Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Hér er verið að ganga til atkvæða um gagnmerkt frumvarp um skattalækkanir og skattkerfisbreytingar sem í raun má segja að séu framhald þeirra skipulagsbreytinga í efnahags- og fjármálum sem hafa átt sér stað á undanförnum rúmum áratug. Í frumvarpi þessu felast veigamiklar umbætur sem gagnast munu almenningi öllum, sérstaklega venjulegu vinnandi fólki, ellilífeyrisþegum og eldri borgurum sem ekki þurfa lengur að greiða eignarskatt af íbúðum sínum og barnafólki með lágar tekjur eða millitekjur. Þetta er mikið framfaramál sem hér er í gangi og það er gæfuspor sem þingið er að stíga núna sem mun endast mörg ár fram undan.

Herra forseti. Ríkisstjórnin hefur misst af gullnu tækifæri til að lækka skatta með þeim hætti að aukið hefði jöfnuð í landinu. Sú skattbreyting sem hér er verið að samþykkja leiðir til aukins ójöfnuðar. Hún færir milljarða í vasa þeirra sem ekki þurfa á milljörðum að halda, hún gefur þeim mest sem mest hafa fyrir, hún gefur þeim minnst sem lítið hafa og í nokkrum tilvikum fá þeir sem allra minnst hafa ekki neitt. Skattabylting ríkisstjórnarinnar reyndist þegar upp var staðið að stórum hluta vera blekking. Samhliða hefur ríkisstjórnin verið að koma í gegnum þingið fjölmörgum tegundum laumuskatta. Þegar hinir 16 laumuskattar sem hér hafa farið í gegn á þessum vetri eru taldir saman kemur í ljós að ríkisstjórnin er búin að heyja í forða sem dugar til meira en að greiða þann kostnað sem af skattalækkunum hlýst á næstu tveimur árum. Þegar ríkisstjórnin fagnar lokum næsta árs og ætlar að gleðjast yfir skattalækkunum kemur í ljós að hún verður þá búin að hækka laumuskattana um u.þ.b. 8 milljarða en hún hefur á þeim tíma leyst út minna en sem því nemur í gegnum skattalækkanir. Herra forseti. Ríkisstjórnin missti af gullnu tækifæri, sagði ég í upphafi atkvæðaskýringar minnar. Það hefði verið hægt að fara aðrar leiðir til að nota það svigrúm sem er fyrir hendi til að jafna kjörin. Samfylkingin og stjórnarandstaðan hefðu viljað fara þá leið að auka barnabætur fyrr og meira. Við í Samfylkingunni erum þeirrar skoðunar að hluta af því svigrúmi sem er fyrir hendi hefði átt að nota til að koma í veg fyrir að tekjulítið aldrað fólk greiddi óhóflega eignarskatta en ekki í sama mund að fría stóreignamenn líka og fyrirtæki af því að greiða eignarskatta. Það sem mestu skiptir um hin glötuðu tækifæri ríkisstjórnarinnar er að hér var komið í veg fyrir að Alþingi næði fram þeim meirihlutavilja sem liggur í salnum um að lækka matarkostnað íslenskra heimila um 5 milljarða. Það er sorglegt að á þessum degi, þegar þetta tækifæri er að renna okkur úr höndum, er það bara einn flokkur sem hefur komið í veg fyrir að matarkostnaður íslenskra heimila hefði verið lækkaður um 5 milljarða, sem kemur með ofbeldi í veg fyrir að matarskatturinn verði lækkaður um helming. Það er Framsóknarflokkurinn. Þar er fremstur í flokki hæstv. forsætisráðherra sem kemur í veg fyrir að matarkostnaður íslenskra heimila sé lækkaður um 5 milljarða. Megi skömm Framsóknarflokksins lengi lifa í þessum sölum.

Hæstv. forseti. Ríkisstjórn Halldórs Ásgrímssonar er á þessu haustþingi að setja sín fyrstu fjárlög, fjárlög bættra lífskjara fyrir allan almenning á Íslandi með stærstu áform um skattalækkanir. Málflutningur Samfylkingarinnar og stjórnarandstöðunnar hefur verið með ólíkindum í allt haust. Gamla fólkið hefði sagt við hv. þm. Össur Skarphéðinsson: Snúðu ekki öllu á haus. Segðu satt og vertu drengur. Hæstv. forseti. Gamla fólkið hefði kannski sagt: Vertu ekki með þennan stráksskap. Það hefði líka bætt við: Það er svartur blettur á tungunni á þér. Lækkun eignarskatts er aðgerð til að bæta stórlega tekjur einstaklinga og aldraðra, tekjulágs fólks í skuldlitlum íbúðarhúsum. Að tekjuskattur á laun hins vinnandi manns skuli á kjörtímabilinu fara í 34% er sögulegur sigur fyrir hinn vinnandi mann á Íslandi.  
             Ég vil svo segja um matarskattinn að þeirri leið hefur ekki verið hafnað af Framsóknarflokknum. 
            

Annað segir fjármálaráðherra.


             Öll góð mál koma ekki í einu. Við erum gagnrýnd líka fyrir að vera að lækka skatta of mikið af stjórnarandstöðunni úti í þjóðfélaginu. Nú verður sest yfir það. Framsóknarþingmenn hafa líka flutt hér þingmál um að fella niður virðisaukaskatt af barnafötum þannig að við erum skattalækkunarmenn og höfum ekki komið í veg fyrir neitt í þessum efnum.  
             Hér í vetur hefur stjórnarandstaðan orðið sér til skammar upp á hvern einasta dag. Þjóðin mun átta sig á því á jólahátíðinni sem er fram undan. 
            

Hæstv. forseti. Þessi umræða er mjög gagnleg. Hún skýrir átakalínur í íslenskum stjórnmálum. Með þessu frumvarpi stefnir ríkisstjórnin að því að lækka skatta um 20–30 milljarða á ári þegar allar skattbreytingarnar eru komnar til framkvæmda. Í umræðunni um þetta frumvarp hefur komið berlega í ljós að stefna í skattamálum er jafnframt stefna í stjórnmálum. Öll viljum við góða samfélagsþjónustu. Við viljum góða grunnþjónustu, góð veitukerfi, góða skóla, góð sjúkrahús. Um þetta erum við öll sammála. Okkur greinir hins vegar á um hvernig eigi að greiða fyrir þessa þjónustu, annars vegar með sköttum í gegnum almannasjóði og hins vegar með notendagjöldum, sjúklingagjöldum eða skólagjöldum. Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur mjög skýra stefnu í þessu efni. Við viljum jöfnuð í samfélaginu. Við eigum að axla byrðarnar saman, borga á meðan við erum heilbrigð með sköttum en ekki þegar við erum orðin veik með sjúklingagjöldum. Mér hefur þótt sláandi við þessar umræður hvernig stjórnarsinnar tala um sjálfa sig, handhafa framkvæmdarvaldsins, fjárveitingavaldsins, ríkisstjórnina og Alþingi. Þeir vísa til sjálfra sín sem krumlu hins illa, krumlu ríkisins. Það þarf að bjarga peningum frá þessari krumlu og færa þá fólkinu. Hver er þessi krumla? Það er öldrunardeild Landspítalans. Og hvaða fólk er það sem á að fá peninga frá öldrunardeild Landspítalans? Hvaða fólk er fólk ríkisstjórnarinnar? Það er hátekju- og stóreignafólk á Íslandi. Einstaklingur með 1 millj. á mánuði fær að gjöf frá þessari ríkisstjórn árlega 1 millj. kr. í vasann. 

Hæstv. forseti. Við teljum að prósentulækkun í tekjuskatti til viðbótar við helmingslækkun hátekjuskatts á næsta ári og niðurfelling hátekjuskattsins með öllu á árinu 2006 sé afar röng skattalækkunaráhersla. Hækkun persónuafsláttar hefði orðið til meiri jöfnunar og hækkað rauntekjur og þar með skattleysismörk sem fært hefði tekjulágu fólki, ellilífeyrisþegum og örorkuþegum mun meiri kjarabætur en að er stefnt með þeirri aðferð sem ríkisstjórnin vill fara sem sérstaklega kemur hátekjufólkinu vel. Við styðjum tillögur um að barnabætur komi til framkvæmda þegar á næsta ári sem yrði leiðrétting fyrir barnafólk sem full þörf er á nú þegar.

Virðulegi forseti. Við í Samfylkingunni leggjum megináherslu á lækkun virðisaukaskatts og hækkun barnabóta sem skili sér til barnafólks á næsta ári en að barnafólk verði ekki sett aftar í forgangsröðina eins og stjórnarflokkarnir gera. Við teljum okkar leið fela í sér jöfnuð sem við viljum setja í forgang og sitjum því hjá við tekjuskattsleið stjórnarflokkanna sem við höfum sýnt fram á að fer að stærstum hluta til tekjuhæstu hópanna. Það endurspeglast í því að helmingur af tekjuskattslækkuninni á næsta ári rennur til 25% hæstu skattgreiðendanna, og 200 hæstu skattgreiðendurnir fá í sinn hlut þegar skattalækkunin er að fullu komin til framkvæmda 2,4 millj. á ári, þ.e. 197 þús. kr. á mánuði, meðan þeir tekjuminni fá örlítið brot af þessari fjárhæð. Sýnt hefur verið fram á, og það ekki hrakið, að stjórnarflokkarnir hafa lagt fram villandi útreikninga um áhrif eignarskattslækkunarinnar um að það sé að stærstum hluta lágtekjufólk sem eignarskattslækkunin gagnist. Hið sanna er að um helmingur allrar lækkunarinnar við niðurfellingu eignarskatta liggur hjá efsta fjórðungi framteljenda, hvort sem litið er til einhleypra eða hjóna. Við munum sitja hjá við ákvæðin um eignarskattslækkunina en flytja við 3. umr. tillögur um mikla hækkun á fríeignamarki í eignarskatti sem felur í sér meiri jöfnuð í skattkerfinu. Við munum jafnframt greiða atkvæði gegn lækkun á eignarskatti lögaðila og mun það koma fram í þessari atkvæðagreiðslu. Við flytjum breytingartillögu við ákvæði stjórnarflokkanna um barnabætur þess efnis að allir fái barnabætur greiddar með börnum sínum að 18 ára aldri og bætir það verulega kjör barnafjölskyldna. Treystum við því að framsóknarmenn styðji þá tillögu en þetta er gamalt kosningaloforð þeirra frá 1999 sem enn hefur ekki verið efnt. Að sjálfsögðu munum við greiða atkvæði gegn skerðingu vaxtabóta þar sem enn og aftur er ráðist að skuldugum heimilum. Loks viljum við vekja athygli á að persónuafsláttur og viðmiðunarfjárhæðir bóta halda ekki í við verðlagsforsendur fjárlaga á næsta ári sem gera ráð fyrir 3,5% verðbreytingu á næsta ári en viðmiðunarfjárhæðir allar eru miðaðar við 3%. ASÍ spáir enn meiri verðbólgu og miðar við 4%. Við blasir því á fyrsta árinu sem skattalækkun ríkisstjórnarinnar tekur gildi að veruleg rýrnun er á persónuafslætti og öðrum viðmiðunarfjárhæðum bóta eins og barna- og vaxtabóta. Bara persónuafslátturinn einn og sér gæti rýrnað á næsta ári um 330–650 millj. kr. eftir því hvort stuðst er við spá fjármálaráðuneytisins eða ASÍ. Vegna þessa munum við í þessari atkvæðagreiðslu sitja hjá við ákvæðin um viðmiðunarfjárhæðir bóta og persónuafsláttar sem augljóslega eru vanmetnar nema ríkisstjórnin sé vísvitandi að rýra persónuafsláttinn á næsta ári sem enn dregur úr þeirri litlu skattalækkun sem fólk með lágar og meðaltekjur fær úr þessum skattapakka ríkisstjórnarinnar.

Virðulegi forseti. Forgangsröðun hæstv. ríkisstjórnar er rétt og árangur styrkrar efnahagsstjórnar ríkisstjórnarinnar er tekjuskattslækkun um 4%, hækkun persónuafsláttar, hækkun skattleysismarka, hækkun barnabóta og afnám eignarskatts.  Orð hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar dæma sig sjálf varðandi virðisaukaskatt á matvælum enda hefur annað komið fram í umræðum á hv. Alþingi og tekur því ekki að fara að leiðrétta hv. þingmann enn eina ferðina. Hæstv. forseti. Þessar aðgerðir koma til móts við fólkið í landinu og við erum að skila tekjuaukanum til þess. Hér er stigið gæfuspor og fólk nýtur ávaxta styrkrar efnahagsstjórnar.

Herra forseti. Þessar skattalækkanir eru sigur hins venjulega vinnandi fjölskyldufólks og þess fólks sem komið er á efri ár. Ríkisstjórnin hefur vissulega heyjað fyrir þessum skattalækkunum. Hún hefur gert það með því að auka hagvöxt. Það eina sorglega við þetta mál er að Samfylkingin hefur glatað tækifærinu til að uppfylla kosningaloforð sín um skattalækkanir. Það hefur ríkisstjórnin ekki gert. Ég segi því já, herra forseti.

Herra forseti. Sú grein sem nú er verið að greiða atkvæði um lýtur að því að fella brott eignarskatta í landinu, bæði á einstaklinga og lögaðila, þar með talið allt það fólk sem greiðir eignarskatta af íbúðarhúsnæði sínu, oft og tíðum af litlum tekjum. Það er mjög athyglisvert að fylgjast með því hvernig stjórnmálaflokkarnir greiða atkvæði í þessari atkvæðagreiðslu. Það er skiljanlegt að vinstri grænir sitji hjá því þeir eru á móti þessu máli í heild sinni en það er ótrúlegt að sjá samfylkingarfólkið sem veit greinilega ekki sitt rjúkandi ráð í þessu máli og treystir sér ekki til að fella niður eignarskattana af venjulegu vinnandi fólki. 

Virðulegi forseti. Þessar breytingar sem eru að fara í gegnum þingið eru ekki skattbreytingar, heldur skattabylting. Þetta er gríðarlegur sigur fyrir hið venjulega vinnandi fólk í landinu. Það sem þessi umræða og afgreiðsla sýnir svo að ekki verður um villst, virðulegi forseti, er að búið er að afhjúpa skattpíningarflokkana, Samfylkinguna og Vinstri græna. Ekki aðeins berjast þeir með oddi og egg gegn öllum skattalækkunum, heldur nota þeir tækifærið til að hækka skatta og gjöld þar sem þeir hafa tækifæri til. Þá vísa ég til hússins hinum megin við Vonarstrætið, og sérstaklega hækka þeir gjöldin á þeim skjólstæðingum sem minnst mega sín. Þingmaðurinn segir já.

Herra forseti. Eins og fram hefur komið við þessa atkvæðagreiðslu mun Samfylkingin flytja breytingartillögur þar sem lagt er til að gera enn betur við aldraða þegar kemur að eignarskattinum. Við ætlum hins vegar ekki að leggja sérstaka lykkju á leið okkar til að aflétta eignarskatti á fyrirtækjum í landinu og stóreignafólki. Það er hins vegar eftirtektarvert, herra forseti, hjá stjórnarliðum sem mæla á þann veg að hér sé um tímamót að ræða hvað varðar skattlagningu og efnahagspólitík í landinu en samt er það ólundin sem ræður ríkjum, samt er það pirringurinn og brjálæðið og leiðindin út í stjórnarandstöðuna. Ég bið, herra forseti, þess lengstra orða að stjórnarliðar nái gleði sinni hér og geti klárað þessa atkvæðagreiðslu með eins og hálft bros á vör þótt ekki væri meira. Nú hlæja þeir og það er kominn tími til. Ég greiði ekki atkvæði.

Hæstv. forseti. Ég skora á þingmenn Samfylkingarinnar að hringja að þessum fundi loknum í gamlan frænda eða frænku sem býr einn eða ein í húsnæði, skuldlaust fólk sem hefur farið vel með auðæfi sín í lífinu, hefur litlar tekjur í dag og borgar þunga eignarskatta af húsnæðinu sem það býr í. Spyrjið þetta fólk hvort ríkisstjórnin sé ekki að færa því bætt lífskjör og lækkaða skatta. 
             Við vinstri græna þarf ekkert að tala í þessari umræðu. Þeir eru flokkurinn sem vill taka úr vasa mannsins sem þeir mæta á götunni pening og gefa næsta manni. Þeir hafa alltaf verið gjafmildir á annarra fé, vinstri grænir. Þannig fór Austur-Evrópa forðum fyrir þá stefnu. Hér kemst sú stefna ekki til valda. Hæstv. forseti. Ég óska einstaklingum til hamingju með þessa skattalækkun og segi já.

Hæstv. forseti. Hv. þm. stjórnarliðsins þurfa ekki að taka upp símann. Það verður örugglega hringt í þá af auðmönnum þessa lands til að þakka fyrir sig því að þeir fá auðvitað stærsta skerfinn með þessari breytingu á eignarskattinum. Stjórnarliðar virðast ekki trúa meira en svo á það sem þeir eru að gera því að þeir treystu ekki ríkissjóði fyrir því að láta neitt af tekjum ríkissjóðs, hvorki á þessu ári né því næsta. Það á allt að koma síðari hluta kjörtímabilsins og þá á líka að vera búið að endurskoða virðisaukaskattinn. Þá eru menn farnir að tala um 26, 27 eða 28 milljarða sem ríkissjóður á allt í einu að vera fær um að missa af og það er allt á spádómum byggt. Það er ekki hægt að gefa þá einkunn að menn séu ábyrgir í stjórnarháttum ef þeir haga sér svona. Ég greiði ekki atkvæði.

Virðulegi forseti. Stjórnarflokkarnir hafa gerst sekir um að leggja fram fyrir þjóðina mjög villandi útreikninga varðandi eignarskattinn í þeirri viðleitni sinni að reyna að sýna fram á að eignarskattslækkunin nýtist best tekjulágum hópum. Þetta er alrangt og útreikningarnir voru þannig unnir að þegar skipt var niður í tekjuhópa var einungis miðað við launatekjur en fjármagnstekjur voru ekki settar inn í þá útreikninga. Stærsti hlutinn af þeim sem greiða eignarskatt og eru með háan eignarskatt eru líka með um 80–90% af tekjum sínum í fjármagnstekjum en ekki launatekjum. Það er mjög erfitt að horfa fram á að þjóðin hafi verið blekkt með þessum hætti. Þegar fjármagnstekjurnar eru teknar inn kemur í ljós að um helmingur allrar eignarskattslækkunarinnar við niðurfellingu eignarskattsins liggur hjá efsta fjórðungi framteljenda, hvort sem litið er til einhleypra eða hjóna. Tillaga okkar við 3. umr. mun miða að því að þeir sem eru með lágar tekjur njóti fyrst og fremst góðs af þessari eignarskattslækkun. Ég greiði ekki atkvæði.

Virðulegi forseti. Vinstri hreyfingin – grænt framboð er hlynnt niðurfellingu eignarskatts af íbúðarhúsnæði fjölskyldna og einstaklinga í landinu en við erum með þá hugmynd að þeir sem eiga stórar eignir, umfram það sem getur talist nóg fyrir fólk til að nýta til íbúðar fyrir sig og fjölskyldu sína, séu hins vegar aflögufærir. Ég er satt að segja ekki sannfærð um að stóreignafólk í landinu sé svo hamingjusamt með þá grein sem við greiðum hér atkvæði um. Það sem hæstv. landbúnaðarráðherra segir um að vinstri grænir séu gjafmildir á annarra fé köllum við samábyrgð og meðvitund um það hvað þarf til að standa undir hinu félagslega velferðarkerfi. Hæstv. forseti. Ég greiði ekki atkvæði um þessa grein.

Virðulegi forseti. Í því frumvarpi sem við greiðum atkvæði um kemur fram skýr pólitísk lína frá hæstv. ríkisstjórn. Hér er um að ræða hugmyndafræði últra hægri manna. Þegar svigrúmið gefst loks til að lækka skatta eru þeir mest lækkaðir á þá sem mest eiga. En það er ekki gert á þann hátt að lækka tekjur ríkissjóðs á móti. Nei, almenningur skal borga. Það skal hækka skólagjöld, gjöld við heilsugæsluna, gjöld á bifreiðaeigendur, það skal hækka gjöld á alla sem hægt er að ná í og jafnvel þannig að gjöldin sem eru hækkuð eru umfram skattalækkanirnar. 

Herra forseti. Við greiðum atkvæði um 1. gr. þessa fallega frumvarps. Þetta er enn einn gleði- og hamingjudagurinn þegar við erum að vinna áfram að þessu frumvarpi. Ég óska hæstv. fjármálaráðherra til hamingju og allri hæstv. ríkisstjórn. Ég óska hv. þingmönnum til hamingju með að fá tækifæri til að samþykkja svona fallegt frumvarp. Ég óska þjóðinni allri til hamingju, hinum vinnandi manni, þegar hún fær núna loksins einhverja umbun fyrir vinnu sína. 
             Það er sjaldan, herra forseti, sem við þingmenn fáum tækifæri til að fjalla um frumvarp sem mótar þjóðfélagið til framtíðar. Það erum við að gera núna. Við fellum niður eignarskattinn sem hvetur til sparnaðar og ráðdeildar og er gott fyrir aldraða. Við erum að lækka tekjuskattinn sem hvetur alla venjulega launþega til dáða og við erum að hækka barnabætur sem bætir stöðu barnafólks. Ég segi já með fögnuði.

Virðulegi forseti. Sú leið sem Samfylkingin vill fara í skattamálum er betri. Hún er sanngjarnari og hún er réttlátari en þær tillögur sem ríkisstjórnin boðar og afgreiðir í dag. Leið Samfylkingarinnar kemur öllum fjölskyldum í landinu til góða og þess vegna skipti ég mér ekki af þeirri afgreiðslu sem hér fer fram. Þetta er leið ríkisstjórnarinnar. Þetta er sú leið sem gerir Pétur Blöndal glaðastan allra hér í dag, 

Virðulegur forseti. Þessar skattalækkanir eru mögulegar vegna þeirrar stefnu sem ríkisstjórnarflokkarnir hafa fylgt við að byggja upp atvinnulíf í landinu. Þess vegna skapast hagvöxturinn sem við getum notað núna. Það er vegna staðfestunnar gagnvart iðnaðarmálum sérstaklega. Þar vil ég nefna að stjórnarandstöðuflokkarnir hafa barist á móti þeim áformum í langan tíma. Það þarf ekki að fjölyrða um Vinstri græna sem hafa verið á móti þeim frá upphafi og Samfylkingin hefur líka verið á móti þessum málum, á móti íslenska ákvæðinu í Kyoto-bókuninni sem var forsenda fyrir því að hér var hægt að efla hagvöxt. Virðulegur forseti. Framsóknarmenn hafa lagt mjög mikla áherslu á þessar skattalækkanir, sérstaklega á barnabæturnar. Ég vil tína þær til. Þar er verið að setja 2,4 milljarða í viðbót til að auka hag og bæta hag barnafjölskyldna. Varðandi eignarskattana lendir meginþungi eignarskatts í dag á þeim sem hafa eina og hálfa millj. eða minna í árstekjur. Það eru ekki hin breiðu bök, virðulegi forseti, þannig að ég segi líka já með fögnuði hér.

Herra forseti. Það eru fyrst og fremst gaddfreðnir sanntrúaðir hægri menn, nýfrjálshyggjumenn, sem hafa ástæðu til að gleðjast í dag. Hér er verið að leiða í lög últra hægri stefnu í skattamálum þar sem hátekju- og stóreignafólk fær mest. Þátttaka Framsóknarflokksins í þessum aðgerðum afhjúpar þann flokk sem hægri flokk og löngu eru nú liðnir þeir dagar að framsóknarmenn töldu sér til tekna að vera vinstra megin við miðju, að allt væri betra en íhaldið. Þeir eru svo löngu liðnir. Það var sagt um Alþýðuflokkinn gamla að hann hefði verið nokkuð illa á sig kominn eftir þjónustuna við íhaldið í viðreisnarstjórninni. En Framsókn er í miklu hörmulegra ástandi eftir flórmoksturinn og baksið við að framkvæma stefnu íhaldsins á öllum sviðum og umbylta þessu þjóðfélagi í átt til hægri hyggju, 

Virðulegi forseti. Við erum á móti því að lækka eignarskatta á lögaðila. Lögaðilar hafa fengið verulegar hækkanir á umliðnum árum og við teljum að þeim 1.400 millj. sem nú á að verja í eignarskattslækkun á lögaðila væri miklu betur komið til að hækka barnabætur, greiða t.d. barnabætur með öllum börnum að 18 ára aldri, eða skila þessum fjármunum til þess að lækka frekar skatta á fólk með lágar og meðaltekjur. Ég segi nei.

Herra forseti. Hér er að koma til atkvæða ein megingrein þessa frumvarps um 4% flata lækkun tekjuskatts sem þýðir tekjutap fyrir ríkissjóð á þremur árum upp á um 18 milljarða kr. Þetta bætist við áður lögfesta lækkun hátekjuskatts upp á 6–7% þannig að tekjuskattslækkun tekjuhæsta fólksins á Íslandi verður á fjórum árum 11%. Þar bætast við 2–2,5 milljarðar kr. þannig að samtals lækka tekjur ríkisins vegna beinna skatta, traustasta skattstofnsins, um vel yfir 20 milljarða á þessu árabili. Þeim fjármunum teljum við að væri betur ráðstafað með öðrum hætti en hér er lagt til. Auk þess eru efnahagslegar aðstæður þannig að það er glapræði að færa þessa fjármuni út í samfélagið og auka á þann vanda sem við er að glíma í hagstjórninni. Það dregur úr jöfnuði og jafnrétti í landinu og þetta veikir undirstöður velferðarsamfélagsins á Íslandi. Við getum ekki stutt þessar breytingar, herra forseti, og greiðum því atkvæði gegn þeim.

Herra forseti. Þetta er ein meginefnisgrein frumvarpsins sem nú er verið að greiða atkvæði um. Í henni felst veruleg lækkun tekjuskatts einstaklinga, veruleg lækkun jaðarskattanna í þjóðfélaginu, þeirra skatta sem fólk þarf að greiða af hverri viðbótarkrónu sem það aflar sér. Það er athyglisvert að horfa á töfluna og sjá hvernig þeir sem lofuðu miklum tekjuskattslækkunum í fyrra, fyrir einu og hálfu ári, í kosningum, greiða nú atkvæði. Samfylkingin sem eins og ég hef áður sagt veit ekki sitt rjúkandi ráð í þessu máli treystir sér ekki til að styðja lækkun tekjuskattsins 

Hæstv. forseti. Eitt helsta baráttumál til margra ára er nú að verða að veruleika. Þetta er skemmtilegur dagur, stórkostlegur dagur og þetta eru stórkostlegar breytingar fyrir allt venjulegt fólk í landinu. Það er ekki nema von að stjórnarandstaðan sé pirruð og súr í dag. Ég segi já, hæstv. forseti.

Herra forseti. Meðallaun félaga í aðildarsamtökum ASÍ eru 260 þús. kr. á mánuði. Hér erum við að lækka skatta á þetta fólk um 10.400 kr. á mánuði. 120 þús. kr. meira á ári heldur þetta fólk eftir af tekjum sínum. Það munar aldeilis um það hjá ASÍ.  Ég segi enn og aftur já með fögnuði.

Virðulegi forseti. Fyrir nokkru síðan, nánar tiltekið fyrir síðustu kosningar, stóð upp úr hverjum frambjóðanda Samfylkingarinnar að það ætti að lækka jaðarskatta. Hér eru efndirnar, lítið á töfluna. Hér er um að ræða lækkun á jaðarsköttum. Menn gera það ekki með öðrum hætti. Það liggur alveg hreint og klárt fyrir að þegar tekjuskattsprósentan var í 35%, þegar við fórum í staðgreiðslukerfið, voru allir flokkar nema einn með það á stefnuskrá sinni að hafa prósentuna í 35%. Það var Alþýðubandalagið. Nú eru tveir alþýðubandalagsflokkar, ef ekki þrír á þingi, Samfylkingin, Vinstri grænir og jafnvel Frjálslyndi flokkurinn. En við í stjórnarliðinu lækkum jaðarskatta. Ég segi já. 
            

Herra forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um hækkun á viðmiðunarfjárhæð í persónuafslætti og rétt að vekja athygli á því hvað skattleysismörkin hafa skerst mikið í tíð þessarar ríkisstjórnar. Ríkisstjórnin hefur með þeirri leið tekið til sín tugi milljarða í ríkissjóð. Enn er verið að skerða skattleysismörkin með því að miða viðmiðunarfjárhæðina við þær tölur sem hér eru og hefur ASÍ bent á að líkur séu á því að persónuafslátturinn rýrni verulega á næsta ári og þyrfti að bæta í þessa tölu útgjöldum sem nemur 650 millj. á næsta ári til að persónuafslátturinn héldi raungildi sínu miðað við verðlag þess árs.

Virðulegi forseti. Það er full ástæða til að vekja athygli framsóknarmanna á því hvað hér er verið að greiða atkvæði um. Hér er verið að greiða atkvæði um það að barnabætur greiðist með öllum börnum að 18 ára aldri eins og Framsóknarflokkurinn lofaði á árinu 1999 en er aftur og aftur búinn að svíkja. Áætlun ríkisstjórnarinnar um lækkun skatta og hækkun bóta hefur birst þjóðinni og það er alveg ljóst að Framsóknarflokkurinn ætlar ekki að efna loforð sitt frá 1999 á þessu kjörtímabili. Nú er tækifærið og ég skora á framsóknarmenn að sýna að þeir hafi meint eitthvað með þessu en hafi ekki ætlað sér að svíkja barnafólk í landinu. Hér er tækifærið, hér er greitt atkvæði um það að hækka barnabætur þannig að þær greiðist með öllum börnum að 18 ára aldri.

Hæstv. forseti. Mér finnst hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir nokkuð kjörkuð að koma hér upp og ræða um barnabætur, sá þingmaður sem í ráðherratíð sinni á Íslandsmet í skerðingu barnabóta á fjölskyldufólk í þessu landi.  Hæstv. forseti. Efnahagslegt glapræði var málflutningur Samfylkingarinnar í skattamálum fyrir hálfum mánuði.  Nú er kominn nýr dagur og Samfylkingin vill allt í einu lækka eignarskatt.

Herra forseti. Saga Framsóknarflokksins í barnabótamálum er kostuleg. Árið 1995 fór Framsókn í ríkisstjórn og tók í kjölfarið þátt í því að skerða barnabætur og tekjutengja þær að fullu, 100%. Strax við kosningarnar 1999, fjórum árum síðar, lofaði flokkurinn bót og betrun, lofaði barnakortum og ótekjutengdum barnabótum upp að 18 ára aldri. Við það hefur að sjálfsögðu ekki verið staðið þótt flokkurinn hafi haft fimm ár til að koma þessu í framkvæmd. Hér gæfist Framsóknarflokknum kostur á því að sýna lit í barnabótamálunum. Það er að sjálfsögðu ekki gert, heldur fylgir Framsóknarflokkurinn forustu íhaldsins í þessu máli eins og öðrum. Ég ætla að gefa hæstv. landbúnaðarráðherra Guðna Ágústssyni það í morgungjöf að héðan í frá skuli Framsóknarflokkurinn heita Litla íhaldið.

Hættu þessum barnaskap.

Virðulegi forseti. Hér er á ferðinni enn ein skerðingin á vaxtabótum. Þessi ríkisstjórn hefur verið dugleg við að skerða vaxtabæturnar frá því að hún tók við völdum. Vaxtabætur hafa verið skertar á þessu og að meðtöldu næsta ári um 900 millj. kr. Hér er harkalega ráðist að skuldugum heimilum og ég segi nei.

Herra forseti. Þetta er ótrúlegt, ég þarf að lesa þetta mörgum sinnum. Hér stendur: „Heiti laganna verður: Lög um tekjuskatt.“ Herra forseti. Ég les þetta aftur. „Heiti laganna verður: Lög um tekjuskatt.“ Þegar ég kom inn á þing var talað um ekknaskatt o.s.frv. Ég hef í tvígang flutt frumvarp um að gera eignarskattinn almennan til að hægt sé að lækka hann á ekkjur og slíka sem eru í erfiðleikum með að borga eignarskatt. Hér er þetta hreinlega fellt út. Þetta er aldeilis fagnaðarefni, herra forseti, og gleðiefni fyrir alla aldraða sem eru að baksa við að borga eignarskatta af eignunum sínum í dag. Ég segi já og aftur með fögnuði.

Þið eruð óábyrgir gagnvart íslensku samfélagi.

Hæstv. forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um breytingartillögu sem er til komin vegna þess að hér á eftir stendur til að fella niður lög um Lífeyrissjóð sjómanna. Tillagan sem hér er verið að greiða atkvæði um tekur til þess að viðhalda lögveðsrétti varðandi innheimtu á kröfum sjómanna í lífeyrisgreiðslum og er lagt til í breytingartillögunni að færa það inn í almennu lögin um starfsemi lífeyrissjóða. Ég tel að hér sé verið að tryggja ákveðin réttindi sjómanna. Nóg er komið af skertum réttindum þeirra og ég legg til að þingmenn segi já.

Herra forseti. Ég tel að hér gæti ákveðins misskilnings. Ég tel að þrátt fyrir brottfall laganna um Lífeyrissjóð sjómanna verði staða launþega í sjómannastétt nákvæmlega sú sama og annarra launþega hvað varðar tryggingar fyrir greiðslu lífeyrisiðgjalda í lífeyrissjóðinn. Það er auðvitað þannig að iðgjöld í lífeyrissjóði eru forgangskröfur komi til uppgjörs, gjaldþrots eða þrotabús. Þar að auki annast Ábyrgðasjóður launa greiðslur iðgjalda ef málið fer það langt. Það sem er að gerast hér er einfaldlega að gamlar reglur um svokallað lögveð í skipum vegna lífeyrisiðgjalda sjómanna eru úreltar orðnar. Þær áttu við þegar þær voru settar í lög 1960. Sem betur fer hefur orðið mjög jákvæð þróun í lífeyrissjóðamálum síðan og nú er eðlilegt að þær reglur sem almennt gilda um launþega þessa lands gildi sömuleiðis um aðila að Lífeyrissjóði sjómanna. Ég segi þess vegna nei, herra forseti.

Hæstv. forseti. Ég var með fyrirvara við samþykkt þessa frumvarps og skrifaði þannig undir nefndarálitið. Fyrirvarinn laut að vanefndum ríkisvaldsins gagnvart Lífeyrissjóði sjómanna frá fyrri tíð, frá því fyrir rúmum 20 árum. Ég hef hins vegar sannfærst um að þessi lagabreyting hefur engar breytingar í för með sér gagnvart kröfum sjómanna í framtíðinni á hendur ríkisvaldinu enda höfðu bæði stjórnir Lífeyrissjóðs sjómanna og Landssambands lífeyrissjóða óskað eftir þessum lagabreytingum. Eftir stendur að við vildum halda ákveðnum baktryggingum inni í lögum varðandi iðgjöld. Þær áttu að hvíla í heimildum til lögveða í skipum. Um það var flutt áðan breytingartillaga, við önnur lög reyndar, grunnlög sem gilda um alla lífeyrissjóði í landinu. Sú tillaga var felld en það veldur því að við getum ekki greitt atkvæði með þessu frumvarpi, við getum ekki stutt það eins og við höfðum haft í hyggju að gera og munum sitja hjá.

Herra forseti. Hér er á ferðinni einn af þeim 16 laumusköttum sem ríkisstjórnin er að koma í gegnum þingið til þess að fjármagna skattalækkanir sínar. Hér er partur af þeim sjónhverfingaleik sem ríkisstjórnin stendur í. Hún er að lækka skatta með því að hækka þá áður. Hér er þó um alveg einstaklega subbulega lagasetningu að ræða. Ríkisstjórnin lofaði því árið 2000 að þessum skatti yrði ekki fram haldið. Hér brýtur hún í dag það loforð. Hún er að fara í verkefni sem er ákaflega óskilgreint og átti að kosta á sínum tíma 615 millj. Verkefnið fór meira en 50% fram úr áætlun og nú á enn að eyða í það a.m.k. um hálfum milljarði og engar skýringar hafa fengist hjá ríkisstjórninni í hvað á að eyða. Því segi ég, herra forseti, Samfylkingin er algerlega á móti lagasetningu af þessu tagi. Hún er á móti þessari laumuskattastefnu ríkisstjórnarinnar og hún greiðir atkvæði gegn frumvarpinu.

Herra forseti. Það er auðvitað fjarstæða að hér sé um að ræða nýja tekjuöflun. Hér er um að ræða framlengingu til tveggja ára á sérstöku gjaldi sem Fasteignamat ríkisins hefur haft til að byggja upp Landsskrá fasteigna í landinu sem ég hélt til þessa dags að væri mikið framfaramál. Hún hefur verið byggð upp á Akureyri af miklum metnaði.  Ef eitthvað er subbulegt í þessu máli, herra forseti, er það málflutningur formanns Samfylkingarinnar sem veit ekki sitt rjúkandi ráð í skattamálum, eins og ég hef margsagt hér í dag, ekki sitt rjúkandi ráð.

Herra forseti. Í umræðu um hið gleðilega frumvarp sem við erum nýbúin að ræða hérna, 1. mál á dagskrá, hafa hv. þm. Samfylkingarinnar ítrekað kallað hækkun á gjöldum sem eru í krónutölu og eru aðlöguð vísitölu. Loksins í nótt féllust tveir þingmenn Samfylkingarinnar á að það gjald væri í rauninni raunlækkun, 

Herra forseti. Þau hrynja í gegnum þingið, frumvörpin sem fela í sér nýja laumuskatta. Hér er verið að greiða atkvæði um frumvarp til laga um aukatekjur ríkissjóðs. Það er verið að hækka álögur á landsmenn um hundruð milljóna. Hérna er ríkisstjórnin líka að nota þessa nýju skattalækkunaraðferð sem felst í því að hækka skattana áður, og þeirri aðferð er helst lýst með aðferð þingskáldsins sem orðaði það svona, með leyfi hæstv. forseta: Ef ég bara hefði hattinn, hann ég tæki ofan bráður. Leiðin til að lækka skattinn liggur í því að hækka hann áður.

Herra forseti. Dýrt er nú kveðið, þykir mér. Misskilningur Samfylkingarinnar, eða rangfærslur hennar öllu heldur, felast í því að það sé rangt að halda áfram að afla ríkissjóði tekna þó að hér sé farið í stórfelldar skattalækkanir hvað varðar tekjuskatt og eignarskatt og það sé rangt að færa upp eitthvað í humátt á eftir verðlagsbreytingum gjöld sem bundin eru í lögum í krónutölu. Auðvitað er fjarstæða að tala um það sem skattahækkanir. Þessi gjöld hér hafa flest hver ekki verið hækkuð frá 1997, 

Herra forseti. Hver matarhola er nýtt þegar kemur að því að hækka skatta á almenningi í landinu. Í þessu frumvarpi er m.a. verið að græða á útgáfu vegabréfa og ökuskírteina svo að örfá atriði af fjölmörgum séu nefnd til sögunnar. Ég sakna þess alveg sérstaklega núna við þessa atkvæðagreiðslu að þeir komi ekki í atkvæðaskýringu, þessir gleðipinnar, skattalækkunarmenn sem töluðu hátt og mikið við upphaf þessa þingfundar. Hvar er hæstv. landbúnaðarráðherra núna? Veri hann velkominn.

Herra forseti. Eins og ræðumaður áðan ætla ég að fara með vísu. Lastaranum líkar ei neitt, lætur hann ganga róginn: Finni hann laufblað fölnað eitt, þá fordæmir hann skóginn. Þetta er það sem ég gat um í umræðunni í gær, að hv. þingmenn Samfylkingarinnar væru stöðugt að leita að einhverjum fölnuðum laufblöðum, gengju um álútir í skóginum, horfðu niður á svörðinn og sæju ekki hvað skógurinn grænkar og grær. Þeir sjá ekki lengur trén, þeir sjá ekki lengur skóginn. Þær skattalagabreytingar sem við höfum verið að framkvæma eru allar mjög jákvæðar. Það sem hér er verið að gera 

Virðulegi forseti. Ég fagna sérstaklega atkvæðaskýringu hæstv. fjármálaráðherra áðan. Þar loksins viðurkenndi hann að stefnan er sú að færa byrðarnar af þeim sem meira mega sín yfir til þeirra sem minna mega sín. Þó að það sé skattalækkun munum við halda áfram að taka af þeim sem minna mega sín, einnig af fólki sem á fasteignir, einnig af fólki sem á bifreiðar, einnig af fólki sem lendir í nauðungarsölum, einnig af fólki sem lendir í dómsmálum. Við skulum taka af þeim sem minna mega sín. Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra kærlega fyrir að tala skýrt í þessari umræðu.

Herra forseti. Ég hef flutt þessa breytingartillögu að höfðu samráði við ýmsa aðila sem að þessu máli koma og tel að hún stefni í rétta átt. En það er óhjákvæmilegt að vekja athygli á því að Samfylkingin er ævinlega jafnsamkvæm sjálfri sér. Hún flutti nefnilega breytingartillögu við 2. umr. málsins um að fækka stjórnarmönnum úr sex í fimm en tillaga mín gengur út á að fjölga þeim úr sex í sjö og þeir samþykkja það líka. Það er fínt. Veri þeir bara velkomnir. Ég segi já, herra forseti.

Hæstv. forseti. Þetta frumvarp tekur til eftirlits með lánastofnunum, vátryggingarfélögum og fjárfestingarfélögum þegar um er að ræða endurskipulagningu eða slit lánastofnana. Það er í sjálfu sér hið besta mál að samræma þær reglur og þá staðla sem eiga að gilda um þessi efni. Við viljum hins vegar að þær reglur og þau lög séu smíðuð og samþykkt heima fyrir. Innan Evrópusambandsins er það vinnulag að ryðja sér til rúms að svokölluð upprunalandsregla ríki. Þannig eiga reglur um fyrrnefnd efni sem eru við lýði í því landi sem fyrirtæki á uppruna sinn í einnig að gilda um útibú fyrirtækisins. Í þýskum og pólskum fjármálafyrirtækjum sem hefðu útibú hér á landi ættu þannig pólsk eða þýsk lög og reglur að gilda þegar kæmi að endurskipulagningu eða slitum á þessu fyrirtæki. Það er þetta vinnulag, þessi upprunalandsregla sem við erum að mótmæla og vekja athygli á. Þess vegna sitjum við hjá við afgreiðslu þessa frumvarps.

