Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta til laga um Innheimtustofnun sveitarfélaga er flutt fyrir tilstilli Sambands ísl. sveitarfélaga og fjallar um það, að sérstakri innheimtustofnun á vegum sveitarfélaga verði falið það verkefni að innheimta meðlög, en sú innheimta hefur gengið mjög erfiðlega eins og komið hefur fram hér í umr. á Alþ. og víðar. Það er gert ráð fyrir því í frv. þessu, að sérstök stofnun, sem hafi heimilisfang í Reykjavík, annist það að innheimta þau meðlög með börnum, sem Tryggingastofnun ríkisins greiðir samkv. meðlagsúrskurðum eða skilnaðarleyfisbréfum. Einhverjum kann að virðast, að þarna sé á ferðinni algerlega ný stofnun á vegum ríkisins og verða andvígir henni af þeim sökum, en tekið skal fram, að þegar starfar á vegum Reykjavíkurborgar innheimtustofnun, sem fjallað hefur um þessi mál fyrir Reykjavíkurborg og einnig nærliggjandi sveitarfélög, og samkv. því, sem framkvæmdastjóri þessarar stofnunar tjáði n., þegar álits var leitað hjá honum um þessi mál, þá upplýsti hann það, að þó að öll þessi innheimta kæmist á eina hönd fyrir öll sveitarfélög í landinu, þá mundi ekki þurfa að bæta teljandi við þann mannafla, sem þegar væri á þeirri skrifstofu, sem Reykjavíkurborg rekur í sambandi við þetta. En svo er ráð fyrir gert, að annaðhvort þessi stofnun, sem þegar er á höndum Reykjavíkurborgar, eða önnur alveg hliðstæð og eingöngu þá rekin undir stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga, annist þessi mál, eins og fyrr getur. Ég þarf sjálfsagt ekki að gera grein fyrir því, hvernig þessi mál eru nú, en eins og allir munu vita, þá annast Tryggingastofnun ríkisins greiðslu svokallaðs endurkræfs barnalífeyris, sem er greiddur samkv. meðlagsúrskurðum til ógiftra mæðra, en skilnaðarleyfisbréfum til fráskilinna kvenna, og síðan er þessi greiðsla innheimt hjá því sveitarfélagi, sem faðirinn á sveitfesti í. Ef þessi innheimta gengur ekki fyrir sveitarfélögunum hjá feðrunum, þá kemur greiðslan með fullum þunga á sveitarfélagið. En þar sem Tryggingastofnunin greiðir þessi meðlög mánaðarlega yfirleitt eftir meðlagsúrskurði og skilnaðarleyfisbréfi, þá getur liðið eitt og jafnvel upp í tvö ár, frá því að Tryggingastofnunin innir þessar greiðslur af hendi, þar til það fær greiðslurnar endurgreiddar úr hendi sveitarfélags og enn þá lengri tími þangað til sveitarfélagið fær það greitt úr hendi föðurins, ef það þá nokkurn tíma fær þær greiðslur. Sökum þess hve þessar innheimtur hafa gengið erfiðlega og farið síversnandi, þá er það einróma ósk Sambands ísl. sveitarfélaga, að þessi nýi háttur verði tekinn upp, eins og hér er lagt til samkv. frv. til l. um Innheimtustofnun sveitarfélaga. Það er líka, þótt það komi kannske ekki glögglega fram í frv. til l. um Innheimtustofnun sveitarfélaga, en má lesa út úr fylgifrv., máli 120 og 119, sem fylgja þessu, að nú er gert ráð fyrir því, að ekki verði lengur átt við það að fá svokallaðan sveitfestisúrskurð fyrir barnsföðurinn, heldur verði Jöfnunarsjóður sveitarfélaga að greiða til Innheimtustofnunar sveitarfélaga það, sem ekki innheimtist af meðlögunum, alveg án tillits til þess, hvar faðirinn á í raun og veru lögheimili. Í fljótu bragði gæti virzt svo, að þetta kæmi ranglátlega og ójafnt niður á sveitarfélögin, en eftir könnun þeirra og eftir einróma ósk er þessi háttur lagður til samkv. þessu frv. Til þess að spara mér tíma ætla ég um leið að geta þeirra breytinga, sem lagðar eru til hér í þeim frv., sem fylgja þessu, frv. til l. um breyt. á l. um almannatryggingar, mál 120, og frv. til l. um breyt. á l. um afstöðu foreldra til óskilgetinna barna, mál nr. 121. Höfuðbreytingarnar, sem þar er lagt til, að gerðar verði, eru þær, að það er styttur sá tími, sem Tryggingastofnuninni er gert að skyldu að greiða meðlög aftur fyrir sig og þessi stytting er miðuð við það, að ekki dragist óhóflega lengi, að krafa sé gerð til Innheimtustofnunarinnar um endurgreiðslu, því að reynslan hefur sýnt, að því lengur sem dregst að krefja föður um endurgreiðslu og því hærri upphæðir sem safnast saman, því erfiðara reynist að ná meðlaginu aftur úr hendi hans. N. leggur til smávægilegar breytingar á öllum þessum þremur frv. og eins og ég segi, til þess að spara tíma, þá ætla ég að lýsa þeim öllum í einu. Það er í fyrsta lagi, að við frv. til l. um Innheimtustofnun sveitarfélaga er lagt til, að gerð verði smávægileg breyting á síðustu mgr. 5. gr., þar sem stendur: „Innheimtustofnunin skal hafa sama rétt og einstakar sveitarstjórnir samkv. 45. gr. framfærslulaga, nr. 80 1947, til að krefja skattayfirvöld, banka og sparisjóði um upplýsingar um tekjur og eignir barnsfeðra.“ Hér leggur n. til, að niður falli orðin „banka og sparisjóða“ og látið sé nægja að segja: „til að krefja skattayfirvöld“. Varðandi frv. til l. um breyt. á l. um almannatryggingar, þá stendur í 1. gr., 2. mgr.: „Tryggingastofnuninni er ekki heimilt að greiða meðlög lengra aftur í tímann en 3 mánuði.“ Félag einstæðra foreldra óskaði eftir lengri fresti, en það varð samkomulag í n. að mæta óskum þess að nokkru leyti og lengja frestinn úr þremur mánuðum upp í sex. Og í frv. til l. um breyt. á l. um afstöðu foreldra til óskilgetinna barna, þar sem stendur í 2. gr. 3 mánuðir, er lagt til, að það verði lengt í 6 mánuði. Sumir nm. tóku fram, að þeir vildu áskilja sér rétt til að flytja brtt. við einmitt þetta atriði, hafa frestinn lengri, en eins og ég sagði áðan, þá varð samkomulag um það í n. að leggja þetta þó til.



Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. sjútvn. á þskj. 555, þá mælir n. með frv. með þeim breytingum, sem hún flytur á þskj. 556. Einstakir nm. áskilja sér þó rétt til að fylgja frekari brtt., sem fram kynnu að koma við þetta mál. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um það, að aflatryggingasjóður sjávarútvegsins gegnir mikilsverðu hlutverki fyrir sjávarútveginn, einkum þegar svo ber undir, að sveiflur verða í aflabrögðum, annaðhvort yfir landið allt eða í einstökum landshlutum. Það er þegar komin alllöng reynsla af starfsemi sjóðsins. Hann hefur að vísu starfað eftir býsna margbrotnum og flóknum reglum, sem oft hefur e. t. v. þurft að hnika til í framkvæmd, en við endurskoðun þá á lögum um aflatryggingasjóð, sem hér liggur fyrir, hefur verið stuðzt við þá reynslu, sem fengizt hefur af starfsemi sjóðsins. Lögin eru búin að vera lengi í endurskoðun. Mig minnir, að endurskoðunin hafi hafizt árið 1965, og frv. um þetta efni hefur áður legið fyrir hv. Alþ., þannig að góður tími hefur gefizt til þess að athuga það frá ýmsum hliðum, og þær ábendingar, sem áður hafa komið fram við meðferð málsins, hafa, að ég hygg, að verulegu leyti verið teknar til greina af endurskoðunarnefndinni. Þess vegna er það svo, að þótt þetta frv. hafi legið hjá hv. Ed. frá því snemma á þessu þingi, þá hefur sjútvn. þeirrar d. ekki gert verulegar breytingar á því, heldur aðeins minni háttar leiðréttingar. Ég vil taka það fram, að það má vel vera, að sjútvn. þessarar hv. d. hefði gert víðtækari brtt. við frv., ef hún hefði haft rýmri tíma til skoðunar á því en raun ber vitni. Ég skal ekki orðlengja um það, en niðurstaða okkar hefur orðið sú, að takmarka okkur við þær brtt., sem fram eru bornar á þskj. 556, og skal ég með örfáum orðum gera grein fyrir þeim brtt. 1. till. er við 9. gr. frv. Hún er um það, að síðasta setningin í þeirri gr., sem hljóðar svo: „Heimild þessi nái aftur til 10. maí 1969,“ falli niður. En í þessari gr. er gert ráð fyrir, að stjórn sjóðsins sé heimilt að greiða bætur til báta, sem hafa þurft að hætta veiðum á tilteknum veiðisvæðum, hafi svæðin verið friðuð um tiltekinn tíma vegna hrygningar nytjafiska. N. varð sammála um, að ekki væri rétt að tímabinda þetta eins og gert er í gr., þannig að þetta verkaði aftur fyrir sig til þessa dags, 10. maí 1969. Það þýðir þó ekki, að n. telji, að vegna þeirrar niðurfellingar, ef samþykkt verður, sé sjóðsstjórninni óheimilt að greiða bætur aftur fyrir sig, hafi verið gefinn einhver ádráttur um slíkt. Þarna getur ekki verið nema um óverulegar bætur að ræða, þar sem upphæðin, sem miðað er við hverju sinni, er aðeins 1 millj. kr. Þá er það 2. brtt. n., sem er við 12. gr. frv. Þar er lagt til að breyta þeim tölum, þ. e. a. s. grunntölum, sem greiddar eru í fæðispeninga eða fæðiskostnað sjómanna. Lagt er til, að í stað 100 kr. í a-lið 17. gr. komi 120 kr., - þetta á við það, þegar greiddur er fæðiskostnaður á bátum yfir 151 brúttórúmlest, - og að í stað 85 kr. í b-lið sömu gr. komi 100 kr., en það á við á bátum, sem eru allt að 150 rúml. og kjarasamningar sjómanna taka til. Þessar breytingar eru teknar þarna inn að beiðni hæstv. ríkisstj., en þessi hækkun á hlutdeild í fæðiskostnaði sjómanna, sem greidd er úr áhafnadeild, er gerð í framhaldi af samkomulagi, sem gert var í kjarasamningum sjómanna og útvegsmanna nýlega. Eins er ástatt um fyrri mgr. í brtt. sjútvn. við bráðabirgðaákvæði frv., þar sem segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Stjórn aflatryggingasjóðs er heimilt með samþykki sjútvrn. og samkv. reglum, sem það setur, að greiða til togara úr áhafnadeild sjóðsins framlag, sem nemur þeirri fjárhæð, sem ætla má að renni til hennar af öllum útflutningsafurðum togaraafla.