Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Í umræðum á laugardag kom fram mjög harkaleg og óvægin gagnrýni á hendur skipulagsstjóra ríkisins. Þessi gagnrýni var ekki byggð á traustum rökum. Nú hefur hæstv. umhvrh. tjáð sig um málið í fjölmiðlum og á hæstv. ráðherra er að heyra að hún telji þá gagnrýni, sem hér kom fram, hafa verið á misskilningi byggða. Ég tel, herra forseti, að við getum ekki haldið áfram umræðu um Fljótsdalsvirkjun áður en botn er fenginn í þetta mál. Ég leyfi mér að óska eftir því að hæstv. umhvrh. staðfesti það sem fram kom hjá ráðherranum í fjölmiðlum um helgina að sú gagnrýni sem fram hefur verið sett hafi verið byggð á misskilningi.

Herra forseti. Ég taldi eftir fréttaflutning helgarinnar að þetta mál væri úr sögunni og að hv. þm. Hjálmar Árnason mundi sýna þann drengskap að koma hingað og biðja þennan embættismann afsökunar. Það kom fram í tveimur sjónvarpsstöðvum í gær að hæstv. umhvrh. telur að hér hafi verið um misskilning að ræða, og það er út af fyrir sig skiljanlegt þó að mönnum verði á einhver glöp. En ég las það síðan í DV í morgun að hv. þm. Hjálmar Árnason telur að hér hafi ekki verið um neinn misskilning að ræða og hann situr fast við sinn keip. Hann ætlar sér sem sagt að naga mannorðið af þessum embættismanni án þess að hann geti nokkrum vörnum við komið. Nú liggur það fyrir, herra forseti, að embættismaðurinn telur að hann hafi réttinn allan sín megin og hann hefur sagt í fjölmiðlum að hann sé búinn að senda greinargerð um málið til formanns iðnn. Það var hv. þm. Hjálmar Árnason sem dró þetta mál inn í umræðuna. Þess vegna er það nauðsynlegt til að við getum lokið þessari umræðu að við höfum öll skjöl málsins. Við þingmenn verðum að hafa sömu málsgögn og hv. þm. Hjálmar Árnason. Þess vegna óska ég eftir því, herra forseti, að forsetadæmið beiti sér fyrir því að við hentugt tækifæri, til að mynda í hádeginu, verði iðnn. kölluð saman og hv. formaður iðnn. Hjálmar Árnason afhendi nefndarmönnum þau gögn. Ella verðum við að halda áfram með öðrum hætti að krefjast þessara gagna, en þetta eru málsskjöl sem við þurfum að hafa engu síður en hv. þm. til að geta gengið úr skugga um hvers konar vinnubrögð hann hefur verið að ástunda í þessum sal í skjóli þinghelgi.

Virðulegi forseti. Hér hafa komið til umræðu mál Skipulagsstofnunar og ég vil byrja á því að leiðrétta þau orð sem voru sögð að ég hafi lagt einhvern sérstakan dóm á þetta mál, að um misskilning væri að ræða í því. Ég hef ekki lagt neinn dóm á það. Hins vegar hefur það komið fram hjá skipulagsstjóra ríkisins að hann telji að hér sé um misskilning að ræða. Ég átti samtöl við skipulagsstjóra um helgina og kom fram hjá honum að hann mundi senda greinargerð til hv. þm. og formanns iðnn., Hjálmars Árnasonar, og mér er kunnugt um að sú greinargerð hefur verið send. Þar kemur fram sýn Skipulagsstofnunar á þetta mál. Í samtölum mínum við skipulagsstjóra kom fram að hann hefur ekki leynt iðnn. neinum skjölum og ég hef enga ástæðu til að draga orð skipulagsstjóra í efa.

Herra forseti. Þetta er afar alvarlegt mál og ekki á bætandi við aðra lausa enda sem hafa reynst vera í þessu stóra máli, Fljótsdalsvirkjun. Ég hef eins og aðrir fylgst með því hvernig umfjöllun hefur verið um þetta mál í fjölmiðlum um helgina. Það var alveg ljóst og kom fram í máli mínu fyrir helgi að skýr svör voru af hálfu Skipulagsstofnunar ríkisins um það sem leitað var eftir á umræddum fundi iðnn., en miðað við það sem hér hefur komið fram, að komin sé greinargerð frá skipulagsstjóra, þá geri ég kröfu til þess, herra forseti, að iðnn. komi saman og fari yfir þá greinargerð, fari yfir þetta mál vegna þess að það er ekki hægt að halda áfram hér eins og ekkert hafi í skorist og ekki er nægjanlegt að greinargerðin sem hugsanlega er komin frá skipulagsstjóra ríkisins verði lögð fram hjá þingmönnum. Nú verður iðnn. að koma saman, fara yfir málið og fá fulltrúa frá Skipulagsstofnun ríkisins á fund sinn. Annars getum við ekki haldið áfram umfjöllun eins og ekkert hafi í skorist.

Herra forseti. Fyrst vegna ummæla hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar um að hér sé verið að veitast að persónu, þá kemur það ekkert á óvart að hann skuli taka þannig til máls, enda er honum það sjálfsagt nokkuð tamt úr þessum ræðustóli. Hins vegar hefur aldrei verið veist að persónu. Hér er verið að fjalla um embættisfærslur og menn geta haft skoðanir á því og eiga að hafa þær. Málið snýst í rauninni um tvennt, herra forseti. Það snýst annars vegar um þá fullyrðingu sem fram kemur í skýrslunni, og eru engar dylgjur, að framkvæmdaraðilar hafi ekki fallist á þá skoðun skipulagsstjóra að taka umhverfismat álvers í Reyðarfirði í áföngum og miða við 120 þús. tonna álver til að byrja með. Það hefur komið fram, herra forseti, að framkvæmdaraðili óskar eftir því. Það kemur jafnframt fram í skýrslunni, úrskurðarskýrslu skipulagsstjóra, að Náttúruvernd ríkisins mælir með því, Veðurstofan mælir með því og síðar hefur komið í ljós að Hollustuvernd ríkisins mælir með því. Herra forseti. Ég gekk mjög eftir þessu á umræddum fundi hv. iðnn. með skipulagsstjóra og var að leita eftir afstöðu Hollustuverndar ríkisins. Hún kom ekki fram, en fram kom það mat skipulagsstjóra að hann teldi ekki hægt að áfangaskipta umhverfismatinu. Það kemur síðan í ljós, herra forseti, í bréfi frá Hollustuvernd ríkisins að mælt er með því að hafin verði vinna við útgáfu starfsleyfisins. Hollustuvernd treystir sér til þess. Níu af 13 úrskurðaratriðum fjalla einmitt um þætti sem snerta Hollustuverndina. Það sem meira er, herra forseti, í sjálfri skýrslu skipulagsstjóra er hvergi minnst á þessa niðurstöðu í niðurlagi bréfs Hollustuverndar ríkisins til skipulagsstjóra 6. desember og það, herra forseti, finnst mér óeðlilegt og kalla að leyna upplýsingum.

Herra forseti. Hv. þm. Hjálmar Árnason tók ekki fram í ræðum sínum þegar hann veittist þrisvar sinnum að skipulagsstjóra og snoppungaði hann fjarstaddan á laugardaginn, að hann væri ekki að ráðast á persónu heldur á embætti. Það var ljóst að þetta var upphafið að skipulagðri aðför hv. þm. og e.t.v. einhverra félaga hans að þeim embættismanni vegna þess að þeir sættu sig ekki við tiltekinn úrskurð. Herra forseti. Það mál sem hv. þm. fór síðan að reifa efnislega er þannig vaxið að þessa umrædda bréfs er getið nokkrum sinnum í skýrslunni, greinargerðum og gögnum sem frá stofnuninni bárust til nefndarinnar og ekki bara það, heldur barst sérstakt bréf undirritað af starfsmanni Skipulagsstofnunar til nefndarinnar þar sem þetta er rakið. Mig minnir að það hafi verið dagsett 6. desember. Það var lesið upp af hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur. Á mannorð embættismanns að gjalda fyrir það að hv. þm. Hjálmar Árnason nennir ekki að kynna sér gögnin? Herra forseti. Hæstv. umhvrh. kom hingað upp og sagði efnislega að starfsmenn Skipulagsstofnunar hefðu ekki leynt iðnn. gögnum og hæstv. ráðherra sagði: Ég hef enga ástæðu til að ætla að þeir fari með rangt mál. Herra forseti. Það þarf ekki að segja annað í þessu máli, hér er aðeins eitt eftir, herra forseti, og það er að hv. þm. Hjálmar Árnason sjái sóma sinn í því að koma hingað upp og biðja þennan embættismann afsökunar. Annað væri til skammar fyrir þingið og til skammar fyrir hann.

Herra forseti. Vegna þeirrar umræðu sem hér fer fram tek ég undir þá kröfu að hv. iðnn. komi saman og fari yfir þau gögn sem hafa komið frá skipulagsstjóra ríkisins um það mál sem var til umræðu á laugardaginn og sérstaklega eftir málatilbúnað hv. þm. Hjálmars Árnasonar sem er formaður nefndarinnar. Það er full ástæða til þess að nefndin komi saman og fari yfir þau gögn því að hér er verið að veitast mjög alvarlega að embættismanni. Í umræðunni á laugardaginn var ljóst að verið var að veitast að persónu skipulagsstjóra. Talað var um að skipulagsstjóri hefði leynt okkur gögnum á klukkutímalöngum fundi þar sem farið var yfir skýrslu skipulagsstjóra upp á tæpar 60 síður, sem þingmenn höfðu ekki séð áður, og farið yfir athugasemdir upp á 13 liði þar sem gerðar eru athugasemdir við umhverfismat vegna álvers í Reyðarfirði. Það var ekki verið að fara hægt yfir þetta, gefinn mjög skammur tími til að fara í þessa umræðu. Við sem sátum þennan fund urðum ekki vör við að verið væri að leyna nokkrum upplýsingum, eins og kom raunar fram í máli hæstv. umhvrh. Sivjar Friðleifsdóttur. Ég fer fram á það, herra forseti, að iðnn. komi saman og fari yfir þau gögn þannig að þessi mál verði öll skýr og vissulega á hv. þm. að biðja skipulagsstjóra afsökunar á því hvernig hann hefur komið fram og veist að honum í umræðu úr þessum ræðustóli þar sem hann er ekki til andsvara.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. umhvrh. fyrir viðbrögðin. Þar kom fram stuðningur við skipulagsstjóra ríkisins. Hæstv. ráðherra sagði ekki ástæðu til að efast um skýringar embættismannsins. Fyrir þetta vil ég þakka. Það er mjög mikilvægt að þetta mál sé hreinsað upp og svo hefur verið gert að nokkru leyti. Út af stendur að boða iðnn. saman til fundar og leggja öll gögnin þar á borðið. Ég tek undir þá kröfu, sem hefur verið sett fram af hálfu hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar, að til fundar í iðnn. verði boðað í hádegishléi og þessi mál hreinsuð þar upp og gögnin lögð á borðið. Ég ítreka þakkir til hæstv. umhvrh. sem hér með hefur hreinsað skipulagsstjóra ríkisins af þessum ómaklega áburði.

Herra forseti. Ég tók eftir því að í síðari ræðu sinni nefndi hv. þm. Össur Skarphéðinsson ekki einu orði þau rök sem ég dró fram í málinu.  Í annan stað vil ég nefna að ef einhver getur bent mér á hvar í skýrslunni, hinu opinbera plaggi, niðurlagsorð í bréfi Hollustuverndar frá 6. desember eru nefnd, þá yrði ég afskaplega þakklátur fyrir það. Ég hef lesið skýrsluna aftur og aftur, en ég finn ekki þetta grundvallaratriði þar sem Hollustuvernd telur eðlilegt að hefja útgáfu starfsleyfisins. Þetta er mikilvægt, herra forseti, vegna þess að Hollustuvernd fjallar um mengunarþáttinn og af 13 úrskurðaratriðum má segja að níu atriði heyri beinlínis undir Hollustuvernd. Geti einhver bent mér á hvar niðurlagsorð Hollustuverndar koma fram í skýrslunni yrði ég mjög þakklátur fyrir það. Mér hefur ekki tekist að finna þau. Ég hafna því að þetta sé persónuleg árás. Ég notast einungis við opinbera skýrslu og ég er að gagnrýna hana og það eiga þingmenn að gera. En þeir eiga ekki að fara út í skæting eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson gerir sig sekan um nú sem oft áður.

Herra forseti. Forseti hlýtur að sjá að ekki er hægt að halda áfram með umræðuna með þá togstreitu í salnum um hver sagði hvað. Mér hefur heyrst að hv. þm. séu allan tímann að tala um hvernig Hollustuvernd vilji bregðast við þeim 13 atriðum í niðurlagsorðum úrskurðar skipulagsstjóra sem eru ástæða þess að hann telur að fara þurfi í frekara umhverfismat með álverið. En hv. þm. er alltaf að hamra á því að skipulagsstjóri hafi ekki viljað auglýsa 120 þúsund tonna álver. Herra forseti. Það var vegna þessarar togstreitu sem endurspeglaðist á fundi í iðnn. sem ég óskaði sérstaklega eftir að meginatriði sem þar var lýst af hálfu Skipulagsstofnunar yrðu send mér á tölvupósti og ég vísaði því til þess, með orðum Skipulagsstofnunar sjálfrar á fundi okkar fyrir helgi, að það væri nákvæmlega þannig sem skipulagsstjóri lagði til að farið yrði í málið. Skipulagsstjóri lagði til við framkvæmdaraðila, Landsvirkjun, að kynnt yrði 120 þúsund tonna álver með heimildum til stækkunar. Það var framkvæmdaraðilinn sem ákvað að kynnt yrði 480 þúsund tonn álver. Þannig stendur málið. Mér líst ekki á að við reynum að leysa þetta mál í ræðustól Alþingis og legg til að forseti verði við þeirri ósk, sem ég hef sett fram, að iðnn. komi saman, hitti fulltrúa Skipulagsstofnunar og leysi þetta mál.

Herra forseti. Í fyrsta lagi óskaði ég eftir að fá orðið aftur til að leiðrétta sjálfa mig sóma míns vegna. Í umfjöllun okkar er alltaf talað um framkvæmdaraðila og ekkert annað og mér varð á að segja að framkvæmdaraðili væri Landsvirkjun sem að sjálfsögðu er rangt. Framkvæmdaraðili þarna er ekki Landsvirkjun. Ég er svo vön því að tala um framkvæmdaraðilann og Landsvirkjun í sama vetfangi. Að sjálfsögðu er framkvæmdaraðilinn Hraun hf. Ég vildi leiðrétta þetta. Herra forseti. Ég óska í öðru lagi eftir því að ef útilokað er að gert verði hlé á fundi til að fara yfir þau mál sem hafa verið svo heit í umræðunni, að forseti hlutist til um að síðar á þessum morgni geti iðnn. komið saman og þá a.m.k. í tenglsum við hádegishlé til að fara yfir þetta mál. Það er ekki hægt að ljúka málinu öðruvísi en iðnn. skoði greinargerð frá Stefáni Thors skipulagsstjóra og geti komið með réttar upplýsingar, herra forseti.

Herra forseti. Vegna þeirra orða sem hér hafa fallið þá er það rétt sem fram hefur komið að skipulagsstjóri sendi mér skýrslu og barst hún mér seint í gærkvöldi. Og ég mun sjá til þess að henni verði dreift til hv. iðnaðarnefndarmanna strax á eftir.

Herra forseti. Mér finnst andrúmsloft vera frekað eitrað á hv. Alþingi. Stemmningin verður gjarnan þannig þegar verið er að ræða umdeild og vafasöm mál. Nú er til umræðu till. til þál. um framhald framkvæmda við Fljótsdalsvirkjun. Mál hafa skipast þannig að hæstv. ríkisstjórn hefur valið þann kost að fá meiri hluta sinn á hinu háa Alþingi til að samþykkja að framhald verði á þeim framkvæmdum sem hér er verið að ræða um, sennilega vegna þess að ríkisstjórnin sjálf treystir sér ekki til þess að hafa ákvörðunina á sínum herðum einum. Þetta mál hefur þegar valdið miklum erjum í íslensku þjóðfélagi og valdið togstreitu og deilum á hinu háa Alþinig. Þetta mál hefur valdið því að þjóðinni er skipt í flokka og hefur jafnvel sett af stað ágreining á milli landshluta og það á röngum forsendum. Þetta mál er þess eðlis að mínu mati að vart kemur annað til greina en að gefa því betri og lengri tíma. Víðtækari sátt þarf að nást í málinu. Það þarf að skoða það betur og því er hér lögð fram brtt. við áðurnefnda þáltill. þess efnis að framhald framkvæmda við Fljótsdalsvirkjun verði því aðeins heimilað af Alþingi að meiri hluti kjósenda hafi áður samþykkt framkvæmdina í þjóðaratkvæðagreiðslu. Flutningsmenn eru, auk þess sem hér talar, hv. þingmenn Guðjón A. Kristjánsson og Árni Steinar Jóhannsson. Sú umræða sem hefur átt sér stað í þjóðfélaginu undanfarið vegna þessa máls hefur kennt mér að það hafi leitt af sér misskilning og rangfærslur af þeirri stærðargráðu að ekki verður annað gert að mínu mati ef skynsemin á að vera leiðarljós en að stöðva málið. Ég tel að skynsamlegast sé að gera það á þann hátt sem hér er lagt til. Sem dæmi um þann misskilning sem tengst hefur þessu máli er sú ályktun margra að þeir sem mótmæla þeim framkvæmdum sem hér eru á ferðinni séu allir á móti virkjunum og álverum, séu á móti stóriðju og séu jafnvel á móti því að Austfirðingum sé rétt hjálparhönd í þeirri erfiðu stöðu sem þar ríkir í atvinnumálum. Þetta er auðvitað fráleitt. Ég get sagt fyrir mitt leyti, herra forseti, að ég er afskaplega hlynntur því að vistvæn íslensk orka sé seld og nýtt skynsamlega í þágu almennings og ég er heldur ekki á móti stóriðju. Ég er ekkert endilega á móti Fljótsdalsvirkjun í sjálfu sér. En ég er algerlega á móti þeirri leið sem hér hefur verið valin og þeirri tímalegu spennitreyju sem hefur verið sett á þetta mál. Því að hin tímalega spennitreyja er heimatilbúin. Ég hef hvergi fundið haldbær rök sem segja mér að við séum í einhverri tímaþröng í málinu. Ég held að affarasælast sé að gera hlé á málinu og leggja það fyrir þjóðina og fá úr því skorið hvort þjóðarvilji sé á Íslandi til þess að halda áfram þeim framkvæmdum sem við erum að ræða um. Málið hefur þróast þannig upp á síðkastið að að mínu mati snýst vandamálið alls ekki um hvort menn fallist á að Fljótsdalsvirkjun fari í lögformlegt umhverfismat eða ekki. Málið er orðið allt annað og mun stærra. Málið snýst ekki bara um Fljótsdalsvirkjun eina og sér. Málið snýst um það tvíeyki sem hér hefur verið til umræðu, virkjun og álverið sjálft. Að mínu mati verður ekki hjá því komist að ræða um málið í heild sinni og þar á meðal er ástæða til að skoða þá stöðu sem Íslendingar eru komnir í gagnvart Norsk Hydro. Því hefur verið haldið fram að verið sé að ræða um byggðamál. Það er í sjálfu sér rétt að það eru mikilvægir staðbundnir hagsmunir á Austfjörðum í þessu máli. En spurningin um Fljótsdalsvirkjun og álver er spurning um heildarhagsmuni þjóðarinnar fyrst og fremst og það er fráleitt að gera það mál að togstreitu á milli Austfirðinga og landsins að öðru leyti. Sú tímaþröng sem hefur komið upp í þessu máli er auðvitað heimatilbúin og hún er sennilega afleiðingin af því að við höfum komið okkur í þá klaufalegu aðstöðu gagnvart Norsk Hydro að við erum nú rétt fyrir jól í spennu með þetta mál til afgreiðslu, fyrst og fremst til að uppfylla skilyrði sem okkur hafa verið sett eða við búið til sjálf. Herra forseti. Hér er á ferðinni svo alvarlegt mál að full ástæða er til að vara við hugsanlegum afleiðingum af því ferli sem verið er að áforma vegna þess að ég get ekki betur séð en að sú sérkennilega mynd af íslensku lýðræði sé á hinu hv. Alþingi að búið sé að ákveða það fyrir fram að nýta meirihlutastöðu hæstv. ríkisstjórnar á Alþingi til að afgreiða þetta mál og þar með sé það fyrir fram ákveðið að þau rök, sem fram eru færð í málinu gegn því að framhald verði á framkvæmdum, séu fyrir fram dæmd úr leik. Herra forseti. Ég man ekki betur en að það hafi gerst fyrir nokkrum árum að hæstv. utanrrh., Halldór Ásgrímsson, hafi tilkynnt þjóðinni í fjölmiðlum að erlendur aðili væri alvarlega að íhuga að reisa hér á landi álver af stærðargráðunni 240--700 þúsund tonn og jafnframt að hinn erlendi aðili hefði áhuga á því að fjárfesta í nauðsynlegum virkjunum. Síðar kom í ljós að hér mun hafa verið átt við Norsk Hydro. Mál þetta hefur þróast þannig að í dag hefur Norsk Hydro bakkað með öll þessi áform þannig að nú virðist sá áhugi einn vera eftir hjá Norsk Hydro að vera 20% eignaraðili í dæminu og ég hef hvergi fundið neina haldbæra skýringu á þeim breytingum á viðhorfi og áhuga Norsk Hydro. Samningsstaða Íslendinga gagnvart Norsk Hydro er afspyrnu léleg. Samningsstaðan er þannig að ætlunin er að reisa Fljótsdalsvirkjun og selja orkuna til eins aðila. Og við þann aðila, Norsk Hydro, erum við í viðræðum um verð á orkunni. Við erum þegar búin að fjárfesta í virkjunardæminu og áformin eru þau hjá hæstv. ríkisstjórn að halda áfram með þá fjárfestingu, vitandi það að við erum að ræða við eina kúnnann sem á að vera kaupandi að orkunni. Í umræðunni um fjármögnun undanfarið hafa komið fram ýmsar hugmyndir. Fyrsta spurningin, herra forseti, sem ég tel að við þurfum að fá svar við er spurningin um hvort Íslendingar eigi yfirleitt að fjárfesta sjálfir í álverum. Ég tel að það sé afskaplega vafasamt og ætla að færa rök fyrir því síðar. Einnig hafa komið upp hugmyndir um hvort íslenskir lífeyrissjóðir eigi að fá tækifæri til að vera með í fjárfestingu á álveri fyrir austan. Ég hef oftsinnis orðið var við það, herra forseti, að það eru margir á Íslandi sem vilja sækja í sjóði lífeyrisþega landsins. Það eru margir sem þola ekki þá tilhugsun að fjármunir hafi safnast fyrir hjá lífeyrissjóðum og komið hefur fram sækni í þá fjármuni með ýmsu móti. Að undanförnu höfum við verið að ræða um íslenskt velferðarkerfi og í þeirri umræðu kom í ljós að það eru einmitt þessir lífeyrissjóðir sem eru aðalbakhjarl velferðar ellilífeyrisþega og öryrkja á Íslandi. Og það er að mínu mati fráleit tilhugsun að íslenskir lífeyrissjóðir fari að leggja áhættufé í álver á Íslandi. Fyrir utan umræðuna um þennan hluta fjármögnunar hafa komið fram í fjölmiðlum mjög misvísandi upplýsingar um forsendur kostnaðar, forsendur fjármögnunar, og m.a. kom það fram í viðtali við hæstv. iðnrh., Finn Ingólfsson, í Morgunblaðinu í ágúst sl. að áætlaður stofnkostnaður Fljótsdalsvirkjunar væri um 30 milljarðar. Þorsteinn Hilmarsson, upplýsingafulltrúi Landsvirkjunar, upplýsti í viðtali við Sigurð Jóhannesson hagfræðing í október sl. að áætlaður stofnkostnaður vegna Fljótsdalsvirkjunar og raflína tengdum væntanlegri álbræðslu í Reyðarfirði væri 25 milljarðar. En um þessar mundir koma upplýsingar frá fulltrúum Landsvirkjunar um að stofnkostnaðurinn sé 22 milljarðar. Upplýsingar um væntanlega orkuframleiðslu í Fljótsdalsvirkjun hafa einnig verið með ýmsu móti. Í upphafi gaf Landsvirkjun upp áætlun sem snerist um 1250 gwst. á ári. Nýlega breyttust þær tölur í 1390 gwst. á ári. Þær misvísandi upplýsingar sem hafa komið fram að undanförnu, herra forseti, hafa gert það að verkum að þeir sem hafa viljað gagnrýna þessi áform á efnahagslegum forsendum hafa verið gerðir tortryggilegir á þeirri forsendu að þeir hafi ekki haft réttar upplýsingar og ekki notað réttar tölur. Gagnrýnisraddir hafa komið fram sem hafa leitt rök að því að Íslendingar muni í framtíðinni standa frammi fyrir stórkostlegu tapi við rekstur þeirra virkjana sem um er að ræða. Í Morgunblaðinu fyrir stuttu kom fram að núvirt tap á rekstri Fljótsdalsvirkjunar í hundrað sé á bilinu 530--3280 milljónir miðað við að gerð sé ávöxtunarkrafa upp á 4--6%. Og það er tekið fram að þetta sé samkvæmt bjartsýnisspá, en að reikna megi með 12--13 milljarða tapi á sama tímabili ef miðað er við raunsæjar forsendur. Sigurður Jóhannesson hagfræðingur segir í Frjálsri verslun fyrir stuttu, blaði nr. 9, að 13 milljarða tap verði á virkjuninni. Í dæmi sínu reiknar Sigurður með að 14 mill fáist fyrir orkuna og hann reiknar með 6% ávöxtunarkröfu. Til viðmiðunar má geta þess að nú þegar verðið á áltonni er u.þ.b. 1.500 dollarar er gert ráð fyrir að ÍSAL kaupi orkuna á 14 mill sem er 1 kr. fyrir kwst. um þessar mundir. Og það er áætlað að Norðurál greiði 10 mill fyrir kwst. og járnblendið um 8--9 mill. Í dæmi Sigurðar er gert ráð fyrir afskriftatíma virkjunar á 45 árum. Einnig hefur komið fram, herra forseti, gagnrýni frá Þorsteini Siglaugssyni viðskiptafræðingi og er hún mjög svipuð þeirri sem hefur komið fram hjá Sigurði Jóhannessyni eins og ég hef rakið. Viðbrögð við þessari gagnrýni hafa fyrst og fremst einkennst af því að menn hafa verið ásakaðir um að nota rangar forsendur. En þegar betur er að gáð hafa þeir gagnrýnendur fyrst og fremst notað forsendur sem hafa fengist hjá hinu opinbera. Gert er almennt ráð fyrir því varðandi ávöxtunarkröfu að fjárfestingar af þessu tagi skili á bilinu 5,5--7% ávöxtun. Varðandi opinberar framkvæmdir í Bretlandi er gerð almenn krafa um 6% ávöxtun fjárins. Alþjóðabankinn hefur lengst af gert kröfu um 7% ávöxtunarkröfu. Í umræðunni undanfarið hefur komið fram að Friðrik Sophusson, núverandi forstjóri Landsvirkjunar, hafi áætlað að Fljótsdalsvirkjun skili um 5,5% ávöxtun og í tölum Landsvirkjunar hefur verið rætt um ávöxtunarkröfu upp á 5--6%. Í Morgunblaðinu 17. des. birtist grein Stefáns Péturssonar og Kristjáns Gunnarssonar, fulltrúa Landsvirkjunar, þar sem kemur fram að Landsvirkjun sé um þessar mundir að taka lokaákvörðun um þá ávöxtunarkröfu sem fyrirtækið mun nota í samningum við Norsk Hydro. En hvað vitum við um það verð sem er raunhæft að búast við frá stóriðju af þessu tagi? Hvað er það sem við fáum í dag fyrir kwst.? Meðalverð Landsvirkjunar til stóriðju árið 1998 voru 0,88 kr. fyrir kwst. og í umræðunni undanfarið hefur komið fram að menn gera jafnvel ráð fyrir því að verðið á áltonninu muni lækka á næstunni og mun það að sjálfsögðu hafa áhrif á það verð sem Landsvirkjun fær fyrir hverja kwst. því að eins og menn vita, herra forseti, er verð á kwst. yfirleitt tengt verði á áltonni á markaði. Ég hef fengið þær upplýsingar, herra forseti, að kostnaðarverð við framleiðslu hverrar kwst. sé talið vera hér u.þ.b. 1,50 kr. og því sjáum við að dæmið er afskaplega dapurlegt þegar farið er yfir markaðinn og þær tölur skoðaðar sem sýna það verð sem við höfum fengið fyrir okkar orku undanfarið. Menn hafa einnig verið að deila um afskriftatíma virkjana. Samkvæmt upplýsingum sem ég hef fengið, herra forseti, er gert ráð fyrir hjá Landsvirkjun að afskriftatími véla og búnaðar sé um 30 ár en 60 ár vegna steyptra mannvirkja. Nú er álitið að virkjun sé samansett af þessu tvennu í hlutfallinu 25% á móti 75% og það er þannig sem menn fá út afskriftatímann 45 ár. Í þeim dæmum sem gagnrýnendur þessara framkvæmdaáætlana hafa lagt fram hafa menn verið að nota upplýsingar sem ég hef verið að rekja hér. Og menn hafa komist að þeirri niðurstöðu að hér sé á ferðinni veruleg áhætta og viðbrögð manna við þeirri gagnrýni bendi til þess að menn viti að þetta er mikil áhætta fyrir íslenskt hagkerfi. En það virðist vera sem svo að málið hafi tekið á sig þá mynd og fengið slíkt ferli í afgreiðslu að ekki sé tími til að skoða þær stærðir, menn séu búnir að koma sér í tímaþröng og ætli að skella skollaeyrum við þeim gagnrýnisröddum sem ég hef áður lýst. Ég ætla mér ekki, herra forseti, að fara út í nákvæma umræðu um umhverfisáhrif, hvorki álvers né virkjunar. Það hafa menn þegar gert hér og munu gera í umræðunni í dag, menn sem hafa meiri upplýsingar og kunnáttu en ég hef í þeim efnum. En ég vek athygli á því að þingfundur dagsins byrjaði á átökum sem snúast um ábendingar skipulagsstjóra og kröfur um frekari skoðun og mat á umhverfisáhrifum. Þær deilur sem voru í upphafi þingfundar, herra forseti, segja mér það eitt að hér sé á ferðinni mál sem þurfi meiri tíma og þurfi frekari rannsókna við, mál sem kallar á betri sátt í þjóðfélaginu og það er þess vegna sem þessi brtt. er lögð fram, til þess að gefa mönnum tíma og andrúm til að stunda faglegri og vandaðri vinnu en hingað til. Það er augljóst mál að fyrirhugaðar framkvæmdir munu hafa veruleg áhrif á íslenskt hagkerfi. Merkilegt er til þess að vita að það er eins og menn hafi ætlað að þær miklu fjárfestingar sem hér eru fram undan muni fyrst og fremst hafa staðbundin áhrif á Austurlandi, en muni ekki hafa skaðvænleg áhrif á hagkerfið í heild sinni þótt svo að við séum með þrisvar til fjórum sinni meiri verðbólgu í dag en að meðaltali í OECD-löndunum og að við séum að tala um jafnvel 20 milljarða fjárfestingar á ári hverju á næstunni. Varðandi umræðuna um áhrifin á íslenska hagkerfið hefur mér, herra forseti, þótt sérstakt að fylgjast með þætti Þórðar Friðjónssonar þjóðhagstofustjóra í þessu máli. Þjóðhagstofustjóri hefur komið með varnaðarorð í fjölmiðlum, hefur boðað varúð og bent á að töluverð þensla sé í íslensku hagkerfi og menn verði að gæta sín. En sem samningamaður um álbræðslu álítur sami Þórður Friðjónsson að þetta sé ekkert mál. Þórður Friðjónsson telur einnig að það að lífeyrissjóðirnir komi til með að standa undir 30% af fjármögnun álvers sé heldur ekkert mál. Ég held að það sé afskaplega óheppilegt að gera þjóðhagstofustjóra landsins það að þurfa að sitja beggja megin borðs í svona máli því að ég er sannfærður um að ef við förum af stað með þær framkvæmdir sem eru áformaðar muni það auka verulega þenslu á landsvísu og muni gera ástandið hér á landi mun erfiðara en við viljum vera láta í umræðunni eins og hún hefur verið undanfarið. Herra forseti. Umræðan um Fljótsdalsvirkjun og álver í Reyðarfirði hefur klofið þjóðina í andstæðar fylkingar. Eins og ég sagði áðan er meira að segja búið að gera umræðuna þannig að hún sé hagsmunaátök milli landshluta. Það er fráleitt að færa þessa deilu á slíkt plan því að það sem hér er verið að ræða um er auðvitað ekki einkamál Austfirðinga, þetta mál er mál þjóðarinnar í heild og það verður að nást frekari og meiri sátt um þetta mál en hingað til. Þeir sem vilja staldra við og gefa málinu meiri tíma eru ekki á móti því að rétta Austfirðingum hjálparhönd í því atvinnuástandi sem þar ríkir. Þetta snýst ekkert um viðhorf þjóðarinnar til Austfirðinga. Þetta snýst um áform um Fljótsdalsvirkjun og álver, fjármögnun, umhverfisáhrif og allt annað það sem ég hef verið að ræða um. Samningsstaða okkar gagnvart Norsk Hydro er að mínu mati fráleit. Eða hvernig lítur dæmið út? Dæmið lítur þannig út í mínum augum, herra forseti, að við höfum valið okkur einn kaupanda að vistvænni íslenskri orku. Við höfum þegar lagt mikið fé í framleiðslu orkunnar, í framleiðsluþáttinn. Við vitum hvert heimsmarkaðsverð er á þeirri orku og við vitum að við erum ekki samkeppnisfær þar. Við getum ekki keppt við Suðaustur-Asíu, við getum ekki keppt við Afríku og við getum ekki keppt við Suður-Ameríku. Við eigum að gera kröfu til þess að fá mun meira fyrir okkar orku en þessi lönd. Við eigum ekki að hafa hliðsjón af heimsmarkaðsverði á orku. Við erum í öðrum flokki. Við eigum að staldra við og segja við Norsk Hydro: Við ætlum að bíða, gera hlé og skoða málið betur. Þjóðin þarf að vita hvers vegna Norsk Hydro hefur bakkað. Þjóðin þarf að vita hvers vegna Norsk Hydro hefur lagt til hliðar áformin um að byggja hér 240--700 þúsud tonna álver og jafnframt fjárfesta í virkjunum. Hvers vegna hafa þessi áform breyst? Skyldi það vera vegna þess að Norsk Hydro hefur áttað sig á að þetta dæmi gengur ekki upp? Og ef svo er, að Norsk Hydro hefur áttað sig á því að dæmið gengur ekki upp, ætlum við samt að halda áfram af því að það hafa átt sér stað pólitískar yfirlýsingar, loforð og væntingar sem hafa sett þetta mál í þann farveg að við erum hér rétt fyrir jól að afgreiða þáltill. frá hæstv. ríkisstjórn? Ég held að menn verði að gera sér grein fyrir því að hér er á ferðinni hið alvarlegasta mál sem kann að leiða af sér verulegt tjón, bæði fyrir land og þjóð. Það eru rauð ljós alls staðar í kringum okkur í þessu máli. Við getum ekki afgreitt þetta mál og vita af þeim deilum sem eru í gangi í þjóðfélaginu, deilum um umhverfisáhrif, deilum um forsendur fjárfestinganna, deilum innan þings sem utan. Væri ekki eðlilegt í slíkri stöðu að stöðva málið af og jafnvel fá erlenda úttekt, ef við treystum útlendingum betur, á því máli sem hér er til umræðu? Hvað segir sagan okkur? Muna menn eftir því þegar Union Carbide dró sig út úr samningum um eignaraðild að járnblendiverksmiðjunni í Hvalfirði? Þá sátu Íslendingar eftir allt í einu hálfruglaðir með sárt ennið og Sigölduvirkjun í fanginu sem var beinlínis ráðist í einmitt vegna fyrirhugaðrar járnblendiverksmiðju. En þá kom Elkem Spigerverket til hjálpar og það fékk 20% hlutdeild í verksmiðjunni í formi tækniþekkingar án þess að leggja eina einustu krónu í hlutafé. Kannast menn við það? Og síðan fékk Elkem Spigerverket 15 ára samning um sölu afurða sem nam 3% af veltu. Þetta kallaði fyrrverandi forstjóri járnblendiverksmiðjunnar réttilega blóðpeninga. Og tókst með harðfylgi og hjálp góðra manna að losna undan þeim samningi 11 árum síðar. Talið er að Íslendingar hafi tapað alls um 12--15 milljörðum á því ævintýri. Og sumir hafa sagt að þær tölur kunni að vera smámunir einir samanborið við áætlað tap af 480 þúsund tonna álveri, eins og menn eru með áform um nú. Við verðum að stöðva málið hér. Við megum ekki gera þau hrikalegu mistök sem virðast vera í uppsiglingu. Við verðum að ná betri samstöðu meðal þjóðarinnar um þessi áform. Við verðum að fá upplýsingar um hvers vegna Norsk Hydro hefur bakkað út úr málinu eins og gerst hefur. Og það gerum við, herra forseti, með því að leggja áformin um áframhaldandi framkvæmdir við Fljótsdalsvirkjun undir þjóðaratkvæði og nota tímann til að styrkja allan faglegan undirbúning og koma okkur í viðunandi samningsaðstöðu, bæði fyrir Austfirðinga og þjóðina í heild, vegna þess að Ísland hefur nefnilega sterka stöðu sem við nýtum ekki í þessu dæmi. Við eigum mikla vistvæna orku hér á landi og hana eigum við að selja, herra forseti. Við eigum líka frábæran mannafla, höfum mikla kunnáttu og stöðugleiki er í íslensku þjóðfélagi. Allt þetta samanlagt á að gera Íslendingum kleift að gera betri samninga um orkusölu heldur en nokkurri annarri þjóð á að takast. Og það er þess vegna sem við verðum að stöðva málið hér og vinna það upp. Það væri fráleitt að gera annað.

Herra forseti. Við erum að ræða hér hvort heimila eigi áframhaldandi virkjunarframkvæmdir við Fljótsdalsvirkjun. Afstaða Samfylkingarinnar er skýr. Við viljum að fram fari umhverfismat og ekki verði haldið áfram nema að jákvætt mat hafi komið fram í garð þess að virkjað verði. Eins og fram kemur í nál. okkar samfylkingarþingmanna í iðnn. höfum við lagt fram tvö mál í þinginu til að leggja áherslu á þá afstöðu okkar. Annars vegar erum við með brtt. við þál. um að fram fari umhverfismat og menn verða að taka afstöðu til þess í atkvæðagreiðslu í þinginu hvort fram skuli fara umhverfismat áður en haldið verður áfram, ef það verður niðurstaðan. Við höfum einnig lagt fram frv. um að öll virkjunarleyfi skuli háð umhverfismati, óháð bráðabirgðaákvæðinu sem ríkisstjórnin hangir í til að koma í veg fyrir að þessi virkjun fari í umhverfismat. Við erum búin að ræða þetta mál í heilan dag og höldum nú áfram. Í umræðunni hefur komið fram mjög hörð gagnrýni á vinnubrögðin og á málsmeðferðina hér í þinginu. Frá þeim sem hafa fjallað um umhverfisþáttinn hafa komið fram gild rök fyrir því að hér skorti rannsóknir á svæðinu o.fl. Hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir gerði ítarlega grein fyrir afstöðu okkar er hún mælti fyrir nál. iðnn. Ég ætla því ekki að endurtaka það sem hún sagði hér. Sömuleiðis hyggst ég ekki fara ítarlega yfir umhverfisþáttinn þar sem hv. þm. Ólafur Örn Haraldsson, formaður umhvn., hélt ítarlega og yfirgripsmikla ræðu á laugardaginn þar sem hann fór yfir fjölmörg rök fyrir nauðsyn þess að fram fari umhverfismat áður en ákvarðanir um frekari virkjunarframkvæmdir yrðu teknar. Herra forseti. Alvarlegast í allri þessari umræðu er hvernig stjórnvöld skella skollaeyrum við athugasemdum lærðra hagfræðinga um þetta mál. Að minnsta kosti þrír hagfræðingar hafa fullyrt í fjölmiðlum, í greinum og tímaritum, að virkjun í Fljótsdal geti ekki skilað hagnaði. Af henni verði milljarðatap hvernig sem á það er litið. Þetta er mjög mikið alvörumál, herra forseti. Upplýsa verður almenning, sem við vitum að mun borga brúsann, um það hvort hér er verið að fara út í bullandi taprekstur á virkjun sem í ofanálag mun leiða til gífurlegra umhverfisspjalla og leiða af sér óbætanlegt tjón fyrir íslenska náttúru. Ég get ekki séð annað, herra forseti, en að við verðum að krefjast þess að óháðir aðilar reikni út arðsemismatið og þingið fari fram á það áður en menn taka afstöðu til málsins að fram fari útreikningar á arðsemismatinu, þ.e. arðsemismati óháðra aðila, því að ef í ljós kemur að ekki er hægt að reka þessa virkjun öðruvísi en með tapi verður auðvitað ekki farið út í þetta ævintýri. Það er með ólíkindum að stjórnvöld ætli að hunsa útreikninga þeirra hagfræðinga sem hafa með ólíkum aðferðum og á mismunandi forsendum allir komist að sömu niðurstöðu, þeirri niðurstöðu að á þessari virkjun verði milljarða taprekstur. Það gengur ekki að hlusta aðeins á hagfræðinga Landsvirkjunar sem er hagsmunaaðili í málinu. Nú er ég ekki neinn sérfræðingur í efnahagsmálum, lærði reyndar smávegis í þjóðhagfræði og rekstrarhagfræði hjá virtum prófessor við Háskóla Íslands, fyrrv. þingmanni Sjálfstfl., dr. Ólafi Björnssyni, þegar ég var þar við nám. En ég tel mig ekki vera þá fagmanneskju að geta metið þessa útreikninga á þeim upplýsingum sem liggja fyrir, hvort þeir eru réttir eða rangir. En þó, af þeirri litlu þekkingu sem ég hef, get ég ekki séð annað en að þarna sé verið að fara með nokkuð sannfærandi rök fyrir málinu. Og ég hef ekki orðið vör við það, herra forseti, að þeir sem hafa komið að málinu og reynt að hrekja staðhæfingar þessara hagfræðinga hafi á nokkurn hátt hrakið þær niðurstöður sem þeir hafa komist að. Ég ætla mér ekki að fara ofan í útreikninga þessara aðila í smáatriðum. En ég tel mig bera ábyrgð gagnvart því fólki sem kaus mig á þing og ég get ekki séð að þingmenn, hvorki ég né aðrir, geti tekið afstöðu til áframhaldandi virkjanaframkvæmda í Fljótsdal nema það sé á hreinu hvort af henni verður tap eða ekki. Þess vegna þurfum við að fá óháð arðsemismat til að geta metið það hvort við getum samþykkt það hér í þessum sal að haldið verði áfram við þessar framkvæmdir. Það er það fyrsta sem við verðum að gera og það sem er mest aðkallandi í málinu núna eftir þær upplýsingar sem komið hafa frá þessum fræðimönnum og sérfræðingum í efnahagsmálum. Allir útreikningar þessara þriggja manna á mismunandi forsendum, byggðir á mismunandi forsendum og aðferðum, leiða í ljós sömu niðurstöðu. Þetta eru hagfræðingarnir Sigurður Jóhannesson, Þorsteinn Siglaugsson og nú síðast Guðmundur Ólafsson. Og ef óháð mat kemst að þeirri niðurstöðu að þetta sé taprekstur og verði aldrei annað, þá þurfum við ekki að ræða hér einu sinni um umhverfismat því að það væri óðs manns æði að fara út í slíka fjárfestingu og dytti varla nokkrum heilvita manni í hug. Og þá er það skylda Alþingis að stöðva slíkt fjármálaævintýri. Við eigum að láta þetta okkur varða. Hv. þm. Gunnar Ingi Gunnarsson, sem talaði á undan mér, fór yfir söguna í virkjanamálum Íslendinga. Ég ætla ekki að fara að endurtaka hana hér. Við eigum að láta reynsluna vera okkur víti til varnaðar og ganga þessi skref hægt. Við viljum ekki fleiri Kröfluævintýri, herra forseti. Þeir hagfræðingar sem hafa með ólíkum aðferðum reiknað út að þetta verði aldrei annað en tap eru allir virtir fræðimenn. Og ég minni á, herra forseti, að þessir menn gera aldrei ráð fyrir að verið sé að greiða neitt fyrir þá náttúru sem þarna er til staðar, sem menn hafa bent á að eðlilegt væri og taka með í reikninginn. Og ég velti fyrir mér, herra forseti, hvernig standi á því að ráðamenn treysta ekki frænda sínum, Sigurði Jóhannessyni, sem kemst að þeirri niðurstöðu, hvernig sem hann reiknar, að tap verði á þessu. Ég minni á að ...

Frændi hverra?

Það kemur að því, fyrst kallað er hér úr sal hver sé frændi hvers í þessum efnum, þá minni ég á að þeir frændur úr Viðey, Björn Bjarnason og Halldór Blöndal, hafa ekki sparað það að leita til þeirra frænda sinna, Sigurðar og Benedikts Jóhannessonar úr Talnakönnun þegar leita hefur átt álita á ýmsum málum sem snúa að efnahagslífi þjóðarinnar. Og þeir hafa ekki efast um þá útreikninga og þá fagvinnu sem þeir hafa unnið á fjármálasviði og hafa ekki séð ástæðu til þess að rengja neitt útreikninga þeirra og fagmennsku. 

Þú dregur þetta inn í málið.

Ég dreg það inn í málið vegna þess að þeim hefur verið treyst, þeir hafa verið fengnir til að vinna fyrir ríkisstjórnina og það er hægt að treysta þeim að mínu mati og þeirra sem hafa fengið þá til að vinna fyrir sig. En allt í einu fer ríkisstjórnin að efast um þessa útreikninga.

Hvenær fer skyldleikinn að hafa áhrif?

Og þegar Sigurður kemst að þeirri niðurstöðu, hvernig sem hann reiknar, að hér verður aldrei nema um tap að ræða lokar ríkisstjórnin bæði augum og eyrum, þegar sú niðurstaða sem þessir virtu fræðimenn komast að er ekki ríkisstjórninni í vil. Það má geta þess að Sigurður Jóhannesson hefur hrakið öll rök sem komið hafa fram frá virkjunarsinnum og Landsvirkjun sem hafa verið að reyna að hrekja niðurstöðu hans. Og eftir að þeir bentu honum á að forsendur hans væru ekki réttar --- reyndar notaði hann forsendur sem Landsvirkjun gaf upp sjálf --- og hann leiðrétti útreikninga sína kom enn út tap og milljarðatap. Það er sama hvernig reiknað er. Það er útilokað annað en að tap verði á Fljótsdalsvirkjun, verði hún reist, miðað við það verð sem viðgengst á mörkuðum í þessum iðnaði. Þorsteinn Siglaugsson, hagfræðingur og framkvæmdastjóri í Stokkhólmi, hefur einnig sýnt fram á það með hagfræðilegum og mjög sannfærandi rökum að tapið verði frá 4 að 20 milljörðum að gefnum mismunandi forsendum. Og ekki er hægt að tala um það að Þorsteinn sé andstæðingur ríkisstjórnarinnar eða baráttumaður gegn stóriðjustefnu, það er hann vissulega ekki. Þorsteinn er mætur sjálfstæðismaður og mikill frjálshyggjumaður, sagði hann mér sjálfur, fyrrverandi ritstjóri Stefnis og stjórnarmaður í Sambandi ungra sjálfstæðismanna. Hann telur einnig að Fljótsdalsvirkjun sé ólögleg, verði hún reist og rekin með tapi. Það kom fram í grein hans í Morgunblaðinu nýverið og væri full ástæða til að fara ofan í saumana á því, einnig hér í þessari umræðu.  Og síðast vil ég nefna þann þriðja hagfræðing sem hefur verið að gera sig gildandi í umræðunni um arðsemismál Landsvirkjunar og það er Guðmundur Ólafsson, lektor við Háskóla Íslands, sem er mikill virkjanasinni og, herra forseti, stóð í miklum deilum á netinu við þá sem voru á móti virkjuninni um það að fara ætti í þessa virkjun. Og herra forseti getur kannað það á skjánum hjá sér, ég sé að hann er mjög iðinn við að skoða sinn tölvuskjá, og gæti farið inn á heimasíðu Guðmundar Ólafssonar og kynnt sér hvernig hann barðist fyrir því að menn færu í Fljótsdalsvirkjun. Þegar Guðmundur Ólafsson hagfræðingur fór síðan að reikna út máli sínu til stuðnings að fara ætti í þá virkjun og notaði allar fræðikenningar í hagfræðinni til að reikna þetta út var honum heldur betur brugðið.

Þá var hann búinn að reikna út Samfylkinguna.

Og það var sama hvernig hann reiknaði, ekki var nokkur leið að fá hagnað út úr þessu fyrirtæki, hvorki af rekstri virkjunarinnar né af fé því sem til hennar færi. Og, herra forseti, vegna frammíkalls Kristjáns Pálssonar verð ég að segja að það er furðulegt að stjórnvöld skuli ekki hlusta á virkjanasinnann Guðmund Ólafsson. Hann þótti nefnilega ekki slæmur pappír, hvorki í herbúðum Framsfl. né Sjálfstfl., fyrr á árinu, fyrir kosningar. Þá var hægt að vitna í hann út og suður. Þá voru útreikningar hans og skoðanir í góðu gildi, herra forseti.

Ég vil minna hv. ræðumann á að það ber að ávarpa þingmenn í þriðju persónu.

Herra forseti. Þingmaðurinn var að tala við forseta í máli sínu, eins og kom fram í lok setningarinnar. Herra forseti. Ég gæti farið í löngu máli yfir útreikninga þessara fræðimanna. Nóg hafa þeir skrifað undanfarið. En eins og ég kom að áðan er ég ekki sérfræðingur í efnahagsmálum og ég er ekki viss um að margir slíkir séu hér í salnum. Þess vegna tel ég fullkomlega eðlilegt og fullkomlega réttmæta kröfu að gert verði óháð arðsemismat á þessum framkvæmdum áður en þáltill. fer í atkvæðagreiðslu í þinginu. Það er óþolandi fyrir almenning, sem á að standa straum af kostnaði við þá virkjun og álverinu, sem mun koma í kjölfarið, ef hann þarf að bera tap af henni og þeim framkvæmdum. Það mun auðvitað lenda á almenningi, bæði með aukinni skattheimtu og skertum lífeyri ef lífeyrissjóðirnir fara í þessar fjárfestingar. Þess vegna er nauðsynlegt að fá það fram hér hver hefur á réttu að standa, Landsvirkjunarfræðingarnir, sem hafa hag af því að framkvæma, eða fræðimennirnir/hagfræðingarnir sem allir hafa komist að sömu niðurstöðu um milljarðatap. Ég tel líka annað vera alvörumál og það er að bæði þingmönnum og almenningi eru leyndar upplýsingar, við fáum ekki upplýsingar um hverjar forsendurnar eru t.d. á verði raforkunnar. Þingmenn sem eiga að taka afstöðu til þessa máls fá ekki upplýsingar um það á hvaða forsendum útreikningarnir eru sem liggja fyrir. Og ég krefst þess að fá upplýsingar um það. Á hvaða verði ætla menn að selja raforkuna? Á hvaða verði ætla menn að selja þá raforku sem kemur úr þessari virkjun, verði hún reist? Og hvaða leyndarmál eru þetta? Er ekki ljóst annars staðar hvaða raforkuverð viðgengst í þessum iðnaði, til orkufreks iðnaðar? Ég tel vera skyldu stjórnvalda að upplýsa okkur, sem eigum að taka afstöðu til þessa máls, um það hvaða verð eigi að vera fyrir þessa raforku. Menn hafa verið að tala um, og síðast í fjölmiðlum um helgina, 1,30 fyrir kwst. Hæsta verð sem viðgengst í þessum iðnaði er um 1,20 kr. Hæst hafa þeir reyndar farið í 1,50 kr. og það mundi skila 2% arði, sem er allt of lágt. Ég bendi á að verðið til nýjustu álveranna, sem eru reist í þriðja heiminum, í Mósambík, Malasíu og Kína, er langt undir þeim upphæðum sem ér er að nefna hér. Ég verð að segja, herra forseti, að ég er hissa á því að stjórnarþingmennirnir, sem virðast nú ætla að samþykkja áframhaldandi framkvæmdir í Fljótsdal, skuli ekki kalla eftir upplýsingum um þetta, um forsendurnar, um arðsemina. Hafa þeir ekki áhuga á að vita hið sanna í málinu? Ætla þeir að treysta blindandi á hagfræðinga Landsvirkjunar, sem hafa enn þá ekkert gefið upp um hverjar forsendur útreikninganna eru eða verða? Ég minni á að ef illa fer og ef hætt verður við virkjunina, þá er það auðvitað hagsmunamál fyrir Landsvirkjun að haldið verði áfram að virkja og farið verði í þessa virkjun, það er hagsmunamál þeirra manna sem eru að gefa okkur þær upplýsingar að allt verði í fínu lagi. Það er hagsmunamál þeirra að virkjað verði annars missa þeir vinnuna, án þess að ég sé að efast um eða leggja mat á hvort útreikningar þeirra séu réttir. Við verðum að fá óháða aðila til að reikna þetta út og við verðum að fá upplýsingar um á hvaða verði á að selja þetta rafmagn. Herra forseti. Hér hafa verið allmiklar upphrópanir vegna meintra upplýsinga sem haldið hefur verið frá þingmönnum í iðnn., reyndar upplýsingum sem koma þessu máli ekkert við. En hér er vísvitandi verið að halda upplýsingum frá þingmönnum hvert verðið eigi að vera fyrir þessa orku og það eru nauðsynlegar upplýsingar til þess að við getum tekið afstöðu til málsins. Ekki að við tökum þannig afstöðu til málsins á grunni umhverfismats heldur á grunni arðsemismats, og það verður auðvitað að liggja hér fyrir. Það ætti að gefast tími til að reikna það út. Þó menn gefi sér það í allri þessari umræðu að menn hafi engan tíma til að gera nokkurn skapaðan hlut til að upplýsa um neitt sem varðar þessa virkjun, þá ætti að vera tími til þess, herra forseti, að fara í óháð arðsemismat á þessum framkvæmdum. Við verðum líka að auka eftirlit með þeim sem eru að fara með fé annarra, fé sem þeir eiga ekki, menn sem eru í rauninni ekki að taka neina fjárhagslega áhættu sjálfir. Þetta er ekki þeirra fé, þetta er fé almennings og það er almenningur sem mun þurfa að borga tapið ef það verður. Og þetta veltir upp þeirri spurningu hvort ekki sé full ástæða til að gera Landsvirkjun að hlutafélagi þannig að það sé rekið eins og önnur fyrirtæki á markaði. Ég held að það sé full ástæða til þess að við veltum því fyrir okkur í þessari umræðu. Sporin í íslenskri virkjanasögu hræða vissulega, herra forseti, eins og hv. þm. Gunnar Ingi Gunnarsson benti á í máli sínu og rakti ítarlega og ég ætla ekki að fara út í. Herra forseti. Fyrst hæstv. ráðherrar úr Framsfl. eru til staðar vil ég spyrja þá: Á hvaða verði ætla menn að selja rafmagnið til stóriðjunnar frá þessari virkjun? Ég óska eftir því að fá svör við því hér. Hvers vegna er verið að halda því leyndu? Ég spyr einnig, herra forseti: Eru skattgreiðendur að borga með því rafmagni? Er eitthvað til í því --- af því það kom fram í grein frá hagfræðingum Landsvirkjunar rétt fyrir helgi að verðið yrði lægra í upphafi --- að menn séu ekkert að borga fyrir orkuna í upphafi þegar fara á hér út í virkjanir, eins og heyrst hefur? Eru menn að fá þetta fyrir ekki neitt í upphafi þegar þeir eru að byrja að reka stóriðjuver? Ég trúi því ekki að svo sé, en það hefur heyrst manna á meðal að verið sé að borga nánast ekki neitt fyrir raforkuna í upphafi rekstrar á stóriðju og er þá vísað til Grundartanga. Ég vildi gjarnan fá upplýsingar um hvað er hér á ferðinni. Hvaða kostakjör er verið að bjóða Norsk Hydro sem ætlar varla að setja nokkurn pening í allt þetta ævintýri? Ekki er ólíklegt, eins og komið hefur fram í umræðunni, að Norsk Hydro hafi farið í að reikna út arðsemismatið --- eins og hagfræðingarnir sem ég hef vísað til hér --- og komist að þeirri niðurstöðu að það væri alls ekki arðbært að fara að setja peninga í þetta ævintýri. Nú er svo komið að Íslendingar eiga að bera alla fjárhagslega áhættu af þessu álveri, þessari virkjun. Ég verð að segja það, herra forseti, að mér líst ekki á blikuna að eiga að hætta lífeyrissparnaði launafólks, ef lífeyrissjóðirnir fara út í þessa fjárfestingu, og það án þess að nokkur óháður aðili hafi reiknað út hvort hér sé hagnaðarvon eða ekki. Ég tel að við þingmenn berum ákveðna ábyrgð. Við berum ábyrgð í umræðunni og okkur ber að kalla fram upplýsingar í málinu þannig að hægt sé að taka afstöðu á raunhæfum forsendum. Ég er á því, herra forseti, að það sé tími til þess. Það er tími til þess. Herra forseti. Ég vil benda á að höfundur Reykjavíkurbréfs Morgunblaðsins nú um helgina er á sömu skoðun. Hann bendir á það í Reykjavíkurbréfinu að það ætti að vera tími til þess að skoða málið betur. Aðalatriðið núna er arðsemismatið. Hvernig stendur á því að Norsk Hydro ætlar ekki að eiga nema takmarkaðan hluta af álverinu í Reyðarfirði? Hvernig stendur á því, herra forseti? Ég bendi einnig á það, sem hefur komið fram í umræðunni og kom einnig fram í umræðunni þegar við vorum með þetta mál til 1. umr., að það eru fleiri kostir í stöðunni. Það eru fleiri kostir í stöðunni, það eru fleiri sem væru tilbúnir að koma til ef Norsk Hydro hverfur frá. Þess vegna eru ekki rök í málinu að það sé ekki hægt að fara í að skoða málið betur, bæði hvað varðar arðsemismatið og einnig hvað varðar umhverfismatið, að ekki sé tími til að fara í þær rannsóknir. Það er tími og við eigum fleiri kosti. Ég minni á að Columbian Venture hefur sýnt áhuga á því að koma inn í samningana og hefur áhuga á því að koma þarna til skjalanna til að byggja upp frekari stóriðju. Höfundur Reykjavíkurbréfsins bendir einnig á það hér, herra forseti, og ég ætla að vitna í Reykjavíkurbréfið, með leyfi forseta. Hann spyr: ,,Getur verið að í þessu þensluástandi sé beinlínis skynsamlegt og jafnvel mjög nauðsynlegt að fresta fyrirhuguðum framkvæmdum við Fljótsdalsvirkjun í eitt ár til þess að fram komi ákveðinn slaki í efnahagsþenslunni, slaki, sem mundi m.a. stuðla að hóflegri kjarasamningum en ella?`` Ef menn fresta virkjun gefst auðvitað tími til að fara í allar þær rannsóknir sem hefur verið bent á æ ofan í æ í umræðunni að þarf að fara í. Ég verð að segja það, eftir að hafa skoðað rök allra þeirra sem eru að reyna að andmæla útreikningum þeirra hagfræðinga sem geta ekki fengið annað en tap út úr þessari virkjun, að þau rök eru ákaflega veik. Ég hef í rauninni ekki séð nein gild rök sem hrekja þá útreikninga. Þess vegna þurfum við auðvitað að fara í þá, þess vegna er skylda okkar þingmanna að láta reikna þetta út og fara í nánari athugun á málinu. Herra forseti. Mig langar vegna nokkurrar umræðu um vinnubrögðin í þinginu við meðferð málsins aðeins að koma að nokkrum atriðum þar sem ég á sæti í hv. iðnn. Ég verð að segja að mér blöskrar hvernig stjórnarmeirihlutinn hefur haldið á málum í nefndinni. Eins og fram hefur komið óskaði hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir eftir því í umhvn. að fulltrúar Norsk Hydro kæmu á fund nefndarinnar til að skýra mál sitt eftir mjög misvísandi upplýsingar frá þeim. Því var synjað. Það var á þeirri forsendu að ekki gæfist tími til að fá þá til fundar við nefndina. Aftur á móti var aftur óskað eftir því í iðnn. að þeir kæmu á fund iðnn., sem hafði betri tíma og átti auðvitað að fá þessa menn til að skýra mál sitt og skýra misvísandi upplýsingar og fá á hreint hvort þeir eru tilbúnir að bíða eftir umhverfismati. Því var aftur synjað. Í tvígang fórum við fram á það í nefndinni að fá Norsk Hydro á fundinn, fyrst eftir að umhvn. hafði verið synjað að fá þá á sinn fund og síðar þegar komu enn nýjar upplýsingar frá Norsk Hydro um það hvort þeir væru tilbúnir að bíða og þeir mundu ekki falla frá yfirlýsingum sínum eða samningum um það að fara í þessar framkvæmdir. Þá var aftur synjað. Herra forseti. Það virðist vera þannig að stjórnarliðið þori ekki að heyra hvað Norsk Hydro hefur að segja, það þori ekki að fá þá hingað til að svara þeim spurningum sem þingmenn vildu gjarnan leggja fyrir þá. Ég gagnrýni þessi vinnubrögð. Ég gagnrýni hvernig menn voru plataðir í upphafi málsins og almenningi talin trú um að þeir gætu komið að málinu í vinnslunni í þinginu. Það er bara ekki rétt. Þau tvö hundruð eða á þriðja hundrað bréf sem nefndinni bárust voru aldrei tekin til neinnar umfjöllunar þó að þau hafi fengist bókuð eftir að ég óskaði eftir því í nefndinni að þau yrðu bókuð sem málsskjöl. Þau erindi sem komu frá almenningi í gegnum tölvupóst voru þannig, eftir að við fórum yfir þetta gaumgæfilega, að um 1 / 4 var með því að það væri virkjað þarna, en þorri hinna, um 3 / 4 voru á móti því. Auk þess tel ég það mjög ámælisvert í vinnubrögðum nefndarinnar að heimila ekki þeim þremur aðilum sem óskuðu eftir því í gegnum tölvupóst að fá að koma á fund nefndarinnar til að viðra viðhorf sín til málsins að koma á fund nefndarinnar þrátt fyrir að nefndarmenn í iðnn. óskuðu eftir því að fá þessa menn á fund sinn. Ég man ekki til þess fyrr í þinginu að þingmönnum hafi verið synjað um að fá ákveðna aðila á fund nefndar til að hlusta á hver afstaða þeirra væri --- og sérstaklega þegar er um að ræða mjög umdeilt mál sem ríkir alls ekki sátt um í samfélaginu. Því frekar hefðum við átt að leyfa þessum aðilum að koma á fund nefndarinnar og hlusta á viðhorf þeirra. Herra forseti. Stjórnarliðið vill hvorki heyra né sjá í þessu máli. Ég óttast helst að það ætli að greiða atkvæði með tillögunni með bundið fyrir augun. Herra forseti. Það eru margir þættir sem væri full ástæða til þess að ræða hér, fara inn í umhverfisþættina, inn í mótvægisaðgerðirnar, alla þá þætti sem snúa að málinu. En ég ætla ekki að eyða tíma í það. Hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir, formaður þingflokks Samfylkingarinnar og fyrsti ræðumaður okkar í málinu á laugardaginn, fór ítarlega yfir þessa þætti þegar hún kynnti nál. og ég tel ekki ástæðu til þess að endurtaka það. En vegna umræðunnar um fund skipulagsstjóra hjá iðnn. get ég ekki orða bundist yfir því hvernig veist hefur verið að þeim ágæta embættismanni í umræðunni. Ég verð að segja að ég sat þennan umrædda fund og gestir nefndarinnar þar svöruðu hverri einustu spurningu sem fyrir þá var lögð og voru þeir með mikla og stóra skýrslu sem var upp á margar blaðsíður og höfðu þeir aðeins um klukkustund til þess að fara yfir þessa þætti. Líka hefur verið bent á það í umræðunni að skipulagsstjóri var með 13 atriði sem hann taldi að þyrftu frekari skoðunar við. Við vitum ekki hve langan tíma tekur að skoða alla þá þætti sem snúa vissulega ekki allir að Hollustuvernd eins og kom fram í morgun. Þarna eru þættir sem snúa að Veðurstofunni og ýmsum öðrum aðilum sem þyrftu að koma með frekari gögn. Það getur verið að þau gögn liggi öll fyrir og menn geti afgreitt umhverfismatið á verksmiðjunni á stuttum tíma en það vitum við ekkert um. Við höfum ekki fengið upplýsingar um það þó að við óskuðum eftir því í nefndinni. Þar ætti einnig að gefast tími til að skoða aðeins út í hvað menn eru að fara með þessari framkvæmd allri. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa ræðu mínu öllu lengri þó ég gæti farið ítarlegar út í arðsemismatsmálin sem ég hef látið hagfræðinga skoða fyrir mig og reikna út. Það er alveg sama hvaða forsendur hafa verið lagðar til grundvallar, ekki er hægt að komast að annarri niðurstöðu en að tap verði á þessari virkjun. Þess vegna krefst ég þess að farið verði með þingmönnum yfir útreikningana og málið verði ekki afgreitt út úr þinginu fyrr en óháðir aðilar verði búnir að reikna þetta út og iðnn. og öðrum þingmönnum verði kynntar þær niðurstöður. Ég tel það svo alvarlegt að menn ætli að horfa fram hjá þeim niðurstöðum sem þessir hagfræðingar hafa komist að, sem hafa lýst skoðun sinni í málinu, að mér finnst ekki hægt að fara frá málinu öðruvísi en að það verði skoðað. Herra forseti. Ég ítreka að ég vil fá upplýsingar um það á hvað á að selja rafmagnið. Hvers vegna þessi leyndarmál með allt saman? Hvað er þarna á ferðinni og hvernig geta þingmenn tekið afstöðu til þessara framkvæmda án þess að hafa allar þessar upplýsingar fyrirliggjandi? Það er ekki hægt, herra forseti, og það er ábyrgðarhluti að ætla að fara að greiða atkvæði með áframhaldandi framkvæmd þegar ekki liggja fyrir útreikningar um að annað en tap á framkvæmdinni.

Herra forseti. Ég sé að hæstv. iðnrh. er kominn í salinn. Ég hefði ekki beðið um orðið nema vegna þess að hv. þm. var að spyrja um arðsemi virkjunarinnar og arðsemi þessara framkvæmda. Að sjálfsögðu er ekki hægt að reikna arðsemina út, alveg sama hvaða hagfræðing hv. þm. fær til þess, nema það liggi hvert verðið er á rafmagninu til álversins. Hv. þm. sagði að það væri alveg sama hvaða forsendur menn gæfu sér, það kæmi alltaf út tap. Það er skrýtin hagfræði sem hv. þm. hefur lært, enda þarf ekki neinn hagfræðing til þess að reikna þetta út. Þetta mun að sjálfsögðu ráðast í samningum. Menn semja ekki fyrir fram í þessu máli. Ég veit ekki hvernig hv. þm. reiknar með almennt að samningar eigi sér stað, að hægt sé að upplýsa um það á þessari stundu hver verði niðurstaða þessara samninga. En að sjálfsögðu er miðað við að bæði virkjunin og álverið skili arði. Hv. þm. hafði sérstakar áhyggjur af lífeyrissjóðunum í þessu sambandi, ef verðið á rafmagninu yrði nú lágt. Ég veit ekki betur en að lífeyrissjóðirnir hafi hugsað sér að fjárfesta í álverinu. Og ef rafmagnsverðið verður mjög hagstætt og lágt, eins og hv. þm. óttast, þá hljóta lífeyrissjóðirnir fyrst og fremst að hagnast á því. Mér finnst þetta svo augljóst, hv. þm., að það ætti ekki að þurfa að ræða það. Ég bið hv. þm. að fara yfir sögu samninga í svipuðum málum og þá ætti þetta að liggja alveg augljóst fyrir hv. þm. Þar að auki liggur það náttúrlega alveg ljóst fyrir að ef við ætlum að reka okkar samfélag og halda uppi okkar velferðarkerfi, sem hv. þm. er alltaf að tala um, þá er nauðsynlegt að það sé atvinna í þessu landi.

Herra forseti. Það er nauðsynlegt að það sé atvinna í þessu landi. En það er líka nauðsynlegt að við förum ekki út í fjárfestingar sem verða með bullandi tapi. Útreikningarnir sem ég vitnaði til voru auðvitað miðaðir við það gangverð sem er á rafmagni og hæsta verð sem gefst á orkumarkaði í stóriðju í heiminum. Ég held að það sé nauðsynlegt eftir þessa ræðu hæstv. ráðherra að iðnn. fái upplýsingar um þessa hluti og ef þetta er svona mikið leyndarmál þá fái þeir a.m.k. þessar upplýsingar  Herra forseti. Við eigum fulla heimtingu á því að fá upplýsingar um hvað menn ætla að selja rafmagnið á. Ég vil fá útreikning á því frá mönnum sem kunna eitthvað í efnahagsmálum og eru sérfræðingar á þessu sviði. Ég vil fá upplýsingar um það og ég tel það vera skyldu okkar þingmanna að fá slíkar upplýsingar, þ.e. hvort hér er verið að fara út í eitthvert fjárfestingarglapræði eða ekki, fjárfestingarglapræði eins og margir hagfræðingar hafa bent á og þeirra rök hafa ekki verið hrakin. Herra forseti. Ég vil fá upplýsingar um það frá hæstv. ráðherrum á hvaða forsendum þeir byggja sína útreikninga. Hæstv. ráðherra segir að ekki sé hægt að reikna út arðsemismatið af því hann viti ekki hvernig samningarnir verði. Á einhverju hljóta menn að byggja þegar þeir eru að undirbúa svona framkvæmdir.

Herra forseti. Það liggur alveg ljóst fyrir, hv. þm., að sú ríkisstjórn sem situr í landinu og stjórnarmeirihlutinn hefur trú á þessu máli og hefur trú á því að það gangi upp. En hv. þm. hefur enga trú á málinu og vill nota öll rök, alveg sama hvaða rök það eru, til þess að koma í veg fyrir að þetta verði gert. Hv. þm. dregur fyrst og fremst upp neikvæða hlið á málinu og byggir á einhverjum útreikningum sem er ekkert hægt að framkvæma fyrr en búið er að semja. 

Herra forseti. Hér í útreikningum er miðað við hæsta og lægsta verð sem gefst á þessum mörkuðum. Það er ekki nóg, herra forseti, að ríkisstjórnin hafi trú á þessu. Það er ekki nóg fyrir þingmenn að taka afstöðu með eða á móti því hvort að fara eigi út í þessa virkjun eftir því hvort ríkisstjórnin hafi trú á þessu eða ekki.

Við eigum fulltrúa í Landsvirkjun.

