Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Bændum brá heldur í brún er tilkynnt var í fréttum ríkissjónvarpsins 30. mars sl. að ríkisstjórnin hefði ákveðið að selja Lánasjóð landbúnaðarins og svo kynni að fara að viðskiptabanki í eigu hinna ýmsu eignarhaldsfélaga, fjársterkra einstaklinga eða fyrirtækjasamsteypna eignaðist 1. veðrétt í nánast öllum bújörðum á Íslandi. Lánasjóður landbúnaðarins er stofnun í eigu ríkisins sem bændur hafa greitt til ákveðið hlutfall af framleiðsluverðmæti sínu og þannig í raun gert honum kleift að lána bændum fé á hagstæðari kjörum en annars hefur viðgengist á markaðnum. Hefur hann átt ríkan þátt í að þróa landbúnaðinn svo vel sem raun ber vitni án stóráfalla einstaklinga og tryggt dreifðan sjálfseignarbúskap vítt og breitt um landið. Lánareglur sjóðsins eru fullkomlega gegnsæjar og bændur hafa jafnan aðgang að sjóðnum óháð búsetu. Þótt sjóðurinn sé í eigu ríkisins fer því fjarri að ríkið hafi sjálfsagðan ráðstöfunarrétt á honum. Það eru bændur og samtök þeirra sem hafa byggt hann upp. Markmið hans er fjármálaþjónusta við bændur á jafnréttisgrunni en ekki hámörkun eigin gróða sem er svo rifinn út úr starfseminni eins og nú tíðkast í mörgum öðrum fjármálastofnunum. Útlánatöp sjóðsins hafa verið hverfandi og nánast engin ef frá eru talin einstök tilvik í loðdýrarækt og garðyrkju. Það er vel líklegt að laga þurfi lög hans og starfshætti að breyttu umhverfi á fjármálamarkaði. Það verður t.d. að teljast óeðlilegt að þau lán sem sjóðurinn tekur til að fjármagna útlán sín skuli bera um 6% vexti með ríkisábyrgð en eins og lög kveða á um er ríkisábyrgð á sjóðnum og ráðstöfun hans en meðalútlánavextir eru aðeins í kringum 4,5%. Vel mætti hugsa sér að afmarka lánaflokka hans og takmarka lánveitingar við t.d. eina jörð eða lána ekki sama aðila til raðuppkaupa á jörðum. Fram hafa líka komið hugmyndir um að reka sjóðinn samhliða Lífeyrissjóði bænda. Einn mesti vandi sem nú steðjar að íslenskum landbúnaði er t.d. raðuppkaup einstaklinga og fyrirtækja á jörðum og samþjöppun á framleiðslurétti. Það er sem sagt sótt að sjálfseignarbóndanum, fjölskyldubúunum og hinni dreifðu búsetu í landinu. Fyrsti veðréttur á öllum jörðum í höndum bankastofnana sem eingöngu hugsa um tímabundinn eigin gróða og eigenda sinna getur á skömmum tíma gjörbreytt eignarhaldi á jörðum og búsetumynstri í landinu. Ég er ekkert viss um að vilji þjóðarinnar sé að sú mynd geti blasað við. Það má vel vera að einstaka bændur sem nú eru við uppbyggð bú sín og hafa notið sjóðsins vilji nú hætta að leggja til hans fé, ekki síst í ljósi þess að uppbyggð bú á verðmætustu jörðum landsins geta átt kost á hagstæðari lánum, a.m.k. tímabundið, hjá viðskiptabönkunum. En ekki er víst að það gildi fyrir alla. Í því niðurbroti á félagslegum skyldum og samheldni sem nú ríður yfir þjóðina kæmi þessi hugsun ekki á óvart. Það má líka vel vera að lánasjóðurinn hafi brugðist seint við breyttum aðstæðum og okkur þarf ekki að koma á óvart þó að fjármálaheimurinn vilji komast yfir þennan sjóð og ná þannig tangarhaldi á nánast öllum bújörðum í landinu. Þá á ekki að leggjast flatur í þann straum, heldur spyrna við fæti. Búnaðarþing er nýafstaðið. Mál þetta bar aðeins á góma þar en engar upplýsingar eða úttektir lágu fyrir svo að hægt væri að álykta afdráttarlaust um málið. Okkur í landbúnaðarnefnd var afhent skýrsla í fyrradag sem trúnaðarplagg og í henni gefa menn sér nánast fyrir fram að selja þurfi sjóðinn, og unnið er út frá því. Mín skoðun er sú að gríðarleg áhætta sé tekin með því að selja sjóðinn að svo lítt athuguðu máli. Ég vona að um frumhlaup hafi verið að ræða og það verði endurskoðað. Því leyfi ég mér að beina þessum spurningum til hæstv. ráðherra: Hverju sætir að landbúnaðarráðherra velur að gefa opinbera yfirlýsingu nú um sölu á Lánasjóði landbúnaðarins, svo örskömmu eftir lok búnaðarþings að hvorki er svigrúm né gögn til að geta ályktað um framtíð sjóðsins? Er það ætlun ráðherra að keyra sölu lánasjóðsins áfram án frekara samráðs við bændur? Hefur ráðherra engar áhyggjur af því að með sölu lánasjóðsins sé verið að afhenda 1. veðrétt að nánast öllum jörðum í landinu? Er ráðherra t.d. reiðubúinn að endurskoða söluhugmyndirnar og leita annarra leiða, t.d. að sameina undir einum hatti rekstur Lánasjóðs landbúnaðarins og Lífeyrissjóðs bænda og ná þannig fram hagræðingu sem tryggi jafnframt að forræði landbúnaðarins á málinu haldist og framtíð lánasjóðsins verði tryggð?

Hæstv. forseti. Eins og hv. málshefjanda er kunnugt skipaði ég sérstaka verkefnisstjórn í byrjun þessa árs til að fara yfir stöðu framtíðar Lánasjóðs landbúnaðarins. Verkefnisstjórninni var falið að endurskoða framtíðarhlutverk og tilgang Lánasjóðs landbúnaðarins í ljósi þeirrar þróunar sem átt hefur sér stað á fjármálamarkaði hér á landi. Það eru gríðarlegar breytingar eins og allir þekkja. Verkefnisstjórnin lauk starfi sínu rétt fyrir páska og skilaði til mín áliti. Þar kemur m.a. fram að það er mat verkefnisstjórnarinnar að miðað við núverandi aðstæður komi vart til greina að Lánasjóður landbúnaðarins verði rekinn áfram í óbreyttri mynd. Gjörbreyttar aðstæður á fjármálamarkaði, óvissa um framtíðarskipan búnaðargjalds og samkeppnisstaða sjóðsins sem fjármálafyrirtækis benda ótvírætt í þessa átt. Ég var því að skýra frá niðurstöðum þeirrar vinnu sem unnin hefur verið á vegum ráðuneytisins og ber mér skylda til þess. Í ráðuneytinu er nú unnið að undirbúningi að sölu sjóðsins eða eignum hans. Verið er að skoða hvaða leiðir sé best að fara í þeim efnum og þá hvaða lagabreytingar eru nauðsynlegar til að svo megi verða. Það er beinlínis rangt hjá hv. málshefjanda að búnaðarþing hafi hvorki fengið gögn né svigrúm til að álykta um framtíð sjóðsins, og ég veit að hv. þingmaður veit betur. Ég veit fyrir víst að búnaðarþing fjallaði um málið, ályktaði meira að segja um það, fékk á sinn fund formann verkefnisstjórnarinnar, framkvæmdastjóra lánasjóðsins sem sat í verkefnisstjórninni og stendur að þessu áliti, stjórnarformann sjóðsins auk þess sem bæði formaður Bændasamtakanna og framkvæmdastjóri voru í áðurnefndri verkefnisstjórn sem skilaði áliti sínu skömmu fyrir páska. Þessir aðilar skýrðu búnaðarþingsfulltrúum frá þeirri vinnu sem unnin hefur verið og væri verið að vinna að, auk þess að skýra frá stöðu sjóðsins almennt í breyttri mynd, hver staða hans er þegar horft er til framtíðar og hversu erfiður rekstur hans getur orðið ef ekki verða þar teknar ákvarðanir. „Er það ætlun ráðherra að keyra sölu lánasjóðsins áfram án frekara samráðs við bændur?“ Ég hef hingað til haft fullt samráð við bændur um framtíðarskipan lánasjóðsins. Verkefnisstjórnina skipuðu m.a. Haraldur Benediktsson, formaður Bændasamtaka Íslands, og Sigurgeir Þorgeirsson, framkvæmdastjóri Bændasamtakanna. Hef ég í starfi mínu sem landbúnaðarráðherra lagt mikla áherslu á samvinnu og samstöðu við bændur og mun gera það áfram. Á nýafstöðnu búnaðarþingi áréttaði ég að það væri afar þýðingarmikið að bændur kæmust að sameiginlegri niðurstöðu um framtíðarskipan þeirra mála er varða lánveitingar til landbúnaðarins og stöðu lánasjóðsins í því sambandi, sem þeir og gerðu í sérstakri ályktun búnaðarþings. Þetta veit hv. málshefjandi. Hvað 1. veðrétt sjóðsins varðar hefur hann ætíð verið umdeildur og hefur sú gagnrýni ekki síst komið frá bændum sem hafa viljað gefa lánasjóðnum meiri sveigjanleika í útlánum sínum með því m.a. að gefa eftir 1. veðrétt. Í sjálfu sér er ekkert að óttast fyrir skilvísa menn og ég veit að íslenskir bændur eru skilvísir og standa ávallt við skuldbindingar sínar. Ég óttast því ekki þetta, enda munu bændur áfram fara með ráðstöfunarrétt á eignum sínum eins og aðrir þegnar þessa lands. Þar verður engin breyting á enda greiða þeir margir upp í dag lán sín til þess að ráða yfir veðum sínum. Hef ég fyrir mitt leyti viljað sjá bændur hafa sem ríkastan ráðstöfunarrétt á eignum sínum. Á því verður engin breyting og það er auðvitað hræðsluáróður sem hér er rekinn af hv. þingmanni. „Er ráðherra t.d. reiðubúinn að endurskoða söluhugmyndirnar og leita annarra leiða, t.d. að sameina undir einum hatti rekstur Lánasjóðs landbúnaðarins og Lífeyrissjóðs bænda og ná þannig fram hagræðingu sem tryggi jafnframt að forræði landbúnaðarins á málinu haldist og framtíð lánasjóðsins verði tryggð?“ Eins og ég sagði fyrr í svari mínu er verið að skoða innan landbúnaðarráðuneytisins hvaða leið sé best að fara við að hætta starfsemi sjóðsins í núverandi mynd. Margar leiðir koma þar til greina, t.d. að leggja niður starfsemi sjóðsins og selja eignir hans. Ríkissjóður tæki þá við skuldbindingum sjóðsins, og þau verðmæti sem fengjust umfram skuldbindingar hans rynnu til eflingar Lífeyrissjóði bænda. Sá er vilji ríkisstjórnarinnar og stjórnarflokkanna. Margvísleg rök eru fyrir slíkri ráðstöfun en helst ber að nefna að undir lok áttunda áratugar síðustu aldar var höfuðstóll Stofnlánadeildar landbúnaðarins orðinn neikvæður og bændur hafa auðvitað byggt upp þennan sjóð með inngreiðslum sínum þannig að það er mjög eðlileg leið. Önnur leið væri að breyta sjóðnum í hlutafélag og selja hann svo með manni og mús og ráðstafa söluandvirðinu til Lífeyrissjóðs bænda. Þriðja leiðin er auðvitað sú sem hv. þingmaður kom hér inn á og ég er að skoða hvort lög standi til og hvort það mundi efla sjóðinn, þ.e. að sameina hann Lífeyrissjóði bænda. Yfir það er verið að fara en hvað það varðar geta verið veggir í því máli sem hindra það, þá hvort það gengi upp vegna laga lífeyrissjóðanna í landinu. Þessar leiðir allar þrjár er ég að skoða nú í ráðuneyti mínu og mun vonandi í næstu viku leggja þær fyrir ríkisstjórn og málið kæmi svo hér inn í þingið á eftir.

Frú forseti. Það er í raun dæmigert að fá svona mál sem ábyggilega getur haft margvíslegar afleiðingar inn til þings þegar aðeins fjórar vikur lifa af starfstíma þess. Við erum ekki einu sinni búin að fá málið sjálft í hendurnar, þingmenn, mál sem væntanlega mun fjalla um afdrif Lánasjóðs landbúnaðarins. Lánasjóður landbúnaðarins stendur í sömu sporum eftir breytingar á fjármálamarkaði og t.d. Íbúðalánasjóður að því leyti að lán sjóðanna sem tekin eru til að fjármagna útlán til viðskiptavina eru á hærri vöxtum en bankalán í dag, hærri vöxtum en sjóðurinn sjálfur lánar viðskiptavinum sínum á. Þannig munu eignir Lánasjóðs bænda smám saman étast upp að óbreyttu. Viðskiptavinir sjóðsins geta greitt upp lán án uppgreiðslugjalds en það getur sjóðurinn sjálfur ekki. Hvað er þá til ráða? Ekki að sitja með hendur í skauti og ekki er vit í að halda sjóðnum á lífi einungis í þeim eina tilgangi að halda honum á lífi. Að mínu mati kemur vel til greina að sameina Lánasjóð landbúnaðarins Lífeyrissjóði bænda en það skiptir ábyggilega ekki meira máli fyrir bændur þar sem þeim er bætt upp frá almannatryggingum það sem á vantar frá sjóðnum upp á almennar bætur. Sennilega er dæmi þeirra eins og konunnar sem er nýorðin ekkja og var tilkynnt að hún fengi 10 þús. kr. til að koma til móts við óhagræðið af því að búa ein. Það stóð heima að nýr liður birtist á seðlinum frá Tryggingastofnun en einnig frádráttur upp á sömu upphæð og á bótunum hennar vegna þess að tekjurnar hennar voru þar með orðnar of háar, komnar upp í heilar 100 þús. kr. á mánuði. Hún stóð því í sömu sporum hvað sem öllum bótum leið eins og bændur munu gera því að 

Hæstv. forseti. Lánasjóður landbúnaðarins stendur nú frammi fyrir gjörbreyttum aðstæðum á lánamarkaði og því þarf að endurmeta stöðu hans. Eftir að vextir tóku að lækka hafa margir bændur leitað eftir lánsfé hjá viðskiptabönkunum í stað þess að taka lán hjá lánasjóðnum. Þá hafa bændur einnig verið að greiða upp lán sín hjá sjóðnum í miklum mæli og fært viðskipti sín yfir til viðskiptabankanna. Það er því komið að kaflaskilum í starfsemi lánasjóðsins og því varla forsendur lengur til áframhaldandi innheimtu búnaðargjalds til hans. Innheimta búnaðargjalds til að greiða niður vexti hefur lengi verið umdeild meðal bænda og afar ólíklegt er að bændur sætti sig við það öllu lengur. Það er því mitt mat að vænlegast sé að selja eignir lánasjóðsins en ríkið haldi eftir skuldbindingum hans. Lánasjóðurinn hefur vissulega veitt ákveðið öryggi og jafnrétti milli landshluta. Ég tel þó að ef bankarnir taka við þessum viðskiptum muni þeir leitast við að þjóna landbúnaðinum vel um allt land. En það þarf að tryggja hagsmuni og réttarstöðu skuldara lánasjóðsins ef það verður gert því að stærstur hluti þeirra lána sem bændur hafa tekið hjá sjóðnum eru með breytilegum vöxtum. Söluandvirði lánasjóðsins verði ráðstafað til að tryggja lífeyrisréttindi bænda sem eru ákaflega bágborin. Bændur hafa byggt upp höfuðstól sjóðsins þannig að þeir eiga hann í rauninni hvernig sem við skilgreinum það hver á hvað mikinn hluta. Þá má líka vel hugsa sér að Byggðastofnun breyti reglum sínum og geti þannig farið að lána til hefðbundins landbúnaðar. Hv. málshefjandi sagði áðan að við værum að fleyta okkur eftir straumnum og þá þýðir heldur ekki, hv. þm. Jón Bjarnason, að synda á móti honum og neita að taka þátt 

Forseti vill minna hv. þingmann á að ávarpa forseta en ekki einstaka þingmenn.

Hæstv. forseti. Hér erum við að ræða mál sem skiptir mjög miklu fyrir stöðu bænda í þjóðfélaginu sem ég held að varði einnig mjög mikið hin ýmsu landsvæði hér á landi, þ.e. hvernig á þessu máli er haldið og með farið. Ég hef litið svo á, hæstv. forseti, að Lánasjóður landbúnaðarins hafi á undanförnum árum og áratugum leitast við að tryggja bændum ákveðið öryggi og ákveðið jafnrétti varðandi lánafyrirgreiðslu og hafi í raun verið þáttur í því að viðhalda og leitast við að viðhalda byggð í landinu. Þess vegna held ég að það sé rétt að staldra við og skoða þetta mál mjög gaumgæfilega, fara varlega í það. Ég spyr t.d. hæstv. ráðherra: Hvaða stærðir í fjármunum erum við hér að tala um? Hvað mun þetta þýða í tilfærslum? Ef það gengur eftir að færa þetta í Lífeyrissjóð bænda, hvaða réttindaaukning verður þar? Hvernig verður hún útfærð? Það er auðvitað afar sorglegt að horfa á niðurstöðuna varðandi stöðu bænda í lífeyrissjóði sem kemur mjög skýrt fram í svari við fyrirspurn hv. þm. Drífu Hjartardóttur. Við erum að horfa þar á greiðslur til bænda sem eru hæstar 42 þús., og ætli meðalgreiðslurnar séu ekki í kringum 20 þús. Við megum ekki gleyma því, og bændur þurfa að huga að því og við öll að þegar við fáum greiðslur út úr lífeyrissjóði sem eru svona litlar skerða þær samt bætur úr almannatryggingakerfinu með 45% reglu. Hvað erum við í raun og veru að færa bændum? Ég held að þetta mál þurfi mjög gaumgæfilegrar athugunar við áður en gengið verður fram í því.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Bjarnasyni fyrir að hefja þessa umræðu, ég held að hún sé þörf, og vil segja í upphafi að starfsemi Stofnlánadeildar landbúnaðarins og síðar Lánasjóðs landbúnaðarins er mjög merkilegt vitni um félagsþroska og samstöðu innan einnar stéttar eða atvinnugreinar. Með búnaðargjöldum, sem aftur hafa gert mönnum kleift að halda vöxtum niðri á lánum til ungra bænda til jarðakaupa og uppbyggingar, má segja að kynslóðirnar í landbúnaðinum hafi stutt hver aðra þannig að þeir sem eru búnir að koma sér fyrir hafi stutt við bakið á þeim sem eru í uppbyggingu á hverjum tíma. Ég er ekkert feiminn við að ljúka lofsorði á slíkt virðingarvert félagslegt framtak og félagslega samstöðu hvort sem einhverjum dytti í hug að kalla það gamaldags eða ekki. Frjálshyggjuhaukarnir mega hafa um það hvaða orð sem þeir vilja en mér finnst þetta merkilegur og virðingarverður félagslegur þroski sem bændur hafa í gegnum tíðina sýnt með þessu og ég vona svo sannarlega að a.m.k. eitthvað eimi eftir af honum. Ég vara harkalega við því að menn einkavæði grunnfjárfestingarlánasjóð landbúnaðarins. Ef einhver atvinnugrein býr við sérstakar aðstæður sem menn ættu að huga að áður en þeir fara út í slíkt er það landbúnaðurinn í hinum strjálu byggðum. Ég held að sporin hræði varðandi einkavæðingu fjárfestingarlánasjóða iðnaðarins og sjávarútvegsins. Ég þekki það vel af eigin raun og samskiptum við menn, bæði iðnrekendur og sjálfstæða litla útgerðaraðila úti um landið, hvers konar þrautagöngu þeir hafa margir mátt ganga núna eftir að Fiskveiðasjóður og Iðnlánasjóður liðu undir lok varðandi ósköp einfaldlega grundvallarfjármögnun í uppbyggingarverkefnum sem þeir áður gengu að vísri í fjárfestingarlánasjóðum sínum. Ég vara einnig við því að menn dæmi hlutina alfarið út frá tímabundnu ástandi í núinu. Er víst að vaxtakjör bankanna verði hin sömu um ókomin ár? Eru ekki vextir að hækka hjá bönkunum í dag? Eigum við að dæma þetta út frá þeim leiðangri sem bankarnir eru greinilega í eftir opinberu lánasjóðunum sem eftir eru, þ.e. Íbúðalánasjóði og núna Lánasjóði landbúnaðarins? Ég held að menn ættu að ganga hægt um gleðinnar dyr í 

Hæstv. forseti. Starfsemi Lánasjóðs landbúnaðarins hefur verið þýðingarmikil fyrir bændur í gegnum tíðina. Hann hefur gegnt sama hlutverki og atvinnuvegasjóðirnir gerðu en hann er nú einn eftirlifandi af þeim sjóðum og í mörg ár hefur verið vaxandi óánægja með starfsemi sjóðsins. Allir sem stunda búvöruframleiðslu borga til sjóðsins og er sá skattur nýttur til niðurgreiðslu lána. Í því hefur falist ákveðin samhjálp, það er rétt hjá hv. þingmanni, en er mismunun kannski betri lýsing á ástandinu? Hæstv. forseti. Sá hópur bænda sem hefur lítil eða engin viðskipti við þennan sjóð fer ört stækkandi. Það er stór hópur sem er ekkert að framkvæma. Hins vegar er stór hópur að framkvæma en hefur ekki nokkra möguleika á lánum því að reglur sjóðsins eru þannig að þær passa ekki inn í veruleika þessara bænda. Síðan er stór hópur bænda sem hefur kosið að hætta viðskiptum við sjóðinn þar sem völ er á hagstæðari lánum annars staðar. Þannig er nú staðan. Allir þessir bændur greiða allt að 0,8% af tekjum sínum til að niðurgreiða lán til þeirra bænda sem eftir standa, þeirra fjósbygginga, þeirra dráttarvéla- og jarðarkaupa. Er þetta það jafnrétti sem á að bjóða bændum upp á? Bændum landsins er þessi staða fullljós. Á nýafstöðnu búnaðarþingi var ályktað mjög eindregið í þá átt að leggja sjóðinn niður, og þeir aðilar og fagmenn sem farið hafa yfir málið og hafa skilað skýrslu komast að sömu niðurstöðu. En hv. þingmenn Vinstri grænna vilja ekki hlusta á vilja bænda sem liggur skýr fyrir. Ef ekki verður aðhafst strax mun eigið fé sjóðsins smám saman rýrna og þar með staða bænda. Ráðstöfun eigna sjóðsins er síðan sérstakt mál og það er mikilvægt að fá sem mest fyrir eignir hans og að tryggja hagsmuni lántakenda. Þá þarf að vinna hratt og örugglega í málinu eins og landbúnaðarráðherra er að gera en hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar vinna hér gegn framgangi.

Hæstv. forseti. Bændur eru á þeirri skoðun að það eigi að leggja þennan sjóð niður. Mér finnst að það eigi að taka mark á þeim vilja, en það á auðvitað að vanda sig við það og standa vel að því. Hæstv. ráðherra hefur komið hér með hugmyndir um það hvernig eigi að standa að þessu og allar hafa þær gengið í þá sömu átt að hugsanlegar eignir sjóðsins verði nýttar bændum til hagsbóta. Ég fagna því, einfaldlega vegna þess að það var ekki gert varðandi atvinnuvegasjóðina. Fjármunum t.d. Iðnlánasjóðs var bókstaflega stolið af þeim sem höfðu greitt gjaldið til sjóðsins. Það var bara hirt í ríkissjóð. Það ætla menn ekki að gera við bændur. Ég set hins vegar spurningarmerki við og spyr hvað það þýði í raun og veru ef menn ætla að láta fjármunina ganga t.d. til Lífeyrissjóðs bænda en að ríkið haldi eftir skuldbindingum. Hvað þýðir það? Ég vil fá betri skýringu á því hjá hæstv. ráðherra hér á eftir hvað átt er við með því,  En auðvitað verða menn líka að meta stöðu skuldara þessa sjóðs og velta fyrir sér hvort einhver vandamál geta komið upp ef sjóðurinn verður seldur með eignum og skuldum. Ég held þess vegna að það þurfi að vanda sig við það sem hér er verið að tala um að gera. Ég get ekki haft þá skoðun að það eigi að vera á móti því að leggja hann niður. Það má líkja þessu við gömlu hestasláttuvélarnar, þegar þær voru orðnar úreltar fóru þær að ryðga og fúna í túninu en menn átu hrossin sem höfðu dregið þær.

Herra forseti. Allt á sinn tíma, segir í Predikaranum. Þannig er líka með þennan lánasjóð. Hann var mjög þarfur, gerði eflaust sitt gagn eins og tímarnir voru þá. Þeir tímar eru liðnir og vonandi koma þeir ekki aftur. Það er eðlileg og sjálfsögð krafa bænda að breyta þessu og það er mjög mikil þörf á því að efla og styrkja Lífeyrissjóð bænda. Við munum taka það mál fyrir hér á dagskrá í dag. Þá rifjast upp fyrir mönnum enn einu sinni hve hörmuleg staða þess sjóðs er. Okkur ber skylda til þess að efla hann. Jafnvel þó að við settum alla þá peninga sem þarna eru inn í sjóðinn mun það ekki duga, það þarf meira til. Við verðum að styrkja og efla Lífeyrissjóð bænda þannig að hann verði jafnbær við aðra lífeyrissjóði í landinu. Það er hið mikla verkefni sem við höfum. Fyrir nokkrum árum tókum við búnaðargjaldið til umræðu hér á Alþingi, herra forseti. Þá var það lækkað verulega. Sum okkar vildu ganga lengra. Þá var ekki hljómgrunnur fyrir því. Til allrar hamingju hefur þetta breyst, nú virðist hljómgrunnur fyrir því að leggja þetta niður. Það er sjálfsagt að gera það, og þótt fyrr hefði verið. Það er á meðal vor, herra forseti, fólk sem á sér þær helstu hugsjónir að hverfa aftur til fornra búskaparhátta. Það fólk harmar þá veröld sem var. En við því er ekkert að gera, tíminn heldur áfram og lífið heldur áfram. Landbúnaðurinn verður að þróast eins og aðrar atvinnugreinar. Hann á sinn möguleika, og allir draumar um að hverfa til þeirra hluta sem löngu eru liðnir eru dæmdir til að mistakast. Við munum styðja bændur í þeirri kröfu að fella niður þennan sjóð, hætta að skattleggja bændur til þess að greiða niður vexti til þeirra sjálfra. Það er sama og að éta skottið á sjálfum sér. Þeir tímar eru liðnir. Þannig munum við ganga fram, þannig munum við breyta þessu, láta þessa peninga inn í lífeyrissjóðinn. Bændur eiga þá allan rétt á því að keppa á grundvelli um lán og sækja sér lán eins og hverjum sæmir, hver vill og hver telur sig þurfa.

Frú forseti. Ég held að það hljóti að teljast nokkuð jákvætt ferli hjá ráðherra að huga að breytingum hjá Lánasjóði landbúnaðarins, sérstaklega í ljósi breyttra aðstæðna á fjármálamarkaði. Það hefur komið í ljós í máli hv. þingmanna að bændur sjálfir eru á því máli að skoða nýjar leiðir með lánasjóðinn, og kom m.a. fram í máli hv. þm. Drífu Hjartardóttur að bændur hafi verið að greiða upp lán sín hjá sjóðnum með tilstuðlan betri kjara hjá fjármálafyrirtækjum á markaði. En, frú forseti, leyfist mér að spyrja hæstv. landbúnaðarráðherra Guðna Ágústsson, sem virðist nú vera að vakna af værum blundi hvað varðar ríkisbáknið og stofnanir sem heyra til gamalli tíð, hvort sama hugsun sé í gangi hjá hæstv. ráðherra gagnvart Íbúðalánasjóði. Í raun má telja að Lánasjóður landbúnaðarins annars vegar og Íbúðalánasjóður hins vegar séu ekki ólíkar stofnanir að því leytinu til að þær eru ríkisreknar og heyra undir ríkið, eru í keppni við fjármálafyrirtæki á markaði um lánafyrirgreiðslur til neytenda. Má því spyrja hæstv. ráðherra hvort þetta sé vísir að því að Framsóknarflokkurinn sé að vakna af værum blundi er varðar tillögur Íbúðalánasjóðs á markaði? Það væri gleðiefni líka, frú forseti, ef hæstv. landbúnaðarráðherra ætlaði sér að fækka stofnunum og deildum innan landbúnaðarins, leggja til að mynda niður embættismann íslenska hestsins sem ég hef ekki skilið fram til þessa. Munum við sjá þetta jákvæða ferli í frekara mæli hjá hæstv. ráðherra?

Frú forseti. Ég fagna þeirri yfirlýsingu hæstv. landbúnaðarráðherra að hann muni beita sér fyrir því að skoða fleiri valkosti í framtíð sjóðsins eða verkefnum hans, m.a. þá hugmynd sem ég lagði hér upp, að hann yrði rekinn samhliða lífeyrissjóðnum eða sem slíkur valkostur. Ég skora á ráðherra að beita sér enda hef ég talið að hann hefði mikinn skilning á stöðu bænda og vilja til að Ísland sé byggt upp sem víðast af sjálfseignarbændum. Þá er ekki sama hvernig að er farið. Ég er ekki að leggja til að halda öllu í óbreyttri mynd, síður en svo, enda benti ég á það. Ég tel að sjóðurinn hafi kannski verið einum um of seinn að bregðast við breyttum aðstæðum á fjármálamarkaðnum en betra er að bregðast við seint en aldrei. Það er mesti misskilningur að halda að andvirði sjóðsins geti runnið inn í Lífeyrissjóð bænda og aukið lífeyrisréttindi. Þau eru einungis bundin við það sem hefur verið greitt inn í sjóðinn af einstaklingunum. Þau geta í besta falli orðið til þess að þau verði ekki skert. Menn mega ekki rugla hér saman tveimur ólíkum þáttum. Frú forseti. Ég vitnaði til þess að ekki hafi verið haft enn þá fullt samráð við bændur og vísa til samþykktar búnaðarþings. Ég leyfi mér að vitna til hennar, með leyfi forseta: „Búnaðarþing 2005 hefur fjallað um málefni Lánasjóðs landbúnaðarins. Starfshópur sem landbúnaðarráðherra skipaði til að fara yfir málefni sjóðsins hefur ekki lokið störfum og eftir er að leggja mat á nokkur atriði sem lúta að því hvernig þörf landbúnaðarins fyrir lánsfé verði best mætt á komandi árum.“ Þetta er upphaf bókunar á búnaðarþingi. Starfshópurinn hafði ekki lokið störfum þegar þetta var gert. Auk þess miðar skýrsla starfshópsins nánast bara að úttekt á einni lausn, þ.e. að leggja niður og selja sjóðinn. Það finnst mér vera mjög þröngur vinkill og fagna því að hæstv. landbúnaðarráðherra 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka þessa umræðu. Ég finn það á þingheimi að menn skynja að það eru breyttir tímar og lánasjóðurinn stendur á miklum tímamótum. Staðan er nú sú að hann á í dag 3,3 milljarða í eigin fé sem vissulega gæti rýrnað ef ekki verður brugðist við. Þess vegna er það mikilvægt. Við skulum líka gera okkur grein fyrir því, og það hefur komið hér glöggt fram í umræðunni, að bændur greiða búnaðargjaldið sem er 140 milljónir á ári. Það kom hér glöggt fram í ágætri ræðu hv. þm. Katrínar Ásgrímsdóttur að annar hópurinn framkvæmir og hinn hópurinn, sem ekki framkvæmir, greiðir með þeim stóru. Þetta er auðvitað félagshyggja sem bændur gagnrýna í dag. Þess vegna var búnaðarþing svo ákveðið í afstöðu sinni að enginn mælti með því að þessu kerfi yrði haldið óbreyttu. Hitt blasir við að Lífeyrissjóð bænda vantar í dag 2,6 milljarða til að geta staðið við skuldbindingar sínar horft til framtíðar og er hann veikasti lífeyrissjóður landsins. Vilji stjórnarflokkanna er að efla þann sjóð og styrkja til þess að bændur sem bregða búi hafi betri stöðu. Hér er því auðvitað um stórmál að ræða. Ég hef verið gagnrýndur fyrir að koma með svona mál seint og hefði átt að bregðast við fyrr. Peningaþróunin á markaðnum hófst þó ekki fyrr en í ágúst sl. sumar þannig að tíminn er ekki langur og svona mál verður auðvitað að ganga mjög hratt fyrir sig. Ef það gerir það ekki getur staða lánasjóðsins rýrnað verulega og verið minna fé í honum horft til lengri tíma. Þess vegna verða svona mál að gerast mjög hratt. Ég óska bara eftir góðu samstarfi við þingflokkana og stjórnarandstöðuna um þetta mál. Þetta er tilfinningamál. Ég þekki Lánasjóð landbúnaðarins vel, var formaður hans fyrr á árum og ber miklar tilfinningar til hans 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum nr. 90/2003, um tekjuskatt og eignarskatt, sem finna má á þskj. 1053. Með þessu frumvarpi er lögð til breyting á 2. gr. umræddra laga og miðar hún að því að kveða skýrt á um almenna aðsetursreglu varðandi ótakmarkaða skattskyldu lögaðila. Í 2. gr. laganna er í fimm töluliðum kveðið á um hvaða lögaðilar beri ótakmarkaða skattskyldu hér á landi. Það eru þeir lögaðilar sem á hvílir skylda til að greiða tekjuskatt af öllum tekjum sínum hvar sem þeirra er aflað og eignarskatt af öllum eignum sínum hvar sem þær eru. Í 1.–4. tölulið er t.d. talað um hlutafélög, samlagsfélög og sameignarfélög sem skráð eru hér á landi. Í 5. tölulið segir í núverandi ákvæði að á öðrum félögum en greinir í 1.–4. tölulið hvíli umrædd skattskylda. Í málsgrein sem fylgir 5. töluliðnum er að finna aðsetursreglu, þ.e. reglu sem segir að félag teljist eiga hér heimili ef það er skráð hér á landi, telur heimili sitt hér á landi samkvæmt samþykktum sínum eða ef raunveruleg framkvæmdastjórn þess er hér á landi. Skattyfirvöld hafa talið að 5. töluliður tæki til óskráðra hlutafélaga og að aðsetursreglan í 5. tölulið tæki síðan til þeirra. Með úrskurði yfirskattanefndar frá því í október sl. var þessum skilningi skattyfirvalda hafnað. Yfirskattanefnd taldi að umræddur 5. töluliður tæki einungis til annarra félaga en þeirra sem talin eru upp í 1.–4. tölulið greinarinnar. Þar af leiðandi tæki aðsetursreglan sem er að finna í 5. töluliðnum ekki til hlutafélaga sem skráð eru erlendis, jafnvel þótt þau ættu hér heima samkvæmt eigin samþykktum og hefðu raunverulega framkvæmdastjórn hér á landi. Yfirskattanefnd tók einnig skýrt fram að aðsetursreglan sem er að finna í 5. tölulið tæki einungis til hans en ekki til félagsforma sem talin eru upp í töluliðum 1.–4. Það er því ljóst að í lögum nr. 90/2003 er ekki fyrir að fara almennri aðsetursreglu varðandi ótakmarkaða skattskyldu lögaðila. Með frumvarpi því sem ég mæli nú fyrir er verið að tryggja Íslandi skattlagningarrétt í þeim tilvikum þegar lögaðilar sem upp eru taldir í 1.–4. tölulið greinarinnar eru skráðir erlendis en telja heimili sitt hér á landi samkvæmt eigin samþykktum eða ef raunveruleg framkvæmdastjórn þeirra er hér á landi. Með þessu er lögð áhersla á að skattskylda lögaðila markast ekki af formreglum einum saman, eins og skráningu, heldur einnig af efnisviðmiðum. Regla sem þessi hlýtur að teljast eðlileg og rökrétt í ljósi almennra reglna um skattlagningarrétt ríkja. Ég legg til, virðulegi forseti, að þessu frumvarpi verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar og til 2. umr. að lokinni þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum um Lífeyrissjóð bænda sem er að finna á þskj. 1054. Eins og kunnugt er stendur Lífeyrissjóður bænda frammi fyrir vaxandi vanda gagnvart tryggingafræðilegri stöðu sjóðsins. Til þess að stjórn hans geti brugðist við þessum vanda eru með frumvarpi þessu lagðar til tvær efnisbreytingar á gildandi lögum um Lífeyrissjóð bænda og er frumvarpið flutt að ósk stjórnar sjóðsins. Í fyrsta lagi er lagt til að breyta ákvæðum er lúta að iðgjöldum sjóðfélaga og mótframlagi launagreiðenda þannig að hægt verði í samþykktum lífeyrissjóðsins að hækka iðgjöld og mótframlag svo að styrkja megi stöðu hans. Í öðru lagi er lagt til að opna fyrir möguleika á aldurstengingu lífeyrisréttinda sem mjög hefur rutt sér til rúms eins og menn þekkja í öðrum lífeyrissjóðum. Eins og áður segir er halli á tryggingafræðilegri stöðu Lífeyrissjóðs bænda og kemur þar margt til. Þannig hefur aldursskipting sjóðfélaga ætíð verið sérlega óhagstæð miðað við flesta aðra lífeyrissjóði og lífeyrisbyrði sjóðsins þar af leiðandi verið mjög há. Meðalaldur sjóðfélaga verður hærri með hverju árinu sem líður og greiðandi sjóðfélögum fækkar. Af þessum sökum eru framtíðarskuldbindingar sjóðsins mjög þungar. Lífeyrisþegum sjóðsins fjölgar og eru þeir nú fleiri en greiðandi sjóðfélagar. Lífeyrisbyrði sjóðsins nam í árslok 2004 um 158%, en það þýðir að greiddur lífeyrir er nærri 60 af hundraði hærri en þau iðgjöld sem greidd eru til hans. Sjóðurinn þarf því stöðugt að ganga á eignir sínar og ávöxtun þyrfti að vera mjög góð, betri en hjá flestum öðrum lífeyrissjóðum, til að halda í horfinu. Talið er að frekari möguleikar til að bæta stöðu Lífeyrissjóðs bænda að óbreyttum lögum séu ekki fyrir hendi. Því er lagt hér til og talið nauðsynlegt að opna fyrir möguleika á hækkun iðgjalds sjóðfélaga, mótframlags launagreiðenda svo og aldurstengingu réttinda, sem er að mati tryggingafræðings sjóðsins orðin óhjákvæmileg. Ég vek athygli á því, virðulegi forseti, að væri hér um að ræða hefðbundinn lífeyrissjóð mundi hann ganga í gegnum breytingar af þessu tagi með því að breyta samþykktum sínum eða reglum á ársfundi en þar sem hér er um að ræða sjóð sem um gilda sérstök lög og þar sem ákvæði af þessu tagi er að finna í umræddum lögum er óhjákvæmilegt að verða við óskum stjórnarinnar með því að leggja það fyrir Alþingi að gera þær breytingar sem hér eru lagðar til. Öðruvísi koma þær ekki til framkvæmda. Ég legg til, virðulegi forseti, að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. að lokinni þessari umræðu og til efnahags- og viðskiptanefndar þingsins.

Frú forseti. Ég vil í mínu stutta andsvari bara þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir að koma með fram með þessar breytingar. Ég tel að þær séu til mikilla bóta. Eins og fram hefur komið hafa lífeyrisréttindi bænda verið mjög bágborin og það er kominn tími til að þau verði lagfærð. Við ræddum það áðan í utandagskrárumræðunni um Lánasjóð landbúnaðarins hvort hægt væri að styrkja lífeyrisréttindi bænda með söluandvirði hans. Ég tel að þetta frumvarp sé mjög til bóta og þakka fyrir það.

Ég þakka þingmanninum, virðulegi forseti, fyrir undirtektirnar við þetta þingmál. Ég tek undir það að nauðsynlegt er að styrkja þennan lífeyrissjóð eins og hér er verið að gera og að það sé sjálfsagt mál að leita fleiri leiða til að gera það. Meðal annars hefur komið til athugunar, eins og hér var rætt í morgun, hvort hægt sé að nýta fjármuni úr Lánasjóði landbúnaðarins með einhverjum hætti í því skyni, en það er að sjálfsögðu sjálfstætt mál sem ekki verður rætt í þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Ég vil nýta mér réttinn til að fara í andsvar og gera litla athugasemd. Hér er verið að breyta lögum um lífeyrissjóð og fram kemur í greinargerð frumvarpsins að sjóðurinn stefni í þrot miðað við stöðuna núna og verið sé að opna möguleikann á að hækka iðgjald sjóðsfélaga, þ.e. hækka iðgjöldin á bændur. Ég saknaði þess svolítið í ræðu hæstv. fjármálaráðherra að heyra örfá orð um hvernig þetta geti hugsanlega litið út fyrir bændurna. Er líklegt að þeir fari að greiða meira inn? Nú er búið að skerða réttindin talsvert og þau eru komin niður í lágmarksréttindi, eins og ég skil málið. Athyglisvert væri að heyra hvort hæstv. ráðherra geti upplýst þingheim eitthvað örlítið meira um hvernig þetta gæti komið út fyrir bændur í framtíðinni þó að sjálfsögðu sé ekki búið að semja.

Virðulegi forseti. Ég get að sjálfsögðu ekki sagt fyrir um það með hvaða hætti stjórn sjóðsins muni nýta þær heimildir sem verið er að veita henni. Hitt veit ég að mótframlag launagreiðanda í sjóðinn kemur ekki frá neinum launagreiðanda heldur frá ríkinu. Þess vegna gilda m.a. um þetta málefni sérstök lög og þess vegna heyrir sjóðurinn ekki undir almenna lífeyrissjóðakerfið sem væri að mörgu leyti eðlilegt. Ríkið greiðir mótframlag vinnuveitandans. Við erum því að skapa svigrúm og ég sem fjármálaráðherra og ábyrgðarmaður ríkissjóðs er að leggja til að veittar verði heimildir til að hægt sé að greiða meira úr ríkissjóði sem mótframlag í sjóðinn ef því er að skipta þegar þar að kemur. Ég vek svo athygli á því í framhaldi af þessu að sérstök lög voru um lífeyrissjóð sem við afnámum fyrir jól, lögin um Lífeyrissjóð sjómanna, vegna þess að ekki var talið lengur nauðsynlegt eða eðlilegt að um þann sjóð giltu sérstök lög, hann gæti fallið undir almennu lífeyrissjóðalöggjöfina enda var þar ekki um að ræða að þar væri ekki launagreiðandi sem gæti innt af hendi mótframlagið. Það er munurinn. Vonandi tekst að komast fyrir vind hvað varðar vanda lífeyrissjóðsins. Auðvitað vonum við það öll en þar hefur búið um sig gamalgróinn fjárhagsvandi og, eins og við þekkjum öll, eru greiðslurnar úr lífeyrissjóðnum til bænda, eftirlaunaþega og fyrrverandi bænda, ekki háar eins og fram kom fyrr í vetur á þinginu þegar ég svaraði fyrirspurn frá hv. þm. Drífu Hjartardóttur um það efni.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir svörin. Ljóst er að ríkið er að opna í lagaheimild möguleika á að hækka framlag sitt, en það er auðvitað alveg ljóst að það eru ekki stórkostlegar líkur á því að sjóðurinn dafni sérstaklega nema eitthvað mikið komi til af því að nú eru fleiri sem taka lífeyri út úr sjóðnum en greiða í hann. Aldursbreytingarnar í stéttinni eru líka þannig að aldurinn er alltaf að hækka og þeim að fækka sem standa undir sjóðnum á meðan byrðarnar aukast talsvert mikið. Ég vil gjarnan spyrja hæstv. ráðherra hvort það sé ekki réttur skilningur að líklegast sé að ríkið komi inn með aukið framlag í meira mæli en bændurnir. Það er varla þannig að þeir bændur sem starfa í dag og standa undir sjóðnum fari að setja einhverjar stórar fjárhæðir í sjóðinn. Maður á mjög erfitt með að sjá það. Er það ekki líkleg niðurstaða að ríkið komi með veruleg framlög en bændurnir muni ekki hækka framlög sín svo miklu nemi?

Virðulegi forseti. Um þetta vil ég engu spá. Ég vil bara segja að við erum að opna heimildir sem getur verið nauðsynlegt að nýta á síðari stigum og þá samkvæmt ábendingum, tillögum eða ákvörðunum á vettvangi sjóðsins. Ég held að nauðsynlegt sé að gera það vegna þess að þessi framkvæmd hefur verið að skjóta rótum í öðrum sjóðum og það hefur ekki verið svigrúm til þess vegna lagaákvæðanna um þennan tiltekna sjóð.

