Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Einar Arnórsson) Jeg get verið mjög stuttorður um frv. þetta nú við þessa umr., enda á það ekki við nú að fara út í einstök atriði. Það má telja sjálfsagða, ef ekki óhjákvæmilega afleiðingu af því, að Ísland er nú orðið viðurkent fullvalda ríki, að það tæki æðsta dómsvaldið í sínar hendur. Eins og menn vita, er valdinu skift í þrent, framkvæmdarvald, löggjafarvald og dómsvald. Með sambandslögunum 30. nóv. 1918 hafði ríkið tekið í sínar hendur bæði framkvæmdarvaldið og löggjafar, en einn liðurinn var eftir, dómsvaldið. Og það er enn þá eftir, meðan æðsti dómstóllinn er í öðru ríki. Þess vegna hefir hæstv. stjórn borið fram frv. þetta. Af hendi Dana höfum við ummæli dómstjórans í hæstarjetti, sem telur það rjettmætt og sjálfsagt, að Ísland taki nú dómstól þennan í sínar hendur. Það er því fullgild ástæða fyrir því, að frv. þetta er fram komið, og alt, sem mælir með því, að það verði samþ. Að auki voru ástæður til fyrir þessu áður, og gilda þær auðvitað enn, meðal annars ókunnugleiki danskra hæstarjettardómara á íslenskum högum, kostnaður við þýðingu dómsskjala og annar kostnaður, stórum meiri. Auk þess má benda á það, að dómendur hafa ekki dómsskjölin á frummálinu og verða því að sjá með annara augum, því að þar sem skjölin eru þýdd verður að taka þýðandann trúanlegan. Íslensk lög skilja þeir ekki á frummáli og verða þar einnig að bjargast við þýðingar. Aðaldrættir þessa frv. eru þeir, að hjer skuli verða tvö dómstig, hjeraðsdómur og hæstirjettur, og skal hann skipaður fimm mönnum. Er það álitið, að komist verði af með þetta: Í öðrum löndum er það líka svo, að menn hafa enda hallast að því, að tvö dómstig megi nægja; svo er t. d. í Danmörku. Skulu hjeraðsdómar þar dæma fyrst í hinum smærri málum; þeim má síðan skjóta til landsrjettar. Í öllum stærri málum er landsrjettur undirdómur, en þeim málum má síðan skjóta til hæstarjettar. Eftir frv. er ætlast til, að málflutningur fyrir hæstarjetti sje munnlegur. Skulu dómsgerðir og annað það, sem flytjendum málsins þykir máli skifta, lagt fram svo snemma, að dómendur hafi nægan tíma til að kynna sjer það áður en dómur er háður. Svo mun vera við flesta, ef ekki alla, æðstu dómsstóla annarsstaðar, að flutningur mála sje munnlegur, og er sú stefna nú tekin upp hjer. Samvinnunefnd allsherjarnefnda beggja deilda sem haft hefir frv. þetta til meðferðar telur sjálfsagt, að flutningur mála fyrir æðsta dómstóli vorum verði munnlegur. Að eins er ákvæði í 38. gr. um það, að undantekning megi gera frá því, ef mál er mjög margbrotið; þá megi flytja það skriflega. Og svo ef stefndur sækir ekki dómþing. Enn fremur er millibilsákvæði í 53. gr., er rýmkar nokkuð heimildina í 38. gr. fyrstu 3 árin. Fjelag málaflutningsmanna hjer hefir líka talið það sjálfsagt, að málaflutningur yrði munnlegur, en aftur á móti hafa núverandi dómarar í yfirdóminum lagt til, að hann yrði skriflegur. En af þeim ástæðum, sem greindar eru í nál., hefir nefndin ekki getað fallist á þær till. Þar sem naumast verða fleiri en 70–80 mál, sem fyrir dóminn koma á ári, þá ætti dómendum ekki að vera vorkunn á að kveða upp og rökstyðja dóm sinn í þeim, þótt þeir eigi liggi eins lengi á þeim eins og tíðkast hefir með skriflegum flutningi. Háttv. Ed. hefir samþ. frv. þetta í e. hlj., og vona jeg, að það fái líkar undirtektir hjer. Skal jeg svo ekki fjölyrða meira um málið í þetta sinn.

Forseti: Hjer á fundinum hefir komið fram brtt. á þgskj. 313, og til þess að hún geti komið til greina, þarf að veita afbrigði frá þingsköpunum. Að fengnu leyfi hæstv. ráðherra leyfi jeg mjer að bera það undir atkv.hv.þm.

Pjetur Ottesen Sú breyting, sem er innifalin í þessu frv., sem kom frá hv.Ed., er í því fólgin, að færa aldurstakmark þeirra manna, sem stýra mega bifreiðum, niður úr 21 ári í 20 ár. Enn fremur er sú breyting gerð á, að þeir menn, er stýra einkabifreiðum, sem þeir eiga sjálfir, eða aðrir þeim nákomnir, þurfi ekki að vera eldri en 18 ára. Mjer virðist dálítið einkennilegt að koma með slíka undanþágu. Aldurstakmark bifreiðarstjóra er sem sje sett, meðal annara ákvæða, til tryggingar fyrir því, að þeir stýri bifreiðum, sem færir eru um það fyrir aldurs og þroska sakir, og er þetta nauðsynleg varúðarráðstöfun, því bifreiðaakstur er töluvert hættulegur, og höfum við töluvert þreifað á því, því eins og kunnugt er, hefir ekki svo sjaldan hlotist slys af bifreiðaakstri. Að veita þeim þessa undanþágu, sem sjálfir eiga bifreiðarnar og stýra þeim, eða þeirra nánustu, er rökstutt með því, að þeir flytji ekki aðra en nánustu skyldmenni eða aðra vini sína, er trúi þeim fullkomlega fyrir sjer. En mjer finst, að þó eigi sjeu nema nánustu vandamenn, sem þessir menn flytja í bifreiðum sínum, þá muni þeir þó leggja leið sína um alfaravegi, og geti það þá komið fyrir, að einhverjir fjarskyldir eða aðrir en nánustu vandamenn verði á leið þeirra. En nú vita menn það, að hættan af bifreiðaakstri vofir engu síður, ef ekki fremur, yfir þeim, sem verða á vegi bifreiðanna, en þeim, sem í þeim sitja, og á þetta sjerstaklega við á fjölförnum vegum í bæjum, eins og t. d. í Reykjavík, þar sem bifreiðaumferðin er orðin að mestu plágu, enda oft slys af hlotist. Auk þess sje jeg ekki neina frambærilega ástæðu til að setja þá skör lægra í þessu efni, sem reka þetta sem atvinnu, heldur en þá, sem nota bifreiðarnar í eigin þarfir, hvort heldur það er nú til gagns eða skemtunar. Jeg hefi því leyft mjer ásamt háttv. 2. þm. Árn. (E. A.) að koma fram með brtt., sem fer í þá átt, að fella þessa undanþágu niður, og vona jeg, að menn fallist á, að öll sanngirni mæli með því. Ber þess líka að gæta, að þetta ákvæði um 18 ára aldurstakmarkið marðist að eins fram í Ed. með örlitlum atkvæðamun.

Pjetur Jónsson Þetta mál gekk umr.-laust í gegnum 2. umr., og bjóst jeg því ekki við, að farið væri að gera neitt veður út úr því við 3. umr., en svo er nú orðið. Við frv., eins og háttv.Ed. hefir afgreitt það, hefir nú komið fram brtt. frá háttv.þm. Borgf. (P. O.), þar sem 18 ára aldurstakmarkið á að falla burtu. Ef sú brtt. verður samþ., finst mjer ekkert vera orðið eftir af frv. Í upphafi var í frv. einungis þessi undanþága, um aldurstakmark á þeim, sem stjórnuðu prívatbílum. Það munar engu, hvort aldurstakmarkið hið almenna skuli heldur vera 20 eða 21 ár. Væri því miklu hreinlegra að fella frv. algerlega. Fyrir mitt leyti finst mjer breyting Ed., um 18 ára aldurstakmark fyrir þá, sem stjórna „prívat“-bifreiðum, mjög eðlileg, og sje jeg enga ástæðu til þess að beita sjer á móti henni. Mjer finst sem sje ekki nema sjálfsagt, að úr því að nú á að fara að leggja háan skatt á bifreiðar, þá sjeu eigendurnir látnir um það, hvort þeir vilja heldur hálsbrjóta sig með 20 ára mann við stjórn eða 18 ára.  (P. O.: Já, en þeir mega ekki hálsbrjóta aðra)  . Mjer er kunnugt um, að einstakir efnaðir menn hjer í bænum hafa fengið sjer bifreiðar, sem þeir nota eingöngu fyrir sig og fjölskyldu sína. Nú hafa synir þeirra ef til vill ekki náð 20 ára aldri, og álít jeg það stökustu meinbægni að banna þeim að láta þá stjórna bifreiðunum af þeim sökum, ef þeir trúa þeim sjálfir til þess. Tel heldur eigi 18 ára unglinga þeim mun ófærari til að stjórna bíl en 20 ára. En ef einhver brýtur af sjer með ólöglegri keyrslu, þá er ekki nema sjálfsagt að taka ökuleyfið af honum, hvort sem hann er gamall eða ungur.

Sigurður Sigurðsson Jeg vil leyfa mjer að vekja athygli hv.þm. á þeim breytingum, sem þetta frv. gerir á gildandi lögum um notkun bifreiða, frá 1917. Aðalbreytingin er sú, að færa aldurstakmark þeirra, er mega stýra bifreiðum, niður úr 21 ári í 20 ár. Jeg verð að segja, að þegar farið er að flytja frv. um svona smámuni, þá sjeu menn að gera sjer leik að því að breyta lögum. Jeg heyri á mörgum, að best sje að fella nú þetta frv. Og jeg tel það með öllu ástæðulaust, meiningarlaust og taktlaust, að halda málinu lengra. Þó vil jeg lýsa því yfir, að jeg tel sjálfsagt að samþ.brtt.háttv.þm. Borgf. (P. O.), ef frv. skyldi fljóta í gegn. Skal jeg jafnframt játa með háttv.þm. S.-Þ. (P. J.), að þá hefir líka frv. mist sinn tilgang, sem sje þann, að leyfa ungum sonum efnaðra manna, er bifreiðar eiga, að fara með þær. Auðvitað er frv. flutt eftir beiðni eins manns, en það tel jeg hlægilegt af Alþingi að hlaupa eftir slíkum eiginhagsmunaóskum einstakra manna.