Hefur almenningur trú á þessu?  Hvernig var ekki með Kröfluævintýrið og önnur virkjanaævintýri eins og hefur verið rakið hér í umræðunni?

Þá voru engir samningar.

Ja, ég ætla ekki að segja það í þessum ræðustól hvað ég vildi helst segja um þetta mál. En eftir þetta andsvar frá hæstv. ráðherra er ég vissulega enn harðari á því að iðnn. eigi að fá upplýsingar um hvað miðað er við, við hvaða verð er verið að miða, hvaða arðsemismat og alla þá útreikninga sem menn miða við þegar þeir undirbúa þessa framkvæmd. Ég er ekki neitt að draga úr þessu. Ég fer með varnaðarorð. Ég fer með varnaðarorð eins og vissulega er full ástæða til í þessu máli, a.m.k. í framhaldi af skrifum virtra hagfræðinga sérmenntaðra í efnahagsmálum.

Virðulegi forseti. Síðari umr. um till. til þál. um framhald framkvæmda við Fljótsdalsvirkjun fer fram þegar komið er fast að jólum og verður afgreiðsla hennar því eins og jólagjöf til þjóðarinnar. Sá hængur er þó á gjöfinni að henni er ekki hægt að skila ef tekið er við henni og það sem meira er, þjóðin á eftir að fá fleiri slíkar á næstu árum því jólagjöfin er bundin, eins og á raðgreiðslum, til frekari framkvæmda við virkjanir og álver. Að lokum verður þjóðin búin að fá þann stærsta jólapakka sem hún hefur nokkurn tíma áður fengið og mun að öllum líkindum ekki fá annan eins langt fram á næsta árþúsund. Hér liggur fyrir þáltill. um framhald framkvæmda við Fljótsdalsvirkjun. Hún er byggð á frummatsskýrslu Landsvirkjunar, mikilli skýrslu um umhverfi og umhverfisáhrif Fljótsdalsvirkjunar. En hér er líka allt undir. Við höfum fengið nál. frá iðnn., frá meiri hluta iðnn., frá 1. minni hluta iðnn. og frá 2. minni hluta iðnn. Umhvn. skilaði sínu áliti til iðnn. og hér er búið að fara vel yfir álit umhvn., bæði efnislega og eins afgreiðslu. Ég vil sérstaklega taka það fram varðandi niðurstöðu umhvn. að verið er að reyna að gera það tortryggilegt að fimm nefndarmenn skuli ekki hafa verið saman á einu áliti. En allir vita að flokkshollusta tveggja þingmanna sem eru í stjórnarmeirihlutanum á þingi var svo mikil að þeir vildu vera sér með álit, en álitið var unnið að fullu af þeim fimm þingmönnum sem skiluðu, að mínu mati þá, meirihlutaáliti umhvn. á þann veg að þessi framkvæmd skuli fara í mat á umhverfisáhrifum. Það er verið að reyna að gera þetta tortryggilegt, þ.e. að þar sem þingmenn voru tveir og svo þrír saman, að þá sé þetta ekki meiri hluti. 

Ætlar forseti að leyfa ...

Forseti vill biðja hv. þm. um að gefa ræðumanni færi á því að halda ræðunni áfram.

Hv. þm. Kristján Pálsson hefur verið hvað ötulastur við að reyna að snúa þessu út og suður. Hann hefur einhverja sérstaka náttúru til þess sem ég skil ekki. 
             Um nefndarálit iðnn. vil ég segja að iðnn. hefur afgreitt tillöguna um stuðning Alþingis við Fljótsdalsvirkjun. Meiri hlutinn í nefndinni tekur undir óskir um að Landsvirkjun geri áætlun um aðgerðir til mótvægis við það náttúrutjón sem verður af Eyjabakkalóni og um endurheimt gróðurs. Þetta var samþykkt með sex atkvæðum stjórnarliða gegn atkvæði Árna Steinars Jóhannssonar sem skilar sérnefndar\-áliti. Tveir fulltrúar Samfylkingarinnar sátu hjá. Í nefndaráliti þeirra kemur fram að þeir vilja að ekki verði farið í þessar framkvæmdir nema að undangengnu mati á umhverfisáhrifum. En miðað við þá skoðun nefnarmanna varð ég satt að segja mjög undrandi að þeir skyldu sitja hjá við afgreiðsluna þar sem ekki á að hlusta á þessa kröfu um að nefnd framkvæmd fari í margumrætt mat á umhverfisáhrifum. Þetta hefur komið vel fram í máli manna og er í sjálfu sér ekkert fleira um það að segja. En ég lýsi undrun minni á þeirri afstöðu að afgreiða þetta svona.  Herra forseti. Í skjóli hæstv. ríkisstjórnar er þessari tillögu rutt fram fyrir þáltill. Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs sem lögð var fram á fyrstu dögum þingsins, þáltill. um mat á umhverfisáhrifum fyrirhugaðrar Fljótsdalsvirkjunar. Hún hefur ekki einu sinni fengist afgreidd út úr umhvn. þó að allar forsendur til þess séu fyrir hendi. Í þeirri tillögu kemur skýrt fram sú krafa að framkvæmdir við Fljótsdalsvirkjun hefjist ekki fyrr en að undangengnu mati á umhverfisáhrifum. Þáltill. snýr að verklagi sem komið hefur verið á með lögum nr. 63/1993 og er til að draga úr umhverfisspjöllum og skaðlegum áhrifum á mannlíf og búsetu. Þetta er vinnuferli sem við höfum til að leita fleiri valkosta ef í ljós kemur að frumhönnun framkvæmda er að einhverju leyti ábótavant, sama hvort það snýr að umhverfinu, náttúrunni eða mannlífinu. Undir þessa þáltill. taka bæði þeir sem vilja vernda svæðið og ekki síður þeir sem vilja virkja, en gera það með varúð svo ekki hljótist óbætanlegur skaði af. Það að hleypa þáltill. Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs um að Fljótsdalsvirkjun fari í mat á umhverfisáhrifum ekki út úr umhvn. er valdníðsla, herra forseti, bæði út frá því hvenær þessar tvær tillögur voru lagðar fyrir þingið og ekki síður eðli málsins samkvæmt. Þáltill. okkar hefði átt að koma fyrir þingið á undan þeirri tillögu sem nú er fjallað um. Till. til þál. um mat á umhverfisáhrifum fyrirhugaðrar Fljótsdalsvirkjunar sem við, þm. Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, lögðum fram var lögð fram í fjórða sinn og ekki að ástæðulausu. Þetta mál hefur lengi verið í undirbúningi. Ég er viss um að margir hefðu viljað nú að hlustað hefði verið á þessa þáltill. þegar hún kom fyrst fram. Þannig hefði unnist tími til að undirbúa þetta stóra mál eins og stór hluti þjóðarinnar óskar eftir að gert verði. Ég ætla hins vegar að vitna í hluta úr grg. með þáltill., um hvers vegna sé farið fram á þetta. Þar er vitnað í sérstaka umsögn Skipulagsstofnunar, með leyfi forseta: ,,Skipulagsstofnun telur að í ljósi breyttra viðhorfa og löggjafar í umhverfismálum sé eðlilegt að fram fari formlegt mat á umhverfisáhrifum framkvæmda sem háðar eru mati samkvæmt 5. gr. laga nr. 63/1993, þrátt fyrir að þær falli undir II bráðabirgðaákvæði þeirra.`` Enn fremur segir í grg. með þáltill.: ,,Í nýrri umsögn stofnunarinnar, dags. 16. júlí 1999, er ekki tekin afstaða til þess hvort virkjunin skuli sæta lögformlegu mati, en þar kemur fram að samvinnunefndin sem vann að gerð svæðisskipulags miðhálendisins og staðfest var af umhverfisráðherra 10. maí 1999, gerði í úrskurði sínum fyrirvara við virkjanaframkvæmdirnar. Að honum er vikið síðar í greinargerð þessari. En þá kemur fram nýr flötur í málinu og skal nú vitnað orðrétt í umsögn Skipulagsstofnunar. Þar segir: ,,Ekki er fyrir hendi aðalskipulag Fljótsdalshrepps en áður en hægt verður að hefja framkvæmdir við virkjun þarf sveitarstjórn að auglýsa tillögu að deiliskipulagi virkjunarsvæðisins. Það verður síðan hlutverk sveitarstjórnar að fjalla um og svara þeim athugasemdum sem kunna að berast við deiliskipulagstillöguna. Samþykki sveitarstjórn deiliskipulagið sendir hún það til yfirferðar hjá Skipulagsstofnun skv. 3. mgr. 25. gr. skipulags- og byggingarlaga, nr. 73/1997. Þegar deiliskipulag hefur verið samþykkt getur sveitarstjórn veitt framkvæmdaleyfi fyrir virkjun, sbr. 27. gr. skipulags- og byggingarlaga. Fari ekki fram mat á umhverfisáhrifum Fljótsdalsvirkjunar samkvæmt lögum nr. 63/1993 má ætla að sú umræða sem hefði orðið í tengslum við það, verði þess í stað í tengslum við deiliskipulagið og það verði því hlutverk Fljótsdalshrepps en ekki Skipulagsstofnunar að vinna úr hugsanlegum athugasemdum.`` Í þessu sambandi ber að athuga að allir landsmenn koma til með að hafa rétt til athugasemda um deiliskipulagstillögu sveitarstjórnarinnar og síðan eftir afgreiðslu sveitarstjórnar, kærurétt til sérstakrar úrskurðarnefndar skv. 8. gr. skipulags- og byggingarlaga, nr. 73/1997. Sú úrskurðarnefnd hefði svo síðasta orðið á stjórnsýslustigi því að úrskurðir hennar eru fullnaðarúrskurðir samkvæmt lögunum og verður ekki skotið til umhverfisráðherra. Þeir sem vefengdu niðurstöðu nefndarinnar yrðu því að leita til dómstóla.`` Ég dreg fram þessa þáltill. og grg. með henni því að málið er ekki svo einfalt að nóg sé að samþykkja þá þáltill. sem við erum að fjalla um hér og þar með renni þetta allt í gegn. Ýmis mál eru enn óunnin. Málsmeðferðin öll hefur klofið þjóðina upp í andstæðar fylkingar sem ekki ná saman. Rök duga ekki lengur. Þau eru á þrotum og tilfinningarnar ráða einar. Fylkingum slær saman því að annarri finnst að ef menn vilji ekki fara að vilja ríkisstjórnarinnar, ganga að tilboði Norsk Hydro um þátttöku í rekstri álvers við Reyðarfjörð, þá séu menn á móti Austfirðingum og því að þeir fái það sem þeim ber af stóriðju og stórframkvæmdum. Virkjanasinnar, sérstaklega á Austurlandi, telja að nú sé komið að þeim eftir 20 ára bið en þá loksins að komið sé að þeim þurfi allt í einu að vernda náttúruna, Eyjabakkana, það forarsvæði sem enginn hefur haft áhuga á að skoða fram til þessa. Sumum finnst þó eftirsjá að svæðinu en því verði því miður að fórna því til að fá virkjunina og álverið. Þegar menn eru svo ákveðnir í að halda blindandi áfram hvað sem það kostar horfa menn fram hjá þörf á frekari rannsóknum og því að leita betri lausna í hönnun og umhverfisvernd. Andstæðar fylkingar hafa myndast milli virkjanasinna, sérstaklega á landsbyggðinni, og svokallaðra umhverfissinna, þá sérstaklega menntamanna og listamanna. Eða, herra forseti, eru þetta ímyndaðir andstæðingar þegar ekki er hægt að takast á málefnalega um mismunandi þarfir, kröfur og væntingar? Ef þú ert ekki með mér þá ertu á móti mér. Þeir sem vilja að Fljótsdalsvirkjun fari í mat á umhverfisáhrifum eru að tefja málið og spilla fyrir svo ekkert verði af framkvæmdum. Þeir eru því allir á móti virkjuninni og álverinu. Þeir nota þessa málsmeðferð til að hylma yfir raunveruleg markmið sín. Þessi málflutningur er mjög óréttmætur gagnvart þeim fjölmörgu Íslendingum sem vilja að virkjað sé áfram fyrir álver eða aðra stóriðju á Íslandi en vilja ekki spilla náttúrunni meira en nauðsyn krefur og vilja að leitað sé sátta hjá þjóðinni um svo stórar framkvæmdir. Herra forseti. Ég veit ekki hvort allir gera sér ljóst hve risastórt verkefni það er sem við mundum hefja með því að samþykkja þáltill. um framhald framkvæmda við Fljótsdalsvirkjun. Í hugum margra ætlum við að byggja hér álver eins og eru í Noregi en því miður er það ekki svo hvað stærðina snertir. Hér er um að ræða byggingu sem á að hýsa eitt stærsta álver í heimi. Við munum nota til þessa eina álvers orku sem samsvarar u.þ.b. allri þeirri raforku sem við notum í dag. Í Noregi nemur álframleiðslan um 900 þús. tonnum á ári og framleiðslan fer fram í sjö verksmiðjum vítt og breitt um Noreg. Fyrirhuguð verksmiðja á Reyðarfirði á fullbyggð að framleiða um 480 þús. tonn, þ.e. að meðaltali sama og tæplega fjórar verksmiðjur framleiða samanlagt í Noregi. Það er ekki áhugi hjá Norsk Hydro að vera með í rekstri álsversins á Reyðarfirði nema að tryggt sé að verksmiðjan verði stækkuð í nánustu framtíð upp í þessi 480 þúsund tonn. Það er þrefalt stærra álver en álverið í Straumsvík er í dag. Fyrstu hugmyndir þeirra hjá Norsk Hydro voru um þátttöku í rekstri á 720 þús. tonna álveri. Þær hugmyndir náðu ekki fram að ganga af ástæðum sem ég þekki ekki en e.t.v hefur staðið í mönnum að láta LSD eða ,,langstærsta drauminn`` komast í framkvæmd, þ.e. virkja allt fallvatn norðan jökla að Jökulsá á Fjöllum meðtalinni. Menn hafa bundið sig mjög í samþykkt sem er kennd við Hallormsstaðaryfirlýsinguna, þ.e. framkvæmdaáætlun ríkisstjórnarinnar, Landsvirkjunar og Norsk Hydro um koma á þessu stóra álveri og virkjun því tengdu. Allt hangir þetta saman, engin verður Fljótsdalsvirkjun nema af álverinu verði. Eins og hér hefur margoft komið fram hefur hins vegar ekki reynt á það að leita eftir því við Norsk Hydro að fresta um einhvern tíma framkvæmdum til að vinna málið betur hér heima. Það sem verra er, misvísandi upplýsingar hafa borist frá Norsk Hydro um áhuga þeirra á frekari rannsóknum. Þaðan hafa komið yfirlýsingar um að þeir hefðu ekkert á móti áframhaldandi rannsóknum þótt framkvæmdaáætlun tefðist eitthvað vegna þeirra. Hins vegar hafa komið yfirlýsingar um að það eigi að halda sig við þessar framkvæmdaáætlun. Því var það miður að ekkert skuli hafa orðið af því að hv. iðnn. og umhvn. fengju að kalla til fulltrúa frá Norsk Hydro til að fá upplýsingar um möguleika á því að fresta þessari framkvæmdaáætlun eins og hún liggur fyrir í dag. Herra forseti. Því miður virðist sá áróður hafa hrifið marga og sannfært að álverið á Reyðarfirði verði aldrei stærra en 120 þús. tonn. Ef af þessum framkvæmdum verður, sem allt bendir nú til, vona ég fyrir hönd okkar Austfirðinga að álverið verði aldrei stærra. Því miður er það blekking. Í síðasta mánuði var verið að vega og meta frummatsskýrslu 480 þús. tonna álvers á Reyðarfirði enda er ekki áhugi hjá Norsk Hydro að fara út í þessa miklu framkvæmd nema þeir hafi loforð um stækkun. Þetta er blekking af verstu gerð, sett í gang til að hnappa fólki saman um framkvæmdir sem vissulega hafa jákvæð áhrif á byggingartíma og eru viðráðanlegri í fámennu samfélagi eftir að rekstur álversins er hafinn. Fólk er því ekki tilbúið til þess að líta á málið til enda og gera kröfur um mótvægisaðgerðir vegna þeirra áhrifa sem framkvæmdirnar hafa bæði á mannlíf og umhverfi. Í úrskurði skipulagsstjóra varðandi frummatsskýrslu álversins kemur fram að mjög margt þurfi að athuga betur. Það er sett fram í 13 liðum og hefur verið farið yfir það hér. Ég ætla því ekki að endurtaka það. Þar eru liðir sem snúa að byggðaþróun og búsetu fyrir utan umhverfisáhrif og mengunarhættu. Ábendingar þessar ber að taka alvarlega. Herra forseti. Hér er ábyrgð sveitarstjórnarmanna mikil. Samband sveitarfélaga á Austurlandi ásamt mörgum einstökum sveitarstjórnum hefur stutt framhald framkvæmda við Fljótsdalsvirkjun. Að mörgu leyti er þetta skiljanleg afstaða í ljósi sögunnar. Menn telja að nú sé loksins komið að Austurlandi þegar virkja á til stóriðju og að þar eigi að staðsetja næstu stóriðju. Málinu er stillt upp sem stærsta byggðamáli sem völ er á, ekkert eitt verkefni hafi eins mikil áhrif og þetta. En er þetta byggðamál? Spurningin er hvort þetta risaverkefni sé það sem Austfirðingar hafa verið að bíða eftir. Sjá menn ekki fyrir sér lítið, um 120 þús. tonna álver og rekstur sem félli vel inn í samfélagið og hleypti lífi í athafnalífið á byggingartímanum, fengi fólk til að flytja austur og setjast þar að, hefði áhrif á búferlaflutninga að austan og styddi jákvæða íbúaþróun til framtíðar? Er það ekki þetta sem menn hafa í huga þegar þeir biðja um álver? Er það ekki lítið álver? Þetta er hin jákvæða framtíðarsýn sem svo margir sjá í rekstri álvers á Reyðarfirði. Það er talið hagstætt að leggja í stórverkefni í samfélaginu þegar slaki er á efnahag þjóðarinnar og atvinnuleysi ríkir. En nú er hvorugt til staðar. Það eru þensluáhrif í þjóðfélaginu og varúðarráðstafanir í gangi, bæði við fjárlagagerð hv. Alþingis og eins hafa Þjóðhagsstofnun og fleiri aðilar varað við að þensla sé of mikil, það geti leitt til verðbólgu og óheilla fyrir þjóðina. Það er ekki atvinnuleysi, það vantar fólk til starfa. Þannig að burt séð frá þessum stórframkvæmdum þá hlýt ég að spyrja: Er þetta rétti tíminn til þess að setja þær í gang? Herra forseti. Heyra menn ekki aðvörunarbjöllur klingja? Er þetta allt jafnhagstætt fyrir íbúa Austurlands og menn vilja vera láta? Eða þora menn ekki að segja neitt af ótta við að hætt verði við allt saman? Sé svo er frekari ástæða til að hafa áhyggjur. Menn hætta ekki við arðvænlegar fjárfestingar og gróðavon þó eitthvað verði að athuga betur og endurskoða með hagsmuni allra í huga, í þessu máli sérstaklega Austfirðinga og náttúru landsins. Ég tek undir aðvörunarorð fyrri ræðumanna sem hafa bent á að það sé athugunarvert hvers vegna Norsk Hydro hefur dregið sig svo út úr þátttöku í þessu stóra fyrirtæki eins og komið hefur fram, að þeir hafi ekki áhuga í dag á að vera eignaraðilar nema í um 20%. Ef þeir teldu að þetta væri jafnmikil gróðavon og borið er á borð fyrir okkur finnst manni einkennilegt ef þeir vildu ekki græða meira og eiga þá meira í verksmiðjunni. Að mínu mati hvílir mikil ábyrgð á sveitarstjórnarmönnum. Ekki síst verða þeir að taka tillit til annarra atvinnugreina, svo sem ferðaþjónustu sem spáð er mestum vexti og gjaldeyristekjum þjóðarinnar í framtíðinni. Ísland hefur laðað til sín ferðamenn vegna einstæðrar náttúru og sá fjöldi á eftir að aukast í framtíðinni því víðerni eru orðin fágæt í iðnvæddum heimi. Því er mikilvægt að farið sé með gát þegar hróflað er við öræfunum og þeirri ímynd sem fólk sækist eftir, víðernum, kyrrð og jafnvel ögrun, hvort sem það eru Íslendingar eða erlendir ferðamenn. Við búum á eyju langt norður í Atlantshafi og högum okkur oft eins og engum komi það við hvað við gerum hér heima fyrir. En því miður gengur þetta ekki lengur. Heimurinn fylgist með okkur og það getur verið dýrt fyrir litla þjóð að misstíga sig í málum sem óneitanlega hafa áhrif út fyrir landsteinana. Þessar stórframkvæmdir koma öðrum einnig við út frá náttúruverndar- og umhverfisverndarsjónarmiðum. Herra forseti. Því skil ég ekki ábyrgðarleysi sveitarstjórnarmanna á Austurlandi, þrátt fyrir áhuga þeirra á að álver rísi á Reyðarfirði, að þeir skuli ekki krefjast mats á umhverfisáhrifum fyrirhugaðrar Fljótsdalsvirkjunar til þess að reyna að tryggja að allt verði gert til að draga úr umhverfisspjöllum og að farið verði í markvissar mótvægisaðgerðir. Þegar hefur komið fram að skýrsla Landsvirkjunar er ófullnægjandi hvað varðar rannsóknir á gróðri og dýralífi, og má bæta búsetuþróun við, eins og ég nefndi áðan. Ef ekki verður farið í lögformlegt mat á umhverfisáhrifum Fljótsdalsvirkjunar verður ekki farið í þessa vinnu og skaðinn kemur til með að bitna einna harðast á Austfirðingum sjálfum. Ábyrgð sveitarstjórnarmanna er því mikil í þessu máli og ég tel að þeir hafi látið blindast af framkvæmdaþörf þegar litið er á málið í heild, sérstaklega út frá byggða- og umhverfissjónarmiðum. Herra forseti. Málið hefur verið sett í algjöra sjálfheldu vegna pólitískrar þrjósku. Landsvirkjun getur ekki breytt hönnun virkjunarinnar frá því sem nú er þó vitað sé að aðrir kostir séu hentugri, ýmist fyrir virkjunaraðilann eða út frá umhverfisverndarsjónarmiðum. Herra forseti. Sannarlega eru fjölmargir sem eru á móti frekari mengandi stóriðju á Austurlandi, sem telja að ekki sé vogandi af mörgum ástæðum að halda áfram stóriðjustefnu ríkisstjórnarinnar alveg óháð því hvar á landinu reisa eigi álverin eða aðrar mengandi stóriðjur. Í þeim hópi er Vinstri hreyfingin -- grænt framboð og lögðu hv. þm. hreyfingarinnar Kolbrún Halldórsdóttir og Árni Steinar Jóhannsson, fram þáltill. um sjálfbæra orkustefnu í upphafi þingsins á þskj. 13 sem hefur heldur ekki verið afgreidd úr umhvn. Þessum vinnubrögðum og valdníðslu mótmælum við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs því að bæði kom tillagan fram á undan þeirri tillögu sem við erum að fjalla um núna, eða í upphafi þings, og ekki síður vegna þess að efnislega á að fjalla um hana á undan þáltill. um framhald framkvæmda við Fljótsdalsvirkjun, framkvæmda sem eru upphaf að raforkuöflun til eins fyrirtækis, raforkuöflunar sem svarar til allrar raforkunotkunar okkar í dag. Hvers vegna lögðum við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs fram þessa tillögu? Vegna þess að þetta er sú sýn sem við höfum til þess að stuðla að sjálfbærri þróun sem ríkisstjórn landsins hefur tekið undir og markað sér stefnu í, en undanskilur síðan þennan stóra þátt. Ég ætla að fá að lesa örlítið úr þessari þáltill.

Þingmaðurinn fær góðfúslegt leyfi til þess.

Afsakið, með leyfi forseta, sem ég var ekki búin að biðja um því ég var ekki búin að finna það sem ég ætlaði að lesa. En upphaf þáltill. er svohljóðandi: ,,Alþingi ályktar að fela iðnrh. að undirbúa, í samvinnu við umhvrh. og þingflokka, sjálfbæra íslenska orkustefnu sem hafi að markmiði: að orka frá endurnýjanlegum orkugjöfum leysi innflutta orku af hólmi, að dregið verði markvisst úr orkusóun og losun gróðurhúsalofttegunda, að ríkulegt tillit verði tekið til náttúruverndar og umhverfis við áætlanir og ákvarðanir um nýtingu vatnsafls og jarðvarma. Forsenda þessarar stefnumótunar verði að Ísland gerist fullgildur aðili að Kyoto-bókuninni frá 12. desember 1997 við rammasamning Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar. Á meðan þessi stefna er í mótun verði ekki ráðist í orkufrekan iðnað umfram það sem þegar hefur verið samið um og frestað að innleiða hér reglur Evrópusambandsins um innri markað í raforkumálum.`` Það virðist samdóma mat hæstv. ríkisstjórnar að Landsvirkjun hafi fullt leyfi til að hefja framkvæmdir við Fljótsdalsvirkjun án þess að setja fyrirhugaða virkjun í mat á umhverfisáhrifum. Það sem meira er, hæstv. ríkisstjórn hefur engan áhuga á því að gera neinar þær ráðstafanir sem þyrfti til að undirbúa virkjunarframkvæmdir með nútímavinnubrögðum. Fullgild rök hafa verið færð fyrir því að lagaleg staða frekari framkvæmda við Fljótsdalsvirkjun, án þess að fram fari mat á umhverfisáhrifum samkvæmt lögum nr. 63/1993, sé ekki fyrir hendi eins og ríkisstjórnin heldur fast fram. En með vísan til umsagnar Aðalheiðar Jóhannsdóttur lögfræðings, sem birt er sem fskj. með nál. iðnn., kemur hið gagnstæða fram og vísa ég til álits hennar. Herra forseti. Það kemur fram í umsögn Aðalheiðar, svo ég dragi fram helstu drættina, að ekki er sjálfgefið hvaða leyfi er endanlegt leyfi til framkvæmda. Og það vantar framkvæmdaleyfi, það vantar aðalskipulag af svæðinu og það vantar deiliskipulag. Fljótsdalshreppur hefur tekið þátt í svæðisskipulagi af héraðssvæðinu öllu og það stóð til að svæðisskipulagið yrði látið gilda sem aðalskipulag, en því miður er svæðisskipulaginu ekki lokið og því liggur nú á að til verði aðalskipulag yfir Fljótsdalshrepp. Það vantar sem sé og deiliskipulagið einnig. Það má líka vísa til svæðisskipulags miðhálendisins sem nýlega hefur verið samþykkt. Þar var gerður fyrirvari um uppistöðulón á Eyjabökkum. Það er því margt að athuga. Herra forseti. Sannarlega vilja margir segja skilið við stóriðjustefnu ríkisstjórnarinnar og nýta landið á annan hátt en stóriðjustefna krefst. Meðal þeirra fjölmörgu eru þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs sem hafa, ásamt öðrum þeim tillögum sem ég hef þegar lýst, lagt fram þáltill. um stofnun Snæfellsþjóðgarðs og að nýta svæðið sem lagt er til að fari undir uppistöðulón og áveitur til annarra arðvænlegra nota. Með leyfi hæstv. forseta vil ég vísa til þáltill., en hún er svohljóðandi: ,,Alþingi ályktar að fela umhverfisráðherra að beita sér fyrir stofnun Snæfellsþjóðgarðs sem taki til Snæfells og öræfanna umhverfis að meðtöldum Eyjabökkum og Jökulsá í Fljótsdal að mörkum heimalanda jarða í Norðurdal.`` Því miður er með þessa þáltill. eins og hinar að hún hefur ekki fengist afgreidd úr umhvn. Þarna er verið að leggja til aðra landnotkun og því hefði hún að mínu mati og annarra átt að vera til umræðu samhliða þessu stóra máli. Herra forseti. Í máli mínu hef ég farið nokkrum orðum um þætti sem snúa að náttúruvernd og byggðasjónarmiðum og annarri nýtingu á Eyjabökkum og víðernum norðan Vatnajökuls. Arðsemi framkvæmdanna er sá þáttur sem lítið hefur verið fjallað um í öllum þeim fjölda greina sem birst hafa um þetta umdeilda mál. Þó hafa komið fram greinar eftir ábyrga aðila sem draga í efa að hægt verði að fá svo hátt raforkuverð að framkvæmdirnar, þ.e. virkjanir og álver ásamt rekstri, komi til með að skila ásættanlegum arði. Og það sem alvarlegast er: Að öllum líkindum á þetta eftir að verða þungur baggi á íslenskum fjárfestum og á lífeyrissjóðunum í landinu ef þeir verða hluthafar í álverinu. Að minnsta kosti virðist Norsk Hydro hafa reiknað sig út úr rekstri því eins og ég sagði fyrr í ræðu minni, eftir síðustu upplýsingum, ætlar fyrirtækið ekki að taka neina áhættu, greiða um 20% með tækniþekkingu, ráða framleiðslu og sölu, en taka enga áhættu, þ.e. á mannamáli að fleyta rjómann ofan af öllu saman. Einnig hefur verið bent á að þrátt fyrir mikil skrif í allt sumar um þetta stóra mál í blöðum og tímaritum, útvarpserindi, sjónvarpsþætti og svo mætti lengi telja, þá hafa ekki mjög margir fjallað um arðsemisþátt virkjunarinnar. Ég dreg ekki í efa að þeir sem hafa skrifað greinar um arðsemismat og hafa lagst yfir útreikninga hafi til þess þekkingu. En nú hafa komið fram þau sjónarmið að mjög hávær aðvörunartónn er varðandi málið í heild, meira að segja svo alvarlegar aðvaranir að þrátt fyrir að í útreikningum sé miðað við lægsta og hæsta fáanlega rafmagnsverð sé ekki hægt að reikna gróða inn í þetta fyrirtæki. Það er náttúrlega erfitt að segja nákvæmlega í þessum ræðustól, eins og hæstv. ráðherra hefur bent á, hvað rafmagnsverðið eigi að vera, en ég ætla rétt að vona að búið verði að reikna út hvað það þurfi að vera áður en samið er. Það er til lítils að semja og setjast síðan niður og athuga hvað það þurfi að vera út frá raforkuverðinu.

Það er fyrirtækið sem sér um þessa hluti, Landsvirkjun.

Það er fyrirtækið sem sér um þessa hluti, það er Landsvirkjun sem reiknar út eftir að búið er að semja. En þá er það of seint.

Það eru þeir sem semja.

Að lokum, herra forseti. Í seinni ræðu minni mun ég koma inn á fleiri atriði, en í þeim málum sem ég hef farið yfir sem og í máli mínu öllu lýsi ég fullri ábyrgð í þessu máli á hendur ríkisstjórninni. Hvað varðar málsmeðferð er hún í raun eitt sjónarspil og var aldrei ætluð til neins annars en að knýja fram ábyrgð ráðherra Sjálfstfl. í málinu svo að ráðherrar Framsfl. sætu ekki einir uppi með þetta erfiða mál sem hefur klofið þjóðina í fylkingar. A.m.k. er alveg ljóst að aldrei var ætlunin að hlusta á rök þeirra þingmanna sem hafa lagt á sig mikla vinnu til að reyna að ná sáttum í málinu. Þetta er eitt sjónarspil, það sjónarspil að setja sig í þær stellingar að þykjast vera Skipulagsstofnun en ekki hv. Alþingi. Að lokum langar mig til að fá að lesa lítið ljóð sem okkur þingmönnum öllum hefur borist og ég hef ekki orðið vör við að neinn hafi tekið hér upp, en það er frá ljóðahópnum sem hefur staðið vaktina í haust og flutt okkur ljóð á hverjum fimmtudegi. Ljóðið er eftir Hákon Aðalsteinsson, ef ég má flytja það, með leyfi forseta, og er svohljóðandi: Heyr vorar bænir öræfaandi óspilltra fjalla. Gefðu oss mátt til að geyma þinn fjársjóð um grundir og hjalla. Laufgaðir bakkar, lágvaxinn gróður, lindur sem kliða, burkni í skoru, blóm í lautu biðja sér griða.

Herra forseti. Ástæðan fyrir því að ég stend upp og fer í andsvar er sú að mér fannst það koma fram í ræðu hv. þm. að ekki lægi alveg skýrt fyrir hvaða leyfi þyrfti til framkvæmda og það væri einhver vafi á því að öll tilskilin leyfi væru nú þegar til staðar varðandi heimildir til framkvæmda sem byggðu á lögunum um mat á umhverfisáhrifum. Ég tel að þetta sé algjörlega skýrt og ef hv. þm. vill kynna sér það eru á bls. 155 og bls. 156 fylgiskjöl með þeirri þáltill. sem hér liggur fyrir þar sem úrskurður umhvrn. liggur fyrir um það hvaða leyfi þurfi til. Engin breyting er frá fyrri ákvörðunum ráðuneytisins í þessum efnum vegna þess að á grundvelli nákvæmlega sömu úrskurða og sömu niðurstaðna frá umhvrn. hafa verið veitt leyfi til að reisa orkuver í Svartsengi og til að reisa orkuver á Nesjavöllum. Því þarf enginn að velkjast í vafa um að þau tilskildu leyfi sem til þarf eru til staðar.

Ég var að vísa til umsagnar Aðalheiðar Jóhannsdóttur lögfræðings þar sem hún segir: ,,Ég dreg í efa að rétt sé að líta svo á að virkjanaleyfið sé endanlegt leyfi`` --- endanlegt leyfi --- ,,og að tilvera þess geri það að verkum að lög nr. 63/1993 eigi ekki að gilda þar sem framkvæmdaleyfi er óútgefið. Jafnframt tel ég það eðlilegri lögskýringu og frekar í samræmi við fyrirliggjandi dómafordæmi EB-dómstólsins að miða við framkvæmdaleyfi skv. 27. gr. laga nr. 73/1997 og að lög nr. 63/1993, um mat á umhverfisáhrifum, eigi að gilda um framkvæmdina þar sem það leyfi er útgefið.``

Herra forseti. Nú er öllum kunnug þessi afstaða Aðalheiðar, það er í sjálfu sér ekki nýtt í umræðunni. En það er dálítið merkilegt að sú afstaða skuli ekki vera fyrr fram komin en þetta vegna þess að á nákvæmlega sömu lagaforsendum hafa verið gefin út tvö önnur leyfi eins og ég hef vitnað í. Ég var ekki að spyrja hv. þm., með leyfi forseta, um túlkun Aðalheiðar á málinu heldur var ég að spyrja hv. þm. hver væri afstaða hennar til þess hvort tilskilin leyfi væru til staðar. Ef svo er, ef hv. þm. er þeirrar skoðunar að svo sé ekki, hvernig ætlar þá hv. þm. að bregðast við gagnvart þeim leyfum sem nú þegar hafa verið veitt út frá sömu lagaskilyrðum og það leyfi sem hér er verið að tala um?

Það má eiginlega segja að ekki sé ástæða til að endurtaka mistökin. Það vantar til viðbótar aðalskipulag, það vantar deiliskipulag. Grunnurinn er veikur og þó svo að hafi verið unnið við aðrar framkvæmdir eins og hæstv. ráðherra lýsti vantar þarna upp á og ekki er ástæða til þess að endurtaka þá vinnu sem hefur verið í gangi.

Herra forseti. Ég tel ástæðu til að vekja athygli á því að hv. þm. upplýsti að þremenningarnir úr minni hlutanum í umhvn. hefðu samið nál. þeirra Ólafs Arnar Haraldssonar og Katrínar Fjeldsted, hv. þm., og staðið þess vegna með þeim og því væru atkvæðin fimm á bak við það álit en ekki tvö. Hv. þm. fullyrti það áðan. Herra forseti. Mig langar svo að vita hvort hv. þm. mundi sætta sig við það að Eyjabökkunum yrði sökkt ef það væri umhverfismat og skipulagsstjóri sem hefðu ákveðið það, hvort þá væri réttlætanlegt að sökkva Eyjabökkum. Ég vil einnig að það komi fram að grænt framboð vildi ekki láta afgreiða tillögu um að fram færi umhverfismat á Fljótsdalsvirkjun á síðasta fundi, vildi ekki láta taka það út úr nefndinni.

Herra forseti. Ég biðst undan því að verið sé að snúa út úr orðum mínum. Ég sagði aldrei áðan að þremenningarnir svokölluðu hafi skrifað nál. fyrir 2. minni hluta, það sagði ég aldrei.

Þú sagðir það.

Ég sagði að þau hefðu unnið saman að því. Enda kemur það líka fram í nál. 3. minni hluta að þau styðja það fullkomlega og þau gera það að sínu. Það að gera það að sínu er að taka undir hvert einasta orð sem þar stendur. Ég ætla að biðja hv. þm. um að snúa ekki út úr eins og hann virðist vera að reyna að gera sig að sérfræðingi í. Hvort ég mundi sætta mig við þá niðurstöðu að Eyjabökkunum yrði sökkt ef skipulagsstjóri hefði með málið að gera og umhverfismat: Nei, ég er þeirrar skoðunar að það eigi að nota svæðið til annarra hluta. En með því að láta hann fjalla um það yrði hægt að finna aðrar lausnir en eru í dag. Við erum orðin aðklemmd og sett út í horn eins og við vinnum í dag.

Herra forseti. Það er gott að það komi skýrt fram að það eru þessir fimm sem hafa þá væntanlega unnið og samið nál. saman. Það er gott að það er komið skýrt fram að þremenningarnir í minnihlutanum hafa unnið álitið og ég fagna því að það skuli koma skýrt fram. Mér finnst líka gott að það komi skýrt fram að vinstri grænir mundu ekki þó umhverfismat afgreiði jákvætt virkjun með lóni á Eyjabökkum samþykkja að Eyjabökkum yrði sökkt þó svo að það yrði álit umhverfismats. 

Hæstv. forseti. Með því að setja Fljótsdalsvirkjun í mat á umhverfisáhrifum væri jafnvel hægt að finna þá leið að þrátt fyrir að virkjunin yrði byggð væri hægt að hlífa Eyjabökkum. Ábendingar hafa komið fram um að hægt sé að fara þá leið. Hún er dýrari, en það getur verið okkar fórnarkostnaður að gera það. Við hugsum það eingöngu út frá hagkvæmni á rekstri virkjunarinnar. Hún skal ganga fyrir, það skal vera ódýrasti kosturinn hvað sem það kostar. Það er hægt að færa lónið til ef vilji er fyrir því. Með því að setja þetta í lögformlegt mat er boðið upp á að finna fleiri lausnir. Það er munurinn.

Herra forseti. Hv. þm. talaði um það í ræðu sinni að hún furðaði sig á því að fulltrúar Samfylkingarinnar hefðu setið hjá þegar málið var afgreitt úr iðnn. Ég var sannfærð um að það hlyti að vera reynsluleysi hv. þm. Árna Steinars Jóhannssonar eða það væri þá bara það mottó vinstri grænna að vera alltaf á móti öllu þegar hann greiddi atkvæði á móti því að málið færi út úr iðnn. því að við höfðum verið allan daginn á fundi um málið, búið var að synja öllum beiðnum um að nokkur kæmi á fund nefndarinnar. Tilkynnt hafði verið að málið fengi ekki frekari meðferð í nefndinni. Þegar málið var síðan tekið út kom hv. þm. vinstri grænna inn á fundinn, hafði ekki verið viðstaddur þegar var búið að synja allri meðferð á málinu, þegar málið var borið upp, hvort það ætti að fara út úr nefndinni. Að sjálfsgöðu sátum við þá hjá og afgreiðslan úr nefndinni var algjörlega á ábyrgð meiri hluta iðnn. vegna þess að það var búið að synja allri meðferð í nefndinni og það átti ekkert að vinna málið meira samkvæmt meiri hlutanum. 
             Ég taldi því að það væri þá annaðhvort reynsluleysið eða það að vera alltaf á móti hvað sem tautar og raular sem réði þarna ákvörðun hv. þm. þar sem hann skaust inn á fundinn þegar var verið að afgreiða málið út úr nefndinni en hafði ekki fylgst með frekari umræðu.

Virðulegi forseti. Hv. þm. sem flutti ræðu áðan, Þuríður Backman, kom þar að nál. okkar hv. þm. Katrínar Fjeldsted og ég vil láta eftirfarandi koma fram: Í afstöðu okkar fimmmenninganna í allri efnislegri umræðu í nefndinni kom í ljós að enginn skoðanamunur eða ágreiningur er um efnislega niðurstöðu. Við unnum nál. sameiginlega meðan við reyndum að freista þess að standa saman um stóran hluta þess og þeir þremenningar sáu drögin sem við Katrín vorum með og við nýttum okkur sömuleiðis punkta frá þremenningunum. Nál. og sameiginleg afstaða okkar er því efnislega samhljóða og full samstaða þar á milli þessara þriggja. Við lokaafgreiðslu málsins var hins vegar valin sú leið að við Katrín Fjeldsted stæðum ein um álitið en að yfirlýsing kæmi frá þremenningunum.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir þessi svör og vona að annar hv. þm. hafi hlustað vel og tekið þessi svör góð og gild.

Virðulegi forseti. Vegna umræðu um þáltill. vinstri grænna í umhvn., til afgreiðslu þar vil ég að það komi fram að það var fullur vilji flm., hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur, að fá málið afgreitt. Á þeim fundi sem tillagan var ekki afgreidd lágu þær ástæður fyrir að formaðurinn, sem hér stendur, var erlendis vegna starfa fyrir hv. Alþingi og þess vegna óskaði þingmaðurinn eftir því að tillagan yrði ekki afgreidd á þeim fundi. En það var engin andstaða á þeim fundi gegn því að afgreiða hana á þeim fundi, sú afstaða kom ekki fram, og hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir var ekki þar með að mínu mati að biðjast undan því að tillagan yrði afgreidd. Ég held að hv. þingmenn eigi ekki að reyna að storka þeim sem hafa flutt hér tillögur, góðar tillögur, m.a. um mat á umhverfisáhrifum. Umhvn. hefur notið þess í sínum störfum að þáltill. lá fyrir. Fyrir það var hægt að vinna málið miklu betur og fyrr en ella.

Hæstv. forseti. Ögurstundin er runnin upp, en enn er tími til að snúa til baka. Enn er tími til þess að bjarga málefnum fyrirhugaðrar Fljótsdalsvirkjunar úr sjálfheldu. En til þess, herra forseti, þarf vit, þor og framsýni og til þess þarf auðmýkt. Það þarf vit til þess að skilja staðreyndirnar sem við hv. þingmönnum blasa. Það þarf þor til þess að viðurkenna að áætlanir ríkisstjórnar Íslands eru feigðarflan. Það þarf nokkra framsýni til þess að átta sig á því að atvinnuhættir gamla tímans eiga ekki lengur við, ekki nú, hvað þá eftir hálfa öld. Herra forseti. Auðmýktar er þörf, auðmýktar gagnvart komandi kynslóðum, gagnvart náttúrunni og auðmýktar gagnvart þeirri staðreynd að enginn hér inni, enginn hv. þm., veit með vissu hversu dýrkeypt fyrirhuguð Fljótsdalsvirkjun verður landi og þjóð. Sú óvissa ein ætti að nægja til þess að sannfæra hvert mannsbarn um að á ögurstundu skuli snúið til baka. Í hausthefti Skírnis er athyglisverð grein eftir Guðmund Hálfdánarson sagnfræðing. Hún ber yfirskriftina Hver á sér fegra föðurland og fjallar um stöðu náttúrunnar í íslenskri þjóðernisvitund. Í greininni er eftirfarandi tilvitnun, með leyfi herra forseta: ,,Menn segja að við Íslendingar séum fátækir. En fátækt er margs konar. Stundum vantar auð, stundum vit eða þekkingu, stundum siðgæði eða fegurðarþroska. Sumir menn sjá enga fegurð í kringum sig, en aðrir mikla. Þeir fyrrnefndu eru fátækir, þeir síðarnefndu ríkir. Og þessi fátækt er almenn á Íslandi. Vegna hennar hryggjast margir að óþörfu yfir kjörum sínum, þrá fjarlæga og ófáanlega fegurð, en loka augunum fyrir þeirri fegurð sem umkringir þá. Þetta er sár fátækt. En hitt er gulli dýrara, að finna uppsprettu gleði og nautna í línum fjallanna, í litbrigðum lands og lagar, við ströndina, í ólgu brimsins, í sveitinni, í hruni fossanna, á sumrin í litskrúða og formfegurð jurtanna, á vetrarkvöldum í tindrandi stjörnum og iðandi norðurljósum. Sá sem ann þessu er aldrei einn þótt fjarlægur sé hann öllum mönnum. Hann er í stöðugum lifandi tengslum við náttúruna, verður með dögum og árum auðugri að dýrðlegri, óafmáanlegum myndum þeirrar fegurðar sem allir eiga aðgang að en fáir finna.`` Þessi orð ritaði faðir Framsfl., Jónas Jónsson frá Hriflu, í Skinfaxa árið 1912, herra forseti. Sjónarmið sem þessi eiga sér fáa málsvara í hinum sama flokki árið 1999. Það er einmitt svo að sjálfsvitund og þjóðarvitund okkar Íslendinga er tengd náttúrunni traustari böndum en flestum öðrum þáttum sem samtvinnaðir mynda samfélagið sem við búum í. Líklega eru það einungis fornbókmenntirnar sem eru gildari þáttur í karakter hinnar íslensku þjóðar en náttúran sjálf. Það er því ekki að undra, herra forseti, að skáldin leyfi sér að lesa upp ljóð á Austurvelli til varnar landinu. Orð skáldanna, tungan, ljóðin, eru ekkert tyllidagaprjál. Þau nálgast best kjarna þeirrar baráttu sem nú er háð fyrir framtíðinni. Herra forseti. Verndargildi svæðisins sem fer undir Fljótsdalsvirkjun hefur ekki verið metið. Er landið verðlaust? Skiptir engu máli að hugsanlega væru óbyggðirnar norðan Vatnajökuls okkur meira virði þegar til lengdar lætur óspilltar og ósnortnar af mannanna höndum? Norskur umhverfisfræðingur, Ståle Navrud að nafni, var staddur hér á landi á dögunum. Hann flutti landsmönnum merkileg skilaboð og við skulum staldra við þau. Hann ræddi um efnahagslegt gildi náttúrunnar og að eftir því sem ósnortnum víðernum fækkar í Evrópu og reyndar á jörðinni allri, þá eykst gildi þeirra að sjálfsögðu. En gildi náttúrunnar má vel mæla í verðinu sem þeir sem nú eru uppi og komandi kynslóðir eru tilbúnir til þess að greiða fyrir varðveislu og vernd hennar. Sé slíkt ekki tekið með í reikninginn er gildi náttúrunnar undantekningarlítið gróflega vanmetið. Ståle Navrud bendir líka á að norskar rannsóknir sýni að hagnaðurinn af því að stofna þjóðgarð reyndist þrisvar sinnum meiri en kostnaðurinn sem fylgdi því að stofna hann. Getum við, herra forseti, kastað þessum möguleika fyrir róða? Vill hið háa Alþingi bera ábyrgð á því? Herra forseti. Þegar öllu er á botninn hvolft vitum við ekki hvaða verðmæti tapast við að virkja í Fljótsdal. Samt stendur ekki annað til hjá ríkisstjórn Íslands en að hefja framkvæmdir sem munu valda óafturkræfum náttúruspjöllum á svæði sem er einstakt á heimsvísu. Herra forseti. Fyrr í þessari umræðu hafa verið færð mikil og ítarleg rök og allar staðreyndir tíndar til fyrir náttúrufarslegri sérstöðu Eyjabakkanna og svæðisins alls í raun norðan Vatnajökuls og ég ætla ekki að fara að tíunda það aftur. En í þessar framkvæmdir á að fara í þágu atvinnuuppbyggingar sem ber öll einkenni hinnar gjaldþrota byggðastefnu Sjálfstfl. og Framsfl. Er nokkur furða, herra forseti, þó menn spyrji sig um forsendur, tilgang og niðurstöðu? Er nokkur furða þótt þorri almennings standi agndofa gagnvart yfirgangi og fyrirhyggjuskorti íslenskra stjórnvalda? Í tvo áratugi hefur Austfirðingum verið boðið upp á ofurlausnir að sunnan, sápukúlu sem springur ef samkomulag næst ekki um raforkuverð. Hvað ef samkomulag næst ekki um viðunandi raforkuverð, herra forseti? Hvað þá? Hverjar eru þá áætlanir ríkisstjórnar Íslands? Og það er merkilegt, herra forseti, að sitja á hinu háa Alþingi og hlusta á þingmenn Sjálfstfl. lofsyngja kröfur neyslusamfélagsins ellegar beita þagnarafbrigðinu eins og það hefur verið kallað í þessari umræðu þó taka beri fram að hv. þm. Kristján Pálsson er heiðarleg undantekning þar á. Vinnubrögðin í þessu máli eru þannig að stjórnvöld í Ráðstjórnarríkjunum sálugu hefðu verið fullsæmd af þeim, þ.e. hugmyndirnar sem hér búa að baki og það offors og sá skortur á ást á lýðræðinu sem þessi vinnubrögð bera vitni um. Það er sannast sagna undarlegt að standa við þröskuld nýrrar aldar, nýrrar aldar sem mun færa okkur líklega meiri velgengni, hraðari uppbyggingu þekkingar- og upplýsingasamfélagsins en nokkurn óraði fyrir og standa hér í kappræðu við stjórnvöld um framkvæmdir sem menn hefðu verið fullsæmdir í sovét á millistríðsárunum. Og eftir stendur að engrar varúðar skal gætt, verðmætin skulu ekki metin. Það er ekki hlustað á rök. Það er ekki tekið tillit til staðreynda og það er í raun og veru alveg sama hvað við í stjórnarandstöðunni höfum sagt á liðnum vikum og mánuðum, það hefur aldrei staðið til að hlusta á vilja stjórnarandstöðunnar í þessu efni. Þáltill. ríkisstjórnarinnar var til þess eins að stilla upp sínu liði og auðvitað telja saman í liði stjórnarandstöðunnar í leiðinni. Nei, herra forseti. Hið háa Alþingi er orðið að leikvelli stjórnlyndra manna, manna sem tjáir ekki að rökræða við, manna sem gildir einu hvaða rök eru færð fyrir máli, hvaða staðreyndir blasa við. Þeir munu líka, herra forseti, bera fulla ábyrgð á þessu máli, fulla ábyrgð. Og svo verður það líklega eftir svona hálfa öld þegar langflestir sem nú sitja á hinu háa Alþingi verða komnir undir græna torfu, að niðurstaðan mun blasa við komandi kynslóðum. Niðurstaðan mun blasa við Íslendingum nýrrar aldar sem aldrei fengu tækifæri til þess að meta verðmæti þeirrar náttúru sem nú mun glatast.

Herra forseti. Hv. þm. lýsti afstöðu sinni til málsins og kom þar skýrt fram að þingmaðurinn er andsvígur því að virkja í Fljótsdal. Ég gat ekki betur heyrt líka en hún væri andvíg því að byggja álver á Reyðarfirði þannig að það liggur þá fyrir sem afstaða. Um það er ekkert frekar að segja af minni hálfu þó ég sé ekki sammála þeirri afstöðu. En mig langar að benda á tvennt. Þingmaðurinn fer fram á að Alþingi samþykki umhverfismat, það ferli, áður en lengra verður haldið, en er sjálfur þegar andvígur framkvæmdunum sem meta á. Mun þingmaðurinn halda áfram að vera andvígur virkjun jafnvel þótt niðurstaða umhverfismats yrði að lokum sú að heimila framkvæmdina? Mun þingmaðurinn þá styðja framkvæmdina? Í öðru lagi vefengdi þingmaðurinn gagnsemi þessara framkvæmda fyrir byggð á Austurlandi. En ég heyrði ekkert í ræðu hv. þm. um hvað hún legði til. Ég gat ekki betur heyrt en þingmaðurinn væri sammála því að það væri vandi uppi í byggðamálum fyrir austan. En ég heyrði engar tillögur frá þingmanninum um hvað gera ætti til að bregðast við. Er það kannski, sem mér býður í grun, afstaða Samfylkingarinnar að ekki eigi að gera neitt?

Herra forseti. Það er alltaf jafnmerkilegt að hlusta á textaskýringar hv. 3. þm. Vestf. Það kom ekki fram í máli mínu, sem hann fullyrti í fyrra lið andsvars síns, að hér lægi fyrir afstaða mín. Ég var að benda á það, hv. þm., að hér ætti að ana út í framkvæmdina án umhverfismats, án þess að nokkurt tækifæri væri til þess að meta þau náttúruauðæfi sem munu verða eyðilögð. Þá er um óafturkræf náttúruspjöll að ræða. Þarf kannski að stafa það svo þingmaðurinn skilji? Hvað varðar hitt þá var ég ekki að ræða um tillögur Samfylkingarinnar í byggðamálum, enda erum við að ræða tillögur stjórnarinnar í byggðamálum, ekki satt? 

Herra forseti. Það er alveg skýrt að þegar þingmaðurinn er þeirrar skoðunar að hér sé um að ræða óafturkræf spjöll, þá styður hann ekki að ráðist verði í þau, hvorki með umhverfismati né án,  Í öðru lagi kom fram í máli hv. þm. að ef ekki næðust samningar um raforkusölu þá væru menn í vanda. Og það er alveg hárrétt. Menn eru í miklum vanda ef ekki nást samningar um að selja raforkuna. Þá náum við ekki því fram sem við ætlum okur, að bæta þjóðarhag og að bæta stöðu manna fyrir austan. En ég spyr hv. þm. sem er andvígur því að til þessara aðgerða verði gripið: Hvaða tillögur hefur þingmaðurinn til þess að bæta þjóðarhag og til þess að bæta stöðu byggðar á Austurlandi?

Hvaða tillögur hafið þið aðrar en álver?


            

Herra forseti. Ég bendi hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni á að hann mun líklega fá hér tækifæri til að greiða atkvæði brtt. Samfylkingarinnar um að fyrirhugaðar framkvæmdir við Fljótsdalsvirkjun fari í umhverfismat áður en frekari ákvarðanir verða teknar. Og ég treysti því enn að hv. alþingismenn muni koma til vits og samþykkja þá tillögu. Síðan kemur í ljós hvernig tillaga hæstv. iðnrh. verður afgreidd.

Herra forseti. Ég óska eftir því að hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir og ein af þingmönnum í umhvn. lýsi í fáum orðum þeirri samstöðu sem við fimmmenningarnir í umhvn. höfðum um niðurstöðu málsins. Það liggur ljóst fyrir að meiri hluti þingmanna, ég orða það svo og þannig er það rétt orðað, í umhvn. er sammála að öllu leyti um þetta mál þó svo að kosið hafi verið að skipta liði við formlega afgreiðslu málsins.

Herra forseti. Ég þakka hv. formanni umhvn. andsvarið. Það er vissulega rétt og ástæða til að ítreka að fimm hv. nefndarmenn í umhvn. styðja það að fyrirhugaðar framkvæmdir við Fljótsdalsvirkjun fari í umhverfismat. Á því hefur ekki leikið neinn vafi hér í haust þó að stjórnarliðar hafi reynt með miklum flækjumálflutningi að koma einhverju öðru til skila. En ég þakka hv. formanni umhvn. fyrirspurnina og staðfesti að meiri hluti er fyrir því í hv. umhvn. að þessar framkvæmdir fari í umhverfismat.

