Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Þorv. Garðar Kristjánsson) : Herra forseti. Félmn. Ed. hefur verið beðin að flytja frv. þetta og n. hefur orðið við óskum félmrh. um það án skuldbindingar um fylgi við málið. Með frv. því, sem hér liggur fyrir, er lagt til að breytt verði gildandi lagaákvæðum um framlög sveitarfélaga til orlofs húsmæðra. Miðar frv. að hækkun þessara framlaga og að þau miðist að nokkru við vísi,ölu framfærslukostnaðar á hverjum tíma. Framlag til Orlofssjóðs húsmæðra hefur hingað til miðast við fjölda húsmæðra, en í þessu frv. er gert ráð fyrir að miðað verði við fólksfjölda í hverju sveitarfélagi. Ætti þessi breyting að verða til hagræðis við ákvörðun framlags af hálfu sveitarfélaga. Í frv. er gert ráð fyrir að lágmarksframlag sveitarfélags verði fjárhæð sem svari minnst 100 kr. á hvern íbúa sveitarfélagsins, en það er samkv. gildandi lögum 150 kr. fyrir hverja húsmóður. Þessi breyting mundi hafa í för með sér talsverða hækkun á framlögum sveitarfélaganna. Þá felst í frv. það nýmæli, að hið nefnda lágmark framlags breytist á ári hverju til samræmis við breytingar á vísitölu framfærslukostnaðar. Þetta er ákvæði sem forvígiskonur í orlofsmálum húsmæðra hafa löngum haft áhuga á að koma í lög. Ef frv. þetta verður að lögum munu breytingar þær, sem í því felast, verða til mikillar eflingar orlofsstarfsemi fyrir húsmæður í landinu, en hún er mikils metin af konum og hefur átt vaxandi vinsældum að fagna. Lögin um orlof húsmæðra og sú starfsemi, sem innt er af höndum samkv. þeim, hafa veitt margri húsmóðurinni kost á hvíld og tilbreytingu sem hún hefði ekki getað notið ella. En jafnan ber að leggja á það áherslu, að þessi aðstaða til orlofs standi fyrst og fremst til boða þeim konum sem hafa hennar mesta þörf og við erfiðust kjör búa. Ég tók það fram í upphafi máls míns, að félmn. hefði fallist á að flytja þetta frv. án skuldbindingar um fylgi við málið. En ég vil taka það fram, að sá fyrirvari af hálfu n. felur ekki í sér að n. sé neikvæð í þessu máli. Hann felur einfaldlega það í sér, að n. hefur ekki athugað málið efnislega og vill því ekki taka efnislega afstöðu til málsins fyrr en það verður gert. Hins vegar er það ósk af hálfu félmrh., að mál þetta fái afgreiðslu á þessu þingi, og þess vegna geri ég ráð fyrir að n. leitist við að afgreiða málið fljótt. Ég geri það að till. minni, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til hv. félmn.



Herra forseti. Ég hef litlu við það að bæta sem hv. frsm. hafði um málið að segja. Ég vildi þó aðeins átelja það nokkuð, að þannig skuli vera að þessu máli staðið, því að ég veit að þetta mál er búið að vera það lengi á döfinni og búið að vera það lengi á þetta sótt við hæstv. félmrh., að mig undrar mjög að það skuli ekki vera komið fram löngu fyrr. Það er vitað að sú upphæð, sem þarna er, er löngu orðin ófullnægjandi. Það var reyndar vitað þegar á síðasta ári, að upphæðin var alls ófullnægjandi og þessu þurfti að breyta. Við sáum það auðvitað í félmn., að þetta skapaði vissa erfiðleika fyrir sveitarfélögin, sem eru öll búin núna að ganga frá fjárhagsáætlunum sínum. Þetta eru að vísu ekki stórar upphæðir, en skipta þó e. t. v. máli. Aldrei er gott að koma með slíkar breytingar þegar búið er að ganga frá öllum áætlunum, þó ekki sé um neinar stórupphæðir að ræða. Hins vegar tel ég að með þeirri breytingu, sem gerð var 1972 um orlof húsmæðra, hafi verið farið inn á rétta braut, en aftur stigið spor til baka með lögunum 1975. M. a. hefur það komið glöggt í ljós hjá okkur í fjvn. varðandi landsnefndina, sem hefur skipulagt þessa starfsemi, að eftir þessa breytingu, þegar sveitarfélögin fengu þetta verkefni alfarið að sjá um, hefur hún dottið út, lent á milli og ekki getað sinnt hlutverki sínu eins og hún gerði áður. Ég var þegar í vetur, ég hygg rétt eftir áramót, búinn að heita atfylgi mínu við frv. sem félmrh. mundi flytja um þetta efni, og við það loforð stend ég að sjálfsögðu, þó ég sjái annmarkana á því og átelji vinnubrögð hæstv. ráðh. varðandi þetta. En það er erfitt að gera mikið af því að fara út í það, þar sem hæstv. ráðh. er ekki hér í d. og ég efast um að hann sé í landinu.

Frsm. (Þorv. Garðar Kristjánsson) : Herra forseti. Ég vil aðeins út af ummælum síðasta ræðumanns, þar sem hann var að átelja vinnubrögð hæstv. félmrh., láta það koma fram, að mér er kunnugt um að félmrh. hefur mikinn áhuga á þessu máli og óskar mjög eindregið eftir að það nái fram að ganga eða fái afgreiðslu á þinginu. Og hvað liður vinnubrögðum get ég ekkert sagt, nema að ég hygg að það hafi verið reynt að vanda svo til vinnubragða sem best mátti verða og því kunni málið að hafa dregist.

