Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jón Jónsson) Fjárlögin eru eitt þeirra fáu mála, sem skylt er að leggja fyrir Alþingi og óhjákvæmilegt að afgreiða. Þau eiga að mínum dómi að vera aðalmálið. Fjárhagslegt sjálfstæði landsins veltur að töluverðu leyti á því, að þingið gerir sitt til þess, að afgreiða megi tekjuhallalaus fjárlög, og það skiptir miklu, að ráðstafað sé svo, að bezt komi landi og þjóð að gagni, þeim fáu aurum, sem ef til vill verða afgangs lögboðnum og óhjákvæmilegum gjöldum. Fjvn. hefir haft þessi tvö atriði fyrir augum: sem gætilegasta meðferð málsins, og eins hitt, hvernig ráðstafa eigi sem bezt þessum afgangi. Þegar litið er á tekjurnar og ráðstafanir þeirra, þá sjáum við, að þær eru taldar 11 millj. kr. Meginhluta þeirra er fastráðstafað áður en þing kemur saman, t. d. vaxtagreiðslur af erlendum lánum um eða yfir 1½ millj. kr. Raunar fær ríkissjóður eitthvað af þessu aftur í vaxtagreiðslum af lánum innlendra fyrirtækja og manna, en það er ekki meira en ½ millj. kr. Kostnaður við ríkisstj. og þinghald nemur 700 þús. kr. Dómgæzla og lögreglustjórn hefir í för með sér kostnað um 1200 þús. kr. Til heilbrigðismála er varið 1½ millj. kr. Allir þessir liðir eru fastbundnir, og verður aðeins örlitlu við því haggað. Til samgöngumála er kostað 2 millj. kr., þar af er ekki mikið yfir 300-400 þús., sem ekki er fastákveðið. Svona mætti telja áfram. Þingið hefir ekki meira en 1 millj. kr. af þessum 11 millj. til sinna ólögbundinna ráðstafana. Fjvn. hefir skoðað það hlutverk sitt, að athuga þessa lausu liði og reyna að spara á þeim sem mest, til þess að draga úr gjöldum ríkissjóðs. Þegar fjárl. komu frá Nd., var á þeim greiðsluhalli, sem nam 200 þús. kr. og voru þá í heimildarveitingum 22. gr. faldir margir liðir, sem munu hafa bein útgjöld í för með sér. Auk þess er eftir að bæta í fjárl. fé til kreppuráðstafana, sem óhjákvæmilegt er að gera og nefndin mun athuga til 3. umr. Til þess að mæta greiðsluhallanum og kreppuráðstöfunum þarf því nýjar tekjur. Þess vegna er um að gera að athuga, hvernig megi komast hjá þessu. Af þessu mótast tillögur n. Meginskoðun hennar er, að ekki sé fært að taka upp aukin útgjöld; aðeins hefir hún álitið fært að hækka örlítið framlag til verklegra framkvæmda, ein 60 þús. kr., og er þá helmingur af því aðeins færður til, af heimildarliðum 22. gr. yfir á beina útgjaldaliði rekstrarreikningsins. Skal ég svo aðeins með örfáum orðum víkja að nokkrum þessum till., sem n. hefir borið fram. Ég sé ekki ástæðu til að tala um þær langt mál, af því ég þykist vita, að hv.þm. hafi kynnt sér nál. frá fjvn. Ég mun þess vegna gera mér far um að tefja ekki deildina nema sem minnst með skýringum á málinu, nema sérstök ástæða sé til. Fyrsta till.n. er um að lækka útgjöld til póstmála um 20 þús. kr., sem stafar af því, að við samtal við póstmálastjóra hefir það upplýstst, að samningar hafa verið tryggðir um póstflutning, sem gera flutningskostnaðinn augljóslega minni en áður. Næsta till. er um að hækka fjárveitingu til einkasíma um 5 þús. kr. Í raun og veru er þetta engin hækkunartill. frá því, sem í fjárl. er, heldur aðeins tilflutningur gjalda á milli greina í frv., vegna þess, að í 17. gr. eru veittar 7 þús. kr., sem eiga að ganga til tveggja símalína vestur á Mýrum, að Hjörsey og Straumfirði. N. fannst eðlilegra, að allar fjárveitingar til síma væru hafðar í sömu grein, og færði þessa fjárveitingu í gr. um fjárveitingu til einkasíma, en setti strangari skilyrði fyrir henni en gerð voru í fjárlagafrv. eins og það kom frá Nd. Jafnframt lækkaði hún upphæðina til þessara lína úr 7000 kr. niður í 5500 kr., en tók aftur upp aðra línu, út í Brokey á Breiðafirði, og ætlar til hennar 2500 kr., því að um þá línu er alveg það sama að segja og hinar 2. Okkur hefir borizt skýrsla frá Slysavarnafél. Ísl. um að mörg sjóslys hafi átt sér stað þarna rétt í kring, og nefnt er eitt dæmi, sem sýnir, að það er ekki alveg að ástæðulausu, að þessar símalínur eru sérstaklega styrktar, með tilliti til þess, að þær geti afstýrt slysum. Í vetur kom það fyrir, að bát hlekktist á skammt frá Straumfirði á Mýrum. Af því að svo stóð á fjöru, var hægt að senda í land, á Straumfirði og til næstu símastöðvar, til þess að láta Slysavarnafélagið vita. Fyrir það gat svo Slysavarnafélagið sent skip bátsmönnum til bjargar. Annars mundu líklega hafa farizt þarna nokkrir menn. Það er því ekki út í loftið að veita styrk til þessara símalína, til þess að forða slysum í framtíðinni, um leið og greitt er fyrir samgöngum þessara bæja. Þá er lagt til, að þóknunin til yfirskoðunarmanna landsreikninganna verði lækkuð um 400 kr., og virðist hún þó fullrífleg, miðað við kaup þingmanna. Því næst er lagt til, að burt falli sérstakur liður til læknisbústaðar á Reykhólum. Eins og menn vita, er það föst regla hjá ríkinu að styrkja byggingu læknisbústaða og sjúkraskýla að 1/3 kostnaðar. Þetta hefir einnig verið gert þarna. En nú er farið fram á viðbótarstyrk til sjúkraskýlisins þar. Auðvitað á héraðið erfitt með að standa straum af skuldum, sem á þessu hæli hvíla. En svo er ástatt víðar. T. d. hafa þinginu borizt samskonar styrkbeiðnir frá tveimur öðrum læknishéruðum, og n. sá ekki mikinn mun á þörf á slíkum styrk til þeirra og þessa héraðs. N. telur, að ef þessi styrkur er veittur, sé gengið með því inn á mjög varhugaverða braut. Þá mundu fleiri héruð koma á eftir og beiðast styrks með svipuðum rétti og auka allmikið útgjöld ríkisins. Þess vegna leggur n. til, að þessi liður falli burt. Þá eru næstu liðir á eftir sjúkrastyrkir til einstakra manna. N. lítur svo á, að þó að mjög æskilegt væri að geta hjálpað þessum mönnum, þá sé ekki heppilegt að ganga þá braut, vegna þess að hundruð manna úti um land mundu eiga viðlíka réttlætiskröfu til slíks styrks. Auk þess held ég, að liggi fyrir þinginu frv., sem ræðir um styrki til slíkra sjúklinga eftir föstum reglum. Af greindum ástæðum sá n. sér ekki annað fært en að leggja kapp á, að þessir liðir yrðu teknir út og styrkirnir felldir niður. Þá er hér næst brtt. við 13. gr., samgöngumálagreinina. Fyrst er lagt til að taka upp í tölu þjóðvega einn veg á Austurlandi, Úthéraðsveg. Það hefir verið regla þingsins að dreifa vegabótastyrkjum um landið, til þess að greiða fyrir því, að atvinna sé jafnari með því. Hér er einnig um veg í fjölmennu byggðarlagi að ræða, og fannst n. sanngjarnt að veita nokkra upphæð til þessa vegar, eða 6 þús. kr. Aftur á móti leggur n. til, að lækkaður verði í þess stað vöruflutningastyrkur til hafnleysishéraða á Suðurlandi úr 20 þús. kr. niður í 12 þús. kr. Nefndin álítur það varasama leið að veita slíkan styrk til einstakra héraða, því að fleiri sveitir eiga langan og erfiðan kaupstaðarveg og þessi héruð hafa betri samgöngumöguleika en mörg önnur, svo sem Fljótsdalshérað, ýmsar sveitir í Þingeyjarsýslu o. fl. Þessi styrkur mun upphaflega hafa komizt inn í fjárl. um leið og bifreiðaskatturinn var hækkaður, til þess að létta undir með þessum héruðum. En nú hefir þessi skattur verið lækkaður, og virðist því rétt að lækka þennan styrk jafnframt. Hygg ég, að héruð þessi megi því vel una. Þá hefir verið lagt til að hækka styrk til að halda upp byggð og gistingu handa ferðamönnum um 200 kr., er gangi til tveggja býla, sem sjá má í nál. Þá er lagt til, að aðstoðarmanni vitamálastjóra, Benedikt Jónassyni, verði bætt upp vangoldið kaup frá fyrri árum. Það lítur út fyrir, að laun hans geti hafa verið misreiknuð um 661 kr. á undanförnum árum, og n. leggur til, að þessi upphæð verði greidd honum. Loks er hér nokkuð hár útgjaldaliður til bryggjugerða og lendingarbóta. Fyrir n. lágu miklar óskir, ásamt ýmsum gögnum, um styrki til lendingarbóta á þremur stöðum, sem eru Skagaströnd, Ólafsvík og Sandur. Á Skagaströnd hefir ekki þótt fært að ráðast í að gera höfn, sem samþ. er um í sérstökum 1., því að ríkið hefir ekki treyst sér til þess, og ekki héraðið heldur. En útgerð vex þar stöðugt, og eins og kunnugt er, horfir heldur vel með útgerð þarna. En þarna er ekki nema ein lítil bryggja og mikill hugur er í héraðsbúum um að lengja hana nokkuð. Nú fara þeir fram á lítilsháttar styrk til þess, og n. leggur til, að þeir fái 3 þús. kr. Í Ólafsvík hefir verið unnið að því í 6-7 ár að gera þar hafnargarð til skjóls fyrir höfnina. Fyrir mörgum árum hafa verið samþ. 1. um fjárveitingu til þess. Gert er ráð fyrir, að til þess að fullgera þennan garð þurfi 20 þús. kr., og n. hefir lagt til, að 1/3 af þessari upphæð verði veittur nú af ríkinu, enda gert ráð fyrir, að með þessari fjárveiting verði þessum hafnargarði lokið, svo að höfnin megi verða til stórfellds gagns fyrir báta og skip. Á Sandi er mikil útgerð, og af því að það er erfitt fyrir báta að athafna sig, af því að þar vantar plan, hefir n. lagt til, að veittar verði 2 þús. kr. í því skyni að bæta úr þessu. Þá er nýr liður til húsabóta á prestssetrum, 24 þús. kr. Það eru lagafyrirmæli til um það, að veita þessa upphæð í hvers árs fjárlögum til hýsingar prestsetra, og n. taldi sjálfsagt að telja þá upphæð á rekstrarreikningi ríkisins, í stað þess að heimila lántöku í þessu skyni. Ætlazt er til, að þessi styrkur, sem veittur er nú, verði til hýsingar á tveimur prestsetrum, 12 þús. kr. til hvors. N. sá ekki annað fært en að taka þessar upphæðir í fjárl. Þá er till. um lækkun á styrk til Kvennabrekkukirkju. Það hefir nú gengið mjög báglega með þessa kirkjubyggingu þar. Fyrir nokkrum árum reis mikil óánægja í söfnuðinum út af því, að kirkjan var færð til í prestakallinu. Svo mikil varð þessi óánægja, að söfnuðurinn klofnaði, og nokkur hluti hans sagði sig úr þjóðkirkjunni. Þetta gerir Kvennabrekkusöfnuði ómögulegt að standa straum af kirkjubyggingunni. Hinsvegar greiða þeir til háskólans, sem sögðu sig úr þjóðkirkjunni, svo að ríkið fær þar nokkrar tekjur. Þess vegna fannst n., að þessi söfnuður ætti rétt á að fá nokkurn styrk, en lækkaði hann þó um 1000 kr. Þá er næst till. um að hækka laun til háskólans um 500 kr., til þess að skólinn standi betur að vígi með að halda kennara í lífeðlisfræði. Háskólinn vill tryggja sér mann til þessarar kennslu, sem nú er að ljúka námi erlendis. Þá eru hér nafnbundnir námsstyrkir til námsmanna erlendis. Eins og menn muna, þá eru í 14. gr. fjárl. allskonar styrkir til námsmanna erlendis. Fyrst er þar þessi lögboðni stúdentastyrkur, 24 þús. kr., og auk þess er nokkuð veitt, sem á að úthluta samkv. ákvörðun menntamálaráðs. Þessi liður var settur inn í fjárl. fyrir 5-6 árum, til þess að losa þingið við það leiðinlega og vandasama starf að dæma um það, hvort þessi eða hinn námsmaður ætti að fá styrk. Það er hending ein, hver fær svona styrk og hver ekki, ef þingið á að dæma um það, af þeirri ástæðu, að það hefir ekki nægileg gögn til að fara eftir um þetta. Það er betra, að nefnd, til þess kjörin, hafi þetta með höndum. Áleit n., að menntamálaráðið væri sjálfkjörið til þess, og leggur til, að niður falli liðirnir um þessa áðurnefndu nafnbundnu styrki. Í þessu sambandi skal ég geta þess, að fyrir þinginu liggur alltaf fjöldi af slíkum styrkbeiðnum. Nú nema þær samtals um 30 þús. kr. eða meiru. Ég vænti þess, að hv. dm. sjái, að engin leið er að sinna þessum beiðnum öllum, með þeirri upphæð, sem ætluð er til þessa, og eins og sagt hefir verið, sé því bezt að fela menntamálaráði að úthluta styrk þessum. Og verði till.n. samþykkt, þá lýsi ég því yfir fyrir hönd fjvn., að hún mun telja sér skylt til 3. umr. að leggja til, að heildarstyrkurinn, sem á að veita eftir tillögum menntamálaráðs, verði hækkaður allmikið, jafnvel upp í 12 til 15 þús. kr. Og þá vildum við halda, að sæmilega ríflega væri séð fyrir þessu. Þá er hér um 1000 kr. hækkun á framlagi til aukakennslu í menntaskólanum á Akureyri, til þess að tryggja skólanum ungan og mjög efnilegan kennara, Þórarinn Björnsson, sem skólinn þarf nauðsynlega við. Þá er till. vegna sama skóla, um að veittar verði 10 þús. kr. til viðhalds og endurbóta á honum. Fyrir n. lágu óyggjandi gögn um það, að skólinn liggur undir stórskemmdum, vegna viðhaldsleysis, bæði málningarskorts o. fl., og n. taldi ekki forsvaranlegt að láta svo búið standa. Þá leggur n. til, að felldur verði niður úr 14. gr. X. liður, til verklegs náms erlendis, og gerir ráð fyrir, að þessir menn, sem þar um ræðir, geti komizt undir lið um námsstyrk erlendis, sem áður er getið og menntamálaráðið úthlutar (sbr. 14. gr. B. II. b.). Hún hefir komizt að því, að þessi styrkur er bútaður mikið niður og mun því koma fáum að gagni. Þá er lagt til að hækka fjárveitingu vegna viðhaldskostnaðar Eiðaskóla um 2300 kr., til nauðsynlegra endurbóta á húsum skólans og lagfæringar í kringum þau. Þar er eins ástatt og um menntaskólann á Akureyri, að brýn þörf er á endurbótum. Hér er líka lagt til, að hækkaður verði rekstrarstyrkur húsmæðraskólans á Hallormsstað um 1000 kr., með því að sýnt er, að full þörf er á því. Einnig er lagt til, að veittar verði 1000 kr. til Bjargar C. Þorláksson, til fræðslustarfsemi. Hún er vel kunn af starfi sínu meðal þjóðarinnar og virðist þessa styrks makleg. Þá er lagt til að fella niður liðinn í 14. gr. B.XXIII, handa einni konu til að kynna sér leikfimi erlendis. Loks er hér lagt til, að breytt verði styrknum til bókasafna. Í fyrra var veittur styrkur til bókasafns héraðsskólans í Reykholti, til þess að veita honum sérstaka aðstoð, svo hann gæti útvegað sér þau rit um Snorra Sturluson, sem mest halda uppi nafni Reykholts. En það var alls ekki hugmyndin, að framhaldandi styrkur yrði veittur til Snorrabókasafnsins í Reykholti. En aftur á móti er hér tekinn upp samskonar styrkur til bókasafns á Bíldudal, vegna sérstakra slysa, því að bókasafnið brann allt upp óvátryggt. Þá er það lagt til um styrkinn til Leikfélags Reykjavíkur, að við meginmál þess liðs bætist: Styrkurinn er og því skilyrði bundinn, að menntamálaráðið samþykki starfsskrá félagsins. N. er kunnugt, að margir líta svo á, að þau leikrit, sem leikfélagið sýnir, séu ekki þess eðlis, að þau séu þess verð að vera styrkt. En n. telur, að leikstarfseminni eigi að halda uppi, og að sýnd séu þau leikrit, sem hafa meira menningarlegt gildi, og því rétt að binda styrkinn því skilyrði, að einhver stofnun samþ. starfsskrána. Þá er lagt til að fella niður af 15. gr. styrk til 3 manna til ritstarfa o. fl., sem ekki virðist ástæða til að styrkja frekar en fjölda annara manna. Sömuleiðis er lagt til, að styrkur til skáksambandsins til utanfarar verði felldur niður að þessu sinni, með því að árferðið er svo sem allir vita og hvern eyri þarf að spara, og því álítur n., að við verðum að neita okkur um þá ánægju, sem þessi fór kynni að veita okkur. Þá er lagt til að fella 3 liði í 16. gr. Undanfarið hefir verið veitt fé til ræktunarvegar í Vestmannaeyjum, af því fyrst og fremst, að þangað er ekkert veitt til þjóðvega, eins og til annara kjördæma. Auk þess á ríkið landið og þar mun vera erfitt um ræktun. Þó fer n. fram á 4. þús. kr. lækkun á framlagi til þessa vegar. Viðvíkjandi hinum þremur vegunum, sem eru hjá öðrum kauptúnum, er það að segja, að með því að veita fé til þessara vega yrði opnuð leið fyrir öll kauptún landsins til að fá styrk í sama skyni, því að flest munu þau hafa einhver ræktunarlönd, sem betur fer, og því vill n. fella þessa vegi niður af fjárl., einkum þar sem ræktun er styrkt með öðru móti af því opinbera. Þá hefir veðurstofustjóri bent á það, að mjög nauðsynlegt væri að halda uppi jarðskjálftamælingum. En aldrei hefir neitt verið veitt til þessa í fjárl., og n. leggur til, að veittar verði 600 kr. í þessu skyni. Þá leggur n. til, að niður falli í 16. gr. styrkur til manns til að kynna sér verkun síldar. Fyrst og fremst er n. ekki ljóst, hve mikið gagn mundi af þessu stafa, og hefir hún borið sig saman við fróða menn á þessu sviði. Hyggur hún, að þessi maður hafi engin sérstök skilyrði til þess að inna þetta starf af hendi. Álítur n., að maður, sem gæfi sig við þessu, yrði að vera fræðimaður viðvíkjandi síldarverkunarstarfsemi, og leggur því til, að styrkurinn verði ekki veittur. Þá er lagt til, að veittur verði lítilsháttar styrkur til framkvæmdanefndar íslenzku vikunnar. N. lítur svo á, að starfsemin í sambandi við íslenzku vikuna sé góð og nytsöm og megi verða til þess að hvetja þjóðina til þess að búa meira að sinni framleiðslu en verið hefir, og því sé það fyllilega þess vert, að greiddar verði 2 þús. kr. þessu til styrktar eða viðurkenningar. Þá er lítilsháttar styrkur til Sambands breiðfirzkra kvenna. Mörg kvenfélög hafa fengið styrki. Í n. voru mjög skiptar skoðanir viðvíkjandi þessum styrk, en hún sá ekki ástæðu til að fella niður styrk til þessa sérstaka kvennasambands og tekur hann þess vegna með, þessar 250 kr. Til vinnumiðstöðvar kvenna er lagt til, að veittar verði 1600 kr., gegn því að bæjarfélagið leggi til jafnt á móti. Þetta skilyrði fannst n. rétt að setja, vegna þess að þetta er fyrst og fremst fyrir bæinn gert. Þá telur n., að ekki sé bein ástæða til að styrkja skinnhanzkagerð að svo komnu, en leggur til, að liðurinn um það falli niður, með því að n. er ekki ljóst, að hér sé um iðnað úr íslenzkum afurðum að ræða. Þá kom stórtemplar til n. með ósk um, að samþykkt um sérstaka ráðstöfun fjvn. á styrk til stórstúkunnar falli niður, en lýsti því yfir, að á meðan hann hefði þann starfa við stórstúkuna, mundi hann telja sér skylt að nota þennan mann, sem styrkurinn er sumpart miðaður við, meira og minna í þarfir stúkunnar. En hann taldi óviðkunnanlegt, að helming af þeim styrk, sem stórstúkunni er ætlað að fá, væri ráðstafað af fjvn., því að þá yrði ekki annað en nafnið tómt að láta stórstúkuna fá styrk. Þá er lagt til, að í stað þess, sem ákveðið er um sjúkrastyrkveitingu til Verklýðsfélags Akureyrar, verði sá 300 kr. styrkur veittur að helmingi til hvors félags, þess og Verkamannafélags Akureyrar. N. sá ekki beina ástæðu til að gera upp á milli þessara félaga. Þá er lagt til, að bætt verði við 18. gr., að hækka skuli styrk til Elínar Briem Jónsson um 300 kr., upp í 600 kr., og að bætt verði við einni prófastsekkju, sem veittar verði 300 kr. Elín Briem Jónsson hefir sem kunnugt er unnið langt og merkilegt æfistarf í þágu alþjóðar, sem vert er að sýna viðurkenningu. Auk þess mun fjárhagur hennar nú vera orðinn mjög þröngur. Þá er lagt til, að lítilsháttar breyt. verði gerð á 22. gr., þar sem ríkisstj. er heimilað að kaupa íbúðarhús sýslumannsins í Borgarnesi. N. lítur svo á, að eðlilegt sé, að dómkvaddir menn meti það til verðs, heldur en að ríkisstj. fjalli um það. Þá hefir það verið lagt til að verða við kröfum nokkurra manna um endurgreiðslu úr lífeyrissjóði barnakennara og embættismanna á því fé, sem þeir hafa lagt í sjóðinn, án vaxtagreiðslu. N. var að vísu nokkuð skipt um þetta, en meiri hl. lagði til, að þetta yrði gert. Þá er lagt til að fella niður heimild til að verja af ágóða viðtækjaverzlunarinnar 25000 kr. til að koma upp hleðslustöðvum til þess að greiða fyrir útvarpsnotum í sveitum. Þetta gæti verið dálítið til hagræðis fyrir einstöku afskekkta sveit, en virðist þó svo litlu skipta, að n. þótti sjálfsagt að spara ríkissjóði þessi útgjöld, þegar svo erfitt er árferði. Enda hefir mjög verið greitt fyrir útvarpsnotendum með því að á síðasta hausti var rafhlöðuverðið sett niður verulega. Þá er hér lagt til að heimila ríkisstj. að ábyrgjast allt að 30 þús. kr. lán fyrir rannsóknastofu háskólans. Eins og menn muna, voru fyrir nokkrum árum sett lög um rannsóknastofu í þarfir atvinnuveganna. En því miður hafa þau enn ekki getað komið til framkvæmda, vegna húsnæðisleysis. Þjóðverjar voru svo myndarlegir að gefa okkur vönduð tæki handa slíkri stofnun í tilefni af alþingishátíðinni 1930, og er leiðinlegt að geta ekki notað þau. Góðan mann höfum við einnig til að starfa á þessu sviði. Rannsóknarstofan hefir allmiklar tekjur, svo líklegt er að hún geti staðið straum af slíku láni. Sjálf hefir hún um 40 þús. kr. til að leggja í byggingu, en þarf þetta 30 þús. kr. lán til viðbótar til þess að geta komið húsinu upp. N. álítur sjálfsagt að veita heimild til þessarar ábyrgðar, þar sem hér er um hið mesta nytjafyrirtæki að ræða. Þá leggjum við að síðustu til, að gerð sé lítilsháttar orðabreyting á ábyrgðarheimildinni fyrir Eimskipafél. Ísl. N. hafa borizt upplýsingar um, að félagið hafi þegar fengið loforð fyrir láni í Englandi, en það sé gert að skilyrði, að skip félagsins séu sett að veði fyrir láninu á undan ríkisábyrgðinni. Áður var gert ráð fyrir, að ríkisábyrgðin ein kæmi til greina gagnvart lánveitanda, en ríkissjóður hefði aftur veðrétt í skipunum. N. taldi þetta engu máli skipta, og finnst sjálfsagt að breyta ábyrgðarheimildinni til þess að Eimskipafélagið verði ekki af þessu lánstilboði. Ég hefi þá gengið í gegnum þær brtt., sem nefndin hefir flutt. Ég vona, að hv. d. virði viðleitni hennar til að minnka greiðsluhallann á fjárlagafrv., en reyna þó jafnframt að fullnægja þeim þörfum, sem mest kalla að. Ef till.n. verða samþ., minnkar tekjuhalli frv. um 50 þús. kr. Það er að vísu of lítið, en n. hefir ekki treyst sér að ráðast í meiri breyt. Þó á hún eftir að taka ákvörðun um nokkra liði og mun hún athuga þá fyrir 3. umr. Um brtt. einstakra þm. sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða, a. m. k. ekki fyrr en talað hefir verið fyrir þeim.