Herra forseti. Fyrir skemmstu skilaði umhvn. Alþingis til iðnn. tveimur álitum varðandi það mál sem hér er verið að ræða, þáltill. um stuðning Alþingis við framhald framkvæmda við Fljótsdalsvirkjun. Annað af þessum álitum var stutt af fulltrúum stjórnarandstöðunnar í nefndinni og þannig liggur það fyrir svo óyggjandi er, herra forseti, að meiri hluti umhvn. stendur saman málefnalega í þessu máli og styður það sjónarmið að nauðsynlegt sé að Fljótsdalsvirkjun lúti lögum um mat á umhverfisáhrifum, nr. 63/1993. Í áliti því sem stutt er af meiri hluta nefndarinnar eru gerðar margar alvarlegar athugasemdir við skýrslu Landsvirkjunar, Fljótsdalsvirkjun, umhverfi og umhverfisáhrif, en hún er eitt af grundvallargögnum málsins og eru þær athugasemdir studdar efnismiklum rökum vísindamanna og embættismanna sem komu á fund nefndarinnar. Mikill meiri hluti þeirra gesta sem umhvn. kallaði á sinn fund lýsti stuðningi við það að virkjunin færi í mat samkvæmt lögum. Þeir af gestum nefndarinnar sem lýst hafa sig mótfallna lögformlegu mati voru hins vegar einungis hagsmunaaðilar á borð við Landsvirkjun, fulltrúar sveitarfélaga á Austurlandi, hagsmunasamtök íbúa á Austurlandi og ráðuneyti iðnaðar- og umhverfismála sem heyra undir ráðherra og geta varla talist hlutlausir aðilar. Iðnrh. segir í grg. með þáltill. sinni að framkvæmdir við Fljótsdalsvirkjun lúti leyfi frá þáv. iðnrh., Jóni Sigurðssyni, sem útgefið er 24. apríl 1991. En hann lætur þess jafnframt getið að sveitastjórn Fljótsdalshrepps hafi ekki veitt leyfi fyrir öðrum framkvæmdum en þeim sem lúta að aðkomugöngum virkjunarinnar. Þar með lýsir ráðherrann því yfir, herra forseti, að leyfi Fljótsdalshrepps hafi þurft fyrir áframhaldandi framkvæmdum árið 1991. Skilningur skipulagsstjóra ríkisins er eilítið annar hvað varðar þetta atriði, en í áliti hans til umhvn., dags. 3. des. 1999, kemur fram að engar beinar leyfisveitingar vegna framkvæmda hafi verið fyrir hendi samkvæmt skipulagslögum, nr. 19/1964, með síðari breytingum, sem í gildi voru þegar virkjunarleyfi þáv. iðnrh. var gefið út, en að hans mati hafi leyfi þáv. iðnrh. verið ígildi framkvæmdaleyfis. Hins vegar hafi ekki verið til staðar leyfi fyrir húsbyggingum vegna virkjunarinnar, þar með talin eru stöðvarhús og aðrar þær húsbyggingar í tengslum við virkjunina sem reisa hefði þurft. Iðnrh. og skipulagsstjóri virðast því sammála um að leyfi hafi skort 1991 fyrir ákveðnum þáttum framkvæmdarinnar þó að ágreiningur sé um hvers konar leyfi hafi skort. Herra forseti. Síðan komu til sögunnar ný skipulags- og byggingarlög, nr. 73/1997, en skv. 27. gr. þeirra laga eru framkvæmdir á borð við stíflugerð, vegi, veitur og efnistökustaði háðar framkvæmdaleyfi viðkomandi sveitarstjórnar. Slíkt leyfi frá sveitarstjórn Fljótsdalshrepps, herra forseti, er ekki til staðar. Og einnig skortir enn byggingarleyfi fyrir öllum húsbyggingum tengdum virkjuninni. Milli skipulagsstjóra og iðnrh. er uppi ágreiningur um þessa túlkun. Álit skipulagsstjóra ríkisins til umhvn. staðfestir einnig þann ágreining sem ríkir um skipulagsþátt málsins, en samkvæmt áliti skipulagsstjóra kalla fyrirhugaðar framkvæmdir við Fljótsdalsvirkjun á gerð deiliskipulags, annars vegar fyrir aðkomu og stöðvarhússvæði og hins vegar fyrir stíflusvæði. Á grundvelli samþykkts svæðisskipulags miðhálendisins geta því sveitarstjórnir Fljótsdalshrepps og sveitarstjórn Norðurhéraðs auglýst deiliskipulagstillögu fyrir stíflusvæði virkjunarinnar og sveitarstjórn Fljótsdalshrepps getur, að fengnum meðmælum Skipulagsstofnunar, auglýst deiliskipulagstillögu fyrir aðkomu og stöðvarhússvæði. Það er ekki vitað, herra forseti, hversu langt vinna við deiliskipulagstillögur þessar er á veg komin. En þetta álit stangast hins vegar á við álit hæstv. iðnrh. sem lýst er í grg. með tillögunni, en þar segir, með vísan til 3. tölul. ákvæðis til bráðabirgðar í skipulags- og byggingarlögum nr. 73/1997, að sveitarstjórn geti, án þess að fyrir liggi staðfest aðalskipulag eða samþykkt deiliskipulag og að fengnum meðmælum Skipulagsstofnunar, leyft einstakar framkvæmdir sem um kann að vera sótt. Hæstv. iðnrh. er því þeirrar skoðunar að hægt sé að undanskilja framkvæmdirnar staðfestu eða auglýstu deiliskipulagi. Vegna þess ágreinings, herra forseti, sem ríkir um skipulagsþátt málsins og leyfisveitingar vegna framkvæmdanna er álit skipulagsstjóra ríkisins, dags. 3. des. 1999, birt í heild sinni með nál. 1. minni hluta iðnn. þannig að öllum sé ljóst í hverju þessi ágreiningur er fólginn. En um það eru engar deilur að ágreiningur er til staðar. Og hæstv. iðnrh. hefur viðurkennt, bæði héðan úr þessum ræðustól og í grg. með þáltill. sem hér um ræðir, að leyfi frá Fljótsdalshreppi skorti. Það er því alveg ljóst, herra forseti, að ein af meginstoðum þáltill. sem hér er til umfjöllunar er brostin. Það er ekki nóg að hafa virkjunarleyfið sem þáltill. byggir á að hluta til. En þá er rétt að huga að því hvort framkvæmdir við Fljótsdalsvirkjun stríði gegn tilskipun sem EES-samningurinn leggur okkur á herðar frá 27. júní 1985 nr. 85/337/EBE, og gegn tilskipun nr. 97/11/EC frá 3. mars 1997. Og þá er einnig rétt að kanna dómafordæmi frá Evrópudómstólnum í skyldum málum, sbr. kæru Náttúruverndarsamtaka Íslands til Eftirlitsstofnunar EFTA og umsögn Aðalheiðar Jóhannsdóttur til umhvn., dags. 1. des. 1999. Þessi fylgigögn fylgja einnig með í áliti 1. minni hluta iðnn. svo það sé alveg skýrt og stutt þeim rökum sem best eru talin um að hér sé um ágreining að ræða. Þetta ýtir enn frekari stoðum undir það að einn grunnþátturinn í röksemdafærslu hæstv. iðnrh. er fallinn, stendur ekki réttur. Annar þáttur sem hæstv. iðnrh. styður tillögu sína með er skýrsla Landsvirkjunar, Fljótsdalsvirkjun, umhverfi og umhverfisáhrif. Mikill fjöldi vísindamanna og sérfræðinga sem heimsótti umhvn. taldi framsetningu og túlkun rannsóknargagna í áðurnefndri skýrslu vilhalla framkvæmdunum og framkvæmdaraðila í hag. Þá hefur einnig komið í ljós að skýrslan gerir meira en efni standa til úr þeim gróðurfarsrannsóknum sem sagðar eru hafa átt sér stað á svæðinu sl. 25--30 ár. Þá er það einnig komið á daginn, herra forseti, að engar vistfræðirannsóknir hafa farið fram á svæðinu og þær gróðurfarsrannsóknir sem skýrslan byggir á eru lítið annað en tegundatalningar. Þar að auki virðast rannsóknir þær sem gerðar hafa verið komnar til ára sinna það mikið að öðrum aðferðum væri beitt við sams konar rannsóknir í dag. Þá er skýrslan greinilega ekki skrifuð af líffræðingum, náttúrufræðingum eða vistfræðingum sem hlýtur líka að teljast veikleiki, herra forseti, en við getum nefnt í því sambandi áhrifin á náttúru svæðisins. Eyjabakkar eru að öllum líkindum flæðiengi, en engar rannsóknir hafa farið fram, herra forseti, til að skilgreina það vistkerfi gróðurs og dýra sem þarna er að finna og gera höfundar skýrslunnar enga tilraun til að varpa ljósi á vistfræðilega þáttinn. Skýrslan gerir enga tilraun til að meta verndargildi svæðisins, herra forseti. En þegar þau gögn sem bárust umhvn. við afgreiðslu málsins eru skoðuð má draga þá ályktun að hér sé um einstakt landsvæði að ræða, herra forseti, og í alla staða óbætanlegt. Einungis er talið að til séu fimm eiginlegar gróðurvinjar á miðhálendi Íslands. Eyjabakkar eru sú stærsta, sú sem er í mestri hæð yfir sjávarmáli og, herra forseti, sú eina sem er hluti af samfelldri gróðurþekju frá fjöru til jökla. Fari fram sem horfir, herra forseti, með framkvæmdir við Fljótsdalsvirkjun er unninn óafturkræfur skaði á lífríki sem að öllum líkindum er einstakt í sinni röð. Skýrsla Landsvirkjunar, sem er ein af meginstoðunum í þáltill. hæstv. iðnrh., gerir fremur lítið úr náttúruverndargildi svæðisins og gerir ekki grein fyrir því að það land sem þarna tapast er óafturkræft og verður að öllum líkindum ekki endurheimt á nokkurn hátt þrátt fyrir vilja til mótvægisaðgerða. Þær mótvægisaðgerðir sem skýrslan gerir ráð fyrir eru að mati margra gesta umhvn. ófullnægjandi. Þær áætlanir sem skýrslan gerir grein fyrir varðandi endurheimt votlendis í stað þess sem tapaðist færu allar fram á láglendi fjarri Eyjabökkum. Þá er einnig á það bent að ekki liggja fyrir nægilegar rannsóknir á því votlendi sem hefur verið endurheimt á landinu sl. ár svo ekki er hægt að draga neina ályktun, herra forseti, á grundvelli þeirra tilrauna til endurheimtar sem hafa farið fram hér á landi. Í sumum tilfellum er ekki getið um neinar mótvægisaðgerðir. Til dæmis er ekki getið um frágang haugstæða með tilliti til landmótunar og annarra þátta þar að lútandi. Rannsóknir á öldurofi og foki virðast ófullnægjandi að mati gesta umhvn. og ekki er hægt að fallast á það, herra forseti, að það líkan sem skýrsluhöfundar notast við frá Iowa State University gagnist við íslenskar aðstæður, auk þess sem landhalli við lónið, bæði austan og vestan megin, yrði á stórum svæðum meiri en 7%. Ekki er vitnað í íslenskar rannsóknir sem þó eru til hjá Landsvirkjun vegna strandrofs við Blöndulón, en þær rannsóknir sýna fram á mikil merki um fok, m.a. 50x55 metra tungu af sandi sem huldi gróður árið 1998. Skýrsluhöfundar eru gagnrýndir fyrir að ganga út frá meðalvatnshæð þegar mögulegt fok úr lónsbotninum er metið. Þá er nauðsynlegt að ganga út frá hæstu eða lægstu vatnsstöðu en ekki meðalvatnshæð. Á það er bent, herra forseti, að í þurru ári standi 20--30 km 2 af lónsbotni ofan vatnsborðs. Og það er fráleitt að telja, herra forseti, að ekki rjúki úr því svæði. Ekki liggja fyrir nægilega miklar rannsóknir á grunnvatnsstöðu til að hægt sé að fullyrða að grunnvatnsborð hækki eftir að lónið yrði tekið í notkun, eins og gert er í skýrslunni. Á það er einnig bent, herra forseti, að þurru áttirnar á svæðinu eru suðlægar. Og hvað þýðir það? Jú, leirinn úr lónsstæðinu kemur til með að rjúka til norðurs, ef eðlisfræðin bregst mér ekki. Og hvert rjúka þær þá? Yfir gróið land, yfir Fljótsdal, með ófyrirséðum afleiðingum. Herra forseti. Um þetta er ekki getið í skýrslu Landsvirkjunar, einu af grunngögnunum undir þáltill. sem hér er til umræðu, tillögu sem Alþingi er ætlað að styðja með því framkvæmdir sem eru reistar á skýrslu sem er svo götótt sem raun ber vitni og ég hef nú tíundað að litlu leyti. Herra forseti. Mig langar að fara örfáum orðum um dýralífið og dýralífsþætti skýrslunnar, en þeim þætti virðist sannarlega áfátt í mörgum atriðum. Það er mat færustu sérfræðinga á sviði hreindýrarannsókna að ekki liggi fyrir nægilegar rannsóknir á fari og hegðun hreindýranna á svæðinu til þess að hægt sé að draga þær ályktanir sem skýrsluhöfundar gera. Til marks um það er skýrsla sem lögð var fyrir umhvn. og heitir Environmental Impact of the Fljótsdalur and Kárahnjúkar Hydro Electric Power Supply to Aluminium Smelters, by Norsk Hydro in Iceland, Preliminary Assessment of Impact on Reindeer. En í þeirri skýrslu, herra forseti, kemur m.a. fram að möguleg áhrif virkjunarinnar á íslenska hreindýrastofninn geta orðið mjög alvarleg. Á það er bent að hreindýrin hafi áður verið dreifð um allt land en landið umhverfis Snæfell er eini staðurinn þar sem þau hafa þraukað. Það bendir til þess að náttúrleg skilyrði þess landsvæðis henti hreindýrum umfram önnur svæði hér á landi. Afleiðingar þess að svipta dýrin þeim gróðri sem Eyjabakkasvæðið býður þeim upp á síðsumars getur þar af leiðandi leitt til þess að kýrnar nái ekki að fita sig nægilega mikið fyrir veturinn og að þær geti þar með ekki alið heilbrigða kálfa. Þannig kann kálfadauði að aukast til muna og á endanum kann það, herra forseti, að hafa umtalsverð áhrif á viðkomu stofnsins. Ýmislegt sem bent er á í skýrslunni þarfnast nánari athugunar áður en ákveðið er að svipta hreindýrin því landsvæði sem hefur veitt þeim lífsbjörg hingað til. Herra forseti. Mikils misræmis gætir víða í skýrslu Landsvirkjunar þar sem eitt kemur fram í meginmáli en annað er dregið fram í samantekt eins og við sem áttum að nýta okkur skýrsluna létum okkur nægja að lesa samantektina, herra forseti. Sem betur fer létum við okkur það ekki nægja. En dæmi um slíkt misræmi sem ég nefni hér er að finna t.d. í kaflanum um áhrif virkjunarinnar á smádýralíf. Á bls. 79 í skýrslu Landsvirkjunar er þess getið að þrátt fyrir erfiðar aðstæður sumarið 1979, þegar voraði óvenju seint og kannanir á smádýralífi fóru fram, hafi þær kannanir leitt í ljós að furðu margar tegundir lifi á svæðinu. Talið er að 120 tegundir skordýra hafi fundist, 9 tegundir áttfætlna, 3 tegundir lindýra, 3 tegundir liðorma, auk nokkurra þráðorma. En í samantekt kaflans, herra forseti, á bls. 80 segir hins vegar að smádýralíf sé fábreytt og á engan máta einstætt. Herra forseti. Það er margs sem saknað er úr skýrslu Landsvirkjunar og þar af leiðandi erum við farin að draga í efa þennan stóra burðarás í þáltill. hæstv. iðnrh. En nú skulum við líta á enn einn þátt sem skýrsla Landsvirkjunar sinnir ekki nægilega vel og það er sá þáttur að meta aðra virkjankosti. Þeir valkostir sem skýrslan getur um eru settir fram á þann hátt, herra forseti, að það er erfitt að átta sig á ólíku gildi þeirra, kostnaði þeirra eða umhverfisáhrifum. Skýrsluhöfundar virðast afgreiða þá alla sem óframkvæmanlega eða a.m.k. verri en þann sem liggur fyrir með 43 km 2 miðlunarlóni á Eyjabökkum. Herra forseti. Varðandi framkvæmd á borð við þá sem hér er til umfjöllunar hlýtur að teljast skynsamlegt að vega og meta kostina á eins vandaðan hátt og framast er unnt svo um raunverulegt val á milli ólíkra kosta geti verið að ræða. Varðandi þá staðreynd að fyrsti áfangi álvers í Reyðarfirði útheimti meiri orku en Fljótsdalsvirkjun getur látið í té, eins og hún er hönnuð í þeim tillögum sem liggja fyrir, hefði verið skynsamlegt að meta kosti Hraunaveitu meiri áður en framkvæmdir við Fljótsdalsvirkjun hefjast. Sú virkjunartilhögun hefði ekki í för með sér miklu meiri umhverfisskaða en hlýst af þeirri tilhögun sem nú er í umræðunni en gæti, herra forseti, aukið afl virkjunarinnar umtalsvert. Með því móti væri hægt að sleppa við virkjun í Bjarnarflagi sem er nú gert ráð fyrir að afli þeirrar viðbótarorku sem þörf er til að uppfylla í orkuþörf fyrsta áfanga álversins. Herra forseti. Hér er einungis ein lausn sem gæti leitt í ljós og vegið og metið eðlilega alla virkjanakosti sem eru í stöðunni. Sú aðferð heitir ,,Mat á umhverfisáhrifum, eins og kveðið er á í lögum um mat á umhverfisáhrifum``. Værum við að fara þá leið væri verið að meta alla kosti. Þá væri verið að spyrja þeirra spurninga sem við höfum spurt hér og þrástagast á úr þessum ræðustól, herra forseti, og ekki fengið nein viðhlítandi svör við. Herra forseti. Þegar maður kemur að þessu máli á seinustu stigum þess er manni skapi næst að hætta við að flytja allar ræður, að hætta við að segja allt sem manni býr í brjósti því við vitum að það er ekki til neins. Við vitum að hæstv. ríkisstjórn Íslands ætlar málinu að fara í gegnum þingið. Við vitum að það er meirihlutavilji á Alþingi fyrir því að þessi þáltill. verði samþykkt. En, herra forseti, við vitum líka að úti í samfélaginu er stór hópur fólks, sennilega 60%, jafnvel 80% þjóðarinnar, sem er mótfallinn og á móti þessum meiri hluta hv. Alþingis. Fólk hefur talað og er að tala, það stendur eins og hrópendurnir í eyðimörkinni og biður um að lögformlegt mat verði látið fara fram á virkjuninni, en Alþingi, herra forseti, hlýðir ekki vilja þjóðarinnar. Meiri hluti Alþingis ætlar að láta þetta yfir okkur ganga hvað sem tautar og raular. Eins og ég sagði, herra forseti, er manni skapi næst að hætta að tala og gefast upp því á ákveðnum punkti hætta fórnarlömbin að berjast um á hæl og hnakka og lyppast niður og láta allan viðbjóðinn yfir sig ganga. En, herra forseti, ég ætla að bíta á jaxlinn og ég ætla að sýna kjark og ég ætla ekki að lyppast niður strax þannig að ég ætla að halda áfram að tala. Ég hef hér nokkra pappíra sem mig langar til að vitna í og af því að mikið hefur verið talað um úrskurð skipulagsstjóra á umhverfismati á álverinu fyrirhugaða langar mig til að geta þess að þetta álver og allt sem hangir á þeirri spýtu er enn einn af máttarstólpunum undir þáltill. hæstv. iðnrh. Við erum búin að nefna skýrslu Landsvirkjunar, hún er eitt plaggið, greinargerð um orkuöflun fyrir álver í Reyðarfirði er eitt plaggið, hún er góð og gild. Skýrsla um þjóðhagsleg áhrif álversins er eitt plaggið og svo að lokum athugun á samfélagslegum áhrifum þess. Herra forseti. Þrjár af þessum meginröksemdum undir þessa till. til þál. standast ekki lengur. Í fyrsta lagi er skýrsla Landsvirkjunar ófullnægjandi plagg. Hún fullnægir ekki einu sinni kröfum þeim sem gerðar eru til frummatsskýrslu og þar með tek ég aftur, herra forseti, þau orð sem ég sagði úr þessum ræðustól við fyrri umræðu málsins þar sem ég hélt því fram að frummatsskýrsla Landsvirkjunar væri ágæt sem slík. Í sannleika sagt, herra forseti, er hún það ekki. Því á fundi umhvn. og skipulagsstjóra kom fram að hefði þetta plagg farið í venjubundið ferli hefði uppkast að skýrslunni verið lagt fyrir sérfræðinga Skipulagsstofnunar og þeir hefðu gefið ábendingar um hvað betur hefði mátt fara áður en skýrslan var gefin út. Og, herra forseti, ég ætla að telja upp örfá atriði af því sem skipulagsstjóri og fólk hans hefði gefið Landsvirkjunarmönnum í nesti við að ljúka skýrslunni. Það hefði verið óskað eftir því að Hraunaveita meiri yrði reiknuð út til fulls og umhverfisáhrif hennar metin þar sem sáralítill aukinn umhverfisskaði hefði hlotist af þeirri framkvæmd. Óskað hefði verið eftir því að frekari umfjöllun um efnistökustaði færi fram því að í sannleika sagt, herra forseti, er einungis getið um efnistökustaði í þremur námum af átta í skýrslunni. Talað er um þró á Teigsbjargi, en ekkert getið um frágang efnis sem kemur þaðan. Ekki er lýst í neinu landmótunartillögunum, það er bara talað um að einhvers konar landmótun eigi að fara fram, en henni er ekki lýst. Þar hefði verið hægt að gefa sérfræðingum Landsvirkjunar ábendingu um hvernig þeir ættu að lýsa því. Síðan vantar hönnun vegar frá Laugará að stíflu. Það hefði skipulagsstjóri getað bent skýrsluhöfundum á fyrir fram og þeir hefðu getað gert úrbót þar. Þeim hefði verið bent á að ekkert gróðurkort væri fyrir vegastæði en margir vegir eru á grónu landi, herra forseti. Ekkert gróðurkort er til eða fylgir þessari skýrslu yfir það svæði sem þar yrði eyðilagt eða í uppnámi. Á þetta hefðu sérfræðingar Skipulagsstofnunar bent fyrir fram. Þeir hefðu bent á atriði er varða jarðvegs- og gróðureyðingu og þeir hefðu bent á atriði er varða strandrof þannig að þar hefðu Landsvirkjunarmenn fengið betra nesti og getað unnið betur. Bent hefði verið á óskir um frekari upplýsingar er varða fok og þá hefði mátt vitna til þeirra skýrslna sem þegar eru til vegna rannsókna um fok úr Blöndulóni. Sennilega hefði verið bent á það líka að gögn sem eru til varðandi Blöndulón yrðu nýtt í skýrsluna. Sennilega hefði verið gerð athugasemd við það hversu gamlar gróðurfarsrannsóknirnar væru og það hefði verið óskað eftir því að Eyjabakkarnir og landsvæðið allt yrði borið saman við önnur sambærileg svæði á hálendinu. Það hefðu skýrsluhöfundar Landsvirkjunar fengið ábendingu um frá sérfræðingum Skipulagsstofnunar fyrir fram ef leitað hefði verið til stofnunarinnar. Sömuleiðis hefði skipulagsstjóri á því stigi gert athugasemdir við hugmyndir skýrsluhöfunda um mótvægisaðgerðirnar og óskað eftir frekari ummælum þar að lútandi. Einnig hefði verið bent á að endurheimt votlendis sé erfitt mál og bent hefði verið á að það eru engar áætlanir um endurheimt votlendis tíundaðar í skýrslunni þannig að þar hefðu skýrsluhöfundar Landsvirkjunar getað fengið efni í frekari rannsóknir og frekari vinnu. Einnig hefði verið talað um votlendisbanka. Þeim hefði verið bent á að þeir sem raska votlendi gætu mögulega greitt í bankann. Það eru alls kyns reglur um hvernig vernda má fræbanka og hvernig fræbankar geta unnið með landinu. Þetta vita sérfræðingar Skipulagsstofnunar og hefðu getað bent skýrsluhöfundum á fyrir fram. Svona gæti ég haldið áfram að telja, herra forseti. Ef þetta mál hefði verið í hinu lögformlega ferli hefðum við betri frummatsskýrslu en raunin er á. Sem sagt, skýrsla Landsvirkjunar er, herra forseti, ófullnægjandi plagg, fullnægir ekki einu sinni kröfum þeim sem gerðar eru til frummatsskýrslu. Annað plaggið sem er meginfóturinn undir tillögu hæstv. iðnrh. eru niðurstöður skýrslu Þjóðhagsstofnunar um þjóðhagsleg áhrif fyrirhugaðs álvers á Reyðarfirði en þau hafa, herra forseti, verið dæmd í meira lagi vafasöm. Margir sérfræðingar, eins og hefur komið fram úr þessum ræðustól, hafa gengið fram fyrir skjöldu og gert athugasemdir við hinn þjóðhagslega þátt. Og, herra forseti, það eru ótal fræðimenn og meira að segja a.m.k. þrír hagfræðingar Þjóðhagsstofnunar, sem ég hef hlustað á flytja lærð erindi upp á síðkastið, sem telja að einn afskaplega veigamikinn þátt vanti inn í það reikningsdæmi sem samkvæmt forstjóra Þjóðhagsstofnunar skilar okkur 3--4 milljörðum í tekjur af raforkusölu á ári. Þátturinn sem vantar í dæmið er umhverfiskostnaðurinn, fórnarkostnaður umhverfisins. Sá þáttur hefur aldrei verið reiknaður. Ég sætti mig ekki við að Þjóðhagsstofnun reikni ekki þann þátt. Ég sætti mig ekki við það, herra forseti, að okkur sé gert að lúta meirihlutavaldi á Alþingi þegar einn af þeim veigamestu þáttum sem þetta mál fjallar allt saman um er óreiknaður. Ég held að við hljótum að eiga kröfu á að dæmið sé reiknað til enda. Í þriðja lagi er skýrsla Nýsis um samfélagsleg áhrif, sem fylgir einnig tillögu hæstv. iðnrh., núna metin marklaust plagg. Hvar er hún metin marklaust plagg? Í skýrslunni um úrskurði Skipulagsstofnunar um álverið á Reyðarfirði. Hún er dæmd úr leik og það er óskað eftir öflugri rannsóknum og betri gögnum til þess að einhverjar stoðir geti talist vera fyrir þeim fullyrðingum að álver á Reyðarfirði hafi jákvæð samfélagsleg áhrif. Þar með er aðeins einn af máttarstólpum tillögu hæstv. iðnrh. sem stendur eftir óhaggaður og það er greinargerð Orkustofnunar um orkuöflun fyrir álver á Reyðarfirði. Jú, það er rétt að 480 þúsund tonna álver í Reyðarfirði þyrfti u.þ.b. jafnmikla orku og við erum að framleiða í þessu landi í dag til allra okkar þarfa, til allra almenningsveitna og til allrar stóriðju sem fyrirfinnst í landinu í dag. Við erum að tala um að auka orkuöflun landsins um helming, um nákvæmlega það magn sem framleitt er í dag. Allt það magn á að fara í eitt fyrirtæki austur á Reyðarfirði, 480 þús. tonna álbræðslu.  Á teikniborðinu eru fimm virkjanir vegna þessa álvers, a.m.k. fimm. Þessum virkjunum fylgja flóknar veitur, skurðir og guð veit hvað. Þetta eru virkjanirnar Fljótsdalsvirkjun, Kárahnjúkavirkjun, Brúarvirkjun, Arnardalsvirkjun og virkjun við Bjarnarflag. Greinargerð Orkustofnunar, herra forseti, er vandað plagg sem gerir góða grein fyrir ólíkum virkjanakostum að öðru leyti en því að kostnaðarhliðin er ekki skilgreind svo neinu nemi, einungis sagt að eitt sé hagkvæmt en annað ekki. Dæmin eru ekki reiknuð að öðru leyti. Það væri kannski ekki úr vegi að vitna í greinargerð Orkustofnunar, kaflann um Fljótsdalsvirkjun og ólíka möguleika á framkvæmd og tilhögun þeirrar virkjunar. Það eru ýmsir kostir í stöðunni, herra forseti. Ég nefndi áður Hraunaveitu meiri, herra forseti. Jafnframt er möguleiki á minna lóni en lónið sem nú er gert ráð fyrir á Eyjabökkum veldur ágreiningi. Í skýrslu Orkustofnunar er þess getið, með leyfi forseta, að lónsstæði á Eyjabökkum sé mjög flatt og þar segir að til að ná í helming ráðgerðrar miðlunar þurfi t.d. lón sem væri 80% af flatarmáli fyrirhugaðs Eyjabakkalóns. Bara tilað ná helmingi af ráðgerðri miðlun þarf 80% af því landi sem fer undir vatn. Við sjáum hversu flatt landið er og illa til þess fallið að gera þar uppistöðulón. Varðandi það hve illa það er til þess fallið getum við nefnt, herra forseti, að munurinn á yfirborði lónsins er gífurlegur frá vori og fram á haust. Í lægstu stöðu er lónið ekki nema 8 km 2 að stærð en í hæstu eða stöðu 44 km 2 . Það sveiflast frá 8 km 2 upp í 44 km 2 . Það er u.þ.b. 11 metra munur á vatnsyfirborðinu þannig að hólmarnir sem hv. þm. Kristján Pálsson hefur lagt til að verði settir út í lónið fyrir blessaðar gæsirnar yrðu í þurru ári a.m.k. ellefu metra fallusartákn um allt lón. Það yrðu nú hólmar hv. þm. Kristjáns Pálssonar fyrir blessaðar gæsirnar. Hvað ætli hv. þm. vilji láta marga fallusa rísa í lóninu? Ætli gæsirnar yrðu glaðar? Ég ætla að halda áfram að vitna til, herra forseti, Orkustofnunar og skýrslu um orkuöflun fyrir álver á Reyðarfirði. Þar er getið um Hraunaveitu meiri sem, eins og ég hef sagt áður, er skynsamlegur kostur, ef við getum á annað borð talað um að skynsamlegt sé að virkja. Af þeirri framkvæmd mundi umhverfisskaðinn aukast sáralítið, a.m.k. hvað varðar Eyjabakkana sjálfa þó að veitur af austursvæðinu yrðu meiri og við vitum ekkert hvaða áhrif Hraunaveita meiri kæmi til með að hafa á grunnvatn eða vatnasvæðið austan Eyjabakka. Í skýrslu Orkustofnunar kemur fram að unnt sé að ná umtalsvert meiri miðlun á Eyjabökkum en nú er ráðgerð með því að auka landrými lónsins sáralítið. Breyting í þá veru er í sjálfu sér ekki til þess fallin að draga úr umhverfisáhrifum framkvæmdanna. En á tvennt verður þó að líta. Annars vegar mætti nýta lónið til verulega aukinnar orkuframleiðslu og þar með minni umhverfisáhrifa á hverja orkueiningu og hins vegar gerði stækkun lónsins frekari orkuöflun við Kröflu eða í Bjarnarflagi óþarfa í því skyni að afla viðbótarorku fyrir álver í Reyðarfirði. Slík stækkun virkjunarinnar rúmast innan gildandi heimildarlaga um Fljótsdalsvirkjun. Herra forseti, ég endurtek að slík stækkun virkjunarinnar rúmast innan heimildarlaga um Fljótsdalsvirkjun. Á hinn bóginn þyrfti nýtt framkvæmdaleyfi frá ráðherra. Hvað ef yfirfallshæð yrði hækkuð í 677 m yfir sjávarmál sem í núverandi tillögum eru 664,5 m? Þá færi 3,3 km 2 meira undir vatn og miðlunin mundi stækka um u.þ.b. 139 gígalítra, úr 500 í um 625 gígalítra. Þegar heimildarlögin um Fljótsdalsvirkjun voru samþykkt 1981 var reiknað með þessari yfirfallshæð. Auk þess var þá gert ráð fyrir samtals um 130 gígalítra miðlun á Fljótsdalsheiði. Það er áþekkt því sem Orkustofnun hefur áætlað að fá megi með lóni í Kelduá og ýmsum smálónum á Hraunum. Með því að nýta jafngildi þeirra miðlana sem heimildalögin gerðu ráð fyrir væri mögulegt að stækka veitu af vatnasviði Kelduár til Fljótsdalsvirkjunar að því marki sem hagkvæmt er. Fyrirkomulag slíkra veitna kemur fram á 4. korti, Fljótsdalsvirkjun með Hraunaveitu. Ég er enn að vitna, herra forseti, í greinargerð um orkuöflun fyrir álverið í Reyðarfirði. Nú er ég að koma að lokum kaflans. Honum lýkur svona, herra forseti, með yðar leyfi: ,,Eins og þegar hefur komið fram í 2. kafla þessarar greinargerðar kemur þessi breyting á fyrirkomulagi virkjunarinnar mjög til álita, þar sem þá væri að fullu séð fyrir orkuþörf umrædds álversáfanga. Unnt ætti að vera að ljúka framkvæmdum við þannig breytta virkjun í tæka tíð fyrir árslok 2003. Breytingin kallar á hinn bóginn`` --- og nú kemur rúsínan í pylsuendanum --- ,,á mat á umhverfisáhrifum á hinum breyttu þáttum.`` Já, herra forseti, þar með hef ég lokið umfjöllun um greinargerð um orkuöflun fyrir álver í Reyðarfirði. Kjarni málsins er að ríkisstjórnin hæstv. vill ekki gera þessar breytingar, sem þó virðast vera afskaplega skynsamlegar, vegna þess að þá þyrftum við að fara í lögformlegt mat á umhverfisáhrifum. Herra forseti. Hér berst hæstv. ríkisstjórn um á hæl og hnakka við að forðast skynsamlegar ákvarðanir til þess að þurfa ekki að fara í lögformlegt mat á umhverfisáhrifum. Ég sé ekki nokkur skynsamleg rök fyrir þessu háttalagi hæstv. ríkisstjórnar. Umfram allt ekki lögformlegt mat á umhverfisáhrifum! Herra forseti. Eitt af því sem hæstv. iðnrh. Finnur Ingólfsson sagði í ræðu sinni hér á Alþingi þegar þessu máli var fylgt úr hlaði á sínum tíma er að Fljótsdalsvirkjun komi ekki til með að hafa svo neikvæð áhrif á hið náttúrlega umhverfi sitt að sá þjóðfélagslegi ávinningur sem hlýst af virkjuninni yfirvinni það ekki. Hver er allur þessi þjóðfélagslegi ávinningur? Við skulum aðeins líta nánar á það. Ég hef undir höndum erindi flutt þann 23. nóv. 1999 á ráðstefnu Verkfræðingafélagsins og Tæknifræðingafélagsins sem haldin var undir heitinu Arðsemi virkjana, þátttaka Íslendinga í stóriðju. Erindið flutti dr. Páll Harðarson hagfræðingur á Þjóðhagsstofnun. Yfirskrif erindisins er Þjóðhagsleg arðsemi virkjana og stóriðju. Herra forseti. Í erindi þessu kemur fram að mikil óvissa ríki þrátt fyrir allt um hversu mikill ávinningur hafi hingað til verið af stóriðjunni. Um það er óvissa, herra forseti, og það staðfestir dr. Páll Harðarson í þessu erindi. Það hefur komið fram að árlegur ávinningur af stóriðju sé talinn 90 milljarðar kr. á árabilinu 1966--1997, þ.e. 90 milljarðar kr. á verðlagi ársins 1997. Þetta mun samsvara árlegum ávinningi um 0,5% af þjóðarframleiðslu á hverjum tíma. Þetta eru kannski talsverð áhrif. Auðvitað viðurkenna það allir, en þess ber þó að geta, herra forseti, að þessi áhrif fást einungis þegar umhverfisþátturinn er ekki reiknaður inn í dæmið. Þarna er ekki reiknað með fórnarkostnaði, ekki króna greidd fyrir landið. Þarna er ekki sá kostnaður sem yrði af því að standa virkilega vel að öllum mótvægisaðgerðunum sem vinna þyrfti að. Aldrei hefur verið reiknað hversu mikið það kostar okkur að stunda allar þær mótvægisaðgerðir. Herra forseti. Dr. Páll Harðarson fjallar um þjóðhagslegan hagnað okkar og segir að gróflega áætlað valdi 120 þús. tonna álver um 0,5% varanlegri hækkun þjóðarframleiðslu ef reiknað er með fullum fórnarkostnaði framleiðsluþáttanna, þ.e. um 3--4 milljarða kr. hækkun þjóðarframleiðslu miðað við núverandi verðlag. Hann segir að þá eigi eftir að taka til greina allan umhverfiskostnað vegna stóriðju og virkjanaframkvæmda. Síðan segir, herra forseti, í þessu erindi að þann kostnað verði að að taka til greina áður en ávinningur þjóðarinnar er metinn. Herra forseti. Dr. Páll Harðarson segir að við verðum að taka umhverfisþáttinn inn í áður en þjóðhagslegur ávinningur er metinn. Ég spyr hæstv. iðnrh.: Hvenær ætlar hann að sýna okkur dæmi þar sem umhverfisþátturinn er reiknaður inn út frá þeim hugmyndum sem dr. Páll Harðarson er með í sínu erindi og ég er sannfærð um að hæstv. iðnrh. hefur heyrt? Hvenær fáum við að sjá umhverfisþáttinn reiknaðan inn í myndina? Herra forseti. Ég ætla síðan að vitna beint í erindi dr. Páls, með yðar leyfi: ,,Þrátt fyrir að þjóðhagslegt mat á efnahagslegum áhrifum gefi vissulega vísbendingar um þjóðhagslega arðsemi framkvæmda og hafi þannig upplýsingagildi er ég þeirrar skoðunar að við þær aðstæður sem nú ríkja geti slíkt mat ekki legið til grundvallar ákvörðunum um hvort virkja skuli eður ei. Þar leikur arðsemismat Landsvirkjunar og annarra innlendra fjárfesta vegna nauðsynlegra framkvæmda aðalhlutverkið.`` Ég spyr hæstv. iðnrh.: Hvenær fáum við að sjá arðsemismatið? Ég minni á að samkvæmt NORAL-yfirlýsingunni sem undirrituð var 29. júní á Hallormsstað í sumar ætlaði Landsvirkjun að vera búin að semja um orkuverðið fyrir 31. des. 1999. Ég bendi hæstv. iðnrh. á að það eru ellefu dagar til stefnu. Arðsemismatið hlýtur að liggja fyrir og alþingismenn, sem eru að gera mat á umhverfisáhrifum Fljótsdalsvirkjunar út frá þeim þáttum sem hæstv. iðnrh. hefur lagt til grundvallar, eiga heimtingu á því að fá að sjá þetta arðsemismat. Nei, herra forseti, við höfum ekki fengið að sjá arðsemismatið vegna þess að það er trúnaðarmál. Það er trúnaðarmál Landsvirkjunar, iðnrn., Norsk Hydro og einhverra fjármögnunaraðila, einhverra Íslendinga sem eru að reyna að reikna sig í gegnum það að 480 þús. tonna álver á Reyðarfirði sé arðbær framkvæmd. Herra forseti. Ég hef sjálf heyrt úr röðum lífeyrissjóðanna að það gæti verið miklu skynsamlegra og áhættuminna að fjárfesta beint í Norsk Hydro en í áhættusömu álveri austur á Reyðarfirði. Það verður vonandi raunin að íslenskir fjárfestar komist til vits hvað þetta varðar og hætti við hugleiðingar um áhættusamt álver á Reyðarfirði og fjárfesti þá bara, ef þá langar að fjárfesta í málmbræðslu, í Norsk Hydro sem er að gera það gott. En aftur, herra forseti, að arðsemismatinu og orkusölusamningunum. Orkusölusamningar Landsvirkjunar eru trúnaðarmál. En þó getum við rýnt, herra forseti, í ársreikninga Landsvirkjunar og það höfum við gert. Það hafa færir hagfræðingar og eðlisfræðingar gert og þeir hafa komist að þeirri niðurstöðu að Fljótsdalsvirkjun sé í hæsta máta óarðbær framkvæmd. Ekki bara einn hagfræðingur og ekki bara einn eðlisfræðingur og ekki einhverjir kverúlantar, herra forseti, heldur málsmetandi hagfræðingar sem ríkisstjórnin hefur oft leitað til. Þetta eru hagfræðingar á besta mælikvarða þjóðar okkar. Og hér hefur verið gert lítið úr útreikningum þeirra, þeir hafa reiknað dæmið aftur á bak og áfram og það hefur alltaf verið sagt: Þeir eru að gefa sér rangar forsendur. En hvaðan eru forsendurnar komnar? Þær eru komnar, herra forseti, úr ársreikningum Landsvirkjunar. Þeir útreikningar gefa okkur óyggjandi vísbendingar um að hér sé í öllu falli feigðarflan, kannski fullkomið feigðarflan í efnahagslegu tilliti. Og hvað gerir hæstv. iðnrh. með mat þeirra hagfræðinga sem hafa tjáð sig um málið? Hann og forstjóri Landsvirkjunar ganga fram fyrir skjöldu og lýsa því yfir að mennirnir séu í sjálfu sér að reikna rétt. Jú, jú, þeim skjöplast ekki í að leggja eigi saman og draga frá. En forsendurnar eru rangar. Herra forseti. Má ég benda á að þær forsendur eru komnar úr þeim opinberu plöggum sem við höfum aðgang að, ársreikningum og skýrslum Landsvirkjunar. Eitt dæmi um ótrúverðugan og ósannfærandi málflutning hæstv. iðnrh. og forstjóra Landsvirkjunar kom þannig upp að þegar þeir fóru að skoða útreikninga hagfræðinganna og þessar neikvæðu útkomur og að því er virtist í miklu írafári og rökþroti að leita að feilum í útreikningunum, þá fundu Landsvirkjunarmenn það út að hagfræðingarnir væru með rangar forsendur hvað varðar meðalorkugetu virkjunarinnar. Þeir höfðu reiknað út frá því að hún væri 1.250 gwst. á ári. Þeir gefa sér rangar forsendur, sagði forstjóri Landsvirkjunar í fjölmiðlum, forsendur sem enn voru komnar úr skjölum Landsvirkjunar og af heimasíðu Landsvirkjunar. Og þegar þetta uppgötvaðist og hagfræðingarnir bentu á hvaðan forsendurnar væru komnar var því borið við að heimasíðan hefði verið skökk, vitlausar upplýsingar hefðu verið á heimasíðunni. Þá voru upplýsingarnar þar sem sagt leiðréttar, og heildarorkugetan var hækkuð upp í tæplega 1.400 gwst., 1.390 gwst. Gott og vel. Hagfræðingarnir fóru aftur að reikna. Og síðan fóru Landsvirkjunarmenn að gera frekari athugasemdir. Þeir gerðu athugasemdir við ávöxtunarkröfuna og raunvaxtastigið. Gott og vel. Hagfræðingarnir breyttu aftur forsendum sínum og reiknuðu aftur upp á nýtt en allt kom fyrir ekki. Það vantaði enn þá geigvænlega mikið upp á að Fljótsdalsvirkjun gæti talist arðbær. Herra forseti. Niðurstöðurnar voru allar á einn veg. Til þess að virkjunin kæmi út bara á núlli, varð orkuverðið að vera 1,35--1,45 kr. á kwst. Og má ég benda á, herra forseti, að á síðasta ári var meðalorkusala til stóriðju á 0,88 kr., þ.e. 88 aurar á kwst. Á sama tíma greiddu almenningsveiturnar 2,86 kr. Er það kannski svo að almenningsveiturnar séu að greiða niður orkuna til stóriðjunnar? Skyldi það vera, herra forseti? Lög banna að orkusala til stóriðju sé greidd niður af almenningsveitum. En til að taka af allan vafa um þetta atriði, herra forseti, óska ég eftir svari frá hæstv. iðnrh., ef hann má vera að því að hlusta, og ég óska eftir rökstuðningi þar að lútandi: Stendur raforkusala til stóriðju undir sér eða er hún niðurgreidd af almenningsveitunum?

Núna?

Já.

Hún stendur undir sér.

Ég vil fá rökstuðning og útreikning. Og hvenær eigum við að fá að sjá, herra forseti, opinbert arðsemismat vegna þessarar virkjunar? Ég spyr hæstv. iðnrh. og ég vona sannarlega að í ræðum sínum, sem hann á auðvitað eftir að flytja í málinu síðar í dag eða á morgun eða hinn eða hinn, komi hann með þetta arðsemismat því annað er óeðlilegt. Herra forseti. Á lofti eru ótal vísbendingar sem gefa tilefni til að efast um fullyrðingar stjórnvalda og Landsvirkjunar er lúta að arðsemi raforkusölu til stóriðju. Sömuleiðis eiga viðvörunarbjöllur þær sem hljóma í samfélaginu fullan rétt á sér því hér er verið að flana að hlutum og rasa um ráð fram án þess að nokkurrar varúðar sé gætt. Það er ekkert nýtt í þessum málaflokki. Má ég benda á að þegar ráðist var í Blönduvirkjun á sínum tíma var ekkert vitað hvað gera ætti við raforkuna, ekki nokkur skapaður hlutur. Og þegar ráðist var í Kröflu var allsendis óvíst hversu mikils jarðhita væri þar að vænta. Og eftir því sem næst verður komist mun einnig hafa verið ráðist í Sigölduvirkjun af fljótfærni. Á Alþingi Íslendinga á nú að þvinga fram í skjóli meirihlutavalds samþykki fyrir því að fara út í enn eitt stóriðjuævintýrið og orkusalan er rökstudd með bulli, hreinu bulli, eins og um væri að ræða mögulegan lottóvinning, herra forseti. En það eru afar litlar líkur á því, herra forseti, að við vinnum í þessu lottói. Íslensk stjórnvöld hafa lagt sig fram um það og eytt miklu fé í að markaðssetja Ísland sem láglaunasvæði með orku á útsöluverði sem tilvalið umhverfi fyrir þá sem vilja setjast niður með eimyrjuspúandi málmbræðslur í fögru umhverfi þar sem meginreglur umhverfisréttar eru forsmáðar. Herra forseti. Ég bendi hv. þm. og hæstv. ráðherrum á að þeim ber skylda til að fresta ákvörðun um þetta mál þar til öll gögn eru í þeirra höndum. Og í dag hafa þeir ekkert í höndunum sem bendir til þess að Fljótsdalsvirkjun borgi sig. Búi hæstv. ráðherrar yfir einhverjum upplýsingum sem afsanna fullyrðingu mína skora ég á þá að leggja þær fram hér og nú. Framganga stjórnvalda í þessu máli er til háborinnar skammar og það er þyngra en tárum taki að þurfa að standa hér eins og hrópandinn í eyðimörkinni með öll rökin sín megin, með öll bestu spilin á hendinni, en vita að maður þarf að lúta í lægra haldi fyrir þeim öflum sem svífast einskis í valdhroka sínum og óbilgirni, herra forseti. Það er verið að svindla í þessu tafli. En lítum nú aðeins til framtíðar. Það er vitað að víða um hinn vestræna heim eru vísindamenn og hugvitsmenn í óðaönn að vinna að uppfinningum sínum, studdir af fjársterkum aðilum sem veðja á framtíðina. Margar eru þessar uppfinningar og rannsóknir þeim tengdar gerðar í því augnamiði að vernda umhverfið. Já, herra forseti, margar af uppfinningum dagsins í dag ganga út á það sjónarmið, sem óumdeilanlega vegur þungt í hinu tæknivædda borgarsamfélagi, nefnilega að náttúrlegt umhverfi sé orðið af svo skornum skammti í veröldinni að það beri að vernda það ef þess er nokkur kostur í sem upprunalegastri mynd. Aðrar uppfinningar ganga út á það að finna leiðir til að framleiða hráefni til iðnaðarframleiðslu án þess að mengun sé endilega óhjákvæmilegur fylgifiskur eins og hingað til hefur verið. Menn eru komnir langt á veg með að finna efni sem eiga í nánustu framtíð eftir að leysa af hólmi efni á borð við ál. Við fengum fyrir nokkrum dögum fréttir af því að íslenskur uppfinningamaður ætti þátt í uppfinningu á vindrafstöð og væri aðferð hans að gefa 20% meira afl slíkra rafstöðva en hingað til hefði reynst kleift. Bara þetta litla dæmi segir okkur, herra forseti, að við erum svo gamaldags, við erum svo aftarlega á merinni að vera að hugsa um þessar fáránlegu virkjanir sem eru á teikniborðinu uppi á hálendinu norðan Vatnajökuls. En hvers vegna erum við ekki að ræða um eflingu hugvits og þekkingar hér á Alþingi? Hvers vegna erum við ekki að leggja drög að því að ungir Austfirðingar geti starfað við það sem þá langar til að starfa við? Ég trúi því ekki að alla unga Austfirðinga langi mest af öllu til að starfa í álveri, því trúi ég ekki. Og ég held því fram að það sé hallærisleg lausn á erfiðu atvinnuástandi sem ungt fólk færi í af því að ekkert annað byðist. Einungis vegna þess að ekkert annað byðist færi unga fólkið á Austfjörðum inn í álverið. Og af því að staðarvalsnefnd fyrir álver á Reyðarfirði hefur verið svo ötul að gera skoðanakannanir og spurt ólíklegustu spurninga, eins og t.d. hvort Íslendingar vilji fá Norðmenn til Íslands, hvers vegna hafa þeir þá ekki sýnt okkur skoðanakönnun sem sýnir okkur vilja ungra Austfirðinga? Hvers konar störf þeir vildu stunda ef þeir gætu valið. Hvers vegna hafa brottfluttir Austfirðingar ekki verið spurðir í skoðanakönnunum hvort þeir mundu flytja aftur heim ef þeim byðist starf í álveri? Og hvers vegna hafa Íslendingar ekki verið spurðir grunvallarspurningarinnar: Mundir þú, góði Íslendingur, flytja austur á land ef á Reyðarfirði verður byggt 480 þús. tonna álver? Það á eftir að spyrja ótal spurninga, herra forseti. Þær spurningar sem þó gefa okkur vísbendingar úr skoðanakönnunum eru fyrst og síðast spurningarnar sem lúta að lögformlegu mati á umhverfisáhrifum þar sem æ ofan í æ hefur komið fram meirihlutavilji þjóðarinnar fyrir því að þessi virkjun lúti lögformlegu mati. Og ef vilji eða döngun er til staðar í þessum sal samþykkja þingmenn ekki þáltill. sem hér er til umræðu nema það verði að undangengnu lögformlegu mati. Reyndar er ekki hægt að samþykkja þessa tillögu á nokkurn hátt þar sem allar forsendur hennar eru brostnar. Fjölmiðlar hafa gengið fram fyrir skjöldu hver á fætur öðrum og reynt að leiða okkur það fyrir sjónir að hér sé um feigðarflan að ræða. Morgunblaðið hefur verið sterkasti bandamaður þeirra sem mæla varnaðarorð og tala fyrir lögformlegu mati. Og það er svo komið, virðulegi forseti, að ólíklegustu menn eru farnir að tala um Morgunblaðið sem sitt blað. En það er ekki bara Morgunblaðið, allir fjölmiðlar hafa gengið fram fyrir skjöldu meira eða minna og nú síðast Dagur. Mig langar til að fá að vitna í leiðara Dags þann 15. des., en þar segir Elías Snæland Jónsson, ritstjóri Dags, með leyfi forseta: ,,En þar sem ekki er farið eftir reglum um lögformlegt umhverfismat mun Landsvirkjun fá leyfi til framkvæmdanna án þess að hafa áður gert þær viðbótarrannsóknir og þær áætlanir sem sérfræðingar telja nauðsynlegar og án þess að þurfa að svara þeim mörgu spurningum sem enn eru uppi um áhrif virkjunarinnar. Þannig fer þegar eðlilegum kröfum um lögformlegt umhverfismat er hafnað.`` Þetta er óyggjandi, herra forseti. Fjölmiðlarnir hafa allir gengið fram fyrir skjöldu og þeir tala núna einu máli. Ef við skoðum aðeins frekar þetta lögformlega mat á umhverfisáhrifum, herra forseti, og þau lög sem starfað er eftir í landinu og hv. Alþingi hefur samþykkt, þá langar mig að geta sérstaklega um það að líftími bráðabirgðaákvæðisins margfræga, undanþáguákvæðisins sem Fljótsdalsvirkjun er að fara í gegn á, er orðinn tveimur árum lengri en góðu hófi gegnir því samkvæmt tilskipun frá Evrópusambandinu áttu Íslendingar að vera búnir að breyta lögum sínum ekki síðar en 14. mars 1999 og í samræmi við tilskipun Evrópusambandsins. Við erum með tillögu stjórnskipaðrar nefndar sem skilaði af sér þann 10. des. 1998 tillögu að frv. til endurskoðaðra laga um mat á umhverfisáhrifum sem, eins og ég sagði áðan, stjórnvöldum bar lagaskylda til þess að endurskoða í síðasta lagi fyrir mars 1999. En umhvrn. hefur setið á þessu endurskoðaða frv. núna í meira en ár. Það er að mínu mati, herra forseti, með öllu óeðlilegt. Eins og kunnugt er hef ég spurt hæstv. umhvrh. hvernig á þessum drætti standi, hvort ekki sé von á því frv. Þann 20. okt. sl. svaraði hæstv. umhvrh. úr þessum stól að reiknað væri með að frv. yrði lagt fram á næstu vikum. Síðan eru meira en átta vikur, herra forseti. Þetta frv. er til og það er tilbúið og ég hef haldið því fram, herra forseti, og ég geri það enn að hér sé óeðlilega að verki staðið. Það ætti fyrir löngu að vera búið að leggja fram nýtt frv. til laga um mat á umhverfisáhrifum. En í tillögu stjórnskipaðrar nefndar, sem ég nefndi áðan, að endurskoðuðum lögum um mat á umhverfisáhrifum, er gert ráð fyrir því að umhvrh. geti, í þeim tilvikum sem fleiri en ein matsskyld framkvæmd er fyrirhuguð á sama svæði, ákveðið að umhverfisáhrif þeirra skuli metin sameiginlega og lögð fram samtímis til athugunar Skipulagsstofnunar. Er ég þá komin að einu veigamiklu atriði í máli mínu sem gengur út á það, eins og ég hef gert grein fyrir áður, að þessi framkvæmd eigi að skoðast í heild sinni, virkjun í Fljótsdal, virkjun við Kárahnjúka, virkjun í Arnardal eða hvar svo sem annars staðar kæmi til greina að virkja fyrir 480 þús. tonna álver, allar línulagnir, hafnarframkvæmdir, álverið sjálft, vegaframkvæmdir, brúasmíð og svona má lengi telja. Þetta er stór og mikil framkvæmd þar sem hvert hengir sig á annars horn. Þessa framkvæmd ætti að meta sameiginlega frá upphafi til enda. Ákvæði af því tagi sem ég var að gera grein fyrir hefði gert að verkum að þessar framkvæmdir, þrjár stórvirkjanir á hálendinu hið minnsta, sennilega fimm, ásamt öllum línulögnum og ásamt gufuaflsvirkjun í Bjarnarflagi, ásamt línulögnum til Reyðarfjarðar, ásamt álverinu sjálfu, höfn á Reyðarfirði, vegagerð og brúagerð hefði allt verið metið samtímis. Það er einungis þannig sem hægt er að segja til um umhverfisáhrif fyrirhugaðra stórframkvæmda svo einhver mannsbragur sé að. En um þessa skynsamlegu leið eru stjórnvöld að neita íslensku þjóðinni með því að liggja eins og klessur á löngu tilbúnu frv. til nýrra laga um mat á umhverfisáhrifum. Af því að hæstv. umhvrh. er staddur í salnum, og ég er afskaplega þakklát fyrir það, vil ég spyrja hæstv. umhvrh. hversu lengi hún ætli að lúra á þessu frv. enn um sinn. Og í framhaldi af því: Hvað eigum við að gera með orð hæstv. umhvrh. sem hún mælti úr þessum ræðustól 20. okt. sl. þar sem hún gaf þær yfirlýsingar að nýtt frv. yrði lagt fram á næstu vikum? En það bólar ekkert á því, herra forseti. Ég held því enn fram að hæstv. umhvrh. sé að halda þessu frv. frá þinginu mögulega fyrir tilskipun frá flokksbræðrum hennar, hæstv. utanrrh. og hæstv. iðnrh., til þess að þeir fái óáreittir að troða Fljótsdalsvirkjun niður í kokið á þjóðinni með svívirðilegum bolabrögðum. Mér þætti vænt um að fá það staðfest eða eftir atvikum hrakið af hæstv. umhvrh. En ríkisstjórnin hefur látið í veðri vaka að hér sé farið lýðræðislega að málum þar sem 63 þjóðkjörnir fulltrúar þjóðarinnar á Alþingi fái það verkefni að leggja mat á frummatsskýslu Landsvirkjunar. Lýðræðislega að verki verið, herra forseti. Ég segi nei. Hér er ekki lýðræðislega að verki verið því hér er verið að þvinga hv. alþm. til að gera hluti sem þeir eru í raun og veru ekki færir um að gera. Hér er verið að láta okkur taka fram fyrir hendurnar á sérfræðingum sem lögum samkvæmt eiga að vera að inna þá vinnu af hendi sem við hv. alþm. erum að vinna. Mig langar til að vitna til orða hæstv. utanrrh. sem hann viðhafði úr þessum ræðustól þegar Fljótsdalsvirkjun kom til fyrri umr. Þá sagði hæstv. utanrrh. að menn mættu ekki líta á það þannig að ekkert væri verið að vinna í umhverfismálunum í sambandi við málið, hann gat um miklar rannsóknir og að ríkisstjórnin mundi skýra sjónarmið sín. Ég er að vitna í ræðu hæstv. utanrrh. Halldórs Ásgrímssonar sem hann flutti á 5. fundi þessarar löggjafarsamkundu, 125. löggjafarþingi, þegar mat á umhverfisáhrifum fyrirhugaðrar Fljótsdalsvirkjunar var til umræðu, þ.e. þáltill. Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs. Þá sagði hæstv. utanrrh., með leyfi forseta: ,,Miklar rannsóknir hafa átt sér stað og það mun koma fram skýrsla frá Landsvirkjun og ríkisstjórnin mun flytja þáltill. um þetta mál þar sem hún mun skýra sjónarmið sín og þá myndast möguleikar til að fjalla um þetta mál ítarlega á Alþingi, leita eftir áliti aðila og fá jafnframt álit þeirra sem vilja láta álit sitt í ljós.`` Hvað gerist svo með álit þeirra sem leitað hefur verið til? Ýmsir innan dyra hafa gert lítið úr áliti þeirra sem leitað hefur verið til. Þess er skemmst að minnast sem fram hefur komið í ræðum hv. þm. sem eiga sæti í hv. iðnn. að þar var ekkert gert með á annað hundrað bréf sem komu frá almenningi. Ég segi líka, herra forseti, að í hv. umhvn. fengum við ekki einu sinni leyfi til að prenta þessi bréf sem gögn í málinu. Því var hafnað, herra forseti. Það er nú þetta sem gert er með álit þeirra sem áttu að fá leyfi til að koma að málinu. Hér er verið að svívirða almenning, hér er verið að svívirða sérfræðingana sem vita mest í málinu og verið er að misnota hv. Alþingi. Mig langar til að vitna aftur síðar í ræðu hæstv. utanrrh. Halldórs Ásgrímssonar þar sem hann var kominn þar í ræðu sinni að spurningin væri sú hvort rétt væri að setja Eyjabakka undir vatn eða ekki. Utanrrh. sagði í þessari ræðu að ef menn teldu það ekki rétt yrði ekki virkjað. Ef menn teldu ekki rétt að setja Eyjabakka undir vatn yrði ekki virkjað. En það kom ekkert fram í máli hæstv. utanrrh. hvaða menn ætti að hlusta á. En greinilegt er að hér er um menn og meiri menn að ræða. Og áfram, ef ég fæ að vitna, með yðar leyfi, herra forseti, til ræðu hæstv. utanrrh. frá 5. fundi Alþingis nú í haust. Þá sagði hann: ,,Ég held að hv. alþm. séu alveg jafnfærir um að svara þeirri spurningu og skipulagsstjóri ríkisins og ég tel þá í reynd hæfari til þess. Ég tel að hv. alþm. hafi allar upplýsingar í höndum til að taka afstöðu til þess. Þeir geta leitað ráða hjá skipulagsstjóra ríkisins, ekki hef ég á móti því. En ég tel eðlilegt að það séu þingmenn sjálfir sem taka þá mikilvægu ákvörðun að þetta yrði með einhverju móti afturkallað.`` Herra forseti. Þetta segir maður sem í skjóli meirihlutavalds getur ráðið því sem hann vill ráða, nákvæmlega því sem hann vill ráða. Þetta er bara til að bæta gráu ofan á svart í þeirri aðför sem hér hefur staðið yfir úr þessum sal að embætti skipulagsstjóra ríkisins. Skipulagsstjóri þurfti að svara fyrir sig þegar þessi ummæli hæstv. utanrrh. voru viðhöfð og hann gerði það sem hann gat fyrir sig og stofnun sína til þess að bera hönd fyrir höfuð sér. Enn þarf skipulagsstjóri og Skipulagsstofnun að bera hönd fyrir höfuð sér. Ekki er sæmandi hv. Alþingi að ganga svona fram fyrir skjöldu og gera lítið úr stofnun sem við leitum til lögum samkvæmt og eigum að treysta. Þetta er fagstofnun sem er borið mikið traust til í samfélaginu og það er síst héðan sem eiga að koma endalausar efasemdarraddir og niðurrifsstarfsemi af þessu tagi á ekki að leyfast úr þessum stól, herra forseti. Eins og ljóst er gæti ég talað í allan dag og ég gæti talað langt fram á morgundaginn. En ég er í sannleika sagt að hugsa um að reyna að hlífa hv. alþm. og þjóðinni við því, því margt hefur verið sagt og sennilega er þetta það mál sem Íslendingar hafa tekist á um hvað dramatískast af öllum málum sem upp hafa komið meðal þjóðarinnar síðan Laxárdeilan átti sér stað. Dramatíkin í málinu hefur verið afskaplega mikil og hún hefur verið á báða bóga, bæði hjá virkjanasinnum og hinum sem vilja ekki virkja, hinum sem vilja nota landið á annan hátt, hinum sem vilja láta meta kosti þessa lands og fá viðurkennt verðgildi þess. Herra forseti. Hvers vegna erum við ekki að lúta lögum og setja virkjunina í lögformlegt umhverfismat? Hv. þm. Hjálmar Árnason hefur látið hafa það eftir sér í fjölmiðlum að það eigi að meta hérna 120 þús. tonna álver en ekki 480 þús. tonna álver. Hvers vegna? Jú, vegna þess að það sé það sem sé mest í umræðunni. Það sé eðlilegt að meta 120 þús. tonna álver fyrst það sé mest í umræðunni. Ég leyfi mér að andmæla þeirri fullyrðingu því það sem mest er í umræðunni er Fljótsdalsvirkjun. Ef það á að meta það lögformlega sem mest er í umræðunni á að meta lögformlega Fljótsdalsvirkjun og það á að byrja á því. Auðvitað væri skynsamlegast og okkur öllum mestur sómi að ef við værum að meta þessa framkvæmd heildstætt frá upphafi til enda. En af því að ég er að undirbúa mig, herra forseti, undir það að ljúka máli mínu langar mig til að gera það með tilvitnun í skáld nokkurt sem ritaði árið 1970 grein undir yfirskriftinni ,,Hernaðurinn gegn landinu``. Þetta er Halldór Laxness sem fær að eiga lokaorðin í ræðu minni í dag, herra forseti, með yðar leyfi: ,,Vandræðin byrja þegar stofnun sem fæst við niðurskipun orkuvera handa einhverri tilvonandi stóriðju veitir virkjunarfyrirtækjum fríbréf til að sparka í landinu eins og naut í flagi og jafnvel hyllast til þess að skaðskemma ellegar leggja í eyði þau sérstök pláss sem vegna landkosta, náttúrudýrðar ellegar samhengis eru ekki aðeins íslensku þjóðinni hjartfólgin heldur njóta frægðar um víða veröld sem nokkrir eftirlætisgimsteinar jarðarinnar. Ég sagði að vandamálið væri ekki stóriðja sem dembt væri yfir okkur með offorsi að nauðsynjalausu. Vandamálið er oftrú þeirra í Orkustofnun á endalausar málmbræðslur sem eiga að fylla þetta land. Þá fyrst er land og lýður í háska þegar svona kontór ætlar með skírskotun til reikningsstokksins að afmá eins marga helga staði Íslands og hægt er að komast yfir á sem skemmstum tíma, drekkja frægum byggðarlögum í vatni --- tólf kílómetrum af Laxárdal í Þingeyjarsýslu átti að sökkva samkvæmt áætlun þeirra --- og helst fara í stríð við allt sem lífsanda dregur á Íslandi.``

Virðulegur forseti. Það voru tvö atriði í ræðu hv. þm. sem ég vil gera að umtalsefni. Í fyrsta lagi varðandi skipulagsmálin þar sem dregið var fram að framkvæmdin þyrfti framkvæmdaleyfi og væri þess vegna ekki komin með öll leyfi. Við létum skoða þetta sérstaklega í umhvrn. og þau gögn hafa verið send umhvn. Alþingis. Mig langar að lesa, með leyfi forseta, aðeins upp úr því bréfi sem kom frá lögfræðingum umhvrn. En þar segir: ,,Skipulagsstofnun telur að þær framkvæmdir við Fljótsdalsvirkjun sem ekki eru byggingarleyfisskyldar séu framkvæmdaleyfisskyldar skv. 27. gr. skipulags- og byggingarlaga. Þessa skoðun byggir Skipulagsstofnun á því að skipulags- og byggingarlög, sem tóku gildi þann 1. jan. 1998, eigi við um Fljótsdalsvirkjun þótt stofnunin telji í greinargerð sinni að fyrir liggi leyfi til framkvæmda sem undanþiggur virkjunina mati á umhverfisáhrifum. Þessi niðurstaða Skipulagsstofnunar, um að skipulags- og byggingarlög, nr. 73/1997, eigi við, samræmist ekki þeirri meginreglu íslensks réttar um bann við afturvirkni laga, sérstaklega þegar um íþyngjandi ákvæði eins og í þessu tilviki er að ræða, nema lög mæli sérstaklega fyrir um slíkt.`` Ég vildi draga fram að það er skoðun lögfræðinga umhvrn. að ekki þurfi framkvæmdaleyfi fyrir þessa framkvæmd. Aðalatriðið er að Skipulagsstofnun og umhvrn. eru sammála um að lagalega þurfi ekki mat á umhverfisáhrifum fyrir framkvæmdina. Þar eru menn sammála. Svo vildi ég líka koma inn á þá spurningu sem var beint sérstaklega til mín um endurskoðun á lögum um mat á umhverfisáhrifum. Það var ekki alveg rétt, sem kom fram, að við ættum að setja hana inn í lög í vor heldur áttum við að setja hana inn í lög núna í haust, en það er hárrétt að við erum tiltölulega sein í því máli en það frv. er núna á lokastigi og er í undirbúningi að það komi inn í þingið.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. umhvrh. fyrir að hafa setið hér við alla ræðu mína. Það er meira en hæstv. iðnrh. og hæstv. utanrrh. hafa gert þó ég hafi einnig beint máli mínu til þeirra ekki síður en hæstv. umhvrh. Herra forseti. Mergurinn málsins í þessum skipulagsmálum er að um þau er ágreiningur. Ég tel að lögformlegt umhverfismat mundi færa okkur nær lausninni, nær því að miðla málum, þ.e finna hver hefur rétt fyrir sér, því það er ekki alveg einboðið að Skipulagsstofnun og lögfræðingar umhvrn. séu sammála. Mér virðist að formsatriðin séu ekki alveg samhljóða hjá þeim lögfræðingum sem hafa að þessu komið. Ég bendi á að það er um mörg leyfi að ræða, herra forseti. Hér er t.d. um að ræða leyfi til framkvæmda. Ég vil leyfa mér að vitna í greinargerðina með þáltill. sem hér er til umræðu þar sem hæstv. iðnrh. viðurkennir að ekki liggi fyrir formlegt samþykki Fljótsdalshrepps fyrir frekari framkvæmdum við Fljótsdalsvirkjun umfram það sem hefur verið veitt leyfi fyrir hvað varðar aðkomugöng. Hæstv. iðnrh. viðurkennir því að ákveðin leyfi skortir frá Fljótsdalshreppi. Það hefur líka komið fram í máli gesta sem hafa heimsótt umhvn., bæði frá skipulagsstjóra og sömuleiðis frá umhvrn., að ágreiningur um framkvæmdaleyfin séu til staðar, þ.e. hvort það eigi að veita byggingarleyfi samkvæmt gömlu lögunum eða nýju lögunum. Skipulagsstjóri segir að það sé alveg sama hvort litið sé á gömlu lögin eða nýju, ákveðnir þættir í leyfisveitingunum séu enn óafgreiddir.

Virðulegur forseti. Það er rétt, sem fram kemur í máli hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur að margir hafa túlkað lögin á mismunandi hátt. En það sem mestur styr hefur staðið um er hvort þessi framkvæmd eigi að fara í lögformlegt umhverfismat eftir nýjum lögum um umhverfismat eða ekki. Þess vegna vil ég draga það sérstaklega fram að umhvrn., Skipulagsstofnun og iðnrn. eru sammála um að Fljótsdalsvirkjun sé ekki matsskyld framkvæmd samkvæmt lögum um mat á umhverfisáhrifum. Því er alveg ljóst að við erum að vinna eftir lögum og ekkert ólöglegt við það að framkvæma hlutina eins og við erum að gera hér.

Já, herra forseti. Það er alveg rétt að skipulagsstjóri hefur litið svo á að virkjunin sé undanþegin mati á umhverfisáhrifum. Um það hefur ekki staðið ágreiningur. Ágreiningurinn stendur um frekari leyfisveitingar og hann er talsverður. Umhvrn. hefur eina sýn í málinu sem hefur komið fram í bréfum til umhvn. Skipulagsstjóri hefur aðra sýn. En ég bendi á það, herra forseti, að Landsvirkjun hefur ítrekað óskað eftir leyfum frá Fljótsdalshreppi og ekki fengið. Það er einn skemmtilegasti þátturinn í greinargerð hæstv. iðnrh. með tillögunni þegar hann lýsir þrautagöngu Landsvirkjunar þar sem hún gengur á milli Heródesar og Pílatusar til að fá leyfin, en fær ekki og hefur ekki enn fengið. Það er staðfest af hæstv. iðnrh. í þessari greinargerð. En af því ég er í andsvari við hæstv. umhvrh. langaði mig aðeins til að segja að í riti sem ég hef undir höndum og heitir Skýrsla um ástand og þróun umhverfismála á Íslandi á árinu 1997 og gefin er út af umhvrn. í september 1999, kemur fram að umhvrh. hafi skipað í október 1997 nefnd sem falið var það hlutverk að endurskoða lög nr. 63/1993, um mat á umhverfisáhrifum, með hliðsjón af fenginni reynslu og að fella breytingar á tilskipun Evrópusambandsins um mat á umhverfisáhrifum að lögum, en skv. tilskipuninni höfðum við frest til 14. mars 1999. Ég sé því ekki betur en umhvrn. hafi staðfest að þessi dagsetning sé rétt og ég vona sannarlega, herra forseti, að þetta frv. láti ekki á sér standa. Og ég vona sannarlega að þessi þáltill. verði ekki farin í gegnum þingið þegar nýju lögin verða samþykkt.

Herra forseti. Það hefur komið fram að þrír hv. þm. sem lýstu yfir stuðningi við álit hv. þm. Ólafs Arnar Haraldssonar og Katrínar Fjeldsted í umhvn. hafi gert álitið saman. Í áliti 2. minni hluta umhvn. stendur, með leyfi forseta: ,,Þá fékk nefndin þær upplýsingar að Ágúst H. Bjarnason grasafræðingur, sem samkvæmt skýrslu Landsvirkjunar vann að athugunum á Eyjabakkasvæðinu sumarið 1998, hefði aldrei farið inn á Eyjabakkasvæðið heldur gert athuganir á Fljótsdalsheiði og við Hölkná, Laugará og Grjótá sem ekki eru á vatnasvæði Jökulsár í Fljótsdal heldur renna niður Hrafnkelsdal.`` Þetta kemur fram í áliti ykkar fimmenninganna. Hins vegar segir, með leyfi forseta, í yfirlýsingu frá Ágústi H. Bjarnasyni: ,,Því miður komst ég ekki út í eyjar vegna vatnavaxta en fór inn allt Snæfellsnes og inn undir Háöldu.`` Ég er ekki viss um að fólk átti sig almennilega á þessu nema þeir sem eru mjög kunnugir. Fljótsdalsheiði er lengst fyrir neðan Eyjabakka. Á bls. 42 er kort sem sýnir nokkuð greinilega hvar Fljótsdalsheiði er og líka hvar Hölkná er. Hún er fyrir vestan Snæfell.  Nú kemur þetta fram í því áliti sem hv. þm. hefur sagst hafa samið. Hefur hún þá ekki ákveðið að bera til baka fullyrðingar sínar í skýrslunni um ferð Ágústs H. Bjarnasonar um Eyjabakka?

Herra forseti. Ég verð að lýsa því yfir að ég vorkenni hv. 8. þm. Reykn., Kristjáni Pálssyni, fyrir að vera í þeirri klemmu og klípu sem hann greinilega er í vegna þess að hann er að mínu viti að svíkja samvisku sína og kjósendur sína í öllu falli. Ég skildi ekki alveg spurninguna, en ég ætla samt að reyna að svara henni vegna þess að ég held að ég viti hvað honum liggur á hjarta. Álit hv. þm. Ólafs Arnar Haraldssonar, formanns hv. umhvn., og hv. þm. Katrínar Fjeldsted er samið af þeim. Þeirra uppkast var samt sem áður ekki leyndarmál. Uppkast þeirra var lagt fyrir okkur þremenningana sem rituðum bréf og lýstum yfir stuðningi við hvert einasta orð sem í áliti þeirra stóð. Við þremenningarnir sömdum ekki álit hv. þm. Ólafs Arnar Haraldssonar og Katrínar Fjeldsted. En það var, eins og ég segi, ekki skot í myrkri að við studdum það álit. Og við skrifum undir hvert orð, líka það er lýtur að þætti Ágústs H. Bjarnasonar í þessu máli. Það var alveg ljóst á öllum gögnum sem við höfðum þegar þetta álit var búið til að Ágúst H. Bjarnason hafði ekki farið alla leið yfir í Þóriseyjar og ekki inn að hraukum. Og satt að segja, herra forseti, hefur því þar af leiðandi ekki verið hægt að rannsaka mjög stóran hluta af Eyjabakkasvæðinu vegna vatnavaxta. Ágúst H. Bjarnason hefur aldrei sagt að hann hafi farið neitt annað en hann fór. Það hefur heldur enginn í raun og veru borið það upp á Ágúst H. Bjarnason að hann hafi verið að skrökva einhverju til. Hann bara fór ekki út í Þóriseyjar og hann fór ekki að hraukunum. Þar af leiðandi stendur það eftir, herra forseti, að stór hluti af Eyjabakkasvæðinu var ekki rannsakaður sumarið 1998 af Ágústi H. Bjarnasyni.

Herra forseti. Það er fullyrt í álitinu að Ágúst H. Bjarnason hafi ekki farið á Eyjabakkasvæðið. Það er fullyrt í álitinu. Ég las það upp áðan. Það þýðir ekkert að reyna að þræta fyrir það. Það stendur þarna.  Það hefur verið upplýst að þessi vísindamaður kom á Eyjabakkasvæðið. Hann fór upp með öllu Snæfelli. Þó hann hafi ekki komist út á hólmana sem eru í miðju flæðinu þarna, þá er það algjört aukaatriði og engin ástæða er til að ætla að þar sé neitt öðruvísi en annars staðar á þessu svæði. Herra forseti. Ég er einfaldlega að benda á að hv. þingmenn sem semja þetta álit fara rangt með. Þeir hafa vísindamenn fyrir rangri sök en hafa ekki hugsað sér að leiðrétta það. Og mér finnst það ekki mjög fagmannlega unnið af fólki sem er síðan að reyna að rífa niður aðra skýrslu. Það ætti þá kannski að átta sig á að það er ekki alveg sama hvernig hlutir eru bornir fram.

Herra forseti. Ég er með skýrslu Ágústs H. Bjarnasonar, Flóru og gróður á fyrirhuguðu virkjunarsvæði upp af Fljótsdal í ljósi fyrri kannana. Það sem Ágúst H. Bjarnason ætlaði sér að gera og gerði sumarið 1998 var að leggja mat á þær rannsóknir sem þegar höfðu verið gerðar og bæta við aukarannsóknum. Og hann rannsakaði talsvert veitusvæðin í kringum Grjótá og Hölkná og þær ár sem hv. þm. hefur nú nefnt. En það stendur á 1. bls. í skýrslu Ágústs H. Bjarnasonar að vegna vatnavaxta hafi hann ekki komist út í Þóriseyjar eða að hraukum og þar er byggt á fyrri athugunum. Þetta er stór hluti af Eyjabakkasvæðinu og hvergi í þessari skýrslu er getið um rannsóknir á gönguleiðinni inn Snæfellsnesið og upp á Háöldu. Í þessari skýrslu er ekki getið um neinar rannsóknir á því svæði.

Lestu Moggann.

Ég les skýrslu Ágústs H. Bjarnasonar og ég trúi henni betur en Mogganum þó að Morgunblaðið sé gott blað, herra forseti.

