Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að halda langa ræðu um þessa þingsályktunartillögu en ég var á mælendaskrá þegar fundi var frestað um klukkan sjö og vildi aðeins gera stuttlega grein fyrir sjónarmiðum mínum. Við fjöllum hér um tillögu til þingsályktunar um samninga varðandi ábyrgð ríkissjóðs á innstæðutryggingum vegna innstæðna í útibúum íslenskra viðskiptabanka á Evrópska efnahagssvæðinu. Þessu þingmáli hefur verið lýst í þá veru að þetta sé opinn tékki. Þingsályktunartillagan hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að leiða til lykta samninga við viðeigandi stjórnvöld vegna innstæðna í útibúum íslenskra viðskiptabanka á Evrópska efnahagssvæðinu á grundvelli þeirra sameiginlegu viðmiða sem aðilar hafa komið sér saman um.“ Í fylgiskjali með tillögunni eru þessi umsömdu viðmið tilgreind í þremur töluliðum og eins og rakið hefur verið við umræðuna eru þau harla óljós. Við vitum ekki hverjar þessar skuldbindingar eru og við vitum í reynd ekki á hvaða forsendum gengið er til þessara samninga. Ég vil gera orð hv. þm. Jóns Bjarnasonar, sem hefur meðal annarra tjáð sig um þessa þingsályktunartillögu, að mínum. Ég tek undir þau sjónarmið sem fram hafa komið hjá formanni efnahags- og skattanefndar Alþingis, hv. þm. Pétri H. Blöndal, sem hefur í ítarlegu máli gert grein fyrir þeim fyrirvörum sem hann hefur. Ég er sammála honum um að Íslendingar hefðu átt að láta reyna á réttarstöðu sína. Ég held að enginn deili um það að við eigum að standa við lögboðnar og þjóðréttarlegar skuldbindingar sem á okkur hvíla, spurningin er hins vegar sú hverjar þær eru og hvort láta hefði átt á þær reyna fyrir dómstóli þess vegna eða án þess að hafa þumalskrúfur Alþjóðagjaldeyrissjóðsins á fingrum. Ég ætla ekki að hafa orð um þetta frekar, það er verið að vísa þessu máli til nefndar. Það mun fá umfjöllun í þingnefnd en ég vildi fyrst og fremst, hæstv. forseti, gera grein fyrir þessum fyrirvörum og þessari afstöðu til þingmálsins.

Virðulegi forseti. Það er hálfundarlegt að ræða þessi mál á þessum tíma sólarhringsins miðað við það mál sem við erum nú að fjalla um í viðskiptanefnd. Mig langar samt til að koma inn á nokkur atriði sem mér finnst mikilvægt að komi fram. Eins og nefnt hefur verið í umræðunni er verið að skuldbinda íslenska þjóð mörg ár fram í tímann og sumir segja jafnvel tugi ára. Við framsóknarmenn höfum kallað eftir gögnum sem skýra þetta mál betur út fyrir okkur. Gerð var viljayfirlýsing við Hollendinga og við óskuðum eftir því að við fengjum að vita hvað stæði í þeirri viljayfirlýsingu. Voru íslensk stjórnvöld búin að semja við Hollendinga og er það kannski ástæðan fyrir því að nú er samið á þessum nótum? Hver var aðdragandinn að því að íslenska þjóðin lenti í þeirri stöðu að Bretar ekki bara setji hryðjuverkalög á Landsbanka Íslands og beiti öðrum lögum sem knésetur stærsta fyrirtæki landsins heldur snúist öll ríki Evrópu gegn okkur og í rauninni neyði okkur til að semja um að borga að lágmarki 20 þúsund evrur á hvern reikning sem gera um 630 milljarða króna. Tveir af okkar færustu lögfræðingum, Stefán Már Stefánsson og Lárus Blöndal, hafa skrifað tvær blaðagreinar þar sem þeir skýra á mjög einfaldan hátt að í rauninni sé Ísland ekki skuldbundið til að greiða annað en það sem var í tryggingarsjóðnum eða um 16 milljarða og það er himinn og haf á milli þessara tveggja fjárhæða, 15–17 milljarða og 630 milljarða. Ef allt væri eðlilegt í þeim heimi sem við lifum í núna hefði að sjálfsögðu átt að fara með þetta mál fyrir dóm, láta reyna á gildi þessara samninga og hvort Íslendingar hefðu ekki staðið undir öllum skuldbindingum sínum eins og kom svo skilmerkilega fram að þeir hefðu gert í grein sem þeir skrifuðu í Morgunblaðið. Nú er hins vegar staðan þannig að þjóðir Evrópu, eins og maður skilur þetta, vilja ekki láta reyna á dómstólaleiðina vegna þess að það gæti grafið undan fjármálakerfi Evrópusambandsins á einn eða annan hátt. Og þá spyr ég: Í hvernig veruleika erum við komin ef ekki er hægt að leita eðlilegra leiða fyrir þjóð eins og Ísland með aukaaðild að Evrópusambandinu og henni er meinaður aðgangur að réttarfarsleiðinni? Þetta brýtur gegn mannréttindasáttmálanum og í rauninni öllum alþjóðlegum sáttmálum sem við Íslendingar höfum skuldbundið okkur við en sýnir kannski fyrst og fremst þann mikla vanda og þá klípu sem við Íslendingar eru komin í. Við í viðskiptanefnd stöndum frammi fyrir því að þurfa að samþykkja mál sem kom inn fyrr í kvöld og er vægast sagt mjög umdeilt. Þetta ber einhvern veginn allt að sama brunni, við stígum hér einhver skref, setjum lög í skjóli nætur, fáum örstuttan tíma til að fara yfir mál. Jú, það kemur fram að í versta falli gæti þetta og hitt gerst, en það hefur alltaf verið staðreyndin að allt það versta hefur gerst sem hefði getað gerst. Og nú stöndum við enn frammi fyrir því að þurfa að samþykkja í nótt lög sem menn reyndar segja að séu þannig að við gætum ekki bara verið að samþykkja 660 milljarða kr. kröfu sem skuldbindur börn okkar og heimili langt fram í tímann heldur séum við líka um leið að rýra traust erlendra þjóða og eyðileggja það með enn einum aðgerðunum sem koma frá þessari ríkisstjórn. Maður hlýtur að velta því fyrir sér hvort ekki sé tími til kominn að setjast niður og hugsa hvort það sé í rauninni ekki hægt að vinda ofan af vitleysunni á einn eða annan hátt, hvort við ætlum bara að ana áfram sama hvert það leiðir okkur vegna þess að ég held að við getum verið sammála um að staða Íslands er hreint út sagt skelfileg.

Hvar?

