Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (JBald): Ég vil skýra frá því áður en 1. frsm. tekur til máls, að fjvn. hefir skipt fjárlagafrv. milli þriggja frsm., og er ætlunin, að þeir tali allir í dag, ef tími vinnst til, en síðan verða fjárl. til umr. í einu lagi. Annars þyrftu þeir hv.þm., sem flytja brtt. við alla kafla frv., að taka til máls við hvern kafla fyrir sig, svo þetta fyrirkomulag ætti að spara ræðutímann nokkuð.

Frsm. 1. kafla (Jónas Guðmundsson) Í nál.fjvn. er gerð nokkur grein fyrir niðurstöðum þeim, sem leiðir af brtt., er n. flytur. Ég skal nú hv.þm. til skýringar taka þetta nokkuð nánar fram, áður en ég vík að þeim einstöku till., sem mér þykir þurfa að fara einhverjum orðum f. hönd n. Það er þá um tekjubálkinn að segja, að samkv. till.n. eru tekjur í 2. gr., skatta- og tolltekjur, áætlaðar ............. 11265000 kr. Tekjur í 3. gr. A. af rekstri ríkisstofnana .... 2437860 – Tekjur í 3. gr. B. af fasteignum ríkisins ........ 24650 – eins og áætlað er í fjárlagafrv. Tekjur í 4. gr., vaxtatekjur, eru áætlaðar .... 515473 – og ýmsar tekjur í 5. gr. 50000 Raunverulegar peningatekjur ríkisins eru þannig samtals á ætlaðar samkv. till.n. ........ 14477985 kr. Heildarupphæð teknanna í niðurstöðutölum nál. er þó nærri 300 þús. kr. hærri, því þar eru meðtaldar fyrningar, sem fæðar eru til jafnaðar á eignahreyfingum. Hinsvegar eru gjöldin alls samkv. till.n. áætluð 14634505 kr., en þar frá dragast fyrningar, sem til gjalda eru taldar í fjárlagafrv. og nema 289051 kr., svo raunverulegar greiðslur ríkissjóðs eru áætlaðar 14345454 kr. Tekjuafgangur verður því um 132500 kr., eins og segir í nál. Þá skal ég víkja að brtt. þeim, sem fyrir liggja frá fjvn., og eru þær 99, sem í minn hlut kemur að tala um. Yfir tekjubálkinn get ég farið mjög lauslega. Eins og getið er um í nál., er aðaltekjuhækkunin í áfengistollinum, en aðaltekjulækkunin er hinsvegar á tekju- og eignarskattinum. Hinar aðrar brtt. við tekjubálkinn eru að mestu leiðréttingar í þá átt að gera fjárlagafrv. eins og það virðist eiga að vera eftir þeim reikningum, sem nú liggja fyrir fjvn., og eftir því, hvernig tekjurnar reyndust árið 1934, með tilliti til þeirra ráðstafana, sem gerðir voru á síðasta þingi að því er snertir tekjur ríkissjóðs. Tekjur af rekstri landssímans eru áætlaðar 55000 kr. hærri í till.n. heldur en frv.; stafar það af því, að n. leggur til, við framlag til einkasíma í sveitum lækki um 20 þús., og að starfsmannalaun o. fl. í rekstri og viðhaldi landssimans lækki um 35 þús. Þá er ríkisútvarpið; þar hækkar n. tekjuafganginn um 20000 kr. Stafar það af ýmsum breyt. á rekstri útvarpsins, sem n. gerir till. um. M. a. eru starfsmannalaun þar allmikið athuguð og samræmd; útvarpsefnið tekið sérstaklega út úr og útvarpsráðinu vegna þess fengnar til ráðstöfunar 1000 kr. á viku að meðaltali yfir árið. Ágóði viðtækjaverzlunarinnar er gert ráð fyrir, að renni allur í ríkissjóð; er það þó fremur skoðið sem greiðsla upp í væntanlegan kostnað við stækkun stöðvarinnar heldur en upphaflegan stofnkostnað. Þá eru hér tveir nýir liðir, brtt. 16. a. og b., en það eru tekjur af bílaeinkasölu og raftækjaverzlun ríkísins, sem nú eru áætlaðar í fjárlögum í fyrsta sinn. 17. brtt., sundurliðun landssímans, þarf ekki að fjölyrða um. þó skal ég benda á viðaukagreinina, sem í till.n. stendur, um að símtalauppbót greiðist eftir fyrirmælum fjvn. Um greiðslu þessarar uppbótar er nokkuð breytt til á þann veg, að hún fellur óskipt til þeirra, sem lægst eru launaðir, en dregst úr henni að því er snertir þá, sem hærra eru launaðir. Fæst með þessu nokkur sparnaður, eins og fram kemur í till.n. Þá er í 18. brtt. - sem er við sundurliðun landssímans, eignabreytingar, - lagt til, að dregið verði úr byggingu nýrra símalína, þannig, að fyrir 90000 komi 50000. Er það í samræmi við aðrar till., sem n. gerir, um að draga helzt úr þeim framkvæmdum, sem nota þarf til mikið af útlendu efni. Það er ætlunin, að fyrir þá upphæð, sem eftir stendur, verði fyrst og fremst byggð ein lína, sem orðin er ónothæf, Raufarhafnarlínan; álítur landssímastjóri, að 50 þús. kr. geri ekki mikið meira heldur en að hrökkva til hennar. Um hækkunina á brúttótekjum áfengisverzlunarinnar er það að segja, að það er leiðrétting samkv. því, sem tekjurnar hafa reynzt að undanförnu, og kemur sú hækkun vitanlega fram á 3. gr. A. Sundurliðun ríkisútvarpsins hefir n. unnið að, í samráði við útvarpsstjóra og útvarpsráð, að gera greinilegri en verið hefir. Þá er 21. brtt., um vaxtagreiðslur ríkissjóðs. Það er leiðrétting, sem leiðir af því, að á árinu fór fram stórkostleg lántaka fyrir ríkissjóð, þannig aðlausaskuldirnar minnkuðu mjög mikið, en föstu ensku lánin jukust að sama skapi. Þá er 22. brtt., sem er við alþingiskostnaðinn. Þar gerir n.till. um 60 þús. kr. sparnað, sem byggist á því, að felld verði niður ritun þingræða og prentun umræðuparts. Till. svipaðs efnis var vísað frá í fyrra af hæstv. forseta, á þeim grundvelli, að lagabreyt. þyrfti að ganga á undan. Virðist því vera þýðingarlaust að bera fram þessa till. fyrr en lagt hefir verið fram a. m. k. frv. um þingskapabreyt. í þessa átt og fenginn meiri hl. fyrir því. Ímynda ég mér, að ekki sé um annað að gera fyrir fjvn. heldur en að taka þessa till. aftur til 3. umr., þar sem telja má víst, að henni verði ella vísað frá  Um 23. og 24. brtt., sem eru um stjórnarráðið og ríkisféhirði, og 25. brtt., sem er um hagstofuna, er það að segja, að allt eru þetta leiðréttingar samkv. því, sem álitið er, að þessir liðir þurfi að vera. 26. brtt. gerir ráð fyrir 4000 kr. lækkun á heildarkostnaðinum við sendiráðið í Kaupmannahöfn. Stafar það af niðurfærslu á launum sendiherra, sem nú er gert ráð fyrir, að hafi sömu laun og ráðherra. Hinsvegar hækkar embættiskostnaðurinn nokkuð á móti, en mismunurinn nemur 4000 kr. sparnaði. Þá er 27. brtt. við liðinn: samningar við erlend ríki; þar er gert ráð fyrir stórkostlegri hækkun, eða úr 15000 kr. upp í 60000. Fyrir dyrum standa - eða eru máske hafnir - samningar við Spán; ekki er annað vitað en að það þurfi að hafa samninga við England á næsta ári, og ennfremur er ráðgerð endurskoðun á samningum við Noreg. Til þessa alls - og sennilega fleiri ferða til samninga - hefir þótt rétt að ætla nokkra upphæð í fjárl., samkv. till.hæstv. fjmrh. Þá er 28. brtt. um hæstarétt. Hún gerir ráð fyrir 6000 kr. hækkun, sem stafar af því, að samkv. l. um hæstarétt, sem samþ. voru hér í fyrra, á hæstiréttur nú sjálfur að ráða ritara sinn, og fellur þar af leiðandi niður athugasemdin, sem fylgt hefir þessum lið í fjárl. Hæstaréttarritari hefir hingað til ekki tekið laun sín hjá hæstarétti sjálfum nema að nokkru leyti, heldur hafa laun hans verið talin hjá ráðuneytinu, en nú á hæstiréttur að greiða þau sjálfur samkv. l. frá því í fyrra. Því þykir óhjákvæmilegt að hækka þennan lið verulega, og hafa hæstaréttardomararnir fært n. heim sanninn um, að um lægri upphæð gæti ekki verið að ræða. Þá eru brtt. 29.–31. leiðréttingar á viðkomandi liðum á þann hátt, sem áður hefir verið lýst. Í 32. brtt. hefir liðurinn „skrifstofukostnaður tollstjóra“ af misgáningi orðið 4800 kr. lægri en vera átti, því það fell niður að telja laun eins tollritarans, eins og sjá má af samanburði við starfsmannaskrána. Mun n. að sjálfsögðu bera fram leiðréttingu á þessu áður en umr. líkur. 33. brtt. er leiðrétting frá því, sem er í frv. Þá er 34. brtt. um að lækka og orða um liðinn: Lögreglustjóri, húsal. o. fl. Stafar það af því, að húsnæði logreglunnar verður ekki hér eftir talið til útgjalda, þar sem hún fær nú til afnota sérstakt hús í bænum. 35. brtt. er aðeins leiðrétting. 36. brtt. er um hækkun á liðnum toll- og löggæzla, sem stafar aðallega af því, að nauðsynlegt er talið að kaupa nýjan bíl til lögreglueftirlits, þar sem sá bíll, sem notaður hefir verið, er orðinn ónothæfur, og viðhaldskostnaðurinn gerir hann dýrari en að hafa nýjan bíl. Auk þess leiðir nokkur hækkun af aukinni löggæzlu; sérstaklega gera innflutningshöftin það að verkum, að betra eftirlit verður að vera með tollgæzlunni en verið hefir. Af hækkun þeirri, sem 37. brtt. gerir ráð fyrir til Litla-Hrauns. er ætlazt til, að 5000 gangi til endurbóta á hælinu, en 10000 í rekstrarkostnað. Í fjárlagafrv. er rekstrarkostnaðurinn talinn a. m. k. 5000 kr. lægri heldur en hann kemur til með að verða á þessu ári, og aukin innrétting á byggingunni, til þess hægt sé að taka á móti fleirum, leiðir vitanlega af sér aukinn rekstrarkostnað. Um lið 38 er það að segja, að þar er um að ræða greiðslu til kaupa á nýjum löggildingartækjum. Það er búið að kaupa þessi tæki, en þau koma ekki til greiðslu fyrr en á næsta ári. Um lið 39 er það að segja, að þar er ráðgert að hækka um 1000 kr. styrkinn til barnaverndar. Þetta er aðeins leiðrétting, því að minni upphæð er ekki hægt að komast af með í sambandi við framkvæmd l. um barnavernd. Sama er að segja um 40. lið, að þar er aðeins um leiðréttingu að ræða. Um liði 41, embættisskeyti, 42, brunaábyrgðargjöld o. fl., 43, skattanefndir og skattstofa, 44, eyðublöð, bókband o. fl., 43, skrifstofukostnaður landlæknis, er hið sama að segja, að á öllum þessum liðum er aðeins um leiðréttingar að ræða, sem n. hefir orðið að gera, vegna þess að kostnaðurinn hjá þessum skrifstofum er orðinu þetta nú þegar. Um lið 46 er það að segja, að þar er skipt upphæð, sem áður var á annan veg í fjárl., til 3 hreppa í Dalasýslu, og er það gert eftir beiðni hv.þm. Dal., en n. hafði ekki veitt þessu athygli. Um lið 47.a er það að segja, að þar er lagt til, að styrkur til radíumsjóðs falli niður, og er það gert með samþykki þeirra, sem hlut eiga að máli. Þá er 47.b nýr Iiður, sem er til kaupa á thoræcoskop, en það er áhald, sem notað er við berklalækningar. Má það teljast óhjákvæmilegt að verja 1600 kr. til kaupa á þessu áhaldi. Þá er liður 48, þar sem n. leggur til, að liðurinn „utanferðir héraðslækna“ falli niður, og er það í samræmi við það, sem n. hefir lagt til, að utanferðastyrkir séu takmarkaðir eða felldir niður að mestu leyti, til þess að spara er lendan gjaldeyri. Þá er liður 49, þar sem lagt er til, af námsstyrkur til geðveikralækna sé lækkaður um helming. Styrkurinn var upphaflega veittur til 2. en nú er aðeins 1 við nám, svo að n. hefir lækkað styrkinn um helming Um brtt. frá 50 til 37 vil ég segja það, að eins og tekju er fram í nál.fjvn., þá hefir allur rekstrarkostnaður sjúkrahúsanna verið saminn upp af fjvn. í samráði við landlækni og yfirstjórnir sjúkrahúsanna, og má ætla, að þessi áætlun standist, því það hefir verið reynt að hafa hana líka því, sem kostnaðurinn mun reynast í ár. Það hefir orðið samkomulag um, að reynt verði að lækka rekstrarkostnað sjúkrahúsanna enn um 10%, því það hefir sýnt sig, að sjúkrahús okkar eru dýrari í rekstri en sjúkrahús nágrannaþjóða okkar, eins og t. d. í Danmörku. Ég vil sérstaklega benda á 56. lið, þar sem sundurliðuð eru gjöld og tekjur hjá hverju sjúkrahúsi, og eftir þeirri niðurstöðu, sem þar er, ætti halli sjúkrahúsanna að nema 387 þús. og 321 kr. En n. ætlast til, að ef framkvæmdur er þessi 10% sparnaður, sem lagt er til í till.n., þá ættu heildarútgjöldin að vera tæplega 260 þús. kr. Hvort það tekst að öllu leyti, eða að hve miklu leyti það tekst, fer eftir því, hvert kapp einstakir læknar og stjórnir sjúkrahúsanna leggja á það, að þessi sparnaður verði raunverulegur. Þá kem ég að 57. lið, sem er við 12. gr. 18 a, sem er um það, að fella niður styrkinn til sjúkrahúsa. Þessi styrkur til sjúkrahúsa, sem áætlaður er í fjárl. 15. þús. kr., er búinn að standa lengi í fjárl., og var hann upphaflega og á sínum tíma ætlaður til þeirra sjúkrahúsa, sem voru starfandi, þegar hann var settur inn í fjárl. En síðan hafa svo að segja árlega bætzt við ný sjúkrahús, og eru sum þeirra stór. Sum þessara sjúkrahúsa njóta styrks annarsstaðar, t. d. í Rvík. En þar sem styrkurinn hefir staðið óbreyttur í fjárl., en sjúkrahúsum hefir fjölgað mikið, þá er hann orðinn lítils virði. Honum hefir verið skipt niður ettir legudögum, og er hann nú ekki orðinn nema 10 aurar á sjúkrarúm fyrir hvern legudag. Nú hefir landlæknir átt tal við fjvn. og bent á, að nauðsynlegt sé að koma upp hjálparstöðvum, sem vísir er að í Rvík og á Akureyri. Og álítur hann, að það komi að betra haldi, ef þessir liðir eru sameinaðir í fjárl. og heilbrigðisstjórninni fengið nokkurt fé til þess að ráðstafa í samráði við bæina, til þess að reyna að bæta úr hinni miklu þörf, sem er fyrir það, að koma upp öflugum hjálparstöðvum í kaupstöðunum, og þá sérstaklega í Rvík, með tilliti til þess að hjálpa til að koma í veg fyrir sýkingarhættu og leiðbeina sjúklingum, sem eru með sjúkdóm á byrjunarstigi, svo að þeir þurfi ekki sjúkrahúsvist, og greiða fyrir sjúklingum, sem þurfa eftirlits með eftir að þeir eru komnir af sjúkrahúsum. N. fellst á að gera till. um það, að þessi styrkur til sjúkrahúsa, sem er í 12. gr. 18 a, sé felldur niður með öllu, en styrkirnir í 12. gr. 18.l. og m. sameinaðir og látnir heita til heilsuverndarstöðva, gegn tvöföldu framlagi annarsstaðar að, svo að þessi upphæð verður allt að 50 þús. kr. Nú var bæði landlækni og fjvn. það ljóst, að þessi styrkur er lítill, ef það ætti að koma upp öflugum heilsuverndarstöðvum strax. En meiningin er, að þetta sé aðeins byrjun, en sýni það sig, að þessar heilsuverndarstöðvar séu heppilegar og að bæjafélögin vilji styrkja þær, þá verður ekki hjá því komizt að auka þessa upphæð í næstu fjárl. En það er ekki ætlunin að fara hærra nú, heldur sjá til, hvernig þessi byrjun reynist, og verður þá auðvitað mest lagt upp úr því, hvernig reynslan verður í Rvík. Um lið 58, sjúkrahús á Reyðarfirði, er það að segja, að n. leggur til, að hann falli niður, þar sem vitað er, að af þeirri byggingu verður ekki. N. leggur til, að næsti liður, 59, sé hækkaður um 6 þús., en þar er um að ræða upphæð til læknisbústaða og sjúkraskýla. Alþ. berast alstaðar af landinu beiðnir og kröfur um hjálp til þess að kaupa eða byggja hús handa læknum, sem þeir staðir, er beiðnirnar senda, telja sig þurfa. Það er ætlazt til, að þessi styrkur skiptist þannig, að til sjúkrahúss og læknisbústaðar á Húsavík séu veittar 7500 kr., til sjúkrahúss og læknisbústaðar á Djúpavogi 5000 Kr., til sjúkrahúss og læknisbústaðar á Hofsósi 700 kr., til kaupa á röntgentækjum á Sauðárkróki 2800 kr. Auk þessa hafa borizt umsóknir frá Akureyri og Vík í Mýrdal til Röntgentækjakaupa, og er gengið út frá því, að þessir 2 kaupstaðir komi næst til álita, þegar styrkur verður veittur. Það hefir verið venja, að þetta hefir farið eftir því, sem umsóknir hafa borizt og meðmæli landlæknis hafa legið fyrir. Og svo er um bæði þessi kauptún. Þá kem ég að lið 60, sem er um það, að veita 3 þús. kr. byggingarstyrk til fávitahælis á Sólheimum. Það er vitað, að fjárhagur þessa fyrirtækis, sem er einkafyrirtæki, hefir verið örðugur. Þetta er eina starfandi fávitahæli hér á landi, sem hægt er að koma sjúklingum á, og er því viðkunnanlegt að veita því þá viðurkenningu frá ríkissjóði, sem þessi styrkur er. Næsta brtt., 61, er um næma sjúkdóma, og er hún nánast leiðrétting. Næmir sjúkdómar hafa geisað víða undanfarið. t. d. mænusótt, og verður óhjákvæmilegt vegna hennar að gera frekari ráðstafanir heldur en hægt er að gera með því fé, sem áætlað hefir verið í frv. til þessa, og því hefir þessi upphað verið hækkuð. Þá kemur liður 62. sem ég hefi minnzt á áður, sem er um það, að breyta 2 liðum, 1. og m., í einn lið, sem heitir til heilsuverndarstöðva. Og þarf ég ekki að fara frekari orðum um það. Þá er liður 63, til sjúkraskýlis í Sandgerði, og er lagt til, að hann falli niður, þar sem byggingunni er lokið. Þá er brtt. 61, við 12. gr., sem er nýr liður og er um að veita 10 þús. kr. styrk til hjálpar mænusóttarsjúklingum þeim, sem verst hafa orðið úti. Skýrslur sýna, að 51 af þeim, sem veikina hafa tekið, hafa fengið lömun, talsvert mikla, en flestir þessara manna eru fátækir og verða því að liggja á kostnað hins opinbera, því að fáir þessara manna eiga að skyldmenni, sem eru aflögufær. Það er því lagt til, að heilbrigðisstj. fái 10 þús. kr. í þessu skyni. En það er auðvitað allt of lítið til þess, að sjúklingum þessum geti orðið verulegur atyrkur að því, en þetta er þó viðleitni, sem fjvn. hefir viljað sýna. Þá kemur að 13. gr. fjárl., sem er náttúrlega einhver mesti vandræðagripur, og er vanalega sú greinin, sem mestri togstreitu og mestum ágreiningi veldur. Þá er fyrst brtt. 65 og 66, sem eru til fyrirtækja, sem eru í sambandi við vegamálastjóra. Annarsvegar er hækkun á aðstoð, sem vegamálastjóri hefir haft, og hinsvegar hækkun á skrifstofukostnaði, og eru þetta í raun og veru leiðréttingar, því það verður ekki komizt af með minna fé. Það eru sífellt að aukast þau störf, sem eru vegamálastjóra viðkomandi, vegna viðhalds og nýbygginga vega, og leiðir það af sjálfu sér, að skrifstofukostnaður hlýtur að aukast eins og hjá tilsvarandi stofnunum. Mun þar þó vera haldið svo vel á, að betur er ekki gert annarsstaðar hjá ríkissjóði. Um allar till. frá 67–82, að báðum meðtöldum, er það að segja, að n. hefir gert um þá liði tili. með tilliti til þess, að sá skattur verði lagður á, sem mjög hefir verið rætt um meðal þm., þó að till. um hann hafi ekki enn komið fram. En þetta er hinn nýi benzínskattur, 4 aurar á lítra, sem ætlazt er til, að verði lagður á, og á að verja honum til malbikunar fjölförnustu vega umhverfis Rvík, til Suðurlandsbrautar og Holtavörðuheiðar og annara kafla á aðalþjóðleiðinni norður til Akureyrar og austur á land, sem nauðsynlegt er að endurbæta vel eða stytta. En þær reglur, sem eiga að gilda um þetta, eru ekki enn komnar til umr. En það má segja fyrirfram um þetta fyrirkomulag n., að ef þessi áætlaði benzínskattur verður ekki lögleiddur og látinn ganga til annara þjóðvega en þeirra, sem áætlaðir eru sérstak lega í fjárl., þá verður óhjákvæmilegt að endurskoða flestar till.n., ef ekki koma aukin framlög úr ríkissjóði. N. leggur til, að fjárveitingin til Holtavörðuheiðarvegar sé látin falla niður og að hann sé einn af þeim vegum. sem teknir eru á hinn nýja benzínskatt, en hann er einna þýðingarmesti kaflinn á aðalleiðinni norður. Út frá þessu sjónarmiði hefir n. svo skipt vegafénu á svipaðan hátt sem í fyrra, og reynt að skipta því sem jafnast á milli sýslna, og þó hlutfallslega látið mest ganga til þeirra, sem enn hafa minnst og ófullkomnast vegakerfi. Ég ætla að lesa upp skiptinguna eins og hún verður eftir till.n., sem fyrir liggja, og eftir frv.: Gullbr.- og kjósarsýsla ....... ..... 10 þús. Borgarfjarðarsýsla ............. ..... 10 – Mýrasýsla ........................... .. . 6 – Snæfellsnessýsla .............. ... 10,5 – Dalasýsla .................... ... 10,5 – Barðastrandarsýsla ........... ... 10,5 – Vestur-Ísafjarðars. (hækkun 2 þús.) 8 – Norður-Ísafjarðarsýsla ....... ..... 8 – Strandasýsla ................. ..... 10,5 - vestur-Húnavatnssýsla ........ ..... 6 – Austur-Húnavatnssýsla (Vatnskarðið) 6 – Skagafjarðarsýsla . 17 – Eyjafjarðarsýsla með Siglufirði ....17 – S.-Þingeyjarsýsla ............. ..... 15 – N.-Þingeyjarsýsla ............. ..... 10 – Múlasýsla ................. ..... 16 – Seyðisfjörður (Fjarðarheiði) . ..... 8 – S.- Múlasýsla ................. ..... 16 – Norðfjörður .................. ..... 15 – A.-Skaftafellssýsla ............ ..... 8 – V.-Skaftafellssýsla ............ ..... 8 – Rangárvallasýsla ............. ..... 10 – Árnessýsla ................... .. 13 – Alls 247 þús. s. Auk þess er meiningin að taka til ræktunarvegar í Vestmannaeyjum 5 þús. kr., sem hefir því miður fallið niður úr till.n. við 16. gr. Þá er brtt. 82 um það, að framlagið til viðhalds þjóðvega hækki úr 550 þús. kr. upp í 650 þús. kr., og byggist það á reynslu þessa árs. Og ber að líta á það í þessu sambandi, að þetta fé fer fyrst og fremst til þeirra sýslna, sem eru búnar að fá vegina, og viðhaldsféð fer þá til þess að skapa atvinnu í þessum sýslum, og það ekki síður en það fé, sem varið er til nýbygginga vega, því að viðhaldsféð fer svo að segja eingöngu í vinnu. Þá kem ég að lið 83, þar sem n. ætlast til, að framlagið til brúargerða sé lækkað um 30 þús. kr. Það er í rauninni ekki sýnt, hvort þetta tekst, og er það vegna eftirstöðva, sem eru á greiðslum vegna Hvítárbrúarinnar og Skjálfandafljótsbrúarinnar. Eftir upplýsingum frá vegamálastjóra má telja vafasamt, hvort þessi liður fær staðizt. Þær brúargerðir, sem gert er ráð fyrir að fari fram á næsta ári fyrir þessar 70 þús. kr., eru allar smávægilegar; og eru það þessar: Grafará hjá Hofsosi, Hólselskvísl á Fjöllum, Holtsá og Skógá undir Eyjafjöllum og Vesturdalsá í Miðfirði. Þessar brýr eru allar litlar, og kosta ekki mikið samanborið við þær stórbrýr, sem reistar hafa verið á undanförnum árum. Um vegina skal ég ekki fara miklu fleiri orðum en ég hefi áður gert. Menn geta auðvitað deilt um það, hvað réttilega fénu hefir verið skipt niður, enda verður því aldrei skipt svo, að öllum líki. Þá vil ég geta þess, að ein till.n. er það, að tillögin til sýsluvegasjóða lækki úr 100 þús. kr. niður í 70 þús. kr. Til þess að samþ. þessa till. þarf þingvilji að vera fyrir því, hvort menn vilja lækka hámark gjalds til sýsluvegasjóða úr 69% niður í 5%, og lækka þá framlag ríkissjóðs að sama skapi, og má með þessu gera ráð fyrir 30 þús. kr. lækkun. Þá er með brtt. 84 lagt til, að framlagið til akfærra sýsluvega sé hækkað um 2 þús. kr., og er það rétt með tilliti til þess, sem veitt hefir verið undanfarin ár. Þá kem ég að 13. gr. B. 1. a og B. 1. b, sem er um samgöngur á sjó. Þar er gert ráð fyrir tveim stórum lækkunum. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir því, að styrkurinn til strandferðaskipanna lækki úr 400 þús. kr. niður í 300 þús. kr. Ástæður þær, sem færðar eru fyrir þessari lækkun, eru þær, að eftir því, sem vegakerfið verður fullkomnara og meira fé er varið til landsamgangna, virðist nokkuð mega draga úr sjósamgöngum yfir sumarið, og því megi draga úr ferðunum eitthvað frekar en gert hefir verið. Enn liggja þó ekki fyrir fullnaðargögn um það, hvort þennan sparnað allan verður hægt að framkvæma, en væntanlega koma fram gögn um það fyrir atkvgr., eða í síðasta lagi fyrir 3. umr. Afleiðingin verður óhjákvæmilega sú, að leggja skipunum meira upp á næsta ári en gert hefir verið í ár. Þetta kemur vitanlega langharðast niður á Austfirðingum, sem nálega engar samgöngur hafi við Rvík, nema ríkisskipin. En þegar spara á útgjöld frá því, sem nú er, verður vitanlega að klípa eitthvað af svo stórum lið sem þessum. Ennfremur er lækkaður styrkurinn til Eimskips úr 200 þús. kr. niður í 150 þús. kr. Um þetta er svipað að segja og um ríkisskipin. Afkoma félagsins hefir verið sæmileg síðastl. ár, og þegar dregið er úr styrk til strandferða ríkissjóðs, er tæplega hægt hjá því að komast að draga úr styrk til Eimskips. Félagið nýtur auk þessa útsvars- og skattfrelsis. N. vill þó ekki með þessu sýna félaginu neina óvinsemd, enda hefir það á allan hátt sýnt það síðastl. ár, að það vill sem bezta samvinnu við ríkisstj., og væntir því n. þess, að félagið liti á þessa niðurfærslu sem illa nauðsyn, er ríkisvaldið verður að gera á þessum erfiðleikatímum. Þá er brtt. 89, um flóabátana, aðeins orðalagsbreyt., og þar er bætt við aths. frv., að skip og bátar, sem njóta styrks úr ríkissjóði, eru skyld til að flytja póst endurgjaldslaust, sé þess krafizt. Þá eru brtt. 90–94, allt brtt. viðvíkjandi vitamálaskrifstofunni, og þurfa þær ekki skýringa við, því þær eru aðeins leiðréttingar og byggðar á því, sem liðirnir munu raunverulega reynast í framtíðinni, og eru þetta mest launagreiðslur. Þá er brtt. 95 (sjómerki), þar sem hækkað er um 2 þús. kr. vegna nýrra sjómerkja. Þá er brtt. 96, sem er nýr liður og á að fara til hafnargerðar á Skagaströnd. Þessi hafnargerð hefir notið styrks áður, en er í miklum fjárhagslegum vandræðum. Þá er brtt. 97 (hafnargerð á Sauðárkróki). Þar er sama upphæð og sú, sem er; frv., sem veitt er til þess að greiða fyrir því, að hægt sé að gera samning um byggingu hafnarinnar, og á að bjóða bygginguna út í ákvæðisvinnu. Taldi fjvn. rétt að taka þessa fjárveitingu inn í frv. með þeirri aths., að þetta sé 2. fjárveiting af 10, og að fjárveiting til þess fyrirtækis megi ekki fara yfir 2/5 kostnaðar. Þá er brtt. 98 og 99, og er allt fé tekið inn á þá liði, sem varið er til hafnarbóta og brimbrjótsins í Bolungavík, sem lofað hefir verið og þáltill. liggur fyrir um, og hefir verkið þegar verið framkvæmt með lánum á ýmsum stöðum, og er ekki hægt að komast hjá því að veita þetta fé. Að öðru leyti verða ýmsar till. við þessa grein að bíða til 3. umr., og hefir n. hug á að lækka á henni, ef tök eru á. Þá skal ég geta þess, að ekki var útrætt í n., hvernig varið yrði því fé, sem lagt er til vitamála og lendingarbóta, og hefir n. því ekki komið fram með neinar brtt., hvorki til hækkunar eða lækkunar á þeim 70 þús. kr., sem til þess voru áætlaðar í frv. Verður það að bíða til 3. umr., en þá mun n., í samráði við vitamálastjóra, koma fram með till. um, hve miklu verði til þess varið og hvernig því verður skipt, hvert því verður varið og hvað miklu í hvern stað. Ég skal svo ekki segja fleira að sinni, en vil aðeins taka fram, að ég mun ekki minnast á brtt. einstakra þm. við fjárlfrv. fyrr en talað hefir verið fyrir þeim af flm.

