Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. er afleiðing af samningnum, sem gerður var við Bandaríki Norður-Ameríku á s.l. hausti. Nokkur atriði í samningi þessum eru þannig, að þau tilskilja útlendingum nokkur sérréttindi, og þarf því að löggilda þau samningsatriði. Skoðanamunur hefur komið fram um þetta mál hér á Alþ., og skilar fjhn. áliti í tvennu lagi, og vil ég fara nokkrum orðum um sjónarmið meiri hlutans. Það hafa áður verið gerðir samningar, þar sem sumum atriðum hefur þurft að veita lagagildi, og hafa þá sýnzt þrjár leiðir fyrir hendi. Venjulegasta leiðin er sú að heimila ríkisstj. að láta samningana öðlast lagagildi. Nú er hins vegar farin sú leið, að aðeins sé veitt lagagildi þeim ákvæðum, sem snerta ísl. löggjöf, og styður meiri hl. fjhn. þetta. Þriðja leiðin hefur svo komið fram í áliti minni hl. fjhn., sem vildi láta gera sérstaka grein fyrir því, hvaða íslenzk lög þessi atriði snertu. Meiri hl. fjhn. lítur hins vegar svo á, að hin leiðin sé öruggari, þar sem hún nær yfir allt, sem fram kann að koma, sbr. 1. gr., þar sem ýmisleg atriði eru upptalin, en síðast er svo „og önnur atriði“. Ef upptalning er ekki tæmandi, þá kemur það, sem á skortir, undir „önnur atriði“, og er þar með tryggt, að l. nái til allra atriða, sem fram kunna að koma, þau er snerta íslenzka löggjöf. Þótt það sé ekki alveg ljóst, hvaða l. koma undir þessi önnur atriði, má þegar sjá sum þeirra. Nefni ég sem dæmi l. um flugför frá 1929, þar sem sett eru þau ákvæði, er ekki samrýmast sumum atriðum í samningnum við Bandaríkin. Þá koma einnig þar undir l. um útlendingaeftirlit, því að það væri brot á samningnum, ef neita ætti öllum Bandaríkjamönnum um landvistarleyfi. En frv. getur ekki takmarkað samninginn neitt, án þess að um brot á samningnum væri að ræða. Aðalatriði frv. eru skýr og ljós. Meginákvæðin eru um tolla- og skattamál, og verða þar gildandi l. að víkja, og í 2. gr. eru sett ströng ákvæði um ólöglega varningsmeðferð, sem um gæti verið að ræða. Læt ég svo útrætt um þetta, en lýsi yfir, að meiri hl. fjhn. er frv. samþykkur.



Herra forseti. - Ég gat þess í sambandi við afgreiðslu samningsins við Bandaríkin, að ég áliti, að ekki væri löglega frá honum gengið, þar sem hann var undirritaður, áður en þau atriði, er varða íslenzk l., höfðu fengið lagagildi. En samningurinn var samt sem áður undirritaður, án þess að atriðum þessum hefði verið veitt lagagildi af þinginu, og nú liggur hér fyrir að löggilda atriði þessi, og getur þingið auðvitað gert það, sem því sýnist, en vitanlega kemst ríkisstj. í vandræði. ef öllum atriðunum er ekki veitt lagagildi. Ég álít, að nauðsyn beri til þess, að skýrt og greinilega komi í ljós, hver réttur Íslendinga sé og hvaða vald við höfum viðvíkjandi þessum samningi, sem er bæði tvíræður og illa gerður og gefur því tilefni til árekstra og skoðanamunar. Það er tvennt ólikt fyrir dómara, hvort hann stendur á ótvíræðri lagasetningu eða hann hefur við ekkert að styðjast nema eigin túlkun á vafasömu atriði, og Alþingi má ekki smokka fram af sér þessum vanda yfir á herðar dómaranna. Það virðist hafa vakað fyrir þeim, er sömdu frv. þetta, að þeim þætti rétt að þetta væri skýrt og ótvírætt, en fannst það bara of umsvifamikið að ganga þannig frá því, að l. yrðu ótvíræð. En ef hver einstakur dómari eða