Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég vil byrja með því að þakka fyrir góðar undirtektir við frv. það, sem hér er til umr., af hálfu þeirra þm., sem tóku til máls um það í umr. í gær. Þegar þetta frv. átti að afgreiða til n. kom upp nokkur ágreiningur, að vísu ekki undir umr., heldur áður en hún hófst, um það til hvaða n. ætti að vísa frv. Það kom til álita að frv. færi annaðhvort til heilbr.- og trn. eða fjh.- og viðskn., þar sem segja má að mál það, sem hér er til umr., sé tvíþætt, annars vegar er um að ræða atriði sem eru fjármálalegs eðlis og hins vegar atriði sem eru tryggingalegs eðlis. Samkv. auglýsingu um staðfestingu forseta Íslands á reglugerð um Stjórnarráð Íslands, nr. 96 frá 31. des. 1969, 5. gr., á fjmrn. að fara með mál er varða lífeyrissjóði. Í sömu reglugerð segir einnig í 7. gr. að heilbr.- og trmn. fari með mál er varða hvers konar tryggingar og vátryggingarstarfsemi. Að athuguðu máli leyfi ég mér að líta þannig á að mál það, sem hér um ræðir, heyri undir fjh.- og viðskn. og leyfi mér, herra forseti, að leggja til að frv. verði vísað til þeirrar nefndar.

Fjmrh. (Matthías Á Mathiesen): Herra forseti. Í fjárl. fyrir árið 1976 er gert ráð fyrir, að tekjur ríkissjóðs af flugvallagjaldi nemi 235 millj. kr. á þessu ári. Ég gerði grein fyrir því við 1. umr. fjárl. að til þess að sú áætlun stæðist yrði að framlengja gildistíma lagaákvæðanna um flugvallagjald, en þau renna út um næstu mánaðamót. Flugvallagjald var sem kunnugt er sett með lögum nr. 11/1975, um ráðstafanir í efnahagsog fjármálum. Tilgangur þeirra lagaákvæða var lagt á sem líður í þeim almennu ráðstöfunum í efnahagsmálum sem gerðar voru þá, en hins vegar til þess að þeir, sem um flugvelli ferðuðust, greiddu eitthvert gjald fyrir þá þjónustu sem þar er veitt. Flugvallagjald það, sem nú er innheimt, nemur 2500 kr. fyrir hvern fullorðinn farþega frá Íslandi til annarra landa, en vegna ferða innanlands hefur gjaldið almennt numið 350 kr. fyrir fullorðna, þó þannig að lægra gjald er innheimt vegna ferða til og frá öðrum flugvöllum en í Reykjavík og Keflavík. Með frv. því, sem hér er til umr., er lagt til að Flugvallagjaldíð frá Íslandi verði framlengt ótímabundið, en verði lækkað verulega frá því sem nú er. Lagt er til að gjaldið verði fyrir utanferðir 1500 kr. í staðinn fyrir 2500 kr. og verður þá gjaldið eftir þessa breytingu hliðstætt sams konar gjöldum í nágrannalöndum okkar. Í farþegaflugi innanlands og til Færeyja og Grænlands er hins vegar lagt til að flugfélögunum verði gert að greiða 200 kr. fyrir hvern farþega. Flugfélögunum er heimilt að hækka verð farmiða í innanlandsflugi sem gjaldinu nemur og skal gjaldið vera ósérgreint í farmiðaverðinu. Noti flugfélögin heimild sina til að hækka farmiðaverð sem gjaldinu nemur mun farmiðaverð, eins og það er í dag til og frá Reykjavík, lækka um 150 kr. við þessa breytingu. Í þessu sambandi leyfi ég mér að benda á að áætlaðar tekjur ríkisins af flugvallagjaldi í innanlandsflugi voru áætlaðar 40 millj. kr. Ég sé ekki ástæðu, herra forseti, til að fjölyrða um frv. vísa til grg. og legg til að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn. Ég leyfi mér að vona að hv. n. og hv. þd. sjái til þess að þetta frv. verði að lögum fyrir n.k. mánaðamót.



Herra forseti. Vegna þess að við eigum ekki fulltrúa í þeirri hv. þn. sem þetta mál mun fara til og fá umfjöllun i, þá vil ég nú strax við 1. umr. segja um það nokkur orð. Ég er fyrir mitt leyti samþykkur því sem hér er lagt til um lækkun á flugvallagjaldi. En það, sem ég vildi fyrst og fremst koma á framfæri nú strax við 1. umr., er að ég tel eðlilegt að þeir fjármunir, sem inn koma vegna þessa gjalds, séu notaðir til þess að byggja upp aðstöðu vegna flugmálanna hér á landi. Nú er öllum hv. þdm. kunnugt að það er síður en svo að viðhlítandi hafi verið gert í sambandi við flugreksturinn, öryggismál fyrst og fremst og annað sem tilheyrir flugrekstri, nú hin síðari ár. Meira að segja var það svo við afgreiðslu fjárl. fyrir árið 1976, að þá var yfirlýst af hálfu flugmálayfirvalda að með þeim naumu fjárveitingum, sem skammtaðar voru á fjárl. ársins 1976 til flugmála, væri bersýnilegt að loka þyrfti mörgum flugvöllum úti á landi vegna fjárskorts til rekstrar flugvalla. Þetta er að mínu viti mjög alvarlegt mál, og ég tel að það sé í raun og veru mjög eðlilegt að tekjur, sem innheimtar eru á þennan hátt, með sérstöku gjaldi vegna flugsins, renni til þess að byggja upp þessa aðstöðu, sem er í sívaxandi mæli mjög áhrifamikil fyrir allar samgöngur hér á landi, ekki síst að því er varðar landsbyggðina. Sumir landshlutar eiga svo til allt undir flugsamgöngum. Það er því mjög áríðandi og nauðsynlegt að gerðar séu ráðstafanir til að sjá fyrir tekjum vegna þessarar starfsemi. Ég vildi koma þessu á framfæri strax nú við 1. umr. Ég vænti þess að hv. n., sem málið fær til umfjöllunar, skoði þetta og leyfi mér að vænta að nm. þeirrar n. séu mér sammála í því að eðlilegast sé að þessar tekjur renni til uppbyggingar varðandi flugmálin hér á landi. Ég vil ekki nú strax við 1. umr. flytja um þetta till., en vil segja það strax við umr. að ef engin slík till. kemur fram eða málið verður ekki tekið upp þannig í n., þá mun ég að öllum líkindum flytja brtt. um það við 2. umr. málsins.



Herra forseti. Ég vil gjarnan vekja athygli á því og undirstrika það, sem ég sagði í ræðu minni áðan, að við gerð fjárl. er gert ráð fyrir þessum tekjum til ríkissjóðs ómörkuðum, þannig að í því tilfelli, sem hér um ræðir, held ég að það sé ekki unnt að framkvæma þá hugmynd sem hv. þm. vék að í ræðu sinni áðan. Það er að sjálfsögðu hugmynd um það með hvaða hætti skuli nýttar þær tekjur sem skattborgararnir greiða, ef um er að ræða markaða tekjustofna í hverju einstöku tilfelli. Ég er andvígur því og tel að það sé ekki rétt stefna í sambandi við tekjustofna ríkissjóðs að þeir séu markaðir um of. Vel má vera að undir vissum kringumstæðum sé það réttlætanlegt, en regla held ég að ætti þar aldrei að koma til.



Herra forseti. Í útvarpsfréttum í gærkvöld var frá því skýrt að tvær breskar freigátur hefðu ráðist að íslenskum varðskipum með nokkuð sérstökum hætti og á hættulegri hátt en dæmi eru til um áður í þeirri deilu sem nú stendur yfir við breta. Það var einnig skýrt frá því að breskt herskip hefði jafnvel farið inn fyrir 72 mílna landhelgismörkin, sem þau munu ekki hafa gert allt fram að þessu, til þess að reyna að koma þar fram árásum sínum. Hér er auðvitað um mjög alvarlega atburði að ræða sem kalla á andsvör af okkar hálfu og það fljótt. Í tilefni af þessu vil ég beina þeirri fsp. til hæstv. ríkisstj. eða þeirra ráðh., sem hér eru staddir, hvort ríkisstj. hafi ekki rætt um þessa atburði á fundi sínum og hvort hún hafi ekki tekið ákvarðanir um viðbrögð af okkar hálfu þegar jafn alvarlegir atburðir gerast eins og þessir. Það er skoðun mín að það sé mikil nauðsyn á því að bregðast fljótt við í slíkum tilfellum og svara á þann hátt sem tekið verður eftir, ekki með þeim gömlu, formlegu mótmælum sem hafa ekkert gildi eins og komið er, heldur með heinum aðgerðum af okkar hálfu. Ég tel að vegna þess að hér er um beina árás að ræða af herskipaflota NATO, breska hluta þess flota, þá væri sjálfsagt af okkar hálfu að kalla heim sendiherra okkar hjá NATO tafarlaust og lýsa því jafnframt yfir að við slítum öllu samstarfi við það handalag á meðan það líður herskipum frá einu af bandalagsríkjunum að halda uppi slíkum árásum eins og hér er um að ræða. Ég efast ekkert um að slík viðbrögð af okkar hálfu mundu vekja athygli og eflaust hafa talsvert mikið gildi. Ég tel líka að það væri rétt af okkar hálfu að tilkynna að ef bresku herskipin yrðu ekki dregin út úr 200 mílna fiskveiðilandhelgi okkar tafarlaust, þá mundum við fylgja þessu eftir með því að loka fyrir alla aðstöðu NATO hér á landi, við mundum loka þeim herstöðvum sem NATO hefur hér. Það er í rökréttu framhaldi af því sem gert hefur verið, og þá yrði yfirmönnum bandalagsins ljóst hvernig við metum árás af þessu tagi. Það er allt of mikil hætta sem því fylgir ef hæstv. ríkisstj. lætur dragast úr hömlu að bregðast á réttan hátt við slíkum atburðum sem þessum. Þá er verulega mikil hætta á því að árásir af þessu tagi haldi áfram á miðunum. Og sé það rétt, sem sagt hefur verið, að yfirmenn herskipanna gefi það opinberlega út að þeir hafi fengið frjálsar hendur um aðgerðir sínar á fiskimiðunum gagnvart íslensku landhelgisgæslunni, þá er það út af fyrir sig mjög alvarlegt, því að það að herskipin hafi fengið frjálsar hendur til aðgerða, slíkt getur ekki komið til nema yfirmenn þeirra, sem stjórna flotanum, þ.e.a.s. breska ríkisstj., hafi heimilað slíkt og í slíku felst eflaust að það eigi að ganga mun harðar fram en gert hefur verið til þessa. Þetta kallar auðvitað á viðbrögð af okkar hálfu, - viðbrögð sem ekki mega vera nafnið tómt. Ég beini þessum fsp. til hæstv, ríkisstj„ hvort hún hafi ekki á fundi sínum rætt um þessa alvarlegu atburði og hvort hún hafi tekið ákvarðanir um viðbrögð af okkar hálfu og hvaða viðbrögð það séu þá og hvort hún telji ekki eðlilegt að grípa m.a. til þeirra ráða sem ég hef bent hér á. Það komu á ný fréttir nú í hádegisútvarpi um að þessum árásum bresku herskipanna, mjög dólgslegum árásum þeirra væri haldið áfram gagnvart okkar varðskipum, svo að það er sýnilegt að allt bendir til þess að bretar ætli sér hreinlega að taka gæsluskip okkar úr umferð, sökkva þeim eða gera þau óstarfhæf. Ég legg á það áherslu að hér er í rauninni um annað mál að ræða en okkar eiginlegu fiskveiðideilu við breta. Hér er um það að ræða að eitt af NATO-ríkjunum sendir herskip á hendur okkur og virðir hér engar reglur. Það er ekki aðeins að almennar siglingareglur séu þverbrotnar, heldur það að þau landhelgismörk sem virt hafa verið til þessa, nú er farið að neita að virða þau. Hvað á þetta lengi að halda áfram án þess að við bregðumst við á eðlilegan hátt gagnvart svona herskipaíhlutun? Ég vil nota þetta tækifæri um leið til að spyrjast fyrir um það, hvað sé rétt í frétt sem kom í einu dagblaðanna nú í morgun um að nú væri beðið eftir viðbrögðum íslensku og bresku ríkisstj. við ákveðnum till. sem utanrrh. norðmanna hafi gert til lausnar á landhelgisdeilunni. Er hér rétt frá skýrt? Hefur ríkisstj. fengið till. frá norska utanrrh. um þetta efni? Hefur ríkisstj. rætt þær till.? Eða verða þær ræddar á fundi utanrmn. og landhelgisnefndar nú strax eða mjög fljótlega? Hvað vill hæstv. ríkisstj. upplýsa hér um þennan þátt málsins? Ég vil vænta þess að hæstv. ríkisstj. sjái sér fært að svara þessum fsp. mínum eftir því sem aðstæður eru til á þessum fundi.



