Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er rétt, að ég byrji mál mitt með því að svara nokkrum fsp., sem hæstv. menntmrh. beindi til mín við umr. málsins í fyrrinótt. Fyrsta spurningin var sú, hvort ég teldi rétt að fella gengi krónunnar, eins og nú stæðu sakir. Ég mun víkja nokkuð að henni síðar í ræðunni, en ekki svara henni þegar. Önnur spurningin var sú, hvort ég teldi fært að hafa uppbætur þær til útflutningsins, sem ákveðnar eru í lögunum, lægri. Um þetta atriði verð ég að segja það, að ég hef því miður ekki haft aðgang að neinum þeim upplýsingum um rekstrarafkomu útvegsins, sem skoðun á því yrði að byggjast á, og treysti ég mér því ekki til að svara henni. Þriðja spurningin var sú, ef ég tók rétt eftir, hvort ég teldi, að skipta bæri innflutningnum á annan hátt í gjaldaflokka, heldur en gert er. Ég tel vist, að ef ég hefði heildaryfirlit yfir þessa skiptingu, þá mundi ég vilja breyta henni í mörgum einstökum atriðum. En eins og hæstv. menntmrh. er einmitt vegna sinnar menntunar mjög vei kunnugt, þá er ekki til neinn einhlítur mælikvarði á það, hvernig slíka skiptingu eigi að gera, og er þar um að ræða einmitt einn af göllum þess kerfis, sem hér er lagt til að tekið verði upp. Að öðru leyti vil ég byrja mál mitt með því að lýsa því yfir, að ég harma það, hverja meðferð þetta mál hefur fengið til þessa hér í þinginu, að þingið skuli ekki hafa haft lengri tíma til athugunar á málinu og að ekki skuli hafa verið lagðar fram meiri upplýsingar um þessi atriði, heldur en raun er á. Menn hafa kannske tekið eftir því, að ég notaði það orð, að ég harmaði þessi vinnubrögð, Ég sagði ekki, að ég teldi þau eða vítti þau, sem e.t.v. væri þó ástæða til. En ástæðan til þess, að ég hagaði orðum mínum á þennan veg, er sú, að mér er kunnugt um eða ég tel miklar líkur á því, að það sé einmitt eymdin á stjórnarheimilinu, sem er orsök þessara vinnubragða, ekki hitt, að ýmsir einstakir ráðherrar, jafnvel ríkisstj. í heild, hefði í sjálfu sér ekki óskað eftir því, að málið fengi aðra meðferð. Það er sérstök ástæða til þess að harma þetta, ekki eingöngu vegna þess, hversu viðamikið mál er hér um að ræða, heldur einnig vegna þess, að þótt að vísu séu hér í meginatriðum gamlir kunningja á ferðinni, þannig að lagðir eru á hærri skattar og tollar til þess að bæta upp útfluttar afurðir, þá hafa þó viss ný sjónarmið komið fram í sambandi við þær till., sem hér eru lagðar fram, og það er alltaf þannig, að það verður nokkru erfiðara að átta sig á því, sem nýtt er, heldur en því, sem er gamalkunnugt. Ég er ekki með þessu að segja, að það nýja þurfi endilega að veragott, því að sennilega gildir það nokkurn veginn sem regla í mannlífinu, að það, sem er nýtt, er venjulega ekki gott, en aftur á móti það, sem er gott, er að jafnaði ekki nýtt. En þó er svo ekki alltaf, eins og allir vita. Ég býst við því, að stuðningsmenn hæstv. ríkisstj. hafi orðið varir við það, að almenningi þyki afkvæmi það, sem nú er í heiminn borið eftir langar og strangar fæðingarhríðir, ekki frítt. Ég er þó ekki í tölu hinna vonsviknu hvað þetta snertir, og veldur því ekki eingöngu lítið traust, sem ég ber til hæstv. ríkisstj., heldur líka hitt, að mér er ljóst, að það eru ekki til nein galdralyf, sem leyst geti efnahagsvandamálin án þess, að nokkur finni til óþæginda. Málgögn hæstv. ríkisstj. hafa undanfarið brýnt mjög fyrir þjóðinni nauðsyn þess að efnahagsvandamálin væru rædd af alvöru og ábyrgðartilfinningu. Ég get fyllilega undir það tekið, því að ég geri mér ljóst, að einmitt þetta er skilyrði þess, að málum þessum verði nokkurn tíma skipað á viðunandi hátt. En hitt get ég þó ekki stillt mig um að minna á, að þeim leikreglum, sem hæstv. stjórnarsinnar nú heimta að fylgt sé af öðrum, hefur ekki undanfarið verið fylgt af þeim, ef litið er á þá sem heild. Það, að ég minni á þetta atriði, er þó ekki sprottið af löngun til stríðni eða hvefsni, slíkt væri óviðeigandi, þegar svo alvarlegt mál er til athugunar, heldur hinu, að óábyrgur málflutningur og ólýðræðislegar bardagaaðferðir sumra þeirra, er nú hossa sér í ráðherrastólunum, eru einmitt meginorsök þess öngþveitis, sem nú ríkir í efnahagsmálum. Hef ég þar fyrst og fremst í huga kommúnista og bardagaaðferðir þeirra, er þeir voru í stjórnarandstöðu. Ég vil nú leyfa mér að rekja þá þróun í allra stærstu dráttum. Þegar Sjálfstfl. myndaði minnihlutastjórn sína seint á árinu 1949, ríkti hér algert öngþveiti og upplausn í efnahagsmálum, eins og kunnugt er, og rek ég það ekki nánar. Ríkisstj, Sjálfstfl. lét það þá verða sitt fyrsta verk að leggja fram alhliða till. til viðreisnar efnahagsmálunum og framkvæmdi þær till. síðan, eins og kunnugt er, í samstarfi við Framsfl. Vegna óviðráðanlegra ástæðna, sem ekki urðu séðar fyrir veturinn 1949–50, þegar þessar till. voru undirbúnar, - á ég þar fyrst og fremst við Kóreustyrjöldina og þær miklu verðhækkanir, sem urðu af völdum hennar, sem sköpuðu okkur óhagstæðari viðskiptakjör, - vegna þessa reyndust þessar ráðstafanir ekki fullnægjandi til þess að rétta við hag sjávarútvegsins í heild. Veturinn eftir var þá gripið til bátagjaldeyriskerfisins svokallaða. Sumir hafa haldið því fram, að það, að bátagjaldeyriskerfið hafi verið tekið upp, sé sönnun þess, að gengislækkunarráðstafanirnar hafi runnið út í sandinn, eins og það hefur verið orðað. Það hefði vitanlega verið hægt að fara aðrar leiðir, en þær, að taka bátagjaldeyrisfyrirkomulagið upp. Það hefði verið hægt að framkvæma viðbótargengisfellingu, sem ekki hefði þurft að vera stórvægileg. Hún hefði að vísu kostað nokkru meira í bili, en verið til þess fallin að skapa fullkomið jafnvægi í efnahagsmálum, þegar frá leið. Ástæðan til þess, að sú leið var ekki farin, var sú, að sterkir aðilar í þjóðfélaginu, sem hafa mikið vald í efnahagsmálum, lýstu sig andvíga því, eða það var vitað, að þeir væru því algerlega andvígir, að sú leið væri farin, og á ég þar fyrst og fremst við launþegasamtökin. Það má e.t.v. ámæla þeirri ríkisstj., sem þá sat við völd, fyrir það að hafa tekið tillit til þess. En það situr þó sízt á þeim, sem einmitt höfðu forustu fyrir mótspyrnu gegn því, að þessi leið væri farin, eða vitað var að mundu hafa forustu í því efni. En þótt segja megi þannig, að bátagjaldeyrisfyrirkomulagið hafi verið þjófur í spilunum, þá tókst þó að skapa einmitt vegna þeirra ráðstafana, sem gerðar voru með gengislækkuninni 1950, frá seinni hluta árs 1952 til vorsins 1955 það mesta jafnvægi í efnahagsmálum þjóðarinnar, sem þjóðin hefur átt við að búa allt síðan 1929. Verðlag var stöðugt, þannig að vísitala framfærslukostnaður var sú sama í maí 1955 sem hún hafði verið í október 1952. Það var hægt að losa mjög verulega um innflutningshöftin, veita frelsi til almennra byggingarframkvæmda og koma á sæmilegu jafnvægi á sviði peningamála og gjaldeyrismála, þannig að þrátt fyrir mjög verulegar framkvæmdir á þessu tímabili var hægt að komast hjá því að taka erlend lán, svo að nokkru verulegu næmi. Þessi var árangur þeirra ráðstafana, sem gerðar voru, þannig að sú fullyrðing, að þær hafi með öllu runnið út í sandinn, er auðvitað algerlega úr lausu lofti gripin. Stjórnarandstæðingar, sem þá voru, börðust með hnúum og hnefum gegn þessum ráðstöfunum, eins og kunnugt er. Í málflutningi kommúnista sérstaklega var ráðh. þeim, sem með völdin fóru, nánast lýst sem „sadistum,“ sem hefðu ánægju af því að pína almenning með gengisfellingu, bátagjaldeyri, tollum og sköttum, án þess að slíks væri í rauninni nokkur þörf. Nei, það á ekki að gera þetta, sögðu kommúnistar, það á að leysa þessi mál með öðrum hætti, það á að leita nýrri og betri markaða, það á að auka útflutningsframleiðsluna, og með þessu er hægt að ná þeim árangri, sem gera mundi allar áður nefndar ráðstafanir óþarfar. Að því leyti sem það kynni ekki að duga, þá átti að leggja byrðarnar á breiðu bökin, eins og það var orðað. Hitt var með öllu óþarft, að leggja nokkrar fórnir á almenning vegna þessara mála. Hámarki sínu náði ábyrgðarleysi kommúnista í verkfallinu 1955, og eins og kunnugt er, var giftuleysi Alþfl. því miður svo mikið, að hann fylgdi þeim út í ævintýrið. Sú verðbólgualda, sem þá var hrundið af stað, er undirrót þeirra vandamála, sem nú er við að etja. Þá var vakinn upp sá draugur, sem hæstv. núverandi ríkisstj. er að verða undir í viðureigninni við, sem segja má að sé að makleikum. En hitt er verra, að það er hætta á því, að efnahagslíf þjóðarinnar í heild kunni einnig að verða undir í þeirri viðureign. Afleiðingin af verkfallinu varð sú, að verðlag fór stórum hækkandi og ný vandamál sköpuðust, sem sú ríkisstj., sem þá fór með völdin, samstjórn Framsfl. og Sjálfstfl., gat ekki komið sér saman um, hvernig leysa ætti. Í því tilefni var efnt til kosninganna 1956, eins og kunnugt er, og upp úr þeim kosningum var svo núverandi hæstv. ríkisstj. mynduð. Það er kannske einhver versta afleiðing verkfallsins frá 1955, að með því mátti í rauninni segja, að verkföll væru af öðrum, en kommúnistum, viðurkennd sem tæki til þess að hafa áhrif á þróun stjórnmálanna í landinu. Þarf ekki að lýsa því nánar, hverjar hættur það hefur í för með sér, þegar farið er að nota framleiðslustöðvanir ekki eingöngu sem tæki til þess að ná hagstæðum samningum við gagnaðila, þegar atvinnurekendur og launþegar semja um kjörin, heldur einnig til þess að hafa áhrif á gang þjóðmálanna. En um það atriði skal ég ekki fjölyrða frekar. En hvernig hefur svo þróunin í þessum málum verið, síðan vinstri stjórnin kom til valda? Hæstv. sjútvmrh. talaði um það á miðvikudaginn var, að sú 6%, - það var helzt að skilja hann þannig, - sú 6% kauphækkun, sem eitt ákveðið stéttarfélag, nefnilega Iðja, fékk hér í bænum, hefði í rauninni orðið til þess að setja stöðvunarstefnu hæstv. ríkisstj. algerlega úr böndunum. Ég gat ekki skilið það öðruvísi. En í þessu sambandi vil ég leyfa mér að minna á það, að sumarið 1955 gerði Alþýðusambandið undir stjórn núverandi hæstv. félmrh. ýmsar samþykktir um það, sem birtar voru í blöðum, að það væri dæmalaus verkalýðsfjandskapur, að nokkrar verðhækkanir ættu sér stað af völdum þeirra allt að því 20% kauphækkana, sem knúnar voru fram með verkfallinu 1955 og urðu svo í rauninni meiri vegna vísitöluáhrifanna. Í þessum samþykktum var tekið fram, að það væri e.t.v. eðlilegt, að vegna þessara 20% kauphækkana hækkaði verðlagið um 2 eða 3%. Nú eiga aftur á móti 6% kauphækkanir til handa einu stéttarfélagi að setja allt verðlagskerfíð úr böndunum. Þetta er nú samræmið í þeim málflutningi. Eins og kunnugt er, var það fyrsta verk vinstri stjórnarinnar að framkvæma vísitölubindinguna haustið 1956. Í því sambandi er dálítið gaman að minnast á það, að á Alþýðusambandsþinginu 1956 voru lagðir fram útreikningar, gerðir af sérfræðingum Alþýðusambandsins í efnahagsmálum, er áttu að sýna það, að kaupmáttur launa hefði frá því fyrir verkfallið 1955 aukizt um 7%, og var það auðvitað að frádreginni vísitöluskerðingunni. En nú minnast kannske ýmsir, sem hér eru, þess, að í byrjun verkfallsins 1955 buðu atvinnurekendur 7% kjarabætur, ekki kauphækkanir, því að það er náttúrlega engin trygging fyrir því, að 7% kauphækkanir gefi sams konar kjarabætur. Með þessu var m.ö.o. vísindalega sannað, að allur sá árangur, sem varð af verkfallinu 1955 fram yfir það, sem stóð til boða af hálfu atvinnurekenda án verkfalls, var tekinn aftur með bráðabirgðalögunum haustið 1956, sem var það fyrsta, sem sú ríkisstj, gerði. Það var þó ekki nóg að skerða launin með þessu móti. Næsta sporið var svo hin fræga jólagjöf um áramótin 1956–57. Það kerfi, sem þá var tekið upp, fólst í því, að hækkaðar voru verulega álögur á flestum innfluttum vörum, en þó var leitazt við að hlífa hinum svonefndu vísitöluvörum, þannig að það tókst þrátt fyrir þessar álögur að halda vísítölunni nokkurn veginn óbreyttri. En auðvitað var það á kostnað þess, að aðrar vörur hækkuðu meira. Ég skal ekki ræða hér það mál, sem dálítið hefur borið á góma fyrr í þessum umr., hvernig reikna beri út skattbyrðina fyrir þjóðfélagið í heild. Í því efni eru ýmsar skoðanir uppi, bæði meðal leikra og lærðra. En hvað sem því atriði líður, þá getur þó ekki verið neinn vafi á því, að sá tekjutilflutningur, sem hér er um að ræða, hlýtur alltaf að skerða kjör þeirra, - miðað við það ástand, sem áður var, - sem tekjurnar eru færðar frá, þannig að um skerðingu kaupmáttar launa hefur auðvitað verið að ræða. En það, að hún kemur ekki fram, þegar miðað er við vísitölu, er auðvitað fólgið í því, að aðrar vörur en vísitöluvörurnar, sem almenningur þó notar, komu til að hækka meira. Í þessu sambandi verð ég að segja eins og hv. 2. þm. Eyf. (MJ) hér fyrr við umr., að ég skildi ekki fyllilega röksemdir hæstv. menntmrh. fyrir því, að þessi skerðing kaupmáttar launa kæmi ekki til greina, fyrr en tekjurnar væru orðnar yfir 60–65 þús. kr. Mér var ekki fyllilega ljóst, á hverju það væri byggt. Það væri e.t.v. hægt að halda því fram með nokkrum rétti, að vísitalan sýndi rétta mynd af verðlaginu hvað snertir þær fjölskyldur, sem hafa sömu raunveruleg laun og verkamenn þeir, sem héldu þá búreikninga, sem vísitalan byggðist á 1939–40, en það tekjumark skilst mér að sé allmiklu lægra en þessi 60–65 þús. kr. Það ætti, að því er ég bezt veit, að vera eitthvað um 35 þús. kr. En þetta atriði skiptir nú í rauninni ekki meginmáli. Og varðandi þær till., sem hér liggja fyrir, eins og allar aðrar slíkar till., þá verður þýðingarmesta spurningin sú, hvort til eru nokkrar aðrar ráðstafanir, sem mundu valda minni óþægindum í bráð eða lengd heldur en það, sem hér er um að ræða. En áður en sú spurning verður tekin til meðferðar, sem ég skal hér ræða nokkuð, hvaða leiðir væru hugsanlegar út úr þeim ógöngum, sem nú er við að etja, þá verður þó áður að gera sér grein fyrir tveimur mikilvægum atriðum: Í fyrsta lagi þeirri spurningu, hvað varanlegar þær ráðstafanir, sem um er að ræða, eiga að vera. Það á nefnilega sama við um ráðstafanir í efnahagsmálum og um vegg, sem hlaða á, að fyrirhöfn og árangur standa nokkurn veginn í réttu hlutfalli hvort við annað. Á sama hátt og hrófatildur kostar minni fyrirhöfn, en vel hlaðinn veggur, kosta varanleg úrræði meiri óþægindi í bili, en þau, sem vænta má að geti orðið til einhverrar frambúðar. Til að skýra þetta dæmi nánar er það þannig, miðað við núverandi aðstæður, að það mundi kosta minnst óþægindi næstu vikurnar að gera ekki neitt, en jafna hallann á ríkissjóði og útflutningssjóði með yfirdrætti í seðlabankanum. Það er nokkuð, sem ekki mundi snerta neina í bili. Eftir sem áður treysti ég mér ekki til að mæla með þessari leið, því að það er mér ljóst, að þegar frá liði, mundi myndast hér svipað ástand og hæstv. menntmrh. hefur áður lýst í umr. hér. Sú leiðin, fyrir utan þessa, sem minnst útgjöld mundi hafa í för með sér í bili, er ráðstafanir byggðar á svipuðum sjónarmiðum og hin svonefnda jólagjöf byggðist á: að greiða mismunandi háar útflutningsuppbætur og láta hverja einstaka grein útvegsins aðeins hafa það minnsta, sem hægt er að komast af með. Vilji maður jafna hallann, mundi þessi leið hafa minnst óþægindi í för með sér. Annað mál er það, að þegar frá líður, hlýtur þetta kerfi allt að fara úr böndunum, en það mun ég ekki rekja hér nánar. Sú ráðstöfunin, sem mest mundi kosta þannig reiknað, væri gengisfelling, en með því móti væri hægt að skapa jafnvægi til frambúðar. Með því er þó ekki sagt, að ég telji rétt, að sú leið sé farin að svo stöddu. Að því mun ég víkja hér á eftir. En yfirleitt er það þannig, að því varanlegri ráðstafanir sem um er að ræða, þeim mun meiri óþægindi hljóta þær að kosta í bili. Annað atriði, sem fyrir fram verður að gera sér ljóst, þegar rætt er um