Pjetur Ottesen Það var eins og hv.þm. S.-Þ. (P. J.) líti svo á, að engum gæti stafað hætta af bifreiðum, öðrum en þeim sem í þeim sætu, en eins og jeg hefi bent á, stafar engu síður hætta af þeim fyrir þá, sem á vegi þeirra verða. Það er mildi, að ekki skuli þó verða meiri slys af bifreiðum hjer í bænum en raun er á, því það er hörmung að sjá, hversu gálauslega sumir aka hjer innan bæjar. Það er því miklu fremur ástæða til að herða þær kröfur, sem bifreiðastjórar eiga að uppfylla, en slá af þeim, og sje jeg ekki, að það út af fyrir sig, að vera t. d. sonur þess manns, sem þess er um kominn að geta haft bifreið til eigin nota, sje svo þungt á metunum, að sá maður eigi að hafa forrjettindi fram yfir aðra, hvað þetta snertir.

Einar Jónsson Mjer finst, að hjer sje verið að deila um keisarans skegg, því allir hljóta að sjá, hversu lítilfjörlegt atriði það er, hvort maður, sem stjórna má bifreið, skuli heldur vera 20 eða 18 ára. Jeg fyrir mitt leyti þykist hafa reynslu fyrir því, að yngri menn geta oft og tíðum tekið fram eldri mönnum í einu og öðru. Jeg vil því taka það fram, að aldurstakmarkið, hvort það er heldur 18 eða 20 ár, hefir ekkert að segja frá mínu sjónarmiði. 18 ára gamall bifreiðarstjóri getur auk þess í mörgum tilfellum verið gætnari, öruggari og á margan hátt betur vaxinn starfinu, en annar, sem er 20 ára. Annars get jeg látið hjá líða í þetta sinn að tala langt mál, en yfirleitt hefðu þessi bifreiðamál aldrei þurft að komast hjer inn á þingið í þetta sinn.

Pjetur Jónsson Því hefði mig aldrei órað fyrir, að farið væri að gera þetta mál að kappsmáli; mjer finst það ekki þess vert. Það held jeg nú samt, að jeg greiði atkv. með frv., en á móti brtt. Jeg get ekki felt mig við þessa bannstefnu, sem sumir þingmenn vilja keyra fram hvar sem er. Auk þess er í vændum hár tollur á bifreiðarnar, og get jeg ekki talið rjett að tolla fyrst allar bifreiðar einstakra manna, og gera þeim svo í ofanálag erfiðleika um stjórn þeirra. Auk þess skil jeg ekki þá, sem vilja taka þá stefnu í öllum málum, að löggjafarvaldið eigi að fara að sletta sjer fram í fjölskyldumál manna. Trúi jeg flestum fjölskyldufeðrum betur fyrir heimilisfólki sínu heldur en hinu opinbera.

Björn R. Stefánsson Jeg verð að taka undir með ýmsum öðrum háttv.þm. um það, að mjer finst breyting sú á frv., sem hjer um ræðir, svo smávægileg, ef 18 ára aldurstakmarkið verður felt, að mjer finst þá engin ástæða til þess, að frv. nái fram að ganga. Ef farið væri að eiga við að breyta lögum þessum, þá hefði verið miklu rjettara að snúa sjer að því, að gera prófið miklu strangara heldur en það er. Jeg heyri hvarvetna talað um, að kröfurnar, sem gerðar eru til bifreiðastjóra, er próf ætla að taka, sjeu mjög lítilvægar. Ef prófið væri gert fullkomnara, þá sje jeg ekki neitt á móti því, að aldurstakmarkið verði fært niður í 18 ár, því að jeg veit, að athugulir unglingar, þótt ekki sjeu nema 18 ára, geta verið engu ófærari að stjórna bifreið heldur en þeir, sem eldri eru að áratali. Jeg tel miklu meiri tryggingu í því, að lögð sje áhersla á kunnáttu og æfingu en aldur, og álít nauðsynlegt, að þær kröfur sjeu hertar frá því, sem nú er. En nú við 3. umr. er orðið of seint að koma með þær breytingar á þessu frv. og gildandi lögum, sem einar dygðu til að koma málinu í viðunanlegt horf.

Einar Arnórsson Hv. þm. S.-Þ. (P. J.) átaldi það, að löggjafarvaldið skifti sjer af einkaefnum manna. Hann, sem er 20–30 ára löggjafi, veit þó, að ekki verður hjá því komist, og að það er gert á hverju þingi meira og minna, ýmist beinlínis eða óbeinlínis, með því að veita stjórnarvöldum hinar og þessar heimildir til þess að takmarka athafnafrelsi manna. Tökum t. d. hjólreiðar. Menn eru skyldir að hafa bjöllu og ljósker á hjólhesti sínum, jafnt þótt þeir eigi hann sjálfir, sem þótt þeir leigi hann. Það er yfirhöfuð eigi gerandi munur á því, hvort maður fer sjálfur í sinni bifreið eða leigubifreið. Hættan fyrir þá, sem um þann veg fara, þar sem bifreið er ekið, er engu minni, þótt eigandi, eða hans fólk, sitji í henni, en þótt aðrir geri það. Sá, er siglir sjálfs sín skipi, verður að láta löghæfan mann stjórna því. Það getur sem sje alveg eins rekist á önnur skip og þau skip, sem leigð eru eða fara ferðir fyrir hvern, sem vera skal. Ef eigi þykja reglur um ökumannspróf og annað, er þar að lýtur, nógu strangar, þá er þar ekki annað en að snúa sjer til stjórnarinnar um það. Til að breyta þeim á fullnægjandi hátt þarf eigi lagabreyting.

Flm. (Bjarni Jónsson) Við höfum borið fram þessa till. eftir einróma áskorunum úr tveim, eða öllu heldur þrem, kjördæmum, Dalasýslu og Barðastrandarsýslu og miklum hluta Norður-Ísafjarðarsýslu.  (M. P.: Einróma?)  . Að minsta kosti einróma í Dalasýslu; um annað þarf jeg ekki að fræða þm. (M. P.). Meðflm. mínir munu væntanlega geta frætt hann um álit manna í Barðastrandarsýslu og Norður-Ísafjarðarsýslu. Till. er fram komin fyrir þær sakir, að nú hefir það verið gert að fornspurðum hlutaðeigandi hjeruðum að breyta gömlum póstgöngum, sem legið hafa yfir Dalasýslu og innri hluta Barðastr.-sýslu alla tíð síðan póstgöngur hófust. Þetta þykir svo mikið óhagræði, að eigi verði við unað, og hafa mínir kjósendur beðið mig að fá leiðrjetting þessa máls. Vænta þeir, að hv. Alþingi bregðist vel við og líti á nauðsyn þessa hjeraðs, svo að hlutur þess verði ekki fyrir borð borinn. Annars er mönnum með öllu ókunnugt um, hvað valdið hefir nýbreytni þeirri. Jeg hefi að vísu heyrt því fleygt, að komið hafi til sparnaðargrillur nokkrar. Þori jeg ekki að fara út í þá reikninga, þótt jeg efist mjög um, að þeir sjeu rjettir. En undarlegt þykir mjer, ef mikið sparast við það, að láta póstflutninginn fara norður Holtavörðuheiði til Staðar í Hrútafirði og þaðan vestur í Dali. Það er miklu krókóttari leið en póstleiðin eftir Bjarnadal og Bröttubrekku vestur í Dali. Það, sem farið er fram á í till. þessari, er ekki í neinn máta til að spilla fyrir Strandamönnum. Hv. þm. Stranda. (M. P.) sýnist ókyr í sæti. En hann getur verið rólegur, því jeg vil ekkert gera kjósendum hans til bölvunar. Jeg myndi á allan hátt styðja að því, að þeir fái vegabætur og póstgöngur á Steingrímsfjarðarheiði. En jeg vil ekki, að þeir taki póstgöngur af Dalasýslu. Jeg flyt ekki till. þessa til að metast við þá, heldur af því, að Dalamenn vilja halda þeim póstgöngum, er þeir hafa haft. Liggja fyrir um þetta brjef frá þeim. Í öðru lagi er það, sem þó má teljast aukaatriði í máli þessu, að sumum hlutum sýslunnar er með gömlu póstgöngunum hægra að svara brjefum um hæl, ef nokkuð liggur við. En hitt lögðu menn aftur mikla áherslu á, að póstferðirnar hafa verið mönnum nokkurskonar samgöngutæki á fjallvegum. - Menn hafa farið fjallveginn Bröttubrekku í póstfylgd um vetrartímann. Margur er ekki svo sjálffær, að hann þurfi ekki kunnugan mann til fylgdar. Er það þá fangaráðið að vera póstinum samferða. Annars væru þær ferðir miklu dýrari, erfiðari og hættulegri. Á þetta atriði lögðu sýslubúar ákaflega mikla áherslu, því að það er svo alvanalegt, að menn þurfi að fara yfir fjallveg þennan, bæði suður og sunnan. Þar sem nú sparnaðurinn við hina nýju tilhögun er, eftir því, sem jeg hefi heyrt, 2000 kr. eða svo, þá sje jeg ekki, að neitt sje því til fyrirstöðu, að þingið láti eftir þessum þrem sýslum, er allar óska, að póstgöngurnar haldist eins og áður. Jeg þori ekki að neita þessum reikningi, sem póstmeistari hefir gert, eða einhver hans manna, að þessi breyting verði 2–3 þús. kr. ódýrari. En jeg veit ekki, hvort hann hefir tekið með í reikninginn þær vegabætur, sem nauðsynlegar verða, ef pósturinn á að fara yfir Steingrímsfjarðarheiði.  (M. P.: Þurfa þær vegabætur ekki að koma hvort sem er?)  . Jú, og jeg ætla að fylgja því, að nauðsynlegar vegabætur komi þar. Jeg veit ekki, hvort Strandamenn flytja svo mikið þann veg, að kosta þurfi til vegar sem góðir póstvegir þurfa að vera, en tel aftur sjálfsagt, að þar þurfi að ryðja sæmilega færan fjallveg, og tel einsætt, að svo verði gert. Skal jeg nú ekki eyða fleiri orðum. Vona jeg, að aðrir hv.þm., og þó einkum þeir, er standa á till., láti hv. deild vita, að það er ekki ósatt, sem jeg hefi sagt um þörfina á því, að póstgöngur þessar haldist þær sömu og áður.

