Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Annarri umræðu um þingskapalög lauk í nótt með því að þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs ítrekaði tillögu sína um að endanlegri afgreiðslu málsins yrði skotið á frest fram yfir áramótin, en ef meiri hlutinn féllist á þá tilhögun mundi þingflokkurinn draga breytingartillögur sínar við þingskapafrumvarpið til baka. Þessari ósk var beint til hæstv. forseta þingsins sem jafnframt er 1. flutningsmaður að málinu. Þetta gerum við með það í huga að mikilvægt er að sátt og samkomulag ríki um þingskapalög Alþingis. Þetta gerum við einnig í krafti þess að við teljum að slíku samkomulagi og slíkri sátt sé hægt að ná.

Herra forseti. Ég harma að hér skuli keyrt í gegn frumvarp í óþökk minnihlutahóps, þingmanna Vinstri grænna. Ég harma líka vinnubrögðin og verð að vara við afleiðingunum af þessu. Það er stílbrot í þessu, brotin órofa hefð um að reynt sé að ná samstöðu um þessi mál. Ég fullyrði að það hefur ekki verið gert. Það var lagt fram fullskapað frumvarp og ég hef það eftir mörgum þingmönnum í salnum að þeir hafi lítt eða illa kynnt sér þetta frumvarp eða komið að verkinu meðan sú smíð stóð yfir. Ekkert samráð var haft við starfsfólk þingsins eða aðra sem hefðu getað lagt orð í belg. Engir gestir komu á fundi nefndar og engar umsagnir. Með því að slíta með þessum hætti sundur friðinn blasir við að það er fallið til að vekja trúnaðarbrest. Það er fallið til að auka á samstarfsörðugleikana, það er fallið til þess að þingið gangi ekki jafnsnurðulaust og það getur gert. Ég verð að taka fram, herra forseti, að hér er ætlunin að stefna að vinnustað þar sem unnt er að samræma vinnu á þingi og fjölskylduábyrgð. En svo er ekki. Við stígum ekki hænufet fram í þeim efnum. Félag starfsmanna Alþingis er óumbeðið sendi umsögn inn í allsherjarnefnd lýsir því yfir að það sé engin trygging fyrir því í frumvarpinu að hér sé stuðlað að betri og fjölskylduvænni vinnustað. Starfsmennirnir hafa líka efasemdir um lengingu tímans, sérstaklega styttingu sumarleyfa, og segja beinlínis í umsögn sinni: „Versti ókosturinn við núverandi fyrirkomulag er einmitt að starfsmenn vita ekki í upphafi vinnudags hve lengi þingfundur muni standa og gerir það starfsfólki erfitt fyrir við að samræma vinnu og fjölskylduábyrgð.“ Ekkert hefur breyst í þessum efnum. Forsetinn, herra forseti, hefur enn alræðisvald til að halda endalausa kvöldfundi og endalausa næturfundi. Það er ekkert í frumvarpinu að finna sem gerir skipulag í nefndarvinnu eða upplýsingaöflun betri. Þess vegna hvarflar að mér að tilgangurinn sé allur annar en umhyggja fyrir skilvirkni þingstarfa. Einhver hvíslaði að mér að frumvarpið héti „að stinga upp í Steingrím“. Er það tilgangurinn, er það lýðræðisþreytan sem ræður hér för, lýðræðisóþægindin? Eru framkvæmdarvaldið og stjórnsýslan að setja okkur reglur?

Virðulegi forseti. Hér eru teknar til afgreiðslu löngu tímabærar breytingar á starfsháttum Alþingis. Þær tillögur sem mestum usla hafa valdið meðal örfárra þingmanna komu fram fyrir átta árum, árið 1999, fluttar af þáverandi forsætisnefnd, m.a. af þáverandi þingmanni Ragnari Arnalds, sem þá hafði setið 32 ár á þingi og vissi betur en flestir aðrir hvað þurfti að gera til að breyta í störfum þingsins. Ég fagna því að menn láti ekki tefja tímabærar breytingar lengur en orðið er og ráðist í þá atlögu sem nauðsynleg er til að styrkja aðstöðu þingsins sjálfs til verka, til að styrkja starf þingnefnda til sinna verka og bættrar lagasetningar og til að styrkja aðstöðu þingmannsins til að rækja sitt starf og styrkja aðstöðu þingflokka til að vera það lýðræðislega aðhald og þáttur í löggjafarstarfi sem þeir eru kosnir til. Ég legg áherslu á, virðulegi forseti, að þessar tillögur eru aðeins áfangi á leið. Þær eru ekki leiðarendi. Það er margt fleira sem sum okkar sem stöndum að því að flytja þetta mál hefðum viljað gera til viðbótar því sem samstaða náðist um. Það er kannski sú list sem menn verða að læra í stjórnmálum, að ná samkomulagi við aðra, standa við það samkomulag og halda svo áfram að vinna að frekari úrbótum.

Herra forseti. Við göngum nú til atkvæðagreiðslu við 2. umr. um breytingu á lögum um þingsköp Alþingis. Breytingarnar sem í þessu frumvarpi felast eru víðtækar. Þær fela það í sér að styrkja stöðu þingsins að mörgu leyti og gera þingmönnum auðveldara að rækja sitt hlutverk. Um leið verða breytingar sem fela í sér að auðveldara verður að skipuleggja störf þingsins, m.a. með takmörkunum á ræðutíma. Þessar breytingar eru mikilvægar upp á skipulagningu þingstarfa og eiga að vera til þess fallnar að tryggja markvissari og skilvirkari umræður um mál á þinginu. Þetta mál á sér langa forsögu og hugmyndir sem birtast í þessu frumvarpi hafa verið til umræðu í þinginu um langt skeið. Það er í mínum huga ekki fagnaðarefni að málið skyldi fara í þann farveg að Vinstri grænir skildu sig frá öðrum þingflokkum í þinginu og tækju ekki þátt í afgreiðslu frumvarpsins með meiri hlutanum í allsherjarnefnd, sem samanstóð af fulltrúum hinna fjögurra þingflokkanna. Það er í sjálfu sér afar leiðinlegt að það skyldi gerast. Hins vegar bendi ég á að í starfi allsherjarnefndar og í þeim breytingartillögum sem meiri hluti nefndarinnar ber fram við þessa umræðu er gengið talsvert til móts við þau sjónarmið sem komu fram af hálfu vinstri grænna. Samkomulagsvilji var fyrir hendi en þær hugmyndir sem vinstri grænir boðuðu í þessum málum og birtast m.a. í breytingartillögum sem fulltrúar þeirra flytja við þessa umræðu eru það langt frá því samkomulagi sem náðist milli annarra flokka að ekki reyndist unnt að brúa það bil. Það er ekki fagnaðarefni. Hins vegar þarf stundum að taka af skarið og koma nauðsynlegum breytingum í gegn þótt ekki náist um þær full samstaða. Í þessu máli er óvenjuvíðtæk samstaða og ég vonast til að við getum gengið frá þessum breytingum í dag með það að markmiði að efla starf þingsins, gera það skilvirkara, markvissara og tryggja betur að þingið geti rækt hlutverk sitt eins og til er ætlast af kjósendum okkar.

Virðulegi forseti. Okkur er ekkert að vanbúnaði að greiða atkvæði um þingskapafrumvarpið. Það er engin lýðræðisþreyta hér, það er málæðisþreyta. Við erum þreytt á að bíða eftir að afar löngum og innihaldslitlum ræðum ljúki, ræðum sem hafa tafið störf á þinginu. Þetta mál hefur fengið eðlilega umfjöllun. Hæstv. forseti þingsins hefur beitt sér af lipurleika við að reyna að ná málamiðlun milli flokka, málið fékk eðlilega umfjöllun í allsherjarnefnd og ég vil líka koma því á framfæri að það er ekki hefð fyrir því, eins og hér hefur ranglega verið haldið fram, að allir flokkar eða allir þingmenn hafi hér áður fyrr tekið sameiginlega ákvarðanir um þingsköpin. Það er ekki þannig. 
             Það eru mörg tækifæri sem sköpuðust fyrir vinstri græna til að ná samkomulagi í þessu máli. Þeir kusu að gera það ekki. Þeir vildu ekki vera með og það verður bara að hafa það. Hinir þingflokkarnir hafa hins vegar teygt sig í átt til vinstri grænna og gert breytingar á frumvarpinu þannig að búið er að lengja ræðutímann frá því sem til stóð. Við erum að taka eitt skref af mörgum og það verða tekin önnur í framhaldinu. Ég tel að við hlökkum flestöll til að starfa við breyttar aðstæður. Störfin verða markvissari, þau verða fjölskylduvænni og þau verða meira í takt við nútímann. Ég tel alveg ljóst, virðulegi forseti, að eftir nokkur ár munum við hlæja að núverandi fyrirkomulagi. Við viljum ekki vera föst í fortíðinni. Við viljum breytingar á störfum þingsins og þess vegna skulum við ganga til atkvæðagreiðslu og koma þessum nýju lögum sem fyrst í gagnið.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að þetta frumvarp skuli komið til atkvæðagreiðslu. Ég held að hér séum við að taka skref í rétta átt. Við eigum eftir að taka miklu fleiri skref en þetta er skref í rétta átt og um það hefur náðst mjög víðtæk sátt. Að vísu hefur hluti stjórnarandstöðunnar ekki viljað taka þátt í því en mjög víðtæk sátt hefur náðst um breytingarnar engu að síður. Ég er sannfærður um að þær eru heillaspor í sögu þingsins. Ég lít svo á að með þessu skrefi séum við að leggja af stað í að bæta löggjöfina, auka möguleika þingmanna til að veita framkvæmdarvaldi aðhald frá því sem nú er og á sama hátt verði fyrirkomulagið til að gera þingsalinn enn frekari vettvang stjórnmálaumræðu dagsins. Allt eru þetta atriði sem skipta máli í að bæta og efla þingið. Aðstaða þingsins til að sinna störfum sínum mun batna, aðstaða þingmanna til að sinna störfum sínum mun batna, aðstaða þingflokka til að sinna verkefnum sínum mun batna. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að það er mikill ábyrgðarhluti að lítill hluti þingsins skuli ekki vilja koma með okkur í þetta ferðalag til að bæta og efla þingstarfið. En ég er sannfærður um að þessar breytingar munu einnig bæta starf þess þingflokks sem ekki hefur viljað vera með í för.

Virðulegi forseti. Um árabil hafa fagleg og skilvirk vinnubrögð verið áhugamál mitt. Auk þess hef ég unnið að gæðamálum í fyrirtækjum og opinberum stofnunum víða um heim. Í því starfi hef ég kynnst því hvernig auka má skilvirkni og gæði með því að bæta verkferla og skipulag og einnig hvernig auka má þjónustu án þess að kosta til hennar viðbótarfjármagni. Fræðimenn hafa um áratugi aflað mikillar þekkingar á skilvirkum vinnubrögðum og sýnt fram á leiðir til að efla gæði og árangur af starfsemi einkarekinna fyrirtækja sem og stofnana. Því voru það óneitanlega vonbrigði að kynnast vinnulagi hér á Alþingi sem að mínu viti er að töluverðu leyti úrelt og afar gamaldags. Hér má margt betur fara og því fagna ég sérstaklega þeim lögum um þingsköp Alþingis sem nú eru u.þ.b. að taka gildi. Í nýjum lögum sé ég tækifæri til að efla þingið og sjálfstæði þess gagnvart framkvæmdarvaldinu. Ég sé einnig tækifæri til að efla nefndarstörfin og gera vinnulagið árangursríkara og nútímalegra. Ég lýsi stuðningi við málið og við hæstv. forseta Alþingis sem í þessu máli hefur sýnt eindreginn 

Herra forseti. Það er vonandi ekki stór skaði skeður. Mér er ljóst að tíminn er orðinn afar dýrmætur hér á Alþingi og vona ég að það hafi ekki raskað þingstörfunum illilega þó að ég þyrfti að ná mér í skjal sem ég ætla að mæla fyrir. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs flytjum breytingartillögu um að hin margnefnda 18. gr. þessa frumvarps falli brott. Ég get vísað til umræðna sem hér hafa orðið allítarlegar um efni þessarar greinar. Það er nokkuð sérstakt satt best að segja því að hæstv. ríkisstjórn er í frumvarpi sínu að fara fram á það við Alþingi, við löggjafann að fá heimild til að stofna ríkisstofnun, ráða henni forstjóra, setja henni stjórn og hefja starfsemi hennar á grundvelli bráðabirgðaákvæðis í lögum og boðar lög og ákvæði um stofnunina, hlutverk hennar og starfsemi síðar. Það er sem sagt verið að fara fram á fullkomið framsal á öllum þessum þáttum til þess að ríkisstjórnin geti stofnað ríkisstofnun með þessum afar óvenjulega hætti. Nú kynnu menn að segja sem svo að það væri kannski ekki svo mikið í húfi ef um væri að ræða einhver minni háttar viðfangsefni sem ekki skiptu miklu máli og ekki væri mikil pólitík á bak við eða varðaði neina brennandi hagsmuni. En það er nú bara ekki svo í þessu tilviki því að þessi stofnun virðist eiga að fá veigamikið hlutverk hjá hæstv. ríkisstjórn sem innkaupandi á velferðarþjónustu sem margt bendir til að ríkisstjórnin ætli að færa í stórauknum mæli út á einkamarkað og nota þá þessa innkaupastofnun til að versla með þá hluti. Það liggur því í hlutarins eðli að hér er á ferðinni stórt og viðkvæmt mál, pólitískt mál, og það er alveg með ólíkindum að ríkisstjórninni skuli detta í hug að fara fram á það við Alþingi að standa svona að málum. Það er í samræmi við annað að mönnum finnist þetta eðlilegur framgangsmáti. Þeir sem hafa vanist því að geta umgengist völdin eins og þeir eigi þau einir í framkvæmdarvaldinu og ríkisstjórn, þeim finnst sjálfsagt ekkert að því að bera það upp við Alþingi að afgreiða hlutina svona. Það virðist ekki vera. Ég hef engar sérstakar efasemdaraddir heyrt úr röðum stjórnarsinna til dæmis um að þetta séu bara ekki fullkomlega eðlileg og ágæt vinnubrögð. Þarf að gera þetta svona? Er einhver efnisleg rökstudd ástæða fyrir því að fara þurfi þessa óvenjulegu leið? Nei. Það er algerlega augljóst mál að það eru aðrar og miklu venjubundnari aðferðir við að gera þessa hluti ef menn ætla að gera þá á annað borð, sem eru þær að ósköp einfaldlega undirbúa verkefnið á vegum stjórnsýslunnar, t.d. með skipan stjórnskipaðrar nefndar. Út af fyrir sig væri hægt að afla heimildar í lögum ef menn vildu svo við hafa hvað það varðar að setja það inn í sem heimildarákvæði eða einfalt ákvæði til bráðabirgða að skipuð skuli nefnd til þess að undirbúa lög og starfsemi stofnunar sem eigi að taka til starfa á þessu sviði. Síðan eru þau lög sett með venjubundnum hætti, taka gildi og þá er hægt að ráða starfsfólk og hefja starfsemina. Hér er byrjað á öfugum enda og það veit einhvern veginn ekki á gott. Það boðar ekki gott og það vekur sérstaka tortryggni þegar haft er í huga hvað undir liggur, hvað er á bak við, að það er sjálf heilbrigðisþjónustan, veigamiklir þættir hennar og beintengd við þau áform ríkisstjórnarinnar, sem liggja alveg fyrir þó að mönnum virðist henta að sverja þau af sér svona af og til, að færa verkefni í stórauknum mæli frá hinu opinbera, jafnvel viðkvæm verkefni á sviði heilbrigðisþjónustu, og til einkamarkaðarins. Það hefur lengi verið draumur margra. Sjálfstæðismenn hafa lengi horft vonaraugum til heilbrigðisráðuneytisins. Á undanförnum árum hafa alltaf af og til komið upp umræður í Sjálfstæðisflokknum um að nú verði flokkurinn að fara að komast í heilbrigðisráðuneytið, gott ef ekki hefur verið ályktað sérstaklega um það á landsfundum flokksins að nú sé það að verða eitt af stærstu og brýnustu pólitísku viðfangsefnum flokksins að komast inn í heilbrigðisráðuneytið og taka þar til hendinni. Það er reyndar þannig því miður að í hinum stjórnarflokknum, Samfylkingunni, hafa þessar hugmyndir alltaf verið á kreiki. Varaformaður Samfylkingarinnar, hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson, hefur ítrekað tekið undir og sett fram sjónarmið í þessa veru. Fyrir ekki löngu síðan var verið að gamna sér með að áherslur forustumanna Samfylkingarinnar stönguðust að vísu svolítið á í þessum efnum. Gott ef það voru ekki fyrrverandi og núverandi formenn Samfylkingarinnar sem menn voru þar að gamni sínu að lesa og orðtaka og benda á það væru eitthvað mismunandi áherslur hvað varðaði það hversu langt menn vildu ganga í einkavæðingu heilbrigðisþjónustunnar. En það er alveg augljóst að bæði Sjálfstæðisflokkurinn auðvitað - og þarf ekki um það að ræða - og Samfylkingin eru býsna höll undir þessi sjónarmið. Þetta er boðað að nokkru leyti í stjórnarsáttmála. Ályktanir Sjálfstæðisflokksins náttúrlega liggja fyrir og í vissum mæli Samfylkingarinnar einnig sem hefur búið það inn í snyrtilegar umbúðir og talað um blandaðan rekstur í heilbrigðiskerfinu og að nýta kosti einkaframtaksins þar sem það eigi við og svo framvegis. Það er líka rétt að minna á, virðulegur forseti, að þessu ákvæði er skotið hér á skjön inn í frumvarp um allt annað mál sem varðar verkaskiptingu ráðuneyta og breytingar á lögum um Stjórnarráðið. Ástæða er til að hafa það í huga að þar af leiðandi raskar það þeim áformum á engan hátt þó að þetta ákvæði frumvarpsins falli brott. Hæstv. ríkisstjórn er harðákveðin í því að keyra þessa Stjórnarráðsbreytingu sína hér í gegn og gerir það þá að sjálfsögðu. Hún er illa undirbúin því miður og margt er óunnið í þeim efnum, ekki síst á þessu sviði sem hér er undir, þ.e. varðar breytingar á almannatryggingum og færslu verkefna frá heilbrigðisráðuneyti yfir til félagsmálaráðuneytis. Stórir hlutar þeirrar framkvæmdar á ekki að - það á ekki einu sinni að reyna að hefja starfsemina á hinum nýja grunni fyrr en um mitt ár eða 1. september næstkomandi vegna þess ósköp einfaldlega að menn viðurkenna að málið sé ekki tilbúið. Það á engu að síður að afgreiða það hér í þeim anda ríkisstjórnarinnar að þar sé það sem ráði, hennar stólaskiptahagsmunir en ekki viðfangsefni sem í hlut eiga og eru menn þó ekki að leika sér með neina smámuni þar sem eru almannatryggingakerfið, lífeyrismál, skipulag heilbrigðisþjónustunnar og annað í þeim dúr. Ef hæstv. ríkisstjórn og meiri hluti hennar á Alþingi yfir höfuð væri á þeim buxum að leita eftir einhverri samstöðu um einhver mál þá mundi náttúrlega blasa við að það væri ákaflega útlátalaust fyrir ríkisstjórnina að fella út þessa 18. grein. Þá mundi minnka og næstum í sjálfu sér hverfa ágreiningurinn um þennan þátt hinnar efnislegu tilfærslu innan Stjórnarráðsins. Því hefur almennt verið frekar vel tekið að málefni aldraðra og félagslegi tryggingaþátturinn í heilbrigðis- og tryggingakerfinu færist yfir til félagsmálaráðuneytisins. Þá stæði að vísu eftir gagnrýnin á undirbúninginn og hvernig hann er á vegi staddur. En um þennan þátt tilfærslna innan Stjórnarráðsins sem slíkan hefur ekki verið mikill efnislegur ágreiningur. Það er kannski helst að menn hafi áhyggjur af ákveðnum landamærum, af forræði ráðuneytanna, þ.e. hvernig línur verða dregnar upp milli þeirra hvað varðar til dæmis blandaðar stofnanir, hjúkrunar- og dvalarheimili, þátt heilbrigðisráðuneytisins sem eftir stendur inni í stjórnun hjúkrunarheimila hverra rekstrarlega ábyrgð verður hjá félagsmálaráðuneytinu og hlutum af því tagi sem auðvitað eru ekkert einfaldir viðfangs. En það væru ekki stór mál ef að öðru leyti væri ekki búinn til ágreiningur í raun og veru eins og gert er hér með þessu fráleita ákvæði 18. gr. Herra forseti. Það getur vel verið að það hafi svo sem ekki mikið upp á sig að reyna að færa fram frekari rök fyrir þessu. Það er nú trúlegt að stjórnarmeirihlutinn og liðsmenn hans - sem eru víst einhverjir fleiri ef ég man rétt í þessu máli eins og stundum áður - sé ónæmur fyrir slíku og hyggist afgreiða þetta hvað sem tautar og raular og hvaða rök sem kunna að vera færð fram gegn breytingum. Mér finnst ekki hátt risið á því fyrir Alþingi að láta bjóða sér þetta. Mér finnst svona framsal ákaflega ógeðfellt. Mér finnst það alveg stórmerkilegt ef mönnum finnst það bara ekkert mál að opinber stofnun, að ríkisstofnun sé búin til á grundvelli fullkomins framsals löggjafarvaldsins til framkvæmdarvaldsins um það hvernig málum skuli skipað inni á þeirri stofnun. Það er mjög merkilegt að menn eigi bara á grundvelli bráðabirgðaákvæðis í örfáum línum að geta sett á fót opinbera stofnun, stofnað til kostnaðar, ráðið þar forstjóra og stjórn og jafnvel starfsmenn og efnt til rekstrar sem þar ofan í kaupið á ekki að kosta neitt því að það er verið að reyna að bera það á borð fyrir okkur í greinargerð með þessu frumvarpi og áliti Fjárlagaskrifstofu að þetta muni ekkert kosta. Það er ábyggilega alveg nýtt undir sólinni ef hægt er að stofna opinbera stofnun, ráða henni starfsfólk og stjórnendur og hefja rekstur og starfsemi, koma henni fyrir í húsnæði og annað í þeim dúr án þess að það kosti peninga. Ég hef bara aldrei kynnst annarri eins snilld í rekstri og ég vil gjarnan vera í aðstöðu til þess að fylgjast með þeim kraftaverkamönnum sem gera þetta allt saman án þess að það kosti krónu. Það verður að fá mikinn hugsjónamann í forstjórastólinn ef hann ætlar að vinna þetta ókeypis en það hlýtur að vera úr því að það á ekki að kosta peninga. Ekki ætlar stjórnin að taka þóknun og einhvers staðar verður að finna góðhjartaða sennilega auðmenn til þess að bjóða henni ókeypis húsnæði þannig að hún þurfi ekki að borga leigu því ekki má það kosta peninga ef þetta á allt saman ekkert að kosta. Svona er málatilbúnaðurinn, herra forseti. Sá er nú veruleikinn. Þannig er verið að reyna að bera þetta á borð fyrir þingið og það er ekki hátt risið á því. En við erum svo sem að venjast ýmsu þessa dagana. Ég skil vel framkvæmdarvaldið. Ég skil mjög vel Sjálfstæðisflokkinn að honum finnist nánast að hann geti gert hér það sem honum sýnist. Hann er að verða alveg háskalega vanur því að líta svo að það séu í raun og veru allt saman formsatriði sem lúta að því að koma vilja sínum fram, að um leið og Sjálfstæðisflokkurinn hafi tekið ákvörðun í lýðveldinu Íslandi þá sé það sama sem lög. Hann vandist þessu auðvitað í samstarfi við Framsóknarflokkinn, þann auðsveipa meðreiðarsvein sem sá flokkur var, og gekk á lagið eftir því sem Framsóknarflokkurinn varð meira og meira flak þangað til svo var komið að í raun þurfti Sjálfstæðisflokkurinn ekkert fyrir hlutunum að hafa. Hann gat gert það sem honum sýndist hér og hann vissi að hann átti atkvæðin vís og hann vissi að Alþingi var tiltölulega mjúkur leir eins og verið var að hnoða þá bolta. Því miður, herra forseti, virðist fátt benda til breytinga í þessum efnum. Sjálfstæðisflokkurinn hegðar sér áfram eins og hann ráði einn á Íslandi og þurfi ekki að hafa neinar áhyggjur. Þegar hann hefur tekið ákvörðun eru það orðin lög og auðsveipur samstarfsflokkur og leirmjúkt Alþingi eru bara formsatriði þegar hann þarf að koma sínum ákvörðunum fram. Þetta mál er alveg dæmigert fyrir það að Sjálfstæðisflokknum finnst að hann geti sýnt þinginu hvað sem er, boðið þinginu upp á að færa sér heimildir og framselja vald til að stofna heila ríkisstofnun á grundvelli bráðabirgðaákvæða, ráða henni forstjóra og kjósa henni stjórn og koma með lögin eða frumvarp til laga um málefnið síðar. Svona illa eru framsóknarmenn búnir að ala Sjálfstæðisflokkinn upp á þessum tólf árum sem þeir voru með honum, af því að ég sé hér hv. þm. Bjarna Harðarson … 

Beiða fyrir honum.

Já, ég held að framsóknarmenn ættu síðastir manna að nota það orð, sem eru búnir að vera blæsma í tólf ár. Því miður er það þannig, herra forseti, og það er ekki gamanmál að ég tengi þetta hiklaust við þessa hluti. Ég sé þetta í samhengi við það hvernig Sjálfstæðisflokkurinn er farinn að líta á stöðu sína í stjórnmálum landsins, líta á sig sem ríki í ríkinu og sem svo að ákvarðanir hans séu í raun sjálfkrafa orðnar lög á Íslandi. Það er skiljanlegt að vissu marki, að flokkur sem verið hefur í ríkisstjórn í 16 ár og er að leggja inn á fimmta kjörtímabilið í röð með ákaflega auðsveipum samstarfsaðilum, flokkur sem hefur komist smátt og smátt upp með það að veikja Alþingi og heggur enn að rótum þeirrar stöðu sem stjórnarandstaða hefur þó haft til þess að veita aðhald, finnist að hann ráði landinu einn. Það er alveg skiljanlegt. Það þarf sjálfsagt sterk bein til að þola svo góða daga langrar valdasetu og auðsveipra samstarfsaðila. Ekki voru kratagreyin til mikilla vandræða fyrir Sjálfstæðisflokkinn á kjörtímabilinu 1991–1995. Þeir voru reyndar stundum heldur hægri sinnaðri en Sjálfstæðisflokkurinn sjálfur á þeim árum. Þá var nýfrjálshyggjuhægrikratisminn á hápunkti í evrópskum stjórnmálum og það barst hingað. Helstu forustumenn krata á þeim árum voru ákaflega hægri sinnaðir og nýfrjálshyggjusinnaðir. Þeir voru á undan, ef eitthvað var, í að velta kostnaði yfir á notendur í velferðarþjónustu. Muna menn það ekki? Jú, þeir lögðu upp í einkavæðingarleiðangurinn með Sjálfstæðisflokknum. Framsókn varð svo aðalverkfærið á árunum þar á eftir, aðalverkfærið, mokaði dálítið inn í klefann hjá sjálfri sér að vísu. Það fóru nokkrar kolaskóflur þangað líka þegar framsókn var að moka en hún var aðalverkfærið hjá Sjálfstæðisflokknum. Það má hrósa Sjálfstæðisflokknum fyrir hvað hann hefur verið ótrúlega útsjónarsamur í að láta aðra gera hlutina fyrir sig, láta samstarfsflokkana vaða flórinn og koma málum Sjálfstæðisflokksins áfram. Framsókn puðaði við það meira og minna í tólf ár að framkvæma stefnu Sjálfstæðisflokksins. Einkavæða og … 

Og fleiri langaði.

Fleiri langaði?

Fleiri langaði.

Til að verða verkfæri fyrir Sjálfstæðisflokkinn?

Já.

Ja, Samfylkinguna, já, það er rétt. 

Þú átt að segja satt.

Við börðumst nú fyrir því, hv. þingmaður, eins og ég geri ráð fyrir að hann viti, hann hefur eitthvað fylgst með kosningabaráttunni væntanlega, að búið yrði til bandalag, svokallað kaffibandalag stjórnarandstöðuflokkanna. Við lögðum mikið á okkur í þeim efnum og drógum þann vagn í veigamiklum mæli. Við lögðum grunninn að stjórnarskiptum með sigri. Ég held að það sé ekki mikið upp á okkur að bera í þessum efnum. Hv. þingmaður ætti ekki að vera að reyna að bera það upp á aðra sem Framsókn sjálf var að vonast til að yrði, að hún fengi að vera áfram í náðarfaðmi, mér liggur við að segja náfaðmi íhaldsins, því að þetta var að ganga af Framsókn dauðri. Auðvitað getur Framsókn þakkað líf sitt því að það tókst ekki að framlengja líf ríkisstjórnarinnar eitt kjörtímabil í viðbót. Þá hefði Framsóknarflokkurinn sennilega ekki lifað það af. Hann á þó einhverja lífsvon núna. Hann er nokkurn veginn jafngrátt leikinn og Alþýðuflokkurinn var eftir samstarf við Sjálfstæðisflokkinn í viðreisnarstjórninni, eins og menn muna sem eitthvað kunna í stjórnmálasögunni, þegar hársbreidd munaði að flokkurinn þurrkaðist út og það meira að segja ekki í fyrstu kosningunum eftir samstarfið,  Ég bendi hv. þingmanni á að fylgjast með þingstörfunum. Því var lýst yfir af forseta hvaða mál væri verið að taka fyrir. Hv. þm. Pétur Blöndal hefur greinilega ekki tekið nógu vel eftir og það er dapurt, annars er hv. þingmaður yfirleitt samviskusamur og sinnir skyldum sínum. Ég er sem sagt að ræða dagskrármálið, frumvarp til laga um breytingu á almannatryggingum. Ég er að ræða þá undarlegu stöðu sem borin er upp í þessu máli, sem er til marks um hvernig Sjálfstæðisflokkurinn lítur á hlutina. Þá á ég bara það eftir af þessari reifun að velta því fyrir mér hverju sæti að Sjálfstæðisflokkurinn metur stöðuna svo í dag að hún sé óbreytt að þessu leyti, hún sé jafnvænleg og hún hafi áður verið í samstarfi við Framsóknarflokkinn og þar áður Alþýðuflokkinn sáluga, að þeir geti gert það sem þeim sýnist gagnvart samstarfsaðilanum í ríkisstjórn og að sjálfsögðu að það sé formsatriði að rúlla hlutunum hér í gegnum Alþingi og það megi bjóða Alþingi hvað sem er, sem er bullandi framsal á löggjafarvaldi sem ég hélt að hv. þm. Pétur Blöndal væri ekkert mjög hrifinn af. Er það ekki framsal á framkvæmdarvaldi að ætlast til að fá frá þinginu heimild til að stofna opinbera stofnun, ráða henni starfsfólk, setja henni stjórn, hefja starfsemi hennar og koma svo seinna með lagaákvæði um hana? Hvað segir hv. þm. Pétur Blöndal um það, er þetta í réttri röð? Ef það eiga að gilda lög um þessa stofnun á annað borð á auðvitað að setja þau fyrst. Samfylkingin hefur sem sagt engar athugasemdir við þetta gert og stendur að málatilbúnaðinum með Sjálfstæðisflokknum. Það finnst mér segja þá sögu að Samfylkingin leggist í sama farið og fyrri samstarfsaðilar Sjálfstæðisflokksins gerðu. Samfylkingin lætur sig hafa það að búa til þingmeirihluta með Sjálfstæðisflokknum fyrir málum af þessu tagi sem bera öll einkenni valdhroka og yfirgangs gagnvart Alþingi. Annars bæru menn ekki svona lagað upp. Annars dytti mönnum ekki í hug að fara fram á það við Alþingi að standa svona að málum. Virðulegur forseti. Það verður auðvitað að hafa það ef meiri hlutinn kýs að afgreiða málið svona. Við höfum þá að vísu ekki að séð það síðasta af þessu máli og eigum væntanlega eftir að fá það inn á nýjan leik í formi frumvarps. En þá verður munurinn sá að þá hefur ríkisstjórnin eða framkvæmdarvaldið tekið sér vald til þess að hefja starfsemina, koma henni í farveg og skipa með tilteknum hætti og auðvitað verður frumvarpið sem kemur til Alþingis sniðið í samræmi við það. Þegar búið verður, á grundvelli þessa undarlega bráðabirgðaákvæðis, að búa stofnun, ráða henni fólk, hefja þar rekstur, setja henni stjórnendur o.s.frv., hvernig finnst mönnum líklegt að stjórnarfrumvarpið um stofnunina muni þá líta út? Það verður sniðið að því sem framkvæmdarvaldið er búið að gera. Þetta verða lög eftir á, um aðgerðir sem framkvæmdarvaldið hefur þegar gripið til. Það finnst mér kórónan á sköpunarverkinu ef lagasetningin fer að þróast þannig að fyrst taki framkvæmdarvaldið ákvarðanir, hefji einhverja starfsemi eða gerir einhverja hluti og þegar það er komið í gang sé smíðað frumvarp á grundvelli þess sem framkvæmdarvaldið hefur gert og það borið fyrir Alþingi til staðfestingar eftir á, til staðfestingar á því hvernig framkvæmdarvaldið vill hafa hlutina en samt bundna í lögum. Ég held að þetta sé lagasetningarferli sem menn mundu ekki láta bjóða sér í öðrum og þroskaðri þjóðþingum sem vandari eru að virðingu sinni en hægt er að segja um Alþingi Íslendinga, þá gömlu stofnun. Það er heldur dapurlegt, herra forseti, að niðurstaðan er sú að þetta frumvarp er á sinn hátt til marks um niðurlægingu Alþingis, sérstaklega á undanförnum árum, á svona undanförnum einum og hálfum áratug hefur það mátt taka málum af þessu tagi. Okkar tillaga, til að ég ljúki því, virðulegur forseti, og ljúki þar með máli mínu er sú að 18. gr. frumvarpsins falli brott. Hún á ekkert skylt við efni annarra þátta málsins og hefur engin áhrif á megintilgang frumvarpsins sem er verkaskipting innan Stjórnarráðsins. Að fella greinina brott væri örlítil viðleitni af hálfu hæstv. ríkisstjórnar til þess að skapa frið, a.m.k. um þennan þátt málsins við lokaafgreiðslu. Mér segir svo hugur að við eigum hvort sem er næg átök eftir á næstu mánuðum og missirum sem tengjast umræðu og skoðanaskiptum um grundvallarskipulag og fyrirkomulagsatriði í heilbrigðisþjónustunni. Það teiknar allt til þess að heilbrigðismálin verði eitt af allra stærstu málum þessa kjörtímabils, sérstaklega ef hæstv. ríkisstjórn ætlar, líkt og hæstv. forsætisráðherra kallaði það, að taka til hendinni. Hann boðaði það í ræðu 30. september í Valhöll, sem menn geta horft á á netinu ef þeir vilja. Fari menn inn á heimasíðu Sjálfstæðisflokksins blasir við rammi með formanninum. Þar er hægt að kveikja á honum og þá drynur á manni erkibiskups boðskapur um einkavæðingu í heilbrigðiskerfinu og orkukerfinu og að nú hugsi menn sér gott til glóðarinnar með Samfylkingunni, að taka til hendinni í þessum efnum. Þau mál mun að sjálfsögðu bera hingað inn með einum eða öðrum hætti, eins og ónefndur bóndi hérna handan við voginn mundi kannski orða það. Auðvitað hlýtur þingið að láta það til sín taka. Það kemur væntanlega í formi frumvarpa sumpart. En við í stjórnarandstöðunni munum heldur ekki láta kyrrt liggja ef ríkisstjórnin veður í einkavæðingu og kerfisbreytingar af því tagi til að þjóna pólitískri lund sinni fremur en faglegum markmiðum. Virðulegur forseti. Tillaga okkar er að 18. greinin falli brott úr frumvarpinu.

