Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. um stofnun hlutafélags til að örva nýsköpun í atvinnulífi. Skal ég hafa nokkurn aðdraganda að því sem ég vil segja um frv. sjálft. Sú stefna, sem fylgt hefur verið í uppbyggingu atvinnulífs hér á landi, á rætur sínar að rekja til ýmissa ákvarðana sem teknar voru í upphafi síðasta áratugar. Fyrst og fremst vil ég í því sambandi nefna Framkvæmdastofnun ríkisins sem sett var á fót með lögum frá hinu háa Alþingi í lok ársins 1971 og sömuleiðis þeirri ákvörðun að veita ríkisábyrgðir fyrir togarakaupum erlendis frá sem segja má að hafi orðið grundvöllur að þeirri uppbyggingu í sjávarútvegi sem einkenndi mjög síðasta áratug. Á vegum Framkvæmdastofnunar ríkisins voru unnar fjölmargar mikilvægar áætlanir og fjármagn veitt til margra mikilvægra framkvæmda á atvinnusviðinu. Ég nefni áætlun um endurbyggingu og skipulagningu frystihúsa landsins, svokallaða frystihúsaáætlun, sem var grundvöllur að þeirri byltingu sem varð í frystihúsum landsins á síðasta áratug, sérstaklega fyrri hluta þess áratugar. Þannig beindist sú atvinnuvegastefna, sem mörkuð var í upphafi áratugarins, fyrst og fremst að því að efla þær greinar sem íslenskt þjóðfélag hefur lengi byggt á, þ. e. sjávarútveg og landbúnað. Án þess að rekja það hér í nokkrum smáatriðum held ég að viðurkennt sé almennt að á þessum sviðum hafi á síðasta áratug orðið ákaflega miklar framfarir og má reyndar segja að orðið hafi bylting á fjölmörgum sviðum. Hins vegar þegar kom að lokum síðasta áratugar þótti sýnt að ekki yrði lengur haldið áfram á þessari braut. Fljótlega kom að því að fiskimiðin töldust af sérfræðingum fullnýtt og hefur síðan smám saman - og nú má segja algjörlega - verið dregið úr og stöðvuð sú uppbygging sem orðið hefur á fiskveiðiflota landsmanna. Að verulegu leyti er lokið þeim miklu breytingum og lagfæringum á frystihúsum og öðrum fiskvinnslustöðvum á þessum áratug. Í landbúnaði er einnig orðið sýnt að landbúnaðarframleiðslan til útflutnings er nánast útilokuð. Því hafa stjórnvöld ákveðið að draga markvisst úr framleiðslu kjöt- og mjólkurafurða. Er reyndar verið að ganga frá og verður væntanlega lagt fyrir Alþingi næstu daga frv. til laga um mjög róttækar breytingar á framleiðsluráðslögum landbúnaðarins og fleiru sem markar þar algjörlega nýja stefnu. Um leið og við Íslendingar höfum gengið þessa braut eins langt og fært þykir á þessu stigi hafa einnig í kringum okkur í heiminum orðið mjög miklar breytingar á atvinnuþróun. Þær breytingar má ekki síst rekja til olíukreppunnar 1973 þegar ýmsar stofnanir hófu að skoða auðlindir jarðar betur en áður hafði verið gert og spá í það hve þær mundu endast. Nægir að benda á skýrslur Rómarklúbbsins og reyndar mætti ýmislegt fleira upp telja. Hagvöxtur hefur síðan 1973 fyrst og fremst byggst á nýjum greinum sem ekki áttu að minnsta kosti eins ríkan þátt í hagvexti þjóða áður og gjarnan hafa verið nefndar hátæknigreinar, upplýsinga- og tölvuiðnaður, rafeindaiðnaður. Þó að allt séu þetta tiltölulega lítt skilgreind hugtök, sérstaklega hátækniiðnaður, hygg ég að flestir geri sér grein fyrir hvað í þessu felst. Það er fyrst og fremst slík framleiðsla og framleiðniaukandi þekking sem er grundvöllur þess hagvaxtar sem verið hefur víðast hvar í hinum vestræna heimi nú síðustu árin. Fremstar eru þjóðir eins og Japanir og Bandaríkjamenn á þessu sviði án þess að ég fari að rekja það hér nánar. Bæði það sem ég nefndi fyrst, að veruleg breyting er orðin á undirstöðuatvinnuvegum okkar Íslendinga, og svo með tilvísun til þessara breytinga á hinum alþjóðlega markaði, ef ég má orða það svo, veldur því að mjög er orðið tímabært fyrir okkur Íslendinga að endurskoða atvinnumálastefnu okkar og innleiða hér meira af hinni nýju þekkingu en okkur hefur tekist til þessa. Að sjálfsögðu hafa ýmis einkenni þessarar nýju tækni og nýju þekkingar þó rutt sér til rúms hér. Sú rafeindavæðing fiskvinnslunnar, sem orðin er allmikil hér á landi, er angi af þessari hátækni. Mjög mikil framleiðniaukning hefur orðið í ýmsum atvinnugreinum sem rekja má til nýrra starfshátta, nýrrar tækni og nýrrar þekkingar. Einnig hafa hér á landi verið sett á fót og náð nokkurri fótfestu fyrirtæki sem vinna á þessu sviði og þá ekki síst tengd okkar meginatvinnuvegi, sjávarútveginum. Töluverður fjöldi manna hér hefur einnig haslað sér völl á sviði upplýsingaiðnaðarins. Þó að þau fyrirtæki séu smá lofar þar ýmislegt góðu. Með tilvísun til þessarar þróunar, sem ég hef nú rakið í örfáum orðum og mætti vitanlega hafa miklu lengra mál um, ákvað ríkisstj. að leggja grundvöll að nýrri stefnu í atvinnumálum. Að því er stefnt að hverfa frá þeirri ríkisforsjá sem segja má að hafi einkennt uppbyggingu sjávarútvegsins á síðasta áratug með ýmiss konar áætlanagerð og ríkisábyrgðum. Það var allt góðra gjalda vert og kannske nauðsynlegt á þeim tíma en hentar öllu síður fyrir þá þróun sem líklega verður að telja og kannske nauðsynlega á næstu árum. Því var ákveðið að breyta eða brjóta upp, gætum við sagt, Framkvæmdastofnun ríkisins. Framkvæmdastofnun ríkisins samanstendur af Byggðasjóði, lánadeild og áætlanadeild og Framkvæmdasjóði. Framkvæmdastofnun ríkisins hefur heimild til að veita lán og styrki til ýmiss konar framleiðni og nýsköpunar í atvinnulífinu og hefur reyndar gert það í vaxandi mæli. Rétt þótti hins vegar með tilliti til þeirra breytinga, sem ég hef lauslega lýst, að leggja meiri áherslu á síðasta þáttinn, nýsköpun í atvinnulífi og það að ný fyrirtæki á nýjum sviðum megi rísa hér á landi. Til þess að svo megi verða þarf að skapa hinn rétta og eðlilega grundvöll. Í fyrsta lagi ber ríkisvaldinu að stuðla að því að menntun og þekking séu í sem mestu samræmi við þarfir atvinnuveganna á þessum sviðum. Í öðru lagi ber ríkisvaldinu að efla grundvallarrannsóknir sem stuðlað geta að nýsköpun í atvinnulífinu. Í þriðja lagi er ríkisvaldinu nauðsynlegt að tryggja slíkum aðilum aðgang að fjármagni til stofnunar fyrirtækja sem oft geta verið áhættusöm. Og í fjórða lagi þarf ríkisvaldið að stuðla að aukinni markaðsstarfsemi. Ég held að þetta séu þeir fjórir meginþættir sem að ríkisvaldinu snúa. Framkvæmd með stofnun fyrirtækja, rekstur þeirra og vissulega þekkingaröflun og markaðsleit, hlýtur hins vegar að vera fyrst og fremst í hendi einstaklinga og samtaka þeirra. Slíku verður aldrei miðstýrt. Þessi þekking og þessi viðleitni þarf að vera sem frjálsust, en sá grundvöllur skapaður sem óhjákvæmilegur er til þess að árangur megi verða. Ég hygg að að þessu leyti sé ekki á annan veg farið málum hjá okkur en hjá öðrum þjóðum, nema e. t. v. að því leyti til að hér er aðgangur að fjármagni meira af skornum skammti en víða annars staðar vegna stöðu þjóðarbúsins fjárhagslega bæði inn á við og út á við. Sömuleiðis veldur það erfiðleikum í allri slíkri nýsköpun að markaður heima fyrir er ákaflega lítill. Raunar má segja að strax þurfi að leita með nýja framleiðslu á erlendan markað þegar frá eru taldar greinar eins og hinn íslenski sjávarútvegur sem skapar nokkurn markað og hefur vitanlega orðið til þess að hér hafa risið fyrirtæki á slíkum sviðum sem tengd eru sjávarútveginum. Hæstv. menntmrh. skipaði fyrir allnokkru nefnd sem er að endurskoða menntakerfið og tengsl þess við atvinnulífið. Það er ákaflega mikilvæg starfsemi og vonandi sér það bráðum dagsins ljós sem sú nefnd leggur til. Vafalaust þarf að breyta ýmsu í okkar menntakerfi. Það þarf