till. í efnahagsmálum, er það, að þeir, sem slíkar till. gera, verða að hafa stefnu í efnahagsmálum, vita, hvers konar ástand það er, sem þeir óska að keppa að. Stjórnarsinnar hafa núið sjálfstæðismönnum því um nasir, að þeir hefðu raunverulega enga stefnu fram að færa í þessum efnum. Þetta er algerlega úr lausu lofti gripið, því að flokkurinn hefur ávallt haft fastmótaða stefnu í þessum efnum, sem verið hefur óbreytt frá stofnun flokksins. Stefnan er sú að skapa sem mest frjálsræði í viðskiptamálum innanlands og utan á grundveili jafnréttis mismunandi atvinnurekstrar, einkarekstrar og félagarekstrar í mismunandi formi. Það er meiri ástæða til þess að spyrja um það, hvaða stefnu ríkisstj. hafi, þegar litið er á hana sem heild, En að því atriði mun ég koma síðar. Ég ætla ekki að ræða þá leið, sem að undanförnu hefur verið farin hér á landi í þessum efnum, uppbótaleiðina, því að hún kemur ekki til greina sem varanleg úrlausn. Þessari leið má að mínu áliti líkja við vegg, sem ekki er hlaðinn í samræmi við lögmál um burðarþol og undirstöðu, hann hlýtur fyrr eða síðar að hrynja. Það er hægt að skjóta slíku á frest með því að setja við hann skáskífur, en eftir sem áður hlýtur slíkur veggur að hrynja. Spurningin er þá sú, hvaða varanleg úrræði í þessum efnum væru hugsanleg. Þar koma ýmsar leiðir til greina, en í þessu efni er í rauninni hægt að halda í tvær áttir. Önnur leiðin er sú, sem bent er á af sósíalistum, að taka upp allsherjar þjóðnýtingu og áætlunarbúskap. Ég er þessari leið vissulega andvígur og tel, að hún mundi hafa verulega kjaraskerðingu í för með sér fyrir almenning í landinu. En það skiptir ekki máli í þessu sambandi. Hér gæti verið um lausn að ræða á þeim vandamálum, sem við er að etja. Það, hvort jafnvægi er í gjaldeyrismálum o.s.frv., skiptir ekki sama máli fyrir þjóðarbúskap Sovétrússa eins og okkar. Þetta er ein af hinum hugsanlegu leiðum. Hin meginstefnan er sú að skapa það, sem kallað hefur verið á seinni tímum jafnvægi í efnahagsmálum, en gekk undir heitinu „frjáls samkeppni“ í kringum 1930. Með þessu er í meginatriðum átt við það, að hægt sé að gefa verzlunina við önnur lönd frjálsa, án þess að halli sé á viðskiptajöfnuði, og skapa skilyrði fyrir framkvæmdir á grundvelli einkaframtaks innanlands. Ég ræði það atriði ekki nánar, enda mundi það leiða of langt að lýsa því, hvað í þessu jafnvægi felst í einstökum atriðum, enda geta um minni háttar atriði verið dálitið skiptar skoðanir. Til þess að ná slíku jafnvægi koma mismunandi leiðir til greina. En áður en svo langt er haldið að minnast á þær leiðir, er þó rétt að drepa á tvennt, sem er skilyrði fyrir því, að það þýði nokkuð að leggja inn á slíkar brautir. Annað atriðið er það, að taka verður það vísitölukerfi, sem við höfum hingað til búið við, til gagngerðrar endurskoðunar. Ég segi ekki, að vísitölukerfi í einhverri mynd geti ekki samrýmzt sæmilegu jafnvægi í verðlagsmálum, en ekki þó í þeirri mynd, sem við eigum nú við að búa. Um þetta atriði hef ég, eins og hv. þdm. e.t.v. er kunnugt, flutt till. í samráði við minn flokk fyrr á þinginu. Og sú hugmynd, sem í þeirri till. felst, er að vissu leyti tekin upp í grg. fyrir þessu frv., og er auðvitað frá mínu áliti ekki nema gott eitt um það að segja, en þó með einum meginmun, nefnilega þeim, að sú athugun á þessum málum, sem gert er ráð fyrir í grg. frv., á eingöngu að vera mál ríkisstj. og stéttasamtakanna. Alþ. á þar hvergi að koma nærri, eins og hugmyndin var þó í minni till., þótt að sjálfsögðu væri einnig gert ráð fyrir því, að fulltrúar hinna þýðingarmestu stéttasamtaka hefðu aðild að slíkri athugun. Annað grundvallaratriði, sem máli skiptir, er fjárfestingarmálið. Það hefur mikið verið talað um það, að fjárfesting hér á landi væri of mikil. Nú er það þannig, að við því er í sjálfu sér ekki nema gott eitt að segja, að mikil fjárfesting eigi sér stað í þjóðfélaginu, því að slíkt er einmitt undirstaða áframhaldandi framfara. Hitt er aftur á móti nauðsynlegt, að möguleiki sé á því að afla fjár til þeirrar fjárfestingar, sem um er að ræða, með heilbrigðum hætti. Það æskilegasta í þessum efnum væri að sjálfsögðu ekki það að skera fjárfestinguna niður, heldur að auka svo sparnað í landinu, að hægt sé að afla fjár til fjárfestingarinnar með heilbrigðum hætti. Sé það ekki hægt, verður auðvitað að takmarka fjárfestinguna við þann sparnað, erlend lán o.s.frv., sem fyrir hendi er. En grundvallarskilyrðið er, að verðbólgufjáröflun til fjárfestingar eigi sér ekki stað. Meðan svo er, er ekki hugsanlegt að ná neinu jafnvægi í efnahagsmálum. Ég hef minnzt hér á tvö grundvallarskilyrði fyrir því, að slíku jafnvægi megi ná. En það má enn nefna hið þriðja. Það þarf vissulega að samræma innlent og erlent verðlag, það er ekki nokkur vafi á því, og nú ætti að vera öllum ljóst, að það verð, sem nú er greitt, eða gengið á íslenzkri krónu, eins og það hefur verið orðað, er rangt. Með þessu er ekki sagt, að það sé sjálfsagt að breyta því þegar í stað, en gengi íslenzku krónunnar er rangskráð. Hafi þetta ekki verið ljóst áður, þá ætti það að vera hverjum manni ljóst nú, eftir að svo er komið, ef frv. það verður samþ., sem hér liggur fyrir, að það eiga sér bókstaflega ekki stað neinar gjaldeyrisyfirfærslur á hinu skráða gengi. Þær einu gjaldeyrisyfirfærslur, sem eiga sér stað, eru í sambandi við viðskipti við varnarliðið, en það er nokkuð, sem ekki snertir almenning. Hér er í rauninni orðið um að ræða alveg hliðstæðu við það, að til væri eitthvert svokallað skráð mjólkurverð, sem væri t.d. 2 kr., þó að mjólkin gengi hins vegar kaupum og sölum á kr. 3.30 lítrinn, eða hvað sem það nú er. Í þessu sambandi má benda á það, að í sambandi við meðferð hæstv. ríkisstj. á efnahagsmálunum hefur þó eitt skeð, sem telja verður gott, það hafa verið gerðar nokkrar endurbætur á íslenzkri tungu, og er það, sem ég á við í því sambandi, það, að í staðinn fyrir að tala um gengi, sem að ýmsu leyti er óheppilegt orð, er nú farið að tala um yfirfærslugjald fyrir erlendan gjaldeyri. Orðið gengi og þau orð, sem af því eru dregin, gengislækkun og gengishækkun, eru alls ekki heppileg orð, og stendur það í sambandi við það, að það er nú einu sinni þannig, að hætt er við því, að þeir, sem eru góðir íslenzkumenn og orðhagir, eru sjaldnast jafnframt góðir hagfræðingar, og hitt líka sjaldgæft, að hagfræðingar séu góðir íslenzkumenn. Það að tala um gengi krónunnar skapar mjög eðlilega þann misskilning, sem almennur er, að verðgildi krónunnar sé komið undir gengisskráningunni og engu öðru. Þetta er auðvitað algerlega rangt. Ef við tækjum lönd eins og Bandaríkin, og ég býst við, að sama sé tilfellið um Sovét-Rússland t.d., þá mundi sjálfsagt 100% gengisfelling í þessum löndum ekki hækka verðlagið nema e.t.v. um 1%. Hér á landi er erlenda verðlagið vissulega miklu stærri þáttur í verðlaginu. Hitt er fjarstæða, að verðgildi peninganna sé eingöngu komið undir gengisskráningunni. Það mætti með alveg sama rétti halda því fram, að verðgildi peninganna eða gengi krónunnar væri komið undir verðinu á landbúnaðarafurðum eða einhverju slíku. Yfirfærslugjald er í rauninni betra orð, þannig að þótt það sé eftir mínum smekk ekki fallegt, þá gefur það betur til kynna, hvað þarna er um að ræða, enda er það, sem hingað til hefur verið kallað gengisbreyting, ekkert annað en almenn hækkun á því gjaldi, sem greitt er fyrir það að yfirfæra í erlenda mynt. Hins vegar má auðvitað gera greinarmun á hlutfallslegri breytingu á yfirfærslugjaldi, þ.e.a.s. því sem hingað til hefur verið átt við með gengisfellingu, og mismunandi mikilli hækkun á slíku yfirfærslugjaldi. En hvaða leiðir mundu það þá vera, sem til greina kæmu til þess að koma á jafnvægi í efnahagsmálum og þ. á m. til þess að samræma innlent og erlent verðlag? Ein af þessum leiðum er það, sem hingað til hefur verið kallað gengislækkun, þar sem um er að ræða hlutfallslega jafna breytingu á yfirfærslugjaldi. Það er ein af hinum hugsanlegu leiðum. En þeirri leið fylgja vissulega margir og stórir annmarkar, sem ekki skal fara nánar út í. Önnur meginleiðin, sem til greina kæmi, væri að taka upp nýja og verðmeiri mynt og endurskoða uppbyggingu verðlagsins, þannig að það yrði í meira samræmi við markaðsaðstæður. Á þessu eru vitanlega örðugleikar líka. En þessi leið hefur verið farin í ýmsum löndum til úrlausnar efnahagsvandamálunum og hlýtur þá auðvitað að koma til athugunar eins og aðrar hugsanlegar leiðir, þegar þessi mál eru rædd, Hæstv. forsrh. nefndi í sinni framsöguræðu það, sem hann kallaði jöfnunarleiðina, sem mér skilst nú í rauninni að sé aðeins annað form fyrir almenna gengislækkun. Auk þeirra leiða, sem hér hafa verið nefndar, er ef til vill hugsanlegur möguleiki, ef gengisbreytingarleiðin er farin, að fara þessa leið í áföngum, eins og það er kallað. Hvort það er mögulegt og hvernig, er atriði, sem ég hef enn ekki krufið til mergjar, það verð ég að játa. En hér er einmitt um að ræða eitt það nýja meginsjónarmið, sem sett hefur verið fram í sambandi við þá till., sem hér er um að ræða, nokkuð, sem áður hefur ekki verið rætt í sambandi við þessi mál. Ég hef þegar lýst þeim leiðum, sem hér koma til greina. Ég treysti mér hins vegar ekki til þess að kveða upp úr með það, hverja af þessum leiðum heppilegast sé að fara. Og ég tel, að það sé ekki með sanngirni hægt að heimta það af mér heldur, að ég geri það. Áður en úr því yrði skorið, yrði auðvitað að fá sem nánastar upplýsingar um ýmsa þætti efnahagslífsins, hvernig þessar mismunandi leiðir kæmu við kjör hinna mismunandi stétta í þjóðfélaginu o.s.frv. Og auðvitað verður svo að taka visst stjórnmálalegt tillit í þessu sambandi, fyrir því má ekki loka augunum. Það verður að taka tillit til afstöðu þýðingarmikilla stéttasamtaka o.s.frv. Um það hefur aldrei verið neinn ágreiningur, aðeins í hvaða mynd það væri gert. Það er fyrst þegar allt þetta liggur fyrir, sem tímabært mundi vera að meta, hvaða úrræði mundu hér vera heppilegust til úrlausnar. - Með þessu tel ég mig hafa svarað, að því leyti sem ég get á þessu stigi málsins, þeirri fsp., sem hæstv. menntmrh. beindi hér til mín, varðandi gengisbreytinguna. Hvað svo að lokum snertir þá lausn, sem hér er boðið upp á, þá er ljóst, eins og komið hefur fram í ræðum margra flokksbræðra minna, að hún mun hafa í för með sér stórfelldar verðhækkanir og röskun á allri aðstöðu atvinnurekstrarins í landinu. Hið margfalda gengi, sem verið hefur hér á landi undanfarin ár og komst í algleyming með jólagjöfinni, er bundið í kerfi einfaldara í framkvæmd, en áður var. Mismunur útflutningsuppbóta er gerður minni, en áður var, og komið er á nokkru meiri samræmingu milli innlends og erlends verðlags. Ef gert væri ráð fyrir hagstæðri þróun þeirra annarra þátta efnahagsmálanna, sem frv. fjallar um, gæti það frá tæknilegu sjónarmiði séð verið áfangi á leið til jafnvægis. En með því er ekki sagt, að líklegt sé við núverandi aðstæður, að svo verði. Fyrir utan hið tæknilega sjónarmið kemur einnig til greina hið stjórnmálalega sjónarmið, og það skiptir ekki minna máli. Hvert þeirri för yrði heitið, sem hér er lagt upp í, verður vitanlega komið undir stefnu þeirrar ríkisstj., sem með völdin fer. Hæstv. forsrh. er vel að sér í hagfræðilegum efnum, og sá hluti ræðu hans, er um þá hlið fjallaði, var að mínu áliti góður. En mér þótti það ekki eins gott, er hann ræddi um stefnu ríkisstj. í efnahagsmálum. Hann sagði að vísu, að frv. væri spor í rétta átt, eins og hann orðaði það. En þá leyfi ég mér einmitt að spyrja með hv. þm. G-K. (ÓTh): Spor í hvaða átt? Það er það, sem skiptir meginmáli. Það mátti þó svo skilja, að sjálfur hæstv. forsrh. teldi æskilegasta þróun í jafnvægisátt eftir gengislækkunarleiðinni. Hvort svo yrði eða reynt yrði að byggja á þessu kerfi til frambúðar, væri hins vegar undir því komið, hvað gerðist á stéttaþingum þeim, sem haldin yrðu í haust, og þar nefndi hæstv. forsrh. bæði þann möguleika, að reynt yrði að byggja á þessu kerfi til frambúðar, sem ég hef nú ekki trú á að væri í fyrsta lagi hægt og heldur ekki æskilegt, en hann gerði líka ráð fyrir þeim möguleika, að eitthvað yrði gert þessu til viðbótar, sem skapaði endanlegt jafnvægi, en hvað það væri, var ekki talað um. En hæstv. sjútvmrh. gerði þessi atriði líka að umræðuefni, eins og eðlilegt var. Hann virtist líka lita á samþykkt frv., sem hér var um að ræða, sem eins konar áfanga, en bara áfanga í allt aðra átt. Hann talaði um það, að hann vonaðist til þess, að þess yrði ekki langt að bíða, að horfið yrði að hinni svokölluðu stöðvunarstefnu, nefnilega þeirri stefnu, sem lá til grundvallar jólagjöfinni í fyrra og hingað til hefur verið látið í veðri vaka að væri hin sameiginlega stefna hæstv. ríkisstj. í efnahagsmálum. Sá veggur, sem þá var hlaðinn, er nú að vísu hruninn, og ég hef ekki trú á því, að annar veggur, sem hlaðinn yrði eftir sömu sjónarmiðum, væri líklegur til þess að endast betur. Mér kemur þessi stöðvunarleið svipað fyrir sjónir, svo að ég haldi þeirri samlíkingu, sem ég hef notað, eins og ég býst við að bændunum, sem hér eru inni, kæmi fyrir sjónir fjósveggur, sem hlaðinn væri af mér. En það er nú önnur hlið á þessu máli. Hitt er aðalatriðið, að hér er um að ræða algerlega andstæðar stefnur, og það er erfitt að spá um það, hvers konar skapningur það verður, sem kemur út úr þeirri togstreitu, sem hér er um að ræða. Og einmitt þessar ræður hæstv. forsrh. og hæstv. sjútvmrh. og ekki síður aðrar ræður, sem hér hafa verið fluttar af hálfu hv. stjórnarsinna, og kemur mér þar í hug ræða hæstv. forseta, 3. þm. Reykv., - eru að mínu áliti einmitt bezta sönnunin fyrir því, að því grundvallarskilyrði, sem ég nefndi áðan að yrði að vera fyrir frambúðarlausn efnahagsmálanna, nefnilega því, að það verður að vera stefna, sem liggur þessu til grundvallar, því skilyrði fullnægir hæstv. ríkisstj. ekki. Það hafa allir lýst sig meira eða minna óánægða með þau úrræði, sem hér eru lögð fram. En afsökunin fyrir því, að enginu telur sig hafa fengið fram það æskilegasta, er sú, að það er sagt sem svo af hálfu hæstv. ráðh. og annarra stjórnarsinna, sem hér tala: Það er ekki mögulegt að skapa pólitísk skilyrði fyrir hinni æskilegu lausn. Hér er vitanlega um að ræða stórfellt þjóðfélagslegt vandamál, e.t.v. stærsta vandamálið, sem við er að etja í okkar þjóðfélagi nú. En á það má þó minna hæstv. ríkisstj. og hennar stuðningsmenn, að það var einmitt þetta vandamál, sem hæstv. ríkisstj. lofaði að leysa, þegar hún tók við völdum, svo að það að segja þetta er í rauninni gjaldþrotayfirlýsing, svo að ekki sé tekið dýpra í árinni. Ég ætla ekki að lýsa frekar afstöðu minni til þess máls, sem hér liggur fyrir, en óbeint hefur komið fram í minni ræðu, enda hægt að geyma það til 2. umr. málsins. En mér kemur málið þannig fyrir sjónir, að ég og við aðrir sjálfstæðismenn séum í þessu tilliti í svipaðri aðstöðu og t.d. hv. 10. landsk., sem eins og kunnugt er á sæti í innflutningsnefnd, væri, ef til hans kæmi umsókn frá einhverjum þremur mönnum um það að fá að flytja inn til landsins eitthvert dýrt tæki, sem hægt væri að nota á mjög mismunandi vegu. Ég býst við, að hæstv. 10. landsk. mundi spyrja þessa þrjá félaga að því, til hvers ætti að nota þetta tæki, og einn segði, að hann ætlaði að nota það til tiltekins verks, sem hv. 10. landsk. teldi, ef til vill nytsamlegt, annar, að hann ætlaði að nota það til einhverrar starfsemi, sem hv. 10. landsk. teldi að ekki kæmi til mála að greiða fyrir, og sá þriðji segði eitthvað það þriðja. Ég býst við, að viðbrögð hv. 10. landsk. við þessu væru þau, að hann mundi ekki sjá sér fært að veita þetta leyfi, fyrr en úr því fengist skorið, til hvers ætti að nota þetta tæki.