Frsm. 2. kafla (Bjarni Bjarnason) Það hefir fallið í mitt hlutskipti að tala fyrir brtt.fjvn. við 14. og la. gr.fjárlfrv. Ennfremur að segja nokkur orð um starfsskrá þá, sem heft er inn með nál. Ég get verið stuttorður, vegna þess að allar helztu brtt. eru teknar upp í nál. og gerð grein fyrir þeim þar. Mun ég því aðallega minnast a þær brtt., sem ekki er getið þar. Um brtt. 100–192, við 14. gr. A., get ég vísað til þess, sem sagt er í nál., og hefi ekki þar við að bæta. Brtt. 103–106 fundust n. eðlilegar í samræmi við annan sparnað. Brtt. 107 er um að fella niður styrk til rekstrar rannsóknarstofu í lífeðlisfræði, vegna þess að Lárus Einarson, sem starfað hefir við háskólann og haft það starf með höndum, er farinn burt. Brtt. 108–109 eru háðar hækkanir samkv. því, sem reynslan hefir sýnt að eyzt hefir. Brtt. 110 er í samræmi við það, sem l. ákveða. Brtt. 111 er um að lækka námsstyrk, sem úthlutað er samkv. ákvörðun menntamálaráðs, úr 16 þús. niður í 10 þús. Lækkun á þessari fjárhæð, sem var á valdi n., gengur að vísu út yfir listamennina, þó það sé ekki af neinni andúð n. til þeirra. Það er gert í samræmi við aðrar ráðstafanir n. til þess að draga úr utanferðum vegna erfiðs árferðis og gjaldeyrisvandræða. Er það sama að segja um utanfararstyrki til lækna, kennara- og iðnaðarmanna, að fellt er niður á öllum liðunum. Brtt. 112 er dálítil hækkun á skrifstofukostnaði fræðslumálastjóra, úr 10 þús. í 14 þús. Þó er það ekki eins mikið og farið var fram á, en n. gat ekki fallizt á meiri hækkun, einkum með tilliti til þess, að landsprófin gætu fallið niður, a. m. k. í bili. Brtt. 114–115 eru við menntaskólann í Reykjavík. Hækkun á eldivið, ljósi og ræstingu er samkv. því, sem reynslan hefir sýnt. En viðhaldskostnaður er lækkaður um 2 þús., með það fyrir augum, að dregið sé úr öllu, sem ekki er bráðnauðsynlegt að lagfæra. Brtt. 116 er um að lækka liðinn til stundakennslu við menntaskólann í Reykjavík. Hefir n. lækkað þennan lið við flesta skólana, með tilliti til þess, að hún hefir gert till. um, að kostnaður til prófdomenda falli niður á þann hátt, að kennarar annist prófdómarastörf hver hjá öðrum án endurgjalds. Þó sumir telji e. t. v. heppilegra að hafa við þau nýja framandi menn, er kennurunum aðeins sýnt það traust, sem ég tel, að þeir eigi og rétt sé, þó ég eigi þar nokkurn hlut að máli. Með þessu er sparað nokkurt fé, en lögð meiri vinna á kennarana, og mun leiða af því, að prófin standi yfir nokkuð lengri tíma. Brtt. 117, um að niður falli læknisskoðun í menntaskólanum, er gerð í samráði við landlækni. Brtt. 118 er um að lækka upphæðina, sem ætluð er til aukakennara og stundakennara við menntaskólann á Akureyri um 3 þús. kr. Skal ég aðeins árétta það, sem um þetta segir í nál., að þetta er gert með tilliti til þess, að 1. bekkur skólans, sem verið hefir tvískiptur, verði ein deild næsta vetur, og einnig með tilliti til þess, að greiðslur til prófdómenda falli niður samkv. því, sem ég hefi aður getið um. Ég býst við, að forstöðumönnum skólanna séu þessar breyt. óljúfar, en fjvn. hefir gert till. um sparnað á öllum liðum, sem henni virtist hugsanlegt að spara á. Ég vil nú þegar geta þess, að þó allmikið hafi verið lækkað á þessari gr., hafa persónuleg laun ekki verið skert, nema ef telja skyldi embættiskostnað presta, sem þó hefir ekki verið talinn launauppbót, heldur skrifstofu- og ferðakostnaður, sem ekki hefir verið í fjárlögum nema fá ár. Sá liður er lækkaður um nær helming. Þá eru brtt. 119–120 smávægilegar lækkanir. Brtt. 120 til samræmis við það, sem reynslan hefir sýnt, og hin um að spara 1000 kr. á viðhaldi menntaskólans á Akureyri. Brtt. 121, 122, 123, 124 og 125, eru leiðréttingar. Brtt. 126, 127 og 128 eru viðvíkjandi vélstjóraskólanum og eru skýrðar í nál. Hefir fjvn. gert hér till. um, að enginn maður fái yfir 2500 kr. húsaleigustyrk á ári. Brtt. 129, 130 og 131 eru skýrðar í nál. Brtt. 132, 133 og 134 eru aðeins leiðréttingar. Brtt. 135 er um að lækka styrkinn til verklegs framhaldsnáms erlendis úr 10 þús. kr. niður í 2 þús. kr. Ég hefi orðið var við, að þetta hefir valdið nokkurri óánægju, og get ég vísað til þess, sem ég hefi áður sagt, hvers vegna n. hefir lagt þetta til. En í þessu sambandi er rétt að athuga, til hvers er aðallega sótt um styrki af þessu fé. Flestir sækja um þá til þess að stunda ýmiskonar iðnaðarnám, en þar sem margar greinar iðnaðarins eru svo vel á veg komnar hér heima, að hægt er að fá þar fullkomna tilsögn, virðist ekki ástæða til þess að veita mönnum styrki til að stunda það nám erlendis, ekki sízt þegar um gjaldeyrisvandræði er að ræða. Brtt. 136 þarf ekki frekari skýringa en koma fram í nál. Brtt. 137 er um að lækka liðinn til eldiviðar og ljósa í Eiðaskóla, vegna þess að nú er rafstöðin þar komin til afnota. Brtt. 138 er um að lækka liðinn úr 35 þús., sem átti að vera bæði til þess að fullgera rafstöðina og byggja sundlaug, um 8 þús. kr., með tilliti til þess, að byggingu sundlaugarinnar verði frestað. Brtt. 139 þarf ekki skýringar. Brtt. 140 er dálítil hækkun, eftir því, sem reynslan hefir sýnt. Ég skal svo geta þess, að á þessari gr. hefir alls verið lækkað um 140 þús. kr. Ég vil einnig endurtaka það, sem ég gat lauslega um áður, að þessi sparnaður er gerður án þess að það komi niður á mönnum sem persónuleg launalækkun. Verð ég að líta svo á, að þess hafi verið full þörf, því eins og allir vita, er fjöldi manna, einkum sem kennslu stundar, mjög lágt launaðir. Þá er ég kominn að 15. gr., og get ég verið fáorður um hana. Brtt. 142 er við þjóðskjalasafnið, vegna þess að nýr maður hefir komið þar í embætti í stað annars, sem var á fullum launum. Brtt. 143 fylgir grg. í nál. Brtt. 144 og 145 eru smáægilegar breyt. samkv. reynslu. Brtt. 147, um að styrkur til þjóðsagnasafns Sigfúsar Sigfússonar falli niður kemur af sjálfu sér, þar sem höf. er dáinn. Brtt. 148, 149 og 150 eru smávægilegar breyt. á styrk til leikfélaganna í Reykjavík, Akureyri og Ísafirði, um, að í stað ákveðinnar krónutölu komi „jafnmiklu“ frá hlutaðeigandi bæjarfélögum. Ennfremur, að ákvæðið um, að menntamálaráð samþ. starfsskrá fél, falli niður. Brtt. 151 er um að veita nokkra fjárupphæð til sænskrar viku hér á næsta sumri, samskonar og íslenzka vikan, sem haldin var í Stokkhólmi síðastliðið sumar. Brtt. 152 er fram komin vegna þess, að Sigurður Nordal hefir farið fram á, að hann yrði fluttur í 18. gr., og hefir n. fallizt á það. Þá koma hér nokkrir nýjir liðir. Leggur n. til, að þeim Jóhannesi úr Kötlum og Guðm. Finnbogasyni verði hvorum um sig veittar 1000 kr. til ritstarfa. Ennfremur leggur n. til, að Ásmundi Sveinssyni verði veittur 2500 kr. styrkur. - Þá vil ég geta þess, að Jón Stefánsson hefir fallið niður, en verður tekinn upp við 2. umr., sennilega með 3000 kr. Þá hefi ég lauslega hlaupið yfir þær brtt. við 14. og 75. gr., sem n. leggur til við þessu umr. Ég ætla þá með örfáum orðum að gera grein fyrir, hvað fyrir fjvn. vakir með starfsmannaskrá þeirri, sem ég hefi aður getið um. Ég finn ekki ástæðu til að vera margorður um starfsmannaskrána yfir höfuð, því þau atriði, sem nefnd eru í nál., mun ég ekki endurtaka að neinu verulegu leyti. Þó vil ég taka fram, að fjvn. er það vel ljóst, að starfsmannaskráin er ófullkomin, vegna þess að n. vannst ekki tími til að undirbúa hana eins og þurfti. vegna annara umfangsmikilla starfa. En n. væntir þess, að hæstv.ríkisstj. taki hana til athugunar í samráði við helztu menn hverrar stofnunar, og að þannig verði hægt að fullkomna þá byrjun, sem hér er hafin, og það er meginatriðið í þessu sambandi. Fyrst og fremst þarf að stefna að því, að engum séu greidd óhóflega há laun. Nú hafa ráðh. um 10 þús. kr. laun, og ætti enginn einn maður að hafa eins mikið, hvað þá meira. Svo ættu að nálgast ráðherralaun laun forstjóra við helztu ríkisstofnanirnar. En það, sem gerir þetta erfitt í framkvæmd, er, að mörg einkafyrirtæki greiða hærri laun en ríkið til sinna starfsmanna. Þess vegna vilja ýmsir gegnir menn fara frá ríkinu, eða a. m. k. bera launin saman. Hitt er sjálfsagt, og vill n. leggja áherzlu á það, að sömu laun séu greidd fyrir sömu störf. Einnig að vinnutími sé alstaðar hinn sami, frá kl. 9 f. h. til kl. 5 síðd., eða 7 stundir (1 st. til hádegisverðar dregst frá) á dag, og að skrifstofukaup og eftirvinnukaup sé alstaðar það sama. Þá leggur n. áherzlu á, að föstum launum sé stillt í hóf og ekki sé hlaðið á einstaka menn margháttuðum aukastorfum. Einkum telur hún það mjög athugavert, þegar lítið er um atvinnu, að einstakir menn hafi margföld laun, en aðrir lítið eða ekkert til þess að lifa af. Nú er það vitanlegt, að fjöldi vel hæfra manna er atvinnulaus, en aðrir hafa óhófleg laun, af því að þeir eru duglegir að ná sér í aukastorf samhliða föstum störfum. Þessu ætti að vera hægt að miðla betur en hingað til hefir verið gert, ef hæstv.ríkisstj. hefir glöggt yfirlit yfir störfin á hverjum tíma. Hefir fjvn. bent í þessa átt með starfsmannaskránni. sem fylgir nál. Af þessu, sem nú hefir verið bent á, er nauðsynlegt að vinna að því, að ekki rísi óánægja milli manna vegna óþarfa misréttis. Ég skal nefna fáein dæmi þessu til sönnunar. Skal þá fyrst litið á, hvernig þessu er varið hjá stjórnarráðinu, og er þá ekki hægt að segja, að ráðist sé á garðinn þar, sem hann er lægstur. Dæmi er til þess, að skrifstofustjóri í stjórnarráðinu hafi haft yfir 20 þús. kr. á ári, þar sem ráðh. hefir aðeins haft 10 þús. kr., enda hafa skrifstofustjórar þar sjaldan undir 14 þús. kr. í árslaun, þó að laun þeirra eigi að vera 6 þús. kr., þegar full aldursuppbót er komin til greina. Það má líka benda á, að einstakir starfsmenn í stjórnarráðinu komast jafnhátt ráðh. að launum, án þess þó, að þeir séu skrifstofustjórar. Þetta er ekki haganlegt og ætti ekki að vera svona. Það er ekki vert að fara út í þetta í einstökum atriðum, en það væri hægt að nefna mörg dæmi í viðbót. Ég skal aðeins geta þess, að 2 forstjórar ríkisstofnana hafa 12 þús. kr. í árslaun hvor, og að þetta hefir ekki breytzt, þó að þeir hafi tekið að sér aðrar stofnanir. Þessir tveir forstjórar eru forstjóri tóbakseinkasölunnar, sem hefir tekið að sér að vera forstjóri fyrir raftækjaeinkasölunni, og landssímastjóri, sem nú er orðinn forstjóri póstmálanna. Nú hefir n. gert það að till. sinni, að laun þessara forstjóra lækki einnig um 2 þús. hjá hvorum fyrir sig þrátt fyrir þó bætzt hafi við önnur stofnun til umsjónar og forustu. Samkv. till.n. verður enginn starfsmaður ríkisins, sem fjvn. nær til með till. sínum, yfir ráðherralaunum, og sárafáir yfir 8 þús. kr. Og ég vil geta þess, að ef það er sanngjarnt, að ráðherrar eins þjóðfélags hafi ekki hærri laun en 10 þús. kr., þá mælir engin sanngirni með því, að aðrir starfsmenn ríkisins hafi hærri laun. En svo eru til ýmsir starfsmenn, sem fjm. hefir ekki náð til, svo sem nefndir í þágu atvinnuveganna og starfsmenn stofnana, sem eru undir sérstöku ráði, eins og t. d. bankar. En fjvn. hefir beint því til ríkisstj. að taka laun þessara starfsmanna ríkisins einnig til athugunar og vinna að því fyrir næsta þing, að fjárl.frv. geti fylgt skrá yfir starfsmenn ríkisins og laun þeirra. Ég skal geta þess, að fjvn. hefir skipt sér niður í smádeildir, og hafa þær átt tal við forstjóra ríkisstofnanna, og hafa þeir yfirleitt tekið vel í þetta mál. Mér er líka kunnugt um það persónulega, af samtali við ýmsa starfsmenn þessara stofnana, að þeir hafa yfirleitt tekið vel í það, þó laun þeirra væru lækkuð, og hafa þeir játað, að full þörf væri á því að koma samræmi á laun starfsmanna hins opinbera og reyna að stilla þeim í hóf. Það voru margir, sem bjuggust við því, að starfsfólkið myndi taka till. illa og jafnvel gera verkfall, ef þær yrðu samþ., en ég hefi ekki getað orðið var við neitt í þá átt. Fjvn. reyndi líka að vera eins sanngjörn í till. og henni var auðið, og þó að sjálfsagt megi eitthvað finna að þeim, þá munu þær þó hafa verið til bóta. Og þó að það sýnist svo, sem lækkað hafi verið mismunandi mikið á ýmsum stofnunum, þá fer það eftir tölu starfsmanna hjá viðkomandi stofnun, en er ekki af því, að storkostlega hafi verið lækkað hjá einstaklingum einnar stofnunar fram yfir það, sem gert hefir verið hjá öðrum stofnunum. Ég vil geta þessa til þess að ekki líti svo út, sem það séu óhóflega há laun hjá einstaklingum einnar stofnunar. Það er eðlilegt, að það beri mest á lækkuninni hjá landssímanum, því það er stærsta fyrirtækið og því flest starfsfólkið þar. Sumstaðar litur svo út, sem launin samkv. till.fjvn. hafi hækkað samanborið við launalögin, og get ég í því sambandi nefnt póstmennina. En það stafar af því, að póstmenn hafa lengi haft frímerkjasöluuppbót. Lítur því út sem laun þeirra hafi nú verið hækkuð, með hliðsjón af launalögum, en þar er frímerkjauppbótin ekki tiltekin. Póstmenn hafa því alllengi haft þessi laun, sem launaskráin sýnir, og nefndin taldi ekki sanngjarnt að breyta launum póstmanna. Ég vil biðja hv.þm. að athuga þetta. Þá hefir mér verið bent á, að einstaka menn hafi verið ósanngjarnlega lækkaðir. Það getur vel verið, að svo sé. En ég treysti þá ríkisstj. til þess að leiðrétta það, þegar l. eru færð til meira samræmis, og að hún láti ekki einstaka starfsmenn gjalda þess, þó að fjvn. hafi gert till., sem séu ekki sem sanngjarnastar. Annars skal ég geta þess, að þeir starfsmenn, sem till.n. ná til, eru tæplega 700 að tölu, og eru það aðeins þeir starfsmenn, sem taldir eru í 3., 9., 10., 11. og 13. gr. En til þeirra, sem taldir eru í 12. gr. og aftan við 13. gr., ná till.n. ekki, og eru það prestar, læknar, sýslumenn, kennarar og fleiri. En eftir því, sem næst verður komizt, koma brtt.n. niður á tæplega 700 mönnum, og nemur sú lækkun, sem þar er gerð, eitthvað milli 150 og 160 þús. kr. Þó má geta þess, að lægstu laun eru hvergi skert, eða laun, sem eru fyrir neðan 3000 kr., og laun, sem eru frá 3000–4000 kr., eru mjög sjaldan skert. Ég vil sérstaklega geta þess, að í von um það, að töluvert af eftirvinnu eða aukavinnu sparist, þá hefir vinnutíminn verið ákveðinn frá kl. 9 f. h. til kl. 5 e. h., en áður var hann frá 10–4. Á þessum 2 tímum, sem vinnutíminn er lengdur um, er gert ráð fyrir því, að hægt sé að vinna mikið af þeim störfum, sem nú er borgað aukalega fyrir, en þessa lengingu vinnutímans er ekki hægt að kalla ósanngjarna. Og í framtíðinni má búast við því, að meira sparist á aukavinnu en gert er ráð fyrir samkv. till.n. Ég held, að það sé ekki ástæða til að fara fleiri orðum um starfsmannaskrana. Ég get búist við, að einstakir hv.þm. geri við hana aths., og mun ég þá svara þeim síðar. En ég vænti þess, að hv.þm. skilji, að það er ekkert áhlaupaverk að semja slíka starfsmannaskrá. Það er viðurkennt af n., að þetta er ófullkomið verk og aðeins byrjun á öðru betra.

