Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þegar þetta mál var afgreitt hér við 2. umr., lofaði ég fyrir hönd menntmn. að athuga það nánar. N. hefur borið saman frv. og þær breyt., sem á því hafa orðið, við hinn upphaflega texta, en n. hefur tekið sér fyrir hendur að breyta formi þessa frv. frá því, sem var, þegar ríkisstj. flutti það. En eins og hv. þm. sjá, þá var frv. í því fólgið, að það var breyt. við l. frá 1936, sem aftur voru l. um breyt. á l. frá 1911. Nú eru hér brtt. frá n. á þskj. 600, og um þær er það að segja, að þær eru formsbreytingar, en ekki efnisbreytingar frá því, sem frv. var við 2. umr. Helzta breyt. er sú, að l. frá 1936 eru felld úr gildi og allar brtt. því miðaðar við l. frá 1911. Þar af leiðir, að 1. gr. þessa frv. verður viðbótargr. við frv. frá 1911, 2. gr. frv. kemur t stað 2. málsgr. 1. gr. l. frá 1911, og 3. gr. frv. kemur í stað 2. gr. frv. frá 1911. - Þá eru breyt. á orðalagi, sem eru formsatriði: a) Á eftir 1. gr. l. bætist ný gr., svo hljóðandi. b) Í staðinn fyrir orðin „samkvæmt 1. og 2. gr. þessara laga“ kemur: samkvæmt 1. gr. - Fjórða brtt. á þskj. 600 er við 4. gr. l., að hún verði 3. gr. l. frá 1911 og orðist svona: „Með lögum þessum eru úr gildi numin lög nr. 84 23. júní 1936, um viðauka við lög nr. 36 11. júlí 1911, um forgangsrétt kandidata frá Háskóla Íslands til embætta.“ - Fimmta brtt. er sú, að 5. gr. þessara l. verði 4. gr. l., um það, að lög þessi öðlist þegar gildi. - Sjötta brtt. er svo samkvæmt framansögðu um það, að fyrirsögn frv. breytist, þar sem lögin frá 1936 falla niður, og verður hún því: „Frv. til l. um breyt. á l. nr. 36 11. júlí 1911, um forgangsrétt kandidata frá Háskóla Íslands til embætta.“ - Það verður að viðurkenna, að það er miklu betra form að nema l. frá 1936 úr gildi og gera breytingarnar við l. frá 1911. Ég sé, að komin er fram till. frá menntmrh. um það, að í 1. gr. l. komi: „forgangsrétt til kennslu í íslenzkri tungu, íslenzkum bókmenntum og Íslandssögu“. Þannig var þetta líka eins og hæstv. ríkisstj. flutti frv. upphaflega. En n. felldi þetta niður og taldi ekki ástæðu til þess að þeir, sem lokið hefðu kandidatsprófi eða meistaraprófi, hefðu forgangsrétt nema til sinna sérgreina, en samkv. till. hæstv. menntmrh. eiga þeir einnig að njóta forgangsréttar til kennslu í Íslandssögu, sem n. fannst ástæðulaust.



Herra forseti. Ég bið afsökunar á því, að ég þarf nú sem stendur að vera til skiptis í báðum deildum. - Þetta eru aðeins nokkur orð í sambandi við brtt. Ég hef ekkert við brtt. menntmn. að athuga, þótt þær komi undir l. frá 1911, sökum þess að hér er ekki um neinar meginmálsbreytingar að ræða. Hins vegar hef ég flutt brtt. á þskj. 601 um það, að í stað orðanna „forgangsrétt til kennslu í íslenzkri tungu og íslenzkum bókmenntum“ komi: forgangsrétt til kennslu í íslenzkri tungu, íslenzkum bókmenntum og Íslandssögu. - Þetta er það, sem stóð upphaflega í frv., en hefur verið fellt niður í meðferð n. á málinu. Ég vil mælast til þess, að d. taki þetta atriði inn í frv. aftur, þannig að forgangsrétturinn nái einnig til kennslu í Íslandssögu. Um þetta kunna að vera skiptar skoðanir, en ég tei, að úr því að forgangsréttur er gefinn, þá eigi Íslandssaga einnig að vera þarna með.