Ingvar Pálmason Ég á hér nokkrar brtt. á þskj. 609 og vil leyfa mér að fylgja þeim úr hlaði með nokkrum orðum. Fyrsta till. er undir rómverskum II., þess efnis að koma inn styrk til sjúkrahússbyggingar í Reyðarfjarðarhéraði. Er farið fram á 10000 kr. framlag og er meiningin, að það sé fyrsta greiðsla af þremur. Mér er óhætt að segja, að sjúkrahúsmál Austurlands hefir um alllangt skeið verið landlækni töluvert umhugsunarefni. Fyrrv. landlæknir var oft búinn að hreyfa því, að eitthvað yrði að gera til þess að bæta úr sjúkrahúsleysinu á Austurlandi. Mun hugmynd hans hafa verið sú, að eitt stórt fjórðungssjúkrahús væri byggt þar. Nú hefir núverandi landlæknir farið austur og ferðazt þar um, og mér er óhætt að segja, að honum varð strax ljóst, og hefir sennilega verið það áður, að mjög brýn nauðsyn er að bæta tafarlaust úr sjúkrahúsþörf Austurlands. En mér er kunnugt um, að hans hugmynd er ekki sú, að komið verði upp einum stórum fjórðungsspítala. Hann gerir ráð fyrir, að með tímanum verði a. m. k. 3 spítalar á Austurlandi. Telur hann, að það fyrirkomulag verði hagkvæmara þegar litið er á staðhætti alla. Eins og hv.þdm. er kunnugt, er svo ástatt frá náttúrunnar hendi á Austurlandi, að samgöngur eru mjög erfiðar og torfærur margar. Samgöngurnar innan héraðs og við aðra landsfjórðunga munu um langt skeið aðallega verða á sjónum. Á því sviði hefir lítið rætzt úr á seinni árum. Ferðum á sjó við Austurland hefir ekki fjölgað, heldur þvert á móti. Þess vegna held ég, að sú hugmynd landlæknis sé rétt, að keppa beri að því að koma upp a. m. k. 3 sjúkrahúsum á Austurlandi. Og hann telur, að fyrsta sjúkrahúsið eigi að koma í Reyðarfjarðarhéraði. Sem rök fyrir því má benda á það, að Reyðarfjarðarhérað liggur við þann eina samgöngumöguleika, sem enn er til orðinn á landi milli Héraðs og fjarðanna, Fagradalsbrautina. Auk þess liggur það engu verr við samgöngum á sjó heldur en aðrir staðir á Austfjörðum. Þessari hugmynd landlæknis hefir verið vel tekið fyrir austan, og nokkur undirbúningur er hafinn til þess að hrinda málinu í framkvæmd. Áætlun hefir verið gerð um kostnaðinn við byggingu þessa sjúkrahúss. Er hún miðuð við það, að keypt verði sjúkrahús, sem verið hefir á Austurlandi. Það var eins og kunnugt er eign Frakka, og hefir nú staðið óstarfrækt í nokkur ár. Það er að vísu nú orðið eign íslenzks ríkisborgara, en óhugsandi er, að það geti orðið starfrækt fyrst um sinn þar sem það er, bæði vegna samgönguerfiðleika við Fáskrúðsfjörð, og af því að Fáskrúðsfjarðarlæknishérað er ekki svo stórt, að það geti staðið undir rekstri sjúkrahúss út af fyrir sig. Áætlunin er sem sagt miðuð við, að keypt sé þetta hús, sem er úr timbri, og verði það flutt til Eskifjarðar. Það kann nú að vakna hjá einhverjum sú spurning, hvort hagkvæmara sé að kaupa þetta gamla sjúkrahús, heldur en að reisa nýtt hús úr nýju efni. Er því þar til að svara, að allverulegar stoðir renna undir þá skoðun, að svo sé. Þarna er um eign að ræða, sem verður verðlaus eða verðlítil, ef ekki er hægt að breyta, henni eða flytja hana til. En það er vitanlega ekkert aðalatriði í þessu spítalamáli. Hitt er allmikilsvert atriði, að þeir peningar, sem fyrir þessa efnivöru mundu fara, fara ekki út úr landinu, eins og ef keypt væri nýtt efni. Í öðru lagi stendur svo á, að á þessu húsi hvílir skuld, sem væntanlega yrði færð yfir á hlutaðeigandi sjúkrahússeigendur, hvort sem það yrði eitt læknishérað eða fleiri. Er þannig fenginn lánsmöguleiki fyrir nokkrum hluta af kostnaðinum. Einnig má fullyrða, að verð hússins mundi verða miklu lægra heldur en á tilsvarandi efni, sem keypt væri nýtt, þó tekið sé tillit til kostnaðarins við að flytja það. Mér er persónulega kunnugt um, að húsið er að öllu leyti vandað og óskemmt. Samkv. þessari áætlun er gert ráð fyrir, að sjúkrahúsið mundi kosta upp komið a. m. k. 78 þús. kr. Er þar í ekki gert ráð fyrir áhaldakaupum eða neinum slíkum kostnaði. Ég hefi því ekki bundið þessa byrjunarfjárveitingu við fast lokatakmark, en leyft mér að fara fram á 10 þús. kr. framlag í þessum fjárl., sem væri fyrsta greiðsla af þremur. Þar af mætti draga, að heildarfjárveitingin til sjúkrahússins mundi verða 30 þús. kr. En það þarf alls ekki að vera, að hún verði svo há. Ef það sýndi sig, sem telja má vist eftir áætlun húsameistara ríkisins, að kostnaðurinn við að koma upp sjúkrahúsinu yrði ekki svo hár sem því svarar, að ríkissjóður þyrfti að leggja fram 30 þús. gegn tvöföldu framlagi annarsstaðar að, þá mundi síðasta greiðslan verða þeim mun lægri. Viðvíkjandi undirtektum þessa máls þar eystra get ég sagt það, að ég hefi í höndum skýrslu frá oddvita Eskifjarðarhrepps, þar sem hann upplýsir, að kvenfélag og ýmiskonar annar félagsskapur innan læknishéraðsins hafi fyrir nokkrum árum byrjað að beita sér fyrir málinu. Hann lætur þess getið, að kvenfélagið hafi hugsað sér að leggja ekki það fé, sem það hefir safnað og mun safna í þessu skyni, beint í byggingarkostnaðinn, heldur verja því til að kaupa nauðsynleg áhöld handa sjúkrahúsinu. Þó hefir nú félagið skýrt oddvitanum frá því, að það mundi taka til athugunar, hvort það mundi ekki vinna til að láta eitthvað af því fé, sem það er að safna, til byggingarinnar sjálfrar, ef á því stæði. Til þess að sýna afstöðu sýslunefndarfundar Suður-Múlasýslu, sem nú hefir tekið þetta mál til meðferðar, vil ég leyfa mér að lesa upp símskeyti frá sýslumanninum. Það hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Á nýafstöðnum fundi sýslunefndar Suður-Múlasýslu var gerð svo hljóðandi ályktun í sjúkrahúsmálinu: Nefndin samþykkir: a) Að Suður-Múlasýsla styðji stofnun handlækningasjúkrahúss fyrir Austurland, þegar tímabært þykir að reisa það. b) Að framlag sýslusjóðs til stofnkostnaðar verði 10000 kr. - tíu þúsund krónur -, er greiðist með 1000 kr. á ári úr sýslusjóði í 10 ár. Fyrsta greiðsla sé tekin af tekjum ársins 1933. = Sýslumaður =.“ Hér er fengin trygging fyrir 10 þús. kr. framlagi til sjúkrahússins. En eins og rétt er hefir sýslunefndin viljað fara varlega og ekki reisa sér hurðarás um öxl. Þess vegna slær hún þann varnagla, að greiðslan skuli fara fram á 10 árum. Framlagið virðist geta komið að góðum notum fyrir því, því auðveldara ætti að vera að fá bráðabirgðalán upp í byggingarkostnaðinn, þegar tryggt er, að sýslusjóður greiðir upp í það 1000 kr. á ári. Fyrir sýslunefndina hefir hér ekki verið nema um tvær leiðir að ræða, annaðhvort að taka lán á ábyrgð sýslunnar til þess að greiða með framlagið til sjúkrahússins í eitt skipti fyrir öll, eða þá að leggja fram féð smátt og smátt. Það er ofurskiljanlegt, að hún valdi heldur síðari leiðina, og lætur stjórn sjúkrahússins um þessa lántöku ásamt öðrum lántökum, sem fram þurfa að fara vegna byggingarinnar. Í áætluninni um kostnaðinn við að koma upp sjúkrahúsinu er gert ráð fyrir, að kaupverð gamla spítalahússins verði 18 þús. kr., og hefi ég vissu fyrir, að það fer ekki fram úr því. Óhætt er og að gera ráð fyrir, að auðfengin verði yfirfærsla á láni því, sem á húsinu hvílir. Þegar svo fengið er loforð sýslunefndar fyrir 10 þús. kr. framlagi og einstök félög hafa hafið fjársöfnun, er ekki annað hægt að segja en byrlega líti út um fjáröflun til byggingarinnar. Virðist því ekki nema sanngjörn ósk frá minni hálfu, f. h. þeirra, sem þarna eiga hlut að máli, þó ég fari hér fram á, að veittar verði í þessum fjárlögum 10 þús. kr. í þessu augnamiði, með fyrirheiti um framhaldandi fjárveitingu, allt að 1/3 kostnaðar. Ég get þá látið úttalað um þessa hlið málsins. Af þeim upplýsingum, sem ég hefi gefið, má sjá það, að í þessu tilfelli eru sízt minni möguleikar til fjáröflunar á móti ríkisstyrk fyrir hendi, heldur en í mörgum öðrum tilfellum þegar ríkissjóði hefir verið talið skylt að leggja fram fé til þess að hrinda fram þörfu máli. Þá vil ég lítillega árétta það, sem ég hefi þegar sagt um þörfina fyrir sjúkrahúsbyggingu á Austurlandi. Ég hefi leitað mér upplýsinga um, hvað margir sjúklingar af Austurlandi hafa orðið að sækja hingað til Rvíkur til sjúkrahúsvistar á undanförnum árum. Leitaði ég til aðalsjúkrahúsanna hér, og fékk mjög skýr og góð svör frá Landsspítalanum, en ekki eins ábyggileg svör frá Landakotsspítalanum; þó það glögg, að nokkuð má á þeim byggja. Svörin eru miðuð við árið 1932. Til Landsspítalans sóttu það ár 44 sjúklingar úr Suður-Múlasýslu, 15 úr Norður-Múlasýslu, 2 af Seyðisfirði og 2 af Norðfirði. Til Landakotsspítala er sagt að leitað hafi 19 sjúklingar úr þessum héruðum sama ár. Þó er ekki alveg víst, að sú tala sé rétt; sennilega hafa þeir verið eitthvað fleiri, því ekki hefir verið gengið svo í gegn um plögg spítalans, að öruggt sé, að allir hafi verið taldir. Þegar tekið er tillit til þess, hvað miklum örðugleikum er bundið að koma sjúklingum frá Austurlandi til Rvíkur, þar sem ekki eru skipaferðir nema einu sinni í mánuði þegar bezt lætur, og stundum ekki nema á tveggja eða þriggja mánaða fresti, þá hljóta menn að sjá, að það er fyllilega tímabært að leita til ríkisins um hjálp til þess að bæta úr sjúkrahúsþörfinni á Austurlandi. Tala sjúklinganna, sem til Rvíkur hafa leitað á árinu 1932 þrátt fyrir alla erfiðleika, sýnir mjög ljóslega, að þörfin er mikil. Vitaskuld er rétt og sjálfsagt að taka tillit til þess, að þrátt fyrir það þó sjúkrahús væri á Austurlandi mundu alltaf einhverjir sjúklingar þaðan leita til sjúkrahúsanna hér í Rvík. En þó maður geri ráð fyrir, að helmingur þeirra sjúklinga, sem nú leitar til sjúkrahúsanna í Rvík, leiti þangað áfram, þó sjúkrahús komi á Austurlandi, þá er samt eftir hærri tala heldur en gert er ráð fyrir, að hið nýja sjúkrahús geti rúmað í einu. Auk þess veit maður, að margir sjúklingar á Austurlandi, sem sjúkravistar þurfa með, fara ekki á spítala eins og nú er vegna þess, hvað ferðir eru óhentugar hingað til Rvíkur og mikill kostnaðarauki við að komast hingað. Þeir reyna þá heldur að notast við sjúkraskýlin, sem eru við suma læknisbústaðina, þó þeir myndu fara á fullkomið sjúkrah., ef það væri til. Um þörfina á sjúkrahúsi á Austurlandi verður því ekki deilt. Og þó segja megi, að nú séu örðugir tímar, þá hygg ég, að undan þeirri þörf verði ekki með nokkru móti komizt. Með till. minni finnst mér svo hóflega af stað farið, að ég vænti þess fyllilega, að hv.þdm. verði við þeirri ósk minni að samþ. hana. Ég á hér nokkrar aðrar brtt. á sama þskj. Undir lið XI. og XII. á ég till. um að veita tveimur námsmönnum styrk til náms erlendis. Um þann fyrri, Árna Þ. V. Snævarr, er það að segja, að hann hefir stundað nám í Þýzkalandi frá því 1930. Það liggja hér fyrir mjög lofsamleg ummæli um hann frá þeim mönnum, sem kennt hafa honum í Þýzkalandi. Mæla þeir fastlega með því, að honum sé veittur kostur á að ljúka námi og telja hann mjög efnilegan námsmann. Að því er hinn manninn snertir, Finn Guðmundsson, þá hygg ég, að það sé engin ástæða til þess fyrir mig að lýsa hér þeim stoðum, sem undir það renna, að þessum pilti sé hjálpað til að ljúka námi. Ég geri ráð fyrir, að það séu margir innan þessarar hv. d., sem þekkja ástæður hans og hæfileika betur en ég, og sem ég teldi ekki síður skylt að mæla með þessum styrk. Við förum hér að vísu fram á óvenjulega háa upphæð þegar um er að ræða námsstyrk, 2500 kr., en það er með vilja gert, því af einum og öðrum ástæðum finnst mér standa alveg sérstaklega á um þennan pilt. Þykir mér svo ekki þurfa að mæla frekar fyrir þessari till. Ég geri ráð fyrir, að svo framarlega sem hér verður samþ. nokkur utanfararstyrkur, þá fái þessi piltur hann einnig. Ég flyt hér eina brtt. ásamt hv. 2. þm.N.-M., en ég sé ekki ástæðu til að mæla sérstaklega fyrir henni, því ég býst við, að hann geri það á sínum tíma. Þá á ég brtt. undir lið XXXIII. ásamt hv. 1. þm. Reykv., um að veita Jóni Þorleifssyni málara allt að 10 þús. kr. lán til að standast kostnað af byggingu vinnustofu, og á það að endurgreiðast á 4 árum með málverkum hans, sem þar til kvaddir menn eiga að meta í hvert sinn. Inn í 22. gr. fjárl. er þegar komin samskonar heimild fyrir ríkisstj. til að veita öðrum málurum slíkt lán. Tel ég það í alla staði vel við eigandi, að ríkið hlaupi þannig undir bagga með listamönnum, að þeir endurgreiði hjálpina með vinnu sinni. Ég hygg, að um báða þessa menn megi segja það og þá engu síður um þennan skjólstæðing minn, að vinna þeirra sé þess virði, að ríkið eignist og geymi ýmislegt af henni og láti þá þannig öðlast möguleika til þess að stunda þessa list, sem þeir hafa helgað líf sitt. Ég tel því mjög vel viðeigandi, að ríkið fari þessa leið að styrkja þessa menn, því eins og nú er ástatt, er kaupgeta almennings mjög lítil, og væri því ekki óviðeigandi kreppuráðstöfun, að ríkið gæfi þessum mönnum kost á, að það keypti af þeim verk þeirra. Ég hefi þá mælt fyrir mínum brtt. og læt því hér staðar numið. Ég ætla ekki að fara neitt inn á brtt.n. eða einstakra manna, læt nægja að sýna afstöðu mína við atkvgr. En þó ég kannist við, að það sé þörf á að spara, þá held ég, að þessar brtt., sem ég hefi mælt fyrir, séu þess eðlis, að af sparnaði þeirra geti leitt meira tjón fyrir þjóðina í heild sinni.

Magnús Torfason Það er nú ekki efnilegt, að eiga að fara að sannfæra menn hér í d., þegar flestir stólarnir eru tómir, en það er þó í betra lagi núna, því nú eru 3 í stólunum. Ég verð þá bara að tala hinsvegin við þá, sem ekki eru hér viðstaddir. Ég á hérna eina brtt. að fjárupphæð 1000 kr. Það er 7. brtt. á þskj. 609 um styrk til Guðmundar Jónssonar frá Stokkseyri, til þess að fullkomnast í vélfræðinámi í Þýzkalandi. Það ætti að vera létt verk að mæla með þessum styrk. Þessi maður hefir fengið styrk hér áður, 1000 kr., til þessa náms, og nú er svo komið, að hann kemur til að ljúka námi á þessu ári. En kennarar hans við þennan vélaskóla hafa mælt fastlega með því, að hann fái tækifæri til þess að fullkomna sig betur en námið eða prófið hjálpar honum til, og það vegna þess, að hann hefir sýnt, að hann er alveg sérstaklega lagaður til þess arna. Þessi maður hefir jafnvel áður en hann hefir tekið próf gert talsvert þýðingarmikla uppgötvun í sinni grein. Hann hefir gert uppgötvun þess eðlis, að vélar geta orðið mun léttari heldur en hingað til hefir reynzt eftir hans fyrirkomulagi, og ennfremur er þessari uppgötvun samfara spörun á vinnukrafti. Menn hafa litið svo á, að með tíð og tíma geti þessi uppgötvun orðið fjárvænleg og nú liggur maðurinn í málaferlum út af því, að aðrir hafa viljað taka uppfindinguna frá honum. Af þessu sést, að þessum styrk hefir sannarlega verið vel varið, og að við megum vænta mikils gagns af þessum manni, þegar hann að loknu námi kemur hingað til landsins aftur. Það er víst, að við stöndum aftarlega í þessari grein og að mikið fé hefir farið forgörðum, vegna þess að menn hafa ekki kunnað eins vel og skyldi að gæta vélanna. Ég verð því að líta svo á, að þessi maður sé einna bezt kominn að styrk úr ríkissjóði af þeim, sem nú sækja um slíka styrki. Þetta er eina till., sem ég flyt um hækkun á fjárl. En þá er ég með aðra till. á þskj. 609, þess efnis, að við 16. gr. 2 bætist 2000 kr. til varnargarðs fyrir sandgræðslu í Óseyrarneslandi. Eins og hv.þm. er kunnugt, þá er það orðin 19 ára gömul sandgirðing og þar hefir gróið mikið upp á þessum tíma, en fyrir landinu er sjóvarnargarður, og hann hefir bilað mikið í flóðinu, sem varð í vetur. Þetta er því framlag til að halda við fyrirtæki, sem komið er vel á veg og mundi vera til stórskaða, ef því verður ekki sinnt og allt, sem gert hefir verið, verður að engu. Vitanlega leggur sveitin 1/3 part á móti samkv. sandgræðslulögunum. Eins og ég gat um áðan, þá er ekki ætlazt til þess, að með þessu verði styrkurinn hækkaður. - Strandakirkja fær í fjárl. 2 þús. kr. samkv. 1. nr. 50 frá 1928. En hún á nokkurt fé, sem er óeytt, og hefir það orðið að ráði milli mín og þeirra, sem veita sandgræðslunni forstöðu, að það verði ekki notað meira til sandgræðslunnar við Strandakirkju en sem nemur því fé, sem óeytt er á þessu ári. Þetta kemur því þannig út, að þær 2000 kr., sem kirkjan á að fá í þessum fjárl., falla niður. M. ö. o., að þetta er aðeins tilfærsla. Fyrir fleiri till. þarf ég ekki að tala hér. En þá vildi ég tala nokkur orð við fjvn. Hún hefir lagt til, að vöruflutningastyrkur austur verði lækkaður úr 12 þús. kr. niður í 8 þús. kr. Ég get ekki annað séð en að þetta sé nokkuð frek niðurfærsla, að taka 2/5 parta af styrknum vegna þess að bifreiðaskatturinn hefir verið lækkaður lítilfjörlega. Ég er ekki í vafa um það, að hlutfallslega er lækkunin á bifreiðaskattinum ekki nærri eins mikil og þarna kemur fram í þessum till.n. Ég vonast þess vegna til þess, að þessi till.n. verði ekki samþ., og það því fremur, þar sem þessar 20 þús. kr. eru nokkurskonar uppbót fyrir það, að slíkur skattur kemur illa niður á þau héruð, sem sérstaklega þurfa að nota bifreiðar að vetrarlagi eins og nú er orðið á Suðurlandi. Ég mun koma með brtt. um það, að þessi styrkur verði ekki færður nema niður í 15 þús. kr. úr 20 þús. kr., og tel ég það harla nóg, og vil ég með því sýna, að ég tek sannarlega tillit til fjárhags ríkissjóðs, og þá einkum þegar ég sé, að í till.n. eru liðir, sem ég hefði talið, að mættu algerlega missa sig.

Til dæmis?

Ég er ekki að nefna nöfn, en ég gæti hvíslað þeim í eyru hv. form. n. við tækifæri til þess að seðja forvitni hans. Svo verð ég líka að mótmæla 25. lið í till.n., sem er þess efnis, að styrkur til Odds Oddssonar á Eyrarbakka, sem skrifað hefir talsvert í blöð og tímarit um alþýðleg efni, verði látinn falla niður. Þetta eru 400 kr., ef ég man rétt, og virðist ríkissjóður vera nokkurnveginn jafnsettur, hvort sem þetta er tekið af þessum manni eða ekki. Ég get upplýst það, að einn af okkar ágætu prófessorum í bókmenntum landsins hefir gert samning við þennan mann um að menntamálasjóður fái handrit hans til útgáfu. Ég sé ekki, að það sé hægt að veita þessum manni betri meðmæli en þetta, að maður eins og prófessor Sig. Nordal semur við hann um að fá rétt til að gefa út handrit hans. Hann hefir svona mikið álit á þessum manni. Ég held því, að það hljóti að hafa stafað af ókunnugleika, að n. leggur til að klípa af honum þennan litla styrk. Það er alveg víst, að fyrir fræðslu manna á alþýðuháttum eru þessi rit hans margfaldlega þess virði, sem styrknum nemur, að því ógleymdu, að málið á því, sem kemur frá þessum manni, er svo gott, fallegt og fullkomið, að það eru ekki margir rithöfundar, sem rita betra mál en hann. Ég vonast því til þess, að n. haldi ekki fast við það að klípa þennan styrk af þessum ágæta manni. Ég hefi nú eins og ég sagði áðan sitt hvað að athuga við brtt.n. og reyndar líka þær, sem koma frá einstökum þm. En ég skal ekki fara neitt út í það, mun sýna við atkvgr. hvernig ég lít á þau mál öll, en vitanlega fer það að líkindum eftir því, hvernig gert er við mig og mína.

