Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. (Sigurður Sigurðsson) Því miður hefir landbúnaðarnefndin ekki getað fylgst að í þessu máli eða orðið samferða um till. En í sjálfu sjer ber nú ekki mikið á milli, þegar litið er á bæði nefndarálitin og ástæðurnar, sem þar eru fram bornar af beggja hálfu. - Nefndarálitin eru á þgskj. 29 og 33. Í áliti meiri hl. nefndarinnar, á þgskj. 29, eru færðar fram helstu ástæðurnar fyrir því, hvers vegna ekki eigi að selja Gaulverjabæ. - Minni hl. hefir í áliti sínu, á þgskj. 33, reynt að hrekja þessar ástæður meiri hl., en það hefir ekki tekist nema í meðallagi. Meðal annars segir minni hl., að það sje fjarstæða, „að ekki megi selja jörð úr opinberri eign, þótt hún geti talist góð bújörð.“ En þetta er vitanlega þveröfugt. Það er fjarstæðan og vitleysan að selja góðu bújarðirnar úr eign þess opinbera. þær jarðir ætti, hvað sem öðru líður, alls ekki að selja. Þá telur hv. minni hl. nefndarinnar, að það sje þessu máli alveg óviðkomandi, þó að lögin um áveitu á Flóann geri ráð fyrir, að landssjóður geti eignast jarðir á áveitusvæðinu. Þetta hlýtur að vera bygt á misskilningi hjá hinum hv. minni hl., því að það kemur einmitt mjög við þessu máli, hvað lögin segja um þetta atriði, vegna þess að Gaulverjabær er á áveitusvæðinu, enda fer það beinlínis í bága við anda laganna að selja opinberar eignir á þessu svæði til einstakra manna. Árangri áveitunnar og búskapnum á áveitusvæðinu, þegar hún er komin á, mundi miklu betur borgið, ef landssjóður ætti þar jarðir, heldur en hitt, að eiga það á hættu, að svo og svo margar jarðir lentu í höndunum á jarðabröskurum. Hjer er einnig á það að líta, að ákveðið er í Flóaáveitulögunum, að landssjóður leggi fram hluta kostnaðarins. Það eitt út af fyrir sig mælir mjög á móti því, að jörðin sje seld nú, einmitt þegar liggur við borð, að ráðist sje í þetta fyrirtæki. Og þó að sumir hjartveikir menn telji jafnvel þetta fyrirtæki ótryggilegt, þá virðist þó, að eftirspurn eftir jörðum í Flóanum, og hið háa verð, sem á þeim er, bendi á annað, að bendi í gagnstæða átt, og er það fyrir mörgum vottur þess, að menn hafi álit á fyrirtækinu. Jeg hefi heyrt því haldið fram af sumum, að þessi eftirspurn eftir jörðum í Flóanum ætti rót sína að rekja til jarðabraskaranna, sem sitja um að ná í hverja jörð sem losnar. En þá tekur ekki betra við, og er þetta einmitt ein af ástæðum meiri hl. nefndarinnar til þess, að hún vill ekki selja þessa jörð, að hætta er á því, að hún geti lent hjá jarðabröskurum. Og þessu neitar hv. minni hl. ekki. En hann álítur, að óttinn fyrir því eigi ekki að aftra því, að jörðin verði seld. - „Mikið vinnur þú til fyrir Höskuld, elskan góð,“ sagði bóndinn. Eins segi jeg um hinn hv. minni hl. Hann kveðst ekki geta verið með till., og vill þar af leiðandi, að jörðin sje seld, þrátt fyrir það, þótt gera megi ráð fyrir því, að hún kunni þá, fyr eða síðar, að lenda í höndum jarðabraskara. Í sambandi við sölu á Gaulverjabæ má benda á það, að ástæðurnar - fjórar alls - sem taldar voru mæla á móti sölu Ólafsvalla, gilda eins um Gaulverjabæ, allar nema hin fyrsta. Gaulverjabær hefir komið til tals og álit sem skólasetur, eins og Ólafsvellir. Flóaáveitan og Miklavatnsáveitan nær til Gaulverjabæjar, alveg eins og Skeiðaáveitan nær til Ólafsvalla, og um skoðun sýslunefndar, að því er snertir sölu þessara tveggja jarða, má segja hið sama. Þessar ástæður, sem jeg nú nefndi, gegn sölu Gaulverjabæjar, hefir hv. minni hl. undirskrifað og samþykt, að því er snertir Ólafsvelli. En hvernig stendur þá á ósamræminu, er virðist vera í skoðunum hans, að því er snertir Gaulverjabæ? Jeg skil það ekki. Hjer er að vísu um einn formmismun að ræða, og hann er sá, að það er ábúandinn á Gaulverjarbæ, sem sækir um kaupin; annars er mismunurinn enginn. Það er því engu minni ástæða til að halda í Gaulverjarbæ en Ólafsvelli, eins og þegar hefir verið sýnt fram á og leidd rök að. Yfir höfuð álít jeg og meiri hl. nefndarinnar, að ekki geti komið til mála að selja jarðir hins opinbera á áveitusvæðinu. Annars skal jeg geta þess um Gaulverjabæ, að sú jörð er landnámsjörð, eftir því sem segir í Flóamannasögu. Og herra Jón biskup Helgason hefir frætt mig um það, að jörðin hafi verið í eign hins opinbera frá því um 1100, eða nú í rúm 800 ár.  (Einar Arnórsson: Hvar stendur það skrifað?)  . Jeg inti hann ekki eftir heimildum, en hann sagðist hafa verið að leita eftir þessu, og ekki geta annað fundið en að hún hafi veri í eign hins opinbera síðan um 1103, enda má ætla, að máldagar jarðarinnar, eldri og yngri, sýni það og sanni. Þetta, sem nú var talið, ásamt mörgu öðru, er í mínum augum næg ástæða til þess, að ekki megi selja jörðina, og jeg vil bæta því við, að það væri í rauninni ófyrirgefanlegt glappaskot, ef svo yrði. Loks vil jeg minna á það, að þessi jörð hefir um margar aldir verið prestssetur. Með prestakallalögunum frá 1907 er Gaulverjabæjarprestakall að vísu lagt niður og því skift upp á milli, eða lagt til, annara prestakalla. En út af því reis þá megn óánægja, og á Alþingi 1909 var eftir beiðni manna í hinu gamla Gaulverjabæjarprestakalli farið fram á að gera það aftur að sjerstöku prestakalli. Þessi krafa getur komið fram á ný, þegar minst varir. Fjölgun býla og fólks á þessu svæði, þegar áveitan kemst á, gerir það ef til vill alveg nauðsynlegt, að Gaulverjabær verði sjerstakt prestakall aftur. Væri þá alveg ófyrirgefanlegt, ef búið væri að selja þessa jörð. Till. um að Ólafsvelli skyldi ekki selja samþ. þessi hv. deild með 22:2 atkv., að viðhöfðu nafnakalli. Jeg læt mjer því ekki detta annað í hug en að þessi till. um Gaulverjabæ verði einnig samþykt, því að það á að vera báðum þessum jörðum jafnhátt undir höfði, og hvoruga þessa jörð á að selja eða má selja í framtíðinni.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg vildi að eins gera stutta athugasemd, af því að jeg verð að fara af fundi. Eiginlega þarf jeg ekki að segja mikið annað en það, sem jeg sagði, þegar verið var að ræða um sölu Ólafsvalla. Jeg álít nú eins og þá, að það sje alveg rangt af hinni hv. deild að fara inn á þá braut, að vera að taka eina og eina jörð út úr og vera að samþ. þingsál. um hana. Það er, held jeg, óheppilegt að taka upp á þessu, og það mun sýna sig, að þessi aðferð er ekki vel sæmandi fyrir þingið. Jeg held þess vegna, að það sje rjettast, að hin hv. deild vísi málinu til stjórnarinnar, hvernig svo sem hún fer með það. Auðvitað getur verið, að það hafi dálítið aðra þýðingu, vegna afstöðu deildarinnar til Ólafsvallamálsins, en það er samt ekki rjett af hv. deild að hlaupa svona upp, sjerstaklega þegar það er gert að beiðni einstaks manns, eins og gert var seinast í Ólafsvallamálinu. Jeg álít, að það sje engin ástæða til fyrir stjórnina, að fara að gefa nokkra yfirlýsingu um þetta mál; hún svaraði þannig seinast, þegar um svona mál var að ræða, að þess er nú engin þörf.

