Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill geta þess í upphafi fundar að við það er miðað að atkvæðagreiðsla fari fram um fyrsta dagskrármálið, frv. til laga um eignarhald og nýtingu á auðlindum í jörðu kl. 11 og verður fundinum frestað til þess tíma.

Herra forseti. Ástæða þess að ég kvaddi mér hljóðs er sú að það hefur verið venja hér um nokkurra ára skeið, hygg ég, að hafa samráð um það hvenær atkvæðagreiðslur fari fram. Þó að það sé í sjálfu sér hægt að reikna með því að atkvæðagreiðslur fari fram fljótlega eða strax eftir að umræðu lýkur, þá er það góður siður að hafa samráð um þetta. Það var ekki gert í þessu tilviki. Okkur nefndarmönnum í iðnn. var tilkynnt um það um tíuleytið í morgun að atkvæðagreiðsla væri væntanleg eftir u.þ.b. hálfa klst. Mér finnast þetta ekki góð vinnubrögð, herra forseti, ég mótmæli þeim og óska eftir því að sá háttur verði upp tekinn á ný að hafa samráð um þann tíma sem valinn er fyrir atkvæðagreiðslur um hin meiri mál. Ég held að það geti ekki talist ósanngjörn ósk. Í öðru lagi við ég geta þess, herra forseti, að nú hefur ekki átt sér stað samráð af neinu tagi, milli formanna þingflokka stjórnarandstöðunnar og forseta, í tíu daga. Það er einsdæmi þann tíma sem ég hef gegnt þessu starfi. Ég tel að það eitt sé mjög alvarlegt merki. En vegna þess að forseti hefur kosið að ræða ekki við okkur þingflokksformenn þá hlýt ég að tilkynna um að við munum, þingmenn Alþb. og óháðra, nota okkur þann rétt sem kveðið er á um í þingsköpum, að ákveða sjálf hvenær við efnum til utandagskrárumræðna. Við höfum þann rétt alveg tvímælalaust, að efna til utandagskrárumræðna í hálfa klukkustund og ég lýsi því hér með yfir fyrir hönd þingflokks Alþb. og óháðra að við munum ákveða þann tíma sjálf eftir því sem efni og aðstæður leyfa.

Virðulegi forseti. Þetta er grafalvarlegt mál. Ekki vegna þess að við skulum hafa lokið umræðu um þingmál hér á kvöldmatartíma í gærkvöldi og gengið sé til atkvæða í morgunsárið í dag, heldur vegna þess að það vantar allt samráð. Fyrstu dagana eftir að ljóst var að það átti ekkert að ræða við þingflokksformenn fannst mér þetta fyrst og fremst spaugilegt. Það viðurkenni ég. En núna, þegar liðnir eru tíu dagar, þá finnst mér þetta grafalvarlegt mál og snúast um sóma Alþingis. Ég hvet til þess að rætt verði um stjórn þingsins og það á ekki að gerast að þingflokksformenn fái boð um atkvæðagreiðslur í gegnum símann frá skiptiborðinu, sérstaklega ekki þegar um stór mál er að ræða sem miklar deilur hafa staðið um og ljóst er að þörf er á að fara yfir þau mál og atkvæðagreiðslukjöl. Ég ætla að minnast á það góða samráð við forseta Alþingis. Það hefur verið til fyrirmyndar. Hér hefur verið byggt upp nýtt samstarf að öllu leyti og Alþingi hefur verið sjálfstætt í störfum sínum. Á liðnum dögum höfum við talað um að þetta samstarf sé fyrir bí. Ég harma það ef þinghaldi nú í vor á að ljúka á þannig að allt samráð fari fram með tilskipunum frá forsetadæminu til þingflokksformanna. Ég hvet til þess að hér og nú verði horfið af þessari braut.

Forseti vill taka fram, vegna kvartana sem fram hafa komið og snúa að þeirri atkvæðagreiðslu sem nú er senn að hefjast, að hann telur mjög mikilvægt að eins mikið ráðrúm gefist þingheimi að vita um slíkt og með eins löngum fyrirvara og á er kostur. Hafi orðið á því misbrestur, þá verður reynt að tryggja að það komi ekki fyrir aftur. Í annan stað, varðandi samskipti forsetadæmis og yfirstjórnar þingsins og þingflokksformanna, þá væntir sá forseti sem hér stýrir fundi að strax á þessum degi verði reynt eftir föngum að koma þeim samskiptum í eins eðlilegt horf og hægt er.

Herra forseti. Það mál sem hér er um að ræða, frv. til laga um eignarhald á nýtingu auðlinda í jörðu, er tvímælalaust stærsta mál þess þings sem nú situr. Það er verið að færa landeigendum allar auðlindir í jörðu með afgerandi hætti þó að hefðir, venjur, dómar og saga hafi sýnt okkur að eðlilegra væri að hafa aðra skipan á málum. Hér er um að ræða milljarðatuga eignatilfærslu. Hér er um að ræða lagasetningu, ef þetta verður samþykkt, sem mun hafa úrslitaáhrif á efnahags- og atvinnulíf á Íslandi langt inn í næstu öld. Þess vegna leggjum við til að þessu máli veðri vísað frá, vegna auðlindanna, vegna umhverfismálanna og vegna þess að á frv. eru stórkostlegar missmíðar. Ég hvet þess vegna til þess að málinu verði hafnað og það verði skoðað betur. Engin rök hafa verið flutt fyrir því að frv. þurfi að afgreiða á þessu vori.

Herra forseti. Þetta mál er mjög vanbúið til afgreiðslu hv. Alþingis. Við stjórnarandstæðingra höfum útskýrt í gagnmerkum ræðum í hverju sá vanbúnaður er fólginn. Meginatriðið er það að frv. kveður á um mestu eignatilfærslu frá almenningi til einkaaðila í Íslandssögunni. Ég fylgi því að sjálfsögðu þessari tillögu og segi já. Ég segi, herra forseti: Slæm var gjörðin þegar lög nr. 38/1990, um kvóta voru samþykkt. Þetta er miklu verri gjörð. Ég styð þessa tillögu og segi já.

Herra forseti. Það mál sem hér er verið að afgreiða er dæmi um að línur eru að skerpast í stjórnmálum á milli flokkanna. Þarna er verið að afhenda einstökum jarðeigendum yfirráð yfir öllum auðlindum í jörðu í landi þeirra, olíu, jarðgasi, málmum, kolum, öllu því sem finnast kann allt að miðju jarðar. Auk þessa eru í frv. sniðgengnar reglur um umhverfismeðferð og gert ráð fyrir því að iðnrh. fái sjálfdæmi um að leigja aðgang að sameiginlegum auðlindum þjóðarinnar hverjum sem er, hvar sem er, fyrir hvaða verð sem er. Fyrsta verk ríkisstjórnar sem vinstri menn öðlast aðild að á að vera að afnema þessi ákvæði og færa þjóðinni aftur sitt eigið land. En það er athyglisvert, virðulegi forseti, að iðnrh. sjálfur, sem ber öðrum fremur ábyrgð á málinu, er fjarverandi við afgreiðslu þess og ég spyr: Er hæstv. ráðherra að tryggja sér fjarvistarsönnun þegar að honum verður sótt í komandi kosningum?

Herra forseti. Við sitjum hjá um þessa grein en munum síðan greiða atkvæði á móti nokkrum greinum frv. og einstökum málsgreinum, t.d. í 2. gr., greiða atkvæði á móti 3. gr. og móti 8. gr. og móti a.m.k einni brtt., eins og síðar mun koma fram. Sú grein sem hér er um að ræða er skilgreiningargrein. Hún er hins vegar mjög gölluð. Talað er um að fyrir utan þau verðmæti sem kunna að finnast innan netlaga, og allir þekkja skilgreininguna á, þá er gert ráð fyrir því að landeigendur eigi þau verðmæti sem finnast undir sjávarbotni innan netlaga. Hér er gengið miklu lengra en nokkru sinni fyrr að þessu leyti. Að þessu leyti er greinin gölluð og hefði auðvitað getað gefið tilefni til þess að greiða atkvæði á móti henni. Ég vil taka undir þau orð hv. þm. Sighvats Björgvinssonar hér áðan að það er til marks um stöðu þessa máls að hæstv. iðnrh. skuli ekki taka þátt í atkvgr. Hann heyrir þannig ekki atkvæðaskýringarnar. Ég spyr hæstv. forseta: Telur hann ekki eðlilegt að atkvæðagreiðslunni verði frestað meðan kannað er hvar iðnrh. er, þannig að hann geti tekið á þátt í atkvgr.? Ég skora á hæstv. forseta að kanna þetta nú þegar.

Forseti vill upplýsa, vegna þessara orða, að hæstv. iðn.- og viðskrh. er með fjarvistarleyfi í dag.

Herra forseti. Ég fer fram á að atkvæðagreiðslunni verði frestað þangað til iðnrh. getur verið hérna. Ég mótmæli því að atkvæðagreiðslan haldi áfram með þessum hætti og óska eftir því að þegar í stað verði haldinn fundur um málið og atkvæðagreiðslunni verði frestað. Það er engin hemja að fyrirsvarsmaður málsins skuli vera fjarverandi og geti þar af leiðandi ekki heyrt þær atkvæðaskýringar og ábendingar sem fram koma í málinu af hálfu stjórnarandstöðunnar. Það sýnir þvílíkan dónaskap gagnvart stjórnarandstöðunni og þinginu sjálfu að það er algerlega útilokað að líða þessi vinnubrögð. Ég óska því eftir að atkvæðagreiðslunni verði frestað.

Virðulegi forseti. Það sýnir ekki bara dónaskap gagnvart þinginu eða stjórnarandstöðunni að iðnrh., sem ber ábyrgð á málinu, skuli vera fjarverandi í atkvæðagreiðslu. Það vekur líka spurningar um það hvers vegna. Hver er ástæðan fyrir því að maðurinn sem á að bera ábyrgð á málinu á Alþingi kýs að vera fjarverandi þegar atkvæðagreiðsla verður um það? Hver er ástæðan fyrir því, virðulegi forseti, að ekkert samráð var haft eins og vant er um þessa atkvæðagreiðslu þannig að mönnum væri ljóst hvernig til hennar væri stofnað? Er það kannski skýringin, herra forseti, á því að ekkert samráð var haft um framgang atkvæðagreiðslunnar að iðnrh. hafi kosið að vera fjarverandi og menn hafi ekki ætlað að láta það uppgötvast fyrr en atkvæðagreiðslan væri hafin? Ég tek undir tilmæli hv. þm. Svavars Gestssonar og þetta eru meira en tilmæli. Þetta hlýtur að vera niðurstaða forseta sjálfs að það sé ekki hafandi um svo alvarlegt mál eins og hér um ræðir, að helsti ábyrgðarmaður þess á Alþingi sé bara með ,,alibí``. Hann kjósi að vera fjarverandi til þess að geta sagt kjósendum sínum að hann hafi enga hlutdeild átt að afgreiðslu málsins.

Herra forseti. Málið er alfarið í höndum Alþingis, þ.e. löggjafarsamkundunnar, og ég neita því og hafna því að fulltrúar framkvæmdarvaldsins eigi að stýra því hvenær Alþingi greiði atkvæði um ákveðnar tillögur.

Forseti vill vegna umræðu um atkvæðagreiðsluna vekja athygli á því, eins og hann gat um áður, að hæstv. iðnrh., eins og raunar fleiri hv. þm., hefur tilkynnt fjarvist og hefur leyfi til fjarvistar eins og tilkynnt var í upphafi fundar. Af þeim sökum getur forseti ekki orðið við þeim tilmælum sem fram hafa komið um frestun atkvæðagreiðslunnar.

Herra forseti. Ég verð að leyfa mér að spyrja hæstv. forseta: Hvers vegna er atkvæðagreiðslan látin fara fram við þessar aðstæður og hvað liggur á? Var hæstv. forseta eða forsetum þingsins ljóst að hæstv. iðnrh. hefði beðið um fjarvistarleyfi og hver er þá orðin ástæðan fyrir því að drífa á þessa atkvæðagreiðslu með jafnstuttum fyrirvara og raun ber vitni? Ég held, herra forseti, að ekki sé hægt að kalla þetta annað en veruleg mistök í skipulagningu þingstarfanna. Það eru að vísu ekki þau fyrstu sem við upplifum þessa dagana í þeirri hörmungarringulreið sem ríkir hér. En ég held að fullkomlega gildar ástæður séu komnar fram fyrir því að fresta atkvæðagreiðslunni og ég minni á að fyrir því eru fjölmörg fordæmi, a.m.k. allmörg fordæmi, að atkvæðagreiðslum hafi verið frestað í miðjum klíðum þegar óvæntar aðstæður koma upp. Kannski er frægasta fordæmið þegar stjórnarflokkur fór fram á frestun á atkvæðagreiðslu um eigin fjárlög og ætli það hafi ekki verið forseti úr sama flokki sem sat þá á forsetastóli vegna þess að einhverjir stjórnarliðar hlupust undan merkjum. 

Forseti vill árétta að í upphafi fundar, klukkan hálfellefu, var getið um fjarvistir hv. þm. og þar með hæstv. ráðherra. 

Hæstv. forseti. Ég vil taka undir með þeim hv. þm. sem hafa haft orð á því að það er óæskilegt að hæstv. iðnrh. er fjarstaddur en þeir þrír hv. þm., sem hafa gert hér athugasemdir, hafa allir gegnt embætti ráðherra og gera sér þá kannski grein fyrir því að ráðherrar þurfa stundum að skipuleggja tíma sinn þannig að þeir geta ekki alltaf verið viðstaddir hér á Alþingi enda vitum við að það er erfitt að skipuleggja tíma sinn eins og málum er háttað núna og reyndar átti þingi að vera lokið. Ég tek undir það að mér finnst það óæskilegt að ráðherra skuli ekki vera viðstaddur en ég held að ekkert sé við því að gera. Ég vissi það ekki sjálf fyrr en í morgun að málum var svo háttað að hann var búinn að skipuleggja að vera á fundi úti á landi í dag og þess vegna er hann ekki hér. Reyndar er það þannig með nokkuð marga fleiri hv. þm. að þeir eru ekki viðstaddir í atkvæðagreiðslunni. En ég óska eftir því að hún megi engu að síður fara fram.

Herra forseti. Það er nú svo að það er svolítið erfitt að skamma Albani fyrir Kínverja, svolítið erfitt að beina máli sínu að hæstv. forseta, sem nú situr á forsetastóli sem var ekki kunnugt um það fyrr en korteri áður en að atkvæðagreiðsla átti að hefjast að það hefði verið ákveðið. En svo vill til að hæstv. aðalforseti situr í þingsal og mér finnst mjög eðlilegt að snúa máli okkar til hæstv. aðalforseta og biðja hann um að beita áhrifum sínum til þess að fresta atkvæðagreiðslunni þangað til ráðherra er mættur. Ég man ekki eftir fordæmi fyrir því að ráðherra sem ber ábyrgð á jafnstóru máli og hér um ræðir taki þann kostinn að vera fjarstaddur í atkvæðagreiðslu. Ég er alveg sannfærður um það að ef forsn. Alþingis hefði vitað það eða ef aðalforseti hefði vitað að hæstv. iðnrh. yrði fjarverandi í upphafi fundar mundi hann ekki hafa ákveðið að hafa atkvæðagreiðsluna á þeim tíma og þá síst ef hann hefði haft eitthvert samráð um það við þingflokkaformenn og þeir hefðu óskað eftir því að atkvæðagreiðslan biði ráðherrans. Virðulegi forseti. Ég óska eindregið eftir því við hæstv. aðalforseta, sem á sæti meðal óbreyttra þingmanna, að hann beiti sér fyrir því að atkvæðagreiðslunni verði frestað þar til hæstv. iðnrh. kemur. Ég skil það mjög vel að það sé erfitt fyrir sitjandi forseta, sem er úr hópi stjórnarandstæðinga, að taka á þeim eindregnu tilmælum.

Forseti vill vegna þessara orða geta þess að sá er hér stendur stýrir þessum fundi. Í þingsköpum er ekki um að ræða neina aðalforseta og aukaforseta. Forseti vill einnig geta þess vegna þessara orða að honum er kunnugt um það að forsetadæmið í heild sinni hafði enga tilkynningu fengið um það fyrir fram af hálfu einstakra ráðherra hvort þeir yrðu viðstaddir þessa afgreiðslu. Forsetadæmið stillir upp dagskrá þingsins eins og venja er til og reynir að gera það með þeim hætti að þingstörf geti, miðað við allar aðstæður, gengið eins greiðlega fyrir sig og unnt er. Umræðu um dagskrármálið var lokið í gærkvöldi og því eðlilegt að hafist yrði handa eins fljótt og kostur er við að greiða atkvæði um það mál. Það er verið að gera hér. Formlega telur forseti að hann hafi enga stöðu til þess samkvæmt þingsköpum að fresta atkvæðagreiðslu þótt einstaka hv. þm. eða jafnvel einstaka hæstv. ráðherra vanti í salinn. Atkvæðagreiðsla er hafin og forseti vill lýsa því yfir mjög skýrt að hann hefur ekki áform um að fresta henni.

Virðulegi forseti. Það hefur alloft gerst að við höfum verið með mál á dagskrá deginum áður og atkvæðagreiðsla hefur beðið, ekki bara í daga heldur oft frá miðri viku og fram yfir næstu helgi. Það hefur verið vegna þess að forseti og þingflokksformenn hafa metið að það væri hentugt og hafa ráðslagað þar um. Á þessum morgni var tilkynnt án samráðs um atkvæðagreiðslu klukkan hálfellefu. Á þessum morgni var beðið um þingflokksfundi til þess að skoða og undirbúa atkvæðagreiðsluna og þess vegna gátu þingmenn ekki á þessum morgni farið að skoða fjarvistaskrá og sannreyna að sá sem ber ábyrgð á málinu í þinginu og hefur borið það inn, sé í burtu. Það er þannig að þingmenn eiga að vera á þingfundum, ekki síst í lok þings þegar mikilvæg þingmál eru uppi, og oft þarf að beina fyrirspurnum til þeirra sem eru ábyrgðarmenn mála og þá er eðlilegt að ráðherrar líka láti þingfundi ganga fyrir. Hins vegar hefur það vakið athygli okkar þingmannanna hversu oft það hefur gerst að ráðherrar og þingmenn Framsfl. hafa boðað fundi og sjálfa sig úti á landi á sama tíma og við höfum fundað hér. Og það er bara eitthvað sem ekki á að gerast, virðulegi forseti. Ég tek undir þær óskir sem hafa komið fram að það er harla óeðlilegt að skella þessari atkvæðagreiðslu á þennan morgun þegar ljóst er að ráðherrann er í burtu og það er í hæsta máta eðlilegt og fordæmi fyrir því að fresta atkvæðagreiðslu.

Herra forseti. Forseti sagði áðan að okkur hefði mátt vera ljóst að hæstv. ráðherra væri fjarverandi af því að fjarvistir hefðu verið kynntar. Ég vil spyrja hæstv. forseta að því hvort það var gert með nýjum hætti í morgun vegna þess að venjan er núna sú á þessu þingi að sagt er: Fjarvistaskrá hefur legið frammi. Fjarvera einstakra þingmanna eða ráðherra er ekki tilkynnt. Það gæti verið að sú nýlunda, að tilkynna einstaklinga, hafi farið fram hjá mér af því ég kom seint hér til fundar, og ég vil spyrja hæstv. forseta að því í fyrsta lagi. Í annan stað vil ég segja að enga nauðsyn ber til þess að ljúka atkvæðagreiðslunni núna, það er alveg augljóst mál. Það ber enga efnislega nauðsyn til þess. Að vísu stendur til að hv. iðnn. fái málið til meðferðar milli 2. og 3. umr. en það breytir engu hvort atkvæðagreiðsla fer fram núna, seinna í dag eða í fyrramálið til þess að tryggja að svo geti orðið. Í þriðja lagi vil ég mótmæla hæstv. forseta vegna þess að ég tel að hann hafi stöðu til þess að fresta atkvæðagreiðslunni. Ekki vegna þess að hæstv. ráðherra er fjarverandi heldur vegna þess að tveir þingflokkar hafa óskað formlega eftir því að hlé verði gert á fundinum og atkvæðagreiðslunni verði frestað. Það eru þúsundir dæma fyrir að forsetar hafi orðið við slíkum óskum hvað svo sem forsetum hefur fundist um þær óskir út af fyrir sig. Ég held þess vegna, herra forseti, að nauðsynlegt sé að ítreka það að ég fer fram á að fundinum verði frestað. Ég fer fram á að atkvæðagreiðslunni verði frestað og skora á hæstv. forseta að verða við þeim óskum. Auðvitað er það forsetinn sem ræður en óskir okkar eru þessar og það er slæmt ef forseti ætlar sé að neita okkur um þessar óskir.

Vegna fyrirspurna hv. þm. um fyrirkomulag tilkynninga um fjarvistir hv. þm. þá tók forsn. ákvörðun um það ekki fyrir margt löngu að skrá þess efnis, fjarvistaskrá, lægi frammi í stað þess að rekja hér nafn hvers einasta þingmanns sem hefði fjarvistarleyfi. En tilkynningin er jafnskýr eftir sem áður. Hafi hv. þingmenn áhuga á því að kynna sér hvernig viðveru er háttað þann daginn þá liggur sú skrá hér frammi. Þetta vildi forseti segja af þessu tilefni. Forseti vill einnig árétta vegna þessarar umræðu að mikilvægt er að hæstv. ráðherrar eins og hv. þingmenn sinni þingskyldu sinni en auðvitað er það þannig stundum með alla hv. þm. að því verður ekki við komið og því er þessi háttur hafður á að menn tilkynna um lögmætar fjarvistir. Í þriðja lagi vill forseti árétta að þetta mál er á forræði iðnn. og kemur þaðan til þingsins og er sem sé á forræði Alþingis.

Hæstv. forseti. Við erum að fjalla um eitt stærsta og alvarlegasta mál sem komið hefur til kasta Alþingis, ekki bara síðustu mánuði eða síðustu ár heldur sennilega nokkru sinni. Við erum að fjalla um stærri eignatilfærslu en um getur í sögu okkar. Þegar spurt er hvort fyrir því séu rök að verða við óskum stjórnarandstöðuþingmanna um að fresta atkvæðagreiðslunni er svarið komið undir afstöðu manna til lýðræðislegra óska sem eru settar fram. Í huga mínum eru óskir sem fram koma frá fjölmörgum þingmönnum, formönnum þingflokkanna úr stjórnarandstöðu og öðrum þingmönnum rök í sjálfu sér. Ef menn vilja hins vegar blása á slík rök og virða lýðræðislegar óskir að vettugi hefur það að sjálfsögðu áhrif á allt samstarf í þessum sal. Ég hvet til þess að við stuðlum að góðu samstarfi á lokadögum þingsins en það er komið undir æðstu stjórn þingsins og ríkisstjórninni sem hefur sitt að segja í þessum efnum hver niðurstaðan verður og hvert framhaldið verður.

Forseti hefur áður gert grein fyrir afstöðu sinni til þessa máls. Hún hefur ekki breyst þrátt fyrir framhald þessara athugasemda um atkvæðagreiðslu. Atkvæðagreiðslan er þegar hafin og henni verður fram haldið.

Virðulegi forseti. Ég hef ekki oft á þeim ellefu árum sem ég hef átt sæti á hv. Alþingi orðið vitni að því að beiðni frá tveimur þingflokksformönnum fyrir hönd þeirra þingflokka sé hafnað um að gera hlé til þess að ræða málin. Mér finnst auðvitað alveg fráleitt að hæstv. iðn.- og viðskrh. sé ekki á staðnum en jafnvel enn fráleitara að tveimur hv. þingflokksformönnum sé neitað um að hér sé gert hlé á störfum þingsins til þess að ræða um framhaldið, a.m.k. tíu mínútna eða korters hlé. Ég vil biðja hæstv. forseta um að íhuga þetta enn áður en hann kveður upp úrskurð sinn. Aðeins svona í leiðinni langar mig til þess að vekja athygli á því að hæstv. forseti notaði ákveðið orð um forsn. í umræðunni nú rétt áðan, þegar hann talaði um forsetadæmi. Mér þykir það leiðinlegt orðalag um forsn. þingsins og bið hæstv. forseta um að íhuga það líka að nota ekki það orðfæri.

Forseti er hjartanlega sammála hv. þm. um það. Þetta voru mismæli. Það er ekki gott að viðhafa þetta orðalag og forseti mun taka orð hv. þm. til eftirbreytni. Forseta er mest umhugað um að þingstörf geti gengið greiðlega fyrir sig og telur í ljósi þessarar langvarandi umræðu um atkvæðagreiðslu að skynsamlegt sé að gert verði tíu mínútna hlé á fundinum og að atkvæðagreiðslunni verði fram haldið kl. 15 mínútur fyrir tólf.

Eins og hv. þingmönnum er væntanlega ljóst áttu forsetar þingsins fund með þingflokksformönnum um það efni sem hér var rætt áður, um þá atkvæðagreiðslu sem er yfirstandandi og þinghaldið að öðru leyti. Forseti vill geta þess að þessir aðilar munu hittast aftur að aflokinni þeirri atkvæðagreiðslu sem nú er í gangi, þ.e. niðurstaðan er sú að atkvæðagreiðslunni mun fram haldið.