Frsm. (Þorv. Garðar Kristjánsson) : Herra forseti. Félmn. hefur fjallað um frv. það, sem hér liggur fyrir, og n. hefur kynnt sér afstöðu Alþýðusambands Íslands og Vinnuveitendasambands Íslands til þess. N. mælir með að frv. verði samþ. með breyt. sem fluttar eru á sérstöku þskj. Fjarverandi afgreiðslu málsins var Jón Helgason. Þetta frv. fjallar um starfsemi sáttasemjara ríkisins - starfsemi sem á síðari tímum hefur margfaldast frá því að sett voru gildandi lög um sáttasemjara ríkisins. Ný verkefni hafa verið lögð undir sáttasemjara ríkisins og verkefnaaukning blasir við í framtíðinni. Með þetta í huga er í frv. þessu lagt til að breytt verði lagaákvæðum um sáttatilraunir í vinnudeilum. Meginbreytingarnar, sem felast í þessu frv., eru þær að starf sáttasemjara verði aðalstarf, að á hann verði lögð miklu ríkari skylda en nú er til að hefjast handa um sáttastörf og honum fengið starfslið. Enn fremur verði sáttasemjara veittur víðtækari réttur til afskipta af vinnudeilum en er í gildandi lögum og jafnframt lögð á hann ríkari skylda til að hefjast handa um sáttastörf en nú er. Ég ætla ekki að fara að flytja framsöguræðu um efni frv. Það eru ekki nema nokkrir dagar síðan hæstv. félmrh. gerði frv. skil þegar hann mælti fyrir því hér í hv. d. við 1. umr. En ég vil þá víkja að brtt. n., sem er að finna á þskj. 714. Þar er um að ræða þrjár brtt. 1. brtt. er við 8. gr. frv. um það, að í stað orðsins „rétt“ í 1. málsl. komi orðið: heimilt. Þetta er til komið vegna þess, að mönnum þótti ekki einsýnt hvað orðið „rétt“ þýddi, hvort það þýddi að það væri skylda eða hvort um heimild væri að ræða, en þessi 1. málsl. hljóðar svo í frv.: „Ef samningaumleitanir sáttasemjara bera ekki árangur, er honum rétt að leggja fram miðlunartillögu til lausnar vinnudeilum.“ Nú leggjum við til að í staðinn fyrir „er honum rétt að leggja fram miðlunartillögu“ komi: er honum heimilt að leggja fram miðlunartillögu. 2. brtt. n. er við 9. gr. frv. Sú brtt. er í tveimur liðum. A-liður er um að 5. mgr. falli niður. 5. mgr. er á þessa leið: „Áður en atkvgr. hefst skal afhenda sáttasemjara kjörskrá. Félagsdómur dæmir um kjörskrárdeilur.“ Þarna er um að ræða vissar skyldur varðandi afskipti eða eftirlit sáttasemjara með kosningum í verkalýðsfélögunum varðandi vinnudeilur, og það er lagt til að þetta falli niður. - Sömuleiðis er lagt til að 7. mgr. sömu greinar falli niður, en hún er á þessa leið: „Sáttasemjara eða fulltrúum hans er heimilt að vera viðstaddir kjörfundi.“ Það er lagt til að þessi heimild sé felld niður. Hvort tveggja miðar að því að draga úr valdi eða stöðu sáttasemjara í þessum tilteknu tilvikum. 3. brtt. er við 12. gr. frv., að 2. mgr. falli niður. Það leiðir af því ef 5. og 7. mgr. í 9. gr. féllu niður og þarf ekki að skýra það frekar. Ég vil láta koma hér fram að þessar brtt. eru gerðar að ósk Alþýðusambands Íslands. Það hefur verið gengið út frá því og það hefur verið vilji hæstv. félmrh., að þetta mál næði ekki fram að ganga nema væri full samstaða um það og ekki ágreiningur við aðila vinnumarkaðarins. Og til þess að fullnægja þessu skilyrði eru þessar till. bornar fram. Ég vil taka það fram, að einstakir nm. telja að þetta sé ekki til bóta, þó að aðrir nm. kunni að telja að svo sé. Brtt. eru því fyrst og fremst miðaðar við að samstaða sé um málið. Ég vil taka það fram, að Vinnuveitendasamband íslands telur ekki vera ti1 bóta, nema síður sé, að fella niður ákvæðin í 9. og 12. gr. sem brtt. félmn. gerir ráð fyrir. En Vinnuveitendasambandið lætur kyrrt liggja í þeirri merkingu, að Vinnuveitendasambandið gerir ekki ágreining um að málið nái fram að ganga í þeirri mynd sem hv. félmn. leggur til.

Landbrh. (Halldór E. Sigurðsson) : Herra forseti. Á þskj. 534 er frv. til l. um breyt. á lögum um Stofnlánadeild landbúnaðarins. Hinn 12. maí 1976 skipaði landbrh. nefnd til þess að endurskoða þessi lög. Nefndina skipuðu Stefán Pálsson framkvæmdastjóri, sem var formaður hennar, alþm. Jón Helgason, Pálmi Jónsson, Stefán Valgeirsson, Friðjón Þórðarson og Helgi F. Seljan og Eiríkur Guðnason deildarstjóri í Seðlabanka Íslands. Verkefni nefndarinnar var fyrst og fremst að koma málum Stofnlánadeildarinnar þannig fyrir, að fjárhagur deildarinnar væri sæmilega vel tryggður. Tilraun hafði verið gerð í þá átt með lögunum frá 1973, þar sem tekjur deildarinnar voru ákveðnar með þeim lögum, en vegna þeirrar verðbólgu, sem verið hefur í landi okkar, og þess, að ekki hefur verið hægt nema að mjög takmörkuðu leyti að fá innlent lánsfé til handa Stofnlánadeildinni, þá hefur orðið að fjármagna hana með erlendu lánsfé eða verðtryggðu lánsfé. Ekki hefur reynst unnt að lána þetta út úr deildinni á þann veg að verðtrygging eða gengistrygging gæti verið eins mikil og á lántöku deildarinnar sjálfrar. Þetta hefur gert það að verkum, að á höfuðstól deildarinnar hefur verið gengið og þó fyrst og fremst að þær tekjur, sem deildinni voru ætlaðar til þess að efla höfuðstól sinn, hafa gengið í að greiða lánin niður. Sú leið, sem nefndin varð sammála um að mæla með að farin yrði til þess að bæta úr þessu, er jöfnunargjald sem lagt yrði á heildsöluverð landbúnaðarvara hverju sinni við sölu þeirra. Kostir jöfnunarleiðarinnar eru fyrst og fremst þeir, að hún eykur ekki það misræmi sem er á milli bænda þeirra, sem búa við eldri lán, og þeirra, sem eru að taka lánin nú í dýrari framkvæmdir en hinir sem áður hafa framkvæmt. Bændastéttin í heild mundi taka á sig hluta þeirra byrða sem bera verður vegna uppbyggingar í atvinnugreininni. Segja má að með þessu móti sé aðeins verið að lengja lánstímann, því að sá bóndi, sem fær lán á þessum kjörum, greiðir ekki fullan fjármagnskostnað, en á móti nýtur hann ekki sömu launa síðar meir og hann nyti væri um vaxtaleiðina að ræða. Ef vaxtaleiðin væri valin, þá kæmu áhrifin fram í verðlaginu hverju sinni, en með þessu móti leggst gjaldið eingöngu á heildsöluverð í staðinn fyrir að vaxtakostnaðurinn af þessum lánum, ef vaxtaleið