Pjetur Jónsson Jeg ætla ekkert að hafa móti þessari till. En jeg vildi að eins vekja athygli á því, að jeg tel rjettara, að svona till. sje athuguð í nefnd. Jeg hefi álitið, að það væri ekki holt eða heppilegt, að þingið færi að hlutast til um póstgöngur innan hjeraðs í smærri dráttum. Mjer virðist hjer nú ekki um stórmikið að gera. En þar sem það er póstmeistari, sem hefir aðalyfirlitið yfir þessi mál, þá er rjettara að bera sig saman við hann, og vegurinn til þess er, að málið sje falið nefnd til athugunar. Jeg gæti líka haft lítið erindi fram að bera fyrir mitt hjerað, en vildi ekki, að það færi ókunnugt gegnum þingið, sem hlyti að vera, ef það væri ekki athugað í nefnd. En ef þessi till. færi til nefndar, gæti vel verið, að jeg bæri fram viðaukatill. við hana, að athuguðum málavöxtum. Jeg hafði þess vegna hugsað mjer, að rjett væri að fela hv. samgöngumálanefnd að athuga þessa till.

Sigurður Stefánsson Jeg hefi gerst meðflutnm. að till. þessari, og vil því mæla með henni að mínum hlut. Skal jeg strax taka það fram, að það var ekki alveg nákvæmt hjá hv.þm. Dala. (B. J.), og stafar það af ókunnugleika, að það hafi komið einróma málaleitanir úr Norður-Ísafjarðarsýslu um þetta mál. Þær hafa að eins komið úr innri hluta sýslunnar, á þrem þingmálafundum þar. Jeg skal reyndar taka fram, að Norður-Ísfirðingum þeim, er hlut eiga að máli, kom mjög á óvart þessi breyting á ferðum vestanpóstsins. Vestanpóstur hefir um langan aldur farið um Dalasýslu og Barðastrandarsýslu til Arngerðareyrar. Með þessu er seinkað mjög öllum viðskiftum milli Ísafjarðarsýslu og Dala- og Barðastrandarsýslna. En þessi viðskifti hafa verið ærið mikil. Eru það ekki einungis viðskifti manna í milli, heldur og nær það til allra bankaviðskifta við Ísafjörð. Íbúar Dala- og Barðastrandarsýslna hafa mikil viðskifti við bankaútibúin á Ísafirði, og þessi breyting verður til þess að tefja mjög þau viðskifti. Annars býst jeg við, að hv.þm. Barð. (H. K.) láti í ljós undirtektir sinna kjósenda. En það, sem aðallega snertir mitt kjördæmi, er 2. liður till., um svo kallaðan Hesteyrarpóst. Sú nýbreytni var tekin upp um síðastl. nýár, að pósturinn frá Ísafirði til Hesteyrar var látinn snúa við á Hesteyri strax, í stað þess að bíða þar eftir póstinum, sem þaðan fer til Aðalvíkur. En íbúar Sljettuhrepps við Aðalvík una þessari nýbreytni illa, því að þeir geta nú ekki svarað brjefum með sömu ferð, og verða því að bíða með að svara brjefum frá Ísafirði þar til í næstu póstferð. Er þeim þetta mjög bagalegt, og það því fremur, sem þessi hluti Norður-Ísafjarðarsýslu er ver farinn um samgöngur en flest hjeruð landsins. Það er því rjett, að póststjórnin líti á nauðsyn þessara afskektu manna, sem bæði eru olnbogabörn náttúrunnar, og hafa verið mjög afskiftir um þau hlunnindi og fríðindi, er löggjafarvaldið veitir landsmönnum í samgönguráðstöfunum sínum. Jeg vil því leggja áherslu á, að póstgöngunum sje breytt aftur í sama horf og þær hafa verið síðustu 10 árin, svo að þessir afskektu menn geti svarað brjefum með sömu ferð og þeir fá þau. Út af því, sem háttv.þm. S.-Þ. (P. J.) mintist á, að rjett væri, að mál þetta væri athugað í nefnd, skal jeg geta þess, að jeg tel sjálfsagt, að þetta mál fari til samgöngumálanefndar, og það jafnvel þótt hv.þm. Stranda. (M. P.) hafi í höndum álit póststjórnarinnar á þessu. Það getur ekki skaðað, að samgöngumálanefnd athugi það, og mjer er allsendis óljóst, hvaða ástæður hafa knúð póststjórnina til að taka upp á þessu. Það mun að vísu vera dálítið meiri kostnaður að láta póstinn bíða einn sólarhring eða svo á Hesteyri eftir Aðalvíkurpóstinum. En það má ekki horfa í þann kostnað, enda getur hann ekki orðið nema örlítill. Mjer er líka kunnugt, að þessi ráðabreytni, sem 1. liður beinist að, hefir mælst heldur illa fyrir í Ísafjarðarsýslu. Af því stafa ályktanir þingmálafunda í Norður-Ísafjarðarsýslu um, að beint póstsamband sje aftur tekið upp við Dala- og Barðastrandarsýslur um Þorskafjarðarheiði. Þess ber líka að gæta, að þessi hjeruð Dala- og Barðastrandarsýslna, sem hjer eru svift póstferðum, eru alveg símalaus. En nú á pósturinn eftirleiðis að fylgja símastauralínunni áleiðis til Arngerðareyrar. En Strandasýsla stendur mikið betur að vígi en Dala- og Barðastrandarsýslur, þar sem hún hefir þau miklu hlunnindi, að standa í símasambandi við alla hluta landsins. Jeg sje ekki ástæðu til að ræða málið meira, en tek undir till.hv.þm. S-Þ. (P. J.), að málinu sje vísað til samgöngumálanefndar.