Herra forseti. Ég er andvígur því að halda þessari atkvæðagreiðslu áfram. Ég sé engin efnisrök fyrir því. Það eru fordæmi fyrir því að fresta atkvæðagreiðslu a.m.k. í nokkra klukkutíma. Það getur verið að það sé erfitt að finna fordæmi fyrir því að fresta henni á milli daga. Mér er það ekki ljóst. En hitt man ég að á síðasta kjörtímabili var atkvæðagreiðslu frestað um fjárlögin sjálf í marga klukkutíma að kröfu Sjálfstfl. vegna þess að einn og einn þingmaður Alþfl. vildi fylgja samvisku sinni, eins og það var kallað hér í frammíkalli áðan. Það er því auðvitað alveg augljóst mál að fyrir því eru fordæmi að fresta atkvæðagreiðslu. Ég er ekki sáttur við niðurstöðu forseta. Það er þannig að forseti ræður og þess vegna hlýtur þessi atkvæðagreiðsla að fara fram. En ég tel að það sé í rauninni gagnrýni vert. Ég vil líka gagnrýna það og halda því til haga, herra forseti, að það að fjarvistarskrá hafi verið lögð fram sé notuð sem málsástæða fyrir því að formenn þingflokka eigi að vita hverjir eru hér og hverjir ekki. Það gengur auðvitað ekki að setja málin þannig upp. Annaðhvort verður að koma þessari skrá á framfæri við formenn þingflokkanna á nýjan hátt eða að fara að tilkynna alla þá sem eru fjarverandi, nafn fyrir nafn. Það var að vísu mjög slæmt og erfitt að nota þessa aðferð á sínum tíma vegna þess að þeir sem voru mest í burtu vanræktu yfirleitt að láta skrá sig á fjarvistarskrána. Það voru því þeir sem voru samviskusamastir sem voru lesnir hér upp í beinum útsendingum af því að þeir höfðu tilkynnt forföll sín. Þetta var út af fyrir sig aðalástæðan fyrir því að menn ákváðu að meðhöndla fjarvistarskrána eins og gert er núna. En það breytir ekki því að ef það á að fara að nota fjarvistarskrána og framlagningu hennar sem málsástæðu fyrir því að stjórnarandstöðuþingmenn verði að una niðurstöðu eins og þeirri sem hér fer fram í dag þá er augljóst að við verðum að óska eftir því að öðruvísi verði farið með þessa skrá í framtíðinni.

Forseti vill geta þess vegna umræðu um fjarvistarskrá að þetta er eitt þeirra atriða sem forseti telur skynsamlegt að forsetar og þingflokksformenn ræði, þ.e. hvernig sú skrá birtist. Það eru ýmsar leiðir færar í því.

Virðulegi forseti. Að loknum fundi okkar þingflokksformanna og forseta er niðurstaða forseta að halda áfram með atkvæðagreiðsluna. Þeirri niðurstöðu munum við una. Virðulegi forseti. Við höfum verið ósátt á þessum morgni um það hvernig atkvæðagreiðsluna bar að. Það hefur verið rætt. Það hefur líka verið rætt að forsetar og þingflokksformenn muni nú eiga fund þegar gert verður hlé á fundinum og ég fagna því. En við höfum ekki síst verið ósátt við það sá ráðherra sem hefur borið það mál sem er til atkvgreiðslu inn á þing skuli ekki vera hér og um það hefur verið rætt í athugasemdum við forseta. En ég veit ekki betur en að forsrh., oddviti ríkisstjórnar, sé í húsinu og hann hefur ekki tekið þátt í atkvæðagreiðslu og mér finnst það mjög óeðlilegt, herra forseti.

Vegna þessara athugasemda hv. þm. vill forseti upplýsa að hæstv. forsrh. er ekki í húsinu eins og sakir standa.

Herra forseti. Með orðalagi í orðskýringu við það hvað falla skuli undir hugtakið ,,eignarland`` er því slegið föstu að þar með skuli teljast landsvæði innan netalaga í stöðuvötnum og sjó. Með þessu er verið að færa út eignarhald landeigandans til að taka einnig yfir landsvæðið innan netalaga, t.d. á sjávarbotni. Hér er augljóslega verið að færa út rétt landeigandans umfram það sem verið hefur í rétti á umliðnum árum og áratugum og m.a. nýlegir dómar staðfesta. Með öðrum orðum, sú breyting eða orðskýring sem verið er að lögfesta, þegar hún er lesin saman við 1. og 3. gr. frv., felur í sér ótvírætt afsal á réttindum og landsvæði sem hefur áður tilheyrt almenningum eða ekki verið sjálfkrafa í eigu landeigenda. Þessu erum við andvíg og greiðum atkvæði gegn 1. mgr. 2. gr. frv.

Herra forseti. Það hefði mátt ætla þegar lög eru sett um eignarrétt að miðað væri við gildandi rétt eins og hann er í þjóðfélagi okkar í dag og stuðst væri þá við þær réttarheimildir sem fyrir eru, t.d. dóma Hæstaréttar sem eru réttarheimildir um gildandi rétt. En sú grein sem verið er að samþykkja er í engu samræmi við dóma Hæstaréttar. Hér er verið að skapa mönnum meiri rétt en þeir hafa haft. Ég tel að bændur eigi að halda öllum þeim réttindum sem þeir hafa haft og fylgt hafa íslenskum búskaparháttum á liðnum öldum og tel ekki að þeir séu ofsælir af rétti sínum. En það gildir um þá eins og alla aðra jarðeigendur að þeir eiga ekki með slíkri löggjöf, sem við erum að setja, að fá meiri rétt en þeir hafa haft.

Herra forseti. Þessi viðauki við orðskýringuna á því hvað skuli teljast jarðefni samkvæmt ákvæðum þessa frv. sýnir í raun og veru einstaka hugkvæmni höfundanna hvað það varðar að tryggja með öllum hugsanlegum ráðum að engin þau verðmæti komi nokkurn tíma til með að finnast undir yfirborði landsins sem jarðeigandinn eigi ekki. Með því að aftan við upptalningu á flestum þekktum verðmætum í föstu formi sem þarna eiga við, eins og gosefni, steindir málmar, málmblendingar, kol, jarðolía og jarðgas, er bætt við orðunum ,,og önnur nýtanleg efni sem finnast kunna í jörðu`` þá er nú held ég róið fyrir hverja vík í þessum efnum. Ég tel með öllu ástæðulaust að slá því föstu að hvaða efni af nýtanlegu tagi sem kunna hugsanlega að finnast einhvern tíma á komandi öldum djúpt í jörðu niðri, kannski tugi kílómetra undir yfirborði jarðarinnar, skuli vera eign landeigandans. Mér finnst þessi viðbót, herra forseti, með miklum endemum og hvet menn til þess að hugsa sig mjög vandlega um áður en þeir samþykkja hana.

Herra forseti. Með þessari grein er því slegið föstu að eignarlandi skuli fylgja eignarréttur á auðlindum í jörðu. Þegar svo litið er til skilgreiningar á hugtakinu ,,auðlind`` í 1. gr. frv. þá er þar talið upp að með ,,auðlind`` í lögum þessum sé átt við hvers konar frumefni, efnasambönd og orku sem vinna megi úr jörðu í föstu, fljótandi eða loftkenndu formi og án tillits til hitastigs sem þau kunna að finnast við. Hér sömuleiðis, herra forseti, hafa höfundar frv. af ótrúlegri hugkvæmni geirneglt það svo rækilega sem nokkur kostur er, að séð verður, að eignarlandinu skuli fylgja eignarréttur að öllum sköpuðum hlutum. Hér er sem sagt slegið fram fortakslausum og ótakmörkuðum einkaeignarrétti landeigandans á öllu sem á og í og undir landinu geti orðið. Ég tel að þessi lagasetning, herra forseti, sé hneyksli, hún sé stórfellt afsal á rétti þjóðarinnar og almennings í landinu til þess að fá a.m.k. að njóta vafans og sé stórkostleg röskun á þeirri réttarstöðu sem ríkt hefur hingað til. Ég mótmæli mjög harðlega lagasetningunni, herra forseti, og segi nei.

Herra forseti. Þessi grein er aðalgrein frv. og hún felur í sér milljarðatuga eingatilfærslu í þjóðfélaginu til langframa og það er alveg ljóst að verði hún samþykkt svona verður mjög erfitt að snúa við til þess horfs sem verið hefur í þessum efnum án þess að ríkið skapi sér stórkostlegar skaðabætur. Hér eru menn því að taka ákvörðun sem mun hafa áhrif í áratugi og er því miður mjög erfitt að breyta á ný ef það er nokkur möguleiki ef menn vilja ekki taka á sig þessa stóru skaðabótahættu upp á marga milljarða. Í öðru lagi er greinin og frv. þar af leiðandi slæmt vegna þess að það liggur fyrir að eina leiðin til að verjast ásókn útlendinga í auðlindir í jörðu hér á landi er að lýsa auðlindirnar sameign eftir að Ísland er orðið aðili að Evrópska efnahagssvæðinu. Þess vegna eru margfaldar ástæður fyrir því að hafna þessari grein, herra forseti, og ég segi nei.

Hæstv. forseti. Þetta er að mínum dómi alvarlegasta og versta frv. úr frumvarpaþrennu ríkisstjórnarinnar um skipulagsmál og auðlindir. Þetta er versta greinin. Hér er verið að færa einkaaðilum eignarhald á auðlindum í ríkari mæli en þekkist nokkurs staðar þó litið sé til allra ríkja OECD, Bandaríkjanna, Nýja-Sjálands. Það þarf ríkisstjórn Sjálfstfl. og Framsfl. til að ganga erinda einkahagsmuna gegn almannahagsmunum í einu og öllu og ganga þá leið alveg til enda. Með þessari lagasamþykkt er verið að færa eignarhald niður í jörðina og einnig til útlanda. Því að eftir EES-samninginn geta fjársterkir aðilar, hvar sem er á EES-svæðinu, keypt jarðir. Hér eftir geta þeir einnig eignast auðlindir í jörðu.

Herra forseti. Með samþykkt þessarar greinar munu auðlindir í eigu þjóðarinnar færast til einkaaðila. Eins og ég kom inn á í máli mínu í upphafi er hér um að ræða mestu eignatilfærslu frá almenningi til einkaaðila í Íslandssögunni. Ég get engan veginn stutt þetta og segi nei, herra forseti.

Herra forseti. Með þessu frv. eru sérhagsmunir settir ofar almannahagsmunum eins og venja er hjá núv. stjórnarflokkum. Ákvæði frv. fela í sér að landeigendur geta rakað til sín stórkostlegum fjármunum ef almannahagsmunir krefjast að auðlindir sem finnast í jörðu landeigenda verði nýttar. Ég segi nei.

Herra forseti. Samkvæmt frv. um þjóðlendur á sérstök óbyggðanefnd, skipuð nefndarmönnum sem fullnægja skilyrðum um að geta gegnt embætti héraðsdómara, að skera úr um eignarrétt í þjóðlendunum. Ég tel að um leið og gengið er frá eignarrétti að eignarlandi þá væri auðvitað sjálfsagt að láta löglærða menn skera úr um það deiluatriði, hvort landeigendur geti gert kröfu til alls þess sem undir landinu er inn að miðpunkti jarðar. Það er greinilega svo fáránlegt að ætla að lögfesta það hér án þess að láta slíkan dóm ganga, að því verður engan veginn unað. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Hiti í jörðu er auðlind sem er sambærileg við olíu. Það er auðlind sem ekki er endurnýjanleg heldur eyðist þegar af er tekið og það er auðlind sem getur átt uppruna sinn á mjög stóru jarðsvæði. Fyrir 25 árum leiddu nágrannar okkar, Norðmenn, það í lög hjá sér að öll olía sem finnast kynni á norsku landi yrði sameign þjóðarinnar en ekki eign einstaklinga. Nú ætlar ríkisstjórn Sjálfstfl. og Framsfl. að bregðast þannig við gagnvart íslenskum hagsmunum að lögleiða að allur jarðvarmi sem finnist á einkaeignarjörð, hversu djúpt ofan í jörð menn þurfa að seilast eftir honum, skuli teljast einkaeign. Þetta lýsir, virðulegi forseti, allt öðrum viðhorfum hæstv. ríkisstjórnar Sjálfstfl. og Framsfl. gagnvart almannahag en jafnaðarmannaríkisstjórna í Noregi og á öðrum Norðurlöndum.

Hæstv. forseti. Þetta frv. sem við erum að staðfesta hér í atkvæðagreiðslu við 2. umr. er satt að segja ótrúlegur löggerningur. Mér hefur fundist að eignarréttur landeigenda væri nægilega vel tryggður eins og hann er í íslenskum lögum í dag. Hér á að bæta um betur og tryggja eignarrétt þeirra að öllu sem kann að finnast í þeirra landareign, inn að iðrum jarðar, um aldur og ævi. Ég spyr bara, hæstv. forseti, hversu langt upp nær þessi eignarréttur?

Virðulegi forseti. Ég trúi því ekki enn að ætlunin sé að lögfesta þetta frv. og þessa 3. gr. sem felur í sér mjög mikla eignatilfærslu til nokkurra einkaaðila. Sú eignatilfærsla ætti að sjálfsögðu að fara til þjóðarinnar sem á að eiga þær auðlindir sem um er að ræða. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Ég kemst ekki hjá því, í tengslum við þessa atkvæðagreiðslu, að vekja athygli á þeirri alkunnu staðreynd að á Alþingi sitja 40 stjórnarþingmenn. Fram undir þetta hafa tekið þátt í atkvæðagreiðslu og verið viðstaddir 20, 19 í einu tilviki, 21, 22 og 23 þm. Með öðrum orðum u.þ.b. helmingur þingmanna stjórnarliða er fjarstaddur í þessari mikilvægu atkvæðagreiðslu. Ég vil vekja athygli virðulegs forseta á því að ef stjórnarandstæðingar sinntu ekki þingskyldum sínum, eins og þeir gera, þá mundi ríkisstjórnin ekki geta komið þessum málum fram. Þá væru ekki nægilega margir þingmenn í salnum til þess að hægt væri að afgreiða málið. Ég bið virðulega forseta að taka tillit til þessa ástands þegar menn ræða um framhald þingstarfa. Það er alvarlegur hlutur þegar annar hver þingmaður stjórnarflokkanna leyfir sér að vera fjarstaddur í atkvæðagreiðslu eins og þessari. Það er umhugsunarefni fyrir hæstv. ríkisstjórn, þessa voldugu stjórn með öll þessi varahjól, svo notuð sé lýsing hæstv. forsrh. frá því stjórnarsamstarfið hófst, að nú keyrir hæstv. ríkisstjórn, sem hafði 40 hjól undir sínum vagni, með upp undir 20 hjólin sprungin.

Forseti vill vegna þessarar athugasemdar láta þess getið að hann komi henni áleiðis til þess fundar sem áður var boðaður með forsetum þingsins og þingflokksformönnum hvað varðar viðveru þingmanna.

Herra forseti. Þessi grein hljóðar svo: ,,Þrátt fyrir ákvæði III. og IV. kafla er heimilt án leyfis að rannsaka og hagnýta á eignarlandi berg, grjót, möl, leir, sand, vikur, gjall og önnur slík gos- og steinefni, svo og mold, mó og surtarbrand.`` Þessari nýtingu eða rannsóknum fylgja engin umhverfisskilyrði og öllum ábendingum umhverfisstofnananna, eins og Náttúrurfræðistofnunar, Náttúruverndar ríkisins og Skipulagsstofnunar í þessu efni er hafnað. Hér er verið að efna til verulegrar hættu fyrir landið ef menn vaða í nýtingu á þessum efnum án þess að með því sé neitt eftirlit. Þess vegna greiði ég atkvæði gegn þessari grein, herra forseti.

Herra forseti. Ástæðan fyrir því að ég greiði atkvæði gegn þessum tölulið er sú að hér er gert ráð fyrir því að fela Orkustofnun verkefni sveitarfélaga, en eins og kunnugt er hafa sveitarfélögin það verkefni að fara yfir frumdrætti að mannvirkjum. En hér er gert ráð fyrir því að þessi verkefni verði tekin af sveitarfélögum og færð Orkustofnun, sem er algerlega fáránlegt. Ég dreg þetta hér fram líka, herra forseti, til að sýna að á frv. eru stórkostlegir tæknilegir gallar, missmíðar fyrir utan hin efnislegu atriði sem við höfum áður rakið.

Herra forseti. Efni þessarar greinar snýst um að verið er að heimila einstökum jarðeigendum að gera þær skaðabótakröfur nýti almenningur eða ríkisvaldið auðlind á landi viðkomandi jarðeiganda, svo sem djúphita, að hann geti reist kröfur á hendur almenningi um skaðabætur sem nemur annaðhvort andvirði auðlindarinnar sjálfrar, eins og hún leggur sig, eða kröfu til þess að fá árlega hlutdeild í arði af nýtingu hennar. Þetta er algerlega fráleitt ákvæði, en það sem verra er að verið er að opna möguleika fyrir því vegna eðlis jarðhita, sem getur átt sér upptök víða, að þó að ríkisvaldið virki háhita á jörð í eigu ríkisins sjálfs þá geti einhver jarðeigandi, sem á jörð ekki langt fjarri, krafist þess að sér verði greiddar bætur vegna þess að verið sé að draga á vatn eða djúphita í jörðu sem honum tilheyrir. Þetta er algjörlega fráleitt viðhorf sem hér er verið að lögfesta, og ég tek það fram að fyrsta verk nýrrar ríkisstjórnar að loknum kosningum á að vera að afnema svona vitleysu.

Herra forseti. Við greiðum atkvæði gegn þessari brtt. í fyrsta lagi vegna þess að hún á alls ekki heima í þessum lögum. Hér er verið að taka ákvörðun um að setja inn í óskyld lög lagaákvæði um hina lifandi náttúru landsins. Í öðru lagi greiðum við atkvæði gegn þessari brtt. vegna þess að hér er umhvrn. sniðgengið herfilega eins og í öllu frv. Og það má segja að það sé beinlínis þannig að umhvrn. sé niðurlægt í svo að segja annarri hverri grein í frv. og alveg sérstaklega í þeirri sem hér á að bæta við. Við teljum eðlilegra að þetta ákvæði um örverur og nýtingu erfðaefna í örverum verði í sérlögum. Þess vegna greiði ég atkvæði gegn tillögunni.

Herra forseti. Hér er verið að gera tillögu um endurskoðunarákvæði sem er svo algjörlega fráleitt að það er ekki hægt annað en að vekja athygli á því. Og einn af þingmönnum stjórnarflokkanna, hv. þm. Pétur Blöndal, hefur aftur og aftur mótmælt þeirri aðferð sem hér er um að ræða, að verið er að taka um það ákvörðun að Alþingi eigi árið 2000 að endurskoða þessi lög sem hér liggja fyrir. Það þing sem hér situr getur ekki tekið þá ákvörðun, þannig að þetta ákvæði eins og það lítur út er hrein meiningarleysa og vitleysa og óhjákvæmilegt að vekja athygli á því, herra forseti, að menn taki upp aðra hætti við lagasetningu en hér er gert ráð fyrir því að þetta er algjörlega út í hött, herra forseti.

Herra forseti. Ef það er eitthvað sem þetta frv. snýst um öðru fremur og er kjarninn í inntaki þess, þá er það hið víðtæka eignarhald landeigendanna sem hér er verið að staðfesta. Að því leyti til má segja að frv. sé eins og það kemur frá aðstandendum sínum vel úr garði gert, að það ber rétta fyrirsögn, þ.e. ,,frumvarp til laga um eignarhald og nýtingu auðlinda í jörðu``. Það er því alveg til að kóróna allt saman að meiri hlutinn skuli leggja til breytingu á fyrirsögn frv. þar sem eignarhaldið fellur út og í raun og veru er þar með verið að snúa fyrirsögninni upp í háðulegt öfugmæli miðað við inntak frv. Þessi feluleikur á hinu víðtæka afsali almannaréttar til landeigenda sem hér á að fara fram mun ekki takast. Þetta verður hæstv. ríkisstjórn til enn frekari háðungar en það sem á undan er gengið og er þó langt til jafnað. Ég legg til að menn felli þessa brtt., herra forseti.