ráðh. á að túlka samningsatriði eftir sínu höfði, getur það leitt til vandræða og árekstra, og því verður Alþingi að taka af allan vafa, og má ekki gæta við afgreiðslu þessa frv. sömu hroðvirkninnar og við afgreiðslu samningsins sjálfs. Það er augljóst, að heppilegra er að hafa sérstök lög um hvert einstakt atriði, sbr. 10. gr., en af henni virðist vera ótvírætt, að ekki megi leggja tekjuskatt á tekjur starfsmanna Bandaríkjanna hér, þ.e.a.s. þær tekjur, sem þeir hafa af störfum, er leiðir af framkvæmd samningsins. En þar af leiðir, að þeir hljóta að greiða tekjuskatt af tekjum, sem þeir fá af öðrum störfum, og enn fremur, að þeir séu útsvars- og framtalsskyldir, þar eð þeir samkvæmt túlkun samningsins heyra undir íslenzk l. En á þessu atriði hefur komið fram skoðanamunur í fjhn., þar sem jafnvel hefur verið talið, að þeir væru ekki eignarskatts-, framtals- og útsvarsskyldir. En ef slíkur skoðanamunur kemur fram innan sjálfs Alþ., hvað mun þá verða hjá dómurum úti um land og alls konar embættismönnum? Um „önnur atriði“ urðu nokkrar umr., og hefur því verið haldið fram, að þar undir heyrðu l. um útlendingaeftirlit. Ég álít hins vegar, að þau geri það ekki, og heyrðist mér á hv. frsm., að dómsmrh. hefði vald til að neita öllum Bandaríkjamönnum um landvistarleyfi, en það væri bara brot á samningnum, en fá verður hans leyfi í hvert sinn, sem Bandaríkjaþegn vill fá landvist. Þetta atriði þarf því að koma greinilega fram. En eins og áður er sagt, þótti þeim, er þetta frv. sömdu, of umsvifamikið að setja l. um hvert einstakt atriði. Væri þá hægt að setja seinna nánari ákvæði með reglugerð. En þar sem víst má telja, að sömu aðilar og sömdu frv. munu einnig semja þá reglugerð, hlýtur sú spurning að koma fram, hvort þeim finnist ekki þá, er þeir eiga að semja reglugerðina, jafnumsvifamikið að taka skýrt fram um hvert einstakt atriði. Alþ. má því ekki skjóta sér undan þeirri ábyrgð að ganga vel og skilmerkilega frá þessu, og það verður að sjá til þess, að þau atriði, er undanskilin eru í íslenzkum l., séu tekin upp í l. á skýran og greinilegan hátt. Það mundi fást, ef mín rökst. dagskrá yrði samþ., því að þá gætum við síðar rætt um hvert einstakt atriði og gengið svo frá þessum l., að allir vissu, við hvað væri átt. Ég held, að það sé heppilegasta leiðin til að losna við hvers konar skoðanamun og árekstra. Ég vona því, að d. samþykki dagskrártill. mína.



Það er aðeins eitt atriði í ræðu hv. 2. þm. Reykv., sem ég vildi fara um nokkrum orðum. Hann talaði um þessi „önnur atriði“ og vék að því, hvort l. um eftirlit með útlendingum gætu fallið undir „önnur atriði“ í upptalningu 1. gr. frv., og hér væri því um undanþágu frá ákvæðum þeirra l. að ræða. Til þess að svo væri, þyrftu ákvæði samningsins við Bandaríkin að varða efni þessara l., sbr. 1. gr. frv. Ég fæ ekki séð, að svo sé, og hv. frsm. minni hl. lagði áherzlu á, að utanrrh. hefði sérstaklega tekið fram við umr. um samningsuppkastið, að svo væri ekki. Ég vék aðeins að því í fyrri ræðu minni, að það mundi geta leitt til samningsrofa, ef ráðh., sem með þau mál fer, neitaði öllum þegnum Bandaríkjanna um dvalar- og atvinnuleyfi til þeirra starfa, sem samningurinn tekur til. Hitt er ótvírætt, að hér er ekki um að ræða samkv. þessu frv. neinar undanþágur frá efni l. um útlendingaeftirlitið.