hins vegar að vanda. Ríkisstj. ákvað í desember s. l. að gera ráð fyrir 50 millj. kr. til rannsókna og tilrauna á sviðum sem segja má að stuðli að nýsköpun í íslensku atvinnulífi og er gert ráð fyrir því að Rannsóknaráð ríkisins annist úthlutun á því fjármagni. Rannsóknaráð hefur þegar lagt fram tillögur að reglum um umsóknir og úthlutun sem hæstv. menntmrh. hefur lagt fyrir ríkisstj. og hafa ekki þar verið gerðar athugasemdir við þær hugmyndir. Þá hefur viðskrh. sett á fót nefnd til að kanna utanríkismarkaðsmál. Auka þarf tengsl utanríkisviðskipta við utanrrn. Nauðsynlegt er að nýta sendiráðin sem allra best í þessu skyni og vel kemur til greina að útvíkka þá útflutningsstarfsemi sem nú er á vegum Útflutningsmiðstöðvar iðnaðarins og láta það ná til útflutnings í heild. Ég geri líka ráð fyrir að tillögur þessarar nefndar liggi fljótlega fyrir og muni þá í haust verða tilbúið lagafrv. um slíkt útflutningsráð. Ég vil geta þess til að fyrirbyggja misskilning sem mér finnst stundum ríkja í sambandi við nýsköpun í atvinnulífinu að að sjálfsögðu á slík nýsköpun ekkert síður við hefðbundnar atvinnugreinar okkar Íslendinga en eitthvað algjörlega nýtt. Raunar felst í nýsköpun atvinnulífsins að á öllum sviðum verði leitað fullkominnar tækni til að auka framleiðni, auka og bæta afkomu fyrirtækjanna, gera þeim kleift að greiða hærri laun og gera þeim kleift að keppa á erlendum mörkuðum, jafnvel betur en þau hafa til þessa gert. Ég tel t. d. að rafeindavæðing, tæknivæðing fiskvinnslunnar sé eitt allra brýnasta verkefni sem okkar bíður á næstunni. Ég ritaði því Framkvæmdastofnun ríkisins bréf um áramótin og óskaði eftir því að undirbúningur að slíkri tæknivæðingu yrði hafinn. Farið hafa fram umræður á milli Framkvæmdastofnunar, Iðntæknistofnunar o Háskóla Íslands og fleiri aðila um það mál. Ég er sannfærður um að þar má mikið bæta. Bæta má framleiðni og afköst sem ætti að geta orðið til þess að fiskvinnslunni yrði gert kleift að greiða hærri laun, en laun í fiskvinnslunni hafa lengi verið þrándur í götu almennra kjarabóta hér á landi. Nýsköpun í landbúnaðinum er reyndar þegar hafin og þá ekki síst með nýjum búgreinum sem hafa þróast og þurfa í enn ríkari mæli að eflast samhliða þeirri framleiðslubreytingu sem óhjákvæmileg er á hinum svokölluðu hefðbundnu búgreinum. Þessi aðlögun hófst 1979, annars vegar með breytingu á framleiðsluráðslögunum og hins vegar með byggingu nokkurra tilraunabúa í loðdýrarækt og refarækt. Slíkum búum hefur síðan fjölgað mjög mikið og unnið hefur verið að því að sameina þau um fóðurstöðvar og skipuleggja þannig þessa nýju búgrein sem allra mest og best. Því þarf að sjálfsögðu að halda áfram. Að mati fróðra manna eru þarna miklir möguleikar. Þá er óhjákvæmilegt að nýta til þess að styrkja byggð þar sem dregur úr hinum hefðbundnu greinum og til að auka útflutningsframleiðslu þjóðarinnar. Fiskeldi er jafnframt ný grein og þó ekki ný því að hér á landi hafa menn verið við fiskeldi í allmörg ár þó að í smáum stíl sé. Góður árangur bæði Norðmanna og Færeyinga hefur vakið menn til umhugsunar um að á því sviði sé mikið að vinna og auka megi mjög útflutning af eldisfiski sem reyndar hefur verið ákaflega lítill til þessa. Ég þarf ekki að rekja þær stóru hugmyndir sem hafa verið til umræðu upp á síðkastið. Svo virðist sem fiskeldi hér á landi muni fara nokkuð aðrar leiðir en t. d. í Noregi og Færeyjum. Staðreyndin er sú að sjávarhiti er lægri hér við land nema frá Reykjanesi og austur um með suðurströndinni þar sem aðstaða til beins eldis í sjó er ákaflega erfið eins og allir þekkja. Eflaust munu verða reynd hér bæði hafbeit og eldi í tjörnum, en að flestra mati er talið að slíkar tjarnir verði á landi og sjó dælt í þær. Því fylgir töluverður kostnaður og því líklegt að þær verði töluvert stærri í sniðum en tíðkast hefur t. d. bæði í Noregi og Færeyjum. En svo eru þau svið, sem ég nefndi áðan, þar sem nokkur og lofsverð byrjun er sýnileg, þ. e. ýmiss konar tölvu- og rafeindaiðnaður og upplýsingaiðnaður. Ég efa ekki að hér á landi eru einnig verulegir möguleikar á þeim sviðum og tel að álitlegastur muni vera svonefndur upplýsingaiðnaður, þ. e. hugbúnaður fyrir tölvur. Margt bendir til þess að við Íslendingar gætum vel haslað okkur völl á því sviði. Ég hef nú rakið í almennum orðum bæði þá atvinnumálastefnu sem hér var áður og mikilvægi þess að marka nú nýja stefnu og þá nefnt á hvaða sviðum ríkisvaldið þurfi fyrst og fremst að beita sér til að skapa grundvöll og loks hvaða greinar nýiðnaðar eru af sérfróðum mönnum taldar álitlegastar hér á landi. Það frv. sem hér er lagt fram fjallar um fjárútvegun til slíkrar atvinnuuppbyggingar. Það var einn af þeim fjórum þáttum sem ég tel að ríkisvaldið ætti fyrst og fremst að láta til sín taka. Í því sambandi hafa í nágrannalöndunum verið farnar ýmsar leiðir. T. d. hefur í Skotlandi verið sett á fót stofnun, Scottish Development Agency, sem er nær sjóði og er algjörlega á vegum hins opinbera, fær umtalsvert fjármagn á ári hverju, en hefur hins vegar starfað mjög sjálfstætt, starfar þar bæði innanlands og erlendis. Hún starfar erlendis að því að laða fyrirtæki með þekkingu til landsins, en innanlands að því að skapa grundvöll með ýmiss konar fjárútvegun eða þátttöku í fyrirtækjum til þess að stuðla að stofnun slíkra fyrirtækja í Skotlandi. Víða hafa hins vegar verið sett á fót svokölluð áhættufyrirtæki þar sem hið opinbera og einkaaðilar hafa sameinast um að leggja fram fjármagn og taka þannig þátt í þeirri áhættu sem fylgir stofnun nýrra fyrirtækja. Sú leið er valin hér. Hér á landi hafa ýmis fyrirtæki verið sett á fót síðustu árin sem vinna á svipaðan máta. Þessi fyrirtæki eru algerlega á vegum einkaaðila og leggja fjármagn sem hlutafé í nýiðnað á ýmsum sviðum. Þessi fyrirtæki hafa af eðlilegum ástæðum verið tiltölulega smá og geta hvergi nærri fullnægt þeim þörfum sem eru fyrir fjármagn til nýsköpunar í atvinnulífinu. Því var ákveðið að leggja til að sett verði á fót öflugt áhættufjármagnsfyrirtæki sem verður, ef samþykkt er, í formi hlutafélags. Sú leið var valin til þess að aðrir, sem kjósa að taka þátt í slíkri uppbyggingu með fjármagni, eigi þess kost að gerast hluthafar. Sú leið var valin í þeirri von að þannig megi fá inn aukið fjármagn. Engu að síður er gert ráð fyrir því, eins og fram kemur í því frv. sem ég mæli fyrir, að framlag ríkisins verði umtalsvert. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir að ríkisstj. verði heimilt að leggja fram í reiðufé 100 millj. kr. sem hlutafé í félaginu, en gert er ráð fyrir að hlutafé félagsins í heild verði 200 millj. kr. Jafnframt er gert ráð fyrir að ríkisvaldinu verði heimilt að leggja fram viðbótarhlutafé allt að 100 millj. kr. ef ekki fæst það hlutafjárframlag, sem menn gera sér vonir um, frá öðrum aðilum. Þá er gert ráð fyrir því í frv. að ríkisstj. verði heimilt að stuðla að því að einstaklingar, afvinnuvegir og stofnanir taki þátt í þessu hlutafélagi með því að lána til fjögurra ára allt að helming af hlutafjárframlagi slíkra aðila gegn fullnægjandi tryggingum. Loks er gert ráð fyrir því að fyrirtækinu verði heimilað að taka að láni allt að 200 millj. kr. og endurlána til slíkrar nýsköpunar í atvinnulífinu eða ráðstafa á annan þann máta sem stjórn félagsins telur rétt og heimilt verður skv. lögum. Loks er heitið ríkisábyrgð fyrir allt að 300 millj. kr. vegna ábyrgða sem stjórn félagsins kann að ákveða. 
