Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Þorsteinn Þorsteinsson Það er búið að ræða þetta mál töluvert hér í hv. d., og hefir það verið tekið á töluvert breiðari grundvelli en þurft hefði, að mér finnst. Hafa kjötlögin verið dregin inn í umr., og um þau hefir komið fram skoðun hjá hv. 2. þm. Rang., sem ég get alls ekki sætt mig við, þó ég búist við, að tækifæri gefist til þess að ræða það mál á öðrum vettvangi hér í hv. d. En ég tek það þegar fram, að ég teldi það ekki viðunandi fyrirkomulag, að vissar sveitir taki að sér að selja allt kjöt til Reykjavíkur, gegn því að veita þeim sveitum, sem við hinn lélega erlenda markað eiga að búa, nokkurra aura uppbót á hvert kjötkg. Um frv. það, sem fyrir liggur, vil ég svo segja nokkur orð. Þeim till., sem í því felast, vil ég skipta aðallega í tvo flokka. Sumar þeirra tel ég þegar svo aðkallandi, að mér þykir það ekki forsvaranleg afgreiðsla á frv. að vísa þeim til stj., enda geri ég ekki ráð fyrir, að stj. verði svo handtakagreið við að koma þeim í framkvæmd sem vera þyrfti. Og þessi atriði frv., sem ég tel nauðsynlegt að hraða svo mjög og ekki þurfa að verða ríkissjóði til neinna verulegra þyngsla, eru ákvæði 4. og 5. greinar um aukinn styrk til votheystófta og til að byggja þurrheyshlöður. Þó ég sé ekki sammála hv. 1. þm. Eyf. um, að ekki sé lengur nauðsyn til að styrkja ræktun vegna aukinnar kvikfjárræktar, þá tel ég, að samt sem áður þurfi að leggja miklu meiri áherzlu á það en gert er að vernda það fóður, sem bændur afla af hinni auknu ræktun, svo að það ónýtist ekki eða stórskemmist. Þessar gr. frv. beinast að því að veita meiri styrk en áður hefir verið veittur til þess að byggja votheystóftir og þurrheyshlöður úr öðru efni en steinsteypu. Við vitum, að í illviðrasumrum eins og nú ganga er það hey, sem sett er í garða, illa sett. Og sumstaðar hagar svo til, að ekki er hægt að ná í steypuefni til þessara bygginga nema með ærnum kostnaði. Um notkun votheysins er það að segja, að henni hefir fleygt svo fram, að sumir bændur gera nú vothey úr 1/4 til 1/3 af sinni töðu, og hefir það reynzt prýðilega gott fóður handa nautpeningi, hrossum og jafnvel sauðfé. Hinsvegar eru margir enn dálitið hikandi við að leggja í að byggja steyptar tóftir, en ef styrkur til þeirra væri aukinn eins og lagt er til í frv., þá tel ég víst, að koma mundi miklu meiri skriður á byggingu þeirra, og það tel ég í votviðrasumrum það albezta bjargráð, sem hægt er að finna fyrir bændur á Suður- og Vesturlandi. Ég legg þess vegna sérstaka áherzlu á það, að þessar gr. frv. verði ekki lamaðar svo nú, að þessar framkvæmdir komist ekki á fyrr en eftir svo eða svo langan tíma. Ég vildi því fyrir mitt leyti óska þess, að frv. verði vísað til 3. umr., svo hægt væri að taka það til athugunar, hvort ekki næðist samkomulag um það í hv. d. að gera nokkurn hluta frv. að lögum, en ef það fæst ekki, þá óska ég, að umr. verði frestað, svo hægt sé að reyna að bjarga þessum gr. frv.