Framsm. minni hl. (Pjetur Þórðarson) Till. á þgskj. 11 er í raun og veru tilraun til að draga úr gildi laga, sem segja má að tvívegis hafi verið samþ. hjer á þingi. Hv. deild veit, að hjer á jeg við tvenn lög um sölu opinberra jarðeigna. Till. er því í sjálfu sjer óþörf, þó að hún eigi að vera varnagli við einhverjum ímynduðum óhöppum, vegna þess að varúðarreglumar eru í lögunum sjálfum, sem eiga að tryggja það, að illa fari ekki um jarðasöluna. Till. er sömuleiðis óviðeigandi af því, að hjer er verið að gera tilraun til að taka fram fyrir hendurnar á stjórninni í smámunum, sem, eins og hæstv. forsætisráðherra tók fram, er óheppileg braut að ganga inn á. Og svo jeg svari því, sem gripið var fram í fyrir mjer, hvort ekki muni hafa staðið eins á um aðra till. hjer um daginn, þá skal jeg geta þess, að þó jeg væri flæktur við að samþ. hana, þá álít jeg ekki rjett af neinum að binda sig við það, að láta eina syndina bjóða annari heim. Þetta, sem jeg hefi nú sagt, ætti í rauninni að vera nóg til þess, að þessi till. næði ekki fram að ganga; en það er ekki mín sök, eða minni hl. nefndarinnar, þó að það kosti nokkurn tíma, pappír og prentun um þetta mál, sem verði til þess að auka þingkostnaðinn, og þess vegna ætla jeg svolítið að minnast á ástæður meiri hl. nefndarinnar. Um fyrstu ástæðuna er það að segja, að mjer finst hún vera harla ófullkomin tilraun til þess að sýna, að salan sje í raun og veru ekki vilji sýslunefndar. En í fyrstu ástæðu minni hl. á þgskj. 33 er sýnt fram á, að álit sýslunefndar á málinu hefir breyst og gengið í þá átt, að heimila söluna. Þessi ástæða er því ljettvæg og virðist falla um sjálfa sig. Önnur ástæðan sýnist og vera mjög fátækleg og ljettvæg, þar sem ekki er annað gert en að taldir eru upp ýmsir eiginleikar jarðarinnar, sem þó eru ekkert sjerkennilegir fyrir þessa jörð. Sömuleiðis er villandi frásagan um engjarnar, sem fylgja jörðinni, því þær eru í rauninni helmingi minni en upp er gefið í nefndaráliti meiri hl. Þetta má sjá í töflum yfir áveitusvæði það, sem um er getið í nefndarálitinu um Flóaáveituna. Þá vitnar meiri hlutinn í það, að jörðin sje stærsta jörðin í hreppnum að hundraðatali, eða 43,29 hndr. að dýrleika. Þó svo hafi verið eftir nær 60 ára gömlu jarðamati, þá hygg jeg, að hægt sje að sanna, að hún hafi ekki haldið því verðgengi í samanburði við aðrar jarðir í grendinni. Það mundi því áreiðanlega koma fram við nýtt mat, að hún væri ekki nein sjerlega mikil eign, eins og hún er nú, svo að hún geti talist höfuðból í þeim skilningi. Til þess því að geta gert þessa ástæðu að meðmælum með till. sinni hefir meiri hl. orðið að skýra villandi frá. Að færa það til sem ástæðu, að jörðin muni vera heppileg til smábýlabúskapar, þá er ekki mikið byggjandi á því nú því hv.frsm. meiri hl. (S. S.) er kunnugt um, að smábýlabúskapurinn hefir ekki enn fengið mikinn byr hjer hjá oss og hlýtur að vera mjög fjarri. Þriðja ástæðan, sem hv.frsm. (S. S.) gerir mikið úr, er sú, að ekki muni rjett að selja jörðina, þar sem hún sje á hinu fyrirhugaða Flóaáveitusvæði úr Hvítá. Jeg vildi, að þær vonir, sem bygðar eru á því, að opinberar eignir á áveitusvæðinu hækki mikið í verði, jeg vildi, segi jeg, að þær mættu rætast. Það þykir ef til vill ekki góður spádómur, að ekki komi alt það fram, sem meiri hl. hefir spáð um þetta fyrirtæki, en reynslan hefir þó orðið sú, að þegar hið opinbera hefir átt að fara að starfrækja eitthvað, þá hafa það ekki verið bestu öflin, sem knúð hafa starfið fram. Hingað til hefir einstaklingseignarrjetturinn og sjálfsábúðin knúð fram meira starf og meiri árangur. Það er ekki hægt að segja um það nú, hver spádómurinn muni rætast, en það gerir þá ekkert til, þó menn sjái það svart á hvítu, hver spádómurinn sje rjettari, þegar tímar líða. Um fjórðu ástæðuna fórust hv.frsm. (S. S.) nokkuð mörg orð um það, er hann telur aðalatriðið, að jarðir á þessu svæði lendi í höndum braskara. Jeg veit, að þessi till. er fram komin af mjög miklum ótta við þessa hættu, en mjer virðist nú raunar þessi ástæða nærri óframbærileg, því svo mætti með sama rjetti segja um fjölda jarða, hvar sem er á landinu, en það eru þó ekki frambærileg rök í sjerhverju tilfelli. í þessu tilfelli er t. d. bóndinn ungur og áhugasamur maður, sem hefir gert jörðinni mikið til góða. Ef því slíkur ótti sem þessi væri nokkurn tíma frambærilegur sem ástæða fyrir því, að ekki beri að selja opinberar eignir, þá er hann það þó síst hjer. Mjer þykir það þar að auki nokkuð nærgöngult við einstaklingstilfinninguna að bera slíkar ástæður fram, og álít jeg, að það sæmi alls ekki hv. deild að ganga svo nærri einstaklingunum með ástæðulitlum getsökum. Auk þess sem jeg sje, að allar ástæður meiri hl. eru mjög ljettvægar, þá er jeg og á sama máli og hæstv. forsætisráðherra um það, að það sje ekki rjett að taka fram fyrir hendurnar á stjórninni í þessu máli. Hún á að ráða því til lykta á hvern veg er henni sýnist. Jeg er nú búinn að gera grein fyrir, að mjer þótti ver farið að hafa samþ. fyrri till., þ. e. um sölu Ólafsvalla, en þar var þó töluvert öðru máli að gegna um ábúðina o. fl., en jeg get ekkert sjeð, sem mæli í sannleika með að samþ. þessa tillögu. Annars vil jeg taka það fram, að jeg ætla ekki að fara að hefja langar umræður eða svara aftur, þó mælt verði á móti mínum rökum, því jeg hygg, að háttv. deild sje búin að átta sig á því, hvers virði till. er og hver afdrif hún eigi að hljóta. Leyfi jeg mjer því að koma fram með svo hljóðandi rökstudda dagsrá: Í því trausti, að stjórnin ráði þessu máli til lykta á viðeigandi hátt, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.

Gísli Sveinsson Hv. meiri hl. nefndar þeirrar, sem um þetta mál hefir fjallað, hefir sett hjer fram ýms rök fyrir niðurstöðu sinni. Það er sjálfsagt rjett frá sjónarmiði þeirra manna, sem undir nefndarálitið hafa skrifað, að taka þetta fram, þótt aðrir líti öðruvísi á málið. Jeg verð að taka undir með hv.frsm. minni hl. (P. Þ.), að meiri hl. hefir ekki farið rjett með, er hann talar um dýrleik Gaulverjabæjar með hjáleigunni Garðhúsum, og svo torfunnar allrar. Maður hefði síst búist við, að hjer væri farið rangt með, þar sem fyrir liggur nefndarálit Flóaáveitunefndarinnar, sem bæði jeg og hv.frsm. meiri hl. (S. S.) höfum átt þátt að og skrifað undir. Það er rjett farið með, að Gaulverjabær með Garðhúsum er 43,29 hndr. að dýrleik, en svo segir enn freinur, að öll torfan sje 57,6 hndr. Þetta er ekki rjett, því það, sem heitir Gaulverjabæjartorfan, og Flóaveitunefndin tók upp í álit sitt sem eina heild, er 88,9 hndr. Með öðrum orðum, nefndarálit meiri hl. telur alla torfuna að eins liðugum einum tug hærri að dýrleik heldur en Gaulverjabæ með Garðhúsum, en það er sá hluti Gaulverjabæjartorfunnar, sem um er beðið til kaups, en í raun og veru er öll torfan meira en helmingi dýrari heldur en sá hluti hennar, sem um er beðið. Að hjer er farið með rjett mál má sjá af nefndaráliti Flóaáveitunefndarinnar á bls. 11, í töflu þar. Hv. frsm. meiri hl. (S. S.) vill víst telja svo, að ekki heyri til torfunni nema hjáleigurnar þrjár, Vaðlakot, Brandshús og Dalbær, en til hennar teljast einnig, svo sem Flóaáveitunefndin greinir, Hellar, eystri og vestri, Haugur og Gerðar. Í öðru lagi skeikar meiri hl. nefndarinnar, er hann fer að vitna í Flóaáveitulögin og álit nefndar þeirrar, sem það mál hafði með höndum. Í nefndaráliti meiri hl. segir sem sje, að Flóaáveitulögin geri ráð fyrir því, að landssjóður geti eignast jarðir á Hvítáráveitusvæðinu. Þetta er rjett, en svo heldur nefndin áfram og segir, að „það virðist því vera öfug stefna, og fara jafnvel í bága við framkvæmd Flóaáveitulaganna, að selja jarðir á áveitusvæðinu, sem eru eign hins opinbera.“ Þetta er hvorki rjett á litið út frá lögunum, nje heldur út frá skoðunum nefndar þeirrar, sem um málið fjallaði á sínum tíma, og liggur til sýnis hverjum manni í till., sem hún gerði um málið. Nefndin var sem sje þeirrar skoðunar, að landssjóður ætti ekki að slægjast eftir jörðum á áveitusvæðinu, heldur væri heppilegra, að jarðirnar væru í höndum einstaklinganna, og einstaklingarnir stæðu fyrir áveitufyrirtækjunum, en fengju til þess styrk úr landssjóði. Ef nú svo færi, að jarðirnar samt lentu hjá landssjóði, þá taldi nefndin, að það yrði að vera af því einu, að bændur hefðu ekki nægan kraft til að reka þær, og yrði landssjóður því út úr neyð að taka þær að sjer. Hvað þetta mál snertir, þá horfir það frá mínu sjónarmiði öðruvísi við en Ólafsvallamálið. Þótt bæði jeg og margir aðrir álíti, að fylgja beri lögunum um sölu kirkjujarða og þjóðjarða, og þó það hafi verið þess vegna, að meiri hl. háttv. deildar feldi frv. frá stjórninni í fyrra, um frestun á framkvæmdum þeirra, þá var ekki þar með sagt, að ekki væri heimilt að gera undantekningu í máli, sem eins horfði við og Ólafsvallamálið. Um það mál er það fyrst að segja, að aðferðin, sem var viðhöfð, var í raun og veru tæpast lögunum samkvæm, þar sem tvímælis orkaði, hvort kaupbeiðandi var ábúandi, eða ætlaði sjer alls ekki að vera það áfram, eftir því sem fullyrða má. Í slíku tilfelli hefði það því verið beinlínis á móti anda laganna að selja. Enn fremur var það næg ástæða til þess að neita sölunni, að jörðin var talin, vafalaust rjettilega, vera ágætt setur fyrir stærri stofnun, sem komið gæti fleiri en einni sveit til góða. Ef reynt yrði að setja á stofn skóla, ekki barnaskóla eða smáskóla, heldur hjeraðsskóla, landsfjórðungsskóla, og ef sá skóli ætti að verða í Árnessýslu, þá væri hvergi álitlegri staður fyrir hann heldur en á Ólafsvöllum. Nú er hvorug þessi meginástæða hjer fyrir hendi, hvað Gaulverjarbæinn snertir; kaupandinn er ungur maður og duglegur, sem hefir gert mikið að því að bæta jörðina, jafnvel svo, að aldrei hefir þar meira verið gert. Sömuleiðis hygg jeg sönnu næst, að ef landsstjórnin fyndi kvöð hjá sjer til þess að krefja hann um yfirlýsingu í þá átt, að hann ætli sjer að búa á jörðinni og notfæra sjer gæði hennar, þá mundi hann gefa slíka yfirlýsingu þegar í stað. Skólasetursástæðan kemur ekki heldur hjer til mála, því að jörðin er ekki betur hent slíkum skóla heldur en hver önnur jörð í sýslunni.  (S. S.: Hvers vegna ekki?)  . Hún er sem sje út úr, liggur alveg niður við sjó, en skólajörð þarf helst að vera í miðju hjeraði. Það gæti auðvitað komið til mála að setja þar upp barnaskóla, fyrir þá sveit eina, en fyrir þá ástæðu að eins finst mjer ekki rjett að neita sölunni, enda er jeg líka viss um, að ef kaupandinn yrði spurður að því, hvort hann mundi gefa samþykki sitt til, að slíkur skóli yrði settur á jörðinni, þá er jeg viss um, segi jeg, að hann mundi með fúsu geði gera það og skuldbinda sig til þess. Það eru því engin sjerstök rök fyrir því, að selja ekki þessa jörð. Auðvitað eru til staðar þessi aðalrök, sem móti eru sölunni, frá sjónarmiði þeirra manna, sem alls ekki vilja selja neina þjóðjörð, en það er ekki nema minni hl. hv. deildar, sem fellst á þær röksemdir. Önnur þau rök.sem tilfærð hafa verið, eru í raun og veru einkis virði, því sú röksemd, að jörðin geti lent í höndum braskara, er að vissu leyti gullvægur sannleikur, en sá hængur er á, að svo mætti segja um alt, sem selt er. Það þarf ekki að bendla þennan unga mann við slíkt, fremur en aðra góða og gegna menn.  (S. S.: Það hefir aldrei verið gert)  . Það lítur þó svo út, en annars er það ágætt, að það hefir ekki verið gert, því að með því er þá líka braskararöksemdin fallin, hvað þetta mál snertir sjerstaklega. Jeg er því ekki sammála hv.frsm. meiri hl. (S. S.) um, að það væri „ófyrirgefanlegt glappaskot“, eins og hann komst að orði, að selja jörðina, því ef hún kemst í góðra manna hendur og fult verð fæst fyrir hana - og jeg ætlast til, að mikið verð komi fyrir hana - þá tel jeg það alls ekki illa farið. Jeg sje því ekki ástæðu til að greiða atkv. með tillögu meiri hl., heldur mun jeg greiða atkv. með því, að vísa málinu til stjórnarinnar, eins og minni hl. leggur til að gert verði.