Hæstv. forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar, lögum um félagslega aðstoð, lögum um sjúklingatryggingu, lögum um heilbrigðisþjónustu, lögum um málefni aldraðra og lögum um eftirlaun aldraðra, viðamikill lagabálkur sem í stuttu máli felur í sér að verið er að skáka verkefnum á milli ráðuneyta, draga upp nýjar línur í verkefnaskiptingu á milli stofnana sem einkum hafa heyrt undir félagsmálaráðuneyti og heilbrigðisráðuneyti. Við teljum margar þessara breytinga góðra gjalda verðar og styðjum þær í sjálfu sér þótt við hefðum viljað standa öðruvísi að verki um ýmsa þætti og höfum efasemdir um hversu skynsamlegir aðrir þættir eru. Eins og komið hefur fram í máli hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar höfum við aðallega staðnæmst við eina grein laganna, nefnilega 18. gr. þar sem kveðið er á um að starfrækja skuli stofnun undir yfirstjórn heilbrigðisráðherra sem hafi það hlutverk að annast kaup, greiðslur og samninga um heilbrigðisþjónustu og framkvæmd þeirra málaflokka almannatrygginga sem heyra undir heilbrigðisráðherra. Í 18. gr. segir að ráðherra skuli skipa forstjóra stofnunarinnar til fimm ára í senn. Kveðið er á um hæfisskilyrði og að forstjóri skuli hafa heimild til að ráða aðra starfsmenn stofnunarinnar og annast daglegan rekstur hennar. Síðan er það ráðherra að skipa stjórn í stofnuninni og hvernig að því skuli staðið. Þetta er grein til bráðabirgða. Í umsögn með greininni kemur fram að með vorinu skuli lagt fyrir Alþingi frumvarp um þessa stofnun, með hvaða hætti hún skuli skipulögð og á hvaða forsendum hún skuli yfirleitt reist. Með öðrum orðum, fyrst er ákveðið með bráðabirgðaákvæði í lögum að heimila ráðherranum, hæstv. heilbrigðisráðherra, að skipa forstjóra í stjórn sem er ekki orðin til. Við höfum lagt á það áherslu að röðin verði þarna önnur, að við fáum fyrst lögin um nýju heilbrigðisstofnunina fyrir þingið og ef þau verða samþykkt sé komið að því að ráða forstjóra stofnunarinnar. Á það hefur verið bent á móti að til þess að smíða slík lög þurfi að fá fólk til að sinna því verkefni. Nú er það svo að í fjárlögum er gert ráð fyrir fjárveitingu undir forsætisráðuneytinu til þeirra verka að því er mér skilst og hægur vandinn að ráða verkefnisstjórn til að sinna því afmarkaða hlutverki. En við teljum óeðlilegt að hraða málinu með þessum hætti og hafa forgangsröðina eins og hér er boðið upp á. Ég vil taka fram að áður en ég lýk máli mínu ætlast ég til þess að hæstv. forsætisráðherra hlýði á mál mitt og svari spurningum sem ég kem til með að beina til hans. Ég óska því eftir því að hæstv. forsætisráðherra verði gert viðvart vegna þess að ég óska eftir því að heyra viðbrögð hans. Á meðan við bíðum eftir hæstv. ráðherra langar mig til að vekja athygli á hinu víðara samhengi hlutanna þegar heilbrigðisþjónustan er annars vegar og vísa sérstaklega til viðtals við hæstv. heilbrigðisráðherra í fjölmiðlum ekki alls fyrir löngu þar sem hann gumaði af því að framtíðin væri sú að Íslendingar legðust í útrás með heilbrigðisþjónustu. Er líklegt að við höfum burði til slíks? Já, að mörgu leyti. Bæði höfum við úrvalsfólk að störfum í heilbrigðiskerfinu, lækna, hjúkrunarfræðinga, sjúkraliða og aðra sem koma að skipulagningu heilbrigðisþjónustunnar. Staðreyndin er nefnilega sú að við erum að mörgu leyti með prýðisgott kerfi, það eru ýmsar brotalamir í því, það hefur verið í þróun en að uppistöðu til er það ágætt og um þetta kerfi hefur ríkt víðtæk sátt í samfélaginu. Heilbrigðiskerfið á Íslandi er eins konar kokteill almannareksturs og einkareksturs sérfræðinga, sjálfseignarstofnana, þar ægir saman ýmsum formum en hin pólitísku átök snúast um hvar eigi að draga þessar markalínur. Sjálfstæðisflokkurinn hefur boðað þá stefnu, og Samfylkingin tekið undir, að í ríkari mæli en verið hefur eigi að stefna inn í form einkareksturs og er ég þá sérstaklega að vísa í yfirlýsingar frá varaformanni Samfylkingarinnar, hv. þm. Ágústi Ólafi Ágústssyni, sem er ákafur stuðningsmaður og áhugamaður um einkarekstur, ekki síst í heilbrigðisþjónustunni, ef marka má ummæli hans hér á Alþingi og í blaðagreinum sem hafa birst á liðnum missirum. Þetta er því stefnan og átökin snúast um það hvar draga eigi markalínurnar á milli almannaþjónustunnar annars vegar, þeirrar sem lýtur lýðræðislegri stjórn, og hins vegar einkareksturs og einkasjúkrahúsa sem nú eru að rísa upp. Ég vísa þar til áforma um að reisa einkaspítala í Garðabæ og ég vísa til þess sem er að gerast á Heilsuverndarstöðinni í Reykjavík, sem menn reyndar, að því er ég fregna, ætla að kalla því nafni en verður undir einkarekstrarformi. Við sjáum samhengi hlutanna. Á sama tíma og verið er að skerða framlög til Heilsugæslunnar í Reykjavík bíða einkafyrirtækin spennt eftir því að fá fjármunina í sínar hendur, þau vita að samkvæmt samningum sem til eru við Tryggingastofnun og hið opinbera er um að ræða ákveðna sjálftöku niður í vasa skattborgarans. Þegar ríkið fellur frá því að reisa Landspítalann mun hann rísa í Mosfellsbæ og greiðslur til að fjármagna þær byggingar og starfsemina munu koma frá skattborgaranum. Við sem höfum viljað ljá því máls að fresta framkvæmdum hér á suðvesturhorninu - ég hef orðað það varðandi Sundabraut, ég hef orðað það varðandi Landspítalann, þó að ég vilji sjá hann rísa hef ég um það efasemdir að rök mín muni ganga eftir. Ég hef verið tilbúinn að fallast á þetta til að draga úr þenslunni einkum hér á suðvesturhorninu en ef niðurstaðan verður sú að byggingin rísi undir öðru rekstrarformi annars staðar og fjármögnunin kemur úr ríkissjóði er til lítils unnið að ráðast í þessa frestun. Það vekur athygli mína þegar við skoðum fjárútlát ríkisins og fjárframlög á komandi fjárlagaári að þá er niðurskurður að raungildi til heilbrigðisþjónustunnar, almannaþjónustunnar almennt, Landspítalans, heilsugæslunnar í Reykjavík, en þegar litið er til sérfræðikostnaðar þá er ekki verið að draga þar úr. Þarna erum við komin inn á hinn pólitíska vígvöll. Hvert ætlum við eiginlega að halda? Ég hef tekið Domus Medica, með þeim ágætu myndtækjum sem þar eru, sem dæmi um þessa þróun í heilbrigðiskerfinu, hvernig læknar geta beint fjármagni inn í einkareksturinn. Hver er það sem greiðir brúsann, hver borgar þann tilkostnað? Að sjálfsögðu er það skattborgarinn og það er sú stefna sem allir flokkar fylgja, þeirri stefnu að heilbrigðisþjónustan sé fjármögnuð með fé frá hinu opinbera, þannig að þetta er sú þróun sem við erum að verða vitni að. Mig langar til að leggja áherslu á þetta við hæstv. forsætisráðherra sem kominn er í þingsalinn að við höfum af því áhyggjur í stjórnarandstöðunni, Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur af því áhyggjur, að ríkisstjórnin sé að þröngva heilbrigðisþjónustunni út í einkarekstur. Röksemdin er þessi: Dregið er úr framlögum til heilsugæslunnar, til Landspítalans að raungildi, til Sjúkrahússins á Akureyri, á Austurlandi og víðar, fallið er frá áformum um að hraða smíði Landspítalans en á sama tíma eru áform um að reisa sjúkrahús í Mosfellsbæ, opna einkarekinn spítala í Heilsugæslustöðinni í Garðabæ. Það sem mun gerast er að við sem ljáðum því máls og ljáum því máls - fyrir þingfundinum liggur tillaga um að breyta Landssímalögunum svokölluðu, sólskinsfjárlögunum sem voru sett hér fram sérstaklega um ráðstöfun andvirðis Símasölunnar, um að fresta framkvæmdum við háskólasjúkrahús. Við höfðum mörg ljáð þessu máls á þeim forsendum að nú sé eðlilegt að draga heldur úr þenslu hér á suðvesturhorninu, en við sjáum fram á að þetta sjúkrahús eða sambærileg stofnun gæti risið annars staðar. Markmiðin sem við erum að setja okkur ná því ekki fram að ganga. Þegar við horfum til þess kerfis sem við búum við, sérfræðingar með samninga við Tryggingastofnun með möguleika á að ná í fjármagn úr almannaþjónustunni, mun það gerast þegar skorið er niður við almannaþjónustuna að upp rísa einkareknar stofnanir sem eiga þá kröfu á fjármunum frá hinu opinbera vegna þess að stefna Sjálfstæðisflokksins nú orðið er að sjá til þess að heilbrigðisþjónustan sé fjármögnuð úr sameiginlegum sjóðum og við erum sammála um þetta. En ég er að reyna að færa rök að því að með niðurskurði færum við þessa þjónustu út í einkarekstur. Mér hefur blöskrað það við umræðuna um fjárlög - ég hef verið að reyna að kalla fram umræðu um þetta og svör við þessu, hvort það geti verið að menn trúi ekki þeim staðhæfingum sem koma frá forsvarsmönnum Landspítalans sem segja eftir áralangan niðurskurð, Ríkisendurskoðun staðfestir það, að framleiðniaukning hafi orðið á Landspítala ár eftir ár en nú segja forsvarsmennirnir: Við getum ekki meira. Nú blasir það við að við verðum að skerða þá þjónustu sem boðið er upp á. Trúir ríkisstjórnin þessu ekki, telur hún þetta rangt? Tekur hún undir með framkvæmdastjóra Samtaka atvinnulífsins, Vilhjálmi Egilssyni, sem fer nú um ganga Landspítalans með niðurskurðarsveðjuna? Telur hún að hann muni ná markmiðum sínum og að forsvarsmenn sjúkrahússins hafi rangt fyrir sér? Eða er markmiðið að þröngva spítalanum út í einkarekstur, að úthýsa tiltekinni starfsemi? Trúir hún yfirlýsingum sem koma frá forsvarsfólki Heilsugæslunnar í Reykjavík um að það þurfi á milli 400 og 800 milljónir til að halda í horfinu, trúir hún því? Menn hafa haft uppi áform um að draga úr ýmsum þáttum, úr heimahjúkrun um 20%, komið hafa fram tillögur þess efnis að loka Barnahjálp, Mæðraskoðun og öðru slíku. Auðvitað verður slíkt fyrirkomulag einhvers staðar fyrir hendi en það verður bara í öðru og nýju rekstrarumhverfi, rekstrarformi. Getur verið að Alþingi ætli ekki að taka þessa umræðu alvarlega? Ætla menn ekki að hlusta á forsvarsmenn Landspítala – háskólasjúkrahúss sem segja okkur að neyðarástand blasi við, að það sé ekki hægt og verði ekki hægt að veita óbreytta þjónustu á komandi ári ef fjárlögunum verður ekki breytt? Mig langar til að heyra hvað hæstv. forsætisráðherra, verkstjóri í þessari ríkisstjórn, hefur um þetta að segja. Ástæðan fyrir því að ég óskaði eftir því að hæstv. forsætisráðherra kæmi hingað í þingsal er 18. gr. þessa lagafrumvarps sem við höfum hér til umfjöllunar. Ég hef áður vikið að þessari grein í umræðu þegar hæstv. forsætisráðherra var hér í salnum. Ég gerði þá grein fyrir afstöðu okkar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði til þessarar lagaklásúlu og hversu vafasama við teldum hana vera og hve óeðlilega við teldum staðið að verki. Ég sagði við þá umræðu að ég óskaði ekki á þessu stigi eftir viðbrögðum frá hæstv. forsætisráðherra en að sjálfsögðu var stærsti stjórnarandstöðuflokkurinn á þinginu að fara þess formlega á leit að verkstjóri ríkisstjórnarinnar tæki beiðni okkar til skoðunar. Nú er komið að því að ég óska eftir því að fá svör frá hæstv. ráðherra hvað þetta snertir. Finnst honum það vera eðlileg vinnubrögð af hálfu hæstv. heilbrigðisráðherra að knýja þetta fram, vegna þess að hæstv. heilbrigðisráðherra lýsti því yfir hér í þingsal við fyrri umræðu þessa máls að hann hygðist á næstunni ráða til starfa forstjóra í þessari stofnun sem er ekki orðin til og á sér ekki stoð í lögum? Finnst hæstv. forsætisráðherra það vera eðlilegt vinnulag? Er ekki rétt að verða við óskum okkar um að afturkalla þessa grein eins og við gerum hér tillögu um, að afturkalla þessa grein, bíða eftir því að með vorinu, eins og boðað er í frumvarpinu, komi frumvarp um þessa nýju sölumiðstöð, um þessa nýju markaðsmiðstöð sjúkdómanna og við tökumst þá á um það hér á Alþingi og ef meiri hluti er fyrir því er ekkert við því að segja að skipaður verði forstjóri og stjórn. En að það skuli gert áður en lagastoð eða lög um stofnunina eru fyrir hendi - auðvitað er ekki rétt hjá mér að segja að lagastoðin sé ekki fyrir hendi því að um það fjallar okkar tillaga, að nema hana úr gildi eða slá henni á frest. Þetta er sú ósk sem við höfum fram að færa og mér þætti vænt um að heyra álit hæstv. forsætisráðherra á þessari tillögu og hvort hann telji að til greina komi að samþykkja hana. Að lokum þetta: Er einhver hætta í þessu fyrir áhugamenn um þessa framkvæmd, fyrir aðaláhugamanninn, hæstv. einkavæðingarráðherra heilbrigðismála, hæstv. Guðlaug Þór Þórðarson, sem er sérstakur áhugamaður um að knýja heilbrigðisþjónustuna út í einkarekstur, nokkuð sem hann neitaði að vísu hér um daginn. Ég segi: Hvað segja verkin? Dæmum menn af verkunum. Hvað er að gerast á Landspítala? Ég spyr hæstv. heilbrigðisráðherra: Er það rétt að útvista eigi ritaraþjónustunni á Landspítalanum? Er það rétt að það eigi að gera í samvinnu við lyfjafyrirtæki? Er það skynsamlegt að ritarar, læknaritarar á stærsta sjúkrahúsi landsins, séu þar á vegum lyfjafyrirtækja, finnst mönnum það eðlileg ráðstöfun? Þetta er engu að síður að gerast og ég óska eftir því að heyra hvort hæstv. heilbrigðisráðherra sé um þetta kunnugt og hver viðhorf hans eru til þess. Mér er kunnugt um að uppi eru ráðagerðir um að gera nákvæmlega þetta. Að lokum, hæstv. forseti, er það þrennt sem ég er að óska eftir. Í fyrsta lagi gagnvart hæstv. forsætisráðherra: Telur hann að yfirlýsingar forsvarsmanna Landspítala, forsvarsmanna á sjúkrahúsi austanlands, á Akureyri, að yfirlýsingar forsvarsmanna Heilsugæslunnar í Reykjavík og á höfuðborgarsvæðinu eigi ekki við rök að styðjast? Að það sé rangt að þessar stofnanir geti ekki - og vísa ég þá ekki síst til Landspítalans - veitt óbreytta þjónustu á komandi ári við þau fjárlög sem nú er búið að samþykkja og hver hans viðbrögð eru við þessu? Ég óska jafnframt eftir því að heyra viðbrögð hans við þeirri staðhæfingu okkar og ótta okkar að verið sé að þröngva heilbrigðisþjónustunni út í einkarekstur. Í öðru lagi viljum við fá að vita hvort ríkisstjórnin, og hann fyrir hönd ríkisstjórnarinnar, sem verkstjóri ríkisstjórnarinnar, er reiðubúinn að verða við þeirri ósk okkar og samþykkja þá tillögu sem hér hefur verið talað fyrir, að 18. grein þess frumvarps sem við ræðum hér verði felld brott, er hann reiðubúinn til þess? Síðan óska ég eftir því að fá að vita hvort hæstv. heilbrigðisráðherra er kunnugt um að verið er að útvista ýmissi þjónustu á Landspítalanum og þar á meðal læknaritaraþjónustunni og að það er að einhverju leyti gert í tengslum við lyfjafyrirtæki, er hæstv. heilbrigðisráðherra kunnugt um þetta? Ég óska eftir að fá svör við þessum spurningum og heyra viðbrögð ríkisstjórnarinnar.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður kom víða við í ræðu sinni en ég get ekki orða bundist varðandi fullyrðingar hv. þingmanns um meintan niðurskurð á heilbrigðisþjónustunni. Það er öðru nær. Til Landspítalans voru settir 1,8 milljarðar kr. núna í fjáraukalögum til að rétta af halla spítalans. Í fjárlögunum vorum við að samþykkja 1 milljarð ofan á grunn frá síðasta ári sem þýðir að verið er að bæta í fjármagnið til Landspítalans. Á sama tíma er verið að styrkja starfsemi sjúkrahúsanna í nágrenni Reykjavíkur, m.a. til að létta á starfsemi Landspítalans til að hann geti tekið við verkefnum sem gerir honum kleift að sinna kjarnastarfsemi sinni. Varðandi heilsugæsluna í Reykjavík þá er verið að bæta um 500 millj. kr. í grunninn hjá heilsugæslunni, og er þá horft frá síðasta ári, þar af eru 300 millj. kr. vegna heimahjúkrunar. Það er verið að auka í heimahjúkrunina, þrefalda hana frá 2006–2010. Grunnurinn var 500 millj. kr. árið 2006 en verður 1.400 millj. kr. þegar upp er staðið. Hvernig í ósköpunun getur svo hv. þingmaður komið hér upp og fullyrt að verið sé að skera niður í heilbrigðisþjónustunni. Það er öðru nær. Það er verið að bæta í til að auka þjónustuna og mæta betur þörfum skjólstæðinga.

Hæstv. forseti. Þetta er alltaf vandmeðfarin umræða. Ef við berum saman fjárframlög til Landspítalans nú og fyrir fimm árum, fyrir tíu árum, ég tala nú ekki um fyrir tuttugu árum, þá eru þau hærri nú að krónutölu en áður var. Sama gildir um menntakerfið o.s.frv. Þjóðinni fjölgar, verkefnum fjölgar. Það sem máli skiptir er raungildið, hvað er að gerast að raungildi. Ríkisendurskoðun hefur bent á það í úttekt sinni að það sem hún kallar framleiðniaukningu hefur átt sér stað á Landspítalanum ár eftir ár frá 1999 og þess vegna er raunframlagið til þeirrar stofnunar að minnka. Hvernig í ósköpunum get ég talað á þá lund sem ég geri? Ég er að enduróma það sem fram kemur í fjárhagsskýrslum Landspítalans. Ég er að enduróma það sem forsvarsmenn Landspítalans segja. Ég er að enduróma það sem forsvarsmenn heilsugæslunnar á höfuðborgarsvæðinu segja. Ég er að horfa á raunverulegar tillögur sem frá þeim hafa komið um að skerða heimahjúkrun um 20%, um að draga úr þjónustu upp á 550 millj. kr. til að bregðast við hallarekstri. Að hluta til var brugðist við þessum hallarekstri Landspítalans og hjá heilsugæslunni í fjáraukalögum. Nú erum við að horfa fram á veginn, á næsta fjárlagaár, og þá segja forsvarsmenn þessara stofnana: Við getum ekki veitt óbreytta þjónustu með því framlagi sem við höfum. Og þar á ofan, 

Virðulegi forseti. Hver er að tala um óbreytta þjónustu? Þjónusta heilbrigðisstofnana breytist frá einu ári til annars. Það sem verið er að gera hér - ef hv. þingmaður vill hlusta - er að mæta kröfum stjórnenda Landspítalans um að létta af honum verkefnum. Það er verið að tala um Landspítalann sem endastöð heilbrigðisþjónustunnar. Hann er það vissulega. En til þess að gera honum kleift að þjóna kjarnastarfsemi sinni og bæta hana þarf að létta af spítalanum ákveðnum verkefnum. Því er verið að setja aukið fjármagn í sjúkrahúsin í kring til þess að þau geti verið fyrsti staðurinn sem skjólstæðingar þeirra mæta á sínu heimasvæði. Það er líka verið að auka í heimahjúkrunina. Talað hefur verið um að um 100 manns, 100 aldraðir einstaklingar séu inni á Landspítala sem gætu verið annars staðar. Þess vegna er m.a. verið að bæta í heimahjúkrunina, þrefalda fjármagnið til heimahjúkrunar til að geta sinnt fólkinu heima og með stuðningi. Það er hugsunin í þessu, hv. þingmaður. Það er ekki verið að tala um óbreytta þjónustu, það er verið að breyta ákveðnum áherslum til að gera Landspítalanum betur kleift að sinna hlutverki sínu. Varðandi heilsugæsluna í Reykjavík, þá hefur forstjóri heilsugæslunnar sagt að þær tillögur sem komu fram og fóru í fjölmiðla hafi ekki verið tillögur framkvæmdastjórnar stofnunarinnar heldur hugmyndir sem flugu á milli starfsmanna. Það er enginn fótur fyrir því að starfsemin verði skert og allra síst varðandi heimahjúkrun eins og ég hef farið í gegnum í ræðu minni.

Hæstv. forseti. Ég fagna þessari umræðu, ég tel hana vera mjög góða og vona að hún eigi eftir að verða talsverð enn. Það sem ég er að vísa til eru ummæli og yfirlýsingar og tillögur sem fram hafa komið eftir að fjárlög voru kynnt og án þess að viðbótarfjármagn kæmi þar til sögunnar. Ég er að horfa til yfirlýsinga þessara starfsmanna. Ég er að horfa til úttektar Ríkisendurskoðunar. Ég er að hlusta á það sem forsvarsmenn ýmissa deilda á Landspítalanum segja. Við höfum nefnilega líka unnið okkar heimavinnu, það er staðreyndin. Við heyrum líka frá þeim sjúkrahúsum sem eru í kraganum í kringum Reykjavík að þau telja sig ekki geta sinnt þeim verkefnum sem þeim er ætlað að gera með þeim fjárveitingum sem þeim eru skammtaðar. Þetta er staðreynd. Að verið sé að horfa til nýrra og betri rekstrarforma? Hvers vegna halda menn að fyrirtæki tengd lyfjaiðnaði séu að ásælast ritaraþjónustu á Landspítalanum? Til hvers? Til þess að hagnast á því. Upp eru að spretta fyrirtæki í heilbrigðisþjónustunni sem ætla að hagnast á kostnað hins opinbera. Við ætlumst til þess, skattgreiðendur, að farið sé vel með okkar fjármagn. Þess vegna viljum við fá umræðu um þær kerfisbreytingar sem ráðist er í en við viljum ekki að hæstv. heilbrigðisráðherra, einkavæðingarráðherra heilbrigðismálanna, fái óútfylltan tékka. Og þess vegna ítreka ég spurningu til hæstv. forsætisráðherra: Finnst honum eðlilegt að skipaður sé forstjóri og 

Herra forseti. Já, það heyrist nokkuð vel í þingsölum, enda er hv. þm. Ögmundi Jónassyni heitt í hamsi. Við gleðjumst yfir því sem búum í þessu landi að búa við góða heilbrigðisþjónustu. Ég tel að við getum verið mjög stolt af því sem við búum við. Ég veit um fólk sem hefur fengið alvarlega sjúkdóma sem hefur verið mjög kostnaðarsamt að veita lækningu við og þjónustu og það hefur notið þess. Það á að vera markmið íslensks samfélags að fólkið sem býr í landinu fái þessa góðu þjónustu og þeir sem veita hana eiga að gera það á sem bestan hátt. Hins vegar er spurning mín til hv. þingmanns: Er útilokað að að ríkið geti keypt þjónustu af einstaklingum sem stofna fyrirtæki um einhvern ákveðinn þátt á heilbrigðissviði og afhent hinum sjúku þá þjónustu án þess að þeir þurfi að borga fyrirtækinu sjálfu nema kannski bara það sama og þeir hefðu annars gert til opinberra aðila? Má enginn einkarekstur vera í heilbrigðisþjónustu á Íslandi? Eigum við að loka röntgenstofunni í Domus Medica? Eigum við að loka mörgum ágætum stöðvum sem sjúkraþjálfarar reka? Svona mætti lengi telja. Snýst umræðan bara um að það megi alls ekki vera til einkafyrirtæki? Er það aðalmálið? 
            

Hæstv. forseti. Ég vil hvetja hv. þingmann til að hlusta betur á umræðuna og gera sjálfum sér þann greiða áður en hann fer í andsvar við menn að hlusta á það sem viðkomandi hafði fram að færa. Ég fjallaði nákvæmlega um þann kokteil sem ég kallaði, samsetningu íslensku heilbrigðisþjónustunnar, almannaþjónusta, einkarekstur, og tók sérstaklega fram að um þessa blöndu væri tiltölulega mikil sátt á Íslandi. Átökin stæðu um það núna að hvaða marki ætti að færa landamærin til á milli þjónustu sem er undir handarjaðri hins opinbera og einkareksturs hins vegar. Ég segi við þá sem lengst vilja ganga í einkavæðingu og einkarekstri: Þið megið hafa öll þau einkasjúkrahús sem þið viljið, allan þann einkapraxís sem þið viljið, ekki ætla ég að skipta mér af því, en ef þið viljið að ég borgi, ef þið viljið að skattborgarinn standi straum af kostnaðinum, þá eigum við kröfu til þess að um starfsemina séu settar ásættanlegar reglur og haldið sé vel á hagsmunum okkar. 

Herra forseti. Mér fannst í sjálfu sér ekki koma neitt beint svar við því hvort hv. þingmanni þætti allt í lagi að einkarekstur væri inni í heilbrigðiskerfinu. Ég hef kannski ekki heyrt það fyrir hávaðanum og látunum. Þetta náttúrlega er fullmikið, finnst mér, hér eru míkrófónar sem taka þetta upp. Við erum t.d. með ágæta stofnun í okkar kerfi sem heitir SÁÁ, við erum með Hlaðgerðarkot og Krísuvík. Þetta eru þrjú samtök sem hafa sérhæft sig í því að hjálpa fólki sem glímir við fíkniefnavanda og áfengismál. Það er líka ákveðin deild á geðsviði Landspítalans sem sér sérstaklega vel um slíkt. Ég veit í sjálfu sér ekki hvar kostar minnst fyrir þá sem borga en þeir sem greiða fyrir þjónustuna eru náttúrlega skattgreiðendur, hvort sem hún er veitt hjá SÁÁ, Krísuvíkursamtökunum, Samhjálp eða deild 33A á Landspítalanum. Ég er algjörlega sammála því að þótt fyrirtæki sé rekið á vegum ríkisins þarf ekki að vera samasemmerki á milli þess að þar hljóti að vera taprekstur. Það bara veldur hver á heldur. Það er alveg eins í einkageiranum, mörg einkafyrirtæki hafa farið á hausinn og mörg ríkisfyrirtæki hafa líka verið rekin með undirballans. Það sem skiptir mestu máli er að fólkið í landinu fái góða og fullkomna heilbrigðisþjónustu. 

Hæstv. forseti. Það fer pínulítið í pirrurnar á hinni „fint fölende“ Samfylkingu þegar rætt er um heilbrigðismálin og velferðarmálin af nokkurri hugaræsingu sem mér finnst nánast erfitt að sneiða hjá þegar um er að ræða jafnalvarlega hluti og niðurskurð til heilbrigðisþjónustunnar á komandi ári og þær yfirlýsingar sem þaðan berast. Ég vil ítreka það við hv. þingmann að við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum aldeilis ekkert við stofnanir á borð við SÁÁ, SÍBS og Hrafnistu að athuga, síður en svo, sjálfseignarstofnanir sem lúta þessum almennu reglum. Málið snýst um það að hvaða marki gera eigi heilbrigðismál að verslunarvöru og að hvaða marki við eigum að innleiða markaðslögmálin inn í heilbrigðiskerfið. Það er nefnilega grundvallarmunur á sjálfseignarstofnun annars vegar, þeirri stofnun sem lætur hverja einustu krónu inn í eigin rekstur, og hins vegar hinu fyrirkomulaginu sem reist er til að skapa eigendum sínum arð. Á þessu er grundvallarmunur. Um þessa þætti fer fram pólitísk umræða um allan heim og það eru mikil átök um hvert stefna eigi í þeim efnum. Þannig var brotið í blað með stofnun Öldungs ehf. á sínum tíma sem reisti Sóltún og varð til þess að skattgreiðandinn borgar hærra verð þar en hjá öðrum stofnunum og Ríkisendurskoðun skýrði hvers vegna. Vegna þess 

Herra forseti. Hv. þm. Ögmundur Jónasson hefur farið mikinn í þessari umræðu eins og vænta mátti og hans er von og vísa. Við ræðum núna við 3. umr. frumvarp um breytingar á almannatryggingalögum og ýmsum fleiri lögum vegna skipulagsbreytinga í Stjórnarráðinu. Fjárlög ársins 2008 eru afgreidd, þau voru samþykkt á Alþingi í gær. Umræðan um þau á því ekki heima hér lengur, það er búið að taka hana. Niðurstaðan í því máli liggur fyrir. Það er hárrétt sem hv. þm. Ásta Möller benti á að gerðar voru sérstakar ráðstafanir í tengslum við afgreiðslu fjáraukalaga og fjárlaga hvað það varðar að beina fjármagni til sjúkrahúsanna í nágrenni Reykjavíkur til að þau gætu tekið að sér tiltekin verkefni til að létta á Landspítalanum. Ég hygg að um slíkar ráðstafanir þurfi ekki að deila hér eða skynsemina í þeim vegna þess að þar er unnt að fá meira út úr þeirri aðstöðu sem fyrir er með tiltölulega litlum tilfærslum á fjármagni milli stofnana. Það er sú leið sem farin var. Að öðru leyti eru fjármál Landspítalans náttúrlega í sífelldri og stöðugri vinnslu. Það segir sig sjálft með stofnun sem hefur vel á þriðja milljarð króna til ráðstöfunar á mánuði hverjum að erfitt er að finna á einum tímapunkti fyrir áramót nákvæmlega töluna sem passar fyrir allan reksturinn árið eftir, sérstaklega í ljósi þess að mikill hluti af kostnaði og útgjöldum er óviss og ræðst af þáttum sem enginn hefur vald á, eins og t.d. því hversu mörg slys verða í landinu, bráðaaðgerðir o.s.frv. Mér finnst fullkomlega óþarft af hv. þingmanni að gera lítið úr því að einn okkar fyrrverandi kollega á Alþingi, Vilhjálmur Egilsson, skuli hafa verið fenginn til að vinna ákveðin verkefni í sambandi við þetta mál. Enginn getur borið brigður á fagþekkingu hans í sambandi við rekstur eða fjármál. Það er ekki drengilegt að koma hér ítrekað og lýsa honum þannig að hann gangi um eða hlaupi um gangana á Landspítalanum með einhverja sérstaka niðurskurðarsveðju. Þetta er ekki góður málflutningur, hv. þingmaður. Ef við komum að stærri hliðum þessa máls, spurningunni um hvað hæft er í þeim ásökunum vinstri grænna, sérstaklega, að beitt sé brögðum, bolabrögðum til að svæla heilbrigðisþjónustuna út í einkavæðingu, þá er svarið náttúrlega að þetta er ómerkilegur málflutningur sem á sér enga stoð en vinstri grænir éta hér hver upp eftir öðrum dag eftir dag, jafnvel einstaka sinnum með aðstoð úr öðrum flokkum. Það er auðvitað ekki minnsti fótur fyrir þessum áburði sem ég kalla svo, enda er enga stoð fyrir því að finna í þeim þingskjölum eða þeim grundvallargögnum sem liggja fyrir af hálfu ríkisstjórnarinnar um heilbrigðismálin.  
             Ef ég gæti fengið tóm til að nýta mér málfrelsi mitt, sem er dýrmætt í þingsalnum, til að koma sjónarmiðum mínum að þá þætti mér vænt um það. Þessi málflutningur er ekki á rökum reistur. Það var mjög gott sjónarmið sem hv. þm. Karl V. Matthíasson kom með áðan þegar hann spurði: Má aldrei vera einkarekstur eða einkafyrirtæki í nokkru sem tengist heilbrigðisþjónustunni? Og einhver kallaði fram í og sagði nei. Það bara má ekki, miðað við hugmyndafræði Vinstri grænna. Kannski var einhver að snúa út úr fyrir þeim eins og þeim hættir stundum til að gera gagnvart öðrum þingmönnum hér. 
             Aðalatriðið í þessu máli er með hvaða hætti við getum tryggt sem besta almannaþjónustu á þessu sviði þannig að við fáum sem mest fyrir það fjármagn sem í þennan málaflokk fer. Ef menn leyfa sér að skoða málið á þeim grundvelli eru menn kannski ekki svo ósammála. Og þá þurfa menn ekki að gera hver öðrum upp annarleg sjónarmið eins og er svo ríkt í málflutningi vinstri grænna. Annarleg sjónarmið sem ganga út á það að tiltekinn hluti þingmanna beri ekki velferð og hagsmuni sjúklinga fyrir brjósti. Það er rangt. Mér þótti vænt um það sem hv. þm. Ögmundur Jónasson sagði þó í morgun, að Sjálfstæðisflokkurinn vildi kosta almannaþjónustuna af almannafé. Það er rétt. Hann sagði að Sjálfstæðisflokkurinn væri núna á þeirri skoðun. Það er ekki nýtt, hv. þingmaður, það er sko ekki nýtt. Það er því útúrsnúningur líka að nota smáorðið nú í því sambandi.  Við verðum að koma þessari umræðu á aðeins hærra plan, ef mér leyfist að segja svo, virðulegi forseti. Fjármál spítalans eru í stöðugri endurskoðun. Heilbrigðisráðherra hefur gert sérstakar ráðstafanir til að fara yfir alla þætti þar sem grunur leikur á að veikleikar séu í fjármögnun stofnana. Það verður að sjálfsögðu gert og því verður haldið áfram. Þessi mál verða tekin föstum tökum, bæði í heilbrigðisráðuneytinu og fjármálaráðuneytinu. En það þarf enginn að kvíða því að það þýði að hagsmunir sjúklinga, veiks fólks, verði fyrir borð bornir. Það er ómaklegt að bera slíkt á borð í þingsalnum. Varðandi hina spurningu þingmannsins sem hann beindi til mín um 18. gr. þess frumvarps sem hér er á dagskrá, þá vil ég segja að ég tel ekkert athugavert við málatilbúnaðinn eins og hann er, enda var þetta mál þrautrætt í ríkisstjórn og afgreitt af hálfu ríkisstjórnarinnar í því frumvarpsformi sem fyrir liggur og samþykkt af þingflokkum stjórnarflokkanna og það er núna farið í gegnum heilbrigðis- og trygginganefnd þingsins. Ég sé því ekki og tel ekki neitt athugavert við þennan undirbúning. Ég tel eðlilegt að heilbrigðisráðherra fái þær heimildir sem leitað er eftir til að geta ýtt þessu máli úr vör en Alþingi hefur síðan síðasta orðið um það hvernig um þessa stofnun verður búið áður en hún hefur störf. Nafngiftirnar sem hv. þingmaður leyfir sér að nota um þessa stofnun eru náttúrlega líka með ólíkindum, verslunarmiðstöð sjúkdóma og annað í þeim dúr, sölumiðstöð sjúkdóma. Er þetta ekki smekklegt? Er þetta ekki líklegt til að efla traust á málflutningi þingmannsins að taka sér svona orðskrípi í munn? Hvernig væri nú að hætta málflutningi af þessu tagi og reyna frekar að vinna sameiginlega að því að bæta okkar ágæta heilbrigðiskerfi, sem er í fremstu röð, og halda áfram að gera það betra, tryggja að við getum fengið meiri og betri þjónustu fyrir sömu fjármuni ellegar sparað okkur einhvern kostnað að óbreyttri þjónustu? Hv. þingmaður talaði mikið um hagsmuni skattgreiðenda. Ég tel að okkur sé öllum skylt að hugsa um þá og hafa þá í heiðri, að hafa hagsmuni skattgreiðenda að leiðarljósi í þessu. Það er nákvæmlega hugmyndin að baki þessum hugmyndum, nákvæmlega það og ekkert annað, nema ef vera skyldi að bæta enn frekar hag sjúklinga og þeirra sem þurfa á heilbrigðisþjónustunni að halda, herra forseti.