Hvar? spyr hæstv. iðnaðarráðherra Össur Skarphéðinsson. Ef 

Virðulegur forseti. Ekki er undarlegt þó að menn séu farnir að blanda saman málum í ræðustól þegar klukkan er korter gengin í tvö og hér hefur staðið yfir heilmikil umræða í allan dag um þingsályktunina og fleiri mál. Margir hafa tekið til máls og ég vil þakka fyrir ágæta umræðu. Mörg sjónarmið og spurningar hafa komið fram en tíminn sem ég hef til að svara er mjög takmarkaður. Ég ætla að reyna að halda sæmilegum þræði í því sem ég segi en bið þingmenn að virða mér til vorkunnar  Við verðum að hafa í huga þegar við fjöllum um Icesave-reikningana að bankaútibúin í Bretlandi og Hollandi höfðu sömu stöðu og bankar á Íslandi og þeir sem lögðu fé sitt inn á reikninga þar sömu stöðu og fólk sem lagði peninga inn á reikninga á Íslandi. Réttarstaðan var alveg sú sama þar til kom að hruninu og allir þessir aðilar áttu að geta gengið að því sem vísu að á bak við innstæður þeirra væru innlánstryggingar í sjóði - þar til kom að hruninu. Þá ákváðum við með neyðarlögunum, til þess að tryggja það að hér yrði yfirleitt bankastarfsemi í landinu, að flytja öll innlend innlán inn í nýju bankana og skilja hitt eftir í gömlu bönkunum og láta þá, ef svo má segja, sigla sinn sjó. Við ákváðum að gera það. Það losar okkur ekki undan allri ábyrgð gagnvart því sem eftir varð í gömlu bönkunum. Bent hefur verið á að þetta væri eins og að skilja útibúið á Raufarhöfn frá nýjum banka sem yrði settur upp hér í Reykjavík. Þetta var gert með tilvísun til neyðarástands en var nauðsynlegt til þess að hér yrði yfirleitt til einhver innlend bankastarfsemi í landinu og íslenskir innlánseigendur hafa aðra stöðu en erlendir í þessu tilliti. Þetta er tilvísun til neyðarástands. En eins og ég segi, undanskilur það okkur ekki allri ábyrgð gagnvart þeim sem lögðu inn á reikninga í útibúunum í Bretlandi. Við höfum fært þau rök í málinu og vísað bæði til tilskipunar Evrópusambandsins og þeirra laga sem gilda um innlánstryggingar að þær næðu til þess þegar einstaka bankar fara á hliðina en ekki þegar heilt fjármálakerfi fer á hliðina og fyrir því má færa ágæt rök. En auðvitað hlýtur maður að velta fyrir sér hver eigi að borga brúsann? Er það fólkið sem lagði inn á reikninga útibúanna í Bretlandi eða eru það bresk stjórnvöld? Af hverju ættu þau að bera skaðann frekar en við? Engin sérstök rök eru fyrir því að einhver annar en við eigi að bera skaðann. Þetta voru útibú á vegum íslenskra banka, rekin í Bretlandi, og fólk lagði í góðri trú inn í þau og við getum ekki vísað allri ábyrgð frá okkur. Við höfum fært þau rök að tilskipunin og lögin geri ekki ráð fyrir þessu en við höfum ekki haft erindi sem erfiði í málflutningnum. Eins og komið hefur fram er enginn sammála okkur hvað þetta varðar  Til þess að við fáum úr málinu skorið fyrir dómstólum, eins og við höfum reynt að gera, þurfa báðir deiluaðilar að fallast á það að senda málið í dómstólameðferð, annar aðilinn getur ekki farið með málið fyrir dómstóla. Engu máli skiptir hvort um er að ræða Evrópudómstólinn eða Alþjóðadómstólinn í Haag, samþykki beggja deiluaðila um slíka málsmeðferð verður að liggja fyrir. Ekki er verið að taka af okkur réttinn, ef svo má segja, heldur er viðurkennt þegar um deilur að þjóðarétti er að ræða að báðir aðilar verða að samþykkja að fara með málið fyrir dómstóla. Evrópusambandsríkin hafa einfaldlega ekki viljað fallast á það vegna þess að þau telja að enginn vafi leiki á þessu, tilskipunin hafi verið í gildi síðan 1994 og aldrei risið neinn ágreiningur um hana. Enginn hefur dregið í efa að tilskipunin gildi með sama hætti alls staðar og þar af leiðandi eru ríkin ekki tilbúin til að fallast á rök okkar. Það er staðan sem við erum í og það sem gerðist. Og menn spyrja hvað hafi breyst hjá okkur. Í fyrsta lagi breyttist það að upphaflega höfðu Bretar farið fram á að við ábyrgðumst ekki bara lágmarksgreiðsluna í breskum útibúum heldur miklu hærri upphæðir og það vildum við auðvitað ekki gera. Hitt sem breyttist var að á fundi fjármálaráðherranna í Brussel kom upp hugmynd um að setja upp sáttanefnd með fimm löglærðum aðilum frá EFTA, ESA, framkvæmdarstjórn Evrópusambandsins, Ráðherraráðinu og Seðlabanka Evrópu. Hugmyndin var að niðurstaða nefndarinnar væri bindandi, en fyrir hvorugan aðilann hefði verið gott að binda sig í því máli og Evrópusambandið hefur í rauninni ekki heimild til að hlíta slíkum bindandi úrskurði. Það breytti ekki því að lögfræðiálitið sem kom út úr þessu var okkur í óhag. Þetta er veruleikinn sem við stöndum frammi fyrir og við þær aðstæður komumst við að þeirri niðurstöðu að ekki sé annað í málinu en að leita pólitískra lausna og semja um málið, fyrst og fremst við Breta og Hollendinga. Það sem við fáum fram í viðmiðunum sem við höfum sameinast um er að sérstakt tillit verði tekið til þeirra aðstæðna sem hér ríkja og að þessi ríki séu tilbúin til að hafa það í huga í lánveitingum sínum til okkar. Það getur komið fram í lánstíma, í því hvernig endurgreiðslum er háttað og hvert eigi að vera hlutfall t.d. endurgreiðslna. Það getur komið fram í vöxtunum, í því að þetta geti komið til sérstakrar skoðunar ef tilskipuninni hjá Evrópusambandinu verður breytt og menn komast að þeirri niðurstöðu að innlánstryggingarsjóðirnir geti ekki einskorðast við einstök þjóðríki heldur þurfi að vera sameiginlegir á þessu sameiginlega svæði þar sem fjármálastofnanir vinna. Allt þetta hlýtur auðvitað að koma til skoðunar. Sumir hv. þingmenn hafa haldið því fram hér í umræðunni að þetta hafi farið leynt og verið eitthvert leyndarmál og þingmenn hafi ekki verið upplýstir um þetta. Ég vil leyfa mér að mótmæla því vegna þess að a.m.k. tvisvar hefur þetta verið kynnt mjög ítarlega í utanríkismálanefnd. Ég gerði það m.a. á föstudegi, sama dag og ríkisstjórnarfundur var haldinn þar sem fjallað var um þetta. Þann tiltekna föstudag vonuðumst við til þess að málið yrði til lykta leitt í samningaviðræðum og biðum fram á kvöld eftir því að niðurstaða fengist og höfðum vonast eftir að geta gert grein fyrir henni á þeim degi en það tókst ekki. Það var ekki fyrr en seint á laugardegi sem niðurstaða fékkst í málið og sagt var frá henni á sunnudegi. Ekki hefur því staðið á því að halda fólki upplýstu um málið. Ég sagði að tvisvar hefði verið komið inn í utanríkismálanefnd og staða samningaviðræðnanna verið kynnt, en það hefur líklega verið þrisvar. Í umræðunni hefur líka komið fram og verið spurt út í hvaða tenging sé á milli þessa máls og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, hvaða skilyrði setti sjóðurinn og af hverju tók hann málið í gíslingu? Skýringin er sú að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn setti það sem skilyrði að áður en hann gæti afgreitt umsókn frá okkur yrði búið að klára lánsfjármögnunina. Sjóðurinn ætlaði að koma með tiltekinn hluta og svo þurftum við að ná hinu í tvíhliða samningum. Við náðum ekki lokafjármögnuninni í Evrópu á meðan við höfðum ekki leitt Icesave-deiluna til lykta vegna þess að Evrópusambandsríkin, Svíþjóð, Danmörk og Noregur - sem er EES-ríki - voru ekki tilbúin til að tryggja okkur lánsfé í IMF-áætlunina nema við leystum fyrst þessa tilteknu deilu. Þannig hanga málin saman. Ekki var hægt að loka fjármögnun Alþjóðagjaldeyrissjóðsáætlunarinnar nema með lánum í gegnum tvíhliða samninga við Evrópusambandsríkin og þau voru ekki tilbúin til að lána okkur nema Icesave-deilan væri til lykta leidd. Virðulegur forseti. Ég hef ekki getað svarað nema litlum hluta af þeim spurningum og sjónarmiðum sem hér hafa verið sett fram í dag. Mér þykir það miður en tími minn er bara búinn en ég verð að vonast til að hægt sé að leita svara við þessu inni í utanríkismálanefnd þegar málið fer þar til umfjöllunar eða þá hér í síðari umræðu um málið.