Hæstv. forseti. Um áramótin koma til framkvæmda raforkulögin sem voru samþykkt á síðasta þingi þar sem gagnger breyting verður á framleiðslu, flutningi, dreifingu og sölu á raforku í þessu landi. Komið hafa upp ýmis atriði sem menn töldu að þyrfti að færa til betri vegar. Frumvarpið kom mjög seint fram og fór á miklu hraði í gegnum nefndina en við samfylkingarmenn teljum að breytingarnar sem eru í því fólgnar séu allar saman jákvæðar og að verið sé að færa hluti til betri vegar. Þess vegna styðjum við málið.

Herra forseti. Vinstri hreyfingin – grænt framboð studdi ekki þá kerfisbreytingu á sínum tíma að markaðsvæða raforkukerfið í landinu. Við töldum mjög misráðið að hafa ekki leitað eftir undanþágu frá raforkutilskipun Evrópusambandsins. Þar á ofan er öll þessi framkvæmd mjög vanbúin til að taka gildi nú um áramótin. Því flytjum við, ég og hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson, tillögu um að gildistökunni verði frestað um eitt ár. Fari engu að síður svo að þessi lög taki gildi og framkvæmdin hefjist um áramót er auðvitað til bóta að reyna að lagfæra ágalla sem menn hafa þegar séð, eins og sést á þessu frumvarpi, fyrsta plástursfrumvarpinu á þetta móverk sem er flutt áður en sjálf framkvæmdin á að hefjast, á lögum sem sett voru hér síðasta vor. Við getum stutt 1. gr. sem varðar réttarstöðu starfsmanna sem koma til með að vinna við flutningskerfið og eftir atvikum hluta breytingartillagnanna sem eru óumdeilanlega til bóta en munum að öðru leyti sitja hjá við afgreiðslu þessa frumvarps.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um veitingu ríkisborgararéttar sem stafar frá allsherjarnefnd. Á þingskjali 631 er gerð grein fyrir 17 einstaklingum sem nefndin mælir með að fái ríkisborgararétt að þessu sinni. Alls bárust nefndinni 26 umsóknir og hafa þær allar verið teknar til skoðunar en að þessu sinni er lagt til að þeir einstaklingar sem taldir eru upp í 1. gr. frumvarpsins, og ég leyfi mér að vísa til á þskj. 631, fái ríkisborgararétt. Ég mæli með því að málinu verði ekki vísað til allsherjarnefndar þar sem málið stafar frá henni.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá umhverfisnefnd um frumvarp til laga um veðurþjónustu. Í stuttu máli eru með frumvarpinu lögð til ný heildarlög um veðurþjónustu. Tilgangur frumvarpsins er að skilgreina betur en gert er í gildandi lögum hlutverk ríkisins í rekstri veðurþjónustu og draga skýrari línur milli þeirrar grunnþjónustu sem Veðurstofu Íslands er skylt að sinna og greiða skal úr ríkissjóði og síðan sérþjónustu sem veitt er samkvæmt ósk kaupanda og rekin er á markaðslegum forsendum. Það er engin ástæða til að vera með langa ræðu um þetta ágæta frumvarp. Af margvíslegum ástæðum og frekar augljósum var skynsamlegt og eðlilegt að skilgreina betur hlutverk ríkisins um veðurþjónustu og skilja á milli þeirrar þjónustu sem er á markaði, ef þannig má að orði komast, og þeirrar sem alla jafna er kölluð grunnþjónusta og skal greiðast úr ríkissjóði. Umsagnir bárust frá hinum ýmsu aðilum, svo sem Siglingastofnun Íslands, Landsvirkjun, Vegagerðinni, Bændasamtökum Íslands, Veðurstofu Íslands, Landhelgisgæslu Íslands, Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, ríkislögreglustjóra og Ríkisendurskoðun. Nefndin fór yfir málið og góð sátt var um það í nefndinni. Þær breytingartillögur sem hér er að finna eru til komnar vegna athugasemda sem komu fram í umsögnum sem bárust nefndinni. Ég ætla ekki að lesa þær upp enda er fyrst og fremst um að ræða orðalagsbreytingar og lagfæringar á ýmsu sem betur mátti fara en var í sjálfu sér ekki mikil breyting á efnisatriðum frumvarpsins. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með fyrrnefndum breytingum sem tíndar voru upp í nefndarálitinu og gerð er um tillaga á sérstöku þingskjali. Undir álitið skrifa Guðlaugur Þór Þórðarson, Hjálmar Árnason, Arnbjörg Sveinsdóttir, Gunnar Birgisson, Kjartan Ólafsson, Kolbrún Halldórsdóttir, Mörður Árnason og Valdimar L. Friðriksson. Þórunn Sveinbjarnardóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins en Steinunn K. Pétursdóttir sat fund nefndarinnar og er hún samþykk áliti þessu.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 162/2002, um úrvinnslugjald, með síðari breytingum. Meginefni frumvarpsins varðar breytingar á einstökum fjárhæðum úrvinnslugjalds, tímabundna frestun á upptöku úrvinnslugjalds af pappa-, pappírs- og plastumbúðum og hækkun skilagjalds af ökutækjum. Þá er einnig gert ráð fyrir breytingum sem leiða það af sér að kerfið nái betur til eldri ökutækja sem örva mun skil á þeim til úrvinnslu. Loks gerir frumvarpið ráð fyrir því að aðilum verði heimilt að semja sín í milli um ráðstafanir sem tryggja úrvinnslu úrgangs vegna veiðarfæra úr gerviefnum á sama hátt og nú gildir um svartolíu. Skemmst er frá því að segja að þetta frumvarp er um margt ánægjulegt. Hér er lagt til að úrvinnslugjald verði lækkað umtalsvert, sem er mikið fagnaðarefni. Á sama hátt er skilagjald á bílum hækkað úr 10 þús. kr. upp í 15 þús. kr. Einnig er um að ræða, eins og áður kom fram, lækkun á gjaldi á bifreiðar. En á sama hátt eru fleiri bifreiðar og eldri, sem ekki voru áður inni í þessum lögum, teknar í lögin með frumvarpinu. Ekki komu fram margar tillögur um breytingar hjá nefndinni. Ýmislegt var rætt og menn fóru yfir málið eins og vera ber en hins vegar er vert að geta þess að málið kom nokkuð seint inn og var það samdóma álit umhverfisnefndar að verið hefði betra að hafa lengri tíma til að fara yfir málið. Það eru margir fletir á þessum mikilvæga sjóði og þeim málaflokki sem tengist úrvinnslugjaldinu. Þær breytingar sem gert er ráð fyrir eru fyrst og fremst tæknilegar en einnig var tekið tillit til athugasemda frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga. Þar töldu menn að þeir þyrftu lengri tíma til undirbúnings og þess vegna var ákveðið að fresta bæði upphafstíma greiðslu vegna móttöku á öðrum umbúðum en plastfilmu og bylgjupappa frá upphaflegum hugmyndum, sem voru 1. desember 2005, til 1. mars 2006. Jafnframt var ákveðið að leggja til að lengja starfstíma nefndar þeirrar sem ræðir þau mál frá 15. mars 2005 til 1. júní 2005. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með fyrrgreindum breytingum sem lagðar eru fram á sérstöku þingskjali en þar er um að ræða fjóra liði. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir, Mörður Árnason og Valdimar L. Friðriksson skrifa undir nefndarálit þetta með fyrirvara og áskilja sér rétt til að flytja breytingartillögur og sitja hjá við atkvæðagreiðslu. Hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Steinunn K. Pétursdóttir sat fund nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykk áliti þessu. Þeir sem skrifa undir álitið eru auk mín hv. þm. Hjálmar Árnason, Arnbjörg Sveinsdóttir, Gunnar Birgisson, Kjartan Ólafsson, Kolbrún Halldórsdóttir, með fyrirvara, Mörður Árnason, með fyrirvara og Valdimar L. Friðriksson, með fyrirvara. Virðulegi forseti. Þetta mál er gott og hefur í för með sér umtalsverða lækkun á gjöldum sem er fagnaðarefni. Um málið var ágætissátt í nefndinni og ég á ekki von á öðru en að hið sama verði uppi á teningnum á hinu háa Alþingi.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum um úrvinnslugjald. Það verður að segjast að mál af þessu tagi er ekki einfalt viðureignar. Um er að ræða yfirgripsmikla löggjöf sem varðar möguleika okkar á að draga á endanum úr urðun sorps. Við meðferð þessa máls á Alþingi á síðustu árum, frá því það leit fyrst dagsins ljós, hefur verið gagnrýnt að stjórn Úrvinnslusjóðs sé ekki nægilega breið til að gætt sé hagsmuna allra þeirra sem eðlilegt er að komi að þeim málum. Á 128. löggjafarþingi, þegar þetta mál var upphaflega samþykkt, flutti ég breytingartillögu við frumvarpið sem gerði ráð fyrir því að stjórn Úrvinnslusjóðs yrði öðruvísi skipuð. Samkvæmt lögunum er hún m.a. skipuð aðilum frá Samtökum atvinnulífsins og Landssambandi íslenskra útvegsmanna. Samkvæmt lögunum er yfir sjóðnum fimm manna stjórn sem skipuð er til fjögurra ára. Umhverfisráðherra skipar formann stjórnar án tilnefningar en fjórir meðstjórnendur skulu skipaðir að fenginni tilnefningu frá eftirtöldum aðilum, eins og segir í 16. gr. laganna, virðulegi forseti: einn sé tilnefndur eftir sameiginlegri tilnefningu Samtaka fiskvinnslustöðva og Landssambands íslenskra útvegsmanna, einn frá Samtökum iðnaðarins og einn frá Samtökum verslunar og þjónustu og einn frá Sambandi ísl. sveitarfélaga. Það er ljóst í mínum huga og kom afar skýrt í ljós í þeirri litlu umfjöllun sem málið fékk í umhverfisnefnd að tilfinnanlega vantar fleiri fulltrúa í þessa stjórn. Ég tel að það hefði verið eðlilegt að Neytendasamtökin ættu frá upphafi fulltrúa í henni. Ég hefði talið að frjáls félagasamtök á sviði náttúru- og umhverfisverndar ættu líka að eiga þar fulltrúa. Það er kannski ekki tímabært við þessa umræðu, virðulegi forseti, að flytja breytingartillögu varðandi þetta atriði laganna en ég vil ítreka þetta vegna þess að þegar fjallað er um þessi mál kemur í ljós að Neytendasamtökin og frjáls félagasamtök eiga fullt erindi í stjórn sjóðsins. Hið mikla vægi sem atvinnulífið hefur í stjórninni verður óeðlilegra eftir því sem tímar líða, sýnist mér. Ég legg á það áherslu að menn hugleiði vandlega að víkka út og breikka þessa stjórn. Þar með tel ég að minni líkur væru á því að ágreiningsmál komi upp varðandi þessa löggjöf. Því miður, virðulegi forseti, gafst nefndinni að mínu mati ekki tími til að rýna nægilega vel í orðalag þeirra lagagreina sem hér um ræðir. Þar á ég sérstaklega við 1. gr. Ég gagnrýndi við 1. umr. um frumvarp þetta að í það vantaði, að mínu mati, ákveðið gagnsæi í skilgreiningu á umbúðum. Innleiða á ný ákvæði sem varða umbúðir og þarf því að skilgreina þær og flokka í ólíkar tegundir. Þar er fjallað sérstaklega um, í skilgreiningarliðum, söluumbúðir eða grunnumbúðir, safnumbúðir og flutningsumbúðir. Hér eru að sjálfsögðu þýddar greinar úr tilskipunum Evrópusambandsins og ég verð að viðurkenna að mér hefur ekki fundist takast nægilega vel til við það. Ég tel ámælisvert þegar nefndin skilar lagafrumvarpi af þessu tagi svo seint, frumvarpi sem vitað er að verður að fá afgreiðslu fyrir áramót. Þá tel ég að nefndinni séu gerð störfin mjög erfið og í þessu tilfelli kom í ljós að við höfðum engan tíma til að rýna í orðalagið eða fara á nokkurn hátt yfir það hvernig mætti gera betrumbætur á því. Í umfjöllun nefndarinnar kom fram hjá fulltrúum sveitarfélaganna og framkvæmdastjóra Sorpu, sem heimsóttu nefndina, að það orkaði mjög tvímælis að setja í lög reglur sem lúta að frekari flokkun, söfnun og úrvinnslu á sorpúrgangi án þess að sveitarfélögin hefðu meira um málið að segja. Það liggur ekki fyrir samkvæmt frumvarpinu hversu mikil áhrifin af breytingunum á fjárhag sveitarfélaganna verða en hins vegar er ljóst að lögin um úrvinnslugjald hafa í för með sér aukin kostnað fyrir sveitarfélög. Það kemur til af því, virðulegi forseti, að meðhöndlun umbúðanna sem hér eru sett inn í flokkunarkerfið kostar fjármuni sem ekki koma til sveitarfélaganna í gegnum Úrvinnslusjóð. Sjóðurinn á fyrst og fremst að innheimta úrvinnslugjald og greiða skilagjald fyrir viðkomandi umbúðir. Því mun sjóðurinn ekki greiða úrvinnslu- eða umsýslukostnað sem þessu fylgir heldur þurfa sveitarfélögin að leggja meira í umsýslu vegna flokkunarinnar. Umfang þess málaflokks hefur verið að aukast gífurlega hjá sveitarfélögunum. Ég hef í höndum, virðulegi forseti, skýrslu sem til umhverfisráðherra og Sambands íslenskra sveitarfélaga sem fjallar um framkvæmd laga um meðhöndlun úrgangs. Það er sannarlega umhugsunarvert hve mikið umfang sorpflokkunarmála hefur aukist síðan leidd voru í lög þessi ákvæði laga um meðhöndlun úrgangs og laga um úrvinnslugjald. Í skýrslunni kemur fram kostnaður sveitarfélaganna vegna söfnunar og förgunar úrgangs á Íslandi árið 2002, ég vek athygli á því að hér er bæði talað um söfnun og förgun. Inni í söfnuninni er auðvitað söfnun á flokkuðum úrgangi sem ber úrvinnslu- og skilagjald. Sá kostnaður nam tæpum 2 milljörðum kr. fyrir sveitarfélögin árið 2002. Heildartekjur voru hins vegar rúmlega 1 milljarður kr. Sveitarfélögin niðurgreiða því meðhöndlun úrgangs með skattfé svo nemur tæpum 1 milljarði kr. Söfnunarkostnaður er talsvert stærra hlutfall en förgunarkostnaður, þ.e. um 60% á móti 40% vegna förgunar. Ég tel nauðsynlegt að taka málið til alvarlegrar skoðunar í umhverfisráðuneytinu. Hér erum við að ræða anga af máli sem kom inn á borð okkar í fjárlagaumræðunni varðandi tekju- og kostnaðarskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga. Þetta er einn af þeim málaflokkum sem vaxið hafa mun meira en allar áætlanir gerðu ráð fyrir. Greinilegt er að sveitarfélögin taka að því leyti á sig auknar skyldur og byrðar þótt engir tekjustofnar fylgi með til þeirra. Þetta er gagnrýnisvert, virðulegi forseti. Það verður að ná viðunandi jafnvægi í málaflokkinn því að hér er um nýjar aðferðir að ræða, nýjar leiðir sem mikil sátt þarf að ríkja um svo þær nái að virka sem best. Það verður ekki hægt í óþökk sveitarfélaganna eða á þann hátt að þau hafi á tilfinningunni að hér sé verið að binda á þau klafa sem ekki fylgja neinir fjármunir. Ríkisvaldið og löggjafarsamkundan eru jú að innleiða þessi lög. Það, virðulegi forseti, verðum við að gera í góðri sátt. Ég vil fara nokkrum orðum, hæstv. forseti, um nýtt ákvæði í 5. gr. þessa frumvarps sem varðar veiðarfæri úr gerviefnum. Samkvæmt 11. tölulið 5. gr. er gert ráð fyrir að við tökum veiðarfæri úr gerviefnum inn undir úrvinnslugjald og er það vel. Það hefur verið stefna umhverfisnefndar, frá því að þessi lög komu til umfjöllunar hennar, að fá veiðarfærin þar inn. Auðvitað fellur talsvert mikið til af veiðarfærum. Þau eru úr plasti sem gott er að endurnýta og þess vegna er sjálfsagt að þeim sé forðað frá urðun. Hins vegar hefur Landssamband íslenskra útvegsmanna ekki verið sátt við þann meginvilja umhverfisnefndarinnar. Ég sé ekki betur en að Landssamband íslenskra útvegsmanna hafi getað dregið stjórnina á því að sú ákvörðun komist til framkvæmda. Í frumvarpinu er mikið svigrúm fyrir útvegsmenn. Þeir eiga að fá tækifæri samkvæmt frumvarpinu að semja sín á milli um ráðstafanir til að tryggja úrvinnslu þessa úrgangs á sama hátt og olíufélögum hefur verið tryggður slíkur réttur varðandi svartolíu. Hæstv. forseti. Ég hef ákveðnar efasemdir um þessa grein og þá heimild sem útvegsmenn fá með frumvarpinu. Ég hef reyndar ekki haft tíma til að skoða það nægilega vel ofan í kjölinn í umfjöllun nefndarinnar en ég sé ekki að það tryggi að öll veiðarfæri sem falla til skili sér undir úrvinnslugjaldið, þ.e. inn í það kerfi sem komið verður upp. Ekki eru allir útvegsmenn aðilar að Landssambandi íslenskra útvegsmanna þannig að þar gæti verið um ákveðna glufu að ræða sem gerir það að verkum að hluti veiðarfæranna skili sér ekki. Það er miður að nefndin skyldi ekki hafa nægileg tækifæri til að skoða málið ofan í kjölinn. Ég tel vafa á ferðinni og á erfitt með að styðja þær breytingar sem hér eru lagðar fram, með frjálsa samninga þessara aðila, meðan ég er ekki sannfærð um að það tryggi skil á öllum veiðarfærum til endurvinnslu. Að lokum vil ég, hæstv. forseti, gera að umtalsefni nefnd þá sem sett er á samkvæmt b-lið 6. gr., ákvæði til bráðabirgða II. Þar segir: „Frá gildistöku laga þessara … skal starfa nefnd umhverfisráðuneytis, Sambands íslenskra sveitarfélaga, Úrvinnslusjóðs og Umhverfisstofnunar. … Nefndin skal undirbúa framkvæmd móttöku á pappa- og plastumbúðum sem berast með söfnunarkerfi sveitarfélaga í samræmi við ákvæði laga nr. 55/2003, um meðhöndlun úrgangs.“ Virðulegi forseti. Samkvæmt frumvarpi hefur kostnaðurinn á þennan vöruflokk verið ákveðinn, þ.e. það segir í 4. gr. að úrvinnslugjald skuli leggja á umbúðir gerðar úr pappa og pappír og það skuli vera 10 kr. á kg og sömuleiðis 10 kr. á umbúðir gerðar úr plasti. Ég spyr og geri ráð fyrir að hæstv. umhverfisráðherra sem er viðstaddur umræðuna geti svarað okkur því: Hvaða rök eru fyrir þessari 10 kr. álagningu? Hvers vegna er hún ákveðin áður en nefndin fær tækifæri til að setjast niður og taka til starfa? Mér virðist sem nefndin sem á að undirbúa framkvæmdina komi til með að meta raunverulegan kostnað af framkvæmdinni. Þess vegna skil ég ekki hvernig hægt er að ákveða fyrir fram að gjaldið verði 10 kr. á kg. Spurningin er: Ætlast umhverfisráðuneytið og hæstv. umhverfisráðherra til þess að nefndin komist kannski að allt annarri niðurstöðu og skili þá inn nýju frumvarpi þegar hún hefur lokið störfum samkvæmt þessum tillögum, eða hvað? Það er alveg greinilegt að rökstuðningurinn fyrir 10 kr. gjaldinu er enginn. Hann getur ekki orðið til fyrr en nefndin sem um er rætt hefur lokið störfum. Einnig mætti geta þess að nefndinni er gert að starfa á þann veg að fulltrúarnir sjálfir, sem sitja í henni, beri kostnaðinn af henni. Það er enn eitt dæmi um að sveitarfélögin þurfa nauðug að taka að sér kostnað vegna lagasetningar af þessu tagi, sem ríkisvaldið og ráðherrar neita að taka þátt í. Þannig er beinlínis lögbundið að nefndin skuli starfa á kostnað þeirra sem í henni sitja. Enn eina ferðina skín í gegn að ríkisvaldið hefur ekki skilning á því að sveitarfélögin þurfa að fá tekjustofna með þeim verkefnum sem á þau eru sett og er það miður. Varðandi meginprinsippið í þessum lögum, hæstv. forseti, þá er ég fylgjandi því. Ég tel markmiðssetningu laganna um úrvinnslugjald virkilega góða og metnaðarfulla. Ég veit að fjöldi fólks vinnur mjög metnaðarfullt starf til að þau markmið megi nást. Það fólk á allan stuðning minn og annarra þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. En ég bið hæstv. umhverfisráðherra um að gera því fólki kleift að standa af reisn að þeim verkefnum sem þeim er gert að sinna, sérstaklega að tryggja að kostnaður sveitarfélaganna vaxi þeim ekki yfir höfuð án þess að til komi auknir tekjustofnar.

Forseti. Þetta var ágæt ræða hjá hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur. Ég hygg að flestir nefndarmenn geti tekið undir flest af því sem þar var sagt. Hún veldur því a.m.k. að ég get stytt mál mitt. Tíminn til að vinna þetta mál var skammur. Það þurfti að gerast fyrir áramót og það sést að tíminn var skammur á því að málið tekur þær vendingar að við erum að ræða það við 3. umr. sem að öllu jöfnu ætti að vera óþarft á síðasta degi þingsins fyrir jól. Það verður hins vegar svo að vera núna. Varðandi einstök atriði frumvarpsins þá sagði ég, að ég hygg við 1. umr., frá afstöðu samfylkingarmanna þegar þetta var samþykkt á sínum tíma, árið 2002. Um málið var tiltölulega góð sátt enda er málið sjálft, úrvinnslugjaldið og það kerfi allt, í góðu samræmi við stefnu Samfylkingarinnar og sem betur fer flestra flokka hér ef ekki allra að einhverju leyti. Það er mikill árangur. En við gerðum á sínum tíma athugasemdir við stjórn Úrvinnslusjóðs. Það var athyglisvert í umfjöllun nefndarinnar að þeir sem á fund hennar komu gerðu margir athugasemdir við stjórn sjóðsins. Ég hygg að einn sá lærdómur sem við getum dregið af umfjöllun okkar um þetta frumvarp um úrvinnslugjald sé að við þurfum að leggjast aftur yfir skipun þeirrar stjórnar, bæði hvaða fulltrúar atvinnurekenda, eða atvinnulífsins eins og það er stundum kallað, eru í henni og síðan hvort ekki sé rétt að kalla til hennar fulltrúa almannasamtaka, Alþýðusambandsins, Neytendasamtakanna eða annarra, einn eða fleiri eftir atvikum. Sveitarfélögin eiga mann í stjórn sjóðsins. Það virðist hafa orðið eitthvert skammhlaup í tengslum milli þess manns og Sambands íslenskra sveitarfélaga. Mikil óánægja hefur a.m.k. komið fram hjá sveitarfélögunum eins og síðasti hv. ræðumaður tók fram. Hún varðaði auðvitað einkum ákvæðin um umbúðir, um pappír, pappa og plast. Það mál á sér þá forsögu í stuttu máli - þetta er árlegt, frumvarpið um úrvinnslugjaldið vegna þess að það þarf að hækka og hækka upphæðirnar - að þegar við fengum það til umfjöllunar í fyrra var ekki gert ráð fyrir því að sú breyting yrði tímasett. En umhverfisnefnd ákvað að leggja það til að hún yrði tímasett með eins árs fresti og gerði það. Ég tel að það hafi verið rétt ákvörðun og ágæt hjá umhverfisnefnd. Síðan hefur ráðuneytið, framkvæmdarvaldið í þessu efni, ekki náð að vinna sína hluti nógu vel. Það er leitt að ráðuneytinu hafi ekki tekist að vinna að því í samvinnu við stjórn Úrvinnslusjóðs og sveitarfélögin vegna þess að það voru kvartanir þeirra sem leiddu til þess að enn þarf að fresta gildistöku ákvæðis um gjald fyrir umbúðapappa og plast. Því þarf enn að fresta henni frá því sem lagt var til í frumvarpinu. Ég fellst á að það sé gert en mér þykir leitt að þurfa að standa að því. Ég veit að þetta er ekki núverandi hæstv. umhverfisráðherra að kenna og vil ekki skamma hana fyrir það, enda tel ég að hún sé enn að njóta hveitibrauðsdaga sinna í ráðuneytinu. Við byrjum að skamma hana eftir jól ef hún stendur sig ekki nógu vel. En ég vil beina því til hennar að láta þetta ekki endurtaka sig í ráðuneytinu og undirstofnunum þess. Ég vil nefna nokkur önnur atriði. Ég ræddi um það í fyrri umræðu um þetta mál að það kom fram hjá sveitarfélögunum að þau leggja mikla áherslu á að dagblaðapappírinn fari inn í þetta kerfi og verði ekki undanskilinn. Hann er mjög stór hluti af sorpi sem sveitarfélögin hirða, dagblöð gærdagsins. Ég tel að umhverfisráðherra ætti að setja í gang rannsókn á því hvernig því mætti koma fyrir, að setja dagblöðin inn í kerfið. Um rafhlöður, sem ég ræddi nokkuð í fyrra skiptið, vil ég segja að úrvinnslusjóðsmenn telja að það væri kannski ekki efni til að setja á þær skilagjald, a.m.k. ekki strax, eins og lagt var til í umræðunni. Hins vegar var hvatt til þess að aukin yrði kynning á því að það mætti og ætti að skila rafhlöðum. Það gera engir nema þeir sem nota þær, sem eru aðallega heimilin í landinu. En til þess þarf auðvitað að koma upp einhverjum móttökustöðvum eða a.m.k. merkingum á stöðum þar sem menn eru reiðubúnir að taka við rafhlöðum. Það sem hvetur mig aðallega til að koma upp að þessu sinni er þó ákvæðið um bílana. Ég hef ekki enn skilið það, og það opnaðist ekki fyrir mér heldur í umfjöllun nefndarinnar, af hverju þarf að leggja úrvinnslugjald á ökutæki, sem sleppt var árið 2002 og eru á milli 15 og 25 ára gömul, þ.e. sem eru framleidd frá árinu 1978–1988. Ég hef áður lýst því að ég styð að bifreiðar sem eru eldri en 25 ára, fornbílar, séu undanþegnar þessu enda er ekki ætlunin að þær fari á haugana. En ég fæ enn ekki skilið þetta og lít á þetta sem álögur á þau 14–15 þúsund manns sem eiga umrædda bíla. Mér þykir ekki gott að beita hinum hagrænu aðgerðum, sem hér er vissulega reynt að beita, þegar þær bitna á hópi sem ekkert hefur til saka unnið. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um það en fyrirvari minn á nefndarálitinu varðar einkum þetta. Ég og félagar mínir ætlum að sitja hjá við þann lið í frumvarpinu sem um það fjallar, þ.e. fyrri hluta c-liðar 2. gr.

Herra forseti. Mig langar til að þakka umhverfisnefnd fyrir þá vinnu sem hún hefur lagt í frumvarpið sem sannarlega er of seint fram komið. Við ræddum það nokkuð við 1. umr. málsins að málið er flókið og nauðsynlegt að þingnefndin hafi lengri tíma til að sinna slíkum málum. Það er jafnframt ljóst að úrvinnslugjaldið kemur árlega fyrir nefndina og þarf að fara yfir upphæðirnar á hverju ári. Ýmislegt fleira nefndu hv. þingmenn sem ég vildi bregðast við, einkanlega hvað snertir skipan nefndarinnar, samkvæmt 2. mgr. b-liðar 6. gr. Þar er gert ráð fyrir að nefnd verði sett á laggirnar sem í eigi sæti fulltrúar frá umhverfisráðuneytinu, Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Úrvinnslusjóði og Umhverfisstofnun. Ég vil geta þess að ég mun skipa í nefndina tvo fulltrúa frá sveitarfélögunum. Ég veit að það komu ábendingar þess efnis inn í þingnefndina og ég tel sjálfsagt að verða við því. Ég vil hins vegar taka það skýrt fram, af því að hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir fór nokkuð yfir álagninguna, 10 kr. álagninguna á kg, að nefndinni er fyrst og fremst ætlað að fara yfir framkvæmdina á þessu máli. Henni verður ekki falið að gera tillögur um gjaldið heldur fyrst og fremst um framkvæmdina. Það kemur mjög skýrt fram í greinargerðinni um þessa grein. Þar kemur fram að þetta sé gert til að leysa þann vanda sem snýr að söfnun hjá sveitarfélögum. Ljóst er að gefa verður sveitarfélögum rúman tíma til að skipuleggja söfnun flokkaðs umbúðaúrgangs frá heimilum. Þessu vildi ég bregðast við. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir nefndi líka veiðarfærin. Með þessu frumvarpi er ekki á nokkurn hátt breytt fyrri ákvörðun umhverfisnefndar um að veiðarfæri flokkist undir Úrvinnslusjóðinn en hins vegar er þeim aðilum sem þetta mál snertir gefið tækifæri til þess, samkvæmt lögum, að fara í frjálsa samninga. Ef það tekst ekki þá yrði að sjálfsögðu lagt úrvinnslugjald á veiðarfæri og lagaheimild til þess fyrir hendi. Varðandi úrvinnslugjald á ökutæki eldri en 15 ára þá er megintilgangurinn fyrst og fremst sá að þau ökutæki, sem eru orðin gömul, komi til förgunar. Það er t.d. ljóst að það þarf ekki að greiða af þeim nema einu sinni til að unnt sé að fá gjaldið.

Herra forseti. Þegar hæstv. umhverfisráðherra reifaði frumvarpið við 1. umr. lagði ég fram spurningar til hennar um meðferð þess úrgangs sem rekja má til sjávarútvegs, þ.e. veiðarfæra. Fram kom í frumvarpinu að enn er ætlast til þess að sjávarútvegurinn fái, eins og svo oft áður í ýmsum lögum, sérstaka undanþágu. Ég rifjaði þá upp að meira að segja þegar að því kom varðandi nýtingu úrgangs og meðferð úrgangs frá fullvinnsluskipum hefðu menn gengið svo langt að þegar kom að þeim degi sem umrætt ákvæði átti að taka gildi var það einfaldlega fellt úr lögunum til þess að vernda sjávarútveginn. Mér fannst það ekki gott. Nú er enn og aftur verið að ívilna sjávarútveginum og hjálpa honum til þess í reynd að menga áfram, það er ekki hægt að orða það með öðrum hætti. Nú á að gefa sjávarútveginum möguleika á því sem kallað er frjálsir samningar til að ganga frá málum sínum. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Hafði sjávarútvegurinn ekki nægan tíma til þess að undirbúa sig undir breytingarnar? Vissi hann ekki af því að þetta var í bígerð, að dagsetningin var að renna upp? Með hvaða hætti á að grípa til aðgerða gegn sjávarútveginum ef september kemur og ekki er enn búið að ganga til frjálsra samninga um þetta eða ljúka málinu?

Herra forseti. Það er alveg ljóst að sjávarútvegurinn vissi hvaða frestir væru í þessum málum. Hv. umhverfisnefnd ákvað á sínum tíma að taka veiðarfærin í löggjöfina. Hins vegar höfðu þeir aðilar sem málið snertir samband við umhverfisráðuneytið við undirbúning málsins og þá kom fram að þeir gætu ekki verið tilbúnir um áramótin til að fara í málið. Það þótti fyrst og fremst vera að horfast í augu við raunveruleikann sem frestunin var lögð til í frumvarpinu. Hins vegar vona ég að þeir þurfi jafnvel ekki að nýta þann tíma. Ef ekki tekst að fara í frjálsa samninga kemur auðvitað til álagning. Það er mjög skýrt samkvæmt frumvarpinu.

Herra forseti. Í þessum efnum er engu líkara en sjávarútvegurinn sé eins og fríríki í ríkinu. Það kemur fram og reyndar í annað skipti í máli hæstv. ráðherra að sjávarútvegurinn lætur reka á reiðanum í þessu efni. Hann veit að sá dagur er að renna upp sem hann þarf að vera búinn að koma þessum málum sínum í lag og forsómar það. Menn geta velt því fyrir sér hvort þetta er kallaður skussaháttur, slóðaháttur eða hvort hér er einfaldlega verið að vinna í krafti reynslunnar og meðvitað verið að hleypa málum í þannig stöðu að ráðuneytið verður annaðhvort að beita hrammi sínum gagnvart greininni eða lúffa. Hæstv. ráðherra er í reynd að segja að umhverfisráðuneytið hafi í þessu efni lúffað og það er ekki í fyrsta skipti sem sjávarútvegurinn kemur fram með þeim hætti. Við skulum gefa okkur að menn fari í frjálsa samninga. Við vitum hvað sjávarútvegurinn er tregur í þeim efnum þannig að full ástæða er til að ætla að frjálsir samningar muni ekki nást áður en þetta lokadægur, september ef ég man rétt, rennur upp. Mun þá umhverfisráðuneytið grípa til einhvers konar reglugerðar eða með hvaða hætti verður tekið á sjávarútveginum? Og til upplýsingar, ef hæstv. ráðherra veit það, hver eru viðurlögin við því ef þeir hlíta ekki þeim reglum sem eiga að gilda um þetta?

Herra forseti. Mér finnst málflutningur hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar nokkuð undarlegur. Málið snýst fyrst og fremst um það að á sínum tíma komu menn sér saman um að leggja úrvinnslugjald á veiðarfæri og það er enginn ágreiningur um það. Mér finnst það vera aðalatriði málsins og tel raunar að þessi mál séu í ágætum farvegi í dag því að veiðarfæri koma inn til förgunar. Það er ekki eins og þarna sé látið reka á reiðanum og allt sé í kaldakoli. Þegar hins vegar þessir aðilar óska eftir því að gera frjálsa samninga og leysa málin sín á milli og að gildistöku lagaákvæðisins um að leggja á úrvinnslugjaldið verði frestað verð ég að segja að mér finnst það vera raunsæi að horfa framan í þann veruleika og viðurkenna hann og gefa þeim aðilum sem málið snertir svigrúm til að koma málunum fyrir með sem bestum hætti.

Herra forseti. Ég ætla ekki að tefja málið með löngum ræðum. Mig langar aðeins til að skýra frekar það sjónarhorn sem ég lít á þetta mál. Ég hef áður komið að því sem þingmaður og ráðherra að þurfa að takast á við sjávarútveginn þegar umhverfismál eru annars vegar. Ég hef reynslu og þeir hafa reynslu og þeir vita það sem málum stýra fyrir sjávarútveginn að ef þeir láta reka á reiðanum og standa ekki við þau ákvæði sem er að finna í lögum og reglum er komið upp það sem hæstv. ráðherra kallar veruleiki og menn eiga að horfast í augu við þann veruleika. Niðurstaðan er yfirleitt sú, ekki alltaf en yfirleitt sú að framkvæmdarvaldið lúffar fyrir hinum öfluga þrýstiaðila sem sjávarútvegur, útvegsmenn og samtök þeirra LÍÚ eru. Við þingmenn höfum áður farið eins og halaklipptir hundar undan á flótta fyrir sjávarútveginum þegar verið var að ræða um það upp úr 1995 að skylda öll skip til að koma með lífrænan úrgang að landi. Ástæðan var tvíþætt: Í fyrsta lagi til þess að auka verðmætavinnslu úr sjávarafla sem stöðugt er að takmarkast og í öðru lagi til að koma í veg fyrir lífræna mengun í hafi. Þegar kom að því að ákvæði umræddra laga áttu að taka gildi og fullvinnsluskipin áttu að vera búin að fjárfesta í búnaði til að geta hlýtt lögunum kom í ljós að ekki eitt einasta skip hafði ráðist í þennan kostnað, ekki ein einasta útgerð hafði gert það. Það voru einfaldlega samantekin ráð hjá þessari atvinnugrein að hlíta ekki lögunum og þingið, eða sá meiri hluti sem þá var, það var nýbúið að skipta um ríkisstjórn, fór undan á flótta og auðmýkti sig og niðurlægði með þeim hætti að umræddu ákvæði var hreinlega kippt út úr lögunum. Ég er ekki að leggja það mál sem hérna er að jöfnu. Það er rétt sem hæstv. ráðherra segir að það eru þó alltént ekki deilur um að fara ber með ákveðnum hætti að þessum málum, það ber að skila inn veiðarfærum og það á að greiða gjald til að kosta förgun þeirra. Gríðarlegt magn fellur til af vöru sem hægt er að nota úr efnum sem eru mjög skaðleg umhverfinu og efnum í þannig formi að ef þeim er ekki skilað inn, ef það eru freistingar fyrir hendi til að þeim sé ekki skilað inn geta þau haft ákaflega óheillavænleg áhrif á lífríki í hafinu. Þetta liggur einfaldlega fyrir. Nú finnst mér sem við séum aftur að sigla í þetta ástand að reglur liggja fyrir, þær eru skýrar, lögin eru á tæru en þeir sem eiga að sæta lögunum og reglunum sætta sig einfaldlega ekki við það. Þá er kominn upp það sem hæstv. ráðherra kallar nýr veruleiki eða veruleiki sem við þurfum að horfast í augu við. Gott og vel. Við skulum þá gera það. Það er vel hugsanlegt að í stöðunni sé framkvæmdarvaldið einfaldlega það veikt gagnvart því ofurefli sem birtist í samtökunum að menn beygja sig undir það. Við skulum þá ganga til frjálsra samninga við þessa menn um það hvernig á að gera þetta, en er það reglan í svona málum að menn geti einfaldlega látið hlutina dankast og sagt: Getum við ekki gengið til frjálsra samninga? Það er einfaldlega ekki þannig sem borgararnir geta yfirleitt komist hjá því að taka á sig þær kvaðir sem fylgja því sem eru umferðarreglurnar í samfélagi okkar sem felast í lögunum. Herra forseti. Ég er fyrst og fremst með ræðu minni að leggja áherslu á að ég er mjög óánægður með málsmeðferðina. Ég ætla ekkert að fara að skaka skellum sérstaklega að hæstv. ráðherra út af málinu sem ekki hefur verið lengi í embætti. Ég er sannfærður um að hún hefur fullan vilja til að leysa það, hún kemur að stöðu sem er svona. Hins vegar vil ég lýsa því yfir af reynslu minni af því að eiga við þessi samtök að því miður er þetta plagsiður hjá þeim að haga sér svona og það kemur að því að taka þarf á þeim með þess konar hönskum að þeir finna að efnið í þeim er ekki silki.

Virðulegi forseti. Ég saknaði þess í ræðu hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar að hann fagnaði því að verið er að lækka gjöld um 125 millj. kr. en það kemur örugglega seinna fram í máli hans. Látum það liggja á milli hluta. Þingmaðurinn ræddi mikið um frjálsu samningana sem tengjast sjávarútveginum. Ég verð að viðurkenna að mér þótti tónninn svolítið neikvæður svo ég taki ekki sterkar til orða. Upplýst hefur verið í nefndinni að menn vita ekki til þess að um neitt vandamál sé að ræða. Það var undir veiðarfærum að þar sé almenna reglan sú að þau ættu að skila sér til lands og vera fargað eftir þeim reglum og aðferðum sem menn telja bestar. Þar af leiðandi tel ég allra hluta vegna og hélt að ég og hv. þingmaður værum sammála um það að vilja hafa sveigjanleika í þessum hlutum eins og öðrum þó að það sé auðvitað mikið markmið hjá okkur að sjá til þess að umhverfismálin séu í sem allra besta standi. Það hlýtur að vera útgangspunktur. Það breytir því ekki að við eigum að sýna sveigjanleika þegar við erum að ná þeim markmiðum. Eins og hv. þingmaður þekkir mjög vel er þjóðfélag okkar um margt sérstakt og ekki samanburðarhæft við önnur samfélög. Við höfum haft mikinn sveigjanleika á mörgum sviðum sem hefur nýst okkur vel. Ég mundi ætla að það væri mikill kostur þegar menn geta náð markmiðum sínum með hinum svokölluðu frjálsu samningum og að ábyrgir hagsmunaaðilar gangi í það verk. Ég hélt að ég og hv. þingmaður værum sammála um það.

