðtryggð lán og sjá hvað gerist. Ég vil bara ekki búa við þessi stöðu. Ég vil búa í öruggara umhverfi 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið en mér fannst hún skauta fram hjá því að svara því hve langan tíma það tæki fyrir okkur Íslendinga að taka upp þessa yndislegu evru sem er nú orðið eitthvað sem allir vilja eignast eins og eitthvert fótanuddtæki; að öllum líði rosalega vel ef þeir eru komnir með evru sem gjaldmiðil. En það er nú eins og það er. Ég vil líka spyrja hv. þingmann út í áhrif annars gjaldmiðils. Nú erum við í litlu hagkerfi sem rímar ekki alveg við hagkerfi Evrópu. Er hún ekkert hrædd um að ef við förum í svo stórt hagkerfi með annan gjaldmiðil að þá taki menn sveiflurnar í gjaldmiðlinum í atvinnuleysi. Í skýrslunni sem við vorum með til umræðu um daginn kom fram að rekja má tæp 40% af vexti í atvinnuleysi meðal aðildarríkja Evrópusambandsins árin 2009–2012 til Spánar. Spánn er auðvitað eitt ríkið sem er með þeim allra verst settu en samt er gífurlegt atvinnuleysi í öðrum löndum miðað við það sem við búum við.

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi þurfum við að ná Maastricht-skilmálunum. Stærsti þröskuldurinn þar er skuldastaða þjóðarbúsins. Það fer eftir því hve dugleg við verðum að ná því niður hvenær við gætum náð Maastricht-skilyrðunum. Ef ég nefni það á þessum stutta tíma sem helsta þröskuldinn. En það er eitthvað sem við þurfum hvort eð er að vinna á. Við ætlum ekki að hafa skuldastöðuna eins og hún núna er til langframa. Það heyrist mér vera þverpólitísk stefna, það virðist vera stefna flestra flokka, að vinna á skuldastöðunni og reyna að ná henni niður þannig að við getum farið að nota þá milljarðatugi sem við greiðum í vexti árlega í þarfari verkefni hér innan lands. Virðulegi forseti. Ég held að við eigum ekki að óttast umræðuna um að taka upp nýjan gjaldmiðil með aðild að Evrópusambandinu eftir þá reynslu sem við höfum haft af krónunni. Hvernig getur það orðið verra? 

Forseti beinir því að þingmanni að virða ræðutíma.

Frú forseti. Það er nokkuð óvanalegt að vera spurður í framsöguræðu um málið, þ.e. þegar verið er að flytja ræðu, en ég skal ekki gera djúpar athugasemdir við það. Ég áskil mér samt sem áður rétt í andsvari til að koma með mínar eigin spurningar til hv. þingmanns. Hv. þingmaður segir lítil rök til staðar fyrir því að kalla aðildarumsóknina til baka á þessu stigi. Því vil ég andmæla og tel að þau hafi mörg birst okkur meðal annars í síðustu ríkisstjórn sem sýndi þennan ómöguleika mjög glögglega í verki. Hinn pólitíski ómöguleiki birtist til dæmis þegar koma þurfti einum ráðherra út úr ríkisstjórninni vegna þess að hann var ekki samvinnuþýður í aðlögunarferlinu.

Æ, hættu …

Mætti ég biðja, forseti, um að fá hljóð? 

Ræðumaður hefur orðið.

Hv. þingmaður sem var að minnsta kosti í sama flokki og ráðherrann sem átti í hlut og þurfti að víkja úr ríkisstjórninni hefur mjög hneykslast á því hér í dag að menn skuli ekki fylgja vilja þjóðarinnar. Ráðherrann sem í hlut átti lýsir því ágætlega í skrifum sínum í dag að það hafi legið við stjórnarslitum þegar menn lýstu yfir áhuga á að setja málið til þjóðarinnar á árinu 2009. Þeir þingmenn sem hneykslast á að ekki standi til að gera það nú ættu aðeins að gera grein fyrir því hvers vegna það mátti alls ekki gerast á árinu 2009. Að öðru leyti vil ég bara minna á að allt þetta hafði þær afleiðingar að núverandi formaður Samfylkingarinnar þurfti líka að gefa eftir ráðherrastól sinn við þetta tilefni þannig að þar birtist hinn pólitíski ómöguleiki. Sjálfur núverandi formaður Samfylkingarinnar 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra fyrir að gera það sem hann boðaði, koma í salinn og færa þessa umræðu upp á hærra plan. Það tókst aldeilis með þessu andsvari. Það að leita skjóls í embættisfærslum Jóns Bjarnasonar, fyrrverandi þingmanns, og segja svo að þess vegna sé maður sjálfur viss um sinn eigin pólitíska ómöguleika í því að vera faglegur - ja, heyr á endemi. Þetta þykja mér ekki heldur rök. Jón Bjarnason gerði margt mjög ágætt og mér finnst óþarfi að gera lítið úr honum með því að segja að maður sæki sér rök í einhvern pólitískan ómöguleika út af því hvernig hann hagaði sér í fyrrverandi ríkisstjórn.

Er þetta sama …?

Ég óska eftir því að hæstv. ráðherra komi hingað með efnisleg rök fyrir því að hann telji sig þurfa að svíkja orð sem hann sagði í viðtali við Fréttastofu Ríkisútvarpsins fyrir kosningar, með leyfi forseta: 
             „Ég tel að það sé vel raunhæft að gera þetta á fyrri hluta kjörtímabilsins næsta. Jafnvel samhliða sveitarstjórnarkosningunum. Við verðum að sjá til, en Sjálfstæðisflokkurinn styður að fram fari þjóðaratkvæðagreiðsla um þetta mál.“ Virðulegi forseti. Þetta sagði hæstv. ráðherra. Það er ekkert í hans orðum og ekkert í greinargerðinni með þingsályktunartillögunni sem svarar þeirri spurningu hvers vegna formaður Sjálfstæðisflokksins telur svo mikilvægt að slíta þessum viðræðum núna að menn eru farnir að keyra inn í kvöldfundi, verða viðskila við atvinnulífið og verða viðskila við þjóðina sem gerir kröfu um þjóðaratkvæðagreiðslu 

Frú forseti. Þegar Sjálfstæðisflokkurinn er samstiga atvinnulífinu í landinu heitir það á tungumáli Samfylkingarinnar sérhagsmunagæsla. En þegar atvinnulífið lendir upp á kant við stefnu Sjálfstæðisflokksins eða ríkisstjórnar sem hann fer fyrir heitir það að Sjálfstæðisflokkurinn hafi orðið viðskila við atvinnulífið. Þetta er alveg hlægileg hringröksemdafærsla hjá Samfylkingunni. 
             Að öðru leyti vil ég bara vekja athygli á því að Samfylkingin reyndi á eigin skinni hvað það þýðir að standa frammi fyrir því sem er pólitískt óraunhæft. Hún reyndi það á eigin skinni í fjögur ár og það sveið sárt að geta ekki staðið við loforðið um að skila aðildarsamningi á síðasta kjörtímabili og láta fara fram þjóðaratkvæðagreiðslu um hann. Það sveið sárt og það var stanslaust uppnám á stjórnarheimilinu allt það kjörtímabil. Öll þjóðin fylgdist með. Það þurfti að víkja ráðherrum úr sínum stólum.  
             Þótt þetta fólk komi hér og hafi í flimtingum mikilvægi þess að það sé pólitísk forusta fyrir því að ljúka aðildarviðræðum veit það betur. 
            

Forseti biður þingmenn um að virða ræðutíma.

Virðulegi forseti. Ég er engu nær um það hvers vegna hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra telur á þessum tímapunkti mjög mikilvægt að loka annarri af tveimur leiðum okkar til að halda hér einhverri öflugri peningastefnu til lengri tíma, hvers vegna það sé svo mikilvægt að rífa í neyðarhemil, slíta viðræðum samstundis þvert á það sem atvinnulífið segir. Þá er ég að tala um allt atvinnulífið. Við getum rætt sérhagsmunagæslu undir öðrum kringumstæðum. Þarna hef ég kannski ekki síst áhyggjur af því atvinnulífi sem er að byggjast hér upp í hinum svokallaða þekkingargeira. Það getur farið hvenær sem er. Það er ekki háð auðlindum, það er eingöngu háð hugviti og hefur líka sagt það, þeir atvinnurekendur koma fram hver á fætur öðrum og segja: Ef þetta verður gert er ákveðinn ómöguleiki í því að reka fyrirtæki á Íslandi. 

Virðulegi forseti. Þessi ómöguleiki er orðinn aðalviðfangsefnið aftur. Mig langaði að spyrja hv. þingmann aðeins út í peningamál, út í evruna sérstaklega. Nú liggur fyrir að jafnvel þótt við færum inn í Evrópusambandið á morgun tæki samt dágóðan tíma að taka upp evruna, bæði ferlið sjálft að taka upp evruna, þ.e. skipta um gjaldmiðil og allt sem er gert, og sömuleiðis að ná þeim efnahagslegu forsendum sem þarf til þess að hægt sé að byrja á því ferli. Það sem ég er að velta fyrir mér er hvað þetta er ofboðslega langt ferli. Það hefur verið gagnrýnt hvað þetta hefur tekið ægilega langan tíma, en þetta hefur ekki kostað neinar ægilegar upphæðir; undir milljarði, ef ég man rétt, kostuðu þessi fjögur ár, sem er bara ekki há tala á skala ríkissjóðs. Það þarf ekki nema miða við Þjóðleikhúsið eða sinfóníuhljómsveitina til þess að finna svo svakalegar upphæðir. Þetta er því ekki hátt upphæð. Þetta kostar engar teljandi fjárhæðir í stóra samhenginu, en þetta tekur tíma. Ég hefði haldið að það væri bara merki um að menn færu varlega. Ég öðlaðist meiri trú á að hægt væri að láta þessar samningaviðræður ganga upp eftir að ég las skýrsluna. Það virðist fara svolítið eftir því hver les hana hvernig hún kemur út, ég veit ekki alveg með það. Mig langaði að spyrja hv. þingmann hvað varðaði upptöku evrunnar, að því gefnu að við gengjum í ESB, hversu langan tíma og hvernig hv. þingmaður sæi fyrir sér í grófum dráttum að við næðum þeim efnahagslegu markmiðum sem þarf til þess að geta tekið  
            

Virðulegi forseti. Það fer eftir því hversu dugleg við erum hér innan lands að ná þessum markmiðum. Ég fór yfir það áðan að stærsta hindrunin eða sú þyngsta, eins og staðan blasir við núna, væri ekki verðbólgan heldur aðallega skuldastaða þjóðarbúsins. Við þurfum að vinna á henni. Þegar við höfum náð tökum á henni erum við ekki bara komin í þá stöðu að geta farið að nota milljarða tugina sem við greiðum í vexti núna árlega í þarfari verkefni innan lands heldur erum við líka komin í þá stöðu að vera nær því að vera gjaldgeng fyrir evru. Það sem mér finnst skipta máli í allri umræðunni um tímalengdina er að þegar við leggjum af stað, þegar við höfum náð samkomulagi við sambandið eða hin aðildarríkin um það með hvaða hætti við ætlum að koma inn í sambandið, þá eru markmiðin sem við setjum okkur með því að ætla að taka upp evru alþjóðlega þekkt peningastefna. Þó að það taki 10 ár, þó að það taki 15 ár eða hvaða tíma svo sem það tekur, fimm ár, þá erum við alltaf á braut sem er þekkt. Það hafa 28 önnur ríki gert þetta á undan okkur þannig að við erum að tala um alþjóðlega þekkta peningastefnu og viðmið sem menn þekkja. Meðan við erum með krónuna erum við svolítið á leiðinni í óvissuferð. Alþjóðaumhverfið þekkir ekki hvernig krónan hegðar sér og getur það ekki. Við gerum það ekki heldur vegna þess að það er svo breytilegt. Menn treysta henni ekki. Það sjáum við á því að hún er verðlaus í dag. Það er almennt viðurkennt að ekki verður hægt að aflétta fullkomlega hér höftum. Þá er alltaf spurning hversu mikil höft við verðum með hverju sinni. Er það framtíðarsýn sem við viljum miðað við þá reynslu sem við höfum af krónunni hingað til? Ég er búin að svara því fyrir mína parta, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Fyrir mína parta sé ég einmitt ekkert athugunarvert við það að þetta taki tíma. Mér finnst bara allt í lagi að stórir hlutir taki tíma. Mér finnst það reyndar næstum því betra en ef þetta tæki mjög skamman tíma vegna þess að þá mundi ég búast við því að hlutirnir væru ekki jafn vel útpældir, væru ekki jafn vel rannsakaðir. Almennt þegar kemur að mjög stórum kerfum, hvort sem það er náttúran, efnahagurinn eða hvað eina og vissulega ef það er peningakerfið, finnst mér fínt að taka hlutunum rólega. Hér hrópaði fram hv. 8. þm. Reykv. s., ef ég man rétt, að þetta tæki heil 15 ár, eins og það væri neikvætt. Mér finnst það bara fínt. Þá langar mig að spyrja hv. þingmann hvort hún telji kannski hættu á því vegna þess að hér er viðvarandi verðbólga sem hefur ekki alveg fullkomlega verið útskýrð - ég hef svolítið leitast eftir svörum hérna frá mér eldri hv. þingmönnum og hef ekki fengið nein skýr svör en ég held að þau séu ekki til - og ég hef smááhyggjur af því að með evru mundi hvað svo sem er að efnahag okkar einfaldlega lýsa sér í öðruvísi vandamálum. Oft er atvinnuleysi nefnt, en ég er ekki að tala um það, 

Hv. þingmaður er með fáar og laufléttar spurningar á þessum mínútum sem við höfum hér til að eiga þetta samtal. Varðandi þessi 10, 15, 20 ár, eitthvað svoleiðis, er ég sammála hv. þingmanni um að það er ekki aðalmálið vegna þess að þegar við erum lögð af stað erum við komin með alþjóðlega þekkta peningastefnu. Í staðinn ætlar hv. þingmaður, sem kallaði fram í, að bjóða okkur upp á fullkomna óvissuferð. Ef við horfum 15–20 ár aftur í tímann höfðum við fastgengisstefnu með árstíðabundnum gengisfellingum. Við vitum öll hvaða áhrif það hafði á innkaupakörfuna okkar. Ég var í innflutningi á barnafatnaði á þeim tíma og það var ekkert grín við þær aðstæður. Virðulegi forseti. Síðan höfum við haft flotgengisstefnu, tilraun sem líklega engri annarri þjóð í heiminum hefði dottið í hug að fara í, þ.e. að vera með örmynt og fara inn á 500 millj. manna markað í gegnum EES-samninginn. Ég segi bara: 

Virðulegur forseti. Ég vil gera athugasemd við fundarstjórn forseta. Mér þótti hann sýna hæstv. fjármálaráðherra fulllítinn skilning í ræðustólnum áðan. Það var eðlilegt að það var nokkuð um frammíköll loksins þegar formaður Sjálfstæðisflokksins kom til umræðunnar en fyrir vikið hafði formaðurinn ekki þann tíma sem mönnum er ætlaður hér í andsvörum og mér fannst hann fá bjölluna í höfuðið býsna hratt. Það verður auðvitað að sýna því skilning þegar ræðumenn sæta frammíköllum og gæta þess að þeir fái tíma til þess að ljúka máli sínu og njóta þess tíma sem þeir eiga að hafa hér í ræðustólnum. Ég fagna því að hæstv. fjármálaráðherra er kominn á mælendskrá og býð velkomna hæstv. innanríkisráðherra Hönnu Birnu Kristjánsdóttur og vonast til þess að sjá hana líka á mælendaskránni. En um leið auglýsi ég eftir hæstv. menntamálaráðherra, Illuga Gunnarssyni og hæstv. ráðherrum Ragnheiði Elínu Árnadóttur og Kristjáni Þór Júlíussyni og inni forseta eftir því hvort þau séu hér á leiðinni til umræðunnar eða hvort forseti hafi gert ráðstafanir til þess að tryggja það að þau komi hér á fundinn þannig að umræðan geti gengið vel og málefnalega fyrir sig.