Frsm. minni hl. (Pétur Magnússon) [óyfirl.]: Ég gerði í fyrradag allýtarlega grein fyrir skoðun minni á þessu frv., en það eru nokkur atriði í ræðu hv.frsm. meiri hl. n., sem ég vil drepa á, án þess að fara að gera miklar endurtekningar á því, sem ég hefi áður sagt. Það kom fram í ræðum þeirra beggja, hv. 1. þm. Eyf. og hv.frsm. meiri hl., sú aðalmótbára gegn frv., að það bakaði ríkissjóði útgjöld, ef samþ. yrði. Þessu verður ekki neitað, að þau útgjöld geta orðið nokkur. Hinsvegar hefi ég getið þess, að draga mætti úr þeim útgjöldum nokkuð, og ég mundi vera fús til samvinnu í því efni um ýms atriði frv. En með tilliti til þessara útgjalda vil ég benda á það, að á síðari árum hafa verið veittar í fjárl. stórar upphæðir til atvinnubóta í kaupstöðunum, og á það vil ég benda, sem áður hefir verið gert, að jarðræktarstyrkinn ber að skoða sem einskonar atvinnubótastyrk til sveitanna. Þær framkvæmdir myndu verða bændum algert ofurefli að ráðast í, ef þessi rekstur yrði ekki bættur. Ég hefi bent á, að aðstaða bænda til þess að ráðast í nýjar framkvæmdir sé slæm, og getuleysi þeirra stafar mikið af þeirri kauphækkun, sem núv. stjórnarflokkar beinlínis hafa knúð fram. Það hefir verið véfengt, að þessi kauphækkun hafi verið almenn hjá bændum. Vitanlega er það ekkert annað en hreinasta firra. Það er auðskilið mál, að þeir, sem á annað borð selja vinnuafl sitt, vilja ekki vinna fyrir miklu lægra kaup heldur en borgað er í opinberri vinnu í sveitum. - Þegar hv.frsm. meiri hl. var að tala hér í gær, var hér merkur bóndi af þessum slóðum að hlusta á. Ég spurði hann þá um þetta, sem ég raunar hefi nú leitað mér upplýsinga um áður, hve miklu kauphækkunin næmi hjá bændum á Suðurlandi. Sagðist hann þora að fullyrða, að kauphækkunin í haust næmi a. m. k. þriðjungi, og hygg ég, að það láti nærri. Aftur á móti sagði hann, að um sláttinn væri kaupið tiltölulega lægra. Kauphækkun þessi er gersamlega óhjákvæmileg afleiðing af þeim opinberu ráðstöfunum, sem gerðar hafa verið í þessu efni, og ég get ekki betur séð en að stjórnarflokkarnir verði að taka afleiðingunum af gerðum sínum, úr því þeir hafa orðið þess valdandi, að bændur verða að greiða hærra kaup heldur en þeir hefðu þurft, ef ekki hefði verið gripið til þessara opinberu ráðstafana. Þá hefðu bændur staðið betur að vígi með sínar framkvæmdir. Það er því skylda hins opinbera að kippa þessu í lag með öðrum ráðstöfunum, sem verka á móti þessum kauphækkunarráðstöfunum. Þá hefir verið víkið að því að nýju, bæði af hv. 1. þm. Eyf. og hv.frsm. meiri hl., 4. landsk., að viðhorfið væri breytt frá þeim tíma, þegar jarðræktarl. voru sett. Einkanlega báru þeir við erfiðleikunum í afurðasölunni, og þess vegna orki tvímælis, hvort rétt sé að auka framleiðsluna og þá vitanlega jarðræktina. Þeir segja báðir - og hv. 1. þm. Eyf. lagði sérstaklega mikla áherzlu á það -, að aukin ræktun sé ekki mest aðkallandi fyrir sveitirnar. Ég hefi nú þá óbifanlegu sannfæringu, að gæti landbúnaðurinn ekki komið sínum málum í það horf, að hann geti haft tiltölulega mikla framleiðslu með litlu vinnuafli, þá eigi hann litla framtíð fyrir höndum. Eftir því, sem nú stefnir, virðast fyrir dyrum ófyrirsjáanlegar breyt., sem við myndum í sjálfu sér hreint frá óska eftir. Það myndi verða flestum bændum um megn að þurfa að kaupa vinnu í stórum stíl. Þetta vitum við báðir, hv. 1. þm. Eyf. og ég. Það myndi verða meiri hluti bænda, sem ekki gæti komið málum sínum í það horf sem skyldi. - Af þeim örðugleikum, sem bændur hafa átt við að stríða síðustu árin, hefir það leitt, að þeir hafa dregizt aftur úr á sviði umbótanna meir en aðrir atvinnuvegir. Það er sannfæring mín, að það sé bókstaflega lífsspursmál fyrir landbúnaðinn, að jarðræktin geti haldið áfram. Ég kem þá loks að því máli, sem hefir dregizt svo mjög inn í þessar umr. og jafnvel orðið aðalumræðuefnið - þ. e. afurðasala landbúnaðarins. Því hefir verið haldið hér fram, að til séu töluverðir markaðsmöguleikar, sérstaklega fyrir frosið kjöt. Ég hefi látið í ljós þá skoðun í fyrra, að markaðurinn gæti stóraukizt. Ég hafði í því sambandi hreyft því, að lítið hefði verið gert, af hálfu hins opinbera a. m. k., til að vinna nýja markaði fyrir íslenzkt lambakjöt. Það lítur út fyrir, að þeir hv. 1. þm. Eyf. og hv. 4. landsk. ætli að taka upp það hlutverk, sem hv.þm. S.-Þ. hefir venjulega á hendi. Þeir voru hér að kasta hnútum að mér fyrir það, að ég hefði gerzt svo djarfur að leyfa mér að minnast á Sambandið í sambandi við þessa gagnrýni. Sannleikurinn er sá, að ég hafði ekkert gagnrýnt Sambandið, a. m. k. ekki beinlínis. Þeir gerðu mér upp orð, sem ég hafði sagt í allt öðru sambandi, en ég beindi aldrei slíkum orðum til S. Í. S. Það, sem ég sagði um þetta atriði, var bókstaflega, að það hefði ekkert verið gert af hálfu hins opinbera til þess að vinna nýja markaði. En það vita bæði ég og aðrir, að markaður fyrir afurðirnar verður ekki unninn með því að gera lítilfjörlegar og fálmandi tilraunir, ekki sízt þegar þær tilraunir framkvæmir viðvaningur. En jafnvel þó að þessu hafi verið svona varið, þá munu tilraunirnar hafa borið ótrúlegan árangur. Þetta voru auðvitað ekki tilraunir, sem höfðu neina almenna þýðingu, en þessi sala var þó upp á nokkur hundruð tonn fyrir mjög gott verð. Ég fyrir mitt leyti hefi talsverða ástæðu til að halda, að salan hefði getað orðið meiri, ef það hefði verið gert af mönnum, sem hefðu haft betri skilyrði heldur en þessir menn. Ég verð að líta svo á, að það sé ástæða til þess fyrir okkur að selja kjötið eingöngu til Englands. Aðalmarkaðirnir eru annarsstaðar. Ég hefi bent á, að við stöndum vel að vígi með markað fyrir kjöt. Allur kjötútflutningur okkar nemur ekki yfir 2-3 þús. tonn. En hvað er það af öllu kjöti, sem neytt er í Norðurálfunni? Það er vitanlega eins og krækiber í ámu. Ég skal játa, að það er auðvitað spursmál, hvort við getum fengið viðunandi markaði. Um það er ekki unnt að segja, nema að undangenginni rannsókn og eftir að tilraunir hafa verið gerðar til þess að koma íslenzku kjöti á aðra markaði. Það er vitanlega ómögulegt að slá því föstu fyrirfram, hvort hægt sé að selja íslenzkt kjöt annarsstaðar en í Englandi, og það kostar náttúrlega mikla peninga að reyna fyrir sér um slíkt. Hv. þm. taldi staðhæfingar mínar um afurðasöluna hreinustu fjarstæður. Ég hefi auðvitað engin skilyrði til að vita um það, að hve miklu leyti þeir menn, sem fengizt hafa við þessar tilraunir, hafi verið á réttri braut með þær, en hitt veit ég, að árangurinn hefir verið ákaflega lítill. - Hv. 4. landsk. minntist á í þessu sambandi sölu á síld og sölu fiskjar til Póllands og talaði í því sambandi um mann, sem hann sagði, að ég hefði mikið álit á og hefði minnzt á í þingræðu. Það er alveg rétt hjá honum, að ég drap á þetta einmitt í þessu sambandi. - Árið 1933 ætla ég, að seldar hafi verið 180 þús. tunnur af síld. Mér er nær að halda, að ef vel hefði verið á haldið þá, hefði okkur getað tekizt að vinna góðan markað fyrir síldina, en mér er óhætt að segja, að okkur hefir hraparlega mistekizt í því máli. Annars er ekki ástæða til að fara að ræða það mál hér nú. - En nú er svo komið með kjötið, að jafnvel þó að við hefðum á að skipa manni, sem hefði skilyrði til að vinna fyrir aukinn kjötmarkað og vildi taka það að sér, þá myndu ekki vera möguleikar til að opna nýja markaði. Þeir, sem hafa komizt upp á að nota íslenzkt kindakjöt eru sammála um, að það sé gott, en þó mun það ekki notað nema í nokkrum löndum. En það stafar af því, að ekki er gert meira til að vinna markaði fyrir það. Það getur e. t. v. tekið mörg ár, en ég tel æskilegast, að við gætum tekið upp fleiri verkunaraðferðir heldur en gert hefir verið. Eitt er þó víst, að ef þessum málum væri fullkominn sómi sýndur og vel að þeim unnið, þá mætti takast að auka markaðinn að miklum mun. - Eftir kjötsölul. hafa nærsveitir Reykjavíkur rétt til þess að flytja kjöt á Reykjavíkurmarkað, en fjarsveitirnar mega því aðeins flytja þangað, að nærsveitirnar geti ekki fullnægt markaðinum. En nú kemur hér fram sú skoðun hjá hv. 1. þm. Eyf., að það sé eðlilegt, að allar sveitir hafi jafnan rétt til að selja kjöt á Reykjavíkurmarkaði. Hver er þá tilgangur laganna? Það er mér ekki fullljóst. Samkv. þessu ættu kjötsölul. ekki að vera sett til að tryggja nærsveitunum hér Reykjavíkurmarkaðinn, heldur til þess að lækka kjötverðið. Nei, sannleikurinn er sá, að kjötsölul. eru miðuð við það, að nærsveitir Reykjavíkur fái einar að búa að Reykjavíkurmarkaðinum svo lengi sem þær geta fullnægt honum. Og það er ákaflega eðlilegt, og margt, sem mælir með því, að svo sé. Þessar sveitir hafa frá fornu fari haft sína afurðasölu hér. Fjórar af þeim sýslum, sem hér eiga hlut að máli - Gullbr.- og Kjósar-, Árnes- og Rangárvallasýslur -, slátra öllu sínu sauðfé í Reykjavík, eða svo að segja öllu (Kjósar- og Gullbr.sýslur öllu). Í tveimur sýslum - Borgarfjarðar- og Vestur-Skaftafellssýslum - slátra menn nokkru af sínu fé í Reykjavik. En um hinar er það að segja, að Mýrasýsla og austurhluti Hnappadalssýslu hafa miklu betri aðstöðu til að flytja kjöt á markaðinn vegna tíðra samgangna milli Borgarness og Reykjavíkur. Hvaða vit er nú í því frá þjóðhagslegu sjónarmiði af Skaftfellingum að slátra hér í Reykjavík og frysta þar til útflutnings og flytja svo með ærnum kostnaði frosið kjöt til neyzlu í Reykjavík? Slíkt getur vitanlega ekki gengið til lengdar. Auk þess hafa nærsveitir Reykjavíkur verra kjöt til útflutnings heldur en þau héruð framleiða, sem öll hafa notað Reykjavíkurmarkaðinn í haust.