Virðulegi forseti. Ég vil nota tækifærið og þakka fyrir ágæta umræðu. Hún er í samræmi við þá góðu vinnu sem var í nefndinni. Það kom fram hjá öllum sem hér hafa rætt málið sem og ráðherra að þetta var allt of skammur tími og það var mjög ánægjulegt að heyra að hæstv. umhverfisráðherra, Sigríður A. Þórðardóttir, mun beita sér fyrir því að við fáum þetta fyrr á næsta ári þannig að við höfum betri tíma þá til að fara yfir málið. Það kom fram bæði hjá ræðumönnum og í nefndinni að það er mikill vilji og mikill áhugi hjá hinum ýmsu aðilum á að vera í stjórn Úrvinnslusjóðs. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir nefndi Neytendasamtökin og frjálsu félagasamtökin á vettvangi umhverfismála. Síðan komu einnig aðilar frá Félagi íslenskra stórkaupmanna og sömuleiðis Sambandi íslenskra sveitarfélaga. Annars vegar vildi Samband íslenskra sveitarfélaga fá aukið vægi í stjórn sjóðsins og Félag íslenskra stórkaupmanna nefndi að það væri réttlætismál að þeir væru þar inni og einnig Félag íslenskra bifreiðaeigenda, ef ég man rétt. Þetta er því vinsæl stjórn að vera í og það er í sjálfu sér ágætt. Manni virtist vera gott samstarf á milli aðila þarna og það kom nokkuð á óvart. Hv. þm. Mörður Árnason nefndi að það væri kominn svolítið öðruvísi tónn hjá Sambandi íslenskra sveitarfélaga en við heyrðum þegar málið var kynnt en eins og hv. þingmaður nefndi þá er fulltrúi Sambands íslenskra sveitarfélaga í stjórninni þannig að það þyrfti kannski aðeins að vera með meiri samskipti þar á milli. Hins vegar held ég að það hafi verið rétt niðurstaða hjá nefndinni að koma til móts við þær óskir sem komu fram hjá sveitarfélögunum og á sama hátt kom hæstv. umhverfisráðherra einnig til móts við óskir þeirra með því að fjölga fulltrúum þeirra í samráðsnefndinni. Maður vonast því til að sem breiðust samstaða náist um þetta og málin í heild sinni milli sveitarfélaganna og ríkisvaldsins og annarra hagsmunaaðila. Slíkt er mjög mikilvægt. Hér var rætt mikið um veiðarfærin og hv. þm. Össur Skarphéðinsson fór ásamt fleirum ágætlega yfir það mál. Ég kom að því í andsvari mínu að ég held að það skipti máli að við séum sveigjanleg í þessu. Í þessu máli eins og svo mörgum öðrum er forskriftin, og stundum er um að ræða beinar þýðingar, frá löndum sem eru kannski ekki eins og við, enda ekki mörg lönd samanburðarhæf við Ísland. Fulltrúar útgerðarmanna í nefndinni sögðu frá því að einhvern tíma hefðu verið uppi hugmyndir eða tilskipanir um að þeir skiluðu í land því sem áhöfnin skilar frá sér almennt án þess að ég lýsi því neitt nákvæmar í þessum sal. Hugmyndin var sú að þeir sigldu með það í land og færðu það yfir í dælustöðvar og dældu því síðan aftur út í sjó. Ég held að hver maður sjái af dæmi eins og þessu að það má oft fara vel yfir málin áður en menn taki þau alveg bókstaflega og er sjálfsagt að sýna sveigjanleika. Það sér hver maður í dæmi eins og þessu hversu fáránlegir hlutirnir geta orðið. Hv. þm. Mörður Árnason fór aðeins yfir mál sem hann nefndi og fór yfir að mér skilst í fyrri umræðu varðandi ökutækin. Ég fagna því mjög að bílar eldri en 15 ára séu komnir inn í þetta, bæði sem þurfa að greiða þetta gjald og fá einnig skilagjald. Mér er alveg fyrirmunað að skilja af hverju menn höfðu ekki á sínum tíma, þegar lögin voru sett, bíla upp í 25 ára með úrvinnslugjaldi því það liggur alveg hreint og klárt fyrir að það eru þeir bílar sem eru líklegastir til þess að fara í endurvinnslu. Það er alveg furðulegt að það hafi ekki verið gert á sínum tíma en nú er það komið í lag og sömuleiðis er búið að hækka skilagjaldið. Það verður vonandi til þess að innheimtan á þessum bílum verði betri en ella en maður heyrði af því að þeir sem áttu eldri bíla áður og komu með þá í endurvinnslustöðvarnar hefðu verið mjög ósáttir við að fá ekki skilagjald og auk þess hefur maður líka heyrt af því að nokkuð sé um týnda bíla í kerfinu, og ég ætla ekki að fara nákvæmlega út í það, og þetta reki nokkuð á eftir mönnum að koma þeim til skila og koma þeim rétt fyrir í skráningu. Þeir eru stundum ekki til eins og gengur ef greiða þarf eitthvert gjald af þeim. Eins og kom fram hjá mér í byrjun er um að ræða umtalsverðar lækkanir. Úrvinnslugjald á bíla lækkar úr 1.040 kr. í 700 kr. á ári og er lækkun upp á 63,2 millj. á ári. Úrvinnslugjald af hjólbörðum lækkar um 17% og er lækkun um 33 millj. á ári, úrvinnslugjald á rafhlöðum lækkar um 50% sem skilar sér í lækkun upp á 8,5 millj. og úrvinnslugjald af samsettum drykkjarumbúðum lækkar um 55% sem skilar sér í 19,5 millj. Samanlagt eru þetta 125 millj. Að auki hækkar skilagjald af ökutækjum um 50%. Hins vegar er lagt, eins og hér hefur komið fram, 10 kr. gjald á kílóið af umbúðum en það á ekki að hafa áhrif á viðkomandi fyrirtæki. Við fórum yfir það þar sem nú þegar er kostnaður hjá þessum fyrirtækjum við að koma þessum vörum fyrir þannig að þetta ætti að koma út nokkurn veginn á jöfnu, við fórum gaumgæfilega yfir að þetta á ekki að skila sér í hækkunum á vöruverði. Virðulegi forseti. Þetta er búin að vera fín umræða og ég vil nota tækifærið enn og aftur og þakka nefndarfólki í hv. umhverfisnefnd fyrir gott samstarf hvað þetta mál varðar og vonast til að við megum eiga jafngott samstarf í framtíðinni í þeim skemmtilegu og spennandi verkefnum sem fram undan eru.

Virðulegi forseti. Við fórum nokkuð vel í gegnum þetta mál við 1. og 2. umr. Hér er um að ræða eina af 16 skattahækkunum ríkisstjórnarinnar og í þessu tilfelli er verið að hirða hana upp úr vösum námsmanna með því að hækka svokölluð innritunargjöld við ríkisháskólana þrjá. Þau eru hækkuð um rétt tæp 40% þannig að eftir stendur eftir nokkuð ítarlega, a.m.k. á köflum, yfirferð í nefndinni hvað varðaði þá gesti sem komu fyrir hana, að hér er um að ræða hreina gjaldtöku, hreina skattahækkun, almenna tekjuöflun til reksturs háskólanna þó að það dugi skammt í þeim rekstrarvanda sem þeir eru í eftir harkalegt fjársvelti undanfarinna ára. Ríkisháskólarnir hafa verið fjársveltir með þeim hætti að Kennaraháskólinn vísar frá þúsund nemendum á ári til að ná að starfa innan síns ramma og Háskóli Íslands sem fram til þessa hefur haft það hlutverk holt og bolt og skilgreint að vera þjóðskóli Íslendinga ásamt að sjálfsögðu Kennaraháskólanum, þjóðskólinn sem býður upp á kennslu í fræðum og rannsóknum í öllum greinum, er sveltur með þeim hætti að hann er þvingaður til að taka upp fjöldatakmarkanir til að starfa innan rammans. Á síðasta hausti ákvað háskólinn að nýta sér ekki heimildir sem hann hefur til að taka inn umsækjendur sem eru ekki með hefðbundið stúdentspróf á bóknámsbrautum, fólk með svokallað starfsnámsstúdentspróf eða fólk með víðtæka reynslu úr skóla lífsins sem að sjálfsögðu jafngildir og meira en það oft hefðbundnu stúdentsprófi á bóknámsbraut, sem er að mínu mati löngu úreltur mælikvarði á það hvort fólk á að fá inngöngu í háskóla. Við eigum að hvetja fólk almennt til að sækjast eftir háskólanámi. Þær þjóðir sem skara fram úr í dag og við viljum gjarnan bera okkur saman við, eins og Finnar og aðrar þjóðir sem eru nú langfremstar í flokki bæði í menntamálum og efnahagsmálum, hafa um árabil lagt verulegt fjármagn til mennta, sérstaklega tækni- og verkfræðimennta, og lagt mikla áherslu á verknám, listnám og iðnnám hvers konar. Það eru allt greinar sem við vanrækjum mjög áberandi. Það mál sem við ræðum hér er mjög táknrænt fyrir viðhorf stjórnvalda til menntamála hvers konar. Í fyrsta lagi er allt of lítið lagt til þeirra. Við leggjum miklu minna til þeirra af þjóðarframleiðslunni en nágrannaþjóðirnar og það kom ágætlega fram í ræðu hv. þm. Ágústs Ólafs Ágústssonar við 1. umr. þar sem hann rakti hve langt við stöndum þeim að baki í framlögum til háskólastigsins. Við verjum um 0,9% af þjóðarframleiðslunni til háskólastigsins á meðan þær þjóðir Norðurlanda sem fremstar eru verja upp undir 2%. Þarna er æpandi bil, verulegt bil. Verið er að þvinga háskólana til að hækka svokölluð innritunar- og skráningargjöld og við ræddum það við 1. og 2. umr. málsins með hve undarlegum hætti forsendurnar eru teknar saman eftir að fyrst var ákveðið hver upphæðin ætti að vera. Ég ætla ekki að fara út í þá umræðu núna, hún er til lykta leidd. Það sem eftir stendur er að hér er verið að stíga töluvert stórt skref í þá átt að innheimta skólagjöld í verulegum mæli fyrir grunnnám í ríkisháskólunum. Þetta mál tengist með beinum hætti að því leyti til öðru máli sem við höfum lokið 1. umr. um og verður tekið til við að vinna betur í menntamálanefnd eftir áramót. Það er aflagning Tækniháskóla Íslands, sameining hans við Háskólann í Reykjavík sem vissulega getur verið góður kostur eins og margir aðrir kostir eru við að sameina ákveðna skóla á háskólastigi, efla háskólastigið, efla skólana, byggja undir í þessu tilfelli, ef vel tækist til, verkfræðina og tæknifræðina, standa vörð um frumgreinadeildina í Tækniháskólanum sem er hennar aðal, að þangað komi inn fólk með iðnmenntun og fólk sem á eftir að ljúka formlegu stúdentsprófi og gangi svo áfram veginn í gegnum Tækniháskólann. En í því máli, eins og kom fram við 1. umr., er mjög illa og undarlega að málum staðið og fjarri því t.d. að tryggt sé að frumgreinadeildin haldi velli, en þá umræðu tökum við síðar. Það sem ég vildi segja og tengja við þessa umræðu er að verið er að leggja af námsgrein, grunnnám á háskólastigi, leggja það af í núverandi mynd og bjóða einungis upp á það í einkareknum skóla gegn verulegum skólagjöldum. Því eru þau skref sem nú eru stigin í þá átt að innheimta há skólagjöld af grunnnámi á háskólastigi mjög áberandi og athyglisverð og sú umræða hvort nemendur eigi almennt að taka aukinn þátt í rekstri háskólanna, kosta nám sitt í auknum mæli, á eftir að fara fram. Það getur vel verið að Alþingi og einhverjir stjórnmálaflokkanna komist að þeirri niðurstöðu að svo eigi að vera og þá ætti að lána á móti, breyta lánasjóðskerfinu þannig að hluti af lánunum breyttist í styrk, tengja afborganir af námslánum eftir á þannig að menn borgi í takt við það sem þeir afla að námi loknu eins og Bretar gerðu í dramatískri og frægri atkvæðagreiðslu í breska þinginu í fyrra. Þessi umræða hefur einfaldlega ekki farið fram. Þetta er eitt af dekurmálum ríkisstjórnarflokkanna og Sjálfstæðisflokksins sérstaklega þó að hann hafi aldrei þorað að gangast við því eða viðurkenna það. Eitt af meginstefnumiðum Sjálfstæðisflokksins er að innleiða skólagjöld í ríkisháskólana. Hér er verið að stíga stór skref í þá átt án þess að taka heildstæða umræðu um það hvernig eigi að bregðast við því eða hvort eigi að gera það. Hvert er þá hlutverk lánasjóðsins? Ég kom inn á það í ræðu í fyrrakvöld um breytingar á lögum um Lánasjóð íslenskra námsmanna og mun halda áfram með þá umræðu á eftir ef og þegar það mál kemur á dagskrá. Þetta þarf allt að ræða í einni samfellu, þ.e. hlutverk lánasjóðsins, þátttöku nemenda í kostnaði háskólastigsins. Það á ekki að lauma skólagjöldum inn bakdyramegin eins og verið er að gera hér án þess að taka um það nokkra einustu umræðu eða gangast við stefnumiðinu og dekurmálinu. Hérna er um að ræða almenna tekjuöflun í ríkisháskólunum eftir verulegt fjársvelti þeirra. Þetta eru skattar á röngum forsendum. Hér eru skattar á röngum forsendum. Þetta er almenn tekjuöflun til reksturs skólanna en ekki sérhæfð gjaldtaka eins og hér er lagt upp með og var hugmyndin á bak við innritunargjöldin á sínum tíma, þó að sú framkvæmd hafi á þeim tíma ekki reynst gæfuspor að mínu mati. Samanborið við nemendafjölgun og aðsókn að skólunum er ríkið bara að draga lappirnar. Það er verið að draga úr framlögum til skólanna á kostnað nemendanna. Það er verið að velta auknum kostnaði af rekstri ríkisháskólanna yfir á nemendur auk þess sem verið er að beita þar fjöldatakmörkunum sem var voðaspor í sögu Háskóla Íslands á liðnu hausti, þ.e. að skólinn skyldi til þess þvingaður af stjórnvöldum að vísa frá nemendum sem þangað sóttu um inngöngu og stóðu í mjög góðri trú af því að hefðin hefur verið sú í mörg ár uppi í háskóla að taka á móti námsmönnum sem sækja um aðild að skólanum og eru með stúdentspróf af verknámsbrautum eða aðra sambærilega reynslu. Um árabil hefur háskólinn metið þetta þannig. Það var komið í bakið á þessu fólki út af fjársvelti stjórnvalda. Háskólinn var þvingaður til þeirra óheillaaðgerða að vísa þessu fólki frá. Það var mjög vont skref. Mjög margt staðfestir þann fjárhagsvanda sem háskólinn og háskólarnir allir þrír búa við. Ég hef ríka og mikla samúð með þeim. Það er mjög vont að þau skólagjöld sem verið er að innleiða í ríkisháskólana þrjá skuli bitna á þeim og framgöngu forustumanna þeirra. Til að strika aðeins undir fjárhagsvanda skólanna þá ætla ég að vitna í minnisblað til háskólaráðs frá Ingjaldi Hannibalssyni, formanni fjármálanefndar háskólaráðs, um nemendagjöld. Þar vitnar hann beint í samþykkt af deildarfundi lagadeildar. Ég ætla að lesa þessa stuttu tilvitnun bara til að undirstrika fjárhagsvanda einstakra deilda. Menn eru tilbúnir að grípa til örþrifaráða til að standa undir kostnaði við námið. Þar segir, með leyfi forseta: „Með skírskotun til viðvarandi fjárhagsvanda lagadeildar og samkeppnisstöðu hennar skorar deildin hér með á háskólaráð að beita sér fyrir því að fjárveitingar ríkisins til lagadeildar og annarra deilda verði auknar þannig að ráðstöfunarfé þeirra til kennslu verði sambærilegt við deildir háskóla í formi sjálfseignarstofnana. Að öðrum kosti fer lagadeild þess á leit við háskólaráð að það óski eftir því að deildin fái heimild til að innheimta gjöld.“ Það er sem sagt verið að þvinga einstakar deildir og einkum í framhaldsnámi eins og segir síðan. Það er verið að þvinga einstakar deildir til að leita örþrifaráða til að fjármagna sig. Síðan er farin þessi millileið að hækka innritunargjöldin verulega, breyta innritunargjöldunum í skólagjöld, breyta einhvers konar þjónustugjöldum í hrein skólagjöld í grunnnámi á háskólastigi. Þetta er ákaflega mikil öfugþróun og harma ég það að við stöndum frammi fyrir því nú í dag, á síðasta starfsdegi þingsins að mér skilst á þessu ári, að eitt síðasta verkið verði að innleiða skólagjöld í ríkisháskólana þrjá án þess að um það hafi verið tekin umræða, án þess að fyrir liggi að það sé framtíðarhlutverk Lánasjóðs íslenskra námsmanna að standa undir auknum kostnaði við rekstur ríkisháskólanna í formi lána til nemenda skólans af því, eins og fram hefur komið, þá má flokka helminginn af námslánum sem styrk, þ.e. af því að þau eru niðurgreidd af ríkinu með þeim hætti. Það er því verið að velta vandanum yfir á sjóðinn, taka úr öðrum vasa en ætlað er að greiða úr. Ýmsar fróðlegar upplýsingar komu fram í nefndastarfinu sem við höfum farið ágætlega yfir í fyrri umræðu. Það eru til að mynda þær leiðir sem háskólarektor benti á við slíka gjaldtöku. Hann hnýtti svo við þá upptalningu sína að skólagjöld væru aldrei lausn á fjárhagsvanda háskólans og tel ég að hann hafi átt við þar, og undirstrika þá skoðun mína, að ef við mundum innleiða veruleg skólagjöld í grunnnámi á háskólastigi þá værum við einfaldlega að stöðva þá sókn sem er á meðal Íslendinga, sérstaklega þeirra sem eru komnir yfir hefðbundinn háskólaaldur, þ.e. þá sem útskrifast úr framhaldsskólum, í skólana á ný. Ég held að verið sé að þvæla málum þannig að verið sé að stöðva þá sókn. Við þurfum á því að halda til að byggja undir atvinnulífið, til að byggja undir efnahagslífið, til að byggja upp nýtt og glæsilegt atvinnulíf til framtíðar, að mennta fólkið. Það á að vera menntastefna Íslendinga í stað þeirrar blindu stóriðjustefnu sem hér hefur verið rekin um árabil án þess að nokkur vitræn umræða hafi samhliða átt sér stað um að byggja upp atvinnulíf byggt á menntun, þekkingu og færni fólksins. Það er umræða sem við tökum vonandi betur síðar. Rektor háskólans benti á að t.d. væri hægt að innheimta einhvers konar innritunargjöld sem stæðu undir mjög ákveðinni þjónustu, í öðru lagi hrein skólagjöld sem stæðu þá undir almennum rekstri skólans líkt og er gert í sjálfseignarstofnunarskólunum, einkaskólunum svokölluðu. Svo skilur maður svo sem ágætlega líka að þeir sem standa að ríkisháskólunum finnist ákveðins ójafnræðis gætt þar sem sjálfseignarskólarnir eins og Bifröst og HR fá sambærilegar upphæðir á hvern nemanda en fá að hafa heimild til að innheimta töluverð og veruleg skólagjöld einnig. Auðvitað þykir þeim sem reka ríkisháskóla þetta ójafnræði. Þessi umræða er öll eftir og ég sakna þess að ríkisstjórnarflokkarnir skuli ekki taka þessa umræðu fyrst áður en þeir innleiða skólagjöldin með þeim hætti sem fram kemur hér og í tækninámi. Í þriðja lagi benti rektor á að ekki væri óeðlilegt að taka upp einhvers konar staðfestingargjald til að stemma stigu við einhverju sem mætti kalla óábyrgum skráningum þannig að ekki væru hundruð eða þúsundir að skrá sig til náms án þess að ætla að stunda námið. Undir það má taka og er sjálfsagt að nota hóflega gjaldtöku til góðra verka. En ef menn ætla að nota gjaldtöku til að standa undir almennum rekstri skólanna, til almennrar tekjuöflunar, þá eiga menn að þora að segja það. Þá á Sjálfstæðisflokkurinn að þora að segja það og opinbera það hér en ekki fara fjallabaksleiðir að því máli, ekki lauma því inn með röngum hætti á röngum forsendum undir röngum formerkjum. Um það snýst þetta mál. Af því að ríkisstjórnin ber þessa skólagjaldainnheimtu fram í búningi skráningargjalda þá er rétt að nefna að ef þessu væri einungis ætlað að standa undir skráningu þá hefur kostnaður við skráningu, innritun og utanumhald nemenda minnkað verulega. Þetta er orðin rafræn skráning. Pappírsflóðið er allt úr sögunni og forsendur eru gjörbreyttar þannig að skrípaleikurinn var afhjúpaður með mjög margvíslegum og dramatískum hætti í umræðunni og segja má að stúdentar við Háskóla Íslands að hafi brytjað forsendurnar í spað í sinni úttekt á þeim forsendunum sem liggja að baki þessum skólagjöldum. Ef menn segjast vera að innheimta skólagjöld eins og þeir gera þá værum við að taka allt aðra umræðu. Þá værum við að ræða um kosti og galla skólagjalda, réttlætið eða óréttlætið í því að nemendur tækju aukinn þátt í kostnaði við nám sitt. Eiga nemendur t.d. að hafa aðgang að nokkurn veginn gjaldfríu námi, þ.e. grunnnámi sem mætti segja að hafi sama hlutverk í dag og stúdentsprófið hafði einu sinni? Er það bara orðinn partur af almennu námi sem ríkisvaldið á að bjóða upp á aðgang að? En eigum við í staðinn að innheimta skólagjöld í ríkari mæli af framhaldsnámi við ríkisháskólana? Þetta eru allt stórar og góðar spurningar sem ættu að vera hluti af þeirri pólitísku umræðu sem við erum að taka í dag. Við ættum ekki að vera að ræða um það í sjálfu sér að ríkisvaldið og Sjálfstæðisflokkurinn séu að lauma skólagjöldum inn í ríkisháskólana í gegnum bakdyrnar. Það er ákaflega raunaleg umræða og á ákaflega lágu plani af hálfu stjórnvalda. Menn eiga að taka þessa umræðu eins og hún er í sinni réttu mynd. Ég rakti það við 2. umr. að flestir umsagnaraðilar um frumvarpið leggja til að það verði fellt, t.d. Alþýðusamband Íslands sem telur að með þessum frumvörpum sé stigið enn eitt skref í átt til þess að tekin verði upp skólagjöld við ríkisháskóla hér á landi og Alþýðusambandið lýsir sig alfarið ósammála þessari þróun og varar við afleiðingunum. Það er akkúrat það sem ég var að segja áðan. Við höfum ekki rætt um kosti og galla gjaldtöku á nemendur og við höfum ekki rætt um afleiðingarnar. Eru afleiðingarnar þær, eins og Bretarnir telja, að meiri fjármunir komi inn á háskólastigið og það eflist í heild sinni. Þá beri að fara aðrar leiðir til að tryggja jafnrétti til náms og til að varast að gjaldtakan bitni of harkalega á þeim nemendum sem eru efnalitlir eða koma frá efnalitlum fjölskyldum. Þar er mjög flókin tenging. Um er að ræða styrki, tekjutengingar við efnahag jafnvel foreldra, eftirátekjutengingar við tekjuöflun námsmanna að loknu námi. Þeir fara ýmsar leiðir til að tryggja jafnrétti, tryggja að um sé að ræða réttláta gjaldtöku en ekki óréttláta. Íslenska ríkisstjórnin og stjórnarflokkarnir fara enga slíka leið af því að þeir hafa ekki komið fram með þetta mál með þeim hætti. Ég spurði ítrekað formann menntamálanefndar, hv. þm. Gunnar Birgisson sem þekkir mjög vel til þessara mála eftir að hafa starfað lengi sem formaður lánasjóðsins t.d., hvort það hafi verið tekið upp við hann sérstaklega að nú væri það hlutverk lánasjóðsins að standa að stórum hluta undir tækninámi á Íslandi en ekki ríkisvaldsins ef af sameiningu skólanna tveggja verður. Hann svaraði þessu ekki við 2. umr. um lánasjóðsmálið en gerir það kannski við 3. umr. nú á eftir. Það er stórpólitísk ákvörðun ef það á að velta því kannski að hálfu leyti yfir á lánasjóðinn að hann eigi að standa undir þessu og hinu náminu. Og af hverju á hann að standa undir tækninámi en ekki guðfræðinámi eða stjórnmálfræði eða heimspeki? Hér rekur sig hvað á annars horn og ekkert samræmi er í þessari skólagjaldapólitík Sjálfstæðisflokksins. Þessi skólagjaldavæðing sem í hafa verið tekin mjög dramatísk og stór skref í bara núna á þessu eina hausti hefur aldrei komið með þeim hætti til umræðu á Alþingi. Það er verið að skólagjaldavæða sumar námsgreinar en aðrar ekki. Það er verið að hækka skólagjöldin og innleiða þau, má segja, í ríkisháskólana. En um það hefur engin umræða farið fram af hálfu stjórnarflokkanna þó að stjórnarandstöðuflokkarnir allir þrír hafi tekið um það mjög málefnalega og ágæta umræðu hér á síðustu dögum. Ég ætla ekki að lengja þetta mjög nú við 3. umr. Fleiri eiga ábyggilega eftir að taka til máls. Þó vil ég vitna til þess að á fundi menntamálanefndar spurði ég forustumenn stúdentaráðs að því hvort þeir teldu að hér væri um að ræða gjaldtöku á röngum forsendum, hvort hér væri um að ræða almenna tekjuöflun til að mæta rekstrarvanda og fjárþörf skólanna. Svarið við því var afdráttarlaust: Já. Það er mín skoðun og það er skoðun okkar sem höfum verið að vinna í þessu máli í menntamálanefndinni af hálfu stjórnarandstöðuflokkanna, Samfylkingar, Vinstri grænna og áheyrnarfulltrúa Frjálslyndra sem stendur með okkur að áliti okkar sem hér liggur fyrir og hv. þm. Mörður Árnason flutti og útskýrði við 2. umr. Það er nokkuð yfirgripsmikið að því leyti að það tekur ágætlega á öllum þeim þáttum sem að baki þessu máli eiga að liggja. Frú forseti. Að lokum harma ég það eindregið að verið sé að innleiða skólagjöld í verulegum mæli í ríkisháskólunum á Íslandi og sérstaklega í ljósi þess að um það hefur engin umræða farið fram. Málið hefur aldrei verið kynnt með þeim hætti. Ekkert stendur um það í stefnuskrám stjórnarflokkanna. Framsóknarflokkurinn hafnar því afdráttarlaust og það kemur hvergi skýrt fram í stefnumiðum Sjálfstæðisflokksins að hann vilji og ætli og hafi ætlað á þessu kjörtímabili að taka upp skólagjöld við ríkisháskólana á Íslandi. Það vita allir að það er stefna Heimdallar og sjálfsagt Sambands ungra sjálfstæðismanna. En það kemur ekkert fram um þetta. Þessir flokkar voru ekki kosnir til að vinna þessi óhæfuverk á íslenska skólakerfinu. Það er þeim ekki til sóma. Það er þeim til vansa. Ef þeir ætla að berjast fyrir því að tekin verði upp aukin skólagjöld við íslensku háskólana þá skulu þeir segja það, þá skulu þeir taka um það umræðu, þá skulu þeir standa frammi fyrir þeirri umræðu hér með þeim rökum sem því fylgja og ræða það hreinskilnislega við þingheim allan og benda á leiðir til að tryggja jafnrétti til náms í staðinn. Þannig mætti lengi telja. Þetta er versta leiðin. Þetta er ákaflega dapurleg leið. Þetta er huglaus leið og hana harma ég eindregið, virðulegi forseti, og hafna því með öllu að þetta mál nái fram að ganga og vona að Farmsóknarflokkurinn ranki við sér, rifji upp stefnuskrána, standi við stefnumiðin og taki þátt í því að fella þetta mál hér síðar í dag.

Virðulegi forseti. Við erum komin að 3. umr. um þau mál sem lúta að hækkun skólagjalda opinberu háskólanna. Eins og fram kom í máli mínu við 1. og 2. umr. málsins er ég afar mótfallin því sem hér er gert, þ.e. innleiðingu skólagjalda og hækkun skólagjalda í hina opinberu háskóla. Ég hef farið í fyrri umræðum mjög ítarlega ofan í sjónarmið mín og hv. þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og mun ekki endurtaka þau hér. Eitt var þó það álitamál sem ég gerði talsvert úr við 2. umr. málsins en það var spurningin um það hversu stór hluti þeirrar upphæðar sem innheimt er í skráningargjöld eigi að renna óskipt til háskólanna. Um það hafa verið deilur og borist hafa misvísandi skilaboð til hv. menntamálanefndar í þeim efnum. Í ljós kom í máli rektora háskólanna að skilningur þeirra í þessum efnum var sá hinn sami og alveg skýr að öll upphæðin, allt skráningargjaldið, 45 þús. kr. á nemanda ætti að koma óskipt til skólanna. Annað væri marklaust en það orð notaði einmitt rektor Háskóla Íslands yfir það að ef skráningargjaldið kæmi ekki að fullu til skólanna óskipt væri marklaust að leggja það á. Hins vegar hefur komið fram í þeim umsögnum sem fylgja frumvörpunum þremur frá fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins að ljóst er að upphæðin sem þar virðist eiga að innheimta, þ.e. hækkunin, 12.500 kr. á nemanda sé eingöngu það sem kemur óskipt til háskólanna þriggja. Sá skilningur fjármálaráðuneytisins var staðfestur af starfsmanni menntamálaráðuneytisins á fundi menntamálanefndar í morgun. Eins og þingheimi er kunnugt var ákveðið að kalla málið aftur til nefndarinnar vegna álitamáls þess sem ég geri nú grein fyrir. Það var gert í morgun og Gísli Þór Magnússon, starfsmaður menntamálaráðuneytisins, kom á fund nefndarinnar og staðfesti þann skilning fjármálaráðuneytisins að einungis 12.500 kr. á nemanda er áætlað að renni óskipt til háskólanna þriggja, ekki gjaldið í heild sinni, 45 þús. kr. Þar með stendur yfirlýsing rektors Háskóla Íslands, Páls Skúlasonar, að það að innheimta gjaldið sé marklaust og ég tek undir þau orð. Það er til háborinnar skammar hvernig núverandi ríkisstjórn hefur markvisst skrúfað fyrir fjárstreymið til opinberu háskólanna. Það er staðreynd að nemendafjölgun hefur orðið gífurleg vegna hvatningar ríkisstjórnarinnar og þeirrar menntastefnu sem ríkisstjórnin vill keyra eftir í orði. Það er meðvituð pólitísk ákvörðun að hækka menntunarstig þjóðarinnar. Það gerist ekki á annan hátt en þann að við fjölgum háskólastúdentum. Það hefur verið að gerast. Stúdentar hafa svarað kalli ríkisstjórnarinnar á þann hátt að þeir koma til háskólanna fullir vilja og hugmynda um áframhaldandi nám og ætlast auðvitað til þess eins og stjórnendur skólanna að ríkisvaldið standi við sín stóru orð og auki fjárheimildir til skólanna sem nemendafjölguninni nemur. Það hefur ekki orðið raunin, heldur þvert á móti lækka framlögin hlutfallslega til skólanna ef nemendafjölgun er skoðuð. Fjármunirnir fylgja því ekki nemendafjölguninni. Þetta er eitt af hinum stóru deilumálum sem tekist er á um í þessum sal og þar skilja sjónarmið stjórnarandstöðunnar og ríkisstjórnarflokkanna. Auðvitað er það miður eins og vikið hefur verið að, að Framsóknarflokkurinn skuli fylgja íhaldinu í blindni í þessu máli og t.d. í skattamálinu og má leiða að því líkur að viðurnefni það sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon leyfði sér að gefa Framsóknarflokknum í ræðum í morgun komi til með að festast við Framsóknarflokkinn því að í þessu máli er framganga Framsóknar ekki heldur til fyrirmyndar. Hæstv. forseti. Í upphafi árs var talsverð umræða í fjölmiðlum og á opinberum vettvangi um fjárframlög til Háskóla Íslands og annarra skóla á háskólastigi, einkum þó einkaskólanna sem kostaðir eru að langmestu leyti af ríkinu. Í þeirri umræðu birtist grein í Morgunblaðinu eftir Þórð Kristinsson, framkvæmdastjóra akademískrar stjórnsýslu Háskóla Íslands. Í greininni beinir Þórður orðum sínum til þeirra sem taka ákvarðanir um heildarhagsmuni samfélagsins, með öðrum orðum þá hagsmuni sem ganga verður út frá þegar höndlað er með opinbert fé. Þórður Kristinsson minnir okkur á það í greininni að samfélag okkar sé lítið. Hann minnir okkur á að þjóðin sé fámenn og Háskóli Íslands sé lítill skóli á mælikvarða hins alþjóðlega samfélagsháskóla. Samt hafi háskólinn, sem býður upp á fjölbreytt nám til fyrsta háskólaprófs í 11 háskóladeildum og yfir 50 mismunandi námsleiðir, verið ein meginforsenda og stoð sjálfstæðs íslensk samfélags, hvorki meira né minna. Ég tek undir orð Þórðar Kristinssonar og geri að mínum. Þessum máttarstólpa í samfélaginu hefur ekki verið sýndur meiri sómi en svo að honum er gert að berjast blóðugri baráttu fyrir lífi sínu, fjárframlög til skólans ná langt í frá að halda í við nemendaþróun og nú er svo komið að á næsta ári skortir Háskóla Íslands 300–400 millj. kr. til að endar nái saman. Til hvers konar ráða grípa stjórnendur skóla þegar svo er komið, virðulegi forseti? Þeir gera auðvitað nánast hvað sem er bara ef þeir telja að það geti bjargað starfsemi skólans. Eftir fjöldann allan af árangurslausum heimsóknum til bæði fjárlaganefndar Alþingis og menntamálanefndar ár eftir ár létu stjórnendur Háskóla Íslands á það reyna hvort mögulegt væri að hækka skráningargjöld skólans og gerðu um það samþykkt í háskólaráði. Sú samþykkt var byggð á samþykkt lagadeildar Háskóla Íslands frá 19. febrúar 2004 sem hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson las áðan. Ég tel rétt að hún sé lesin aftur því að hún lýsir afar vel þeirri úlfakreppu sem háskólinn og deildir hans allar hans allar eru meira eða minna í. Samþykkt lagadeildarinnar frá 19. febrúar 2004 er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Með skírskotun til viðvarandi fjárhagsvanda lagadeildar og samkeppnisstöðu hennar skorar deildin hér með á háskólaráð að það beiti sér fyrir því að fjárveitingar ríkisins til lagadeildar og annarra deilda Háskóla Íslands verði auknar, þannig að ráðstöfunarfé þeirra til kennslu verði sambærilegt við það sem deildir háskóla í formi sjálfseignarstofnana hafa yfir að ráða. Að öðrum kosti fer lagadeildin þess á leit við háskólaráð að það óski eftir því að deildin fái heimild til þess að innheimta gjöld af nemendum hennar, einkum í framhaldsnámi, til þess að standa að hluta straum af kostnaði við kennslu þeirra.“ Það er afar dapurlegt, virðulegi forseti, að lesa þessa samþykkt því í henni er fólgin í hnotskurn sú aðstaða sem opinberu lagadeildinni okkar er búin í samkeppni við þær deildir sem reknar eru af sjálfseignarstofnununum þar sem menntamálaráðuneytið, ríkisstjórnin öll hefur heimilað þeim skólum að bæta við tekjur sínar, bæta við þá fjármuni sem koma til skólans með því að leggja á skólagjöld. Slíkt er óheimilt samkvæmt lögum varðandi opinberu háskólana. Það er því alveg ljóst að opinberu háskólarnir njóta ekki sömu möguleika á að fá til sín tekjur meðan svo er og auðvitað er eðlilegt þegar svona er ástatt að deildir háskólans fari á endanum á kné og biðji um að fá að leggja á skólagjöld. En, virðulegi forseti, það stríðir gegn samþykktum Alþingis Íslendinga. Það stríðir gegn vilja okkar sem höfum setið löggjafarsamkunduna í gegnum árin. Við viljum ekki ógna möguleikum nemenda á jafnrétti til náms. Við viljum að ríkið reki öfluga menntastofnun sem geti borið ægishjálm, höfuð og herðar yfir annað nám í samfélaginu því þetta er þjóðskólinn okkar. Þetta er stoltið okkar. Þó að ég segi hér enn einu sinni að ég fagni öllum auknum menntatækifærum og ég fagni fjölbreyttri flóru menntatækifæra á Íslandi má það aldrei verða á kostnað þjóðarskólans okkar, Háskóla Íslands. Það má heldur ekki verða á kostnað Kennaraháskóla Íslands eða Háskólans á Akureyri sem eru að hluta til þátttakendur í því forustuhlutverki sem Háskóli Íslands hefur með höndum. Ásökun mín er fólgin í því að þessum skólum hafi verið haldið í úlfakreppu fjársveltis sem hafi neytt þá á hnén og neytt þá til þess að biðja um að fá að leggja skólagjöld á nemendur sína. Þegar það er ekki hægt samkvæmt lögum er óskað eftir því að fá hækkuð skrásetningargjöld til þess að hægt sé að fá inn aukið fjármagn til að standa straum af þeim kostnaði sem ekki er hægt að segja með réttu að falli undir kennslukostnað. Þá er tíndur til allur hugsanlegur og óhugsanlegur kostnaður sem varðar almennan rekstur háskólanna og reynt að fella hann undir það sem kallað er skrásetningargjald. Hér er því teygt og togað og sett inn með skóhorni alls kyns liðir sem alls ekki er hægt að rökstyðja að heyri til skráningar háskólastúdenta. Ein af þeim breytingum sem gerð hefur verið í gegnum tíðina er sú að nú er skrásetningargjaldið innheimt árlega en upphaflega var það eingöngu innheimt þegar nemendur hófu nám vegna þess að upphaflega var því ætlað að vera það sem nafnið gefur til kynna, skrásetningargjald. Búið er að skrumskæla það allt saman, teygja og toga og gera marklaust eins og svo margt annað í framkvæmd menntastefnunnar því að í grunninum er menntastefnan fín en henni er ekki framfylgt á þeim nótum sem orðanna hljóðan mundi kalla á. Virðulegi forseti. Ég tel það liggja alveg ljóst fyrir að forsvarsmenn lagadeildar sem samþykktu þann 19. febrúar 2004 þá yfirlýsingu sem ég las áðan gerðu það ekki nema vegna þess hve aðþrengdir þeir voru fjárhagslega. Þegar samþykktin lá fyrir og ljóst var hvernig ástandið í háskólanum var voru haldnir fundir í háskólaráði. Á tveimur fundum, eftir því sem við vitum best, fjallaði háskólaráð um samþykkt lagadeildar og á endanum samþykkti háskólaráð að fela rektor Háskóla Íslands að taka málið upp við menntamálaráðherra og fara þess eindregið á leit að hægt verði að draga skrásetningargjaldið frá fjárveitingu til háskólans á fjárlögum. Háskólarektor er sem sagt sendur til hæstv. menntamálaráðherra á hnjánum og látinn biðja um að skrásetningargjaldið verði a.m.k. látið renna óskipt til háskólans. Er orðið við þeirri bón? Ónei, það er ekki orðið við henni en látið í veðri vaka í texta frumvarpanna. Strax í byrjun þeirra má lesa eftirfarandi setningu, virðulegi forseti: „Í forsendum frumvarps til fjárlaga fyrir árið 2005 eru kynnt áform um að hækka skrásetningargjöld í ríkisháskólum úr 32.500 kr. í 45.000 kr. Er það í samræmi við óskir ríkisháskólanna“ - og hefur verið staðfest í vinnu nefndarinnar með málið - „og við það miðað að fjárhæð skrásetningargjaldanna renni óskipt til þeirra.“ Þetta kemur fram í greinargerð hæstv. menntamálaráðherra með frumvörpunum. Með öllum frumvörpunum þremur. Hvað þýða þessi orð? Þýða þau að einungis hækkunin 12.500 kr. muni renna óskipt til skólanna? Nei, auðvitað ekki. Það stendur skýrum stöfum að fjárhæð skrásetningargjaldanna renni óskipt til þeirra. Ég ásaka hæstv. menntamálaráðherra um að fara vísvitandi með fleipur í greinargerðinni. Við eigum það inni hjá hæstv. menntamálaráðherra, ekki bara við sem erum í þessum sal heldur og allir háskólastúdentar í opinberu háskólunum, að hún skýri hvers vegna orðalagið í þessari grein er með þeim hætti sem ég hef lesið. Hvers vegna er vísvitandi reynt að blekkja fólk með því að skrifa það sem er ekki rétt? Ég tel óhjákvæmilegt, virðulegi forseti, að hæstv. menntamálaráðherra komi og skýri þetta. Undanfarna daga hafa hv. þingmenn fengið bréf frá háskólastúdentum, ákall um að hækkunin nái ekki fram að ganga. Þegar ég leit síðast í tölvuna mína um tvöleytið í nótt hafði ég fengið yfir 300 bréf frá einstaklingum sem stunda nám í opinberu háskólunum þar sem þessu er mótmælt. Ég hef ekki komist í tölvuna mína í morgun, hæstv. forseti, en ég á eins von á því að annar eins fjöldi hafi bæst þar við. Ákall háskólastúdenta er hávært, um að við gerum ekki það sem menntamálaráðherra og ríkisstjórn leggur til í þessum frumvörpum. Ætlum við að hunsa það ákall? Hæstv. forseti, auðvitað virðist stefna í það en ég vil a.m.k. að það ákall heyrist úr þessum ræðustól. Bréfin sem við fáum frá háskólastúdentum eru mörg hver svipuð og samhljóða. Ég vil fá að lesa, með leyfi hæstv. forseta, tölvuskeyti sem mér barst klukkan 17.18 þann 9. desember 2004 sem er sýnishorn af 300 eða 600 öðrum sem liggja í pósthólfinu í tölvunni minni í dag. Bréfið er eftirfarandi, virðulegi forseti: „Ágæti viðtakandi. Ég skora á þig að beita þér fyrir því að fyrirhuguð hækkun skrásetningargjalda nái ekki fram að ganga. Ég mótmæli harðlega þeirri hækkun á skrásetningargjöldum sem gert er ráð fyrir í ríkisháskólunum. Á sama tíma og auknar álögur eru settar á nemendur, er gerð krafa um 1% hagræðingu í rekstri ríkisháskólanna. Með þessu er augljóslega að verið að velta kostnaðinum frá ríkinu yfir á stúdenta. Ef þessi hækkun nær fram að ganga þýðir það að skrásetningargjöld hafa hækkað um 80% síðan árið 2000. Sem er langt umfram það sem eðlilegt getur talist. Það er ljóst að með aukinni tækni hefur kostnaður við skráningu stúdenta lækkað umtalsvert. Sú upphæð sem nemendur greiða til skólanna fer að stórum hluta í rekstur þeirra og í þjónustu sem aðeins takmarkaður hópur innan hvers skóla notfærir sér. Því er enn og aftur á fáum árum seilst í vasa námsmanna til þess að mæta framlagi ríkisins.“ Undir þetta bréf ritar, virðulegi forseti, Þórður Ásmundsson en það var tilviljun hvaða bréf ég prentaði út. En eins og ég segi streyma hundruð bréfa til þingmanna samhljóða þessu. Hvernig ætlum við að svara ákalli stúdentanna? Ætlum við yfir höfuð að svara því? Eða ætlum við að sitja og þegja þunnu hljóði og láta þá éta það sem úti frýs með því að samþykkja þær breytingar sem hér eru lagðar til? Hæstv. forseti, satt að segja óttast ég að svo fari en ég mótmæli því. Ég mótmæli skerðingu á möguleikum stúdenta til náms í opinberum háskólum og ég mótmæli slíkri atlögu að jafnrétti til náms. Hæstv. forseti. Ég hef gert grein fyrir því hvernig er í pottinn búið og bætt við þau sjónarmið sem ég hef áður fjallað um í ræðum mínum um þetta mál. Ég las áðan upp samþykkt frá lagadeild sem lýsir að mínu mati afar vel í hvers konar úlfakreppu starfsmenn háskólans eru. Ég gæti líka vitnað til greinar sem birtist í Morgunblaðinu 24. mars á síðasta ári eftir Önnu Agnarsdóttur, sem þá starfaði sem forseti heimspekideildar. Þar lýsir hún á afar átakanlegan hátt hvernig komið er fyrir hennar deild,. Mig langar að vitna í greinina, með leyfi hæstv. forseta, en ástandið í heimspekideildinni er trúlega ekki mikið breytt frá því að þessi orð voru skrifuð: „Til dæmis má nefna að þrír prófessorar í íslenskum bókmenntum hafa látið af störfum síðastliðin ár en einungis einn lektor var ráðinn í þeirra stað. Eftir nokkra mánuði mun prófessor í íslensku máli láta af störfum. Enginn verður ráðinn í hans stað. Heimspekideild hefur neyðst til að fara þessa leið vegna fjárskorts. Í sagnfræði er ástandið svipað. Þegar prófessorar munu hætta vegna aldurs verða embætti þeirra að öllum líkindum lögð niður. Yngstu kennararnir í sagnfræði eru nú á fimmtugsaldri, þannig að nýliðun er lítil sem engin í íslenskum fræðum og margir hámenntaðir ungir fræðimenn bíða vonlitlir eftir að fá störf við háskólann.“ Hæstv. forseti. Fyrrverandi forseti heimspekideildar, Anna Agnarsdóttir, segir í þessari grein sinni að heimspekideild Háskóla Íslands sé í slíkum fjárhagskröggum að íslensk menning sé í hættu. Hún rökstyður mál sitt afar vel og fagmannalega. Ég fullyrði það, virðulegi forseti, þegar ég geri orð Önnu Agnarsdóttur að mínum, að íslensk menning er í hættu vegna þess hvernig opinberu háskólarnir eru fjársveltir af ríkisstjórninni. Málið sem við ræðum hér er til marks um að það eigi ekki að slaka neitt á klónni eða sýna neinn skilning. Hér á að halda áfram að bolast á þeim nótum sem verið hefur. Það á að halda áfram að hafa opinbera háskóla í úlfakreppu. Ég mótmæli því og ég mótmæli skólagjöldum í ríkisháskólana.