Frú forseti. Það er ekki nýtilkomið að Lífeyrissjóður bænda glími við vanda, því miður. Hann er vel kunnur og hefur verið fyrirsjáanlegur eins og þróunin hefur verið innan þeirrar stéttar mörg undanfarin ár og á löngu árabili. Vandinn er að hluta til sértækur. Hann lýtur að sérstökum aðstæðum í landbúnaðinum og á sér sögulegar skýringar og rætur, eins og þetta með aldurssamsetningu stéttarinnar. Það er líka ástæða til að hafa í huga og minnast þess hvernig að rekstri í landbúnaði hefur verið og er enn þá í verulegum mæli staðið, að hjón eða fjölskyldur standa saman að rekstrinum þó að lífeyrisréttindin hafi kannski fram að því síðasta fyrst og fremst verið bundin við bóndann sem skráður hefur verið fyrir búinu. Að hluta til er vandi Lífeyrissjóðs bænda líka almenns eðlis og tengdur vanda margra annarra lífeyrissjóða. Að sjálfsögðu bætir ekki úr skák fyrir Lífeyrissjóð bænda þær nýju aðstæður sem m.a. nýtt mat á lífslíkum og örorkulíkum sem tekur til lífeyrissjóða almennt frá sl. ári ber með sér. Þann vanda þarf Lífeyrissjóður bænda að takast á við eins og aðrir lífeyrissjóðir. Í þriðja lagi er nauðsynlegt að leggja áherslu á og hafa í huga ábyrgð og aðild ríkisins að málinu. Eins og fram kom að hluta til í svari hæstv. fjármálaráðherra í andsvari áðan er ríkið í mjög sérstakri stöðu í málinu. Vegna samskipta sinna og samninga við bændur er ríkið í hlutverki launagreiðandans að því leyti að það greiðir mótframlagið og það framlag ríkisins er hluti af samningsbundnum samskiptum ríkisvaldsins og bænda. Ég held að allir hljóti að átta sig á því að á þeim vanda verður ekki tekið og hann verður ekki leystur nema með þátttöku ríkisins á a.m.k. þennan hátt og ef ekki víðtækari. Ég held að fyrir því séu ærin sanngirnisleg og söguleg rök af því að um málefni lífeyrisréttindi stéttarinnar hefur verið búið með mjög sérstökum hætti frá byrjun. Best væri auðvitað að það horfði til betri tíðar í málefnum Lífeyrissjóðs bænda á komandi árum gegnum það að atvinnugreinin blómgaðist og þar yrðu nauðsynleg og löngu tímabær kynslóðaskipti og endurnýjun í greininni. Mér finnst varla hægt að hafa umræðuna öðruvísi en þannig að minnt sé á þann möguleika að það verði ósköp einfaldlega viðsnúningur í málefnum atvinnugreinarinnar og hún komist út úr þeirri krónísku varnarstöðu sem hún hefur lengi verið í með versnandi aldurssamsetningu og fækkun þeirra sem eru virkir greiðendur iðgjalda í sjóðinn. Það er auðvitað ekki bara lífsspursmál fyrir málið hvað varðar lífeyrisréttindin og Lífeyrissjóð bænda, það er lífsnauðsyn fyrir atvinnugreinina og þó fyrr hefði verið að menn reyni að snúa þar einhverri vörn í sókn. Með því að leggja sitt af mörkum til framsækinnar og uppbyggilegrar atvinnustefnu sem gæti þýtt að landbúnaðurinn gengi í endurnýjun lífdaga, blómgaðist og þar yrðu hressileg kynslóðaskipti á komandi árum gæti því staðan gjörbreyst. Hún þarf að gera það, ekki bara lífeyrissjóðsins vegna heldur landbúnaðarins vegna og byggðarinnar og strjálbýlisins á Íslandi vegna. Það væri langróttækasta og mesta framtíðarlausnin í þessum málum. Það verður gaman að heyra ræður þeirra sem telja sig handhafa þess að vera framsýnir og nútímalegir í þessum efnum. Þá getum við hinir sem eigum að vera fulltrúar hestasláttuvélanna lært af því. Ég verð að segja alveg eins og er, virðulegi forseti, að umræðan áðan og ræður sem ákveðnir hv. þingmenn héldu, t.d. hv. þm. Katrín Ásgrímsdóttir, ung og framsækin kona sem kemur hingað á þing, eru dapurlegar þegar menn ætla að afgreiða sjónarmið einhverra annarra á þann einfalda og ódýra hátt að þeir séu fulltrúar einhverrar fortíðarhyggju og vilji fara aftur í moldarkofana eða nota hestasláttuvélar. Það lá í orðum fleiri en eins og fleiri en tveggja manna. Hafa menn einhver sérstök efni á því að tala t.d. þannig um þann sem hér stendur og skoðanir hans eða það sem ég hef staðið fyrir í gegnum tíðina þegar ég hef skipt mér af málefnum bænda? Ég held ekki. Ég held að fulltrúar kerfisins, framsóknarmenn og sjálfstæðismenn, sem bera nánast óskoraða ábyrgð á því í hvaða stöðu landbúnaður á Íslandi er í dag ættu að líta í eigin barm. Ekki er það ég sem bjó til SÍS-kerfið. Ekki er það ég sem fann upp útflutningsuppbæturnar á sínum tíma og kom landbúnaðinum í þá herfilegu stöðu sem hann var kominn í á 8. og 9. áratug síðustu aldar. Það var Ingólfur Jónsson á Hellu sem bjó út útflutningsuppbæturnar í ríkisstjórn Sjálfstæðisflokksins með Alþýðuflokknum sáluga og ég veit ekki betur en Framsóknarflokkurinn hafi farið með landbúnaðarráðuneytið og ráðið meiru um þann málaflokk en nokkur annar stjórnmálaflokkur í samanlagðri Íslandssögunni. Ég bið því hv. þingmenn að kasta ekki steinum úr glerhúsi. Þó að við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum þær hugmyndir að það geti verið fleiri leiðir færar í vanda Lánasjóðs landbúnaðarins en þær einar að einkavæða hann skal enginn tala þannig til okkar að það þýði að við viljum ekki takast á við vandann og horfast í augu við hann. Hverjir hafa flutt tillögur um að menn leggi grunn að einhverri nýrri framsækinni og uppbyggilegri atvinnustefnu fyrir landbúnaðinn aðrir en við? Hvar eru gjörðir stjórnarflokkanna í þessum efnum? Það er ekki nóg að ráða einn hálfbrjálaðan mann, eins og hæstv. landbúnaðarráðherra orðaði það sjálfur, sem umboðsmann íslenska hestsins. Það er ekki nóg að slá um sig og halda góðar ræður á árshátíðum og þorrablótum og horfa á þá hluti sem eru að gerast í landbúnaðinum og við erum m.a. að horfast í augu við, sem endurspeglast í gríðarlegum vanda Lífeyrissjóðs landbúnaðarins. Af hverju? Af því að uppdráttarsýki er búin að vera í greininni, því miður mjög lengi. Það er rétt. En það hefur lítið lagast og aldurssamsetningin versnar og virkum  Ég lýsi eftir því að þeir sem telja sig handhafa sannleikans og bjartrar framtíðar í þessum efnum leggi eitthvað á borðið með sér annað en orðagjálfrið. Hvar eru þær raunhæfu tillögur og aðgerðir sem við getum borið von um að þýði t.d. eðlilega endurnýjun og eðlileg kynslóðaskipti í landbúnaðinum? Er núverandi ástand, núverandi verð á kvótum, núverandi uppkaup stórefnamanna á jörðum beinlínis féleg framtíð í þessu samhengi? Halda menn að vænlegt sé fyrir unga bændur að taka við jörðum feðra sinna og byggja þar upp mjólkurbú ef það er rétt að mjólkurkvótinn sé orðinn svo dýr að það sé jafnvel auðveldara að hefja búskap utan kerfisins en að reyna að kaupa sér kvóta? Þannig er veruleikinn. Og hvað er verið að kaupa? Hvað er verið að kaupa þegar menn kaupa mjólkurkvótann? Verið er að kaupa rétt til ávísana frá hæstv. fjármálaráðherra, Geir H. Haarde, á grundvelli tímabundins samnings um stuðning ríkisvaldsins við búvöruframleiðsluna. Rétturinn til að fá ávísanir frá hæstv. fjármálaráðherra, Geir H. Haarde, gengur kaupum og sölum fyrir ótrúlegar fjárhæðir. Það er snilldarlegt kerfi, er það ekki? Það er snilldarlegt kerfi að menn skuli láta viðskipti með réttinn til ávísanagreiðslna úr ríkissjóði vera orðinn að sjálfstæðu verðmæti í viðskiptum í atvinnugreininni sem hefur þau áhrif m.a. að þröskuldur myndast sem þarf að stíga yfir í hverjum einustu kynslóðaskiptum, því að þegar ungur bóndi, bóndasonur eða bóndadóttir stendur frammi fyrir því að meta: Hef ég möguleika á að taka við búi foreldra minna? Gegn hverju reikna menn dæmið og samanborið við hvað er það borið? Jú, hinn möguleikann, að selja réttinn til ávísana frá hæstv. ráðherra, Geir H. Haarde, meðan hann er í því sæti. Þetta er fínt kerfi. Þetta er auðvitað að hafa nákvæmlega sömu áhrif nema bara enn þá ýktari í landbúnaðinum eins og stórkvótakerfið hefur í sjávarútveginum þegar menn eru þar að velta fyrir sér: Er grundvöllur fyrir því að taka við bátnum af foreldrum mínum? Ef t.d. einyrkjaútgerð á í hlut standa menn frammi fyrir því að velta því fyrir sér hvort komi betur út, hvort sé raunhæfara, hvort sé betri fjármálastjórn, að reyna þetta áfram eða selja kvótann og fá eina feita ávísun og geta lifað í vellystingum praktuglega eftir það. Hver er útkoman? Í 9 tilvikum af hverjum 10 selja menn og einyrkinn í útgerðinni er að hverfa. Það eru bara trillur og stórútgerðir sem verða eftir. Svona er þetta. Varðandi hugmyndirnar sem voru ræddar áðan um að Lánasjóður landbúnaðarins verði einkavæddur, það á að kalla hlutina réttum nöfnum, ef hann verður seldur og eigum við að giska á að Kaupþing – Búnaðarbanki gæti slumpast á að bjóða í hann, eigum við að láta okkur detta það í hug? Hafa þeir ekki verið nokkuð fyrirferðarmiklir í því að fara um sveitir og bjóða bændum sem best hafa veð og best eru staddir að taka þá í viðskipti? Jú, eitthvað er um það. Er það endilega vænlegasta leiðin til þess að ráðstafa söluverðmæti í eitt skipti inn í Lífeyrissjóð bænda, jafnvel þótt það verði umtalsvert og þó að muni um það? En hann verður ekki seldur nema einu sinni og þar með er líka farið það sem hann hefur staðið fyrir, sem er grunnfjármögnunin án tillits til aðstæðna, án tillits til þess hvar menn búa í þessari atvinnugrein. Hvernig væri nú að skoða þá leið að sameina eða samreka a.m.k. Lífeyrissjóð bænda og Lánasjóð landbúnaðarins þannig að eigið fé lánasjóðsins yrði þar til styrkingar? Það mætti m.a. ná stórfelldum árangri í að draga úr rekstrarkostnaði með slíkri samþættingu. Við skulum ætla að slíkur mun öflugri aðili næði betri kjörum varðandi fjármögnun sína, það er engin ástæða til að ætla annað. Þarna mætti því væntanlega slá margar flugur í einu höggi. Lífeyrissjóðirnir hafa fullar heimildir til að lána sjóðfélögum sínum, þau lán má væntanlega skilgreina þannig að þau gætu í reynd verið ígildi jarðakaupalána til dæmis. Það er ekkert vandamál að ungir sjóðfélagar í Lífeyrissjóði bænda eigi þannig skilgreindan lánsrétt til dæmis. Ef ekki mætti í sjálfu sér halda þessu lagalega aðskildu en samreknu. Það eru auðvitað ýmsar leiðir færar í því, auk þess sem það vill svo til að um Lífeyrissjóð bænda gilda sérlög og ég sé ekki neina ástæðu til þess að aðrir þyrftu að amast við því að í þeim sérlögum væri gengið frá þessu og um þetta búið með sérstökum hætti. Ég sé ekki að það geri neinum neitt. Það eru því miklir möguleikar í að skoða þetta og ég hvet til þess að það verði gert rækilega. Að mörgu leyti gildir það sama um Lífeyrissjóð bænda og gerði áður um Lífeyrissjóð sjómanna, að ríkisvaldið átti mjög sérstaka aðild að þeim málum. Við vitum það sem þekkjum þá sögu að í gegnum tíðina hefur verið gripið til margvíslegra ráðstafana af hálfu ríkisvaldsins til þess að tryggja betur lífeyrisréttindi sjómanna. Því miður ekki nóg. Því miður stóð ríkið aldrei að fullu við ábyrgð sína á því t.d. þegar menn reyndu á sínum tíma að taka upp 60 ára aldursreglu í Lífeyrissjóði sjómanna. Það stendur enn upp á ríkisvaldið að efna það þannig að sennilega vantar um einn og hálfan milljarð í eigið fé Lífeyrissjóðs sjómanna, sem reyndar er nú að sameinast öðrum, til þess að sjóðnum hafi verið bætt að fullu það sem hann tók á sig vegna áformanna um 60 ára aldurstökurétt. Menn hafa þó sýnt þessu skilning og viðurkennt þetta í verki með margvíslegum hætti á undanförnum árum. Til dæmis hefur ýmsu skiptagóssi úr fórum sjávarútvegsins verið ráðstafað inn í Lífeyrissjóð sjómanna. Gerðir voru upp gamlir sjóðir og hluta af andvirði þeirra var varið í Lífeyrissjóð sjómanna. Þar með var viðurkennd í verki aðild ríkisins og ábyrgð að því máli.  Það eru ærin rök fyrir því að takast á við þennan vanda. Ég segi hiklaust að ég fagna því sem hæstv. fjármálaráðherra sagði áðan, sem á mannamáli þýðir auðvitað að menn horfast í augu við það að lítið verður hægt að gera í þessum efnum nema ríkið komi þar að með beinum eða óbeinum hætti, þ.e. ef bændur takast á við það m.a. með því að hækka iðgjaldagreiðslur sínar í sjóðinn verði ríkið að koma á móti með mótframlögum og hækka þau. Það væri greitt úr ríkissjóði og er þá að sjálfsögðu hluti af hinum samningsbundnu samskiptum ríkis og bænda sem menn eiga að horfa til. Frú forseti. Við erum á ákveðnu millibilstímabili hvaða varðar uppbyggingu lífeyrissjóðakerfisins í landinu. Það er mikil gæfa fyrir Ísland að eiga samtryggingarlífeyrissjóðina og það var mikið gæfuskref þegar uppbygging þeirra hófst um 1970. En því verki er ekki lokið. Það var ekki fyrr en fyrir tiltölulega fáum árum sem menn náðu í raun og veru utan um það í heild sinni að menn færu að greiða af öllum launum og að allir færu að greiða í lífeyrissjóði. Við eigum enn 15–25 ár í land hvað það varðar að kerfið verði orðið fulluppbyggt og komið í jafnvægi. Þetta millibilsástand þurfum við að brúa og takast á við, m.a. með aðgerðum til að styrkja stöðu veikustu lífeyrissjóðanna og með því að búa þannig um samspil lífeyrisréttindanna og greiðslna úr almannatryggingakerfinu að öllum verði sköpuð sómasamleg kjör. Við eigum ekki að dæma einhverja einstaka hópa, hvort sem það eru bændur eða sjómenn á tilteknu árabili, til mun verri lífskjara á eftirlaunaaldri en við höfum efni á að búa þjóðinni almennt. Þetta snýst um sanngirni og réttlæti og jöfnuð og alveg sérstaklega er brýnt að menn takist á við þetta hvað varðar bændur sem nú eða á allra næstu árum fara á eftirlaunarétt. Við eigum ekki að horfa upp á það að slíkur hópur komi til með búa við mun lakari lífskjör á ákveðnu tímabili vegna þess að uppbyggingu lífeyrissjóðakerfisins í heild sinni er ekki lokið og það kerfi er ekki komið í jafnvægi. Það kallar á ákveðnar aðgerðir, ákveðnar sértækar aðgerðir, en þær eru liður í almennum hlutum, þær eru liður í því að tryggja almennt betri og jafnari lífskjör í landinu. Ég trúi ekki öðru en að hér sé fullur pólitískur vilji til að takast á við þessi mál. Þetta eru ekki stórar fjárhæðir sem skekja innviði samfélagsins þó að þarna séu reiddir fram fjármunir sem þarf til að jafna þessa stöðu sæmilega. Það eru öll rök, söguleg, pólitísk og félagsleg til þess að gera það. Ef við berum þetta saman t.d. við tölurnar sem tengjast því að tryggja réttindi opinberra starfsmanna og það sem ríkið þarf að reiða af mörkum þar og er skylt í þeim skilningi að það er af sögulegum ástæðum sem ríkið ber þá ábyrgð sem þar er um að ræða, um var að ræða hluta af umsömdum kjörum þeirra starfsmanna í gegnum tíðina, þá þurfum við ekki að láta okkur bregða við það sem hér er á ferðinni varðandi Lífeyrissjóð bænda. Það er ekki slíkt stórmál að við getum ekki tekist á við það og klárað það með sómasamlegum hætti. Auðvitað væri verulegur fengur í því ef t.d. með sameiningu eða samrekstri Lífeyrissjóðs bænda og Lánasjóðs landbúnaðarins næðust þeir fjármunir til styrkingar lífeyrissjóðnum og öflugri stöðu þess kerfis í heild sinni, samhliða því að menn væru að spara í rekstrarkostnaði og öðru slíku, að það gæti dugað mönnum. Ég held að þar gæti líka alveg komið til greina að sortera svolítið upp þau viðfangsefni sem lánasjóðurinn hefur með höndum í dag og að hann dragi sig út af þeim markaði að hluta til. Það gæti vel komið til greina. Til dæmis að eftir stæðu kannski fyrst og fremst grunnlán eins og til jarðakaupa eða sjóðfélagalán sem væru ákveðin grunnfjárfestingarlán nýliða og ungra bænda en menn leituðu síðan til lánastofnana með afganginn. Að síðustu endurtek ég það, frú forseti, að langróttækasta og varanlegasta lausnin á þessum vanda væri sú að menn tækju höndum saman um að skapa landbúnaðinum skilyrði til þess að blómgast og endurnýjast. Þá leysist þetta í miklu meira mæli af sjálfu sér en nú teiknar til.

Frú forseti. Við ræðum hér um Lífeyrissjóð bænda, það er göfugt málefni og nauðsynlegt að ræða. Mig langar til að spyrja hv. þm. Steingrím J. Sigfússon, þegar hann ræðir um þennan málaflokk, hvort hann haldi ekki að hámarksinngreiðslur sem ákveðnar voru í upphafi í þennan sjóð frá hverjum framleiðanda hafi ekki einmitt þau neikvæðu áhrif sem við sjáum núna hvað stöðu sjóðsins varðar, þ.e. bændur borguðu hámarksiðgjald í sjóðinn og ef menn voru með stærri bú en svokallað vísitölubú fengu þeir endurgreiðslu og uppgjör eftir áramót frá sjóðnum. Menn borguðu því aldrei í hann eins og aðrar stéttir í þjóðfélaginu sem borguðu af öllum launum. Þannig var nú málið. Ég held að það hafi heilmikið að segja um hvernig staða þessa sjóðs er í dag. Það er líka staðreynd að frá því að sjóðurinn var stofnaður upp úr 1970 hefur orðið gríðarleg fækkun bænda og ekki er annað fyrirsjáanlegt en að enn fækki inngreiðendum í sjóðinn. En eftir stendur að það er fjöldi bænda sem þiggur greiðslur úr þessum sjóði. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort þetta sé ekki einmitt sá þáttur sem hefur haft áhrif á hvernig staða sjóðsins er. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon fór víða í umræðunni um Lífeyrissjóð bænda og kom inn á utandagskrárumræðu um Lánasjóð landbúnaðarins. Ég verð að segja um þá ræðu sem flutt var hér af hv. varaþingmanni Katrínu Ásgrímsdóttur að þar var fjallað um það mál af þekkingu og hún kom inn á kjarna málsins hvað Lánasjóð landbúnaðarins varðar.

Frú forseti. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni, enda veit ég að hann þekkir vel til þess að hluti af vanda Lífeyrissjóðs bænda er að sjálfsögðu fólgin í þessari fortíð eins og reyndar annarra lífeyrissjóða. Að þessu leyti má segja að fyrirkomulagið í Lífeyrissjóði bænda, ef ég man það rétt, hafi ekki verið svo frábrugðið því sem var á meðan menn í öðrum sjóðum greiddu t.d. eingöngu af dagvinnulaunum en ekki af heildarlaunum. Það var ákveðið þak á greiðslunum og menn mynduðu ekki lífeyrisréttindi eða greiddu inn á réttindin í samræmi við heildarlaun sín og heildartekjur. Gott ef sjómenn greiddu ekki á einhverjum tíma bara af tryggingunni.  Þetta á sér rætur í því að lífeyrissjóðakerfið fór af stað í slíkum áföngum og það var ekki fyrr en árið 1996 eða 1998 sem við náðum utan um dæmið í heild sinni með endurskoðun löggjafar um lífeyrissjóði og það var virkilega fest í sessi að allir færu, þar með talið sjálfstætt starfandi atvinnurekendur, að greiða í lífeyrissjóði og af öllum launum sínum. Auðvitað er vandinn líka fólginn í hinum sérstöku aðstæðum í stéttinni, aldurssamsetningunni og slíku. Ég kom nú sæmilega rækilega inn á það, ég held ég þurfi ekki að endurtaka það, og lagði mikla áherslu á að vænlegasta lausnin gagnvart þeim vanda sé að breyta aldurssamsetningunni. Það er að leyfa landbúnaðinum að blómgast, að reyna að hjálpa til við að þar verði endurnýjun og kynslóðaskipti þannig að þessi óhagstæðu hlutföll lagist. Að lokum varðandi ræðu hv. þm. Katrínar Ásgrímsdóttur, sem ég gagnrýndi, þá var alveg skýrt hvað ég var að gagnrýna. Ég var að gagnrýna ómálefnaleg ummæli hv. þingmanns í garð okkar þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og annað ekki í ræðu hennar. Að öðru leyti var hún að lýsa skoðunum sínum og hún stendur fyrir þeim. Ég tel að vísu að menn hafi í raun oftúlkað þau viðhorf eða þann vilja sem uppi er í Bændasamtökunum þegar menn segja að það sé afstaða samtakana að leggja eigi Lánasjóð landbúnaðarins niður. Ég er ekki sammála þeirri túlkun. Ég tel að afstaða Bændasamtakanna sé sú að þeir vilji leggja búnaðarmálasjóðsgjöldin af 

Frú forseti. Ég vil minna hv. þm. Steingrím J. Sigfússon á þá miklu atvinnuháttabyltingu sem orðið hefur síðan lífeyrissjóðirnir voru stofnsettir hér á landi. Það er sú breyting, sú mikla atvinnuháttabreyting sem er auðvitað að koma niður á bændum og þeim lífeyrissjóði sem við ræðum hér um. Það er fækkun í greininni og ekki fyrirsjáanlegt annað en að svo haldi áfram. Það verður ekki fjölgun í bændastéttinni. Ég held að einn þeirra þátta sem bændur þurfa að hugsa um og hafa margir hverjir verið að hugsa um og farið út í, og það er að reka búskap sinn í einkahlutafélagsformi. Þá koma þeir sem sérstakir launþegar að búum sínum og geta farið inn í séreignarlífeyrissparnað og höndlað með mál sín með öðrum hætti en áður hefur verið. Þannig voru málin að bændur þurftu einungis að borga iðgjald í Lífeyrissjóð bænda af veltu svokallaðs vísitölubús eða af launum svokallaðs vísitölubús. Þeir sem voru með stærri bú fengu endurgreitt. Þeir fengu í rauninni ekki að borga í lífeyrissjóðinn af þeim launum sem þeir höfðu af búi sínu. Þess vegna er miklu auðveldara hjá mönnum að hafa reksturinn í einkahlutafélagsforminu og geta þá nýtt sér séreignarsparnaðarreglurnar.

Frú forseti. Ég er sæmilega upplýstur um atvinnuháttabreytinguna. Ég hef nefnilega búið á Íslandi að frátöldu einu og hálfu til tveimur árum þau 49 ár sem ég hef lifað og tel mig hafa fylgst sæmilega með, þannig að það þarf ekki að halda yfir mér fræðsluerindi um það. Ég tel mig þekkja ágætlega það samfélag sem ég lifi og hrærist í. Við getum hins vegar verið ósammála um einhverja hluti í þessum efnum en við skulum ekki tala hvert við annað eins og sum okkar hafi gengið um með bundið fyrir augu og með tappa í eyrunum frá fæðingu. Það er ekki svo. Ætli ég hafi ekki eitthvað glímt við þessa hluti eins og hv. þingmaður sem líka hefur þurft að vera í forsvari fyrir bændur eða landbúnaðinn á ákveðnum sviðum. Það er auðvitað alveg rétt og við þurfum ekki að fara betur yfir það að ákveðnar veilur í kerfinu sem enn er við að glíma eiga sér rót í upphafinu. Ég held að við eigum frekar að segja: Fögnum því sem þó hefur áunnist og lofum guð fyrir að við lentum inn á það spor um 1970 að byrja að byggja upp söfnunarsjóði með samábyrgð. Það var gæfuspor fyrir Ísland og ástæða þess að víða um lönd er horft til Íslands og sagt: Sjáið þið hvað þeir eru að gera, hvernig þeir fara að þessu. Þeir koma til með að glíma við breytta aldurssamsetningu í samfélaginu með allt öðrum og árangursríkari hætti en við stöndum frammi fyrir hér í Þýskalandi, Bretlandi, Noregi eða hvar það nú er þar sem menn annaðhvort alls ekki eða miklu seinna völdu þessa gæfulegu leið. Einnig hjálpar það okkur að við erum enn tiltölulega ung þjóð. Ég skrifa ekki upp á að áframhald þurfi að vera á fækkun í bændastétt eða hjá þeim sem greiða iðgjöld í Lífeyrissjóð bænda þó svo miklar breytingar eigi sér nú stað. Það er ekkert sem segir að byggð í sveitum landsins og ýmiss konar búskapartengd starfsemi, sem ætti að mínu mati að geta gefið mönnum aðild að Lífeyrissjóði bænda og greiðslum þar inn, geti ekki blómgast og það er hún auðvitað að gera á mörgum sviðum eins og í ferðaþjónustu, í sveitum og víðar. Vandinn er sá að samdrátturinn í hinni hefðbundnu starfsemi gerir meira en vega það upp enn sem komið er en breytist vonandi. Varðandi einkahlutafélögin sé ég 

Virðulegur forseti. Við ræðum um Lífeyrissjóð bænda og málefni þeim tengd. Inn í það tengist mál sem tekið var fyrir í utandagskrárumræðu um Lánasjóð landbúnaðarins og það verk að leggja hann e.t.v. niður og jafnvel ráðstafa fjármununum í Lífeyrissjóð bænda. Til að koma í veg fyrir allan misskilning vegna þess sem ég kann að segja síðar í ræðu minni þá tel ég virkilega þarft verk að takast á við að reyna að laga stöðu bænda í lífeyrismálum og að lífeyrir þeirra verði þeim einhvers virði og skipti máli í framtíðinni. Ég held að rétt sé að við förum þannig í það mál að við skoðum hvernig lífeyrisgreiðslur nýtast lífeyrisþegum í raun. Þegar við skoðum lífeyrismálin í heild sinni skerða greiðslur úr lífeyrissjóði bætur úr almannatryggingum. Segjum sem svo að okkur takist að hækka meðalgreiðslur til bænda með lagfæringum eins og þeim að setja eignir Lánasjóðs landbúnaðarins í Lífeyrissjóð bænda og hækka meðalgreiðslurnar frá því sem nú er, ætli þær liggi ekki einhvers staðar á bilinu 17–25 þús. kr. á mánuði þó ég hafi ekki nákvæmar tölur um það. En í svari sem hæstv. fjármálaráðherra gaf við fyrirspurn hv. þm. Drífu Hjartardóttur kemur fram hvernig dreifing meðalgreiðslna úr Lífeyrissjóði bænda er og tölurnar eru ekki háar. Það eru samtals 954 sem fá 5.330 kr. á mánuði. Það eru 923 sem fá 14.800 kr. á mánuði, 547 sem fá rúmar 24.000 kr. á mánuði og 180 sem fá 34.000 kr. tæpar að meðaltali á mánuði.  Þess heldur er ástæða til að athuga hvað þetta skiptir bændur miklu máli. Segjum að innlögn á fjármunum Lánasjóðs landbúnaðarins mundi hækka meðaltalsgreiðslurnar um helming, þær mundu tvöfaldast og menn væru ekki að fá 15 þús. kr. að meðaltali heldur 30 þús. kr. Þá er reglan sú í almannatryggingakerfinu að sá sem fær greiðslur úr lífeyrissjóði verður fyrir skerðingu í almannatryggingakerfinu eftir 45% reglu. Menn fá því aldrei í eigin vasa nema 55% af því sem úr lífeyrissjóði kemur meðan verið er að skerða bætur almannatrygginga aðrar en grunnlífeyrinn sem situr eftir þegar um lífeyrisgreiðslur er að ræða. Grunnlífeyrinn er um 23 þús. kr. í dag. Þá sitjum við uppi með það að með því að setja auknar greiðslur í Lífeyrissjóð bænda með þessu lagi og með óbreyttu almannatryggingakerfi og óbreyttri skerðingarreglu að helmingurinn af því rynni til ríkisins aftur vegna þess að það kæmi niður á skerðingu bótanna af því að greiðslur til bænda eru hvort sem er svo óskaplega lágar og réttindi þeirra allt of lítil. Þetta vildi ég segja í upphafi ræðu minnar vegna þess að ég held að nauðsynlegt sé að við gerum okkur grein fyrir hvað við erum að tala um þegar við lýsum vilja okkar til að laga stöðu bænda að því er varðar lífeyrisréttindi þeirra. Ég held að okkur greini ekki á um að vilja takast á við það, þó ég geti sagt það úr þessum ræðustól sem fyrrverandi forustumaður í samtökum sjómanna að ólíkt höfumst við að, ég og hæstv. fjármálaráðherra, þegar við lítum til þess sem við ræddum varðandi Lífeyrissjóð sjómanna á sínum tíma og réttindi þar. Hæstv. fjármálaráðherra vék að því í ræðu sinni áðan að nýlega hefði lögum um Lífeyrissjóð sjómanna verið breytt og þau gerð eins og lögin í almennu lífeyrissjóðunum. Það var ekki einu sinni hægt að halda eftir því að hægt væri að halda lögveði fyrir lífeyrisréttindum inngreiðslum í skipum til að reyna að tryggja að skipinu væri ekki siglt úr landi án þess að upp væri gert í lífeyrissjóð. Stjórnarflokkarnir gátu ekki fallist á að sú trygging sæti eftir til handa sjómönnum. Áður var búið að svíkjast undan því að standa við 60 ára regluna sem var félagsmálapakki frá árum áður. Þar skortir 1,5 milljarða í Lífeyrissjóð sjómanna og þegar Fiskveiðasjóður Íslands var lagður niður fengu sjómenn ekki neitt af þeim fjármunum í lífeyrissjóðinn þó að greitt hafi verið í Stofnfjársjóð fiskiskipa af óskiptu aflaverðmæti áratugum saman. Ég rifja þetta upp en lýsi því enn á ný yfir til að það valdi ekki misskilningi að ég mun styðja það að reyna að lagfæra stöðu bænda að því er varðar lífeyrissjóði. Ég er hins vegar að benda á að það er ekki beint samhengi milli þess að auka lífeyrisréttindi og auka rauntekjur bændanna vegna þess að ríkið tekur 45% af rauntekjuaukningunni miðað við hversu lágar greiðslur bændur eiga rétt á úr lífeyrissjóði. Það þarf miklu meira en tvöfalda þær til að bændur fari að halda meiru eftir en 55% því að almannatryggingabætur þeirra, ellilífeyririnn, tekjutengingin, sérstök heimilisuppbót og sérstök tekjutrygging skerðast með 45% reglu eins og lögin eru í dag. Um þetta höfum við í Frjálslynda flokknum flutt ákveðið mál í hv. Alþingi, um að réttindagreiðslur úr lífeyrissjóði fólks undir 50 þús. kr. á mánuði skerði engar samsettar lágmarksbætur ellilífeyrisþega. Ef sú regla væri tekin upp mundi auðvitað hver einasti þúsundkall sem settur væri í aukin lífeyrisréttindi stéttar eins og bænda, sem eru með svo lág meðaltalsréttindi í lífeyrissjóði sínum, skipta verulegu máli. Þetta held ég að við þurfum að hafa hugfast þegar við ræðum hvernig við viljum raunverulega takast á við að laga stöðu bænda að því er varðar stöðu þeirra til ellilífeyris og úr lífeyrissjóði þeirra og ég geri ekki lítið úr því að vandi bænda varðandi lífeyrissjóð þeirra er mikill. Þegar talað er um að taka upp aldurstengda réttindainnheimtu og aldurstengdar bætur drögum við úr samtryggingu í lífeyrissjóðum. Eins og menn vita höfum við lengst af verið með söfnunarsjóði með algerri samábyrgð en á seinni árum hafa menn verið að setja upp svokallaðar aldurstengdar bætur. Það þýðir að verið er að horfa til þess hvernig greiðslurnar koma inn og verið að draga úr samábyrgðinni. Ég held að skoða þurfi það sérstaklega þegar við tölum um Lífeyrissjóð bænda, miðað við aldurssamsetninguna sem þar er, hvað það muni þýða gagnvart bændum þegar við förum þá leið sem verið er að leggja til í frumvarpinu að aldurstengja réttindaáhersluna. Við þurfum að skoða það og málið þarf að skoða frá mörgum hliðum. Eins og fram hefur komið í umræðunni greiða bændur af takmörkuðum upphæðum, þ.e. þeir hafa fengið endurgreiðslur ef þeir hafa verið umfram eitthvað ákveðið. Í upphafi starfstíma lífeyrissjóðanna greiddu aðrar stéttir af minna en heildarlaunum sínum og sjómenn t.d. fyrst af hálfri tryggingu og síðan af heilli kauptryggingu, en kauptrygging var náttúrlega bara brot af launum sjómanna þá. Þannig var staða sjómanna þegar við fórum í okkar harða verkfall 1985 til að fá greiðslu í lífeyrissjóðina af öllum launum. Það þurfti mikið átak til að ná því inn og tókst að semja um það með aðlögun á tveimur árum. Frá 1987 hafa því sjómenn fengið greiðslur í lífeyrissjóði sína af öllum launum. Hitt er algerlega rétt að þjóðfélagið okkar er að breytast. Við erum almennt komin með séreignarsparnað í lífeyrissjóðum til viðbótar við sameiginlega sparnaðinn. Ég tel að það sé af hinu góða en ég er hins vegar mjög hugsi yfir aldurstengdu réttindunum vegna þess að þau draga úr samhjálparreglunni og gildi söfnunarsjóða með samábyrgð. Ég sé ekki neina útlistingu á því í frumvarpinu hvernig það kemur sérstaklega fram varðandi Lífeyrissjóð bænda sem við fjöllum um. Ég held að nauðsynlegt sé að fá fram ýmsar upplýsingar um aldursdreifingu í Lífeyrissjóði bænda og réttindaáherslu sem mundi breytast. Ég treysti því auðvitað að það mál verði skoðað sérstaklega í nefnd og menn skoði líka alveg sérstaklega þar hvaða raunávinning bændastéttin fengi við að tvöfalda réttindainnvinnslu hennar í lífeyrissjóði jafnvel með því að leggja inn eign Lánasjóðs landbúnaðarins. Hvað mundi gerast miðað við það að ríkið tekur til sín með skerðingu ellilífeyris og samþykktra bóta úr almannatryggingakerfinu 45% af öllum ávinningi sem af þessu yrði. Þetta þurfa menn allt saman að hafa í huga og hafa undir til að við séum raunverulega að laga stöðu bændastéttarinnar í lífeyrismálum. Það þarf vissulega að gera og ég lýsi mig samþykkan því að vinna að því og reyna að efla stöðu þeirrar stéttar í lífeyrismálum. En ég vil að við skoðum málið algerlega upp úr og niður úr eins og það er í raunveruleikanum og hvernig það tengist m.a. þeim skerðingarreglum sem snúa að almannatryggingakerfinu. Ég held að við verðum að hafa þetta allt undir því það er til frekar lítils að vera kannski að auka réttindi í Lífeyrissjóði bænda eins og hann er nú um 10 þús. kr. ef af þeim renna svo 4.500 kr. beint til ríkisins aftur vegna skerðingarákvæða á bótum úr almannatryggingasjóðum. Ég ítreka enn á ný að við í Frjálslynda flokknum höfum lagt fram sérstakt mál um að lífeyrisréttindi skerði ekki bætur í almannatryggingakerfinu. Ég held að einmitt það mál gæti skipt afar miklu fyrir stétt eins og bændur sem eru með jafnslök réttindi og sjást á því svari sem ég vitnaði til áðan varðandi stöðu þeirra og greiðslur úr lífeyrissjóðnum eins og þær birtast í dag þar sem upplýst er að enginn fái meira en 42.504 kr. úr sjóðnum, að það sé hæsta greiðslan sem kemur til bænda úr sjóðnum, þ.e. sem tekur til almenns lífeyris en hæsta greiðsla þegar litið er til örorkubóta er tæplega 53 þús. kr. Þessar staðreyndir þurfum við allar að hafa í huga þegar við tölum um stöðu bændastéttarinnar í Lífeyrissjóði bænda sem stendur mjög illa. Við skulum heldur ekki gleyma því að með þessu frumvarpi er verið að heimila viðbótarskerðingar á þeim réttindum sem bændur hafa í dag. Það er m.a. gert með því að skerða réttindi varðandi makalífeyri, stytta hann úr þremur árum í tvö, og með því að lækka margföldunarstuðulinn. Hins vegar er alveg ljóst að miðað við stöðu sjóðsins, aldursdreifingu og ábyrgð þá er hann mjög illa staddur gagnvart framtíðarskuldbindingum sínum og nær engan veginn að uppfylla hina almennu reglu lífeyrissjóðanna sem sett var í lög um starfsemi lífeyrissjóða á sínum tíma um að lífeyrissjóður þurfi að eiga fyrir skuldbindingum sínum framreiknað miðað við ákveðnar forsendur. Virðulegur forseti. Ég held að ég láti þetta nægja við 1. umr. málsins en hvet til þess að málið verði skoðað gaumgæfilega. Það verði skoðað mjög vandlega hvað það þýðir þegar greiðslur aukast út úr sjóðnum og hver verður þá raunverulegur ábati bændanna sjálfra. Það þýðir lítið að færa til krónur og aura og eignir ef 45% af því öllu renna aftur í ríkissjóð vegna skerðingarákvæða almannatrygginga.

Herra forseti. Eins og kom fram í ræðu hv. þingmanns eru lífeyrisgreiðslur úr Lífeyrissjóði bænda afskaplega fátæklegar enda hefur lítið verið greitt þangað inn, þ.e. af lágum viðmiðunarlaunum. Þessar greiðslur eru að meðaltali, samkvæmt svari sem liggur fyrir í ellilífeyri, um 15 þús. kr., 15.115 á mánuði. Nú er það svo að í reglum Tryggingastofnunar er ákveðið frítekjumark fyrir greiðslur úr lífeyrissjóði. Ég man ekki nákvæmlega hverjar þær eru en það eru sennilega um 20 þús. kr. á mánuði sem menn mega hafa án skerðingar sem þýðir að velflestir lífeyrisþegar í Lífeyrissjóði bænda eru fyrir neðan þau mörk og langt fyrir neðan þau, sérstaklega þeir sem eru með 5–8 þús. kr. á mánuði. Sérhver viðbót til þeirra kemur þeim því að fullu til góða. Það er því ekki svo að ríkissjóður græði á þessu nema á þeim sem eru yfir þeim frítekjumörkum sem eru í reglum Tryggingastofnunar.

Hæstv. forseti. Ég er ekki viss um að nú hafi verið farið algerlega með staðreyndir úr ræðustól, enda væri rétt að það yrði skoðað og ég treysti auðvitað mönnum til þess í nefndinni. Það er hins vegar rétt að draga eitt atriði inn í umræðuna úr því að menn eru að tala um hvernig horfa megi til þess að menn njóti meira af þeim lífeyristekjum sem þeir fá. Ef þeir fjármunir sem koma úr Lánasjóði bænda yrðu lagðir inn á reikning hvers og eins fengju menn fjármagnstekjur af þeim innstæðum og þegar menn fá fjármagnstekjur skerða þær helmingi minna en lífeyristekjur. Fjármagnstekjur skerðast með 22,5% reglu því að fyrst er deilt í þær með tveimur áður en þær valda skerðingu á bótum úr almannatryggingakerfinu. Ég ítreka það sem ég sagði áðan að rétt er að skoða þessi mál mjög gaumgæfilega. Ef við höfum raunverulegan vilja til að takast á við það að laga stöðu bænda og framtíðarafkomu þeirra varðandi lífeyri þá skulum við skoða reglur ríkisins eins og þær eru nákvæmlega og hvað kemur bændum best og horfa til þess eða, sem væri enn þá betra, að menn væru tilbúnir að breyta skerðingarreglunum varðandi samsettar lágmarksbætur og menn fengju að halda óskertum bótum almannatrygginga en þyrftu auðvitað að borga skatta af þeim eftir sem áður, en beita ekki skerðingarreglunum fyrst og taka síðan skattana.

Herra forseti. Við höfum tekið þessa umræðu áður að hækka skerðingarmörkin hjá Tryggingastofnun. Þar rekumst við á þann vanda að ef við gerum það er lífeyrisþeginn oft og tíðum kominn með betri lífskjör en sá sem er vinnandi, sérstaklega fólk með lágar tekjur. Því miður er fullt af fólki í þjóðfélaginu með tekjur undir 120 þús. kr. á mánuði, t.d. þeir sem vinna samkvæmt Eflingartaxta. Það fólk kann að lenda í þeirri stöðu að vera með verri lífskjör en lífeyrisþegar sem voru á þeim taxta og það er talið mjög óeðlilegt, sérstaklega þegar sá sem er með verri lífskjör er að borga lífeyri til hins.

Hæstv. forseti. Við þessu vil ég eingöngu segja að teljist óeðlilegt að fólk geti haft viðunandi afkomu þá er ég tilbúinn til að standa að breytingu á lögum sem getur tryggt að fólk hafi viðunandi afkomu.

Og hækka lágmarkslaun?

Það má þess vegna hækka lágmarkslaun, hv. þingmaður. Hvernig væri nú að við hv. þm. Pétur Blöndal sameinuðumst um að lágmarkslaun yrðu t.d. aldrei lægri en einn þriðji af þingfararkaup. 