Hæstv. forseti. Hér er rætt um þáltill. sem lögð var fram af hæstv. iðnrh. nýverið og á grundvelli þriggja skjala sem fylgja með þessari þáltill., þ.e. skýrslu um umhverfisáhrif Fljótsdalsvirkjunar, í öðru lagi greinargerð um orkuöflun fyrir álver í Reyðarfirði og í þriðja lagi skýrslu um þjóðhagsleg áhrif álversins og athugun á samfélagslegum áhrifum þess, þá á Alþingi að lýsa yfir stuðningi við að haldið sé áfram framkvæmdum við Fljótsdalsvirkjun. Þar er vísað til laga frá 1981 um raforkuver, samnings ríkisstjórnar Íslands og Landsvirkjunar frá 1982 og síðan laga um Landsvirkjun frá 1983. Herra forseti. Fyrir Alþingi liggur nefndarálit iðnn. Henni var falið að fjalla um hluta þessa máls, en umhverfisþátturinn var fenginn hv. umhvn. Umhvn. klofnaði í afgreiðslu sinni í tvo minni hluta þannig að umhvn. skilaði tveimur álitum og hefur hv. þm. Ólafur Örn Haraldsson gert grein fyrir því áliti sem við höfum saman undirritað. Athygli vakti og hefur verið í umræðu hér að þrír aðrir nefndarmenn, þau hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir, hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir og hv. þm. Össur Skarphéðinsson lýstu stuðningi við álit okkar Ólafs þannig að ljóst má vera hverjum manni að fimm nefndarmenn í umhvn. eru samstiga í þeirri skoðun sinni að rétt sé að fram fari mat á umhverfisáhrifum Fljótsdalsvirkjunar og þar með tryggja almenningi formlega kost á að gera athugasemdir. Fyrir þeirri skoðun eru færð ítarleg rök í áliti okkar Ólafs Arnar Haraldssonar. Mat á umhverfisáhrifum má segja að séu alþjóðlegar vinnureglur. Þær eru kallaðar á norrænum málum miljö konsekvens analysur og á ensku Environmental Impact Assessment sem er skammstafað EIA og ég kem að því síðar í ræðu minni. En af hverju á að vera að hleypa almenningi að umræðu um málið eða gefa almenningi kost á að gera athugasemdir? Lítum nú á stöðu Reykvíkinga gagnvart Landsvirkjun. Landsvirkjun er í eigu Reykvíkinga að u.þ.b. 65%, þ.e. ríkið á helming, Reykjavíkurborg á 44,5% og síðan á Akureyrarbær tæp 5,5%. Reykvíkingar eru tæp 40% af landsmönnum. Þess vegna er afar eðlilegt að málið komi Reykvíkingum við þó lítið hafi verið gert úr því af sumum. Skoðanakannanir hafa sýnt mikinn stuðning við að fram fari mat á umhverfisáhrifum, allt að 80% landsmanna þegar hæst stóð. En í nýlegri könnun sem Félagsvísindastofnun gerði fyrir STAR, sem er skammstöfun á Samstarfsnefnd um staðarval fyrir álver á Reyðarfirði, í október og nóvember á þessu ári á afstöðu Íslendinga til stóriðju, virkjana og umhverfisáhrifa kemur m.a. fram að um 60% landsmanna sem tóku afstöðu eru fylgjandi því að mat á umhverfisáhrifum fari fram. Þar má benda á að 47% eða næstum því helmingur sjálfstæðismanna og framsóknarmanna eru þeirrar skoðunar. Ég hlýt sem þingmaður Reykvíkinga að hlusta á raddir kjósenda minna eins og aðrir þingmenn gera. Ég tel að í þjóðfélaginu sé afstaða fólks til málsins þverpólitísk og það verður að teljast afar skiljanlegt eðli málsins samkvæmt. Ég hlýt líka að vekja athygli á því að sjálfstæðismenn eru ekki einsleitur hópur virkjanasinna heldur er þar einnig að finna fjölmargt fólk með mikla þekkingu, menntun og reynslu af umhvefismálum, fólk sem ég tel víðsýnt og vill að náttúran njóti vafans, fólk sem vill ekki að virkjað sé á hálendinu nema allar hliðar máls séu gaumgæfðar og tekin upplýst afstaða en hvorki handstýrð afstaða né miðstýrð. Ég tel að ég sé fulltrúi þessara sjónarmiða sem þingmaður Sjálfstfl. í Reykjavík. Herra forseti. Ég ætla að víkja nokkrum orðum að frummatsskýrslu um 480 þús. tonna álver sem var gerð að umræðuefni fyrr í dag. Eins og fram hefur komið var skipulagsstjóra ríkisins send frummatsskýrsla frá eignarhaldsfélaginu Hrauni ehf. og verkefnisstjórn STAR um álver í Reyðarfirði. Þar er fjallað um fyrirhugað 480 þús. tonna álver í landi Hrauns norðanvert við fjörðinn í um sex kílómetra fjarlægð frá þéttbýlinu Búðareyri, sex kílómetra fjarlægð. Skipulagsstjóri hefur verið ómaklega tortryggður að mínu mati en hann hefur reyndar svarað fyrir sig hvers vegna hann úrskurðar um 480 þús. tonna álver en ekki 120 þús. tonna verksmiðju eins og hann hafði reyndar sjálfur lagt til en verið hafnað af framkvæmdaraðila. Þó er víða í úrskurði skipulagsstjóra tekið á þeim þremur áföngum sem fyrirhugaðir eru við byggingu álversins. Úrskurður skipulagsstjóra ríkisins byggir m.a. á umsögnum fjölmargra stofnana ríkisins, svo sem Veðurstofu Íslands, Hollustuverndar ríkisins, Náttúruverndar ríkisins, Siglingastofnunar, veiðimálastjóra, Þjóðminjasafni, en einnig frá heimamönnum, t.d. Heilbrigðiseftirliti Austurlands og frá Bændasamtökum Íslands. Mörg atriði orka tvímælis í frummatsskýrslunni og er sagt frá umsögnum sérfræðinga um þau svo og viðbrögðum framkvæmdaraðila við þeim í úrskurði skipulagsstjóra. Ég vil nefna nokkur þessara atriða sem talin eru orka tvímælis, svo sem samspil mengunar og veðurfars. Margir telja að veðurfar í Reyðarfirði sé ekki heppilegt til að staðsetja þar stóriðju vegna þess að fjörðurinn er djúpur og þröngur, staðviðri eru þar tíð og að búast megi við mörgum samfelldum stilludögum. Slíkar aðstæður kalla á að mengun geti lokast inni í tiltölulega tíðu hægvirði í löngum, aðkrepptum firði. Hvaða áhrif getur það haft? Nefnum sem dæmi brennisteinsdíoxíðmengun, SO 2 en brennisteinsdíoxíð er ásamt flúor, svifryki, sýaníði, kerbrotum, tjöruefnum og fleiri efnum mengunarvaldur við starfrækslu álvers. Við veðraskil safnast brennisteinsdíoxíð í logni á milli laga þar sem kalt loft er undir og hlýrra loft ofan á. Þegar fjallað var fyrir nokkrum árum um staðarval fyrir álver voru efst á baugi þrír staðir, Keilisnes, Eyjafjörður og Reyðarfjörður, en önnur staðarvalsnefnd hafði reyndar starfað fyrr. Mér er sagt að á þeim tíma hafi norsku fyrirtæki verið fengið það tveggja ára verkefni að kanna aðstæður á þessum stöðum, einkum hvað varðaði vind- og hitastig. Og í skýrslu sem þetta norska fyrirtæki síðan skilaði hafi staðið á titilblaði að ekki væri mælt með því að álver yrði byggt í firði. Ætla má að jafnvel þar sem álver er í 13 km fjarlægð frá þéttbýli, eins og gert var ráð fyrir þegar skoðað var staðarval fyrir 200 þús. tonna álver við Eyjafjörð í 13 km fjarlægð frá þéttbýli muni 200 þús. tonna álver valda því að ungbörn, astmaveikir og gamalt fólk fái einkenni frá lungum eftir tveggja til fjögurra daga logn. Við Reyðarfjörð er verksmiðjunni ætlaður staður ekki í 13 km fjarlægð frá þéttbýli, eins og var í Eyjafirði, heldur í 6 km fjarlægð. Við Reyðarfjörð er meira logn og oftar logn en við Eyjafjörð og er þó talsverð veðurblíðan þar í sæluríkinu nyrðra. Ég hef heyrt þær tölur að logn sé á Reyðarfirði jafnvel um 45% af tímanum eða eitthvað slíkt. Þess vegna er ég þess fullviss, hæstv. forseti, að þótt margir Reyðfirðingar segi nú: Ef við fáum ekki álver þá erum við farin, þá muni dæmið snúast við þegar álver hefur risið því þá fyrst fari þeir. Ég hef ekki trú á því, herra forseti, að nærvera risaálvers geri það aðlaðandi að búa á Búðareyri við Reyðarfjörð. Fleiri atriði en brennisteinsdíoxíð koma fram þegar rætt er um mengun frá álveri, en með svokölluðum vothreinsibúnaði, sem er ekki gert ráð fyrir að verði komið fyrir í verksmiðjunni við fyrsta áfanga er gert ráð fyrir að hægt sé að hreinsa um 90% af brennisteinsdíoxíði. Fleiri mengunarvalda langar mig að nefna, ég taldi upp nokkra áðan. Ég vil t.d. tala um svokölluð kerbrot. Kerbrot eru samkvæmt tilskipun Evrópusambandsins skilgreind sem sértækur úrgangur og að förgun þeirra þurfi að fara fram á sérstökum losunarsvæðum með skilgreindum síudúkum og allt vatn sé meðhöndlað og mælt. Í frummatsskýrslu um 480 þús. tonna álver í Reyðarfirði er gert ráð fyrir að kerbrot verði urðuð í flæðigryfjur sitt hvorum megin við höfn álversins. En þannig er staðið að verki í Straumsvík. Endanlega ákvörðun um staðsetningu þeirra á þó að taka í samráði við Hollustuvernd ríkisins. Rétt er að vekja athygli á því að mögulega munu umhverfisyfirvöld í Noregi þvinga norskan áliðnað til að fara eftir reglugerð ESB hvað förgun kerbrota varðar en sú aðferð er dýrari en núverandi aðferð sem menn hyggjast sætta sig við á Reyðarfirði. Náttúruvernd ríkisins bendir á að mjög mikið magn af kerbrotum muni koma frá álverinu. Allt að 1,5--6 tonn á ári. Og af sýaníði sem menn þekkja sem mjög hættulegt eiturefni muni falla til um 3--12 tonn á ári. Þetta fer eftir stærð verksmiðjunnar. Rannsóknir frá kerbrotagryfjum í Straumsvík eru ekki taldar tæmandi og aðstæður þar eru allt aðrar en í Reyðarfirði þar sem trúlega verður meiri uppsöfnun mengunarefna. Þess vegna segir Náttúruvernd ríkisins að leita eigi nýrra leiða fyrir endurnýtingu kerbrota. Hollustuvernd ríkisins bendir á að förgun kerbrota sé til endurskoðunar erlendis og varhugavert sé að leggja að jöfnu áhrif frá kerbrotagryfju við Straumsvík og í Reyðarfirði. Herra forseti. Hér hef ég tekið til tvö atriði sem skoða þarf þegar litið á mengunarvalda frá álveri en þeir eru að sjálfsögðu miklu fleiri og ég ætla ekki að fara að tíunda þá alla hér. Næst langar mig að víkja nokkuð að arðsemi. Við útreikninga Landsvirkjunar, sem hefur iðulega verið vitnað til og er vitnað til þegar virkjunarsinnar vitna til hve hagkvæmt sé að virkja á Fljóstdal, er ljóst að landið kostar ekki neitt. Umhverfiskostnaður er nefnilega núll. Eru það nútímaleg vinnubrögð, herra forseti? Hafa virkjunarsinnar ekki frétt af því að margar háskólagreinar snúast um verðmæti umhverfisins og að til eru leiðir til að meta verðmæti af þessu tagi? Spyrja má hvort slíkir útreikningar sýni að verðmæti þess sé núll eins og hér er gert ráð fyrir. Mér finnst með ólíkindum að menn sendi frá sér skýrslu, m.a. um hagkvæmni Fljótsdalsvirkjunar, án þess að beita nútímalegum vinnubrögðum hvað þetta varðar. Er svo einhver orkukaupandi sem knýr á dyr? Er Norsk Hydro í slíkum spreng að öllu verði til að fórna? Ekki sýnist mér að hraðinn geti kallast á ábyrgð Norsk Hydro. Ég tel að tímapressan sé heimatilbúin, herra forseti. Það fæst ekki tími til að gera mat á umhverfisáhrifum, þess í stað er sagt að virkjunin verði að vera tilbúin svo álver geti hafið rekstur árið 2003. Það eru kosningar, herra forseti, í síðasta lagi vorið 2003. Einkennileg tilviljun. Mér sýnist vera byrjað á öfugum enda úr því að umhverfismálin eru ekki á hreinu. Væri ekki réttara að sjá á hvaða verði væri hægt að selja raforku og meta síðan kostina í framhaldi af því? Hæstv. iðnrh. hefur sjálfur sett á laggirnar nefnd um rammaáætlun og forgangsröð um framtíðarvirkjunarkosti á Íslandi og hef ég fyrr úr þessum ræðustól hrósað honum fyrir það. Þannig á einmitt að vinna, hæstv. forseti. Það sem á vantar er að Fljótsdalsvirkjun fái að fljóta þar með. Þar er kusk á hvítflibba ráðherrans, herra forseti. Mér finnst blasa við að enginn sem ekki er til þess neyddur muni vilja fjárfesta í verkefninu og eins og kom fram í máli hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur hér áðan hafi menn það jafnvel við orð að árangursríkara sé að fjárfesta beint í Norsk Hydro. Löngum þótti það vera einn af kostum stóriðju á Íslandi, og var nú reyndar pólitískur ágreiningur um það í landinu, að fá inn í landið erlent fjármagn. Hvert barn hlýtur að sjá að fari í þetta verkefni innlent fjármagn, eins og menn tala um nú, er það fjármagn ekki nýtt í önnur verkefni á meðan. Virtir fræðimenn eins og Þorsteinn Siglaugsson og Sigurður Jóhannesson hafa sett fram skoðanir sínar á arðsemi framkvæmdarinnar svo eftir hefur verið tekið og svarað gagnrýni Landsvirkjunar eftir málefnalega umfjöllun. Nú hefur Guðmundur Ólafsson hagfræðingur bæst í hóp þeirra hafandi þó í upphafi ætlað sér að sýna fram á að þeir Þorsteinn og Sigurður hefðu rangt fyrir sér því að hann er nefnilega virkjunarsinni að eigin sögn. Hann nefnir í máli sínu að það sé bjartsýnisspá að arðsemiskrafa geti verið 4% og að kílóvattstundin sé seld á eina krónu en raunsæisspá sé nær því að vera 88 aurar. Ef ekki tekst að selja allt rafmagnið strax, tæpar 1.400 gígavattstundir heldur einungis kannski 1.200 getur tapið á þessari virkjun orðið 12--13 milljarðar. Að vísu er reiknað yfir langan tíma en það eru gríðarlegir fjármunir, herra forseti. Að mati Guðmundar Ólafssonar nær virkjunin því varla að verða hagkvæm þótt 1,50 kr. fengist fyrir kílóvattstundina. Þessar tölur eru með ólíkindum, herra forseti. Arðsemi virkjunarinnar er þannig enn ein hlið þessa magnaða máls og mörgum finnst sjálfsagt að ekki verði virkjað ef ekki fæst nægur arður af aurum fjárfesta og þetta segja menn blákalt. Án þess að ég vilji gera lítið úr því í sjálfu sér, auðvitað vil ég að fjárfestar uppskeri eitthvað fyrir fjárfestingar sínar en ég vil benda á hve arðsemi fjárfestanna er miklu þyngri á vogarskálunum en umhverfið. Ef við setjum þetta á vogarskálar, umhverfið öðrum megin og arðsemina hinum megin, hvernig fara þá skálarnar? Nokkur orð um gróðurfar, herra forseti. Miklar athugasemdir bárust umhvn. Alþingis um gróðurfar og hefur verið vitnað til þeirra í máli fyrri ræðumanna en mig langar að nefna fjögur atriði sem Þóra Ellen Þórhallsdóttir prófessor sagði í umsögn sinni til umhvn., með leyfi forseta. Í fyrsta lagi nefndi hún að gróðurhluti skýrslunnar væri byggður á um 20 ára gömlum rannsóknum. Enda þótt niðurstöður þeirra standi enn vel fyrir sínu geta þær ekki talist fullnægjandi miðað við þær kröfur sem eðlilegt er að gera nú til slíkra rannsókna. Í öðru lagi er á nokkrum stöðum í skýrslunni að mati Þóru Ellenar Þórhallsdóttur ekki rétt með farið eða skýrsluhöfundar taldir teygja sig of langt við að draga úr vægi óæskilegra áhrifa annars vegar og hins vegar of lítið gert úr líffræðilegu mikilvægi svæðisins. Í þriðja lagi finnst henni stærsti annmarki skýrslunnar þó vera sá að nær engin tilraun er gerð til að setja gróður svæðisins í stærra samhengi með því að bera hann saman við gróður annars staðar á hálendinu eða skoða mikilvægi hans í evrópsku eða hnattrænu samhengi. Fjórða atriðið sem Þóra Ellen tiltekur er að greina verði á milli grundvallarúttektar á náttúru svæðis sem líkja má við vörutalningu og rannsóknum sem beinast að því að spá fyrir um áhrif framkvæmdarinnar. Af því sem fram kemur í skýrslu Landsvirkjunar sýnist henni að lítið hafi verið hugað að beinum eða óbeinum umhverfisáhrifum lónsins eða áhrifum af breyttu rennsli Lagarfljóts. Hvað byggðamál varðar hefur komið fram að Byggðastofnun telji búsetuþætti ekki hagstæða álverinu. Fámenni á Miðausturlandi mæli gegn uppbyggingu risaverksmiðju. Ljóst er að í september 1999 vantaði fólk í 100--200 störf á Miðausturlandi. Þegar mest verður er gert ráð fyrir 1.200 störfum við virkjun og byggingu álvers en það eru tímabundin störf. Ekki hefur verið kannað hvort brottfluttir Austfirðingar séu líklegir til að snúa til baka þótt það sé haft við orð sem mjög líklegt. Ekki hefur heldur verið kannað hvort Austfirðingar, sem starfa nú við annað í fjórðungnum sjálfum, muni velja að starfa við virkjunarframkvæmdir og byggingu álvers og þá hverjir muni gegna þeirra núverandi störfum og ganga inn í þau. Ekkert af þessu liggur fyrir þótt menn fullyrði. Margir benda á að við byggingu virkjana sé almennt gengið út frá því að aðflutt vinnuafl þurfi og má telja líklegt að flestir sem við Fljótsdalsvirkjun mundu starfa kæmu frá höfuðborgarsvæðinu. Ekki dregur það úr svokallaðri þenslu á þessu landshorni. Í greinargerð með þáltill. iðnrh. er lagt til í fskj. IV að í framkvæmd við vegagerð á Austfjörðum verði ráðist, ekki síst til að stækka vinnusóknarsvæðið og dreifa atvinnuáhrifum af verkefninu um svæðið. Þar á meðal er mælt með því að gerð verði jarðgöng milli Reyðarfjarðar og Fáskrúðsfjarðar sem samkvæmt áætlun Vegagerðarinnar muni kosta rúmlega 2,3 milljarða kr. en nettókostnaður af þeim jarðgöngum yfir til Fáskrúðsfjarðar eru rúmir 1,4 milljarðar kr. ef aðrir vegarkaflar verða ekki endurbyggðir. Einnig eru nefnd ný jarðgöng milli Eskifjarðar og Norðfjarðar um Oddsskarð. Þau eru ekki verðlögð. En hvorug þessara jarðganga eru á 12 ára vegáætlun og því þarf að fjármagna þau sérstaklega. Það er von að Austfirðingum finnist eftir einhverju að slægjast. En hvaða áhrif mun það hafa í öðrum landshlutum sem einnig berjast um að fá vegafé til sinna samgöngubóta? Ég sé ekki annað en vegaframkvæmdir og jarðgangagerð á Austfjörðum, sem ég tel að sjálfsögðu afar þarfa og líklega til að stuðla að blómlegri byggð í fjórðungnum umfram verksmiðjubyggingu, komi beint niður á vega- og jarðgangaframkvæmdum í öðrum landshlutum nema auka eigi vegafé og taka upp vegáætlun sérstaklega í þessu skyni. Skyldu þingmenn annarra landshluta hafa áttað sig á þessu og greint kjósendum sínum frá því? Ég spyr, herra forseti. Ef við víkjum að hálendinu, eru þeir menn til sem hafa lýst því yfir að uppistöðulón sé miklu fallegra en núverandi Eyjabakkasvæði, vatn sé svo fallegt. En ég spyr, herra forseti: Er náttúrulegt stöðuvatn eða náttúrulegt mýrlendi sambærilegt við uppistöðulón? Er manngert lón fallegra en mýri eða flæðiengjar með náttúrulegum gróðri og viðeigandi dýralífi? Ég tel ekki að svo sé, herra forseti. Lónið verður t.d. ekki stöðugt að stærð. Þegar minnkar í því verða sýnilegir gráir leðjubakkar. Munurinn á vatnsfletinum er talinn geta sveiflast milli 43 km 2 niður í 8 km 2 , þ.e. það verða verulegar vatnsborðssveiflur enda er það eðli lóna sem eru uppistöðulón fyrir virkjanir. Við langvinna þurrka skapast skilyrði fyrir vindrof og sömu skilyrði leiða einnig til þess að lágt verði í lóninu. Álitamál er uppi einkum varðandi fok á lónstæðinu og áhrif þess á gróður og hugsanlegt rof úr bökkum lónsins en í máli hv. þm. Hjálmars Árnasonar hefur komið fram sú staðhæfing að fokhætta yrði jafnvel minni eftir að virkjað hefur verið. Ég get hvergi fundið þeirri skoðun stað í gögnum málsins og hef ég þó lúslesið þau og verð því að draga hana í efa og segja hana óskiljanlega. Ég tel varhugavert að eyða takmörkuðum auðlindum okkar lands. Hálendið er auðlind sem hægt er að verðleggja á ýmsa vegu eins og ég nefndi fyrr í máli mínu. Rökin fyrir því að virkja á Eyjabökkum mætti t.d. nota á Þingvöllum. Þar hefur fækkað fólki á síðustu áratugum og þess vegna mætti réttlæta það með sömu rökum að virkja t.d. Öxarárfoss og setja upp silungsniðursuðuverksmiðju á bökkum vatnsins. Ekki dettur nokkrum manni það í hug. Eða ef gengið hefur illa í sauðfjárrækt í Þingvallasveit, þá væri rétt að afnema friðun Þingvalla og beita fénu í þjóðgarðinum. Til allrar hamingju dettur ekki nokkrum manni það í hug. En sama gildir um íslenska þjóð sem á hálendið og ég tel að nágrenni þess helga fjalls Austurlands, Snæfells, hljóti að eiga betra skilið en þessa meðferð. Víða um hinn siðmenntaða heim hefur fólk ákveðið að rétt sé að hlífa regnskógunum við Amazon og að gildi þeirra sé á alþjóðlegan mælikvarða. Mér dettur ekki í hug að leggja Eyjabakka að jöfnu við Amazon, a.m.k. ekki stærðarinnar vegna. En ég bendi á að heimsbyggðin tók þessa afstöðu til regnskóganna án þess að hafa heimsótt svæðið eða orðið bergnumin. Það er nefnilega aukaatriði eins og við Eyjabakka. Þeir sem erfa landið, kynslóðirnar sem á eftir okkur koma, munu ekki þakka okkur verði þessar framkvæmdir að veruleika. Við Eyjabakka eru fyrirhugaðar óafturkræfar framkvæmdir. Þar með er gengið á takmarkaða auðlind og ég tel víst að barnabörnin okkar muni vilja gefa mikið fyrir að við höldum í hana. Við hljótum að teljast fulltrúar ekki einungis okkar eigin kynslóðar heldur einnig þeirra sem koma á eftir okkur. Við eigum að búa í haginn fyrir börnin okkar og ekki fara í óafturkræft skemmdarverk á hálendinu. Geirfuglinn varð útdauður á sínum tíma. Mundu menn í dag hafa viljað koma í veg fyrir ýmis skemmdarverk fyrri tíma? Ég tel það víst. Við mundum sennilega ekki valda því að geirfuglinn yrði útdauður ef við gætum ákveðið það núna. Það uppgötvaðist nefnilega ekki að hann væri merkilegur fyrr en um seinan og þá sögðust menn líka trúa því að slíkt gæti ekki gerst aftur. En það getur bara því miður gerst aftur. Sporin hræða. Árið 1992 var haldin fjölþjóðleg ráðstefna í Rio de Janeiro sem hefur verið kennd við þá borg og kölluð Ríó-ráðstefnan. Þar urðu menn sammála um markmið í umhverfismálum sem nefnt hefur verið sjálfbær þróun og hefur verið tekið upp í sáttmála og samninga ríkisstjórna víða um heim. Nafnið hefur fengið mjög víðtæka merkingu. Enn fremur voru samþykktar nokkrar meginreglur um réttindi og skyldur aðila á sviði umhverfismála sem ríki heims voru hvött til að taka einnig upp í umhverfislöggjöf sinni. Frá þessu segir í bæklingi sem umhvrn. gaf út í júní 1997 undir heitinu Sjálfbær þróun í íslensku samfélagi, og er hið besta plagg. Þáv. umhvrh. Guðmundur Bjarnason ritaði formála og hvatti landsmenn til dáða við framfylgd Ríó-sáttmálans. En meginreglur Ríó-sáttmálans eru þessar: 1. Upplýsinga- og aðildarregla (Environmental Rights Principle). Sérhver einstaklingur skal eiga rétt á upplýsingum um umhverfið og einnig rétt til þátttöku í ákvörðunum sem snerta nánasta umhverfi hans. 2. Varúðarregla (Precautionary Principle). En varúðarreglan er regla um varúð við undirbúning framkvæmda vegna hættu á skaðlegum umhverfisáhrifum. Reglan býður að ef óttast er að fyrirhugaðar framkvæmdir eða starfsemi valdi skaðlegum umhverfisáhrifum skuli ekki ráðist í þær fyrr en sýnt er að svo sé ekki. 3. Nytjagreiðsluregla (User Pays Principle). Nytjagreiðsluregla er um greiðslu kostnaðar við verndun og viðhald náttúruauðlinda. Reglan kveður á um að þeir sem nýta auðlindirnar skuli greiða kostnað við verndun og viðhald þeirra. Til viðbótar skal greint frá reglu sem ekki er getið í greinargerð umhvrn. en hún heitir samvinnuregla. Samvinnureglan (Cooperation Principle) er um að jafna ágreining í umhverfismálum með þátttöku allra sem málið varðar. Að kappkosta að ná tilteknu umhverfismarkmiði með samningum þar sem m.a. er gætt gagnkvæmrar hófsemdar af fúsum vilja frekar en að ríkisvald þurfi til að koma. Herra forseti. Samkvæmt samvinnureglunni skal kappkosta að jafna ágreining í umhverfismálum og gæta gagnkvæmrar hófsemdar. Í þessu tilviki er það sjálft ríkisvaldið sem stendur fyrir ágreiningi við stóran hluta almennings í landinu. Ríkisvaldið vill reka Fljótsdalsvirkjun ofan í kok okkar sem teljum að fjölmörg rök séu fyrir því að fara sér hægar og leita eftir leiðum sem sátt geti orðið um. Hvar er hann Þorgeir á þingi, Þorgeir lögsögumaður sem lagðist undir feld sinn þegar í óefni var komið meðal þingmanna fyrir þúsund árum? Ég hef alið þá von í brjósti, herra forseti, að hæstv. forsrh. tæki upp merki Þorgeirs nú þúsund árum síðar og rétti umhverfissinnum þá sáttarhönd að þyrma Eyjabökkum. Það eru til aðrar leiðir, herra forseti. Halda menn virkilega að bæði verði sleppt og haldið, að við Íslendingar getum valið einstök atriði úr alþjóðlegum sáttmálum og samningum sem íslenskir ráðamenn undirrita með pomp og prakt og sagt er frá í fjölmiðlum sem um stórfréttir sé að ræða? Þegar við á alþjóðavettvangi viljum semja um hagsmunamál okkar, um mengun hafsins og varnir gegn henni, um fiskstofna eða hvali eða annað sem að okkur snýr, þá þurfum við sjálf að sýna gott fordæmi til að teljast trúverðug. Ef staðið er að virkjunum á hálendi Íslands á þennan hátt tel ég að við veikjum samningsstöðu okkar um önnur atriði. Herra forseti. Ég hef ekki skipað mér í hóp þeirra sem halda að ferðamenn muni flykkjast á Eyjabakka, enda er það varla æskilegt stóran hluta sumars vegna dýralífs eða auðvelt vegna votlendis. Það er hins vegar tilvist þessa votlendis í samræmi við svokallaðan Ramsar-sáttmála sem mér finnst skipta miklu og vil vernda. Ljóst er að það væri hægt ef menn gæfu sér tíma. Ég tel að það hafi ótvírætt gildi fyrir umræðuna um Fljótsdalsvirkjun að draga skýrt fram gildi Eyjabakkavæðisins sem votlendis og fyrir fuglalíf. Um leið er það kynning á Ramsar-sáttmálanum sem ekki hefur verið haldið mikið á lofti af íslenskum stjórnvöldum. Nýlega lagði ég fyrirspurn um Ramsar-svæði á landinu fyrir hæstv. umhvrh. Siv Friðleifsdóttur. Hún svaraði mér skilmerkilega en tók sérstaklega fram að þegar hefði verið ákveðið að fórna votlendinu á Eyjabökkum, það lægi fyrir. Sáttmálinn sjálfur var undirritaður í Ramsar í Íran 1971 og tók gildi á Íslandi 5. maí 1977 í ráðherratíð Eysteins Jónssonar. Sáttmálinn fjallar um votlendi og hve mikilvægt sé að vernda það. Nýlega var samþykkt meðal Ramsar-þjóðanna að fjölga þessum svæðum á heimsvísu úr rúmlega 1.000 í 2.000. Fyrirspurn mín til hæstv. umhvrh. var hugsuð til þess að hvetja ráðherrann til að taka það alvarlega hve miklu votlendi hefur verið raskað á Íslandi í gegnum árin. Á árum áður var það keppikefli frumkvöðlanna að ræsa fram mýrar hér á landi. Árum saman fengu bændur meira að segja greitt fyrir að grafa skurði, jafnvel þótt landið yrði ekki að túni. Þannig hafa verið grafnir 33 þús. kílómetrar af skurðum og með því hefur helmingi votlendis á landinu verið eytt. Helmingi votlendis í þéttbýli á landinu hefur verið eytt með 33 þús. kílómetrum af skurðum. Til að endurheimta votlendið hefur verið mokað ofan í eina 2--3 km á síðustu árum. En votlendi er erfitt að endurheimta, herra forseti. Að mati þeirra sérfræðinga sem umhvn. hefur spurt er erfitt að endurheimta votlendi. Mótvægisaðgerðir í byggð duga skammt til þess að bæta fyrir mistök þau sem menn ætla að gera á hálendi Íslands nú. Mótvægisaðgerðir á hálendinu eru ekki taldar framkvæmanlegar segja sérfræðingar sem hv. umhvn. hefur leitað til. Það verður að teljast afar villandi, herra forseti, að halda því fram að álver staðsett á Íslandi hafi merkjanleg áhrif til betri vegar fyrir kolefnabúskap heimsins þótt benda megi á hlutfallslegan ávinning af nýtingu hreinni orkulinda. Fullyrðingar um að álver sem nýta íslenska vatnsorku hafi jákvæð hnattræn áhrif eru því afar hæpnar. Það skýrist m.a. af þeirri staðreynd að jafnvel þótt öll virkjanleg orka hér á landi yrði flutt um kapal til Evrópu þá nægði slíkur útflutningur vart fyrir 1% af orkunotkun álfunnar. Hins vegar er ljóst að ímynd Íslands muni njóta góðs af því að geta kallast ósnortið umfram önnur lönd sem sum hver eiga varla til nokkurn skika sem ekki hefur verið skipulagður, ræktaður eða byggður. Bent hefur verið á að með byggingu 480 þús. tonna álvers við Reyðarfjörð verði magn gróðurhúsalofttegunda á hvern íbúa meira á Íslandi en í flestum öðrum löndum. Það er því, herra forseti, ekki hægt að réttlæta stórkostlega eyðileggingu íslenskra náttúruverðmæta með skírskotun til hnattræns ávinnings fyrir heildarlosun gróðurhúsalofttegunda í heiminum af nýtingu á vatnsorku hér á landi. Það eru einnig veigamikil rök að raska ekki ósnortnu svæði og á það verða menn að horfa út frá tveimur sjónarhornum: notkun svæðisins og varðveislu svæðisins. Til viðbótar kvikna spurningar um framhaldið: Hvernig ætla menn að útvega rafmagn fyrir 480 þús. tonna álver? Um það er fjallað í greinargerð frá Orkustofnun í fskj. II með þáltill. hæstv. iðnrh. Tvískinnungurinn blasir við alls staðar þegar ýmist er fjallað um 120 þús. tonna álver í umræðunni og virkjunarþörf fyrir það en hins vegar send frummatsskýrsla fyrir 480 þús. tonna álver sem ekki er ljóst hvernig fá eigi rafmagn. Verði farið af stað eins og til stendur, byggt 120 þús. tonna álver, til þess virkjað á Eyjabökkum og hundur leiddur frá Bjarnarflagi eða Kröflu, verða menn að segja sannleikann um framhaldið. Málið verður sett í slíkan hnút með þessum framkvæmdum að ekki verður annað hægt en halda áfram, byggja meira og virkja meira. Mun heillavænlegra tel ég að fara aðra hvora leiðina sem Landsvirkjun hefur sjálf bent á, að það séu til aðrar leiðir, m.a. að virkja neðar og þyrma innstu 4 eða 5 km Eyjabakkavotlendisins eða þá fara beint í Kárahnjúkavirkjun. 
             Ég hef bent á lagalega óvissu í þessu máli. Ég vísa þar til álitsgerðar Aðalheiðar Jóhannsdóttur lögfræðings. Hún átti aðild að því að semja frv. um mat á umhverfisáhrifum á sínum tíma sem starfsmaður umhvrn. og er nú í doktorsnámi í umhverfisrétti í Svíþjóð. Ég ætla ekki að endurtaka það sem ég hef áður vitnað til úr álitsgerð hennar en niðurstaðan er sú að virkjunarleyfi sé talið í gildi fyrir þessari virkjun en að framkvæmdaleyfið vanti. Hún telur að samkvæmt Evróputilskipun þurfi öll leyfi til þess bærra lögaðila að liggja fyrir og svo sé ekki í þessu máli þar sem framkvæmdaleyfi vantar. Það er tíundað á bls. 9 í greinargerð með þáltill. iðnrh. að það vanti. Þar kemur fram að þrívegis hafi Landsvirkjun leitað eftir slíku leyfi. Framan af var sagt að virkjunin væri undanþegin vegna bráðabirgðaákvæðis II í lögum um mat á umhverfisáhrifum. Við athugun á gögnum málsins frá þeim tíma er fjallað var um frv. leitaði ég eftir ummælum manna í ræðum í þinginu en þar kom ekkert fram því til sönnunar. Við umræður í þinginu, við umræður í umhvn. og í gögnum umhvn. er þess hvergi getið að nokkur maður hafi haft virkjanir í huga. Þvert á móti má leiða að því líkur að þetta umdeilda ákvæði hafi komið inn á lokastigum umfjöllunar um frv. með það eitt í huga að hindra ekki ýmsar vegaframkvæmdir sem í bígerð voru og unnið var að sumarið 1993. Það telst varla lagaskýring ef ekki eru til nein gögn til staðfestingar eða sönnunar eða hvað, herra forseti? Hæstv. iðnrh. vitnaði fyrr í dag í bréf umhvn. í fskj. IX á bls. 155 með tillögu hans en þar segir að Fljótsdalsvirkjun sé ekki matsskyld samkvæmt lögum nr. 63/1993, um mat á umhverfisáhrifum. Í því bréfi kemur hins vegar alls ekki fram hvort virkjunin þurfi að fara í mat á umhverfisáhrifum samkvæmt öðrum lögum. Það kemur ekki fram þar, herra forseti. Þá hafa Náttúruverndarsamtök Íslands sent kæru um málið til Eftirlitsstofnunar EFTA. Fari svo, herra forseti, að Evrópudómstóllinn kveði upp úr með þetta mál og dæmi þannig að framferði okkar Íslendinga, að fara í þessar framkvæmdir án mats á umhverfisáhrifum, standist ekki tilskipun ESB þá stendur Alþingi frammi fyrir því að hafa samþykkt þáltill. sem ekki stenst. Telur herra forseti ekki að það mundi vera álitshnekkir fyrir Alþingi Íslendinga að samþykkja þáltill. sem vafi getur leikið á um að standist lög? Lög um mat á umhverfisáhrifum, nr. 63/1993, eru byggð á tilskipun frá Evrópusambandinu og að miklu leyti samhljóða þeirri tilskipun. Árið 1997 kom síðan ný útgáfa, ný tilskipun og skyldu íslensku lögin endurskoðuð í síðasta lagi í mars á þessu ári og ættu að hafa tekið gildi. Það hefur því miður ekki verið gert enn og hefur ekki verið fullnægjandi skýrt eða rökstutt. Þótt ýtrustu lagakröfur stæðu e.t.v. ekki til þess að fram færi mat á umhverfisáhrifum samkvæmt þeim lögum, þar sem þau eru ekki afturvirk þó sum lög séu afturvirk, þá vantar enn framkvæmdaleyfi frá sveitarstjórn Fljótsdalshrepps eins og skýrt kemur fram í greinargerð með þáltill. hæstv. iðnrh. Framkvæmdaleyfi er veitt samkvæmt öðrum lögum, þ.e. skipulags- og byggingarlögum. Verði það leyfi gefið út gæti á grundvelli þeirra þurft mat á umhverfisáhrifum til að framkvæmdir gætu hafist. Slíkt framkvæmdaleyfi fellur auk þess úr gildi eftir 12 mánuði hefjist framkvæmdir ekki þannig að gamalt framkvæmdaleyfi, þótt það lægi fyrir, væri gagnslítið. Samkvæmt dómum Evrópudómstólsins hefur, eftir mínum upplýsingum, verið miðað við að fyrir þurfi að liggja öll leyfi lögbærra aðila áður en lagt er í framkvæmdir af þessu tagi. Samkvæmt íslenskum lögum er þörf á bæði virkjunarleyfi og framkvæmdaleyfi. En þarna liggur lagaóvissa, herra forseti. Hvað sem því líður er ljóst að nútímaleg vinnubrögð hins siðaða samfélags eru að beita leikreglum af þessu tagi, leikreglum sem settar voru af hinu háa Alþingi af framsýnum þingmönnum sem voru að hegða sér á heimsins hátt til að tryggja góða umgengni við umhverfið og tryggja að náttúran njóti vafans. Það er ekki boðlegt, herra forseti, að leita þess í stað að smugum og lagakrókum til að komast hjá vönduðum vinnubrögðum. Það er ekki boðlegt, herra forseti. Formaður hv. iðnn. sagði í ræðu sinni að æskilegt væri að hleypa erlendum aðilum að hreinni vistvænni orku hér á landi. Ég get vel tekið undir það. Hinn 8. september sl. sat ég ráðstefnu hér í bænum um vistvænt eldsneyti. Þar var rætt um alls konar orku sem hægt er að framleiða hér á landi sem getur haft mun jákvæðari áhrif á umhverfið og skuldbindingar Íslendinga á alþjóðavettvangi. Mig langar til að nefna nokkrar slíkar aðferðir. Það er, sem skemmtilegt má telja, eldsneytisframleiðsla úr Alaskalúpínu þó ég hugsi að hún dugi ekki til að knýja stóriðju. Það er metanólframleiðsla sem hefur auðvitað verið til umræðu á Alþingi. Það er metanólknúinn bíla- og fiskiskipafloti sem þarf ekki að vera draumsýn heldur getur orðið veruleiki. Það er metangasframleiðsla úr sorpi. Sú tækni er þegar fyrir hendi. Það er metanólframleiðsla úr kolsýru frá jarðhitavirkjunum. Það er binding kolsýrings eða CO í afgasi frá járnblendi og einnig var á þessari ráðstefnu drepið á orkuframleiðslu úr sólarljósi og vindvirkjanir. Því var haldið fram af fræðimönnum þar að draga megi úr gróðurhúsalofttegundum hér á landi í 45% af núverandi útblæstri með því að við framleiðum eigið eldsneyti og drögum úr innflutningi. Það er því ljóst að við höfum í ýmis horn að líta hvað orku viðvíkur og þurfum því ekki að fórna fegursta landslagi varanlega. Þáltill. iðnrh. byggir í fyrsta lagi á fyrirliggjandi skýrslu um umhverfisáhrif Fljótsdalsvirkjunar sem hlotið hefur mikla gagnrýni. Sumt af því er maklegt og annað ekki eins og gengur. Starfsmenn Landsvirkjunar fengu nauman tíma til að vinna skýrsluna og menn verða að muna eftir því. Það munu einungis hafa verið um þrír mánuðir sem þeir höfðu til þess risavaxna starfs og í hana vantar mikið af upplýsingum eins og kemur fram í áliti mínu og hv. þm. Ólafs Arnar Haraldssonar og okkar fylgifiska úr umhvn. Þáltill. iðnrh. byggir einnig á greinargerð um orkuöflun fyrir álver í Reyðarfirði. Í þriðja lagi byggir þáltill. á skýrslu um þjóðhagsleg áhrif álversins og athugun á samfélagslegum áhrifum, þ.e. fskj. III og IV með tillögunni. Þjóðhagsleg áhrif hafa þegar verið rædd nokkuð og ekki eru menn á eitt sáttir um þau. Dregin hefur verið í efa arðsemi virkjunar og álvers. Athugun á samfélagslegum áhrifum er allsendis ófullnægjandi og ekki byggð á neinum rannsóknum. Áhrif á starfandi fyrirtæki á Austfjörðum og þróunarmöguleikar í öðrum greinum eru að engu metin og reiknað er með störfum vegna verksmiðjunnar sem hreinni viðbót. Fullyrðingar um háar menntunarkröfur til starfsmanna og um að ungt fólk og brottfluttir Austfirðingar muni leita eftir vinnu í verksmiðjunni í verulegum mæli hafa við lítið sem ekkert að styðjast, engar rannsóknir hafa verið gerðar á því. En á grundvelli þessara atriða samkvæmt þáltill. hæstv. iðnrh. á Alþingi að lýsa yfir stuðningi við að haldið verði áfram framkvæmdum við Fljótsdalsvirkjun. Það er mér allsendis ófært, herra forseti. Ég hef haldið því fram að lagaóvissa ríki um þessar framkvæmdir og tel að úr þeim verði jafnvel ekki skorið nema fyrir dómstólum. Fjölmargir umhverfissinnar hafa látið í sér heyra. Frjáls félagasamtök á borð við Umhverfisvini sem nú standa fyrir undirskriftasöfnun til stuðnings því að fram fari mat á umhverfisáhrifum virkjunarinnar og hvetja landsmenn til að taka afstöðu í málinu. Umhverfissamtök Íslands, Náttúruverndarsamtök Íslands, Landvernd og fleiri eiga meiri virðingu skilið en að hæðst sé að þeim. Ljóðahópur hefur sýnt og sannað að tilfinningar fyrir umhverfinu eru sannar og trúverðugar. Margir umhverfisandstæðingar hafa haft í flimtingum tilfinningar fólks á höfuðborgarsvæðinu og skellt skollaeyrum við þeim, ekki síður en vel ígrunduðum rökum sem styðjast við vísindalegar rannsóknir. Það verður víst svo að vera, herra forseti. Ég fékk nýverið kort undirritað af Guðmundi Páli Ólafssyni og var á því fögur mynd af snævi þöktu fjalli þar sem fjallstindur og hlíðarjaðrar voru þó snjólausir og líktust mest vængjum á fugli, enda heitir myndin Fjall með vængi. Undir myndinni stendur, með leyfi forseta: ,,Tilfinningar gagnvart náttúrunni eru ekki aðeins eðlilegar og sjálfsagðar, þær eru dýpstu rök mannsins í sambúð við hana.`` Mig langar að fara með aðra tilvitnun, herra forseti, en hún er um Eyjabakka, úr Ferðabók Þorvalds Thoroddsens, III. bindi, bls. 274: ,,Graslendið á eyrunum milli kvíslanna er mjög víðlent og ákaflega loðið, eins og best í byggð, en galli er á gjöf Njarðar: bleyturnar á eyrunum eru svo miklar, að þar kemst víðast enginn yfir, nema fuglinn fljúgandi, alls staðar eru ófær kviksyndi, og menn hafa jafnvel séð hreindýr hverfa í ysjuna, og eru þau þó allvel fær á blautum jarðvegi. Hestarnir okkar höfðu nóg að bíta á útjöðrunum við ystu kvíslarnar, en út á eyrarnar þorðu þeir ekki að fara, enda svignaði jarðvegur fljótt undan þeim, þó þeir stæðu þar sem best var.`` Herra forseti. Þessi tilvitnun í Ferðabók Þorvaldar Thoroddsens lýsir einna best því verðmæta votlendi sem til stendur að fórna óafturkræft fyrir ímyndaðan tímabundinn ávinning en ljóslega er sú sorglega fórn óþörf fyrir utan að vera í óþökk stórs hluta þjóðarinnar. Síðasta tilvitnun mín í bókmenntir eru þó í höfuðskáldið Halldór Kiljan Laxness en í ljóði sínu um Únglínginn í skóginum segir hann, með leyfi forseta: Eia! Eia perlur! Eia gimsteinar! Eia leikur leikur í sólskini útí skógi. Af hverju tek ég þetta upp, herra forseti? Af því að hann ritar eyja á mjög sérkennilegan hátt. Hann ritar ,,eia`` og það vill svo til, herra forseti, að EIA er skammstöfunin á mati á umhverfisáhrifum, eins og ég sagði í upphafi máls míns, þ.e. Environmental Impact Assessment, sem er mat á umhverfisáhrifum. Herra forseti. Ég tel að Halldór Laxness hafi lagt okkur réttu línurnar fyrir mörgum áratugum varðandi Eyjabakka. Eyjaperlur, EIA-perlur, herra forseti, þyrmum þeim. En mér er samt hryggð í huga, herra forseti.

Herra forseti. Hv. þm. Katrín Fjeldsted hefur lýst skoðunum sínum í löngu máli og kom þar fram að þingmaðurinn vefengdi alla þætti málsins, taldi það rangt að ávinningur gæti verið af málinu byggðarlega séð, taldi rangt að um arðsemi gæti verið að ræða af framkvæmdinni, lýsti andstöðu við byggingu álvers í Reyðarfirði og almennt andstöðu við byggingu álvers í fjörðum og í stuttu máli lýsti andstöðu við alla meginþætti málsins. Ég spyr hv. þm. hvort ég hafi skilið mál hennar rétt. Ég gat ekki fengið aðra niðurstöðu úr máli hennar. Þess vegna kemur á óvart að niðurstaða þessarar skoðunar kemur fram í þeirri tillögu að þingmaðurinn leggur til að fram fari mat á umhverfisáhrifum. Á hv. þm. von á því að slíkt mat á umhverfisáhrifum breyti byggðarlegu mati hennar á áhrifum framkvæmda á byggðir, breyti mati hv. þm. á arðsemi framkvæmdarinnar o.s.frv.? Ég fæ ekki séð að það geti verið. Ég skil því ekki alveg niðurstöðu hv. þm. út frá þeim sjónarmiðum sem hún setti fram í málinu. Eitt vildi ég líka spyrja um af því að hv. þm. lagði mikla áherslu á nútímaleg vinnubrögð siðaðra manna þar sem hún taldi sig vera í þeim hópi og þá sem ekki eru sammála hv. þm. í öðrum hópi sem hvorki væru nútímalegir né siðaðir. Hv. þm. hefur ekki lýst skoðunum sínum á öðrum framkvæmdum sem unnar eru samkvæmt sama skilningi á lögum um mat á umhverfisáhrifum, svo sem um Nesjavelli og Svartsengi. Er allt í lagi með þær framkvæmdir, herra forseti?

Herra forseti. Þetta er ansi viðamikil spurning og ég kemst ekki yfir að svara þessu öllu en ég vil ítreka að það sem ég sagði rökstuddi ég og vitnaði til sérfróðra aðila í hverjum þætti fyrir sig. Ég er ekki að finna upp þyngdarlögmálið, herra forseti. Ég hef farið mjög ítarlega yfir gögn þessa máls og þetta er niðurstaða mín eftir þá yfirferð. Að beita nútímalegum vinnubrögðum gildir jafnt um Nesjavelli og Svartsengi eins og um Eyjabakka. Það gildir að nútímaleg vinnubrögð skuli viðhöfð samkvæmt leikreglum sem Alþingi setti sér sjálft 1993 og sæmir ekki að leita eftir smugum og lagakrókum til að komast undan því heldur á hnarreist að horfast í augu við það sem staðreynd og á með gleði að undirgangast slíkt mat á umhverfisáhrifum sem við erum að fara fram á vegna þess að mat á umhverfisáhrifum innifelur þessa þætti sem hv. þm. var að nefna hér, m.a. byggðaþróun. Það kemur fram í mati á umhverfisáhrifum, ef hann kynnir sér lögin.

Herra forseti. Það fór eins og mig grunaði. Hv. þm. gat ekki fært rök fyrir niðurstöðu sinni út frá þeim sjónarmiðum sem hún setti fram. Það er alveg augljóst mál að þegar hv. þm. hafnar því alfarið að rekstur stóriðjuvers við Reyðarfjörð hafi áhrif á byggðaþróun, þá breytir umhverfismat á Fljótsdalsvirkjun engu þar um. Það er líka ljóst að verði valdir dýrari virkjunarkostir en áformað er í Fljótsdal, þá bætir það ekki arðsemismat hv. þm. á framkvæmdunum. Ég fæ því ekki skilið þá niðurstöðu sem þingmaðurinn kemst að, að vera á móti málinu á öllum stigum þess en segja svo í lokin að hann geri kröfu um umhverfismat. Af þeirri einföldu ástæðu hlýtur maður að álykta að hv. þm. muni vera á móti málinu hver sem svo niðurstaða af umhverfismati yrði og því á hv. þm. einfaldlega að stíga fram og segja þá skoðun sína og standa fyrir henni en skjóta sér ekki á bak við skjöld eins og þennan. Hitt þótti mér mjög merkilegt þó að það sé kannski ekki beinlínis mitt mál hvernig hv. þm. afgreiddi Sjálfstfl. og skipti honum í tvær fylkingar. Annars vegar voru þeir sem eru virkjunarsinnar og hins vegar þeir sem hafa mikla menntun, þekkingu og reynslu í umhverfismálum. Þetta var sérkennileg flokkun á stuðningsmönnum Sjálfstfl.

Herra forseti. Ég læt nú útúrsnúninga og geðvonsku hv. þm. lítil áhrif á mig hafa. Ég rökstuddi mitt mál ítarlega. Ég var að vekja athygli á og draga fram í dagsljósið ýmis atriði um rekstur álvers úr því að farið var að ræða um frummatsskýrslu um 480 þúsund tonna álver við Reyðarfjörð. Það var ekki ég sem gerði það að fyrra bragði, það var gert í ræðu hv. þm. Hjálmars Árnasonar fyrr í umræðununum. Þess vegna taldi ég rétt að koma inn á það mál. Ég held nefnilega að Reyðfirðingum, Austfirðingum eða öðrum landsbyggðarmönnum hafi alls ekki verið gerð grein fyrir því hvað það þýðir að búa í nágrenni við 480 þúsund tonna álver. Ég held að menn átti sig alls ekki á því, því miður, og ég held að stuðningur þeirra við þetta mál væri ekki slíkur sem hann er á Austfjörðum ef menn áttuðu sig á því af hverju fólk fælist mengandi stóriðju og af hverju hún er kölluð mengandi stóriðja. Fyrir öllu þessu tel ég, herra forseti, að ég hafi reynt að færa fram gild rök. Hv. þm. tekst ekki að setja mig upp við vegg með það að ég sé á móti málinu hvernig sem það snúi. Það er akkúrat verkefni mats á umhverfisáhrifum að skoða allar hliðar svona máls. Ef virkjun sem ekki skaðar hálendið á þennan hátt gæti nýst til að byggja 120 þúsund tonna álver sem er minna mengandi en 480 þúsund tonna álver sem yrði með hreinsibúnaði sem er hægt væri að sætta sig við, en það stendur ekki til með 120 þúsund tonna álverið sem er á teikniborðinu nú, þá er það niðurstaða sem þarf að skoða. Ég er ekki tilbúin að svara því hér og nú að ég sé alfarið á móti slíkri niðurstöðu. En ég krefst þess að eftir slíkri niðurstöðu sé leitað og það er það sem mat á umhverfisáhrifum á að færa okkur.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Katrínu Fjeldsted fyrir frábæra ræðu og þakka það að hún hefur dregið fram með nokkuð öðrum efnistökum en aðrir hafa gert ýmsa nýja þætti sem ekki hafa verið í umræðunni. Það er góð og málefnaleg viðbót við önnur þau rök sem flutt hafa verið hér í þessari umræðu, bæði af þeim sem hér stendur og öðrum sem talað hafa. Ég kemst ekki hjá því að biðja hv. þm. að staðfesta þær fullyrðingar sem koma fram í nál. okkar en bornar hafa verið brigður á hér. Ég stend á því fastar en fótunum að í nál. okkar standi að verkmaður Landsvirkjunar í gróðurfarsrannsóknum, Ágúst H. Bjarnason, hafi ekki sett það fram í sinni skýrslu sem við höfðum þegar við sömdum okkar nál., að hann hefði farið inni á Eyjabakka, hvorki út í Eyjar né gönguleiðina inn Snæfellsnesið og inn að Háöldu. Þær upplýsingar komu síðar fram eftir að nál. var skrifað, og mig langar til þess að spyrja hv. þm. um viðhorf hans og staðfestingu á þessum orðum og þeim upplýsingum sem hv. þm. Kristján Pálsson dregur hér hvað eftir annað inn í umræðuna. Þær komu eftir að nál. var skrifað og voru birtar í Morgunblaðinu en ekki gafst tóm til í því ágæta blaði að bera fram nokkrar þær gróðurfarsrannsóknir sem fylgt hafa þessu máli.

Herra forseti. Ég þakka fyrirspurnina. Við í 2. minni hluta umhvn. höfðum í nál. okkar gögn að styðjast við þegar við settum fram umsögn okkar um rannsóknir Ágústs H. Bjarnasonar grasafræðings en það var umsögn Þóru Ellenar Þórhallsdóttur prófessors sem við vorum að vitna þar í. Hvorki ég né hv. þm. Ólafur Örn Haraldsson né Þórunn Sveinbjarnardóttir, Kolbrún Halldórsdóttir eða Össur Skarphéðinsson vorum stödd þar að fylgjast með ferðum Ágústs H. Bjarnasonar. Við vorum ekki til vitnis um hvar hann fór og hvar hann fór ekki. Það eina sem við höfum eru upplýsingar frá honum sjálfum og upplýsingar um þær rannsóknarniðurstöður sem hann lagði fram og það sem við vitnuðum til í nefndaráliti okkar var eftirfarandi setning frá Þóru Ellen Þórhallsdóttur: ,,Eins og fram kemur í skýrslu Ágústs H. Bjarnasonar fór hann aldrei á Eyjabakkasvæðið sumarið 1998 en gerði athuganir við Hölkná, Laugará og Grjótá.`` Það er ekki sæmandi hv. þm. Kristjáni Pálssyni að koma ítrekað upp í ræðustól og væna þingmenn um að bera kjaftasögur. Þetta er óviðeigandi, óviðurkvæmilegt, herra forseti, og ég fer fram á að forseti geri athugasemdir við þingmanninn vegna orða hans.

Herra forseti. Hér er enn á dagskrá mál sem mikið hefur verið rætt, bæði í þingsölum og víða í samfélaginu og það til fjölda ára. Ég hef í meginatriðum komið sjónarmiðum mínum á framfæri í fyrri umræðum um þetta mál en tel nauðsynlegt að bæta nokkru við og rifja örfá atriði upp en í upphafi vil ég, herra forseti, segja þetta. Þetta mál er ekki þess eðlis að skoðanir í því skiptist eftir stjórnmálaflokkum. Þetta mál er ekki þess eðlis að það skiptist eftir hreinum línum milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Þess vegna, herra forseti, er nauðsynlegt að taka fram að ef einhverjir hv. þm. gleyma sér í hita leiksins og telja sig tala fyrir munn stjórnarandstöðunnar í heild, fyrir munn þingflokks Samfylkingarinnar í heild, þá er það ekki svo. Í þessu máli getur enginn talað fyrir þessa hópa í heild sinni. Herra forseti. Viðhorf mín í þessu máli eru kunn. Ég vil aðeins til þess að hafa sagt það, segja að það er ljóst að í stefnuyfirlýsingu og verkefnaskrá Samfylkingarinnar fyrir síðustu þingkosningar er ekkert, ekki eitt einasta atriði sem er í andstöðu við málflutning minn í þessu máli. Herra forseti. Áður í umræðunni hefur verið rætt um skoðanakönnun sem gerð var fyrir nokkru og í fyrri umræðu um málið gerði ég hana að nokkru umræðuefni sérstaklega varðandi almenna þekkingu á lögum um mat á umhverfisáhrifum. Nú hefur skoðanakönnunin verið birt í heild sinni og er greinilegt að það sem ég lét mér um munn fara í fyrri umræðunni hefur verið staðfest og færð enn færð enn frekari rök fyrir því. Herra forseti. Ljóst er að meginniðurstaða þessarar könnunar er sú að yfirgnæfandi meiri hluti landsmanna er fylgjandi starfandi stóriðju í landinu og telur hana hafa góð áhrif á atvinnu- og efnahagslíf. Viðhorfin hafa ekki breyst í áratug. Meira að segja eru ívið fleiri jákvæðir nú en í könnun sem gerð var árið 1989. Íslendingar telja jákvætt að byggja upp stóriðju á Íslandi sem byggir á mengunarlausri orku frekar en að fylgja eftir alþjóðlegum samþykktum um takmörkun á losun gróðurhúsalofttegunda. Nærri helmingur landsmanna telur engu að síður að mengun frá stóriðju sé mikið eða nokkurt vandamál. Nær 60% landsmanna eru fylgjandi því að áfram verði haldið að virkja vatnsafl þrátt fyrir að virkjunum fylgi oft röskun af völdum miðlunarlóna. Meira en helmingur landsmanna telur að stóriðja, virkjanir og ferðaþjónusta geti farið vel saman á Austurlandi og svo virðist sem landsmenn séu ekki viðkvæmari gagnvart virkjunum á Austurlandi en annars staðar á landinu hvað varðar áhrif á ferðaþjónustu. Herra forseti. Samkvæmt þessari skoðanakönnun vita 80% landsmanna og 67% Austfirðinga lítið eða ekkert um hvað felst í lögum um mat á umhverfisáhrifum. 63% landsmanna segjast ekki vita hver hefði annast umhverfismat á Fljótsdalsvirkjun samkvæmt gildandi lögum. Innan við 10% landsmanna vita að framkvæmdaraðilinn, Landsvirkjun, hafði séð um matið og greitt kostnaðinn af því. Herra forseti. Þetta er afar athyglisvert í ljósi ýmissa ummæla sem fallið hafa varðandi t.d. undirskriftasöfnun sem hér fer fram og ég mun gera að umtalsefni skömmu síðar í ræðu minni. Herra forseti. Stuðningur Austfirðinga við álverið er mun meiri en annarra landsmanna en andstaðan er hlutfallslega nærri því jafnmikil á Austurlandi og annars staðar á landinu. Mun fleiri hafa tekið afstöðu í málinu á Austurlandi en annars staðar á landinu en á Austurlandi eru innan við 10% hlutlausir en hins vegar er fjórðungur hlutlaus á landinu öllu. Stuðningur Austfirðinga við virkjun í Fljótsdal er líka mun meiri en annarra landsmanna en andstaðan er nærri jafnmikil og annars staðar. Áberandi er, herra forseti, hve útbreitt það viðhorf er meðal landsmanna að álverið og virkjunin styrki byggð og atvinnulíf á Austurlandi. Þá er eftirtektarvert að bæði Austfirðingar og landsmenn allir nefna stóriðju næst á eftir sjávarútvegi en næst á undan ferðaþjónustu þegar spurt er hvaða atvinnugrein sé áhrifamest til að styrkja byggð og atvinnulíf á Austurlandi. Væntingar Austfirðinga og landsmanna eru miklar sem sést m.a. á því að mikill meiri hluti telur að tilkoma álvers muni stuðla að því að hækka laun á Austurlandi og íbúum í fjórðungnum muni fjölga. Einnig er athyglisvert að skoða skoðanakönnunina í samræmi við það hvernig hugmyndir og skoðanir skiptast milli stjórnmálaflokka. Um 75% kjósenda ríkisstjórnarflokkanna eru jákvæðir í garð stóriðju. Um 60% kjósenda Samfylkingarinnar eru einnig jákvæðir í garð stóriðju og það er ekki síður athyglisvert að um 30% kjósenda vinstri grænna eru jákvæðir í garð stóriðju. Stór hluti kjósenda stjórnarandstöðuflokkanna á Alþingi er jákvæður gagnvart stóriðju og virkjun á Austurlandi þvert gegn því sem meiri hluti hv. þm. þessara flokka hafa haldið fram hér innan veggja. Herra forseti. Hægt væri að fara yfir þessa skoðanakönnun lið fyrir lið og velta fyrir sér tengslum við málflutning og m.a. þá undirskriftasöfnun sem átt hefur sér stað. Ég vil þó ekki þreyta þingheim eða draga þá umræðu sem hér á sér stað á langinn með því að fara nákvæmlega yfir. Áður en ég skil við þessa könnun vil ég þó taka fyrir tvær athyglisverðar spurningar sem skýra hugsanlega ýmislegt í þessu máli. Þær eru í tengslum við það að hv. þm. vinstri grænna hafa gjarnan í umræðunni talað eins og þeir væru að tala fyrir munn meiri hluta þjóðarinnar, þeir tala fyrir munn hóps sem allt veit um málið. Herra forseti. Í skoðanakönnuninni er m.a. spurt: ,,Telur þú að fyrirhuguð Fljótsdalsvirkjun muni hafa áhrif á Dettifoss?`` Hver er niðurstaðan? Jú, meiri hluti þeirra sem svara segja nei, tæplega 63%. Herra forseti. Vegna þess að ég nefndi það ekki í upphafi, er sú skipting sem ég nefndi hér, skipting eftir Austurlandi, þ.e. þetta er það hvernig Austfirðingar svöruðu könnuninni. Nú kem ég að því sem mér þótti hvað merkast í könnuninni en það er það þegar skoðað er hvernig kjósendur vinstri grænna skiptast í þessari könnun, þá er að sjálfsögðu afar athyglisvert að rétt tæplega 47% þeirra svara neitandi spurningunni: Telur þú að fyrirhuguð Fljótsdalsvirkjun muni hafa áhrif á Dettifoss? Það er meiri hluti kjósenda vinstri grænna á Austurlandi sem svarar því annaðhvort játandi eða óviss eða rétt tæp 54% telur að Fljótsdalsvirkjun muni hafa áhrif á Dettifoss eða er ekki viss um það. Herra forseti. Önnur spurning ekki síður athyglisverð er svohljóðandi: ,,Telur þú að fyrirhuguð Fljótsdalsvirkjun muni hafa áhrif á Hafrahvammagljúfur eða Dimmugljúfur öðru nafni?`` Hver er niðurstaðan? Jú, hún er þessi: Mikill meiri hluti kjósenda vinstri grænna á Austurlandi eða tæp 78% svara þessari spurningu játandi eða eru óvissir. Það eru einungis rétt rúmlega 24% þeirra sem eru vissir um það að fyrirhuguð Fljótsdalsvirkjun muni ekki hafa áhrif á þessi fögru gljúfur. Herra forseti. Ég læt að sinni lokið umfjöllun minni um þá skoðanakönnun sem hefur upplýst okkur mjög um þá þekkingu sem fyrir er varðandi þetta mál meðal almennings. Það er athyglisvert í allri þessari umræðu hvernig andstæðingarnir hafa stöðugt verið á flótta í málinu. Eitt atriði hefur vakið sérstaka athygli mína, en það er það þegar stjórnmálaflokkurinn Vinstri hreyfingin -- grænt framboð er jafnvel kominn svo langt í málflutningi sínum að kalla til tilskipanir Evrópusambandsins máli sínu til stuðnings. Þessi hópur sem varla má nokkuð heyra úr þeirri átt getur þó nýtt einstaka pappíra ef talið er að þeir henti í málinu. Ég lít ekki á mig sem mikinn sérfræðing í tilskipunum Evrópusambandsins en þessi umræða vakti þó hjá mér löngun til að skoða örlítið þessa pappíra. Herra forseti. Hér segir í 1. gr. 5. tölul. þeirrar tilskipunar sem hvað mest hefur verið fjallað um: ,,Tilskipunin gildir þó ekki um framkvæmdir sem landslög hafa þegar verið sett um í einstökum atriðum þar eð í slíkum tilvikum hefur markmiðum hennar, þar á meðal upplýsingamiðlun verið náð með lagasetningu.`` Herra forseti. Ég ætla ekki að kveða fastar að orði um þetta en það hlýtur a.m.k. einhver vafi að vera í þessu máli og vekja efasemdir um málflutning þeirra sem hafa talið þetta vera styrk í málflutningi sínum. Þá kem ég, herra forseti, að öðrum þætti sem hefur einnig verið athyglisverður í þeim flótta sem átt hefur sér stað undanfarnar vikur. Allir kannast við hina svokölluðu Umhverfisvini sem hafa farið mikinn á undanförnum vikum, sem virðast hafa ótakmarkaðan aðgang að fjármagni, fjármagni sem ekki hefur verið upplýst hvaðan kemur, fjármagni, herra forseti, sem við ættum að velta fyrir okkur hvort væri ekki rétt að um samtök sem þessi ættu að gilda svipaðar reglur og margir hv. þm. hafa krafist að ættu að gilda um stjórnmálaflokka, þ.e. reikningshald slíkra samtaka væri gert opinbert. Að sjálfsögðu er afar mikilvægt að vita hverjir standa á bak við allt það fjármagn sem er greinilega á ferðum þarna. Herra forseti. Ég talaði um flóttann. Örlítil og örstutt tilvitnun í grein talsmanns hinna svokölluðu Umhverfisvina, þess ágæta manns, Ólafs F. Magnússonar sem nú fyrir stuttu eftir væntanlega miklar og ítarlegar rannsóknir þótti ástæða til að upplýsa Reykvíkinga í sjónvarpsstöð sem eingöngu er bundin við höfuðborgarsvæðið og fjallaði sérstaklega um heilsufar Reyðfirðinga árið 2015. Herra forseti, það væri athyglisvert fyrir þennan vandaða vísindamann að mæta til Reyðfirðinga sjálfra og fjalla um það hvernig hann telur að heilsufar þeirra verði árið 2015. Herra forseti. Með leyfi forseta hljóðar þessi tilvitnun í grein talsmanns hinna svokölluðu Umhverfisvina frá því 17. desember þannig: ,,Þannig hefur fjöldi undirskrifta glatast, þegar listar hafa verið fjarlægðir af óprúttnum aðilum. Einnig hefur verið reynt að hrekja Umhverfisvini með undirskriftalista burt úr verslunarmiðstöðvum á höfuðborgarsvæðinu og sums staðar tekist.`` 
             Það er ekki furða, herra forseti, þó markmiðunum stóru og miklu hafi ekki verið náð þrátt fyrir að beitt væri nýjustu tækni. Það mátti hringja í ákveðið símanúmer og pikka inn kennitölur. Þar hefði jafnvel mátt hafa þjóðskrána við hlið sér, hvernig átti að vera hægt að sannreyna annað? Að vísu sögðu talsmenn hinna svokölluðu Umhverfisvina að fylgst yrði með. Það er kannski skýringin á því að hægt hefur á söfnuninni. Þeir eru væntanlega uppteknir við það nú að fara yfir lista sína, hringja og athuga: Átt þú að vera hér? Hefur þú gefið heimild til þess að þitt nafn sé hér skráð eða hvað? Herra forseti. Ég vitnaði í ummæli starfsmannsins, framkvæmdastjórans eða hvaða titil viðkomandi ber hjá svokölluðum Umhverfisvinum, þar sem hann gaf í skyn að það væri að sjálfsögðu ekkert öruggt í þessari frekar en í öðrum undirskriftasöfnunum sem efnt hefði verið til. Gerði viðkomandi lítinn greinarmun á því hvort pikkaðar væru kennitölur í gegnum síma eða hvort menn mættu út í búð og skrifuðu á lista nafn vina, kunningja eða þess vegna óvina. Herra forseti. Það er býsna merkilegt að bera saman yfirlýsingar frá þessum hópi. Enn minni ég á að ég er að ræða um þetta í samhengi við þann flótta sem þessi hópur hefur verið á í málinu. Það er ekki langt síðan því var lýst yfir af forsvarsmönnum svokallaðra Umhverfisvina að nú yrði safnað 70 þús. undirskriftum á undraskömmum tíma og listarnir síðan afhentir. Enginn hefur séð þessa lista. Engir listar hafa verið afhentir og nú heyrum við í fjölmiðlum að þar séu aðrar tölur á ferðinni. Það er búið að fresta afhendingunni og nú skal haldið áfram fram á næsta ár. Hversu lengi veit enginn vegna þess að enn eru uppi markmið um það að ná ákveðnum tölum. Ekki lengur 70 þús. Nei, það virðist svo fjarlægt að þeir eru hættir að tala um það. Nú er enn vitnað til undirskriftasöfnunarinnar um Varið land og nú skal reynt að slá Íslandsmet og fara aðeins yfir þau mörk sem þar var náð. Enn hefur dregið úr því göfuga markmiði hinna ágætu Umhverfisvina að slá öll met með glæsibrag. Nú er markmiðið aðeins að fá einu nafni meira en náðist með Vörðu landi og er þá ekki rætt um hlutfall af íbúum landsins í því samhengi. Herra forseti. Hvað sem líður vandræðagangi og örvæntingu svokallaðra Umhverfisvina þá stendur eftir að þeim hefur ekki tekist að safna nema um það bil helmingi þeirra undirskrifta sem gert var ráð fyrir í upphafi. Í raun segir það allt sem segja þarf. Þetta er niðurstaðan þrátt fyrir að svokallaðir Umhverfisvinir hafi stóran hluta fjölmiðlaaflsins með sér þar sem sjónarmiðum andstæðinga stóriðju á Austurlandi er stöðugt hampað. Hér þarf ekki, herra forseti, að tína til alla þá fjölmiðla sem hér komu við sögu. Það hefur væntanlega ekki farið fram hjá nokkrum hv. þm. Herra forseti. Þetta er niðurstaðan. Auglýsingaherferð í ljósvakamiðlum og dagblöðum og skrifstofuhald sem samtals kostar milljónir króna hefur ekki skilað meiri árangri. Herra forseti. Þetta er niðurstaðan þrátt fyrir allt fræga fólkið, menningarvitana og listamennina sem hafa farið mikinn til stuðnings svokölluðum Umhverfisvinum. Herra forseti. Þetta er niðurstaðan þrátt fyrir að reynt hafi verið að greiða ýmsum frjálsum félagasamtökum fyrir að veita aðstoð við söfnun undirskrifta. Það er rétt og skynsamleg ákvörðun hjá svokölluðum Umhverfisvinum að lýsa yfir að undirskriftasöfnunin sé farin í jólaleyfi. Sagnfræðingar framtíðarinnar meta það kannski svo að uppgjafaryfirlýsing þessi hafi verið eina gáfulega ákvörðun hinna sérkennilegu samtaka á stuttu og ólánslegu æviskeiði. Herra forseti. Úrskurður skipulagsstjóra vegna álvers á Reyðarfirði. hefur verið dregið fram í þessari umræðu sem eitt af þeim vandamálum sem upp hafi komið. Ég bendi á þetta í tengslum við flótta andstæðinganna vegna þess að þessi úrskurður átti að breyta öllu ferlinu og skapa allt aðrar tímaforsendur en áður höfðu verið. Það held ég að sé á miklum misskilningi byggt. Í samræmi við það sem ég sagði áðan þá mun ég ekki fara að rekja öll þau bréfaskipti sem átt hafa sér stað út af þessu máli en ég hef hér í höndum töluverðan bunka af bréfum sem farið hafa á milli og skapa ýmsar efasemdir um þá niðurstöðu að í úrskurðinum væri ekki hægt að fjalla sérstaklega um 120 þús. tonna álver við Reyðarfjörð. Herra forseti. Í þessu samhengi er einnig nauðsynlegt að vekja athygli á því að til eru fleiri úrskurðir en eingöngu þessi um álverið við Reyðarfjörð. Það er einnig til úrskurður um álver við Hvalfjörð. Það er afar athyglisvert að bera þá saman. Við sjáum hér að mikill munur er á pappírsflóði en einnig á niðurstöðum. Við Hvalfjörð var talið mögulegt að veita heimild og hafa hana áfangaskipta eins og óskaði hafði verið eftir varðandi álver við Reyðarfjörð. Herra forseti. Ég vil aðeins vitna í eitt bréf þessu til staðfestingar. Í bréfi sem sent var til Skipulagsstofnunar, dags. 18. nóvember sl. segir, með leyfi forseta: ,,Eins og lýst er í skýrslu um mat á umhverfisáhrifum er áformað að álverið verði byggt í áföngum á löngum tíma og fyrsti áfangi er 120 þús. árstonn. Framkvæmdaraðili gerði ráð fyrir að umsókn um mat á umhverfisáhrifum yrði einnig afgreidd með hliðsjón af áætluðum áföngum enda er verulegur munur á 120 þús. tonnum og 480 þús. árstonna álveri. Þannig yrði mat og skilyrði fyrir fyrsta áfanga byggt á fyrirliggjandi umhverfisrannsóknum í Reyðarfirði, síðari áfangar yrðu háðir skilyrðum um frekari rannsóknir eftir þörfum á grundvelli reynslu af rekstri og mengunarvörnum í fyrsta áfanga og mældum áhrifum á umhverfið.`` Herra forseti. Hér er held ég tekinn af allur vafi um að það var ekki í andstöðu við framkvæmdaraðila að áfangaskipta úrskurði. Hins vegar varð niðurstaðan önnur. Það útilokar þó ekki að á seinni stigum verði niðurstaðan í þessa átt. Herra forseti. Orkuverðið hefur einnig komið nokkuð við sögu. Ýmsir svokallaðir virtir hagfræðingar hafa reiknað og reiknað og komist að niðurstöðu. Það er alveg sama þó oft hefur verið bent á að inn í þá miklu og væntanlega vönduðu útreikninga vanti lykiltölur og á þessu stigi sé ekki um þær að ræða. Við höfum lög um Landsvirkjun og þar eru reglur um hvernig megi semja um orkuverðið. Þessi umræða hefur augljóslega þann eina tilgang að reyna að hafa áhrif á væntanlega fjárfesta. Við höfum séð það, herra forseti, að í þessu máli virðast því miður of margir beita öllum brögðum til að hafa áhrif, eftir öllum leiðum sem þeim koma í hug. Annað atriði sem væntanlega allir hv. þm. hafa orðið varir við er að reynt hefur verið að hafa áhrif á norska fyrirtækið Norsk Hydro og þeim brögðum beitt sem til falla hverju sinni til að reyna að hræða þá frá því að fjárfesta hér. Herra forseti. Hér liggur ekki eingöngu fyrir þáltill. frá hæstv. iðnrh. heldur liggja hér einnig fyrir tvær brtt. Önnur þeirra fjallar um að málið sé sett í þann farveg sem lög um mat á umhverfisáhrifum gerir ráð fyrir. Ýmsir hv. þm. segjast ekki á móti virkjun en telja eðlilegt að málið fari þennan farveg. Þetta er á margan hátt mjög skiljanleg afstaða. Það mun reyna á meininguna á bak við þessi orð þegar kemur að lokaafgreiðslu málsins. Þegar búið er að greiða atkvæði um brtt. og hún, eins og línur liggja í þingsal, hefur verið felld þá reynir á hvort hv. þm. hafa meint það sem þeir segja, að þeir séu í raun ekki á móti virkjun. Þá mun á það reyna. Herra forseti. Önnur brtt. sem ég tel afar sérkennilega fjallar um að málið skuli fara í þjóðaratkvæðagreiðslu. Af hverju segi ég að hún sé sérkennileg? Jú, hv. flutningsmenn tillögunnar hafa talað á þeim nótum að afar nauðsynlegt væri að þessi framkvæmd færi í mat á umhverfisáhrifum. Með því að senda málið í þjóðaratkvæðagreiðslu er í raun verið að segja að málið fari ekki í mat á umhverfisáhrifum heldur eigi almenningur í landinu að taka afstöðu til framkvæmdarinnar, ekki til þess hvort hún fari í umhverfismat. Það hefði að vissu leyti verið skiljanlegri tillaga. Herra forseti. Stærsti og viðamesti þáttur þessa máls er að sjálfsögðu atvinnu- og byggðamálaþátturinn. Um það snýst þetta mál í raun og veru. Ég tel mig hafa gert þeim þætti þokkalega skil í fyrri ræðum mínum við fyrri umræðu um þá þáltill. sem hér liggur fyrir. Í millitíðinni hafa hins vegar birst nýjar tölur um íbúaþróun í þessu landi. Ég held að það fari ekki fram hjá nokkrum manni sem kynnir sér þær tölur að nauðsynlegt er að fara í þær framkvæmdir sem hér er fjallað um. Ég á að sjálfsögðu við, herra forseti, að það er ekki hægt að skilja á milli virkjunarframkvæmda og byggingu álvers við Reyðarfjörð. Í raun snýst þetta mál um hvort við viljum nýta þau tækifæri sem nú gefast til að hafa áhrif á þá óheillavænlegu byggðaþróun sem allt of lengi hefur verið í okkar landi. Herra forseti. Margar blaðagreinar hafa verið ritaðar um þetta mál, bæði með og á móti. Í máli ýmissa hv. þm. hefur einnig verið sáð efasendum um að bygging álvers við Reyðarfjörð muni hafa áhrif á byggðaþróun á Austurlandi. Ein er sú grein sem ég tel að svari þessu öllu. Ég vil, með leyfi forseta, fá að vitna til blaðagreinar sem birtist í Morgunblaðinu þann 4. desember sl. Þessi grein er rituð af Gísla Gíslasyni, bæjarstjóra á Akranesi, en eins og væntanlega öllum hv. þm. er kunnugt eru stóriðjuver ekki fjarri þeim ágæta kaupstað. Þar segir: ,,Það fer ekki fram hjá neinum að mál málanna nú um stundir snýst um virkjanir og stóriðju á Austurlandi. Fyrir þá sem búa á Akranesi og í nágrenni er umræðan kunnugleg. Upp er risið þjóðlið sem hvorki vill virkjun né stóriðju, en Austfirðingar gera sér grein fyrir mikilvægi málsins og eiga þeir við ramman reip að draga í umfjöllun sinni um það. Þessi staða er áþekk því þegar fjallað var um byggingu járnblendiverksmiðjunnar á Grundartanga og álver Norðuráls hf. Hart var gengið fram í andstöðu við þessi tvö fyrirtæki á Vesturlandi, en andstaðan virðist vera enn óvægnari við þessi áform á Austurlandi. Virðist sem byggða- og atvinnumál séu ekki sú tískulína sem áhugavert sé að safna undirskriftum fyrir. Hvort sem mönnum líkar það betur eða verr þá er rétt að huga nokkuð að þeirri þróun sem átt hefur sér stað við Hvalfjörðinn þegar atvinnumál og byggðaþróun á Austurlandi er skoðuð.`` Herra forseti. Síðar í greininni segir Gísli Gíslason, með leyfi forseta: ,,Ekki lái ég Austfirðingum að horfa vongóðir til þess að bygging álvers á Reyðarfirði og nauðsynlegar undirbúningsframkvæmdir muni hleypa miklum krafti í allt athafnalíf. Það er sú reynsla sem ólygin er af Vesturlandi. Á árunum frá 1952 til 1959 fjölgaði íbúum á Akranesi um 1.000 manns og má rekja stóran hluta þeirrar fjölgunar til framkvæmda við sementsverksmiðjuna og þeirra umsvifa sem verksmiðjan skapaði hjá fyrirtækjum sem hafa um langan aldur þjónað verksmiðjunni. Þegar hafist var handa um undirbúning og framkvæmdir við járnblendiverksmiðjuna á Grundartanga hljóp mikið líf í flutninga til Akraness og á árunum frá 1973 til 1980 fjölgaði Skagamönnum um tæplega 800 manns. Eftir samdráttartíma og fækkun íbúa á Akranesi hefur þróunin snúist við, m.a. í kjölfar framkvæmda við álver Norðuráls hf. og Hvalfjarðargöng og er nú útlit fyrir að um næstu áramót hafi frá árinu 1996 fjölgað á Akranesi um rúmlega 200 manns og forsendur eru fyrir því að sú ánægjulega þróun haldi áfram.`` Herra forseti. Að lokum vil ég lesa lokaorðin í þessari ágætu grein bæjarstjórans á Akranesi, með leyfi forseta: ,,Engin af þeim hrakspám sem settar voru fram varðandi járnblendiverksmiðjuna og álverið á Grundartanga hafa ræst. Vonandi munu Austfirðingar njóta þess í sinni umræðu hvernig til hefur tekist við Hvalfjörðinn þannig að hagsmunir þeirra verði metnir á grundvelli röksemda og staðreynda en ekki þeirrar tísku í umhverfismálum sem við þekkjum erlendis frá og viljum varast.`` Þetta voru lokaorð greinar Gísla Gíslasonar, bæjarstjóra á Akranesi. Ég vona að hv. þingmenn taki tillit til þeirra sem tala af reynslu og viti um þetta mál. Herra forseti. Það mun koma í ljós við lokaafgreiðslu þessa máls hverjir hv. þm. meta atvinnu- og byggðarökin ofar þrengstu umhverfissjónarmiðum. Það verður prófsteinn á það hvaða hv. þm. treysta sér til að vera trúverðugir í þeirri baráttu sem fram undan er til að sigrast á þeim þjóðarvanda sem hin óheillavænlega byggðaröskun er. Herra forseti. Þeir hv. þm. sem greiða atkvæði gegn þeirri þáltill. sem hér er til umræðu hafa að mínu mati dæmt sig úr leik í þeirri baráttu.