“ Þessi brtt. er einnig flutt að beiðni hæstv. ríkisstj. og loforð hennar um það, að þetta ákvæði yrði tekið upp, mun hafa verið einn þáttur í lausn togaradeilu þeirrar, sem nýlega stóð milli yfirmanna á togurum annars vegar og togaraútgerðarfyrirtækja hins vegar. En svo sem kunnugt er, hafa runnið til áhafnadeildarinnar útflutningsgjöld, fyrst 1% og nú 1.5%, af allri útflutningsframleiðslu, þ. á m. útflutningsframleiðslu, sem kemur frá togaraflotanum. Togararnir hafa aftur á móti ekki fengið neinar bætur úr áhafnadeild. Með því að taka þessa heimild upp í bráðabirgðaákvæði frv. er sem sé gert ráð fyrir, að þetta gjald endurgreiðist, að því er togarana varðar. Þá leggur n. til breytingu á 2. og 3. mgr. 17. gr., sem felur það í sér, að áhafnadeildin taki upp greiðslu á hluta af fæðiskostnaði vegna opinna vélbáta með 85 kr. á hvern róður og áhafnarmann. Eins og kunnugt er, hefur áhafnadeildin ekki greitt hluta af fæðiskostnaði nema til þilfarsbáta fram að þessu. Þetta hefur skapað talsvert mikið óréttlæti, því að það er þannig með þá, sem stunda fiskveiðar á opnum bátum, að þeir hafa greitt gjald til sjóðsins eins og ég gat um áðan að togaraútgerðin hefði gert, en ekki fengið bætur úr sjóðnum. Samkv. þessari till. n., ef samþ. verður, munu þeir fá bætur frá ársbyrjun 1971. Ég þarf ekki að rekja ástæðurnar fyrir því, hvers vegna þessi mismunun hefur átt sér stað. Stofnun áhafnadeildarinnar er upphaflega komin inn í þessi lög vegna kjarasamninga útvegsmanna og sjómanna, þar sem báðir aðilar komu sér saman um að fara fram á það, að slík deild yrði stofnuð við aflatryggingasjóð og greiðslur á hluta af fæðiskostnaði sjómanna færu fram með þeim hætti, sem hefur tíðkazt síðan. - Mig minnir, að það hafi verið í febrúar 1969, sem þessi ákvæði komu fyrst til framkvæmda. Það hefur komið fram hér, að ýmsum finnst þetta fyrirkomulag óæskilegt og eru andvígir því. Ég get fyrir mitt leyti að ýmsu leyti tekið undir það og sérstaklega vegna þess, að eins og fram hefur komið í því, sem ég hef sagt hér á undan, þá hefur fyrirkomulagið í mörgum tilfellum skapað margs konar misrétti. Á s. l. ári var reynt að draga nokkuð úr þessu misrétti með því að ákveða, að áhafnadeildin skyldi greiða eigendum fiskibáta með þilfari, sem ekki hafa lögskráningarskyldu, hluta af fæðiskostnaði þeirra, 85 kr. á úthaldsdag og áhafnarmann. Þessu ákvæði er í till. sjútvn. haldið algerlega óbreyttu, eins og það var samþ. á s. l. ári. Ég vil þó geta þess í sambandi við þá bátastærð, sem það ákvæði á við að í framkvæmd hefur það komið þannig út, að þeir hafa ekki allir fengið bætur úr áhafnadeildinni. Stafar það af því, að samkv. ákvæðum gr. ber eigendum umræddra báta að tryggja áhafnir þeirra sömu slysatryggingum, svo og líf- og örorkutryggingum, sem samið er um í heildarkjarasamningum sjómanna og útvegsmanna. Meðal þeirra trygginga, sem samið er um í þeim kjarasamningum, sem þarna er vísað til, eru svokallaðar ábyrgðartryggingar. Nú hefur það sýnt sig, að í mörgum tilfellum, þegar útgerðarmenn minni báta hafa ætlað að fá ábyrgðartryggingar hjá tryggingafélögum, þá hefur þeim verið bent á, að í þeim tilfellum, þar sem eingöngu eru eigendur á bátunum, þá hafi ábyrgðartryggingarnar ekkert gildi, því að þær eru þess eðlis, að þær gilda eingöngu gagnvart þriðja aðila. Þessir aðilar hafa síðan ekki getað lagt fram vottorð um það hjá áhafnadeildinni, að þeir hefðu ábyrgðartryggingar og því ekki fengið bætur úr sjóðnum. Nú höfum við í sjútvn. þessarar hv. d. undir meðferð málsins rætt þetta mál við Fiskifélagið, eða þá aðila þar, sem mest hafa með áhafnadeildina að gera, og við höfum gert þeim grein fyrir þeirri skoðun okkar, að það sé ekki ætlunin, að menn verði sviptir bótum úr áhafnadeildinni, enda þótt þeir hafi ekki getað fengið ábyrgðartryggingarnar af þeim ástæðum, sem ég gat um áðan. Eins og vikið er að í nál. okkar, þá er það a. m. k. eindregin skoðun sjútvn., að í framkvæmd verði að sjá í gegnum fingur með þetta, en hins vegar leggja þeim mun meiri áherzlu á, að aðrar tryggingar, sem um er samið í samningum stærri bátanna, þ. e. a. s. slysa- líf- og örorkutryggingar, séu einnig í lagi hjá minni bátunum, eigi þeir að fá bætur úr áhafnadeildinni. Sjútvn. hefur haft til meðferðar frv., sem flutt var snemma á þessu þingi af hv. 9. landsk. þm., Braga Sigurjónssyni, varðandi bætur úr áhafnadeild vegna opinna vélbáta. Með því að taka ákvæði um það upp í till. sjútvn. telur n. sig hafa afgreitt það mál fyrir sitt leyti. Hef ég leyfi til þess fyrir hönd hv. 9. landsk. þm. að láta það koma fram hér, að hann sættir sig mjög vel við þessa afgreiðslu málsins, enda þótt bótagreiðslur til opinna báta séu í till. n. háðar mun strangari skilyrðum en hann setti fram í sínu frv. Það er gert ráð fyrir, að til þess að opnu bátarnir geti fengið þessar bætur, þurfi þeir að vera skráðir (nafn og umdæmisnúmer) og að þeim sé haldið út til fiskveiða, annarra en grásleppuveiða, minnst 3 mánuði á ári og að þeir fullnægi að öðru leyti sömu skilyrðum og tilgreind eru í lögum varðandi stærri bátana, þ. e. að því er þær tryggingar varðar, sem ég minntist á áðan. Þá er þess að geta, að í framhaldi af kjarasamningum sjómanna og útvegsmanna er gert ráð fyrir, að á þær bætur, sem nú verða mismunandi háar eftir bátastærð, þ. e. 85, 100 og 120 kr. sem grunnbætur, greiðist hækkun í samræmi við fæðislið framfærsluvísitölu frá 1. jan. 1970. Þetta ákvæði er tekið inn í brtt. n. í framhaldi af kjarasamningum útvegsmanna og sjómanna. Loks vil ég vekja athygli hv. dm. á síðari mgr. í brtt. okkar við bráðabirgðaákvæði, en þar leggur n. til, að stjórn sjóðsins verði heimilt með samþykki rn. og samkv. reglum, sem það setur, að endurgreiða hluta prósentugjalda af útflutningi til aflatryggingasjóðs og áhafnadeildar, þegar um er að ræða niðursoðnar og niðurlagðar sjávarafurðir. Umrædd gjöld, sem lögð eru á fyrir þessa sjóði, eru ekki útflutningsgjöld í venjulegum skilningi, þannig að þau séu til þess að afla ríkinu tekna, heldur renna þau aftur í einu eða öðru formi til útgerðarinnar sjálfrar. Í þessu tilfelli er um að ræða 11/4% gjald, sem rennur í aflatryggingasjóð og 1.5% gjald, sem rennur til áhafnadeildar vegna fæðiskostnaðar sjómanna. Þetta eru samtals 22/3, og að sjálfsögðu er það tilfinnanlegt gjald, einkum þegar um er að ræða mikið unna vöru eins og niðurlagðar og niðursoðnar sjávarafurðir. Það er ríkjandi mikill áhugi fyrir því að fullvinna sjávarafurðir sem allra mest og reyna þannig að komast inn á nýja markaði, en þetta gjald leggst af augljósum ástæðum því þyngra á vöruna sem hún er meira unnin. Þess vegna var það samdóma álit sjútvn., að það ætti að létta þessu gjaldi að verulegu leyti af þessari starfsemi, og till. okkar um, að það megi endurgreiða allt að 2/3 hluta af gjöldunum miðast við það, að af þessari framleiðslu sé reiknað gjald, sem svarar til þess, að greitt sé af hráefnisverðinu. Ég vona, herra forseti, að þessar brtt. sjútvn., sem ég hef nú gert grein fyrir, fái góðar undirtektir hv. d. og að málið hljóti afgreiðslu með þessum brtt.