Herra forseti. Þegar þetta frv. lá fyrir menntmn., gekk n. að því til samkomulags að láta fella niður „Íslandssögukennslu“, til þess að málið yrði afgreitt sammála úr n. Ég fyrir mitt leyti leit svo á, að þetta væri ekki neitt verulegt atriði og þetta kæmi í sama stað niður. En síðan þetta hefur skeð, hef ég orðið var við það, að ýmsir kennarar og prófessorar hafa lagt töluvert mikið upp úr því, að ekki sé sleppt þarna úr Íslandssögu. Ég verð að segja það, að úr því að hæstv. menntmrh. hefur einnig komið fram með þetta og það er sýnt, að menntamenn telja nauðsynlegt að hafa Íslandssögu þarna, þá er svo mikil þjóðerniskennd í mér, að ég vil ekki spilla fyrir því, að hinir beztu menntamenn fái að kenna þessa námsgrein, sem við viljum lyfta til vegs. Ég mun því greiða atkv. með till. menntmrh. Ég held, að það þurfi ekki að rökræða mikið þetta mál, til þess að hv. þm. skilji, hvað hér er um að ræða, að ekki muni af veita, að við og æskan lærum sem bezt okkar sögu, mál og bókmenntir.



Herra forseti. Ég þarf fyrst að biðja afsökunar á því, að raddfæri mín eru þannig, að það er varla forsvaranlegt, að ég segi hér nokkur orð. Ég skal því ekki hafa langt mál fyrir frv. á þskj. 592. En frv. þetta er fram borið vegna þess, að ríkisstj. telur, að nú innan fárra daga muni yfirstandandi þingi að öllum líkindum ljúka, og þá verður skammur tími til þess, er reglulegt Alþingi á að koma saman samkvæmt lögum, en sennilega ekki ástæða til þess að kveðja það saman á þeim tíma. Er það því till. ríkisstj., að reglulegt Alþingi verði kvatt saman í síðasta lagi l. dag októbermánaðar n.k. Forseti hefur það svo vitanlega í hendi sinni að kveðja það saman fyrr, ef honum býður svo við að horfa og ástæða þykir til. Ég legg til, að frv. verði vísað til 2. umr. og allshn., þegar þessari umr. er lokið.



Herra forseti. Ég vildi nota tækifærið til þess að spyrja hæstv. ríkisstj. eða forsrh., sem hér kemur fram fyrir hennar hönd, um það, hvað hæstv. ríkisstj. hefur hugsað sér að gera á þessu þingi til þess að bæta úr því ástandi, sem nú ríkir í atvinnumálum landsmanna. Ég geri ráð fyrir, að ég þurfi ekki að lýsa því ástandi, að minnsta kosti ekki nú, eftir að gefin hefur verið út skýrsla um það mál af verkalýðsfélögunum. Þessi skýrsla ber það með sér, að í Reykjavík einni, í 13 verkalýðsfélögum, eru 1470 menn atvinnulausir, og er það ekki nema nokkur hluti þeirra manna, sem eru atvinnulausir í Reykjavík nú um þessar mundir. Ég ætla, að þeir muni vera nokkuð á þriðja þúsund, eða um 2500, sem atvinnulausir eru hér í Reykjavík, og ástandið mun ekki betra annars staðar og sums staðar verra. Hér er um það að ræða, að neyðarástand er að skapast. Sósfl. telur það fullkomið ábyrgðarleysi, að þetta Alþingi ætli sér að hætta störfum fyrr en ráðstafanir hafa verið gerðar til þess að bæta úr þessu neyðarástandi. Afstaða Sósfl. til þessa frv. fer eftir því, hvaða svör hæstv. ríkisstj. gefur í þessu efni. Ef hæstv. ríkisstj. hefur ekki gefið nein fullnægjandi svör í þessu efni, áður en frv. kemur til n., þá mun Sósfl. snúast gegn því í n. og við 2. umr. og greiða atkv. gegn því. Ef þetta Alþ. gerir ekki skyldu sína í þessu efni, þá ætti Alþ. að koma saman aftur hinn 15. febr. n.k.