Herra forseti. Ég vil í upphafi máls míns auglýsa eftir hæstv. iðnrh. Finni Ingólfssyni.

Ég mun láta athuga það.

Reyndar hefði ég kosið að fleiri ráðherrar ríkisstjórnarinnar hefðu verið til staðar við þessa umræðu.

Ég get gegnt fyrir hana.

Hæstv. iðnrh. sem er ekki hógværasti maður ofan jarðar segist gegna fyrir ríkisstjórnina alla  Við erum að fjalla um till. til þál. um framhald framkvæmda við Fljótsdalsvirkjun. Reyndar kemur fram í þáltill. að hún er víðfeðmari en þessi fyrirsögn gefur til kynna vegna þess að í tillögunni er vísað til grg. þar sem fram kemur að um er að ræða fleiri virkjanir og fleiri mannvirki en Fljótsdalsvirkjun eina. Þessi umræða hefur spannað allvítt svið. Hún hefur verið frá sjónarhorni umhverfis- og náttúruverndar, hún hefur verið frá sjónarhóli byggðamála, atvinnumála og efnahagsmála almennt. Ég ætla, herra forseti, að gera hlé á máli mínu þar til þögn er í þessum sal.

Forseti vill biðja hv. þm. að hafa þögn í salnum.

Ég sagði, herra forseti, að þessi umræða hefði farið fram og málin skoðuð frá mörgum sjónarhólum, t.d. náttúruverndar, byggðamála, efnahagsmála, frá sjónarhóli arðseminnar í þröngum og víðum skilningi. Mest hefur borið á náttúruverndar- og umhverfisrökum, enda ekki að undra. Það á að eyðileggja, fórna fallegum náttúruperlum þessa lands og það sem meira er, þau verk sem þar verða unnin verða ekki aftur tekin. Mikið er því í húfi. Um það deilir enginn maður. Það deilir enginn maður um að eftirsjá er að þeim náttúruperlum sem á að fórna. En svo miklir hagsmunir eru í húfi, segir ríkisstjórnin og þar með hæstv. iðnrh., að þau sjónarmið verði að víkja og það er meira að segja tilvinnandi að brjóta alþjóðlega samninga sem við höfum gert og skuldbindingar eru látnar víkja til hliðar fyrir þessum miklu hagsmunum. Og hverjir eru þeir? Það er byggðastefna, atvinnuuppbygging og það eru þjóðhagslegir hagsmunir þegar heildstætt er á málin litið. Hæstv. iðnrh. sem ég gat um áðan að væri ekki hógværasti maður ofan jarðar segir í fréttaviðtali fyrir nokkrum dögum undir fyrirsögninni ,,Hafa hæst sem minnst vita`` og vísar í þá sem hafa gagnrýnt þessa ráðagerð að hér hafi mikið breyst til batnaðar á undanförnum árum, frá því um miðjan þennan áratug. Hann segir að mikið atvinnuleysi hafi verið um miðjan áratuginn 1995. Síðan þegar aukin stóriðja kom til sögunnar hafi hagur þjóðarinnar vænkast og hann segist vera þess fullviss að þær virkjanir sem við erum að fara að ráðast í núna og bygging málmbræðslu í Reyðarfirði sé framfara- og happaspor fyrir þjóðina. Hann gengur reyndar lengra og segir að það deili enginn um þjóðhagslegan ávinning af þessum framkvæmdum. Reyndar telur hæstv. iðnrh. og viðskrh. að ávinningur sé að þessu máli hvernig sem á það er litið. Þannig talar hann um 5--6% arðsemi hjá Landsvirkjun af þessari framkvæmd, og þegar á þjóðarhag er litið, þegar heildstætt er litið á málin, þá deili enginn um að þetta sé til góðs. En hann gekk lengra og hann gengur lengra. Í ræðu hér sl. laugardag sagði hæstv. iðnrh. að svo mikill væri ávinningurinn af þessu að unnt væri að lækka orkuverð til landsmanna, til almennings, um 20--30% á næsta áratug. Þetta sagði hæstv. ráðherra orðrétt.

Það er stefna Landsvirkjunar að gera það.

Stefna Landsvirkjunar? Hér var það hæstv. iðnrh. sem talaði til þjóðarinnar á Alþingi.

Í hennar umboði.

Og sagði: ,,Það er unnt að lækka orkuverð til landsmanna um 20--30% á fyrsta áratug næstu aldar.`` Ég skráði þetta niður og setti innan gæsalappa. Þetta voru orð hæstv. iðnrh. sem vísaði til þess ávinnings sem yrði af virkjunarframkvæmdum í Fljótsdal. Og hvað erum við þá að tala um? Hvað erum við að tala um ef við ætlum að lækka orkuverð til landsmanna, almennings, um 20--30%? Hvað skyldi þetta þýða? Hvað skyldi þetta þýða fyrir Reykvíkinga? Fyrir Reykvíkinga þýðir þetta 420 millj. á ári. Fyrir landsmenn alla hálfan annan milljarð og nú fer maður að skilja þegar menn segja, hinir smærri hagsmunir, náttúruperlurnar, verða að víkja fyrir hinum stóru, hinum þjóðhagslega ávinningi og hæstv. iðnrh. er byrjaður að telja upp og hann segir: Í fyrsta lagi munum við fyrir vikið geta lækkað orkuverð til almennings um hálfan annan milljarð á ári og þetta mun gerast á næsta áratug vegna þessara framkvæmda. En víkjum aðeins að þeirri staðhæfingu hæstv. ráðherra að enginn deili um ávinninginn af þessum framkvæmdum. Skyldi það nú vera alveg rétt? Eða hefur hæstv. ráðherra ekki lesið greinar og greinargerðir hagfræðinga á borð við Sigurð Jóhannesson, Jóhann Rúnar Björgvinsson, Þorstein Siglaugsson og fleiri?  Birst hafa margar greinar, sagði síðasti ræðumaður, um þetta mál og það er rétt. Þar á meðal birtist grein eftir tvo starfsmenn Landsvirkjunar rétt fyrir helgina í Morgunblaðinu, Kristján Gunnarsson og Stefán Pétursson. Þeir voru að ræða um þjóðarhaginn sem hæstv. iðnrh. segir engan mann deila um. Í þessari grein segja þeir, með leyfi forseta: ,,Nokkuð hefur borið á því í umræðunni að undanförnu að Landsvirkjun leggi þjóðhagsleg áhrif til grundvallar þegar kemur að samningum um stóriðju. Jákvæð þjóðhagsleg áhrif eru að sönnu mikilvæg en þau hafa engin áhrif á ákvarðanatöku fyrirtækisins um að ráðast í framkvæmdir.`` Við erum ekki að hugsa um þjóðarhag, segir Landsvirkjun og talsmenn hennar, við erum að hugsa um arðsemina fyrir Landsvirkjun og undir þetta tekur hæstv. iðnrh. í greininni í DV sem ég vísaði til áðan. Hann segir: Arðsemin af þessari framkvæmd fyrir Landsvirkjun verður á bilinu 5--6%, og þetta ítrekaði hæstv. ráðherra í ræðu sinni á laugardag.

Verður að vera.

Verður að vera 5--6%. Hæstv. iðnrh. kallaði hér fram í og sagði: Arðsemin verður að vera 5--6%, til þess væntanlega að farið verði í þessar framkvæmdir.

Það mundi lækka orkuverðið.

Til þess að farið verði í þessar framkvæmdir væntanlega. Við skulum þá hyggja að þessum stærðum í málinu og hverjar eru stærðirnar sem við verðum að skoða? Í fyrsta lagi: Hvað kemur virkjunin til með að kosta? Hvað kostar virkjunin? Þegar við ræddum þetta mál við fyrri umræðu þá vorum við að tala um 30 milljarða, er það ekki rétt?  Hvað framleiðir þessi virkjun mikið? Fyrst þegar farið var að ræða þessi mál var talað um 1.250 gwst. og hagfræðingarnir reiknuðu. Landsvirkjun, iðnrn. og hæstv. iðnrh. óttuðust að tölurnar yrðu þeim mótdrægar. Þá var hækkað. Þá var framleiðslugetan hækkuð í 1.390 gwst. Höldum okkur við þá stærð sem Landsvirkjun og hæstv. iðnrh. komu með. 1.390 gwst. og við skulum reikna með því að þessi orka skili sér algerlega til fyrirtækisins. Ég hef spurst fyrir um það hve mikið af orkunni megi reikna með að skili sér og sérfræðingar segja að reikna megi með því að á bilinu 5--7% tapist á leiðinni. Við skulum segja að það sé heldur minna, að orkan skili sér betur. Við skulum gefa okkur að 96% af þessari orku skili sér til málmbræðslunnar. Þá erum við að tala 1.335 gwst. sem skila sér til málmbræðslunnar. Þá erum við komin með tvær stærðir. Við erum komin með framkvæmd sem kostar 25 milljarða, við erum komin með orku sem mæld er í 1.335 gwst. sem skilar sér inn í fyrirtækið. Hvað kostar þessi orka? Eigum við að halda okkur í þeirri tölu sem er hagstæðust núna í orkusölu til stóriðju á Íslandi? Hver skyldi hún vera? Hún er 14 mill. Hún er ein króna á kwst. Við þurfum ekkert að fara niður í orkuverðið frá 1998 þegar hún var 88 aurar. Við skulum halda okkur í meðaltalinu eins og það hefur verið undanfarin ár og tala um 14 mill, krónu á kwst., höldum okkur við það. Við skulum ekki gleyma því að í þáltill. talar ríkisstjórnin um markaðsverð í heiminum þegar hún er að tala um orkuverð. Hvernig skyldi markaðsverð í heiminum vera? Í Morgunblaðinu nú fyrir helgina kom fram frétt um að áliðnaðurinn í Ástralíu væri að flytja úr því landi. Bæði fögnuðu stjórnvöld því vegna þess að þau sögðu að fyrir vikið mundi draga úr losun koltvísýrings um 5--6% og af þessu væri mikill hagnaður, en þetta var ekki meginástæðan. Meginástæðan var sú að álfyrirtæki voru að leita í lægra orkuverð. Orkuverðið í Ástralíu er núna innan við 10 mill. Þessi álfyrirtæki eru að leita til landa sem bjóða enn betur, enn lægra verð, Mósambík, Malasía og Kína, langt innan við 10 mill. En ég segi: Höldum okkur í háu verði, höldum okkur í 14 mill, höldum okkur í einni krónu á kwst. Við erum búin að fá það út að 1.335 gwst. fara til fyrirtækisins, það eru 1.335 millj. kwst. og við fáum eina krónu fyrir kwst. Þá fáum við inn 1.335 millj. kr. Nú erum við komin með enn eina stærðina, 25 milljarða fyrirtæki, og við fáum fyrir það 1.335 millj. kr. á ári. Nú má deila um orkuverðið og þeir leyfa sér það spekingar Landsvirkjunar. Þeir segja að það komi til greina að hafa lægra verð fyrst í stað og ég ætla að vitna í þessa grein, með leyfi forseta: ,,Það má líkja þessu við leigusala sem leigir viðskipta- eða hagfræðistúdent húsnæði í langtímaleigu. Hann getur verið tilbúinn til þess að lækka leiguna tímabundið ef hann hefur tryggingu fyrir hærri leigugreiðslum á síðari stigum er greiðsluhæfi leigjandans hefur hækkað til muna.`` Ég spyr nú: Hvað gerist þegar hagfræðistúdentinn hættir námi, og hann kemst í eitthvað feitara, lægra orkuverð?  Höldum okkur við þessar stærðir, og ef þær eru rangar þá þarf að gera grein fyrir því í þessum ræðustól. Hvað er þetta mikil upphæð og mikið hlutfall af brúttófjárfestingunni, þær 1.335 millj. sem við erum að fá inn? 6%. Það eru um 6% sem við erum að fá þannig inn. En eitthvað kostar þetta, þetta er ekki hreinn gróði. Við verðum að reikna með afskriftum í fyrsta lagi og við verðum að reikna með viðhaldskostnaði og við verðum að reikna með rekstrarkostnaði. Hér hafa menn líka verið að deila um stærðirnar. Þó eru þær deilur ekki mjög djúptækar. Sigurður Jóhannesson hagfræðingur, sem reiknaði með 11--13 milljarða tapi á virkjuninni í Fljótsdal, reiknaði með 45 ára afskriftatíma. Þegar rætt var um Keilisnes fyrir tíu árum reiknaði Þjóðhagsstofnun með 40 ára afskriftatíma. Þegar Búrfellsvirkjun var til umræðu á sínum tíma var reiknað með 50 árum. Nú skulum við bara líta á þær tölur sem Landsvirkjun sjálf notar, hvað segir hún? Hún segir að eðlilegt sé að reikna með afskriftum á mannvirkjunum, steyptum mannvirkjum á 60 árum, það eru 75% af virkjuninni, af brúttófjárfestingunni. En með vélabúnaðinum á 30 árum, það eru 25%. Hvað er vegið meðaltal af þessu? Það eru 45 ár sem við höfum þar. Hvað er það mikið? Það er 2,2% á ári. Þá erum við komin með í afskriftir 2,2% af brúttófjárfestingunni í afskriftir á ári. Hvað með viðhald og rekstur? Eigum við að byggja á ársskýrslu Landsvirkjunar og nota hálft annað prósent, 1,5% í rekstur og viðhald, eigum við að gera það? Það væri að vissu leyti mjög raunsætt vegna þess að þetta er búið að vera svona um árabil og hefur ekki farið lækkandi þrátt fyrir aukna umsetningu. Eða eigum við að vera íhaldssamari og láta Landsvirkjun og hæstv. iðnrh. og ráðgjafa hans njóta vafans og hafa lægri kostnað? Við skulum gera það. Við skulum fara alla leið niður í 0,8%. Við skulum fara niður í 0,8%. Hvað erum við komin þá með í afskriftir og rekstrarkostnað? Það eru 3%. Það eru 3% sem við erum komin með þar. Þá drögum við 3% frá í afskriftir og rekstur og viðhald --- hvað erum við þá með eftir? Þá erum við eftir með 668 milljónir. Árleg innkoma var 1.335 millj., og við drögum núna þessi 3% frá, 668 millj., og hvað stöndum við þá með eftir? Við stöndum eftir með 667 millj. kr. Þar með er ekki öll sagan sögð. Lítum nú á skilyrði Landsvirkjunar og ekki bara Landsvirkjunar heldur hæstv. iðnrh. Finns Ingólfssonar sem hann staðfesti áðan í frammíkalli um að krefjast ávöxtunar, arðsemi upp á 5--6%. Er það há ávöxtun? Er það mikil ávöxtun? Ekki finnst þeim það hjá Alþjóðabankanum. Þeir setja lágmark 7% arðsemi skilyrði fyrir lánveitingum. Ég er ekki í aðdáendaklúbbi Alþjóðabankans eða Alþjóðagjaldeyrissjóðsins en þetta eru þau skilyrði sem sú stofnun setur fyrir lánveitingum. Hvað skyldu menn vilja á markaði þegar um áhættufjárfestingu er að ræða? Þetta er áhættufjárfesting, vegna þess að við erum að tala um virkjun sem á að lána til eins fyrirtækis. Þetta er ekki til almennings. Þetta er dæmalaust í sögunni. Það er verið að reisa virkjun sem á að veita orku til eins fyrirtækis, þetta er áhættufjárfesting. Hver skyldi vera arðsemiskrafan í áhættufjárfestingum? Hún er á bilinu 12--20%. Ef við höldum okkur samt við þessar lágu arðsemiskröfur, þessar lágu arðsemiskröfur hæstv. iðnrh. og höldum okkur við þær tölur sem Landsvirkjun sjálf reiðir fram. Hún segir að hún vilji fá 5,5% ávöxtun á eigið fé, hvað eru það þá miklir peningar? Við byggjum á skýrslum og þeim gögnum sem liggja frá Landsvirkjun um eigið fé sem er 30% og þar af leiðandi lánsfé 70%, og við byggjum á þeirra skilyrðum sem þeir setja sér sjálfir og hæstv. iðnrh. staðfestir, 5,5% ávöxtun af eigin fé. Þá erum við að tala um 413 millj. kr. Þeir vilja fá 5,2% af lánsfénu, það eru 910 millj. kr. --- sem við eigum ekkert í og Landsvirkjun á ekkert í en verður að ná inn til að fullnægja þessum skilyrðum sem hún sjálf og stjórnvöld eru að setja. Hvað gerir þetta samtals? Þetta gerir samtals 1.323 millj. kr. En eins og kom fram áðan áttum við bara eftir 667 milljónir þegar við vorum búin að draga frá afskriftirnar og viðhalds- og rekstrarkostnað. En hér kemur fram að við þurfum 1.323 millj. kr. til þess að fullnægja þeim skilyrðum sem Landsvirkjun og hæstv. iðnrh. og ríkisstjórn setja sjálf um arðsemi. Ef við nú drögum frá þá upphæð sem við áttum eftir, 667 milljónir, frá þeirri upphæð sem við þurfum á að halda, 1.323 milljónum, standa eftir 656 milljónir, þetta er hallinn. Þetta er hallinn á hverju ári. Þetta þýðir með öðrum orðum, miðað við hátt orkuverð eins og það gerðist til álvera í heiminum og mjög lága ávöxtunarkröfu, þýðir þetta tap upp á 656 millj. kr. á ári. En hvað um verðgildi Eyjabakkanna? Ég er ekki byrjaður að ræða um það. Hvað um verðgildi Eyjabakkanna, eru þeir kannski einskis virði? Ég er ekki með það inni í þessum útreikningum. Hvað með 213 þús. tonn af koltvísýringi sem álverksmiðja af þessari stærðargráðu pumpar út í andrúmsloftið, hvað kostar þetta? Þar hafa menn verið að tala um 1.000 kr. á tonnið. Hvað þýðir þetta þá í krónum talið ef við fengjum leyfi fyrir þessum kvóta? Við erum að tala þar um rúmar 200 millj. kr. Í þessu dæmi hef ég ekki tekið með í reikninginn að Fljótsdalsvirkjun þarf að skila meira, þ.e. álverksmiðjan þarf á meiri orku að halda en Fljótsdalsvirkjun ein annar. Þar nægja engar 1.335 gígavattstundir. Það þarf 1.700 gígavattstundir sem er 27% meiri orka. Þar af leiðandi þarf að uppreikna tapið hlutfallslega sem verður samkvæmt þessu 854 millj. kr. Þá reikna ég ekki með mengunarkostnaði sem mundi færa þessa tölu yfir einn milljarð. Við skulum reikna með því að mengunarkostnaðurinn lendi á álverinu eins og stundum hefur verið rætt, á lífeyrissjóðunum sem hæstv. iðn.- og viðskrh. vill binda í þessari framleiðslu. Ef við reiknum hann hins vegar inn í kostnað af virkjuninni þá erum við að tala um einn milljarð á ári hverju. Í umræðunni fyrr í dag sté í ræðustól hæstv. utanrrh. og formaður Framsfl. Hann sagði í andsvari við þingmann sem hér hafði rætt þessi mál að ekki væri hægt að tala um arðsemi af þessari framkvæmd. Það væri ekki hægt á þessari stundu. Það hefur hæstv. viðskrh. engu að síður gert. Hann hefur talað um lágmarksarðsemiskröfu upp á 5--6%. En til þess að ná því marki þá vildi ég fá það staðfest hjá hæstv. ráðherra hvort það sé ekki rétt hjá mér að til að ná því marki þyrfti orkuverðið ekki að vera ein króna á kwst. heldur 1,50 kr. eða 20 mill. Ef þetta er rangt hjá mér þá krefst ég þess að sýnt verði fram á það. Ef ekki er hægt að hrekja þetta þá játa menn á sig fúsk sem er ekki hægt að bjóða Alþingi Íslendinga og ekki hægt að bjóða íslensku þjóðinni. Það hlýtur að vera krafa okkar að fá fram rök sem hrekja það sem hér er sagt. Samkvæmt samþykkt sem gerð var sl. sumar, eins og rifjað var upp af þingmönnum hér fyrr við umræðuna, hv. þm. Þuríði Backman og Kolbrúnu Halldórsdóttur, áttu samningur um rafmagnsverð og heimildir til þessara framkvæmda að liggja fyrir, þessar upplýsingar ættu að liggja fyrir fyrir 31. des. 1999. Þá áttu þessar upplýsingar að liggja fyrir. Nú spyr ég: Eru ekki einhver rök fyrir því að við frestum afgreiðslu þessa máls þar til gengið hefur verið frá þessum samningum? Getum við ráðist í að eyðileggja þessa náttúruperlu, smærri hagsmunina sem eiga að víkja fyrir hinum stærri, fyrr en við vitum hverjir þeir eru? Er þetta ekki lágmarkskrafa fyrir hönd náttúrunnar, hinna smærri hagsmunum sem menn leyfa sér að kalla svo og eiga að víkja fyrir hinum stærri, þegar í ljós kemur að öll þessi spilaborg er bara spilaborg, að þessar röksemdir eru reistar á sandi? Það stendur ekki steinn yfir steini. Menn leyfa sér að koma fram í fjölmiðlum og segja að um þetta standi engar deilur. Þegar menn fara að skoða málin kemur í ljós að aðeins þeir sem eru tengdir ríkisstjórninni og sérstaklega iðnrn. verja þessa gjörð á efnahagslegum forsendum. Það eru þeir einir. Ég hefði að vissu leyti virt það ef menn hefðu sagt opinskátt: Við teljum þjóðhagslegan ávinning af því að niðurgreiða orkuverð til stóriðju svo mikinn að við erum reiðubúin að ráðast í þessa framkvæmd, hin þjóðhagslegu rök mæla með því. Ég hefði viðurkennt það sem rökvísi. Svo hefði mátt deila um hvort það væri rétt eða rangt. En við stöndum ekki frammi fyrir þessu. Menn bera það á borð að Landsvirkjun eigi að bera arð af þessum framkvæmdum. Nú spyr ég hæstv. iðnrh. og bíð spenntur eftir því að heyra hans rök hér á eftir.

Ég þarf að fara fljótlega.

Ég skal ekki vera lengi í stólnum, því mig þyrstir í þessar samræður.  Í seinni ræðu minni mun ég fjalla um aðra þætti þessa máls sem lúta að 480 þús. tonna álveri og 300 milljarða innspýtingu í hagkerfið sem við erum vöruð við að sé að ofhitna með 5,6% verðbólgu á liðnum tólf mánuðum og þjóðhagsspá upp á 4,5%. Nú er Þjóðhagsstofnun eitthvað að draga í land. Þjóðhagsstofnun er að draga í land, enda tengist hún ríkisstjórninni, og leyfir sér náttúrlega að amast út í láglaunafólkið sem krefst hækkunar á lúsarlaunum. Það veldur ofhitnun og kemur til með að gera í málflutningi þessara aðila á næstu vikum og mánuðum. Ég efast ekkert um það. En núna, vegna þess að ríkisstjórnin þarf að koma þessu í gegn þá verður dregið aðeins í land í þessum efnum, ég spái því. En mér leikur forvitni á að vita: Ef það er rétt niðurstaða hjá mér að um sé að ræða verulegar niðurgreiðslur á orkuverði til stóriðju sem nemur allt að einum milljarði kr. á ári, hvaða augum líta áhugamenn um alþjóðavæðingu fjármagnsins, um GATT og EES, á framtíð niðurgreiðslna af þessu tagi?  Ég ætla ekki að lengja mál mitt að þessu sinni. Ég mun hlýða vandlega á það sem frá hæstv. iðnrh. kemur. Þessari umræðu er ekki lokið. Henni verður fram haldið og hún mun halda áfram í kvöld væntanlega og á morgun, kannski hinn, ég veit það ekki. Hins vegar hefði ég kosið að þessi umræða yrði stytt og ákvörðun tekin um að setja þetta mál út af borðinu þar til niðurstaða fæst í samningum um orkuverð. Þannig gætum við raunverulega vitað hvað menn eiga við með því að minni hagsmunir eigi að víkja fyrir meiri hagsmunum. Er ekki grundvallaratriði að vita hverjir þessir meiri hagsmunir eru?

Herra forseti. Hv. þm. Ögmundur Jónasson efast um getu Landsvirkjunar til að meta arðsemi virkjunarinnar. Stjórnendur og lykilmenn Landsvirkjunar, sem er opinbert fyrirtæki, eru tilnefndir af Alþingi, alla vega stjórnin. Er hv. þm. Ögmundur Jónasson farinn að efast um ágæti ríkisrekstrar? Hefur hann skipað sér í hóp okkar einkavæðingarsinna? Herra forseti. Talað er um að íslenskir lífeyrissjóðir fjárfesti í álverinu við Reyðarfjörð. Hv. þm. talar um milljarða mistök við þá fjárfestingu. Efast hv. þm. Ögmundur Jónasson um hæfi stjórna íslenskra lífeyrissjóða til að taka slíka ákvörðun? Er það vegna þess að hann situr sjálfur í stjórn eins slíks lífeyrissjóðs, LSR?

Herra forseti. Hér talaði þingmaður sem gefur sig út fyrir að vera mikill reikningsmaður og frjálshyggjumaður sem hugsar um arðsemi. Ég var sannast sagna að vonast til þess þegar hann bað um orðið að hann ætlaði að leggja eitthvað til málanna til að skýra málin. Þá kemur hann hér upp með útúrsnúninga. En ég skal svara spurningum hans. Hann spyr hvort ég sé að gagnrýna Landsvirkjun sem opinbera stofnun og telji hana til lítils megnuga sem slíka. Ég hef sagt það áður að ég er ríkisforsjármaður. En þarna koma fram ákveðnir veikleikar þegar við búum við ríkisstjórn sem beitir valdi og reynir að skapa undirgefni hjá öllum sem henni þjóna. Þá birtast hættulegir veikleikar. Því miður sýnist mér þetta gerast í þessu máli. Menn reyna að sverta þá sem gagnrýna fyrirhugaðar virkjunarframkvæmdir. Ég hef vakið athygli á því að þeir sem tjá sig um þetta mál með útúrsnúningi og rökleysu tengjast á einhvern hátt ríkisstjórninni og hæstv. iðnrh. Ég er sannfærður um að ef samviskan en ekki fyrirmæli að ofan réði ferðinni hjá Landsvirkjun eða öðrum þeim sem véla með þessi mál þá yrði niðurstaðan önnur. Varðandi getu lífeyrissjóðanna til að taka ákvarðanir þá vona ég að lífeyrissjóðirnir muni haga sé af skynsemi í þessu máli. Ég vona það sannarlega en þá höfum við samt sem áður eyðilagt þessa náttúrperlu. Ég hef varað við því. Ég vona hins vegar að ef hv. þm. kemur upp aftur þá leggi hann eitthvað málefnalegt til þessa máls.

Herra forseti. Alþingi er núna að skapa forsendur fyrir því að fara út í virkjun. Síðan er það Landsvirkjunar að taka ákvörðun um hvort farið verði í að virkja. Það er þeirra sem fjárfesta í álverinu að taka ákvörðun um hvort þeir fari út í þá framkvæmd. Mér finnst hv. þm. hafa verið að lýsa hér veikleikum opinbers rekstrar yfirleitt. Þar ber enginn ábyrgð. Ef Landsvirkjun væri einkafyrirtæki þá væru menn að hætta sínu eigin fé.  Varðandi þátt lífeyrissjóðanna í þessu. Þeir taka ákvörðun um að fjárfesta í þessu álveri. Hv. þm. hefur lýst því yfir í ræðu sinni að það séu milljarða mistök. Hann lýsir því hvernig lífeyrissjóðir, kollegar hans, muni fara út í milljarða mistök. Mér finnst athyglisvert þegar hv. þm. heldur þessu fram. Hann lýsir vantrausti á stjórnir allra lífeyrissjóða. Og ég spurði hv. þm. hvort hann treysti ekki kollegum sínum, því hann er sjálfur í stjórn lífeyrissjóðs, til að taka slíkar ákvarðanir.

Herra forseti. Ég var að vonast til að geta treyst félögum mínum hér á þingi, samþingmönnum, þar á meðal Pétri H. Blöndal, sem hefur ekkert málefnalegt að leggja til þessara mála. Ekkert annað en fáfengilega útúrsnúninga. Ég bíð eftir því að heyra hv. þm. koma upp og ræða þessi mál og reyna að hrekja þær staðreyndir sem ég setti fram. Opinber rekstur hefur kosti og hefur líka galla. Einkarekstur hefur kosti og galla. Það er hlutverk okkar að reyna að finna á skyniborinn hátt kosti og galla á hverjum tíma. Ég hef verið að benda á galla í þessu, ég hef verið að gera það. Þó er ég hlynntur því og frábið mér að reynt sé að snúa út úr því, ég er hlynntur því að Landsvirkjun sé í eigu almennings. En ég er líka hlynntur því að farið sé fram af einhverri skynsemi í þessu máli og menn færi rök fyrir máli sínu og skýri reikningslegar forsendur sínar. Ég lýsi undrun minni á því að hv. þm. Pétur H. Blöndal, sem kemur ítrekað í ræðustól og gefur sig út fyrir að vera maður skynseminnar og arðseminnar, frjálshyggjunnar og samkeppninnar, hefur ekkert til málanna að leggja. Þetta kemur okkur ekki við, segir hv. þm. Hvílík málefnafátækt. Það er í skjóli þessa sem hæstv. iðnrh. Finnur Ingólfsson getur farið fram með þessa dellu, þetta efnahagslega fúsk, vegna þess að hann fær enga viðspyrnu neins staðar, ekki úr Landsvirkjun, ekki úr Þjóðhagsstofnun, ekki innan ráðuneytis síns og við höfum heyrt hvernig fylgismenn hans á þingi haga sér.

Herra forseti. Ég fæ nú tækifæri til að svara hv. þm. nákvæmar en í þessu andsvari. En ég dáist að þeim reiknikúnstum sem hv. þm. var með í umræðunni áðan. Það var mjög margt til, hv. þm., eins og hann stillti máli sínu upp, í þessum útreikningum. Ég ætla hins vegar, þegar upp verður staðið, að taka meira mark á útreikningum þeirra aðila, bæði erlendra sérfræðinga, innlendra sérfræðinga, þegar mat verður lagt á þann orkusölusamning sem gerður verður hverju hann muni skila en þeim tölum sem hv. þm. Ögmundur Jónasson var með. Ég skal alveg viðurkenna að ég hlustaði á hann með athygli og það var margt athyglisvert sem þar kom fram og ég get sagt hv. þm. það að hann var alveg á réttu róli. En stundum fór hann allverulega út af sporinu því það er aðeins eitt sem við erum orðnir sammála um, að afkastagetan er meiri en þær forsendur sem menn gáfu sér. En ég ítreka að auðvitað er algjörlega útilokað að reikna út arðsemina fyrr en orkusölusamningurinn liggur fyrir. Þá geta menn gefið sér þær tölur sem hv. þm. var að burðast við að gefa sér til útreikninga en þá verður að taka tillit til allra þátta málsins, m.a. þess kostnaðar sem til fellur. Ég er ekki að staðfesta að þær tölur séu réttar en ég hafði gaman af því að mér fannst hv. þm. hafa oft verið miklu fjarri raunveruleikanum í umræðu sinni í þessu máli en í þeim tölum sem hann fór með þannig að ég tel að hann hafi verið að nokkru leyti á réttu róli. En aðalatriðið er þetta, það undirstrika ég og það sagði ég á laugardaginn: Ekki verður samið um orku til nýs álvers frá Landsvirkjun nema sá orkusölusamningur skili 5--6% arðsemi eins og eigendur fyrirtækisins hafa lagt upp með. Ef það gengur eftir getum við lækkað orkuverð til landsmanna með samningnum og fleiri samningum sem þar koma inn um 20--30% á fyrsta áratug þessarar aldar. Það er markmiðið.

Herra forseti. Ef ég var ekki langt frá raunveruleikanum þá er hæstv. iðnrh. og ríkisstjórn langt frá skynseminni í málflutningi sínum. Fyrst varðandi afkastagetuna þá talaði ég um afkastagetu 1.390 gwst. sem er sama tala og hæstv. iðnrh. talaði um sjálfur.

Það var það eina rétta.

Er það það eina rétta?

Já.

Þá verður hæstv. iðnrh. að gera mér grein fyrir þessu. Réttu róli --- þetta eru réttar tölur. Ég færði rök fyrir því hvers vegna þær eru réttar. Ég sagði líka að ef við ætluðum að ná þeirri arðsemiskröfu sem hæstv. iðnrh. talar um sjálfur og Landsvirkjun leggur til grundvallar í útreikningum sínum, 5--6%, þá verður orkuverðið að vera 1,50 kr. á hverja kwst. sem eru 20 mill. Þá spyr ég hæstv. iðnrh.: Í ljósi þess orkuverðs sem er til boða í álheiminum, er raunsætt að ætla að það komist upp í þessa tölu? Í ljósi þess að álver er að flytja frá Ástralíu, þar sem orkuverðið er innan við 10 mill, til landa á borð við Malasíu, Mósambík og Kína, sem er langt fyrir neðan, finnst honum líklegt að sömu fyrirtæki komi hingað norður í Dumbshaf og kaupi orkuna á 20 mill? Svar óskast.

Herra forseti. Ég ætla ekkert að segja til um hvort menn geta sætt sig við það orkuverð sem hv. þm. hefur talað um. Það kemur hins vegar ekki í ljós hvaða orkuverð verður samið um fyrr en orkusölusamningurinn hefur verið gerður. En ég segi: Orkusölusamningur sem skilar Landsvirkjun ekki 5--6% arðsemi verður ekki gerður vegna þess að það eru þær kröfur sem eigendur fyrirtækisins hafa gert til fyrirtækisins til að geta lækkað orkuverð til landsmanna um 2--3% á raunvirði á hverju einasta ári á fyrsta áratug næstu aldar. Vafalaust mun hv. þm. Ögmundur Jónasson verða með betri upplýsingar en kannski nokkur annar þingmaður um það hvaða orkuverð verður samið um og sennilega betri upplýsingar en iðnrh. þegar þar að kemur, vegna þess að það verða fjárfestar innlendir og erlendir sem móta álfyrirtækið. Það er álfyrirtækið sem semur síðan við Landsvirkjun um orkuverðið. Það eru þeir aðilar, lífeyrissjóðir eða hverjir svo sem það verða sem verða aðaleigendur að álfyrirtækinu, innlendir og erlendir, það eru þeir sem verða að gera samningana. Það kann vel að fara svo að ef Lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins vill gerast aðili að þessu fyrirtæki lendi hv. þm. Ögmundur Jónasson í því að semja um þetta orkuverð þegar þar að kemur. Þá verður hv. þm. í dálítið einkennilegri stöðu, a.m.k. miðað við þann málflutning sem hv. þm. hefur verið með hér.

Herra forseti. Þetta er mergurinn málsins. Það eru fjárfestar sem eiga að ráða því hvort við fórnum Eyjabökkum. Það er ekki Alþingi Íslendinga sem á að taka þar ákvörðun og leggja mat á minni hagsmuni og meiri hagsmuni í ljósi staðreynda sem liggja fyrir, það eru fjárfestar. Verið er að lýsa því yfir við Alþingi Íslendinga að það skipti engu máli hvað sagt er um þetta mál, ákvarðanir um þetta eigi að taka í kauphöllum heimsins.

Herra forseti. Maður heldur áfram að máttleysast í þessu máli og vonleysið er að ná yfirtökum. En ég ætla samt að upplýsa hv. þm. Ögmund Jónasson, sem var búinn að leggja mikið á sig við að skýra fyrir okkur þetta reikningsdæmi allt saman, að það er ein tala í dæminu sem ég get boðið í betur. Það er talan um losunarkvótann og kostnaðinn við losunarkvótann. Ég hef komist í skýrslu ráðgjafarnefndar sem vann undir stjórn Friðriks M. Baldurssonar og skilaði niðurstöðu 21. apríl 1999. Samkvæmt þeirri skýrslu er verð á losunarkvóta á alþjóðamarkaði 2.000 kr. á koltvíildið, ígildistonn losað frá verksmiðju á ári. 2.000 en ekki 1.000 eins og hv. þm. var með í dæmi sínu. Það er annað sem ég get líka upplýst í sambandi við þetta sem vantaði einnig inn í útreikninga hv. þm., það er kostnaðurinn við að binda koltvíildi í skógrækt eða landgræðslu. Kostnaðurinn við að binda eitt koltvíldistonn á Íslandi er 20.455 kr. Þá getur þingmaðurinn reiknað út frá þeirri gífurlegu losun sem hann hafði í dæmi sínu. En það eru enn kostnaðarliðir sem ég get nefnt sem vantar í dæmi hv. þm., það er kostnaður við endurheimt á votlendi og öðru gróðurlendi sem tapast vegna lóns og annarra mannvirkja, það er kostnaður við líkindi á aukinni tíðni sjúkdóma í tengslum við mengun frá álveri, m.a. hærri tíðni á lungnakrabbameini hjá starfsmönnum og hærri tíðni astma hjá börnum. Frummatsskýrslan um álver á Reyðarfirði sýnir að slík áhætta er fyrir hendi. Hér eru fleiri kostnaðarliðir sem vantar inn í dæmi hv. þm. og geta þá þingmenn reiknað hver fyrir sig og ég sé að iðnrh. er byrjaður.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur fyrir þessa ábendingu, að losunarmengunarkostnaðurinn á hvert tonn er 2.000 kr. en ekki 1.000 eins og ég hafði reiknað með, sem gerir kostnaðinn ekki að 200 milljónum heldur 400 milljónum  En eins og hv. þm. heyrði e.t.v. á máli mínu var ég að reyna að halda mig í allra hógværasta kanti, að taka þær tölur sem hæstv. iðnrh. hefur reitt fram, Landsvirkjun og aðrir þeir aðilar og svona heldur taka þær í lægri kantinum. Taka t.d. ekki rekstrar- og viðhaldskostnaðinn hálft annað prósent af brúttótilkostnaði eða veltu heldur halda mig við 0,8%. En þetta er leiðrétting sem hv. þm. hefur komið með fram varðandi tilkostnaðinn á losunarkvóta og ég þakka fyrir það. Síðan er náttúrlega spurning hvort leyfi fengist fyrir þessu. Það er svo allt önnur spurning sem við þyrftum líka að velta fyrir okkur. Þá komum við alltaf aftur að sömu niðurstöðu. Í þessa framkvæmd á ekki að fara og má ekki fara fyrr en allar forsendur liggja ljósar fyrir. Þetta er mergurinn málsins og á það legg ég höfuðáherslu.

Herra forseti. Ég vil sérstaklega þakka fyrir að orðið var við ósk fulltrúa stjórnarandstöðnnar í iðnn. af hálfu forseta þingsins og reyndar formanns iðnn. að haldinn var fundur klukkan sex í iðnn. um ágreiningsmál sem hér hefur verið rætt aftur og aftur frá því við byrjuðum þessa umræðu á laugardaginn. Það var vegna ásakana og orða sem féllu úr ræðustól á hendur skipulagsstjóra ríkisins. Þess vegna var mikilvægt að iðnn. kæmi saman, ræddi málin og ætti orðastað við skipulagsstjóra eftir að hann hafði skilað greinargerð til þingsins sem þingmenn í iðnn. hafa fengið og þeir sem áhuga hafa á málinu hafa getað kynnt sér. Herra forseti. Þetta var afar mikilvægur fundur, góður og gagnlegur og það var sannfæring mín að honum loknum að öll mál hefðu verið skýrð og við gætum sameinast um afstöðu til að ljúka þeim þætti hvað skipulagsstjóra ríkisins og embætti hans varðaði. Það var von okkar í stjórnarandstöðu að skipulagsstjóri hefði varpað svo góðu ljósi á vinnuferli og ábyrgð skipulagsstjóraembættisins að við gætum sameinast um bókun. Tillaga okkar var að bóka að iðnn. hafi fundað með skipulagsstjóra ríkisins, hann hafi skýrt vinnuferli stofnunarinnar við úrskurð vegna frummatsskýrslu og að iðnn. væri sannfærð um að stofnunin hefði ekki af ásetningi leynt nefndina neinum gögnum. Við vorum ekki upptekin af orðalagi en iðnn. var sameiginlega sannfærð um að skipulagstjóri ríkisins hefði ekki af ásetningi leynt nefndina neinum gögnum. Ég minni á að skipulagsstjóra ríkisins hefur verið legið á hálsi fyrir það að niðurlagsorð í einu af þremur bréfum Hollustuverndar ríkisins, sem hafa fylgt greinargerð hans, hafi ekki verið birt í skýrslu hans um umhverfismat. Við þessu var ekki orðið vegna þess að meiri hlutinn er mjög upptekinn af því að halda því áfram fram að skipulagsstjóri hafi leynt nefndina upplýsingum. Á það getum við í stjórnarandstöðunni alls ekki fallist. Þetta vil ég að komi fram úr þessum ræðustóli, herra forseti.

Virðulegi forseti. Ég vil á sama hátt og hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir koma því á framfæri að haldinn var fundur í iðnn. klukkan sex í dag vegna þeirra orða sem féllu um Skipulagsstofnun á laugardaginn. Ég tel að út úr þeim fundi hafi komið sú niðurstaða að engan veginn er hægt að væna þá stofnun um að hafa af ásetningi leynt neinum gögnum fyrir iðnn. Það er mjög mikilvægt að það komi fram og áréttað í Alþingi að svo var ekki. Við í minni hlutanum, tveir fulltrúar Samfylkingarinnar og ég, undirritum sérbókun vegna þess að við gátum ekki fallist á orðalag meiri hlutans.

Forseti minnir hv. þm. á að hann fékk orðið til að ræða fundarstjórn forseta.

Virðulegi forseti. Ég vil enn og aftur þakka fyrir þennan fund og vona að sjónarmiði okkar varðandi Skipulagsstofnun sé þar með komið á framfæri.

Herra forseti. Ég vil lýsa undrun minni yfir framgöngu hv. stjórnarandstæðinga í þessum umræðum í upphafi fundar. Það mál er til umræðu sem þau gera að umfjöllunarefni undir liðnum um fundarstjórn forseta. Þeim er ekkert að vanbúnaði að koma sjónarmiðum sínum að um þetta mál í ræðum sínum undir dagskrármálinu. Ég tel að um sé að ræða misnotkun á þingsköpum að fara upp til að ræða efnislega um þetta mál, fullkomlega fráleit framkoma fyrir utan það að ekki eru bornar brigður á að það sé rétt sem haldið var fram að mikilvægar upplýsingar komu ekki fram í iðnn. Það er kjarni málsins.

Herra forseti. Við hefjum nú aftur umræður um þetta dagskrárefni,  Það var alveg ljóst, eins og reyndar okkur þingmönnum Samfylkingarinnar hefur verið ljóst frá upphafi að ekki var verið að leyna nefndina nokkrum upplýsingum, herra forseti.

Það kom ekki fram.

Það kom fram og ég vil taka það fram hér að ekki komu beinar spurningar á fundi nefndarinnar í þá veru sem hv. þm. Hjálmar Árnason fullyrti úr þessum ræðustóli.

Þær upplýsingar komu ekki fram. Ætlar þingmaðurinn að halda því fram að það sé ósatt?

Ég verð að segja það, herra forseti, miðað við óróleikann hjá stjórnarþingmönnum vegna þessa máls, að þeir hafa greinilega vondan málstað að verja.

Ætlar þingmaðurinn að halda því fram að það sé ósatt?

Þeir geta ekki sætt sig við að það var úrskurður skipulagsstjóra að taka allt álverið í Reyðarfirði ...

Forseti verður enn að minna á að hér er verið að ræða fundarstjórn forseta en ekki efnisatriði dagskrármálsins.

Herra forseti. Ég vona að allir haldi ró sinni í þessari umræðu. Ég hefði gjarnan viljað koma athugasemdum mínum að vegna þessa fundar sem haldinn var í fundarhléi og mér þykir það leitt að menn skuli ekki geta viðurkennt mistök sín í umræðunni, herra forseti, en vissulega munum við koma að þessu máli síðar.

Forseti biður hv. þingmenn að ræða þetta undir dagskrárliðnum sem verður á dagskrá í allt kvöld og fram á nótt.

Herra forseti. Í upphafi fundar urðu umræður um þær alvarlegu ásakanir sem féllu á fundi á laugardag og þá var rætt um störf þingsins með eðlilegum hætti og það varðaði framhald þeirrar umræðu sem síðan hefur farið fram í dag. Það voru uppi óskir um að henni yrði frestað en síðan þróuðust mál á þann veg sem menn létu gott heita að menn beittu sér fyrir því að fundur yrði haldinn í iðnn. og m.a. var bréfað til forseta út af því máli í dag, sem ég geri ráð fyrir að hæstv. forseta sé kunnugt. Ég tel það því fullkomlega eðlilegt að menn skýri frá niðurstöðu þess fundahalds og það varðar tilhögun þessa fundar og framhaldið hér í ljósi þess að það er búið að vera hér á dagskrá og hefur borið á góma áður. Ég tel þar af leiðandi, herra forseti, að það sé ekki tilefni til að kvarta undan því að hér sé gerð grein fyrir þeirri stöðu málsins áður en umræðan heldur frekar áfram, auk þess sem það er auðvitað forseta að úrskurða um slíkt og sjá um að menn haldi sig við dagskrárefnin en ekki sjálfskipaðra siðameistara í umræðum, eins og hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar sem notaði síðan ræðutíma sinn, sem hann ásakaði aðra fyrir að hafa misnotað, til að ráðast mjög ómálefnalega að öðrum í fullkomlega efnislegri umræðu um málið. Ég held hins vegar, herra forseti, með vísan til þeirra raka sem ég hef flutt að það sé fullkomlega eðlilegt að menn geri grein fyrir lyktum mála í iðnn. með þeim hætti sem hér var gert af hv. þingmönnum Rannveigu Guðmundsdóttur og Árna Steinari Jóhannssyni.

Forseti er ósammála því að lyktir mála í iðnn. hafi eitthvað með fundarstjórn forseta að gera og minnir á að forseti Alþingis varð við því í dag að fresta fundi Alþingis klukkan sex svo að nefndin gæti komið saman. Forseti telur að menn geti rætt það sem gerðist í iðnn. í umræðunum í kvöld og í nótt en þetta snýr ekki að fundarstjórn forseta.

Herra forseti. Ég vil lýsa ánægju minni yfir því að hér hefur verið rekinn endahnútur á mál sem var upp tekið í gær í kjölfar þess að skipulagsstjóri ríkisins var borinn þungum og að mínum dómi ómaklegum sökum. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson tók málið upp á Alþingi og sjálfur tók ég það upp í morgun og óskaði eftir því að fundur yrði haldinn í iðnn. Alþingis og málið upplýst. Hæstv. umhvrh. gaf mjög mikilvæga yfirlýsingu um málið í morgun og lýsti trausti á skipulagsstjóra ríkisins, sagði sérstaklega að ekki væri ástæða til að efast á nokkurn hátt um trúverðugleika hans. Nú hefur þetta mál verið tekið til umfjöllunar í iðnn. þingsins. Ég vil þakka formanni iðnn., hv. þm. Hjálmari Árnasyni, fyrir að hafa boðað til fundar og tekið málið til umfjöllunar. Hann er maður að meiri fyrir vikið að mínum dómi og ég vil lýsa ánægju minni yfir þessum málalyktum.

Virðulegi forseti. Það lýtur að sjálfsögðu að fundarstjórn forseta og virðingu þingsins þegar vegið er að starfsheiðri embættismanns ríkisstofnunar á þann hátt sem gert hefur verið í sölum Alþingis. Það lýtur að sjálfsögðu að fundarstjórn forseta og umræðan um það í samræmi við það bréf sem síðan var sent til forseta í dag er eðlileg. Það er fullkomlega fráleit framkoma að vega að starfsheiðri eins manns á þann hátt sem hér hefur verið gert þegar margt í gögnum þessa máls er á þann veg að hægt er að draga í efa að öll kurl séu komin til grafar.

Forseti ítrekar það enn að þessar umræður eru meira og minna ekki um fundarstjórn forseta og biður hv. þingmenn að misnota ekki þetta ákvæði í þingsköpum.

Herra forseti. Ég tel alveg morgunljóst að það er fullkomlega fráleit fullyrðing eins og hér kom fram hjá hv. 3. þm. Norðurl. e., Steingrími J. Sigfússyni, að gera þyrfti einhverja sérstaka grein fyrir fundahöldum í iðnn. undir dagskrárliðnum um fundarstjórn forseta. Það eru engin rök fyrir þeirri skoðun, þau hafa ekki komið fram og ég á ekki von á því að þau muni koma fram því að jafnvel þótt sá þingmaður sé nokkuð fimur í röksemdafærslu, þá held ég að honum takist ekki að búa til nein rök sem styðja það. Hafi menn einhverjar meiningar um þetta mál eiga þeir auðvitað að bera þær fram í ræðum sínum undir dagskrárefninu. Ræða formanns iðnn. var flutt í umræðuefninu undir dagskrárliðnum og það er eðlilegt að menn bregðist þá við henni á sama vettvangi eða í umræðunum. Mig furðar dálítið hvað stjórnarandstaðan veigrar sér við því að ræða málið efnislega undir dagskrárliðnum heldur stendur fyrir uppþoti og fundahöldum til að slá ryki að því er virðist í augu manna um aðalatriði málsins. Það verður fróðlegt að heyra það sem fram kemur í máli stjórnarandstæðinga þegar þeir fást til þess að ræða það efnislega á réttum vettvangi. En ég vil lýsa yfir fullu trausti við forseta og ...

Hv. þm. er ekki að ræða um fundarstjórn forseta. Nú er nóg komið.

Herra forseti. Ágreiningur hefur verið uppi. Embættismaður hefur verið borinn sökum. Um það hefur verið tekist á í þessum ræðustól. Ég kom hér í upphafi til að þakka fyrir að veitt var stutt fundarhlé til að iðnn. gæti fundað. Við höfum skýrt frá því hvernig við vildum ljúka þeim fundi, að ekki var samstaða um það í nefndinni. Auðvitað hefði ég viljað að fram hefði komið hvernig meiri hlutinn bókaði afstöðu sína í nefndinni en það er þeirra að gera það. Það kemur mér mjög á óvart eins og prúðmannlega hefur verið komið fram af hálfu stjórnarandstöðunnar í upphafi fundar í umræðu um fundarstjórn forseta og þar sem við eigum engan annan kost að lýsa því að iðnn. hafi fundað og hverjar hafi orðið lyktir þess máls, þá skil ég ekki og sérstaklega þar sem hæstv. forseti hefur setið fund okkar í iðnn. að hann skuli vera með þennan pirring út í þingmennina vegna þess að mér finnst að alveg sérstaklega prúðmannlega hafi verið komið fram með upplýsingar sem skipta máli og menn hafi hvorki farið í atyrðingar né persónuleg átök 

Forseti kannast ekkert við að vera sérlega pirraður. Hann vill hins vegar að hv. þingmenn fari að þingsköpum og forseta er falið að stjórna fundum Alþingis samkvæmt þingsköpum og hlýtur að reyna að halda sig við það.

Herra forseti. Ég ítreka ánægju mína að málin skuli hafa verið rædd sem eðlilegt getur talist að yrði gert í iðnn. Hins vegar verður að sjálfsögðu að gera grein fyrir niðurstöðu málsins í umræðum á Alþingi og Alþingi getur ekki búið við það að embættismenn séu bornir röngum og ómaklegum sökum. Ég harma það að sjálfsögðu að ekki skuli hafa náðst samstaða í nefndinni á svipuðum nótum og við fengum í yfirlýsingu hæstv. umhvrh. fyrr í dag sem lýsti trausti á þann embættismann sem um ræðir.