Herra forseti. Ég skal svara að nokkru leyti þeirri fsp. sem hv. þm. Lúðvík Jósepsson bar hér fram, en önnur atriði hennar standa nær öðrum ráðh. en mér. Það er vissulega rétt sem hann sagði, að í gær var gerð mjög fólskuleg og allra fólskulegasta árásin á varðskip sem gerð hefur verið til þessa. Það er líka rétt sem hann sagði, að herskipin hafa fengið nýjar skipanir um að þyrma í engu varðskipunum. Þessu verður af landhelgisgæslunnar hálfu svarað á þann veg sem í hennar valdi stendur, að reyna að gera það sem unnt er áfram til að hindra veiðar togaranna, og verður í engu slakað til. Sem betur fer eru sárin á Þór ekki meiri en svo að hann verður ekki lengur óvígur. Ég geri ráð fyrir að hann geti farið aftur á vígstöðvarnar í dag. Þá verða fjögur varðskip á þessum slóðum og þau munu gera það sem hægt er. En hitt hefur líka heyrst, sem reyndar hefur alltaf verið vitað, að bretar hafa ráð á fleiri skipum en þeir hafa haft hingað til og ætla að bæta við einu herskipi, að því er þeir segja, einmitt af því að varðskipin séu nú fleiri á þessum slóðum en áður fyrr. Það er því mjög hætt við því að við verðum að horfast í augu við þá staðreynd, að þó að við fjölgum varðskipum, þá geta þeir sjálfsagt bætt við nýjum skipum. En það verður áfram haldið og er í fullri athugun nú hvernig efla má gæsluna þannig, að hún geti mætt þeim nýju viðbrögðum sem koma fram af hálfu breta. Það eru, bretar sem þannig setja mun meiri hörku í þessa deilu en áður. Það var spurt að því hvort ríkisstj. hefði rætt þetta eftir að þetta hefði átt sér stað. Svarið við því er nei af þeirri einföldu ástæðu að það hefur ekki verið ríkisstjórnarfundur síðan. Ég ætla ekki að fara út í þær ábendingar sem hv. þm. setti hér fram varðandi önnur úrræði sem e.t.v. kynnu að vera tiltæk til þess að hafa áhrif í þessari deilu. En eins og ég sagði áðan, þá hafa bretar hert þessa deilu, og það er rétt að þeir beri ábyrgðina á því. Og ég verð að segja það, að ég tel þá menn blinda sem sjá ekki hvað skrifað er á vegginn sem afleiðing af þessu.



Herra forseti. Ég var ekki viðstaddur þegar hv. 2. þm. Austurl. kvaddi sér hljóðs og hlýddi því ekki nema á lokaorð hans, en hann beindi til ríkisstj. þeirri fsp., sem reyndar hefur verið svarað af hæstv. dómsmrh., hvort ríkisstj. hefði fjallað um síðustu atburði, Svarið er neitandi. En ríkisstj. mun vitaskuld ræða þau atvik og þá atburði, sem áttu sér stað á miðunum í gær og í morgun, og fjalla þá um þær ráðstafanir sem tiltækilegt er að gripa til nú þegar í tilefni þeirra. Ég tel sjálfsagt að taka þá atburði upp af hálfu okkar og kynna þá og kæra gagnvart öðrum aðildarríkjum í Atlantshafsbandalaginu og tel sjálfsagt að fastafulltrúi okkar flytji það mál. Það eru tímamót að þessu leyti ef bretar eru með nýjum fyrirskipunum að koma af stað orrustu sem er á alvarlegra og hættulegra stigi en hún þó hefur verið, og hefur okkur þó fundist nóg um. Ég vil þá líka svara þeirri fsp. að ríkisstj. hefur ekki fjallað um hugmyndir Frydenlunds utanrrh. norðmanna. Það, sem við viljum best um þær, er að það sé e.t.v. of sterkt að tala um að um till. sé að ræða á þessu stigi málsins, heldur hugmyndir sem leitað er undirtekta við innan Atlantshafsbandalagsins og því að mínu viti ekki tilefni af okkar hálfu að svara þeim nú þegar. Þar af leiðandi hefur ekki sérstakur ríkisstjórnarfundur verið haldinn til að fjalla um þær, en vitaskuld verður um þær rætt á ríkisstjórnarfundi og í framhaldi af því, ef þetta verður eitthvað annað en hugmyndir, einnig í utanrmn. og e.t.v. landhelgisnefnd. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um þessa atburði frekar á þessu stigi málsins. Ég vil þó taka það fram að atburðir slíkir sem þessir gátu ávallt átt sér stað. Okkur hefur verið ljós sú hætta sem er á miðunum. Þau þáttaskil, sem hér er um að ræða, eru hins vegar fólgin í beinum fyrirskipunum breskra stjórnvalda sem við höfum e.t.v. ekki sönnur á aðrar en þær blaðafregnir sem birst hafa og verið gerðar opinberar í fjölmiðlum. Það er sjálfsagt að kynna þátttökuríkjum Atlantshafsbandalagsins og e.t.v. fleiri alþjóðasamtökum þetta viðhorf breta sem lýsir fádæma virðingarleysi fyrir mannslífum, - slíku virðingarleysi sem verður kröftuglega að mótmæla og mæta á alþjóðavettvangi svo að þeir láti af slíkri ósvinnu.



Herra forseti. Ég vil fyrst þakka hæstv. dómsmrh. fyrir svör hans hér og einnig hæstv. forsrh., - hæstv. dómsmrh. fyrir að hann lýsti því hér yfir að það yrði í engu slakað á okkar landhelgisgæslu, heldur væri nú unnið að því að athuga um eflingu hennar og það tel ég út af fyrir sig rétt. Ég vil líka leyfa mér að skilja ummæli hans í lok hans máls, þar sem hann sagði að hann teldi þá menn vera blinda sem ekki sæju hvað skrifað væri á vegginn í þessu máli, þannig að þar komi fram mjög alvarlega hótun frá íslensku ríkisstj. í sambandi við hugsanlegar aðgerðir hennar, þó að ég hafi ekki aðstöðu til þess að ráða nákvæmlega hvað þarna er á bak við. Ég hlýt þó að skilja þetta þannig að hér sé um býsna alvarlega hótun að ræða. En hún mætti gjarnan koma fram nokkru skýrar að mínum dómi til þess að þeir skilji hvað fyrir okkur vakir sem þurfa að skilja það mál. Ég verð að segja það, að mér þykir heldur miður að hæstv. ríkisstj. hefur ekki enn þá fundið tíma til að ræða slíka atburði eins og þá, sem gerðust í gær á fiskimiðunum. Ég tel það, eins og ég sagði áður, mikinn veikleika og í því felist viss hætta af okkar hálfu að geta ekki brugðist fljótt við þegar slíkt gerist eins og það sem gerðist í gær og aftur í dag á miðunum. Slíkir atburðir kalla á skjót viðbrögð og að sjálfsögðu á réttar aðgerðir. Ég tel að það sem kom fram hjá hæstv. forsrh. um að þetta mál verði tekið upp í fastaráði NATO og málið verði kært þangað, allt slíkt sé í rauninni ekkert annað en hégóminn einn. Það er búið að eltast svo lengi við slíkar leiðir, slíkar aðfarir, að við vitum að þær gera ekkert gagn. Hér þarf aðgerðir af okkar hálfu, og við vitum vel að við getum gripið til ýmiss konar aðgerða sem eflaust yrði tekið tillit til. Hæstv. forsrh. svaraði því hér til að hann teldi að hér væri ekki um beinar till. hjá utanrrh. norðmanna að ræða til lausnar á deilunni, heldur lauslegar hugmyndir, - hugmyndir sem fyrst og fremst væri verið að fjalla um innan NATO, eftir því sem ég skildi hans mál, og ekki væri hægt að tala um að lægju fyrir íslensku ríkisstj. til ákvörðunartöku. En fréttin, sem ég vitnaði til, var um það samkv. símtali, sem skýrt var frá í einu blaðanna, einmitt við höfuðstöðvar NATO í Brüssel, að þeir á þeim stað teldu sig nú bíða eftir víðbrögðum íslensku ríkisstj. og þeirrar bresku við þessum hugmyndum. En ég vil láta það koma fram í þessu sambandi að eitt af því, sem ég tel líka allt of veikt í framkomu okkar í slíkum átökum eins og yfir standa, sé þegar í sífellu er verið að ræða um samningagerð við árásaraðilann, í hvert skipti sem hann greiðir okkur nýtt og nýtt högg. Þegar bretar taka hér upp alveg ný vinnubrögð, ósvífnari en áður, þá segja menn: Nú erum við að athuga um nýjar hugmyndir um samninga. - Þetta býður að mínum dómi hættunni heim. Bretar trúa því þá enn að þeir geti knúið okkur til samninga, þeir geti lamið okkur til hlýðni, og það sama er auðvitað uppi á teningnum ef við bíðum óhæfilega með okkar viðbrögð, okkar svör, þegar slíkir atburðir gerast. Það býður aukinni hættu heim. Ég endurtek það sem ég hef sagt hér áður, að ég beini því til hæstv. ríkisstj, að hún taki þessi mál alvarlegum tökum, hún leiti eftir samstarfi einnig við stjórnarandstöðuna um hvað eigi að gera, til þess að sem mest samstaða geti verið okkar megin um aðgerðir í málinu, hafi fullt og náið samráð við utanrmn. Alþ. og landhelgisnefnd og reynt verði sem sagt að fá samstöðu um þær aðgerðir sem gripið verður til. Ég hef lýst mínum hugmyndum, og ég efast ekkert um að það er mikill meiri hluti landsmanna sem gerir kröfu um að við beitum þeim ráðum sem ég hef minnst á, vegna þess að menn trúa því að þau ráð mundu gera gagn í deilunni.



Herra forseti. Ég vil undirstrika það mjög sterklega, sem hér hefur komið fram, að þau tíðindi, sem nú berast af hafinu fyrir austan landið, eru mjög alvarleg. Þegar farið er að tala um það hér að fram undan sé orrusta á hafinu úti fyrir Austurlandi, þá vona ég að menn geri sér allir ljóst hvað það þýðir og hvaða aðstöðu sjómenn okkar, sem þar eru, hafa, miðað við þá sem á móti þeim standa. Það eru auðvitað geigvænleg tíðindi ef bresku skipstjórarnir, sem voru nógu slæmir fyrir, hafa fengið skipanir um að ganga harðar fram en þeir hafa þó gert hingað til. Svo virðist þó eftir fréttum, og er það vafalaust af því að varðskipunum hefur undanfarna daga tekist að skera aftan úr allmörgum togurum. Við höfum nokkrum sinnum í þessu þorskastríði heyrt frásagnir viðfrægra blaða erlendra sem sum hver, eins og Times í London, njóta heimsvirðingar fyrir það að vera áreiðanleg fréttablöð og gæta fyllstu óhlutdrægni og alvöru í fréttum sínum, og við getum ekki betur séð en að frásagnir í slíkum blöðum séu þveröfugar við það sem hefur gerst. Nú hefur þetta komið fyrir aftur, og verð ég að segja að það hefur snúist til hins verra eftir að okkur hafði tekist að sækja á í þessu fréttastríði. Ég tel að það sé mjög mikilvægt, ekki síst ef búast má við jafnvel alvarlegri árekstrum á næstunni, að við slökum ekki á því að koma á framfæri sem skjótustum og réttustum upplýsingum einhvern veginn. Við verðum þá að fara fram hjá bresku pressunni ef búið er að sjá svo um að hún segi fréttirnar ekki á sannan hátt, heldur á breskan hátt og láta sér nægja að prenta það sem talsmenn flotamálaráðuneytisins í London segja þessum blöðum. Það er augljóst af fréttum í morgun að bretar hafa það fram yfir okkur að það eru ljósmyndarar í skipum þeirra og þeir hafa tæki til að senda myndirnar þráðlaust frá skipunum til lands. Hér er ekki um að ræða mjög fyrirferðarmiklar eða dýrarfréttaframkvæmdir,hvorki ljósmyndarana né þessi tæki. En aðstaða okkar er sú að myndir af þessum árekstrum eru ekki einu sinni komnar til Reykjavíkur enn þá. Ég vil beina því til hæstv. ríkisstj. að það verði haldið áfram að fylgja mjög eftir á þessu sviði ekki síður en sviði hinna raunverulegu aðgerða landhelgisgæslunnar, því að verði áframhald á árekstrum og komi fyrir enn alvarlegri árekstrar en hingað til hafa orðið, þá er mikilvægara en nokkru sinni að okkur takist að koma á framfæri erlendis sannleikanum um það hvernig þessir árekstrar hafa gerst.