Herra forseti. - Ég skildi ekki framsm. meiri hl., að þetta mál heyrði ekki undir né kæmi í bága við l. um útlendingaeftirlitið. Við getum komið í veg fyrir það, að íslenzk stjórn rjúfi samninga, en við getum ekki neitað þessum 600 mönnum um landvistarleyfi, þar sem þeir hafa það þegar samkv. íslenzkum l. Þetta vona ég, að geti verið skilningur okkar beggja. Annað atriðið, tekjuskattinn, kom hv. þm. ekki inn á, né loftleiðasamninginn frá 1929. Þetta er annað vafaatriðið, og væri nær að láta embættismenn ríkisins fjalla um þetta og leggja till. fyrir Alþ. Ég legg svo til, að mín rökst. dagskrá verði samþykkt.



Herra forseti. Árið 1939 var stofnaður í Bolungavík sjóður sá, er nefnist Tryggingarsjóður sjómanna. Að stofnun hans stóðu útgerðarmenn og sjómenn í Bolungavík. Tilgangur sjóðsins var að tryggja sjómönnum ákveðnar lágmarkstekjur af atvinnu sinni, þegar illa áraði. Tekna skyldi aflað þannig, að 2% af brúttóafla þeirra báta, er frá Bolungavík stunduðu sjó, skyldu árlega renna í tryggingarsjóð: Útgerðin í Bolungavík hefur greitt tilskilin gjöld í sjóðinn, og var hann 1. júní s.l. orðinn 148411,05 kr. Hefur nokkrum sinnum verið úthlutað fé úr honum til uppbótar á hluti sjómanna. Þegar sjóður þessi var stofnaður, hafði enginn slíkur sjóður verið stofnaður á öllu landinu. Sjómenn í Bolungavík hafa því í þessu máli verið algerir brautryðjendur. Það sýnir sig, að stofnun sjóðsins hefur þótt skynsamleg, því að víðar á landinu hafa nú verið stofnaðir sjóðir með svipuðu fyrirkomulagi og þessi. - Upprunalega mun það hafa verið hugmyndin, að hlutir útgerðarmanna og sjómanna yrðu bættir jöfnum höndum. En framkvæmdin hefur orðið sú, að einungis hlutir sjómanna hafa verið bættir. Tryggingarsjóður Bolvíkinga hefur, eins og að líkum lætur, lengstum verið févana. Hann hefur samt greitt nokkrar tryggingar, sem bót hefur verið að. Sjóðurinn hefur einskis styrks notið af opinberu fé. Nú er það ætlun þeirra, sem að sjóðnum standa, að breyta nokkuð fyrirkomulagi hans og hagnýta sér fyrstir manna l. þau, sem sett voru á Alþ. haustið 1943, og stofna hlutatryggingarfélag samkv. þeim og láta þá sjóðinn, sem nú er tæpar 150 þús. kr., renna í hið nýja hlutatryggingarfélag. Til þess að hægt sé að gera þetta, telja þeir nauðsynlegt, að gerðar verði nokkrar breyt. á l. um hlutatryggingarfélög. Þess vegna er þetta frv. flutt. Breyt. þær, sem í frv. felast, eru þessar: Í fyrsta lagi, að hundraðshluti sá sem greiða ber af brúttóafla, verði hækkaður úr 0,7% í 1%. Þeim finnst þetta gjald of lágt og vilja fúsir hækka það í 1%, eins og áður segir. Þá er það önnur breyt. Hún er gerð við 6. gr. l. og er á þá leið, að hlutatryggingarsjóðum verði aðeins varið til þess að bæta upp aflahluti skipshafna, ekki hluti útgerðarinnar. Það var upphaflega þannig, að rætt var um það, að hlutir útgerðarmanna og sjómanna skyldu bættir jöfnum höndum, en nú æskja sjómenn þess, að það verði aðeins hlutur sjómanna, sem bættur verður. Ég verð að segja það, að ég hef löngum verið iðinn við að flytja frv. sjávarútveginum viðkomandi, og ég er með því að hlutur hvorra tveggja, sjómanna og útgerðarmanna, verði bættur. Ég sá þó ekki ástæðu til annars en að flytja frv. Þriðja breyt. er sú, að farið er