Virðulegi forseti. Ég ætla að kvarta undan fundarstjórn forseta vegna þess að hv. þm. Katrín Júlíusdóttir hafði óskað eftir því að hæstv. ráðherrar væru viðstaddir þegar hún hæfi ræðu sína hér. Ekki var orðið við þeim óskum og mig langar að spyrja hæstv. forseta: Gerði hæstv. forseti eitthvað til að þessir aðilar yrðu viðstaddir hérna? Er ekkert farið að óskum þingmanna? Meiri hluti þings kemur hér hlaupandi klukkan sex og ætlast til þess að fólk vinni hér fram eftir kvöldi, sem er út af fyrir sig allt í lagi ef þeir sjálfir eru þá á staðnum. Ég vil spyrja hvort forseti hafi í rauninni reynt að fá þetta hæstvirt fólk til að sitja hér. Svo vil ég líka taka undir með hv. þm. Helga Hjörvar 

Virðulegi forseti. Þeir ráðherrar sem óskuðu eftir kvöldfundi eru einn af öðrum að tínast inn, hæstv. innanríkisráðherra Hanna Birna Kristjánsdóttir og hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra Bjarni Benediktsson eru hér komin, en enn þá vantar hina. Það voru þau sem óskuðu eftir þessum fundi. Ég hefði þess vegna talið að þau þyrftu að vera hér og mér finnst ofsalega leiðinlegt að vera alltaf að koma upp og biðja um það sama. Þetta hlýtur að vera augljóst. Það er mál í gangi sem þú hefur ekki tekið þátt í þrátt fyrir að það hafi ítrekað verið óskað eftir því. Þú kemur til þingsins, vekur væntingar hjá öðrum þingmönnum um það að þú sért loksins kominn til þess að taka þátt í umræðunni, en eina sem þú gerir er að biðja um kvöldfund og svo ferðu. Hvers lags framkoma er þetta eiginlega? Ég verð að segja að ég held að forseti hæstv. verði að tala eitthvað við þessa ráðherra og ræða við þá um framkomu þeirra gagnvart þinginu. 
            

Ég vil biðja hv. þingmann að gæta réttra ávarpsorða.

Sagði ég ekki hæstv. forseti?

Þú.

Hæstv. forseti. Ég óska eftir því að hæstv. forseti ræði þessa framkomu við ráðherrana svo að það verði ekki þannig að 

Virðulegi forseti. Ég fagna því að sjá hérna hæstv. ráðherra koma inn í þingsal, ég þakka þeim kærlega fyrir að koma, sérstaklega hæstv. ráðherrum Sjálfstæðisflokksins. En ég verð að segja það að svona miðað við gang mála síðustu vikur að er það einn tiltekinn hæstv. ráðherra sem ég hefði sérstaklega gaman af því að heyra rökstuðning frá og það væri hæstv. forsætisráðherra. Ég verð eiginlega að segja það að núna þegar maður er orðinn opinber persóna þá hittir maður stundum annað frægt fólk  Ég vona því að hæstv. forsætisráðherra heiðri okkur með nærveru sinni hérna seinna í kvöld þannig að hann geti rökstutt hvers vegna hér sé um að ræða slit og hvers vegna ekki sé hægt að semja um þetta mál undir neinum kringumstæðum.

Frú forseti. Ég hef margoft komið hér og kvartað yfir því að hér fari fram umræða án aðalskúrkanna, ef svo má segja, ég biðst velvirðingar á þessu orðavali. Eins og hv. þm. Katrín Júlíusdóttir ætla ég að vitna í orð formanns Sjálfstæðisflokksins fyrir kosningar þar sem hann höfðar til þess að fólk kjósi flokkinn þrátt fyrir að hann sé á móti Evrópusambandinu og segir, með leyfi forseta: „Ég tel að það sé vel raunhæft að gera þetta á fyrri hluta kjörtímabilsins næsta. Jafnvel samhliða sveitarstjórnarkosningunum. Við verðum að sjá til, en Sjálfstæðisflokkurinn styður að fram fari þjóðaratkvæðagreiðsla um þetta mál.“ Nú sé ég að hæstv. ráðherra er búinn að setja sig á mælendaskrá. Ég bíð spennt eftir að heyra, í ljósi þessara orða, hvernig hann ætlar að skýra út fyrir því fólki sem kaus hann 

Virðulegi forseti. Hæstv. innanríkisráðherra er komin í salinn og fyrir það þakka ég. Mig langar þá að benda hæstv. forseta á að fyrir kosningar sagði hæstv. ráðherra, með leyfi forseta: „Að sjálfsögðu mun Sjálfstæðisflokkurinn standa við það að þjóðin fær að ákveða það hvort það verði gengið lengra í þessu máli. Það er þjóðarinnar en ekki einstakra stjórnmálamanna.“ Ég vona, virðulegi forseti, að hæstv. ráðherra komi hér upp á eftir og fari yfir það með okkur af hverju hún telur að rétt sé að rífa núna í handbremsuna og slíta viðræðum án aðkomu þjóðarinnar, hvað hafi breyst þarna á milli. Ég bið um það, virðulegi forseti, að hinn pólitíski ómöguleiki verði ekki dreginn upp á dekk aftur, vegna þess að ef hæstv. ráðherra dregur hann upp á dekk aftur er hún sjálf að segja að hún sé ekki fær um að standa faglega að störfum sínum innan stjórnsýslunnar. Og ég trúi því ekki að menn ætli áfram, eins og þeir hafa gert 

Frú forseti. Ég kem hér upp í seinni ræðu minni um tillögu hæstv. utanríkisráðherra um að slíta viðræðum við Evrópusambandið. Eins og kom fram í fyrri ræðu minni á dögunum þykir mér þetta arfaslök tillaga og ég rakti ástæðurnar fyrir því ágætlega þá og ætla ekki að endurtaka það. Þingsköpin hafa gefið mér kvöldfund sem ég fagna að mörgu leyti, þetta eru skemmtilegar umræður og góðar, en þau hafa ekki gefið mér þriggja tíma ræðu eins og ég óskaði mér í fyrri ræðu heldur bara nokkrar mínútur. Ég ætla því ekki að endurtaka dálitla spekúlasjón mína í fyrri ræðu um nútíðina, þ.e. annars vegar um stöðu Íslands eins og hún er í dag og stöðu og eðli Evrópusambandsins eins og það er í dag og er að mörgu leyti ágætlega rakið í skýrslu Hagfræðistofnunar. Það er erfitt að hugsa um framtíðina á þessum tímapunkti, sérstaklega í ljósi tillögunnar sem er í raun og veru lögð fram til að loka á einn möguleika í framtíðinni, þ.e. loka á þann möguleika að Ísland haldi áfram viðræðum og klári samning við Evrópusambandið. Ekki hef ég heyrt í umræðunni síðustu daga margar aðrar framtíðarsýnir. Við höfum ekki heyrt af neinum ríkum frænda sem ætlar að koma og bjarga okkur eða framtíð okkar sem olíuveldis eða annað. Við höfum rætt dálítið um hvað þarf að gera. Það þarf að losa landið úr höftum. Það þarf að greiða niður skuldir, koma á jafnvægi í ríkisrekstri og svo framvegis, en við höfum lítið rætt í raun og veru um möguleikana á því hvernig við ætlum að gera það, enda alltaf erfitt að ræða um framtíðina. Umræðan hefur verið góð. Haldnar hafa verið mjög margar góðar ræður og margar góðar samræður orðið í umræðunni. Oft hefur hugurinn leitað fram og til baka. Mér var hugsað til baka þegar ég hlustaði á svo ágæta ræðu pólitískrar systur minnar, hv. þm. Heiðu Kristínar Helgadóttur, í gær þar sem hún lýsti stöðunni eins og hún blasti við henni út frá sjónarhorni unga fólksins. Hún spurði sjálfa sig hvort hennar sem ungrar manneskju væri óskað í framtíðinni næstu 70 ár hér á landi eða ekki. Ég er örlítið eldri en hún og þau rifjuðust upp árin þegar ég var ungur og var í menntaskóla. Þá var að mörgu leyti dálítið svipað ástand og núna. Þá var kennaraverkfall í vændum, þau komu í röðum meðan ég var í framhaldsskóla, og við bjuggum við gjaldeyrishöft. Þeir sem voru nógu heppnir til þess að geta keypt sér bíla keyptu sovéskar Lödur vegna þess að Sovétríkin voru land sem keyptu af okkur síld og var til í að skipta á bílum, það var enginn gjaldeyrir til þess að versla. Þessi nostalgía setur mig í svo mikið samband við daginn í dag, en munurinn er að við búum í allt öðrum heimi í dag en við gerðum þá. Íslendingar hafa upplifað annað líf. 1985 var má segja seinni parturinn af síðasta gjaldeyrishaftatímabili Íslandssögunnar sem spannaði 70 ár, þannig að menn voru orðnir ágætlega vanir þessari stöðu. Í dag erum við á fimmta ári í gjaldeyrishöftum og erum eiginlega rétt að byrja að venjast þessu og eigum ekki alveg að venjast þessu. Heimurinn hefur líka breyst. Hann hefur minnkað eins og oft er talað um. Fréttir af Íslandi berast ekki með haustskipum í gegnum Kaupmannahöfn heldur með leifturhraða internetsins. Það er fólk út um allan heim sem þýðir úr íslensku og jafnvel tölvuforrit sem gera það án aðkomu mannshugarins. Það sem einu sinni kallaði á fulla tösku af seðlum með skipi til Íslands til þess að skipta erlendum gjaldeyri í krónur ef menn ætluðu í gjaldeyrisbrask og var meiri háttar mál fyrir fólk, gerist bara með einum takka í dag. Það gerir að verkum að fljótandi króna, smár gjaldmiðill, er í besta falli afskaplega viðkvæmt fyrirbæri. Þannig að mér finnst dálítið sorglegt að vera nostalgískur þegar kemur að því hvernig ég upplifi framtíðina. En þar stend ég í dag.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fína ræðu. Það er gaman þegar nýir vinklar eru teknir á umræðurnar. Mér hefur fundist hún vera að festast svolítið í kappræðum andstæðra póla í staðinn fyrir að fólk leyfi sér að sjá tækifæri í því að ljúka samningaviðræðum og leggja niðurstöðuna fyrir þjóðina. Þingmaðurinn talaði aðeins um unga fólkið. Ég get tekið undir margt sem hann sagði. Það vantar kannski þennan félagslega þátt í skýrsluna sem við vorum að fjalla hér um á dögunum, of mikið var horft á efnahagsmálin en margt annað vantaði. Þó kemur fram að hagur ungs fólks í mörgum Evrópusambandslöndum er ekkert sérstaklega góður. Unga fólkið er að flytja inn á foreldra sína aftur, það er atvinnuleysi, þannig að ekki er allt bjart í Evrópu frekar en verið hefur hér. Mig langar að vita hvort þingmaðurinn deilir því með mér að hafa lesið það út úr þessari skýrslu, hvort málum sé þannig háttað. Mig langar að velta því upp með þingmanninum af því að mér finnst óábyrgt að fallast á þessa tillögu ríkisstjórnarinnar. Mér finnst það ekki virðingarvert að draga umsóknina til baka með þessum hætti. Ég veit ekki hvað veldur því að ríkisstjórnin þorir ekki að takast á við að leggja málið í dóm þjóðarinnar. Telur hv. þingmaður að hagur ungs fólks í Evrópu sé betri eða verri en hér á landi og að hagur ungs fólks hér heima batni við að ganga í Evrópusambandið?

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir góða fyrirspurn. Ég hlýt að upplifa það þannig að það að loka á möguleika, hverjir sem þeir í raun og veru eru, minnki möguleika unga fólksins til langs tíma. Ungt fólk á framtíðina fyrir sér og því er mikilvægt að fyrir framan það séu eins margir möguleikar og hægt er. Þingmaðurinn spurði ágætra spurninga um stöðu ungs fólks í Evrópu. Við vitum að í mörgum löndum Evrópu hefur verið mjög erfitt ástand. Þetta vantar vissulega, ég tek undir það, í skýrslu Hagfræðistofnunar. Það vantar marga pósta, félagslega o.s.frv., í skýrsluna. Við vitum að ástandið í löndum Evrópu er mjög misjafnt, en mörg þeirra eiga það sameiginlegt að aldurshópurinn 18–25 ára, það fer eftir því hvernig mælingar eru gerðar, stríðir við erfiðari aðstæður og hærra atvinnuleysi en almennt er. Í mjög mörgum löndum Evrópu, reyndar Norður-Ameríku líka, er atvinnuleysi þessa aldurshóps um það bil helmingi hærra en hjá öðrum. Þetta á þó ekki við um öll lönd. Í löndum Skandinavíu, og í Þýskalandi til dæmis, er atvinnuleysi þessa hóps ekki svo hátt. Það er að hluta til rakið til þess að menntakerfið í þeim löndum er tengdara atvinnulífinu. Við höfum hins vegar eftir hrun hér á Íslandi séð það sama trend, í raun í fyrsta skipti síðan mælingar hófust, með unga fólkið hér. Eftir hrun býr unga fólkið á Íslandi við miklu hærra atvinnuleysi en aðrir 

Frú forseti. Ég þakka þingmanninum svarið. Ég get svo sem tekið undir það sem hann sagði. Þegar við horfum yfir til þessara landa viljum við vissulega ekki loka neinum möguleikum, það er mín tillaga í þessari umræðu að gera það ekki. Eins og hv. þingmaður kom inn á í ræðu sinni um efnahagsmálin liggja ekki fyrir neinar formlegar tillögur um gjaldmiðilsmálin eða annað, þannig að ég tel að nú sé ekki rétti tíminn til að setja þetta strik yfir eins og hæstv. utanríkisráðherra leggur hér til og ríkisstjórn hans. Við sem höfum haft efasemdir um aðildina að Evrópusambandinu höfum nefnt þessa miðstýringu, það að missa tökin eða yfirráðin yfir því sem snýr að okkur beint. Mig langar að spyrja þingmanninn hvort hann telji að miðstýring eigi eftir að aukast í Evrópusambandinu og hvernig hann sjái það fyrir sér að okkar hagur yrði ef svo væri. Það er kannski það sem maður óttast mest. Eins og við höfum rætt hér höfum við misst ákveðið vald nú þegar gegnum EES-samninginn og fleiri samninga sem við erum skuldbundin af. Þess vegna vill maður kannski stíga niður fæti og sjá hvað er í boði. Ég hef talað fyrir því að við fáum samning sem við getum tekið afstöðu til í staðinn fyrir að fílósófera mikið um hvað gæti gerst og hvað ef eitthvað gerðist. Mig langar að spyrja þingmanninn um miðstýringuna 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurninguna sem aftur er mjög góð. Ég vil meina að valdaafsal okkar Íslendinga til Evrópu hvorki hefjist né ljúki við það að við göngum í Evrópusambandið eða inn í EES-samkomulagið. Í raun og veru hefst ákveðið valdaafsal okkar um leið og við verðum háð milliríkjaviðskiptum og samskiptum við önnur lönd. Íslenskt atvinnulíf, lífsstíll íslenskra fjölskyldna o.s.frv., er háð góðum og greiðum samskiptum við útlönd. Við sækjum þangað menntun, áhrif, hugmyndir, stundum viðskipti og öðlumst auð og grundvöll þessa lífsstíls okkar í gegnum það. Það er auðvitað valdaafsal. Ef ég get ekki keypt Nokia-stígvélin, sem eru eini skóbúnaður sem ég get hugsað mér, vegna þess að þau eru ekki flutt inn, þar sem við eigum ekki í viðskiptum við Finnland, er ég háður viðskiptum við Finnland. Heimurinn er alltaf að verða flóknari og flóknari. Það er ekki bara tæknin sem gerir heiminn flóknari heldur líka meiri og aukin samskipti. Eins og ég sagði í ræðu minni áðan er heimurinn að verða minni og minni og samskiptin meiri. Á móti kemur að það er líka tilhneiging til miðstýringar, en á sama tíma er tilhneiging til valddreifingar. Á sama tíma og öll Nokia-stígvél eru geymd í einu vöruhúsi einhvers staðar í Finnlandi eru þau ekki lengur bara seld í 10 búðum í Helsinki, heldur er hver einasti íbúi Helsinki kominn með, í gegnum tölvuna sína, sína prívatbúð til að panta sér Nokia-stígvél. Þannig að ég held að þessi 