Frú forseti. Ég tel að dagurinn í dag sé dapurlegur fyrir stúdenta og held að stúdentar geri sér fulla grein fyrir því hvað hér er á ferðinni. Eins og hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir hefur bent á eru stúdentar afskaplega meðvitaðir um það sem er að gerast í dag. Álögur á stúdenta eru auknar, skólagjöld hækkuð um 40% ofan á 40% hækkun fyrir þremur árum. Í upphafi máls míns er rétt að leiðrétta smá misskilning eða rangfærslur sumra hv. þingmanna Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins. Þeir virðast hafa verið haldnir þeirri meinloku að kalla þetta þjónustugjöld. Löglærðir þingmenn eins og hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson hafa að mínu mati farið með rangt mál með því að kalla þetta þjónustugjöld. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson veit betur. Við lærðum í lagadeildinni hvað þjónustugjald er og hvað skattur er og hér er augljóslega ekki um þjónustugjald að ræða. Það vita allir og þetta lærir maður á fyrsta ári í lagadeildinni. Skilgreining þjónustugjalds er sú að í eðli sínu sé það ekki hærra en sem nemur kostnaði af að veita umrædda þjónustu. Við skulum líta á hvernig hæstv. menntamálaráðherra kemst að því hvert skráningargjaldið skuli vera. Inn í það er tekið t.d. námsráðgjöf, Alþjóðaskrifstofan, prófgæsla, aðgangur að bókasafni, aðgangur að lesaðstöðu, aðgangur að prenturum og svo mætti lengi telja. Þetta er að mati þingmanna Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins hluti af skráningu. Það sjá allir hvað hér er á ferðinni. Að sjálfsögðu eru prófgæsla, Alþjóðaskrifstofa og fleiri hlutir sem ég taldi upp ekki hluti af skráningu. Það er augljóst að hér er verið að beita blekkingarleik sem er mjög lélegur. Það sjá allir í gegnum þetta. Það kemur fram í frumvarpinu sjálfu að þar er ekki á ferðinni kostnaður við skráningu. Sé skráningargjaldið skráningargjald þá má það ekki vera hærra en sem nemur kostnaði af því að veita umrædda þjónustu. Í þessu tilviki á það að vera skráning en prófgæsla er ekki hluti af skráningu. Alþjóðaskrifstofan er ekki hluti af skráningu. Í drögum frá háskólanum átti íþróttahúsið að vera þarna undir. Menn sjá því hversu langt menn eru tilbúnir að ganga þegar kemur að því að reyna að ná ákveðinni upphæð af stúdentum. Slíkt dæmir sig auðvitað sjálft og það sjá allir í gegnum þetta. Mýmörg álit eru til frá umboðsmanni Alþingis þar sem hann snuprar opinberar stofnanir fyrir að taka of hátt þjónustugjald vegna þess að umræddar stofnanir hafi fellt þar undir þjónustu sem ekki heyrði til umræddri þjónustugjald eða umræddri þjónustu. Ég held að til séu nokkur álit umboðsmanns Alþingis sem lúta að vatnsveitum. Umræddar vatnsveitur voru þar að rukka þjónustugjald en höfðu fært alls kyns aðra hluta af rekstri sínum undir það gjald. Umboðsmaður Alþingis komst að því að það væri lögbrot. Ef þetta væri þjónustugjald væri það að mínu viti lögbrot og umboðsmaður Alþingis væri fljótur snúa því við og gera athugasemd. En þetta er ekki þjónustugjald enda er upphæðin sjálf í lögunum. Þess vegna erum við að ræða þetta, því að upphæðin er í lögunum. Ef þetta væri þjónustugjald þyrfti upphæðin ekki að vera í lögunum. En þetta er mikilvægt í umræðunni, sérstaklega í ljósi þeirra rangfærslna sem margir þingmenn virðast beita í henni. Háttvirtir stjórnarþingmenn hafa bent á að þetta sé jákvætt vegna þess að hér sé viðbótarhækkun við fjárframlög til háskólans, reyndar á kostnað stúdenta en mjög jákvætt og skemmtilegt í alla staði. En síðan var upplýst að við málsmeðferð menntamálanefndar hafi komið fram hjá starfsmanni menntamálaráðherra að þessi hækkun gjalds væri ein af forsendum fjárveitingatillagna í fjárlagafrumvarpinu. Ég held að hér sé einnig á ferðinni ákveðinn blekkingarleikur hvað þetta varðar. Menn reyna að réttlæta vonda ákvörðun með mjög hæpnum röksemdum. Mér finnst þetta mál afskaplega skýrt. Hér er á ferðinni mál sem eykur álögur á stúdenta. Um það snýst málið. Skólagjöld á stúdenta hækka um 40%, eftir að hafa hækkað um 40% fyrir þremur árum. Það er ekki langt síðan ég var sjálfur stúdent í Háskóla Íslands og allir vita að margs konar kostnaður er af því að vera í námi fyrir utan skólagjöldin. Nám á Íslandi er langt frá því að vera ókeypis þótt ekki væri nema litið á fórnarkostnaðinn. Á meðan menn eru í námi eru þeir t.d. ekki að vinna. Skólabækur eru ekki ódýrar hér á landi og reyndar var Samfylkingin með kosningaloforð í síðustu kosningum um að helminga virðisaukaskatt á bókum, sem hefði komið námsmönnum mjög vel og væri í raun ekki mjög dýrt. Þar er hugmynd sem við ættum að halda lifandi og vonandi verður hún að veruleika þegar Samfylkingin kemst í ríkisstjórn. Þótt þar sé lítið mál þá sýnir það ákveðið viðhorf til menntunar. Samfylkingin hefur ítrekað sagt að setja eigi menntamál í forgang, setja peninga í menntamálin. Við þurfum að forgangsraða í þágu menntamála. Ríkissjóður hefur rúmlega 300 milljarða á milli handanna á hverju einasta ári og það er sannarlega svigrúm til að forgangsraða í þágu menntunar og mikil þörf á því. Stúdentar mótmæltu árið 2001 þegar síðasta 40% hækkun á skólagjöldunum átti sér stað. Þeir mótmæltu þeim á þeim forsendum að álögur á stúdenta væru auknar með því eins og núna. Að halda öðru fram er einfaldlega hártogun. Ég kemst ekki hjá því að minnast aðeins á þátt hv. þm. Dagnýjar Jónsdóttur, sem er varaformaður menntamálanefndar. Nú gæti einhver sagt að ég sé að sparka í liggjandi mann. En ég lét hana ekki leggjast niður, hún gerði það sjálf. Hún þarf að svara fyrir það þegar hún kemur í háskólann og svarar spurningum sem stúdentar hafa að leggja fyrir hana. Mér finnst þetta mál vera það mikilvægt og alvarlegt að ekki sé hægt að líta fram hjá hennar hlut. Umræddur hv. þm. Dagný Jónsdóttir var framkvæmdastjóri stúdentaráðs einu ári áður en hún settist á þing. Hún bauð sig m.a. fram sem málsvara stúdenta. Þetta var eitt af hennar helstu málum og hið glæstasta sem hún gat bent á, þátttakan í stúdentapólitíkinni. Að sjálfsögðu héldu stúdentar og halda kannski enn að þeir ættu eitthvert skjól í hv. þingmanni, að þeir gætu treyst henni þegar kæmi að svona ákvörðunum. En svo er ekki, því miður. Auðvitað þarf að gera þetta að umtalsefni í ljósi þeirrar stöðu sem hv. þingmaður er í. Það er ekki að ástæðulausu að hv. þingmaður varð varaformaður menntamálanefndar. Það var vegna fortíðar hennar í stúdentapólitíkinni. En síðan þegar kemur að því að nota það vald sem hún hefur þá notar hún það illa, að mínu viti. Það er fróðlegt að rifja upp fortíð hennar og ummæli í stúdentapólitík á árum áður. Í grein hv. þingmanns í Morgunblaðinu 27. júní árið 2000 mótmælir hún harðlega, eins og flestir stúdentar, gjaldtöku í MBA-náminu sem var tekið upp í Háskóla Íslands. Þar hafði hv. þingmaður mjög skýra sýn. Þar var um að ræða skólagjöld sem voru m.a.s. lánshæf hjá lánasjóðnum. Hér eru ekki á ferðinni lánshæf skólagjöld. En hv. þm. Dagný Jónsdóttir segir, með leyfi forseta: „Ég hafna slíkum málflutningi enda eiga að ríkja skýrar línur við Háskóla Íslands, skólinn á að vera þjóðskóli þar sem engin skólagjöld eru innheimt.“ Svo segir hv. þingmaður áfram í sömu grein: „Háskóla Íslands sárvantar peninga á flestum sviðum. Auka þarf ríkisframlög til skólans svo hann geti staðið undir væntingum í framtíðinni … Það er mikilvægara en nokkru sinni fyrr að auka ríkisframlög til Háskóla Íslands og að standa vörð um það grundvallarmarkmið skólans að vera þjóðskóli sem stendur öllum opinn.“ Ég tek undir hvert einasta orð sem hv. þingmaður segir í þessari grein, korteri áður en hún datt inn á þing, korteri áður en hún var kosin inn á þing. Þess vegna er ég að taka þetta upp, við erum að tala um þingmann sem hefur sagt svo mikið, hefur tekið virkan þátt í stúdentapólitíkinni og á að vera skjól stúdenta hér á þingi, en hún er það augljóslega ekki, því miður. Á það hefur verið bent að hún hefði getað komið í veg fyrir að málið yrði afgreitt út úr nefndinni, m.a. með þeim rökum að skoða þyrfti forsendur gjaldsins. Því eins og fólk sér þegar það les frumvarpið er alveg út í hött að setja t.d. prófgæsluna, Alþjóðaskrifstofuna eða námsráðgjöfina sem hluta af skráningu. Hv. þingmaður hefði getað réttlætt það fyrir meiri hlutanum að slíkt þyrfti að skoða betur og þar með geymt málið í nefndinni. Hv. þingmaður hefði líka getað sleppt því að afgreiða málið eins og iðulega gerist með önnur þingmannamál, en það er að sjálfsögðu síðri kostur, en hún stóð frammi fyrir því og tekur þá ákvörðun á hverjum degi þegar kemur að þingmálum annarra þingmanna. Svo þegar kemur að atkvæðagreiðslunni sjálfri ákveður hv. þingmaður að sitja hjá. Af hverju segir hv. þingmaður ekki nei? Ég hef ekki enn þá fengið skýringu á því. Ég las í fjölmiðlum að hv. þingmaður benti á að þetta snerist um hvað þetta væri kallað, hún vildi að þetta yrði kallað réttu nafni, en hv. þingmaður sagði ekki hvert hið rétta nafnið væri. Það er leiðinlegt hv. þingmaður - sem er reyndar ekki stödd í salnum og það kemur mér á óvart en hv. þingmaður er kannski að fylgjast með í sjónvarpinu og ef ég má beina máli mínu til hennar: Þetta snýst ekki um hvað þetta heitir, þetta snýst um auknar álögur á stúdenta og þetta snýst um að við sem buðum okkur fram m.a. í nafni þess að við vildum gera meira og betur fyrir Háskóla Íslands, að við stæðum við það, að stúdentar ættu skjól í okkur, þetta var eitt af aðalmálum okkar og þess vegna eigum við að standa undir þeim stóru orðum sem við sögðum, bæði ég og hv. þm. Dagný Jónsdóttir. Það þýðir ekkert að vísa í að hún sé komin í annað lið eða eitthvað slíkt, það sjá allir í gegnum það. Þetta er slíkt mál að mínu viti. En ég treysti því og vona að stúdentar og fleiri muni muna þetta, að sjálfsögðu er ég ekki að draga hv. þm. Dagnýju Jónsdóttur eingöngu ábyrga fyrir þessu. Það eru ríkisstjórnarflokkarnir sem leggja fram þetta mál og að sjálfsögðu eiga stúdentar að draga báða þá flokka til ábyrgðar. En ég geri þátt hv. þm. Dagnýjar Jónsdóttur meiri af þeim ástæðum sem ég minntist á, sem fyrrverandi baráttumaður og leiðtogi stúdenta. Þess vegna er ég að draga hana fram. En að sjálfsögðu er ábyrgðin hjá ríkisstjórninni og þeim stjórnarþingmönnum sem veita henni skjól og meiri hluta. En þetta er eitthvað sem ég vona að stúdentar muni, kjósendur þurfa að dæma stjórnmálamenn af verkum þeirra en ekki þeim fagurgala sem heyrist rétt fyrir kosningar. Það hefur mikið verið rætt um forgangsröðun í skattaumræðunum sem hafa farið fram undanfarna daga. Þetta er eitt af þeim málum sem við sjáum forgangsröðunina á, við sjáum hana afskaplega vel. Ríkisstjórnin telur sig hafa svigrúm til að lækka skatta um samanlagt tæplega 40 milljarða kr. á næstu þremur árum en á sama tíma telur hún sig þurfa að fá 150 milljónir frá stúdentum. Af þessu sjáum við vel hvernig forgangsröðunin er í raun og veru. Að mínu viti er nauðsynlegt að rifja hér aðeins upp almennt um menntamálin, því ég held að nauðsynlegt sé að skoða í stærra samhengi hvernig við lítum á menntamálin, hvernig við stöndum okkur t.d. í alþjóðlegum samanburði. Ef við skoðum bara nýjustu skýrslu OECD, nýjasta plagg OECD sem sýnir samanburð milli þjóða fyrir árið 2001, þá kemur fram þegar kemur að útgjöldum til háskólastigsins að Ísland ver helmingi lægra hlutfalli til háskólanna en önnur Norðurlönd.  Þarna erum við í flokki með löndum eins og Mexíkó, Slóvakíu og Tékklandi og Tyrkland er m.a.s. fyrir ofan okkur. Þá hafa stjórnarþingmenn bent á: Aha, útgjöldin til háskóla hafa aukist svo mikið síðan þessi skýrsla, eða samanburður var gerður. Þá vitna ég í grein hæstv. menntamálaráðherra Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur, sem hún skrifaði 7. febrúar sl. Hún fjallar þar um aukningu á fjármagni til háskólastigsins, en hæstv. menntamálaráðherra tekur líka fram að aukningin á nemendum í háskólunum sé meiri en sem nemi aukningunni á fjármunum, þannig að sú aukning sem átti sér stað árið 2001 nær ekki einu sinni að halda í við aukningu í nemenda. Við erum því að fara aftur á bak þegar við lítum til Háskóla Íslands hvað þetta varðar. Hér eru ekki á ferðinni meðvitaðar innspýtingar fjármagns í háskólastigið. Að sjálfsögðu geri ég mér fulla grein fyrir að aðsóknin að Háskóla Íslands og háskólastiginu hefur aukist mjög mikið og það er gríðarlega jákvæð þróun. En við þurfum að setja fjármagn til að fylgja því eftir, meira fjármagn, því að við erum eftir á fyrir árið 2001. Það er fróðlegt að skoða þessa nýjustu skýrslu OECD, þar kemur margt annað fram. Þarna kemur fram að ef við lítum á útgjöld á nemanda frá grunnskóla til háskóla þá erum við einungis í 10. sæti. En ef við lítum síðan til opinberra útgjalda til menntamála, þ.e. sveitarfélögin og ríkið, að teknu tilliti til aldursdreifingar þjóðarinnar er Ísland einungis í 14. sæti af 28 þjóðum. 14. sæti, við erum ung þjóð og við ættum að eyða meira fjármagni í menntakerfið en ella vegna þeirrar staðreyndar, það má segja að stærri hluti þjóðarinnar sé á skólaaldri. Það er alveg rétt sem menn hafa bent á, þetta snýst líka við þegar skoðum heilbrigðismálin. Við ættum að eyða minna fjármagni í heilbrigðismálin ef við notum þennan mælikvarða út af því að við erum yngri þjóð. Við höfum bent á þetta líka. Á þeim mælikvarða erum við því að eyða talsvert miklum fjármunum í heilbrigðiskerfið. En þetta snýst við þegar kemur að menntakerfinu. Það er líka skynsamlegt að skoða hversu stór hluti klárar framhaldsskólapróf og háskólapróf því að hér held ég að mínu mati erum við að hækka þröskuldinn að menntuninni. Við erum að auka fórnarkostnaðinn með því að hækka skólagjöld um 40% núna og 40% árið 2001, við erum að gera fólki erfiðara fyrir að fara í nám. Höfum við efni á því? spyr ég. En ef við lítum aftur á nýjustu skýrslu OECD-þjóða, og þetta breytist varla mjög mikið á þremur árum, en þetta er nýjasti samanburður sem við höfum frá árinu 2001, og skoðum aldursbilið 25 ára til 34 ára, sem sagt yngsta hópinn sem lýkur þessum prófum, þá hafa um 29% þjóðarinnar lokið háskólanámi, tæplega 30%. Þetta hlutfall er miklu lægra hjá okkur en hjá flestum öðrum Vestur-Evrópuþjóðum. Í Noregi og Svíþjóð er hlutfallið 39%, í Finnlandi 40%, á Írlandi og Spáni 37%, en við erum með 29%. Við þurfum því að fá fleira fólk í háskólana. Sem betur fer hefur aðsóknin aukist mjög mikið en við þurfum að mæta þeirri aðsókn með fjármunum. Það er líka fróðlegt að skoða, ef við lítum bara á framhaldsskólann þá hafa samkvæmt nýjustu skýrslu OECD 61% af Íslendingum á aldrinum 25–34 ára lokið framhaldsskólaprófi. En þetta hlutfall hjá hinum Norðurlöndunum er 86–94%. Við erum með 61% þannig að nánast annar hver Íslendingur hefur einungis lokið grunnskólaprófi og við erum í 25. sæti af 30 OECD-þjóðum í þessum samanburði. Við sjáum því að við þurfum að lyfta grettistaki í menntamálum, við þurfum að fjölga fólki með framhaldsskólapróf, við þurfum að fjölga fólki með háskólapróf og við þurfum að láta fjármagn fylgja með. Við sjáum það með framhaldsskólana - þeir lentu í bullandi vandræðum, þurftu að segja nei við fólk og hafna því í ákveðna skóla sem hafði þá eingöngu sem sitt fyrsta val. Þetta vita menn sem hafa haft fyrir því að heimsækja framhaldsskóla og hlusta á nemendurna. Þeir hafa sagt: Ég fékk ekki mitt fyrsta val í viðkomandi framhaldsskóla. Þegar kemur að háskólunum þá þurfti Háskóli Íslands beinlínis að hafna fólki sem hann hafnaði ekki áður. Hér er t.d. um að ræða fólk sem hefur ekki lokið formlegu stúdentsprófi en hefur fengið inngöngu í Háskóla Íslands á þeim forsendum að reynsla þess sé samanburðarhæf við stúdentspróf, en þetta er hópur sem fékk nei núna í ár í fyrsta skipti. Það er því eitthvað að í menntamálum, við erum að gera fólki erfiðara fyrir að klára framhaldsskólaprófið, klára háskólanám og þetta er öfugsnúið, sérstaklega í ljósi þeirra staðreynda sem koma fram í OECD-skýrslunum að við erum ómenntaðri en aðrar þjóðir. Það þýðir ekkert að hunsa þessar skýrslur þó að mönnum líki ekki hvað stendur í þeim, menn geta flett upp í þeim sjálfir ef þeir trúa þessu ekki.  Ein af fyrstu ummælum hæstv. menntamálaráðherra Þorgerðar Katrínar þegar hún tók við embætti um síðustu áramót voru þau að Háskóli Íslands væri ekkert blankur. Þetta sagði hún í fjölmiðlum oftar en einu sinni og oftar en tvisvar. Þá langar mig að spyrja hæstv. menntamálaráðherra sömu spurningar og ég spurði við 1. umr. málsins: Af hverju er verið að auka álögur á stúdenta um 40% ef Háskóli Íslands er ekki blankur? Hver er þá tilgangurinn, ef Háskóli Íslands hefur næga fjármuni til að sinna sínum málum, þar á meðal prófgæslu, Alþjóðaskrifstofu og skráningunni? Af hverju er verið að hækka álögur á stúdenta ef Háskóli Íslands er ekkert blankur? Ég fékk ekkert svar við 1. umr. hvað þetta varðar. Að lokum langar mig að benda á að aðsókn í nám hefur sem betur fer aukist og fjölbreytileikinn hefur aukist. Hér hafa sprottið upp menntastofnanir sem standa sig gríðarlega vel og það er jákvæð þróun. En við sem höfum fjárveitingavaldið þurfum að fylgja þessari ásókn, þessari eftirspurn eftir fjármunum því að annars eru þetta bara orðin tóm, annars er þetta bara einhver fagurgali á hátíðastundum sem við meinum ekkert með. Við þurfum að setja menntamálin í forgang og ef við lítum bara á þróunina undanfarin ár, frá 2001 til 2004, þá nægir sú aukning - ef við lítum til Háskóla Íslands - ekki fyrir þeirri nemendaaukningu sem hefur átt sér stað á sama tíma. Hér vitna ég í grein hæstv. menntamálaráðherra sjálfs, menn þurfa ekki að taka mín orð fyrir því. Ég tel því vera mikið að í menntamálum, við þurfum að forgangsraða í þágu menntunar, sem fyrst og fremst felst í því að setja þau miklu ofar á forgangslistann í íslenskum stjórnmálum og eyða meira fjármagni í menntakerfið, því að þetta eru fjármunir sem skila sér margfalt til baka. Menntun er fjárfesting, þetta er ekki einhver klisja, það hefur margoft verið sýnt í rannsóknum að hver króna sem fer í menntakerfið skilar sér margfalt til baka. Þess vegna skil ég ekki þessa tregðu Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins þegar kemur að því að auka fjármuni til menntamála og sérstaklega háskólastigsins. Þeir ná ekki einu sinni að halda í nemendafjölgunina. Þess vegna skil ég ekki áherslur Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins í að auka álögur á stúdenta um 40% þremur árum eftir að þær voru hækkaðar um 40%, þegar fórnarkostnaður nemenda er nægur fyrir og hér á landi eru færri sem ljúka háskólaprófi en í helstu samanburðarlöndum okkar. Þetta er röng pólitík sem ég er alfarið á móti.

Hæstv. forseti. Ég hafði ekki ætlað mér að koma upp og svara þessari sem ég vil kalla að vissu leyti markleysu hv. þm. Ágústs Ólafs Ágústssonar. Hann vitnaði í grein sem ég ritaði fyrri nokkru síðan sem framkvæmdastjóri stúdentaráðs Háskóla Íslands. Ég vil kannski hryggja hv. þingmann með því að ég stend við allt sem þar segir enda hefur ríkið aukið framlög til ríkisháskólanna undanfarin ár í takt við það sem ég fer fram á í greininni. Ég held að það sé líka gott fyrir okkur, eins og ég gat um í ræðu minni áðan, að við förum að staldra við og skoða háskólastigið í heild sinni. Það er alveg ljóst að sjálfseignarstofnunum hefur verið hjálpað af stað og kominn tími til að huga betur að málefnum ríkisháskólanna og ég hef von til þess að svo verði. Líka í sambandi við greinina vísa ég til málefnalegrar baráttu stúdenta árið 2001 og hvað sú barátta leiddi af sér. Þá kom fram að það var 2.500 kr. lækkun frá frumvarpinu, það var dregið dálítið í land og ég held að það sé afrakstur málefnalegrar baráttu. Hv. þingmaður segir að ég sinni ekki hagsmunabaráttu stúdenta. Eitt af þeim málum sem ég stóð fyrir og er komið í höfn og við munum ræða á eftir og var eitt af stærri málum mínum er lækkun endurgreiðslubyrða námslána. Verið er að lækka hana um 1% sem þýðir um 35 þús. kr. á ári fyrir námsmann. Í nefndarálitinu og í þeim tillögum sem við skiluðum hæstv. menntamálaráðherra var einnig kveðið á um að skoða kosti og galla þess að taka upp styrktarkerfi hjá Lánasjóði íslenskra námamanna. Ef hv. þingmanni finnst þetta ekki vera árangur fyrir stúdenta þá veit ég ekki hvað hann meinar.

Frú forseti. Ég tel það ekki vera sérstakan árangur hjá hv. þm. Dagnýju Jónsdóttur eftir að hafa verið 18 mánuði á þingi að standa fyrir því að álögur á stúdenta hækki um 40%. Hv. þm. Dagný Jónsdóttir sagði að ég talaði markleysu. Hins vegar hrakti hún ekki eina einustu staðreynd sem ég hef sett fram. Hv. þm. Dagný Jónsdóttir talaði um að ríkisstjórnin hefði aukið fjármagn til háskólastigsins. Hins vegar hefur það margoft komið fram, m.a. hjá hæstv. menntamálaráðherra, að sú fjármagnsaukning nær ekki einu sinni að fylgja nemendafjölguninni hvað þá meira. Við vorum í nógu vondum málum árið 2001 og við höfum ekkert gert til að laga þá stöðu. Ég er mjög feginn að hv. þm. Dagný Jónsdóttir er komin í umræðuna, ég fagna því því að hún hefur mikið til að svara fyrir. Mig langar að spyrja hana beint: Af hverju segir hv. þingmaður ekki nei við þessari 40% hækkun á stúdenta? Hver er ástæðan fyrir því að fyrrverandi framkvæmdastjóri stúdentaráðs treystir sér ekki til að segja hreint og kalt nei við hinum auknu álögum á stúdenta?

Virðulegi forseti. Hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson segir að ég sé að leggja til 40% hækkun á stúdenta, að ég styðji ekki frumvarpið og greiði því ekki atkvæði mitt. Ég hef rakið það bæði í atkvæðaskýringu og ræðu af hverju ég styð ekki frumvarpið og af hverju ég er ekki á móti því. Það hefði verið betra ef hv. þingmaður hefði verið viðstaddur 2. umr. málsins, þá hefði hann heyrt það. Ég ítreka að tvennt kemur til, það er alveg sjálfsagt að svara því eina ferðina enn. Í fyrsta lagi fá háskólarnir þessa hækkun óskerta til sín og það tel ég vera verulega framför frá árinu 2001 og síðan er kannski aðalatriðið hvað skrásetningargjöldin eiga að innifela. Ég er ekki sátt við þann lista sem liggur að baki þeim. Ég tel hann vera matskenndan, enda kom í ljós að hann er ekki samræmdur á milli skólanna. Ég tel því óhjákvæmilegt að við förum í þá vinnu að skilgreina málið betur því það er alveg ljóst að þetta mun koma í þingið aftur og aftur eins og hefur gerst að undanförnu og fram kom í máli rektora háskólanna í hv. menntamálanefnd að allar líkur séu á. Þetta eru ástæðurnar fyrir því að ég sit hjá við afgreiðslu málsins. Það hefði ekki skipt neinu máli fyrir framgang málsins þó ég hefði verið á móti, en sannfæring mín segir mér að sitja hjá og eins og hv. þingmaður hefur oft bent á á maður ekki að fara gegn sannfæringu sinni.

Frú forseti. Málið snýst ekki um hvað hlutirnir eiga að heita eins og hv. þm. Dagný Jónsdóttir hefur sagt í fjölmiðlum dag eftir dag, að hún sé ósátt við hvað málin heita. Hv. þingmaður kemur ekki með skoðun sína á því hvort hún líti á þetta sem skólagjöld eða þjónustugjöld, hún kemst hjá því. Málið er kristaltært. Það snýst um auknar álögur á stúdenta og kom m.a. fram í áliti minni hluta menntamálanefndar að er ein af forsendum fjárveitingatillagna í fjárlagafrumvarpinu. Það væri mjög fróðlegt að fá einhvern tíma svar hjá hv. þingmanni um að ef fram kæmi tillaga um að stórauka skólagjöld á stúdenta en sú aukning mundi ekki dragast frá ríkisfjárframlaginu hvort hún mundi samkvæmt sömu röksemdafærslu og hv. þingmaður bauð þingheimi upp á styðja það, því að sú aukning væri raunaukning háskólans, reyndar á kostnað stúdenta en það virðist ekki skipta hv. þingmann neinu máli. Eitt kom líka fram í andsvari hv. þingmanns að hún er ósátt við forsendur frumvarpsins. Af hverju var þá ekki málið unnið betur? Af hverju var ekki farið betur í forsendurnar? Af hverju láta menn bjóða sér að segja að aðgangur að bókasafni og lesaðstöðu sé hluti af skráningu eða alþjóðaskrifstofan og stofnanir stúdenta séu hluti af skráningu? Af hverju beitti hv. þm. Dagný Jónsdóttir sér ekki fyrir því að málið yrði unnið betur í nefndinni? Hv. þingmaður er oddamaður í nefndinni. Það eru fimm þingmenn ríkisstjórnarinnar og fjórir stjórnarandstöðuþingmenn í nefndinni þannig að hv. þingmaður hafði valdið í höndum sínum þegar kom að því að vinna málið eða jafnvel stoppa það. En hv. þingmaður kaus að nýta það ekki og til að bíta höfuðið af skömminni treysti hún sér ekki einu sinni til að segja nei við þessu grundvallaratriði sem er núna að særa stúdenta fram þar sem þeir mótmæla hatrammlega þeim auknu álögum sem eru lagðar á þá ár eftir ár.

Frú forseti. Komið er í lokaumræðu mál sem lýtur að því að hækka skráningargjöld nemenda við ríkisháskólana. Segja má að verið sé að stíga skrefið til fulls með því að skilgreina skráningargjöldin sem hluta af tekjustofnum skólans, að þetta sé nauðsynlegur þáttur til þess að skaffa skólunum tekjur til starfsins. Þetta kom reyndar fram í orðum þáv. hæstv. menntamálaráðherra, Ólafs G. Einarssonar, þegar samþykkt var á Alþingi að veita heimild til þess að taka svokölluð skráningargjöld. Þá lýsti hæstv. ráðherra alveg feimnislaust yfir að gjaldheimtan væri heimiluð skólunum til þess að mæta skertum fjárveitingum ríkisins til starfsemi þeirra. Hann viðurkenndi það heiðarlega að sú væri ástæðan. Það er miklu betra að komið sé hreint til dyranna og sagt hvað sé verið að gera og hvert markmiðið sé með því en að vera á einhverjum flótta undan því að standa skil og verja raunveruleikann sem verið er að keyra fram. Hækkunin á skólagjöldum er klárlega hluti af tekjuöflun ríkisins enda stendur í tekjuforsendum fjárlagafrumvarps ríkisins fyrir næsta ár að skráningargjöld skuli hækkuð úr 32.500 kr. í 45.000 kr. Þetta stendur klárt í tekjuforsendum fjárlagafrumvarps ríkisins og kemur í uppgjör á ríkistekjum. Menn vilja því ekki skilja samhengi málsins þegar þeir segja að þetta séu einhverjar sértekjur skólanna og komi öðrum ekki við til ákveðinna þátta í starfsemi skólanna. Það er einfaldlega rangt. Þetta er hluti af almennum rekstri skólanna þar sem skólunum er gert að innheimta þessar upphæðir hjá nemendum, svo einfalt er það. Til þess að geta komist að grundvallarumræðunni um það hvort fjármagna skuli ríkisháskólana með skólagjöldum eða ekki eiga menn að hætta þessum hártogunum og fara beint í umræðuna, því hún snýst um það hvort við förum í áföngum eins og hér er stillt upp að reka ríkisháskólana, reka háskólakerfi landsins í auknum mæli á skólagjöldum eða ekki. Þar greinir okkur stjórnmálaflokka á hvort það skuli gert eða ekki. Þar eigum við samleið, við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem leggjumst gegn því að skólagjöld séu tekin við háskólana til þess að fjármagna almennt rekstrarstarf og kennslu þeirra. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs erum andvígir þeirri stefnu. Hins vegar sjáum við samhengið í stefnu Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins sem keyra í gegnum þingið stefnu sína í velferðarmálum. Hún birtist mjög skýrt: Lækkun skatta á því fólki sem hefur hæstar tekjur, lækkun skatta á hátekjufólk en skattbyrðin færð yfir á lágtekjufólk, hins vegar er tekna ríkissjóðs aflað með notendagjöldum, með sjúklingasköttum á þeim sem þurfa að fara til læknis og með skólagjöldum fyrir þá sem þurfa að fara í skóla. Þetta er stefna núverandi ríkisstjórnar og hún er klár. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs erum einfaldlega andvígir þessari stefnu. Við viljum sterkt og öflugt velferðarkerfi. Við viljum að fólk geti leitað til læknis eða farið á sjúkrahús óháð efnahag, það þurfi ekki að sækja aukna skatta, komugjöld í vasa fólks sem þarf að leita læknis. Sömuleiðis viljum við ekki heldur að fjármagna eigi skólakerfi landsins með gjöldum á nemendur. Skólakerfið er hluti af velferðarþjónustunni, hluti af þeirri grunnþjónustu sem á að standa öllum jafnt opin. Þar á ekki að vera mismunun á. Sumum finnst þetta ekki há upphæð að hækka skráningargjöld úr 32.500 kr. upp í 45.000 kr. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs vorum reyndar andvígir því þegar þau voru hækkuð í 32.500 kr. af grundvallarástæðum og einnig vegna þess að þessi upphæð skiptir máli. Það er aukinn kostnaður fyrir nemendur sem sækja háskólanám, húsaleiga hækkar, allur tilkostnaður hækkar. Þetta er því einn liður í því að auka við þann kostnað. En við erum fyrst og fremst af grundvallarástæðum andvíg því að verið sé að leggja í þessa vegferð. Fjöldamargir nemendur eru okkur sammála. Ég þykist vita að allir þingmenn, svipað og ég, fái nú fjölda tölvuskeyta með áskorun um að hafna því að taka upp og festa í sessi skólagjöld eða svokölluð skráningargjöld við fjármögnun á ríkisháskólunum. Við fáum hundruð tölvuskeyta og þetta fólk er á vettvangi, veit nákvæmlega hvað málið snýst um og skorar á þingmenn að hafna því að fara inn á braut skólagjalda, fara inn á þá braut að háskólum landsins, ríkisháskólunum skuli gert að fjármagna sig með nemendagjöldum. Ég vil þakka þeim fjölmörgu nemendum háskólanna sem hafa fylgt sannfæringu sinni eftir með þeim krafti sem þeir hafa gert og koma skilaboðum sínum á framfæri við hv. þingmenn. Það verður svo að reyna á hvort nægilega margir þingmenn átti sig á því hvað hér er um að tefla, jafnrétti til náms og stöðu háskólanáms til framtíðar, að ekki sé gerð þar mismunun á fólki eftir efnahag, þetta sé hluti af grunnþjónustu velferðarsamfélags okkar. Ítarlegar greinargerðir fylgdu þessu nefndaráliti minni hluta menntamálanefndar. Hv. þingmenn í menntamálanefnd úr minni hlutanum hafa fjallað um málið, ég nefni sérstaklega hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur, fulltrúa Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í menntamálanefnd sem hefur gert ítarlega grein fyrir afstöðu okkar í þessu máli. Þó vil ég hér vekja athygli á að með þessu nefndaráliti fylgja einmitt umsagnir stúdentaráðs Haskóla Íslands þar sem skorað er á alþingismenn og Alþingi að leggjast gegn þessum breytingum. Sú röksemdafærsla að þetta sé til að mæta einhverjum skilgreindum gjöldum er hrakin í þessum álitum umsagna stúdentaráða háskólanna. Hér er verið að pína háskólana til að hefja skólagjaldatöku. Ég bendi líka á ágæta umsögn frá stúdentaráði Kennaraháskóla Íslands þar sem jafnframt er skorað á þingmenn að hverfa frá þeirri fyrirætlan að taka upp og fjármagna ríkisháskólana með skólagjöldum. Ég vil leyfa mér hér að vitna í ágæt lok á bréfi frá formanni stúdentaráðs Kennaraháskóla Íslands, Sigurði Grétari Ólafssyni, sem lýkur sinni stuttu og hnitmiðuðu umsögn þannig, með leyfi forseta: „Áætlanir um hækkun skrásetningargjalda grafa undan megingildum norrænnar menningar um gjaldfrjálsa almenningsmenntun og þar með velferðarkerfinu öllu. Stúdentaráð Kennaraháskóla Íslands hvetur menntamálanefnd til að hugleiða niðurrifsáhrif slíkrar hækkunar til langframa.“ Er hægt að segja þetta markvissar og ákveðnar? Einnig er í umsögn frá stúdentaráði Kennaraháskólans rakið hvernig skólanum þeirra hafi bara verið stillt upp og sagt: Þið verðið að fylla kostnaðarliði upp í þessa upphæð sem krafin er, 45 þús. kr. Þið ráðið hvernig þið gerið það en þið þurfið að fylla út þennan lista. Þannig mun hafa verið krafan gagnvart öllum hinum háskólunum enda er þetta svo breytilegt sem mest má vera. Hið skrýtna er þó að skráningargjaldið er sama upphæð á alla skólana. Við höfum verið að tala um olíusamráðið hérna. Það er náttúrlega miklu alvarlegra og stærra mál - og þó ekki, því að þetta er liður í því að knýja alla skólana til að ganga í takt og taka upp skólagjöld. Það er það sem ríkið er að krefjast af þessum skólum, og þá má enginn undan líta. Ef Kennaraháskóli Íslands, Háskóli Íslands eða Háskólinn á Akureyri hefði sagt: Heyrðu, þetta kostar mig bara alls ekki svona mikið sem þið eruð að tala þarna um - hefði hann ekki komist upp með það. Það er bara svo einfalt. Þetta er alveg eins og með olíusamráðið eða grænmetissamráðið uppi í Öskjuhlíðinni, þarna skulu allir ganga í takt þá göngu sem ríkisstjórnin hefur krafist af þessum skólum, að fara inn á braut skólagjalda. Þetta er rakið hér í ágætu og skýru máli í fylgiskjölum frá öllum háskólunum og ég vitnaði sérstaklega í umsögn Kennaraháskólans. Ég held að það sé ágætt að ég ljúki máli mínu á því að vitna í lok umsagnar stúdentaráðs Kennaraháskóla Íslands. Reyndar eru þær allar mjög líkar, þessar umsagnir skólanna, alveg klárar og skýrar, en þar skrifa þau undir, Elfa Svanhildur Hermannsdóttir, fulltrúi stúdenta við Kennaraháskólann í stjórn BÍSN, og Sigurður Grétar Ólafsson, formaður stúdentaráðs Kennaraháskóla Íslands, eftir að hafa rakið það hvernig skólinn hefur verið að reyna að svara þessu kalli um að fylla upp í umrædda tölu. Þar segir svo, með leyfi forseta: „Þær tölur sem hér eru settar fram sýna það svart á hvítu að sú upphæð sem áætluð er vegna skrásetningar nemenda er hreinn og klár skáldskapur. Því er notkun orðsins skrásetningargjöld ekki aðeins villandi heldur er henni einnig ætlað að hylma yfir þá áætlun sitjandi ríkisstjórnar að koma á skólagjöldum í háskólunum. Sú upphæð sem nemendur greiða til skólanna fer að stórum hluta í rekstur þeirra og þjónustu sem aðeins takmarkaður hópur innan hvers skóla notfærir sér. Því er enn og aftur á fáum árum seilst í vasa námsmanna til þess að mæta minnkandi framlagi ríkisins til ríkisháskólanna.“ Þetta er einfaldlega málið í hnotskurn, frú forseti. Þessi ríkisstjórn velur þá leið að ganga á velferðarkerfið, taka upp notendagjöld, taka upp sjúklingaskatta, láta þá borga sem þurfa að leita læknis, láta þá borga sem fara í skólann en lækka svo skatta á því fólki sem hefur hæstar tekjurnar vegna þess að það eru svokallaðir burðarásar ríkisstjórnarinnar og því fólki verðum við náttúrlega að hygla. Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs eru gjörsamlega andvígir þessari skoðun, þessari stefnu. Stefnan er að standa vörð og efla sterkt velferðarkerfi og sterka grunnþjónustu. Það er dapurlegt að horfa á hvernig Framsóknarflokkurinn ber sig, flokkur sem ég held að margir, og víða um land, ekki síst til sveita, hafi talið að væri félagshyggjuflokkur. Skyldi það létta unglingum úr sveit að sækja háskólanám að hækka þessi skráningargjöld? Er ekki nóg fyrir, að þurfa að fara að heiman, kosta uppihald sitt, taka húsnæði á leigu og borga dýrum dómum þó að ekki sé líka verið að taka upp skólagjöld með þessum hætti í skólum sem nemendur héldu að þeir væru að sækja um fría skólavist í? Það er dapurlegt að horfa á hvernig Framsóknarflokkurinn hverfur frá samþykktum sínum, samþykktum sem flokkurinn bæði gerir á landsfundum og setur í kosningastefnuskrár sínar. Þá er hann mikill félagshyggjuflokkur vikuna fyrir kosningar, andvígur skólagjöldum, andvígur sjúklingasköttum o.s.frv. Viku eftir kosningar er hann kominn í hinn gírinn, það eru skólagjöld og það eru sjúklingaskattar, þá eru þessi kosningaloforð gleymd. Ég held, frú forseti, að samvinnufólki og félagshyggjufólki úti um allt land þyki dapurt að horfa á hvernig Framsóknarflokkurinn sem einu sinni var kenndur við félagshyggju er nú orðinn taglhnýtingur Sjálfstæðisflokksins í því að berja og brjóta niður velferðarkerfið en byggja upp aftur á móti á notendagjöldum, skólagjöldum og sjúklingasköttum. Ég vona enn að þetta mál verði ekki samþykkt, að ekki verði samþykkt að hækka þessi gjöld, vera að stíga hér stóraukin skref í að taka upp skólagjöld í ríkisháskólana. Verði það hins vegar samþykkt vil ég lýsa því líka yfir að þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs munu berjast gegn þessu. Eigi síðar en við næstu kosningar skulum við rifja upp kosningastefnuskrá þessara flokka sem fyrir kosningar eru á móti skólagjöldum en eftir kosningar styðja og taka upp skólagjöld. Við skulum muna þeim það þá og þá skulum við velta þessari ríkisstjórn og rétta kúrsinn af í menntamálum þjóðarinnar, í skólastefnunni, þar sem höfuðáhersla er lögð á að menntun er fyrir alla, líka háskólamenntun, óháð efnahag.

