Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

forseti (EÁrna) : Þar sem þetta er síðasti fundur deildarinnar og gerðabækur síðustu funda hafa ekki getað legið fyrir, þá mun ég síðar skrifa undir þessar fundargerðir, ef hv. þdm. mótmæla því ekki. Ég vil svo þakka mjög hv. þdm. fyrir samvinnuna á þessu langa þingi. Það hafa verið mörg erfið og vandasöm mál til meðferðar á þessu þingi. Og það er ekki vafi á því, að þetta þing verður, a, m. k. síðar meir, þó að það verði ekki viðurkennt nú, talið merkilegt í sögu þjóðarinnar. Við höfum unnið hér saman að þessum vandamálum, og ég verð að segja það, að mér er það ánægjuefni að hafa unnið með hv. þdm., fyrir það, hvað samvinnan hefur í alla staði verið góð. Ég vil svo óska öllum hv. þdm. alls góðs í framtíðinni, og þeim, sem heima eiga utan Reykjavíkur, góðrar heimferðar og heimkomu, og þakka svo að lokum allt samstarfið.



Þessi deildarslit fara nú fram á nokkuð óvenjulegum tíma dags. Sumum finnst það kannske nokkuð seint dags, en ég vil segja, að það sé óvenjulega snemma á degi, sem þessi deildarslit fara nú fram. Og störfum þessarar d, hefur lokið hér með hörðum átökum, þar sem heyrzt hafa nokkuð þung orð manna á milli, og getur vel verið, að ýmsum þdm. sé nokkuð þungt í skapi yfir þeim ályktunum, sem hafa verið gerðar nú að síðustu í þessari hv. d. Og ég efast um, að þetta þing verði eins rómað fyrir ágæti eins og það mun vissulega, eins og hæstv. forseti sagði, koma inn í söguna sem merkilegt þing - og þing, sem hefur gert ályktanir, sem marka djúp spor. En þó að á þessari nóttu hafi átt sér stað í þessari hv. d. býsna hörð átök, þá hefur það, verið svo nú, eins og ávallt, að þessi hæstv. forseti d. hefur stjórnað hér umr. og málsmeðferð þannig, að enginn maður mundi hafa getað séð fyrr en á hans atkvgr., hvar hann var í flokki eða hvaða afstöðu hann hefði til málsins og vissra tillagna. Og það er höfuðkostur forseta, að hann sé réttlátur og mismuni mönnum ekki eftir því, hvaða afstöðu hann hefur til mála, og þetta hefur nú sem fyrr einkennt stjórn okkar ágæta hæstv. forseta. Og ég veit, að allir hv. þm. d. munu viðurkenna þetta. Þessi deildarslit eru í raun og veru ekki með alveg sama blæ eins og við hefðum e. t. v. búizt við. Það er vanalega sérstakur blær yfir deildarslitum á síðasta þingi fyrir kosningar, því að enginn veit, hverjir það muni verða, sem koma aftur til þingsetu frá þeim leik, sem þá er háður, kosningunum. En atvik, sem ekki gleðja okkur, hafa orðið þess valdandi, að ekki hvíla nú þessi dimmu ský yfir þessum deildarslitum, sem hér fara fram, heldur vonumst við til þess, að forsjónin gefi það, að við komum saman aftur hér . á tilsettum tíma, og mætumst hér allir heilir og hæstv. forseti þar á meðal. Og hygg ég þá, að eitthvað töluvert megi gerast til þess og mjög óvænt, að annar taki forsætið af þessum hæstv. forseta. Ég vil fyrir mína hönd, og vonast til, að það sé fyrir hönd allra hv. þdm., þakka hæstv. forseta fyrir góða og lipra fundarstjórn á þessu þingi og óska honum allra heilla. Hæstv. forseti hefur alltaf verið að gera sér það upp á þessu þingi, að hann væri orðinn svo gamall, - og í næstum hvert skipti, sem kosningar hafa verið fyrir dyrum, hefur hann sagt það sama -, að hann mundi ekki sjást hér oftar. En nú vonast ég eftir, að við sjáum hann aftur heilan hér á næsta þingi. Óska ég forseta svo allra heilla og góðrar heimferðar, þegar hann fer heim til síns heimilis.

Forseti (EÁrna) : Ég þakka hv. 1. þm. Reykv. fyrir hans hlýju orð í minn garð, og jafnframt öllum hv. þdm. fyrir þá viðurkenningu, sem þeir hafa sýnt, og allt samstarfið. Segi ég svo fundi slitið.