hefði verið valin, hefði hvort tveggja orðið að vera meiri en hér er gert ráð fyrir og komið strax beint út í verðlagið. Hún hefði auk þess sem áður greinir orðið til þess að skapa enn þá meira ósamræmi en er á milli hinna einstöku bænda í bændastétt, þeirra, sem nú eru í framkvæmdum, og hinna sem eru búnir að framkvæma. Þess vegna var þessi leið valin. Að vísu voru till. nefndarinnar víðtækari en gert er ráð fyrir í þessu frv. Innan hæstv. ríkisstj. varð þó ekki samstaða um að fara alfarið þá leið, sem nefndin lagði til, en algjör samstaða um þessa leið sem hér hefur verið valin. Þá er og það ákvæði í þessu frv., að Byggingarsjóður ríkisins láni til bygginga í sveitum eins og í kaupstöðum, enda er það talið eðlilegt. Var og Stofnlánadeild landbúnaðarins eini stofnlánasjóðurinn sem lánaði út á íbúðabyggingar. Með þessu frv. er einnig styttur lánstími frá því sem var hjá Stofnlánadeildinni. Er það gert til þess að stefna að því marki að tryggja hag deildarinnar, en þó geti hún um leið sinnt hlutverki sínu. Sú breyting, sem er gerð á lánstímanum, er t. d. að hámarkið var 42 ár, en verður nú 25 ár. Einnig eru færð niður í 5 ár stystu lánin. Sú breyt. var gerð í hv. Nd. að heimila stjórn Stofnlánadeildar landbúnaðarins að veita lán til endurbóta á íbúðarhúsnæði á lögbýlum eftir sambærilegum reglum og verið hefur, þar til Byggingarsjóður ríkisins tekur upp lánveitingar til slíkra framkvæmda. Þetta var gert til öryggis um það, að á meðan þessi atriði væru ekki komin til fullra framkvæmda, þá yrði farin þessi leið. Enn fremur er ekki gert ráð fyrir því, að gildistaka þess ákvæðis, að Byggingarsjóður ríkisins láni til íbúðarhúsa í sveitum, komi til greina fyrr en við næstu áramót, enda verður þá hægt að taka tillit til þess við lánsfjáráætlun sem gerð yrði fyrir það ár. Að öðru leyti er ekki gert ráð fyrir að frv. þetta öðlist gildi fyrr en 1. sept. 1978, og er þá miðað við verðlagsár landbúnaðarins. Á þskj. 720 er frv. prentað eins og gengið var frá því í hv. Nd. með þeim breyt. sem ég hef nú greint frá. Má segja að að mestu leyti næðist samstaða um frv., enda er það þannig vaxið. Fyrir neytendur er frv. ekki á neinn veg óhagstæðara, vegna þess að vextir, sem að öðrum kosti hefðu orðið að koma til, eða vaxtahækkun hefði haft sömu áhrif á vísitölu verðlags og þetta frv. gerir ráð fyrir, og þær útlánareglur, sem hafa verið samþ. fyrir Stofnlánadeild landbúnaðarins, eru við þetta miðaðar. Ég treysti hv. Ed. til þess að taka á þessu máli eins og gengið var frá því í hv. Nd. og hraða afgreiðslu þess nú fyrir þinglok. Ég legg svo til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Það þarf að sjálfsögðu ekki að taka það fram af minni hálfu, að ég styð þetta frv. Ég var einn af þeim nm. sem sömdu frv., þó það sé að vísu nokkuð breytt frá því er það kom frá okkar hendi. Það gerðist reyndar fyrir rúmlega ári síðan og við reiknuðum þá að sumu leyti út frá öðrum forsendum en þeim sem nú hafa komið í ljós, m. a. varðandi það fjármagn sem Stofnlánadeildin fengi til ráðstöfunar á hverjum tíma. Við reiknuðum ekki með því, að launakjör yrðu t. d. svo óhagstæð sem raun ber vitni nú um það lánsfjármagn, að 70% af því eru nú fullverðtryggð, en aðeins 30% óverðtryggð, en með 25% vöxtum. Við vorum einnig með í þessu frv. okkar, sem samið var fyrir hæstv. landbrh., ákvæði um að jafnhátt framlag kæmi á móti þessu jöfnunargjaldi úr ríkissjóði. Ég hygg að hæstv. ráðh. hafi verið því sammála, en það hafi ekki komist í gegn í ríkisstj. að fá það framlag. Þetta var alveg hliðstætt því sem gerðist með neytenda- og framleiðendagjaldið. Það var ákveðið jafnhátt framlag frá ríkissjóði á móti. Við töldum það einnig eðlilegt með þessu gjaldi og til þess að styrkja stöðu deildarinnar sömuleiðis, og á þann hátt hugðumst við einnig, eins og fram kom í frv. okkar eða álitsgerð til hæstv. ráðh., taka jarðakaupalán öll inn í Stofnlánadeildina, sem nú eru hjá veðdeildinni, sem er í miklum vanda vegna þess að á veðdeildinni er um 60 millj. kr. halli. Rétt er að taka það fram, að ég harma það, eins og ég hef gert áður, hvað þetta frv. kemur seint fram. Ég vil ekki ásaka hæstv. landbrh. fyrir það. Ég veit að hann hefði áreiðanlega viljað að það kæmi fyrr fram. Að þetta frv. öðlast ekki gildi fyrr en 1. jan. 1979 þýðir það t. d., að það skilar engu fjármagni 1. sept. 1978. Nú, prentvilla. Já, auðvitað. En það þýðir að þetta skilar engu til Stofnlánadeildarinnar á þessu ári og skilar í raun, eftir upplýsingum frá Stofnlánadeildinni og Framleiðsluráði, ekki nema 9 mánuðum á næsta ári. Þarna er um að ræða að sama aðferð verði viðhöfð og við framleiðenda- og neytendagjaldið í sambandi við gjalddagana 1. júlí og 1. jan., og þá lýkur þessu í raun og veru 7 mánuðum á eftir greiðslunum, eins og varðandi framleiðenda- og neytendagjaldið. En ég fagna því sem sagt, að þetta frv. skuli hafa fram komið, þó í breyttri mynd sé. Það hefur létt vanda Stofnlánadeildarinnar að nokkru, þó að það hafi auðvitað komið í ljós að þetta frv. dygði hvergi. Til viðbótar við þetta jöfnunargjald hefur það svo gerst í Stofnlánadeildinni, að verðtrygging á þeim lánum, útihúsalánum til bænda og þeim lánum, sem voru með 25% verðtryggingu, hefur verið hækkuð upp í 33%. Ef ekki hefði verið farin sú leið að hækka vextina á eldri lánum, þá hefði lágmarkið sjálfsagt verið um 40% verðtrygging. Vextir hafa svo verið hækkaðir til viðbótar varðandi þetta jöfnunargjald um 3% af þessum lánum. Húsnæðismálin hafa eðlilega verið færð til samræmis við það sem gerst hefur hjá Húsnæðismálastofnun ríkisins, 60% verðtrygging og 9.75% vextir, og til þess að þurfa ekki að verðtryggja hærra og til að ná endum saman eða gera tilrann til þess að ná endum saman hefur svo verið ákveðin 3% hækkun vaxta aftur fyrir sig á öllum lánum frá 1973 - þeim sem heimild var fyrir í skuldabréfum að mætti hækka vexti á. Hér togaðist það á í stofnlánadeildarstjórninni, hvort ætti að fara út í enn hærri verðtryggingu eða