Magnús Pjetursson Mjer hefir heyrst það á báðum hv. flutnm. till., sem talað hafa, að þeir þykist ekki eiga von á góðu hjá mjer.  (B. J.: Það var tilkynt)  . Jeg ætla nú ekki að fjölyrða mikið um þetta mál frá eigin brjósti. En mjer finst samt þessi till. nokkuð nýstárleg, eins og hv.þm. S.-Þ. (P. J.) reyndar tók fram. Hjer er komið með það inn í þingið, sem ekki hefir áður komið til þingsins kasta að ákveða um, það, að ákveða póstgöngur innan hjeraðs og semja áætlun um þær. Þingið hefir hingað til látið það eftir þeim málsaðilja, er þar á um að fjalla, sem sje póstmeistara og landsstjórn. Það liggur annars í augum uppi, að það er ekkert þægilegt fyrir háttv. þingdm. að átta sig á þessu máli og þvílíkum, þegar verið er að tala um þennan og þennan hrepp, eða póstgötur, sem enginn þekkir. Þess vegna er það vitanlegt, að svo framarlega sem hv. þingdm. fara að einhverju leyti út á þessa braut, að láta þingið fjalla um mál, sem það hefir ekki fengist við áður, þá er það sjálfsagt, sem hv.þm. S.-Þ. (P. J.) og hv.þm.N.-Ísf. (S. St.) tóku fram, að málið sje athugað í nefnd. Og ekki síst þar sem hv. flutnm. till. hafa ekki komið með neitt álit frá póstmeistara, sem þó er venja, og er það reyndar undarlegt, að fram hjá honum skuli hafa verið gengið. Annars mætti ímynda sjer, eftir ræðum hv.þm. Dala. (B. J.) og hv.þm.N.-Ísf. (S. St.), að einhverjir landshlutar hafi verið gersviftir póstferðum og hafi engar síðan. Jeg veit nú ekki, hvort þeim dettur í hug að halda því fram til streitu, en mjer vitanlega hefir enginn sýslupartur mist nokkurs í, nema hvað nokkrir hreppar geta ekki svarað brjefum með sama pósti sem þeir gátu áður. Annars ætla jeg að leyfa mjer að lesa upp álit pótsmeistara um þetta efni. Jeg hafði leyft mjer að senda honum till. og óska umsagnar hans. Sendi hann mjer síðan svo hljóðandi álit: „PÓSTSTOFAN Í REYKJAVÍK. Reykjavík, 6. ágúst 1919. Vegna þess, að samgöngur á sjó eru orðnar svo tíðar til Vesturlands, er póstflutningur þangað með landpóstum nú orðinn venjulega mjög lítill, en eins og yður er kunnugt, þá hafa Norðurlands- og Vesturlandspóstur fylgst að frá Borgarnesi upp að Dalsmynni, þótt flutningurinn væri ekki meiri en svo, að einn maður gæti annast hann allan. Þaðan lá leið Vesturlandspóstsins um óbygðir, Bjarnadal og Bröttubrekku, en kom svo við á tveim póststöðvum í Dölum, Harrastöðum og Búðardal. Þar tók aftur við póstur, sem var samferða öðrum Dalasýslupósti í fyrstu, og fór svo um óbygðir, gegnum Svínadal, en kom svo við á einum póststað í Saurbæ, Stórholti, sem áðurnefndur annar Dalasýslupóstur gengur frá. Síðan fór Vesturlandspóstur um horn af Barðastrandarsýslu og yfir Þorskafjarðarheiði. Samhliða þessum pósti gengu svo tveir póstar frá Stað í Hrútafirði, Strandapósturinn og póstur milli Staðar og Króksfjarðarness, og urðu póstar þessir samferða út í Bitru. Með því að póstferðin milli Ísafjarðar og Búðardals var orðin ákaflega dýr, og þurfti að hækka meira, og póstferðina frá Borgarnesi til Búðardals þurfti einnig að borga miklu meira en áður, kom mjer til hugar að sameina þessar póstferðir, og spara með því líklega þúsundir króna fyrir póstsjóð, án þess að baka neinum veruleg óþægindi. Flutningurinn með þessum þrem póstum var í flestum ferðum eigi meiri en það, að einum manni var eigi ofvaxið að annast hann allan, og Norðurlandspóstur gat tekið flutning Vestanpósts norður að Stað, án þess að bæta við sig fylgdarmanni, og oft án þess að bæta við sig áburðarhesti. Pósturinn, sem gengur milli Stykkishólms og Staðar, gat svo tekið póstflutning frá póststöðunum í Dalasýslu, Harrastöðum og Búðardal, eða rjettara sagt frá öllum póststöðum í Dalasýslu norður að Stað, í veg fyrir pósta til Suður-, Norður- og Vesturlands, og tekið flutning þaðan aftur úr öllum hlutum landsins til allra póststaða í Dalasýslu, sem bæði hann sjálfur, og aukapósturinn úr Saurbænum, sem fer um Fellsströnd og Skarðsströnd, getur tekið á bakaleið sinni. Til þess aftur að flytja póst úr Barðastrandarsýslu, og sjerstaklega til að sækja póstflutninginn frá aðalpósti, þurfti Bíldudalspóstur að bæta við sig 25 kílómetra ferð, frá Gröf í Bitru að Króksfjarðarnesi. Jeg skal svo ekki orðlengja þetta meira, en sendi yður, hr. alþingismaður, eftirrit af brjefum mínum til stjórnarráðsins, dags. 11. f. m., út af undirskriftasmölun í Dalasýslu þessu máli viðvíkjandi og ummælum sýslunefndar í Barðastrandarsýslu.“ Svo getur póstmeistari þess, að í síðustu póstferð hafi engin sending verið send hjeðan í Dalasýslu, og með póstferðinni til baka hafi engin sending komið úr Dalasýslu, af því að sjóferðir fjellu um það leyti milli Búðardals og Reykjavíkur, og Vesturlandspóstur hafi því ekki átt neitt annað erindi vestur í Dali en að eyða peningum. Þá getur póstmeistari ummæla póstafgreiðslumannsins á Ísafirði viðvíkjandi síðari lið till., um Hesteyrarpóstinn. Skal jeg skýra frá því síðar. Svo segir póstmeistari síðast: „Álit mitt á hjálagðri þingsályktunartill. er, að Alþingi ætti að vísa henni frá, ef það vill eigi fara að eyða í dutlunga nokkurra manna þúsundum kr., sem er pláss fyrir annarsstaðar, þar sem sannarleg þörf er fyrir, auk annara eftirkasta, sem samþykt till. hefði í för með sjer. Jeg sje þá eigi, að framar verði hægt að breyta nokkru til með póstferðir eða póststaði, því aldrei er hægt að hreyfa við þeim svo, að eigi þykist einhver líða baga við það. Þá hefði aldrei verið hægt að láta aðalpósta ganga frá Borgarnesi, í staðinn fyrir frá Reykjavík, þá hefði eigi verið hægt að láta Suðurlandspóstinn ganga um Skaftártungu, í staðinn fyrir yfir hið hættulega Kúðafljót og Meðalland, og þá væri heldur aldrei hægt að skifta um póststað, hvað afskektur sem hann kynni að liggja, vegna nýrra vega, og hvað mikið sem hlutaðeigandi póstmaður heimtaði í kaup. Þar sem jeg hefi talað um þúsunda króna sparnað, skal jeg bæta því við, að nú hefir Norðurlandspóstur um 2000 kr. á ári fyrir ferðina norður að Stað, fyrir utan klyfjahesta. Sama má reikna að hefði orðið að borga póstinum frá Borgarnesi til Búðardals, en þessi liður fellur alveg niður við breytinguna; sömuleiðis falla niður póstferðirnar milli Króksfjarðarness og Staðar, sem sjálfsagt má telja 1500 kr. Þar sem leið Strandapósts styttist um rúma 100 kílómetra, og flutningurinn minkaði að sama skapi, þá gerði jeg ráð fyrir, að það, sem sparaðist á þeirri leið, myndi nægja til að bæta við aukapóstana í Dala- og Barðastrandarsýslum vegna breytingarinnar. Póstferðirnar milli Arngerðareyrar og Staðar eru töluvert ódýrari en það, sem jeg varð að borga fyrir ferðirnar milli Arngerðareyrar og Búðardals f. á.“ Svo segir póstmeistari viðvíkjandi Hesteyrarpóstinum. „Jeg gæti ekki sagt með vissu, hvað yrði að borga fyrir bið Hesteyrarpósts, en eftir kröfum, sem farið er að gera, skyldi mig eigi undra, þótt það yrði fram undir 1000 kr.“ En annars ætla jeg ekki að snúa mjer sjerstaklega að þessu atriði, um Hesteyrarpóstinn, því að jeg er því ekki eins kunnugur. En jeg hygg, að það hefði verið rjettara af hv.þm.N.-Ísf. (S. St.) að tala við póstmeistara, og get jeg vel hugsað mjer, að þeir hefðu getað komið sjer saman um fyrirkomulagið. Annars þótti mjer dálítið kynlegt að heyra hv.þm. Dala. (B. J.) halda því fram, að ræða væri um einróma álit þriggja sýslna, jafnvel þótt hann tæki það jafnharðan aftur, nema hvað Dalasýslu snerti. Mjer þykir það kynlegt samt, að það sje einróma álit Dalamanna, þar sem kunnugt er, að mestur hluti Dalasýslu hefir nákvæmlega Sömu póstgöngur og áður. Hv. þm. Dala. (B. J.) var að spyrja, hvað valdið hefði þessari ráðstöfun. það liggur ljóst fyrir, að það var ekki annað en sparnaðarástæður. Með því er engu tapað, því eins og sýnir sig af brjefi póstmeistara, fóru póstarnir þar hver um annan samsíða. Annars er það alveg rjett hjá hv.þm. Dala. (B. J.), að Strandamönnum má standa alveg á sama um þetta. Þeir græða ekkert á þessu; hafa nákvæmlega sömu póstgöngur og áður, því að jeg tel ekki, þótt einn hreppur í Strandasýslu kunni að fá þau hlunnindi, að geta nú svarað með sama pósti aftur brjefum frá Ísafirði. Það er, eins og brjef póstmeistara bendir á, lítill flutningur, sem pósturinn hefir haft. Þannig var t. d. síðasti flutningurinn eitt koffort í Búðardal og hálft að Króksfjarðarnesi. Og til þessa átti að hafa sjerstakan póst, í því einu skyni, að nokkrir hreppar í Dalasýslu fengju póstinn tveim dögum fyr en ella! Annars hefði jeg vel getað hugsað mjer einhverja málamiðlun, ef háttv.þm. Dala. (B. J.) hefði farið fyrst til póstmeistara og leitað hans, í stað þess að koma með þessa till. inn í þingið án hans vitundar. En annars get jeg ekki verið að fjölyrða um þetta, því hversu lengi, sem jeg talaði, yrði varla mögulegt, að aðrir hv.þm. en þeir fáu, sem kunnugir eru staðháttum, gætu dæmt um málið. Svo er hjer um það mál að ræða, sem þingið á alls ekki að vera að blanda sjer inn í, og sjerstaklega þegar flm. hafa ekki leitað álits póstmeistara. Þess vegna hefi jeg líka leyft mjer að koma fram með svo hljóðandi rökstuddu dagskrá: „Að undanförnu hefir það verið eitt af störfum póstmeistara og landstjórnarinnar, að ákveða póstgöngur hjer á landi, og í því trausti, að þau framvegis, eins og að undanförnu, hagi þeim sem haganlegast fyrir landsmenn og ríkissjóð, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.“

Flm. (Bjarni Jónsson) Háttv. þm. Stranda. (M. P.) kom því upp um sig, að honum væri mikið áhugamál að hafa þessar póstgöngur meðfram símanum. En jeg fór ekkert út í það mál, þó að það sje auðvitað hreinn óþarfi að láta póstinn þræða símaleiðina. En hitt kemur mjer kynlega fyrir sjónir, að honum skuli þykja till. okkar nýstárleg, því hversu oft kemur það fyrir, að breytt sje á þingi ráðstöfunum stjórnarinnar. Svo það er ekkert nýstárlegt, en hitt er nýstárlegt, að breyta póstferðum upp úr þurru. Því óþarft tel jeg að gera það af sparnaðarástæðum, sem eru þó þær einu, sem póstmeistari tilfærir í brjefi sínu. Ekki var annað en að láta Strandapóst taka brjefin í Ásgarði. Eins þyrftu póstarnir ekki að verða samferða út í Bitru, og væri það því sparnaður. Dalamenn hefðu heldur ekki á móti því, að vestanpósturinn tæki sinn póst í Dalsmynni. Og yfir höfuð eru þessir smákippir, sem í brjefi póstmeistara er verið að tala um að falla mættu niður, engan veginn mikilvægir. En þar eru póstarnir altaf samferða og er það auðvitað óþarfi, að þeir sjeu saman, ef með því mætti spara. Þá taldi hv.þm. Stranda. (M. P.), svo og póstmeistari, það eina höfuðástæðuna fyrir því, að póstar væru þarna óþarfir, að skipaferðir væru orðnar svo tíðar. Má vera, að svo sje. En meðan fastar skipaferðir eru ekki fullkomnari en það, að skipin koma tvisvar á ári inn í Hvammsfjörð, er ekki hægt að segja skipaferðir tíðar á innri hluta Breiðafjarðar. Því ekki er mikið að ætla á mótorskip, sem að vísu koma þangað með höppum og glöppum, en án þess, að þeim sje treystandi, nema þá helst ferðum mótorbátsins „Úlfur“. Mun jeg líka leita hófanna hjá samgöngumálanefnd um bættar samgöngur á sjó þarna, því þess er vissulega þörf, og eins þó að landpóstleiðirnar fái að haldast óbreyttar. Hv. þm. Stranda. (M. P.) þykir það kynlegt, að fram skuli hafa komið einróma óskir í sýslunni um að hafa þessar ferðir áfram. En jeg get fullvissað hann um, að það er satt, og þeir telja sig alls ekki mega missa vetrarferðirnar. Svo sagði hv.þm. Stranda. (M. P.), að það væru að eins tveir hreppar sýslunnar, sem með breytingunni mistu tækifærið til að svara brjefum með póstinum um hæl. Jeg veit ekki, hvaða hreppar það eru. En hitt veit jeg, að breytingin hefir áhrif á alla hreppa sýslunnar nema tvo, Fellsströnd og Skarðsströnd. Annars hefir engin ástæða fyrir breytingunni komið fram, önnur en sú, sem jeg áður gat um, að með henni megi spara eitthvað. Hvorki ræða háttv.þm. Stranda. (M. P.) eða brjef póstmeistara færði hjer önnur rök. En þegar þessi sparnaður nemur nú ekki nema 2–3000 krónum, þá sjá allir, hversu gróðinn yrði mikill fyrir landssjóðinn. En þetta sagði póstmeistari mjer sjálfur. Má vera að 2–3000 kr. á ári sje töluverð upphæð fyrir einstaka menn, en að landsjóðnum geri hún mikið, til eða frá, - get jeg ekki sjeð.