Herra forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breyting á lögum um Lífeyrissjóð bænda. Sá lífeyrissjóður á í mjög miklum vandamálum sem tengjast ýmsu. Þau tengjast því að iðgjaldagreiðslur í sjóðinn hafi verið mjög lágar og með ákveðnu hámarki lengi vel og þau tengjast því líka að aldursdreifing sjóðsins er mjög slæm. Ég hef áður bent á að íslenska lífeyriskerfið, eins gott og það er, hefur í sér ákveðna tímasprengju sem er að lífeyrisréttindin eru óháð aldri, þ.e. menn fá sama rétt fyrir hverjar þúsund krónur sem greiddar eru fyrir tvítugan mann og fyrir sextugan mann þó að réttindin ættu að vera miklu minni fyrir þann sextuga en þann tvítuga vegna þess að iðgjöldin eru miklu skemur á vöxtum. Margir sjóðir hafa tekið upp aldurstengd lífeyrisréttindi, þeir sem það geta en aðrir munu ekki geta það og þar stöndum við frammi fyrir því að skerða verður rétt hjá þeim sjóðum sem eru með slæma aldursdreifingu, þ.e. það fólk sem við skikkum með lögum frá Alþingi til að borga í lífeyrissjóði sem eru með slæmri aldursdreifingu. Það þarf að sætta sig við skerðingu bara af því að félagar þeirra í sjóðnum eru orðnir gamlir. Í lögum um lífeyrissjóði er getið um það að ekki megi greiða lægra en eitthvað ákveðið en ekkert er sagt hvað gerist ef sjóðurinn getur það ekki og nú er svo komið með Lífeyrissjóð bænda að hann er að nálgast þetta lágmark og ekkert er í lögunum um hvað gerist ef hann getur ekki staðið við að borga það lágmark sem lögin þó gera ráð fyrir. Þetta er ákveðinn galli við þau lög og mér finnst menn þurfa að ræða hvað gera eigi við þá lífeyrissjóði sem lenda undir þessu lágmarki. Það eru tvær hættur sem steðja að lífeyrissjóðakerfinu í landinu í heild sinni og þá að Lífeyrissjóði bænda eins og öðrum. Það er fyrst lækkandi ávöxtun. Það er ljóst að lækkandi ávöxtunarkrafa, eins góð og hún er nú fyrir húsbyggjendur og launþega landsins, kemur í bakið á lífeyrissjóðunum. Í reiknigrundvelli þeirra er gert ráð fyrir 3,5% raunávöxtun, þ.e. ávöxtun umfram verðlag. Nú er sú ávöxtun einmitt að nást á markaði, þ.e. vextir eru að fara niður fyrir 4% á mjög tryggum bréfum og það er það sem miða þarf við því að hin bréfin eru ótrygg og geta tapast og spurning hvað gerist með lífeyrissjóðakerfið ef ávöxtunin fer niður fyrir 3,5%. Svo eru það örorkulíkurnar sem ég held að allir ættu að berjast við að reyna að laga sérstaklega ef örorkan er að einhverju leyti kerfislæg, þ.e. ef hún er búin til með kerfinu. Ég hef grun um að það sé gert á þann máta í núverandi kerfi en ég ætla ekki að fara sérstaklega inn á það hérna. Það er einkenni á Lífeyrissjóði bænda að ríkið greiðir hlut atvinnurekanda sem segir manni að á einhverju stigi hafa bændur í rauninni gerst opinberir starfsmenn og á það hef ég oft áður bent að er mjög hættulegt og alveg sérstaklega hættulegt fyrir bændur því að þeir eiga auðvitað að vera, eðli máls samkvæmt, sjálfstæðir atvinnurekendur. Þeir eru menn sem búa sjálfstætt og það er mjög undarlegt að ríkið skuli greiða iðgjald fyrir þá sem atvinnurekandi því að þeir eru að sjálfsögðu sínir eigin herrar. Þannig hef ég alltaf litið á það. Ég vil að bændur skoði það að reyna að hverfa frá þeirri hugsun að ríkið sé launagreiðandi þeirra og fari að líta á sjálfa sig sem sjálfstæða aðila, sem sjálfstæða atvinnurekendur. Vandamál Lífeyrissjóðs bænda eru mjög hættuleg fyrir landbúnaðinn í framtíðinni vegna þess að nýir bændur - segjum að kæmi uppsveifla í landbúnaði sem er vissulega að gerast í mjólkurframleiðslunni - eru skikkaðir til að greiða í Lífeyrissjóð bænda, þ.e. taka á sig þær fortíðarskuldbindingar og þann fortíðarvanda sem þar er. Þetta getur orðið til þess að menn vilja hreinlega ekki fara inn í stéttina, þetta getur hamlað því að nýsköpun og nýliðun verði hjá bændum og það er mjög hættulegt. Þetta þurfa menn að ræða líka, hvort rétt sé að skikka menn sem eru að byrja í atvinnurekstrinum til að greiða í Lífeyrissjóð bænda og taka þátt í að leysa þennan vanda sem safnast hefur upp á liðnum árum. Það er ýmislegt sem hægt er að gera. Menn hafa nefnt hérna Lánasjóð landbúnaðarins sem er furðulegt fyrirbæri sem ég hef nú alltaf gagnrýnt vegna þess að búvörugjaldið leggst á alla bændur, ríka sem fátæka, en lánin fá eingöngu þeir sem hafa veð og hafa tekjur til að borga lánin. Ég hef stundum sagt að þetta sé skattlagning á fátækt, á fátæka bændur, því að þeir verða að borga búvörugjaldið en þeir fá ekki lán af því að þeir hafa ekki nægilegar tekjur eða hafa ekki nægileg veð, nægilegar eignir. Ég er því mjög ánægður með að menn skuli vera að leggja þann sjóð af eða að þróunin skuli vera sú að hann eigi að leggja af. En að fleiru væri hægt að huga til að setja í Lífeyrissjóð bænda, t.d. Hótel Sögu sem bændur eiga. Ég sé engan annan eiganda að Hótel Sögu því að þeir greiddu þetta á sínum tíma. Ef menn ekki geta fundið hinn raunverulega eiganda sem eru þeir bændur sem á sínum tíma, upp úr 1954 held ég, greiddu ákveðnar greiðslur til Bændasamtakanna til að byggja Hótel Sögu, þá finnst mér eðlilegt að andvirði Hótel Sögu verði látið renna í Lífeyrissjóð bænda. Sama má segja um KEA. Ef menn finna ekki eigendur að KEA, sem eru náttúrlega bændur í Eyjafirði í mínum huga - það er örugglega hægt að finna þá og dreifa peningunum sem hlutafé til bænda í Eyjafirði - en ef mönnum tekst það ekki finnst mér sjálfsagt að þeir fjármunir sem eru í KEA, sem eru umtalsverðir, renni í Lífeyrissjóð bænda. Ég sé ekki að þetta fé eigi að sigla einhvern veginn sjálfvirkt um efnahagslífið undir stjórn einhverra manna annarra en bænda. Ég vil bara að bændur eigi þetta fé klippt og skorið. Svo er það Mjólkursamsalan í Reykjavík sem á 5 milljarða eða 6 milljarða í sjóði sem enginn á. Auðvitað eiga bændur í Ölfusinu og á Suðurlandi og Vesturlandi þessa peninga. Takist ekki að finna eigendur að því beint, þ.e. að ákveðinn bóndi í Ölfusinu eigi sínar 3 milljónir eða 4 eða 5 milljónir hjá Mjólkursamsölunni sem hlutafé þá finnst mér rétt að sá sjóður verði settur inn í Lífeyrissjóð bænda. Það eru nú ýmsar matarholurnar til til þess að finna því að ég er á móti þessu fé sem siglir um atvinnulífið undir stjórn einhverra manna - ég hef nefnt þetta með sparisjóðina - sem ráða því og geta notað þetta fé til þess að byggja upp völd og eigin hagsmuni. Ég vil koma þessu fé til eigendanna og það liggur beint við að setja í Lífeyrissjóð bænda þá sjóði sem bændur eiga örugglega. Það er dálítið merkilegt, herra forseti, að slíkt fé virðist hafa myndast aðallega hjá landbúnaði, þetta fé sem enginn á, fé án hirðis sem ég kalla svo. Við ræddum áðan samspilið við Tryggingastofnun. Það er nú ekki alveg eins slæmt og það lítur út fyrir að vera vegna þess að greiðslur úr Lífeyrissjóði bænda eru svo, ég vil segja, fáránlega lágar. Menn eru að fá kannski 5 þús. kr., 10 þús. kr., 15 þús. kr. og hækkun á þeim greiðslum jafnvel þó þær tvöfölduðust úr 5 þúsund kr. upp í 10 þúsund kall, sem getur munað viðkomandi lífeyrisþega töluverðu - þetta er fólk sem hefur ekki mikið á milli handanna - þær greiðslur skerða ekki tekjutryggingu almannatrygginga vegna þess að þær eru undir lágmarkinu sem menn mega hafa úr lífeyrissjóði. Ég man ekki nákvæmlega hvað það lágmark er en einhvern tíma var það 18 þús. kr. Hér í þessu frumvarpi er talað um að iðgjaldið í lífeyrissjóðinn eigi að vera að lágmarki 4% og að hægt sé að hækka það. Það verður væntanlega gert með búvörusamningi. Þetta er þá í rauninni krafa á ríkið. Það mun aukast krafa á ríkið og ég vara við því. Ég vara bændur við því að auka enn frekar þá hugsun að þeir séu launþegar hjá ríkinu. Ég minni á að staða bænda hefur batnað mjög mikið undanfarin ár. Hún var mjög döpur fyrir. Sérstaklega hefur staða mjólkurbænda batnað mjög. Kvótinn hefur hækkað í verði, þ.e. að eignir þeirra eru orðnar verðmætari og verða verðmætari með hverju árinu. Síðan hefur verð á jörðum líka hækkað mikið. Það er dálítið undarlegt að tala um að beita félagslegum reglum eða aðferðum til að bæta stöðu fólks sem á kannski tugi eða hundruð milljóna í verðmæti í mjólkurkvóta og í jörðum. Mér finnst því að það þurfi að taka dálítið tillit til þess hvernig eignastaða bænda hefur batnað umtalsvert á undanförnum árum sem betur fer. Sauðfjárbændur eru náttúrlega enn þá í mjög lakri stöðu. Þeir hafa verið sennilega tekjulægsta stétt landsins, þökk sé margra ára kerfi landbúnaðar sem ég hef margoft gagnrýnt. Sú stefna hefur verið gífurlegt helsi á þessa stétt. En staða þeirra er að batna vegna þess að menn eru að slaka á klónni að mörgu leyti, samanber frjálst framsal og annað slíkt, þannig að mér sýnist að staðan sé að batna og bændur ættu sjálfir að fara að leiða hugann að því að þeir séu ekki launþegar hjá ríkinu og fara að taka yfir hluta eða allt iðgjald launagreiðanda.

Herra forseti. Í grunninn er ég sammála langflestu sem hv. þm. Pétur Blöndal sagði í sinni ágætu ræðu. En ég vil spyrja hv. þingmann um tvennt. Það var mjög athyglisvert sem hann sagði til að mynda um Hótel Sögu, KEA og Mjólkursamsöluna og alla þá milljarða sem eru þar fljótandi undir stjórn annarra en bænda. Ég leyfi mér því að spyrja hv. þingmann hvernig hann sér Alþingi Íslendinga eða framkvæmdarvaldið grípa til aðgerða svo þetta fé fari í réttar hendur. Hins vegar vil ég spyrja hv. þingmann um þessar 18 þús. kr. sem hann nefndi að væru undanþegnar skerðingu á almannatryggingum, þ.e. fyrstu 18 þúsund krónurnar af lífeyristekjum. Er þetta ekki rangt skilið hjá hv. þingmanni? Er það ekki rétt skilið hjá mér að það sé grunnlífeyrir sem aldrei er skertur sama hversu háar lífeyristekjur einstaklingar hafa, en skerðingarákvæði sem er bundið í lög upp á 45% tekur strax gildi á fyrstu krónum lífeyristekna einstaklinga?

Herra forseti. Nú er mér þannig háttað, mínum gáfum og þekkingu, að ég þarf alltaf að lesa lögin um almannatryggingar til þess að rifja upp hvernig það er. Annaðhvort er ég svona takmarkaður eða kerfið svona flókið. Ég vonast til að það sé þetta seinna. Það er greinilegt að hv. þingmenn þekkja þetta kerfi ekki alveg í hörgul. Þannig er að tekjur eru mismunandi meðhöndlaðar eftir því hvort það eru launatekjur eða lífeyristekjur og lífeyristekjurnar eru með ákveðnu þaki. Það var einmitt sett til þess að milda samspil lífeyrissjóða og Tryggingastofnunar og þetta mark var 18 þúsund kr. einhvern tíma. Ég þyrfti í rauninni að lesa lögin. Mér gafst ekki tóm til þess eftir að þessi umræða kom upp um samspil Tryggingastofnunar við lífeyrissjóðina. En þannig er að þessar greiðslur úr lífeyrissjóði eru með ákveðnu hámarki án þess að þær fari að skerða. Eftir það skerða þær tekjutryggingu almannatrygginga. Grunnlífeyrir almannatrygginga skerðist ekki vegna greiðslu úr lífeyrissjóði. Hann skerðist hins vegar vegna launatekna þegar þær eru orðnar umtalsvert háar.

Herra forseti. Ég get sannarlega tekið undir orð hv. þingmanns. Lífeyrissjóðskerfið og þetta kerfi sem heldur utan um samsettar bætur almannatrygginga er ansi flókið. Um fjórþættar greiðslur er að ræða og hef ég svona af minni reynslu eftir viðtöl við eldri borgara komist að því að fæstir þeirra skilja kerfið og fæstir þeirra gera sér grein fyrir því hvað þeir eru að fá greitt. Ég tek undir að það þarf að skoða alvarlega hvort við getum einfaldað greiðslur samsettra bóta almannatrygginga og lög þar að lútandi þannig að skiljist, svo ekki sé talað um leikmenn á löggjafarsamkundunni sjálfri. Ég minni hv. þingmann aftur á þá athyglisverðu ræðu sem hann flutti hér áðan um þá milljarða sem eru fljótandi í efnahagslífinu og eru í raun í eigu bænda. Ég vitna þá til Hótel Sögu, KEA og Mjólkursamsölunnar og eflaust eru það fleiri fyrirtæki og stofnanir sem ekki er stjórnað af bændum sjálfum heldur einstaklingum sem taka þátt í markaðnum. Ég spyr því hv. þingmann aftur hvernig hann sjái löggjafarsamkunduna eða framkvæmdarvaldið koma inn í þessa umræðu til að þessu fé verði skilað til réttra eigenda.

Herra forseti. Við erum náttúrlega með eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar og spurningin er hvernig hægt sé að flytja svona eignir til. En það er ljóst að varðandi eignir sem enginn á er auðveldara um vik og alveg sérstaklega þegar hægt er að færa rök fyrir því að ákveðinn þjóðfélagshópur eigi viðkomandi eign, t.d. með því að hafa greitt til eða byggt upp viðkomandi eign, eins og KEA sem er samvinnufélag í eigu bænda eða var það. Þeir sem stýra þessu í dag eru á mjög óbeinan hátt kosnir af þeim sem eru þarna inni, þ.e. bændum. En það gerist með tímanum að þetta fé fjarlægist stöðugt eigendur sína. Það gerðist t.d. hjá Brunabót sem er komin ansi langt frá þeim sem áttu það á sínum tíma, þeim sem voru tryggðir hjá hinu gagnkvæma tryggingafélagi og samkvæmt reglum og lögum um gagnkvæm tryggingafélög áttu þetta fé. En með lögum frá Alþingi var þetta fé tekið af þeim og sett inn í sjálfseignarstofnun sem núna siglir gegnum atvinnulífið undir stjórn einhverra manna. Ég veit ekki hverjir þeir eru og hvernig þeir eru valdir. Ég held því að ef það er góður vilji til og samstaða meðal bænda og þingmanna þá ætti að vera hægt að flytja þetta fé inn í Lífeyrissjóð bænda sem er líka í eigu þessarar sömu stéttar og hún hefur hag af.

Virðulegi forseti. Þetta hefur um margt verið athyglisverð umræða sem hér hefur farið fram og kannski einkanlega sú sem laut að því hvernig beri að ráðstafa fé sem enginn á. Vissulega er rétt að bændur eiga víða miklar eignir sem þeir ekki hafa stjórn á og ef ekki kemur til sérstök aðgerð löggjafarvaldsins þá munu þeir sennilega seint og illa nokkurn tíma ná stjórn á þeim eignum. Þetta er því umræða sem er vel þess virði að taka. Hins vegar verða menn að hafa í huga í þessu samhengi að ríkisvaldið hefur nú þegar teygt sig inn í svipaða eða sambærilega sjóði. Má þar nefna Iðnlánasjóð og Fiskveiðasjóð sem á sínum tíma runnu mestan part inn í ríkissjóð en ekki til þeirra sem greiddu eða eiginlega bjuggu þessa sjóði til. Við höfum því í fortíðinni fordæmi þess efnis að ríkið hefur tekið til sín slíka sjóði. En hvort það gilda önnur sjónarmið um bændur í þessu tilviki en gerðu á þessum tíma má vel vera og vel má vera að auðveldara sé að sýna fram á eignarrétt bændanna en var í þessu tilviki. Án þess að ég ætli að fara hér út í mikla umræðu um það þá lít ég sjálfur svo á að hið sama eigi nú ekki við um sparisjóðina. Þar hefur okkur hv. þm. Pétur Blöndal greint talsvert á en ég ætla ekki að fara að endurtaka þá umræðu hérna. Það er hins vegar mjög athyglisvert sjónarmið í ljósi þeirrar stöðu sem Lífeyrissjóður bænda er í að menn skoði og hugleiði hvort rétt sé að styrkja sjóðinn á þennan hátt. Ég held heldur ekki að í þessari umræðu sé rétt að fara yfir hvers vegna staða bænda er eins og raun ber vitni enda verður það ekki gert hér. Mér þykir hins vegar það frumvarp sem hér liggur fyrir vera einhvers konar tilraun til þess að koma til móts við hina erfiðu stöðu Lífeyrissjóðs bænda og er það í sjálfu sér áhugavert markmið og æskilegt. En ég velti því fyrir mér að þegar maður les þetta yfir og fer yfir þetta þá er dálítið erfitt að átta sig á því hver hinn raunverulegi vandi Lífeyrissjóðs bænda sé. Það kemur ekki hér fram. Það er erfitt að átta sig á því um hvaða fjárhæðir hér er verið að ræða. Hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson fór ágætlega yfir meðalfjárhæðirnar sem koma út úr þessum sjóði. Það sér hver maður að þær eru ekki háar, sem væntanlega endurspeglar stöðu sjóðsins. En sú hugmynd sem hér er lagt upp með virðist mér, eins og ég fæ skilið hana, sú að opna á heimild sjóðstjórnar til að breyta samþykktum að því er varðar iðgjöld greidd af viðmiðunarlaunum. Mér virðist sem hér eigi að einhverju leyti að opna víxil á ríkissjóð, þ.e. ef stjórn sjóðsins ákveður hækkun á iðgjaldi þá hækkar framlag ríkisins. Ég er dálítið hugsi yfir því hvort hér sé eðlilega að verki staðið, að við veitum stjórn Lífeyrissjóðs bænda opinn víxil, heimild til að taka ákvörðun og ávísa nánast á ríkissjóð.

Það er búvörusamningurinn.

Það er í gildi búvörusamningur að vísu. En þetta er umhugsunarefni, hvort þetta sé skynsamlegasta leiðin. Spurningin sem ég vil varpa upp, sem við munum án efa skoða í efnahags- og viðskiptanefnd, er hvort ekki sé æskilegt að leggja hreint mótframlag úr ríkissjóði í sjóðinn til að styrkja hann. Væri það ekki skynsamlegri leið, hreinni og ærlegri? Ég held að ég geti talað fyrir munn allra, a.m.k. innan Samfylkingar, hvað það varðar að menn eru tilbúnir að styrkja þennan sjóð og telja það mjög mikilvægt. Hins vegar þarf að skoða vandlega hvaða leið við förum í þessum efnum. Eins og þetta slær mig virðist ætlunin að reyna að stoppa í gatið, að aðgerðin sé til þess. Reyndar kom fram hjá hæstv. fjármálaráðherra að frumvarpið væri lagt fram samkvæmt beiðni stjórnar sjóðsins. Umræðan um þessar hugmyndir hefur því kannski ekki farið fram mikið víðar en þar. En ég held að við þurfum að skoða málið vandlega í efnahags- og viðskiptanefnd. Þar á ég sæti og fæ tækifæri til að skoða hvort aðrar leiðir kunni að vera betri og skynsamlegri. Ég held að hv. þingmenn geri ekki ágreining um þau markmið sem hér eru uppi. Hins vegar kann að vera rétt að skoða aðrar leiðir, einkum út frá því sjónarmiði hvort hér sé að einhverju leyti opnað á að aðrir en þingið taki ákvörðun um framlag ríkisins í sjóðinn. Ég ætla ekki að hafa, virðulegi forseti, fleiri orð um þetta mál að þessu sinni. Við munum fara vel og vandlega yfir þetta í efnahags- og viðskiptanefnd og skoða með mjög jákvæðu hugarfari. Það er ekki nokkur spurning. Við reynum þá, ef ástæða þykir til, að skoða hvort aðrar leiðir kunna að vera skynsamlegri en ég hef trú á að þingið muni taka mjög jákvætt á þessu.

Herra forseti. Hér er til umræðu frumvarp til laga um breyting á lögum um Lífeyrissjóð bænda, með síðari breytingum. Með því skal rýmka heimildir sjóðsins til að fá aukin iðgjöld í sjóðinn og einnig gefa möguleika á auknum lífeyrisgreiðslum. Hér hefur verið rakið, í ræðum hv. þingmanna sem hér hafa talað auk hæstv. fjármálaráðherra, mikilvægi sjóðsins, staða hans rakin og hvernig hefur gengið til. Ég vil sérstaklega vekja athygli á ágætri ræðu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar. Hann fjallaði um hvernig þessi sjóður, eins og margir aðrir lífeyrissjóðir í landinu, varð fyrst til með ákaflega takmarkaðri greiðslu inn í sjóðinn og þar af leiðandi takmörkuðum réttindum. Þetta var ekki eini sjóðurinn. Menn hafa líka minnst á Lífeyrissjóð sjómanna og jafnvel fleiri lífeyrissjóði sem urðu til með því að greiðslur inn í sjóðinn voru takmarkaðar, á þær var sett hámark fyrir utan það að þær voru í heild sinni lágar. Það kom mönnum síðan í koll sem treysta þurftu á greiðslur úr sjóðnum til lífeyrisréttinda. Á þetta bætist einnig að í atvinnugrein eins og landbúnaði hefur þeim fækkað sem vinna í frumþáttum þessarar greinar og eiga aðild að Lífeyrissjóði bænda. Auk þess nær fólk hærri aldri en áður var sem sýnir góða þróun í þjóðfélaginu hvað það varðar. En allt þetta eykur að sjálfsögðu fjárhagsvanda sjóðsins miðað við kröfur sem honum er ætlað að standa undir og væntingar til sjóðsins. Það er mikilvægt að menn átti sig á því að þetta er samfélagslegt mál, þetta er mál samfélagsins alls. Þetta er ekki bara mál bændastéttarinnar eða þeirra sem nú stunda landbúnað heldur er þetta mál samfélagsins. Því ber að taka eftir. Það er vilji okkar og stefna að allir búi við sem jöfnust lífeyrissjóðsréttindi og þótt það hafi komið tímabil, á upphafsárum sjóðsins eins og margra annarra sjóða og reyndar jafnvel allt fram til þessa, sem einstaklingar hafa greitt mun minna í sjóðinn en æskilegt væri og eiga því minni réttindi en þeim eru nauðsynleg. Það er samfélagsleg staða sem okkur ber öllum skylda til að taka á. Þetta hefur verið rakið ítarlega. Þetta frumvarp til laga, um að rýmka heimildir sjóðsins sjálfs til að eiga að innheimta iðgjöld, er því góðra gjalda vert en ég hefði viljað sjá gerða ítarlegri grein fyrir stöðu sjóðsins í heild, þeim skuldbindingum og væntingum sem sjóðfélagar bera til hans og við vildum að þeir ættu rétt á. Það hefur ekki komið nægilega vel fram en hér er samt ekki um þær upphæðir að ræða sem ríði neinn baggamun í efnahagslegu tilliti þjóðarinnar og því ætti að skoðast að bein framlög kæmu af ríkisins hálfu inn í sjóðinn, sem jafnframt hefði þá lagastoð að fólki sem á aðgang að sjóðnum væri tryggður ákveðinn lágmarkslífeyrisréttur og umfram hann kæmu ekki skerðingar vegna fjárvöntunar. Þetta finnst mér samfélagsleg skylda. Ég legg áherslu á að við meðferð málsins í hv. efnahags- og viðskiptanefnd verði farið yfir alla þessa þætti og kannað með hvaða hætti samfélagið, ríkisvaldið, geti komið beint að og komið á eðlilegum grundvelli fyrir sjóðfélaga. Það held ég að hljóti að vera eindreginn og afdráttarlaus vilji allra, að þessi sjóður geti staðið við eðlilegar skuldbindingar. Ég ætlaði að öðru leyti að gera að umtalsefni þær hugmyndir sem hafa verið uppi um að selja Lánasjóð landbúnaðarins, einkavæða hann og selja og láta hann renna inn í Lífeyrissjóð bænda eða gera annað við hann. Mér finnst það allt annað mál og að það eigi ekki að blandast inn í umræðuna um stöðu Lífeyrissjóðs bænda í sjálfu sér eða ábyrgð samfélagsins á þeim sjóði, þeim rétti og þeim kjörum. Það er mjög ósanngjarnt. Lánasjóður landbúnaðarins er stofnaður með allt annað hlutverk og verkefni og hefur verið byggður upp öðruvísi. Einkavæðing hans og sala getur ekki talist liður í að taka á sig eðlilegar samfélagslegar skuldbindingar, eins og Lífeyrissjóður bænda hefur gagnvart samfélaginu að því er mér finnst. Lánasjóður landbúnaðarins hefur gegnt gríðarlegu hlutverki við að tryggja jöfnuð milli bænda til lánsfjár. Hann á einmitt ríkan þátt í að Ísland hefur byggst upp á síðustu áratugum í landbúnaði sem sjálfseignarbúskapur, þar sem bændur, stórir eða smáir, hafa átt jarðir sínar og framleiðslumannvirki. Þetta hefur ekki síst gerst fyrir tilverknað Lánasjóðs landbúnaðarins. Vissulega var hann byggður upp og studdur á félagslegum grunni  Hins vegar getur vel komið til greina, eins og ég hef lagt til að skoða, hvort Lánasjóður landbúnaðarins, í stað þess að vera felldur gæti verið samrekinn með Lífeyrissjóði bænda. Þannig mætti ná fram hagræðingu í rekstri af beggja hálfu og afmarka lánaflokka lánasjóðsins við tilgreind atriði. Aðrir lífeyrissjóðir eru virkir í að lána sjóðfélögum sínum, t.d. til að koma sér upp íbúðum. Hjá bændum hefur þetta verið með öðrum hætti. Þeir hafa verið skyldugir til að setja að veði, þótt þeir væru að byggja íbúðarhús, hafa þeir veri skyldugir til að setja að veði íbúðarhús sín, öll útihús og jörðina alla. Þar hefur ekki verið neitt val. Hafi þeir ætlað að byggja fjárhús eða fjós hafa þeir líka orðið að veðsetja íbúðarhúsið og jörðina alla. Á því er engin breyting þótt þetta fari í viðskiptabanka, síður en svo. Staða bænda hefur því verið allt önnur en almennra lántakenda varðandi eignarrétt sinn á húsnæði og jarðnæði. Hvað segðum við ef við ætluðum t.d. að byggja bílskúr í Reykjavík og þá yrði skylt að veðsetja allt land Reykjavíkurborgar fyrir því? Ég held að ýmsum þætti það nokkuð langt seilst. Þess vegna legg ég áherslu á að í umræðunni um Lífeyrissjóðs bænda verði tekið á málum hans út frá hans eigin forsendum og þeim samfélagslegu skyldum sem við öll berum gagnvart sjóðfélögum þar eins og öðrum lífeyrissjóðsþegum í landinu. Vanti fjármagn til að tryggja stöðu Lífeyrissjóðs bænda eða koma honum fyrir með öðrum hætti má vel vera að rétt væri að sameina hann öðrum sterkari lífeyrissjóði en þá er þetta samfélagslegt mál. Það á ekki að tengjast því að þvinga bændur til að láta aðra félagslega uppbyggða sjóði sína, sem hafa verið stofnaðir í allt öðrum tilgangi, renna til að styrkja lífeyrissjóðinn, sem er félagslegt mál. Herra forseti. Ég vildi koma þessu á framfæri. Ég tel mikilvægt að Lánasjóður landbúnaðarins verði skoðaður sjálfstætt, út frá hagsmunum bænda og hagsmunum samfélagsins í hinum dreifðu byggðum. Mér óar við því ef hann yrði seldur athugasemdalaust til viðskiptabanka sem þar með fær á silfurfati fyrsta veðrétt í nánast öllum jörðum á Íslandi. Ég teldi það reyndar brot á þeim samningum og þeirri umgjörð sett var um lánasjóðinn. Hann var upphaflega rekinn sem deild í Búnaðarbankanum, meðan hann var ríkisbanki. Þá var litið svo á að um samfélagslega ábyrgð væri að ræða. Á þeim grunni voru þessi lán tekin. Eigi nú á einu bretti að kasta þessu á markað, einkavæða lánasjóðinn og samningana sem gerðir hafa verið við bændur um allt land, einkavæða það og selja, þá tel ég það brot á samfélagslegum sáttmála sem gilt hefur um starfsemi sjóðsins og tel það reyndar óásættanlegt. Varðandi skýrsluna sem hæstv. landbúnaðarráðherra vitnaði til, um verkefni, stjórn, stöðu og framtíð Lánasjóðs landbúnaðarins, verkefnaskýrsluna, þá dreg ég í efa að sú verkefnastjórn hafi verið rétt skipuð. Hún er skipuð tveim mönnum úr ráðuneytinu, framkvæmdastjóra lánasjóðsins og síðan framkvæmdastjóra Stéttarsambands bænda og formanns. Þar hefur verið lagt upp með þær einu forsendur að selja eigi sjóðinn og laða síðan fram röksemdir fyrir því. Aðrir möguleikar, aðrar ábyrgðir eða öðrum skyldum sjóðsins eru mjög lítil skil gerð í skýrslunni og málið lítt reifað að því leyti. Ég ítreka það, herra forseti, að það hefur verið styrkur íslensks landbúnaðar og íslensks samfélags að búa að félagslegri samhjálp, félagslegum gildum. Þau hafa í raun, gegnum undanfarna áratugi, verið hornsteinn uppbyggingar og framfara sem Ísland býr að. Þó að við fáum, vonandi einhvern skamman tíma, tímabil þar sem allir vilja ásælast eigur annarra og sérstaklega félagslegar eignir þá tel ég að berjast eigi gegn því fremur en að leggjast í strauminn og fljóta niður með galopinn hvoftinn í von um að geta gleypt eitthvað í þeim darraðardansi. Félagsleg gildi hafa verið okkur styrkur hingað til. Þó að sumum finnist, eins og hefur komið fram hjá hæstv. landbúnaðarráðherra og ýmsum öðrum, einkum í stjórnarflokkunum, að þeim finnist félagsleg gildi úrelt og gamaldags þá er ég þeirrar skoðunar að félagsleg gildi, félagsleg samhjálp sé hornsteinn og hafi verið hornsteinn íslensks samfélags. Ef það er gamaldags þá er allt í lagi að vera gamaldags. Ég tel einmitt að framtíðin felist í félagslegu gildum. Á því eigum við að byggja og þess vegna er Lífeyrissjóður bænda hluti af félagslegri ábyrgð samfélagsins. Skorti fjármagn inn í Lífeyrissjóð bænda þá á það koma þá frá samfélaginu í gegnum ríkisvaldið og ekki að blanda því saman við óskyld atriði.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, lögum nr. 29/1993, um vörugjald af ökutækjum, eldsneyti o.fl, lögum nr. 97/1987, um vörugjald, og tollalögum, nr. 55/1987. Með frumvarpi þessu, sem er í svokölluðu bandormsformi, eru annars vegar lagðar til tímabundnar breytingar sem miða að því að gera skatta- og tollaumhverfi fyrir innflutning vetnisbifreiða og sérhæfðra varahluta í þær hagstæðara og hins vegar að heimild til endurgreiðslu virðisaukaskatts vegna kaupa eða leigu hópferðabifreiða verði framlengd um eitt ár til 31. desember 2006. Fyrrnefndu breytingarnar eru í samræmi við þá stefnu sem íslensk stjórnvöld hafa markað sér að miða að sjálfbæru vetnissamfélagi hér á landi í framtíðinni. Framleiðsla vetnisbifreiða er enn þá á rannsóknar- og tilraunastigi og því er verð slíkra bifreiða, hvort sem þær eru knúnar með efnarafölum eða sprengihreyfli, mun hærra en annarra ökutækja. Leiða má líkur að því að verulegur þjóðhagslegur ávinningur skapist af þessum tillögum. Í I. kafla frumvarpsins eru lagðar til breytingar á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt. Önnur breytingin felur í sér að tímabundið, eða fram til 31. desember 2008, verði heimilt að fella niður eða endurgreiða þeim sem flytja inn vetnisbifreiðar í rannsóknarskyni virðisaukaskatt að tveimur þriðju hlutum vegna kaupa á slíkum bifreiðum. Heimildin tekur einungis til vetnisbifreiða sem hafa í för með sér hverfandi mengun. Þessi endurgreiðsluheimild nær líka til sérhæfðra varahluta í slíkar bifreiðar. Hin breytingin í I. kafla felur í sér að gildandi heimild samkvæmt ákvæðum til bráðabirgða X í lögum um virðisaukaskatt, sem fjallar um heimild til endurgreiðslu tveggja þriðja hluta þess virðisaukaskatts sem greiddur er vegna kaupa eða leigu hópferðabifreiða á tímabilinu 1. september 2000 til 31. desember 2005, verði framlengd til ársloka 2006. Í II. kafla frumvarpsins er lagt til að núgildandi ákvæði í 3. málsl. 1. mgr. 5. gr. laga nr. 29/1993, um vörugjald af ökutækjum, eldsneyti o.fl., þar sem fram kemur að ökutæki sem hafa í för með sér hverfandi mengun og eru knúin óhefðbundnum orkugjafa, svo sem rafhreyfli eða vetni, séu undanþegin greiðslu vörugjalds, verði gert að tímabundnu ákvæði sem gildi til 31. desember 2008. Með því er verið að samræma þessa undanþágu við þá megintillögu sem lögð er fram í I. kafla frumvarpsins. Í III. og IV. kafla frumvarpsins eru lagðar til breytingar á lögum nr. 97/1987, um vörugjald og tollalögum, nr. 55/1987, sem fela í sér að tímabundið, eða fram til 31. desember 2008, verði heimilt að fella niður eða endurgreiða vörugjald og eftir atvikum tolla á sérhæfða varahluti í vetnisbifreiðar. Virðulegi forseti. Ekki er gert ráð fyrir að fjöldi vetnisbifreiða sem frumvarp þetta tekur til verði meira en ef til vill 10–20 á ári. Áhrif frumvarpsins á tekjuhlið ríkisins verða því að öllum líkindum lítil og ekki er heldur ástæða til að ætla að kostnaður við frumvarpið verði teljandi. Ég legg til að frumvarpinu verði að umræðu lokinni vísað til 2. umr. og hv. efnahags- og viðskiptanefndar.

Hæstv. forseti. Ég kveð mér hljóðs um þetta frumvarp kannski meira út af því sem ekki í því stendur en því sem verið er að leggja til. Ég tel að út af fyrir sig sé það þakkarvert sem hér stendur og full ástæða til að ýta undir að menn noti vistvænni bifreiðar. Ég ætla ekki að lengja mál mitt með því að ræða um tillögu sem ég hef flutt hvað eftir annað um að komið verði til móts við innflutning á bílum vegna t.d. slits á vegum, til að reyna að draga úr notkun nagladekkja o.s.frv. Sú tillaga hefur aldrei verið afgreidd úr nefnd. Það sem fékk mig til að standa upp núna er að hér er ekki tekið á máli sem ég hefði talið að full ástæða hefði verið til að taka á einmitt núna, þ.e. virðisaukaskatti af gjaldinu í Hvalfjarðargöngin. Það hefði átt akkúrat heima núna að ríkið hefði gengið í lið með Speli til að lækka kostnaðinn af því að nýta þau göng. Allar röksemdir fyrir því að ríkið hafi einhverjar tekjur til viðbótar við almennt gjald sem ríkið fær sjálfkrafa af því að menn keyra um þetta mannvirki, þ.e. þungaskatt og kílómetragjald, eru mjög undarlegar. Það eru í rauninni engin rök fyrir þessu einfaldlega vegna þess að þeir sem keyra göngin borga þau upp á 20 árum og ríkið fær mannvirkið afhent skuldlaust eftir þann tíma sem þar um ræðir. Rökin sem menn hafa fært fram hafa helst verið þau að af því að ríkið gaf eftir virðisaukaskattinn af framkvæmdinni sjálfri þyrfti að innheimta virðisaukaskatt. Nú hagar þannig til að sá virðisaukaskattur verður allur endurgreiddur þegar líður á þetta ár að öllum líkindum, var 934 milljónir, ef ég man töluna rétt sem ég heyrði einhvern tíma. Hver eru þá rökin eftir að búið er að greiða þann virðisaukaskatt upp? Og ég er þó ekki að skrifa upp á að það hefði nokkurn tíma átt að innheimta hann einfaldlega vegna þess að full ástæða var til að ríkið kæmi til móts við þann gríðarlega þjóðhagslega sparnað sem væri kallaður fram með því að grafa þessi göng. Svo er annað. Hér er verið að tala um vistvænni umferð, verið sé að koma til móts við hana. Rökin sem hæstv. ráðherra, sá sem frumvarpið flytur, hæstv. fjármálaráðherra, færði fram fyrir ekki löngu síðan voru þau að þetta gjald byggðist á því að menn gætu valið á milli þess að greiða það eða aka fyrir Hvalfjörð. En er ekki full ástæða til að ríkið gangi þá í lið þessu verkefni líka af vistvænum ástæðum? Auðvitað væri það ekki heppilegt að menn veldu leiðina fyrir Hvalfjörð og keyrðu t.d. 55 km lengra til Akraness en þeir gera með því að fara í gegnum göngin og eyddu í það eldsneyti. En hvað sem því líður fannst mér ég ekki geta látið hjá líða að standa upp og vekja athygli á því að það væri mjög eðlilegt að einmitt í þessu frumvarpi væri fólgið framlag ríkisins til að lækka gjald á umferðinni um göngin. Nú er búið að taka ákvörðun um þá lækkun sem Spölur getur mögulega kallað fram, bæði með lengingu lána, sem er auðvitað aðalþátturinn í því að ná niður gjaldinu, og líka með uppgreiðslu lána og nýjum fjármögnunum með lækkuðum vöxtum. En þarna vantar þann hlut sem flestir sem ég a.m.k. hef talað við um þessi mál telja að hefði átt að vera með, þ.e. liðveisla ríkisins til að lækka þetta gjald meira. Ég beini því til þeirra sem um þetta fjalla í nefndinni að það verði skoðað hvort ekki sé rétt að setja þarna inn ákvæði um að fella niður þetta gjald af umferðinni sem er einstakt. Það er ekki verið að innheimta af umferð virðisaukaskatt í öðrum tilfellum. Ekki er eðlilegt að menn standi að þessu með þeim hætti sem þarna er gert. Ég tel að í nefndinni ættu menn að fara yfir það hvort það getur staðist í raun og veru að halda þessu áfram og legg til og mér finnst að það ætti að vera sáttahluturinn í þessu máli að menn miði niðurfellingu þessa gjalds við þann tíma sem líklegt má telja að búið verði að greiða upp þann virðisaukaskatt sem ríkið gaf eftir á sínum tíma við gerð ganganna.

Herra forseti. Ég vil í meginatriðum lýsa ánægju minni með þá afstöðu sem fram kemur í því frumvarpi sem við ræðum sem fjallar um tímabundna lækkun á gjöldum sem miða að því að gera skatta- og tollaumhverfi fyrir innflutning á vetnisbifreiðum og sérhæfðum varahlutum í þær hagstæðari. Ég mundi segja að tími sé til kominn að hæstv. ríkisstjórn móti heildarstefnu um þessi mál, þ.e. um sjálfbærar samgöngur, og vetnisbílar eru auðvitað veigamikill þáttur í stefnu um sjálfbærar samgöngur til framtíðar. Eins og vitað er hefur ríkisstjórnin bæði í samgönguáætlunum, langtímasamgönguáætluninni og einnig í samningnum um sjálfbær Norðurlönd undirgengist ákveðnar skyldur í þessum efnum, hefur lýst sig reiðubúna og skuldbundið sig til að efla möguleika okkar á að stunda sjálfbærar samgöngur. Því tel ég það vera ákveðið fagnaðarefni að nú skuli vetnisbílarnir teknir sérstaklega til bæna hvað þetta varðar. Það er líka rétt sem fram kemur í athugasemdum við lagafrumvarpið að þær rannsóknir sem fram hafa farið og við eigum möguleika á að láta fara fram varðandi vetni og samgöngur sem byggja á vetni eru auðvitað atvinnuskapandi og eru góð og öflug landkynning eins og stjórnvöld og yfirvöld hafa komist að. Það er alveg ljóst að greinar vísindamanna okkar sem hafa birst á alþjóðavettvangi um vetnisvæðinguna eru þess eðlis að þær vekja verulega athygli, þær vekja heimsathygli og ég tel að þar eigum við gífurlega mikil sóknarfæri sem nauðsynlegt er fyrir okkur að hlúa vel að og gera áætlanir um til framtíðar. Ég tel frumvarpið vera lið í þeirri viðleitni og er þess vegna mjög sátt við það í öllum meginatriðum. Ég held að við þurfum að skoða þetta svolítið heildstætt. Kannski þurfum við að endurskoða þá pólitík sem við höfum lagt upp með, ákvæðin sem varða niðurfellingu gjalda eða lækkun gjalda, t.d. lækkunina sem fjallað er um í lögum um vörugjald af ökutækjum, eldsneyti o.fl. sem hafa verið til skoðunar og breytinga undanfarið. Kannski þurfum við að skoða hvort þær breytingar eigi ekkert að vera tímabundnar. Ef við ætlum okkur í alvöru að stefna inn á braut sjálfbærra samgangna og ætlum að sjá til þess að þarna verði neyslustýring sem hið opinbera hefur á valdi sínu að framkvæma með gjaldaálagningu eigum við að gera það hreint og klárt og kvitt og í eitt skipti fyrir öll og sjá til þess að þau skilaboð séu send út í samfélagið að þeir sem ákveða að aka um á ökutækjum sem menga lítið eða minna en venjulegir bensínbílar fái þá ívilnun sem möguleg er fyrir hið opinbera. Ég held að þetta eigi að vera stefnumarkandi ákvörðun sem sé tekin og gefin út sannfærandi yfirlýsing um þannig að ríkisstjórnin standi af alvöru og fullri einurð við þær yfirlýsingar sem fram hafa komið í langtímasamgönguáætlun og í þeim samningum sem við höfum gert á alþjóðavettvangi um aukinn hlut sjálfbærra samgangna. Þetta er skref á þeirri braut og ég sé því ekki annað en að ástæða sé til að fagna og hvetja til þess að ríkisstjórnin gangi áfram þá braut.

Herra forseti. Ég ætla að ræða um það sama og hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir en frá öðru sjónarhorni. Í greinargerð með frumvarpinu stendur, með leyfi forseta: „Í fyrsta lagi hafa íslensk stjórnvöld markað sér þá stefnu að miða að sjálfbæru vetnissamfélagi hér á landi í framtíðinni. Íslenskur orkubúskapur býður upp á framleiðslu vetnis í umhverfisvænni orkuhringrás með ódýrari hætti en víðast annars staðar.“ Þarna er fullt af fallegum orðum, í fyrsta lagi er vetnissamfélagið sjálfbært. Það segir að virkjanir á Íslandi séu sjálfbærar. Það er rétt og ég gleðst yfir því að hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir sé sammála því, vatnsaflsvirkjanir eru sjálfbærar. Svo er þetta með vetnissamfélagið. Vetnisnotkun á bíla er ekkert annað en rafgeymir. Verið er að geyma orkuna til að nota hana aftur. Verið er að framleiða rafgeyma um allan heim og sífellt aukin tækni í því. Þeir verða minni og léttari með hverjum mánuðinum. Það sjáum við á tölvunum okkar. Ég sé ekki að þessi rafgeymir, sem er stórhættulegur af því að það þarf að geyma vetnið undir miklum þrýstingi í vökvaformi, annars tekur það svo mikið pláss, ég hugsa að þessi rafgeymir sé ekkert endilega betri en aðrir. Það þarf raforku til að framleiða vetni með rafgreiningu, síðan þarf að geyma það og svo er það brennt eða því breytt í raforku aftur. Þetta er ekkert annað en rafgeymir. Ég tel að menn eigi ekki að horfa svo bláeygir í framtíðina með það að þetta geti orðið eitthvert framtíðarþjóðfélag, vegna þess að það er ekki verið að búa til neina orku. Sums staðar í heiminum koma reyndar upp úr jörðinni lofttegundir sem innihalda vetni eða vetnissambönd. Þær þjóðir gætu hugsanlega nýtt það vetni til að knýja vetnisbíla en við þurfum raforku til að breyta vatni í vetni og það er dýrt. Það er gott að stunda hagnýtar vísindarannsóknir. Það var t.d. gert með Línu.Net, klikkaði reyndar og allt í lagi með það en menn þurfa að átta sig á því að verið er að gera rannsóknir. Menn stunda háskólarannsóknir eða slíkt og þær geta farið svona eða hinsegin. Þær þurfa ekki endilega að bera ávöxt. Ég set því mikinn fyrirvara við hugsunina alla sem mér finnst stundum minna á trúarbrögð en ekki þannig að menn líti kalt á hlutina. Varðandi það að þetta sé umhverfisvæn orkuhringrás get ég ekki séð hvernig sú orkuhringrás verður til, því að þegar bíllinn er búinn að brenna þetta verður þetta að vatni og vatnið er ekki orka enn sem komið er. Auðvitað gufar það upp og fellur niður sem vatn og segja má að þar með myndist orkuhringrás frá sólinni sem hitar jörðina en þetta er ekkert frekar orkuhringrás en margt annað. Ég vil því setja mikla fyrirvara við þær tvær setningar sem ég las.

Herra forseti. Fram kemur í máli hv. þm. Péturs H. Blöndals að hugtakið sjálfbær, að ekki sé talað um sjálfbært vetnissamfélag, þarf ákveðinnar skýringar við. Eitt af hlutverkum ríkisstjórnar og stjórnvalda á hverjum tíma er auðvitað að sjá til þess að almenningur fái fræðslu um hugtökin sem við notum þannig að ljóst sé í hvaða tilgangi við notum þau og hvað þau þýða. Hv. þingmaður lýsir ánægju með að ég skuli fagna sjálfbæru vetnissamfélagi vitandi að það útheimtir virkjanir sem hv. þingmaður segir að séu sjálfbærar. Grunnurinn fyrir sjálfbærar virkjanir er sá að ár séu virkjaðar í farvegi sínum og valdi ekki umhverfisspjöllum. Það er mjög auðvelt að framleiða vetni eða rafgreininguna sem þarf við vetnisframleiðsluna í gegnum slíkar virkjanir. Við þurfum ekki að byggja upp stór uppistöðulón til að við séum með jafnmikla raforkuframleiðslu að vetri og sumri. Vetnisframleiðsla getur því tekið eðlilegum árstíðarsveiflum sem t.d. raforkuframleiðsla fyrir álframleiðslu getur ekki gert. Það er allur munurinn á því að framleiða annars vegar raforku með vatnsaflsvirkjunum til rafgreiningar á vetni og hins vegar til að knýja álbræðslur. Hv. þingmaður getur því treyst á stuðning minn varðandi framleiðslu á raforku til vetnisframleiðslu en ég ætla ekki að styðja hann í ósjálfbærum virkjunum sem útheimta risastór uppistöðulón og valda gífurlegum náttúruspjöllum.

Herra forseti. Þetta var mjög skemmtileg hugleiðing því að hv. þingmaður ætlar að flytja söfnun orku í vatnsaflsvirkjunum með uppistöðulónum yfir í söfnun á vetni því það verður að safna vetninu einhvers staðar saman. Notkunin er stöðug allt árið. Hvar ætlar hv. þingmaður að geyma allt þetta gífurlega magn af vetni í staðinn fyrir vatnið? Ég er hræddur um að það valdi umhverfisspjöllum líka og ekki síðri að búa til öll þau tæki og tól sem þarf til að geyma kannski hálfs árs notkun þjóðarinnar á vetni. Þetta batnar því ekki. Fyrir utan það að virkjanir sem ætlað er að nýta t.d. jökulár í toppunum á sumrin þurfa að hafa gífurlega stórar vélar sem eru vannýttar allar veturinn þegar ekkert vatn rennur eftir viðkomandi á. Þetta eru óskaplega dýrar virkjanir og framleiðsla á hverflunum er afskaplega umhverfisspillandi í því landi þar sem þeir eru framleiddir, stálið sem þarf, kolin sem eru notuð til að framleiða stálið og öll mengunin sem það veldur. Nei takk.