             Tilgangur með stofnun félagsins er rakinn í athugasemdum við frv. Þar segir: „1. Að láta gera og fjármagna eða taka þátt í gerð og fjármögnun forkannana og hagkvæmnisathugana.“ Það er að mínu mati ákaflega mikilvægt að svona félag starfi sjálfstætt að slíkum athugunum bæði innanlands og erlendis og miðli þeim upplýsingum sem það fær sem gætu þá orðið grundvöllur að nýsköpun í atvinnulífi. „2. Að eiga frumkvæði og/eða taka þátt í stofnun, endurskipulagningu og sameiningu fyrirtækja.“ Gert er ráð fyrir því að félagið geti lagt fram hlutafé til fyrirtækja sem teljast til nýsköpunar í atvinnulífi og taki þannig þátt í upphaflegri áhættu. Eðlilegt er að slíkt hlutafé sé síðan selt þegar slíkt fyrirtæki er komið yfir byrjunarerfiðleika og má þá ráðstafa fjármagninu í annað. „3. Að kaupa hlutabréf og/eða skuldabréf atvinnufyrirtækja,“ eða m. ö. o. veita lán til atvinnufyrirtækja sem teljast stuðla að nýsköpun í atvinnulífi. „4. Að útvega eða veita áhættulán eða ábyrgðir vegna stofnunar, rekstrar og þróunar fyrirtækja. 5. Að taka þátt í og/eða styrkja hagnýtar rannsóknir á nýjungum í atvinnulífi og tilraunir með þær og aðstoða við öflun og sölu á réttindum til hagnýtingar þeirra. 6. Að hafa frumkvæði að samvinnu innlendra og erlendra fyrirtækja í markaðsmálum, vöruþróun og á tæknisviði.“ Ég tel þetta atriði mikilvægt því eins og ég nefndi fyrr í minni ræðu munu markaðsmálin eflaust reynast okkur Íslendingum sem oft fyrr einna erfiðust vegna lítils markaðar hér heima fyrir og mjög líklegt að veita þurfi aðstoð við að markaðssetja, eins og nú er sagt, ýmislegt af því sem framleiða má innanlands. 7. Að taka lán til eigin þarfa og til endurlána.“ Ég sé, herra forseti, ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta mál. Ég hef gert nokkuð ítarlega grein fyrir grundvallaratriðum þeirrar stefnu sem með því er mörkuð. Frv. sjálft er ekki viðamikið. Að sjálfsögðu þarf að ganga frá samþykktum fyrir stofnun hlutafélags í þeim anda sem ég hef lýst um tilgang fyrirtækisins og að sjálfsögðu þarf á það að reyna hvort fjármagn fæst annars staðar frá. Því er í þeim öðrum frv. sem ég flyt hér ekki gert ráð fyrir því að starfsemi Framkvæmdastofnunar ríkisins ljúki eins og hún er nú fyrr en 1. september n. k. þó að sjálfsögðu taki þessi lög gildi strax við samþykkt. Að þessum orðum loknum og að lokinni þessari umr. legg ég til að frv. þessu verði vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Mig langar til að spyrja hæstv. ráðh. hvort til greina kæmi að hann gerði grein fyrir þremur málum sem á dagskrá eru, 13., 14., og 15. máli, öllum í senn.

Jú, það er í lagi mín vegna ef engin athugasemd er við það gerð.

Að dómi forseta væri það heppilegt. Ef engin athugasemd er gerð við það óska ég eftir því að hæstv. ráðh. haldi áfram ræðu sinni.



Herra forseti. Ég nefndi lauslega í ræðu minni áðan að Framkvæmdastofnun ríkisins muni láta af störfum og verði, má segja, skipt upp í Byggðastofnun og þá nýsköpun sem ég lýsti áðan. Eitt af þeim frv. sem ég mæli nú fyrir er frv. til laga um Byggðastofnun. Byggðasjóður hefur verið mikilvægur þáttur í starfsemi Framkvæmdastofnunar ríkisins. Má segja að þróun byggðar hér á landi eftir árin 1967 og 1968, þegar verulegur samdráttur varð í afla, hafi hvatt til þess að skipulegt átak yrði gert til þess að stuðla að því sem nefnt hefur verið jafnvægi í byggð landsins. Ég hygg að við Íslendingar höfum yfirleitt verið sammála um að okkur bæri að byggja landið nokkurn veginn allt sem byggilegt er. Ég hygg að við höfum verið sammála um að þannig nýtast náttúruauðlindirnar best og ég hygg jafnframt að við höfum verið sammála um að lífskjör manna, hvar sem þeir búa á landinu, þyrftu að vera sem líkust. Að þessu hefur Byggðasjóður sem ein deild í Framkvæmdastofnun ríkisins unnið. Og ég held að menn geti verið sammála um að verulegur árangur hefur náðst í mörgum tilfellum. Byggðasjóður hefur iðulega hlaupið undir bagga þar sem erfiðleikar hafa orðið staðbundnir og oft miklir í byggðamálum og sérstaklega þá þar sem atvinnufyrirtæki hafa staðið höllum fæti og hætta hefur blasað við. Nægir í því sambandi að nefna tilfelli eins og Skagaströnd, Bíldudal, Þórshöfn, Eyrarbakka, Stokkseyri og fleiri mætti upp telja. Byggðastofnun hefur einnig unnið að allvíðtækri áætlanagerð um þróun byggðar á landinu. Þær áætlanir hafa tvímælalaust verið gagnlegar en ég hygg að gagnrýna megi hins vegar að yfirleitt hafa þær ekki legið til grundvallar framkvæmdum, eins og ætlast var til þegar Byggðasjóður ásamt Framkvæmdastofnun ríkisins var settur á fót. Einnig hefur það töluvert verið gagnrýnt að Byggðasjóður hefur í mörgum tilfellum veitt nokkuð sjálfkrafa lán til ýmiss konar atvinnuuppbyggingar og kaupa á tækjum um land allt og þá hafa menn ekki treyst sér til að meta í slíkum tilfellum hver hin raunverulega byggðaþörf hefur verið. En ég hygg að þegar á heildina er litið verði því alls ekki á móti mælt að starfsemi Byggðasjóðs hefur verið árangursrík og stuðlað mjög að því að byggð hefur ekki raskast þó meir en raun ber vitni. Byggðasjóður hefur jafnframt birt upplýsingar um byggðaþróun hér á landi. Þær hafa verið gagnlegar og munu birtast enn á ný með skýrslu Framkvæmdastofnunar sem fljótlega verður kynnt hér á hinu háa Alþingi. Ljóst er að byggðaþróun gengur nokkuð í öldum, ef ég má orða það svo, og fer mjög eftir því hvernig ástand hinna hefðbundnu atvinnuvega er hverju sinni. Ég nefndi áðan að byggðaröskun varð töluverð upp úr 1967, 1968, þegar sjávarútvegurinn átti í umtalsverðum erfiðleikum. Það sýnir sig einnig að byggðaröskun hefur orðið veruleg nú eftir erfiðleikatímabil í sjávarútvegi og reyndar einnig í landbúnaði allra síðustu árin. Orðið hefur verulegur tilflutningur á fólki frá strjálbýlinu til þéttbýlisins, einkum til höfuðborgarsvæðisins, eins og fljótlega verða birtar tölur um í ítarlegri gögnum sem fyrir Alþingi verða lögð. Tvímælalaust er mikilvægt og reyndar tel ég nauðsynlegt að markvissri byggðastarfsemi sé fram haldið. Því er nú flutt frv. til laga um Byggðastofnun sem er beinn arftaki Byggðasjóðs en er nú gert ráð fyrir að verði sjálfstæð stofnun. Því fylgja bæði kostir og gallar má segja. Í tengslum við Framkvæmdasjóð var iðulega unnt að lyfta stærra grettistaki í byggðamálum en Byggðasjóður gat einn. Oft var unnt að sameina útlán Byggðasjóðs og Byggðastofnunar í slíku skyni. Ég tel jafnframt ljóst að Byggðastofnun hljóti í framtíðinni að vinna að byggðamálum í nánu samstarfi við stofnlánasjóði viðkomandi atvinnugreina, sem um kann að vera að ræða hverju sinni, það hljóti að verða sameiginlegt átak. Hins vegar er gert ráð fyrir í þessu frv. að Byggðastofnun vinni markvissara að einstökum vandamálum byggða en veiti ekki almenn útlán að ákveðnum hundraðshluta til atvinnuþróunar eins og í mörgum tilfellum hefur verið. Í raun og veru er ekki gert ráð fyrir ýkjamiklum breytingum á Byggðastofnun og starfsemi þessari að öðru leyti frá því sem verið hefur. Gert er ráð fyrir því að stjórn stofnunarinnar verði kjörin af Alþingi. Rétt þótti að halda þeirri skipan. Í byggðamálum er iðulega um allpólitísk mál að ræða, ef ég má orða það svo, og ég held í mjög mörgum tilfellum mikilvægt að þekking alþm. á þróun byggða sé til staðar og því eðlilegt að þeir séu áfram í stjórn. Að sumu leyti er valdsvið stjórnarinnar aukið frá því sem nú er. Stjórnin ræður sjálf forstjóra að stofnuninni og ásamt honum annað starfslið stofnunarinnar. Gert er ráð fyrir því að stofnunin heyri undir forsrh. eins og Framkvæmdastofnun gerir nú en að þessu leyti starfi hún óháðari ríkisvaldinu. Í gildandi lögum er ákvæði sem áskilur að Byggðastofnun skuli fá með framlagi á fjárlögum til viðbótar því fjármagni sem hann hefur eftir öðrum leiðum, allt að 2% af útgjaldahlið fjárlaga ár hvert. Þetta hefur verið nokkuð umdeilt atriði. Því hefur verið fullnægt flest ár, þó alls ekki öll og þá ætíð með því, að undanskildu, held ég, einu ári, að Byggðasjóður hefur fengið lánsheimildir til að ná þessari tölu, að hafa 2% útgjalda fjárlaga til ráðstöfunar. Í þessu frv. er þessu lítillega breytt. Um framlög á fjárlögum fer eins og fjárlög gera ráð fyrir hverju sinni. Hins vegar er gert ráð fyrir því að stofnunin hafi heimild til erlendrar lántöku þannig að ráðstöfunarfé nái 0.5% þjóðarframleiðslu en það er svipuð upphæð og 2% fjárlaga. Að ýmsu leyti þótti eðlilegra að miða við þetta fremur en fjárlögin. Heildarráðstöfunarfé Byggðastofnunar verður engu að síður svipað. Í frv. eru svo allítarleg ákvæði um starfsemi stofnunarinnar, um áætlanagerð á hennar vegum. Henni ber að gera áætlanir eins og hún hefur gert til þessa. Henni ber að fylgjast með atvinnuástandi á einstökum stöðum og heimild er fyrir stjórn stofnunarinnar til að ákveða styrki í undantekningartilfellum þegar óhjákvæmilegt er til þess að forða frá bráðum vanda. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð. Eins og ég hef lýst þá er Byggðastofnun í öllum grundvallaratriðum svipuð Byggðasjóði sem hv. þm. þekkja vel. Ég legg til að að lokinni þessari umr. verði frv. til l. um Byggðastofnun einnig vísað til fjh.- og viðskn. Loks mæli ég fyrir frv. til l. um Framkvæmdasjóð Íslands. Framkvæmdasjóður er, eins og ég hef áður sagt, ein deild af Framkvæmdastofnun ríkisins. Þeirri deild, Framkvæmdasjóði, var ætlað að annast lántöku fyrir hina ýmsu fjárfestingarsjóði í landinu og það hefur Framkvæmdasjóður að stórum hluta gert. Segja má að það verk hafi verið í tengslum við það verkefni Framkvæmdastofnunar að samræma starfsemi hinna ýmsu stofnlánasjóða, fylgjast með starfseminni og vera ríkisstj. til ráðuneytis um starfsemi framkvæmdasjóðanna. Þótt Framkvæmdastofnun hafi gert áætlanir um útlán sjóðanna og hafi veitt umsögn við gerð lánsfjáráætlunar og lánsfjárlaga þá held ég að segja megi að Framkvæmdastofnun hafi aldrei gegnt þessu hlutverki eins ítarlega og ráð var fyrir gert við setningu laganna 1971. Ég held að segja megi að hinir ýmsu framkvæmdasjóðir hafi meira eða minna starfað án íhlutunar Framkvæmdastofnunar eftir að fjármagn til þeirra hefur verið ákveðið. Þó hefur Framkvæmdastofnun í ýmsum tilfellum hlaupið undir bagga þegar augljós fjárvöntun hefur orðið hjá einstökum sjóði og þannig verið iðulega mikilvægur bakhjall. Ætlunin er að þessi starfsemi Framkvæmdastofnunar leggist niður og færist nú alfarið yfir til hinna ýmsu stofnlánasjóða. Frumvörp um stofnlánasjóðina eru í undirbúningi, eru á lokastigi og hef ég gert mér vonir um að þau mætti leggja fyrir Alþingi nú einhvern næstu daga þótt vafasamt sé orðið að þau náist að afgreiða á þessu þingi eins og æskilegt væri. En Framkvæmdasjóður er staðreynd og um hann verða að gilda lög. Því er það frv. flutt sem ég mæli nú fyrir. Framkvæmdasjóður er í miklum skuldbindingum bæði erlendis og innanlands. Erlendar skuldir Framkvæmdasjóðs um síðustu áramót munu nema um 6 milljörðum 806 millj. kr. en innanlands 3 milljörðum 106 millj. kr. Samtals eru þetta rúmlega 9900 millj. kr. Auk þess hvíla nokkrar aðrar skuldir á Framkvæmdasjóði og munu heildarskuldir sjóðsins vera af stærðargráðunni u. þ. b. 10 milljarðar kr. Hins vegar eru útlán Framkvæmdasjóðs: lán með gengistryggingu 5 milljarðar 928 millj. kr., lán með verðtryggingu 3 milljarðar 125 millj., önnur útlán 47 og bankainnistæða 1 milljarður 55 millj. kr. Það er lán sem tekið var fyrir áramótin en ekki hefur verið ráðstafað enn og færist því sem eign á ársreikning um síðustu áramót. Útlán Framkvæmdasjóðs eru því samtals um 9.1 milljarður kr. og svo bankainnistæður, eins og ég sagði áður, upp á rúmlega 1 milljarð kr. Eigið fé Framkvæmdasjóðs mun vera samtals um 480 millj. kr. Það felst að hluta í mun á útlánum og innlánum í sjóðinn en einnig á sjóðurinn eignir, fyrst og fremst húseign þá á Rauðarárstíg þar sem sjóðurinn er nú til húsa ásamt Byggðastofnun og Þjóðhagsstofnun, en einnig á sjóðurinn hlutabréf í tveimur fyrirtækjum, Álafossi hf. og Norðurstjörnunni. Framkvæmdasjóður Íslands er því augljóslega í miklum skuldbindingum og ef einhver hefur ímyndað sér að hann mætti leggja niður þá er ljóst af því sem ég hef nú nefnt að svo verður ekki. Gert er ráð fyrir því að breyta lögum um Framkvæmdasjóð fyrst og fremst þannig að Framkvæmdasjóður standi ekki í beinum útlánum. Eins og ég hef áður sagt er stofnlánasjóðum, Byggðasjóði, Þróunarfélagi ætlað slíkt hlutverk. Hins vegar er heimilt að nýta Framkvæmdasjóð til lántöku erlendis vegna fjárfestingarsjóðanna ef þeir þess óska. Í frv. er gert ráð fyrir því að ríkissjóður ábyrgist allar skuldbindingar Framkvæmdasjóðs. Það er eðlilegt því að ríkissjóður stendur að baki starfsemi Framkvæmdastofnunar ríkisins og er því ábyrgur í dag fyrir þeim skuldbindingum sem þar hafa verið gerðar. Gert er ráð fyrir því að Framkvæmdasjóður heyri undir forsrh. eins og Framkvæmdastofnun ríkisins gerir í dag og þar með Framkvæmdasjóður. Hins vegar er gert ráð fyrir þriggja manna stjórn og er einn skv. tilnefningu Seðlabanka Íslands, einn skv. tilnefningu fjmrh. og einn án tilnefningar. Eðlilegt þótti að þessir menn skipi stjórn sjóðsins. Í fyrsta lagi, eins og ég nefndi áðan, er ríkissjóður ábyrgur fyrir öllum skuldbindingum Framkvæmdasjóðs, og því eðlilegt að maður frá fjmrh. sitji í stjórn sjóðsins. Í öðru lagi er starfsemi sjóðsins nátengd starfsemi Seðlabankans, ekki síst t. d. í sambandi við erlendar lántökur ef Framkvæmdasjóður verður nýttur í því skyni. Því er eðlilegt að Seðlabanki Íslands hafi þar mann. Í 4. gr. frv. er gert ráð fyrir því að húseign sú, sem ég nefndi áðan, að Rauðarárstíg 25 í Reykjavík verði sameign Framkvæmdasjóðs og Byggðastofnunar. Byggðastofnun er þarna til húsa og er eðlilegt að hún verði þar áfram. Einnig er heimild til að skipta þessari eign á milli þessara tveggja aðila. Sömuleiðis er gert ráð fyrir því í þessari sömu grein að hinn 1. janúar 1986 skuli eignarhaldsfyrirtæki ríkisins taka við allri hlutafjáreign Framkvæmdasjóðs og eignarráðum sjóðsins á viðkomandi hlutafélögum sem ég nefndi áðan að eru Álafoss hf. og Norðurstjarnan hf. Ég tel óhjákvæmilegt að fara fáeinum orðum um þetta ákvæði og þá sérstaklega beina því til fjh.- og viðskn. að hún athugi það mjög vandlega. Eins og ég hef fyrr nefnt er Framkvæmdasjóður ábyrgur fyrir verulegum skuldbindingum bæði erlendis og innanlands. Í ákvæðum vegna erlendra lána er yfirleitt kveðið svo á að þau lán skuli taka til endurskoðunar ef eiginfjárstaða lántakanda, í þessu tilliti Framkvæmdasjóðs, er að einhverju umtalsverðu leyti skert. Nú lít ég að vísu svo á að það ákvæði í 1. gr. sem segir að ríkissjóður ábyrgist allar skuldbindingar Framkvæmdasjóðs sé nægileg trygging fyrir skuldheimtumenn erlendis. Engu að síður þykir mér rétt að nefna það, sem mér hefur borist í hendur síðan frv. var fram lagt frá hagsmunagæsluaðila margra þessara erlendu skuldheimtumanna, að skoða þurfi mjög vandlega hvort rétt er að hafa ákvæði eins og er í 4. gr. í lögum. Þó að það vegi lítt í heildartryggingum fyrir þeim lánum sem Framkvæmdasjóður hefur tekið kann það að opna möguleika fyrir erlenda skuldheimtumenn til að heimta endurskoðun á kjörum á þeim lánum sem veitt hafa verið. Ég mun að sjálfsögðu láta nefndinni í té þau bréf sem ég hef fengið þessu aðlútandi. Er eðlilegt að nefndin skoði þau vel. Vitanlega má á ýmsan annan máta koma því svo fyrir að Byggðastofnun sé áfram til húsa á Rauðarárstíg 25 þó að ekki sé það fram tekið í þessum lögum. Um hlutafélögin tvö, sem Framkvæmdasjóður á, má vitanlega einnig hafa annan hátt, t. d. þann að hlutafé sé selt hugsanlegu eignarhaldsfyrirtæki sem reyndar er ekki enn neitt ákveðið um og er í undirbúningi. En mér þykir rétt að þessi atriði komi hér fram strax í framsögu þannig að þau verði athuguð af fjh.- og viðskn. Ég vil þá leggja til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði einnig frv. til l. um Framkvæmdasjóð Íslands vísað til hv. fjh.- og viðskn.