Herra forseti. Ég ætla ekki að tala langt mál. vek þó athygli á því að ég tók ekki eftir því að hv. formaður Alþfl. minntist í ágætri ræðu sinni áðan á möguleika þá sem hér hefur verið bent á að séu þeir einu sem mundu hrífa verulega í átökunum við breta, en það er að við kölluðum sendiherra okkar heim frá aðalstöðvum NATO og lýstum yfir að áframhald á þessu hlyti að leiða til þess að við færum úr NATO og við mundum loka fyrir aðstöðu NATO hér á landi. Ég sakna þess að formaður stjórnmálaflokks láti við þessar kringumstæður í ljós ákveðna afstöðu til svo þýðingarmikils máls. Aðalerindi mitt hingað í stólinn að þessu sinni var að inna hæstv. dómsmrh. nánar eftir því sem hann sagði í lok ræðu sinnar. Hv. þm. Lúðvík Jósepsson hefur drepið á það, en bent jafnframt á að þar væri ekki mjög skýrt að orði kveðið. Hins vegar gætu menn velt því fyrir sér, hvað þetta táknaði, og hann lét í ljós ákveðna skoðun um það. Ég tek nú undir það, en tel að einfaldast sé að hæstv, dómsmrh. taki af allan vafa. Hann segir að fyrirmæli breskra stjórnvalda til herskipanna fyrir austan tákni það að þau muni engu þyrma og það séu blindir menn sem sjái ekki hvað skrifað sé á vegginn sem afleiðing af þessu. Þessa setningu mælti hæstv. ráðh. sem svar við þeim ábendingum hv. þm. Lúðvíks Jósepssonar að ráðið væri það sem ég úðan nefndi varðandi NATO: sendiherrann heim, tilkynning um úrsögn og að loka yrði aðstöðu NATO hér á landi. Ég vil spyrja hæstv. dómsmrh. hvort það sé ekki rétt skilið að með þessu eigi hann við það, það sé a.m.k. hans persónulega skoðun, - látum vera afstöðu ríkisstj. í heild, það sé a.m.k. skoðun hans að þetta eigum við að gera. Til hæstv. forsrh. vil ég einnig beina fsp. Í leiðara Morgunblaðsins í morgun, þar sem vitnað er í ræðu sem hæstv. ráðh. flutti nú nýlega, segir svo: „Í þriðja lagi sagði forsrh. að ekki yrði gripið til aðgerða umfram þær sem þegar hafi verið teknar ákvarðanir um, en beðið árangurs næsta fundar Hafréttarráðstefnunnar sem stendur frá 15. mars til 7. maí og málin þá tekin til yfirvegunar.“ Táknar þetta það að hæstv. forsrh. telji að þær aðgerðir, sem íslensk stjórnvöld hafa þegar gripið til til andsvara við aðferðum breta, séu fullnægjandi?



Herra forseti. Nú hefur það gerst sem raunar margir og jafnvel allir reiknuðu með, að bresk stjórnvöld, og ég endurtek það: bresk stjórnvöld virðast einskis ætla að svífast til þess að koma íslendingum á kné í þessari deilu, jafnvel ekki heldur þess að tortíma mannslífum. Frammi fyrir þessu stöndum við íslendingar nú, að það er yfirlýst stefna breskra stjórnvalda, að því er best verður séð, að þyrma engu í þeim átökum og því stríði sem staðið hefur yfir. Það er frammi fyrir þessu sem við stöndum. Mér eru það mikil vonbrigði að hæstv. ríkisstj. hefur ekki þrátt fyrir þessa alvarlegu atburði og alvarlegu yfirlýsingar af hálfu breskra stjórnvalda, sem verður að taka svo, hún hefur ekki enn rætt þá alvarlegu atburði sem gerðust á miðunum fyrir austan í gær. Ég trúi því ekki, en ég vænti þess að hæstv. forsrh. svari því hér á eftir sem hv. 5. þm. Vestf. var að spyrja um áðan, - ég trúi því ekki að það sé skoðun hæstv. forsrh. né annarra hæstv. ráðh. í ríkisstj. að það eigi ekkert að gera til andsvara gegn slíku fyrr en að lokinni Hafréttarráðstefnunni í maí. Ég tel, að það væri með ólíkindum ef slíkt hugarfar ríkti innan hæstv. ríkisstj. Ég er sömu skoðunar og kom fram hjá hv. 2. þm. Austurl., að ég óttast að hinar harðsvíruðu árásir breskra herskipa og dráttarbáta í skjóli skipana breskra stjórnvalda séu í og með svo harkalegar að bretar telji enn að hægt sé að beygja íslendinga í þessu máli, telji það enn vegna þess hversu linlega hefur verið á málum haldið af hálfu hæstv. ríkisstj. Nú er komið svo að jafnvel gömlu 12 mílna mörkin eru ekki lengur virt. Ég held því að það verði ekki hjá því komist að nú verði brugðist við af festu, eins og hæstv. forsrh. hefur sjálfur sagt, harkalega, og að nú sé ástæða til þess að láta á það reyna hvort kannske sá lykill einn, sem gildi í þessu máli, sé samstarfið innan Atlantshafsbandalagsins og þá kannske fyrst og fremst, eins og ég hef áður sagt, samkomulagið við Bandaríkin um varnir landsins í gegnum NATO. Það er a.m.k. kominn tími til að loka fyrir upplýsingamiðlun herstöðvarinnar á Miðnesheiði til breta sem og annarra aðila innan Atlantshafsbandalagsins meðan þeir beita slíkum vinnubrögum eins og þeir hafa gert. Og það er a.m.k. kominn tími til þess að gera bandarískum stjórnvöldum ljóst að meðan þau hafa með samkomulagi við íslendinga tekið að sér varnir landsins, þá verði það ekki liðið að slíkar árásir af hálfu eins aðildarríkis NATO séu látnar óátaldar, eins og hér hefur átt sér stað. Ég hef sagt áður að ég teldi að þetta hefði átt að vera búið að gera. En síðustu atburðir hafa enn knúið á frekar um að hér sé tekið til höndum og árásaraðilanum sýnt fram á að það sé um tómt mál að tala að lemja íslendinga til hlýðni, þrátt fyrir þær harkalegu aðfarir og hótanir sem bresk stjórnvöld beita. Ég skal ekki hafa fleiri orð um þetta. Í framhaldi af því, sem hér hefur verið minnst á norska utanrrh., vil ég aðeins spyrja hæstv. forsrh. - eða utanrrh. kannske frekar, veit þó ekki: Hefur norski utanrrh. haft þau afskipti sem hann virðist hafa haft af þessari deilu, hefur hann haft þau með samþykki íslensku ríkisstj.? Eða ber að skilja þetta svo að það geti hver og einn einstaklingur, hvar í heiminum sem er, tekið upp málamiðlunaraðgerðir milli ríkja hvar sem er án þess að fyrir liggi nokkurt samþykki þeirra deiluaðila sem um er að ræða? Sem sagt, eru þau afskipti, sem norski utanrrh. hefur haft af þessu máli, gerð með samþykki hæstv. ríkisstj. Íslands?



Herra forseti. Það er rétt sem hér hefur komið fram, að þau verða nú tíð þáttaskilin í fiskveiðideilu okkar. Fyrir nokkru ruddust bretar inn á okkar friðuðu fiskisvæði sem hingað til hafa verið virt af bretum sem okkur sjálfum. Síðan nú í gær hefja þeir árásir innan 12 mílna landhelgi, sem þó er raunar endurtekning á fyrri atburði sama eðlis. En það, sem kom mér til að kveðja mér hljóðs hér, voru ummæli hæstv. dómsmrh. þar sem hann lýsti þeirri skoðun að það að kveðja til fleiri skip í íslenska varðskipaflotann mundi trúlega hafa litið gildi því að bretar eiga nóg herskip til að fjölga í sínum flota á móti. Þetta er að sjálfsögðu hárrétt, það vitum við öll. En það, sem mér sýnist blasa við núna, hvort bretar ætli sér ekki hreinlega nú að gera okkar varðskipaflota, sem við eigum, algerlega óvígan, þannig að það væri ekki um það að ræða að fjölga okkar varðskipum, heldur að halda í horfinu. Það er með þessa hættu í huga sem ég tel og ég veit að við erum öll sammála um að við hljótum að leggja mikla áherslu á það að setja okkar aðgerðir í gang til þess að tryggja að við stöndum ekki uppi enn þá varnarlausari en við gerum í dag með okkar fáu varðskip og djörfu varðskipsmenn. Ég hlýt að viðurkenna að það sló mig nokkuð undarlega er útvarpsfréttir gátu þess nú fyrir helgina að n., sem hafði verið kjörin fyrir sennilega viku til 10 dögum til þess að athuga hvað við gætum gert í þessu, að styrkja okkar varðskipaflota, hún væri ekki enn komin saman. Ég held að okkur sé nauðsynlegt allt annað í þessu máli en þessi seinagangur. Það var talað hér um af hv. 2. þm. Austurl. að það lægi beint við að kalla heim okkar fastafulltrúa hjá NATO og í áframhaldi af því að segja okkur úr NATO. Þetta er ekkert nýtt, þetta kemur okkur ekki á óvart, slíkar yfirlýsingar. Ég er enn sem fyrr þeirrar skoðunar að við megum ekkert gera sem veiki okkur í þessari baráttu, og ég held að það mundi tvímælalaust veikja okkur ef við einangruðum okkur frá okkar bandalagsþjóðum. Það er rétt að það er þversögn í þessari baráttu allri, að aðildarþjóðir í varnarbandalagi skuli standa í hörkustríði. En ég vil líta öðrum augum á þetta mál heldur en hv. 2. þm. Austurl. Ég lít á breta í þessari deilu sem hvern annan undanvilling úr bandalagi okkar Norður-Atlantshafsbandalagsþjóða sem böðlast áfram eins og raun ber vitni nú í krafti vanmáttugrar stórveldisstefnu sem þeir vita fullvel sjálfir að muni bíða ósigur að lokum. Hér eigum við auðvitað ekki mörg vopn, við íslendingar, vopnlaus þjóð, annað en okkar góða og sterka málstað. Og það vil ég leggja áherslu á, að við kynnum þann málstað án afláts og ekki síst núna, að við látum einskis ófreistað að gera umheimi kunnugt um hvað er að gerast nú og þá sérstaklega með þessum síðustu fólskuaðgerðum breta innan íslenskrar 12 mílna landhelgi, sem hingað til hefur ekki verið umdeild. Því tek ég sterklega undir þau ummæli, sem hér hafa komið fram, að við hljótum að beita okkur af alefli nú í upplýsingastríði okkar út á við. Það mun koma okkur til góða á Hafréttarráðstefnunni, þegar fundir hennar hefjast nú innan skamms, að þær upplýsingar hafi ekki verið geymdar á kistubotninum hjá okkur, heldur fái alheimur að vita um það. Og þá hlýt ég að lýsa því yfir, að ég tel að vettvangur Atlantshafsbandalagsins þjóni þar mikilvægum tilgangi sem við skulum ekki einangra okkur frá.