Frsm. 3. kafla. (Þorbergur Þorleifsson) Frsm. 1. kafla, hv. 6. landsk., hefir gefið ýtarlegt yfirlit yfir heildarstarf n., og ætla ég þar engu við að bæta, en mun eingöngu halda mér við að tala um þennan 3. kafla fjárl., sem ég hefi framsögu um, og byrjar á 16. gr.: Verkleg fyrirtæki. Mun ég þá fyrst, áður en ég geri grein fyrir hinum einstöku brtt., tala nokkuð um 16. gr. sérstaklega, en það er sú grein, sem mestar breyt. hafa verið gerðar við, og eru aðalbreytingarnar tvennskonar. Í fyrsta lagi leiðréttingar, sem hækka greinina um meira en 1/2 millj., og í öðru lagi lækkunartill. n., sem nema nokkuð á þriðja hundr. þús. kr. Hækkunartill. n. við þessa grein eru aftur á móti bæði fáar og smávægilegar. En þrátt fyrir það hækka heildarútgjöld gr. allmikið frá því, sem upphaflega var í frv. Leiðréttingarnar við frv. eru gerðar í samráði við hæstv. fjmrh. og eftir till. hans. Eru það sumpart leiðréttingar samkv. reynslu síðasta árs, og er það í fyllsta samræmi við þá stefnu, sem fjmrh. hefir markað, um að taka jafnan upp í fjárlög allar þær greiðslur, sem vitað er um, að komi til útborgunar á árinu. Sumpart eru þetta leiðréttingar vegna þál. og l. frá þinginu í vetur. Leiðréttingarnar eru þá þessar: Gjöld samkvæmt jarðræktarlögunum: Jarðabótastyrkur 110000 kr, og til verkfærakaupasjóðs 20000 kr., alls 130000 kr. Til búfjárræktar 3000 kr., til fjárkláðalækninga 8000 kr., til veðurstofunnar 4000 kr. Kostnaður vegna laga um lax- og silungsveiði 2000 kr. Til erindrekstrar í Miðjarðarhafslöndum 4000 kr. Gjaldeyris- og innflutningsnefnd 10000 kr. Skrifstofukostnaður húsameistara ríkisins 3000 kr. Auk þess 2 smáupphæðir, 500 kr. hvor. Ferðakostnaður vegna eftirlits með skipum og laun skógræktarstjóra 1000 kr. Þessar leiðréttingar samkv. reynslu síðasta árs nema samtals 170000 kr., en þar við bætast margar og stórar upphæðir, sem ber að taka upp í greinina vegna nýrra lagasetninga. Þessar upphæðir eru t. d.: Greiðsla vegna ofveðurstjóns á Norðurlandi 60000 kr., til skuldaskilasjóðs útvegsmanna 160000 kr., til iðnlánasjóðs 25000 kr., til greiðslu vaxtahluta af fasteignaveðslánum bænda 75000 kr. Mjólkurbúastyrkur 55000 kr.,frystihúsastyrkur 20000 kr., til útrýmingar fjárkláða 10000 kr. Gerir þetta samtals 405000 kr. Þar við bætast áðurnefndar 170000 kr. Verða þá þessar leiðréttingar við greinina alls 575000 kr. Heildarútgjöld gr. voru upphaflega í frv. eins og það kom frá stj. 2599625 kr. En eflir leiðréttingar n. 3180825 kr. Ber þessari upphæð ekki alveg saman við nál., en það liggur í því, að nokkrar upphæðir, flestar smávægilegar, hafa fallið úr við uppgjörið, þegar nál. var samið. Hækkunartill. þær, sem n. gerir við þessa grein frv., fyrir utan þær hækkanir, sem leiðir af áður umgetinni leiðréttingu, eru, eins og áður er sagt, litlar og nema alls aðeins um 24 þús. kr. Nokkrar þær hækkunarleiðréttingar, sem n. gerði við þessa gr. frv., voru felldar aftur niður í sparnaðarskyni, og eru því raunverulega lækkun á útgjaldalið frv. frá því, sem það annars hefði orðið frá n. En þær eru þessar: Til verkfærakaupasjóðs 20000 kr., til búfjárræktar 3000 kr., til veðurstofunnar 4000 kr., kostnaður vegna laga um lax- og silungsveiði 2000 kr., til erindrekstrar í Miðjarðarhafslöndum 4000 kr., skrifstofukostnaður húsameistara ríkisins 3000 kr. Samtals 41000 kr. Hinar aðrar lækkunartill. n. eru; Til Búnaðarfélags Íslands 20000 kr., Sandgræðslan 3000 kr., verkfærakaupasjóður 5000 kr., búfjárræktin 12000 kr., Byggingar- og landnámssjóður af tekjum tóbakseinkasölu 50000 kr., Ræktunarsjóður, hluti af útgjaldi 40000 kr., tillag til byggingarsjóða kaupstaða og kauptúna af tekjum tóbakseinkasölu 70000 kr., vegna ráðstafana um tilb. áburð 5000 kr. Garðyrkjufélagið 3000 kr., Fiskifélagið 8000 kr. Skrifstofukostnaður húsameistara 2000 kr. Lækkanir n. við greinina, þegar með eru teknar áður nefndar 41000 kr., nema þá 259000 kr., sem er dálítið lægri upphæð en talið er í bráðabirgðayfirliti n. í nál., en þrátt fyrir allar þessar lækkanir nema hækkanirnar allmiklu meira, eða um 346000 kr. Er því frvgr. nú, eftir að n. hefir fjallað um hana, 2945623 kr., en var í frv. 2399625 kr. Um hinar einstöku brtt.n. get ég vísað til nál., en mun þó minnast á sumar þeirra nokkuð ýtarlegar en þar er gert. Um lækkunartill. n. er það að segja, að ýmsar þeirra eru við þá liði, sem eru viðkvæmir. og því ekki með öllu sársaukalaust fyrir n. að lækka, og verða sjálfsagt eitthvað skiptar skoðanir um það, hvort rétt hafi verið að lækka. En ég vænti samt, að hv.þm. taki þeim vel og skilji það, að það er ekki hægt að skera niður á fjárl. um eina millj. króna hina ýmsu liði, sem þar hafa staðið, án þess að koma einhversstaðar nálægt kviku. Ég skal þá fyrst minnast á 158. brtt., um að færa niður framlagið til Búnaðarfélags Íslands um 10 af hundraði, úr 200 þús. niður í 180 þús. kr. N. hefir fært þetta niður í þeirri von, að félagið geti í bili dregið eitthvað saman starfsemi sína, án þess það komi að mikilli sök. Eins og segir í brtt. og getið er um í nál., vill n. taka sérstaklega fram, að styrkurinn til búnaðarsambandanna úti um landið verði ekki lækkaður um meir en 10 af hundraði. 159. brtt. er við sandgræðsluna, að fyrir 30 þús. kr. komi 27 þús. kr. Á þessum lið er fylgt sömu aðferð og við Búnaðarfélagið, að færa heildarupphæðina niður um 10 af hundraði. Um hvernig sú niðurfærsla verði framkvæmd hefir n. engar sérstakar till., en gengur út frá því, að þau sandgræðslufyrirtæki, sem byrjað er á og fyrirfram búið að lofa framlagi til að ljúka við, verði ekki færð niður. 160. brtt. fjallar um jarðabótastyrkinn. N. hefir ekki viljað lækka jarðræktarstyrkinn, enda litið svo á, að það sé ekki hægt nema með lagabreyt. Og vitanlega er ekki hægt að breyta lögum þannig, að þau verki aftur fyrir sig. Jarðabætur þær, sem l. samkv. á að greiða styrk til á næsta ári, er þegar búið að taka út. Og allir bændur, sem hafa látið taka út þessar jarðabætur, reiða sig fastlega á, að þetta verði greitt eins og hver önnur lögboðin greiðsla úr ríkissjóði. N. hefir hækkað þessa upphæð um 110000 kr., sem er leiðrétting samkv. reynslu síðasta árs, og er útlit fyrir, að jarðabæturnar verði ekki minni í ár. og því ekki varlegt að áætla þessa upphæð lægri. Þá er 161. brtt. 4 b. verkfærakaupasjóður. Samkv. reynslu síðasta árs hefir þessi upphæð orðið 85000 kr. Í frv. stóð 65000 kr. Hefir n. gert till. um að fella niður leiðréttingu og 5000 kr. í viðbót. Lækkar því framlagið samkv. till.n. um allmikla upphæð. Þá kem ég að 162. brtt. Búfjárrækt. Leggur n. til, að sá liður verði færður niður frá því, sem í frv. stendur, um 12000 kr. Þetta er okkur bændunum viðkvæmur liður, og þótt n. hafi neyzt til að lækka hann í þetta skipti, getur sú lækkun ekki orðið til frambúðar. Eins og kunnugt er, njóta fleiri greinar búfjárræktarinnar styrks á þessum lið í einu lagi. Sumar þessar greinar búfjárræktarinnar eru þannig, að ekkert má skerða þann styrk, er þær njóta. En n. álítur aftur á móti, að fresta megi að framkvæma um eitt ár einu atriði viðkomandi búfjárræktinni, er styrks nýtur á þessum lið, en það eru sýningar búpenings, en varla svo neinu verulegu nemi öðrum greinum á þessum lið. Næsta till., sem er 163. brtt., er um að lækka framlagið til byggingar- og landnámssjóðs af tekjum tóbakseinkasölu um 50000 kr., og er þá bezt, að ég minnist um leið á 165. brtt., sem er hliðstæð, en hún er um að lækka framlagið til byggingarsjóða kaupstaða og kauptúna samkv. l. um verkamannabústaði, einnig af tekjum tóbakseinkasölu, um 70000 kr. Útlitið er þannig sem stendur, að ekki verður hægt að flytja inn byggingarefni alveg takmarkalaust, eins og verið hefir, og mun því verða að draga úr byggingum. Þess vegna mun þetta ekki beinlínis koma að mikilli sök, þó að framkvæmd þessara l. verði frestað eitt ár. 164. brtt. er um að fella niður 40000 kr. framlag til ræktunarsjóðs, sem er hluti af útflutningsgjaldi. 166. brtt. er um að lækka ofurlítið framlagið vegna ráðstafana um tilbúinn áburð, eða binda það við hámarksupphæð. Styrkurinn til garðyrkjufélagsins hefir verið lækkaður um 3000 kr., sem nemur launum Einars Helgasonar garðyrkjustjóra, sem nýlega er látinn. Þá verður næst fyrir skógræktin. 169. brtt. er um að hækka framlag til skóggræðslu um 15 þús. kr., úr 8 þús. kr. í 23 þús. kr. Þar sem þetta stingur mjög í stúf við aðrar till.n., og þetta er ein af örfáum hækkunartill., sem n. hefir séð sér fært að koma fram með, tel ég rétt að gefa á þessu nokkra skýringu, til viðbótar því, sem stendur í nál. Á venjulegum tímum mundi nú þessi hækkun að vísu ekki þurfa mikillar skýringar við, því það er yfirleitt viðurkennt, að skógræktin sé eitt hið mesta menningarmál og eitt af þeim fáu hugsjónamálum, sem nær til alls almennings í landinu, auk þess sem það er hugsmunamál fyrir alla þjóðina, að það sé tekið réttum tökum. En skógræktin hefir verið í undarlegri niðurlægingu, og framlög til hennar frá því opinbera ekki í samræmi við þá hugsun og þá von, sem Jónas Hallgrímsson brenndi inn í vitund þjóðarinnar með hinum látlausu spámannsorðum: „Fagur er dalur og fyllist skógi, og frjálsir menn þegar aldir renna“. En fyrir 5 árum virðist hv.Alþ. hafa gleymt þessu, því þá var framlag til skógræktar lækkað, og smám saman síðan, þar til starfsfé skógræktar var komið niður í um 8000 kr., úr 20000 kr., sem það var fyrir 5 árum. Skógræktin hefir því komizt í skuldir, eymd og niðurlægingu, sem á engan hátt er sæmandi. Fer nokkuð af þessari hækkun til þess að greiða gamlar skuldir og koma skógræktinni á réttan kjöl fjárhagslega. Hefir hinn ungi og áhugasami skógræktarstjóri látið það í ljós við n., að hann hafi hug á að auka tekjur skógræktarinnar í framtíðinni, svo að hún geti betur staðið undir sér sjálf fjárhagslega en hingað til hefir verið. En grundvöllurinn undir því er sá, að skógræktin geti eignazt sinn eiginn vörubíl, sem geti gengið fyrir viðarkolum, sem tiltölulega ódýrt er að framleiða úr skógarkjarrinu. Er ætlazt til, að nokkuð af þeirri fjárveitingu, sem n. leggur til, að verði veitt, fari til þess að kaupa einn slíkan bíl. Þegar viðarkolabíllinn er fenginn, verður miklu ódýrara að koma afurðum skóganna um landið og selja með hagnaði, til ágóða fyrir skógræktina. Einnig ætlast skógræktarstjóri til, að skógræktin geti haft nokkrar tekjur af plöntuuppeldi. Þá er 172. brtt. um að taka upp 200 kr. til Eggerts Guðmundssonar, til þess að stunda dýralækningar við Gilsfjörð. Er hann einn af þessum sjálfmenntuðu dýralæknum, sem oft geta hjálpað í því dýralæknaleysi, sem er úti um landið. Áður hefir þingið launað ýmsa í þessu skyni, svo hér er fordæmi fyrir. N. hefir samkv. tilmælum landbráðh. tekið upp í 173 brtt. - „til fjárkláðalækninga - útrýmingarboðun“, eins og það er orðað - 24000 kr. Á þinginu í vetur voru samþ.l., sem heimiluðu landbráðh. að láta fara fram slíka útrýmingarboðun, og nú hefir landbráð. skýrt n. frá, að hann muni nota þessa heimild, ef heyfengur verði sæmilegur næsta haust. 174. till. er um það, að laun forstöðumanns efnarannsóknarstofunnar verði færð niður til samræmis við aðra starfsmenn ríkisins. Hefir hann haft. auk fastra launa, 25% af öllum tekjum stofnunarinnar. Leggur n. til, að þetta verði fært niður í 10%. 175. till. er nýr liður, til Þykkbæinga, um styrk til skurðgröfu við framræslu Safamýrar, enda fái þeir ekki styrk eftir l. nr. 59 1930. Í síðasta árs fjárl. höfðu þeir styrk í sama skyni; er þetta þýðingarmikið fyrirtæki, sem þeir hafa með höndum, og leggur n. til, að þeim verði veittur þessi styrkur. 176. till. fjallar um lækkun á framlagi til Fiskifélagsins um 10%, úr 80000 kr. niður í 72000 kr. Er það hliðstætt þeirri lækkun, sem n. leggur til, að gerð verði á framlagi til Búnaðarfélagsins og fleiri liðum. 177. till. gerir ráð fyrir, að skipaskoðunarstjóri, sem er vel launaður, hjá ríkinu, skuli hafa eftirlit með skipum ríkisins án nokkurs sérstaks endurgjalds. Áður hefir orðið að greiða sérstaklega fyrir þetta, leggur n. því til, að þetta verði gert í sparnaðarskyni. 178. till., um að ferðakostnaður vegna skipaeftirlits hækki, er leiðréttingartili. samkv. undanfarandi reynslu. 179. till. er hugtaksbreyting, sem gerð er í sparnaðarskyni. Eins og ég gat um hér að framan í ræðu minni, var ein af leiðréttingartill., sem gera þurfti við frv., hækkun til erindrekstrar í Miðjarðarhafslöndunum, 4000 kr. að upphæð, samkv. undanfarandi reynslu. Leggur n. til, að sú orða- eða hugtaksbreyting verði gerð á liðnum, að í stað „erindrekstrar“ komi fiskifulltrúa, og að kostnaður megi ekki fara fram úr 8000 kr. úr ríkissjóði, en ef fiskifulltrúinn þarf að ferðast í markaðsleitarerindum, þá skal ferðakostnaður hans greiddur úr markaðsleitarsjóði. 180. till. er hækkunartill. Einnig er sú breyt. gerð á liðnum, að bætt er við hann nýrri svo hljóðandi setningu: „gegn tvöföldu fjárframlagi annarsstaðar að“. Þetta er kostnaður við gjaldeyris- og innflutningsnefnd. 181. till. gerir ráð fyrir 300 kr. framlagi til landssambands bænda. Á undanförnum árum hafa bændur landsins sýnt mikinn áhuga í því að koma saman á fund alstaðar að af landinu einu sinni á ári, til þess að ræða velferðarmál bændastéttarinnar. Þessir fundir hafa verið haldnir hér í Reykjavík og nefndir landsfundir bænda. Þrjú ár í röð hafa þessir fundir verið haldnir, og hafa nú fengið fast form með stofnun landssambands bænda, sem stofnað var á síðasta landsfundi, sem haldinn var hér í Rvík í fyrravetur og margir hv.alþm. tóku þátt í. Landssambandið hefir sótt um styrk til Alþingis til starfsemi sinnar, og vill n. leggja til, að tekin sé upp í fjárl. ofurlítil upphæð í þessu skyni. 182. till. er um framlag til vinnumiðlunar. vegna skipulagsbreytingar á þeim málum ber að fella niður aths., „þar af til vinnumiðstöðvar kvenna 2000 kr“. En liðurinn helzt óbreyttur að öðru leyti. 183. till. er viðvíkjandi Ungmennafélagi Íslands. Þegar þessi félagsskapur var stofnaður, var eitt aðaláhugamál hans að efla bindindi. Íþróttir, skóggræðsla og bindindi voru allt mál, sem voru ofarlega á stefnuskrá þessa félagsskapar. Margir þeirra manna, sem nú eiga sæti á hv. Alþingi, hafa aukið sinn þroska innan ungmennafélagsskaparins, og ekki sízt fyrir það, að þeir lærðu þar að afneita Bakkusi. Á seinni árum hefir þessi félagsskapur hætt að vinna að bindindismálum. Bindindi er víðast hvar gert útlægt úr félagsskapnum, og síðan er hann eins og visnandi hönd, máttlaus og þróttlaus og virðist lítið afl hafa til þess að þroska meðlimi sína. N. telur illa farið, að ungmennafélagsskapurinn hætti að vinna að bindindismálum, og leggur því til, að skilyrði fyrir útborgun styrksins sé, að Ungmennafélag Íslands vinni að eflingu bindindis. Orðast því liðurinn svo nú: „Handa Ungmennafélagi Íslands, til eflingar íþrótta, skóggræðslu og bindindis, 4000 kr.“ Er það sama upphæð og félagið hafði í síðustu fjárlögum. 184. till. fjallar um skrifstofukostnað húsameistara. Er gert ráð fyrir að létta nokkru af skrifstofukostnaðinum af ríkinu, með því að ákveða, að skrifstofan skuli hafa dálitlar tekjur af teikningum, sem húsameistari lætur gera, þannig að skrifstofan taki allt að 25% af venjulegum taxta, sem greiddur er fyrir teikningar. Þetta munar tiltölulega litlu á verði bygginganna, en það venur menn hinsvegar af því að láta gera teikningar út í bláinn, sem svo eru ef til vill aldrei notaðir, eins og komið hefir fyrir. Þá er 185. till. A-liður þeirrar till. fjallar um 2000 kr. framlag til húsbygginga á Breiðumýri vegna jarðskjálfta 1934, en b-liðurinn er um að veita 1500 kr. til kaupa á spildu úr Hólalandi til handa Breiðumýri. Þegar jarðsjálftarnir miklu urðu sumarið 1934, var stofnað til samskota um land allt, til þess að bæta tjónið. Í Þingeyjarsýslu urðu engar skemmdir, nema á þessum eina bæ, Breiðumýri í Reykjadal. Þar hrundu bæjarhúsin. Bætur komu engar fyrir þetta af samskotafénu. Á Breiðumýri er læknissetur, og á ríkið jörðina. Leggur n. til, að þessi upphæð sé veitt til hjálpar við endurbyggingu bæjarhúsanna. Breiðumýri vantar beitiland, en Hólar hafa aftur á móti gnótt þess. Telur n. því hagkvæmt að ríkið kaupi spildu úr Hólalandi til viðbótar beitilandi Breiðumýrar; liggja lönd jarðanna saman. Liðirnir c.-h. eru allir teknir upp samkv. lagafyrirmælum. Eru það framlög til skuldaskilasjóðs útgerðarmanna, til mjólkurbúa, til greiðslu vaxta af fasteignaveðslánum bænda, til iðnlánasjóðs, til greiðslu ofviðristjóns á Norðurlandi og til frystihúsa. Um i.- lið, sem gerir ráð fyrir 5000 kr. framlagi til skipulagsnefndar atvinnumála, er það að segja, að lagt er til, að þessi upphæð verði ekki tekin upp hærri, vegna þess að gert er ráð fyrir, að nefndin skili lokaáliti um það leyti sem næsta Alþingi kemur saman. J.-liðurinn, sem er um kostnað við eftirlit með opinberum sjóðum, er tekinn upp samkv. lögum, eins og liðirnir c.–h. Áður en ég skil við þessa 16. gr., skal ég geta þess, að fjvn. hefir samþ. að taka upp fjárveitingu til ræktunarvegar í Vestmannaeyjum, 5000 kr. að upphæð, en sú brtt. hefir fallið burt úr till.n. Vestmannaeyingar hafa, eins og kunnugt er, enga þjóðvegi og eru því vel að þessari upphæð komnir; væntir n. því, að þessi till. verði samþ., þegar hún verður borin fram. Við 17. gr. eru aðeins 2 brtt. Sú fyrri, 186. brtt., fjallar um það, að styrkur til berklasjúklinga hækki úr 800000 kr. upp í 850000 kr. Eins og kunnugt er, hefir þessi útgjaldaliður fjárl. stöðugt farið hækkandi, og mun hann verða upp undir 1 millj. kr. í ár. Eins og drepið er á í nál., kom landlæknir að máli við fjvn. í vetur og óskaði eftir að mega ráða sérstak an lækni til þess að hafa yfirumsjón með berklavörnum. Var til starfsins ráðinn Sigurður Sigurðsson læknir, og hóf hann þegar starf sitt í vor. Það er mikið útlit fyrir, að þessi nýja skipun á þessum mál-, um og starf þessa manns muni bera mikinn árangur í því að hefta útbreiðslu þessa skaðræðissjúkdóms. Í þeirri von leggur n. til, að þennan lið þurfi ekki nauðsynlega að hækka meira en hér er gert ráð fyrir. Annars hefði þurft, samkv. reynslu síðasta árs, að hækka þennan lið upp í ca. 950000 kr. Hin brtt. við 17. gr., 187. till., er um að taka upp fjárveitingu til áfengismálaráðunauts, 3000 kr. að upphæð. Er það gert samkv. ákvæði í hinum nýju áfengislögum. Við 18. gr. hefir n. gert nokkrar brtt., sem flestar eru smávægilegar. 188. brtt. við 18. gr.l.a. er um eftirlaun embættismanna, sem lagt er til, að verði hækkuð um 27916,14 kr. 189. till. er um hækkun á framlagi til embættismannaekkna og barna þeirra um 400 kr. 190. till., við I.c., er um það, að prestsekknaliðurinn hækki um 166,04 kr. 191. till. I.e. er um það, að lífeyrir samkv. l. nr. 51 1921 hækki um 1030 kr. Þetta eru allt lögboðnar greiðslur, og þarf ég ekki að fjölyrða um það. Þá er 192. brtt.N. leggur til, að teknar verði upp 2000 kr. til handa Sigurði Thoroddsen, fyrrv. kennara við menntaskólann, sem látið hefir af störfum fyrir aldurs sakir. Skal þessi upphæð koma til viðbótar við lögmælt eftirlaun hans. Þá leggur n. til í 193. brtt. og brtt.n. 200. a., að eftirlaun ekknanna Kirstínar Blöndal og Guðbjargar Guðmundsdóttur verði hækkuð úr 300 kr. upp í 400 kr. hjá hvorri. Í 194. brtt. er farið fram á það, að Önnu Þorgrímsdóttur verði veittar 1100 kr. í stað 1300. Þetta er aðeins leiðrétting á liðnum. Í 193. till. leggur n. til, að tekin verði upp 600 kr. eftirlaun til Sigrúnar Bjarnason, ekkju Þorleifs H. Bjarnasonar menntaskólakennara. Hafa oft áður í fjárl. verið teknar upp einhverjar upphæðir handa ekkjum, þegar líkt hefir staðið á, og þarf ég ekki að rökstyðja það frekar. 196., 197. og 198. till. eru allar leiðréttingar á frv. og teknar upp vegna þess, að þessir heiðursprestar, sem liðirnir eiga við, hafa allir látizt á árinu. 199. till. gerir ráð fyrir nýjum liðum. Er þar farið fram á, að Gísla Einarssyni verði veittar 295 kr., Arnóri Árnasyni 310 kr., Hallgrími Thorlacius 293 kr., Einari Thorlacius 335 kr. og Bjarna Þorsteinssyni 295 kr. Þetta er allt lögboðin eftirlaun þessara manna, sem hafa verið prestar þjóðkirkjunnar, en látið af prestskap fyrir aldurs sakir. Þá er brtt. 200,b., sem gerir ráð fyrir 300 kr. framlagi til frú Bjargar Jónsdóttur frá Vallanesi, ekkju séra Sigurðar Þórðarsonar. Leggur n. til, að þessi upphæð verði tekin upp, þar sem hér er um fátæka ekkju að ræða, en hinsvegar mörg fordæmi fyrir því, að slíkir liðir hafi verið teknir upp, eins og áður er drepið á. 201. og 202. brtt. eru um að hækka ofurlítið styrk til tveggja kennara, um 50 kr. til hvors. Þessir kennarar eru Guðmundur Björnsson og Ingivaldur Nikulásson. Það munar lítið um þetta fyrir ríkissjóð, en dálítið fyrir þá, sem úr litlu hafa að spila. Leggur n. því til, að athuguðu máli, að þessi smávægilega hækkun verði samþ. Í brtt. nr. 203 er gert ráð fyrir tveim nýjum liðum. Annar fer fram á 200 kr. framlag til Reynalds Kristjánssonar pósts, og til Árna Sigurbjörnssonar pósts sama upphæð; er þetta tekið upp samkv. meðmælum póst- og símamálastjóra. póstarnir eru þeir starfsmenn þess opinbera, sem oft leggja sig í mikla hættu og slíta kröftum sínum fyrir aldur fram, og að því er annan þessara manna snertir, Árna Sigurbjörnsson, sem um nokkur ár var póstur milli Vopnafjarðar og Öxarfjarðar, er það að segja, að í þessum póstferðum beið hann heilsutjón vegna þess að hann kól á fótum. Þess ber líka að geta, að á þessum póstferðum bjargaði hann þrisvar sinnum mönnum úr lífsháska. Að öllu þessu athuguðu væntir n. þess, að hv. þing samþ. þessi litlu eftirlaun. 204. till. er um að hækka skáldalaun Sigurðar Sigurðssonar frá Arnarholti úr 800 kr. upp í 1000 kr. 205. till. er leiðréttingartill. Þá koma 3 nýjir liðir, sem n. leggur til, að verði teknir upp. Það er þá fyrst lagt til, að Kristmanni Guðmundssyni skáldi verði veittar 1800 kr. Fyrir svona litla þjóð eins og við Íslendingar erum, er það mikilsvert, að sem allra flestir geti orðið til þess að vekja eftirtekt á þjóðinni með erlendum þjóðum. Að fornu og nýju hafa bókmenntir Íslendinga helzt vakið athygli á þjóðinni. Kristmann Guðmundsson er einn af þeim Íslendingum, sem hafa verið þjóð sinni til sóma erlendis sem skáldsagnahöfundur. Hefir hann skrifað flestar bækur sínar á erlendu máli vegna þess að hann hefir ekki séð sér fært að dvelja hér á landi við starf sitt, en nú er hann seztur að hér á landi. En til þess að geta dvalið hér til lengdar og frumsamið verk sín á íslenzku, telur hann sig þurfa að hafa meiri tekjur en hann getur átt von á hér af ritum sínum. vill n. reyna að stuðla að því, að skáldið geti dvalið hér áfram og skrifað verk sín á móðurmálinu. Þá er næst lagt til, að veittar verði 1000 kr. til skáldsins Magnúsar Stefánssonar, sem ort hefir undir rithöfundarnafninu Örn Arnarson og getið sér góðan orðstír. Rithöfundalaun Sigurðar Norðdal eru aðeins tilfærsla milli greina, og er upphæðin sú sama sem hann hefir áður haft. 207., 208. og 209. brtt. eru leiðréttingar, vegna þess að Guðrún Jónsdóttir, Þuríður Jónsdóttir og Sigfús Sigfússon eru öll látin; falla liðirnir því niður af sjálfu sér. 210. og 211 brtt., sem eru viðvíkjandi eftirlaunum Guðrúnar Egilsen og Kofoed-Hansen, eru líka leiðréttingar á viðkomandi liðum. Þá kemur nýr liður í 212. till. Í henni er gert ráð fyrir, að Kristínu Guðmundsdóttur, ekkju Einars Helgasonar, verði veittar 600 kr. í viðurkenningarskyni fyrir starf manns hennar, sem nú er látinn, eins og kunnugt er. Liðurinn II. l. 77 fellur niður af sjálfu sér, þar sem viðkomandi maður, Þórður Flóventsson, er látinn. Við 22. gr. eru aðeins fjórar brtt. frá fjvn. Samkv. 213. brtt. fellur niður heimild sú, sem gefin er í 1. lið þessarar gr. um ákveðna upphæð til að koma á stofn osta- og smjörbúum, en sú upphæð var tekin upp í þetta fjárlagafrv., þar eð stefnt er að því að taka upp í fjárlög allar þær greiðslur, sem til greina geta komið a hverju ári. Í 215. brtt. er lagi til að fella niður heimild, sem þegar er notuð. Er sú brtt. því aðeins leiðrétting. Í 216. brtt. er lagt til, að ríkið ábyrgist fyrir Akureyrarbæ allt að 200000 kr. til tunnuverksmiðju, enda verði lánið greitt að fullu fyrir áramót. Nefndin telur hér vera um þjóðþrifafyrirtaki að ræða, og er álitið líklegt, að þegar verksmiðja þessi hefir tekið til starfa, þurfi ekki að kaupa tunnur að. Bærinn mun sjálfur reka verksmiðjuna, og finnst því n. fyrirtækið álitlegt. Þá er lagt til, að ríkið ábyrgist 270 þús. kr. til hafnargerðar á Sauðárkróki, ef lánið verður tekið innanlands. Á síðasta þingi var veitt dálítil upphæð, 25 þús. kr., til þessa fyrirtækis. og vill n. veita þessa ábyrgð til þess að framhald geti orðið á verkinu. Hefi ég þá ekki ástæðu til að hafa þessa framsögu lengri, þar sem ég hefi drepið á allar brtt.fjvn. í þeim kafla, sem mér var falin framsaga á.