Hæstv. forseti. Hvers vegna þessi nafngift, sölumiðstöð, verslunarmiðstöð? Það er til að leggja áherslu á þá stefnu Sjálfstæðisflokksins að færa beri heilbrigðisþjónustuna inn í einkarekstrarform eftir því sem kostur er, þar sem fram fari verslun og viðskipti. Þarna býr ákveðin hugsun að baki og menn vilja ganga lengra í þá átt en í því kerfi sem við höfum núna. Þetta boðaði hæstv. forsætisráðherra m.a. í Valhöll í haust og við lásum um það í fjölmiðlum. Ég vona að ráðherrann og ríkisstjórnin kannist við eigin orð og þá einnig athafnir. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að vera viðstaddur umræðuna. Hann bendir á að 3. umr. við afgreiðslu fjárlaga sé lokið. Það er alveg rétt. En við 2. umr., í 5 mínútna ræðu minni þá óskaði ég eftir því að forsætisráðherra og heilbrigðisráðherra yrðu viðstaddir 3. umr.  Varðandi Vilhjálm Egilsson, fyrrverandi hv. þingmann, þá get ég upplýst það að Vilhjálmur Egilsson er einstaklingur sem ég met mjög mikils. Hann er meira að segja vinur minn. En við erum mjög á öndverðum meiði í stjórnmálum og m.a. um hvernig skipuleggja eigi velferðarþjónustuna og þar með heilbrigðisþjónustuna í landinu. Þær aðferðir sem beitt er í nefnd sem hann veitir forstöðu um sparnað og niðurskurð á Landspítalanum eru mér ekki að skapi. Það er gamla reglustikuniðurskurðaraðferðin. Við höfum heyrt viðbrögðin frá forsvarsmönnum þessara deilda. Það er ástæðan fyrir því að ég tala um að menn fari um sjúkrahúsið 

Herra forseti. Það er víst útúrsnúningur alveg eins og orðskrípið verslunarmiðstöð sjúkdóma er útúrsnúningur og rangnefni og sölumiðstöð sjúkdóma. Þetta eru allt saman einhver orðskrípi sem eru búin hér til til þess að draga upp dökka mynd. Og næst sér maður fyrir sér, eða hv. þingmaður lýsir því yfir að fyrrverandi þingmaður Vilhjálmur Egilsson gangi um niðurskurðarsveðjuna í verslunarmiðstöðinni. Er það ekki, eitthvað í þeim dúr? Af hverju er ekki hægt að ræða þessi mál á málefnalegum forsendum, hv. þingmaður?  Nei, virðulegi forseti. Því miður þá er þessi umræða af hálfu hv. þingmanns á villigötum, eins og mér þykir nú leiðinlegt að þurfa að segja það. Ég er alveg viss um það að við gætum átt gott samstarf um margvísleg málefni á sviði heilbrigðismálanna. Það þýðir ekki að ganga til slíkrar vinnu með fána útúrsnúninga á lofti þar sem gert er lítið úr viðleitni manna til þess að láta gott af sér leiða á þessu sviði.

Hæstv. forseti. Ég sakna skýrra svara við meginspurningunni, um 18. gr.

Ég er búinn að svara því.

Og svarið var á þá lund að það kæmi ekki til greina eða hvað?

Það kemur fram við atkvæðagreiðsluna.

Já. Ég eiginlega harma þessa umræðu af hálfu hæstv. forsætisráðherra. Getur verið að hann sé svo móðgaður yfir að þurfa að taka þátt í umræðu hér, málefnalegri umræðu um framtíð heilbrigðisþjónustunnar á Íslandi? Ég mótmæli því, hæstv. forseti, að ég hafi ekki fært málefnaleg rök fyrir máli mínu þegar ég reyndi að sýna fram á hvernig niðurskurður innan almannaheilbrigðisþjónustunnar gæti leitað út í útgjaldaauka á öðrum sviðum vegna þess skipulags sem við búum við, þ.e. einkareksturs í bland við almannarekstur. Það er útúrsnúningur hjá hæstv. ráðherra að ég sé að tala gegn því að hér sé blanda af einkarekstri og almannarekstri. Ég gerði einmitt rækilega grein fyrir þessu. Ég tók 

Herra forseti. Ég hafði ekki tíma til þess áðan að nefna Landspítalann. En ég vísa til þess sem ég sagði í umræðu um frumvarpið um ráðstöfun á sölutekjum Landssímans um daginn, í svari við fyrirspurn frá hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni, að það er ekki verið að hægja á þeim framkvæmdum. Þær eru bara ekki komnar lengra en raun ber vitni í undirbúningi. Ég vísa hv. þingmanni á svar mitt við þeirri fyrirspurn. Allt það sem hann sagði hér um það mál var því miður byggt á röngum forsendum. En mér þykir vænt um að heyra það sem hv. þingmaður sagði um að hann getur fallist á að það sé rekin blanda af einkarekstri og opinberum rekstri á þessu sviði eins og öðrum. Þá erum við farnir að geta talað saman. Ég vil líka taka undir með honum að ég tel óeðlilegt að einhverjir tilteknir aðilar geti notfært sér aðstöðu sem þeir hafa komið sér upp til þess að krækja sér í einhverjar óeðlilegar greiðslur út úr ríkiskerfinu í gegnum sérstaka aðstöðu. Ég tek alveg undir það. Við höfum því auðvitað eitt og annað sameiginlegt sem við getum orðið sammála um í þessu máli. En þá verða menn líka að vera opnir fyrir nýjungum, nýrri hugsun og á grundvelli þess að jafnt hagsmuna skattgreiðenda sem 

Herra forseti. Það þýðir ekki fyrir hæstv. forsætisráðherra að kveinka sér undan umræðum um einkavæðingu. Þar nægir að vitna í orð ráðherrans sjálfs á fundi í Valhöll 30. september síðastliðinn þar sem hann lýsti því fagnandi að nú yrði gengið til verka í heilbrigðisþjónustunni með aðgerðum sem væru meira í ætt við stefnu Sjálfstæðisflokksins. Við sem höfum kynnt okkur þá stefnu eins og hún hefur birst í ræðu og riti og á flokkssamþykktum vitum hvað það þýðir. En vegna þess, herra forseti, að hér hafa bæði hv. formaður heilbrigðisnefndar í morgun og í gær hv. þm. Steinunn Valdís Óskarsdóttir og Helgi Hjörvar, ítrekað verið sagt að það hafi ekki verið skorið niður í heilsugæslunni á höfuðborgarsvæðinu þá ætla ég að leiðrétta það enn einu sinni. Það var nefnilega skorið niður í heilsugæslunni á höfuðborgarsvæðinu og samkvæmt gögnum sem framkvæmdastjóri heilsugæslunnar á höfuðborgarsvæðinu lagði fyrir hv. heilbrigðisnefnd, þá segir hér um greiðslustöðuna að það sé fyrirséður halli á árinu 2007, um það bil 120 millj. kr. og síðan segir: Skert fjárheimild vegna endurgreiðslu halla áranna 2007 og fyrr er 100 millj. kr. Hvað er skert fjárheimild vegna endurgreiðsluhalla annað en niðurskurður? Þetta er beinn niðurskurður upp á 100 millj. kr. Og það er þess vegna að á næsta ári vantar yfir 500 millj. kr. en ekki þær 400 millj. kr. sem er samanlagður halli áranna frá því fyrir 2003, ársins 2006 og ársins 2007. Það er alveg ljóst að við höfum áhyggjur af framtíð heilsugæslunnar á höfuðborgarsvæðinu og sérstaklega höfum við áhyggjur af því 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir að vera hér með okkur og taka þátt í umræðunni. En ég vil biðja hæstv. forsætisráðherra að skýra mál sitt betur, útskýra aðeins betur fyrir okkur þau orð sem hann lét hér falla þar sem hann efaðist um að allir flokkar bæru hag sjúklinga fyrir brjósti. Ég vil a.m.k. að það komi alveg skýrt fram að ég tel að við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði vinnum í öllum okkar málum, stefnumótun og málum hér inni á Alþingi, með það að leiðarljósi að bera hag sjúklinga fyrir brjósti. Við gerum það líka með því að standa hérna vörð um þá þjónustu sem hið opinbera veitir og við teljum okkur líka gera það með því að standa vörð um það að grunnþjónustan verði áfram í opinberum rekstri. Við höfum aldrei mótmælt því kerfi sem við búum við, þessu blandaða kerfi. En við mótmælum og viljum þess vegna reisa hér varnarmúra gegn því að það verði farið inn á þá braut að hér verði frekari einkarekstur á forsendu hagnaðar og gróða. Við viljum ekki að það sé verið að veita fé til heilbrigðisþjónustu í auknum mæli á forsendum hagnaðar og gróða, að heilbrigðisþjónustan sem í eðli sínu mun aukast, sérstaklega öldrunarþjónustan, verði rekin sem bisness í framtíðinni. Við viljum reyna að halda utan um þá blönduðu flóru sem við höfum í dag en ekki 

Herra forseti. Það er nú misskilningur að ég hafi haldið því fram að einhverjir þingmenn hér, vinstri grænir eða aðrir, beri ekki hagsmuni sjúklinga fyrir brjósti. Það er öðru nær. Ég tel að við hljótum öll að hafa það sameiginlega markmið. En ég biðst undan því að það sé borið á mig og flokk minn og ríkisstjórnina að við höfum ekki hagsmuni þessara aðila að leiðarljósi í því sem við erum að gera. Það sem er hið óskiljanlega í þessu máli öllu saman og málflutningnum er það, að mönnum er borið það á brýn að vilja ekki veiku fólki, sjúklingum, eldri borgurum, öryrkjum, allt það besta. Það er óskiljanlegt að hér séu aðilar í þinginu og heill þingflokkur, sem vill ekki leita allra leiða til að veita þessa þjónustu með eins hagkvæmum hætti og hægt er, sem virðist ganga til þessara hluta með þá sýn eina að ný úrræði, nýir möguleikar, nýjar lausnir komi bara aldrei til greina og þetta verði helst að vera í höndunum á ríki og í óbreyttu fari miðað við það sem verið hefur. Því miður er þetta það sem við manni blasir í málflutningi okkar ágætu vina í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði. Það er þetta sem ég hef leyft mér að geta athugasemd við, í ræðu sem ég flutti í morgun til að svara fyrirspurnum hv. þm. Ögmundar Jónassonar til mín.

Hæstv. forseti. Þegar við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði tölum um þjónustu við sjúka og aldraða, þá hlýtur það að tengjast því að við krefjumst þess að það sé nægilegt fjármagn til að reka þá þjónustu sómasamlega. Miðað við þær upplýsingar sem við höfum í dag, um rekstrarstöðu Landspítalans, um öldrunarstofnanir, um heilbrigðisstofnanir, sem hafa orðið að draga úr þjónustu þá má auðvitað túlka það sem svo að ríkisstjórnin með fjárframlögum sínum beri ekki hag sjúklinga og aldraðra fyrir brjósti. Auðvitað á að leita mismunandi leiða og hafa fjölbreytta þjónustu. Til þess þurfa þá líka núverandi stofnanir að fá meira fjármagn svo þær geti þróað fjölbreytta þjónustu og farið í þróunarstarf og boðið upp á nýmæli. 

Hæstv. forseti. Hér fer fram 3. umr. um lagabálk um breytingar á lögum um almannatryggingar, lögum um félagslega aðstoð, lögum um sjúklingatryggingu, lögum um heilbrigðisþjónustu, lögum um málefni aldraðra og lögum um eftirlaun aldraðra. Þetta er í raun lítill bandormur sem hefði átt að vera í þeim stóra bandormi sem tengist breytingum á Stjórnarráðinu. Nú er 2. umr. og atkvæðagreiðslu lokið og ég kem inn í umræðuna núna, þar sem ég var fjarverandi í opinberum erindum á meðan 2. umr. fór fram, til að koma sjónarmiðum mínum að í málinu. Ég tel að allar breytingar á Stjórnarráði Íslands og allar meiri háttar kerfisbreytingar innan stjórnkerfisins þurfi að vanda vel. Það er eðlilegt að slíkt ferli taki nokkurn tíma. Mér hefði fundist æskilegt að koma breytingum á skipan Stjórnarráðsins á fyrir síðustu kosningar og það hefði borið meiri svip af samstöðu og yfirvegun þegar kemur að verkaskiptingu milli ráðuneyta. Það er alveg ljóst að það var kominn tími til þess að fara í heildræna endurskoðun á verkaskiptingu milli ráðuneytanna. Í öllum flokkum hafa komið fram hugmyndir um öflugt atvinnuráðuneyti. Það hefur líka verið sterk krafa hjá bæði öldruðum og öryrkjum að færa mál þeirra hópa yfir til félagsmálaráðuneytisins því að það beri ekki að líta á öldrun og fötlun sem sjúkdóma heldur miklu frekar sem félagsleg viðfangsefni. Það er gert með þessum breytingum sem samþykktar voru í atkvæðagreiðslu eftir 2. umr., að fara í þá tímabæru uppstokkun að færa öldrunarmál og félagslega þjónustu fatlaðra yfir til félagsmálaráðuneytis. Ég styð hjartanlega þá hugmyndafræði sem þarna liggur að baki. Ég skil vel kröfu aldraðra og öryrkja og við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum stutt þá hugmyndafræði í stefnumótun okkar og framtíðarsýn. En mér þykir sárt að sjá að unnið skuli að þessari verkaskiptingu á þann hátt sem hér er gert. Ég tel að það að leggja fram þetta frumvarp og afgreiða með gildistöku í fyrsta lagi 1. september, en þá er ætlað að nýja stofnunin taki til starfa, hefði gefið öllum þeim sem þurfa að koma að þeirri miklu vinnu sem eftir er tíma til að vanda uppskiptinguna á milli ráðuneytanna. Á þeim tíma mætti vinna úr erfiðum samstarfsverkefnum í sátt og finna góðar lausnir. Þetta eru mjög vandmeðfarnir málaflokkar þar sem um er að ræða mörg grá svæði. Það er ekki sjálfgefið hvernig þessum verkefnum skuli skipt upp á milli heilbrigðisráðuneytisins og félagsmálaráðuneytis. Í dag er t.d. tekist á um málefnin, t.d. dvalarheimilin sem enn þá verða á gráu svæði, jafnvel enn frekar eftir að þessi lög taka gildi. Í dag er togast á um hversu mörg hjúkrunarpláss séu á viðkomandi stofnunum og hversu mikla heimaþjónustu sveitarfélögin eigi að veita eða hvenær heilsugæslunni beri að sinna þeim einstaklingum sem heima eru. Það þarf góðar skilgreiningar. Skiptingin er viðkvæm í dag og verður það áfram. Ég hefði kosið að vinna að þessari mikilvægu skiptingu og gefa því betra tíma. Ég vísa ábyrgðinni á þessum vinnubrögðum á hendur ríkisstjórnarinnar. Ég get nú ekki annað en mér finnst þetta miður. Ég er farin að efast um greiningu fjármálaráðuneytisins, kostnaðargreiningu í umsögnum með frumvörpum, þegar hvert frumvarpið á fætur öðru sem snýr að þessum breytingum á Stjórnarráðinu fær þá umsögn að því fylgi ekki kostnaður. Auðvitað kostar þetta mikið fé. Það vitum við eftir þær breytingar sem hafa verið gerðar á nokkrum opinberum stofnunum sem hafa verið sameinaðar, t.d. Lýðheilsustöð og fleiri stofnunum. Því fylgir kostnaður, við verðum að horfast í augu við það, þegar breytingar verða innan stjórnkerfisins. Ég leyfi mér að efast um, hæstv. forseti, að ríkisendurskoðandi verði mjög ánægður í úttekt sinni á þessu máli þegar það verður orðið að lögum. Ég efast líka um að það standist stjórnsýslulög eða teljist til góðra stjórnsýsluhátta að afgreiða málin með þessum hætti. Nú ræðum við um breytingartillögu varðandi 18. gr. þessa frumvarps þar sem sett er inn bráðabirgðaákvæði um nýja stofnun sem á að hafa það hlutverk að annast kaup, greiðslur og samninga um heilbrigðisþjónustu og framkvæmd þeirra málaflokka almannatrygginga sem heyra undir heilbrigðisráðherra. Þessi stofnun á í fyrsta lagi að taka til starfa næsta haust en hér er sett inn ákvæði til bráðabirgða um þessa stofnun sem á þá að fjalla um í sérstöku frumvarpi sem leggja á fyrir á vorþingi. Ég leyfi mér að spyrja hæstv. forseta: Hver ræður ferð? Er það heilbrigðisráðherra sem ræður ferðinni eða þingið? Samkvæmt umræddri bráðabirgðagrein á ráðherra að skipa forstjóra stofnunarinnar til fimm ára í senn. Hann getur gert það núna 1. janúar og hið eina sem segir um þennan verðandi framkvæmdastjóra eða forstjóra stofnunarinnar er að hann skuli hafa lokið námi á háskólastigi, en það segir ekkert um á hvaða sviði það skuli vera, hvort það er í jarðfræði, heilbrigðisfræðum eða viðskiptafræði. Forstjórinn á að ráða aðra starfsmenn og síðan ætlar ráðherra að skipa fimm menn í stjórn og skipa formann stjórnar. Ráðherra ætlar að setja stjórninni erindisbréf en hins vegar kemur ekkert fram um að þessi forstjóri og þessi stjórn skuli sitja þar til lög um stofnunina taki gildi. Það á bara að skipa þennan forstjóra til fimm ára og því spyr ég hæstv. forseta: Hver ræður för? Setjum nú svo að afgreiðsla þess frumvarps sem kemur fram um hina nýju stofnun verði á þann veg sem Alþingi ákveður og ekki alveg í anda hæstv. ráðherra. Hvað verður þá um forstjórann? Eða verður þetta þannig að hæstv. ráðherra muni 1. janúar ganga þannig frá öllu að frumvarp um þessa nýju stofnun verði algjörlega sniðið að nýjum forstjóra og þeim sem hann skipar? Hvert verður hlutverk Alþingis varðandi þá nýju stofnun? Verðum við eingöngu stimpill, afgreiðslustofnun, fyrir hæstv. ráðherra? Ég tel að full rök hafi verið fyrir því að vísa afgreiðslu málsins frá í heild sinni, eins og fulltrúar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs gerðu við afgreiðslu málsins. Niðurstaða Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og Framsóknar var á þá leið, með góðum rökstuðningi, að vísa ætti málinu frá fyrir það hvað það er í heildina illa undirbúið. Nú hefur málið verið afgreitt með 18. gr. innbyrðis og við leggjum fram þá breytingartillögu, málinu til bjargar, að 18. gr. falli brott. Það væri auðvelt fyrir hæstv. heilbrigðisráðherra að skipa nefnd til að undirbúa frumvarpið sem hann mun leggja fram varðandi þessa nýju stofnun. Þannig hefur verið unnið að málum áður varðandi samningu frumvarpa, þ.e. að skipa nefnd til þess að undirbúa og semja frumvarpið. Hægt væri að ráða starfsmenn til að sinna þeim verkum sem þarf að gera þar til lög hafa verið sett um stofnunina. Það væri eðlilegur gangur málsins og hæstv. heilbrigðisráðherra hefur það í hendi sér að skipa verkefnisstjóra og ráða til þess þá sérfræðinga sem hann vill til að undirbúa jarðveginn fyrir nýja stofnun. Það þarf ekki að gerast eins og hér er lagt til, hæstv. forseti.

Hæstv. forseti. Ég tek til máls við 3. umr. um þetta þingmál til þess að gera grein fyrir breytingartillögum sem ég hef lagt fram við 3. umr. Um er að ræða sjö breytingartillögur og eru sex þeirra nánast prófarkalestur eða tæknilegar lagfæringar á frumvarpinu vegna breytinga sem áttu sér stað við 2. umr. Annar töluliður breytingartillagnanna er efnisbreyting en þar má segja að tekið sé inn í texta frumvarpsins ákvæði sem áður var þar og getið var um í nefndaráliti meiri hluta allsherjarnefndar fyrir 2. umr. til að skýra stöðu vatnamælinga eftir breytinguna sem tekur gildi um áramótin. Þessi breytingartillaga hljóðar svo: „Við lögin bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða er orðast svo: Starfsemi vatnamælinga Orkustofnunar lýtur yfirstjórn umhverfisráðherra frá 1. janúar 2008. Umhverfisráðherra skal vinna að sameiningu Veðurstofu Íslands og vatnamælinga Orkustofnunar í eina stofnun eigi síðar en 1. janúar 2009. Orkustofnun annast starfsemi vatnamælinga, undir yfirstjórn umhverfisráðherra, þar til ný stofnun tekur til starfa.“ Þessi breytingartillaga er lögð fram til að ótvírætt sé hver stjórnskipan og staða vatnamælinga verður að samþykktu þessu frumvarpi. Ég legg til að þingið samþykki breytinguna við 3. umr.

Frú forseti. Ég flutti við 1. umr. þessa máls nokkuð ítarlega ræðu sem fékk þó þá umsögn hjá sumum að hún væri fleipur eitt, órökstudd og fleira þannig að ég ætla að gera aðra tilraun til að skýra mál mitt. Það er greint frá því frumvarpi með þessum lögum að við myndun núverandi ríkisstjórnar hefði verið ákveðið að fara heildstætt yfir verkaskiptingu ráðuneyta með það fyrir augum að hagræða, gera stjórnsýsluna einfaldari, skilvirkari og þar fram eftir götunum og að lögum um Stjórnarráðið hafi af þeim sökum verið breytt á sumarþingi. Ég vil halda því til haga enn við þessa umræðu að þessar breytingar má fyrst og síðast og eingöngu rekja til skiptingar ráðuneyta og ráðherrastóla milli samstarfsflokka í ríkisstjórninni í vor þar sem minnsta ráðuneytinu var skipt í tvö örráðuneyti og meira kjöt sett á bein þessara litlu ráðuneyta. Ákvörðun um þessar breytingar var tekin í maí, fyrirvaralítið, án þess að fyrir lægju skilgreind og rökstudd markmið, án þess að fyrir lægi þarfagreining, kostnaðargreining, stefnumótun og skýr framtíðarsýn varðandi þá málaflokka sem um ræðir. Ekki var gerð tilraun til að bera saman núgildandi skipan og núgildandi árangur þeirra stofnana við breytta skipan samkvæmt frumvarpinu og meta með rökstuddum hætti hvaða áhrif það hefði. Hvergi örlar á slíkum rökstuðningi í frumvarpinu, aðeins á fullyrðingum um meinta samhæfingu, aukna skilvirkni, að kerfið verði auðskiljanlegra og aðgengilegra almenningi o.s.frv. Ég dreg það stórlega í efa, og fyrir því eru margvísleg þung rök, að þær breytingar sem hér eru gerðar leiði almennt séð til hagræðingar, einföldunar og aukinnar skilvirkni í stjórnsýslunni. Ég undanskil þó þær breytingar sem gerðar eru á Matvælaeftirlitinu þó að ég gagnrýni harðlega framkvæmd mála við þær breytingar og sú gagnrýni er studd af umsögnum umsagnaraðila og gesta sem komu fyrir nefndina. Það liggur hreinlega fyrir í fjölmörgum umsögnum, faglegum og ítarlega rökstuddum umsögnum forsvarsmanna viðkomandi stofnana, að breytingarnar muni hafa í för með sér þveröfug áhrif og enn fremur að undirbúningurinn og vinnubrögðin séu óvönduð. Það liggur algjörlega ljóst fyrir að starfsmenn hafa ekki verið hafðir með í ráðum, ekki fremur en þegar í morgun eða í gær var rætt frumvarp til þingskapa. Allt kemur þetta að ofan án samráðs. Hins vegar er fullyrt í greinargerð með frumvarpinu að samráð hafi verið haft við þær stofnanir sem hlut eiga að máli. Það er ótrúleg fullyrðing vegna þess að í umsögnum um frumvarpið er staðfest að svo hafi ekki verið. Fullyrðingin um samráð við forsvarsmenn og starfsmenn stofnana er röng. Þetta er enn eitt dæmið sem ég nefndi hér í ræðu í gær um þingskapafrumvarpið, um óvandaðan undirbúning löggjafar sem leiðir til óvandaðrar, óskilvirkrar löggjafar. Allur undirbúningur er með þeim hætti að það verður að hafa af þessu þungar áhyggjur. Óvönduð lagasmíð leiðir til óvandaðrar löggjafar. Auðvitað var ekkert samráð frekar en fyrri daginn haft við stjórnarandstöðuna og hún var reyndar beitt tveggja þriðju meirihlutavaldi ríkisstjórnarflokkanna á sumarþingi í vor til að knýja þessar breytingar fram. Það er undarlegt að horfa til þess í þessu máli og í þeim málum sem hafa verið keyrð hér fram með offorsi, vil ég segja, að þær ganga þvert á yfirlýsingar forsætisráðherra um að þverpólitísk samstaða sé forsenda breytinga á Stjórnarráðinu, á þingsköpum og fleira. Þessi fyrirætlan og þessi málsmeðferð gengur líka þvert á stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Breytingarnar eru auk þess þvert á stefnu og í hreinni mótsögn við stefnu Samfylkingarinnar um málefnalega samræðu, samráð og lýðræði. Það er fimbulkuldi stjórnlyndis í gangi í þjóðfélaginu enn þá sem hófst að mati hæstv. utanríkisráðherra Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur 1991 þegar Davíð Oddsson varð forsætisráðherra. Það er sami fimbulkuldinn í samskiptum við stjórnarandstöðu, stofnanir og almenning. Það er alvarleg fljótaskrift á frumvarpinu og vinnubrögðin eftir því óvönduð. Það er líka fráleitt að halda því fram, eins og sagt er í frumvarpinu, að þetta muni ekki hafa í för með sér útgjaldaauka fyrir ríkissjóð. Reyndar er þegar staðfestur útgjaldaauki, sem kom fram eftir að frumvarpið var hér lagt fram, upp á tæpar 300 millj. kr. sem búið er að gera ráð fyrir í fjárlögum. Það er deginum ljósara að það mun koma til frekari útgjalda. Mér fannst undarlegt að heyra í ræðu hér í vikunni talað um fyrirséð óvænt útgjöld. Ég skil ekki alveg það orðalag, fyrirséð óvænt útgjöld. Það eru slík útgjöld sem er verið að tala um. Ég vil líka benda á það og hef bent á það í ræðu við þetta frumvarp í fyrri umræðu að þau vinnubrögð sem viðhöfð hafa verið hér, og reyndar í þingskapamálinu líka, ganga þvert á stefnu fyrri ríkisstjórnar um einfaldara Ísland og þá handbók sem gefin hefur verið út um það hvernig eigi að standa að löggjafarsmíð, frumvarpssmíð og löggjöf. Hvernig eigi að byrja, hvernig eigi að starfa frá hugmynd til löggjafar. Það er ótrúlegt að horfa til þess að slík handbók sé gefin út og virðist bara vera til málamynda. Ég legg til að forsætisráðuneytið, dóms- og kirkjumálaráðuneytið og skrifstofa Alþingis taki inn málsmeðferðarsögu þessa frumvarps og hvernig staðið hefur verið að frumvarpssmíðinni og meðferðinni hér á Alþingi, taki það inn sem dæmi í þessa handbók sem víti til varnaðar. Hið sama gildir um þingskapafrumvarpið. Það er mjög brýnt að það verði tekið inn í þessa handbók til að sýna hvernig ekki á að vinna. Ég ætla ekki að eyða miklum tíma í einstaka þætti frumvarpsins en ítreka gagnrýni mína frá fyrri umræðu. Ég vil þó benda á varðandi fyrsta, annan og þriðja þáttinn þar sem lagðar eru til breytingar á sveitarstjórnarmálum og flutning sveitarstjórnarmála að eftir það verða veigamiklir þættir sveitarstjórnarmála vistaðir í tveimur ráðuneytum. Það er gagnrýnisvert. Ég bendi líka á að það hefur verið gagnrýnt harkalega, og með réttu, að flytja ferðamálin að einhverjum litlum hluta til til iðnaðarráðuneytisins. Nú er svo komið í ferðamálum að þau eru vistuð í öllum ráðuneytum ríkisstjórnarinnar, með einum eða öðrum hætti eins og einhver sagði. Við ferðaþjónustunni blasir afar flókin stjórnsýsla sem er gerð flóknari með þessu. Hvar er þá skilvirknin, hagræðingin, einföldunin, að gera aðgengi almennings að stjórnsýslunni betra? Hvar eru þau markmið? Af hverju er verið að setja svona markmið í frumvarp og svo er gengið þvert gegn þeim? Það á að flytja alferðir til viðskiptaráðuneytisins. Sú breyting var einróma gagnrýnd af umsagnaraðilum sem lögðu til að þeirri breytingu yrði frestað í eitt til tvö ár. Ekki var hlustað á þær faglegu röksemdir frekar en aðrar í umsögnum. Ég fékk það á tilfinninguna við meðferð þessa máls hjá allsherjarnefnd að umsagnir hefðu verið umsagnanna vegna. Fagleg rök forsvarsmanna stofnana voru að engu höfð. Það er með ólíkindum að senda slík skilaboð til þessara stofnana, skilaboð um að menn hafi beinlínis rangt fyrir sér, að fagleg gagnrýni sé röng. Það er hreinlega fullyrt. Það er hvergi tekið á þessari gagnrýni í umsögn meiri hlutans. Í fjórða, fimmta og sjötta þætti er fjallað um flutning menntastofnana landbúnaðarins til menntamálaráðuneytisins. Ég rökstuddi sjónarmið varðandi hann í fyrri ræðu minni en aðalatriðið er kannski það að þessir skólar hafa náð að þróast og dafna í nánum tengslum við aðrar stofnanir og fyrirtæki landbúnaðarins og bændur undir yfirstjórn landbúnaðarráðuneytisins. Þar hefur allt gengið vel og dæmi voru nefnd um sænskan landbúnaðarskóla sem fær þá einkunn að hann sé annar besti skólinn í heimi. Hann heyrir þar undir sænska landbúnaðarráðuneytið. Vilji menn breyta eiga menn ekki að gera það breytinganna vegna. Vilji menn breyta eiga þeir að skoða forsendur þess starfs sem unnið er og spyrja hvað ávinnist. Hvað er til bóta? Hvernig hagnast þessar stofnanir á breytingunni? Engin slík rök eru frammi í málinu, engin úttekt á skólastarfinu eða á flutningi fyrir utan að tvískipta rannsóknafé milli ráðuneyta. Svo kem ég að fimmta þættinum sem varðar skógræktina. Það er algjörlega skelfilegur þáttur þessa máls. Þar eru allir umsagnaraðilar sammála um að leggjast gegn breytingunni. Þeir vísuðu allir til meints markmiðs frumvarpsins, þ.e. að einfalda stjórnsýsluna og skipa skyldum málefnum undir eina stjórn þannig að ráðuneyti og ríkisstofnanir sem í hlut eiga verði öflugri og skilvirkari einingar. Það var samdóma álit allra hagsmunaaðila sem leitað var til í skógrækt að hér væri verið að breyta mjög til hins verri vegar. Menn höfðu bæði uppi þung orð, rökstudd, og fagleg orð með mikilli undiröldu, allir voru sammála um að þarna væri gengið þvert gegn markmiðum frumvarpsins. Samt sem áður berja ríkisstjórnin og allsherjarnefnd höfðinu við steininn og þetta skal keyrt í gegn þvert á þessar umsagnir. Það er ekki hægt að sjá merki einföldunar í þessum málaflokki þegar verið er að kljúfa hann milli tveggja ráðuneyta eins og mælt er fyrir um. Ég vil líka vekja athygli á því í þessu tilviki að nánast allar nefndir Alþingis sendu frá sér umsagnir til allsherjarnefndar um málið. Yfirleitt var þar um að ræða meirihluta- og minnihlutaálit. Í ýmsum meirihlutaálitum ríkisstjórnarflokkanna kom fram gagnrýni á ákveðna þætti. Það komu fram athugasemdir og ábendingar um það sem betur mætti fara, sérstaklega á sviði skógræktarinnar. Þessi álit til allsherjarnefndar, bæði meiri hluta og minni hluta einstakra nefnda, voru hundsuð. Það var ekkert mark tekið á hvorki ríkisstjórnarmeirihlutaálitunum né minnihlutaálitum stjórnarandstöðunnar, ekkert. Og maður spyr: Til hvers voru þau skrifuð? Voru þau eins og umsagnirnar frá fagaðilum skrifuð umsagnanna vegna? Til hvers er verið að biðja um umsagnir stofnana eða fólks úti í bæ eða nefnda Alþingis ef það er ekkert hlustað? Hvað veldur þessu? Auðvitað er ein skýringin á þessu óðagotið sem var á meðferð málsins og hraðinn, hin óvandaða lagasetningarmeðferð. Það er illt að sitja í allsherjarnefnd og horfa upp á faglega rökstudd sjónarmið frá mörgum aðilum innan skógræktarinnar, stofnunum og öðrum sem ég ber virðingu fyrir, sem hafa unnið að skógræktarmálum í áratugi og vita nákvæmlega hvar skórinn kreppir og hvar ekki, vita nákvæmlega hvar vel er unnið og hvar ekki, og heyra umsagnir sem segja að í uppsiglingu sé stjórnsýslulegt klúður og greinilegt að ekki ríki pólitísk samstaða um þennan flutning og það sé eins konar málamiðlun að kljúfa hann upp í þágu skiptingar ráðherrastóla. Hvað er í gangi? Af hverju á stjórnsýslan að gjalda þess að menn skipti ráðherrastólum? Hér er bara um að ræða einfalda valdbeitingu að ofan. Í sjötta þætti er fjallað um vatnamælingar og flutning til Veðurstofu sem á svo að breyta í nýja stofnun. Það á auðvitað að vera án kostnaðar þrátt fyrir að það eigi að umbylta stofnuninni og búa til nýja. Þar blasa við vandamál sem snúa að húsnæði og það blasa við önnur vandamál, óvissa og órói meðal starfsmanna. Af hverju eru starfsmenn ekki spurðir? Ég býst við að flestir hafi jafnvel verið sammála því að flytja þessar stofnanir saman. Ég ætla ekki að orða neitt um það, en af hverju eru þeir ekki hafðir með í ráðum? Af hverju þurfa þeir að búa við þá óvissu sem ríkir? Starfsmennirnir telja sig flutta eins og fé á fæti eða eins og dauða hluti. Þessu mun fylgja verulegur kostnaður. Að því er varðar flutning Matvælaeftirlits undir eina stofnun var almenn ánægja með það hjá umsagnaraðilum, en það var gagnrýnt, þáttur starfsmanna í því máli var enn gagnrýndur og veruleg óvissa ríkir meðal starfsmanna þeirra stofnana sem hlut eiga að máli. Þær umsagnir sem fyrir liggja staðfesta að starfsmenn lifa í algjörri óvissu um framtíð sína, eru ekkert upplýstir og hafa engan viðbúnað getað haft um þær breytingar sem eru samkvæmt frumvarpinu að bresta á. Og hér skiptir auðvitað miklu máli að það er verið að flytja Matvælaeftirlitið til Selfoss sem ég fagna sem þingmaður kjördæmisins en starfsmenn sem búa hér í Reykjavík og hyggja á búferlaflutninga - til þess þarf ærinn tíma og fyrirvara, til þess þarf meira en einn mánuð. Ég ítreka að það er sérdeilis ámælisvert að kostnaðargreining hafi ekki farið fram. Ég held því fram að niðurstaða í fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins sé röng og verulegur kostnaður blasi við og muni hlaupa á hundruðum milljóna. Með faglega gerðu kostnaðarmati sem væri unnið í nánu samstarfi við viðkomandi stofnanir hefði auðveldlega verið hægt að greina þennan kostnað sem er fyrirséður, áætla hann a.m.k. með töluvert mikilli nákvæmni svo að skeikaði ekki nema +/-10%. Það verður að telja miður að þetta frumvarp skuli vera samið í óðagoti skiptingar ráðherrastóla í vor og án samráðs við undirstofnanir og starfsmenn þeirra. Ég gagnrýni það harkalega. Ég ítreka það sem ég sagði í fyrri ræðu minni og skora á framkvæmdarvaldið að taka þegar upp náið og gott samstarf við starfsmenn og stofnanir og að þegar í stað fari fram ítarleg kostnaðargreining á flutningum þessum. Eins og einn gesta í allsherjarnefnd sagði eru allar ákvarðanir teknar að ofan. Hér eru vinnubrögðin óviðunandi sem ala af sér óvandaða löggjöf eins og frumvarpið og umsagnir um það staðfesta. Ég harma þessi vinnubrögð verulega.