Hákon Kristófersson Jeg skal játa, að það var óheppilegt að bera ekki till. þessa undir álit póstmeistara, því það var ekki nema sjálfsögð kurteisisskylda við hann. En jeg stend á till., sem einn flm. hennar, vegna óska fjölmargra manna úr Barðastrandarsýslu, sjerstaklega úr austurhluta hennar. Og þegar þessi breyting var gerð, kom mönnum þar þetta algerlega á óvart, og urðu margir til að spyrja mig, hvort jeg hefði haft áhrif á þetta mál, og eins hvort jeg vissi til þess, að hv.þm. Stranda. (M. P.) mundi geta átt nokkurn þátt í þessari breytingu. Jeg svaraði, sem satt var, að mjer væri alls ókunnugt um, hvernig á slíkri ráðstöfun stæði, og „forsvaraði“ jafnframt hv.þm. Stranda. (M. P.), því jeg sá þá ekki og sje ekki enn, að í breytingunni felist nokkrir hagsmunir fyrir hann eða hans sýslu, nema þá ef vera kynni, að hún gæti leitt af sjer nýjar vegabætur þar. Annars hafði jeg hugsað mjer upprunalega að tala um málið við póstmeistara, en hafði ekki getað náð í hann áður en till. var borin fram. Háttv. þm. Stranda. (M. P.) sagði, að með breytingunni mundi sparast fje fyrir landssjóðinn. En því vil jeg slá föstu, að það sparast ekki á leiðinni frá Bitru til Bíldudals, eftir því, sem samið er nú um þær ferðir. Þetta er ekki svo að skilja, að fyrir þær ferðir muni verða ofborgað. Eins má gera ráð fyrir, að með þessu fyrirkomulagi geti póstinum seinkað að vetrinum. Því leiðin frá Bitru að Króksfjarðarnesi er ill yfirferðar. En áður var þarna aukapóstur, sem tók sig upp í Króksfjarðarnesi eftir komu sunnanpóstsins, og fór norður að Stað í Hrútafirði. Eftir hinni nýju tilhögun á Bíldudalspósturinn að taka sig upp í Gröf í Bitru, og geta ekki kunnugir sjeð, að slíkt geti haft þau áhrif, að hann verði seinfærari vestur en meðan hann átti að eins að fara frá Króksfjarðarnesi. Eins og jeg hefi þegar tekið fram, þá var það ekki meining mín að ætla póstmeistara nokkrar slæmar hvatir til málsins, og hefði því verið betur viðeigandi, að hann hefði ekki komist brjeflega svo að orði, að till. væri komin fram fyrir dutlunga einstakra manna. Því það verð jeg að taka til mín og samsýslunga minna allra, sem lítum svo á, að hjer sje um nauðsynjamál að ræða, að fá kipt póstgöngunum þarna í það sama horf og þær voru í áður, enda hygg jeg, að framtíðin muni sýna, að svo muni hentara.

Magnús Pjetursson Jeg skal vera stuttorður. það kom hvort eð er fátt nýtt fram í ræðu hv.þm. Dala. (B. J.). Það kom óbeinlínis fram í ræðu hans, að eftir breytinguna þyrftu ferðamenn nú að fá sjer sjerstaka fylgdarmenn, t. d. þeir, sem vildu ferðast úr Dölunum til Ísafjarðar eða Dölum til Borgarness. - Áður hefðu þeir getað fylgst með póstinum. Jeg hefi aldrei litið svo á, að póstar ættu að vera fylgdarmenn einstakra manna, enda þótt úr Dölunum væru; mætti þá líka segja nokkuð sama um Strandamenn og þörf þeirra til að njóta fylgdar póstsins. Háttv. þm. (B. J.) hefir þegar viðurkent, að tveir hreppar sýslunnar hefðu sömu póstferðir og áður, og er þá ólíklegt, að úr þeim hreppum sje líka komin hin einróma áskorun um að kippa póstgöngunum í sama farið, enda vart líklegt, að þm. (B. J.) hafi gengið fyrir hvers manns dyr í Dölunum til að heyra álit manna um málið. Háttv. þm. Barð. (H. K.) talaði um, að mjög margir í Barðastrandarsýslu væru óánægðir með breytinguna. En slíkt er ekki óánægja, heldur fordild, því hlunnindin eru alveg þau sömu og áður. Að vísu er einn hreppur í austursýslunni, sem segja má um að notið hafi góðs af fyrri póstinum fram yfir það, sem nú er. En menn í Vestur- Barðastrandarsýslu hafa enga átyllu til að vera óánægðir, því hún hefir nákvæmlega sömu póstferðirnar og hún hafði áður. Annars skal jeg ekki tala um það, hvort jeg hafi haft áhrif á þetta mál eða ekki. Ummæli í þá átt verð jeg að skoða sem hrós, en því miður get jeg ekki tekið á móti því. Hver svo sem hefir lagfært þessar póstgöngur á þakkir skilið fyrir þær 3–1000 kr., sem hann sparar landssjóði.  (H. K.: í hverju liggja þær?)  . Jeg hefi bent á það áður, en af því mjer er ant um, að hv.þm. (H. K.) komist í skilning um þetta, ætla jeg að hafa það yfir aftur, ef það fengi einhverju um þokað. Á póstleiðinni milli Borgarness og Búðardals sparast 2000 kr. Þá er gert ráð fyrir, að 1500 kr. sparist á milli Staðar og Króksfjarðarness. Aukapósturinn frá Króksfjarðarnesi til Grafar fellur inn í Bíldudalspóstinn, en pósturinn frá Stað til Hólmavíkur sparast. Ef hv.þm. (H. H.) vildi athuga þetta, þá býst jeg við, að hann gæti reiknað það út eins og hver annar. Þá talaði hv.þm. (H. K.) um það, að samhengið milli Kleifa og Stórholts slitnaði, og það er rjett. En hv.þm. (H. K.) gat þess um leið, og það var líka rjett, að póstmeistari mundi sjá um, að því yrði kipt í lag. Viðvíkjandi ótta Vestur-Barðstrendinga, um að póstur yrði seinni vegna vegaörðugleika, þá veit jeg ekki á hvaða rökum sá ótti er bygður. Jeg býst ekki við, að leiðin sje mikið verri heldur en margt það, sem póstar fóru yfir áður, heldur yfirleitt mikið betri. Það þýðir ekki að vera að þjarka um þetta mál hjer í deildinni; menn, sem eru því ókunnugir, geta ekki fylgst með. Sem dæmi þess má nefna, að þegar hv.þm. Barð. (H. K.) var að tala, voru að eins 4–5 þm. hjer í deildinni, og jeg býst við, að það hafi mestmegnis verið af áhugaleysi á málinu og af því, að þeir treystu sjer ekki til að fylgjast með, að þeir sýndu því þessa viðurkenningu.

Sigurður Stefánsson Jeg ætla ekki að lengja þessar umr. mikið, og ætla heldur ekki að blanda mjer inn í þá deilu, sem hjer hefir risið. Jeg vildi að eins skjóta því fram, að kostnaðaráætlun sú, sem gerð hefir verið um Hesteyrarpóstinn, hlýtur að vera sprottin af ókunnugleika póstmeistara eða heimildarmanna hans. Milli Hesteyrar og Aðalvíkur er að eins 2–3 tíma ferð, og getur ekki komið til nokkurra mála, að það mundi kosta 1000 kr.  (M. P.: Biðin)  . Biðin út af fyrir sig getur aldrei orðið svona dýr. Það hefir verið talað um, að það sje á móti venju og jafnvel velsæmi að fara með slík mál til þingsins, í stað þess að snúa sjer til beint til póststjórnarinnar, en það er ekki. Kjósendur skora á þm. sína að vekja máls á þessu og reyna að fá einhverja bót eða úrlausn. Ef þm. færu að fást við þetta bak við þingið, reyndu að hafa persónuleg áhrif á póstmeistara, til þess að úr yrði bætt, þá teldu kjósendur sig svikna, ef ekkert ynnist á. Þm. gæti ekkert sýnt til að sanna það, að hann hafði reynt til að hafa áhrif á úrslit málsins, því ekki gæti hann vitnað í einkasamtal sitt við póstmeistara eða annað þess háttar. Eina leiðin, sem honum er opin, er að ganga hreint til verks og snúa sjer til þingsins, enda sje jeg ekkert við það að athuga. Jeg hefi sjeð brjef frá póstafgreiðslumanninum á Ísafirði, þar sem hann telur tormerki á því, að fá mann til að annast póstferðir til Hesteyrar. Hann leggur til, að aukapóstur gangi frá Aðalvík til Hesteyrar. Þetta bætir að vísu nokkuð úr, þó ekki sje í því full bót. Að öðru leyti verður maður að treysta póstmeistara til að ráða svo úr málinu, að við megi una. Jeg býst við, að hann muni þar taka tillit til vilja þingsins eigi síður en til einstakra manna. Mjer virðist það ekki órjettmætt, þó þingið ráði hjer nokkru um, og jeg skil ekki, að póstmeistari geti þykst við það, þó þessi leið verði valin. Við þm. gátum ekki aðra farið; það var skorað á okkur, okkur var falið að fara með málin, og þá var næst að velja beinustu boðleið.

Flm. (Bjarni Jónsson) Háttv. þm. Stranda. (M. P.)talaði um forlild, sem hann áleit að væri móðir þessarar till. Hann hjelt þá sýslubúa, sem hjer um ræðir, svo hjegómagjarna, að þeir vildu alt til vinna, til að halda í gamlar póstleiðir. Þessari ásökun verð jeg að vísa til föðurhúsa, enda var ekki laust við, að fordildar kendi í ákafa og vörn hv.þm. Stranda. (M. P.). Þessi sami hv.þm. (M. P.) hefir borið hjer fram skrif, sem hann kallar rökstudda dagskrá. Öllu má nafn gefa. Fyrri liður þessarar dagskrár er um, að það sje venja, að landsstjórn og póstmeistari ráði póstleiðum. Af þessu dregur hv.þm. (M. P.) þá ályktun, að málið skuli tekið af dagskrá. En það er ekki rjett niðurstaða; hún leiðir ekki af því, sem á undan er sagt. Það hefir enginn farið fram á annað en að landsstjórnin og póstmeistari rjeðu. Þingsál.till. er að eins tilmæli til þeirra um að ráða þeim á ákveðinn hátt. Jeg skil ekki, að nokkur geti fundið till. það til foráttu, að hún sje of djarft orðuð. Það má ekki minna vera en að þinginu leyfist í kurteisi að ávarpa þá háu herra. Leyfist kettinum að líta á kónginn.