Herra forseti. Út af orðum hv. 1. landsk. vil ég bara taka það fram, að vitanlega er það hverjum heimilt hér á Alþ. að leggja fram till. varðandi atvinnumál og annað slíkt. En Alþ. hefur nú staðið síðan 1. okt., og má því ætla, að það sé nægilega langur tími til þess að koma fram með till. í sambandi við þessi efni. Ríkisstj. hefur athugað þær till., sem fram hafa komið til úrbóta, og ekki sízt þær till., sem komið hafa frá stjórnarandstöðunni, en þær till. virðast mér ekki hafa verið raunhæfar. En ríkisstj. lítur svo á, að ekki sé hægt að láta Alþ. standa allt árið af þeim ástæðum, að ekki liggi enn fyrir till. hvað þetta snertir. Ég vil mælast til þess, að hv. 1. landsk. og flokkur hans geri sínar till. í sambandi við þessi mál við till. ríkisstj. í Sþ. Ég geri ráð fyrir, að þessu Alþ. ljúki innan tiltölulega fárra daga, eins og hæstv. forseti hefur fram tekið.



Herra forseti. Hér er ekki um nein svör að ræða af hendi hæstv. ríkisstj. Stjórnarandstaðan hefur lagt fram margar till. á þessu þingi til þess að bæta úr ástandinu, en þær hafa ekki fengið meirihlutafylgi hér, og hæstv. ríkisstj. hefur snúizt móti þeim öllum. Hæstv. forsrh. talaði um það, að þessar till. hefðu ekki verið raunhæfar, en þá hefði hæstv. ríkisstj. haft nægan tíma til þess að leggja fram raunhæfar till., en það hefur hún ekki gert, og mín fyrirspurn var um það, hvort hæstv. ríkisstj. hygðist ekki leggja slíkar till. fram, áður en Alþ. hætti störfum. Ég heyrði það af svörum forsrh., að hæstv. ríkisstj. hyggst ekkert fyrir í þessum efnum, eða svo skildist mér. Ég tel fullkomið ábyrgðarleysi, að Alþ. hætti störfum, meðan slíkt neyðarástand ríkir í landinu og ekkert er gert til þess að bæta úr því, til þess þarf þingið ekki að sitja allt árið, heldur bara nokkra daga. Út frá þessu sjónarmiði og þar sem engin svör hafa komið frá hæstv. ríkisstj., þá mun Sósfl. snúast öndverður gegn þessu frv.

Forseti (BSt): Eins og öllum má ljóst vera, er nauðsynlegt, að afstaða manna verði sem fyrst skýr með eða móti þessu máli. Ég vil því skora á hv. allshn. að afgreiða þetta mál sem allra fyrst.



Herra forseti. N. hefur athugað þetta frv. og hefur orðið sammála um að leggja til, að það verði samþ. Það hefur verið lagt fram af ríkisstj., en frv. kemur ekki til framkvæmda fyrr en árið 1954, enda má búast við, að sá prófessor, sem fær þetta embætti, verði að fara utan til forfrömunar. Ég skal ekki vera langorður um þetta. Það er komin brtt. frá hv. þm. Vestm., sem mér skilst að komi ekki til atkv. við þessa umr., eða ekki fyrr en við 3. umr., eitthvað breytt. Það er ekki ástæða til að fara að rökræða þessa till. nú, og orðlengi ég þetta ekki meir. Það hefur verið samhugur í n. að samþ. þetta frv., en ef viðbótin kemur, þá er tími til að ræða um það, þegar þar að kemur.