Virðulegi forseti. Rétt er að færi gefist á að skoða málið í utanríkismálanefnd og fara yfir einstaka þætti þess en mig langar að spyrjast fyrir um eitt atriði sem kom ekki fram í svörum hæstv. ráðherra og varðar lagalega hlið málsins. Hún hefur verið dregin upp á þann veg að til þess að láta reyna á málið fyrir dómstólum yrðu ríkin sem eru aðilar að deilunni að vera sammála um hvert ætti að skjóta málinu og rétt má vera að þjóðréttarsamningar gildi ef um milliríkjadeilu er að ræða. Í þessu tilviki sýnist mér um vera að ræða deilu um túlkun á lögum sem gilda á Íslandi og þá yrðu þeir sem greindi á, sem væntanlega eru innstæðueigendur í Bretlandi, að höfða mál fyrir íslenskum dómstólum og lúta lögsögu þeirra í málinu. Þannig skil ég lögfræðina í málinu, að uppsetningin, að um sé að ræða deilu tveggja ríkja, geti út af fyrir sig verið rétt en ég hygg að hin sé það líka. Ef ríkin ná ekki samkomulagi eða vilja það ekki þá stendur þessi leið eftir og íslenska ríkisstjórnin hlaut að íhuga, hvort ekki væri rétt að láta málið vera í þeim farvegi. Mig langar að fá skýringar á því hvers vegna ekki var látið á það reyna að reka málið fyrir íslenskum dómstólum.

Virðulegur forseti. Það reynir kannski ekki á þetta hvað varðar lágmarksinnlánatrygginguna vegna þess að bresk stjórnvöld sögðust ætla að greiða fólki út og raunar umfram lágmarkið vegna þess að þau fara upp í 50 þúsund evrur, bæta fólki þannig upp muninn frá 20 þúsund evrum - sem við föllumst nú á að greiða - upp í 50 þúsund, þannig að aldrei hefði reynt á að þessir einstaklingar hefðu farið í mál við okkur. Við erum í deilu við bresk stjórnvöld vegna þess að bresk stjórnvöld ákváðu að láta einstaklinga ekki bera þetta heldur greiða þeim tiltekna upphæð. Málið bar því einfaldlega ekki að með þeim hætti sem þingmaðurinn lagði það upp.

Virðulegi forseti. Þá lítur málið þannig út fyrir mér að bresk stjórnvöld hafi tekið ákvörðun um að greiða út ábyrgðina til þegna sinna sem áttu innstæður í Landsbankanum. Þar með er ekki deila milli Íslendinga og breskra einstaklinga. Málið flyst þá yfir á milliríkjavettvang. Þá á íslenska ríkisstjórnin þann kost að semja ekki. Hvað gera Bretar þá? Þá hafa þeir enga stöðu, geta ekki skotið málinu eitt né neitt. Þannig blasir þetta við mér og mér sýnist þetta vera spurning fyrir íslensku ríkisstjórnina hvort hún svari Bretum með því að hún semji ekki eða fari þá leið sem er niðurstaðan, að semja. Mér finnst vanta frekari skýringar á því hvers vegna valið var að semja þegar þessi kostur lá á borðinu.

Virðulegur forseti. Ég held að ljóst liggi fyrir að ef við hefðum valið að semja ekki og halda þessu sem milliríkjadeilu við Breta og þá Hollendinga líka, hefði, miðað við túlkun þessarar tilteknu tilskipunar Evrópusambandsins hjá öllum Evrópusambandsríkjunum, einfaldlega verið litið á þetta sem brot á samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Þá hefði verið farið með það mál samkvæmt ákvæðum sem gilda um brot á samningnum. Þá væri hægt að grípa til heilmikilla aðgerða gegn okkur og Bretar áttu í sjálfu sér ýmis úrræði í því efni eins og t.d. hvað varðar útflutning okkar á sjávarafurðum yfir á breskan markað. Ég er því hrædd um að sú deila hefði ekki gert annað en að magnast og getað orðið okkur dýr. Við skoðuðum auðvitað hvað það hefði getað kostað okkur. Ef við hefðum kosið að halda áfram með málið á þeirri leið hefðu umtalsverðir fjármunir legið þar undir.