Mega ekki Reykvíkingar nota gott kjöt?

. Jú, að vísu, en ef hv.þm. ætlar að hyggja kröfur sínar í þessu máli á því, að það sé óforsvaranlegt að bjóða Reykvíkingum kjöt úr Borgarfirði, þá hygg ég, að hann fái ekki marga bændur til fylgis við sig um það. Ég held, að við getum verið fullsæmdir af Borgarfjarðarkjötinu. Ég veit ekki betur en að við séum báðir uppaldir á borgfirzku sauðakjöti, og ég álít, að það þurfi enginn að kenna í brjósti um okkur Reykvíkinga fyrir að leggja okkur það til munns. Sannleikurinn er sá, að víða í sveitum hafa menn orðið að fara þær leiðir, að nota heima þá vöru, sem óútgengileg er til sölu, og selja hina frá sér, sem betri er. Og þetta er í sjálfu sér ekkert óeðlilegt. Við verðum að flytja út þá vöru, sem útgengilegust er, jafnvel þótt við að öðru jöfnu myndum nota hana heima. Það hefir verið svo undanfarin ár, að sumarslátrun hefir verið alldrjúg tekjulind fyrir ýmsa bændur hér í nágrenni Reykjavíkur, en þetta hefir eðlilega breytzt, þegar sláturtíðin byrjaði síðastl. haust um miðjan ágúst, og þá koma vitanlega margir með fé og kjötið hrúgast upp á markaðinum. Helzt þetta svo alla sláturtíðina, að kjöti er dembt til Reykjavíkur og Sláturfél. Suðurl. hefir ekki séð sér annað fært en að frysta til útflutnings milli 7-8 þús. skrokka. Mér er óhætt að fullyrða, að Slf. Sl. er mjög óánægt með þetta fyrirkomulag á kjötsölunni. Þrátt fyrir það, að bændur á Suðurlandi hafa mjög lítið hagnazt af þessu fyrirkomulagi, þá verða þeir að borga hátt verðjöfnunargjald af kjöti sínu, sem rennur svo til annara, sem hafa góð og jafnvel betri skilyrði til kjötframleiðslu. Ef þessu fer svo fram ár eftir ár, þá er fyrirsjáanlegt, að engir möguleikar verða á því að halda kjötsölul. uppi. 