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum ræðuna. Hann orðaði það þannig að það væri nostalgía í hans framtíðarsýn og þá skildi ég hann þannig að nostalgían liggi í því hvernig það var hér áður fyrr þegar menn vildu kaupa sér bíla en gátu bara keypt Lödu vegna ákveðinna viðskipta við Sovétríkin. Ég man enn þá lengra. Ég man þegar það var sjómannagjaldeyrir, námsmannagjaldeyrir og ferðamannagjaldeyrir. Mér finnst við jafnvel vera að koma inn í það núna. Það er ekki bara hætta á að við lokum landinu, heldur erum við komin inn í það. Við erum með tvöfalt gengi, að minnsta kosti; aflandsgengi og opinbert gengi. Við erum með tvær krónur; krónuna og verðtryggða krónu. Ef við horfum til framtíðarinnar er þetta það sem við ætlum að bjóða barnabörnunum eða barnabarnabörnunum upp á? Að þau búi í þjóðfélagi þar sem eru þrjú gengi, námsmannagjaldeyrir, ferðamannagjaldeyrir og þar fram eftir götunum? Áhyggjur mínar felast í því að ég er hrædd um að unga fólkið fari, jafnvel þótt aðstæður í Evrópu séu ekki jafn góðar og þær voru kannski fyrir tíu, fimmtán árum, þær eru misjafnar eftir löndum eins og hér hefur komið fram. Ég hef áhyggjur af því að unga fólkið okkar hérna fari. 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða fyrirspurn og skemmtilegar hugrenningar. Ég deili áhyggjum þingmannsins um að unga fólkið fari. Ég tel að við höfum þá þekkingu á heiminum og getu að við látum ekki endilega bjóða okkur upp á það sem við létum bjóða okkur upp á fyrir 30, 40 árum af því við vissum ekki betur eða kunnum ekki betur. Þegar ég horfi til framtíðarinnar með nostalgíu er það alls ekki notaleg tilhugsun, þvert á móti. Ég upplifði níunda áratuginn og tónlist níunda áratugarins á sínum tíma og var nú ekki hrifnari en svo að mér líður ekkert sérstaklega vel að sjá þann sama veruleika og þá sömu tónlist koma aftur. Það er eiginlega óhugguleg tilhugsun. Ástæðan fyrir því að ég tala um nostalgíu þegar ég horfi til framtíðarinnar er vegna þess að það er svo margt sammerkt í stöðunni þá og nú og við höfum ekki fengið nein rök fyrir því eða nein loforð um að staðan sé að breytast í náinni framtíð. Ég er viss um að langafa mínum fannst allt í lagi að detta í gjaldeyrishöft á árunum upp úr 1920, hann gæti örugglega bjargað sínum viðskiptum í einhver ár, en ég er viss um að hann hafi verið orðinn dálítið leiður á þeim 30 árum seinna þegar hann lést. Þannig að ég hef áhyggjur af framtíðinni. Munurinn á árinu núna og því þegar ég var í menntaskóla er kannski sá að unga fólkið kemst til útlanda, það getur búið í útlöndum, það getur talað við mömmu á Skype, hvort sem það býr í Kópavoginum eða í Peking. Það getur meira að segja flett upp á netinu hvert það á að fara.

Virðulegi forseti. Ég hef orðið vör við það hjá sumum af samþingmönnum mínum, sérstaklega þeim sem koma af landsbyggðinni og eru ekki hlynntir því að við göngum í Evrópusambandið, þó að þeir séu sammála mér í því að ekki eigi að slíta viðræðunum heldur eigi að sjá samning, að þetta fólk segir gjarnan að það þekki af eigin raun vegna þess að það býr úti á landi hvað sé langt að sækja til Reykjavíkurvaldsins. Það sé svo langt að sækja peninga og áhrif og annað til Reykjavíkurvaldsins og þess vegna beri það kvíðboga fyrir því eða sjái hætturnar á því að valdið færist að svo miklu leyti til Brussel og yrði þess vegna enn lengra frá því en er nú. Mig langar til að hv. þingmaður velti þessu aðeins fyrir sér, hvort hann telji að þessi hætta sé raunveruleg, kannski sérstaklega með tilliti til nálægðarreglunnar sem kölluð er sem gildir í Evrópusambandinu. Hún er um að færa eigi valdið eins nálægt fólkinu og mögulegt er. Það kemur reyndar fram í tillögum stjórnlagaráðs. Þegar það lagði til að atkvæði allra landsmanna vægju jafnt, færði það líka inn í stjórnarskrárdrögin nálægðarregluna, um að 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir að brydda upp á nálægðarreglunni sem er ein uppáhaldsregla þess sem hér stendur, fyrrverandi sveitarstjórnarmannsins. Nálægðarregla er afskaplega mikilvæg, þ.e. reglan um að ákvörðun eigi að taka og vald eigi að geyma eins nálægt þeim sem hún hefur áhrif á. Þessi regla sem er fest í sessi í Lissabonsáttmálanum í Evrópu er grundvöllur t.d. að byggðastefnu og félagsmálastefnu Evrópu. Þarna held ég að við hér á Íslandi getum lært heilmikið af að sumu leyti vegna þess að við höfum dálítið, kannski að hluta til af því við erum lítið samfélag og með litla getu, hneigst til þess að búa til miðlægt vald. Af því að stofnanir okkar eru svo litlar spörum við með því að sameina þær í eina og það þýðir náttúrlega að við fáum bara eina tegund af ákvörðun tekna af einni tegund af fólki sem yfirleitt endar í Reykjavík. Mér finnst því nálægðarreglan mjög mikilvæg. Ég held að þarna geti Ísland að mörgu leyti grætt á því að vinna eftir aðferðum Evrópusambandsins, bæði vegna þess að ákveðin svæði Íslands mundu njóta sín betur eða hafa meira vald yfir sjálfu sér, en eins vegna þess að Ísland sem lítið jaðarsvæði í Evrópu hefði að mörgu leyti mjög mikið vald yfir sjálfu sér. Að því sögðu og með miklum efasemdum þess sem hér stendur almennt gagnvart valdi, er vald líka mjög að breytast í heiminum í dag. Einstaklingarnir búa yfir miklu af valdi sem áður bjó hjá stjórnvöldum. Sama má segja um fyrirtæki, 

Frú forseti. Sú tillaga sem hér liggur fyrir þinginu er í samræmi við stjórnarsáttmálann og stefnu stjórnarflokkanna beggja um að það þjóni hagsmunum okkar Íslendinga best að staðsetja okkur utan Evrópusambandsins og byggja samstarf okkar við Evrópuríkin á samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Ríkisstjórnin hlaut að þurfa að taka afstöðu til þess með hvaða hætti ætti að bregðast við þeirri stöðu sem síðasta ríkisstjórn skildi eftir sig, þ.e. að hafa sett af stað aðildarviðræður en ekki náð að ljúka þeim á kjörtímabilinu þrátt fyrir góðan vilja annars stjórnarflokksins. Það er ástæða til að rifja hér upp, í tilefni af ítrekuðum ummælum um áhuga ýmissa þingmanna í stjórnarandstöðu á því að leita þjóðarviljans í þessu máli, að þegar aðildarumsóknin var send inn til Evrópusambandsins á árinu 2009 mældist í skoðanakönnunum mjög ríkur vilji meðal þjóðarinnar til að fá að segja álit sitt á þeirri ráðagerð. En það var þannig á þeim tíma að 76,3% þjóðarinnar höfðu áhuga á því að fá að greiða atkvæði um það hvort senda ætti inn viðkomandi aðildarumsókn. Því var hafnað hér af meiri hluta þingsins. Við höfum síðan í millitíðinni og reyndar síðast í dag fengið fregnir af því hvernig það atvikaðist í stjórnarsamstarfinu á þeim tíma að sú niðurstaða var fengin, en það eru mjög skrautlegar lýsingar. Ég bendi mönnum á að lesa skrif fyrrverandi ráðherra úr þeirri ríkisstjórn, Jóns Bjarnasonar, eins og þau birtast í dag.  
             Ég heyri mikið líf í þingsal …  
             Ef ég mætti halda áfram, frú forseti, get ég ekki annað en bent á þá staðreynd að það var á árinu 2009 sem margir þeirra sem hér hafa tekið til máls og lýst miklum áhuga á að leita til þjóðarinnar með þetta álitamál höfnuðu því að leita til þjóðarinnar þegar svona ríkur vilji var til þess. Meira en þrír af hverjum fjórum Íslendingum vildu fá málið til þjóðaratkvæðagreiðslu, en því var hafnað. Ég verð líka að benda á að fjölmörg tækifæri gáfust á síðasta kjörtímabili til að leita til þjóðarinnar með hin ýmsu mál, eins og Icesave-samningana, en það var ekki nóg með að margir hinna sömu hafi hafnað því hér í þingsal heldur endaði það allt saman á því að forusta ríkisstjórnar þess tíma hvatti fólk beinlínis til að mæta ekki á kjörstað. Það gekk svo langt á því kjörtímabili. Þessu þurfti ég bara að koma að og ætla ekki að eyða frekari tíma í það. Þetta man fólk. 
             Síðan varðandi helstu ástæður þess að aðildarumsóknin getur ekki verið virk og ríkisstjórnin leggur til að hún sé dregin til baka. Í fyrsta lagi er það stefna ríkisstjórnarinnar að halda sig utan Evrópusambandsins. Þess vegna getur ríkisstjórnin ekki haft það á stefnuskrá sinni að klára aðildarviðræður, það er ómögulegt. Það er ekki hægt. Ég heyri menn hrista hausinn yfir því, fussa og sveia … 

Forseti vill biðja hv. þingmenn að virða það að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra er í stólnum.

Það er eiginlega ótrúlegt að hlusta á þá sem báru ábyrgð á aðildarviðræðunum hér síðustu fjögur árin hrista hausinn, hlusta á þetta fólk býsnast yfir því að það þurfi að vera til staðar pólitískur stuðningur á þingi og í ríkisstjórn við að ljúka aðildarviðræðunum. Ég veit auðvitað að þetta fólk veit miklu betur en að tala svona. Það er hins vegar allt annað mál en það hvort menn treysta sér til að fylgja niðurstöðu í þjóðaratkvæðagreiðslu hafi hún farið fram. Nú hefur engin slík þjóðaratkvæðagreiðsla farið fram og menn spyrja: Hvers vegna efnir þessi ríkisstjórn ekki til þjóðaratkvæðagreiðslu um málið? Og sannarlega var talað um það hér bæði fyrir kosningar, í tengslum við ríkisstjórnarmyndunina og eftir hana. Það kemur enn til álita að gera það. Það liggur í þeim orðum að málið komi til skoðunar í nefnd. Það er enginn sérstakur ásetningur þessarar ríkisstjórnar að halda málinu frá þjóðinni en það er hins vegar hluti af þingsályktunartillögunni að við vissar aðstæður sé rétt að leita til þjóðarinnar. Svo vil ég gera mjög skýran greinarmun á tvennu, annars vegar því að bera það mál undir þjóðina sem hér er til umræðu í þinginu, að draga aðildarumsóknina til baka, og hins vegar því að spyrja þjóðina hvort nú sé ekki góður tími til að ljúka aðildarviðræðunum. Þetta eru tveir ólíkir hlutir. Það er á dagskrá þingsins núna að draga aðildarumsóknina til baka. Mér finnst að í nefndinni eigi að ræða hvort bera eigi þá spurningu undir þjóðina og þá kröfu sem upp er komin í þjóðfélaginu í tilefni þessa máls. Það finnst mér að eigi að vera verkefni utanríkismálanefndar. Ég er hins vegar ekki sammála því sem margir telja að sé skynsamlegt að gera núna, að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu um hluti sem ríkisstjórnin hefur ekki á dagskrá. Það er allt annað mál. Það er allt annars eðlis að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu af þeim toga og í því liggur munurinn að þá værum við annars vegar að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu að frumkvæði þjóðarinnar þar sem þjóðin kallar eftir því að eitthvert mál sé sett á dagskrá sem ekki er verið að ræða og enginn meiri hluti er fyrir á þinginu, og svo því sem við þekkjum á síðari árum þar sem ákvarðanir þingsins ganga til staðfestingar þjóðarinnar, eins og menn muna á síðasta kjörtímabili að gerðist á grundvelli 26. gr. stjórnarskrárinnar. Á þessu tvennu er grundvallarmunur og þegar menn vísa í orð mín og segja mig hafa lofað því að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu um eitthvað sem við höfum ekki ætlað að gera eru menn einfaldlega að oftúlka orð mín.  Nú kunna hv. þingmenn að vilja blanda þessu tvennu saman og segja þetta vera útúrsnúninga og eitthvað flókið. En þetta er meðal þeirra grundvallaratriða sem verið var að ræða í stjórnlagaráði og tengist þeim breytingum á stjórnarskránni sem við höfum verið að fjalla um á undanförnum árum. Þessu tvennu verður ekki blandað saman og sagt vera einn og sama hlutinn. Það bara er ekki þannig. En við erum að ljúka hér á næstu dögum væntanlega, kannski í nótt eða á morgun, á næstu dögum, fyrri umr. um þessa þingsályktunartillögu og það er augljóst að hún þarf að fá vandlega skoðun í nefnd. Þar hljóta að koma til skoðunar þær hugmyndir sem komið hafa fram og ég tek eftir því að sumir þingflokkar á Alþingi tefla fram hugmyndum um að setja aðildarviðræðurnar í frost. Ég lít þannig á að þeir sem leggja til formlegt viðræðuhlé geri sér þá grein fyrir því að það er óraunhæft að ríkisstjórn sem ekki hefur áhuga á því að bera ábyrgð á inngöngu Íslands í Evrópusambandið og aðlögun á íslenskum lögum að regluverki Evrópusambandsins, ljúki viðræðunum. Ég lít þannig á að menn geri sér grein fyrir þessu og ég fagna því.  Síðan eru uppi hugmyndir um að ganga núna strax til þjóðaratkvæðagreiðslu samhliða sveitarstjórnarkosningunum. Það tel ég ekki raunhæft að gera, sérstaklega ekki á þeim forsendum og með þær spurningar undir sem lagt hefur verið til. Mest af öllu furða ég mig á því að þeir sem báru ábyrgð á viðræðunum hér síðustu fjögur árin skuli ekki þrátt fyrir allan hamaganginn, 

Virðulegi forseti. Það er rétt hjá hæstv. ráðherra að það þarf að vera fyrir hendi bæði þingvilji og þjóðarvilji. En þingviljinn getur falist í því að virða þjóðarviljann og það er ekkert ómálefnalegra en hver annar þingvilji. Hæstv. fjármálaráðherra sagði 24. apríl þegar ómöguleikinn mikli blasti við, aðspurður hvað það þýddi ef hann myndaði stjórn með Framsóknarflokknum: Við höfum haft það sem hluta af okkar stefnu að opna fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu til að útkljá þetta mál og við munum standa við það. Að bera þessa slitatillögu undir þjóðina, tillögu sem hvergi var orðuð fyrir kosningar, ekki af einum einasta forustumanni Sjálfstæðisflokksins, möguleikann á slitum, er ekki að útkljá þetta mál. Þá getum við sem hægast lent í sömu aðstöðu og framsóknarmenn lentu í á hinu fræga flokksþingi sínu 2011 þegar þeir felldu tillögu um að halda áfram og felldu tillögu um að hætta við. Það er ekki góð staða fyrir íslenska þjóð. Þetta mál verður ekki útkljáð nema með frjálsri atkvæðagreiðslu, en ekki 

Frú forseti. Það er reyndar ekki rétt að ég hafi ekki tjáð mig með þeim hætti að við í Sjálfstæðisflokknum vildum halda okkur utan Evrópusambandsins og að til greina kæmi að draga aðildarumsóknina til baka. Það gerði ég áður en þetta tilvitnaða viðtal átti sér þannig að ég hef orðað þá hugsun áður. Hér skiptir miklu að svara því hvort þær aðstæður geti ekki skapast að ríkisstjórn hyggist fara að þjóðarviljanum eins og hann birtist í þjóðaratkvæðagreiðslu. Að sjálfsögðu geta þær aðstæður skapast að ríkisstjórn taki ákvörðun um að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu, setja mál á dagskrá og fylgja síðan eftir niðurstöðu í slíkri þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er einmitt um þetta sem við eigum eftir að ræða í tengslum við breytingar á stjórnarskránni, hvernig við getum tryggt slíkan rétt inn í stjórnarskrána og haldið utan um framkvæmd slíkra hluta. En það er útúrsnúningur að halda því fram að með því að benda á þessa vankanta sem ég hef gert hér að umræðuefni sé ég þeirrar skoðunar að það sé bara í góðu lagi að  Við verðum að geta tekið 