Hæstv. forseti. Það er dapurlegt til þess að hugsa að ríkisstjórnin skuli hafa látið beygja sig í þessu máli og ég þakka fyrir að sú ríkisstjórn sem nú situr skuli ekki hafa verið í forsvari fyrir þjóðina þegar við háðum fiskveiðideilurnar við Breta og aðrar þjóðir á sínum tíma, hún hefði lyppast niður á fyrsta eða öðrum degi. Hér erum við að tala um samninga sem gerðir eru í skugga hryðjuverkalaga. Hryðjuverkalögin gagnvart Íslendingum eru enn við lýði eftir því sem ég best veit. Að sjálfsögðu hefði það verið grundvallarkrafa og er grundvallarkrafa að þessi lög verði numin brott áður en við svo mikið sem reynum að ganga til samninga við Breta. Þetta finnst mér vera algjört grundvallaratriði af hálfu fullvalda þjóðar sem vill láta taka sig alvarlega. Síðan allt þetta tal um alla okkar góðu vini í Evrópusambandinu og NATO. Auðvitað vitum við hver veruleikinn er. Þegar ríkisstjórnin tók hér opnum örmum heimslögreglu kapítalismans, Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, máttu menn vita hvað í vændum væri eða við hverju mætti búast, það yrðu settar á okkur þær þumalskrúfur sem við finnum nú fyrir. Það er ekki þetta sem ég vildi fyrst og fremst vekja máls á, heldur vekja enn þá aftur athygli þingheims og þjóðar á ábyrgð ríkisstjórnarinnar, pólitískri ábyrgð. Hæstv. utanríkisráðherra, formaður Samfylkingarinnar, sagði hér áðan að sparifjáreigendur í Bretlandi og Evrópu hefðu lagt inn á reikninga íslenskra bankaútibúa í góðri trú. Ég spyr: Hvers vegna skyldi það hafa verið? Það er í og með vegna þess að forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar, formaður Sjálfstæðisflokksins og hæstv. forsætisráðherra annars vegar, Geir H. Haarde, og hæstv. utanríkisráðherra og formaður Samfylkingarinnar hins vegar, lögðust í víking með sjálfum útrásarvíkingunum, efndu til fréttamannafunda annars vegar í Kaupmannahöfn og hins vegar í New York til að stimpla það rækilega inn hjá þessum sömu sparifjáreigendum og við fjöllum núna um að óhætt væri að treysta íslenskum bönkum fyrir fé sínu. Nú vitum við að hvernig sem fer fá þeir í sumum tilvikum aðeins hluta af eignum sínum bættan. Á þessum forsendum höfum við, við kröfu okkar um að efnt verði til kosninga og að ríkisstjórnin axli sína pólitísku ábyrgð, minnt á þessar heitstrengingar, m.a. af hálfu hæstv. utanríkisráðherra, formanns Samfylkingarinnar, þar sem fólk er beint og óbeint hvatt til að leggja inn á þessa reikninga sem við fáum núna í bakið sem skattgreiðendur, og skattgreiðendur langt inn í framtíðina. Ég saknaði þess svolítið að heyra hæstv. utanríkisráðherra, formann Samfylkingarinnar, fjalla um þennan þátt málsins, ábyrgð ríkisstjórnarinnar og þar með hennar flokks á því hvernig komið er í þessum málum.

Virðulegi forseti. Eins og málið lítur út fyrir mér, eftir þessa umræðu sem verið hefur í dag um það, eru helstu álitamálin tvö eða þrjú. Í fyrsta lagi þarf að skoða lögfræðina í málinu, hvort hinar lögfræðilegu mótbárur Íslendinga séu það vel rökstuddar að það sé stætt á þeim og það þarf að skoða lögfræðilegar álitsgerðir frá hendi þeirra sem við vorum að semja við. Ef niðurstaðan af slíkri athugun er sú að það sé mjög ólíklegt að okkar túlkun á lögunum standist lögfræðilega er til lítils að berja höfðinu við steininn og halda uppi þrætu við Evrópusambandið og Breta og Hollendinga. Þetta er hlutur sem verður að skoða og afstaða til málsins hlýtur m.a. að velta á mati á þessum þætti málsins. Í öðru lagi sýnist mér að skoða þurfi möguleikana á aðgerðum af hálfu Evrópusambandsins eða Breta ef ekki yrði samið við þá vegna þess að staðan virðist hafa verið komin þannig að Íslendingar áttu kost á því að semja ekki. Við í utanríkismálanefnd þurfum að fá nokkuð gott yfirlit yfir þá möguleika. Hæstv. utanríkisráðherra nefnir að Bretar hafi átt ýmsa kosti og m.a. að grípa til aðgerða á grundvelli EES-samningsins. Þetta þarf þá að fara yfir í nefndinni og fulltrúar utanríkisráðuneytisins og þingið sjálft þarf að skoða hvaða möguleikar voru í þessari stöðu og hvað leiddi af þeim þannig að menn geti borið það saman, afleiðingarnar af því annars vegar að semja og hins vegar að semja ekki. Ég held að þetta sé algjörlega nauðsynlegt að draga fram, virðulegi forseti, þannig að þjóð og þing geti lagt mat á staðreyndir mála. Ég veit svo sem ekki nákvæmlega hvaða kosti Bretar eða Evrópusambandið áttu í því, hugsanlega að segja upp EES-samningnum eða setja einhverjar refsiaðgerðir. Þá þarf bara að skoða það. Það þarf líka að upplýsa, virðulegi forseti, hvort því var hótað í viðræðunum við Íslendinga að slíkum aðgerðum yrði beitt. Það kom ekki fram í máli hæstv. utanríkisráðherra áðan að því hefði verið beitt í viðræðunum, hins vegar sagði ráðherrann að þetta væri möguleiki sem gagnaðilinn hefði á sinni hendi. Ég held að það væri nauðsynlegt að fá upplýsingar um það hvort Bretar hafi orðað það og látið það koma fram í viðræðum við Íslendinga að þeir mundu fara þessa leið eða þær leiðir sem væru færar og eru færar í sambandi við samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. Þetta þarf að mínu viti, virðulegi forseti, að draga fram í þinglegri meðferð málsins þannig að hægt sé að leggja mat á það í heild sinni því að það hlýtur að vera meginmarkmiðið að velja þá leið sem hefur minnst tjón eða minnstan skaða í för með sér fyrir hagsmuni okkar. Það hlýtur að vera málið, virðulegi forseti, sem alþingismenn hljóta að hafa að leiðarljósi.