Herra forseti. Ég skal ekki vera margorður um þetta mál. Eins og tekið var fram af hv. frsm. n., þá er þessi endurskoðun laganna búin að vera alllengi í deiglunni eða síðan á árinu 1965, að ákveðið var að skipa n. til þess að endurskoða lögin, og í frv. eru ekki neinar stórvægilegar breytingar á þeim meginreglum, sem gilda um aflatryggingasjóð og bætur úr honum. En mig langar til þess að þakka n. fyrir það, að hún hefur tekið inn í brtt. sínar ákvæði, sem, ef samþykkt verður, á að ráða nokkra bót á því óréttlæti, sem útgerðarmenn opinna vélbáta voru beittir, þar sem greitt var gjald af afla þeirra í sjóðinn, án þess að þeir nytu bóta úr áhafnadeild. Upphaflega náðu þessi ákvæði um bætur úr áhafnadeild aðeins til skráðra vélbáta, en svo var þessu í fyrra breytt þannig, að þessi ákvæði næðu til allra báta með þilfari. Þá leyfði ég mér að flytja brtt. þess efnis, að ákvæðin skyldu einnig ná til opinna vélbáta, en sú brtt. var þá felld hér í hv. d. Þess vegna vil ég nú þakka fyrir það, að nú skuli hafa verið tekið undir þessa till., þó að ég hefði að vísu kosið ákvæðin nokkuð á annan veg en þau eru. Hv. frsm. gat um það, að nokkrar hömlur væru á því, að eigendur hinna minni báta gætu notið þessara bóta í sambandi við áhafnirnar og um ábyrgðartryggingar og sagði, að n. hefði rætt við hlutaðeigandi aðila um það, að lögin yrðu ekki mjög stranglega framkvæmd að þessu leyti. Ég vil nú skjóta því til n., hvort ekki væri réttara eða hvort nokkuð væri til fyrirstöðu að setja það beinlínis í lög, sem hv. frsm. gat um, að n. hefði rætt við Fiskifélagið um þetta mál. Í grg. þessa frv., eins og það var lagt fyrir, eru m. a. umsagnir ýmissa aðila, sem hafa fengið þetta mál til umsagnar frá endurskoðunarnefndinni. Og ég vil spyrjast fyrir um það í því sambandi, hvort n. hafi nokkuð athugað sérstaklega þá umsögn, sem á sínum tíma kom frá fjórðungsþingi fiskideildar í Norðlendingafjórðungi um þetta mál. Ef ekki kemur svar við þessu nú, má vera að ég inni eftir þessu nánar við 3. umr.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir um breyt. á lyfsölul., er komið frá hv. Ed., og var vísað til heilbr.- og félmn. þessarar d. N. hefur haft frv. til athugunar, og breyting sú, sem hér um ræðir, felst í því, að fram að þessu hefur eftirliti með lyfjum verið háttað þannig, eins og fram kemur í grg. frv., að eftirlit með lyfjabúðum hefur annazt dósentinn í lyfjafræði við háskólann samkv. háskólalögunum. En í frv. er gert ráð fyrir, að ráðinn verði eftirlitsmaður á vegum tryggingamálarn. og sé hann lyfjafræðingur að mennt. Einnig skal ráðið sérhæft starfsfólk eftir þörfum til að annast þetta eftirlit, sem áður hefur verið hjá dósentum háskólans í lyfjafræði. N. telur eftir atvikum, að málum sé þannig háttað, að þessi breyting, sem þarna um ræðir, sé eðlileg og leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Frv. þetta er flutt af nákvæmlega sömu ástæðum og frv. um breyt. á lögum um stimpilgjald. Frv. gerir ekki ráð fyrir annarri breytingu en þeirri, sem beinlínis leiðir af gildistöku hins nýja fasteignamats, og er byggt á sömu hugsun og liggur að baki breytingu á stimpilgjaldslögunum, að tekjuauki verði ekki hjá ríkissjóði af þessum sökum, og er því lagt til í frv., að þinglýsingargjald vegna fasteigna sérstaklega lækki úr 0.5% í 0.15%. Aðrar breytingar eru ekki gerðar á aukatekjulögunum, þar eð fasteignamatið nýja hefur ekki önnur áhrif á gjöld samkv. því. Ég legg til einnig, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Frv. þetta um breyt. á l. um stimpilgjald er flutt vegna gildistöku nýs fasteignamats. Það er að vísu meginregla í stimpilgjaldslögum varðandi stimpilgjald af afsölum fyrir fasteignum, að greiða skuli af því hinu raunverulega söluverði, þannig að segja má, að af þeirri ástæðu væri ekki grundvöllur fyrir því eða nauðsyn til þess að breyta þessu lagaákvæði, en hins vegar mun reyndin hafa verið sú í nær öllum tilfellum, að notað hefur verið annað ákvæði í stimpilgjaldslögunum, þar sem svo segir, að ef kaupverð eða söluverð er ekki tilgreint, þá skuli miðað við fimmfalt fasteignamat, og var það þá að sjálfsögðu það lága fasteignamat, sem miðað var við. Gengið var út frá því í þessari breyt., sem nú er lagt til að gera á stimpilgjaldslögunum, að í langflestum tilfellum hafi þetta verið gert, og því er lagt til, að gerð verði mjög veruleg lækkun á stimpilgjaldinu, eða úr 2% af fasteignamati niður í 0.5%, og er það næstum nákvæmlega sú upphæð, sem stimpilgjaldið hefur gefið af sér undanfarið í sambandi við stimplun á afsölum fyrir fasteignum. Hins vegar er hér um að ræða mjög mikla lækkun á stimpilgjaldi á skipum. Skjöl vegna eignayfirfærslu á skipum hafa verið stimpluð eftir hljóðan þeirra, þ. e. a. s. miðað við hið raunverulega söluverð, og til skamms tíma var þetta stimpilgjald einnig með sérstöku álagi. Það var afnumið fyrir einu ári síðan. Eigi að síður hefur stimpilgjaldið reynzt það hátt miðað við hið háa verð skipa, að í fjölmörgum tilfellum hefur eignayfirfærslu á skipi ekki verið þinglýst með eðlilegum hætti, og hefur það valdið miklum vandræðum. Það er lagt til í frv. að stórlækka þetta gjald, eða úr 1% niður í 0.25%. Þá er það einnig nýmæli í þessu frv., sem m. a. er gert til þess að auðvelda eignayfirfærslu frá einstaklingi til hlutafélags eða milli hlutafélaga í sambandi við samruna félaga, sem mikið hefur verið talað um, og til að auðvelda það, að menn gætu komið atvinnurekstri sínum í hagkvæmara form, að þá er heimild til þess, að ekki skuli reiknað sérstakt stimpilgjald af þeim eignarhluta, sem viðkomandi aðili leggur til hins nýja félags, ef eignarhlutur hans í félaginu er jafnstór því verðmæti, sem hann leggur af mörkum. Og það er gert ráð fyrir því, að þetta ákvæði gildi um eignayfirfærslu, sem átti sér stað eftir 1. jan. 1970. Þá er einnig í frv. að finna sérstakt ákvæði þess eðlis, að framsal á skuld, þó um nafnbréf sé að ræða, verði ekki stimpilgjaldsskylt. Það hefur ekki verið með handhafabréf, og eru þessir bréfaflokkar settir jafnfætis að þessu leyti. Þá er einnig nokkur breyting varðandi viðurlög, sem hafa verið mjög þung við því, ef stimplun er látin farast fyrir. Það er ástæðulaust að hafa það ákvæði eins og það er núna, þ. e. um fimmfalda upphæðina, sem er þó heimild til að lækka og hefur yfirleitt alltaf verið lækkuð í 100%. Í stað þess að fara þá leið, hvað sem líður því, hve langur tími það er, sem menn vanrækja stimplun skjals, þá er lagt til, sem er mun eðlilegra, að sektin vaxi eftir því sem tíminn lengist, sem menn vanrækja að stimpla skjalið. Þetta eru þau atriði, sem felast í umræddu frv. Í hv. Ed. var frv. samþ. shlj., og vildi ég leyfa mér að vænta þess, að samstaða gæti einnig orðið um það í þessari hv. d. Þar sem hér er eingöngu um mjög eðlilegar breyt. að ræða, að svo miklu leyti sem það eru breyt., þá eru þær beinlínis til lækkunar og sparnaðar fyrir gjaldendur, þá vonast ég til, að það takist að fá samkomulag um að afgreiða það í tæka tíð. Þetta er frv., sem nauðsynlegt er að fái afgreiðslu hér á þinginu áður en því lýkur, vegna þess að það verður að vera orðið að lögum, áður en nýja fasteignamatið tekur gildi. Ég legg því til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Með hinum nýju lögum um stjórnarráð var sú breyting gerð á meðferð skólamála, að ýmsir sérskólar eða ýmis sérskólasvið, sem áður höfðu heyrt undir það rn., voru nú flutt yfir í menntmrn. að málefnum bændaskóla einum undanskildum. Þess vegna urðu fiskvinnsluskólamál - mál sem að menntun á sviði fiskvinnslu lúta - verkefni menntmrn. 1. jan. 1970, og hóf menntmrn. þá þegar könnun á þeim gögnum, sem lutu að stofnun fiskiðnskóla og þeim undirbúningi, sem farið hafði fram vegna hans í sjútvrn., og hélt þeim athugunum áfram. En 10. júlí s. l. skipaði menntmrn. n. til þess að kanna stöðu tæknimenntunarinnar innan skólakerfisins og eðlileg tengsl hinna ýmsu fræðslustiga og til þess að gera till. um endurbætur í þessum efnum. Formaður þessarar n. var og er Andri Ísaksson, forstöðumaður Skólarannsókna menntmrn., en aðrir, sem í n. eiga sæti, eru Bjarni Kristjánsson, skólastjóri Tækniskólans, Gunnar Bjarnason, skólastjóri Vélskólans, Jóhannes Zoëga verkfræðingur, Magnús Jónsson, skólastjóri Ármúlaskóla, Óskar Hallgrímsson, formaður iðnfræðsluráðs, Stefán Guðjohnsen tæknifræðingur, Þór Sandholt, skólastjóri Iðnskólans í Reykjavík, og Þorbjörn Sigurgeirsson, deildarforseti verkfræði- og raunvísindadeildar Háskólans. Fyrir nokkrum mánuðum fól rn. þessari n. alveg sérstaklega að semja lagafrv. um fiskiðnskóla, og átti hún að grundvalla till. sínar að verulegu leyti á þeim sérfræðilegu álitsgerðum, sem fyrir lágu um málið, og þá fyrst og fremst á nál. um fiskiðnskóla á Íslandi, sem n, undir formennsku Hjalta Einarssonar efnaverkfræðings skilaði í desember 1966, og á álitsgerð Sigurðar B. Haraldssonar, efnaverkfræðings hjá Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins, en þetta nál. var birt í desember 1970. Ég óskaði þess, að verk- og tæknimenntunarnefndin hraðaði störfum sínum sem allra mest, þannig að unnt yrði að leggja frv. um þetta efni fyrir þetta þing í von um, að það gæti hlotið afgreiðslu, áður en þingi lyki. Verkefni n. reyndist nokkru stærra og flóknara en hún hafði í upphafi reiknað með, og lauk störfum hennar því ekki fyrr en nú fyrir rúmri viku eða um það bil 10 dögum. En ástæðan til þess, að ég lagði svo mikla áherzlu á, að n. lyki störfum nú á þessu þingi, er sú, að eitt brýnasta verkefnið, sem bíður úrlausnar í íslenzkum skólamálum - eitt af mörgum brýnum verkefnum - er einmitt að koma á fót skynsamlegri fræðslu í þágu fiskiðnaðarins, og það er tilgangur þessa frv. að koma á skólastofnun, sem veiti nauðsynlega fræðslu á þessu mjög mikilvæga sviði. Í skóla þeim, sem gert er ráð fyrir að koma á fót samkv. frv. og nefndur er fiskvinnsluskóli, er gert ráð fyrir að veita fræðslu í vinnslu sjávarafla. Er svo ætlazt til, að tvö fyrstu námsárin í fiskvinnsluskóla ásamt tilheyrandi starfsþjálfun séu hliðstæð iðnnámi, en þriðja árið og framhaldsdeildin, sem gert er ráð fyrir, að rekin verði við skólann, sé hliðstæð sérhæfðu viðbótarnámi fyrir