Forseti. Hér hafa verið fluttar ágætar ræður í dag um þetta mál sem er til 3. umr. Við 2. umr. var einnig rætt talsvert um það þannig að ég býst ekki við að taka langan tíma frá þinginu á síðasta deginum. Hins vegar hafa orðið ýmis tíðindi milli 2. og 3. umr. og það er rétt að ég bæti við ræðu mína frá 2. umr., sem fólst mestmegnis í því að kynna nefndarálit okkar í svokölluðum minni hluta menntamálanefndar, nokkrum hugleiðingum vegna þeirra tíðinda sem orðið hafa. Fyrst er að skýra frá því að eins og aðrir ræðumenn hafa vitnað til hafa komið fram gögn sem vantaði fyrir 2. umr. málsins. Þar á ég einkum við gögn frá Háskóla Íslands sem skýra aðeins þann gang sem málið hefur haft og forsögu þess. Það er kannski rétt að taka það sérstaklega fram, m.a. vegna þess sem síðar segir í þessari ræðu, að þessi gögn komu ekki til menntamálanefndarmanna að frumkvæði formanns menntamálanefndar, hv. þm. Gunnars I. Birgissonar, eða meiri hlutans, heldur þurfti minni hluti nefndarinnar að sækja gögnin sjálfur. Þau finnast auðvitað á netinu að því leyti sem um fundargerðir háskólaráðs er að ræða en síðan þurfti að leita eftir þeim sérstaklega á skrifstofu rektors háskólans og það gerðum við í samvinnu við ritara menntamálanefndar sem ég þakka hér með fyrir sín störf að þessu máli. Ég veit að hún var önnum kafin þegar hún var um það beðin. Hvað gera þessi gögn, hvað segja þau okkur um þá sögu sem við vorum að leita eftir? Jú, þau staðfesta að sjálfsögðu að hugmyndin um 45 þús. kr., um hækkun úr 32.500 kr. í 45 þús. kr., á sér a.m.k. að hluta til uppruna í Háskóla Íslands. Það sýnir að sínu leyti að þau orð í athugasemdum með frumvarpinu að þetta sé að ósk ríkisháskólanna eru ekki rétt. Ef þetta er ósk að einhverju leyti ríkisháskóla er það aðeins eins þeirra, þ.e. Háskóla Íslands, því að hinir skólarnir munu hafa verið tengdir við þá eimreið á leiðinni í gegnum menntamálaráðuneytið og niður í þing. Það er merkilegt, og fyrri ræðumenn hafa tiplað á því, en forsaga málsins gefur ákveðna innsýn í hvers eðlis það er. Eitt þeirra gagna sem mestu máli skipta er minniblað til háskólaráðs frá formanni fjármálanefndar háskólaráðs um nemendagjöld frá 24. febrúar 2004. Það er skrifað í tilefni af tillögu sem deildarfundur lagadeildar samþykkti nokkru áður: „Deildarfundurinn fer fram á að fjárveitingar ríkisins til lagadeildar og annarra deilda háskólans verði auknar. Að öðrum kosti fer lagadeild þess á leit við háskólaráð að það óski eftir því að deildin fái heimild til þess að innheimta gjöld af nemendum hennar, einkum í framhaldsnámi, til að standa að hluta straum af kostnaði við kennslu þeirra.“ Nauðugir, viljugir og sennilega með hnífinn á barkanum leita forustumenn lagadeildar háskólans eftir því - þeirrar virðulegu deildar, einnar af þremur elstu deildum Háskóla Íslands sem mætti jafnvel rekja enn þá lengra aftur, að vísu með því að tengja hana yfir hafið til Kaupmannahafnar - og fara hreinlega fram á að fá að innheimta skólagjöld með einhverjum hætti, gjöld fyrir hluta af kennslu vegna þess að fjárveitingar til deildarinnar eru ekki nægar. Ég verð að segja að það kemur mér ekki á óvart. Samfylkingarmenn fóru eftir síðustu áramót í sérstaka ferð upp í háskóla og ræddu þar bæði við forustumenn deilda, forustumenn stúdenta og gesti og gangandi á svæðinu. Fyrir mig, sem stundaði nám við þann skóla, og nokkur ár síðan ég kom þar í fullri alvöru, var eiginlega nokkurt áfall að sjá hvernig menn voru þar þrautpíndir af fjárskorti. Suma þeirra var búið að berja þannig að þeir voru í raun tilbúnir að grípa til örþrifaráða, sem jafnvel væru andstæð þeirra eigin hugmyndum um skólann og fjármögnun hans til að geta haldið áfram að fræða, kenna og rannsaka. Fjármálanefnd háskólaráðs brást þannig við að hún þyrfti tíma til að fjalla um tillögur lagadeildar og sagðist ætla að gera það á næsta fundi sínum. Við höfum ekki frétt af honum en hins vegar bregst hún þannig við að hún ákvað að kanna stöðu skráningargjaldsins. Könnun þessarar nefndar á stöðu skráningargjaldsins er í beinu framhaldi af beiðni lagadeildar háskólans um hærri fjárveitingar eða skólagjald ella. Það sýnir hvernig þessu máli er háttað, að skráningargjaldið, svokallað, á að koma í staðinn fyrir skólagjöld að því er lagadeildina varðar. Nefndin telur að mögulegt sé að rökstyðja hækkun á skrásetningargjaldinu í 45 þús. kr. Þar stendur þessi upphæð fyrst á blaði, 45 þús. kr., í þessu minnisblaði frá 25. febrúar 2004. Það er sérkennilegt, að minnisblaðinu fram komnu, en frá því skýrði Páll Skúlason, rektor Háskóla Íslands, réttilega og sannlega á fundi sínum og fleiri rektora með menntamálanefnd, að nefndin lætur fylgja minnisblaði sínu töflu um þær forsendur sem standa að baki 45 þús. kr. hugmynd nefndarinnar. Það er merkileg tafla. Hún virðist hin fyrsta af þremur útgáfum Háskóla Íslands af rökstuðningi fyrir gjaldinu, sem hins vegar er alltaf það sama, þ.e. alltaf 45 þús. kr. eða þar um bil. Við vissum af fyrri útgáfu þessarar töflu. Stúdentaráð Háskóla Íslands upplýsir um hana í greinargerð með umsögn þess, sem er prentuð í nefndaráliti minni hluta menntamálanefndar um þetta mál. Í henni var því m.a. lýst að reiknað hefði verið með kostnaði við íþróttahús Háskóla Íslands í skráningargjaldi. Þar var að auki minnst á nemendaskírteini, að því er stúdentar segja. Ég hélt í upphafi að þetta væri það minnisblað en það virðist ekki vera. Þegar það er rannsakað þá er þar ekkert um íþróttahús Háskóla Íslands en hins vegar er hér dyggilega minnst á stúdentaskírteini. Kostnaður af þeim var árið 2001 talinn 500 kr. og framreiknaður yrði það partur af gjaldinu 2005, af 45 þús. kr. En í greinargerð stúdentaráðs Háskóla Íslands kemur fram að engin stúdentaskírteini eða nemendaskírteini eru gefin út við Háskóla Íslands. Ég hygg að svo hafi verið eitt sinn og ég borið mynd af sjálfum mér á slíku skírteini. En svo virðist ekki vera lengur og þess vegna er fullkomlega út í loftið að gert sé ráð fyrir því í þessari töflunni. Það hafa menn vissulega séð en ég veit ekki hvenær það gerðist vegna þess að okkur vantar milliskjalið, okkur vantar þá útgáfu sem stúdentaráð Háskóla Íslands virðist hafa komist yfir á einhverju stigi eða fengið að sjá. Við fyrstu útgáfuna hefur hins vegar bæst kostnaður við íþróttahúsið. Þeir sem um hafa vélað hafa hins vegar ekki treyst sér til að færa þann kostnaðarlið fram í þriðju útgáfunni, enda nokkuð hlálegt. Það vekur líka athygli að í þessari útgáfu er sérstök lína um ljósrituð námsgögn til stúdenta, sem er a.m.k. ekki í því líki í fylgiskjali háskólans við frumvarpið. Það vekur einnig athygli að þar er talað um kostnað við próf. Þetta átti að vera kostnaður við skráningu og heitir skráningargjald. Próf er ekki skráning heldur mundi maður telja próf til loka kennslu eða eitthvað álíka. En hér er kostnaður við próf, samtals 2.350 kr. Í fylgiskjali við frumvarpið er eina dæmið sem maður finnur hliðstætt, um kostnað á nemanda 2005, 2.242 kr., nokkru lægri upphæð en sá kostnaður sem þarna er nefndur, en hann er ekki fyrir próf heldur skipulag kennslu og prófa. Ég veit ekki hvort deila megi um þá tilhögun en varla telst það skráning, þ.e. skipulag kennslu og prófa. Skýringin „bókfærð gjöld, prófgæsla“ getur varla talist vera skráning. Hér er þetta a.m.k. orðað öðruvísi. Skipulag kennslu og prófa á að kosta 2.242 kr. en ekki það sem hér er kallaður kostnaður við próf samtals. Ég er að vísu með ákaflega vont ljósrit af þessu, en það virðist felast í eftirtöldum upphæðum, með leyfi forseta: „Próflaun annarra en kennara, prófdómarar og prófgögn.“ Þetta datt nefndinni sem sé í hug í febrúar 2004 að væri hægt að flokka sem skráningargjald. Síðan komst nefndin ofan af því og endaði í orðalaginu „skipulag kennslu og prófa“. Hér er síðan inni, þannig að maður minnist einnig á það þegar háskólinn hefur verið samkvæmur sjálfum sér, lengri opnunartími Þjóðarbókhlöðu sem reiknast inn í sérstakt skráningargjald í Háskóla Íslands. Þannig mætti halda áfram í allan dag að bera saman útgáfurnar af töflunni sem Háskóli Íslands hefur séð sóma sinn í að láta fylgja rökstuðningi sínum við svokallað skráningargjald. Það ætla ég ekki að gera en þetta segir mér og öllum þeim sem vilja sjá og heyra að fyrst er ákveðin tala, 45 þús. kr. Í febrúar 2004 er hún ákveðin í háskólanum og væntanlega líka í menntamálaráðuneytinu, og hókus pókus: Það er talan sem stendur núna í öllum frumvörpunum þremur þrátt fyrir að allur rökstuðningurinn hafi gjörbreyst frá fyrstu útgáfu töflunnar í Háskóla Íslands til hinnar þriðju. Ég tel þetta hæpin vinnubrögð af hálfu Háskóla Íslands. Ég harma að menntamálaráðuneytið skuli hafa þrýst háskólanum til þess arna. Þetta sýnir auðvitað að gjaldið hefur engan rökstuðning, er fullkomlega í lausu lofti og er af ríkisstjórnarinnar hálfu sett fram án þess að grunnur sé undir. Vinna okkar í nefndinni, í minni hlutanum einkum, hefur leitt það í ljós. Það er athyglisvert, sérstaklega fyrir hv. þm. Dagnýju Jónsdóttur sem hefur vitnað til þessa rökstuðnings, að hann virðist allur í rugli og ber ekki uppi þá byggingu sem ofan á hann er sett. Þetta er fyrsta atriðið sem ég ætla að ræða um af þeim tíðindum sem orðið hafa milli 2. og 3. umr. Annað sem gerst hefur milli 2. og 3. umr. er að fjallað hefur verið um málið í menntamálanefnd. Ég vil segja af því tilefni að ég hef, síðan ég var kosinn á Alþingi og kom hingað í fyrra, starfað í tveimur nefndum, annars vegar í umhverfisnefnd og hins vegar í menntamálanefnd. Það hefur verið afar sérkennilegt að finna muninn á starfsanda og árangri af vinnunni í þessum tveimur nefndum. Í umhverfisnefndinni, í fyrra undir forustu núverandi hæstv. umhverfisráðherra, Sigríðar Önnu Þórðardóttur, og það sem af er hausti undir forustu hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar, hefur starfið gengið vel þrátt fyrir ýmiss konar ágreining sem eðlilega er uppi og á eiginlega að vera á Alþingi Íslendinga. Það væri skrýtið Alþingi ef ekki væri uppi einhvers konar ágreiningur, stór eða smár. En nefndin hefur haft þá stefnu að ræða sig til niðurstöðu í þeim málum sem hún hefur fengið inn á borð og reyndin er sú að hún hefur oft skilað sameiginlegu áliti um flókin og erfið mál. Stundum höfum við haft fyrirvara, eins og fyrr í dag, um einstök atriði á nefndarálitinu sjálfu. Þegar ágreiningur er hefur verið leitast við, eins og verða má, að skýrt sé um hvað hann snýst og það er mjög mikilvægur árangur í störfum okkar, að skýrt sé um hvað ágreiningurinn snýst milli meiri hluta og minni hluta eða annarra deilda sem þingmenn skiptast í í nefndum. Jafnframt er skýrt um hvað menn eru sammála. Þessi stefna í starfi umhverfisnefndar hefur, að ég held, eflt áhuga nefndarmanna á viðfangsefnum sínum og skilað á þingið vönduðum málatilbúnaði í þessum málaflokki. Hins vegar er sorglegt er að segja frá því að í menntamálanefnd, undir forustu hv. þm. Gunnars Birgissonar, hefur gegnt öðru máli. Formaður nefndarinnar virðist hafa þann skilning að nefndin sé fyrst og fremst afgreiðsluapparat þar sem formskröfum um afgreiðslu mála sé fullnægt. Umræða um einstök mál er þar jafnan fátækleg. Stjórnarfrumvörp eru iðulega afgreidd frá nefndinni á færibandi inn í umræður hér í þinginu, stundum án þess að fram hafi komið gögn eða skýringar sem nefndarmenn hafa talið nauðsynleg. Þó hefur svo sem til málamynda verið kallað eftir þeim eftir 2. umr. eins og er í þessu tilviki. Eins og ég lýsti áðan voru það fulltrúar minni hlutans sem kölluðu eftir því sem máli skipti milli 2. og 3. umr. í þessu máli. Þingmannamál eru sjaldnast tekin úr möppunum sem þau eru færð í eftir að hafa verið vísað til nefndarinnar. Þau mál sem eðlilegt er og hefð er fyrir að reyna að ná um samstöðu, í menntamálanefndinni get ég nefnt heiðurslaun listamanna, eru afgreidd utan nefndarinnar og síðan lögð á borð hennar sem gerður hlutur. Hér virðist ráða starfsstíll formanns nefndarinnar sem ég hef ekki haft þann heiður að vinna með áður en auðvitað frétt ýmislegt um vegna þess að hv. formaður nefndarinnar er einn af forustumönnum í nágrannabæjarfélagi. Ég hef auðvitað orðið var við umsagnir bæjarbúa um starfsstílinn þar. Á nefndarfundi í morgun keyrði síðan um þverbak. Þangað kom maður úr menntamálaráðuneytinu og eftir að hann hafði fjallað um sín mál og var farinn þá tók formaðurinn hv. til máls og veittist að mér fyrir ókurteisi við gesti nefndarinnar fyrr í vikunni og virtist þá eiga við heimsókn rektora ríkisháskólanna. Ég vil taka fram að ég tel mig ekki hafa sýnt rektorunum neins konar ókurteisi í spurningum sem ég bar fram við þá og átti ekki í neinum deilum eða átökum við þá ágætu herramenn heldur spurði einfaldlega spurninga, einkum með tilvísun til umfjöllunar stúdenta við skólana í umsögnum sínum, en þær eru birtar sem kunnugt er sem fylgiskjöl með þeim frumvörpum sem hér eru til umræðu, þ.e. fylgiskjöl með - fyrirgefið, einkum með tilvísun til umfjöllunar stúdenta í þeim fylgiskjölum sem við höfum sett í nefndarálitið um fylgiskjöl háskólanna sem fylgja frumvörpunum. Það skal hins vegar viðurkennt að á fundinum þar áður fór ég nokkuð hörðum orðum um hv. formann nefndarinnar eftir að hann hafði neitað okkur um gögn og efnt til atkvæðagreiðslu um að afgreiða málið út úr nefndinni. Vel má vera, forseti, að þau orð hafi ekki verið nægilega kurteisleg. Ég væri tilbúinn að íhuga það með formanni nefndarinnar að við kannski báðir reyndum að færa okkur nokkrum skrefum nær í okkar samskiptum og reyna að gera þau kurteislegri og eðlilegri. En þá á formaður nefndarinnar að kannast við það og ekki að reyna að færa slíkar persónulegar deilur yfir á fjarstadda menn sem málið kemur ekkert við. Á nefndarfundinum í morgun bað ég um orðið eftir þessa ræðu formanns nefndarinnar til þess að bera hönd fyrir höfuð mér, bera af mér sakir. En formaður nefndarinnar, hv. þm. Gunnar Birgisson, neitaði mér þá um orðið. Ég tel að fundarstjórn og starfshættir af því tagi séu ekki til eftirbreytni og séu ekki til þess fallnir að skapa starfsfrið í nefndinni eða þægilegan umræðugang um þau mál sem þangað er vísað. Ef það er ekki hægt að ræða hluti í nefndinni sjálfri vegna vinnubragða af þessu tagi sem ég er að lýsa þá verður að taka þá vinnu hér inn í salinn sem með réttu á að fara fram í nefndinni sjálfri. Það tefur fyrir öllum þingmönnum. Það tefur fyrir starfi, ekki bara við menntamálin heldur líka við önnur mál í þinginu, samanber þær um það bil sjö til tíu mínútur sem ég hef þurft að taka hér af tíma þingsins, og biðst forláts á fyrir mína parta, til þess að ræða þessi vinnubrögð og starfshætti Gunnars I. Birgissonar. Í þriðja lagi, forseti, hefur það gerst á milli 2. og 3. umræðu að hv. þm. Dagný Jónsdóttir hefur haldið áfram að skýra afstöðu sína til málsins. Ég tók eftir því við 2. umr. að þegar rætt var um afstöðu Dagnýjar Jónsdóttur þá hrópuðu flokksbræður hennar og -systur hér fram í og töluðu um að það væri ódrengilegt annars vegar og ómaklegt hins vegar að fjalla um þá afstöðu, þó að það væri nú gert af fullri hæversku. Ég verð að gera athugasemd við þau orð því að hv. þm. Dagný Jónsdóttir á að njóta þeirrar fullu virðingar að litið sé á hana sem fullgildan þingmann í salnum, fulltrúa kjósenda í tilteknu kjördæmi, Norðausturkjördæmi. Það er ekki þannig að hana eigi af einhverjum ástæðum að undanskilja við umræður eða að firra hana gagnrýni á þau verk og þá afstöðu sem hún vinnur eða tekur hér í þinginu eða sem þingmaður í fjölmiðlunum. Á það var bent við 2. umr. að fyrirvari Dagnýjar Jónsdóttur, sá sem hún lýsti í fjölmiðlum áður en málið kom til umræðu hér í þinginu, var sá að hún ætlaði að sitja hjá við afgreiðslu þessa frumvarps, hún ætlaði ekki að samþykkja þetta frumvarp. Þess vegna kom það mjög á óvart þegar hv. þingmaður skrifaði undir nefndarálit meiri hluta menntamálanefndar þar sem meiri hluti menntamálanefndar mælir sérstaklega með samþykkt frumvarpsins með ofurlítilli orðalagsbreytingu. Þetta hefur orðið tilefni nokkurrar undrunar hér í salnum og utan hans. Það hefur reyndar gerst að forseti var beðinn að afla upplýsinga ef hann gæti um það hvort fordæmi væru fyrir þessu og hvort þetta væri þinglegt. Forseti hefur gert það og segir að það séu vissulega til einhvers konar fordæmi fyrir þessu og að það megi finna því stað, að vísu ekki í þingskapalögum eins og hv. þm. Dagný Jónsdóttir mun hafa sagt hér eða ég heyrði hana segja hér við 2. umr., heldur í því sem við getum kallað einhvers konar lögskýringargagn. Það er ritið Háttvirtur þingmaður sem um ræðir og hefur verið skrifað af reyndum starfsmönnum þingsins. Þar segir um fyrirvara að þá megi gera eða að þeir séu gerðir yfirleitt af þrennu tagi og að ein ástæðan sé sú að menn hafi efasemdir um málið, orðrétt, með leyfi forseta: „... efasemdir um málið en vill ekki standa gegn afgreiðslu þess.“ Ég verð að segja að skilningur minn á afstöðu hv. þm. Dagnýjar Jónsdóttur í fjölmiðlunum áður en málið var tekið hér til umfjöllunar var ekki sá að hv. þm. Dagný Jónsdóttir hefði efasemdir um málið heldur var hann sá að hv. þm. Dagný Jónsdóttir væri á móti málinu en að hún ætlaði hins vegar að sitja hjá vegna þess að þetta væri þó með einhverjum hætti skárra en það mál sem hún átti við glíma hér árið 2002 þegar hún var í forustu fyrir stúdenta. Það var minn skilningur. Það sem ég bjóst við að gerðist hér var að hún skýrði fyrir okkur af hverju þetta mál væri á einhvern hátt skárra en hitt þannig að hún sumsé sæti hjá en væri ekki á móti. Síðan hefur það gerst að hv. þm. Dagný Jónsdóttir sekkur einhvern veginn alltaf dýpra og dýpra í þessari umræðu og fyrirvari hennar verður myrkari og myrkari með hverri ræðu sem hún um hann flytur. Í staðinn fyrir að spurningin sé af hverju hún sitji hjá frekar en að segja nei þá er spurningin núna orðin af hverju hún sitji hjá í staðinn fyrir að segja já, vegna þess að hv. þingmaður sem talaði hér áðan m.a. í andsvörum virðist vera orðinn samþykk þessari hækkun. Það eina sem hv. þingmaður setur út á hækkunina, bæði í andsvörum áðan við hv. þm. Ágúst Ólaf Ágústsson og í sjónvarpinu, í sjónvarpsfréttum í gær, er að gjaldið heiti ekki réttu nafni, það ætti að heita einhverju öðru nafni. Ef það héti aðgöngumiði eða Dísa í dalakofanum þá væri hv. þingmaður e.t.v. bara meðmæltur frumvarpinu. Ástæðan er orðin nákvæmlega engin. Ég vil hvetja hv. þingmann til þess, þó að seint sé - það er eftir ein atkvæðagreiðsla - að fara að samvisku sinni og sannfæringu svo sem stjórnarskrá Íslands býður og taka þá afstöðu sem hún stefnir augljóslega í og sem er sú að segja já við frumvarpinu og vera í liðinu sem auðvitað hefur komið í ljós að er eitt helsta erindi hv. þingmanns á Alþingi Íslendinga. Þetta vildi ég segja hér vegna þess að hv. þingmaður er alls góðs maklegur og mér hefur þótt ýmislegt til um framgöngu hennar hér á þinginu. Mér finnst í raun sorglegt að sjá hvernig fyrir henni er komið í þessu máli þar sem hún hefur fengið afar vond ráð, sennilega hjá flokksbræðrum sínum og flokkssystrum í liðinu, þar sem hún hefur sett mjög ofan einmitt vegna þess að hún kemur í raun út eins og eins konar málaliði. Fyrst er hv. þingmaður framkvæmdastjóri hjá stúdentaráði sem er að berjast gegn ákveðnu máli, tekur þar einarða og djarflega afstöðu. Síðan nokkrum árum síðar er hún komin inn á þing og er þingmaður Framsóknarflokksins og þá er sú afstaða ekki lengur í gangi heldur þarf hv. þingmaður að taka aðra afstöðu en reynir að bjarga sér úr þessari klípu með því að fara þriðju leiðina sem er sennilega hin leiðin, fara einhvers konar millileið sem engin leið er í þessu máli. Hér er bara um það að ræða að vera með málinu eða vera á móti málinu og rök hv. þm. Dagnýjar Jónsdóttur fyrir afstöðu sinni nú eru ekki tæk. Ég vil að lokum, forseti, nefna fjórðu tíðindin sem orðið hafa milli 2. og 3. umr. en þau eru þau að í dag, hér áðan á þessum þingfundi, voru greidd atkvæði um skattbreytingar. Málflutningur stjórnarliða í þeirri atkvæðagreiðslu var á þá leið að nú væri hátíðisdagur. Einn þeirra sagði held ég þrisvar já með fögnuði. Aðrir stóðu upp og börðu sér á brjóst vegna þess að þeir hefðu hér náð með einhverjum hætti markmiðum sínum í pólitík, þ.e. að lækka skatta og það var að vísu aðallega á hátekjumenn og stóreignamenn. Ég vil óska til hamingju þessum sömu mönnum með að hafa hér bætt það upp, að vísu að óverulegu leyti. En þeir hafa þó bætt það upp með því að ná 140 millj. kr. af námsmönnum við Háskóla Íslands, Kennaraháskóla Íslands og Háskólann á Akureyri. Það er stórfenglegt. Ég held að það sé ástæða til þess að óska þessum mönnum til hamingju með daginn í dag, 10. desember 2004, þennan mikla fagnaðardag. Ég óska hv. þingmönnum Guðlaugi Þór Þórðarsyni, Sigurði Kára Kristjánssyni, Birgi Ármannssyni og Bjarna Benediktssyni, hinum nýju riddurum Sjálfstæðisflokksins, til hamingju með 140 milljón króna daginn. Ég óska hv. formanni menntamálanefndar, Gunnari Birgissyni, og hæstv. menntamálaráðherra, Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur, til hamingju í dag, þennan dag, 10. desember 2004, með 140 milljón króna daginn. Ég óska til hamingju fyrrverandi skólameistara, hv. þm. Hjálmari Árnasyni, hinum unga og upprennandi þingmanni Birki Jóni Jónssyni og ef til vill hv. þm. Dagnýju Jónsdóttur með daginn í dag, 140 milljón króna dag Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins. Þetta er mikill árangur og ég spái því að hans mun lengi sjá stað í pólitískum ferli þeirra sem nú eru að hefja innreið sína í pólitíkina með því að seilast ofan í vasa nemenda við þessa þrjá ríkisháskóla.

Frú forseti. Ástæða þess að ég kem hér upp er ræða hv. þm. Marðar Árnasonar. Hann fór hér nokkrum orðum um formann menntamálanefndar, hv. þm. Gunnar Birgisson, og hann var að lýsa því hvernig hann stjórnaði þeirri ágætu nefnd, menntamálanefnd. Ég er fullkomlega ósammála þeim málflutningi sem hér kom fram. Sjálfur á ég sæti í fjórum nefndum þingsins og þar á meðal í menntamálanefnd og það get ég vitnað um hér í þingsal að hv. þm. Gunnar Birgisson þekkir mjög vel til menntamála, til þessa málaflokks. Hann hefur stundað kennslu. Hann þekkir mjög vel til lánasjóðsins. Það að hann hafi misnotað aðstöðu sína sem formaður þessarar nefndar er ósatt. Það eru ósæmileg ummæli sem hv. þm. Mörður Árnason fór hér með áðan um hv. þm. Gunnar Birgisson. Það er mjög sérstakt að viðkomandi þingmaður skuli taka þetta mál upp hér í þingsal. Það er mjög sérstakt. 

Forseti. Ég vil að gefnu tilefni taka undir þau síðustu orð hv. þm. Kjartans Ólafssonar að hugsanlega er ástæða til þess að fá forsætisnefnd eða forseta þingsins til að fara yfir vandamál í ýmsum nefndum þingsins.

Virðulegi forseti. Ég kem hér upp til að ræða um störf innan hv. menntamálanefndar og vegna orða hv. þm. Marðar Árnasonar, en ég tel að ummæli hv. þingmanns í hv. menntamálanefnd hafi farið langt út fyrir öll velsæmismörk. Ég fagna því að hv. þm. Mörður Árnason skuli sjá eftir þeim og það er gott að svo skuli vera, enda mikilvægt að starfsandinn sé í lagi í nefndinni. Ég vil af þessu tilefni að það komi fram að formaður nefndarinnar, hv. þm. Gunnar Birgisson, hefur lagt sig fram við að koma til móts við nefndarmenn vegna hinna ýmsu óska þeirra og því þótti mér þetta ómaklega að hv. formanni menntamálanefndar vegið.

Forseti. Ég tek eftir því að við vinnslu þessa máls í menntamálanefnd og hér á þinginu hefur skapast mjög eindregin samstaða milli fulltrúa Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins í menntamálanefnd. Ég get ekki sagt að ég fagni því en mér kemur það heldur ekkert á óvart. Ég hefði hins vegar búist við að í andsvari sínu nú mundi hv. þm. Dagný Jónsdóttir ræða sína eigin fyrirvara en ekki orð annarra og ég óska eftir að hún geri það hér í síðara skiptið.

Virðulegi forseti. Ég tók einmitt eftir því í ræðu hv. þm. Marðar Árnasonar áðan að hann var að hvetja mig til að samþykkja hækkun skráningargjalda. Mér þykir það nú nokkuð einkennilegt og kannski er það óskhyggja hv. þingmanns en honum greinilega til mikilla vonbrigða hef ég hug á að styðja ekki þetta mál og fara eftir sannfæringu minni. Það að hann skuli ekki skilja rök mín er hans vandamál en ekki mitt.

Forseti. Sannfæringin greiðir ekki atkvæði, hvað er það merkileg sannfæring? Sannfæringin núll? Er það einhver tala í dæminu að vera hvorki með máli né á móti máli? Það er stundum gert vegna þess að málið skiptir kannski litlu eða vegna þess að afstaða manna er með tilteknum hætti. Hér er hins vegar um það mál að ræða að þetta er í raun og veru prófraunin á hv. þm. Dagnýju Jónsdóttur. Þetta er í fyrsta sinn sem reynir á hvers virði þingmaðurinn er, hvaða erindi hún á inn á þingið, hvort heldur hún berst fyrir málefnum kjósenda sinna eða er bara einhvers konar leikmaður sem þjálfurum og leikstjórnendum Framsóknarflokksins hefur þóknast að láta spila hér. Ég skil ekki enn þá fyrirvara Dagnýjar Jónsdóttur og ég segi það alveg hreinskilnislega að ég mundi meta það meira við hana að segja bara að lokum já við þessu frumvarpi hennar vegna, vegna virðingar hennar og vegna framtíðar hennar sem þingmanns, 

Virðulegi forseti. Það er í sjálfu sér leitt, og ástæða til að ræða það við hæstv. forseta, að sú deila sem virðist hafa risið upp í hv. menntamálanefnd skuli nú hljóma um sali Alþingis. En ég tek undir með hv. þm. Merði Árnasyni að vissulega mætti þar ýmislegt betur fara í samskiptum manna og ástæða til að beina þeim orðum til hæstv. forseta að hann taki það mál upp og beiti sér fyrir því að vinnubrögð þar batni þannig að friður ríki og árangur náist í vinnu mála. Það er einnig, virðulegi forseti, ástæða til að beina því til hæstv. forseta að hér féllu ansi stór orð af hálfu hv. þm. Kjartans Ólafssonar þar sem hann sakaði hv. þm. Mörð Árnason um ósannindi og var þar að vísa í eitthvað sem hafði átt sér stað í nefndinni og nefndarstörfum. Mér þykja þessar dylgjur þingmannsins vægast sagt undarlegar og furðulegar og átta mig alls ekki á hvað hann á við og í hvað hann grípur þegar hann ber annan þingmann, kollega sinn, svo þungum sökum, sakar hann um lygar og ósannindi með mjög undarlegum hætti. Ég ætla að beina því til forseta að hann dragi það fram hvað hv. þingmaður eigi við þegar hann fer svo stórum orðum um málflutning félaga síns í ákveðinni þingnefnd. Er þetta framlag, virðulegi forseti, Sjálfstæðisflokksins og þingmanna hans í nefndinni til að bæta samskipti manna þar, til að bæta vinnubrögðin þar, til að koma þar á vinnufriði þannig að úr málum megi leysa? Ekki tel ég svo vera, virðulegi forseti, og ég held að forseti hljóti að verða að blanda sér í það þegar svo þung orð eru borin á þingmann og vísað þar í nefndarstörf einhvers konar og það sem menn séu að ræða í nefndunum og hér inni í þingsölum, sem er vissulega sjaldgæft og oft erfitt að fara með. Þetta er ekki gott mál. Menn tala hér um dónaskap og ósannindi og bera slík brigslyrði á einn ákveðinn þingmann. Ég held að hæstv. forseti verði að beita sér fyrir því að hv. þm. Kjartan Ólafsson gangi hér fram af kurteisi, yfirvegun og almennum mannasiðum, hann beiti sér fyrir því að hv. þingmaður rifji upp mannasiðina og sleppi slíkum brigslyrðum þegar hann ræðir hér við kollega sína um mál úr nefndum.

Frú forseti. Í umræðunni rétt áðan féllu þau orð frá hv. þm. Merði Árnasyni að hv. þm. Dagný Jónsdóttir skyldi ekki fara að sannfæringu sinni, hann skoraði á hana að fara ekki að sannfæringu sinni. Nú er það svo að hv. þingmenn hafa svarið eið að stjórnarskránni og þeim ber að fara að sannfæringu sinni. Það má vel vera að hv. þm. Mörður Árnason fari oft ekki að sannfæringu sinni, en ég treysti því að Dagný Jónsdóttir fari að sannfæringu sinni og sitji hjá við afgreiðslu þessa frumvarps.

Forseti. Ég veit ekki hvort heldur ég er að ræða um fundarstjórn forseta, sem ég hef engar athugasemdir við, eða að bera af mér sakir sem manni leyfist enn að gera hér í sal þingsins. Ég var ekki að hvetja einn eða neinn til þess að fara ekki að sannfæringu sinni. Það sem hins vegar hefur gerst í þessu máli er að sannfæring hv. þm. Dagnýjar Jónsdóttur virðist á leiðinni af staðnum A yfir á staðinn B. Ég held að henni væri sæmst að reyna að finna út hver nákvæmlega sannfæring hennar er þegar að atkvæðagreiðslunni kemur til þess að hún geti einmitt hlítt ákvæðum stjórnarskrár Íslands um það að hverjum þingmanni beri að fara að sannfæringu sinni.

Frú forseti. Ég ætla ekki að orðlengja þetta mikið. Hér hafa verið fluttar ágætisræður um þau mál sem til umræðu eru, skrásetningargjöld í ríkisháskólana, og ég sé í sjálfu sér enga ástæðu til að rifja það allt saman upp. Hins vegar er eitt og annað sem mig rétt langar til þess að ympra á. Skrásetningargjöldin sem svo eru kölluð eiga í þessari atrennu að hækka um tæplega 40%, upp í 45 þús. kr. eins og komið hefur fram. Ég hef kosið að líta svo á að hér sé verið að laumast bakdyramegin að stúdentum í ríkisháskólum og koma á innheimtu skólagjalda. Í sundurliðunum háskólanna sem fylgja frumvörpunum þar sem þessi skrásetningargjöld eru sundurliðuð lið fyrir lið og þeir liðir tíundaðir sem þessir fjármunir eiga að fara í, talið upp eitt og annað sem eins og fram hefur komið kemur skráningu stúdenta til náms í skólunum akkúrat ekkert við. Skólagjöld eru þeim formerkjum háð að vera til að fjármagna kennslu, það er ekki nefnt svo í sundurliðununum en hins vegar er þar ýmislegt sem kemur skrásetningunni sjálfri ekkert við heldur. Mér sýnist sem hér sé verið að seilast í vasa stúdenta til þess að fjármagna rekstur skólanna, ríkisháskóla sem eiga að vera reknir af almannafé en ekki fjármunum þeirra sem nýta sér þjónustuna. Við höfum staðið í þeirri meiningu að hér á landi ætti að vera tryggt aðgengi allra að námi en hér er enn frekar verið að stíga skref í þá átt að halda þeim efnaminni frá námi að einhverju leyti. Frjálslyndi flokkurinn hefur barist fyrir því og margítrekað og margrætt það að hér skuli vera tryggt aðgengi allra, óháð efnahag og óháð búsetu, að háskólanámi þar sem það séu grundvallarmannréttindi okkar allra að fá að mennta okkur en þeim sem höllum fæti standa fjárhagslega er gert erfiðara um vik með þessu frumvarpi að sækja sér þá menntun sem við viljum meina að þeir eigi fullan rétt á. Okkur hugnast ekki sú aðferð að rekstur skólanna sé fjármagnaður af þeim sem nýta sér skólana, okkur þykir það afskaplega ófýsileg þróun að stúdentar sjálfir sem að langmestu leyti fjármagna námstíma sinn á lánum frá Lánasjóði íslenskra námsmanna þurfi að leggja fram á einu bretti helming framfærslunnar þann mánuðinn sem þeir skrá sig til náms þar sem skrásetningargjöld falla ekki undir þá liði sem hægt er að fá lánað fyrir hjá lánasjóðnum. Ef hins vegar, eins og ég hef sagt áður, gjöldin væru nefnd réttu nafni, ef þau væru nefnd skólagjöld fengist lán fyrir þeim. Svo má velta fyrir sér hvort það geti verið að með þessu sé hæstv. ráðherra menntamála að sjá til þess að nemendur komi skríðandi á hnjánum óskandi eftir því að fá að greiða skólagjöld vegna þess að þeir fái a.m.k. lán fyrir þeim. Það virðist vera svo að rektorar skólanna hafi verið nauðbeygðir til þess að koma skríðandi á hnjánum í ráðuneytið og óska eftir heimildum til að fá að seilast á einhvern hátt í vasa nemenda þar sem þeir fá ekki nægileg fjárframlög á fjárlögum til að kosta rekstur skólanna. Fram hefur komið í ræðum margra hv. þingmanna að hækkunarheimildin var forsenda fyrir fjárveitingum á fjárlögum fyrir 2005. Þetta segir okkur að stjórnendur skólanna voru nauðbeygðir til þess að nýta sér þetta til að fara fram á að rukka nemendur um þessi himinháu skrásetningargjöld. Ég get því ekki betur séð en verið sé að koma bakdyramegin að nemendum og þetta sé fyrsta skrefið af hugsanlega örfáum til þess að koma á innheimtu skólagjalda við ríkisháskólana. Eins og fram hefur komið í ræðum í dag var varpað á það ljósi í hv. menntamálanefnd í morgun að eingöngu hækkunin, úr 32.500 kr. í 45.000 kr., komi til með að renna óskipt í sjóði skólanna. Rektorarnir og stjórnendur skólanna hafa hins vegar staðið í þeirri meiningu að þeir fengju upphæðina alla óskipta en úr þeim misskilningi var greitt í morgun, þeir fá einungis hækkunina. Rektorar skólanna og stjórnendur þeirra höfðu áður sagt okkur á fundi í menntamálanefnd að ef svo væri, ef 12.500 krónurnar ættu eingöngu að renna óskiptar til þeirra væri þessi aðgerð, þessi gjörningur algjörlega óþarfur þetta væru hvort sem er bara smámunir upp í það sem á vantar til þess að reksturinn megi ganga eins og þeir óska sér að hann gangi, sem sagt vel. Það sem við stöndum frammi fyrir nú er sú einfalda staðreynd, og við höfum svo sem oft staðið frammi fyrir henni áður, að ríkisháskólarnir fá langt frá því nægilegt fé á fjárlögum til þess að reka sig. Þess vegna er ábyrgðin á rekstri skólanna komin yfir á nemendur. Þeir þurfa að fjármagna reksturinn, þeir þurfa að greiða fyrir hina ýmsu liði sem koma skráningu þeirra til náms akkúrat ekkert við. Núverandi ríkisstjórn er að hækka álögur á stúdenta á sama tíma og hún lækkar skatta á hátekjufólk og stóreignamenn. Við verðum að minnast þess og hafa það hugfast að hátekjufólkið og stóreignamennirnir eru hugsanlega að greiða í sjóði stjórnmálaflokkanna og þá ríkisstjórnarflokkanna. Við getum hins vegar ekki vitað hvort svo sé, við verðum einungis að leiða að því getum vegna þess að stjórnmálaflokkarnir hafa kosið að berjast gegn því að við fáum að hnýsast í bókhald þeirra. Við fáum ekki að sjá hverjir styrkja þá en við getum alveg gert ráð fyrir því að það séu ekki stúdentar vegna þess að ef svo væri væri ekki verið að hækka gjöld á stúdenta við ríkisháskólana. Það má líka alveg gera ráð fyrir því að stúdentar muni hér eftir ekki leggja mikið í sjóði þeirra, a.m.k. ekki á meðan þeir eru í námi, en eins og ég segi getum við ekki vitað það þar sem við fáum ekki að komast í bókhald þeirra. Mig langar hins vegar rétt áður en við þingmenn kveðjum og förum í jólafrí að minnast í örstuttu máli á skáldsögu ársins. Þær eru reyndar þrjár sem voru gefnar út, miklar skáldsögur fyrir þessi jólin, það voru fylgiskjölin þrjú sem fylgja frumvörpunum þremur. Eins og hv. þm. Mörður Árnason rakti áðan á sú forsaga sér afskaplega furðulega sögu, þetta er furðuleg leið sem gengin var til þess að komast að þeirri niðurstöðu að skrásetningargjald skyldi vera 45 þús. kr. og það skyldi vera 45 þús. kr. á hvern nemanda í öllum skólunum þremur. Hér virðast hafa verið, eins og fram hefur komið, einhverjir leynifundir í Öskjuhlíðinni á sama stað og gúrkubændur hittust á sínum tíma þar sem sest var niður með fartölvurnar og excel-forritin opnuð og leitað leiða til þess að finna á einhvern hátt niðurstöðu sem hentaði afskaplega vel rektor Háskóla Íslands og menntamálaráðuneytinu, 45 þús. kr. Það lítur út fyrir að stjórnendur skólanna hafi verið komnir alveg út í horn og búið hafi verið að snúa þá niður og þeir hafi verið nauðbeygðir til þess að leita eftir heimild til þess að fá að rukka nemendurna, rukka þá sem koma til með að skrá sig til náms í skólunum vegna þess að sýnt þótti og þykir enn að það sé langur vegur frá því að nægilegt fé sé tryggt frá ríkinu til þess að reka skólana með sóma. Það ætti að vera forgangsatriði núverandi ríkisstjórnar að rekstrarfé væri tryggt og væri nægjanlegt til háskólanna þar sem fjárfesting í menntun er fjárfesting til framtíðar sem skilar sér margfalt, fljótt og örugglega aftur í þjóðarbúið. Þess vegna er það til skammar að þessi aðferð skuli verða ofan á, að orðið hafi fyrir valinu að fátækir námsmenn sem reka sig á námslánum að mestu allan námstíma sinn þurfi að tryggja rekstur skólanna. Það er sorglegt að svona skuli vera komið fyrir okkur og enn sorglegra er að ríkisstjórnarflokkarnir styðja þetta, þeir ganga fram í þessu, þeir óska þess að þetta sé svona og mér þykir líka sorglegt að það er í raun sama hvað lagt er til, hvað bent er á, það virðist ekki vera vilji fyrir því að skoða aðrar leiðir. Frjálslyndi flokkurinn hefur barist gegn þessu, við höfum mótmælt þessari leið, við erum ekki sátt við að hún skuli verða fyrir valinu. Við teljum að verið sé að leggja byrðar á þá sem eiga erfitt með að standa undir þeim. Rekstur skólanna á að vera tryggður af ríkisfé vegna þess að það á að vera yfirlýst stefna okkar að allir eigi að hafa jafnan aðgang að skólunum óháð því hvort þeir eiga 45 þús. kr. í vasanum eða ekki. Ríkissjóður á nægilegt fé til þess að standa straum af kostnaðinum og ætti að sjá sóma sinn í því að tryggja frið um rekstur skólanna þannig að nemendur geti sest þar og numið það sem þeir kjósa að nema án þess að þurfa að borga fyrir það dýrum dómum. Þingflokkur Frjálslynda flokksins hefur komist að einfaldri niðurstöðu í málinu. Við erum ósátt við að þessi leið sé farin. Við munum ekki styðja það að raunin verði að þessi leið verði farin og það var ekkert afskaplega erfitt að komast að þeirri niðurstöðu. Þetta er vond leið að fara og vissulega vildum við að fleiri sæju að þetta er vont skref að stíga sem á eftir að setja svartan blett á menntastefnu ríkisstjórnarinnar. Þetta sýnir okkur hins vegar hver forgangsröðun ríkisstjórnarinnar er í menntamálum. Þeir borga sem eiga pening, þeir sem hafa efni á því að fara í skóla geta gert það, hinir verða bara að redda sér öðruvísi. Það er afskaplega leitt að þetta sé raunin. Á sama degi og ákveðið er að lækka skatta og fella niður skatta stóreignafólks er seilst í vasa þeirra sem minnst hafa, klinkið talið saman og þannig á að bjarga skólunum. Þetta er sorglegt og við munum ekki styðja þetta í gegn. Við munum gera það sem við getum til þess að berjast gegn þessu og ég hvet stúdenta til að sýna áfram þá samstöðu sem þeir hafa sýnt og láta rödd sína heyrast því hún skiptir máli.