Herra forseti. Ég vildi gjarnan fá að segja nokkur orð almennt um þetta mál, áður en það fer til n. Ég mun e.t.v. í því sambandi minnast á sumt af því, sem hv. andstæðingar hafa sagt um þetta frv., en þó verður það ekki nema lítið eitt. Ég mun aðallega ræða um þetta málefni almennt og gera nokkra viðbótargrein fyrir því. Ég hygg, að það sé nauðsynlegt fyrir hv. þm. og aðra, sem vilja kryfja þetta mál til mergjar, að hafa það í huga, að þannig er ástatt hjá okkur, að útflytjendur eru skyldaðir til þess að láta gjaldeyri þann, sem kemur fyrir afurðir þeirra, renna til bankanna með ákveðnu verði, og að sannleikurinn er sá, sem margir virðast þó fara í kringum eins og köttur í kringum heitt soð, að þannig er ástatt um framleiðslukostnað á Íslandi, að enginn útflytjandi getur lengur rekið atvinnurekstur sinn, ef þessu ákvæði væri haldið til streitu, eins og það er, og ekkert annað aðhafzt. Þetta er undirstaða þess vanda, sem nú er við að glíma í íslenzku efnahagslífi og hefur lengi verið. En þetta ósamræmi hefur alltaf verið að aukast, og nú er svo komið, að sumar útflutningsgreinar, sem hafa dregizt áfram, jafnvel með engar uppbætur eða minni uppbætur en aðrar, þær eru alveg komnar að þrotum. Það hefur verið reynt að ráða bót á þessu á undanförnum árum, ekki með því að breyta skráðu gengi krónunnar, þó að öllum hljóti að vera það ljóst, að krónan hefur verið skakkt skráð æði lengi, heldur með því að draga saman fjármagn innanlands og verja því til þess að borga útflytjendum uppbætur. En vegna þess, hvað það er erfitt hlutverk að draga þannig saman fé og borga það aftur til atvinnuveganna eða framleiðendanna sem uppbætur, hefur verið reynt að skera þessar uppbætur sem allra mest við nögl. Framleiðendum hafa verið skammtaðar uppbæturnar, og þær hafa verið skammtaðar misjafnt. Sumir útflutningsframleiðendur hafa fengið miklu lægri útflutningsuppbætur, en aðrir eða réttara sagt sumar framleiðslugreinar hafa fengið miklu lægri útflutningsuppbætur, en aðrar greinar og einstöku útflutningsgreinar hafa engar uppbætur fengið. Það ætti ekki að vera vafamál, að í þessu er fólgin mjög mikil hætta. Í þessu er fólgin hættan á því, þegar uppbótakerfið verður ákaflega stórt, að þær atvinnugreinar, sem engar uppbætur fá eða minni uppbætur en aðrar, veslist upp og dragist saman, framleiðsla þjóðarbúsins fari minnkandi, þau úrræði notist ekki, sem þjóðin hefur þó ráð á til þess að bjarga sér, og þannig getur uppbótakerfið orðið bókstaflega stórhættulegt, þegar það er orðið stórt, þó að segja megi, að það megi notast við það, á meðan ósamræmið er ekki gífurlega mikið og meðan stendur þannig á, að það eru aðeins einstakar atvinnugreinar, sem kemur til greina að þurfi á uppbótum að halda. Eitt allra gleggsta dæmið um þær hættur, sem uppbótakerfið hefur í för með sér, er það, hvernig komið er fyrir íslenzkri togaraútgerð, og mætti þó færa fleiri dæmi til. Upphaflega var ekki talin þörf á öðru varðandi sjávarútveginn en að greiða uppbætur til bátaútgerðarinnar, en togararnir voru taldir geta siglt sinn sjó stuðningslaust. Fljótlega komust menn að þeirri niðurstöðu, að það var ekki hugsanlegt, að togararnir gætu komizt af án stuðnings. Og þá var þeim bætt inn á uppbótakerfið, en þó með miklu lægri uppbætur, er síðar voru nokkuð hækkaðar. En tregðan við að hækka uppbæturnar til togaranna vegna þess, hve erfitt er að afla fjárins í uppbótakerfið, hefur verkað þannig, að það lætur nærri, að búið sé að murka lífið úr íslenzkri togaraútgerð. Þetta er eitt allra gleggsta dæmið um þann háska, sem í uppbótakerfinu er fólginn. Þá má í þessu sambandi t.d. benda á síldveiðarnar. Þeim var haldið lengi utan við uppbótakerfið og talið, að þær þyrftu ekki á því að halda. Síðan var farið að taka einstakar greinar síldveiða undir kerfið, eins og t.d. síldveiðarnar við Faxaflóa, og loks var svo Norðurlandssíldveiðunum bætt við, en uppbæturnar hafðar margfalt minni, en til annarra atvinnugreina, eins og kunnugt er. Og þótt þetta frv., sem hér liggur fyrir, geri ráð fyrir að jafna mjög mikið uppbæturnar, þá er samt hafður verulegur munur á uppbótum til síldarútgerðarinnar og annarra þátta sjávarútvegsins, en sá munur er þó miklu minni, en verið hefur. Það er enginn vafi á því, að þessi þróun eða þessi uppbótabúskapur hefur einnig haft stórhættulegar afleiðingar í för með sér fyrir síldarútgerðina og síldariðnaðinn. Það má segja, að ef uppbótakerfið verður ákaflega stórt og látið ná aðeins til sumra þátta framleiðslunnar, þá fer þannig að lokum, ef ekki er breytt um stefnu, að í raun og veru verður allur atvinnurekstur lögbannaður annar en sá, sem hefur hæstu uppbæturnar. Þannig verður þróunin vitaskuld, þegar til lengdar lætur. Þetta kemur einfaldlega af því, að til uppbótanna er náð saman fé með alls konar álögum, og þessar álögur hljóta vitanlega að hafa í för með sér hækkaðan framfærslukostnað og hækkað kaupgjald í landinu og svo hækkaðan framleiðslukostnað. Allar greinar verða fyrir þessum hækkaða framleiðslukostnaði, en uppbótanna njóta aðeins sumir. Það gefur því auga leið, að ef þetta kerfi verður mjög stórfellt, þá jafngildir það því að banna allar nýjar atvinnugreinar í landinu og koma þeim atvinnugreinum á vonarvöl, sem fyrir kunna að vera og ekki njóta uppbótanna eða njóta svo lítilla uppbóta, að þær geti ekki þrifizt. Þá kemur annað atriði í þessu sambandi, sem er mjög stórt, þó að það sé máske ekki alveg eins stórt og þetta. Þegar farið er af stað með uppbótakerfin bæði hér og annars staðar, þá er reynt að afla tekna til þeirra með því að hafa álögurnar mjög misjafnar eftir vörutegundum. Það er reynt að þræða hjá því t.d. að leggja álögur á nauðsynjar til framleiðslunnar sjálfrar, sjálfar notaþarfir framleiðslunnar. En þegar til lengdar lætur og uppbótakerfin verða stór, þá myndast í þessu sambandi stórkostlega hættulegt ósamræmi í verðlaginu, sem verður mörgum atvinnurekstri mjög þungt í skauti og að algeru banameini, ef þetta gengur langt. Þetta þýðir vitanlega, að vörur til framleiðslunnar, t.d. eins og fóðurbætir, vélar og hvers konar slíkar vörur, sem haldið er niðri í verði með því að láta þær sleppa við álögurnar, þessar vörur komast í algert ósamræmi hvað verðlag snertir við verðlag almennt innanlands og framleiðslukostnað í landinu sjálfu. Þetta þýðir, að öll innlend úrræði í sambandi við framleiðsluna verða sífellt dýrari og dýrari í hlutfalli við þau erlendu úrræði, sem hægt er að grípa til. T.d. vex stöðugt kostnaðurinn við ræktun og heyskap, en að sama skapi verður erlendur fóðurbætir ódýrari í hlutfalli við kostnaðinn við ræktunina og heyöflunina. Alveg nákvæmlega sama er að segja um vélar. Það kemur að því að lokum, að það borgar sig yfir höfuð ekki að gera við vélar vegna þess, hvernig þessum hlutföllum er háttað. Þetta þýðir yfirleitt á mörgum sviðum svo mikla gjaldeyriseyðslu, að þjóðin getur ekki undir því risið, og grefur undan, þegar til lengdar lætur, innlendum atvinnugreinum eins og landbúnaði og iðnaði, - grefur grundvöllinn undan þessum atvinnugreinum, sem eru í raun og veru í keppni við erlendar atvinnugreinar og verða að koma til samanburðar við þær. Það mætti einnig nefna í þessu sambandi dæmi eins og skipasmíðar, skipaviðgerðir og margs konar annan iðnað. Þetta eru helztu hætturnar, sem eru samfara stórkostlegu uppbótakerfi, og þær eru ekki smávægilegar. Samt sem áður hafa menn, vegna þess að samtök hafa ekki fengizt um annað, reynt að búa við uppbótakerfi og koma þannig í veg fyrir, að stærstu framleiðsluþættirnir stöðvuðust. Á s.l. hausti kom til greina, hvað núverandi ríkisstj, gæti komið sér saman um í efnahagsmálunum. Niðurstaðan af því varð sú að reyna að halda uppbótakerfinu áfram og tryggja þannig áframhaldandi framleiðslu, taka það, sem þá vantaði inn í uppbótakerfið, með því að leggja mjög mismunandi gjöld á aðfluttar vörur, þar sem langhæstu gjöldin voru lögð á ýmsar vörur, sem voru hátollaðar fyrir, en leggja ekki almennt gjald á allan innflutninginn. Það mátti því segja, að þær ráðstafanir, sem gerðar voru í fyrra, urðu ekki til þess að leiðrétta það misræmi, sem orðið var í verðlaginu, nema að því leyti sem þá var gerður minni munur á uppbótum til togaraútgerðarinnar t.d. og bátaútvegsins, en áður hafði verið. Ætlunin var að gera tilraun með þetta og sjá, hversu það mundi gefast og hvort það gæti staðizt. Reynslan varð sú á s.l. ári, að þetta stóðst ekki, og komu margar ástæður til: Í fyrsta lagi, að innflutningur á hátollavörum gat ekki orðið eins mikill og hann þurfti að vera, ef tekjuöflunin hefði átt að hrökkva í kerfið. Í öðru lagi vegna þess, að til þess að koma í veg fyrir hækkun á kaupgjaldi innanlands voru stórauknar niðurgreiðslur á verðlagi innlendra vara, en fé vantaði til þess að standa undir þessum niðurgreiðslum, þótt út í þær væri lagt. Varð því verulegur halli á ríkisbúskapnum af þessum sökum. Í þriðja lagi vegna þess, að einkanlega fyrir ráðstafanir, sem stjórnarandstæðingar beittu sér fyrir, var kaupgjald hækkað í mörgum greinum og margs konar drög lögð að því að reyna að koma af stað nýrri hækkunaröldu kaupgjalds og verðlags. Varð hv. stjórnarandstæðingum þó nokkuð ágengt í þessu efni, eins og kunnugt er. Þá kom hér til, að á s.l. hausti varð að gera ráð fyrir auknum hlunnindum til útgerðarinnar, fyrst og fremst vegna þess, að fiskimenn urðu að fá kauphækkun til samræmis við aðra kauphækkun, sem orðið hafði í landinu, og fleira kom þar einnig til greina. Þá var augljóst, að togararnir gátu ekki komizt af með þær uppbætur, sem þeir höfðu fengið samkvæmt löggjöfinni árið áður. Enn fremur var ljóst, að það þurfti að hækka uppbætur til síldarútvegsins og raunar fleiri atvinnugreina. Loks var það nokkuð fyrirsjáanlegt, að einhverjar kauphækkanir mundu vera fram undan. Allt þetta gerði það að verkum, að augljóst varð, að það þurfti á stórfé að halda, og kom þá yfir höfuð til greina, hvort væri hægt að halda áfram því uppbótakerfi, sem við höfðum búið við, eða þyrfti að gera nýjar ráðstafanir, breyta um stefnu frá því, sem verið hefur. Það frv., sem hér liggur fyrir, má segja að sé eins konar millileið í þessum efnum, sem gerir ráð fyrir mjög þýðingarmiklum breytingum á uppbótakerfinu eða efnahagskerfinu, hvort sem við viljum kalla það, frá því, sem áður hefur verið. Þessar breytingar eru fyrst og fremst fólgnar í því, að kerfið allt er gert einfaldara, en það hefur verið. Það er gerður minni mismunur á uppbótum, en áður hefur átt sér stað, og það er gert ráð fyrir því, að allar útflutningsgreinar geti komið til greina um að fá uppbætur. Þá er gert ráð fyrir því að leggja yfirfærslugjald á allar aðfluttar vörur, allar duldar greiðslur og að greiða yfirfærsluuppbætur á tekjur íslenzkra atvinnuvega, eins og t.d. flutningsgjöld í siglingu, fargjöld í utanlandsflugi o.s.frv., o.s.frv. Í þessu er fólgin stórkostleg breyting frá því, sem áður hefur verið, breyting, sem minnkar mjög mikið þá stórfelldu hættu, sem var orðin á því, að núverandi uppbótakerfi yrði til þess að lama framleiðsluna í mörgum greinum, gera ólíft ýmsum atvinnurekstri, sem varð að geta átt sér stað, og fyrirbyggja hættu, sem var orðin alvarleg, á því, að engar nýjar atvinnugreinar yfir höfuð gætu komið til greina, vegna þess að þær gátu ekki fengið uppbætur eins og þær, sem fyrir voru. Hér er því frá mínu sjónarmiði tvímælalaust um stórkostlega endurbót að ræða frá því, sem áður hefur verið. Þá er önnur endurbót, sem með þessu fæst fram, og hún er sú, að með þessu minnkar stórkostlega ósamræmið, sem orðið var á milli erlends og innlends verðlags í ýmsum greinum. Kemur það af því, að nú er aðflutningsgjaldið lagt á allar aðfluttar vörur. Þetta er tvímælalaust spor til bóta og tvímælalaust spor, sem styður stórkostlega ýmiss konar þýðingarmikinn atvinnurekstur í landinu. Hv. 9. landsk. þm. (ÓB) spurði hér áðan, og fleiri hafa spurt, hvað hæstv. forsrh. hafi átt við, þegar hann lýsti því yfir, að hann teldi þetta frv. spor í rétta átt. Það, sem þá er átt við, er fyrst og fremst það, sem ég nú hef verið að skýra. Þetta eru spor í rétta átt, svo stórkostleg spor í rétta átt, að þau réttlæta fullkomlega þá málamiðlun, sem hér hefur átt sér stað. Þau réttlæta það fullkomlega, að þessu máli sé hrundið fram af fullri alvöru. Hér er ekki um neinar smávegis endurbætur að ræða frá því, sem áður hefur verið. Hér er stigið stórt spor í rétta átt frá þeim háska, sem yfir okkur hefur vofað vegna þess, hvernig uppbótakerfið hefur sífellt vaxið og myndað sífellt meira og meira ósamræmi í okkar efnahagslífi og þjóðarbúskap. Ég heyrði það líka á hv. 9. landsk. þm., að hann viðurkenndi þetta, og það er auðheyrt á fleiri sjálfstæðismönnum, sem á þetta mál minnast, að þeir viðurkenna þetta berum orðum. Er því andstaða þeirra gegn þessu máli lin, enda er það engin furða, enda mætti það fyrr vera, ef þeir menn, sem telja sig talsmenn frjáls atvinnurekstrar og frjáls framtaks, vildu ekki viðurkenna það, að þetta spor, sem nú er stigið til meira samræmis í þessum efnum, er stórkostlega þýðingarmikil endurbót frá því, sem verið hefur. En það er þá einnig dálítið eftirtektarvert, að um leið og þetta er viðurkennt af hálfu hinna skynsamari talsmanna flokksins og þeirra, sem ekki vilja algerlega loka fyrir allar umræður af nokkru viti um þetta mál, að á sama tíma sem þetta kemur fram hjá þeim, þá gera aðrir hv. þm. flokksins einmitt þessar endurbætur að aðalárásarefni á ríkisstj. og stjórnarflokkana, eins og hv. þm. Rang. gerði hér í fyrrinótt, þegar hann með öllu móti reyndi að koma af stað tortryggni og úlfúð hjá framleiðendum og m.a. bændastéttinni út af því, að nú væri lagt jafnt aðflutningsgjald á allar vörur, t.d. á vélar til sjávarútvegs og landbúnaðar, t.d. á fóðurbæti og aðrar slíkar nauðsynjar. Hann reyndi með öllu móti að halda því fram, að þetta væri mjög óhagstætt fyrir bændastéttina, þeir ættu að taka upp þykkjuna út af þessu og að því er manni skildist ekki síður framleiðendurnir við sjóinn, þeir ættu einnig að taka upp þykkjuna út af því, að þetta væri gert. Það er eftirtektarvert, að þetta skuli koma fram, þegar aðrir talsmenn Sjálfstfl. telja það frv. helzt til gildis, eins og líka skynsamlegt er, að með því sé minnkað hið stórkostlega ósamræmi, sem verið hefur í uppbótunum, og dregið úr því gífurlega ósamræmi, sem myndazt hefur á milli verðlags hér innanlands og verðlags á innfluttum vörum til stórtjóns fyrir atvinnurekstur þjóðarinnar, Það er ekki nokkur vafi á því, að þetta, sem nú er gert, að leggja á þetta jafna gjald og láta það ganga út og inn í kerfinu, einkum eftir að búið er að leggja á hátollavörur eins háaðflutningsgjöld og hugsanlegt er yfirleitt af þeim að taka, er mjög þýðingarmikill þáttur í þessu máli, þáttur, sem styrkir innlenda framleiðslu og innlendan atvinnurekstur, en ekki hið gagnstæða. Þeir, sem tala á móti þessu og reyna að gera þennan þátt í málinu tortryggilegan, vilja sennilega láta líta þannig út, að þeir hefðu nú enn viljað leggja á mörg hundruð milljónir í nýjum aðflutningsgjöldum og sneiða þá hjá því að leggja nokkuð á tæki til landbúnaðar og sjávarútvegs og aðrar þarfir þessara atvinnugreina. En hver hefði viljað taka á sig ábyrgðina á því að auka þannig enn stórkostlega það ósamræmi, sem orðið er í verðlaginu, frá því, sem nú er? Ég efast um, að nokkur ábyrgur maður hefði látið sér detta slíkt í hug, að það væri yfirleitt hugsanlegt eða mögulegt. Og allra sízt er náttúrlega hægt að taka svona gagnrýni alvarlega frá mönnum, sem við vitum að líta á gengislækkun sem hyggilegasta og réttmætasta úrræðið í þessum efnum, eins og við vitum að sjálfstæðismenn yfirleitt álíta. Er ég ekki að segja þeim það neitt til lasts, því að við vitum, að gengi íslenzkrar krónu er skakkt skráð, og ein af þeim leiðum, sem koma til greina, er að breyta gengi krónunnar. En þeim mun ámælisverðari eru þessir menn fyrir að ætla sér það að geta gagnrýnt þessa þætti málsins, jafnframt því sem þeirra skynsömustu talsmenn lýsa því yfir, að einmitt þessar ráðstafanir séu þær, sem gefi málinu gildi og geti orðið til góðs fyrir þjóðarbúskapinn. Það er auðvitað enginn ávinningur að því fyrir framleiðendur, þegar til lengdar lætur, þó að menn hafi lagt út í það vegna þess, hve örðugt hefur verið að afla tekna í uppbótakerfin, að það sé óeðlilega lágt verð á þeim vörum, sem þeir þurfa til framleiðslunnar. Það er t.d. enginn ávinningur að því; þegar til lengdar lætur, fyrir sjávarútveginn, að það sé óeðlilega lágt verð á innfluttum skipum, eða fyrir landbúnaðinn, að það sé óeðlilega lágt verð á innfluttum tækjum, samanborið við annað verðlag í landinu. Þetta verður hreinlega til þess, að allt of lítið er leyft að reikna inn í verðlagið á afurðum þessara framleiðslugreina til afskrifta á skipum og tækjum. En það, sem ætlað er til afskrifta á skipum og tækjum í verðlaginu, er vitanlega ætlað til endurnýjunar á þessum sömu tækjum. Ef óeðlilega lágt verð stendur til lengdar og óeðlilega lágar afskriftir eiga sér stað með þessu móti, þá kemur það stórkostlega í koll, þegar kerfið brestur og gengislækkun fellur yfir, sem vitanlega hlýtur að koma að lokum, ef þannig er á haldið. Þá