Frsm. meiri hl. (Sigurður Kristjánsson) Eins og hv.þd. er kunnugt, hefir n. ekki orðið sammála um þetta frv. Þetta er nú ekki nýtt mál fyrir d., því í fyrra var einmitt borið fram það frv. og samþ., sem nú er farið fram á að fella aftur úr gildi. Ég vil leyfa mér að minnast lítils háttar á upptök þessa máls. - Eins og kunnugt er, þá eru í tilsk. frá 1872 settar reglur um landshlut til handa mönnum, sem eiga land, þar sem fara fram veiðar með nót, þ. e. a. s., það eru nætur, sem menn veiða í síld og ufsa og fleiri fisktegundir og eru festar við land, og þeir, sem veiðina stunda, hljóta að hafa umgang um landið og afnot af því. Nú er landeiganda ákveðin 4% þóknun í landshlut. Þegar farið var að veiða hér við land með hringnót, sem ekki hefir samband við land, heldur við skip, kom upp um það þræta, hvort greiða ætti landshlut af þessari veiði, ef hún væri tekin í netalögum annars manns, og það mun vera dómur fyrir því, að það eigi að greiða þetta 4% gjald til landeiganda, enda þótt veiðarfærið hafi ekkert samband við land né sé lagt við legufæri í netalögum. Í fyrra var borið fram frv. um það, að þessi veiði skyldi vera skattfrjáls, og var það rökstutt af flm. með því fyrst og fremst, að í upphafi hafi gjaldið verið ákveðið sem endurgjald fyrir það, að hafa umgang um landið og taka aflann í land; og í öðru lagi með því, að það væri svo að segja ómögulegt að ákveða þennan afla, sökum þess, að menn kynnu að afla nokkurn hluta af veiði sinni undan landi eins manns og nokkurn hluta undan landi annars manns, og því yrði erfitt að innheimta þetta gjald. Það er því næstum óhugsandi, að hægt sé að framkvæma þessi l., sérstaklega inni á þröngum fjörðum. Þar getur komið fyrir, að hringnót nái inn fyrir mörk netalaga á meðan kastað er, en verði svo dregin út fyrir þessi netlög. Einnig getur komið fyrir inni á þröngum fjörðum, meðan menn eru að króa þannig veiðina með hringnót, að skip, sem ekki liggur við legufæri, geti rekið inn fyrir mörk netlaga og skipstjóri neyðzt til þess að leggja skipinu til þess að það reki ekki á land. Enn getur komið fyrir, og mun eflaust oft koma fyrir, að skip reki yfir í netlög annars manns, annaðhvort þvert yfir fjörð eða með strönd. Og þannig verður það lítt framkvæmanlegt að innheimta þennan skatt, og ég verð að segja, að mér finnst það ákaflega vafasamt, að það hafi verið tilætlun tilsk. frá 1872, að menn gyldu skatt af veiðum í netlögum, ef ekkert samband væri haft við land. Meiri hl. n. hefir af þessum ástæðum, sem ég hefi nú greint, og fleirum mælt á móti því, að frv. verði samþ. Og ég vil bata því við, að meiri hl. n. telur það einnig óviðeigandi, að þingið geri sér þá minnkun að vera að setja l. um svona þrætuefni og brjóta þau alveg niður á næsta ári, að óbreyttri skipan þingsins. Ég vil náttúrlega ekki fara að blanda þeim heiðursmanni, sem flytur þetta frv. núna, inn í þessar umr. Hann hefir eflaust á reiðum höndum ástæður fyrir sínu máli. En hann mælti af mikilli speki fyrir frv. í fyrra, sem hann nú með nýju frv. leggur til, að fellt verði úr gildi. Þessi nýi skilningsandi hefir nú komið yfir hann á þessum fáu mánuðum, en ég fyrir mitt leyti tel, að ég gæti ekki stutt mál okkar í meiri hl. n. öllu betur en með því að lesa upp hans eigin rök fyrir málinu í fyrra, en þar sem þessi hv.þm. á ekki sæti hér í d. og ég hefi ekki þingtíðindin við hendina ætla ég ekki að gera hans skoðun á þessu máli í fyrra meira að umtalsefni. Ég þykist svo ekki þurfa að rökstyðja mál okkar í meiri hl. n. meira. Mér þykir ósennilegt, að menn hafi haft þau nýju kynni af ufsanum og síldinni yfir þessa fáu mánuði, að þessi ágætu veiðidýr hafi snúið hugum manna og sannfæringu síðan í fyrra.

Gísli Guðmundsson Ég hefi borið fram brtt. á þskj. 505. Brtt. þessar eru nokkuð margar og allfyrirferðarmiklar, en þó mega þær allar heita orðabreyt., nema 7. brtt., við 16. gr. Efni allra hinna brtt. er það í fáum orðum, að orðið óðal og óðals- í samsetningum falli niður, þannig að í staðinn fyrir ættaróðal komi jörð, í stað óðalsbóndi ábúandi, í stað óðalsréttur erfðaábúð o. s. frv. Hefi ég farið í gegnum frv. og fært þetta til samræmis. Ástæða mín til þessara brtt. er sú, að ég kann því illa að greina íslenzka bændur í tvo flokka, eðalsbændur og aðra, með fáfengilegum orðamun. Þetta skiptir a. v. ekki miklu og felur ekki í sér efnisbreyt. Hinsvegar er efnisbreyt. í 7. brtt., við 16. gr., þar sem fellt er niður það ákvæði frv., að myndir og munir, sem hafa menningargildi fyrir þá bændaætt, er setið hefir á jörðinni, skuli fylgja óðalinu. Mér finnst, að láta eigi menn sjálfráða um þetta og óþarft að lögfesta það, og ekki laust við hégómaskap.