Áður en gengið er til dagskrár vill forseti geta þess að þessi fundur mun standa til kl. fimm í dag og því verða ekki fundir þingflokka á þeim tíma, en eftir atvikum að loknum þingfundi. Þingflokksfundir verða þá boðaðir hjá hverjum þingflokki ef um það er að ræða.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nál. frá meiri hluta félmn. um frv. til laga um húsnæðismál. Nefndin fékk fjölmarga til fundar við sig og einnig bárust fjölmargar umsagnir um málið og var um þær fjallað í nefndinni. Frumvarp þetta er samið af samráðshópi ríkis og sveitarfélaga sem félagsmálaráðherra skipaði 15. október 1997 og starfshópi til að undirbúa frumvarp um breytt hlutverk og starfsemi Húsnæðisstofnunar ríkisins sem félagsmálaráðherra skipaði 22. október 1997. Verkefni samráðshópsins var að vinna að útfærslu tillagna um breytingar á félagslega íbúðakerfinu yfir í félagslegt lánakerfi. Verkefni starfshópsins var að undirbúa frumvarp um breytt hlutverk og starfsemi Húsnæðisstofnunar ríkisins. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á núverandi skipulagi húsnæðismála og eru eftirfarandi breytingar veigamestar: Lagt er til að Húsnæðisstofnun ríkisins verði lögð niður 1. janúar 1999 og að ný stofnun, Íbúðalánasjóður, taki við hlutverki hennar og skuldbindingum Byggingarsjóðs verkamanna og Byggingarsjóðs ríkisins. Íbúðalánasjóði er ætlað að vera óháður framlögum úr ríkissjóði og standa undir lánveitingum sínum og rekstri með eigin tekjum. Stjórn sjóðsins verður skipuð fimm mönnum. Innlausnarreglur eldra kerfis munu þó vara í einhverja áratugi en allar nýjar úthlutanir verða á grundvelli nýrra reglna. Í öðru lagi verða umtalsverðar breytingar á þátttöku, áhrifum og ábyrgð sveitarfélaga og húsnæðisnefnda sveitarfélaga hvað félagslegt húsnæði og lánveitingar varðar. Þá mun félagsleg jöfnun verða í gegnum vaxtabótakerfi í stað niðurgreiðslu vaxta. Að öðru leyti verður uppbygging kerfisins sú að Íbúðalánasjóður veitir einstaklingum sem eiga rétt á almennu láni til kaupa á eigin íbúð húsbréfalán fyrir allt að 65--70% af verði íbúðar og sértækt viðbótarlán fyrir allt að 20--25%. Lagaákvæði varðandi lánsrétt vegna leiguíbúða, þ.e. til sveitarfélaga, félagasamtaka og félaga til byggingar eða kaupa á leiguhúsnæði, eru að mestu óbreytt frá gildandi lögum. Loks verður settur á fót sérstakur varasjóður með það meginmarkmið að bæta mögulegt tjón Íbúðalánasjóðs af töpuðum viðbótarlánum en varðandi eldra kerfi tekur varasjóðurinn m.a. við hlutverki Tryggingarsjóðs vegna byggingargalla. Sá sjóður verður lagður niður og allar eigur hans og réttindi renna í varasjóðinn auk framlaga sveitarfélaga, söluhagnaðar af innleystum íbúðum og eftir atvikum framlaga ríkissjóðs samkvæmt fjárlögum hverju sinni. Nefndin ræddi sérstaklega stöðu þeirra starfsmanna sem nú starfa hjá Húsnæðisstofnun ríkisins. Meiri hluti nefndarinnar bendir á að það er hlutverk undirbúningsnefndar, skv. 56. gr. frumvarpsins, að annast undirbúning og nauðsynlegar aðgerðir vegna stofnunar Íbúðalánasjóðs og yfirtöku réttinda og skyldna samkvæmt frumvarpinu, þar á meðal að taka á réttindum og málefnum starfsmannanna. Meiri hlutinn leggur þunga áherslu á að starfsmönnunum verði gefinn kostur á störfum hjá hinni nýju stofnun eftir því sem frekast er unnt og þannig nýtt starfsreynsla þeirra og sérþekking. Meiri hlutinn komst að þeirri niðurstöðu eftir vandlega yfirferð yfir þær umsagnir sem bárust að gera þyrfti ýmsar breytingar á frumvarpinu. Meiri hluti nefndarinnar leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Ætla ég þá að fara yfir helstu efnisbreytingar breytingartillagnanna. 1. Lögð er til breyting á 2. gr. sem fjallar um orðskýringar. Í frumvarpinu er við það miðað að fasteignaveðbréf og lán vegna leiguíbúða og viðbótarlán verði ákveðið hlutfall af matsverði íbúðar. Af þeim sökum er ekki ástæða til þess að taka sérstaklega fram að lán þessi hvíli á sérstökum veðrétti. 2. Lögð er til viðbót við 4. gr. sem fjallar um Íbúðalánasjóð. Með því að taka fram að Íbúðalánasjóður heyri stjórnarfarslega undir félagsmálaráðherra er verið að undirstrika að hér er um að ræða sjálfstæða ríkisstofnun. Sem dæmi um slíka ríkisstofnun má nefna Landsbókasafn Íslands -- Háskólabókasafn. Þýðing þess að um er að ræða sjálfstæða ríkisstofnun sem heyrir stjórnarfarslega undir félagsmálaráðherra felst m.a. í því að ákvarðanir stjórnar Íbúðalánasjóðs verða ekki bornar undir félagsmálaráðherra með stjórnsýslukæru. Þá getur ráðherra ekki gefið stofnuninni bindandi fyrirmæli um úrlausn mála nema hann hafi til þess lagaheimild. Aftur á móti er tekið fram að ráðherra geti krafið stjórn Íbúðalánasjóðs um upplýsingar og gögn sem snerta málefni sjóðsins. 3. Lögð er til breyting á 8. gr. sem fjallar um framkvæmdastjóra Íbúðalánasjóðs. Lagt er til að 2. mgr. falli brott þar sem ákvæðið er talið óþarft. 4. Lögð er til breyting á 9. gr. sem fjallar um verkefni Íbúðalánasjóðs. Lagt er til að það skuli einnig vera meðal verkefna Íbúðalánasjóðs að fylgjast með áætlanagerð sveitarfélaga um þörf á íbúðarhúsnæði. Hefur þetta einkum þýðingu þegar kemur að áætlun sveitarfélaga um þörf á viðbótarlánum í sveitarfélaginu. Þá er orðinu ,,félög`` aukið við upptalninguna í 2. tölul. til samræmis við 35. gr. frumvarpsins. 5. Lögð er til viðbót við 10. gr. sem fjallar um tekjur Íbúðalánasjóðs. Breytingin felur í sér að með tæmandi hætti er talið hvernig Íbúðalánasjóður fjármagni verkefni sín. 6. Lögð er til breyting á 14. gr. sem fjallar um verkefni húsnæðisnefnda sveitarfélaga. Í 5. tölul. 1. mgr. er gert ráð fyrir að eitt af verkefnum þeirra sé að aðstoða aldraða og samtök þeirra við öflun húsnæðis, svo og ráðgjöf o.fl. Lagt er til að í stað þess að einskorða þessa þjónustu við aldraða sé einnig gert ráð fyrir að sama eigi við um fatlaða og félagasamtök þeirra. Þá er lögð til breyting á 3. mgr. greinarinnar. Heimild húsnæðisnefndar til þess að taka þjónustugjöld er bundin við þau verkefni sem hún hefur með höndum. Ljóst er að gjöld þessi mega ekki vera hærri en sem nemur kostnaði vegna þeirrar þjónustu sem veitt er hverju sinni. Inn í kostnaðargrundvöllinn er því ekki unnt að reikna óskyld atriði. 7. Lögð er til breyting á 15. gr. sem fjallar um lánveitingar Íbúðalánasjóðs. Ekki er ástæða til þess að binda veitingu almennra lána sérstaklega við einstaklinga. Lagt er til að slíkar lánveitingar geti einnig náð til annarra. Með því er m.a. skapað svigrúm til þess að veita lán til félaga, þar á meðal húsnæðissamvinnufélaga, til þess að byggja íbúðir handa félagsmönnum sínum sem ekki uppfylla tilgreind skilyrði um tekju- og eignarmörk. Enn fremur opnast möguleiki á að fjármagna leiguíbúðir að stórum hluta með húsbréfaskiptum. 8. Lagt er til að 3. málsl. 1. mgr. 16. gr. falli brott og að heimild til að skuldbreyta lánum Íbúðalánasjóðs verði færð í sérstaka grein sem verði 48. gr. 9. Lögð er til breyting á 17. gr. sem fjallar um húsbréfadeild. Breytingin er í samræmi við efni 18. gr. gildandi laga um Húsnæðisstofnun ríkisins. 10. Lagt er til að 24. gr. færist til og verði 48. gr. Þannig verði á einum stað mælt fyrir um heimildir Íbúðalánasjóðs til þess að skuldbreyta lánum sjóðsins. 11. Lögð er til lagfæring á orðalagi í 26. gr. sem fjallar um gjaldfallin húsbréf. 12. Lögð er til breyting á orðalagi í 27. gr. sem fjallar um verðbréfaviðskipti. Ekki þykir rétt að húsbréf skuli eingöngu skráð á tilteknu verðbréfaþingi. 13. Lögð er til lagfæring á orðalagi í 31. gr. sem fjallar um viðbótarlán. 14. Lögð er til lagfæring á orðalagi í 32. gr. sem fjallar um lánskjör viðbótarlána. Auk þess er rétt að fram komi að vextir viðbótarlána skulu ákvarðast af þeim lánskjörum sem Íbúðalánasjóði býðst á almennum lánamarkaði, en slíkt er forsenda þess að sjóðurinn geti sjálfur staðið undir starfsemi sinni. 15. Lagt er til að 34. gr. falli brott. Ekki þykir ástæða til þess að hafa í frumvarpinu ákvæði er hamla ráðstöfun íbúðarhúsnæðis sem á hvílir viðbótarlán þar sem réttur til vaxtabóta samkvæmt lögum nr. 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt, er bundinn við vexti af lánum vegna öflunar eigin húsnæðis. 16. Lögð er til sú breyting á 36. gr. að félagsmálaráðuneytið haldi skrá yfir félög og félagasamtök sem hlotið hafa staðfestingu ráðherra og að sveitarfélög og aðrir sem hafi áhuga á geti fengið vitneskju um starfrækslu slíkra aðila. 17. Lagðar eru til breytingar á 1. mgr. 38. gr. sem fjallar um lánskjör á lánum til leiguíbúða. Breytingarnar eru til samræmis við þær breytingar sem lagðar eru til á 2. gr. frumvarpsins. 18. Lagt er til að 39. gr. sem fjallar um upplýsingarskyldu og eftirlit Íbúðalánasjóðs falli brott en að ákvæðið færist í nýja grein í lok kaflans. 19. Lögð er til breyting á 40. gr. sem fjallar um ráðstöfun leiguhúsnæðis. Lagt er til að skýrar komi fram með hvaða hætti unnt sé að ráðstafa leiguhúsnæði til einstaklinga sem uppfylla skilyrði 1. mgr. greinarinnar. Ákvæðið leggur ekki hömlur á að leiguhúsnæði sé að öðru leyti ráðstafað til einstaklinga er uppfylla nefnt skilyrði með samningum. Gæta verður þó ákvæða 4. mgr. 20. Lagt er til að við bætist ný grein sem verði 40. gr. og fjalli um eftirlit með félögum og félagasamtökum. Greinin fjallar um aðgang Íbúðalánasjóðs að gögnum og upplýsingum hjá þeim aðilum sem fengið hafa lán til byggingar leiguíbúða. Komi í ljós að ekki hefur verið fylgt skilyrðum um meðferð og ráðstöfun lána er Íbúðalánasjóði heimilt að endurskoða lánskjör eða gjaldfella lánið. 21. Lögð er til sú breyting á 3. mgr. 43. gr. sem fjallar um kærunefnd húsnæðismála að fellt verði brott ákvæði um að nefndin geti mælt fyrir um munnlegan eða skriflegan málflutning. Heimildir til þess að mæla fyrir um munnlegan eða skriflegan málflutning eru í stjórnsýslulögum, nr. 37/1993. 22. Lögð er til breyting á 44. gr. sem fjallar um valdsvið kærunefndar húsnæðismála. Þar sem unnt er að skjóta ákvörðunum nefnda sveitarfélaga, er starfa á þeirra vegum, til æðra stjórnvalds er almennt gert ráð fyrir að stjórnsýslustig séu tvö, sbr. lög um félagsþjónustu sveitarfélaga og í málum er snerta skipulags- og byggingarmál. Ekki þykir ástæða til þess að víkja frá þessu fyrirkomulagi að því er snertir ákvarðanir húsnæðisnefnda. 23. Lögð er til breyting á 47. gr. Ljóst er að endanlegt tjón Íbúðalánasjóðs vegna tapaðra viðbótarlána liggur ekki fyrir fyrr en sú eign sem um ræðir hefur verið seld á almennum markaði þar sem rétt verð fæst fyrir hana. Rétt þykir að taka fram að framlag sveitarfélaga til varasjóðsins skuli í upphafi vera 5%. 24. Lögð er til breyting á 48. gr. sem fjallar um þinglýsingu og stimpilgjald. Í 78. gr. gildandi laga er fjallað um þinglýsingu og stimpilgjald. Lagt er til að skuldabréf sem gefin eru út til Íbúðalánasjóðs vegna viðbótarlána og lána til byggingar og kaupa á leiguhúsnæði séu stimpilfrjáls, svo og heimildarbréf vegna kaupa á eigin íbúð. 25. Lagt er til að við bætist ný grein sem verði 48. gr. og fjalli um greiðsluvanda. Tekin verði upp á einum stað í frumvarpinu heimild til þess að bregðast við greiðsluvanda lánþega hjá Íbúðalánasjóði sem einnig taki til eldri lánveitinga Byggingarsjóðs ríkisins, Byggingarsjóðs verkamanna og fasteignaveðbréfa húsbréfadeildar. Greinin kemur í stað 24. gr. og lokamálsliðar 1. mgr. 16. gr. frv. Auk þess er kveðið á um heimildir til að fresta greiðslum hjá lántakendum lána til byggingar eða kaupa leiguhúsnæðis. 26. Lögð er til breyting á orðalagi í 50. gr. sem fjallar um gjaldtöku. Kveðið er með skýrari hætti á um fyrir hvaða þjónustu Íbúðalánasjóði er heimilt að taka gjald. 27. Við 52. gr. er verði 51. gr. Lagt er til að orðalag greinarinnar verði fært til samræmis við orðalag 119. gr. gildandi laga. 28. Lögð er til breyting á 53. gr., gildistökugreininni. Þar sem lagt er til að tekið verði upp nýtt ákvæði til bráðabirgða VII er tekið fram að þau ákvæði laga nr. 97/1993 sem þar er vísað til haldi einnig gildi sínu á meðan það ástand sem þar um ræðir varir. 29. Lögð er til breyting á 54. gr. sem fjallar um sameiningu sjóða. Þar sem fleiri aðilar en sveitarfélög hafa greitt ábyrgðargjald til Tryggingarsjóðs vegna byggingargalla er rétt að Íbúðalánasjóður taki við hlutverki hans að því er snertir þá aðila. Horfir það til skýringar þegar litið er til efnis ákvæðis til bráðabirgða VII þar sem varasjóður sveitarfélaga skal taka við eignum sveitarfélaga í sjóðnum. Þegar hlutverki Tryggingarsjóðs telst lokið skal honum eins og hann stendur þá skipt milli framkvæmdaraðila, annarra en sveitarfélaga, í réttu hlutfalli við framlög þeirra. 30. Lögð er til breyting á 56. gr. sem fjallar um undirbúningsnefnd sem annast á undirbúning og nauðsynlegar aðgerðir vegna stofnunar Íbúðalánasjóðs og yfirtöku réttinda og skyldna samkvæmt frumvarpi þessu. Lagt er til að félagsmálaráðherra skipi fimm menn í nefndina í stað þriggja. 31. Lögð er til breyting á ákvæði til bráðabirgða I. Í a-lið er leiðrétt tilvísun í lög nr. 97/1993. Í b-lið er felld brott tilvísun í 80. gr. gildandi laga til samræmis við nýja 48. gr. frumvarpsins sem fjallar um greiðsluvanda. Í c-lið er tekið fram að þau ákvæði gildandi laga sem vísað er til í ákvæðum til bráðabirgða II, IV, V og VII í frumvarpinu haldi gildi sínu. Loks er í d-lið tekin upp heimild til þess að skjóta til kærunefndar húsnæðismála ágreiningsmálum sem snerta eldra réttarástand á meðan það varir. 32. Lögð er til breyting á ákvæði til bráðabirgða II þar sem lagt er til að í ákvæði til bráðabirgða I verði tekinn upp almennur málskotsréttur til kærunefndar húsnæðismála. 33. Lögð er til breyting á ákvæði til bráðabirgða III. Í fyrri liðnum er bætt við tilvísun í lán Byggingarsjóðs ríkisins og í síðari liðnum er kveðið á um það hversu langur sá frestur skuli vera sem húsnæðisnefndir sveitarfélaga hafi til þess að skilyrða veitingu viðbótarlána við innleystar íbúðir. 34. Lögð er til breyting á ákvæði til bráðabirgða V. Skv. 1. mgr. 73. gr. laga nr. 97/1993 getur sá frestur sem einstaklingur hefur til þess að nýta sér kauprétt sinn verið mismunandi, en minnst fimm ár. Rétt þykir að hlutaðeigandi haldi þeim rétti sem hann kann að hafa samið að öðru leyti um við framkvæmdaraðila, en eftir gildistöku frumvarpsins fari um lánveitingar og lánskjör eftir ákvæðum frumvarpsins. 35. Lögð er til breyting á ákvæði til bráðabirgða VI. Um ráðstöfun félagslegra eignaríbúða er fjallað í nýju bráðabirgðaákvæði VII. Þykir rétt að vísa þangað um ráðstöfun þeirra íbúða sem tilbúnar verða til afhendingar eftir gildistöku frumvarpsins. 36. Lagt er til að við bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða VII um meðferð umsókna um félagslegar eignaríbúðir. Samkvæmt þessu getur sá sem fengið hefur loforð um eða úthlutun á íbúð á byggingarstigi, eða annars konar íbúð samkvæmt eldra kerfi, fyrir 1. júní 1998 nýtt sér slíkt loforð þrátt fyrir að slík íbúð komi ekki til afhendingar fyrr en eftir gildistöku laga þessara. Íbúðalánasjóður mun veita þau lán sem veitt verða í slíkum tilvikum, en um meðferð slíkra lánsumsókna og lánskjör skal beita ákvæðum laga nr. 97/1993, eftir því sem við getur átt. Úthlutanir eða samningar sem eiga sér stað fyrir fyrrgreint tímamark halda með öðrum orðum gildi sínu. Með úthlutanir og samninga sem eiga sér stað eftir 1. júní 1998 og ekki reynist unnt að afhenda íbúð fyrr en eftir gildistöku frumvarpsins fer um lánveitingar og lánskjör samkvæmt ákvæðum VI. og VII. kafla frumvarpsins. Um lánveitingar og lánskjör vegna þeirra íbúða sem koma til afhendingar fram að gildistökutíma frumvarpsins fer eftir gildandi lögum. 37. Lagðar eru til breytingar á VII. bráðabirgðaákvæði til samræmis við breytingar á 54. gr. frumvarpsins. 38. Lögð er til breyting á ákvæði til bráðabirgða VIII. Við það er miðað að við samþykkt frumvarpsins hefjist viðræður milli ríkisins, Sambands íslenskra sveitarfélaga, fulltrúa félagslegra byggingaraðila og fulltrúa ASÍ og BSRB. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að lánveitingar Íbúðalánasjóðs til byggingar leiguhúsnæðis samkvæmt VIII. kafla þess standi undir sér, en samhliða slíkum lánveitingum komi samtímagreiðslur er styrki hlutaðeigandi framkvæmdir. Í undirbúningi eru viðræður milli ríkis og sveitarfélaga um hver verði þáttur þeirra í slíkum greiðslum. Til þess að slíkar viðræður leiði til árangurs er nauðsynlegt að könnun fari fram á leigumarkaði hér á landi og á meðan verði lánskjör til byggingar leiguíbúða óbreytt. Hæstv. forseti. Ég hef farið yfir álit meiri hluta félmn. og gert grein fyrir brtt. sem fram koma í sérstöku þingskjali en undir nál. meiri hlutans skrifa Magnús Stefánsson, Siv Friðleifsdóttir, Einar K. Guðfinnsson, Arnbjörg K. Sveinsdóttir, Kristján Pálsson og Pétur H. Blöndal.