iðnsveina, sem í Tækniskóla Íslands hefur verið nefnt tæknanám, sbr. titilinn raftæknir, en það er tveggja ára nám. Þá má enn fremur minna á, að í iðnskólum fer fram meistarafræðsla, en gert er ráð fyrir því, að menntun í efri deild í fiskvinnsluskólanum verði á hliðstæðu stigi og meistarafræðsla í iðnskólunum. N., sem frv. samdi, taldi mikilvægt, að fiskiðnskólinn einskorðaði starf sitt ekki við menntun þeirra, sem annast munu verkstjórn, eftirlit, leiðbeiningarstarfsemi og rekstur fiskiðjuvera, heldur annist fiskvinnsluskólinn einnig kennslu og þjálfun í handbrögðum og vinnuaðferðum fyrir þá, sem vinna við móttöku og verkun sjávaraflans. Í 4.gr. frv. er heimildarákvæði um að stofna til framhaldsdeilda við skólann, og er tilgangurinn með starfrækslu framhaldsdeildar, sem yrði 4. bekkur skólans, fyrst og fremst tvíþættur: 1) að veita nemendum aukna þekkingu og gera þá hæfari til fisktæknistarfa, og það á jafnframt að auðvelda aðgang að frekara námi í háskóla, og 2) að gefa nemendum kost á aukinni sérhæfingu í einstökum greinum fiskiðnaðarins, einkum niðursuðu- og fiskmjölsvinnslu. Í frv. er ekki gert ráð fyrir því, að aðgangur að námi í framhaldsdeild sé eingöngu miðaður við þá, sem áður höfðu lokið prófi frá meistaradeild skólans heldur sé áhugasömu starfsfólki í fiskiðnaði, sem fullnægir tilteknum inntökuskilyrðum, einnig gefinn kostur á námi í deildinni. N. tók ekki afstöðu til þess, hvar skólinn skyldi staðsettur. Menntmrn. ákvað, að skólinn skyldi vera í Reykjavík. Í 10. gr. frv. er fjallað í einstökum atriðum um námsefni í skólanum. Þar eru ákvæði um, að skólanum skuli skipt í þrjár deildir auk framhaldsdeildar, sem heimilt er að starfrækja, og skuli heildarnámstími í hverri deild vera sem næst 11 mánuðir og námið skiptast annars vegar í bóklegt og verklegt í skólanum, en hins vegar í verklega þjálfun, sem skólinn skipuleggur á vinnustöðunum. Frv. gerir sem sé ráð fyrir fjórum deildum, þremur reglulegum deildum í skólanum, undirbúningsdeild, fiskiðndeild og meistaradeild og síðar framhaldsdeild, sem heimilt er að reka. Eins og ég sagði áðan, er gert ráð fyrir því, að nám í hverri deild verði tvíþætt, þ. e. annars vegar skólanám, en það er skilgreint sem allt nám bóklegt og verklegt, sem fer fram innan vébanda skólans undir leiðsögn kennara hans, og síðan hins vegar verkleg þjálfun, sem skólanum er ætlað að skipuleggja á vinnustöðum og fyrst og fremst er ætlað að tryggja, að nemendur hafi af eigin raun kynnzt sem flestum þáttum fiskvinnslu í eðlilegu umhverfi á vinnustað. Próf upp úr hverri deild skólans frá og með prófi úr fiskiðndeild eða 2. bekk á að veita að fenginni viðurkenndri tilskilinni starfsþjálfun tiltekin starfsréttindi og heimild til þess að nota ákveðinn titil. Að því er varðar inntökuskilyrði í skólann, þá varð það niðurstaða n., að nauðsynlegt væri að gera kröfu til gagnfræðaprófs eða landsprófs miðskóla til þess, að nám í undirbúningsdeild skólans eða 1. bekk geti komið nægilega að gagni. Þó er um að ræða heimildarákvæði til undanþágu frá þessu. Þá er rétt að geta þess að síðustu, að höfð hefur verið hliðsjón af hugsanlegum breytingum í framhaldsdeildum gagnfræðaskólanna eða svokölluðum fjölfræðideildum þeirra, sem starfræktar hafa verið síðan haustið 1969, en n., sem starfar á vegum menntmrn. að till. um nýskipun á framhaldsnáminu í gagnfræðaskólunum, hefur gert tilraun með nýtt kjörsvið í framhaldsdeildunum, sem sé miðað við eins árs nám á sviði matvælaiðnaðar. N., sem samdi þetta frv., verk- og tæknimenntunarnefndin, hefur kannað till. hinnar n., kjörsviðsnefndarinnar, um matvælakjörsviðið, og þess vegna er í frv. lagt til, að nemendur, sem staðizt hafa próf að loknu eins árs námi á matvælakjörsviði, geti fengið inngöngu í fiskiðndeild fiskvinnsluskólans að lokinni a. m. k. þriggja mánaða verklegri þjálfun í fiskiðjuveri eftir 15 ára aldur. Er hér um að ræða lið í þeirri viðleitni, sem nú er almennt unnið að í nýskipan skólakerfisins, að auðvelda nemendum að flytja sig milli skólabrauta, milli námsbrauta, ef svo mætti segja, og má hiklaust fullyrða, að hér sé um skynsamlega meginstefnu að ræða, sem þó einnig er gert ráð fyrir í þessu frv., þ. e. milli framhaldsdeildar gagnfræðaskólanna annars vegar og svo fiskvinnsluskólans hins vegar. Fyrir þessari hv. d. hefur legið frv. til l. um fiskiðnskóla í Vestmannaeyjum. Hafa menntmrn. og ríkisstj. verið hlynnt þeirri hugmynd, sem í því frv. felst, og hefur niðurstaðan orðið sú að athuguðu máli, að heppilegast mundi vera að taka ákvæði um fiskvinnsluskóla í Vestmannaeyjum inn í þetta frv. Hv. þm. Sunnl., Guðlaugur Gíslason, hefur með vitund minni flutt till. um breytingu á 6. gr., þar sem gert er ráð fyrir því, að auk fiskvinnsluskóla í Reykjavík skuli stofnaður fiskvinnsluskóli í Vestmannaeyjum, sem útskrifi fiskiðnaðarmenn og fiskvinnslumeistara, eins og ég gat um áðan, þ. e. hafi heimild til þess að útskrifa menn upp að 3. bekk og að meðtöldum 3. bekk í fiskvinnsluskólanum, en starfræki hins vegar ekki framhaldsdeild nema að fengnu sérstöku samþykki menntmrn. Ég vænti þess, að hv. n. taki þessa till. til velviljaðrar athugunar, og læt að síðustu í ljós þá ósk, að hv. menntmn., sem ég mun leggja til, að málinu verði vísað til, - nei, ég ætla að leggja til, að henni verði vísað til hv. menntmn. vegna þess, að það er venja, að hún fjalli um öll skólafrv. - en það, sem ég ætlaði að fara að segja, var það, að ég beini þeirri sérstöku ósk til hennar að hafa samráð við hv. sjútvn., þar sem liggja fyrir tvö frv. um skylt efni, þannig að um sameiginlega afgreiðslu á öllum málunum geti verið að ræða. Þó að frv. liggi í sjútvn., sem flutt hafa verið áður, þá tel ég það að vissu leyti hafa verið mistök, að þeim skyldi hafa verið vísað þangað. Þau eru þar hins vegar og þess vegna eðlilegt og nauðsynlegt, að hv. menntmn. hafi samvinnu við sjútvn. um afgreiðslu málsins. Að svo mæltu leyfi ég mér, herra forseti, að leggja til, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Ég hef ekki kvatt mér hljóðs til þess að halda hér langa ræðu um þetta efni, en ég vil hins vegar fagna því, að þetta frv. er fram komið, enda er full ástæða til þess að fagna þessu frv. Það er ástæða til þess að fagna því, að ríkisstj. hefur loksins eftir öll þessi ár tekið rögg á sig og markað stefnu sína í fræðslumálum fiskiðnaðarins. Þetta fiskvinnsluskóla- eða fiskiðnskólamál er búið að vera hér á döfinni nú í fullan áratug. Það eru nú um þessar mundir 11 ár, síðan við tveir þm., hv. 2. þm. Reykn. Jón Skaftason og ég, fluttum þáltill. um þetta efni, og síðan héldum við þeim tillöguflutningi áfram líklega á 4–5 þingum, þangað til till. okkar var loksins samþykkt á árinu 1964. Upp úr því var svo kosin fiskiðnskólanefndin, sem svo hefur verið kölluð, sem skilaði áliti eftir ein 2 ár frá því, að hún tók til starfa og tillögum að mjög ítarlegu og glöggu frv. um fiskiðnskóla, sem síðan lá í salti hjá ríkisstj. raunar alla tíð, þangað til nú í byrjun þessa þings, að við þessir sömu þm., hv. 2. þm. Reykn. og ég, tókum þetta frv. upp og fluttum það hér í hv. Nd., og þetta frv. um fiskiðnskóla, flutt af okkur, hefur verið til skoðunar í sjútvn. d. síðan í haust. En ég tel sem sé, að það sé fagnaðarefni, að ríkisstj. hefur ákveðið stefnu sína í málefnum fiskiðnfræðslunnar, og þó að það frv., sem hér er flutt nú af ríkisstj., sé að nokkru leyti öðruvísi en það frv., sem við fluttum í haust, þá tel ég það engan veginn neitt til lýta. Að sumu leyti vil ég segja, að þetta frv., sem hér er nú flutt af ríkisstj., gangi lengra og sé e. t. v. fyllra en það frv., sem fiskiðnskólanefnd undir forustu Hjalta Einarssonar samdi og við hv. 2. þm. Reykn. höfum flutt, þannig að ég er vel til viðtals um það að fylgja þessu frv. og endurtek, að ég fagna því, að þetta mál er fram komið. Í sambandi við meðferð þessa máls hér í þinginu hefur hæstv. ráðh. lagt það til, að málið fari til menntmn. Það má vel vera, að það sé nú talið formlega rétt. En þó eru að mínum dómi kannske eins mikil rök fyrir því, að málið fari til sjútvn. Þetta er raunar fremur sjávarútvegsmál en hreint menntamál, eins og við höfum venjulegast litið á þau efni. Að vísu urðu um það nokkrar umræður hér í haust, þegar frv. okkar hv. 2. þm. Reykn. var hér til umr., í hvora n. þetta skyldi fara, og niðurstaðan varð þá sú, að málið færi til sjútvn. Og ég vil minna á það, að frv. okkar - og raunar einnig frv. hv. 3. þm. Sunnl. um fiskiðnskóla í Vestmannaeyjum - liggur fyrir sjútvn., þannig að ég teldi nú eðlilegra, að málinu yrði vísað til þeirrar n., og þá fremur, að haft yrði samráð við menntmn., ef þess gerist þörf, því að mér finnst rétt, að þessi mál séu öll skoðuð í sameiningu, og raunar eðlilegast, að það sé gert. En erindi mitt sem sé hingað í ræðustól var fyrst og fremst að fagna því, að þetta frv. skuli vera komið fram. Mér er það persónulega mikið fagnaðarefni, og ég veit, að það mun vera svo um flesta eða alla þá, sem sýnt hafa þessu máli áhuga, að þeir munu geta fellt sig við meginefni þessa frv., og séu í því einhver atriði, sem ástæða er til þess að breyta eða færa til betri vegar, þá hygg ég, að það megi vinna í nefndarstarfi. Ég er ekki alveg viss um, að ég hafi tekið rétt eftir ræðu hæstv. ráðh., en mig langar að lokum til þess að spyrja hann - og hann ítrekar þá, hafi hann minnzt á það áður - hvort það sé ekki ætlun hans að afgreiða þetta frv. á þessu þingi. Það er að vísu stutt til þingloka, og nokkrar raddir hafa verið uppi um það hér á hv. Alþingi nú að undanförnu, að rétt sé að láta ýmis skólamál bíða til næsta þings, og ég er því samþykkur um flest þeirra, en hins vegar held ég, að það væri mikil ástæða til þess að hraða þessu máli. Þetta er margrætt mál og eitt af þeim málum, sem lengi hafa raunar verið á umræðustigi og á undirbúningsstigi, og ég held, að það sé ekki eftir neinu að bíða með það að lögfesta ákveðnar reglur um starfrækslu fiskvinnslu- eða fiskiðnskóla. Ég mundi því leggja mikla áherzlu á það við þá n., hver sem hún verður, sem fær þetta til skoðunar, að nefndarstarfi verði hraðað hér í þessari d. og málið megi fá fullan framgang í þinginu, áður en því lýkur nú í vor.