láta þá bændur, sem hafa fengið lán á þessum árum, koma nokkuð inn í þetta dæmi til jöfnunar, þó það kæmi svo aftur á móti að í stofnlánadeildarstjórninni segðu menn að þarna væri verið að koma aftan að mönnum með því að hækka vextina á þegar teknum lánum um 3%. Meiri hl. stofnlánadeildarstjórnarinnar taldi hins vegar að með þessu móti væri gengið til móts við kröfur stjórnvalda um það, hvernig þessum málum skyldi háttað, og það með, að lánahorfurnar yrðu þá bjartari ef gengið yrði að þessum skilyrðum. Í lánsfjáráætluninni stendur þessi fallega tala: 2222 millj. til beggja deilda Stofnlánadeildar og veðdeildar. Ég benti á það þá, að þar væri um litla hækkun að ræða milli ára eða 6.7% hækkun frá fyrra ári. En þegar Stofnlánadeildin hefur verið að gera upp dæmið nú og lagt saman eigið fé og vexti af eldri lánum, sem eru 114 millj. kr. plús það lánsfjármagn sem deildinni hefur verið úthlutað, þá kemur út einnig falleg tala, en ekki sú sama, 1900 millj. Það er ráðstöfunarfé okkar eins og mál standa núna. Og nú er knúið á um það af hálfu stofnlánadeildarstjórnarinnar, að þessi tala verði ekki látin gilda, heldur hin talan, fallega talan 2222 millj., að hún verði ekki pappírstala ein, heldur raunveruleg tala. Það er ljóst að sú útlánaskipting, sem reiknað er með, er á þá leið, að til framkvæmda, sem eru í gangi, verði úthlutað um 650 millj., til íbúðarhúsa, þ. e. a. s. nýbygginga, um 170 millj., til vinnslustöðvanna um 350 millj. Þar er um að ræða vinnslustöðvar landbúnaðarins sem taka á sig núna 100% verðtryggingu á lánum sínum. Ég veit að það verður fyrir suma aðila ábyggilega nokkuð þungbært, eins og þá á Breiðdalsvík t. d., sem eru að baksa við sitt sláturhús, að koma því upp, og lítill fjöldi innleggjenda stendur þar að baki. Dráttarvélalánin er reiknað með að fari upp í 290 millj. og mjaltakerfi o. fl. upp í 100 millj. Þegar við erum búin að leggja þetta allt saman og sjáum hvað við höfum til afgangs í nýjar framkvæmdir, þá er það samkv. útlitinu í dag, ef við verðum að reikna með þessum 1900 millj., þá sýnist mér það vera 340 millj. Þá er að geta þess, að jarðakaupalánin eru öll eftir. Það er rétt að geta þess, að Lífeyrissjóður bænda hefur fjármagnað þau lán að miklu leyti, í fyrra yfir 60% eða um 60% líklega. Lífeyrissjóðurinn hefur lagt til í kringum 60% af fjármagninu. Nú er óvíst um getu lífeyrissjóðsins í ár vegna aukinnar bindingar hjá lífeyrissjóðunum, en ég ætla að koma síðar að því máli. Það var ljóst að umsóknir um nýframkvæmdir bænda voru talsvert á annan milljarð kr. og Stofnlánadeildinni var því mikill vandi á höndum hvað hún ætti í þessu máli að gera. Endirinn varð sá, að samkv. sérstakri ósk frá fulltrúum bænda í stjórn Stofnlánadeildarinnar var sú regla upp tekin að taka hlöður eða heygeymslur úr alveg sérstaklega og láta þær hafa forgang. Og við settum ákveðna reglu: annars vegar væri um að ræða framhaldsframkvæmdir við áður byggð útihús og hins vegar yrði að vera knýjandi þörf vegna þess að ónógar heygeymslur væru fyrir. Ég átti satt að segja ekki von á því, þegar ég stóð að þessari reglu, að niðurstaðan yrði sú sem þarna kom út, að mati þeirra sem best til þekktu. Þar var nú annars vegar forstöðumaður Stofnlánadeildarinnar, Stefán Pálsson, sem er mjög vandvirkur maður og kynnir sér vel alla hluti, og einnig var þetta yfirlitið af Gunnari Guðbjartssyni formanni Stéttarsambands bænda. Ég efast því ekki um að þeir hafi dregið þarna þau mörk sem mögulegt væri að fara eftir. En niðurstaða þessa varð þó sú, að játandi svör voru gefin um 280 millj. til hlöðubygginganna og þá hlaut ég að vara við. Ég held að það hafi fleiri gert einnig. Við vorum orðnir á því, að við hefðum kannske gengið þarna of langt með reglu sem slíkar afleiðingar hafði miðað við að Stofnlánadeildin væri með óbreytt fjármagn frá því sem við höfum nú. En ég efast ekki um að þessi niðurstaða þeirra hafi verið rétt og efast ekki um að þetta séu allt saman knýjandi framkvæmdir. Öðrum umsóknum varð svo að svara neitandi, þ. e. a. s. gripahúsaumsóknum varð svo að svara neitandi, öllum nýjum gripahúsum, en með heimild til endurumsóknar fyrir 15. maí ef talið væri óhjákvæmilegt að ráðast í framkvæmdina. En þá kemur auðvitað upp hinn mikli vandi Stofnlánadeildarinnar, miðað við þann sem er nú sjáanlegur, að samkv. útlitinu eru þarna ekki eftir nema 60 millj. til ráðstöfunar. Einhver skýring hlýtur að vera á því, að þarna skuli vera þessi mismunur á tölum, sem ég hef verið að tala um, 19U0 millj. annars vegar og 2222 millj. í lánsfjáráætluninni hins vegar. Ég efast ekki um að hæstv. landbrh. vill láta standa við hina hærri tölu, sem mundi þá gera hvort tveggja í senn, rýmka nokkuð um möguleika stofnlánadeildarstjórnarinnar til þess að veita gripahúsalán og sjá fyrir fjármagni til jarðakaupalánanna, því að að öðrum kosti er útilokað að sjá hvernig þau verða leyst. Það má t. d. reikna með því að jarðakaupalánin verði svipuð og í fyrra. Þau voru þá 175 millj. kr. Samkv. lauslegri áætlun Stefáns Pálssonar eru þau nú 200 millj., jafnvel allt upp að þeirri tölu, en auðvitað væri þá ekki farið í kapp við verðbólguna með hækkun á þessum lánum. Og eins og ég upplýsti áðan hefur stjórn, í þessu tilfelli veðdeildar, ekki tekið afstöðu til þess, hvort um hækkun eða mögulega hækkun yrði að ræða. Ef 200 millj. færu þarna, þá færu þó til Stofnlánadeildarinnar 122 millj. Það munar auðvitað mjög miklu fyrir stjórn Stofnlánadeildarinnar, þegar hún tekur hinar endurnýjuðu umsóknir til athugunar í maí, hvort hún hefur þá til ráðstöfunar 60 millj., sem hún verður kannske að setja í jarðakaupalán eingöngu, eða hvort hún hefur 182 millj. Jarðakaupalánin eru þá einnig úr öllum vanda. Menn spyrja eðlilega: Hvað veldur? Hverju er þessi mismunur að kenna? Ég hef ekki tiltæka skýringu á því, en einhvern veginn finnst mér af þeim umr., sem ég hef hlýtt á um þessi mál, og þeim upplýsingum, sem ég hef fengið, að þetta stafi m. a. af því, að tvær stofnanir