Herra forseti. Andsvar hv. þingmanns gefur auðvitað til kynna að hann skilur fullkomlega hringrásarhugsunina sem hann hallmælti í ræðu sinni áðan. Hann gerði lítið úr hringrásarhugtakinu sem notað er í frumvarpinu en nú gefur hann til kynna að hann hugleiði hringrásina þegar hann fjallar um að stálframleiðsla, sem þarf að fara fram til að búa til hverfla í virkjanir, valdi mengun og umhverfisspjöllum. Það er auðvitað alveg rétt. Þetta er einmitt verkefni sem við stöndum frammi fyrir. Við þurfum að temja okkur hringrásarhugunina til að við getum á hverjum stað í ferlinu séð til þess að viðkomandi framleiðsla eða athafnir mannsins valdi ekki skaða á umhverfinu. Það á jafnt við um stálframleiðslu og álframleiðslu. Það á líka við um vetnisframleiðsluna. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni. Hins vegar eru rannsóknir á vetnisframleiðslu á því skriði að við getum ætlað að framfarir og tækninýjungar séu að verða þar jafnvel umfram aðrar greinar. Ég er ánægð með að hæstv. fjármálaráðherra styðji þau sjónarmið að Ísland geti komið inn og hjálpað vísindamönnum vítt og breitt um heiminn til að stunda þær rannsóknir með þeim meðulum og þeim tækjum sem lögð eru til í frumvarpinu.

Herra forseti. Hv. þingmaður svaraði því ekki til hvílík óskapa geymslumannvirki þyrfti til að geyma hálfs árs notkun þjóðarinnar af vetni undir gífurlegum þrýstingi og hve mikil umhverfisspjöll það kostaði að framleiða þau tæki þar sem þau eru framleidd og hvaða umhverfisspjöll það þýðir að vera kannski með fjórum sinnum stærri aflvélar í virkjununum. Mér finnst hv. þingmaður vera umhverfisspillandi, því miður. Það sem ég gagnrýndi var orðið „orkuhringrás“. Auðvitað er þetta engin orkuhringrás. Orkan stoppar þegar bíllinn er búinn að nota hana og hefur breytt vetni í vatn. Því verður engin orkuhringrás. Nei, vatnið fer upp fyrir tilverknað sólarinnar. Orkan kemur þaðan. Það er ekki orkuhringrás. Þetta er einstefna á orku. Ég var að gagnrýna þetta og ég skil alveg fullkomlega hvar umhverfisspjöllin verða. Þau verða líka við framleiðslu á vélunum, hinum gífurlegu vélum sem þyrfti í rennslisvirkjanirnar þar sem vélarnar þyrftu að vera fjórum sinnum stærri en ella þegar maður tekur meðalrennslið. Ég skil líka að hin gífurlega geymsla á vetni og öll tæki og tól sem þar þarf kostar líka umhverfisspjöll þar sem þau eru framleidd. Ég held, herra forseti, að það að geyma vatnið á bak við stíflu uppi á hálendinu þar sem safnast aur sem fyllir það á 400 árum séu miklu, miklu minni umhverfisspjöll.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum nr. 3/1987, um fjáröflun til vegagerðar, með síðari breytingum, sem finna má á þskj. 1078. Tilefni þessa frumvarps eru þau lagaskil er verða 1. júlí næstkomandi þegar olíugjald og kílómetragjald samkvæmt sérstökum lögum þar um munu leysa núverandi þungaskattskerfi af hólmi, sbr. lög nr. 87/2004, um olíugjald og kílómetragjald o.fl. Með frumvarpi þessu er í fyrsta lagi tekið á því hvernig uppgjöri þungaskatts ökutækja og ökumælis skuli háttað við upptöku olíugjalds 1. júlí næstkomandi. Lagt er til að sú leið verði farin að lengja annað gjaldtímabil ársins 2005 þannig að í stað þess að því ljúki 10. júní skuli því ljúka 30. júní 2005. Þá er lagt til að álestrartímabilið verði stytt úr 20 dögum í 15 og að gjalddagi verði færður til 1. júlí og eindagi til 15. ágúst. Einnig er lagt til að reiknað verði út meðaltal ekinna kílómetra á dag á milli álestra af ökumælum ökutækja sem eru undir 10 tonn af leyfðri heildarþyngd og látið er lesa af á tímabilinu 15. til og með 29. júní. Á grundvelli þess meðaltals yrði akstur áætlaður til 30. júní. Með þessu móti er álagning þungaskatts tryggð út gjaldtímabilið en ekki hefði verið unnt að stefna öllum eigendum ökutækja með ökumæli til álestrar sama dag. Í öðru lagi er með frumvarpi þessu lagt til að sett verði ákvæði til bráðabirgða við lögin er fjallar um olíubirgðir í landinu við þau lagaskil er verða 1. júlí næstkomandi þegar umrædd lög um olíugjald og kílómetragjald o.fl. öðlast gildi. Annars vegar snýr ákvæðið að gjaldskyldum aðilum, skv. 3. gr. laga nr. 87/2004, um olíugjald og kílómetragjald o.fl. Með gjaldskyldum aðilum er hér átt við þá sem framleiða eða stunda aðvinnslu olíu sem gjaldskyld er, þá sem flytja inn til endursölu eða eigin nota olíu sem gjaldskyld er og þá sem kaupa olíu innan lands til endursölu. Eðlilegt þykir með tilliti til eftirlitshagsmuna og uppgjörs olíugjalds á fyrsta uppgjörstímabili þess að við gildistöku laga nr. 87/2004 liggi fyrir upplýsingar um magn gjaldskyldrar olíu í landinu og fjallar ákvæðið um skyldu þessara aðila til að upplýsa um það. Þess ber að geta að sams konar ákvæði var að finna í ákvæði til bráðabirgða við lög nr. 34/1995, um vörugjald á olíu, þar sem á sama hátt þótti rétt að hafa ákvæði um skyldu þessara aðila til að upplýsa um það magn olíu sem til væri í landinu við gildistöku þeirra laga, sem eins og kunnugt er komu reyndar ekki til framkvæmda. Hins vegar snýr ákvæðið að aðilum sem ekki eru gjaldskyldir í skilningi 3. gr. laga nr. 87/2004, um olíugjald og kílómetragjald o.fl., en eiga eða eru með í sinni vörslu yfir 1.500 lítra af olíu sem fellur undir gildissvið þessara laga. Hér getur bæði verið um að ræða einstaklinga og fyrirtæki. Samkvæmt ákvæðinu hvílir sú skylda á þessum aðilum að upplýsa tollstjóra um magn birgða og greiða af þeim olíugjald í samræmi við ákvæði laga nr. 87/2004, ef heildarbirgðir eru meiri en 1.500 lítrar. Sams konar ákvæði var að finna í ákvæði til bráðabirgða við lög nr. 34/1995, um vörugjald af olíu, og þar var einnig miðað við 1.500 lítra. Sambærilegt viðmið, þ.e. 1.500 lítrar, var einnig notað þegar norsku lögin um olíugjald öðluðust gildi árið 1992 og þótti það gefa góða raun þar í landi. Af framkvæmdalegum ástæðum er ekki raunhæft að gera kröfu um að aðilar með minna en 1.500 lítra af olíu í sinni eigu eða vörslu tilkynni um það magn og greiði af því olíugjald. Frumvarp þetta miðar að því að lögin sem hér er lagt til að setja taki gildi þegar í stað. Ég legg til, virðulegi forseti, að frumvarpinu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar, en fyrst til 2. umr. að lokinni þessari umræðu.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir þingsályktunartillögu á þskj. 256 sem er 245. mál þingsins. Þetta er tillaga til þingsályktunar um rásir fyrir búfénað til að koma í veg fyrir slys, og hljóðar svo: „Alþingi ályktar að við nýframkvæmdir samkvæmt vegáætlun verði gert ráð fyrir rásum fyrir búfénað undir vegi þar sem girt er meðfram vegum en bithagar beggja vegna. Jafnframt verði hafin vinna við gerð slíkra rása undir vegi þar sem umferð er þung og bithagar eru nytjaðir beggja vegna vegar.“ Hæstv. forseti. Þessi tillaga til þingsályktunar var flutt nokkrum sinnum á síðasta kjörtímabili en varð aldrei útrædd. Því þykir mér rétt að endurflytja tillöguna óbreytta en upplýsingar sem koma fram í greinargerðinni eru uppfærðar eftir því sem hægt hefur verið. Hæstv. forseti. Það er mjög til bóta hvað varðar þingstörfin að þessi þingsályktunartillaga skuli vera rædd hér í dag þar sem þannig stendur á um störf þingsins og starfsáætlun að á dagskrá eftir helgi á að ræða samgönguáætlun. Við hefðum að vísu óskað eftir því að samgönguáætlun væri aðeins fyrr á ferðinni en það er nú svo að hún er órædd og ekki frágengin þannig að mér finnst eðlilegt að þingsályktunartillagan komi inn í umræðuna um samgönguáætlun og vegáætlun til þess að auka enn frekar á öryggisþætti við vegagerð. Ég veit að verið er að efla þennan þátt í samgönguáætlun en ég tel að ekki sé nóg að gert og að eyrnamerkja þurfi fjármagn til þess að fara í átak til að gera rásir fyrir búfénað til að koma í veg fyrir slys og að hreinlega þurfi að byrja á að kortleggja hringveginn og síðan helstu stofnbrautir til þess að sjá hvar brýn nauðsyn er á að setja slíkar rásir. Allt kostar þetta fjármagn og einnig nýja hugsun þannig að við endurgerð og endurbætur og allar nýframkvæmdir verði þessi þáttur hreinlega tekin inn og rásirnar settar samhliða öllum framkvæmdum. Mjög erfitt hefur verið fyrir bændur, marga hverja, að fá rásir undir fjölfarna vegi, að ég tali nú ekki um á hringveginum. Eru mörg dæmi þess að það hafi staðið lengi í stappi því að bæði truflar það umferð og ekki síður kostar það töluverðar fjárhæðir víðast hvar að koma hólkunum niður. Það hleypur a.m.k. á einhverjum milljónum króna sem eru það háar upphæðir að óeðlilegt er að ætlast til þess að hver bóndi sjái um slíkar framkvæmdir, enda á það hreinlega að mínu mati að vera hluti af hönnun vegar eða endurbótum þar sem þess er þörf. Slíkar rásir hafa verið settar upp, bæði við nýframkvæmdir og eins hafa bændur hreinlega farið út í slíkar framkvæmdir alfarið eða að hluta til á sinn kostnað. En eins og ég sagði í upphafi máls míns þarf hreinlega að fara í markvissar aðgerðir og áætlun til að einhver viðhlítandi árangur náist og eins þarf að setja skýrar línur varðandi kostnað af slíkum rásum. Ég tel að ekki sé eðlilegt að bændurnir sem slíkir þurfi að leggja fram fjármagn í þessu skyni, nema þá að einhverju óverulegu leyti, því ekki er bara verið að tala um hagræði fyrir hvern bónda heldur er þetta fyrst og fremst út frá umferðaröryggi. Það heyrir maður hjá mörgum ferðamanninum sem hingað kemur að þeim finnst undarlegt að keyra um þjóðvegi landsins og þurfa að gæta sín á sauðfé og öðrum búpeningi. En við þetta megum við búa þar til lokið verður við að girða af þjóðvegina, búpeningur verði í hólfum eða að hægt verði að búa þannig að bændur þurfi ekki hreinlega að verða fyrir búsifjum vegna mikils umferðarþunga eða eigi í erfiðleikum með að koma fé, sem í flestum tilfellum eru mjólkurkýr, fram og til baka yfir þjóðvegina þar sem ánauðin er hvað mest af umferðinni. Þar sem stóru kúabúin eru hafa bændur hreinlega þurft að loka veginum með dráttarvélum sitt hvorum megin við reksturinn til að tryggja að bæði skepnur og menn komist yfir veginn. En það hefur ekki alltaf dugað til því að umferðarhraðinn er slíkur að eftir sem áður, þó að reynt sé að gæta varúðar, hafa bílstjórar ekki tekið tillit til þess og því hafa orðið slys. Ég vil grípa aðeins niður í greinargerðina og nefna nokkrar tölur en yfirlitið nær yfir rétt rúmlega tíu ára tímabil. Ég hef ekki upplýsingar frá árinu 2004 en þær hljóta að liggja núna fyrir þó að þær hafi ekki gert það þegar þingsályktunartillagan var lögð fram. Slys verða af völdum búfjár og fólk hefur slasast. Flest alvarlegu slysin voru árið 2001 en flestir slösuðust árið 2002. Óhöpp án meiðsla hafa aukist úr 59 árið 1994 og voru komin upp í 261 árið 2003. Sem betur fer hafa ekki orðið banaslys af þessum völdum en þegar slys verða er oft mjótt á mununum. Ég tel að vegna slysatíðni, öryggis og vegna búsetu sé nauðsynlegt að eyrnamerkja sérstakt fjármagn og setja upp ákveðna áætlun í öllum umdæmum Vegagerðarinnar til að fara í þetta átak. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa mál mitt lengra. Það hefur verið kynnt hér áður og mælt fyrir því. Ég vonast til að þingsályktunartillagan verði til umræðu samhliða samgönguáætlun og síðan í framhaldinu við afgreiðslu fjárlaga til vegagerðar.

Herra forseti. Hér liggur fyrir þingsályktunartillaga um rásir fyrir búfénað til að koma því yfir eða undir vegi til varnar slysum. Það sem ég vildi nefna í þessu sambandi er að nú hefur verið lögð fram samgönguáætlun í þinginu en hefur þó ekki verið rædd enn þá. Þar er eins og endranær gert ráð fyrir ákveðnum fjárlagalið sem er reiðvegafé, sem ætlað er einmitt til þess að koma a.m.k. þeirri tegund búfjár, sem eru hestar og hestamennska, af og frá þjóðvegunum. Það fjármagn hefur nýst gríðarlega vel í þeim tilgangi og þar er m.a. gert ráð fyrir undirgöngum undir þjóðvegi og á því svæði sem ég best þekki til hefur það verið tíðkað að slík undirgöng hafi verið lögð. Má þar nefna undirgöng fyrir búfénað á veginum austan við nýju Þjórsárbrúna og á áætlun er að setja fleiri undirgöng undir þjóðveginn frá Hveragerði að Þjórsárbrú. Ég tel því að þetta sé að nokkru leyti í farvegi. En þess verður að geta að undirgöng sem þessi eru afskaplega kostnaðarsöm. Mér skilst að það séu rösklega þrjár milljónir á göng ef þetta er gert um leið og vegaframkvæmdin á sér stað. Það væri því verðug spurning fyrir hv. þm. Þuríði Backman að svara hvað þessi áætlun kostaði hugsanlega ef við færum allan hringveginn. Við vitum að þetta er vandamál fyrir þá sem þurfa að koma búfé sínu yfir en það væri gaman að heyra hvort hún hefði áætlaðan kostnað samfara þessu.

Hæstv. forseti. Það er ánægjulegt að vita til þess að uppi séu áætlanir um að fara í sérstaka reiðvegi og gera ráð fyrir undirgöngum þeim tengdum. Þetta er allt af hinu góða. Þeir fjármunir sem hafa farið í undirgöng, fyrir rásir fyrir búfé eins og ég hef kallað það, hafa verið teknir af svokölluðum öryggisliðum Vegagerðarinnar. Fyrst og fremst er litið á þetta sem öryggisatriði. Það sem ég er að kalla eftir er að kortleggja þurfi í umdæmi Vegagerðarinnar hvert einasta svæði og setja upp áætlun hvar þörfin er, hversu brýn hún er, setja upp áætlun og setja upp forgangsröð þannig að við allar nýframkvæmdir og endurbætur komi þetta sjálfkrafa inn þar sem ekki er á næstunni að forgangsraða slíkum verkefnum. Mér er því algjörlega ómögulegt að segja til um hvað þetta muni kosta en það væri örugglega hægt að leita eftir því og fá bráðabirgðatölur eða mjög fljótlega útreiknað hjá vegagerðarmönnum og umdæmisstjórum hvað þetta mundi verða í heildina. En þetta þarf að vinna faglega og er ekki eitthvað sem við gerum innan eins tímabils samgönguáætlunarinnar. Svona átak hlýtur að ná yfir lengri tíma. Að mínu mati þarf að vinna mjög markvisst að þessu, en ég get ekki nefnt upphæðir. Það borgar sig að hafa þetta inni strax við upphaf framkvæmda því að það er mun dýrara og miklu meira óhagræði að því að fara í þessar framkvæmdir eftir á.

Virðulegi forseti. Ég flyt frumvarp til laga um breytingu á skaðabótalögum, með síðari breytingum, sem lagt er fram af allsherjarnefnd. Ég vil í upphafi máls míns geta þess að nefndin hefur lagt í dálitla vinnu við þetta mál en nefndarmenn eru þó sammála um að eftir að frumvarpið kemur fram sé við því að búast að fram muni koma ýmis sjónarmið vegna efnisatriða í frumvarpinu og af þeim sökum var fyrir fram ákveðið af nefndarmönnum að málið yrði tekið til frekari umræðu í allsherjarnefnd eftir 1. umr. þess. Í því sambandi mun nefndin hafa frumkvæði að því sjálf að kalla eftir sjónarmiðum frá helstu hagsmunaaðilum og leggja að nýju mat á efnisatriði málsins þegar þau sjónarmið hafa verið vegin og metin. Ég vil um efnisatriði frumvarpsins leyfa mér að vísa til 1. og 2. gr. þess eða þessara þriggja greina sem frumvarpið samanstendur af. Eins og fram kemur í greinargerð með frumvarpinu er það fyrst og fremst í tilefni af breytingum sem gerðar voru á skaðabótalögunum með lögum nr. 37 frá árinu 1999 sem þessu máli er hér teflt fram. Almennt höfðu þær breytingar sem gerðar voru með tilgreindum lögum mikla réttarbót í för með sér en hins vegar voru þar um leið lögleiddar ýmsar frádráttarreglur vegna greiðslna frá þriðja aðila sem hafa komið nokkuð hart niður á tveimur hópum. Við þessu er frumvarpinu ætlað að bregðast. Annars vegar eru það þeir einstaklingar sem eru alvarlega slasaðir, sem hér er verið að fjalla um, og síðan hins vegar ekkjur og ekklar. Ef við tökum til að byrja með fyrri hópinn til umfjöllunar þá segir í greinargerð að alvarlega slasað fólk sem metið er með meira en 50% varanlega örorku eigi rétt á örorkulífeyri frá Tryggingastofnun ríkisins og þeir sem verst eru settir eiga einnig rétt á ýmiss konar viðbótargreiðslum, svo sem tekjutryggingu, tekjutryggingarauka, heimilisuppbót, bensínstyrk o.fl. Fyrir breytinguna árið 1999 voru greiðslur af þessum toga ekki dregnar frá skaðabótum en það hefur hins vegar verið gert eftir breytinguna sem gerð var á árinu 1999. Þess vegna hafa slíkar bætur frá þeim tíma verið dregnar frá þessum hópi. Það hefur verið gert skv. 4. mgr. 5. gr. laganna og hefur haft nokkuð alvarlegar afleiðingar í för með sér og er þá m.a. horft til þess að frádrátturinn er að verulegu leyti vegna greiðslna sem alls óvíst er að viðkomandi haldi til framtíðar. Það kemur til af þeirri ástæðu að greiðslurnar eru háðar ýmsum atriðum, m.a. hjúskaparstöðu viðkomandi tjónþola. Eins geta tekjur tjónþola haft áhrif til skerðingar, bæði launatekjur og fjármagnstekjur, eins og segir í greinargerðinni. Ég held að ágætt sé til frekari skýringar að horfa til dæma sem draga aðeins betur fram en þetta almenna orðalag í greinargerðinni gerir hvernig framkvæmdin kemur út. Eitt dæmi sem lagt hefur verið fyrir allsherjarnefnd og nefndin horfði m.a. til við undirbúning þessa máls var dómur Hæstaréttar Íslands í máli nr. 520/2002. Í því tilviki var tjónþoli kona sem starfaði í fiskvinnslu. Hún hafði verið hér á landi í rúma átta mánuði þegar hún missti handlegg í vinnuslysi og hlaut af 70% varanlega örorku. Heildartjón þessa einstaklings var reiknað 11.409.764 kr., eingreiddar bætur voru hins vegar 5.005.022, þ.e. bótakrafa viðkomandi var skert um 6,4 milljónir rétt rúmar vegna ætlaðra framtíðargreiðslna almannatrygginga, sem er 56% skerðing. Þetta hlýtur að geta talist allveruleg skerðing á skaðabótagreiðslunni og þess vegna vil ég ítreka að tilvikið sem hér er verið að bregðast við á fyrst og fremst við um þá sem eru alvarlega slasaðir. Við þessu er frumvarpinu ætlað að bregðast. Hinn hópurinn sem ég nefndi í upphafi máls míns eru ekkjur og ekklar. Með breytingunni árið 1999 voru bætur til eftirlifandi maka lækkaðar verulega þannig að nú eru dregnar frá því sem við höfum nefnt í greinargerðinni „ímynduðum“ greiðslum sem hinn látni maki fær ekki, þ.e. ef hinn látni hefði lifað slysið af hefði hann átt rétt á bótum frá almannatryggingum og úr lífeyrissjóði sínum vegna örorkunnar. Þær greiðslur fær hann ekki þar sem hann er fallinn frá, en samkvæmt núgildandi ákvæði 1. mgr. 13. gr. laganna á engu síður að taka tillit til greiðslnanna eins og viðkomandi hefði hlotið 100% örorku og hefði fengið greiðslurnar áður en tjón makans er reiknað út. Ef við gerum líkt og í fyrra tilvikinu og skoðum þetta í raunhæfu tilviki er hægt að horfa m.a. á dóm Hæstaréttar í máli nr. 283/2003 þar sem tjónþoli missti eiginmann sinn í vinnuslysi. Við uppgjör skaðabóta var byggt á því af hálfu tryggingafélagsins að draga ætti frá þær greiðslur sem hinn látni hefði átt rétt á úr almannatryggingum og lífeyrissjóði, hefði hann lifað við 100% örorku, og greiða tjónþolanum síðan 30% af afganginum. Á þetta hefur Hæstiréttur fallist. Heildartjón í þessu tilviki var reiknað sem 7.052.096 kr. Eingreiddar bætur voru hins vegar 4.091.408 kr. Bótakrafan var skert um rétt tæpar 3 millj. vegna ímyndaðs bótaréttar hins látna úr almannatryggingum sem var í þessu tilviki 41% skerðing. Það ætti ekki að koma neinum á óvart að frumvarpið byggir á því að það hafi ekki verið raunverulegur tilgangur lagabreytinganna árið 1999 að framkvæmdin yrði þessi, heldur hafi afleiðingarnar verið nokkuð ófyrirséðar. Hvað sem því líður, hvort sem menn gætu komist að því að af lögskýringargögnum væri ekki hægt að komast að þeirri niðurstöðu sem ég minntist á byggir frumvarpið á sanngirnissjónarmiðum. Ég hygg í það minnsta í síðara tilvikinu sem ég hef farið yfir, þ.e. þegar um er að ræða bætur til eftirlifandi maka, hljóti allir sem kynna sér málið að geta verið nefndinni sammála um að framkvæmdin er mjög einkennileg. Að því leytinu til ætti að vera nokkuð ágreiningslaust að fallast á þær breytingar sem verið er að leggja til. Hins vegar á ég allt eins von á því varðandi hitt atriðið að þar muni koma einhver sjónarmið fram sem nefndin mun þá, eins og ég gat um áður, gefa sér tíma til að fara nánar yfir. En frumvarpinu er teflt fram þegar hillir undir lok þingsins til að freista þess að gera þessar leiðréttingar á skaðabótalögunum. Ég tek fram að við undirbúning málsins leitaði ég sem formaður nefndarinnar óformlega eftir sjónarmiðum hjá hagsmunaaðilum og varð þess áskynja að það er ýmislegt fleira í skaðabótalögunum sem ýmsir vilja breyta. Það var einhugur um það í allsherjarnefnd að reyna að einangra málið við að gera leiðréttingar, í fyrsta lagi sérstaklega vegna þess að sýn okkar á málið var að framkvæmdin væri á skjön við það sem til stóð árið 1999 og svo hins vegar vegna þess að framkvæmdin er hvað sem því líður bersýnilega ósanngjörn, sérstaklega í tilviki eftirlifandi maka. Þess vegna vil ég ítreka að jafnvel þó að nefndin muni fá til sín hugmyndir um einhverjar frekari breytingar á skaðabótalögunum mun nefndin reyna að halda sig við það upplegg sem hér er á ferðinni, þ.e. að einangra málið við þessi tvö tilvik þar sem heildarendurskoðun á skaðabótalögunum er eitthvað allt annað en málið snýst um, miklu stærra verkefni og flóknara og mjög mikilvægt að á þinginu sé hægt að gera breytingar til leiðréttinga á lögum án þess að viðkomandi lög verði í heild sinni tekin upp til endurskoðunar um leið eða að þeir sem hafa hagsmuni af gildandi lagareglum vilji koma á vagninn sem fer af stað ýmsum öðrum breytingum sem hugsanlega kunna að tefja nauðsynlegar og sanngjarnar leiðréttingar. Að svo mæltu vil ég segja að ég mundi fagna því ef um málið mundu koma fram sjónarmið í þingsal. Að lokum vil ég ítreka að nefndin ætlar að gefa sér frekari tíma til að skoða málið og ég hef nú þegar haft frumkvæði að því að fá fram sjónarmið frá hagsmunaaðilum í málinu.

Herra forseti. Við ræðum frumvarp sem lætur frekar lítið yfir sér en kemur við mjög viðkvæma stöðu. Fyrst ætla ég að ræða um skaðabótalögin almennt. Þannig er að einstaklingur fær eingreiðslu úr skaðabótalögunum frá tryggingafélagi háð örorkumati og þeim tekjum sem maðurinn hafði haft og búist er við að hann tapi. Örorkumatið er oft háð líkum, þ.e. líkum á því að maðurinn verði fyrir áfalli sem valdi tjóni, þ.e. maðurinn getur verið fullvinnufær en það eru ákveðnar líkur á því að hann verði óvinnufær seinna. Þær líkur eru metnar og stundum á mjög hlutlægan hátt þannig að ef tjónið kemur ekki upp hefur maðurinn grætt. Ef það kemur upp af fullum þunga daginn eftir, eins og gæti gerst, hefur hann tapað. Segjum að það séu metnar 30% líkur á því að maður sem hefur orðið fyrir einhverju áfalli verði 100% öryrki. Hann er vinnufær á því augnabliki. Áfallið gæti komið daginn eftir að greiðsla er innt af hendi. Þá er maðurinn 100% öryrki það sem eftir er og tapar 70% af því tjóni sem hann varð fyrir. Ef hann verður hins vegar aldrei öryrki alla ævi og getur unnið alla ævi er tjónið ekki neitt og þá er þetta happdrættisvinningur fyrir manninn. Maðurinn er því látinn bera áhættuna af því að ákveðnar líkur komi upp eða ekki. Svo er það hitt að fólk fær eingreiðslur, kannski 10 millj., og þá vill svo til, herra forseti, að menn eignast fullt af vinum, það er alveg ótrúlegt. Þeir vinir eru mjög duglegir við að taka peningana að láni og eyða þeim fyrir viðkomandi. Nú er ég ekki hlynntur forsjárhyggju en ég held að þetta sé of mikil freisting og ég er búinn að sjá allt of mikið af dæmum um það þar sem fólk hefur fengið bætur að þær eru horfnar eftir sex eða sjö ár og ekkert til að standa undir þeirri örorku sem verið er að bæta. Þá standa menn frammi fyrir því að verða að sætta sig við það lágmark sem Tryggingastofnun greiðir vegna þess að bæturnar sem þeir fengu eru horfnar. Þess vegna tel ég mjög brýnt að taka upp það kerfi að í staðinn fyrir að menn fái eingreiðslu fái þeir bætur miðað við hvernig örorkan kemur fram og stofnaður verði einhver sjóður eða einhver aðili taki að sér, Tryggingastofnun eða annar, að greiða bæturnar eftir því sem tjónið fellur til en tryggingafélögin borgi eingreiðslu til Tryggingastofnunar eða þess aðila sem um þetta sér. Þetta er það fyrsta. Það er sem sagt mjög stór galli í núverandi kerfi, fyrir utan það að þegar fólk lendir í tjóni er það stundum óuppgert til að byrja með og fólk lendir oft í að vera tekjulaust í marga mánuði, jafnvel mörg ár, þannig að þetta er virkilega gallað kerfi. Svo er í kerfinu eins og það er í dag ákveðin oftrygging vegna þess að frá greiðslunum er dregið 40% af reiknuðu eingreiðsluverðmæti örorkulífeyris frá lífeyrissjóði sem segir að þær greiðslur sem menn eiga rétt á úr lífeyrissjóði sínum og munu fá úr honum, miðað við að örorkan sé eins og örorkumatið var, koma til frádráttar, en bara 40%. Menn eru því með 60% yfirtryggingu og það er aldrei meiningin að menn séu yfirtryggðir í neinu kerfi. Verkalýðshreyfingin sagði á sínum tíma að ógurlegt væri að tryggingafélögin græddu á því að menn hefðu sparað í lífeyrissjóði. Því er til að svara að tryggingafélögin taka að sjálfsögðu alla tæknilega áhættu sem þau bera frá hinum tryggðu, frá bíleigendum, þannig að yfirtryggingin sem kemur fram er greidd annaðhvort af bíleigendum, þ.e. almenningi í landinu - það eru flestir sem eiga bíl - eða þá af lífeyrissjóðunum eða Tryggingastofnun. Allt er þetta greitt af almenningi í landinu. Oftrygging í þessum mæli er aukakostnaður fyrir þjóðfélagið og á ekki að eiga sér stað. Í öllum tryggingakerfum er þess vandlega gætt að ekki komi fram tvítrygging eða oftrygging. Það er í kerfinu í dag. Það mætti hugsa sér að lífeyrissjóðirnir greiddu hreinlega ekki örorkulífeyri til þeirra sem fá fullan örorkulífeyri samkvæmt skaðabótalögunum, ef menn vilja forða því að þetta lendi á lífeyrissjóðunum. Mér finnst að taka þurfi á þessu heildstætt. Hv. frummælandi sagði að það væri slæmt að ekki væri hægt að breyta einstökum atriðum í lagasetningu án þess að taka öll lögin upp. Þetta er hárrétt. Það er nefnilega galli í lögunum. Í 13. gr. laganna stendur í dag, með leyfi forseta: „Bætur fyrir missi framfæranda til maka eða sambúðarmaka skulu vera 30% af bótum þeim sem ætla má að hinn látni mundi hafa átt rétt á fyrir algera (100%) örorku, sbr. 5.–8. gr.“ Ekkert meir. En þar stendur að frá því skuli draga bætur frá Tryggingastofnun og frá lífeyrissjóði. En maður sem er dauður fær ekki bætur, að sjálfsögðu ekki. Það eru því dregnar frá bætur sem aldrei koma. Þetta er náttúrlega galli og hættulegt vegna þess að dómstólar dæma eftir orðanna hljóðan. Þetta er sjálfsagt að laga þannig að ég styð eindregið regluna í 2. gr. frumvarpsins þar sem bætt er við „án frádráttar“. Reyndar, og það sýnir hvað þetta er viðkvæmt, þyrfti að draga frá eingreiðslu sem menn geta fengið. Hugsanlegt er að menn fái eingreiðslur vegna frádráttar einhvers staðar frá og þá þarf að draga það frá. Þetta sýnir hvað þetta er viðkvæmt mál. Ég mundi orða þetta þannig „með frádrætti þeirra greiðslna sem menn fá“. Það er sennilega einfaldast. Þá er ekki verið að draga frá greiðslur sem menn fá ekki vegna tjónsins. Þetta er því mjög viðkvæmt. Síðan er gerð mjög alvarleg breyting í frumvarpinu. Ég les þetta þannig að það skuli draga frá eingreiðslur sem tjónþoli fær frá almannatryggingum, bara eingreiðslur. Maður sem verður öryrki og fær alla tíð góðar greiðslur frá Tryggingastofnun og góðar greiðslur frá lífeyrissjóði er því þokkalega tryggður í bak og fyrir, getur fengið 70–80% af launum. Það á ekki að taka tillit til þeirra, bara til eingreiðslna frá Tryggingastofnun. Þetta sýnir hve viðkvæmt málið er. Þar yrði um að ræða alveg stórkostlega yfirtryggingu. Menn fengju bætur samkvæmt skaðabótalögum og svo fengju menn örorkulífeyri frá Tryggingastofnun. Það er ekki meiningin að menn græði á því að lenda í slysi, ekki af tekjutryggingunni. Auðvitað er áfall að lenda í slysi og verða öryrki o.s.frv. en við erum ekki að tala um miskabætur. Það er allt annar handleggur. Þær eru kannski allt of lágar á Íslandi og það get ég alveg viðurkennt. En við skulum ekki blanda saman tekjutryggingu, þ.e. því sem á að tryggja mönnum að þeir haldi þeim tekjum sem þeir tapa eða fái andvirði þeirra til baka og svo hins vegar miskabótum. Þær mættu gjarnan hækka. Menn fara því úr öskunni í eldinn, virðist mér svona við fyrstu sýn. Fleira er vert að nefna úr frumvarpinu. Þegar metnar eru greiðslur frá lífeyrissjóði þá skal miðað við 4,5% ársávöxtun, segir þar. Hvað þýðir það? Það þýðir að reiknað er með því að maðurinn nái 4,5% á það fé sem hann fær. Það er gjörsamlega óraunhæft í dag. Það var kannski raunhæft fyrir tveimur árum þegar vaxtastigið í landinu var mun hærra. En eftir að tilboð bankanna fóru að berast síðasta sumar lækkuðu allir vextir í landinu. Fólk fær ekki lengur þá ávöxtun á fé sem það áður fékk. Þessir vextir eru því allt of háir. Það þýðir að greiðslurnar hækka, vegna þess að eftir því sem maður fær hærri vexti á þá peninga sem hann fær inn þeim mun lægri upphæð þarf hann til að fá sama lífeyri. Það þyrfti því að skoða þá ávöxtun sem nefnd er í lögunum í dag en það er ekki gert. Það sýnir að í lögunum er margt sem þarf að skoða, virkilega margt. Þetta er mjög viðkvæmt mál, að koma inn á þetta. Ég mundi gjarnan vilja að menn tækju á þessu sem heildstæðum vanda án þess að ég vilji endilega stoppa 2. gr. sem tekur bara á augljósum vandkvæðum sem við er að stríða í dag. Hin atriðin snúast í raun ekki um vandkvæði. Það að menn fái greiðslur úr Tryggingastofnun liggur fyrir. Það er talað um það í greinargerð með frumvarpinu, þar segir, með leyfi forseta: „… það er alls ekki öruggt að viðkomandi fái greiðslur frá Tryggingastofnun ríkisins um ókomna framtíð. Það getur m.a. ráðist af hjúskaparstöðu viðkomandi tjónþola og lagabreytingum í framtíðinni. Þá geta tekjur tjónþola haft áhrif til skerðingar, bæði launatekjur og fjármagnstekjur.“ Um það er eftirfarandi að segja: Ef maðurinn giftist seinna lækka bætur frá Tryggingastofnun. Þetta er útreiknanlegt. Líkurnar á því að maðurinn giftist liggja fyrir og það er hægt að reikna þetta út. Tryggingafræðingar gætu það. Sama gildir um tekjur í framtíðinni. Ef maðurinn er 100% öryrki fær hann væntanlega engar tekjur en ef hann er með einhverja vinnugetu er hægt að taka tekjusveiflur inn í dæmið, að það séu háar tekjur sum árin en lægri tekjur önnur ár. Þetta er allt hægt að reikna út og gefa sér ákveðnar forsendur. Lagabreytingar í framtíðinni, slíkt má náttúrlega ekki setja inn. Segjum sem svo að skattar verði hækkaðir þá verða allir skertir. Það er ekki hægt að taka inn í, í greinargerð eða inn í lög í dag, einhverjar lagabreytingar í framtíðinni og ætla sér að taka á því. Varðandi það að tekjur geti haft áhrif, þar á meðal fjármagnstekjur af þeim sömu bótum og maðurinn hefur fengið, þá er að sjálfsögðu hægt að reikna það út. En það má reikna út hvað lífeyrir frá Tryggingastofnun skerðist mikið vegna fjármagnstekna sem maðurinn fær af bótunum. Allt er þetta útreiknanlegt og tryggingafræðingar geta reiknað það út þannig að það er óþarfi að taka þetta inn. Ég held að breytingarnar í 1. gr. séu að öllu leyti óþarfar. Þar er ekki raunverulegur vandi á ferðinni. Fólk á rétt á bótum frá Tryggingastofnun. Það eru dálítil áhöld um útlendinga sem lenda í slysi, þar sem þeir uppfylla kannski ekki skilyrðin um búsetu á Íslandi, en það er eitthvað sem dómarinn tekur sjálfsögðu tillit til þegar hann metur rétt manna til greiðslna frá Tryggingastofnun. Ég beini því til nefndarinnar, sem mér skilst að ætli að ræða þetta mál þó að hún flytji það sjálf, milli 1. og 2. umr. væntanlega, að hún fái til sín sérfræðinga á þessu sviði, t.d. tryggingafræðinga, til að meta þetta frumvarp og þær breytingar sem gerðar eru með það að leiðarljósi að hvorki verði um oftryggingu né vantryggingu að ræða. Það er mjög mikilvægt. Við erum með vantryggingu í dag þar sem dregnar eru frá einhverjar ímyndaðar greiðslur sem aldrei koma, út af þessum galla varðandi það þegar menn falla frá og fá aldrei örorkulífeyri frá Tryggingastofnun sem samt skal dregin frá. Ég mundi leggja til að nefndin skoðaði það mjög nákvæmlega milli 1. og 2. umr. Svo vildi ég gjarnan að þingheimur tæki sig á og reyndi að laga þann galla sem ég nefndi varðandi það að menn fái eingreiðslur og beri áhættuna sjálfir.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir innlegg hv. þm. Péturs H. Blöndals vegna þessa máls. Það er athyglisvert að hlýða á mál hans enda er hann sérfróður um þessi efni. Það er aðeins eitt sem ég staldraði við í máli hans en það varðaði oftrygginguna og hvaða leiðir væru mögulegar til að tryggja, skulum við segja, að enginn fái of lítið miðað við það tjón sem hann hefur orðið fyrir og á sama tíma að enginn fái of mikið. Þar eru spennandi hugmyndir sem hv. þingmaður hefur, um að skoða nýjar leiðir, til að mynda sjóð eins og hann lýsti í máli sínu. Breytingin í 1. gr. þessa frumvarps fjallar einmitt um hættuna á því að einstaklingar fái ekki fullar bætur vegna þess tjóns sem þeir hafa orðið fyrir. Hvers vegna? Jú, vegna þess að dregið hefur verið frá skaðabótunum sem þeim eru greiddar út af einhverjum tekjum sem óvíst er að þeir fái í framtíðinni. Þannig er framkvæmdin í dag. Við þessu er frumvarpinu ætlað að bregðast. Það má örugglega segja sem svo að í einhverjum tilvikum muni þetta leiða til þess að viðkomandi tjónþolar fái meira en ella. En er ekki nokkuð öruggt að með þeirri framkvæmd sem viðhöfð er í dag geti komið upp tilvik þar sem tjónþolar fá ekki tjón sitt að fullu bætt vegna þess að í framtíðinni falli niður greiðslur sem byggt var á við uppgjörið, þ.e. gert ráð fyrir og 

Herra forseti. Menn geta aðeins gengið út frá þeim lögum sem gilda hverju sinni. Þegar maður verður öryrki í dag á hann ákveðinn rétt hjá Tryggingastofnun. Sá réttur er reyndar skilyrtur, aðallega varðandi hjúskaparstöðu. En að öðru leyti liggur hann mjög nákvæmlega fyrir. Ef þetta er einstaklingur sem ekki er giftur eða í sambúð liggur fyrir hvaða rétt hann á, hvaða bætur hann muni fá, frá hvaða degi og hversu lengi hann fær þær á meðan hann er öryrki. Það ætti að vera í samræmi við þær forsendur sem menn gefa sér um við örorkumatið. Ég get því ekki séð að neitt geti raskað þessu nema lagabreyting frá Alþingi. En lagabreyting frá Alþingi raskar líka stöðu allra annarra öryrkja ef hún er til skerðingar. Þessir aðilar ættu því ekki að vera betur eða verr settir en þeir. Menn hljóta alltaf að ganga út frá þeim lögum sem eru í gildi hverju sinni. Ég get ekki séð að menn séu vantryggðir á nokkurn máta nema að því er varðar hjúskaparstöðuna, ef þeir skyldu gifta sig eða fara í sambúð gætu bæturnar lækkað eitthvað, meira að segja umtalsvert frá Tryggingastofnun, umfram það sem metið var. Eins og ég gat um áðan er hægt að meta þetta inn í dæmið líka, sem sagt líkurnar á því að maðurinn fari í hjúskap, þær liggja nokkuð fyrir. Það er vitað hve stór hluti af hverjum árgangi er í hjúskap og má reikna með því inn í dæmið. Það geta tryggingafræðingar gert.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að þetta frumvarp skuli komið fram til að bæta úr þeim lapsus verið hefur í viðkomandi lögum. En á sama tíma hef ég áhyggjur af þeim sem báru skarðan hlut frá borði meðan lögin giltu, sem allsherjarnefnd hefur fallist á að hafi verið ósanngjörn. Ég velti því fyrir mér hvort nefndin hafi það í huga endurskoðun á frumvarpinu milli umræðna, þ.e. að taka á þeim málum. Ef mistök verða við lagasetningu Alþingis er eðlilegt, þegar menn viðurkenna þau mistök, að bregðist við því með einhverjum hætti. Ég vildi fyrst og fremst leggja þetta atriði inn í umræðuna áður en málið fer til umræðu í nefndinni.

Virðulegi forseti. Til að svara fyrirspurninni sem að mér er beint verð ég fyrir mitt leyti að segja að ég sé ekki að það sé mögulegt sem hv. þingmaður hreyfði í máli sínu, þ.e. að bæta tjónþolum þann mun sem hefur orðið. Alþingi þarf bara einfaldlega að ganga þannig frá löggjöfinni að hún nái í framkvæmd þeim tilgangi sem til var ætlast. Dæmin sem ég rakti áður voru byggð á hæstaréttardómum. Ég sé ekki fyrir mér neina einfalda leið til að bregðast við þessari stöðu. Að því marki sem í fyrirspurninni fólst sú hugleiðing hvort hægt væri að gera þeim sem skaðabótaábyrgðina báru að greiða mismuninn þá sé ég ekki fyrir mér að það sé hægt, einfaldlega vegna ákvæða stjórnarskrárinnar. Þetta er í sjálfu sér ekkert eina dæmið sem við höfum þar sem lögum er breytt til að koma til móts við sanngirniskröfur og sanngirnissjónarmið. Ég held að það sé ómögulegt að elta ólar við það tímabil sem liðið er til þess að bæta upp fyrir þann tíma sem lögin voru í gildi.

Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa langt mál um frumvarpið sem hér er til umræðu, frumvarp til laga um breytingu á skaðabótalögum, sem stafar frá allsherjarnefnd sem ég á sæti í og er þar af leiðandi einn af flutningsmönnum frumvarpsins. Mig langar þó að koma aðeins inn á þau atriði sem hér hafa verið til umfjöllunar. Ég er þeirrar skoðunar að hv. þm. Bjarni Benediktsson, formaður allsherjarnefndar, hafi gert skýra grein fyrir þeim sjónarmiðum sem liggja að baki þeim breytingum sem frumvarpið mælir fyrir um. Þær breytingar byggja fyrst og fremst á þeim reiknireglum og útreikningsforsendum sem skaðabótalögin, eins og þau eru núna, mæla fyrir um. En dæmin sem nefnd hafa verið byggja á þeim dómafordæmum Hæstaréttar Íslands og þeirri túlkun sem rétturinn hefur lagt í þau tilteknu ákvæði skaðabótalaganna sem leiða til lagabreytingarinnar sem hér er lögð til. Að mínu mati er um að ræða verulega réttarbót gagnvart tilteknum hópum, þ.e. annars vegar ekkjum og ekklum sem fá bætur vegna missis framfæranda og hins vegar gagnvart fólki sem verður fyrir verulegri örorku vegna tjóns sem það hefur orðið fyrir. Verði frumvarpið að lögum felur það í sér verulega réttarbót fyrir þá fáu einstaklinga sem fá uppgjör á bótum á grundvelli þessa ákvæðis, en um er að ræða mjög fá mál á ári sem koma til uppgjörs vegna skaðabóta á grundvelli tjóns eins og þess sem hér er til umræðu Hv. þm. Pétur Blöndal fór almennt yfir sviðið í ræðu sinni og var þar með athyglisverðar hugmyndir varðandi skaðabótaréttinn sem slíkan. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að mikilvægt er í þessu sambandi að blanda ekki saman annars vegar miskabótum og hins vegar þeim bótum sem við erum að fjalla um hér, þ.e. bætur fyrir varanlega örorku sem þýðir á almennu máli bætur vegna skerðingar á aflahæfi einstaklinga til framtíðar, skertum möguleikum fólks til að afla sér tekna á grundvelli þeirra líkamlegu og andlegu eiginleika sem það býr yfir. Hv. þingmaður vék að eingreiðslukerfinu, sem praktíserað hefur verið hér á landi samkvæmt skaðabótalögunum síðan þau voru sett á árinu 1993 og reyndar lengur, og talaði fyrir nýju bótakerfi. Hann talaði um að koma upp sjóði sem annaðist greiðslu örorkubóta til tjónþola sem metnir hafa verið til örorku. Þetta eru að mínu mati athyglisverðar hugmyndir sem rétt er að setjast yfir og skoða í góðu tómi og við gott tækifæri. Hins vegar fælu þær í sér algjöra grundvallarbreytingu á þeim skaðabótarétti sem hefur verið í framkvæmd á Íslandi, og ekki bara á Íslandi heldur á Norðurlöndunum. Íslensku skaðabótalögin og þær réttarreglur sem þar koma fram byggja á dönskum og norrænum skaðabótarétti. Ég hygg því, þrátt fyrir að hv. þingmaður sé mér eflaust ósammála, að það sé svo að þær útreikningsforsendur og meginreglur sem lúta að bótagreiðslum, bæði vegna miskabóta og bóta vegna varanlegrar örorku, séu til komnar eða teknar upp fyrst og fremst úr dönskum rétti. Þær eru ekki í samræmi við þær hugmyndir sem hv. þingmaður vék að, án þess að ég sé að gera eitthvað lítið úr þeim. Ég tel að lykilatriðið í þessu máli, og ég hygg að hv. þm. Pétur H. Blöndal sé sammála mér um það, og markmiðið sem við leggjum upp með í því sé að tryggja það að þegar þeir einstaklingar sem undir þessi ákvæði laganna heyra verða fyrir tjóni, fái þeir greiddar þær örorkubætur sem þeim ber, hvorki meira né minna. Það hefur verið þannig í allri umræðu um skaðabótalögin og þeim deilum sem átt hafa sér stað frá því þau voru sett árið 1993 að menn hafa allt frá upphafi verið að berjast fyrir því að tjónþolar sem verða fyrir örorku fái fullar bætur, hvorki meira né minna. Ég lít svo á að markmiðið með því frumvarpi sem hér er til umfjöllunar sé að tryggja það að þeir tilteknu tjónþolar sem frumvarpið tekur til fái fullar bætur. Ég er ekki talsmaður þess að menn græði á bótakerfinu. Ég er heldur ekki talsmaður þess að menn fái lægri örorkubætur greiddar frá tryggingafélögum og Tryggingastofnun ríkisins en þeim ber. Hugtakið fullar bætur snýst bara um að uppgjörið sé sanngjarnt og í samræmi við örorkumat og örorku og það skerta aflahæfi sem liggur fyrir vegna slysa. Ég tel að þau dæmi sem hér hafa verið tíunduð og tekin eru upp úr dómum Hæstaréttar og hv. þm. Bjarni Benediktsson gerði skýra grein fyrir í ræðu sinni þegar hann mælti fyrir frumvarpinu sýni svo ekki verður um villst að nauðsynlegt er að bregðast við gagnvart þessum tveimur hópum. Það eru auðvitað sanngirnissjónarmið sem búa þar að baki, sanngirnissjónarmið sem hafa það að markmiði að tryggja tjónþolum fullar bætur eins og ég kom að áðan. Ég held að allir sem kynna sér málið og skoða þau dæmi sem liggja fyrir og dóma Hæstaréttar, sérstaklega varðandi eftirlifandi maka sem taka bætur vegna fráfalls maka sinna. Það er mjög furðulegt að Hæstiréttur hafi komist að þeirri niðurstöðu, eða að lögin hafi verið túlkuð á þann veg að skerða beri bætur til eftirlifandi maka á grundvelli reiknireglu sem miðast við þá forsendu að skerðingin sé tilkomin vegna bóta sem hinn látni maki hefði fengið ef hann hefði lifað. Hins vegar er dómapraxís Hæstaréttar Íslands á þá leið að hann hefur komist að niðurstöðu í þessum málum. Það hefur verið látið reyna á þessi álitaatriði oftar en einu sinni og oftar en tvisvar og dómarinn er náttúrlega bundinn af því að dæma sambærileg mál með sambærilegum hætti þegar myndast hafa fordæmi. Ef dómurinn sveigir út frá þeirri leið sem hann hefur áður verið þá eru grunnreglur réttarríkisins brotnar, það er mikilvægt að eitt gangi yfir alla. Það leiðir til þess að ef menn vilja bregðast við þessum aðstæðum, sem ég tel að séu ósanngjarnar gagnvart tjónþolum, þá er okkur sú ein leið fær að breyta lögunum, breyta reglunum og koma þeim skilaboðum á framfæri gagnvart dómstólunum að þegar sambærileg mál komi til úrlausnar þeirra í framtíðinni verði önnur sjónarmið lögð til grundvallar útreikningi. Ég tel mikilvægt og rétt að gera þetta með þessum hætti, hver sem túlkun Hæstaréttar Íslands á skaðabótalögum frá árinu 1999 hefur verið. Að öðru leyti tel ég, eins og ég sagði áðan, herra forseti, að frumvarpið feli í sér mikla réttarbót fyrir þessa tvo hópa sem byggist á sanngirnissjónarmiðum og miðar að því að menn fái fullar bætur, sanngjarnar bætur miðað við þá örorku sem þeir hafa hlotið vegna tjóns eða þeir makar sem látnir eru.

Frú forseti. Þegar rætt er um skaðabætur er það oftast þannig að það er einn einstaklingur sem á að greiða öðrum skaðabætur og þá er mjög eðlilegt að menn borgi eingreiðslu til þess að sá sem á að fá bæturnar sé ekki háður því um aldur og ævi eða lengi að hinn sé gjaldhæfur, sé á lífi og þess háttar til þess að greiða og þess vegna hafa menn ákveðið eingreiðslur. Sömuleiðis hjá tryggingafélögum. Tryggingafélög geta hætt starfsemi, þau geta lagst af, þau geta orðið gjaldþrota. Þess vegna er verið með eingreiðslur. Það sem ég er að hugsa um er að ef tryggingafélögin greiddu eingreiðslu inn í sjóð þá væri komin ríkisábyrgð á hana. Ég reikna með að sá sjóður yrði með ríkisábyrgð og þá þarf ekki lengur að hafa eingreiðslur. Menn fá bæturnar. Varðandi oftryggingu og að hvorki sé bætt meira né minna þá er það þannig í dag að örorka er yfirleitt byggð á ákveðnu mati á líkum. Menn vita ekki nákvæmlega hvað gerist í framtíðinni, maðurinn gæti dáið daginn eftir eða hann gæti orðið hundrað ára. Það liggur ekkert fyrir, þetta byggir allt á ákveðnum líkum og það er tjónþolinn sem ber áhættuna af líkunum, þ.e. ef hann verður 100% öryrki daginn eftir slysið, þá er hann vantryggður, fær sem sagt of lítið. Ef hann verður aldrei öryrki, segjum að það sé slíkt dæmi, þá hefur hann grætt og það er ekki meiningin. Í þessu örugga tryggingasjóðskerfi kæmi það einmitt ekki til. Í seinna andsvari, sem ég vona að ég fari í, ætla ég að bera blak af Hæstarétti.

Herra forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að örorka byggir á líkum. Örorka er metin af læknum sem meta læknisfræðilega örorku og sem bætur sem tryggingastærðfræðingar reikna venjulega út frá grundvelli launa. Þetta er allt saman rétt hjá hv. þingmanni. Í skaðabótalögunum eru síðan ákveðnar reglur sem leiða til skerðingar, t.d. miðað við aldur og aðra þætti sem teknir eru til greina við útreikning bóta. Það er ýmislegt þarna sem kemur til skerðingar. Varðandi eingreiðsluna og það kerfi sem við höfum komið okkur upp, þá er það alveg rétt hjá hv. þingmanni að eins og skaðabótalögin eru framkvæmd og kveða á um í dag, þá er miðað við að tjón tjónþolans til framtíðarinnar sé reiknað út í eitt skipti fyrir öll og greidd út eingreiðsla. Og það er líka alveg rétt sem hv. þingmaður segir og hefur áhyggjur af að maður sér allt of mörg dæmi þess að fólk sem orðið hefur fyrir áföllum og verið reiknuð örorka og fengið bætur, hefur farið illa út úr því og eytt peningum sínum hratt og illa. Það er kannski ástæða til þess, án þess að ég sé að mæla fyrir því, að taka það kerfi til einhverrar endurskoðunar en við verðum þá að gera það að vel yfirlögðu ráði og leggja í það mikla vinnu. Ég sagði í ræðu minni að það getur vel verið að það sjóðafyrirkomulag sem hv. þingmaður er að benda á sé hentugra en núverandi kerfi en þetta frumvarp lýtur ekki að slíkri heildarendurskoðun á skaðabótalögunum. Það snýst bara um að leiðrétta ákveðna ósanngirni sem 

Frú forseti. Ég lofaði að bera blak af Hæstarétti. Í núgildandi lögum stendur, með leyfi frú forseta: „Bætur fyrir missi framfæranda til maka eða sambúðarmaka skulu vera 30% af bótum þeim sem ætla má að hinn látni mundi hafa átt rétt á fyrir algera (100%) örorku …“ Það er þá er reiknað með að hann hefði lifað en hann lifði ekki. Hæstiréttur verður náttúrlega að fara eftir því sem lögin segja. Við verðum að reikna með því að maðurinn hefði lifað og fengið bætur frá Tryggingastofnun alla tíð. Hæstiréttur verður samkvæmt orðanna hljóðan að reikna með bótum sem maðurinn hefði fengið ef hann hefði lifað, en hann lifir ekki og fær ekki bæturnar. Hæstiréttur verður að komast að þeirri niðurstöðu sem er og sá lapsus sem lagaður er í þessu frumvarpi er mjög nauðsynlegur og mjög þarfur.

Frú forseti. Ég held að það sé alveg rétt að Hæstiréttur Íslands átti á grundvelli núgildandi laga að komast að þeirri niðurstöðu að þessar greiðslur ættu að koma til frádráttar til ekkna og ekkla við þær aðstæður þegar tjónþoli deyr af völdum slysa, eins og við höfum farið yfir, en reglan er engu að síður mjög ósanngjörn, svo ekki sé meira sagt, alveg sérstaklega ósanngjörn. Þeir hæstaréttarlögmenn sem unnið hafa í skaðabótamálum samtals í marga áratugi ef ekki öld, áttuðu sig alveg á því að það var á brattann að sækja þegar þeir létu reyna á þessi ákvæði skaðabótalaganna fyrir Hæstarétti. Hins vegar þegar menn breyttu lögunum árið 1999, þá hygg ég, og lögskýringargögn benda til þess, að það hafi ekki verið vilji þingsins, vilji löggjafans, að setja í skaðabótalög þá reglu sem mælir fyrir um það að ef maki lendir í slysi og deyr af völdum slysfara og greiddar eru bætur vegna missis framfærandans séu þær skertar vegna bóta sem hinn látni hefði fengið ef hann hefði lifað. Það fyrirkomulag er ekki í samræmi við þann vilja sem löggjafinn ætlaðist til að yrði þegar skaðabótalögunum var breytt árið 1999. Það er á þeim grundvelli, hygg ég, sem þessi mál voru rekin fyrir Hæstarétti Íslands á sínum tíma. Hæstiréttur hefur hins vegar ekki talið sig, réttilega, vera í þeirri stöðu að geta dæmt frekar samkvæmt einhverjum óljósum vilja löggjafans í lögskýringargögnunum umfram það sem segir í lagatextanum sjálfum. Af því skýrast væntanlega þessar niðurstöður.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að lýsa yfir stuðningi mínum við þetta mál og þakka þeim í allsherjarnefnd fyrir að koma með það hér inn, þær nauðsynlegu lagfæringar sem stefnt er að að gera. Miklar vangaveltur hafa svo sem farið fram á milli manna um hvernig það mætti vera að bætur maka sem hefði látist væru reiknaðar til frádráttar hjá þeim sem eftir lifði og menn talið að engar skýringar væri á því að finna. Ég tek fram að ég er sammála því að þessi regla sé óréttlát og eigi ekki að viðgangast. Hins vegar kann að vera að þannig hafi það verið metið við lagasetninguna 1999 að bætur til öryrkja væru það lágar að ef sá sem fyrir slysi hefði orðið hefði lifað það af og verið öryrki hefði maki haft af því óhagræði a.m.k. upp á 30% eða meira, þ.e. að bætur örorkuþegans hefðu engan veginn dugað honum til framfærslu og þar af leiðandi hafi menn komist að þeirri niðurstöðu að rétt væri að taka tillit til einhvers konar frádrags. Ég ímynda mér að þetta gætu hafa verið rökin, sem segir okkur eingöngu það að bæturnar eru eða voru það lágar að menn hefðu talið að þær dygðu ekki til framfærslu. Ég get ekki fundið neina aðra skýringu á því að menn skyldu yfirleitt setja þetta í lagatextann. Ég held að hér sé um mikla réttarbót að ræða og mjög eðlilegt að þessar lagfæringar gangi fram og sjálfsagt að styðja þetta mál. Hins vegar var lýst eftir því af formanni allsherjarnefndar að æskilegt væri að fá fram umræður um málið og menn opnuðu á hugleiðingar og skoðanir um það til að skoða mætti þau atriði betur í allsherjarnefnd. Það er aðallega þess vegna sem ég er kominn upp í þennan ræðustól. Hv. formaður allsherjarnefndar tók dæmi um örorkuþega sem missir handlegg og hvernig sá ávinningur er metinn til frádráttar - það er auðvitað ekki hægt að orða það sem ávinning heldur þær bætur sem viðkomandi ætti að fá vegna slyssins, og að hluti af þeim skuli dreginn frá við skaðabótakröfuna. Ég hefði viljað spyrja að því sérstaklega, þegar menn fara að skoða þetta í allsherjarnefnd, hvort farið hefði verið yfir það nákvæmlega hvernig þessar frádráttarreglur eru fundnar og hvernig þær eru lagðar hver við aðra, ef hægt er að segja sem svo, miðað við lögin og reglurnar og einkum að því leyti til sem varðar það að sá sem fyrir örorkunni verður er kannski metinn þegar frá líður þannig að hann geti stundað einhverja vinnu og jafnvel aflað sér einhverra tekna. Mér er hins vegar ekki ljóst og vil víkja að því hvort við það mat sem ef til vill getur komið öryrkjanum til góða í nýjum tekjum í framtíðinni, þrátt fyrir örorku sína vegna slyssins, sé þá jafnframt metið inn að viðkomandi örorkulífeyrisþegi þurfi að endurmennta sig, fara í nám með tilheyrandi kostnaði, til að hann eigi þá yfirleitt einhverja möguleika á að afla sér nýrra tekna. Það er náttúrlega ekki bara um það að ræða að segja sem svo: Ja, einhvern tíma í framtíðinni verður viðkomandi örorkulífeyrisþegi hugsanlega fær um að afla sér einhverra tekna. Slys hans kann að vera með þeim hætti og menntun hans áður en hann slasaðist að hann eigi litla möguleika á því, nema þá að ganga í skóla og mennta sig í allt öðru starfi og til þess þarf auðvitað ákveðna fjármuni og ákveðinn kostnað. Þess vegna finnst mér í mörgum tilfellum að það frádrag sem gert er ráð fyrir þegar fólk verður fyrir örorku - það er auðvitað misjafnt eftir því í hverju örorkan felst, að hún sé ofmetin í þessu frádragi. Mér finnst það ekki nægilega skoðað. Í sumum dæmum sem maður hefur heyrt um þarf viðkomandi örorkulífeyrisþegi að leggja í mikinn kostnað og mikið starf við að afla sér nýrrar menntunar til þess ef til vill að geta aflað sér tekna, það sé ekki nægjanlega metið þegar verið er að meta hvað á að skerða þær skaðabótakröfur sem hann setur fram.

Frú forseti. Bara örlítið mál. Í lögunum og líka í frumvarpinu, 2. gr., stendur, með leyfi forseta: „Bætur fyrir missi framfæranda til maka eða sambúðarmaka skulu vera 30% af bótum þeim sem ætla má að hinn látni mundi hafa átt rétt á fyrir algera (100%) örorku.“ Svo bæta menn við í þessu frumvarpi „án frádráttar“. Ég benti á það áðan að það þyrfti að vera: án frádráttar annars en eingreiðslna, vegna þess að þær koma inn. Það sem vantar hérna inn í eru börnin. Einstæðum foreldrum með börn fjölgar í síauknum mæli og ef þeir falla frá fær enginn bætur, af því að þeir eiga ekki maka. Það stendur hérna „fyrir missi framfæranda til maka eða sambúðarmaka“. Það vantar börnin. Ég legg til að hv. allsherjarnefnd, sem ætlar að taka málið inn milli 1. og 2. umr., hugleiði að bæta inn í: fyrir missi framfæranda til maka, sambúðarmaka eða barna.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um Landbúnaðarstofnun sem er á þskj. 1058, mál nr. 700 á þessu löggjafarþingi. Með frumvarpi þessu er lagt til að sameina stofnanir, embætti og verkefni á sviði eftirlits og stjórnsýslu innan landbúnaðarins í eina öfluga eftirlits- og stjórnsýslustofnun, Landbúnaðarstofnun. Með þeim hætti nýtist þverfagleg sérþekking betur en hingað til og grundvöllur er lagður að bættri og skilvirkari stjórnsýslu og einfaldara og samhæfðara eftirliti. Landbúnaðarstofnun er falin framkvæmd ýmissa eftirlits- og stjórnsýsluverkefna samkvæmt lögum sem talin eru upp í 2. gr. frumvarpsins. Lagt er til að eftirtaldar stofnanir landbúnaðarráðuneytisins verði lagðar niður: yfirdýralæknir, veiðimálastjóri og aðfangaeftirlitið. Landbúnaðarstofnun er ætlað að taka að sér hlutverk ofangreindra stofnana. Einnig er lagt til að embætti kjötmatsformanns verði lagt niður og starfsemi þess flutt til Landbúnaðarstofnunar og að starfsemi plöntueftirlits flytjist þangað frá Landbúnaðarháskóla Íslands. Að auki er Landbúnaðarstofnun ætlað að fara með stjórnsýsluverkefni sem Bændasamtök Íslands hafa farið með og varða framleiðslustýringu í landbúnaði, forðagæslu og eftirlit með aðbúnaði búfjár. Umræddar ríkisstofnanir og embætti hafa flestar aðeins fáum starfsmönnum á að skipa. Hafa sumar unnið nokkuð einangrað eða verið að hluta vistaðar innan annarra stofnana landbúnaðarráðuneytisins. Samanlögð velta þeirra samkvæmt fjárlögum 2005 er 505,5 millj. kr. og stöðugildi starfsmanna um 50 talsins. Því til viðbótar kemur kostnaður vegna verkefna sem með samningi hafa verið falin Bændasamtökum Íslands. Með þessum breytingum skapast möguleiki á að samnýta mannafla betur en hingað til með markvissari stjórnsýslu og eftirliti og jafnframt koma í veg fyrir skörun. Landbúnaðarstofnun kemur fram sem ein heild sem auðveldar samskipti við aðrar stofnanir innan lands og utan, svo og við eftirlitsþola. Þá mundi sameining umræddra eftirlitsþátta í eina stofnun auka gagnsæi og trúverðugleika starfsins og koma til móts við vaxandi kröfur um markvissari vinnubrögð og aukna neytendavernd. Ein stofnun væri enn fremur betur í stakk búin til að standa öflugan vörð um heilbrigði manna, dýra og plantna og tryggja aðbúnað búfjár, heilnæmi fóðurs og öryggi í framleiðslu landbúnaðarafurða. Það er mat landbúnaðarráðuneytisins að tilkoma Landbúnaðarstofnunar mundi skapa grundvöll fyrir markvissari stjórnsýslu í einfaldara og skilvirkara eftirlitskerfi sem líklegt væri til að ávinna sér traust neytenda. Hæstv. forseti. Ég mæli einnig fyrir frumvarpi til laga um breytingu á ýmsum lögum við stofnun Landbúnaðarstofnunar, á þskj. 1059, mál nr. 701 á þessu löggjafarþingi. Frumvarpi þessu er ætlað að breyta lögum til samræmis við það sem rakið hefur verið hér að framan og miðar að því að flytja þau verkefni sem um ræðir til Landbúnaðarstofnunar. Ekki er um að ræða efnisbreytingar, einungis er verið að breyta ákvæðum laganna til samræmis við hlutverk og tilgang hinnar nýju stofnunar. Undantekning er þó að því er varðar 10. gr. þar sem ákvæðum er breytt til samræmis við breyttar aðstæður og þarfir að því er varðar rétt manna til kaupa á líflömbum frá ósýktum svæðum og í 27. gr. þar sem kveðið er á um að búfjáreftirlitsmenn skuli líta eftir merkingum búfjár. Breyting þessi er til samræmis við reglur sem settar hafa verið um einstaklingsmerkingar búfjár í þeim tilgangi að tryggja rekjanleika búfjárafurða. Hæstv. forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvörpunum verði vísað til 2. umr. og hv. landbúnaðarnefndar.

Hæstv. forseti. Þetta var frekar stutt og hnitmiðuð framsaga hjá hæstv. ráðherra. Mig langar að spyrja hæstv. landbúnaðarráðherra að því í andsvari mínu, ef hann getur upplýst það í umræðunni, hve mikið af starfsmönnum hinnar nýju stofnunar muni starfa utan höfuðborgarsvæðisins, þá er ég að tala um Stór-Reykjavíkursvæðið, og hvar þeir verði staðsettir á landinu. Fyrir örskömmu upplifðum við að hæstv. sjávarútvegsráðherra færði eftirlitsstofnunina Fiskistofu út á land að stórum hluta. Ég tel það mjög ánægjulegt og í samræmi við þá stefnumótun sem hefur verið til staðar á undanförnum árum að ráðuneytið skuli almennt leitast við að dreifa verkefnum út um landsbyggðina. Er það vel að það skuli sjást í verki þó okkur landsbyggðarþingmönnum hafi fundist oft lítið að gert á undanförnum árum í þá veru. Erindi mitt í ræðustól var eingöngu að biðja hæstv. landbúnaðarráðherra að útlista nánar fyrir okkur hversu mörg störf verða úti á landsbyggðinni, hver þau verða og hvort einhverjar hugmyndir séu um hvar þau verði staðsett.

Hæstv. forseti. Eins og staða verkefnanna er í dag starfar náttúrlega stór hluti starfsfólksins vítt og breitt um landið. Stærri parturinn af stofnuninni starfar með yfirdýralækni, héraðsdýralæknar og starfsmenn þeirra, þannig að mikið af fólkinu vinnur á landsbyggðinni í dag. Það má líka spyrja sig hvar höfuðstöðvar slíkrar stofnunar ættu að vera í framtíðinni. Um það hefur engin ákvörðun verið tekin í frumvarpinu. Yfirdýralæknisembættið hefur starfað í Reykjavík, aðfangaeftirlitið og veiðimálastjóri einnig. Kjötmatsformaður hefur verið á Akureyri. Engar breytingar eru áætlaðar hvað það varðar. Þeir starfsmenn sem hafa annast búvörusamningana og verið hjá Bændasamtökum eru á Hótel Sögu í dag. Þeir munu eðlilega flytjast þaðan. Hvað þessi stóru atriði varðar hafa því engar ákvarðanir verið teknar enn þá, en þetta er auðvitað starfsemi sem tilheyrir að stórum hluta landsbyggðinni þó hún snúi líka hér að þeirri miklu vinnu að skapa neytendum öryggi og standa vörð, eins og aðfangaeftirlitið sem fylgist með innflutningi og yfirdýralæknisembættið. Þetta er því staðan í dag. Hver hún verður í framtíðinni verða menn auðvitað að vinna úr.

Hæstv. forseti. Já, það er líka spurningin: Hvar verður stofnunin staðsett? Ég hefði talið mjög áhugavert ef hæstv. landbúnaðarráðherra vildi hugleiða það í fullri alvöru hvort stofnun sem á að þjóna landbúnaðinum, sem er að stærstum hluta staðsettur utan höfuðborgarsvæðisins, hvort ekki væri rétt að finna stofnuninni stað 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni góð ráð og yfir þau verður auðvitað farið. Stofnunin sinnir líka miklu starfi sem snýr að öryggi fólks í landinu og matvælum, en þetta eru góð ráð. Ég hef haft það sem stefnu í störfum mínum að þeir sem þjóna landbúnaðinum og bændum eiga að vera nærri akrinum. Það tel ég mjög mikilvægt. Fólkið sem starfar hjá hinum stóru og litlu stofnunum í dag er margt nærri akrinum, nærri þeim vettvangi sem það vinnur að. Við skulum fara yfir það í sameiningu við vinnslu frumvarpsins.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir spurningar og umræðu hv. þm. Guðjóns A. Kristjánssonar um staðsetningu á stofnun sem þessari. Ég tel mikilvægt í umfjölluninni að við vitum hvar hæstv. ráðherra ætlar að setja stofnunina, sérstaklega í ljósi þess að gert er ráð fyrir ákveðnum greiðslum til starfsmanna sem ekki munu vinna hjá hinni nýju stofnun. Ég held að mat á því hljóti að verða í ljósi þess hvar stofnunin verður staðsett, en hvet eindregið til þess að hún sé úti á landi og auðvitað helst á Akureyri. Það er annað sem ég vil líka spyrja hæstv. ráðherra að. Samkvæmt frumvarpinu á forstjóri stofnunarinnar að vera dýralæknir með æðri prófgráðu á sama tíma og hann setur plöntueftirlit Landbúnaðarháskólans í þá tilteknu stofnun. Ég velti fyrir mér: Hvers vegna eru gerðar kröfur um að dýralæknir með æðri prófgráðu sé í plöntueftirliti?

Hæstv. forseti. Ég býst við að stofnunin verði deildaskipt innan frá og plöntueftirlitið hafi sinn deildarstjóra, en stofnunin mun fást við mjög mikil verkefni á sem flestum sviðum sem snúa að heilbrigði dýra og heilbrigði manna, heilbrigðiseftirliti o.fl. Dýralæknar eru sérmenntaðir á þessum sviðum. Ég býst við að margir gætu t.d. fengist við að vera yfir deild sem snýr að því að sjá um búvörusamninga, það þarf ekki menntaðan dýralækni þar. Embætti yfirdýralæknis er það stórt í nýju stofnuninni, ég hugsa að þau verkefni séu hátt í 80%. Veiðimálastofnun fæst við sams konar verkefni og aðfangaeftirlitið einnig. Þetta er til að skapa þá stefnu að stofnunin viðhafi mikið fræðilegt öryggi gagnvart sjúkdómum manna og dýra.

Virðulegi forseti. Ég vil ítreka mikilvægi þess að hæstv. ráðherra gefi upp hvar hann hyggst koma stofnuninni fyrir þannig að augljósara sé í hvaða umhverfi stofnunin muni vinna og hvað gera megi ráð fyrir að margir starfsmenn fylgi með henni þangað sem henni verður ætlaður staður.

Hæstv. forseti. Hér er auðvitað fyrst og fremst verið að stofna til sterkrar faglegrar stofnunar sem starfar um allt land í dag. Ég held að það væri óheppilegt við 1. umr. málsins að við færum að takast mjög á um staðsetningu, hvort hún verði norðan fjalla eða sunnan eða í höfuðborginni. Ég hefði frekar kosið að vinna það samhliða frumvarpinu og með nýjum forstjóra þegar þar að kemur að staðsetja, en auðvitað munum við ræða þetta með hv. landbúnaðarnefnd og fara yfir þá stöðu.

Frú forseti. Nýlega er búið að slá saman mörgum stofnunum eins og við þekkjum með Umhverfisstofnun. Þangað fór Hollustuvernd, Náttúruvernd, veiðistjóraembættið og eitt og annað. Það verður því miður að segjast eins og er að reynslan af þeirri samsuðu er ekkert sérstaklega góð, alla vega höfum við sem störfum á landsbyggðinni og í tengslum við þá stofnun ekki skynjað einhvern aukinn verkefnatilflutning eða eitt og annað, heldur hefur báknið einungis stækkað og orðið jafnvel erfiðara að fá afgreiðslu mála við það. Ég vil því spyrja hæstv. landbúnaðarráðherra hvort hann hafi farið yfir þá reynslu við þá vinnu sem verið er að fara í með því að slá saman yfirdýralækni og öðrum embættum landbúnaðarráðuneytisins í eina nýja stofnun, Landbúnaðarstofnun. Ég hefði einmitt talið að sú vinna hefði átt að fara fram og sú skoðun til að menn geri ekki sömu mistök og varðandi Umhverfisstofnun. Önnur mál brenna á fólki í þessum geira, m.a. héraðsdýralæknum, í tengslum við breytinguna sem verið er að fara í. Er hugsunin að breyta eitthvað, fjölga eða fækka héraðsdýralæknaembættum í tengslum við breytinguna, eða á það að vera óbreytt? Það væri fróðlegt að það kæmi fram í umræðunni.

Hæstv. forseti. Umhverfisstofnun hefur verið að stíga sín fyrstu skref og mótast, ég hef ekki heyrt neinar slæmar sögur af þeirri stofnun, en það er auðvitað það eftirlit sem heyrir undir umhverfisráðuneytið. Fiskistofa heyrir undir sjávarútvegsráðherra og svipuð hugsun er á bak við Landbúnaðarstofnunina. Mjög hefur verið um það rætt að matvælamálin heyrðu einhverjum til og í mörgum löndum fara menn þá leið að hafa ábyrgðina frá haga í maga, að það sé keðjan öll. Þess vegna færi það auðvitað mjög vel saman með Landbúnaðarstofnun. Stofnunin er ekki hugsuð til að stækka báknið, heldur frekar í hina áttina og gera það skilvirkara. Hvað héraðsdýralæknana varðar eru engin áform um miklar breytingar, en það yrði auðvitað að skoða það. Þetta gæti líka breytt stöðu þeirra og styrkt héraðsdýralæknisembættin sem eru misjöfn, en ég hef engin áform sett fram eða ráðuneytið um að fækka héraðsdýralæknum. Við teljum að þeir þurfi, sem eftirlitsaðilar og þjónustuaðilar, að vera alls staðar á landinu og þannig mun verða haldið á þeim málum. Það er mjög algengt í dag að menn horfi til breyttra samgangna og hagræði og breyti umdæmum. Yfir það yrði auðvitað að fara með nýjum forstjóra og nýrri stofnun hvað heppilegast væri í þeim efnum. Ef ég segi mína skoðun, ef við horfum lengra fram í tímann, þá getur það t.d. verið á kjördæmavísu.

Frú forseti. Það er náttúrlega augljóst að ef það á að vera á kjördæmavísu er verið að fækka störfum, fækka héraðsdýralæknum. Það er gott að það hafi komið skýrt fram í máli hæstv. ráðherra og ég er ekki viss um að það falli í frjóan jarðveg á landsbyggðinni. En vert er að fara yfir aðra þætti. Hæstv. ráðherra hefur unnið ötullega að því að fækka sláturhúsum og gengið mjög hart fram í þeirri baráttu sinni að fækka þeim og störfum á landsbyggðinni. Í framhaldi af því er rétt að spyrja hvort eftirlitsþátturinn sé orðinn það rýr varðandi matvælaeftirlitið hjá héraðsdýralæknum að þess vegna beri að flytja eftirlitið frá yfirdýralækni og þess vegna yfir til sveitarfélaganna, að menn séu ekki að halda sig í þeim kössum að sláturhúsin séu hjá yfirdýralækni í staðinn fyrir að þau séu hjá eftirliti sveitarfélaganna, að það séu ekki mörg eftirlitskerfi að fylgjast með sömu fyrirtækjunum.

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður er þekktur eftirlitsmaður úr sinni byggð og hefur verið hjá sveitarfélögunum þannig að hann talar af mikilli þekkingu. Ég er nú reyndar þeirrar skoðunar að eftirlitið sé betur komið hjá yfirdýralæknisembætti og héraðsdýralæknum. Ég var nú svona bara að tala um framtíðina. Frumvarpið gerir ekki ráð fyrir fækkun héraðsdýralæknanna eins og má lesa heldur að efla og styrkja störf þeirra og ekkert síður að gera þá tilbúna til þess að taka við stærri verkefnum. Ég var reyndar að segja að það gæti verið markmið í framtíðinni að styrkja þau embætti enn betur eða endurskoða þau og gera þau öflugri og nefndi þess vegna á kjördæmavísu. Þetta eru gríðarlega mikil embætti bæði út af búfé og heilbrigði manna og dýra. Sláturhúsin eru svo allt annað mál. 

Frú forseti. Við erum hér að ræða frumvarp til laga um Landbúnaðarstofnun sem mun verða ný stofnun. Mig langar aðeins að leggja nokkur orð inn í þá umræðu sem síðan fer til hv. landbúnaðarnefndar. Hún getur þá notað þau rök sem ég kem með inn í þetta mál. Fyrst vil ég aðeins koma inn á þann þátt einmitt sem hér hefur komið fram í umræðunni sem er staðsetning stofnunarinnar. Ég held að slík umfjöllun sé eðlileg. Ég held að eðlilegt sé að hún eigi sér stað bæði nú við 1. umr. og síðan inni í landbúnaðarnefnd. Við sjáum oft að verið er að leggja fram frumvörp og þingsályktunartillögur um stofnanir. Hv. varaþingmaður Ísólfur Gylfi Pálmason leggur hér fyrir þingið þingsályktunartillögu um rannsóknarstöð í landgræðslu. Hann velur henni stað í Gunnarsholti. Það er vel til fundið finnst mér. Á sama hátt held ég að ofureðlilegt sé að við förum yfir það hvar þessi stofnun skuli vera. Mér finnst hreint einboðið að hún verði á Selfossi. Ég skal færa fyrir því nokkur rök. Í fyrsta lagi kemur frá Selfossi eða héraðinu þar um kring u.þ.b. 50% af landbúnaðarframleiðslu landsins. Þar er og til staðar mjög öflug fagþekking t.d. í búnaðarmiðstöðinni sem þar er rekin af Bændasamtökum og ríki. Þar er gríðarlega öflug dýralæknaþjónusta sem hefur yfir miklum mannauði að ráða. Þar eru að sjálfsögðu góðar samgöngur sem verða enn betri þegar samgönguáætlun vindur fram eins og nú horfir. Auk þess er verið að ræða það að selja Lánasjóð landbúnaðarins. Þá losnar þar húsnæði m.a. sem má huga að hvort ekki nýttist þessari nýju stofnun. Það kemur einmitt fram í athugasemdum um frumvarpið að huga þurfi að húsnæði fyrir stofnunina og þarna er það húsnæði einfaldlega fyrir hendi. Mér finnst mörg og flest öll rök og öll rök hníga að því að þessi stofnun, þar sem u.þ.b. 50 manns starfa og fer þeim að sjálfsögðu fjölgandi, verði á Selfossi. Mig langar aðeins að fjalla um hvað þessi stofnun eigi í raun að gera, hvaða verki hún eigi að þjóna. Hún á að þjóna því faglega verki sem yfirdýralæknir og hans undirstofnanir hafa með höndum. Það er vissulega faglegt verk. Þess vegna skil ég að það sé sett fram í lögunum að dýralæknir skuli vera forstjóri þessarar stofnunar. Það finnst mér afar eðlilegt. Hins vegar er stofnuninni ætlað að sinna fleiru en faglegum þáttum er lúta að heilbrigði dýra og afurða, sláturafurða og þess geira. Stofnunin á t.d. að fylgjast með áburði og sáðvöru, plöntueftirliti og sjúkdómum og meindýrum á plöntum. Þetta er nokkuð óskylt í sjálfu sér. Þetta heyrir ekki undir það sem við þekkjum sem yfirdýralæknisembætti. Svo er þriðji þáttur þessarar stofnunar. Ég skipti henni í þrjár deildir. Það er sá þáttur sem annars vegar Bændasamtök Íslands hafa innt af hendi fyrir og með landbúnaðarráðuneytinu ásamt búnaðarsamböndunum sem eru í raun handleggur Bændasamtakanna sem ekki er getið í frumvarpinu vegna þess að búnaðarsamböndin í hverjum landshluta fyrir sig annast fjöldamörg verk fyrir Bændasamtök Íslands. Þar kemur því til sögu allt annar faglegur þáttur sem heyrir undir fóðureftirlit, forðagæslu, kvótamál og ýmsar hagtölur sem notaðar eru af þeim aðilum og þeir aðilar hafa gríðarlega öflugt tölvukerfi til að halda utan um slíka hluti. Svo eru það einstaklingsmerkingar búfjár o.s.frv. Þetta eru gríðarlega mörg verk og svo er allt það kynbótastarf sem þessir aðilar vinna. Þess vegna held ég að eðlilegt sé að menn skoði svolítið þessa þrjá þætti sem stofnunin á að fjalla um og að farið sé yfir það. Það kemur fram að deildarskipta eigi stofnuninni. Það er vissulega rétt og hugsanlega kann það að koma til móts við það sem ég er hér að færa fram hvað þetta varðar. Mér sýnist af athugasemdum við lagafrumvarpið sjálft að þar sé verið að tala um samþættingu verka og að miklir hagræðingarmöguleikar verði. Ég hygg að það verk sem Bændasamtök Íslands og búnaðarsamböndin hafa innt af hendi fyrir ríkið sé unnið á mjög hagstæðan hátt. Ég efa að þegar slíkir verkþættir eru komnir inn í svona stofnun að þeir verði ódýrari eða skilvirkari en nú er. Ég leyfi mér að stórefa það. Þetta þurfum við að fara yfir. Þar að auki er til gríðarleg fagþekking þar inni og mikil og öflug tölvukerfi sem vinna að þeim verkefnum sem þessi hagsmunasamtök hafa unnið fyrir landbúnaðinn. Frú forseti. Þetta eru helstu atriðin sem ég vildi fara yfir. Að lokum er hérna fylgiskjal frá fjármálaráðuneytinu um kostnað. Ég hef bent á að þar komi fram að þörf sé á húsnæði fyrir þessa nýju stofnun. Það húsnæði er fyrir hendi að ég tel á Selfossi þar sem Lánasjóður landbúnaðarins er. Það kannski verður því til þess að sá kostnaður sem fjármálaráðuneytið eðli málsins samkvæmt hefur áhyggjur af verði nokkru lægri. Það er auðvitað mjög ánægjulegt og því má fagna sem fram hefur komið í fjölmiðlum í þessari viku að sjávarútvegsráðherra hafi flutt fjölmörg störf út á land sem tilheyra undirstofnunum sjávarútvegsráðuneytisins. Þess vegna held ég að við eigum að nýta tækifærið, þann möguleika sem skapast þegar nýjar stofnanir eru settar á stofn, ef svo má að orði komast. Þá eigum við að nýta tækifærið og flytja þær út á land. Landbúnaður er í eðli sínu stundaður á landsbyggðinni. Samgöngur eru að stórbatna við Árnessýslu. Þar er framleiðslan. Þess vegna finnst mér alveg einboðið að þessi stofnun verði þar.

Hæstv. forseti. Þessi ræða var ágætt innlegg í það hvar eigi nú að setja niður þessa stofnun. En mér fannst einhvern veginn að í henni kæmi fram ýmislegt sem benti til þess að mannauðurinn og allt sem til þyrfti væri kannski meira á öðrum stað en hv. þingmaður benti á, þ.e. á Hvanneyri. Ég ætla ekki að draga úr því eða útiloka það að það geti orðið niðurstaða sem hv. þingmaður var að nefna. En ég tel að það þurfi bara að skoða þetta mál mjög vandlega með tilliti til þess hvar sé skynsamlegast að setja þetta niður. Þá hlýtur aðalstaður landbúnaðarins í landinu að verða til umhugsunar og athugunar hvað þetta varðar. Hins vegar fannst mér koma fram gagnrýni hjá hv. þingmanni sem bendir til þess að honum finnist að málið hafi í heild ekki verið skoðað nógu mikið og að sumt af því sem þessi stofnun eigi að annast eigi kannski ekkert endilega heima í henni. Ég tel því að eitthvað sé eftir fram undan til þess að fara yfir í sambandi við þetta mál og að málið hafi a.m.k. ekki verið undirbúið mjög nákvæmlega í höndum þeirra þingmanna sem styðja stjórnarflokkana og eru kosnir til þings af Suðurlandi. Ég vildi koma þessu að hér og spyrja hv. þingmann að því hvort honum finnist ekki alveg ástæða til þess að bera a.m.k. þessa hluti mjög vandlega saman.

Frú forseti. Hv. þm. Jóhann Ársælsson talar um staðsetningu þessarar nýju stofnunar. Vissulega bendir hann á Landbúnaðarháskóla Íslands sem mögulegan stað fyrir þessa stofnun. Það má vel vera og eðlilegt að taka það upp í þessari umræðu. En ég vil líka benda hv. þingmanni á að Landbúnaðarháskóli Íslands er ekki bara á Hvanneyri. Landbúnaðarháskóli Íslands er einfaldlega líka á Reykjum í Ölfusi. Þar eru öll tæki og tól og hvergi er meiri fagmennska en einmitt þar til að hafa með höndum eftirlit með sáðvöru, sjúkdómum og meindýrum og plöntueftirlit sem er heilmikill kafli í þessari nýju stofnun. Því má alveg eins álíta að Landbúnaðarháskólinn gæti vistað það einmitt á Reykjum í Ölfusi. Það má vel hugsa það þannig. Ég þarf ekkert að fara frekar yfir rökstuðning minn fyrir staðsetningu þessarar stofnunar. En rétt til að upplýsa þingheim um það að þá er það búnaðarsamband sem starfar á Suðurlandi og heitir Búnaðarsamband Suðurlands svo langsamlegast öflugast og stærst og virkasta búnaðarsambandið hér á landi að segja má að önnur búnaðarsambönd, með góðri virðingu fyrir því fólki sem þar vinnur, komist bara ekki með tærnar þar sem Búnaðarsamband Suðurlands hefur hælana. Ég vil fyrst og fremst með þessari umræðu leggja mitt lóð á vogarskálarnar varðandi þetta frumvarp og þessa nýju stofnun og koma þessum ábendingum á framfæri. Hér er ekki um það að ræða að við séum nokkuð ósátt við frumvarpið í heild sinni sem slíkt.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að fara að vekja upp úlfúð milli stjórnarliða í þessu máli. En mér finnst einhvern veginn að í ræðu hv. þingmanns hafi komið fram að hann telji ekkert endilega einboðið að þessi starfsemi eigi að vera á einum stað sem hér um ræðir, ekki endilega einboðið að það eigi að vera í sömu stofnun allt saman sem þarna er um talað. Þess vegna taldi ég ástæðu til þess að færa fram það sem ég var hér að segja. Ég er á þeirri skoðun að það hljóti að þurfa að skoða mjög vandlega hvort aðgangur að þekkingu sem þarna nýttist kannski best ætti ekki að vera í nágrenni við Mekka landbúnaðarins í þessu landi. Ég tel að það hljóti að verða mjög til skoðunar. Það er auðvitað mikið umrót í þessum málum öllum og mikill vandi fyrir hæstv. landbúnaðarráðherra að sigla þannig að öllu verði sem best fyrir komið. Það er mikið rót í sambandi við Landbúnaðarháskóla Íslands. Hann er nýlega orðinn til með þeim hætti sem nú er. Nú kemur þetta til viðbótar. Þess vegna er ástæða til þess að menn gái vel að sér þegar verið er að gera breytingar eins og þær sem hér er um að ræða.

Frú forseti. Hvað varðar það mál sem hv. þm. Jóhann Ársælsson nefndi hér vil ég bara taka fram að þegar stjórnarfrumvörp eru lögð fram þá höfum við ekki komið að undirbúningi þeirrar lagasetningar en okkur gefst tækifæri til að ræða þingmálin við 1. umr. áður en þau fara til nefndar. Ég treysti hv. landbúnaðarnefnd fullkomlega til að fara yfir þá umræðu sem hér verður í dag og að vinna svo úr málinu ásamt hæstv. landbúnaðarráðherra. Ég er ekki að koma með neinn klofning í stjórnarliðið, langt í frá, þetta eru bara eðlileg, lýðræðisleg vinnubrögð sem við eigum að virða hér. Ég vona innilega að Landbúnaðarháskóla Íslands farnist vel. Ég átti aðild að því að Garðyrkjuskóli ríkisins var settur undir þá stofnun og að þær stofnanir sem áður voru, Landbúnaðarháskólinn á Hvanneyri og Garðyrkjuskóli ríkisins yrðu settar undir eina stofnun. Ég held að það hafi verið skynsamlegt á þeim tíma og muni sannast í framtíðinni að hafi verið rétt ákvörðun.

Frú forseti. Mér sýnist við yfirlestur þessa frumvarps að hér geti verið hið besta mál á ferðinni. Að mörgu leyti minnir þetta mjög á þegar stofnanir landbúnaðarins, skólarnir á Hvanneyri og Reykjum ásamt RALA, voru sameinaðar í Landbúnaðarháskóla Íslands. Það var gert til þess að styrkja starfsemi skólanna á Hvanneyri og Reykjum. Mér sýnast öll teikn benda til að þar hafi vel til tekist eftir örlitlar misfellur kannski í upphafi eins og við er að búast því þetta er vandaverk. Mér sýnast öll þau markmið sem hæstv. ráðherra lýsti yfir í upphafi vera hin eðlilegustu og ákjósanlegt að stefnt sé að hagræðingu og samnýtingu eins og hann lýsti í inngangsræðu sinni. Margir þingmenn hafa komið inn á staðsetningu væntanlegrar stofnunar. Það er rétt eins og bent var á umræðunni áðan, m.a. af hálfu hæstv. landbúnaðarráðherra, að starfsemi sem tilheyrir landbúnaði fer auðvitað að langmestu leyti fram úti á landi. Því er eðlilegt að koma þjónustustofnunum við landbúnaðinn fyrir þar. Ég sagði áðan að sameining stofnananna í fyrra hefði verið gerð með það að markmiði að styrkja stöðu skólans á Hvanneyri. Ég tel að við höfum ástæðu til að haga málum þannig að starfsemi háskólans á Hólum styrkist einnig. Ég tel að hér komið sé tækifæri til þess, þ.e. að haga endurskipulagningunni þannig og koma málum þannig fyrir að það verði til stuðnings og eflingar fyrir Háskólann á Hólum. Bent var á hér áðan að mannauður væri mikill á vissum stöðum. Það er örugglega alveg rétt en hins vegar er það svo að mannauður er færanlegur. Ég er þá ekki að tala um að færa eigi mannauð frá Hvanneyri eða Reykjum, heldur er málið að menntað fólk sækir þangað sem störfin bjóðast. Því miður hefur orðið sú breyting úti á landi að ungt fólk sem fer burt til að mennta sig á þess ekki kost að snúa aftur heim þrátt fyrir að það vilji það, vegna þess að ekki bjóðast störf fyrir menntað fólk úti á landi. Í þessu efni ber núverandi ríkisstjórn og reyndar margar á undan henni mikla ábyrgð, vegna þess að störfum hefur verið safnað saman og uppbyggingin hefur farið fram á suðvesturhorninu. Það er kominn tími til að fulltrúar hæstv. ríkisstjórnar hysji upp um sig buxurnar og bjóði fram störf fyrir menntað fólk úti á landi. Hér gefst tækifæri og ég vona að það sé fyrirætlan hæstv. landbúnaðarráðherra að gera það, frú forseti. Ég tók eftir því þegar ég las frumvarpið að talað er um að ýmsum aðilum verði sagt upp störfum af eðlilegum ástæðum þar sem verið er að leggja niður stofnanir og búa til nýja og þeim verði jafnframt boðið starf við hina nýju stofnun aftur. Ég gat hins vegar ekki séð að kveðið væri á um það í þessum lögum að héraðsdýralæknum yrðu boðin störf aftur. Ég spyr því eins og hv. þm. Sigurjón Þórðarson gerði áðan hvort til standi að endurskipuleggja starfsumhverfi héraðsdýralækna. Ef svo er, hvað liggur þar að baki? Ég held að það sé líka alveg ljóst að þrátt fyrir að höfuðstöðvum væntanlegrar stofnunar verði komið fyrir á einum stað verði starfsmenn úti um allt land eins og reyndar héraðsdýralæknar eru skýrasta dæmið um. Það er síðan spurning um skipurit hvort starfseminni verður að öðru leyti einnig dreift eitthvað um landið. Frú forseti. Hér gefst hæstv. landbúnaðarráðherra gullið tækifæri til að bæta fyrir syndir núverandi ríkisstjórnar í málefnum landsbyggðarinnar að örlitlu leyti. Ég vona svo sannarlega að hann nýti það.