Einar Jónsson Eins og þgskj. 33 ber með sjer, er jeg í minni hl. í nefndinni, ásamt hv.frsm. minni hl. (P. Þ.). Jeg þarf sannarlega ekki að bæta miklu við það, sem sagt hefir verið, en þó vildi jeg gera nokkrar athugasemdir við ræðu hv.frsm. meiri hl. (S. S.). Ræða hans var óvenjulega formleg í þetta skiftið, enda hafði hann hana líka skrifaða orðrjetta fyrir sjer. Í þessari formlegu ræðu sinni segir hann, að ástæður okkar minni hl. mannanna sjeu vitleysa.  (S. S.: Sagði það aldrei)  . Jeg hefi það skrifað hjer orðrjett eftir honum.  (S. S.: Stendur skrifað hjer það, sem jeg sagði)  . En eins og komið hefir fram í umr., þá ætti þetta betur við álit meiri hl., því eins og hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) tók fram, þá er önnur hver röksemd, að jeg ekki segi vitleysa, þá þó að minsta kosti geggjuð. Þegar t. d. er minst á niðurstöðu sýslunefndarinnar, í áliti meiri hl., þá er mjög hlutdrægnislega skýrt frá. í nefndarál. er sem sje að eins minst á niðurstöðu sýslunefndar árið 1917, þar sem synjað var sölunnar með að eins eins atkvæðis mun, en það gengur algerlega fram hjá því, að nú fyrir skömmu samþykti sama sýslunefndin söluna, með 12 atkv. gegn 1. Og þetta er ekki í eina skiftið, sem sýslunefndin hefir samþykt söluna, því árið 1910 komst hún að sömu niðurstöðu. Af þessu lítur út fyrir, að hv. meiri hl. sje hjer að hafa í frammi vísvitandi blekkingar, því það er með öllu rangt að vitna að eins í eina niðurstöðu sýslunefndar, þegar margar fleiri liggja fyrir. Í öðrum liðnum er líka villandi skýrt frá; það er að vísu rjett, að eftir jarðamati er Gaulverjabær með Garðhúsum 43,29 hndr., en hitt er með öllu rangt, að öll torfan sje að eins 57,6 hndr. Þetta hefir verið upplýst svo nákvæmlega af hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.), að ekki gerist þörf á því nákvæmara. Annars finst mjer þetta koma lítið málinu við, þar sem margar jarðirnar, sem tilheyra torfunni, eru í sjálfsábúð. Það hefði eins vel mátt reikna það út í nefndarálitinu, hversu margir þumlungar hv. 1. þm. Árn. (S. S.) er á hæð, og sje jeg þó ekki, hvað slíkt hefði upplýst málið. Þá er það eitt atriði, sem hv. meiri hl. hefir tekið framífrv. sínu, og það er, að áveituland torfunnar sje um 400 -500 ha. alls. Hjer lítur ekki út fyrir annað en að hv. meiri hl. nefndarinnar sje að hafa í frammi blekkingar við menn, sem ekki þekkja nákvæmlega alla málavexti, því það er alkunna, að Gaulverjabær og Garðhús fá ekki nema nokkurn hátt - nálægt helmingi - af þessu áveitulandi. Hvort þetta er borið fram vísvitandi, eða það er af fáfræði, skal ekki sagt, en hvort heldur sem væri, þá er það með öllu óafsakanlegt. Auk þess getur nefndarálit meiri hl. þess, að jörðin eigi reka í tak, en þetta er nokkuð í lausu lofti, því ómögulegt er að reikna, hversu mikil þægindi eru af slíku. Þriðja og fjórða liðnum hjá meiri hl. þarf ekki að svara að þessu sinni, því þeim hefir báðum verið svarað í nefndaráliti minni hl. Annars skal jeg láta þess getið hjer, þar eð mjer er ábúandinn kunnur, að hann er líklegur til að verða í fremri bænda röð, að því er jarðabætur snertir. Jörðin var honum leigð með þeim skilmála, að hann ynni 100 dagsverk að jarðabótum á ári, en í þau 2 ár, sem hann hefir búið, hefir hann unnið 640 dagsverk. Auk þess hefir hann fullyrt það í tali við mig, að hann hafi tök á að ljúka 1.000 dagsverkum í vor. þetta hefir hann auðvitað gert með það fyrir augum, að fá jörðina keypta. Hvað því viðvíkur, að ekki sje rjett að rífa Gaulverjabæ út úr því kerfi um þjóðjarðir, sem þegar er til, þá hefir minni hl. aldrei farið fram á það. Við höfum að eins farið fram á, að málinu sje vísað til stjórnarinnar, og er ekki með því sagt, að jörðin verði nokkurn tíma seld. Við förum hjer milliveg, og er það sanngjarnasta leiðin, sem hægt er að fara. Sú viðbáran, að ekki megi selja Gaulverjabæ vegna þess, að komið geti til mála að setja þar skóla á stofn, er fallin af því, að nýlega hefir sölu Ólafsvalla verið synjað af þessari ástæðu, og getur hún því alls ekki átt hjer við. Annars er framkoma frsm. meiri hl. (S. S.) honum til lítils heiðurs, því þó hann vilji vera samkvæmur sjálfum sjer og móti sölu þjóðjarða, þá má hann þó ekki fara svo langt, að vilja skerða þann rjett einstakra manna, sem þeir hafa með rjettu.