Herra forseti. Ég get tekið undir þau orð hv. síðasta ræðumanns, þar sem hann fagnar framkomu þessa frv., og hann var vel á veg kominn að lýsa yfir þakklæti til hæstv. ráðh. fyrir að leggja það fram, þegar hann áttaði sig á því, að sennilega mælti hann þar of mikið, og lauk þess vegna aldrei þeirri setningu, því að hún hefði sannast sagna ekki átt vel við í sambandi við þetta mikla nauðsynjamál þjóðarinnar, því að ég held, að á þeim nær 12 árum, sem ég hef setið á hv. Alþ., þá hafi ég ekki séð öllu grófara dæmi en þetta um áhugaleysi hæstv. ríkisstj. og þingmeirihluta á framgangi jafnmikilvægs máls eins og þessa. Ég hefði því talið, að það væri mjög ofmælt, hefði hv. síðasti ræðumaður sérstaklega þakkað fyrir, að þetta frv. var lagt fram. Það er vikið lítillega í grg. að aðdraganda þessa máls. Þar er getið um, að seint á árinu 1966 hafi mjög fjölmenn n., sem hæstv. sjútvrh. í eina tíð, Emil Jónsson, hafði skipað þá fyrir tveimur árum, skilað frumvarpi í hendur hæstv. sjútvrh., sem þá mun hafa verið - ja, ég man ekki, hvort Eggert Þorsteinsson var þá tekinn við eða Emil Jónsson var enn þá í því ráðherrasæti, en hvað um það. Hið fullbúna frv. um fiskiðnskóla, sem vel hafði verið vandað til og margir menn höfðu unnið að um nærri tveggja ára tíma, sá ekki dagsins ljós og var aldrei lagt fram af hæstv. ríkisstj., og þegar drátturinn var kominn nokkuð á annað ár frá því, að þessu frv. var skilað í hendur hæstv. ríkisstj., þá tókum við okkur til, hv. þm. Ingvar Gíslason og ég, og fluttum þetta frv. óbreytt, eins og það hafði komið frá n. Síðan höfum við endurflutt þetta frv. a. m. k. þrisvar sinnum, án þess að það hafi komizt í gegnum þingið. Það hefur sofnað svefninum langa hvert þinghaldið á eftir öðru og verið satt að segja ákaflega leiðinlegt og erfitt að þurfa að fylgjast með þeim móttökum, sem frv. hefur fengið á hv. Alþ. Frv. það, sem hér liggur loksins fyrir og við skulum vænta, að verði afgreitt frá þessu þingi, af því að það er nú lagt fram af hæstv. ráðh., er í verulega mörgum atriðum byggt á þeim till., sem fiskiðnskólanefndin gerði í desember 1966, enda er um það getið í grg. með því, að það sé byggt á þeim till., sem þar var að finna. Nokkrar breytingar hafa þó verið gerðar á því, sem mér virðast við fljótan yfirlestur ekki vera til bóta, og sumar breytingarnar eru hrein afturför að mínu viti. Ég tel t. d., að það sé ákaflega skrýtið, að þegar semja á slíkt frv. sem þetta, þá er skipuð til þess n., sem ekki er í einn einasti maður, sem tengdur er fiskiðnaðinum, hefur unnið þar á undanförnum árum eða hefur sérstaka þekkingu á þeirri mikilvægu atvinnugrein landsmanna. Enginn slíkur maður var fenginn til þess að taka sæti í n. Þetta tel ég ótvíræðan galla og satt að segja vera beint framhald af þeim vinnubrögðum, sem hæstv. ríkisstj. hefur viðhaft í þessu máli, þar sem stærstu útflutningsgrein landsmanna hefur ekki verið sýndur sá sómi, að það hafi fengizt lögtekið á Íslandi, að hún fái einn fagskóla fyrir sína grein á sama tíma og það er nú að gerast, að búið er að ákveða að stofna þriðja bændaskólann í landinu, sem ég fagna fyrir hönd þeirrar stéttar. En á sama tíma hefur ekki fengizt ákvörðun meiri hl. Alþ. til þess að stofna einn skóla í fiskiðnaði Íslendinga, stærstu atvinnugrein landsmanna, sem þjóðin á meira undir, að vel sé rekin, en nokkur önnur atvinnugrein, sem rekin er í landinu. Eitt af því fyrsta, sem ég rak augun í, þegar ég renndi yfir þetta frv., var breyting sú, sem er að finna í 6. gr. frv. frá því, sem gert er ráð fyrir í því frv., sem ég hef staðið að að flytja í þrjú skipti og fiskiðnskólanefnd var öll sammála um, þ. e. að staðsetning þessa skóla skyldi vera á Suðvesturlandi. Það hefur verið flutt hér annað frv. af hv. þm. Guðlaugi Gíslasyni, þar sem hann talar um að koma upp slíkum skóla í Vestmannaeyjum. Nú sé ég, að í 6. gr. þessa frv. er báðum þessum till. breytt þannig, að sett er inn, að skólinn skuli staðsettur í Reykjavík. Þess er getið sérstaklega í grg., að þessa ákvörðun um staðsetningu skólans í Reykjavík hafi sjálft menntmrn. tekið, því að n. hafi ekki talið það vera sitt hlutverk að ákveða staðsetningu skólans. Ég vil sérstaklega mæla hart gegn þessari breytingu. Við ræddum þetta þeir 9 eða 10 menn, sem voru í fiskiðnskólanefndinni, sem var mjög fjölmenn, hvar bezt væri að staðsetja skólann, og menn voru þar, held ég, í miklum meiri hluta, sem voru því fylgjandi, að þessi skóli yrði staðsettur utan Reykjavíkur. Við skulum gá að því, að í landinu hefur sú þróun stöðugt farið vaxandi af síauknum þunga, að flestöllum opinberum stofnunum er hlaðið hér niður á einum og sama stað, þ. e. í höfuðborginni. Ég viðurkenni, að í sumum tilfellum eru málavextir þannig og aðstæður þannig, að það er eðlilegt, að þeim stofnunum sé valinn staður í Reykjavík. En við erum komnir það langt á þessari braut, að þegar engin sérstök rök mæla með því, að opinberar eða hálfopinberar stofnanir eða fyrirtæki skuli staðsett í Reykjavík umfram aðra staði, þá tel ég það hreinan óþarfa og raunar ganga gegn ríkum og sanngjörnum þjóðfélagshagsmunum, að þeim stofnunum, sem eðli málsins samkvæmt verða ekki að vera í Reykjavík, skuli þar ákveðinn staður í l. Ég sé engin sterk og mikilvæg rök, sem mæli sérstaklega með því, að þessi skóli sé staðsettur í Reykjavík. Ég hef lesið það, sem sagt er um þessa grein í grg., og vil með leyfi hæstv. forseta aðeins lesa upp úr henni, en rökstuðningur rn. fyrir þessari ákvörðun er þessi: „a) að starfsmenn Rannsóknastofnana sjávarútvegsins, opinberra matsstofnana og sölusamtaka nýtist til kennslu;“ það á að vera rökstuðningur fyrir því, að hann skuli vera í Reykjavík, og „b) að fiskiðjuver með fjölbreyttri fiskvinnslu sé í nánd við skólann.“ Þetta eru þau rök, sem rn. hefur fyrir þessari staðarákvörðun sinni. Nú er mönnum það ljóst, a. m. k. að því er tekur til b-liðarins, að margir aðrir staðir eru hér í næsta nágrenni og raunar víðar, sem hafa fullkomnari og fjölbreyttari fiskvinnslu, að því er ég ætla, en frystihúsin hér í Reykjavík. Og ég vil fullyrða það, að bæði Keflavík og Vestmannaeyjar og raunar fleiri staðir eru miklu meiri framleiðslustaðir sjávarafurða en Reykjavík er nokkurn tíma. Ég tek heldur ekki mjög alvarlega þá röksemd, sem er að finna um, að starfsmenn Rannsóknastofnana sjávarútvegsins, opinberra matsstofnana o. s. frv. búi í Reykjavík og það ráði einhverjum úrslitum um, að skólinn þurfi endilega að vera í Reykjavík, en ekki einhvers staðar annars staðar. Við ræddum þetta atriði í fiskiðnskólanefndinni á sínum tíma og vorum, að ég held, allflestir sammála um, að það væru engin þau efnisatriði til, sem gerðu það eðlilegra, að skólinn yrði í Reykjavík, en t. d. einhvers staðar í næsta nágrenni, t. d. í Hafnarfirði, Keflavík eða hvar sem væri. Nei, ég verð að segja, að mér urðu það mikil vonbrigði, að hæstv. ráðh. og hv. rn. skuli ekki vilja líta til sanngjarnra óska og krafna frá stöðum utan Reykjavíkur um það að fá eitthvað af þeim opinberu og hálfopinberu stofnunum, sem efnt er til, á aðra staði en í sjálfri höfuðborginni. Ég segi þetta ekki af neinum óvilja í garð höfuðborgarinnar, nema síður sé. Ég er bara að benda á, að við erum þegar búnir að gera of mikið af því að setja niður opinberar stofnanir í höfuðborginni, og ég vil benda á það, að um það var getið og frá því greint í fréttum nú fyrir nokkrum vikum, að ég ætla, að Svíar hefðu gripið til þess ráðs að flytja margar meiri háttar stofnanir, sem voru í Stokkhólmi staðsettar, úr höfuðborginni til ýmissa annarra staða í Svíþjóð einmitt til þess að vinna á móti þessari þróun, sem þar hefur verið í gangi eins og hér, þ. e. að öllum þessum stofnunum hættir til þess að lenda í höfuðborgunum, og vildu þeir þannig vinna á móti óheppilegum þjóðfélagslegum áhrifum, sem þessi samansöfnun stofnananna á einn stað hefði í för með sér. Ég vil líka skýra frá því, sem hæstv. alþm. e. t. v. vita, að fyrir nokkrum mánuðum - ég sakna nú þess, að hæstv. ráðh. er ekki hér inni - bauð Kópavogskaupstaður yfirmönnum menntamála lóð á bezta stað í bæjarfélagi sínu, á miðbæjarsvæðinu, sem er óskipulagt - og þaðan sem er mjög fagurt útsýni yfir stóran hluta af höfuðborgarsvæðinu. Kópavogskaupstaður bauð hæstv. rn. lóð þar undir væntanlegt útvarpshús. Ég veit ekki til þess, að því boði hafi verið svarað af rn. eða hæstv. ráðh.; mér er ekki kunnugt um það. En skömmu síðar heyrði ég, að ákveðið væri, að þetta útvarpshús skyldi einnig byggja í Reykjavík. Þetta er, eins og ég hef sagt, komið út í algerar öfgar að setja allar stofnanir niður í höfuðborginni. Ég mæli þau orð sérstaklega og ekki sízt til hv. þm. Guðlaugs Gíslasonar, 3. þm. Sunnl., sem hefur flutt eins og ég og Ingvar Gíslason frv. um fiskiðnskóla, sem staðsettur væri utan Reykjavíkur, að hann gangi í bandalag við okkur og aðra þá menn, sem eru svipaðs sinnis um, að það þjóni engum þjóðfélagslega réttlátum eða hagkvæmum hagsmunum að setja opinberar stofnanir niður í höfuðborginni sérstaklega, sem engin þörf er fyrir þar, heldur beri að dreifa þeim á byggðirnar. Ég vil mælast til þess, að með okkur geti tekizt bandalag, hvað sem öllum flokkum líður, til þess að fá breytt þeim ákvæðum, sem er að finna í 6. gr. frv. um staðsetningu skólans. Ég hef nú flutt brtt. - eða gerði það þegar í gær, um leið og ég sá þetta - um, að í stað Reykjavíkur yrði skólinn staðsettur í Keflavík. Það má vafalaust líka deila eitthvað um það, og ég er til viðtals við hvern þann þingmann, sem vill vinna að því að fá breytt ákvæði 6. gr um það, hvar skólinn eigi að vera.