hækka þessar vörur allt í einu og þessi tæki stórkostlega í verði, en þá eru endurnýjunarsjóðirnir litlir eða sama sem engir, vegna þess að þeir eru byggðir upp, miðað við hið falska, lága verð, sem þessar atvinnugreinar hafa - sem sumir kalla „notið“ - eða búið við árum saman. Þess vegna er sú fölsun í þessu efni, sem orðið hefur smátt og smátt í núverandi kerfi, ekki til hags fyrir framleiðendurna, eins og sumir hafa viljað bera sér í munn nú, þegar á að leiðrétta þetta, heldur er hún til tjóns fyrir framleiðsluna, bæði til lands og sjávar, auk þess sem þessi tilhögun eyðileggur ýmsar innlendar atvinnugreinar, eins og t.d. skipasmíðar, járniðnaðinn og fleiri og fleiri atvinnugreinar, sem eiga fullkomlega rétt á sér. Þessi háttur, sem hafður hefur verið á í þessu efni, hefur í raun og veru þýtt það, að innlendur framleiðslukostnaður hefur verið hækkaður ár frá ári, öll innlend úrræði hafa verið skattlögð og orðið dýrari ár frá ári, en menn hafa reynt að halda erlendu vörunum óeðlilega niðri til tjóns fyrir alla, þegar til lengdar lætur. Þegar menn ræða um það, sem nú er að gerast í þessum efnum, er stundum talað um fórn, sem ætlazt sé til að menn taki á sig. En er réttmætt að tala um fórn í þessu sambandi? Við skulum athuga það örlítið nánar. Við skulum hugsa okkur, að það væri ekki farið fram á það við neinn að „fórna“ neinu. Þar með er ég ekki að segja, að þetta sé fórn. Við skulum samt orða það svo. Hvað skeður, ef ekkert verður gert? Það mundi geta skeð, að því er mér skilst, annað af tvennu, að hætt yrði að greiða niður innlendar afurðir og verðið á þeim látið hækka, - það vantar stórfé til þess að halda þessum niðurgreiðslum uppi, - og útflutningssjóðurinn kæmist gersamlega í þrot með að standa undir útflutningsuppbótunum. Þetta er annar möguleikinn, að það yrði að hætta niðurgreiðslunum og láta verðið hækka, vísitalan kæmi kaupinu upp og framleiðslan stöðvaðist, að útflutningssjóðurinn kæmist í greiðsluþrot og gæti ekki greitt allar útflutningsuppbæturnar. Þetta gæti skeð. Hitt gæti líka skeð, að menn notuðu seðlabankann til þess að halda áfram að greiða útflutningsuppbæturnar og stofnuðu þar skuld til þess, að menn notuðu seðlabankann einnig til þess að halda áfram að greiða niður innlendu afurðirnar. Þá mundu menn kannske spyrja: Er þá ekki allt í lagi? Getur ekki allt gengið þannig? Þetta mundi vitanlega verða til þess, að hér mundi verða í landi eftir tiltölulega stuttan tíma gersamlega óþolandi vöruskortur á öllum sviðum, vöruskortur til neyzlu, vöruskortur til framleiðslu, sem mundi hafa truflandi áhrif á allan atvinnurekstur í landinu, vöruskortur til bygginga, sem mundi hafa í för með sér stöðvun bygginga og atvinnuleysi. Síðan mundi koma svartamarkaðsverð á vörurnar sem afleiðing af þessum vöruskorti. Þannig mundi hin raunverulega kjararýrnun koma fram. Þetta mundi gerast, ef þeir menn fengju sinn vilja, sem virðast vera á móti öllu, sem virðast líta svo á að þurfi ekki að gera neitt. Það, sem hér liggur fyrir, er till. um að gera nýjar ráðstafanir til þess að koma í veg fyrir, að þetta eigi sér stað, og gera í leiðinni nýjar ráðstafanir til þess að lyfta undir allan atvinnurekstur í landinu stórkostlega frá því, sem verið hefur. Það er ekki svo, að í þessu frv. felist aðeins það að halda áfram uppbótakerfinu í gamla forminu, heldur eru með þessu máli, eins og ég hef sýnt fram á í því, sem ég hef sagt, gerðar nýjar ráðstafanir fyrir fjöldamargar atvinnugreinar, sem hafa verið að því komnar að veslast upp vegna þess ósamræmis, sem hefur verið í gamla uppbótakerfinu. Það er einmitt þetta, sem er það stóra nýja í þessu máli, og það er þetta, sem gerir það að verkum, að hér er raunverulega um nýjung að ræða, raunverulega um nýtt spor að ræða, en ekki bara þetta gamla, sem við höfum verið að reyna að komast af með nú um nokkur ár. Með þessu móti koma fram nýir möguleikar fyrir margar atvinnugreinar í landinu, sem hafa staðið stórkostlega höllum fæti undanfarið. Með þessu, sem nú er gert, eru líka skapaðir möguleikar fyrir nýjar atvinnugreinar að koma upp, sem áður hafa í raun og veru ekki verið til vegna þess, hversu uppbótakerfið var orðið stórkostlegt og hversu með því var búið að skrumskæla íslenzkt atvinnu- og fjármálalíf. Engum hefur í raun og veru í alvöru getað dottið í hug nú upp á síðkastið, þegar uppbætur eru orðnar svo gífurlega miklar og svo óskaplega misjafnar, að það gæti þróazt hér eðlilegt efnahagslíf eða atvinnulíf, þar sem ný úrræði fengju að koma til greina til samanburðar við þau eldri. Það er einmitt þessi stórkostlega nýjung í þessu máli, sem gefur því gildi og veldur því, að það er þýðingarmikið mál og þýðingarmeira en önnur hliðstæð frv., sem hafa komið fram nú um sinn. Auðvitað verður reynt, eins og ég var að minnast á áðan, að koma af stað rógi einmitt út af þessum nýju þáttum í málinu, sem eru þýðingarmiklir. Það verður auðvitað reynt að segja við bændurna: Það er verið að hækka vélarnar, það er bara af fjandskap Framsóknar. Og það verður sagt við sjávarsíðuna: Það er verið að hækka mótorvélarnar í innkaupi og mótorbátana. Það er fjandskapur Framsóknar og kommúnista og Alþýðuflokksmanna, - verða sennilega nefndir allir til við sjávarsíðuna. Þetta verður vitanlega reynt, og þetta verða þeir, sem þykjast vera talsmenn frjáls atvinnurekstrar í landinu, sem þykjast vilja jafnvægi í þjóðarbúskapnum og láta skynsömustu menn sína hér um leið lýsa því yfir, að einmitt þetta séu þættir í málinu, sem gangi í rétta átt. Það verða þessir menn sem taka að sér þetta hlutverk. Þeir eru ekki öfundsverðir af þessu. Ég öfunda þá ekki af því. Það er ekki öfundsvert hlutskipti. Inn á sér vita þessir menn ákaflega vel, að einmitt hér er verið að gera nauðsynlega leiðréttingu, bráðnauðsynlega endurbót í efnahagsmálum landsins, sem verður einmitt til góðs fyrir sjávarútveg og fyrir landbúnað. Þeir vita það vel, en þeir munu segja hitt samt, af því að þeir meta róginn meira, en það að standa með réttu máli, ef þeir halda, að það kynni að vera hægt að fá einhvern mann til þess að leggja þykkju á stjórnarflokkana fyrir að þora að stíga þetta skref. Ég segi þora, vegna þess að það má kannske búast við því, að það sjái ekki allir á augabragði, að nauðsynlegt sé að gera þessar ráðstafanir, sem hafa í för með sér hækkanir á vörum til framleiðslunnar. Það er alveg sérstaklega „ánægjulegt,“ að það skuli vera talsmenn fyrir jafnvægi í þjóðarbúskapnum, fyrir frjálsum atvinnurekstri og menn, sem segjast hafa hina mestu andúð á óeðlilegum afskiptum ríkisvaldsins o.s.frv., o.s.frv., og menn, sem þykjast vera talsmenn þess, að allt eigi að „vigta sig“ o.s.frv., o.s.frv. og ganga eftir eðlilegum hagfræðilögmálum, - það er einmitt eftirtektarvert, að það skuli vera þeir, sem nú dæma sjálfa sig til þess að viðhafa málflutning eins og þennan. Svo er verið að tala í þessu sambandi - og það ekkert lítið - um álögur á þjóðina. Ég er búinn að tala um fórnarhliðina í málinu. Ég er búinn að sýna fram á, að það er svo langt í frá, að hér sé verið að fara fram á fórnir, að hér er einmitt verið að reyna að gera ráðstöfun til að koma í veg fyrir stórkostlega kjaraskerðingu og til þess að fá grundvöll fyrir það að sækja fram með nýjum úrræðum að kjarabótum. Þessir menn tala í þessu sambandi mikið um álögur á þjóðina, og sjálfstæðismenn reikna og reikna, og þeir tala um 790 millj. í því sambandi. Þeir geta reiknað eins mikið og þeir vilja fyrir mér. Mér er alveg hjartanlega sama, hvaða tölur þeir nefna. En það er á hinn bóginn rétt í þessu sambandi að vekja athygli á því, eins og hæstv. menntmrh. gerði í fyrradag, hvað sjálfstæðismenn hefðu viljað telja það miklar álögur á þjóðina, ef gengisskráningin hefði verið leiðrétt. Eða vilja þeir kannske halda því fram, að atvinnureksturinn gæti búið við það gengi, sem núna er, án uppbóta? Hvað mundu þeir hafa talið það miklar álögur á þjóðina, ef gengið hefði verið leiðrétt, gengisskráningin sjálf? Og hvað töldu þeir gengislækkunina 1950, sem við stóðum að, Framsfl. og Sjálfstfl., hvað töldu þeir hana miklar álögur á þjóðina? Mér skilst, að hæstv. menntmrh. hafi upplýst, að ef ætti að reikna eins og þeir reikna núna, þá hefði átt að telja hana 900 millj. kr. álögur á þjóðina. Ætli þeir hefðu verið ánægðir með þann málflutning þá, ef það hefði verið túlkað þannig? Í þessu sambandi og öllu þessu moldviðri held ég, að það sé hollt fyrir menn að spyrja sjálfa sig, hvort það fé, sem framleiðslunni er skilað til baka vegna falskrar gengisskráningar, hvort það séu raunverulega álögur á þjóðina. Hvað mundi þjóðin hafa til þess að lifa af, ef þetta væri ekki gert? Hún mundi ekkert hafa annað, en verðlausa pappírsseðla, sem mundu þó sennilega vera kallaðir peningar, ef þetta væri ekki gert. Er hægt að kalla það fé álögur á þjóðina, sem dregið er saman til þess að bæta framleiðendunum upp það tjón, sem þeir bíða vegna rangrar gengisskráningar? Ég held, að það orðalag sé a.m.k. fullkomlega villandi, að ekki sé meira sagt. Ef við svo lítum á viðhorf atvinnuveganna í sambandi við þetta mál, þá er það þannig frá mínu sjónarmiði: Þessar ráðstafanir verða tvímælalaust til bóta fyrir allar atvinnugreinar landsins, enda þetta fyrst og fremst miðað við að reyna að hleypa auknu fjöri í framleiðsluna, nýju lífi í atvinnureksturinn og skapa skilyrði fyrir fjölbreyttari atvinnurekstri, en áður hefur verið nú um sinn. Fyrir sjávarútveginn lítur dæmið t.d. þannig út, að þetta verður vitanlega til hags fyrir hann. Í fyrsta lagi eru uppbæturnar jafnaðar, þannig að togaraútgerðin á að sitja framvegis við sama borð og bátaútvegurinn. En ekki nóg með það, heldur er líka gert ráð fyrir því, að sjávarútvegurinn fái að afskrifa tæki sín á eðlilegu verði, eða a.m.k. eðlilegra verði, en verið hefur. Undanfarið hefur útveginum verið skammtað, miðað við að afskrifa tæki sín á verði, sem vitað var að eftir nokkur ár mundi vera óhugsandi að fá nokkurt skip fyrir. Nú verður þetta nýja verð á skipum, sem þetta mál myndar, lagt til grundvallar afskriftunum í sjávarútveginum. Hv. 1. þm. Rang. taldi í fyrrinótt, að þetta mál mundi verða m.a. nokkuð hættulegt landbúnaðinum, af því að hér væri gert ráð fyrir því að draga úr kaupmættinum, með þessu væri gert ráð fyrir því að draga úr kaupmætti íslenzku þjóðarinnar og það væri sérstaklega hættulegt fyrir landbúnaðinn vegna þess, hve hann ætti mikið undir innlenda markaðinum. Þetta er algerlega glórulaust, að þessu máli sé ætlað að draga úr kaupmætti þjóðarinnar. Þetta er fullkomið öfugmæli, eins og þessi hv. þm. var náttúrlega líklegastur til að búa til óafvitandi. Hér er þvert á móti verið að gera ráðstafanir til þess að koma í veg fyrir það, að stórkostlegur samdráttur verði í kaupmætti þjóðarinnar á næstu mánuðum og næstu missirum, því að hér mundi verða blátt áfram hrun, ef ekki væru gerðar nýjar ráðstafanir til viðreisnar sjálfum atvinnuvegunum og til þess að styrkja sjálfan grundvöll þjóðarbúsins, eins og þetta mál er miðað við. Hér er verið að gera ráðstafanir til þess með því að gera mörgum atvinnugreinum léttara fyrir, en áður hefur verið, - gera ráðstafanir til þess að auka þjóðarframleiðsluna, að auka þjóðartekjurnar, að auka kaupmátt fólksins í landinu. Þess vegna er þetta mál stórkostlegt hagsmunamál einnig frá því sjónarmiði fyrir landbúnaðinn og ekki sízt fyrir landbúnaðinn. Hvernig halda menn að mundi fara fyrir landbúnaðinum, sem á mest sitt undir innlendum markaði, ef hér væri allt saman látið dankast, eins og manni skilst helzt að þessir hv. þm. vilji, ef nokkra glóru á að telja í þeirra máli? Ástandið yrði þannig hér eftir tiltölulega stuttan tíma, að komið væri stórkostlegt atvinnuleysi og samdráttur í fjöldamörgum þýðingarmestu iðngreinum og atvinnugreinum landsins. Það þarf varla að taka það fram, - það er öllum ljóst, - að gert er ráð fyrir því, að bæði sjávarútvegur og landbúnaður fái hækkað verð á framleiðsluvörum sínum fyllilega í hlutfalli við hækkun á verði þeirra vara, sem þeir þurfa að kaupa til framleiðslunnar. Fyrir iðnaðinn í landinu er þetta frv. alveg sérstaklega þýðingarmikið og eflingu hans á mörgum sviðum. Við vitum, að sumar iðngreinar hljóta að leggjast niður og hafa þegar dregizt stórkostlega saman vegna þess ósamræmis, sem hér hefur ríkt í verðlagi innlendra og erlendra vara, - í verðlagi innlendra vara samanborið við erlendan framleiðslukostnað. Það er nægilegt í því sambandi að benda t.d. á járniðnaðinn og vélaiðnaðinn, skipasmíðarnar, en þannig mætti lengi telja. Með því fyrirkomulagi, sem verið hefur, hefur sífellt hallað undan fæti fyrir fjöldamörgum iðngreinum og fyrir margvíslegri þjónustu, sem með nýjum ráðstöfunum hefur verið gerð sífellt dýrari og dýrari, á sama tíma sem hliðstæðri erlendri þjónustu hefur verið haldið niðri með falskri skráningu á krónunni og með því að mismuna gífurlega í yfirfærslu- og aðflutningsgjöldum. Á sama hátt verður þetta frv, mjög þýðingarmikið fyrir íslenzkar siglingar og loftferðir á milli landa, og þannig mætti lengi telja. Vitanlega þarf fleira að gera, en samþ. þetta frv. En ég skal ekki fara langt út í það. Það þarf að halda áfram að byggja upp framleiðsluna í sem flestum greinum. Það verður að stilla fjárfestingunni betur í hóf, en gert hefur verið. Ég vil einnig í þessu sambandi benda á þá breytingu á skattalögunum, sem stjórnin beitir sér fyrir hér á hv. Alþ., þar sem gert er ráð fyrir, að endurskoðuð séu ákvæðin um skattgreiðslur félaga og þær reglur gerðar stórum hagstæðari, en áður. Ætti þetta að geta orðið veruleg lyftistöng ýmsum atvinnurekstri og gert menn djarfari í þeim efnum en verið hefur um skeið. Fjöldamargt fleira mætti minnast á, sem ég mun ekki gera til þess að tefja ekki málið. Það verður að vonast eftir því, að skilningur almennings á þeim vandamálum, sem frv. þetta fjallar um, sé orðinn svo ríkur, að þetta frv. og framkvæmd þess geti orðið upphaf að heppilegri þróun í efnahagsmálunum, en verið hefur. En vitanlega er framtíðin alveg í óvissu að þessu leyti. Það veit enginn okkar, hvað hún ber í skauti sér. Það veit enginn okkar, hvað muni ske hér í efnahagsmálum eða öðrum málum á næstunni. Enn þá er talsvert mikið ósamræmi í uppbótakerfinu, sennilega meira ósamræmi, en getur staðizt til lengdar. Þegar við lítum á uppbótaprósenturnar og sjáum þann mikla mun, sem gerður er t.d. á síld- og þorskveiðum, þá er vafasamt, að það standist til lengdar, að sínu leyti eins og það stóðst ekki til lengdar að gera þann mun, sem gerður var á uppbótum til togara og báta, þó að menn reyndu að viðhalda því allt of lengi í vandræðum sínum með að afla fjár. Enn er því mikið ósamræmi í þessum málum, þó að langt hafi verið gengið í rétta átt, með því að jafna metin. Það má líka vel vera, að það komi í ljós, að í þeim áætlunum, sem liggja til grundvallar þessu nýja efnahagskerfi, sé of mikið treyst á innflutning á hátollavörum og það sé veikur hlekkur í þessu máli og eigi eftir að sýna sig. Það má vel vera, að svo fari. Það má vel vera einnig, að það auðnist ekki að fá samtök um nýja stefnu í kaupgjaldsmálunum. En eins og augljóst er af þeim athugunum, sem farið hafa fram undanfarið, er ekki hægt að gera ráð fyrir því, að hér myndist jafnvægi í þjóðarbúskapnum eða stöðugt verðlag, nema hætt verði að nota framfærslukostnaðarvísitöluna sem mælikvarða fyrir launum og verðlagi á sama hátt og gert hefur verið undanfarið. Það liggur fyrir ómótmælanlega sem staðreynd, að það er ekki hægt að gera ráð fyrir því að ná jafnvægi, ef ekki verður breytt um stefnu að þessu leyti, enda munum við nú vera nær eina þjóðin, sem byggir á þessu kerfi. Eins og getið er um í grg. frv., þá er vonazt eftir því, að stéttasamtökin í landinu taki þessi mál til meðferðar og taki sínar ákvarðanir, sem geta orðið örlagaríkar um þróun efnahagsmálanna á næstu árum hér hjá okkur. Það væri ákaflega æskilegt, að hægt væri að fá samvinnu við þessi samtök um nýja stefnu í þessu tilliti, en um það er ekkert hægt að fullyrða. Þess vegna er framtíðin mjög óviss. En eitt er það þó, sem ekki verður rifið og ekki er unnið fyrir gýg, hvernig sem fer að öðru leyti. Og það er einmitt þetta, sem gefur þessu máli sérstakt gildi. Með þessu frv. er minnkað stórkostlega það hættulega ósamræmi, sem orðið var í efnahagslífi okkar, atvinnulífi og þjóðarbúskap yfir höfuð. Einmitt þetta verður ekki unnið fyrir gýg, hvernig sem fer um þessi mál að öðru leyti. Ef þetta verður samþ., mun því ekki verða kippt til baka af neinum og ekki einu sinni af þeim, sem nú munu gera það að miklu máli að reyna einmitt að rógbera þessa hlið málsins. Þeim mundi aldrei detta í hug að kippa þessu til baka. Þetta er miklu þýðingarmeira, en menn ef til vill gera sér grein fyrir í fljótu bragði. Það er þetta, sem gerir það að verkum fyrst og fremst, að frv. er tvímælalaust spor í rétta átt og spor, sem er ástæða til þess að berjast fyrir að geti orðið stigið. Ég vil svo að endingu aðeins minna á það aftur, sem ég minnti á í fyrradag, að vitanlega verður að gera ráð fyrir því, að hv. stjórnarandstæðingar láti það ekki undir höfuð leggjast að gera till. af sinni hálfu um það, hvað þeir vilja láta gera í þessum málum.