Frsm. meiri hl. (Sigurður Sigurðsson) Jeg ætlaði mjer að byrja á höfðinu, sem sje hæstv. forsætisráðherra, en þar sem jeg sje, að hann er farinn af fundi, sleppi jeg að svara honum og sný mjer að þeim næsta, sem er hv.frsm. minni hl. nefndarinnar (P. Þ.). Hann taldi óþarfa af hv. deild að taka fram fyrir hendurnar á hæstv. stjórn í þessum efnum. En jeg verð að segja það, eins og jeg líka veit, að hv. deild er mjer sammála um, að oft er full ástæða til að taka fram fyrir hendurnar á stjórnum í ýmsum málum og ekkert athugavert eða rangt við það. Um þann kafla ræðu hv.frsm. minni hl. (P. Þ.), sem nál. minni hl. snerti, er það eitt að segja, að hann var óendurbætt útgáfa af sjálfu nefndaráliti minni hl. Hv. frsm. minni hl. (P. Þ.) var að reyna að færa rök að því, að þessi jörð væri engin sjerstök kostajörð, en tókst það ekki meira en í meðallagi, enda verða aldrei færðar sönnur á það, sem er fjarstæða. Jörðin er ágæt, og besta sönnunin fyrir því er það, að hún hefir verið prestssetur um langt áraskeið. En það er öllum kunnugt, að það voru að eins úrvalsjarðirnar, sem voru valdar til slíks. Og ef jörðin væri ljeleg, hvernig stendur þá á, að svo mikil áhersla er lögð á að fá hana keypta, ekki að eins af þeim ábúanda, sem nú situr hana, heldur og áður. Eldri ábúendur, sem hafa búið á henni síðan hún hætti að vera prestssetur, hafa einnig sókst eftir henni til kaups. Um hrakspár hv.þm. (P. Þ.) viðvíkjandi Flóaáveitunni skal jeg ekki fjölyrða, en óviðfeldið er að heyra slíkt um þau fyrirtæki, sem Alþingi veitir fje til og væntir mikils hagnaðar af. Það má vel vera, að rjett sje, að núverandi jarðarábúandi hafi ekki hug á að selja jörðina, þó hann fái hana keypta, og ætli sjer að sitja hana, a. m. k. fyrst um sinn. Honum fórust þannig orð við mig, að sjer dytti ekki í hug að selja hana á næstkomandi tíu árum. Af þeim ummælum hans sjest þó, að ekki er loku fyrir það skotið, að jörðin kunni að verða seld að þeim tíma liðnum. Og á þessum freistingatímum, þegar menn fá tilboð í jarðir sínar, sem jafnvel nema 50-100% hærri upphæð en þær voru áður keyptar fyrir, er mjög hætt við, að bændur selji og jarðirnar komist svo í hendur braskara. Hv. þm. V.-Sk. (G. Sv.) fann köllun hjá sjer til þess að halda langa prjedikun um þetta mál, vist til þess að rjettlæta snúning sinn gagnvart sölunni á þessari jörð, frá aðstöðu hans til sölu Ólafsvalla. Þar var hann móti sölu, en hjer er hann með! Er engin furða þó að honum vefðist tunga um tönn, er hann átti að fara að rjettlæta þennan tvískinnung sinn í málinu. - Sjerstaklega lagði hann áherslu á í ræðu sinni, að jeg færi með rangt mál, hvað dýrleikann á jörðinni snertir. Hann vildi fullyrða, að hundraðatal jarðarinnar væri miklu meira en nál. meiri hl. landbúnaðarnefndar tilfærir. Við þetta er það að athuga, að jeg fylgdi hjer jarðabókinni frá 1861; en í Gaulverjabæjarhverfi eru fleiri jarðir, og sumar þeirra heyra til hinu gamla Stokkseyrarprestakalli, og er það alt nefnt í daglegu tali Gaulverjabæjartorfa. Þetta er því rjett hjá hv.þm. (G. Sv.) hvað allar jarðirnar í Gaulverjabæjarhverfinu snertir. En Gaulverjabær sjálfur, með hjáleigum sínum, Brandshúsum, Garðhúsum, Dalbæ og Vaðlakoti, er 57,6 hndr. að dýrleika; um það er ekki að villast. Þegar um stærð áveitulandsins er að ræða, þá vil jeg minna á það, að í þessum 400- 500 ha. er talið bæði það land, er Miklavatnsmýraráveitan nær til, og það, sem kemur til að njóta áveitunnar úr Hvítá. Jeg hefi að vísu ekki dregið frá það áveituland, sem Stokkseyrarprestakallsjarðirnar eiga, enda ekki auðvelt að gera það. En það áveituland, sem tilheyrir Gaulverjabæ með hjálendum þeim, sem jörðinni heyra til, er áreiðanlega 400 ha. Jeg skal svo að lokum snúa mjer að hv. 2. þm. Rang. (E. J.). Hann byrjaði ræðu sína með því, að hafa það eftir mjer, sem jeg hefi aldrei sagt. Jeg sagði aldrei í fyrri ræðu minni, að álit minni hl. væri vitleysa, en hitt voru mín orð, að minni hl. hefði ekki tekist meira en í meðallagi að færa rök fyrir því, hvers vegna hann er á móti þingsál.till. Hv. 2. þm. Rang. (E. J.) gaf hv. deild ýmsar upplýsingar um framkvæmdir ábúanda Gaulverjabæjar; hefi jeg ekkert við þær upplýsingar hans að athuga. En jeg fer nú að freistast til að ætla, að það eigi sjer stað um þessa till., sem sagt var um till. í Ólafsvallamálinu, að eitthvað persónulegt liggi hjer á bak við. En jeg verð að halda fram, að engan greinarmun eigi að gera á sölu þessara tveggja jarða, þó að einhverjum kynni að vera það persónulegt kappsmál, að þessi jörð, Gaulverjabær, verði seld. Mjer er sagt, að hv. 2. þm. Rang. (E. J.) hafi gert þetta mál að umræðuefni á flokksfundi Heimastjórnarmanna í gærkveldi. Það bendir á, að mikið kapp er lagt á málið og að núverandi ábúandi fái jörðina keypta, og það heldur fyr en seinna. - Eftir umræðunum að dæma er svo að skilja, að verði rökstudda dagskráin, sem hv.frsm. minni hl. (P. Þ.) kom með, samþykt, þá muni málstað minni hl. borgið. Jeg hlýt því að vera á móti rökstuddu dagskránni, en tel, að samþykkja eigi tillögu mína.

Jörundur Brynjólfsson Mjer finst umræðurnar í þessu máli hafa tekið nokkuð aðra stefnu en þörf er á, því aðalmergurinn málsins hjer er ekki annar en sá, hvort jörðina eigi að selja eða ekki. Beri maður saman þessa jörð og Ólafsvelli, þá er þess ekki að dyljast, að nær er að selja þessa jörð, þar sem ábúandinn er ungur maður og efnilegur og líklegur til frama sem búandi. En jafnframt verður að athuga, hvort landssjóður ber ekki skarðan hlut frá borði ef jörðin verður seld. það hefir nú reynst svo með þær jarðir, sem landssjóður hefir áður selt, að hann hefir tapað á þeirri sölu. Fram á þennan dag er ekki hægt að benda á nokkra jörð, að jeg hygg, sem landssjóður hefir haft hag af að selja; margir hafa einmitt þvert á móti sýnt fram á það, bæði í ræðu og riti, að landssjóður hafi tapað stórfje á sölu kirkju- og þjóðjarða. það lægi því miklu nær að tryggja ábúendum þjóðjarða ábúðarrjett æfilangt og búa betur í haginn fyrir þá, af landsins hálfu, en verið hefir, heldur en að selja burtu jarðirnar. Þannig ætti t. d. ábúandi þjóðjarðar að fá greiddar fullu verði, eða því sem næst, þær umbætur, sem hann hefir komið í framkvæmd á ábúðarjörð sinni, þegar hann flytur af jörðinni. En eins og kunnugt er, geta slíkar umbætur oft orðið mjög miklar, ef jörðin er vel setin. Og það mundi ábúendum hvöt til þess, að gera jörðinni enn meira til góða. Því hefir verið haldið fram, að þjóðjarðir sjeu ver setnar en jarðir, sem eru í sjálfsábúð, en slíkt er ekki rjett. Það er öldungis víst, að margar þjóðjarðir eru prýðilega setnar, engu síður en sjálfsábúðarjarðirnar. Svo virðist, sem menn sjeu hálfundrandi yfir því, að bornar eru fram tillögur, sem fara fram á, að þjóð- eða kirkjujarðir sjeu ekki seldar, en jeg hygg, að menn sái, að það er ekkert undarlegt, þegar litið er til þess, hvernig farið var með þjóðjarðasölumálið á síðasta þingi. Þá feldi þingið frv. stjórnarinnar um frestun á sölu þessara jarða. þessi jörð, sem hjer er um að ræða, er hið mesta höfuðból, víðlend og kostagóð. Hún liggur á áveitusvæðinu, sem kunnugt er, og á einmitt þar lendur miklar. Nú kostar landssjóður áveituna að og á auk þess að ábyrgjast hinn hluta kostnaðarins (%), eða jafnvel, ef á þarf að halda lána fje til framkvæmdarverkinu. Nú hlýtur maður að ætla, að verðmæti jarða á áveitusvæðinu aukist að miklum mun, og það miklu meira en þeim tilkostnaði nemur, sem verður við áveituna á hverri jörð. Það er því hálfbágborin fjármálaráðstöfun frá landsins hálfu, ef það færi nú að selja þessa jörð, rjett áður en byrjað er á áveitufyrirtækinu. Jeg trúi ekki fyr en jeg tek á, að nokkur þm. ljái því fylgi sitt að selja jörðina, enda væri það með öllu óviðeigandi. Sú ástæða minni hl. landbúnaðarnefndar í þessu máli, að rjettmætt sje að selja jörðina vegna þess, að ábúandinn sje ungur og efnilegur, er engan veginn svo veigamikil, að af þeim sökum sje rjettmætt að selja jörðina. Þar kemur til álita, hvort hag landssjóðs sje jafnvel borgið, ef hann selur jörðina, og jeg fullyrði, að svo sje ekki. Vjer, sem erum á móti allri þjóðjarðasölu, teljum, að landssjóður ótvírætt tapi á þjóðjarðasölunni, og þjóðjarðasölumennirnir hafa sjálfir, þegar um jarðasöluna hefir verið deilt, sýnt fram á, að landssjóður tapar á þjóðjarðasölunni. Í þessu sambandi minnist jeg ummæla l.þm. Húnv. (Þór. J.), er þjóðjarðasölumálið var til umr. á síðasta þingi, því þau ummæli bregða einkar skæru ljósi yfir það, hvílík fásinna er að selja þjóðjarðir. Hann segir svo á einum stað, - með leyfi hæstv. forseta: „Það var ekki heldur rjett, sem hæstv. fjármálaráðh. (B. K.) sagði, að menn keyptu jarðir sínar sjer um megn. Það gera menn ekki, af þeirri einföldu ástæðu, að borgunarskilmálarnir eru svo góðir, að menn vita tæplega af annari greiðslu en þeirri fyrstu. Árleg afborgun og vextir er ekki meira en vanalegt eftirgjald.