Virðulegi forseti. Mér sýnist að nú sé að ljúka umræðu um þessa þingsályktunartillögu og málið sé á leiðinni til utanríkismálanefndar til frekari skoðunar. Hér er óskað heimildar til þess að leiða til lykta samningaviðræður á grundvelli hinna sameiginlegu viðmiða sem liggja til grundvallar samningaviðræðum sem fara síðan af stað í kjölfarið. Þær voru, eins og fram hefur komið í umræðunni hér í dag og reyndar áður, grundvöllur fyrir því að greiða fyrir afgreiðslu lánsins frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Það er mjög áberandi hér í umræðunni að þátttakendur í henni telja sig sjá það fyrir eftir á að hægt hefði verið að fara aðrar og skynsamlegri leiðir sem hefðu verið líklegri til að valda íslenskum skattgreiðendum minni byrðum en sú leið sem málið hefur ratað í. Það er vísað til að mynda í lögfræðileg álit í því samhengi. Ég held að það sé afskaplega mikil einföldun á þessu máli öllu saman að telja í raun og veru að það hafi verið valkostur fyrir íslensk stjórnvöld að standa stíf á lögfræðilegri túlkun og halda henni til streitu, jafnvel fyrir dómstólum, hvort sem það væri á alþjóðlegum vettvangi eða hér heima fyrir íslenskum dómstólum. Ef menn ætla að fara að taka þann slag verða menn líka að vera tilbúnir til að tapa því máli ef á það mundi reyna. Þeir sem tala fyrir því að þá leið hefði átt að velja eru auðvitað tilbúnir til að gera það eftir á vegna þess að þeir geta gefið sér það í umræðunni að við hefðum sigrað þá lagaþrætu. Það er fínt að gera það í dag vegna þess að það liggur fyrir að sú leið verður ekki farin, en eru þeir hinir sömu þá tilbúnir til að fallast á að við mundum taka herkostnaðinn af þeirri ákvörðun ef niðurstaðan yrði okkur í óhag? Það er alveg ljóst að sú leið sem valin var og sá farvegur sem málið er í núna mun alveg örugglega skila okkur hagstæðari niðurstöðu en við hefðum fengið með því að láta reyna á rétt okkar og ef við hefðum síðan mögulega tapað þeirri þrætu fyrir dómstólum. Það er alveg öruggt. Þess utan er líka afar líklegt, eins og m.a. hefur komið fram í máli hæstv. utanríkisráðherra, að á meðan málið væri í slíkum farvegi hefðum við ekki fengið fyrirgreiðslu hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, það liggur fyrir, og auk þess eru verulegar líkur á því að Bretarnir hefðu ekki dregið úr aðgerðum sínum á grundvelli hryðjuverkalaganna eins og þeir hafa reyndar þegar gert þó að ekki hafi þeir látið af öllum aðgerðum sínum á grundvelli laganna, þ.e. enn þá eru eignir Landsbankans kyrrsettar í Bretlandi. Þar til viðbótar má leiða líkum að því að á vettvangi samstarfsins um Evrópska efnahagssvæðið hafi verið látið reyna á það hvort hægt hefði verið að hindra eða stöðva eða þvælast fyrir með einhverjum hætti frjálsum viðskiptum okkar inn á svæðið á grundvelli öryggishagsmuna. Allt eru þetta atriði sem þarf að taka með í reikninginn þegar menn eru að gera upp á milli þeirra valkosta sem við stóðum frammi fyrir í þessu máli. Enn þá hefur engu verið lokað og ég hef ekki heyrt í sjálfu sér í umræðunni í dag mikla gagnrýni á hin sameiginlegu viðmið vegna þess að þau eru tiltölulega opin, það er hægt að fella meira eða minna allt það sem nefnt er hér í umræðunni í dag undir orðalagið í þessum sameiginlegu viðmiðum, þ.e. að fullt tillit verði tekið til þeirra efnahagslegu erfiðleika sem eru hér á landi og jafnframt að okkur verði gert kleift að endurreisa hér fjármálakerfið. Hugmyndir sem fram koma í umræðunni í dag um að við þurfum að setja þak á mögulegar árlegar greiðslur okkar til endurgreiðslu á lánum sem taka þarf til að standa undir þessum skuldbindingum rúmast alveg innan þessa orðalags sem er að finna í sameiginlegu viðmiðunum. Hið sama gildir um það að vera með sérstaklega langan lánstíma eða reyna að koma inn samkomulagi í þessu sambandi um mögulega endurskoðun á kerfinu. Það er auðvitað alveg augljóst, bæði af því sem kommissjónin hefur sagt nú þegar, þ.e. framkvæmdastjórn Evrópusambandsins - þeir eru nú þegar komnir fram með tillögur um að breyta innstæðutryggingarkerfinu í Evrópusambandinu, hækka tryggingarnar verulega, taka úr sambandi það sem maður getur kannski kallað ákveðna sjálfsábyrgð og ná fram meiri einsleitni í kerfinu á öllu svæðinu. Einnig hefur komið fram mjög rík gagnrýni frá breska fjármálaráðherranum, Alistair Darling, þar sem hann gagnrýnir það að bresk stjórnvöld og þar af leiðandi breskir skattgreiðendur þurfi að sitja uppi með kostnaðinn af því að tryggja innstæður vegna dótturfélaga erlendra banka sem starfa með dótturfélög í Bretlandi. Það er mikil óánægja með þetta. Við skulum hafa í huga í þessari umræðu að íslensku bankarnir störfuðu ekki eingöngu í gegnum útibú á erlendum vettvangi. Sumir íslensku bankanna sóttu innlán í gegnum dótturfélög. Hvað hefur gerst í tilfellum þessara dótturfélaga? Það hefur lent á innstæðutryggingarsjóðum í Sviss, í Bretlandi, í Þýskalandi og víðar þar sem íslensku bankarnir störfuðu, það hefur lent á ríkisstjórnunum í viðkomandi löndum að fjármagna innstæður tryggingarsjóðanna til að þeir gætu staðið undir endurgreiðslu lágmarkstryggingarinnar þar. Hún hefur ekkert alltaf verið 20.000 evrur, í sumum tilfellum miklu hærri upphæð. Þær ríkisstjórnir sem við höfum verið í viðræðum við hafa tekið á sig gríðarlega miklar skuldbindingar og örugglega í einhverjum tilvikum skuldsett sig til að geta risið undir endurgreiðslum út af innstæðum til dótturfélaga íslensku bankanna. Þetta held ég að menn þurfi að hafa í huga í þessari umræðu, vandanum er ekki að öllu leyti velt hingað heim vegna þessa kerfis. Þegar heildarmyndin er skoðuð tel ég að ekki sé hægt að komast að annarri niðurstöðu en að vel hafi verið haldið á íslenskum hagsmunum í þessu máli. Sannarlega hefur verið í mörg horn að líta, það hefur verið úr mjög vöndu að ráða, hagsmunum hefur verið þvælt saman. Auðvitað erum við ósátt við það og höfum kvartað undan því opinberlega, og það er að mínu áliti starfsemi Alþjóðagjaldeyrissjóðsins til minnkunar að lánsbeiðni okkar þar skyldi hálfpartinn hafa verið tekin í gíslingu vegna óskyldra mála. Það finnst mér til minnkunar fyrir sjóðinn og það sem hann stendur fyrir, og ekki síst á það við vegna þess ástands sem hér ríkti og það var til mikils tjóns fyrir okkur að málið skyldi dragast svo vikum skipti vegna þessa. Ég held að það sé augljóst að í framtíðinni muni Evrópusambandið, ekki bara vegna þeirra tillagna sem nú þegar eru komnar fram heldur vegna þess augljósa galla sem er á innstæðutryggingarkerfinu, taka það til gagngerrar endurskoðunar. Þess vegna er skynsamlegt fyrir okkur að halda öllum fyrirvörum varðandi réttarstöðu okkar þegar til slíkrar endurskoðunar kemur í framtíðinni. Eina vitræna leiðin fyrir Evrópusambandið og þar með allt Evrópska efnahagssvæðið er að tengja innstæðutryggingarsjóðina saman vegna þess að þegar það hefur verið gert er fall þriggja til fjögurra banka, þó að þeir séu allir í sama landinu, ekkert vandamál fyrir kerfið í heild sinni. Þetta er 500 milljóna svæði sem getur vel greitt úr slíku en einstök ríki geta ekki risið undir hruni bankakerfisins.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 87/1992, um gjaldeyrismál, með síðari breytingum. Frumvarpið á þskj. 232 og er 189. mál þingsins. Í viljayfirlýsingu íslenskra stjórnvalda til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins 3. nóvember sl. var þeirri fyrirætlan lýst að koma á stöðugleika á gengi íslensku krónunnar. Tímabil samdráttar, fjárlagahalla og aukningar opinberra skulda er fram undan. Hugsanlegt er að fjármagnsflæði úr landi leiði til þess að gengi krónunnar lækki enn meira en orðið hefur, með verulega neikvæðum afleiðingum. Vegna skuldsetningar heimila og fyrirtækja gæti slík gengislækkun valdið stórskaða fyrir efnahag þjóðarinnar og aukið á samdráttinn í efnahagslífinu. Í áætlun stjórnvalda til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins kemur fram að gert sé ráð fyrir að beitt verið blöndu af hefðbundnum og óhefðbundnum aðgerðum. Stýrivextir hafa verið hækkaðir í 18% auk þess sem Seðlabankinn er reiðubúinn að hækka þá enn frekar, ef þörf krefur. Einnig verður beitt aðhaldi hvað áhrærir aðgang bankanna að lánum frá Seðlabankanum með það að markmiði að ekki verði dregið um of á lausafé með þeim hætti. Þá hefur Seðlabankinn lýst því að til reiðu sé jafnvel að nota hluta gjaldeyrisforðans til að koma í veg fyrir of miklar sveiflur í gengi krónunnar. Óvíst er hvort þessar aðgerðir einar og sér nægi til að koma í veg fyrir fjármagnsútflæði. Því er talið óhjákvæmilegt samkvæmt áætluninni að beita tímabundnum takmörkunum á gjaldeyrisviðskipti vegna fjármagnsviðskipta, sem er efni frumvarps þessa. Gjaldeyrishöftum á fjármagnsviðskipti fylgja ýmis hliðaráhrif. Því er stefnt að því að afnema þau svo fljótt sem auðið er og lagt til að heimild Seðlabankans til að gefa út reglur um takmarkanir eða stöðvun fjármagnshreyfinga verði bundin við tímabil stuðningsáætlunar frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Í frumvarpinu er lagt til að fram til 30. nóvember 2010 verði Seðlabanka Íslands heimilt, að fengnu samþykki viðskiptaráðherra, að setja reglur sem takmarka eða stöðva tímabundið tiltekna flokka fjármagnshreyfinga og gjaldeyrisviðskipti vegna þeirra. Seðlabankanum verður heimilt að grípa til slíkra aðgerða ef líkur eru á að neyðarástand kunni að skapast vegna mikils útflæðis á gjaldeyri. Miðast heimildin við sama tímabil og áætlun Íslands um efnahagsstöðugleika vegna lánsumsóknar til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins tekur til. Þá er lagt til að ef Seðlabankinn nýti heimildina með útgáfu reglna að fengnu samþykki viðskiptaráðherra að slíkar reglur komi til endurskoðunar a.m.k. á sex mánaða fresti. Í frumvarpinu er lagt til að Seðlabankanum beri að tilkynna Fjármálaeftirlitinu vakni grunur um að brotið hafi verið gegn lögunum eða reglum settum á grundvelli þeirra. Í frumvarpinu er Fjármálaeftirlitinu jafnframt falin heimild til að leggja á stjórnvaldssekt vegna slíkra brota. Þá er lögð til breyting á refsiákvæðum, þ.e. lagt er til að Fjármálaeftirlitið kæri öll meiri háttar brot á lögunum sem varða refsingu til lögreglu, en teljist brot minni háttar er Fjármálaeftirlitinu heimilt að ljúka þeim með álagningu stjórnvaldssekta. Viðurlagaákvæði frumvarpsins eru í samræmi við sambærileg ákvæði laga á fjármálamarkaði um viðurlög við brotum. Í 40. og 41. gr. EES-samningsins er kveðið á um meginregluna um frjálst flæði fjármagns. Verði gripið til takmarkana á fjármagnshreyfingum sem frumvarpið veitir heimild til má telja að þær gangi gegn þessari meginreglu samningsins. Með vísan til skuldbindinga Íslands samkvæmt samningnum er gert ráð fyrir að öðrum aðildarríkjum og eftirlitsstofnunum svæðisins verði tilkynnt um þessa þróun mála í tengslum við efnahagsaðgerðir íslenskra stjórnvalda. Jafnframt gera stjórnvöld ráð fyrir að grípa til verndarráðstafana samkvæmt 43. gr. samningsins, sem veitir samningsaðilum heimild til slíks, reynist það nauðsynlegt til að bregðast við ýmiss konar erfiðleikum eða röskun á fjármagnsmarkaði viðkomandi aðildarríkis. Er það mat stjórnvalda að þær aðgerðir sem hugsanlega verður gripið til á grundvelli frumvarpsins falli undir fyrrgreint ákvæði og rétt sé að beita heimildum þess við slíkar aðstæður. Þá þarf einnig að huga að þjóðréttarlegum skuldbindingum á vegum Efnahags- og framfarastofnunarinnar, OECD og Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar, WTO. Formönnum stjórnarandstöðuflokkanna og stjórnarflokkanna, öllum fimm, hefur verið gerð grein fyrir því að þetta sé brýnt mál sem við þyrftum að koma í vinnu í nefndinni og afgreiða frá þinginu þannig að þær heimildir sem frumvarpið mælir fyrir verði til staðar hið fyrsta. Voru viðtökur við því mjög góðar og þakka ég formönnum flokkanna og stjórnarandstöðuflokkanna kærlega fyrir það. Þeir flokkar fjármagnshreyfinga sem lagt er til að heimilt verði að stöðva eða takmarka taka mið af því að nauðsynlegt er talið að unnt sé að loka öllum mögulegum leiðum sem innlendir og erlendir aðilar hafa til að loka krónustöðum sínum fyrr en ella. Slíkt hefði annars vegar í för með sér ójöfnuð meðal aðila og myndi hins vegar leiða til þess að uppbygging gjaldeyrisforða landsins sem nýta þarf til að vinna á áðurnefndum krónustöðum tæki lengri tíma. Með takmörkunum á fjármagnsflutningum er geta aðila til að stofna til nýrra gjörninga takmörkuð. Horfur eru á að vöru- og þjónustuviðskipti verði hagstæð á næstu missirum, bæði vegna aukinnar framleiðslugetu útflutningsfyrirtækja og vegna þess að einkaneysla mun dragast saman sem leiðir til minni innflutnings. Miklar stöðutökur erlendra aðila eru hins vegar áhyggjuefni sem fyrr segir. Höft á fjármagnshreyfingar hafa því aðeins gildi að erlendur gjaldeyrir sem aflað er vegna útflutnings skili sér til landsins. Án slíkra takmarkana munu útflutningsfyrirtæki hafa hag af því að selja gjaldeyri til fjárfesta á hærra gengi en fæst á innlendum gjaldeyrismarkaði. Að byggja upp gjaldeyrisforða sem hægt er að nýta til að greiða niður krónulán og verðbréf sem erlendir aðilar eiga mun taka tíma. Því er lagt til að Seðlabankinn fái heimild til að setja reglur í samráði við viðskiptaráðherra um skilaskyldu erlends gjaldeyris sem innlendir aðilar eignast fyrir seldar vörur og þjónustu eða á annan hátt. Ekki er gert ráð fyrir að gerð verði krafa um sölu á erlendum gjaldeyri heldur geti eigendur lagt hann inn á innlenda gjaldeyrisreikninga og þannig haft óheftan aðgang að þeim gjaldeyri vegna vöru og þjónustuviðskipta. Virðulegi forseti. Að lokinni þessari umræðu óska ég þess að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og hv. viðskiptanefndar.