Virðulegi forseti. Vandinn við þá tillögu sem hér er til umræðu er að hún er ótæk. Það felst ekkert hagsmunamat í henni. Sjálfstæðisflokkurinn hefur áratugum saman lagt upp úr hagsmunamati í þessum málum, það var beinlínis ekki farið fram á það við Hagfræðistofnun Háskóla Íslands af ríkisstjórninni að fram færi hagsmunamat þannig að hún er ekki boðlegur grundvöllur ákvörðunar í þessu máli. Ég spyr því hæstv. ráðherra: Er ekki hægt að finna samstöðuleið með því að taka þessa órökstuddu hótun sem felst í þessari tillögu út af borðinu og við setjumst yfir það að finna farveg fyrir það hvernig við getum reynt að auka sáttina í samfélaginu um þetta mál, um leiðina áfram, halda valkostum opnum eins og atvinnulífið kallar eftir og allir aðilar vinnumarkaðarins og feta okkur leiðina áfram í friði og sátt? Þess vegna er ég alveg til í að ræða við hæstv. ráðherra áfram um hugmyndina um hvernig og hvenær nákvæmlega þjóðin komi að málum í framhaldinu. Mér finnst hann mæla margt af viti þar. En er ekki fyrsta skrefið að taka þessa órökstuddu hótun 

Frú forseti. Það er nú mikið lagt upp úr því að fram fari hagsmunamat til að geta tekið ákvörðun í þessu máli, en ekkert hagsmunamat fór fram árið 2009 þegar umsóknin var lögð fram. Þó vil ég halda því fram að þá sé tekin mun stærri ákvörðun, að ganga í Evrópusambandið frekar en að viðhalda óbreyttu ástandi. Tillagan sem nú liggur fyrir þinginu gengur í raun og veru út á það að viðhalda óbreyttu ástandi í utanríkismálum, þ.e. byggja áfram á samningnum um EES eins og við höfum gert undanfarin ár. En að sjálfsögðu byggir tillagan á hagsmunamati. Það hagsmunamat hefur farið fram ár eftir ár í mörg ár, m.a. allan þann tíma sem við höfum framfylgt EES-samningnum og það hagsmunamat hefur birst í ýmsum skýrslum sem kynntar hafa verið fyrir þinginu. Svo hafa flokkarnir hver fyrir sig gert sitt eigið hagsmunamat og komist að niðurstöðu um þessi mál. Þess vegna er ekki hægt að halda því fram að umræðan hér byggist ekki á neins konar hagsmunamati. Auðvitað hefur það hagsmunamat farið fram alveg eins og Samfylkingin byggir afstöðu sína í málinu 

Virðulegi forseti. Fyrst vil ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að taka þátt í umræðunni, og ég meina það, mér finnst það mjög jákvætt. Í öðru lagi vil ég minna hæstv. ráðherra á að ég var ekki hér á seinasta kjörtímabili, ég var ekki í seinustu ríkisstjórn og ber ekki ábyrgð á nokkurn sköpuðum hlut sem þar fór fram. Í þriðja lagi vil ég segja hæstv. ráðherra að ég var mjög hlynntur þeirri breytingartillögu sem hann lagði fram og greidd voru atkvæði um 16. júlí 2009 og ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að leggja hana fram. Ég vildi óska þess að hún hefði verið samþykkt á sínum tíma. Ég vil hins vegar spyrja hæstv. ráðherra eins. Það eru ein rök sem ég hef heyrt fyrir því að slíta viðræðunum frekar en að gera hlé. Rökin eru þau að í viðtali hafi komið fram að klukkan tifaði. Nú hefur komið fram eftir formlegum leiðum að við getum alveg eins gert hlé fyrir Evrópusambandinu. Hvers vegna getum við ekki gert hlé á þessum viðræðum frekar en að slíta?

Frú forseti. Það eru reyndar fjölmörg rök fyrir því af hverju við ættum að afturkalla aðildarumsóknina að þessu sinni. Fyrst og fremst er það þannig að á þinginu er ekki meirihlutavilji fyrir því að ganga í Evrópusambandið. Ég hef ekki séð eina einustu könnun frá því að fyrstu kannanir voru gerðar um þessi mál sem sýna fram á að meiri hluti landsmanna vilji ganga í Evrópusambandið. Ég tel að ástandið í viðræðum við Evrópusambandið eigi að endurspegla fyrst og fremst þetta tvennt, þ.e. vilja ríkisstjórnar, stjórnvalda á Íslandi á hverjum tíma, meiri hluta þings og síðan meirihlutavilja þjóðarinnar eins og hann birtist okkur meðal annars í kosningum og eftir atvikum í skoðanakönnunum. En þá kemur sú staðreynd inn í myndina að mjög margir eru hlynntir viðræðum, jafnvel þótt þeir séu á sama tíma andvígir inngöngu í Evrópusambandið. Mín skoðun er sú að við stöndum á mjög merkilegum tímamótum í framkvæmd lýðræðis á Íslandi eftir atburði síðustu tíu ára. Ég hef mjög ríkan og djúpan skilning á því 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið, en ég heyrði samt ekki nein sérstök rök. Það er ekki meirihlutavilji á þinginu núna fyrir því að ganga í ESB, ég sé ekki hvernig það eru rök fyrir því að slíta viðræðunum frekar en einfaldlega að gera hlé. Þannig getum við séð til á næsta kjörtímabili eða jafnvel þarnæsta hvort sá vilji myndist. Við vitum ekki hvernig Evrópusambandið á eftir að þróast, við sjáum það ekki nákvæmlega fyrir hvernig Ísland á eftir að þróast, við vitum ekki hvað gerist í næstu kosningum. Það er bara þannig og þess vegna skil ég ekki hvernig þessi rök eiga að styðja það að nú beri að slíta frekar en einfaldlega að gera hlé. Ég skil ekki hvers vegna ekki er hægt að koma pínupons til móts við fólk, burt séð frá spurningunni um þjóðaratkvæðagreiðslu sem ég ætti reyndar sem pírati að vera að spyrja um. En meirihlutavilji þjóðarinnar er mjög skýr, það er gnægð undirskrifta, það er nóg af mótmælum dag eftir dag. Þjóðarviljinn er skýr um að halda áfram viðræðum eða í það minnsta að greiða atkvæði um það. Mér finnst einhvern veginn 

Frú forseti. Ég hvet hv. þingmann til að rifja upp það sem segir á bls. 146 og 147 í skýrslu utanríkisráðherra um aðildarviðræður við Evrópusambandið og velta fyrir sér hvað væri í raun og veru verið að eyðileggja ef aðildarumsóknin yrði dregin til baka. Þar segir skýrum orðum og stöfum að í sjálfu sér hafi ekkert gerst í viðræðuferlinu annað en að það hafi verið staðfest að á þeim sviðum þar sem við erum nú þegar þátttakendur, í innri markaðnum, fullnægjum við skilyrðum þess að aðlaga regluverk okkar að Evrópusambandinu. Á öðrum þeim sviðum þar sem Ísland er ekki nú þegar þátttakandi í Evrópusamstarfinu hefur óskaplega lítið gerst. Jafnvel þótt aðildarumsóknin yrði dregin til baka er ekkert sem kemur í veg fyrir að ný umsókn yrði lögð fram innan fárra ára og ég er alveg sannfærður um að væri til þess ríkur vilji hér á þingi og meðal þjóðarinnar yrði því alveg sérstaklega vel tekið af Evrópusambandinu. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að taka þátt í þessu fundarhaldi með okkur hér. Tillagan kom fram eða var dreift 21. febrúar og mönnum varð eiginlega strax á mánudeginum ljóst hversu mikið höggið var, þ.e. hversu mikill alvarleiki var á ferðinni. Strax þann dag sagði hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson að til greina kæmi að styðja málamiðlunartillögu VG. Hæstv. ráðherra segir að ýmislegt megi læra, átökin hafi verið meiri en æskilegt hafi verið o.s.frv. og hann vilji skoða með hvaða hætti þjóðin geti verið þátttakandi í ákvörðuninni en vísar til þess að hann vilji að stjórnarflokkarnir fari yfir stöðuna. Loks segir hann að honum finnist eðlilegt að vinna að stórum málum í sem bestri sátt. Mig langar til að spyrja hvað hafi síðan gerst, bæði í samtölum við Framsóknarflokkinn en ekki síst í samtölum innan Sjálfstæðisflokksins.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að rifja upp þessa atburðarás. Í stuttu máli er svarið við spurningunni það að við erum enn í þessum sporum. Mín sýn hefur verið sú að sú vinna þyrfti að fara fram í utanríkismálanefnd, að þar ætti að fara yfir þau sjónarmið sem komið hafa fram. Ég skal segja alveg eins og er að það kom mér á óvart hversu hörð viðbrögðin urðu við tillögu utanríkisráðherra og ríkisstjórnarinnar sem ég studdi hér. Það kom mér á óvart hversu sterkt ákallið er um aðkomu þjóðarinnar að ákvörðun í þessum efnum. Þar vísa ég í fyrsta lagi til niðurstöðu síðustu þingkosninga, ég vísa til skoðanakannana sem sýna til dæmis að um 90% flokksmanna í Sjálfstæðisflokknum hafa verið andvígir inngöngu í Evrópusambandið. Ég vísa til þess að meiri hluti landsmanna hefur aldrei á nokkrum tímapunkti viljað ganga í Evrópusambandið o.s.frv. Það hefur komið mér á óvart hversu mikil viðbrögð hafa verið í þjóðfélaginu, 

Virðulegi forseti. Í umræddu fréttaviðtali koma fram ákveðin fyrirheit hjá hæstv. ráðherra þar sem hann segir að hann vilji að stjórnarflokkarnir fari yfir spurninguna um hvort til greina komi að fram fari þjóðaratkvæðagreiðsla um slitin. Ég spyr hvort stjórnarflokkarnir hafi farið yfir það saman af því að það skiptir máli varðandi þá stefnu sem lögð verður til grundvallar í nefndinni. Síðan vil ég spyrja hæstv. ráðherra, af því að hann segir að við séum enn í þeim sporum og við vorum 21. febrúar, og það er svolítið sama tilfinning og ég hef, því miður, þó að liðnir séu tíu dagar eða hartnær hálfur mánuður: Telur hann að sáttatillaga Vinstri grænna geti, rétt eins og ýmsir þingmenn Sjálfstæðisflokksins og stjórnarflokkanna hafa nefnt í andsvörum o.s.frv., verið grundvöllur einhvers konar niðurstöðu eða einhvers konar leiðar út úr þessu öngstræti?

Frú forseti. Ég hef ekki skipt um skoðun hvað það snertir, ég teldi hreinlegast og í bestu samræmi við stöðuna í þinginu og í ríkisstjórninni eftir síðustu kosningar að aðildarumsóknin yrði dregin til baka. Er það góð sáttaniðurstaða að setja málið í formlegt viðræðuhlé? Ég skal ekkert útiloka það fyrir fram, mér finnst ekki rétt að gera það vegna þess að ég er nú að meina það sem ég hef ítrekað sagt hér í kvöld, að mér finnist að allar þessar hugmyndir eigi að skoðast í nefnd. Sá galli er á þeirri leið að eftir því sem árin líða úreldist allt það sem þegar hefur verið gert. Öll sú vinna súrnar sem þegar hefur átt sér stað. Þegar upp er staðið hefur það í sjálfu sér enga sérstaka þýðingu að hafa verið í viðræðuhléi í átta, tíu, tólf, sextán, tuttugu ár. Það hefur ekki aðra þýðingu en þá að menn þurfa að hefja allt ferlið upp á nýtt. Það er það sem er að fara að gerast.

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra hefur talað mikið um að hann leiti fyrirmynda að ómöguleika sínum hjá síðustu ríkisstjórn. Hann vísar til þess að þær hafi til dæmis birst í því að um áramótin 2011/2012 fóru ráðherrar úr þeirri ríkisstjórn og vill hæstv. ráðherra rekja það til ómöguleikans sem hann hefur talað um áður. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra, af því að hann segir að verið sé að oftúlka orð hans í aðdraganda kosninga: Hvernig á þá að skilja eftirfarandi setningu á bls. 5 í stefnuskrá Sjálfstæðisflokksins fyrir kosningarnar 2013, með leyfi forseta: „… þjóðin tekur ákvörðun um aðildarviðræður við ESB í þjóðaratkvæðagreiðslu á kjörtímabilinu.“ Það er ekki hægt að oftúlka þetta eða afbaka eða nokkurn skapaðan hlut, þetta er skýrt. Sjálfstæðisflokkurinn fór inn í kosningar með þetta loforð. Þá vissi hann um ómöguleikann, hann vissi um allt það sem hæstv. ráðherra hefur notað sem átyllur og tylliástæður fyrir því að koma fram með slitatillöguna. 

Frú forseti. Fyrir árið 2009 mátti alveg spyrja sig: Hvernig ætli það mundi ganga hjá okkur Íslendingum að efna til viðræðna við Evrópusambandið um aðild að Evrópusambandinu og kannski sérstaklega jafnvel þótt ekki væri skýr meiri hluti fyrir inngöngu í Evrópusambandið á Alþingi? Fyrir árið 2009 var það ágætlega gild spurning í íslenskum stjórnmálum. Á árinu 2014 finnst mér hún hins vegar hafa misst gildi sitt vegna þess að í millitíðinni höfum við fengið mjög skýr svör við spurningunni. Við eigum að draga lærdóm af þeirri reynslu sem við höfum öðlast í millitíðinni og við eigum að byggja á þeirri reynslu þegar við tökum ákvarðanir um framhaldið. Þegar spurt er um þá tilteknu þjóðaratkvæðagreiðslu sem hv. þingmaður les hér upp úr kosningastefnu sinni 

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra vill ekki svara spurningunum að þessu leyti. Þá ætla ég að fá að draga fram ákveðna hluti, koma okkur út úr þessum sal og leyfa öðrum mönnum að tala. Í fréttum eftir að tillagan var lögð fram kemur fram að ákvörðun um að draga til baka aðildarumsókn Íslands að Evrópusambandinu gæti skaðað hagsmuni íslenskra fyrirtækja í alþjóðlegum rekstri, segir Hreggviður Jónsson, formaður Viðskiptaráðs. Svana Helen Björnsdóttir sem var formaður Samtaka iðnaðarins sagði: Með þeirri ákvörðun að slíta viðræðunum fer ríkisstjórnin gegn stórum hópi iðnfyrirtækja. Formaður Samtaka atvinnulífsins gagnrýnir þá ákvörðun stjórnvalda að ætla að draga til baka aðildarumsókn að Evrópusambandinu, með því sé búið að loka einum möguleika sem liggi fyrir í peningamálum og aðrar áætlanir liggi ekki fyrir. Forstjórar tveggja stórra alþjóðlegra fyrirtækja hér á landi, Marels og CCP, gagnrýna þá ákvörðun að draga til baka aðildarumsókn að Evrópusambandinu. Félag atvinnurekenda mótmælir harðlega áformum ríkisstjórnarinnar um að slíta aðildarviðræðum við ESB. Virðulegi forseti. Hvaða snilld í tillögu hæstv. ríkisstjórnar sér þetta fólk, 

Frú forseti. Ég verð að láta þess getið hér að mér þykir gaman að því þegar Samfylkingin sveiflast á milli þess að gera mikið úr því þegar Sjálfstæðisflokkurinn á ekki samleið með atvinnulífinu yfir í það að segja Sjálfstæðisflokkinn sérhagsmunagæsluflokk þegar hann á samleið með atvinnulífinu.  Í öðru lagi er allt of mikið úr því gert að verið sé að kasta frá okkur valkostum vegna þess að við höfum nóg með þá stöðu sem við erum með í dag og við eigum að vinna úr henni. Það er vel hægt og það gengur reyndar í augnablikinu bara ágætlega með atvinnuleysið á niðurleið, lága verðbólgu, ágætishagvöxt eins og menn hafa bent á í þinginu í öllum flokkum og fjárfesting er að taka við sér. Það er margt jákvætt fram undan sem við skulum ekki gera lítið úr. 