Frú forseti. Það er erfitt að sætta sig við að nú sjái fyrir endann á 3. umr. um upptöku skólagjalda í grunnnámi ríkisháskólanna á Íslandi, 40% skattahækkun á stúdenta og þar með hreina skólagjaldatöku af nemendum án þess að hæstv. menntamálaráðherra hafi svo mikið sem látið sjá sig í þingsölum eftir að 1. umr. sleppti. 1. umr. þar sem frumdrög máls voru reifuð. Síðan þá hefur farið fram ítarleg vinna í menntamálanefnd og mikil umræða í þingsölum bæði við 2. og 3. umr. málsins. Því vil ég beina því til hæstv. forseta að hún beiti sér fyrir því að hæstv. menntamálaráðherra verði beðin um að koma og taka þátt í þeirri umræðu sem eftir lifir. Hér eiga eftir að tala samkvæmt mælendaskrá hv. þm. Gunnar Birgisson, formaður menntamálanefndar, og hv. þm. Össur Skarphéðinsson, formaður Samfylkingar. Það er því töluvert eftir af umræðunni og hver veit hvaða lífi þeir munu hleypa í hana. Hún gæti staðið eitthvað fram eftir degi og aldrei að vita með það. Ég vil biðja forsetann að beita sér fyrir því að sá stjórnmálamaður sem ber ábyrgð á því að verið er að innleiða skólagjöld í ríkisháskólana á Íslandi, hæstv. menntamálaráðherra Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, verði beðin um að koma í þingsalinn, taka þátt í umræðunni og gera grein fyrir afstöðu sinni, gera grein fyrir því hvaða ástæður búa að baki því að umræðulaust sé svo blauðlega staðið að málum að verið sé að innleiða skólagjöld í grunnnám í ríkisháskólana þrjá án þess að um það hafi farið fram heildstæð umræða þar sem kostir og gallar skólagjalda eru dregnir fram, gerð sé grein fyrir því hvernig tryggja eigi áfram jafnrétti til náms því það óhæfuverk sem verið er að vinna á íslenska skólakerfinu mun hafa alvarlegar afleiðingar og hæstv. menntamálaráðherra getur ekki þagað þær af sér. Henni ber skylda til að mæta í þingsali, standa undir ábyrgð sinni, gera grein fyrir afstöðu sinni, gera grein fyrir því hvað olli því og hvað veldur því að það skref sé stigið í dag, það stóra skref í þá átt að há skólagjöld séu innheimt við ríkisháskólana íslensku. Auk þess, eins og margoft hefur verið bent á, er verið að einkavæða eina grunnnámsgrein á háskólastigi, tæknifræðina, án þess að nokkur umræða hafi farið fram um það að Lánasjóður íslenskra námsmanna eigi hér eftir að standa að verulegu leyti undir kostnaði við þá námsgrein í grunnnámi á háskólastigi, eina umfram aðrar. Því skora ég á hæstv. forseta að beita alefli sínu til þess að hæstv. ráðherra verði við umræðuna og standi undir ábyrgð sinni en velti henni ekki eingöngu yfir á aðra félaga sína í stjórnarmeirihlutanum.

Forseti hefur þegar gert ráðstafanir til að koma ósk hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar til hæstv. menntamálaráðherra.

Virðulegi forseti. Við erum hér að ræða skrásetningargjöld í ríkisháskólunum. Það er búið að fara yfir þessa umræðu fram og til baka, við höfum fengið rökstuðning bæði frá háskólunum, rektorunum, og frá stúdentunum þannig að þetta liggur allt ljóst fyrir. Fólk er bara ekki sammála. Það er náttúrlega skiljanlegt að stúdentar séu á móti hækkunum, það er alveg eðlilegt, og eðlilegt að hinir vilji fá meira í kassann. Það er líka eðlilegt að menn deili um hvað er kennslukostnaður og hvað er þjónusta við stúdenta og allt það, þetta er allt eðlilegt.  
             Ég ætla að fara hérna yfir nokkur atriði varðandi hv. þm. Mörð Árnason. Í minnihlutaáliti hv. menntamálanefndar fara þeir sem undir það skrifa, hv. þm. Björgvin Sigurðsson, Kolbrún Halldórsdóttir og Mörður Árnason, með rangt mál. Þar stendur, með leyfi forseta: „Starfsmaður menntamálaráðherra, Valur Árnason, kom á fund menntamálanefndar. Hann sagði þá m.a. að hækkun gjaldsins væri ein af forsendum fjárveitingartillagna í fjárlagafrumvarpinu.“ Þetta er alrangt, hann sagði það ekki. Hann sagði að aukningin af skrásetningargjaldinu mundi renna óskipt til skólanna þannig að það er bara eins og að hv. þingmenn hagræði hér sannleikanum hvað eftir annað. Svona á náttúrlega ekki að líðast. Síðan kemur að ræðu hv. þm. Marðar Árnasonar þar sem hann kvartar mjög yfir starfi menntamálanefndar og minni stjórnun á henni. Það kann vel að vera að hann sé ekki ánægður með hana. Ég ætla rétt að fara yfir nokkur atriði og kannski byrja á málinu sem var rætt hér, heimsókn rektoranna til menntamálanefndar á þriðjudaginn þar sem framkoma fulltrúa Samfylkingarinnar tók langt út yfir allan þjófabálk í ókurteisi gagnvart gestum nefndarinnar, sérstaklega hv. þm. Marðar Árnasonar. Hann var sjálfum sér til skammar og þinginu líka með það hvernig hann hagaði orðum sínum gagnvart gestunum. Í framhaldi af þessu var fundur í nefndinni í morgun þar sem beðið var um að fá gesti í nefndina. Þessi fundur hefði verið haldinn í gær ef annar gesturinn hefði komist þá en hann komst ekki. Þá sagði ég við hv. þingmann að ef slík framkoma og ókurteisi kæmi aftur upp í nefndinni mundi ég slíta fundi. Ég hafði orð á því við hæstv. forseta þingsins að svona gengi þetta ekki og á eftir að ræða við formann Samfylkingarinnar um þetta mál líka. Svona ganga málin ekki fyrir sig hérna í þinginu, ekki með svona ruddahætti, virðulegi forseti. Það er lágmarkskrafa að þeir sem setjast inn á Alþingi kunni almenna mannasiði en svo er greinilega ekki í þessu tilfelli hér. Og ég get beitt mér fyrir því við forseta, ef hv. þingmaður vill, að honum standi til boða að fara á námskeið í slíku. Það voru ásakanir um að menntamálanefnd væri afgreiðslunefnd fyrir framkvæmdarvaldið. Auðvitað eru nefndirnar afgreiðslunefndir fyrir þingmál ríkisstjórnarinnar, það er alveg ljóst, og þær eru líka fyrir þingmennina. Ég man ekki betur en að á vorþingi hafi ég afgreitt eitt þingmannamál frá hv. þingmanni. Auðvitað snýst þetta um meiri hluta og minni hluta, sérstaklega þegar kemur að svona málum. Stjórnarandstaðan er á móti, það er bara skiljanlegt og ekkert að því. Þessi mál sem við vorum að ræða um, sem sagt Lánasjóður íslenskra námsmanna og skrásetningargjöld í ríkisháskólunum, höfðum við afar stuttan tíma til að fara með í gegnum nefndina ef við ætlum að ljúka þinginu á þessum degi. Ég hef ekki neitað hv. þingmanni um ein eða nein gögn í málinu, alls ekki. Þau gögn sem hann bað um eru á netinu og fáanleg þar. Hann kvartaði undan afgreiðslu á heiðurslaunum listamanna. Ég fór í atkvæðaskýringu hér en það er bara svo að lýðræði hv. þingmanns er þannig að ef hann ræður er það lýðræði, ef hann ræður ekki eru allir ómögulegir og formaðurinn verstur. Hv. þingmaður talaði um að taka vinnuna í menntamálanefnd inn í þingsalinn. Það er allt í lagi mín vegna. Við munum reyna að vinna áfram í nefndinni eins og við höfum gert og ég kannast ekki við eina eða neina kúgun meiri hlutans yfir minni hlutanum í þessu máli. Það er svo sem nóg komið að sinni í þessu en í nefndum þingsins gagnvart gestum finnst mér almennt að við megum aðeins líta öll í eigin barm og sýna gestunum okkar kurteisi. Þótt við séum ekki sammála þeim þurfum við ekki að viðhafa dónaskap gagnvart gestunum.

Forseti. Ég þakka fyrir það að hv. þm. Gunnar Birgisson skuli hafa brugðist við því að ég átti svo sem ekkert von á því að hann gerði það eftir það sem á undan er farið. Ég vona að það verði til þess að starfshættir í menntamálanefnd lagist og skáni og jafnvel að persónulegt samband okkar, milli mín og hv. þm. Gunnars I. Birgissonar, batni líka því að ég hef enga sérstaka löngun til að berast á banaspjót við hv. þingmann. Það er hins vegar þannig í öllu starfi að þegar það fer fram undir einhvers konar stjórn er það stjórnandinn, í þessu tilviki formaður nefndarinnar, sem verður að haga sér með tilteknum hætti gagnvart þeim sem neyðast til að vera undir hann settir, eða fallast á það eftir því hvernig það er. Hann ber auðvitað ábyrgð á því að starfið í nefndinni gangi vel. Orð mín áðan voru nokkuð hvöss og þau hafa verið það áður eins og ég nefndi í ræðu minni. Ég hef þegar sagt að þau hafi verið of hvöss við hann umræddan þriðjudag en ég óska líka eftir því að hann fari að líta betur á og, eins og segir í vinahópi eiginkonu minnar, fari kannski að vinna í sínum málum hvað þetta varðar. Ég vil aðeins segja að lokum að ég kannast ekki við það að fulltrúar Samfylkingarinnar og ég höfum komið dónalega fram við þessa rektora og sé enga ástæðu til þess að formaður menntamálanefndar sé að bera hönd fyrir höfuð þeim. Hins vegar hefði heimsókn þeirra átt að standa lengur og ef við hefðum ekki verið að taka sérstakt tillit til þess tíma sem nefndarstörfin fóru fram á hefðum við auðvitað heimtað að inn kæmu reikningsmenn skólanna og skiluðu frekara áliti og rökstuðningi við þær greinargerðir sem hér hafa verið nefndar og eru tættar sundur í umsögnum stúdentanna.

Virðulegi forseti. Varðandi rökstuðninginn fyrir þessum skrásetningargjöldum voru rökin góð, bæði sem voru með og á móti, og voru mjög skýr. Það kom fram í máli fulltrúa frá Háskóla íslands að þau væru of lág, þetta væru ársgamlir útreikningar. Þetta voru sömu skrásetningargjöld fyrir alla skólana, 32.500 kr., og það var ákveðið að hækka á þá alla jafnt að þeirra ósk. Ég sit í nokkrum nefndum þingsins og sé lítinn mun á starfsháttum menntamálanefndar og annarra nefnda. Ég er búinn að vera æðilengi í félagsmálum og hef verið í nefndum og öðru slíku án þess að fá svona gagnrýni á mig. Ég er bara að vinna í mínum málum en endurtek boð mitt til hv. þingmanns um þetta úrræði sem ég nefndi áðan.

Forseti. Ég er ekki vanur að vinna mikið með Gunnari Birgissyni og hef aldrei gert það áður þannig að ég hef ekki þessa löngu reynslu sem ég veit að ýmsir hafa af samvinnu við hv. þm. Gunnar Birgisson í félagsstörfum. Ég er hins vegar nokkuð vel þjálfaður í félagsstörfum allt aftur í skólagöngu mína og þykist þekkja nokkuð vel hvernig á að koma fram í félagsstörfum, bæði við vini sína og pólitíska andstæðinga. Ég held að um leið og ég fari á námskeiðið í mannasiðum, sem ég þarf að sögn hv. þm. Gunnars Birgissonar svo mjög á að halda, bjóðist ég til að fjármagna námskeið Gunnars Birgissonar í lýðræði sem hann kynni að þurfa mjög á að halda, ekki síst ef hann ætlar að halda áfram þátttöku sinni í félagsstörfum og stjórnmálum.

Virðulegi forseti. Menn bæta sig svo sem ekki með því að halda áfram þessu skaki í þinginu en ég vona að hv. þingmanni verði þetta að kenningu og að hann taki upp betri siði. Hann talar hér um lýðræði. Lýðræðið er þannig að það er ákveðinn meiri hluti sem kemur málum sínum fram, hvort sem það er hér á þinginu eða hjá Kópavogsbæ eða Reykjavíkurborg. Það er lýðræðið. Lýðræði er þannig að það er fólkið í landinu sem kýs þessa menn sem hún vill hafa í meiri hluta hverju sinni. Það er lýðræðið.

Frú forseti. Þúsundir námsmanna standa nú á öndinni og vita ekki hvað bíður þeirra. Þeir vita ekki hvort þessi ríkisstjórn ætlar að koma á skólagjöldum eða ekki. Þeir vita ekki hvert stefnt er og þar sem hæstv. menntamálaráðherra er ekki enn komin kýs ég að spyrja hv. formann menntamálanefndar hver sé yfirlýst stefna Sjálfstæðisflokksins varðandi skólagjaldaumræðuna við ríkisháskólana.

Frú forseti. Rétt til að svara því hefur hæstv. menntamálaráðherra gefið það út að ekki verði sett skólagjöld á grunnháskólanám. Hér er verið að tala um skrásetningargjöld, sumir vilja kalla þetta staðfestingargjöld, það er verið að tala um þjónustu við stúdenta en síðan má deila um það hvort hún eigi að vera eða vera ekki. Um það snýst deilan. Þetta eru ekki skólagjöld, þetta eru skrásetningargjöld sem eru ýmis kostnaður sem upp er tíndur, bæði frá háskólarektorum, útreiknaður, og líka frá stúdentunum sem er mjög vel gert og greinargott. En þetta er sem sagt ágreiningur milli tveggja aðila.

Frú forseti. Ég er ekki enn sannfærð um að hér sé ekki verið að stíga skref í átt til innheimtu skólagjalda. Sundurliðanirnar á þessu skrásetningargjaldi sem fylgdu frumvörpunum eru brandari, svo ekki sé meira sagt. Þau lúta ekki að neinu er varðar kostnað við skráningu stúdenta og þess vegna er ekki óeðlilegt að maður undrist það að þetta sé nefnt því nafni. Þess vegna kalla ég eftir því að hlutirnir séu nefndir réttu nafni og ég kýs að óska eftir framtíðarsýn sjálfstæðismanna hvað varðar innheimtu skólagjalda.

Virðulegi forseti. Í mínu ungdæmi þegar ég var í háskóla var þetta kallað innritunargjöld. Ég man hvað maður var ægilega fúll að þurfa að borga þetta. En það eru ekki skólagjöld, það er ekki það sama. Það er alveg klárt hver stefna Sjálfstæðisflokksins og ríkisstjórnarinnar er í þessum málum. Það verða ekki skólagjöld í grunnháskólanámi. Það er verið að tala um að setja skólagjöld á framhaldsháskólanám sem er eðlilegt. Fólk er að fjárfesta í menntun og framtíð sinni og það er eðlilegt að menn borgi skólagjöld í framhaldsháskólanámi. Hvers vegna eru menn að þessu? Jú, bæði til að fullnægja því að þeir vilji læra meira og sjá betra líf fram undan með einhverjum hætti.

Frú forseti. Hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson spurði hæstv. forseta eftir því áðan hvar væri að finna hæstv. menntamálaráðherra. Og ég spyr nú, hæstv. forseti: Hvað dvelur orminn langa? Eru menn að taka í gegnum þingið grundvallarbreytingu á íslensku menntakerfi, hverfa frá því að taka ekki skólagjöld án þess að hæstv. menntamálaráðherra ætli að vera við umræðuna, frú forseti?

Hæstv. menntamálaráðherra mun vera komin í húsið og er væntanlega á leiðinni í þingsal.

Ég þakka hæstv. forseta fyrir að bregðast svo skjótt við, því sannast sagna verð ég að segja að mér finnst lítið leggjast fyrir Sjálfstæðisflokkinn í málinu, jafnvel þó að hv. þm. Gunnar Birgisson sé svo að segja með málið í forsjá sinni sem formaður menntamálanefndar finnst mér ekki hægt að ljúka málinu án þess að hæstv. menntamálaráðherra komi og taki til máls og svari þeim spurningum fram hafa komið. Ég geri mér mætavel grein fyrir að hæstv. menntamálaráðherra og stjórnarliðið heldur því fram að hér sé ekki um skólagjald að ræða. Ég er alfarið annarrar skoðunar. Jafnvel þó að hv. þm. Dagný Jónsdóttir sé ekki í salnum og vissulega með löggilta fjarveru nákvæmlega þessa stundina verð ég samt að segja að ég kaupi ekki þær skýringar sem hv. þm. Dagný Jónsdóttir hefur fært sem rök fyrir því að hér sé ekki um skólagjöld að ræða. Þau rök sem hún hefur fært, eins og ég hef skilið þau, hafa aðallega byggt á eftirfarandi: Gjaldið sem tekið er og kallað er skrásetningargjald leiðir ekki til þess að framlag til háskólanna sé minnkað. En samkvæmt því væri hægt að stöðva hækkun á framlögum til háskóla, hækka það ekki um krónu héðan í frá en hækka skólagjöld og segja samt sem áður að skólagjöldin yrðu ekki til þess að lækka framlög ríkisins. Þar af leiðandi mundi hv. þm. Dagný Jónsdóttir og hæstv. menntamálaráðherra, samkvæmt eigin skilgreiningu, geta haldið því fram að ekki væri um skólagjöld að ræða. Þetta er auðvitað af og frá. Hæstv. menntamálaráðherra þarf að gera hreint fyrir sínum dyrum um hver afstaða hennar til skólagjalda sé. Málið snýst auðvitað öðrum þræði um það. Við í stjórnarandstöðunni vísum til margra yfirlýsinga hæstv. ráðherra, sem hafa að vísu verið mjög misvísandi, en við höldum því fram með okkar rökum sem við teljum gild að hér sé í reynd um feluskólagjöld að ræða, verið sé að fara þá leið sem við teljum að séu skólagjöld - sem var leiðin sem hæstv. menntamálaráðherra lýsti yfir þegar hún tók við embætti að hún hygðist fara. Hvort sem hæstv. ráðherra er sammála því sem við segjum eða ekki og leiðir til þeirrar niðurstöðu að um skólagjöld sé að ræða finnst mér einfaldlega sem ríkisstjórnin geti ekki lokið við umræðuna á síðasta degi áður en við förum til jólahlés án þess að skýra afstöðu sína til málsins. Hæstv. menntamálaráðherra hóf feril sinn á því að lýsa afstöðu sinni til skólagjalda í miklu viðtali sem birtist í Fréttablaðinu. Þar talaði hún ansi kokhraust um það að hún hygðist beita sér fyrir því að skólagjöld yrðu tekin upp, enda var það ein af leiðbeiningunum sem hún fékk í leiðara Morgunblaðsins þegar hún tók við embætti, þar sem m.a. var sagt að framtíð hennar sem stjórnmálamanns og sem menntamálaráðherra mundi ráðast af því með hvaða hætti henni tækist að ljúka því máli. Svo að segja samstundis sem hæstv. ráðherra hafði lokið viðtalinu í Fréttablaðinu fór hún á fund í háskólanum þar sem stúdentar tóku á henni af hörku. Það varð til þess að hún gaf yfirlýsingu sem ekki var hægt að skilja öðruvísi en svo að hún væri fallin frá hinni upphaflegu stefnu sinni um skólagjöld. Þegar hún kom síðan hingað til þings og ræddi þetta hér var hún komin með þriðju stefnuna. Þá var hún farin að tala um að það væri í lagi að setja skólagjöld á tiltekið nám en ekki grunnnám. Þegar hún ræddi síðan skömmu síðar, ég held að það hafi verið í febrúar eða mars á þessu ári, skólagjöld í fjórða sinni vísaði hún til svars sem hún hafði gefið hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur um kostnaðinn við skólagjöld. Þá kom fjórða útgáfan hjá hæstv. menntamálaráðherra um skólagjöldin. Þá hét það í munni hæstv. ráðherra að það væri í lagi að setja gjöld svo fremi sem lánasjóðurinn mundi örugglega lána fyrir því. Mér finnst þess vegna, frú forseti, eftir að hæstv. menntamálaráðherra er búin að fara eins og köttur í kringum heitan graut, hringsnúast í kringum sjálfa sig, hafa uppi margar stefnur, skuldi hún ekki bara sjálfri sér það, sínum flokki og okkur í stjórnarandstöðunni að skýra afstöðu sína, hún skuldar það umfram allt þeim unga þingmanni sem hefur e.t.v. lent harðast í umræðunni, hv. þm. Dagnýju Jónsdóttur. Ég verð að segja að mér finnst það ekki stórmannlegt af hæstv. ráðherra að hafa lagt á flótta í málinu, verið víðs fjarri en látið alla umræðuna mæða á talsmanni Framsóknarflokksins, hv. þm. Dagnýju Jónsdóttur. Þó að ég sé algjörlega ósammála þeirri afstöðu sem hv. þm. Dagný Jónsdóttir hefur ætla ég henni ekki annað en að fylgja sannfæringu sinni í málinu. Það er meira en hægt er að segja um hæstv. menntamálaráðherra vegna þess að enginn maður áttar sig á því hver sannfæring hennar er í málinu, hún hefur haft svo margar uppi. Munurinn á hæstv. ráðherra og hv. þm. Dagnýju Jónsdóttur er þó sá að hv. þingmaður stendur við það sem hún segir og hún hefur sannfæringu, sem menn skilja að vísu, en það er ekki hægt að segja það um hæstv. ráðherra. Komum svo að upphæðinni sem skrásetningargjöldin eru. Það er verið að taka 140 millj. Það getur vel verið að það sé ekki stór upphæð í augum hæstv. ráðherra. Við höfum hlustað á talsmann Sjálfstæðisflokksins í efnahagsmálum, hv. þm. Pétur H. Blöndal, sletta í góm og tala eins og 280 millj. í öðru máli skipti engu máli, þannig að hugsanlega skiptir þessi upphæð sem er samanlagt 140 millj. litlu máli. En undir hvað fellur hún, hverjir eiga að borga hana? Það eru námsmennirnir. Fá þeir lánað fyrir henni? Hæstv. ráðherra sagði að það væri í lagi þó að einhvers konar álögur kynnu að koma á stúdenta í framtíðinni og jafnvel þó að um skólagjöld væri að ræða ef það yrði lánað fyrir þeim. En þessar 140 millj. kr. eru teknar af íslenskum námsmönnum, af aflafé þeirra, og þeir geta ekki fengið lánað fyrir þeim og þeir geta ekki unnið sér fyrir því vegna þess að þá minnka þau lán sem þeir hafa. Þetta finnst mér níðangurslega gert. Mér finnst að ef ríkisstjórnin ætlar á annað borð að velta þessum aukna kostnaði yfir á námsmenn verði hún að vera sjálfri sér samkvæm og vera a.m.k. rökrétt í afstöðu sinni og sjá til þess að námsmenn fái lánað fyrir honum. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hvernig stendur á því að svo er ekki? Það er með engu móti hægt að halda því fram að hér sé ekki um tekjuöflun að ræða sem er beinlínis staðið í til að afla fjármagns til þess að geta rekið háskólana, því að hvað sem menn segja um menntastefnu Sjálfstæðisflokksins, sem ég hef ekki mikið álit á, blasir það við að eftir 20 ár er íslenskt menntakerfi undir stjórn Sjálfstæðisflokksins ansi illa lúið. Við sjáum það ekki bara á ýmiss konar samanburði sem er gerður á getu íslenskra barna í grunnskólanum, við sjáum það á ýmsum öðrum ábendum úr kerfinu. Það sem mér finnst sárgrætilegast eftir að hafa í gegnum margra ára skeið tekið þátt í því að slást fyrir frelsi til náms og jafnrétti til náms er sú staða að nú gerist það í fyrsta skipti undir nýjum hæstv. menntamálaráðherra að það sem við börðumst fyrir árum saman og héldum að við hefðum náð fram, þ.e. að fólk gæti að uppfylltum ákveðnum skilyrðum hafið háskólanám á Íslandi án þess að hafa að baki tilskilin stúdentspróf svo fremi sem það hefði ákveðna lífsreynslu og hefði náð ákveðnum aldri. Þetta er búið í dag. Menn komast ekki í háskóla með sama hætti og áður. Það liggur líka fyrir að í fyrsta skipti í mörg ár komast ekki þeir í háskóla sem hafa öðruvísi próf og réttindi en hefðbundið bóknámsstúdentspróf veitir, og þetta er grátlegt. Þetta er vegna þess að í miðju góðærinu sem Sjálfstæðisflokkurinn montar sig af þessa dagana, í miðri gósentíðinni þar sem smjörið drýpur svo af hverju strái að hægt er að eyða milljarðatugum í að lækka skatta hefur hæstv. menntamálaráðherra ekki kraft í sér, ekki döngun í sér til þess að tryggja að hægt sé að reka íslenska háskóla með framlögum frá ríkinu eins og áður var. Þess vegna hrekst hún í þetta án þess að hafa mótaða stefnu um skólagjöld, að búa til eitthvað sem heitir skrásetningargjöld sem eru orðin svo há að það er ekki hægt að skilgreina þau með öðrum hætti en skólagjöld. Af hverju er verið að ná í þessa peninga? Af því að þeirra er þörf til þess að reka háskólana. Þetta er í reynd ekkert annað en svar við því að hæstv. ráðherra hefur ekki tekist að afla fjár til rekstursins. Við vitum það vel sem höfum einhverja nasasjón af íslenskum háskólum að það vantar 500–800 millj. til þess að geta rekið þá með sómasamlegum hætti. Við vitum líka að þúsund manns fengu ekki inni í Kennaraháskóla Íslands. Við vitum líka að það sem sker Ísland frá ýmsum þjóðum sem það ber sig oft saman við um mennt og menntastefnu er sú staðreynd að samanburðarþjóðirnar hafa ráðist í mikilvirkar fjárfestingar í menntakerfinu með þeim árangri t.d. að Finnar sem hófu stefnuna fyrir 15 árum eru komnir í fremstu röð. Hvað hefur verið gert á Íslandi? Á Íslandi hefur menntakerfið verið undir sleitulausri stjórn Sjálfstæðisflokksins í 20 ár. Það veldur því að stöðugt sígur á ógæfuhliðina þegar um er að ræða samanburð okkar við aðrar þjóðir. Það er ástæðan fyrir því að verið er að reyna að knýja íslenskt menntakerfi á braut skólagjalda. Þetta snýst ekki um neitt annað og þegar hv. þm. Dagný Jónsdóttir er af veikum burðum að reyna að andæfa þessu - og svo geta menn metið hversu vel henni tekst til - er hún ekki að gera neitt annað en að fylgja þeirri stefnu sem hún fylgdi og margir sem hafa barist í forustu námsmannahreyfinganna, að vera á móti skólagjöldum. Hún er líka að reyna að fylgja fram stefnu Framsóknarflokksins. Þess vegna á hún að ýmsu leyti heiður skilinn miðað við aðra hv. þingmenn Framsóknarflokksins vegna þess að þeir eru að brjóta samþykktir flokksins. Á flokksþingi Framsóknar var samþykkt að ekki skyldu tekin upp skólagjöld en Framsóknarflokkurinn er, eins og í svo mörgum öðrum málum, að leggjast hundflatur fyrir Sjálfstæðisflokknum. Ég vil segja að lokum að mér finnst lítið leggjast fyrir hæstv. menntamálaráðherra að láta Framsóknarflokkinn bera alla byrðina í málinu. Þetta sjáum við í hverju málinu á fætur öðru, horfum bara á þau skattamál sem hafa verið uppi í dag og í gær þá er það auðvitað þannig, eins og Framsóknarflokkurinn hlýtur að finna, að hann lendir því að verja það sem erfitt er en hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins, eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal, berja sér á brjóst og hrósa sér af því sem vel tekst til. Eins er það í þessu máli. Hæstv. menntamálaráðherra leggst á flótta og það þarf sérstakar aðgerðir til þess að flytja hana til umræðna hér og Framsóknarflokkurinn er látinn taka umræðuna. Ja, miklir menn erum við. Frú forseti. Ég óska eftir því að hæstv. menntamálaráðherra skýri það út fyrir aumum mér hvernig hægt er að komast að þeirri niðurstöðu að skrásetningargjöldin sem hafa nú hækkað um 140 millj. séu ekki skólagjöld. Í öðru lagi óska ég eftir því að hæstv. ráðherra geri a.m.k. grein fyrir því hver afstaða hennar til skólagjalda er á þessari stundu. Ég veit að vísu að sú afstaða kann að vera önnur en hæstv. ráðherra hafði í gær og önnur en hún kann e.t.v. að hafa í næstu viku. En hver er hún núna? Hver er afstaða ríkisstjórnarinnar til skólagjalda við ríkisháskólana?

Frú forseti. Ég ætla ekki að halda mjög langa ræðu. Það er búið að segja flest af okkar hálfu, þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, sem segja þarf í þessu máli. Öðrum þræði kom ég hingað í ræðustól til að lýsa vonbrigðum mínum með það hvernig umræðan þróaðist á köflum áðan og snerist upp í innansveitarkróníku úr menntamálanefnd sem mér fannst eiga ákaflega lítið erindi í opna umræðu í þingsalnum. Ég vil biðja menn þess lengstra orða að reyna að útkljá deilumál sín í þingnefndum á þeim vettvangi. Menn eiga að vera menn til að takast þar á og leysa úr ágreiningi sínum þar, hvort sem það snýr að móttöku gesta, fundarstjórn eða öðru slíku. Annars verður bara að leysa menn frá þeim verkum, ekki síst formenn þingnefnda sem ekki geta haft sæmilegan vinnufrið í nefndum sínum. Meira þarf eiginlega ekki að segja um það. Þetta mál er efnislega ákaflega einfalt. Hægri menn ráða lögum og lofum í stjórnarsamstarfinu sem aldrei fyrr og þá hefur lengi munað í skólagjöld, auðvitað. Hafa menn einhverjar efasemdir um að draumsýn hægri manna sé heimur þar sem menn geti keypt sér forgang og forréttindi til menntunar eins og annarra hluta í krafti peninga sinna, ef þeir hafa þá? Við höfum iðulega heyrt þann málflutning. Menn spyrja oft: Er nokkuð óeðlilegt að menn borgi fyrir þessa fjárfestingu sem þeir ráðast í? Af hverju ættu aðrir að borga fyrir menntun þessa hóps? Svona hafa menn spurt og undirliggjandi er draumsýnin, þessi hugmyndafræði um heim sem sé svona úr garði gerður, að menn eigi fyrst og fremst að njóta auðlegðar sinnar í því að geta þá keypt sér betri þjónustu, betri menntun, betri læknisþjónustu og legið á dýrari spítölum. Þetta er auðvitað svona. Sjálfstæðisflokknum verður býsna ágengt eins og venjulega. Hann nær að vísu ekki fram fullum sigri með hreinum skólagjöldum, umbúðalaust og ódulbúið. En hann beygir auðvitað Framsókn í duftið í þessu máli eins og flestum öðrum, þ.e. litla íhaldið. Litla íhaldið má lúta í gras, eins og vinur okkar Bjarni Felixson mundi orða það, í þessu máli eins og svo mörgum öðrum. Auðvitað er málaumbúnaðurinn allur með endemum og til mikillar skammar. Mér finnst satt best að segja að það hefði verið miklu hreinlegra og heiðarlegra að sleppa þessum loftfimleikum, með reiknikúnstum og æfingum, og viðurkenna að menn vilji skólagjöld í opinberu háskólunum. Hvernig í ósköpunum hugsa menn sér það í framtíðinni að sundurgreina alla stoðþjónustu utan um kennslu í háskólum, láta stúdenta bera hluta af kostnaðinum þar og kalla það skráningargjöld? Hvaða þvæla er þetta? Hvernig er hægt að aðskilja þá aðstöðu og þjónustu sem er í akademískri stofnun, hvort sem það er rekstur bókasafns eða annað slíkt, frá starfseminni sem slíkri, frá gæðum þeirrar menntunar sem þar er boðið upp á með allri þeirri stoðþjónustu sem góður háskóli þarf að hafa? Ég gef ekkert fyrir þetta. Þetta er skrípaleikur að mínu mati. Auðvitað er hægt að hugsa sér það að menn hafi það mjög þröngt skilgreint hvað lýtur að móttöku umsókna stúdenta og úrvinnslu úr þeim og skráningu þeirra inn í kerfið og annað því um líkt. Það ætti þó ekki að vera flókið, á tímum rafrænnar tækni, að gera það án verulegs kostnaðar. Ég er sannfærður um að það væri hægt að leysa með svona 5–10 þús. kr. í kostnað. Það væri í raun hreinn skrásetningarkostnaður nemanda inn í háskóla. Jafnframt væru innheimt gjöld í leiðinni sem renna til samtaka stúdenta o.s.frv. en það eru engin rök fyrir kostnaði af þeirri stærðargráðu sem hér um ræðir, sem hleypur orðið á mörgum tugum þúsunda. Jafnvel þótt það væru rök fyrir gjaldtökunni þá er það bara þannig, frú forseti, að 45 þús. kr. eru 45 þús. kr. og 75 þús. kr. verða 75 þús. kr. ef þeim dettur næst í hug að hækka gjaldið í það. Upphæðin er hin sama hvert sem nafnið er sem menn setja á þetta. Ég gef ekkert fyrir æfingar af þessu tagi. Mergurinn málsins er sá að ríkisstjórn sem reynir í öðru orðinu að telja okkur trú um að svo blómlegt sé í búi að hægt sé að afsala ríkinu tekjum upp á 25–30 milljarða kr. á næstu missirum er í hinu orðinu að sækja sér 140 millj. kr. ofan í vasa námsmanna með þessum lúalegu aðferðum og fleiri aðgerðum af sama toga. Ríkisstjórnin hefur því takmörkuð rök fram að færa ef það á að taka málflutning hennar alvarlega, t.d. í skattamálum. Hins vegar munar um 140 millj. kr. fyrir umræddar stofnanir, í því fjársvelti sem ríkisstjórnin hefur samviskusamlega haldið þeim við. Íhaldið hefur þjónað lund sinni í skólamálum eins og allir vita, með því að svelta opinberu háskólana og dekra við gæludýrin. Það er óopinbert leyndarmál. Þeir sem njóta velþóknunar, eru í náðinni hafa rétta bókstafi aftan við nafnið lifa í mun meiri vellystingum. Það er bara pólitík íhaldsins hrein og klár. Þetta er ekki flókið, ekki á nokkurn skapaðan hátt. Auðvitað er dapurlegt að sjá þetta með fyrstu embættisverkum menntamálaráðherra. Síðan lenda ungir þingmenn í þessum óskaplegu hremmingum, eins og hv. þm. Dagný Jónsdóttir. Ég ætla ekki að taka þátt í að strá þar salti í sárin. Mér finnst menn hafa gert meira en nóg af því hér, sumir ónefndir félagar mínir. En auðvitað verður hv. þingmaður að axla ábyrgð á pólitískum athöfnum sínum. Ég gæti rifjað það upp, sem ætti fullt erindi inn í þessa umræðu, að hv. þm. Dagný Jónsdóttir fór mikinn í skóla- og menntamálum í aðdraganda síðustu kosninga. Hún gerði út á það að hún ætlaði að vera sérstakur fulltrúi, baráttumaður og hagsmunagæslumaður námsmanna. Það vill svo til að ég er kjörinn í sama kjördæmi og hv. þm. Dagný Jónsdóttir. Mér satt best að segja blöskraði á köflum hve frjálslega hv. þingmaður fjallaði um hlutina í ljósi þess að hún bauð sig fram fyrir flokk sem átti aðild að ríkisstjórn. Hv. þingmaður talaði á köflum eins og hreinn stjórnarandstæðingur, vissulega ný í framboði en eins og hún bæri ekki nokkra minnstu ábyrgð á því sem gert hefði verið í menntamálum eða pólitík yfirleitt fram að því þótt hún væri að vísu í Framsóknarflokknum og ætlaði að bjóða sig fram til þings fyrir hann. Svo liggur náttúrlega leið hv. þingmanns inn á Alþingi. Þá reynast hlutirnir ekki alltaf svo einfaldir, þegar menn þurfa að fara að standa fyrir afstöðu sinni í atkvæðagreiðslu á þingi o.s.frv. Þá vandast málin eins og komið hefur á daginn. Frú forseti. Mér er auðvitað efst í huga, af því að ég hef fylgst með og barist lengi í málefnum námsmanna allt frá því ég var sjálfur í baráttu fyrir þá í stúdentaráði í Háskóla Íslands, fyrir nokkrum árum síðan að vísu, og í gegnum veru mína á þingi í yfir 20 ár, sá slagur sem aftur og aftur hefur komið upp um grundvallaratriði eins og jafnrétti til náms. Það er eins með jafnrétti til náms, þetta fallega hugtak, og lýðræðið sjálft. Það er ekki sjálfgefið. Það þarf að rækta og passa upp á það. Það hafa verið gerðar atlögur að því kerfi. Eða muna menn ekki slagsmálin sem hér hafa ítrekað orðið á síðustu 25 árum um málefni Lánasjóðs íslenskra námsmanna? Íhaldið, hægri menn, hafa gert margar atlögur að því fyrirkomulagi og kostaði ekki lítil átök að koma því á á sínum tíma. Það hrikti stundum hressilega í þá. En með mikilli samstöðu námsmanna á þeim tíma og afla sem þá studdu bæði innan þings og úti í þjóðfélaginu náðist sú merka löggjöf í gegn og hefur að mestu leyti tekist að verja hana á þeim grundvelli sem hún var hugsuð, að hún tryggi að enginn þurfi að hrökklast frá námi eða geti ekki sótt sér menntun á háskólastigi sökum bágs efnahags. Grundvallaratriði málsins er það að með slíkum hætti sé tryggt að fjárhagur mismuni mönnum ekki í þessum efnum. Það er sjálf undirstaða og grundvallarhugsun jafnréttisþjóðfélagsins. Jafnrétti til náms er stór hluti af þeim grunngildum, þ.e. mannréttindum, sem lýðræðislegt og jafnréttissinnað velferðarsamfélag á að byggja á. Ég skilgreini það sem mannréttindi að fá að þroska hæfileika sína og afla sér menntunar innan þess ramma sem efnahagur viðkomandi þjóðfélags yfir höfuð býður upp á. Ég skilgreini það hiklaust sem mannréttindi. Það væri mannréttindabrot að mínu mati ef efnilegt námsfólk gæti ekki nýtt hæfileika sína og þroskað sig í gegnum menntun. Af hverju tala ég um þetta? Jú, það er vegna þess að við erum komin inn á grátt svæði um leið og við förum út í umtalsverða gjaldtöku af þessu tagi sem ekki eru veitt námslán fyrir. Það er bara staðreynd. Ég held að það að mönnum sé tryggður jafn aðgangur að grunnnámi á háskólastigi með opinberu háskólanámi án skólagjalda, þar sem ekki eru fjöldatakmarkanir nema í einstökum greinum þar sem slíkt er óumflýjanlegt, sé hornsteinn jafnréttis til náms. Á því verður að byggja og treysta á almenna opinbera háskóla, opna skóla án fjöldatakmarkana og skólagjalda. Það er forsenda jafnréttis til náms á háskólastigi. Það er því miður ekki þannig í mörgum löndum sem við þekkjum til að jafnrétti sé til náms. Jafnrétti til náms er t.d. ekki til staðar í Bandaríkjunum. Það er óravegur frá því. Við höfum brothætta og verðmæta hluti í höndunum þegar við fjöllum um þau mál er varða námslánalöggjöfina, útfærsluna þar, eða grundvallardeiluna um skólagjöld eða ekki skólagjöld. Þróunin er öll í eina átt eins og hér hefur verið bent á. Áráttan er til staðar og hún stjórnar ferðinni í sameiningu Tækniháskólans og Háskólans í Reykjavík. Þar á að taka grunnnám og nám sem verður hvergi annars staðar í boði, skella því inn í hlutafélag og heimila því hlutafélagi að taka upp há skólagjöld. Hvað er þá orðið um jafnrétti til náms í því tilviki? Þá er strax vegið að því, það er augljóst mál. Hér hefur rækilega komið fram í máli þingmanna á undan mér, t.d. hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur, Jóns Bjarnasonar og annarra sem um hafa rætt við þessa umræðu og fyrr, að við erum andvíg því að menn haldi út á þessa braut. Við munum ekki sætta okkur við það, verði sú óhæfa lögfest, að það standi þannig eftir. Það er fráleitt að vísa til þess eða reyna að skjóta sér á bak við það að stjórnendur þessara stofnana, í þeim miklu þrengingum sem þeir hafa búið við, vilji þessar gjaldtökur. Ég mótmæli því vegna þess að ef aðstæðurnar neyddu þá ekki til þess þá hef ég enga trú á að það sé skólastefna sem þessir ágætu skólamenn og stjórnendur vilja í reynd að sé við lýði hér í landinu. Því trúi ég a.m.k. ekki ótilneyddur. Það á því að henda þessu frumvarpi út í hafsauga. Ég vil að lokum, frú forseti, hrósa námsmönnum fyrir að hafa þó háð einarða baráttu gegn þessum gerningi og sýnt mikla samstöðu í þeirri baráttu. Það er vel. Það verður auðvitað dapurlegt ef hún, ásamt viðleitni okkar í stjórnarandstöðunni, dugar ekki til að koma vitinu fyrir hæstv. ríkisstjórn, hvorki stóra íhaldið né litla íhaldið. En það verður þá að bíða betri tíma að leiðrétta þau mistök.