Jakob Möller Ég á aðeins fáar till. og smáar, svo ég vona, að hv. dm. hlusti með þolinmæði á það, sem ég hefi um þær að segja. Það er nú mikið talað um kreppu á þessum dögum og það að vonum, og um þá erfiðleika, sem landsmenn eiga við að búa, atvinnurekendur og aðrir, en það er sjaldan talað um flokk manna í því sambandi, sem vissulega verður fyrir hörðum búsifjum af kreppunni, og það eru íslenzkir námsmenn, sem ráðast í að fara til annara landa til þess að afla sér þekkingar og fróðleiks með það fyrir augum jafnframt að geta unnið þjóðinni gagn að loknu námi. Þessar till., sem ég flyt, eru flestar viðvíkjandi slíkum námsmönnum. Það mætti raunar ætla, að það þætti ekki blása byrlega fyrir slíkum till., þar sem fjvn. hefir lagt til að fella niður úr frv. nokkra slíka styrki. Þó er það bót í máli, að n. hefir gefið fyrirheit um að bæta nokkuð úr þessu með því að bera fram till. við 3. umr. um aukinn styrk til náms erlendis til umráða fyrir menntamálaráð. En ég vil vekja athygli n. á því, að a. m. k. um suma þessa menn er svo ástatt, að þeir koma ekki til með að njóta styrks samkv. ráðstöfun menntamálaráðs, nema þá að alveg sérstaklega sé lagt fyrir um það. Menntamálaráð mun yfirleitt ekki veita námsstyrki nema til byrjunarnáms. En ég er þess fullviss, að n. er það ljóst, að það er mjög illa farið, ef námsmenn, sem hafa byrjað á námi og fengið styrk aðeins fyrstu árin, verða að hætta við hálf lokið nám, og það fé og fyrirhöfn og þau ár af æfi þeirra verða meira eða minna ónýt fyrir það, að þeir þurfa að hverfa frá námi áður en því er lokið. Það er tæplega fullnægjandi, þó n. komi með till. um að auka það fé, sem menntamálaráðið hefir til umráða, ef ekki er jafnframt séð fyrir því, að því fé verði varið til slíkra styrkja, sem að gagni koma, að ekki verði bætt við fleiri mönnum, sem eiga fyrir sér að lenda í þrotum á miðri leið. Ennfremur er þess að gæta, og snertir það einn mann, sem ég flyt hér till. um, að menntamálaráð hefir valið námsgreinar, sem styrk megi veita til, og útilokað gersamlega sumar námsgreinar, þannig að það telur þær ekki styrkhæfar, og það jafnvel þó mönnum almennt sé ekki ljóst, af hverju það stafar. Þannig er ástatt um einn stúdent, sem ég flyt till. um undir IX.a, að honum var neitað um styrk, af því að menntamálaráð áleit, að það hæfði ekki að veita styrk til þess náms, sem þar um ræðir. Þingið hefir veitt þessum námsmanni styrk tvisvar sinnum, og ég hygg, að þetta muni vera í þriðja sinn, sem þessi till. er flutt, og tel ég því fullvíst, að d. samþ. nú eins og áður að veita þessa upphæð, sem farið er fram á, því ég sé ekki, að jafnvel þó að horfið sé að því ráði að hækka almennan námsstyrk til umráða fyrir menntamálaráð, verði bætt úr þessari þörf með því. Ég skal svo með fáum orðum gera grein fyrir þeim till., sem ég flyt á þskj. 609. Fyrsta till. er undir V., við 14. gr., til undirbúningskennslu í hagfræði við háskólann samkv. till. háskólaráðs. Hv. dm. minnast þess máske, að á sumarþinginu 1931 flutti menntmn. þál. þess efnis; hún er á þskj. 203, og ég vil biðja hv.þm. að kynna sér hana, ef þeim getur unnizt tími til þess áður en atkvgr. fer fram. Þar eru mikil rök færð fyrir því, hver hagur gæti orðið að því að stofna til undirbúningskennslu í ýmsum fræðum, sem íslenzkir stúdentar geta ekki lært hér heima, heldur verða að fara til annara landa til að fá fullkomna þekkingu í. Með slíkri undirbúningskennslu mundi sparast mjög mikið fé, bæði fyrir ríkissjóð til námsstyrkja og einstaka menn til að stunda nám við erlenda háskóla. En það hefir ekkert orðið úr framkvæmdum í þessu efni. Það mun hafa verið gert ráð fyrir, að stj. tæki málið til undirbúnings, en mér er ekki kunnugt um, að neitt hafi orðið úr því. Ég tek eina námsgrein út úr og fer fram á í þessari till., að veittur verði sá styrkur, sem ráðgerður er í þessari grg., sem fylgdi till. Við háskóla erlendis mun það tíðkast, að lögfræðinemar fái meiri eða minni kennslu í hagfræði, og þykir það ekki fullnægjandi menntun, sem þeir fá annars. Þar að auki má benda á það, að margir íslenzkir stúdentar, sem fara utan til að halda áfram námi, leggja einmitt fyrir sig hagfræði. Það mundi því, með því að koma upp þessari kennslu, sparast það fé, sem færi til náms þessara stúdenta í öðrum löndum þau árin, sem hægt væri að spara með þessari kennslu. Ég veit ekki, hve mikill sá styrkur er, sem veittur er árlega í þessu skyni. En það er áreiðanlegt, að það er eins mikil upphæð og sjálfsagt meiri en hér er farið fram á, sem er aðeins 3600 kr. á ári. Það er auðséð, að ríkissjóður muni a. m. k. ekki missa neins. Það mun ekki verða umframeyðsla af ríkissjóði, þegar fram liða stundir, og beinn sparnaður augsýnilegur fyrir þjóðarbúið að geta veitt þessa kennslu innanlands í staðinn fyrir að sækja hana til annara landa, því þeir, sem stunda nám erlendis, verða að verja af eigin fé eins mikilli upphæð á hverju ári eins og þeir kunna að fá í styrk, auk þess sem sumir fá engan styrk og verða að sjá fyrir sér að öllu leyti sjálfir. Þessar till. mínar geta því í raun og veru færzt beinlínis undir þær ráðstafanir, sem kallaðar eru kreppuráðstafanir, til þess að spara greiðslur frá landsmönnum, bæði af opinberu fé og einstakra manna til annara landa og auk þess til þess að afla nauðsynlegrar menntunar mönnum, sem stunda nám hér heima, menntunar, sem er nauðsynleg og hagkvæm í lífinu fyrir alla menn. Þá er næst önnur till. undir IX. a til Jóns Gissurarsonar til framhaldsnáms í verzlunarfræði við þýzkan háskóla. Hann hefir haft styrk á undanförnum árum, sem samþ. hefir verið í þessari d., og ég efast ekki um, að d. samþ. hann aftur. Þá er annar styrkur undir sama tölulið, staflið b, til Agnars Norðfjörðs. Hann stundar einmitt hagfræði við háskólann í Kaupmannahöfn og hefir haft styrk byrjunarárin 4, en hefir svo misst hann. Hann er bláfátækur, og er ekki annað sýnt en að hann verði að hætta við nám, ef hann fær ekki þennan litla styrk. Hann hefir náttúrlega einnig eytt af eigin fé, faðir hans er fátækur maður, en hann hefir fengið eitthvert lán til að standa straum af námskostnaði sínum og jafnframt lagt hart að sér og hefir ekki lifað við nein sældarkjör, það er mér vel kunnugt um. Það er því áreiðanlega vel gert af þinginu að sjá honum farborða það sem hann á eftir til þess að ljúka námi. Undir rómv. tölul. XV. er styrkur til hraðritunarskóla Helga Tryggvasonar. Það þarf ekki að lýsa fyrir hv.þm. þeirri nauðsyn, sem er á því að halda uppi þeirri kennslu, sem þar um ræðir. Við vitum, að ávaxta af þeirri kennslu er notið mikið hér á þingi á síðari árum, þar sem mikið er notuð hraðritun við þingskriftir. Ég efast ekki um, að hv.þm. geri sér ljóst hver framför er í þeirri breyt., sem á því hefir orðið. Ég álít, að ekki þurfi að fara um það fleiri orðum. Þá er undir rómv. lið XIX. styrkur til Péturs A. Jónssonar söngvara. Hv. þm. vita, hvernig ástatt er um þennan góða listamann. Hann hefir erlendis komið fram þjóð sinni til mikils sóma. Hann hefir nú orðið að hverfa úr því landi, þar sem hann hefir unnið, því að útlendir menn eiga þar nú mjög erfitt uppdráttar. En hann hefir nú ekkert við að vera, annað en að láta menn njóta sinnar listagáfu, sem hann að vísu fær tækifæri til, en það gefur lítið í aðra hönd til framfærslu fjölskyldunnar. Þá er undir rómv. lið X1I. farið fram á að veita styrk ungum og efnilegum málara, Eggert Laxdal, sem flestir hv.þdm. kannast við. En þó er svo ástatt með hann, að hann lætur lítið á sér bera, en nýtur samt mikils álits meðal þeirra manna, sem sérstaklega hafa vit á þeim hlutum. Hann hefir sent umsókn til þingsins um styrk til utanferðar til að geta fullkomnað sig í list sinni. Hann hefir aldrei fengið styrk áður af opinberu fé, en má hinsvegar telja hann þess fullkomlega maklegan ekki síður en aðra, sem styrks hafa notið. Mér vitanlega hefir hann aldrei sótt um styrk áður, en það stafar meira af því, að maðurinn er ekki gjarn á að hafa sig mjög í frammi, heldur en af því, að hann hafi ekki fullkomna þörf fyrir styrk. Ég er svo viðriðinn 2 eða 3 till., sem þegar hefir verið talað fyrir, nema þeirri fyrstu undir rómv. lið X., um námsstyrk til Ágústs Einarssonar, til læknanáms í dýralæknisfræði í Þýzkalandi. Þetta er bláfátækur maður, sem aðeins hefir fengið styrk frá ættmennum sínum og kunningjum. Nú er þrotin leið fyrir honum, svo að hann mun vart geta lokið námi nema að fá styrk. En líkur eru til, að hann fái atvinnu hér heima strax þegar lokið er námi. Stendur það í sambandi við lög, sem samþ. voru hér í d. um dýralækna, svo að þörf er fyrir hann strax og hann hefir lokið námi sínu. Ég sé ekki ástæðu til að orðlengja meira um þetta, en vænti þess, að hv.fjvn. taki till. til velviljaðrar athugunar. Og sérstaklega vænti ég þess, að hún láti eitthvað frá sér heyra viðvíkjandi 1. till. undir rómv. lið V. Ég tel hana mikilsverða, því að þar er um að ræða framtíðarmál fyrir Háskóla Íslands og íslenzka fræðslu. Það er um þessa námsgrein að segja, að hún er kennd með ýmsu móti, og fer eftir háttum hverrar þjóðar fyrir sig, svo að engin þjóð getur haft fullt gagn af kennslu í þeirri fræðigrein, nema að byggja á innlendum þjóðarhögum. Hinsvegar er það nauðsyn fyrir íslenzku þjóðina og íslenzka háskólastarfsemi, að einmitt kennsla í þessari grein komi sem fyrst upp við háskólann.

Jón Þorláksson Ég á hér 3 brtt. á þskj. 609. Sú 1. er um það, að veittur verði Ingólfi Þorsteinssyni námsstyrkur til vélfræðináms, að upphæð 1200 kr., undir rómv. lið VIII. Þessum nemanda var á síðasta þingi veittur styrkur að sömu upphæð, og upp á það byrjaði hann vélfræðinám sitt í Þýzkalandi. Ég skal geta þess, að hann lauk hér burtfararprófi við stærðfræðideild menntaskólans árið 1931 með 1. einkunn. Hann hefir prýðilegustu meðmæli frá kennurum sínum, og ég get ekki annað en talið rétt að halda áfram að veita honum þennan námsstyrk, sem byrjað er á, því annars er hætt við, að hann verði að hætta námi og það verði honum sjálfum og landinu lítils virði. Þá er næsta brtt. frá mér undir rómv. lið XVII, að við 15. gr. fjárlagafrv. verði tekinn upp nýr liður í sambandi við fjárveitingu til bókasafna, sem sé 5000 kr. til Alþýðubókasafns Rvíkur. Þetta bókasafn var opnað í apríl 1923 og upphaflega stofnað fyrir nokkurn hluta af andvirði togara, sem seldur var héðan úr landi á stríðsárunum. Það hefir síðan vaxið mjög, einkanlega eftir árið 1928, þegar það fékk nýtt húsnæði. Ég skal aðeins til samanburðar nefna örfáar tölur á útlánum úr safninu meðan það var í fyrra húsnæðinu eða frá 1923 til 1927. Þá voru venjulega lánuð milli 25 og 32 þús. bindi og stóð nokkuð í stað. En það hefir nú á síðari árum farið upp í 85 þús. bindi. Gestir á lesstofu voru þessi sömu fyrri ár, sem ég nefndi, 4-7 þús. á ári. En síðustu 2 árin hafa þeir farið upp fyrir 17 þús. á ári. Ég tel ekki þörf á að nefna fleiri tölur, en þetta er því til stuðnings, að þetta bókasafn er nú orðið langmest sótta bókasafnið á landinu, að undanteknu sjálfu Landsbókasafninu, og léttir ákaflega mikið á Landsbókasafninu um notkun bóka. Það má að vísu segja, að þetta bókasafn sé að mestu fyrir Rvík, og sá hugsunarháttur er til, að það séu aðrir, sem eigi tilkall til fjárveitinga úr ríkissjóði, en þeir eigi að borga þangað skatt og að öðru leyti að sjá um sig sjálfir. Þess ber þó að geta, að þetta safn er líka mikið notað af utanbæjarmönnum, sem dvelja hér vetrarlangt við nám. Einnig er það talsvert notað í fiskiskipum, sem ganga héðan úr bænum. Þetta bókasafn hefir verið þannig útbúið, að það lánar út í fiskiskipin og njóta þess þar jafnt innanbæjarmenn og utanbæjarmenn. Af hálfu bæjarsjóðs Rvíkur eru þessu safni veittar 30 þús. kr., og mér sýnist þess vegna ekki annað sæmra en að ríkissjóður styrki þetta safn líka. Ég fer því fram á 5000 kr. fjárveitingu til þessa bókasafns. Loks er 3. brtt. mín við 16. gr. 14. b. um dýralækna. Brtt. er undir rómv. lið XXV., um það, að tekin verði upp í þetta frv. samskonar fjárveiting, 300 kr., til Eggerts Magnússonar og stendur í núgildandi fjárlögum handa þessum manni til að stunda dýralækningar, og var hún sett inn í fjárlögin í fyrra hér í þessari hv. d. Ég skal til viðbótar því, sem ég sagði þá um þetta, aðeins geta þess, að mér hafa borizt frá sýslumanninum í Dalasýslu meðmæli sýslunefndarinnar þar, til þess að hann haldi þessum styrk. Þau eru þannig orðuð, að nefndin lýsir því yfir, að hún votti honum sín beztu meðmæli í þessu efni og telur rétt, að hann fái slíkan styrk áfram, sem hann hefði nú á þessu ári. Þá á ég enn brtt. ásamt 2 öðrum hv.þm. á þskj. 624, sem ég vænti, að hæstv. forseti hafi útvegað leyfi til að koma mætti til umr.Brtt. er við 22. gr. fjárlagafrv. undir rómv. tölul. XVII, og fer fram á það, að í staðinn fyrir heimild handa ríkisstjórninni til þess að ganga í ábyrgð fyrir samvinnufélag sjómanna og verkamanna á Seyðisfirði fyrir láni til að kaupa fiskiskip, komi heimild til að ganga í ábyrgð fyrir allt að 350 þús. kr. láni til þess að reisa síldarbræðslustöð á Seyðisfirði, sem geti unnið úr allt að 600 málum síldar á sólarhring, og fari lánið ekki fram úr 70% stofnkostnaðar stöðvarinnar. Um þetta mál hefir hv.þm. Seyðf. sent fjvn.Nd. og líka fjvn. þessarar d. áskorun frá almennum borgarafundi á Seyðisfirði, þar sem þess er óskað, að ríkisstj. verði heimiluð að ganga í slíka ábyrgð. Hann hefir ennfremur útvegað bráðabirgðaáætlun um stofnkostnað slíkrar síldarbræðslustöðvar. Og er áætlunin 385 þús. kr. og byggist á því, að notuð verði til þess eign, sem þarna er til, pakkhús og 2 bryggjur. Eins og kunnugt er hefir atvinnulífið í fiskiverum Austfjarða orðið fyrir þungum áföllum og meiri kreppu á síðastl. áratug en atvinnulíf manna við sjó í öðrum landshlutum. Þetta stafar að nokkru leyti af hinum sérstöku náttúruskilyrðum, sem eru fyrir hendi á Austfjörðum, og að nokkru leyti beinlínis af aðgerðum löggjafarvaldsins. Ég skal nú gera grein fyrir þessu. Um þorskveiðarnar er svo ástatt fyrir Austurlandi, að það er sérstökum erfiðleikum háð að stunda þær þannig, að þær verði arðberandi. Þetta stafar af því, að meðfram landinu, utan fjarðanna, er svo harður straumur, að þeir, sem þangað sækja sjó, verða undantekningarlaust að fella niður sjósókn þá dagana, sem straumur er stærstur. Hversu góður afli sem er, ganga úr sjósókn nokkrir dagar í hvern straum. Þetta er mikill hnekkir frá náttúrunnar hálfu fyrir fiskiveiðarnar, þó það nái að vísu ekki til veiðanna, þegar fiskur gengur inn á firðina sjálfa og ekki heldur út á opnu hafi, en þær eru fremur sjaldan stundaðar, og lítill skipastóll, sem getur sinnt þeim veiðiskap. Áður fyrr voru blómatímar á Austfjörðum. Það er vitanlegt, að þeir stöfuðu ekki eingöngu af þessum fiskveiðum, þær hafa alltaf verið sömu erfiðleikum háðar af náttúrunnar hálfu, heldur stafaði það fyrst og fremst af síldinni. Það eru nú yfir 30 ár síðan aðalsíldveiðin fluttist frá Austurlandi til norðurlandsins. Þennan tíma hafa Austfjarða kauptúnin orðið að bjargast við fiskveiðarnar að mestu leyti. En með fiskveiðalöggjöfinni frá 1922 var þessum landshluta gerður sérstakur hnekkir, því að eitt af því, sem menn í kauptúnunum á Austfjörðum höfðu áður sér til mikillar atvinnu, voru viðskiptin við útlend fiskiskip, sem þangað leituðu, bæði seldu þeim nauðsynjar þeirra og keyptu fisk úr þeim, sem svo var verkaður þar í plássinu. Með fiskiveiðalöggjöfinni frá 1922 varð sú breyting, að útlend fiskiskip fengu miklu erfiðari aðstöðu um viðskipti sín við landsmenn, og viðskipti þeirra við Austfjarðahafnirnar hafa síðan minnkað að mjög verulegum mun. Hér við bætast svo þeir almennu erfiðleikar, sem gengið hafa yfir sjávarútveginn á 2 tímabilum þennan síðasta áratug, sem sé frá 1920-1923 og svo aftur kreppan frá 1926-1927, enda er það kunnugt, að bankaútbúin í þessum landsfjórðungi hafa orðið fyrir sérstaklega miklum töpum. Nú á síðustu árum hefir legið fyrir, hvaða ráðstafanir eigi að gera til þess að létta hag þessa landshluta, sem að ýmsu leyti er blómlegur og með sérstaklega góðar hafnir og að því leyti hentuga aðstöðu til sjávarins. Mönnum hefir orðið það ljósara og ljósara, að viðreisnarvonin liggur ekki í neinu öðru en því, sem áður reyndist gott til blómgunar, en það eru síldveiðarnar. En nú er svo högum háttað, um markað fyrir síld, að það er ekki til þess von, að Austfirðingar geti tekið síldveiðarnar upp aftur af neinu kappi, nema til sé síldarbræðslustöð til þess að taka við þeirri síld á hverjum tíma, sem ekki þykir fært að salta til útflutnings eða gera útflutningshæfa á annan hátt. Nú er komið svo, að menn á Seyðisfirði hafa horfið frá þeirri hugmynd að fá ríkisábyrgð til að koma á bátaútvegi til þorskveiða, heldur hafa þeir nú óskað eftir ríkisábyrgð til að koma á fót síldarbræðslustöð. Ég er sannfærður um það, af mínum kunnugleika í þessum landshluta, að það er sú eina braut, sem fær er til þess að létta erfiðleika þeirra manna, sem þar þurfa á sjávarútveginum að lifa. Tel ég þess vegna rétt að taka myndarlegum og föstum tökum á þessu málefni, og það því fremur, þar sem nú er ekki farið fram á meira en mjög viðráðanlega upphæð, sem sé ábyrgð fyrir 350 þús. kr. láni, sem hægt er að setja talsverða tryggingu fyrir. Ég vil ekki staðhæfa, að það sé alveg fullnægjandi trygging, ef illa skyldi fara, en ég hygg, að það fari þá illa fyrir fleiru, ef þessu fyrirtæki farnast svo, að það geti ekki skilað aftur þeim höfuðstól, sem í það er lagt. Nú eru á Austfjörðum mjög skiptar skoðanir um það, eins og jafnan verður á slíkum stöðum, hvern staðinn eigi að velja handa þessu fyrirtæki. Það er alltaf svo, að hvað sem á að gera fyrir sjóplássin á Austfjörðum, þá eru 3 eða jafnvel 4 staðir, sem keppt er um, og þykir hver hafa nokkuð til síns ágætis. Það eru Seyðisfjörður, Norðfjörður, Eskifjörður og jafnvel Fáskrúðsfjörður. En eins og öllum högum er háttað, og ef á að leggja óhlutdrægan dóm á þetta, og ég held, að ég geti litið óhlutdrægt á þetta mál, þá held ég rétt að gera þessa byrjun á Seyðisfirði. Það er fyrst og fremst og aðallega af þeim ástæðum, að Seyðisfjörður er það plássið, sem í raun og veru hefir orðið fyrir mestum hnekki af þeirri rás viðburðanna, sem ég áðan nefndi, og það er því brýnni þörf og beinlínis lífsnauðsyn, að þar sé komið upp ráðstöfunum til varanlegra umbóta á atvinnulífinu. Einn staðurinn a. m. k., Norðfjörður, hefir betri skilyrði til þess að hagnýta sér þorskveiðarnar, og þess vegna ekki eins brýn nauðsyn að fá til sín slíkt atvinnufyrirtæki sem þetta. Hinsvegar held ég, að Seyðisfjörður sé a. m. k. ekki lakar settur en hinir firðirnir um aðflutning hráefnis, síldarinnar, þegar svo ber undir, að hana þarf að flytja lengra að. En síldarverksmiðjan verður auðvitað fyrst og fremst og aðallega fémæt af því að firðirnir fyllast af síld, sem ekki er hægt að nota nema þetta fyrirtæki sé til, og þá er það ekki síður Seyðisfjörður en hinir firðirnir, sem fyrir þeim höppum geta orðið. Á Seyðisfirði hafa menn nú hafizt handa um fjáröflun, og þó að upphæðin, 35 þús. kr., sé ekki sérlega há, þá verður að líta á, að atvinnulífið á þessum stað er í alveg sérstaklega erfiðu ástandi, og þess vegna er ekki von, að miklar fjárhæðir séu þar lausar, og borið saman við Siglufjörð, en þar hefir ríkissjóður orðið að leggja fram allt fé til stöðvarinnar, þá verður ekki sagt, að halli til óhags fyrir þetta fyrirtæki, þó að hlutaðeigendur sjái sér ekki fært að leggja fram meira en 35 þús. kr. í reiðum peningum, auk þess sem ætlazt er til, að bæjarstjórnin á Seyðisfirði leggi fram ábyrgð fyrir fyrirtækið. Vil ég svo að lokum mæla sem bezt með þessari till., af því að ég er sannfærður um, að með henni er farið inn á rétta leið til úrlausnar mesta vandamáli þess landshluta, sem þar á hlut að máli.