Herra forseti. Hv. þm. Ögmundur Jónasson talaði síðastur áður en hlé var gert á þingfundi kl. 18. Hv. þm. fór mikinn í ræðu sinni og ég verð að játa það í upphafi máls míns að það leggst lítið fyrir kappann mig að koma í ræðustól í kjölfar hv. þm. Ögmundar Jónassonar.  Herra forseti. Nú fer þingsetu minni að ljúka í bili og af því tilefni langar mig að segja örfá orð um það mál sem er til umræðu. Ég er einn af þeim sem skrifa undir meirihlutaálit iðnn. um þáltill. um áframhaldandi framkvæmdir við Fljótsdalsvirkjun. Ég styð virkjunaráform í Jökulsá í Fljótsdal og það verði að færa þá fórn að virkja ána með uppistöðulóni á Eyjabökkum. Í huga mínum snýst þetta um nýtingu auðlinda til að efla hag landsmanna í framtíðinni. Ekki er hægt að búast við því að lífsgæði í landinu aukist ef við nýtum ekki það sem landið hefur að bjóða. Einhverju verður að fórna, undan því verður ekki komist. Atvinnu- og byggðaþáttur og efnahagsleg þýðing málsins skiptir mestu máli. Íslensk þjóð lifir á náttúruauðlindum landsins og sjávarins kringum landið. Herra forseti. Austfirðingar þurfa nauðsynlega á nýjum störfum að halda til að skapa fjölbreytni í atvinnulífinu. Virkjun og álver koma til með að virka sem vítamínsprauta inn í allt atvinnulíf á Austurlandi. Íbúar Austurlands heyja nú harða baráttu til að viðhalda byggð á Austurlandi. Mikil eining er meðal sveitarstjórnarmanna á Austurlandi um þetta mál. Í huga þeirra er atvinnuuppbygging og viðspyrna vegna fólksflótta aðalatriðið. Samtökin afl fyrir Austurland telja hreint siðleysi að sleppa þessu tækifæri og að gera ekki neitt væri hrein afturför. Ferðamálasamtök Austurlands hafa fjallað um þetta mál og mæla með þessum framkvæmdum. Í greinargerð Jóns Gauta Jónssonar landfræðings um áhrif Fljótsdalsvirkjunar á ferðamennsku segir í niðurstöðu m.a., með leyfi forseta: ,,Ferðamönnum sem vilja lágmarksþjónustu og sækja í einveru og kyrrð mun líklega fækka, en í stað þeirra kemur fjölmennari hópur, sem er tilbúinn til að kaupa betri og fjölbreyttari þjónustu en nú er boðið upp á. Mun það að líkindum leiða til þess að hægt verði að snúa vörn í sókn, en svæðið hefur átt undir högg að sækja í ,,baráttunni`` um ferðamanninn á síðustu árum, m.a. vegna slæmra samgangna og takmarkaðra möguleika til gistingar.`` Herra forseti. Í allri þeirri umræðu sem fram hefur farið um þetta mál er ýmislegt sem hefur komið varaþingmanninum er hér stendur á óvart. Í flestum tilvikum hefur umræðan verið málefnaleg en þó eru undantekningar frá því og vil ég þar í fyrsta lagi nefna skrif nokkurra hv. þm. í dagblöð. Þar er ekki verið að skafa utan af hlutunum gagnvart öðrum hv. þm. Mig langar af því tilefni að vitna í lítinn greinarstúf sem birtist í Morgunblaðinu nýlega, með leyfi forseta: ,,Ófyrirleitið framkvæmdarvald, með meiri hluta þingmanna eins og truntur í tjóðri, er hættulegt þingræði og lýðræði.`` Ég hélt nú satt best að segja að ég ætti betra viðurnefni skilið en þetta. Í öðru lagi og ekki hvað síst er framganga hv. þingmanna Vinstri hreyfingarinar -- græns framboðs í þeirri undirskriftasöfnun sem hefur farið fram úti í þjóðfélaginu um að framkvæmdir við Fljótsdalsvirkjun fari í lögformlegt umhverfismat. Það er skoðun þess er hér talar að þessi virka þátttaka hv. þm. í undirskriftasöfnuninni orki mjög tvímælis svo ekki sé meira sagt. Herra forseti. Öllum ætti að vera ljóst að virkjunarleyfi fyrir Fljótsdalsvirkjun hefur verið gefið út og það sem meira er, framkvæmdir eru þegar hafnar. Enginn getur afturkallað slíkt leyfi nema hið háa Alþingi með lagabreytingu.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka þeim hv. þm. sem talaði áðan fyrir prýðilega ræðu. Það kom fram í máli hv. þm. að hann mun nú senn yfirgefa okkur og ég vil af því tilefni segja að ég vona að hv. þm. eigi afturkvæmt hingað undir öðrum kringumstæðum en nú því að ég tel að hann eigi sannarlega erindi í hóp okkar og þó að ég að vísu hafi gerst sekur um það, eins og hv. þm. vinstri grænna, að hafa farið í það verk að safna undirskriftum, finnst mér það ágætt þegar hingað kemur inn hress varaþingmaður og segir okkur til syndanna. Eins og fram hefur komið, herra forseti, þá hvessir auðvitað stundum hér og ekkert óeðlilegt er við það. Það hefur hvesst hér á síðustu dögum og það er ekkert óeðlilegt við það. Það er bara partur af lýðræðinu. Ég segi að mér finnst það til fyrirmyndar hjá hv. þingmönnum vinstri grænna að hafa tekið þátt í því að safna þessum undirskriftum en um það getum við deilt eins og svo margt annað og það er bara partur af lýðræðinu. Ég vænti þess síðan að þessi hv. þm. fari héðan með ekki allt of bitrar minningar úr þessum sölum og komi nú að því að þegar hann snýr hingað aftur verði hann ekki kalinn á hjarta. Herra forseti. Þessi umræða sem hér hefur staðið linnulítið í tvo daga og á kannski eftir að standa svolítið lengur hefur um margt verið ákaflega fróðleg. Ég held að alveg sé hægt að fullyrða það að hlutverkin hafa skipst gersamlega frá því í fyrri umræðu. Við fyrri umræðu málsins þegar hv. þingmenn stjórnarliðsins tóku til máls hver um annan þveran voru þeir fullir af sjálfstrausti og það einnkenndi þá og þeir geisluðu af þeirri vissu að málið væri mjög gott. Mér kom það ekki á óvart, herra forseti. Ég taldi sjálfur þegar umræðan hófst um þáltill. hæstv. iðnrh. að það mál sem stjórnin hefði í höndum væri a.m.k. frá sjónarhóli þeirra ekki aðfinnsluvert að því marki sem nú liggur fyrir. Ég taldi t.d. í ljósi þeirra miklu og digru yfirlýsinga alls konar manna á vegum Landsvirkjunar, á vegum stjórnarflokkanna beggja og ýmissa stofnana sem hafa komið að málinu að það væri alveg ljóst að rannsóknarhluti málsins væri óaðfinnanlegur. Ég taldi einfaldlega að það sem við mundum gera hér, herra forseti, væri að vegast á um pólitík málsins eins og hv. þm. Einar K. Guðfinnsson sagði. Stjórnarliðið hefur tekið pólitíska ákvörðun um að málið skuli í gegn. Ég gat út af fyrir sig skilið þá ákvörðun og ég gat skilið það sem að baki lá og ég taldi þess vegna, herra forseti, að umræðan mundi engu skila. Ég var þeirrar skoðunar að menn mundu vegast á með tiltölulega hefðbundnum vopnum og víglínan væri skýr. En í gegnum umræðuna hafa viðhorf mín að þessu leyti algerlega breyst. Ég átti á dauða mínum von fremur en því að sitja í umhvn. í nokkra daga og hlýða þar yfir bæði talsmönnum Landsvirkjunar, iðnrn. en ekki síst ýmsum hlutlausum rannsóknarstofnunum íslenska ríkisins sem hver um aðra þvera drógu fram sínar fræðilegu kanónur og skutu stór göt á skútu ríkisstjórnarinnar í málinu. Eftir þessa yfirferð, herra forseti, liggur alveg ljóst fyrir að málabúnaðurinn af hálfu ríkisstjórnarinnar, einkum og sér í lagi það sem varðar rannsóknir á hinu umdeilda virkjanasvæði, er gríðarlega áfátt. Fram hefur komið eins og ég mun rekja síðar í ræðu minni að það virðist sem Landsvirkjun hafi vísvitandi reynt að blekkja þingmenn. Ég hef áður látið þessa getið í fjölmiðlum, en ég mun, herra forseti, nota þetta tækifæri til þess að reifa þetta viðhorf mitt í miklu ítarlegra máli í þessum ræðustól. Fyrst verð ég að segja það, herra forseti, að ég tek undir með hv. þm. Ögmundi Jónassyni að mér þykir gott að hæstv. forseti hefur gefið tóm til þess að iðnn. mætti funda um það umdeilda mál sem hér hefur einkennt umræðuna síðustu daga. Þar á ég við hinar dæmalausu ásakanir hv. þm. Hjálmars Árnasonar í garð fjarstadds embættismanns. Stjórnarandstaðan óskaði ákaflega eindregið eftir því að iðnn. fengi tóm til þess að funda um málið og ég ítreka þakkir mínar til hæstv. forseta að hafa orðið við því og sömuleiðis þrátt fyrir þær deilur sem ég hef átt við hv. þm. Hjálmar Árnason finnst mér það a.m.k. drengilegt af honum að hafa tekið málið til umræðu. Það kann að vera ákaflega erfitt að játa á sig að manni hafi orðið á mistök, það hafa flest okkar þurft að gera einhvern tíma, og ég tel að af hálfu Framsfl. a.m.k. sé búið að hreinsa þetta mál upp. Þó að hv. þm. Hjálmar Árnason skirrist skiljanlega við að koma hingað og stíga skrefið til fulls og biðjast afsökunar á ummælum sínum, er alveg ljóst að einn af ráðherrum Framsfl., hæstv. umhvrh. Siv Friðleifsdóttir, hefur lýst því yfir eftir að hafa skoðað málið að starfsmenn Skipulagsstofnunar hafi með rökum sett fram þá skoðun sína að með engu móti hafi menn vísvitandi verið að leyna upplýsingum fyrir iðnn. og hún hefur jafnframt lýst því yfir úr þessum stóli að hún hafi enga ástæðu til þess að efast um það. Mér þykir þetta drengilega mælt af hæstv. ráðherra og mér finnst rétt af Framsfl. að hreinsa málið upp með þeim hætti og lít svo á að það sé úr sögunni og það sé hv. þm. Hjálmars Árnasonar að gera það upp við sjálfan sig í einrúmi hvernig hann e.t.v. hefði átt að bregðast við þessu. Það sem ég vildi segja, herra forseti, í upphafi máls míns er að minna á það hvernig þingmönnum var fengið þetta mál til umfjöllunar. Það var í andstöðu við flesta hygg ég, jafnvel marga þingmenn stjórnarliðsins að málinu var ýtt með þeim hætti sem raun bar vitni hingað inn í þingið. Við fengum það hlutverk að gerast eins konar umhverfismatsmenn. Mér fannst fráleitt að láta þingið gegna slíku hlutverki og lét þess oft getið. Ég sagði jafnframt að með vissum rökum væri hægt að fallast á að þetta væri ekki alröng aðferð. Ég átti þar við, herra forseti, að ég teldi ákaflega nauðsynlegt að þegnarnir, hinir íslensku borgarar, ættu einhvers konar tök á því að koma sjónarmiðum sínum á framfæri. Því var lofað hátt og í hljóði af hv. þm. Hjálmari Árnasyni sem og hæstv. iðnrh. að gerður yrði reki að því að borgararnir gætu komið athugasemdum sínum á framfæri. M.a. efndi hv. þm. Hjálmar Árnason til sérstaks blaðamannafundar þar sem hann lýsti opnun vefsíðu iðnn. sem átti að gera borgurunum kleift að koma athugasemdum sínum á framfæri. Það reyndist þegar upp var staðið talsverður hópur manna sem notfærðu sér það. Sömuleiðis voru ýmsir sem höfðu skilið mál hv. formanns iðnn. með sama hætti og ég að það væri hægt í gegnum netið að óska eftir því að ná fundi iðnn. til þess að koma sjónarmiðum á framfæri. Þegar upp er staðið er reyndin sú að ekki var staðið við þetta. Athugasemdir sem bárust í gegnum netið voru ekki einu sinni lagðar fram sem málsskjöl og ég verð auðvitað að gera ágreining, herra forseti, við forsetadæmið um þetta efni því að hér er ekki að sakast við hv. formann iðnn. eða aðra þá sem hér eru kjörnir til starfa heldur var þetta úrskurður forseta þingsins að þannig skyldi farið með aðsendar athugasemdir. Ég tel það ákaflega miður. Hins vegar áfellist ég auðvitað meiri hluta iðnn. fyrir að hafna þeim tilmælum sem bárust í gegnum netið um að ná fundi nefndarinnar. Það var með engu móti hægt að fallast á slíkt. Herra forseti. Ég dreg sérstaklega fram að í umræðunni um starfstilhögunina var aftur og aftur vísað til starfa heilbrn. að frv. um miðlægan gagnagrunn. Þar var aftur og aftur sagt að sú nefnd hefði getað náð því að tala við alla sem vildu koma til nefndarinnar og með sama hætti var sagt að iðnn., og eftir atvikum umhvn., gætu þá rætt við þá sem vildu ná fundi nefndanna. Þarna voru menn leiddir á villigötur því að þegar upp var staðið var þetta ekki leyft. Þetta var auðvitað partur af þessum blekkingaleik sem ég skil núna að átti bara að verða til þess að fá þingið til að stimpla þetta mál og keyra það síðan hljóðalítið í gegn. Vafalítið hefði það tekist ef ekki hefði verið þessi staða sem ég lýsti, herra forseti, að hvað eftir annað komu í ljós ákaflega alvarlegir skafankar á þessu máli. Ég hlýt líka að áfellast meiri hlutann fyrir að hafa ekki gefið umhvn. meiri tíma. Við sinntum þessari vinnu eins vel og af eins mikilli kostgæfni og okkur var kostur. En það var merkilegt að í nefndaviku skyldi umhvn. einungis fá tvo, þrjá daga mætti kannski segja, til að starfa að þessu máli. Það lá ljóst fyrir að þetta yrði umdeildasta og erfiðasta mál þingins og það hefði ekkert verið skrýtið þó að þessar tvær nefndir, fyrst umhvn. og síðan iðnn. hefðu í rauninni fengið forgang á þennan tíma, eins og sumir hv. þingmanna tóku undir í nefndunum. En við fengum einungis tvo eða þrjá daga til að skoða þetta mál. Það má auðvitað vera að meiri hlutinn hafi talið að málið væri svo þaulrannsakað að þetta lægi borðleggjandi fyrir eins og ég taldi líka í upphafi, þ.e. að hér væri einungis um pólitískan ágreining að ræða en ekki faglegan eins og raunin síðan varð. Maður veltir því fyrir sér hvernig í ósköpunum standi á því að hv. þingmenn meiri hlutans halda svona á málinu. Ég vil í fyllstu vinsemd segja að ég tel að þetta hafi skemmt málabúnaðinn allan verulega fyrir þá. Við í umhvn. hefðum varla þurft nema svona kannski fjóra, fimm daga til viðbótar til þess að geta sagt að við hefðum skoðað málið ákaflega vel. Við vorum komin vel á veg með það. Við höfðum rætt við flestar þær stofnanir sem við vildum. Eigi að síður voru ákveðnir þættir algerlega ókannaðir. Ég vísa sérstaklega til, herra forseti, þeirra miklu umræðna sem hér hafa orðið um lagalega óvissu í málinu, sem var ókannað af okkar hálfu. Hv. þm. Katrín Fjeldsted hafði að sönnu sýnt lofsvert frumkvæði að því að afla álitsgerðar frá útlöndum frá fyrrverandi lögfræðingi umhvrn. sem nú sérmenntar sig í umhverfisrétti. Þetta álit, eins og ítarlega var rakið í fjölmiðlum, opnaði nýja hlið á málinu. Þar var sýnt fram á og ákaflega vel rökstutt að það var álitaefni, sem við höfðum áður talið liggja ljóst fyrir, hvort þessi umdeilda framkvæmd félli undir bráðabirgðaákvæði II í lögunum um mat á umhverfisáhrifum frá árinu 1993. Við áttum þess ekki kost, herra forseti, að kveðja til okkar t.d. fulltrúa Lagastofnunar Háskólans eða sérstaka fulltrúa lagadeildar Háskólans til þess að ræða þetta eitt og sér. Við fengum ákveðin álit frá mönnum, eins og dr. Katli Sigurjónssyni, sem komu til fundar við nefndina og afhentu að eigin frumkvæði gögn sem bentu til þess að þarna væri um alvarlegri veilur að ræða en við höfðum talið. Herra forseti. Ég nefni líka að mikilvæg samtök sem við höfðum vænst að geta fengið þokkalega leiðbeiningu frá töldu sig ekki hafa ráðrúm til þess að skila álitsgerð sökum tímaskorts. Ég nefni sérstaklega Landvernd sem gegnir þeirri sérstöðu að vera frjáls félagasamtök. Það hefði auðvitað verið mikill akkur og fengur að því fyrir okkur að fá fram viðhorf þeirra samtaka sér í lagi vegna þess að þau gegna mikilvægu hlutverki við pólitíska stefnumótun af hálfu ríkisstjórnarinnar í þessu máli þar sem þeim hefur verið falin útfærsla á framkvæmdaþætti svokallaðrar rammaáætlunar um nýtingu fallvatna og víðerna. Ég held þess vegna að það hafi skaðað þetta mál ákaflega mikið að umhvn. fékk ekki rýmri tíma. Ég verð líka segja að mér urðu það ákveðin vonbrigði að við fulltrúar Samfylkingarinnar í umhvn. höfðum ekki tök á því að kalla sérstaklega fyrir einn einasta gest, þ.e. sá gestalisti sem kom fyrir nefndina og segja má með ágætum rökum að hafi verið giska langur, var allur að frumkvæði þingmanna úr stjórnarliðinu, en við fulltrúar Samfylkingarinnar lögðum aldrei fram okkar gestalista. Það var ekki fyrr en á síðasta fundinum þegar það rann upp fyrir mönnum að standa átti við hina upphaflegu dagsetningu um skiladaginn 6. desember að þingmenn Samfylkingarinnar létu það uppi að þeir hefðu ákveðinn lista yfir gesti sem þeir vildu gjarnan kalla til. En það er alveg ljóst að formaður nefndarinnar ætlaði sér að hlíta þeirri dagsetningu sem hann hefði fengið og við því var ekkert að gera, herra forseti. Það sýnir síðan líka hvernig stjórnarliðið gekk að þessu máli að ekki var nokkur leið að fá kvadda til fundar við umhvn., og að því er mér skilst ekki heldur við iðnn., fulltrúa þess fyrirtækis sem hefur ritað undir yfirlýsingu um byggingu álvers á Reyðarfirði, þ.e. Norsk Hydro. Það var sérdeilis slæmt, herra forseti. Norsk Hydro gaf út ákaflega merkilegar yfirlýsingar tvisvar sinnum á meðan á skoðun okkar á þessu máli stóð. Fyrri yfirlýsingin fjallaði um það að fyrirtækið hefði ekkert á móti því þó að málið tefðist vegna þess að það þyrfti að fara með það í mat á umhverfisáhrifum. Þetta kom ekki á óvart sökum þess að fyrirtækið hefur á síðasta áratug reynt eftir megni að fylgja almennum alþjóðlegum reglum sem hafa verið að skapast um umgengni við umhverfið. Þetta var sérlega mikilvægt, herra forseti, vegna þess að í röksemdafærslunni sem kemur fram í greinargerð hæstv. iðnrh. eru bara tvenn rök nefnd fyrir því hvers vegna nauðsynlegt sé að keyra þetta mál í gegn án umhverfismats. Hið fyrra er miklu léttvægara og varðar meinta skaðabótaábyrgð sem það gæti bakað ríkinu gagnvart stofnun sem það á að vísu meiri hluta í, Landsvirkjun, ef tafir yrðu á verkinu eða ef hætt yrði við það vegna niðurstöðu á mati á umhverfisáhrifum. Hitt var samkomulagið frá því í júní við Norsk Hydro. Það voru meginrökin. Sagt var ítrekað í greinargerð hæstv. iðrnh., aftur og aftur í umræðum, og alltaf var hangið á því þegar hæstv. ráðherrar hafa varið málið í fjölmiðlum, að það væri ekki hægt að taka þann tíma sem þyrfti til þess að fara í mat á umhverfisáhrifum vegna þess að þá væri hætta á að Norsk Hydro gengi úr skaftinu. Síðan gerist það sem sagt að Norsk Hydro gefur yfirlýsingu um að fyrirtækið muni ekki taka það illa upp, þrátt fyrir það samkomulag sem undirritað var 29. júní, þó að tekinn yrði tími til þess að fara í mat á umhverfisáhrifum. Degi síðar kom önnur yfirlýsing eftir að hæstv. ráðherrar, sér í lagi hæstv. iðnrh., höfðu auðvitað legið grenjandi í símanum til Norsk Hydro. Það má vera að fleiri ráðherrar hafi komið að því máli eins og sagan á væntanlega eftir að leiða í ljós og vonandi fyrr en síðar. En a.m.k. var nauðsynlegt að ganga úr skugga um það, herra forseti, hvort Norsk Hydro væri reiðubúið til þess að standa við þessi orð, ekki síst í ljósi þess að seinni yfirlýsing fyrirtækisins dró í engu til baka yfirlýsinguna sem áður hafði komið. Þetta var þess vegna ákaflega mikilvægt, herra forseti. En það verður að segjast eins og er að meiri hlutinn lagðist gegn þessu, væntanlega vegna þess, eins og kemur reyndar fram á 1. bls. í greinargerð hæstv. iðnrh., að það er engu líkara en iðnrn. hafi gefið sér það að ef farið yrði í mat á umhverfisáhrifum, þá mundi framkvæmdin ekki standast það mat. Herra forseti. Ég verð að segja að eftir því sem þessari rannsókn þingsins á málinu hefur undið fram, þá er ég þeirrar skoðunar að þetta sé rétt mat hjá hæstv. iðnrh. Ég tel að á því séu ákaflega litlar líkur. Miðað við þær fábrotnu upplýsingar sem liggja fyrir og nýjar upplýsingar sem ekki er að finna í skýrslunni finnst mér ólíklegt að þessi framkvæmd yrði heimiluð. Það liggur einfaldlega fyrir að þær upplýsingar sem hægt hefur verið að draga fram úr ýmsum áttum og ekki er að finna í þessari skýrslu Landsvirkjunar, benda í vaxandi mæli til þess að sérstaða Eyjabakka og sér í lagi lónstæðisins sé slík að varla sé á þetta hættandi. Ég vil eigi að síður, herra forseti, segja það alveg skýrt, m.a. út af ummælum nokkurra hv. þingmanna hér, og ítreka það sem ég hef áður sagt, að ég er þeirrar skoðunar að mat á umhverfisáhrifum sé þær leikreglur sem við höfum sett okkur og ég er þeirrar skoðunar að ef því yrði beitt á þessa framkvæmd og niðurstaðan yrði sú að ásættanlegt væri að leggja í framkvæmdina, þá mundi ég styðja það en ekki leggjast gegn því. Þetta vil ég að sé algjörlega ljóst, herra forseti. Stærsti gallinn sem komið hefur fram við rannsókn þessa máls blasir auðvitað við þegar maður ber saman annars vegar framkvæmdina, Fljótsdalsvirkjun sjálfa, og hins vegar það álver sem fyrirhugað er að reisa á Reyðarfirði. Við erum í þessu tiltekna þingmáli, herra forseti, að slást fyrir því að í mat á umhverfisáhrifum verði sett virkjun sem dugar ekki nema til þess að framleiða 100 þúsund tonn af áli. Á sama tíma er verið að meta umhverfisáhrif stóriðjuvers á Reyðarfirði sem á hins vegar ekki að framleiða 100 þúsund tonn heldur 480 þúsund tonn. Þá er óhjákvæmilegt að menn spyrji: Hvaðan á öll þessi mikla orka að koma? Það liggur auðvitað ljóst fyrir að uppi eru miklar hugmyndir um stóriðju á svæðinu norðaustan Vatnajökuls. Fyrir utan Fljótsdalsvirkjun eru menn að ræða um stækkaða Fljótsdalsvirkjun. Menn eru að ræða um Hraunaveitur, Hraunavirkjun. Menn eru að ræða um Kárahnúkavirkjun og menn eru auðvitað ekki að öllu leyti búnir að varpa fyrir róða hinum skelfilegum hugmyndum um að virkja Jökulsá á Fjöllum og setja krana á Dettifoss. Herra forseti. Það er nauðsynlegt, ef menn ætla að hafa eitthvert skipulag eða yfirsýn yfir þetta mál, að geta gert grein fyrir því hvaðan orkan eigi að koma til þess að standa undir þeim 380 þúsundum tonna sem orkan úr Fljótsdalsvirkjun dugar ekki til að knýja. Engin svör hafa komið við því, herra forseti. En það liggur alveg ljóst fyrir að stefnt er að því að fara í Kárahnúkavirkjun og ef menn tækju saman mat á Fljótsdalsvirkjun og Kárahnúkavirkjun eins og hefði auðvitað verið eðlilegt, þá blasti auðvitað við allt önnur niðurstaða varðandi ýmis mikilvæg atriði eins og t.d. gæsina, en kannski fyrst og fremst hreindýr. Þá er t.d. alveg ljóst að mikilvægir bithagar hreindýra sem sagt er að ættu að nægja þeim í Kringilsárrana, mundu fara undir vatn. En annað mundi líka gerast, svo að ég taki dæmi um hvers vegna þarf að meta þetta saman. Það allra sérstæðasta í landslagi og jarðmyndunum sem er að finna á áhrifasvæði Fljótsdalsvirkjunar eru hraukarnir á Eyjabökkum. Hv. þingmenn stjórnarliðsins hafa varið förgun þeirra sem er óhjákvæmileg eins og hv. þm. Hjálmar Árnason hefur samviskusamlega gengist við. Þeir hafa varið það með því að vísa á töðuhraukana í Kringilsárrana. Ef hv. þm. Hjálmar Árnason heyrir mál mitt, þá vil ég spyrja hann eftirfarandi spurningar: Er það ekki rétt skilið hjá mér að ef virkjað verður í Kárahnúkum þá fara þeir undir vatn? Það er nauðsynlegt að svona liggi fyrir, herra forseti, því að ekki dugar að segja í þessari umræðu eins og hv. þm. Hjálmar Árnason sagði í sinni ræðu þegar hann mælti fyrir áliti meiri hluta iðnn., að þó að hraukarnir á Eyjabökkum færu undir vatn þá yrðu menn að horfa til þess að til væru svipaðar jarðmyndanir, að vísu ekki alveg eins en svipaðar eins og hv. þm. sagði, og að við hefðum þá þó töðuhraukana í Kringilsárrana eftir. En er ekki alveg ljóst, herra forseti, að töðuhraukarnir mundu tapast ef farið yrði í Kárahnúkavirkjun? Mig langar til þess að spyrja hv. þm. Hjálmar Árnason vegna þess að hann nefndi þetta sérsaklega: Er hann tilbúinn til að lýsa því yfir að til þess að vernda þessar sérstöku landmyndanir þá verði ekki farið í þá virkjun? Þetta er eitt af því sem við þurfum að ræða, herra forseti. Því tel ég að það sé hárrétt hjá hinum vandaða embættismanni, skipulagsstjóra, þegar hann gaf út álit sitt við frumathugun á álverinu á Reyðarfirði að það hefði auðvitað verið æskilegra að fara í heildarmat á þessu öllu saman, þ.e. 480 þúsund tonna álveri á Reyðarfirði og öllum þeim virkjunum sem þarf að ráðast í til þess að afla orku til þess að standa undir því. Það hefði verið æskilegt og það hefði verið sanngjarnt. En eins og bent er á, herra forseti,  
             Herra forseti. Hér kallar fram í hv. þm. Kristján Pálsson: ,,Hvað með Dimmugljúfur?`` Hann er mikill áhangandi þeirra alveg eins og þjóðin veit af frábærri grein sem hann skrifaði í fyrra. Hann er líka mikill aðdáandi Eyjabakka og hefur sagt að hann vilji margt og mikið á sig leggja til að vernda þá. En hvað með Dimmugljúfur? Þetta er auðvitað allt saman orpið undir þessa leikreglu sem ég nefndi áðan. Ef það er niðurstaða, herra forseti, mats á umhverfisáhrifum samkvæmt þeim lögum sem við höfum sett okkur að verjanlegt sé að sökkva þeim eða þurrka þá eftir atvikum, þá tel ég einfaldlega að ekki sé hægt að mæla gegn því. Þá tel ég að menn hafi komist að því eftir að hafa metið allt sviðið að hægt sé að verja það og það er nákvæmlega það sama og ég segi fyrir mína parta um Eyjabakka. Ef eftir yfirferð allra málsatvika er hægt að segja: Við getum varið það að því svæði verði sökkt, t.d. með vísun til þess að önnur svæði viðlíka muni ekki glatast, þá er það orðið ásættanlegt. Herra forseti. Af því að hv. þm. Kristján Pálsson er staddur í salnum og af því að hann hefur verið einna virkastur þeirra þingmanna stjórnarliðsins sem tekið hafa þátt í umræðunum hérna, þá þætti mér fengur að því að fá frá honum frekari skýringar á þeim mótvægisaðgerðum sem hann hefur einmitt lagt inn í þessa umræðu. Hv. þm. sem er e.t.v. sérstakur vinur forustu Landsvirkjunar gerðist a.m.k. málflutningsmaður hennar fyrr í umræðunni og sagðist hafa heimild til þess að leggja fram ákveðnar hugmyndir um mótvægisaðgerðir. Ég nefni þetta sérstaklega, herra forseti, vegna þess að ég varð þess áskynja, án þess að ég ætli að fara að rekja hér samtöl sem áttu sér stað innan umhvn., að sá partur af skýrslu Landsvirkjunar um umhverfi og umhverfisáhrif Fljótsdalsvirkjunar sem augljóslega sætti mestri gagnrýni af hálfu stjórnarliða voru þessar svokölluðu mótvægisaðgerðir. Eitt af því sem mat á umhverfisáhrifum á að leiða til er einmitt að finna aðgerðir sem gætu með einhverju móti dregið úr þeim skaða sem tiltekin framkvæmd sem er undir mati leiðir til. Getum við einhvern veginn gripið til einhverra aðgerða sem draga úr þessum skaða? Ég nefni dæmi, herra forseti: Eyjabakkar eru augljóslega merkilegt votlendi á hálendissvæði. Ef það fer forgörðum, er þá mögulegt á einhvern hátt að endurheimta votlendi í svipaðri hæð? Er einhvern veginn hægt að finna aðferðir til þess að binda koltvíildi, en ákveðnir möguleikar til þess glatast þegar menn sökkva votlendinu á Eyjabökkum? Ég spyr hv. þm. Kristján Pálsson vegna þess að hann hefur fært þetta inn í umræðuna: Hvernig sér hann möguleika á því t.d. að grípa til aðgerða til þess að endurheimta votlendi? Mér þætti líka gaman að vita, ef slíkar hugmyndir eru uppi, hvort hann telji þá ekki að réttara hefði verið af Landsvirkjun að geta þeirra ítarlega í sinni skýrslu? Það er nefnilega þannig að það sem hv. þingmenn Sjálfstfl. í umhvn., og ekki sá fulltrúi flokksins sem hefur farið gegn flokknum í þessu máli, höfðu fyrst og fremst gegn þessari skýrslu var skortur á útfærslu þessara mótvægisaðgerða. Ég bendi líka á að hv. þm. Kristján Pálsson hefur lýst því hér og sagst hafa heimild til þess að gera það fyrir hönd Landsvirkjunar að eitt af því sem menn vildu freista að gera væri að búa til hólma. Hann telur með öðrum orðum í fullri alvöru að manngerðir hólmar í hinu fyrirhugaða lóni séu mótvægisaðgerð sem hægt er að tala um sem raunverulega. Herra forseti. Ég vek líka eftirtekt á því að því hefur verið kastað fram í umræðunni, að vísu ekki í þessum sal en hins vegar af hálfu stjórnarliðsins, drepið hefur verið á það í samtölum við fjölmiðla, að það kunni að vera gerlegt að vernda hraukana sem ég hef áður nefnt í þessari tölu minni eða hluta þeirra með því að reka niður stálþil í kringum þá. Mér finnst þetta auðvitað víðáttuheimskuleg hugmynd en hún hefur eigi að síður verið rædd, m.a. hefur verið drepið á hana innan umhvn. Látum það nú vera hversu heimskuleg mér kann að þykja slík hugmynd en, herra forseti, ég hefði verulega gaman af því að heyra skoðun hv. þm. Kristjáns Pálssonar á því sem sérstaks áhugamanns um mótvægisaðgerðirnar, hvort ekki hefði verið miklu vitlegra af Landsvirkjun að koma fram með þessar hugmyndir í sinni skýrslu. Herra forseti. Ég velti því upp hvort skýring kunni að vera á þessu. Gæti verið að þessar aðgerðir, til að mynda endurheimt votlendis, væru það erfiðar og dýrar að Landsvirkjun væri að reyna að skjóta sér undan þeim? Ástæðan fyrir því að ég segi þetta, herra forseti, er að ég finn ekki í þessari skýrslu hérna neinar mótvægisaðgerðir kynntar sem eiga beinlínis að vega upp á móti eyðingu votlendis og gróðurs á Eyjabökkum. Á bls. 120 er sagt, með leyfi forseta: ,,Ekki er ljóst hvort virkjanaframkvæmdir í Fljótsdal falla undir þessi ákvæði, þ.e. hvort Landsvirkjun sé skylt að bæta með einhverjum hætti þá tæplega 30 km2 af grónu landi, sem fara undir mannvirki Fljótsdalsvirkjunar.`` Þarna er verið að vísa til 17. gr. landgræðslulaganna þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Land skal nytja svo, að eigi valdi rýrnun eða eyðingu landkosta. Sá, sem landspjöllum veldur með mannvirkjagerð eða á annan hátt, er skyldur að bæta þau.`` Það er alveg ljóst hvað landgræðslulögin segja um þetta. Það er alveg ljóst samkvæmt þessu að ef ráðist er í þessa framkvæmd, þá ber Landsvirkjun að reyna með einhverjum hætti að bæta fyrir það tap á gróðri og þau landspjöll sem þarna verða. En jafnljóst er að á bls. 120 er Landsvirkjun greinilega meðvitað að reyna að skjóta sér undan þessari ábyrgð. Ég trúi varla að Landsvirkjunarforustan hafi verið svo full af hroka þegar hún lagðist í þetta verk sem birtist okkur í þessari skýrslu að hún hafi haldið að hún kæmist upp með að senda þetta í gegn rétt sisona án þess að menn ræddu þetta í þinginu og bentu á að hún er þarna bersýnilega að skjóta sér undan þeirri skyldu að benda á mótvægisaðgerðir. Ég held því fram, herra forseti, að þarna sé á ferðinni einfaldlega meðvituð tilraun Landsvirkjunar til þess að skjóta sér undan þeim kostnaði sem hlýst af þessum aðgerðum og ég held, því miður, að hún telji sig hafa ráð þingmeirihlutans svo í hendi sér að henni verði kápan úr því klæðinu. Ég verð hins vegar að segja hæstv. umhvrh. og forvera hennar til hróss að Framsfl. hefur þó lagt ákveðið fordæmi um þetta tiltekna efni, herra forseti. Ég vísa til þess að umhvrh. hefur í mati á umhverfisáhrifum í tilteknu máli úrskurðað að í stað votlendis sem eyðist við framkvæmdir skuli endurheimta jafnríkt votlendi. Hins vegar eru engar tillögur um þetta í skýrslu Landsvirkjunar heldur segir Landsvirkjun miklu fremur á síðunni á undan þeirri sem ég var að vitna í áðan, bls. 119, með leyfi forseta: ,,Umhverfisráðuneytið hefur ekki gert slíkar kröfur varðandi virkjanaframkvæmdir í Fljótsdal, e.t.v. af því að framkvæmdaleyfi stjórnvalda er frá árinu 1991. Ekki liggur fyrir hvaða svæði ... taka mætti til endurheimtu í staðinn fyrir votlendið á Eyjabökkum.`` Af því að hæstv. umhvrh. er staddur í salnum, þá spyr ég hæstv. ráðherra hvort hún telji ekki að það sé óhjákvæmilegt að umhvrn. geri a.m.k. kröfu um að votlendi sem telja má sambærilegt því sem er að finna á Eyjabökkum verði endurheimt ef ráðist verður í þessa framkvæmd. Ég spyr líka hæstv. ráðherra: Hefur einhver vinna farið fram innan ráðuneytisins til þess að hægt sé að ráðast í slíkar framkvæmdir? Er með öðrum orðum búið að finna landsvæði eða kann að vera, eins og prófessor Eyþór Einarsson telur og reyndar prófessor Þóra Ellen Þórhallsdóttir, að ekki sé hægt að finna neitt landsvæði í þessari hæð, þ.e. 650 m yfir sjávarmáli, sem mætti nota til þess að endurheimta votlendi? Ef svo er þætti mér vænt um að hæstv. umhvrh. svaraði eftirfarandi spurningu: Telur hún þá gerlegt og verjanlegt að ráðast í þessa framkvæmd? Herra forseti. Ég sagði áðan að það sem er langverst við þessa skýrslu Landsvirkjunar er sá þáttur sem varðar rannsóknir á gróðri, dýralífi og almennu náttúrufari á Eyjabakkasvæðinu. Til þess að það sé enginn vafi á því hvaða kröfur beri að gera til þessarar skýrslu, þá er rétt að greina frá því að bæði í formála skýrslunnar og í fjölmörgum bréfum sem Landsvirkjun sendi ýmsum aðilum sem tengjast málinu með einum eða öðrum hætti kemur fram eftirfarandi tilgangur með skýrslunni, eins og segir t.d. í bréfi Landsvirkjunar til sveitarstjórnar Norður-Héraðs sem dagsett er 31. júlí. Þar er greint frá eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Þó svo að Landsvirkjun hafi fullar heimildir fyrir byggingu Fljótsdalsvirkjunar og sé ekki skylt lögum samkvæmt að vinna mat á umhverfisáhrifum virkjunarinnar hefur stjórn fyrirtækisins eigi að síður ákveðið að láta gera slíkt mat fyrir virkjunina. Með matinu og tengdum rannsóknum er ætlunin að leiða í ljós raunveruleg umhverfisáhrif virkjunarinnar og hvaða leiðir séu færar til að draga úr þeim.`` Tilgangurinn, herra forseti, er með öðrum orðum algerlega ljós og það kemur einnig fram að fjölmargar stofnanir svara þessu bréfi, lýsa yfir ánægju sinni með þetta og lýsa jafnframt yfir að þær eru reiðubúnar til þess að aðstoða Landsvirkjun við þetta. Sér í lagi finnst mér nauðsynlegt að draga fram bréf frá Náttúruvernd ríkisins sem Árni Bragason forstjóri skrifar undir og er dagsett 9. september á þessu ári. Þar er vísað í bréf frá Landsvirkjun þar sem óskað er eftir ábendingu frá Náttúruvernd ríkisins. Síðan segir, með leyfi forseta: ,,Þar sem fram hefur komið í samtölum milli Landsvirkjunar og Náttúruverndar ríkisins að leggja eigi framangreinda matsskýrslu fyrir Alþingi veitir Náttúruvernd ríkisins fúslega ábendingar við vinnslu skýrslunnar.`` Fleiri stofnanir sem vinna að náttúrufræði Íslands bjóða fram þessa aðstoð. Hvað blasir svo við, herra forseti? Það blasir við þegar við höfum þessa skýrslu í höndunum að það er deginum ljósara að enginn líffræðingur hefur komið að endanlegri gerð skýrslunnar, enginn líffræðingur hefur lesið skýrsluna yfir og engin af þeim stofnunum sem sjálfviljugar buðu fram aðstoð sína hefur verið fengin til þess að lesa hana yfir. Fyrir vikið stöndum við uppi með hrákasmíð þar sem eru beinlínis settar fram villandi staðreyndir, rangar staðreyndir, þar sem augljóslega vantar rannsóknir, bæði rannsóknir sem ekki hafa verið gerðar en hefði verið hægt að gera en jafnframt vantar niðurstöður rannsókna sem þó eru til í landinu. Það var ákaflega undarlegt að lesa bréf forstjóra Náttúrufræðistofnunar þar sem hann harmar það hvernig gögn frá stofnuninni hafa verið notuð af höfundum skýrslunnar og segir jafnframt að verulegir gallar séu á tilteknum þáttum, t.d. varðandi rof og fok frá væntanlegu lóni, en segir að fyrir liggi rannsóknir í landinu í opinberum skýrslum sem hefði verið hægt að nota til þess að svara mjög áleitnum spurningum um þau tilteknu efni. Herra forseti. Þetta er auðvitað ákaflega ámælisvert og má þar með segja að ill hafi gangan fyrsta verið af hálfu Landsvirkjunar varðandi náttúrufarsþáttinn. En ekki batnaði hún þegar á leið. Það er óhætt að fullyrða að allir sem hafa lesið náttúrufars\-kafla skýrslu Landsvirkjunar hafa gagnrýnt hana ákaflega harkalega. Við rannsókn okkar hv. þm. umhvn. á málinu rann smám saman upp fyrir mönnum að þær rannsóknir, sem lýst var svo fallega og stóryrt við fyrri umræðu málsins og talsmenn Landsvirkjunar í þessum sal og utan þingsins höfðu sagt að búið væri að gera, höfðu einfaldlega ekki verið framkvæmdar. Ég rifja það upp að einn hv. þm. sem sæti á í iðnn. af hálfu meiri hlutans, ríkisstjórnarinnar, sagði í ræðu sinni við fyrri umræðu málsins að enginn lófastór blettur á landinu væri jafn vel rannsakaður og Eyjabakkar og það þarf ekki, herra forseti, að rifja upp hin stóru orð hæstv. forsrh. sem talaði þungt mál og lét stór orð falla við fyrri umræðu málsins og sagði aftur og aftur að ekkert svæði á landinu væri jafn vel rannsakað og Eyjabakkasvæðið. Þessu trúði ég auðvitað, herra forseti. En þegar ég les þessa skýrslu og ber saman við frumheimildirnar þá sé ég að enginn líffræðingur, vistfræðingur eða náttúrufræðingur hefur komið að samningu skýrslunnar. Rétt er að það komi fram að við spurðum þá sem komu að þessu fyrir hönd Landsvirkjunar og iðnrn. Það var ekki hægt að benda á nokkurn einasta náttúrufræðing sem lesið hafði þessa skýrslu yfir. Mikil skelfing held ég að þeir Austfirðingar sem helst hafa talað fyrir þessari framkvæmd verði óhressir með þátt Landsvirkjunar í málinu þegar upp verður staðið. Allur sá vandi sem stjórnarmeirihlutinn á núna við að glíma og stóru holurnar í málinu eru vegna afglapa hjá forustu Landsvirkjunar. Það er með ólíkindum að setja fram skýrslu þar sem vitað var að mesta og harðasta gagnrýnin mundi beinast að náttúrufarsþáttum en enginn sérfræðingur hafi verið fenginn til að lesa þetta. Það er auðvitað með ólíkindum. Herra forseti. Í þessari skýrslu um áhrif Fljótsdalsvirkjunar á umhverfi virkjunarsvæðisins þá fullyrðir Landsvirkjun t.d. að byggt sé á athugunum á gróðurfari Eyjabakka sem ljóst er að aldrei voru gerðar. Forusta Landsvirkjunar hefur lagt fram skýrslu þar sem vísað er til rannsókna á gróðurfari árið 1998 sem sannarlega voru ekki gerðar, eins og ég mun rekja í máli mínu. Sömuleiðis liggur fyrir að staðhæfingar Landsvirkjunar í skýrslunni um að rannsóknir á dýralífi svæðisins hafi verið gerðar eins í hartnær 30 ár eru sömuleiðis ákaflega grófar ýkjur. Í skýrslunni segir, herra forseti, á bls. 66 um athuganir á gróðurfari Eyjabakkasvæðisins, með leyfi forseta: ,,Sumarið 1998 gerði Ágúst H. Bjarnason grasafræðingur athuganir á svæðinu.`` Einnig er fullyrt að, með leyfi forseta: ,,... ítarlegar rannsóknir vegna virkjunaráforma hófust 1975 og hafa þær staðið yfir með hléum síðan.`` Þetta er, herra forseti, hvort tveggja ósatt. Af a.m.k. hluta þessara röngu staðhæfinga hljóta sérfræðingar Landsvirkjunar að hafa vitað ef þeir hafa lesið skýrslu grasafræðingsins sem þessi þáttur á að byggja á. Ágúst H. Bjarnason grasafræðingur skilaði greinargerð sinni til Landsvirkjunar í mars á þessu ári. Hún tók yfir athuganir sem hann gerði sumarið 1998. Þar segir orðrétt, herra forseti, og nú þætti mér vænt um að hv. þm. Kristján Pálsson hlýddi á orð mín vegna þess að hann gerði þetta að umræðuefni fyrr í dag. En í skýrslunni segir orðrétt, herra forseti: ,,Vegna vatnavaxta varð ekki komist út í Þóriseyjar eða að hraukum og er þar byggt á fyrri athugunum.`` Niðurstaðan er sem sagt sú að grasafræðingurinn komst ekki út í Eyjabakka eins og hann gerir Landsvirkjun skilmerkilega grein fyrir. Þess vegna er það ekki satt hjá Landsvirkjun þegar hún segir að skýrslan byggi á athugunum á gróðurfari Eyjabakka sumarið 1998. Það er ákaflega athyglisvert, herra forseti, að í hnausþykku fylgiriti sem hv. þm. fengu, með flestum skjölum málsins og að ég held öllum þeim greinargerðum sem varða náttúrufar og sendar voru til Landsvirkjunar um rannsóknir á náttúrufari vegna þessa máls, þá vantar bara eina skýrslu. Það er skýrsla grasafræðingsins Ágústs H. Bjarnasonar. Maður veltir því fyrir sér hvernig á því stendur að engir vísindamenn vissu um þessa skýrslu fyrr en langt var liðið á rannsókn málsins, það hafði enginn séð hana. Grasafræðiprófessor sem fann hana loks á bókasafni Landsvirkjunar kom henni í hendur þingmanna. Það skiptir í sjálfu sér engu máli. Það sem skiptir máli er hvað í henni stendur. Herra forseti. Hvaða ítarlegu gróðurrannsóknir eru það svo sem stóðu á Eyjabökkum með hléum frá árinu 1975? Að beiðni umhvn. kannaði Náttúrufræðistofnun hvaða rannsóknir hefðu verið gerðar á gróðri Eyjabakka. Niðurstaðan varð þessi: Árið 1975 var gróður kannaður í 7 daga. Árið 1997 var gróður kannaður í 10 daga. Orðrétt segir í bréfi Náttúrufræðistofnunar til umhvn., með leyfi forseta: ,,Náttúrufræðistofnun Íslands hefur ekki vitneskju um aðrar gróðurrannsóknir á þessu svæði fyrir utan rannsóknir Steindórs Steindórssonar frá Hlöðum árið 1935.`` Landsvirkjun leyfir sér að halda því fram gagnvart Alþingi Íslendinga að rannsóknir sem stóðu samtals í 17 daga fyrir 22 árum séu ítarlega rannsóknir sem með hléum hafi spannað aldarfjórðung. Herra forseti. Hvað heitir þetta? Ef hv. þm. Kristján Pálsson vill t.d. spyrja mig eins og hann spurði annan þingmann í dag: Hvað þýðir þetta? Þá segi ég: Þetta þýðir einungis eitt. Landsvirkjun er að segja ósatt. Hún felur skýrslu þar sem grasafræðingur segir skilmerkilega að hann hafi aldrei farið út í Eyjabakka.

Hann segir það annars staðar.

Hv. þm. Kristján Pálsson segir að hann segi það annars staðar. Það er ekki rétt. Það er ekki rétt hjá hv. þm. Kristjáni Pálssyni að Ágúst H. Bjarnason haldi því fram annars staðar að hann hafi farið út í Eyjabakka. Hið rétta í þessu máli er það hins vegar að höfundar skýrslunnar segja í grein, svari við grein minni í Morgunblaðinu, að þó hann hefði að sönnu ekki komist í Þóriseyjar, sem eru hjarta Eyjabakkanna, þá hafi hann eigi að síður farið, ég vitna í svar höfundanna, með leyfi forseta: ,,um lónsstæðið vestan Jökulsár, alveg frá stíflustæði og inn undir jökul. Hann kannaði gróður á Hafursárufs, í Snæfellsnesi, undir Hálsi og í Þjófagilsflóa til samanburðar við eldri rannsóknir.`` Gott og vel, herra forseti. Segjum svo að grasafræðingurinn hafi farið þarna um. Gallinn er sá að hvergi í greinargerðinni er stakt orð að finna um athuganir á þessu svæði. Ef hv. þm. Kristján Pálsson eða einhverjir aðrir hv. þm. úr hópi hans eru sammála Landsvirkjun um að ég hafi ekki alls kostar farið með rétt mál þegar ég hélt því fram að grasafræðingur stofnunarinnar hafi ekki farið inn á Eyjabakka þá vil ég taka af allan vafa um þetta mál. Ég tel rétt að upplýsa það hér, herra forseti, að Ágúst H. Bjarnason hefur sjálfur staðfest það skriflega í bréfi til mín að hann hafi gert athuganir á gróðurfélögum á þremur lónstæðum og við aðkomugöng en ekki á Eyjabökkum. Ég held, með fullri virðingu fyrir hv. þm. Kristjáni Pálssyni, að grasafræðingurinn sé betur að því kominn að segja til um sínar eigin ferðir en hann og veit ég þó að hv. þm. Kristján Pálsson veit margt og mikið. Herra forseti. Ég hef undir höndum bréf sem mig minnir að sé frá 4. desember, sent í tölvupósti til mín frá grasafræðingnum Ágústi H. Bjarnasyni. Hann segir þar alveg klárt og kvitt að hann hafi gert athuganir á gróðurfélögum á þremur lónstæðum og við aðkomugöng en ekki á Eyjabökkum. Það liggur þess vegna ljóst fyrir að þessi tiltekni vísindamaður hefur staðfest að hann fór ekki inn á Eyjabakka, bara svo það sé alveg klárt. Þó það væri rétt sem kemur fram hjá fjórmenningunum sem skrifuðu greinargerð í Morgunblaðið og lýstu því hvert hann fór þá er hins vegar ljóst að ekki eitt einasta orð er að finna um það í greinargerð hans. Í skýrslu Landsvirkjunar segir líka á bls. 133, með leyfi forseta: ,,... rannsóknir á dýralífi við Eyjabakka hafa nú staðið yfir í hartnær 30 ár ...`` Þetta er eins og ég sagði áðan ekkert annað en grófar ýkjur. Hið sanna er að þessar rannsóknir stóðu aðeins yfir sumrin 1989--1981 auk einnar viku sumarið 1975. Síðan hafa að vísu gæsir og hreindýr verið talin dagpart á sumri hverju. Þetta, herra forseti, er einnig staðfest í öðru bréfi frá Náttúrufræðistofnun Íslands til umhvn. Alþingis. Við báðum Náttúrufræðistofnun um að fara yfir þetta mál og þetta er niðurstaðan. Það er líka athyglisvert, herra forseti, að Landsvirkjun segir að í greinargerð grasafræðingsins sé skilmerkilega greint frá fyrri gróðurrannsóknum á svæðinu. En hver er niðurstaða grasafræðingsins sjálfs? Í ályktunum greinargerðarinnar um gróður á svæði fyrirhugaðs Eyjabakkalóns segir, með leyfi forseta: ,,Meginþorri þeirra gróðurlýsinga, sem til eru af þessu svæði, eru almenns eðlis. Gróður á fyrirhuguðu svæði Eyjabakkalóns er því aðeins þekktur í stærstu megindráttum, þar sem fáar eða nær engar nákvæmar athuganir hafa verið gerðar.`` Ég spyr, herra forseti: Er þetta kannski ástæðan fyrir því að Landsvirkjun kinokaði sér við að láta greinargerð grasafræðingsins fylgja með riti sínu til okkar þingmanna? Hérna er því einfaldlega lýst heiðarlega yfir í skýrslunni af sjálfum grasafræðingi Landsvirkjunar að á Eyjabakkasvæðinu hafi því miður næstum engar nákvæmar rannsóknir verið gerðar. Ég spyr, herra forseti: Eru þeir menn í lagi sem andspænis þessum ályktunum grasafræðingsins Ágústs H. Bjarnasonar halda því fram að Eyjabakkasvæðið sé mest rannsakaða svæðið á landinu? Það er fullkomlega út í hött. Það er líka rétt, herra forseti, að halda áfram að vitna frekar í greinargerð Ágústs H. Bjarnasonar. Hann segir að vísindamennirnir sem gerðu einu marktæku rannsóknirnar á Eyjabökkum, Hjörleifur Guttormsson, Kristbjörn Egilsson að ég held og einhverjir með honum, telji greinilega sjálfir að athuganir þeirra séu forathuganir. Þetta sést af eftirfarandi orðum grasafræðingsins þegar hann segir, með leyfi forseta: ,,Hafa skal í huga að höfundar setja sér ekkert tilgreint markmið, heldur ber lýsing þeirra með sér, að þeir líta svo á, að hér sé um undanfara nánari könnunar að ræða.`` Herra forseti. Ef sjálfur grasafræðingur Landsvirkjunar kemst að þessari niðurstöðu, þá spyr ég: Hvers vegna í ósköpunum réðst Landsvirkjun aldrei í alvörurannsóknir? Ef það er ljóst af úttekt mannsins, sem sérstaklega var ráðinn af fyrirtækinu til að fara ofan í þær rannsóknir sem til voru, að endanlegar rannsóknir vantaði, hvers vegna gerði fyrirtækið þær ekki? Þessar upplýsingar tel ég lykilatriði í málinu. Það er lykilatriði að þingmenn og þjóðin geri sér grein fyrir því að Landsvirkjun hélt þessum upplýsingum frá alþingismönnum. Þetta var ekki að finna í fylgiritinu þó að þar væru allar aðrar greinargerðir sem vitnað er til í skýrslunni. Herra forseti. Til hægðarauka fyrir hv. þm. Kristján Pálsson og til að létta lund hans í kvöld þá leyfi ég mér að segja honum að bréfið sem ég vísaði til áðan er dagsett 4. desember 1999 og þar segir, ég vitna orðrétt: ,,Í annan stað gerði ég athuganir á gróðurfélögum á þremur lónstæðum og við aðkomugöng en ekki á Eyjabökkum.`` Það liggur ljóst fyrir að miðað við þær upplýsingar sem umræddur vísindamaður hefur veitt mér skriflega í tölvupósti þá fór hann ekki inn á þetta svæði. Ef hv. þm. Kristján Pálsson hefur aðrar upplýsingar þá harma ég það og skil ekki hvernig á því stendur. Það skiptir þó ekki meginmáli vegna þess að í sjálfri greinargerð grasafræðingsins er ekkert að finna um athuganir hans á þessu svæði. Landsvirkjun hefur reynt að svara þessum harkalegu staðhæfingum mínum og ásökunum á hendur henni sem ég hef sett fram bæði hér við fyrri umræður en líka opinberlega. Svipaðar staðhæfingar koma fram í álitum stjórnarandstæðinga í iðnn. Sömuleiðis hefur Landsvirkjun sent frá sér plagg, dagsett 10. desember, þar sem reynt er að svara ýmsum atriðum sem koma fram í áliti 2. minni hluta umhvn. Alþingis. Það sem þar segir, herra forseti, er ákaflega fróðlegt að lesa á eftir því sem ég hef lesið upp eftir grasafræðingi stofnunarinnar sjálfrar. Þar segir, m.a., með leyfi forseta: ,,Í skýrslunni og fylgiriti er mjög víða vitnað í innlendar og erlendar rannsóknir um áhrif virkjunarframkvæmda á náttúrufar á svæðinu. Hins vegar er engan veginn unnt að telja upp í skýrslunni aðrar skýrslur í fórum Landsvirkjunar og annarra aðila um þetta efni almennt sem eru margir hillumetrar.`` Herra forseti. Fyrir liggur að nánast engar athuganir hafa verið gerðar síðustu 20 árin. Það eru 22 ár síðan síðustu alvörurannsóknirnar voru gerðar en Landsvirkjun lætur að því liggja að svo mikið sé til af rannsóknum á náttúrufari áhrifasvæðis Fljótsdalsvirkjanir að það séu margir hillumetrar. En bara af því að margir þingmenn hafa auga fyrir því sem skondið er þá væri gaman að lesa fyrir þá það sem segir annars staðar í þessari greinargerð, með leyfi forseta: ,,Auðvitað er æskilegt að rannsaka gróðurfar sem mest en einhvers staðar verður að setja mörkin.`` Herra forseti. Hvar voru mörkin sett af Landsvirkjun? Þau voru sett áður en rannsóknirnar byrjuðu. Rannsóknirnar sem áttu að fara fram árið 1998 voru aldrei gerðar. Svo einfalt er þetta mál. Mér þykir reyndar átakanlegt að þegar Landsvirkjun reyndi að svara staðhæfingum í nefndarálitum sem ég vísaði til og ýmsu í máli stjórnarandstöðunnar í fjölmiðlum, þá var áberandi hversu lítinn skilning Landsvirkjun hafði þó á þeim staðreyndum sem fyrir lágu í málinu. Mér fannst áberandi hvernig fyrirtækið ruglaði saman ártölum og svæðum og það var stundum engu líkara en menn væru áfram að reyna að slá ryki í augu fólks. Auðvitað er það skiljanlegt í ljósi þess hversu herfilega útreið náttúrufarsparturinn af skýrslu Landsvirkjunar hefur fengið í þessum sölum og annars staðar í samfélaginu þar sem sérfræðingar sem vit hafa á hafa um það fjallað. Það er athyglisvert að í svörum Landsvirkjunar hefur fyrirtækið m.a. vísað til þess að umfjöllun um dýralíf á svæðinu sé ófullburða, t.d. rannsóknir á gæsum, og það verið rakið til þess að þar liggi ekki fyrir gögn. Þannig hefur verið bent á að talningar á heiðagæsum sem fyrirtækið kostaði 1991--1992 séu ekki fullunnar og því umhendis að nota þær við þessa skýrslu. Því er borið við að skýrsla um þær rannsóknir sé enn þá í vinnslu og þar af leiðandi sé ekki hægt að nota hana. Tæknilega, herra forseti, er þetta alveg rétt. Hitt liggur eigi að síður fyrir eins og skýrsluhöfundar ættu a.m.k. að vita að allar meginniðurstöður úr þeirri rannsókn birtust í svokallaðri SINO-skýrslu árið 1992. Þar kom ákaflega glöggt fram hversu mikilvægir Eyjabakkar eru fyrir heiðagæsir. Ég vil einnig benda á, til að setja málflutning Landsvirkjunar í rétt ljós, að í svargrein sinni sem birtist í Morgunblaðinu sagði Landsvirkjun að m.a. ég og aðrir andmælendur hefðum vitnað í Náttúrufræðistofnun Íslands um gæsarannsóknir en ekki verið með réttar upplýsingar, þ.e. það hafi verið rangt hjá okkur að rannsóknir á gæsum hafi staðið yfir í þrjú sumur árið 1979--1981 auk dagparts á sumri hverju. Máli sínu til stuðnings nefndi Landsvirkjun t.d. að Arnþór Garðarsson prófessor í dýrafræði við háskólann hefði, og ég vitna í svarið, með leyfi forseta: ,,... kannað svæðið frá Snæfelli og í Grágæsadal og fann þá einungis smáhópa af heiðagæsum.`` Þetta er alveg rétt. En við þetta er því að bæta að vísindamaðurinn var að leita að hreindýrum en ekki gæsum. Það sem skiptir hins vegar öllu máli er að hann fór ekki inn á Eyjabakka heldur um svæðið frá Grágæsadal og að Snæfelli. Það er forkostulegt að lesa svona athugasemdir frá Landsvirkjun. Einnig er mikilvægt, herra forseti, að Náttúrufræðistofnun Íslands tjáði Landsvirkjun að hún treysti sér ekki til þess að meta áhrif virkjunarframkvæmda á bæði far og viðkomu hreindýrastofnsins á grundvelli þeirra gagna sem lágu fyrir. Þetta kemur fram í bréfi sem dags. er 22. september 1999. Þar segir Náttúrufræðistofnun eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Náttúrufræðistofnun treystir sér ekki til að spá fyrir um hugsanleg áhrif fyrirhugaðs lóns á far hreindýra á þessu svæði eða um önnur áhrif á hreindýrastofninn á grundvelli fyrirliggjandi gagna. Vísað er til embættis veiðistjóra í því sambandi.`` Hvað, herra forseti, segir veiðistjóri? Hann segir eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Veiðistjóri telur helst skorta upplýsingar um far og notkun hreindýra á Eyjabakkasvæðinu (þ.e. fjölda eftir árstíðum og hversu lengi þau dvelja á svæðinu) en þeirra gagna væri m.a. hægt að afla með því að setja GPS-sendi á nokkurn fjölda dýra.`` Með öðrum orðum liggur ljóst fyrir að átakanlega skortir upplýsingar um þennan mikilvæga þátt lífríkisins, þ.e. hreindýr. Landsvirkjun er auðvitað mörgum árum of sein til að grípa til viðeigandi ráðstafana í þeim efnum. Af hverju stafar það, herra forseti? Stafar það af einhverri inngróinni andúð á þeim vísindamanni sem hefur Íslendinga gerst rannsakað hreindýr? Ég á auðvitað við þá staðreynd að Skarphéðinn Þórisson, menntaskólakennari og líffræðingur, er sá sem mest hefur rannsakað hreindýr á Íslandi. Því er átakanlegt að lesa hina slöppu yfirferð skýrslunnar um hreindýr og komast að því að fyrirtækið hefur ekki leitað til langþekktasta og virtasta sérfræðings okkar á því sviði. Getur verið, herra forseti, að fyrirtækið hafi vitað að umræddur vísindamaður er ákaflega krítískur á þessa framkvæmd? Þarna er alla vega um að ræða mjög alvarlegan galla á skýrslunni. Eins og fram hefur komið, m.a. í ræðu hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur, þá barst okkur eigi að síður óbirt grein eftir umræddan vísindamann og erlenda kollega hans þar sem fram koma mjög alvarlegar upplýsingar um áhrif virkjunarinnar á hreindýr. Þar kom fram að ef ráðist yrði í að gera Fljótsdalsvirkjun og jafnframt síðar Kárahnúkavirkjun þá yrðu um 50--80% af vorhögum, sumarhögum og hausthögum hreindýra fyrir áhrifum af þessum virkjunum. Talið er að það muni leiða til þess að notkun hreindýrastofnsins á því svæði mundi minnka um 40--95%. Þetta þýðir, herra forseti, að þessar tvær virkjanir, ef saman yrðu virkjaðar, mundu hafa gríðarlega alvarleg áhrif á hreindýrastofninn. Ég tek þetta dæmi sérstaklega til að sýna fram á að nauðsynlegt er, þegar við erum að ræða þessar framkvæmdir, að ræða ekki eingöngu Fljótsdalsvirkjun þó hún sé sú framkvæmd sem hér er formlega til umræðu. Það er ljóst að með einhverjum hætti þarf að afla frekari orku til þess að standa undir hinu gríðarstóra álveri á Reyðarfirði. Það er langlíklegast að farið verði í Kárahnúkavirkjun og þess vegna hefði verið æskilegt að taka hana undir líka í þessa umræðu og það mat sem jafnvel Alþingi er að reyna að framkvæma af ákaflega veikum burðum. Ef það hefði verið gert hefði komið í ljós að þær virkjanir hefðu ógnað verulega hreindýrastofninum. Við skulum ekki gleyma því, herra forseti, að frá því að hreindýrin voru flutt til landsins hafa þau átt erfitt uppdráttar. Þau hafa dáið út alls staðar nema á þessum svæðum. Eyjabakkasvæðið og Kringilsárrani eru mikilvægustu svæðin og þangað hafa dýrin leitað og getað hjarað í gegnum erfiðustu kuldatímabil Íslandssögunnar á síðustu öldum. Þetta er með öðrum orðum lífsnauðsynlegt svæði fyrir hreindýrastofninn. Nú kann auðvitað að vera að mögulega sé hægt að verja það að fórna þessum nýjasta þegni í fánu Íslands fyrir virkjun. Ég skal ekki útiloka það þó að ákaflega sé það ósennilegt. Hins vegar er ljóst að það er ekki hægt fyrr en búið er með einhverjum hætti að rannsaka þetta mál. Það er órannsakað enn þá, herra forseti. Ég gæti, herra forseti, vísað til margra og alvarlegra umsagna sem prófessorarnir Þóra Ellen Þórhallsdóttir og Eyþór Einarsson veittu umhvn. Ég ætla hins vegar að geyma mér það til síðari ræðna ef af þeim verður. Auk þess hafa ýmsir aðrir sem hér hafa talað á undan mér farið ítarlega í það. Það sem alvarlegast er við þau gögn er að á 3--4 stöðum benda þessir ágætu vísindamenn á alvarlega rangar staðhæfingar, lykilstaðhæfingar í skýrslunni. Herra forseti. Af því að ég veit að hæstv. umhvrh. er mikil áhugamanneskja um skipulagsmál og ég deili þeim áhuga með henni þá langar mig, síðasta klukkutíma ræðu minnar, að fjalla örlítið um Eyjabakkana í ljósi nýrra skipulagslaga. Ég er þeirrar skoðunar að forusta Landsvirkjunar deili þeim leiða sið með hv. þm. Hjálmari Árnasyni að nenna ekki að vinna heimavinnuna sína og tel að Landsvirkjun hafi komið sjálfri sér í ákaflega mikinn bobba með því að vantúlka eða kannski frekar að oftúlka fyrri skipulagslög. Til að vera algerlega heiðarlegur í þessari umræðu, herra forseti, þá tel ég að Landsvirkjun hefði auðveldlega getað komist hjá öllum umræðum um hina formlegu og lagalegu óvissu um virkjunina ef hún hefði farið eftir hæstv. þáv. umhvrh. sem sat 1993--1995 og túlkun hans á skipulagslögum sem þá voru í gildi. Í mínum huga voru Eyjabakkarnir, herra forseti, þegar virkjunarleyfið var gefið út fyrir Fljótsdalsvirkjun árið 1991, ekki á skipulagsskyldu svæði. Með nýjum skipulagslögum sem voru samþykkt 1997 og nýjum sveitarstjórnarlögum frá því árinu síðar var allt hálendið og þar með taldir Eyjabakkarnir orðnir skipulagsskyldir. Í þeim deilum sem geisað hafa um þetta mál, herra forseti, þá finnst mér að mönnum hafi yfirsést hvaða áhrif þessi nýju lög hafa haft á framvindu málsins og munu gera núna á næstu mánuðum. Ég tel að þeim lögum verði fylgt út í æsar og allir kærumöguleikar sem þar gefast nýttir á hvern veg sem málið fer. Það leiðir til þess að þegar upp verður staðið muni framkvæmdaraðilar virkjunarinnar, ef þeir ná því að ráðast í framkvæmdir, tapa af næsta sumri. Ég held að í krafti þeirra laga sem búið er að samþykkja sé það óhjákvæmilegt. Virkjunarsinnar hafa einfaldlega ekki hugsað þetta mál til enda. Þeir hefðu auðvitað betur gert það. Best hefðu þeir gert með því að fara að þeim skilningi sem umhvrh. frá 1993--1995 hafði á hinum fyrri lögum. Ég vísa til þess, herra forseti, að í gömlu skipulagslögunum er einungis kveðið á um það að sveitarfélög væru skipulagsskyld. Þágildandi sveitarstjórnarlög skilgreindu hins vegar sveitarfélag þannig að sveitarfélag tæki einungis yfir byggðina í landinu. Hálendið var þess vegna utan sveitarfélaga og Eyjabakkar fyrir ofan hefðbundin staðarmörk sveitarfélaga. Ég tel að þeir hafi ekki verið skipulagsskyldir á þeim tíma og í reynd hafi verið kolrangt hjá Landsvirkjun að óska eftir formlegu leyfi hreppsins á þeim tíma. Þetta er mín skoðun, herra forseti. Þessi staða gerbreyttist hins vegar þegar menn samþykktu nýju skipulags- og byggingarlögin 1997 og nýju sveitarstjórnarlögin. Í kjölfar þeirra var allt hálendið skipulagsskylt. Það sem mestu skiptir, sem er hlálegt í augum okkar sem börðumst harkalega við sama þingmeirihluta og nú vill keyra þetta mál í gegn, er að þá leiddu nýju sveitarstjórnarlögin eigi að síður til þess að staðarmörk sveitarfélaga eru nú dregin inn að miðju landsins. Það þýðir m.a. að engar framkvæmdir má hefja fyrr en fyrir liggur formlegt leyfi Fljótsdalshrepps og hann hefur gefið út byggingarleyfi fyrir hvers konar byggingum ofan jarðar og neðan. Sömuleiðis þarf hann að veita framkvæmdaleyfi fyrir, eins og segir í lögunum: ,,Meiri háttar framkvæmdir, sem áhrif hafa á umhverfið og breyta ásýnd þess`` --- en eru hins vegar ekki byggingarleyfisskyldar. Það er alveg ljóst að Landsvirkjun getur ekki hafið gerð miðlunarlóns við Eyjabakka fyrr en Fljótsdalshreppur hefur gefið framkvæmdaleyfi. Fræðilega gæti hreppurinn því stöðvað þessar framkvæmdir þó að ég telji engar líkur á því, herra forseti. Ef það gerðist væru ákveðnar leiðir fyrir virkjunarmenn í þeim efnum. Það sem hins vegar skiptir máli er að til að hreppurinn geti gefið út nauðsynleg leyfi þarf að liggja fyrir deiliskipulag fyrir Eyjabakka. Nú er Landsvirkjun sjálf að vinna að gerð deiliskipulags fyrir Eyjabakka. Það kann að virðast undarlegt í augum margra þó fyrir því sé stoð í reglugerð. Ég finn aftur á móti enga stoð í lögum fyrir þeirri reglugerð en ég ætla ekki að gera það að umræðuefni hér. Þegar Landsvirkjun er búin að ljúka gerð deiliskipulagsins, þá leggur hún það fyrir sveitarstjórn Fljótsdalshrepps sem samþykkir eða hafnar deiliskipulaginu eftir atvikum. Þá gæti Landsvirkjun hins vegar samkvæmt þessum nýju lögum skotið ákvörðun hreppsins til sérstakrar úrskurðarnefndar um skipulags- og byggingarmál. Ég held að þessi lög hljóti að vera umhugsunarefni fyrir þá sem vilja hafna því að sú framkvæmd sem við erum að ræða hérna fari í umhverfismat og vísa í tímaskort. Ég get vel skilið að menn telji sig hafa fullan rétt sínum megin sökum undanþáguákvæðisins frá 1993. En ég held að það sé rangt að ekki sé tími til að fara í þetta mat. Þess vegna held ég að það sé fróðlegt að skoða hversu langan tíma mun taka að ljúka þessu deiliskipulagi. Samkvæmt nýju lögunum, herra forseti, er ferlið eftirfarandi: Þegar sveitarstjórn hefur samþykkt tillögu að deiliskipulagi ber henni að auglýsa það opinberlega og hengja upp til kynningar í fjórar vikur. Síðan er frestur til að gera athugasemdir við deiliskipulagstillöguna næstu tvær vikur eftir að kynningu lýkur eða í sex vikur frá auglýsingu. Að honum loknum fjallar skipulagsnefnd sveitarfélagsins um athugasemdirnar og að lokum sveitarstjórnin sjálf. Sú umfjöllun tekur vart minna en tvær vikur. Það er auðvitað alveg ljóst að andstæðingar Fljótsdalsvirkjunar munu gera ákaflega flóknar og viðamiklar athugasemdir við framkvæmdina. Það þarf auðvitað drjúgan tíma til þess að vinna úr þessum athugasemdum og það er ólíklegt annað en að sveitarstjórnin þurfi einhverja sérfræðinga sér til liðsinnis. Ég tel að það sé ákaflega óráðlegt að ætla minna en fjórar vikur til þessa verks. Fari svo að Fljótsdalshreppur geri breytingar á deiliskipulaginu til þess að koma til móts við athugasemdir sem er alls ekki ólíklegt í svona umdeildu máli, þá þarf að senda málið upp á nýtt í ofangreint ferli. Og ef því lyktar með því að sveitarfélagið samþykkir deiliskipulagið, þá er líka alveg ljóst að andstæðingar virkjunarinnar munu nota sér alla möguleika og alla mögulega kærufresti og þeir munu að sjálfsögðu vísa málinu til úrskurðarnefndarinnar sem ég gat um hér áðan. Hún hefur þá tvo mánuði til þess að skila af sér en getur samt fengið frest í einn mánuð til viðbótar ef, eins og segir í lögunum, málið er viðamikið og fyrirsjáanlegt að afgreiðslan taki lengri tíma. Ég held því, herra forseti, að það taki aldrei minna en 26 vikur að ljúka samþykkt deiliskipulagsins. Og ef það er svo að enn þá, frá þessum degi, séu fjórar vikur í að deiliskipulagið sé fullgert og lagt fyrir sveitarstjórn, þá er alveg ljóst að þó að sveitarstjórnin taki ekki nema tvær vikur undir fyrri umræðuna, þá geta alls liðið átta mánuðir áður en búið er að samþykkja deiliskipulag fyrir hin umdeildu svæði. Þetta sýnir mér auðvitað, herra forseti, að miðað við það sleifarlag sem hefur verið á öllum undirbúningi af hálfu Landsvirkjunar, þá er alveg ljóst að þeir háu herrar munu tapa af sumrinu til framkvæmda. Og þá má auðvitað spyrja: Ef þeir geta ekki ráðist í framkvæmdir á næsta sumri, er þá ekki tími til þess að leita sátta í þessu máli og fara með það í mat á umhverfisáhrifum? Ég spyr, herra forseti, vegna þess að rökin sem menn hafa einkum fært fram gegn matinu er að það taki of mikinn tíma og að líklegt sé að Norsk Hydro gangi þá úr skaftinu. Herra forseti. Nýju lögin gera það að verkum að byggingarleyfi þarf fyrir varanlegum húsbyggingum sem verða gerðar í tengslum við virkjunina. Það á við um stöðvarhús, mötuneyti, íbúðarhús og verkstæði og byggingarleyfi verður að vera í samræmi við hið nýja og samþykkta deiliskipulag. Hins vegar er ekki hægt að gera deiliskipulag nema fyrir sé aðalskipulag eða svæðisskipulag og það liggur fyrir samkvæmt skilgreiningu skipulagsstjóra sem enginn hefur mótmælt að tvenns konar deiliskipulag þarf til þess að hægt sé að ráðast í þessar framkvæmdir. Á efra svæðinu vantar deiliskipulag fyrir sjálft lónstæðið og síðan á neðra svæðinu vantar deiliskipulag fyrir byggingarnar. Nú liggur fyrir staðfest svæðisskipulag sem nær yfir þann hluta landsins þar sem lónstæðið er að finna og á grundvelli þess getur Fljótsdalshreppur auglýst deiliskipulagið þannig að þar verða varla vandamál. En varðandi hitt svæðið, neðra svæðið þar sem mannvirkin eru, þá getur Fljótsdalshreppur alls ekki auglýst deiliskipulagið sem þarf þar til að öðlast nauðsynleg leyfi nema með meðmælum hins virta skipulagsstjóra sem hér hefur nokkuð komið til umræðu. Herra forseti. Með öðrum orðum helgast það af vilja og meðmælum skipulagsstjóra hvort hægt sé að ráðast í nauðsynlegar framkvæmdir í tengslum við Fljótsdalsvirkjun eða ekki og þetta er atriði sem menn hafa ekki gert sér grein fyrir. Slík meðmæli hafa auðvitað fengist áður frá skipulagsstjóra. En þau eru sjaldgæf. Og það sem skiptir miklu máli, herra forseti, er e.t.v. það sem kemur fram í eftirfarandi orðum skipulagsstjóra sjálfs í umsögn sem hann umbeðinn sendi umhvn. Þar segir, herra forseti: ,,Við framkvæmd skipulags- og byggingarlaga hafa slík meðmæli fyrst og fremst verið veitt fyrir óverulegum framkvæmdum, svo sem stökum húsbyggingum í dreifbýli sem ekki er talin ástæða til að ætla að ágreiningur kunni að rísa um.`` Herra forseti. Skilja menn nákvæmlega hvaða skilaboð felast í þessu? Skipulagsstjóri er að segja að það sé fátítt að hann mæli með slíku deiliskipulagi nema um sé að ræða óverulegar framkvæmdir, stakar húsbyggingar í dreifbýli sem ekki er talin ástæða til að ætla að ágreiningur kunni að rísa um. Herra forseti. Eftir alla þessa umræðu má ætla að sú framkvæmd sem hér um ræðir sé ekki líkleg til þess að vekja deilur. Ég sé það á greindarlegri höfuðhneigingu hæstv. forseta að hann telur að svo sé ekki þó að mér sé auðvitað að öðru leyti óheimilt að lesa í svipbrigði þess ágæta forseta sem jafnan er manna svipbrigðaríkastur þó. Nú má auðvitað velta því fyrir sér hvort einhverjar líkur sé á því að skipulagsstjóri muni líta svo á að enginn ágreiningur sé um þessa framkvæmd. Hann hefur nú átt höfuðleður sitt að verja, sá ágæti maður, síðustu dægur fyrir ásókn hv. þm. Hjálmars Árnasonar og mér sýnist að nægur sé ágreiningurinn um þetta. En hvaða líkur er að finna í umsögn hans sjálfs, herra forseti? Það vill svo til að í þessari umsögn sem ég hef hér í höndunum er að finna hvorki meira né minna en 11 atriði sem skipulagsstjóri segir að sé áfátt við þá frummatsskýrslu sem hér er til umræðu. Það kemur fram að forsendan fyrir þeirri skoðun skipulagsstjóra er auðvitað það sem kemur fram í aðfaraorðum að skýrslunni, þ.e. að hún sé unnin af Landsvirkjun í samræmi við kröfur þær sem gerðar eru til frummatsskýrslu í lögunum um mat á umhverfisáhrifum. Með öðrum orðum, vegna þess sem Landsvirkjun sjálf segir í aðfaraorðum þessarar skýrslu þá auðvitað tekur skipulagsstjóri það bókstaflega og beitir sömu aðferðafræði á þessa skýrslu, þ.e. það sem í henni kemur fram, og hann gerir jafnan um aðrar frummatsskýrslur. Og þar kemur fram, herra forseti, að hann telur að það vanti upplýsingar um stærð efnistökusvæða. Skipulagsstjóri telur jafnframt að það vanti upplýsingar um magn efnis sem er áætlað að taka. Hann átelur jafnframt að ekki er greint frá magni efnis sem er gert ráð fyrir að komi úr veituskurðum. Í fjórða lagi bendir hann á að gert sé ráð fyrir því að setja 1,7 millj. rúmmetra af efni úr jarðgöngum í hauga og hann bendir á að í skýrslunni er ekki fjallað frekar um þessa tilhögun eða umhverfisáhrif þessa gernings. Síðan bendir skipulagsstjóri á að hér sé um að ræða rúmlega tífalt meiri efnistilflutninga en eru matsskyldir samkvæmt 4. tölulið 5. gr. laga um mat á umhverfisáhrifum sem ég veit að þingheimur allur kann utan bókar. Í fimmta lagi bendir hann á að í skýrslunni er ekki lagt mat á hversu stór rofsvæði geta myndast við strönd hins fyrirhugaða lóns né heldur á hve stórum svæðum sandur getur fokið úr að sumar- og vorlagi í mismunandi árferði. Hann telur að það verði nauðsynlegt að grípa til einhvers konar gagnráðstafana ef það kemur í ljós að uppblástur mun hefjast, en bendir á að hvorki er greint frá því hverjir verði ábyrgir fyrir erftirliti með því eða til hvers konar ráðstafana eigi að grípa. Í sjötta lagi bendir hann á að umfangsmestu áhrif framkvæmdarinnar verði auðvitað það sem ég hef gert að aðalefni í minni ræðu, þ.e. áhrifin á gróður á sjálfu lónstæðinu og umhverfis það á Eyjabökkum. Og hann bendir á að mat á áhrifum framkvæmdarinnar á gróður byggist á ríflega 20 ára gömlum rannsóknum. Hann bendir síðan á þennan leyndardóm sem ég a.m.k. hef reynt að upplýsa í kvöld og segir að byggt sé á rannsóknum sem gerðar eru árið 1998. En svo segir sá góði maður, með leyfi forseta: ,,En niðurstöður hennar eru ekki meðal fylgiskjala skýrslu Landsvirkjunar og því er ekki unnt að leggja mat á forsendur niðurstöðu skýrslunnar um áhrif á gróður.`` Þetta er auðvitað ákaflega alvarlegur ágalli, herra forseti. Í áttunda lagi bendir skipulagsstjóri á að framkvæmdin muni hafa í för með sér gríðarmikla skerðingu á votlendi og samkvæmt þeim náttúruverndarlögum sem við samþykktum í fyrra undir lok þings er skylt að mýrar og flóar sem eru yfir þrír hektarar að umfangi eða stærri skuli njóta sérstakrar verndar og á þeim skal forðast röskun eins og kostur er. Skipulagsstjóri bendir á að í ljósi þess og í ljósi stefnu hæstv. umhvrh. varðandi endurheimt votlendis þá hljóti að þurfa að leggja mat á mikilvægi þess votlendis sem tapast og jafnframt hljóti að vera forsenda þess að hægt sé að taka þessa skýrslu góða og gilda að í henni sé að finna áætlun um það hvernig megi endurheimta votlendi til jafns við það sem raskast við framkvæmdina. Í níunda lagi bendir skipulagsstjóri á að beitarálag á hálendinu norðaustan Vatnajökuls sé við þolmörk og hann segir auðvitað að ekkert mat sé lagt í þessari skýrslu á áhrif hugsanlegs aukins beitarálags á öðrum svæðum ef Eyjabakkalónið, sem er grösug vin í hálendinu, verður að veruleika. En hann telur að það kunni að hafa í för með sér aukið gróðurrof og aukið jarðvegsrof. Hann bendir í tíunda lagi á þær rannsóknir sem ákaflega gallaðar eru og ófullkomnar varðandi heiðagæsastofninn og ég hef þegar gert grein fyrir og síðan í ellefta lagi gerir hann grein fyrir þýðingu svæðisins fyrir hreindýrin, en segir að það skorti á að gerð sé grein fyrir mótvægisaðgerðum vegna þeirra fyrirsjáanlegu afleiðinga sem virkjunarframkvæmdir munu hafa á viðkomu hreindýrastofnsins. Herra forseti. Ég tel þessi ellefu atriði jafnítarlega og raun ber vitni vegna þess að skipulagsstjóri bendir á þau og það er skipulagsstjóri sem verður að veita meðmæli sín með deiliskipulaginu fyrir neðra virkjunarsvæðið þar sem húbyggingar vegna virkjunarframkvæmda þarf að staðfesta til þess að það sé hægt að ráðast í þær. Og ef það er ekki hægt að fá meðmæli skipulagsstjóra, þá einfaldlega ráðast menn ekkert í þær. Svo einfalt er það. Það hefur komið fram, eins og ég hef lesið hérna, herra forseti, að skipulagsstjóri gerir slíkt yfirleitt ekki nema um sé að ræða léttvægar byggingar sem ekki er líklegt að ágreiningur standi um. Herra forseti. Ég nefndi áðan að það hefði verið betra fyrir Landsvirkjun að hlíta þeim skilningi á gömlu skipulagslögunum sem ég hafði. Ástæðan er sú að þegar menn tala um að lagaóvissa sé um það hvort framkvæmdin falli undir bráðabirgðaákvæði II í lögunum um mat á umhverfisáhrifum frá 1993, þá hangir það allt á hinni heimskulegu túlkun sem Landsvirkjun lagði í gömlu lögin. Ég hef fyrr í máli mínu fært rök að því að það var auðvitað óþarfi fyrir Landsvirkjun að fara þá leið sem hún kaus. En hún kaus, og gerði það meira að segja skriflega, að túlka lögin þannig að samþykki viðkomandi sveitarfélags væri forsenda þess að hægt væri að ráðast í framkvæmdina. Ég tel að það hafi verið rangt. En Landsvirkjun hefur sagt að ég hafi haft rangt fyrir mér og þessi skilningur hennar liggur skriflega fyrir. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir rakti það í ágætri ræðu sinni fyrr í dag að eitt það skondnasta sem lesa mætti í þessari skýrslu eða fylgiritunum reyndar væru einmitt hinar sérkennilegu bréfaskriftir milli Landsvirkjunar og sveitarstjórnar Fljótsdalshrepps sem standa með hléum í, ég held tvö ár, þar sem Landsvirkjun aftur og aftur ítrekar þá ósk sína að sveitarstjórnin veiti formlegt framkvæmdaleyfi fyrir Fljótsdalsvirkjun. En það gerist aldrei, herra forseti. Það eina sem Fljótsdalshreppur veitir leyfi fyrir eru aðkomugöngin þannig að eina formlega framkvæmdaleyfið sem Landsvirkjun hefur haft er fyrir aðkomugöngunum og eins og segir neðst á bls. 6 í greinargerð hæstv. iðnrh., þá er ekkert formlegt framkvæmdaleyfi fyrir þessari framkvæmd. Það skiptir máli þegar við lesum svo saman við ESB-réttinn, herra forseti. Árið 1985 var gefin út tilskipun af hálfu ESB um að aðildarlönd að þeim samningi skyldu leiða í lög hjá sér sérstaka lagabálka um mat á umhverfisáhrifum. Þetta gerðu Íslendingar eftir að þeir urðu aðilar að Evrópska efnahagssvæðinu með lögunum umdeildu um mat á umhverfisáhrifum frá 1993. Í þessari umdeildu tilskipun kemur hvergi fram að heimilt sé að undanþiggja með nokkrum hætti framkvæmdir, hvort sem þær hafi framkvæmdaleyfi eða ekki. Alls konar óvissa ríkir um réttarfarslega útfærslu þessarar tilskipunar en ESB-dómstóllinn hefur reynt að fylla upp í þá óvissu með nokkrum dómum og þeir hafa auðvitað engir verið með nákvæmlega eins framkvæmd og við erum að ræða hér. En aftur á móti liggur ljóst fyrir að alls staðar þar sem óvissa hefur ríkt um hvort framkvæmd sé orpin undir viðkomandi lög í þeim þjóðlöndum sem tilskipunin varðar hefur niðurstaðan verið sú að ef framkvæmdaleyfi hefur verið gefið út fyrir lögleiðingu viðkomandi bálks, þá er hún undanþegin. En það liggur alveg ljóst fyrir, herra forseti, að hæstv. iðnrh. viðurkennir í greinargerð sinni að ekki liggur fyrir formlegt framkvæmdaleyfi varðandi Fljótsdalsvirkjun og af því leiðir óvissan. Og samkvæmt því, herra forseti, held ég að ekki sé hægt að halda því fram að ljóst sé að Fljótsdalsvirkjun skuli undanþegin mati á umhverfisáhrifum, það er einfaldlega ekki hægt. Í öðru lagi er líka ljóst að tilskipunin frá 1985 var endurskoðuð fyrir nokkrum missirum og samkvæmt henni bar öllum þeim sem voru orpnir undir viðkomandi tilskipun að endurskoða löggjöf sína og samkvæmt henni áttu Íslendingar að vera búnir að endurskoða lögin um mat á umhverfisáhrifum fyrir 14. mars sl. Og ljóst var samkvæmt hinni nýju útgáfu tilskipunarinnar að Íslendingar hefðu orðið að varpa fyrir róða hinu umdeilda bráðabirgðaákvæði II sem deilur okkar standa um. Þessi löggjöf er til, herra forseti, það hefur komið fram í umræðu af hálfu hæstv. umhvrh. Hún liggur á borði ríkisstjórnarinnar og ef hún væri orðin að veruleika er ljóst, þrátt fyrir fyrri leyfi og óvissu, að Fljótsdalsvirkjun gæti ekki farið af stað nema að undangengnu mati. Það er því fullkomlega eðlilegt að menn haldi því fram að óvissa ríki í besta falli um þetta tiltekna mál. Það er annað sem skiptir líka máli í þessu efni, herra forseti, en hefur ekki verið rætt svo ýkja mikið og það er varúðarreglan svokallaða. Varúðarreglan er að vísu ekki leidd í lög á Íslandi en það er hins vegar ljóst að Íslendingar skrifuðu eins og aðrar þjóðir undir yfirlýsingu um það í Rió de Janeiro 1992 að þeir hyggist fylgja þessari reglu. Það er rétt að fram komi að nú eru byrjaðir að ganga dómar í öðrum löndum þar sem öll leyfi fyrir umdeildum framkvæmdum hafa verið fyrir hendi en þar sem Ríó-yfirlýsingin hefur ekki haft sterkari stöðu en hér á landi. Eigi að síður hafa dómarar farið þá leið að beita varúðarreglunni sem réttarheimild í dómsmálum þó hana sé ekki að finna í löggjöf viðkomandi þjóða. Þetta skiptir ákaflega miklu máli vegna þess að með hliðsjón af því hvernig við framkvæmum hinn íslenska rétt þá er sá möguleiki fyrir hendi að íslenskur dómstóll kæmist að sams konar niðurstöðu, þ.e. fellt yrði úr gildi ótímabundið virkjanaleyfi sem hefði verið veitt án undangengins mats á umhverfisáhrifum. Herra forseti. Ef svo færi að við lentum í dómsmáli út af þessu, þá mundu menn væntanlega líka líta til þess hvernig staðan hefði verið og hver viðhorf hefðu verið hjá þeim mönnum sem gerst vissu hvernig haga skyldi virkjanamálum á þeim tíma sem menn voru að veita leyfi fyrir þeirri virkjun sem við erum að deila um. Og þá vísa ég til þess, herra forseti, að Jakob Björnsson, fyrrverandi orkumálastjóri, er líklega einhver helsti og besti talsmaður virkjunarsinna í þessu máli. Hann skrifaði bréf til þáv. iðnrh., dagsett 2. sept. 1991, þar sem hann óskar eftir því að fá stækkanir á ýmsum virkjunum og þar segir hann, með leyfi forseta: ,,Stofnunin telur að ráðuneytið ætti að taka það upp sem almenna, ófrávíkjanlega reglu að virkjunarleyfi falli sjálfkrafa úr gildi ef fimm ár líða frá því að leyfi er gefið út án þess að framkvæmdir séu hafnar af fullri alvöru að mati ráðherra.`` Með öðrum orðum, herra forseti, sá maður sem var þá í fremstu víglínu í virkjanamálum Íslendinga var þeirrar skoðunar nákvæmlega á þeim tíma sem leyfið var gefið út að slík leyfi ættu einungis að gilda í fimm ár. Ég vísa líka til nýrrar löggjafar sem óhjákvæmilega mundi koma til álita í slíku dómsmáli. Í núgildandi skipulags- og byggingarlögum er að finna í 27. gr. ákvæði um að framkvæmdaleyfið skuli falla úr gildi eftir tólf mánuði. Þetta varðar auðvitað ekki þá framkvæmd sem við erum að ræða um, herra forseti, en sýnir hins vegar hver vilji löggjafans er gagnvart öðrum framkvæmdum. Ef þetta mál færi í dóm væri óhjákvæmilegt að þetta hlyti að koma til álita. Jafnframt finnst mér nauðsynlegt, herra forseti, að rifja það upp að virkjunarleyfið, sem stjórnarmeirihlutinn hefur svo kirfilega hengt sinn hatt á, var klárlega gefið út af ákveðnu tilefni, þ.e. álveri á Keilisnesi. Þetta kemur afskaplega skýrt fram í bráðabirgðaákvæði I í lögunum frá 1990 en þar segir, með leyfi forseta: ,,Takist samningar um að reisa nýtt álver á grundvelli yfirlýsingar, dags. 13. mars 1990, milli ríkisstjórnarinnar og Atlantal-aðilanna um ásetning að ljúka samningum um nýtt álver með 200 þús. tonna framleiðslu á ári skal mæta orkuþörf þess með því að ráðast auk Blönduvirkjunar í eftirtaldar framkvæmdir, sbr. 1. og 2. gr. þessara laga og 6. gr. laga nr. 42/1983, um Landsvirkjun: 1. Fljótsdalsvirkjun.`` Með öðrum orðum, virkjunarleyfið er háð bráðabirgðaákvæði í lögunum frá 1990 þar sem verið er að heimila ákveðna framkvæmd og Fljótsdalsvirkjun á að verða til þess að afla orku til þeirrar framkvæmdar. Allir vita að sú framkvæmd eða það tiltekna stóriðjuver er fyrir löngu komið út í hafsauga þannig að það veikir líka málið ef til dóms kæmi. Ég tel afskaplega mikilvægt, herra forseti, að menn geri sér grein fyrir að málið er miklu veikara en ríkisstjórnarliðið virðist skilja, ef kemur til kasta dómstóla úti í Evrópu að ákvarða hvort við höfum brotið ESB-réttinn. Áður en ég lýk við þann kafla af ræðu minni sem fjallar um þá óvissu sem er um hina lögfræðilegu hlið, þá finnst mér rétt að víkja að því að ein af grunnreglunum sem er að finna í yfirlýsingunni sem var samþykkt af þátttökuríkjum Ríó-ráðstefnunnar um umhverfismál frá 1992, varúðarreglan, hefur líka verið tekin upp í íslensku löggjöfina eftir að við urðum aðilar að EES. Í 73. gr. EES-samningsins er fjallað um umhverfismál og sú grein, eins og allar aðrar í kaflanum, hefur lagagildi hér á landi eins og undirstrikað er með lögunum nr. 2/1993, um Evrópska efnahagssvæðið. Í þeirri grein er varúðarreglan undirstrikuð. Ljóst er að í gegnum aðild okkar að EES höfum við tekið upp varúðarregluna. Þessu hafa menn ekki gert sér grein fyrir en umhvn. var bent á þetta af prófessor í lögum við Háskóla Íslands. Ég er því þeirrar skoðunar, herra forseti, að eitt af því sem hefði þurft að skoða miklu betur er sú óvissa sem ríkir í kringum hið lagalega umhverfi Fljótsdalsvirkjunar. Ég held að það sé fjarri því að hægt sé að fullyrða með jafnmikilli vissu og mér virðist ýmsir þingmenn stjórnarliðsins gera, að þessi framkvæmd sé undanþegin mati á umhverfisáhrifum þrátt fyrir bráðabirgðaákvæði II í lögunum frá 1992. Herra forseti. Af því að hér hefur verið rætt mikið um arðsemisþáttinn þá ætla ég ekki að gera hann að umræðuefni hér en geyma hann e.t.v. til seinni ræðu minnar. Það er að lokum eitt sem mig langar þó að nefna varðandi þessi mál. Það er skorturinn á því í skýrslunni um Fljótsdalsvirkjun að menn skuli reifa valkosti. Ég hef rifjað það upp þrisvar sinnum í ræðu minni að í innganginum að skýrslunni um umhverfi og umhverfisáhrif Fljótsdalsvirkjunar er það ítrekað að tilgangur skýrslunnar sé að vera eins og raunveruleg frummatsskýrsla. Við vitum að í slíkri frummatsskýrslu samkvæmt þeirri reglugerð og lögum sem gilda um mat á umhverfisáhrifum þá ber framkvæmdaraðilanum að reifa ýmsa valkosti. Og það er ljóst að þó að drepið sé á nokkra valkosti þá fylgja engir útreikningar og hvergi er reynt að reifa ítarlega ýmsa möguleika. Mér finnst t.d. alveg makalaust, vegna þess að þessi deila hefur að verulegu leyti staðið um það hvort þyrma eða farga eigi Eyjabökkum, að menn skuli ekki hafa ítarlega af hálfu stjórnvalda rætt þann möguleika og kannað hann til hlítar sem t.d. hv. þm. Kristján Pálsson reifaði hér mjög stíft á síðasta ári, þ.e. að þyrma Eyjabökkum með því að virkja jökulsárnar á Brú og Fljótsdal saman í Kárahnúkavirkjun þannig að vatnasvið beggja yrði nýtt í lóninu þar. Þá væri hægt að þyrma Eyjabökkum. Ég geri mér auðvitað grein fyrir því, herra forseti, að þar er um að ræða miklu stærri virkjun en Fljótsdalsvirkjun. En ég held hins vegar að stjórnarliðum hefði átt að vera það ljóst að þar hefðu þeir getað séð sér leik á borði vegna þess að umræðan af hálfu andstæðinganna, sérstaklega þeirra sem harðast hafa talað fyrir náttúruverndarsjónarmiðum, snýst aðallega um að þyrma Eyjabökkum. Ég held þess vegna að þeir hefðu a.m.k. átt að reifa þennan möguleika en þeir gera það ekki. Það er annað sem mér finnst alveg ótrúlegt, herra forseti, og skil ekki hvernig stendur á því að iðnrn. og Landsvirkjun skuli ekki hafa skoðað það betur, fyrst menn eru á annað borð að ráðast í þessa virkjun, en það er Hraunavirkjun sem okkur í umhvn. var kynnt sem valkostur við Fljótsdalsvirkjun. Við óskuðum eftir sérstakri greinargerð um þetta mál, herra forseti, og til þess að forðast misskilning er alveg ljóst að sú virkjun bjargar ekki Eyjabökkum. En við erum að reyna að búa til rafmagn og sem mest af því og með sem minnstum tilkostnaði. Þess vegna rak mig í rogastans þegar ég las í minnisblaði sem við fengum, dags. 2. des. 1999, frá auðlindadeild Orkustofnunar og þar er þessari Hraunavirkjun lýst og kemur fram að raforkuframleiðslan er áætluð miklu meiri en frá Fljótsdalsvirkjun. Þar kemur líka fram að niðurstaðan bendi til þess að orkuverð frá þessari virkjun yrði 15--20% lægra en frá Fljótsdalsvirkjun. Herra minn trúr, herra forseti, hvað er hér á ferðinni? Fyrst menn ætla sér á annað borð að eyðileggja Eyjabakka hvers vegna í ósköpunum velja þeir ekki þá virkjun sem gefur mesta orku og sem ódýrasta? Mér er þetta hulin ráðgáta, herra forseti, algjörlega hulin ráðgáta. Eina skýringin sem ég get séð er sú að ef menn hefðu farið í þetta hefðu þeir orðið að fara í mat á umhverfisáhrifum. Með öðrum orðum, við erum að fórna möguleika sem gerir okkur kleift að búa til orku með 20% lægra verði en kemur frá Fljótsdalsvirkjun til þess að skjóta okkur hjá umhverfismati, en eyðileggjum Eyjabakkana með fyrirhugaðri framkvæmd. Þetta eru auðvitað svo svakaleg mistök, herra forseti, af hálfu Landsvirkjunar að ég get varla ógrátandi lokið ræðu minni, vegna þess að það hlýtur auðvitað að vera skylda fyrirtækis af þeim toga að hafa í huga hagsmuni borgaranna ef á annað á að fara í þessa framkvæmd og eyðileggja Eyjabakka. Er þá ekki rétt að menn geri það á þann hátt að þeir fái þá sem mest af orku fyrir fórnina á sem ódýrustu verði? Herra forseti. Menn hafa verið að deila um þær forsendur sem gefnar hafa verið við arðsemisútreikninga og iðnrh. hæstv. hefur ítrekað komið og sagt að hagfræðingar, Sigurður Jóhannesson og Þorkell Siglaugsson, hafi gefið sé rangar forsendur þegar þeir reikna arðsemi sína og finna út að ekki er fræðilegur möguleiki að þessi framkvæmd, virkjunin sjálf, muni nokkru sinni standa undir sér. Meira að segja einn af virtustu hagfræðingum Háskóla Íslands, sem hefur alltaf haft sérdeilis mikið dálæti á okkur þingmönnum Samfylkingarinnar, Guðmundur Ólafsson, hefur líka reiknað þetta út. Byrjaði sem eindreginn virkjanasinni en komst að þeirri niðurstöðu að þessir sérfræðingar hefðu rétt fyrir sér. Hæstv. iðnrh. hefur sagt ...  Að því er varðar orkugetu Fljótsdalsvirkjunar er rangt hjá ráðherranum að þeir hafi gefið sér upp þær 1.250 gwst. sem þeir nota í útreikningum sínum. Það voru til skamms tíma þær upplýsingar sem finna mátti á vefsíðu Landsvirkjunar og í riti sem ég hef undir höndum og fékk afhent þegar ég heimsótti stofnunina til að kynna mér þessi mál í sumar. Þessu var skyndilega breytt og látum það vera, ég tek það gott og gilt, og það er hægt að framleiða þarna 1.390 gwst. í staðinn. En það er ekki hægt að segja að þeir hafi haft rangt fyrir sér. Höfðu þeir rangt fyrir sér um 6% og höfðu þeir rangt fyrir sér um 40 ára afskriftatímann? Hafi þeir haft rangt fyrir sér, herra forseti, þá hefur Orkustofnun líka haft rangt fyrir sér því að hér stendur við útreikning hennar á arðsemi Hraunavirkjunar að gert sé ráð fyrir 40 ára afskriftatíma og 6% ársvöxtum. Herra forseti. Starfsmenn iðnrn. nota sömu gögn við útreikninga sína og hæstv. iðnrh. segir að sé rangt hjá þeim öðrum óháðu sérfræðingum sem eru að reikna út. Herra forseti. Svo vill til að við getum núna lagt af deilur um það hvað þarf að fá fyrir þetta rafmagn til að ekki verði tap á Fljótsdalsvirkjun. Í þessu minnisblaði, sem mér er til efs að hæstv. iðnrh. viti að sé til, er sagt frá því að niðurstaðan á útreikningum Orkustofnunar, auðlindadeildar Orkustofnunar, bendi til þess að orkuverð frá Hraunavirkjun yrði 15--20% lægra en frá Fljótsdalsvirkjun og er gefið upp að það verði 20 mill. Þá getur hinn snjalli stærðfræðisnillingur, hv. þm. Kristján Pálsson, bara reiknað út hvert lágmarksverðið er sem auðlindadeild Orkustofnunar telur að þurfi að fá fyrir þetta rafmagn, það eru 24 mill. Getum við þá ekki hætt að deila um hvort þetta er arðsöm virkjun eða ekki? Þetta er nákvæmlega það sem er lágmarksverðið sem við þurfum að fá fyrir rafmagnið. Herra forseti. Rétt er að það komi fram að á fundi umhvn. sagði maður að nafni Agnar, ég man nú ekki hvers son, sem er verkfræðingur hjá Landsvirkjun að líkast til yrði byrjað með að fá orkuverð í kringum 18--22 mill. Með öðrum orðum, samkvæmt þessum upplýsingum frá auðlindadeild Orkustofnunar, samanborið við þær upplýsingar sem bárust munnlegar inn á fund umhvn. frá Landsvirkjun, er ekki vinnandi vegur að þessi virkjun verði nokkru sinni rekin nema með tapi.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson beindi til mín spurningum varðandi kröfur um mótvægisaðgerðir. Varðandi það vil ég segja að þegar virkjunarleyfi var gefið út á sínum tíma var það gert án krafna um endurheimt votlendis. Hins vegar hef ég rætt þetta sérstaklega við nokkra aðila, eins og reyndar þingnefndir hafa gert hér, s.s. Náttúruvernd ríkisins, formann nefndar um endurheimt votlendis, Níels Árna Lund í landbrn., og Landsvirkjun. Í þeim samtölum hefur komið fram og í umfjöllun umhvn. að Landsvirkjun hefur nú sem fyrr reiknað með að ákveðið hlutfall af stofnkostnaði mannvirkja verði varið til mótvægisaðgerða. Þetta hafa þeir gert áður líka og hafa reyndar farið fram úr því hlutfalli eins og við Blönduvirkjun, við mótvægisaðgerðir þar, en vegna votlendisins sérstaklega er Landsvirkjun að vinna að áætlun um endurheimt votlendis í samvinnu við sérfræðinga, Rannsóknastofnun landbúnaðarins, RALA, og Landgræðsluna. Hins vegar er ekki hlaupið í þessa endurheimt í dag vegna þess að skrá vantar yfir votlendissvæði sem hægt væri að endurheimta, svokallaðan votlendisbanka ef menn kjósa að orða það þannig, en nefnd um endurheimt votlendis er að fara að vinna slíka skrá og mér er kunnugt um að þeir munu bráðlega senda út rit eða bækling til allra býla í dreifbýli þar sem þeir biðja um ábendingar um uppþurrkuð svæði sem hægt væri að nota til að endurheimta votlendi.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Þau geta út af fyrir sig ekki verið skýrari af hennar hendi en mér þætti vænt um að hæstv. ráðherra léti uppi álit sitt á því hvort ekki hefði verið æskilegra að í skýrslunni kæmi einhvers staðar fram hvaða hlutfall af mannvirkjakostnaði eigi að verja til endurheimtar votlendis eða annarra mótvægisaðgerða. Ég rakst a.m.k. ekki á það í yfirferð minni í skýrslunni en kannski hæstv. ráðherra geti bent mér á hvar það er að finna, ég held að það sé ekki í skýrslunni. Hefði það ekki verið æskilegra og er þetta ekki, herra forseti, dæmi um það hversu flausturslega þessi stofnun Landsvirkjun hefur farið í málið? Að því er varðar þessa áætlun sem Landsvirkjun er nú að gera um endurheimt votlendis þá hef ég aldrei heyrt minnst á hana áður. Ég man ekki eftir því að hún hafi komið til tals í yfirferð okkar með fulltrúum Landsvirkjunar þegar þeir komu til fundar við umhvn. en hér sitja tveir hv. þingmenn sem voru þar, held ég, þegar fulltrúarnir komu. Hvernig má það vera, herra forseti, og bið ég nú ekki hæstv. ráðherra að svara því, en hvernig má það vera að þegar Landsvirkjun kemur og talar við okkur í nefndinni að hún geri okkur ekki grein fyrir því að verið sé að vinna þessa áætlun? Var kannski verið að byrja á henni í gær?