Herra forseti. Þetta mál sem er keyrt áfram með afbrigðum í umræðu og til afgreiðslu þingsins lýtur að gjaldeyrismálum og lögum um gjaldeyrismál. Eins og hæstv. ráðherra gat um hefur þingflokkum stjórnarandstöðunnar verið gerð grein fyrir því að mál þetta þyrfti að koma fram og væri mjög brýnt að fá afgreiðslu mjög hratt. Hins vegar skal tekið fram strax að þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafa ekki séð þetta þingmál fyrr en því var dreift núna og mér skilst meira að segja að fresta hafi orðið fundarbyrjun vegna þess að frumvarpið hafi ekki verið komið úr prentun. Þannig sést hve mikill hraði er á þessu og hve undirbúningur er lélegur og gefur það augaleið að við höfum ekki haft nokkur tök á að setja okkur inn í þessa þætti efnislega. Við sjáum eins og tekið er fram í athugasemdum við lagafrumvarpið að þetta er hluti af skilmálum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og ég vil benda á þá þinglegu staðreynd að þingsályktunartillagan um skilmála Alþjóðagjaldeyrissjóðsins er enn í meðförum þingsins. Hún hefur ekki hlotið afgreiðslu, það er enn verið að kalla þar eftir gögnum. Það liggur í sjálfu sér ekki fyrir fyrir fram að Alþingi samþykki það mál. Ég skal svo sem ekki draga það í efa en alla vega eru ekki komin nein gögn til þeirra nefnda sem fjalla um þingsályktunartillögu um skilmála Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Þinglega er það því mjög óeðlileg málsmeðferð að koma hingað með lagafrumvarp sem byggir á því að uppfylla skilyrði sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn setur Íslendingum og íslensk stjórnvöld hafa undirritað með fyrirvara reyndar um samþykki Alþingis. Ég vil undirstrika þetta. Rökin fyrir frumvarpinu eru þau að þetta eigi að hjálpa til við að koma á gjaldeyrismarkaði og markaði fyrir íslensku krónuna og að hægt sé að setja hana á flot, og þá sé þetta heimild til mjög ákveðinna og harðra stýriaðgerða hvað varðar fjármagnsflutninga úr landi. Eins og kemur fram í greinargerðinni, athugasemdunum, hefur íslenska ríkisstjórnin og Seðlabankinn þegar framkvæmt einn þáttinn af kröfu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, þ.e. að hækka stýrivexti í 18% auk þess, eins og segir í textanum, sem Seðlabankinn er tilbúinn til að hækka stýrivextina enn frekar, lesist: að kröfu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins ef þess reynist þörf. Það hefur verið mjög umdeilt hvort þessi stýrivaxtahækkun hafi í raun áhrif á stöðugleika á gjaldeyrismarkaðnum eða ekki og er skemmst að minnast greinaskrifa og úttektar sem kom frá Glitni í gær, í Morgunkorni Glitnis, þar sem fullyrt er að stýrivaxtahækkun sé ekki til að styrkja krónuna eða styðja við jafnvægi á gjaldeyrismarkaði frekar en hitt. Auk þess hafa menn líka sagt að þessir háu stýrivextir geti orðið til þess að lama atvinnulífið, útflutningsgreinarnar sem okkur er brýn nauðsyn á að eflist og geti flutt út og skaffað gjaldeyri. Þær aðgerðir sem þarna eru í gangi gætu því virkað hver á móti annarri. Ég verð að segja fyrir mig að ég upplifi þetta sem stefnuleysi og óskhyggju eða ráðaleysi hvað gjaldeyrisviðskiptin varðar og áætlanir um hvaða markmiðum menn ætla að ná. Ég vil t.d. spyrja: Hver eru hin tímasettu markmið, hvert á gengið að vera, hver eru gengismarkmiðin, hver eru verðbólgumarkmiðin sem menn ætla að ná? Ég spyr líka: Seðlabankinn hefur fengið fjármagn til að standa að baki gjaldeyrisforðanum, hversu miklu fjármagni er bankanum heimilt að verja til að standa að baki krónunni til að halda henni í ákveðnu gengi? Allt þetta skiptir máli, hvað við erum reiðubúin að fórna í þessu sambandi, í frekar óljósum aðgerðum. Sem dæmi um það hvernig mál ganga fyrir hér - og gæti verið fróðlegt fyrir þingheim að fylgjast með - þá var einmitt að koma frétt á Visir.is rétt áðan, kl. 18.38, þar sem stendur: „Viðskiptaráðherra frétti seint af greiðslunni frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum.“ Og bara til að sýna hvernig þessi samskipti öll og viðskipti ganga fyrir sig á markaði ríkisstjórnarheimilisins þá stendur þarna, með leyfi forseta: „Tæp vika leið frá því að fyrsti hluti láns Alþjóðagjaldeyrissjóðsins barst til Seðlabankans þar til seðlabankastjóri upplýsti viðskiptaráðherra um greiðsluna.“ Þarna er sagt að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hafi lagt inn 827 milljónir bandaríkjadala eða jafnvirði 115 milljarða kr. inn á reikning Seðlabanka Íslands og lánið frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum sé liður í því. En ég undirstrika að það leið tæp vika frá því að aðrir í ríkisstjórninni vissu að þetta margumsótta lán væri komið og enn þá erum við með óafgreitt mál um skilmála Alþjóðagjaldeyrissjóðsins í þinginu. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um þetta. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum engin tök haft á að kynna okkur efni þessa frumvarps. Það var verið að dreifa því núna. Ég bendi bara á í hvers konar reiðileysisfarvegi þessi mál öll eru af hálfu ríkisstjórnarinnar og það er sorglegt. En ég ítreka að það hefur áður verið gefið út að við munum ekki leggjast gegn því að málið fái þá afgreiðslu sem óskað hefur verið eftir en bendum á að þetta er óþingleg meðferð. Skilmálar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins eru enn þá til meðferðar í þinginu en samt byggist þetta mál á því að þeir séu samþykktir.