Herra forseti. Vegna tilmæla hæstv. forseta um að við takmörkum ræðutíma, Því er ekki annað en sjálfsagt að fara eftir því. Ég get lofað hæstv. forseta því að ég skal nú við þessar umr. utan dagskrár tala miklu styttri tíma heldur en sú frú sem við fengum senda af Vestfjörðum hér um árið og fékk heilan eftirmiðdag til þess að niðurlægja Alþ. og alþm. á allan hátt. Mér fannst sérstaklega athyglisvert í máli hæstv. forsrh. þegar hann sagði að hæstv. ríkisstj. hefði ekki fjallað um árás breta á íslenska sjómenn. Hvenær og við hvaða tækifæri er ástæða fyrir svokallaða hæstv. ríkisstj. að koma saman og ræða málin ef ekki í slíkum tilfellum, þegar ráðist er á þjóðina og þegar gerðar eru morðárásir á íslenska sjómenn? Við höfum oft heyrt það frá hæstv. forsrh. að okkur beri að sýna stillingu, við megum ekki láta taugakerfið fara í hnút, við verðum að reyna að sýna skilning og við verðum að reyna samningaleiðina, - betri eru samningar en ófriður. - Það hefði ekki orðið mikið í heimsstyrjöldinni síðari af átökum bandaríkjamanna og japana ef eftir árásina á Pearl Harbour, sem olli bandaríkjamönnum að vísu miklu tjóni, en þó ekki eins miklu og bresku herskipin hafa valdið okkur núna ef tekið er tillit til stærðar þjóðanna, ef hægt hefði verið að setjast að samningaborði við japani, hvort það væri nú ekki hægt að settla þetta í rólegheitum með því að sýna skilning, en jafnframt að líta árásina alvarlegum augum, bjóða þeim upp á 30% af stálframleiðslunni og 20% af annarri framleiðslu Bandaríkjanna, eins og til stendur nú að gera samninga við þessa bandítta úti í Englandi. Hæstv. forsrh. talaði um að við ættum að fjalla um þetta mál á vettvangi Atlantshafsbandalagsins á diplómatískan hátt. Sannleikurinn er sá að árásir NATO-herskipanna á íslensk varðskip eru gerðar með fullri vitund og vilja NATO. Þaðan hefur ekkert jákvætt komið í okkar garð. Þessum herrum virðist þykja sjálfsagt að hernaðarstórveldi, sem var fyrir nokkrum áratugum, sími okkur yfirgang með berskinum, -- okkur sem erum algerlega vopnlaus þjóð. Ég varð dálítið hissa þegar hæstv. forsrh. fór að minnast á hugmyndir Frydenlunds. Hver hefur beðið þennan Frydenlund að skipta sér af íslenskum innanríkismálum? Ég veit ekki til þess að það hafi nokkurn tíma komið a.m.k. fyrir hv. Alþ. að honum yrði falin nein milliganga í þessu máli. Ég get ekki séð að afskipti þessara NATO-vina okkar hafi orðið okkur að neinu leyti til góðs. Frydenlund býðst til að annast milligöngu milli okkar og árásarmannanna og bendir á að við þurfum að gera við þá samninga. Ég get ekki séð að nokkur grundvöllur sé fyrir hinum minnstu samningum við bresku stjórnina eftir framkomu hennar að undanförnu. Við höfum ekki fengið neinn stuðning frá neinu NATO-ríki og alls ekki heldur frá Noregi. Norðmenn hefðu getað boðið okkur raunhæfan stuðning með því að lána okkur eitthvað af flota sínum til þess að mæta bretum hér á miðunum. Og það, sem kom út úr till. Luns eftir ferðalag hans til Evrópu og Ameríku, var, eins og við vissum, þess eðlis að hann kom með miklu verra tilboð en þá lá fyrir eftir viðræðurnar í London, þannig að hann hefur hreinlega haft hæstv. ríkisstj. að fíflum. Við slíkan mann eigum við alls ekki að tala meira, hvorki í þessu máli né öðrum. Hér er sem sagt um mjög alvarlega atburði að ræða. Það er verið að reyna að sigla niður skip okkar með þeim afleiðingum sem því fylgja, að við slíka atburði hljóta íslenskir sjómenn að láta lífið ef þessu heldur áfram. Bretar hafa boðið okkur að semja, þeir séu alltaf tilbúnir hvar sem er, hvenær sem er og hvernig sem er að ræða við okkur um samninga. Þeir samningar, sem þeir bjóða, eru þannig að þeir segja: Þið skuluð semja um það sem við heimtum. Ef þið gangið ekki að okkar kröfum, þá beitum við gegn ykkur herskipum. Hvers konar fólk er það sem býður svona samninga? Það eru byssubófar á götum úti og það eru fasistastjórnir, enda er breska ríkisstj. ekkert annað en hrein fasistastjórn, svo sem kemur fram í slíkum tilboðum og kemur einnig fram í þeirri heiftarlegu ritskoðun sem ríkir þar í landinu, þar sem ritskoðað er miskunnarlaust allt það sem er á móti þeirra hagsmunum. Sýnir það okkur og sannar einu sinni enn að það er ekkert að marka breskar fréttastofur í þeim málum sem varða hagsmuni Bretlands, hefur aldrei verið og mun ekki verða. Við vitum að einn ráðh. í bresku ríkisstj., einn fasistakratinn til, Hattersley, reynir að sverta málstað Íslendinga á allan hátt, m.a. með því að skrökva því - eða ljúga því, eins og það heitir á góðri íslensku, að við hefðum valdið stórslysum á þýskum sjómönnum með togaraklippingum. Þetta voru tilbúin ósannindi og alveg í stíl við hugmyndir breskra og jafnvel annarra krata í þessum efnum. Callaghan, svokallaður utanrrh. breta, hefur hagað sér á svipaðan hátt. Hann er svo mikill ruddi í öllu því sem hann hefur sagt í þessum efnum, að Von Ribbentrop var miklu kurteisari og diplómatískari utanrrh. heldur en Callaghan getur nokkurn tíma orðið. Við alþb.-menn höfum sagt það að fiskveiðideilan við breta tengist varnarliðinu ekki á nokkurn hátt. Við kærum okkur ekkert um að biðja þá um aðstoð í þessum efnum. Hitt er svo annað mál, að samkv. varnarsamningi, sem við höfum staðið við og þeir eiga að standa víð, eru þeir skyldugir til þess að verja Ísland gegn utanaðkomandi árásum, og þar er ekki tekið fram að árásarmennirnir megi vera breskir. Bretar hafa a.m.k. tvívegis farið inn fyrir okkar lögsögu, okkar fjögurra mílna línu. Þeir gerðu það í Seyðisfjarðarmálinu. Þá aðhafðist varnarliðið ekkert þó að því bæri tvímælalaust skylda til þess. Það er hluti af Íslandi. Þeim bar skylda til þess að sökkva Leoydsman samkv. samningnum. Þyrla frá herskipinu Yarmouth flýgur inn fyrir þessa sömu linn samkv. útvarpsfréttum. Þá átti varnarliðið líka að grípa í taumana og ráðast alveg umsvifalaust á bæði þyrluna og Yarmouth. Þetta eru þeir samningar sem þeir hafa gert við okkur, og það erum ekki við einir sem eigum að standa við gerða samninga milli ríkja, sem ég tel sjálfsagt að gera, það verða þeir líka að gera. Ég vildi leyfa mér að spyrja hæstv. utanrrh., - hann er víst ekki við hér, þá þýðir víst ekki að spyrja neinn, - en ég vil þá aðeins segja það, að ég sé ekki nokkur skynsamleg rök fyrir því að við getum verið í bandalagi með einu óvinunum ok kar sem eru raunverulegir óvinir og hafa beitt okkur hernaðarofbeldi. Mér þætti forvitnilegt að heyra það frá einhverjum hv. þm. hvaða rök geti verið fyrir því að við séum í bandalagi með þeim sem ráðast á okkur með hernaðarofbeldi hvað eftir annað. Þetta er ekki í fyrsta skipti. Ef þetta væri í fyrsta skipti, þá væri kannske hægt að fyrirgefa þessum vesalingum vegna þess að þeir viti ekki hvað þeir séu að gera. En þeir vita vel hvað þeir eru að gera. Og á sama hátt og eftir því sem ég sagði áðan, þá sé ég ekki heldur nein rök fyrir því að við höfum hér varnarlið sem grípur ekki inn í þó það litla sem þetta mál snertir sem þeir hafa heitið að gera samkv. samningi. Hæstv. dómsmrh. sagði hér fyrir stuttu að það væri búið að skipa n. til þess að kanna hvernig væri best að efla landhelgisgæsluna. Það var líka skipuð n. til þess að kanna þessa hluti fyrir nokkrum mánuðum, hvernig við gætum eflt landhelgisgæsluna, og eftir mikil heilabrot allra þessara sérfræðinga komust þeir að því að það, sem kæmi okkur að mestu gagni væntanlega væri að kaupa eins og eina farþegaflugvél á móti herskipunum. Sannleikurinn er sá að okkur vantar miklu betri búnað. Okkur vantar hraðskreitt skip, sem gengur miklu meira en freigáturnar, til þess að geta klippt aftan úr breska fiskveiðiflotanum á svipaðan hátt eins og gert er hér á stærri rakarastofum, þ.e.a.s. það væri hægt að klára ganginn fyrir hádegi. En ef bretar hafa nú frjálsar hendur, þannig að þeir geti siglt skip okkar niður meðan við keppumst við að sýna stillingu í málinu og ætlum að skoða málin og megum ekki styggja vini okkar og bandamenn sem skjóta á okkur úr byssum, þá þurfum við annað. Við þurfum að fá herskip. Við þurfum að fá a.m.k. 5 stóra tundurspilla, við höfum nógan mannskap á þá. Ég get ekki séð nokkur vandkvæði á því að manna þessi skip. Hvað haldið þið að bretar gerðu, ef þeir sæju fjóra 5–6–7 þúsund tonna tundurspilla hér á miðunum? Haldið þið að þeir færu að skjóta á okkur? Nei, bretar hafa aldrei þorað að senda flota sinn móti neinum öðrum en þeim sem hafa miklu minni eða helst engan útbúnað. Ef við kynnum okkur sögu breska flotans nú á þessari öld, þá getum við svo sem skoðað Gallipoli-ævintýrið, Narvíkurævintýrið, Dunkerque-ævintýrið og hvert svo sem er. Íslenska ríkisstj. ætti sérstaklega að geta skilið það hver viðbrögð breta verða þegar þeir sjá þessi herskip, ósköp einfaldlega vegna þess að bretar eru gungur og hugsunarhátt þeirra manna ætti hún að skilja mjög vel. Það hneyksli hefur viðgengist hér marga mánuði að bretar hafa notað þotur til njósnastarfa. Við eigum engan mótleik gegn því nema við höfum þotu líka. Það dugar ekki að senda Fokker F-27 farþegaflugvél til þess að fylgjast með þotunni. Hún sendir allar sínar upplýsingar þrátt fyrir það. Við þurfum ekki annað en 1–2–3 þotur, sem fljúga álíka hratt, til þess að ýta þessari flugvél burt. Þær eru til hér á landinu, og ef þær fást ekki lánaðar, þá er sjálfsagt hægt að útvega þær annars staðar frá og þarf ekki að borga þær út í hönd. Það er staðreynd, að við getum ósköp lítið gert með þessum hæggengu skipum okkar sem ekki eru einu sinni útbúin í upphafi til þess að geta snúist á miðunum eins og þau þyrftu. Sérfræðingar ríkisstj. og Landhelgisgæslunnar í sambandi við útbúnað skipa hafa ekki skilið það m.a. að hliðarskrúfur, bógskrúfur, hafa ósköp lítið að segja á skipum á fullri ferð. Það eina sem dugar, og það vitum við sjómenn, er að hafa stór stýrisblöð aftan við hverja skrúfu eða þá hjálparskrúfu á stýrinu sjálfu. Allar bógskrúfur og annað slíkt eru einungis til þess að snúa skipi á hægri ferð eða þegar það er stansað. Þetta hefðu þessir menn átt að vita. En sjóliðsforingjar menntaðir í Danmörku fyrir lifandi löngu hafa lært herfræði danska flotans frá 19. öld og haft það fyrir aðallærdóm að pússa fallbyssur, þeir skilja þetta ekki. Það skilja þeir sem hafa þurft að standa í því sjálfir að snúa skipum á þröngu svæði. Ég get ekki séð annað en við verðum að leita eftir tundurspillum frá þjóðum sem hafa þó það glöggt auga og þann skilning að þeim finnist ekki sanngjarnt að við séum að mæta bretum með ekkert í höndunum á meðan bretar eru með fimm herskip á miðunum. Og við eigum ekki að ljá þeim aðstöðu á Íslandi ef þau vilja ekki láta okkur hafa herskip, þ.e.a.s. ef við ætlum að vera í einhverju hernaðarbandalagi áfram. En alla vega ættum við að sýna bretum hnefann í þessu. Og ég er ekki í nokkrum vafa um að þeir yrðu fljótir að bregða sér út fyrir ef þeir sæju einhverja mótstöðu hér. Við eigum að sjálfsögðu að ganga úr NATO. Það er svo ósköp eðlilegt og sjálfsagt að það kemur ekki til mála að þurfa að rökstyðja það nánar. Það eru NATO-herskip, sem hafa verið að skjóta á okkur hér eða keyra á okkur, og með það höfum við ekkert að gera. Við eigum a.m.k. að loka þessari herstöð þangað til við fáum þá hernaðaraðstoð sem okkur dugar. Og síðast en ekki síst vil ég benda hæstv. dómsmrh. á það, að við getum fært landhelgi okkar út í 12 mílur, sem ég tel að sé mikilvægt meðan við eigum í átökum við breta.