Herra forseti. Eins og hv. frsm. menntmn. drap á, hef ég flutt brtt. á þskj. 331 við það frv., sem hér um ræðir. Eins og kunnugt er, fjallar þetta frv. um að stofna prófessorsembætti við Háskóla Íslands í lífeðlis- og lífefnafræði. Ég legg til, að embættin verði tvö og annað verði það, sem frv. upphaflega fjallar um, en brtt. mín er í þá átt að stofna prófessorsembætti við þennan sama háskóla í röntgenfræðum. Það segir svo í brtt. á þskj. 331, að þetta embætti skuli stofnað 1. jan. 1952, en nú er komið fram yfir þann tíma, en brtt. er flutt snemma á þingi í haust, og gat ég ekki gert ráð fyrir, að afgreiðsla málsins drægist fram yfir nýár. En það er hægt að bæta úr því. Um nauðsyn þessa embættis eða kennslu ætla ég að leyfa mér að gefa upplýsingar. Fyrst og fremst hefur núverandi heilbrmrh. lagt til, með bréfi 25. jan. 1951, að þetta embætti í röntgenfræðum verði stofnað. Eins og kunnugt er, hefur hæstv. forsrh. á hendi embætti heilbrmrh., og hefur hann þegar fyrir ári mælt með, að þetta embætti verði stofnað, og enn fremur, að því embætti fylgi yfirlæknisstaða röntgendeildar landsspítalans, sama og um hliðstæð embætti við landsspítalann, og er þá átt við yfirlækni lyfjadeildar og yfirlækni handlækningadeildar, sem báðir eru prófessorar ásamt sínu embætti. Háskólarektor skýrir hæstv. rn. frá því með bréfi frá 7. maí, að háskólaráð hafi mælt með að stofna embætti í röntgenfræðum. Nú er það þannig, að kennsla í röntgenfræðum fylgir starfi yfirlæknis röntgendeildar, og er gert ráð fyrir, að sú kennsla sé víðtæk, með þeim breyt., sem hér er átt við. Vitanlega er það minn tilgangur eins og hæstv. ráðh., að það yrði yfirlæknir röntgendeildar, sem fengi þetta embætti, sem um ræðir á þskj. 331 og ég hef áður minnzt á. Það, sem hefur komið nýtt fram í þessu máli, síðan hæstv. ráðh. sýndi áhuga á að stofna þetta embætti fyrir ári, er, að stjórn Krabbameinsfélagsins hefur lýst yfir áhuga sínum á stofnun þessa embættis með bréfum, dags. 10. des. og 28. des. s. l., og er það í samræmi við tilgang þess félags að stuðla að aukinni menntun lækna. Telur félagið áríðandi nauðsyn þess. að kennsla verði aukin í þessum efnum, eins og gert er ráð fyrir, ef þetta embætti verður stofnað. - Þetta mál er að því leyti dálítið eldra, að þann stutta tíma, sem ég gegndi embætti heilbrmrh., hóf ég málaleitan við læknadeild háskólans um stofnun þessa embættis, þó að það kæmi ekki til framkvæmda þá. Það, sem aðallega vakir fyrir þeim áhugamönnum, sem að þessu standa, er það, sem hér fer á eftir: „Ráðgert hefur verið, að nýrri skipan verði komið á um kennslu í röntgenfræðum við Háskóla Íslands og heilbrmrh. gert það að till. sínum og háskólinn mælt með því, að stofnað verði prófessorsembætti í þeirri fræðigrein (sbr. bréf heilbrmrh. til menntmrn., dags. 25. jan. 1951, og bréf háskólarektors, dags. 7. maí 1951 og 28. sept. 1951). Þykir því hlýða að gera hinu hæstv. menntmrn., sem nú hefur stofnun umrædds embættis til athugunar, grein fyrir þeim kröfum, sem gerðar eru um aukna kennslu í röntgenfræðum. Kennslunni er þann veg háttað, að fyrirlestrar eru haldnir í röntgenskoðun (diagnostik) af yfirlækni röntgendeildar landsspítalans 1 stund í viku. Stúdentum ber einnig að vera á röntgendeildinni mánaðartíma í síðasta hluta læknanáms. Fyrirlestrum í þessari sérgrein röntgenfræðanna út af fyrir sig er of þröngur stakkur skorinn. Í nágrannalöndunum eru haldnir fyrirlestrar fyrir læknastúdenta annars vegar í röntgenskoðun, hins vegar í geislalækningum (röntgen- og radiumtherapi), auk sérstakra sjúkrarannsókna í geislalækningum, aðallega um greiningu og meðferð illkynjaðra æxla. Auk þess eiga þeir kost fyrirlestra í geislatækni og geislaeðlisfræði. Áherzla er lögð á kennslu í geislalækningum auk kennslu í röntgenskoðun, og er alls staðar stúdentafræðsla í báðum þessum greinum röntgenfræðanna, og er víða prófessorsembætti í hvorri sérgreininni fyrir sig. Af framansögðu er ljóst, að allmikið skortir á, að stúdentum sé veitt sú fræðsla í röntgenfræðum, sem talin er nauðsynleg erlendis, þar sem í geislalækningum eru engir fyrirlestrar fyrir læknastúdenta, vegna þess að til þeirra vinnst ekki tími af þeim stundum, sem ætlaðar eru til kennslu í röntgenfræðum.“ Ég hef nóg af ýmislegum fróðleik, sem ég álit að sýni nægilega, að það er ekki að tilefnislausu, að þessi brtt. er flutt. Ég vil svo aðeins drepa á það, sem Krabbameinsfélagið segir í bréfi til, hæstv. menntmrh. 10. des. s. l. „Stjórn Krabbameinsfélags Reykjavíkur leyfir sér hér með að mæla fastlega með fram kominni brtt. Jóhanns Þ. Jósefssonar alþm. um stofnun prófessorsembættis við Háskóla Íslands í röntgenfræðum. Vér teljum þörfina á aukinni kennslu í þessum efnum mjög brýna, þar sem nú eru aðeins haldnir fyrirlestrar í röntgenskoðun, en engir í röntgen- og geislalækningum, sbr. grg. yfirlæknis röntgendeildar landsspítalans til menntmrh., dags. 16. okt. s. l. Þetta mál varðar mjög alla baráttu gegn krabbameininu og mun verða til þess að auka ekki aðeins þekkingu lækna í þessum málum, heldur og til þess að auka áhuga þeirra. Kostnaðarauki ríkissjóðs við stofnun þessa embættis er sem stendur hverfandi lítill, rúmlega 10 þús. kr. árlega, svo að það atriði ætti ekki að þurfa að tefja þetta nauðsynjamál.“ Ég skal ekki tefja tíma hv. d. með því að fara lengra út í þetta, en ég vildi rökstyðja þetta með beztu rökum. Í tilefni af brtt. vona ég, að hún mæti ekki mótspyrnu, og tel ég, að ég tali máli hæstv. heilbrmrh., sbr. bréf hans, sem er orðið ársgamalt. Ég veit, að orðalag þessarar brtt. er ekki í fyllsta samræmi við kröfur tímans hvað dagsetningu snertir, og vil ég því mælast til, að hv. n. ásamt mér tæki till. til athugunar milli umr., og þá mun ég taka till. aftur við 2. umr. og vona, að hún komi gallalaus til 3. umr. Verði hins vegar deilur um þörf á þessu embætti, hef ég svo að segja forðabúr af gögnum, sem sýna fram á nauðsyn þessa máls. Það er kunnugt, að Krabbameinsfélagið hér telur, að ekki megi draga úr að veita læknum fræðslu í þessum efnum. Til þess að málið nál frekar fram að ganga, vil ég ekki tefja það og vil stytta mál mitt með því að vísa til ummæla minna með till.