Herra forseti. Í nálega fimm mánuði að undanförnu hefur þing og þjóð gert ráð fyrir því að fá í hendur tillögur um einhverjar veigamiklar ráðstafanir í efnahagsmálum, eins og kallað er, sem eru sama og fjármál þjóðarinnar. Eftir þeim burði hæstv. ríkisstj. hefur verið beðið svo lengi. Nú loks, þegar fóstrið er komið löngu eftir eðlilegan tíma, höfum við það í höndum undir nafninu frv. til laga um útflutningssjóð o.fl. Þessi stjórnarkálfur er einhver ófélegasti vanskapningur, sem sézt hefur á Íslandi. Aðalatriðið er dulbúið gengisfall íslenzkra peninga, sem kemur fram í mynd hækkaðra tolla á aðfluttar vörur, er nema munu 790 millj. kr., miðað við heilt ár. Þetta verkar sem tilsvarandi hækkun á öllu vöruverði, en í leiðinni lögboðin hækkun á öllum launum og kaupgjaldi um nokkra tugi millj. kr. Núverandi hæstv. ríkisstj. vann það afrek í desembermánuði 1956 að hækka tolla og skatta um rúmar 400 millj. kr., miðað við heilt ár og samkvæmt áætlun. Var þó fjórði hluti þeirrar upphæðar áður til í öðru formi og hét bátagjaldeyrir. Með þeim 790 millj., sem nú á að bæta við ofan á allt hitt, er hækkunin öll orðin 1100–1200 millj. kr. eða meira, en einn milljarður - og það um tveimur mánuðum, áður en þessi hæstv. stjórn getur haldið sitt tveggja ára afmæli. Með þessu er fengin full skýring á því dularfulla fyrirbæri, þegar núverandi og fyrrverandi fjmrh. beitti sér fyrir því fyrir meira, en tveimur árum, þegar hann var í fyrrv. ríkisstj., að fá 400 manna flokksþing framsóknarmanna til að samþ., að ómögulegt væri að ráða fram úr efnahagsmálum þjóðarinnar í samstarfi við sjálfstæðismenn. Maðurinn skildi það og vissi réttilega, að ómögulegt mundi reynast að fá sjálfstæðismenn til þess að ákveða þvílíka hækkun á tollum og sköttum, þar yrði að fá aðra menn til. Og nú eiga þeir að halda áfram að gegna þjónshlutverkinu í þessum efnum, fulltrúar Alþfl. og Alþb., þeirra flokka, sem árum saman höfðu áður hrópað sig hása innan þings og utan út af því, hve skattar og tollar væru óhóflega háir og drepandi. Má því með miklum rétti segja, að þarna hæfi hvað öðru, fjármálaforustan og liðsmennirnir. Það er nú látið í veðri vaka af hæstv. ríkisstj. og fulltrúum hennar, að þessar ráðstafanir eigi að bjarga framleiðslu okkar lands, þ.e.a.s. sjávarútvegi og landbúnaði. Og vissulega þurfa þeir atvinnuvegir hjálpar við. Við skulum líta ofurlítið á það mál. Hvað mundi það nú vera, sem einkum þjakar þessa atvinnuvegi? Við vitum, hvað það er. Það er fyrst og fremst of mikill rekstrarkostnaður, of háir skattar, of hátt vöruverð og of hátt kaupgjald. Allt þetta myndar til samans of háan rekstrarkostnað. Að undanförnu hefur vísitöluskrúfan verið látin sjá fyrir því, að þetta hefur skrúfað hvað annað upp á víxl. Það er vöruverðið, skattarnir, tollarnir og launin. Allt þetta, er svo að sliga framleiðsluna. En nú er það snjallræði hæstv. ríkisstj. að hækka þetta allt svo stórkostlega, sem þegar hefur verið lýst, og það á að vera framleiðslunni til bjargar. Í þessu kemur fram á greinilegan hátt sú lífsregla, sem kennd hefur verið við Gretti Ásmundarson og hljóðar á þessa leið: Svo skal böl bæta að bíða annað meira. Hv. þm. G-K., formaður Sjálfstfl., hefur gert grein fyrir aðalatriðum þessa máls og sömuleiðis aðrir þeir flokksmenn mínir, sem hér hafa talað. Við þetta þykir mér þó ástæða til að bæta fáeinum athugasemdum umfram það, sem þegar er sagt. Vil ég byrja á því að víkja nokkru nánar að þeim, sem þetta á að bjarga. Er þar fyrst að nefna sjávarútveginn, sem talið er að fái hæstar uppbætur af tekjum útflutningssjóðs. Sú breyting er gerð frá fyrri lögum varðandi þennan atvinnuveg, að nú á að leggja 55% yfirfærslugjald á flestar eða allar rekstrarvörur hans, sem áður voru undanþegnar. Er talið, að sú upphæð nemi um 202 millj. kr., sem þannig er lagt á útveginn, til þess að greiða honum aftur í uppbætur á afurðir. Þessi aðferð svarar til þess að taka fé úr einum vasa og láta í annan á buxum eða jakka sömu manna eða sömu stéttar. Þetta er undarleg aðferð og harla tilgangslítil. Þessar 202 millj. kr. mætti því að skaðlausu strika út úr spilinu, undanþiggja rekstrarvörur útvegsins þessum háu gjöldum eins og s.l. ár og borga atvinnuveginum að sama skapi minni uppbætur. En hæstv. ríkisstj. virðist hafa það takmark að hafa útgjöldin sem allra hæst og uppbæturnar sem hæstar. Það er rétt eins og henni sé það metnaðarmál að sýna sem allra hæstar tölur, þó að engin þörf kalli þar að. Svipað þessu má segja um landbúnaðinn, Allar helztu rekstrarvörur hans eru nú hátollaðar með þessu frv., en voru undanþegnar í fyrra. Þannig er um áburð, fóðurbæti, landbúnaðarvélar, varahluta og áhöld, benzín, olíu og svo byggingarefnin, sem bændur þurfa mikið að nota. Á þessar vörur er lagt 55% yfirfærslugjald, sem svo á að nota til að greiða útflutningsbætur á útfluttar afurðir og borga niður afurðir á innlendum markaði til þess að halda niðri vísitölu framfærslukostnaðar. Í þessu verður lítið vart við rökrétta hugsun, nema því aðeins að málið allt sé upphaflega hugsað sem hreint gengisfall, en síðan snúið upp í það að flétta saman gengisfalli og gífurlegum skattaálögum. Er skýringuna á þessari hringavitleysu líklega helzt þar að finna. Sama er að segja um þá hliðina, sem snýr að ríkissjóði sjálfum og stofnunum ríkisins. Með þessum lögum á að lögleiða hækkun á öllum launum og öllum kostnaði við ríkisreksturinn í smáu og stóru. Þetta gildir varla, minna en 80 millj. kr. á ári. Síðan á að hækka söluskatt og verðtoll, ekki einasta til þess að borga þessa hækkun, heldur miklu meira, svo að unnt verði að fá marga tugi millj. kr. í aðra eyðslu. Mér hefði nú fundizt, að það væri á því meiri þörf að spara eyðslu ríkisins og stofnana þess um t.d. 80 millj. kr., sem vel er hægt, og létta með því á skattabyrði þjóðarinnar. Að draga úr þenslunni er það, sem er nauðsynlegra, en annað, en það virðist sú eina leið, sem ekki má nefna. Meiri þensla, meiri dýrtíð, hærri laun, hærri skattar, hærra vöruverð, það er nú sem fyrr, aðferð núverandi og fyrrverandi fjmrh. Þetta frv. er sem stendur toppurinn á þeim óheillaturni. Héldu þó margir, að hann væri orðinn nægilega hár áður, eftir hina frægu jólagjöf 1956. Ég skal þá koma nokkuð að því, sem lengi hefur verið eitt höfuðvandamál í okkar fjármálakerfi, en það er vísitöluskrúfan, sem sett var í gang árið 1940 og alltaf síðan hefur verið höfuðbölvaldur í öllum okkar fjármálum. Nokkrir af hinum skynsamari alþm. í stuðningsliði ríkisstj. höfðu fyrir nokkru sagt mér, að nú ætti að skera á hnútinn og afnema vísitöluskrúfuna fyrir fullt og allt. Lét ég um það þau orð falla, að ef þetta yrði gert, þá mætti margar syndir fyrirgefa. Og það er alvara, því að frá upphafi hefur mér verið ljóst, að vísitöluskrúfan væri sú höfuðvilla, sem ekkert þjóðfélag og sízt okkar hið fátæka og smáa gæti staðizt, nema um stundarsakir. Þess vegna hef ég beðið eftir þessu frv. með nokkurri óþreyju. Ég vonaði að þessu leyti góðs, vissi líka, að hið eina rétta, sem þessi ríkisstj. hefur gert, er það, þegar hún stöðvaði kaupgjald og verðlag sumarið 1956. Sá Adam var þó ekki lengi í paradís. Hann lifði ekki nema 4 mánuði og kom þess vegna að litlu eða engu haldi. En hvað sem um það er, þá urðu mín vonbrigði mikil, þegar ég hafði lesið þetta frv. Í því er ekkert að finna um afnám vísitöluskrúfunnar annað en það, að í grg. er mjög lauslega að því vikið, hver nauðsyn sé á að breyta til og það muni verða tekið eitthvað til athugunar síðar á árinu. Rannsókn erlendra og innlendra sérfræðinga og margra mánaða starf þeirra hefur þá ekki dugað til þess að gera þessa grundvallarathugun, ekki heldur nærri tveggja ára starf þessarar ríkisstj., sem hefur lofað því hátíðlega að lækna allt okkar fjármálakerfi með varanlegum ráðstöfunum. Það má því geta nærri, hve mikið er að marka þær lauslegu aths., sem um þetta er að finna í grg. þessa frv. á bls. 15. Frv. sjálft gefur til kynna, að vísitöluskrúfan á að halda áfram og skriðan og veltan og vitleysan, sem því fylgir, alveg brotalaust. Sú aðferð er að vísu ákveðin til að byrja með að borga 9 vísitölustig af 17, sem gert er ráð fyrir að frv. orsaki, með 5–7% almennri lögákveðinni grunnlaunahækkun í stað þess að greiða þessi 9 vísitölustig niður, sem vísast er að mundi kosta 54–60 millj. kr. Samtímis á að sletta því í þá bændur, sem framleiða mjólk til sölu, að hún megi hækka um 5% frá 1. júní. Hinir bændurnir eiga ekkert að fá til jafnvægis hinum háu gjöldum til 15. sept., og þá þykir mér sennilegast eftir fenginni reynslu, að framsóknarmennirnir, sem ráða hinu svonefnda Stéttarsambandi bænda, verði knúðir til að samþykkja fyrir allt saman hækkun á verðgrundvelli um 1.8% eða eitthvað því líkt. Við launamenn, sem gera kröfur, er aldrei orðuð minni hækkun, en 5–10%, en þegar bændur eiga í hlut, kemur annað hljóð í strokkinn. Þeim er talið allt boðlegt, enda búið að koma forustumönnum þeirra í þá úlfakreppu, að með eðlilegri og sanngjarnri verðhækkun afurða er vafasamt, að hægt sé að tryggja samsvarandi eðlilega og réttláta tekjuhækkun heim á heimilin. En samkvæmt þessu frv. á vísitöluskrúfan að halda áfram og þar með vaxandi öfgar og fjármálavitleysa. Í frv. er ekkert bann við hækkun grunnlauna eða vísitölu. Það má þó með miklum rétti segja, hvað sem öðru líður, að núverandi hæstv. ríkisstj. hefur haft til þess sterka aðstöðu að afnema vísitöluskrúfuna og stöðva algerlega þá víxlhækkun útgjaldanna, sem er að því komin að eyðileggja allt okkar fjármálakerfi og þar með fjárhagslegt sjálfstæði okkar þjóðar. Á meðan þetta er ekki gert, er það marklaust slúður og einskis nýtt að tala um varanleg úrræði til að bæta úr þeim meinsemdum, sem þjaka fjármál okkar lands. Það er eins um hverja félagsheild og líka heilt þjóðfélag eins og einstaklinginn, að það er enga meinsemd hægt að lækna nema með því að ná í burtu orsökunum, og orsakirnar til meinsemdanna í okkar fjármálum eru vísitöluskrúfan og fylgifiskar hennar ofeyðslan, ábyrgðarleysið og sá mikli skortur á fyrirhyggju, sem einkennir okkar stjórnarfar og aldrei hefur gengið svipað eins langt og nú. Ég skal taka það fram, að ummæli hæstv. forsrh. í framsöguræðu hans hér í fyrradag sýndu, að hann gerir sér nú orðið ljóst, hvílíkur voði vísitöluskrúfan er. Hann lýsti því, að slíkt þekktist ekki í nokkru öðru landi í svipaðri mynd og hér, og hann lýsti því, að þetta væri heimatilbúið böl. En þessi hæstv. ráðh. var í sömu stöðu og nú, þegar þessi villa var lögfest fyrst, og síðan eru meir en 18 ár. Nú hefur hann verið stjórnarforseti nærri tvö ár, og aldrei hefur sokkið nærri því eins djúpt og á þeim tíma, og enn sést ekkert bóla á því, að þetta undirstöðuatriði bjargráðanna verði leyst, annað en góð orð þessa hæstv. ráðh. um athugun þess í haust. Ég efa nú ekkert góðan vilja þessa hæstv. ráðh. í þessu efni, og ég reikna ákveðið með því, að hann hafi lýst sínum skoðunum af einlægni. Og mér er það ánægjuefni, að hann virðist nú hafa sömu skoðun á þessu sem ég hef haft í 18 ár og aldrei farið dult með. En þótt svo sé, er engin vissa fyrir neinum framkvæmdum í rétta átt um þetta mál frekar á næstunni en undanfarið, og það gera þeir samstarfsmenn, sem hæstv. forsrh. hefur með sér. Þeir eru fáir líklegir til að fylgja honum á þeirri leið. Þess vegna eru ekki miklar líkur fyrir réttri afgreiðslu. Það er líka stórum verra í alla staði að ná réttu marki, ef það fráleita frv. verður áður samþykkt, sem hér er til umr. Varðandi vísitöluskrúfuna er sérstaklega nauðsynlegt að sjá, ef til er, álit þeirra sérfræðinga erlendra og innlendra, sem til hafa verið kallaðir, og heimta nefndir Alþingis væntanlega að fá að sjá þau skjöl. Hér reis upp í fyrrakvöld hæstv. fjmrh. og talaði, eins og stundum áður, af miklum þjósti og yfirlæti. Þóttist þessi herra nú þess umkominn að siða formann Sjálfstfl., hv. þm. G-K. (ÓTh), og lézt þá tala í umboði þjóðarinnar. Ég vil segja honum og öðrum það, að í nafni þjóðarinnar getur hann ekki talað, því að með allri sinni glæframennsku hefur hann glatað trausti almennings. Mun þó þetta frv. reka þar endahnútinn á, því að allt ber það svip og einkenni þessa ráðh., enda leyndu sér ekki móðurtilfinningarnar í þeirri ræðu, sem hann var hér að enda við að flytja. Það var líka hann, sem sveikst aftan að sínum samstarfsmönnum, sem eru honum að öllu leyti miklu fremri, á meðan hann var í fyrrverandi ríkisstj., og fór á harða hlaupi yfir til andstæðinga þeirrar stjórnar. Erindið var að fá þessa andstæðinga til að hjálpa þessum herra til að koma sínum öfgaráðum í framkvæmd og það gegn sjálfstæðismönnum, bæði þeim ráðum, sem nú eru á prjónunum, og öðrum, sem áður eru þekkt. Áður þóttist þessi pólitíski braskari vera mjög andvígur kommúnistum, en síðan þetta gerðist, hefur hann verið fastbundinn við þeirra samvinnu og m.a. unnið gegn sínum samstarfsmönnum í Alþfl., eins og nú er orðið alkunnugt. Margir aðilar í núverandi stjórnarflokkum hafa unnið að því á undanförnum árum að eyðileggja fjármál okkar lands, beint og óbeint. Þó hefur enginn einn maður átt í því eins mikinn hlut og hæstv. fjmrh. að leiða þjóðina út á gjaldþrotabrautina. Virðist líka augljóst, að núverandi stjórn hætti ekki fyrr, en gjaldþrotið blasir við allra augum, því að hún vinnur að því öllum árum að koma þeim á höfuðið, sem upp úr hafa staðið. Ég vil nú til viðbótar því, sem hv. þm. G-K. sagði í fyrradag, segja það, að okkur sjálfstæðismönnum finnst það ekki til mikils að senda till. um okkar úrræði í hendur þeirra ráðleysingja, sem nú fara með völd, því að oftast veltur á miklu, hvernig með framkvæmdina er farið. Þegar við sjáum leiðir til að framkvæma sjálfir okkar úrræði, þá mun ekki standa á þeim, og þegar okkur verður afhent þrotabú vinstri stjórnarinnar, þá mun okkar flokkur taka til sinna ráða, eins og góðum skiptaráðanda hæfir. En það veit þjóðin öll, að í meðferð gjaldþrotabúa, er aldrei góðra kosta völ. Nú hef ég að nokkru leyti lýst því, hvað ég tel helzt þurfa að gera og hvað helzt beri að varast, en í aðalatriðum gengur þetta frv. þar í öfuga átt. Ég skal ekki fara mikið út í það að svara þeirri ræðu, sem hæstv. fjmrh. var hér að enda við að halda, en í henni var það augljóst, að það er hann, sem er aðalhöfundurinn að þessu frv., eins og búast mátti við, því að hann er eini ráðh., sem hér hefur talað, sem hefur lýst þessu sem einhverju hinu mesta ágætismáli og nauðsynlegu á allan hátt. Ég geri ráð fyrir því, að mínir flokksmenn muni svara þessari ræðu nokkuð. Hún var ekki flutt af eins miklum þjósti eins og ræðan í fyrrakvöld, og margt í henni á þá leið að reyna að útskýra, hvað það væri, sem fyrir manninum vakti. En það var auðheyrt, að hann taldi það sérstaklega nauðsynlegt, hæstv. ráðh., að koma þessu fram, bæta við fúlguna, sem áður er byrði á þjóðinni, þessum 790 millj. kr., og það væri auðvitað öllum til góðs, það væri til þess að létta undir með framleiðslunni og allri þjóðinni, og ef þetta væri ekki gert, þá væri hér allt í voða, allt mundi þá sökkva, allir atvinnuvegir stöðvast, atvinnuleysi skapast o.s.frv. Það eru þó örfá atriði í þessari kjarabótaræðu hæstv. ráðh., sem ég vildi aðeins víkja að, og mætti margt um það segja, að það séu sérstakar kjarabætur t.d. fyrir landbúnaðinn að hækka tilbúinn áburð og fóðurbæti og vélar með 55% yfirfærslugjaldi. En rökin fyrir því, að þetta væri ágætt fyrir landbúnaðinn, voru þau, að heyöflunin væri orðin svo dýr, að það væri ekkert vit í því að leyfa bændum að kaupa ódýran tilbúinn áburð og fóðurbæti, því að það gerði þeim framleiðsluna ódýrari, en ella, og svipuð voru rökin yfirleitt hjá hæstv. ráðh, varðandi atvinnuvegina. Þó fannst mér hann taka alveg steininn úr, þegar hann fór að tala um, hvað þetta væri ákaflega nauðsynlegt fyrir iðnaðinn. Mér hafa sagt kunnugir iðnaðarmenn, að þetta frv. muni gera það að verkum, að margar verksmiðjur og fyrirtæki, sem hér eru starfandi, verði að loka og hætta sinni starfsemi, ef þessi vitleysa verður lögfest. Þá fór hæstv. ráðh, að taka undir það, sem hæstv. menntmrh. flutti hér um kvöldið, þegar hann var að segja frá því, að ef reiknað væri eftir þessum sömu reglum eins og gert er með útgjöldin af þessu frv., þá mundi gengisfallið 1950 hafa kostað þjóðina 900 millj. Það er nú eiginlega furðulegt, að það skuli vera prófessor í hagfræði við Háskóla Íslands, sem kemur með svona vitleysu fram fyrir Alþingi. En það er auðséð, að hann er orðinn smitaður af sínum sessunaut og þess vegna gengur þetta svona langt. Nú hef ég hér í höndunum verzlunarskýrslur fyrir árið 1956, Í þeim sést, að allur útflutningur á árinu 1949 var 425 millj. kr., og það er hér í þessum verzlunarskýrslum reiknað beinlínis út, hvað þetta hefði orðið mikið, ef það er umreiknað eftir því gengi, sem tók gildi þann 20. marz 1950,. Þá hefði verð þessa innflutnings alls orðið 710 millj. kr., alls innflutningsins, m.ö.o. hækkunin er 285 millj. kr., og frá því má þá vissulega draga það, að felldar voru niður niðurgreiðslur, sem voru áður á vörum, þegar gengisfallið var gert, og þá nam 70 millj. kr. Eftir þessari skýrslu hefur þess vegna gengisfallið, að frádregnum þessum 70 millj. kr., kostað eftir sama reikningi og við reiknum þetta frv. 215 millj. kr. Auðvitað hefur það hækkað svo áframhaldandi, og því hefur verið haldið fram og réttilega, að þetta gengisfall hafi verið allt of lítið, þess vegna hafi þurft að gripa til bátagjaldeyrisaðferðarinnar. Þetta er rétt. Það þurfti, og menn verða að gera sér grein fyrir því, að það er allt öðru máli að gegna nú. 1949 er 425 millj. kr. innflutningur alls. Nú er samkvæmt þessari skýrslu innflutningurinn alls kominn upp í 1.469 millj. kr. árið 1956. Þess vegna er það, að breytingin að þessu leyti er svo gífurleg frá því, sem var 1949–50. Að öðru leyti geri ég ráð fyrir því, að mínir flokksmenn, sem hér hafa áður talað, svari einhverju af því, sem hæstv. fjmrh. var hér með áðan og var byggt á miklum hugsunarvillum og blekkingum, eins og oft á sér stað hjá þessum hæstv. ráðh. Þetta stóra og afdrifaríka frv. fer nú til hv. fjhn. þessarar d., sem er einhver merkasta n. Alþingis. Ég var í þessari n. um 15 ára skeið, en þegar núverandi stjórn tók við, þá mæltist ég undan því í mínum flokki að vera þar áfram. Mér leizt þannig á forustuna, að eigi væri mikil von um góða samvinnu. Í minn stað er líka kominn í n. vel lærður hagfræðingur, hv. 9. landsk. En þessi hv. n. tók til sinna ráða fyrir 15. árum, eða á Alþingi 1943, þegar fyrir hana var lagt stjórnarfrv. um dýrtíðarmál eins og nú. Hún vakti nokkrar nætur og lagði við dagana, umturnaði gersamlega frv. og færði það í viðunandi horf. Þáverandi ríkisstj. undi illa við, en ekki sagði nema einn ráðh. af sér. Fjhn. fékk fylgi meiri hluta Alþingis og bar fullan sigur af hólmi. Er þetta einn af merkari atburðum þingsögunnar í innanríkismálum síðari áratuga. Ég vildi nú óska hv. fjhn. að þessu sinni þeirrar gæfu, að henni megi auðnast að feta í okkar fótspor frá 1943 og umturna þessu frv. þannig, að það komist í viðunandi horf. Tvennt er það, sem styður að því, að ætla mætti, að þetta gæti tekizt. Í fyrsta lagi það, að þetta frv. er miklu háskalegra og gallaðra í alla staði, en stjórnarfrv. 1943, sem við í fjhn. þessarar d. hentum niður fyrir bakkann. Í öðru lagi það, að í fjhn. nú eru tveir sömu menn sem 1943 og báðir í liði hæstv. ríkisstj. Hv. þm. V-Húnv. (SkG) er að vísu búinn að hlaupa svo lengi á villigötum Eysteinskunnar, að honum kann að verða örðugt að grípa til viturlegra hliðarstökkva. En aldrei er vonlaust um sæmilega greinda menn, að þeir geti áttað síg og komizt á rétta leið. Hv. 3. þm. Reykv. (EOI) hefur nú lýst sig andvígan þessu frv., svo sem eðlilegt er. Hann hefur, ef ég man rétt, haldið fleiri ræður, harðari og lengri, en nokkur annar, á móti hinum svonefnda bátagjaldeyri. Hann var líka afnuminn á síðasta þingi og sjálfsagt að ráðum þessa hv. þm. En nú ber aftur nýrra við. Þetta frv. er, eins og ég hef áður sagt og sannað hefur verið, sambland af gengislækkun og hátollun á allar aðfluttar vörur. Það er næstum allt á bátagjaldeyrislínunni, ekki einfaldri, eins og áður var, heldur sjö- eða áttfaldri. Áður voru á bátagjaldeyri nokkrar ónauðsynlegar vörur, nú eiga að vera þar allar vörur, jafnt brýnustu lífsnauðsynjar og ómissandi rekstrarvörur framleiðslunnar eins og skran og hvers konar óþarfi. Enginn maður ætti að vera ólíklegri til að fylgja slíku en sá, er áður barðist mest gegn öllum bátagjaldeyrisaðferðum. En hvað sem liður þessum tveimur þm., sem voru í fjhn. 1943 og einnig nú, þá veit ég, að hinir þrir eru það greindir menn og velviljaðir, að þeim er vei til þess trúandi að leggja á sig mikla vinnu til að gera gagn. Þótt lengja þyrfti þingtímann um eina viku enn, þá eru það smámunir hjá hinu, ef hv. fjhn. gæti tekizt að vernda sæmd Alþingis með því að koma í veg fyrir, að þessi merkasta stofnun Íslendinga, sjálft Alþingi, kalli yfir sig þá nagandi smán, sem af því mundi leiða að afgreiða sem lög þann furðulega óskapnað, sem hér liggur fyrir í frumvarpsformi. Ég skora á hv. fjhn. okkar d. að gera tilraun til að bjarga málinu. Það væri Alþingi til sóma. Í von um, að þetta geti tekizt á næstu dögum, ætla ég nú að láta máli mínu lokið.