Frú forseti. Mig langaði að gera örstutta athugasemd við ræðu hv. þm. Önnu Kristínar Gunnarsdóttur. Hún talaði hér um Hólaskóla, sá skóli er í kjördæmi hennar og það er eðlilegt að hún vilji sjá þann stað eflast. Hann er hins vegar ekki háskóli enn sem komið er eins og hv. þingmaður nefndi. Mig langaði að spyrja hv. þingmann hvort ekki hefði verið eðlilegt að Hólaskóli hefði verið settur undir Landbúnaðarháskóla Íslands á síðasta ári eins og skólarnir tveir sem við nefndum áðan, Hvanneyrarskólinn og Garðyrkjuskóli ríkisins, að það væru mestu samlegðaráhrifin og besta nýtingin á fjármagni og þekkingu. Hv. þingmaður talar um að mannauðurinn sé færanlegur. Það er hárrétt. Það sem ég átti við í ræðu minni áðan var að á Selfossi er nú þegar fyrir hendi gríðarlegur mannauður sem tengist beint störfum hinnar nýju stofnunar, Landbúnaðarstofnunar. Sá mannauður verður ekki færður vegna þess að hann liggur í fyrirtækjum og stofnunum á Selfossi vegna atvinnugreinarinnar, landbúnaðarins. Ég er að tala um að færa mannauð sem verður í Landbúnaðarstofnuninni af þeim mannauði sem fyrir er á svæðinu. Þannig vil ég ná fram samlegðaráhrifum.

Frú forseti. Ég skildi alveg hvað hv. þingmaður átti við með orðum sínum áðan. Ég gerði ekki ráð fyrir að hann ætlaði að bæta störfum þeim sem nú eru unnin í þeim stofnunum sem leggja á niður á þá starfsmenn sem vinna við Landbúnaðarháskóla Íslands. Hins vegar er það svo að það eru til staðar kjarnar, eða hvað maður á að kalla það, nokkuð víða um land sem betur fer þar sem hægt er að bæta við mannauði og efla og búa til samlegðaráhrif með fleira fólki. Það er sem betur fer víðar en rétt í radíus í kringum Reykjavík, m.a. á Norðurlandi vestra. Varðandi það hvort við hefðum átt að leggja til að háskólinn á Hólum yrði lagður undir Landbúnaðarháskóla Íslands, þá er svar mitt einfaldlega nei. Ég er alfarið mótfallin því og tel að starfsmenn á Hólum sýni það með mjög kraftmiklu starfi og uppbyggingu að þeir eru að gera það gott með því að starfa sjálfstætt. Ég vona að hæstv. landbúnaðarráðherra detti ekki í hug að leggja það til að háskólinn á Hólum verði settur undir Landbúnaðarháskóla Íslands.

Frú forseti. Varðandi skólann á Hólum. Mig langaði að heyra betur frá hv. þm. Önnu Kristínu Gunnarsdóttur um það. Hólaskóli er ekki háskóli. Það eru ekki til lög um háskólann á Hólum eftir því sem ég best veit í dag. Ég vil spyrja hana frekar um það hvort hún sjái ekki samlegðaráhrif og styrk í því fyrir landbúnaðinn - horfum aðeins fram hjá hagsmunum héraðanna - að hafa einn öflugan háskóla. Það háttar þannig til, hv. þingmaður, að ég á sæti í menntamálanefnd og Samfylkingin hefur talað mikið um menntamál í þessum ræðustól í vetur og telur að allt sé í upplausn og vandræðagangi í menntamálum. Mér finnst einkennilegt að heyra fulltrúa Samfylkingarinnar tala hér um að ekki beri að sameina skóla. Það var talað um það í mörgum ræðum hér að ekki mætti sameina Háskóla Reykjavíkur og Tækniháskólann. Það er þá framhald af þeirri umræðu sem Samfylkingin er að kynna hér. Það væri ágætt að fá að heyra frekar um það hvort Samfylkingin sé almennt á móti því að styrkja háskólastigið í landinu, m.a. á þessu sviði sem annars staðar.

Frú forseti. Samfylkingin talaði ekki gegn því að Tækniháskólinn sameinaðist Háskólanum í Reykjavík, hins vegar talaði hún gegn því formi sem lagt var til að haft yrði á hinum nýja skóla. Skoðun mín er sú að efla eigi skólastarf á Íslandi og fjölga háskólum í landinu. Ég hef m.a. talað mjög skýrt fyrir því að stofnsettur verði háskóli á Vestfjörðum. Ég held að það sé eitt það allra besta sem hægt er að gera fyrir byggðir í landinu og fyrir þekkingarstig í landinu, en því miður hefur það farið minnkandi í tíð núverandi ríkisstjórnar að koma á fót nýjum skólum. Ég ráðlegg hv. þm. Kjartani Ólafssyni að kynna sér tölur yfir menntunarstig fólks á vinnumarkaði hér á landi. Því miður hefur hlutfall þeirra sem hafa eingöngu grunnskólapróf farið hækkandi á síðustu árum. Það er nú komið yfir 42% meðal þeirra sem eru á vinnumarkaði og er til hreinna vansa fyrir núverandi ríkisstjórn hvernig staðið er að málum. Ég hef þá skoðun að efla eigi háskólann á Hólum og gefa því duglega og vel menntaða fólki sem þar starfar enn betra færi á að sýna hvað í því býr og hvert það vill stefna með sinn skóla.

Hæstv. forseti. Í máli hv. þingmanns kom fram þetta með héraðsdýralæknana, sem hér hefur aðeins komið fram í umræðunni og verið rætt um. Þeir eru í dag 15 talsins og eru skipaðir embættismenn af ráðherra. Ágætt er að það komi fram að á þessu verður breyting samkvæmt frumvarpinu. Þeir verða ekki áfram skipaðir sem embættismenn heldur ráðnir af forstjóranum sem starfsmenn hinnar nýju stofnunar. Það er í samræmi við nútímavinnubrögð á þessum sviðum. Hv. þingmaður ræðir talsvert og gagnrýnir ríkisstjórnina. Ég vil segja fyrir mig að ég held að ríkisstjórnin hafi unnið stórgott verk og mikil þróun hefur verið í landinu. Um allt land nánast er uppgangur og ný sóknartækifæri. Það hefur verið hlutverk mitt sem landbúnaðarráðherra að stofna - ég vil taka skógræktarverkefnin sem dæmi, sem hafa kallað heim og flutt út á land háskólamenntað fólk fyrir utan það sem hefur verið að gerast í skólunum, bæði þann mikla uppgang sem er á Hólum í Hjaltadal og í Landbúnaðarháskóla Íslands, svo ég taki dæmi. Menn þurfa því ekki að hafa stór orð um það, þróunin er augljós í þessum efnum. Störf hafa verið að fara út á land hvað landbúnaðarráðuneytið varðar og tel ég mjög mikilvægt að fylgja því eftir eins og ég lýsti í upphafsræðu minni.

Frú forseti. Ég tók eftir því að ráða á héraðsdýralækni til hinnar nýju stofnunar en eins og ég sagði í ræðu minni gat ég ekki séð að tekið væri fram í frumvarpinu að þeim skyldi boðin endurráðning eða ráðning að hinni nýju stofnun, þeim héraðsdýralæknum sem nú eru starfandi, sem verður sagt upp vegna þess að verið er að leggja embætti þeirra niður í núverandi mynd. Hæstv. ráðherra sagði að uppgangur væri um allt land.

Nánast, sagði ég.

Ég segi nú bara: Heyr á endemi, frú forseti. Hvar hefur hæstv. ráðherra verið? Ég veit satt að segja að hann veit betur. Því miður er það þannig að stór svæði á landinu eru í mjög alvarlegum vandræðum, sama hvort við lítum á tölur um meðaltekjur fólks, tölur um brottflutning fólks af svæðum, tölur um störf sem verið er að leggja niður af hálfu ríkisins víðs vegar um landið eða annað. Það er ekki hægt að komast að þeirri niðurstöðu að uppgangur sé um allt land, því miður, ég vildi óska að satt væri.

Hæstv. forseti. Það er eins og sumir þingmenn hafi verið kallaðir til þings til að flytja fólk af landsbyggðinni á höfuðborgarsvæðið með ræðum sínum, svartsýni og neikvæðri umræðu. Ég er t.d. að koma af landssambandsþingi sauðfjárbænda. Þar ríkti bjartsýni. Við verðum að viðurkenna að þó að í ýmsum byggðarlögum séu breytingar í starfsumhverfi á landsbyggðinni, þá ríkir þar eigi að síður á mörgum nýjum sviðum uppgangur og bjartsýni. Þau landsvæði eru færri í dag en voru fyrir fimm árum sem eiga í miklum erfiðleikum. Við skulum taka uppganginn og bjartsýnina á Austurlandi. Þar ríkir engin deyfð lengur. Við vitum að Skagafjörðurinn með Hóla og Sauðárkrók, svo maður tali nú ekki um bjartsýnina á Siglufirði og Akureyri, og ef maður horfir í gegnum Hvalfjarðargöngin, á Vesturlandið og Snæfellsnesið, að ég fari ekki bara austur í mitt Árnesþing og Rangárþing, þá ríkir þar sóknarhugur. En auðvitað glímum við alltaf við einhver verkefni. En ég segi, hæstv. forseti: Það er eiginlega sorglegt, mér finnst að sumir þingmenn landsbyggðarinnar hafi tekið það að sér að halda hér ræður til að gera landsbyggðarmenn óánægða og segja þeim að það sé miklu betra hér. Ég hygg að þegar allt er skoðað sé uppgangur mikill á Íslandi og hann nær sem betur fer á ný til margra byggðarlaga. Svo get ég tekið undir að það er sjálfsagður hlutur og mikilvægt að taka á með þeim byggðarlögum sem eiga í erfiðleikum og það er auðvitað verið að því á vegum ríkisstjórnar með heimamönnum að skapa vaxtarsvæði. Iðnaðar- og viðskiptaráðherra hefur verið að gera það um allt land sem byggðamálaráðherra 

Frú forseti. Ég skal gjarnan hrósa hæstv. landbúnaðarráðherra fyrir það sem vel er gert í ráðuneyti hans og þar skal ég fyrst til nefna stuðninginn við Hóla í Hjaltadal, sem er virkilega hrósvert og mjög gott dæmi um hvað hægt er að gera með markvissum vinnubrögðum og samvinnu við heimamenn. En Siglfirðingurinn hér í salnum hló þegar hæstv. ráðherra tók Siglufjörð sem dæmi um stað þar sem ríkti uppgangur og bjartsýni. 
             Svo er það nú þannig, frú forseti og hæstv. ráðherra, að maðurinn lifir ekki á bjartsýninni einni saman.

Skiptir öllu máli.

Hæstv. forseti. Hér ræðum við tvö þingmál saman sem er annars vegar frumvarp til laga um Landbúnaðarstofnun og hins vegar bandormur sem fylgir því, þ.e. breytingar á ýmsum lögum sem málið varða. Ég vil byrja á að leyfa mér að hrósa hæstv. landbúnaðarráðherra fyrir að koma með þetta mál hingað inn. Hann hefur beitt sér fyrir því að gera ákveðna endurskipulagningu á stofnanakerfi landbúnaðarins og er það vel og löngu tímabært. Á síðasta ári afgreiddum við frá Alþingi lög um Landbúnaðarháskóla Íslands, sem að mínu mati var mjög þarft og gott skref sem tekið var og ég þykist vita að hæstv. ráðherra sé að skoða fleiri mál af svipuðum toga. Það var nú frægt fyrr í vetur þegar ráðherra lýsti því yfir að hann gæti gert meira en hann hefur verið að gera og ég tel að hann sé að sýna það í verki og sanna það álit sem ég veit að sumir hafa, að hann er vaskur maður. Í þeim frumvörpum sem hér eru til umræðu er lagt til að stofna Landbúnaðarstofnun og henni verði falin framkvæmd ýmissa eftirlits- og stjórnsýsluverkefna. Gert er ráð fyrir að leggja niður þrjár núverandi stofnanir auk þess að leggja niður eitt embætti og færa til verkefni frá öðrum aðilum. Þær stofnanir sem lagt er til að verði lagðar niður og sameinaðar eru flestar, þó að þær séu ekki margar reyndar, með tiltölulega fáa starfsmenn og búa við nokkra faglega einangrun, má segja, þannig að að því leyti er þetta mál til bóta. Fram hefur komið að samanlögð velta þeirra stofnana sem verið er að sameina er rúmar 500 milljónir samkvæmt fjárlögum þessa árs. Markmiðin með þessu öllu saman eru augljós, þ.e. að ná fram betri nýtingu starfsmanna og samnýta starfsmenn og starfsemina, auka skilvirkni í stjórnsýslu og eftirliti og gera hana markvissari og koma í veg fyrir hugsanlega skörun í verkefnum og bæta samskipti þeirra sem þurfa að eiga samskipti við þessa aðila, auðvelda það allt saman og gera einfaldara. Þetta mál er því mjög til hagsbóta fyrir þá fjölmörgu aðila sem eiga samskipti við þau svið sem hér um ræðir, fyrir utan að auka gegnsæi og kannski, sem er ekki síður mikilvægt, að auka neytendavernd sem skiptir verulegu máli. Það eru því margir góðir kostir við þetta mál og ég tel það mjög til bóta svona almennt séð. Hér er á ferðinni mál sem samrýmist mjög hugmyndum mínum varðandi endurskipulagningu á stofnanakerfi ríkisins með fækkun stofnana, með því að ná fram aukinni hagkvæmni og markvissari þjónustu, og grunntónninn í því er sá m.a. að ná fram sparnaði í ríkisútgjöldum. Það á auðvitað að vera eitt af meginmarkmiðunum með þessu öllu. Með frumvarpinu um Landbúnaðarstofnun fylgir kostnaðarumsögn fjármálaráðuneytisins og vil ég gera nokkur atriði sem koma þar fram að umræðuefni. Athygli vekur, sem reyndar hefur komið fram hjá hæstv. ráðherra í umræðunni, að ekki liggur fyrir greining á húsnæðisþörf hinnar nýju stofnunar en hins vegar er gert ráð fyrir að kostnaður við leigu og hugsanlega breytingar sem eiga eftir að koma í ljós verði talsverður. Í kostnaðarumsögninni kemur fram að miðað er við það og reiknað með að stofnkostnaður geti orðið allt að 20–40 millj. kr. allt eftir ástandi þess húsnæðis sem stofnunin eða höfuðstöðvar hennar munu verða staðsettar í. Það liggur því ekkert fyrir í kostnaðarumsögninni hvernig húsnæðismálum stofnunarinnar verður háttað. Auðvitað má segja að það sé ekki gott að það liggi ekki fyrir en það hefur verið skýrt hér af hverju það er. Einnig kemur fram í kostnaðarumsögn fjármálaráðuneytisins að hugsanlegt sé að rekstrarkostnaður þessarar nýju stofnunar verði hærri en verið hefur vegna þess m.a. að sú starfsemi sem hér er verið að sameina undir eina stofnun hefur notið góðs af sambýli við aðra starfsemi í þeirri aðstöðu sem hún hefur verið, þannig að að þessu leyti er því miður nokkuð óljóst um þau efni er varða rekstur og kostnað. Hins vegar er bent á það í kostnaðarumsögn að vissulega sé kostur á ýmsu hagræði varðandi kostnaðinn við þessar breytingar. Bent er á lægri stjórnunarkostnað og hugsanlega minni húsnæðiskostnað, ekki síst ef þannig veltist að ríkissjóður geti losað sig við eitthvað af húsnæði með sölu, og þetta er auðvitað einn hluturinn enn sem er frekar óljós í málinu. Ég vil helst nefna í kostnaðarumsögn fjármálaráðuneytisins það sem lýtur að fjárhagsstöðu yfirdýralæknisembættisins. Fram kemur að uppsafnaður halli yfirdýralæknisembættisins í árslok 2004 sé um 140 millj. kr.  Í kostnaðarumsögninni kemur fram mjög athyglisvert atriði, sem ég tek mjög undir og vil leggja áherslu á við hæstv. ráðherra, þ.e. að það verði skoðað hvort heppilegt sé að breyta því fyrirkomulagi að verulegur hluti starfseminnar, í þessu tilfelli yfirdýralæknisembættisins, sé fjármagnaður með tekjum af sveiflukenndum eftirlitsgjöldum. Ég hygg að þarna felist einmitt skýringin á þessari stöðu, eins og við höfum farið yfir reyndar áður. Ég legg því mikla áherslu á að í þessu sambandi verði farið yfir það hvort gera megi breytingar á þessum hlutum þannig að yfirdýralæknisembættið eða þessi stofnun búi við stöðugri tekjur en verið hefur og menn komi þannig í veg fyrir ákveðin vandamál sem upp kunna að koma, eins og dæmi sanna. Ég ætla ekki, hæstv. forseti, að taka þátt í umræðum um hvar höfuðstöðvar stofnunarinnar eigi að vera staðsettar. Ég skil vel áhuga hv. þingmanna fyrir því að fá slíka stofnun jafnvel staðsetta í heimabyggðum sínum en við eigum eftir að fara í gegnum þetta mál. Ég tel því ekki málinu til framdráttar að ég taki þátt í að nefna einhverja sérstaka staði. Hæstv. ráðherra útskýrði þau mál þannig að ákvörðun yrði tekin þegar stofnunin hefði verið stofnuð og forstjóri verið ráðinn. Út af fyrir sig má segja að það sé rökrétt. Hins má vegar má segja að það væri kostur að málið væri lagt upp þannig að tillaga sé gerð um tiltekna staðsetningu. Svo er ekki í þessu tilfelli en ég fellst hins vegar á rök hæstv. ráðherra. Það er mjög mikilvægt hvar svona stofnun er staðsett en í þessu tilfelli er hins vegar ekki nema tiltölulega lítill hluti starfsmanna hinnar nýju stofnunar sem hefur starfsstöðvar í höfuðstöðvum hennar. Það skiptir máli og í umræðunni mega menn ekki missa sjónar á þeirri staðreynd. Margir starfsmenn sem falla munu undir þessa stofnun eru með starfsstöðvar sínar um allt land þannig að hér verður um að ræða mikla landsbyggðarstofnun. Til að mynda má nefna dæmi, svo að maður taki þátt í að ræða um kjördæmi sitt, að Veiðimálastofnun er t.d. með starfsemi á Hvanneyri og eins er rannsóknarstarfsemi á vegum Veiðimálastofnunar á Hólum.  Rétt í lokin, virðulegi forseti, vil ég segja að eftir yfirferð yfir málið finnst mér þetta mál ágætlega undirbúið. Landbúnaðarnefnd mun fá þetta mál til meðferðar og þar munum við fulltrúar í landbúnaðarnefnd kryfja málið. Varðandi staðsetningu höfuðstöðvar þá er ekki útilokað að landbúnaðarnefnd komist að samkomulagi um að gera breytingartillögu við þetta frumvarp, um að höfuðstöðvarnar verði staðsettar á tilteknum stað. Ég tel þó fyrir fram að ekki séu mjög miklar líkur til þess. Ákvörðun um svona endurskipulagningu og lagasetningu um hana er eitt en framkvæmdin annað. Við þekkjum mörg dæmi um að ráðist hafi verið í endurskipulagningu á stofnunum en menn upplifi síðan ákveðin vandamál við framkvæmdina. Út af fyrir sig er það eðlilegt mál vegna þess að sjaldnast sjá menn öll smáatriði fyrir í svona málum frekar en öðrum. En það er bara verkefni sem menn þurfa að takast á við og mér finnst, svona í það heila tekið, að það hafi tekist ágætlega þau skipti sem ráðist hefur verið í slík verkefni. Vandamálin snúa oft að starfsmönnum og við vitum að það er mjög viðkvæmt mál. Ég vonast því til þess, virðulegur forseti, að þegar Alþingi verður búið að afgreiða þetta mál sem lög, sem ég geri fastlega ráð fyrir að verði hér fyrir þinglok í vor, muni mönnum ganga sem best að koma þeim til framkvæmda. Ég tel að hér sé um að ræða mikið hagsmunamál fyrir landbúnaðinn og lýsi sérstakri ánægju málið, ekki síst út frá þeirri staðreynd.

Hæstv. forseti. Hér hefur farið fram mjög yfirveguð og góð umræða um frumvarp um Landbúnaðarstofnun. Ég tel að þetta frumvarp sé mjög til bóta og tímabært að endurskipuleggja þessar litlu stofnanir sem heyra undir landbúnaðarráðuneytið. Ég tek undir athugasemdir um það og spyr af hverju menntaður dýralæknir eigi að vera forstjóri yfir þessari stofnun. Væri ekki eðlilegra að í lagatextanum kæmi fram að það skuli vera maður með háskólapróf og reynslu af stjórnun? Það hefur oft gefist illa að ákveða fyrir fram hverjir verði forstjórar í svona stofnunum. Við höfum breytt slíku áður, a.m.k. þegar það hefur komið fyrir landbúnaðarnefnd. Hér er greint frá því hvert verði verkefni stofnunarinnar. Ég er ekki sammála hv. þm. Kjartani Ólafssyni að því leyti að mér finnst eðlilegt að þau stjórnsýsluverkefni sem Bændasamtök Íslands hafa sinnt séu færð frá samtökunum. Það getur ekki samrýmst stjórnsýslulögum að hagsmunasamtök hafi slíkt eftirlit innan sinna vébanda. Þó að allt hafi gengið allt vel og árekstralaust þá hlýtur það að orka tvímælis. Það hefur komið fram að það verða ekki mörg stöðugildi í þessari stofnun. Starfsmenn hafa aðstöðu á mörgum stöðum og ég tek undir það sem hér hefur komið fram hjá mörgum, að það þarf að passa upp á að stöðugildi sem eru úti á landi verði þar áfram og það gerist ekki, eins og gagnrýnt hefur verið, sem gerðist með hreindýraeftirlitið á Austurlandi. Þar gáfust menn upp, eftirlitið fór fyrst til Akureyrar og síðan til Reykjavíkur. Sá sem var með það eftirlit gafst upp á því starfi. Sameiningin gefur að sjálfsögðu kost á hagræðingu til lengri tíma litið. Við höfum nokkra reynslu af því í landbúnaðarnefnd, að leggja niður stofnanir og búa til eina stofnun eins og gert var með Landbúnaðarháskóla Íslands, sem er saman settur af RALA, Garðyrkjuskólanum á Reykjum og Landbúnaðarháskólanum á Hvanneyri. Þessi háskóli er starfræktur á þremur stöðum og ég veit ekki til annars en að þar hafi allt gengið vel þótt alltaf fylgi vaxtarverkir því þegar stofnanir eru lagðar niður og nýjum komið á laggirnar. Það er athyglisvert að með 5. gr. frumvarpsins er verið að fella úr gildi lög sem eru æðigömul, nr. 78 frá 1935, þ.e. um einkarétt ríkisstjórnarinnar til að flytja trjáplöntur til landsins og um eftirlit með innflutningi trjáfræs. Eftir að þetta frumvarp hefur verið samþykkt munu aðrir geta flutt inn trjáplöntur og fengið leyfi til þess frá hinni nýju Landbúnaðarstofnun. Í dag hefur nokkuð verið rætt um að ríkisstjórnin hafi staðið sig illa í að koma störfum út á land. Það var brotið í blað í fyrradag þegar hæstv. sjávarútvegsráðherra tilkynnti að hann mundi færa út starfsstöðvar á fimm staði á landinu og byrjaði strax í Vestmannaeyjum, á Höfn á Hornafirði, Stykkishólmi, Akureyri og Grindavík. Allt skiptir þetta miklu máli. Ég ætla ekki að blanda mér í staðsetningu stofnunarinnar, hvar hún eigi að vera. Það hlýtur margt að koma til álita. Að sjálfsögðu mun ráðherra huga að því að hafa þessa stofnun úti á landsbyggðinni. Það er tækifæri til þess þegar nýrri stofnun er komið fót að staðsetja hana úti á landi. Samgönguráðherra hefur líka staðið sig vel í að flytja störf út á land. Ég tel að hann hafi flutt um 100 störf út á land og eins hefur byggðamálaráðherra unnið að ágætum verkefnum fyrir landsbyggðina. Ég tel því að ríkisstjórnin sé vel meðvituð um að flytja störf út á land. Þó að oft hafi það gengið brösuglega þá er það samt reynt. Ég tel að það skipti miklu máli að þingmenn landsbyggðarinnar tali vel um landsbyggðina. Ég er nýkomin af fundi Landssamtaka sauðfjárbænda þar sem var mikið af ungu fólki, bæði konum og körlum. Það var bjartsýnt á framtíð sína og vinnur að sínum málum. Það var mjög ánægjulegt að sjá þar svo margt ungt fólk og kröftugt. Það er ákveðin endurnýjun í landbúnaðinum og margt gott að gerast. Ég þakka hæstv. landbúnaðarráðherra fyrir að koma fram með þetta frumvarp og ég tel það til mikilla heilla.

Frú forseti. Hér er rætt um sameiningu stofnana á vegum landbúnaðarins í eina stofnun. Ég tel vert að skoða þá möguleika og einnig, eins og ég sagði fyrr í andsvari, að fara yfir reynslu af öðrum sameiningum stofnana, m.a. á vegum umhverfisráðuneytisins, sem ég þekki til. Umræðan hér hefur m.a. snúist um staðsetningu stofnunarinnar. Mér finnst að þegar menn fari að skoða staðsetningu stofnunarinnar, hinnar nýju, þá eigi að hafa í huga orð hæstv. forsætisráðherra. Hann sagði að nú væri komið að Norðvesturkjördæminu. Ég spyr hæstv. landbúnaðarráðherra: Hvenær er komið að Norðvesturkjördæminu og hvað meinti hæstv. forsætisráðherra með þeim orðum? Við höfum tvo góða kosti fyrir stofnunina á því svæði, t.d. á Hólum. Það er ekki rétt sem hér kom fram, að Hólaskóli væri ekki háskóli. Hann er með þrjár brautir og útskrifar nemendur. Ég er viss um að hæstv. landbúnaðarráðherra veit af því og á örugglega eftir að leiðrétta þann stjórnarþingmann sem stóð í þeirri trú. En það er annar kostur sem ég tel ekki síður vert að skoða - við .þurfum náttúrlega að skoða þetta með hagsmuni landbúnaðarins og þjóðarheildarinnar fyrir augum en ekki eingöngu út frá þeim starfsmönnum sem vinna á stofnuninni eins og er - og það er Hvanneyri. Ég tel einnig að við ættum að skoða þann kost að flytja sjálfan hæstv. landbúnaðarráðherra með öllu sínu ráðuneyti upp á Hvanneyri. Það yrði ein besta vörnin fyrir því að landbúnaðarráðuneytið, sem á í vök að verjast, verði ekki lagt niður. Það væri fróðlegt að fá að heyra það hjá hæstv. ráðherra hvort nokkuð sé því til fyrirstöðu að hæstv. ráðherra flytji ráðuneytið í Borgarfjörðinn. Ég tel að sú staðsetning og samlegðaráhrif sem þar næðust fram, með Landbúnaðarstofnun, Landbúnaðarháskóla og ráðuneyti þar, yrðu óumdeild. Það mundi enginn hnika því ráðuneyti, eins og er í umræðunni nú, að búa til eitt atvinnuvegaráðuneyti. En þetta mundi skapa ákveðinn frið um ráðuneytið. Ég tel einmitt að gaumgæfa eigi þetta. Mér finnst það skipta máli, þegar menn setja saman nýja stofnun, að menn hafi meiri framtíðarsýn en fram kemur í þessu frumvarpi, hvað menn vilja í raun og veru. Ætla menn að fækka héraðsdýralæknum eins og gefið var í skyn? Það verður að koma skýrt fram, finnst mér. Ég tel vafasamt að höggva í þann knérunn enn á ný, að fækka störfum á landsbyggðinni. Það er mjög sárgrætilegt að hlýða á hæstv. ráðherra flytja ræðu um bjartsýnina á landsbyggðinni og fleira í þeim dúr. Auðvitað er bjartsýnt fólk á landsbyggðinni en staðreyndirnar blasa aftur á móti við. Ég bý á Sauðárkróki og fer þangað á morgun. Ég er þokkalega bjartsýnn en þetta snýst ekki um það. Málið snýst um atvinnutækifæri, hæstv. ráðherra. Nú hefur ráðherra tækifæri til að skrá nafn sitt á spjöld sögunnar með því að flytja ráðuneytið og þessa stofnun út á land. Mér finnst að hæstv. ráðherra eigi að skoða það, sérstaklega í ljósi þeirra orða hæstv. forsætisráðherra að nú væri komið að Norðvesturkjördæmi. Það er margt sem ber að hafa í huga þegar verið er að slá saman stofnunum og eins ég nefndi fyrr í ræðu minni á að læra af reynslunni af þeim stofnunum sem þegar hafa verið sameinaðar, t.d. var Umhverfisstofnun sameinuð með þeim orðum að flytja ætti verkefni út á land og sameinuð var Náttúruvernd ríkisins, Veiðistjóraembættið, dýrverndunarsvið, hreindýrasvið og Hollustuvernd ríkisins. En staðreyndin er því miður sú, eins og hv. þm. Drífa Hjartardóttir kom inn á, að raunin hefur verið önnur. Verkefnum hefur ekki fjölgað á landsbyggðinni. Ég þekki það í Norðvesturkjördæmi að sá eftirlitsmaður sem var að vinna að verkefnum þar fyrir Náttúruvernd ríkisins að verkefnunum fækkaði hjá viðkomandi starfsmanni, mjög góðum starfsmanni. Það er eins og verkefnin sogist suður á bóginn. Þessu eigum við stjórnmálamenn náttúrlega að gæta að, því að því var ekki stefnt í upphafi. Það var allt önnur hugsun á bak við að slá saman stofnununum. Það var einmitt að flytja verkefnin út á land. Það er annað sem við verðum að huga að þegar verið er að sameina stofnanir að það er alltaf verið að sameina stofnanir innan hvers ráðuneytis. Það er ekki litið víðar yfir sviðið og skoðað hvort það eigi að stokka upp og flytja t.d. ákveðin verkefni á milli ráðuneyta. Ég vona að hæstv. ráðherra sé að hlýða á þó að hann sé farinn úr salnum, en ég tel einmitt að skoða eigi að flytja eftirlitsþáttinn úr landbúnaðarráðuneytinu vegna þess að hæstv. ráðherra hefur gengið fram fyrir skjöldu og fækkað sláturhúsum stórlega. Það eru því orðnir fáir eftirlitsstaðir og e.t.v. réttara að þetta færist til annarra stofnana. Það er líka annað sem ber að hafa í huga hvað það varðar, að þarna er um atvinnuvegaráðuneyti að ræða sem fylgist með matvælaöryggi og öryggi almennings. Þar geta hagsmunir skarast og hafa gert það. Það er einmitt miklu nærtækara og eðlilegra að þau verkefni færist yfir til umhverfisráðuneytisins, sérstaklega vegna þess að ráðherra hefur verið það duglegur að fækka þeim stöðum sem á að hafa eftirlit með og innleitt mjög strangar reglur. Því finnst mér eigi að skoða það. Síðan má flytja önnur verkefni t.d. frá umhverfisráðuneytinu yfir til landbúnaðarráðuneytisins þar sem þeir hafa sérþekkingu á dýraverndunarmálum. Fram hefur komið að sá sem starfar nú sem yfirdýralæknir hefur mjög mikinn metnað á sviði dýraverndarmála og lét hafa það eftir sér að metnaðurinn væri þvílíkur að hann léti ekki stjórnsýsluna þvælast fyrir sér ef hann þyrfti að grípa inn í til verndar dýrum. Þar þarf einmitt að taka til hendinni og vegna þess að við ræðum hér eftirlit og dýravernd og verið er að koma þessu í nýtt ráðuneyti væri fróðlegt ef hæstv. ráðherra segði okkur frá því hvað liði reglugerð um flutning á sláturdýrum. Mig minnir að hæstv. ráðherra hafi boðað að hún væri á leiðinni og nú þegar ráðherra hefur komið málum svo fyrir, fækkað sláturhúsum þvílíkt að verið er að flytja gripi af Austfjörðum og alla leið á Sauðárkrók er spurning hvort hann hafi komið því í verk að útbúa þá reglugerð eða lögleiða hana. Að lokum vonast ég til þess að hæstv. ráðherra taki þetta til skoðunar, sérstaklega staðsetninguna á stofnuninni og hugleiði orð hæstv. forsætisráðherra að nú sé komið að Norðvesturkjördæmi og stofnunin mundi blómstra á Hvanneyri.

Frú forseti. Það er alltaf gaman að koma í umræður þegar stofna á nýja opinbera stofnun. Það er satt best að segja nokkuð merkilegt hvað hæstv. ríkisstjórn hefur þrátt fyrir allt verið dugleg við að búa til ýmsar opinberar stofnanir. Ég veit að það gleður ýmsa eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal sem ætíð er með hýrri há í salnum þegar við ræðum um nýjar opinberar stofnanir. Það er á sínum stað og ég ætla síður en svo að fara að leggjast gegn því að tekið verði til rækilegrar skoðunar að koma á fót formlegri stjórnsýslustofnun á vettvangi landbúnaðarins. Það má að mörgu leyti taka undir það að þar hafa verkefni verið býsna dreifð og á tvist og bast og litlar hálfgerðar einyrkjastarfsstöðvar verið að sinna þessum hlutum undir hatti landbúnaðarráðuneytisins, eins og kjötmatsformaður, aðfangaeftirlit, plöntueftirlit o.s.frv. En það er ekkert sem segir að þeim verkefnum hafi ekki verið vel fyrir komið og sinnt með praktískum hætti eftir sem áður. Það vill oft fara svo að við skipulagsbreytingar drukkna áformin um hagræðingu, sem menn sjá fyrir sér í sameiningu yfirstjórnar, í því að slíkar stofnanir hafa oft tilhneigingu til þess að fara að lifa svolítið eigin lífi og tútna dálítið út þegar þær verða til. Það væri t.d. dálítið fróðlegt að fara yfir það hvernig yfirdýralæknisembættið hefur þróast frá því að sá mæti maður Páll Agnar Pálsson sat í því einn. Þá var ekki aldeilis yfirbygging á ferðum og hann skilaði af sér þegar hann lét af embætti einni gamalli ritvél og hafði ekki mulið undir sig eða embættið á þeim langa og farsæla tíma sem hann var þar. En auðvitað hafa verkefnin breyst og aukist og alþjóðlegt samstarf og fleira hefur komið til sögunnar sem á að sjálfsögðu sinn þátt í því að yfirdýralæknisembættið er orðið að heilmiklu embætti núna. Ég man líka t.d. umræður sem urðu á þingi, svo að maður láti það eftir sér að skeiða pínulítið um víðan völl, þegar Fiskistofa varð til. Menn stigu hér á stokk og strengdu þess heit að það skyldi aldrei og mætti aldrei verða að Fiskistofa yrði að bákni sem færi að sanka að sér mannskap og auka veltu sína í rekstri. En hinir sömu menn eins og fyrrverandi hæstv. sjávarútvegsráðherra, Matthías Bjarnason, urðu að horfast í augu við það fáum árum seinna að þetta hafði orðið að stofnun. Þannig vill oft fara. En auðvitað verða menn líka að hafa í huga að skynsamlega og ráðdeildarsamlega sé að því staðið að byggja slíkt upp. Svo ég komi að ýmsum atriðum sem ég ætla aðeins að reifa hef ég í fyrsta lagi alltaf vissar efasemdir þegar stjórnsýsluþáttum, beinni framlengingu framkvæmdarvaldsins sem varðar framkvæmd, stefnu og verkefni sem eru framkvæmdarlegs eðlis og hrein stjórnsýsluverkefni er blandað saman við eftirlit. Að mörgu leyti er heppilegast að sameina eftirlitsþætti og hafa þá sem sjálfstæðasta og vista þá með einhverjum hætti sjálfstætt í kerfinu þannig að þeir séu ekki í graut innan um framkvæmdarvaldsstarfsemina. Það býður upp á hættur sem ég held að þurfi ekki að fara yfir og er engin meinbægni að minna á og rifja upp. Það er almennt viðurkennt að þar eru á ferðinni þættir sem æskilegt er að halda aðskildum. Það er það fyrsta sem mér finnst þurfa að hugleiða og skoða hvort það er endilega sjálfgefið að hlutar þess starfs sem fara á að sameina í einni stofnun, sem eru hreint eftirlit, þar á meðal eðli málsins samkvæmt að ýmsu leyti eftirlit með stjórnsýslunni með því hvernig framkvæmdin er að takast eiga að vera í sömu stofnun og alfarið undir sama stjórnkerfi og stjórnsýsluþættirnir. Í öðru lagi staldra ég aðeins við hæfniskröfur forstjóra hinnar nýju stofnunar sem vekja nokkra athygli mína. Ég hef verið í þeim hópi á þingi sem hefur verið frekar talsmaður þess en hitt að gerðar séu vel skilgreindar og vel rökstuddar efnislegar hæfniskröfur til yfirmanna. Ég held að það sé yfirleitt til bóta og dragi úr tortryggni þegar verið er að ráða í faglegar yfirmannastöður að hinar faglegu hæfniskröfur séu til staðar og nokkuð skýrar. Þessu hefur oft verið andmælt og ég man ekki betur en einmitt ýmsir af ráðherrum í núverandi ríkisstjórn hafi fundið á köflum slíkum hugmyndum allt til foráttu. Ég man eftir slagsmálum í þingnefndum þar sem verið var að taka út hæfniskröfur sem gerðar höfðu verið, jafnvel tiltölulega almenns eðlis eins og þær að menn skyldu hafa háskólapróf á viðkomandi fagsviði. Þá vildu menn það ekki og töldu að það væri í mesta lagi nóg að menn hefðu einhverja háskólamenntun. Hér kemur annað úr ranni hæstv. landbúnaðarráðherra, að ekki einasta skuli maðurinn vera menntaður og hafa stjórnunarreynslu heldur skuli hann vera dýralæknir og með æðri prófgráðu á því sviði. Hann skal veskú vera spesíalist í dýralækningum, doktor helst í þeim fræðum. Þá má velta því fyrir sér: Hefði ekki verið einfaldara að láta bara standa þarna: Forstjóri Landbúnaðarstofnunar skal heita Halldór Runólfsson, a.m.k. fyrst um sinn? Ég velti því hreinlega fyrir mér. Og væri vel að merkja prýðilega skipað, en það á ekki að klæða þetta í svona búning. Til lengri tíma litið verður auðvitað, svo að maður tali í alvöru, að hafa það á hreinu: Vilja menn hafa fagkröfurnar algerlega þarna? Á þetta að vera sérmenntaður maður á sviði dýralækninga? Það eru ærin rök fyrir því. Það er auðvitað ljóst að stór hluti af starfseminni, a.m.k. fyrst um sinn, kemur frá yfirdýralæknisembættinu, það er geysilega mikilvægt og miðlægt í starfseminni. En það er ekki endilega þar með sagt að t.d. hámenntaður maður á sviði plöntufræða eða umhverfisfræða landbúnaðar sem hefði mikla stjórnunarreynslu og væri prýðilega menntaður fagmaður á því sviði, en af einhverju öðru sviði undir stofnuninni, gæti ekki verið jafngóður forstöðumaður þegar að því kæmi að skipa í það embætti eins og kannski einhver nýútskrifaður doktor sem hefði slampast í yfirdýralæknisembættið eða væri það sem héti væntanlega skrifstofustjóri dýralæknamála í stofnuninni, héraðsdýralæknir eða eitthvað því um líkt. Ég held að öllu gamni slepptu að athuga eigi hvort það sé endilega sjálfgefið að hafa þetta svona klæðskerasaumað þó svo að það sé í hugum einhverra að Halldór Runólfsson gegni þessu fyrst um sinn eftir að stofnunin kemst á legg og skal ég síðastur manna fara að lasta það, ekki má neinn skilja orð mín þannig. Mér finnst líka, virðulegur forseti, að það sé nú ekki málæðið í frumvarpinu þegar kemur að skipulagi hinnar nýju stofnunar. Ég hef satt best að segja sjaldan séð einfaldara smíðaverk um slíkt en 4. gr. frumvarpsins, sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „Landbúnaðarstofnun skiptist í skrifstofur eftir viðfangsefnum og skal skrifstofustjóri vera yfir hverri skrifstofu.“ - Þarna kemur orðið skrifstofa þrisvar sinnum fyrir í sömu setningunni. - „Skrifstofustjórar skulu hafa háskólamenntun og sérþekkingu á viðkomandi sviði. Einn skrifstofustjóranna er staðgengill forstjóra. Forstjóri ræður jafnframt annað starfsfólk nema annað sé tekið fram í lögum“ - sem er sennilega selvfølgelighed. - „Landbúnaðarráðherra setur í reglugerð nánari ákvæði um skipulag og starfsemi stofnunarinnar að fengnum tillögum forstjóra.“ Meira er ekki um þetta sagt. Þetta er nú frekar einfalt svona. Ef við bærum þetta saman við löggjöf um Umhverfisstofnun eða aðrar ýmsar stjórnsýslustofnanir held ég að mönnum hafi þótt þar ástæða til að kveða svolítið skýrar að orði. Hér á sem sagt að láta herra landbúnaðarráðherrann hafa í raun fullkomlega frjálsar hendur og algert reglugerðarvald til þess að stússast með þetta bara eins og honum sýnist, að vísu að fengnum tillögum forstjórans. Það er svo sem allt í lagi. En kannski er það vegna þess að menn eru ekki búnir að ganga frá því hvernig þetta á að vera. Þetta hefði nú einhvern tíma talist dálítið rausnarlegt framsal af hálfu löggjafans á reglugerðarsetningarvaldi, t.d. varðandi staðsetningu. Væntanlega er það eitt af því sem 4. gr. galopnar fyrir ráðherrann að hann geti nú bara hrossast með þetta eins og hann vill og haft sumt af þessu austur undir Þjórsá og annað niður undir Eyrarbakka eða hvernig sem hann vill nú bara hafa þetta. Þá er spurningin hvort Alþingi vilji virkilega hafa það svo. Ég spyr t.d.: Væri galið að Landbúnaðarstofnun yrði á Hvanneyri og efldi Landbúnaðarháskólann okkar og það setur sem þar er í ánægjulegri uppbyggingu? Búið er að ákveða að færa Rannsóknastofnun landbúnaðarins þangað eða hún er í áföngum á leiðinni þangað o.s.frv. Ég held að það séu ýmis sjónarmið fyrir því að dreifa ekki kröftunum. Ég gæti flutt um það langar og glæsilegar ræður hversu prýðilegt væri að hafa Landbúnaðarstofnun í Norðausturkjördæmi og ekki veitti mönnum nú af að fá eitthvað félegt þar miðað við ýmislegt annað sem í boði er þessa dagana. 
             Ég ætla þó ekki að vera ofan í einhverjum músarholusjónarmiðum í þessum efnum og hefja mig upp fyrir það að horfa bara á mitt kjördæmi. Ég held að ýmis rök séu fyrir því að efla þessa stjórnsýslu- og fræða- og rannsóknarmiðstöð sem er í uppbyggingu í Borgarfirði með því að Landbúnaðarstofnun í áföngum t.d. og í gegnum ákveðna tímasetta áætlun flyttist að Hvanneyri og þessi starfsemi efldist upp þar. Það hefur líka þann kost, þökk sé Hvalfjarðargöngunum m.a., að miklu minni röskun verður á högum þess hluta starfseminnar sem er á höfuðborgarsvæðinu sem stendur. Hún getur þá þess vegna flust í áföngum og starfsfólk haldið störfum sínum jafnvel árum saman. Það er enginn neyðarkostur samanber það hversu margir vinna nú þegar öðrum megin Hvalfjarðarganganna og búa hinum megin. Og nú er búið að lækka tollinn þannig að þetta er orðið ódýrara og betra. Ég vil líka setja fyrirvara við það að þetta sé nú haft svo algerlega galopið. Er það þannig sem Alþingi vill láta þessa hluti frá sér að það hangi svona bara einhvers staðar í lausu lofti hvar þessi stofnun verði og það sé þá sett í hendurnar á ráðherranum einum að ráðskast með það, með fullri virðingu fyrir honum? Er hæstv. ráðherranum endilega greiði gerður með því að sitja við borð og semja við sjálfan sig um það mál, halda eins manns fundi um það mál?  Ég tel að Alþingi ætti bara að taka á sig rögg og taka af skarið í þessum efnum. Það hefur verið  Auðvitað mætti ræða hér ýmislegt fleira, frú forseti, um þetta gagnmerka mál. En ég held að aðalatriðið sé að það fái vandaða og faglega skoðun í hv. landbúnaðarnefnd. Úr því að það er nú ekki flóknara í smíði en þetta sem kemur frá hæstv. landbúnaðarráðherra og svona margir endar lausir og óhnýttir þá verða náttúrlega bara aðrir að taka að sér verkið að fylla inn í þennan ramma. Mér finnst þetta satt best að segja óskaplega léttbyggt hús sem hæstv. landbúnaðarráðherra er með í þessu frumvarpi og að full ástæða sé til þess að fylla þar inn í ýmsar eyður og taka af skarið og ákveða vissa hluti. Ef mönnum vinnst tími til þess fyrir vorið þá er það gott. En kannski er hyggilegt að skoða þetta svolítið betur enda er engin bráðavá væntanlega fyrir dyrum. Að lokum vil ég nefna eitt atriði sem varðar stöðu starfsmanna sem þarna eru. Það er svolítið flókin uppsetning á þessu í frumvarpinu. Ég átta mig ekki alveg á því af hverju það er svona gert að 5. gr., gildistökugreinin, er mílulöng og þar koma allt í einu aftan við hina hefðbundnu gildistökugrein sem er nú einfaldlega þannig að þetta skuli öðlast gildi 1. janúar 2006 - ég hélt nú að það væri venjan að hafa ekki önnur efnisákvæði í gildistökugreinum yfirleitt nema gildistökuna - en svo kemur eiginlega svona hálfgert ákvæði til bráðabirgða í þessari gildistökugrein. En það er ekki nóg því að þar til viðbótar er ákvæði til bráðabirgða I. Þar loksins kemur það að störf hjá aðfangaeftirlitinu, yfirdýralækni, veiðimálastjóra, kjötmatsformanni og plöntueftirliti Landbúnaðarháskóla Íslands skuli lögð og starfsfólkinu boðin sambærileg störf hjá Landbúnaðarstofnun Þetta skil ég og les nú þannig að allt sé upp talið, að öllum starfsmönnum, þar með talið héraðsdýralæknum eða hvað? - þetta er væntanlega þannig hugsað að þeir teljist starfsmenn yfirdýralæknisembættisins í skilningi þessara ákvæða - skuli þá boðin störf hjá Landbúnaðarstofnun. En það er talað um störf, ekki sömu störf eða sambærileg störf, og í 5. gr., gildistökugreininni, er ráðningarsambandið rofið hjá öllum þessum aðilum. Þar segir einfaldlega, með leyfi forseta: „Eins fellur niður við gildistöku laga þessara skipun landbúnaðarráðherra í störf ...“ Svo er þar talið upp sem sagt, t.d. héraðsdýralækna og dýralæknis fisksjúkdóma og fer um réttindi og skyldur þeirra samkvæmt lögum o.s.frv.“ Ég hef nú séð þetta skýrar sett upp hvað varðar stöðu starfsmannanna. Ég held að það hefði verið langeðlilegast að taka af skarið í einni málsgrein um að þetta tæki til allra starfsmanna sem lögin varða, bara með einni einfaldri málsgrein um að þeim skyldu öllum boðin sambærileg störf og að ákvæði laganna um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna giltu að fullu. Sem betur fer er nú sá ósiður aflagður sem tíðkaðist lengi í breytingabrölti af þessu tagi, sérstaklega þegar einkavæðingin var að stíga hér sín fyrstu skref, að menn voru með vísvitandi tilraunir til þess að reyna að hafa rétt af mönnum og reyndu að taka úr sambandi tilteknar lagagreinar í lögunum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna. Mig minnir að sérstaklega hafi 7. gr. verið umdeild þar. Þetta var nú allt saman rekið ofan í kokið á mönnum aftur með málaferlum meðal annars. Nú eru menn hættir þessu. En enn vefst fyrir mönnum að setja þetta einfalda atriði upp með skýrum og afdráttarlausum hætti, að það standi ekki til að hafa nein réttindi af neinum við svona breytingu og að menn skuli eiga kost á sambærilegum störfum í hinu nýja skipulagi. Það þarf að vera skýrara en hér er frá því gengið.