Virðulegi forseti. Mér fannst eins og ég heyrði sömu ræðuna í þriðja sinn, ræðu um vond vinnubrögð í þinginu og þingnefndum. Mér finnst reyndar athyglisvert að þingmaður sem hefur verið hér í um tvo og hálfan mánuð skuli leyfa sér að fella svo þunga dóma um þingmenn, þingstörfin og þingnefndir, eins og gert hefur verið í þessum þremur ræðum sem reyndar eru allar á sama veg. Þótt ég hafi viljað koma þessum sjónarmiðum á framfæri þá eru þau ekki aðalatriðið. Mig langaði að spyrja hv. þingmann einnar spurningar. Hv. þingmaður hefur talað mikið um þrískiptingu ríkisvaldsins og mikilvægi þess að virða þessa þrískiptingu. Það mál sem við ræðum hér fjallar um verkaskiptingu framkvæmdarvaldsins, þ.e. hvernig framkvæmdarvaldið skiptir með sér verkum. Ríkisstjórnin óskar eftir því við þingið að það samþykki tiltekna breytingu á verkaskiptingu. Ég verð að segja að um leið og við gerum kröfu til þess að framkvæmdarvaldið komi fram við Alþingi og löggjafarvaldið af virðingu og reisn er eðlilegt að við virðum óskir þess um hvernig það vill haga skipulagi sínu, svo framarlega sem það er innan velsæmismarka og ekki einhver vitleysa. Þess vegna hef ég verið mjög umburðarlyndur gagnvart því hvernig framkvæmdarvaldið skiptir með sér verkum og ef breytingar eru gerðar á ríkisstjórn getur sú ríkisstjórn einnig skipt með sér verkum.

Fella stjórnarráðslögin niður?

Mér finnst þetta eðlilegt og mér finnst að við eigum að vera umburðarlynd þegar ríkisstjórnin óskar eftir því á Alþingi að fá heimild til að breyta sínu skipulagi í stað þess að finna öllu allt til foráttu án þess að leggja neitt nýtt inn í umræðuna.

Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson bendir á að ég hafi flutt þriðja sinn sömu ræðu um sama hlutverk. Mér sýnist ekki af veita að flytja slíka ræðu á hverjum degi. Þessar vísur eru aldrei of oft kveðnar, það er bara þannig. Þungir dómar þingmannsins sem hér stendur, hv. þm. Lúðvík Bergvinsson, byggja á umsögnum umsagnaraðila um frumvarpið og byggja á handbók um vinnutilhögun. Ég verð að segja, varðandi spurningu hv. þingmanns sem lýtur að því hvort það eigi ekki að horfa á þetta með umburðarlyndi: Hefur ekki Alþingi eftirlitshlutverk með framkvæmdarvaldinu, með kostnaði sem framkvæmdarvaldið leggur út í og annað slíkt? Vill hv. þingmaður leggja af lög um Stjórnarráðið og færa valdið algjörlega yfir til Stjórnarráðsins, fjárveitingarnar og allt sem því lýtur? Auðvitað ekki, til þess er þrískiptingin. Mitt hlutverk sem þingmanns er m.a. að hafa eftirlit með framkvæmdarvaldinu. Ég stíg aldrei úr því hlutverki sjái ég meinbugi á frumvarpi, einnig um Stjórnarráðið, sem eru jafnalvarlegir og raun ber vitni í þessu tilviki.

Virðulegi forseti. Við erum ekki að tala um fjárlögin, ekki að tala um fjárveitingavaldið, heldur verkaskiptingu innan Stjórnarráðsins. Fjárveitingavaldið er hjá Alþingi og Alþingi lætur það vald ekki frá sér fara. Ég benti á að við ættum að vera umburðarlynd gagnvart ríkisstjórninni varðandi það hvernig hún vill skipta verkum, hvaða verk hún vill láta vinna í hvaða herbergi, hvaða ráðherrar sinna þeim. Við eigum að sýna framkvæmdarvaldinu virðingu hvað þetta varðar um leið og við eigum að gera eðlilega kröfu til þess að framkvæmdarvaldið virði þingið. Við eigum að virða þrískiptinguna í þessum efnum og það á að ganga í báðar áttir. Ég vildi draga þetta fram í þessari umræðu varðandi þær ræður sem hv. þingmaður hefur flutt. Hann flutti sömu ræðuna hér í 2. umr. og 3. umr. Ég veit ekki hvort það eru vönduð vinnubrögð að flytja alltaf sömu ræðuna, það getur vel verið að það sé ný skilgreining á vönduðum vinnubrögðum, að flytja alltaf sömu ræðuna. En ég vildi draga þetta fram. Ég tel að við eigum að sýna umburðarlyndi gagnvart verkaskiptingunni svo framarlega sem hún er innan velsæmis. Ég vil líka segja að í þessari umræðu hefur talsvert verið rætt um virðingu þingsins. Þegar hv. þingmenn, eins og hv. þm. Atli Gíslason hefur gert trekk í trekk, talað til þingsins, vinnubragða og verkefna þess á þann hátt sem hv. þingmaður gerir þá verð ég að segja að þing sem á svona þingmenn þarf ekki óvini þegar kemur að því að draga virðingu þingsins niður.

Frú forseti. Ég upplifi það trekk í trekk þegar ég kem hér upp í ræðustól að fá andsvör af þessu tagi, sem eru algjörlega órökstudd, að ég sé að tala niður til þingsins og að þingið þurfi ekki óvini ef það eigi slíka vini og annað slíkt. Þetta er ekki svaravert. Þetta eru andsvör rökþrota manna. Það sem stendur upp úr er að ekki hefur verið haft samráð við starfsmenn sem eru í mikilli óvissu um framtíð sína. Þeir eru það. Það er ljóst að ekki hefur verið haft samráð við þá um þessa flutninga. Þetta gagnrýni ég út frá skyldum mínum sem þingmanns. Mér ber að gera það. Mér ber líka að gagnrýna það að vinnubrögðin eru andstæð stefnumótun ríkisstjórnarinnar um löggjafarstarf. Á ég að þegja yfir því? Vill hv. þm. Lúðvík Bergvinsson hafa bara eina umræðu um þingmál? Á þingheimur ekki að rísa upp sem ein rödd þegar umsagnir gefa til kynna að í uppsiglingu sé stjórnsýslulegt klúður? Eigum við þá að þegja? Er það markmið þingskapabreytinganna að koma í veg fyrir að við getum með rökstuddum og ítarlegum hætti bent á slík vinnubrögð? Er það kannski markmiðið? Eru raddir okkar - a.m.k. er það svo miðað við andsvör hv. þingmanns - svo óþægilegar að koma eigi í veg fyrir að þær heyrist?

Frú forseti. Við höldum áfram að ræða afnám veiðigjalds af þorski og rækju og lækkun á gjaldi á öðrum fisktegundum. Ég er því alls ekki sammála. Ég tel ástæðulaust að taka veiðileyfagjaldið af. Á sama tíma og menn mega leigja kvóta fyrir 220–230 kr. á kíló af þorski eru útgerðarmenn að kvarta yfir því að þurfa að borga 1,50 kr. í veiðileyfagjald. Þetta eru mjög skrýtin vinnubrögð. Menn tala um mismunun í þessu máli. Ég hef sagt og segi enn að mismununin liggur aðallega í fiskveiðistjórnarkerfinu. Þar er fáum útvöldum afhentur fiskurinn í sjónum. Þeir mega leigja hann eða selja hann og veðsetja nýtingarréttinn. Fólkið í sjávarbyggðum landsins sem starfar í sjávarútvegi situr uppi og má éta það sem úti frýs. Það er auðvitað óásættanlegt í þessu kerfi og þess vegna tel ég og hef talað fyrir því að breyta því kerfi og það er löngu tímabært. Að bera saman auðlindagjald í sjávarútvegi og auðlindagjald af orkuverum er eins og að bera saman appelsínur og epli, sérstaklega þar sem orkuver Landsvirkjunar, Orkuveitu Reykjavíkur og Orkuveitu Suðurnesja og stærri orkuver og rafmagnsveitur eru enn þá venjulegast í eigu sveitarfélaga eða almennings. Þar er undantekning hvað varðar Hitaveitu Suðurnesja en það er auðvitað ekkert hægt að bera þetta saman. Þeir sem fá þúsund milljarða afhenta til þess að braska eiga ekki að sleppa við að borga auðlindagjald. Þegar menn leggja þetta að jöfnu og spyrja af hverju ekki sé auðlindagjald á orkuverin og auðlindirnar í jörðu þá er þetta bara svart og hvítt. Annars vegar er um einstaklinga að ræða sem fengu ókeypis afnot af fisknum í sjónum og hins vegar landsmenn og sveitarfélög sem byggðu, t.d. Reykvíkingar, upp Orkuveitu Reykjavíkur og landsmenn allir hafa byggt upp Landsvirkjun. Veiðileyfagjald hefur verið afkomutengt í sjávarútvegi og hefur hækkað eða lækkað eftir því hvernig afkoman hefur verið. Þetta eru ekki háar fjárhæðir en hefðu dugað, ef auðlindagjaldið hefði verið reiknað eins og það átti að vera, 2,45 kr. á hvert þorskígildiskíló, um 1.100 millj. kr., til þess að bæta stöðu þeirra sem verst fara út úr aflaniðurskurði, þ.e. fólkinu í sjávarbyggðunum til sjós og lands, fiskvinnslufólki og sjómönnum. Núverandi fiskveiðistjórnarkerfi er ekkert annað en ríkisstyrkur, að afhenda þúsund milljarða til fárra útvalinna er ekki annað en ríkisstyrkur. Ég er efins um að á byggðu bóli finnist atvinnugrein þar sem menn hafa fengið jafnmikinn ríkisstyrk og íslenskur sjávarútvegur. Sjávarútvegur hefur reyndar verið undirstaða alls á Íslandi í gegnum tíðina, síðustu 100 árin. Það sem við höfum gert í þessu þjóðfélagi hefur komið úr sjávarútvegi. Gjaldeyristekjur okkar hafa verið í gegnum sjávarútveg. En við höfum stýrt honum illa og við höfum stýrt honum vitlaust. Við höfum ekki farið rétt að í sjávarútveginum og þess vegna horfum við upp á það að í dag er afkoman að versna og gjaldeyristekjurnar af sjávarútvegi minni en þær þyrftu að vera. Því mætti breyta tiltölulega auðveldlega. Auðvitað þurfum við að vita meira um lífríkið í hafinu en við gerum. Við þurfum að hleypa fleirum að rannsóknum á hafinu og þurfum að rannsaka svæðið kringum Ísland, rannsaka tegundir. Við þurfum að hleypa öðrum að en þessari ríkisstofnun, einokunarstofnun sem ein hefur fengið að hafa álit á ástandi hafsins. Það hefur ekki verið hlustað á starfandi sjómenn, ekki verið hlustað á þá sem kannski þekkja þetta best. Það er ekki hlustað á togaraskipstjóra, sem hönnuðu togararallið í upphafi, sem nú er aðalforsendan fyrir vinnubrögðum Hafrannsóknastofnunar í fisktalningu þeirra. Togararallið er ekki sá mælikvarði sem það ætti að vera meðan því er ekki breytt. Það tekur því kannski ekki að fara út í það í smáatriðum núna, hvernig togararallið virkar. En það virkar ekki eins og það gæti gert. Hægt væri að hafa meiri not af því og það gæti mælt nákvæmar fiskimagn á togaraslóð. Það er erfiðara að nota það til að mæla fiskgöngur og fiskirí á grunnsævi og nálægt landi, enda eru fá tog í togararalli tekin á grunnslóð. Stóra málið er að það eru margir þorskstofnar í hafinu kringum Ísland sem gjörbreytir forsendum fyrir úthlutun kvóta í einni tölu. Með því að úthluta 130 þús. tonnum af þorski er líklegt að við ofveiðum á ákveðnum stöðum en annars staðar með ónýtta stofna, t.d. í djúpköntum og úti í landgrunnskantinum. Þar eru engar fiskveiðar stundaðar orðið. Þar er fiskurinn að öllu jöfnu smærri og jafnvel verri að ýmsu leyti og fiskveiðar eru ekki stundaðar. Þar eru stofnar sem án efa eru í dag vannýttir. Þessu hafa fullorðnir menn haldið fram til margra ára, starfandi sjómenn í 30, 40 ár og jafnvel lengur sem skipstjórar. Þeir hafa haldið þessu fram. Í fyrsta skipti í ár viðurkennir Hafrannsóknastofnun að fleiri en einn þorskstofn sé við Ísland, í fyrsta skipti. Þeir hafa þrætt fyrir það í gegnum tíðina þótt bæði Norðmenn og aðrir sem hafa rannsakað fisk á sínum heimaslóðum hafi komist að því að það eru margir þorskstofnar og jafnvel staðbundnir stofnar inni á hverjum flóa og firði í Noregi. Hið sama gildir örugglega hjá okkur hérna líka. Fram á þetta hefur verið sýnt með erfðafræðirannsóknum, DNA-rannsóknum. Slíkar rannsóknir munu væntanlega, þegar fram líða stundir, koma mönnum í skilning um að núverandi fiskveiðistjórnarkerfi er vitlaust upp byggt og getur aldrei náð árangri við að byggja upp fiskstofna. Það hefur sýnt sig að þrátt fyrir friðanir og niðurskurð í veiði þá stöndum við frammi fyrir því að á 22 árum, frá því að kerfið var tekið upp, hefur þorskafli hjá okkur minnkað um helming. Árið 1984, þegar kerfið var sett á, veiddum við 267 þús. tonn, núna er úthlutað 130 þús. tonnum. Af hverju vilja menn halda í þetta kerfi? Hvað hvetur fólk til þess að verja ranglátt fiskveiðistjórnarkerfi sem er búið að kippa fótunum undan sjávarbyggðum? Fólk situr í verðlausum eignum, söluverð eigna er svo lágt að það er ekki hægt að losna við eigurnar. Enginn vill eiga heima á þessum stöðum af því að fólk hefur ekki lífsviðurværi þar lengur. Það er búið að selja veiðiheimildirnar og samt heldur Alþingi og alþingismenn uppi óbreyttu kerfi. Ég hefði talið að það væri skylda okkar þingmanna að reyna að gera breytingar til að bæta úr, ekki bara verja eignarhaldið á nýtingarréttinum sem útgerðarmenn hafa. Það er bara rangt. Ég hef lýst andstöðu minni við þetta frumvarp. Ég sé ekki að ástæða sé til að lækka veiðigjaldið fyrir þessa fáu útvöldu. En það stingur mann dálítið að Framsóknarflokkurinn og Vinstri grænir bjóði raunverulega betur en ríkisstjórnin ætlar að gera. Þeir tala um að taka gjaldið af, fella niður veiðileyfagjald. Rök þeirra fyrir því skil ég ekki. Í þessu frumvarpi er tekin af veiðiskylda á rækju. Það er sérkennilegt að taka af veiðiskylduna. Af hverju gefa menn ekki frjálsar veiðar á rækju? Af hverju leyfa menn ekki þeim fáu sem vilja veiða rækju að veiða hana án þess að þurfa að leigja af einhverjum sægreifum kvóta til að geta stundað rækjuveiðar? Það er ótrúlegt að menn skuli láta þetta yfir sig ganga. Þegar útgerðarmaður vill ekki eða treystir sér ekki til að nýta kvótann sem honum er úthlutað þá þarf hann ekki á honum að halda, þá er sjálfsagt að leyfa öðrum að veiða viðkomandi tegund. Ákveðið hefur verið að skipa nefnd til að skoða stöðu sjávarbyggða en það er ekki búið að skipa í hana og hún er ekki tekin til starfa. Ég hefði haldið að það þyrfti ekki að skipa slíka nefnd. Ég hélt að menn vissu hvernig ástandið hefur verið á Flateyri, Bolungarvík, Bíldudal og fleiri sjávarbyggðum. Það liggur í augum uppi hvað er að og hverju þarf að breyta og byrja að reyna að breyta. Þjóðin hefur tekið þátt í skoðanakönnunum og 85% telja í síðustu skoðanakönnun að núverandi fiskveiðistjórnarkerfi sé ómögulegt, óréttlátt og vont. En á Alþingi eru menn ekki að hugsa um þessi mál, þeir berja hausnum við steininn og ætla að halda áfram að verja hina fáu útvöldu. Við í Frjálslynda flokknum höfum lagt til að byrja á að leyfa handfæraveiðar frjálsar á minnstu bátunum, bundið við tvær rúllur á mann. Við höfum talað um að taka tegundir úr kvóta, byrja á að losa um þetta með þeim hætti, taka út löngu, keilu, skötusel og jafnvel fleiri tegundir, þess vegna ýsu og ufsa. Þetta væri hægt að gera og er ekkert mál að gera þetta. Það þarf ekki einu sinni frumvarp í þinginu. Ráðherra getur tekið þá ákvörðun að ekki verði kvótasetning á þessari tegund eða hinni. Það er nauðsynlegt fyrir Alþingi að hysja upp um sig brækurnar í þessum málum. Eins og einn ágætur þingmaður sagði í gær: Við eigum ekki að vera heybrækur. Ég hvet þingheim til þess að vera ekki heybrækur í framtíðinni heldur taka á þessum málum og breyta kerfinu til batnaðar fyrir fólkið í landinu.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þá umræðu sem farið hefur fram um þetta frumvarp og það nefndarálit sem hér liggur fyrir og reyndar tvö önnur nefndarálit og breytingartillögu. Það er nokkuð ljóst að margir hafa skoðun á málinu og mismunandi skoðanir. Umræðan hefur farið fram undir mikilli tímapressu og verið býsna slitrótt. Þetta er fjórða tilraunin til að ræða málið við 2. umr. Umræðan sem slík hefur ekki verið samfelld og ég vil taka það fram að við þær aðstæður sem nú eru í þinginu hafa margir þingmenn viljað tjá sig en sökum tímapressu hafa þeir ekki getað farið á mælendaskrá. Það er eingöngu vegna þeirra aðstæðna sem við búum við í þessari tímapressunni rétt fyrir jól. Stjórnarandstaðan er þverklofin í málinu eins og hér hefur komið fram. Hún leggur fram tvö nefndarálit. Vinstri grænir komu með eitt nefndarálit og Frjálslyndir annað en Framsókn hefur lýst því yfir að hún muni styðja nefndarálit vinstri grænna. Auk þess liggur hér fyrir ein breytingartillaga frá þingmanni sem ekki situr í nefndinni. Eins og ég segi er ljóst að hér eru mismunandi sjónarmið. Það er auðvitað nokkuð ljóst að hjarta margra þingmanna slær með tillögu 6. þm. Suðurkjördæmis Árna Johnsens, um að leggja niður veiðigjaldið. En ég vil taka fram að þetta gjald sem við erum með til umfjöllunar var lagt á eftir mikið samráð í nafni sáttar um fiskveiðistjórnarkerfið. Mikið og langt samráð hafði farið fram og nefndarstörf sem lágu þar að baki. Þegar þetta gjald var lagt á var það gert til að koma á sátt um kerfið. Ég ítreka að lengra verður ekki haldið að þessu sinni í þeim tillögum sem meiri hluti sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar leggur fram. Ég verð að hvetja alla hv. þingmenn til að greiða tillögum meiri hluta sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar atkvæði sitt þegar þær koma til atkvæða. Það gefst ekki tími til að fara nánar út í þau sjónarmið sem hafa komið fram í máli þingmanna við umræðuna. Ég ítreka að meiri hluti sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar leggur fram breytingartillögur og nefndarálit að vel ígrunduðu máli. Ég hvet því þingmenn til að að styðja meiri hlutann því að hér er um góða tillögu að ræða. Hún felur í sér, eins og frumvarpið gerði ráð fyrir upphaflega, niðurfellingu veiðigjalds af aflamarki í þorski en til viðbótar kemur fram í tillögu meiri hlutans að lækka skuli álagningarhlutfall í 4,8% úr 8,7% eins og var gert ráð fyrir á næsta ári og úr 9,5% á árinu 2009. Þessi tillaga okkar á að gilda það fiskveiðiár sem nú stendur yfir og næsta fiskveiðiár. Hæstv. forseti. Í ljósi þeirra aðstæðna sem nú ríkja í þinginu mun ég ekki lengja mál mitt frekar og vonast til að þetta mál fái góðan framgang við atkvæðagreiðslu.

Frú forseti. Það er ótrúlegt að við skulum ekki hafa tíma til að ræða mál eins og þetta. Það er ótrúlegt að við skulum vera að flýta okkur í frí þar sem við höfum fjórar eða fimm vikur í frí yfir jólin. Reyndar nýtist það ekki öllum sem frí, menn þurfa að vinna eitthvað þó að ekki sé þingfundur að ýmsum málum, heimsækja sín kjördæmi og annað í þeim dúr. En við höfum nógan tíma til að ræða þessi mál. Það er dálítið sorglegt að þeir sem vilja koma frumvarpinu í gegn skuli ekki gefa sér tíma til að fara í málefnalegar umræður um það, efnislegar umræður. Það er sorglegt að horfa upp á að hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir skuli ekki treysta sér til þess að fara í alvöruumræður. Það er engin sátt um þetta fiskveiðistjórnarkerfi og verður ekki. Við vitum að 85% af þjóðinni eru á móti þessu kerfi og halda að það sé hægt að búa til sátt um að afhenda þúsund milljarða, til þess að leyfa mönnum að veðsetja, leigja og selja nýtingarréttinn á fiskinum í sjónum - þúsund milljarðar er verðmæti útgefins kvóta á Íslandsmiðum. Það verður engin sátt um að fá einhverjar 400–500 millj. kr. í ríkissjóð fyrir sameign þjóðarinnar. Það er langur vegur frá.

Hæstv. forseti. Þegar ágætt frumvarp sem við höfum rætt síðustu daga um þingsköp Alþingis verður komið til framkvæmda höfum við væntanlega betra lag á því hvernig við stýrum umræðum um ákveðin mál, ég tala nú ekki um fiskveiðistjórnarkerfið og sjávarútvegsmál ,sem við höfum mörg hver mikinn áhuga á að ræða. Í því skipulagi sem viðgengist hefur í þinginu hefur umræðan því miður þurft að vera með þessum hætti. Eins og ég segi, þetta er fjórða tilraun til að klára 2. umr. um málið. Ég er ekki að skorast undan því að ræða málið en í ljósi þeirra aðstæðna sem við búum við verður þetta að vera svona. Ég hefði haft mjög gaman af að fara yfir málflutning frjálslyndra í þessu máli og sérstaklega þann mismun sem er á málflutningi hv. þm. Grétars Mars Jónssonar og Kristins H. Gunnarssonar. Fram kom í máli Kristins H. Gunnarssonar að hann væri jafnvel til í, hann orðaði það sem svo að það væri hægt, að fallast á tillögur meiri hlutans við ákveðnar aðstæður, en ég get ekki fundið að það sé í máli hv. þm. Grétars Mars Jónssonar. Það væri áhugavert að fara yfir það hvernig Frjálslyndi flokkurinn mótar stefnu sína í sjávarútvegsmálum og bera saman við þann málflutning sem hér hefur komið fram.

Frú forseti. Það er ágætt að þingmenn komi hingað upp og tali um að þeir séu tilbúnir að ræða málin og gera það svo ekki. Ég segi enn og aftur: Af hverju liggur okkur svona á að slíta þinginu í dag eða á morgun? Er ekki hægt að vera hér næstu viku? Er það ómögulegt að við gefum okkur tíma til að ræða þau mál sem þarf? Hvaða æðibunugangur er þetta? Af hverju þarf að vera að reka þingið heim og leyfa mönnum ekki að ræða hlutina í botn? Það verða að teljast sorgleg vinnubrögð að gefa þingmönnum ekki tækifæri til að ræða mál eins og þessi sjávarútvegsmál. Það er búið að fresta þessu máli í þrígang og í dag var því frestað í fjórða sinn að taka málið á dagskrá. Þetta eru sorgleg vinnubrögð og segir sitthvað um þingið. Vonandi eru þau lög sem við vorum að samþykkja til bóta, vonandi verða þau til þess að vinnubrögð verði markvissari. Ég trúi því og styð því frumvarp um þingsköp sem við ræddum í gær og í morgun. Enn og aftur vil ég segja: Það er algjör óþarfi að lækka veiðigjald á útgerð sem við höfum afhent þúsund milljarða, þúsund milljarðar er kvótinn.  En ég vil benda á að það er verið að slá af veiðileyfagjald upp á tæplega 2,50 kr. þegar þeir sem það þurfa að greiða, og kvarta undan því, geta leigt sömu veiðiheimildir fyrir 230–240 kr.

Hæstv. forseti. Það er ótrúlegt að hlusta á málflutning hv. þm. Grétars Mars Jónssonar og að tala með þeim hætti að útgerðin í landinu og sjávarútvegurinn hafi ekki orðið fyrir áfalli við niðurskurð þorskkvótans.

Það er enginn að tala um það. Það er fullt af fólki sem hefur orðið fyrir áfalli líka.

Já, það kemur auðvitað ekkert í staðinn fyrir þessi 60 þús. tonn sem þurfti að skera niður. Það er algjörlega ljóst.  Þegar að því kemur vil ég hvetja hv. þingmann til þess að leggja fram stefnu Frjálslynda flokksins í einhverju skiljanlegu formi og sýna fram á að sjávarútvegur á Íslandi geti lifað við þær tillögur sem hann hefur í sjávarútvegsmálum. Ekki hafa mjög margir séð ljósið í þeim tillögum, ef hann getur fært rök fyrir þeim væri gaman að sjá það hér í þingsölum. Sjávarútvegur á Íslandi hefur orðið fyrir miklu áfalli. Þær tillögur sem við leggjum fram til þess að lækka frekar veiðigjaldið fyrir útgerðirnar skipta verulega miklu máli fyrir rekstrarumhverfi hans.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti allsherjarnefndar um frumvarp til laga til breyting á lögum um happdrætti Dvalarheimilis aldraðra sjómanna. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Bryndísi Helgadóttur og Hjalta Zóphóníasson frá dóms- og kirkjumálaráðuneyti, Sigurð Ágúst Sigurðsson frá Happdrætti DAS og Pétur Bjarnason frá Happdrætti SÍBS. Með frumvarpinu er lagt til að heimild Dvalarheimilis aldraðra sjómanna til að reka happdrætti verði framlengd um 11 ár eða til loka árs 2018. Framlenging þessi er í samræmi við gildistíma heimildar Happdrættis Háskóla Íslands til einkareksturs peningahappdrættis hér á landi en sú heimild gildir til 1. janúar 2019, sbr. lög nr. 127/2003. Nefndin telur rétt að vekja athygli á því að í júní 2007 skipaði dóms- og kirkjumálaráðherra fastanefnd á sviði happdrættismála. Störf nefndarinnar skiptast í þrennt, að fylgjast með þróun á sviði happdrættismála í Evrópurétti, að gera tillögur til dóms- og kirkjumálaráðherra um framkvæmd vísindarannsókna um spilafíkn, ólögleg fjárhættuspil og fleira og gera tillögur til dóms- og kirkjumálaráðherra um réttarbætur á sviði happdrættismála. Ágúst Ólafur Ágústsson, Karl V. Matthíasson, Ólöf Nordal og Siv Friðleifsdóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins en nefndin leggur til að málið verði samþykkt óbreytt. Undir nefndarálitið rita sá sem hér stendur, Atli Gíslason, Sigurður Kári Kristjánsson, Ellert B. Schram og Jón Magnússon.

Hæstv. forseti. Mál það sem hér er til umræðu er sambærilegt því sem tekið var til umræðu hér á undan, þ.e. breytingu á lögum um happdrætti Dvalarheimilis aldraðra sjómanna, og var málsmeðferð í allsherjarnefnd sú hin sama. Eins og í fyrra tilvikinu er með frumvarpinu lagt til að heimild Sambands íslenskra berkla- og brjóstholssjúklinga til að reka happdrætti verði framlengd um 11 ár eða til loka árs 2018. Framlenging þessi er í samræmi við gildistíma heimildar Happdrættis Háskóla Íslands til einkareksturs peningahappdrættis hér á landi en sú heimild gildir til 1. janúar 2019, sbr. lög nr. 127/2003. Í nefndaráliti er einnig vakin athygli á skipan nefndar um happdrættismál sem nú er að störfum á vegum dómsmálaráðherra. Undir nefndarálitið rita, eins og áður, sá sem hér stendur, Atli Gíslason, Sigurður Kári Kristjánsson, Ellert B. Schram og Jón Magnússon. Eins og í fyrra tilvikinu voru hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson, Karl V. Matthíasson, Ólöf Nordal og Siv Friðleifsdóttir fjarverandi við afgreiðslu málsins.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breyting á tollalögum, nr. 88/2005, með síðari breytingum, sem er að finna á þskj. 448 frá hv. efnahags- og skattanefnd. Í þingskjalinu er getið um gesti og umsagnir sem bárust en í frumvarpinu eru lagðar til fimm breytingar á tollalögum. Í fyrsta lagi gerir frumvarpið ráð fyrir að tollstjóranum í Reykjavík verði í stað fjármálaráðuneytis falið að annast afgreiðslu tiltekinna leyfisveitinga. Í annan stað er lagt til að viðmiðun við ákvörðun tollafgreiðslugengis verði breytt og að hún verði framvegis miðuð við daglega gengisskráningu í staðinn fyrir mánaðarlega. Í þriðja lagi gerir frumvarpið ráð fyrir nýrri tegund geymslusvæðis er ber heitið umflutningsgeymslur. Í fjórða lagi er lagt til að öðrum lögaðilum í atvinnurekstri en farmflytjendum og tollmiðlurum verði heimilað að reka afgreiðslugeymslur. Í fimmta lagi eru lagðar til smávægilegar lagfæringar á einstökum ákvæðum laganna vegna brotthvarfs varnarliðsins á Keflavíkurflugvelli. Fram kom að tillaga frumvarpsins, um breytta viðmiðun tollafgreiðslugengis, hefði verið unnin að höfðu samráði við Hagstofu Íslands. Um ástæður þess að tollyfirvöld hefðu ekki hagað framkvæmdinni með þessum hætti fyrr var vísað til þess að það hefði ekki verið tæknilega framkvæmanlegt. Þá ræddi nefndin líkleg áhrif þessarar breytingar á tekjur ríkissjóðs og var það að mestu mat gesta að þær mundu standa í stað þótt erfitt væri að sjá það fyrir. Á fundum nefndarinnar var einnig rætt hver áhrif flutningur á afgreiðslu leyfisveitinga úr fjármálaráðuneyti til tollstjórans í Reykjavík mundi hafa á stöðu landsbyggðarinnar. Kom fram að tollafgreiðsla færi að langstærstum hluta í gegnum embætti tollstjórans í Reykjavík. Ekki væri ástæða til að ætla að þessi tilfærsla á verkefnum hefði neikvæð áhrif á landsbyggðina. Nefndin bendir þó á að verkefni embættisins varða mikilsverða þætti í starfsumhverfi fyrirtækja og undirstrikar mikilvægi þess að gætt sé jafnræðis. Nefndin leggur til smávægilegar breytingar í því augnamiði að laga tilvísanir í einstökum ákvæðum laganna að breytingum frumvarpsins. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem fram koma í þingskjalinu sem nefndarálitið er á. Hv. þm. Bjarni Benediktsson, Gunnar Svavarsson og Katrín Jakobsdóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita hv. þm. Pétur H. Blöndal, Ellert B. Schram, Ögmundur Jónasson, Magnús Stefánsson, Ragnheiður E. Árnadóttir og Lúðvík Bergvinsson.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti á þskj. 453 um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 133/2005, um ráðstöfun á söluandvirði Landssíma Íslands hf., frá minni hluta efnahags- og skattanefndar. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Pál Þórhallsson frá forsætisráðuneytinu. Í frumvarpinu eru lagðar til nokkrar breytingar á tímasetningum í tengslum við ráðstöfun á söluandvirði Landssíma Íslands hf. Við umfjöllun nefndarinnar var frumvarpið rætt og höfð hliðsjón af fjárlagafrumvarpi fyrir næsta ár. Minni hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Gunnar Svavarsson, Lúðvík Bergvinsson og Katrín Jakobsdóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Pétur H. Blöndal, Ellert B. Schram, Bjarni Benediktsson og Birgir Ármannsson. Frú forseti. Mig langar að bæta nokkrum orðum við frá eigin brjósti. Þannig er að lögin hafa alla eiginleika fjárlagafrumvarps. Í þeim stendur t.d. að fé til framkvæmda í vegamálum skiptist svo: „a. Sundabraut 8.000 millj. kr. Verja skal til þessa verkefnis 100 millj. kr. árið 2007, 3.900 millj. kr. árið 2008, 2.000 millj. kr. árið 2009 og 2.000 millj. kr. árið 2010. Þetta eru fjárlög, þetta er eiginleiki fjárlaga, það er verið að ráðstafa peningum úr ríkissjóði. Í 41. gr. stjórnarskrárinnar segir: „Ekkert gjald má greiða af hendi, nema heimild sé til þess í fjárlögum eða fjáraukalögum.“ Þessi lög eru greinilega ekki gild samkvæmt stjórnarskránni því að þetta eru ekki fjárlög. Ég hef bent á það áður að svona lagasetning fær ekki staðist. Þar sem verið er að ráðstafa peningum úr ríkissjóði í öðrum lögum en fjárlögum eða fjáraukalögum fær ekki staðist stjórnarskrána. Ég vildi koma þessu að.