Hæstv. forseti. Hér er komið á dagskrá eitt af hinum stóru málum sem eru til umræðu á hinu háa Alþingi á þessu vori og ljóst að hér er um að ræða eitt af forgangsmálum ríkisstjórnarinnar. Það breytir ekki því að þetta frv. hefur verið gagnrýnt mjög harðlega. Hv. félmn. barst fjöldi umsagna þar sem margvíslegri gagnrýni er komið á framfæri, og sá bunki, sem við í minni hlutanum höfum dreift til þingmanna sem fylgiskjölum, ber það með sér að mjög margir höfðu mikið við þetta frv. að athuga, enda kemur líka í ljós að gerðar eru miklar breytingar á frv. Það er í sjálfu sér alltaf gott þegar hlustað er á athugasemdir og reynt að færa málin til betri vegar en það breytir því ekki að hér er um grundvallarbreytingar á húsnæðiskerfinu að ræða sem við í minni hlutanum getum ekki sætt okkur við. Andstaðan við þetta frv. kom glöggt í ljós 1. maí sl. þegar verkalýðsforingjar gerðu þetta frv. að umræðuefni úti um land og er ekki að ástæðulausu að menn óttast afleiðingar frv. og mun ég koma betur inn á það á eftir. Það er auðvitað ekki skylda ríkisvaldsins að semja frv. í samráði við aðila úti í þjóðfélaginu en það er hins vegar skynsamlegt að hafa samráð og það er skynsamlegt að reyna að ná sem víðtækastri sátt um jafnviðamkil og alvarleg mál og húsnæðismál eru í samfélagi okkar, en því miður ákvað ríkisstjórnin að leggja fram þetta frv. þótt ljóst væri að mikil að andstaða væri við það og sú andstaða stendur enn þrátt fyrir ýmsar breytingar. Á síðasta þingi var samþykkt fjölskyldustefna ríkisstjórnarinnar, þál. um mótun opinberrar fjölskyldustefnu og um aðgerðir til að styrkja stöðu fjölskyldunnar. Þar segir í I. kafla, með leyfi forseta, kafla sem ber heitið Meginforsendur fjölskyldustefnu: ,,Ríkisstjórn og sveitarstjórnum á hverjum tíma ber að marka sér opinbera stefnu í málefnum fjölskyldunnar í því skyni að styrkja hana og vernda án tillits til gerðar hennar og búsetu.`` Síðar í þessari þál. segir um almenn markmið stjórnvalda, 3. tölul.: ,,Að grundvallaröryggi fjölskyldunnar efnahagslega sé tryggt ásamt rétti hennar til öryggis í húsnæðismálum.`` Það er samþykkt stefna ríkisstjórnarinnar að reyna að standa vörð um fjölskylduna og hag hennar og að tryggja öryggi í húsnæðismálum. Ég tel, hæstv. forseti, að þær aðgerðir sem hér á að grípa til og þær breytingar sem á að gera á húsnæðiskerfinu muni leiða til þess að allverulegur fjöldi fjölskyldna, sem hingað til hefur átt skjól í hinu félagslega húsnæðiskerfi, mun verða settur út á guð og gaddinn, út í óvissuna, og það veit enginn hvað þar tekur við. Það er ástæða til þess, hæstv. forseti, að rifja upp að félagslega húsnæðiskerfið á sér langan aðdraganda hér á landi. Fyrstu lögin um félagslegar aðgerðir í húsnæðismálum eru frá árinu 1929 en ég held ég muni það rétt að u.þ.b. 10 árum áður hafi umræðan hafist um nauðsyn þess að grípa til aðgerða í húsnæðismálum og það stafaði meira og minna af því að húsakostur landsmanna var afar lélegur. Það lá mikill straumur fólks til hinna vaxandi bæja vegna þess að þar var boðið upp á atvinnu en húsnæðið sem þar var í boði var oft og tíðum ekki annað en kjallaraholur eða hanabjálkar eða þá einhverjir húskofar sem fólk hróflaði sér upp. Þessi straumur hélt stöðugt áfram og varð til þess að samþykkt voru lög árið 1929 um aðgerðir í húsnæðismálum sem m.a. leiddu til byggingar verkamannabústaðanna, samið var um byggingu verkamannabústaða í vesturbæ Reykjavíkur, og þar má sjá styttu af einum helsta baráttumanni þessa máls, Héðni Valdimarssyni, sem þá var þingmaður og formaður Verkamannafélagsins Dagsbrúnar. Það er ekki vafamál að bygging þessara verkamannabústaða leysti vanda hundruða fjölskyldna og oft hafa heyrst frásagnir af því, m.a. frá Guðmundi heitnum J. Guðmundssyni verkalýðsforingja hvílík bylting það var fyrir fjölskyldu hans þegar hún flutti inn í verkamannabústaðina í vesturbænum. Frá þeim tíma hefur alltaf öðru hvoru verið gert átak í byggingu félagslegs húsnæðis. Það virðist alltaf hafa dottið niður inn á milli af ýmsum ástæðum, en frá árinu 1965 hefur verið nokkur samfella í byggingu og kaupum á félagslegu húsnæði, húsnæði sem hefur verið ætlað hinum lægst launuðu í samfélaginu. Árið 1965 var samið sérstaklega um byggingu nokkur hundruða íbúða í Breiðholtinu í Reykjavík. Ég er ekki nógu vel að mér í þessari sögu til að fullyrða hvað byggt var af félagslegu húsnæði annars staðar á landinu, en frá 1965 hefur þetta kerfi verið í gangi þótt það hafi tekið töluverðum breytingum. Nú eru 10.600 íbúðir sem teljast til félagslegs húsnæðis, þannig að þetta er nú ekki lítill fjöldi og þar af leiðandi ekki fáar fjölskyldur sem hafa getað leyst húsnæðisvanda sinn innan félagslega kerfisins. Ég gat þess við 1. umr. um þetta mál að ég hef ákveðna reynslu af þessu kerfi, bæði eftir að hafa setið í stjórn Verkamannabústaða eins og þeir hétu þá í Reykjavík, og einnig eftir að hafa tekið þátt í nefndarstarfi árið 1990 þegar gerðar voru verulegar breytingar á kerfinu, en þá m.a. gerðist það að verkamannabústaðirnir og það kerfi var fært undir sveitarfélögin að mestu leyti og það varð á ábyrgð sveitarfélaganna. Ein af nefndum sveitarfélaganna tóku að annast þessi mál og síðan hafa verið stigin frekari skref í þá átt og hér er í rauninni verið að stíga lokaskrefið með því að taka fulltrúa verkalýðsfélaganna út úr húsnæðisnefndunum en það má vissulega setja spurningarmerki við þá aðgerð eins og við gerum reyndar í nál. okkar. Ég held að að mörgu leyti hafi það haft góð áhrif að hafa fulltrúa verkalýðsfélaganna í húsnæðisnefndunum, en vissulega hafa komið upp aðstæður þar sem fulltrúar sveitarfélagsins hafa lent í minni hluta og það er auðvitað ekki ásættanlegt af hálfu sveitarfélaganna. Spurningin er því sú hvort ekki hefði mátt finna þarna einhvern milliveg. Ég minnist þess frá minni reynslu þegar ég átti sæti í stjórn Verkamannabústaðanna í Reykjavík, að þar voru Guðjón Jónsson heitinn, sem var formaður Félags járniðnaðarmanna, og Kristján Thorlacius frá BSRB, en þeir voru báðir margreyndir úr verkalýðsbaráttu og þekktu vel til aðstæðna í þjóðfélaginu. Því leitaði mjög margt fólk til þeirra sérstaklega vegna þeirrar stöðu sem þeir höfðu, og ég óttast að þegar þessi tengsl verða algerlega rofin verði þetta meira kerfi en það hefur verið hingað til og þarna rofni þessi tengsl, en vonandi gerist það ekki. Við skulum ekki endilega vera mjög svartsýn hvað það atriði varðar því þetta er á ábyrgð sveitarfélaganna og þau eiga að sjálfsögðu að hafa meiri hluta innan nefnda sinna og ég hef fullan skilning á því sjónarmiði. Áður en ég kem að breytingunum vil ég nefna að menn hafa verið að gera miklar breytingar, bæði á hinu almenna húsnæðiskerfi og félagslega kerfinu og fróðlegt er að velta því fyrir sér hvers vegna. Ég held að það mikla verðbólguástand sem ríkti áratugum saman hafi haft mjög mikil áhrif á það hvernig menn voru sífellt að breyta húsnæðiskerfinu og reyna að finna nýjar leiðir. Við minnumst þess þegar launavísitölunni var kippt úr sambandi 1983 hafði það mjög alvarlegar afleiðingar á stóran hóp fólks sem var að kaupa sér húsnæði. Ég hygg að sú aðgerð hafi haft töluverð áhrif á samningana sem voru gerðir 1986 þegar samið var um nýtt lánakerfi en það lánakerfi reyndist tímasprengja. Það var tímasprengja því að það óx svo gífurlega að allir sáu að það gat ekki haldið áfram. Það hefði leitt ríkissjóð út í miklar ógöngur. Því var hafist handa við að kanna önnur kerfi og út úr því dæmi kom svo húsbréfakerfið. Í kjölfarið voru gerðar töluverðar breytingar á félagslega húsnæðiskerfinu eins og ég minntist á, sem fólu m.a. í sér þær breytingar að stofnaðar voru húsnæðisnefndir undir stjórn sveitarfélaganna, tekið var upp greiðslumat, ég man að árið 1990 var stefnt að því að reyna að sjá til þess að fólk legði eitthvað fram sjálft, það væru ekki veitt nema 90% lán en það kom mjög fljótlega í ljós að það gekk einfaldlega ekki. Þarna var ákveðinn hópur sem þurfti meiri aðstoð og því voru aftur tekin upp 10% viðbótarlán. Eins og kemur fram í gögnunum hefur alveg ótrúlega lítill hópur lent í vanda þótt hann hafi fengið 100% lán og haft litlar tekjur því sem betur fer snúast aðstæður fólks oft til hins betra. Áður en ég vík að efni frv. er líka vert að velta fyrir sér þeirri spurningu hverjum kerfið hefur þjónað, hverjir hafa þurft á félagslegri aðstoð að halda og hverjir munu þurfa á henni að halda í framtíðinni. Það eru hinir tekjulægstu og í þeim hópi eru einstæðar mæður, barnmargar fjölskyldur, fatlaðir og ýmsir sem búa af einhverjum ástæðum við skert kjör og bera skarðan hlut frá borði í samfélaginu og ég fullyrði að kerfið hafi fyrst og fremst þjónað þessum hópum. Að vísu hafa verið undantekningar á. Ég minnist þess að iðnnemar höfðu aðgang að kerfinu meðan þeir voru nemar, ekki veit ég hvort reglur um námsmannabústaði og annað slíkt hefur breytt því en þarna var um hóp að ræða sem síðan fékk allgóð og oft mjög góð laun eftir að út á vinnumarkaðinn kom. Því var tekin upp sú regla að hægt væri að endurmeta vexti á þeirri forsendu að það væri ekki sanngjarnt að hið opinbera væri að greiða niður vexti fyrir fólk sem hefði mjög góð kjör og ég hygg nú að þessi hópur hafi nú flutt sig út úr félagslega kerfinu. En reynsla mín er sú og sú þekking sem ég hef haft og hef af kerfinu er sú að þetta félagslega kerfi hafi fyrst og fremst þjónað hinum lægst launuðu. Ekki hafa aðrir komist þarna inn, nema hugsanlega í þeim tilvikum, t.d. úti á landi þar sem ekki hafa verið nægjanlega margar umsóknir og menn hafa hreinlega fengið leyfi frá Húsnæðisstjórn til að úthluta öðrum þessum íbúðum. Ég þekki dæmi um það, hreinlega til að koma íbúðunum út. Þá ætla ég að víkja að því hvaða breytingar er verið að gera á húsnæðiskerfinu af hálfu ríkisstjórnarinnar. Hér gerist það að rótgróin stofnun, Húsnæðisstofnun ríkisins, verður lögð niður og í staðinn verður stofnuð ný ríkisstofnun, Íbúðalánasjóður. Ég tek það fram að þótt við fjöllum ekki um þetta atriði sérstaklega í nefndarálitinu að ég get fyllilega sætt mig við að menn stokki upp ríkisstofnanir og breyti þeim að því tilskildu að staða starfsfólks sé tryggð. Ég ætla að koma betur að því máli á eftir. Það er líka verið að sameina byggingarsjóðina og þótt ekki liggi fyrir nein úttekt á því hvað þessi sameining þýðir og hversu langt hún dugir eða hvort hún dugir til að rétta af Byggingarsjóð verkamanna held ég að þetta sé líka rétt skref. Ég minnist þess að 1990 lagði sú nefnd sem ég átti sæti í þetta til en af einhverjum ástæðum voru menn ekki tilbúnir til þess þá en hefðu nú betur verið það vegna þess að síðan hefur Byggingarsjóður verkamanna lent í töluverðum ógöngum og sigið mjög á ógæfuhlið, fyrst og fremst vegna þess að ríkisstjórnir undanfarinna ára hafa jafnt og þétt skorið niður framlögin til Byggingarsjóðs verkamanna jafnvel þótt menn hafi verið að reyna að semja um annað. Það hefur leitt til þess að staða sjóðsins hefur versnað verulega og ég minni á að Ríkisendurskoðun hefur vakið athygli á því ár eftir ár hve staða sjóðsins er alvarleg og það yrði að grípa til einhverra ráða. Þau ráð eru annars vegar þau að hækka vexti sem kemur ekki til greina gagnvart því láglaunafólki sem er verið að reyna að sinna og slíkar breytingar geta ekki verið afturvirkar nema á alveg sérstökum forsendum eins og þeim að tekjur fólks hafi breyst verulega. Hin leiðin er framlög úr ríkissjóði og við í stjórnarandstöðunni höfum lagt til ár eftir ár að framlögin yrðu aukin til Byggingarsjóðs verkamanna, til að koma í veg fyrir hreint gjaldþrot hans í upphafi næstu aldar. Það styttist í það uppgjör. En það hefur líka legið fyrir að hægt væri að sameina sjóðina. Staða Byggingarsjóðs ríkisins fer stöðugt batnandi vegna þess hversu lítið er lánað úr honum en mikið borgað inn í hann. Hins vegar hefði þurft að liggja fyrir hvort þetta dugir, hversu langt þetta dugir, því Byggingarsjóður verkamanna hefur lánað út á mjög lágum vöxtum, 1--2,4% vöxtum en honum hefur verið gert að taka lán og afla fjár á miklu hærri vöxtum, markaðsvöxtum, og allir sjá að þetta dæmi gengur ekki upp til lengdar. Meginbreytingin sem verið er að gera og sú sem við gagnrýnum fyrst og fremst er breytingin á félagslega húsnæðiskerfinu. Nú verður hætt að veita lán á niðurgreiddum vöxtum en í stað þess getur fólk sótt um almennt lán sem verður allt að 70% ef um það er að ræða að verið er að kaupa íbúð í fyrsta sinn og síðan getur láglaunafólk, þeir sem standast greiðslumat og verða væntanlega undir ákveðnum tekjumörkum, fengið viðbótarlán sem er allt að 20 til 25% en þau lán verða á ábyrgð sveitarfélaganna. Það er líka meginbreyting að þessum lánum má verja til kaupa á íbúðum hvar sem er á markaðnum en þó mega sveitarfélögin skylda þá sem fá viðbótarlán til að kaupa íbúðir innan núverandi kerfis næstu tvö árin og það er reyndar breyting frá því sem stóð upphaflega í frv., það er sem sagt búið að afmarka þetta við næstu tvö ár. Nú verður afar fróðlegt að sjá hvernig þetta ákvæði mun virka og ég dreg ekki dul á að það reynir kannski mest á þetta í Reykjavík þar sem hreyfing innan kerfisins er mest enda íbúðirnar flestar. Það verður fróðlegt að sjá hvernig gengur að skylda fólk til að kaupa íbúðir í þeim hverfum í borginni sem eru óvinsælust því ekki er því að leyna að það eru nokkrir staðir í borginni þar sem ekki hefur tekist nægilega vel til og umhverfið er með þeim hætti að fólk kýs að búa annars staðar ef það á þess nokkurn kost. Það er því alveg ljóst að ef sveitarfélögin lenda í því að leysa til sín mikinn fjölda íbúða verður þar um mikil útgjöld að ræða. Það væri sérstakt áhyggjuefni Reykjavíkurborgar sem eins og ég nefndi ber ábyrgð á langsamlega flestum af þessum íbúðum og það verður afar fróðlegt að sjá hvernig þetta gengur. Þarna er verið að koma til móts við ákveðin vandræði sveitarfélaganna en þetta ákvæði gengur þvert á það grundvallaratriði og þá aðalbreytingu sem verið er að gera, að færa lánin frá íbúðum til einstaklinga og að veita þeim frelsi til að velja sér íbúð einhvers staðar úti á markaðnum, þetta er því takmarkað frelsi. Þrátt fyrir það má búast við því að töluverður straumur verði af fólki sem mun sækja um viðbótarlán og það er allt óvíst um það hvernig sveitarfélögin muni bregðast við, hvað þau verða reiðubúin til að ábyrgjast mörg lán. Í umsögn fjárlagaskrifstofu fjmrn. er gert ráð fyrir að allt að þúsund einstaklingar muni sækja um lán og bætast við og það er töluverður straumur út á húsnæðismarkaðinn. Ein af hinum stóru breytingum sem er verið að gera varðar lán til öflunar leiguhúsnæðis á vegum sveitarfélaga eða félagasamtaka. Þar á að veita allt að 90% lán, að öllum líkindum á markaðsvöxtum. Hér er rétt að vekja athygli á því að öll hugsun frv. gengur út frá því að hin nýja ríkisstofnun standi undir sér, standi undir rekstri sínum og þar af leiðandi hljóta markaðsvextir að ráða för þótt þess kunni að verða einhver dæmi að veitt verði fé á fjárlögum hugsanlega til ákveðinna lánaflokka eða ákveðinna aðgerða. Það er alveg ljóst að veitt verður fé á fjárlögum, a.m.k. næstu tvö árin, hugsanlega lengur, á meðan verið er að gera úttekt á leigumarkaðnum og reyna að komast að samkomulagi milli ríkisins, sveitarfélaganna og verkalýðshreyfingarinnar um það hvernig skuli staðið að byggingu leiguhúsnæðis, hvernig markaðurinn er, hver er þörfin. Þetta á allt saman að kanna en við vitum ekkert hver útkoman verður eða að hve miklu leyti sveitarfélögin verða reiðubúin til að koma inn í dæmið í ríkari mæli en þau hafa gert hingað til. Vert er að vekja athygli á því í upphafi að við í minni hluta félmn. mótmælum því harðlega að ríkisstjórnin skuli ætla að knýja húsnæðisfrv. í gegn á þessu vori. Margt er mjög óljóst varðandi alla framkvæmd málsins. Andstaðan við það er mikil, einkum innan verkalýðshreyfingarinnar, og reyndar hafa komið fram miklar athugasemdir frá þeim húsnæðisnefndum sem sendu inn umsögn. Það er rétt að vekja athygli á gagnrýni húsnæðisnefndanna sem hafa farið ofan í þessi mál meðan sveitarstjórnirnar og Samband íslenskra sveitarfélaga hefur lagt blessun sína yfir málið. Það var þó með ákveðnum fyrirvörum og kröfum sem við í minni hlutanum sjáum nú reyndar alls ekki að gangi upp miðað við alla hugsun málsins. Það er auðvitað mjög athyglisvert að þeir sem best þekkja til t.d. húsnæðisnefndir Reykjavíkur, Kópavogs, Hafnarfjarðar, Akureyrar og Reykjanessbæjar, sem virkilega hafa skoðað málið, krossa sig í bak og fyrir vegna þess sem á að fara að gera. Hið alvarlega í þessu og ástæðan fyrir því að við leggjum til að málinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar og skoðað betur er að ekkert mat liggur fyrir um áhrifin af þessum aðgerðum. Það er ekkert vitað um áhrifin á húsnæðismarkaðinn, hvað þýðir þessi aukna eftirspurn? Þýðir hún hækkun verðs eða lækkun verðs? Hver verða áhrifin á verðbréfamarkaðinn ef stofnunin þarf að afla mun meira fjár, m.a. vegna aukinna lána til þeirra sem áður féllu undir félagslega kerfið? Það liggur ekkert fyrir um þann kostnað sem frv. hefur í för með sér fyrir sveitarfélögin. Eiga þau að bregðast við þeirri þörf sem verður til þegar hópur fólks verður útilokaður frá félagslega kerfinu og þarf að leita út á leigumarkaðinn? Hvernig eiga sveitarfélögin að bregðast við? Hvernig munu þau bregðast við og hvað kostar þetta þau? Við erum hér með dæmi frá einstaka sveitarfélögum sem hafa reynt að leggja mat á áhrifin og það er auðvitað ekkert smáræði. Það er sko ekkert smáræði fyrir þessi sveitarfélög. Það hefði nú verið forvitnilegt að fá slíkt mat fyrir Reykjavíkurborg. Hér er ástandið auðvitað verst og það liggur reyndar fyrir að Reykjavíkurborg hefur uppi áform um að kaupa hundrað nýjar leiguíbúðir. Mér segir svo hugur að það dugi skammt. Hver verða áhrifin á hinn almenna leigumarkað? Hver verða áhrifin á leiguverðið þegar þessum hópi er vísað út á þann markað? Verða þá fleiri sem eiga ekki annan kost en að búa áfram hjá foreldrum sínum og geta ekki byrjað að búa? Ég er auðvitað að vísa til þess að meðal þeirra sem hafa fengið úthlutun félagslegra íbúða eru ungar konur að ég hygg stærsti hópurinn, ungar konur með börn. Einstæðar mæður, mjög lágt launaðar, ráða að sjálfsögðu ekki við háa leigu. Það er því veruleg ástæða til að hafa áhyggjur af því hver áhrifin af þessu frv. verða. Það er rétt að benda á það líka, eins og fram kemur í nál. okkar að það er stöðugt vaxandi þörf fyrir leiguhúsnæði, einkum á höfuðborgarsvæðinu. Hingað liggur straumurinn og það er auðvitað sárt ef fólk sem vill eignast eigið húsnæði á þess ekki kost vegna þessara breytinga. Áhrifin á kjör kaupenda og væntanlegra leigjenda í hinu nýja kerfi eru algerlega óljós. Það munar töluvert miklu á milli þeirra útreikninga sem er að finna í frv. og þess sem ASÍ og BSRB lagði fyrir okkur í hv. félmn. Það byggir auðvitað á því að menn hafa gefið sér mismunandi forsendur. Fulltrúar ASÍ og BSRB bentu á að í útreikningum ráðuneytisins á greiðslubyrði næstu áratugina væri ekki gert ráð fyrir neinum breytingum. Allar stærðir voru stöðugar, verðbólga, launaþróun o.s.frv. en um leið og einhverjar slíkar breytingar verða hefur það auðvitað mikil áhrif á greiðslubyrði, ýmist til hins betra eða verra eftir því hver þróunin er. Auðvitað getur enginn spáð fyrir um hvað gerast muni á næstu áratugum. Enginn getur spáð því hver vaxtaþróun verður þótt hún stefni heldur niður á við núna, sem betur fer. Við vitum samt ekki hvernig ástandið verður eftir 10, 15, 20 ár. Það skiptir hins vegar miklu fyrir kjör þeirra sem verða innan þessa kerfis. Þá er vert að benda á að í upphafi voru lögð fram tvö frv. um húsnæðismál sem auðvitað áttu að fylgjast að, þ.e. frv. um húsnæðismál og síðan frv. um byggingar- og samvinnufélög. Mikil áhersla var lögð á að afgreiða húsnæðisfrv. úr nefnd. Því miður gafst okkur ekki tími til að vinna hitt málið, miðað við þær reglur sem hér voru settar um vinnu nefnda. Nú hefur það hins vegar gerst, hæstv. forseti, að þingið hefur dregist meir en ráð var fyrir gert. Hefði verið gert ráð fyrir að nefndir störfuðu áfram hefði kannski verið hægt að vinna það mál líka. Auðvitað er afar slæmt að skilja frv. um húsnæðissamvinnufélög svona eftir en best hefði auðvitað verið að fresta báðum málunum og reyna að ná sátt. Ég ætla þá að víkja að því hver áhrif þessa frv. verða að okkar mati. Ég vísa þá til þess sem sagt hefur verið um markmið þessa frv. Yfirlýst markmið er að einfalda kerfið eins og segir í grg. og auðvelda fólki öflun húsnæðis. Ég hygg því miður að áhrifin, a.m.k. hvað það varðar að auðvelda fólki öflun húsnæðis, eigi býsna langt í land en þar munu viðbrögð sveitarfélaganna ráða mjög miklu um það hvernig til tekst. Það er a.m.k. ljóst að sú breyting ein, að veita 90% lán í stað þess að ákveðinn hópur átti kost á 100% lánum, hefur veruleg áhrif. Þar er hópur sem mun ekki lengur eiga þess kost að eignast húsnæði. Aðrar breytingar sem fylgja með, eins og það að fólk þarf að greiða stimpilgjald af almenna láninu, gjöld til húsnæðisnefndar og væntanlega einnig að greiða fasteignasala hans skerf, þýðir aukinn kostnað fyrir þá sem eru að afla sér húsnæðis. Þar af leiðandi mun þar bætast við hópur sem fellur út. Um greiðslumatið er allt óljóst. Það mun einnig hafa veruleg áhrif á það hverjir munu geta keypt sér húsnæði undir formerkjum almenns láns og viðbótarláns. Tölur skortir um það hversu stór þessi hópur er. Það er margt sem getur ráðið því og haft áhrif á hversu stór hann verður, m.a. vaxtakjörin á almennum markaði. Í nál. okkar kemur fram að húsnæðisnefnd Kópavogs reyndi að leggja mat á það hver áhrifin yrðu af greiðslumatinu ef það verður hið sama innan almenna kerfisins, þ.e. hjá þeim sem fá húsbréfalán og hinum sem fá húsbréfalán plús viðbótarlán. Í umsögn þeirra kom fram að gerð var könnun á greiðslumati 122 fjölskyldna sem hafa keypt íbúðir í félagslega kerfinu að undanförnu. Þessar fjölskyldur voru metnar miðað við 18% greiðslubyrði sem er sú viðmiðun sem stuðst er við í húsbréfakerfinu. Þá kom í ljós, og þetta er mjög athyglisvert, að aðeins 11 fjölskyldur af 122, eða 9% hefðu staðist greiðslumat skv. frv. Þessar tölur gefa nokkra hugmynd um það sem koma skal. Ef við bætist sá hópur sem ella hefði fengið 10% lán til viðbótar, þeir sem geta ekki tekið á sig þann aukna kostnað sem þessu mun fylgja, hvað erum við þá að tala um stóran hóp sem áður átti þess kost að fá úrlausn sinna mála innan félagslega kerfisins? Rétt er að taka skýrt fram að félagslega kerfið hefur engan veginn annað eftirspurn á höfuðborgarsvæðinu, en þessi kostur var þó til staðar og þeir höfðu forgang sem verst stóðu að vígi og ljóst þótti að gætu staðið undir kaupum. Þarna er stór hópur sem ekki mun lengur eiga möguleika og er vísað út á leigumarkað sem er ekki til. Það er ekki til leiguhúsnæði fyrir þetta fólk. Það mun auðvitað taka tíma fyrir sveitarfélögin að koma sér upp leiguhúsnæði. Það er algerlega ljóst. Ég hygg að mikið sé til af húsnæði í landinu sem mætti breyta í íbúðir og gera að huggulegum leigu\-íbúðum. Það tekur hins vegar allt sinn tíma og sveitarfélögin þurfa auðvitað að eiga peninga. Þau þurfa að leggja sitt af mörkum til að standa undir þessu og staða sveitarfélaganna er auðvitað afar mismunandi hvað þetta varðar, að ekki sé nú talað um viljann til að grípa til aðgerða. Í grg. frv. segir varðandi markmiðin eins og ég nefndi áðan, með leyfi forseta: ,,Frumvarp það sem hér er lagt fram um húsnæðismál er annað tveggja frumvarpa er hafa það að markmiði að einfalda og samræma skipulag húsnæðismála til lengri tíma og tryggja rétt þeirra sem þurfa á félagslegri aðstoð að halda við öflun húsnæðis.