Virðulegi forseti. Við ræðum nú fram komið frumvarp til laga um Landbúnaðarstofnun, frumvarp sem hæstv. landbúnaðarráðherra mælir fyrir. Mér sýnist við lestur þessa frumvarps að hér eigi að fara að setja á fót enn eina eftirlitsstofnunina á Íslandi. Það bætist sem sagt enn ein rósin í hnappagatið á íslenska eftirlitsiðnaðinum sem er nú orðinn ansi stór. Hér er þó reyndar ekki um að ræða nein ný störf í sjálfu sér heldur er verið að sameina undir einn hatt eða undir eitt heiti, í eina stofnun, fjöldamörg embætti, ef svo má segja, stöðugildi sem áður hafa tilheyrt hinum ýmsu smástofnunum innan geira landbúnaðarins. Í sjálfu sér er, að ég tel, jákvætt að þetta sé þó gert. Mig minnir að ég hafi reyndar í fyrra þegar við ræddum stofnun Landbúnaðarháskóla Íslands einmitt gagnrýnt það að landbúnaðargeirinn væri tvístraður í allt of margar smástofnanir og það væri löngu kominn tími til að hagræða og taka til í þessum ranni og jafnvel um leið leita leiða til meiri skilvirkni og sparnaðar. Ég vona svo sannarlega að það takist með þessa Landbúnaðarstofnun. Ég hef í sjálfu sér ekki margar athugasemdir við þetta eins og það lítur svona til að byrja með alla vega. Hér er náttúrlega sett í gang mikið ferli. Heilmikill bandormur fylgir þessu frumvarpi þar sem verið er að breyta ótal lögum til þess að geta búið til þessa stofnun. Reyndar kemur það ekki á óvart því stjórnsýslukerfi landbúnaðarins hefur verið mjög flókið fram til þessa. Ég vil þó taka undir gagnrýni hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar á 3. gr. þar sem skilgreint er mjög nákvæmlega hver bakgrunnur forstjóra þessarar stofnunar skuli vera. Ég tel að þessi bakgrunnur sé skilgreindur allt of þröngt og að ekkert réttlæti það að endilega þurfi að vera hér menntaður dýralæknir forstjóri með æðri prófgráðu. Þó vel megi vera að sá grunur hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar sé réttur að hér sé kannski verið að reyna að skilgreina forstjórastöðuna fyrir ákveðinn ágætismann - ég veit ekkert um það, skal ekkert um það segja - þá tel ég að slíkt ætti að vera alger óþarfi og í raun er alger fásinna að binda þetta í lög með þessum hætti. Góður forstjóri getur haft ýmiss konar bakgrunn og þarf ekki endilega að vera dýralæknir til að stjórna svona stofnun. Hann gæti allt eins verið til að mynda menntaður fiskifræðingur, því að ég rek augun í það að starfsemi veiðimálastjóra m.a. á að falla undir þetta og hann hefur haft með lax- og silungsveiði að gera. Við sjáum líka að hér á að vera eftirlit með fiskeldi. Það á að vera eftirlit hér með ýmiss konar plöntuvörum þannig að þess vegna, þ.e. ef gerðar eru kröfur um að forstjóri þessarar stofnunar skuli hafa einhvern líffræðilegan bakgrunn, þá gæti hann allt eins verið menntaður í almennri líffræði en þarf ekki að vera sérmenntaður dýralæknir með doktorspróf. Nóg um það. Ég reikna með því, virðulegi forseti, að þetta verði rætt í þaula í landbúnaðarnefnd. Frumvarpið fer þangað núna og verður að sjálfsögðu skoðað með jákvæðum en gagnrýnum huga. Við skulum sjá hvað setur. Mig langar síðan aðeins, virðulegi forseti, að víkja örfáum orðum að því hvar slík stofnun ætti hugsanlega að vera. Það kemur fram í 4. gr. að það er svona hálft í hvoru opnað á það, að mér sýnist, að þessi stofnun geti í raun verið með starfsstöðvar eða útibú víða um land. En mig langar til að nota tækifærið, virðulegi forseti, og reyna að brýna hæstv. landbúnaðarráðherra til dáða og fá hann til þess að hugsa svolítið heildstætt og stórt. Hér hafa menn áður bent á möguleikann á því að þessi stofnun fengi aðsetur að Hvanneyri í Borgarfirði þar sem nú þegar er aðsetur Landbúnaðarháskólans. Þó ég sé reyndar ekki þingmaður þess kjördæmis vil ég samt fá að tjá þann kjark, ef svo má segja, að það væri kannski ekki vitlaus hugmynd að íhuga að þessi nýja stofnun, Landbúnaðarstofnunin, fengi aðsetur í því umhverfi og að við reyndum til framtíðar að marka þá stefnu að Hvanneyri verði eins konar allsherjarmiðstöð fyrir íslenskan landbúnað. Í framhaldi af því langar mig til að viðra þá hugmynd hvort það væri ekki einmitt rétt að sjálft landbúnaðarráðuneytið, sem nú er staðsett við Sölvhólsgötu niðri við höfn í Reykjavík, verði líka flutt út á land í heilu lagi, til að mynda að Hvanneyri.  Það er stundum þannig þegar maður veltir slíkum hlutum fyrir sér að þá þarf maður frekar að hugsa um það sem er vænlegt fyrir þjóðina heldur en einstök kjördæmi og ég hygg að sú mikla fjárfesting sem þegar hefur verið lögð í Hvanneyri muni skila sér betur ef við færum að hugsa hlutina með þeim hætti. Og það er kannski, eins og ég sagði, kominn tími til að við íhugum það að flytja hreinlega heilu ráðuneytin út á land. Ég sé í rauninni ekki neinar stórkostlegar forsendur fyrir því að atvinnuvegaráðuneytin þurfi endilega að vera staðsett í Kvosinni í Reykjavík, og kannski frekar, ef eitthvað er, margt sem mælir gegn því frekar en hitt. Nýlega var hæstv. sjávarútvegsráðherra að boða að hann ætli að flytja stóran hluta af veiðieftirliti Fiskistofu og koma því fyrir í sjávarútvegsbæjum víða um land. Þá mætti einmitt hugsa sér hvort ekki væri ekki ráð að taka sjávarútvegsráðuneytið og flytja það í heilu lagi og koma því niður í einhverjum sjávarútvegsbæ úti á landi. Það mætti kannski nefna staði eins og Akureyri eða Reykjanesbæ fyrir það ágæta ráðuneyti. Fjarskiptin eru öll orðin með þeim hætti í dag að ég tel að hægt sé að reka skilvirka og góða stjórnsýslu úti á landsbyggðinni á tiltölulega auðveldan hátt, ég tala nú ekki um stjórnsýslu sem snýr að málefnum landsbyggðarinnar, og þegar upp er staðið þurfi ekki vera neitt miklu dýrara að gera það en að múra þetta allt niður í miðborg Reykjavíkur. Nóg er samt. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa mál mitt mikið lengra um þetta frumvarp. Eins og ég sagði áðan fer það nú til landbúnaðarnefndar og við munum eflaust fá ágætar umsagnir um það og taka það síðan til gaumgæfilegrar og jákvæðrar skoðunar en jafnframt gagnrýnnar skoðunar.

Frú forseti. Hér ræðum við frumvarp um Landbúnaðarstofnun og þá vill svo sérkennilega til að hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson tekur til máls og fer að tjá sig um staðsetningu hinnar nýju stofnunar, Landbúnaðarstofnunar, og finnst eðlilegt og sjálfsagt að sú stofnun verði staðsett í heimabyggð sinni, sem er Hvanneyri. Það hefur verið rætt í þessari umræðu að það komi vissulega til greina. Hann bætir því jafnframt við í ræðu sinni að eðlilegt væri að flytja landbúnaðarráðuneytið eitt og sér á Hvanneyri líka, í heimabyggð sína. Það er sérkennilegt af því að hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson er kjörinn í kjördæmi sem heitir Suðurkjördæmi. Því langar mig að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi nokkra hugmynd um hversu stórt hlutfall af heildarlandbúnaðarframleiðslu á Íslandi er framleitt í Suðurkjördæmi.

Virðulegi forseti. Ég sagði ekki að landbúnaðarráðuneytið ætti að fara á Hvanneyri, ég varpaði bara fram þeirri hugmynd. Þar fyrir utan þótti mér eðlilegt að varpa fram þeirri hugmynd hvort ekki væri rétt að Landbúnaðarstofnun færi upp á Hvanneyri einmitt vegna þess að á Hvanneyri er Landbúnaðarháskóli Íslands og þar er nú þegar komið umhverfi fyrir rannsóknir og þar er fyrir hendi áratugalöng, gott ef ekki hundrað ára löng hefð fyrir landbúnaðarrannsóknum. Þess vegna þætti mér ekkert óeðlilegt að velta þeirri hugmynd fyrir sér hvort ekki væri rétt að fara með stofnunina þangað. Eins og ég sagði áðan í ræðu minni að þó að ég sé kjörinn þingmaður Suðurkjördæmis álít ég það ekki endilega vera skyldu mína að stunda endalaust kjördæmapot fyrir hönd þess kjördæmis. Ég er líka þingmaður Íslendinga. Hv. þm. Kjartan Ólafsson verður að átta sig á því að við erum ekki bara kosnir á þing til að vera þingmenn Sunnlendinga. Við erum þingmenn á þjóðþingi Íslands. Það er undarlegt að menn skuli ekki átta sig á svo einfaldri staðreynd. Við hljótum ávallt í umræðum okkar og hugsanlega ákvarðanatökum að velta því fyrir okkur hvað kemur best út fyrir þjóðina sem heild. Það er það sem skiptir máli.

Frú forseti. Hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson svaraði ekki þeirri spurningu sem ég lagði fyrir hann sem var á leið hvort hann hefði hugmynd um hve stór hluti af heildarlandbúnaðarframleiðslu landsins væri í Suðurkjördæmi. Ég tel mig vera að vinna að hagsmunum landbúnaðarins þar sem landbúnaðarframleiðslan er, sem er á Suðurlandi. En það er rétt að upplýsa að þar er nálægt 50% af heildarlandbúnaðarframleiðslunni. Auk þess vil ég benda hv. þingmanni á að Landbúnaðarháskóli Íslands er einungis að hluta til á Hvanneyri. Hann er að hluta til á Reykjum í Ölfusi, sem er Garðyrkjuskólinn. Þar er fagþekkingin sem er þriðja stoðin undir þeirri stofnun sem verið er að ræða hér, Landbúnaðarstofnun, hvað varðar plöntur og plöntusjúkdóma.

Virðulegi forseti. Ég fæ í raun og veru ekki skilið að það skipti höfuðmáli í landi eins og Íslandi, sem er þó ekki stærra land, hvort 50% af landbúnaðarframleiðslu landsmanna eigi sér stað í Suðurkjördæmi eða hvort mjög stór hluti af landbúnaðarframleiðslu landsmanna og til að mynda stór partur af hefð í landbúnaðarrannsóknum á Íslandi eigi sér stað í Borgarfirði. Það er ekki langur vegur úr Borgarfirði austur á Selfoss, sérstaklega eftir tilkomu Hvalfjarðarganganna. Það er ekki langur vegur að aka þá leið. Ég átta mig ekki alveg á hvað hv. þm. Kjartan Ólafsson er að fara. Það eina sem vakir fyrir mér er að reyna að velta upp hugmyndum um hvað gæti verið hagstætt að gera í þessari stöðu. Þá er ég að tala um að þessi stofnun verði að hluta til á Hvanneyri eða kannski að öllu leyti, ég veit ekkert um það. Þetta er að sjálfsögðu ávallt útfærsluatriði. Það er alveg hárrétt sem hv. þingmaður bendir á að Garðyrkjuskólinn er að Reykjum í Ölfusi, og ég veit ekki betur en hann verði þar áfram að stórum hluta, að sá rekstur sem þar hefur verið verði þar áfram að stórum hluta. Í sjálfu sér er því ekki verið að tala um einhverja stórkostlega tilfærslu. Þessi stofnun, ef af verður, Landbúnaðarstofnun, verður ekki mjög stór, talað er um að þar verði einhverjir tugir stöðugilda eins og málið lítur út núna. Eins og það er sett upp fyrir okkur í greinargerð núna er talað um að stofnunin muni árlega velta eitthvað í kringum 500 millj. kr. Ég segi fyrir mína parta og hef sagt það áður að mér finnst eftirlitsiðnaðurinn vera orðinn nægilega stór á Íslandi og vona að þessi stofnun verði ekki miklu stærri en það að okkur takist að koma böndum á hana, að hún vaxi ekki út yfir stokka og steina eins og til að mynda Fiskistofa gerði, en átti aldrei að gera þegar lagt var af stað, og það vita nú allir hvernig hún er orðin í dag. Hún er í raun og veru orðin allt of stór og orðin alveg gríðarlegt bákn. Sjálfstæðismenn ættu að vera talsmenn þess að 

Hæstv. forseti. Ég vil við lok umræðunnar þakka fyrir hana. Margir hafa tekið til máls og farið yfir frumvörpin og rætt hugsjónir sínar, drauma og væntingar. Hér hefur auðvitað margt borið á góma eins og gerist í umræðum. Þingið er að því leyti sérstakt og það er skaði auðvitað að menn eru ekki við umræðu frá upphafi heldur stendur maður hér eins og við brúsapall og verður að flytja sömu ræðuna aftur og aftur til þess að upplýsa menn um staðreyndir. Menn koma inn í umræðuna óþreyttir, hafa farið á aðra fundi á milli og koma svo með sömu athugasemdir og fluttar voru nokkrum mínútum áður. Við þessu er ekkert að gera, þetta er hið sérstæða þing sem við búum við, þó að það væri auðvitað æskilegra að menn væru við umræðu sem þeir ætla að taka þátt í frá upphafi og fylgdust með henni. Hér hefur margt komið fram hjá mönnum um kröfur varðandi forstjóra fyrirtækisins, að hann verði skilgreindur sem dýralæknir með æðri menntun. Auðvitað getur það orkað tvímælis að setja það í lögin. Hér hefur því verið haldið fram að verið væri að sérsníða búning fyrir ákveðinn mann, sem er auðvitað rangt. Fyrst og fremst varð þetta niðurstaðan þegar við fórum að hugsa um málið. Yfirdýralæknisembættið er auðvitað stórt í hinu nýja fyrirtæki, Landbúnaðarstofnun, sem vonandi verður að veruleika, og mörg önnur verkefni snúa beint að þeirri fagþekkingu sem slíkir menn búa yfir, hvort sem það er aðfangaeftirlitið, veiðimálastjóri eða margt annað. En ég tek fram að auðvitað fer landbúnaðarnefnd yfir það og við áfram með henni í landbúnaðarráðuneytinu og skoðum það faglega hvernig þetta verður. Það kom fram í máli hv. þm. Steingríms Sigfússonar og fleiri áður, og ég hafði svarað því hér varðandi héraðsdýralæknana, að verði frumvarpið að lögum verði þeir ekki skipaðir af ráðherra sem embættismenn til starfa sinna, heldur verði þeir ráðnir af nýjum forstjóra. Þetta er nútíminn og hinum 15 héraðsdýralæknum verður auðvitað eins og öðrum boðin störf. Þeir eru 15 talsins í dag og fjórir sérgreinadýralæknar sem starfa að málefnum alifugla-, svína-, hrossa- og fisksjúkdóma. Það liggur alveg skýrt fyrir að hugsunin er þessi. Nú hefur komið fram hér, ekki síst hjá hv. þm. Kjartani Ólafssyni, varðandi þau verkefni sem Bændasamtökin hafa unnið að við búfjársamninga og framleiðslustýringu í landbúnaði, forðagæslu og eftirlit með aðbúnaði búfjár, að það samrýmist ekki störfum samtakanna að fara með framleiðslustýringuna. Formaður Bændasamtakanna og framkvæmdastjóri hafa átt fund með mér og þeir vilja losna undan þessum verkefnum því að samtökin eru auðvitað stéttarfélag og þeim finnst að þeir séu að taka að sér verkefni sem nær sé að landbúnaðarráðherra og ráðuneytið beri alfarið ábyrgð á. Það er nú skýringin á því. En ég tek undir með hv. þingmanni að þessi störf hafa verið unnin af mikilli fagmennsku og ég held að aldrei hafi borið skugga á þau, þannig að undir það vil ég taka. Hv. þm. Sigurjón Þórðarson kom hér í löngu máli að ýmsu sem hann ræddi og þar á meðal um Hóla í Hjaltadal. Hólar í Hjaltadal eru lögum samkvæmt ekki háskóli, skólinn er háskólastofnun í dag. Það er vilji til þess og verið að skoða það að gera Hólaskóla að háskóla. Hólaskóli kennir á háskólastigi en útskrifar með öðrum. En viljinn er sá að Hólaskóli verði háskóli og standi sem slíkur. Hv. þingmaður spurði hvenær komið væri að Norðvesturkjördæmi. Það er nú komið að því kjördæmi, a.m.k. í störfum landbúnaðarráðuneytisins. Ég nefni Landbúnaðarháskólann sem hér hefur borið mjög á góma, og Hólaskóla og fleiri verkefni. Hv. þingmaður spurði hvort ekki væri rétt að fara með landbúnaðarráðuneytið á Hvanneyri og öll þau verkefni. Það vita allir að ráðuneytin er samkvæmt reglugerð staðsett í höfuðborginni. Mér finnst það ekki vera neitt eilífðarverkefni að þannig eigi mál að vera. Ég man eftir því þegar ég heimsótti frændur okkar, Íra, að þá var það mikið byggðamál hjá þeim að flytja ráðuneytin út á landsbyggðina. Það væri ósköp eðlilegt að styrkja landbúnaðarráðuneytið, fela því matvælaöryggið og byggðamálin til dæmis og staðsetja ráðuneytið, eins og ég hef oft sagt, úti á akrinum. Það hefði verið þægilegra fyrir mig að hafa það á Selfossi þann langa tíma sem ég hef verið landbúnaðarráðherra og stutt að fara. Ég get alveg tekið undir þessa hugsun, að stjórnmálamenn og löggjafarþing eigi að fara yfir það hvort binda eigi í reglugerðum að ráðuneyti séu endilega staðsett í höfuðborginni. En ég vil taka fram, af því að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon taldi frumvarpið einfalt og ekki flókið, að ég tel prýðilegt að hafa frumvörp ekki flókin. Hins vegar liggur það fyrir að forstjóri þessa fyrirtækis ræður og rekur starfsfólk. Það er formið á því, svo að það sé alveg skýrt. Að lokinni þessari umræðu fer málið til umfjöllunar í landbúnaðarnefnd. Ég treysti landbúnaðarnefnd til að taka við þessu máli opnum huga og helst að klára það. Það er mikilvægt að klára það á þessu þingi. Ég held að í frumvarpinu sé fólgin hagræðing. Eins og hér hefur komið fram er ekki verið að stofna nýtt eftirlit heldur verið að hagræða og búa til sterkari stofnun sem á að geta staðið betur að þeim mikilvægu verkefnum sem þingið hefur falið þeim embættum sem sameinast hér í eitt fyrirtæki.

Frú forseti. Það var mjög áhugaverður punktur sem kom fram hjá hæstv. landbúnaðarráðherra, að ráðuneytin yrðu jafnvel staðsett í heimabyggð viðkomandi ráðherra. Það mundi spara helling og það væri mögulegt með nútímatækni. En ég ætlaði að spyrja hæstv. ráðherra því þótt ég hafi ekki setið í salnum hef ég fylgst grannt með umræðunni. Mér finnst ekki hafa komið nægilega skýrt fram hvernig stendur á því að menn sameina svona rekstur án þess að af verði sparnaður. Yfirleitt eru fyrirtæki sameinuðu til að ná fram sparnaði í rekstri, einhverjum samlegðaráhrifum. Hvernig gerist það að þetta á ekki að spara heldur eigi þetta að kosta? Hvers lags hugsun er það eiginlega?

Hæstv. forseti. Ég bendi á að tvö markmið fylgja sameiningu í slíka stofnun. Í fyrsta lagi að gera þau störf skilvirkari og markvissari sem henni eru falin. Ég hef mikla trú á því að þessu fylgi sparnaður. Þetta eru litlar stofnanir í mörgum húsum í höfuðborginni og sumum hverjum dýrum. Ég held því að til framtíðar muni þessi aðgerð spara ríkinu peninga og gera störf embættanna markvissari og þeim fylgi þá einnig sparnaður.

Frú forseti. Þetta var mjög ánægjuleg yfirlýsing frá hæstv. landbúnaðarráðherra, að stefnt yrði að því að spara peninga til framtíðar. Ég vona að það gangi eftir.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 96/1997, um eldi og heilbrigði sláturdýra, slátrun, vinnslu, heilbrigðisskoðun og gæðamat á sláturafurðum, með síðari breytingum, á þingskjali 1084. Hæstv. forseti. Í 2. mgr. 11. gr. laga nr. 96/1997 er kveðið á um það með hvaða hætti gjald fyrir þá heilbrigðisskoðun sem fram fer í sláturhúsum eftir ákvæðum III. kafla laganna er innheimt. Eins og fyrirkomulagið er nú samkvæmt gildandi lögum er eftirlitsgjaldið innheimt sem ákveðin krónutala á hvert kíló kjöts, nánar sundurgreint eftir tegundum, og rennur það í sjóð í vörslu landbúnaðarráðherra. Einnig kemur fram í 11. gr. laganna að eftirlitsgjaldið skuli miðast við raunkostnað og sé ætlað til þess að standa straum af heilbrigðiseftirliti kjötskoðunarlækna. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir því að hætt verði að innheimta gjald fyrir heilbrigðiseftirlit eftir ákveðinni krónutölu á hvert kíló kjöts. Þess í stað verði innheimta heilbrigðiseftirlitsgjaldsins byggð á gjaldskrá sem landbúnaðarráðherra setur. Áfram er gert ráð fyrir því að gjaldið taki mið af raunkostnaði við eftirlitið og skal gjaldskrá byggjast á því. Í núgildandi lögum þykir ekki nægilega vel tryggt að gjaldtaka sem miðast við fasta krónutölu endurspegli raunverulegan kostnað við eftirlitið. Ekki þykir heldur hentugt að breyta þurfi lögum ef kostnaður eykst eða minnkar við eftirlit og er talið að með því að heimila ráðherra að setja gjaldskrá um eftirlitið sé betur hægt að endurspegla raunverulegan kostnað þess og bregðast við hækkunum og lækkunum á raunkostnaði. Enn fremur er ljóst að sláturleyfishafar ættu að hafa betri upplýsingar og sundurliðun á því til hvaða þátta eftirlitsins eftirlitsgjald sem þeir greiða rennur. Með frumvarpinu er einnig ætlunin að skilgreina til hvaða þátta heilbrigðiseftirlitið nær, en í núgildandi lögum er landbúnaðarráðherra falið að setja nánari reglur um framkvæmd eftirlitsins og um innheimtu kostnaðar fyrir það. En eftirlitið sjálft er ekki skilgreint í núverandi lögum. Þar sem gert er ráð fyrir því í frumvarpinu að ráðherra setji gjaldskrá um eftirlitið þykir eðlilegt að marka ramma þess fastari skorður í samræmi við þau ákvæði um eftirlit sem nú eru í reglugerð. Þó er í frumvarpinu gert ráð fyrir að ráðherra hafi áfram ákveðnar heimildir til að kveða nánar á um framkvæmd eftirlitsins innan ramma laganna. Í frumvarpinu er einnig tekið fram að framleiðandi þar sem greinst hefur smitefni þarf sjálfur að bera þann kostnað sem af viðbótarsýnatökum og prófunum hlýst, enda er það í anda þess að þeir sem þarfnast nánara eftirlit, e.t.v. vegna verri aðstöðu eða verra heilbrigðis hjarðar, borgi þann kostnað sjálfir. Þannig ætti það að vera framleiðendum til hagsbóta að hafa ástand búa þeirra með þeim hætti að ekki þurfi að koma til sérstakra prófana vegna smitefna. Til að taka af öll tvímæli um það að um viðbótarsýnatökur og prófanir sé að ræða og til að undirstrika þá ábyrgð sem viðkomandi framleiðandi verður að axla vegna bús síns er kveðið á um það í greininni að beiðni um viðbótarsýnatökur skuli vera skrifleg. Í samræmi við efni frumvarpsins er gert ráð fyrir því að sérstakur sjóður í vörslu landbúnaðarráðherra verði lagður niður en gjöldin renni þess í stað beint til embættis yfirdýralæknis sem sinnir eftirlitinu til að standa straum af raunkostnaði við það. Í frumvarpinu er einnig afdráttarlaust kveðið á um að möguleika landbúnaðarráðherra til að setja nánari reglur um framkvæmd eftirlitsins. Ekki er um breytingu á núverandi lagaumhverfi að ræða því að í núgildandi 3. mgr. 11. gr. er að finna svipaða heimild til handa ráðherra. Nýmælið sem hér er á ferðinni felst í skýrara orðalagi um takmarkaða heimild ráðherra til að kveða nánar á um til hvaða þátta heilbrigðiseftirlitið tekur. Heimild ráðherra samkvæmt greininni er þó ávallt bundin við þá flokka eftirlits sem skilgreindir eru frumvarpinu. Landbúnaðarráðherra gæti því t.d. ekki upp á sitt einsdæmi og án lagasetningar kveðið á um nýtt eftirlit sem sláturleyfishöfum beri að greiða fyrir. Hæstv. forseti. Þetta eru helstu atriði þessa frumvarps og ég legg til að að lokinni umræðu verði frumvarpinu vísað til 2. umr. og landbúnaðarnefndar.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 55/2002, um útflutning hrossa, á þingskjali 1085 sem er 727. mál þessa þings. Hæstv. forseti. Sú breyting sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu á 1. gr. laga nr. 55/2002, um útflutning hrossa, felst í því að ákvæði um hámarksaldur hrossa sem leyfilegt er að flytja úr landi er fellt brott. Ákvæðið þykir ekki hafa neina þýðingu lengur í ljósi þess að ítarleg skoðun fer fram á öllum hrossum fyrir útflutning sem framkvæmd er af eftirlitsdýralækni. Líkamlegt ástand hross á að ráða því hvort það telst hæft til útflutnings en ekki aldur þess. Gert er ráð fyrir að það sé því alfarið á færi eiganda hrossins að ákveða hvort hann vilji flytja hrossið út þótt það sé eldra en 15 vetra ef það á annað borð uppfyllir önnur skilyrði sem lögin mæla fyrir um. Sú mismunun sem nú er í lögunum, þ.e. að heimilt sé að flytja úr landi merar sem eru eldri en 15 vetra en ekki geldinga, þykir heldur ekki standast nánari skoðun þar sem ákvæðið um hámarksaldur útflutningshrossa var í upphafi sett út frá dýraverndarsjónarmiðum, þar sem í upphafi var ekki talið réttlætanlegt að leggja langan flutning á gömul hross sjóleiðina til. Nú eru nær öll hross hins vegar flutt út flugleiðis, annað heyrir til algerra undantekninga. Þess vegna er þetta frumvarp lagt fram á þessu þingi. Hæstv. forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og landbúnaðarnefndar.

Frú forseti. Mig langar að bera upp örlitla fyrirspurn til hæstv. landbúnaðarráðherra varðandi þetta frumvarp. Í fyrsta lagi vil ég segja það að ég er sammála efni frumvarpsins. Spurningin lýtur að athugasemdum frumvarpins. Þar kemur fram að eftirlitsdýralæknar skoði hrossin áður en þau eru flutt út og það er vel. Þar með fylgja hrossunum vottorð frá viðkomandi dýralæknum og það er gott. Nú langar mig að spyrja hæstv. landbúnaðarráðherra hvort ekki sé rétt að taka það upp að hér verði búin til handbók með íslenska hestinum þannig að þeir erlendu kaupendur sem fá íslenskan hest fái handbók með hestinum sem geti um meðferð, fóðrun, getu hestsins o.s.frv. Ég þekki það af eigin raun að margir í þessum viðskiptum hafa rætt um að það vanti svona „manual“ sem við köllum, líkt og fylgir heimilistækjum, bílum og hvað það nú er sem við kaupum, að með þurfi að fylgja leiðbeiningar. Ég held að það væri ekki síður mikilvægt en sú litla lagabreyting sem þarna kemur fram.

Hæstv. forseti. Það vill svo til að þetta er í góðum farvegi í dag. Hver sá hestur sem fluttur er út fer með hestavegabréf með sér þar sem tilgreindar eru allar upplýsingar, heilbrigðisástand, ætternið og sagan. Ég held að þetta sé í mjög fullkomnum farvegi. Þar fyrir utan eru öll folöld örmerkt í dag. Ég held að hestamenn hafi komið þeim málum í mjög gott form sem er mikilvægt fyrir atvinnugreinina og þá gæðastýringu sem þeir vinna eftir. Ég vil því segja við hv. þingmann að þetta hestavegabréf sé mjög gott og segi alla þá sögu sem segja þarf.

Frú forseti. Með reglulegu millibili, mjög reglulegu, koma fram frumvörp á Alþingi um hross. Þetta kemur fram í fjárlögum. Þar er verið að dæla út mörg hundruð milljónum í hross. Ég vil kalla þetta hrossakaup og finnst undarlegt dekur löggjafans eða stjórnvalda við eigendur hrossa. Hér hafa meira að segja verið sett lög um útflutning hrossa. Maður spyr sig: Af hverju ekki lög um útflutning katta eða hunda, kúa eða kinda?  Það sem er undarlegt í þessu er að þau lög um útflutning hrossa, sem ég var að líta á og eru níu greinar, fjalla annars vegar um gæðastýringu eða gæðaeftirlit með atvinnugreininni sem atvinnugreinin gæti að sjálfsögðu sett upp sjálf. Talað er um örmerkt hross og frostmerkt. Það gæti greinin gert sjálf ef menn vilja fá gott verð erlendis ef þeir flytja hrossin út. Talað er um hestavegabréf. Þau mundu bara fylgja eins og farmbréf með annarri vöru. Talað er um að greiða 500 kr. í stofnverndarsjóð. Þarna er dulbúin skattlagning líka inni í þessu. Ég get nú ekki séð að nokkurn einasta mann muni neitt um þennan fimm hundruð kall og kostar sennilega meira að innheimta hann heldur en hann gefur. Þetta eru sem sagt gæðaeftirlitskröfur sem greinin gæti sjálf sett upp. Svo eru náttúrlega dýraverndarsjónarmið um að undir fjögurra mánaða aldri megi ekki flytja út hross. Ég geri ráð fyrir að það falli undir dýravernd. Fylfullar hryssur má ekki senda úr landi ef þær eru gengnar meira en sjö mánuði með. Þetta mundi falla undir dýravernd. Einnig flutningsfar fyrir hross svo og öll aðstaða, svo sem rými og loftræsting o.s.frv. Þetta fellur allt saman undir dýravernd. Hvað eru menn með lög sérstaklega fyrir hross? Í lögum um dýravernd sem ég leit líka á, nr. 15/1994, er fjallað um að umhverfisráðuneytið eigi að hafa eftirlit með dýravernd og setja um það reglugerðir. Það gæti svo gott sem sett reglugerðir sem eru nákvæmlega eins og þessi lög um aðbúnað hrossa þegar þau eru flutt út, aldur þeirra og hvort þau séu fylfull eða ekki. Ég skil ekki að setja þurfi allt í lög, sérlög um útflutning hrossa.

Hæstv. forseti. Jú, það kann rétt að vera. Auðvitað á ekki að setja alla hluti í lög. Ég get tekið undir það með hv. þingmanni. Hér er verið að fella úr gildi ákveðinn þátt í lögum. Hv. þingmaður kallar þetta hrossakaup og skilur þetta nú lítið, en þetta snýr, eins og hv. þingmaður sagði, dálítið að dýravernd eins og komið hefur fram. Einhvern tímann voru hross aðallega flutt með skipum. Það er búið að flytja héðan út hross í hundruð ára, það var ekki alltaf einfaldur hlutur. Þessi lög hafa verið markvisst í endurskoðun. Nú fara allir hestar út með flugi eða oftast og að mestu í dag. Þarna er verið að skapa jafnræði. Hvað önnur dýr varðar verða þau einnig að uppfylla ákveðna skilgreiningu, a.m.k. þess lands sem er verið að flytja þau til. Hins vegar hvað hestana varðar er íslenski hesturinn, sem ég veit að hv. þingmaður veit, mikið dýrmæti og er ræktaður í tugum þjóðlanda. Íslenskir hestamenn setja sér miklar gæðakröfur og hafa verið að vinna í því. Þeim finnst líka mikilvægt að þeir hestar sem fara úr landi skaði ekki ímynd greinarinnar eða landsins sem þeir koma frá, þannig að um þetta gilda núorðið einföld lög. En eins og ég sagði í ræðu minni er verið að einfalda hlutina og fella úr gildi lög sem ekki eiga við lengur.

Frú forseti. Það er rétt að verið er að fella út eitt lítið ákvæði um 15 vetra hámarksaldur hrossa sem flutt eru úr landi, að nú má sem sagt flytja út eldri. Spurning mín til hæstv. ráðherra, fyrst hann er kominn í andsvar, er hvort ekki megi fella þessi lög úr gildi með tilvísun til þess að greinin setji sér sjálf gæðaeftirlit eins og aðrar greinar í útflutningi eða í framleiðslu yfirleitt og hvort megi ekki vísa til dýraverndarsjónarmiða varðandi þau atriði sem snúa að dýravernd. Síðan er þarna eitt dálítið skrýtið atriði sem ég skil ekki, um kynbótahross, að tilkynna eigi Bændasamtökum Íslands það án tafar ef slíkt hross er flutt úr landi. Svo er ekki sagt neitt meira hvað Bændasamtökin eigi að gera með það, að vita að þetta ágæta hross á að fara úr landi. Ég skil ekki alveg til hvers er verið að tilkynna þetta. Þetta er skrýtið ákvæði. Að öðru leyti eru lögin öll varðandi gæðaeftirlit eða dýravernd. Ég legg til að þau verði felld úr gildi.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á búnaðarlögum, nr. 70/1998, með síðari breytingum, á þskj. 1083 og er þetta 725. mál þessa löggjafarþings. Með frumvarpinu er verið að leggja til að sú breyting verði gerð á búnaðarlögum, nr. 70/1998, að felld verði úr gildi heimild búnaðarsambanda til þess að innheimta sérstakt gjald hjá mjólkurframleiðendum af allri innveginni mjólk í afurðastöð vegna sæðinga mjólkurkúa. Gjaldið er nú 1,7% af afurðastöðvarverði mjólkur. Í nýjum samningi um starfsskilyrði mjólkurframleiðslu sem tekur gildi 1. september 2005 er gert ráð fyrir því að ákveðnum fjármunum sé ráðstafað til kynbóta- og þróunarverkefna í nautgriparækt. Þá er jafnframt talið eðlilegt að þeir sem nýta sér þjónustu búnaðarsambanda greiði í auknum mæli beint fyrir veitta þjónustu. Þetta er ekki langt frumvarp eða flókið og auðskilið. Hæstv. forseti. Að lokinni umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og landbúnaðarnefndar.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir lifandi áhuga hans á því máli sem hér er flutt, en það er hvorki langt né mikið. Ég vildi nota þetta tækifæri til að spyrja ráðherrann um þau miklu tíðindi sem hafa orðið í mjólkuriðnaðinum og þær spurningar sem hafa vaknað um lagaumhverfi hans sem er til umfjöllunar í þessu frumvarpi. Þau tíðindi hafa orðið að nýtt mjólkurbú hefur haslað sér völl, Mjólka, sem ætlar að standa utan niðurgreiðslukerfisins í mjólkuriðnaðinum. Einn af forustumönnum í mjólkuriðnaðinum, Þórólfur Sveinsson, hefur efast um þann lagagrundvöll sem þetta bú og framleiðsla þess standi á. Ég vil þess vegna spyrja hæstv. ráðherra hvort hann telji að við á hinu háa Alþingi þurfum í búnaðarlögum eða jafnvel í búvörulögunum að treysta lagagrundvöll fyrir framleiðslu utan niðurgreiðslukerfisins, eða hvort þetta nýja bú standi traustum lagalegum fótum og hvort hæstv. landbúnaðarráðherra fagni því ekki að nú séu að verða til í landinu frjálsar og óniðurgreiddar kýr, eða hvort hann hafi af því verulegar áhyggjur að þessi nýbreytni raski framleiðslustýringunni í mjólkuriðnaðinum. Ég held að mjög mikilvægt sé að tekin séu af öll tvímæli um lagaumhverfi þessa nýja fyrirtækis, því að ég held að margir horfi vonaraugum til þessa frumkvæðis og þessarar nýsköpunar í mjólkuriðnaðinum og voni að þetta marki þáttaskil í þeirri búgrein og telji ákaflega mikilvægt að þetta nýja bú, Mjólka, standi traustum stoðum lagalega og þess vegna mikilvægt að hæstv. ráðherra tjái sig um það í sölum Alþingis.

Hæstv. forseti. Hvað þessa stóru spurningu varðar undir umræðu um þetta frumvarp get ég sagt hv. þingmanni og þingheimi mína skoðun og það sem ég hef skoðað í málinu. Ég er þeirrar skoðunar að hver og einn eigi rétt á því að meta hagsmuni sína eins og þeir standa hverju sinni og eru bændur engin undantekning í þeim efnum. Frelsi til að stunda þá atvinnu sem þeir kjósa er stjórnarskrárvarinn réttur þegna þessa lands og verður sá réttur einungis takmarkaður með lögum ef almannahagsmunir krefjast þess. Búvörulög fela ekki í sér slíka takmörkun. Því ríkir að mínu viti ekkert bann við framleiðslu á ostum utan greiðslumarkskerfis laganna. Það virðist vera mat forsvarsmanna Mjólku að framleiðsla fyrirtækisins eigi sér rekstrargrundvöll við þessar aðstæður og þeir vilja starfa utan við búvörusamninginn og beingreiðslukerfið. Því er það svo í mínum huga að bændurnir í Eyjum í Kjós eiga þetta val og eru að mínu mati frjálsir að því að fara þessa leið, enda standi þeir í framtíðinni utan við búvörusamninga og hið opinbera beingreiðslukerfi. Þetta er leið sem þeir hafa valið og þeir hafa að mínu mati fullan rétt til þess að velja sér þá leið og vera utan búvörusamningsins.

Virðulegur forseti. Ég fagna eindregið þeim ótvíræða stuðningi við þessa nýbreytni í mjólkuriðnaði og við frelsi í framleiðslu á mjólk og heimildum manna til að framleiða óniðurgreidda mjólk í landinu, sem hér hefur komið fram í yfirlýsingum hæstv. landbúnaðarráðherra. Ég treysti því að þekking hans og mat á stöðu þessa fyrirtækis sé með þeim hætti að ekki þurfi að hafa áhyggjur af því. Það er rétt hjá hæstv. landbúnaðarráðherra að atvinnufrelsi manna er þeim tryggt í stjórnarskránni. Ég vil þá í framhaldinu fá að beina þeim fyrirspurnum til hæstv. landbúnaðarráðherra hvort hann telji ekki að með þessum tíðindum, þeim að menn treysta sér til að framleiða hér óniðurgreiddar mjólkurvörur og með þeim tíðindum sem við höfum verið að fá úr alþjóðlegum viðræðum um heimsviðskiptin, hvort við séum ekki að sjá þar fyrir endann á beinum framleiðslustyrkjum í landbúnaði og breytingu í annars konar styrkjakerfi til landbúnaðarins. Ástæðan fyrir því að ég spyr er sú að það verð sem er nú orðið til á mjólkurkvóta hér í landinu og er að ganga manna á milli, er auðvitað orðið með hreinum ólíkindum. Það er algerlega augljóst að á markaðnum eru menn bara að selja áskrift að ávísunum úr ríkissjóði. Verið er að kaupa þessa áskrift dýrum dómum. Við höfum nýverið gert mjólkursamning til sjö ára en menn virðast meta það svo að þessar niðurgreiðslur muni ekki bara halda áfram í þau sjö ár, heldur nánast um alla eilífð. Ég spyr þess vegna hæstv. landbúnaðarráðherra hvort hann telji ekki að þessi tíðindi hér heima og eins tíðindin á alþjóðavettvangi bendi til þess að að loknum þeim mjólkursamningi sem nú er í gildi megi vænta þess að verulega verði dregið úr framleiðslustyrkjum í mjólkuriðnaðinum og opinberum stuðningi beint í annan farveg til bænda.

Hæstv. forseti. Ég hygg að bændur hafi gert sér grein fyrir því, ég hef margoft rætt um það á fundum með þeim, að breytinga er að vænta. Alþjóðlegir samningar standa yfir á vegum WTO og við erum þátttakendur þar. Ég hef alltaf sagt bændum að þaðan sé breytinga að vænta hvað tolla varðar og þess vegna beinan stuðning við framleiðslu í landinu. Ég ræddi það oft í þinginu, í sjónvarpi og víðar, m.a. á fundum með bændum, við gerð síðasta búvörusamnings að menn þyrftu að hafa það í huga við gerð þess samnings. Ég hafði áhyggjur af skuldsetningu ungu kynslóðarinnar í mjólkurframleiðslunni, kvótaverð væri hátt og menn skuldsettu sig. Ég hef því flutt öll þessi varnaðarorð. Þessi nýja aðferð, að bóndi telji sig geta staðið utan beingreiðslukerfisins, á auðvitað eftir að sanna sig og við munum fylgjast með rekstri þess bús. Það kostar mikið að stofna kúabú með 100 kúm og það kostar mikið að reisa mjólkurbú eins og þar er gert. Þáttur beingreiðslna hefur verið 47% af grundvallarverði mjólkur, sem er sú hlutdeild sem forsvarsmenn Mjólku telja sig ekki þurfa á að halda miðað við þær forsendur sem þeir gefa sér. Ég hef einungis sagt það eitt í fjölmiðlum um þetta mál þegar ég hef verið spurður að ég óski þessu fólki velfarnaðar í störfum sínum og vonist til að þessi leið reynist því vel. En það kemur í ljós á næstu mánuðum og ég er sannfærður um að þetta hefur heilmikla þýðingu þegar menn horfa til framtíðar.