fram á það, að hlutatryggingarsjóði Bolvíkinga verði með bráðabirgðaákvæðum greitt framlag úr ríkissjóði fyrir þau ár, sem liðin eru, síðan l. um hlutatryggingarfélög voru sett, þ.e.a.s. frá 1. jan. 1944. Það er þó aðeins ætlazt til, að framlag ríkissjóðs verði það, sem l. áskilja nú, en ekki það, sem brtt: frv. þessa fer fram á. Tryggingalöggjöfin var samþ. árið 1943, og við flm. teljum eðlilegt, að ríkissjóður greiði tilskilið gjald í hlutfalli við hlut sjómanna og útgerðarmanna. Þessi stuðningur, sem ríkissjóður veitti, mundi kosta hann sáralítil útgjöld. Þetta eru þær þrjár breyt., sem í frv. felast, og ég sé ekki ástæðu til frekari umr. um málið. Þm. geta kynnt sér það á þskj. Það er skoðun okkar flm., að það beri að stuðla að eflingu hlutatrygginga almennt í landinu. Bolvíkingar hafa riðið á vaðið í þessum efnum. Þess vegna verður að vænta þess, að óskum þeirra, sem í þessu frv. felast, verði vel tekið. Ég leyfi mér að lokum að óska þess, að málinu verði að þessari 1. umr. lokinni vísað til 2. umr. og sjútvn.



Herra forseti. Ég tel ástæðu til að láta í ljós skoðun mína á þessu máli. Þetta er dálítið hvimleitt mál hér í d., og að vísu margrætt. Ég flutti víst á einum fjórum þingum frv. um tryggingar aflahluta, en málið var aftur og aftur kviksett og hlaut ekki mikinn byr meðal þm. Að lokum fór það í mþn., og þingið steypti upp úr því núgildandi l. um hlutatryggingar. Ég lét frv. til þeirra laga algerlega afskiptalaust, en hvað mitt frv. snertir, þá taldi ég það þar með allsendis kviksett. Þegar ég flutti fyrst frv. um tryggingu aflahluta, þá var mjög mikil kreppa fyrir sjávarútveginn, og kvað jafnvel svo rammt að henni, að sjómenn gerðu verkföll, en það stafaði af því, að mikill hluti þeirra fékk ekkert í aðra hönd, þar eð ekkert aflaðist og engar voru tryggingarnar. Málið var því orðið mesta vandræðamál og lítið gert til bóta, þótt því væri mjög á loft haldið, að Íslendingar þyrftu að tryggja sig sem aðrar þjóðir. Ég vildi því taka málið upp að nýju, og gerði það hvað eftir annað, eins og áður er sagt, en það bar engan árangur, þrátt fyrir það að áskoranir bærust frá fiskiþingi og víðar að, er fóru þess á leit, að frv. mitt væri samþ. Viðbárurnar hér í þinginu voru engar aðrar en þær, að málið væri ekki nægilega undirbúið, og svo fór, að frv. náði ekki fram að ganga, en upp úr því voru steypt áðurnefnd l. Mér þykir leitt að komast að því hvað eftir annað, hversu þessi hv. stofnun, Alþ., virðist oft blind fyrir ýmsum nytsömum framkvæmdum. Nú þegar þetta mál er fram komið á ný, þá finnst mér athugandi, hvort ekki væri rétt að hverfa að því ráði að koma á tryggingu aflahluta, eins og ég stakk upp á í upphafi. Um sjálft þetta nýframkomna frv. skal ég ekki fjölyrða. Mér virðist það mjög sanngjarnt, en það þyrfti að verða samferða frv. um tryggingu aflahluta og nær auk þess skammt, þar sem aðeins er um eina verstöð að ræða. Við höfum dæmin fyrir okkur frá árunum 1939 og 1940, að útgerðin geti alveg stöðvazt sakir getuleysis sjálfra útgerðarmannanna. Það er staðreynd, sem ætti að geta verið okkur lærdómsrík. Á þessu stigi málsins álít ég óþarft að ræða þetta frekar, en vonast til að fá tækifæri til að ræða málið nánar, er það kemur til sjútvn.