“ Jeg hjó eftir þessum röksemdum hjá hv. 1. þm. Húnv. (Þór. J.) í fyrra, en þótti ekki rjett að gera athugasemd þá, með því að jeg hjelt, að þessi ummæli hans hefðu verið sögð að lítt athuguðu máli. En þegar jeg sá þau svo í þingtíðindunum, þóttist jeg vita, að þau mundu af fullri athugun sögð, enda munu þessi ummæli hv. 1. þm. Húnv. (Þór. J.) vel geta staðist; en ekki er því að leyna, að mig furðar mjög svo mikið á, að hann skuli geta verið með sölu þjóðjarða. Jeg hygg, að fyrir hv. 1. þm. Húnv. (Þór. J.) hafi vakað það, að leggja að jöfnu afborgun og vexti af seldri þjóðjörð og eftirgjaldið af henni á meðan hún var í eigu landsins og þetta er líka rjett. En greiðslan til landssjóðs verður þó ekki hin sama alt tímabilið, sem jörðin á að borgast á. Afborganir eru jafnar, en vextir þverra eftir því, sem eftirstöðvarnar af jarðarverðinu minka, uns jarðarverðið er að fullu greitt. Þess vegna greiðir jarðarkaupandi meira fyrstu árin eftir að hann keypti jörðina en hin síðustu. Jeg geri því ráð fyrir, að hv. 1. þm. Húnv. (Þór J.) hafi átt við jafna greiðslu öll árin, að afborgun og vextir til samans, sem greiddar væru í landssjóðinn, væru jafnar alt tímabilið (28 ár). En með þessu móti gefur landssjóður jörðina á 34 árum, samkv. skilmálum þeim, sem nú gilda um sölu þjóðjarða. Við skulum taka dæmi. Jeg hugsa mjer, að landið selji jörð fyrir 30.000 kr., og eigi hún að borgast upp á 28 árum. Fyrsta afborgun er kr. 3.000; þá eru eftirstöðvar á fyrsta ári kr. 27.000. Jöfn greiðsla af þessari upphæð, vextir og afborgun (6% af 27.000 kr.), er 1.620 kr. árlega í 28 ár. Nú var fyrsta afborgun 3.000 kr., en eftir 28 ár er sú upphæð með rentum og renturentum 9.000 kr. Sje nú eftirgjaldið reiknað það sama á ári eins og árlega afborgunin og vextir af eftirstöðvunum (27.000 kr.), þá verður af þessum 9.000 kr. að taka árlega 1.620 kr., uns þær (9.000 kr.) eru þrotnar (árlegar eftirstöðvar vaxtast auðvitað). Þessi 9.000 kr. upphæð endist þá í tæp 6 ár (5,9 ár). Hvað hefir þá skeð á þessum 34 árum, sem liðin eru frá því, að landssjóður seldi jörðina? Það, að landssjóður hefir gefið jörðina, þessar 30.000 kr., og þá jafnframt þann tekjustofn, sem hún var, nefnilega 1.620 kr. árlegar tekjur. Þetta hygg jeg að bregði nokkuð skýru ljósi yfir þjóðjarðasölumálið og sýni, hvílík fásinna það er af þingi og; stjórn að leyfa nokkra þjóðjarðasölu. Nú gæti jeg ef til vill gengið inn á, að þarna skyti ofurlítið skökku við hjá hv.þm. (Þór. J.), að rentur og afborgun af jarðarverðinu sje nokkuð meira en árlegt eftirgjald af jörðinni. En samt er jeg ekki í neinum efa um, að eftir æði mörg ár er landssjóður búinn að gefa jörðina. Útkoman verður því nokkuð lík. Jeg get ekki að mjer gert að undrast það, að margir þeirra manna, sem tjá sig vilja fara hvað best með landssjóðinn og eignir hans, telja eftir hvað litla fjárupphæð sem er, skuli vera í þeirra hóp, sem farga vilja slíkum eignum landssjóðs, honum til stórskaða.  (P. J?.: Var ekki þessi ræða haldin 1907?)  Það þekki jeg ekki, en hv.þm. Mýra. (P. Þ.) þekkir það, sem jeg hefi drepið hjer á; má hann hafa vonda samvisku fyrir það, hvernig hann hagar sjer í þessu máli. Þessir hagsmunir landssjóðs, sem jeg hefi nú talið, eru ætíð til staðar þegar rætt er um það, hvort landssjóður á að selja jarðir sínar, hvort sem ábúandi er ungur og efnilegur eða ekki. Og jafnvel þó að jeg gengi inn á, að landssjóður tapi ekki eins miklu og hv. 1. þm. Húnv. (Þór. J.) segir, þá rjettlætir það þó ekki, að þessari jörð sje fargað. Að endingu vil jeg, eins og hv.frsm. meiri hl. (S. S.), víkja að þeim orðum hæstv. forsætisráðherra, að það væri undarlegt, er slíkar þingsályktunartill. kæmu fram. Það er ekkert undarlegt, þótt þeir menn, sem telja, að landssjóður eigi ekki að farga sínum bestu eignum, skjóti slíku máli sem þessu til þingsins. Það ætti að vera öllum ljóst, að þar sem meiri hl. þessarar hv. deildar hefir felt frumvarp til frestunar á þjóðjarðasölulögunum, þá er það mönnum þeim, sem á móti eru sölunni, því meiri hvöt til að reyna að bjarga einstökum kostajarðeignum hins opinbera. Og hygg jeg, að þeir, sem eru sömu skoðunar og hv.frsm. meiri hl. (S. S.), kunni honum bestu þakkir fyrir þessar till., sem hann hefir flutt til þess að reyna að hindra það, að landssjóður fargaði Þessu höfuðbóli.

Einar Jónsson Það þarf ekki frá þeirri skoðun að skýra, að það er ekki altaf sjálfsagt, að þessi hv. deild taki mest mark á því, sem einhver hæstv. ráðherra segir, hvort sem hann er hæstv. forsætisráðherra eða ekki. En þar álít jeg að taka beri fult tillit til orða stjórnarinnar, er ræða er um mál, sem til hennar er vísað. En hæstv. forsætisráðherra tók það fram, að rangt væri að taka þessa einu jörð út úr öðrum þjóðjörðum. Og nú er jeg að halda því fram, að þessi jörð eigi að hafa sama rjett og aðrar þjóðjarðir. En ef á að tryggja það, að þessi jörð verði ekki seld, því þá ekki að samþykkja lög um, að engar þjóðjarðir skuli seldar? Jeg vil vísa máli þessu til stjórnarinnar, en þar með er alls ekki sagt, að jeg telji það víst, að stjórnin selji hana. En jeg vildi lauslega minnast á ræðu hv.frsm. meiri hl. (S. S.). Hún átti víst að vera áhrifamikil, en var ekki síður í lausu lofti en framsöguræðan, en öllu lausalopalegar samin og sögð, sem von var, þar sem hún var ekki skrifuð. Eitt af því, sem hv.frsm. meiri hl. (S. S.) hjelt fram, var að jörðin hefði áður verið prestssetur, og því ætti ekki að selja hana, að skeð gæti, að hún yrði aftur prestssetur. En jeg vil minna hann á, að það er ekki „móðins“ núna að fjölga prestum, heldur fækka þeim, og er því þessi röksemd ekki neitt bráðknýjandi, - miklu fremur hlægileg. Sami hv.þm. (S. S.) virðist vilja færa mjer það til ámælis, að jeg hefði vakið máls á þessu máli á Heimastjórnarflokksfundi. Þetta er rjett frá skýrt hjá hv.frsm. meiri hl. (S. S.), enda þótt hann sjálfur svikist um að mæta á þeim fundi, en hins vegar held jeg því fram, að hann varði ekkert um, hverju jeg vek máls á. Það er á minni ábyrgð, en ekki hans, og bið jeg hann ekkert gott fyrir. Jeg skal minna hann á, að hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) er búinn að sýna fram á skekkju í nefndaráliti hans, og hann er sjálfur búinn að ganga inn á, að þar hafi verið skekkja. Það bætir ekki fyrir honum að hafa skrifað nál., sem hann verður að viðurkenna fyrir öllum þingheimi að hafi verið gert af hljedrægni eða vitleysu. Væri það rjett hjá hv. 1. þm. Reykv. (J. B.), að jörð þessi sje höfuðból, þá er það því rjettmætari krafa, að hún sje ekki slitin út úr sambandi við aðrar þjóðjarðir og gert lægra undir höfði en þeim. En jeg vil minna á það, að jörðin getur því að eins verið höfuðból, að hún sje vel setin, og bætt meir en búið er. Hún var í fullkominni niðurníðslu fyrir tveim árum, þegar Skúli Thorarensen kom að henni. Henni hefir mikið farið fram síðan, og hún getur orðið góð jörð með nægilegri áveitu og túnasljettum. Nú hefir ábúandinn, sem hefir bætt jörðina, og mun bæta hana meir, löngun til að fá hana keypta. Því þá ekki að selja honum, ef öðrum er selt? Auðvitað sjálfsagt að synja honum, ef öðrum er synjað. Jeg man ekki, hvort það var hjer í deildarsalnum eða á nefndarfundi, að því var haldið fram, að það ætti afskaplega illa við að leyfa sölu landssjóðsjarða á áveitusvæðinu, vegna þess hve miklu landssjóður kostaði þar til. Þetta mun nú að mörgu leyti rjett hugsað, en má þó mótmæla. Ef menn gætu ekki fengið keyptar ábúðarjarðir sínar á áveitusvæðinu vegna áveitunnar, en í öðrum landshlutum fengju menn þær keyptar með góðum kjörum, þá væri það sá rjettindamissir fyrir menn á áveitusvæðinu, að jeg býst við, að meiri hluti hjeraðsbúa vildi ekki taka við einum eyri frá landssjóði til styrktar fyrirtækinu, ef það hefði slíkan rjettindamissi í för með sjer. Annað atriði vildi jeg og taka fram í þessu sambandi. Landssjóður á ýmsar jarðir úti um land, sem hafa miklar innnytjar, sem landssjóður hefir ekki skapað þeim, heldur náttúran. Mjer virðist það nú horfa undarlega við, ef þeir, sem vilja kaupa þessar kostajarðir, fá þær, en menn á áveitusvæðinu geta ekki fengið þær jarðir keyptar, sem landssjóður á þar og tekið hafa miklum framförum fyrir áveituna. Jeg frábið mjer allar aðdróttanir um mágaframdrátt, en legg alt kapp á, að ungur og duglegur ábúandi verði ekki fyrir misrjetti, hvort sem hann heitir þetta eða hitt. Jeg vil berjast á móti því, að ein jörð sje gerð að undantekningu undan almennri reglu. En ef hv. 1. þm. Árn. (S. S.) vill, get jeg skýrt frá því, hvernig hann kom fram í nefndinni. Það var honum ekki til sóma, því að hann sveik oss þar.  (S. S.:Þpingmaðurinn er að fara með ósannindi! Engin „persónulegheit“!)  . Það var samþykt í landbúnaðarnefnd að neita sölu Ólafsvalla vegna þess, að öllum var kunnugt, að kaupbeiðandi var maður, sem sjálfur notaði ekki jörðina og gat ekki notað hana. Þá sagðist hv.frsm. meiri hl. (S. S.) vera fús til þess að samþykkja, að Gaulverjabæjarmálinu væri vísað til stjórnarinnar, ef till. sín um Ólafsvelli yrði samþykt. En nú hefir hann snúið við blaðinu.  (S. S.: Ósatt)  . Jeg get ekki talað við mann, sem ekki fæst til að viðurkenna sannleikann, þótt ósannindi hans hafi verið margrekin ofan í hann.