Frú forseti. Ég vil leyfa mér að leggja spurningu fyrir hæstv. landbúnaðarráðherra sem er ekki ólík þeirri sem hv. þingmaður lagði fyrir hann áðan. Þessi lagabreyting gengur út á að fella niður gjaldtöku vegna mjólkur, allrar mjólkur sem er lögð inn í hvaða afurðastöð sem er, hvort sem það væri afurðastöð Mjólku eða önnur afurðastöð. Ég skil núgildandi lög þannig að það verði að greiða af allri mjólk, hvar svo sem hún er lögð inn og jafnvel þá hjá Mjólku. Þetta var sett í lög vegna þess að þegar menn hófu sæðingarstarfsemi í landinu var þátttaka bænda ekki almenn. Margir hverjir notuðu svokölluð heimanaut, sem hæstv. landbúnaðarráðherra þekkir mjög vel. Menn notuðu heimanaut og þeir einstaklingar tóku þar af leiðandi ekki þátt í kostnaðinum við kynbótastarfið. Þess vegna var þetta gjald sett á, hygg ég, þannig að kostnaðinum yrði dreift á alla bændur, á alla nautgriparæktina og allir tækju þátt í kynbótastarfseminni sem skiptir landbúnaðinn gríðarlega miklu máli. Nú vaknar sú spurningin hvort nýir aðilar, sem eru utan kerfisins, utan búvörusamninga þegar þetta gjald verður fellt niður, muni ekki taka þátt í að greiða fyrir það kynbótastarf sem nauðsynlegt er öllum, bæði bændum og neytendum í landinu.

Hæstv. forseti. Ég held að það sé mikilvægt fyrir bændurna, landbúnaðinn og þjóðina að kynbótastarf sé öflugt í landinu. Hér er stigið mikilvægt skref í þeim efnum og menn ætla að láta bændurna sjálfa bera meiri kostnað í því sambandi. Eigi að síður gerðu menn ráð fyrir því, sem eru bæði hagsmunir bændanna og ríkisvaldsins þegar samningur var gerður, að til kynbótastarfa yrði varið ákveðnum fjármunum sem hér er greint frá í fylgiskjali með þessu frumvarpi, þ.e. að til kynbótastarfsins færu 100 millj. kr. sem munu auðvitað nýtast greininni. Ég hygg að allir bændur, hvort sem er í dag eða áður - ýmsir eru utan við kynbótastarfið og hafa verið í gegnum tíðina - hafi alltaf notið góðs af félagshyggjunni og samstarfinu um kynbætur og ræktun. Ég hef ekki farið yfir það með þetta nýja bú, hvernig því verður varið þar en ég veit að þetta er öflugt og duglegt fólk sem vill búa við ræktunarstefnu og góðar kýr. Það verður auðvitað að fara yfir það í framtíðinni hvernig þeir komi inn í þetta starf eða hvernig þeir borgi fyrir sína þjónustu, sem getur þá verið með öðrum hætti því að ég hygg að þeir vilji engan veginn tengjast búvörusamningnum. Einhvers staðar hefur það komið fram hvað varðar beingreiðslur út á gripagreiðslur. Ég hygg að þeir hafi fullan rétt til að hafna öllum greiðslum frá ríkinu, að þeir ætli sér að standa þannig að og vilji borga fyrir slíka þjónustu og gera þá samning við sæðingarstöðvar um sitt starf.

Frú forseti. Við erum að hverfa frá ákveðnu kerfi sem hefur verið í gangi í landbúnaðinum. Hann er því miður bundinn í mjög þunga hlekki alls konar kerfa. Í 12. gr. búnaðarlaga segir, með leyfi forseta: „Búnaðarsamböndum eða öðrum félagasamtökum bænda sem viðurkennd eru af Bændasamtökum Íslands er heimilt að innheimta hjá mjólkurframleiðendum gjald af allri innveginni mjólk í afurðastöð vegna sæðinga mjólkurkúa. Gjaldið skal nema 1,7% af afurðastöðvarverði mjólkur eins og það er á hverjum tíma. Afurðastöðvum er skylt að halda gjaldi þessu eftir af mjólkurverðinu og standa búnaðarsamböndunum skil á því mánaðarlega.“ Þetta þýðir að bændur skulu kaupa sæðingar af ákveðnum búnaðarsamböndum hvort sem þeir vilja eða ekki.

Nei, nei.

Jú, það stendur hérna. Og þeir geta ekki haldið eigin naut.

Jú, jú.

Ja, þeir borga samt, eru búnir að borga með gjaldinu fyrir sæðinguna. Ef þeir halda eigin naut eða fá lánað naut hjá nágranna sínum þá nýta þeir ekki þjónustu sem þeir eru búnir að borga fyrir. Þetta er náttúrlega mjög óeðlilegt og kemur í veg fyrir samkeppni, t.d. í sæðingum. Ég er því hlynntur því að fella þetta niður og það er hið besta mál. Hins vegar er í frumvarpinu dálítil mótsögn, þ.e. á milli þess sem segir í athugasemdum við lagafrumvarpið og þess sem fram kemur í umsögn fjármálaráðuneytisins. Í athugasemdum segir að það eigi að fella niður gjaldið. Síðan segir, með leyfi forseta : „Þá er jafnframt talið eðlilegt að þeir sem nýta sér þjónustu búnaðarsambanda greiði í auknum mæli beint fyrir veitta þjónustu.“ Þetta er náttúrlega eðlilegt og sjálfsagt. Þeir geta að sjálfsögðu greitt einhverjum öðrum en búnaðarsamböndunum fyrir þetta. Þá getur einhver bóndinn sérhæft sig í því að halda naut til að stunda sæðingar. Það er hið besta mál, þá kemur samkeppnin upp og væntanlega lækkar verðið eins og alltaf í samkeppni. Rekstur sem ekki býr við samkeppni verður alltaf óhagkvæmur, það hefur sýnt sig. Í umsögn fjármálaráðuneytisins segir hins vegar að þetta gjald hafi gefið 80 millj. kr. árið 2004. Síðan segir, með leyfi forseta: „Gert er ráð fyrir að veitt verði 100 millj. kr. framlag í fjárlögum árið 2006 til kynbótaverkefna samkvæmt samningi um starfsskilyrði mjólkurframleiðslu sem tekur gildi frá og með 1. september 2005.“ Það er sem sagt búið að skuldbinda Alþingi í fjárveitingum árið 2006 upp á 100 millj. kr. En það er reyndar til kynbótaverkefna, sem er ekki endilega það sama og sæðingar. Ég held því að ég geti stutt þetta engu að síður, þrátt fyrir þessa athugasemd. Ég vil að bændur geti annaðhvort haldið sín eigin naut og fengið lánað naut hjá nágranna eða keypt sæðingu hjá aðilum sem eru í samkeppni hver við annan. Þannig myndast sæðingarstöðvar sem geta keppt við búnaðarsamböndin, sem ég er nærri viss um að gera þetta ekki á ódýrasta máta. Þannig er það yfirleitt þegar menn búa við einokun. Þannig hefur það verið hingað til. Þau hafa fengið tekjurnar og ekki þurft að standa í samkeppni. Bændur hafa neyðst til að kaupa af þeim þjónustuna vegna þess að þeir eru búnir að borga fyrir hana. Ég styð því þessa breytingu með þessum athugasemdum.

Hæstv. forseti. Með frumvarpi þessu hverfum við frá ákveðnu fyrirkomulagi, með því að fella niður þetta gjald, 1,7% af afurðastöðvarverði mjólkur, þannig að nú greiði menn meira fyrir hverja sæðingu. Í staðinn munu renna úr ríkissjóði 100 millj. kr. í kynbóta- og þróunarverkefni sem eru af ýmsum toga og skipta mjólkurbændur mjög miklu máli. Ég held að það sé ákveðinn misskilningur hjá hv. þm. Pétri Blöndal varðandi samkeppni í sæðingum og það að bændur geti ekki haldið sín eigin naut. Þeir geta það og hafa gert það margir hverjir þótt þeir hafi greitt þetta gjald. Það er kannski í og með þess vegna sem fella á gjaldið niður. Ég held að það væri mjög erfitt að koma á samkeppni í sæðingarstöðvum. Þetta eru ekki svo margar kýr, fyrir það fyrsta, og síðan þarf að bjóða upp á sæði úr mörgum valinkunnum nautum. Ef hv. þingmaður ætlaði að fara í samkeppni þá þyrfti hann að halda úti kynbótastöð með mörgum nautum. Ég tel að þarna gæti ákveðins misskilnings hjá hv. þingmanni. Ég held að með frumvarpi þessu sé komið til móts við bændur í framhaldi af því sem við höfum verið að gera, þ.e. að lækka álögur á bændur þar sem þeir greiða beint af rekstri sínum. Í staðinn vilja þeir borga fyrir þá þjónustu sem þeir fá en ekki leggja fé í ótilgreinda sjóði. Þess vegna stendur til að breyta búnaðarsjóðsgjaldinu og lækka það. Vonandi verður meira gert af því.

Frú forseti. Þetta var einmitt það sem ég sagði, að bændur hafa þurft að greiða þetta gjald hvort sem þeir nýttu þjónustuna eða ekki. Það leiðir til þess að þeir nýta hana þó að þeir hugsanlega mundu vilja nýta sér aðra möguleika, t.d. að halda eigið naut, fá lánuð naut hjá nágranna, halda sameiginlega naut með nágrönnum sínum eða leita til annarra sæðingarstöðva sem gætu þá verið einkareknar. Kerfið sem hefur verið við lýði hingað til hefur komið í veg fyrir að menn sérhæfðu sig í sæðingum og færu í samkeppni. Bændur gætu valið um að fá sæði úr einhverjum úrvalsnautum eða bara ósköp venjulegt og ódýrara sæði frá venjulegum nautum. Ég er mjög ánægður með að ríkið og löggjafinn skuli ætla að hverfa frá því kerfi sem hefur við lýði. Það var einmitt það sem ég sagði, að nú gætu bændur valið.

Virðulegur forseti. Já, bændur hafa haft þetta val og þess vegna á að ráðast í breytingu á gjaldinu. Það verður greitt beint fyrir sæðinguna, trúlegast meira en hefur verið gert. En bændur hafa borgað fyrir hana aukalega. Þrátt fyrir að þeir borgi 1,7% af afurðastöðvarverði mjólkur hefur hver sæðing kostað heilmikla peninga. Ef sæðing misheppnast þarf að sæða aftur og jafnvel í þriðja sinn þangað til kýrin heldur. Allt kostar þetta heilmikla peninga. Ég á mjög erfitt með að sjá fyrir mér að hægt væri að reka margar sæðingarstöðvar sem mundu bjóða upp á sæði í kýr vegna þess að stofninn okkar, eins og margoft hefur komið fram, er ekki mjög fjölbreyttur og það eru ekki mjög margir gripir í heildina tekið. Það eru mjög fáir gripir í stofninum sem við höfum. Á kynbótastöðvunum, t.d. að Stóra-Ármóti í Hraungerðishreppi, fer fram mjög gott starf, kynbótastarf og mikið þróunarstarf varðandi heyverkun fyrir kýr til að nýta fóðrið sem mest og best. Það væri gaman að bjóða hv. þm. Pétri H. Blöndal með í heimsókn að Stóra-Ármóti.

Hæstv. forseti. Ég gat ekki á mér setið að segja fáein orð einfaldlega vegna þess að mér hættir aldrei að blöskra umræður á Alþingi um landbúnaðinn, því þvílíkt og annað eins sem hér fer fram, eins og umræða um hina aðskiljanlegustu hluti. Menn ræða um að skipta sér af því hvernig bændur sjá fyrir sæðingum á kúm. Mér er sem ég sæi að menn væru í umræðum um hvaða nagla ætti að nota til að negla þök í landinu.  Ég vil draga athyglina að því að það er ekki eðlilegt að menn skuli ekki komast að því að hafa einhvern heildarstuðning við bændur og flækja málin. Það á að láta þá sjá um sig sjálfa, þeir eru fullfærir til þess. En í sölum Alþingis virðast menn halda að þeir kunni manna best að stjórna landbúnaðarframleiðslunni. Mér finnst þetta vera svo óskaplega gamall og liðinn tími að við ættum að hafa komist út úr honum fyrir langa löngu. Þetta vildi ég sagt hafa, hæstv. forseti. Umræðan sem fram fór áðan þegar hæstv. ráðherra var spurður um framleiðslu fólksins sem telur sig geta staðið utan við stuðningskerfi landbúnaðarins var ágæt nema að einu leyti, mér fannst hæstv. ráðherra vera að segja að almennur stuðningur til landbúnaðarmála ætti ekki heima til þess bús sem þarna er um að ræða því það liggur fyrir að nú þegar eru menn að færa lítinn hluta af styrkjum til landbúnaðar út fyrir greiðslumarkið þannig að menn fá styrk á hvern grip. Ég get ekki séð að það sé nein ástæða til þess að gera kröfu um að þeir sem ætla að standa utan greiðslumarkskerfis megi ekki fá þann styrk líka eins og aðrir, t.d. kjötframleiðendur. Mér finnst það ósanngjarnt ef menn ætla að líta þannig á málið. Ég trúi því hins vegar mátulega að rekstrargrundvöllur sé fyrir þessu. Það er samt hægt að velta því alvarlega fyrir sér hvar menn eru staddir ef það er rétt að það taki 12–15 ár að ná inn fyrir uppkaupum á kvótum í landbúnaði. Ef svo er getur hugsanlega verið að menn séu komnir þarna langt yfir lækinn og jafnvel sé hugsanlegt að einhver framleiðsla án styrkja geti farið að standa undir sér. Ég harma það aftur eins og ég gerði í fyrra að menn skyldu flýta sér svo að klára búnaðarsamninginn. Ég held að heppilegra hefði verið ef menn hefðu klárað hann í vetur. Vonandi liggja fljótlega fyrir betri upplýsingar um það frammi fyrir hverju við stöndum á næstu árum í alþjóðasamningum um stuðning við landbúnaðinn. Ég ætla að hafa það með, af því að það er alltaf nauðsynlegt, að ég er ekki á móti því að stutt sé við atvinnulíf í sveitum, landbúnað og annað sem þar fer fram, en mér finnst mikið skorta á að jafnræðis sé gætt við þegna landsins.

Hæstv. forseti. Þegar þannig stendur á hjá hv. þm. Jóhanni Ársælssyni er hann oft manna neikvæðastur og sér hlutina með sínum gleraugum og túlkar þá með sínum hætti. Ég var fyrst og fremst að segja um búið að Eyjum í Kjós að ég hef hlustað á bóndann sem kýs að vera utan við kerfið og kjósi hann að vera utan við kerfið hlýtur hann að hafa fullt frelsi til þess, það þarf ekki að rengja orð mín eða annað. Hann er ekki að biðja um gripagreiðslur. Hv. þingmaður, sem vill með flokki sínum inn í Evrópusambandið, verður að skilja að þá fyrst hefjast flækjurnar, þá fáum við kannski flóknari landbúnaðarsamninga og flóknari leiðir til að styðja landbúnað okkar eins og gerist í Evrópu. Þá getur vel verið að menn fari að borga út á haughúsin aftur, út á akrana, út á gripina o.s.frv. Ég hygg að þeir sem gangast undir að semja við ríkisvaldið og gera um það búvörusamninga, að í þeim samningum eru bæði réttindi og skyldur. Þeir sem eru í þeim samningum eru þar. Hinir hafa eins og ég rakti í máli mínu áðan fullan rétt til þess að standa utan þeirra. Það hefur þetta fólk ákveðið. Það vill ekki hafa réttindi samninganna og þess vegna ber það ekki skyldur þeirra. Þess vegna er það utan við kerfið. Það eru atvinnuréttindi þeirra og ekkert meira um það að segja. Það hefur valið sér þetta form og það reynir á það á næstunni hvernig fyrirtækið gengur. Ég óska þeim velfarnaðar í störfum þeirra og vona að ostar þeirra auki fjölbreytni íslenskra landbúnaðarafurða.

Hæstv. forseti. Það er töluverður munur á því að standa utan við Kerfið, með stórum staf, eða standa utan við greiðslumarkið og það eru bændur í landinu sem eiga ekki greiðslumark en munu fá stuðning vegna breytinganna sem urðu. Ég sé ekki hvers vegna ætti að undanskilja þá bændur sem þar eru. Ég sé ekki annað en þeir hafi jafna stöðu við þá bændur sem ekki hafa greiðslumark. Mér finnst skrýtið ef þeir hafa neitað sér um að þiggja stuðninginn þó hann sé ekki mjög mikill. Þeir hafa auðvitað fullan rétt til þess, en það sem ég hlustaði a.m.k. á gekk út á að þeir ætluðu að standa utan við greiðslumarkið. Það þýðir ekki að þeir séu utan við kerfið.  Varðandi Evrópusambandið er eins og mig minni að hæstv. forsætisráðherra hafi nefnt það nokkrum sinnum að honum finnist ástæða til að skoða vandlega hvort ganga eigi í Evrópusambandið. Hæstv. forsætisráðherra er formaður í flokki hæstv. landbúnaðarráðherra. Ég held því að hæstv. landbúnaðarráðherra ætti að spara sér háðið gagnvart þeim sem hafa áhuga á að skoða inngöngu í Evrópusambandið. Ég er ekki einn af þeim sem hafa verið áhugasamastir um það, en ætli ekki megi telja hæstv. forsætisráðherra a.m.k. með í þeim hóp sem hafa sýnt áhuga.

Hæstv. forseti. Hvað varðar hæstv. forsætisráðherra og hans flokk og í leiðinni minn flokk höfum við auðvitað talið mikilvægt að fylgjast með þróuninni í Evrópu og halda þar vöku okkar. Flokkurinn hefur enga afstöðu tekið til þess að hann telji mikilvægt að ganga í Evrópusambandið, enda tel ég að Ísland skeri sig nokkuð úr meginlandi Evrópu. Hér er mikill uppgangur, mikill hagvöxtur, batnandi lífskjör og mikil atvinna. Hér er því staðan á margan hátt betri, en við verðum auðvitað að fylgjast með nágrönnum okkar og efnahagslegri stöðu okkar. Nýr búvörusamningur var gerður af Bændasamtökunum. Ég hef hlustað á viðtöl við hina nýju bændur í Eyjum í Kjós. Þeir hafa sagt það í fjölmiðlum að þeir vilji vera utan við búvörusamning og ekki þiggja neinn opinberan stuðning því þeir ætli þannig að keppa á markaðnum. Ég hef sagt að það sé þeirra val og ef þeir ætla að skoða það fara þeir auðvitað yfir það lögfræðilega. Ég hef ekki skoðað það sérstaklega. Hitt er annað mál að búvörusamningar framtíðarinnar munu ekki bara snúast um eitthvert greiðslumark og gera það ekki í dag, þeir snúast auðvitað um aðrar og breiðari leiðir eins og nýr samningur í mjólk sem tekur gildi hvað líður. Það er samningur við Bændasamtök Íslands um atvinnugreinina sem þetta fólk hefur kosið að standa utan við og hefur fullt frelsi til.

Hæstv. forseti. Ég er ekki sérfræðingur í þeim lögum sem um þetta allt saman gilda. Ég hef hins vegar þá tilfinningu að þeir bændur sem ekki eiga greiðslumark eigi samkvæmt búvörulögum fullan rétt á greiðslunum sem eru tengdar gripunum sem þeir eiga, kjötframleiðendur og mjólkurframleiðendur.  Það var að birtast skýrsla frá Hagfræðistofnun háskólans um landbúnaðarmálin. Mér finnst líklegt að hæstv. ríkisstjórn taki þá skýrslu og skoði vandlega því þar er bent á leiðir sem ég hef talið fram að þessu að væri skynsamlegt að skoða vel, um það hvernig bæri að bera sig að við stuðning við landbúnað á Íslandi inn í framtíðina sem gæti samrýmst þeim alþjóðasamningum sem í stefnir. Ég vonaðist til þess að menn hefðu þetta svolítið í huga í fyrra þegar menn hröpuðu að því að klára þann búvörusamning sem þá var gerður. Það var ekki gert, en ég hvet til þess að sest verði vandlega yfir skýrsluna og menn skoði betur hvernig þeir ætla að bregðast við nýjum tímum. Í búvörusamningnum sem gerður var í fyrra eru reyndar ákvæði um endurskoðun ef á þurfi að halda vegna breyttra samninga á alþjóðavísu.

Hæstv. forseti. Það má vel vera að margt sé gamaldags í landbúnaðarkerfi okkar enda er það gamalt og býr á gömlum og góðum grunni. Það sem við höfum nú verið að gera á hv. Alþingi er að létta ýmsum álögum af landbúnaðinum. Það er verið að breyta lögum og gera kerfið einfaldara. Ég tek undir með hæstv. landbúnaðarráðherra að Evrópusambandskerfið í landbúnaði er miklu flóknara en okkar kerfi. Ég vil bara minna á að á síðasta ári gjörbreyttum við jarðalögunum og ábúðarlögunum og komum þeim inn í nútímann. Þar var nú heldur betur tekið til hendinni. Það var mjög mikilvægt að ljúka búvörusamningnum á liðnu vori og það ríkir mikil sátt um hann og ég man ekki betur en hann hafi fengið flestöll atkvæði þingmanna á Alþingi þegar hann var samþykktur. Ég vil líka taka undir árnaðaróskir til bænda í Eyjum í Kjós og vona að þeim vegni vel. Það er alveg hárrétt sem hv. þingmaður nefndi áðan að gripagreiðslur hefjast á næsta ári. En þeim verður ekki þröngvað upp á neinn og því fylgir að þeir sem taka við gripagreiðslum eru þá í þessum búvörusamningi. Gripagreiðslurnar tilheyra búvörusamningnum og þeir sem framleiða nautakjöt og eru ekki með mjólk koma til með að fá greitt á sína gripi af þessum gripagreiðslum. Þannig er það nú. Ég tek undir það að kvótaverð er of hátt. Þar hefur ráðið framboð og eftirspurn. Ég er þess alveg fullviss að kvótaverðið mun lækka núna á næstu vikum.

Hæstv. forseti. Ég get nú ekki verið spámaður um kvótaverð í landbúnaði. Hins vegar hafa fréttir bent til þess að það sé orðið býsna hátt og sé það rétt sem fram hefur komið að 12–15 ár taki að ná því til baka í framleiðslu þá hljóta menn að vera komnir á undarlegt spor vegna þess að svo langir eru ekki þessir landbúnaðarsamningar sem gerðir hafa verið. Svo virðist því vera að menn séu að taka býsna mikla áhættu með þessum kaupum, áhættu sem felst í því að einhvers konar breytingar geti orðið á stuðningnum við landbúnaðinn, hann fari að minnka eða dreifast öðruvísi. Ég tek undir að mikilvægt var að breyta ábúðarlögunum. Það var ágætur hlutur og ég var ánægður með það. Það er rétt að mikill stuðningur var við búvörusamninginn í fyrra. Ég undraðist það mjög að menn skyldu vera svo fljótir að afgreiða þann samning og fannst að þar hefðu menn átt að fara sér hægar og skoða þau mál betur og reyna að komast nær því að sjá hver framtíðin yrði áður en frá þeim málum yrði gengið. En ég er ekki hissa á því að bændur hafi fylgt því eftir og viljað ná þeim samningi í gegn. Það skil ég mjög vel vegna þess að í búvörusamningnum er trygging fyrir þeim stuðningi sem þar er tilgreindur. Ég geri ráð fyrir því að mönnum þyki sú trygging vera nokkuð góð og að hún muni í raun færa þeim þennan stuðning allan jafnvel þótt það þurfi að breyta honum með einhverjum hætti vegna alþjóðasamninga. En þá situr líka ríkissjóður uppi með það að þurfa að borga stærri skerf en hefði kannski annars verið gert.

Við sjáum fram á að það verði einhverjar breytingar í alþjóðasamningum. En þær verða aldrei þannig að þær kollvarpi kerfinu. Það verður alltaf einhver aðlögun fyrir bændur þannig að þeir geti aðlagað sig breyttu fyrirkomulagi og það hafa menn sannarlega verið að gera. Það hefur verið svo farsælt einmitt í mjólkurframleiðslunni að menn hafa getað keypt og selt kvóta og hagrætt hjá sér. Búin hafa verið að stækka og bændum hefur verið að fækka. Það hefur allt verið á þá leið að það hefur verið mjög hagfellt fyrir heildina. Búin standa betur undir lífsafkomu heimilanna og það er vel. Eins og ég sagði fyrr í dag þá vorum við á fundi með sauðfjárbændum í dag. Þar ríkir líka mikil bjartsýni. Það er vegna þess að menn sjá fram á að hægt er að lifa af landbúnaði á Íslandi. Íslenskur landbúnaður er í tísku eins og hæstv. ráðherra hefur oft talað um. Hann hefur talað kjark og bjartsýni í íslenska bændur. Það skiptir ekki litlu máli. Þess vegna eru allar úrtöluraddir mjög hvimleiðar þegar menn eru að gera nokkuð góða hluti. Það er alveg með endemum hvað hv. þm. Jóhann Ársælsson - eins ágætur maður og hann nú er - getur oft verið ansi neikvæður út í landbúnaðinn. Auðvitað á hann bara að taka höndum saman með okkur. Við erum að breyta heilmiklu í öllum þessum lagabálkum og hann bara hjálpar okkur við það.

Hæstv. forseti. Eitt er nú að vilja styðja landbúnaðinn. Annað er að vilja skrifa upp á stuðningsfyrirkomulagið eins og það hefur verið og er. Ég hef alltaf sagt að ég er tilbúinn að standa að því að styðja landbúnaðinn eins og mögulegt er út úr því fyrirkomulagi sem hann er í. Ég tel hins vegar mjög ólíklegt að menn geti haldið áfram á þessari braut miklu lengur. Það verður að breyta þessum stuðningi. Ég tel að skýrsla Hagfræðistofnunar háskólans sem kom fram sé prýðilegt innlegg í þá umræðu sem þarf að fara fram og hún hefði þurft að fara fram fyrir langalöngu. Hún verður að fara fram núna á næstu missirum til þess að menn komist inn á annað spor með þennan stuðning í einhverja jafnræðisátt hvað varðar atvinnulíf í sveitum. Það að styðja nánast eingöngu tvær búgreinar í þessu landi hefur aldrei verið upp á bjóðandi.

Lestu Hagfræðistofnunarskýrsluna ...

Ég held því fram að út úr þessu megi komast og ekki bara megi heldur verði menn að komast. Það getur verið ýmislegt í þessari skýrslu. Ég er ekki farinn að sjá hana enn þá. Ég hef bara heyrt frásagnir af henni þar sem aðalatriðin komu fram vonandi. Hún getur verið grunnur að þessari umræðu, eins og ég sagði, og sú umræða sem hefur farið fram á undanförnum árum og þeir samningar sem menn eru í raun búnir að fikra sig að því að taka þátt í að gera á alþjóðavísu hafa líka allir bent í sömu áttina, að það verði að fara þá leið sem Hagfræðistofnun bendir á.

Hæstv. forseti. Ég flyt hér þingsályktunartillögu um rétt til að flýta starfslokum og töku lífeyris. Flutningsmenn ásamt mér eru hv. þingmenn Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir, Margrét Frímannsdóttir, Rannveig Guðmundsdóttir og Björgvin G. Sigurðsson. Tillögugreinin hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að leita eftir samstarfi við launþegasamtök og samtök atvinnurekenda um að gera launþegum kleift að ljúka störfum og fá lífeyri fyrr en reglur lífeyrissjóða gera nú ráð fyrir.“ Þingsályktunartillaga þessi var flutt á 130. löggjafarþingi en varð ekki útrædd og er hún því endurflutt. Íslenskur vinnumarkaður er sveigjanlegur og miklar breytingar í atvinnulífinu raska oft högum fólks. Fyrirtæki eru sameinuð til hagræðingar eða starfsemi lögð niður og kröfur til menntunar og starfsþjálfunar breytast hratt. Þeir sem hafa aflað sér sérþekkingar í einhverri atvinnugrein og unnið lengi við hana geta þess vegna lent í verulegum erfiðleikum vegna tæknibreytinga eða annarrar röskunar á starfsumhverfi. Þeir sem í slíkum vanda lenda seint á starfsævinni geta staðið frammi fyrir því að hafa unnið sér inn fullan rétt til lífeyris sem tekur gildi við t.d. 67 ára aldur en þurfa að hefja vonlitla atvinnuleit og lifa á atvinnuleysisbótum í nokkur ár áður en lífeyristaka getur hafist. Alþingi ákvað síðastliðinn vetur að koma til móts við ráðherra og þingmenn af svipuðum ástæðum og hér hefur verið getið. Sú ákvörðun var umdeild og kröfur launþegasamtaka um samræmingu lífeyrisréttinda voru settar á oddinn í framhaldi af þessu. Það hlýtur að vera skylda Alþingis að leita leiða til að aðrir geti notið svipaðra möguleika við óvænt starfslok og Alþingi taldi nauðsynlegt að tryggja ráðherrum og þingmönnum. Möguleikar til að koma áformum um lækkaðan eftirlaunaaldur af sérstökum ástæðum til framkvæmda ættu að vera góðir. Lífeyrissjóðir hafa eflst mjög og launþegar sem nálgast eftirlaunaaldur eru nú flestir búnir að greiða í lífeyrissjóði svo lengi að þeir eiga töluverð lífeyrisréttindi þó að þeir hafi ekki náð tilskildum aldri. Það er því eðlilegt að lífeyrissjóðir leggi mikið af mörkum til að koma til móts við vanda sjóðfélaga sem á þurfa að halda. Atvinnuleysistryggingasjóður hlýtur að hafa skyldu til að koma til móts við þetta mál enda fengju viðkomandi aðilar greiðslur úr honum ef þeir gætu ekki tekið eftirlaun. Það eru því sterk rök fyrir því að Atvinnuleysistryggingasjóður gangi myndarlega fram í þessu máli. Samtök launþega hafa sett fram kröfur um jöfnun lífeyrisréttinda og munu örugglega vilja leggja sitt af mörkum til að tryggja framgang máls eins og þessa. Engin ástæða er til að halda að samtök atvinnurekenda séu mótfallin því að jafna lífeyrisréttindi með þessum hætti. Komist tillagan til framkvæmda þarf að móta skýrar reglur um hvaða skilyrði þurfi til svo að viðkomandi launþegi geti hafið töku lífeyris. Flutningsmönnum er kunnugt um að sveigjanleg starfslok hafa verið til skoðunar í nefnd sem forsætisráðherra skipaði og hafa skoðað tillögur hennar. Þar er ekki lagt til að fara þá leið sem hér er nefnd. Einnig má geta þess að hv. þm. Ásta R. Jóhannesdóttir flutti ásamt fleiri þingmönnum á 126. löggjafarþingi frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 70/1996, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Í því frumvarpi var lagt til að opinberum starfsmönnum yrði gert kleift að fresta starfslokum. Sú tillaga sem hér er sett fram snýr hins vegar eingöngu að því að flýta starfslokum við sérstakar aðstæður og hvernig fjármagna beri það. Ef tillagan verður samþykkt felur það í sér einföld og skýr skilaboð Alþingis til launþega um vilja til þess að auka og jafna rétt launþega til að hefja töku lífeyris ef sérstakar ástæður valda atvinnumissi seint á starfsævinni.

Virðulegi forseti. Hér er til umræðu tillaga til þingsályktunar um rétt til að flýta starfslokum og töku lífeyris. Eins og hv. þm. Jóhann Ársælsson kom inn á er í greinargerð þessarar þingsályktunartillögu sagt, með leyfi forseta: „Flutningsmönnum er kunnugt um að sveigjanleg starfslok hafa verið til skoðunar í nefnd sem forsætisráðherra skipaði og hafa skoðað tillögur hennar. Þar er ekki lagt til að fara þá leið sem hér er nefnd.“ Þá vitnar hann jafnframt í hv. þm. Ástu R. Jóhannesdóttur í sambandi við frestun starfsloka hjá opinberum starfsmönnum. Nú er það svo að lögreglumenn gerðu kjarasamninga fyrir fáeinum árum þar sem kveðið er á um að menn skuli hætta störfum - mig minnir að það sé við 65 ára aldur - og þá skuli menn hætta störfum. Það eru afdráttarlaus ákvæði kjarasamningsins sem ég held að sumir hverjir séu ekki alveg sáttir við þegar þeir horfa um öxl nokkrum mánuðum eftir gerð kjarasamningsins. Margir töldu þetta hins vegar hina mestu bót. Virðulegi forseti. Erindi mitt upp í ræðustól snýr að þeirri nefnd sem hér er komið inn á og hv. flutningsmaður vitnaði til, þ.e. nefnd um sveigjanleg starfslok. Þessi nefnd kom víða við eins og réttilega er skýrt frá. Forsætisráðherra skipaði nefndina í framhaldi af samþykkt þingsályktunartillögu frá 9. maí árið 2000, þar sem ég ásamt fleiri þingmönnum flutti þingsályktunartillögu um að sveigjanleg starfslok yrðu skoðuð. Nefndin lauk störfum 4. október 2002 og þessi mikla skýrsla hefur legið í forsætisráðuneytinu til skoðunar og nú liggur fyrir fyrirspurn frá mér til hæstv. forsætisráðherra um hvort hann muni beita sér fyrir því að fram komi tillögur frá ráðuneytinu í samræmi við tillögur þessarar nefndar. Mér þykir rétt, virðulegi forseti, og leita eftir samþykki forseta til að fá að vitna aðeins til þriggja atriða sem er meginmál þessarar skýrslu. Þar segir í fyrsta lagi, með leyfi forseta: „Frestun starfsloka – lenging starfsævi. Nefndin leggur til að breytingar verði gerðar á lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða þannig að hægt sé að fresta töku lífeyris til allt að 72 ára aldurs án þess að ávinningur réttinda stöðvist.“ Í öðru lagi. „Flýting starfsloka – stytting starfsævi. Nefndin telur mikilvægt að bein tengsl séu milli aukins svigrúms lífeyrisþega og flýtingar starfsloka annars vegar og réttinda og greiðslna úr lífeyrissjóðum og frá almannatryggingum hins vegar. Þessi tengsl þurfa að vera einstaklingum algjörlega ljós þegar þeir taka ákvarðanir um hvenær vinnumarkaður er yfirgefinn og taka lífeyris hefst. Forsenda aukins sveigjanleika er að afkoma lífeyrisþeganna eftir að atvinnuþátttöku lýkur sé tryggð að tilteknu lágmarki og að aukinn sveigjanleiki verði ekki til þess að rýra afkomu þeirra þannig að það kalli á aukinn kostnað annarra, svo sem almannatryggingakerfisins. Því er nauðsynlegt að útfæra allar slíkar hugmyndir vandlega og tryggja að það verði háð takmörkunum sem lúta að einstaklingsbundnum lífeyrisréttindum manna um hversu seint eða snemma þeir geta hafið töku lífeyris. Slíkt yrði vitanlega ekki til að þrengja rétt einstaklinga frá því sem nú er heldur er ljóst að aukinn réttur til flýtingar töku lífeyris mun ekki nýtast þeim sem eiga takmarkaðan rétt fyrir.“ Hér er nefndin að gera tillögu um að það sé á eigin ábyrgð sem menn hefja töku lífeyris fyrr en almenna reglan kveður á um og það sé þá ekki verið að íþyngja skattborgurum með því, heldur sé þetta gert þannig að menn standi á eigin fótum, standi eigin gerðir sínar. Í þeirri þingsályktunartillögu sem hv. þingmaður Jóhann Ársælsson flytur er tillagan hins vegar um það að leggja enn frekari kvaðir á almannatryggingakerfið. Ég held að það sé rangt, virðulegi forseti, og tel að eðlilegt sé í ljósi þess sem nú er að gerast í lífeyrissjóðakerfinu, sem betur fer er það að styrkjast og eflast, að horft sé til þessa máls með þeim hætti sem nefndin leggur til í skýrslu sinni til forsætisráðherra frá því í október 2002. Í þriðja lagi telur nefndin „að æskilegt sé að sem mestur sveigjanleiki sé fyrir hendi til að einstaklingar geti ákveðið að hefja töku lífeyris að hluta eða geti gert hlé á töku lífeyris ef slíkt hentar þeim, t.d. vegna endurmenntunar. Því mælir nefndin með því að starfsmenn geti minnkað við sig vinnu og hafið hlutatöku lífeyris eftir að tilteknum aldri er náð. Þó skal sett gólf á hvað skerða má hefðbundin eftirlaun sem óhjákvæmilega leiðir af hlutatöku lífeyris. Nefndin leggur til að eftirlaun eftir að vinnumarkaður er yfirgefinn endanlega fari ekki niður fyrir það lágmarkshlutfall sem nú er lögbundið við 56% af þeim launum sem greitt hefur verið af. Slík skilyrði skulu sett til að útiloka fátækt á efri árum sem rekja mætti til hlutatökunnar.“ Í fjórða lagi: „Aðlögun að breyttum kröfum á vinnumarkaði. Nefndin telur einsýnt að skoða þurfi sérstaklega leiðir til að bregðast við sérstökum þörfum þeirra sem nálgast eftirlaunaaldur. Bent hefur verið á að vandi ýmissa stétta felist í álagi sem erfiðara er að mæta með hækkandi aldri og skertu starfsþreki eldra fólks, þannig séu t.d. annmarkar á að eldri starfsmenn geti sinnt ýmsum störfum sem fela í sér andlegt og líkamlegt erfiði. Allir eru sammála um að óæskilegt sé að fólk þurfi að sinna störfum sem eru því ofviða á einhvern hátt.“ Virðulegi forseti. Hér er stiklað á þeim megintillögum nefndarinnar sem ganga ítarlega og eru ítarlegri en sú þingsályktunartillaga sem hér er lögð fram og er allra góðra gjalda verð. Hins vegar verður mjög áhugavert að heyra svör hæstv. forsætisráðherra um hvort hann muni beita sér fyrir því að frekari vinna fari fram varðandi þá tillögugerð sem nefnd um sveigjanleg starfslok gerir tillögur um og fellur að hluta til að þessari þingsályktunartillögu, ef frá er þá talinn sá annmarki sem ég tel á þingsályktunartillögunni að varpa meginhluta þessa máls yfir á almannatryggingakerfið.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni Guðmundi Hallvarðssyni fyrir að taka þátt í umræðunni og gera grein fyrir tillögum nefndarinnar sem hann var í og forsætisráðherra hefur nú skýrsluna frá. Ég get algjörlega fallist á að sú tillaga sem hér er flutt var hugsuð sem einungis hluti af því sem hv. þingmaður var að lýsa að hefði verið unnið í nefndinni. Það sem kveikti hjá mér hugmyndina um að flytja þessa tillögu kom fram í fyrri ræðu minni. Það voru þær breytingar sem gerðar voru á lögum um eftirlaun þingmanna og ráðherra. Þar var gengið lengra en margir töldu vera gott. Þingmaður getur sem sagt farið á eftirlaun 56 ára gamall í vissum tilvikum og ráðherrar geta tekið eftirlaun mun fyrr en reiknað var með áður. Ég hef margoft orðið var við að fólk sem missir atvinnu, sem það hefur kannski haft að lifibrauði nánast alla sína starfsævi, hefur lent í miklum erfiðleikum. Það hefur orðið að lifa af atvinnuleysisbótum, jafnvel nokkur ár þó að það hafi verið búið að vinna sér inn lífeyrisréttindi. Atvinnuleysistryggingasjóður hefur auðvitað borgað það sem hann á að borga í slíkum tilfellum, en viðkomandi hefur þurft að lifa við þann kost sem sú upphæð gefur mönnum. Hún er því miður ekki svo há að hún standi undir almennum lífskjörum. Ég hef þess vegna talið að í þeim tilfellum þyrfti - ég er ekki að tala um almenna reglu, að menn geti bara tekið ákvörðun um að nú ætli þeir ekki að vinna lengur, heldur er ég að tala um það þegar lagðar eru niður stofnanir eða fólk á þessum aldri missir atvinnuna, lendir á atvinnuleysisskrá og hefur ekki möguleika á að taka eða fá ný atvinnutækifæri. Þetta eru auðvitað sorglegar aðstæður sem fólk lendir í með þessum hætti. Ríkið er hvort sem er að borga þá hluta brúsans í formi atvinnuleysistrygginga. Ég held að full ástæða sé til að verkalýðsfélögin kalli eftir breytingum á þessum reglum sem færu í þá átt sem hér er lagt til og menn sameinist um þetta, þ.e. opinberir aðilar, atvinnurekendur, Atvinnuleysistryggingasjóður og verkalýðsfélögin, að búa til þann möguleika handa fólki sem lendir í þessum vanda það seint að ekki er úrræði fyrir viðkomandi aðila að fara í endurhæfingu eða nám til þess að hefja ný störf á vinnumarkaðnum. Það var nú kannski ekki miklu flóknara en þetta sem fékk mig til að flytja tillöguna. Ég vona satt að segja að hæstv. forsætisráðherra svari hv. þingmanni sem allra fyrst og það jákvætt um að þessi mál komi til afgreiðslu þingsins. Ég mun sannarlega styðja slíkt mál en reyni auðvitað að hafa áhrif á að inn í það verði þá tekin, a.m.k. í nefndinni, umræða um að mynda eitthvert úrræði fyrir þá sem ég hef haft sérstaklega í huga með flutningi þessarar þingsályktunartillögu.

Frú forseti. Ég flyt tillögu til þingsályktunar um stöðu hjóna og sambúðarfólks. Auk þess sem hér talar eru meðflutningsmenn Sólveig Pétursdóttir, Sigríður Ingvarsdóttir og Ásta Möller. Tillagan hljóðar svo: Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að skipa nefnd er hafi það hlutverk að kanna stöðu hjóna og sambúðarfólks með börn á framfæri með tilliti til skatta, almannatrygginga og félagslegrar aðstoðar og bera hana saman við stöðu einstæðra foreldra. Nefndin kanni hvort brögð séu að því að fólk skilji eða slíti sambúð til málamynda í því skyni að njóta fjárhagslegs hagræðis í kerfinu. Nefndin kanni einnig hvernig styrkja megi stöðu hjóna og sambúðarfólks í framangreindu tilliti. Skýrslu um málið verði skilað til Alþingis fyrir 1. desember 2005. Í greinargerð segir svo, með leyfi forseta: Hjúskapur eða sambúð felur í sér fjárhagslegt hagræði, ekki síst fyrir barnafólk. Hagræðið felst m.a. í því að auðveldara er fyrir tvo einstaklinga að halda heimili, þ.e. borga af húsnæði, innkaup o.s.frv. Um þetta er ekki deilt og hefur verið um það almenn samstaða að styrkja beri einstæða foreldra sem ekki njóta þessa hagræðis og hafa bæði ríkisvaldið og sveitarfélög gripið til ýmissa ráðstafana í því skyni. Má þar nefna hærri barnabætur, uppbætur á meðlagsgreiðslur, hærri húsaleigubætur, hærri námslán, lægri leikskólagjöld o.fl. Hér er ekki gerður ágreiningur um þessar ráðstafanir enda gegna þær mikilvægu hlutverki við að jafna lífskjör hér á landi. Á vef Hagstofu Íslands er þess getið að árið 2002 hafi 1.619 pör gengið í hjónaband hér á landi. Lögskilnaðir voru 524. Samkvæmt hjónavígsluskýrslum 2002 höfðu 89% hjónaefna verið í óvígðri sambúð og nær helmingur þeirra verið í sambúð lengur en fimm ár. Því hefur verið haldið fram að fólk skilji eða slíti sambúð til málamynda beinlínis með það að markmiði að fá þær bætur og njóta þess hagræðis sem einstæðir foreldrar hafa notið. Þá má ætla að framangreint letji fólk mjög til að ganga í hjónaband eða tilkynna sambúð. Með hliðsjón af tekjutengingu þessara bóta má halda því fram að það sé einkum tekjulágt fólk sem grípur til þessara ráða. Slíkir málamyndaskilnaðir og sambúðarslit er vitaskuld ólöglegt athæfi búi fólk eftir sem áður saman en þiggi bætur sem ætlaðar eru einstæðum foreldrum. Eftirlit með því hvort fólk býr saman eða ekki er hins vegar mjög erfitt og hefur ekki verið reynt nema að takmörkuðu leyti. Verst er þó að mati flutningsmanna að í kerfinu skuli vera innbyggðir hvatar til að slíta hjónabandi eða sambúð, hvatar sem hafa jafnframt þau áhrif að draga úr áhuga fólks á því að stofna til hjúskapar eða hefja sambúð. Slíkt getur aðeins haft óheppileg áhrif. Fram hefur komið hjá þjónandi prestum á höfuðborgarsvæðinu að þeir viti nokkur dæmi um hjónaskilnaði af ástæðum sem að framan greinir. Tilgangur þessarar þingsályktunartillögu er því fyrst og fremst að kanna mismunandi stöðu fólks í hjúskap eða sambúð og bera hana saman við stöðu einstæðra foreldra og hversu algengt það sé að fólk skilji eða slíti sambúð vegna þess lagalega umhverfis sem hér hefur verið rakið. Í kjölfar þessa er síðan lagt til að nefndin kanni hvernig unnt sé að styrkja stöðu hjónabandsins og stöðu sambúðarfólks. Rétt er að taka fram að þær aðgerðir sem kann að verða gripið til mega ekki á neinn hátt rýra núverandi kjör einstæðra foreldra. Eins og ég gat hér um áðan þá er gert ráð fyrir að skýrslu um málið verði skilað til Alþingis fyrir 1. desember 2005. Virðulegi forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að málinu verði vísað til hæstv. félagsmálanefndar.