annist gerð lánsfjáráætlunar. Fyrst er um að ræða Framkvæmdastofnun ríkisins. Sú stofnun fær allar upplýsingar hjá Stofnlánadeild landbúnaðarins og hefur við hana ágætt samband. Ég held að Stofnlánadeildin geti ekki kvartað undan því, að Framkvæmdastofnun ríkisins hafi ekki leitað nákvæmra upplýsinga hjá forstöðumanni Stofnlánadeildar um fjárþörfina og áætlað fjármagn sem Stofnlánadeildin þyrfti. Síðan tekur hinn almáttugi Seðlabanki við. Að því er forstöðumaður Stofnlánadeildar tjáir mér, þá lætur Seðlabankinn vitanlega ekki svo lítið að tala við forstöðumann Stofnlánadeildar eða neinn af stjórnarmönnum hennar og er þó t. d. nærtækt að fara í formann stofnlánadeildarstjórnarinnar, sem er um leið formaður bankaráðs Búnaðarbankans, og þarf ekki langa leið að fara. En Seðlabankinn virðist svo, hreint út sagt, búa sér til ákveðnar tölur. Ég skal nefna um það dæmi sem eru rétt - dæmi fengin beint frá forstöðumanni Stofnlánadeildar landbúnaðarins. Seðlabankinn hækkar markaða tekjustofna um 31 millj. frá því sem Framleiðsluráðið hefur gefið upp, þ. e. a. s. varðandi neytenda- og framleiðendagjaldið. Það er óskiljanlegt og engin rök hafa verið færð fyrir því, hvers vegna þessi upphæð er hækkuð þannig, því að hún mun vera í algjöru hámarki hjá Framleiðsluráði, sem mun hafa reynt að hafa hana eins nærri réttu lagi og hægt væri, en þó í hærra lagi engu að síður. En Seðlabankinn hækkar markaða tekjustofna sem sagt um 31 millj. kr. Þá er gerð krafa um 3% hærri vexti á eldri lán, eða lán frá 1913 og til þessa árs, og stofnlánadeildarstjórnin verður við þessari kröfu. En mismunurinn er sá, að þegar henni er fylgt nákvæmlega, eins og farið er fram á af Seðlabankanum, þá koma þar út 114 millj. sem hámark á þessu ári í staðinn fyrir að Seðlabankinn gefur sér upp auðvitað allt aðra tölu eða 170 millj. Og þó er tekin, og var áreiðanlega ekki sársaukalaust fyrir menn, ákvörðun um þessa hækkun á áður teknum lánum um 3% beinlínis til þess að það væri þá staðið við áður gerða lánsfjáráætlun og upphæðina sem þar væri. Og síðan kemur auðvitað það, sem meginmáli skiptir að áliti forstöðumanns Stofnlánadeildar, þ. e. a. s. um Lífeyrissjóð bænda. Í stað þess 150 millj. kr. fasta framlags eða upp á 25%, sem þýðir 150 millj., sem lífeyrissjóðurinn leggur Stofnlánadeildinni til, þá setur Seðlabankinn upp töluna 350. Þar munar auðvitað langmestu. Það er upplýst af Stefáni Pálssyni, sem er málefnum lífeyrissjóðsins ekki síður kunnugur en málefnum Stofnlánadeildarinnar, að ekki hafi Lífeyrissjóður bænda eða aðilar hans verið spurðir neitt um þetta. Þessi tala var hreinlega tilbúin þarna. Og að hans mati eru þessir fjármunir, sem þarna er verið að ræða um, ekki til. Seðlabankann varðar kannske ekkert um það, ég veit það ekki, en alla vega virðist það vera þannig. Ástæður þess, að þessir fjármunir eru ekki til, eru t. d. þær, að eftirlaun til bænda, sem voru 160 millj. á s. l. ári verða nú á þessu ári um 300 millj. kr. Og þá er spurt: Hvað gerir þá Lífeyrissjóður bænda annað en þetta, fyrir utan þetta fasta framlag sem þarna er reiknað með, 25% eða 150 millj.? Hann lánar almenn viðbótarlán til íbúðarhúsa á sama hátt og aðrir lífeyrissjóðir. Það fer í gegnum Stofnlánadeildina og kemur ekki inn í þetta dæmi á nokkurn veg og getur ekki komið inn í áætlunardæmi Seðlabankans um ráðstöfunarfé Stofnlánadeildarinnar með nokkru móti. Það er útilokað. Þetta er óskylt mál. Þetta eru viðbótarlán eins og lífeyrissjóðir veita félagsmönnum sínum. Síðan koma bústofnskaupalánin sem bændasamtökin og lífeyrissjóður þeirra komu á og fara einnig um Stofnlánadeildina og geta vitanlega ekki komið inn í þetta áætlunardæmi nema þá að taka bústofnskaupalánin inn í líka hinum megin. Og það er ofvaxið mínum skilningi, nákvæmlega eins og okkar í stofnlánadeildarstjórninni yfirleitt, að þessa peninga megi nýta til jarðakaupa og útihúsabygginga annars vegar og til viðbótarlána og bústofnskaupalána hins vegar sömu peningana. Ég hefði haldið að þetta ættu m. a. s. vitringar Seðlabankans að skilja. En það væri betra fyrir ríkissjóð og aðra þá aðila, sem þar eiga mest í viðskiptum, ef Seðlabankinn gæti þannig áætlað tvöfalda notkun þeirra peninga sem hann er að reikna með. Ég hlýt að beina þeirri áskorun til hæstv. ráðh., sem ég veit að hefur starfað mikið að þessum málum, að þarna fáist á sú nauðsynlega leiðrétting sem er óhjákvæmileg, ekki síst með tilliti til þess, að í lánsfjáráætluninni var um litla hækkun milli ára að ræða til Stofnlánadeildarinnar. Þetta sést auðvitað best á því, að ef dæmið stendur óbreytt eins og það er nú, þá eru jarðakaupalánin öll til gripahúsabygginga á landinu, nýbygginga, 60 millj. Ef það á að fara að nota þetta út af fyrir sig sem hemil á framleiðsluna, sem sögð er of mikil hér á landi, þá er auðvitað ekki um neina samræmda aðgerð að ræða í því efni. Ég held ég tali fyrir munn allra í stjórn Stofnlánadeildar landbúnaðarins er ég segi að það sé ekki ætlun þeirra að standa þannig að málunum, enda sér auðvitað hver maður að þessar 60 millj., dreifðar um allt land, eru rétt aðeins fyrir þeirri nauðsynlegu endurnýjun sem þyrfti að vera í einu kjördæmi. Auðvitað væri hægt að tala um þetta langt mál. En ég var að lesa í morgun það sem hv. þm. Stefán Valgeirsson sagði í Nd. um þetta mál. Ég tek undir það, að rótin að þessu og aðalorsakavaldurinn að þessum vandræðum öllum er auðvitað sú vaxtaokurstefna sem hér er á ferðinni ásamt verðbólgunni og sem hliðarverkun við hana, því að hversu mjög sem reynt er að kenna okkur í bankaráði Búnaðarbankans það, að vaxtahækkunin sé bara afleiðing verðbólgunnar og ekkert annað og óhjákvæmileg afleiðing, þá viljum við halda því fram, að vaxtahækkunin sé ekki síður orsök og sé a. m. k. meðverkandi orsök alveg eins. Ég vildi svo aðeins, vegna þess að ég sé það í nál. frá minni hl. landbrn. í Nd., leiðrétta það sem þar kemur fram. Segir þar - með leyfi hæstv. forseta - í nál. frá Benedikt Gröndal, ég er nú svolítið hissa, frá svo glöggum manni: „Jöfnunargjaldið leggur þunga hárra vaxta á neytendur.