Virðulegur forseti. Það er hárrétt sem kemur fram hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni að það er ekki að finna, a.m.k. fann ég það ekki í skýrslu Landsvirkjunar, hvaða hlutfall þetta væri af stofnkostnaði sem færi til mótvægisaðgerða. Hins vegar kemur mjög skýrt fram í áliti 2. minni hluta umhvn. að það hafi komið fram í umræðum í þeirri nefnd að þar hafi Landsvirkjun komið skilaboðum skilmerkilega á framfæri að þeir noti venjulega ákveðið hlutfall til þessara mótvægisaðgerða. Ég leitaði sérstaklega eftir ítarlegri upplýsingum hjá Landsvirkjun af því að sömu spurningar vöknuðu hjá mér og hjá hv. þm. Svar þeirra sem ég fékk --- nú tek ég fram að það var einungis í síma sem ég leitaði eftir þessum upplýsingum --- en hið almenna svar eða hin almenna prósenta sem Landsvirkjun hefur notað til mótvægisaðgerða hjá sér þegar þeir fara út í mannvirkjagerð er í kringum 1--2%. Ef maður heimfærir það upp á þessa virkjun hugsa ég að það hlaupi á 200--300 millj. kr.

Ég er ekki þekktur húmoristi, herra forseti, en mér finnst þetta hlægilegt, 1--2% af þessum kostnaði finnst mér ansi lítið. En að öðru leyti, herra forseti, var mér ekki nákvæmlega kunnugt um að þetta kæmi fram í áliti 2. minni hluta og vil nota tækifærið til að ítreka það í þessum sal vegna þess að hv. þm. Kristján Pálsson hélt því fram í dag að ég hefði meðal annarra þingmanna átt þátt í því að semja það ágæta álit. En auðvitað styð ég það.

Herra forseti. Út af þessu síðasta sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson sagði þá kom hv. þm. Ólafur Örn Haraldsson í stól í dag og upplýsti að þessir tveir minni hlutar hefðu staðið saman að samningu álitsins þannig að þetta kemur beint frá öðrum þeirra aðila sem skrifa undir.

Ég bara lendi svona inn í ...

Já, en bara svo að hv. þm. viti það, en ég heyri að hann er búinn að setja sig vel inn í málið og hélt alveg ljómandi góða ræðu en spyr spurninga, m.a. um votlendið sem hæstv. umhvrh. hefur svarað ágætlega. Þingmaðurinn spyr um hólma og hvort það sé raunveruleg mótvægisaðgerð og svo um þessa hugmynd um stálþil í kringum hraukana sem ég hef hvergi heyrt nema frá honum. En það kemur fram í svari Landsvirkjunar við hugmyndum 1. minni hluta um mótvægisaðgerðir, það kemur skriflegt svar og það fylgir með áliti okkar, það fylgir líka með skýrslu iðnn. þannig að það svar er skriflegt, það er ekkert leyndarmál og er ekki eins og það sé að koma í gegnum síma eða með þeim hætti að einhver einn megi túlka það á sinn hátt. En það sem stendur hér, með leyfi forseta, er t.d. að Landgræðslan efli og styrki gróður í Suðurdal þar sem gróðureyðing er fyrir hendi og hugsanlega styrkja Héraðsskógaverkefnið, þetta er uppgræðsluverkefni, með leyfi forseta. Loks hefur verið ræddur sá möguleiki að finna heppilegt uppþurrkað land á Austurlandi og endurgera þar votlendi. Fleira kemur hér fram: ,,Meðal þess sem rætt hefur verið um að gera á Eyjabakkasvæðinu er að mynda eyju eða eyjar úr uppgreftri úr aðrennslisskurði að göngum á stíflustæði þar nærri, en þó er ólíklegt að þær gagnist fuglalífi svæðisins svo nærri umferð ferðamanna.``

Herra forseti. Ég fagna því að Landsvirkjun vill leggja eitthvað af mörkum. Það var erfitt að ráða það úr skýrslu fyrirtækisins. Ég held að það sem hv. þm. var hér að lesa upp og hefur áður reifað í þessum ræðustól hafi komið frá fyrirtækinu vegna þrýstings frá hv. þingmönnum stjórnarliðsins sem blöskraði það, fleirum en hv. þm. Kristjáni Pálssyni, að í skýrslunni var að finna ákaflega ófullburða umfjöllun um mótvægisaðgerðir. Út af fyrir sig getur maður verið þakklátur fyrir það en ég ítreka það sem ég sagði um hæstv. ráðherra að það er með ólíkindum að það skuli þurfa að toga þetta með töngum út úr stofnuninni fyrir utan að ég tel þetta fjarri því að vera fullnægjandi. Svona átti að vera reifað í skýrslunni sjálfri. Það var ekki gert eins og ég reifaði áðan vegna þess að mér sýnist að á bls. 120 komi fram í skýrslunni að þar sé Landsvirkjun að reyna að skjóta sér undan þeirri ábyrgð sem hæstv. ráðherra taldi þó að hún hefði, a.m.k. siðferðilega vegna fordæma í málinu. En þar er það einfaldlega sagt af hálfu höfunda skýrslunnar að ekki sé ljóst hvort Landsvirkjun þurfi að sæta tilteknum ákvæðum landgræðslulaganna um mótvægisaðgerðir ef gróður eða votlendi tapast. Það tel ég vera fordæmanlegt af hálfu Landsvirkjunar en gleðst yfir því ef það verður niðurstaðan, sem ég dreg ekkert í efa eftir að stjórnarliðið er farið í málið. Aðalatriði málsins er þetta: Þessar upplýsingar koma ekki fram í skýrslunni. Hún er að verulegu leyti ónýt hvað varðar mótvægisaðgerðir, hún er ónýt hvað varðar náttúrufarsþáttinn og einungis stjórnarliðið er að berja stofnunina til að sýna einhvern lit en fjarri því nógan í þessu máli.

Herra forseti. Ég held að það sé hægt að segja um Landsvirkjun að þar hafi verið unnið mikið gróðurstarf á þeim virkjunarsvæðum þar sem þeir hafa verið, í kringum Blöndu og miklu víðar. Þeir hafa gert þetta mjög faglega og ég veit ekki annað en að landeigendur og aðrir sem koma að þessu séu mjög ánægðir með samstarfið við Landsvirkjun hvað þetta varðar. Ég veit ekki annað en að fræðimenn séu það einnig og ég held við höfum ekki neinu að kvíða varðandi þessa virkjun frekar en hinar. Varðandi eitt atriði, herra forseti, sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson kom inn á í sinni ágætu ræðu var bréf sem hann hafði fengið frá Ágústi H. Bjarnasyni grasafræðingi þar sem hann heldur því fram að þessi virðulegi fræðimaður hafi ekki farið á Eyjabakkasvæðið. Hann segir í grein í Morgunblaðinu 9. desember --- bréfið sem hv. þm. Össur fékk er síðan 4. desember --- en hann segir hér í þessu Morgunblaðsviðtali, með leyfi forseta: ,,Hvað varðar gagnrýni um að hann hafi ekki farið um allt svæðið segir Ágúst: ,,Því miður komst ég ekki út í Eyjar vegna vatnavaxta en fór inn allt Snæfellsnes og inn undir Háöldu.```` Með öðrum orðum þýðir þetta að farið hefur verið frá neðsta hluta væntanlegs lóns og alveg upp að jökli, sem sagt meðfram austurhlíðum Snæfells. Það er náttúrlega sannanlega vestari hlutinn við Jökulsá í Fljótsdal og að sjálfsögðu nákvæmlega sami gróðurinn meðfram fljótinu beggja megin. Og þessi vísindamaður var fyrst og fremst að kanna hvort, samkvæmt rannsóknum Hjörleifs Guttormssonar og fleiri, væri ástæða til að ætla að þetta svæði hefði breyst á þeim 20 árum sem liðin voru frá því að þeir höfðu farið þarna um.

Herra forseti. Að því er varðar gæsku Landsvirkjunar við gróður þessa lands og landsmenn þá held ég nú að hv. þm. Kristján Pálsson ætti að kynna sér t.d. viðhorf bænda í Þingvallasveit til þessa fyrirtækis. Ég er ekki viss um að hann kæmist að sömu niðurstöðu eftir þá rannsóknarför. Varðandi deilur okkar um það hvert Ágúst H. Bjarnason fór eða fór ekki þá kann auðvitað að vera að viðkomandi vísindamaður hafi skipt um skoðun frá 4. des. til 9. des. á því hvað nákvæmlega teljist vera Eyjabakkar. Ég skal ekkert um það segja. Mér virðist á því sem hv. þm. les hér upp að Ágúst H. Bjarnason segist hafa farið um svæði sem ég í svona fljótu bragði segði 15--20% af Eyjabökkum. Það skiptir hins vegar engu máli. Ekkert úr þessu ferðalagi grasafræðingsins birtist í greinargerð hans. Þar er ekki orð um þessa gönguferð hans. Að öðru leyti vil ég minna á að ég hef undir höndum bréf frá þessum vísindamanni þar sem hann tjáir mér þetta sjálfur. Ég get vel fallist á að hann hafi farið um þetta svæði sem hv. þm. nefnir hér. Það bara skiptir engu máli, það eru engar niðurstöður úr því ferðalagi í skýrslu hans.

Herra forseti. Mér þætti vænt um að hæstv. iðnrh. yrði gert viðvart. Ég tel eðlilegt að hann sé hér viðstaddur. Ég er ekki aðili að því samkomulagi sem hv. síðasti ræðumaður og hæstv. ráðherra kunna að hafa gert um fjarveru hins síðarnefnda en mér er ekkert að vanbúnaði að hefja mál mitt í trausti þess að hæstv. ráðherra komi innan skamms. Ég tel, herra forseti, eðlilegt að rifja það upp, af því að við erum nú komin hér dálítið djúpt inn í mikla umræðu, að í raun er hér um óvenjulegan og afar sérkennilegan málatilbúnað að ræða. Hér liggur fyrir tillaga frá hæstv. ríkisstjórn til þál. um framhald framkvæmda við Fljótsdalsvirkjun. Þessi tillaga er ábyggilega nánast einstök í þingsögunni. Hún er einhvers konar beiðni til Alþingis um stuðningsyfirlýsingu við mál sem er á ferðum úti í bæ. Þetta stafar að sjálfsögðu af þeirri klemmu sem málið var í. Annars vegar halda Landsvirkjun og ríkisstjórn því fram að þeir hafi allar tilskildar heimildir til að hefjast handa við framkvæmdina. Hins vegar treysta stjórnvöld eða fyrirtækið sér ekki til að halda málinu áfram öðruvísi en að fá þessa sérstöku samþykkt, stuðningsyfirlýsingu samþykkta á Alþingi. Með öðrum orðum er ekki verið að afla sérstakrar heimildar fyrir samningagerð, lagaforsendna í málinu eða annars af því tagi. Nei, menn segjast hafa það allt saman en eftir sem áður kemur málið hér fyrir þingið í formi þessa sérkennilega fyrirbæris þar sem kallað er eftir einhvers konar stuðningsyfirlýsingu þingsins við að framkvæmdin haldi áfram. Þetta er óvenjulegt, herra forseti, og vekur auðvitað strax ýmsar spurningar, t.d. um tilganginn með þessum málflutningi. Ég tek það skýrt fram að ég held að það hafi verið til bóta að Alþingi fékk málið til umfjöllunar, reyndar til viðbótar öðrum sem lágu fyrir. Af því hefur kviknað talsverð umræða og komið fram ýmsar skoðanir á málinu. Mér sýnist, herra forseti, að tvennt hafi aðallega gengið hæstv. ríkisstjórn til. Þetta er greinilega einhvers konar örþrifaráð Framsfl. sem virðist hafa átt að þjóna tvíþættum tilgangi. Sagan segir að þetta sé rakið til sérstaks neyðarfundar ráðherra Framsfl. á Austurlandi síðsumars þegar þeim þótti örvænt um stöðu sína í málinu. Fyrri ástæðan, herra forseti, er greinilega sú, sem kannski er því miður að einhverju leyti að heppnast hér hjá stjórnarflokkunum, þá sérstaklega Framsfl., að komast hjá því að grundvallarspurningin um lögformlegt mat á umhverfisáhrifum Fljótsdalsvirkjunar komi til afgreiðslu á Alþingi. Þessi skrýtni málatilbúnaður er öðrum þræði klæðskerasaumaður til að komast hjá því að Alþingi standi frammi fyrir þeirri grundvallarspurningu skýrt og afdráttarlaust. Hefði þetta mál ekki komið frá ríkisstjórn hefði að sjálfsögðu orðið enn erfiðara fyrir meiri hlutann hér að koma í veg fyrir að efnisleg afgreiðsla fengist á endurfluttu þingmáli um að Alþingi tæki af skarið í því efni. Seinni megintilgangur þessa skrýtna málatilbúnaðar, herra forseti, er augljóslega að binda samstarfsflokkinn, þ.e. samstarfsflokk Framsfl., og gera samsekan í málinu. Á því leikur enginn vafi að hæstv. iðnrh. og framsóknarforustan taldi sig í sálarháska stödd á haustdögum, með allar byrðarnar af óvinsældum þessa máls á herðunum og þá hraklegu stöðu í sambúð umhvrn. og iðnrn. í þessu máli en samstarfsflokkinn fríspilandi. Þetta er hin meginástæðan fyrir þessum skrýtna málatilbúnaði. Ég held að þessar tilraunir Framsfl. séu báðar á góðri leið með að mistakast. Umfjöllunin hér hefur dregið fram svo mikla veikleika í undirbúningi málsins að sennilega standa stjórnarflokkarnir verr að vígi í áróðri sínum nú en þeir gerðu þó í haust. Umfjöllunin hefur einfaldlega sýnt fram á hversu órafjarri er að hér sé um sómasamlegan grundvöll slíkrar ákvarðanatöku að ræða. Í öðru lagi hefur meiri hlutinn hér á Alþingi veikt stöðu sína stórkostlega frammi fyrir alþjóð með því að beita þannig vinnubrögðum í þingnefndum og í kringum þetta mál að ámæli sætir í þjóðfélaginu. Í þriðja lagi, herra forseti, held ég að þessari málsmeðferð sé á allan hátt svo ábótavant að öll þjóðin skynji að um málamyndaafgreiðslu sé að ræða. Allir sjá að þessi skrýtna stuðningsyfirlýsing við þetta mál er knúin í gegn af handjárnuðum og samanbörðum meiri hluta stjórnarflokkanna. Menn eru sérstaklega teknir á beinið t.d. af þingflokksformanni Framsfl., hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni, ef það vottar fyrir því að menn ætli að hafa sjálfstæða skoðun á málinu og vísað til flokksaga úr þingflokki Framsfl. Þetta sjá menn í gegnum og skynja að hér er ekki á ferðinni hlutlæg og efnisleg afgreiðsla Alþingis á þessu máli. Það er því miður ekki svo, herra forseti. Þetta er fyrirframákvörðun um að berja í gegnum þingið og fá stimpil þingsins á málamyndatilbúnaði, stuðningsyfirlýsingu við það sem ríkisstjórn, fyrirtækið Landsvirkjun og væntanlegir framkvæmdaraðilar álvers hafa komið sér saman um að búa til. Herra forseti. Vinnubrögðin hér í þinginu hafa afhjúpað áframhaldandi veikleika í meðferð málsins. Þar er ekki aðeins um að ræða tilraunir til að hindra að hér komi til efnislegrar atkvæðagreiðslu grundvallarspurning um lögformlegt mat á umhverfisáhrifum. Eins hafa vaknað spurningar vegna ákvörðunar meiri hlutans og forustunnar hér í þinginu um að hafna óskum um að almenningur komist að þessu máli, t.d. á opnum fundum með þingnefndum, þvert ofan í yfirlýsingar, sjálfbirgingslegar yfirlýsingar um að allri þjóðinni sé hleypt að málinu í gegnum Alþingi. Er það í samræmi við yfirlýsingar sem koma bæði frá hæstv. iðnrh. og frá hv. formanni iðnn. um að þetta ferli væri meira og minna sambærilegt við lögformlegt mat á umhverfisáhrifum af því að þingið taki málið í sínar hendur og almenningur komist að málinu í gegnum þingið? Eitt af því fyrsta sem meiri hlutinn beitti valdi til að gera var að hafna óskum um að nefndirnar byðu sameiginlega þeim sem sérstaklega vildu koma á fund nefndarinnar á opinn borgarafund eða annan slíkan vettvang. Munnlegum og bréflegum óskum um að kalla fyrir nefndirnar einn aðalmálsaðilann, þ.e. fyrirtækið Norsk Hydro, hefur verið hafnað. Það er kannski ein alvarlegasta valdbeitingin í meðferð þessa máls þegar betur er að gáð. Það er nánast óskráð hefð í þingstörfum, í samræmi við anda þingskapalaganna og í samræmi við allar hefðir, að senda mál út til umsagnar eða kalla til gesti samkvæmt óskum nefndarmanna, ekki síst þá sem hlut eiga að málinu. Ég held að það sé leitun að verra dæmi um valdbeitingu af þessu tagi, um að komið hafi verið í veg fyrir að jafnafgerandi aðili að máli, eins og fyrirtækið Norsk Hydro sannarlega er í þessu efni, væri kallaður til. Það er þrátt fyrir þau marggefnu tilefni til þess í meðferð málsins. Því var engu að síður hafnað, fyrst í umhvn. og borið við tímaskorti og síðan í iðnn. Ég þekki fá dæmi þess, herra forseti, að meiri hluti í þingnefnd eða í þinginu hér hafi beitt valdi sínu með jafnólýðræðislegum og óþingræðislegum hætti. Auk þess má nefna að hv. form. iðnn., sem væri nú ákaflega æskilegt að lyki framgöngu sinni í þessu máli með því að vera hér við umræðuna, blés til fjölmiðlafunda og baðaði sig í sviðsljósinu og tilkynnti að í krafti nýrrar tækni hefði nú verið opnuð heimasíða fyrir iðnn. Þar átti öllum þegnum, þeim sem kæmust á netið, að gefast kostur á að komast í milliliðalaust samband við nefndina. Samt hafa menn enn einu sinni beitt meiri hluta sínum og valdi til að ómerkja þessi fögru fyrirheit með því að fallast ekki á að þetta fylgdu með sem eðlilegar umsagnir. eða verða við óskum um fundi sem bárust nefndum með rafpósti. Það var sem sagt ekki tekið gilt, þegar á hólminn var komið, þvert ofan í hin fögru fyrirheit og hástemmdu lýsingar formanns iðnn. á því að þarna væri brotið í blað í sögu þingsins, það væri að opnast og efla tengsl sín við þjóðina, m.a. með því að opna heimasíðuna. Herra forseti. Þessi dæmi, og reyndar mætti nefna fleiri, sýna að það skortir svo mikið upp á að hér hafi meiri hlutinn í þinginu unnið eðlilega að framgangi málsins að málsmeðferðin er þegar af þeim sökum ómarktæk. Hún er ekki marktæk. Þetta eru ekki þingræðislega samboðin vinnubrögð og það eykur enn á þá slagsíðu sem er á þessum málatilbúnaði öllum, dregur betur fram í dagsljósið en áður var að tilgangurinn er ekki sá að fá hér hlutlæga og vandaða umfjöllun um málið. Hann er allur annar. Hann er þessi stimpiltilgangur og samsektargjörð stjórnarflokkanna þannig að þeir séu báðir með þetta á herðunum. Engu að síður er það nú svo að pólitískir skýrendur eins og leiðarahöfundar Morgunblaðsins telja að þetta muni nú ekki duga því Sjálfstfl. muni sleppa frá málinu meira og minna hvítþveginn og syndin verða öll á herðum Framsfl. Herra forseti. Það er reyndar athyglisvert hversu oft á undanförnum vikum leiðarahöfundar Morgunblaðsins og höfundar Reykjavíkurbréfa hafa séð sig knúna til þess að setja opinberlega ofan í við ríkisstjórnina fyrir það hvernig hún heldur á þessu máli. Í tvígang hafa leiðarahöfundar Morgunblaðsins lýst yfir stuðningi við þá sjálfsögðu ósk að þeirra mati, fyrst hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur og síðan einnig hv. þm. Árna Steinars Jóhannssonar, fulltrúa okkar í iðnn., að fyrirtækið Norsk Hydro væri kvatt fyrir þingnefndirnar. Í tvígang hefur það í leiðurum Morgunblaðsins verið talin eðlileg og réttmæt og sjálfsögð ósk. Og jafnoft eða oftar hefur sérstaklega verið sett ofan í við ríkisstjórnina fyrir vinnubrögðin í þessu máli auk þess sem rök hafa verið færð fram fyrir því í ítarlegu máli að þessi framkvæmd eigi að fara í hið lögformlega umhverfismat. Herra forseti. Í þriðja lagi vil ég víkja að einum þætti þessa máls sem ég sé mig knúinn til að gera hérna lítillega að umtalsefni þó aðrir hafi reyndar þegar gert það og málið hafi fengið nokkra umfjöllun hér bæði í dag og á laugardaginn var og það er það sem ekki er hægt að kalla annað en sérstaka og ógeðfellda aðför, fyrst hæstv. utanrrh., formanns Framsfl., og síðan þó einkum og sérstaklega formanns iðnn., Hjálmars Árnasonar, að embætti skipulagsstjóra og skipulagsstjóra sjálfum. Tónninn var gefinn af hæstv. utanrrh. í umræðum hér um þetta mál fyrir nokkrum vikum síðan og það vakti auðvitað mikla athygli að hæstv. utanrrh. skyldi velja sér að gera skipulagsstjóra þá, á þeim tímapunkti málsins, sérstaklega að umtalsefni á þann hátt sem hann gerði. En þannig var að hæstv. utanrrh. lét í raun og veru að því liggja að þingmenn væru hæfari til þess að meta umhverfisáhrif Fljótsdalsvirkjunar en embætti skipulagsstjóra eða skipulagsstjóri ríkisins sem þó hefur lögum samkvæmt verið falið það hlutverk af þinginu. Það var í raun mjög sérkennilegt útspil af hálfu hæstv. utanrrh. sem mun nú reyndar hafa valdið því að skipulagsstjóri skrifaði nefndum ráðherra bréf og leitaði eftir skýringum á því hvert væri verið að fara með þessum ummælum. En síðan kom hv. þm. Hjálmar Árnason eins og frægt er orðið og lét að því liggja hér á laugardaginn, og ekki bara lét að því liggja heldur fullyrti í raun og veru að skipulagsstjóri hefði á fundi iðnn. leynt nefndina upplýsingum og það var engin leið að ráða í orðalag hv. þm. öðruvísi en þannig að um vísvitandi gjörning hefði verið að ræða. Ef það var ekki hugsun hv. þm. Hjálmars Árnasonar, formanns iðnn., þá var engin ástæða til að orða hlutina eins og hann gerði. Það er auðvitað geysilega alvarleg ásökun að ásaka opinberan embættismann um að leyna þingnefnd upplýsingum, en upplýsingagjöf fyrir þingnefndir er jú ein af ríkum skyldum hins opinbera kerfis og Alþingi hefur sérstakan og lögvarinn rétt eins og kunnugt er til þess að krefja um upplýsingar. Og það þarf mjög sterk rök til þess að verða ekki við slíku og þá og því aðeins að hægt sé að bera við öðrum lögvörðum og ríkari rétti eða stjórnarskrárvörðum rétti manna til friðhelgi einkalífs og einkaupplýsinga eða annarra slíkra hluta. Hér er að sjálfsögðu ekkert slíkt á ferðinni þannig að augljóst mál er að upplýsingaskyldan við nefndirnar er rík. Ég tók hins vegar eftir því að hv. þm. Hjálmar Árnason var í umræðum í dag að reyna að forða sér yfir í það að það væru ágallar á skýrslu skipulagsstjóra þar sem farið er fram á frekara mat, en niðurstaða hennar er frekara mat á áhrifum 480 þús. tonna álsvers í Reyðarfirði. Það er allt annar hlutur. Skýrslan er opinbert plagg sem að sjálfsögðu er hægt að taka og grandskoða og gagnrýna og menn þurfa ekkert endilega að vera sáttir við það eftir atvikum hvernig hún er fram sett af hálfu embættisins. En þá er líka hægt að ræðast við um það. En að standa í þessum ræðustóli og bera opinberum embættismanni það á brýn að hann hafi leynt þingnefnd upplýsingum á fundi í þingnefnd og velja sér þennan vettvang þar sem viðkomandi embættismaður hefur að sjálfsögðu ekki tök á að verja sig og talað er í krafti þinghelgi, er afar dapurlegur gjörningur þegar menn geta svo ekki staðið við hann. Mér finnst hv. þm. Hjálmar Árnason stórkostlega maður að minni að fara nú á þennan flótta yfir í skýrsluna og hverfa í raun þannig frá ummælum sínum hér á laugardaginn var --- ég bíð nú útskriftar ræðu hans frá ræðuritun Alþingis --- án þess að vera þá maður til þess að draga þau ummæli til baka og beina gagnrýni sinni að öðrum þáttum og reyna þá að rökstyðja þá hluti. Nú sat ég að sjálfsögðu ekki fundi þessarar nefndar og hef ekki tök á því að blanda mér í það sem slíkur sem þarna fór fram. En eins og þetta birtist mér og ég hef hér farið yfir þetta þá er hlutur hv. þm. Hjálmars Árnasonar afar dapurlegur. Þetta tvennt minnir auðvitað óhugnanlega á aðrar sambærilegar tilraunir sem bera keim af því að það eigi að tyfta menn og refsa mönnum fyrir að hafa skoðanir eða framkvæma embættisgjörninga sem koma sér illa fyrir hæstv. ríkisstjórn. Það var t.d. afar athyglisvert, herra forseti, þegar hæstv. iðnrh. svaraði þáverandi einnig opinberum embættismanni, Tryggva Felixsyni nokkrum sem þá vann, að ég hygg hjá fjmrn. Ekki sjaldnar en í þrígang sá hæstv. iðnrh. ástæðu til að minna embættismanninn á það hver væri vinnuveitandi hans með því að tala um embættismann í þjónustu ríkisstjórnarinnar, opinberan embættismann o.s.frv. Nú var hér um að ræða svar við blaðagrein sem birtist í Morgunblaðinu undir nafni þessa manns og hann var að skrifa sem einstaklingur og ekki talandi fyrir hönd ráðuneytisins eða slíks. Er það þá virkilega orðið þannig, herra forseti, á Íslandi að mönnum sé ekki einu sinni frjálst að hafa sínar persónulegu skoðanir? Ef þær koma sér illa fyrir viðkomandi ráðherra eða ríkisstjórn þá eru þeir teknir á beinið og barðir eins og hæstv. iðnrh. gerði þarna með því augljóslega að minna manninn aftur og aftur á það hvar hann væri í vinnu. Það er von að spurt sé, herra forseti, þegar dæmin hrannast upp af þessu tagi og framkoman við menn er með þessum hætti. Staðreyndin er sú að þetta mál í okkar litla fámennissamfélagi ber mikinn keim af því að allir helstu aðilar sem eðlilegt væri að leita mætti til um hlutlæga og hlutlausa afstöðu, svo dæmi sé tekið varðandi t.d. hinar þjóðhagslegu forsendur málsins, eru meira og minna flæktir í það. Einstaklingar eiginlega á öllum vígstöðvum sem það mál varða eru þvers og kruss, fyrrverandi eða núverandi starfsmenn í iðnrn. eða nátengdir og krossaðir í þessu máli, enda er það fyrst og fremst svo að sjálfstætt starfandi aðilar utan úr bæ virðast einir vera í stöðu til eða hafa áhuga á eða möguleika til að halda uppi sjálfstæðri gagnrýni. Herra forseti. Ég tel að allar forsendur ákvarðanatöku í þessu máli séu undirorpnar svo mikilli óvissu og málatilbúnaðurinn allur svo veikur að það sé algjörlega ósamboðið stærð og mikilvægi málsins. Við erum að ræða hérna um stærstu fyrirhugaða, ef af yrði til fullrar stærðar, fjárfestingu Íslandssögunnar. Það hefur aldrei áður verið á borðinu í einum pakka önnur eins gríðarleg fjárfesting og þetta álver í fullri stærð upp á 480 þús. tonn og tilheyrandi virkjanir yrðu. Það yrði meira en heils árs fjárlög íslenska ríkisins, nokkuð á þriðja hundrað milljarða kr. ef að líkum lætur, þ.e. álverið í fullri stærð og allar tilheyrandi virkjanir. Er það þá boðlegt að leggja upp, leggja af stað, í slíkan mögulegan leiðangur á jafnveikum forsendum, umdeildum og með jafnmiklar efasemdir uppi um fjölmarga veigamikla þætti málsins og raun ber vitni? Hvað sem aðstandendur málsins hér reyna að segja þá þýðir ekki að neita því að uppi er þessi lagalega óvissa, uppi eru miklar efasemdir um arðsemi í málinu, stórkostlega er ábótavant undirbúningsrannsóknum og upplýsingasöfnun og margir fleiri endar eru lausir sem varða efnislega þætti, stjórnsýslulega, lögformlega eða lagalega o.s.frv. Ég ætla hér að staldra við eina fjóra þætti sem flokka má undir réttaróvissu eða lögformleg atriði, herra forseti. Það fyrsta er auðvitað hið margfræga ákv. til brb. II í lögunum um mat á umhverfisáhrifum og spurningin um það hvort þessi virkjun falli í raun undir það ákvæði með öllu því sem skoða verður í því sambandi. Frábið ég mér þá lögskýringar af því tagi að þar sem einhverjar aðrar fyrr framkvæmdar virkjanir hafi farið fram, þá sé málið sannað úr því að ekkert var látið á það reyna eða þau mál komu ekki upp til sérstakrar skoðunar. Það er að sjálfsögðu ekki frambærileg röksemdafærsla heldur verður að rökstyðja málið á efnislegum forsendum ef það á að halda. Ég held að það hljóti að vera stórkostlegt vafamál ef það mál gengi til enda, sem það kannski gerir fyrir dómstólum, innlendum eða erlendum, að þetta í raun fái staðist á grundvelli þessa löngu útgefna virkjunarleyfis í ljósi þess að önnur tilskilin leyfi og ýmsar aðrar lögformlegar forsendur málsins voru ekki fyrir hendi. Þar má nefna að sjálfsögðu framkvæmdaleyfi. Þar má nefna nauðsynlegar skipulagslegar forsendur og fleira. Herra forseti. Skipulagsmálin koma hér við sögu. Og það verð ég að segja alveg eins og er að mér finnst með ólíkindum ef umfjöllun um þetta mál á að ljúka á Alþingi á jafnóskýrum forsendum og þau mál virðast nú standa á. Mér þykir vænt um að hæstv. félmrh. er viðstaddur umræðuna sem ráðherra málefna sveitarfélaganna því að sjálfsögðu hlýtur það að geta komið til kasta hæstv. félmrh. að gæta þess að yfir þau sé ekki vaðið í þessum efnum. Þó svo að viðkomandi löggjöf sem þarna á í hlut sé sett af umhvrh., þ.e. skipulags- og byggingarlög, þá er það þó þannig að hæstv. félmrh. er almennt sá ráðherra sem fyrir hönd sveitarfélaganna fer með þeirra mál og, við skulum segja, gætir þeirra hagsmuna að breyttu breytanda. Herra forseti. Nú er það óumdeilt að hvorki aðalskipulag né deiliskipulag er fyrir hendi í Fljótsdalshreppi til að heimila þessar framkvæmdir. Það er óumdeilt. Og það var að því er virðist óumdeilt á árunum í kringum 1991--1993 að þessa forsendu skorti. Til marks um það eru bréfaskipti Fljótsdalshrepps og Landsvirkjunar endurtekin á þeim árum. Þetta hefur komið fram, herra forseti, hér í umræðunum að hluta til og er að hluta til rakið í greinargerð en þó ekki að öllu leyti að því er ég hef bestar heimildir um. Það kemur fram að strax í nóvember 1990 ritaði Landsvirkjun bréf og fór þess á leit í samráði við Skipulag ríkisins að hreppsnefndin leyfði byggingu Fljótsdalsvirkjunar í samræmi við skipulagslög. Sveitarstjórn svaraði með bréfi dagsettu 20. nóvember og lýsti þá því að frestað hefði verið að taka afstöðu til málsins. Vísað var til þess að útvega þyrfti gögn og upplýsingar um rétt og stöðu hreppsnefndar í þessum málum. Aftur ritaði Landsvirkjun 23. nóvember sama ár og óskaði eftir að fá að ráðast í gerð aðkomuganga. Hreppurinn heimilaði gerð aðkomuganga með bréfi dagsettu 30. nóvember 1990. Er þá ekki þarna, herra forseti, þegar komin ákveðin sönnun þess að í einstaka framkvæmdaþætti eða framkvæmdina sem slíka verður ekki ráðist öðruvísi en með samþykki sveitarstjórnar? Ætla skyldi maður það og að Landsvirkjun hafi í reynd með þessu viðurkennt stöðu sveitarfélagsins og rétt þess. Áfram heldur málið og áfram halda þessar bréfaskriftir, fyrst frá skipulagsstjóra til hreppsins þar sem tilkynnt er um að skipulagsstjórn hafi samþykkt að mæla með leyfisveitingunni, þ.e. fyrir aðkomugöngunum. Og í maí, nánar tiltekið 13. maí 1992 óskar Landsvirkjun enn á ný eftir leyfi fyrir Fljótsdalsvirkjun og á grundvelli sömu málsgreinar og lagagreinar skipulagslaga. Með bréfi dagsettu 24. júní 1992 svaraði hreppsnefndin bréfi Landsvirkjunar á þá leið að ekki hafi verið tekin endanleg afstaða til málsins og telji sveitarstjórn æskilegt að aðilar fundi um þessi mál og önnur sem sveitarstjórn hefði áhuga á að ræða. Svo eru í greinargerð með tillögu iðnrh., sem margoft hefur verið vitnað til, þessi fleygu orð, með leyfi forseta: ,,Samkvæmt þessu liggur ekki fyrir formlegt samþykki Fljótsdalshrepps fyrir frekari framkvæmdum við Fljótsdalsvirkjun en áðurgreindum aðkomugöngum.`` Herra forseti. Ég hef ástæðu til að ætla að hér sé ekki öll sagan rakin. Ég hef grun um að svo seint sem á árinu 1993 hafi lögfræðingur fyrir hönd Fljótsdalshrepps skrifað Landsvirkjun og lýst fyrir hönd sveitarstjórnar eða yfirvalda sveitarfélagsins þau tilbúin til viðræðna við Landsvirkjun um málið. En þar virðist hinum formlegu eða bréfuðu samskiptum Landsvirkjunar og Fljótsdalshrepps ljúka, þ.e. með þessu bréfi frá lögfræðingi sveitarfélagsins svo seint sem á árinu 1993. Síðan hefur sveitarstjórnin ekki formlega fengið erindi frá Landsvirkjun það ég best veit en óformlegir fundir hafa átt sér stað með lögfræðingum og yfirmönnum Landsvirkjunar annars vegar og forsvarsmönnum sveitarfélagsins og að ég hygg lögfræðingi þeirra hins vegar. Hins vegar eru nú liðnar allmargar vikur án þess að sveitarstjórn hafi nokkuð frá fyrirtækinu heyrt. Og vegna þeirrar sérkennilegu lagatúlkunar sem uppi hefur verið hér að því er virðist á köflum, að ekki þurfi frekari leyfi til þá hlýt ég nú að spyrja hæstv. umhvrh., og auðvitað væri æskilegt að hæstv. iðnrh. úttalaði sig einnig í þessum efnum, en hann ber ábyrgð á þessari greinargerð hér m.a.:  Ef svarið við þessu er játandi --- ef hæstv. ráðherrar gætu borið saman bækur sínar á eftir. Ég skal gera hlé á ræðu minni ef hæstv. iðnrh. vill hvísla einhverju að hæstv. umhvrh. um málið.

Það er allt annað ...

Nú, það er gott. Ég var sem sagt að spyrja hæstv. ráðherra og vil þá spyrja í fyrsta lagi: Hvað veldur því að málið er jafnlangt framgengið og raun ber vitni án þess að farið hafi fram á nýjan leik formleg samskipti við Fljótsdalshrepp um leyfisveitingar í þessu máli? Hvað veldur þeirri undarlegu töf í ljósi þess hvernig Landsvirkjun hamraði á því á sínum tíma að fá slíkar heimildir? Hvað hyggjast stjórnvöld gera í þessu máli? Er hæstv. umhvrh. ekki þeirrar skoðunar að óumflýjanlegt sé að með þetta mál fari að núgildandi skipulagslögum? Er nokkur minnsti vafi á því að þessar framkvæmdir hljóta hvað það varðar að falla undir núgildandi skipulagslög? Herra forseti. Ég held að það sé alveg nauðsynlegt að fá þetta skýrt fram og í raun held ég að málið sé alvarlegra en þetta. Ég held, herra forseti, að færa megi fyrir því mjög sterk rök að virkjanaleyfi Landsvirkjunar frá árinu 1991 hafi í reynd aldrei orðið virkt vegna þess að þessum lögformlegu skilyrðum sem til viðbótar þurftu að sjálfsögðu að koma, var aldrei fullnægt. Það voru aldrei gefin út framkvæmdaleyfi og aldrei var fullnægt þeim skipulagsforsendum sem leyfið hlaut að þurfa að byggja á áður en hafist gætu framkvæmdir, að öðru leyti en það sem snýr að aðkomugöngunum. Og þá hlýtur það að bætast við röksemdir sem benda í þá átt að það að ætla nú á grundvelli bráðabirgðaákvæðis II í lögunum um mat á umhverfisáhrifum frá sínum tíma að undanskilja þessa framkvæmd í dag lögformlegu mati á umhvefisáhrifum, veikist enn að miklum mun hafi lögformlegum forsendum virkjanaleyfisins verið svo stórlega áfátt sem raun ber vitni og þá má færa fyrir því rök, að mínu mati, að virkjanaleyfið hafi í reynd aldrei verði virkt. Herra forseti. Ég vil spyrja í þriðja lagi hvað varðar þessi atriði um skipulagsmál í sveitarfélaginu Fjarðabyggð. Er það ekki svo að í núgildandi skipulagi fyrir Reyðarfjarðarhrepp, sem áður var en er nú hluti af Fjarðabyggð, sé ekki gert ráð fyrir stóriðju á því svæði sem áformuð staðsetning álversins er? Þýðir það ekki að sömuleiðis þar er eftir skipulagsvinna sem á eftir að fara fram og hlýtur að þurfa að koma til og vera forsenda áður en aðrar ákvarðanir og leyfisveitingar fyrir álverinu geta átt sér stað? Ég þykist vita að í skipulagi fyrir þetta svæði í Fjarðabyggð sé ekki gert ráð fyrir stóriðju eða stóriðnaði, en í því sveitarfélagi hugsanlega talað um minni og meðalstóran iðnað eða venjulegan iðnað. Fjórða og síðasta atriðið, herra forseti, varðar einn þátt hins þjóðréttarlega samhengis þessa máls, ef svo má að orði komast, þ.e. skuldbindingar okkar út á við sem eru auðvitað margar. Hér hafa fyrri ræðumenn nefnt nokkrar þeirra svo sem Ríó-samninginn þar sem við höfum skuldbundið okkur til að taka upp svonefnda varúðarreglu í samskiptum við náttúruna og fleira í þeim dúr. En ég ætla aðeins að gera hér að umtalsefni, herra forseti, þá staðreynd að íslensk stjórnvöld hafa ekki tekið upp í íslenskan rétt þá tilskipun Evrópusambandsins sem varðar mat á umhverfisáhrifum og við höfum samningsbundið okkur til að gera, þ.e. tilskipun Evrópusambandsins, 85/337/EBE, frá 27. júní 1985 sem EES-samningurinn leggur okkur á herðar, og tilskipun 97/11/EC, frá 3. mars 1997. Síðan þarf þarna að líta til dómafordæma Evrópudómstólsins sem bætast við þegar rétturinn er túlkaður. Herra forseti. Ekki er um það deilt, hygg ég, að þessa tilskipun höfðum við skuldbundið okkur til að taka upp í réttinn hér í marsmánuði sl. og það er ljóst.  Herra forseti. Nú væri gott ef hæstv. utanrrh. væri einhvers staðar í nágrenninu því eitthvað heyra þessi mál nú undir hæstv. utanrrh. Á ég þá ekki við stóriðjumálin heldur EES-samskiptin. Nú stendur svo á að nýfallinn er hæstaréttardómur sem hlýtur að geta komið mjög til skoðunar í þessu samhengi, a.m.k. sem lögjöfnunar- eða lögskýringargagn. Ég held að sá dómur eigi eftir að vekja meiri athygli en hingað til hefur orðið og þó síðar verði. Ég fór í að lesa þennan dóm og reyna að átta mig á því hvort hann gæti haft eitthvert gildi gagnvart þeim þætti þessa máls að Íslendingar hafa vanefnt að taka upp þá tilskipun í umhverfismálum sem ég vitnaði til hér áðan. Herra forseti. Þannig var að málið höfðaði aðili sem vann hjá hlutafélagi sem varð gjaldþrota vegna þess að launakröfu sem forgangskröfu í búið var synjað af ábyrgðasjóði launa með vísan til laga, innlendra laga, þar sem ákvæði voru sem heimiluðu að falla frá eða leysa ábyrgðasjóðinn undan greiðsluskyldu ef um náinn skyldleika var að ræða við eigendur eða stjórnendur fyrirtækja þannig að sá sem í hlut átti átti að mega vita um stöðu fyrirtækisins. Þannig var þessi réttur hér hjá okkur. En Íslendingar áttu sem sagt að hafa tekið upp í löggjöf landsins tilskipun Evrópusambandsins nr. 80/987 um samræmingu á lögum aðildarríkjanna um vernd til handa launþegum verði vinnuveitandi gjaldþrota, eins og þessi tilskipun var tekin upp í 24. tölulið 18. viðauka við EES-samninginn. Þessi tilskipun færði í þessu tilviki viðkomandi þolanda meiri rétt að mati hans eða lögmanns hans og á þeim grundvelli var stefnt. Hæstiréttur féllst á það með héraðsdómi að ekki væri samræmi milli tilskipunarinnar og innlendra laga og væri misræmið verulegt hvað varðaði málþolandann. Vísað var til álits EFTA-dómstólsins þess efnis að samkvæmt grundvallarreglum EES-samningsins bæru aðilar hans skaðabóta\-ábyrgð gagnvart einstaklingum á því tjóni sem hlytist af ófullnægjandi lögfestingu tilskipunarinnar. Samningsaðilarnir, í þessu tilviki íslenska ríkið sem ber ábyrgð á framkvæmdinni hér, skapar sér, með öðrum orðum, bótaskyldu ef það tekur ekki upp í réttinn réttarbætur af þessu tagi. Niðurstaðan er sem sagt sú að meginmál EES-samningsins hefði, eins og áður sagði, lagagildi hér á landi samkvæmt 2. gr. laga nr. 2/1993, um Evrópska efnahagssvæðið, og væri eðlilegt að lögin sem lögfestu samninginn væru skýrð svo að einstaklingar ættu kröfu til þess að íslenskri löggjöf væri hagað til samræmis við EES-reglu. Tækist það ekki eða væri það ekki gert, má væntanlega umorða það, leiddi það af lögum og meginreglum og markmiðum EES-samningsins að ríkið yrði skaðabótaskylt að íslenskum rétti. Að þessu virtu, svo og aðdraganda og tilgangi laga nr. 2/1993, var skaðabótaábyrgð ríkisins vegna ófullnægjandi lögfestingar tilskipunarinnar talin fá næga stoð í þeim lögum, en ljóst þótti að stefnandi hefði fengið greiðslur úr ábyrgðasjóði launa hefði aðlögunin verið með réttum hætti. Varð niðurstaðan því sú að ríkið hefði í verulegum mæli brugðist þeirri skyldu að tryggja stefnanda réttindi til greiðslu úr ábyrgðasjóði launa við gjaldþrot að íslenskum rétti svo sem því hefði borið. Bæri ríkið skaðabótaábyrgð gagnvart stefnanda vegna þessara mistaka og færi um bótaábyrgð þess samkvæmt almennum reglum um bótaábyrgð hins opinbera varð því staðfest niðurstaða héraðsdóms um að ríkið skyldi greiða stefnanda skaðabætur vegna synjunar ábyrgðasjóðsins. Herra forseti. Hér virðist sú niðurstaða vera alveg skýr sem ætti í sjálfu sér ekki að þurfa að koma mikið á óvart. Ég hygg að þeir sem fóru í gegnum umræðuna á sínum tíma, á árunum 1992--1993 um EES-samninginn, minnist þess að einmitt svona var þetta reifað þá af þeim sem um fjölluðu, þ.e. að þetta væri ekkert val. Menn eiga ekkert val í þessum efnum og menn geta ekkert trassað þetta utan endis. Við höfum skuldbundið okkur með lögum sem hér hafa verið sett til að taka upp þennan rétt, nema gripið sé þá til neitunarvalds eða öryggisákvæða, og ef við gerum það ekki þá getur það skapað stöðu af þessu tagi, að þegnar landsins eigi ríkari rétt samkvæmt tilskipunum í Evrópuréttinum og þá geta þeir sótt sér hann fyrir dómstólum. Og það veldur skaðabótábyrgð eða annarri ábyrgð íslenska ríkisins ef slíkur réttur er frá þeim tekinn. Ef túlkað er á svipaðan hátt að meginhugsun og meginandi laganna um mat á umhverfisáhrifum sé m.a. sá að gefa almenningi kost á að koma sínum sjónarmiðum á framfæri, sem er næsta borðleggjandi í þessum efnum með sama hætti og í dómnum er túlkað að andi laganna um ábyrgð ríkissjóðs vegna launagreiðslna í gjaldþrotum sé sá að bæta mönnum laun sem þeir brenna inni með ef fyrirtæki verða gjaldþrota, þá er mjög líklegt að niðurstaðan í máli sem höfðað væri á þessum grundvelli, þ.e. að vegna vanefnda íslenskra stjórnvalda á að taka þessa nefndu tilskipun um umhverfismál upp í réttinn, mundi skerða stöðu manna og þar bæru þá íslensk stjórnvöld ábyrgð. Ég held, herra forseti, að lögfræðingar ríkisstjórnarinnar ættu að fara að kíkja á þessi mál. Þarna er enn ein fallöxin hangandi yfir þessum málatilbúnaði öllum. Eins og mig rekur minni til hefur nánast hvert einasta mál sem gengur t.d. sem prófmál eða til enda fyrir EFTA-dómstólnum eða Evrópudómstólnum sjálfum og varðar rétt almennings af þessum toga verið dæmt á ýtrustu forsendum þeim rétti í vil. Réttarþróunin er að flestra mati sem til þekkja sú. Það kæmi því mjög á óvart ef túlkun réttarins að þessu leyti yrði ekki almenningi í vil í þeim skilningi t.d. að menn ættu lögvarinn rétt á því að koma sjónarmiðum sínum á framfæri þegar mál af þessu tagi væru á ferðinni. Og það þýðir sama og lögformlegt mat á umhverfisáhrifum. Af þeim ástæðum einum gætu íslensk stjórnvöld verið komin með þessi mál í bullandi vanda þó ekki kæmi allt hitt til sem við bætist. Ég held að fróðlegt væri að heyra hvort menn hafa litið á þennan þátt málsins sem varðar hina miklu óvissu að þessu leytinu til. Nú háttar svo til að mál mun hafa verið hafið fyrir þessum erlenda dómstóli hvað varðar frammistöðu íslenskra stjórnvalda og verða menn þá að sjá hverju fram vindur með það, en mér sýnist ljóst, herra forseti, að tilefnin og möguleikarnir sem menn hafa fyrir dómstólum bæði innan lands og utan séu mörg og margvísleg og ærin, jafnbrotakenndur og allur málatilbúnaður hæstv. ríkisstjórnar er í þessum efnum. Herra forseti. Ég ætla að fara nokkrum orðum um þá veikleika í rannsóknargögnum og undirbúningsskjölum þessa máls sem snúa að umhverfinu. Ég mun þó fara mjög hratt yfir sögu, enda hafa ýmsir aðrir þingmenn gert prýðilega grein fyrir þeim hlutum á undan mér. Ég nefni þar hv. þingmenn Ólaf Örn Haraldsson, Kolbrúnu Halldórsdóttur og Össur Skarphéðinsson svo einhver nöfn séu nefnd. Allir þessir hv. þingmenn hafa að mínu mati gert svo vel rökstuddar og alvarlegar athugasemdir við mörg af þeim gögnum sem hér liggja fyrir, þar á meðal hv. þm. Ólafur Örn Haraldsson, ég held í 13 liðum eða voru það 23 tölusettir liðir, að mér finnst það mjög sérkennilegt og metnaðarlítið, herra forseti, ef aðstandendur málsins ætla að reyna að fara í gegnum umræðuna hér án þess að svara þeim. Ég spyr t.d.: Skrifaði hæstv. iðnrh. niður spurningar og athugasemdir flokksbróður síns, formanns umhvn. Alþingis, og ætlar hann að virða hann þess að svara þeim? Fáum við greinargerð frá iðnrn. þar sem komið er inn á þá gagnrýni og þá veikleika sem formaður umhvn. Alþingis fór yfir í ræðu sinni? Fáum við það eða á að sulla þessu áfram eins og gert hefur verið hingað til án þess að virða slíkar vel rökstuddar skoðanir og aðfinnslur eiginlega svars? Málatilbúnaður af því tagi, herra forseti, er og verður ekki trúverðugur. Tugir atriða hafa komið fram sem kölluðu á ítarleg og rökstudd svör eða a.m.k. tilburði til þess að hafa slíkt uppi. Af fjölmörgum þáttum í náttúrufræðum þessa máls, herra forseti, sem ræðumaður hefði getað haft yndi af að fara yfir, t.d. allt sem lýtur að jarðfræði og jarðefnum á svæðinu, spurningum um rof og aðra slíka hluti, ísaldarmenjar og því um líkt, ætla ég að takmarka mig við tvennt eða þrennt. Það fyrsta eru jarðvegshraukarnir eða múgarnir, sem ég hef nú stundum leyft mér að nefna þá og veit ég ekki almennilega af hverju það nafn hefur fest mér í munni, en ég hygg að í gömlum fræðum hafi þetta stundum verið nefnt því nafni. Ég fór á þetta svæði í sumar, hafði reyndar komið þar áður en ekki gert þar jafnvíðreist og farið jafnvandlega um það og ég gerði í sumar með leiðsögn góðra manna. Og sá er munurinn á mér og ýmsum sem nefndir hafa verið til sögunnar að ekkert hindraði för og við gátum farið um alla þá hluta svæðisins sem okkur lysti. Ég ætla þá að segja hér til þess að hafa sagt það að ég var mjög djúpt snortinn af þessu svæði. Mér finnst menjarnar við jökulgarðana, hraukarnir, lónið, Eyjafellið og næsta nágrenni á syðri hluta svæðisins vera næsta einstök í sinni röð, ein allra fallegustu svæði af þeim toga sem ég hef komið á á landinu og hef ég þó gert þokkalega víðreist um hálendi Íslands, leyfi ég mér að halda fram, einkum það sem er norðan jökla. Ég tel að hraukarnir séu svo einstök náttúrufyrirbæri, svo víðfeðm, mikil og sterk að leitun sé að öðru eins, og þau séu meðal nokkurra helstu sérstakra gersema sem við eigum af þessu tagi. Á Íslandi eru margar heimssögulega merkilegar síðjökultíma- og ísaldarlokamenjar, það er óumdeilt. Erlendir vísindamenn hafa um áratuga skeið komið tugum og hundruðum saman til Íslands, alveg sérstaklega til að skoða hinar merku menjar frá síðjökultíma, ísaldarlokum og landmótunina sem síðan er hér orðin í þessu merkilega unga landi, sem er eitt af yngstu löndum heimsins og þar á ofan mjög mótað af náttúruöflunum alveg fram á líðandi stund, þ.e. jöklunum á sínum tíma og svo eldgosum og öðrum hlutum síðar. Ég fullyrði það að menjarnar framan við Eyjabakkajökul, að hraukunum ekki minnst töldum, eru afar merkilegar og sérstæðar í sinni röð. Það er kannski helst hægt að jafna hvað jökulgarða og slíka hluti varðar, t.d. jaðar- og hliðarmóreinunum við Kvíárjökul og því sem finna má á Breiðamerkursandi og víðar, saman við það sem þarna er á ferðinni. Mér finnst menn, hverjir sem það nú eru, og veit ég ekkert um höfundarrétt á því, býsna kaldir að taka þannig til orða að hér sé ekki um einstök, fágæt og stórfelld verðmæti að ræða. Ég held að ef þetta væri sett í rétt ljós og metið, t.d. af vísindasamfélagi heimsins, þá þætti þessi eina ástæða býsna gild gagnvart því að fórna ekki þessu svæði, þó ekkert annað kæmi til en þessi einstöku fyrirbæri sem þarna eru á ferðinni. Og að skjóta því að í framhjáhlaupi og fjalla ekkert um það frekar að mögulega sé eitthvað sambærileg fyrirbæri að finna á Svalbarða segir mér nú harla lítið í viðbót, og nefna svo til Kringilsárranann sem á svo kannski að sökkva undir Hálslón, eru enn minni vísindi að mínu mati. Þarna er ósköp einfaldlega farið yfir hlutina á ódýran hátt, herra forseti, nánast gert lítið úr þessum sérstöku og fágætu menjum. Herra forseti. Annað sem ég staldra lítillega við er spurningin um lónið sjálft, um fok úr lónstæðinu og um rof við vatnsborðið í kringum lónið. Ég undrast hversu einfaldlega menn ætla að afgreiða þá hluti. Mér finnst það stórkostlegur galli og veikleiki á skýrslunni að það er nánast ekkert gert úr hinu afar sérstaka eðli þessa lóns sem þarna verður. Það verður allt öðruvísi en þau lón önnur sem við höfum hingað til byggt, þ.e. manngerð stöðuvötn, því að þetta lón hefur þann stórkostlega annmarka að vera mjög víðáttumikið en grunnt og skila í rauninni mjög lítilli miðlun af því að það er afar óhagkvæmur geymir. Þetta er svipað og ætla að geyma vatn á grunnri undirskál eða diski, flötum diski. Og menn borða yfirleitt ekki grautinn sinn af flötum diski, er það, herra forseti? Nei, af því það kemst lítið á hann í einu.

Það fer nú eftir því hvort það er þurrmeti eða vökvi.