Hákon Kristófersson Jeg verð að mótmæla því, að þessi till. sje sprottin af fordild. Það er ekki rjett, og jeg er hissa á manni eins og hv.þm. Stranda. (M. P.) að kasta þessu fram. Háttv. þm. (M. P.) talaði um, að leiðin frá Bitru til Króksfjarðar væri ekki verri en þaðan og til Bíldudals. En á þessari leið eru einhverjar hinar verstu torfærur. Það bætir lítið úr skák, að vondur vegur bætist víða við á sömu póstleið. Þá mintist hv.þm. (M. P.) á sparnaðinn. Jeg held, að þessi sparnaður sje aðallega í höfði hv.þm. (M. P.), og þar ekki sem skýrastur, því það er ekki hægt að færa rök að honum. Jeg efast ekki um, að á næstunni verði að framkvæma vegagerðir á nýjum vegköflum, sem afleiðing af þessari ráðstöfun, og þætti mjer ekki ólíklegt, að hv.þm. Stranda. (M. P.) líti til þess hýru auga, ef hans hjerað yrði fyrir þægindum af því. Jeg hefi þetta eftir nákunnugum manni, Sumarliða pósti. En það er nýbúið að gera við veginn yfir þorskafjarðarheiði. Hún er lítið farin nema af póstinum, og skil jeg þá ekki sparnaðinn í því að skifta um. Jeg get tekið undir það með hv.þm.N.-Ísf. (S. St), að jeg hafi gerst flm. þessarar till. eftir ósk og áskorun kjósenda minna. Og jeg get ekki viðurkent, að við höfum farið nokkrar krókaleiðir í þessu máli. það öllu líklegra, að ýmsir aðrir hafi farið krókaleiðir til að koma hinni fyrirhuguðu breytingu á.

Frsm. (Einar Jónsson) Mjer hefði að vísu verið geðfeldara að mæla með annari og víðtækari breytingu á vegalögunum frá 1907 og 1911 en þeirri, er hjer liggur fyrir. Mjer væri sem sje geðfeldast að eiga orðastað um þá breytingu á viðhaldi vega, að ríkið tæki að sjer, en ljetti aftur af sýslufjelögum, viðhaldskostnaði allra aðalpóstleiða umhverfis landið, því að sú mun verða raunin á, og er þegar allvíða komin á daginn, að vegirnir eyðileggjast og verða öllum farartækjum ófærir í sýslnanna höndum. Orsakast þetta af þeirri einföldu ástæðu, að sýslusjóðina vantar fje, sem fullnægi þörfum. Að vísu mun á hina hliðina einnig mega halda því fram, að ríkissjóðinn vanti fje til viðhaldsins. En þegar þess er gætt, að sjóleiðin - strandferðirnar - kringum landið er kostuð af ríkissjóði, og því hefir enginn á móti, þá mælir sanngirni með því, að aðalpóstleiðin uppi í landinu væri og á kostnað ríkissjóðs. Nú er um hitt að ræða, á hvern hátt sýslufjelögin skuli komast fram úr að inna þessa viðhaldsskyldukvöð af hendi svo viðunandi sje, og verða þá góð ráð dýr. Þótt því sje eigi að neita, að dýrast og verst verði það, að geta ekki haft hina allra nauðsynlegustu vegi í brúklegu standi, þar sem svo hagar til, að allir aðdrættir heilla hjeraða eru ómögulegir án þeirra, þá er því ekki að neita, að það eru sannarlega „dýr ráð“, að verða að leggja nokkurskonar nefskatt - og hann ekki svo smáan - á þá landsbúa, sem tekið hafa sjer bólfestu fjarri höfnum og kauptúnum. Að þessu sinni mun þó ekki verða hjá þessu komist, að auka lögákveðin gjöld í veganna þarfir, eða með öðrum orðum gefa sýslunefndum og hreppsnefndum rýmri heimild en þær hafa áður haft í þeim sökum. Og fram á þá heimild fer frv. það, er hjer liggur fyrir, svo sem hv. þingdm. sjá. Að í nefndarálitinu er þess getið til, að Árnesingar og Rangæingar muni verða hjer einna harðast úti, kann að koma til af því, að þar er jeg hnútunum kunnugastur og þekki þau vandræði, sem af vegaviðhaldinu leiða, en þó að hitt ætti sjer stað, að ýms önnur hjeruð væru jafnundirokuð af þessu, þá er eigi síður þörf á breytingu vegalaganna þrátt fyrir það, nema fremur sje. Heimild sú til gjaldhækkunar, sem gefin er með þessu frv., verður að sjálfsögðu ekki notuð nema knýjandi nauðsyn kalli að, en því miður mun víða svo fara fyrst um sinn, að ekki 3 kr., heldur 9 kr., verði að margfalda með tölu hinna verkfæru manna á mörgum stöðum, jafnvel hvert það ár, sem enn verður látið hjá líða að leggja járnbraut um þjettbygðustu hjeruð landsins. Járnbraut er og verður hið eina, sem samgöngunum hæfir, og svo var það fyrir löngu síðan. Þetta hafa allir skilið, þótt ýmsir, illu heilli, hafi lagt stein í götu þess máls. Sæju einhverjir hv. þingdm. önnur aðgengilegri ráð til úrlausnar en hjer hafa enn verið fundin, myndi þeim tekið með ánægju, en komi þau ekki fram, legg jeg til fyrir nefndarinnar hönd, að frv. þetta, á þgskj. 115, verði samþ. Jeg felli mig vel við viðaukatill. á þgskj. 300 og kann hv.flm. hennar (P. J.) þakkir fyrir að hafa komið með hana, og þótt hún sje ekki á dagskrá, vona jeg, að leyft verði, að atkv. sjeu greidd um hana á sínum tíma og að hún verði samþ. Skal jeg svo ekki þreyta hv. þingdm. með lengri ræðu að þessu sinni.

Pjetur Þórðarson Jeg vildi þakka háttv. nefnd fyrir þá kurteisi, að hún hefir tekið brtt. mína á þgskj. 133 til greina á þann hátt, að gera hana að sinni brtt. Orsökin til þess, að jeg hefi komið með þessa brtt., er annars sú, að það hefir reynst erfitt með því fyrirkomulagi, sem nú er, að fullnægja brýnustu þörfum á hreppaviðgerðum og viðhaldi þeirra. Þegar menn vinna af sjer gjaldið, þá má það í raun rjettri á sama standa, hvort dagsverkið er ákveðið 3 kr. eða 9 kr. En misrjetti kemur fram, ef þeir, sem ekki vinna sitt dagsverk að vegavinnunni, þurfa ekki að borga nema 3 kr. í hæsta lagi, og jafnvel þótt hækkað sje upp í 6 kr., þar sem dagkaupið er nú komið upp í 9 kr.

Frsm. (Sigurður Sigurðsson) Jeg vil leyfa mjer að vekja athygli háttv. deildarmanna á viðaukatill. landbúnaðarnefndar á þgskj. 305, sem er fram komin út af athugasemdum, er gerðar voru á frv. við 2. umr. málsins. Brtt. er þess efnis, að breyting sú, sem ákveðin er í 1. gr. frv. um fjölgun dýralækna, komi til framkvæmda jafnóðum og ný læknisefni fást í embættin. Jeg vona, að þessari athugasemd verði vel tekið.

Sveinn Ólafsson Jeg skal reyna að vera hvorki langorður nje myrkur í máli. Jeg vil lýsa yfir því, að jeg er mótfallinn frv., og hefði helst óskað, að því hefði aldrei auðnast að koma frá 2. umr., en það skreið þá í gegn, af því að deildin var að eins ályktunarfær sakir mannfæðar. Það, sem jeg vildi í fáum orðum sagt hafa, er þetta: Ef á að fjölga dýralæknum svo, að komi almenningi að nokkru verulegu gagni, þyrfti að fá lækni í hverja sveit. Af dýralækni hafa ekki aðrir not en þeir, sem búsettir eru í grend við hann. Og þetta er eðlilegt, því að gripir eru yfirleitt ekki svo mikils virði, að mönnum þyki svara kostnaði að vitja læknis til þeirra langa leið. Slíkt gæti helst átt sjer stað um kostagripi. t. d. góða reiðhesta og því um líkt, en nær ekki til ódýrari gripa, eins og t. d. sauðfjár eða alifugla. Hin almennu not dýralækna eru þess vegna einkum að sporna við sýkingu í fjenaði, til þess að forða heildinni við hættu, þegar einhver útbreidd sýking eða faraldur ásækir fjenaðinn. Og til þess nægja þessir 4 dýralæknar, sem nú eru á landinu. En með þeim launum, sem mönnum þessum eru ætluð, verða þeir að eins notaðir af þeim, sem búa í grend við þá, því að engum kemur víst til hugar að launa þá svo, að þeir kauplaust geti farið lækningaferðir. En það er annað, sem hefði átt að lögleiða í stað þessarar fjölgunar dýralækna, og það er brtt. frá hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) og hv. 1. þm. Skagf. (M. G.) um dýralækninganámsskeið. Slík námsskeið mundu geta komið að góðu haldi. Bændur verða að hjálpa sjer sjálfir í þessu efni, sem frekast er unt, og eins og þeir jafnan hafa gert, en námsskeið hjá dýralækni um meðferð sjúkra alidýra mundi ljetta mjög slíka „sjálfsvörn“. Það mun að vísu vera regla við kenslu í búnaðarskólinn að veita nemendum tilsögn í meðferð á algengum alidýrasjúkdómum. Og jeg held, að sú tilsögn hafi komið að miklum notum. En þeirrar tilsagnar hafa margir eigi notið, og gætu því haft fulla þörf á að sækja námsskeið hjá dýralækni, enda um nýjar aðferðir og breyttar að ræða hjá dýralæknum, sem öðrum læknum, og nauðsynlegt að fylgja þeim. Frv. er algerlega óþarft og nær eigi þeim tilgangi, sem því er ætlaður. En hins vegar eykur það gjöld landssjóðs að óþörfu, og lýtur að stofnun embætta, sem flestum öðrum eru óþarfari. Það er að eins ein gorkúla í viðbót við þær, sem komnar eru.

Frsm. (Sigurður Sigurðsson) Í ræðu hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) var ekkert nýtt, nema ef vera skyldi það, að fyrst ekki væri hægt að gera það, sem væri æskilegast, ætti ekkert að gera. Hann sagði, að ef dýralæknar ættu að koma að nokkrum verulegum notum, yrðu þeir að sitja í hverri sveit. En þm. (Sv. Ó.) hefir ekki skilist, að einhvern tíma verður að byrja á að fjölga dýralæknum, þó ekki sje nema að litlu leyti, til þess að þeir. geti orðið með tímanum eins margir og hann óskar eftir og almenningsþörf krefur. Annars mun hv.þm. (Sv. Ó.) vera gamall dýraskottulæknar, svo að jeg skal leiða hest minn hjá að deila frekar við hann.