Virðulegur forseti. Hér fór ekki fram umræða um fundarstjórn forseta áðan enda var hæstv. fjármálaráðherra kominn á mælendaskrá og það greiðir fyrir störfum fundarins. Ég lýsi aftur ánægju með það að hæstv. innanríkisráðherra sé komin til fundarins og hvet hana til að fara líka á mælendaskrá og skýra viðsnúning sinn í málinu. Það mundi sömuleiðis greiða fyrir störfum fundarins. Ég auglýsi enn eftir hæstv. ráðherrum, Illuga Gunnarssyni, Ragnheiði Elínu Árnadóttur og Kristjáni Þór Júlíussyni, að þau komi hingað til starfsskyldna sinna og geri grein fyrir viðsnúningi sínum í málinu. Það er lágmarkskrafa til umræðunnar í þinginu. Það er líka ástæða til að kalla eftir því að hæstv. forsætisráðherra komi hingað. Formaður Sjálfstæðisflokksins hefur lýst því yfir að vinnan í utanríkismálanefnd eigi að snúast um það með hvaða hætti aðkoma þjóðarinnar að þessari ákvörðun geti orðið. Getur Framsóknarflokkurinn gefið út sams konar yfirlýsingu? Það er sannarlega ekki komið til móts við kröfur okkar í Samfylkingunni, en þá hefði okkur að minnsta kosti þokað áfram um eitt hænuskref í umræðunni hér og sett niður einhverjar deilur.

Frú forseti. Ég tek undir orð hv. þm. Helga Hjörvars, það var sannarlega gott að hæstv. fjármálaráðherra skyldi taka þátt í umræðunni. Ég verð þó að segja að hann valdi með mjög hraustlegum hætti að skauta verulega fram hjá eigin kosningaloforðum. Mér finnst mjög mikilvægt að hér komi fleiri hæstv. ráðherrar og skýri afstöðu sína því að miðað við orðheldnina, sem virðist lítil, er ég nánast sannfærðari en ég var áður um að þetta mál megi ekki fara til nefndar nema það sé eitthvað handfast varðandi það hvernig eigi að meðhöndla þetta. Orðheldni er forsenda trausts og ég tel það ekki til staðar í þessu máli, frú forseti.

Virðulegi forseti. Klukkan er orðin hálfellefu og umræddir ráðherrar hafa ekki látið sjá sig í þingsölum. Hæstv. innanríkisráðherra, varaformaður Sjálfstæðisflokksins, er ekki á mælendaskrá að mér vitandi. Því óska ég eftir því að annaðhvort komi ráðherrar hingað og fari yfir þessi mál með okkur eða við slítum fundi í kvöld og hittumst aftur eftir helgi samkvæmt stundatöflu okkar þingmanna eins og hún hefur verið lögð upp. Mér finnst mikilvægt að við fáum líka að vita, ef hæstv. ráðherrar koma ekki, hversu lengi hæstv. forseti ætli að halda okkur hinum hér, sem ekki óskuðum eftir þessum kvöldfundi. Ég minni á það aftur og aftur að það voru hæstv. ráðherrar sem óskuðu eftir þessum kvöldfundi, vonandi til að eiga við okkur samtal um þá tillögu sem liggur fyrir, en þeir eru ekki hér. Eigum við þá ekki að fresta fundi þangað til þeir komast til fundar við okkur hin?

Virðulegur forseti. Ég vil bara upplýsa um það, af því að ég veit ekki hvort hæstv. forseti veit af því, að hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra Ragnheiður Elín Árnadóttir er erlendis.

Virðulegi forseti. Það er svolítið hlægilegt að hæstv. ráðherra Bjarna Benediktssyni, formanni Sjálfstæðisflokksins, sé þakkað sérstaklega fyrir að koma í ræðustól. Ég tel að hann hefði átt að gera það löngu fyrr. Það er ýmislegt merkilegt sem kom fram í ræðu ráðherrans þó að mikinn herslumun vanti upp á til að hægt sé að treysta því almennilega sem hann sagði. Ég á næstu ræðu hér, ég á fimm mínútur, og það að formaður annars ríkisstjórnarflokksins hafi komið og haldið ræðu breytir nokkru um það sem ég hefði kannski viljað sagt hafa. Það er svoleiðis. Þó að ég sé fljót að hugsa og svoleiðis vil ég á þeim forsendum að hægt sé að bregðast við innleggi hans í þessari mikilvægu umræðu 

Virðulegi forseti. Það er nú kannski ástæðulaust að halda áfram lofræðu um hæstv. fjármálaráðherra fyrir að hafa komið hér og sinnt starfsskyldum sínum og haldið ræðu og fylgt úr hlaði þessari vonlausu tillögu. Munaðarleysi tillögunnar er hins vegar sífellt að verða öllum ljósara, að það skuli í alvöru þurfa að pína með töngum ráðherra ríkisstjórnarinnar til þess að tala fyrir þessari tillögu er með ólíkindum. Ég man ekki eftir því áður að lögð hafi verið fram þingsályktunartillaga eða lagafrumvarp í jafn umdeildu og stóru máli fyrir ríkisstjórn án þess að ráðherrar fylgi því úr hlaði, sérstaklega ekki ef þess er óskað. Það er umhugsunarefni hvert Sjálfstæðisflokkurinn er kominn í þessu máli að hann og ráðherrar hans treysti sér ekki til þess að standa fyrir máli sínu hér, útskýra það og eiga samtal um það við þingheim. Það er með ólíkindum og það er bara mjög mikilvægt að það sé skráð 

Hæstv. forseti. Það kom fram mjög merkileg yfirlýsing hjá hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra sem var um að þjóðin þyrfti að koma að málinu og þá væri eðlilegast að leggja fyrir tillögu, þ.e. þingsályktunartillöguna. Ég verð að biðja hæstv. forseta að gefa okkur tækifæri til þess að heyra hvort þetta sé sameiginlegt álit stjórnarflokkanna þannig að við getum rætt málið út frá því vegna þess að það gengur á tímann hjá okkur, og til að við getum fengið tækifæri til að meta þessa nýju stöðu. Þetta er þetta hænufet sem við fengum þarna. Ég held að það sé gríðarlega mikilvægt að við fáum tækifæri til þess að eiga rökræðu um þetta, eða var þetta bara eitthvert dæmi út í loftið? En af því að við eigum þó nokkuð mörg hér eftir að halda ræður og það eru tvær aðrar tillögur sem talað hefur verið um að verði kláraðar og fari til hv. utanríkisnefndar vil ég spyrja hæstv. forseta: 

Frú forseti. Miðað við þann flýti sem var á að leggja þetta mál fram er dæmalaust hversu erfitt er að fá hæstv. ráðherra úr ríkisstjórninni til að tala fyrir málinu eða útskýra af hverju þau styðja það í ljósi orða þeirra. Ég er komin hér, frú forseti, til þess að kalla enn og aftur eftir hæstv. ráðherrum, ekki síst Sjálfstæðisflokksins. Hér var áðan varaformaður Sjálfstæðisflokksins, hæstv. innanríkisráðherra Hanna Birna Kristjánsdóttir. Ég sé að hún er ekki komin á mælendaskrá. Svo við vitnum til orða hennar sagði hún, með leyfi forseta: „Fyrst og síðast snýst þetta um að Sjálfstæðisflokkurinn telur hagsmunum sinnar þjóðar ekki vera best borgið innan Evrópusambandsins. Við erum hins vegar þeirra skoðunar að vilji þjóðin það á einhverjum tímapunkti þá ber okkur að fara í þjóðaratkvæði og niðurstaðan af því, við munum virða hana.“  Það er algjörlega óeðlilegt 

Virðulegi forseti. Nú ber svo við að allir ráðherrar eru farnir úr salnum aftur. Þetta eru svona skreppitúrar sem menn eiga hingað inn í þingsal til okkar hinna. Ég verð að nefna það hér að við erum ekki að tala um að menn hafi í aðdraganda kosninga sagt eitthvað og einhver orð „fallið í hita leiksins“. Menn voru mjög staðfastir í því að segja það sama. Allir þessir ráðherrar sem vitnað hefur verið til sögðu það sama. Hvers vegna sögðu þeir það sama? Það er vegna þess að þetta var beinlínis í stefnuskrá Sjálfstæðisflokksins fyrir kosningar að haldin yrði þjóðaratkvæðagreiðsla á kjörtímabilinu hvorki meira né minna. Annaðhvort stunduðu menn vísvitandi stórfelldar blekkingar í aðdraganda kosninga, eða að hér er verið að grípa til mjög grunnra og mjög lélegra eftiráskýringa, vegna þess að það hefur enginn 

Virðulegi forseti. Ég vildi bara nefna það við hv. þingmenn stjórnarmeirihlutans að fyrst við ætlum að vera hér aðeins lengur hvet ég þá eindregið til þess að þeir taki alla vega þátt í andsvörum.

Hæstv. forseti. Áður en umræðu lýkur hefði ég viljað heyra frá stjórnarþingmönnum og ráðherrum hvað varð til þess að þessi tillaga var lögð fram. Við höfum hvergi fengið tækifæri til að ræða það eða fá viðbrögð við því. Ég held að einsdæmi sé - ég hef að vísu ekki langa reynslu á þingi en þó síðan 2007 - að lögð sé fram þingsályktunartillaga sem er með fullyrðingu um að þingmenn hafi brotið stjórnarskrána þegar þeir greiddu atkvæði í þessu tilfelli um umsókn um aðild að ESB. Síðan er hæstv. ráðherra gerður afturreka og látinn breyta tillögunni einfaldlega vegna þess að þetta var þvílík móðgun við þingið. Það vekur manni ugg um að þeir sem samþykktu að senda þessa tillögu inn hafi alls ekki lesið hana og jafnvel ekki fengið hana, því að mér skilst að hún hafi verið lögð fram með kynningu munnlega áður en hún fór svo í frekari umfjöllun. Mér finnst þetta skipta máli. Mér finnst skipta máli hvernig staðið var að þessu og fá að heyra í þeim þingmönnum 

Virðulegi forseti. Í ræðu sinni áðan kvartaði hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra yfir því að ekki væri hljóð í salnum og ekki væri nógu mikil alvara og fólk nennti auðsjáanlega ekki að hlusta á sig. En það er nú þannig, virðulegi forseti, að við í þessum sal erum bara mennsk. Það er þannig að þegar fólk er orðið þreytt og líður að kvöldi hleypur galsi í mannskapinn. Það var það sem gerðist, það hljóp svona galsi í mannskapinn. Þegar hæstv. ráðherra sagðist heyra fólk hrista hausinn fannst mér það voða fyndið, því að þá hélt ég að hann héldi að ég væri með kvarnir í hausnum. Nú er það þannig, virðulegi forseti, að korter vantar upp á að við höfum setið á fundi í tólf tíma, með hálftíma matarhlé í hádeginu og hálftíma matarhlé eða til að vera mjög nákvæmur, 40 mínútur í kvöldmatarhlé. 

Virðulegi forseti. Ég vil sérstaklega fagna því að hæstv. innanríkisráðherra er gengin í salinn vegna þess að við höfum verið að kalla eftir ræðum af hálfu forustumanna Sjálfstæðisflokksins. Mig langar að nota þetta tækifæri og segja þingheimi frá því og forseta að í vikunni var fundur um þjóðaratkvæðagreiðslur og aðkomu þjóðarinnar að ákvörðunum. Selt var inn og fullt var út úr dyrum. Þar voru prófessorar í siðfræði, stjórnmálafræði og úr fjölmiðlafræði að ræða forsendur ákvarðana. Lykilstefið var vandinn á Íslandi við það að menn væru alltaf að hugsa um form; þjóðaratkvæðagreiðslu eða að klára umræðu í þinginu, en enginn hafði áhyggjur af því hvað væri sagt í umræðum í þinginu. Fyrir liggur að ráðherrar Sjálfstæðisflokksins sögðu annað um örlög aðildarumsóknar fyrir kosningar en þessi tillaga kveður á um. Þingræðið krefst þess og lýðræðisleg umræða í landinu krefst þess að þeir komi og 

Virðulegur forseti. Fram hefur komið hjá þingflokksformanni Sjálfstæðisflokksins að hæstv. iðnaðarráðherra, Ragnheiður Elín Árnadóttir, hefur lögmæt forföll frá fundinum. Eftir stendur að hæstv. ráðherrar, Illugi Gunnarsson og Kristján Þór Júlíusson, hafa engin slík lögmæt forföll fram að færa. Ég kalla enn eftir því að þeir sinni starfsskyldum sínum, komi hingað til fundar og geri grein fyrir því hverju viðsnúningur þeirra sætir í því máli sem er á dagskrá og hvet enn hæstv. innanríkisráðherra til þess að taka þátt í umræðunni. Hún hefur haft ágætan atbeina að málum á fyrri stigum. Ráðherrar Framsóknarflokksins virðast vera ófáanlegir til þess að koma hér í hús. Við hljótum því að beina orðum okkar til hæstv. utanríkisráðherra. Hæstv. ráðherra Bjarni Benediktsson lýsti því yfir áðan að tillagan væri svo ómöguleg, sem þeir sjálfir hafa nýlega lagt fram, að utanríkismálanefnd yrði að vinna með það hvernig þjóðin gæti haft aðkomu að tillögunni. Tekur hæstv. utanríkisráðherra 

Virðulegi forseti. Ég tek viljandi eins lítinn tíma og ég mögulega get til að segja þetta: Ég hvet virkilega, í alvörunni, hæstv. þingmenn stjórnarmeirihlutans til að taka þátt í þessum umræðum. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að taka þátt hérna áðan, ég kann mjög að meta það þegar umræður verða og hvet enn og aftur hv. þingmenn til þátttöku.