Herra forseti. Þegar núverandi ríkisstj. tók við völdum, gaf hún m.a. sérstök fyrirheit um það, að dýrtíðinni skyldi haldið í skefjum og kaupmáttur launa skyldi aukinn og skattbyrðum létt af öllum almenningi. Þessi yfirlýsing var í samræmi við yfirlýsingu hæstv. félmrh., Hannibals Valdimarssonar, sem jafnframt er forseti Alþýðusambands Íslands, en í útvarpsræðu, sem hann flutti skömmu fyrir alþingiskosningarnar 1956, sagði hann m.a.: „Það er bjargföst skoðun núverandi stjórnar Alþýðusambands Íslands, að nú ríði verkalýðshreyfingunni lífið á að eignast svo sterkan þingflokk á Alþ., að skuldbindi þá stefnuskrá Alþýðusambandsins, að gengislækkun og lögbindingu kaups og vísitöluskerðingu og nýju skattaflóði verði ekki með neinu móti komið fram á Alþ.“ Menn spyrja nú: Hverjar hafa orðið efndir þessara stóru loforða, sem stuðningsflokkar hæstv. núv. ríkisstj. töldu sig skuldbundna af? Fyrsta verk hæstv. ríkisstj. til að efna loforðin var vísitöluskerðing sú, sem kom til framkvæmda haustið 1956, en þá voru 6 vísitölustig tekin af launþegum. Um leið var þeim gefið hátíðlegt loforð hæstv. forsrh. fyrir því, að þetta væri aðeins gert í því skyni að auðvelda raunhæfar ráðstafanir í efnahagsmálum, sem byggðust á því að auka kaupmátt launa og lækka dýrtíðina, allsherjar úttekt þjóðarbúsins stæði fyrir dyrum og sú úttekt skyldi allri þjóðinni kunngerð. Þing Alþýðusambands Íslands var haldið rétt fyrir áramótin 1956, og var þar rætt allmikið um væntanlegar ráðstafanir í dýrtíðar- og efnahagsmálum þjóðarinnar og þess óskað, að ríkisstj. gæfi fulltrúum skýrslu um, hvað liði efnahagsráðstöfunum þeim, sem boðaðar hafa verið. Hæstv. félmrh. hafði þó ekki aðstöðu til þess að gefa þinginu þessar upplýsingar en hæstv. félmrh. og forseti Alþýðusambands Íslands fullvissaði þingheim enn einu sinni um það, að ekkert yrði gert af hálfu ríkisvaldsins, sem hefði í för með sér auknar skattaálögur eða rýrnandi kaupmátt launa. En þrátt fyrir þessar margendurteknu yfirlýsingar ríkisvaldsins um, að ekki yrði gengið á rétt launþega, taldi Alþýðusambandsþingið nauðsynlegt að marka stefnu sína skýrt og ákveðið í efnahagsmálum og samþ. ályktun þess efnis m.a., að ekki kæmi til mála, að auknum kröfum útflutningsframleiðslunnar yrði mætt með auknum skattaálögum á almenning, og var 19 manna n. kosin á þinginu til þess að fylgja þessum kröfum fram. Í þessa n, voru valdir einkum þeir forustumenn núverandi stjórnarflokka innan verkalýðshreyfingarinnar, sem mest höfðu fordæmt skattaálögur, kaupbindingu, vísitölufals og gengisfellingu. En varla hafði þessi n. verið kosin og fulltrúarnir komnir heim af þingi, er birtar voru dýrtíðarráðstafanir hæstv. núv. ríkisstj., en þær voru, sem kunnugt er, 300 millj. kr. álögur í nýjum sköttum á margar helztu neyzluvörur almennings. Þetta var þá úttektin og bjargráðin, sem áttu að hafa í för með sér aukna kaupgetu almennings og bætt kjör. Brá nú flestum heldur, en ekki í brún eftir öll fögur loforð, og fannst víst mörgum launþegum þeir illa sviknir. 19 manna n. samþykkti þessar ráðstafanir þrátt fyrir stefnuyfirlýsingar Alþýðusambands Íslands, enda lofaði nú hæstv. ríkisstj. því, að þetta mundi koma efnahagsmálum þjóðarinnar á réttan kjöl og ekki þyrfti að leggja á þjóðina nýja skatta næstu árin og verðlag mundi ekki hækka, vegna þess að strangt verðlagseftirlit yrði tekið upp í samvinnu við verkalýðsfélögin. Allir þekkja nú efndir hæstv. ríkisstj. á þessum loforðum, þær sýna sig m.a. í stórkostlegri skattaálögum, en nokkru sinni áður hafa verið lagðar á þjóðina. En það var ekki nóg að leggja þannig skatta á allan almenning, heldur var vísitalan fölsuð á skipulagðan hátt, einmitt af þeim sömu mönnum, sem áður höfðu mest óskapazt vegna þeirrar vísitölufölsunar, sem þeir töldu eiga sér stað í tíð fyrrverandi ríkisstj. Á þeim árum sagði einn af fulltrúum í 19 manna n.: „Verið getur, að einstakir ráðh. ætli sér þá dul að stjórna landinu með lognum og fölsuðum tölum, en reyndin mun verða sú, að fólki gengur illa að lifa á þeim, og kannske líður ekki á löngu, þangað til þeir eiga sér formælendur fáa.“ Ég geri ráð fyrir, að öllum almenningi gangi illa að lifa á bjargráðum hæstv. ríkisstj., og veit, að hún á sér nú formælendur fáa, ekki sízt innan verkalýðshreyfingarinnar, þó sjálfsagt að undanskildum hæstv. félmrh., en það er ef til vill skiljanlegt, þar sem hann hefur í áraraðir verið embættismaður ríkisins og það hálaunaður og þekkir því ekki þau kjör, sem allur almenningur á nú við að búa. Það kom fljótt í ljós, að skattaálögur þær, sem lagðar voru á um áramótin 1956–57, voru lítil bjargráð. Vöruverð hækkaði, kaupgeta almennings rýrnaði og allstór hópur launþega fékk þó nokkra leiðréttingu mála sinna s.l. sumar með lagfæringu á kaupi og kjarasamningum, sem bættu heldur aðstöðu einstakra starfsgreina, svo sem iðnverkafólks, verzlunarmanna og sjómanna. Á s.l. hausti kom svo til umræðu í mörgum verkalýðsfélögum, hvað gera ætti í kaup- og kjaramálum. Nítján manna nefndin hafði þá setið á rökstólum og rætt ástandið. Féllst nefndin þó á, að enn skyldi verðstöðvunarstefnan reynd, er þá lá fyrir enn eitt loforð hæstv. ríkisstj., gefið af sjálfum hæstv. forsrh., að gengið yrði ekki fellt meira, en orðið væri og hefði hæstv. forsrh. lagt sérstaka áherzlu á þetta atriði. Efndir þessara loforða sjást nú bezt á því bjargráðafrv., sem nú liggur fyrir. Er gengið raunverulega fellt meira, en nokkru sinni fyrr. Verkalýðsfélögin sögðu ekki upp samningum sínum á s.l. hausti þrátt fyrir stóraukna kjararýrnun, vegna þess að margir forustumenn verkalýðsfélaganna trúðu enn fullyrðingum hæstv. ríkisstj. um, að ekki yrði um auknar skattaálögur að ræða eða gengisfellingu, og vildu þeir þess vegna bíða átekta enn um stund. Þegar leið á árið, boðaði hæstv. ríkisstj., að bjargráðin frá árinu áður mundu ekki reynast einhlít til björgunar þjóðarbúskapnum, það mundi því verða nauðsynlegt að leggja nýjan skatt á þjóðina. Um upphæð þessa nýja skatts fóru svo tvennar sögur. Blað stærsta stjórnmálaflokksins, sem styður hæstv. núverandi ríkisstj., sagði, að álögurnar yrðu aldrei meiri en 90 millj. kr., en önnur stjórnarblöð létu í það skína, að meira þyrfti við. Dagar, vikur og mánuðir liðu. Búizt var við hinum nýju bjargráðum eftir síðustu áramót, en tíminn leið, án þess að þau sýndu sig. Þá stóð yfir stjórnarkosning í verkalýðsfélögunum, og töldu margir aðstandendur bjargráðanna, að það hefði óheppileg áhrif fyrir stuðningsmenn hæstv. ríkisstj. innan verkalýðsfélaganna, ef þau kæmu fram á þeim tíma. Þannig lauk stjórnarkosningu í verkalýðsfélögunum, að engin sáust bjargráðin, og enn biðu menn. Þegar leið á s.l. mánuð, tók að gæta ókyrrðar í mörgum verkalýðsfélögum, svo sem eðlilegt var, þar sem óðum leið að uppsagnarfresti félaganna. Blöð stjórnarflokkanna boðuðu bjargráðin viku eftir viku og dag eftir dag, en ekkert gerðist. Ólgan óx í verkalýðsfélögunum, og mörg þeirra sögðu upp gildandi kaup- og kjarasamningum rétt undir síðustu mánaðamót, og var svo 19 manna nefndin loksins kölluð saman og þá aðeins til þess eins að taka afstöðu til bjargráðanna, eins og þau lágu fyrir frá hæstv. ríkisstjórn. Miklar umræður og deilur urðu í n. um málið, en engin fékkst breyting. Niðurstaðan varð svo sú, sem kunnugt er, að atkv. hæstv. félmrh. og annars manns, sem ekki hafði þó atkvæðisrétt um málið, réð úrslitum um það, að n. samþykkti ekki bein mótmæli gegn bjargráðunum, og þó var svo að hæstv. félmrh. þrengt, að hann sjálfur, sem er einn aðalhöfundur bjargráðanna, varð að greiða atkv. með till., sem taldi, að fallið hefði verið frá hinni svonefndu verðstöðvunarstefnu. Augljóst er, að það, sem hæstv. ríkisstj. hefur nú lagt fram í dýrtíðar- og efnahagsmálum, verður þess valdandi, að allt verðlag stórhækkar og lífsafkoma launþega versnar að sama skapi. Öll loforð hæstv. ríkisstj. um bætta afkomu launþega hafa reynzt blekkingar einar. Með þessum síðustu ráðstöfunum er stefnt út í hreint öngþveiti í efnahagslífi þjóðarinnar. Kaupgeta almennings rýrnar, allar verklegar framkvæmdir dragast saman, með þeim afleiðingum, að atvinnuleysi og skortur er á næsta leiti. Sú kauphækkun, sem launþegunum er heitið, á sér enga stoð í veruleikanum, þar sem vísitalan er skert strax sem þeirri upphæð nemur og reyndar meira, en það. Fyrir hina íslenzku þjóð er fram undan stóraukin dýrtíð og launarýrnun samfara atvinnuleysi, sem kemur í kjölfar minnkandi kaupgetu og aukinnar dýrtíðar. En hvenær rís verkalýður landsins einhuga upp gegn ráðlausu fálmi þeirra, sem ginntu hann til fylgis við sig með fögrum fyrirheitum? Sú stund getur ekki verið langt undan.



Herra forseti. Eins og sannazt hefur við umræðurnar um frv. það, sem á dagskrá er í hv. d., þá felur það í sér gífurlega auknar álögur á þjóðina, enda þótt tillögurnar eigi um leið að vera vísir til bjargráða. Þessi stefna, að bæta sífellt nýjum álögum á, er vonlaus sem bjargráð og gerir allar raunhæfar ráðstafanir eða aðgerðir erfiðari og tilfinnanlegri fyrir fjöldann, þegar eigi verður lengra komizt á óheillabrautinni. Það hljóta allir að sjá, hvílík dýrtíðaralda af þessu rís. Ég er því fyllilega sammála þeim, sem andvígir eru þessu frv. Einstakir liðir þessa flókna máls hafa verið nokkuð skýrðir við umræður málsins, svo að það liggur ljósara fyrir, hverju þjóðin má búast við, og ég mun ekki frekar fara út í það að sinni. En það er í tilefni af ummælum hæstv. viðskmrh., sem ég tek aðallega til máls. Hann sagði í ræðu sinni hér á Alþ. við umræðurnar um þetta frv., að einn stærsti flokkur þjóðarinnar hefði verið að æsa til verkfalla, bæði flugmenn og farmenn, og sagði þá hæst launuðu í landinu. Ég vil lýsa því sem ósannindum, að nokkur pólitískur flokkur hafi komið nálægt því, að því er við kemur Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands. Enginn annar tók ákvörðun um það, að þessi félög skyldu segja upp samningum og reyna að komast að samningum án verkfalls. Það voru félögin sjálf. Það er vitanlegur hlutur, að þegar félögin fá engar viðræður og engar bætur, en telja sér þær nauðsynlegar með samningsuppsögn, þá verða þau að fara í verkföll, á meðan verkföll eru leyfð í þessu landi. Það er því algerlega ástæðulaust og rangt að vera að halda þessu fram. Þetta var að vísu gert og þetta var borið út um allt land í ýmsum blöðum stjórnarinnar s.l. ár til þess að reyna að baka óvild sjómönnum og samtökum þeirra. En hins vegar tókst það ekki, því að ríkisstj. sá, að það var ekki um annað að gera, en semja við þessa menn eins og aðrar stéttir þjóðfélagsins, og hún viðurkenndi með samningunum, sem gerðir voru við mennina, að það var rétt, sem þeir fóru fram á, að þeir þyrftu að fá lagfæringar. Að vísu fengu það ekki allir á skipunum. En það var eins og vant er, að það var verið að reyna að skipta mönnum í flokka eftir því, hvaða stöðu þeir höfðu á skipunum, og þeir, sem höfðu verið hæst launaðir, fengu að vísu ekki neitt, en allir hinir fengu nokkrar bætur og sumir allverulegar. Og það er vissulega óhætt að þakka það, vegna þess að þeim bar það og það var nauðsynlegt fyrir þá. En ég vil, um leið og ég segi frá þessu, taka það fram, að hæstv. viðskmrh., Lúðvík Jósefsson, kom á marga fundi með okkur og talaði mjög vinalega og vinsamlega við okkur um það, að allir flokkarnir fengju einhverja lagfæringu, meira að segja sendi hann okkur tryggingarfræðing til þess að kenna okkur, hvort heppilegra væri fyrir okkur að taka lífeyrispólisur, sem eru skattfrjálsar, heldur en fá hærri kauphækkanir, sem yrðu svo teknar aftur að mestu leyti í sköttum og útsvörum. Þetta var sönnun þess, að þessi hæstv. ráðh. leit þannig á, að það væri ekki rangt, að allir fengju eitthvað. En hins vegar varð raunin sú, að það urðu ekki nema þeir, sem voru lægra launaðir á skipunum, sem fengu allverulega lagfæringu. En það er alveg ágætt. Þetta sýnir þá og sannar, að þessi hæstv. ríkisstj. er að reyna að búa til þá flatsæng fyrir þjóðina, sem hún sjálf hefur búið sér. Hún vill láta alla vera við sömu jötuna, alla hafa sömu laun, hvaða stétt sem þeir tilheyra og hvaða stöðu sem þeir hafa í þjóðfélaginu, eftir þessari stefnu að dæma. Ég vil ekki á nokkurn hátt vita það. Það getur vel skeð, að það sé það réttasta og bezta, að allir séu jafnir í launum. En ég verð að segja, að það er alveg sannanlegt, að það verður ekki til þess að ýta undir það að fá ötula og góða menn í ábyrgðarstöðu að gera þá jafna við þá, sem þeir eiga að stjórna. Og það þekkist víst ekki í neinu landi, nema það væri á Íslandi, eins mikið jafnræði, sem er að sumu leyti gott, en getur farið út í öfgar, eins og hér hjá okkur. En það, sem ég vildi segja enn fremur í sambandi við þetta mál nú, er það, að löngum hefur verið talað um það, að gjaldeyrir sá, sem sjómennirnir fá, sem er um 30% af launum þeirra, þegar þeir fara til annarra landa, bæði fiskimenn og farmenn, eigi að vera hlunnindi fyrir þá. Það hefur verið flaggað mikið með það, að það væru hlunnindi fyrir sjómennina að fá þennan gjaldeyri. En nú eiga þeir að borga 55% af honum. Og þegar maður aðgætir það, að áður voru það hlunnindi, sem þeir áttu að fá fyrir það, að þeir voru útilokaðir frá félagslífi og heimilislífi og frá því að laga fyrir sjálfum sér á heimilum sínum eftir venjulegan vinnutíma eins og aðrar stéttir þjóðfélagsins geta gert, þá er sannarlega ráðizt einmitt á þessa stétt nú í þessu frv. Og það vil ég undirstrika, að það er mjög mikil óánægjualda meðal sjómanna einmitt t. af þessu atriði. Ef menn vilja gera sér ljóst, að þetta 55% álag á sjómannagjaldeyrinn er hvorki meira né minna en 16.6% launalækkun fyrir þessa menn, og það er ekki svo lítið, þegar það áður var miðað við það, að þeir fengju það einmitt fyrir að vera sjómenn, og þegar maður enn gætir frekar að því, að það hefur komið til mála, að sjómenn fengju meira eða minna skattfrelsi á launum sínum, þá væri hér gullið tækifæri einmitt fyrir ríkisstj. til þess að sætta sjómennina við það að vera á sjónum og jafnvel til þess að hæna fleiri að því að koma á sjóinn að láta ekki þetta gjaldeyrisákvæði ná til sjómannanna líka. Það hljóta allir góðir menn að sjá. Nú er það vitað, að við höfum orðið á undanförnum árum að fá menn í hundraða- og jafnvel í þúsundatali frá annarri þjóð til þess að sigla á skipunum okkar, vegna þess að sjómennirnir hafa fengið betri laun annars staðar, en á sjónum og talið sér heppilegra að vera í landi og vinna við önnur störf, þá væri þetta einmitt tækifæri til þess að reyna að breyta því og útiloka þessa þörf fyrir erlenda menn á skipunum með því einmitt að láta sjómennina íslenzku fá þennan gjaldeyri á því verði, sem hann er löglega skráður á, þó að þetta hafi verið sett í frv., að það skuli borga 55% gjald af þessum peningum eins og öðrum. Það er sem sé mjög alvarleg ábending til hæstv. ríkisstj., að hún athugi þetta gaumgæfilega, áður en gengið verður frá frv, hér á þingi. Mér þykir leitt, að hæstv. viðskmrh. var ekki viðstaddur, þegar ég sagði þessi orð um verkfallið. Ég sagði, að hann hefði sagt, að stærsti flokkur þjóðarinnar hefði verið að æsa til verkfalla þá hæst launuðu í landinu, svo sem flugmenn og farmenn, og ég mótmælti því harðlega, vegna þess að það er enginn fótur fyrir því. Það hefur enginn stjórnmálaflokkur komið nálægt því máli. Það ákváðu mennirnir algerlega sjálfir án þess að tala við nokkurn stjórnmálamann. Og það veit hæstv. ráðh. líka, að í þeim samtökum eru menn úr hans flokki, og hann hefði getað fengið upplýsingar um það hjá þeim, ef hann tekur ekki mín orð trúanleg. Ég vil svo ekki orðlengja meira um þetta, en ég vil aðeins segja það, að mér þykir leitt, að þessu skyldi hafa verið blandað inn í umr. hér á hinu háa Alþ., og ég vil fyrir hönd sjómannasamtakanna eða fyrir hönd yfirmannasamtakanna lýsa því yfir, að það er mjög mikil og hörð óánægja, einmitt út af þessu ákvæði, því að þeir telja sig þarna verða fyrir mjög miklu óréttlæti, vegna þess að áður var viðurkennt, að þeir ættu að fá þessi hlunnindi fyrir það að vera sjómenn. Þá vil ég að lokum aðeins geta þess, að það er einn hópur þarna um borð í skipunum enn þá, einn af þessum fastlaunuðu, sem ekki hefur annað en sín föstu laun við að búa, sem verður fyrir þeim heiðri, að hæstv. ríkisstj. heiðrar hann öðru sinni með því að láta þann flokk einan verða undanskilinn því að fá þessi vesölu 5%. Það gerir ekkert til. Við erum mjög ánægðir með það og þökkum hjartanlega fyrir, að það skyldi einmitt verða tvívegis á sama árinu, að ríkisstj, heiðraði okkur. En við viljum ekki að hún heiðri okkur með því að segja ósatt um samtökin okkar eða okkur yfirleitt.