Forseti (Ingvar Gíslason) Hæstv. forsrh. hefur verið að gera grein fyrir 13. dagskrármálinu sem hér er formlega til umræðu en jafnframt hefur hann gert grein fyrir 14. og 15. dagskrármáli. Nú hafa þegar kvatt sér hljóðs þrír hv. þm. og forseti mælist til þess að þeir, sem hér taka til máls um þessi efni, ræði þessi þrjú mál þá samtímis eins og hæstv. forsrh. hefur gert. Næstur á mælendaskrá er hv. 3. þm. Reykv.



Herra forseti. Þau mál sem hér eru til umræða; og mér finnst sjálfsagt að þau séu öll rædd í einu, snerta auðvitað ákaflega marga þætti íslenskrar efnahagsstjórnar og atvinnumálastjórnar. Þau snerta deilumál sem hafa verið mjög lengi uppi á Íslandi, hvernig afskiptum opinberra aðila af atvinnulífi eigi að haga, og þau snerta deilumál sem hefur verið sérstaklega mikið um rætt allt frá árinu 1971 þegar Framkvæmdastofnun ríkisins var stofnuð undir forrustu þáv. ríkisstjórnar Ólafs Jóhannessonar. Ef þau frumvörp verða að lögum, sem hér er gerð tillaga um, þá hefur tekist að kljúfa þessa einu stofnun upp í fjórar nýjar stofnanir. Það eru afrekin sem liggja fyrir, einkum undir forrustu Sjálfstfl., við að draga úr bákninu hér í landinu. Það var Þjóðhagsstofnun sem var tekin þarna út úr með ákveðnum hætti árið 1976, það var Byggðastofnun, sem hér var frv. um, það var Framkvæmdasjóður og það er svo það Þróunarfélag sem hér hefur verið mælt fyrir tillögu um. Þannig að á þessari skepnu, sem menn deildu á hér forðum 1971, og töldu mikið bákn og hættulegt, yrðu skv. þessum tillögum fjögur höfuð. Það er því full ástæða til þess að óska frjálshyggjudeildinni í Sjálfstæðisflokknum, sem hóf sína stjórnmálastarfsemi með því að heimta báknið burt, til hamingju með þennan gífurlega árangur sem birtist í þessum frumvörpum. Það er ástæða til þess, herra forseti, að fara hér bæði yfir frumvörpin sem slík og eins almennt þá ræðu sem forsrh. flutti áðan. Ég ætla að víkja í upphafi að almennum atriðum í ræðu forsrh. Hann sagði: Þessi frumvörp hafa þann tilgang að draga úr ríkisafskiptum. Hvað er í rauninni hæft í því? Það sem lagt er til er að ríkið eigi svo að segja eitt nýtt hlutafélag, sem getur verið með hlutafé frá ríkinu að upphæð allt að 200 millj. kr., þannig að ríkisafskiptin af atvinnumálum yrðu færð í þann búning að vera á vegum hlutafélags í staðinn fyrir að vera á vegum lánadeildar Framkvæmdastofnunar ríkisins. En það er ekki látið hér við sitja við að auka stórkostlega ríkisafskipti í raun, heldur eru þessar stofnanir, sem hér er gerð tillaga um, allar settar undir forsrh. einan. En það var mjög þýðingarmikið ákvæði í lögum um Framkvæmdastofnun ríkisins að hún heyrði undir ríkisstj. í heild og um það var samkomulag á sínum tíma, 1971, og svo aftur í ríkisstjórn Geirs Hallgrímssonar 1974–1978 að þessi stofnun, Framkvæmdastofnun ríkisins, ætti að heyra undir ríkisstj. í heild. Hérna er horfið frá þessu og þetta er í rauninni sett undir forsrh. einan með mjög afgerandi hætti, þannig að hann fer einn með svo að segja allt vald yfir hlutafé ríkisins í Þróunarfélaginu, sem stundum er kallað því nafni, upp á 500–700 millj. kr. Menn eru ekki nákvæmari með litlu tölurnar en það þegar þeir eru að sletta þeim frá sér að þeir segja svona 500–700 millj. kr. Það er eins og það sé nóg til af seðlum í ríkisbúinu um þessar mundir. Síðan er gerð sérstök tillaga um það að takmarka vald Alþingis verulega frá því sem verið hefur vegna þess að forsrh. á einn að fara með Þróunarfélagið. Forsrh. á einn að fara með Framkvæmdasjóð og Alþingi fær einungis að kjósa menn í stjórn Byggðastofnunarinnar. Þannig er vald Alþingis takmarkað stórkostlega frá því sem það er nú. Og til að bæta um betur er vald embættismanna síðan aukið sérstaklega með sérkennilegu stjórnvaldi sem er skotið þarna inn eins og hér segir: „stjórn Framkvæmdasjóðs starfar undir forsrh. og er skipuð þremur mönnum, einum tilnefndum af forsrh., einum tilnefndum af fjmrh. og einum tilnefndum af Seðlabankanum.“ Það er sem sé verið að skerða vald Alþingis og auka embættismannavaldið og með því að hafa stofnanirnar fjórar en ekki eina er verið að framleiða fleiri forstjóra, fleiri ráðamenn, fleiri menn í hina nýju stétt hinna margvíslegu fríðinda sem við höfum verið að ræða um hér á Alþingi að undanförnu. Kannske það sé það sem liggur á bak við þessar miklu stjórnarbætur núv. ríkisstj. að það eigi að fara að raða fulltrúum helmingaskiptaflokkanna á þessa jötu. Það hefur þurft að stækka hana til að fleiri kæmust á garðann áður en gefið verður á hann. Það eru fjögur bákn fyrir eitt. Ég endurtek sérstakar hamingjuóskir mínar til 2. þm. Reykv. og 1. þm. Suðurl. með árangur þeirra í baráttunni gegn bákninu mikla. Þetta er eitt meginatriðið sem ég ætla að benda á í sambandi við þessi frumvörp. Það er verið að fjölga í embættismannaliðinu og styrkja það, hinu dýra embættismannaliði, og það er verið að rýra vald Alþingis. En það er fleira í þessu máli sem vert er að vekja sérstaka athygli á. Það er að áherslan á byggðasjónarmið, á jafnvægi í byggð landsins er mun minni í þessum frumvörpum en í lögunum um Framkvæmdastofnun ríkisins. Á sama tíma og landsbyggðin stendur hallari fæti en nokkru sinni fyrr um mjög langt skeið flytur ríkisstjórn Framsfl. frv. til l. um minnkandi áherslur á stuðning við byggðaþróun í landinu. Auðvitað býst maður ekki lengur við neinu öðru en nöktum frjálshyggjutillögum frá Framsfl., sbr.. tillögur Sambands ungra framsóknarmanna sem hafa verið birtar að undanförnu. En þessi yfirlýsing um að Framsfl. segi sig frá byggðastefnunni í raun er ákaflega athyglisverð og er kannske punktur yfir i-ið. Á sama tíma og þetta liggur fyrir er það deginum ljósara að ríkisstj., þrátt fyrir allt talið um nýsköpun í atvinnulífi, tekur hvergi á málum þannig að ætla megi að það hafi í för með sér eflingu atvinnulífsins. Hvernig er ástandið í sjávarútveginum? Hvernig er ástandið í landbúnaðinum? Ræður hæstv. forsrh. og forrustumanna stjórnarflokkanna um eflingu atvinnulífsins á sama tíma og ástandið í landbúnaði og sjávarútvegi er eins og menn þekkja eru hjómið eitt, innihaldslaust hjóm, loftfimleikar. Á bak við það er greinilega engin alvara. Það er tilraun til að slá ryki í augu kjósenda. Ég held að full ástæða væri til þess, herra forseti, að hér færi fram í þinginu ítarleg umræða um atvinnumál í heild, um þróunarmöguleika þjóðarbúsins, hagvaxtarhorfur á næstu árum og hvað má til varnar verða til að auka hér framleiðslu og verðmætasköpun í landinu, þannig að við sköpum betri forsendur fyrir bætt lífskjör á komandi árum og áratugum. Það væri full ástæða til að fram færi heildarumræða um það mál svo að flokkarnir gætu komið fram með sínar tillögur í atvinnumálum, hvað þeir vilja gera og hvað þeir vilja leggja á sig og hvert þeir vilja sækja peningana til þess að stuðla að raunverulegri nýsköpun í atvinnulífinu. Menn eiga að velja því fyrir sér: Á að halda áfram á þeirri braut að taka hér erlend lán á erlend lán ofan eða á að reyna að knýja hér fram í landinu stóraukinn sparnað frá því sem nú á