Jón Auðunn Jónsson 1. brtt. mín er um tilfærslu á læknisvitjunarstyrk tveggja hreppa, vegna aðstöðubreytingar, sem þar hefir orðið á síðustu árum. Er brtt. fólgin í því, að styrkurinn hækki um 50 kr. til Reykjafjarðarhrepps, en lækki að sama skapi til Snæfjallahrepps. 2. brtt. mín er brtt. við þá till.fjvn. að utanfararstyrkir lækna verði með öllu felldir niður. Styrkir þessir hafa komið að miklum notum og orðið til þess, að læknar þeir, sem þeirra hafa notið, hafa oft getað hjálpað sjúklingum, sem annars hefðu orðið að leita í önnur héruð, eða jafnvel til Reykjavíkur, með ærnum kostnaði. Þá ber ég fram brtt. um það, að veittur sé styrkur til tveggja sjúkrasjóða í mínu héraði, 300 kr. til hvors. Ég veit, að slíkar beiðnir eru margar, en þess er hér að gæta, að ég kem með lækkunartill. á móti, sem ég álít, að þingið geti að skaðlausu samþ. Ég álít, að fé landsins sé betur varið til styrktar sjúkum mönnum en að leggja það í vafasama listamenn.

Hannes Jónsson Ég á hér brtt. á þskj. 727, um 3000 kr. framlag til Vesturhópsvegar. Þessi vegarspotti er tiltölulega nýr í þjóðvegatölunni og á að vera tengiliður milli sýsluveganna og vegar úr Þverárhreppi. Hefir verið bætt við hann árlega, en þó hefir honum miðað seint afram. enda þótt framlög sýslu- og hreppssjóðs hafi verið í rífasta lagi. vegurinn, sem hér ræðir um, 20 km. að lengd, er eins og stendur ónothæfur, nema aðeins að sumarlagi. Er talið, að upphæð sú, sem hér er farið fram á. 3000 kr., nægi til að gera veginn nothæfan. Tel ég óvíst, að nokkursstaðar annarsstaðar komi jafnlágt framlag að svo miklu gagni sem her, því að langur vegur, sem stórt byggðarlag hefir not af, kemst í not með þeirri lagfæringu, sem hægt er að gera fyrir þessa upphæð. Þessi brtt. á því fyllsta rétt á sér, svo framarlega sem það á að vera mælikvarði á framlög til vega, að sem flestir hafi gagn af þeim. Þá er ég meðflm. með hv. 10. landsk. að þremur brtt. um framlög til vega. Er 1. brtt. sú, að framlag til Laxárdalsvegar verði hækkað upp í 3000 kr., þar sem augljóst er, að sú upphæð, sem nú er ætluð til vegarins, kemur ekki að fullu gagni. verði hinsvegar veitt sú upphæð, sem við leggjum til, kæmist á beint samband við Borðeyri, og með vegi milli Búðardals og Borðeyrar væri bændum gert kleift að koma fé sínu hundruðum saman í frystihús og njóta þannig miklu betri markaðar en þeim er nú fært. Þá leggjum við til, að fjárveitingin til Suðurdalavegar verði hækkuð um 4000 kr., úr 6000 og upp í 10000. Þessi vegur, sem bæði er notaður af héraðsbúum sjálfum og Strandamönnum, var í haust, er ég fór um hann, í slíku ástandi, að mér blöskraði. Þótt fjvn. hafi ekki séð sér fært að bera fram nema 6000 kr. til vegarins, er það þó sterk viðurkenning á því, að hér sé mikilla umbóta þörf. Þá er ég einnig meðflm. að till. um hækkað framlag til Saurbæjarvegar. Ég veit, að nauðsyn þess máls muni vera flestum hv.þdm. kunn, vegna upplýsinga, sem fyrir hafa legið undanfarið. Ég hefi aðeins stuttlega drepið á þessar brtt., þar sem ég veit, að hv. aðalflm., 10. landsk., muni gera nánari grein fyrir þeim. En þyki ekki fært að samþ. þær, vegna þess að ekki sé unnt að bæta við útgjaldalið fjárl., skal ég geta þess, að við munum vera reiðubúnir til að bera fram sparnaðartill. á móti, svo að ekki þurfi að neita um þessi fjárframlög af sparnaðarástæðum.

Jón Pálmason Ég á hér tvær litlar brtt., sem fara fram á breytingar á upphæð þess vegafjár, sem fjvn. leggur til, að lagt verði fram. Býst ég þó við því, að skiptar verði skoðanir um þær. Hv. frsm. þess kafla. sem fjallar um vegamál (JG), lýsti yfir því, að tilgangur n. væri sá, að farið væri eftir tvennskonar reglum við úthlutun vegafjárins, samgönguþörf og atvinnuþörf við vegalagningarnar. Hvað mínu kjördæmi viðvíkur, var það að þessu sinni svo skorið niður í fjárl. stj., að ekki var veittur einn einasti eyrir til vegabóta þar. Nú hefir þd.fjvn. lagt til, að veittar verði 6000 kr. til vegalagningar yfir Vatnsskarð. Ég get að vísu verið þakklátur hv.fjvn. fyrir það, að hún hefir stigið feti framar en stj. í þessum efnum. En mér er þó ljóst, að þessi upphæð er allt of lítil til þeirra umbóta, sem nauðsynlegt er að gera á þeim torfæra en fjölfarna vegi, sem hér er um að ræða. Og auk þess sem ég tel hér ekki nægilega litið á samgönguþörfina, get ég heldur ekki viðurkennt, að atvinnuþörfinni í kjördæmi mínu sé réttilega fullnægt með þessari upphæð. Ég hefi því leyft mér að bera fram brtt. um það, að þessi upphæð verði hækkuð upp í 10000 kr. og fæ ekki annað séð en að sú brtt. sé sanngjörn, þegar þess er gætt, hve ríflega framlög til vegagerða og vegabóta eru áætluð víða úti um land. Ég geri ráð fyrir, að það sé að nokkru leyti eins hjá hv.fjvn. nú og var á síðasta þingi, að hún hugsi sér að leggja svo mikið fé til vegabóta eins og till. hennar bera með sér, m. a. til þess að fullnægja atvinnuþörf í viðkomandi héruðum, en þá virðist ekki ná neinni átt að skera einstakar sýslur alveg úr, eins og gert var á síðasta þingi og eins og enn verður að mestu leyti, ef brtt.n. verða samþ. Ég ætla þó ekki að fara að tala um þær að öðru leyti en því, sem þær snerta mitt hérað. Ég geri ráð fyrir að flytja nokkrar brtt. við 3. umr., sérstaklega við þann kafla fjárl., sem hv.fjvn. hefir enn ekki tekið ákveðna afstöðu til. Ég ætla þá ekki að sinni að fara fleiri orðum um málið, geri ekki ráð fyrir, að það hafi næsta mikla þýðingu, bæði vegna þess, að það ætti að liggja ljóst fyrir, hvað sanngjarnt er í minni brtt., og annað hitt, að næsta fáir hv.þm. sýnast fylgjast með umr. þeim, sem hér fara fram, af mjög miklum áhuga.