`` Þá spyr maður: Hver er hin félagslega aðstoð? Hverjar eru hinar félagslegu aðgerðir sem boðið verður upp á? Því hefur verið svarað til að viðbótarlánin séu félagsleg aðgerð, félagsleg lán. En þetta eru auðvitað bara lán á markaðsvöxtum. Þetta verða lán á markaðsvöxtum og það bera breytingartillögur meiri hlutans mjög skýrt með sér. Í upphaflega frv. stóð að vextir skyldu vera breytilegir en skv. breytingartillögum er miðað við að fylgni sé milli þeirra vaxta sem sjóðurinn þarf að greiða vegna lána sem hann tekur, þess fjár sem hann er að afla sér úti á markaði og þeirra lána sem hann er að veita. Ella stæðist ekki sú hugsun frv. að stofnunin standi undir rekstri sínum og sé sjálfbær. Hér er því um meginbreytingu að ræða. Breytingin felst í því að niðurgreidd lán sem mjög lengi hafa verið við lýði í íslenska húsnæðiskerfinu munu hverfa. Ég hygg að miklu meira öryggi sé í slíkum lánum fyrir láglaunafólk heldur en því kerfi sem nú á að taka upp og felst í að vaxtakostnaður fólks er greiddur niður með vaxtabótum. Reynslan af vaxtabótakerfinu og þeim a.m.k. tveimur ríkisstjórnum sem setið hafa frá 1991 er ekki góð. A.m.k. fjórum sinnum hafa verið gerðar breytingar á vaxtabótakerfinu vegna þess að menn sáu það þenjast út. Hér er verið að bæta nýjum hóp inn í vaxtabótakerfið. Kannski verður hann stærri en menn áætla, hver veit? Hvað skyldu vaxtabæturnar standa lengi? Ég skal taka undir þau sjónarmið, sem m.a. hafa komið fram hjá hv. þm. Pétri Blöndal, að nauðsynlegt sé að skoða vaxtabótakerfið og það má vel vera að vaxtabótakerfið sé að hluta til að þjóna hátekjufólki því þó að það séu tekjutengingar og mörk og vaxtabótaþak, þá er fólk að fá vaxtabætur á býsna háar tekjur, en vissulega er margt sem spilar inn í stöðu fólks, eins og barnafjöldi og skuldir m.a. námsskuldir og fleira. Það er því erfitt að finna eitthvert réttlæti þarna. En aðalatriði málsins er að verið er að taka af kerfi sem hefur boðið upp á mikið öryggi og verið að setja þennan verst stadda hóp í samfélaginu eða þá sem eru meðal hinna verst stöddu yfir í kerfi sem er mjög auðbreytanlegt og hefur verið breytt býsna oft hingað til. Eitt af þeim atriðum sem verkalýðshreyfingin hefur bent á í málflutningi sínum og þeim finnst hvað alvarlegast í þessu máli er að í frv. eru engar tryggingar fyrir því að veitt verði viðbótarlán, að leiguhúsnæði verði keypt eða byggt, það er óvissa á öllum sviðum. Það er alveg sama hvaða atriði er skoðað, það er alls staðar sama óvissan. Menn vísa til ábyrgðar sveitarfélaganna en sannleikurinn er sá að skylda sveitarfélaganna til að aðstoða fólk í húsnæðismálum er studd vægast sagt veikum lagabókstaf bæði í þessu frv. og eins í lögunum um félagsþjónustu sveitarfélaga, en þar segir í 45. gr., með leyfi forseta: ,,Sveitarstjórnir skulu, eftir því sem kostur er og þörf er á, tryggja framboð af leiguhúsnæði, félagslegu kaupleiguhúsnæði og/eða félagslegum eignaríbúðum handa þeim fjölskyldum og einstaklingum sem ekki eru á annan hátt færir um að sjá sér fyrir húsnæði sökum lágra launa, þungrar framfærslubyrðar eða annarra félagslegra aðstæðna ... eftir því sem kostur er og þörf er á, ...`` Sveitarfélögunum er gefið það að meta hvað þau ráða við, hver er þörfin o.s.frv. Þetta er afar veikt ákvæði og tryggir ekki nokkurn skapaðan hlut en ég vísa til þess sem ég sagði í upphafi að í gegnum árin hefur iðulega verið samið í kjarasamningum um byggingu ákveðins fjölda íbúða og ég minnist þess að á kjörtímabilinu --- það var alla vega meðan Alþfl. sat í stjórn --- líklega á tímabilinu 1988--1990 sem minni hluti þeirrar stjórnar var afar veikur og þá gerði Kvennalistinn ákveðið samkomulag við ríkisstjórnina um að styðja frv. í húsnæðismálum gegn því að byggður yrði ákveðinn fjöldi félagslegra íbúða. Menn hafa því iðulega verið að gera samninga til að tryggja ákveðið framboð á félagslegu húsnæði. Meginkostir þess kerfis sem hefur verið við lýði eru niðurgreiddir vextir sem er mikið öryggi fyrir lántakendur og hins vegar það að félagslegt húsnæði hefur verið byggt skipulega upp. Þó að vissulega megi taka undir þá gagnrýni að gengið hafi verið of langt í því að hafa félagslegar íbúðir of margar á sama stað og þær hafi stundum fengið á sig ýmis heiti svo sem bæjarblokkir og fleira slíkt og að réttara væri að reyna að blanda sem allra mest, hefur samt sem áður mjög gott húsnæði verið tryggt fyrir láglaunafólk. Varðandi þessa tryggingu þá kom það fram í starfi félmn. að endurskoða á lögin um félagsþjónustu sveitarfélaga. Þar munu menn væntanlega skoða þetta ákvæði og vonandi huga að því að tryggja betur skyldu sveitarfélaganna til að reyna að aðstoða fólk í húsnæðismálum. En reynslan sýnir okkur einfaldlega hvernig sveitarfélögin hafa farið með þessi mál og það eru einstök sveitarfélög, m.a. á höfuðborgarsvæðinu, sem einfaldlega halda frá sér fólki með því að takmarka framboð á félagslegu húsnæði, það er bara hreinlega ekki neitt. Í bæ eins og Seltjarnarnesi er sáralítið leiguhúsnæði og athygli vakti þegar gerð var könnun á dreifingu námsmanna að það voru bara engir námsmenn sem leigðu í Seltjarnarnesbæ. Þetta er auðvitað ákveðin stefna sem þar er rekin til þess að halda slíku fólki frá sér í sæluríki Sigurgeirs. Til að draga saman meginatriði í gagnrýni minni hluta félmn., þá segir í nál. okkar: ,,Allt er málið sama markinu brennt, áhrif þess eru óljós að flestu leyti. Núverandi kerfi, sem hefur lengi verið í föstum skorðum með ákveðinn fjölda nýrra íbúða og svipaðan fjölda endursöluíbúða ár hvert, tryggir réttindi og skyldur til öflunar félagslegs húsnæðis þótt það hafi engan veginn getað annað eftirspurn, t.d. á höfuðborgarsvæðinu. Félagslega kerfið hefur haldið niðri verði á íbúðum á höfuðborgarsvæðinu vegna þess að byggðar hafa verið ódýrari íbúðir en almennt gerist (um 16% lægra verð í Reykjavík), en hér eftir mun markaðsverð ráða. Verði hið nýja kerfi að veruleika verða möguleikar fólks til að kaupa húsnæði á félagslegum kjörum eða til að komast inn í leiguíbúðir sveitarfélaga algjörlega háðar vilja og framtaki sveitarfélaganna, hvað þau treysta sér til að ábyrgjast mörg viðbótarlán og hve mikla áherslu þau leggja á leiguhúsnæði.`` Þetta er meginkjarni málsins og rétt að vekja sérstaka athygli á því sem hér segir um verð á íbúðum og það aðhald sem félagslega kerfið hefur verið, sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu, og ég vitna til þess af því að hér þekki ég best til. Ég þekki best til á höfuðborgarsvæðinu en þess eru mörg dæmi eins og komið hefur fram í umræðunni og í vinnu nefndarinnar að víða úti á landsbyggðinni lentu menn í því að byggja allt of dýrt húsnæði og hafa verið í vandræðum með það. Það er rannsóknarefni út af fyrir sig hvernig á því stóð og hvers vegna Húsnæðisstofnun fylgdist ekki betur með en þetta. Reyndar hefur verið bent á að vissulega hafi margt gerst, stundum hafa byggingarfyrirtæki farið á hausinn, margir aðilar komið að byggingu þessara félagslegu íbúða o.s.frv., og menn hafa einfaldlega lent þarna í vandræðum. Áður en ég kem að einstökum atriðum ætla ég að víkja að öðrum mjög mikilvægum þætti sem eru þær forsendur sem hæstv. ríkisstjórn gefur sér fyrir þessum breytingum. Þar vil ég fyrst og fremst vísa í umsögn Alþýðusambandsins og Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, sem sendu frá sér langa og ítarlega umsögn sem er að finna í fylgiskjölum okkar. Ég ætla ekki að vitna í það sérstaklega, en Alþýðusambandinu og BSRB fannst ástæða til að leggja verulega vinnu í að skoða þær forsendur sem ríkisstjórnin hafði gefið sér fyrir þessum breytingum vegna þess að allar þessar forsendur má draga í efa eða hreinlega segja að séu rangar. Menn eru að breyta kerfi sem hefur að miklu leyti gengið vel þó að auðvitað hafi verið á því gallar sem sjálfsagt hefði verið að breyta, en að mestu leyti hefur þetta kerfi gengið vel, og við hreinlega mótmælum þeim forsendum sem menn gefa sér fyrir breytingu. Í nefndarálitinu kemur fram og rökin eru þau að kerfið sé komið í þrot. Það hafi valdið sveitarfélögunum miklum vanda, of margir hafi reist sér hurðarás um öxl, húsnæði standi autt o.s.frv. Þetta eru meginforsendurnar sem ríkisstjórnin hefur gefið sér fyrir því að gera þessar grundvallarbreytingar. Og maður spyr sig hvort eitthvað annað búi að baki sem menn segja ekki opinskátt. Ég átta mig hreinlega ekki á því. Ég veit ekki til þess að neitt slíkt ástand sé hjá Húsnæðisstofnun að það út af fyrir sig gefi tilefni til mikilla breytinga. Sá vandi sem blasir við og allir viðurkenna er vandi Byggingarsjóðs verkamanna sem öllum er ljós og sú ríkisstjórn sem nú situr og sú sem á undan henni fór brugðust engan veginn við vanda sjóðsins og þeim ábendingum sem Ríkisendurskoðun hefur ítrekað komið fram með. Einnig er sjálfsagt að viðurkenna og það er vissulega rétt að ýmis sveitarfélög hafa lent í vanda með þetta kerfi, bæði vegna þess að fólk hefur flutt í burtu, upp hefur komið mikið atvinnuleysi, menn hafa hugsanlega --- það hafa verið nefnd dæmi um það --- reist sér hurðarás um öxl, byggt of margar félagslegar íbúðir, kannski til þess að halda uppi atvinnu í sveitarfélögunum, þetta hefur verið fullyrt. En vandi nokkurra sveitarfélaga með félagslega íbúðakerfið eru ekki nægjanleg rök til að bylta þessu kerfi. Það að íbúðir standi auðar --- íbúðir standa alls staðar auðar tímabundið, m.a. er það svo í Reykjavík að ótrúlegan tíma tekur oft að gera upp dæmin þegar um endursölu er að ræða. Það þarf að mála íbúðir og gera þær upp og ýmislegt getur valdið því að íbúðir standa auðar jafnvel um nokkurra mánaða skeið. Þetta eru heldur engin rök til að breyta kerfinu jafnverulega og hér er verið að gera. Þær forsendur sem ríkisstjórnin gefur sér standast því einfaldlega ekki og það verður ekki séð að þau markmið náist sem menn eru að setja sér að ,,einfalda og samræma skipulag húsnæðismála til lengri tíma og tryggja rétt þeirra sem þurfa á félagslegri aðstoð að halda við öflun húsnæðis`` eins og segir í grg. með frv., með leyfi forseta. Það verður engan veginn séð að þau markmið náist. Ég vil aðeins koma að því að það kerfi sem verið er að koma upp er þannig að félmrh. er yfir húsnæðismálunum. Síðan er hin sjálfstæða stofnun, Íbúðalánasjóður, og innan hennar er sérstaklega tilnefnd ein deild, húsbréfadeildin. Síðan er ekkert nafn á hinu sem er umsýslan um Byggingarsjóð verkamanna og Byggingarsjóð ríkisins á meðan það dæmi verður gert upp, sem mun taka einhverja áratugi. Þessari stofnun verður falin veiting viðbótarlána og ýmislegt annað sem stofnunin á að fjalla um í störfum sínum og í 9. gr. frv. eru ýmis verkefni Íbúðalánasjóðs talin upp. Síðan eru það húsnæðisnefndirnar sem annast um húsnæðismálin hver á sínum stað. Ég kem síðar að þeim breytingum sem þar er verið að gera. Ég fæ ekki séð að mikil einföldun sé í þessu kerfi. Í stað þess að menn eru nú að veita félagsleg lán á einu bretti, eitt lán og reyndar stundum 10% lán viðbótar, á núna að veita almennt lán og viðbótarlán, náttúrlega til alls hópsins sem á þess kost að fá viðbótarlánin og húsbréfakerfið heldur auðvitað áfram. Hver er einföldunin? Eina sýnilega einföldunin er sú að verið er að sameina Byggingarsjóð verkamanna og Byggingarsjóð ríkisins og það kann að vera að í því felist töluverður sparnaður og hagræðing til lengri tíma litið. Það er ljóst að með þessum breytingum er verið að loka báðum þessum sjóðum og þar af leiðandi mun að miklu leyti streyma inn í þá en ekki út lengur nema menn þurfa eflaust að taka frekari lán til endurfjármögnunar og til þess að standa undir afborgunum, hugsanlega reyna að fá lán á lægri vöxtum o.s.frv. Ég get ekki séð að hér sé um mikla einföldun að ræða enda er það kannski ekki meginatriði málsins heldur fyrst og fremst hvað felst í breytingunum og hvaða afleiðingar þær munu hafa. Þá ætla ég að víkja að einstökum atriðum sem við í minni hlutanum viljum tíunda í gagnrýni okkar við frv. og þar með þær spurningar sem við setjum fram varðandi málið. Þá vík ég fyrst að atriði sem ég nefndi aðeins áðan sem eru tengslin við aðila vinnumarkaðarins. Með þessum breytingum er endanlega verið að klippa á áratugatengsl við verkalýðshreyfinguna. Það er nokkuð síðan Vinnuveitendasambandinu var kippt út úr húsnæðismálastjórn og þegar við töluðum við þá lögðu þeir að sjálfsögðu mikla áherslu á að þeir sætu við sama borð og verkalýðshreyfingin. Auðvitað má alltaf setja spurningarmerki við það hverjir eiga að koma að þessum málum. Ljóst er að þarna eru aðilar sem hafa mikla yfirsýn yfir vinnumarkaðinn, yfir fjármagnsmarkaðinn og yfir kaup og kjör í landinu þannig að ég held að ráðlegt væri og að mörgu leyti gott að hafa betri tengsl bæði við verkalýðshreyfinguna og Vinnuveitendasambandið í stað þess að við erum bara að senda þeim málið til umsagnar. Þetta eru þeir aðilar sem eru að fjalla um þessi mál og hafa iðulega samið um þennan málaflokk. Maður spyr sig að því hvort það er hér með úr sögunni að samið verði um húsnæðismál í kjarasamningum. Mér segir svo hugur að verkalýðshreyfingin eigi eftir að taka þessi leigumál upp og reyna að hafa einhver áhrif á þau því að það mun mjög fljótlega reyna á það gagnvart hluta þeirra félagsmanna hvernig kerfið virkar og hvaða áhrif það hefur á kjör láglaunafólks. Í þessu sambandi er rétt að minna á að hvorki verkalýðshreyfingin né þau félagasamtök sem eiga hvað mestra hagsmuna að gæta varðandi leiguhúsnæði, byggingarsamvinnufélög og aðra þá kosti sem hafa verið í boði komu að samningu frv. Rétt er að ítreka að þó verkalýðshreyfingin hafi verið inni í þessari vinnu á fyrri stigum og hafi tekið undir ákveðnar hugmyndir eins og einstaklingslán þá kom verkalýðshreyfingin hvergi nærri útfærslunni sem er í þessu frv. enda hafa verkalýðsfélögin mótmælt innihaldi frv. harðlega. Þá er einkenni á þessu frv. og þeirri skipan mála sem á að koma á hve vald ráðherra er mikið. Hér er rétt að vekja athygli á því að þetta er hluti af þróun sem hefur átt sér stað á undanförnum árum þar sem framkvæmdarvaldið hefur verið að taka til sín æ meira vald og við höfum séð hvert frv. á fætur öðru þar sem vald ráðherra til setningar reglugerða er gríðarlega mikið. Mér finnst ástæða til þess að setja spurningarmerki við þessa þróun. Er rétt stefna hjá okkur almennt í lagasetningu að vera sífellt að setja lagaramma en síðan er það á valdi framkvæmdarvaldsins að fylla upp í rammann? Ég hef átt samtöl við lögfræðinga sem gagnrýna þá stefnu mjög harðlega. Lög séu að verða svo óljós að það sé hægt að túlka þau endalaust sundur og saman og þetta er mjög aukin vinna fyrir lögfræðinga en gerir allt lagaumhverfið óljósara. Ég vil nefna þetta sérstaklega. Mér finnst að þetta sé atriði sem við þurfum virkilega að velta fyrir okkur. Í frv. kemur fram að það þarf að setja hvorki meira né minna en 28 reglugerðir í tengslum við frv. Reyndar hafa býsna margar reglugerðir verið settar vegna núgildandi laga en það er gríðarlegt reglugerðarvald sem ráðherra er falið. Þetta tvennt, hið mikla vald ráðherra, hann skipar stjórn hinnar nýju ríkisstofnunar einn og síðan setur hann allar þessar reglugerðir þannig að vald hans er gríðarlega mikið en síðan er rétt að vekja athygli á því að Íbúðalánasjóður verður sjálfstæð stofnun, hún verður mun sjálfstæðari stofnun en Húsnæðisstofnun er nú. Ég er ekki viss um að hv. þingmenn hafi áttað sig á því að hér er verið að gera stjórnkerfislega breytingu hvað varðar stöðu þessarar stofnunar. Hún verður miklu sjálfstæðari en Húsnæðisstofnun er nú og er rétt að rifja það upp að hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir var ekki alls kostar ánægð með störf stjórnar Húnæðisstofnunar á sínum tíma og knúði gegn breytingar sem gáfu henni kost á því að hafa meiri áhrif á ákvarðanir Húsnæðisstofnunar. Hér er verið að stíga skrefið aftur til baka til meira sjálfstæðis stofnunarinnar. Í þessu samhengi vekjum við athygli á því að enn einu sinni er verið að leggja niður eina af þeim stjórnum ríkisstofnana sem Alþingi hefur kosið hingað til. Hér er enn eitt skrefið í þá átt án þess að neinar umræður hafi farið fram um það hvað rétt er í þessum efnum. Hvar eiga að vera stjórnir ríkisstofnana, kjörnar af Alþingi? Ég er ekki að segja að þetta sé rangt en í tengslum við þær umræður sem hafa átt sér stað að undanförnu um eftirlit með ríkisstofnunum, hverjir eigi að annast það og hvernig það fer fram, þá er þetta mjög mikilvægt atriði. Hvar á Alþingi að koma beint að og kjósa stjórnir og hvar ekki? Ég er fylgjandi mjög skýrum aðskilnaði milli löggjafarvalds og framkvæmdarvalds en Alþingi verður að geta fylgst með. Það verður að geta sinnt eftirlitsskyldu sinni gagnvart framkvæmdarvaldinu og þar af leiðandi held ég að þetta sé mál, hæstv. forseti, sem þurfi að ræða mjög alvarlega en það sem er umhugsunarvert er hvernig þessi skref hafa verið stigin eitt af öðru án þess að það hafi verið rætt af einhverri alvöru og einhverju samhengi hvað er verið að gera og hvað er eðlilegt í þessum efnum. Þá kem ég að atriði sem ég nefndi áðan sem er það sem verkalýðshreyfingin hefur gagnrýnt mjög harðlega, að það er ekkert í þessu frv. né í öðrum lögum sem tryggir að sveitarfélögin svari vaxandi þörf fyrir leiguhúsnæði. Tryggingin er engin. Það er veikur lagabókstafur og er eingöngu að treysta á vilja sveitarfélaganna og getu þeirra til þess að bregðast við. Við getum tekið dæmi af því sem fram kemur í umsögn Kópavogsbæjar. Þeir mátu það þannig að hjá þeim mundi verða þörf fyrir 75 nýjar leiguíbúðir á ári næstu fjögur árin sem þýðir verulegan kostnað fyrir sveitarfélagið. Í umsögn húsnæðisnefndar Akureyrarbæjar kom fram að búast megi við að þar verði þörf fyrir 60 nýjar leiguíbúðir á ári og þá er miðað við þann hóp sem mundi ekki standast greiðslumat og ekki muni eiga fyrir 10% útborgun. Það gefur auga leið að þetta veldur sveitarfélögunum auknum kostnaði. Við vekjum athygli á því að hjá Félagsmálastofnun Reykjavíkurborgar liggur nú fyrir 381 gild umsókn um leiguhúsnæði hjá borginni. Þar af eru 197 umsækjendur í algerum forgangshópi og hér er einungis átt við þá sem eru 66 ára og yngri því að greint er á milli þeirra sem teljast vera orðnir eldri borgarar og annarra. Þessi hópur gefur einhverja hugmynd um það hver þörfin er í Reykjavík en það er ljóst að töluverður hópur mun bætast við ef það gerist að þetta frv. verður samþykkt. Þá er rétt að víkja að því, hæstv. forseti, sem snýr að námsmönnum sérstaklega því að þessar breytingar munu hafa veruleg áhrif á kjör námsmanna og framboð á námsmannaíbúðum. Í umsögnum námsmanna og samtaka þeirra, Félagsstofnunar stúdenta og Byggingarfélags námsmanna og fleiri sem sendu okkur umsagnir komu fram miklar áhyggjur af því sem hér er verið að gera. Þar er staðan sú að þessir aðilar hafa hingað til getað fengið lán á 1% vöxtum en við munu taka lán á markaðsvöxtum nema eitthvað annað verði sérstaklega ákveðið. Hækkun á vöxtum þýðir hækkun á leigu og eftir því sem fram kom hjá fulltrúum námsmanna telja þeir að fólk þeirra þoli afar litla hækkun á leigu. Þessir byggingaraðilar verða að einhverju leyti að leita eftir lánum á almennum lánamarkaði og þar verða markaðsvextir þannig að þá óar mjög við því að halda inn í markaðsumhverfið. Staðreyndin er sú að á höfuðborgarsvæðinu er mikill skortur á húsnæði fyrir námsmenn og við skulum ekki gleyma því að þau lán hafa líka þjónað landsbyggðinni mjög dyggilega. Byggt hefur verið námsmannahúsnæði við Samvinnuháskólann í Bifröst, á Hólum og við Háskólann á Akureyri fyrir utan það sem byggt hefur verið í Reykjavík. Það er mjög alvarlegt mál ef dregur úr byggingu námsmannahúsnæðis og er rétt að vekja athygli á því að Félagsstofnun stúdenta sem annast húsnæðismálið fyrir nemendur við Háskóla Íslands á mjög langt í land með að uppfylla þörfina fyrir leiguhúsnæði þannig að það mun hafa mjög alvarlegar afleiðingar ef námsmönnum og samtökum þeirra mun verða vísað út á almennan lánamarkað og á lán á markaðsvöxtum hjá Íbúðalánasjóði. Hv. þm. geta flett upp í umsögnum og séð þær tölur sem nefndar eru. Hið sama gildir að sjálfsögðu um íbúðir fyrir fatlaða sem er annar hópur sem hefur verið að reyna að koma sér upp húsnæði og þarf sérstakt húsnæði, m.a. vegna lömunar og eftir því hvernig á stendur meðal hinna fötluðu og þeir óttast líka mjög að hækkun verði á leigu, fyrst og fremst vegna vaxtanna. Þar er um enn þá viðkvæmari hópa að ræða en námsmenn, hóp sem býr því miður oft við afar kröpp kjör. Þá víkur sögunni að kostnaði sveitarfélaganna sem ég reyndar nefndi aðeins áðan og vil einungis geta þess að aukinn kostnaður sveitarfélaganna felst í því að þau munu þurfa að fjármagna byggingu eða kaup á leiguhúsnæði að hluta til á markaðsvöxtum eða á þeim vöxtum sem verða á húsbréfum hverju sinni og hugsanlega líka að taka lán á almennum lánamarkaði. Þá bætist við sá kostnaður hjá sveitarfélögunum að þeim verður gert að greiða 5% af hverju viðbótarláni í sérstakan varasjóð sem mun auðvitað nema töluverðum upphæðum ef um verulegar lánveitingar verður að ræða. Þetta mun mæða mest á sveitarfélögunum á höfuðborgarsvæðinu þar sem þörfin er mest, þ.e. ef þau bregðast við. Þá er rétt að benda á að aukinn fjöldi leigjenda hefur líka í för með sér aukin útgjöld sveitarfélaganna vegna húsaleigubóta. Eins og ég nefndi fyrr þá liggur ekkert mat fyrir um þann kostnað sem bætast mun við hjá sveitarfélögunum. Ég efast um að þau hafi öll gert sér grein fyrir því hversu mikinn kostnað er hér um að ræða. Húsnæðisnefndir Kópavogs og Akureyrar lögðu í sérstaka vinnu við að reyna að meta þann kostnað. Það er ekki hægt að fara með þær tölur því þeir reiknuðu með stimpilgjöldum á öll lán, enda var ekki hægt að skilja frv. öðruvísi. En meiri hlutinn leggur til breytingu hvað varðar stimpilgjöldin sem ég kem að innan skamms. Þá er að nefna húsnæðisnefndir sveitarfélaganna. Hlutverk þeirra mun breytast þótt það sé býsna óljóst að hve miklu marki störf þeirra munu breytast vegna þess að það mun taka töluverðan tíma að afgreiða núgildandi kerfi. Það mun auðvitað verða við líði um allnokkurra ára skeið meðan íbúðir eru að skipta um eigendur og fara út á almennan markað. Það getur jafnvel tekið áratugi. En breytingarnar sem verða hjá húsnæðisnefndunum eru að þær munu nú fyrst og fremst fjalla um þörf á viðbótarlánum og meta þær umsóknir. Það er svolítið annað en það sem menn hafa verið að meta, þ.e. möguleika fólks til að standa undir þessum niðurgreiddu lánum. Þeim er ætlað að gera árlegar áætlanir um þörf á íbúðarhúsnæði fyrir sveitarfélagið. Við vekjum athygli á því að slíkt ákvæði hefur lengi verið í lögum en hefur því miður ekki virkað sem skyldi. Ég nefndi við 1. umr. að stjórn Verkamannabústaða í Reykjavík og síðan húsnæðisnefndin hafa afgreitt þetta atriði þannig að umsóknirnar sem berast gefi mynd af því hver húsnæðisþörfin er. En málið er auðvitað miklu viðameira. Menn þurfa að gera sér grein fyrir breytingum, gera áætlanir um íbúaþróun, samsetningu íbúanna o.s.frv. til að átta sig á hinum mismunandi þörfum íbúanna fyrir húsnæði. Því miður finnst mér að þessu verkefni hafi alls ekki verið sinnt sem skyldi og þarna þyrftu sveitarfélög og húsnæðisnefndir verulega að taka sig á. Inn í þetta dæmi þarf líka að taka þörf fyrir námsmannahúsnæði, námsmannaíbúðir, sem sagt að sveitarfélagið hafi einhverja raunverulega mynd af þörfinni hjá sér. Þegar ég nefni námsmannahúsnæði er ég enn einu sinni fyrst og fremst að vísa til höfuðborgarsvæðisins. Við vekjum líka athygli á því að ef það gerist að lögð verði mun meiri áhersla á leiguhúsnæði þá verður ákveðin skörun milli verkefna húsnæðisnefndanna og félagsmálanefnda sveitarfélaganna. Í 14. gr. hafa húsnæðisnefndirnar það almenna hlutverk eins og segir í 1. tölul., með leyfi forseta: ,,Að gera árlega áætlanir fyrir sveitarfélagið um þörf á íbúðarhúsnæði í sveitarfélaginu og að hafa milligöngu um, og eiga frumkvæði að því, að aflað verði húsnæðis í því skyni og aðstoða einstaklinga við húsnæðisöflun.