Frú forseti. Sala Landssímans og ráðstöfun á söluandvirði hans hefur verið ein hryggðarsaga. Fyrst var Landssíminn seldur með grunnnetinu og öllu saman þvert gegn vilja þjóðarinnar og síðan hefur verið að tekist á um það hvernig uppfylla megi þau loforð og væntingar sem gefin voru við sölu Landssímans um ráðstöfun fjárins og svikið á hverju ári. Þetta er þriðja árið sem flutt er frumvarp eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal flutti hér um breytingar á lögum um ráðstöfun á söluandvirði Landssímans. Fjármagn átti að fara til eflingar fjarskipta í landinu með stofnun Fjarskiptasjóðs en sú framkvæmd er í fullkomnu skötulíki og tímasett loforð og fyrirheit sem gefin voru um eflingu fjarskipta og jafnrétti í fjarskiptamálum landsmanna hafa öll verið svikin og enn er allt í óvissu um framhaldið þar. Þetta frumvarp er um ráðstöfun á fjármagni til ákveðinna vegaframkvæmda og til framkvæmda við Háskólasjúkrahús og Árnastofnun sem verið er að breyta. Ég er sammála hv. þingmanni í því og sagði það strax við samningu laganna um ráðstöfun á söluandvirði Landssíma Íslands að þau væru óþingræðisleg og brytu gegn lögum um stjórnarskrá, lögum um fjárreiður ríkisins. Og enn er verið að flytja frumvarp um breytingar á ráðstöfun fjár, ríkisfé á næsta ári, sem er alveg hárrétt hjá þingmanninum að á að vera samkvæmt fjárlögum og þetta fjármagn átti að fara til ríkisins eins og annað fé en ekki þverbrjóta 

Frú forseti. Hv. þingmaður var að ræða um fjárlög. Mig minnir að umræðu um fjárlög sé lokið og að þau séu meira að segja orðin að lögum. Ég skil því ekki hvers vegna hv. þingmaður er að ræða hér um fjárlög og eiginlega ætti forseti að gera athugasemd við það því að umræðu um fjárlög er lokið. Hún var löng og ítarleg, mjög löng, og fjárlagafrumvarpið er orðið að lögum. Frumvarpið sem við ræðum nú er til að aðlaga þessi lög að fjárlögum.

Frú forseti. Ræða hv. þm. Péturs H. Blöndals nú við 2. umr. dregur athyglina að þeim gríðarlega vandræðagangi sem var við sölu Landssímans og þeim loforðum sem gefin voru um ráðstöfun á söluandvirði hans. Þjóðin stendur uppi með það að þau loforð hafa ekki verið efnd, fjarskiptamál vítt um land sem lofað var að fengju sérstakan forgang eru víða í molum. Nú er svo verið að flytja frumvarp um breytingar á þessum lögum sem er alveg hárrétt að átti að vera hluti af fjárlögum þegar þau voru afgreidd. Hér er því verið að flytja frumvarp eftir á til að fjárlögin standist í raun. Öll framkvæmdin varðandi sölu Landssímans og ráðstöfun á söluandvirði hans er skollaleikur og bara sorgleg. Ég legg til að ríkið reyni sem fyrst að ná aftur til sín grunnneti Landssímans svo hægt sé að byggja upp öflugt og gott fjarskiptakerfi sem hið opinbera beri ábyrgð á.

Virðulegur forseti. Það kemur fram í athugasemdum við frumvarpið að seinka eigi framkvæmdum vegna þess að undirbúningurinn sé skemur á veg kominn en áætlað var og þar á meðal er Landspítalinn tilgreindur. Við vitum öll að núverandi hæstv. heilbrigðisráðherra, Guðlaugur Þór Þórðarson, hefur viljandi sett uppbyggingu Landspítalans í frestun. Hann er að fara yfir allar ákvarðanir sem þar hafa verið teknar á fyrri stigum með það í huga að til greina komi að breyta þeim. Þetta kemur fram í skriflegu svari hæstv. ráðherrans sem dreift var hér fyrir stuttu. Ríkisstjórnin sjálf er að setja þá framkvæmd í frestun. Ég vil gjarnan spyrja hv. þm. Pétur Blöndal þar sem ég veit að hann situr í heilbrigðisnefnd Alþingis og er í öðrum stjórnarflokknum, hvort honum sé kunnugt um að taka eigi einhverjar aðrar ákvarðanir en einungis þessa frestun varðandi Landspítalann af því að einhver þrýstingur er uppi núna um að byggja á Vífilsstaðalóðinni þar sem annaðhvort á að rísa einhvers konar einkarekin stöð eða eitthvað sem hugsanlega verður einkavætt í framtíðinni. Hvað vitum við á þessu stigi? Vegna þess að á landsfundi Sjálfstæðisflokksins var samþykkt ályktun um að að fara ætti út í frekari einkavæðingu á orkusviði, og á sviði menntamála og heilbrigðismála. Í ályktuninni stendur „einkavæðing“, ekki einkarekstur heldur einkavæðing. Ég vil því gjarnan spyrja hv. þingmann hvort svona hræringar séu í gangi einhvers staðar í samfélaginu.

Frú forseti. Aftur verð ég að vísa til þess að umræðu um fjárlög er lokið. Það er búið að samþykkja þau sem lög. Ég skil bara ekkert í hvers vegna menn eru að ræða um fjárlög núna þar sem þau atriði sem hv. þingmaður nefndi eru allt saman atriði sem eru í fjárlögum. Það sýnir ef til vill það grundvallaratriði sem ég benti á að þetta stenst kannski ekki stjórnarskrá þar sem ég var að benda á að svona lagasetning eins og við ræðum hér breytingu á stenst ekki stjórnarskrá. Ég bjóst við að hv. þingmaður mundi ræða um það grundvallaratriði en þær breytingar sem hér eru lagðar til eru bara ekki í samræmi við þau fjárlög sem búið er að afgreiða sem lög.

Frú forseti. Þótt hv. þingmaður geti verið svolítið stór upp á sig stundum getur hann ekki ráðið hvað við segjum í þessum ræðustól. Við erum að ræða um frumvarp þar sem fjallað er um Landspítalann og að fresta eigi fjármögnun hans, það er frumvarpið sem við fjöllum hér um. Ég vil því spyrja hv. þm. Pétur Blöndal, sem skrifar reyndar undir minnihlutaálit í þessu máli, í ljósi þess að fresta á greiðslum til Landspítalans, fresta uppbyggingu hans, en hæstv. heilbrigðisráðherra Guðlaugur Þór Þórðarson hefur í skriflegu svari sagt að fara eigi yfir allar fyrri ákvarðanir þannig að ljóst er að einhvers konar frestun er í gangi af hálfu ráðherrans. Á sama tíma eru uppi hugmyndir um einhvers konar einkarekstur á Vífilsstaðalóðinni og hv. þm. Ásta Möller staðfestir það í fjölmiðlum að Sjálfstæðisflokkurinn vilji stórefla einkarekstur í heilbrigðisþjónustunni. Og hæstv. forsætisráðherra Geir H. Haarde segir á fundi í Valhöll að breyta eigi verulega í heilbrigðiskerfinu og að það sé hægt með Samfylkingunni. Menn hafa væntanlega samið við hana en það hefði ekki verið hægt hvorki með fyrri stjórnarflokki né öðrum. Það eru því einhverjar breytingar í farvatninu sem er mjög erfitt að átta sig á. Í ljósi alls þessa vil ég spyrja hv. þm. Pétur Blöndal hvort það til standi að fara í einhverjar slíkar breytingar, hvort við megum vænta þess að verið sé að grafa undan því að byggja upp Landspítalann sem háskólasjúkrahús og færa sérfræðigreinar sem þar eru og dreifa þeim hugsanlega á einhvers konar nýtt sjúkrahús á Vífilsstaðalóðinni eða annars staðar í borginni.

Frú forseti. Ég ætla að vona að hv. þingmaður, hafandi verið heilbrigðisráðherra, átti sig á því sem stendur í stjórnarskránni: „Ekkert gjald má greiða af hendi, nema heimild sé til þess í fjárlögum eða fjáraukalögum.“ Þessi lagasetning hefur ekkert gildi. Það eru fjárlögin sem gilda og við erum búin að samþykkja þau. Þessi umræða átti heima við þá lagasetningu, þar var kveðið á um þessar greiðslur allar og þar átti hv. þingmaður að koma athugasemdum sínum að. Þetta lagafrumvarp er hreinlega aðlögun að fjárlögum. Þó að þessi lög giltu áfram þá gilda að sjálfsögðu fjárlögin sem við samþykktum fyrir tveim dögum.  Umræða um heilbrigðismál og fjárveitingar til þeirra o.s.frv. átti heima undir umræðunni um fjárlögin og þar átti hv. þingmaður að taka til máls.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá meiri hluta viðskiptanefndar um frumvarp til laga um breyting á lögum um vátryggingarsamninga. Viðskiptanefnd hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Andrés Magnússon frá Félagi íslenskra stórkaupmanna, Rúnar Guðmundsson frá Fjármálaeftirlitinu, Birnu Jónsdóttur og Gunnar Ármannsson frá Læknafélagi Íslands, Jóhannes Gunnarsson frá Neytendasamtökunum, Særúnu Maríu Gunnarsdóttur frá Persónuvernd, Guðjón Rúnarsson, Helga Bjarnason, Ólaf Pál Gunnarsson og Valgeir Pálsson frá Samtökum fjármálafyrirtækja, Gísla Tryggvason, talsmann neytenda, Harald Inga Birgisson frá viðskiptaráði og Kjartan Gunnarsson frá viðskiptaráðuneyti. Nefndinni bárust einnig umsagnir um frumvarpið. Upp hefur risið vafi á því hvernig túlka beri gildandi 82. gr. laga um vátryggingarsamninga en tvær opinberar stofnanir, Fjármálaeftirlitið og Persónuvernd, hafa hvor haft sína túlkun á þessu ákvæði laganna. Með frumvarpinu er lögð til breyting á 82. gr. laganna og leitast við að gera ákvæðið skýrara. Einnig er lögð til frekari afmörkun á heimild vátryggingafélaga til að krefjast upplýsinga þar sem kveðið er á um að foreldrar eða systkini veiti samþykki fyrir því að upplýsingar séu veittar um þau við töku vátryggingar. Í frumvarpinu er lagt til að vátryggingafélagi verði heimilt að afla upplýsinga um sjúkdóma sem vátryggingartaki, eða vátryggður, svo og foreldrar og systkini vátryggðs, er haldinn eða hefur verið haldinn og félagið telur nauðsynlegt að fá vitneskju um til að geta lagt mat á væntanlega vátryggða áhættu. Meiri hluti nefndarinnar álítur að nokkur jákvæð nýmæli megi finna í frumvarpinu, einkum með hliðsjón af persónuvernd. Ákvæði frumvarpsins eru nokkuð breytt frá því að sambærilegt frumvarp var lagt fram á 133. löggjafarþingi. Í fyrsta lagi er lagt til að vátryggingartaki, eða eftir atvikum vátryggður, staðfesti við umsókn um töku vátryggingar að hann hafi hlotið samþykki foreldra sinna eða systkina fyrir því að hann megi gefa upplýsingar um að þau séu haldin eða hafi verið haldin tilteknum sjúkdómi sem spurt er um. Í ákvæðinu er einnig gert ráð fyrir þeim möguleika að vátryggingartaka sé ekki mögulegt að verða við þessari kröfu, samanber orðalagið „enda sé með sanngirni hægt að ætlast til að hann hafi getað aflað slíks samþykkis“. Meiri hlutinn telur þetta mikilvægt nýmæli enda getur verið um viðkvæmar heilsufarsupplýsingar að ræða. Meiri hlutinn minnir á að í athugasemdum frumvarpsins er gert ráð fyrir því að spurningar á umsóknareyðublaði verði með þeim hætti að tiltekinn sjúkdómur verði ekki tengdur tilteknum einstaklingi. Nöfn þeirra sem spurt er um mega aldrei koma fram. Þetta getur kallað á endurskoðun á verklagi vátryggingafélaga, þar á meðal á þeim umsóknareyðublöðum sem vátryggingartakar þurfa að fylla út. Meiri hlutinn minnir sömuleiðis á að áfram er gert ráð fyrir því að heimild vátryggingafélags til þess að afla upplýsinga frá öðrum en sjálfum vátryggingartaka eða vátryggðum, svo sem frá læknum eða öðru starfsfólki í heilbrigðisgeiranum, sé bundin við upplýst samþykki vátryggingartaka eða vátryggðs. Í umsögn Persónuverndar um frumvarpið segir: „Telja verður að efni frumvarpsins sé í betra samræmi við grunnreglu persónuréttarins um sjálfsákvörðunarrétt einstaklingsins heldur en ef ekki hefði verið leitað samþykkis.“ Meiri hlutinn tekur undir þetta sjónarmið Persónuverndar. Í öðru lagi er lagt til að ákvæðið nái einungis til foreldra og systkina vátryggingartaka en ekki til „annarra einstaklinga“ líkt og er í gildandi lögum. Frumvarpið afmarkar þannig heimildir vátryggingafélaga til upplýsingaöflunar um aðra en vátryggingartaka eða vátryggðan við foreldra og systkini að því gefnu að samþykki þessara aðila liggi fyrir. Heimild vátryggingafélags til upplýsingaöflunar er þó takmörkuð af bannreglu 2. mgr. 1. gr. frumvarpsins. Í þriðja lagi er lagt til í frumvarpinu að í stað þess að hægt sé að krefjast upplýsinga um „heilsufar“ umsækjanda eða annarra einstaklinga beri umsækjanda að gefa upplýsingar um „tilgreinda sjúkdóma“ sem kann að verða spurt um. Að mati meiri hlutans er hér á ferðinni frekari afmörkun og þrenging frá gildandi lögum enda ekki hægt að ætlast til að umsækjandi geti lagt almennt mat á heilsufar sitt eða annarra einstaklinga. Í fjórða lagi er lagt til að upplýsingar skuli veittar „eftir bestu vitund“ en það orðalag er nýmæli. Með því er lögð áhersla á að ekki sé víst að í öllum tilvikum hafi vátryggingartaki upplýsingar um sjúkdóma sem foreldrar eða systkini hafa verið haldin. Í fimmta lagi er lögð til sú breyting að vátryggingafélagi sé óheimilt að nýta sér niðurstöður „erfðarannsókna“ en í gildandi lögum er vísað til upplýsinga um „erfðaeiginleika“. Vátryggingafélagi er einnig óheimilt að óska eftir erfðarannsóknum sem teljast nauðsynlegar til þess að kostur sé á að fá slíkar upplýsingar. Hafi sjúkdómur hins vegar greinst með erfðafræðirannsókn sem vátryggingartaki tók þátt í ber honum að gefa vátryggingafélaginu upplýsingar um þá greiningu, enda sé spurt um þann tiltekna sjúkdóm. Í orðalagi málsgreinarinnar felst jafnframt að reglur um vanrækta upplýsingagjöf eiga ekki við í þeim tilfellum er vátryggingartaki eða vátryggður gefur ekki erfðafræðilegar upplýsingar, enda væri vátryggingafélagi ekki heimilt að taka við slíkum upplýsingum, að öðru leyti en því sem greinir í frumvarpinu um sjúkdómsgreiningar sem slíkar. Með þessu ákvæði er leitast við að eyða vafa um hvers konar upplýsingar vátryggingafélagi sé óheimilt að nota í áhættumati sínu. Vátryggingafélagi er þannig óheimilt að hagnýta sér upplýsingar úr erfðarannsókn burt séð frá því hvort þær eru vátryggingartaka eða vátryggðum í hag eður ei. Meiri hlutinn leggur til viðbót við frumvarpið þannig að vátryggingafélögum verði gert að halda til haga upplýsingum um fjölda þeirra sem synjað er um persónutryggingu á grundvelli heilsufars foreldra eða systkina eða fá hækkuð iðgjöld vegna áhættumats sem byggist á upplýsingum um þriðja aðila. Jafnframt telur nefndin mikilvægt að upplýsingum um fjölda þeirra sem synjað er um persónutryggingu á grundvelli upplýsinga um eigið heilsufar eða fá hækkuð iðgjöld af sömu ástæðu sé haldið til haga. Þar sem vátryggingafélögin lúta eftirliti Fjármálaeftirlitsins telur meiri hlutinn eðlilegt að það hafi eftirlit með því að þessar upplýsingar séu aðgengilegar. Jón Magnússon sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er hann andvígur áliti þessu. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Við 1. gr. bætist ný málsgrein, svohljóðandi: Félagið skal halda saman upplýsingum um fjölda þeirra sem er synjað um töku tryggingar eða er gert að greiða hærri iðgjöld vegna áhættumats sem byggist á lagagrein þessari. Undir þetta álit rita Ágúst Ólafur Ágústsson, Guðfinna S. Bjarnadóttir, Ármann Kr. Ólafsson, Katrín Júlíusdóttir, Jón Gunnarsson og Björk Guðjónsdóttir. Í lokin langar mig aðeins að skauta yfir nokkur atriði til viðbótar við þetta álit. Talsmaður neytenda telur þetta frumvarp afmarka enn betri lög um upplýsingarétt vátrygingafélaga. Stjórn Hjartaheilla sem eru samtök hjartasjúklinga gerir ekki athugasemd við frumvarpið og Persónuvernd og Fjármálaeftirlitið sætta sig við þá útfærslu sem hér er valin, en eins og ég rakti í upphafi var ágreiningur milli þessara stofnana um hvernig túlka ætti núgildandi lög. Þess vegna er þessi leið farin sem mér sýnist flestir geta sætt sig við, að sjálfsögðu ekki allir. Mig langar að draga fram að í raun er hægt að fara fjórar leiðir í þessu, og þá lít ég á upplýsingagjöf um sjúkdóma ættingja og þá spurningu hvort samþykki eigi að vera fyrir hendi, með hvaða hætti o.s.frv. Leiðirnar eru að mínu mati fjórar. Fyrsta leiðin væri einfaldlega að banna vátryggingafélögum að spyrja um sjúkdóma ættingja. Í öðru lagi væri hægt að heimila félögunum að spyrja um sjúkdómana en hafa það þannig að viðkomandi umsækjandi eða vátryggingartaki þurfi ekki að fá samþykki frá ættingjum, það er í gildi núna. Vátryggingafélög spyrja takann um tiltekna sjúklinga, hvort tiltekinn hópur einstaklinga hafi fengið sjúkdóminn og vátryggingartakinn, umsækjandinn, þarf ekki samþykki ættingja fyrir því að veita slíkar upplýsingar. Þriðja leiðin er sú að um verði að ræða einfalt samþykki, sú leið sem við förum hér. Þá er vátryggingafélögum heimilt að spyrja um sjúkdómasögu tiltekinna einstaklinga sem eru ekki nafngreinanlegir, en sú kvöð er lögð á vátryggingartakann að hann fái samþykki frá viðkomandi ættingjum. Fjórða leiðin er að ganga alla leið í hina áttina og krefjast þess að vátryggingartakinn fái skriflegt samþykki fyrir því að veita slíkar upplýsingar. Ég tel að við höfum gert ákveðna málamiðlun sem felst í þessu einfalda samþykki, það er talsvert betra fyrirkomulag en það sem er núna þegar ekki er krafa um samþykki. Sumum finnst það ganga of langt að krefjast skriflegs samþykkis, að sama skapi finnst sumum of langt gengið að banna viðkomandi félögum að krefjast þessara upplýsinga en ég held að sú leið sem hér er farin í frumvarpinu mæti hagsmunum vátryggingartakans, þ.e. möguleikum hans að fá þessa tryggingu, og síðan hagsmunum þriðja aðila, þ.e. ættingja vátryggingartakans. Hér er um heilsufarsupplýsingar að ræða. Einn stór galli er á því að innleiða skriflegt samþykki því að um leið og skriflegs samþykkis er krafist frá ættingja eru þær upplýsingar orðnar persónugreinanlegar, ef svo mætti segja. Þá er maður kominn með skriflegt samþykki frá tilteknum ættingja þar sem fram kemur nafn og það er tengt sjúkdómi. Þá er maður kominn með mun persónugreinanlegri upplýsingar en ella, ef þannig má taka til orða. Ég tel að við gætum sætt okkur við þá leið sem hér er farin. Ég veit samt að þetta er ekki óumdeilt. Ég vil líka taka fram að í meðförum nefndarinnar var fulltrúi Persónuverndar spurður hvort þeir gerðu kröfu um skriflegt samþykki og sagði hann að svo væri ekki. Persónuvernd slær ákveðna varnagla en gerir ekki þá kröfu að við innleiðum skriflegt samþykki í þessu samhengi. Ég minni aftur á að Persónuvernd fagnar því í umsögn sinni að hér sé krafist einfalds samþykkis, þ.e. með þeim hætti sem gert er hér. Þetta er líka talsvert ólíkt frumvarpinu sem við ræddum á síðasta þingi. Þar var engin krafa um einfalt samþykki frá ættingjum. Þá voru gerðar tillögur um ákveðnar orðalagsbreytingar en að mínu mati mættu þær ekki þessum persónuverndarhagsmunum sem við þurfum að hafa í huga þegar um er að ræða heilsufarsupplýsingar þriðja aðila þó að þeir þriðju aðilar séu manns nánustu ættingjar. Að sjálfsögðu hafa þeir einnig rétt. Ég tel líka jákvætt við frumvarpið að það eyðir óvissu milli þessara eftirlitsstofnana. Fjármálaeftirlitið hefur eftirlit með vátryggingafélögunum, Persónuverndin hefur eftirlitshlutverk á vettvangi persónuverndar og það skiptir máli að þessar lykileftirlitsstofnanir séu sáttar við þá leið sem farin er í jafnmikilvægum lögum og lögum um vátryggingarsamninga. Mig langar líka að hnykkja á varðandi þessa lagabreytingu sem við leggjum til, breytingartillögu sem lýtur að því að félögin skuli halda saman upplýsingum um fjölda þeirra sem er synjað um töku tryggingar eða er gert að greiða hærri iðgjöld vegna áhættumats. Ekki eru á ferðinni tilmæli um að haldinn sé einhvers konar miðlægur gagnagrunnur eða neitt slíkt. Þetta eru ekki persónugreinanlegar upplýsingar. Hið eina sem við höfum að markmiði er að sá fjöldi liggi fyrir sem verður fyrir afleiðingum þessa frumvarps. Við setjum ákveðna löggjöf og það skiptir máli fyrir okkur sem löggjafa að átta okkur á afleiðingunum af þeim gjörðum sem við ákveðum í þessum sal. Ein leið til þess er að fá upplýsingar frá félögunum um hversu marga þetta hefur áhrif á. Því tel ég þessa lagabreytingu til bóta. Ég vil líka taka fram að ákveðin tímamót eru í þeirri leið sem við förum hér sem felst í þessu einfalda samþykki því að eftir því sem nefndinni bárust upplýsingar um er hvergi í helstu samanburðarlöndum krafist einfalds samþykkis fyrir því að geta veitt upplýsingar um sjúkdóma eða heilsufar ættingja, þ.e. ef maður kaupir sér svona persónutryggingu í Danmörku, Svíþjóð, Noregi eða Bretlandi þarf maður ekki að fá leyfi frá ættingjum fyrir því að afhenda upplýsingar um sjúkdómasögu þeirra. Við erum enn frekar að tryggja rétt almennings og þriðja aðila, ættingja, út frá persónuréttarhagsmunum í ljósi þess að við göngum lengra en aðrar þjóðir í að standa vörð um persónuverndina, en við göngum ekki alla leið því að það gæti haft þær afleiðingar að erfitt yrði að kaupa þessar tryggingar. Við fengum fjölmarga gesti á fund nefndarinnar og við fengum allan skala skoðana. Skoðanir eru skiptar um þetta mál, allt frá því að einfaldlega banna fyrirtækjum að óska eftir þessum upplýsingum yfir í að krefjast eigi skriflegs samþykkis. Ég ítreka að hér er farin leið sem flestir geta sætt sig við og flestir sætta sig við, a.m.k. þeir lykilaðilar sem ég gat um áðan. Það skiptir líka máli, þó að það sé ekki aðalatriðið, að starfsgrundvöllur sé fyrir erlend tryggingafélög á þessum markaði. Það kom fram sem sjónarmið frá hagsmunaaðilum, sem komu fyrir nefndina, að slík samkeppni er mikilvæg og við þurfum að hafa þannig lagaramma að slík samkeppni geti þrifist á Íslandi, að því gefnu að megingrundvallaratriðin séu virt, sem að mínu mati lýtur fyrst og fremst að persónuverndinni. Ég ætla ekki að hafa þetta miklu lengra. Ég veit að við munum aðeins takast á um þetta hér á eftir og þingheimur mun heyra fleiri sjónarmið en þetta. Ég vil samt hnykkja á því að eftir sem áður geta neytendur óskað eftir rökstuðningi fyrir synjun á tryggingu og skotið til úrskurðarnefndar í vátryggingarmálum þannig að sú heimild er að sjálfsögðu enn fyrir hendi. Ef einstaklingur fær synjun á tryggingu hefur hann þennan rétt til að skjóta máli sínu til úrskurðarnefndar í vátryggingarmálum. Ég ítreka að með frumvarpinu erum við að eyða réttaróvissu, afmarka enn frekar rétt tryggingafélags til að krefjast þessara upplýsinga en að sama skapi erum við ekki að gera fólki ómögulegt að kaupa sér þessar mikilvægu tryggingar.

Herra forseti. Það er mjög gott að náðst hafi samkomulag milli tveggja stofnana ríkisins. Það er algjörlega óþolandi þegar tvær stofnanir ríkisins túlka lög á mismunandi hátt þannig að réttaróvissa myndist um hvort heimilt sé eða óheimilt að reka ákveðnar tryggingar. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort svokallað neikvætt úrval hafi verið rætt í nefndinni. Sá sem ætlar að tryggja sig veit um sjúkdóma ættingja sinna o.s.frv. og þegar sjúkdómar hrannast upp í kringum hann er meiri tilhneiging til að leita að tryggingum. Það myndast neikvætt úrval og það er það sem tryggingafélögin glíma við alla tíð. Var þetta rætt í nefndinni? Síðan er spurningin með samþykkið. Nú þarf maðurinn að lýsa því yfir að hann hafi aflað samþykkis. Gerðu menn sér grein fyrir þeim erfiðleikum sem fylgja því að afla samþykkis ættingja sem erfitt er að ná í, sem eru jafnvel í útlöndum og menn hafa auk þess ekki verið í sambandi við í mörg ár, eða eru komnir út úr heiminum vegna alzheimers eða einhvers slíks? Svo maður tali ekki um þá sem eru látnir. Spurningin er enn fremur hvort að í nefndinni hafi verið rætt hvort þessar reglur standist reglur endurtryggingafélaga þannig að hægt sé að endurtryggja þessar tryggingar erlendis sem gerir öðrum yfirleitt kleift að hafa þær hérna. Án endurtryggingar gætu tryggingafélögin ekki starfað. Svo er spurningin: Telur hv. þingmaður að það sé yfirleitt þörf á þessum tryggingum? Er hægt bara að banna þær með því t.d. að setja nógu mikil skilyrði um þær?

Herra forseti. Ég þakka fyrir spurningar frá hv. þingmanni. Í fyrsta lagi spurði hann hvort þetta neikvæða úrval hefði verið rætt í nefndinni. Eðli þessara trygginga var rætt og það kom fram að hér eru ekki á ferðinni hóptryggingar heldur einstaklingstryggingar og tekið mið af áhættu af viðkomandi einstaklingi, þ.e. af lífsstíl viðkomandi einstaklings, sjúkdómasögu og öðru slíku. Það er auðvitað eðli trygginga að tryggingafélög reyna að lágmarka áhættu sína með því að greina áhættuna eins og hægt er. Þetta hlýtur að gilda líka í hina áttina, tryggingafélögin dreifa áhættunni með því að hafa stóran pott einstaklinga sem fá slíkar tryggingar. Þannig held ég að báðir aðilar, hvort sem litið er til tryggingafélaganna eða vátryggingartaka, taki vissan hluta af áhættunni. Varðandi að það sé erfitt að fá samþykki er tekið sérstaklega tillit til þess í frumvarpinu. Í 1. mgr. er sagt að það sé með sanngirni hægt að ætlast til að menn geti aflað slíks samþykkis. Ef viðkomandi ættingi er út úr heiminum eða er ekki finnanlegur eða hvernig sem það er tekur frumvarpið beinlínis á því og það er tekið tillit til slíkra aðstæðna. Það eru ekki settar hér óraunhæfar kröfur á vátryggingartaka til að afla sér slíks samþykkis. Varðandi endurtryggingarþáttinn, auðvitað skiptir hann máli. Við fengum þær upplýsingar að t.d. hin erlendu vátryggingafélög, miðlarafélög sem hafa verið hér, sætta sig við þá leið sem hér er farin. Þau telja ekki að hagsmunir sínir gagnvart endurtryggingum séu settir í uppnám með þessari leið. Ég tel að í því sambandi þurfi ekkert að óttast. Varðandi það að banna svona tryggingar, ég tel að þær séu nauðsynlegar. Þær hafa ákveðna kosti þannig og ég er ekki hlynntur banni ef spurningin var hvort ég vildi banna þær. Við gerum þær raunhæfar en gætum samt að 

Herra forseti. Þetta voru ágæt svör nema að því leyti að þegar um er að ræða neikvætt úrval, sem hv. þingmaður kom ekki inn á, þurfa tryggingafélögin, ef mjög mikið er um slíkt, að hækka iðgjaldið sem þýðir að þeir sem eru heilbrigðir tryggja sig ekki lengur eða tryggja sig erlendis þar sem ekki eru sett sömu skilyrði þar sem tryggingafélögin hafa meiri tækifæri til að vinsa úr neikvæða áhættu. Það þýðir að tryggingafélögin verða með sífellt hærra iðgjald sem endar með því að þau þurfa að loka. Var þetta rætt í nefndinni? Svo spyr ég: Hvers vegna í ósköpunum þarf aðrar og strangari reglur hér á landi en allt í kringum okkur í allri Evrópu? Erum við svona framarlega í persónuvernd eða getur verið að við séum of einstrengingsleg í því að skoða þekkingu á erfðaefni? Nú vil ég benda á að bara með því að líta á hv. þingmann veit ég helling um erfðaefni hans. Ég veit t.d. að hann er karlkyns og að hann er dökkhærður. Ég veit hvað hann er stór og ég veit að hann er hvítur á hörund. 
            