sér stað? Ég ætla þessu næst, herra forseti, að víkja að einstökum frumvörpum sem hér eru á dagskrá og koma síðan að nokkrum almennum áherslum í atvinnumálum. Ég tek þá fyrst til umræðu frv. á þskj. 774 um þátttöku ríkisins í hlutafélagi til að örva nýsköpun í atvinnulífi og um heimildir til annarra aðila til þátttöku í félaginu. Það var sannarlega kominn tími til að Framsfl. þyrði að tala um nýsköpun. Það var bannorð í Framsfl. í nokkra áratugi, 40 ár. Eysteinn gerir að vísu tilraun til þess í ævisögu sinni núna, 2. eða 3. bindi, að eigna Framsfl. nýsköpunina frá 1944. Það er eins og gengur hjá þeim þar á bæ, þeir reyna auðvitað að krafsa það til sín sem þeir mögulega geta. En það er kostulegt að Framsfl. skuli nú allt í einu þora að taka sér í munn þetta orð: nýsköpun. En maður sér á þessum pappírum að það er engin alvara á bak við þetta, ekki nokkur. Eins og kom fram í útvarpsþætti núna um helgina er eitt alvarlegasta pólitíska vandamálið á Íslandi um þessar mundir að stjórnmálamenn eins og hæstv. forsrh. komast upp með það mánuðum og árum saman að blaðra um hluti eins og nýsköpun í atvinnulífinu án þess að nokkurn tíma sé gengið á þá með hvað þeir í raun og veru vilja í þessum efnum. Í ræðu hæstv. ráðh. áðan kom ekkert fram um það hvernig þessi frv. geti þar einhverju breytt. Það kom ekkert fram um það. Hann sagði að skv. þessu frv. væri farin áhættufjármagnsfyrirtækjaleið, það er orðrétt vitnað í hæstv. ráðh., áhættufjármagnsfyrirtækjaleið sem hér væri verið að fara. Ég verð að segja að þó að orðið sé langt, þá er það ekki tæmandi fyrir mig. Frv. er í rauninni ákaflega óljóst. Í frv. er gert ráð fyrir að ýmsum fyrirtækjum, þar á meðal viðskiptabönkum, verði heimilað að leggja hlutafé í þetta Þróunarfélag. Í umræðum um viðskiptabanka á dögunum lýsti ég andstöðu minni við það að viðskiptabankarnir væru teknir inn í almennan atvinnurekstur. Ég endurtek það að ég tel óheppilegt að gera ráð fyrir því að viðskiptabankarnir séu að vasast í almennum fyrirtækjarekstri. Ég tel það óheppilegt og ég lýsi andstöðu minni við þá hugmynd. Í 4. gr. frv. er gert ráð fyrir að verja megi allt að 700 millj. kr. að meðtöldum ríkisábyrgðunum handa þessu félagi. Í frv. kemur ekki fram á hve löngum tíma hugsanlega mætti nota þetta fjármagn. Eru menn að tala um að verja þessu fé kannske öllu á þessu ári? Ég býst nú ekki við því. En ef svo væri eykst hallinn á fjárlögum sem þessu svarar, vegna þess að í fjárlögunum er aðeins gert ráð fyrir, ef ég man rétt, 50 millj. í þessu skyni. Ef ríkissjóður greiddi allar þessar upphæðir á árinu 1985 væri því verið að auka hallann á ríkissjóði sem þessu næmi. Þess vegna er nauðsynlegt að spyrja hæstv. fjmrh. og hæstv. forsrh.: Á hve löngum tíma gera þeir ráð fyrir að verja þessum upphæðum, hvorki meira né minna en 700 millj. kr.? Það er ekki eins og þetta séu neinir smáaurar sem menn eru að tala um hér. Til viðbótar er gert ráð fyrir því að fyrirtæki sem kaupa hlutabréf í þessu félagi geti fengið helminginn að láni, helminginn af andvirði hlutabréfanna. Ef þau kaupa t. d. bréf fyrir 10 millj. geta þau fengið 5 millj. að láni skv. ákvæðum 4. gr., ef ég skil hana rétt, og auk þess notið skattafrádráttar skv. lögum nr. 9/1984. Það er því bersýnilegt að ætlun Sjálfstfl. og Framsfl. er að þetta félag hafi betri möguleika til fjáröflunar en öll önnur hlutafélög. Það kann út af fyrir sig að vera skynsamlegt að halda þannig á málum, en er það ekki alveg ljóst að verið er að veita þessu félagi algjöran forgang á hlutafélagamarkaði? Ég er ekki að segja að slíkt þurfi að vera fráleitt, en mér finnst það athyglisvert að tillögur um slíkt skuli koma frá Sjálfstfl. og þetta hlutafélag þannig tekið fram yfir öll hlutafélög í landinu með alveg sérstök fríðindi. Þetta er tekið fram hér í 4. gr. þar sem segir: „Að veita einstaklingum og félögum í atvinnurekstri lán til allt að fjögurra ára til kaupa á hlutabréfum í hlutafélagi skv. 1. gr.“ Hérna er auðvitað verið að ýta undir að menn kaupi hlut í þessu og allt gott um það að segja. En það er athyglisvert, eins og ég sagði, að Sjálfstfl. skuli hafa forrustu um að þetta ríkishlutafélag skuli hafa þarna algera forréttindastöðu miðað við önnur hlutafélög í landinu. Nú er ég ekki kominn til með að segja að það þurfi að vera fráleitt að standa svona að málum. En ég bendi á hina pólitísku þversögn fyrir Sjálfstfl. í þessu efni að því er varðar þetta sérstaka hlutafélag. Síðan getur það auðvitað komið upp að ríkisstj. ráði þessu hlutafélagi að öllu leyti, 100%. En það er ekki ríkisstj. í heild, heldur er það forsrh. Hafa stjórnarflokkarnir gert einhvern samning um það hvernig að stýringu þessa hlutafélags verður staðið? Ég spyr bæði hæstv. forsrh. og hv. 1. þm. Suðurl.: Hafa stjórnarflokkarnir samið eitthvað um það hvernig forsrh. muni fara með þetta vald upp á 500–700 millj. kr. sem hér á að fara að færa honum? Eða er honum frjálst að fara þá leið sem honum sýnist ef hann heldur sig innan ramma þeirra óljósu ákvæða sem er að finna í greinargerð frv. og ég kem hér að á eftir. Og til þess að það komi beint fram, sem ég er hér að vísa til, þá er best að fara strax yfir grg. um tilgang félagsins sem birt er á bls. 3 í grg. ríkisstj. Þarna er birtur innan gæsalappa eða hermimerkja, eins og sumir kalla það nú hér, kafli um tilgang þessa félags. Er þetta samþykkt ríkisstj., þessi kafli hér? Það kemur í raun og veru ekki fram með skýrum hætti hvað þetta er. Ég vænti að þetta sé ekki samþykkt t. d. landsfundar Framsfl. eða miðstjórnarfundar Framsfl. En það kemur ekki fram hvaða skepna þetta er sem er hér innan hermimerkjanna á bls. 3 en það væri fróðlegt að vita hvað þetta er í rauninni. Er þetta samþykkt eða hvað er þetta? Er þetta bókun í ríkisstjórninni eða hvað er þetta eiginlega? Burtséð frá því þá kemur þarna fram hver er tilgangurinn með þessu félagi. Það er að taka þátt í gerð og fjármögnun forkannana og hagkvæmnisathugana, að eiga frumkvæði að og taka þátt í stofnun, endurskipulagningu og sameiningu fyrirtækja. Á forsrh. einn að ráða því hvaða félög eru endurskipulögð og sameinuð? Á hann að ráða því einn ef ríkið á hlutafélagið, bara ríkið? Samkvæmt orðanna hljóðan á forsrh. í raun og veru að ráða þessu meira og minna einn. Sumir hafa eitthvað verið að tala um það að Framsfl. væri einhver hagsmunagæsluflokkur fyrir SÍS. Mér sýnist nú ekki verið að draga neitt úr möguleikum þeirra til hagsmunagæslu með þessu. Það er verið að skaffa þeim þarna 700 millj. kr. til þess að verja í endurskipulagningu og sameiningu fyrirtækja. Þetta er býsna sérkennilegt og býsna opinn aðgöngumiði fyrir hæstv. forsrh. Og svo segir hér: að kaupa hlutabréf, kaupa hlutabréf atvinnufyrirtækja. Eftir hvaða reglum á að fara í þeim efnum? Eftir hvaða stefnu á að fara í þeim efnum? Það kemur ekkert fram um það í þessu frv. hvaða stefnu á að fylgja. Þetta frv. um 700 millj. kr. er m. ö. o. tæknilega séð þvílíkt sull að það hefur aldrei sést annað eins hér í tíð núv. ríkisstj. og er þá langt til jafnað. Svo segir hér í tölul. 