`` Það er ekki hægt að skilja þetta öðruvísi en að hér sé um það að ræða að nefndirnar eigi að afla húsnæðis í því skyni. Það er alveg ljóst að meiningin er að húsnæðisnefndir séu ekki lengur að fást við byggingarstarfsemi eins og verið hefur en reyndar hefur dregið verulega úr. En hvað þetta þýðir gagnvart leiguhúsnæði er ekki alveg ljóst í mínum huga því t.d. í Reykjavík er komið upp nokkuð sérstakt kerfi sem er þannig að það er fyrst húsnæðisnefndin sem hefur annast þennan hluta félagslega húsnæðiskerfisins, þ.e. eignaríbúðirnar, síðan annast félagsmálanefnd og félagsmálastofnun borgarinnar að meta þörf fólks fyrir leiguhúsnæði á vegum sveitarfélagsins og síðan hefur það gerst að stofnað hefur verið sérstakt hlutafélag, Félagsbústaðir hf., sem annast rekstur íbúðanna. Þetta er orðið býsna viðamikið og flókið kerfi og ég held að Reykjavíkurborg hljóti að skoða það mjög alvarlega hjá sér hvort þörf sé á að hafa þetta svona margskipt og hvort ekki væri best að reyna að hafa þetta allt á einum stað, a.m.k. mat á þörfinni fyrir aðstoð og öflun húsnæðis o.s.frv. Ég verð að viðurkenna að ég átta mig ekki á því hvar það á að gerast, hver það er sem á að koma með tillögur um t.d. kaup Reykjavíkurborgar á leiguhúsnæði. Það hlýtur eiginlega að vera verkefni húsnæðisnefndarinnar að benda borginni á að hún þurfi svo og svo margar leiguíbúðir meðan það er félagsmálastofnun sem hefur langsamlega mesta tilfinningu fyrir og mestar upplýsingar um þörfina. Ég held því að hér verði óhjákvæmilega um skörun að ræða. Ég vil benda á að samkvæmt lögum hefur sveitarstjórn heimild til að flytja verkefni milli nefnda. Það er í sjálfu sér ekkert sem skyldar sveitarfélögin til að hafa húsnæðisnefnd. Hægt er að fela félagsmálanefnd eða félagsmálaráði að annast þessi verkefni. Ég held að sveitarfélögin hljóti að skoða þetta töluvert eftir þessar breytingar og ekki síst eftir því sem núverandi félagslegt kerfi fjarar út og verkefnum sem tengjast rekstri og umönnun núverandi kerfis fækkar. Þá ætla ég að víkja að sérstökum lánaflokkum sem hafa verið við lýði samkvæmt 11. gr. núgildandi laga. Þar er m.a. átt við lán til einstaklinga með sérþarfir. Í þessu frv. er þetta tekið út sem ákvæði í lögum en í 16. gr. kemur fram að stjórn Íbúðalánasjóðs geti að fengnu samþykki ráðherra stofnað til nýrra lánaflokka. Í skýringum er vísað til þess að slíkt geti gerst ef það samræmist fjárhagsáætlun sjóðsins. Rétt er að leggja sérstaka áherslu á þetta. Ef sjóðurinn treystir sér til og á einhvern aur afgangs er hugsanlegt að stofnað verði til nýrra lánaflokka. Þessi breyting tengist því að stofnunin á að standa undir sér og veita lán á markaðsvöxtum, vegna þess að það er alveg ljóst að lán til sérþarfa og til sérstakra hópa verður erfitt að veita á venjulegum vöxtum. Það verða erfið kjör fyrir þessa hópa. En aðalatriðið er að ekki er lengur tryggt að þessir lánaflokkar séu til staðar. Hins vegar felur ákvæði 16. gr. í sér, að komi upp ný þörf, einhver þörf á nýjum lánaflokki, getur stjórnin og ráðherra ákveðið þetta og þá þarf ekki lagabreytingu til þess. Að því leytinu er þetta kostur. En hér er auðvitað verið að afnema ákveðna lánaflokka sem hafa verið tryggðir í lögum og þetta er skýrt í athugasemd við 16. gr. Þá víkur sögunni að greiðslumatinu og greiðslubyrðinni. Eins og ég hef vikið að mun greiðslumatið hafa mikil áhrif á það hverjir komast inn í þetta kerfi, hverjir fá viðbótarlán og það hverjir verða út undan eða hverjir falla ekki undir kerfið. Skemmst er frá að segja að allt er í óvissu um áhrif greiðslumatsins. Ég vísa til þess sem ég sagði áðan um mat Kópavogsbæjar á því hversu margir í þeim hópi sem þeir hafa þjónað mundu standast greiðslumat samkvæmt 18%-reglunni. En til að gæta sanngirni vil ég geta þess að embættismenn ráðuneytisins lögðu mikla áherslu á það að menn vildu að greiðslumatið væri sveigjanlegt. Þeir voru ekki sammála þeirri túlkun að hér yrði um þrengingu að ræða. En það er allt algerlega óljóst um það og verði stuðst við 18% greiðslumat er þar auðvitað um mikla þrengingu að ræða miðað við það sem nú er í félagslega kerfinu. Við minnum einnig á annan kostnað sem bætist við hjá þeim sem verða að taka lán og verður til þess að þrengja þeirra hag. Þeir útreikningar sem við höfum fengið á greiðslumati og greiðslubyrði eru afar misvísandi. Í umsögn ASÍ og BSRB segir, með leyfi forseta: ,,... þak á hámarksupphæð vaxtabóta hefur í för með sér, að svigrúm fólks í nýja kerfinu til að kaupa íbúðir yfir ákveðnum mörkum er verulega takmarkað ef greiðslubyrði á ekki að aukast.`` Hér kemur að því sem kom töluvert við sögu við 1. umr. að það kemur býsna fljótt að því að láglaunafólk rekur sig upp undir vaxtabótaþakið og þar af leiðandi eru möguleikar þess til að kaupa góðar íbúðir býsna takmarkaðir. Það mun reyna mjög á þær reglur sem verða settar um kröfurnar til húsnæðis. Það má ekki gerast, hæstv. forseti, að aftur sé verið að vísa fólki í kjallaraholur og upp undir þak þar sem það verði einu íbúðirnar sem láglaunafólk á þess kost að kaupa. Það má ekki gerast. Þar mun þróun launa og þróun íbúðaverðs hafa gríðarleg áhrif. En það er ekki að ástæðulausu að dæmin sem tekin eru í frv. eru um 5 og 6 millj. kr. íbúðir. Maður spyr sig hvers konar íbúðir það eru og hvernig íbúðir það verða þegar og ef eftirspurnin eykst við þessa breytingu. Ein af stóru breytingunum sem gera á er sú að þeir sem hingað til hafa notið niðurgreiddra vaxta fá nú vaxtabætur fjórum sinnum á ári. Samkvæmt fjárlögum fyrir árið 1998 er áætlað að vaxtabætur verði 3,8 milljarðar á þessu ári. Þetta eru auðvitað verulegar fjárhæðir fyrir ríkissjóð. Eins er ljóst að þær munu hækka nokkuð við að þeir sem áður fengu niðurgreidda vexti koma nú inn í vaxtabótakerfið eða um 120 millj. kr. á ári samkvæmt áætlun fjmrn., eftir því sem kemur fram í umsögn fjármálaskrifstofunnar. Síðan eru auðvitað aðrir liðir í þessu frv. og aðrar aðgerðir sem einnig hafa kostnað í för með sér fyrir ríkissjóð. Við vekjum athygli á því hversu oft hefur verið krukkað í vaxtabótakerfið af stjórnvöldum og það að niðurgreiddir vextir eru mun öruggari aðstoð fyrir láglaunafólk en vaxtabótakerfið miðað við reynslu undanfarinna ára. Það er ekki að ástæðulausu að sú aðferð hefur verið viðhöfð í félagslega húsnæðiskerfinu um áratuga skeið að halda fast við niðurgreidda vexti. Það er hápólitísk spurning, hvernig aðstoð vegna húsnæðismála af hálfu hins opinbera skuli háttað og hverjir skuli njóta hennar. Við í minni hlutanum leggjum mikla áherslu á að þær fjölskyldur sem þurfa á aðstoð að halda við öflun húsnæðis megi alls ekki við kjaraskerðingu. En hún felst því miður í þessu frv. Hugsanlega mun þessi leið, að greiða niður húsnæðiskostnað með vaxtabótum í stað niðurgreiddra vaxta, fela í sér kjaraskerðingu þó, eins og ég hef nefnt, útreikningum beri ekki saman eftir því hvaða forsendur menn gefa sér. Víkur þá sögunni að stimpilgjöldum. Það er eitt af þeim atriðum sem flestir umsagnaraðilar mótmæltu hvað harðast. Því var mótmælt að taka ætti upp stimpilgjöld. Sú gagnrýni leiddi til þess að nú liggur fyrir brtt. sem felur í sér að hvorki verða lögð stimpilgjöld á viðbótarlánin né á lán vegna byggingar eða kaupa á leiguhúsnæði. Þetta þýðir, hæstv. forseti, að þeir sem fá almennt lán og viðbótarlán verða að greiða stimpilgjald af almenna hlutanum, þ.e. húsbréfaláninu. Það hefur í för með sér aukinn kostnað fyrir lántakendur frá því sem nú er. Þetta er einn kostnaðarliðurinn sem bætist við. Ekki er hægt að skilja þetta öðruvísi en svo að það verði greidd stimpilgjöld af öðrum lánum sem veitt kunna að verða samkvæmt 16. gr. Ef aðrir lánaflokkar verða teknir upp, þá verða væntanlega stimpilgjöld á þeim. Ella þarf að gera lagabreytingu. Öðruvísi er ekki hægt að skilja þetta. Við í minni hlutanum mótmælum því enn og aftur að aukinn kostnaður skuli vera lagður á þá sem fá viðbótarlán, þá sem hingað til hafa átt inni í félagslega kerfinu. Og þarna er enn einn liðurinn sem veldur því að færri munu eiga þess kost að nýta sér þessi lán. Hæstv. forseti. Þá kemur að atriði sem hefur vakið töluverða umræðu. Samkvæmt umsögn fjárlagaskrifstofunnar var greinilegt að meining ríkisstjórnarinnar var að veita ekki lán næstu tvö árin nema til byggingar 50 leiguíbúða á tveimur árum. Í umsögnum fjölmargra aðila, m.a. námsmanna og Búseta og húsnæðisnefndanna kom fram að þessi fjöldi dygði engan veginn. Hér er um að ræða lán til 50 íbúða á niðurgreiddum vöxtum. Samkvæmt upphaflegri tillögu var þetta ætlunin. Nú leggur meiri hlutinn til að þetta verði ekki nákvæmlega tilgreint heldur verði vísað til framlaga á fjárlögum þessi ár. Það á ekki endilega að vera bundið við tvö ár heldur verði beðið eftir niðurstöðu þeirrar nefndar sem setja skal á fót með aðild verkalýðshreyfingarinnar, annarra byggingaraðila og sveitarfélaganna sem mun fara yfir ástandið á leigumarkaðnum. Það vekur þá spuringuna: Hvað svo? Og hvað mun koma út úr starfi þessarar nefndar? Það veit enginn frekar en um annað sem hér stendur til að gera. Þýðir þessi brtt. að menn gefi ákveðin fyrirheit um áframhaldandi lán á niðurgreiddum vöxtum? Hvernig er hægt að treysta á slík loforð miðað við það sem reynslan hefur kennt okkur varðandi Byggingarsjóð verkamanna? Þar hafa framlögin verið skorin niður jafnt og þétt. Þá vaknar spurning: Um hvað á að semja við sveitarfélögin? Á að semja um bein framlög þeirra til byggingar leiguhúsnæðis? Í lögunum sem voru í gildi frá 1990--93 voru sveitarfélögin skylduð til þess að leggja fram 3,5% af verði hverrar íbúðar sem eins konar styrk eða framlag til húsnæðismála. Sum þeirra hafa haldið því áfram, t.d. til byggingarfélags námsmanna hér á Reykjavíkursvæðinu, Félagsstofnun stúdenta, o.fl. hafa fengið styrk frá Reykjavíkurborg til byggingar námsmannahúsnæðis. Hvers ætlast ríkisstjórnin til af sveitarfélögunum? Hver er meiningin? Það veit enginn. Þetta sýnir enn að leigumálin og sú áhersla sem hér er verið að reyna að leggja á öflugan leigumarkað er allt eitt stórt spurningarmerki og enginn veit hvað verður. Breytingin sem hér er verið að gera stafar fyrst og fremst af mikilli gagnrýni á þessa takmörkun og að þetta mundi þýða að á næstu árum drægi úr framboði á leiguíbúðum og námsmannaíbúðum. Í þessu samhengi er rétt að benda á að Samband ísl. sveitarfélaga gerði samþykkt á sínum fundi austur á Egilsstöðum þar sem þeir gera kröfu um að áfram verði boðið upp á lán á niðurgreiddum vöxtum eftir að þessu margumrædda tveggja ára tímabili lýkur. Við í minni hlutanum verðum nú að segja að okkur er algjörlega óskiljanlegt hvernig sveitarfélögunum dettur í hug að leggja blessun sína yfir allar þessar breytingar og þetta kerfi en að gera svo kröfu um að gamla kerfinu verði haldið áfram að hluta til. Sú krafa gengur engan veginn upp miðað við meginhugsun frv., sem er að Íbúðalánasjóður verði sjálfstæð stofnun sem standi undir sér. Þar af leiðandi getur hann ekki veitt lán á niðurgreiddum vöxtum og það eina sem þar gæti komið til væri beint framlag úr ríkissjóði. Við spyrjum hvort það standi til. Stendur til að veita áfram lán á niðurgreiddum vöxtum til byggingar leiguhúsnæðis? Það liggur ekkert fyrir um það. Nákvæmlega ekki neitt. Það á sem sagt að fara út í viðræður við aðila vinnumarkaðarins, sveitarfélögin, verkalýðshreyfinguna, byggingaraðila og hamingjan veit hvað kemur út úr því. Hér stendur til að afgreiða málin áfram án nokkurra skuldbindinga. Þá kemur að býsna flóknu máli sem snertir m.a. Búseta og húsnæðisnefnd Reykjavíkur. Í 40. gr., sem verður 37. gr., er kveðið á um rétt þeirra aðila sem byggja eða kaupa leiguíbúðir til að selja leigjendum eignarhlut. Hér er átt við þá sem hingað til hafa fallið undir félagslega kaupleigu. Það er afar óljóst hver áhrif þess verða. Þar er skemmst frá að segja að fulltrúar úr húsnæðisnefnd Reykjavíkur eru mjög óánægðir með þessa útfærslu og húsnæðisnefnd Reykjavíkur gerir mjög alvarlegar athugasemdir við það hvernig þetta atriði er afgreitt. Þeir hafa séð það sem möguleika að hvetja leigjendur í íbúðum Reykjavíkurborgar til þess að kaupa sér eignarhlut, m.a. á þeim forsendum að það muni leiða til betri umgengni í íbúðunum, auka ábyrgðartilfinningu og fleira slíkt. Með þeim breytingum og þeirri framsetningu sem hér er virðist þeim í raun og veru að verið sé að gera þetta ómögulegt. Þeir vilja eiga möguleika á að veita fólki ákveðinn tíma til aðlögunar. Hér er verið að klippa á það og það er auðvitað alvarlegt mál. Hvað verður um hina almennu kaupleigu? Henni er einfaldlega úthýst og frv. um byggingar- og samvinnufélag er skilið eftir og allt það sem snýr að t.d. Búseta, sem eru fjölmenn samtök og eiga mikið af íbúðum, er í óvissu. Þá fer að líða að lokum ræðu minnar, hæstv. forseti, ég er langt komin með að fara hér yfir þetta nál. Hér kemur að afar stóru og mikilvægu atriði. Það er framtíð starfsfólks Húsnæðisstofnunar. Í máli hv. þm. Magnúsar Stefánssonar kom fram að í nál. meiri hlutans er vikið að stöðu starfsfólksins og í almennum orðum vikið að því að það voni og treysti því að fá vinnu við hina nýju stofnun. Hins vegar er ekkert sem tryggir það. Eins og nærri má geta hefur þessi umræða og þetta frv. valdið miklum óróa innan stofnunarinnar. Þar eru ýmsir að hugsa sér til hreyfings og einhverjir eru hættir. Aðrir vita ekkert hvað þeirra bíður. Því hefur verið haldið fram í umræðum um þetta mál að starfsfólki muni fækka og það er reyndar afar líklegt miðað við það að byggingarsjóðirnir verði sameinaðir. En meiri hluti félmn. hefur verið ófáanlegur til að setja einhver ákvæði inn í þetta frv. líkt og gert hefur verið í svipuðum málum sem hafa verið hér til umfjöllunar. Þar hafa menn sett lagaákvæði þess efnis að réttindi starfsfólks skuli tryggð. Um þetta fólk gilda auðvitað lögin um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna, en það er rétt að vekja athygli á því að þeim lögum var breytt árið 1996. Hjá Húsnæðisstofnun er nú starfandi hópur fólks sem á t.d. engan biðlaunarétt, en aðeins sinn uppsagnarfrest vegna þess að lögunum var breytt á sínum tíma. Þarna er fólk í mikilli óvissu og við lögðum mikla áherslu á það í minni hlutanum að í það minnsta yrðu sett einhver ákvæði um forgang, eins langt og hann dygði, en það er ekki vilji til þess. Mér finnst mjög mikilvægt, hæstv. forseti, að við þessa umræðu komi skýr og skilmerkileg yfirlýsing hæstv. félmrh. um að forgangur starfsfólks Húsnæðisstofnunar að störfum við hina nýju stofnun verði tryggður. Það er mjög mikilvægt að slík yfirlýsing verði gefin. Niðurstaða minni hlutans er sú að við leggjum til að frv. verði endurskoðað með þátttöku þeirra aðila sem málið snertir sérstaklega, svo sem samtaka launafólks, sveitarfélaga, námsmannasamtaka, Búseta og fleiri. Allt of margir þættir þessa máls eru óljósir og vert að benda á að ekki er tekið á ýmsum vandamálum sem einkennt hafa núgildandi kerfi, svo sem reglur um endursölu íbúða. Þar vísa ég sérstaklega í álit lögmanns húsnæðisnefndar Reykjavíkur en húsnæðisnefnd Reykjavíkur hefur sent okkur niðurstöðu umboðsmanns Alþingis þar sem hann hefur vakið athygli á réttaróvissu hvað varðar endursöluíbúðir. Þótt verið sé að breyta kerfinu munu líða mörg ár þar til endursölu íbúða lýkur og nauðsynlegt er að taka á þessum þætti. Einhverra hluta vegna var alls ekki vilji til þess en þetta efni geta þingmenn kynnt sér í fylgiskjölum. Verði frv. að lögum mun það kalla á stóraukinn kostnað fyrir sveitarfélögin og verða til þess að vísa fjölda fjölskyldna út á leigumarkað sem er ekki til. Breytingarnar munu leiða til þess að dýrara verður fyrir láglaunafjölskyldur að eignast eigið húsnæði. Áhrifin á verðbréfamarkaðinn og húsnæðismarkaðinn eru óljós og rétt er að benda á að bæði Seðlabankinn og Vinnuveitendasambandið vöktu athygli á þessum atriðum. Sérstaklega vísa ég til umsagnar Vinnuveitendasambandsins sem vakti athygli á því að menn hefðu ekki lagt neitt mat á það hver áhrifin yrðu. Eins og ég nefndi fyrr má búast við ýmsu í þeim efnum. Það má búast við að íbúðaverð hækki, í það minnsta fyrst um sinn vegna aukinnar eftirspurnar á almennum markaði og því fólki sem fær viðbótarlán verður gefinn kostur á að kaupa íbúð hvar sem er. Fjárlagaskrifstofa fjmrn. gerir ráð fyrir að um þúsund manns bætist við í vaxtabótakerfinu og sú tala gefur hugmynd um þann fjölda sem mun leita sér að húsnæði á almennum markaði. Þetta er hópurinn sem mun væntanlega kaupa sér íbúðir nái þessar breytingar fram að ganga. Þá hverfur það aðhald við íbúðaverð er framkvæmdir húsnæðisnefndanna, einkum á höfuðborgarsvæðinu, hafa veitt almenna markaðnum og einnig það mun eflaust valda einhverri hækkun á íbúðaverði. Þetta er afar slæmt mál. Að lokum vekjum við athygli á því að ekkert kerfi er gallalaust og breyttar aðstæður og breyttar þarfir kalla á breytingar. Það eru einkum lítil sveitarfélög úti á landi sem hafa lent í erfiðleikum með félagslega húsnæðiskerfið eins og það er nú meðan það hefur að mestu leyti gengið vel á höfuðborgarsvæðinu. Vanda litlu sveitarfélaganna þarf að leysa á annan hátt en þann að gjöbreyta húsnæðiskerfinu og kippa þar með grunninum undan öryggi hundruða fjölskyldna sem fengið hafa fyrirgreiðslu í félagslega húsnæðiskerfinu á undanförnum árum og áratugum. Þá er algerlega óviðunandi hvernig starfsfólk Húsnæðisstofnunar er skilið eftir í óvissu um framtíð sína. Minni hlutinn mótmælir harðlega slíkri framkomu við starfsfólk. Í ljósi alls þess er að framan greinir leggur minni hlutinn til að frv. verði vísað til ríkisstjórnarinnar. Áður en ég lýk máli mínu, hæstv. forseti, vil ég vekja athygli á því að ýmsir sem hvað mest hafa komið að húsnæðismálum á vegum verkalýðshreyfingarinnar, hafa skrifað greinar í blöðin á undanförnum vikum til að reyna að koma vitinu fyrir ráðamenn en það virðist því miður ekki hafa nein áhrif. Þó var ákveðið að kalla fulltrúa verkalýðshreyfingarinnar inn í störf þeirrar nefndar sem á að setja á laggir til að skoða leigumarkaðinn, hvenær sem niðurstaða þeirrar nefndar mun liggja fyrir. Þeir Guðmundur Vignir Óskarsson og Kristján Gunnarsson frá BSRB og ASÍ skrifuðu grein í Morgunblaðið, Rannveig Sigurðardóttir hagfræðingur BSRB skrifaði grein og lögfræðingur ASÍ, Magnús Nordal, skrifaði einnig grein en það má eiginlega furðulegt heita, hæstv. forseti, að ekki skuli hafa birst meiri gagnrýni í blöðum og á opinberum vettvangi á þetta frv. Ég held að því miður stafi það af því að menn hafi almennt ekki áttað sig á því hvað er að gerast. Þó hefur komið í ljós hjá húsnæðisnefnd Reykjavíkur að fólk hér úti í bæ er uggandi um sinn hag og það hefur verið mikil hreyfing hjá þeim, mjög margir haft samband, mjög margir sótt umsóknarblað og reynt að koma sér inn í kerfið en það er vonlaust mál. Það verður ekki úthlutað nema til þeirra sem hafa þegar fengið loforð um úthlutun og sem betur fer munu þeir sem hafa fengið loforð verða í gamla í kerfinu út árið en þeir sem koma inn síðar fara inn í nýja kerfið. Það eru mjög breyttar forsendur og spurning hvaða áhrif það hefur. Allra síðast vil ég mjög stuttlega vekja athygli á þeim bunka af fylgiskjölum sem við leggjum fram með nál. okkar til að vekja athygli á þeim athugasemdum og gagnrýni sem hefur komið fram við þetta frv. Þar er fyrst að nefna áskorun til félmrh. frá Starfsmannafélagi Húsnæðisstofnunar ríkisins sem fer þess á leit að sett verði ákvæði í lögin sem tryggi hagsmuni starfsmanna. Við birtum umsagnir húsnæðisnefnda Hafnarfjarðar, Kópavogs og Reykjavíkur og húsnæðisnefndar Akureyrar til að vekja athygli á því hvernig þessar húsnæðisnefndir hafa skoðað málin ofan í kjölinn. Kópavogur og Akureyri hafa reiknað út hvað þetta þýðir fyrir þessi sveitarfélög og þau dæmi eru mjög athyglisverð og gefa hugmynd um þá miklu breytingu sem þarna er á ferðinni og hvað þetta mun þýða mikil umsvif og mikinn aukinn kostnað fyrir sveitarfélögin. Í umsögn húsnæðisnefndar Reykjavíkur eru mörg mjög viðamikil atriði og ekki síst varðandi núverandi kerfi, ábendingar um það hvað hefði þurft að gera varðandi núverandi kerfi sem eins og ég sagði áðan, menn láta alveg hjá líða að sinna og mun væntanlega bara hjakka áfram í sama farinu þrátt fyrir ýmsa erfiðleika sem komið hafa upp. Við birtum athugasemdir frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga þar sem m.a. er að finna þá tillögu sem ég nefndi áðan um kröfuna um að áfram verði veitt lán á niðurgreiddum vöxtum til byggingar leiguhúsnæðis. Þroskahjálp vekur athygli á því hvaða áhrif þessi breyting mun hafa á hækkun leigu, m.a. í íbúðum fatlaðra. Þak yfir höfuðið eru samtök allmargra aðila, m.a. námsmanna, leigjenda, Búseta og fleiri og þeir setja fram margvíslegar athugasemdir við frv. Félagsstofnun stúdenta bendir á hækkun leigu hjá sér og það hve þörfinni fyrir námsmannaíbúðir er illa sinnt og hve mikið verk er þar að vinna en hversu erfitt það verður ef þessi breyting gengur í gegn. Eins og ég vék að áður er umsögn Alþýðusambands Íslands og BSRB afar ítarleg og þeir reyna fyrst og fremst að meta forsendur frv. og að kveða það í kútinn að slík þörf hafi verið á að breyta kerfinu auk þess sem í umsögn þeirra er að finna töluverða útreikninga á greiðslubyrði þar sem þeir gagnrýna útreikninga félmrn. og fá nokkuð aðra niðurstöðu. Ég nefni einnig umsögn Vinnuveitendasambandsins og Samtaka iðnaðarins þar sem sérstaklega er bent á skort á mati á áhrifum þessara breytinga þótt þeir taki í megindráttum undir þær en þeir benda á að svona miklar breytingar geta haft mikil áhrif á húsnæðismarkaðinn og verðbréfamarkaðinn því verið er að fjármagna þessar breytingar úti á hinum almenna fjármagnsmarkaði. Seðlabanki Íslands var á svipuðum nótum og benti á ýmis praktísk atriði sem meiri hlutinn tók að miklu leyti til greina. Ríkisendurskoðun vakti athygli á mjög athyglisverðum þáttum sem var hin stjórnskipulega staða Húsnæðisstofnunar og ég verð að viðurkenna að það var ekki fyrr en við fórum í gegnum þá umsögn og svör ráðuneytisins að ég áttaði mig á því að verið var að gjörbreyta stöðu þessarar stofnunar í ríkiskerfinu. Það kemur ekki mjög skýrt fram í sjálfu frv. en vert er að vekja athygli á því að það er verið að breyta stöðu hennar í kerfinu. Síðan er að finna ýmsar upplýsingar sem nefndin kallaði eftir og þingmenn geta kynnt sér og loks nefni ég umsögn Búseta sem gerir verulegar athugasemdir við frv. og er heldur óhress með stöðu sína því að eins og fram hefur komið hefur hann verið og er skilinn eftir og ég vona þó að í haust verði það frv. sem að honum snýr lagt fram aftur og þá verði staða Búseta samræmd kerfinu eins og það verður þá orðið. Allra síðast, hæstv. forseti, ætla ég í örfáum orðum að víkja að nokkrum brtt. meiri hlutans. Ég hef nefnt þær nokkrar og þar er fyrst að nefna að hinn nýi Íbúðalánasjóður mun fá það hlutverk að fylgjast með íbúðaþörf í landinu og áætlanagerð sveitarfélaganna um þörf á íbúðarhúsnæði. Þessi brtt. kemur til vegna mikillar umræðu sem varð um það hvort einhvers staðar þyrfti ekki að vera yfirsýn yfir húsnæðismál í landinu og að ríkisvaldið sem er baktryggingin fyrir kerfinu þurfi að hafa aðgang að upplýsingum og að einhvers staðar sé hægt að leita eftir því hver þörfin er og hvernig þróun þessara mála er. Þá er vert að vekja athygli á því að við 14. gr., sem fjallar um hlutverk húsnæðisnefndanna, er skilgreining á gjöldum sem húsnæðisnefndum er heimilt að taka. Ég vek sérstaka athygli á því að hér er verið að bregðast við þeim umræðum sem hafa átt sér stað á undanförnum árum í kjölfar úrskurðar umboðsmanns Alþingis og hér er ákvæði sem er í samræmi við úrskurði hans, þ.e. að sveitarfélögin mega ekki innheimta gjöld sem er hærri upphæð en nemur kostnaði við þá þjónustu sem húsnæðisnefnd lætur einstaklingum í té. Ég vek sérstaka athygli á því, hæstv. forseti, að hér er dæmi um að löggjafarvaldið verður við tilmælum umboðsmanns Alþingis. Menn hafa einstaka sinnum rætt um að ekki sé tekið nægjanlegt mark á úrskurðum hans en mér finnst sem betur fer að þess séu æ fleiri dæmi að úrskurðir hans hafa áhrif. Þetta tengist einnig þeirri umræðu sem varð í sveitarstjórnarmálunum um 7. gr. þess frv. þar sem rætt var um að sveitarfélögin ættu að móta sér stefnu hvað varðar arð af fyrirtækjum og þar snýst umræðan einmitt um þetta sama, hver er réttur sveitarfélaganna til að taka gjöld eða arð umfram þann kostnað sem sveitarfélögin leggja í. Ég held að ég veki að síðustu athygli á því að hér er líka að finna brtt. sem snýr að greiðsluvanda. Hér er komin lagastoð fyrir því að stjórn Íbúðalánasjóðs hafi heimild til þess að veita lán til að leysa úr tímabundnum greiðsluerfiðleikum og hér eru þau skilgreind og ég held að þetta sé af hinu góða. Hæstv. forseti. Ég tel að þær breytingar sem verið er að gera á frv. séu allar skref í rétta átt. Sem betur fer bregðast menn við athugasemdum og umsögnum en það breytir ekki þeirri niðurstöðu okkar í minni hlutanum að hér sé verið að gera mjög alvarlegar breytingar sem munu rýra kjör ákveðins hóps láglaunafólks sem hingað til hefur getað aflað sér húsnæðis í félagslega kerfinu. Það er verið að vísa ákveðnum hópi út á leigumarkað sem er afar vanþróaður, ef hann er þá yfir höfuð til. Það viðbótarhúsnæði sem þarf vegna þessara breytinga er í það minnsta ekki til. Hér er því verið að stíga skref sem ástæða er til þess að hafa mjög miklar áhyggjur af og hér er verið að veita ráðherra mikið vald og verið að taka vald af Alþingi. Ástæða er til þess að hafa sérstakar áhyggjur af því hvað verða mun um námsmenn. Ástæða er til þess að vekja athygli á auknum kostnaði sveitarfélaganna og á framtíð starfsfólks Húsnæðisstofnunar. Öll þessi atrtiði eru mikið áhyggjuefni. Framkvæmd þessa máls og hvernig staðið verður að henni er afar óljós og því ítreka ég þá tillögu minni hlutans að málið verði skoðað að nýju, það verði sent ríkisstjórninni og að menn leiti leiða í þessu máli eins og fleiri stórmálum sem eru til meðferðar á hinu háa Alþingi til þess að leita sátta, til þess að ná sáttum í jafnmikilvægu máli og hér er um að ræða. Ég held ég geti fullyrt það, hæstv. forseti, að til að mynda verkalýðshreyfingin á eftir að láta þessi mál mikið til sín taka. Og svo miklu skal ég lofa fyrir hönd minni hlutans að við munum fylgjast grannt með því hverju fram vindur. Það verður afar slæmt ef kjör þeirra sem þegar standa verst að vígi munu versna. Það er skref aftur á bak og því verður að svara einhvern veginn. Við hljótum að verða að treysta á sveitarfélögin í þessu máli. En því miður eru fordæmin ekki öll góð. En enn og aftur, þetta er mál sem sátt þyrfti að nást um, hæstv. félmrh. --- sem nú gengur í salinn --- og því réttast að ríkisstjórnin taki frv. til sín aftur og vinni það betur í sátt við sveitarfélögin og aðra þá sem málið snertir.