Virðulegi forseti. Enn á ný erum við komin hérna saman í þingsal Alþingis til að samþykkja lagafrumvörp með afar stuttum fyrirvara, einhvers konar neyðarúrræði í þeim vanda sem íslenska þjóðin glímir nú við. Í mínum huga voru neyðarlögin kannski stærsta skrefið hingað til og ég held að við þurfum að skoða þau og athuga hvort við höfum ekki stigið þar einhver feilspor. Það sama verður að segja um breytingarnar á lögum um fjármálafyrirtæki, þá kannski sérstaklega breytinguna þegar kröfuhöfum var gert óheimilt að höfða mál fyrir dómstólum til þess að stöðva gjörninga skilanefndanna sem eru núna í einhvers konar greiðslustöðvunarformi. En það er kannski annað mál. Nú er komið fyrir þingið frumvarp sem við þingmenn framsóknarmanna fengum að sjá fyrir örstuttu síðan. Ég skal vera stuttorður vegna þess að ég veit að það stendur til að klára þetta mál núna í kvöld eftir að það fer í viðskiptanefnd. Það sem mér finnst einfaldlega vanta í þetta frumvarp eru kannski skýrari markmið, hver sé tilgangurinn og hvað ríkisstjórnin sjái að muni gerast þegar krónan verður sett á flot. Það er rétt að vissulega mun mikið fjármagn fara úr landinu. Menn óttast ekki bara að jöklabréfin, sem kannski eru nú að stórum hluta farin - þá kannski íslenskan almenning frekar. Og hvaða væntingar gera menn til þess að setja krónuna aftur á flot? Þá veltir maður líka fyrir sér til hvaða aðgerða þarf þá að grípa í kjölfarið ef hér verður mikil gengisfelling, mikil aukning verðbólgu. Á að koma í veg fyrir það að fjöldi heimila og einstaklinga fari í gjaldþrot? Vissulega er þetta mat hvort eigi að gæta að hagsmunum Íbúðalánasjóðs og lífeyrissjóðanna. En ég tel að það sé afar brýnt að strax í kjölfar þessara laga ráðist ríkisstjórnin í enn frekari og meiri aðgerðir en hún hefur nú þegar boðað vegna þess að ég tel að við megum alls ekki sjá heimilin fara í gjaldþrot. Ég held að það sé einfaldlega versta staða sem við sem þjóð gætum lent í. Eins og ég sagði áðan ætla ég ekki hafa fleiri orð um þetta. Við förum yfir þetta í viðskiptanefnd þó að tíminn sé naumur. Við framsóknarmenn höfum hingað til stutt neyðaraðgerðir ríkisstjórnarinnar þó við höfum vissulega sett okkar fyrirvara þar á. Í fljótu bragði tel ég að við munum vera á sömu línu. En við skulum sjá hvernig vinnan verður í viðskiptanefnd.