Forseti. Ég kem nú í seinni ræðu mína í þessu mikla máli sem líklegast er eitt stærsta mál sem við fjöllum um á þessu þingi, stórt mál í utanríkismálum þjóðarinnar, þegar ætlunin er að loka þeim dyrum sem þó eru enn í hálfa gátt, þ.e. að við getum samið við Evrópusambandið um aðild að því og borið þann samning undir þjóðina til samþykktar eða synjunar eins og lagt var upp með í júlí 2009. Formaður Sjálfstæðisflokksins hefur loksins eftir marga daga og margar ræður kvatt sér hljóðs hér til að skýra frá afstöðu sinni til þessa máls. Því miður er hún ekki alveg skýr í mínum huga og vantar þar herslumuninn upp á að skilja hvað hann á við, ekki síst í ljósi þess að hæstv. utanríkisráðherra hefur ekki séð ástæðu til þess að koma í kjölfar starfsbróður síns í ríkisstjórninni og staðfesta að í utanríkismálanefnd eigi að vinna að því hvernig þjóðin geti komið að þeirri ákvörðun hvort haldið verði áfram með aðildarviðræður eða þeim slitið. Það er gífurlega mikið atriði að við fáum það á hreint hver afstaða ríkisstjórnarinnar er til þessa máls. Ég tel að við eigum það inni hjá ríkisstjórninni að hún segi okkur það áður en málið fer í nefnd. Tillögunni hefur verið breytt; hún er allt önnur en sú sem liggur hér frammi, sem var gerræðisleg. Virðulegi forseti. Hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra sagði að honum þætti eðlilegast að málið héldi bara áfram eins og tillagan gerir ráð fyrir. Hann hlustaði á hinn bóginn á hin miklu mótmæli sem orðið hafa út af því sem hann segir að komi honum á óvart, ekki síst segir hann vegna þess hvernig úrslit kosninganna voru. Hann hefur alla vega ekki hlustað á ræðuna sem ég hélt í fyrradag eða á hv. þm. Brynhildi Pétursdóttur sem talaði hér og fleiri sem hafa vakið athygli á því að þó að ríkisstjórnin sé með 60% þingmanna kaus bara 51% þjóðarinnar þá flokka sem mynduðu ríkisstjórn. Þess vegna er ekkert einkennilegt eða skrýtið við það þegar stjórnarflokkarnir báðir, sérstaklega þó annar, ætla að ganga á bak skýrra kosningaloforða að mikil mótmæli verði og slíkri hegðun sé andmælt. Það er náttúrlega mjög bagalegt, virðulegi forseti, að látið hafi verið líða svona langt á umræðuna án þess að þetta sjónarmið formanns Sjálfstæðisflokksins kæmi fram. Reyndar kom sama sjónarmið fram, öðruvísi orðað, í morgun hjá hæstv. heilbrigðisráðherra, öðrum varaformanni Sjálfstæðisflokksins, þegar hann lagði áherslu á að Sjálfstæðisflokkurinn hefði engin loforð svikið, enn. Það var ekki annað á honum að heyra en að það stæði ekki til. Það stæði sem sagt ekki til að slíta viðræðum við Evrópusambandið. Þetta þurfum við að fá staðfest úr ræðustól á Alþingi frá þeim ágætu mönnum sem fara með stjórn landsins og hafa einhvern 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mér finnst reyndar orðaval hv. þingmanns ekki sæmandi þegar hún talaði um gerræðislegar tillögur því að þessi tillaga er stjórnartillaga og á fullan rétt á sér eins og allar aðrar tillögur. Hún er ekkert gerræðislegri en tillagan um að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Það sem hv. þingmaður spurði hins vegar um var afstaða til málsins sem fer væntanlega til nefndar einhvern tímann á næstu sólarhringum. Ég vil ítreka það sem ég hef sagt áður hér í ræðustól og viðtölum annars staðar að komist utanríkismálanefnd að einhverri annarri niðurstöðu en þessi tillaga felur í sér þá ætla ég ekki að fara að standa og þvælast og arga gegn því. Ég vil aðeins að þetta mál komist til nefndar og hún tekur að sjálfsögðu mark og mið af þeim ummælum sem hér hafa farið fram, þeim skoðunum sem fram hafa komið og fer yfir málið. Ef nefndin leggur til einhverjar breytingar á tillögunni, opnar á eitthvað eða kemur fram með einhverjar hugmyndir - ég hef til dæmis sagt að hugmynd Vinstri grænna sé mjög áhugaverð - sem getur samrýmt sjónarmið þá ætla ég ekki að dæma það úr leik fyrir fram. En það er hins vegar að mínu viti algjörlega óraunhæft og ósanngjarnt í sjálfu sér að ætlast til þess að tillagan sé dregin til baka áður en umræðan um hana klárast og áður en hún kemst til nefndar. Það er ekkert að þessari tillögu nema við erum bara ósammála um hvort draga eigi til baka umsóknina eða ekki. Eðlilegt er að tillagan komist til nefndar, fái þar eðlilega umfjöllun, henni sé ekki flýtt í gegnum nefndina, hún sé ekki látin sofa þar heldur verði hún send til umsagnar og gestir kallaðir til. Ég skil það þannig að við séum að ræða þessar tillögur allar saman, þó það sé kannski eitthvað á reiki með það. Ég óska svo sannarlega eftir því að þær fái allar sömu meðferð sé það með þeim hætti, því að það er ekkert fyrir fram gefið í að þessi tillaga sé óbreytanleg. En nefndin þarf að fá hana til umfjöllunar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að koma og skýra okkur frá þessu sem hann hefur, eins og hann segir sjálfur, sagt fyrr. Hefur það verið rætt meðal ráðherra í ríkisstjórninni? Hvað mun fulltrúi Framsóknarflokksins gera í þeirri nefnd? Mun hann leggja fram breytingu á tillögunni? Er hann tilbúinn til þess? Málið snýst um það, virðulegi forseti. Hvort tillagan sé gerræðisleg eða ekki, þá getur stjórnartillaga náttúrlega verið gerræðisleg og þessi tillaga var gerræðisleg vegna þess að lögð er skýrsla fyrir þingið sem þingið á að ræða til að næsti leikur hefjist og búið er að ræða hana í nokkra klukkutíma þegar hæstv. ráðherra leggur fram tillögu um að slíta viðræðum, af því að fólk hafi hvort sem er mótaða skoðun um hvort það vill fara í Evrópusambandið eða ekki. Af hverju var hann þá að láta búa til þessa skýrslu, virðulegi forseti? Það er gerræðið í málinu, hæstv. utanríkisráðherra.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að fara að munnhöggvast við hv. þingmann um hvað sé gerræðislegt og hvað ekki, hvort það sé gerræðislegt að krefjast þess að tillagan sé dregin til baka þegar 1. umr. er ekki lokið, það sé ósanngjarnt að hún sé dregin til baka, hvort það sé frekt að hún sé dregin til baka, hvort það hafi nokkurn tímann gerst áður, til dæmis á síðasta þingi, að menn hafi sett fram slíka kröfu. Ég ítreka það sem ég sagði áðan að það fer enginn í þessa vinnu í nefndinni með fyrir fram mótað „mandat“ eða hvað á að kalla það eða skipanir frá utanríkisráðherra. Framsóknarflokkurinn á þrjá fulltrúa í nefndinni. Þeir meta einfaldlega málið út frá athugasemdum sem koma inn, út frá gestum, út frá öðrum tillögum, út frá hugmyndum, út frá umræðunni. Það er það sem gerist í nefndinni. Málið verður ekki afgreitt í 1. umr. í þingsal. Ég man ekki eftir, alla vega frá því ég kom inn á þing sem er svo sem ekki langt síðan, 2009, að það hafi gerst að mál sem sé afgreitt í 1. umr. fái ekki að fara til nefndar.

Virðulegi forseti. Það er nú búið að segja þetta svo oft. Það sem er sérkennilegt við þessa tillögu er að hún hefur afdrifarík áhrif fyrir það að loka þeirri gátt sem við hugsanlega hefðum. Við erum í gjaldeyrishöftum, það þarf að afnema gjaldeyrishöftin. Það er álit Seðlabanka Íslands að í gjaldmiðlamálum Íslands séu í framtíðinni tvær leiðir, það sé annars vegar evra - þ.e. að ganga í Evrópusambandið og taka upp evru, það tekur langan tíma, ég veit það - eða íslenska krónan. Við vitum öll hvernig hún hefur fallið og er bara brot eitt af því virði sem hún var fyrir ekki svo löngu síðan. Þess vegna og vegna hinna miklu 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu sína. Hún hefur búið og starfað í Brussel, að mér skilst, og hefur komið óskemmd heim til Íslands aftur svo það er  
             Hv. þingmaður þekkir vel til og kom inn á nálægðarregluna áðan í andsvari. Ég veit að hún þekkir örugglega betur hvaða hugsun liggur á bak við innan Evrópusambandsins þegar verið er að tala um að færa aftur vald til þessara landa frá miðstýringunni í Brussel en við sem höfum áhyggjur af því, og höfum t.d. samsamað það því að búa úti á landi og þurfa að sækja allt eða mjög margt til höfuðborgarinnar, að við þufum þá að sækja það enn þá lengra. Mig langar að fá viðhorf hennar til þess, hvort hún telji að það að færa fyrst frá okkur vald til Brussel og færa það svo aftur til baka sé ekki að sækja vatnið yfir lækinn. Getum við ekki gert þetta sjálf, eins og við höfum gert með ýmis málefni sem við höfum fært til fólksins í nærumhverfi þeirra, til að mynda málefni fatlaðra og hugsanlega málefni aldraðra, án þess að hafa þetta millistykki, Evrópusambandið?

Virðulegi forseti. Ég held að þetta virki ekki alveg þannig að við færum fyrst vald þangað og færum það svo aftur heim. Þessi regla var mjög umtöluð einhvern tímann í kringum aldamótin 2000 og þar á undan og kom til vegna þess að það var gagnrýni innan Evrópusambandsins. Það er svo með öll ríki sem eru í Evrópusambandinu að þegar verið er þróa það og breyta því og gera alls konar hluti hefur fólk þar misjafnar skoðanir og þjóðir hafa misjafnar skoðanir á hinum ólíkustu málum. Þá er nálægðarreglan fundin út og hún er sú að ekki eigi að taka miðstýrða ákvörðun í Brussel, það eigi ekki að taka miðstýrða ákvörðun þar um hluti eins og til dæmis byggðamál, sem er betur komið að taka heima, í löndunum, í aðildarríkjunum. Þetta samstarf byggir annars vegar á sameiginlegu og yfirþjóðlegu miðstýrðu valdi og hins vegar á sjálfstæði þjóðanna. Þótt það séu settar reglur eins og samkeppnisreglur eða reglur um styrki til byggðamála og slíkt, og alltaf eigi að reyna að gera það á sem mestum jafnræðisgrundvelli, þá eiga þjóðirnar líka að fá að ákveða fyrir sig hvernig þær til dæmis eyða þeim styrkjum sem þær fá og þar fram eftir götunum. 
             Virðulegi forseti. Ég verð að segja alveg eins og er að ég er orðin svo syfjuð 

Herra forseti. Ég er alveg glaðvakandi aldrei þessu vant. Það sem ég er að hugsa í sambandi við þessi mál öll saman er að við búum við ákveðinn vanda þegar kemur að þátttöku almennings í lýðræðislegum ákvörðunum. Fólk lætur sig oft ekki varða einhver mál, finnst þau fjarlæg sér og finnst það ekki hafa nein áhrif eða geta breytt neinu. Óttast hv. þingmaður ekki að fólki finnist ákvarðanir svo langt í burtu og rödd þeirra og atkvæði það hjáróma og langt frá að það skili sér ekki til endastöðvanna, að fólk verði óvirkir þátttakendur í samfélögunum þegar hin mikla samþjöppun verður sem á sér stað þegar þjóðir ganga 

Virðulegi forseti. Nei, ég óttast það ekki. Fólk ræður því sjálft hvort það tekur þátt eða ekki. Það sem ég óttast í því er aðeins fólkið sjálft og ekki vegna Evrópusambandsins. Ég óttast að fólk hafi ekki nógu mikinn áhuga á stjórnmálum eða þessu eða hinu. Ég get ekki haft nein áhrif á það önnur en að reyna að boða fagnaðarerindið. Ég er ekki að boða neitt fagnaðarerindi um Evrópusambandið en við skulum athuga að við erum í Evrópusambandinu, að mestu leyti, nema því að við tökum ekki þátt í að ákveða hlutina sem við tökum síðan upp með reglunum sem berast okkar hingað með faxtækjum, eins og einhver orðaði það. Þau eru reyndar flest á fornsölum núna, en þetta berst einhvern veginn á netinu. 
             Það er stóri munurinn. Við öðlumst meiri áhrif með því að vera 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég ætla nú ekki að koma með erfiða spurningu. Það koma alltaf upp vangaveltur um lýðræðið í þessari umræðu. Nú erum við að tala um að innan Evrópusambandsins sé þróun í átt að meira lýðræði, meira íbúalýðræði og því um líku. Núna deilum við um lögmæti ákvörðunar um að hefja aðildarviðræður. Það er rétt sem sagt hefur verið að hvergi hefur verið haldin þjóðaratkvæðagreiðsla um að hefja viðræður við Evrópusambandið. Ég ber virðingu fyrir því að þegar engin hefð er fyrir slíku sjái fólk ekki endilega ástæðu til þess að brjóta það hefðarleysi, ef svo mætti að orði komast. En að sama skapi held ég að núverandi hæstv. ríkisstjórn ætti mun erfiðara pólitískt séð - það er kannski erfitt að trúa því að það geti verið erfiðara pólitískt séð, en ég held að það væri erfiðara fyrir hæstv. ríkisstjórn að slíta viðræðum eða jafnvel slá þeim á frest ef lögmætið hefði alla tíð verið skýrt, alveg frá upphafi, ég tala nú ekki um ef frumkvæðið hefði komið frá þjóðinni. Það hefði náttúrlega verið best, en þó frekar ólíklegt. Það er auðvelt að vera vitur eftir á, hlutirnir eru alltaf skýrari eftir á, en í ljósi reynslunnar, ef við gætum bara breytt einum hlut í fortíðinni og hefðum þá samþykkt breytingartillögu á sínum tíma og haft þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort við ættum að hefja umræður, telur hv. þingmaður ekki að lögmætið núna væri 

Virðulegi forseti. Mikið óskaplega væri auðvelt að segja jú, en ég er bara ekki þeirrar skoðunar. Ég er alls ekki þeirrar skoðunar. Þegar tillagan var lögð fram var hún samþykkt hér á Alþingi. Samfylkingin hafði lofað því í kosningum, það var kosningaloforð hennar að lögð yrði fram umsókn um aðild að Evrópusambandinu og að samningur yrði borinn undir þjóðina þegar hann lægi fyrir. Við það var staðið. Það kom hér í þingið, síðan kom hér tillaga um að bera það undir þjóðaratkvæði. Það var vissulega þannig að mikill meiri hluti í skoðanakönnunum lýsti sig fylgjandi því en sú tillaga var bara til að reyna að leysa innanflokksátök í Sjálfstæðisflokknum. Af hverju í ósköpunum átti Alþingi Íslendinga að taka það á sig að leysa innanflokksátök í Sjálfstæðisflokknum? Sjálfstæðisflokkurinn verður að leysa sín innanflokksátök sjálfur. Voru einhverjar líkur til þess að þeir sem báðu um þetta mundu hvetja fólk til þess að segja já í þeirri atkvæðagreiðslu? Nei, auðvitað ekki. Sú atkvæðagreiðsla var sett upp til þess að þeir sem voru á móti því að aðildarumsóknin yrði lögð fram gætu hvatt fólk til að segja nei, enn og aftur vegna þess að við vissum ekki hvaða samning við gætum fengið, enn og aftur af því að við gætum engu ráðið um fiskinn í sjónum, að honum yrði stolið frá okkur. Eina ferðina enn 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Hérna greinir okkur kannski svolítið á eins og er reyndar allt í lagi í lýðræðissamfélagi. Sú röksemdafærsla að þetta byggi allt á því að til þjóðaratkvæðagreiðslu kæmi í lok umræðu hangir væntanlega á því að þetta sé ekki ferli þar sem við erum í raun að ganga í Evrópusambandið á meðan á samningaferlinu stendur. Það hefur oft verið sagt að þetta séu aðlögunarviðræður sem þýðir ekkert sérstakt fyrir mér með í ljósi þess að ég hef ekki enn þá sé eina einustu löggjöf eða reglugerð sem á að hafa verið sett nema vegna EES, það eru annars einfaldlega bara góðar hugmyndir. 

Virðulegi forseti. Nei, ég get ekki bent á neitt. Það hefur engri stofnun verið breytt, engu hefur breytt til að aðlaga, eins og kallað er, íslenskt stjórnkerfi Evrópusambandinu. Jú, vissulega erum við með EES-samninginn. Við erum alltaf að taka upp reglur frá EES og þannig aðlögum við okkur auðvitað löggjöf Evrópusambandsins af því að við erum í EES. Ég trúi ekki að það sé sú aðlögun sem menn eru að tala um. Gerð var krafa einhvern tímann á ferlinu um að við breyttum einhverjum stofnunum þannig að ef við samþykktum væri landbúnaðarstyrkjakerfið komið í „fúnksjón“. Við fengum undanþágu frá því. Samþykkt var að við þyrftum ekki að gera það. Það var beinlínis samþykkt að við þyrftum ekki að gera það. 