Herra forseti. Ég verð nú að lýsa furðu minni á því hvers konar samkoma Alþingi íslendinga er að verða. Á meðan sjómenn okkar á varðskipunum eiga í lífshættulegu stríði við erlend innrásaröfl, þá eru þeim sendar þær „trakteringar“ héðan frá Alþ. að ræða málin í jafnmiklu alvöruleysi og gert var hér áðan og hálfur þingheimur situr hérna hlæjandi að. Hér er ekki um neitt gamanmál að ræða, ekki mál til þess að hlæja að, ekki mál til þess að reyta úr sér brandara um rakarastofur og Ribbentrop. Svona framferði er bæði hv. þm., sem hér talaði, og þeim þm., sem bregðast við eins og sumir þm. brugðust við áðan, til háborinnar skammar. Og ég vil lýsa miklum áhyggjum mínum yfir því bæði sem ungur þm. og almennur borgari hvers konar samkoma hér er að verða, þegar ekki er hægt einu sinni að ræða svona alvarleg mál eins og siðaðir menn. Það, sem gerst hefur nú upp á síðkastið á miðunum við Ísland, eru kaflaskipti, tímamót í landhelgisdeilu okkar íslendinga. Ég held að við séum ekki viðbúnir því sem gerst hefur, einfaldlega vegna þess að við höfum vonast til þess allt frá upphafi að til þessa ástands þyrfti ekki að koma og við höfum ekki einu sinni þorað að leiða hugann að því hvað upp kæmi þegar varðskipsmenn okkar, íslenskir löggæslumenn að skyldustörfum, standa frammi fyrir því að lífi þeirra er ógnað. Ég held að það sé réttur tími fyrir okkur nú, bæði ríkisstj. og stjórnarandstöðu, að athuga í sameiningu hvaða vopn séu nú eftir í vopnabúri okkar, hvaða aðgerðir það séu sem við getum gripið til. Ég held að við ættum að láta allar væringar okkar á milli niður falla rétt á meðan og reyna að huga að þessu saman, annaðhvort á vettvangi utanrmn. eða landhelgisnefndar, reyna að ná samstöðu um hvað gert er, reyna að gera okkur grein fyrir því hvað við getum gert, reyna að gera okkur grein fyrir því hver séu líkleg áhrif þess sem við getum gripið til, hver sé gagnsemi þess, hvort þær aðgerðir geti íeitt til góðs eða leiði okkur út á einhverja blindgötu. Það hefur margoft verið tekið fram, m.a. af hæstv. utanrrh., að meðal þeirra úrræða, sem við getum vissulega gripið til, sé úrsögn úr NATO og lokun varnarstöðvarinnar. Hingað til hefur því verið haldið fram, m, a. af hv. 2. þm. Austurl. á meðan harm gegndi ráðherraembætti í síðustu ríkisstj., að landhelgismálið og varnarmálin væru tvö óskyld mál. En það getur svo farið að þau verði skyld, og það getur vel svo farið að við teljum rétt að tengja þau að einhverju leyti saman. Hins vegar verðum við að gera okkur ljóst í því sambandi að við eigum hvorki í baráttu við NATO né Bandaríkin í landhelgismálinu. Þvert á móti. Við eigum í baráttu við breta og við höfum verið að krefjast þess af bæði NATO og Bandaríkjunum að þau sýni okkur stuðning í þeirri baráttu. Er úrsögn úr NATO og lokun herstöðvarinnar líkleg til þess að hjálpa okkur í þeirri baráttu? Þeirri spurningu verðum við auðvitað að reyna að fá svarað. Er líklegt að slíkt hafi áhrif á þá sem við eigum í styrjöld við, þ.e.a.s. breta sjálfa? Við höfum þegar slitið stjórnmálasambandi við þá. Sumir héldu að sú aðgerð mundi leiða til þess að þeir breyttu aðferðum sínum og hugarfari. Það hefur ekki orðið. Fyrst slit stjórnmálasambands við breta hafa ekki leitt til þess að þeir hafi breytt sínum hugsunarhætti, er þá líklegt að slit á sambandi við NATO mundi hafa þau áhrif á þá? Og er líklegt að slík slit mundu verða til þess að hvetja þjóðirnar í NATO og bandaríkjamenn til frekari aðstoðar og hjálpar við okkur heldur en við höfum getað fengið með öðrum ráðum? Og við verðum líka að gera okkur grein fyrir því hvað er næsta skrefið sem við getum stigið ef við grípum til úrsagnar úr NATO og lokunar varnarstöðvarinnar og hvorug þessara aðgerða ber árangur. Hvað getum við þá gert? Hvaða skref getum við þá stigið þar næst á eftir? Þetta held ég að menn verði að hugleiða þegar þeir veita fyrir sér tengslum þessara tveggja mála. Auðvitað eru skoðanir skiptar um þetta. En ég legg enn áherslu á það, að ég held að aðstæður séu þannig að rétt sé að bæði stjórn og stjórnarandstaða leiti sameiginlega að leiðum sem færar eru og reyni að koma sér saman um úrræði sem grípa á til. Svo vil ég enda þetta mál mitt með þeirri ósk, sem ég lét uppi í upphafi míns máls, að ég vona að varðskipsmönnum okkar og íslenskum sjómönnum og íslensku þjóðinni verði forðað frá því að þurfa að hlusta á ræðu eins og hjá hv. ræðumanni sem talaði hér áðan, þar sem menn eru að slá um sig með misheppnuðum bröndurum út af landhelgismálinu, og jafnframt að þm. gæti þó þess sóma síns að hlæja ekki að slíku eins og götustrákar.



Herra forseti. Það var farið fram á það við þm. að þeir eyddu ekki of miklum tíma Alþ. á þessum fundi til umr. um það mál sem hér liggur fyrir. Ég get mjög vel orðið við þessum tilmælum vegna þess að ég ætlaði mér aldrei annað en segja hér aðeins örfá orð. En ég verð að segja að mér finnast þetta næsta furðuleg tilmæli hjá forseta þegar Alþ. er að ræða eitthvert mesta hagsmunamál sem nú liggur fyrir íslensku þjóðinni, þ.e. hvernig við eigum að komast fram úr deilum við breta og hvernig við eigum að svara bretum í ásókn þeirra á íslensku þjóðina. Ég held að það væri alveg eðlilegt að Alþ.. eyddi fullum tíma og kannske dag eftir dag til þess að ræða þessi mál í stað þess að fá tilmæli frá hæstv. forseta um að stytta mál sitt þegar þetta er til umr. Það hefur komið enn á ný fram hjá fulltrúum Alþb. að við ættum að kalla sendiherra okkar hjá Atlantshafsbandalaginu heim og segja okkur úr NATO og annað slíkt. Ég verð að segja að ég tel yfir þessu ákaflega litla reisn. Þegar á okkur er sótt af bretum, þá eigum við að láta þá hrekja, okkur frá þessum stað. Við eigum að láta hrekja okkur til að kalla sendiherrann heim og láta þá hrekja okkur til að segja okkur úr varnarbandalaginu. Ég held að það væri miklu meiri reisn hjá þessum mönnum yfir því að setja fram þá kröfu að bretar yrðu reknir úr Atlantshafsbandalaginu, en við ekki hraktir þaðan. Það hefur sýnt sig, aðgerðir breta hafa sýnt að það er tæplega hægt að telja þá hæfa í bandalögum meðal siðaðra þjóða, eins og þeir hafa hagað sér í baráttunni við íslendinga, þannig að það væri fullkomin ástæða til þess og hægt að rökstyðja að það væri eðlileg krafa íslendinga að þeir yrðu reknir úr bandalaginu, en við ekki hraktir þaðan 
             Hér hefur komið fram hjá einstaka ræðumanni og einnig hv. 5. þm. Suðurl. að við ættum að kaupa herskip og fara í stríð. Ég held að það geti enginn þm. tekið slíkt alvarlega. Ég held að við verðum að meta aðstöðu okkar. Hæstv. dómsmrh. sagði áðan að það yrði í engu slakað til í baráttunni við breta. Ég tel þetta mjög góða yfirlýsingu. En eins og ég sagði, ég held að við eigum að meta okkar aðstöðu og þá reyna að gera okkur ljóst hvernig við getum best staðið að því að ná sem mestum árangri í því stríði sem við eigum nú í við breska flotann. Ég held að öllum hljóti að vera ljóst að bretar hafa verulega yfirburði í sínum skipastól hér á Íslandsmiðum. Þeir eru hér með stór og gangmikil herskip. Þó að við reiknum ekki með því að þeir muni nota þá aðstöðu sem þeir hafa til að beita skotvopnum, þá eru þeirra skip miklu stærri og gangmeiri. Við höfum þó eitt í okkar aðstöðu fram yfir breta, en það er sú aðferð, sem landhelgisgæslan hefur beitt að undanförnu með mjög góðum árangri, að koma í veg fyrir og tefja veiðar breta með því að klippa veiðarfæri aftan úr þeirra skipum. Það hefur sýnt sig að varðskipin, ekki gangmeiri en þau eru og í baráttu við það ofurefli sem þau eiga við að etja, hafa náð þarna verulegum árangri, eftirtektarverðum árangri og ég vil segja undraverðum árangri í starfi sínu. Spurningin er: Er hægt að ná meiri árangri með öðrum hætti en við höfum nú aðstöðu til? Það hefur verið mjög um það talað, að með því að fá hraðskreiðari skip - skip sem ganga meira en bresku freigáturnar, þau þyrftu alls ekki að vera vopnuð, en þau þyrftu að vera mjög lipur í allri meðferð, - þá er talið að mætti ná meiri árangri að klippa aftan úr breskum togurum ef slík skip væru fengin. Hæstv. dómsmrh. hefur lýst því yfir að það hafi verið skipuð n. til þess að kanna hvaða möguleikar séu á því að efla landhelgisgæsluna. Ég held að þetta sé það sem hlýtur að verða kannske fyrst og fremst kannað, hvort ekki sé þess að vænta að enn betri árangri verði náð í sambandi við baráttu okkar við breta með því að fá nýja gerð af skipum sem gætu náð meiri árangri en okkar íslensku varðskip hafa tök á í dag. Það er alveg rétt sem hæstv. dómsmrh. sagði áðan, að þó að við fjölgum skipum af þeirri gerð sem við höfum yfir að ráða hér innanlands, þá eigum við von á því að bretar muni svara því með því að senda hingað fleiri freigátur. Þeir eiga án efa nóg af slíkum skipum sem þeir gætu sent hingað á Íslandsmið, þannig að þess er ekki að vænta að við næðum meiri árangri með því. Ég hef þá trú að ef við slökum ekki til í neinu, skoðum frekar þann möguleika sem ég hef rætt hér, getum við skapað það ástand meðal breskra togarasjómanna að þeir muni neita því hreinlega að fara hingað á Íslandsmið til veiða. Þeir eru hér á Íslandsmiðum vegna þess að þeir hafa lifað í þeirri von og þeirri trú að það mundu nást samningar við íslendinga um tiltekið aflamagn þeim til handa sem þeir vildu við una. Ég hef ekki trú á því eftir það breytta viðhorf, sem nú hefur skapast, að neinir samningar séu fram undan við breta. Við verðum að búa okkur undir það að eiga í baráttu við þá, harðnandi baráttu, og við verðum að búa okkur undir það að beita öllum þeim tiltæku vopnum sem við höfum til þess að gera þeim veiðarnar sem allra örðugastar. Ef breskir togarasjómenn sjá fram á að þeir geti ekki stundað veiðar á Íslandsmiðum nema með árangri alveg í lágmarki, þá hygg ég að það verði erfitt þegar til kemur að manna skip á veiðar hér við land. Ég held að þetta sé það svar, sem næst liggur, að kanna hvort ekki sé eðlilegt og sjálfsagt og líklegt til árangurs að herða sóknina að þessu leyti með því að fá skip af annarri gerð heldur en við höfum nú yfir að ráða til þess að torvelda veiðarnar. Og ég endurtek að það er mín sannfæring að með því móti getum við jafnvel unnið baráttuna við breta, við gætum skapað það hugarástand hjá breskum sjómönnum að þeir hreinlega neiti að fara til veiða á Íslandsmið. Ég held að við hljótum að stefna að þessu, og ég vildi mjög alvarlega beina til hæstv. dómsmrh. við einmitt þessi hlið málsins verði mjög nákvæmlega skoðuð af honum og hans rn. og þeirri n. sem hann hefur skipað til þess að kanna möguleika á eflingu landhelgisgæslunnar.



Vegna ummæla í upphafi ræðu hv. 3. þm. Suðurl. sé ég mig til knúinn að taka þetta fram: Ég vona að hv. þm. átti sig á því við umhugsun, þegar hann leiðir hugann að því hvernig fundartíma er báttað á miðvikudögum, að mér gekk ekki það til með því að biðja menn að vera gagnorða að ég vildi hindra umr. um þetta mál. Ég vísa því algerlega á bug að orð mín hafi mátt skilja á þann hátt. Ég lít á það sem skyldu forseta að leitast við að haga umr-. svo að sem flestir þm. geti komið að sjónarmiðum sínum á þeim takmarkaða tíma sem til umráða er. Það verður aðeins gert ef menn stytta mál sitt eftir föngum.