Guðbrandur Ísberg [óyfirl.]: Ég hefi leyft mér að flytja brtt: XV. á þskj. 727, er fer fram á hækkaðan styrk til sundlaugar á Akureyri. Hv. fjvn. leggur til, að veittar verði 5000 kr., en ég legg til, að sá styrkur verði hækkaður upp í 10000 kr. Þannig stendur á, að á Akureyri hefir verið byggð sundlaug, sem kostað hefir frá 80–90 þús. kr., nákvæmlega talið um 86 þús. kr., án þess að nokkuð hafi verið lagt fram úr ríkissjóði til byggingarinnar móti því, sem fram hefir verið lagt heima fyrir. Nú hefir það verið föst venja, að ríkið legði fram ákveðinn hluta af byggingarkostnaði sundlauga. Hefir hv.fjvn. lagt til, að þessi sundlaug yrði styrkt að þessu sinni með 5000 kr., en það mundi taka 8 ár með svo lágum árlegum styrk, að ríkissjóður greiddi þann hluta kostnaðarins, sem venja hefir verið. Mér finnst því þessar 5000 kr. óforsvaranlega lág upphæð eins og sakir standa. Nú stendur auk þess svo á, að nauðsynlegt er að verja allmiklu fé til viðbótar í laugina, þar sem hún er ekki fullbúin enn, og verður ekki komizt af með minna en 10000 kr. á þessu ári. Nú eru þegar komin í bygginguna öll þau framlög, sem vænta má í héraðinu; hefir bærinn lagt allmikið fram, en þó einstaklingar og félög meira. Hefir þessa fjár verið aflað með samskotum, skemmtunum o. fl. þ. h. Hafa nú þessi félög ekki úr meiru að spila, og virðist þá sanngjarnt, að ríkið taki við og inni af höndum sinn hluta byggingarinnar og geri það í ríflegra mæli en hv.fjvn. leggur til. Þá á ég brtt. ll. á sama þskj. Hún er um það, að felldur verði niður styrkur til Halldórs Kiljan Laxness, eða til vara, að hann verði lækkaður í 1200 kr. úr 3000. Um höfund þennan eru nú mjög skiptar skoðanir. Ég minnist þess, að hið fyrsta, sem ég las eftir hann, var grein eða smásaga í dönsku blaði. Gerði ég mér þá von um, að eitthvað kynni að rætast úr þessum unga manni. Nokkru síðar las ég fyrstu bókina, sem kom út eftir hann, sem hét Undir Helgahnúk. Þótt hún væri nokkuð losaraleg og mikið skrifuð milli þankastrika, þá virtist mér enn nokkurs mega af honum vænta. En svo virtist, sem straumhvörf yrðu í stefnu hans og lífsskoðun; hann heldur áfram að skrifa, en mér finnst ritmennska hans sveigjast inn á verri brautir. Þó því verði ekki neitað, að gullkorn fundust í ritum hans, þá varð þar allt of mikið af sora. sem á tímabili virtist mjög fara vaxandi, og er langt frá, að tekið sé fyrir slíkt enn. Ég ætla ekki að fara að lesa upp kafla úr ritum hans, enda mundi slíkt ekki eiga við á Alþingi, blátt áfram af því, að það gæti ekki talizt þinghæft. En svo vil ég benda á hið síðasta afrek hans. Hann fær leyfi til þess l. des. að tala hér af svolum alþingishússins og gerir það á þann veg, að með endemum má teljast. Allt þetta virðist benda til þess, að höfundur þessi hafi ekki haft gott af öllu því lofi, sem á hann hefir verið hlaðið. Er um tvennt að ræða; annaðhvort valda hans meðfæddir skapbrestir, eða þá að honum hefir beinlínis verið spillt með því, hvernig honum hefir verið hóflaust hossað í ræðu og riti. Ég held því, að það væri vel viðeigandi, þó ekki væri nema sem svar við ræðu hans 1. des. og öðrum skrifum hans, að fella alveg niður ritstyrkinn og freista með því að vita, hvort hann getur ekki tekið sig saman og hætt að velta sér í saurnum, eins og hann hefir gert hingað til. Oflof getur sumum mönnum verið óhollt, og get ég því búizt við, ef honum er sýnt maklegt svar í því að fella niður styrkinn, þó ekki sé nema í bili, að það geti orðið goð bending fyrir hann, sem jafnvel þjóðinni líka gæti orðið til bóta. Ég hefi nú samt gert ráð fyrir því, að stöku mönnum kynni að þykja of langt gengið með því að fella styrkinn alveg niður, og hefi því til vara flutt þá brtt., að hann verði færður niður í 1200 kr. Má það verða þeim huggun, sem mest vilja hossa þessum höfundi. Ég á svo ekki fleiri brtt. að þessu sinni, en ég tók eftir því, að í fjárlfrv. er eitt atriði, sem þarf að leiðrétta, og vildi ég leyfa mér að benda hv.frsm. þess kafla fjárl. á þessa villu. Hún er í 16. gr. 13. tölul., undir c-lið, þar sem talað er um styrk til Guðmundar Andréssonar til þess að leggja stund á dýralækningar fyrir Skagafjarðarsýslu og Austur-Húnavatnssýslu. Ég get upplýst það, að Guðmundur Andrésson fór fram á það við sýslunefnd Austur-Húnavatnssýslu að fá hjá sýslunni styrk til þessarar starfsemi, en það var fellt í sýslunefndinni. Það kemur því alls ekki til greina að samþ. þetta þannig orðað.

Það liggur fyrir brtt. um þetta frá fjvn.

. Fyrst svo er, þá hefi ég ekkert um þetta að segja.

Páll Þorbjörnsson [óyfirl.]: Ég á eina brtt., XII, á þskj. 727, sem fer fram á það, að úr ríkissjóði verði veitt allhá upphæð á næsta ári til Vestmannaeyjahafnar. Hér er um að ræða 80000 kr. viðbót við till.fjárlfrv., svo ég get ekki notað sömu meðmæli og sumir aðrir hv.þm. með sínum brtt., að þetta sé lág upphæð. Ég vil leyfa mér með nokkrum orðum að reyna að gera það ljóst, hve mikil nauðsyn er a, að Alþingi verði við þessari beiðni. Í fjárlfrv.ríkisstj. er gert ráð fyrir 15000 kr. til dýpkunar Vestmannaeyjahafnar, og á það að vera síðasta greiðsla af mörgum frá ríkissjóði til hafnarinnar upp í þau loforð, sem áður hafa verið gefin um framlag til hafnarinnar. Nokkuð af framlagi ríkissjóðs, sem í allt er orðið á annað hundr. þús. kr., var í fyrra notað til þess að greiða andvirði dýpkunarskips, sem keypt var þá fyrir höfnina. Það hafði lengi verið áhugamál Vestmannaeyinga að eiga sitt eigið dýpkunarskip, til þess að vinna verkið ódýrara. Vestmannaeyingum hefir ekki blandazt hugur um það, að með því að fá erlent skip til þess að dýpka höfnina, þá mundi það verða miklu dýrara heldur en ef kaupstaðurinn ætti sitt eigið skip, sem auk vestmannaeyjahafnar gæti unnið við aðrar hafnir hér við land. Þessi hugmynd sætti nokkrum misskilningi hjá valdhöfunum, og hinni fyrstu beiðni Vestmannaeyinga til ráðh. var neitað, en þegar núv. stj. tók við völdum, brást atvmrh. vel við beiðni þeirra og skipið kom til Vestmannaeyja í maí síðastl. og kostaði á annað hundrað þús. kr. Þessu skipi er ætlað að vinna þannig, að dæla sandi úr botni hafnarinnar og spýta honum upp á land. Nú gefur að skilja, þar sem mikil þörf er fyrir uppfyllingu og hafskipabryggju við höfnina, að mjög æskilegt væri að nota þennan sand til uppfyllingar. Þegar skipið kom, var ekki fé fyrir hendi til þess að nota uppmoksturinn, en hinsvegar var talið, að óforsvaranlegt væri að láta skilið standa ónotað. var því byrjað að vinna þannig, að skipið var látið dæla sandinum ýmist upp á land eða út fyrir hafnargarðinn. Það. sem sett var á land, var látið svo hátt, að sjór nær ekki til þess, en það, sem dælt var af sandinum út fyrir hafnargarðinn, má gera ráð fyrir, að berist inn í höfnina aftur að nokkru leyti. Af þessu er ljóst, að ekki er hægt að vinna þannig til lengdar. Fyrir nokkrum árum var byrjað á byggingu hafskipabryggju í Vestmannaeyjum, en þó er nú svo ástatt, að komið getur fyrir, að skip, sem koma með farm þangað, verði oft að bíða jafnvel 2–3 vikur án þess að geta lagzt við bryggjuna. Af þessu leiðir, að farmgjöld til Vestmannaeyja eru hærri en nokkursstaðar á landinu. Þegar hafskipabryggjan var byggð, var svo lítið fé fyrir hendi, að hluta af bryggjunni varð að byggja aðeins sem bráðabirgðabyggingu, og hefir sá hluti laskazt svo á síðustu 3–4 árum. að ti1 stórvandræða horfir. Er óhætt að fullyrða, að svo miklar skemmdir eru þegar orðnar á bryggjunni, að ekki er ástæðulaust að áætla að hún eyðileggist til muna mjög bráðlega, ef hún er ekki endurbætt eða gerð til fulls. Nú er uppi Sú hugmynd, að vinna tvennt í einu, - annarsvegar að endurbæta og fullgera bryggjuna og hinsvegar að dýpka höfnina og nota uppgröftinn til þess að fylla upp bryggjuna, en til þess þarf allmikið útlent efni, sem mun nema frá 90–100 þús. kr., og það þarf að koma á næsta ári. Þetta er efni í veggi bryggjunnar, svokallaðar stálskúffur, sem reknar eru niður og látnar mynda bryggjuveggina. Það er áætlað, að til þessa verks þurfi að verja á næsta ári um 300 þús. kr., en af því verður útlent efni ekki nema um 90 þús. kr. virði. Með þessum framkvæmdum er girt fyrir það, að mannvirki verði ónýtt, og í annan stað að betra og dýpra hafnarpláss og skipalagi fáist, ennfremur betra bryggjupláss. Vestmannaeyingar hafa sent Alþingi ósk um 80 þús. kr. framlag úr ríkissjóði til þessara framkvæmda, en fjvn. hefir ekki tekið í sínum tili. þessa beiðni til greina. Fyrir því flyt ég nú brtt. um að hækka fjárveitingu til Vestmannaeyjahafnar úr 10 þús. kr. í 95 þús. kr., og vil ég vænta þess, að sú málaleitun fái góðar undirtektir á Alþingi. Ég vil sérstaklega benda á það, að þetta er stærsta verstöð á landinu. Þaðan sækja sjóinn á hverri vertið frá 90–100 bátar. Verði ekki hægt að halda við eða bæta bryggjuna, má búast við, að útgerðin eigi brátt við þá afarkosti að búa, að ekki verði hægt að halda henni áfram.

(Gísli Sveinsson [óyfirl.]: Ég vil leyfa mér að beina einni fyrirspurn til framsögumanna fjvn. um eitt atriði, sem ég óska eftir að fá skýringar um. Ég tek eftir því, að í 12. gr.fjárlfrv. er gert ráð fyrir nokkrum styrk til sjúkrahúsa og læknisbústaða á næsta ári. Eins og hv.þm. og sérstaklega fjvnmenn vita, er það orðin regla síðan spítalar foru að afla sér svokallaðra röntgentækja, að þá hafa þau fengið ríkisstyrk svona eftir á eða í miðjum kliðum, sem numið hefir 1/3 af verði tækjanna. Þegar beiðni kom í vetur sem leið, 7. febrúar, frá sjúkrahúsinu í Vík um slíkan styrk, var svarað á þá leið, að að vísu væri í upphæð þeirri, sem áætluð væri í fjárl. gert ráð fyrir slíkum styrk til eins skýlis, en það væri sjúkraskýlið á Sauðárkróki, og þykist ég vita, að sá styrkur hafi þegar verið greiddur eftir till.fjvn. Hinsvegar hefir nú legið fyrir hv.fjvn. umsókn um styrk til röntgentækjakaupa frá sjúkrahúsinu í Vík og meðmæli landlæknis, sem telur sjálfsagt, að styrkur verði veittur, sem nemi 1/3 kostnaðar. Ég skal ekki segja, hvort umrædd upphæð í fjárlfrv. er svo ríflega áætluð, að styrkur til sjúkrahússins í Vík sé þar innifalinn, en þess vil ég þó vænta, að hv.fjvn. hafi talið sér skylt að taka tillit til þessa, og sérstak lega þegar meðmæli landlæknis liggja fyrir, sem verða að teljast eiga að skera úr í þessu efni. Ég vil leyfa mér að æskja umsagnar hv.frsm. þess kafla, sem hér er um að ræða, og helzt jákvæðrar umsagnar um þetta atriði við fyrsta tækifæri. Í annan stað er hér síðar annar liður, sem ég vil gera fyrirspurn um, sem sé í kaflanum um verklegar framkvæmdir, þar sem Búnaðarfilagi Íslands eru veittar til sandgræðslu 30 þús. kr. þessi upphæð er í 3. lið 16. gr.fjárlfrv. Í þessum lið eru ætlaðar samkv. gögnum frá fyrra ári og samkv. umsögn hæstv.atvmrh. í byrjun fyrri hluta þessa þings 7 þús. kr., sem ákvarðaðar eru til fyrirhleðslu á sandgræðslusvæðinu í Meðallandi. Eins og menn kannske muna, liggur fyrir áætlun frá Búnaðarfélagi Íslands um kostnað við verk þetta, að upphæð 7 þús. kr. En þessi aðalliður í fjárlfrv. hefir verið lækkaður frá því, sem hann er í fjárl. yfirstandandi árs. Þá skal ég geta þess, að ég mun væntanlega við 3. umr. koma fram með lítilsháttar brtt. við 16. gr. 33. lið, þar sem veittar eru til kvenfélags Hvammshrepps í Vík í Mýrdal, til þess að halda uppi kennslu í handavinnu kvenna, 500 kr. Ég mun fara fram á það, að þessi styrkur verði útfærður viðar í sýslunni til kvenfélaganna, og þá hækkaður upp í 1000 kr. Ég hirði ekki um að fara fleiri orðum um þetta núna, en ég, vænti þess, að þeirri brtt. verði tekið á sama hátt og öðrum slíkum brtt., sem varða þau efni, sem þessi gr. tekur til, og þá ekki sízt þau atriði, sem hér er um að ræða, sem sé til kvenfélaganna, sem jafnan hefir þótt sjálfsagt, að næðu fram að ganga. Þá á ég nokkrar brtt. á þskj. 727, og þá fyrst við 12. gr. frv., sem sé um það, að inn bætist einn hreppur, sem fær læknisvitjunarstyrk, 300 kr., eins og margir aðrir hreppar hafa fengið. Þetta er Skaftártunguhreppur, sem er fullt eins erfiður til læknissóknar og margir aðrir hreppar viða um landið, sem þó virðist eiga að njóta styrks eftir því sem upp er fært í fjárl. Ég vænti því, að hv.frsm. taki þessari brtt. minni vel og mæli með henni, þar sem hér er um sanngirniskröfu að ræða og hægt er að sanna, að þessi hreppur er verr settur heldur en margir aðrir, sem fá læknisvitjanastyrk, og eru þess þó maklegir. Næsta brtt. mín á sama þskj. er við 13. gr., þar sem tillog til vegagerða eru fram talin. Eins og hv.fjvn.menn vita, þá hefir vegamálastjóri lagt til, að miklu hærri upphæð heldur en stjfrv. gerir ráð fyrir yrði veitt til Síðuvegar, og er það af því, að sú vegagerð er ekki komin svo langt, að hægt sé að nota þann veg, en hinsvegar vita menn, að bílfær vegur um Síðuna á að verða áframhald af þeirri miklu vegagerð, sem nú er komin sunnanlands, en til þess verður að veita miklu meira fé en ráðgert er í fjárl. Mér er því óskiljanlegt, hvers vegna hv.fjvn. hefir þennan lið svona lágan, eftir þeim upplýsingum, sem fyrir lágu, þar sem hún tekur upp rifleg tillög til ýmsra annara vega, sem þó eru ekki í neinu kerfi við aðalvegi landsins. Ég býst því við, að þetta stafi frekar af gleymsku eða gáleysi heldur en að það sé af ásetningi gert. ég legg til, að í stað 3 þús. kr., eins og frv. gerir ráð fyrir, verði veittar 10 þús. kr., eða til vara 6 þús. kr., og vil ég beina þeirri áskorun til hv.frsm. þessa hluta fjárl., að hann líti á þetta með sanngirni og kynni sér það, hvort í þessu tilfelli sé ekki eins mikil ástæða til að hækka tillagið eins og í ýmsum öðrum. Þá ber ég að lokum fram till. við 22. gr., þá sömu og hér var á ferðinni í fyrra og fékk þá sæmilegar undirtektir, en varð að samkomulagi við ráðh. að undirbúa betur. Þetta er till. um það, að ríkisstj. sé heimilt að kaupa 3 jarðir, sem fyrir tilstuðlan þess opinbera eru nú orðnar svo settar, að þær liggja undir algerðum skemmdum, ef ekki er að gert. Ég upplýsti það í fyrra, að skoðun, sem fram hefði farið á þessum jörðum, sýndi það, að einn ábúandinn hefði þurft að byggja hús, ef hann ætti að haldast við á jörðinni, en það sá hann sér ekki fært, enda var það ekki ráðlegt eins og sakir stöðu. Hinsvegar hefði verið ráðlegra að sameina þessar jarðir í eitt býli, og mætti þá vel við hlíta. En nú hefir það ráð verið tekið, í staðinn fyrir árlega metnar skemmdir og bætur, að stuðla að því, að ríkið kaupi þessar jarðir fyrir matsverð, framkvæmt af Búnaðarfélagi Íslands, 11–12 þús. kr. Telur Búnaðarfélagið, að ollu væri bezt borgið, ef ríkið tæki þessar jarðir og borgaði fyrir þær þetta matsverð, verðið er svo lágt, að það er leitun á því, að jafngóðar jarðir séu ekki metnar meira en 11–12 þús. kr. En til þess að milda þetta dálítið, hefi ég sett það í till., að andvirðið skuli greiðast út á næstu 4 árum, og koma þá ekki nema örfáar þúsundir á hvert ár. Ég vona, að hv.frsm. sjái, að hér er um hið mesta sanngirnismál að ræða, sem því aðeins er vel borgið, að þessi leið sé farin.