Herra forseti, Í umræðunum um þetta mál á miðvikudaginn komu hér fram ýmis þau atriði, sem mér þykir ástæða til þess að víkja hér nokkuð að, og þá voru hér einnig lagðar fram nokkrar fsp. af stjórnarandstöðunni, sem ástæða er til líka að svara. Ég hygg, að réttast sé, að ég svari hér með nokkrum orðum þeim fsp., sem hv. þm. G-K. beindi hér til ríkisstj. og varða sérstaklega sjávarútvegsmál eða þann málaflokk, sem ég hef með að gera. Hann las hér upp spurningalista, 20 spurningar samtals. Það er svona eins og meðallandspróf, en þar voru spurningar varðandi sjávarútveg. Sú fyrsta var á þessa leið: Hverjar eru tekjur útflutningssjóðs eftir núverandi kerfi, og hverjar verða tekjur hans eftir frv., ef gengið er út frá í báðum tilfellum sams konar innflutningi á vörum til landsins? Samanburðurinn er á þessa leið, og miða ég þá við þær áætlanir, sem lagðar hafa verið til grundvallar í sambandi við undirbúning þessa frv. Tekjur útflutningssjóðs eru þá áætlaðar samkv. núgildandi lagaákvæðum 508.7 millj. kr., sem skiptast þannig, að af vöruinnflutningi eru tekjurnar 430.7 millj. kr., af duldum greiðslum 13 millj. kr. og af ýmsum aukatekjum 65 millj. kr. Þetta eru sem sagt tekjurnar, sem útflutningssjóður býr við samkv. núgildandi lögum, miðað við þann innflutning eða þá gjaldeyrissölu, sem hér er lögð til grundvallar. Með sams konar gjaldeyrissölu yrðu tekjur sjóðsins samkvæmt því frv., sem hér liggur fyrir, samtals 1.155.1 millj. kr. En hér er um algera brúttótekjuupphæð að ræða vegna þess, sem ég skal koma nánar að síðar, að hér er varla um nema bókhaldslegar tekjur að ræða í sumum tilfellum, þar sem sami aðilinn gerir hvort tveggja að greiða í sjóðinn og taka úr honum jafnvel samstundis jafnháa upphæð aftur. Þannig er þetta t.d. með tekjur af duldum greiðslum og gjöld aftur af duldum tekjum, sem inn koma. Þar er reiknað með, að út og inn gangi rösklega 200 millj. kr. Og í sambandi við rekstrarvörur framleiðslunnar er þarna um að ræða rösklega 200 millj. kr. einnig, þar sem aðeins er um hreina millifærslu að ræða á milli sömu aðila. Það er því raunverulega um það að ræða, að samkvæmt þessu frv. verði tekjur útflutningssjóðs nú, þegar þetta er borið saman á sambærilegan hátt, um 752 millj. kr. á móti 508 millj, kr., eða tekjuhækkun raunverulega hjá sjóðnum má teljast rösklega 240 millj. kr., og það er gerð grein fyrir því, hvernig hinum raunverulega tekjuauka sjóðsins er varið. Sjóðurinn yfirtekur nú beinar greiðslur vegna ríkissjóðs, þannig að hann hefur af því aukin útgjöld frá því, sem áður var, upp á 61 millj. kr., og svo tekur hann að sér greiðslur til atvinnuveganna upp á 180 millj. kr. umfram það, sem verið hefur og ég skal gera nánari grein fyrir síðar, og er þá gerð grein fyrir öllum tekjuaukanum, í hvað hann hefur farið. Önnur spurningin hjá hv. þm. G-K. var þannig: Hver er hækkun útflutningsbótanna til sjávarútvegsins? - Ef maður tekur nánar fyrir útflutningsbæturnar sjálfar, þá mundu þær vera samkvæmt þeirri áætlun, sem nú er til grundvallar, samkvæmt núgildandi kerfi til sjávarútvegsins 440 millj. kr., en samkvæmt frv. mundu heildargreiðslurnar til sjávarútvegsins verða 732 millj. kr., eða öll hækkunin 292 millj. kr. Þessu er þannig varið, að það, sem hér er um að ræða, er, að af þessum 290 millj. eru um 200 millj. kr., sem eru beinlínis hækkun á bótum vegna hækkunar á rekstrarvörukostnaði, og svo eru um 50 millj, kr. auknar bætur vegna þess, að kaupgjald hækkar, og svo er um tæplega 50 millj. kr. hækkun að ræða á bótum vegna þess, að bætur eru auknar til nokkurra þátta sjávarútvegsins frá því, sem áður var, og er þar fyrst og fremst um að ræða auknar bætur til togaranna og hækkaðar bætur til síldarútvegsins til þess að mæta verðfalli, sem hafði orðið á afurðunum. Þá var þriðja spurningin: Hverjar eru forsendur þess, að hækka verður bæturnar? - Það hefur komið hér allskýrt fram í umræðunum, að ástæðurnar til þess, að hækka verður bæturnar, eru þessar í höfuðatriðum: Rekstrarvörur eru hækkaðar verulega í verði, og það þurfti að hækka bæturnar sem því nam. Það þótti rétt að bæta kjör togaranna frá því, sem verið hefur, og það þurfti aukin útgjöld vegna þess. Það þurfti að hækka bæturnar til síldveiðanna og einkum í sambandi við Norðurlandssíldveiðarnar, vegna þess að þar var um verulegt verðfall að ræða frá árinu á undan. Þá verður einnig nokkur hækkun á útflutningsbótunum vegna þess, að nú eru bæturnar meira samræmdar, en áður var, en það hefur leitt til þess, að nokkrir þættir hækka heldur, og svo í síðasta lagi hefur þurft að hækka bæturnar vegna þess, að nú er gert ráð fyrir ákveðinni kauphækkun. Þá var hér fjórða spurningin á þessa leið: Hefur Landssamband ísl. útvegsmanna samþykkt að breyta þeim samningi, sem ríkisstj, gerði við útvegsmenn um síðustu áramót, og ef svo er ekki, telur ríkisstj. þá heimilt að lögfesta stórfelldar breytingar á hinum umsömdu fríðindum án samþykkis landssambandsins? Það er ekki rétt, að það hafi verið gerður neinn formlegur samningur á milli landssambandsins og ríkisstj. Það samkomulag, sem gert var um síðustu áramót, var á svipaða lund og áður eða þannig, að 30. des. 1957 ritaði sjútvmrn. landssambandinu bréf og tilkynnir þar, að það muni hlutast til um, að útvegsmenn fái ákveðin réttindi, sem þar eru tilgreind, tiltekna hækkun á fiskverði og önnur ákveðin fríðindi. Í þessu samkomulagi eru engin ákvæði um skuldbindingu til handa útvegsmönnum um það, að ekki megi verða neinar verðlagsbreytingar í landinu á árinu. Hins vegar er það tekið fram af þeim í bréfi til rn., að þeir fyrir sitt leyti hafi ákveðið að hefja rekstur á árinu, að fengnu þessu bréfi ráðuneytisins, á þeim grundvelli, að þeir miði við það, að verðlagsbreytingar verði ekki verulegar, en verði þær, þá séu þeir að sjálfsögðu frjálsir sinna gerða. Það hefur því alveg legið ljóst fyrir frá upphafi, að ef þeir vildu ekki una við það, sem kynni að gerast á árinu, þá eru þeir frjálsir til þess að segja þessu samkomulagi upp og hætta sínum rekstri. Nú er þá að athuga það, og það hefur skýrt komið fram í þeim viðræðum, sem fram hafa farið í sambandi við undirbúning að þessu frv. á milli rn. og útvegsmanna, - nú er þá að athuga það: hvernig stendur þetta samkomulag, sem þarna var gert, nú einmitt um þetta leyti? Jú, gagnvart sjávarútveginum sem heild standa málin þannig: Við togaraútgerðina var aldrei gert neitt fast eða bindandi samkomulag, svo að þar er ekkert um að ræða í sambandi við þann þátt framleiðslunnar. Ekkert samkomulag hefur heldur verið gert varðandi síldarútveginn, hvorki Suðurlandssíld né Norðurlandssíld. Þar er því engu samkomulagi til að dreifa. Vetrarvertíðin er búin, og þar hefur verið farið eftir því samkomulagi, sem gert var, og þetta frv. byggir að öllu leyti á því, að bætur verði greiddar útvegsmönnum fyrir þorskvertíðina á þessari vetrarvertíð eins og gert var ráð fyrir upphaflega í samkomulaginu um s.l. áramót. Það, sem um er því að ræða frá hálfu útvegsmanna, er þá aðeins sumar- og haustúthald báta á þorskveiðum, sem er tiltölulega mjög lítill hluti af heildarrekstri útgerðarinnar á árinu. Útvegsmönnum stendur því opið að velja um það, hvort þeir sætta sig við þær aðgerðir, sem hér eru áformaðar, eða hvort þeir óska eftir því að halda sér fast við eldra samkomulagið og fá þá að sjálfsögðu miklu minni bætur, en ráðgerðar eru í þessu frv., og það hygg ég að engum þeirra hafi komið til hugar. Í sambandi við þetta atriði komst hv. þm. G-K. svo að orði, að hann teldi eða vissi, að nú stæði til, að útvegsmenn boðuðu til stöðvunar á rekstri bátaútvegsins. Það er nú ekki í fyrsta skipti, sem maður heyrir það frá honum, að það standi til, að bátaútvegsmenn ætli að stöðva útgerðina. Að vísu fór svo fyrir hv. þm., að þegar hann ætlaði að vitna í bréf frá samtökum útvegsmanna þessu til stuðnings og tók að lesa, þá rak hann sig strax á það, að þar sem útvegsmenn hefðu notað orðið stöðvun, þá var það tengt við það, að þeir álitu, að til stöðvunar gæti dregið hjá útveginum, ef ekki yrðu gerðar sérstakar ráðstafanir til þess að auka rekstrarfé til útgerðarinnar eða auka lánsfé til útgerðarinnar yfirleitt. Ég hafði áður í þessum umræðum einmitt tekið það fram, enda hefur það komið mjög skýrt fram í viðtölunum við útvegsmenn, að út frá því hefur verið gengið sem sjálfsögðum hlut, að óhjákvæmilegt er að auka rekstrarfé útgerðarinnar sem afleiðingu af því breytta skipulagi að hækka hér verulega verð á rekstrarvörum, og mér hefur verið það ljóst frá upphafi, að ef þannig yrði haldið á málinu, að rekstrarfé yrði ekki aukið, þá hlyti það að leiða til stöðvunar. En vitanlega er það alger misskilningur að halda því fram, að þetta sé frá hálfu útvegsmanna einhver tilkynning um, að þeir ætli að stöðva útgerðina vegna þeirra ákvæða, sem felast í þessu frv. Það er svo aftur á móti ekkert nýtt fyrir mér, sem hef staðið í samningum við útvegsmenn nú um nærri tveggja ára skeið, að þeir haldi því fram einnig nú eins og alltaf áður, að þeir þurfi gjarnan að fá hærri bætur, en um hefur samizt. En það fullyrði ég, að nú í þessu tilfelli ber í öllum tilfellum, að ég held ég megi segja, minna á milli þeirra till., sem stendur til að lögleiða, og krafna útvegsmanna, heldur en jafnan áður a.m.k. En það er mér ljóst, að það er a.m.k. hægt að segja, að það er ákaflega grunnt á því hjá hv. þm. G-K. og fleiri mönnum í stjórnarandstöðunni að vilja grípa til þess, að e.t.v. sé nú stöðvun fram undan hjá útgerðinni. Ég hef orðið var við það hér áður í líkum tilfellum, að það virðist vera nokkur áhugi fyrir slíku, ef það mætti svo verða, og það er mjög greinilegt, að hann a.m.k. lítur á það nokkrum gremjuaugum, hvernig hefur tekizt til með mín viðskipti við samtök útvegsmanna þann tíma, sem ég hef haft með þessi mál að gera, borið saman við það, sem var í hans tíð, því að hann á erfitt með að ræða þessi mál án biturs sársauka. Og það er eitt einkenni, þegar hann ræðir þessi mál, að þá kemur ekki fyrir, þó að hann sé að ræða um sjávarútvegsmál, að kalla mig sjávarútvegsmálaráðherra, þá skal ég ævinlega heita viðskmrh. Það skal ekki henda hann að nota slíkt nafn um mig. En hvað svo sem um þetta er að segja, þá liggur það nú samt fyrir, og hvað sem líður öllum fullyrðingum hans um það, að knapplega megi trúa orðum mínum, þá liggur það nú eigi að síður fyrir, að ég hef samið við útvegsmenn og okkur hefur gengið vel að semja ár eftir ár, skipti eftir skipti, og er algerlega ósambærilegt við það, sem var í tíð hans. Það var strax haustið 1956, rétt eftir að ég hafði tekið við störfum sjútvmrh., að þá samdi ég við útvegsmenn, bæði hér sunnanlands og norðan, í sambandi við síldarúthaldið þá. Ég samdi einnig um áramótin 1956–57 við útvegsmenn, og það tókst í tæka tíð. ég samdi einnig við þá vorið 1957 varðandi síldarúthald. Ég samdi líka við þá sumarið 1957 viðvíkjandi síldarúthaldi þá og einnig haustið 1957 um haustúthald og svo nú um síðustu áramót. Ég vil ætla það, að þessar staðreyndir bendi tvímælalaust til þess, að þeir hafi metið nokkurs orð mín og samskipti við mig, því að mér hefur a.m.k. tekizt að semja við þá og halda framleiðslunni áfram í fullum gangi, en það er meira, en hægt er að segja um hv. þm. G-K. þann tíma, sem hann var sjútvmrh. Í þessu sambandi vék hv. þm. G-K. að því og fleiri ræðumenn Sjálfstfl. hér, að varlega bæri að taka ýmsar tölur, sem ég nefndi í sambandi við efnahagsmálin, og nefndi þá m.a. til þess það, að ég hefði skrifað grein í febrúarmánuði s.l. og talið þar, að komast mætti af með um 90 millj. kr. í auknar tekjur fyrir útflutningssjóð og ríkissjóð, en nú væri hér um að ræða miklum mun hærri fjárhæðir, sem innheimta þyrfti. Ég verð nú að segja það, að þessi samanburður þessara hv. þm. ber mjög vott um það, að lítið hafa þeir sett sig inn í það mál, sem hér liggur fyrir, nema þá þeir mæli þetta gegn betri vitund. Þetta frv. ber augljóslega með sér, að hér er búið að gera ráð fyrir stórauknum útgjöldum til allt annarra hluta, en þá lágu fyrir. Nú er gert ráð fyrir því að afla tekna til viðbótar við þessar 90 millj. kr. upp á 50 millj. til þess að mæta almennri kauphækkun í landinu. Nú er gert ráð fyrir því að hækka áður umsamdar bætur til sjávarútvegsins upp á um 50 millj. kr. Nú er gert ráð fyrir því, að togaraflotinn íslenzki fái auknar bætur upp á um 25 millj. fram yfir það, sem hans samningar stóðu til um, og auka bæturnar til Norðurlandssíldarinnar um a.m.k. 16–18 millj. til þess að mæta verðfalli, sem síðan hefur orðið kunnugt um. Nú er gert ráð fyrir því í þessu frv. að afla tekna upp á 10 millj, kr. til þess að bæta aðstöðu fiskveiðasjóðs. Nú er gert ráð fyrir því að afla hér tekna til þess að standa undir auknum útgjöldum upp á um 7 millj. kr. vegna lífeyrissjóðs togarasjómanna. Og nú er gert ráð fyrir því að afla tekna til þess að verða við kröfum bænda um ný verðlagningarákvæði á landbúnaðarafurðum, sem kosta um 22 millj. kr. og greinilega kom fram í minni grein, að ég hafði ekki reiknað með, enda höfðu þá engar ákvarðanir verið teknar í því máli. Síðast, en ekki sízt, er nú gert ráð fyrir því að afla tekna upp á um 11 millj. kr., til þess að standa undir þeim skattalækkunum, sem ráðgert er að lögfesta á þessu þingi. Ef þessar fjárhæðir eru teknar með í reikninginn, sem nú er algerlega bætt vegna nýrra viðhorfa við þær 90 millj., sem ég nefndi, þá kemur út úr þessu dæmi um 240 millj, kr., sem er einmitt sá tekjuauki, sem hér er um að ræða. Ég tók eftir því, að hv. þm. G-K. og reyndar fleiri þm. Sjálfstfl. hömruðu hér mjög á því og hafa gert það síðan í blaði sínu, að hinar nýju álögur, sem væri verið að leggja á þjóðina, næmu hvorki meira né minna en 790 millj. kr. Nánari skýring var svo á þessu gefin sú, að af þessari fjárhæð fengi ríkissjóður 140 millj. kr. eða útflutningssjóður með öðrum orðum um 650 millj. kr. Ekki vantaði, að menn þyrftu að skrúfa síg nokkuð hátt, þegar undirstrika átti það, hversu mikið væri lagt á þjóðina. En heldur kom einkennilega út hjá þessum ræðumanni skýringin á því, hvað um þetta fé allt saman yrði, því að þótt útflutningssjóður ætti nú að fá auknar tekjur frá því, sem áður var, upp á 650 millj. kr., eða rösklega tvöfaldaðar þær tekjur, sem hann hafði áður, þá sagði form. Sjálfstfl., að það væri ljóst á bréfi útgerðarmanna, að útgerðin fengi ekki einu sinni það, sem hún ætti að fá til þess að halda í horfinu. Hún fékk ekkert, það vantaði nokkuð upp á prósenturnar, til þess að hún héldi sínu sléttu. Ekkert fékk hún því af þessum 650 millj., og hann bjóst við stöðvun frá hálfu útgerðarinnar, vegna þess að hún fékk ekki sitt upp bætt. Hver átti þá að fá þessar 650 millj. kr., sem átti nú að leggja á þjóðina í nýjum álögum? Mér er spurn: hver átti að taka við þessari fjárhæð? Hver græddi öll þessi ósköp? Skýringin var enn fremur sú, að svo væri þetta illa upp byggt, að þetta frv. gæti alls ekki bjargað ástandinu nema - ja, eins og það var orðað, raunverulega væri hér aðeins tjaldað til einnar nætur. Þrátt fyrir það, þótt tekjur útflutningssjóðs ættu að gera meira en tvöfaldast, sjávarútvegurinn ætti ekki að fá neitt meira en áður og knapplega það, sem honum bar, þá átti öll þessi summa ekki að duga nema til einnar nætur. Þetta er nú málflutningur í lagi, vildi ég segja. En ætli þetta mætti ekki leiða huga þessara manna að því, að þeir eru að leika sér hér fram og til baka með tölur? Þeir eru að tala um það sem álögur, eins og ég minntist hér á í ræðu minni í gær, að ef flugfélögin íslenzku afla