5: „Tilgangur félagsins er að taka þátt í og styrkja hagnýtar rannsóknir á nýjungum í atvinnulífi og tilraunir með þær og aðstoða við öflun og sölu á réttindum til hagnýtingar þeirra.“ Allt er þetta góðra gjalda vert. En þarna er gert ráð fyrir því að félagið geti styrkt ákveðna starfsemi, styrkt, þ. e. gefið peninga. Það er gert ráð fyrir því hér að þetta félag hafi heimild til að gefa öðrum fyrirtækjum peninga. Það stendur hér skýrum stöfum. Ætlast menn til þess að forsrh. einn ráði því hverjum eru gefnir peningar? Mér þykir það nokkuð athyglisvert hvað hæstv. heilbr.- og trmrh. treystir kollega sínum í þessu efni t. d. Hann segir bara við hæstv. forsrh.: Minn kæri vin. Þú skalt gefa hérna 500–700 millj. kr. og ráðstafa því bara eins og þér sýnist. - Þetta heitir nú að vera almennilegur, hæstv. heilbr.- og trmrh. og samgrh. með meiru. Í 6. gr. frv. segir svo, með leyfi forseta: „ Forsrh. fer með mál er varða eignaraðild ríkisins að hlutafélagi skv. 1. gr.“ Vald forsrh. er algjörlega ótvírætt í þessu, 100%. Svo segir hér til að hnykkja á þessu í grg. - kannske hún hafi verið samþykkt á landsfundi Sjálfstfl., þessi grg.: „Hér er lagt til að forsrh. fari með mál er varða eignaraðild ríkisins að hlutafélagi skv. 1. gr. Í því felst og að forsrh. fari með fyrirsvar ríkisins að því er varðar forgöngu um og undirbúning að stofnun nefnds hlutafélags.“ Hérna er ekkert verið að draga af því. Og mér finnst þetta nokkuð fróðlegt miðað við þær yfirlýsingar sem m. a. hafa áður komið fram frá þeim sjálfstæðismönnum. En ég vil spyrja: Hvernig verður stjórnin í þessu félagi? Er meiningin að félagið starfi algjörlega eftir almennum hlutafélagalögum? Hvernig er ætlunin að skipa stjórn þessa félags? Hvenær á að stofna þetta félag? Það stendur hérna í frv.: „Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Hvenær fer fram hin mikla stofnun þessa félags? Það hefur ekkert komið fram um það hver er ætlunin í þeim efnum. En það væri fróðlegt að sjá það og fróðlegt að vita hvort hæstv. fjmrh. veit hvenær hann á að fara að dæla út þessum 500–700 millj. kr.  Og síðan kemur hér næsta mál, herra forseti, sem er 456. mál á þskj. 475, frv. til laga um Byggðastofnun. Það er þriðja afkvæmið sem þá verður til út af Framkvæmdastofnuninni. Fyrst var það Þjóðhagsstofnun, svo er það Þróunarfélag og síðan er það Byggðastofnun. Um þetta frv. gilda þær almennu athugasemdir sem ég hef í rauninni þegar gert. Það er gert ráð fyrir því að Byggðastofnunin heyri undir forsrh. í stað ríkisstj., eins og þetta er nú, þ. e. að Framkvæmdastofnunin heyrir undir ríkisstj. í heild. Menn kunna að bera því við og segja: Ja, ríkisstjórnin er ekki fjölskipað stjórnvald, það er auðvitað eðlilegt að þetta heyri undir einn ákveðinn ráðherra frekar. En þá spyr ég: Af hverju forsrh.? Ég bendi á það í þessu efni að það er í rauninni mjög óeðlilegt að forsrh. fari með yfirstjórn þessa málaflokks, mjög óeðlilegt. Það er mjög óeðlilegt að stofnun, sem fjallar um atvinnulíf og byggðajöfnun m. a., heyri undir forsrh. Ég teldi að mörgu leyti eðlilegra að Byggðastofnun heyrði undir félmrn. Það er sjónarmið sem ég hef áður látið koma fram og ég endurtek það núna. Félmrn. fer með málefni sem varða sveitarfélögin, fer með Jöfnunarsjóð sveitarfélaga. Ég teldi þess vegna miklu eðlilegra að félmrn. hefði með þennan málaflokk að gera. Þetta er sjónarmið sem oft hefur komið fram hjá Alþb., en þetta er einnig sjónarmið sem hefur komið fram hjá Alþfl., m. a. í frv. sem ég trúi að Alþfl. hafi flutt hér á síðasta kjörtímabili. Ég spyr því: Eru einhver sérstök rök fyrir því að þetta sé allt saman undir forsrn., Þróunarfélagið þá líka? Forsrn. fer ekki með atvinnumál almennt en Þróunarfélagið ku eiga að hafa almennar skyldur í atvinnumálum. Forsrn. fer ekki með almenn atvinnumál en hins vegar fer iðnrn. með mjög mikilvæga þætti atvinnumála. Af hverju er verið að setja þessa hluti undir forsrn.? Þetta er bastarður í stjórnkerfinu eins og tillaga er gerð um þetta núna. Ég vil þess vegna beina því til hæstv. ríkisstj. að hún hugleiði hvort þetta frv. um byggðamál á ekki að heyra undir félmrn. og hvort frv. um Þróunarfélag ætti ekki að heyra að einhverju leyti frekar undir atvinnuvegaráðuneytin en undir forsrn. Varðandi þetta frv. um Byggðastofnun er felld út sú áhersla sem er í lögunum um Framkvæmdastofnun ríkisins á byggðastefnu. Það segir hér í lögunum um Framkvæmdastofnun ríkisins, með leyfi hæstv. forseta, 10. gr.: „Byggðadeild gerir áætlanir um þróun byggða og atvinnulífs í þeim tilgangi að tryggja atvinnu og búsetu í byggðum landsins.“ Og í 28. gr. laga um Framkvæmdastofnun ríkisins segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Hlutverk Byggðasjóðs er að stuðla að jafnvægi í byggð landsins með því að veita fjárhagslegan stuðning til framkvæmda og eflingar atvinnulífs með hliðsjón af landshlutaáætlunum o. s. frv. og til að bæta aðstöðu til búsetu í einstökum byggðarlögum og koma í veg fyrir að lífvænlegar byggðir fari í eyði.“ Í þessu frv. um Byggðastofnun á þskj. 775 eru þessar áherslur um jafnvægi í byggð landsins, jöfnun byggðar í landinu, felldar út. Að vísu segir í 3. gr.: „Byggðastofnun fylgist með þróun byggðar í landinu. Stofnunin getur gert eða látið gera áætlanir um þróun byggða og atvinnulífs í þeim tilgangi að treysta búsetu og atvinnu í byggðum landsins. Í samræmi við hlutverk stofnunarinnar veitir hún lán eða annan fjárhagslegan stuðning í því skyni m. a. að bæta aðstöðu til búsetu í einstökum byggðarlögum og koma í veg fyrir að óæskileg byggðaröskun eigi sér stað eða lífvænlegar byggðir fari í eyði.“ Þetta er gott svo langt sem það nær. En ég vil spyrja: Hvaða pólitísk hugsun er á bak við það hjá forsrh. að fella niður áhersluna á jafnvægi í byggð landsins? Hefur Framsfl. gert það upp við sig að yfirgefa þær áherslur sem hann áður taldi sig hafa varðandi jafnvægi í byggðum landsins? Eða hvaða önnur hugsun er á bak við það að þetta ákvæði er fellt út úr lögunum um Framkvæmdastofnun ríkisins eins og tillaga er um hér? Í grg. með frv. segir m. a. svo, herra forseti: „Ótvírætt er að þær breytingar, sem hér eru lagðar til, munu gera Byggðastofnun allsjálfstæða og skapa um leið möguleika á því að takast megi að gera störf hennar og stefnumótun markviss og árangursrík.“ Ég spyr: Hvað er það í frv., eins og það lítur hér út, sem gefur til kynna að ótvírætt sé um þær breytingar til bóta að ræða sem nefndar eru í grg.? Ég segi: Það er ekki neitt, ekki neitt. Ef eitthvað er þá er heldur dregið úr áherslum frá því sem verið hefur. En ég vil spyrja: Hvaða ótvíræðu breytingar fyrir byggðir í landinu eru til bóta í þessu frv. eins og það liggur hér fyrir? Ég vil þessu næst, herra forseti, vekja athygli á 20. gr. frv. Þetta er ný grein, trúi ég: „Stjórnarmenn og allir starfsmenn Byggðastofnunar eru bundnir þagnarskyldu um atriði sem þeir fá vitneskju um í starfi sínu og leynt skulu fara skv. lögum, fyrirmælum yfirboðara eða eðli málsins. Þagnarskylda helst þótt látið sé af starfi.