Fors.- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson): Ég þakka hv.n. fyrir ágæt störf og ýtarlegt álit. Greiðsluhallinn er ekki mikill, en æskilegast er þó, að hægt væri að afgreiða fjárl. hallalaust, og ef ekki verða samþ. neinar stórkostlegar till. umfram það, sem n. hefir lagt til, má laga greiðsluhallann með því að hækka a. m. k. 2 liði í tekjuáætluninni, sem vitað er um, að eru of lágt áætlaðir. En slíkt þarf ekki að athuga fyrr en við 3. umr. Ég þarf ekki að telja þær till., n., sem ég get mælt með, en mun drepa lítillega á þær till., sem ég mundi fremur kjósa, að biðu eða gengju ekki til atkv. nú. Þannig hefir n. gert till. um að lækka greiðsluna til endurskoðenda LR, og vildi ég óska, að n. tæki þá till. aftur til 3. umr. til nánara umtals. Starf endurskoðenda LR er bæði mikið og vandasamt, og eins og kunnugt er, hefir það 2 hin síðustu ár verið rækt af mjög miklum dugnaði og samvizkusemi af endurskoðendunum. Þegar hér við bætist, að endurskoðendur eru búsettir utan Reykjavíkur, eins og nú er um einn þeirra, verða núv. laun sízt of há, og fremur of lág. Hinsvegar hefði getað komið til mála að gera nýja skipun á þessu starfi, þannig að endurskoðendurnir yrðu aðeins 2, í stað 3 nú, enda er sú venjan um alla endurskoðun, að skoðunarmennirnir séu 2, og mætti þá hækka laun þeirra nokkuð og þó um leið skapa áþekkan sparnað og leiða mundi af samþykkt þessarar till. Mér fellur illa, ef allir námsstyrkir eru felldir niður úr frv., án þess að jafnframt verði hækkuð sú upphæð, sem Alþingi veitir menntamálaráði til úthlutunar meðal námsmanna, en ég efast ekki um, að dómar menntamálaráðs um það, hverjir séu styrksins verðir, séu sannari en þeir dómar verða hér á Alþingi, þar sem tilviljunin ræður oft mestu um slíkt. Að því er snertir þá till.hv.n. að gera menntamálaráð að einskonar censor yfir Leikfélagi Reykjavíkur, vil ég segja það, að ég álít, að tæplega sé á því þörf. Má vera, að leikfélagið hafi eitthvað sýnt, sem betur væri ósýnt, en félagið gerir þá slíkt peninganna vegna, og því er sannarlega vorkunn. Ríkisstyrkurinn, sem félagið nýtur, er ekki mikill, og auk þess verður félagið að borga skatt eftir sýningar sínar. Ennfremur er á það að líta, að hér yrði um allumfangsmikið starf að ræða fyrir menntamálaráðið. Um till.hv. 2. landsk. um atvinnubótastyrkinn, 1 millj. kr., vil ég segja það, að ég teldi heppilegt, að hv.þm. tæki till. aftur til 3. umr., auk þess sem þessi till. er fram yfir alla möguleika og getu ríkissjóðs í þessu efni. Er vitanlegt, að bæði n. og ríkisstj. mun gera allt það, sem unnt er að gera til úrlausnar á atvinnumálunum og leggja fram till. um það við 3. umr. Ég vil leggja með till.hv. 1. landsk. og fleiri þm. um það, að stj. verði heimilað að ganga í ábyrgð fyrir allt að 350 þús. kr. láni til þess að reisa síldarbræðslustöð á Seyðisfirði, ef felld verður niður heimildin í sömu gr. fjárl., 22. gr. XVII, um að stj. megi ábyrgjast allt að 100 þús. kr. fyrir samvinnufélag sjómanna og verkamanna á Seyðisfirði til kaupa á fiskiskipum. Ég hefi átt tal við hv.þm. Seyðf. um þetta og sagt honum, að ekki yrði unnt að gera nema annað tveggja af þessu tvennu, og þar sem líklegt þykir, að síldarverksmiðja muni starfa við góð skilyrði á Seyðisfirði og skapa þar mikla atvinnumöguleika, verð ég, vegna þess vandræðaástands, sem nú ríkir, heldur að leggja með hærri till. Ég mun þá ekki drepa á fleiri till. í sambandi við fjárl. að þessu sinni. Ég vænti þess, að hv. d. gæti þess að afgreiða frv. svo varlega, að ekki þurfi að opna fjárl. í Nd.Fjvn. þar hefir sýnt ágætt fordæmi og gætt hinnar mestu kostgæfni í sínu starfi.

Einar Árnason Ég á eina litla brtt. við frv. á þskj. 624, þess efnis, að Halldóri Kr. Jónssyni verði veittar 300 kr. til dýralækninga. Í gildandi fjárl. er samskonar styrkveiting til þessa manns, sem samþ. var hér í d. í fyrra, og í stjfrv. var þessum manni einnig ætlaður samskonar styrkur, en Nd. felldi þetta niður. Ég gerði grein fyrir ástæðum fyrir því, að þessi maður fengi þennan styrk, á síðasta þingi, og sé ekki ástæðu til að endurtaka það, enda vænti ég, að hv. d. sé enn þeirrar skoðunar, að rétt sé að veita þennan styrk. Það er viðurkennt, að þessi maður gerir mikið gagn, en hann er bláfátækur og hefir ofan af fyrir sér með lítilfjörlegum búskap, sem hann þó ekki hefir tíma til að sinna, vegna þess, hve mikið hann er sóttur, og er honum því hin mesta þörf á þessum styrk, því að eins og hv. dm. er kunnugt. eru slíkar lækningaferðir lítið borgaðar. Einnig flyt ég 3 brtt. á þskj. 609. Sú fyrsta, IV, fjallar um það, að veittar verði 50 þús. kr. til öldubrjóts austur af Siglufjarðareyri, fyrsta greiðsla af fjórum, en hinar tvær, XXIV, fjalla um það, að stj. verði heimilað að ábyrgjast allt að 400 þús. kr. lán fyrir hafnarsjóð Siglufjarðarkaupstaðar, til þess að leggja fram á móti ríkisframlaginu til öldubrjótsins, og ennfremur að ábyrgjast allt að 70 þús. kr. rekstrarlán fyrir Tunnuverksmiðju Siglufjarðar s/f. Ég mun þó ekki gera grein fyrir þessum till. nú, þar sem ég hefi ákveðið í samráði við n. að taka þær aftur til 3. umr., en þá býst ég við að flytja till. aftur óbreyttar eða a. m. k. í svipuðu formi, og mun ég þá gera frekari grein fyrir þeim.

Páll Hermannsson Nafn mitt er tengt við 3 brtt. við fjárl. að þessu sinni. Tvær þessara till. flyt ég með öðrum þm., og hafa þeir nú gert grein fyrir þeim, svo að ég þykist þar ekki þurfa neinu við að bæta. Verður það því aðeins ein brtt., sem ég þarf að minnast á, XXVIII. á þskj. 609, sem ég flyt ásamt hv. 2. þm. S.-M. Þessi till. fer fram á það, að veittar verði 1200 kr. til fiskiræktarfélags Fljótsdalshéraðs, og samsvarar það 1/3 rekstrarkostnaðar, eða til vara 1000 kr. Eins og hv.þdm. er kunnugt, hefir verið varið talsverðu fé til fiskiræktar þarna eystra. Má fyrst benda á það, að búið er að verja 12000 kr. til þess að gera Lagarfoss laxgengan. Var allverulegur hluti af þeirri upphæð veittur úr ríkissjóði, en hitt fékkst með framlögum einstaklinga og félaga eystra. Ennfremur get ég upplýst það, að á síðasta ári voru byggðar 2 klakstöðvar þarna eystra. Samkv. reikningum, sem ég hefi í höndum yfir kostnaðinn við þessar byggingar, hefir hann orðið rúml. 5½ þús. kr., og hefir verið greiddur með 3000 kr. láni, sem tekið var í þessu skyni, en að öðru leyti með framlögum frá sýslum, hreppum og búnaðarfélagsskap eystra. Er sjáanlegt, að hér hlýtur á eftir að fylgja, að kostnaðurinn, sem lagt hefir verið i, verði látinn koma að liði, og það verður ekki gert með öðru en að starfrækja klakhúsin í þeirri von, að slíkt verði til hagsbóta þeim, sem þarna búa. Hefi ég einnig í höndum áætlun yfir væntanlegan rekstrarkostnað þessara klakstöðva, sem gerir ráð fyrir, að hann verði 3000 kr. á yfirstandandi ári, en ég játa, að ég býst við, að sú áætlun sé of lág, og við það hefi ég einmitt miðað aðaltill. mína. Hv. 1. landsk. lét svo um mælt í sambandi við till. þá, sem hann flytur ásamt mér og hv. 2. landsk., um það, að stj. heimilist að ábyrgjast allt að 350 þús. kr. lán til þess að reisa síldarbræðsluverksmiðju á Seyðisfirði, að með þeirri ráðstöfun væri bætt úr frekustu þörf flestra manna við sjávarsíðuna á Austurlandi. Játa ég það, að lax- og silungsklakið muni ekki hafa eins mikla þýðingu fyrir Fljótsdalshérað og síldarbræðsluverksmiðjan hefir fyrir sjávarsíðuna, en ég hefi þó ekki komið auga á nokkra eina ráðstöfun, sem gæti komið að meira liði en fiskiræktin, ef hún gæti lánazt. Fiskiræktarfélagið nær yfir 7 hreppa, sem telja yfir 100 jarðir, er eiga lönd að þeim rennandi vötnum, sem gert er ráð fyrir, að fengju veiði, þar sem hún var ekki áður, eða a. m. k. aukna að miklum mun. Auk þess er gert ráð fyrir, að í sambandi við klakið færist veiði yfir í stöðuvötn, sem eru í landareign þeirra jarða, sem ekki eiga lönd að þeim rennandi vötnum, svo að það yrðu þannig enn fleiri jarðir, sem nytu góðs af klakinu. Held ég, að engin ein ráðstöfun gerði meira gagn en einmitt þessi, að skapa mörgum heimilum veiðiskap. Hefi ég reynt það sjálfur, hve mikil breyting það er fyrir heimili að hafa þótt ekki sé nema litla silungsveiði frá því að hafa enga. Alþingi hefir stuðlað að fiskiræktinni þarna austur frá með framlögum til laxastigans í Lagarfljóti, og þar sem Alþingi hefir styrkt önnur fiskiræktarfélög, leyfi ég mér að vænta þess, að hv. d. líti einnig á þessa till. með velvild og skilningi.

Jónas Jónsson Ég hefi flutt hér brtt. við 14. gr. um örlitla fjárveitingu til fransks sendikennara við Háskóla Íslands. Brtt. þessi er flutt eftir tilmælum rektors háskólans með hliðsjón af því, að sett hefir verið inn í fjárl. fjárveiting til sendikennara frá annari þjóð. Ef þessi till. væri felld, væri því gert upp á milli þessara tveggja þjóða á óviðurkvæmilegan hátt. Háskólanum þykir eðlilega þakkarvert að fá menn fyrir svona lítið fé, en vitanlega tekur enginn að sér slíkt starf, nema styrkur komi til annarsstaðar frá. Hér hefir verið franskur sendikennari í vetur, er hefir haft um 80 nemendur, og mun marga fýsa að halda því námi áfram. Vona ég því, að þingið taki þessu góða, ódýra máli vel. Þá hefi ég flutt aðra brtt. við 14. gr., um að hækka styrkinn til sundlauga upp í 10000 kr., og gangi þar af 5000 kr. til sundlaugar í Vestmannaeyjum. Þessi brtt. er flutt að tilmælum hv.þm. Vestm. og fleiri manna þar. Vestmannaeyingar ætla nú að byggja sundlaug, sem ætlað er að kosti 35 þús. kr. og hita með miðstöð. Þetta er nýjung, sem aðeins hefir verið reynd á einum stað áður, í Bolungavík, gefizt þar vel og ekki orðið þorpinu ofviða fjárhagslega. Þarf ekki að eyða að því orðum, hve sundkunnátta er nauðsynleg á slíkum stöðum, þar sem sjómennska er aðalstarf flestra. Þá flyt ég við sömu gr.brtt. um 2000 kr. styrk til skíðamannaskýlis sunnan Vífilsfells fyrir nemendur ríkisskólanna í Rvík. Þessi upphæð er ekki há, a. m. k. ekki þegar litið er á, hve miklu ríkið ver til kennaraskólans, menntaskólans og háskólans í Rvík. Áhugi fyrir skíðaíþróttinni er mikill og vaxandi í þessum skólum, en skíðafæri oft óhentugt, vegna þess að skýli vantar á góðum stað. En einn af íþróttafrömuðum landsins, Guðmundur Einarsson listamaður frá Miðdal, segir svo frá, að í Lönguhlíðum á bak við Vífilsfell sé samfelldur snjór, sem hægt sé að nota í sjö mánuði. Þá á ég brtt. við 15. gr. Fer hún fram á að Íslandsdeild Norræna félagsins sé veittur 1200 kr. styrkur. Félag þetta nær yfir Norðurlönd, og er mark þess að auka kynningu meðal norrænna þjóða. Ísland hefir verið í félaginu í nokkur ár, en sá er munur á, að íslenzka deildin er fátæk, en hinar ríkar. Þannig hefir t. d. forsætisráðh. norski, Mowinckel, gefið félaginu 100 þús. kr. og hefir fyrir það fé verið keypt höll á Fjóni, þar sem Svíar, Danir og Norðmenn koma saman. En við stöndum ver að vígi vegna fjarlægðar. Íslenzka vikan, sem haldin var í haust í Stokkhólmi, var haldin fyrir tilstilli þessa félags. Ísland hefir aldrei fengið betri auglýsingu í Svíþjóð. Það er því mjög óþægilegt fyrir íslenzku deildina að vera alveg peningalaus, enda viðurkenndi stjórnin það með því að setja dálitla upphæð í fjárl. í þessu skyni. Þá flyt ég brtt. við 16. gr., um 500 kr. til rannsókna á lífsskilyrðum silungs í helztu veiðivötnum. Brtt. þessi er flutt eftir tilmælum ýmissa áhugamanna, sem óska eftir, að slík skilyrði verði rannsökuð í helztu veiðivötnum landsins, svo sem Þingvallavatni, Mývatni, vötnum á Arnarvatnsheiði o. fl. Ungur og efnilegur maður, sonur Guðmundar skálds á Sandi, hefir kynnt sér þetta efni ýtarlega og getur því komið til greina til að vinna verkið.

Guðmundur Ólafsson Ég á hér litla en nauðsynlega brtt. við 12. gr. á þskj. 609. Hún er á þá leið, að framlagið til sjúkraskýla og læknisbústaða sé hækkað úr 5000 kr. í 8000 kr., og gangi þar af allt að 3000 kr. til kaupa á röntgentækjum til sjúkraskýlisins á Blönduósi. Hefir það verið venja, að ríkissjóður legði fram 1/3 í þessu skyni, og er svo hér ætlazt til. Liggur fyrir bréf frá stjórn skýlisins og héraðslækni, og er þar lögð mikil áherzla á, að þetta nái fram að ganga. Svo er ástatt á öllu svæðinu frá Ísafirði til Siglufjarðar, að engin röntgentæki eru til, svo að margir sjúklingar verða á hverju ári að fara til Rvíkur til að láta skoða sig. Það sem og ýtir undir héraðið til að fá þessi tæki, er, að það hefir haft góða héraðslækna undanfarið og aðsókn að skýlinu hefir stórum aukizt síðan núverandi læknir kom síðastl. vor. Ég býst við, að hv.þdm. þyki ekki vel til fallið að vera á móti slíku máli sem þessu, því að það er hart aðgöngu fyrir menn að þurfa að fara til fjarlægra staða og kosta ærnu fé til, til þess eins að vita, hvað að þeim gengur. Læknirinn segir svo í bréfi sínu, og býst ég við, að hann sannfæri þá hv.þdm., sem ég hefi ekki haft áhrif á: „Það er margt, sem mælir með því að röntgen- og ljóslækningatæki verði hið fyrsta útveguð til sjúkrahússins á Blönduósi. Héraðið er mannmargt. Mikil aðsókn þar af leiðandi að sjúkrahúsinu, bæði úr héraðinu og einnig af utanhéraðssjúklingum. Það ætti ekkert sjúkrahús að vera án röntgentækja, sérstaklega ekkert sjúkrahús, þar sem eitthvað er um að vera. Án þeirra eru læknar iðulega í miklum vanda staddir við aðgreiningu sjúkdóma. Sérstaklega skal ég taka fram, að mikið ríður á að geta greint lungnaberkla á fyrsta stigi. Til þess eru röntgentæki nauðsynleg. Til þess að geta greint krabbamein á byrjunarstigi í ýmsum líffærum, eru engin betri ráð til en röntgenmynd. Til þess að geta hindrað örkuml varanleg þeirra manna, er beinbrotna, er fátt jafnnauðsynlegt og möguleikar til röntgenmyndatöku, og svo má lengi halda áfram. Önnur hlið málsins er sú, að það bakar héraðsbúum mikil fjárútlát að neyðast til að fara til fjarlægra héraða í þessu skyni. Síðastl. 8 mán. hefi ég þurft að senda 10 sjúklinga til Rvíkur, aðeins til að fá röntgenmynd af þeim. Slík ferð kostar að sumrinu til ca. 150-200 kr. Eða yfir árið sem svarar ½ af stofnkostnaði við röntgenáhaldakaup. Að vetrinum til eru slíkar ferðir eðlilega mun dýrari, eða gersamlega ókleifar. Það vantar ljóslækningaáhöld við sjúkrahúsið - en óhjákvæmilegt, að slík tæki séu til. T. d. háfjallasól og hitaljós, t. d. solluxlampi. Berklaveikir menn eru iðulega margir eins og gengur við sjúkrahúsið, eða utan þess, en þurfa nauðsynlega á ljósum að halda. Síðastl. sumar ákvað heilbrigðisstjórnin, að berklaveikir menn úr báðum sýslum skyldu sækja til sjúkrahússins hér, ef þeir væru styrkþurfar. Það er því algerlega óverjandi, að þessi nauðsynlegu tæki séu ekki til á sjúkrahúsinu. Nú ber svo vel til, að reisa á öfluga raforkustöð hér í kauptúninu á þessu ári. Skilyrði eru því fengin til þess að reka röntgentæki áhættulítið“. Þetta skýrir nauðsynina betur en ég get gert. En í sambandi við þetta má geta þess, eins og raunar er drepið á í bréfinu, að í ráði er, að rafstöð verði reist á Blönduósi á næsta sumri, og hefir þá sjúkraskýlið hugsað sér að reisa ljóslækningastofu. Ég hygg, að þótt þröngt sé í búi hjá ríkissjóði, veitist honum eigi erfiðara að greiða sinn þriðja hluta en Blönduóshreppi 2/3. Þeir sem enn væru í vafa um fylgi sitt við málið, geta kynnt sér bréf þau, sem fyrir liggja þetta mál áhrærandi áður en þeir greiða atkv. Annars efast ég ekki um, að hv. d. ljái svo góðu máli sem þessu óskipt fylgi sitt.