“ Og svo aftur: „Með því að leggja jöfnunargjald á heildsöluverð búvöru hækkar að krónutölu álagning smásölu á þessar vörur. Við það hækkar verðið til neytenda um meira en gjaldinu nemur.“ Þarna er óbeint verið að gefa í skyn, að þó að vextir eða verðtrygging hefði verið hækkuð á móti þessu, þá hefði það ekki komið við neytendur, en hins vegar þetta jöfnunargjald. Hér er um grundvallarmisskilning að ræða. Það var reiknað út fyrir okkur í n. - við vildum hafa allt á hreinu um það reiknað af okkur í n., eins og hæstv. ráðh. kom inn á áðan, að hér væri um nákvæmlega sömu byrðar að ræða fyrir neytendur hvort sem þetta jöfnunargjald yrði upp tekið eða ekki, Hitt er svo rétt, sem segir í nál. einnig: „Raunar mismunar gjaldið bændum sjálfum. Það styður þá, sem eru skuldugir, á kostnað hinna, sem lítið skulda.“ En þarna greinir okkur mikið á, vegna þess að mér sýnist að þarna sé verið að tala um neikvæða hlið, en ég hlýt að líta á þetta sem það jákvæða í þessu efni. Hér er verið að draga úr byrði þeirra sem nú standa í dýrum framkvæmdum, og það er verið að reyna að jafna henni á stéttina vegna þess að annars kæmi þetta fram í búvöruverðshækkun til allra bænda og væri ekkert hægt að nota í því skyni sem gert er hér ráð fyrir. Og það hélt ég að væri jafnvel stefna hv. þm. Benedikts Gröndals - þó að það sé óviðeigandi að vera að fara út í það hér í annarri deild - að þá, sem erfiðara ættu uppdráttar í landbúnaði, væri sanngjarnt að styðja meira en aðra. Ég vona þess vegna að þetta sé ekki sagt í neikvæðri merkingu í þessu nál. Ég vona það sannarlega. En vandinn er sem sagt mikill hjá Stofnlánadeildinni og væri ábyggilega kærkomið fleiri en mér ef hæstv. ráðh. gæti á þessu stigi málsins gefið einhver svör um það, hvað gæti orðið til ráða til þess að fá töluna 2222 millj. raunverulega til ráðstöfunar fyrir Stofnlánadeildina og veðdeildina. Þetta skiptir okkur gífurlegu máli, sem stöndum í þessum vanda í stjórninni, og það skiptir auðvitað bændur gífurlega miklu máli. Þarna er um að ræða menn sem hafa byrjað hlöðubyggingar og eru búnir með þær og ætla svo að halda byggingum áfram. Þetta getur stöðvað þá. Ég veit að hæstv. ráðh. gerir sér engu síður en við grein fyrir þeim hættulegu afleiðingum sem það getur haft. Nægur verður nú niðurskurður okkar samt, þó að þetta fengist og við gætum þó mylgrað, ef svo mætti segja einhverju út í maí í staðinn fyrir að þurfa þá að synja öllum endurumsóknum. Það væri ekki bara slæmt fyrir bændur, heldur hygg ég að við í stjórn Stofnlánadeildarinnar fengjum orð í eyra og bændur misstu hreinlega alla trú á okkur ef við yrðum svo að sætta okkur við að neita öllum þessum endurumsóknum sem við erum óneitanlega að gefa viss fyrirheit um að við munum a. m. k, athuga vandlega og reyna að meta þær brýnustu þegar þar að kemur.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er til umr., er ætlað til þess að einhverju leyti að létta undir með þann vanda sem Stofnlánadeild veðdeildar hefur vegna þess mikla fjármagnskostnaðar sem deildin býr við og er vissulega mikið vandamál. Í sambandi við þetta langar mig til að vekja athygli á því, að við rekstur slíks fyrirtækis sem Stofnlánadeild landbúnaðarins er, því hún er orðin allumfangsmikil stofnun, eru fleiri útgjöld en vaxtakostnaður eingöngu. Það er líka verulegur kostnaður við rekstur deildarinnar almennt. Því minnist ég á þetta atriði, að á sínum tíma, þegar Framkvæmdabankinn var lagður niður, var sett á fót stofnun sem nefnd er Framkvæmdasjóður Íslands. Var þeim sjóði ætlað svipað hlutverk og Framkvæmdabankinn hafði gegnt áður, sem var að annast um stofnlán til hinna ýmsu stofnsjóða í þjóðfélaginu. Mér áskotnaðist sá heiður, að ég átti sæti í stjórn þessa framkvæmdasjóðs í nokkur ár - mig minnir að það hafi verið tvö kjörtímabil. Þá var það, að oft kom til umræðu, þegar fyrrgreindur sjóður starfaði og var verið að úthluta upphæðum til hinna ýmsu stofnlánasjóða, að kostnaðurinn við rekstur Stofnlánadeildarinnar þótti ekki vera í neinu samræmi við það sem eðlilegt gæti talist. Að þessu var fundið, ég held í hvert skipti sem úthlutun á fjármagni til deildarinnar var til umr., og það var rætt um það innan stjórnar Framkvæmdasjóðsins, að brýna nauðsyn bæri til að ræða um það við stjórnendur Búnaðarbankans, sem þá um leið voru stjórnendur Stofnlánadeildarinnar, að þessi mál væru athuguð. Og ég vil segja það, að hafi engin lagfæring verið gerð á því hlutfalli, sem ríkti á þessum árum sem ég er nú að ræða um um kostnaðarhlutdeild Stofnlánadeildar landbúnaðarins í almennum kostnaði við rekstur Búnaðarbanka Íslands, þá er þar um miklar upphæðir að ræða. Nú háttar svo til, að lagt hefur verið til að vísa þessu frv. til hv. landbn. þessarar d. til meðferðar. Ég á ekki sæti í þeirri n. Ég vildi því gjarnan beina þeim tilmælum til þeirra aðila, sem eiga sæti í hinni virðulegu landbn., að þegar þetta mál verður tekið til umfjöllunar í n. verði reynt að afla upplýsinga um það, hvað rekstrarkostnaður Stofnlánadeildarinnar er mikill, hver rekstrarkostnaður deildarinnar hefur t. d. verið undanfarin 5–6 ár, hversu umfangsmikil starfsemi deildarinnar er og hvort sá hluti rekstrarkostnaðar, sem færður er á reikning Stofnlánadeildarinnar, sé í eðlilegu samræmi og hlutfalli við hinn almenna kostnað við rekstur Búnaðarbankans. Ég er þeirrar skoðunar, að hér sé um svo mikilvægt atriði að ræða, sem hafi svo stórkostlega fjárhagslega þýðingu, að það sé fyllsta ástæða til að kanna þetta mál ofan í kjölinn. Ég tel því rétt að koma þessum óskum mínum á framfæri. Nú skal ég taka það skýrt fram, að ég vil á engan hátt verða til þess að tefja afgreiðslu þessa frv., því mér skilst að þetta sé stjfrv. sem hafi verið ákveðið að næði fram að ganga, en mér finnst að þessi athugun geti ekki tekið langan tíma og ætti að vera auðvelt að fá þær upplýsingar sem ég hef verið að biðja um.