Hæstv. forseti. Það hefur verið forvitnilegt að hlusta á ræður hv. þingmanna í dag og heyra á hvað þeir hafa haft fram að færa í þessu máli. Það er greinilegt að okkur greinir mjög á um þetta. Það er alveg ljóst að í mínum huga er þetta fyrst og fremst skráningargjald. Þetta er innritunargjald. Það er verið að greiða hér fyrir ákveðna þjónustu. Flokkarnir hafa í rauninni viðurkennt að þá leið sé hægt að fara með því að segja: „Jú, við skulum frekar hafa gjaldið óbreytt.“ Með því eru þeir auðvitað að segja að svona gjald eigi rétt á sér, svona skrásetningargjald eða innritunargjald eigi rétt á sér. Ég man ekki betur en að þegar hv. þm. Össur Skarphéðinsson var í meiri hluta á þingi árin 1991–1995 og ráðherra í einhver missiri þá hafi einmitt flokkur hans staðið að því að staðfesta þessi skráningargjöld. Síðan er allt í einu ekki hægt að viðurkenna tilvist þessara gjalda eins og þau eru í dag. Þau hafa ekkert breyst. Það er alveg ljóst í mínum huga þegar forsvarsmenn Háskóla Íslands komu á fund til mín og fóru m.a. fram á þessa hækkun að ekki yrði nein umframhækkun nema þeir gætu sýnt fram á að um raunverulega þjónustu væri að ræða í því sambandi. Þar fyrir utan er drjúgur hluti af þessari hækkun verðlagsuppbætur. Það er nú einu sinni þannig líka. Menn skulu því hafa þessar staðreyndir á hreinu. Menn hafa í verki, ýmsir þingmenn, viðurkennt tilurð og tilvist skráningargjaldanna. Þá verðum við bara að hafa það þannig að þau séu til. Þá það þýðir ekkert að hunsa þau. Þá er bara ósköp einfalt að fara yfir þá þjónustu sem háskólarnir hafa sýnt fram á að þeir veita, kostnaðarsama þjónustu sem er umfram kennslusamningana sem við höfum gert við alla ríkisháskólana. Auðvitað skilur maður stúdentana. Þetta var líka þannig þegar ég var í háskólanum. Auðvitað vill maður ekki hærri skráningargjöld eða innritunargjöld. Það liggur nú bara einu sinni í hlutarins eðli að stúdentar eru á móti hækkun slíkra gjalda. Þess vegna furðar það mig þegar hv. þingmenn eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson koma alveg af fjöllum og reyna að segja þetta vera skólagjöld. Skólagjaldaumræðuna tökum við og munum taka. Við munum óhrædd taka þá umræðu. Það hefur enginn verið hræddur við að taka þá umræðu. Þessar fáránlegu söguskýringar hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar eru svona álíka áreiðanlegar og stefnufesta hans eigin flokks, til að mynda í skattamálinu, sem vill ekki einu sinni kannast við eigin stefnu og eigin kosningayfirlýsingar í skattamálum sem lagðar voru fram fyrir kosningar. Þvílík er stefnufestan. Kannski hefur ekki verið nægilega mikið talað við símastrákinn. Það er ljóst að stuðningur ríkisins við háskólanám á undanförnum árum hefur aukist umtalsvert. Að sjálfsögðu er aldrei nóg að gert. Ég tek undir það. Það er aldrei nóg að gert þegar kemur að málefnum háskólanna. Það er hlutverk menntamálaráðherra hvers tíma að berjast fyrir auknu fjármagni inn í sinn málaflokk, ekki bara til þess að setja meiri pening í einhver verkefni heldur eru þetta ein verðugustu verkefni sem við stöndum frammi fyrir í nútímanum, þ.e. að byggja upp okkar menntakerfi sem við höfum staðið að með myndarbrag. Nemendum í háskólanámi hefur fjölgað um 54% frá árinu 2000. Slíkir hlutir gerast ekki af sjálfu sér. Auðvitað gerast þeir á grundvelli stefnu og það var markviss stefna í heiðri höfð þegar háskólum var fjölgað, tækifærum námsmanna til þess að velja sér nám var fjölgað og um leið varð það til þess að áhugi einstaklinganna jókst og við höfum ekki séð fleiri í háskólanámi á Íslandi en nú í dag. Árið 1995 voru fjárframlög ríkisins til háskólamála 0,5% af þjóðarframleiðslu. Árið 2001, eins og margir hafa sagt, voru þau 0,9%. Það er heldur ekki nóg. En það hefur ekkert land innan OECD-ríkjanna aukið hlutfall sitt jafnmikið til háskólamála og Ísland á þessu árabili, ekki heldur þau viðmiðunarlönd sem við viljum bera okkur saman við eins og Norðurlöndin og eins og aðrar þjóðir. Þær þjóðir hafa líka staðið frammi fyrir þessari gríðarlegu ásókn í háskólanám og það er gleðilegt. En hvernig hafa þær þjóðir ýmsar mætt þessari aukningu? Þær hafa mætt fjölgun nemenda með því að skera niður fjárframlög til háskólanna á hvern einstakling. Þannig hafa þau mætt því en ekki við. Sérstakt var að heyra hv. þingmenn hér fjalla um skólakerfið og vísa m.a. í PISA-rannsóknina. PISA-rannsóknin er nýkomin fram og varðar könnun á þekkingu og færni 15 ára nemenda í grunnskólum í lestri, stærðfræði og náttúruvísindum. Að þessu sinni var lögð áhersla á stærðfræði þar sem bakgrunnsupplýsingarnar eru fleiri. Það var í rauninni alveg undrunarefni að heyra hv. þingmenn, til að mynda Össur Skarphéðinsson, segja að grunnskólinn hefði setið eftir, að skólakerfið væri ekki nægilega gott. Ég vil undirstrika að við eigum alltaf að stefna að því að vera í forustu og að því hefur verið stefnt. Varðandi lestrarkunnáttuna og náttúruvísindin þá getum við ekki farið nægilega mikið í bakgrunninn þar. En við þurfum að gera betur. Við þurfum að gera mun betur og það er alveg ljóst. Við höfum hins vegar ekki lent í því sama og aðrar þjóðir, til að mynda Danmörk, þ.e. verið að húrra niður töfluna í PISA-rannsóknunum. Síðan loksins þegar við erum að ná árangri til að mynda í stærðfræði sem er lofsvert, þar sem stelpurnar okkar eru í fremstu röð, þá er það algjört undrunarefni að það má ekki lengur tala um góðan árangur stelpna í menntakerfinu. Íslendingar eru eina þjóðin af þessum 41 þar sem stúlkurnar skara fram úr og það á bara að sussa það niður. Það gera meira að segja foreldrar stúlkna hér inni. Það má ekki einu sinni ræða árangur stúlknanna heldur á að berja niður sjálfstraust þeirra með svartsýnistali og reyna að draga niður það sjálfstraust sem fyrir hendi er. 
             Að sjálfsögðu ætlum við að gera betur á því sviðinu og ég vildi aðeins fara inn á þetta því að hv. þingmenn voru að koma inn á þetta í sínum ræðum áðan og sjálfsagt og eðlilegt er að ræða það. Það er ekki nema sjálfsagt og eðlilegt að ræða það. Ég vil undirstrika að við erum nýbúin að samþykkja - það hefur verið hér til umræðu frumvarp um endurgreiðsluhlutfall LÍN. Það er enn eitt frumvarpið sem bendir til þess og sýnir svart á hvítu að ríkið er sífellt að auka framlög sín til háskólamála. Við aukum þar styrk ríkisins úr 48% í 53%. Svo segja menn að ekki sé verið að gera neitt til styrktar háskólasamfélaginu. Að sjálfsögðu er sífellt verið að því. Ég mótmæli því, hæstv. forseti, að hér sé um feluskólagjöld að ræða. Það er engan veginn þannig. Hér er um innritunargjöld, skráningargjöld að ræða sem hafa verið við lýði, m.a. á dögum ríkisstjórnar sem Alþýðuflokkurinn sat í, sem enginn vill kannast við í dag. Þegar menn viðurkenna slík gjöld þá ber einfaldlega að fara eftir því fyrirkomulagi og þeim ramma sem þau setja okkur. Skólagjaldaumræðuna getum við tekið síðar. Ég hef þegar lýst því yfir að ég tel ekki rétt að setja skólagjöld á grunnháskólanámið. Af hverju tel ég það ekki koma til greina? Það er af því að ég tel einfaldlega grunnháskólanámið vera orðið það eðlilegt framhald af skólagöngu einstaklingsins. Það er eðlilegt framhald af því námi sem einstaklingarnir taka sér fyrir hendur þegar þeir hafa klárað sitt nám í framhaldsskóla. Það er mín skoðun þó að til að mynda ýmsir háskólamenn - eins og m.a. kom fram á háskólafundi eða málfundi uppi í háskóla í gær þar sem menn voru með mjög ólíkar skoðanir, allt frá því að krefjast þess að háskólinn ætti að fá eina almenna skólagjaldaheimild og vera treyst fyrir því að fara með hana af hófsemd yfir í það að taka engin skólagjöld eða vera með mismunandi stefnu um hvort það eigi að vera skólagjöld í grunnháskólanámi eða framhaldsháskólanámi. Skoðanir innan háskólasamfélagsins eru því skiptar. Það er brýnt að við tökum umræðuna um skólagjöldin, ræðum kosti skólagjaldanna og galla. Það held ég tvímælalaust. Mér finnst fagnaðarefni að sjá að Samfylkingin þorir inn á þessar brautir þó að hún virki nú ekki mjög samstiga í því. Ekki virðast nú allir taka undir til að mynda orð varaformanns Samfylkingarinnar sem féllu í viðtali í Viðskiptablaðinu, voru höfð eftir henni í Viðskiptablaðinu þar sem sá varaformaður lýsir yfir ákveðnum skoðunum sínum á skólagjöldum. Mér hefur heyrst á hv. þingmönnum Samfylkingarinnar - menn eru að tala hér um litla og stóra. Ég get nefnt það bara stóra afturhaldið. Litla afturhaldið hefur aðrar skoðanir. Samfylkingin ...  Hæstv. forseti. Við erum að ræða um hækkun á skrásetningargjöldum. Það hafa verið færð rök fyrir því að þau beri að hækka. Háskólarnir hafa fært gild rök fyrir því. Hv. menntamálanefnd hefur líka staðfest að þær tölur og þau gögn sem hafa verið lögð fyrir nefndina sýna að þessi hækkun á rétt á sér. Engu að síður skilur maður þau mótmæli sem stúdentar hafa haft í frammi. Það liggur í hlutarins eðli, eins og ég gat um í upphafi máls míns, að þeir eiga að vera á móti slíkum hækkunum.

Frú forseti. Þessi ræða hæstv. menntamálaráðherra, sem er nú ein hin merkilegasta sem ég hef heyrt ráðherra flytja á þessu ári, skýrir allt. Hæstv. ráðherra er ánægð með stöðuna eins og hún er núna. Hún er ánægð með niðurstöður PISA-könnunarinnar. Hún er ánægð með stöðuna í háskólamálunum. Við getum bara dregið saman í eitt orð kjarnann í máli hæstv. ráðherra, en það er sorglegur kjarni: Metnaðarleysi. Hæstv. ráðherra kemur hingað og vandar um við okkur sem erum foreldrar dætra og spyr hvern fjandann við viljum upp á dekk eftir niðurstöðu PISA-könnunarinnar. Hvers eiga þá foreldrar drengja að gjalda? Ég spyr hæstv. ráðherra: Er það sérstakt fagnaðarefni að Íslendingar skuli hafa tapað getu í lestri t.d. í alþjóðlegum könnunum? Það finnst hæstv. ráðherra. Varðandi spurninguna til hennar um skólagjöldin þá liggur það bara fyrir að hún hefur enga stefnu um skólagjöld. Það á að ræða um það seinna. 

Hæstv. forseti. Það er hvimleitt þegar hv. þingmenn með mikla og langa þingreynslu leggja manni orð í munn. Það er nokkuð sem ég hefði haldið að menn hefðu átt að læra í gegnum árin. Ef við ræðum aðeins þessa annars ágætu PISA-könnun sem við eigum að læra af þá er að sjálfsögðu margt mjög athyglisvert í henni. Sumu má fagna. Annað sem við eigum að nota sem veganesti til þess að byggja enn frekar upp okkar skólakerfi þannig að við skorum hærra í næstu PISA-könnun. Svo einfalt er það. En mér finnst hvimleitt að heyra að ekki megi ræða þann kynjamun sem kemur fram í PISA-skýrslunni. Mér fannst hv. þingmaður vera að reyna að fara þá leiðina. En ég ætla ekki að leggja honum þau orð í munn. Að sjálfsögðu munu skólagjöldin verða rædd hér. Að sjálfsögðu munum við koma að því að ræða kosti skólagjaldanna og galla. Ég vona að það verði með mun málefnalegri hætti en hv. þingmenn hafa verið að mjálma hér fram að þessu.

Frú forseti. Bara orðbragð hæstv. ráðherra segir allt um það viðhorf og ástand sem bersýnilega ríkir hjá hæstv. ráðherra til málaflokksins sem henni er trúað fyrir. Ég talaði ekki um það að ekki mætti ræða þann kynjamun sem kom fram í PISA-könnuninni. Þvert á móti undraðist ég að hæstv. ráðherra skyldi lýsa yfir þessari miklu ánægju með niðurstöðu PISA-könnunarinnar einmitt vegna þess að kynjamunurinn er áhyggjuefni. Hann sýnir að eitthvað er að í þessum efnum. Frú forseti. Hér eru skrásetningargjöldin undir. Námsmenn eiga að greiða 45 þús. kr. í skrásetningargjöld. Þeir fá ekki lánað fyrir því. En ef hæstv. ráðherra gengi bara hreint til verks og segði að þetta væru skólagjöld, eins og þetta auðvitað er, þá mundu námsmenn fá lánað fyrir því. Þá mundi námsmannamassinn fá lán sem svaraði til þessara 140 millj. kr. og það skiptir máli. En námsmenn eru að gjalda fyrir það að ráðherrann er stefnulaus varðandi þennan mikilvæga þátt málaflokksins.

Hæstv. forseti. Örstutt um PISA. Að sjálfsögðu erum við farin að rannsaka það, sérstaklega þennan kynjamismun, hverjar ástæður hans eru. Og þó að maður sé ánægður með hlutina á að skoða þá og reyna að láta þá hjálpa okkur til að vísa veginn upp á við í töflunni sem mér finnst hv. þingmaður ekki bera mikinn metnað til þess að fara. Varðandi skrásetningargjöldin er alveg ljóst að það hefur ekkert breyst varðandi form skrásetningargjaldanna síðan hv. þingmaður var í ríkisstjórn með þeim flokki sem ég er í. Það er enginn munur. Þá var ekki talað um skólagjöld og nú er ekki talað um skólagjöld. 

Hæstv. forseti. Ég er með eina spurningu til hæstv. menntamálaráðherra sem ég óska eftir að hún svari í andsvari sínu. Hún lýtur að því að þegar rektorarnir þrír heimsóttu menntamálanefnd fyrir tveimur dögum kom í ljós að skilningur þeirra er sá að skrásetningargjöld að upphæð 45 þús. kr. á nemanda komi heil og óskipt til háskólanna. Þessu sjónarmiði sínu til staðfestingar benda þeir á upphafsmálsgrein í greinargerð hæstv. ráðherra með frumvarpinu sem er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Í forsendum frumvarps til fjárlaga fyrir árið 2005 eru kynnt áform um að hækka skrásetningargjöld í ríkisháskólum úr 32.500 kr. í 45.000 kr. Er það í samræmi við óskir ríkisháskólanna og við það miðað að fjárhæð skrásetningargjaldanna renni óskipt til þeirra. Ekki er gert ráð fyrir því í forsendum fjárlagafrumvarpsins að innheimta gjaldanna komi til frádráttar fjárveitingum til ríkisháskólanna á fjárlögum.“ Hvernig stendur á þessu í ljósi þess að nú sé ásetningurinn einungis sá að hækkun um 12.500 kr. á nemanda renni óskipt til skólanna?

Hæstv. forseti. Fram til þessa hafa 32.500 verið dregnar frá framlagi til háskólanna, fram til þessa hefur verið það fyrirkomulag. Það er nýbreytni í því að þessi viðbótarfjárhæð upp í 45.000, 12.500 kr. rennur óskipt til háskólanna. Það er nýbreytni, og það kemur glögglega í ljós þegar til að mynda fjárlagafrumvarpið er lesið að gert er ráð fyrir þeirri hækkun til háskólanna, að gert er ráð fyrir 12.500 kr. sem renna óskiptar til háskólanna. Mér finnst miður að gætt hafi misskilnings á milli rektoranna annars vegar og þess sem stendur í frumvarpinu. Það var alveg ljóst þegar við vorum á fundi saman, til að mynda ég og háskólayfirvöld Háskóla Íslands, að þetta var alla tíð skilningur minn og skilningur þeirra líka.

Það er ámælisvert að setningin skuli vera með þeim hætti sem hún er hér í upphafi athugasemdanna við lagafrumvarpið þegar skilningurinn er greinilega allur annar. Fyrir það ber að gagnrýna hæstv. ráðherra. Hæstv. forseti. Mér þykir miður að hæstv. ráðherra skuli hafa misst af ræðu minni fyrr í dag en hún segir í ræðu sinni - ég kom inn á ákveðna þætti sem hún var að ræða um í ræðu sinni - að fjárframlög hafi aukist umtalsvert til háskólanna, um 54% frá árinu 2000. Sannleikurinn er sá að fjármunir til háskólanna hafa ekki aukist í réttu hlutfalli við nemendafjölda þeirra. Þegar ákveðið var á háskólaráðsfundi 25. mars að fela rektor að taka málið upp við menntamálaráðherra, þ.e. þessi fjármál háskólanna, og fara þess eindregið á leit að hætt verði að draga skrásetningargjaldið frá fjárveitingu til háskólans á fjárlögum segist hann bara hafa haft upp úr krafsinu hækkun á skrásetningargjöldunum.

Hæstv. forseti. Bara örstutt, svo að það sé ljóst: Það hefur ekki tíðkast fram til þessa að skrásetningargjöldin renni óskipt til háskólanna, ekki króna. Fram til þessa hefur ekki króna runnið óskipt til háskólanna. Nú er nýbreytni. 12.500 kr. á nemanda renna til háskólanna. Það er breytingin sem hefur orðið og það var alveg ljóst að þetta sjónarmið var alltaf uppi af hálfu ráðuneytisins í öllum þeim samræðum sem við rektor til að mynda áttum.

Frú forseti. Skólagjöld eru það þrátt fyrir skrautbúninginn, um það held ég að flestir séu sammála eftir þessa umræðu. Hæstv. ráðherra hefur lýst því yfir að hún vilji hefja umræðu um skólagjöld en ég spyr hvort ekki hefði verið snjallara að taka þá umræðu áður en skólagjöldin eru innleidd og þá væru gjöldin lánshæf hjá Lánasjóði íslenskra námsmanna og ekki verið að skerða kjör námsmanna hreint og beint eins og hérna liggur fyrir. Því vildi ég spyrja hæstv. ráðherra: Mun hún beita sér fyrir því að lánað verði fyrir þessum skólagjöldum í ríkisháskólana eins og öðrum skólagjöldum? Skrásetningargjaldahugtakið, feluleikurinn, feluleikur hæstv. ráðherrans kemur í veg fyrir að lánað sé fyrir þessum skólagjöldum - mun hún beita sér fyrir því að lánað verði fyrir skólagjöldunum? Í öðru lagi, mun hún beita sér fyrir því að þeir fjármunir sem fram kom í máli rektoranna þriggja að vanti til að skólarnir geti haldið úti eðlilegum rekstri, 500–800 millj. að lágmarki, verði veittir til skólanna?

Hæstv. forseti. Það er greinilegt að það er sama hvað maður kemur oft upp, menn virðast ekki, og sér í lagi ekki hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson, átta sig á um hvað málið snýst. Hér er ekki um skólagjöld að ræða, hér er um skrásetningargjöld að ræða þannig að menn hafi það alveg á hreinu. Hér er ekki um neinn feluleik að ræða. Í fyrsta skipti er verið að draga fram kostnaðinn, og það er mjög sérstakt að menn hafi ekkert verið að ræða það, bakgrunninn, bakgrunnsupplýsingarnar á bak við skrásetningargjaldið. Í fyrsta skipti erum við að sýna svart á hvítu hver þjónustan er sem felst nákvæmlega í þessu gjaldi. Ég veit ekki hvað þarf að gera til þess að menn átti sig á þessu. Kannski þarf að hringja í símastrákinn til þess að þið skiljið þetta betur en ég veit ekki til hvaða ráða maður á að taka hér.

Virðulegi forseti. Lítið kom frá hæstv. ráðherra annað en skætingur í allar áttir. Ég spurði hana einnar einfaldrar spurningar: Mun hæstv. ráðherra beita sér fyrir því að lánað verði fyrir þessum skólagjöldum í ríkisháskólunum þremur líkt og skólagjöldum í aðra skóla og væntanlega skólagjöldum í væntanlegan sameinaðan háskóla Tækniháskólans og Háskólans í Reykjavík þar sem er verið að leggja af á vegum ríkisins nám í tæknifræðum og færa þangað einungis gegn gjaldi? Mun hæstv. ráðherra beita sér fyrir því að það verði lánað fyrir þessum skólagjöldum? Svo einföld var þessi spurning þó að hæstv. ráðherra kysi greinilega að heyra hana ekki og tala um allt annað. Ég spurði hana einnig annarrar einfaldrar spurningar sem hún getur svarað með jái eða neii. Mun hún beita sér fyrir því að ríkisháskólarnir þrír fái þá fjármuni sem upp á vantar þannig að þeir geti staðið undir rekstri sínum og þurfi ekki að beita fyrir sig botnlausum frávísunum í stórum stíl til að geta starfað eðlilega?

Hæstv. forseti. Síðan var það ein spurning í viðbót sem ég náði því miður ekki að svara í mínu fyrra andsvari en hún tengist umræðunni um skólagjöldin og hvort við ætlum að fara út í umræðu um kosti og galla skólagjalda. Mig minnir að sú spurning hafi líka komið upp í hinu fyrra andsvari. Að sjálfsögðu mun ég beita mér fyrir því. Sér í lagi eru þetta í rauninni afar spennandi tímar fram undan. Ef þeir hv. þingmenn sem hafa, a.m.k. í orði, mikinn áhuga á háskólamálum hafa verið á þeim fjölmörgu málþingum sem háskólarnir, í gær Háskóli Íslands og Félag prófessora í fyrradag, Kennaraháskóli Íslands, 

Forseti. Það er eilítill galli á ráðherranum hæstv. að hún svarar aldrei spurningum. Hins vegar er hún hvatorð, sem ég harma ekki, og nokkuð margorð. Til dæmis sagði hún áðan um íslenska námsmenn í ríkisháskólunum þremur að þeir væru í raun og veru eins konar krakkar sem væru með rell og það væri auðvitað skiljanlegt og eðlilegt og fylgdi þeim aldri en foreldrarnir hins vegar, hin mikla menntamóðir, yrðu auðvitað að taka fram fyrir hendurnar á þeim. Úr því að þetta er afstaða hæstv. menntamálaráðherra til stúdenta í Háskóla Íslands, Kennaraháskóla Íslands og Háskóla Akureyrar er rétt að hún gefi þeim líka móðurlegar ráðleggingar. Nú þurfa þeir að reiða fram aukalega 12.500 kr., samtals eru það 100 + 24 + 16 millj. kr. - hvaðan eiga stúdentarnir að taka þessa nýju peninga til að borga hæstv. menntamálaráðherra skattinn?

Hæstv. forseti. Það er rétt sem kom fram í máli hv. þm. Marðar Árnasonar að það er um 12.500 kr. að ræða sem bætast við. Það er ekki lánað fyrir þessari viðbótarupphæð sem er m.a. verðlagsuppbætur auk aukinnar þjónustu sem háskólarnir geta sýnt fram á. Við vitum alveg öll hér, og það er margoft búið að koma fram, að fyrir þessari upphæð - af því að þetta er skrásetningargjald, innritunargjald sem er ekki lánað fyrir - er ekki hefð að sé lánað fyrir og er ekki ætlunin eins og staðan er í dag að lána fyrir.

Forseti. Grunnframfærsla er metin 79.500 kr. á mánuði hjá Lánasjóði íslenskra námsmanna fyrir einstakling í leiguhúsnæði. Fyrsta mánuðinn þarf einstaklingurinn nú að taka 45 þús. kr. til þess að borga hæstv. menntamálaráðherra skattinn. Ég spyr ósköp einfaldlega: Hvaðan vill menntamálaráðherra, sem kemur hér af miklu „átoríteti“ fram við stúdenta í landinu, að þeir taki hann? Vill hún að þeir finni þetta fé á götunni? Vill hún að þeir taki þetta af húspeningunum sínum? Vill hún að þeir betli? Vill hún að þeir fari til foreldra sinna eða hvað vill hún að þeir geri til þess að fá þennan 12.500-kall? Ekki einu sinni, heldur eins langt fram og séð verður að hæstv. menntamálaráðherra sitji að völdum og hennar flokkur hér í landinu. Það eru að vísu ekki nema tvö eða þrjú ár þannig að það er þó a.m.k. happ í skógi.

Herra forseti. Ég ætla hér í stuttu máli að gera grein fyrir afstöðu minni til þessara þriggja mála sem eru til umræðu nú um hækkun á skráningargjöldum við þrjá háskóla í eigu ríkisins. Þetta mál er ekki nýtt af nálinni og hefur verið svo lengi í þingsölum sem ég hef setið hér. Ég minnist þess fyrst árið 1993 að hér voru harðar deilur um það mál eins og hér voru rifjaðar upp fyrr í umræðunni, á milli þáverandi stjórnarflokka, Sjálfstæðisflokks og Alþýðuflokks. Þær deilur voru reyndar það harðar að málið var strand um tíma vegna þess að það komst ekki í gegnum þingflokk Alþýðuflokksins. Fjarverandi var einn ráðherra Alþýðuflokksins og hafði varamann sem breytti stöðunni innan þingflokksins þannig að málið var stopp um tíma þar til hlutföllin höfðu breyst aftur, ráðherra tekið sæti á þingi og varamaðurinn horfinn aftur til síns heima. Það nefni ég nú bara til marks um að málið hefur alla tíð verið mjög umdeilt og breytingin sem er gerð á þeim tíma var auðvitað sú að breyta dálítið um eðli á því gjaldi sem menn höfðu lengi innheimt og lengi hafði verið við lýði og kallað var innritunargjald eða skrásetningargjald. Þarna voru menn að gera gat, stækka rifuna sem hafði verið, hækka gjaldið meira en nam eðlilegum verðlagsbreytingum og láta gjaldið standa undir stærri kostnaði og öðrum þáttum en áður hafði verið. Önnur rimma var um málið árið 2001 og þá voru líka töluverð átök um það milli þáverandi og núverandi stjórnarflokka. Ég kom að málinu á þeim tíma og stóð að þeirri niðurstöðu sem þá varð. Þá varð hækkunin minni en áform voru um og dregið var úr tölunni og hún lækkuð niður í það sem menn þekkja, 32.500, með þeirri formúleringu að ekki væri verið að stækka rifuna enn frekar í átt til skólagjalda og menn gátu reiknað út að hækkunin var innan verðlagsbreytinga frá fyrri tíð. Ég ætla því ekki að standa gegn þeim frumvörpum sem eru hér vegna þess að ég hef átt aðild að málinu og tekið þátt í málamiðlunum um það og ætla að standa við þær af minni hálfu, er tilbúinn að standa að þessu máli að svo miklu leyti sem það er í samræmi við þá niðurstöðu sem varð árið 2001. Hins vegar er það svo núna að hækkunin er meiri en nemur verðlagsbreytingum frá 2001. Þess vegna ætla ég ekki að standa að henni vegna þess að hækkunin gerir það að verkum að hún sýnir inn í þann heim, inn í þá vegferð sem menn eru í raun og veru að fara, vitandi eða óafvitandi. Menn eru stöðugt að stækka rifuna á þeirri vörn sem menn hafa dregið utan um ríkisháskólana og reynt að verja þá fyrir því að tekin verði upp almenn skólagjöld. Með því að hækka gjaldið nú töluvert meira en sem nemur verðlagsbreytingum er verið að víkka þetta gat og færa í raun fleiri kostnaðarliði undir það gjald og ég ætla ekki að standa að því svo það liggi alveg ljóst fyrir. Ég er ekki tilbúinn til að ganga lengra á þeirri vegferð, að taka upp almenn skólagjöld í háskólum á Íslandi eftir þeirri vegferð. Menn eiga þá, eins og hæstv. menntamálaráðherra sagði réttilega áðan, að taka umræðuna um skólagjöld undir réttum og eðlilegum formerkjum en ekki þeim að menn séu að hækka skráningargjöld eða innritunargjöld reglulega langt umfram verðlagsbreytingar og stækka þann hlut sem þær tekjur standa undir af rekstrarkostnaði skólanna og ekki með því að leggja niður ríkisháskóla og breyta þeim í einkaháskóla og taka upp skólagjald að námi með þeim hætti því að það er líka skólagjaldavæðing í menntakerfinu. Þess vegna stend ég heldur ekki að frumvarpinu um afnám laga um Tækniháskóla Íslands.  Ég vil, virðulegi forseti, í raun bara vara við því að menn reki áfram menntapólitík á Íslandi og umræðu um menntamál á þessum forsendum því við erum í raun að takast á við það að hve miklu leyti eða hvort við ætlum að taka upp skólagjöld í grunnnámi í háskólum á Íslandi. Umræðan snýst um það og ekkert annað hvort sem við erum að tala um þetta þingmál eða afnám laga um Tækniháskóla Íslands. Því eigum við að taka þá umræðu á réttum forsendum og fara í gegnum það mál. Ég er andvígur því að taka upp skólagjöld, ég segi það bara alveg eins og er, en það þýðir ekki endilega að menn geti ekki farið í umræðuna vegna þess að fyrirframniðurstaða sé gefin. Ég áskil mér allan rétt til þess í umræðu um málið að hafa aðra skoðun að lokum en ég hef í dag. En mér finnst menn ekki geta breytt stefnunni hægt og bítandi án þess beinlínis að takast á við hina pólitísku umræðu sem felst í raun í málinu. Það hljóta allir að átta sig á því að það er gjörólíkt að takast á við umræðu um skólagjöld í umhverfi þar sem stærstur hluti nemenda er í skólum sem ekki taka skólagjöld eða aðstæður þar sem t.d. meiri hluti nemenda er kominn í háskóla þar sem tekin eru skólagjöld. Það gefur augaleið að þeir sem tala fyrir skólagjöldum geta gert sér miklu betri vonir um að niðurstaðan úr þeirri pólitísku umræðu verði þeim að skapi þegar búið er að breyta svo og svo stórum hluta af háskólamenntuninni yfir í menntun sem skólagjöld eru tekin fyrir. Mér finnst því ekki eðlilegt að fara þannig í hlutina, virðulegi forseti, eins og menn eru að gera hér. Þess vegna stend ég ekki að því, ég stend ekki að þessari vegferð. Hún er ekki í samræmi við skoðanir mínar, hún er ekki í samræmi við skoðanir míns flokks eða samþykktir míns flokks og þess vegna finnst mér ekki eðlilegt að dragast áfram stig af stigi á vegferð eins og verið er að tosa menn áfram hér. Það er augljóst mál að það er heilmikið til í þeim rökum sem hér hafa komið fram að eftir tvö ár hækki þetta gjald upp í 80 eða 90 þúsund. Hvenær ætla menn þá að stíga næsta skref sem verður væntanlega að gera það lánshæft? Þau rök hafa komið fram að það skipti máli hvernig tekjunum yrði varið sem kæmu inn af þessum gjöldum og að fram til þessa hefði það verið þannig að tekjur af skólagjöldum sem rynnu til skólanna væru dregnar frá öðrum fjárveitingum til skólanna, frá hlut ríkisins. Mér finnst það í raun ekki skipta miklu máli nema kannski því að eðli gjaldsins er ekki alveg það sama. Ef það er svo að tekjur af innritunargjöldum eru dregnar frá framlögum ríkisins virka innritunargjöldin í raun og veru nákvæmlega eins og skattur, þá eru þau bara eins og hvert annað skattfé til ríkissjóðs. Ef tekjurnar renna hins vegar til skólanna til viðbótar við framlög ríkisins þannig að ríkisframlagið er ekkert lækkað þrátt fyrir að skólinn hafi auknar tekjur af gjöldunum þá eru þetta í raun og veru bara skólagjöld og í mínum huga er það hið sama, ég geri ekki greinarmun á því. Þetta er í raun og veru það sama fyrir þann sem greiðir, fyrir nemandann, þetta eru gjöld og hluti hans af því að kosta það nám sem hann stundar og því er afstaða mín sú sama til þess hvort um er að ræða skattheimtu eða skólagjöld í þessum skilningi þannig að þau rök duga ekki til að breyta afstöðu minni í málinu, virðulegi forseti. Ég held að ég hafi ekki fleiri orð um þetta, ég held að ég hafi komið því skýrt á framfæri hver afstaða mín er í þessum málum og vil bara leggja áherslu á það að menn ræði skólagjaldaumræðuna á réttum forsendum. Hún er ekki í samræmi við skoðanir mínar, hún er ekki í samræmi við samþykktir flokksins og hún er heldur ekki í stjórnarsáttmálanum. Ég hef því ekki skuldbundið mig til að standa að því að taka upp skólagjöld með beinum eða óbeinum hætti þannig að ég legg auðvitað áherslu á að þingmenn eigi ekki að láta handjárna sig umfram það sem þeir undirgangast sjálfir af fúsum og frjálsum vilja. Ég hef gengist undir stjórnarsáttmálann og stend við það sem í honum er en þetta er ekki að finna í honum og ég hef engar yfirlýsingar eða skuldbindingar gefið um stuðning við að taka upp skólagjöld. Mér finnst út af fyrir sig mikils um vert að spila í liði en er ekki betra að spila í því liði sem stendur að þeim samþykktum sem maður starfar eftir fremur en að starfa með einhverju öðru liði?

Frú forseti. Það hefur verið fróðlegt að kynnast viðhorfum hæstv. menntamálaráðherra til skólagjalda. Satt að segja er ég ekki miklu nær um stefnu hæstv. ríkisstjórnar í því efni. Ég ætla hins vegar hvorki að fjölyrða um það né fortíðina í þessum málum. Það er nú samt gaman að rifja það upp fyrir hæstv. ráðherra og ýmsum þeim sem hlustuðu á ræðu hennar áðan þar sem hún rakti forsögu málsins að 1993 gengu tveir nýir ráðherrar inn í ríkisstjórn Íslands og sá sem hér talar var annar þeirra. Afstaða mín til skólagjalda hafði þá legið alveg ljós fyrir. Þegar frumvarp til fjárlaga kom fram um haustið var gert ráð fyrir nákvæmlega þessari upphæð, 140 milljónum, í þessi gjöld. Ég benti eðlilega á að þessi afstaða mín hefði legið fyrir og ég gæti ekki samþykkt þetta. Mínir eigin flokksbræður voru ekkert hrifnir af því en hæstv. menntamálaráðherra getur hins vegar spurt formann síns flokks hverjar urðu lyktir málsins. Eins og a.m.k. sumir muna eftir sagði þáverandi hæstv. forsætisráðherra að það lægi alveg ljóst fyrir hver hefði verið afstaða þessa manns sem var að stíga inn í ríkisstjórn sem umhverfisráðherra og þar af leiðandi væri ekki hægt fyrir ríkisstjórnina, sem gekk að því vitandi vits hvaða afstöðu hann hafði í málinu, að leggja málið fram. Og þær 140 milljónir í kreppunni miðri skiptu töluverðu máli en þær voru ekki innheimtar með þessum hætti, bara svo það liggi ljóst fyrir. Tilefni mitt til þess að koma hingað upp er mjög einfalt. Hæstv. ráðherra fékk spurningu fyrr í dag frá tveimur eða þremur þingmönnum Samfylkingarinnar og stjórnarandstöðunnar sem laut að því með hvaða hætti ætti að fara með skrásetningargjöldin. Spurningin var efnislega svona: Ætlar hæstv. ráðherra að beita sér fyrir því að lánasjóðurinn muni í framtíðinni lána fyrir þessum skrásetningargjöldum? Ég vil ítreka það við hæstv. ráðherra að hún skuldar okkur svar við þessari spurningu. Ég vil þess vegna spyrja hæstv. ráðherra að þessu og ætla ekki að halda lengri ræðu í dag um þetta: Mun hæstv. ráðherra gera þetta? Hyggst hún beita sér fyrir því sanngirnismáli að skrásetningargjöldin verði metin til láns?

Hæstv. forseti. Mér þótti vænt um að heyra hv. þm. Össur Skarphéðinsson segja frá því sem gerðist hér á síðasta áratugnum, það er alltaf gaman og fróðlegt að hlusta á reyndari menn, aðeins eldri, örlítið eldri. En engu að síður, hæstv. forseti, fannst mér líka gott að heyra að hann nefndi skrásetningargjöldin því nafni sem þau heita, þ.e. skrásetningargjöld, og það er einmitt það sem málið snýst um. Við höfum ákveðið form um setningargjöldin sem er búið að vera við lýði nokkuð lengi. Það form hefur ekkert breyst. Meðan við búum við það form og það fyrirkomulag mun ég ekki beita mér fyrir því að þau verði lánshæf hjá LÍN eins og fyrirkomulagið er í dag en, hæstv. forseti, ég held að það sé búið að koma nógu oft fram. Mér finnst gott að heyra að hv. þingmenn, sérstaklega þingmenn Samfylkingarinnar, eru tilbúnir til þess að taka umræðu um kosti og galla skólagjalda og ég vil frekar leyfa mér að við reynum fyrst að vinna markvisst að því að draga fram með góðu og hæfu fólki, mætu fólki sem kemur úr háskólunum, efnislega kosti og galla skólagjalda, þannig að við fáum vísustu menn landsins til að koma að því borði með okkur til þess að hjálpa okkur í þeirri stefnumótun sem fram undan er hvað varðar allt háskólastigið og þar á meðal tengjast skólagjöldin inn í þá umræðu.