Jón Baldvinsson Ég á hér ekki margar brtt., þótt vera kunni, að sumum kunni að þykja ein þeirra nokkuð fjárfrek. En áður en ég vík að þeim vil ég minnast lítið eitt á eina eða tvær brtt.fjvn., þótt ástæða væri til að tala um fleiri brtt. hennar og jafnvel einstakra manna. N. leggur til að fella niður framlag ríkissjóðs til ræktunarvega á Akranesi og í Hornafirði og lækka að mun samskonar framlag til Vestmannaeyja. Þessar till. get ég ekki fellt mig við. Þingið hefir undanfarið lagt kapp á ræktun, enda hefir mikið verið ræktað, sérstaklega út frá bæjum og þorpum, svo að þurrabúðarmennirnir gætu að einhverju leyti stuðzt við skepnueign og garðrækt. En nú hagar svo til víða, að margir menn verða að eiga litla bletti í töluverðri fjarlægð, en þá er nauðsynlegt að vegir séu lagðir þangað. Má og benda á, að stórfé hefir verið lagt til ræktunarvega í Flóanum vegna áveitunnar og mjólkurbúanna. En nú vill n. lækka framlag til ræktunarvegar í Vestmannaeyjum um 4000 kr. og skera niður Hornafjörð og Akranes. Ég er nokkuð kunnugur á Hornafirði af afspurn. Þar hafa 80 ha. verið teknir í rækt af verkamönnum, sem búa í þorpinu og þar í kring. Pálmi Einarsson ræktunarráðunautur hefir áætlað veginn 1500 metra og kostnað 6700 kr. Hefir verið farið fram á 3000 kr. í þessu skyni, en nú stendur svo á, að ríkið á jörðina, svo að hér er beinlínis verið að auka gildi lands, sem ríkið sjálft á. Eftirgjald er 12 kr. á ha., svo að það nemur næstum 1000 kr., og ræktunin eykst án efa enn, ekki sízt, ef vegurinn er lagður. Frsm. fjvn. væri kannske tilleiðanlegur eftir þessar upplýsingar til að taka brtt. þessa aftur. Ég álít rangt að fella slíka liði niður. Þá er önnur brtt. frá fjvn. við 17. gr., um að skipta framlagi til sjúkrasjóðs verklýðsfélags Akureyrar til helminga á milli verklýðsfélagsins og verkamannafélagsins. Þessi till. mun vera fram komin fyrir atbeina kommúnista, og teldi ég réttara, að þessi liður stæði óbreyttur eins og hann er nú í fjárlögum. Mun ég þá víkja að mínum till. Á þskj. 628 flyt ég brtt. um 1800 kr. framlag úr póstsjóði til kaupa á einkennisbúningum handa bréfberum. Umsókn frá bréfberunum liggur fyrir um þetta og virðist sjálfsagt, að þessum mönnum, sem gegna erfiðu og ábyrgðarmiklu starfi, sé veitt. þetta hér sem allsstaðar annarsstaðar. Þetta virðist jafnsjálfsagt og að mála merki á póstbílana, enda eru víðast hvar allir starfsmenn pósthúsanna í einkennisbúningi. Þótt brtt. þessi sé ekki fjárfrek er hún þó nokkuð fyrirferðarmikil, því að vegna hennar þarf að færa til þrjá liði: liðinn „Rekstrarhalli póstsjóðs“ og liðinn „Önnur gjöld“ og loks bætist aths. við liðinn samkv. brtt.Fjvn. hefir skotizt yfir það, hvað þessi útgjaldafjárhæð er lág; annars myndi hún hafa látið að óskum þeirra og ekki síður fyrir það, að póstþjónarnir eru ákaflega lágt launaðir, sennilega lægst launaðir allra þeirra, sem ríkissjóður hefir í sinni þjónustu. Þá hefi ég flutt brtt. ásamt hv. 2. þm. Eyf. um 800 kr. styrk í 18. gr. handa Friðfinni Guðjónssyni leikara. Það ætti ekki að þurfa að tala mikið fyrir þessari till. Maðurinn, sem hér er um að ræða, er kunnur öllum hv.þm. og hefir skemmt þeim og mörgum öðrum bæjar- og landsmönnum með list sinni í nálægt 30 ár. Og við þurfum ekki heldur að tala um það, hvílíkur afburðamaður hann er á sínu sviði og sennilega hefði hann verið „stjarna“, ef hann hefði verið hjá stærri þjóð. En nú er hann hér í fásinninu. En hann er „stjarna“ hjá okkur. Nú er Friðfinnur orðinn roskinn maður, kominn yfir sextugt; en ekki er ætlazt til, þótt hér sé farið fram á lítilsháttar styrk til hans, að hann hverfi frá leiksviðinu fyrir það, því að sjálfsagt vill enginn missa hann þaðan, meðan hann vill og getur starfað. Ég býst við, að þessari till. minni verði vel tekið í hv. d. Þá er í raun og veru höfuðtill. eftir, það er um framlag til atvinnubóta í kaupstöðum og kauptúnum, 1 milljón kr. Ætlazt er til, að móti þessu fé komi framlag frá hlutaðeigandi sveitar- eða bæjarfélagi og þeim gefinn kostur á láni, er nemi helming framlags þeirra móts við framlag ríkissjóðs. Með þessu móti verður þá fé til atvinnubóta 1934 um 2 millj. kr. til kaupstaða og kauptúna, ef á þarf að halda. En vegna örðugs fjárhags sveitarfélaga þykir ekki rétt að skylda þau til að leggja framlag á móti, nema þeim sé jafnframt opnuð einhver leið til að fá að láni, því að flest sveitarfélög eiga nú erfitt um fjárframlög, nema í smáum stíl. Ef til vill eru nokkrir kaupstaðir, sem gætu slíkt, en ég efast þó um það. Það má segja, að það sé stór fjárhæð, sem hér er um að ræða - 2 milljónir kr. á einu ári -, en menn verða líka að gera sér það ljóst, að ástandið er alvarlegt; væri betur, að til þess þyrfti ekki að taka, en við verðum að gera ráð fyrir því. Í atvinnuleysinu í fyrra hér á landi í kaupstöðum og kauptúnum, þar sem skýrslur voru teknar af n. þeirri, sem skipuð var í atvinnuleysismálinu, voru 2500 manns atvinnulausir og auk þess má gera ráð fyrir, að í smærri kauptúnum hafi verið a. m. k. 500 manns atvinnulausir, eða alls 3000 atvinnuleysingjar. En hér er aðeins um fjölskyldumenn að ræða og dálítið af einhleypum, en bak við þessa menn er ekki svo lítill hluti þjóðarinnar. Gera má ráð fyrir, að bak við þessa 3000 atvinnulausu menn séu varla færri en 12-15 þús., sem lifa á framfærslu þeirra. Ég ímynda mér, að svipað hljóti að vera nú. Og þegar Alþ. fer að leggja frá stórfé - um 12 millj. kr. - til þess að létta undir með einni stétt þjóðfélagsins - bændunum -, sem líka eru góðs maklegir og sjálfsagt að hjálpa á skynsamlegan hátt, þá sé ég ekki, að hægt sé að gera hinar stéttirnar afskiptar, þær sem nauðulega eru staddar, og það er ekkert efamál, að verkalýðsstéttin er nauðulega stödd á þessum tímum. Allt verðfall afurðanna, samdráttur atvinnuveganna og ekki síst samdráttur sá, sem orðið hefir á framkvæmdum sjálfs ríkisins, bitnar á atvinnu og afkomu verkalýðsins. Ég ætla ekki að tala um það nú, ef til vill verður tækifæri til þess seinna, að samtímis því sem harðnar í ári skuli ríkissjóður draga úr framkvæmdum sínum. Slíkt er þveröfugt við það, sem aðrar menningarþjóðir gera. Þar eru jafnvel tekin stórlán til þess að geta komið mannvirkjum í framkvæmd, sem veita mikla atvinnu og eru líka haganleg þjóðinni. En Alþ. hefir í þess stað dregið saman seglin. Ef litið er á afkomu fólksins, má líka vitna í þær skýrslur, sem áður var á minnzt og teknar voru árið 1931-1932, en samkv. þeim voru tekjur þessara manna frá 900 upp í 1400 kr. á ári. Margir hafa orðið að framfæra á þessu fjölskyldu og það sjá allir, hve skammt það hefir hlotið að hrökkva, hversu mikils sparnaðar sem gætt væri. Og þessir menn höfðu verið atvinnulausir frá 2 upp í 7 mán., eða meira en hálft árið sumir. Þá má geta nærri, hvernig ástandið er. En þessar skýrslur, sem ég byggi á nú, eru eldri, en svipað er að segja um ástandið nú og verður því miður fyrst um sinn. Ég sé raunar, að fjvn. þessarar d. hefir haft þetta mál í huga, og ég átti tal við n. um þetta, og taldi hún, að eitthvað yrði að greiðast í þessu skyni, en fram að þessu hefir verið látið sitja við orðin tóm. T. d. felldi Nd. samskonar till. og þetta við umr. fjárl. þar, og nú er komin 2. umr. fjárl. hér. Kreppufrv. okkar Alþýðuflokksmanna liggja óhreyfð í nefndum, svo að ástæða er til tortryggni um, að þm. og ráðandi menn þingsins vilji litla rækt sýna þessum málum. En ég get sagt hv. dm., að ef ekkert verður samþykkt af þessu, þá verður ríkisstj. nauðug viljug, hvort sem hún hefir peninga eða ekki, að láta fé af hendi til atvinnu handa fólkinu eða þá beina styrki, þótt hún fái enga heimild til þess í fjárl. Hún verður að gera það. En hitt er annað mál, að ég tel það réttari aðferð og meiri árangur, að stj. viti, að þarna er heimild, sem hún hefir og getur búizt undir að nota. Í gildandi fjárl. er nokkur fjárhæð veitt til atvinnubóta. Að hve miklu leyti það hefir verið notað, get ég ekki fengið upplýst. Ég hefi spurzt fyrir um það, en ekki fengið fullnaðarsvar. Því miður er víst, að þörfin kallar að, þegar frá liður og raunar þegar. En það verður meira á þessu hausti, og það, sem heimilað er í fjárl. nú, er ekki víst að hrökkvi til að halda uppi því fólki, sem þarf atvinnu, og því verður að taka til ríflegri fjárhæð í fjárl., þar sem fyrir stj. sé lagt að leggja það fé til atvinnubóta. En einkanlega álít ég, að þingið eigi fyrr og síðar að leggja ríkt á við stj. að reyna að sjá um, að þau verk, sem hún lætur vinna, séu unnin á þeim tímum, er þau koma bezt að gagni, þar sem árangur fæst fyrir ríkissjóð og sæmileg aðstaða er fyrir fólkið að starfa að verkinu. Ég hefi sagt þetta áður svo að segja á hverju þingi, sem ég man til að ég hafi hreyft þessum málum. Væri meira gagn að því, að þessi verk væru framkvæmd á hentugum tíma í stað þess að verkamenn eru reknir út í holt í skammdeginu til þess að mylja grjót og enginn árangur verður sjáanlegur af starfinu. Það er þá betra heldur en að láta vinna, að greiða einhvern atvinnuleysisstyrk. Mér skildist á fjvn. og fjmrh., að við 3 umr. málsins ætti að gera eitthvað í þessu efni. Fjmrh. óskaði þess, að þessar till. yrðu teknar aftur til 3. umr., en til þess sé ég enga ástæðu. Hitt er auðvitað mál, að ég mun þá flytja nýja till. svo framarlega sem þessi fellur, sem ég trúi ekki að verði og álít ekki rétt af þm. að gera. Ég tel ekki rétt að fella þessa till., þegar menn hafa í huga að veita öðrum stéttum þjóðfélagsins jafnmikla aðstoð og gert er í kreppufrv. því, sem nú er til 2 umr. í Nd. Ég hefði því viljað óska þess, að ef fjvn. er eitthvað að hugsa um framkvæmd í þessu máli og ætlar sér að bera fram till. í málinu, þá gætu þær aths. hennar komið fram nú og jafnvel, að hún flytti brtt., því að þegar málið er komið til 3. umr., þá er ekki víst, að tök séu á því að hreyfa málinu, þegar búið er að samþ. fjárl. í Ed.Nd. getur samþykkt fjárl. óbreytt eins og oft hefir komið fyrir áður, og það er rangt að fresta þessu fram á síðustu stund, þar sem þetta er stærra mál en svo, að til þess eigi að kasta höndunum og fleygja einhverju í verkalýðinn og segja: „Hafðu þetta“, þegar búið er að jagast og rífast um þetta svo og svo lengi. Ég vænti þess heldur, að þeir geri einhverjar orðabreyt. eða eitthvað slíkt á mínum till., en það má ekki vera minni upphæð en hér er farið fram á, heldur öllu meiri. Vænti ég því, að hv. dm. muni samþykkja þessa till. Ég flyt ásamt hv. 1. landsk. og hv. 2. þm.N.-M. till. á þskj. 624 um síldarverksmiðju á Seyðisfirði. Ég ætla ekki að tala fyrir þeirri till. frekar, því að hv. 1. landsk. lýsti því mjög greinilega, hvert gagn mætti af því verða, að slík stöð yrði reist, en ég legg áherzlu á, að þessi till. nái samþykki og að á henni verði ekki gerðar neinar breyt., sem til skemmda gætu orðið. En það teldi ég, ef ætti að fara að gera till. óákveðna um, hvar verksmiðjuna ætti að setja, því að á Seyðisfirði er búið að vinna talsvert að undirbúningi þessa máls, sem gæti farið út um þúfur, ef ekki væri haldið áfram með málið eins og nú er til stofnað. - Ég ætla ekki að minnast á fleiri till., þótt e. t. v. væri ástæða til, nema það, að hv. 6. landsk. flytur alltaf 2 till. á hverju þingi um að lækka 3 liði fjárl. Það er að lækka risnu hjá forsrh., fella Halldór Kiljan Laxness burtu úr fjárl. og narta svolítið í Þórberg Þórðarson. Þetta eru væntanlega till. til sparnaðar, en eftir því sem því var tekið í fyrra, er ósennilegt, að hv.þm. takist að koma þessu fram, a. m. k. ekki lækkun á styrk til þessara skálda.

Pétur Magnússon Ég á hér 3 brtt., eina með hv. 1. þm. Reykv., og hefir hann þegar minnzt á hana. Það er 10. brtt. á þskj. 609. - Ég fer bara örfáum orðum um þær brtt., sem ég flyt einn. Fyrsta till. er við 18. gr. II. b 31. og gengur út á það að hækka eftirlaun frú Eriku Gíslason, ekkju Odds Gíslasonar, bæjarfógeta á Ísafirði. Oddur bæjarfógeti dó á síðastl. ári eignalaus, að því er ég ætla, og verður ekkjan því eingöngu að lifa á þessum litlu launum, sem hún fær frá ríkinu. Hún er orðin fullorðin kona og getur ekki nema að litlu leyti unnið fyrir sér sjálf, og það hefir farið svo fyrir henni - þrátt fyrir ýtrasta sparnað, að henni hefir ekki tekizt að komast af á þeim litlu launum. Nú er hún flutt til Danmerkur, þar sem hún er fædd og uppalin; undi sér hér ekki eftir lát manns síns, og það væri heldur leiðinlegt, ef þessi íslenzka embættismannsekkja þyrfti að leita fátækrastyrks í Danmörku vegna þess, hve eftirlaunin væru skorin við nögl. Hér er einungis farið fram á, að þetta sé hækkað um 200 kr., og hún álítur, að hún myndi komast af með þeirri hækkun. Vænti ég, að hv. dm. vildu líta með velvild á þessa hækkun, sem skiptir engu fyrir ríkissjóð, en getur orðið til þess, að þessi fátæka kona geti framfleytt lífinu. Þá er hin brtt., við 18. gr. II. g., að á eftir 7. lið komi nýr liður: Til Sigurðar Sigurðssonar skálds - 1000 kr. Sigurður Sigurðsson er svo þjóðkunnur maður, að ég þarf ekki að fara að lýsa honum hér. Hann er kunnur sem skáld, og þótt ljóðmæli hans séu ekki mikil fyrirferðar, - en bókmenntir má yfirleitt ekki meta eftir vigt -, þá hygg ég, að flestir séu sammála um, að mörg þeirra séu frábærlega listræn og beri vott um fágaðan og næman smekk. Þegar af þessum ástæðum, hvað hann hefir lagt fram til ísl. bókmennta, er hann alls góðs maklegur og á skilið að fá einhverja viðurkenningu ekki síður en margir aðrir, og raunar fremur en margir aðrir, sem þá viðurkenningu hafa hlotið og hljóta árum saman. En þetta er ekki hans eini verðleiki. Hann var frumkvöðull að einni merkustu framkvæmd, sem gerð hefir verið á síðari árum hér á landi. Hann var frumkvöðull að og aðalmaður í stofnun björgunarfélags Vestmannaeyinga. Þeir, sem þekktu til þeirrar vinnu, sem Sigurður lagði á sig á þeim tíma, er verið var að stofna félagið, vita vel, að hann lagði fram óeigingjarnt starf og fórnaði bæði tíma og fé til að koma því í framkvæmd. Og fyrstu skipakaup félagsins - kaupin á gamla Þór - voru gerð fyrir hans milligöngu og atbeina. Hitt vita hv. dm., að björgunarfélag Vestmannaeyja var fyrsti vísirinn að þeim landhelgisvörnum, er við höfum nú fengið. Það mál hefði dregizt lengur, að við tækjum landhelgisgæzluna í okkar eigin hendur, ef björgunarfélag Vestmannaeyinga hefði ekki rutt veginn. Um hitt er varla ágreiningur, að það sé bæði metnaðar- og nauðsynjamál fyrir þetta land að hafa sjálft á hendi landhelgisvarnir sínar. Sigurður Sigurðsson er ekki gamall maður, en farinn að heilsu og kröftum. Hann veiktist alvarlega fyrir tveimur árum og hefir ekki borið sitt barr síðan, og heilsu hans er þannig farið, að útilokað er, að hann geti unnið fyrir sér, nema að örlitlu leyti. Sigurður var um skeið fjárhagslega mjög vel stæður. Hann var ákaflega duglegur í sínu starfi og græddist fé. Þó fór svo, þegar heilsuleysið dundi yfir, að efnin gengu til þurrðar, og þótt hann sé ekki efnalaus með öllu, þá þrjóta þau jafnt og þétt, ef ekki kemur hjálp. Ég vil segja, að það væri ekki vanvirðulaust fyrir Alþ. og þjóðina yfirleitt, ef þessi maður ætti að komast á vonar völ. Sigurður Sigurðsson er svo merkur maður fyrir bókmenntastarf og hið mikla starf við stofnun björgunarfélags Vestmannaeyja, að hann á fullkomlega skilið að njóta þeirrar viðurkenningar, sem hér er farið fram á. Ég hefi reynt að stilla þessu svo í hóf, að fjárhagsins vegna ætti ekki að vera fráfælandi að samþykkja till. þegar litið er á, hve margir ómerkir menn hafa notið miklu meiri styrks en hér er farið fram á, og vil ég því vona, að hv. dm. taki þessu vel.

Ingvar Pálmason Eftir að brtt. á þskj. 624 var útbýtt hér í þd. í dag, finn ég ástæðu til að fara um III. till. nokkrum orðum sérstaklega. Ég get lýst því yfir, að ég er nú þegar ákveðinn í að flytja brtt. við hana. Þessi brtt. á þskj. 624 fer fram á það, að stj. verði veitt heimild til að ábyrgjast allt að 350 þús. kr. lán til að reisa síldarbræðslustöð á Seyðisfirði. Hv. 1. landsk. hafði aðallega orð fyrir flm.till. og mælti af miklum vinarhug til Austfjarða eða Austfirðinga. Í niðurlagi ræðu sinnar gat hann þess, að með þessari till. væri komið inn á rétta leið til þess að bæta úr ástandinu á Austurlandi, vegna núverandi atvinnukreppu. Ég skal ekki bera brigður á, að þetta kunni að vera sannfæring hv. 1. landsk., og að hann flytji þessa till. í góðum tilgangi, þeim tilgangi að bæta hag Austfirðinga. En ég tel rétt að gefa frekari upplýsingar um þetta mál, áður en umr. er lengra komið. Hér er ekki um nýja uppástungu að ræða, eins og kunnugt er. Í ágústmán. síðastl. sumar var haldinn á Nesi í Norðfirði fundur um atvinnu- og afkomuhorfur á Austurlandi og þ. á. m. útvegsmál. Á fundinn voru boðaðir fulltrúar úr stærstu verstöðvum á Austfjörðum, frá Seyðisfirði, Norðfirði, Eskifirði og Fáskrúðsfirði. Á fundinum voru rædd ýms vandamál Austfjarða, og m. a. var þar tekið fyrir síldarbræðslumálið. Niðurstaðan af þessum umr. var sú, að fara fram á það við Alþingi annaðhvort að veitt yrði fjárveiting á fjárl. eða ábyrgð ríkissjóðs til þess að reisa Síldarbræðsluverksmiðju á Austfjörðum. Ég hygg, að það hafi einnig verið samþ. á fundinum að senda stjórnarráðinu ályktun um þetta, og mun stjórninni því vera kunnugt um, að þetta er rétt. Nú virðist svo sem hv.þdm. ætli sig dómbærari um þetta mál en fulltrúar bæjarfélaga og útvegsmanna heima í héraði. En ég ætla, að það sé nokkur vandi að ráða fram úr því, ekki sízt vegna þess, að það verður að stofna til þessara framkvæmda með fullri gætni og samtökum. Öllum kunnugum mönnum ber saman um það, sem reynslan hefir sýnt, að síðastl. 30 ár í röð hefir engin veruleg síldveiði verið fyrir Austurlandi um aðalsíldveiðitímann. Og þess ber líka að gæta, að tvö undanfarin ár hefir síldin aðallega veiðzt fyrri hluta vetrar á Austfjörðum. En á þeim tíma árs er síldin mögrust eins og kunnugt er. Þetta er líka mikilsvert atriði í málinu. Á margt fleira mætti benda. Og þá tel ég mér skylt að gefa hv.þd. upplýsingar um það, að til eru aðrir möguleikar fyrir því að stofna síldarbræðslustöð á Austfjörðum á annan hátt en um getur í brtt. á þskj. 624, og sem yrði að líkindum helmingi ódýrari, það er mér óhætt að fullyrða. Á þessa möguleika vil ég benda, af því ég tel sjálfsagt, að þeir verði rannsakaðir. En það er, að síldarbræðsluverksmiðjan verði reist í sambandi við beinamjölsverksmiðjuna á Nesi í Norðfirði. Nú dettur mér að vísu ekki í hug að flytja um þetta till. hér á Alþingi, þó að ég telji mig fullt svo kunnugan þessu máli eins og þá, sem talað hafa fyrir brtt. á þskj. 624, og þess vegna ætla ég ekki að fullyrða, að þetta sé réttasta lausnin á málinu. Til þess þarf enn að athuga ýmislegt, áður en ég vil ganga svo langt; en að því er snertir síldveiðina á Austfjörðum og þann velvilja, sem ég vil meina, að hv. Alþingi beri til Austfjarða um að rétta þeim hjálparhönd til þess að rétta eitthvað hag þeirra, vildi ég benda á aðra leið, sem lítinn byr hefir fengið enn hér á Alþ., og það er að styrkja að einhverju leyti tilraunir um að flytja út síld ísvarða. Ég held, að það megi segja, að með styrkveitingu í þá átt sé ekki síður farið inn á rétta braut en með því að ákveða, að það skuli byggð síldarbræðslustöð á Seyðisfirði. Ég skal nefna, að síðastl. vetur voru gerðar mjög ófullkomnar tilraunir til að senda út síld frá Austfjörðum ísvarða, og þær tilraunir sýndu, að með sæmilegum útbúnaði má koma síldinni í mjög góðu ástandi og markaðshæfri til neytendanna. Ég skal nefna eina sendingu, sem send var frá Norðfirði. Hún fór með skipi, sem fór til Rvíkur og tók þar það sem á vantaði af farminum og fór síðan til Englands. Þegar skipið kom til Englands var síldin búin að vera 19 daga á leiðinni, samt sem áður seldist þessi síld fyrir það verð, að fiskimennirnir fengu milli 4 og 5 kr. fyrir kassann, sem er því sem næst hálft mál síldar. Ég skal ekki leiða neinum getum að því, hve síldarbræðslustöð á Austurlandi gæti gefið mikið verð fyrir hráefnin, en mér er það ljóst, að það verð getur ekki verið líkt því verði, sem hægt er að fá fyrir síldina, ef hægt er að koma henni á markað ísvarinni. Ég hygg, að það þurfi að rannsaka þetta mál betur, en vil ekki tefja það um of. Ég hefi reynt að draga fram í skýrum dráttum aðalatriðin, sem ég tel mæla á móti því að fastbinda þessa verksmiðjubyggingu við Seyðisfjörð; og ætla að láta við það sitja. Ég hefi flutt brtt. á þskj. 636, þar sem lagt er til að þessari till. þeirra þremenninganna verði breytt þannig, að í staðinn fyrir „Seyðisfirði“ komi á Austfjörðum og í staðinn fyrir „Seyðisfjarðarkaupstaðar“ komi viðkomandi bæjar- eða sýslufélag. Þessi brtt. fellur alveg inn í till. þeirra 1. og 2. landsk., og með því móti tel ég, að Alþingi sýndi fullan vilja á því að rétta Austfjörðum nauðsynlega hjálparhönd. Ég skal taka það fram, að verði þessi brtt. mín við till.samþ., þá er nauðsynlegt að breyta fyrirsögn till., því að fyrirsögnin gerir ráð fyrir að fella niður ábyrgðarheimildina, sem er í fjárlagafrv. til samvinnufél. á Seyðisfirði til skipakaupa. Mér virðist, að hv.flm. líti svo á, að ef síldarbræðslustöð yrði byggð á Seyðisfirði, þá sé Seyðfirðingum borgið og þá þurfi þeir ekki neinn skipastól. Ég gæti náttúrlega talað langt mál um þetta, en ætla að sleppa því. Ég vil bera það undir hv. dm., hvort þeir geti ekki ímyndað sér, að það þurfi einhvern ofurlítinn skipakost til þess að afla síldarinnar handa þessari verksmiðju. Þó að þessi verksmiðja kynni að veita allmörgum mönnum atvinnu, hygg ég, að þröngt verði fyrir dyrum, ef það á að vera aðalbjargræðisvegur þar að vinna við þessa bræðslustöð. Það má vel vera, að Seyðfirðingar kynnu að sætta sig við þessi skipti, en ég hygg, að hér sé farið inn á lakari braut en þá, sem hv.Nd. fór inn á, að veita ábyrgð á lánum til fiskiskipakaupa. Ég hefi miklu meiri trú á því að styðja menn til þess að afla sér framleiðslutækja en þó að menn fái atvinnu, sem í reyndinni getur orðið stopul. Ég vil taka það skýrt fram, að með þessari brtt. er ég ekki á neinn hátt að setja fótinn fyrir þá ábyrgðarheimild, sem er í fjárl. Ég vil aðeins, ef þessi brtt. þeirra 1. og 2. landsk. á að ganga fram, að þá sé hún sett í það horf, sem ég tel, að hagkvæmast verði fyrir Austfirði. Ég ætla að segja það, með allri virðingu fyrir þeim kunnugleika, sem þessir menn hafa um ástandið á Austfjörðum og hvaða leiðir skuli farnar til þess að bæta úr því, að ég tel, að ég hafi a. m. k. ekki lakari skilyrði en þeir til að dæma um þetta mál, eftir að hafa stundað sjávarútveg á Austfjörðum í 43 ár. Ég vona, að þessi brtt. mín sýni, að hér er ekki um neina hreppapólitík að ræða, heldur aðeins, að þessi till., ef samþ. verður, sé færð í það horf, að ekki sé útilokaður neinn möguleiki til að framkvæmdin gæti orðið sem heilbrigðust fyrir þann landsfjórðung, sem hér á hlut að máli. Ég vil benda á það út af því sem kom fram í ræðu hv. 1. landsk., að síldarbræðslustöð á Seyðisfirði getur ekki orðið nema til þess að bæta úr ástandinu þar. Á Eskifirði yrði að fara hina leiðina, að styrkja menn til skipakaupa, og ég hygg, að sú leið sé líka sú hentugasta fyrir Seyðisfjörð, með því að það er viðurkennt, að Seyðisfjörður liggur miklu betur við til þorskveiða en Eskifjörður. Þess vegna mætti miklu frekar til sanns vegar færa, að síldarbræðslustöð gæti bjargað Eskifirði, af því að það er einn af síldarsælustu fjörðum á Austfjörðum og þar er minni fólksfjöldi og minna um þorskveiðasókn en á Seyðisfirði. Ég hefi gert tilraun til þess að lagfæra þetta mál, en hvernig þeirri tilraun verður tekið, verður að fara eins og verkast vill; en ég vil minna hv. dm. á, hvort þeir hafi nægan kunnugleika til þess að ákveða, að síldarbræðslustöð skuli reisa á Seyðisfirði.