Flm. (Bernharð Stefánsson) Eins og mönnum er kunnugt og tekið er fram í grg. þessa frv., er lánveitingum úr kreppulánasjóði ekki lokið ennþá og verður að sjálfsögðu ekki lokið fyrr en um áramót, og ef til vill ekki einu sinni þá. Þess vegna verður það náttúrlega ekki að fullu séð, hve mikil upphæð fellur á ábyrgðarmenn lántakenda úr sjóðnum. En eftir þeim upplýsingum, sem ég hefi nýlega fengið frá kreppulánasjóði, verður þessi upphæð eitthvað yfir 2 millj. kr., hvað mikið, veit ég ekki nákvæmlega. Mér hefir þó verið tjáð af einum bankastjóra Búnaðarbankans, að ekki sé ástæða til að gera ráð fyrir, að upphæðin fari fram úr 21/2 millj. kr. Það má því ganga út frá því sem gefnu, að hún verði einhversstaðar á milli 2 og 21/2 millj. króna, sem verður þá sú upphæð, sem ábyrgðarmenn lántakenda úr kreppulánasjóði eiga samkv. kreppulögunum að greiða. Nú er það vitanlegt, að hagur þessara ábyrgðarmanna er ákaflega misjafn. Sumir þeirra eru sjálfsagt efnaðir menn, en aðrir eru fátækir, og án efa eru mjög margir af þessum ábyrgðarmönnum lítið eða ekkert betur settir en þeir, sem sjálfir hafa fengið lán úr kreppulánasjóði, og svo eru sjálfsagt allmargir ábyrgðarmenn, sem sjálfir hafa fengið lán úr kreppulánasjóði, þar sem er ef til vill verið að afskrifa þeirra eigin skuldir, en jafnframt er það tekið fram í skuldaskilasamningnum, að ábyrgðir þeirra skuli óbreyttar standa. Ég veit mörg dæmi þess. Það er alveg vitað, að hagur margra þessara ábyrgðarmanna er ekki betri en það, að ef að þeim væri gengið með þessar upphæðir, þá mundu þeir komast í greiðsluþrot, þótt það sé langt frá því, að svo sé með þá alla. En eitt er áreiðanlega sameiginlegt með öllum ábyrgðarmönnum lántakenda í kreppulánasjóði, og það er það, að það er ósanngjarnt og ranglátt að ganga að þeim með þessar ábyrgðir, a. m. k. mjög hastarlega. Það er að vísu svo, að þegar maður gengur í ábyrgð fyrir annan mann, þá má hann alltaf búast við að þurfa að greiða upphæðina, sem hann hefir ábyrgzt. En hann hefir þó undir venjulegum kringumstæðum rétt og oftast möguleika til þess að gera kröfur sínar gildandi gagnvart þeim, sem hann gengur í ábyrgð fyrir, en hér er ekki því til að dreifa. Framkvæmd kreppulánveitinga er þannig háttað, að hin svokallaða afskrift er notuð, þ. e. a. s., að lántakandi er ekki lögum samkv. skyldur til þess að greiða meira en skuldaskilasamningurinn leggur honum á herðar að greiða, en afgangnum er kastað á ábyrgðarmennina, að svo miklu leyti sem ábyrgðarmenn eru fyrir skuldunum. M. ö. o., það er löggjafarvaldið sjálft, sem hefir ákveðið að afskrifa skuldir hjá einum til þess að kasta þeim svo yfir á annan. Margir benda líka á það í þessu efni, að ábyrgðarmenn lántakenda í kreppulánasjóði séu beittir misrétti, með því að þeir hafa yfrleitt ekki verið kvaddir til skuldaskilasamninga, eftir því sem mér hefir verið sagt. Það er náttúrlega svo, að heiðarlegir menn vilja ekki láta ábyrgðarmenn sína greiða fyrir sig skuldir, og sem betur fer er ekki ástæða til að ætla annað en að flestir lántakenda í kreppulánasjóði, og sennilega allir, séu heiðarlegir menn, sem taka sér nærri, að ábyrgðarmennirnir greiði skuldirnar. Það er líka vitanlegt, að mjög margir lántakendur í kreppulánasjóði reyna sjálfir að standa undir þeim skuldum, sem að nafninu til hafa fallið á ábyrgðarmenn þeirra. En einmitt við þetta verða þessar svokölluðu eftirgjafir í kreppulánasjóði þýðingarlitlar, eða jafnvel þýðingarlausar. Það má því segja, að þrátt fyrir kreppulán og skuldaskilasamninga, sem fram hafa farið í kreppulánasjóði, er hin endanlega skuldauppgerð bænda ekki farin fram ennþá. Það þarf ekki að minna á, að haustþingið í fyrra viðurkenndi fyllilega, að hér væri þörf á lagfæringu. Á því þingi voru samþ. lög um að veita 1/4 millj. kr. af reiðufé kreppulánasjóðs til þess að greiða hluta af þessum ábyrgðakröfum, gegn því, að ábyrgðarkröfurnar urðu látnar niður falla, eftir því sem um semdist. Lögin eru að vísu viðurkenning þess, að löggjafarvaldið geti ekki gengið svo frá þessum málum eins og til stóð samkv. kreppulánasjóðslögunum. En við þetta er það að athuga, að þessi lög síðan í fyrra gera ráð fyrir svo lítilli upphæð, að hætta er á því, að hún komi ekki að neinu verulegu gagni. Ég man eftir því, að það var viðurkennt af aðalflm. þessa frv. í fyrra, að upphæðin væri lág, og hann viðurkenndi, að það yrði að skoða þessa upphæð frekar sem viðurkenningu á því, að gera yrði tilraun til þess að veita einhvern stuðning, í þeirri von, að eftirgjafir fengjust frá kröfuhöfum aftur á móti. Það bæri frekar að skoða þessa upphæð þannig heldur en að það muni svo mikið um upphæðina í sjálfu sér, Enda sýnist upphæðin ekki muni verða nema um 10% af ábyrgðarkröfunum. En nú er á það að líta, að lánsstofnanir og aðrir kröfuhafar hafa ekki neina skyldu til þess að gefa eftir á móti þessu, og þar sem svo lítið munar um framlagið, þá teljum við flm. þessa frv. mjög mikla hættu á því, að lánsstofnanir og aðrir kröfuhafar fáist ekki til þess að gefa eftir af kröfunum gegn svo litlu framlagi, að um það muni nokkuð verulega. Í þessu frv., sem hér liggur fyrir, er því lagt til, að þrefölduð sé upphæð sú, sem ætlazt er til, að varið verði í þessu skyni. En nú vitum við allir, hvernig fjárhagshorfurnar eru, og þess vegna sáum við okkur ekki fært að leggja til, að þessi viðbót, sem við viljum fá í þessu augnamiði, yrði lögð fram úr ríkissjóði í peningum. Heldur leggjum við til, að hún verði veitt í kreppubréfum, 1/2 millj. kr. að upphæð, sem fyrirsjáanlegt er, að verður afgangs, þegar lánveitingum verður lokið. Okkur er það vel ljóst, að samningar um endanlega uppgerð á skuldunum munu ekki ganga eins greiðlega með þessu móti eins og ef um peningagreiðslu væri að ræða, en þó er mesti munur á því að fá upphæðina þrefaldaða, þótt 2/3 hlutar af henni séu í kreppulánasjóðsbréfum. Það má t. d. gera ráð fyrir, að kröfuhafi verði fúsari til samninga, sem fær 300 kr., enda þótt 200 kr. af þeim séu í kreppusjóðsbréfum, heldur en ef hann fengi aðeins 100 kr. Okkur var það vitanlega ljóst, að það kemur einhverntíma að því, að ríkissjóður þurfi að innleysa þessi verðbréf, en það er nú einu sinni svo, að manni sýnist það alltaf léttara, sem skjóta má á frest og dreifa yfir á mörg ár. Það má skoða þessa 1/2 millj. kr., sem ríkið leggur fram til viðbótar, sem lánsfé með mjög hagkvæmum kjörum. Upphæðina verður ríkið að greiða á næstu 40 árum, og svo vitanlega vexti af verðbréfunum. Þá er nýmæli í þessu frv. um það, að skilyrði fyrir framlagi úr kreppulánasjóði sé það, að kröfuhafi gefi a. m. k. jafnháa upphæð eftir eins og framlagið nemur. Þetta teljum við nauðsynlegt ákvæði til þess að hvetja kröfuhafa til eftirgjafa og líka til þess að benda á leið til þess að haga skiptingunni eftir yfirleitt. Ég veit um marga kröfuhafa, sem hafa að vísu hugsað sér að gera sitt til að framlög fengjust upp í kröfur þeirra, en hafa jafnframt hugsað sér að gefa annaðhvort ekkert eftir sjálfir eða sem allra minnst. Ef þetta frv. verður að lögum, þá yrði sú upphæð, sem varið verður í þessu skyni, 750 þús. kr., eða sem næst, eftir því sem ætla má, 1/3 af þeim kröfum, sem hvíla á ábyrgðarmönnunum. Ég hugsa að heppilegt yrði, þegar hin endanlega uppgerð fer fram, að það yrði aðalreglan að skipta ábyrgðarkröfunum í þrjár jafnar upphæðir, þar sem ein greiddist með framlagi því, sem frv. gerir ráð fyrir, önnur yrði eftirgefin af lánsstofnunum eða kröfuhöfum, og hin þriðja greidd af ábyrgðarmönnunum. Náttúrlega yrði að víkja frá þessari reglu til beggja handa, eftir efnahag þeirra, sem ábyrgðirnar hvíldu á, og öðrum ástæðum. Þannig yrðu þessi þriðjungsskipti aðeins aðalregla, og ég er viss um, eftir því sem ég þekki hugi landsmanna í þessu efni, að þetta þykir sanngjörn skipting, að ábyrgðarkröfurnar komi nokkurnveginn jafnt á alla þessa aðilja. Menn gerðu sér í upphafi miklar vonir um árangur af kreppulánasjóðslöggjöfinni, og skal ég ekki hafa á móti því, að lánveitingar kreppulánasjóðs hafi gert gagn, en hitt er samt víst, að sá tilgangur, sem gert var ráð fyrir, næst ekki nema þetta frv. verði samþ. Því tilgangurinn með stofnun kreppulánasjóðs var sá, að koma öllum lausum skuldum þeirra bænda, er kreppulán fengju, í sæmilegt horf, en eins og ég vék að áðan, þá líta menn á það almennt sem drengskaparskyldu að láta ábyrgðarmennina ekki þurfa að borga ábyrgðirnar, og þurfa bændur þá eftir sem áður að borga þær svokölluðu eftirgefnu skuldir. Hefir þá ekki annað unnizt með kreppulánunum en að koma nokkrum hluta skuldanna í föst lán með góðum kjörum, hinn hlutinn situr í sama öngþveitinu. Við flm. álítum, að með þessu frv. sé bent á einu leiðina, sem fær er til þess að fá sæmilegan árangur af kreppulánasjóðslögunum. Það kann að vera, að sumum þyki hér farið fram á nokkuð mikið, þar sem við hér viljum bæta við hálfri millj. kr., sem ekki verði afturkræf, jafnvel þó í kreppubréfum sé, en ég vil benda á það, að þegar allt kemur til alls, þá er ekki víst, að þetta verði meiri skaði fyrir ríkissjóð heldur en að láta þetta vandamál vera óleyst. Ríkissjóður ber ábyrgð á fjárreiðum kreppulánasjóðs, og ef ekkert verður að gert frekar en orðið er, þá er það áreiðanlegt, að mjög margir lántakendur í kreppulánasjóði reyna til hins ýtrasta að greiða það, sem á ábyrgðarmennina hefir fallið, en við það minnkar geta þeirra til þess að greiða í kreppulánasjóð vexti og afborganir. Þá gæti farið svo, að sjóðnum töpuðust greiðslur, sem ekki hefði orðið, ef svo yrði séð um, að bændur losnuðu við ábyrgðarkröfurnar á tiltölulega auðveldan hátt, eins og upphaflega var í raun og veru ætlazt til, að yrði með kreppulánunum. En þá verður kreppulánasjóður tryggari en hann er, þegar fram í sækir. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um frv. að þessu sinni. Óska ég, að frv. verði vísað til landbn. að lokinni þessari umr.