“ Hér er um hefðbundna grein að ræða, þagnarskyldugrein, sem ég hygg að sé sú sama og er í bönkunum, geri ráð fyrir því. En mér sýnist að þetta sé ný grein í lagaákvæðum um Byggðasjóð og Byggðastofnun. Og þá vil ég spyrja hæstv. forsrh.: Er ætlunin að þrengja aðgang almennings að upplýsingum um Byggðastofnun og Byggðasjóð frá því sem verið hefur? Er það ætlunin? Ef það er ekki þá væri gott að fá það fram en upplýsingar um þessa grein komu ekki fram í ræðu hæstv. forsrh. Þá kem ég næst, herra forseti, að frv. á þskj. 776, 457. máli, sem heitir frv. til laga um Framkvæmdasjóð Íslands. Og þá er fyrst sú almenna athugasemd sem ég hef áður gert: Þessi stofnun á skv. frv. að heyra undir forsrh. en heyrir nú undir ríkisstj. í heild. Sjóðurinn er tekinn í raun og veru undan stjórn Alþingis að öllu leyti. Forsrh. á að skipa stjórn þriggja manna. Vald embættismanna er því stórkostlega aukið frá því sem verið hefur og hélt ég að flestum þætti þó nóg um í þeim efnum. Í 3. gr. er gert ráð fyrir þriggja manna stjórn, einn skv. tilnefningu Seðlabanka Íslands, einn skv. tilnefningu fjmrh. og einn án tilnefningar og skal hann vera formaður stjórnarinnar. Ég vil vísa til þess sem ég sagði hér í upphafi máls míns um þetta atriði. En ég vil síðan spyrja: Er ekki óvenjulegt í lagafrumvörpum það sem lesa má hér í 4. gr.? Það eru auðvitað alltaf unnin ýmis brautryðjendastörf hjá þessari stjórn, eins og t. d. það að hún er með erlend lán í húsnæðismálum, svo að hún fer á undan í ýmsum efnum. En það er nokkuð athyglisvert að hérna stendur: „Hinn 1. janúar 1986 skal eignarhaldsfyrirtæki ríkisins taka við allri hlutafjáreign Framkvæmdasjóðs og eignarráðum sjóðsins í viðkomandi hlutafélögum.“ Hvað er eignarhaldsfyrirtæki ríkisins? Hvað er það? Það er ekkert frv. um það hér, a. m. k. ekki í þessum bunkum sem ég hef hér. Og ég kannast ekki við að forseti hafi lesið það upp að útbýtt hafi verið frv. um eignarhaldsfyrirtæki ríkisins. Hvar er sú skepna nú á vegi stödd í stjórnarsamstarfinu? En hérna er engu að síður flutt frv. um það að þetta eignarhaldsfyrirtæki ríkisins á að eignast alla hluti Framkvæmdasjóðs í ýmsum fyrirtækjum núna bara strax um næstu áramót. Í ræðu forsrh. komu ekki fram sérstakar upplýsingar um það hvar þetta mál er á vegi statt, þetta eignarhaldsfyrirtæki. Hver á að ráða þessu eignarhaldsfyrirtæki? Er það forsrh.? Á hann að ráða því líka? Eða iðnrh.? Kannske hann fái að ráða einhverju núna. Hvar er þetta eignarhaldsfyrirtæki eiginlega á vegi statt og hvers lags eiginlega skrímsli er það? Er meiningin að það eigi hluti ríkisins í öllum atvinnufyrirtækjum í landinu? Ja, þá er nú „báknið burt“ loksins komið á leiðarenda. Hvar er frv. til laga um þetta bákn, ríkisbákn? Ég óska eftir að hæstv. forsrh. svari því hér á eftir. Þegar farið er yfir þetta frv. og það borið saman við lögin um Framkvæmdastofnun ríkisins þá kemur það í raun og veru fram að hlutverki og skipulagi Framkvæmdastofnunarinnar, sem er kveðið á um í I. kafla laganna, er breytt í grundvallaratriðum, eins og ég hef hér rakið, þannig að vald ríkisstj., embættismanna og forsrh. er stóraukið frá því sem verið hefur, en vald Alþingis minnkað. II. kafli laganna um Framkvæmdastofnun fjallar um áætlanadeild. Hún er að hluta til sett undir Byggðastofnun en að hluta til má segja að verkefni hennar séu sett á þetta Þróunarfélag að nokkru leyti. III. kafli fjallar um byggðadeild. Hennar verkefni fer á Byggðastofnun. IV. kaflinn fjallar um lánadeild. Það er aðalkafli laganna um Framkvæmdastofnun ríkisins. Þau verkefni fara annars vegar til Byggðastofnunar, hins vegar til Þróunarfélags og líka til Framkvæmdasjóðs. V. kaflinn fjallar svo um Framkvæmdasjóð Íslands. Það verkefni er flutt yfir til Framkvæmdasjóðs sem yrði sjálfstæð stofnun ef þetta verður samþykkt sem hér er lagt til. Ég held að það sem hér er að gerast sé ósköp einfaldlega það að hér hafa verið lögð fram þrjú frv. til laga um pólitíska einokun helmingaskiptaflokkanna á þessu stjórnkerfi. Það held ég að sé kjarni málsins. Í rauninni eru hér engar stjórnarbætur á ferð, engar upplýsingar liggja fyrir um það að hve miklu leyti þetta getur orðið til að bæta og styrkja atvinnulífið í landinu frá því sem það er nú. Að vísu má segja að í frv. felist viss viðurkenning beggja stjórnarflokkanna á því að það er ríkið sem verður að hafa forgöngu um helstu uppbyggingu í atvinnulífi hér á landi. Það er viðurkenning á því að frjálshyggjukreddurnar eiga ekki við íslenskt atvinnulíf, vegna þess að samfélagið verður að koma þarna til, því að pilsfaldakapítalistarnir á Íslandi eru svo aumir að þeir ráða ekki við neitt frumkvæði eða forrustu þegar allt kemur til alls. Og það er ánægjulegt að forustumenn Sjálfstfl. skuli vera orðnir svo þroskaðir að þeir geri sér grein fyrir þessum staðreyndum. Í heild eru þessi frv. í rauninni öll mjög í skötulíki, ófullkomin frá tæknilegu sjónarmiði og margt að athuga við þau pólitískt eins og hér hefur komið fram í máli mínu. Ég tel að þessi frv. séu flutt til þess að bjarga pólitískum hnút á milli stjórnarflokkanna og innan stjórnarflokkanna. Á bak við þau er engin önnur alvara, því miður. Þess vegna er nauðsynlegt að menn hefji hér hið fyrsta umræður um atvinnumál, þróun þeirra á komandi árum og hvað má gera til að auka verðmætasköpun, til að styrkja lífskjör Íslendinga í samanburði við aðrar þjóðir. Ég ætla að ljúka máli mínu með því, herra forseti, að vekja athygli á nokkrum tölum. Ef við gerum ráð fyrir því að þjóðartekjur á mann á Íslandi hafi verið 100, þá eru þær í Bandaríkjunum 126, í Kanada 117, í Danmörku 114, í Svíþjóð 131. Ef við tökum hins vegar verga þjóðarframleiðslu eftir hverja unna vinnustund, þ. e. það sem fólkið í landinu skilur eftir sig í verðmætum eftir hverja unna vinnustund og segjum að talan fyrir Ísland sé 100, þá er þessi tala fyrir Bandaríkin 211, fyrir Kanada 194, fyrir Danmörku 175 og fyrir Svíþjóð 196. Þetta segir okkur margt bæði um lífskjör og stöðu íslensks atvinnulífs. Ég held að við eigum að setja okkur það markmið að lífskjör á Íslandi verði á komandi árum bæði í kaupi og í félagslegri þjónustu sambærileg við það sem gerist í grannlöndum okkar. Til þess að svo megi verða verður hagvöxtur hér á landi að verða meiri á ári hverju á komandi árum heldur en í samkeppnislöndum okkar. Það leggur okkur á herðar mjög alvarleg og erfið viðfangsefni. Ég tel hins vegar að þeir möguleikar, sem eru fólgnir í íslenska þjóðarbúinu, í verkþekkingu og reynslu og auðlindum þjóðarinnar, séu svo miklir að við getum sett okkur þetta markmið, að við séum hér til frambúðar með lífskjör sem eru fyllilega sambærileg við það sem gerist í grannlöndum okkar, bæði í kaupi og félagslegri þjónustu. Ef okkur tekst að ná því markmiði þá hefur okkur tekist að tryggja að það sem hv. 5. þm. Reykv. kallaði hér á dögunum tilraunina um íslenska lýðveldið, þá hefði okkur tekist að tryggja það að tilraunin með íslenska lýðveldið hefði náð að framkvæmast fullburða. Annars getur hún verið í hættu, herra forseti.