Jóhann Jósefsson [óyfirl.]: Ég hafði tæplega búizt við því að taka til máls við þessa umr., en vegna þess að hér er fram komin till., sem snertir mitt kjördæmi, þá vil ég taka undir þau ummæli, sem með henni hafa verið flutt, og um leið nota tækifærið til þess að skýra ofurlítið betur fyrir þinginu þau rök, sem liggja að þessu máli, heldur en fram kom í ræðu hv. 3. landsk. Um nauðsynina á því að koma stórskipabryggjunni í Vestmannaeyjum í forsvaranlegt stand þarf ekki að fjölyrða fram yfir það, sem hv. 3. landsk. gerði. Ég tók ekki eftir, að þar væri farið með neitt rangt í því efni, en það mætti e. t. v. eitthvað fleira um það segja, eins og t. d. það, að í sambandi við hina miklu erfiðleika á því að koma skipum inn í höfnina munu flutningsgjöldin þar vera nær helmingi hærri en í Reykjavík. En það er dálítið annað í þessu máli, sem ég vildi gjarnan upplýsa, úr því þessi till. er þegar fram komin. Ég bjóst tæplega við því, að hún mundi koma fram við þessa umr., en úr því svo er, þá vil ég geta þess, að sú samþykkt, sem liggur til grundvallar fyrir því, að þessi till. er fram komin, er gerð í hafnarnefnd Vestmannaeyja 3. febr. síðastl., og var mér - og að ég held hv. 3. landsk. - sent afrit af þeirri fundargerð, og 11. marz sendi ég hv.fjvn. svo hljóðandi bréf: „Jafnframt því að senda hinni hv.fjvn. afrit af bréfum bæjarstjórans í Vestmannaeyjum frá 16. febr. og 1. marz s. l., sem og afrit af útskrift úr gerðabók hafnarnefndar Vestmannaeyjakaupstaðar, leyfi ég mér hér með virðingarfyllst að fara þess á leit, að hin hv.fjvn. taki upp í fjárl. fyrir árið 1936: a) 80 þús. kr. styrk til framhalds hafnarbyggingar í Vestmannaeyjum, b) heimild fyrir ríkisstj. að ábyrgjast allt að 93 þús. kr. lán, er tekið kann að vera til efniskaupa við framhald byggingu greindrar hafnar. Um rökstuðning fyrir þeirri nauðsyn, er hér liggur fyrir, vísast fyrst og fremst til meðfylgjandi skjala, sem tilgreind eru hér að ofan, en óski n. frekari upplýsinga í þessu efni, þá er ég fús til að láta þær í té, og leyfi mér að öðru leyti að vanta þess, að hún veiti mér viðtal um þessi mál áður en hún afgreiðir þau til fullnustu.“ Samkv. þessum tilmælum mínum fékk ég svo viðtal við fjvn. fyrir eitthvað hálfri annari viku síðan, og það var í samráði við formann þeirrar n., að ákveðið var, að freista þess að eiga tal við ríkisstj. um þessi mál. Og það var í samráði við hv. 3. landsk., að ég, sökum þess hvað hér er þýðingarmikið mál á ferðinni fyrir Vestmannaeyjar, fór þess á leit við bæjarstjórann í Vestmannaeyjum, Jóhann Gunnar Ólafsson, að hann kæmi hingað ásamt einum hafnarnefndarmanni, sem vel væri kunnugur þessu máli, til þess að ræða málið við hæstv.ríkisstj. ásamt mér og hv. 3. landsk. Þeir eru nú staddir hér, bæjarstjórinn, Jóhann Gunnar Ólafsson, og hafnarnefndarmaðurinn, Ólafur Auðunsson, sem fylgzt hefir með þessum málum fjöldamörg ár. Í fyrradag fór svo fram viðtal við hæstv.atvmrh. og fjmrh. um þessi mál, og ég verð að segja það, að ég fór af þeim fundi með þeirri fullvissu, að ráðh. skildu, hvað hér var um að ræða, og væru þess viljugir að greiða úr þessum málum eftir megni. En þeir fóru fram á það báðir, sérstaklega hæstv.atvmrh., að við létum frekari aðgerðir bíða til þess er fjárl. kæmu til 3. umr. og notuðum tímann til þess að leita fyrir okkur um lán, sem styddist við ákvæði, er kæmi inn í fjárl. um framlög ríkis til hafnarbygginga, sem dreifðust á nokkur ár. - Það var af þessum ástæðum, sem ég ákvað að hreyfa ekki þessu máli við þessa umr., en nú sé ég mér til mikillar ánægju, að hv. 3. landsk. hefir lagt fram brtt. um það að fá 80 þús. kr. viðbót við þær 13 þús., sem fyrir eru í fjárl. til þessa nauðsynlega mannvirkis. Eftir því sem fyrir liggur er ég hæstánægður með þessa lausa á málinu í bili, og þar sem vitanlegt er, að hv. 3. landsk. er stuðningsmaður stj. og í nánu samstarfi við hæstv.atvmrh., þá geng ég út frá því sem vísu, að þessi till. sé flutt í samráði við ríkisstj., og það tel ég hina æskilegustu lausn á málinu eins og nú horfir við. Ég vona því, að hv. d. vilji ljá þessari till. liðsinni sitt til þess að hún nái fram að ganga. Ég vildi þá aðeins minnast á það hér um leið, að mér er sagt út af öðru erindi mínu til fjvn., viðvíkjandi ræktunarvegi í Vestmannaeyjum, að samkomulag hafi orðið um það mál. Ég lít því á það sem vangá, að ekki liggur frammi till. frá fjvn. til styrktar ræktunarveginum og vona, að það sé rétt, sem nm. hafa sagt mér, að það sé ákveðið, að hún komi við 3. umr.

Forseti (JBald): Þessi umr. fjárl. hófst kl. 2 í dag, og ég let þá ýmsa hv.þm. skilja það, að ekki yrði haldinn fundur lengur en til kl. 7. Nú hafa ýmsir hv.þm. notað sér af þessu og farið burt af fundi, og það hefir komið að því, að enginn hefir verið á mælendaskrá. Samt hefi ég ekki slitið umr., af því mér þótt það ekki við eiga við 2. umr. fjárl., jafnvel þó svo fáar brtt. lægju fyrir frá einstökum þm. eins og raun ber vitni. Það hefir verið venja, að þm., sem brtt. eiga, hafa talað fyrir þeim og síðan frsm. svarað. Þóttist ég því vita, að ef 10–11 þm. töluðu, mundu þessar umr. ekki verða búnar í kvöld kl. 7. En þar fyrir var ekki rétt, að þm. færu burt af fundi án þess að fá til þess leyfi forseta. Það er sannast að segja leitt, hvað hv.þm. eru oft óstundvísir og tefja með því störf þingsins. Ég vil því vænta þess, einkanlega þar sem tíminn er svo naumur til hátíða - en fyrir þann tíma þarf þingið að hafa lokið störfum sínum -, að hv.þm. sæki nú betur fundi heldur en verið hefir, komi stundvíslega, svo hægt sé að taka málin strax fyrir, en það hefir oft þurft að bíða eftir því í margar mínútur, að fundur væri lögmætur.

Pétur Ottesen Ég flutti hér á öndverðu þingi þáltill. í Sþ., sem kom fram að ég ætla 2. apríl, Þessi till. var tekin á dagskrá einu sinni eða tvisvar en komst þá eigi að, og fyrri hluta þingsins lauk svo, að málið kom ekki til umr. Nú er liðið, eins og kunnugt er, ekki minna en tveir mánuðir síðan þessi hluti þingsins hófst, og umrædd till. hefir aldrei verið tekin á dagskrá. Ég vildi því grennslast eftir því hjá hæstv. forseta Sþ., hvað því veldur, að hann situr svo fast á þessari till. sem rann er á orðin, og hvað lengi hann ætlar að reyna á þolinmæði mína og annara, sem áhuga hafa fyrir, að málið komi til kasta þessa þings á þeim grundvelli, sem í till. er lagður. Óska ég eftir svari frá hæstv. forseta, því ég verð að segja, að mín þolinmæði er nú þrotin í þessu efni.

Forseti (JBald): Það liggja fyrir ýmsar þáltill. og þar á meðal nokkrar frá fyrri hluta þings. Er ætlun forseta, að þessar till. komi til umr., og þar á meðal sú, er hv.þm. Borgf. minntist hér á. Um hana hefir þegar verið ákveðin ein umr., og mun hún verða tekin fyrir þegar tími vinnst til. Hinsvegar get ég vitanlega engu lofað um það, að þessi till. verði afgr.; það fer að sjálfsögðu nokkuð eftir því, hvað langar umr. verða um hana. Ég get lofað hv.þm. að taka till. á dagskrá, en að svo stöddu tel ég rétt að láta fjárlögin sitja fyrir öðrum málum. Verður væntanlega hægt að fá eitthvert kvöldið á milli umr. til þess að taka fyrir þáltill., án þess að tefja um of fyrir öðrum málum, og þær till., sem menn verða sammála um, geta þá eflaust fengið afgreiðslu.

Pétur Ottesen Ég vænti þess fastlega samkv. því, sem hæstv. forseti hefir nú sagt, að hann láti ekki dragast lengur en þangað til á milli 2. og 3. umr. fjárl. að taka fyrir það mál, sem ég hefi gert hér að umtalsefni. Till. er þannig vaxin, að hún þarf að koma til álita áður en fjárl. eru afgr., því hún getur komið til með að hafa þýðingu í sambandi við afgreiðslu þeirra. því vil ég mælast til, að hæstv. forseti stilli svo til, að ekki þurfi lengur að láta undir höfuð leggjast að gefa þinginu kost á að ræða þetta mál.

Forseti (JBald): Ég er búinn að segja, að þessi þáltill. ásamt fleirum verður tekin fyrir á milli umr. um fjárlögin.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Ég hefi leyft mér að bera fram brtt. á þskj. 724, enda þótt ég, eins og ég lýsti við 2. umr. málsins, sé í raun og veru vonlítill um, að þetta mál verði leyst í fullnægjandi hátt með þeirri löggjöf, sem hér er á ferðinni. Ég lýsti þá minni skoðun á þessu ferðamannamáli yfirleitt og skal ekki endurtaka það hér, en það eru að ýmsu leyti talsvert aðrar aðferðir, sem þyrfti að gera að mínu viti heldur en að byrja á að setja upp þessa ferðamannaskrifstofu hér. Þetta er áreiðanlega eitt af þeim málum, sem er ekki til mikils að káfa í hér á þingi. Það eru fleiri hliðar, sem verður að snúa sér að, ef þetta á að verða að verulegu gagni. Það má vel fara svo með þetta mál, að það hafi í för með sér talsverðan kostnað fyrir ríkið án þess að það eiginlega beri nokkurn árangur, en verði bara kostnaður, í stað þess að ef hægt væri að sameina þá nauðsynlegu liði, sem hér koma til greina, þá gæti það vel borgað sig, þó að í það færi talsvert fé, vegna þess að það mundi skila sér aftur. Enda þótt ég hafi þessa skoðun á málinu, þá hefi ég samt sem áður borið fram brtt. við þetta frv. til þess að nema af því það, sem mér hefir þótt óviðkunnanlegast við það. Sérstaklega er það fyrsta brtt., sem er veruleg efnisbreyt., því að með henni ætlast ég til þess, að ríkið taki sér ekki nein einkaréttindi til þess að reka slíka skrifstofu. Mér finnst það vera hrein fjarstæða, þegar á að auka ferðamannastraum til landsins, að vilja leggja niður þá starfsemi, sem hingað til hefir verið framkvæmd í þessu skyni og gæti vel haldið áfram og komið að gagni. Það er einkennilegt, að ætla sér að auka ferðamannastrauminn með því að leggja niður þessa starfsemi. Þetta get ég ekki með nokkru móti gengið inn á og legg því til, að úr 1. gr. verði fellt niðurlag síðustu setningar, nefnilega það, sem gefur ríkinu einkarétt til að hafa þessa starfsemi á hendi, svo að öll sú starfsemi, sem til er í landinu í þessa átt, geti staðið eftir sem áður. Það er bæði til þess, að þeir menn geti beitt sér að þessu, sem nú hafa fengið nokkra kunnugleika á þessu, og sömuleiðis að þær erlendu ferðamannaskrifstofur geti haft hér sína umboðsmenn, ef þær vilja, því að langsterkasta aflið til þess að beina ferðamannastraumnum í ákveðna átt eru áreiðanlega hinar stóru ferðamannaskrifstofur erlendis. Ég get yfirleitt ekki séð, hvað ætti að geta verið á móti því að leyfa fleirum en ríkinu að hafa þessa starfsemi á hendi. Það mætti kannske benda á það, að með því að ríkið hefði þetta eitt með höndum, þá gæti skrifstofan fengið meiri tekjur, náð þeim tekjum, sem þarna er um að ræða. En ég held, að þetta sé alls ekki höfuðtilgangurinn, að láta þessa litlu skrifstofu bera sig sem bezt. Tilgangurinn hlýtur að vera sá, að ná inn í landið því, sem ferðamenn skilja eftir. Ég veit um það, að a. m. k. þar sem ég hefi farið um, t. d. í Noregi, þar er í sambandi við ríkisbrautirnar ferðamannaskrifstofa, sem ég minnist vel, vegna þess að ég held, að ég hafi hvergi hitt eins einstaka lipurð eins og þar. Ef maður kemur þarna og hugsar sér að fara 1-2 daga krók um leið og farið er til Osló, þá getur maður fengið þarna mann, sem sæti yfir manni heilan dag, ef maður vildi, til þess að leiðbeina manni á allan hátt. Það er svo hér um bil í öllum löndum, sem ég hefi komið til, að ríkið rekur þetta sjálft án þess að láta sér detta í hug að fá nokkurn eyri fyrir allar sínar leiðbeiningar. Þetta er bara gert til þess að hæna menn að. Svona er það líka á Spáni. Þar er í hverjum einasta bæ skrifstofa, sem veitir ókeypis upplýsingar um allar mögulegar ferðir. Þar var maður með mér meira en heilan dag til þess að útbúa „plan“, sem ég ætlaði að ferðast eftir, og tók ekkert fyrir það, en svo starfa skrifstofur einstaklinga við hliðina á ríkisskrifstofunum. Ríkið gerir sitt til að gefa allar mögulegar upplýsingar, en leyfir um leið öllum, sem geta gert gagn, að starfa einnig að þessu. En það, sem liggur hér á bak við, er þessi eilífi „tendens“, að ríkið hafi allt, en allir aðrir séu reknir burt. Við hlaupum hér yfirleitt langt fram úr því, sem þekkist nokkursstaðar í okkar nágrannalöndum, að hrifsa allt undir ríkið, en reka alla aðra burt. Og þegar ekki er um stærra atriði að ræða en þetta, þá finnst mér, að þessi ferðamannaskrifstofa gæti fyrst starfað við hliðina á þeim skrifstofum, sem eru fyrir, og sjá, hvernig sú samvinna gengur. Þetta er aðalatriðið í minni brtt. 2. brtt. mín felur eiginlega í sér tvö atriði, þ. e. a. s. að fella niður einn málslið í 5. gr., og ég sé, að hæstv.forsrh. leggur til að fella niður einn af þessum málsliðum. Það er sem sé liðurinn um það, að láta útlenda ferðamenn sitja fyrir innlendum mönnum á gistihúsum. Ég sé, að hann hér fram brtt. um að fella þetta niður, og það felst í minni brtt. líka. Hún gengur bara það lengra að ég vil byrja einum málslið fyrr og fella líka niður heimild þá, sem stj. er gefin í þeim málsl. til þess að svipta eigendur gistihúsa og veitingahúsa rétti til þess að reka þau, ef þau láta ekki skipast við umvöndun ferðamannaskrifstofunnar. Ég er ekki svo mikill lögfræðingur, að ég geti fullyrt, hvort þetta fær staðizt, en þegar á það er litið, hverjar þessar sakir eru, þá sér maður, að svo er fyrirskipað, að á gistihúsum skuli gætt hreinlætis, prúðmannlegrar umgengni og góðs aðbúnaðar ferðamanna. Finni skrifstofan, að ekki sé nógu gott lag á þessu, þá vandar hún um við þann, sem rekur gistihúsið, en láti hann sér ekki segjast við það, þá má svipta hann leyfinu. Ég vil fella þetta niður, en vil halda því, að ferðamannaskrifstofan hafi eftirlit með þessu, og finni hún, að ekki sé allt í góðu lagi, þá geti hún skipt sér af því, og það er vissulega nóg, að haft sé eftirlit af hálfu þess opinbera og dregið fram í dagsljósið, ef eitthvað er öðruvísi en það á að vera á gistihúsunum. Hvað gistihús mundi standast það, og hvaða gistihús mundi vilja leiða yfir sig þau traustsspjöll, að ferðamannaskrifstofan yrði að vara menn við þessu gistihúsi, vegna þess að þar skorti svo mjög á hreinlæti og kurteislega framkomu og góðan aðbúnað? Hitt, að geta svipt eigendurna leyfi til að reka þessa eign sína, það er allt of gífurlegt. Ég veit ekki, hvort þetta kemur í bága við eignarréttarheimild stjórnarskrárinnar, en það er nærri því að svipta mann eign sinni, að reka hann úr þeirri stöðu, sem hann er í sökum kunnáttu sinnar, auk þess sem hann hefir fest fé sitt í þessari eign. Þá hefi ég í þriðja lagi lagt til, að 8. gr. falli niður, og þá er af því, að mér er ómögulegt að sjá annað en að hún sé óþörf. Það er búið að taka það fram í 7. gr., að það eigi að leggja stimpilgjald á farseðla, en svo kemur í 8. gr., að skylt sé að afhenda farþegum, sem fluttir eru í bifreið gegn greiðslu, farseðil, enda sé farseðillinn stimplaður eins og mælt er fyrir í 7. gr., en í 7. gr. er aðeins talað um farseðla með bifreiðum, sem hafa fastar áætlunarferðir. Mér finnst þetta reka sig hvað á annað, því að 8. gr. gerir ráð fyrir, að stimplaðir farseðlar séu afhentir öllum, sem eru fluttir í bifreiðum fyrir borgun, því að í gr. stendur ,enda sé farseðillinn stimplaður“. Það er vitanlegt, að um þetta má setja nánari reglur, ef með þarf, en það er vitanlegt, að stimpilgjald er ekki hægt að leggja á farseðla, nema þeir séu afhentir. Ég held því, að óhætt sé að segja, að þessi gr. megi falla niður, bæði af því að hún er óþörf og mjög óskýrt, við hvað er átt með henni. Hún gæti átt við, að stimpla skyldi alla farseðla, og 7. gr. væri þá um það, að ákveða gjaldið sérstaklega fyrir farseðla með áætlunarferðum. - Skal ég svo ekki tala frekar fyrir þessum till. að sinni.

Magnús Guðmundsson Mér þykir vænt um, að hæstv.forsrh. hefir komið hér með brtt. við einn leiðinlegasta liðinn í þessu frv., því að þá má gera ráð fyrir, að hv.n., eða meiri hl. hennar, láti sannfærast um það atriði. Mér þykir einnig vænt um, að það hefir komið fram brtt. um að fella 8. gr. úr frv., því að hún er til hinnar mestu vanvirðu. Ofan á aðra agnúa á þessu frv., sem ég benti á við 2. umr., bætist það, að hv. meiri hl. n. hefir gleymt að leiðrétta ranga tilvísun í 8. gr. En ef þessi grein á að standa óbreytt að öðru leyti, þá stendur í henni, að jafnan skuli afhenda farþega, er fluttur er í bifreið gegn greiðslu, farseðil með áletraðri upphæð þeirri, er greiða ber; það lítur því út fyrir, eftir þessu, að það eigi alls ekki að afhenda nema stimplaða seðla; og ef þeir eru óstimplaðir, þá eigi ekki að afhenda neinn seðil. Auk þess segir svo í gr.: „enda sé farseðillinn stimplaður svo sem mælt er fyrir ... “. Ef staðið hefði í gr.: ,enda sé farseðillinn stimpilskyldur“, þá hefði mátt við það bjargast, þó að ógreinilegt sé. Ég þykist vita, eftir þeim undirtektum, sem brtt.hæstv.forsrh. hefir fengið, að hv. meiri hl. n. hefir séð ýms missmíði á frv., þó hann hafi ekki hirt um að leiðrétta þau. Um brtt.hv. 1. þm. Reykv. er það að segja, að ég er þeim öllum samþykkur, þær eru allar til bóta. Annars greiði ég atkv. á móti frv., enda þótt það þýði ekki neitt, því mér er sagt, að það sé ákveðið að láta það ganga fram. Og ennfremur, að það sé nú þegar búið að ráða forstjóra fyrir ferðamannaskrifstofuna, mann, sem rekið hefir „forretningu“ hér í bænum, en muni nú vera búinn að selja hana af þessum ástæðum. Mér finnst, að þau ferðamannafélög, sem hér hafa starfað, geti tekið á móti erlendum ferðamönnum eftir sem áður, þó að þetta frv. verði að lögum, ef þau hafa bara ekki skrifstofu. Þau geta samið við skipin um að flytja ferðamenn, útvegað bíla handa þeim og annað þess háttar, er þeir þurfa á að halda. En mér skildist á ræðu hv.þm. S.-Þ., að með frv. eigi að fyrirbyggja allt þetta. Ég held það sé gersamlega rangt hjá þeim hv.þm., að þær ferðamannaskrifstofur, sem hér hafa starfað undanfarið, hafi spillt fyrir ferðamannastraumnum til landsins. Eins og ég tók greinilega fram við 2. umr., þá sé ég ekki betur en að sókn erlendra ferðamanna til landsins sé í hröðum vexti. Hv. þm. verður að sanna, að ferðamannastraumurinn hefði vaxið meira, ef þessar ferðamannaskrifstofur hefðu ekki starfað, en það getur hann ekki sannað. Ég benti einnig á það við 2. umr., að ferðamannaskrifstofurnar hefðu varið 20 þús. krónum til leiðbeininga fyrir erlenda ferðamenn og til þess að undirbúa og gefa út bækling, sem svo hefir verið dreift um ýms lönd í Evrópu og til Ameríku. Ég er ekki farinn að sjá, að hún væntanlega ferðamannaskrifstofa ríkisins geri betur. - Hv. þm. S.-Þ. viðurkenndi, að það væri ekki búið að stofna til ríkiseinokunar á þessum ferðamannamálum annarsstaðar á Norðurlöndum, en taldi, að það væri nauðsynlegt hér á landi, af því að þjóðin væri svo lítil og fámenn. Ég get ekki séð, að þetta séu nein rök í málinu. Ég sé ekki annað en að ferðamannaskrifstofur, sem eru einkafyrirtæki, geti þrifizt hér eins og annarsstaðar, og gefið góða raun, ef á annað borð er hægt að laða hingað erlenda ferðamenn. Það er nú upplýst og ómótmælt, að þessi einokun á erlendum ferðamönnum er hvergi annarsstaðar en í Rússlandi. Og þó að hún að vera strangari hér á landi, því að það er beinlínis bannað í frv. að reka hér einkaskrifstofu til að greiða fyrir erlendum ferðamönnum. En samkv. símskeyti frá erlendri ferðaskrifstofu, sem lagt var fram í n., var öðrum en ríkinu einnig heimilt að reka ferðamannaskrifstofur í Rússlandi. Ég skal svo ekki fara um þetta fleiri orðum. Ég vona, að brtt.hv. meiri hl. n. við 8. gr. frv. verði svo skýr, að greinin upplýsi það, sem henni er ætlað, þannig að ekki verði um villzt.

Forseti (JörB): Þar sem fundur hefir verið boðaður í Sþ. kl. 2 og rétt er komið að þeirri stundu, er engin leið til þess að hefja neinar umr. um málið, og verður því þá frestað og tekið út af dagskrá. Ég vildi þá svara ummælum hv.þm. V.-Húnv. Hann kvartaði undan því, að sér hefði verið sýnd óbilgirni í gærkveldi, með því að ekki var látið að ósk hans um að hætta umr. um málið strax og hann bar þá ósk fram. En ósk hv.þm. Svaraði ég á þá leið, að ég vildi reyna að flýta eitthvað fyrir málinu og umr. yrði ekki slitið. Á þetta gat hv.þm. ekki fallizt og hagaði sínum orðum og ræðumennsku þannig, að fáheyrt er. Honum kann að hafa fundizt ég ekki taka á þeirri málfærslu eins og verðugt var, og því einu hefir hann yfir að kvarta, en þá sök ber hann sjálfur, og get ég ekki að gert.