Einar Jónsson Jeg er samþ.hv.þm. Borgf. (P. O.) um það, að frv. þetta, um fjölgun dýralækna, sje algerlega óþarft og komi ekki að neinum notum. Það, að ætla sjer að stofna þrjú embætti í einni starfsgrein, vitandi það, að engan mann er að hafa - jafnvel ekki á nálægum tíma - í þessi embætti, það tel jeg óþarft örlæti á embættafjölgunum. Hins vegar álít jeg, að námsskeið, þar sem veitt væri tilsögn í algengustu alidýrasjúkdómum, gætu komið að góðum notum. Jeg álít, að dýralæknar ættu að gera meira en þeir hafa hingað til gert að því, að gefa fólki leiðbeiningar í skrifuðum ritum um meðferð alidýrasjúkdóma. Dýralæknar verða aldrei að almennum notum fyr en fenginn er 1 dýralæknir í hvern hrepp; en hve nær skyldu verða tök á slíku? Þeir verða ekki notaðir af öðrum en þeim, sem búa í grend við þá. Það er auðskilið mál, að þeir, sem búa langt frá lækninum, ná ekki til hans þegar gripur sýkist svo hættulega, að mjög skjótra aðgerða þarf. Þess vegna tel jeg mikla bót vera að námsskeiði, og það væri sannarlega ekki um skör fram, þó að dýralæknar þeir, sem til eru í embættum, tækju að sjer að annast 1–2 mánaða námsskeið á ári. Dýralæknafjölgun væri helbert kák fyr en hægt væri að fá álíka marga dýralækna og mannalæknar eru nú í föstum embættum, og helst miklu fleiri. Jafnvel þeim mun fleiri, sem gripir eru fleiri en menn.

Pjetur Ottesen Hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) og hv. 2. þm. Rang. (E. J.) hafa tekið margt upp af því, sem jeg vildi sagt hafa, en jeg vildi að eins skjóta þeirri athugasemd inn, að þó að frv. verði felt, mætti setja brtt.hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) og hv. 1. þm. Skagf. (M. G.) inn í gömlu lögin. Hv. 1. þm. Árn. (S. S.) skaut því að hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.), að hann mundi vera skottulæknir, í þeirri merkingu, sem hann leggur í orðið, og átti það auðsjáanlega að vera honum til hnjóðs. En með því að vera altaf að uppnefna þá menn, með því að kalla þá skottulækna, sem hafa aflað sjer fræðslu um helstu búfjársjúkdóma, og hjálpa skepnum, þegar svo ber undir, þá gerir hv.þm. (S. S.) lítið úr þeirri fræðslu, sem Búnaðarfjelagið hefir látið mönnum í tje í þessum efnum. En það kemur vissulega úr hörðustu átt.

Sigurður Stefánsson Það er dálítið kynlegt að heyra hvern bóndann á fætur öðrum mótmæla þessu frv. - Barlómurinn um, að landbúnaðurinn sje illa staddur, gengur fjöllunum hærra. En því kynlegra er það, að bændur skuli berjast á móti nokkru því, sem miðar að því að vernda bústofn þeirra. Því að eins og trygging er í mannalæknum fyrir líf og heilsu manna, svo er og trygging í dýralæknum fyrir líf og heilsu dýranna. Og þessi trygging er að því skapi meiri, sem læknarnir yrðu fleiri. Best væri landbúnaðinum, að þeir yrðu sem flestir. Og þessi trygging er landbúnaðinum því nauðsynlegri, því dýrari sem búpeningurinn er. Nú er búpeningur í því geipiverði, að dauði einnar kýr er stórtjón fyrir bóndann, og getur riðið fátækum bónda að fullu og jafnvel komið honum á sveitina, en í veg fyrir það mætti oft koma með auðfenginni læknishjálp. Þessum athugasemdum vildi jeg skjóta inn í umræðurnar.

Einar Jónsson Margt kynlegt hefir komið í ljós við umr. þessa máls nú á síðustu tímum. Einna kynlegast af öllu þykir mjer þó, að hv.þm.N.-Ísf. (S. St.) skuli vera farinn að berjast fyrir óþörfum embættafjölgunum. Dýralæknar eru nú fjórir á landinu. Eftir ákvæðum frv. er gert ráð fyrir að bæta 3 við. Þeir verða þá samtals 7. Mjer kæmi það ekki á óvart, þó að þessir 4 læknar notuðu sjer lög þingsins til þess að taka að sjer að þjóna þessum þrem embættum, sem auð eru, þangað til nýir menn fengjust, fyrir hálf laun eða eitthvað þvílíkt. Mjer þætti ekki ósennilegt, að frv. væri runnið undan rifjum dýralækna þeirra, sem í embættum sitja nú, eins eða fleiri. Mjer kemur það ekki neitt kynlega fyrir, þó landbóndinn hafi gleggra auga fyrir, hversu frv. þetta er einskis vert, heldur en klerkurinn í Vigur (S. St.).  (S. St.: Jeg er líka bóndi)  . Því það hefir sýnt sig, að hann er ekki að eins einangraður og þröngsýnn á þessu sviði, heldur og fleirum. Bóndi, sem er búsettur langt frá dýralækninum, hefir engin not af honum. Setjum svo, að slíkur bóndi eigi hryssu, sem ekki getur fætt folald, og læknir næst ekki fyr en eftir eitt eða fleiri dægur. Sama gilti um aðrar gripategundir, og sama gildir um marga aðra sjúkdóma en fæðingarþrautir. Einn eða fleiri menn á hverju heimili þurfa helst að geta tekið til sinna ráða, þegar svo ber undir, en þeir hinir sömu myndu hljóta gott af að fá tilsögn hjá landsdýralækni í helstu alidýrasjúkdómum. En þó að dýralæknisembættum yrði fjölgað úr 4 upp í 7, værum við engu nær en áður. Auð embætti gera ekkert gagn, hvorki á þessu sviði nje öðru.

Sveinn Ólafsson Háttv. þm.N.-Ísf. (S. St.) kvað það vera kynlegt, að bændur skyldu vera á móti fjölgun dýralækna, þar sem þeir kæmu þeim að mestum notum. Ef það er rjett, að bændur sjeu alment móti fjölgun þeirra, þá sýnir það einmitt gagnsleysi þessa frv. Þetta virðist mjer vera nægilegt svar gegn ástæðum háttv.þm.N.-Ísf., sem vissulega hefir engin sjerstök skilyrði til að dæma um, hvað best hentar bændum í þessu, og ætti því að láta þá ráða, en vera ekki að neyða að þeim þessum dýralæknum.

Sigurður Stefánsson Háttv. 2. þm. Rang (E. J.) sagði, að þó að dýralæknum yrði fjölgað úr 4 upp í 7, mundu bændur ekki hafa nein almenn not af þeim. Skepnur myndu drepast hjálparlausar eftir sem áður, af því að um langan veg væri að vitja læknisins. En það er þó töluverður munur, hvort læknarnir eru 4 eða 7. Eða væri ekki mikill munur fyrir Rangæinga að vitja læknis, sem væri búsettur þar innan sýslunnar eða í Ámessýslu, heldur en þurfa að sækja hann hingað til Reykjavík. Háttv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) hjelt því fram, að andstaða bænda gegn frv. sýndi best gagnsleysi þess. Jeg efast um að þetta sje rjett. Jeg hygg, að hún sje miklu fremur vottur um óskarpskygni bænda. Það virðist liggja nokkurn veginn í augum uppi, að því fleiri sem læknarnir yrðu, því auðveldar yrði að ná til þeirra og því almennari yrðu notin af þeim. Jeg leiði minn hest frá að kenna þeim mönnum rökfræði, sem ekki skilja jafneinfalt dæmi og þetta.

Frsm. (Sigurður Sigurðsson) Háttv. 2. þm. Rang. (E. J.) hjelt, að frv. það, sem jeg hefi gerst flm. að, væri runnið undan rifjum Magnúsar Einarssonar dýralæknis. En jeg skal lýsa yfr því, að frv. er fram komið fyrir áskorun og fundarsamþyktir bænda austan fjalls um að fá dýralækni. Þetta var fyrst samþykt í einu hljóði á sýslufundi í Árnessýslu og síðan á þingmálafundum. Og ef dýralæknirinn settist að í Rangárvallasýslu, væri ástæða fyrir 2. þm. Rang. (E. J.) að vera frv. hlyntur. Jeg skal taka það fram í sambandi við almenningsfræðslu í þessum efnum, að til er í handriti dýralækningabók, sem verður gefin út, þegar útgáfukostnaður lækkar og styrkur fæst til útgáfunnar úr landssjóði. En þó að jeg telji nauðsynlegt að slík bók verði gefin út, sem bráðabirgðahjálp, þá útilokar hún ekki nauðsynina á fjölgun dýralækna. Til svars því, sem þm. Borgf. (P. O.) sagði síðast, skal þess getið, að hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) hefir aldrei gengið í skóla hjá Búnaðarfjelagi Íslands.

Þórarinn Jónsson Umræðurnar hafa horfið að nauðsyninni á að bæta úr þeim erfiðleikum, sem nú eru á að ná í dýralækni. Jeg skal játa, að þeir verða fleiri eftir ákvæðum frv., sem eiga kost á að ná í lækni, heldur en nú á sjer stað. En þótt dýralæknum yrði fjölgað upp í 7, þá fer fjarri, að sú tala fullnægi almenningsþörfum. Það er til lítils að kenna mjer þá rökfræði, að læknir, sem sæti í Skagafirði, gæti bjargað grip úr hættu, er veiktist í vesturhluta Húnavatnssýslu, á annan hátt en með ráðleggingum símleiðis, alveg eins og nú á sjer stað. Jeg sje þess vegna ekki, að frv. þetta bæti úr þeirri þörf, sem nú er á fjölgun dýralækna. Þar að auki er þess að gæta, að sú dýralæknaskipun, sem gert er ráð fyrir í frv., gæti breyst af ýmsum ástæðum í framtíðinni, svo að fyrirkomulagið yrði alt annað. Hins vegar álít jeg, að brtt.þm. V.-Sk. (G. Sv.) og 1. þm. Skagf. (M. G.) gæti orðið til bóta. En jeg fæ ekki sjeð, að frv. styrki að nokkru leyti landbúnaðinn. Aðalgagn dýralæknanna er, og verður fyrst um sinn lengi, af ritum þeirra um algengustu og hættulegustu húsdýrasjúkdóma. Er því sjerstök nauðsyn á þeim, og þarf ekki að fjölga dýralæknisembættum til þess, heldur að eins að fá hæfa menn til þess að skrifa um sjúkdómana.