Flm. (Bernharð Stefánsson) Það verður að sjálfsögðu nægur tími fyrir okkur hv. 4. landsk. að ræða þetta mál í landbn., og síðan aftur við 2. umr., ef n. skyldi klofna um frv., en ég vildi þó minnast á tvö atriði í ræðu hans. Hið fyrra er það, að hann taldi ástæðu til að athuga, hvort ekki væri hægt að verja afgangi kreppulánasjóðs betur á annan hátt.

Til þess, sem væri enn þarfara

. Já, til þess, er þarfara væri, og hv.þm. nefndi skuldir bæjarfélaga. Í fyrsta lagi fer ekki allur afgangur kreppulánasjóðs til þessa. Það verður víst um millj. eftir af kreppubréfum í kreppulánasjóði, - eða er það ekki?

Það er á aðra milljón

. Jæja, það verður þá allmikið eftir, en ég vil sérstaklega benda á það, að þegar kreppulánasjóður var stofnaður, þá var hann upphaflega aðeins ætlaður til þess að gera upp skuldir bænda. Það var að vísu ætlazt til, að fé hans væri lánað, en ekki gefið, en þá er á hitt að líta, sem ég benti á, hvernig ábyrgðarkröfur þessar eru tilkomnar, að þeim er hér slengt á óviðkomandi menn. Ef ég tek kreppulán og hv. 4. landsk. hefir verið ábyrgðarmaður minn, þá losna ég við að borga hluta af skuld minni, en ábyrgðarmaðurinn verður að greiða hana. Mér finnst það sanngirniskrafa, að löggjafarvaldið geri eitthvað til að jafna þennan órétt.

Þetta eru ekki óviðkomandi menn

. Að vissu leyti ekki, en þó svo, að þessir ábyrgðarmenn hefðu kannske aldrei þurft að greiða neitt, ef gengið hefði verið að skuldunaut á þeim tíma, er hann komst undir vernd kreppulánasjóðslaganna, því eins og kunnugt er, voru kreppulánin ekki veitt út á allar eignir manna, heldur var útstrikað af skuldunum þangað til þær voru orðnar í hæsta lagi 10% af eignunum. Það var þetta, sem ég vildi undirstrika, að samkv. 15. gr. kreppulánasjóðslaganna er heimild til þess á þennan hátt að skattleggja óviðkomandi menn (þ. e. ábyrgðarmennina) með því að segja: Þú verður að greiða það, sem ég gef þessum manni eftir, enda þótt hann e. t. v. gæti greitt það sjálfur. - Þetta er það, sem á að leiðrétta með frv.

Frsm. minni hl. (Gísli Guðmundsson) Sjútvn. hefir ekki getað orðið sammála um afgreiðslu þessa máls, og höfum við í minni hl., hv.þm. Vestm. og ég lagt til, að frv. yrði samþ. með einni breyt., við 2. gr. þess, sem er leiðrétting, sem sé að í staðinn fyrir ártalið 1934 komi 1935. Hinsvegar leggur meiri hl. n. til, að frv. verði fellt, og eins og hv.þm. hafa heyrt, þá virðast það vera aðalrökin, sem hv.frsm. meiri hl. ber fram fyrir því að fella beri frv., að óviðkunnanlegt sé fyrir þingið að fella nú úr gildi löggjöf, sem það hafi samþ. í fyrra. Ég get ekki fallizt á, að þetta út af fyrir sig séu nokkur rök í málinu, því vitanlegt er það, að ef þingið við nánari íhugun kemst að raun um, að það hefir sett löggjöf, sem ekki er í alla staði rétt, þá er sjálfsagt að breyta henni þegar í stað, þegar tækifæri gefst. Og það eru svo sem engin einsdæmi, að þingið hafi breytt löggjöf með eins árs millibili, þegar komið hefir í ljós, að þess hefir verið þörf.