Frsm (Jón Jónsson) Fjvn. vill sýna alla lipurð og sanngirni við hv. dm. og væntir þess, að þeir sýni það sama, og til þess að sýna vott á þessu vill hún taka aftur til 3. umr. tvær af þeim till., sem hún flytur. Það er 3. brtt. á þskj. 565, um lækkun á launum endurskoðunarmanna ríkisins, og 13. brtt. á sama þskj., um lækkun á styrknum til Kvennabrekkusafnaðarins. Þessar till. eru teknar aftur til 3. umr. Þá vil ég með örfáum orðum víkja að þeim aths., sem komið hafa fram við till.fjvn. Það er þá fyrst hæstv.forsrh. Honum þótti það vafasamur gróði, að binda styrkinn til Leikfélags Rvíkur því skilyrði, að menntamálaráð skyldi samþ. starfsskrá félagsins: Ég verð hinsvegar að halda því fram, að það sé fyllsta ástæða til þess að eitthvert eftirlit sé haft yfirleitt með þeirri starfsemi, sem styrkt er af ríkinu, og af því að þetta á að vera menningarstarfsemi, virðist þarna sérstaklega vel til fallið, að menntamálaráð sé látið samþ. starfsskrána. Ég skil ekki, að Leikfélaginu geti stafað nein hætta af slíku. Þá er það hv. 2. þm. Árn. Hann hafði talsvert við það að athuga, að felldur yrði niður styrkurinn til Odds Oddssonar, til ritstarfa. Ég skal játa, að n. gerir þetta ekki að neinu kappsmáli, en virðist engin sérstök ástæða til að halda þessum styrk, síður en svo. Hv. þm. taldi það þessum manni til málsbóta, að hann hefði skrifað í tímarit um alþýðleg efni. Það vill nú svo til, að margir hafa skrifað um alþýðleg efni og mætti æra óstöðugan, ef það ætti að styrkja alla þá, sem það hafa gert. Því er ekki að neita, að þessi maður hefir skrifað nokkuð um alþýðlega hætti eystra um nokkurt árabil, og orkar tvímælis, hversu áreiðanlegur fróðleikur þetta er. Gamall maður að austan hefir t. d. skrifað opinberlega mjög ákveðna gagnrýni á skrif þessa manns. Hinsvegar er það vel farið, ef jafnágætur maður og Sigurður Nordal vill kaupa af þessum manni rit hans til þess að gefa þau út, því að það verður þessum manni, til góðs. N. leggur ekki mikið kapp á þetta, en telur brtt. réttmæta og eðlilega. Þá er það hv. 2. landsk., sem hafði nokkuð mikið við það að athuga, að n. hefði lagt til að fella niður styrkina til ræktunarvega og varð sérstaklega tíðrætt um ræktunarveginn í Hornafirði og kvað ríkið hafa á næsta ári um 1000 kr. tekjur af jörðum þar. Það er nú svo, að þarna er um mikið land að ræða, en þó að ríkið hafi 1000 kr. upp úr því, þá er það ekki mikið. Fjvn. sér ekki neina sérstaka ástæðu til að taka þessa ræktunarvegastyrki upp, vegna þess að það er margt, sem kallar frekar að, og þessar framkvæmdir eru styrktar allríflega samkv. jarðræktarl. Ef ætti að styrkja menn til að leggja vegarspotta að öllum þeim blettum, sem þeir vildu rækta, þá yrði sá styrkur nokkuð mikill. Hv. þm. nefndi Flóaáveituna. Það er nú svo sérstakt um hana, að hún er orðin sérstakt óskabarn landsins, og það er fyrst á seinni tímum af þessum sérstöku vandræðum, að menn hafa ekki getað risið undir þessum framkvæmdum, nema með tilhlutun frá ríkisins hálfu. Loks hafði hv.þm. við 41. till.n. að athuga, um styrk til sjúkrasjóðs verkamannafélags Akureyrar. Hann hefir víst nokkra menn með sér í því að þykja það einkennileg till. frá fjvn. um það, að félag, sem sagt er að vera kommúnistískt og sem er miklu eldra en hitt félagið, skuli vera nokkurs aðnjótandi frá því opinbera. Ég lít svo á, þó að ég sé ekki sérstaklega vinveittur kommúnistunum, að það sé ekki fært að neita þeim t. d. að komast undir berklavarnalögin, og þess vegna sé ekki sanngjarnt að neita þeim um hliðstæða sjúkrastyrki. Ég vil helzt sýna öllum þegnum þjóðfélagsins fulla sanngirni og held, að svo bezt komi sanngirni fram frá þegnunum gagnvart ríkinu, að ríkið sýni þeim fulla sanngirni. Ég man ekki eftir, að fleiri aths. hafi komið fram við till.n. og ég vonast til, að brtt.n. verði yfirleitt samþ. Ég skal þá fara nokkrum orðum um þær till., sem komið hafa fram frá einstökum þm. Ég skal játa, að n. er í mörgum tilfellum í vanda með þessar till., sérstaklega skal ég geta þess, að hún hefir samúð með þeim till., sem ganga út á framkvæmdir, sem eru brýnar og nauðsynlegar fyrir héruðin og landið og sem þarf að gera hvort eð er innan stundar. Má þar til nefna þessa sjúkrahússtyrki undir II. og III. Ég skal geta þess, að n. hefir líka nokkra samúð með XXIX. liðnum, sem er um styrk til fávitahælis. Með sumum till. hefir n. þegar samúð, sumum er hún beint á móti, aðrar leggur hún lítið kapp á. Ég skal þá rekja þessar till. eins og þær liggja fyrir. Fyrsta till. á þskj. 609 er um risnufé ráðh. Hv. 6. landsk., sem er flm.till., sagði, að þegar svo væri ástatt í landinu, að sumir menn vissu ekki, hvað þeir ættu að leggja sér til munns, þá væri hart að veita stórfé til veizluhalda. Það er nú svo, að það er komin á þessi tízka, að það þykir óhjákvæmilegt, að stj. með veizlufagnaði taki á móti ýmsum þeim gestum, sem til landsins koma. Þessháttar veizlur eru vitanlega dýrar, og ég held, að þeir, sem hafa komizt í það að halda uppi risnu fyrir landsins hönd, hafi komizt að þeirri niðurstöðu, að þeir hafi stórskaðazt á því, og þess vegna sé varla fært að samþ. þessa till. - Þá hefi ég minnzt á II. og III. brtt., sem eru um styrki til sjúkrahúsa. N. hefir samúð með þessum till. og hefir óbundin atkv. um þær, en mun þó frekar styðja þær. IV. brtt., sem er um styrk til öldubrjóts austur af Siglufjarðareyri, hefir verið tekin aftur til 3. umr. Þá kemur V. liðurinn, um undirbúningsnám í hagfræði. Því er ekki að neita, að mjög æskilegt væri að fjölga námsgreinum við háskólann, en vegna þess hve illa lætur í ári, sér n. sér ómögulega fært að mæla með því, enda vitum við ekki annað en að til sé allmikið af hagfræðingum hér á landi, og er kunnugt um allmarga menn, sem eru að stunda það nám erlendis. N. telur þetta því ekki brýna nauðsyn. - VI. liðurinn er um styrk til sendikennara í frakknesku. Það má segja, að gott væri að geta þetta, en ég verð að segja, að þetta liggur fjær okkar þörfum en flestir aðrir hlutir. Það hefir verið vitnað til þess, að það væri kominn styrkur í fjárl. til þýzks sendikennara. Þar er nokkuð ólíku saman að jafna. Viðskipti okkar við Þýzkaland eru miklu meiri en við Frakkland og Þjóðverjar standa okkur miklu nær að skyldleika. Þá koma hér margir liðir, sem ég tek undir eitt. Það eru nefnilega styrkirnir frá VII. og allt til XII. liðs. Það er nokkuð sama um þessa liði að segja, að það væri kannske æskilegt að geta styrkt þessa menn, en þó getur það orkað tvímælis, hvort skynsamlegt sé að teygja allt of marga menn út á þær námsbrautir, sem gefa lítið í aðra hönd eins og oft vill verða. Út af því sem hv. 1. þm. Reykv. sagði, að menntamálaráðið hefði tekið upp þá stefnu að útiloka sumar námsgreinar frá styrk, - mér skildist hann eiga við verzlunarfræði -, þá spurði ég form. menntamálaráðs, hvort nokkuð væri til í þessu, og taldi hann það tilhæfulaust með öllu, að menntamálaráðið hefði tekið nokkra slíka ákvörðun. Um þessar till. stendur fjvn. eins og múrveggur og er á móti þeim eins og sakir standa. Ef till. hennar verða samþ., að taka út yfirleitt alla þessa persónustyrki, skuldbindur hún sig til þess að koma með till. um hækkun á heildarupphæðinni og telur, að með því móti sé öllu betur borgið. Þá er næst till. frá hv. 6. landsk. um að hækka styrkinn til Bjargar C. Þorlákson. N. tók þarna upp nokkurn styrk og finnst hún hafa goldið Torfalögin og hefir óbundin atkv. um þessa till. - Þá er till. um hækkun á sundlaugastyrknum. N. finnst séð allvel fyrir þessu með 5 þús. kr. framlagi og leggur eindregið á móti þessari till. Þá er styrkurinn til hraðritunarkennslu, tvær till.N. leggur kannske ekki fast á móti þessum till., en frekar mun hún þó vera á móti þeim. Það er ekki að sjá, að neinn verulegur skortur sé á hraðriturum hér á landi, og virðist því ekki brýn þörf að veita þennan styrk. - Þá er styrkur til að koma upp skíðamannaskýli sunnan Vífilfells. N. sér ekki ástæðu til að leggja fram þetta fé: Á Akureyri hafa íþróttafélögin sjálf komið sér upp slíku skýli allmyndarlegu og vel útbúnu, og virðist að íþróttafélögunum hér í bænum ætti ekki frekar að vera ofvaxið að koma sér upp slíku skýli. Þá er styrkurinn til Alþýðubókasafns Rvíkur. N. hefir óbundin atkv. um þá till. Það má segja, að þetta sé mjög góð og merkileg stofnun. Hinsvegar hafa Reykvíkingar betri aðgang að þessu safni en aðrir, og í þessu sambandi finnst mér ómakleg þau ummæli hv. 1. landsk., sem er flm. að þessari brtt., að ýmsir líti svo á, að Rvík ætti ekki tilkall til ríkissjóðs, heldur ætti hún bara að borga skatta. Ég vil segja, að í þessu sambandi er mjög skotið fram hjá markinu. Ég veit ekki, hvaða staðir á landinu hafa betri aðstöðu til menntamála en Rvík. Hér er og hefir verið stærsta bókasafn landsins, Landsbókasafnið, sem aðrir landsbúar hafa ekki getað haft not af nema þá einstöku vísindamenn, sem sitja hér tíma og tíma við vísindaiðkanir, Reykvíkingar hafa betri aðstöðu en aðrir landsbúar til þess að nota landsins beztu skóla, og eftir till. þingsins held ég, að ekki sé hægt að segja, að Reykvíkingar eigi ekki tilkall til jafnréttis eins og hverjir aðrir landsbúar. Um till. hefir n. óbundin atkv. - Þá er næst styrkur til Íslandsdeildar Norræna félagsins. Í stjfrv. lá fyrir till. um þetta, en fjvn.Nd. lagði eindregið á móti þessari till., og var þar samþ. með talsverðum meiri hl. að styrkja ekki félagið. N. hér sér ekki ástæðu til að bæta þessum lið á útgjaldahlið fjárl. og telur, að þetta sé ekki það aðkallandi, að það megi ekki bíða eins og annað. N. leggur á móti aðaltill. næstu, um 1500 kr. til Péturs Á. Jónssonar, en hefir óbundin atkv. um varatill. Um XX. brtt. hefir n. óbundin atkv. Loks er það XXI. brtt., styrkur til utanfarar málara. N. finnst þessir málarar vera að verða hálfgerð plága hér á landi, þeir koma í hrúgum inn í fjárl., og leggur þess vegna á móti þessum lið. Um XXII. brtt. hefir n. óbundin atkv. Þá er það stærsta till., frá hv. 2. landsk. Því er ekki að neita, að sú till. hefir margt og mikið til síns máls, en hinsvegar virðist n., að hún sé svo rífleg, að það muni ekki vera tilgangurinn með flutningi hennar, að hún nái samþykki í þetta sinn, enda vill n. fara fram á það, að hún verði tekin aftur til 3. umr.N. hefir lýst því yfir við hv.flm., að hún myndi taka þessa till. til athugunar til 3. umr., því að hún er svo sérstaks eðlis. Hv. þm. sagði, að þingið hefði sýnt þessu máli litla rækt. Held ég, að það sé ekki rétt. Þingið hefir sýnt viðleitni á því að stuðla að framkvæmdum ýmsum, er gerðar væru á heppilegum tímum, sbr. Sogsvirkjun og heimildir í 22. gr. Er það og það bezta, sem hægt er að gera, að mínu áliti, að stuðla að aukinni framleiðslu. Hér hefir verið gengið að ábyrgðarheimild um Sogsvirkjun, sem skapa myndi Reykvíkingum mikið hagræði, ef til framkvæmda kæmi. Er því ekki hægt að segja, að þingið hafi sýnt þessu máli neitt tómlæti. Hv. fjvn. og hæstv. fjmrh. hafa lofað því að athuga til 3. umr. um styrk til atvinnubóta nánar, og vil ég því fara fram á það við hv.flm., að hann taki till. aftur. N. mælir með XXIV. brtt. frá hv. 2. þm. Árn. Þá er XXV. brtt., styrkur til Eggerts Magnússonar til dýralækninga. Slíkar till. hafa átt hér erfitt uppdráttar, eins og yfirleitt allir styrkir til ólærðra manna, þar sem engin trygging er fyrir því, að slíkar till. myndu ekki koma úr öllum áttum, ef tillit væri tekið til sumra. Leggur því n. á móti þessari till. Um XXVI. brtt. áskilur n. sér óbundin atkv. Á XXVII. brtt. leggur n. ekkert kapp, hvorki til né frá. Álítur hún það verk Búnaðarfélags Ísl. að beita sér fyrir því máli, er hún fjallar um. Um XXVIII. brtt. hefir n. óbundin atkv. Þá er XXIX. brtt., byggingarstyrkur til fávitahælis. Er hér auðvitað full þörf á styrk. Þarna hefir einstök kona og svo Prestafélag Ísl. boðizt til að leysa úr brýnustu vandræðunum, með því að útvega stofnuninni húsnæði fyrir 25 fávita. Er þetta nokkur úrlausn í bili. Sagt er, að 200 manns hér á landi séu fávitar, en auðvitað er misjöfn þörf þeirra á hælisvist. Sumir halda því fram, að þetta bráðabirgðahæli myndi seinka komu stærra hælis, og verða menn að líta á það, hver eftir sínu skaplyndi. Þá er XXX. brtt. Fyrri liðurinn er um styrk til ekkju einnar, 1200 kr. fyrir 1000 kr. N. lítur svo á, að það, sem hér er farið fram á, hafi ekki verið vani, og leggur hún því á móti till. Síðari liðurinn er um styrk til Sigurðar Sigurðssonar skálds, 1000 kr. N. dregur ekki í efa, að þessi maður sé vel hagmæltur, en vill þó ekki bæta á rithöfundastyrki. Er henni heldur ekki kunnugt um nein stórvirki, er liggi eftir þennan mann. Þá er XXXI. brtt., um að taka Friðfinn Guðjónsson leikara upp á eftirlaunaskrá. Um það áskilur n. sér óbundin atkv. XXXIII. brtt. fjallar um að veita Jóni Þorleifssyni listmálara allt að 10 þús. kr. lán til þess að koma sér upp vinnustofu. Gerast nú margir málararnir hér á landi. N. leggur ekki á móti þessu að svo stöddu, en mælir með því, að till. verði tekin aftur til 3. umr. Þá hafa 2 síðustu till., frá hv. 2. þm. Eyf., verið teknar aftur. Hv. 2. þm. Árn. flytur brtt. á þskj. 634. N. heldur þó fast við sína till. Telur hún, að vel sé gert við Suðurlandshéruðin með því að veita 12 þús. kr. vöruflutningastyrk. Telur því n. ástæðulaust að verða við þessari hækkun. Um till. frá hv. 2. landsk. á þskj. 628 áskilur n. sér óbundin atkv. Þó má geta þess, að n.mönnum finnst ástæðulaust að verja fé til kaupa á þessum einkennisbúningum, sem síðasta till. fer fram á, að keyptir verði. Þá eru nokkrar brtt. á þskj. 624. Sú fyrsta er frá hv. 2. þm. Eyf. um styrk til Halldórs Kr. Jónssonar til dýralækninga. Leggur n. á móti þeirri till. og gerir ráð fyrir, að hann verði að sæta sömu örlögum og hinn dýralæknirinn, sem ég minntist á áðan. Næsta till. á sama þskj. er frá hv. 6. landsk., og er n. henni meðmælt. Síðast er sértill. frá 3 hv. dm. um ábyrgð til síldarbræðslustöðvar á Seyðisfirði. Virðist n. þetta orka tvímælis, en þó vill hún athuga málið nánar. Hefir n. fengið í hendur ýtarlegt skjal frá Síldarbræðslustöð ríkisins, sem ætti að vera málið vel kunnugt. Hefi ég ekki getað kynnt mér þetta skjal, sem er nýkomið, og leyfi ég mér því að óska, að till. verði tekin aftur til 3. umr. E. t. v. gæti þá orðið samkomulag um þann ágreining, sem risið hefir hér í d. út af því, hve stór verksmiðja þessi ætti að verða og hvar hún skyldi sett.

Forseti (GÓ): Ég ætlaði að ljúka við umr. og atkvgr. nú þegar, en mér er sagt, að ekki ætluðu aðrir að vera á fundi en framsóknarmenn, og verð ég að beygja mig undir það. En þetta sýnir, að fleiri geta gert verkfall en jafnaðarmenn. Ég tek málið af dagskrá.

Halldór Steinsson Ég vil mótmæla þeim orðum hæstv. forseta, að hér sé um nokkurt verkfall að ræða. Það hefir verið farið fram á það við hann, að hann frestaði fundi. Hefir slíkt oft verið gert áður, og ætti hæstv. forseti eins að geta gert það nú, án þess að láta hnútur fylgja.

Jón Baldvinsson Mér var skýrt frá því í dag, að sjálfstæðismenn myndu ekki verða við atkvgr. og skýrði ég þá frá því, að ég myndi ekki heldur verða viðstaddur, þar sem aðeins væru viðstaddir 8 af 14 þm. Hefði það víst orðið skrítin afgreiðsla á málum.

Forseti (GÓ): Út af orðum hv.þm. Snæf. um það, að vani hafi verið að taka mál af dagskrá, ef farið hefir verið fram á það, og að ég hafi jafnan orðið vel við slíkum málaleitunum, vil ég geta þess, að það hefir ekki verið vani, að einungis helmingur þm. hafi verið viðstaddur fjárl.umr. í Ed. Hefir slíkt ekki komið fyrir síðan ég kom á þing, og hefi ég þó verið hér alllengi.

Halldór Steinsson Mér finnst hæstv. forseti leggja of mikla áherzlu á það að flýta málum hér, því að fjárl. liggur ekki svo mikið á, að nauðsynlegt sé að klára atkvgr. í kvöld. Fyrir þinginu liggja nú mörg önnur stórmál, og munu fjár.: ekki verða til þess fyrst og fremst að tefja þingið. Var því útlátalaust fyrir hæstv. forseta að fresta umr. Hitt er ekki rétt, að menn hafi neitað að vera á fundi.

Forseti (GÓ): Ég vil geta þess, að Framsóknarflokkurinn hafði líka boðað til fundar, en þeim fundi var aflýst, af því að ekki var talið rétt að tefja þennan þingfund. Það hafa sjálfstæðismenn ekki gert. Það, hvernig sjálfstæðismenn hafa setið þennan fund, sýnir, að þeir telja sig víst hafa annað að gera en að sitja hér á fundi.

Forseti (GÓ): Hv. 6. landsk. þarf ekki að kvarta um ókyrrð hér í salnum meðan hún var að tala. En mér þætti gaman, ef hv.þm. vildi telja upp þá af flokksmönnum hennar, sem viðstaddir voru og hlustuðu á hennar fögru orð. Held ég, að ekki hafi þeir hlustendur verið aðrir en framsóknarmenn og jafnaðarmenn - eða jafnaðarmaðurinn.

Frsm. (Ingvar Pálmason) Fyrir hönd fjhn. hefi ég það eitt að segja, að n. leggur til, að frv. verði samþ.N. skírskotar til nál.fjhn.Nd., en í henni átti sæti einn endurskoðandi LR., og koma þar fram heimildarveitingar fyrir þessu. Að öðru leyti er ekki ástæða til þess að orðlengja um málið.

Frsm. (Ingvar Pálmason) Frv. þetta er lið fyrir lið shlj. landsreikningnum, og legg ég til fyrir hönd n., að það verði samþ.

Atvmrh. (Þorsteinn Briem) Þegar þetta frv. var borið fram, vakti það sérstaklega fyrir stj., að í mörgum tilfellum mætti koma við meiri verkhyggni og vinnusparnaði, ef slík heimildarlög væru sett, sérstaklega þar, sem svo stæði á, að þörf væri á að byggja 2-3 brýr á sömu vegalinu, en ekki veitt fé í fjárl. til að byggja nema eina. Þá væri augljós hagnaður að því, ef hægt væri að byggja hinar brýrnar samtímis. Bæði væri þessu samfara hentugri vinnubrögð og eins sparnaður í sambandi við kaup og flutning á uppsláttartimbri. Þetta voru þær ástæður, sem fyrst og fremst lágu til þess, að þetta frv. var borið fram. En svo, þegar frv. var tekið til meðferðar í Ed., komu fleiri sjónarmið til greina, og þá sérstaklega að rýmka þannig ákvæði frv., að slík lán yrðu notuð til atvinnubóta, og var því þá skotið inn í frv., að ríkissjóður mætti taka slík lán einnig til vegagerða. Í ýmsum byggðum landsins hefir þetta vakið almenna ánægju, og hafa nú þegar komið allmargar beiðnir um þetta. Hafa þær ekki ennþá verið teknar til athugunar og rannsóknar nema að nokkru leyti, en ég býst við, að ef frv. verður samþ., þá verði þessi heimild notuð áður en langt líður, a. m. k. að því er brúargerðir snertir. Viðvíkjandi því, sem hv.þm. V.-Húnv. minntist á, hvort sveitir í hans kjördæmi kæmu til greina, ef beiðni kæmi frá þeim, þá skal ég taka það fram, að ég fer ekki í nein hrossakaup um þessi mál. Hinsvegar get ég sagt honum það, að slíkar beiðnir úr hans kjördæmi munu verða teknar til vinsamlegrar athugunar engu síður en beiðnir frá öðrum.