Hæstv. forseti. Það verður nú að segja það alveg eins og það er að málsmeðferðin er aftur og aftur afar óvenjuleg hér í hv. þingi. En það er kannski vegna afar sérstakra aðstæðna í íslensku þjóðfélagi sem svo er að verki staðið. Við vorum bara að fá þetta frumvarp á borðin og erum nú búin að heyra framsögu hæstv. ráðherra. Ég verð að segja, hæstv. forseti, fyrir mína parta að ég hef marglýst því að ég hafi talið mjög vafasamt að setja krónuna á flot án nokkurra stýriaðgerða eða aðhalds. Ég hef talið það mjög vafasama aðgerð að standa þannig að málum og hef lýst vantrú á því að gera slíkt og láta reyna á hvort okkur takist að ná einhverjum styrkleika í krónuna eftir þeirri aðferð. Ég hygg nú að það mál sem hér er lagt fram muni verða stutt af okkur í Frjálslynda flokknum. Auðvitað á eftir að fjalla um þetta í nefnd og fara yfir málin. En hér er verið að leggja upp með að setja á stýriaðgerðir og höft til þess að koma stöðugleika á gengi íslensku krónunnar. Ég er alveg sannfærður um að það sé markmið okkar allra hér á Alþingi að vinna að því eins og hugsanlegt er. Hér er varað við því að það geti hugsanlega verið mikið fjármagnsflæði úr landi og þar af leiðandi gæti orðið veruleg viðbótarlækkun á gengi krónunnar. Ég tek undir þær áhyggjur. Þar af leiðandi, við fyrstu yfirferð á þessu máli og snögga yfirferð, sýnist mér að málið sé þannig vaxið að það sé frekar í átt að því sem við höfum verið að vara við í Frjálslynda flokknum að þyrfti jafnvel að gera til þess að ná tökum á gengi krónunnar og koma hér á til framtíðar eðlilegum gjaldeyrisviðskiptum. Sá tími sem þetta frumvarp nær til er til 30. nóvember 2010 og innan þess ramma er sem sagt fylgt áætlun sem lögð verður þá fram af Seðlabankanum og leitað eftir samþykki viðskiptaráðherra og ríkisstjórnar til þess að standa að málinu. Ég tek það fram að eftir skoðun í nefnd kunna að koma fram einhverjar athugasemdir af okkar hálfu um málið en efnislega um það að reyna að hafa stjórn á því hvernig gjaldeyrismarkaður þróast hér á landi og hvernig við náum að festa stöðu eða gengi krónunnar þá held ég að það sé markmið sem rétt sé að styðja og horfa sérstaklega til þess að það er í samræmi við okkar skoðanir að þeim markmiðum hefði illa verið náð með því að taka eingöngu áhættu af því að stýra krónunni með því að hafa hana á floti og hafa engar aðrar aðgerðir.

Herra forseti. Þetta frumvarp sem hæstv. viðskiptaráðherra Björgvin G. Sigurðsson leggur hér fram er til þess að tryggja að þau gjaldeyrisverðmæti sem verkafólk Íslands og sjómenn Íslands og margir aðrir skapa skili sér vel og greiðlega inn í landið. Ég tel það vera mjög verðugt að Alþingi Íslendinga stuðli vel að því.