Virðulegi forseti. Það er svolítið erfitt að átta sig á því nákvæmlega hvar maður á að byrja þegar kemur að því að tala um Evrópusambandið í heild sinni, ef um það væri að ræða hvort við ættum að ganga í sambandið eða ekki, til þess þyrfti maður meira en tíu mínútur og meira en fimm mínútur. Hér erum við að ræða hvort slíta eigi viðræðum sem er önnur spurning. Það er eðlilegt að við ræðum Evrópusambandið efnislega í því sambandi, en eftir stendur að ágreiningur er um málsmeðferðina, ágreiningur um það hvernig staðið er að málinu sjálfu. Í þokkabót hefur almenningur skilið það sem talsmenn hæstv. stjórnarflokka sögðu fyrir kosningar, og reyndar eftir kosningar líka, á þann veg að halda ætti þjóðaratkvæðagreiðslu um efnið og enginn virðist deila um það nema hæstv. ríkisstjórn. Meira að segja gallharðir sjálfstæðismenn eru pirraðir út í Sjálfstæðisflokkinn fyrir það sem margir stuðningsmenn hans skynja sem svik. Fyrrverandi formaður talar jafnvel um ein mestu kosningasvik Íslandssögunnar, ef ég hef skilið þetta rétt. Ef eingöngu væri um það að ræða væri það kannski ekki heimsmet í þrjósku, en við bætast mótmæli eftir mótmæli fyrir framan hið háa Alþingi. Önnur eins mótmæli hafa ekki sést á Íslandi eftir hrun, ekki frá því efnahagurinn hrundi til grunna eða svo gott sem. Undirskriftir eru orðnar 49.791; það eru 20,6% af kosningabærum mönnum á Íslandi. Stundum er talað um þjóðaratkvæðagreiðslur sem þjóðin sjálf gæti knúið fram og eru oft nefndar fáránlega háar prósentutölur í því sambandi, 30% eða 40%, en jafnvel 20% hefur mér fundist allt of hátt, hef talið að það mundi einfaldlega þýða að aldrei yrðu haldnar þjóðaratkvæðagreiðslur. Að mínu mati er 10% það allra hæsta sem hægt væri að lifa við til að þjóðaratkvæðagreiðsla yrði nokkurn tímann að raunveruleika. Í mínum huga snúast þjóðaratkvæðagreiðslur ekki bara um að vera varnagli gagnvart slæmum eða óvinsælum aðgerðum yfirvalda, þær eiga ekki eingöngu að vera einhver veik ógn eða eitthvað sem ríkisstjórnir þurfa að passa sig á, þurfi að hafa samráð til að hindra. Nei, ég vil að þjóðaratkvæðagreiðslur eigi sér raunverulega stað. Það eru nokkrar ástæður fyrir því. Ein er sú að ég tel þjóðina eiga þetta land og að hún eigi að taka ákvarðanir. Og geri þjóðin mistök eigi hún að læra af þeim; hún kýs stundum flokka og þarf að læra af þeim mistökum, sem gerist ítrekað, aftur og aftur að því er virðist. En hvað sem því líður er lýðræðið það sama og einstaklingsfrelsi, bara á öðrum skala. Í öðru lagi, sem er kannski mikilvægara út frá praktísku sjónarmiði, er það að með þjóðaratkvæðagreiðslum, þ.e. þegar þær eiga sér raunverulega stað, fer þjóðin og kynnir sér málin og rifrildin breytast í rökræður. Markmiðið hættir að vera það að sigra í rökræðum og fer yfir í það að reyna að komast að réttri niðurstöðu. Þetta hef ég séð gerast. Ég sá þetta gerast í kjölfar þess að forseti lýðveldisins neitaði að skrifa undir fjölmiðlalögin svokölluðu. Aftur að þessari tilteknu þingsályktunartillögu. Einhvern veginn mælir ekkert með því hvernig staðið hefur verið að þessu. Nú höfum við talað um þetta mál í tvær til þrjár vikur. Eða hvað? Ég man ekki einu sinni hve lengi. Það eru þrjár vikur og samningafundir hafa verið haldnir af og til, helst þegar ekki mátti búast við þeim. Þeir samningafundir hafa ekki leitt af sér neina niðurstöðu vegna þess að hætt var við þá á seinustu stundu. Ekkert hefur verið komið til móts við athugasemdir um þingsályktunartillöguna. En nú á að setja málið í nefnd og þá á að athuga hvort hugsanlega sé hægt að koma til móts við þær gagnrýnisraddir sem lýsa sér í 49.791 undirskrift, í mótmælum þúsunda manna dag eftir dag -  
             Ef ekki á að setja þetta í þjóðaratkvæðagreiðslu 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna, hann flytur yfirleitt skemmtilegar ræður. Ég held að við getum verið sammála um ansi margt. Maður veltir því fyrir sér, í ljósi þess hvernig umræðan hefur verið og það sem ríkisstjórnin hefur leyft sér að framkvæma, að auðvitað breytast pólitískar stefnur á milli kosninga og eru kannski lítilsigldar miðað við það mál sem við fjöllum hér um; mál sem ekki á að takast á um í einhverri pissukeppni á hverjum degi. Þingmaðurinn talaði mikið um lýðræði, þar held ég að við séum sammála. Það er það sem við í Vinstri grænum höfum verið að leggja áherslu á. Sáttatillaga okkar miðar að því að ganga út frá þessum lýðræðisvinkli, þ.e. að þjóðin fái eitthvað um málið að segja. Það var áhugavert að heyra þingmanninn tala um að rifrildi breyttist í rökræður. Ég held að það sé einmitt af hinu góða að málið hafi fengið að þroskast í umræðunni. Hv. þingmaður spurði hér í andsvari út í þjóðaratkvæðagreiðslu sem hefði átt að fara fram við upphaf málsins. Mjög skiptar skoðanir voru um það og meira að segja, af því hér höfum við rætt svolítið um afstöðu Heimssýnar, voru efasemdarraddir í þeim hópi um að fara í slíka atkvæðagreiðslu. Fólk óttaðist já-ið, þeir sem voru á móti aðild. Það sama fólk hefur líka áhyggjur af því að þráhyggja ríkisstjórnarinnar, að halda þessari tillögu til streitu óbreyttri, geti snúist upp í andhverfu sína. Mig langaði að spyrja hv. þingmann hvort hann teldi að ríkisstjórnarflokkarnir hefðu dregið tillögu sína til baka á sínum tíma ef málið hefði farið í þjóðaratkvæðagreiðslu og fengið 

Virðulegi forseti. Nú veit ég ekki hvernig þjóðaratkvæðagreiðsla hefði farið ef hún hefði átt sér stað á sínum tíma, umræðan varð aldrei nógu þroskuð af því að sú atkvæðagreiðsla fór ekki fram. Sömuleiðis veit ég ekki hvernig fyrrverandi ríkisstjórn hefði farið með niðurstöðuna, en ég býst fastlega við því, miðað við hvernig haldið var á öðrum málum, að farið hefði verið eftir vilja þjóðarinnar. Ég efast um að lagt hefði verið í að sækja um ef þjóðin hefði afdráttarlaust sagt nei. Ég þori ekki að fullyrða það samt, ég var ekki í ríkisstjórn og ber enga ábyrgð á gjörðum nokkurrar ríkisstjórnar nema með atkvæði mínu sem borgari. En ég veit að ef þjóðaratkvæðagreiðsla hefði verið haldin og svarið hefði verið já, hefði umboðið verið skýrt. Þá hefðu ekki þurft að vera átök um þann þátt málsins. Ég held að það hefði þá líka verið óhugsandi - kannski ekki óhugsandi því að ríkisstjórnir virðast stundum gera það sem þeim sýnist, sama hvað tautar og raular - eða erfiðara fyrir þá hæstv. ríkisstjórn sem nú situr að kalla umsóknina til baka. Svo mikið veit ég. Eitt af því mikilvægasta sem hafa þarf í huga þegar kemur að lýðræðinu, það sama og þegar kemur að einstaklingsfrelsi, tjáningarfrelsi og öðrum grundvallargildum vestrænnar menningar, er það að við þurfum að gjöra svo vel og lifa með því að aðrir séu ósammála okkur. Við þurfum að gjöra svo vel að lifa með því að einhver annar sé með öðruvísi kynhneigð en við kannski viljum. Það er hluti af því að búa í frjálsu samfélagi. Og hluti af því að búa við lýðræði er það að við þurfum að gjöra svo vel og lifa með því að þjóðin sé okkur ósammála. Ef þjóðin vill fara í ESB þá eigum við að standa faglega að því að hægt sé að gera það. Ef þjóðin vill ekki fara í ESB eigum við ekki að fara í ESB. Mér finnst sá þáttur málsins engu flóknari en það. 

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum svörin. Ég get verið sammála honum um margt. Mig langar samt að segja að ríkisstjórnin sá til dæmis ekki annmarka á því að draga náttúruverndarlögin til baka þrátt fyrir að þingheimur hefði samþykkt þau með yfirgnæfandi meiri hluta og þó að almenn sátt væri í landinu um þau - þó einhverjir hagsmunahópar hafi haft aðra skoðun. Ég tel því alveg fordæmi fyrir því að ríkisstjórnin hefði getað dregið umsóknina til baka þrátt fyrir jákvætt svar; ef það hefði orðið niðurstaðan í þjóðaratkvæðagreiðslu hefði hún verið haldin. Mig langar að spyrja þingmanninn, vegna þess að í skýrslunni finnst mér vanta umfjöllun um félagslega þáttinn, út í unga fólkið. 

Virðulegi forseti. Satt best að segja trúi ég þessari tilteknu hæstv. ríkisstjórn til næstum því hvers sem er og vissulega til að brjóta í bága við þjóðarviljann. Við erum komin í 20,6% af atkvæðabærum mönnum á Íslandi sem hafa mótmælt og samt hikar ríkisstjórnin ekki. Það er varla hægt að teyma hana að samningaborðinu og þá ekki með neinum jákvæðum afleiðingum eða neinum afleiðingum yfir höfuð, að því er virðist. Hvað varðar ungt fólk í Evrópusambandinu eða utan þess. Ég er ekki alveg viss, sérstaklega ekki með hliðsjón af því hvernig það væri á Íslandi vegna þess að Evrópusambandið snýst um svo ofboðslega marga hluti. Ég held að augljóst sé að ungt fólk í Evrópu hefur aðgengi að stærri markaði. Það eitt og sér er gott, en svo eru margir aðrir þættir sem koma til móts við það. Ég treysti mér ekki til þess að draga neinar ályktanir um hvað væri betra eða verra fyrr en samningsferlinu er lokið og við getum tekið upplýsta ákvörðun 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Eins og hefur verið komið að í andsvörum í kvöld hættir pólitískri umræðu á Íslandi til þess að fjalla mikið um formið. Það er ákveðin árátta að fara í formumræðu. Svo er sannarlega nægilegt efnið, því að hér er undir möguleg aðild að Evrópusambandinu sem er ríkjasamband 28 ríkja. Það efnisundirlag sem við höfum í þessari umræðu er auðvitað sú vitneskja sem við höfum nú þegar um Evrópusambandið, en ekki síst sú skýrsla sem Hagfræðistofnun vann. Svo er önnur á leiðinni frá Alþjóðamálastofnun Háskóla Íslands. Hvað formið varðar vitum við að annar stjórnarflokkurinn var búinn að lofa þjóðaratkvæðagreiðslu um hvert skyldi haldið með þetta mál. Við vitum að 50 þúsund manns hafa skorað á Alþingi að draga þessa tillögu til baka og við vitum að það er ekki aðeins almenningur, þ.e. kjósendur, sem eru ósáttir heldur líka til dæmis stærstu samtök launafólks á Íslandi, Alþýðusamband Íslands, og ýmsir forkólfar atvinnulífsins sem vitnað hefur verið í meðal annars hér í kvöld. Það eru miklir hagsmunir í húfi í þessu máli. Efnisumræða er mikilvæg. Það er mikilvægt að fá að fara í efnisumræðu um framtíð mála á Íslandi og það gerum við ekki almennilega nema fyrir liggi samningur. Hvers vegna telur þingmaðurinn  
            

Virðulegi forseti. Nú get ég augljóslega ekki talað fyrir ríkisstjórnina, en ég held að þetta sé tvíþætt. Ég held að annars vegar óttist valdhafar að afsala sér valdi. Ég held að það sé ástæðan fyrir flestum einkennum lýðræðishalla af nokkru tagi. Kóngurinn vill vera kóngur. Sá sem er með völdin vill hafa völdin. Það er einhvern veginn regla. Í öðru lagi held ég að ríkisstjórnin óttist ekkert meira en góðan samning og óttist ekkert meira en að vilji þjóðarinnar sé afdráttarlaus eins og skoðanakannanir sýna, að halda áfram viðræðum við Evrópusambandið. Ríkisstjórnin vill ekki uppfylla vilja þjóðarinnar, er ósammála þjóðinni og er vitaskuld hrædd við að afsala sér valdinu til þjóðarinnar. Mér hefur sýnst þetta vera almennt mynstur. Það er þess vegna sem ég bauð mig fram, þess vegna sem ég er pírati. Það er vegna þess að ég tel þurfa mjög mikið af lýðræðisumbótum. Það varðar ekki aðeins þjóðaratkvæðagreiðslur heldur þau skilyrði sem eru fyrir valdi yfir höfuð. Það er ýmislegt að ræða í þeim efnum. Ég held að stjórnarflokkarnir vilji meina þjóðinni þá efnislegu umræðu sem kæmi væntanlega í kjölfar birtingu skýrslu Alþjóðamálastofnunar Háskóla Íslands, sem við eigum von á. Ég held að hluti af asanum, hluti af ástæðunni fyrir því að hæstv. ríkisstjórn vill fara svona hratt og svona geyst og svona langt svona snemma sé vegna þess að hún óttast umræðuna, því að umræðan er eitthvað sem hún treystir sér ekki til þess að sigra. Þetta eru rökræður sem hún treystir sér ekki til að sigra. Hún treystir sér ekki til að sannfæra nógu marga kjósendur um að það sé ekkert vit í því að halda umræðunum áfram. Ástæðan er einföld. 

Herra forseti. Ég tek nefnilega undir með hv. þingmanni að það hvarflar einna helst að manni í þessum asa öllum að ríkisstjórnin óttist ekkert meira en góðan samning. Það er svo undarlegt að ekki sé hægt að láta þar við sitja, að óttast samninginn. Það er búið að leysa upp samninganefndina þannig að það liggur alveg ljóst fyrir að aðildarsamningur mun ekki liggja fyrir á næstunni. En Sjálfstæðisflokknum finnst ekki nóg að svíkja það loforð að það væri þjóðin sem fengi að taka ákvörðun um framhaldið, heldur á að slíta viðræðunum sem er meiri háttar tæknilegt vandamál ef það hvarflaði að okkur að taka þær upp aftur síðar. Það er ótrúlegt að hér eigi að brenna framtíðarakra 

Virðulegi forseti. Ég hef svolítið velt fyrir mér hvers vegna þurfi að slíta viðræðum í staðinn fyrir að gera bara hlé á þeim og leyfa komandi kosningum að ákvarða hvort haldið verði áfram eða ekki. Ég held að þetta sé einhvers konar löngun til að kála þessu máli eða komast eins nálægt því að kála því og mögulegt er þrátt fyrir að menn segi stundum eitthvað annað, en svo líka sé ég þetta líka sem almennt mynstur hjá hæstv. ríkisstjórn. Hæstv. ríkisstjórn er talsvert fyrir það að snúa við blaðinu bara til þess að breyta. Gott dæmi um það eru náttúruverndarlögin sem hv. þingmaður nefndi áðan, það virðist vera einhvers konar synd í augum hæstv. ríkisstjórnar að leyfa einhverju að gerast sem fyrri ríkisstjórn ber ábyrgð á. Ég veit ekki hvort það er eitthvert séríslenskt fyrirbæri eða bara alveg sérstaklega sterk tilhneiging hjá þessari tilteknu hæstv. ríkisstjórn. En þetta eru 

Herra forseti. Hv. þingmaður velti því fyrir sér af hverju þessi asi væri á ríkisstjórninni og af hverju hún vildi slíta viðræðunum í staðinn fyrir einfaldlega að leyfa þeim að liggja og, eins og hann orðaði það, láta síðan komandi kynslóðir síðan um að taka ákvörðunina. Er það valkostur í dag eftir kosningabaráttuna? Er það valkostur eftir yfirlýsingarnar sem gefnar voru fyrir kosningarnar, en líka eftir kosningarnar? Reiði almennings í dag stafar af tvennu; annars vegar af þeirri staðreynd að með tillögunni, ef hún nær fram að ganga, er ríkisstjórnin að klippa á mikilvægan valkost inn í framtíðina. Það hefur skapað angur og reiði hjá mörgum. Hitt er ekki síður mikilvægt að gefin voru loforð, þau voru mjög skýr. Þau voru ekki bara gefin af formanni Sjálfstæðisflokksins heldur öllum núverandi hæstv. ráðherrum Sjálfstæðisflokksins. Þau voru þar að auki gefin af hæstv. forsætisráðherra. Forsætisráðherra sagði oft fyrir kosningar og eftir kosningar að það skipti hann engu máli hvort þjóðaratkvæðagreiðsla yrði fyrr eða seinna. Í þeim orðum liggur að sjálfsögðu yfirlýsing um að hann er ekki andsnúinn þjóðaratkvæðagreiðslu. Það held ég að skipti mjög miklu máli. Mig langar til þess að spyrja hv. þingmann: Er nokkur valkostur í stöðunni annar en sá að það sé algjörlega skýrt þegar við stöndum upp frá þessu máli að það verði þjóðaratkvæðagreiðsla um framtíð viðræðnanna? Síðan langar mig líka til þess að spyrja hv. þingmann út í hans lýðræðislegu nálgun á málinu. Hv. þingmaður sagði að það hefði verið skýrara umboð og betra ef í upphafi vegferðarinnar hefði verið þjóðaratkvæðagreiðsla um hvort fara ætti í viðræðurnar. En uppfyllir það ekki skilyrði lýðræðisins að heita því og standa við það að það verði þjóðaratkvæðagreiðsla um lokaniðurstöðurnar? Er þar með ekki 