Herra forseti. Þetta mál eða till., sem hv. þm. Vestm. ber fram á þskj. 331, hefur verið lengi á döfinni. Ég hef orðið mjög mikið var við það þann stutta tíma, sem ég hef verið menntmrh. Ég verð að segja, að mér hefur fundizt vera rekinn nokkuð mikill áróður fyrir þessu máli, og furðar mig ekki, þó að hv. þm. Vestm. hafi forðabúr af gögnum, því að þau bréf, sem mitt rn. hefur fengið um þetta mál, eru þegar orðin mörg. Þetta mál hefur bæði verið athugað í rn. og ríkisstj., og hafa hvorki rn. né ríkisstj. talið sér fært að mæla með því, að þetta embætti verði stofnað. Rn. er þeirrar skoðunar, að þetta embætti sé ekki það embætti, sem háskólinn hefur mesta þörf fyrir. Hann hefur þörf fyrir mörg embætti, þ. á m. þetta, auk þess embætti í lagadeild, sem ekki hefur fengið viðbót síðan háskólinn var stofnaður. Svona mætti lengi telja. Þó að háskólinn mæli með þessu embætti, er ekki vafi á því, að hann telur, að önnur embætti ættu að ganga fyrir. Það er vafalaust rétt og æskilegt, að meiri framfarir verði í sambandi við krabbameinslækningar. Krabbameinsfélagið eða menn úr stjórn þess hittu mig að máli fyrir nokkru. Þeirra erindi var, að stofnað yrði embætti í þessum fræðum við háskólann. Það hefur vafalaust vakað fyrir þeim, að kennsla yrði aukin með þessu. Ég benti þeim á, að ríkisstj. gæti ekki tekið þetta upp að svo stöddu, en mundi athuga möguleika á því að auka kennslu í þessum fræðum við háskólann. Þetta er til athugunar, án þess þó að nýtt embætti verði stofnað. Ég skal ekki fara út í einstök atriði, hvers vegna svo mjög er sótzt eftir því, að þetta embætti sé stofnað. Ég tel að svo komnu máli, að þetta sé ekki það embætti, sem háskólinn hefur mesta þörf fyrir, en tel að hægt sé að auka kennslu í þeim fræðum, sem að krabbameinslækningum lúta, án þess að nýtt embætti sé stofnað að svo stöddu.