Herra forseti. Okkur er öllum heitt í hamsi vegna þeirra fólskulegu árása sem átt hafa sér stað bæði í gær og í dag. Tilfinningar okkar fá útrás, okkar allra, hvar í flokki sem við stöndum. Hins vegar er spurning hvort það sé ekki einmitt tilgangur breta að reyna á taugar okkar með slíkum aðgerðum? Þess vegna held ég að við eigum að halda höfði þrátt fyrir að slíkir atburðir gerist og láta tilfinningar ekki hlaupa með okkur í gönur, eins og því miður hefur orðið vart við þessa umr. Við ræðum nú nokkuð um það til hvaða aðgerða við sjálfir eigum að grípa vegna aðgerða breta. Í því sambandi minni ég á, eins og aðrir ræðumenn hafa gert hér, að við slítum stjórnmálasambandi við breta og töldum okkur trú um að það gæti verið sterkt vopn og gæti boríð þann árangur að bretar hugsuðu sitt ráð. En afleiðingarnar hafa verið þveröfugar, eins og hér hefur verið vakin athygli á. Þeir hafa sótt enn frekar inn á friðuð svæði, þeir hafa brotið allar siglingareglur, viðurkenndar siglingareglur, og þeir hafa gert augljósar og umbúðalausar tilraunir til þess að stíma á skip okkar og þeim hefur tekist það. Athygli okkar margra beinist að því hvort við getum sett fram einhverjar hótanir um úrsögn úr Atlantshafsbandalaginu. Vitaskuld hafa allir hugleitt þann möguleika og reynt að gera sér grein fyrir því hvort það bæri þann árangur að bretar létu af aðgerðum sínum. Auðvitað er það illur kostur að sitja í slíku bandalagi með þjóð sem hagar sér með þeim hætti sem raun ber vitni. En með hliðsjón af framhaldinu vegna stjórnmálasambandsslitanna og með hliðsjón af því, sem við getum þó gert enn á vettvangi NATO tel ég ekki skynsamlegt að setja fram slíka hótun. Ég tel þvert á móti að við eigum núna að láta mjög á það reyna hvaða gagn við höfum af þátttöku okkar í bandalaginu. Við eigum að nota hvert tækifæri til að mótmæla framferði breta og gera bandalagsþjóðunum grein fyrir því hvers konar framferði þetta er og hvaða afleiðingar það getur haft fyrir áframhaldandi samstarf. Við getum auðvitað sagt sem svo, að rétt sé að endurskoða þátttöku okkar í bandalaginu. En ég vildi, ef út í slíkt væri farið, endurskoða afstöðu okkar og aðild með þeim hætti að samningarnir og þátttaka okkar gerði ráð fyrir því að við gætum haft gagn af því að vera í bandalaginu ef til slíkra atburða kemur eins og hér hafa átt sér stað. Aðild okkar í bandalaginu er með þeim hætti að þar er skuldbinding af hálfu aðildarríkja að bregðast við þegar ráðist er á eina þjóðina. En það er ekki gert ráð fyrir því að ein bandalagsþjóðin ráðist á aðra. Við eigum núna að mínu viti að taka upp viðræður um það og krefjast þess að þátttaka okkar í bandalaginu sé bundin því skilyrði að bandalagið geti veitt okkur einhverja aðstoð þegar vopnlaus þjóð eins og við verður fyrir slíkum árásum. Það bíður svo síns tíma, til næstu kosninga, hvort þjóðin er þeirrar skoðunar að við höfum gagn af því að vera í bandalaginu. Með hliðsjón af því, hvernig þróun mála verður á næstu vikum og mánuðum, mun auðvitað þjóðin sem slík kveða upp sinn dóm um það hvort hún hefur áhuga á að vera í bandalaginu áfram eða ekki. Atlantshafsbandalagið getur ekki bannað bretum að grípa til hernaðaraðgerða, frekar en bandalagið getur bannað okkur að beita okkar varðskipum undir þessum kringumstæðum og öðrum. Við erum ekki í stríði við Atlantshafsbandalagið, eins og mér hefur komið fram. Við erum í stríði við eina af þeim þjóðum sem þar eiga sæti, og við eigum að bregðast við samkv. því. Erindi mitt hingað upp í ræðustólinn var að lýsa þessari skoðun minni svo og að lýsa því yfir að það er mín skoðun að eftir þessa atburði komi ekki til greina fyrir okkur íslendinga að setjast að samningaborði við breta, taka upp viðræður. Við munum að sjálfsögðu hlusta á það ef einhverjir aðilar hafa milligöngu um að reyna að ná einhverju samkomulagi. Við munum hlusta á það ef bretar t.d. samþykkja að veiða aflamagn sem er innan við það sem við getum hugsað okkur. Við getum hlustað á það, við getum kannske eftir atvikum fallist á að heimila slíkt, algerlega eftir því hvernig við metum það sjálfir. En við eigum ekki eftir þessa atburði að setjast að samningaborði við breta. Það kemur ekki til greina. Okkar málstaður mun sigra að lokum og hann felst í æðruleysi og réttlæti.



Herra forseti. Aðeins örstutt, þótt ekki væri nema til þess að sýna að ég er alveg fullkomlega rólegur á taugum, eins og hv. þm. Ellert B. Schram var að víkja að hér áðan. Ég vil aðeins leiðrétta það sem hv. þm. Guðlaugur Gíslason sagði áðan, að ég væri að leggja til að við færum að kaupa okkur herskip. Ég geri mér grein fyrir því að við ráðum ekkert við það. Hins vegar var ég að benda á það að við leituðum eftir því að fá slík skip lánuð eða leigð, og það er alls ekki ritilokaður möguleiki. En aðalerindi mitt hingað upp var að segja örfá orð við siðabótamanninn Sighvat Björgvinsson, hv. þm., sem mátti varla vatni halda af hneykslun yfir því að ég hefði verið með minn málflutning á allt of lágu plani. Ég hefði getað tekið því með mestu rósemi, ef einhver annar þm. af þeim 40 í Nd. hefði sagt þetta, og ekki séð ástæðu til að standa upp þess vegna. En fyrst það var þessi hv. þm. sem kom með þessi orð, að ég hefði verið hér með gamanmál, - ég tel það ekkert gamanmál þegar ég var að segja að við þyrftum að sýna bretum hörku. Það er ekkert gamanmál að í Bretlandi skuli sitja slík fasistastjórn, samansett af misheppnuðum krötum. Það er síður en svo gamanmál. Ég átti svo sem von á því að þessi hv. þm. tæki upp hanskann fyrir þessa bresku mafíu. Krötunum rennur blóðið til skyldunnar hvar sem þeir eru staddir, þótt þeir séu hér blessunarlega fáir og fari vonandi enn fækkandi, þó að það sé varla mögulegt. Þessi hv. þm., Sighvatur Björgvinsson, hefur nefnilega vakið á sér sérstaka athygli hér í sölum þingsins með óskaplegum ræðum sem ég nenni ekki að útskýra frekar. Hann flutti hér einu sinni eina dómadagsræðu þar sem flest orðin voru skammaryrði, gífuryrði, upphrópanir og svo sagnirnar að hausa og skera og blæða út og ég veit ekki hvað það var allt saman. En ég vil ekki þessum ágæta þm. að öðru leyti svo illt að mér detti í hug að fara að lesa upp úr þingtíðindum þessa ræðu. Sú ræða verður lengi í minnum höfð vissulega. Hún er til á prenti og til hennar má vitna hvenær sem er. Sú ræða var þessum hv. þm. til mikillar skammar og hún verður ekki af honum tekin. En ef einhver vill vanda um við mig eða aðra hv. þm. hér, ef þeir taka sterkt til orða og vilja kveða fast að þegar þeim er mikið niðri fyrir og þegar mikið er í húfi, þá ætla ég að leyfa mér að benda þessum hv. þm. á að gera það ekki aftur því að hann er svo sannarlega og vitanlega síðasti þm. í þessari hv. d. sem hefur efni á því.



Herra forseti. Mér er ljóst að það er ekki tími hér til langra umr. og allra síst fyrir mig sem er nú að tala hér í þriðja sinn. En það eru nokkur atriði, sem hafa komið fram í þessum umr., sem ég tel ástæðu til að víkja að með örfáum orðum vegna þess að hér er verið að ræða mjög alvarlegt mál. Það er verið að ræða um það til hvaða aðgerða við eigum að grípa í miklum vanda sem við stöndum nú í í okkar landhelgisgæslu við breta. Ég setti fram í minni fyrri ræðu hugmyndir um hvað ég teldi að við ættum m.a. að gera. Þessar hugmyndir mínar hafa fengið misjafnar undirtektir. En ég verð að segja það, að mér finnst viðbrögð þeirra hv. þm., sem ekki hafa getað fallist á mínar hugmyndir, vera býsna furðuleg. Á það hefur verið bent að ég og mínir flokksbræður hefðum bent á það áður að landhelgisdeila okkar við breta væri annað mál en spurningin um aðild að NATO eða spurningin um það hvort við ættum að hafa erlenda herstöð í okkar landi. Þetta liggur alveg ljóst fyrir og eru engar deilur eða þrætur um það. En hitt hefur líka margsinnis komið fram hjá mér og mínum flokksbræðrum, að vitanlega verðum við að taka afstöðu til hinna einstöku mála eftir því hvernig þau ber að. Það er staðreynd út af fyrir sig að við erum í NATO. Vegna hvers erum við í NATO? Þetta á að vera varnarbandalag til þess að tryggja varnir okkar lands, er sagt. Og í þeim sáttmála, sem þar var gerður, segir að árás á eina þjóð bandalagsins beri að skoða sem árás á þær allar. Hér koma menn með þá þekktu speki og segja: Ja, það segir ekkert um það í samningum að ef einhver ein bandalagsþjóð ræðst á aðra þá þurfi bandalagið ekki neitt að gera. Það stendur heldur ekkert í þessum samningi um það að bandalagið eigi að verja okkur ef einhver og einhver annar ræðst á okkur, t.d. Kínverjar. Þá væri hægt að segja: Það stendur ekkert um þetta í samningnum, það er best að láta Ísland eiga sig, einverjar taka Ísland af því að það stendur ekkert um það.  Nú er auðvitað augljóst mál að til þess getur komið að eimhver af bandalagsþjóðum NATO ráðist á okkur eða einhverja aðra þjóð í bandalaginu, ekki bara vegna fiskveiðideilu, heldur af einhverjum öðrum ástæðum. Og þegar það gerist að bretar senda sinn herskipaflota inn á íslenskt lögsögusvæði, ráðast á okkur, brjóta jafnvel reglur í óumdeilanlegri íslenskri landhelgi, þá kemur spurningin: Getum við verið í því bandalagi sem bretar eru í, án þess að gera nokkurn skapaðan hlut? Jafnvel hæstv. ríkisstj., sem virðist vera býsna viðkvæm fyrir NATO-aðildinni, hefur lítið þannig á að það bæri að kæra þetta fyrir NATO. Hún hefur litið þannig á að þetta mál ætti að takast upp við NATO. Þetta var ekki NATO óviðkomandi að dómi ríkisstj. En þegar það fór þannig að NATO gerði ekkert í málinu, nema sagði að þeir vildu athuga málið, þá kemur eðlilega hin spurningin upp: Eigum við þá að láta mótmælin ein duga og halda áfram að vera í þessu bandalagi og sitja fundi með árásarþjóðinni eins og ekkert hafi í skorist. Það gefur auga leið að allar þjóðir, sem svona staða kæmi upp hjá, mundu auðvitað byrja á því að slíta stjórnmálasambandi við árásarþjóðina, það þætti auðvitað sjálfsagt. En menn mundu líka fylgja eftir mótmælum sínum og kærum við hernaðarbandalagið, sem menn voru aðilar að, með því, ef það gerði ekki neitt, að hætta ákveðnu samstarfi við bandalagið, t.d. með því að kalla sendiherra sinn heim frá bandalaginu. Í till. minni reyndi ég, af því að ég vissi um viðkvæmni manna í sambandi við NATO og alla þá endileysu sem menn eru búnir að flækja sig í í sambandi við þetta hernaðarbandalag, þá minntist ég aldrei á það í ábendingum mínum nú að við skyldum segja okkur úr NATO. Því miður er málið þannig að það þarf eflaust að gerast miklu meira af einhverju NATO-ríkinu gagnvart okkur íslendingum áður en menn virðast vilja taka það á dagskrá. En ég talaði um það í mínu máli að við skyldum slíta samstarfi okkar við þá á meðan eitt af bandalagsríkjunum hefði her í okkar landi eða væri með herskip sín á íslensku lögsögusvæði, kalla sendiherrann heim í mótmælaskyni auðvitað og neita samstarfi við bandalagið, sem þarna bregst skyldum sínum, og síðan segja við þetta bandalag: Við getum ekki látið ykkur hafa sérstaka aðstöðu í okkar landi undir þessum kringumstæðum. Við lokum fyrir þá aðstöðu. - Auðvitað er þetta það eina rökrétta. Þetta mundu allar þjóðir gera sem standa raunverulega uppréttar, ef þær mættu svona aðstöðu, - allar. Sannleikurinn er auðvitað sá hér hjá okkur, að ef hæstv. ríkisstj. heldur ekki á málinu á þennan hátt, að fylgja eftir kæru sinni og mótmælum, þegar ekkert er að gert hjá NATO, með því að kalla sendiherrann hjá NATO heim og með því að hætta samstarfi við bandalagið og með því að loka fyrir aðstöðu þess hér á landi, - ef hæstv. ríkisstj. gerir þetta ekki þá vitum við að þá gera landsmenn það fyrir ríkisstj. Mér er sagt að það sé nýlega búið að grípa til þess í annað sinn að loka fyrir vegarsambandið upp að NATO-stöðinni við Grindavík, það hafi verið gert nú í dag. Það kemur mér ekkert á óvart. En ríkisstj. getur auðvitað valið sér þann kost að sitja aðgerðalaus, stara á málið, gera raunverulega ekki neitt og segja, eins og hæstv. forsrh. sagði hér, að málið yrði tekið upp í NATO-ráðinu aftur, eða þá að leika sér að slíku, eins og hér hefur komið fram hjá einstökum hv. þm., að segja að við íslendingar ættum að leggja fram till. í NATO um að bretar yrðu reknir. Jú, það er út af fyrir sig ágæt till., og ég held að ríkisstj. ætti að beita sér fyrir því að leggja hana fram strax. En hvað ætlar hún að gera þegar allir í þessu bandalagi hlæja að till., enginn vill samþykkja hana, í mesta lagi einhverjir örfáir menn segja: Við höfum samúð með ykkur íslendingum fyrir að flytja þessa till.? Spurningin er þá hvað við ætlum að gera áfram. Ég verð að segja, eins og ég hef sagt hér áður, að það furðulegasta í þessu máli er einmitt að þeir, sem mest hafa prédikað hér gildi þess fyrir íslendinga að vera í NATO, gildi þess að hafa hér erlenda herstöð í landinu, þeir skuli lyppast niður á þann hátt sem menn gera nú þegar eitt af þessum bandalagsríkjum ræðst á okkur með sínu hervaldi. Það er alveg furðulegt. Það er auðvitað í áttina þegar einstakir þm., sem standa með aðildinni að NATO, segja hér, eins og hv. þm. Ellert B Schram, að það sé vissulega slæmur kostur, það sé vondur kostur að þurfa að vera í þessu bandalagi. Hv. þm. finnur það. Og þegar hann athugar það betur, þá finnur hann að það er meira en slæmur kostur, það er í rauninni alveg ómögulegt að vera í slíku bandalagi áfram. Ég vil fyrir mitt leyti taka undir það sem kom fram hjá hv. þm. Guðlaugi Gíslasyni um að við þurfum að útvega okkur hraðskreitt skip sem gæti gengið meira en bresku freigáturnar gera. Þannig gætum við torveldað veiðar breta og jafnvel komið í veg fyrir veiðar af því tagi sem bretar treysta sér til þess að halda hér áfram. Ég tek undir þetta. Ég hef margsinnis bent á þetta áður, og ég álít að við eigum að hafa hraðar hendur í þessum efnum. En þó að við gætum með áframhaldandi klippingum og aðgerðum okkar á fiskimiðunum gert veiðar breta ómögulegar, þá breytir það ekki því, ef við viljum halda reisn okkar, þá getum við ekki þolað það að eitt af handalagsríkjum okkar í NATO sendi herskipaflota hingað til lands til þess að hlutast um okkar innri mál. Það er alveg sérstakt mál sem á að gera upp. Ég vil svara því sem kom fram í ræðu hv. þm. Sighvats Björgvinssonar. Hann spyr í miklum vandræðum, því að hann spurði fyrst og fremst, en lagði ekki til neitt sjálfur, hvað ætti að gera. Hann spyr: Já, en ef ekkert gerist í landhelgismálinu við það að við köllum sendiherrann heim, hvað gerum við þá? Ef ekkert gerist í landhelgisdeilunni við það að við förum úr NATO og ef ekkert gerist í landhelgisdeilunni við það að við lokum herstöðinni hér við Keflavík, hvað gerum við þá? Mér hefur aldrei komið annað til hugar, ef þetta lokaðist allt fyrir okkur og það kæmi ekkert út úr þessu, en við mundum halda okkar stríði áfram, fá þetta hraðskreiða skip sem hv. þm. Guðlaugur Gíslason hefur bent hér á og ég hef gert nokkrum sinnum áður. Mér hefur aldrei komið annað til hugar.  Ég vil segja það, sem ég hef sagt hér áður, að það er auðvitað höfuðnauðsyn í þessu máli, eins og sakir standa nú, að það komi viðbrögð frá okkar hálfu strax við því sem hefur verið að gerast, að menn séu ekki að bíða, því að slík bið býður hættunni heim. Af því segi ég: Ríkisstj. á að kalla saman fund í utanrmn. og landhelgisnefnd, og hún á að taka þetta mál upp við stjórnarandstöðuna og reyna að fá sem breiðasta samstöðu um aðgerðir, - aðgerðir sem væru líklegar í málinu. Það getur ýmislegt komið til. Ég hef bent á nokkur atriði sem mér finnst vera sjálfsögð. En dráttur og allar yfirlýsingar í þá átt að við megum ekki hóta neinu gagnvart NATO, - allar slíkar yfirlýsingar auka raunverulega á hættuástandið hér hjá okkur. Þær eru að mínum dómi stórhættulegar. Ég vænti nú þess, enda hef ég ekki ástæðu til annars, miðað við þær undirtektir sem fram hafa komið hjá ríkisstj., en hún taki þetta mál nú til athugunar og í fullu samráði við stjórnarandstöðuna, hvað á að gera og hvað er hægt að gera strax í málinu.