Landbrh. (Halldór E, Sigurðsson) : Herra forseti. Vegna þess að ég legg mikið kapp á að koma þessu máli til hv. landbn. og 2. umr., þá ætla ég ekki að fara út í neina umr. um málið frekar en ég gerði í framsöguræðunni áðan. En út af fsp. hv. 2. þm. Norðurl. e. vil ég taka skýrt fram, að upplýsingarnar skulu liggja fyrir, og gleðja hann með því, að prósentulækkun hefur verið árlega og orðinn er verulegur munur. Ég skal láta upplýsingarnar ná yfir árið næst á undan því sem ég tók við starfi landbrh. og til síðustu áramóta.



Herra forseti. Ég skal reyna að vera stuttorður, en ástæður fyrir því að ég kvaddi mér hljóðs eru tvær. Annars vegar eru þau ummæli hæstv. ráðh., að þetta mál hafi farið gegnum Nd. án nokkurrar andstöðu við það. Ég vek athygli á því, sem rannar hefur komið fram í ræðum manna, að þingflokkur Alþfl. hefur lagst gegn þessu frv. eins og það liggur fyrir. Ástæðan er sú að eftir að það var rætt í þingflokknum þótti okkur stefnan, sem þar er tekin upp, ekki samrýmast því, sem virðist vera nú stefna í sambandi við vaxtahækkanir, að reyna að nota þær til þess að spyrna gegn óeðlilega miklum fjárfestingum. Í öðru lagi sýndist okkur að þegar þessi mismunun væri borin saman við aðra atvinnuvegi, væri vafasamt að vera að taka eina atvinnugreinina svona út úr, að láta hana ekki sitja við sama borð með vexti eins og aðrar atvinnugreinar. Þá virtist okkur að með því að leggja þetta gjald á heildsöluverð, en ekki gegnum vextina, þá yrði það neytendum nokkru erfiðara, enda kæmi á þetta gjald hækkun smásöluálagningar og söluskattur þar ofan á, þannig að það mundi ekki vera réttur útreikningur að þetta væri neytendum ekki erfiðara en sú vaxtaprósenta sem þarna var gert ráð fyrir. Einnig kvaddi ég mér hljóðs út af því, sem hv. þm. Helgi F. Seljan sagði. Hann misskilur að mínum dómi grg. Benedikts Gröndals þar sem segir: „Jöfnunargjaldið leggur þunga hárra vaxta á neytendur, en þurrkar út þau áhrif (sem eru tilgangur hávaxtastefnunnar) að draga úr framkvæmdum og þar með hugsanlega aukinni framleiðslu á sama tíma sem offramleiðsla í landbúnaði er vandamál.“ Hérna held ég að hv. þm. Benedikt Gröndal eigi við það, að alveg eins og vextirnir leggi þunga hárra vaxta á neytendur, þá geri framleiðslugjaldið það líka, en í staðinn fyrir að vextirnir fylgja tilgangi hávaxtastefnunnar, ef það er lagt á, þá þurrki hin aðferðin út þennan tilgang. Þetta held ég að felist í orðum Benedikts. Og loks er það svo sú hlið, hvort rétt sé að hlífa þeim sem skulda mikið við vöxtunum, vegna þess að þá sé maður um leið að hlífa þeim sem erfiðar standa í lífsbaráttunni. Ég er ekki viss um að þetta sé alls staðar rétt. Ég hef einmitt séð að margir svæsnustu skuldakóngar í landbúnaði eru menn sem hafa beinlínis spekúlerað í því að skulda mikið. Ég þekki til þess. Ef þetta væri ekki, þá mundi ég taka undir orð Helga F. Seljans, en ég hef því miður séð allt of mikið um að jafnvel í landbúnaðinum sé spekúlerað í skuldum. Hér er enn bent á í nál. Benedikts Gröndals, sem nokkuð hefur verið vitnað í og ég hef einnig gert, að ekki sé fullt samræmi gagnvart bændastéttinni annars vegar og Húsnæðismálastofnun ríkisins hins vegar, eins og hann segir: „Einn af tekjustofnum Húsnæðismálastofnunar ríkisins er skyldusparnaður, nema hvað í sveitum rennur hann til Stofnlánadeildar.“ Okkur fannst eðlilegt, að ef Húsnæðismálastofnun ríkisins tæki við lánveitingum til íbúðabygginga í sveitum ætti allur skyldusparnaður líka að renna til þessa sjóðs. Þetta voru þær aths. sem þingflokkurinn gerði á fundi í sambandi við þetta mál. Mér þykir rétt að það komi fram þegar við 1. umr.



Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þessar umr. sem neinu nemur, en vegna þeirra orða, sem fallið hafa í sambandi við það gjald sem lagt er á landbúnaðarvörur til þess að jafna eða lækka vaxtabyrði nýrra lána í Stofnlándeildinni, þá langar mig að benda á það, að ég tel þetta einmitt mikið hagræði fyrir neytendur. Það er útilokað að nokkur atvinnuvegur geti staðist það til lengdar, að fjármagnskostnaður í verðútreikningum sé langt frá því sem fjármagnskostnaður er á hverjum tíma í sambandi við nýframkvæmdir. En einmitt með því að leggja svona gjald á, þá er komið í veg fyrir að kröfurnar um mjög háan fjármagnskostnað innan atvinnugreinarinnar komi fram. Það er dregið úr þeim kröfum sem menn hljóta að gera til þess, að það fjármagn, sem menn leggja í atvinnuveginn, skili sér. Ég tel að þetta sé ekki síður hagsmunamál neytenda, að vöxtunum sé haldið í skefjum til nýframkvæmdanna einmitt á þennan hátt. Það er á annan hátt sem ég tel að eigi að koma í veg fyrir offramkvæmdir í landbúnaði. Það er einmitt með því að hafa hemil á lánveitingunum. Eins og nú horfir, sést ekki annað en það verði gert.