Hannes Jónsson Ég átti aðeins lítið eftir af ræðu minni í gær; get ég því verið fáorður nú. Það, sem ég vildi vekja athygli á, er það, að mér virðist sá styrkur, sem til nýbýla er ætlaður eftir till.hv.n., vart vera svo ríflegur, að hann geti orðið til verulegrar hjálpar þeim, sem hans er ætlað að njóta. Þessi ákvæði í frv. okkar Bændaflm. voru mun ríflegri, og þau voru beinlínis sniðin við það, að þeir menn, sem hefðu áhuga og löngun til þess að reisa heimili í sveit, gætu það án þess að þeir hefðu yfir miklum fjármunum að ráða. Mér virðist því, að upphæð sú, 8500 kr., sem nefnd er, sé allt of lítil. af þeim 3500 kr. styrk, sem ríkið leggur fram á hvert býli, má ekki verja nema 1000 kr. til ræktunar. Það hljóta allir að sjá, hve sárlítið munar um þetta, ef um lítt ræktað land er að ræða, þar sem nýbýlið er reist. Til þess að koma upp bæjarhúsum, peningshúsum, hlóðum og rækta land, svo hægt sé að lifa á býlinu, þarf óneitanlega töluvert fé, svo mikið fé, að ég hygg ómögulegt að komast af með þá upphæð, sem hv.n. gerir ráð fyrir. Hin allra minnsta upphæð til þess að koma upp nýbýli fyrir eina fjölskyldu mun hafa reynzt hjá byggingar- og landnámssjóði 6000 kr. Af þessu er það bert, að upphæð sú, sem hv.n. gerir ráð fyrir, að koma megi upp nýbýli fyrir handa einni fjölskyldu, hlýtur að verða allt of lítil. Það er beinlínis fyrirsjáanlegt, að megin hluti þeirrar upphæðar mun fara til þess að koma upp bæjarhúsunum, en þá eru eftir öll peningshús og hlöður. Ég segi hlöður, því að ég tel, að byggja þurfi hlöður með peningshúsunum, svo sæmileg aðstaða sé til búrekstrar á þessum býlum, því að ég tel það ekki rétt að setja býli þessi skör lægra en ætlazt er til í jarðræktarlögunum, að sveitabýli séu yfirleitt. Læt ég svo útrætt um þetta mál að sinni, en mun við 3. umr. koma fram með brtt., sem ganga munu í þá átt að bæta úr þeim ágöllum, sem ég tel, að séu á frv. og brtt. hv landbn., því að það er sannarlega ekki nóg að gefa mönnum kost á að búa í sveit, en gera kjörin svo óaðgengileg, að ekki sé í það leggjandi nema fyrir menn, sem hafa yfir töluverðum fjármunum að ráða.

Frsm. meiri hl. (Jón Baldvinsson) [óyfirl.]: Þó að þessar brtt., sem hér liggja fyrir, séu fyrir nokkru fram komnar, þá hefir fjhn. ekki fengið tækifæri til að bera sig saman um þær. En mér hefir þó skilizt, að meðnm. mínir í meiri hl. muni ekki geta fallizt á þær. Ég skal fúslega játa, að ég er efnislega samþ. því, að kærufrestur þyrfti að vera lengri en ákveðið er í frv., en ég er hræddur um, að það valdi meiri erfiðleikum á framkvæmd l. og innheimtu á skattinum. En það er að nokkru úr þessu bætt með fyrirmælum í tilskipun frá 12. apríl 1929, sem gefin var út af þáv. fjmrh., og að ég ætla fyrir tilstilli hv.flm. þessara brtt., út af samskonar tilefni og hann hefir nú lýst. Þar er það tekið fram, að kærur þeirra skattgreiðenda, sem geta gert það sennilegt, að þeir hafi verið fjarverandi, þegar kærufrestur var útrunninn og því ekki getað athugað álagningu skattan., megi yfirskattan. taka til greina. Ég skal lesa upp úr tilskipuninni það, sem hér á við, með leyfi hæstv. forseta: „Þó er yfirskattanefnd heimilt að taka til greina kærur, er síðar koma fram, ef kærandi gerir sennilegt, að hann hafi vegna fjarveru eða annara forfalla eigi getað kært áður en kærufrestur var úti“. Þetta á hreint og beint við um sjómenn, bæði þá, sem eru fjarverandi í verstöðvum eða á skipum, sem koma sjaldan í höfn, og um farmenn og aðra, er hafa svipuð forföll. Og ég ætla, eftir því sem þáv. skattstjóri og núv. fjmrh. segir, að þetta hafi að jafnaði verið tekið til greina. Ennfremur vil ég benda á, að í 38. gr. frv. er nákvæmlega hið sama tekið fram og það, sem ég las upp úr tilskipuninni. Hér ber því allt að sama brunni, og skilst mér að frv. heimili þetta fyllilega. Auk þess finnst mér, að ef eingöngu ætti að ganga út frá þeim hálfsmánaðarkærufresti, sem ákveðinn er í frv., þá geti einnig svo farið, að sá kærufrestur, sem til tekinn er í brtt. - 4 vikur - reynist ekki heldur nógu langur, ef eingöngu á að byggja á honum. Ég ætla því, að undantekningarákvæði tilskipunarinnar og 38. gr. frv. verði happasælast fyrir skattkærendur. Ég vonast til, að hæstv. fjmrh., sem nú er staddur hér í þd., gefi yfirlýsingu um, að l. verði framkvæmd á þann hátt, að tekið verði fullkomið tillit til sjómanna og annara, sem tímunum saman eru fjarverandi frá heimilum sínum og hafa því ekki tök á að kæra skattinn áður en kærufrestur er útrunninn. Um útsvarskærur er það að segja, að menn geta sent þær til bæjarstj., og ég býst við, að hv. 4. þm. Reykv. viti það, að þær eru í flestum tilfellum teknar til meðferðar og athugunar. Ég vildi því mælast til þess, að hv. 4. þm. Reykv. tæki aftur þessar brtt. sínar og léti sér nægja það, ef hæstv. fjmrh. gefur yfirlýsingu um, að framkvæmd þessara atriða skuli byggð á fyrirmælum tilskipunarinnar frá 1929, sem hv.flm. átti sjálfur þátt í, og 38. gr. frv.

Forseti (EÁrna): Mér hefir borizt skrifl. brtt. frá hv.þm. Dal., um að aftan við 24. gr. b. bætist nýr liður svo hljóðandi: „Yfirskattanefndarmenn þeir, sem nú eru, halda starfi sínu þar til 6 ára skattanefndartími þeirra er útrunninn“. Till. er skrifl. og þar að auki of seint fram komin. Þarf því tvennskonar afbrigði. Vil ég spyrja hæstv. stj. hvort hún heimilar afbrigði og þar að auki bera það undir þd.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Um brtt. á þskj. 678 vil ég aðeins segja það, að ég vona að hún verði ekki samþ. Því er nú svo háttað, að þessum frestum, sem mönnum eru ætlaðir til kæru á skattinum, er miðlað niður á skattan., sem hafa málin til meðferðar. Og ég álít, að afgreiðsla þeirra megi ekki dragast lengur fram á árið en nú er gert. Hinsvegar vil ég benda hv. 4. þm. Reykv. á, að í 38. gr. er skattan. heimilað að taka sérstakt tillit til þess, að sjómenn eiga erfitt með að komast af með þennan kærufrest; og mundi ég vilja beina því til yfirskattan. að taka þessa heimild til greina, sérstaklega gagnvart sjómönnum, sem eru fjarstaddir. Enda hefir það verið gert hér í Rvík af yfirskattan., af því að í tilskipun þeirri, sem verið hefir í gildi síðan 1929, er fullkomin heimild til þess. Um skrifl. brtt. frá hv.þm. Dal. vil ég aðeins lýsa því yfir, að ég get eftir atvikum verið meðmæltur, að hún verði samþ. Það er ekki ljóst fram borið í frv., að yfirskattan. skuli skipaðar af nýju, þegar þessi lög ganga í gildi og koma til framkvæmda, og ég get fallizt á, að þær verði látnar sitja út sinn kjörtíma.

Jónas Jónsson [óyfirl.]: Ég vildi segja nokkur orð um þetta mál út af aths. hv. 1. þm. Reykv. Hann minntist á nokkur atriði frv. og fleira við víkjandi ferðamannamálunum. En þar sem ég var í fyrravetur í þeirri n., sem undirbjó þetta mál, þá vil ég láta þess getið, hvað fyrir n. vakti, þegar hún lagði það til, að ferðamannaskrifstofa, rekin af ríkinu, væri ein um það hlutverk, að veita erlendum ferðamönnum við töku hér á landi. Ég get tekið undir það, sem hæstv.forsrh. sagði um mistök hjá þeim ferðaskrifstofum, sem hér hafa starfað. Ég hygg, að það hafi aðallega verið þrjár ferðaskrifstofur, allar mjög vanmáttugar. Og engin þeirra hefir haft nokkurt bolmagn til þess að gera nokkuð „propaganda“ erlendis. Þó hygg ég, að sú fátækasta hafi kostað mestu til í því efni, enda þótt hún hefði minnsta getu til þess. Út af því, sem hv. 1. þm. Reykv. sagði, að samkeppnin væri heppilegust á þessu sviði, vil ég benda honum á, að flokksbræður hans trúðu því lengi vel, að samkeppnin væri heilladrýgst við útflutning og sölu á saltfiskinum. En þrátt fyrir marga ára reynslu og kunnáttu í þeim verzlunarháttum, þá komust þeir sjálfir fyrir þremur árum síðan, að þeirri niðurstöðu, að Íslendingar, og hinir einstöku fiskseljendur, væru of smáir og máttlitlir til þess að standast samkeppnina á heimsmarkaðinum. Þess vegna vildu þeir stofna fisksölusamlagið. Og nú er komið það skipulag á fisksöluna, sem ætlazt er til, að verði á ferðamannamálunum, þar sem ein skrifstofa á að veita þeim forstöðu. Ég vil minna á það, að þegar skipulagi var komið á fisksöluna, þá þótti það nóg til þess að veikja samtökin, þó að ekki væri nema ein fiskverzlun utan fisksölusamlagsins. Ég get sagt hv. 1. þm. Reykv. það, að ég álít, að það hefði vel getað komið til mála að reka ferðamannaskrifstofuna sem einstaklingsfyrirtæki, ef einhver af þeim ferðamannaskrifstofum, sem hér hafa starfað, hefðu farið þannig af stað, að hún gæti talizt nægilega sterk og traust stofnun til þess að vera fær um að hafa yfirumsjón með ferðamannastraumnum. En ég held það sé óhætt að fullyrða, þó að ekki sé fullkomin vissa fyrir, að það sé að öllu leyti kunnugt, að öflugasta ferðaskrifstofan, sem starfað hefir hér á landi og gert að mörgu leyti gagn, hefir selt útlendum ferðamönnum svo dýrt fyrirhöfn sína og leiðbeiningar, að það gengur ósvífni næst. Og ekki er hægt að hugsa sér meira ósamræmi en komið hefir fram í störfum þessarar skrifstofu, ef borið er saman við starfshætti Norsku ferðamannaskrifstofunnar, sem hv. 1. þm. Reykv. sagði réttilega frá, þar sem norsku ríkisjárnbrautirnar eru látnar greiða sem allra bezt fyrir erlendum ferðamönnum. Þessi framkoma ferðaskrifstofanna hér á landi útilokar það með öllu, að nokkrum geti dottið í hug að styðja þær til starfa, af því það hefir sýnt sig, að þær eru ekki á réttri leið. Ég vil benda á það, að í Svíþjóð voru tvær ferðamannaskrifstofur; var önnur þeirra rekin undir yfirumsjón ríkisins, en hin sem einkafyrirtæki. Í Svíþjóð eru um 6 millj. íbúa, og þar þótti ekki ástæða til að hafa fleiri ferðamannaskrifstofur. Það sýnist því fullljóst, þegar litið er á smæð og fámenni okkar Íslendinga og þá reynslu, sem við höfum fengið í þessu efni, að það tekur því ekki að skipta slíkum störfum milli margra aðilja. Það vill verða svo í framkvæmdinni, að samkeppnin gerir fyrirtækin of veik og vanmáttug. Ég álít, að samkv. reynslu þeirra nágrannaþjóða, sem eru okkur skyldastar, þá séum við á réttri leið með því að gera það tvennt, að styrkja Ferðafélag Íslands og starfrækja eina skrifstofu fyrir erlenda ferðamenn. Sú skrifstofa þarf vitanlega að reka fjölbreytta fræðslustarfsemi um landið og þjóðina, bæði utanlands og innan, en þó sérstaklega fyrir útlendinga. Ég vil taka það fram, að Ferðafélag Íslands, sem hér hefir starfað síðustu missirin, hefir að vísu sótt um lítilsháttar styrk úr ríkissjóði á þessu þingi, og þó að fjvn. hafi ekki séð sér fært að verða við þeirri beiðni að svo stöddu, þá hefir n. fullan skilning á verkefni félagsins og samúð með því. Ferðafélag Íslands hefir tekið alveg rétta línu, með því að kynna sem flestum landið og náttúrufegurð þess, og það hefir byggt mjög myndarlegt sæluhús við Hvítárvatn. Ég verð að segja það, að ef hér væri starfandi ferðamannaskrifstofa fyrir erlenda ferðamenn, sem hefði farið eins myndarlega af stað og Ferðafél. Ísl. hefir gert, þá hefði mátt veita henni einkaréttindi á því sviði. Ég vil taka það fram, að þeir menn, sem hafa beitt sér fyrir stofnun og starfi Ferðafélagsins, hafa unnið þannig og með þeim árangri, að það má vera öllum gleðiefni. - Í Svíþjóð eru um 1/2 millj. manna í ferðamannafélagi, sem byggt hefir fjölda sæluhúsa og ferðamannaskála víðsvegar um landið, og hefir þannig rekið nokkurskonar Rauðakrossstarfsemi fyrir ferðafólk og túrista, en ekki sem gróðafyrirtæki. Svo koma ferðamannaskrifstofurnar, sem hafa hagnað af því að selja ferðamönnum þjónustu sína og fyrirhöfn, og eru fráskildar ferðafélaginu. Ég skal ekki fara langt út í það, sem hv. 1. þm. Reykv. var að finna að um það aðhald og eftirlit, sem samkv. frv. á að hafa um rekstur gistihúsa. En þó að frv. verði samþ. eins og það nú er, með þeirri ákvörðun, að ferðamannaskrifstofan hafi eftirlit með hreinlæti á gistihúsum, og þó að nú séu í lögum ákvæði um svipað aðhald gagnvart veitingahúsum, þá vil ég benda á, að það er fullkomin þörf á, að skipað verði fyrir um skoðun og eftirlit með þeim skipum og bifreiðum, sem erlendum ferðamönnum er ætlað að nota. En ég geri ráð fyrir, að slíku aðhaldi verði beitt með hófsemi, hvort heldur væri gagnvart gistihúsum eða ferðamannabílum. Það væri náttúrlega ekkert vit í því að svipta menn réttindum til þess að reka gistihús, nema ærnar sakir væru fyrir hendi, eins og hv.þm. tók fram. En þar sem búast má við, að ferðamannastraumurinn aukist mjög í sambandi við endurvakningu Geysis, þá verður að gera harðari kröfur en ella um viðbúnað til móttöku ferðamanna. Við verðum að fá þar gistihús og víðar. Okkur vantar viðunandi þjónastétt, bæði á gistihúsum og á skipunum. Það eru yfirleitt ótal hlutir, ekki sízt þeir, sem í fljótu bragði virðast vera litlir, er við þurfum að bæta úr. Ég get nefnt dæmi um það, hvað litlir hlutir í þessu efni geta skipt miklu máli. Útlendur maður, sem er kunningi minn, hefir sagt mér tvö dæmi um það, hversu mikil þörf er á því að sýna erlendum ferðamönnum nærgætni á gistihúsum. Hann benti mér á, að á gistihúsum utan Reykjavíkur, vantaði víðast hvar dökk tjöld fyrir glugga. Þó að við Íslendingar séum því vanir að sofa um bjartar sumarnætur, þegar sólin er á lofti um miðnættið, þá heldur birtan vöku fyrir útlendingum, sem eru vanir dimmum nóttum. En okkur dettur ekki í hug, að þetta geti verið neitt verulegt atriði fyrir gestina. Ég býst ekki við, að neinum gestgjafa hér á landi detti það í hug, hvað slíkir smámunir og þetta eru í okkar augum geta haft mikla þýðingu fyrir útlendinga. - Hitt dæmið, sem sami maðurinn benti mér á, er það, að í mörgum gistihúsum hér á landi er engin vatnsleiðsla, eða rennandi vatn, og þá þykir það sumstaðar fullnægjandi að færa gestum t. d. hjónum, eina þvottaskál. Þetta þekkist hvergi erlendis, t. d. í gistiskálunum í Svíþjóð. Þó að þar sé ekki mikið borizt á, þá eru hjónum æfinlega ætlaðar tvær þvottaskálar. Að vísu má kalla þetta smámuni, en þeir hafa þó sína miklu þýðingu. Og það eru þúsund atriði af þessu tægi, sem við eigum eftir að færa í lag og ferðamannaskrifstofan þarf að leiðbeina um og hafa eftirlit með. Það verður dálítið erfitt fyrst í stað, af því að gistingarstaðirnir eru svo dreifðir um landið. Ég hefi fremur kosið að nefna smærri agnúana, af því að ég vil frekar sneiða hjá því að telja fram hina stærri annmarka á þjóðinni í þessu efni; en það, sem ég hér hefi drepið á, ber vott um, hvað við eigum mikið eftir að læra, jafnvel á hinum stærri gistihúsum, í umgengni gagnvart útlendingum. Það má vel vera, að hv. 1. þm. Reykv. sannfærist ekki af því, sem ég nú hefi sagt, um þörfina á því, að hafa eftirlit með gistihúsum. En það hlýtur hann að sjá og viðurkenna, sem reynslan bendir til um allan heim og hnígur í þá átt, að öll stærri verkefni eru nú leyst með samtökum eða „trustum“. Það hefir stundum mikið verið talað um hina marglofuðu frjálsu samkeppni og hvað hún væri farsæl. En hún er bara búin að vera í bili. Ef til vill kemur hún aftur til sögunnar, en þá verðum við sennilega dauðir. - Nú eru það stóru hringarnir, sem ráða í heiminum, og við erum því nauðbeygðir til þess að beita starfsorku okkar í samræmi við það lögmál, á þessu sviði sem öðrum, ekki sízt þar sem við erum byrjendur í því starfi, að gera þetta land að ferðamannalandi.

Sigurjón Á. Ólafsson Ég hefi leyft mér að bera hér fram nokkrar brtt. á þskj. 678. Þær eru eiginlega allar í sambandi hver við aðra, og ganga allar út á það að lengja frestinn til þess að fá komið fram kærum út af skattinum. Ástæðan er sú, að samkv. reglunni undanfarin ár eru sjómenn yfirleitt oft útilokaðir frá að koma slíkum kærum á framfæri. Mér er þetta kunnugt, þar sem ég hefi að mestu haft með slíkar kærur að gera í forföllum þeirra. Í þessu frv. er kærufresturinn ákveðinn eins og í gildandi lögum, aðeins hálfur mán. Ég þarf ekki að rekja það ýtarlega, að þetta er á þeim tíma árs, sem sjómenn eru fjarri heimilum sínum á skipum úti, og koma oft ekki heim til sín, t. d. hingað til bæjarins, á hálfsmán.fresti, og farmenn með skemmst 3ja vikna millibili. Þeir sjómenn, sem dvelja í öðrum veiðistöðvum úti á landi, koma vitanlega ekki heim á svo stuttu tímabili. Ég hefi því leyft mér að leggja til, að kærufresturinn yrði lengdur upp í 4 vikur., og að öðrum atriðum í frv., sem tilheyra kærufrestinum, verði breytt í samræmi við þetta. Ennfremur legg ég til, að kærufrestur til yfirskattan. verði lengdur um jafnlangan tíma, enda leiðir það af hinu. Ég sé að vísu, að með ákvæði í 38. gr. frv. muni eiga að bæta úr þessu, en mér þykir það ekki nægilega skýrt. Undanfarin ár hefir það verið svo, að ef viðkomandi maður hefir ekki kært skatt sinn fyrir undirskattan., þá hefir yfirskattan. ekki talið sér skylt að taka kæru hans til greina. Og margar af þeim kærum, sem ég hefi skrifað fyrir sjómenn, hefir orðið að fara með til bæjarstj. til þess að reyna að fá lækkun á útsvarinu. En með skattakærur þýðir hvorki að fara til bæjarstj. né ríkisstj., því að þær munu ekki telja sér skylt né fært að gefa nokkuð eftir af honum. Ég held því, að allir geti orðið sammála um, að ekki sé um annað að ræða en að lengja kærufrestinn að nokkru, svo að hann geti komið öllum stéttum jafnt að notum. Það er hið eina, sem ég meina með þessari brtt. - Ég hefi þá skýrt hana nægilega. Sjálfur hefi ég mikla reynslu fyrir mér í því, hvernig gengur að koma skattakærum á framfæri, og hefi fulla þekkingu á þeim örðugleikum, sem þar er við að etja. Ég mælist því til þess, að hv.þd. fallist á þessa brtt., úr því að frv. þarf aftur til Nd. hvort sem er.