Þórarinn Jónsson Jeg ætlaði ekki að standa upp að þessu sinni, en hætti á að gera það, þar sem hv. 1. þm. Reykv. (J. B.) hefir gert mjer svo hátt undir höfði, að taka til meðferðar það, sem jeg sagði á síðasta þingi og byggja á því. Hann byrjaði mál sitt með því að taka það fram, sem sína skoðun, að landssjóður tapaði á allri jarðasölu, og bygði það síðan á orðum mínum. Það er nú stutt síðan hjer var til meðferðar í deildinni mál um sölu einnar slíkrar jarðar, Ólafsvalla. Í skjölum þess máls kom það fram meðal annars, að eitt höfuðból landsins, Arnarbæli, væri svo setið, að þar væri engin lausafjártíund, að eins kúgildi á ca. 80 hundraða jörð. Þetta láðist honum að taka fram, er hann talaði um ábúð landssjóðsjarða. Jeg skýt þessu fram, honum til athugunar, er hann fer að hugsa málið betur. En þegar hann er að tala um, að landssjóður tapi altaf á jarðasölunni, þá slítur hann út úr rjettu samhengi það, sem jeg sagði á síðasta þingi. Það er rjett, að jeg gat þess á síðasta þingi, að það væri kostur við þetta jarðasölufyrirkomulag, hve tiltölulega hægt og auðvelt væri að kaupa jarðirnar. En hinn hv.þm. (J. B.) hefir ekki tekið það með í reikninginn, að jeg tók það fram í þessu sambandi, að óbeinlínis myndi við söluna þjóðareignin vaxa og þjóðin óbeint græða á sölunni. Það er eitt ákveðið þjóðareinkenni Íslendinga, á hvaða sviði sem er, að þeir vilja ekki vera öðrum háðir. Það atriði hefir komið mjög til greina í stjórnmálabaráttu vorri út á við, en sannarlega hefir það atriði ekki verið tekið nógu rækilega til athugunar inn á við. Jeg held, að það sje einnig fyrsta og sjálfstæðasta einkenni hvers manns, að hann lætur sjer mest um það hugað, sem hann á sjálfur full ráð yfir. Og það sýndi jeg líka á síðasta þingi, að jarðir í einstakra manna eign taka miklum umbótum og gerbreytast við það að komast úr eign hins opinbera í einstakra manna hendur. Það er af því, að menn fara alt öðruvísi að, er þeir fá sjálfir eignarjett á ábúðarjörð sinni. Þess vegna er það ekki nema hálfsögð saga, þótt sýnt sje með tölum, að landssjóður tapi svo og svo miklu fje á sölu jarðar. En jeg vildi biðja hann að svara mjer einni spurningu, og hafa í huga svo sem 100 dæmi svipuð því um ábúð Arnarbælis: Hvað græðir landið alt á því, ef röskur bóndi fær hverja jörð til kaups og gerir henni svo mikil skil, að hún eftir nokkur ár er 10 sinnum meira virði? Slíkir menn eru vitanlega fyrirmyndir sinnar sveitar. Og því verður ekki neitað, að margir þeirra, sem keypt hafa af landinu jarðir, sakir jarðabótaáhuga, og hafa síðan lagt alla alúð við jörðina sem sína eign, hafa orðið fyrirmyndir í sinni sveit, hafa lyft sinni jörð og jafnvel sveitinni allri um leið. Og hann mun ekki geta neitað því, að slíkar fyrirmyndir gera svo óútreiknanlega mikið gagn, að allar tölur, sem sýndar eru til sönnunar fyrir tapi landssjóðs, eru í samanburði við það hjegóminn einber, fyrir landi og þjóð. Jeg veit ekki, hvaða dæmi jeg ætti að taka til að gera honum þetta skiljanlegt. Væri t. d. spurt, hve miklu landið hefði tapað, ef hv.l.þm. Reykv. (J.B.) hefði ekki komist inn á þing, þá væri í sjálfu sjer jafnauðvelt að svara því og hinu, hve mikið landssjóður tapaði á því, að einhver þjóðjörð væri ekki seld ábúanda til sjálfsábúðar. Þetta er hliðstætt dæmi. En hvort sannfæring mín er eins í hvoru tveggja atriðinu - það er annað mál. Það er ýmislegt í sambandi við þetta mál, sem telja mætti fram til raka fyrir sjálfsábúð. Athugum t. d. Ameríkuferðirnar hjer á árunum. Ef á þeim tíma hefðu verið fleiri jarðir í sjálfsábúð, hefði ekki hlaupið svo mikil skriða. Það er sjálfsábúðin, sem hefir gert menn ánægðari í landinu, aukið þeim hvöt til að vinna og gert landið meira virði. Þessar tölur hv. 1. þm. Reykv. (J. B.) voru annars svo strembnar, að jeg skrifaði þær ekki upp, enda koma þær ekkert í bága við mína skoðun. Hann gaf það í skyn, að hann hefði getað búist við, að jeg breytti því, sem jeg hafði sagt, en því þarf hann ekki að búast við, því að slíkt er ekki vani minn. þetta er auk þess sannfæring mín. Það getur vel verið, að sýna megi með tölum, þegar tímar líða fram, að landssjóður tapi svo og svo miklu á jarðasölunni, en þá vantar jafnframt að ákveða framfarir þær, sem leitt hafa af þessari ráðstöfun, endurbætur þær, er fram hafa farið á jörðunum. Hjer hefir mikið verið um það rætt, hvílíkum framförum Suðurlandsundirlendið muni taka við áveituna. Það má vel vera, að svo verði. En gæti það ekki orðið til skaða? Setjum svo, að gæði landsins verði þar mikil. Þar verður betra að vera en annarsstaðar. Og ef svo verður farið að skifta þar sundur jörðum, þá er jeg hræddur um, að losna taki um ábúendur á landssjóðsjörðum í útkjálkasveitum þessa lands. En það tel jeg vist og sjálfsagt, að hagkvæmast sje fyrir okkur, að ábúð geti verið alstaðar og sem tryggust. En tryggust er hún þar, sem sjálfsábúð er, þar sem hún er í höndum landsmanna sjálfra. Þetta er og hefir verið skoðun mín, og hún getur ekki breyst og hefir ekki breyst við tölur hv. 1. þm. Reykv. (J. B.), þótt hann geri mjer svo hátt undir höfði, að byggja útreikninga sína á orðum mínum. En því næst er það annað atriði í þessu máli, að jeg vil ekki láta taka fram fyrir hendur stjórnarinnar. Jeg veit, að hún sýnir í þessu máli fulla alúð og varkárni, og þess vegna bar jeg fram í Ólafsvallamálinu dagskrártill. um að vísa því máli til stjórnarinnar. Jeg tel það ekki eðlilegt að fara inn á þá braut, að samþykkja með þingsályktun undanþágur frá gildandi lögum, því að sú braut getur orðið hál. Stjórnin gefur að sjálfsögðu nákvæmar gætur að öllum sjerstökum aðstæðum, svo sem því, hver á jörðinni býr, og hvort hún geti tekið nokkrum sjerstökum umbótum. T. d. getur það komið til álita um þessa jörð, hvort áhættulaust muni að virða hana fyr en sjeð er, hverjum bótum hún getur tekið. Af þessum ástæðum er jeg því eindregið fylgjandi að vísa málinu til stjórnarinnar. Mun jeg því greiða atkv. með þeirri rökstuddu dagskrá, sem hjer er fram komin frá hv.þm. Mýra (P. Þ.), en móti þingsályktunartill., sem hjer liggur fyrir.