Herra forseti. Ég verð að segja, að mér finnst gegna furðu, að hæstv. menntmrh. fullyrðir, að rn. sé ekki meðmælt því, að þetta embætti sé stofnað. Ég held, að það liggi ómótmælanlega skjallegar sannanir fyrir því, að hæstv. heilbrmrh. sé þessu meðmæltur. Ég tek hanzkann á lofti og segi, að hér sé um að ræða embættisskipun, sem varðar heilbrigðismál. Ég met meira það, sem heilbrmrh. leggur til, en það, sem menntmrh. leggur til, með allri virðingu fyrir hæstv. menntmrh. Það virðist hafa komið greinilega fram, að heilbrmrh. mæli með þessu og landlæknir er þessu samþ. Það liggur hvergi fyrir í þessu, hvað háskólinn metur mest, en það liggur fyrir, að læknadeildin mælir með þessu. Þegar talað er um að stofna þetta embætti, vil ég benda á, að hæstv. heilbrmrh. og landlæknir hafa fyrir augum, að yfirlæknir röntgendeildar landsspítalans verði gerður að prófessor og þar af leiðandi leggist á hann meiri kennsluskylda. Stjórn Krabbameinsfélagsins segir, að kostnaðurinn við þetta verði aldrei meiri en 10 þús. kr. fyrir ríkissjóð. Það má ekki skoða þetta þannig, að hér sé verið að bæta við nýjum embættismanni, því að honum er til að dreifa í háskólanum. Það, sem hér liggur fyrir, er að gera kennslu í röntgenfræðum og geislalækningum og varnir gegn krabbameini öflugri en þær eru og gefa þeim manni, sem er efstur á baugi í þessum málum, sama titil og aðstöðu og öðrum yfirlæknum við landsspítalann. Þetta vex hæstv. menntmrh. svo í augum, að hann fær eftirþanka um, að hér sé verið að stofna nýtt embætti. Þessi sami maður ber svo fram frv. um að stofna 8–10 Akademíuembætti. Með allri virðingu fyrir hæstv. ríkisstj. og hæstv. ráðh. virðist mér líta út eins og hæstv. ráðh. hafi tekið í sig að vera á móti því, að þetta prófessorsembætti í röntgenfræðum verði stofnað. Svo segir hann án skýringar, að það sé í athugun að auka kennslu í þessum efnum. Það getur verið, en væri ekki eðlilegra að fara beinar brautir í þessum efnum? Eins og lyflækniskennslan er í höndum prófessors í handlækningum væri eðlilegt, að kennsla í röntgen- og geislalækningum væri í höndum þess manns, sem fremstur er í þeim efnum. Það hefur hlaupið einhver mótþrói í hæstv. ráðh. við, að honum er sýnt fram á nauðsyn þessa máls. Það er undarlegt og ætti að verka öfugt. Hér hefur bætzt við Alfreð Gíslason læknir, sem mælir með þessu og það stranglega. En þetta verður allt að hjómi í augum hæstv. menntmrh., sem þykist vita allt betur í þessu efni en heilbrmrh., landlæknir, stjórn Krabbameinsfélagsins og jafnvel háskólinn sjálfur. Ég sé, að klukkan er orðin 4, og vill því forseti sjálfsagt slíta fundi. - En ég endurtek það, sem ég hef sagt, að ég fel þessa till. menntmn. til athugunar, ef hún vildi gera svo vel að athuga þetta milli umr. Vænti ég þess, að hún virði ekki minn málflutning í þessu máli, heldur þann málstað, sem hér er barizt fyrir, svo mikils, að hún sjái sér fært að mæla með till.