Hannes Jónsson Ég vil aðeins geta þess, að ég gerði mitt til þess í gærdag að flýta störfum þess fundar, og í gærkveldi gerði ég ákveðna ósk til forseta um afgreiðslu þess máls, sem þá var tekið fyrir, og mér var sýnd hin mesta óbilgirni í þeim efnum. Það er því full ástæða fyrir mig að verða ekki við þeim óskum, sem hér hafa fram komið um það að taka ekki til máls, þar sem fullkomin ástæða er til þess að ræða þetta mál strax við þessa umr. Ég mun þó ekki nota mér þessa afstöðu, þrátt fyrir þá óbilgirni, sem mér hefir verið sýnd nú alveg nýverið.

Thor Thors Eins og hv. 3. þm. Reykv. gat um, þá hefir ekkert samkomulag milli flokka átt sér stað um það að hleypa þessu máli, sem skv. eðli sínu er eitt af stærstu deilumálum þingsins, gersamlega umr.laust framhjá 1. umr. Mér finnst það algerlega óverjandi af stjórnarandst. að hleypa þessu máli umr.-laust framhjá þessari umr., og ætla ég því að fara nokkrum orðum um það almennt, en þar sem ég geri ráð fyrir, að það taki nokkra stund, ætla ég fyrst að spyrja hæstv. forseta, hvort ég eigi að halda áfram nú eða ekki.

Jón Sigurðsson [óyfirl.]: Mér finnst það vera mjög einkennileg aðferð, sem viðhöfð er til þess að knýja mál þetta áfram, og það jafnvel verri aðferð en ég hefði haldið, að hæstv. forseti teldi málið verðskulda. Málið er tekið fyrir þegar komið er langt fram á nótt og fundir búnir að standa allan daginn, og það jafnt þó fyrir liggi 30-40 brtt. við það, sem eðlilega þarf að tala fyrir og þm. þurfa að sjálfsögðu að hafa góðan tíma til þess að athuga. Slík meðferð er með öllu óviðeigandi. Hér er um að ræða eitt merkasta málið, sem fyrir þinginu liggur, og án efa stórt framtíðarmál, er því nauðsynlegt að því sé þegar í upphafi skorinn sá stakkur, sem því hæfir. Að málið er meira framtíðarmál en mál hinnar líðandi stundar, er sökum þess, að nú skortir þann grundvöll, sem óumflýjanlega þarf að vera fyrir hendi til þess að koma slíku máli í framkvæmd sem þessu. Búrekstur manna ber sig ekki vegna ólags á afurðaverðinu, en að búreksturinn geti borið sig, er grundvallarskilyrðið fyrir því, að menn vilji stofna nýbýli og búa í sveit. Þegar því svo er ástatt sem nú, að jarðir, sem jafnvel liggja við akbrautir í beztu sveitum landsins, fara í eyði, er þess ekki að vænta, að menn vilji þyrpast til þess að fara að reisa nýbýli í sveitum. En hvað sem þessu líður, þá á málið sem framtíðarmál fullan rétt á sér, og er því áríðandi, að grundvöllur þess sé rétt lagður. M. ö. o., að löggjöfin sé sniðin við hæfi þeirra, sem síðar kunna að njóta hennar. Ég hefi því miður ekki haft tíma til þess að kynna mér brtt.hv. landbn. sem skyldi, en mér sýnist þó, að hún hafi tekið þá skynsamlegu aðstöðu að stuðla frekar að því, að nýbýli mynduðust á þann hátt, að jörðum væri skipt, heldur en á þann veg að taka stóra landskika af óræktuðu landi og klastra þar upp húsum. Þetta tel ég rétta stefnu hjá hv.n. og er henni þakklátur fyrir, að hún skuli fara þessa leið. Ég skal játa, að fjárhæð sú, sem hv.n. ætlar til þess að byggja upp nýbýli, er nokkuð skorin við neglur, og það enda þótt ætlazt sé til þess, að byggt sé upp á ræktuðu landi. Eigi aftur að byggja á óræktuðu landi, er hún vitanlega of lítil. Ég get líka tekið undir það með n., að ekki sé líklegt, að nú á næstu árum verði fært að ætla bændum öllu meiri kostnaðarauka heldur en hér er gert ráð fyrir, ef þeir eiga ekki strax í upphafi að vera vafnir skuldafjötrum, sem þeir sjá ekki fram úr og endar með því, að þeir verða að hrökklast í burtu. Það er því áríðandi að fara varlega af stað og veita mönnum aðild um að taka ekki stærri lán heldur en nauðsynlegt er, svo hér fari ekki á sömu lund og svo oft áður. Í sambandi við þessa nýbýlalöggjöf sé ég að vísu einn verulegan annmarka, sem þó verður ekki komizt hjá í slíkri löggjöf sem þessari, hvenær sem hún er sett og nálega hvernig sem hún er framkvæmd, en hann er sá, að það er engum vafa bundið, að þessi löggjöf kemur til að hafa áhrif á jarðarverðið, og það má búast við því, að illa hýstar jarðir og í slæmri legu fari alveg í eyði. Mönnum finnst það kannske borga sig að yfirgefa slíkar jarðir, sem þeir þurfa að byggja upp á eigin spýtur, til þess að geta fengið þennan styrk frá því opinbera til byggingar. Ég skal svo ekki ræða frekar um þetta mál almennt. Ég mun fylgja flestum eða öllum brtt.n., því ég tel þær allflestar til bóta. En aðeins vildi ég spyrja hv.frsm.n. um það, hvernig því sé háttað með styrk til ræktunar. Ég sé ekki í þessum brtt. neitt ákvæði um það, við hvað skuli miða þennan styrk. Það er sagt í brtt.n., að það sé viss hluti, sem gengur til nýræktunar, en það er ekki gerð nein grein fyrir því, hvað sé lágmarkið á þessari ræktun, og þarf það þó að vera, þar sem gert er ráð fyrir, að uppfylla þurfi viss skilyrði til þess að hægt sé að fá jarðræktarstyrk. Mér virðist, að það þurfi að koma nánari ákvæði um þetta heldur en n. hefir sett, og hefir mér dottið í hug, að þess arna hafi ekki verið gætt um leið og hún felldi niður og sameinaði gr., þar sem slík ákvæði stöðu.

Forsrh. (Hermann Jónasson) [óyfirl.]: Ég á eina brtt. á þskj. 711, við 5. gr. frv., um að síðasti málsl. gr. falli burt, og vildi ég mælast til þess, að hún yrði samþ. Þó þetta sé ekki annað en heimild fyrir ferðmannaskrifstofuna, að ákveða, að útlendir ferðamenn skuli sitja fyrir innlendum um rúm í gistihúsum, þá finnst mér ekki vera rétt að hafa þetta ákvæði í frv. Ég held, að það geti ekki komið til mála að gefa út í reglugerð fyrirmæli um þetta. - Um brtt.hv. 1. þm. Reykv. er það að segja, að hann virðist leggja mikla áherzlu á, að þessi störf verði ekki tekin af þeim skrifstofum, sem hafa rækt þau hér á landi undanfarið; en ég sé ekki, að það sé mikið í húfi, þó slík verkefni séu tekin af þessum ferðamannaskrifstofum, sem hér hafa starfað og eru á góðum vegi með að eyðileggja ferðamannastrauminn til landsins. Það er til hreinustu vanvirðu fyrir þjóðina, hvernig sumar þeirra hafa hagað störfum sínum og beitt sér gagnvart útlendingum. Viðvíkjandi 2. brtt.hv.þm., að ekki sé hægt að taka veitingaleyfi af gistihúsi, ef þar er sóðaleg umgengni og slæmur aðbúnaður fyrir ferðamenn, þá er það að segja, að ákvæði þess efnis eru nú í lögum, og t. d. er svo fyrir mælt í lögreglusamþykkt Reykjavíkur. Ef sóðalega er umgengið á kaffihúsum og veitingastöðum hér í bænum, þá má taka af þeim veitingaleyfið. Enda er það ekkert tiltökumál. Það er vitað, að á gistihúsum og veitingastöðum hér á landi er yfirleitt sóðalegri umgengni en á erlendum gistihúsum. Þess vegna er full ástæða til, að hafa heimild fyrir því í lögunum, að ríkistj. megi svipta eigendur gistihúsa og veitingahúsa réttinum til þess að reka þau, ef þeir hafa eigi látið skipast við umvöndun ferðamannaskrifstofunnar. Því aðalkrafa erlendra ferðamanna, og sú, sem þeir leggja mesta áherzlu á, er, að umgengnin á gistihúsum sé sem þrifalegust. Um síðustu brtt.hv.þm., þar sem lagt er til, að 8. gr. verði felld úr frv., er það að segja, að mér finnst hún ekki fráleit. Ég vil spyrja hv.n., hvað vakað hafi fyrir henni með þessari gr., og ef n. gefur ekki fullgildar skýringar á því, þá sýnist mér í raun og veru rétt að fella hana niður. Ég sé ekki betur en að efni hennar sé nægilega ljóst fram tekið í 7. gr. frv.

Sigurjón Á. Ólafsson Ég fæ ekki skilið, að hverju leyti það getur valdið örðugleikum á framkvæmi skattal., þó að samþ. verði þessi framlenging mín á kærufrestinum um 2 vikur frá því, sem frv. gerir ráð fyrir. Að vísu seinkar þetta ákvæði öllum framkvæmdum þeirra um 2 vikur. En síðast í frv., 40. gr., er ákveðinn síðasti úrskurðarfrestur ríkisskattan., og hann er ekki lengdur með brtt. mínum; hún á að ljúka úrskurðum á kærum utan Rvíkur fyrir nóvemberlok. Það eina, sem breytist hér í Rvík samkv. till. mínum, er, að gert er ráð fyrir, að úrskurður skattan. um kærur verði felldur fyrir 30. júní, en samkv. frv. á það að vera fyrir 15. júní. Og úrskurðir yfirskattan. færast sömuleiðis aftur um 2 vikur. Ég þarf ekki að skýra þetta frekar, en get bara ekki skilið, hvaða erfiðleikum þetta þarf að valda á framkvæmd tekjuskattsl. almennt. En hvað hitt atriðið snertir, heimildina í 38. gr. frv. og tilskipuninni frá 1929, þá held ég, að það sé mjög vafasamt, að skattan. telji sér skylt að taka hana til greina. Þær geta a. m. k. alltaf borið því við, að umkvartanir kærenda séu ekki á þeim rökum byggðar, að það eigi við að nota heimildina. Enda er þetta m. ö. o. alveg á valdi skattan., hvort kærur verða teknar til greina; þær geta vísað þeim frá, þó það sé algerlega rangt. Og ég hefi enga tryggingu fyrir því, þó að hæstv. fjmrh. geti um þetta yfirlýsingu, að skattan. telji sér skylt að hlíta því. Ég skal játa, að þessi heimild er til í 38. gr. frv., en hún er ákaflega veik. Ég fann ekki til skipunina í þeim árgangi stjtið., sem ég leitaði í, en hún mun vera frá 1929. Mér er vel kunnugt um það af reynslu, að skattan. hér í Rvík hafa litið svo á, að þeim bæri engin skylda til að fara eftir henni. Þetta hefir komið berlega í ljós, og gæti ég tilfært ýms dæmi þess, að skattan. hér í bænum hafa í ýmsum tilfellum ekki viljað sinna kærum, sem komið hafa að liðnum kærufresti, þó að sá dráttur hafi beinlínis stafað af fjarvistum manna. Það er einmitt af þessum orsökum, sem ég hefi álitið rétt, að þessi brtt. kæmi fram. Og ég játa það, að ég vil heldur láta drepa brtt., ef hv.þdm. sýnist svo, heldur en að byggja á ekki sterkari heimild en þeirri, sem felst í 38. gr. frv. og tilskipuninni. Ég minntist á framkvæmd útsvarsl., og þó að þau séu ekki hér til umr., þá vildi ég geta þess, að það er jafnan síðasta úrræðið fyrir kærendum að skrifa til bæjarstj., ef kærurnar hafa borizt of seint til skattan. og hún ekkert viljað sinna þeim. Í sumum tilfellum hefir þetta borið nokkurn árangur, en í öðrum ekki. Enda eiga bæjarstj. ekki um þetta að fjalla, heldur skattan., og ég get ekki betur séð en að það sé útlátalaust fyrir þær að gera það.

Frsm. (Bjarni Ásgeirsson) Ég skal vera eins fáorður og ég get, vegna þess að það er yfir litlum tíma að ráða til þess að koma málinu í gegn áður en Sþ. hefst, en hinsvegar mjög mikils virði, ef hægt er að ljúka þessari umr. málsins. Ég vil þá fyrst svara hv. meðnm. mínum, hv.þm. A.-Húnv., sem talaði hér í gær um það ágreiningsatriði, sem hann gerði í n., sem sé stjórnarfyrirkomulagið. Hann vill koma stjórn þessara mála þannig fyrir, að það sé Búnaðarfél. eitt, sem hafi þau með höndum, og annaðhvort búnaðarmálastjóri eða einn maður frá Búnaðarfél. sé nýbýlastjóri. Meiri hl. n. hefir ekki getað fallizt á þessa till., og ég fyrir mitt leyti, þó ég treysti Búnaðarfél. Ísl. vel til þeirra hluta, sem því hefir verið falið, álít ég ekki heppilegt að fela því þetta starf. Fyrst og fremst finnst mér það eðlilegt, að þar sem þetta er sérstakur þáttur í framkvæmdarstarfi ríkisstj., þá heyri það beint undir hana og hún feli einum ákveðnum manni að fara með þetta starf. sérstaklega vegna þess, að sá maður, sem er í búnaðarmálastjóraembættinu, hefir þar tryggt starf aðeins milli búnaðarþinga. Búnaðarþingið gegnum búnaðarfélag stjórnina getur þar af leiðandi sett búnaðarmálastjóra frá og tekið nýjan í staðinn svo oft sem henni þykir máli skipta. En sá maður, sem er nýbýlastjóri, þarf að hafa aðstöðu til að vinna að því starfi samfleytt árum saman. Það væri mjög illa farið, ef sá maður, sem er þessu starfi vaxinn, yrði að láta af stjórn þess vegna þess, að hann getur ekki lengur haldið öðru starfi, sem hann hefir á hendi hjá öðrum aðila, eins og Búnaðarfél. Ísl. Þess vegna álít ég það eðlilegt, að nýbýlastjóri hafi aðstöðu til að gegna því starfi samfleytt í mörg ár, ef hann álízt hæfur til þess, en að ríkisstj. þurfi ekki að eiga það undir öðrum aðila, hversu lengi hún getur haldið manni í þeirri stöðu. Þetta álít ég vera aðalagnúana á því að ákveða það, að búnaðarmálastjóri skuli alltaf vera nýbýlastjóri. Hinsvegar er ákvæði um það í frv., að það megi fela þetta starf búnaðarmálastjóra. Þá vildi ég svara hv.þm. V.-Húnv. nokkrum orðum. Hann talaði hvatvíslega um það, að n. hefði ekki lagt frv. þeirra félaga til grundvallar fyrir þessum brtt. sínum, og hélt því fram, að ef hún hefði gert það, þá hefði þingi og þjóð sparast útgjöld svo tugum þúsunda skipti. Ég held nú satt að segja, að n. hafi aldrei komið til hugar að gera slíkt, því ég efast um, að nokkuð minni tími eða fyrirhöfn hefði farið í það að samræma brtt.n. við það frv. heldur en hitt. En hinsvegar vil ég neita því, að það hafi stafað af nokkrum „partiskum“ ástæðum í hans garð, að frv. var ekki notað, heldur vegna þess, að okkur fannst hitt að mörgu leyti betra, þó að við værum ekki alveg ánægðir með niðurröðun frvgr. og efni í þeim. Þá var það ein aðalaðfinnslan hjá hv.þm. V.-Húnv. gegn frv., að of lítill styrkur væri veittur til nýbýla, og miðaði hann þá m. a. við sitt eigið frv. En n. álelt, að það gæti ekki komið til mála, að beinn styrkur úr ríkissjóði gæti orðið 10-12 þús. kr. á hvert býli, því þar sem geta ríkisins væri takmörkuð, þá yrðu það ekki nema örfá býli árlega, sem hægt væri að koma á fót með svo ríflegum styrk. Og í öðru lagi töldum við, að það sé rétt að haga þessu þannig, að aðallega sé átt við smá og ódýr býli, af þeim ástæðum, sem ég tók fram í framsögu minni hér í nótt, að við ætluðumst til þess, að þessi býli eigi aðallega að byggjast á framleiðslu til eigin þarfa heimilisins, og þess vegna vildum við haga kostnaðinum þannig, að vextir og afborganir yrðu sem minnstar. Þá vildi ég einnig í þessu sambandi benda á þá hættu, sem hv. 7. landsk. réttilega benti á, og hún er sú, að ef mjög greiður aðgangur er að býlunum og til þeirra veittur mjög ríflegur styrkur, þannig að þau yrðu, eins og menn hafa komizt að orði hér í umr., eins og uppbúið rúm, sem menn geti gengið í, þá verði það til þess að auka flottann frá eldri og erfiðari býlunum og vinna að því að leggja þau í eyði. Þarna er töluverð hætta, sem n. kom auga á og ræddi sín á milli, að nauðsynlegt væri að hafa ekki bilið milli möguleikanna til þess að stofna þessi nýju býli og búa á eldri býlunum það mikið, að það verði til þess að draga menn óeðlilega mikið frá eldri býlunum að þeim nýju. Annars vil ég segja það, að þessi hætta þarf ekki að vera eins mikil eins og hv. 7. landsk. gerði ráð fyrir, vegna þess, að það er ákvæði í frv. um það, að enginn geti fengið nýbýlastyrk eða komizt undir ákvæði l., ef hann á býli eða hefir átt í eitt ár aftur í tímann, er hann sækir um slíkan styrk. Þarna verður að fara bil beggja, búa ekki til óeðlilegan aðstöðumun milli eldri og nýju býlanna, og ég held, að með sínum till. hafi n. nokkurn veginn stillt þessum málum í hóf. Þá var hv. 7. landsk. að spyrja um það, hvernig n. hefði hugsað sér að veita styrk til ræktunar. Ég skal ekki neita því, að það þyrfti kannske að vera nánar gerð grein fyrir því í l., en þó hygg ég, að það mætti koma fyrir í reglugerð nánari ákvæðum um það. En það, að við vildum binda meiri hluta styrksins til bygginganna, stafar af því, að við álítum, að hin eiginlega nýbýlamyndun sé ekki hafin fyrr en byggingin er fengin, og þess vegna sé ekki rétt að leyfa takmarkalaust, að sá styrkur, sem ríkið leggur til nýbýla, fari allur í ræktun, því þá gæti svo farið, að ekkert yrði úr byggingunni. Það má vitanlega athuga það til 3. umr., hvort þörf sé á nánari ákv. um það, hvernig þessum styrk skuli varið, en ég býst við, að því mætti koma fyrir í reglugerð, sem gert er ráð fyrir að gefa út samkv. þessum lögum. Ég skal svo ekki fjölyrða frekar um þetta að sinni, og geymi mér þá heldur aths. til 3. umr.

Frsm. (Jón Baldvinsson) Ég vil aðeins vísa til þeirrar tillögu nefndarinnar, að frv. verði samþ.

Jakob Möller Hv. fjmrh. minntist á það við mig áðan, hvort við mundum vilja falla frá því, að nokkrar verulegar umr. yrðu um þetta mál við þessa umr. Hvað mig snertir, sem á sæti í í fjhn., sem fær þetta mál til meðferðar, stendur nokkuð sérstaklega á. Það er yfirleitt ekki siður, að þeir nm., sem eiga að fá mál til meðferðar, ræði þau mikið við 1. umr. í annan stað hefir nokkuð verið rætt um þetta mál í sambandi við eldhúsumr., svo það er í sjálfu sér óþarft að ræða það við þessa umr. Hinsvegar get ég ekki gefið neitt fyrirheit um það af hálfu Sjálfstfl., að engar umr. hefjist nú, og hafa sjálfstæðismenn því óbundnar hendur um það, hvernig þeir haga sér í þessu efni. En ef umr. verða um málið á annað borð við þessa umr., þá áskil ég mér rétt til þess að taka þátt í þeim.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Þetta mál hefir nú verið rætt allmikið í hv.Ed. og ennfremur hefir það atvikazt þannig, að í umr. um fjárl. hefir verið komið talsvert inn á þetta mál almennt. Ég ætla því ekki að hafa fyrir því neina verulega framsögu núna, heldur vísa til þess, sem ég hefi áður sagt, sérstaklega í þeim umr., sem fram hafa farið um fjárl. Og vildi ég mælast til þess, að hv.þm., þó þeir kunni að hafa eitthvað frekar við þetta mál að athuga heldur en enn er komið fram, vildu fallast á það að geyma þær almennu aths. þangað til við 2. umr. málsins. Ástæðan til þess, að ég fer fram á þetta, er sú, að fjárl.frv. kemur nú til umr. og menn verða uppteknir við það, og þess vegna hentar betur, að sú n., sem fær málið til meðferðar, geti fengið það áður en þær umr. hefjast. - Ég hefi vikið að þessu við fulltrúa Sjáfstfl. í fjhn., og hann tók líklega í þetta gegn því, að það yrði þá leyft af forseta að tala líka almennt um málið, við 2. umr. Sömuleiðis hefi ég átt tal við hv.þm. V.- Húnv., og mér virtist sem hann gæti líka fallizt á þetta. - Ég vil svo leyfa mér að leggja til, að málinu verði vísan, að lokinni þessari umr., til fjhn.

Forseti (EÁrna): Mér hefir borizt skrifl. brtt. frá hv. 2. þm. S.-M., við 8. gr. frv., er hljóðar svo: „a. í stað ,bifreið“ komi: áætlunarbifreið. 1). Í stað „8“ komi: 7.“ Ég mun nú taka málið af dagskrá að þessu sinni og fresta umr. til næsta fundar, og mun brtt. þessi þá liggja fyrir prentuð.