Á þessu þingi hefir verið breytt l. frá því á þinginu í vor

. Hv. þm. Mýr. upplýsir, að það hafi jafnvel verið breytt l. á sama þingi sem þau voru samþ., og styrkir það enn mitt mál, hversu mikil fjarstæða þessi rök hv.frsm. meiri hl. eru. Annars er það svo, eins og við í minni hl. höfum gert grein fyrir í okkar nál., að það, hvað þessi viðauki við l. frá 1872 gekk greiðlega í gegnum þingið í fyrra, stafaði af því, að málið hafði legið fyrir fiskiþinginu, og það mun hafa mælt með því, að breyt. gengi fram hér á þingi. Við í minni hl. höfum gert grein fyrir því í okkar nál., hvers vegna við teljum, að ákvæði frá í fyrra eigi að falla niður, og það er fyrst og fremst vegna þess, að með því ákvæði er með óvenjulegu móti gengið á eignarrétt þeirra manna, sem hér ræðir um. Hér er sem sagt um það að raða, hvort landeigendur, sem eiga land að sjó, þar sem síld og ufsi veiðist með nót, eigi að fá landshlut af því, sem veiðist í þeirra netlögum. Það er skýrt tekið fram bæði í Jónsbók og konunglegri tilsk. um þau efni frá því snemma á 19. öld, að yfir netlögum, þ. e. a. s. 60 faðma frá landi, hafi menn samskonar eignarrétt eins og yfir landinu sjálfu. Og það er sérstaklega tekið fram í þessari tilsk., að veiði öll í netlögum sé eign landeiganda. Tilsk. um síldar- og ufsaveiði frá 1872 gerir undanþágu frá þessu. Þar er dregið úr þessum rétti landeiganda yfir þessari eign sinni, þannig, að ef sérstaklega stendur á, þá sé heimilt að veiða með nót í netlögum annars manns, ef goldin er landshlutur, enda liggur það í augum uppi, að þegar mönnum er leyft að ganga á eignir annars manns, þá gjaldi þeir fyrir það einhverjar bætur. Ég veit ekki, hvort hv.þm. hafa lesið þessa tilsk. frá 1872 um síldar- og ufsaveiði með nót, en ég vil skýra frá því, að þar stendur m. a., að þeim, sem fara með slíka nót inn fyrir netlög landeiganda, sé heimilt að taka upp net, og liggur það í augum uppi, að ekki nær nokkurri átt, að heimilt sé að gera slíkan usla án þess að ákveðið sé í l., að bætur komi fyrir. Og þess vegna teljum við í minni hl. n. sjálfsagt, að þingið breyti þessu ákvæði, sem það setti í fyrra að lítt athuguðu máli, og fari að ráðum þess mæta manns, sem sagði, að skylt væri að hafa það heldur, sem sannara reyndist. Ég vil svo aðeins bæta því við, að mér finnst það koma úr hörðustu átt, þegar hv. 6. þm. Reykv. sem frsm. meiri hl. n. gerist forgöngumaður fyrir því, að gengið sé á eignarrétt annara. Þessi hv.þm. hefir þrásinnis við öll möguleg og ómöguleg tækifæri lýst því yfir, hvað honum væri annt um eignarréttinn, og kemur það því undarlega fyrir, að hann skuli gerast forgöngumaður þeirra, sem vilja brjóta niður eignarrétt manna. Ég skal svo ekki hafa þessi orð fleiri, en ég vænti þess, að meiri hl. hv. d. fallist á álit okkar hv.þm. Vestm. og samþ. frv. eins og það liggur fyrir með þeirri breyt., sem við höfum lagt til.

Jón Baldvinsson [óyfirl.]: Þetta frv. fer sjálfsagt til landbn. að lokinni þessari umr. Gæti ég því kannske sparað mér langar umr. um það að þessu sinni. - Hér er stungið upp á viðbót við það framlag, sem samþ. var 1934 í þessu skyni, að styrkja þá ábyrgðarmenn, sem illa hafa orðið úti vegna skuldaskila við kreppulánasjóð. Í fyrra var samþ. að leggja fram úr ríkissjóði 1/4 millj. kr. í þessu augnamiði, og nú á að bæta við 500 þús. kr., og verður þetta þá samtals 3/4 millj. kr. Ég ætla aðeins að benda á það í þessu sambandi, að margar stéttir manna eru nú aðþrengdar á landi hér, og t. d. er nú verið að byrja á skuldaskilum fyrir sjávarútveginn. Ég ímynda mér, að skuldir í þeim atvinnurekstri séu öllu stórfengilegri en hjá bændum vegna þess að sjávarútvegurinn er öllu stórfelldari rekstur. Það má því búast við, ef farið verður að veita fé til þess að borga ábyrgðarkröfur af skuldum bænda, að samskonar kröfur komi frá sjávarútveginum, og ég sé sannast að segja ekki, hvernig slíkum kröfum yrði neitað eftir að búið væri að fullnægja samskonar kröfum einnar stéttar. Þá er annað, sem talað hefir verið um af mörgum, bæði þm. og öðrum, á hvern hátt hægt væri að styrkja ýms bæjar- og sveitarfélög, sem sokkin eru í skuldir, og það hefir verið talað um að verja til þess afgangi af fé kreppulánasjóðs. En svo er þessi lína í frv., sem er alveg ný og ekki var til í kreppulánasjóðslögunum, að hér er ætlazt til, að ríkissjóður gefi þetta fé. Ríkissjóður hefir að vísu áður lagt fram fé til vaxtagreiðslu af landbúnaðarlánum, en hér er beinlínís gefið fé úr ríkissjóði til þess að innleysa þessa 1/2 millj. kr, í kreppubréfum. Kreppulánasjóðslögin gera ráð fyrir því, að kreppulánin verði greidd aftur, þó búast megi við, að það verði ekki að öllu leyti, en það er þó formið. Í frv. er ekki gert ráð fyrir endurgreiðslu, enda segir í grg. frv. „Það mundi að sjálfsögðu koma á ríkissjóð á sínum tíma að innleysa þá 1/2 millj. kr., sem frv. gerir ráð fyrir, að lögð verði fram í kreppubréfum, en þar sem útgjöld af því dreifðust niður á 40 ár, virðist það ekki mjög tilfinnanleg byrði fyrir ríkissjóð“. Það er aðallega þrennt, sem ég tel athugavert í sambandi við þetta frv. Í fyrsta lagi það, að hér er gert ráð fyrir styrk, en ekki láni, eins og reglan er í kreppulánasjóði. Í öðru lagi mun þetta frv. draga dilk á eftir sér, ef samþ. verður og í þriðja lagi er sú spurning, hvort ekki væri hægt að verja fé þessu, afgangi kreppulánasjóðs, til meira gagns á annan hátt, þ. e. a. s. með því að styrkja bæjar- og sveitarfélög til þess að koma skuldum sínum á fastari grundvöll. Þetta fannst mér sjálfsagt að taka til athugunar um leið og frv. er vísað til n.