Herra forseti. Við 1. umr. vil ég þegar láta koma fram nokkrar aths. við þetta mál. Ég skal þó reyna að vera stuttorður. Hér er um að ræða, eins og fram kemur á þskj., sölu tveggja eyðijarða í Önundarfirði til bónda sem er leiguliði á næstu jörð, Kirkjubóli. Eyðijarðir þessar hafa verið leigðar öðrum bónda þar í nágrenninu, á Veðrará. Á Veðrará er landrými mjög lítið og byggir hann búskap sinn að verulegu leyti á þessum tveimur eyðijörðum. Um þetta mál hafa orðið miklar deilur, óvenjumiklar satt að segja þegar um sölu eyðijarða er að ræða, í hv. Nd. Hafa umsagnir um málið verið mjög á tvo vegu. Jarðanefnd og hreppsnefnd hafa mælt með þessari sölu. Hins vegar hafa ráðunautar á svæðinu eindregið mælt gegn henni, og sömuleiðis liggur fyrir bréf frá fyrrnefndum bónda á Veðrará þar sem hann lýsir þeim erfiðleikum sem þetta muni valda honum, jafnvel svo að hann muni þurfa að bregða búi.  Ég vil láta koma fram, að ég teldi það mikið óráð að selja á þessu stigi þessar tvær eyðijarðir, eins og þarna er gert ráð fyrir. Í Önundarfirði er nægilegt landrými fyrir báða þessa bændur. Þarna eru fleiri eyðijarðir sem ég þarf ekki að nefna hér, t. d. eyðijörðin Hestur og reyndar fleiri. Það er vafalaust að báðum þessum bændum má búa ákjósanleg búskaparskilyrði þarna í firðinum. Ég er því þeirrar skoðunar og vil beina því til hv. landbn., sem eflaust fær þetta mál til meðferðar, að þetta mál verði athugað betur, en ekki afgreitt í flýti með verulegum deilum, sem það mun hafa í för með sér innan þessa svæðis, og þeim vandræðum, sem ég hef lýst. Ég vil því biðja n. að athuga þá leið að vísa málinu til ríkisstj. með tilmælum um að það verði athugað hvernig megi leysa vanda þessara bænda beggja farsællega. Ég leyfi mér að fullyrða að það er hægt. Vandalaust er að gera það og gæti landbrn. falið jarðanefnd að gera till. um það. Þetta vildi ég láta koma fram þegar við 1. umr. þessa máls.



Herra forseti. Það var aðeins út af ummælum hv. síðasta ræðumanns varðandi jarðirnar í Önundarfirði, sem frv. þetta fjallar um. Ég vil láta það koma fram, að mælt er með þessari sölu af hreppsnefnd Mosvallahrepps einróma, öllum hreppsnefndarmönnum. Ég vil enn fremur láta þess getið, að mælt er með sölu þessara jarða af jarðakaupanefnd. Og ég vil láta það líka koma hér fram, að þetta mál hefur verið mjög rækilega athugað, ekki síst af heimamönnum sem öllum hnútum eru kunnugastir. Ég hygg, að það sé erfitt að halda því fram á hv. Alþ., að mál, sem hreppsnefnd Mosvallahrepps mælir einróma með á þann hátt sem hér liggur fyrir, sé lítt athugað. Og þess er vænst af þessum aðilum, að þetta mál fái framgang á þessu þingi. Vildi ég einungis láta þetta koma hér fram á þessu stigi af gefnu tilefni.



Herra forseti. Ég ætti nú kannske síst að blanda mér í þess háttar mál sem jarðasölumálin eru í öðrum kjördæmum. En þó fór svo fyrir mér, að ég hét því kunningjum mínum þar vestra, sem mál þetta snertir, að hvetja til þess að farið væri varlega í að taka ákvörðun um sölu þessara tveggja jarða að svo komnu máli. Ég hef fyrir framan mig bréf, undirritað af búnaðarráðunautum sem rannsakað hafa þetta mál, og einnig ljósrit af bréfi frá Jóni Guðjónssyni á Veðrará. Bréf þessi sýna mér ljóslega, að fyrir Jóni bónda á Veðrará, sem nú hefur heyskaparnytjar á Kroppsstöðum, lægi tæpast annað en að hætta búskap ef hann yrði nú sviptur nytjum af þessu túni sem hér kemur ti1 greina að selt yrði. Ég vil - með leyfi hæstv. forseta - lesa umsögn ráðunautanna varðandi málið. Bréfið er dags. á Ísafirði 19. mars. Þar segir: „Okkur undirrituðum hefur borist beiðni frá Jóni Guðjónssyni bónda á Ytri-Veðrará, Mosvallahreppi í Vestur-Ísafjarðarsýslu, þess efnis að gefa umsögn um búskaparhæfni jarðar hans, bæði með tilliti til hugsanlegs missis nytja af jörðinni Kroppsstöðum í sömu sveit og mikilla framkvæmda opinberra aðila á eignarjörð hans. Einnig hefur Jón sent okkur ljósrit af bréfi sínu til landbrh. og þm. Vestfjarðakjördæmis, dags. 9. 12. 1977. Viljum við staðfesta það, er kemur fram í bréfi Jóns, að jörðin Ytri-Veðrará ber ekki vísitölubú, og mun þó aðstaða Jóns enn versna vegna mikilla framkvæmda opinberra aðila í landi hans. Gróft áætlað ber jörðin um hálft vísitölubú. Kemur þar bæði til lítið beitarland og takmarkað ræktunarland. Samkvæmt skýrslum er ræktun á Ytri-Veðrará 12 ha, en af því eru 1–2 ha tæpast nýtanlegir vegna grjóts og bleytu. Ræktunarmöguleikar eru 4–6 ha, en það land er mjög grýtt og illa fallið til ræktunar. Jón hefur sótt heyskap á fjórar jarðir í Mosvallahreppi alls um það bil 16 ha, þar af eru í landi Kroppsstaða 6 ha nokkuð samfellt og sæmilegt tún. Auk þess lét Jón grafa á Kroppsstöðum s. l. sumar 5435 rúmmetra til að bæta túnin til þurrkunar ræktunarlands og til bættrar nýtingar á engjum í Kroppsstaðalandi. Þó Kroppsstaðir liggi 4–5 km frá Ytri-Veðrará er þetta stærsta og samfelldasta túnið sem Jón hefur haft á leigu. Telja verður ólíklegt, ef Jón missir ítök sín í Kroppsstöðum, að hann geti fengið annað heppilegt land í þess stað og mundu því afleiðingarnar verða mjög skertir afkomumöguleikar á Ytri-Veðrará.“ Þetta bréf er undirritað af þeim ráðunautum Sigurði Jarlssyni og Þórarni Sveinssyni. Ég leyfi mér að taka undir tilmæli hv. þm. Steingríms Hermannssonar um það, að þetta mál verði athugað mjög vel í landbn. áður en tekin verður ákvörðun um að selja þessar jarðir, a. m. k. nú þegar, ef af því gæti leitt að Jón bóndi Guðjónsson flosnaði upp af jörð sem hann hefur setið lengi.