Herra forseti. Ég þakka fyrir greiningu hv. þingmanns á útliti mínu. Ég ætla að reyna að bregðast aðeins við athugasemdum hans. Auðvitað reyna vátryggingafélög að hafa iðgjöld í samræmi við áhættu. Iðgjöldin eru hærri eftir sem það er líklegra að viðkomandi einstaklingur verði fyrir einhvers konar skaða sem tryggingafélög þurfa að mæta. Reykingamenn þurfa að borga meira fyrir tryggingu. Það er dýrara að fá tryggingu ef maður hefur hættulegan lífsstíl, er í áhættuhópi vegna ofþyngdar o.s.frv. Það að tryggingafélögin standa frammi fyrir vanda af því að þeir sem eru líklegir til að verða fyrir skaða kaupi sér frekar tryggingu breytist ekki með þessu frumvarpi. Tryggingafélög standa alltaf frammi fyrir þeim vanda að það sé hugsanlega líklegra að sá hópur sem metur það sjálfur að hann sé líklegri til að verða fyrir tjóni tryggi sig kannski frekar. Það er bara vandi trygginga í eðli sínu. Tryggingafélögin reyna að mæta þeim vanda með því að dreifa áhættunni og meta viðkomandi einstakling. Hins vegar hefur löggjafinn dregið ákveðin mörk. Við bönnum t.d. að tryggingafélögin skikki menn í erfðarannsóknir. Að sjálfsögðu fengju tryggingafélögin betri mynd af áhættu við að tryggja viðkomandi með því að senda hann í erfðarannsókn. Við segjum samt: Það eru ákveðin mörk. Mörkin eru t.d. þar. Það að við séum að setja strangari reglur en annars staðar í Evrópu finnst mér fagnaðarefni vegna þess að hér erum við að taka tillit til persónuréttar þriðja aðila, ættingja. Þeir eiga ættingja. Móðir mín hefur þann rétt að ég sé ekki að básúna gagnvart tryggingafélagi að hún hafi verið haldin einhverjum sjúkdómi ef svo væri. 
             Mér finnst hér vera á ferðinni framsýn löggjöf. Við eigum ekki að hafa það sem röksemd í sjálfu sér að þótt eitthvert fyrirbæri sé með einhverjum hætti í öðrum löndum eigum við að hafa það nákvæmlega eins. Við eigum að vera framarlega í baráttunni fyrir persónurétti, um persónuvernd. Við eigum að vera stolt af því að við séum á undan öðrum ríkjum 

Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti minni hlutans í viðskiptanefnd. Ég vil byrja á því að þakka frummælanda og hv. þingmanni, formanni viðskiptanefndar, fyrir skilmerkilega ræðu og skilmerkilegar skýringar á niðurstöðu meiri hlutans. Ég deili flestum þeim sjónarmiðum sem hann flutti fram. Álit mitt og þær breytingartillögur sem ég flyt fram byggja á því að ég vil ganga lengra í persónuvernd en frumvarpið mælir fyrir um. Lögð er til breyting á 82. gr. laga um vátryggingarsamninga sem fjallar um upplýsingaöflun vátryggingafélaga við töku persónutrygginga. Ég tek þar undir sjónarmið sem koma fram í umsögn Persónuverndar dags. 19. nóvember 2007, þó byggi ég fyrst og síðast skoðun mína á áliti Persónuverndar nr. 2005/103 frá 1. júní 2006 sem gengur nákvæmlega í þá átt sem álit mitt fjallar um. Í umsögn Persónuverndar sem barst viðskiptanefnd við umfjöllun hennar um málið kemur m.a. fram að sú upplýsingaskylda sem frumvarpið byggir á byggist á samþykki sem gengur skemur en svokallað „upplýst samþykki“. Það er verið að tala um einfalt samþykki. Þá er nefnt dæmi um tilvik þar sem skyldmenni neitar að veita samþykki til vinnslu þeirra upplýsinga sem um ræðir. Þessi álitaefni voru rædd á fundum viðskiptanefndar sem hv. framsögumaður hefur gert skilmerkilega grein fyrir. Ég verð hins vegar að segja að ég treysti niðurstöðu Persónuverndar betur en Fjármálaeftirlitinu og kem betur að því síðar. Ég legg álit Persónuverndar til grundvallar í einu og öllu. Það hefur verið ágreiningur uppi, mjög sérkennilegur, milli Fjármálaeftirlitsins annars vegar og Persónuverndar hins vegar um hvernig túlka beri þessa 82. gr. Persónuvernd barst á árinu 2005 fyrirspurn þar sem óskað var álits á vinnslu persónuupplýsinga í tengslum við sölu á líf- og sjúkdómatryggingum í tilteknu tilviki. Eftirfarandi atriði voru meðal þeirra sem lög voru til grundvallar í þeirri fyrirspurn sem Persónuvernd barst og stofnunin veitti álit á: Í fyrsta lagi var spurt hvort lögmætt væri að afla heilsufarsupplýsinga um umsækjanda frá þriðja aðila, t.d. læknum eða sjúkrastofnunum. Í öðru lagi var spurt um lögmæti þess að afla heilsufarsupplýsinga um foreldra og systkini umsækjenda. Í niðurstöðuorðum Persónuverndar kemur fram að öflun upplýsinga hjá þriðja aðila um einstakling sem sækir um líf- og sjúkdómatryggingu sé óheimil nema fyrir liggi skriflegt, upplýst samþykki hans og honum hafi verið veitt fræðsla í samræmi við 21. gr. laga um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga. Þá segir að öflun upplýsinga um arfgenga sjúkdóma foreldra og systkina sé óheimil. Eftir þessu vil ég fara, eindregið. Ég verð að benda á það að einkalífsréttindi njóta verndar stjórnarskrárinnar en viðskiptahagsmunir ekki. Ef vafi ríkir, ef rekast á lög sem snúa að stjórnarskránni annars vegar og almennum lögum hins vegar, eiga mannréttindaákvæðin að njóta vafans. Það er mitt grundvallarsjónarmið í þessu máli. Maður spyr sig líka í þessu sambandi: Til hvers að afla allra þessara upplýsinga vegna þess að við útgáfu þessara trygginga byggja tryggingafélögin á heildarmati á lífslíkum Íslendinga og líkum á sjúkdómum? Af hverju að kippa þessum undantekningum út? Af hverju geta ekki allir sótt tryggingar? Það er þá hægt að synja þeim sem veitir upplýsingar um heilsufar sitt. Það vantar líka inn í þetta mál að upplýsinga hafi verið aflað hjá tryggingafélögum um fjölda þeirra sem var hafnað. Það liggur því miður ekki fyrir, og fleiri atriði. Ég geri samt ekki stóran ágreining við meiri hluta nefndarinnar og ætla ekki að halda hér uppi löngum ræðum þar að lútandi. Ég vil bara ganga lengra. Minni hlutinn tekur fram að þetta frumvarp sé málamiðlun milli sjónarmiða Persónuverndar annars vegar og Fjármálaeftirlitsins hins vegar. Það er mín eindregna skoðun að sjónarmið Persónuverndar sem hefur það hlutverk að gæta einkalífsverndar eigi að vera ráðandi við lagasetningu. Ég tel að Fjármálaeftirlitið gangi með áliti sínu inn á verksvið Persónuverndar og skipti sér af málefnum sem koma Fjármálaeftirlitinu ekkert við. Ég minni á að samkvæmt lögum nr. 77/2000, um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga, er það í verkahring Persónuverndar að sjá um einkalífsverndina. Það er algjörlega skýrt samkvæmt 1. gr. laganna í markmiðslýsingu þeirra. Í lögum um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi er hlutverk Fjármálaeftirlitsins skilgreint. Það á samkvæmt þeim lögum ekki að fjalla um einkalífsréttindi eða vernd þeirra. Því fer fjarri. Það á að hafa eftirlit með fjármálum. Mér finnst raunar ótækt að hér sé mælt fyrir frumvarpi sem er málamiðlun milli mannréttinda og viðskiptasjónarmiða. Það stingur mig og þá hugsun sem ég hef á þessu sviði. Að þessum orðum, þessari hugsun og rökstuðningi sögðum legg ég til breytingartillögu í þá veru að í staðinn fyrir einfalt samþykki þess sem upplýsingarnar veitir skuli liggja fyrir skriflegt samþykki. Ég hef gert orðalagsbreytingu á 4. málsl. 1. mgr. 1. gr. Í frumvarpinu segir: „Vátryggingartaki, eða eftir atvikum vátryggður, skal staðfesta að þær upplýsingar sem hann veitir um sjúkdóma foreldra eða systkina sinna séu veittar með þeirra samþykki, enda sé með sanngirni hægt að ætlast til að hann hafi getað aflað slíks samþykkis.“ Í stað þessa orðalags er lögð til svohljóðandi breytingartillaga, með leyfi frú forseta: „Vátryggingartaki, eða eftir atvikum vátryggður, skal leggja fram skriflegt samþykki foreldra eða systkina er hann veitir upplýsingar um sjúkdóma þeirra.“ Ég tek skýrt fram að þetta er sú grundvallarlína og efnisafmörkun sem Persónuvernd leggur upp með í þessu máli. Ég byggi alfarið á niðurstöðum þessarar stofnunar sem ég treysti betur til að fara með einkalífsmál en Fjármálaeftirlitinu, enda er það hlutverk Persónuverndar.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir hið ágæta nefndarálit sem hann hefur lagt fram. Í því er margt sem ég get tekið undir. Ég tel engu að síður að niðurstaða meiri hluta nefndarinnar sé ásættanleg. Þegar við fjölluðum um þetta mál á síðasta þingi var ég sjálf þeirrar skoðunar að við ættum að fara þá leið sem hv. þingmaður leggur til, þ.e. að afla skriflegs samþykkis, en eftir að hafa velt því máli betur fyrir mér fór framkvæmdin að þvælast fyrir mér. Ég hefði viljað heyra hvernig hv. þingmaður sér fyrir sér framkvæmdina á þessu skriflega samþykki. Ég hef áhyggjur af því að þegar við höfum slíkar upplýsingar skriflegar, þá þurfa tryggingafélögin vissulega að geyma þær og halda upp á þær, eru bein persónugreinanleg gögn komin inn á borð tryggingafélaganna um þriðja aðila. Af þeirri ástæðu fór ég af þessari skoðun, þ.e. að við ættum að nota skriflega samþykkið, og stíga frekar það skref að byrja á einföldu samþykki. Mér þætti vænt um að heyra hvernig hv. þingmaður sér þessa framkvæmd fyrir sér.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni þessa fyrirspurn. Þetta er ekki auðmeðfarið, það er langt í frá. En það má e.t.v. segja að persónuréttindin, sem varin eru af stjórnarskránni, séu grundvallaratriði og þá fari maður þá leið. Vandamál sem kunna að spretta af henni verði þá leyst með öðrum hætti. Ekki er verið að leggja til að þessar upplýsingar verði aðgengilegar eða neitt slíkt. Ég hefði sjálfur hugsanlega kosið að fara alla leið og byggja eingöngu á upplýsingum vátryggingartakans, hann leggi ekki fram aðrar upplýsingar en um sjálfan sig. En í þessari stöðu málsins fór ég ekki lengra en þetta. En ég skil samt sem áður um hvað verið er að ræða hér.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka framsögumönnum meiri og minni hluta viðskiptanefndar fyrir umfjöllun þeirra um það frumvarp sem hér liggur fyrir. Þar sem ég er áheyrnarfulltrúi í nefndinni og gat hvorki fylgt meiri né minni hlutanum tel ég mig knúinn til að gera grein fyrir afstöðu minni. Málið virðist til komið vegna þess að ákveðinn hluti tryggingamarkaðarins þrýstir á um slíka lagasetningu. Það er ekki til komið vegna þess að löggjafinn sem slíkur hafi talið einhverja knýjandi nauðsyn á því að gera breytingar á 82. gr. vátryggingasamningalaganna heldur vegna þess að fram kemur ákveðin skýring sem ákveðinn aðili markaðarins telur eðlilegt að túlka með ákveðnum hætti. Í fyrsta lagi tel ég að löggjafinn eigi ekki að hlaupa eftir slíkum hlutum. Löggjafinn setti fyrir stuttu ágæt lög um vátryggingarsamninga. Mismunandi túlkun hefur komið fram á ákveðnu ákvæði í 82. gr. Hv. talsmaður meiri hluta viðskiptanefndar gerði grein fyrir því í nefndaráliti sínu að það væri þá spurning um að eyða þeirri réttaróvissu sem hefði skapast. Þá spyr ég: Hvernig fara menn að í þessu samfélagi vilji þeir eyða réttaróvissu þegar löggjafinn hefur sett lög? Fara menn til löggjafans vegna þess að tvær eftirlitsstofnanir hafa skilað mismunandi áliti og gera kröfu um að lögum verði breytt, lögum sem sett voru eftir mjög vandaða málsmeðferð? Eða láta þeir hlutina ganga eftir þeim leikreglum sem þjóðfélag okkar byggist á? Og hvaða leikreglur eru það? Hvernig eyða menn réttaróvissu? Menn láta dómstólana skera úr um það hvað sé eðlileg og rétt túlkun í viðkomandi máli. Ég verð að segja, hv. þm. Atli Gíslason, að það gengur ekki að segja að maður treysti einni eftirlitsstofnun ríkisins umfram aðra vegna þess að sú eftirlitsstofnun hafi með ákveðna hluti að gera sem hinni komi ekki við. Þetta er einfaldlega, hv. þingmaður og hæstaréttarlögmaður, röng lögskýring. Þegar um það er að ræða að mismunandi álit kemur frá opinberum aðilum, opinberum eftirlitsstofnunum, verða menn í sjálfu sér að vega og meta þau álit. Menn geta ekki tekið annað álitið og sagt: Af því að það kemur frá þessari stofnun hlýtur það að vera rétt, og taka það gersamlega gagnrýnislaust eins og guð hafi sagt það. Og ég ítreka að réttaróvissu eyðum við með því að bera mál undir dómstóla en ekki með því að krefjast þess að Alþingi breyti ákveðnum lögum eftir óskum ákveðins aðila markaðarins. Það gengur ekki upp. Við skulum hafa í huga að í grundvallaratriðum er viðskiptasamband í vátryggingarsamningi á milli tveggja aðila, vátryggingartaka og vátryggingafélags. Ekki koma aðrir aðilar að því samkomulagi. Með því lagafrumvarpi sem hér er um að ræða, og þeim lögum sem við höfum, er öðrum og óskyldum aðilum viðskiptasambands blandað inn í það án þess að þeir hafi nokkuð með það að gera, án þess að þeir njóti einhvers af því - þeir geta hins vegar beðið skaða af því. Ég tel því mjög mikilvægt að við förum hægt um þær dyr sem hér er verið að ganga inn um og gætum að hagsmunum annars vegar vátryggingartakans og hins vegar þeirra aðila sem eiga að veita upplýsingar um heilsufar sitt og aðra hluti - ég sé ekki að með eðlilegum hætti sé rétt að gera kröfu um að þeir veiti þær upplýsingar. Eins og ákvæði 82. gr. er í dag þá segir, með leyfi forseta: „Sé upplýsinganna aflað hjá öðrum en vátryggingartaka eða vátryggðum skal áður en þeirra er aflað liggja fyrir skriflegt, upplýst samþykki þess sem aflað er upplýsinga um.“ Þarna er ekki verið að tilgreina einhverja sérstaka aðila heldur eingöngu verið að fjalla um það að komi til þess að upplýsinga sé aflað frá öðrum - miðað við orðalag ákvæðisins er verið að vísa til þess að þetta sé alger undantekningarregla, það sé undantekning að upplýsinga sé aflað frá öðrum en vátryggingartaka. Eins og orðalagið er hér getur vátryggingafélagið óskað eftir upplýsingum sem þýðingu hafi fyrir mat á áhættunni. Í þeim tilgangi er félaginu heimilt að óska upplýsinga um sjúkdóma sem vátryggingartaki eða vátryggður, foreldri hans eða systkini eru haldin eða hafa verið haldin óháð því hvernig sjúkdómur þeirra hefur greinst. Þarna er verið að fjalla um það að ákveðnir einstaklingar komi inn í og heimilt sé að fara fram á og óska eftir upplýsingum frá ákveðnum einstaklingum sem eru í skyldleikasambandi við þann sem óskar eftir vátryggingunni. Það vill þannig til að ef ég óska vátryggingar þá kemur systur minni það ekkert við eða föður mínum eða ömmu. Þau eru ekki aðilar að því samningssambandi sem ég óska eftir að fara í. Það er með öllu óeðlilegt að löggjafinn sé að knýja á um það að systir mín, móðir mín, faðir minn, afi eða amma, eða önnur skyldmenni, séu skyldug til að gefa upplýsingar sem þeim eru e.t.v. viðkvæmar vegna þess að markaðsaðilarnir krefjist þess. Og ég verð að segja, með fullri virðingu, hv. þingmaður, Atli Gíslason og vinstri grænir, að mér finnst það mjög undarlegt ef þeir ætla að samþykkja frumvarpið sem hér liggur fyrir vegna þess að verið er að hlaupa eftir sérstökum óskum hluta markaðarins sem að mínu viti eru í andstöðu við hagsmuni vátryggingartaka, en ég kem að því síðar í máli mínu. Það er verið að blanda inn óskyldum aðilum sem hafa ekkert með málið að gera. Af hverju á löggjafinn að leggja þá skyldu á skyldmenni mín að það hvort ég fái vátryggingu sé undir því komið hvort þau veiti mér heimild til að afla ákveðinna upplýsinga um heilsufar sitt? Hvað ef þeir hlutir eru viðkvæmir og skyldmenni vátryggingartaka vill ekki upplýsa þá? Í hvaða stöðu er þá sá sem óskar vátryggingar? Fær hann vátrygginguna eða fær hann hana ekki? Að því er vikið í lagafrumvarpinu að enda sé með sanngirni hægt að ætlast til að hann hafi getað aflað slíks samþykkis. Með hvaða hætti og hvernig er sanngirnismatið í þessu sambandi? Hvar liggur það? Er einhvers staðar í umfjöllun þegar frumvarpið var lagt fyrir Alþingi, í framsögu eða í nefndaráliti eða í öðrum lögskýringargögnum, vikið að því hvað átt er við með þessu orðalagi? Ég get ekki fundið að þar séu tekin af þau tvímæli sem eðlilegt væri að krefjast. Hv. þm. Atli Gíslason vék réttilega að því í ræðu sinni áðan að iðgjaldið er áætlað út frá almennum reglum. Það er miðað við meðalævilíkur og tryggingariðgjöld eru miðuð við það. Hvernig á að fara með þetta? Aðilar sem komu fyrir nefndina við umfjöllun þessa máls voru spurðir um það hvort tryggingariðgjöld mundu þá hugsanlega lækka hjá þeim sem væru ekki í sérstökum áhættuhópum eða hvort þau mundu hækka hjá hinum. Við þessu fengust engin afgerandi svör og það sem ég helst skildi var að meðaltalsiðgjaldið yrði það sama miðað við meðaltalsævilíkur, heilsufar og annað í þeim dúr, en hugsanlega yrði sett hærra iðgjald á þá sem væru í einhverjum sérstökum erfðafræðilegum áhættuhópum. Viljum við leggja slíkum reglum og sjónarmiðum lið á Alþingi? Viljum við hafa það þannig að sá aðili markaðarins sem er tvímælalaust sterki aðilinn á markaðnum njóti algerra forréttinda, í fyrsta lagi með hvaða hætti hann gefur fólki kost á að taka tryggingar og í öðru lagi að hann geti skammtað sér hærri iðgjöld en eðlilegt er og gert er í dag? Ég get ekki séð að það séu sjónarmið sem við eigum að fara eftir eða taka tillit til. Ég vil vekja athygli á því að Alþýðusamband Íslands skilaði vandaðri umsögn í þessu máli. Í þeirri umsögn segir, með leyfi forseta: „Sú breyting sem frumvarpið hefur tekið frá því það síðast var til umræðu er ekki til bóta. Nú er gert ráð fyrir því að vátryggingartaki skuli, ef hann getur, afla formlegs samþykkis foreldra sinna og systkina til þess að veita vátryggjanda viðkvæmar persónuupplýsingar um þau. Í greinargerð er vísað til þess eyðublaðs sem geri ráð fyrir að þessum spurningum sé svarað um ættingjana í heild en engin ákvæði þar að lútandi eru í frumvarpinu sjálfu. Ekkert er fjallað um afleiðingar þess ef einn eða fleiri ættingja er mótfallinn upplýsingagjöf en augljóst er að upplýsingar um hópinn í heild geta auðveldlega falið í sér upplýsingagjöf um viðkvæmar persónulegar upplýsingar …“ Þá segir að öðru leyti í áliti og í bréfi Alþýðusambands Íslands af þessu tilefni, með leyfi forseta: „Vátryggjandi hefur allt aðra og sterkari stöðu en vátryggingartaki og því mun þeirra upplýsinga sem vátryggjanda er heimilað að óska eftir alltaf verða aflað, hvað sem öllu líður.“ Ég tek undir þau sjónarmið sem koma fram í áliti Alþýðusambands Íslands og ég vitnaði í. Í sama bréfi vísar Alþýðusamband Íslands til 83. gr. laga um vátryggingarsamninga og álítur að það verði að teljast að það veiti vátryggjanda nægilega tryggingu fyrir að tryggingataki veiti þær upplýsingar sem hann getur og best veit og ég tek undir þau sjónarmið sem þar koma fram. Í umsögn Læknafélags Íslands sem barst nefndinni segir, með leyfi forseta: „Í því frumvarpi sem nú er lagt fram er gerð tilraun til að koma til móts við sjónarmið félagsins. Að mati félagsins er enn of skammt gengið til að vernda stjórnarskrárbundinn rétt aðstandenda vátryggingartaka, um friðhelgi einkalífs, með því að ekki er tryggt með fullnægjandi hætti að fyrir liggi upplýst samþykki þeirra.“ Læknafélagið gerir kröfu til þess og telur eðlilegt og ég tek undir með Læknafélaginu hvað þetta varðar, að ekkert minna en upplýst samþykki getur komið til greina þegar um slíka hluti er að ræða sem hér er verið að tala um, þ.e. viðkvæmar persónulegar heilsufarsupplýsingar sem á að veita án þess að upplýst samþykki liggi fyrir. Ég efa það, ágætu alþingismenn, að þessi löggjöf eins og hún er orðuð hér standist ákvæði um persónuvernd eins og þau hafa verið ákveðin af fjölþjóðasamningum sem við erum bundin af. Í fleiri atriðum víkur Læknafélagið að sjónarmiðum sem eru mjög gild varðandi það sem hér skiptir máli og mælir gegn því að þetta frumvarp nái fram að ganga. Ég ítreka að Læknafélagið telur að of skammt sé gengið hvað þetta varðar. Það er hægt að vísa í umsagnir ýmissa aðila sem komu fyrir nefndina. Talsmaður neytenda hafði sent bréf þar sem hann lýsti sig samþykkan málinu en á fundi hjá nefndinni var ekki hægt að skilja hann með öðrum hætti en hann væri á móti samþykki þessa frumvarps. Hið sama kom fram í umsögn Neytendasamtakanna, með leyfi forseta: „Neytendasamtökin telja eðlilegt að vátryggingafélag meti það á grundvelli upplýsinga um væntanlegan vátryggingartaka sjálfan hvort það vilji tryggja hann og þá fyrir hversu hátt iðgjald. Telja samtökin of langt gengið að heimila vátryggingafélögum að óska eftir upplýsingum um sjúkdóma í fjölskyldu vátryggingartaka.“ Neytendasamtökin leggjast því gegn samþykki frumvarpsins. Sama gerði talsmaður neytenda eftir því sem ég gat best skilið hann á fundi nefndarinnar þó að jákvætt bréf varðandi samþykki laganna lægi fyrir, fyrir fram í umsögn hans en á fundi með nefndinni var um annað að ræða. Ég gat heldur ekki skilið fulltrúa frá viðskiptaráði öðruvísi en þeir væru á móti því að þessi lög yrðu samþykkt. Ef við skoðum þær upplýsingar sem við höfum varðandi það hvaða reglur gilda í nágrannalöndum okkar þá kemur m.a. fram að í Bretlandi er það ófrávíkjanleg regla að ekki má beita vátryggingartaka neinum þrýstingi til að undirgangast erfðarannsóknir eða afla slíkra upplýsinga sérstaklega. Í Danmörku er tryggingafélögum heimilt að afla upplýsinga hjá tryggingartaka um bæði heilsufar hans sjálfs og nákominna ættingja, þ.e. foreldra og systkina. Þær takmarkanir sem í þessu efni gilda eru af tvennum toga en samkvæmt persónuverndarlögum er tryggingafélögum aðeins heimilt að afla þeirra upplýsinga sem þýðingu hafa við slíkt áhættumat. Við erum í sjálfu sér ekki með slíkt ákvæði í því frumvarpi sem hér liggur fyrir þannig að það vantar inn í það. Það er ekki verið að tala um upplýsingar sem byggja á erfðaeiginleikum sem eiga ekki eða sem koma ekki til greina samkvæmt þessu í dönsku lögunum eftir því sem ég best get skilið þau. Í Svíþjóð eru rúmar heimildir til að spyrja tryggingartaka um heilsufar með þeim undantekningum að erfðaupplýsingar má ekki nota vegna trygginga sem eru undir ákveðnum viðmiðunarfjárhæðum. Það er sem sagt miðað við að fjárhæðin þurfi að vera töluvert há til að hægt sé að byggja á þeim hlutum sem við ætlum að fara að setja í lög á Íslandi án nokkurra takmarkana. Í Svíþjóð tel ég það vera eðlilega neytendavernd, að gæta að hagsmunum hins venjulega neytanda með því að hafa þá ákveðna viðmiðunarfjárhæð til þess að ákveðinna víðtækari upplýsinga sé ekki aflað en um hann sjálfan, bara viðkomandi vátryggingartaka. Í Noregi er lagt almennt bann við því að einstaklingar eða lögaðilar hagnýti sér erfðafræðilegar upplýsingar en bannið gildir eingöngu við töku vátrygginga. Tryggingafélögunum í Noregi er hins vegar heimilt að spyrjast almennt fyrir um heilsufar fjölskyldu tryggingartaka án þess að upplýst samþykki liggi fyrir. Í sjálfu sér gildir sama regla hér núna að óbreyttum lögum. Tryggingafélögin hafa sömu heimildir samkvæmt vátryggingarsamningalögunum og gilda í norsku lögunum. Hvaða nauðsyn ber þá til að breyta hér og heimila vátryggingafélögunum víðtækari möguleika til upplýsingaöflunar en gildir á norska tryggingamarkaðnum? Eða á sænska tryggingamarkaðnum eða á danska tryggingamarkaðnum? Af hverju á Alþingi Íslendinga í því skyni að eyða meintri réttaróvissu eins og hér hefur verið haldið fram, að hlaupa upp til handa og fóta og lögfesta jafngallað frumvarp og hér liggur fyrir? Þá ítreka ég að það vantar í fyrsta lagi þann grunn að gera kröfu til þess að það liggi ætíð fyrir upplýst samþykki þess sem er að veita viðkvæmar persónulegar upplýsingar og það er ekki hægt að samþykkja að um neitt minna sé að ræða. Í öðru lagi skortir á að það sé með einhverjum hætti sett verndarákvæði fyrir neytandann í þessu sambandi, vátryggingartakann, þannig að það sé hugsanlegt að veita víðtækari heimild vátryggingafélaga til að afla upplýsinga ef um háa og óvenjulega tryggingu er að ræða en ekki hina almennu venjulegu tryggingu á markaðnum þar sem iðgjaldið miðast við það sem almennt gerist, lífslíkur, ævilíkur, sjúkdómalíkur o.s.frv. sem menn þekkja. Mér finnst mjög mikilvægt, virðulegi forseti, að við höfum þessi atriði í huga við afgreiðslu málsins. Ég hefði kosið að hv. viðskiptanefnd hefði tekið sér meiri tími til þess að kanna þessa hluti, farið í gegnum þau ákvæði sem gilda í nágrannalöndum okkar og sett þau ákvæði inn í þetta lagafrumvarp. Ef það er vilji til þess að koma fram breytingum sem gæta hagsmuna neytandans í þessu sambandi þá væri það æskilegt, af því að tvímælalaust er neytandinn alltaf veikari aðilinn í samskiptum sínum við vátryggingafélagið. Ég get líka vísað til þess sem kom fram í umsögn frá Félagi íslenskra hjúkrunarfræðinga en þar segir, með leyfi forseta: „Félag íslenskra hjúkrunarfræðinga álítur nú gerðar breytingar til bóta. Engu að síður er enn til staðar í frumvarpinu heimild til að veita upplýsingar um heilsufar þriðja aðila án samþykkis viðkomandi. Félag íslenskra hjúkrunarfræðinga ítrekar því andstöðu sína við því að þessi heimild verði veitt með samþykki frumvarps þessa.“ Ég bendi á, virðulegi forseti, að ég hef vísað til umsagna neytendasamtakanna, umsagnar Alþýðusambands Íslands og umsagnar Læknafélags Íslands og allir þessir aðilar leggjast gegn því að þetta frumvarp verði samþykkt. Ég ítreka, og það er mjög mikilvægt að við ruglum ekki markaðsstarfsemina með setningu sérstakrar löggjafar sem færir umgerðina út fyrir það sem eðlilegt er á markaðnum. En það er verið að gera og er að hluta til búið að gera með samþykki vátryggingarsamningalaganna eins og þau eru. Þar er gengið svo langt og ítarlega eins og hægt er að hugsa sér vegna þess að viðskiptasambandið er á milli vátryggingartaka og vátryggingafélags. Ekki á milli vátryggingartaka og pabba eða mömmu eða náinna skyldmenna, eða á milli vátryggingafélags og ömmu hugsanlegs vátryggingartaka. Með tilliti til þess að ágætur vinur minn, hv. þm. Ellert B. Schram, gerist nú þreyttur nökkvat þá skal ég stytta mál mitt samkvæmt ósk hans. Í lokin vil ég draga saman og benda á í fyrsta lagi það grundvallaratriði í rétti sem er að það sem ekki er bannað er leyfilegt. Þar af leiðandi geta vátryggingafélögin óskað eftir öllum hlutum, beðið um alla hluti aðra en þá sem þeim er ekki bannað að biðja um eða einhverjar reglur gilda um að þeir geti ekki óskað eftir. Í 83. gr. vátryggingarsamningalaganna segir, með leyfi forseta: „Hafi vátryggingartaki eða vátryggður sviksamlega vanrækt upplýsingaskyldu sína skv. 1. mgr. 82. gr. og vátryggingaratburður hefur orðið ber félagið ekki ábyrgð.“ Í 1. gr. 82. gr. segir: „Á meðan félagið hefur ekki samþykkt að veita vátryggingu getur það óskað eftir upplýsingum sem hafa þýðingu fyrir mat á áhættunni. Slíkra upplýsinga skal aflað beint hjá vátryggingartaka“ - það er ekki verið að tala um að þeirra sé aflað hjá einhverjum öðrum, beint hjá vátryggingartaka - „eða eftir atvikum vátryggðum sem skal veita rétt og tæmandi svör við spurningum félagsins.“ Við höfum þau ákvæði í íslenskum lögum í dag, að samkvæmt vátryggingarsamningalögunum þá ber vátryggingartaka að veita þær upplýsingar sem hann telur, sem hann veit, sem hann má ætla að hafi þýðingu eða gildi varðandi vátryggingu hans. Ef hann dregur eitthvað undan þá á hann á hættu komi til tjónsatburðar sem hann er tryggður fyrir, að vátryggingafélagið segi: „Við erum undanskildir ábyrgð vegna þess að þú gerðir ekki fullnægjandi grein fyrir þessum áhættuþætti sem þér var kunnugt um þegar þú tókst vátrygginguna.“ Þannig er það í mörgum tilvikum í þeim vátryggingum sem hér um ræðir vegna þess að upplýsingaskyldan og víðtæk upplýsingaskylda hvílir á vátryggingartaka við töku vátryggingar, mjög víðtæk upplýsingaskylda. Ég held því fram að það eigi að vera nægjanleg vernd fyrir vátryggingafélögin að hafa jafnrúmt orðaða heimild í vátryggingarsamningalögum og nú ræðir um, án þess að þurfa að gera sérstaka kröfu til þess og heimila að afi, amma, pabbi, mamma og ýmsir aðrir séu skyldaðir til að bera ábyrgð á vátryggingu þess sem ætlar að taka vátrygginguna í hvert skipti. Með því að samþykkja þetta frumvarp er að mínu viti verið að vega að hagsmunum vátryggingartaka. Það er verið að torvelda fólki að taka tryggingar. Ef foreldrar neita þá fær viðkomandi ekki tryggingu. Þá kemur til skoðunar sanngirnismat. Hver metur það? Það liggur fyrir að þá er upplýsingaskyldunni ekki fullnægt samkvæmt því lagaákvæði sem hér er verið að leggja til, viðkomandi fær hugsanlega ekki tryggingu vegna þess að systir eða bróðir neitar að gefa samþykki sitt við því. Þá liggur líka fyrir að rennsli í umsóknarferlinu verður miklu erfiðara og stór hópur vátryggingartaka lendir í erfiðleikum vegna þessara ákvæða. Í þriðja lagi er verið að útiloka stóran hóp frá því að fá vátryggingu. Það er líka mikilvægt atriði. Þeim sem vilja taka trygginguna finnst að það sé rík ástæða til að geta tekið tryggingu. Þeir telja að þeir hafi hagsmuni af því að taka þá vátryggingu sem um er að ræða og löggjafinn á að auðvelda það ferli. Það á að auðvelda viðskiptin, það á ekki að standa í vegi, það á ekki að setja fyrirfarandi tálmanir gegn því að eðlileg, greið og sanngjörn viðskipti geti átt sér stað á markaðnum. Það er hlutverk löggjafans að gæta þess að setja reglur sem tryggja hagsmuni beggja, vátryggjanda og vátryggðs og gæta þess að sá sem er að taka trygginguna, vátryggingartakinn, er veikari aðilinn í þeim samskiptum. Þess vegna á ekki að setja þá skyldu á herðar hans að afla upplýsinga hjá þriðja aðila eða að þeirra sé aflað með einhverjum hætti. Í fjórða lagi er ekki hægt að gera kröfu til neins annars eða minna en þess, að fyrir liggi upplýst samþykki hvað þetta varðar. Virðulegi forseti. Ég hef rakið nokkur atriði, ég hef gert grein fyrir því að með því að lögfesta það ákvæði sem hér er lagt til erum við að fara töluvert aðra leið en gildir í nágrannalöndum okkar, sérstaklega í Svíþjóð og Noregi. Ég tek það fram að neytandinn í þessu sambandi hefur ekki sömu vernd og hann hefur t.d. í Svíþjóð og Noregi. Í Noregi gilda töluvert aðrar og þrengri reglur, í Svíþjóð er um rýmkun að ræða ef um sérstaklega háa tryggingu er að ræða. Virðulegi forseti. Þess vegna segi ég: Það er mikilvægt að nefndin taki þetta frumvarp aftur til sín, kanni betur þær reglur sem gilda um neytendavernd vátryggingartaka í þessu sambandi á hinum Norðurlöndum til að við séum ekki að setja fyrirfarandi tálmanir fyrir neytendur til að fá vátryggingar á eðlilegu verði.

Virðulegi forseti. Margt í ræðu hv. þingmanns var nokkuð kostulegt og ekki farið rétt með. Þingmaðurinn spurði um tilurð þess að þessum lögum er breytt. Það er einkum tvennt. Annars vegar er ágreiningur um túlkun þessarar greinar laganna sem sett voru á sínum tíma. Það var illa frá þeim gengið á sínum tíma af hálfu löggjafans, algjörlega óviðeigandi lagasetning, og um það er deilt á báða bóga og þau túlkuð til hins ýtrasta í báðar áttir. Ef við göngum út frá því að túlkun tryggingafélaganna sé rétt, þ.e. að það sem ekki er sérstaklega bannað sé leyfilegt, þá er það algjörlega óviðunandi ástand og þá þarf að þrengja verulega að heimildum tryggingafélaganna til að afla upplýsinga um þriðja aðila. Það er kjarni málsins og það er neytendaverndin í þessu frumvarpi. Þingmaðurinn sagði áðan að hér væri verið að leyfa víðtækari heimildir en á öðrum Norðurlöndum. Það er verið að ganga nákvæmlega í hina áttina. Það er verið að þrengja verulega heimildir vátryggingafélaganna til að afla þeirra upplýsinga sem við ræðum hér, um þriðja aðila, til að meta áhættuna við að tryggja líf- og persónutryggingar þess sem óskar eftir tryggingunum. Við erum að ganga til baka í átt til sjónarmiða Persónuverndar. Eins og Persónuvernd segir í úrskurði sínum er hún mun sáttari við þetta en núgildandi lög eða þá tilraun sem gerð var til að breyta þeim á sínum tíma. Hér er verið að þrengja að heimildunum og skýra það verulega hvaða heimildir tryggingafélögin hafa. Því er rík ástæða til að breyta 82. gr. í þá veru sem hér gert, eins og formaður nefndarinnar rakti alveg prýðilega áðan og eins framsögumaður minni hluta, hv. þm. Atli Gíslason. Hv. þm. Jón Magnússon fór því nákvæmlega í hina áttina og sneri mjög út úr þeirri stöðu sem uppi er í málinu.