Herra forseti. Það eru allir sammála um að landhelgismálið sé stærsta mál íslensku þjóðarinnar. Hins vegar verð ég að segja það, að þegar sú ákvörðun var tekin að færa fiskveiðilandhelgina út í 200 mílur, þá var undanfari þess nokkuð misjafnt viðhorf ákveðinna stjórnmálamanna. Sumir vildu bíða, bíða eftir ákvörðun, lokaákvörðun Hafréttarráðstefnu Sameinuðu þjóðanna, og töldu að hér væri um of fljótfærnislega ákvörðun að ræða sem mætti biða, þrátt fyrir það að okkar sérfræðingar á seiði fiskveiða, fiskifræðingar, hefðu alvarlega varað íslensk stjórnvöld við því á árinu 1972 að ásókn í þorskstofninn og fleiri nytjafiska væri allt of mikil og þyrfti sannarlega að draga úr sókninni. Stjórnvöld létu þessar aðvaranir sér í léttu rúmi liggja, og í stað þess að draga þá þegar úr sókn í fullnýtta og ofveidda fiskstofna, þá hófst eitt gegndarlausasta kapphlaup um byggingu fiskiskipa til þess að auka ásóknina í þessa full- og ofveiddu fiskstofna. Þetta er mál sem allir hv. þdm. þekkja og þarf ekki að fara frekar út í. Þetta liggur fyrir. Og þetta er nú eitt af okkar mestu vandamálum sem við eigum nú við að stríða. En í stað þess að standa saman í framkvæmd landhelgismálsins, standa að þeirri mikilvægu ákvörðun sem tekin var með útfærslu í 200 mílur, vernda fiskistofnana og reyna að ná heildarstjórnun á veiðunum umhverfis Ísland, þá taka menn sig hér saman, sem eru í stjórnarandstöðu, og það meira að segja flokkur sem alltaf hefur verið ábyrgur í þeim efnum, og segja alveg skilyrðislaust: Enga samninga við útlendinga, fiskveiðilandhelgina algerlega fyrir okkur íslendinga og það strax. Um það er enginn ágreiningur að íslendingar ætla sér að nýta fiskveiðilandhelgina, 200 mílna fiskveiðilandhelgi, fyrir sig eina. Það fer ekki á milli mála. Þar þurfa engar leiðir að skiljast. En hitt er ekki á borð leggjandi, að þegar Hafréttarráðstefnunni er ekki lokið, þá höfum við það ekki í hendi okkar á sama augnabliki og við færum út í 200 mílur að allir aðrir sætti sig við að fara út fyrir 200 mílur. Þá var það skoðun ríkisstj. að við yrðum að reyna að ná samkomulagi og samstöðu með öðrum þjóðum, - þjóðum sem tækju fullt tillit til þeirrar sérstöðu okkar að við byggjum líf okkar og lífsafkomu á sjávarútvegi og sölu sjávarafla, og jafnframt, að við yrðum sjálfir að draga verulega úr sókninni á fiskimiðin. Þegar þessar þjóðir viðurkenndu þessar augljósu og einföldu staðreyndir, þá ættum við að gera samninga við þær til mjög takmarkaðs tíma um mjög takmarkað veiðimagn. Við vorum líka með þessari stefnu að marka stefnu og samstarf með strandríkjum heims sem staðið hafa með okkur og við með þeim á ráðstefnu Sameinuðu þjóðanna. Við vorum að styðja við bakið á okkur sjálfum, styðja við ríkið á þessum þjóðum til þess að ná víðtæku samstarfi og samvinnu, að það nái fram að ganga, að 200 mílna auðlindalögsaga verði viðurkennd á Hafréttarráðstefnu Sameinuðu þjóðanna. Ef við hefðum sagt: Við viljum ekki ræða við eina einustu þjóð, - þá værum við hreinlega að ráðast að þeim þjóðum sem með okkur hafa staðið. Við værum að veikja þeirra málstað og okkar málstað á sviði alþjóðamála. Þess vegna urðum við, hvort sem okkur var það ljúft eða leitt, að reyna til hlítar að ná samkomulagi á þessum grundvelli og á þessum punktum, sem ég nefndi hér áðan. Á þessum grundvelli er náð samningum við vestur-þjóðverja, sem ekki náðust samningar við eftir útfærsluna 1972 fyrr en í lok s.l. árs. Við gerðum samning við belga um mjög takmarkaða veiði og stórum færri skipt en voru í samkomulaginu frá 1973. Þá voru belgum leyfðar veiðar með 19 skipum hér við land, að vísu öllum litlum togveiðiskipum, en nú í þessu samkomulagi með 12 skipum. Tvær þjóðir fyrir utan breta eru eftir sem gerðir voru samningar við. Það eru norðmenn, smávægilegur samningur um takmarkaðar línuveiðar innan íslenskrar fiskveiðilögsögu, og sá samningur var einnig gerður 1973, í tíð fyrri ríkisstj., og svo samningur við færeyinga sem var gerður 1973 og endurnýjaður í tíð núv. ríkisstj. Þá voru gefin mjög ákveðin fyrirheit frá okkur tveimur ráðh., sem stóðum að þeim samningum ásamt öðrum, að við teldum eðlilegt og sjálfsagt að þjóð eins og færeyingar, sem eiga allt sitt líf undir fiskveiðum komið, fái takmörkuð réttindi innan íslenskrar fiskveiðilandhelgi. Við þurfum auðvitað að leggja á það höfuðáherslu að minnka veiðar eða aflakvóta þessara þjóða hér við Ísland, þó að hann sé ekki hár eða mikill, eins og við verðum sjálfir að gera. En mín skoðun er sú, að við eigum að gera samninga við báðar þessar þjóðir - og ég vil ekki fara neitt í launkofa með það - og það áður en Hafréttarráðstefnan hefst í New York 15. mars. Þá getum við sagt og okkar fulltrúar á Hafréttarráðstefnunni: Við íslendingar höfum ekki verið með einstrengingshátt í samskiptum við þær þjóðir sem hafa veitt innan 50 mílna fiskveiðilandhelgi. Við höfum verið reiðubúnir til þess að ræða við þessar þjóðir um takmarkaðar veiðar í stuttan tíma meðan ekki liggja fyrir alþjóðasamþykktir um nýtingu 200 mílna fiskveiðilandhelgi. - Við getum þá sagt, ef þetta nær fram að ganga: Við höfum samið við allar þær þjóðir sem samið var við eftir að landhelgin var færð út í 50 mílur 1972, við höfum samið við allar þessar þjóðir og við lífum í friði og sátt og samlyndi við þær, nema eina og það eru bretar. - Af hverju höfum við ekki getað samið við breta? Er það fyrir það að við höfum ekki verið reiðubúnir til viðræðna við breta strax á s.l. hausti hér í Reykjavík, síðan úti í London og svo margvíslegar aðrar viðræður sem hér hafa verið rifjaðar upp? En það, sem kemur þar upp, er að bretar hafa verið það óbilgjarnir í þessum samningaviðræðum að það er ekki nokkur leið að ná samkomulagi við þá, Þess vegna er nú ekki fyrir hendi nokkur möguleiki til að taka þær viðræður upp að nýju. Ég hygg að bretar hafi með þessu framferði sínu verið að sýna okkur íslendingum að þeir vilji ekkert láta undan, og mín skoðun er sú að breska ríkisstj. hafi aldrei ætlað sér við okkur að semja. Þeir hafa gjarnan viljað halda þessari samningaleið áfram. Þeir hafa viljað gjarnan koma inn í frv. á Hafréttarráðstefnunni að þegar ágreiningur verði á milli þjóða, eins og kemur til með að verða í Norðursjónum á milli þeirra og nágrannaþjóðanna, þá eigi að vísa þessum ágreiningi til gerðardóms og gerðardómur eigi að fjalla um þann ágreining, en strandríki eigi ekki að hafa einskorðaðan rétt til þess að semja eða fullnýta sina fiskveiðilandhelgi. Ég er fyrir löngu kominn á þá skoðun að þetta hafi verið tilgangur breta, þeir hafi aldrei viljað semja við okkur, aðeins láta líta svo út. Þeir vildu gjarnan að við íslendingar hefðum sagt að við vildum ekki við þá tala. Þá gátu þeir sagt við allar þjóðir: Svona eru þessir íslendingar. Við vorum fullir vilja til samstarfs, að semja við þá og ná friðsamlegum árangri, en þeir vildu ekkert við okkur tala. - Við höfum talað við þá. Við höfum sýnt þeim fram á að við vildum semja, en það yrði að taka fullt tillit til þeirra aðstæðna, sem hér væru, og þess hættulega ástands sem er á fiskstofnunum umhverfis Ísland. Nú eru samningar eins fjarri og samningar gefa verið á milli tveggja ríkja. Þessir samningar eru því ekki fyrir hendi. Það er ekkert að óttast fyrir þá, sem alltaf hafa óttast samninga frú byrjun, að þessar samningaviðræður eigi sér stað. En ef við hefðum farið að ráði sumra manna sem eru með langa reynslu í stjórnmálum, að tala ekki við eina einustu þjóð, þá gef ég lítið fyrir málstað Íslands á Hafréttarráðstefnu Sameinuðu þjóðanna sem byrjar 15. mars. Ég tel því ekki ástæðu til þess að ráðast æ ofan í æ á stefnu ríkisstjórnarinnar í sambandi við framkvæmd landhelgismálsins eins og oft hefur verið gert. Nú segja menn: Það hefur verið slítið stjórnmálasambandi við Bretland og það var ekki vonum fyrr, því að sumir voru orðnir órólegir. - Og nú er sagt: Nú verður að kalla sendiherra Íslands hjá NATO heim. - Það verður gaman fyrir breta ef við látum þá koma heim hvern á fætur öðrum, sendiherrana, að láta breta vera eina um að skýra deilur og árekstra á Íslandsmiðum, fá einhliða fréttaflutning á fundum NATO í Brüssel, láta breta níða algjörlega ferðinni, - það væri skynsamlegt eða hitt þó heldur. Hvað meina menn sem segja: Kallið þið sendiherrann heim frá Brüssel, Ísland á að segja sig úr NATO vegna þess að þar er þjóð sem fremur á okkur ofbeldi, beitir okkur þvingunum og herskipum? - Við erum líka í Sameinuðu þjóðunum og þar eru bretar einnig. Við höfum kært breta fyrir Öryggisráði Sameinuðu þjóðanna. Er þá næsta skref Íslands að segja sig úr Sameinuðu þjóðunum af því að bretar eru þar? Eigum við að kalla sendiherra Íslands hjá Sameinuðu þjóðunum heim af því að bretar eru í Sameinuðu þjóðunum og eiga sæti í öryggisráðinu? Eigum við að segja okkur úr samstarfi og samfélagi þjóðanna ef bretar eru einhvers staðar í þessu samfélagi? Eigum við þá að vera einir og sér? Hvert eigum við að selja afurðir okkar ef við slitum öllum tengslum við allar þjóðir? Við ættum kannske að lífa á því að vera í verkfalli? Þá get ég skilið þennan hugsunarhátt. En ég held að það sé ekki hægt. Ég held að verkfalli verði að ljúka og við verðum aftur að fara að framleiða vörur og lífa eðlilegu lífi í okkar landi. Þetta vil ég benda mönnum á þegar þeir tala með þessum hætti. Mín skoðun er sú að við eigum ekki að sitja í NATO til þess að vera þar eins og hvert annað atkvæði eða dauður meðlimur. Við eigum að láta til okkar heyra með okkar fulltrúa í NATO, gera athugasemdir við það sem okkur sýnist án þess að spyrja hvorki breta né aðrar þjóðir þar um. Við eigum að gagnrýna þessar þjóðir. Og fyrst og fremst eigum við að gagnrýna og ráðast harðlega að hretum fyrir þeirra framferði. Um það deilum við ekki að bretar hafa gengið svo langt að ég hygg að enginn hefði trúað því þegar ákvörðun var tekin um að færa landhelgina út í 200 mílur. Þá trúðu því fæstir að bretar mundu beita okkur herskipavaldi. Hvað hefur gerst áður? Bretar hafa beitt okkur herskipavaldi bæði 1958 og 1972. Þá var hv. 2. þm. Austurl. í ríkisstjórn í bæði þessi skipti, og hann sat í ríkisstjórn án þess að slita stjórnmálasambandi við breta í bæði þessi skipti. Það er ekki samið við breta í seinna skiptið fyrr en 13. nóv. 1973, en landhelgin er færð út 1. sept. 1972. Þá var hægt að sitja í ríkisstjórn án þess að slíta stjórnmálasambandi við breta. En af hverju var það ekki gert? Menn töldu að það hefði verið fyrsta skrefið að kalla um tíma sendiherra Íslands heim. Það var metið og vegið af ráðh. í þessum ríkisstjórnum báðum og þetta töldu þeir skynsamlegast að gera og ganga ekki lengra þá. Hins vegar má segja að atburðarásin nú í þessari deilu við breta hefur verið miklu hraðari og kom öllum á óvart. Það hefur verið gengið svo langt í þessum efnum að það var útilokað annað, eftir að reynt var að ná hvað eftir annað samkomulagi, en að slíta stjórnmálasambandi við breta. Það sem gerði það að verkum fyrst og fremst að ég var því hlynntur og ákveðinn að slíta stjórnmálasambandi við breta, það var sú fáheyrilega ósvífni þegar breska togaraflotanum var beint inn á friðað svæði. Og þar er haldið enn áfram veiðum. Það er í sjálfu sér ekkert um það að segja umfram það sem áður hefur verið sagt, að fiska í óleyfi innan 200 mílna. En að sýna þessari þjóð, sem á allt sitt undir fiskveiðum, þá algjöru fyrirlitningu og svívirðingu að skaka eins og hægt er á friðuðu svæði, – svæði þar sem við höfum bannað okkar eigin skipum að veiða, þar skutu bretar yfir markið. Það verður þeim að falli og þeirra málstað á Hafréttarráðstefnu Sameinuðu þjóðanna að hafa gengið svo langt. Við erum öll sammála um það að við fordæmum þetta framferði og herskipaíhlutun breta. Um það þarf ekki að tala meira hér. Við verðum auðvitað að hugsa af stillingu okkar mál, hver verður okkar næsti leikur. Það sem mest ríður á að gera og hefur verið gert og þarf að halda áfram að gera, það er að tryggja sigur strandríkjanna, tryggja sigur okkar íslendinga á Hafréttarráðstefnu Sameinuðu þjóðanna. Þá vitum við að það verður ekki langt að bíða að bretar missa af strætisvagninum hér. Þeir hafa misst af honum víða annars staðar. Þeir eru á hröðu undanhaldi En þeir hafa með framferði sínu hlotið fyrirlitningu allra þeirra þjóða sem bera skynbragð á fiskveiðar og verndun fiskstofna.