Og sullast út úr ef það er vökvi, herra forseti. Þetta er alþýðleg eðlisfræði sem allir skilja, að flatur diskur eða grunnur diskur er ekki mjög góður vatnsgeymir. Þannig er þetta uppistöðulón. Það eru 43 km 2 í fullri vatnshæð en það er aðeins 500 gígalítra miðlun. Það er mjög lítið miðað við jafngífurlegt flatarmál sem fer undir vatn. Það sem er þó alvarlegra, herra forseti, er að þetta lón á nánast að tæma þannig að yfirborð þess skreppur saman niður í 8 km 2 í lægstu vatnsstöðu. Með öðrum orðum, það verður nánast allt þurrt þegar það verður í lægstu vatnsstöðu. Þetta er allt öðruvísi fyrirbæri en Þórisvatn og jafnvel Blöndulón þar sem vatnsborðssveiflurnar eru mun minni. Geri ég þó ráð fyrir að mönnum þyki ýmsum nóg um þar. En sú er ástæðan að þetta lón hefur það eðli að vera eins og pönnukaka í laginu, vera í rauninni afar óhagkvæm miðlun í öllu tilliti. Fyrir það fyrsta er landið allt gróið, það er jafnflatt og raun ber vitni og miðlunin ekki meiri en þetta og síðan á nánast að tæma lónið, þurrka það upp í lægstu stöðu. Að Hálslóni undanskildu, herra forseti, eru því miður meira og minna öll lónstæði sem menn hafa talað um á hálendinu norðan Vatnajökuls sama marki brennd. Af hverju? Af því að þetta er háslétta, þetta er meira og minna gömul háslétta og hún er tiltölulega flöt. Það eru því engir góðir kostir til stórfelldrar miðlunar á þessu svæði. Og öllum þeim lónum sem menn tala þarna um fylgja stórfelldar fórnir í umhverfi. Ekki er nú Arnardalslón betra sem verður svipað að stærð, leggst nánast allt yfir gróið land og sömu sögu má næstum segja um Fagradal. Að því leyti er þó Hálslón skömminni skást að það er ekki nema lítið eitt stærra en Eyjabakkalón en er þó með um fjórfalda miðlun eða um 2.000 gígalítra eða hátt í það.  Með öðrum orðum, herra forseti, það er alveg sama hvernig menn nálgast þetta mál, það er alveg hörmulega óhagstætt að sökkva öllu þessu fagra og sérstaka landi undir svona gífurlegt vatnsflæmi og fá jafnlitla miðlun út úr því eins og raun ber vitni. Það er leitun að grátlegri kosti til að geyma á vatn en þessum flötu og fögru Eyjabökkum. Herra forseti. Ég fullyrði að menn renna að verulegu leyti blint í sjóinn með hverjar afleiðingar þess verða að tæma þetta lón svona algjörlega á vorin eins og menn ætla að gera eða á veturna og skilja það þannig eftir að vori. Ég hef miklar efasemdir um að hægt sé að taka erlendar formúlur, flytja þær til Íslands á eldfjalla- og öskukenndan jarðveg og undirstöðu þar sem frost og þíða skiptast á með öðrum hætti en gerir á nefndu svæði í útlöndum, og fá mikið vit út úr því að reikna slíkt út frá halla á vatnsbökkum og öðru slíku. Ég hef mjög miklar efasemdir um að út úr því komi mikil vísindi. Og ég hef líka mjög miklar efasemdir um að samanburður við önnur fyrri lón Landsvirkjunar gefi okkur mikið í þessum efnum af því að aðstæður eru þar að verulegu leyti og í grundvallaratriðum ólíkar. Ég óttast að ljót sár myndist, einkum við lónsbakkana að austanverðu, og ég óttast að ekki verði fallegt um að litast í þurrum og hlýjum suðvestanvindum, t.d. í júnímánuði ef vorað hefur vel, lónið er galtómt, ísa hefur leyst og víðáttumiklar leirsléttur með 2--4 mm lagi af fínum leir eða silti blása upp í vindinum. Ég hvet menn til að fara og sjá, t.d. úr lofti ef vel viðrar þegar flogið er norður yfir heiðar, hversu langt norður í Blöndulónið áraurarnir eru nú þegar komnir. Það vakti undrun mína að sjá í sumar bæði af landi og eins úr lofti hve mikið hefur gerst þar á skömmum tíma. Hvernig mun þetta verða með Eyjabakka? Jú, þar mun setmyndunin verða mest innst á svæðinu, þar fyllist lónið fyrst og þar myndast sléttur sem smátt og smátt og verða að hræðilegum eyðimörkum þegar þær eru ofar vatnsborðs. Það verða ekki mjög skemmtileg fyrirbæri hygg ég, herra forseti, í þurrkatíð, hlýindum og hvössum suðvestanáttum. Hafa engir verið á norðaustan- og austanverðu landinu í strekkings suðvestanvindi þegar strókarnir taka sig upp af aurunum norðan við Dyngjujökul og sjá mökkinn leggja norðaustur yfir hálendið þannig að það verður móska í lofti alla leið út á sjó? Það minnir mann helst á Eddukvæðin, herra forseti, lýsingarnar sem mætti hafa um það, birtuna og allt sem því fylgir. Ég held, herra forseti, að þarna séu atriði sem menn hafi því miður gefið allt of lítinn gaum og afgreitt án verulegrar umhugsunar. Ein helsta huggunin í þessu máli er þó að að sjálfsögðu er Jökulsá í Fljótsdal ekki nándar nærri jafnaurug og Jökulsá á Dal og Jökulsá á Fjöllum, sem eru afkastamestu fljót landsins og afkastamestu flutningstæki náttúrunnar við að flytja jarðefni á haf út. Þó munar um þau hundruð þúsund tonna sem Jökulsá í Fljótsdal ber fram á ári hverju. Herra forseti. Ég met það svo að þetta mál í heild sinni sé svo stórt að óverjandi sé að hleypa því af stokkunum eins og hér á að gera. Ég get bara ekki sætt mig við það. Ég sé í hendi mér, herra forseti, möguleikana á að sporna gegn frekari áföngum, stækkun og fleiri virkjunum ef þetta hjól fer af stað. Þeir verða ekki beysnir. Ég óttast, herra forseti, og ég hef lengi kviðið því að menn séu í raun að slá af umhverfis- og náttúruvernd og friðun þessa svæðis norðan og norðaustan jökla. Ég óttast að í kjölfarið mundi fylgja, knúið m.a. af efnahagslegri nauð vegna álvers og virkjunar sem Íslendingar ættu nánast einir, krafan um áframhaldandi framkvæmdir og stækkun, virkjun Jökulsár á Dal, síðan Kreppu og Jökulsár á Fjöllum. Ég óttast að þá verði viðspyrna til að standa þar í móti ekki eins og vera ætti, m.a. vegna þess að menn munu segja: Það er þegar búið að fórna hluta þessa svæðis. Það er ekki ósnert lengur og ekki til varðveislu eins og það var, hálfur skaðinn er þegar skeður og munar lítið um það sem eftir er. Hvers vegna í ósköpunum, herra forseti, er ekki málið í heild sinni tekið fyrir og sett í eitt heildarmat þannig að við vöndum þá ákvarðanatöku um nýtingu, ekki nýtingu eða tilhögun nýtingar á öllu þessu svæði? Hvers vegna förum við ekki yfir það rækilega hvort eða hvernig við nýtum eitthvað af afli jökulánna norðan og norðaustan Vatnajökuls? Þannig vildi ég nálgast málið. Eða hvar, herra forseti, getur hæstv. iðnrh. sagt okkur að taka eigi orkuna í frekari áfanga upp í 480 þús. tonna álver? Hvar ætlar hæstv. iðnrh. að taka hana? Eru aðrir líklegir kostir í stöðunni en Jökulsá á Dal, Kreppa og Jökulsá á Fjöllum? Ef svo er hverjir eru þeir? Hvert ætlar hæstv. iðnrh. að sækja orkuna ef lagt er af stað með vilyrði og skuldbindingu stjórnvalda til að fara í fulla stærð? Herra forseti. Ég tel að allt svæðið frá Ódáðahrauni í vestri, með Herðubreið og Herðubreiðarlindum, með Öskju og Dyngjufjöllum, með Kverkfjöllum og Krepputungu, með Fagradal og Arnardal og allt norður til Jökuldalsheiðar, upp um Hrafnkelsdal að Snæfelli og allt nágrenni þessa svæðis, myndi eina heildstæða og stórbrotna einingu. Þetta er stærsta, eins og margir hafa sagt --- því miður er kannski ekki rétt að segja ósnortna --- lítt snortna víðerni í Evrópu. Um það er ekki deilt. Það hefur marga einstæða eiginleika. Ég tel ekki hægt að fara og plokka þar innan úr rúsínurnar og segja svæðið svo jafngott á eftir. Það er bara ekki þannig, því miður. Ég held að allir sem taka sig til og keyra meira og minna malbikaða vegi upp með Þjórsá átti sig á því að það svæði hefur að verulegu leyti breytt um eðli. Gott og vel, menn fóru þar út í nýtingu. Ég held að að mörgu leyti séu gild sjónarmið að klára þá nýtingu eftir því sem ásættanlegt er úr því að hún er hafin á annað borð. En svæðið er allt annað en það var á sínum tíma. Þar eru núna malbikaðir vegir, stutt á milli sjoppa og margs konar mannvirkja sem maður sér nánast hvert sem litið er. Auðvitað hefur þetta svæði gjörbreytt um eðli, það er af öðrum karakter. Við öðru er ekki að búast. Svo mun líka fara um svæðið norðan jökla ef farið verður út í þessi stófelldu nýtingaráform, sér í lagi ef það verður gert af jafnmikilli hörku gagnvart þeim sem reyna að verja þar perlur eins og Eyjabakka, Jökulsá á Fjöllum, Kreppu, Arnardal og Fagradal, svo eitthvað sé nefnt. Því miður, herra forseti, þá held ég að þessu máli hafi verið teflt í mjög óskynsamlega stöðu fyrir alla málsaðila. Fyrir þá sem bera umhverfisverndina einkum fyrir brjósti augljóslega, þeir hafa átt erfitt uppdráttar með sjónarmið sín í málinu þannig að á þau væri hlustað og tillit til þeirra tekið, þó ekki væri nema krafan um að farið sé lögformlega í mat á umhverfisáhrifum. Fyrir stjórnvöld einnig sem að mínu mati hafa teflt málinu í mikinn hnút, þverklofið þjóðina í málinu. Sérstaklega er þó málið slæmt fyrir Framsfl. sem er í þessu máli í þeirri stöðu að engin vinningsleið er sjáanleg. Ég held að hvernig sem málið fer þá hafi Framsfl. með framgöngu sinni skaðað sig stórkostlega. Látum það nú vera. Það er ekki sérstakur hausverkur ræðumanns. Ég held að fyrir Austfirðinga hafi þetta mál teflst hörmulega. Ég líð önn fyrir það á köflum hvernig komið er í þeim efnum. Hvað sem menn segja um hlutföll þar, hvort þau eru 25:75 eða 80:20, með eða á móti þá skiptir það ekki máli, á Austurlandi er djúpstæður og erfiður ágreiningur um þetta mál. Fyrir Austfirðingafjórðung í heild held ég að þetta hafi ekki verið þægilega eða að öllu leyti skemmtileg umræða. Ég hef miklar áhyggjur af því á hvorn bóginn sem málið fer að þá sé ekki bitið úr nálinni með það hversu vel þetta eigi eftir að reynast Austfirðingum. Sé t.d. litið til þess, herra forseti, hver samningsstaða Íslendinga er í málinu eins og á þessu hefur verið haldið, er líklegt að hún sé mjög sterk? Er líklegt að íslensk stjórnvöld geti haft alla þá fyrirvara á að samþykkja niðurstöðuna sem þau þyrftu að hafa? Er heppilegt að stjórnvöld keyri málið áfram en ekki væntanlegir framkvæmdaraðilar? Ég skil að þeir sem hafa áhuga á að byggja álver, græða peninga á því að reka álver og þeir sem eru í þeim bisness að virkja, vilji drífa framkvæmdirnar áfram. Þeir eiga auðvitað að gera það. En eiga stjórnvöld landsins að vera aðaljarðýtan á bak við málið? Er það heppilegt? Svarið er auðvitað nei. Þau eiga frekar að halda sér til baka og segja: Já, reynið þið að semja um orkuverð og aðra slíkt, láta rannsaka umhverfið og svona. Við höfum alla fyrirvara á um endanlegt samþykki og stuðning við málið. Þannig ætti það að vera. Þannig hygg ég að það sé í öðrum ríkjum, en ekki hér. Hér hafa mál skipast þannig, og ekkert nýtt, að íslensk stjórnvöld ganga í það með miklu offorsi að koma þessu á koppinn. Þau eru náttúrlega á engan hátt í hlutlausri eða hlutlægri afstöðu gagnvart málunum. Menn geta sjálfsagt sagt að þeirra hlutverk, einhverjir mundu gera það, sé að drífa þessi mál áfram. En er það ekki pínulítið gamaldags, eða hvað? Er það grundvallarhlutverkið hjá stjórnvöldum nú um stundir að keyra aðra hlið málsins áfram með þessum hætti? Öllum er ljóst að hin hliðin, þar sem menn eiga að vera á varðbergi t.d. hvað umhverfismálin snertir, er bara ekki með. Hún er skuggahlið einhvers staðar langt aftan við hús. En kannski var, herra forseti, aldrei von á góðu. Staðreyndin er sú að okkur Íslendingum hefur gengið illa að losa okkur upp úr því fari, því gamla blinda stóriðjufari sem hér ríkti að mörgu leyti með dapurlegum árangri. Þegar fyrsta stóriðjuverið var byggt á sínum tíma lá svo mikið á að við það var gerður einhver hörmulegasti raforkusamningur sem um getur á byggðu bóli. Flestir held ég að viðurkenni það í dag. Hann var svo hörmulega lágur að fyrirtækið Landsvirkjun væri sjálfsagt gjaldþrota í dag ef ekki hefði náðst fram endurtekin leiðrétting á honum. Menn gætu svo sem rifjað upp hver var upphafsmaður að því að herja á um þá leiðréttingu og rífa Íslendinga lausa úr þeim hörmungarsamningum sem upphaflegu raforkusamningarnir til álversins í Straumsvík voru. Á annan tug milljarða hefur skilað sér í þjóðarbúið vegna þeirra hækkana sem um samdist á níunda áratugnum. Í þessari umræðu hafa samskiptin við Elkem Spigerverk verið rifjuð upp og það var nú eins og það var. Það fyrirtæki gerði fína samninga um að eiga heilmikið í stóriðjufyrirtæki uppi á Íslandi og þurfti vart að borga nokkuð fyrir það. Það gerði enn þá betri samninga um að taka að sér að selja framleiðsluna fyrir háa þóknun á ári hverju sem fyrrv. framkvæmdastjóri fyrirtækisins hefur kallað blóðpeninga. Seint hefur okkur gengið að læra, herra forseti. Ég er hér með bók sem ég held mikið upp á í vissum skilningi. Ég ætla að gæta hennar vel því ég held að þegar frá líður eigi hún eftir að reynast --- ég skal sýna forseta líka --- þvílíkur bautasteinn um framgöngu íslenskra stjórnvalda í þessum efnum. Frá árinu 1995 er plaggið og mun þykja merkilegt og sögulegt þegar þar að kemur. Lægsta orkuverð í Evrópu, fyrir nýja samninga. Stökkbretti inn í Evrópu. Ætli við mundum ekki þýða þetta þannig, ,,spring-board``, stökkbretti inn í Evrópu.  Svona var verið að markaðssetja Ísland fyrir opinbert fé svo seint sem árið 1995.

Og er enn.

Og er enn, segir hæstv. iðnrh. og er sjálfsagt hreykinn af.

Við erum samkeppnishæf.

Já. Þetta er stórkostlegt, herra forseti. Svona á að fara í samningaviðræður. Ef við værum að spila brids þá mundi maður samkvæmt þessu segja við andstæðinginn: Sko, ég er með svoleiðis hunda, nú skaltu dobla. Nú skaltu redobla mig, doblaðu og doblaðu því ég er með hunda á hendinni. Nei, auðvitað leggja menn af stað á hnjánum þegar þetta hugarfar er á bak við. Staðreyndin er líka sú, herra forseti, að ástæða er til að hafa áhyggjur. Maður gæti bundið vonir við að menn hefðu eitthvað lært en þegar það birtist okkur hvernig þetta mál er keyrt áfram fer hrollur um mig. Tölurnar um hlutföllin hvað stóriðjan borgar í rafmagn og hvað almenningur borgar, segja sína sögu. Þegar sömu aðilar hafa talað um að réttlætanlegt væri að selja raforku til stóriðju á 20--35% lægra verði en til almennings, fyrir því væru alveg gild rök en ekki miklu meira, en við blasir ár eftir ár að innlendi markaðurinn er að borga um þrefalt verð, þá verður að gefa skýringar á þeim mun. Hver er þá að borga með hverjum? Hver er að borga með hverjum þegar rafmagnsverðið er jafnvel ár eftir ár í kringum 88, 90 aurar á kwst. til stóriðjunnar? Er það virkilega svo að menn komist í gegnum umræðurnar um arðsemi með því að segja einfaldlega að menn gefi sér rangar forsendur? Eru allir þeir hagfræðingar sem reiknað hafa undanfarna daga og vikur að gefa sér rangar forsendur? Hverjar eru þá forsendur Landsvirkjunar í þessum efnum? Ef raforkuverðið er svona gott af hverju er þá ekki hægt að gefa upplýsingar um það? Auðvitað er barnalegt að bera við einhverjum viðskiptaleyndarmálum þegar altalað er að allir viti allt sem þeir þurfi að vita um þessi mál úti í hinum stóra heimi.  
             Staðreyndin er auðvitað sú, herra forseti, að því miður hefur þetta mál teflst þannig að öllum er ljóst og væntanlega ekki síst fyrirtækinu Norsk Hydro, sem verður fyrir þeirri furðu, sem ég spái að það hafi vakið í höfuðstöðvum þess fyrirtækis, þegar þaðan berst yfirlýsing um að þeir mundu í sjálfu sér ekki missa áhuga á álverinu né setja sig upp á móti framkvæmdinni þó að hún færi í lögformlegt mat á umhverfisáhrifum. Þá kemur ekki umsvifalaust skeyti frá umhvrh. sem fagnar þessu og telur nýjan flöt á því að ræða málið í því samhengi að fyrst fari fram umhverfismat. Nei, það koma neyðarhringingar um að þessi yfirlýsing sé dregin til baka og að andlitinu á hæstv. iðnrh. sé bjargað. Hvað haldið þið nú að Norsk Hydro-menn læri af þessu? Já, þeir eru svona gráðugir í þetta. Ja, þeir þurfa þá líklega ekki mikið fyrir rafmagnið. Allt ber að sama brunni, herra forseti. Hér eru íslensk stjórnvöld á hnjánum af því að þetta mál er keyrt áfram í pólitískri herleiðingu og það lýtur ekki hlutlægum forsendum. Það er alveg ljóst, herra forseti, að einhvern veginn hefur þetta mál þróast þannig í höndum framsóknarmanna að þeir eru í slíkum örvæntingarleiðangri að koma þessu máli fram að menn eru meira og minna á hnjánum gagnvart hlutum af þessu tagi, samningum um orkuverð, umhverfishlið mála og annað í þeim dúr. Síðan er sú hætta, herra forseti, augljós að til þess að komast hjá frekari pólitískum hremmingum og herkostnaði en orðinn er og til þess að lokka að fjárfestana fari menn alveg niður í svartasta botn með orkuverðið. Ástæða þess að Landsvirkjun er líkleg til að gera það líka er m.a. sú staða sem fyrirtækið er í. Hún er í öðru lagi sú að sagan hræðir, sporin hræða, hjá því fyrirtæki í þeim efnum. Það er fullkomin ástæða til að spyrja að því: Hafa menn lært eitthvað, hefur eitthvað breyst? Hvers vegna er framleiðslan þá ekki sett í sjálfstætt dótturfyrirtæki sem verður að standa efnahagslega á eigin fótum þannig að engar deilur þurfi að vera uppi um það hver sé að borga með hverjum?  Herra forseti. Auðvitað er það svo að það á ekki að vera sá metnaður sem Alþingi sýnir þessu máli að það láti bjóða sér viðskiptaleynd á raforkuverðinu. Ég vil spyrja hæstv. iðnrh.: Mun raforkuverðið verða upplýst í iðnn. þegar samningar liggja fyrir, þó í trúnaði verði? Mun það verða gert? Eða verður því jafnvel neitað að þeir sem eiga að skoða málið faglega fyrir hönd þingsins hafi aðgang að slíkum upplýsingum þó í trúnaði væri sem ég sé reyndar harla litla ástæðu til að vera að pukrast með því ekki reikna ég með að það mundi breyta miklu? Herra forseti. Örfá orð um byggðamálin og þó þau væru fleiri. Aðstandendur álversins hafa gjarnan ráðist á þá sem hafa gagnrýnt og spurt: Hvað viljið þið gera? Það hefur verið aðalframlag t.d. hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar sem hefur farið í ótal andsvör við málefnalegar ræður sem hafa verið fluttar að ég tel í þessari umræðu í það heila tekið. Menn hafa að sjálfsögðu verið ósammála, það hafa komið fram sjónarmið frá báðum hliðum, sem er vel, þannig eiga umræður og rökræður að vera á hinu háa Alþingi. Það hefur verið alveg sérstakt hlutskipti sem þeir hafa valið sér, hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson og hv. þm. Kristján Pálsson, sem hafa verið mjög í því að rjúka til í andsvörum við málefnalegar ræður sem hafa verið fluttar með satt best að segja á köflum mjög sérkennilegum hætti. Annars vegar hefur hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson sérstaklega verið að prófa menn í því hvað þeir meini með lögformlegu umhverfismati ef þeir séu ýmist með eða móti virkjuninni. Telur hann, að mér skilst, hvort tveggja jafnvitlaust því menn eigi bara annaðhvort að vera með eða á móti virkjuninni og þá þurfi ekkert umhverfismat. Hins vegar hefur hv. þm. mjög oft afgreitt byggðamálin þannig að hann hefur sagt við þá sem hafa haft efasemdir um byggingu þessarar virkjunar og tilheyrandi álvers: Já, en hvað ætlið þið þá að gera? Er það þá þannig sem umræðan snýr að það standi upp á stjórnarandstöðuna eða gagnrýnendur máls af þessu tagi að koma með öll svörin? Mætti ekki snúa þessu við og spyrja: Hvað annað en álver? Hvað er ríkisstjórnin með annað en álver? Hvað fyrir aðra, önnur byggðarlög og aðra landshluta? Hverju eru menn nær í Dölum, í Húnavatnssýslum, á Vestfjörðum, á norðausturhorni landsins, í Skaftafellssýslum o.s.frv. þó að þetta álver rísi við Reyðarfjörð og jafnvel þó að vonir rættust um að það yrði mönnum til einhverrar viðspyrnu þar í byggðamálum, sem eru vissulega ýmis sjónarmið uppi gagnvart? Er það þá þannig að ríkisstjórn Íslands og t.d. þeir aðilar sem hafa borið ábyrgð á byggðamálum í á níunda ár, eins og hæstv. forsrh., með frammistöðu af því tagi sem blasir við alþjóð, geti keypt sér fjarvistarsönnun frá hinum almenna atvinnu- og byggðavanda í landinu með þessu máli og lamið á þeim sem hafa efasemdir um málið eða eru því andvígir með rökstuddum hætti, t.d. vegna umhverfissjónarmiða? Það er ekki mjög rismikill málflutningur, satt best að segja. Það er það ekki, og menn vaxa ekki af slíku í mínum huga. Við í þingflokki Vinstri hreyfingar -- græns framboðs höfum gert byggðamál að mikilvægu forgangsmáli hjá okkur. Eitt af okkar fyrstu stóru þingmálum í haust var till. til þál. um víðtækar aðgerðir í byggðamálum þar sem við erum ekki að reyna að leysa vandann með innfluttum patentlausnum í stykkjavís og með stóriðjukostum af þessu tagi, sem geta aldrei nema í besta falli orðið lausn fyrir mjög takmarkað svæði. Það liggur alveg í augum uppi. Við höfum verið að reyna að nálgast þetta með aðgerðum sem tækju á sjálfum grunni byggðanna, undirstöðunum sem eru að veikjast og valda því að af margvíslegum ástæðum horfir jafnógæfulega fyrir landsbyggðinni og raun ber vitni. Það er ekki í grunninn atvinnuleysið sem hrjáir landsbyggðina mest. Það eru fjölmargar samþættar undirliggjandi ástæður sem eru til að mynda vel greindar í skýrslu Stefáns Ólafssonar prófessors. Vandinn er samsettur úr fjölmörgum félagslegum og efnislegum þáttum. Það má færa fram mjög sterk rök fyrir því ef ekkert breytist nema að til komi vinnustaðurinn einn, sem sækir sér jafnvel að einhverju leyti vinnuafl úr öðrum greinum atvinnulífs á sama svæði þá geti það breytt sorglega litlu fyrir viðspyrnuna á viðkomandi svæði ef áfram hallar á menn í öllum þeim þáttum öðrum sem nú gerir. Jú, menn geta að sjálfsögðu sagt: Þetta verður þó alltént eitthvað til bóta. Gott og vel, ég vil svo sannarlega leyfa mönnum að njóta vafans í þeim efnum. En ég óttast því miður, herra forseti, að jafnvel þó svo að af þessu verði reynist það minna hjálpræði byggðum á Austurlandi en margir hverjir binda þar vonir við og það væri sorglegt. Hitt veit ég, herra forseti, að verði ekki af þessum framkvæmdum verður það skelfilegt. Það hef ég reynt að segja allan tímann. Þurfa menn ekki að gæta sín áður en þeir keyra upp væntingar umfram efni í þessu máli, ef svo færi nú að ekki verði af framkvæmdunum? Getur þá niðurstaðan af málflutningi af því tagi, eins og við höfum heyrt að þetta sé stærsta byggðamál allra tíma, orðið önnur en sú með gagnályktun, að ef ekki verður af framkvæmdunum verði það áfall? Ég held ekki, því miður. Auðvitað væri það mjög slæmt ofan í þá erfiðu stöðu sem menn eru að berjast í á þessu svæði eins og reyndar meira og minna annars staðar á landsbyggðinni því miður. Það er ekki þannig, herra forseti, hvort sem menn hafa minnsta áhuga á því eða leggja á það trúnað eða ekki, að við sem erum andstæðingar þessara stóriðjuframkvæmda gerum það vegna þess að okkur skorti skilning á eða samúð með Austfirðingum í þeirri erfiðu stöðu sem þeir eru í í byggðamálum sínum. Það eru aðrir hlutir sem vega þyngra þegar við tökum ákvörðun okkar og geta menn ekki bara viðurkennt að þannig er það að við komumst að ólíkum niðurstöðum vegna þess að hlutirnir vega misþungt hjá okkur? Hægt væri að segja mönnum ýmislegt af því t.d. hvernig biðin eftir álveri fór með Akureyri og Eyjafjörð á sínum tíma. Það jaðrar við að hægt sé að tala um glataðan áratug á því svæði þegar umræðan snerist meira og minna öll um það að nú væri álver eina von manna. Sem betur fer hvarf það svo út úr myndinni enda leitun að óheppilegri stað fyrir álver en hinn þrönga og staðviðrasama Eyjafjörð --- sem er því miður að vísu býsna skyldur veðurfarslega Reyðarfirði --- og menn fóru að snúa sér að öðrum hlutum og hefur gengið sæmilega og þó auðvitað engan veginn nógu vel. Herra forseti. Að lokum verður að segja alveg eins og það er að það jaðrar við að maður geti haft samúð með Framsfl. vegna þess að ég skil að flokkurinn er búinn að koma þessu máli í hörmulega sjálfheldu og á sér enga vinningsvon í stöðunni. Hann er keyrður áfram í þeirri blindgötu sem þetta mál var sett í, flokkspólitískra hagsmuna í upphafi fyrir alþingiskosningarnar síðustu og finnur enga leið út. Stjórnarflokkunum hefur því miður ekki lánast að finna sér neina leið, þó ekki væri nema koma eitthvað til móts við hinar skiptu skoðanir í þjóðfélaginu í þessu máli þannig að mönnum gengi þá betur að búa við niðurstöðuna hver sem hún verður því það munu menn þurfa að gera. Þjóðin ætlar væntanlega að halda áfram að lifa saman í landinu hvernig sem málinu lýkur og andstæðingar virkjunarmála sem og stuðningsmenn jafnt hinum sem hafa kannski ekki mjög heitar skoðanir í málinu til eða frá. Það er þó þannig að samúð manns með Framsfl. minnkar þegar manni er ljóst að um sjálfskaparvíti er að ræða. Það er vissulega þannig og sannast enn hið fornkveðna að sjálfskaparvítin eru verst. En þetta er sjálfskaparvíti og ekkert annað en sjálfskaparvíti Framsfl. að keyra málin í þennan hnút sem raun ber vitni. Það var formaður Framsfl., hæstv. iðnrh., sem gerði sig tíðindamann og merkisbera þessa máls í aðdraganda alþingiskosninga á Austurlandi og það er iðnrh. Framsfl. sem hefur keyrt áfram með þeim hætti sem raun ber vitni og alþjóð veit og metur að verðleikum ef marka má skoðanakannanir, og það er umhvrh. Framsfl. sem hefur staðið jafnlinlega í ístaðinu í þeim efnum eins og menn hafa horft upp á. Herra forseti. Það er dapurlegt þegar stjórnvöld eru ekki í takt við þjóð sína, daga uppi með einhverjum hætti í málum. Staðreyndin er sú að hér hafa menn ekki hvað varðar viðhorf og framgöngu á æðstu stöðum, í ríkisstjórn, ráðuneytum og í sumum stofnunum og fyrirtækjum, sem þessu máli tengjast, áttað sig á því að það eru breyttir tímar, það er breytt gildismat og það eru breytt viðhorf. Það eiga menn að hlusta á og það eiga menn að viðurkenna. Ég held að ekki þýði að keyra hlutina áfram með þeim hætti og í þeim dúr sem menn hafa verið að gera og nota næstum áratuga gamlar ákvarðanir á hæpnum forsendum til að réttlæta að standa nú að málum, rétt augnabliki fyrir aldamótin, með þeim hætti sem er sannarlega úr takti við þau viðhorf sem nú ríkja. Andi allra þeirra gerninga, sáttmála og lagasetninga sem við sjáum í kringum okkur, á vettvangi Sameinuðu þjóðanna, í Evrópu og meira að segja á Íslandi gengur í aðra átt. Að nálgast þessi mál með öðrum hætti, að umgangast náttúruna, verðleggja hana, virða og meta á allt annan og ríkari hátt en fyrr. Herra forseti. Mér finnst líka að framganga stjórnarflokkanna sé mótuð af viðhorfi þeirra til valdsins sem hafa kannski haft of mikið af því og of lengi, að þeir séu orðnir yfir það hafnir að hlusta mikið á þjóðina nema þá rétt fyrir kosningarnar á fjögurra ára fresti þegar nauðsynlegt er að reyna að ná eyrum fólksins. Síðan er valdið þeirra og þeirra einna. Það þyrmdi eiginlega yfir mig, herra forseti, þegar ég var í ónefndri þingnefnd um daginn að tala fyrir því að mál færu allvíða út til umsagnar og ég áttaði mig á því að það var vaxandi pirringur í röðum ónefndra þingmanna yfir þessum tillögum mínum þangað til einn þeirra hreytti út úr sér: Já, en það er búið að ákveða þetta. Já, það er nefnilega það. Það er búið að ákveða þetta. Hvers vegna þá að vera senda málið út til umsagnar? Hvers vegna að standa í þessum leiðindum? Af hverju erum við að tala fyrir öðrum sjónarmiðum úr því að það er búið að ákveða þetta? Jú, það er vegna þess, herra forseti, að það er skylda okkar. En hitt, að verða vitni að viðhorfi af því tagi, sem mér finnst anda í gegnum þetta mál, er dapurlegt. Herra forseti. Að lokum. Sennilega er það íslenskt skáld sem menn tengja nú einna sterkast við þessar slóðir sem umrædd virkjun og mögulegar nágrannavirkjanir ættu að rísa á, Kristján Jónsson Fjallaskáld, sem er kenndur við fjallabyggðina á norðausturhálendinu. Hann bar reyndar beinin á Vopnafirði sem er fæðingarstaður hæstv. utanrrh. svo að maður haldi þeim sögulegu tengslum til haga og Kristján Jónsson var vel kunnugur á þessu svæði, það er vitað. Hann fór um þetta svæði bæði til smalamennsku og hann orti falleg kvæði um margar helstu náttúruperlur þessa svæðis. Í ævisögu Benedikts Gíslasonar frá Hofteigi eða umfjöllun hans um Kristján er komist mjög skemmtilega að orði um Fjallaskáldið og mannlífið á fjöllunum eins og það var í þá daga, á ofanverðri 19. öldinni, þegar Kristján Jónsson var þar á dögum ungur maður. Það á býsna vel við vegna þess að Benedikt höfðar til landsins af orðkynngi sinni. Með leyfi forseta ætla ég að vitna í það sem Benedikt Gíslason frá Hofteigi sagði í þessari bók um mannlífið á fjöllum: ,,Það er viss hrikaháttur í sveitarlífinu. Fjallamenn eru ekki mysumenn í lífsháttum, margir greindir og vel lesnir menn, talsmáti fólks ákveðinn og oft næsta grófur og stórgerður. Það gerir landslagið, víðáttan blönduð auðnum við kjarnagresjur. Landið svíkur ekki og þá ber mönnum ekki að svíkja landið, hvorttveggja gefur mikið og heimtar mikið --- það er Fjallalíf.`` Af mörgum kvæðum Kristjáns um náttúruperlur á hálendinu svo sem eins og hið magnaða kvæði um Herðubreið og kvæði um fleiri staði og ferðalög á þessu svæði held ég þó kannski að Dettifoss sé magnaðastur því þar sameinast allt í mögnuðum kveðskap skáldsins, lotningin fyrir náttúrunni og fyrir hinu hrikalega fyrirbæri, Dettifossi, en líka svartmyrkrið sem grúfði yfir sál skáldsins sem var þá illa kominn þegar ljóðið var kveðið. En það er alveg ljóst að Kristján Jónsson sá framtíðina þannig fyrir sér að Dettifoss mundi kveða, syngja eða hlæja um aldir alda, hvort sem það yrði yfir beinum hans eða ekki. Ég ætla að leyfa mér að ljúka máli mínu, herra forseti, með því að lesa kvæðið Dettifoss eftir Kristján Jónsson Fjallaskáld: \vskip 11.6pt plus 6pt minus 6pt Þar sem aldrei á grjóti gráu gullin mót sólu hlæja blóm og ginnhvítar öldur gljúfrin háu grimmefldum nísta heljarklóm, Kveður þú, foss, minn forni vinur, með fimbulrómi sí og æ. Undir þér bergið sterka stynur, sem strá í næturkuldablæ. \vskip 11.6pt plus 6pt minus 6pt Kveður þú ljóð um hali horfna og hetjulíf á fyrri öld; talar þú margt um frelsið forna og frægðarinnar dapra kvöld. Ljósgeislar á þér leika skærir, liðnir frá sól í gegnum ský. Regnbogalitir titra tærir tröllauknum bárum þínum í. \vskip 11.6pt plus 6pt minus 6pt Ægilegur og undrafríður ertu, hið mikla fossaval; aflrammur jafnt þú áfram líður í eyðilegum hamrasal. Tímarnir breytast; bölið sára það brjóstið slær, er fyrr var glatt; en alltaf söm þín ógnarbára ofan um veltist gljúfrið bratt. \vskip 11.6pt plus 6pt minus 6pt Stormarnir hvína, stráin sölna, stórvaxin alda rís á sæ, á rjóðum kinnum rósir fölna í reginköldum harmablæ, brennandi tár um bleikan vanga boga, því hjartað vantar ró; en alltaf jafnt um ævi langa aldan í þínu djúpi hló. \vskip 11.6pt plus 6pt minus 6pt Blunda vil ég í bárum þínum, þá bleikur loksins hníg ég nár, þar sem enginn yfir mínu önduðu líki fellir tár. Og þegar sveit með sorgarhljóði syngur döpur of ann'ra ná, í jörmunelfdum íturmóði yfir mér skaltu hlæja þá. Þetta, herra forseti, var kvæði Kristjáns Jónssonar Fjallaskálds um Dettifoss.

Hæstv. forseti. Sú tillaga sem við erum að fjalla um er pólitískur leikur Framsfl. Hún er tilraun til að stilla pólitískum andstæðingum og reyndar líka pólitískum samstarfsmönnum upp að vegg, láta þá bera ábyrgð með Framsfl. á máli sem þeim fannst að þeir stæðu einir uppi með. Þeim fannst og kannski var það rétt að þeir væru einir að taka út erfiðleikana sem fylgdu því að fara í þessa virkjun og þessa stóriðju og að Sjálfstfl. slyppi eins og stundum áður við gagnrýnina en fengi aftur á móti hrósið og það sem félli til af upphefð fyrir það sem verið var að gera. Þeir ákváðu að leggja það til að þetta mál yrði tekið inn í Alþingi, ekki af því að þeir teldu að væri á því nein nauðsyn heldur vegna þess að þeir töldu að það væri pólitískt skynsamlegt. Það mundi rétta Framsfl. við og það mundi kannski koma einhverjum illa. Nú er að sannast að þessi leiðangur er að mistakast hjá Framsfl. og það illa. Framsfl. er ekki að uppskera úr þessum leiðangri það sem hann hafði hugsað sér vegna þess að þegar menn bjóða upp á sýningu á verkum sínum, þegar gestirnir koma og verða margir til að skoða sýninguna fer ekki hjá því að verkin verða metin. Hér hafa menn verið að meta verkin. Hver er niðurstaðan? Það er nánast hægt að setja út á allt sem viðkemur undirbúningi málsins, því miður. En stjórnarliðar, fylgismenn Framsfl. og Sjálfstfl., sem tóku við þessu máli inn í sali Alþingis, eru tilbúnir að fylgja því hvernig sem það lítur út að lokum. Það hefur komið í ljós í umræðunni og í umfjöllun málsins, í nefndum og meðal þingmanna. Umræðan gefur ekki af sér breytingar á afstöðu manna, ekki ef þeir eru í stjórnarflokkunum. Hins vegar hefur margt komið fram í þessu máli sem gerir það t.d. að mörgu leyti öðruvísi í mínum augum en það var þegar það kom fyrst fyrir mín augu í þinginu. Margt hefur verið upplýst í umræðunni. Hæstv. forsrh. hefur alveg sérstaka ánægju af því að gera lítið úr Samfylkingunni og niðurlægja hana. Um daginn lýsti hann því þannig að Samfylkingin hefði enga skoðun á málinu, hún vildi bara eitthvert umhverfismat, hún vildi bara láta skipulagsstjóra og umhvrh. ráða niðurstöðunni. Í þessu felst alveg gersamlega fullkomin fyrirlitning á því sem hefur verið ákveðið á hv. Alþingi að sé háttur á að meðhöndla mál eins og þetta. Hæstv. forsrh. ber enga virðingu fyrir þeim vinnubrögðum sem hafa verið ákveðin á hv. Alþingi. Hann gerir bara grín að þeim. Á sama tíma, reyndar fáeinum dögum áður, upplýsti hæstv. forsrh. líklega nokkru fyrr en hann ætlaði að gefa út ævisögu sína að þegar verið var að byggja ráðhúsið, sem var umdeild bygging og stendur hér stutt frá, hefðu margir verið óánægðir með það mál. Hver voru aðalrökin hjá þeim sem voru á móti ráðhúsinu? Þau voru að ráðhúsið væri of stórt, það tæki of mikið pláss í Tjörninni og það væri of dýrt. Hæstv. forsrh. upplýsti að hann hefði verið á móti ráðhúsinu vegna þess að ráðhúsið var of stórt. Það tók of mikið pláss í Tjörninni og hann var hræddur um að það yrði of dýrt. Hann var sem sagt sammála þeim sem voru að berjast gegn ráðhúsinu. Hann var að hæla sér af því við þjóðina núna eftir öll þessi ár að hann hefði verið á móti þessu máli. Ég spyr: Er alveg víst að hæstv. forsrh. styðji það mál sem við erum núna að fjalla um? Er það alveg öruggt eða hefur hann kannski orðið undir í ríkisstjórninni eins og hann var forðum undir þegar þeir voru að byggja ráðhúsið?  Því miður er niðurstaðan af þessari skoðun á málinu sú að hægt er að líkja henni við það þegar nemandi er sendur heim úr skólanum með verkefni, við skulum segja að þetta hafi verið verkefni í reikningi, og þegar kennarinn er búinn að fara yfir verkefnið er ekki eitt einasta dæmi rétt. Þegar nemandinn, sem hreykinn kom með verkefni sitt í skólann og lagði það fram, fær plaggið í hendur aftur þá er allt strikað með rauðu, ekkert dæmi rétt, alls staðar athugasemdir og alls staðar vitlaus útkoma. Þannig er þetta, því miður. Það er eitt sem hefur verið eins og rauður þráður í gegnum umræðuna hjá þeim sem hafa mælt með þessu máli eins og það liggur fyrir, en það er byggðastefnan. Verið er að reyna að gera þá tortryggilega sem eru ekki ánæðir með hvernig þetta mál hefur verið undirbúið með því að tala til þeirra eins og þeir séu á móti landsbyggðinni, þeir séu á móti því að Austfirðingar fái loksins eitthvað sem geti bjargað byggðunum fyrir austan. Ég er afar ósáttur við þennan málatilbúnað einfaldlega vegna þess að stóriðja getur ekki verið byggðastefna. Það er útilokað. Það er of mikið í húfi. Menn geta aldrei notað stóriðju á þann hátt vegna þess að þá eru menn að segja að þeir séu tilbúnir til að taka á sig tapið. Ætla menn að taka ákvarðanir um álver og virkjun fyrir austan til að bera af því tap vegna byggðamála? Væntanlega ekki. Ég tel að það geti ekki verið. Auðvitað verður stóriðja að byggðamáli ef niðurstaðan er jákvæð en til þess þurfa menn að fara yfir málið fyrst. En það er ekki hægt að leggja upp með stóriðjustefnu sem byggðastefnu. Þar eru menn að snúa hlutunum á haus. Hér hefur verið spurt hvað menn vilji gera ef ekki þetta í byggðamálum. Ég svara því einfaldlega þannig að stóriðjustefna getur aldrei orðið byggðastefna. Það getur hins vegar komið byggðum vel ef menn komast að þeirri niðurstöðu að skynsamlegt sé að virkja og byggja álver eða stóriðju. Við höfum auðvitað séð það vel á sunnanverðu Vesturlandi hvað stóriðja getur gert í atvinnumálum. Það út af fyrir sig er líka notað sem rök í þessu máli og kannski eðlilega. En þar má líka sjá dæmi um hvernig ekki á að standa að undirbúningi stóriðju. Sannleikurinn er sá að vafasamt er hvort Íslendingar séu farnir að hagnast á járnblendifélaginu. Akurnesingar hafa hagnast á því og svæðin í kring en landið í heild hefur sennilega ekki hagnast á því enn þann dag í dag. Vegna þess að þannig var til stofnað í upphafi að raforkuverðið sem þar hefur verið það lágt og var reyndar lágt vegna þess að menn höfðu þá virkjað áður í Blöndu og höfðu ekki markað fyrir orkuna, og það vissu þeir auðvitað sem sömdu um raforku fyrir járnblendifélagið og fundu verð sem var þeim hagkvæmt og hefur verið býsna lágt fram á þennan dag, auk þess sem íslenska ríkið lagði ítrekað fram hlutafé í þetta og á tímabili voru það orðnir 4 milljarðar. Ég veit ekki hvort 1,5 milljarðar hafa skilað sér til baka. Það eru þær tölur sem mig minnir að séu réttar. Það eru því líkur á því að við eigum eftir að sjá hagnaðinn af því fyrirtæki. En vonandi mun sá rekstur halda áfram að ganga eins og hann hefur gert undanfarin ár og að lokum verði það hagkvæmt. En hvað er það sem umræðan hefur leitt í ljós í umfjöllun þingnefnda Alþingis og hér í þingsölum? Ég ætla ekki að eyða löngum tíma í umhverfisþáttinn, það hafa ýmsir þingmenn gert mjög vel og engin ástæða til að endurtaka þau rök. En þau rök sem hafa verið færð fram hvað varðar undirbúning málsins að þessu leyti segja öll, þau hrópa það raunverulega, að þarna hafi illa verið að málum staðið. Það er allt of mikið af vel rökstuddum ábendingum frá hv. þm. sem sanna það að þarna hafa menn ekki staðið rétt í ístaðinu. Ég er einn af þeim sem telja að ef farið hefði verið í eðlilegt umhverfismat og umfjöllun þessa máls, þá hefði það getað leitt til þess að við hefðum valið hagkvæmasta kostinn og þann kost sem hefði getað leitt til sátta. Það sem nú liggur fyrir og hefur komið skýrt fram í gögnum sem hafa verið til umfjöllunar hjá hv. þingnefndum er að með því að virkja á Eyjabökkum á þann hátt sem nú liggur fyrir og ríkisstjórnarflokkarnir ætla sér, þá er ekki verið að nýta virkjunarkosti sem fyrir hendi eru að fullu. Það er mjög alvarlegt mál og verður kannski aðalumfjöllun máls míns að fara yfir það. Það liggur nefnilega fyrir að ríkisstjórnarflokkarnir ætla sér að sökkva Eyjabökkum --- sem margir líta á sem mjög alvarlegt umhverfisslys --- án þess að nýta það vatnsafl til fulls sem er á þessu svæði. Það er að mínu viti mjög alvarlegt mál. Þarna er ég að vísa til þess að Orkustofnun hefur skoðað annan möguleika á virkjun á þessu svæði, svokallaða Hraunavirkjun. Sú virkjunartilhögun var skoðuð í framhaldi af því á sínum tíma þegar niðurstaðan var sú að hagkvæmara væri að bora göng en nota þá skurði sem í upphafi var reiknað með í þessari virkjun. Ég vitna hér til greinagerðar um Hraunavirkjun frá Orkustofnun en hennar er getið í bréfi frá 2. desember 1999, en þar segir í upphafi, með leyfi forseta: ,,Á fundi umhvn. hinn 30. nóv. sl. voru fulltrúar Orkustofnunar beðnir um nánari greinargerð um svokallaða Hraunavirkjun. Meðfylgjandi er minnisblað sem dr. Hákon Aðalsteinsson hefur dregið saman af þessum sökum.`` Á þessu minnisblaði er talað um virkjun Hraunavatns og þar kemur fram að sú virkjun er nefnd í yfirliti um þróun virkjunarhugmynda í greinargerð Orkustofnunar með till. til þál. um framhald framkvæmda við Fljótsdalsvirkjun. Þar kemur enn fremur fram að stórt inntakslón á enda langs skurðar, Gilsárvatnalón, réð mestu um að Fljótsdalsvirkjun með veitu norðan Norðurdals varð fyrir valinu. Ég ætla að vitna í þetta áfram, með leyfi hæstv. forseta: ,,Þegar ákveðið var að færa aðrennslisveitu virkjunarinnar af yfirborði í göng, ákvað Orkustofnun að skoða einnig möguleika á betri nýtingu Hraunavatns. Á þessum árum, (1989--1991) var beðið eftir Fljótsdalsvirkjun vegna álvers á Keilisnesi, og því augljóslega ekki tími til að verkhanna nýjan kost.`` Ég vek athygli á að þetta er á árunum 1989--1991. Síðan er virkjuninni lýst stutt: ,,Sameining Fljótsdals- og Hraunavirkjana í eina virkjun, Hraunavirkjun meiri, með stöðvarhúsi í Suðurdal.`` --- Í stað Norðurdals sem hin virkjunin er. --- ,,Þetta er í raun byggt á sömu útfærslu og tilhögun Hraunavirkjunar, en gangaleggnum norðan Norðurdals sleppt en aðalgöng sunnan Suðurdals stækkuð í staðinn. ... Aðalmiðlun Hraunavirkjunar, hvort sem það er hin minni eða meiri, er á Eyjabökkum.`` Það er sem sagt ekki verið að tala um virkjun sem breytist að þessu leyti. Áfram er gert ráð fyrir lóni á Eyjabökkum. Þetta er tillaga um áfangaskipta virkjun, þ.e. fimm áfanga, og ég vek athygli hv. alþm. á því að þeir fimm áfangar gefa af sér 2.800 gwst. á ári. En eins og þingmenn muna er gert ráð fyrir að Fljótsdalsvirkjun sem hér er til umfjöllunar gefi af sér 1.390 gwst. á ári. Þarna erum við sem sagt að tala um helmingi stærri virkjun. Og hér segir áfram, með leyfi forseta: ,,Þessi tafla segir enn fremur að þessi virkjun stendur hvorki né fellur með einstaka veitum og því er ekkert tilefni til að hafna hugmyndinni í heild, þótt menn séu ekki fyllilega sáttir við allt sem hefur verið skoðað fram til þessa. Orkustofnun hefur reynt að fara yfir sem mest af virkjunarsvæðinu með sérfræðingum til að safna upplýsingum um náttúrufar, til að endanleg forathugun og frumhönnun verði markviss.`` Síðan er vitnað í helstu rannsóknir sem hafa birst í skýrslum til stuðnings þessari tillögu Orkustofnunar. Hraunavirkjun er kynnt sem valkostur við Fljótsdalsvirkjun. Í stað þess að veita Jökulsá í Fljótsdal út Fljótsdalsheiði og virkja í mynni Norðurdals eins og lagt er til í áætluninni um Fljótsdalsvirkjun er ánni veitt austur fyrir Suðurdal og fram með honum og virkjað í mynni hans. Það er gert ráð fyrir að byggingarkostnaður útfærslnanna verði svipaður, um 50 milljarðar kr., miðað við verðlag í desember 1994. Þá er þessi tillaga tilbúin eins og hún liggur fyrir og er kynnt af Orkustofnun. Orkuverð frá Hraunavirkjun yrði 15--20% lægra en frá Fljótsdalsvirkjun. Ég endurtek: 15--20% lægra orkuverð en frá Fljótsdalsvirkjun og þessi tillaga er tilbúin 1994. Þeir segja enn fremur á minnisblaðinu um skýrsluna: ,,Útgáfa þessarar skýrslu um Hraunavirkjun markar tímamót hvað varðar forathuganir Orkustofnunar á virkjunarkostum.`` Gera hv. alþm. sér grein fyrir því hversu alvarlegt þetta mál er? Að til skuli vera valkostur, tillaga ekki frá hverjum sem er, heldur frá Orkustofnun þar sem Orkustofnun gerir ráð fyrir því að orkuverð frá þeirri virkjun verði 15--20% lægra en frá Fljótsdalsvirkjun og að við stöndum frammi fyrir því árið 1999 að þessi kostur hafi verið geymdur, hann hafi ekki verið skoðaður. Honum er ekki lýst í gögnunum sem hér liggja fyrir heldur hefur Orkustofnun komið þessu á framfæri í viðtali við þingnefndir. Þegar þetta mál er reifað í þingnefndum og á hv. Alþingi, þá spyr ég, sjá menn ekki hversu fáránlegt það er að sökkva Eyjabökkum sem er mikið umhverfisslys í augum fjölmargra Íslendinga og það án þess að nýta bestu virkjunarkosti á svæðinu? Hverjir bera ábyrgð á slíku, hæstv. forseti? Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Velti hann þessu máli aldrei fyrir sér, að það þyrfti að skoða það? Hvers vegna í ósköpunum lét hæstv. ráðherra ekki skoða þetta mál? Skipti það engu að hægt yrði að fá 15--20% lægra raforkuverð á svæðinu? Að menn væru að kasta náttúruverðmætum án þess að nýta að fullu það svæði sem um væri að ræða? Er það í takt við afstöðu fólks í dag við að skerða náttúruna að kasta frá sér slíkum möguleikum eins og þarna eru fyrir hendi? Síðan vil ég vekja athygli hv. þm. á því hversu stærðarmunurinn á þessari virkjun og Fljótsdalsvirkjun er mikill. Við erum annars vegar að tala um Hraunavirkjun sem getur orðið allt að 2.800 gwst. en hins vegar Fljótsdalsvirkjun sem er 1.390 gwst. og fyrsti áfangi Hraunavirkjunar yrði samkvæmt þessum hugmyndum nægilega stór fyrir álverið í Reyðarfirði. En auðvitað þarf að koma til viðbótarvirkjun við Fljótsdalsvirkjun ef svona verður farið að eins og hér er til stofnað af hæstv. ríkisstjórn. Hver gæti verið ástæðan fyrir því að menn hafa látið þennan möguleika óskoðaðan frá því 1994, svo ég fari nú ekki aftar? Tillagan er að vísu frá 1991 en þær rannsóknir sem Orkustofnun leggur til grundvallar hugmyndinni eins og hún liggur fyrir núna eru sumar hverjar fram til ársins 1994 og tíminn frá 1994 hefur ekki verð nýttur að neinu leyti til þess að skoða þennan kost. Hver gæti verið ástæðan? Því miður, hæstv. forseti, tel ég að ástæðan fyrir þessu geti eingöngu verið ein. Hún er sú að hæstv. ríkisstjórn einblínir á að ekki megi meta umhverfisáhrif af þessari virkjun. Hæstv. ríkisstjórn hlýtur að telja að ef það verði gert þá verði hætt við þennan kost. Það er a.m.k. það sem ég get helst látið mér detta í hug. Hvaða ríkisstjórn horfir fram hjá því að hægt sé að fá 15--20% lægra orkuverð af jafnstórri virkjun og þessari nema hafa fyrir því einhverja ríka ástæðu? Ég held því fram að þetta atriðið sé næg ástæða til að hér verði staldrað við og að menn láti þetta mál ekki ganga til enda. Það liggur fyrir rökstudd tillaga frá Orkustofnun sem bendir eindregið til að meira að segja sé hægt að hafa hagnað af þessu álveri sem menn hafa verið að reikna sig fram og til baka með ef þessi kostur yrði valinn. En til þess þarf að fara yfir allt málið eins og reyndar aðrir hv. þm. hafa rökstutt að gera þurfi hvort sem er, ætli menn að sýna þessu máli þá virðingu í sölum Alþingis sem því ber. Það hefur verið rætt töluvert, hæstv. forseti, hvernig ganga muni hjá Landsvirkjun að semja um raforkuverð svo dugi. Menn hafa haft um það efasemdir. Ég ætla ekki að endurtaka þá umræðu en verð því miður að segja að ég tel að Landsvirkjun gæti ekki valið sér erfiðari samningsaðila í þessu máli. Íslenskir aðilar sem koma að þessu máli munu finna það best allra hversu langt er hægt að teygja Landsvirkjun og íslensk stjórnvöld í þessu máli. Ég er sannfærður um að þeir sitja nú og reikna út svartasta lágmark á raforkuverði sem pólitísk samstaða geti orðið um. Þeir þurfa ekki að semja um meira því að hæstv. ríkisstjórn hefur lagt svo mikið undir í spilinu að hún verður að ganga að þessu svartasta lágmarki. Hún er búin að kynna þetta mál sem eitt af sínum allra stærstu málum og getur ekki annað en gengið brautina á enda. Það hefur margoft komið fram hjá ríkisstjórninni að hún er að reyna að nota einn af aðalsamningsaðilunum, Norsk Hydro, sem einhvers konar grýlu á pólitíska andstæðinga sína. Sagt hefur verið að Norsk Hydro stilli okkur upp við vegg, að ef ekki verði gengið í þetta núna strax þá verði bara hætt við allt saman. Hins vegar hafa komið yfirlýsingar frá Norsk Hydro um að þeir séu ekki á móti því að fram fari umhverfismat. Ég verð að segja að mér finnst ótrúlegt að Norsk Hydro, eftir að hafa sent frá sér slíka yfirlýsingu, sé að stilla okkur upp við vegg. Hvers vegna ættu þeir að gera það? Ef það er eitthvað að marka það sem þeir segja þá hljóta þeir að vera tilbúnir að gefa okkur tækifæri til að fara yfir málið og fara yfir það með okkur. Hvers vegna er Norsk Hydro að spila út þessum varnöglum? Af hverju ættu þeir að segja það en í raun og veru meina að ef við göngum ekki að þessu þá hætti þeir bara við? Hver gæti ástæðan verið? Það væri þá bara ein ástæða, sú að stjórnendur Norsk Hydro vilji hafa útgönguleið í þessu máli, að þeir vilji geta hætt við. Er hugsanlegt að þeir vilji hætta við af umhverfisástæðum? Það er einn möguleikinn. Ég trúi því ekki að þeir sömu menn og sagt er að stilli okkur upp við vegg og krefjist þess að málið sé keyrt nógu hratt áfram, eins og stjórnarliðar fullyrða, séu með yfirlýsingar um að þeir séu tilbúnir til að fara í umhverfismat. Það hafa þeir gert og samkvæmt fréttum frá Noregi hefur fyrirtækið verið að reyna að ná vopnum sínum með því að sýnast umhverfisvænna en það hefur verið á undanförnum áratugum. Auðvitað væri líka hægt að láta sér detta í hug að þetta fyrirtæki sé á svo veikum efnahagsgrunni reist að ef menn ekki láti reyna á þetta núna, að semja strax, sé möguleikinn ekki til staðar. Er það þannig? Halda menn virkilega að það standi allt og falli með því hvort gengið verði að þessu í vetur? Er þá mikið í þetta að sækja? Ætli hagnaðurinn sem menn eru að takast á um sé þá mikill? Hann getur varla verið mjög mikill ef allt stendur og fellur með því að gengið verði í málið núna eins og það liggur fyrir og ekki gefst tími til að skoða möguleika á því að framleiða rafmagnið með 15--20% lægri tilkostnaði en ráð er fyrir gert í þeim áætlunum sem nú liggja fyrir. Þetta er dæmi um hve hörmulega íslensk stjórnvöld hafa klúðrað undirbúningi þessa máls. Við þessa umfjöllun kemur í ljós að möguleiki sé á að framleiða rafmagn 15--20% ódýrara en hann hafi verið látinn eiga sig árum saman í skúffum Orkustofnunar. Það er furðulegt að hæstv. ráðherra hafi ekki látið sér detta í hug að undirbúa málið og hafa það tilbúið þegar kæmi að möguleikum á að selja orku til stóriðju. Komið hefur fram að Norsk Hydro sé tilbúið að vera með okkur í þessu, fyrirtækið sé tilbúið að eiga 20--30%. Þó hefur farið á milli mála hvað þeir vildu eiga mikið. Það eru ýmsar vísbendingar um að þeir hafi takmarkaðan áhuga á verulegum eignarhlut. Hvað segir það okkur? Norsk Hydro gæti haft hag af því að taka þátt í þessu álveri þó enginn hagnaður yrði af því. Fyrirtækið getur hagnast verulega á því að taka þátt í álverinu þó hagnaður af því verði enginn. Það er gert ráð fyrir því að þeir selji aðföngin og framleiðsluna og eins er gert ráð fyrir því að þeir fái verulega upphæð fyrir tækniþekkinguna. Álverið þarf ekki að bera sig til þess að Norsk Hydro hafi hagnað af þátttöku sinni. Hvernig verður þetta þá? Íslenskir aðilar taka þátt í samningunum með Norsk Hydro til að ná sem lægstu raforkuverði. Hvar verður áhættan? Hún verður hjá Landsvirkjun. Þeir hjá Landsvirkjun sögðust ætla að reikna allt raforkudæmið sér, það yrði sér stóriðjupakki hjá þeim og þeir ætluðu sér ekki að tapa á þessu dæmi. Nei, ekki aldeilis. Þeir ætluðu ekki að gera það. Batnandi er mönnum best að lifa en það hefur komið fyrir að Landsvirkjun hafi tapað. Sannleikurinn er sá að Landsvirkjun hefur ekkert til að veðsetja nema íslenska neytendur á markaðnum, ekkert annað. Maður getur velt því fyrir sér, út frá tölum um raforkuverð til stóriðju og raforkuverð til almennra nota á Íslandi, hvort Landsvirkjun hafi einhvern tíma áður tapað á sölu raforku til stóriðju. Ég er með línurit sem sýnir raforkuverð frá árunum 1966--1998. Það þarf ekki mjög glögg augu til að sjá að frá árinu 1966 og til 1974 hækkaði raforkuverð til almennra nota stórkostlega í hlutfalli við raforkuverð til stóriðju. Af hverju skyldi það hafa verið? Það var vegna þess að menn gerðu á sínum tíma mjög vondan samning um sölu á raforku til Ísals. Almennir raforkunotendur á Íslandi þurftu að borga með honum. Þeir borguðu með honum þar til hann fór að lækka, þessi mismunur á raforku til stóriðju og til almennra nota, á árunum í kringum 1974--1980. Þá fór mismunurinn að aukast aftur. Hvað hafði gerst? Jú, menn höfðu byggt Blönduvirkjun og ekki bara Blönduvirkjun heldur var gerður raforkusamningur vegna sölu á rafmagni inn í Hvalfjörð, til járnblendiverksmiðjunnar í Hvalfirði. Hvað skyldu menn hafa fengið fyrir rafmagnið þar? 6,5 mill var það. Þeir seldu rafmagn til þessa fyrirtækis á 6,5 mill frá því að fyrirtækinu var komið í gang og ég skal ekki segja hve lengi. Ætli það hafi ekki verið í fyrra sem gerður var annar samningur. Þetta fyrirtæki þurfti ekki einu sinni að borga 6,5 mill allan tímann. Eitt skiptið þegar það var nánast farið á hausinn þá samdi Landsvirkjun við það um að lækka raforkuverðið allverulega frá þessum 6,5 millum sem þeir voru með. Þannig er þessi raunasaga og sama tíma jókst aftur munurinn milli almenns raforkuverðs og raforkuverðs til stóriðju. Svo gerist undrið upp úr árinu 1988. Þá minnkar munurinn aftur. Hann hefur verið að minnka, hann minnkaði til ársins 1993--1994 og hefur verið svipaður síðan. Þessi mismunur á raforkuverðinu er einna minnstur núna frá upphafi. En nú á að gera samning. Ég held að það sé eðlilegt að þeir sem stjórna Landsvirkjun vilji forðast að sá samningur verði svipaður og þeir samningar sem ég lýsti á undan. Það er enginn vafi á því að íslenskir raforkunotendur hafa greitt niður raforku til stóriðju hvað eftir annað á þessum árum. Það þarf ekki að segja mér annað en að Landsvirkjun hefur enga til að setja í pant nema okkur. Þeir munu ekki geta skilið á milli þegar á reynir, milli almennra raforkunotenda á Íslandi og stóriðjunnar. Ef þeir tapa á því að selja stóriðjunni þá verða þeir að innheimta það af almennu raforkusölunni, því miður. Ég ætla ekki að blanda mér í umræðuna um þá fjárfesta sem eiga að koma til skjalanna á Íslandi. Eitt vil ég þó segja um það mál. Mér finnst með miklum eindæmum sem hér hefur gerst á undanförnum mánuðum. Allt í einu þykir ekkert mál fyrir Íslendinga að byggja svo sem eitt álver, upp á 480 þús. tonn jafnvel. Forstjóri Þjóðhagsstofnunar gengur um og gerir lítið úr þessu, segir að þetta sé ekkert mál. Það eru aðeins örfá missiri síðan fluttar voru ræður um að Íslendingar gætu ekki tekið svona áhættu. Hvað skyldi vera langt síðan Íslendingar seldu meiri hluta sinn í járnblendifélaginu? Út á hvað gekk rökstuðningurinn fyrir því að selja meiri hlutann þar? Hann gekk út á að vitlaust væri að taka þá áhættu að eiga þetta. Íslendingar ættu ekkert að vera að því. Ríkið ætti ekkert að vera að því heldur ætti bara að selja þetta. Fjárfesting sem þessi var talin tóm vitleysa. Mig minnir að rætt hafi verið um að Íslendingar ættu ekki að eiga í þessum stóru fyrirtækjum vegna áhættunnar. Það hefur líka komið fram svo það sé nefnt, meira að segja í síðasta bréfi frá Seðlabankanum sem kom í hólf þingmanna, að efnahagsleg vandamál Íslendinga væru fólgin í því að það væru of fá og stór egg í körfunni. Vandinn væri sá að við værum með allt of stóran hluta okkar í sjávarútveginum og álinu. Þetta var í bréfi Seðlabankans frá einhverju virtu erlendu hagfræðifyrirtæki sem ...  Nú hefur komið fram eitthvert vandamál í sambandi við umhverfismat á þessu álveri og þetta umhverfismat virðist ætla að tefjast eitthvað. Ég hef velt því dálítið fyrir mér hvaða áhrif það geti haft. Mér sýnist að það geti haft þau áhrif að ekki sé endilega víst að Norsk Hydro sé tilbúið til að ganga til samninga á meðan ekki er vitað hvaða skilyrði eru gerð fyrir þessu fyrirtæki þarna fyrir austan því að auðvitað þurfa menn að vita það. Eitthvað kostar það af peningum að koma til móts við kröfur vegna umhverfismála sem gætu komið upp og á meðan menn vita ekki hvaða kröfur það eru, eru menn kannski ekki alveg jafnfrjálsir til samninga. Ég held að það geti skýrt þá miklu taugaveiklun sem hefur verið undanfarna daga út af úrskurði skipulagsstjóra, að menn telji að þetta geti tafið málið og að vorið geti kannski dottið upp fyrir hjá hæstv. iðnrh., hann geti bara ekki klárað málið fyrir þinglok t.d., því að það er á honum að skilja í þingsölum að hann telji að það þurfi að koma með málið inn til þingsins. Þess vegna gæti verið að sú taugaveiklun sem við höfum orðið vör við væri vegna þess að það þyrfti að skipta snarlega yfir í fyrsta áfanga ef ætti að vera hægt að klára þetta mál. Hæstv. forseti. Það var ekki ætlun mín að fara að halda langa ræðu. Ég tel hins vegar að þetta mál sé svo illa undirbúið frá hæstv. ríkisstjórn að það sé með eindæmum að menn skuli ekki vera tilbúnir til að hlusta á gagnrýnisraddirnar. Í dag held ég að menn gætu verið menn að meiri að gera það og mér hefur sýnst að síðasta dæmið um að menn séu tilbúnir að endurskoða pólitískar ákvarðanir sínar segi okkur að það þurfi ekki endilega að vera vont fyrir þá. Sjálfstæðismenn í höfuðborginni gengust fyrir undirskriftasöfnun. Þeir börðust gegn máli sem meiri hlutinn í Reykjavík hafði ætlað sér að framkvæma, þ.e. að láta byggja í Laugardalnum. Andstaðan við þetta mál í borginni reyndist verulega mikil. Þegar meiri hlutinn í Reykjavík fór að skoða málið komst hann að þeirri niðurstöðu að hann ætti að hlusta á fólkið í borginni.  Ég held að hún hefði átt að hafa vit á því að hlusta á gagnrýnina sem hefur komið fram við umfjöllun málsins, taka það úr þessum farvegi, ræða við Norsk Hydro um að taka þetta mál allt til skoðunar til að finna hagkvæmasta kostinn til að virkja fyrir austan og þann kost sem hægt væri að ná víðtækri sátt um, taka sér tíma í þetta mál, þann tíma sem þarf. Ef það er svona hagkvæmt að virkja þarna og ef það er svona hagkvæmt að framleiða ál, hleypur sá möguleiki ekki frá okkur á nokkrum mánuðum. Í áliðnaðinum hugsa menn í áratugum, það höfum við a.m.k. heyrt fram að þessu en íslenska ríkisstjórnin talar eins og að í áliðnaðinum sé hugsað sé í vikum. Ég hef tekið eftir því, hæstv. forseti, að margir hv. þingmenn verða mjög skáldlegir og vitna í bókmenntir, fara með kvæði og stökur þegar þeir ljúka ræðum sínum í þessu máli. Ég velti því svolitla stund fyrir mér hvar væri að finna einhverja hliðstæðu í bókmenntunum við þessa vegferð hæstv. ríkisstjórnar. Ég er ekki mjög lesinn maður, en að lokum flaug mér í hug kvæði eftir skáld. Þetta kvæði er eftir Guðmund Böðvarsson úr Borgarfirði. Ég hugsa að hann hafi með innsæi sínu séð fyrir sér íslensku ríkisstjórnina þegar hann var að kveða þetta kvæði á sínum tíma því að þetta kvæði er um afreksverk sem unnið var á fjöllum og ríkisstjórnin hefur hugsað sér að vinna afrek á fjöllum. Mér fannst einhvern veginn þegar ég fór að hugsa málið að þetta væri kannski það sem kæmist næst því í mínum huga. Þetta minnir mig á þessa tilraun ríkisstjórnarinnar til afrekanna. Hæstv. forseti. Ég fer fram á að fá að lesa þetta kvæði.

Þingmaðurinn fær leyfi til þess.

Vallhumall vex í þúfu Völku gömlu frá Tjörnum. Stóð sú við sætingu og rakstur sjaldan á engjateigi, fornleg um þykkju og þel. Langtímis fór hún á fjalli að fé, með toppmjóa húfu, gagnkunnug hálendishagans holtum, móum og dýjum, Einbúa og Útbrúnir þekkti, Illasund, Háamel, því hún rak á hverjum degi hreppstjórans ær úr kvíum, með sér að morgni tók hún mal sinn og blöndulegil, staf sinn, og stytti sig vel. Valka var vel að manni, í vextinum stutt og digur, ótæpt var í hana spunnið andanum til að duga, og ófremdin sárt henni sveið, oft vó hún upp stórgrýti í vörður og vann þar lofsverðan sigur, en oflangt frá alfaraleið, því henni brann það í huga að hafa sér nokkuð unnið til frægðar fyrri en væri fram hjá í markleysu runnið örfleygt ævinnar skeið. Kristfinnur Kortsson af Skaga var kaupamaður á Tjörnum, kattliðugt kvikindi var hann og krækti leikandi báðum hælunum aftur fyrir haus, list sína löngum á kvöldum hann lék fyrir krakkaskarann og hélt sínum fræknleik til haga hreykinn af sínum dáðum, galandi gort og raus, kallandi kalls til Völku: --- klofstutt og rasssíð er Valka, brauðstirð og liðalaus. Það var á aftni einum að örfáar gamalrollur kreikuðu heim undir kvíar, komnar án hunds og smala, margs var þá spurt, --- og spáð að ef til vill álfasollur, iðkandi brellur nýjar, villt hefði um fyrir Völku, var þá með nokkrum kala munuð mörg þeirra dáð, en ekki var um að tala: afi var sendur að leita. Drjúg eru reynds manns ráð. Afi á Refsstaða-Rauðku reið nú skætinginn glaðan, margur var brekkubollinn, Berjadalinn og Flatann leitaði hann inn og út, og vestur við Vatnsmýrarpollinn Völku fann hann að lokum, og dauðskelfdur datt hann af baki og drottin um liðsinni bað hann, því illa var ástatt um Völku: öðrum stuttfæti sínum krækt hafði hún yfir kollinn og kom honum ekki þaðan, allt var í hörðum hnút. En Valka mín, --- okkur öllum sem ætluðum stórt að gera, skal endast til hugarhægðar í hjásetu á lífsins fjöllum, sú lífsreynsla mín og margra, að misheppnan afreksverksins --- fékk manni nokkurrar frægðar, og fráleitt er því að bera frá tapinu sorg og sút.