Hæstv. forseti. Eins og hér hefur verið rakið er lögfræðilegur ágreiningur um hvernig beri að túlka þetta og hvort þarna sé um rýmkun eða þrengingu að ræða. Ég tel að með því að heimila þetta og gera að lögum það sem hér er lagt til séum við að leggja miklu meiri hömlur og takmarkanir á vátryggingartaka en eðlilegt er. Að öðru leyti tek ég undir sjónarmið sem hér komu fram en tek samt fram að ég tel að setja hefði þurft skýrari ákvæði um neytendavernd í þessi lög til að eðlilegt væri að samþykkja þau. Mér finnst mikilvægast að við setjum skýr ákvæði um það t.d. að takmarka heimildina til að afla upplýsinga. Eins og hv. þm. Atli Gíslason gat um áðan gilda fyrir tvær túlkanir tveggja eftirlitsstofnana ríkisins um það hvernig skýra beri núverandi 82. gr. Ég leyfi mér að skýra hana á þann hátt sem ég gerði áðan en ég tel að með henni sé verið að vega að hagsmunum vátryggingartaka. Ég gat þess í ræðu minni að það sem ekki er bannað sé leyfilegt. Það er hin eðlilega og venjulega markaðsstarfsemi sem við byggjum á í þjóðfélaginu, að það sem er ekki bannað sé leyfilegt. Þá er spurningin hversu langt hægt er að teygja núverandi orðalag 82. gr. þar sem segir: „Sé upplýsinga aflað hjá öðrum en vátryggingartaka eða vátryggðum“ - það er ekki bundið hverjir það eru en hins vegar er þetta skýrt skilyrði - „skal áður en þeirra er aflað liggja fyrir skriflegt, upplýst samþykki …“ Og ég legg mikið upp úr því, hæstv. viðskiptaráðherra, að aldrei megi gera minni kröfur en þær að ávallt liggi fyrir skriflegt upplýst samþykki þriðja aðila sem ekki er aðili að viðskiptasamningi um þau atriði sem spurt er um. Alveg eins og gert er t.d. í bankastarfsemi 

Frú forseti. Það eru margar hliðar á þessu máli en útgangspunkturinn er einn og aðeins einn. Eins og hv. þingmaður sagði er túlkun hans sú að það sem ekki er sérstaklega bannað er leyfilegt og við göngum út frá því. Þess vegna er verið að skýra þetta ákvæði mjög afdráttarlaust þannig að þrengt er mjög að heimildum tryggingafélaganna til að afla upplýsinga um þriðja aðila þegar heilsufarsmat fer fram á þeim sem er að taka tryggingarnar. Svo einfalt er málið í raun. Mér fannst tvennt koma til greina. Annaðhvort að þrengja heimildir tryggingafélaganna með þessum hætti eða banna þær alfarið. Ef við hefðum bannað þær alfarið hefðum við staðið frammi fyrir því að þessi tryggingaflokkur hefði einfaldlega horfið út af markaði og val neytenda um persónu- og líftryggingar verið miklu fátæklegra en ella. Þess vegna þótti mér réttlætanlegt að ganga í þessa átt að því fengnu að Persónuvernd er mun sáttari við þessa útfærslu en aðrar sem fram höfðu komið. En þetta er nákvæmlega kjarni málsins. 

Virðulegi forseti. Spurningin er hvort banna ætti þetta alfarið, banna alfarið að aflað sé upplýsinga frá aðilum sem kemur málið ekki við. Mér finnst að miða eigi við það í hinum almennu venjulegu tilvikum. Hins vegar má samþykkja undantekningu, t.d. þá leið sem er farin í Svíþjóð að þegar um er að ræða vátryggingu sem er mjög há, óeðlilega há eða umfram það sem við getum kallað meðaltal þá getur komið til greina að semja sérreglur. Ég tel í raun að ef við vildum fylgja og hafa hér vandaða lagasetningu ættum við að taka þetta mál til endurskoðunar með tilliti til þess að auka neytendaverndina. Það liggur ekkert á að afgreiða þetta mál núna. Ég fer fram á að nefndin taki málið aftur til skoðunar með tilliti til þeirra sjónarmiða sem hér eru rakin.

Frú forseti. Ég verð að viðurkenna að ég átta mig ekki alveg á því á hvaða línu hv. þingmaður er. Mér finnst hann eina stundina taka undir málflutning Læknafélagsins og annarra sem krefjast skriflegs samþykkis, upplýsts samþykkis en aðra stundina talar hv. þingmaður um að verið sé að torvelda vátryggingartöku ef krafist er samþykkis. Það sé verið að hægja á rennslinu og það komi a ættingjum viðkomandi þingmanns einfaldlega ekkert við ef hann gefur upplýsingar um heilsufarsstöðu þeirra. Ég átta mig ekki alveg á á hvaða leið þingmaðurinn er. Vill hv. þingmaður óbreytt lög? Það þýðir að ekki þarf að gefa neitt samþykki. Þá getur viðkomandi vátryggingartaki gefið allar þær upplýsingar sem hann vill án þess að fá leyfi hjá viðkomandi. Eða vill hann fara þá leið sem hér er farin að krefjast einfalds samþykkis? Eða vill hann e.t.v. fara þriðju leiðina sem er að krefjast skriflegs samþykkis, sem hv. þm. Atli Gíslason hefur talað hér fyrir? Ég átta mig ekki alveg á því á hvaða leið hv. þingmaður er, því að hann tekur undir málflutning aðila sem krefjast skriflegs samþykkis, vilja ganga lengra en frumvarpið gerir ráð fyrir en á sama tíma ver hann ríkjandi kerfi, gildandi lög, og segir: Við megum ekki hægja á rennslinu, við megum ekki torvelda vátryggingartaka í þeirri viðleitni að fá tryggingu. Þetta þarf að vera alveg skýrt. Svo skil ég ekki hvernig hann snýr út úr þeim upplýsingum sem við höfum varðandi stöðuna á öðrum Norðurlöndum. Á Norðurlöndunum er hvergi krafist upplýsts samþykkis fyrir afhendingu slíkra upplýsinga og viðmiðunarfjárhæðirnar í Svíþjóð eiga bara við erfðaupplýsingar sem er bannað að krefjast hér á landi. Það er alger útúrsnúningur að tala um að við séum að opna á heimildir til tryggingafélaganna hvað þetta varðar. Við erum einmitt að takmarka þær. Við erum að krefjast einfalds samþykkis. Ég vildi að hv. þingmaður færi aðeins skýrar yfir það hvora leiðina hann styður. Vill hann skriflegt samþykki 

Frú forseti. Hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson, skv. 82. gr. laga nr. 30/2004 segir svo í 2. mgr.: „Sé upplýsinganna aflað hjá öðrum en vátryggingartaka eða vátryggðum skal áður en þeirra er aflað liggja fyrir skriflegt, upplýst samþykki þess sem aflað er upplýsinga um.“ Það er það og ekkert minna sem ég tel að eigi að vera og þurfi að vera þegar upplýsinga er aflað um jafnviðkvæm persónuleg atriði og hér er um að ræða hjá þriðja aðila sem er ekki aðili að viðskiptasamningi. Það er þar sem við erum að koma inn í svo óeðlilega og sérstæða hluti. Við erum að tala um einstakling sem kemur samningssambandi þess sem ætlar að taka vátrygginguna ekkert við. Við gerum kröfu á þennan þriðja aðila, hinn víðkunna grandalausa þriðja mann um að hann gefi upplýsingar um eitthvað sem er kannski mjög viðkvæmt fyrir hann. Hvað ef hann segir nei? Hvað þá? Hvaða heimildir hefur tryggingafélagið þá til að segja: Jæja, þá er ég bara ekki tilbúið til að gefa þér vátryggingu, góði minn? Hvar koma þá upplýsingarnar, og það er eitt af því sem hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson, formaður meiri hluta og talsmaður meiri hluta viðskiptanefndar, tjáði sig ekki um, hvar og hvernig túlkum við það ákvæði í lagagreininni þar sem fjallað er um sanngirni? Hvar er um það að ræða? Af því að hv. þingmaður spurði mig svo greinilega og ítrekað og þrisvar sinnum í ræðu sinni: Á hvaða leið er hv. þm. Jón Magnússon? Hann spurði reyndar er hann með þessari leið eða hinni leiðinni? Ég skal svara þingmanninum afdráttarlaust. Ég er á frjálslyndu leiðinni. 
            

Frú forseti. Ef þetta er frjálshyggjuleiðin þá átta ég mig ekki alveg á henni, mér finnst hv. þingmaður enn taka undir sjónarmið sem fara hvort í sína áttina. Aðra stundina talar hann um að hann vilji skriflegt samþykki og hina stundina talar hann um að ekki eigi að vera neitt samþykki vegna þess að það torveldi töku tryggingarinnar. Hann vísaði í grein í frumvarpinu sem lýtur að því að verið er að tala um tvenns konar upplýsingar. Ef vátryggingafélag aflar upplýsinga hjá öðrum en vátryggingartaka, t.d. hjá lækni, þarf upplýst samþykki, það er óbreytt frá lögum. Einnig er um að ræða upplýsingaöflun hjá vátryggingafélagi sem lýtur að vátryggingartaka. Að sjálfsögðu er það ekki einkamál vátryggingartaka og félagsins að vátryggingartaki afhendi félaginu heilsufarsupplýsingar um ættingja, ættingjarnir eiga auðvitað hagsmuna að gæta þar. Það skiptir ættingja máli að viðkvæmar heilsufarsupplýsingar séu ekki bornar á torg tryggingafélaga. Þess vegna takmörkum við heimild tryggingafélaganna með því að krefjast þess að viðkomandi tryggingartaki fái a.m.k. einfalt samþykki hjá ættingjum sínum fyrir því að afhenda slíkar upplýsingar.

Virðulegi forseti. Ég þakka virðulegum forseta fyrir að veita mér orðið. Varðandi það sem kom fram hjá hv. þm. Ágústi Ólafi Ágústssyni um skýringu á því sem ég vísaði til í 82. gr. vátryggingarsamningalaganna þá er ekki verið að takmarka það við hvaða aðila upplýst samþykki eigi. Það gildir um þá aðila sem upplýsinganna er aflað hjá og það finnst mér skipta gríðarlega miklu máli, hv. þingmaður, að sé í gildi gagnvart öllum, sama hvort það eru læknar, aðstandendur eða aðrir, að ávallt liggi fyrir skriflegt upplýst samþykki. Upplýst samþykki er svo mikilvægt vegna þess að þá er þeim sem veita samþykki gerð fullnægjandi grein fyrir því hvaða þýðingu það getur haft að veita það samþykki. Með lagaákvæðinu eins og það er í frumvarpinu er samþykki kannski veitt án þess að fólk hafi hugmynd um fyrir hverju verið er að veita samþykki.

Frú forseti. Ég ætla ekki að gera eiginlegar efnislegar athugasemdir við ræðu hv. þm. Jóns Magnússonar. Ég læt öðrum eftir að reyna að fá botn í afstöðu hans. Ég fullvissa hv. þingmann um að það er óþarfi að hafa áhyggjur af afstöðu okkar vinstri grænna í þessum efnum eins og mér heyrðist hv. þingmaður hafa. Ég vísa þar til nefndarálits, breytingartillögu og framsöguræðu fulltrúa okkar í nefndinni, hv. þm. Atla Gíslasonar. Ég leyfi mér svo í allri vinsemd að vekja athygli á því að hv. þm. Jóni Magnússyni dugðu ekki minna en tæpar 35 mínútur til að koma afstöðu sinni til skila.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, mér finnst eðlilegt að þingmenn noti stjórnarskrárbundinn rétt meðan þeir hafa hann. Það er eðlilegt að menn nýti sér þann ræðutíma sem markaður er hverju sinni og þörf er á. Hitt er annað mál, og um það get ég upplýst hv. þingmann í fullri vinsemd, að ég hefði getað talað innan þeirra tímamarka sem kveðið er á um í nýjum þingskapalögum og farið létt með það. Það hefði hins vegar kostað það að ég hefði þurft að undirbúa mig ofurlítið betur en það er einmitt það sem við í þingskapameirihlutanum gerum kröfu til að þingmenn geri. Ég mun að sjálfsögðu gera það þegar nýju þingskapalögin hafa náð fram að ganga. Ég er í sjálfu sér ekkert að efast um hver afstaða vinstri grænna er varðandi þessi atriði að öðru leyti. Ég hefði þó vonast til að afstaða þeirra yrði sú að greiða atkvæði gegn frumvarpinu meðan þar er ekki kveðið á um ríkari neytendavernd en gert er, ég hefði satt best að segja vonast til þess. Eins og hv. þm. Atli Gíslason, framsögumaður minni hluta viðskiptanefndar, gat um, er miðað við ákveðið tryggingaiðgjald sem er meðaltalsiðgjald miðað við allar fáanlegar upplýsingar um ævilíkur og annað sem vátryggingafélagið hefur. En vátryggingartakinn hefur hins vegar ekki aðgang að þeim upplýsingum með sama hætti, hann er veikari aðilinn í samskiptum þessara tveggja aðila. Tryggingariðgjaldið er ákveðið með því að vátryggingafélagið hafi ákveðinn hagnað miðað við meðaltalið. Síðan á að leggja viðbótargjald, og verður gert verði frumvarpið að lögum, ef einhverjar sérstakar upplýsingar koma fram um vandamál sem tengjast heilsufari ættingja.

Virðulegi forseti. Ástæða er til að þakka nefndinni sérstaklega fyrir að vinna hratt og vel í þessu máli og skila því prýðilega frá sér til þingsins. Ég vil taka skýrt fram að hér er að sjálfsögðu verið að banna notkun erfðafræðilegra upplýsinga í tryggingastarfsemi eins og annars staðar er gert og hv. þm. Jón Magnússon nefndi áðan. Lagt var upp með að ná málamiðlun milli tveggja sjónarmiða sem voru hvort í sína áttina og harkalega var deilt um eftir lagasetninguna á sínum tíma, þ.e. 82. gr. sem kvað á um afmörkun heimilda til að krefjast upplýsinga til mats á áhættu vátryggingartaka. Ég held að sú niðurstaða sem hér er fengin sé ásættanleg. Ég velti því mjög fyrir mér, þegar frumvarpið var samið nú í sumar og haust, hvort fara ætti þá leið að banna algerlega að afla upplýsinga um heilsufar þriðja aðila en það hefði haft mjög miklar afleiðingar á tryggingamarkaðinn. Það var alveg einboðið og lá fyrir að forsendur fyrir rekstri erlendu tryggingafélaganna, sem bjóða persónu- og líftryggingar, hefðu verið brostnar. Hluti þeirra var farinn út af markaði og önnur ætluðu út af markaði ef þetta yrði ekki skýrt. Þar að auki er algerlega óþolandi og óboðlegt að svo sé skilið við lagasetningu frá hinu háa Alþingi að harkalega sé deilt um það og túlkunin fari í tvær áttir, ekki síst þegar um jafnviðkvæmt og viðamikið mál eins og 82. gr. er að ræða. Annaðhvort hafa tryggingafélögin ótakmarkaða heimild til að afla upplýsinga um heilsufar þriðja aðila og sjúkdómasögu fjölskyldna og allt hvað er eða þau hafa þá heimild alls ekki ef við kjósum að túlka greinina þannig af því að það er ekki sérstaklega tekið fram í greininni. Menn geta valið sér vígstöðuna eftir því hvort sjónarmiðið þeir aðhyllast, persónuverndarsjónarmiðin eða hagsmuni og sjónarmið tryggingafélaganna. Sjálfsagt vilja tryggingafélögin flest hver hafa þetta algerlega takmarkalaust, þ.e. að engar takmarkanir eða skorður séu settar við upplýsingaleit þeirra og áhættumat um hinn vátryggða, svo sem um sjúkdómasögu fjölskyldna. Tryggingarekstur er þess eðlis að margir þættir koma þar við sögu, það er lífsstíll viðkomandi og því miður þarf að taka tillit til fjölskyldusögu að einhverju leyti. Auðvitað vildum við öll að það væri ekki gert og ekki væri verið að spá í það við áhættumatið hver sjúkdómasaga í fjölskyldum manna væri en veruleikinn er hins vegar sá að það eru ákveðnar forsendur fyrir rekstri tryggingafélaganna að þau hafi heimild til að leita ákveðinna upplýsinga. Ég tel að hér hafi fundist bærileg og nokkuð ásættanleg málamiðlun, tryggingafélögin geti leitað tiltekinna upplýsinga sem liggja fyrir og skilgreint þær skýrt en ópersónugreinanlega, nöfn foreldra eða systkina koma ekki fram. Við þetta eru heimildirnar afmarkaðar eða takmarkaðar og þar með er túlkunarvafinn um 82. gr. úr sögunni. Um leið hafa tryggingafélögin viðunandi stöðu til að afla upplýsinga til að geta haldið áfram rekstri og boðið áfram upp á þessar tryggingar sem ég held að á annað hundrað þúsund Íslendinga hafi tekið. Ég held líka að það sé nauðsynlegt og mikilvægt í flóru trygginga fyrir íslenska neytendur að þessi tryggingafélög séu áfram á markaði. Þá skiptir verulegu máli að Persónuvernd sagði í áliti sínu að sú leið sem hér er lögð til væri í betra samræmi við grunnreglur persónuréttarins en áður hafði verið lagt til, hér væri á ferðinni málamiðlun sem bærileg sátt virtist ná um. Af því að um málamiðlun er að ræða, þetta er niðurstaða í deilum um tvö ólík sjónarmið, eru að sjálfsögðu ekki allir sáttir. Auðvitað er hægt að deila áfram um margt sem þessu viðkemur, enda er málaflokkurinn víðfeðmur og stór og auðvelt að finna sér þar skotfæri og efni í ýmis átök um ýmis mál. En að svo komnu máli held ég að sú leið sem hér er lögð til sé ágæt, þetta sé ásættanlegt fyrir báða aðila, bæði fyrir Persónuverndina, eins og hún segir sjálf, og fyrir tryggingafélögin, sem þó hefðu viljað hafa þetta takmarkalaust. Þeim finnst að sér þrengt með ákvæðinu sem nefndin bætti inn um að meiri hlutinn leggi til þá viðbót við frumvarpið að vátryggingafélögum verði gert að halda til haga upplýsingum um fjölda þeirra sem synjað er um persónutryggingar á grundvelli heilsufars foreldra eða systkina eða hækkuð iðgjöld vegna áhættumats sem byggist á upplýsingum um þriðja aðila. Nefndin náði saman um að bæta þessu ákvæði inn og fékk þar með til liðs við þá leið sem lögð er til í frumvarpinu þá sem höfðu miklar efasemdir um hana, og það var mjög jákvætt. Auðvitað kjósa tryggingafélögin að þurfa ekki að halda úti slíkri upplýsingasöfnun og þurfa ekki að gera hana opinbera. En ég tel að það sé mjög mikilvægt og það sé þáttur í því að gæta að persónuverndarsjónarmiðunum og fagnaði því ekki síst vegna þess að þá næðist meiri sátt um það mál sem lagt var upp með. Fyrst og fremst var lagt upp með það, eins og ég sagði í andsvari við hv. þm. Jón Magnússon, að eyða vafa um hvers konar upplýsingar vátryggingafélagi sé heimilt að nota í áhættumati sínu og að bæta ófullkomna og gallaða löggjöf sem hafði farið frá Alþingi. Þannig var skilið við 82. gr. að hægt var að deila harkalega um hana.  Ekki er verið að hlaupa eftir óskum eða séróskum eins eða neins. Það er einungis verið að vinna áfram og fullsmíða löggjöf sem ekki hafði verið nægilega vel skilið við. Það hafði risið vafi og deilur um það hvernig túlka ætti 82. gr. laga um vátryggingarsamninga. Eins og hv. þingmenn Ágúst Ólafur Ágústsson og Atli Gíslason nefndu áðan í prýðilegum framsöguerindum hafa Fjármálaeftirlitið og Persónuvernd túlkað ákvæði laganna á tvo ólíka vegu. Með frumvarpinu leggjum við til breytingu á 82. gr. og leitumst þannig við að gera ákvæðið skýrara, á þann veg að ekki verði deilt um það og að talsmenn beggja sjónarmiða geti vel við unað. Að sjálfsögðu er ýtrustu kröfum hvorugs fullnægt enda væri þá ekki um málamiðlun og niðurstöðu í deilum að ræða. Þannig stendur málið einfaldlega. Ég er mjög sáttur við það hvernig tekist hefur til og ég er sáttur við það hvernig nefndin vann úr málinu. Þær viðbætur sem þar er kveðið á um, að haldið sé til haga tilteknum upplýsingum þannig að við áttum okkur á því, út frá tölfræði, út frá reynslurökum og út frá sögunni, eftir nokkur missiri hvaða áhrif lögin hafa, hvernig þau koma við fólk, almenning, neytendur. Út frá því er hægt að taka afstöðu til þess hvort bæta þurfi löggjöfina enn frekar, út frá reynslunni af þessum lögum. En staðan sem er uppi í dag eftir löggjöfina eins og skilið var við hana síðast er ófullnægjandi. Það er Alþingi ekki til sóma að eftirláta dómstólum að skera úr um það hver vilji löggjafans sé. Það er óásættanlegt og ég held að við getum öll verið sammála um það í prinsippinu. Þetta er málamiðlun sem skýrir ákvæðið. Við erum að fara aðra leið en önnur Norðurlönd þar sem þessar heimildir eru miklu víðtækari, þar sem ekki eru reistar skorður við rétti tryggingafélaganna til að óska eftir upplýsingum um heilsufar þriðja aðila þegar sjúkdómasaga vátryggingartaka er metin. Að því leyti göngum við lengra í persónuverndarátt en önnur Norðurlönd, það hlýtur að vera fagnaðarefni þeim sem eru sérstakir áhugamenn um þau sjónarmið, að því leyti erum við að ganga til baka. Ég held að sú niðurstaða að þrengja að heimildum að þessu leyti en gera þær ekki víðtækari um leið og við mætum hagsmunum tryggingafélaga þannig að þau sjái sér fært að starfa áfram hljóti að vera meginmál okkar. Það hlýtur að vera mikilvægt að bærileg sátt sé á milli fólks með ólík sjónarmið um alger grundvallarmál í samfélaginu eins og rekstur tryggingafélaga, fjármálastofnana og aðra slíka málaflokka. Hlutverk okkar á Alþingi er að reyna að ná sátt um ólík sjónarmið og það hefur tekist prýðilega hér. Ég er ánægður með það og tel að lögin geti gengið áfram til 3. umr. og þaðan út.

Virðulegi forseti. Hér hefur farið fram ágætisumræða um frumvarp til laga um breyting á lögum um vátryggingarsamninga. Ég þakka hana. Mörg sjónarmið hafa komið fram í þessu máli og ég get tekið undir mörg þeirra. Ég ætla í stuttu máli að rekja skoðanir okkar framsóknarmanna á málinu í heild sinni, en eins og sést á þeim álitum sem hafa verið lögð hér fram erum við hvorki á meiri- né minnihlutaálitinu. Ég mundi segja að ég væri á meirihlutaálitinu með fyrirvara sem ég mun koma betur að hér á eftir. Ég tel að þau skref sem hafa verið stigin hér í átt að persónuvernd séu jákvæð. Það var engin krafa um skriflegt samþykki í fyrra frumvarpinu og við framsóknarmenn töldum að ekki hefði verið gætt nógu vel að persónurétti einstaklinga. Í rauninni stóðum við í vegi fyrir að það færi í gegn á síðasta þingi. Þær breytingar sem hér hafa komið fram eru í okkar anda þannig að við erum heldur jákvæð gagnvart þeim. Hér er farin sú leið að veita svokallað einfalt samþykki þannig að vátryggingartaki þurfi í rauninni að gefa eftir bestu vitund svör við spurningum sem tryggingafélagið telur að það þurfi að spyrja til að meta áhættuna af að veita vátrygginguna. Svo kemur fram að hann þurfi að staðfesta að þær upplýsingar sem hann hefur veitt um sjúkdóma foreldra og systkina séu veittar með samþykki þeirra enda sé með sanngirni hægt að ætlast til að hann hafi ekki getað aflað slíks samþykkis. Það er ekki farið alla leið með að afla skriflegs samþykkis frá þriðja aðila en ekki er heldur farin sú leið að vátryggingafélögum sé bannað að spyrja. Ég tek undir með hv. þm. Jóni Magnússyni sem sagði hér áðan að það vantaði upp á sanngirnismatið í frumvarpinu sjálfu. Það er hlutverk okkar, löggjafans, að setja skýrar reglur þar um. Ég hefði óskað þess að hv. þingmenn sem eru margir hverjir lögmenn hefðu komið inn á það sjónarmið. Ég tel það meginreglu að sönnunarbyrðin eigi að hvíla á tryggingafélögunum í þessum efnum og sakna þess að ekki sé kveðið skýrt á um það í frumvarpinu. Það er þess vegna sem ég hef fyrirvara við meirihlutaálitið. Ég skildi hv. þm. Jón Magnússon þannig að honum þætti þessi miðjuleið vera sú sísta. Hann vildi annaðhvort banna þetta algjörlega eða þá að það yrði farið í skriflegt samþykki. Ég er samt ekki sammála því að með þessum hætti sé verið að koma í veg fyrir að stór hluti fólks fái tryggingu. Ég held að ef við hefðum náð að útskýra betur hvað má með sanngirni ætla að hægt sé að afla mikilla upplýsinga sé það kannski spurning um að iðgjaldið hækki o.s.frv. en ég held að þetta eigi ekki að koma í veg fyrir að fólk fái vátryggingu. Hér hefur verið rætt um annars vegar úrskurð Persónuverndar og þann ágreining sem hefur myndast um álit Persónuverndar frá 2005. Hér hefur verið sagt að lögfræðilegur ágreiningur sé á milli Persónuverndar og Fjármálaeftirlitsins. Ég tek undir með hv. þm. Atla Gíslasyni, ég tel að þegar um svona persónuverndarmál sé að ræða hafi Persónuvernd úrslitavaldið um þau málefni. Að sjálfsögðu hefur Fjármálaeftirlitið eftirlit með vátryggingafélögum, en að mínu mati á það ekki að koma með álit sitt á persónuverndarlegum álitaefnum. Maður veltir þá fyrir sér hvort aðrar eftirlitsstofnanir ríkisins hefðu ekki líka átt að koma inn í þetta, t.d. Samkeppniseftirlitið. Ég vara við því þegar menn á háu Alþingi tala um að ástæða þessarar lagasetningar sé lögfræðilegur ágreiningur. Ég hef tekið eftir því að pólitíkusar réttlæta málflutning sinn með því að vísa til þess að það sé lögfræðilegur ágreiningur um hitt og þetta. Það er í sjálfu sér hægt að búa til lögfræðilegan ágreining um öll heimsins mál. Mér finnst það einhvern veginn sísta röksemdin fyrir því að hér sé verið að breyta þessum lögum. Ég tel aftur á móti að löggjöf eins og þessi sé alltaf endurskoðanleg og finnst í sjálfu sér jákvætt mál að gengið sé í átt til meiri persónuverndar en hitt. Ég held að það sé aðalástæðan en ekki þessi lögfræðilegi ágreiningur sem hefur komið upp. Þau erlendu tryggingafélög sem hér störfuðu - voru tvö, annað þeirra er horfið af markaðnum en hitt hefur hótað því að fara af markaðnum ef þessar breytingar ná ekki fram að ganga - litu algjörlega til álits Persónuverndar. Hins vegar tóku íslensku tryggingafélögin ekki mark á áliti Persónuverndar og hafa í sjálfu sér hagað framkvæmd sinni eins og þeim sýnist. Eftir því sem ég best veit er það þannig að sá sem getur ekki svarað spurningum um sjúkdóma í fjölskyldunni sinni - það er bara já- og nei-kassi - merkir bara x við nei sem í rauninni segir að það séu engir sjúkdómar. Mér finnst jákvætt að það sé komið í veg fyrir þessa framkvæmd. Mér skildist á fundi sem við áttum með þeim sem gáfu umsögn um þetta frumvarp að slík væri framkvæmdin. Hv. þm. Jón Magnússon vitnaði í talsmann neytenda og sagði, eins og rétt er, að hann væri í umsögn sinni mjög jákvæður fyrir þessum breytingum og teldi þær til bóta, sérstaklega út frá neytendalegum sjónarmiðum, sagði að hér yrði meiri samkeppni á markaðnum o.s.frv. Ég tók ekki eftir að honum hefði snúist hugur þegar hann sat frammi fyrir okkur í viðskiptanefnd. Mér fannst hann vera mjög samkvæmur sjálfum sér og tala í eina átt um að hann væri jákvæður og að hans skoðun breyttist ekki. Nú erum við farnir að túlka orð talsmanns neytenda, Gísla Tryggvasonar, en ég held að hann geti útskýrt þau orð best sjálfur. Ég skildi þau öðruvísi en hv. þm. Jón Magnússon. Hér hefur verið talað um sjónarmið milli Persónuverndar og Fjármálaeftirlitsins. Við erum búin að ræða um umsögn talsmanns neytenda og þá vil ég taka fram að Samtök fjármálafyrirtækja sem eru talsmenn tryggingafélaganna lögðust gegn þessari breytingu. Þau töldu að hér væri gengið of langt í átt til persónuverndar og þrengt að þeirri framkvæmd sem þau viðhafa í dag þannig að þau lögðust gegn þessum breytingum. Ég vil bara að það komi hér sérstaklega fram. Ég bendi á og tek undir þau sjónarmið sem komu fram áðan hjá hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur, ef við færum út í hið skriflega samþykki vakna upp margar spurningar um framkvæmdina og hvort þá safnist ekki upp hjá tryggingafélögum bunki af gögnum um fjölskyldur úti í bæ með persónuupplýsingum og hvort þá yrði ekki bara til einhvers konar gagnagrunnur sem þau mundu nýta sér og nota á þann hátt sem þau teldu best fyrir sig. Þetta er sjónarmiðið í hina áttina, sjónarmið fyrir því að ekki verði gengin sú leið að fara í skriflegt samþykki. Eins og sagði áðan tel að miðjuleiðin sé hin skynsamlegasta í þessu máli. Ég vil að lokum segja að ég tel þessa lagasetningu til bóta. Mörg álitaefni hafa komið hér fram. Ég held að þetta sé rétt skref. Ég hefði viljað að sanngirnismatið hefði komið skýrar fram í frumvarpinu og ítreka að það er löggjafans að móta reglur og skýra og veita dómstólum leiðsögn í þeim málefnum, en ekki dómsvaldsins að ákveða hvernig túlka eigi frumvarpið.

Virðulegi forseti. Það er kannski varasamt að vísa í munnleg ummæli einstaklinga sem koma fyrir nefndina. En ég skrifaði hjá mér á minnisblað að talsmaður neytenda hefði verið á móti og formaður Neytendasamtakanna sem tjáði sig þar á eftir hefði tekið undir, sagst sammála talsmanni neytenda um að of langt væri gengið. Í skriflegu svari Neytendasamtakanna segir einmitt að Neytendasamtökin telji eðlilegt að vátryggingafélag meti það á grundvelli upplýsinga um væntanlega vátryggingu hvernig þetta sé og þarna sé of langt gengið. Það var þess vegna sem ég gat um það, án þess að það hefði í sjálfu sér einhverja sérstaka efnislega þýðingu eða að ástæða sé til að gera að umtalsefni. Hv. þm. Höskuldur Þórhallsson gat um það í ágætri ræðu sinni áðan að ég hefði talað um tvær leiðir á ystu mörkunum, þ.e. annars vegar að banna eða að um væri að ræða skriflegt upplýst samþykki frá þriðja aðila sem ekki væri aðili að vátryggingasamningi. Það er í raun það sem ég tel að eigi að gera. En, með tilliti til þess flokks sem hv. þm. Höskuldur Þórhallsson tilheyrir, þá hefði ég nú líka áhuga á hinni leiðinni, eða þriðju leiðinni sem einu sinni var vinsæl og oft orðuð hér í þingsölum, þ.e. að við hefðum ákveðnar takmarkanir varðandi upplýsingagjöf þannig að ekki yrðu veittar upplýsingar frá þriðja aðila um heilsufar utan ákveðinnar upplýsingaskyldu sem hvílir alltaf á vátryggingartaka, nema að um sérstakar óvenjulega háar fjárhæðir væri að ræða. Það var það sem ég var að vísa til. Síðan varðandi Persónuvernd og hvort álit hennar hafi einhverja þýðingu þá spyr ég: Er það ekki dómstólanna að kveða úr um það? Verðum við ekki að miða við það að dómstólarnir úrskurði ef ágreiningur er á milli eftirlitsstofnana? 
            

Virðulegi forseti. Ég þakka ábendingarnar í andsvari hv. þm. Jóns Magnússonar. Jú, ég tel að það rétt. Það er varasamt að vísa í ummæli á nefndarfundi. En mér fannst ég þurfa að svara því vegna þess að ég skildi þau ummæli á annan hátt en hv. þingmaður. Ég get á vissan hátt tekið undir að takmarka megi þessar upplýsingar þegar um háar fjárhæðir er að ræða og kannski hefði verið tilefni til að gera ráð fyrir því í frumvarpinu. Ég tel hins vegar að hér sé um mjög jákvætt skref að ræða, að verið sé að móta og skýra löggjöfina sem ég tel afskaplega jákvætt. Það er rétt að dómstólar eiga að kveða úr um ágreining þann sem hv. þingmenn hafa vísað til. Ég vil bara vara við því að menn vísi hér í einhvern lögfræðilegan ágreining. Maður hefði vonast til þess að þetta kæmi fyrir dómstóla landsins. Það sem ég var hins vegar að segja er að í löggjöfinni eigum við sem lagasetningarvald að veita skýrar upplýsingar um hvaða leið við viljum að dómstólarnir fari komi upp slíkur ágreiningur. En það er vissulega dómstólanna að kveða á um það, en ekki löggjafans að hlaupa upp til handa og fóta í hvert einasta skipti, ef við teljum að það sé lögfræðilegur ágreiningur. 

Ég þakka hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni fyrir það sem hann talaði um. Það var eitt atriði sem hann gat um í ræðu sinni líka. Það var um sanngirnismatið. Ég gat ekki skilið annað en að hann væri samþykkur þeim sjónarmiðum sem ég setti fram í stuttri ræðu minni áðan. Ég bjóst við að um það yrði fjallað, þ.e. þau ákvæði sem þar er um að ræða í lagafrumvarpinu í 1. mgr.: „… enda sé með sanngirni hægt að ætlast til að hann hafi getað aflað …“ En í greinargerð frumvarpsins varðandi þetta atriði þá segir: „Með sanngirni er hins vegar hægt að gera þá kröfu til viðkomandi að hann viti um þá sjúkdóma sem máli kunna að skipta við áhættumatið.“ Þess vegna taldi ég nauðsynlegt að fá sérstaka skýringu á hvað væri átt við með „sanngirni“ þar sem ég var að vísa til. Þegar í greinargerðinni er talað um að ætla megi með sanngirni að viðkomandi vátryggingartaki viti um þá sjúkdóma sem máli kunna að skipta við áhættumatið. Þá spyr ég líka: Er þá nokkur þörf, miðað við þetta orðalag í greinargerðinni, til að vera að kalla til þriðja aðila sem er ekki aðili að vátryggingarsamningnum og hefur ekkert með hann að gera til þess að gefna viðkvæmar persónulegar heilsufarsupplýsingar um viðkomandi? Það liggur fyrir að það er mat þess sem semur þetta frumvarp að þessi sjónarmið liggi fyrir og ætlast er til þess að þau liggi fyrir miðað við sanngirnismat.