Herra forseti. Forseti gat þess við fundarsetningu, að ég ásamt fleiri þm. hefði flutt brtt. við frv. það, sem hér liggur fyrir, en till. hafði þá enn ekki verið dreift á borð þm., en ég hafði kynnt hana hæstv, menntmrh. Í framsöguræðu gat hann þess, að hann styddi þessa till., og lagði til við þá n., sem frv. fengi til meðferðar, að taka hana til vinsamlegrar athugunar, og leyfi ég mér að þakka hæstv. ráðh. fyrir hans undirtektir. Eins og fram hefur komið, voru fyrr á þinginu - í þingbyrjun - flutt hér frv. um fiskiðnskóla, það fyrra af hv. 3. þm. Norðurl. e. ásamt hv. 2. þm. Reykn. og það síðara flutt af mér - einnig um fiskiðnskóla. Við 1. umr. þeirra frv. tilkynnti hæstv. menntmrh., að hann hefði skipað n. til þess að gera till. um málið og vænti þess þá, að n. mundi skila áliti það fljótt, að hægt yrði að taka málið til umr. og afgreiðslu nú á þessu þingi. Því miður hefur það dregizt nokkuð lengur en ég hafði vonað, að n. þessi skilaði áliti, en hún hefur nú þegar gert það, og lagt hefur verið fram frv. á þskj. 516, sem byggt er á áliti og niðurstöðum þessarar n. Efnislega má segja, að hið nýja frv., sem hér er til umr., sé nokkuð svipað þeim tveimur frv., sem áður hafa verið rædd hér og flutt voru, eins og ég sagði áðan, í byrjun þingsins. Þó er það frv., sem nú er til umr., nokkuð ítarlegra en hin frv. voru, og tel ég, að vel fari, að stigið hafi verið heldur lengra en hin frv. gerðu ráð fyrir. Ég gerði nokkra grein fyrir frv. mínu um fiskiðnskóla í Vestmannaeyjum, þegar það var lagt hér fram og tekið til umr., en mér þykir þó rétt að fara aðeins yfir efni þeirrar till., sem hér liggur fyrir, því að hún er efnislega nokkuð samhljóða því frv., sem ég lagði fram. Till. mín og þriggja annarra þm., sem nú hefur verið útbýtt á þskj. 560, er brtt. við 6. gr. frv., þar sem lagt er til, að gr. breytist á þann veg, að auk þess skóla, sem tilgreint er í 6. gr., að stofna skuli til, skuli stofnað til fiskvinnsluskóla í Vestmannaeyjum, sem útskrifi fiskiðnaðarmenn og fiskvinnslumeistara samkv. 1. og 2. tölul. 2. gr., og námi við skólann skuli skipt í þrjár deildir, sbr. 1.–3. tölul. 10. gr. Einnig að heimilt skuli að fengnu samþykki rn. að setja á stofn framhaldsdeild, sbr. 4. gr., ef eða þegar þörf er talin á. Þá er í brtt. gert ráð fyrir, að skipuð skuli sérstök skólanefnd fyrir hinn fyrirhugaða fiskvinnsluskóla í Vestmannaeyjum og skuli n. skipuð á sama veg og gert er ráð fyrir í frv. að því undanskildu, að samtök fiskiðnaðarins í Vestmannaeyjum skuli tilnefna einn mann í n. í stað þess, að frv. gerir ráð fyrir, að Fiskimálaráð skuli skipa mann í n. þá, sem á að fara með málefni þess skóla, sem er tilgreindur á þskj. 516. Í Fiskimálaráði eru fulltrúar fiskiðnaðarins, en af því að hér er um sérmál að ræða í sambandi við fiskvinnsluskóla í Vestmannaeyjum, þá er eðlilegt, að samtök fiskiðnaðarins þar tilnefni þennan mann - að okkar dómi, sem flytjum brtt. Þá er og í brtt. gert ráð fyrir, að lögin gildi að öðru leyti um fiskvinnsluskólann í Vestmannaeyjum, að því er varðar greiðslu kostnaðar og annað, sem við getur átt að dómi rn. og afmarkað skal í reglugerð. Til þess að stofnað verði til fiskvinnsluskóla, þarf að sjálfsögðu nokkurn undirbúning og nokkurn viðbúnað, áður en skólinn getur tekið til starfa. Í Vestmannaeyjum hefur verið unnið að þessu máli í meira en heilt ár, og eitt atriði í sambandi við stofnun fiskvinnsluskólans, sem talið hefur verið nauðsynlegt, er, að það sé fyrir hendi rannsóknastofa í þágu fiskiðnaðarins. Þetta er að vísu enn ekki fyrir hendi í Vestmannaeyjum, en þetta hefur þegar verið ákveðið og útvegað fjármagn til þess að koma slíkri rannsóknastofu fiskiðnaðarins á stofn þar, og hefur verið haft náið samstarf við Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins hér í Reykjavík, og er það ætlunin, ef af því verður, að mjög náið samstarf verði á milli þessara tveggja rannsóknastofnana. Þá hefur þegar verið útvegað og er fyrir hendi húsnæði fyrir fiskiðnskóla í Vestmannaeyjum. Það hefur bæjarstjórn Vestmannaeyja haft forgöngu um að útvega og hafa til reiðu, ef til skólans verður stofnað þar, og aðstaða til verklegrar kennslu er einnig fyrir hendi, þar sem forráðamenn fiskiðnaðarins þar hafa sagt, að nemendur væntanlegs fiskvinnsluskóla í Eyjum muni fá þar aðstöðu eftir því, sem skólanefnd skólans kann að telja nauðsynlegt á hverjum tíma. Einnig er aðstaða þar fyrir nemendur, sem sækja vildu skólann utan af landsbyggðinni. Á ég þar við heimavistaraðstöðu, sem einnig er fyrir hendi, þannig að segja má, að öll aðstaða til stofnunar fiskvinnsluskóla í Vestmannaeyjum sé þegar fyrir hendi og þannig hafi verið frá málinu gengið, að það ætti ekki á nokkurn hátt að geta torveldað, að skólinn gæti tekið til starfa þegar á næsta hausti, ef samþ. verður frv. það, sem hér liggur fyrir, og brtt., sem ég ásamt þremur öðrum þm. hef flutt við það. Ég hef áður látið það koma fram, að í sambandi við þessa hugmynd um stofnun fiskvinnsluskóla í Vestmannaeyjum hefur verið bæði af einstaklingum og fyrirtækjum látið í té verulegt fjármagn til að koma skólanum á laggirnar og til að kosta þau tæki, sem með þarf til þess, að hann geti tekið til starfa - kennslutæki og annað. Einnig liggur hér fyrir á lestrarsal Alþ. erindi frá bæjarstjórn Vestmannaeyja, þar sem gefið er beint fyrirheit um það, að bæjarstjórn Vestmannaeyja sé fús til þess að ljá málinu allt það lið, sem í hennar valdi standi, og þar með talinn fjárstuðning einnig, ef með þyrfti til þess að koma skólanum á laggirnar, þannig að nái frv. fram að ganga og verði till. samþ., þá vil ég undirstrika það, sem ég sagði áðan, að ekkert ætti að geta komið í veg fyrir, að skólinn gæti tekið til starfa þegar á næsta hausti, og það er það, sem þeir menn heima í héraði hafa stefnt að, sem um þetta mál hafa fjallað. Ég hygg, að hvergi annars staðar hafi málið verið undirbúið á þennan veg, eins og ég hef nú lýst, að gert hafi verið á þessum stað. Það má kannske spyrja, hvort þörf sé fyrir fiskvinnsluskóla í Vestmannaeyjum. Ég tel, að því sé fljótsvarað á jákvæðan hátt, því að það kom fram í skýrslu Fiskifélags Íslands yfir aflann á árinu 1971, að einmitt í þessari verstöð var landað um 25% af heildaraflanum, sem á land var lagður á síðasta ári. Ég tel, að þetta séu þegar út af fyrir sig nægjanleg rök fyrir því, að mjög sé eðlilegt, að stofnað verði til fiskiðnskóla á þessum stað. Í þessu sambandi, þar sem um jafnmikið aflamagn er að ræða í einni verstöð, ber að hafa það í huga, að þeim, sem í forsvari fyrir fiskiðnaðinn standa, hefur verið gert það mjög ljóst af þeim erlendu aðilum, sem kaupa fiskframleiðslu okkar, að mjög verði auknar allar þær kröfur, sem gerðar verða um hreinlæti við meðferð aflans og við vinnslu hans til útflutnings, þannig að þeir, sem þessi mál hafa með höndum, hafa þegar gert sér það ljóst, að mjög þarf að bæta úr mörgum hlutum. Ég hygg, að menn geti orðið nokkuð sammála um það, að öruggasta undirstaðan til þess, að hægt verði að koma góðu skipulagi á þessi mál, að því er þetta atriði varðar, sé einmitt það, að þeir, sem við fiskiðnaðinn vinna, öðlist fullan skilning á því, hvaða verkefni þeir hafi með höndum og hversu mikils virði það sé þjóðfélagslega séð, að þar sé sem bezt að öllum hlutum staðið og fullt hreinlæti viðhaft. Það er einnig annað, sem mjög mælir með stofnun fiskiðnskóla, bæði á þessum stað og annars staðar, og það er, að þeir menn, sem við sjávarútveg og fiskvinnslu fást, hafa þegar gert sér það ljóst, að óvarlegt sé að reikna með auknu heildaraflamagni í framtíðinni, og það hlýtur að leiða til þess, að eigi útgerð og fiskiðnaður að geta haldið áfram með eðlilegum hætti, þá verður að stefna þar að meiri gjörvinnslu en þegar er gert. Það skal þó tekið fram, að það ber að meta það, að veruleg breyting hefur orðið í þessa átt nú hin síðari ár, en án efa verða enn þá meiri breytingar á því í þá átt að gjörvinna þann afla, sem á land kemur. Það fer ekki hjá því, að bæði ég og aðrir, sem höfum með fiskvinnslu að gera, höfum orðið nokkuð varir við það, að þegar ungt fólk er spurt að því, hvað það geri eða hvað það starfi, þá segi það: Ja, ég vinn bara í frystihúsi, eða: Ég vinn bara við fiskvinnslu, þannig að manni getur fundizt, að þetta unga fólk telji það eitthvað niðrandi fyrir sig að vinna við fiskiðnaðinn. Ég tel, að á þessu þurfi að verða gerbreyting og fiskiðnaðurinn verði að skapa sér þann sess, að fólk gangi þar að störfum eins og við hvert annað starf og hvern annan iðnað í landinu. Einmitt þess vegna þarf að gefa því kost á að öðlast meiri þekkingu á öllum þessum málum, sem ég tel, að fiskiðnskóli hljóti að gera - ekki aðeins í sambandi við sjálfa vinnsluna, heldur muni og þessir aðilar öðlast þekkingu á því, hvers virði það er að meðhöndla rétt þá vöru, sem verið er að vinna úr, til þess að gæði hennar verði í samræmi við kröfur kaupenda og hún verði sú undirstaða undir efnahag þjóðarinnar, sem hún hefur verið og vonandi verður í framtíðinni. Ég segi þá, að allt ber að sama brunni með það, að þegar er orðið tímabært, eins og reyndar hefur komið fram hjá öllum ræðumönnum, sem um þetta hafa fjallað, að aukin þekking á þessum málum, bæði aukin verkmenntun og aukin bókleg þekking í sambandi við þessi mál, er orðin brýn nauðsyn fyrir fiskiðnaðinn í landinu í heild og þá að sjálfsögðu þjóðina í heild einnig. Ef brtt. sú, sem hér er flutt á þskj. 560, nær fram að ganga, þýðir það auðvitað, að þá verður stofnað til tveggja fiskiðnskóla í landinu kannske samtímis. Einhverjum kann kannske að finnast þetta of stórt stökk í einu, en ég hygg bara með tilliti til þess, hve lengi hefur dregizt að koma þessum málum heilum í höfn, að þetta geti ekki talizt óeðlilegt, og ég tei það beinlínis nauðsynlegt, að þetta skref verði stigið, eins og nú hefur verið lagt til og fyrir liggur hér í sambandi við frv. á þskj. 516. Ef við lítum á það, að það er talin þjóðarnauðsyn - og ég hygg, að enginn efist um, að það sé rétt - að hér hafa verið starfandi tveir búnaðarskólar í landinu og nú er þegar ákveðið að setja á stofn hinn þriðja skóla, þá getur það ekki talizt neitt óeðlilegt, þó að starfandi séu samtímis tveir fiskvinnsluskólar hér á landi. Ég er sannfærður um það, að engum þm. dettur í hug, að það væri eðlilegt að fækka búnaðarskólunum, heldur munu menn almennt vera sammála um gildi þeirra og sammála um það, að nauðsynlegt sé að fjölga þessu með tilliti til aðstöðu beggja þessara atvinnugreina, sem báðar eru undirstöðuatvinnugreinar í efnahagslífi þjóðarinnar. Þess vegna tel ég það síður en svo nokkra goðgá, þó að til tveggja fiskvinnsluskóla verði stofnað nokkurn veginn samtímis eða á þessu og næsta ári. Ég skal svo ekki hafa um þetta lengra mál, en vona, að málið nái fram að ganga á þessu þingi, og veltur þá að sjálfsögðu mest á því, að sú n., sem það fær til meðferðar, bregði skjótt við og skili sínu áliti hingað til þessarar hv. deildar.