Herra forseti. Ég skal vissulega reyna að stytta mjög mál mitt og verð ekki lengi í ræðustóli. Hæstv. sjútvrh. lét svo ummælt áðan að hann undraðist hvers vegna ábyrgur flokkur, og ég vænti að hann hafi átt þar við Alþfl., hvers vegna hann hafi tekið þá afstöðu að íslendingar fengju að hafa fiskveiðilandhelgina hreina. Það er að vísu hægt að halda langa ræðu um nauðsyn þess, þar sem hægt er að rökstyðja þá stefnu okkar Alþfl.-manna. Í hnotskurn er ástæðan þessi: Við íslendingar, eins og allar aðrar þjóðir sem fært hafa út í 200 mílur, höfum gert það í einu skyni: til þess að vernda forgangsrétt okkar sem strandríkis til þeirra auðlinda sem við teljum okkur eiga. Ástandið á fiskstofnum íslendinga er nú þannig að þar er ekki talið óhætt að veiða öllu meira af helstu nytjafiskum heldur en íslendingar geta sjálfir veitt. Ef þeir afsala sér með samningum einhverjum hluta af þessum afla, þá eru þeir þar með að afsala sér forgangsréttinum sem var frumskilyrði og grundvöllur sjálfrar útfærslunnar. Þá yrðum við íslendingar eina þjóðin í 200 mílna hópnum sem neydd hefði verið með samningum til þess að afsala sér sínum frumburðarrétti, sínum forgangsrétti, sem útfærsla allra þessara ríkja hefur byggst á. Þetta er kjarninn í þeirri röksemdafærslu Alþfl. að það eigi ekki að ganga til samninga við þau ríki sem virða ekki forgangsrétt okkar íslendinga til veiða í íslenskri fiskveiðilögsögu. Og ég tel að þessi skoðun sé fyllilega í samræmi við stefnu ábyrgs stjórnmálaflokks. Þá hefur hv. 2. þm. Austurl. rætt nokkuð frekar um hugsanlega úrsögn úr NATO og lokun varnarstöðvarinnar. Þjóðinni hefur að vísu verið það lengi ljóst að Alþb. er þeirrar skoðunar að tíðindi þau hafi gerst í landhelgismálinu sem séu þess eðlis að við eigum að beita hótunum um úrsögn úr NATO og lokun varnarstöðvarinnar til þess að reyna að knýja sigur fram á okkar málstað í landhelgismálinu. Sem sé, Alþb. er þeirrar skoðunar að þessar hótanir mundu nægja til þess að bretar létu hugfallast. Þá hlýtur það að sjálfsögðu að vera í beinu framhaldi af þeirri skoðun Alþ. að ef þessar hótanir nægðu til þess að bretar skiptu um skoðun, þá bæri að sjálfsögðu að fella hótanirnar úr gildi og við íslendingar halda áfram varnarsamstarfi vestrænna ríkja og halda áfram að hafa her á Miðnesheiði. Þetta er að sjálfsögðu í beinu, rökréttu framhaldi af þeirri stefnu sem ég hef verið að lýsa. Ef svo bæri nú við að þessi hótun mundi ekki nægja til þess að bretar skiptu um skoðun, þá býst ég við að Alþb. sé á þeirri skoðun að það eigi að fylgja hótununum eftir með því að slíta sambandi við NATO og loka varnarstöðinni og senda varnarliðið burt af Miðnesheiði. Vænti ég þess. Ef slík vinnubrögð duga ekki, er þá ekki ósköp eðlilegt að menn spyrji þá Alþb.-menn, hvað eigi að gera næst? Hvaða spor á að stíga næst ef þessi þeirra leið í landhelgismálinu nægir ekki til þess að færa okkur sigurinn heim? Að vera þá að fjasa um að kaupa skip og efla landhelgisgæsluna er auðvitað alveg út í hött. Hvaða stjórnmálaleg spor eigum við að stiga næst í landhelgismálinu ef þessar aðgerðir bera ekki árangur? alþb.-menn hafa haft það langan tíma til að hugleiða þessi mál og gera þau upp við sig að þeir hljóta að hafa svar við þessu. Og að sjálfsögðu, jafnframt því að við gerum slíka aðgerð, þá hljótum við, eins og hæstv. sjútvrh. benti á áðan, að grípa til sambærilegra aðgerða gagnvart Sameinuðu þjóðunum. Við kærum fyrir Öryggisráðinu, við óskum milligöngu Sameinuðu þjóðanna um að leysa landhelgisdeiluna. Ef Sameinuðu þjóðirnar neita að verða við þeirri bón okkar vegna þess að bretar beita sínu áhrifavaldi í Öryggisráðinu til þess að neita óskum okkar að ganga fram, eigum við þá ekki að hóta að segja okkur úr Sameinuðu þjóðunum? Hvað um norrænt samstarf? Nú er fyrir höndum þing Norðurlandaráðs. Eigum við ekki þar að sjálfsögðu að leggja fram þá kröfu að Norðurlandaþjóðirnar fáist okkur til stuðnings í landhelgismálinu, til afdráttarlauss stuðnings? Við teljum að við eigum þá siðferðilegu kröfu á hendur þeim. Ef þær verða ekki við því, hvað eigum við þá að gera? Eigum við að hætta samskiptum okkar við þær? Auðvitað verðum við að gera okkur ljóst, áður en við byrjum einhverja aðgerð, hvaða afleiðingar hún kann að hafa, hvert hún kann að leiða okkur. Ef við hótum því að segja okkur úr NATO í krafti þess að það leysi fyrir okkur landhelgismálið og það gerir það ekki, þá eigum við auðvitað að vera búin að gera upp hug okkar um það fyrirfram, að ef þessi leið nægi ekki, þá eigum við auðvitað að láta hótunina ganga í gildi og fara. Og hvað eigum við þá að gera næst? Við þurfum að vita það líka. Ég tel að þessar umr. hafi leitt það í ljós að það er nauðsynlegt að allir þingflokkar, stjórn og stjórnarandstaða, hafi samráð og samstarf um leitun að þeim leiðum sem til greina koma nú. Og ég held að því fyrr sem slíkt samráð og samstarf tækist, því betra. Vil ég í því sambandi taka mjög undir orð hv. þm. Lúðvíks Jósepssonar, að það er rétt og tímabært að hafa samráð milli stjórnar og stjórnarandstöðu um það hvað gera beri í landhelgismálinu. Að lokum örfá orð í sambandi við það sem hv. þm. Garðar Sigurðsson sagði hér áðan. Í athugasemdum mínum við hans fyrri ræðu tók ég alls ekki upp hanskann fyrir breska mafíu eða breska krata. Undrar mig það raunar mjög, að það virðist orðið þannig með suma hv. þm. að það má vart ýta við þeim öðruvísi en að þeir fari að hrópa: mafía, mafía. En ég var hvorki að taka upp hanskann fyrir neina breska mafíu né breska krata. Ég taldi, að hluti ræðu hv. þm. og þau viðbrögð, sem við henni komu fram hér á Alþ., væru Alþ. ekki til sóma. Ég taldi mig vera að reyna að taka upp hanskann fyrir Alþingi íslendinga. Ég taldi mig vera að reyna að taka upp hanskann fyrir sjómenn okkar á varðskipunum sem eiga það ekki skilið í þeirri baráttu, sem þeir heyja nú úti á miðunum, að fá slíkar kveðjur frá Alþ., eins og þær sem héðan voru sendar við það tækifæri. É g skal líka fúslega taka upp hanskann fyrir hv. þm. og lýsa þeirri skoðun minni að síðari ræða hans var honum miklu meira að skapi og miklu meira til sóma, hvaða skoðanir svo sem hann hafði á mér og mínum málflutningi. Um það kæri ég mig kollóttan.