Virðulegi forseti. Eins og ég sagði áðan þá tel ég, og tek undir með hv. þingmanni, að þetta hefði mátt skýra betur. Ég tel samt þörf á því að ganga í þessa átt vegna þess að eins og hér hefur komið fram hefur Persónuvernd sett mörkin við að veita ekki upplýsingar um þriðja aðila að honum forspurðum. Um það snýst málið. Eins og ég skil hv. þm. Jón Magnússon að þá vill hann fara hér þessar tvær leiðir öfganna og nefndi svo þriðju leiðina líka. En ég tel rétt að stíga þetta skref í átt að persónuvernd en hefði viljað að það væri rökstutt betur í þessu frumvarpi.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 6/2001, um skráningu og mat fasteigna, með síðari breytingum, frá efnahags- og skattanefnd en það er að finna á þingskjali 492. Þar kemur fram hvaða gestir komu til nefndarinnar og eins tilgangur frumvarpsins og hlutverk Fasteignamatsins. Um aldamótin síðustu ákvað löggjafinn að fjórfalda umsýslugjaldið tímabundið og verja því til uppbyggingar á Landskrá fasteigna. Að lokinni þeirri uppbyggingu skyldi leitað annarra tekjustofna. Alþingi hefur frá þeim tíma oft þurft að taka afstöðu til gjaldsins og hafa þá komið fram efasemdir um réttmæti þess að láta húseigendur eina bera kostnað af Landskrá fasteigna. Þingið ákvað að framlengja gjaldið, fyrst fyrir árin 2005 og 2006 og svo fyrir árið 2007 í ljósi þess að um væri að ræða óklárað verkefni og vegna þeirra brýnu þjóðfélagslegu þarfa sem skránni er ætlað að uppfylla. Um þetta má m.a. vísa til álits meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar frá 133. löggjafarþingi á þingskjali 543. Nú þegar Landskrá fasteigna er komin í fullan rekstur gerir frumvarpið ráð fyrir að hið sérstaka umsýslugjald verði lagt niður en þess í stað komi sérstakt brunabótamatsgjald sem húseigendur beri kostnað af. Í athugasemdum kemur fram að gjaldið ákvarðist með hliðsjón af því hvert hlutfall kostnaðar brunabótamats er af heildarútgjöldum Fasteignamats ríkisins. Heildarútgjöld eru áætluð 715 millj. kr. fyrir árið 2007. Í úttekt Ríkisendurskoðunar frá 12. desember 2006 kemur fram að starfsemi Fasteignamats ríkisins sé svo samofin rekstri Landskrár fasteigna að þar verði ekki skilið á milli. Húseigendur munu samkvæmt því bera kostnað af rekstri Landskrár fasteigna verði frumvarpið samþykkt. Í annan stað gerir frumvarpið ráð fyrir að afnotagjöld sveitarfélaga vegna Landskrár fasteigna verði lögbundin en fram að þessu hafa þau verið ákveðin í gjaldskrá sem fjármálaráðherra setur. Er lagt til að gjöldin taki sem fyrr mið af heildarfasteignamati innan viðkomandi sveitarfélags en að hlutfall álagningar hækki frá því sem verið hefur. Samband íslenskra sveitarfélaga hefur mótmælt breytingunni og bendir m.a. á að hækkun á framlagi sveitarfélaga sé ekki nægilega vel ígrunduð og gangi gegn sjónarmiðum sem vísað er til í áliti félagsmálanefndar í tengslum við afgreiðslu laga nr. 140/2005. Með hliðsjón af framangreindu leggur nefndin til að a- og b-liður 1. efnismgr. 1. gr. frumvarpsins komi inn í lög um skráningu og mat fasteigna, nr. 6/2001, sem bráðabirgðaákvæði og að það gildi í eitt ár frá 1. janúar 2008. Eftir það leggist ekkert brunabótamatsgjald á húseigendur og sveitarfélög greiði gjöld í samræmi við þá þjónustu sem þeim er veitt. Nefndin telur eðlilegt að leitað verði leiða sem tryggi að Fasteignamat ríkisins geti borið sig sjálft með tekjum af þjónustu við aðila sem helst nota upplýsingar úr skránni til að mynda í þágu atvinnurekstrar, til álagningar opinberra gjalda eða til að skrá hagsmuni sína. Ýmist verði gerðir samningar um stór verkefni, t.d. við Samband íslenskra sveitarfélaga, eða sett verði reglugerð um þjónustugjöld. Þá leggur nefndin til að lögum um aukatekjur ríkissjóðs, nr. 88/1991, verði breytt þannig að tekjur af gjaldi sem nú er innheimt á grundvelli 25. tölul. 14. gr. laganna, Vélrænar fyrirspurnir úr þinglýsingabókum, renni til Fasteignamats ríkisins í formi þjónustugjalds. Er sú breyting hugsuð til að vega upp á móti skerðingu sem leiðir af niðurfellingu sérstaks brunabótamatsgjalds á húseigendur. Nefndin telur koma til greina að hugað verði að framangreindum atriðum samfara vinnu innan ráðuneytisins sem vísað er til í almennum athugasemdum frumvarpsins og snýr að bættri framkvæmd við skráningu og mat fasteigna. Nefndin leggur einnig til að skoðað verði hvernig nýta megi best þá sérþekkingu sem orðið hefur til við uppbyggingu Landskrár fasteigna. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem getið er um á þskj. 492. Hv. þm. Katrín Jakobsdóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Hv. þm. Grétar Mar Jónsson sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur áliti þessu. Undir nefndarálitið rita auk mín hv. þm. Ellert B. Schram, Ögmundur Jónasson, Bjarni Benediktsson, Ólöf Nordal, Lúðvík Bergvinsson, Gunnar Svavarsson, með fyrirvara, og Magnús Stefánsson, með fyrirvara

Frú forseti. Í framhaldi af ræðu framsögumanns vil ég geta þess að við 1. umr. gerði ég nokkrar athugasemdir við þetta frumvarp, einkum er lýtur að kostnaðarmati og kostnaðaráhrifum af samþykkt þess fyrir sveitarfélögin í landinu. Því var þá heitið af forseta að því yrði komið til viðkomandi nefndar að leita eftir upplýsingum um hugsanlegan kostnaðarauka sveitarfélaganna vegna þessa frumvarps. Ég fæ ekki séð að það komi glöggt fram í nefndarálitinu. Hér eru hins vegar gerðar nokkrar breytingar og ég vil þess vegna spyrja hv. formann efnahags- og skattanefndar, hv. þm. Pétur H. Blöndal, hvort nefndin hafi sérstaklega kannað kostnaðaráhrifin fyrir sveitarfélögin í landinu af samþykkt frumvarpsins.

Frú forseti. Já, það var kannað hvað þetta mundi kosta sveitarfélögin. Þau andmæltu þessu gjaldi vegna þess að það væri óháð kostnaði af fasteignamati ef gjaldið yrði sett á varanlega, heldur mundi eingöngu breytast í takt við breytingu á verði fasteigna, algjörlega vélrænt, án þess að taka tillit til þess kostnaðar sem vinnsla slíkra gagna hjá Fasteignamatinu veldur. Það er í og með þess vegna að hv. efnahags- og skattanefnd lagði til að þetta ákvæði stæði aðeins í eitt ár en yrði síðan gert í formi þjónustusamnings við sveitarfélögin.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri Blöndal fyrir þessar upplýsingar. Ég tel að það sé mikilvægt að þetta komi fram vegna þess að það er væntanlega ástæðan fyrir þeim fyrirvörum sem hafa verið hjá a.m.k. tveimur hv. þingmönnum við nefndarálitið en gerir það að verkum að mér finnst eðlilegt að samþykkja frumvarpið með þeim breytingum sem hér eru lagðar til.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá hv. efnahags- og skattanefnd um frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 45/1987, um staðgreiðslu opinberra gjalda, lögum nr. 113/1990, um tryggingagjald, og lögum nr. 129/1997, um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, með síðari breytingum, en það er að finna á þskj. 497. Á því þingskjali kemur fram hverjir heimsóttu nefndina og þær umsagnir sem nefndin fékk. Enn fremur er þar rætt um tilgang frumvarpsins og síðan að nefndin hafi rætt þetta mjög ítarlega og fram hafi komið sú skoðun að ákvæði þess kynnu að stangast á við samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. Einnig var rætt um vandkvæði sem fælust í því fyrir skattyfirvöld að ná í staðgreiðslu þeirra starfsmanna sem starfa hjá erlendum starfsmannaleigum. Við meðferð málsins hefur nefndin rætt hvort skattyfirvöld geti farið aðrar leiðir við að ná fram markmiðum frumvarpsins sem nefndin telur að horfi til almannaheilla. Í ljósi þeirrar umræðu leggur nefndin til viðbót við upphafsgrein frumvarpsins sem ætlað er að taka til starfsmannaleigna sem hafa staðfestu í ríki innan Evrópska efnahagssvæðisins, í EFTA-ríki eða í Færeyjum. Krafa skattyfirvalda um staðgreiðslu á samkvæmt því fyrst og fremst að beinast að viðkomandi starfsmannaleigu, og skyldur notendafyrirtækis í þeim efnum verða í formi ábyrgðar. Þá verði ráðherra gert að útlista nánar í reglugerð hvaða skilyrðum starfsmannaleigur þurfi að fullnægja til að geta staðið skil á staðgreiðslu hér á landi. Tillaga nefndarinnar gerir ráð fyrir að notendafyrirtækið geti tryggt í samningi við starfsmannaleiguna að hún standi skil á staðgreiðslu vegna hinna leigðu starfsmanna, t.d. með því að skilyrðisbinda leigugreiðslur sínar. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingu sem er að finna á nefndarálitinu. Hv. þm. Katrín Jakobsdóttir og Gunnar Svavarsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Hv. þm. Grétar Mar Jónsson sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur áliti þessu. Undir nefndarálitið rita hv. þm. Pétur H. Blöndal, Ellert B. Schram, Ögmundur Jónasson, Bjarni Benediktsson, Magnús Stefánsson, Lúðvík Bergvinsson og Ólöf Nordal.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá meiri hluta efnahags- og skattanefndar um frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 90/2003, um tekjuskatt, með síðari breytingum, en það er að finna á þskj. 509. Á þingskjalinu kemur fram hvaða gestir heimsóttu nefndina. Þar er einnig rætt um það að í frumvarpinu sé lagt til að fjárhæðir vegna sjómannaafsláttar, barnabóta og vaxtabóta hækki í samræmi við forsendur fjárlagafrumvarpsins fyrir árið 2008 en þar er gert ráð fyrir hækkun vísitölu um 4,8%. Í nefndarálitinu er einnig getið um upphafsákvæði frumvarpsins, að ríkisskattstjóra verði falið að úrskurða um heimilisfesti lögaðila og bent á hversu mikilvægt og afdrifaríkt slíkt ákvæði er. Meiri hlutinn leggur til nokkrar breytingar á frumvarpinu. Undir nefndarálitið skrifa hv. þm. Pétur H. Blöndal, Ellert B. Schram, Bjarni Benediktsson, Gunnar Svavarsson, Lúðvík Bergvinsson og Ólöf Nordal en hv. þm. Katrín Jakobsdóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá viðskiptanefnd um frumvarp til laga um fyrningu kröfuréttinda. Í nefndarálitinu kemur fram hverjir komu á fund nefndarinnar, fjölmargir aðilar. Frumvarpið felur í sér heildarendurskoðun á lögum um fyrningu skulda og annarra kröfuréttinda. Lögin eru orðin meira en hundrað ára gömul og þykir kominn tími til að færa þau til nútímans. Samhliða fyrningarlögum eru einnig í gildi sérreglur í ýmsum lögum um fyrningu tiltekinna tegunda kröfuréttinda. Að meginstefnu takmarkast gildissvið frumvarpsins við kröfuréttindi. Þegar skorið er úr um hvort reglur um fyrningu samkvæmt frumvarpinu eigi við um tiltekin réttindi verður að skera úr um hvort þau séu kröfuréttareðlis. Hins vegar gildir einu hvernig krafa hefur stofnast. Samkvæmt 1. mgr. 1. gr. frumvarpsins nær frumvarpið til krafna um peninga og aðrar greiðslur. Gert er ráð fyrir því í frumvarpinu að samningur þess efnis að krafa sé ófyrnanleg sé ógildur en ekki eru lagðar hömlur við því að semja um styttri eða lengri fyrningarfrest. Í II. kafla frumvarpsins eru ákvæði um fyrningarfrest. Helsta nýmæli frumvarpsins er að í 3. gr. er lagt til að almennur fyrningarfrestur kröfuréttinda verði fjögur ár. Er í raun um að ræða lögfestingu á gildandi meginreglu í framkvæmd. Jafnframt er lagt til að ábyrgðarskuldbindingar fyrnist eftir sömu reglum og krafa á hendur aðalskuldara og að reglur um það efni verði einfaldaðar. Þá er í frumvarpinu ákvæði um fyrningu flestra skaðabótakrafna og m.a. tekið mið af kröfum vegna tjóns sem verður á löngum tíma. Í 2. mgr. 2. gr. frumvarpsins kemur fram að fyrningarfrestur krafna sem stofnast vegna vanefnda reiknist frá þeim degi er samningur var vanefndur. Um það var rætt á fundi nefndarinnar að þessi regla gæti leitt til vandkvæða ef kæmi að ákvörðun upphafstíma fyrningarfrests í málum sem varða galla á fasteign. Mundi upphafstími fyrningarfrests þá miðast við afhendingu fasteignar sem gæti verið bagalegt þegar um leyndan galla á fasteign er að ræða sem kaupandi getur ekki kynnt sér þegar hann fær eign afhenta. Nefndin telur þó ekki tilefni til breytinga á framangreindu ákvæði enda er í 1. mgr. 10. gr. frumvarpsins mælt fyrir um viðbótarfrest í þeim tilvikum er kröfuhafa skortir nauðsynlega vitneskju um kröfuna eða skuldarann. Fyrnist þá krafa ekki fyrr en einu ári eftir þann dag sem hann fékk eða bar að afla sér slíkrar vitneskju. Í 4. gr. frumvarpsins er mælt fyrir um 20 ára fyrningarfrest krafna vegna innláns eða verðmæta sem hafa verið lögð inn hjá fjármálafyrirtæki, opinberum sjóði eða öðrum aðila. Í 2. mgr. 4. gr. er kveðið á um að vekja verði athygli kröfuhafa eða erfingja hans á því að krafa sé að fyrnast. Nefndin leggur til breytingu á þessu ákvæði í þá veru að gera það skýrara en fram kom við umfjöllun málsins í nefndinni að ákvæðið þætti ekki alls kostar skýrt. Leggur nefndin því til að 2. mgr. ákvæðisins verði orðuð á þann veg að viðtakandi fjármuna veki athygli kröfuhafa eða erfingja hans, tímanlega og á sannanlegan hátt, á því að krafa sé að fyrnast. Með „sannanlegum hætti“ mundi t.d. teljast tilkynning send með ábyrgðarbréfi, símskeyti eða öðrum sannanlegum hætti. Talsvert var rætt um 9. gr. frumvarpsins á fundum nefndarinnar. Í 1. mgr. er lagt til það nýmæli að skaðabótakröfur fyrnist á fjórum árum frá þeim degi er tjónþoli fékk nauðsynlegar upplýsingar um tjónið og þann sem ábyrgur er fyrir því eða bar að afla sér slíkra upplýsinga. Samkvæmt 2. mgr. 9. gr. fyrnist krafa þó ávallt í síðasta lagi 20 árum eftir að tjónsatburði lauk en frá þessu gilda undantekningar hvað varðar líkamstjón. Í a-lið 2. mgr. er annars vegar mælt fyrir um að 20 ára fyrningarfrestur eigi ekki við þegar tjón hefur orðið í atvinnustarfsemi eða starfsemi sem má jafna við hana og hins vegar gildir 20 ára fyrningarfrestur ekki á meðan tjónþoli er undir 18 ára aldri. Annað hvort þeirra skilyrða sem talin eru upp í a-lið 2. mgr. skulu vera til staðar til að undantekningin geti átt við. Auk þess þurfa að vera fyrir hendi skilyrði b-liðar 2. mgr. um að sá sem ábyrgur er fyrir tjóni, eða einhver sem hann ber ábyrgð á, þurfi að hafa vitað eða mátt vita, áður en tjónsatburði lauk, að háttsemin gæti leitt til hættu á lífi eða alvarlegs heilsutjóns. Nefndin leggur til breytingu á 1. mgr. 9. gr. í þá veru að krafa um skaðabætur vegna líkamstjóns, þar með talið fyrir ófjárhagslegt tjón, fyrnist á tíu árum. Samkvæmt breytingartillögu nefndarinnar er því gert ráð fyrir að tíu ára fyrningarfrestur gildi um kröfur um skaðabætur fyrir líkamstjón og kröfur um bætur fyrir ófjárhagslegt tjón í stað fjögurra ára eins og frumvarpið gerir ráð fyrir. Breytingu þessari er ætlað að ná til alls ófjárhagslegs tjóns sem fjallað er um í 26. gr. skaðabótalaga, þar með talið miskabætur fyrir ólögmæta meingerð gegn frelsi, friði, æru eða persónu annars manns. Í III. kafla frumvarpsins eru reglur um viðbótarfresti og eru þessar reglur gerðar skýrari í frumvarpinu. Það er nýmæli í frumvarpinu að ekki þarf að vera um sviksamlega háttsemi að ræða hjá skuldara til að kröfuhafi geti fengið viðbótarfrest til að sækja kröfu sína. Í 2. mgr. 12. gr. er sérregla um fyrningu kröfu sem hvílir á félagsmanni til að leggja framlag í eignasafn félagsins. Fyrningarfrestur slíkrar kröfu hefst þegar félagsaðild lýkur og félagið hefur fengið tilkynningu þar að lútandi. Í IV. kafla frumvarpsins eru ákvæði um slit fyrningar. Í 15. gr. er fjallað um þau tilvik er fyrningu er slitið með málssókn. Eins og fram kemur í athugasemdum með 2. mgr. 15. gr. er við mat á því hvenær mál telst höfðað litið til 93. gr. laga um meðferð einkamála þar sem lagt er til grundvallar að mál teljist höfðað þegar stefna er birt eða árituð um viðtöku samrits hennar eða stefndi mætir að öðrum kosti fyrir dóm þar sem stefnandi afhendir honum samrit stefnu og þingfestir mál. Í 22. gr. frumvarpsins er mælt fyrir um viðbótarfresti í þeim tilvikum að máli er vísað frá eða það fellur niður án þess að leyst sé efnislega úr því. Í 3. mgr. 15. gr. er fjallað um slit fyrningar þegar ágreiningur er lagður í gerð. Við umfjöllun nefndarinnar um málið var rætt um það hvort ákvæðið ætti ekki við um gerðardóma samkvæmt lögum. Til skýringar leggur nefndin til að 1. málsl. 3. mgr. 15. gr. orðist á þann veg að í þeim tilvikum þegar heimilt er eða skylt að leggja ágreining í gerð sé fyrningu slitið þegar kröfuhafi gerir það sem nauðsynlegt er til að hrinda málinu af stað. Í 16. gr. frumvarpsins er lagt til það nýmæli að unnt sé að slíta fyrningu kröfu með því að leggja mál til ákvörðunar fyrir stjórnvald sem hefur sérstakt ákvörðunarvald til að ljúka deilu um ágreining. Nefndinni þykir rétt að skýra orðalag 2. mgr. 16. gr. betur og leggur til breytingartillögu í þeim efnum. Reglur um réttaráhrif þess að fyrningu er slitið eru í V. kafla frumvarpsins. Athugasemdir komu frá embætti tollstjórans í Reykjavík um 3. mgr. 21. gr. frumvarpsins þar sem kveðið er á um að nýr tíu ára fyrningarfrestur hefjist frá þeim degi sem fullnustugerð lýkur án þess að krafa fáist að fullu greidd. Í umsögn embættisins og í máli fulltrúa þess á fundum nefndarinnar kom fram að óbreytt frumvarp kæmi illa við skuldara skattkrafna auk þess sem það hefði í för með sér aukna vinnu fyrir embættið. Nefndin telur rétt að bregðast við réttmætum athugasemdum tollstjóra. Leggur hún því til breytingu á 3. mgr. 21. gr. þess efnis að orðin „tíu ára“ falli brott. Þetta þýðir að ef krafa fæst ekki að fullu greidd við aðfarargerð miðast nýr fyrningarfrestur við eðli kröfunnar í samræmi við gildandi lög og ákvæði laga um gjaldþrotaskipti. Sem dæmi má nefna að nýr fyrningarfrestur vegna skattkröfu yrði þannig fjögur ár, vegna dómkröfu tíu ár og frestur vegna kröfu um innlán eða verðmæti sem hafa verið lögð inn hjá fjármálafyrirtæki 20 ár. Í VI. kafla frumvarpsins er fjallað um réttaráhrif fyrningar en meginreglan er sú að fyrning kröfu hefur í för með sér að krafan fellur niður. Í VII. kafla er gildistökuákvæði. Gert er ráð fyrir því að verði frumvarpið að lögum eigi ákvæði þeirra aðeins við um þær kröfur sem stofnast eftir gildistöku þeirra. Björk Guðjónsdóttir og Höskuldur Þórhallsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Jón Magnússon sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur áliti þessu. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Undir þetta álit rita Ágúst Ólafur Ágústsson, Guðfinna S. Bjarnadóttir, Atli Gíslason, Birgir Ármannsson, Árni Páll Árnason, Birkir J. Jónsson og Jón Gunnarsson. Í lokin þakka ég kærlega fyrir mjög gott samstarf í nefndinni. Við náðum að breyta frumvarpinu til betri vegar að mati okkar allra og ég held að vinnubrögðin í þessu máli hafi sýnt það að viðskiptanefnd er án efa best skipaða nefndin í þinginu.

Frú forseti. Ég styð þetta frumvarp eftir þær farsælu breytingar sem gerðar hafa verið á því í meðferð nefndarinnar. Það voru atriði í upphafi sem ég var ósáttur við, þ.e. að fyrningartími á skaðabótakröfum, einkum í vinnuslysum, yrði færður úr tíu árum í fjögur. Rök mín voru þau að oft er erfitt að sannreyna tjón í vinnuslysum, sérstaklega í alvarlegri slysunum, og tíminn naumur. Í öðru lagi eru bætur vegna varanlegrar örorku af völdum vinnuslysa í raun framtíðarlífeyrir fyrir tekjutap. Sjónarmiðin að baki tíu ára fyrningu eru þarna hin sömu og bak við lífeyri sem fyrnist á tíu árum. Ferill þessa frumvarps var vandaður. Ég tek fram að ég lýsti þessum athugasemdum mínum eða ábendingum strax á fundi sem hæstv. viðskiptaráðherra átti með nefndinni í upphafi sem er nýmæli hér og mjög gagnlegt. Það var fallist á þessi sjónarmið. Ég tek líka fram að frumvarpssmíðin er mjög vönduð. Það var leitað umsagna og umsagnaraðilar komu sumir í tvígang á fund nefndarinnar. Sú meðferð leiddi til þess að breyting varð á fyrningarfresti þessara skaðabótakrafna úr fjórum í tíu og enn fremur, eins og hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson lýsti, var tekið tillit til ábendinga tollstjórans í Reykjavík. Að lokum þakka ég þessa vönduðu frumvarpssmíð, þakka samstarf í nefndinni og vinnubrögðin sem leiddu til farsællar niðurstöðu og munu leiða til vandaðrar lagasetningar. Ég vil að lokum halda því til haga að ég kveð hin gömlu lög með nokkrum söknuði. Þau eru 102 ára gömul og hafa reynst ákaflega vel í gegnum tíðina, alveg ótrúlega vel, og svo vel að stofnaður hefur verið hópur manna sem berst fyrir því að þessi lög verði vernduð.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það með hv. nefndarmönnum Ágústi Ólafi Ágústssyni og Atla Gíslasyni að hér er um að ræða mikið mál og nauðsynlegt. Hér er verið að samræma reglur og færa þær til réttlátari og sanngjarnari vegar sem lýtur að fyrningu fjárhagskrafna. Það sem almennt býr að baki fyrningarreglum er að tryggja að endir verði bundinn á skuldbindingar sem stofnað hefur verið til á ákveðnum tíma þannig að réttarstaða neytenda og hins almenna borgara batni verulega og þær verði færðar til þess almenna horfs að fyrningarreglur verði fjögur ár en ekki mismunandi eða lengri nema með þeim undantekningum sem hér er rætt um. Þær tillögur sem nefndin leggur til tel ég mjög jákvæðar og til að bæta enn frekar mjög góða lagasmíð sem hafði verið unnið að af mikilli vandvirkni uppi í viðskiptaráðuneyti. Ber að þakka þeim sem það gerðu sérstaklega fyrir vönduð vinnubrögð, þetta er flókið mál og umfangsmikið og það tókst mjög vel til við lagasmíð hjá frumvarpshöfundum og svo aftur nefndinni núna. Við ræddum við 1. umr. þær ábendingar sem komu fram frá þingmönnum og öðrum um að færa þyrfti til betri vegar, eins og lagt er til í þessum breytingartillögum, og tók ég undir að það þyrfti að skoða sérstaklega, sömuleiðis á nefndarfundi með viðskiptanefnd sem hv. þm. Atli Gíslason nefndi áðan að við hefðum átt í byrjun október um málefni frá viðskiptaráðuneytinu og þær lagasmíðar sem þaðan væri að vænta. Ég held að þetta sé dæmi um mjög heppilega lagasmíð. Frumvarpið kom frá ráðuneytinu og var umfangsmikið og mikið að vöxtum, og auðvitað álitaefni innan þess en í alla staði mjög málefnalega að því staðið. Ábendingar komu frá einstökum nefndarmönnum, bæði úr stjórn og stjórnarandstöðu, og frá ýmsum öðrum, Lögmannafélaginu, Neytendasamtökum og öðrum, um einstök ákvæði sem mætti færa til betri vegar þannig að lagasmíðin yrði enn þá betri og að þessar fyrningarreglur sem er núna verið að breyta eftir 102 ára gildi gömlu laganna yrðu sem allra best úr garði gerðar. Ég er sannfærður um að svo hafi tekist til hér og þakka nefndinni fyrir sérstaklega vandaða vinnu. Ég veit að hún var yfirgripsmikil, tók tíma og það þurfti að skoða mörg álitaefni, eins og kemur fram í því að í nefndarálitinu eru lagðar til nokkrar breytingar frá því sem áður var.

Virðulegur forseti. Þetta er lítið mál sem er árlegur gestur í þinginu, breyting á lögum um Úrvinnslusjóð. Nefndarálit okkar er að finna á þskj. 462 en stjórnarfrumvarpið sjálft á þskj. 262. Það snýst um að breyta lítils háttar gjöldum í Úrvinnslusjóði enda er gert ráð fyrir því að gjöldin á hvern vöruflokk sem kemur til endurvinnslu þar standi undir kostnaðinum og því þarf reglulega að breyta hinum álögðu gjöldum eftir því sem kostnaðarþróunin er. Það háttar svo til með Úrvinnslusjóð að stjórn hans er að meiri hluta skipuð fulltrúum atvinnulífsins sem um leið bera gjöldin. Þannig er tryggt gott samráð um þær tillögur sem hér koma fyrir og nefndin sá ekki ástæðu til að gera neinar breytingar á þeim tillögum. Í öðru lagi er um leið verið að fresta gildistöku þeirra ákvæða laganna sem gerðu ráð fyrir því að Endurvinnslan yrði hluti af Úrvinnslusjóði nú um áramótin. Það kom fram á fundi nefndarinnar með fulltrúum úr umhverfisráðuneytinu, Úrvinnslusjóði og frá Endurvinnslunni að Endurvinnslan er ekki í stakk búin til að fara í þær breytingar nú um þessi áramót og óskaði því eftir tveggja ára frestun. Það er rétt að það komi fram hér á fundinum að framkvæmdastjóri Endurvinnslunnar fullvissaði nefndina um að ekki kæmi til þess að aftur yrði óskað eftir frestun að þeim tveimur árum liðnum. Það er í sjálfu sér ekki meginatriðið hvort þetta nær fram að ganga nú um áramótin eða að tveimur árum liðnum. Það eru ágætar endurheimtur á þeim vöruflokkum sem falla undir Endurvinnsluna og því aðalatriðið að lögin nái fram að ganga þegar allir eru í stakk búnir til að framfylgja þeim. Nefndarálitið er að finna á þskj. 462 og nefndin hefur lagt til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd um frumvarp til laga um breytingu á lögum um innflutning dýra, nr. 54/1990, með síðari breytingum. Nefndin fékk á fund sinn Arnór Snæbjörnsson, Ólaf Friðriksson frá landbúnaðarráðuneyti, Halldór Runólfsson yfirdýralækni og Ingvar Stefánsson frá Svínaræktarfélagi Íslands. Málið fékk umsagnir frá Bændasamtökum Íslands, yfirdýralækni í svínasjúkdómum hjá Landbúnaðarstofnun og Svínaræktarfélagi Íslands. Meginmarkmið frumvarpsins er að einfalda stjórnsýslu í tengslum við innflutning gæludýra sem ekki teljast til nýrra dýrategunda eða erlendra dýrategunda sem eru fyrir hér á landi. Í stað þess að landbúnaðarráðuneyti annist leyfisveitingar er talið rétt í ljósi markmiða um einfaldari stjórnsýslu að fela yfirdýralækni og Landbúnaðarstofnun að annast þann þátt innflutnings dýra. Jafnframt er lagt til að við lögin bætist skilgreining á hugtakinu gæludýr. Annað meginmarkmið frumvarpsins er að lagfæra skilgreiningu laganna á hugtakinu einangrunarstöð. Nefndin kannaði sérstaklega þá hlið málsins sem lýtur að innflutningi svína og erfðaefnis þeirra en svínabændur hafa farið fram á að liðkað verði til við innflutning á erfðaefni svína. Samkvæmt gildandi lögum er aðeins heimilt að flytja erfðaefni svína í einangrunarstöð og láta dýr vaxa af því en ekki flytja erfðaefnið til svínabænda að lokinni meðferð í einangrunarstöð. Svínaræktarfélag Íslands hefur látið kanna kosti og galla mismunandi leiða við erfðauppfærslu með tilliti til sjúkdómaöryggis, hagkvæmni og hraða í kynbótum. Í skýrslu dýralæknis í svínasjúkdómum til fagráðs Svínaræktarfélags Íslands frá 31. maí 2006, sem lagt var fyrir nefndina, kom m.a. fram að einn öruggasti kosturinn af þeim sem kannaðir voru væri að flytja inn fryst sæði beint á svínabú. Innflutningur lifandi dýra var talinn lakasti kosturinn. Yfirdýralæknir hefur hins vegar lagst gegn slíkri heimild með tilliti til sjúkdómaöryggis og þess grundvallar sem lög um innflutning dýra byggjast á. Ég vek sérstaka athygli á því að nefndin beinir því til sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra að hann skipi starfshóp sérfræðinga til að gera tillögur um leiðir til að efla og auka hagkvæmni í svínarækt, m.a. með tilliti til hugsanlegs innflutnings á erfðaefni, með það að leiðarljósi að búgreinin verði arðbær og samkeppnisfær við aðrar greinar, og að matvælaöryggi og sjúkdómavarnir séu nægilega tryggð. Við athugun málsins í nefndinni kom í ljós að hentugra væri að færa gildistökudag laganna til 1. janúar 2008 svo að tími gæfist til undirbúnings áður en lögin tækju gildi og er breytingartillaga í skjalinu þess efnis. Undir þetta nefndarálit rita hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir, Atli Gíslason, Kjartan Ólafsson, Helgi Hjörvar, Jón Björn Hákonarson, Jón Gunnarsson, Karl V. Matthíasson og Grétar Mar Jónsson.

Hæstv. forseti. Hér gefst þingheimi færi á að fella úr gildi lagagrein sem færir hæstv. heilbrigðisráðherra vald til að skipa forstjóra í stofnun sem ekki er til, til að skipa stjórn í stofnun sem ekki er til, en jafnframt er okkur kynnt það í lagafrumvarpinu að með vorinu líti dagsins ljós á borðum þingmanna frumvarp um þessa sömu stofnun. Við leggjum til að þessi lagagrein verði felld úr gildi og við tökum síðan umræðu um málið þegar sjálft frumvarpið um þessa nýju verslunarmiðstöð, sölumiðstöð sjúkdóma, verður kynnt í þinginu.

Virðulegi forseti. Það er bjargföst skoðun mín að veiðileyfagjald á sjávarútveginn sé röng skattheimta og valdníðsla á einni atvinnugrein umfram aðrar á Íslandi sem tengjast nýtingu auðlinda landsins. Breytingartillaga mín, herra forseti, á því frumvarpi sem hér um ræðir miðar að því að fella þessa sértæku gjaldtöku út, bæði með tilliti til þess að innheimtan er ósanngjörn og röng en ekki síst vegna þess að þetta svokallaða auðlindagjald er ánauð á landsbyggðinni sem greiðir 85% af veiðileyfagjaldinu en höfuðborgarsvæðið 15%. Það er galin gjörð með tilliti til stöðu landsbyggðarinnar og forgangs höfuðborgarsvæðisins. Ég veit að margir hv. þingmenn eru í hjarta sínu sammála mér en að sinni er augljóst að ekki er samstaða til að hrinda brott þessari valdníðslu, herra forseti, sem ég hef kallað kommúnisma Morgunblaðsins. 
             Með tilliti til þess að gjaldið hefur verið lækkað úr 1.100 millj. kr. í rúmlega 400 millj. kr. þá vil ég líka sýna tillitssemi í stöðunni og draga tillöguna til baka.

Hæstv. forseti. Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs munu styðja þetta frumvarp. Hér er um að ræða breytingar á ýmsum millifærslum í kerfinu, þar á meðal vaxtabótum og barnabótum. En þegar farið er að rýna í tölur um þetta efni frá þessu ári, því síðasta og því sem fram undan er þá koma harla undarlegir hlutir í ljós. Þannig kemur í ljós að barnabætur með fyrsta barni á árinu 2007 eru 139.647 kr., nákvæmlega sama krónutala og var á árinu 2006. Hver skyldi þróunin síðan eiga að vera á komandi ári? Jú, þá eiga þessar bætur, bæði vaxtabætur og barnabætur að hækka samkvæmt verðlagsforsendum fjárlagafrumvarpsins um 3,2%. Nú gera flestir ráð fyrir því að verðbólgan verði ívið meiri en þessu nemur. Á sama hátt og reyndist í fyrra voru verðlagsspár eða verðlagsforsendur fjárlaga 4,8% en reyndust verða 5,9% þegar upp var staðið. Í ljósi þess að Samfylkingin hét því fyrir síðustu alþingiskosningar að rétta hlut landsmanna og sérstaklega barnafjölskyldunnar - hún talaði um stórfelld svik í því efni, stórfelld svik sem yrðu leiðrétt þegar Jafnaðarmannaflokkur Íslands væri kominn í Stjórnarráðið.