Bjarni Jónsson Mjer er það dálítið óskiljanlegt, hvers vegna menn ræða hjer svo kappsamlega þessa till., þar sem hjer var á ferðinni fyrir örfáum dögum samskonar till. og var samþykt með miklum meiri hl. Mjer hefði þótt ótrúlegt, ef því hefði verið spáð fyrirfram, að margir vildu nú selja, sem þá vildu ekki selja, og gera svo upp á milli, þar sem svo að segja enginn munur er á. Nú er það fram komið, að margir þeir þykjast geta varið það, að láta sölu fara fram, sem þá töldu óverjandi að selja, er um Ólafsvelli var að ræða. Jeg vil að eins með örfáum orðum lýsa yfir því, að þær ástæður, sem þessir menn hafa nú fært til sönnunar sínu máli, eru ónýtar, því að þeir eiga enn eftir að sanna, að hjer standi öðruvísi á en um Ólafsvelli, og það verður ekki sannað. Vil jeg þó gera undantekningu að því einu, er ábúandann áhrærir. Að öðru leyti stendur eins á. Jeg man eftir því, að hjer á þingi var eitt sinn neitað um sölu á jörð vestur í Dalasýslu. Það var jörðin Skarfsstaðir. Sigmundur bóndi þar, er þar hafði búið allan sinn aldur og var orðinn gamall maður, vildi fá jörðina keypta. Þá var neitað vegna þess, að einhvern tíma hafði komið til mála, að þar yrði skóli settur. Nú vita það allir, er til þekkja, að á þessum stað getur ekki verið um annan skóla að ræða en barnaskóla. En ef þá hefir verið hægt að neita á þessum grundvelli, þá mun enginn neita því, að umsögn um Gaulverjabæ sem skólasetur er eins rjetthá, og enda öllu meira í henni. Verður þá þegar sú röksemd móti sölu Gaulverjabæjar jafnþung eða þyngri á metunum en hún var, er um Skarfsstaði var að ræða. Allar þær ástæður, sem bornar voru hjer fram áður móti sölu Ólafsvalla, eiga því og við í fylsta mæli um þessa jörð, sem hjer ræðir um. Hjer við bætist svo það, sem sagt hefir verið um áveituna. Það væri óðs manns æði, ef landssjóður seldi jarðir á áveitusvæðinu, sem hann ætlar nú að leggja stór fje í. Allir búast við stórgróða af því verki. Jarðir munu stíga afskaplega í verði. Það þýðir því ekkert að standa hjer upp í dag og segjast vera hræddur um, að enginn gróði verði af Flóaáveitunni. (P. Þ. Rangfærsla). Þingmenn hafa þá, er þeir samþyktu, að landssjóður kostaði fje til Flóaáveitunar, verið að leika sjer með miljónir til að gera garða og skurði, ef þeir hafa ekki von eða heldur vissu um það, að jarðirnar batni, er áveitan er búin. En ef þeir hafa vonir um, að jarðirnar batni, því vilja þeir þá selja? Ef svo er heilagur rjettur ábúenda landssjóðsjarða á Suðurlandsundirlendinu, mundi þá ekki skylda landssjóðs að bæta jarðir alstaðar á landinu? Mjer skilst, að ef eigi eru gerðar undantekningar frá lögum um þær jarðir, sem svo eru bættar, er jeg lýsti, þá muni af því leiða, að í framtíðinni muni menn vitna í það, að þá er þessi lög um áveitu komust í framkvæmd, var Gaulverjabær seldur ábúanda með venjulegum kjörum. Áður en hann var seldur lofaði landið fyrirfram að kosta þar jarðabætur. Svo kem jeg og vil fá keypta einhverja jörð. En jeg segi, að mjer sje ekki nóg að fá jörðina í þessu ástandi, heldur verður nú sá góði landssjóður að leggja þar fje í vatnsveitur og skurðgröft, og svo má hann ekki setja verðið mjög hátt, til þess að ganga ekki of nærri mínum heilaga rjetti. Þetta er óhæft. Þótt ábúendur þjóðjarða hafi sínar kröfur, þá á enginn ábúandi eða sjerstakur maður að rjettu lagi heimtingu á því að fá keypta jörð, sem landssjóður er búinn að ákveða með lögum að leggja stórfje í að bæta. Það er alveg rangt. Þessi lög um sölu landssjóðsjarða hafa aldrei heimilað þetta og gera ekki ráð fyrir því. Þar er eyða í lögunum. Hvað viðvíkur jarðasölunni alment, þá er kunn skoðun mín á henni. Hún er hin sama og hv. 1. þm. Reykv. (J. R.) hefir nú lýst um hríð. Hygg jegr að reikningur hans sje alveg rjettur. Það liggur í augum uppi, áð þegar vaxtafótur er 4% og jörð borgast upp á 28 árum með 4% vöxtum og 2% afborgun, þá geta allir sjeð, að landssjóður fær 6% af eign sinni í 28 ár, en ekkert úr því, og missir eignina. En hefði hann ekki selt, hefði hann getað fengið 4% af jarðarverðinu í eftirgjald í 28 ár, og síðan 4% um alla eilífð. Hv. 1. þm. Húnv. (Þór. J.) talaði með meiri stillingu en þeir hv.þm., sem nú eru að taka fram í. Hann hjelt því fram, að það gæti orðið óbeinn gróði fyrir landið að selja jarðir sínar, því að þær gæfu meira af sjer eftir að þær væru komnar í einstakra manna eign. Þetta gæti vel verið, ef það væri rjett, sem hv.þm. (Þór. J.) heldur fram, að jarðirnar sjeu betur setnar og ræktaðar eftir en áður; jeg skal viðurkenna, að þetta getur verið rjett hjá honum í sumum tilfellum, en hvergi nærri öllum. Og það er hvergi nærri sjaldgæft, að leiguliði, sem enga ívilnun fær, geri mikið til að bæta ábýlisjörð sína, en eigandi jarðar gerir alls ekkert til þess að fá leiguliða til þess að sitja vel jörðina, nje greiðir honum nokkra þóknun fyrir það, sem hann bætir hana. Þetta er svo algengt, að því verður ekki neitað, enda gæti jeg talið upp dæmi þúsundum saman, ef jeg vildi hafa fyrir að leita að þeim, því að það munu hv.þm. geta skilið, að jeg er ekki svo kunnugur þessum málum, að jeg geti talið upp fjölda dæma utan að. En það, sem þessi hv.þm. (Þór. J.) hefir alveg rjett fyrir sjer í, það er, að það þarf á einhvern hátt að reyna að fá menn til að sitja betur landssjóðsjarðir, en að það fáist með því að selja þær, er alveg rangt. Væri ekki betra, að landssjóður eignaðist heldur jarðir, og ljeti mönnum þær svo í tje með aðgengilegum skilmálum? Jeg sje, að einn góður bóndi brosir að því, sem jeg segi nú, en jeg skal láta það bros hverfa. Segjum, að hann eða jeg sjeum frumbýlingar og vilji koma upp góðu búi, eigi dálítið af peningum og lánstraust. Ef jeg nú á að kaupa dýra jörð, þá fer mikið af því, sem jeg á, og sömuleiðis lánstrausti mínu, í kaupin, og þá á jeg erfitt með að setja uppbú.  (Þór. J. :En jörðin?)  Hv. þm. (Þór. J.) myndi tregari til að skrifa upp á víxil fyrir mann, sem hefði dýra jörð, er hann hefði ekkert borgað, og vantaði bústofn, heldur en hinn, sem hefði sest á landssjóðsjörð með góðum kjörum. Menn eiga ekki að festa kaup á jörðum, sem þeir geta átt á bættu að vera hraktir frá, en hitt vil jeg, að ef þeir gera leigujörð til góða, þá eigi þeir verk sín, enda er ekkert hægra en búa svo um, með leigumála á landssjóðsjörð, að þeir fái lífstíðarábúð og auk þess ágóðann af vinnu sinni. Ef þetta væri aðalstefnan, mætti gera ábúð alveg eins góða og sjálfseign, og það yrði þá enginn munur á því og að búa á eigin eign og gjalda skatt af henni. Á þennan hátt mætti bæta ræktun landsins, ef bæði landssjóður og jarðeigendur hefðu það fyrir augum, að þetta er vegurinn, en ekki sá, að landssjóður kasti jörðum sínum í einhvern og einhvern, sem svo hangir kann ske nokkur ár við búskap og selur svo jörðina hverjum sem hafa vill, - og skal jeg geta þess, að hjer tala jeg ekki til þess heiðvirða manns, er leitað hefir kaups á Gaulverjabæ. Nei, regla landssjóðsins er vitlaus; hann á aldrei að selja jarðirnar. Svo skal jeg benda á, að undarlegt er, ef hv.þm. fara nú að greiða atkv. þvert ofan í það, sem þeir hafa gert fyrir nokkrum dögum.  (P. O.: Nú er hv.þm. Dala. (B. J.) hættur að vera frumlegur)  . Jeg skil ekki þennan ágæta andbýling minn, en leitið í öllum þingtíðindunum, og þjer munuð hvergi finna, að jeg hafi sagst vera frumlegur.

Bjarni Jónsson Það er með öllu óleyfilegt, óheimilt og ósæmilegt að leggja höft á málfrelsi þm. hjer. Við hina rökstuddu dagskrá frá frsm. minni hl. (P. p.) kom fram brtt. frá Bjarna Jónssyni, þm. Dala., svolátandi: Fyrir „ráði - hátt“ komi: selji ekki þessa jörð. Enn fremur bar 2. þm. Árn. (E. A.) fram viðaukatill. við þá brtt., svolátandi: Aftan við „þessa jörð“ bætist: fyrst um sinn.

Einar Arnórsson Fyrst mjer er leyft .að, skal jeg skýra í örstuttu máli, hvaða hugsun felst í brtt. minni við fram komna dagskrá. Jeg kem með brtt. af þeirri ástæðu, að til stendur, aðgerðar verði umbætur á þeirri jörð, sem hjer er verið að tala um, umbætur, þar sem landssjóður leggur fram fje. En fyrst um sinn, meðan þessar umbætur eru ekki gerðar veit enginn, hverju þær kunna að orka síðar um verð jarðarinnar. Þess vegna er ekki rjett að selja jörðina meðan óvíst er um verðhækkunina, því að virðingarmenn hljóta að renna blint í sjóinn um það að áætla hana. Þess vegna er það, á meðan svona er óvist, hvernig eigi að meta þessa jörð, að jeg hefi lagt það til, að hin rökstudda dagskrá verði þannig orðuð, að fyrst um sinn verði jörðin eigi seld. En þar með er ekkert sagt um það, nema rjett kunni að vera að selja hana síðar, þegar þær ástæður eru fallnar burtu, sem nú eiga að hamla sölunni.

Bjarni Jónsson Jeg vil geta þess, að jeg fyrir mitt leyti samþ., að þessum orðum verði bætt aftan við mína till.