Herra forseti. Ég fagna því, að loksins er hér komið fram frv. frá ríkisstj. um fiskvinnsluskóla. Því miður kemur frv. seint fram á þessu þingi, og það getur verið vafasamt, að það takist að afgreiða það sem lög að þessu sinni. En ég teldi þó, að það væri mjög nauðsynlegt, að það mætti takast. Það voru hér örfá atriði, sem ég vildi minnast á í sambandi við þetta frv. hér við 1. umr. Hér hefur nokkuð verið vikið að því, hvar ætti að ætla þessum skóla stað, og á það bent að mínum dómi með réttu, að það sé engan veginn sjálfgefið, að skólastaðurinn eigi að vera bundinn við Reykjavík. Ég tel, að það kæmi vel til mála að ætla skólanum stað á ýmsum öðrum stöðum, þó að ég vilji ekki heldur útiloka það á neinn hátt, að Reykjavík komi ekki einnig til greina. En eins og frv. er upp byggt og gert er ráð fyrir, að þessi skóli verði, þá sýnist mér mjög margt mæla með því, að vissar undirdeildir skólans verði á miklu fleiri stöðum en gert er ráð fyrir í frv. En hins vegar gæti ég vel fallizt á, að framhaldsdeild sú, sem gert er ráð fyrir, að starfi sem æðsta stig við skólann, og jafnvel einnig næstæðsta deildin, svonefnd meistaradeild, yrðu sérstaklega starfræktar hér í Reykjavík, þó að fyrri deildirnar tvær, þ. e. svonefnd undirbúningsdeild og fiskiðndeild, væru hins vegar reknar á miklu fleiri stöðum. Þegar á það er litið, hvað er ætlazt til, að kennt sé í þessum fyrri tveimur deildum, þ. e. í undirbúningsdeild og fiskiðndeild samkv. 2. gr. frv., þá sýnist mér alveg gefið mál, að það sé full ástæða til þess, að skólar, sem hafa slíkt verkefni með höndum, séu starfandi á fleiri stöðum en einum eða tveimur í landinu. Í 2. gr. frv. segir um kennslu í skólanum, að kennslan skuli miðast við, að: 1. fiskiðnaðarmenn hafi öðlazt nægilega undirstöðuþekkingu, bóklega og verklega, til þess að geta annazt almenna verkstjórn, gæðaflokkun og stjórn fiskvinnsluvéla. Það er einmitt þetta, sem er algerlega nauðsynlegt, að sé í rauninni fyrir hendi alls staðar, þar sem nokkur fiskiðnaður er rekinn, að það séu til svona sæmilega menntaðir verkstjórar, sem geta annazt eðlilega gæðaflokkun og stjórn á þeim vélum og tækjum, sem um er að ræða við fiskvinnslu. Í þessari gr. er hins vegar sagt undir 2. tölul., að svonefndir fiskvinnslumeistarar verði auk þess, sem um getur í 1. tölul., færir um að taka að sér eftirlitsstörf, verkþjálfun, einfalda vinnuhagræðingu og stjórnun. Þarna er hins vegar orðið um allmiklu meiri kunnáttu að ræða, og ég held, að það gæti verið fiskvinnsluskólanum mjög til gagns, að sá skóli, sem t. d. væri rekinn hér í Reykjavík á hinu hærra stigi og styddist þá meira við þær rannsóknastofnanir, sem hér eru fyrir hendi, ætti kost á því að fá nemendur, sem hefðu verið í undirbúningsdeild og í deild, sem fjallar um fyrstu atriði í sambandi við þetta nám, úti í landsfjórðungunum, og það er mín spá, að yrði það skipulag tekið upp, séu miklu meiri líkur til þess, að skólinn í rauninni heppnist og nægilega margir nemendur sæki skólann. Ég tel alveg sjálfsagt að ákveða það, að a. m. k. í Vestmannaeyjum verði skóli, sem tekur að sér fyrstu 2–3 stigin, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., og stend því að brtt. á þskj. 560, sem um það fjallar. En ég teldi einnig mjög eðlilegt, að t. d. á Vestfjörðum, Norðurlandi og Austurlandi - að ég tali ekki um hér á Suðurnesjum - væri starfandi skóli, sem tæki að sér þessi fyrstu tvö stig, sem fjallað er um í 10. gr. frv. Það er eins og hér hefur verið sagt, að vitanlega er engin ástæða til þess, þegar verið er að setja upp skóla t. d. í grein eins og þessari, að gera ráð fyrir því, að öll þau fræðslustig, sem þar er um að ræða, skuli vera svo að segja í sama húsi og á sama stað og það þurfi að senda menn víðs vegar að af landinu langar leiðir til þess að geta farið þar gegnum fyrstu stig skólanna. Menn tala stundum um það, að það geti verið dýrt að hafa marga skóla eða skóla á mörgum stöðum, en það er eins og þeim komi ekki til hugar, að það geti verið nokkuð dýrt að þurfa að senda nemendur langar leiðir og halda þeim uppi einnig við nám, sem ætti að vera mjög auðvelt að koma við í þeirra heimabyggð. Ég vil leggja á það áherzlu, að þetta sé athugað í sambandi við uppbyggingu skólans, hvort ekki er hægt að koma þessu við á þennan hátt, og held, að sá aukni kostnaður, sem kynni að koma fram í beinu skólahaldi, sparaðist þá nemendunum, sem annars yrðu að leggja á sig þennan kostnað með því að þurfa að dveljast jafnvel í heimavist, eins og hér er talað um í þessu frv., fjarri sínum heimahögum. Ég efast ekkert um það, að það er hægt að fá í öllum landsfjórðungum hæft kennaralið til þess að taka að sér þá kennslu, sem gert er ráð fyrir á fyrstu tveimur stigunum, og öll aðstaða til þess að kenna þar það verklega í náminu er auðvitað fyrir hendi. Það er hér annað atriði, sem ég vildi líka minnast á strax við þessa 1. umr. Ég tók eftir því, að hæstv. menntmrh. lagði á það nokkra áherzlu, að þessu frv. yrði vísað til menntmn., en aðrar raddir heyrðust hér í salnum um það, hvort ekki væri rétt að vísa þessu frv. til sjútvn. eins og fyrri frv. um þessi mál. Ég legg á það áherzlu fyrir mitt leyti, að þessu frv. verði vísað til sjútvn., af því að ég lít á þetta mál á því stigi, sem það er nú, sem slíkt hagsmunamál sjávarútvegsins og í svo nánum tengslum við sjávarútvegsreksturinn, að það eigi fyrst og fremst heima þar. Ég get vel fallizt á það, að þeir tímar komi, að málefni þessa skóla eins og annarra skóla í landinu færist yfir í það að flokkast undir starfssvið menntmn., en á þessu stigi þá finnst mér eðlilegra, að fjallað sé um málið í sjútvn., og ég mun því leggja til, að þessu frv. verði vísað til sjútvn., og legg á það talsverða áherzlu. Það má auðvitað segja, að það væri bót í máli að fara fram á það við menntmn., að hún hafi samráð við sjútvn. um afgreiðslu málsins, en í rauninni sé ég enga þörf á þeirri krókaleið í þessum efnum og teldi hitt miklu eðlilegra á þessu stigi málsins. Ég skal svo ekki hafa fleiri orð um málið að þessu sinni, en vona, að það takist að afgreiða málið og m. a. að ná samkomulagi um staðsetningu skólans eða það fyrirkomulag á rekstri skólans, sem allir mega sæmilega við una.



Herra forseti. Það er ekki efni frv., sem ég ætla að minnast á, heldur aðeins á þá till. hæstv. ráðh. að vísa þessu máli til menntmn. Ég vil ekki færast undan því að taka þátt í athugun á þessu máli, þar sem ég á sæti í menntmn., en ég tel þetta geta leitt til þess, að málið dagi uppi. Öruggasta leiðin til þess, að það dagi uppi, er sú að vísa því til menntmn., og það er af þeirri ástæðu, að á síðustu dögunum hafa komið fram 7–8 frv. og ég held - öll eða nær öll stjfrv. um menntamál. Þau eru að vísu flutt í Ed., en ekki verða þau að lögum, nema þau komi til Nd., og þá eiga þau öll að fara til menntmn.  En svo liggur hitt fyrir, að það eru tvö frv. um sama efni, sem liggja fyrir þessari hv. d., og þau eru bæði í sjútvn. Hvers vegna á þá ekki þetta að fara þangað líka? Það er bezta leiðin til þess að svæfa þetta mál, ef því verður vísað til menntmn. - ekki af því, að nm. dragi neitt af sér frekar en fyrri daginn við að vinna vel, heldur af því, að þeir munu tæplega komast yfir það. Svo held ég, að það séu einhver mál óafgreidd hjá menntmn., ef ég man rétt. Ég man ekki hve mörg, en þau eru þó einhver. 



Herra forseti. Mér þykir rétt að skýra frá því, að fyrir andartaki var mér að berast skeyti frá Danmörku um það, að fyrir hálfri klukkustund hafi hæstiréttur kveðið upp dóm í handritamálinu. Hljóðar dómurinn á þá lund, að danska ríkið sé ekki skaðabótaskylt gagnvart stofnun Árna Magnússonar og þess vegna geti undirbúningur að afhendingu handritanna hafizt og málinu sé nú lögfræðilega og pólitískt lokið. Þetta eru mikil ánægjutíðindi fyrir okkur Íslendinga. Mig langar að nota tækifærið um leið og þessi vitneskja berst, til að láta í ljós sérstakar þakkir til þjóðþings Dana, til dönsku ríkisstjórnarinnar og dönsku þjóðarinnar fyrir þann einstaka höfðingsskap, sem hún hefur sýnt Íslendingum í þessu máli og mun verða til þess að treysta vináttu íslendinga og Dana meira en nokkuð annað, sem gerzt hefur í samskiptum þeirra um langan aldur. Enginn vafi er á því, að þessi fregn mun vekja þjóðarfögnuð á Íslandi, og ég vona, að þessi orð, sem ég hef nú mælt, hafi ég mælt fyrir munn allra Íslendinga. Þegar handritin koma til Íslands munu íslenzk stjórnarvöld að sjálfsögðu gera ráðstafanir til þess, að þau verði rannsökuð eins og efni standa til, og mér þykir rétt að endurtaka þá yfirlýsingu, sem áður hefur verið gefin af hálfu íslenzkra stjórnvalda, að þau telja sér það ljúfa skyldu að sjá til þess, að erlendir fræðimenn, og þá einkum og sér í lagi danskir, fái ákjósanlega aðstöðu til þess að stunda rannsóknir á handritunum áfram í Handritastofnun Íslands. Ég endurtek síðan þau orð mín, að Íslendingar þakka danska þjóðþinginu, dönsku stjórninni og dönsku þjóðinni allri afstöðu hennar og aðgerðir í þessu máli.