Virðulegi forseti. Svarið við síðustu spurningunni, hvort uppfylli ekki lágmarksskilyrði lýðræðisins - jú, það gerir það. Fyrir mig prívat og persónulega, burt séð frá þeim málstað sem ég berst hér fyrir, þykir mér það alveg nógu sannfærandi. En það finnst ekki öllum, það er vandinn. Ástæðan fyrir því að ég hefði viljað ganga til þjóðaratkvæðagreiðslu á sínum tíma var að ég hefði viljað tryggja lögmætið, því að þótt þessi rök sannfæri mig og hv. þm. Össur Skarphéðinsson og aðra sem eru ekkert ægilega hræddir við viðræður við Evrópusambandið, þá situr það alltaf í mér varðandi lýðræðið og frelsið að maður verður að bera virðingu fyrir því að fólk er ósammála. Alveg sama hversu heimskt og fáfrótt fólk getur nú verið, sem það getur verið, þarf samt að bera virðingu fyrir því að þjóðin á þetta land, þjóðin stjórnar, þjóðin ræður. Það eru siðferðislegu rökin, það eru hin dæmigerðu lýðræðisrök sem ég er búinn að tyggja hérna aftur og aftur. Fyrir utan það eru þetta praktísku rökin, bara það að kjósa um lokaniðurstöðuna uppfyllir að vissu marki lágmarkskröfuna um lýðræði, en hún uppfyllir ekki alveg hámarkskröfu um lýðræði vegna þess að hámarkskrafa um lýðræði mundi leiða af sér óvefengjanlegt lögmæti. Við erum í þeirri stöðu núna að ríkisstjórnarflokkarnir geta þó sagt: Þið höfðuð ekki umboð til þess að gera þetta. Það er ekki alveg rétt út frá þeim sjónarmiðum sem hv. þingmaður nefndi, mér finnast þau sannfærandi og hv. þingmanni finnast þau sannfærandi, en það finnst ekki öllum. Það er nokkuð sem við verðum að gjöra svo vel að bera virðingu fyrir sama hversu illa okkur er við það. Við verðum að virða almennan sjálfsákvörðunarrétt einstaklinga. Það er t.d. sama hvað mér finnst persónulega um samkynhneigð, fólk 

Herra forseti. Leiðin að lýðræðinu er oft krókótt. Í þessu tilviki finnst mér hún samt vera nokkuð ljós og bein. Ef það er svo að menn ræða um tiltekinn mikilvægan samning sem unninn er af hálfu framkvæmdavaldsins í umboði Alþingis og síðan lagður fyrir þjóðina í endanlegri mynd og þjóðin fær að kjósa um hann, er þá ekki hægt að segja að lögmætið sé hafið yfir vafa og sé óvefengjanlegt? Ég held það. Ég held að það sem skiptir langmestu máli og hugsanlega það eina sem skiptir máli í þessu sé að að lokum þegar búið er að teikna upp samning og allir geta skoðað hann í krók og kring þá fái allir að greiða atkvæði og segja sína skoðun á því hvort þeir vilji láta framtíð sína mótast af honum eða ekki. Það er í reynd það sem skiptir langmestu máli. Munurinn á fyrrverandi ríkisstjórn og þessari er sá að sú fyrri lofaði aldrei þjóðaratkvæðagreiðslu um ferlið. 

Virðulegi forseti. Ég er sammála því síðasta sem hv. þingmaður sagði. Ég er þess fullviss að síðasta ríkisstjórn hefði staðið við loforð sitt og reyndar hefði hún staðið við þingsályktunartillöguna sem lögð var fram og samþykkt á sínum tíma vegna þess að í henni stóð að kjósa skyldi um þetta þannig að það var í raun og veru ekki valkostur að svíkja það loforð. Það hefði beinlínis verið lögbrot og farið í bága við samþykkt Alþingis, sem hefði nú verið aðeins alvarlegra en að svíkja kosningaloforð, ekki það að sé ekki alvarlegt. Það er alla vega löglegt að brjóta kosningaloforð, það er ekki löglegt að brjóta þingsályktunartillögu en mér skilst nú reyndar að á síðari tímum sé sú fullyrðing orðin eitthvað málum blandin. En alla vega. Jú, það skiptir auðvitað höfuðmáli að þjóðin fái að hafa áhrif á niðurstöðuna sama hver hún er. Ég vil ekki gera lítið úr því, alls ekki. Mér finnst það 

Virðulegur forseti. Nóg er nóttin, sagði draugurinn og ekki stendur á þátttöku okkar í stjórnarandstöðunni hér í þessari umræðu. Það hefur hins vegar borið til tíðinda að formaður Sjálfstæðisflokksins hefur á lokametrum þessarar umræðu lýst furðulegum hugmyndum um lýðræðið, að þjóðin eigi að fá að greiða atkvæði um slit á viðræðunum, að þjóðin eigi að velja á milli tveggja valkosta sem hún vill ekki - að hafa ekki viðræður eða slíta viðræðum, að halda þjóðaratkvæðagreiðslu þar sem kosningaloforð Sjálfstæðisflokksins er ekki valkostur í boði af því formaður Sjálfstæðisflokksins er svo hissa á vilja þjóðarinnar. Þetta kallar auðvitað á það hvort Framsóknarflokkurinn, samstarfsflokkur hans, deili þessum furðulegu lýðræðishugmyndum, að hæstv. forsætisráðherra komi hingað til umræðunnar og geri grein fyrir því hvort þær hugmyndir sem hann hefur básúnað á síðustu árum um ást sína á þjóðaratkvæðagreiðslum séu sama eðlis og hjá formanni 

Herra forseti. Það er svo margt sem hefur borið á góma um fundarstjórn sem er óútkljáð. Við eigum eftir að fá hæstvirta ráðherra hingað til þess að skýra mál sitt. Það er mjög erfitt fyrir okkur sem erum að fara í seinni ræðu að vera ekki búin að heyra sjónarmið ráðherranna áður, sem væri góð ástæða til að slíta þessum fundi og halda umræðunni áfram síðar. Síðan er það hitt, það er ekki hægt að ljúka þessari umræðu og senda málið á floti inn í nefndina af því að boðið hafi verið upp á mjög furðulega og óskiljanlega valkosti í meðförum nefndarinnar. Ég endurtek að ég mælist til þess að forseti haldi fund með þingflokksformönnum eða 

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvort það er einhver svefngalsi kominn í mig en mér finnst þetta hálfhlægilegt. Hæstv. ráðherra var hérna fyrir ekki svo löngu, heiðraði Alþingi góðfúslega með nærveru sinni og meira að segja heilli ræðu, jafnvel andsvörum. Annað eins hefur ekki sést í um það bil þrjár vikur. Áðan gerði hann mjög lítið úr muninum á því að gera hlé á viðræðum við Evrópusambandið og hins vegar því að slíta viðræðunum. En núna, ef ég hef skilið hann rétt, sem ég er ekki viss um að ég geri, vill hann halda þjóðaratkvæðagreiðslu eða opnar alla vega á það að halda þjóðaratkvæðagreiðslu um þessa tvo kosti. Ég skil ekki, virðulegi forseti, hvað er í gangi. Enn síður skil ég hvers vegna ekki er búið að ræða við þingflokksformenn um þetta eða bara þingið eða einhvern hérna. Af hverju lesum við þetta fyrst í DV? Það er annað sem ég skil ekki alveg. Hvers vegna má ekki ræða við þingið um þessa hluti? Hvaðan kemur þessi feimni við þingræðið og 

Virðulegi forseti. Ég tala af reynslu. Ég hlustaði á hæstv. ráðherra Bjarna Benediktsson, formann Sjálfstæðisflokksins, áðan og ég þurfti að gjörbreyta þeirri ræðu sem ég hafði ætlað að halda af því að það var mjög merkilegt, sem á ekki að vera merkilegt, virðulegi forseti, að heyra skoðun formanns annars stjórnarflokksins á þessari, hvað á að kalla hana, tímamótatillögu, vegna þess að hæstv. ráðherra er illa við orðið gerræði. Ég held að gera verði þá kröfu að fleiri ráðherrar komi hingað og lýsi skoðun sinni. Hæstv. heilbrigðisráðherra gerði það í morgun mjög skýrt. Fjármálaráðherrann gerði það áðan, ekki mjög skýrt, en 

Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hvort eitthvað hafi verið ákveðið um hversu lengi við ætlum að halda áfram. Ég ætla að minna hæstv. forseta á það að formaður Samfylkingarinnar hefur óskað eftir viðveru ráðherra undir sinni ræðu sem verður flutt á eftir eða á morgun, ég veit það ekki, 

Virðulegur forseti. Ég var orðinn nokkuð jákvæður þegar tveir ráðherrar Sjálfstæðisflokksins tíndust hingað í hús, þau Bjarni Benediktsson og Hanna Birna Kristjánsdóttir, en nú eru mér bornar þær fregnir, eftir að við höfum kallað eftir því að aðrir ráðherrar Sjálfstæðisflokksins komi til fundarins, að báðir þessir ráðherrar séu horfnir úr húsinu,  Virðulegur forseti. Það er auðvitað engin leið að bjóða þingmönnum upp á það að halda fundinum áfram með þessum hætti þegar ráðherrar Sjálfstæðisflokksins eru hlaupnir í felur inn í myrkrið. Það er út af fyrir sig skiljanlegt að þeir vilji fela umræðurnar í myrkrinu og greinargerðir sínar fyrir afstöðu sinni, en það er algert lágmark að þeir komi hingað til fundarins en flýi ekki hver á fætur öðrum af hólmi.

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst spyrja forseta hversu lengi halda á umræðunni áfram inn í nóttina. Ég vil líka vekja athygli forseta á því að ásamt hæstv. utanríkisráðherra er aðeins einn hv. þingmaður Framsóknarflokksins hér til viðbótar, aðrir stjórnarliðar eru ekki í salnum. Það er enginn sjálfstæðismaður í salnum og ítrekað hefur verið kallað eftir hæstv. ráðherrum Sjálfstæðisflokksins, en þeir annaðhvort gegna ekki - eða ég spyr: Gegna þeir ekki forseta þegar forseti biður þá um að vera hér og sinna kalli þeirra þingmanna sem eru að flytja ræður? Hversu lengi ætlum við að halda áfram? Ég krefst þess að ráðherrar Sjálfstæðisflokksins og fleiri sjálfstæðismenn séu í salnum við þessar umræður.

Virðulegi forseti. Það er full ástæða til að taka undir með hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur hér áðan. Er það í raun og veru þannig að forseti hafi komið þeim tilmælum á framfæri við ráðherra Sjálfstæðisflokksins að þeir yrðu í þingsalnum? Mér þykir mikilvægt að heyra svar af forsetastóli við þeirri spurningu. Samkvæmt lögum ber þingmönnum að sækja þingfundi nema lögmæt forföll hamli og allir þessir ráðherrar reyndust bæði sprelllifandi og spriklandi hressir fyrr í kvöld þegar þeir komu glaðbeittir til atkvæðagreiðslu um að við ættum að standa hér áfram fram á nótt án þess að heyra sjónarmið þeirra í málinu. Eftir því er kallað víða í samfélaginu að þeir skýri afstöðu sína til málsins. Það er fráleitt þegar óskað er nærveru þeirra að forseti 

Hæstv. forseti. Hæstv. utanríkisráðherra situr hér í salnum. Það er ekki nema tvö kvöld síðan, ef ég man rétt, hann sagði að að ekkert lægi á í þessari umræðu, hann hafði skipt um skoðun hvað það varðar. Ef það er rétt skilið og það er ekkert sem liggur fyrir í þinginu til dæmis varðandi leiðréttingu á skuldum, það er ekkert um verðtrygginguna, það er ekki komið neitt um sjávarútveginn og veiðileyfagjöld og við erum hvort sem er að bíða eftir öllum stóru málunum sem áttu að vera komin í þingið, af hverju erum við þá að reyna að halda þessum fundi áfram? Af hverju bíðum við ekki bara fram á þriðjudag og fylgjum dagskrá þingsins? Hér hefur líka komið inn tillaga um það frá hæstv. fjármálaráðherra að greiða atkvæði um þingsályktunartillöguna. Yrði það ekki svolítið kómískt ef við bæðum þjóðina að greiða atkvæði um það hvort fara ætti í þjóðaratkvæðagreiðslu? Mér fyndist það ansi merkileg spurning, ef ætti að spyrja að því.

Forseti hyggst svara spurningum í lok þessara fyrirspurna.

Herra forseti. Þetta er ekkert smámál. Þetta er þingsályktunartillaga þar sem kveða á um að að aðildarviðræðum við Evrópusambandið verði slitið. Það er ekki nóg með það, þarna er annar stjórnarflokkurinn að þverbrjóta kosningaloforð sitt. Hann er ekki að brjóta kosningaloforð um eitthvað smáræði heldur um þetta stóra utanríkismál. Hér stöndum við sannarlega með hæstv. utanríkisráðherra en aðrir hæstv. ráðherrar Sjálfstæðisflokksins, og við tölum nú ekki um hæstv. forsætisráðherra sem ber okkur furðuleg skilaboð frá Brussel sem ekki fást skjalfest á skjölum sambandsins, láta ekki svo lítið að vera viðstaddir. Klukkan er að verða miðnætti. Ég legg til að forseti slíti þessum 

Virðulegi forseti. Ég deili ruglingi annarra hv. þingmanna. Ég legg líka til að við slítum fundi núna vegna þess að það sem hægt er að semja um þarf að semja um áður en málið fer til nefndar, að mínu mati, vegna þess hvernig ferlið hefur verið hingað til. Það er ekki hægt að treysta því þótt menn tali saman að nokkur vilji sé til að komast að einhverri niðurstöðu og jafnvel þegar niðurstaðan er næstum því í höfn hefur ekki verið hægt að treysta því að henni sé fylgt eftir. Með hliðsjón af því að klukkan er orðin mjög margt og orð hv. fjármálaráðherra krefjast skýringa og af því að hæstv. fjármálaráðherra er ekki á svæðinu, frekar en oft áður þótt ég ítreki þakkir mínar til hans fyrir að hafa deilt nærveru sinni með okkur áðan, legg ég til að þingfundi verði slitið og við reynum að funda um það sem fyrst hver næstu skref í málinu eiga að vera.

Herra forseti. Yfirlýsing formanns Sjálfstæðisflokksins fyrr í kvöld felur í sér kaflaskipti í þessari umræðu og hún setur þetta þingmál í allt aðra stöðu en þegar það var lagt fram. Formaður Sjálfstæðisflokksins hefur lagt til sem einhvers konar málamiðlun að þjóðin fái að greiða atkvæði um það hvort hún vilji slíta viðræðunum. Það er allt annað en það sem var lagt fram í upphafi umræðunnar. Ég tel þess vegna algjörlega nauðsynlegt að það komi fram áður en lengra er haldið hvort þetta er hans einkaskoðun eða hvort þetta er skoðun forustu Sjálfstæðisflokksins. Þess vegna get ég ekki annað en sagt að það sé fullkomlega réttmætt þegar menn óska eftir því að varaformaður Sjálfstæðisflokksins, sem lét svo lítið að kíkja hér í hús án þess að koma í sal og halda ræðu, komi og lýsi því yfir hvort hún styðji þetta. Ef svar hennar er já tel ég alveg ljóst að þessi tillaga nýtur ekki lengur stuðnings 

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því að segja að þetta er ekki í fyrsta skipti sem ég er hjartanlega sammála hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni og ég vona að þetta sé ekki síðasta skiptið heldur. Forseti sagði áðan mjög skýrt og greinilega að hann ætlaði að svara spurningum þegar þessari lotu, held ég að hann hafi sagt, væri lokið. Ég vissi ekki að við værum komin í einhverja keppni sem skiptist í lotur. Ég ætla alla vega að leggja fram þessa spurningu: Nú er klukkan tólf. Klukkan hvað verður fundi slitið? Ég er boðuð á annan fund klukkan korter yfir níu í fyrramálið þannig það kæmi sér vel að vita það svo ég geti áætlað hversu langan svefn ég fæ