Lárus Helgason Ég á eina brtt. við þetta frv., á þskj. 560, um að taka einn nýjan veg í þjóðvegakerfið. Þessi vegur liggur frá eina verzlunarstaðnum, sem er á svæðinu milli Skeiðarársands og Mýrdalssands, og þangað sækir meiri hluti búenda í fjórum næstu hreppum sína verzlun. Lengd vegarins er um 25 km. alls. Þar af er 1/3 sandar, sem aldrei verður neitt gert við, en sem er sæmilegur bílvegur mestan hluta árs. 1/3 vegarins liggur um vallendi, sem verður sæmilega akfært með lítilli viðgerð, og loks er 1/3 vegarins um mýrlendan jarðveg, sem er illfær yfirferðar eins og stendur, þó þar sé farið. Þessi hluti vegarins kemur til að þurfa talsverðra viðgerða með, ef hann á að verða sæmilegur yfirferðar. Ég er sannfærður um, að það eru margir vegakaflar í frv., sem sízt eiga meiri rétt til þess að vera teknir í tölu þjóðvega en þessir. Ég hefi þegar hent á, að þessi vegur liggur frá eina verzlunarstaðnum, sem er á þessu svæði, og þess vegna gefur að skilja, að hér er um mikla nauðsyn að ræða fyrir þá, sem þarna eiga hlut að máli. Þess er einnig að gæta, að um Vestur-Skaftafellssýslu liggur ekki nema ein þjóðvegalina yfir sýsluna, og út frá þeirri álmu liggur engin aukalína, sem er þjóðvegur, nema þessi, ef brtt. verður samþ. En í flestum sýslum landsins má benda á ýmsar aukaálmur, sem eru þjóðvegir. Ég býst ekki við, að það þýði neitt að fjölyrða um þennan veg. Ég hefi nú skýrt í aðaldráttum þær ástæður, sem að því lúta, að brtt. mín er réttmæt, og ég vænti þess, að hv.þd. verði það ljóst af því, sem ég hefi nú sagt, og vænti, að hún viðurkenni það með því að samþ. þennan veg í þjóðvegatölu. Ég veit, að nú liggur fyrir svo mikið af till. um nýja þjóðvegi, bæði í frv. og brtt., sem vel getur verið, að þurfi rækilegrar athugunar við áður en þær eru allar teknar góðar og gildar, en ég hygg, að hvenær sem þessi vegur verður athugaður, þá komi það í ljós, að fyllsta sanngirni mælir með því, að hann verði tekinn í þjóðvegatölu.

Bergur Jónsson Ég hefi leyft mér að bera fram brtt. á þskj. 582 um að bæta í þjóðvegakerfið tveimur vegum. Hinn fyrri er um framlengingu á Vestfjarðavegi yfir á Barðaströnd. Eins og nú er, liggur vegurinn á milli Patreksfjarðar og Barðastrandar, yfir Kleifarheiði, en sú heiði er brött, illa löguð til akvegarlagningar og vafasamt, að hún verði gerð akfær fyrir bíla. Í brtt. minni er lagt til, að valin verði önnur leið og skemmri. Í stað þess að vegurinn liggur yfir heiðina, á að leggja hann frá Vestfjarðavegi á Mikladal, styttri leið um Miðvörður að Haga á Barðaströnd. Þessi vegur hefir verið athugaður og er álitið af kunnugum, að hann muni verða framtíðarvegurinn milli Patreksfjarðar og Barðastrandar. Hann mun vera nálægt 20 km. á lengd. Þess er rétt að geta, að vegur þessi er fjallvegur, sem ríkið þarf hvort sem er að kosta. Hvað það snertir, get ég því notað sömu rök honum til meðmæla og hv. samgmn. hefir notað um ýmsa þá vegarspotta, sem líkt stendur á um og hún vill að gerðir séu að þjóðvegum. Hinn vegurinn er nýr vegur, Fossheiðarvegur, sem á að liggja frá Bíldudal yfir Fossheiði og á Vestfjarðaveg einhversstaðar á Barðaströnd, ekki nákvæmlega ákveðið hvar. Ef Vestfjarðavegur yrði tekinn í þjóðvegatölu alla leið til Barðastrandar, eins og ég legg til, og væri gerður akfær (bílfær), myndu menn, til þess að komast akfæra leið á milli Bíldudals og Barðastrandar, verða að krækja niður í Mikladal hjá Patreksfirði, en það er óhæfilega langur krókur. Þessi nýi vegur er áætlaður að vera 25 km. að lengd. Hér er því um að ræða vegi, sem nema 45 til 50 km. í mesta lagi. Ef maður athugar skýrslu frá vegamálastjóra, sem fylgdi áliti hv. samgmn. Ed., þá sést þar, að Barðastrandarsýsla, sem er ein af lengstu sýslum landsins, er sú sýsla, sem langskemmsta þjóðvegi hefir. Þetta nær vitanlega ekki neinni átt, þar sem hér er sýsla, sem er mjög erfið yfirferðar, og má segja, að hér sé um algert ranglæti að ræða. Barðastrandarsýsla á að búa við þjóðvegakerfi, sem er minna heldur en ýmsar þær sýslur hafa, sem eru miklu minni en hún. Má þar sem dæmi nefna Dalasýslu, sem hefir 113 km. í þjóðvegum, en Barðastrandarsýsla ekki nema 54 km. Að vísu er í frv. bætt meira við Barðastrandarsýslu af þjóðvegum heldur en sumar aðrar sýslur, en þó er hún eftir sem áður lægri en þær. Kjósarsýsla og Gullbringusýsla eru lægri að vísu. Kjósarsýsla hefir 71 km. og Gullbringusýsla 74 km. En réttast er í þessu tilfelli að telja þær sem eina sýslu, þar sem þær eru eitt lögsagnarumdæmi, og þá hafa þær talsvert miklu meira en Barðastrandarsýsla. Næstar eru Húnavatnssýslur, en þó hefir hvor um sig miklu lengri þjóðvegi en Barðastrandarsýsla, og það er engin sanngirni í því, að hún sé lægri en þær, því hún er miklu lengri en hvor þeirra um sig. Eins og menn sjá, hefir talsvert verið bætt við frv. í Ed. frá því það kom frá stj., og það er talsvert eftirtektarvert, að við það hefir verið bætt aðeins vegum í þeim héruðum, sem fulltrúa eiga í Ed. Það má heita, að sagan endurtaki sig um till. samgmn. þessarar d. Þar er 4 vegum við bætt, líklega til þess að jafna misfellur þær, sem n. hefir þótt verða á frv. í Ed.Hv. samgmn. hefir hér valið þá leið að bæta við, í stað þess að fella niður það, sem bætzt hefir við frv. í Ed. En úr því n. gekk út á þessa braut, virðist það hefði verið eðlilegt, að hún hefði leitað eftir þörfinni í fleiri héruðum en þessum fjórum, sem orðið hafa fyrir náð hennar. Ein breytingin er um nýjan veg í Rangárvallasýslu, en hún á tvo fulltrúa í n. Önnur breyt. er um veg í Norður-Ísafjarðarsýslu, sem sömuleiðis á fulltrúa í n. Loks á Vestur-Húnavatnssýsla fulltrúa í n., og þar er bætt við einum vegi, Miðfjarðarvegi. Að vísu er fjórði vegurinn í Suður-Þingeyjarsýslu, sem engan fulltrúa á í n. Ég skal ekki segja, fyrir hvað þessi vegur er tekinn, en vera má, að n. hafi þótt heppilegt að hafa samkomulag um sínar brtt. við fulltrúa þeirrar sýslu, sem eins og vitanlegt er er form. fjvn. Það getur verið, að hér sé aðeins um tilviljun að ræða, en ég verð að segja, að mér þykir það mjög einkennileg tilviljun, að ekki skuli finnast þörf á því að bæta við þjóðvegum í öðrum sýslum en þessum, úr því það ráð var tekið að bæta við fremur en fella niður breyt. Ed. A. m. k. er það ákaflega áberandi tilviljun, að eingöngu er bætt við vegum í kjördæmum hv. nefndarmanna. Að form. n. hefir ekki fengið neinum vegi við bætt fyrir sína sýslu, sýnist stafa af því, að Múlasýslur munu hafa farið einna bezt út úr því í Ed.

Steingrímur Steinþórsson Við þm. Skagf. flytjum brtt. á þskj. 593. Sú brtt. er um það, að tekinn verði í tölu þjóðvega vegurinn frá eystri Héraðsvatnabrú fram héraðið austan við Vötnin, um Viðvíkursveit og Blönduhlíð og Héraðsvatnabrú á Grundarstokk. Vegur þessi liggur um breitt og frjósamt hérað, og það verða ekki deildar meiningar um það, að hér sé um þarfan veg að ræða. Hitt getur aftur verið álitamál, hvort réttara sé að gera þennan veg að þjóðvegi nú eða að það sé látið bíða. Það, að við flytjum nú till. um þennan veg, ber fyrst og fremst að skoða í sambandi við þær mörgu brtt.Ed. og hv. samgmn. þessarar d. við frv. Við vitum, að þessi vegur á ekki síður rétt á sér og miklu fremur en margir þeir vegir, sem þegar er búið að taka inn í frv. Ef þær brtt., sem nú liggja fyrir, ná samþykki hv. d., þá álítum við, að það verði að taka þennan veg með, því að hann mun eiga meiri rétt á sér en flestir þeir vegir, sem brtt. fjalla um. Mér er það fyllilega ljóst, að það nær náttúrlega ekki nokkurri átt, að allar þær brtt., sem komið hafa fram við frv. hér í þessari hv. d., verði samþ., og ég vil taka undir það með hv.þm. Barð., að það hefir verið gert of mikið að því að bera fram till. um nýja vegi, einkum í Ed., og það er talsvert áberandi, hvernig þeir skiptast í kjördæmin. Þó vil ég viðurkenna, að ýmsir þeirra eru sjálfsagðir, svo sem Siglufjarðarvegur og Norðfjarðarvegur, því að það er enginn vafi á því, að þessir vegir eiga meiri rétt á sér en flestir aðrir vegir í frv. Það er fyrst og fremst skylda ríkisins að tengja stærstu kaupstaði og hafnarstaði við þjóðvegakerfið. Ég get því yfirleitt verið þakklátur fyrir þá afgreiðslu, er frv. hefir fengið hingað til, þó nokkur mistök hafi orðið á meðferð þess og skiptar séu skoðanir um einstök atriði þess. Að síðustu vil ég endurtaka það, að þessi vegur, Blönduhlíðarvegur í Skagafirði, á að mínum dómi miklu meiri rétt á sér heldur en margir þeir vegir, sem komnir eru í frv., að ég ekki tali um marga þá vegi, sem teknir eru fyrir með þeim brtt., sem komnar eru fram hér í hv.þd.

Halldór Stefánsson Ég á eina brtt. við þetta frv., sem ég á óhægra með að gera grein fyrir vegna þess, að enn er ekki búið að útbýta henni hér í hv.þd. Þetta er brtt. við Austurlandsveginn, 1. gr. frv. D.1., um það, að fyrir orðin „hjá Möðrudal um Möðrudalsöræfi um Jökuldal hjá Skjöldólfsstöðum“ komi: hjá Möðrudal, og tengiálma þaðan um Vesturárdal við Vopnafjarðarveg, um Jökuldalsheiði til Skjöldólfsstaða um Jökuldal. Það er tvennt, sem felst í þessari brtt. Annarsvegar leiðrétting á orðalagi frv., þar sem talað er um Möðrudalsöræfi í frv., en í stað þess er lagt til, að komi um Jökuldalsheiði. Möðrudalsöræfi heitir hálendið frá Möðrudal suður til jökla, en ekki heiðin á milli Möðrudals og Jökuldals. Hér er því að ræða um rugling á orðalagi, sem stafar af ókunnugleika þess, er samið hefir frv. Heiðin milli Jökuldals og Möðrudals er ýmist kölluð Jökuldalsheiði eða Möðrudalsheiði, eftir því frá hvorri hönd hún er farin, þannig, að þegar farið er frá Jökuldal til Möðrudals, þá er hún oft kölluð Möðrudalsheiði, en þegar farið er frá Möðrudal til Jökuldals, þá er hún kölluð Jökuldalsheiði. Að hinu leyti er brtt. um viðbót við vegakerfið, sem liggur í því að tengja fjallveginn við strandveginn með því að leggja aukaálmu frá honum hjá Möðrudal um Vesturárdal í samband við Vopnafjarðarveg. Ástæðan fyrir þessari till. er sú, að ekki er talið hægt að gera bílfært yfir Hellisheiði milli Vopnafjarðar og Héraðs. Þannig verður því sambandslaust austur á bóginn, frá þjóðveginum sem liggur um byggðirnar að norðan til Vopnafjarðar sem framhald af Norðurlandsvegi, og eru þar með Vopnafjörður og nokkur hluti Norður-Þingeyjarsýslu slitinn úr beinu bílvegasambandi við Fljótsdalshérað og Austfirðina. Þessi leið er valin í samráði við vegamálastjóra, og hefir hann látið athuga hana og fleiri leiðir til þess að tengja Vopnafjarðarveg við fjallveginn, og hefir hann fallizt á, að sú leiðin sé heppilegust, sem hér er stungið upp á. Þó skilji enginn orð mín svo, að ég beri þessa brtt. fram í samráði við vegamálastjóra eða eftir áskorun frá honum, en ég hefi borið orðalag till. undir hann, og hann er henni samþykkur í raun og veru. Hér er um nokkuð mikla vegalengd að ræða, en vegarstæði er mjög gott, eins og annarsstaðar á fjöllunum; 15 til 18 km. af þessum vegi liggja eftir endilöngum dal, sem er byggður og er á þeim parti þegar nokkur stofn til akvegar. Ég vil loks geta þess, að það liggur fyrir þinginu áskorun frá nýafstöðnum sýslufundi í Norður-Múlasýslu um að taka þennan veg í tölu þjóðvega nú þegar, svo að ekki þurfi að gera breytingu á vegalögunum þegar fært þykir að leggja fé til hans. Ég veit ekki, hvort þessi áskorun frá sýslufundinum hefir verið lögð hér fram í lestrarsal þingsins, en hún var tilkynnt í útvarpinu nýlega. Ég hefi þá reynt að greina frá þeim ástæðum, sem eru til þess, að vegur þessi á að verða þjóðvegur, svo að það ætti að duga, ef hv.þdm. fylgjast með máli mínu og vilja skilja, hvað hér er um að ræða. Hinsvegar þykir mér ekki ástæða til að fara út í almennar umr. um frv. eða þær mörgu brtt., sem fyrir liggja.

Jónas Þorbergsson Ég á brtt. á þskj. 547 um nýjan veg frá Vesturlandsvegi í Miðdölum um Skógarströnd að Skildi í Helgafellssveit. Ástæðan fyrir því, að ég flyt þessa till., er í fyrsta lagi sú, að ég hefi fengið ýtarlegar áskoranir frá sýslubúum um að koma þessari breyt. inn í vegalögin, og í öðru lagi einnig sú ástæða, að hér er um það að ræða, að tengja heila sveit við aðalvegakerfi landsins í tvær áttir, og verður það að teljast sanngjörn krafa. Hv. þm. Barð. minntist á það, að Dalasýsla hefði langa þjóðvegi, samanborið við Barðastrandarsýslu. Þetta er að vísu rétt, en sú ástæða er fyrir þjóðvegunum í Dalasýslu, að í gegnum hann er verið að tengja tvær aðrar sýslur við vegakerfi landsins, en það eru Strandasýsla og Barðastrandarsýsla og svo raunar allir Vestfirðir. Af þessu stafar það, að við lagningu þjóðveganna um Dalasýslu var litið á þetta heildarsamband eigi síður en þörf Dalasýslu sjálfrar. Eins og kunnugt er, liggja tvær höfuðæðar vegakerfisins norður frá Reykjavík. Liggur önnur um Borgarfjörð og Holtavörðuheiði til Norðurlands, en hin um Bröttubrekku og Dali til Vestfjarða. Þriðja æðin liggur svo um Mýrasýslu til Stykkishólms og Snæfellsness. Vestasta sveit í Dalasýslu, Hörðudalur, og svo Skógarströndin á Snæfellsnesi eru algerlega vegalausar og afskornar um samgöngur bæði á sjó og landi, þar sem á aðra hönd eru óbrúaðar og illfærar ár, sem hefta samgöngurnar í austur, en í hina áttina vegleysur einar og hafnleysi á ströndinni. Ég hygg, að fáar sveitir eigi erfiðari aðstöðu en þessar um samgöngur á sjó, og er af þeirri ástæðu enn meiri nauðsyn að bæta úr samgönguörðugleikunum á landi. Þessi brtt. á nokkra forsögu hér á Alþingi. Hún var fyrst borin fram af þm. Snæf. á sumarþinginu 1931 í Ed. Að vísu lagði hann til, að vegurinn yrði hafinn Snæfellsnessýslumegin, en ég tel eðlilegra, að hann vaxi út frá Vesturlandsveginum í Miðdölum út Skógarströndina og þaðan í samband við Snæfellsnesvegina. Sú till. náði samþykki í hv.Ed., og er ástæða til að taka það til greina nú, þó að vegalögin strönduðu þá, og eins þó þau næðu ekki heldur fram að ganga á þinginu 1932. Enn eru sömu rök fyrir þessari till. Þörfin er enn hin sama og þá. Ég vil því fastlega vona, að hv. d. líti á nauðsynina fyrir þessum samgöngubótum og taki till. með vinsemd og fullum skilningi.

Jörundur Brynjólfsson Ég hefi leyft mér að bera fram brtt. við 9. lið 1. gr. A. í þessu frv. Í frv. er ætlazt til, að tekinn sé í þjóðvegatölu vegurinn frá vegamótum Skeiðavegar sunnar Laxár um brú á Kálfá að vegamótum hjá Þjórsárholti. En í till. minni er farið fram á, að þessi liður orðist svo: Gnúpverjavegur: Frá vegamótum Skeiðavegar sunnan Laxár um brú á Kálfá og norðan Skaftholtsmúla að Ásólfsstöðum. Frv. gerir ráð fyrir, að þjóðvegurinn á þessari mjög fjölförnu leið nái ekki nema að Þjórsárholti. Umferðin að þessum stað er ekki nema að nokkru leyti fyrir skemmtiferðafólk, því að þessi vegur nær ekki nema fram í miðjan dalinn. En nú er orðinn mjög mikill ferðamannastraumur í Þjórsárdal, en hann fer yfirleitt lengra inn í dalinn en ætlazt er til, að þessi þjóðvegur nái. Það er aðallega um helgar á sumrin, að fólksstraumurinn er mestur, og fara þá stundum tugir bíla fullir af fólki innst inn í dal. Frá Þjórsárholti inn í dalinn eru þetta 20-25 km., en till. mín fer ekki fram á, að tekinn sé í þjóðvegatölu lengri vegarkafli en að Ásólfsstöðum, og mun það vera um 12 km. lengra en nú er ætlazt til í frv. Ég ætlast ekki til þess, að byggður sé vegur austur að ferjustaðnum Þjórsárholti, heldur sé veginum haldið áfram upp með Þjórsá, allt að Ásólfsstöðum. Frá Skaftholtsmúla að Ásólfsstöðum mun vera um 15 km., en með því að samþ.brtt. mína sparast vegurinn austur að ánni. En þar sem þetta er svo mjög fjölfarin leið, er sýslufélaginu ekki almennilega kleift að halda veginum við sem skyldi. Og mér finnst sjálfsagt, að þessi vegarspotti verði tekinn í þjóðvegatölu, fyrst verið er að gera breyt. á vega1. á annað borð, sérstaklega af því að svona stendur á, að vegurinn er eiginlega að litlu leyti í þágu sveitarinnar. Það eru ekki nema 2-3 bæir þarna inni í dalnum, sem gagn hafa af þessari þjóðvegaviðbót, - en hann er í þágu þeirra mörgu vegfarenda, sem þarna eiga leið um, og þeirra bílaeigenda, sem stöðugt senda vagna sína í þessar ferðir. Ég vænti þess, að þeir, sem hafa heyrt mig skýra frá þessari brtt., hvað þetta er lítil viðbót, en þó nauðsynleg, geti fallizt á hana. Ég skil það vel, að það muni reynast ærið erfitt fyrir þessa hv. d. að samþ. allar þær brtt., sem fram eru komnar, en ef aðrir tillögumenn gætu orðið ásáttir um að taka brtt. sínar aftur til 3. umr. og freista þess, hvort ekki væri hægt að komast að sanngjarnri lausn þessa máls, væri ég fús til að taka mína brtt. aftur líka. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fjölyrða frekar um þetta mál, þar eð ég mun ekki gera brtt. annara að umtalsefni.

Hannes Jónsson Ég á eina brtt. við frv. þetta, og er hún á þskj. 568. Ýmsir hv. dm. hafa nú talað fyrir brtt. sínum, og eins og að líkindum lætur, hafa ýms rök verið færð fyrir þeirri nauðsyn, sem ber til að samþ. þær. Og ég býst við því, að erfitt verði að skera úr, hverjir af þessum vegarspottum, sem hér eru taldir upp, hafi mestan rétt á því að komast í þjóðvegatölu, eða hvort þeir hafi meira eða minni rétt til þess en ýmsir þeir vegir, sem hv.Ed. hefir nú bætt inn í frv. Ýmsir hafa drepið á það, að ósamræmi ríkti milli héraða, hvað löggjöf þessa og till. snertir, þar á meðal hv.þm. Barð. og hv.þm. Dal. Út frá þeim forsendum er ég ófeiminn að mæla með brtt. minni. Séu lagðar til grundvallar þær röksemdir hv.þm. Dal., að vegir í Dalasýslu séu flestir þannig í þjóðbraut, að þeir komi öðrum sýslum ekki síður að notum, þá eigi þær ekki síður við mitt kjördæmi, Vestur-Húnavatnssýslu. Þar eru nær allir vegir einmitt hlutar af slíkum langvegum. Og af þjóðvegum í Vestur-Húnavatnssýslu eru ekki nema einir 18 km., sem ekki tilheyra Norðurlandsveginum, - akveginum, sem tengir saman Akureyri og Rvík. Og þó að brtt. mín yrði samþ., ykist þessi vegalengd ekki nema um 1. km., svo að hv. dm. sjá, að hér er ekki um neitt stórt stykki að ræða. Þessi till. mín er um veg frá Reykjum að skólahúsinu á Reykjatanga. Með brtt.hv.Ed. og hv . samgmn. er öðrum héraðsskólum séð fyrir sambandi við aðalvegakerfið, og því finnst mér eðlilegt, að Reykjaskóli verði sömu hlunninda aðnjótandi. Nú sem stendur eru samgöngur á landi erfiðar fyrir skólann, svo að hann verður að mestu leyti að nota samgöngur á sjó. En það er þó sérstaklega eitt, sem mælir með þessari brtt. Reykjaskólinn er nefnilega sérlega góður gististaður fyrir langferðamenn. Yfirleitt þykir mönnum of langur áfangi að aka alla leið til Blönduóss. Venjulega er komið fram á kvöld, þegar bílar frá Reykjavík fara barna um Hrútafjörðinn, og þeir bílstjórar, sem ég hefi átt tal við og eru vel kunnugir á þessari leið, telja, að það mundi verða stórmikill kostur á leiðinni frá Reykjavík til Akureyrar að eiga þarna aðgang að góðu gistihúsi. Þó að ég viti, að óþarfi sé að minnast á brtt.n., þá vil ég þó segja, að það er alger misskilningur hjá hv.þm. Barð., að n. hafi verið hlutdræg í till. sínum. N. gerði áreiðanlega sitt bezta til þess að vera óhlutdræg, en vegna breyt. þeirra, sem gerðar voru á frv. í Ed., var auðvitað ekki hægt að samþ. það óbreytt hér. Ég ætla ekki að fara að tala um till.n. almennt, aðeins geta þess, að sá vegur í Vestur-Húnavatnssýslu, sem þar er tekinn upp, er aðeins 8 km. á lengd. Mig hefði langað til þess, að n. hefði tekið upp annan veg í kjördæmi mínu, sem er um 100 km. á lengd og nauðsynlegt að leggja fyrr eða síðar. Héruðin hafa þegar lagt stórfé í þennan veg, en mikið er þó eftir ógert. En þarna var beðið um nokkuð mikið, og vildi ég ekki nota mér þá aðstöðu mína, að ég var í n. til þess að koma honum á till.n., einmitt til þess að hún skyldi ekki verða sökuð um hlutdrægni. Mér duldist það ekki, að þessu máli varð Nd. að fara mjög gætilega fram, ekki síst vegna afgreiðslu málsins í hv.Ed. En ég vænti þess fastlega, að þeir, sem hafa hlýtt á mál mitt, verði hliðhallir brtt. minni um Reykjatangaveginn.