Herra forseti. Þetta er það fyrsta, sem ég heyri um niðurstöður dóms hæstaréttar í Danmörku í handritamálinu, en þegar við vorum á ríkisstjórnarfundi í morgun, var ekki gert ráð fyrir, að niðurstöður dómsins kæmu fyrr en síðar í vikunni og e.t.v. ekki fyrr en eftir helgina. Ég fagna að sjálfsögðu þessari niðurstöðu, en ég vek athygli á því, að þetta var ekki mál á milli Dana og Íslendinga, heldur aldanskt mál á milli handritastofnunarinnar og dönsku ríkisstj., hvort hún væri skaðabótaskyld gagnvart stofnuninni. Málið var því alla vega ráðið um afhendingu handritanna, hvernig sem þessi dómur hefði farið og því verða menn að gera sér grein fyrir. En hitt er rétt, að við stöndum í þakkarskuld við marga góða Dani, bæði fyrir góðvild og skilning í okkar garð í sambandi við meðferð þessa máls og þá sér í lagi við þjóðþingið og dönsku ríkisstj. Ég vil minna á það, að fyrirrennari minn í starfi, forsrh. Bjarni Benediktsson heitinn, var einn af þeim mönnum, sem ég hygg að segja megi um með sanni, að hvað mest hafi lagt af mörkum til heillavænlegrar niðurstöðu þessa máls. Það var honum hugleikið áhugamál frá öndverðu, enda hafði hann mjög glöggan skilning og góða þekkingu á þeim sögulegu og vísindalegu verðmætum, sem hér var um að ræða. Meðferð málsins milli danskra aðila fyrir dómi hefur tafið afhendingu handritanna. Stundum hef ég verið spurður að því í Danmörku á þessu tímabili, hvort Íslendingar væru ekki orðnir óþolinmóðir. Ég sagði, að svo væri ekki, við værum búnir að vera lengi án handritanna og gætum vel beðið nokkurn tíma enn, enda væri það almennur skilningur hjá Íslendingum, almenningi á Íslandi, að við létum okkur engu skipta þessa bið í málinu, við mætum meira þær ákvarðanir, sem gerðar hefðu verið af þjóðþinginu, og framkomu dönsku ríkisstjórnarinnar. Ég sé ástæðu til þess að láta í ljós þakklæti fyrir það til almennings og blaða og annarra fjölmiðla hér á landi, að það hefur aldrei borið á því, að Íslendingar væru að láta í ljós neina óánægju yfir þessari töf. Hitt er svo eðlilegt, að nú fögnum við allir þeirri jákvæðu niðurstöðu, sem orðið hefur í þessu máli, sem er vissulega í samræmi við það, sem við vildum, að orðið hefði.

Forseti (BGr): Það er óvenjulegt, að tíðindi sem þessi séu flutt svo fersk á þingfundi, og ég vænti, að ég megi mæla það fyrir munn allra hv. alþm., að þeir taki undir þau orð, sem hæstv. ráðherrar hafa látið falla um ánægju Íslendinga yfir endanlegri lausn þessa máls og yfir þeim mikla viðburði, sem gerzt hefur í menningar- og þjóðarsögu okkar.



Herra forseti. Ég hef farið þess á leit að fá að segja örfá orð utan dagskrár vegna frásagnar, sem fram kom hjá hæstv. forsrh. í ræðu, sem hann hélt hér í lok umr. um mengun fyrir tveimur dögum. Ég ætla engan veginn að fara að halda áfram deilum um skoðanir í því efni, heldur langar mig að skýra frá því, að það voru ekki dregnar réttar ályktanir af rannsókn á flúormengun í barri, sem nýlega er búið að framkvæma. Hæstv. ráðh. komst svo að orði, með leyfi hæstv. forseta: „Ég hef nú hér með höndum skýrslu um nýjar rannsóknir frá SYNTEF-rannsóknarstofnuninni í Þrándheimi. Um er að ræða 22 sýni, þar sem borið er saman flúormagnið í greni frá 1969, áður en álbræðslan tók til starfa, því að hún tók ekki til starfa fyrr en um mánaðamótin sept.–okt., og 1970, eftir að hún var búin að starfa í heilt ár, og það vill svo til, að í öllum þessum sýnum, 22 að tölu, er flúormagnið meira árið áður en álbræðslan tók til starfa en árið eftir að hún tók til starfa.“ Hér eru, eins og ég sagði áðan, ekki dregnar réttar ályktanir. Þessi rannsókn var framkvæmd á þann hátt, að Skógrækt ríkisins tók þessi sýni öll á sama tíma í fyrrahaust. Hún tók annars vegar nálar af árssprotum frá árinu 1969 og hins vegar nálar af árssprotum 1970. Eins og menn vita, eru barrtré sígræn, nálarnar falla ekki, heldur safna þær í sig flúor og öðru. Ástæðan til þess, að meira magn er í nálunum frá árslokum 1969, er að sjálfsögðu sú ein, að þeir sprotar eru einu ári eldri. Þessar nálar eru einu ári eldri og hafa þess vegna haft einu ári lengri tíma til að safna í sig flúor og öðru. Hér er sem sé ekki um að ræða rannsókn, sem sýni minnkandi flúormagn, heldur þvert á móti, þá gefa þessar tölur til kynna, hversu mikið flúor hafi safnazt í barr á einu ári. Menn geta svo haft mismunandi skoðanir á því, hvað þetta magn segi, hvort mönnum finnst þetta mikið eða lítið, en rannsóknin sýnir ekkert annað en það, hvað flúormagnið hefur aukizt á einu ári. Mér fannst þetta skipta allverulegu máli í sambandi við mat manna á þessum hlutum, og þess vegna taldi ég rétt, að þetta yrði leiðrétt hér á sama stað og missögnin var sögð, og auk þess tel ég víst, að hæstv. forsrh. vilji sjálfur fá að leiðrétta þetta og vilji fylgja þeirri gömlu og góðu reglu að hafa heldur það, sem sannara reynist.



Herra forseti. Mér þykir vænt um, að þessi aths. skuli hafa komið hér fram, og það er auðvitað eðlileg og skiljanleg sú skýring, sem á því er gefin, sem ég sagði. En þetta er þannig tilkomið, að ég fékk þetta plagg í hendurnar í gær, en hv. þm. veit betur um, hvernig rannsóknin er tekin heldur en iðnrn. Mér kemur það ákaflega einkennilega fyrir sjónir, að Skógrækt ríkisins eða rannsóknastofa Skógræktarinnar skuli vera að taka prufur og láta rannsaka þetta og láta ekki iðnrn. eða landbrn., sem hún heyrir undir, slíkar rannsóknir í té. Það þarf að fara til Magnúsar Kjartanssonar til þess að fá það upplýst, hver hefur tekið þessi sýnishorn. Og þetta minnir mig á það einnig, hvað mikið er gert til þess að þyrla upp ryki í sambandi við þetta mál, sem við ræddum um, þegar þessir 37 líffræðingar fara allir að skrifa undir eitt skjal, sem er ákaflega óvísindalegt, fara að safna undirskriftum um það, hvernig niðurstaða í skýrslu sé. Eins og ég sagði í ræðu minni, hefði mátt leiðrétta, ef einhver einn af þessum mönnum, við skulum segja sá, sem fyrstur uppgötvaði vitlausar tilvitnanir í fræðirit, hefði rætt það við iðnrn. Þá hefði verið hægt að skýra það mál strax. En hitt er svo annað mál, að það er rétt, að fram komi það sanna í þessu máli, hvernig á þessu stendur, því að þegar ég fékk afrit af þessari skýrslu, sem barst í gær til Rannsóknastofnunar iðnaðarins, þá er þetta þannig sett upp, að það eru sýni af barri frá Íslandi og það er sagt, hvað séu mörg mg af flúor í kg. Það er notuð Winters-aðferð, sem er önnur aðferð en Rannsóknastofnun iðnaðarins notar. Ég hugði, að sýnin hefðu verið tekin 1969 og 1970, en hv. 6. þm. Reykv., Magnús Kjartansson, hefur núna fengið upplýsingar um það frá rannsóknarstofnun Skógræktarinnar, að þau hafi verið tekin í haust og af mismunandi gömlum greinum. Ég verð að segja það, að það kom mér líka mjög einkennilega fyrir sjónir, að það skyldi aðeins vera svo í einu tilfelli af þessum tilraunum, að flúormagnið væri minna 1969 en 1970. Ég ætla svo að nota tækifærið, vegna þess að Austri sagði í Þjóðviljanum í morgun, að það væri nokkuð einkennilegt, að það væri gefið mínusgildi á flúor og menn freistuðust þá til þess að setja mínus fyrir framan aðrar niðurstöður mínar í ræðunni, af því að ég sýndi með þessu, að ég hefði manna minnst vit á því, sem ég hefði þó manna mest haft afskipti af, eða eitthvað á þessa leið. Þess vegna spurðist ég fyrir um þessar rannsóknir og hef fengið um þær þessar upplýsingar núna í hendurnar rétt áður en þessi fundur byrjaði: „Þessar niðurstöður, er ráðh. vitnaði til í útvarpsumr. frá Alþ. þriðjudaginn 16. þ.m., eru niðurstöður efnagreiningar sýnishorna, sem tekin voru af Hauki Ragnarssyni, tilraunastjóra Skógræktar ríkisins, árin 1969 og 1970.“ Þetta segir nú í þessum upplýsingum, sem ég fæ, en það er sýnilegt, að annaðhvort er þetta rangt eða rangt hjá hv. 6. þm. Reykv. Mér þykir miklu sennilegra, að það sé rétt, að það hafi verið tekið af árssprotum, sem eru eldri, einu ári eldri 1970 en 1969, og þess vegna sé eðlilegt, að það sé meira í eldri nálunum. Finnst mér miklu sennilegra, að það sé rétt, því að hitt væri reyndar næsta furðulegt, því að það er rétt eins og hv. 6. þm. Reykv. segir, að einmitt í sígrænu trjánum hleðst flúorinn upp, en ekki í lauftrjánum, sem fella blöðin. Orsök þess, að fram koma neikvæð gildi við notkun svo nefndra Villard and Winters-aðferðar við ákvörðun flúormagns, er, að SYNTEF-rannsóknastofnunin í Þrándheimi hefur þann hátt á að bæta út í upplausn þá, sem efnagreina skal, fyrir fram ákveðnu magni flúors. Jafnframt eru útreiknaðir ákveðnir fráviksmöguleikar plús eða mínus. Komi því við efnagreininguna fram minna magn flúors en sett var í upplausnina, kemur fram neikvætt gildi. Verður því í þessu tilfelli að taka til greina jákvæða frávikið, sem útreiknað var, og í umræddu tilfelli var 1.1 mg flúors í kg, þannig að útreiknað magn flúors yrði í þessu tilfelli 0.5 p. p. m. eða mg flúors í kg, þótt efnagreiningin sýni neikvætt gildi, =0.6 p. p.m. Með þessu held ég, að nokkrar gátur séu ráðnar, bæði hver gerði þessar rannsóknir, hvernig sýnin voru rannsökuð, hvernig þau voru tekin og hvernig út kemur hið neikvæða gildi flúormagnsins.