Hæstv. forseti. Hér flutti formaður félmn., hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir, mjög góða og yfirgripsmikla ræðu þar sem hún fór yfir ýmsa þætti frv. Hv. þm. hefur stýrt þeirri vinnu sem fram hefur farið um þetta frv. í félmn. og er umhugsunarvert að það skuli vera niðurstaða formanns nefndarinnar að aflokinni þeirri yfirferð að fresta beri samþykkt þessa frv. Og það er sú spurning sem ég ætla að velta fyrst fyrir mér, þ.e. hvers vegna ætti að fresta frv., hvers vegna ég er á því máli að það væri hyggilegt. Fyrstu röksemdirnar sem ég vil nefna í því eru að fyrir því er mjög almennur vilji í þjóðfélaginu. Það hafa komið ályktanir og yfirlýsingar þessa efnis frá öllum helstu almannasamtökum sem láta sig húsnæðismál varða. Nefni ég þá fyrst samtök launafólks, ASÍ, BSRB, Kennarasamband Íslands og fleiri samtök launamanna. Ég nefni ýmis félagasamtök, Sjálfsbjörg, Öryrkjabandalagið. Ég nefni Leigjendasamtökin, Búseta, námsmannahreyfingarnar, samtökin Þak yfir höfuðið, sem eru eins konar heildarsamtök aðskiljanlegra aðila sem sýsla með félagslegt húsnæði og þannig mætti áfram telja. Ég ætla ekki að lesa upp allar þær fjölmörgu áskoranir sem Alþingi hafa borist um þetta efni en vil þó vísa í lokaorð og niðurstöðu húsnæðisnefnda ASÍ og BSRB frá 25. mars sl. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Það er niðurstaða ASÍ og BSRB að mæla gegn því að frumvarp félagsmálaráðherra verði að lögum án þess að á því verði gerðar verulegar breytingar. Þau telja að húsnæðismál séu órjúfanlegur hluti af lífskjörum launafólks. Verkalýðshreyfingin hefur ítrekað sett fram hugmyndir um hvernig bæta megi félagslega húsnæðiskerfið til þess að það þjóni sem best hagsmunum félagsmanna hennar. Hún átti frumkvæði að því að koma á fót félagslegu húsnæðiskerfi hér á landi og stórum hópi fólks í samfélaginu hefur verið tryggt öruggt og gott íbúðarhúsnæði með félagslegu átaki. Kerfið hefur átt við margvísleg vandamál að glíma, m.a. vegna breyttra þjóðfélagsaðstæðna og rangra ákvarðana. Á þetta hefur verkalýðshreyfingin bent og ítrekað krafist þess að gerðar verði nauðsynlegar breytingar svo kerfið standi undir upphaflegum markmiðum sínum um öruggt, ódýrt og gott húsnæði fyrir alla án tillits til efnhags. Til þeirra breytinga, sem nauðsynlegt er að gera á frumvarpi félagsmálaráðherra þarf vilja, vandaðri undirbúning og meiri tíma. Samtökin telja að sá tími sem ætlaður er til afgreiðslu frumvarpsins sé allt of skammur. Samtökin hafa gert félagsmálaráðherra grein fyrir afstöðu sinni í grófum dráttum en engin viðbrögð fengið og við þau var ekkert samráð haft um frumvarpsgerðina.`` Ég vek athygli á því að þetta er dagsett 25. mars. Síðan þetta er skrifað hafa verið haldnir fundir um efnið og fram komið brtt. á upphaflegu frv. Það er rétt að halda því til haga. Engu að síður standa þessar áherslur samtakanna um að fresta beri frv. Og held ég hér lestrinum í þessari greinargerð sem er dagsett 25. mars: ,,Þau hafa á allt of skömmum tíma reynt að glöggva sig á helstu breytingum sem boðaðar eru og áhrifum þeirra en mikil vinna er enn óunnin. Það sem þó hefur komið í ljós er að allur undirbúningur frumvarpsins er óvandaður og frumvarpið í alla staði vitnisburður um óvandaða lagasmíð. Sérstök athygli er vakin á því að í 34 af 65 ákvæðum frumvarpsins er að finna annað af tvennu, heimildir til ráðherra til þess að setja reglugerðir og reglur um nánari framkvæmd allra helstu þátta nýja húsnæðiskerfisins eða þá heimildir til þess að skipa stjórnir, setja þeim fyrir verkefni og samþykkja ákvarðanir þeirra. Þetta er ekki einasta móðgun við löggjafann heldur kippir þetta reglugerðarvald ráðherrans öllum stoðum undan því öryggi sem verkalýðshreyfingin vill í húsnæðismálum. Þetta öryggi hefur hún reynt að tryggja sl. 80 ár, fyrst með því að eiga frumkvæði að byggingu fyrstu leiguíbúðanna fyrir lágtekjufólk í Reykjavík og síðan alla tíð eftir það átt drjúgan þátt í uppbyggingu kerfisins og fjármögnun framkvæmda.`` Þetta eru lokaorð og niðurstaða í lengri skýrslu og undir þetta plagg skrifa formenn húsnæðisnefnda ASÍ og BSRB, þeir Kristján Gunnarsson og Guðmundur Vignir Óskarsson. Til að rétt sé rétt þá hefur ýmislegt gerst frá því að þetta er skrifað og þar með t.d. er komin fram brtt. frá hæstv. félmrh. runnin, hygg ég, þar sem kveðið er á um að skipuð verði nefnd til að gera úttekt á leigumarkaðnum og væntanlega gera tillögur til úrbóta í framhaldinu. Þetta finnst mér skipta máli og er að sönnu mikilvægt. En við þurfum að fá meira kjöt á það bein því að áhyggjur manna um afleiðingar samþykktar þessara laga eru mjög miklar. Þetta eru lokaorð og niðurstaða úr greinargerð sem kom frá ASÍ og BSRB í lok marsmánaðar. Eins og ég gat um áðan hefur okkur borist fjöldinn allur af ályktunum og ég nefndi nokkur þeirra samtaka sem hafa látið frá sér heyra frá því að frv. kom fram. Ég tek hér nánast af handahófi, þó ekki alveg af handahófi því að þetta er lýsandi afstaða frá öðrum geira sem hefur með félagslegt húsnæði að gera, Stúdentaráði Háskóla Íslands. Þar segir í ályktun sem er dagsett 8. apríl, með leyfi forseta: ,,Stjórn Stúdentaráðs mótmælir harðlega þeim breytingum sem fyrirhugaðar eru á húsnæðiskerfinu og hafa það í för með sér að illa er vegið að framtíðaráformum um öfluga uppbyggingu stúdentagarðanna. Margt bendir til þess að stefna stjórnvalda hvað varðar uppbyggingu stúdentagarðanna sé algjört afskiptaleysi. Árið 1997 fékkst engin úthlutun lána til uppbyggingar garðanna úr Byggingarsjóði verkamanna og stefnir allt í það sama í ár. Fyrirætlanir um útlán árið 1999 og 2000 benda síður en svo til þess að úrbóta megi vænta og eftir það er framtíðin óskrifað blað. Margt í nýgerðu frumvarpi bendir auk þess til aukins kostnaðar og óhagstæðari lána sem gera framtíðarhorfur síður en svo góðar. Stjórn Stúdentaráðs beinir þeim eindregnu tilmælum til stjórnvalda að tryggt verði að áfram geti átt sér stað öflug uppbygging á félagslegum leiguíbúðum eins og stúdentagörðunum og komið verði í veg fyrir að stoðunum verði kippt undan rekstrargrundvelli garðanna.`` Þetta eru áhyggjur sem koma frá námsmönnum. Ég minnist þess að í þeim mikla bunka sem við höfum undir höndum koma svipaðar áhyggjur frá Kennaraskólanum og ég minnist þess að Menntaskólinn á Laugarvatni er með ábendingar í þessa veru, þ.e. áhyggjur yfir framtíðinni í húsnæðismálum námsmanna þar á bæ. Þessar ályktanir tek ég nánast af handahófi til að renna stoðum undir þá fullyrðingu sem ég setti hér fram að það er óánægja hjá þessum samtökum, verkalýðshreyfingu, samtökum og félagsskap sem hefur með félagslegt húsnæði að gera. Allt er þar á einn veg, að menn vilja að frv. verði frestað. Hvers vegna vilja menn að frv. verði frestað? Jú, það komu fram ástæður í þeim ályktunum sem hér var vitnað til. En ef ég drægi þær saman held ég að það sé annars vegar vegna þess að menn óttast að það sem er jákvætt í markmiðssetningu laganna nái hreinlega ekki fram að ganga. Ég vitna þar í 1. gr. frv. þar sem segir: ,,Tilgangur laga þessara er að stuðla að því með lánveitingum og skipulagi húsnæðismála að landsmenn geti búið við öryggi og jafnrétti í húsnæðismálum og að fjármunum verði sérstaklega varið til þess að auka möguleika fólks til að eignast eða leigja húsnæði á viðráðanlegum kjörum.`` Þetta eru góð markmið en menn óttast að þau nái ekki fram að ganga með þeim tillögum og skipulagsbreytingum sem frv. gerir ráð fyrir. Ég minni á að það er engin nýlunda að menn vari við því að háleit markmið sem sett eru í lagasmíð nái síðan ekki fram að ganga. Ekki alls fyrir löngu fjölluðum við á Alþingi um ný húsaleigulög en í 1. gr. þeirra laga er að finna þá markmiðslýsingu að afkoma tekjulágs fólks eigi að verða betur tryggð eftir samþykkt laganna með húsaleigubótum en áður. Síðan kemur í ljós að fjöldinn allur af fólki sem ég mundi a.m.k. skilgreina sem lágtekjufólk er verr komið eftir þessi lög. Ekki vegna laganna sjálfra, sem að mörgu leyti eru mjög góð og ég skrifa upp á, heldur vegna þess að framkvæmdin er önnur. Vegna þess að það átti eftir að binda ýmsa þræði sem var ekki einvörðungu á færi félmrh. að gera heldur sveitarfélaganna í þessu tilviki. Ég held að það sé mjög mikilvægt að áður en ráðist er í grundvallarbreytingar á lögum sé búið að vinna slíka grunnvinnu. Við, margir hv. þm., vöruðum við þessu þá en við því var ekki orðið. Ég vil nefna annað málefni af því að hæstv. félmrh. er í forsvari fyrir þetta mál. Þar vil ég nefna t.d. vinnumarkaðsaðgerðir og lögin sem við samþykktum um Vinnumálastofnun og vinnumarkaðsaðgerðir. Þar vorum við mörg á því máli að hyggilegt væri að byrja á því að samþykkja lög um vinnumarkaðsaðgerðir og gera síðan í kjölfarið aðrar afleiddar breytingar, breytingar á atvinnuleysisbótafyrirkomulaginu o.s.frv. þegar við hefðum reynsluna fyrir okkur. Enda hefur komið á daginn, eins og eðlilegt er, að langan tíma tekur að smíða þann grunn sem menn ætla að reisa bygginguna á. En í því tilviki hefði verið heppilegt að fresta framkvæmd málsins eða lögum þar til menn vissu nokkurn veginn hvert þeir ætluðu að halda. Og ekki nóg með það heldur hefðu undirbúið alla framkvæmdina betur. Önnur ástæðan fyrir því, svona í samandregnu máli, að menn hafa efasemdir um frv. og vilja skoða það betur, er sú að menn óttast að lagabreytingarnar verði ekki til þess að tilgangur laganna og markmiðin sem sett eru fram nái fram að ganga. Þau háleitu markmið sem eru sett í 1. gr. laganna standist ekki í reynd. Þetta er annað. Hitt er svo líka að menn óttast að margt af því sem gert er ráð fyrir í frv. gangi ekki allt of vel upp, markaðsvæðing alls kerfisins. Menn hafa efasemdir um að það sé heppileg leið að fara og sumir meira en efasemdir, eru því mjög andvígir, og í þeim hópi er sá sem hér stendur. Þegar allt kemur til alls er skynsamlegt að fresta málinu af praktískum ástæðum. Þetta mun tryggja vandaðri lagasmíð og það er líklegra að um þessa lagsmíð yrði víðtækari sátt en ef þessu er flýtt í gegnum þingið fyrir þinglok. Það eru praktískar ástæður en svo eru líka þessar lýðræðislegu ástæður og það sem hv. þm. Kristín Halldórsdóttir nefndi hér um daginn, tilfinninga- og lýðræðisástæður. Ég tek hjartanlega undir það sem kom fram í málflutningi hennar um daginn að það eru líka rök í sjálfu sér. Það eru rök í sjálfu sér að taka tillit til lýðræðislegs vilja í þjóðfélaginu. Ég rifjaði það upp við annað tilefni fyrir fáeinum dögum að ég mun aldrei gleyma því þegar sú ríkisstjórn sem sat á undan þeirri sem nú situr neitaði þjóðinni um það að taka ákvörðun um inngöngu okkar í hið Evrópska efnahagssvæði enda þótt fyrir því væru yfirgnæfandi líkur að mikill meiri hluti þjóðarinnar --- það kom fram í hverri skoðanakönnuninni á fætur annarri --- væri því fylgjandi að fram færi þjóðaratkvæðagreiðsla um málið. Mér finnst í hæsta máta vafasamt af Alþingi og mjög ámælisvert þegar höfð eru í frammi vinnubrögð af þessu tagi. Mér fannst lærdómsríkt á margan hátt að vera við atkvæðagreiðsluna í dag um önnur frumvörp, um frumvörp um eignarhald og nýtingu auðlinda í jörðu þegar við vorum að greiða atkvæði um lagagreinar sem tryggja eigendum lands eignarhald á auðæfum sem kunna að finnast í jörðu. Hvers vegna fannst mér það lærdómsríkt? Mér fannst það lærdómsríkt vegna þess að ég þóttist merkja það á mönnum sem voru í þingsal, hv. þm., að þeim væri brugðið. Mönnum var brugðið þegar þeir voru að samþykkja, eins og gert var hér við atkvæðagreiðsluna í dag, að nánast ótakmörkuð heimild er veitt til eigenda lands að ráðstafa vikri, grjóti, möl að eigin vild. Við erum búin að upplifa það hér þegar Seyðishólar voru fluttir til útflutnings og olli það talsverðum deilum í þjóðfélaginu en hér var verið að veita lagaheimild til eigenda lands að ráðstafa landi okkar að eigin vild nánast án þess að nokkrar hömlur séu settar á slíkt. Ég held að þegar hv. þm. var gerð grein fyrir þessu við atkvæðagreiðsluna að mönnum hafi verið brugðið. Ég nefni þetta, hæstv. forseti, vegna þess að ég er að færa fyrir því rök að vönduð vinnubrögð borga sig alltaf. Þau eru alltaf til góðs. Við þurfum að íhuga þær röksemdir sem hæstv. félmrh. teflir fram fyrir því að hraða málinu. Hæstv. félmrh. hefur sagt okkur í umræðum og á opinberum vettvangi hefur hann tjáð sig um að það sé mjög óhyggilegt að fresta framkvæmd málsins, það sé mjög óhyggilegt að fresta lagasetningunni. Hvers vegna? Hann nefnir tvær ástæður. Annars vegar segir hann að það sé óheppilegt fyrir starfsfólkið, starfsfólkið sé í óvissu, starfsfólk Húsnæðisstofnunar er í óvissu. Ég er fyrstur manna til að leita leiða til að eyða slíkri óvissu og það er hægt að gera það. Hvernig gerum við það? Með því að ákveða núna að málið verði tekið fyrir í haust en jafnframt fylgi þeirri ákvörðun ásetningur um að fresta líka framkvæmd laganna. Í stað þess að lögin tækju gildi 1. janúar á næsta ári, á árinu 1999 þá tækju lögin gildi í upphafi árs árið 2000. Ástæðan fyrir því, hygg ég, að starfsfólk Húsnæðisstofnunar vill eyða óvissu og fá fast land undir fætur er að tíminn til stefnu er mjög skammur. Þetta er ekki nema u.þ.b. hálft ár og eðlilegt er að fólk vilji góðan umþóttunartíma. Ég er að segja: Það er hægt að eyða þessari óvissu með því að fresta gildistöku laganna. Hitt sem hæstv. félmrh. hefur nefnt og er óvissa gagnvart öllum þeim sem eiga í hlut, sem eru í félagslega húsnæðiskerfinu nú eða eru að leita sér að húsnæði og skoða þá kosti sem eru í boði, að þar sem málið sé komið á hreyfingu sé best fyrir alla að fá því lokið þannig að menn hafi fast land undir fótum. Þetta eru rök sem hafa heyrst frá honum, að það sé slæmt bæði fyrir starfsmenn og fyrir þjóðfélagið allt að búa við óvissu í þessum efnum. Auðvitað er þetta alveg rétt, það er ekki hægt að mótmæla þessu. En ég tel engu að síður að hér sé um svo stórt mál að ræða, svo mikilvægt mál að ræða, að við getum ekki leyft okkur annað en að fá þá allra bestu niðurstöðu sem völ er á. Það er samdóma álit allra þeirra sem tjá sig um málið og hafa gott vit á þessum málum, --- eða allflestra, að sjálfsögðu eru til undantekningar á því og ýmsir aðilar óskað eftir að málið fái framgang hér í vor --- en allflestir eru hins vegar á því að eðlilegt sé að málinu verði frestað. Við skulum ekki gleyma því að við erum margbrennd í húsnæðismálunum. Það er búið að taka stökk og heljarstökk á liðnum árum. Lengi vel bjuggum við við sæmilega festu í þessum málum frá því farið var að byggja upp það húsnæðiskerfi sem við þekkjum í dag, frá því að fyrstu lög voru sett um félagslegar íbúðir seint á þriðja áratugnum. En á síðustu árum höfum við búið við þessar stöðugu og miklu kerfisbreytingar sem hafa komið sér afar illa fyrir fólk. Það kemur sér illa fyrir fólk að vera að hringla í þessum málum, í þessum kjörum. Við munum öll hvað gerðist í upphafi níunda áratugarins með misgengi vaxta og launa, þegar launavísitölunni var kippt úr sambandi með hrikalegum afleiðingum. Síðan fengum við nýtt húsnæðiskerfi árið 1986 og húsnæðisbætur. Við fengum vaxtabótakerfið í byrjun þessa áratugar. Við höfum búið við það í 8 ár. Fimm sinnum á þeim tíma hefur verið krukkað í vaxtabæturnar. Menn hafa gert margvíslegar breytingar í þessu kerfi. Það er ekki nóg með það heldur er ljóst að í kerfinu sem við höfum búið við hefur fjöldinn allur af fólki lent á milli hólfa. Iðulega hefði verið hægt að koma í veg fyrir þetta ef þeir sem best þekkja til mála hefðu verið kallaðir að borði og menn reynt að ná samkomulagi áður en ráðist var í breytingar en ekki eftir á. Nú velti ég því fyrir mér hvers vegna hæstv. félmrh. er svona ánægður með sína gjörð. Ég hef ákveðna tilgátu í því efni. Ég er þeirrar skoðunar að hæstv. félmrh. vilji, með þeim lagabreytingum sem hann stendur fyrir, að markmið þau er sett eru fram í 1. gr. laganna nái fram að ganga. Ég efast ekkert um það. Hvernig stendur á því að hann er svona yfir sig ánægður með frv. þrátt fyrir alla þessa gagnrýni? Ég held að ánægja hans sé vegna þess að hann er í samstarfi við stjórnmálaflokk sem vill ganga miklu lengra í markaðsvæðingu kerfisins. Ég held að hæstv. félmrh. líti á það sem ákveðinn sigur að hluti þessarar starfsemi sé rekinn á vegum samfélagsins en því sé ekki öllu vísað inn í fjármagnskerfið, inn í bankana. Það eru nefnilega þær kröfur sem Sjálfstfl. hefur sett fram. Mér fannst svolítið sláandi, kannski upplýsandi, kannski vegna þess að menn hafa verið með einhver önnur drög í höndunum, þegar einn umsagnaraðili um frv. --- ég held að það hafi verið Ríkisendurskoðun --- vísaði í hið nýja hlutafélag. Hann var þá að tala um Íbúðalánasjóðinn, sem á ekki að vera hlutafélag en ýmsir vilja gjarnan að verði gerður að hlutafélagi. Ég held hins vegar að góður ásetningur hæstv. félmrh. hafi spillst í sambýlinu við peningahyggjumennina í Sjálfstfl. Það sem hann lítur á sem sigur er ekki nægilega metnaðarfullt. Ég stilli orðum mínum í hóf vegna þess að ég tel að hér þyrftum við að hafa miklu sterkari orð: Það sem hæstv. félmrh. er að gera með þessari lagabreytingu er að markaðsvæða kerfið og alla þá hugsun sem það hvílir á. Hér eftir verður nánast bannað að veita fjármagn til húsnæðismála, öðruvísi en í gegnum vaxtabótakerfið. Það er heimilt að fara aðrar leiðir í tiltekinn tíma, talað um tvö ár, og opnað inn á eitthvað óskilgreint í því efni. En öll hugsun frv. byggir á því að jafnmikið eigi að koma inn í sjóðinn og fari út úr honum. Það er ágætis markmið í sjálfu sér en það á að gerast í gegnum vexti. Á því byggir þetta nýja kerfi. Það er hugsunin. Ríkið ætlar hins vegar að styðja við íbúðakaupendur og leigjendur, annars vegar í gegnum húsaleigubætur og hins vegar í gegnum vaxtabætur. Það er hugsunin. Kerfið sem slíkt er hins vegar hugsað eins og hver annar sjóður sem aflar sér lánsfjármagns og veitir lán. Þar eiga hlutirnir að standast á. Þetta er hugsunin í því kerfi sem hér er verið að smíða, á því leikur ekki nokkur einasti vafi. Við í minni hluta félmn. sendum frá okkur allítarlega álitsgerð þar sem saga þessara mála er rakin allt frá því fyrstu lög um byggingu félagslegs húsnæðis voru sett hér í lok þriðja áratugarins, árið 1929. Við bendum á að frá þeim tíma hafi smám saman verið að þróast hér öflugt félagslegt húsnæðiskerfi sem þjónað hafi láglaunafólki, hefði mátt gera það betur, en engu að síður verið mikils virði. Reyndar er fátt sem hefur eins mikil áhrif á kjör fjölskyldunnar og það hvernig búið er að húsnæðismálum hennar, möguleikum hennar til að eignast þak yfir höfuðið eða leigja sér húsnæði. Það hefur verið svo að húsnæðismál hafa jafnan verið mjög á oddinum í allri verkalýðsbaráttu. Í því samhengi mega menn minnast bygginga verkamannabústaðanna í Reykjavík, sem samið var um á fjórða áratug þessarar aldar. Verkalýðshreyfingin hefur allt frá þeim tíma haft mikil áhrif á byggingu félagslegs húsnæðis og iðulega samið um ný verkefni til að afla húsnæðis fyrir hina lægst launuðu. Árið 1965 var samið um byggingu hundraða íbúða í Breiðholtinu, sem hluta af því verkefni að útrýma braggabyggð og heilsuspillandi húsnæði í höfuðborginni auk þess að tryggja verkafólki góðar íbúðir. Nú á síðustu árum hefur mjög rík áhersla verið lögð á það, af hálfu samtaka launafólks, að bæta þetta kerfi og fara nýjar brautir, auka valfrelsi einstaklinganna, veita félagsleg lán þar sem einstaklingarnir geta sjálfir ákveðið hvar þeir búa. Markmiðið hefur verið að auka valfrelsið og koma til móts við leigjendur. Það eru mörg ár síðan BSRB og ASÍ tóku upp þá stefnu að berjast fyrir húsaleigubótum. Þessu hefur verið haldið á loft í samningum. Þetta gera þeir sem þar stýra ferðinni ekki út frá þröngum eiginhagsmunasjónarmiðum. Sem betur fer er það enn sterkt í þjóðfélagi okkar og verður vonandi alltaf þannig að menn sýni félagslega samábyrgð. Það er undir okkur komið, sem viljum halda hinum félagslegu fánum á loft, hversu vel tekst til. Vonandi verður það svo áfram. Margir vilja koma kjarasamningum inn í allt annan farveg. Að menn horfi þröngt á hlutina og hugsi hvað þeir sjálfir fái í launaumslagið sitt. Aðrir vilja horfa til samfélagsins alls og þá ekki síst skoða húsnæðismálin sem án efa eru eitt brýnasta og mikilvægasta hagsmunamál hverrar fjölskyldu. Félagslega húsnæðiskerfið hefur tekið töluverðum breytingum í áranna rás. Þar hefur m.a. komið til vaxandi þátttaka