Flm. (Þorleifur Jónsson) Með því að fundur þessi hefir staðið svo lengi, skal jeg vera stuttorður. Það er aðallega eftir áskorun og beiðni manna í Austur-Skaftafellssýslu að jeg hefi leyft mjer að bera fram þessa þingsályktunartill., og þar sem svo er ástatt, að á fleiri stöðum mundi vera þörf fyrir sömu ákvæði, gerðust tveir hv.þm. meðflutningsmenn mínir. Það er ekki svo að skilja, að við sjeum á nokkurn hátt að amast við seðlafyrirkomulaginu í sjálfu sjer. Það er auðvitað rjettast, að allir fái sem jafnastan skerf, og til þess er seðlafyrirkomulagið. En hins vegar er ekki hægt að neita því, að þessi seðlaúthlutun hefir miklu meiri óþægindi í för með sjer fyrir þá, sem búa í sveitum, en þá, sem í kaupstöðum eru, og sjerstaklega þar sem aðdrættir eru erfiðir og fara verður í kaupstað um langa og torsótta vegi. Fyrir slíka menn er mjög óþægilegt að geta ekki fengið nema lítið eitt í einu, jafnvel þó að nægar vörur kynnu að vera fyrir hendi. Í reglugerðinni um þetta er ákveðið, að útbýtt skuli til 4 mánaða í sveitum, og býst jeg við, að það muni nægja þar, sem stutt er í kaupstað og aðrar aðstæður góðar. Og þó að þeir verði að fara kaupstaðarferðir svo sem 3-4 sinnum á ári, sem hafa stuttan og greiðan veg í kaupstað, það er sök sjer. En. þar, sem langir og torsóttir vegir eru, verður þetta mjög bagalegt. Jeg skal taka til dæmis Öræfi í Austur-Skaftafellssýslu, þar er svo langt í kaupstað, ca. vikuferð, yfir eyðisanda og stór vötn á báðar síður. Þar er það reglan, að bændur sækja forða sinn rjett fyrir sláttinn, en samkvæmt reglunni er ekki heimilt að láta þessa menn hafa forða nema til 4 mánaða. Því verða þeir að fara aftur af stað, hvernig sem viðrar og hvernig sem vegir eru að haustinu, til þess að sækja forða á ný, sem þó ekki nægir nema nokkuð fram eftir vetri. Jeg vona, að hv. þingdeildarmenn muni sjá, að þetta er mjög bagalegt fyrir þá, og eins fyrir þá, sem eiga yfir erfiða fjallvegi að sækja, að geta ekki flutt að sjer forða nema til svona skamms tíma í einu. T. d. er mjer kunnugt um, að þetta er mjög óþægilegt í Múlasýslum báðum; kemur það sjer einkum illa fyrir Hjeraðsbúa að geta ekki sætt því að flytja sem mest heim til sín að sumrinu. Það er með tilliti til þessara sveita, sem einkum eru illa settar með aðflutninga, að við berum fram þessa þingsályktunartill., og vona jeg, þó að matarskömtun sje nauðsynleg, þá sjái menn þó, að það getur verið nauðsynlegt, að nokkrar undantekningar eigi sjer stað frá aðalreglunni, og það er með það fyrir augum, að jeg hefi leyft mjer að koma fram með þessa till. Jeg vonaðist eftir, að hæstv. stjórn myndi sjá sjer fært að veita einhverja undantekningu frá aðalreglunni, í þeim hjeruðum, þar sem sjerstaklega er erfitt um aðflutninga, en það getur verið, að stjórnin og forstöðumenn landsverslunarinnar svari því, að vörur hafi ekki verið fyrir hendi til þess að útbýta til afskektra sveita, og getur vel verið, að svo hafi staðið á, en jeg verð að álíta, að það verði að láta þá staði sitja fyrir vörum á hentugum tíma, sem svo illa eru settar eins og þær, sem jeg hefi bent á, og það sem mest að sumrinu, svo að menn geti notað besta tímann til þess að flytja heim til sín, heldur en að hrúga birgðum upp hjer í Reykjavík mjög mikið. Jeg get ekki sjeð, að það sje mikill skaði skeður, þó að á aðalhöfnum landsins, t. d. Rvík o. fl. yrðu minni birgðir að sumrinu, þar sem ætla má, að til þeirra staða sje hægt að flytja allan veturinn. Um seinni lið till. þarf jeg ekki að fara mörgum orðum, því að jeg býst við, að stjórnin sje sama sinnis um það, sem þar er farið fram á, nefnilega að láta þau hjeruð, sem hafa vondar hafnir, sitja fyrir flutningum að sumrinu. Svo vona jeg líka, að landsverslunin geri það eftir bestu föngum, en þótti þó rjett að minna á, að þetta er nauðsynlegt. Jeg skal svo geta þess, hve hættulegt það getur verið, ef bíða verður með að flytja til vondra hafna þar til vetur er kominn. Í fyrra haust var ekki hægt að fá meira en 30-40 tunnur af steinolíu handa Austur-Skaftafellssýslu. Það var, eins og allir hljóta að skilja, með öllu ófullnægjandi sýslubúum. En um nýársleytið fjekk stjórnin olíufarm, og voru Austur-Skaftafellssýslu ætlaðar um 50 tunnur þar af. Voru þær fluttar til Fáskrúðsfjarðar í janúar, að mig minnir, en vegna óhagstæðrar veðráttu varð aldrei hægt að koma olíunni frá Fáskrúðsfirði til Hornafjarðar, og þegar jeg fór að heiman, 3. apríl, var olían ókomin enn. Afleiðingin varð sú, að út úr miðjum vetri var víða ljósmatarlaust, að jeg ekki tali um, að menn gætu yljað upp híbýli sín, því ekki var miklu útbýtt af gjafakolunum svo kölluðu til sveita, sem aldrei var heldur búist við. Jeg gat þessa til þess að sýna fram á, hversu varhugavert það getur verið að bíða með flutninga til slíkra hafna sem hjer um ræðir þar til vetur er kominn. Jeg skal láta þess getið, að jeg segi þetta ekki til þess að kasta steini að landsstjórninni, því hún gat ekki betur en hún gerði. Það er eins ástatt um Vík í Mýrdal og um Hornafjörð, að illmögulegt mun vera að komast að henni þegar vetra tekur, enda munu þessar tvær hafnir, Vík í Mýrdal og Hornafjörður, vera einhverjar torsóttustu hafnir á landinu að vetralagi. Jeg vona því, að stjórnin taki liðlega í þetta mál, þegar svona stendur á, og sömuleiðis vona jeg, að forstjórar landsverslunarinnar athugi vel, hversu brýn nauðsyn er á að birgja slíkar hafnir sem þessar upp að sumarlagi. Jeg veit ekki hvaða hug hv. deild ber til málsins, en ef hún skyldi að órannsökuðu máli álíta þessa tillögu óþarfa, þá væri þó rjettara að vísa því til t. d. bjargráðanefndar, en fella það ekki að svo komnu. Jeg vil ekki beint gera það að tillögu minni, að málið verði látið fara í nefnd; þó vil jeg láta þess getið, að jeg mundi geta unað því.

Magnús Pjetursson Jeg stend ekki upp til þess að andmæla till., því jeg er á sömu skoðun og hv.flm. (Þorl. J.) um það, að ef nægilegur vöruforði er fyrir hendi, þá sje sjálfsagt að láta vöruúthlutunina ná yfir lengri tíma en 4 mánuði, sjerstaklega upp til sveita. En það var aðallega út af síðari liðnum, að jeg stóð upp, því að mínu áliti þarf betur að athuga hann heldur en hjer er gert. Og úr því að hv.flm. (Þorl. J.) gerði það ekki beinlínis að tillögu sinni, að málinu yrði frestað og vísað til bjargráðanefndar, þá vil jeg hjer með gera það að minni tillögu. En eins og jeg tók fram áðan, var það út af 2. liðnum, að jeg tók til máls. Þar er talað um, „að láta þau hjeruð, þar sem eru slæmar hafnir eða erfiðir fjallvegir, sitja fyrir vörum til vetrarforða og flutningum á þeim að sumrinu“. En ef sú verður raunin á í sumar, eins og reyndist í fyrra sumar, að vöruforði yrði nægur fyrir í landinu, þá sjá allir, hversu brýn þörf er á að birgja fyrst og fremst þá landshluta og þær hafnir, sem algerlega geta tepst í 6-9 mánuði, vegna íss. Jeg hafði ekki hugsað út í að koma með brtt. nú þegar, til þess að bæta úr þessu, en jeg vona, að það gangi greiðlega að koma málinu í nefnd, og býst því við, að þar gefist tími til að athuga þetta betur, því það liggur í augum uppi, að þeim höfnum verður fyrst að sjá borgið, þar sem alt fer saman, slæmar hafnir, erfiðir fjallvegir og svo íshættan.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Af því að jeg býst við, að till.hv.þm. Stranda. (M. P.) fái góðar undirtektir í deildinni, þá get jeg verið fáorður um málið. Jeg býst sem sje við, að nefndin tali við þá menn, sem aðallega hafa vörusendingar stjórnarinnar með höndum, og á jeg með þessu viðforstjóra landsverslunarinnar, og þá mun margt það skýrast, sem að svo komnu máli kann að vera sumum hv.þm. óljóst. Um það verður ekki sagt, hversu mikill vöruforði landsins verður í sumar, því það er ómögulegt að vita um það með vissu. En jeg tel sjálfsagt, að ef vöruforðinn verður ekki minni en síðastliðið sumar, þá verði öll áhersla lögð á það, að síðari liður þessarar till. verði tekinn til greina eftir föngum. Fyrri liðurinn finst mjer ekki hafa eins mikla þýðingu og síðari liðurinn. Það verður alt að fara eftir þeim ástæðum, sem fyrir höndum verða, en nú er, eins og áður er um getið, með öllu óvíst hver vöruforðinn verður. Það finst mjer ekki skifta svo miklu máli, þótt reglugerðin ákveði, að vörum skuli úthlutað til 4 mánaða, því jeg býst við, að því verði hagað eftir hentugleikum og ástæðum, og jeg treysti því, að ef nægur vöruforði verður fyrir höndum, þá verði úthlutunin látin ná yfir lengri tíma en reglugerðin ákveður, ef nauðsyn þykir til bera. Það hafa komið fyrirspurnir til forstj. landsverslunarinnar um þetta efni og mjer er kunnugt um, að forstöðumennirnir munu liðka þetta til eftir föngum. Það eru margir staðir, sem þyrfti að birgja upp til 6 eða 9 mánaða, en þó er það einkum Norðurland, Fljótsdalshjerað og suðausturhluti Suðurlandsins. Annars vil jeg ráða hv. deild til að samþykkja till.hv.þm. Stranda. (M. P.), því það er ekki heppilegt að kasta svona málum inn í deildina má ske undirbúningslaust, án þess að leita álits þeirra manna, sem um málið hafa lengi hugsað og haft það til framkvæmda eigi svo lítinn tíma.

Bjarni Jónsson Jeg ætla mjer að eins að segja örfá orð. Jeg mundi telja það æskilegt, að svo mikill forði væri til í landinu, að stjórnin sæi sjer fært, að úthluta sveitamönnum til missiris eða lengur af honum. Jeg hef fengið brjef víðsvegar af landinu, og meðal annars af Fljótsdalshjeraði, þar sem kvartað hefir verið um, að vörunum væri úthlutað til of skamms tíma. Jeg hygg, að stjórnin sje fús á að taka slíkar kvartanir sem þessar til greina, en hitt gerir enginn kröfu til, að hún útbýti vöru, sem ekki er til, eða taki frá einum til þess eins að birgja annan. Jeg hefi ekkert á móti því að vísa málinu til bjargráðanefndar.