Frú forseti. Það skiptir engu máli fyrir stúdentinn hvort þetta heitir skrásetningargjald eða skólagjald, þegar upphæðin er orðin svo há er hún farin að bíta. 45 þús. kr. er töluvert mikið fyrir unga manneskju í háskóla. Þess vegna finnst mér að þegar hæstv. ráðherra hefur beitt sér fyrir því og haft frumkvæði að því að hækka gjaldið svona mikið, hvaða nafni sem við kjósum að kalla það, töluvert umfram verðlagsbreytingar beri henni skylda sem menntamálaráðherra, sem á líka að vaka yfir velferð þeirra sem eru manneskjur í háskólum, að beita sér fyrir því að fyrir þessu tiltölulega háa gjaldi verði líka lánað. Mér finnst það ákaflega mikið skæklatog þegar hæstv. ráðherra segir að af því að það er tiltekið form á gjaldinu muni hún ekki beita sér fyrir því, mér finnst það ekki gott svar og mér finnst mjög slæmt að heyra hæstv. ráðherra lýsa því alveg blákalt yfir að hún muni ekki beita sér fyrir því að það sem hún kallar skrásetningargjöld verði lánshæf. Verst þykir mér þó og á erfiðast með að skilja hið rökræna samhengi þegar hún segir að það sé vegna þess að á upphæðinni sé tiltekið form. Það finnst mér engu máli skipta. Hún getur haldið áfram með nákvæmlega sömu rökum og hún gerði núna að hækka gjaldið og hún getur haldið áfram að kalla það skrásetningargjald en hún ætlar samt sem áður ekki að beita sér fyrir því að það verði lánshæft. Ég skil ekki þessi rök og mér finnst þau slæm og þau eru hvorki í hennar þágu né þeirra sem stunda nám við Háskóla Íslands.

Hæstv. forseti. Já, lífið er nú einu sinni þannig að maður þarf að gera margt sem er ekki í manns eigin þágu. Þannig er það og oft ganga stjórnmálin út á einmitt þessa hluti. Ég held að við verðum að reyna að stíga aðeins út úr því fari sem við erum búin að vera í varðandi málið sem hv. þingmaður kom inn á. Við erum með ákveðið fyrirkomulag í gangi. Við erum með kennslusamning við Háskóla Íslands, svo við tökum hann sem dæmi. Við erum með rannsóknarsamning við Háskóla Íslands og algjörlega skilgreindir þættir sem falla innan ramma þess samnings. Síðan eru önnur tilvik sem leiða til útgjalda fyrir Háskóla Íslands og þeir þættir eru ekki í þeim samningi. Þá þætti höfum við viðurkennt með ákveðnu formi sem heitir skrásetningargjald, innritunargjald, þannig hafa menn viðurkennt kerfið. Við búum við þetta kerfi í dag og eftir því verðum við að vinna. Þess vegna segi ég að ef við tökum upp - og við munum gera það - háskólamálin í stærra samhengi, m.a. með umræðu um skólagjöld verður að sjálfsögðu allt kerfið endurskoðað. En meðan fyrirkomulagið er þannig að við erum með kennslusamning, rannsóknarsamning og ákveðna skilgreinda þætti sem báðir aðilar hafa samþykkt sem falla undir rannsóknarsamningana eru líka fyrir utan þá samninga ákveðnir þættir og ákveðin tilvik sem háskólinn leggur út fyrir og þarf að standa undir sem þjónustustofnun við nemendur. Þannig er málið. Við verðum einfaldlega að horfast í augu við það að háskólarnir standa frammi fyrir ákveðnum útgjöldum og að sjálfsögðu er óeðlilegt að þeir taki þá fjármuni af kennslu- eða rannsóknarsamningum.

Hæstv. forseti. Ég verð að segja að ég harma ekkert sérstaklega þó hæstv. menntamálaráðherra undanskilji mig og okkur hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs þegar hún fagnar því að þingmenn annars stjórnarandstöðuflokks, Samfylkingarinnar, séu tilbúnir til að ræða alvarlega og á alvarlegum nótum skólagjöld, skrásetningargjöld og innritunargjöld í opinbera háskóla því Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur lýst því yfir að við erum algerlega andsnúin því og sjáum engin rök fyrir því að réttlætanlegt sé að leggja skólagjöld á stúdenta í opinberu háskólunum. Ég veit að hæstv. menntamálaráðherra hafði ekki tök á því að hlýða á fyrri ræðu mína við 3. umr. og því langar mig til þess að hún fái nasasjón af því sem sú ræða gekk út á og að sá kjarni komist til skila núna. Þannig var að starfsmaður hennar úr menntamálaráðaneytinu, Gísli Þór Magnússon, kom á fund menntamálanefndar í morgun. Lýsing hans á veruleika hinna opinberu háskóla var afar dapurleg. Hann lýsir því þannig að þeir komi til með að halda sig innan ramma fjárlaga jafnvel þó að fyrir liggi yfirlýsingar rektoranna um að það vanti í tilfelli Háskóla Íslands 300–400 millj. upp á að endar nái saman á næsta ári, í tilfelli Háskólans á Akureyri 100 millj. og í tilfelli Kennaraháskóla Íslands hafa þeir farið þá leið að halda sig innan fjárlagarammans með því að vísa þúsund umsækjendum frá skólanum. Síðan beita stjórnendur háskólanna, að sögn gísla Þór Magnússonar, öllum tiltækum ráðum til þess að láta enda ná saman. Hvernig gera þeir það? Jú, með því að skera niður í einstökum deildum. Þannig eru deildarforsetar knúnir til að gefa út yfirlýsingar á borð við þá sem við lásum í morgun við upphaf umræðunnar og var samþykkt á deildarfundi lagadeildar þann 19. febrúar 2004 og lýsir á afar átakanlegan hátt því ástandi sem er í deildinni. Sama má segja um þau orð sem ég vitnaði til í grein Önnu Agnarsdóttur sem birtist í Morgunblaðinu 24. mars 2003. Þar er afar dapurleg lýsing þessa fyrrverandi deildarforseta heimspekideildar á ástandinu í heimspekideild. Og af því að ég átti inni eina yfirlýsingu í viðbót sem ég las ekki í fyrri ræðu minni langar mig til að leyfa hæstv. menntamálaráðherra og öðrum hv. þingmönnum sem hér eru að heyra hvernig deildarforseti raunvísindadeildar Háskóla Íslands, Hörður Filippusson, lýsir ástandinu í sinni deild þann 20. mars árið 2003 í bréfi sem hann afhenti þingmönnum sem áttu fund með háskólafólki vegna fjárhagsvanda háskólans. Í yfirlýsingu deildarforseta raunvísindadeildar segir, með leyfi forseta: „Deildarfundur í raunvísindadeild Háskóla Íslands, haldinn 19. mars 2003, bendir á að fjárveitingar til deildarinnar eru orðnar svo lágar að ekki er lengur unnt að halda uppi kennslu í greinum deildarinnar með viðunandi hætti og í samræmi við það sem gerist í sambærilegum deildum í nágrannalöndunum. Meginástæða þessarar erfiðu fjárhagsstöðu er að fjárveitingar til Háskóla Íslands hafa ekki tekið mið af þeim launakjörum sem fjármálaráðherra hefur samið um við Félag háskólakennara og sem kjaranefnd hefur ákveðið prófessorum. Fundurinn beinir þeirri eindregnu áskorun til stjórnvalda að fjárveitingar til háskólans verði hækkaðar þannig að unnt verði að halda uppi kennslu í samræmi við alþjóðlegar kröfur.“ Á þeim fundi sem ég vitnaði til var Hörður Filippusson spurður að því hvað deildin gerði ef hún fengi ekki aukafjárveitingarnar, sem ekkert útlit var fyrir. Honum varð að orði: Ja, það er þá bara sjálfhætt, það má þá allt eins leggja niður deildina. Við höfum vitnað til þriggja deilda, raunvísindadeildar, heimspekideildar og lagadeildar við Háskóla Íslands sem hafa allar verið í mikilli úlfakreppu vegna fjárhagserfiðleika undanfarin ár og eina lausnin sem kemur frá hæstv. menntamálaráðherra og ríkisstjórninni er þessi: Skráningargjöld eru hækkuð og einungis hluti þeirra fær að renna óskiptur til háskólanna. Það er enginn vilji, það er enginn metnaður hjá núverandi ríkisstjórn til að standa af alvöru vel á bak við opinberu háskólana, það er bara þannig. Það er ekki búið að leiðrétta launastikuna, fjárveitingar hafa ekki haldið í við fjölgun nemenda og deildirnar eru að deyja innan frá eins og kemur í ljós í þeim yfirlýsingum sem hafa verið lesnar upp. Hæstv. forseti. Það liggur fyrir að hækka eigi skráningargjöldin um 40%. Þar með hafa skrásetningargjöld í háskólunum hækkað um 80% síðan árið 2000. Þetta er auðvitað út úr öllu korti, þetta er ekki innan neinna eðlilegra marka þegar verðlagsvísitalan er skoðuð. Ég verð að spyrja hæstv. menntamálaráðherra hvernig hún rökstyður hækkunina. Árið 1991 eru gjöldin 7.700 kr., 1995 eru þau 24.000 kr., 1999 32.500 kr., 2005 eiga þau að verða 45.000 kr. Þetta er ekki eðlileg verðlagshækkun, það er alveg ljóst. Hæstv. forseti. Ég vil að lokum segja þetta: Mér er mjög þungt að vera við umræðuna sem ég skynja að stjórnarandstöðuþingmenn hafa ekki nein áhrif á. Greinilegt er að stjórnarflokkarnir ætla að lemja þetta í gegn með meirihlutavaldi sínu. Mér finnst stúdentum sýnd mikil óvirðing með málinu hvernig allt er í pottinn búið og hinum opinberu háskólum virkilega sýnd ákveðin lítilsvirðing frá þeim aðilum sem ættu að standa vörð um hagsmuni þessara miklu mennta- og menningarstofnana.

Hæstv. forseti. Það er rétt sem fram kom í máli hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur áðan að hækkunin sem um ræðir er ekki einungis verðlagsuppbætur heldur er einfaldlega um aukna þjónustu að ræða af hálfu háskólanna. Ég held að háskólarnir hafi rökstutt hækkunina og þá þjónustu sem býr að baki mætavel. Það sem er mikilvægt í þessu líka og hefur kannski ekki komið fram að menn telja eðlilegt að nemendur skynji muninn á annars vegar þjónustunni og hins vegar kennslunni. Þess vegna höfum við byggt upp það fyrirkomulag sem ég lýsti áðan varðandi kennslusamningana, rannsóknarsamningana og skráningargjöldin. Auðvitað hefur átt sér stað jákvæð þróun í háskólamálum á undanförnum árum. Það hefur orðið aukning, bæði fjölgun nemenda og aukning fjármagns. Við sjáum það líka á tölunum frá OECD og fleiri stöðum. En það er aldrei nóg að gert, ég hef margítrekað það og að sjálfsögðu er það hlutverk menntamálaráðherra með stuðningi þingsins að fá aukið fjármagn í skólana og í allt skólakerfið því við erum að byggja upp til framtíðar. Þetta þekkjum við öll og vitum öll. Ég vil líka geta þess að skömmu eftir að ég tók við starfi sem menntamálaráðherra ákvað ég í samráði og samvinnu við Háskóla Íslands og rektor Háskóla Íslands að biðja Ríkisendurskoðun um stjórnsýslu- og fjárhagsúttekt á fjármálum háskólans. Það hefur aldrei verið gert með þeim hætti sem við fórum fram á við Ríkisendurskoðun. Að sjálfsögðu vonast ég til þess að sú úttekt sem og úttekt sem gerð var á vísindum og rannsóknum innan háskólans muni verða ákveðnir vegvísar fyrir næstu ár og sér í lagi hvernig hægt er að hlúa betur að þeim deildum sem þurfa á aðhlynningu að halda og hv. þingmaður kom inn á.

Hæstv. forseti. Ég get fagnað því með hæstv. ráðherra að það skuli vera yfirstandandi stjórnsýsluúttekt á Háskóla Íslands og verður forvitnilegt að fylgjast með því hvað kemur út úr henni. Það þarf samt sem áður ekki stjórnsýsluúttekt frá Ríkisendurskoðun til þess að sjá hvernig Háskóli Íslands er staddur fjárhagslega. Það er nóg að hlusta á þær raddir sem ég hef vitnað til í ræðum mínum í dag og nú síðast rétt áðan í orð forseta raunvísindadeildar Háskóla Íslands. Ég sé því ekki að stjórnsýsluúttektin sé alfa og omega í því máli að sjá hvernig háskólinn er staddur fjárhagslega. Hæstv. menntamálaráðherra klifar á því að fjárveitingar til háskólastigsins hafi verið hækkaðar. Það er alveg rétt, enginn í þessum sal hefur borið á móti því en þær hækkanir hafa ekki komið í hlut opinberu háskólanna til jafns við aðra háskóla í landinu, það er bara þannig. Opinberu háskólarnir hafa því ekki notið þess velvilja sem mér fyndist eðlilegt að þeir nytu af hálfu stjórnvaldanna. Í lok andsvars míns vil ég ítreka það sem ég sagði við 2. umr. málsins, ég vil vitna til orða hæstv. fyrrv. menntamálaráðherra Sjálfstæðisflokksins, Ólafs G. Einarssonar, sem sagði aðspurður um skoðun sína á innheimtu þjónustugjaldanna á Alþingi 11. september 1992 að kjarni málsins væri sá að þjónustugjöldin væru lögð á til þess að mæta skertum framlögum ríkisins þannig að sem minnst þyrfti að draga úr þjónustu. Nákvæmlega sama er upp á teningnum í dag. Skráningargjöld eru hækkuð til að mæta skertum fjárframlögum ríkisins til háskólanna.

Hæstv. forseti. Það er ekki rétt sem fram kom í máli hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur að opinberu háskólarnir hafi setið eftir. Það er engan veginn þannig og það sjá allir og ég hef margoft farið yfir það í tölum hvernig fjármagn hefur þróast og farið yfir til opinberu háskólanna í þessum sama ræðustól. Það er sama hvort um er að ræða Kennaraháskólann, rannsóknarframlögin sem hafa farið til að mynda þangað, Háskóla Íslands eða Listaháskólann. Þó að Listaháskólinn sé sjálfseignarstofnun er hann að mínu mati engu að síður undir hatti ríkisins, a.m.k. að nokkru leyti. Það er því rangt sem fram hefur komið að það hafi ekki fylgt fjárframlögum. En hvernig er þetta erlendis, í þeim löndum sem við miðum okkur við, eins og til að mynda á Norðurlöndunum? Þar er ekki ákveðið eftir á hvert fjármagnið til háskólanna skuli vera. Það er ákveðið fyrir fram og settur ákveðinn rammi sem háskólarnir búa síðan við. Sá rammi er ekki ákveðinn út frá hugsanlegum fjölda nemenda sem komi til með að sækja um heldur er ákveðin fjárhæð veitt til háskólanna og eftir þeim ramma verða háskólarnir að starfa. Þetta er algild regla um allan heim. Það er ekki þannig að hið opinbera komi að eftir á og rétti af hallann. Þannig höfum við hins vegar gert það hér. Við höfum reynt að mæta þörfum háskólanna, sérstaklega opinberu háskólanna, eftir besta megni. Mér virðist mikil gróska í háskólasamfélaginu. Við höfum rætt um að tækifæri nemenda hafa aldrei verið fleiri, gróskan aldrei verið meiri og að sjálfsögðu verður verkefni okkar áfram að viðhalda þeirri fjölgun en umfram allt að gæta þess að hlúa að starfinu innan háskólanna. Þá á ég fyrst og fremst við gæði námsins. Það eru stóru verkefnin sem blasa við okkur á næstu missirum, að tryggja 

Hæstv. forseti. Í lok umræðunnar langar mig að segja að það er eðlilegt að þeirra spurninga sé spurt sem varpað hefur verið fram við þessa umræðu. Það er nauðsynlegt að við ræðum í þessum sal hvers konar menntastefnu við viljum hafa og hvernig við viljum forgangsraða í þeim efnum. Hvað viljum við styrkja og hvað viljum við efla? Hvað viljum við skera niður? Hvernig teljum við að þeir fjármunir sem fara í gegnum ríkissjóð til opinberu háskólanna nýtist sem best? Alla þessa hluti verðum við að ræða. Ég hef sagt það í þessum stól og segi það aftur: Ég tel það vitlausa forgangsröðun hjá ríkisstjórn Íslands að leggja slíka áherslu á svo gífurlega hækkun skólagjaldanna, sem kölluð eru skrásetningargjöld. Ég tel að við eigum að forgangsraða á allt öðrum nótum. Ég lýsi mig andvíga þeirri stefnu sem birtist í þeim frumvörpum sem umræðunni er að ljúka um og afgreidd verða til síðustu atkvæðagreiðslu.

Forseti. Ég hef fullan skilning á því að hæstv. menntamálaráðherra þurfi að fara núna. Mér skilst að hún hafi erindum að sinna og verður hún ekki gagnrýnd fyrir það. Það breytir því ekki að ég tel að hæstv. menntamálaráðherra hefði átt að vera við alla umræðuna frá því í morgun. Um er að ræða mikilvægt mál í málaflokki hennar og þótt það sé að forminu þannig að við 2. og 3. umr. standi framsögumenn nefndanna fyrir svörum þá hefur þessi umræða ekki haft réttan hljómbotn þar sem hæstv. menntamálaráðherra vantaði. Umræðan tók kipp þegar hæstv. menntamálaráðherra mætti en bar þó nokkurn keim þess að ráðherrann hefði ekki hlýtt á ræður þeirra sem áður höfðu talað. Menntamálaráðherra kom þó af hálfu ríkisstjórnarinnar með nýja hluti fyrir utan fráneyga sýn um allt menntakerfið og hinn mikla bata þess undanfarin ár sem við fengum að heyra um í 25. skiptið eða svo á tiltölulega skömmum tíma, nokkrum vikum. Menntamálaráðherra svarar yfirleitt með þeirri ræðu. En þegar menntamálaráðherra skýrir út fyrir okkur að við háskóla séu gerðir tvenns konar samningar, rannsóknarsamningar og kennslusamningar, og síðan sé þriðji samningurinn leyfi sem Alþingi á að veita háskólunum til að innheimta skráningargjöld þá er það út af fyrir sig fögur mynd. Það er að sjálfsögðu jákvætt skref sem hefur verið stigið síðan í árdaga, að hafa rannsóknarsamninga og kennslusamninga við háskólana. Það hefur hins vegar gerst hjá hæstv. menntamálaráðherra og forverum hennar nokkrum að kennslusamningurinn dugir ekki og rannsóknarsamningurinn dugir ekki fyrir því sem hann á að gera. Það er hægt að skera niður að einhverju leyti rannsóknir en það er erfitt að skera niður hið venjulega starf háskólans nema vísa nemendum frá. Það hefur Háskóli Íslands að vísu gert í nokkrum mæli. Hann kemst upp með það á einum stað. En þetta er þjóðskóli og menn eiga að komast inn í þennan skóla og hafa heimtingu á því. En skólinn kemst upp með takmarkanir á einum stað og hefur notfært sér það af nokkurri grimmd. Manni kann að finnast það eðlilegt vegna þess að það er eini möguleikinn til þess að spara en grimmdin kemur fram í því sem snýr að fólki sem ekki hefur stúdentspróf, hópi sem við erum að öðru leyti sammála um, eða höfum verið í orði, að hjálpa til frekara náms, gefa annað tækifæri til að afla sér menntunar á háskólastigi. Sá hópur hefur verið útilokaður. Hinn möguleikinn er sá, eins og saga þessa máls hefur sýnt, að rukka meira af stúdentum. Það er ósköp einfaldlega það sem hér hefur gerst, að þar sem samningum ríkisins við háskólana sleppir í niðurstöðutölum fjárlaga hefur skólunum að þessu sinni verið leyft að rukka heldur meira af stúdentum, 140 millj. kr. samtals. Því miður svaraði hæstv. menntamálaráðherra ekki spurningu minni um hvaðan stúdentar ættu að taka þessa peninga. Hún kaus að svara því ekki, vegna þess að hún vissi að í því felst hið eitraða peð sem menntamálaráðherra sjálf hefur leikið fram, að ekki er hægt að taka lán fyrir þeirri upphæð. Stúdentar þurfa því að greiða þennan nýja skatt af því ráðstöfunarfé sem þeir hafa. Ég tek eftir því, forseti, að í salnum er hafinn annar þingfundur. Það eru hv. þingmenn í suðvesturhluta salarins sem til hans hafa stofnað og ég tel rétt að sá þingfundur haldi áfram í friði og ró og lýk máli mínu.

Virðulegi forseti. Við fórum nokkuð ítarlega yfir stöðu lánasjóðsins við 2. umr. Þar gerði ég nokkra grein fyrir þeirri endurskoðun á lánasjóðnum sem ég hefði viljað sjá og umræður um stöðu sjóðsins, hlutverk, tilgang, markmið og ábyrgðarmannakerfið. Í þessu breytingum hefði auðveldlega mátt ganga aðeins lengra í réttlætisátt við breytingar á sjóðnum en aðeins með því að lækka endurgreiðslubyrðina. Afnema hefði mátt ábyrgðarmannakerfið og ábyrgðarmannakröfuna á námslán. Þá kom fram í máli nefndarformannsins, hv. þm. Gunnars Birgissonar, að einn banki hér á landi, Landsbankinn, gæfi nú kost á því gegn ákveðnu ábyrgðargjaldi að bankinn gangi ábyrgð fyrir námsmenn til allt að 15 ára. Það er gott og vel. En það fjarstæðukennt að halda því fram að bankinn hafi þar með tekið ómakið af stjórnvöldum sem fyrir löngu síðan ættu að hafa séð sóma sinn í að afnema þessa kröfu. Ábyrgðarmannakrafa lánasjóðsins mismunar. Hér er ekki um að ræða hefðbundna lánastofnun heldur félagslegan jöfnunarsjóð. Þeim er meinað um lán úr sjóðnum sem ekki hafa aðgang að efnuðum eða þokkalega efnuðum ábyrgðarmönnum sem teknir eru gildir af sjóðnum. Það er kjarni þessa máls. Þess vegna er mikilvægt að afnema ábyrgðarmannakröfuna af því að hún mismunar. Ef um hefðbundna lánastofnun væri að ræða giltu um það önnur lögmál. En hér er um að ræða félagslegan jöfnunarsjóð, einn af hornsteinum velferðarkerfis okkar og eitt meginatriði þess að tryggja jafnrétti til náms eða gera tilraun til þess. Því er þetta mjög mikilvægt. Eins hefði ég viljað sjá fara fram skoðun á því hvort hluti af námslánum ætti ekki að breytast í styrk, hreinan styrk, hafi námsmenn lokið námi á tilskildum tíma. Það hefði mátt taka ýmislegt inn í þessa endurskoðun á sjóðnum en það var ekki gert. Einungis var farin sú leið að leggja til að endurgreiðslubyrðin lækkaði. Í nefndinni kom að auki til umræðu og aðeins við 2. umr. leið sem námsmannahreyfingarnar allar lögðu til og svo BHM, þ.e. að fara aðra leið til að lækka endurgreiðslubyrðina sem að mörgu leyti er miklu réttlátari, þ.e. að veita skattafslátt, skattbreytingarleiðin. Bókun námsmannahreyfinganna lýtur að stórum hluta að því að skattafsláttur veitist endurgreiðendum tekjutengt. Þar er um að ræða sanngjarna leið sem gott væri að fara í framtíðinni, að næsta skref í lækkun endurgreiðslubyrði verði í gengum það. Fyrir því voru færð sterk rök og athyglisverð. Þótt samstaða hafi verið um að fara þá leið að lækka endurgreiðslubyrðina með þessum hætti þá vil ég að það komi skýrt fram við þessa umræðu að ég er mjög hlynntur því að litið verði til skattafsláttarleiðarinnar til framtíðar þótt nú hafi verið farin þessi leið. Þetta er einföld leið sem samstaða náðist um og samkomulag. Þetta var kosningamál hjá flestum flokkanna og ber að fagna því að þessi niðurstaða náðist. Þá olli ágreiningi og töluverðri umræðu í nefndinni það sem fram kom í áliti BHM og lýtur að b-lið 1. gr. frumvarpsins, þar sem gerð er tillaga um að málskotsnefnd geti að kröfu stjórnar LÍN frestað réttaráhrifum úrskurða sinna og hins vegar að stjórn LÍN geti höfðað flýtimeðferðarmál til ógildingar á úrskurði æðra stjórnvalds. Í álitinu frá BHM segir, með leyfi forseta: „Yrði slík heimild til þess að óska frestunar áréttuð í lögum væri eðlilegt að rætt væri um að það væri „málskotsnefndin“ en ekki „hún“ … í 1. málslið b-liðarins til þess að ljóst sé að frestunarvaldið sé hjá málskotsnefndinni en ekki stjórn LÍN. Væri þá eðlilegt að setja inn efnisskilyrði við slíkt mat, samanber til hliðsjónar 3. mgr. 15. gr. laga nr. 30/1992,“ o.s.frv. Þetta var töluvert rætt og lyktir mála urðu þær að fyrir nefndina var kallaður Páll Hreinsson stjórnsýslufræðingur. Á fundi nefndarinnar í morgun, á dramatískum og frægum fundi sem töluvert hefur verið rætt um í þingsölum í dag  Við sátum hjá við afgreiðslu þessa liðar við 2. umr. en munum styðja málið í heild sinni nú. Vinnan var til fyrirmyndar og Páll Hreinsson gerði skýra og góða grein fyrir þessu máli. Við getum stutt málið heils hugar og að öllu leyti. En það var mjög gott að fá þessa ábendingu frá BHM og að málið skyldi til lykta að þessu leyti og fengnar á því útskýringar áður en það færi í gegn. Álit BHM var þó að öllu leyti réttmætt og Páll tók undir það að það væri alveg rétt, að um væri að ræða undantekningar og frávik, þannig að þetta væri fullkomlega rétt ábending hjá BHM. Hins vegar væru rök fyrir frávikinu, væru rök fyrir undantekningunni, og ég fellst á það. BHM lagði til að málskotsstigið yrði flutt aftur til hæstv. menntamálaráðherra, enda ber hann pólitíska og lagalega ábyrgð á þessum málum samkvæmt stjórnarskránni í stað þess, eins og segir í áliti BHM, að veikja sjálfstæði sérfróðrar málskotsnefndar. Að öðru leyti fór ég töluvert yfir það við 2. umr. hvernig og hvaða breytingar ég mundi vilja sjá gerðar á lánasjóðnum þannig að hann gæti staðið undir hlutverki sínu. Eins beindi ég spurningum til hv. formanns menntamálanefndar og að sjálfsögðu til hæstv. menntamálaráðherra sem því miður þurfti að fara héðan áðan og gat ekki lokið þeirri merkilegu menntamálumræðu sem hér hefur farið fram í dag og hún hefur að mjög litlu leyti getað verið við. Spurningarnar voru um hlutverk lánasjóðsins í ljósi þeirra breytinga sem ríkisvaldið er að gera á grunnnámi á háskólastigi þar sem verið er að skólagjaldavæða það, ekki bara í ríkisháskólunum þremur sem eftir standa ef Tækniháskólinn verður lagður niður, og lánasjóðnum ætlað að fjármagna grunnnámið að miklu meira leyti. Ég spurði hvort þetta hafi verið rætt og hvort þetta væri markviss stefnubreyting. Mun hv. formaður menntamálanefndar sjálfsagt svara því betur síðar. Við komum því inn á margt í þessari umræðu um lánasjóðinn. Þó að það litla skref sem hér um ræðir sé stigið nú, þessi lækkun á endurgreiðslubyrðinni, þá þurfa mjög margar breytingar að eiga sér stað á lánasjóðnum þannig að hann geti áfram og betur sinnt hlutverki sínu sem félagslegur jöfnunarsjóður af því að hann gerir það ekki að fullu leyti nú. Ábyrgðarmannakrafan kemur í veg fyrir að lánasjóðurinn geti uppfyllt þetta háleita markmið og mikla hlutverk sitt. Þess vegna er mjög áríðandi að Sjálfstæðisflokkurinn gefi eftir í þessu máli, en Framsóknarflokkurinn hefur eins og Samfylkingin lagt fram þingmál hér eftir síðustu kosningar þar sem lagt er til að ábyrgðarmannakrafan á námslán verði afnumin. Ég tel mjög áríðandi að þetta mál komi til kasta þingsins og að unnið verði að þessari breytingu hið fyrsta. En Sjálfstæðisflokkurinn hefur staðið í veginum fyrir þessari breytingu og ég hef aldrei heyrt í sjálfu sér neina röksemd fyrir því af hverju flokknum er svona illa við að afnema þessa ábyrgðarmannakröfu í ljósi þess að það afnám yrði svo sannarlega til þess að sjóðurinn væri miklu betur í stakk búinn til að sinna sínu hlutverki með miklu augljósari hætti. Leiðin sem er farin hér er viðunandi millileikur og ágætur og ber að þakka þeim sem fyrir því börðust, fyrir að þetta skuli hafa náðst í gegn hjá stjórnarflokkunum. En það þarf að ganga miklu lengra til að lánasjóðurinn geti uppfyllt hlutverk sitt að fullu og verði líka í stakk búinn til að mæta því að því er virðist gjörbreytta hlutverki sem við honum blasir. Ef lánasjóðurinn á að standa undir því t.d. að tryggja að íslenskir námsmenn geti stundað grunnnám í tæknifræði vegna efnalegrar stöðu sinnar þá hlýtur við þær breytingar einnig að verða að leggja af ábyrgðarmannakröfuna til að ekki sé verið að mismuna enn meira en orðið er þeim sem ætla að stunda grunnnám í tæknifræði, því ef frumvarpið gengur eftir í þeirri mynd sem það er núna þá er búið að skólagjalda- og einkavæða tæknifræðinámið. Því er mikil umræða eftir og langt í land og langt er frá því að þetta sé fullnægjandi endurskoðun eða breyting á lánasjóðnum og hlutverki hans. En þetta er gott skref og ég fagna því. Ég styð það heils hugar og afdráttarlaust. En það þarf að gera miklu meira og gera miklu betur og ganga lengra til að sjóðurinn sé í stakk búinn til að standa undir því hlutverki að vera félagslegur jöfnunarsjóður og tryggja þannig lágmarks jafnstöðu í aðgengi að námi á Íslandi.

Hæstv. forseti. Við 2. umr. um þetta mál gerði ég grein fyrir fyrirvara okkar hv. þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem fyrst og fremst laut að b-lið 1. gr. frumvarpsins, því atriði er varðar frestun á réttaráhrifum úrskurðar málskotsnefndarinnar. Ég óskaði eftir því við hv. formann menntamálanefndar að við fengjum í heimsókn til nefndarinnar stjórnsýslufræðing sem gæti varpað betra ljósi á þetta mál fyrir okkur en mér þótti búið að gera eftir 2. umr. Í morgun hélt menntamálanefndin fund og fékk á sinn fund Pál Hreinsson háskólaprófessor, sérfræðing í stjórnsýslurétti. Ég verð að segja að Páli Hreinssyni tókst afar vel að útskýra fyrir þeirri sem hér stendur a.m.k. grunnprinsippin í þessu ákvæði frumvarpsins. Ég er ekki jafnflink og Páll Hreinsson að ég geti haft þetta nógu vel eftir honum kannski. En hann sagði okkur að BHM, sem hafði gefið nefndinni umsögn og ég hafði tilhneigingu til að vera sammála, þyrfti í sjálfu sér ekki að óttast að heimildin væri á nokkurn hátt óeðlileg eða of rúm. Hann nefndi máli sínu til stuðnings ákveðnar greinar upplýsingalaga og almannatryggingalaga. Hann svaraði gagnrýni BHM um það atriði að greinin samrýmdist ekki meginreglum stjórnsýsluréttar á þann hátt að það væri mögulega rétt svo langt sem það næði því að í upplýsingalögum væri ákveðin málamiðlun þar sem reglur væru nokkuð matskenndar en engu að síður væri heimiluð frestun réttaráhrifa úrskurðar þar um sjö daga. Síðan nefndi hann til sögunnar almannatryggingalögin og þar sagði hann að væri önnur svipuð heimild með nokkuð svipaðar takmarkanir og að hún væri eins og þessi heimild takmörkuð af því að um veruleg fjárútlát fyrir viðkomandi sjóð yrði að ræða - hér í þessu tilfelli lánasjóðinn - og þá í flestum tilfellum yrðu það að vera óvænt veruleg fjárútlát. Ég verð að segja, hæstv. forseti, að það var nokkuð sannfærandi að hlusta á háskólaprófessorinn sem sagði að fresturinn sem settur er upp hér í ákvæðinu væri nokkuð raunhæfur, sérstaklega miðað við það að hinn sjö daga frestur sem í upplýsingalögunum er í sambærilegu ákvæði hefði reynst of skammur. Sömuleiðis sagði háskólaprófessorinn að forsendan fyrir beitingu reglunnar væri það þröng að ekki væri hætta á því að hún yrði á nokkurn hátt misnotuð og það væri ljóst að bæði stjórn lánasjóðsins og málskotsnefndin þyrftu að veita samþykki fyrir því að reglunni yrði beitt. Með þeim rökum sem háskólaprófessorinn færði fram á fundi nefndarinnar í morgun sé ég ekki ástæðu til að greiða atkvæði gegn frumvarpinu. Ég hef skilning á þessu ákvæði frumvarpsins núna sem ég hafði ekki áður þannig að ég tel að hér sé ekki verið að brjóta stjórnsýslurétt í sjálfu sér og alls ekki að ákvæðið sé þarflaust eftir að hafa fengið þessar útskýringar. Það vil ég þakka fyrir og lýsi því hér yfir að afstaða mín til ákvæðisins er þar með nokkuð ljós. Ég leggst ekki gegn því á neinn hátt. Að öðru leyti vil ég bara útreka það sem ég sagði í ræðu minni við 2. umr. um frumvarpið. Ég er í sjálfu sér sátt við meginprinsippið í frumvarpinu og það erum við hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, þ.e. að það eigi að lækka endurgreiðslubyrði námsmanna um eitt prósentustig. Við hefðum engu að síður viljað fara aðra leið, þá leið sem námsmannahreyfingarnar og BHM lögðu til. Hún varð ekki fyrir valinu. En af því að grunnprinsippið er okkur að skapi komum við til með að styðja málið við lokaatkvæðagreiðslu þess eftir 3. umr.

Virðulegi forseti. Hérna er verið að afgreiða enn eitt gott mál á þessu haustþingi, breytingu á lögum um Lánasjóð íslenskra námsmanna, þ.e. lækkun endurgreiðsluhlutfalls. Fleiri góð atriði eru í þessu frumvarpi. Ég vil þakka hv. þingmönnum fyrir jákvæð viðbrögð við þessu. Þetta þýða aukin útgjöld fyrir ríkissjóð um a.m.k. 300 milljónir kr. og verulega kjarabót fyrir námsmenn sem greiða af lánum sínum. Þetta er eitt af þessum góðu málum sem ríkisstjórnin er að koma með á þessu haustþingi enn og aftur og er góð jólagjöf til námsmanna og þeirra sem hafa lokið námi. 
            

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um stofnun einkahlutafélags um Orkuveitu Húsavíkur. Frumvarpið er flutt að beiðni bæjarstjórnar Húsavíkur en á fundi bæjarstjórnar 26. október síðastliðinn var samþykkt að stofna einkahlutafélag um reksturinn. Ákvörðunin er tekin í ljósi þeirra breytinga sem orðið hafa á skipulagi raforkumála og lagaumhverfi veitureksturs á síðustu árum en sveitarfélagið hefur engin áform um sölu á hlut sínum í Orkuveitu Húsavíkur né sameiningu við önnur félög. Ástæður þess að nauðsyn ber til þess að setja sérlög um stofnun einkahlutafélags eru einkum tvær. Í fyrsta lagi er samkvæmt ákvæðum orkulaga einvörðungu heimilt að framselja til einstaklinga eða félaga um ákveðið tímabil í senn einkarétt til starfrækslu hitaveitu. Í lögum um vatnsveitur sveitarfélaga, svo sem þeim var nýverið breytt, er á hinn bóginn að finna heimild til framsals á rétti til starfrækslu vatnsveitu að uppfylltum ákveðnum skilyrðum. Samkvæmt frumvarpinu er gert ráð fyrir að einkahlutafélagið taki við einkarétti Húsavíkurbæjar og Orkuveitu Húsavíkur til starfrækslu hitaveitu, rafveitu og vatnsveitu á þeim svæðum sem Orkuveita Húsavíkur þjónar nú. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að einkahlutafélagið taki til starfa 1. janúar 2005, en á því ákvæði þarf augljóslega að gera breytingar í nefnd. Þegar lögin taka gildi yfirtekur félagið allar eignir, réttindi, skuldir og skuldbindingar Orkuveitu Húsavíkur. Frumvarpið gerir ráð fyrir að allir starfsmenn orkuveitunnar eigi rétt á störfum hjá hinu nýja félagi og verða þeim boðin störf hjá félaginu sambærileg þeim er þeir áður gegndu. Hæstv. forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa fleiri orð um þetta frumvarp en mælist til þess að því verði, að lokinni þessari umræðu, vísað til 2. umr. og hv. iðnaðarnefndar.

Virðulegi forseti. Nú fyrir stundu lauk umræðu um þetta mikilvæga mál sem staðið hefur í töluverðan tíma í þeim þremur umræðum sem að baki eru. Niðurstaðan er sú að hér er stigið stórt skref í átt að innheimtu skólagjalda á grunnnám í ríkisháskólunum, sem er alvarleg og róttæk stefnubreyting í okkar menntapólitík án þess að það hafi komið til umræðu í þingsölum sem slíkt. Þá kom það fram afdráttarlaust í svörum hæstv. menntamálaráðherra áðan að ekki stendur til að lána fyrir þessum skólagjöldum vegna þess að þau eru falin í búningi skrásetningargjalda. Feluleikurinn veldur því að námsmenn eiga ekki kost á því að fá lánað fyrir skólagjöldunum. Ég harma eindregið að það skref sé stigið hér nú að skólagjöld séu innleidd með þessum hætti í ríkisháskólunum á Íslandi og segi því nei.

Hæstv. forseti. Það er auðvitað ljóst að hér er um innritunargjöld að ræða 

Herra forseti. Hér er verið að taka ákvörðun um að festa enn frekar í sessi töku skólagjalda við ríkisháskólana. Sú stefna í menntamálum að fjármagna skóla með nemendagjöldum er stefna sem við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs getum ekki stutt. Hún er reyndar hluti af skattastefnu núverandi ríkisstjórnar þar sem verið er að samþykkja verulegar skattalækkanir á hátekjufólki en því er svo náð til baka með því að leggja gjald á sjúklinga og með því að leggja gjald á nemendur. Herra forseti. Ég mótmæli þessari stefnu og segi nei við töku skólagjalda í háskólum.

Hæstv. forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um skólagjöld í opinberu háskólana því þessi gjaldtaka er komin langt, langt út yfir það sem eðlilega væri hægt að setja undir eitthvað sem kallast þjónustugjald. Við hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs mótmælum þessari hækkun. Við mótmælum því að skólagjaldastefna skuli vera orðin svona ríkjandi í opinberu háskólunum og við mótmælum því að skrásetningargjald í háskólana skuli þá ekki einungis fást óskipt inn í rekstur háskólanna heldur er að hluta til enn dreginn frá fjárveitingum háskólanna stór hluti þessa gjalds. Það er á skjön við það sem rektorar háskólanna töldu sig hafa vilyrði um, enda má lesa það í frumvarpstexta að skrásetningargjöldin ættu að koma óskipt til háskólanna. En það er ekki einu sinni hægt að verða við því sem er þó eðlileg krafa opinberu háskólanna sem eru knúnir út á þessa braut vegna fjárskorts og fjárhagssveltis ríkisstjórnarinnar. Ég segi nei.

Herra forseti. Hér er verið að stíga skref í þá átt að innleiða skólagjöld við ríkisháskólana. Frjálslyndi flokkurinn er þeirrar skoðunar að nám á háskólastigi eigi að standa öllum landsmönnum til boða óháð efnahag. Því segi ég nei, herra forseti.

Forseti. Hér er verið að leggja gjald að óþörfu og að ósekju á eigendur gamalla bíla, bíla sem framleiddir eru á árabilinu 1977–1987. Við samfylkingarmenn erum ekki miklir áhugamenn um að leggja skatta á fólk sem ekki er sérlega vel stætt og efumst um að mikil efni séu í hópi eigenda bíla sem framleiddir eru frá 1977–1987 og munum því sitja hjá við þessa atkvæðagreiðslu.

Virðulegi forseti. Þetta er afskaplega ánægjulegt mál. Hér erum við að lækka úrvinnslugjöld um 125 millj. kr. hvorki meira né minna. Við erum á sama hátt að hækka skilagjald til bifreiða þannig að þeir sem skila sinni bifreið inn til endurnýtingar, virðulegi forseti, fá núna um 50% meira en þeir höfðu fyrir gildistöku laganna. Á sama hátt erum við hér að taka inn eldri bíla en áður, taka allt að 25 ára bíla en ekki einungis upp að 15 ára aldri og er það að sönnu líka til bóta þannig að hér er um mjög gott mál að ræða. Ég efast ekki um að sumir hv. þingmenn hljóti að fagna þessu eða allur þingheimur. En kannski hljóta sumir sérstaklega að fagna því að hér erum við enn og aftur að lækka gjöld.