sveitarfélaganna. Nú teljast 10.600 íbúðir til félagslegs húsnæðis. Það er ekki nokkur vafi á því að þessi gamalgróna félagslega aðstoð hefur tryggt miklum fjölda fjölskyldna öryggi og stórbætt kjör þeirra. Félagslega húsnæðiskerfið þarf að þróast og breytast í takt við breytt samfélag og nýjar þarfir. Það er hins vegar grundvallaratriði að standa við það upphaflega markmið að útvega því fólki húsnæði á viðráðanlegum kjörum sem mest þarf á því að halda og að líta á slíka félagslega aðstoð sem hluta af aðgerðum samfélagsins til að jafna launa- og aðstöðumun. Í þessu sambandi minni ég á það að í áherslubreytingum samtaka launafólks á liðnum árum hefur verið, eins og ég gat um áðan, hvatt til þess að menn reyndu nýjar leiðir, tækju t.d. upp valkvæð félagsleg lán. Menn voru hins vegar aldrei og hafa aldrei talað um að slátra öllu því kerfi sem við búum við. Við vörum mjög eindregið við því að taka slík heljarstökk. Menn eiga að gera tilraunir. Vita menn hvað gerðist í Bretlandi á Thatcher-tímanum t.d.? Vita menn hvað gerðist þá? Þá var stigið það skref að félagslegt húsnæði átti skyndilega að heyra íbúunum til. Félagslegt húsnæði átti að heyra íbúunum til og það átti að selja þeim þessar íbúðir. Það var gert. Hvers vegna var það gert? Var það vegna þess að Thatcher-stjórnin hefði svo miklar áhyggjur af hag láglaunafólks í Bretlandi? Nei. Hún vildi reyndar gera alla að litlum kapítalistum. Það var pólitíkst keppikefli þeirrar ríkisstjórnar. Hitt skipti stærra máli og meira máli, að ríkisstjórn Margrétar Thatcher vildi spara útgjöld. Hún vildi spara útgjöld. Ég spyr hvort það sé þetta sem vakir fyrir hæstv. félmrh. og ríkisstjórninni, að ráðast í kerfisbreytingar sem eru ódýrari og þýða minni peninga frá samfélaginu til húsnæðismála. Er það það sem vakir fyrir hæstv. félmrh.? Er hann þar kominn í félag með Margréti Thatcher? Hvað er það sem vakir fyrir mönnum í þessum efnum? Hvað halda menn að hafi vakað fyrir mönnum þegar ráðist var í launakerfisbreytingar hér á vegum hæstv. fjmrh. Friðriks Sophussonar? Hvað halda menn að hafi vakað fyrir mönnum? Að spara peninga samfélagsins. Það var yfirlýst markmið í öllum þeim greinargerðum sem komu frá OECD að með þessum kerfisbreytingum spöruðu menn peninga til launaútgjalda, þótt þetta væri jafnan sett fram í allt öðru formi. Ég spyr hv. þingmenn og aðra sem kunna að heyra mál mitt hvort þeir viti hvað einn aðilinn sem kom til félmn. sagði þegar spurt var um þær kerfisbreytingar sem hér eru kynntar. Jú, það væri miklu erfiðara að stýra útgjöldum ríkisins ef útgjöldin færu um margar ólíkar brautir. Það væri auðveldara að gera það ef allur stuðningurinn væri á einni braut, í vaxtabótunum. Það væri erfiðara að eiga við t.d. vextina, vexti í félagslega húsnæðiskerfinu, erfiðara að hækka þá. Það væri auðveldara að stýra fjármagninu frá ríkinu ef þetta væri allt komið á eina braut. Og þarna er komið að kjarna málsins. Við höfum áhyggjur af því að þetta verði til þess, sérstaklega á samdráttartímum, að draga úr opinberri aðstoð við húsnæðiskaupendur og leigjendur. Það er mergurinn málsins. Hvenær er mest þörf á vaxtabótum? Hvenær skyldi það vera? Það er þegar tekjur einstaklinganna og fjölskyldnanna dragast saman. Þá hækka vaxtabæturnar. Hvað gerist á slíkum tímum? Þá dragast tekjur ríkissjóðs líka saman. Það er úr minna að spila þar á bæ líka. Og þar verður freistingin og þrýstingurinn að skera niður einmitt þessa aðstoð. Auðvitað má til sanns vegar færa að það eigi við um aðra þætti líka, fjármagn sem látið er í verkamannabústaði, fjármagn sem látið er í niðurgreiðslu af vöxtum o.s.frv. En þar er um fleiri brautir að fara. Nú bregður svo við að ríkisstjórnin hefur ákveðið að gjörbylta því húsnæðiskerfi sem við búum við, og þá ekki síst félagslega hlutanum með þeim rökum að kerfið sé komið í þrot. Þau rök eru sett fram að kerfið sé komið í þrot. Það hafi valdið sveitarfélögum mjög miklum vanda og það hefur verið haft á orði að margir hafi reist sér hurðarás um öxl, eins og sagt er, og það eigi við um mörg sveitarfélög, húsnæði þar standi autt o.s.frv. En þegar betur er skoðað og þessi mál eru betur gaumgæfð þá standast þessar fullyrðingar ekki. Byggingarsjóður verkamanna er vissulega í erfiðleikum, það er staðreynd, og meira að segja í mjög miklum vanda. Og hann mundi stefna í þrot upp úr aldamótum ef ekki væri gripið í taumana. En hvernig stendur á því? Hvernig stendur á því að svo er? Vandinn stafar fyrst og fremst af því að framlög í sjóðinn hafa ekki verið með eðlilegum hætti. Það er ástæðan. Þess vegna lendir hann í vanda; af því að framlög hafa verið skorin niður jafnt og þétt og honum gert að taka lán á mun hærri vöxtum en hann lánar á. Þarna skapast misræmi og það hefur ekki fengist fjármagn til að brúa það bil. Þess eru dæmi að sveitarfélög standi uppi með félagslegt húsnæði sem ekki er þörf fyrir, m.a. vegna búferlaflutninga, og að þau eigi í vandræðum vegna reglna um kaupskyldu. En sá vandi réttlætir engan veginn að kerfinu sé umbylt. Þá kemur það fyrir í öllum sveitarfélögum að íbúðir standa auðar um sinn en miðað við kerfið í heild sinni, sem er um 10.600 íbúðir eins og ég gat um áðan, þá er um mjög lítinn hluta íbúða að ræða og það dugir engan veginn sem rök til að gjörbylta öllu kerfinu. Hvað erum við að tala um margar íbúðir? Við erum að tala um 1% af þessum 10.600 íbúðum. Við teljum að nær hefði verið að gera nauðsynlegar breytingar á núverandi skipan og halda í meginkostina sem eru m.a. niðurgreiddir vextir og skipulegt framboð félagslegra íbúða, en það krefst auðvitað framlaga úr opinberum sjóðum. En það gera líka vaxtabæturnar. Nú stendur til að þeir sem áður fengu lán á niðurgreiddum vöxtum færist yfir í vaxtabótakerfið. Það kom fram hjá fjárlagaskrifstofu fjmrn. að gera megi ráð fyrir að um 1.000 einstaklingar komi árlega inn í vaxtabótakerfið og er áætlað að vaxtabæturnar muni hækka árlega um 120 millj. kr. að jafnaði næstu tíu árin vegna þeirra sem áður fengu lán á niðurgreiddum vöxtum. --- Ég vona, hæstv. forseti, að ég trufli ekki samræður hér í hliðarherbergi.  Ég er að færa fyrir því rök að það sé engin ástæða fyrir því, þrátt fyrir vanda sem við blasir í félagslega húsnæðiskerfinu, að gerbylta öllu kerfinu á þann hátt sem hér er lagt til. Ég ítreka, af því að ég hef iðulega vísað í ályktanir samtaka launafólks í þessum efnum, að þar á bæ hefur verið mjög ríkur vilji til þess að gera kerfisbreytingar sem horfa til framfara, auka valfrelsi einstaklinganna, gera lánin valkvæð, þannig að einstaklingarnir geti valið sjálfir hvar þeir búa. Þetta viljum við gera en án þess að breyta forsendum þessara lána. Við höfum t.d. innan ASÍ og BSRB mjög eindregið lagt áherslu á niðurgreidda vexti sem eina leið sem menn eigi að fara til að halda greiðslubyrði niðri. Við segjum að ef ráðist er í breytingar þá eigi að gera það hægt og sígandi og í tilraunaskyni en ekki setja allt kerfið á spil. Þetta er þungamiðjan í málflutningi okkar. En hverju er þá verið að breyta með þessu frv. frá ríkisstjórninni? Hverju er verið að breyta? Þær breytingar sem ríkisstjórnin leggur til eru í megindráttum þær að Húsnæðisstofnun ríkisins verður lögð niður en í hennar stað sett á fót ný stofnun, Íbúðalánasjóður. Því er haldið fram að starfsfólki muni fækka nokkuð og því er framtíð þess í algerri óvissu. Ekki algerri óvissu, það er kannski of djúpt í árinni tekið að því leyti að hæstv. félmrh. hefur lýst því yfir við starfsfólkið og samtök þess að hann muni gera allt sem í hans valdi stendur til að tryggja framtíð starfsfólksins. Ég mun koma að því síðar hvað það er sem hæstv. félmrh. gæti gert ef hann vildi tryggja það eða ganga þá braut til enda að gera allt sem í hans valdi stendur. Hann gæti þá sett lagaákvæði þessa efnis inn í frv. en ég mun koma að því síðar hvernig það ætti að vera. En hitt er annað mál að ljóst er að það verða færri sem starfa hjá hinum nýja sjóði. Það eru færri sem koma til með að starfa hjá Íbúðalánasjóði en Húsnæðisstofnun þannig að það eru einhverjir sem munu missa atvinnu sína. Byggingarsjóðirnir tveir, Byggingarsjóður ríkisins og Byggingarsjóður verkamanna verða sameinaðir. Í stað 90--100% lána á 1,2--1,4% vöxtum til kaupa á félagslegu húsnæði verða veitt húsbréfalán eða almenn lán allt að 65--70% og síðan viðbótarlán allt að 20--25% sem verða á ábyrgð sveitarfélaganna. Þessum lánum má verja til kaupa á íbúðum hvar sem er á markaðnum en þó mega sveitarfélögin skylda þá sem fá viðbótarlán til að kaupa íbúðir innan hins núverandi félagslega kerfis næstu tvö árin. Samkvæmt frv. er einn meginkostur þeirra breytinga sem verið er að gera sá að tekin eru upp einstaklingslán og nú fær fólk að velja sér íbúð á markaðnum í stað þess að vera úthlutað félagslegri íbúð á ákveðnum stað. Þetta er í samræmi við þær áherslur sem komið hafa frá samtökum launafólks, stærstu heildarsamtökum launamanna. Þetta frelsi kemst þó ekki á fyrr en eftir tvö ár, eins og ég nefndi, því að sveitarfélögin geta skilyrt viðbótarlánin. Skýringin er sú að sveitarfélögin, einkum á höfuðborgarsvæðinu, óttast að standa uppi með illseljanlegar íbúðir í einstökum hverfum og þau þurfi að leysa til sín íbúðir sem getur kostað þau stórfé. Þá verða veitt allt að 90% lán til öflunar leiguhúsnæðis á vegum sveitarfélaga, félaga eða félagasamtaka en allt er óljóst um fjölda þeirra lána, hvað þá á hvaða kjörum þau verða. Öll hugsun frv. gengur út frá því að hin nýja ríkisstofnun standi undir rekstri sínum og þar af leiðandi hljóta markaðsvextir að ráða för. Vaxtabætur munu koma í stað niðurgreiddra vaxta og verða greiddar út fjórum sinnum á ári. Þetta er kall tímans, frelsið á fjármagnsmarkaði. Það er ekki búinn til sá sjóður hér á landi undir forræði þessarar ríkisstjórnar að hann sé ekki reistur og smíðaður samkvæmt þessari formúlu. Félagsleg aðstoð er að verða bannorð. Þetta eru fyrirskipanir og tilskipanir frá Evrópusambandinu, mér er kunnugt um það, sem menn lúta í undirgefni og fara eftir í einu og öllu og eiga ekki annarra kosta völ en að hlýða þeim tilskipunum sem þaðan koma. En það er ekki nóg með það, þetta er sú hugsun sem sett er inn í hvert einasta lagafrv. sem frá ríkisstjórninni kemur. Ég vakti rækilega máls á því á sínum tíma þegar lög voru sett síðast um Atvinnuleysistryggingasjóð. Hann er rekinn algjörlega í þessum anda líka. Þetta er skírt voðalega fínum nöfnum um sjálfbæra sjóði og sjálfbærar stofnanir. Og lífeyrissjóðirnir, ég veit ekki hvort landsmenn gera sér almennt grein fyrir því að lífeyrissjóðirnir eru lögum samkvæmt skyldaðir til að okra, þeir eru skyldaðir samkvæmt lögum frá Alþingi að okra. Í lagatexta sem Alþingi samþykkti á síðasta ári er ákvæði þess efnis að lífeyrissjóðum beri lögum samkvæmt að leita jafnan eftir hæstu vöxtum. Fyrir nokkrum árum eða áratugum bjuggum við við okurlög. Það var bannað að okra. Nú er þetta kall tímans, skylda dagsins lögum samkvæmt. Þetta er umhugsunarefni og það er inn á þessa braut sem hæstv. félmrh. og sú ríkisstjórn sem nú situr er að beina okkur. Það er það sem er að gerast. Við erum að fara með húsnæðiskerfið inn í þá hugsun, inn í markaðsvaxtahugsunina þar sem bannað er að niðurgreiða vexti, það þykir ekki fínt lengur. Sú hugsun á ekki upp á pallborðið en nú er það hinn frjálsi markaður sem á að stýra för. En hver er þá afstaða minni hluta félmn. til þeirra breytinga sem ég rakti? Hver er afstaða okkar? Við höfum í starfi nefndarinnar mótmælt því harðlega að ríkisstjórnin skuli ætla að knýja húsnæðisfrv. í gegnum þingið á þessu vori. Þar fara sjónarmið okkar algerlega saman við þau sjónarmið sem ég vísaði til í upphafi máls og hafa komið fram frá verkalýðshreyfingu og flestum þeim samtökum sem hafa með félagslegt húsnæði að gera. Hér er um mál að ræða sem snertir hagsmuni þúsunda fjölskyldna og mat okkar er að það hefði þurft nánari skoðun. Ekkert er vitað um áhrif boðaðra breytinga á húsnæðismarkaðinn eða verðbréfamarkaðinn en slíkar kúvendingar geta haft mikil og snögg áhrif. Þetta kom fram í athugasemdum og máli ýmissa sem komu á fund okkar þó nú verði að segjast að þeir sem komu úr þessari áttinni, stigu út af marmaragólfum verðbréfahallanna, þeir sem komu úr þeirri átt voru yfirleitt mjög ánægðir og hrifnir. Þeir voru yfirleitt mjög ánægðir og hrifnir með frv. hæstv. félmrh. og ríkisstjórnarinnar. Fannst sú markaðshugsunin sem það byggir á mjög góð, alveg til fyrirmyndar. Að banna alla niðurgreiðslu og truflun á markaðsvöxtum væri hið besta mál. En frá fulltrúum almannasamtakanna komu efasemdirnar. Þær komu frá samtökum launafólks, Öryrkjabandalaginu, Sjálfsbjörg, ASÍ, BSRB, Kennarasambandinu, námsmannahreyfingunni, Þak yfir höfuðið, Búseta, Leigjendasamtökunum. Hér er að finna hina pólitísku skiptingu í landinu. Ætlar maður að hlusta eftir því sem kemur frá verðbréfahöllunum eða ætlar maður að hlusta, leggja við hlustir og taka tillit til óska sem koma frá almannasamtökunum? Ekkert mat liggur fyrir um þann kostnað sem frv. hefur í för með sér fyrir sveitarfélögin bregðist þau við vaxandi þörf íbúanna fyrir leiguhúsnæði. Nái frv. fram að ganga kallar það eitt og sér á byggingu eða kaup á leiguhúsnæði vegna þess hóps sem mun ekki ráða við þau kjör sem boðið verður upp á í hinu nýja kerfi. Þetta er náttúrlega eitt stærsta áhyggjuefnið í öllum þessum breytingum. Þar við bætast stöðugir búferlaflutningar til höfuðborgarsvæðisins og óuppfyllt þörf, t.d. námsmanna, sem kallar einnig á aukið framboð á leiguhúsnæði. Síðast en ekki síst eru áhrifin á kjör bæði kaupenda og væntanlegra leigjenda í hinu nýja kerfi algjörlega óljós og greinir töluvert á milli þeirra útreikninga á greiðslubyrði sem fyrir liggja hjá félmrn. annars vegar og hjá ASÍ og BSRB hins vegar. Þá liggur svo mikið á að afgreiða húsnæðisfrv. að frv. um húsnæðissamvinnufélög er skilið eftir en það gerir lagalega stöðu og rétt félaga eins og Búseta, mjög óljósa. Í málflutningi forsvarsmanna Búseta hafa komið fram áhyggjur um þetta. Þeir vilja að allur pakkinn fylgist að, allar þessar breytingar fylgist að. Við í minni hluta félmn. Alþingis gerum mjög alvarlega athugasemdir við þær breytingar sem verið er að boða á félagslega húsnæðiskerfinu og við mótmælum harðlega þeirri atlögu sem gerð er að kjörum láglaunafólks með frv. Ekki bara það heldur erum við líka að tala um þá óvissu sem þessum hópi er búin. Eins og ég mun koma að síðar erum við líka að tala um þá óvissu sem fólki er búin með þessu frv. Nái það fram að ganga mun það fyrst og fremst bitna á tekjulitlu fólki, einstæðum mæðrum, barnmörgum fjölskyldum, námsmönnum og fötluðum. Verði frv. að lögum er verið að vísa því fólki sem átti áður kost á 100% lánum út á leigumarkað sem er afar vanþróaður enda mikill skortur á leiguhúsnæði um allt land. Það hefur fengið mikla umfjöllun í fjölmiðlum hve stórhuga ríkisstjórnin er í þessu efni, hve mikið á að reisa af leiguhúsnæði á næstu árum til að taka við þeirri fjölgun sem er fyrirsjáanleg inn á þann markað. Það var talað um 50 íbúðir, heilar 25 íbúðir á ári. Þetta er náttúrlega svo óraunsætt að tekur engu tali. Þá getur nýtt greiðslumat haft þær afleiðingar að allstór hópur sem féll áður undir reglur félagslega kerfisins falli utan eða milli kerfa en engar áætlanir liggja fyrir um það. Í umsögn húsnæðisnefndar Kópavogs kemur fram að þar var gerð könnun á greiðslumati 122 fjölskyldna sem hafa keypt íbúðir í félagslega kerfinu að undaförnu. Þessar fjölskyldur voru metnar miðað við 18% greiðslubyrði sem er sú viðmiðun sem stuðst er við í húsbréfakerfinu. Kom þá í ljós að aðeins 11 fjölskyldur af 122, eða 9%, hefðu staðist greiðslumat samkvæmt frv. Þessar tölur gefa vísbendingu um það sem koma skal. Hvað verður um þetta fólk? Ég spyr: Hvað verður um þetta fólk? Er verið að vísa þessu fólki út á götuna?  Við þurfum að fá tryggingu fyrir því. Þetta er mjög mikilvægt. Við þurfum tryggingu fyrir því að frá ríkinu komi nægjanlegt fjárframlag til að tryggja fólki húsnæði. Þetta er grundvallaratriði. Það er grundvallaratriði að áður en þessi lög eru samþykkt komi trygging fyrir því að fjármagn komi til sögunnar. Þetta er grundvallaratriði, algert grundvallaratriði. Umræðan um greiðslumat hefur verið svolítið ruglingsleg á stundum. Hvað er greiðslumat? Hvað er það eiginlega? Það er mat sem er lagt á getu fólks til þess að rísa undir tilteknum skuldbindingum. Það er mat sem er lagt á fjárhag fóks og hvort það hefur möguleika til þess að rísa undir tilteknum skuldbindingum. Hér erum við að tala um skuldbindingar í húsnæðismálum, skuldbindingar í gegnum lánafyrirgreiðslu, að geta borgað af lánunum. Það er málið. Þess vegna þurfa menn að hafa allar þessar tölur og upplýsingar alveg á tæru. Hver verður greiðslubyrðin og síðan að fá hugmyndir og vissu fyrir því hvernig greiðslugeta fólks verður, hverjar byrðarnar verða. Hér hafa útreikningar stangast á, hér stangast á staðhæfingar sem koma frá félmrn. og ríkisstjórninni annars vegar og frá öðrum aðilum hins vegar. Um það væri hægt að hafa langt mál, bæði með því að fara ítarlega og rækilega í greinargerðir sem koma t.d. frá ASÍ og BSRB, frá húsnæðisnefndunun. Ég nefni t.d. ítarlega greinargerð sem kemur frá húsnæðisnefndum Kópavogs, Akureyrar og fleiri aðilar sem hafa lagst yfir útreikninga á þessum málum. En það er grundvallaratriði að við vitum að hverju við erum að ganga. Síðan geta menn deilt um pólitíkina. Hvort þá langar til að koma hér öllu lifandi og dauðu í samfélaginu á markað, eins og ríkisstjórn Davíðs Oddssonar, hæstv. forsrh., með hjálp Framsfl., er því miður að gera. Framsfl. ætti að vera í miklu betri félagsskap en þessum. Því miður þá er þetta að gerast. Menn geta deilt um pólitíkina og á endanum greiða menn atkvæði samkvæmt pólitískri sannfæringu sinni um hvernig eigi að skipuleggja eitt samfélag. En um staðreyndir máls eiga menn ekki að þurfa að deila. Þær eiga að liggja á borðinu. Menn eiga að geta tekið ákvörðun út frá staðreyndum sem eru traustar, að menn viti að um staðreyndir er að ræða en ekki einhvern líkindareikning. Í því kerfi sem á að taka upp er eina félagslega aðgerðin sú, ef við eigum að kalla hana því nafni, að boðið er upp á viðbótarlán. Enginn veit hve mörg viðbótarlánin verða. Og enginn veit um þau kjör sem þau verða á, menn vita það ekki. Í b-lið 14. tölul. í brtt. meiri hluta segir: ,,Vextir af viðbótarlánum skulu taka mið af þeim lánskjörum sem Íbúðalánasjóði bjóðast hverju sinni.`` Taka mið af þeim vöxtum sem bjóðast hverju sinni. Hér er ljóst hvert stefnir, markaðsvextir munu ráða en síðan er vísað til ábyrgðar sveitarfélaganna á því að útvega því fólki húsnæði sem hallast stendur fæti. Skylda sveitarfélaganna til að aðstoða fólk í húsnæðismálum er studd vægast sagt veikum lagabókstaf í þessu frv. sem og í lögum um félagsþjónustu sveitarfélaga þar sem segir í 45. gr.: ,,Sveitarstjórnir skulu, eftir því sem kostur er og þörf er á, tryggja framboð af leiguhúsnæði, félagslegu kaupleiguhúsnæði og/eða félagslegum eignaríbúðum handa þeim fjölskyldum og einstaklingum sem ekki eru á annan hátt færir um að sjá sér fyrir húsnæði sökum lágra launa, þungrar framfærslubyrðar eða annarra félagslegra aðstæðna.`` Eftir því sem kostur er. Við vitum alveg hvernig þetta er hjá sveitarfélögum þar sem peningahyggja ræður ferðinni. Við vitum alveg hvernig afstaða þeirra er til félagslegs húsnæðis. Hún hefur ekki verið til að hrópa húrra fyrir. Ég nefni t.d. Garðabæ, það dæmi kemur upp í hugann. Ég held þeir hafi ekki heldur verið sérstaklega áfjáðir í slíkt á undanförnum árum í Vestmannaeyjum. Annað dæmi sem kemur upp í hugann. Annars staðar hafa menn sinnt þessari þörf miklu betur. En þetta er orðalagið ,,eftir því sem kostur er``. Samkvæmt þeim upplýsingum sem fram komu í félmn. verða lögin um félagsþjónustu sveitarfélaga endurskoðuð en það er eins með það mál og ýmis önnur sem snerta efni frv. að enginn veit hver útkoman verður endanlega. Það veit enginn.

Nú verður gert hlé á fundinum. Ef ræðumaður vildi ljúka orðum sínum í þetta sinn með örfáum setningum og taka svo til máls á nýjan leik á næsta fundi er það að sjálfsögðu velkomið. Spurningin er um að hann fresti ræðu sinni að sjálfsögðu.

Ekki með öðrum orðum en þeim að þakka hæstv. forseta fyrir ágæta fundarstjórn. Ég hef ekki lokið máli mínu.

Hv. ræðumaður frestar þá ræðu sinni.