Bjarni Jónsson Jeg hefi hugsað mjer, að ef löggjöfinni væri á annað borð skylt að styrkja atvinnuvegina, þá væri það eigi síst með því móti, að tryggja sem öruggast líf og heilsu manna og dýra. Nú er það alment álit, að einstaklingunum sje ofvaxið að halda mannalækna; þess vegna eru þeir launaðir af opinberu fje. En sama máli gegnir um dýralæknana. Ríkið verður að kosta þá, ef bændur eiga að geta klifið þann kostnað, sem læknahaldið hefir í för með sjer. Hitt tel jeg vera miklu meira vafamál, hvort beri að styrkja atvinnuvegina með beinu fjárframlagi. En það er ekkert vafamál, að dýralæknum ber að fjölga. Aftur á móti get jeg verið sammála hv. 1. þm. Húnv (Þór. J.) um það, að sú læknatala, sem farið er fram á í frv., fullnægi ekki þörfum landsmanna. Þó er það töluverð viðbót að fjölga þeim úr 4 upp í 7, og mörg hjeruð mundu hafa gagn af þeirri viðbót. Þess vegna hygg jeg það alveg rangt af bændum að leggjast móti þessu. Þetta tala jeg ekki frá sjónarmiði kjósenda minna nje fyrir þá, því að þeim er engin bót að frv. þessu. Dýralæknir situr nú í Stykkishólmi, og þeim verður hægast að ná í hann þar, jafnt eftir að frv. þetta yrði að lögum sem áður. En jeg tala fyrir hönd bændastjettarinnar alment, sem mundi telja sjer þetta mikla bót, þótt eigi sje fullnaðarbót, og taka lögunum fegins hendi. Hvað sem hv. þingbændur segja, þá er jeg viss um, að meiri hluti bænda hjer í landi mundi greiða atkvæði með málinu, ef til þeirra kasta kæmi.

Gísli Sveinsson Það lítur helst út fyrir, að meiri hl. hv. þingdm. sje á því, að bana frv. þessu, og telji það einskis nýtt, að undantekinni brtt. minni, er inn í frv. komst síðast og af öllum er nú talin ágæt að vera. En fari nú svo, að frv. verði felt, þá er mjer eigi grunlaust um, að hin ágæta brtt. mín nái eigi fram að ganga á þessu þingi, þótt flutt væri sjer í lagi, eða í frv.-formi. Þá er að athuga það, hvort eigi muni vera hægt að bjarga henni á annan hátt en með því að fitja upp á nýju frv., sem mjög er tvísýnt að komist að eða fram á þessu þingi, þar sem svo er langt á liðið. Vegurinn til þess liggur opinn fyrir, og hann er sá, að málið sje nú tekið út af dagskrá, og borin síðan fram brtt. við það, þannig úr garði gerð, að burt væri felt úr frv. það, sem mest hefir orðið til ásteytingar, en hinu haldið eftir, með hæfilegri breytingu á orðalagi, er flestir virðast vilja hallast að. Vil jeg því beina því til hv. forseta, að málið sje tekið út af dagskrá, og vona jeg, ef slíkt er borið undir hv. deild, að hún leyfi það, því að á þann veg er hægt að bjarga við því úr málinu, sem mest þykir um vert.

Bjarni Jónsson Mjer sýnist það ekki boða máli þessu sjálfsagða feigð, þótt 3–4 hv. þingdm. hafi talað á móti því, og að fyrir þá sök sje engin þörf á, að það sje tekið af dagskrá. Jeg vil, að það fái að sýna sig við atkvgr., hvort atkv. eru fleiri með eða móti frv.; verð jeg því að leggja á móti till.hv.þm. (G. Sv.), og þótt svo færi, að hinir drápgjörnu verði fleiri, þá er engan veginn loku skotið fyrir, að hin ágæta till.háttv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) geti komist í gegnum þingið í ár í nýju frv.; svo mikið mun enn vera eftir af þingtímanum; stórmálin eru ekki lengra á veg komin en svo.

Gísli Sveinsson Hv. þingdm. geta fengið tækifæri til að greiða atkvæði með frv. og móti, þótt það sje tekið út af dagskrá í dag, til þess að hægt sje að koma með brtt. Þegar það kæmi svo aftur á dagskrá, gæfist þeim kostur á að velja á milli brtt. og frv. sjálfs.

Jón Jónsson Það var sagt í umræðunum, að þótt þessi breyting á dýralæknalögunum kæmist á, væru menn ekki bættari með að bjarga búpening sínum fyrir það. Þetta er ekki rjett. Jeg vil spyrja: Erum við ekki nokkru betur settir, eftir að við höfum fengið fjóra dýralækna, en á meðan að eins var einn dýralæknir hjer í landi. Vjer höfum nú dýralækni á Akureyri. Hann hefir að vísu stóru hjeraði að þjóna; þó eru menn í umdæmi hans ólíku betur settir en á meðan ekki var í annað hús að venda en til dýralæknisins í Reykjavík. Sama má segja um dýralækninn á Austurlandi. Hann er að vísu búsettur á Reyðarfirði, en þó geta Hjeraðsbúar haft hans mikil not. Við minnumst þess frá gamalli tíð, að fáir voru mannalæknar hjer á landi, ekki fleiri en dýralæknar nú, og þótti þó betra að hafa þá en ekki. Jeg man svo langt, að menn af Fljótsdalshjeraði, og víðar að, urðu að leita læknis á Eskifjörð, og kom það oft að góðu haldi. Eins geta dýralæknar oft bjargað skepnum, ef fjarlægðin er ekki því meiri, og því fleirum, sem þeir eru fleiri, og eftir því verði, sem nú er á stórgripum, þarf dýralæknir ekki að bjarga mörgum þeirra, til þess að verð þeirra svari til launa hans. Það hefði með jafnmiklum rjetti mátt segja, þegar smám saman var verið að fjölga mannalæknum, að það væri gagnslaust, en svo mundu menn nú á dögum ekki dæma um það. En þó að ekki sje hægt að jafna saman mannslífi og skepnulífi, er þó skaðinn í báðum tilfellunum auðsær og tilfinnanlegur. En hjer er á fleira að líta. Það ber ekki sjaldan við, að ýmiskonar pest kemur upp í fjenaði, og gerir stundum stórtjón. - Væri þá gott og gagnlegt að hafa dýralækni í nánd, svo að hann gæti rannsakað sjúkdóminn og lagt ráð á; má telja víst, að oft mundi verða stórgagn að þessu. Það er oft og tíðum lítið gagn að því, að skrifa dýralækni, eða tala við hann í síma, um skepnusjúkdóma; það getur einatt verið nauðsynlegt, að hann komi sjálfur til og athugi sjúkdóminn á skepnunni, eða skepnunum, og því fleiri sem læknarnir eru, því auðveldara og óerfiðara er að koma þessu við. Jeg sje ekki betur en það sje rangt að fella frv. Hjer ekki um annað að ræða en að fjölga dýralæknum úr 4 upp í 7. Það er því ekki rjett að fella frv., nema því að eins, að menn telji ekki þörf á að fjölga dýralæknunum; en það þykir mjer einkennilegt, ef meginþorri bænda lítur þannig á málið, og jeg trúi því ekki, meðan ekki liggja gögn fyrir því.

Frsm. (Sigurður Sigurðsson) Út af orðum hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) skal jeg geta þess, að jeg, sem flutnm. frv. þessa, sje enga ástæðu til að taka það út af dagskrá, og jeg trúi því ekki fyr en jeg reyni, að það verði felt nú, því að flestar greinar frv., og það sjálft, var samþ. með 13 atkv. við 2. umr. málsins hjer í deildinni. Jeg skil ekki í því, að menn hafi breytt skoðun sinni á málinu síðan þá, því að jeg veit ekki til, að neitt hafi komið fram síðan, sem gefið hafi tilefni til þess. Jeg óska ekki heldur, að málið fái framgang, ef það verður limlest á þann hátt, sem hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) talaði um.

Þórarinn Jónsson Heiðraðir meðmælendur frv. þessa ganga út frá því enn, sem áður, að hve nær sem skepna sýkist muni dýralæknir verða sóttur. Hv. 1. þm.N.-M. (J. J.) tók það fram, að það væru margir kvillar í sauðfje, sem þyrfti að rannsaka; en jeg vil nú halda því fram, að það þurfi ekki að rannsaka hverja kind eða hverja skepnu, sem kvillann hefir, heldur nægi það, þegar um almenna kvilla og útbreidda er að ræða, að grafast fyrir rætur þeirra og leita að ráðum gegn þeim, en til þess er varla þörf á að rannsaka hverja einstaka sýkta skepnu nje heldur föng á því. Jeg neita því ekki, að í sjálfu sjer sje þörf á að fjölga dýralæknum með tímanum. En þótt þeir yrðu 7, gera þeir litlu meira gagn en 4. Það eru að eins örfáir menn kringum dýralæknana, sem gerlegt er fyrir að sækja dýralækni, þótt skepna sýkist. Það er hægt að nota dýralækna þá, sem eru, þótt ekki sjeu þeir fleiri, til að gera almennar ráðstafanir. En ef einstakir menn þurfa að leita ráða hjá þeim, þá er oftsinnis hægt að tala við þá í síma, þannig að að góðu haldi kemur. Ef fara ætti að meta sjúkdóma dýra jafnt og sjúkdóma manna, þyrfti að fjölga dýralæknunum svo, að þeir yrðu jafnmargir og mannalæknarnir. En þó að skepnur sjeu dýrar nú, þá er mannslífið ekki mikils metið, ef eigi á að telja það töluvert meira virði en skepnuna. Enn má taka það fram, að umdæmaskifting sú, sem frv. gerir ráð fyrir, mun ekki vera sem heppilegust. Það, sem jeg hefi sagt í máli þessu, ber ekki svo að skilja, að jeg hafi í sjálfu sjer á móti dýralæknunum, en jeg hygg, að hægt sje í bráð að komast af með dýralækna þá, sem nú eru, og að það muni ekki verða til að bjarga mörgum skepnum, þótt þeim sje fjölgað eins og frv. fer fram á. Jeg skýt því til háttv.þm. Dala. (B. J.), hvort honum þyki sennilegt, þótt belja veikist hjá fátæklingi langt frá dýralækni, t. d. 100 km„ að hann muni geta ráðist í að sækja lækni til að bjarga kúnni.