gjaldeyristekna í þjóðarbúið upp á 60 millj. kr., en taka aftur út úr þjóðarbúinu þessar 60 millj. kr., fá þetta aftur í gjaldeyrisverðmæti, þá eiga þessi flugfélög samkvæmt uppstillingunni að borga 55% af þeim 60 millj. kr., sem þeir fá í gjaldeyri, eða 35 millj. kr., en þegar þeir koma með sömu upphæð, þessar 60 millj. kr., og leggja inn í þjóðarbúið, þá eigum við að borga þeim þessar 35 millj. kr. aftur til baka, og svo kalla menn, að þetta séu álögur upp á 35 millj. kr. Auðvitað eru menn hér vísvitandi að leika sér að tölum. Þeir vita, að þessi breyting, sem þarna hefur verið gerð, á ekkert skylt við álögur. Hér þurfti, eins og ég minntist á í ræðu minni hér á miðvikudaginn, að fara inn á þessa braut einvörðungu til þess að halda hér ákveðnu samræmi, og það byggðist á því, að um leið og það var ákveðið, að réttmætt væri að hækka verð á rekstrarvörum vegna almenns ósamræmis, sem orðið væri á verði þeirra og annarra vara í landinu, þá varð að láta þá aðila, sem keyptu þessar rekstrarvörur, fá jafnvirði þess, sem þær hækkuðu í verði, í auknum tekjum á móti. Þetta var því fyrirkomulagsatriði, og af þessu leiddi, að það þurfti að tryggja það, að ýmsir þeir aðilar, sem ekki ganga beint í gegnum útflutningssjóð eða hafa gert til þessa, yrðu að fá jafnar bætur á þann gjaldeyri, sem þeir skila, eins og þeir verða að greiða á þann gjaldeyri, sem þeir fá hjá þjóðarbúinu. Ég hygg, að það megi öllum verða ljóst, sem vilja gera sér hleypidómalausa grein fyrir þessum tölum, að þessu er einmitt þannig háttað, að á sambærilegum grundvelli er hér um það að ræða gagnvart útflutningssjóði, að hann fái auknar tekjur upp á um 240 millj. kr., sem glögglega kemur fram í grg. frv. og í því, sem ég hef sagt, hvernig raunverulega er ráðstafað. En það var í fleiri atriðum en þessu, sem meðferð á tölum var heldur einkennileg hjá formanni Sjálfstfl. og þeim fulltrúum sjálfstæðismanna, sem hér töluðu á miðvikudaginn. Hann gerði samanburð við þetta á því, sem hann hefði verið að gera hér í janúarmánuði 1956, álögum þeim, sem hann beitti sér þá fyrir, og sagði, að þá hefði hann lagt á 100 millj, kr. og það hefði verið talað um það sem hreint glapræði og gífurlegar álögur á landsmenn. Þarna er ekki að spyrja að nákvæmninni. Nú liggur þetta þó alveg fyrir. Við gátum auðvitað rifizt um það, um það leyti sem var verið að setja þessi lög, í janúarmánuði 1956, hvað þau mundu verða dýr, hvað þau mundu raunverulega þýða miklar álögur. En nú liggur það alveg fyrir, hvað lögin um framleiðslusjóð gáfu miklar tekjur. Þau gáfu ekki 100 millj. kr., heldur 175 millj. kr., svo að álögurnar þá voru ekki upp á 100, heldur upp á 175 millj. kr. til útflutningssjóðs. En þar að auki var svo það, að aflað var þá nýrra tekna í ríkissjóð. Og enn var svo stagazt á því, að jólagjöfin fræga hefði þýtt 300 millj. kr. í nýjar álögur á þjóðina, Það liggur líka núna fyrir, hvað tekjuauki útflutningssjóðs varð mikill frá árinu á undan og hvað því þessi margumtalaða jólagjöf var upp á mikla fjárhæð. Það liggur sem sagt fyrir núna, að þetta voru engar 300 millj. Tekjuaukinn var 130 millj. kr., og ættu þessir hv. þm. að spyrja þann fulltrúa, sem þeir eiga í stjórn útflutningssjóðs, um það, hvort þetta sé ekki rétt. Það var svo atriði út af fyrir sig, að á sama tíma sem formaður Sjálfstfl. óskapast út í þær till., sem hér liggja fyrir, var athyglisvert, að einmitt það, sem hann fjasaði helzt um, voru atriði, sem maður hélt að hefði komið fram allskýrt, hver stefna hans væri til á undanförnum árum. Í fyrsta lagi var það, að hér væri um að ræða gengislækkun. Mig minnir, að form. Sjálfstfl. hafi nokkrum sinnum verið að hæla sér fyrir það, að hann hafi staðið að gengislækkun, hann hafi framkvæmt gengislækkun, hann hafi haft þor og dirfsku til þess. En nú er snúið við blaðinu, og nú er því haldið fram, að það sé sérstakur ágalli á einu frv., að hann telur, að þetta jafngildi gengislækkun. Hann fjasar einnig um það nú, að þetta frv. þýði verulega verðhækkun í landinu, hér sé gert ráð fyrir því, að allar mögulegar vörur hækki í verði. En kannast enginn við það, að hann hafi staðið að neinum slíkum ráðstöfunum áður? Hvernig voru þær till., sem hann stóð að í janúarmánuði 1956, eða þessar 175 millj. kr., þegar lögin um framleiðslusjóð voru sett? Þá gerði hann ráð fyrir því að leggja jafnt gjald svo að segja á allar vörur, sem fluttar voru inn til landsins, Það var aðeins einn vöruflokkur, sem þá var tekinn út úr og hækkað alveg sérstaklega á - það voru m.a. vörur, sem hann var að kvarta undan núna að yrðu fyrir hækkun, það voru búsáhöld og þess háttar vörur, en þá var hækkað enn þá meira á þeim, heldur en á hinum almennu vörum. Það er í rauninni alveg furðulegt að hlusta á þau rök frá hálfu sjálfstæðismanna, þegar þeir finna að því frv., sem hér liggur fyrir, þegar þeir ætla að gera aðalatriði úr því í sínum málflutningi, að hér sé um nokkurs konar eða algerar gengislækkunarráðstafanir að ræða eða ráðstafanir, sem miða að því að hækka vöruverð, en efnislega hafa þessir menn í rauninni ekkert um það vandamál að segja, sem hér liggur fyrir. Efnislega svara þeir engu um það, hvort þeir álíta, að það þurfi að afla ákveðinna tekna í því skyni, sem hér er um að ræða. Þar víkja þeir sér með öllu undan, vilja ekki svara neinum spurningum og segja, að þá vanti upplýsingar. Stærsta stjórnmálaflokkinn í landinu skortir upplýsingar um að vita um það, hvort sjávarútvegurinn þurfi á einhverjum bótum að halda eða ekki, - hann, sem á fulltrúa í öllum þeim stofnunum, sem upplýsingar gætu gefið í þessum efnum. Hann á ýmsa af forustumönnum sínum í forustuliði útgerðarmanna í landinu. Hann á bankastjóra í bönkunum og gæti þar fylgzt með hlutunum. Hann á fulltrúa í stjórn útflutningssjóðs. Auk þess á svo þessi flokkur marga þekkta hagfræðinga. Auk þessa alls hefur hann svo stjórnað þessum málum í ríkisstj. um mörg undanfarin ár. En svo setur hann upp einhvern - ja, mér liggur við að segja fávitasvip og segist eiginlega ekkert um þetta vita, hvort hér sé þörf á neinum bótum eða ekki eða hversu miklum. Auðvitað veit Sjálfstfl. hér miklu betur. Hann veit alveg nákvæmlega eins og við, að það verður ekki komizt hjá því að afla talsverðra tekna til þess að tryggja rekstur atvinnuveganna. Og hann hefur nákvæmlega jafngóða aðstöðu til þess og við að geta sagt um það í höfuðatriðum, hvaða stefnu ætti helzt að velja. En sannleikur málsins er sá, að hann aðeins þorir ekki að segja, hvað hann vill eða hvað hann mundi gera, ef hann væri við völd. Það er sannleikur málsins. Frá því þorir hann ekki að skýra. En í öllum þessum málflutningi er svo lögð höfuðáherzla á það að reyna að skapa sem allra mesta óánægju þeirra, sem standa að þessu samkomulagi. Nú eru uppi brýningar um það, að hvorki þegar lögin um útflutningssjóð voru sett í árslok 1956 né heldur nú hafi verið munað eftir því, að hægt væri að taka eitthvað af þeim ríku og láta þá borga eitthvað af þessum miklu gjöldum, nú sé eingöngu munað eftir því að hækka kaffi og sykur og kornvörur og aðrar brýnustu nauðsynjar.  Það er að vísu rétt, eins og ég hef tekið fram áður í þessum umræðum, að veruleg hætta er á því, að verðlag í landinu hækki allmikið og kannske svo mikið, að erfiðleikar verði á því fyrir útflutningsframleiðsluna að mæta afleiðingum þess. En þar mun velta mjög mikið á því, hvernig tekst með framkvæmd þessara laga, og einnig mjög mikið á því, hvernig tekst með heildarframleiðsluna í landinu. Ef það fer nærri lagi, sem hagfræðingarnir hafa áætlað, að heildarverðhækkunin í landinu, þegar öll áhrif af þessu frv. eru komin fram, muni ekki nema meiru, en 14–16 vísitölustigum, þó reiknað með því, að þetta frv. gerir ráð fyrir því að greiða raunverulega niður 9 af þessum stigum, þannig að sú hækkun, sem væri hættuleg fyrir atvinnuvegina, ætti ekki að nema meiru, en 5–7 stigum, - ef þetta fengi staðizt, að hækkunin yrði umfram þessi 9 stig ekki meiri en 5–7 stig, þá er ég sannfærður um, að það ógnar ekki okkar atvinnuvegum, ef a.m.k. árferði verður sæmilegt og ef tekst að ýta undir framleiðsluna í landinu og þar með gjaldeyrisöflunina, en draga nokkuð úr þeirri fjárfestingu, sem hefur verið allt of mikil, miðað við okkar gjaldeyrisþol. En það eitt er víst, að það mun ekki bæta úr í sambandi við þá erfiðleika, sem hér er við að glíma, þegar stærsti flokkur landsins berst um á hæl og hnakka og reynir að tortryggja þær aðgerðir, sem hér er stefnt að, og reynir að beita allri sinni orku til þess að hnekkja þeim í framkvæmd. Þá mun það, síður en svo, verða til góðs fyrir atvinnulífið í landinu. Og það er einmitt þetta, sem Sjálfstfl. hefur gert sig sekan um á undanförnum árum æ ofan í æ, og það er einmitt þetta, sem ég átti við í ræðu minni á miðvikudaginn, sem sá ræðumaður, sem hér talaði næst á undan mér, var að mótmæla úr minni ræðu, þegar hann taldi, að ég hefði óréttilega haldið því fram, að Sjálfstfl. hefði æst til verkfalla og hann hefði m.a. staðið að því að æsa upp til vinnudeilna hjá flugmönnum og farmönnum og öðrum slíkum aðilum, Hvað svo sem líður mótmælum hans, þá efast ég ekkert um það, og það veit mikill meiri hluti landsmanna, sem hefur lesið blöð sjálfstæðismanna, sem las Morgunblaðið um það leyti, sem þessi verkföll voru að renna af stokkunum, og um það leyti, sem þessi verkföll stóðu yfir, - það efast enginn, sem las blöð Sjálfstfl. frá þeim tíma, að hann reri öllum árum undir því, að út í þessi verkföll væri farið og að þau stæðu sem lengst og að þau yrðu sem torleystust. Um það er ekkert að efast. Ég efast ekkert um það og hef sagt það hér áður, að það voru vissar ástæður, eins og jafnan er í stéttarfélögum, til þess að bæði flugmenn og eins farmenn vildu fá ýmsar leiðréttingar í sambandi við sín kjör. En það voru einmitt þessar grunnástæður, sem lágu fyrir í félögunum og jafnan liggja fyrir hendi, sem voru miskunnarlaust notaðar af áróðursmönnum til þess að koma deilunum af stað. Og síðan var ekki skirrzt við að krefjast mjög verulegra kauphækkana, einnig til þeirra hæst launuðu í þessum félögum. Ég held sem sagt, að miklu nær væri í sambandi við þetta mál, vegna þess að það er almennt viðurkennt af landsmönnum, að það verður ekki komizt hjá því að tryggja rekstur atvinnuveganna og afla til þess nokkurra nýrra tekna, - að þá væri það miklu eðlilegra, að stærsti stjórnmálaflokkur landsins sýndi þá ábyrgðartilfinningu í þessum efnum, að hann stæði þó með því, sem hann veit að er þjóðinni sem heild lífsnauðsynlegt í þessum efnum, en reyndi ekki að brjóta það niður, sem þó er skilyrði til þess, að hægt sé að halda hér atvinnuvegunum í gangi. Meðan hann bendir ekki á neina aðra leið, sem mætti vera betri til lausnar á vandanum, þá ætti hann að sjá sóma sinn í því að deila ekki svo á þessar leiðir, sem hann gerir, eða reyna eins ákaft og hann reynir að koma þessum till. fyrir kattarnef.



Herra forseti, Það eru aðeins nokkur orð. Ég skal ekki lengja þessa 1. umr. málsins, Það, sem ég verð að segja, var eftirfarandi: Mér urðu það mikil vonbrigði, að hv. 9. landsk. þm., Ólafur prófessor Björnsson, skyldi ekki geta svarað einföldum spurningum mínum á gleggri hátt, en hann treysti sér til. Ég hafði spurt hann, hvort hann teldi rétt við núverandi aðstæður, eða hefði talið réttara við núverandi aðstæður að breyta skráðu gengi krónunnar. Við þessu fékkst ekki skýrt svar. Þó sagði hann hvað eftir annað í hinni ýtarlegu ræðu sinni, að gengi krónunnar væri rangt skráð. Samt er því ekki skýrt svarað, hvort eigi að skrá gengi krónunnar rétt, nema þá í þessu eigi að teljast svar við spurningunni, að það er margsagt, að gengi krónunnar sé rangt skráð. En það er óneitanlega dálítið undarlegt, að þeir menn, sem telja gengi krónunnar rangt skráð, skuli ekki vilja segja það skýrt, svara því skýrt: Á að skrá gengi krónunnar rétt? Ég hafði einnig spurt um það, hvort hv. þm. teldi þær útflutningsbætur, sem gert er ráð fyrir, of háar eða of lágar eða sómasamlega rétt ákveðnar. Við þessu fékkst það svar, að hann hefði ekki haft aðstæður til þess að kynna sér svo rækilega aðstæður sjávarútvegsins, að hann gæti um þetta dæmt. Það er enginn vandi fyrir hv. þm., sem á sæti í fjhn., að afla sér þeirra upplýsinga, sem fyrir liggja, um rekstrarafkomu einstakra greina sjávarútvegsins. Þær liggja áreiðanlega fyrir. Ef það gæti stuðlað að því, að svarið fengist, þótt síðar væri í umræðunum, þá er sjálfsagt að hjálpa til þess, að þær upplýsingar geti legið fyrir. Ég hafði enn fremur spurt í þriðja og síðasta lagi um það, hvort hann teldi skiptingu innflutnings í gjaldaflokka, sem eru aðallega þrír, réttmæta eða hvort hann vildi hafa hana öðruvísi. Hann svaraði, að hann vildi hafa hana öðruvísi, án þess þó að tilgreina í einstökum atriðum, með hverjum hætti það skyldi vera. Það eru ýmis önnur atriði í ræðu hv. þm., sem voru mjög jákvæð fyrir það mál, sem hér er til umræðu, eins og raunar var við að búast og hlaut að verða sagt af hans hálfu með tilliti til þeirrar reynslu, sem hann hefur í þessum málum, og þeirrar þekkingar, sem hann hefur yfir að ráða í þessum efnum. Hv. þm. sagði, að þessar till. gerðu útflutningsbótakerfið og innflutningsgjaldakerfið miklum mun einfaldara, en það hefur verið undanfarin ár. Í þessu er fólgin viðurkenning á gildi þessara ráðstafana á vissu sviði a.m.k. Hann sagði enn fremur, og það vil ég leggja sérstaka áherzlu á, að þessar ráðstafanir fælu í sér, að meira samræmi kæmist á, en ríkt hefur milli erlends og innlends verðlags. Það hefur verið einn meginvandi íslenzkra efnahagsmála um mörg undanfarin ár, að það hefur verið óeðlilegt misræmi, hættulegt misræmi milli innlends og erlends verðlags. Hv. þm. sagði, að þessar ráðstafanir mundu hafa í för með sér aukið samræmi milli innlends og erlends verðlags, og eru það, svo langt sem það nær, bein meðmæli með þessum ráðstöfunum. Hann sagði og, og það vildi ég að síðustu undirstrika úr ræðu hans, að þessar ráðstafanir leiddu til þess, að nú væri gert ráð fyrir mun minni mismun á útflutningsbótum, en áður hefði verið, og væri það skynsamlegt, svo langt sem það næði. Hér er þriðja meginviðurkenningin á því, að hér sé um að ræða framfaraspor, endurbætur á því kerfi, sem í gildi hefur verið undanfarið. Með tilliti til þess, að þessi jákvæðu atriði komu skýrt fram í ræðu hv. 9. landsk. þm., eins og þau komu einnig að nokkru leyti fram í ræðu hv. 2. þm. Eyf., vil ég leyfa mér að beina til hv. 9. landsk. þm. þremur öðrum spurningum, mjög einföldum, um mál, sem hann hefur áreiðanlega svör á reiðum höndum við, spurningum, sem hann getur svarað með jái eða neii, ef hann telur ástæðu til að svara þeim. Ég tel rétt, að það komi fram þegar við þessa 1. umr. málsins. Mig langar til að spyrja hv. þm., og það er að gefnu tilefni í umræðunum, hvort hann telji ráðstafanir eins og þessar fela í sér byrðar á þjóðina í heild. Þetta er atriði, sem hvað eftir annað hefur borið á góma í umræðunum. Þessu má svara með jái eða neii, ef vilji er fyrir hendi. Mig langar í öðru lagi til að spyrja um: Er hann sammála þeim ummælum, sem viðhöfð hafa verið, að hér sé um að ræða 790 millj. kr. nýja skatta á þjóðina? Já eða nei dugir. Hvort um sig er mjög fróðlegt. Í þriðja og síðasta lagi: Telur hv. þm. þessar ráðstafanir vera spor í átt til aukins jafnvægis í þjóðarbúskapnum eða ekki? Ég legg ekki hvað minnsta áherzlu á að fá svar, já eða nei, við þessari spurningu, hvort hv. þm. telur þessar ráðstafanir vera spor í átt til aukins jafnvægis í þjóðarbúskapnum eða ekki.