Frsm. (Jónas Jónsson) Eins og tekið er fram í nál., voru aðeins tveir nm. viðstaddir - einn var nefnilega veikur - við afgreiðslu málsins í n., og mun þessi eini nm. gera grein fyrir sinni skoðun, ef hún er frábrugðin skoðun hinna nm. Þeir tveir komust að þeirri niðurstöðu, að rétt væri að afgr. frv. óbreytt.

Jón Sigurðsson [óyfirl.]: Ég á hér þrjár brtt. á þskj. 510. Tvær þeirra eru næstum shlj.brtt., sem ég flutti við 2. umr., og mun ég því ekki fara út í þær nú. Hinsvegar vildi ég skýra l.brtt. nokkuð. Í frv. er gert ráð fyrir, að eiganda ættaróðals sé heimilt að skipta óðali milli erfingja, tveggja eða fleiri, ef fullnægt er ákvæðum 10. gr., þ. e. að jörðin framfleyti meðalfjölskyldu a. m. k. Í brtt. minni er sá varnagli sleginn, að landverð hins upphaflega óðals megi eftir skiptin eigi vera minna en í upphafi. Samkv. ákvæðum að framan í frv. verður engin jörð gerð að ættaróðali, nema hún hafi jafnaðarlega verið fullnytjuð af einum búanda. Aðrar jarðir komast ekki undir lögin um ættaróðal, og því er ekki ástæða til að ætla, að hér sé verið að skapa neina nýja stétt sérréttindamanna, sem hafi meira land undir en þeir þurfa. Ég tel, að ekki sé rétt að miða stærð jarða við það, að þær framfleyti meðalfjölskyldu, því á hverju eiga þá hinir að lifa, sem hafa meira en meðalfjölskyldu fram að færa? En þegar börnin eiga sjálf að ýtast á um það, hvort jörð skuli skipt, hafa foreldrarnir erfiða aðstöðu til þess að standa gegn óeðlilegri skiptingu. Það er eðlilegt, að börnin geti orðið nokkuð kröfufrek um skiptingu, þegar aðalarfhluti þeirra er í jörð. Eftir till. minni verða börnin nokkuð á sig að leggja til þess, að skipti geti orðið. þ. e. að auka svo verðmæti óðalsins, að hægt sé að skipta. Ef foreldrarnir hafa aðeins rúmlega getað fleytt sér áður, er eigi líklegt, að skipti geti orðið. Ég álít það því heilbrigt af löggjöfinni að ýta undir börnin til að endurbæta óðalið. En eftir frv. er hægt að skipta jörð, þótt allir partar líði við það í raun og veru. Í fyrri hl. frv. hefir n. tekið ákvæði það, sem í till. minni felst, upp undir vissum kringumstæðum, til að varna því, að jarðir í erfðaábúð verði bútaðar niður nema sem svarar umbótum þeim, sem gerðar hafa verið. Ég álít, að þetta ákvæði eigi einnig að gilda um óðalsjarðir. Um hinar brtt. mun ég ekki ræða, þar sem ég hefi skýt þær áður, og n. mun fallast á þær.

Frsm. (Bjarni Ásgeirsson) Ég þarf ekki margt að segja um brtt. þessar, því að þar eru flestar efnislitlar, og f. h. n. get ég sagt það eitt, að hún hefir um þær óbundnar hendur. Um brtt. frá hv. 7. landsk. á þskj. 510 verð ég þó að segja það, að ég get ekki fallizt á 1. brtt., en hún gengur í þá átt, að binda frekar en gert er í frv. leyfi til skiptingar á ,jörðum og fjölga þannig býlum. Að vísu er það ekkert stefnumál fyrir mér, að hið opinbera búti allar jarðir niður í meðalbýli eða smábýli. Ég held, að það sé hagkvæmt, að stærri býli þrifist innan um hin, svo að menn geti valið milli smærri og stærri býla eftir hæfileikum, getu og upplagi. En ég álít, að ekki sé rétt að leggja stein í götu foreldra og barna, sem koma sér saman um skiptingu jarðar í samræmi við ákvæði frv. Það er rétt hjá hv. 7. landsk., að í erfðaábúðarbálknum er sagt, að hin nýju býli megi ekki hafa minna landverð en var upphaflega, en það ákvæði gildir aðeins, er sýslunefnd eða hreppsnefnd þykir ástæða til að skipta jörð. En hér er um annað að ræða, ef ættin kemur sér saman um skiptin. Ég get því ekki greitt atkv. með þessari till. - Um 2. brtt. á þskj. 510 get ég sagt það, að n. fylgir henni. Er þar aðeins tekið skýrar fram það, sem frv. ætlast til. Um 3. brtt. er ég í meiri vafa, en mun þó fylgja henni. Ef almennt væri heimilt að gefa jarðirnar, gæti það leitt til þess, að jarðir yrðu seldar á laun og kallaðar gjafir, til að fá peninga fyrir þær. En þessi brtt. er til að tryggja það, að bóndi, sem á enga eftirkomendur eða eftirkomendur sem vilja ekki eða geta ekki tekið við jörðinni, - megi velja sér eftirmann á óðalið. Þá er brtt. á þskj. 505 frá hv.þm.N.-Þ., sem ekki eru efnisbreyt., heldur miða að því að fella burt orðið óðal og setja erfðaábúð o. s. frv. í staðinn. Mér finnst alveg óþarfi að fella burtu þetta gamla góða orð, en geri þetta annars ekki að ágreiningi. Þá er brtt. frá hv.þm. A.-Sk. um að færa afgjaldið úr 3% niður í 2%. N. leggur eindregið á móti þessu. Svo framarlega sem líkur eru til, að hægt sé að reka heilbrigðan búskap, ætti bann að geta borið 3% af fasteignamatsverði. Þótt fasteignamatið nú sé ef til vill of hátt, vegna þess að það fór fram í lok góðæris, rétt áður en kreppan hófst, getur vel farið svo, að næsta fasteignamat fari fram í lok kreppunnar og verði síðar meir fulllágt. Það má ávallt búast við nokkrum öldugangi í verðlagi jarða og ekki hægt að miða prósenturnar við það á hverjum tíma. Auk þess er þeim ábúendum, er þessi lög ná til, gefin slík forréttindi, er frá liður, að ekki er ástæða til að fara það gjald, sem þeir eiga að greiða, niður fyrir það, sem sanngjarnt er. N. er á móti þessu, en að öðru leyti hefir hún óbundnar hendur um till.