Atvmrh. (Þorsteinn Briem) Hér eru komnar fram brtt., sem fara fram á það, að 19 vegum verði hætt við í þjóðvegatölu. Samanlögð lengd þessara vega mun vera um 650 km. Ég þykist þess viss, að verði allar þessar brtt.samþ. nú við 2. umr., þá komi það mikið hik á þingið áður en mál þetta kemur til 3. umr., að frv. verði ekki afgr. á þessu þingi. Ég get skilið það, að hv. dm. hér hafi ekki verið fyllilega ánægðir með afgreiðslu hv.Ed. á þessu frv., einkum hvað snertir 3 vegi, sem Ed. bætti inn í það. En ég hefði álitið betra, að hv. samgmn. hefði tekið til athugunar, hvort ekki bæri að fella þessa vegi niður, til þess að kalla ekki fram jafnmargar nýjar brtt. og hér eru komnar fram. Ég tel, að það sé að biðja um nýjar brtt., að hrófla ekki við afgreiðslu Ed., heldur bæta bara við. Ég held, að hv.þdm. hafi ekki gert sér fyllilega ljóst, hvað aðstæður eru nú breyttar á þessu sviði frá því, sem áður var. Mismunurinn á sýslu- og þjóðvegum hefir minnkað mjög mikið. Samkv. 1. um bílaskatt má gera ráð fyrir, að hér eftir renni árlega 45000 kr. af þessum skatti beint til viðhalds á sýsluvegum. Þegar þetta bætist við þá upphæð, sem Alþ. veitir í fjárl. til lagningar sýsluvega, þá er augsýnilegt, að aðstaða sýslufélaganna til að viðhalda vegum sínum og endurbæta þá hefir batnað mjög á síðustu árum. Ég held, að það geti orðið vafasamur vinningur fyrir sýslufélögin að fá mikið af þeim vegum, sem verið hafa sýsluvegir, tekið upp í þjóðvegatölu. Vitanlegt er, að ekki kemur til greina að veita fé á næstu árum nema til lítils hluta af þessum vegum. Menn ættu að gera sér það ljóst, að það er ekki nóg að gera vegina að þjóðvegum á pappírnum. Eftir því, sem þjóðvegakerfið stækkar verður sífellt minni sú upphæð, sem hægt er að veita árlega til nýbyggingar vega, sökum þess hvað viðhaldið étur mikið upp af því fé, sem ríkissjóðurinn er fær um að leggja fram. Það gæti því blátt áfram tafið fyrir með lagningu nauðsynlegra vega, að þeir væru teknir í þjóðvegatölu. Það er ef til vill ekki ástæða til þess að rekja allar þær brtt., sem fram eru komnar, lið fyrir lið, en ég get þó ekki látið hjá líða að lýsa afstöðu minni til nokkurra þeirra. Það er þá fyrst brtt. á þskj. 532, um Köldukinnarveg. Vegamálastjóri áætlar, að sá vegur muni kosta um 100 þús. kr., þ. e. a. s. kaflinn vestan Skjálfandafljóts. Kaflinn austan Skjálfandafljóts er bílfær á sumrum, en mun þó þurfa mikillar endurbótar við. Auk þess þarf að byggja dýra brú yfir Skjálfandafljót, ef leið þessi á öll að verða akfær. Ég er efins um það, að nokkuð sé fengið við það nú í bráðina að fá þennan veg upp í vegal., en þó tel ég rétt, að þessi vegur komi til greina næst þegar breyt. verður gerð á vegal. Vegurinn yfir Fljótsheiði er allvel fær nú þegar, og tel ég, að menn verði að notast við hann í bráð. 2. brtt. á þessu sama þskj. er um Mývatnssveitarveg. Af þessum vegi munu 10 km. vera í fjallvegatölu. Ég held, að það yrði hagkvæmara fyrir héraðið að hafa þennan kafla áfram í fjallvegatölu, og reynt yrði að veita fé til hans sem slíks eins fljótt og unnt er. Og þegar á þessu ári mun reynt að taka tillit til vegaþarfar þessa hluta Mývatnssveitar. Og þar sem fjallvegum fækkar nú heldur, ef frv. verður að lögum, þá má ætla, að meira komi framvegis í hvern stað af því fé, sem ætlað er til endurbóta og viðhalds á fjallvegunum. Tel ég því, að una megi í þessu efni þeirri skipun, sem nú er. Viðvíkjandi brtt. á þskj. 547, um Skógarstrandarveg, er það að segja, að engin áætlun liggur fyrir um það, hvað sá vegur muni kosta. Þarna er að ræða um 70 km. veg, sem ekki er bílfær á þessu svæði, og á leiðinni þarf að brúa 6 stórar ár og margar smærri. Ég er því hræddur um, að löng verði biðin eftir verulegu framlagi til þeirrar vegagerðar, jafnvel þótt vegurinn kæmist í þjóðvegatölu. Ég álít, að það væri betri leið, ef viðkomandi sýslufélög byðu fram sinn hluta til brúargerðar á einhverju af þessum ám, og fengju framlag úr ríkissjóði á móti, sem gæti numið allt að 3/4 kostnaðar. Hitt er annað mál, að ég hefði talið rétt að samþ.brtt. í þá átt, að vegarálman frá Vesturlandsbraut yfir Hörðudalinn hefði verið samþ., með því að sú sveit hefir ekki svo teljandi sé aðstöðu til samgangna að sjó, en er hinsvegar oft á tíðum afskorin frá samgöngum á landi, þegar Miðá og Hörðudalsá eru ófærar, og er það sérstaklega til ógurlegs baga og stórmikils tjóns í sláturtíð á haustin. Viðvíkjandi brtt.hv. n, á þskj. 555 skal ég taka það fram, að ég tel nokkra sanngirni mæla með því, að Þykkvabæjarvegur verði gerður að þjóðvegi. Þetta er 16 km. langur vegur, að nokkru leyti bílfær nú þegar, og þar eiga hlut að máli menn, sem ekki geta komið aðalframleiðsluvöru sinni frá sér, nema þeir fái þennan veg vel bílfæran. Að vísu eru það ekki nema 175 menn, sem þetta snertir aðallega, en þar eru svo góð skilyrði til jarðræktar, að ég efast ekki um, að fólki fjölgi þar á næstu árum. Um brtt.n. á sama þskj. um Bolungavíkurveginn er það að segja, að þar vantar alveg undirbúningsrannsókn og kostnaðaráætlun. Og ég minnist þess að hafa heyrt fyrrv. landsverkfræðing láta sér þau orð um munn fara, að ekki væri víst, hvort hægt væri að gera veg á þessari leið. Um Miðfjarðarveginn er það sama að segja, að þar vantar alla kostnaðaráætlun til þess að byggja á. - Reykjatangaveginn hefir verið gerð áætlun um, og er talið, að hann muni kosta 10000 kr. Ég held, að þessi vegur mundi koma fyrr, ef viðkomandi sýslur, Strandasýsla og Húnavatnssýsla, legðu fram ¼ kostnaðar hvor, móti helmings framlagi ríkissjóðs með sérstökum breytingum í fjárl. Þá væri komið að líkri niðurstöðu og þó að vegurinn væri tekinn nú í þjóðvegatölu. En ég tel ekki fært að fara að leggja þennan veg án tillags frá sýslunum. Hvað snertir brtt.hv.þm. Barð., þá hygg ég, að 2 vegirnir, sem hann minntist á, séu í fjallvegatölu. Og mér er óhætt að fullyrða, að fullt tillit muni verði tekið til þeirrar sýslu um framlag til fjallvega. Viðvíkjandi brtt. á þskj. 587 vil ég taka það fram, að allmikill hluti Reykholtsvegar mun vera í fjallvegatölu, og mun reynt að halda þeim hluta við af fjallvegafé. En hvað snertir þann kafla vegarins, sem er í sveit, væri hugsanlegt að viðhafa þá aðferð, sem einu sinni áður hefir verið höfð í líku tilfelli, sem sé að taka sanngjarnt tillit til þess slits, sem vegurinn verður fyrir af langferðafólki, og veita til hans dálítinn viðbótarstyrk. Hvað viðvíkur Uxahryggjaveginum, þá held ég, að ekki komi til mála að eyða í hann stórfé, eftir að almennt hefir verið hallazt að leiðinni inn fyrir Hvalfjörð. Þá kem ég að brtt. á þskj. 588, um Grenivíkurveg. Hv. þm. S.-Þ. mælti allkröftuglega fyrir henni. Ætlazt er til, að vegur þessi liggi frá Grenivík um Höfðahverfi yfir brú á Fnjóská hjá Laufási um Svalbarðsströnd á Norðurlandsveg hjá Veigastöðum. Þessi vegur liggur að vísu um allþéttbyggða strönd. En ég get þó ekki kannazt við, að sú sveit með Höfðahverfi og Grenivíkurþorpi eigi jafnmikinn rétt á þjóðvegi sem sveitirnar vestan Eyjafjarðar út að Dalvík. Ég þykist mega fullyrða, að þorpið Grenivík sé ekki nærri eins fjölmennt og Dalvíkurhverfið. Höfðahverfi er heldur ekki eins fjölmennt og Svarfaðardalur, sem svo mjög þarfnast vegasambands við Akureyri, og um Flateyjardalinn upp af Höfðahverfi veit ég ekki betur en að sú byggð sé því sem næst eða með öllu komin í eyði vegna burtstreymis fólksins úr þeirri harðindasveit. Viðvíkjandi brtt. á þskj. 593 get ég sagt, að í þessu frv. hefir verið tekið mjög mikið tillit til þeirra, sem hlut eiga að máli, og ég held, að mín kæra sveit, Skagafjörðurinn, megi vel við una, þótt þessi vegur verði látinn bíða um stund. Viðvíkjandi Gnúpverjaveginum verð ég að segja það, að þó að ég sé gamall Árnesingur, þá held ég ekki, að Árnessýsla sé afskipt í þessu frv. og tel ég mega vel við una. Viðvíkjandi álmu af Norðurlandsfjallvegi til Vopnafjarðar þá er hér um 75 km. vegalengd að ræða, og ég held líka, að Vopnfirðingar megi við una að hafa þann vegarkafla í fjallvegatölu fyrst um sinn. Ég hefi á þessu tímabili, sem frv. hefir legið fyrir þinginu, fengið tilmæli frá tveim sýslunefndaroddvitum á þá leið, að þeirra sýslu sé sízt betur borgið þó að þeirra vegur væri strax tekinn í þjóðvegatölu. Því að þegar svo væri komið, að flestallir sýsluvegirnir væru á pappírnum orðnir að þjóðvegum, þá mundu sýslunefndir hætta að skipta sér af vegunum eða viðhaldi þeirra, og endirinn yrði sá, að vegagerðir allar mundu nær stöðvast í sýslunni. Það er ekki nóg, að vegir séu komnir á pappírinn sem þjóðvegir. Það þarf mikil og stöðug fjárframlög til þess að sú lagasetning komi að notum. Og ég sé ekki, að svo ári nú fyrir ríkissjóði, að hann geti næstu árin tekið á sig að auka vegakerfið verulega fram úr því, sem frv. gerir ráð fyrir.

Frsm. (Sveinbjörn Högnason) Fyrir hönd nefndarinnar hefi ég ekki mikið að segja um tillögur þessar, sem fram eru komnar. Fyrir þeim liggur víst öllum nokkur sanngirni og eflaust mikil þörf, og ég efast ekki um, að framgangur þeirra skipti nokkru máli fyrir sýslur þær, er hlut eiga að máli, og það undrast ég ekki, þó að hv.þm. sýni áhuga fyrir velferð héraða sinna, með því að reyna að sjá sem bezt borgið hagsmunum þeirra við afgreiðslu þessa frv., því að ég er sannfærður um það, að samgöngurnar eru þeim öllum eitt hið þýðingarmesta velferðar- og framtíðarmál. Hinsvegar verður því ekki neitað, að inn í frv. er komin mjög mikil viðbót frá því, er var í upphafi, og verður eflaust meiri, ef taka á upp allt, sem til fulls jafnaðar horfir; og því álítur n., að frekari viðbót muni mjög hefta framgang málsins, og mun hún yfirleitt mæla gegn viðbótartill., þótt hún reyni að meta tillögurnar og að sýna þar á fulla sanngirni. Ég ætla ekki að fara sérstaklega inn á hinar ýmsu tillögur, en þó vil ég benda á það, sem mælt hefir verið fyrir ýmsum till., t. d. þegar hv.þm. Borgf. talaði fyrir sinni till., um að Reykholtsvegur yrði tekinn í þjóðvegatölu vegna þess, að um hann færi svo mikill ferðamannastraumur mestan hluta sumars. Þetta er alveg sama og hv.þm. Árn. lét um sína till. mælt. Þetta er að vísu rétt, en það eru nú fleiri sveitir, og þær ekki svo fáar, sem eiga slíka vegi, sem mikið eru notaðir af ferðafólki á sumrum, en sveitirnar standa þó að öllu leyti undir þeim einar. Sú röksemdafærsla mundi óhjákvæmilega hafa í för með sér mjög mikla aukningu. Um það hnútukast til n., að hún hafi nokkuð freklega séð um hlut sinna héraða, eins og hv.þm. Barð. sagði, þarf ég ekki að fjölyrða.

Já, það var víst nokkuð ómaklegt!

. Ég gat um þær breyt., sem gerðar hafa verið til þess að jafna það misrétti milli héraðanna, sem nú er, og er vonandi, að hv. d. láti þær ná fram að ganga. Ég skal til skýringar benda á þá skrá, sem vegamálastjóri hefir látið fylgja till. sínum. Af henni kemur greinilega í ljós, hve misskipt er milli einstakra héraða við þá aukningu, sem upphaflega er tekin inn í frv. Ég vil t. d. benda á, að í Borgarfjarðarsýslu hafa verið teknir upp nýir vegir, 64 km. að lengd. Í Snæfellsnessýslu 70,6 km. og í Barðastrandarsýslu 27 km., sem hefir þó hér verið kvartað um, að hafi verið útundan. Í V.-Ísafjarðarsýslu 15 km., Skagafjarðarsýslu 25 km., Eyjafjarðarsýslu 34,8 km., Norður-Þingeyjarsýslu 122 km., Norður-Múlasýslu 97 km. og Suður-Múlasýslu 48 km. og Árnessýslu 38,4 km. Og hefir Ed. bætt við sumar þessar tölur allverulega. Ef nú er lítið á þær sýslur, sem útundan hafa orðið, þá sézt, hve hörmulegt misréttið er. Í Rangárvallasýslu er aukningin 2,5 km., Norður-Ísafjarðarsýslu ekki neitt, Vestur-Húnavatnssýslu ekkert, Suður-Þingeyjarsýslu 22 km. Ég get ekki séð, að um nokkra hlutdrægni sé að ræða af n. hálfu, þótt hún leggi til að jafna þetta lítið eitt. Hér er beint gengið út frá skýrslum, sem fyrir lágu. Ég bendi á það líka, að í Skaftafellssýslu er engin aukning. En þar er svo fyrir komið frá náttúrunnar hendi, að sú eina lína þjóðvegar, sem þar er, liggur eftir hverjum hreppi þverum, að undanteknum 2 í V.-Skaftafellsýslu. Ég vænti þess, að hv.þdm. sjái það ljóslega af tölum þeim, er skýrslurnar sýna, að n. er alls ekki að draga sinn hlut, enda liggur í augum uppi, að nauðsynlegt er að viðhafa gætni og varfærni, ef málið á að ná afgreiðslu. Hæstv. ráðh. talaði um að fella niður brtt.

Ekki allar, bara 3

. Já, það get ég ekki láð hæstv. ráðh., þótt hann óski þess, að frv. gangi í gegn eins og frá því var gengið af honum sjálfum, en vegamálastjóri hefir þegar viðurkennt, að nokkrir af þessum vegum eigi fullan rétt á að vera teknir upp í frv. Og það er alls ekki óeðlilegt, að hv.þm. þekki fullt svo vel þörf sinna héraða til vegabóta sem hæstv. stjórn og geti frekar bent á það, sem bæta þarf í þeim efnum. En það mun alveg rétt, að aukning verður allmikil á frv., og er fyllsta þörf á því, að gerðar verði rannsóknir til þess, að betra samræmi náist ef taka ætti til greina einhverjar af till.hv.þm. En ég býst við, að þar sem liðið er á þingið, þá verði nokkur tvísýna um afgreiðslu málsins, ef annað á að taka en till. samgmn., og þar eð þær hafa mest til síns máls, þá er sjálfsagt, að þær gangi fyrir. En það er náttúrlega ekki úr vegi, að hitt verði tekið upp síðar, og þessir vegir verði teknir í þjóðvegatölu á næstu árum. Ég vil því f. h. n. ráða hv. deild til að samþ. frv. með viðaukum nefndarinnar, ef það er á annað borð ætlun hv.þm. að fá afgreiðslu á málinu að þessu sinni.

Ingólfur Bjarnarson Ég heyrði, að hæstv.atvmrh. fór með þær mótbárur gegn Kinnarveg, að kostnaðurinn, sem hann hefði í för með sér, væri svo mikill, og auk þess væri þá brúargerð yfir Skjálfandafljót. Ég kannaðist við það í fyrri ræðu minni, að þetta yrði alldýrt fyrir ríkissjóð og að ekki yrði hægt að vænta framkvæmda í bráð, en hinsvegar taldi ég sjálfsagt, að vegurinn væri settur inn í lögin sem viðurkennt framtíðarskipulag. En ég tók eftir því, að hæstv. ráðh. var því samþykkur, að vegurinn kæmist inn við næstu endurskoðun laganna, og tel ég þá yfirlýsing mjög til bóta. Og þótt ég vænti þess, að hv. d. líti svo á við atkvgr., að réttara sé að gera breyt. þessa nú þegar, þá tel ég mikið unnið við, að hæstv. ráðh. hefir viðurkennt breytinguna réttmæta, þótt hann vilji láta hana bíða í bili. Hæstv. ráðh. sagði um Mývatnsveginn, að honum virtist ótryggara fyrir héraðsbúa, að hann væri gerður að þjóðvegi, af því að ríkið legði meira til viðhalds fjallvega, - ef ég hefi þá skilið hann rétt. En ég held, að ekki sé minni trygging fyrir viðhaldi þjóðvega en fjallvega, og sízt minna handbært fé til þeirra hluta. Það, sem hæstv. ráðh. hafði á móti Grenivíkurveginum, var á mjög veikum rökum byggt, að ég ekki taki dýpra í árinni. Vegur þessi hefir fullan rétt á sér sem þjóðvegur, þótt miðað sé við fjölda annara þjóðvega úti um land. Og í samanburði við ströndina vestan Eyjafjarðar hygg ég, að ekki muni svo miklu um mannfjölda að austanverðu, að gerandi sé upp á milli. Ég ætla ekki að eyða að þessu fleiri orðum, en vil aðeins benda á til athugunar út af því, sem hv.frsm. sagði, að Þingeyjarsýsla hefði fengið 21 km. af þjóðvegum með frv., að sá vegur, sem þar um ræðir, liggur austan við byggð í sýslunni, til N.-Þingeyjarsýslu og kemur því ekki sýslubúum að neinum notum, heldur langferðafólki. Og er því ekki hægt að meta það svo mjög sem viðbót fyrir sýsluna.

Forseti (GÓ): Þessi till. er komin frá allshn.Nd. Legg ég til, að umr. sé frestað og málinu vísað til allshn.

Atvmrh. (Þorsteinn Briem) Með frv. því, sem liggur fyrir þessari hv. deild um heimild til lántöku til vega- og brúargerða, er aðeins átt við lántöku innanlands, sem boðið er fram af hlutaðeigandi héruðum. En í þessari till. er farið fram á heimild handa ríkisstj. til að taka lán erlendis, allt að 120 þús., til þess að gera brú á Múlakvísl í Skaftafellssýslu og til nauðsynlegra vegagerða að brúnni. Lán þetta er hægt að fá nú þegar með 6% vöxtum og til 12 ára, nokkuð lengri tíma en gert er ráð fyrir í frv., sem ég nefndi áðan. Þetta lán er affallalaust og afborganalaust fyrstu þrjú árin. Með því að ástæða þykir til að nota þá möguleika, sem hægt er, til atvinnubóta og samgöngubóta á þessum tímum, þá hefir stj. óskað þess, að hún fengi þessa heimild. Hér er um að ræða samgöngubót í héraði, sem lengi hefir farið á mis við samgöngubætur og nú fyrst er verið að reyna að bæta úr. Þarna eru fjölmargar ár og torfærur, sem sanngirni er að gera yfirfærilegri svo fljótt sem auðið er, og hér er um að ræða möguleika til þess. Vil ég leyfa mér að leggja til, að till. verði samþ.

Vilmundur Jónsson Ég hefi skrifað um brtt. mínar frá fyrri umr. til þess að samræma þær við hið nýja form frv., en ekki gert á þeim neinar efnisbreyt., og hefi nú fengið góðar undirtektir undir þær hjá hv.frsm. Önnur brtt., sem ég flyt nú að nýju til, er um að fella niður 15. gr. frv., þar sem kaupmönnum er bannað að selja nánar tilgreindar vörur undir ákveðnu verði. Þetta tel ég, að þingið geti ekki látið sér sæma að samþykkja. Brtt. miðar að því að tryggja það, að vörur séu seldar með svo lágu verði sem samkeppni leyfir, þar sem ákvæði gr. ganga á móti því, að svo megi verða.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Mér virðist báðir liðir 1. brtt.hv.þm. Ísaf. á þskj. 606 vera til bóta. Þar er farið dálítið ýtarlegar út í þau ákvæði frv., sem miða í þá átt að koma í veg fyrir skrum og villandi umsagnir um vörur. En 2. brtt., um að fella 15. gr. frv. niður, get ég ekki verið samþykkur. Grein þessi ræðir um smásalaálagningu á vörur. Að ég tel misráðið að fella grein þessa niður, er vegna þess, að þegar framleiðandi vöru eða verksmiðja setur verð á framleiðslu sína, þá mun mega treysta því, að verðinu sé stillt svo í hóf, að það sé í hlutfalli við framleiðslukostnaðinn og tryggi seljanda hæfilega þóknun fyrir fyrirhöfn sína og áhættu. Samkv. þessari 15. gr. er bannað að selja vörur með lægra verði en 25% álagningu, nema um sé að ræða skyndisölu eða skemmdar vörur, sbr. 1. málsgr. 5. gr. frv. Ég held, að þetta geti ekki verið neitt hættulegt, því að hver sem tekur að sér að framleiða einhverjar vörur, sem seljast eiga í smásölu, hlýtur að hafa það fyrir augum, að stilla verðinu svo í hóf, að þær séu samkeppnisfærar við aðrar vörur, jafnt innlendar sem erlendar, og jafnframt að tryggja útsölumanni hæfilegan ágóða. Það gæti t. d. komið fyrir, er um væri að ræða vörur, sem almenningur vildi kaupa og allir vildu selja, að sú keppni hlypi í framboðið, að hagnaðurinn af að selja vöruna yrði svo lítill, að enginn vildi verzla með hana. Gæti þá svo farið, að framleiðslan tepptist. Ég tel því ekki rétt að fella þessa 15. gr. frv. niður, því að hún kæmi í veg fyrir, að slíkt gæti komið fyrir, og svo fremi sem álagningin fer ekki fram úr 25%, getur hún ekki talizt óhófleg.