Frsm. (Magnús Gíslason) : Málið hefur borizt aftur frá Nd., sem hefur gert á því nokkrar breyt. Þessar breyt. eru flestar aðeins orðabreyt. og skipta ekki máli að því leyti, að þær breyta ekki efni frv. En þó er ein breyt., sem ég sé ástæðu til að geta um, af því að þar er um verulega efnisbreyt. að ræða frá því, sem var, þegar frv. var afgr. héðan úr d. Þessi breyt. er á 6. gr., en það var þannig ákveðið, að áfallnar bætur og eftirstöðvar þeirra skyldu ávaxtast með 5% frá því tjón yrði og þangað til bæturnar væru greiddar að fullu. Þessum vöxtum átti að verja þannig, að þeir áttu fyrst og fremst að ganga til að greiða vexti af skuldum, sem hvíldu á hlutaðeigandi fasteignum, og jafnframt vöxtunum skyldu greiddar afborganir eins og þetta fé hrykki til, en annars er gert ráð fyrir, að veittur sé gjaldfrestur á afborgunum. En í síðustu málsgr. hefur verið gerð sú breyt., að í staðinn fyrir, að eftir því, sem frv. leit út, þegar það fór héðan, að greiða átti eigendum út það, sem eftir yrði, þegar búið væri að greiða vexti og afborganir, þá stendur hér í frv., að ef eitthvað verði afgangs, þegar greiddir hafa verið vextir af veðkröfum, þá skuli allt hitt greitt til eiganda. Þetta er veruleg efnisbreyt. frá því, sem gert var ráð fyrir í frv. eins og það var, þegar það fór til Nd., og ég hygg, að þessar breyt. hljóti að stafa af einhverjum misgáningi hjá hv. Nd., vegna þess að annars staðar í frv. er líka gert ráð fyrir, að af þessum vöxtum verði líka greiddar afborganir; þannig er t. d. í 6. gr., en þar segir: „Jafnframt vöxtum greiðast afborganir af hinum þinglesnu veðskuldum, og skal draga þær frá bótunum, er þær verða endanlega greiddar.“ En þetta stangast við það, sem stendur í niðurlagi 6. gr. Sömuleiðis er í 7. gr. talað um vexti og afborganir í þessu sambandi og loks er í 30. gr. gert ráð fyrir, að taka skuli lán til þess að greiða með vexti og afborganir, ef iðgjöldin hrökkvi ekki. Allt þetta bendir til þess, að hér hafi átt sér stað misgáningur. En n. átti tal um þetta við form. allshn. Nd., og hann tjáði okkur, að þetta væri með ráði gert. En hafi svo verið, hefur láðst að breyta öðrum ákvæðum til þess að allt stangist ekki. Vegna þess að þingslit eru ákveðin í dag, hefur n. ekki treyst sér til að gera till. til breyt. á þessu, vegna þess að ef frv. tæki breyt. hér í d., væru ekki líkindi til, að frv. næði fram að ganga, heldur verður að treysta því, ef til þess hemur, að ríkisstj. þurfi að nota heimildina, áður en Alþ. kemur saman næst, að hún breyti þá 1. þannig, að samræmi fáist í þetta, annaðhvort með því að breyta því í það form, sem það var, þegar það var afgr. héðan úr d., eða þá að þeim ákvæðum frv., sem nú eru í ósamræmi við niðurlag 6. gr., vegna þeirrar breyt., sem Nd. gerði á henni, verði breytt til samræmis við hana. í trausti þess, að ríkisstj. ráði bót á þessu, hefur n. ekki séð ástæðu til að gera brtt. við það.



Ég gat þess við 2. umr. málsins, að ég myndi freista þess við 3. umr. að bera fram till. til þess að reyna það, hvort það er alvarlegur ásetningur þessarar d. að stefna þessu máli svo, að meginþunginn af þeim kostnaði, sem af þessu leiðir, hljóti að verða borinn uppi af útvegsmönnum og sjómönnum. Þó að þannig færi, sem fór með þeim undarlegu forsendum, sem voru viðhafðar við 2. umr., vil ég leyfa mér, ásamt hv. 10. landsk., að leggja hér fram skrifl. brtt., sem fer í þá átt, að í stað þess, að heimildin um útflutningsgjaldið nái 10%, komi 5%, og í stað þess, að ríkisstj. skuli heimilt að ákveða, að gjaldið skuli aðeins ná til þeirra afurða, sem framleiddar verða eftir að reglugerðin öðlast gildi, komi, að gjaldið skuli aðeins ná til þeirra afurða o. s. frv. Og þar sem það hefur alltaf verið mín skoðun, að þessi kostnaður ætti að berast uppi sem jafnast af þeim, sem orku hafa til þess í landinu, er hér flutt brtt. við 6. gr. um, að í stað 10% komi 15%. Vil ég leyfa mér að leggja fram þessar brtt. og vonast til, að þær fái að koma til atkv. Ég held, að ég þurfi ekki að orðlengja um þetta frekar. Það er búið að ræða málið svo mikið. En ég vil til þess ýtrasta reyna að halda fram rétti þeirra manna, sem annars verða algerlega fyrir barðinu á þessum útgjöldum, og hef þess vegna lagt fram þessar brtt.

Forseti (EÁrna) : Mér hafa borizt skrifl. brtt. frá hv. þm. Vestm. og hv. 10, landsk. þm., svo hljóðandi: [Sjá þskj. 778]. Brtt. eru of seint fram bornar og auk þess skrifl., og verður því að veita tvenn afbrigði frá þingsköpum, til þess að þær megi taka til meðferðar á fundinum.



Það þýðir víst lítið að bera fram brtt. við málið, þar sem það virðist vera öllum rökum ofar, að þessi d. megi engu breyta. Ég vil benda hv. þm. á það, hvað í þessu felst. Það þýðir bara það, að þessi d. afsalar sér öllum afskiptum af þessu máli og er ekkert annað að gera hér en að leika skrípaleik, því ég veit ekki, hvað umr. í d. hafa að þýða, ef svo atkv. stjórnast að lokum af því, að ekki megi breyta neinu. Það er sjálfsagt ánægjulegt að lesa ræður, en þær eru þýðingarlausar fyrir málið, ef þær eiga engu að ráða um úrslitin. Það sjá allir, hvert með þessu er stefnt. Hæstv. viðskmrh. sagði, að málinu væri stefnt í hættu, ef brtt. eru samþ., en ég vil segja það, að ef málið dagar uppi fyrir það, að brtt. eru samþ., þá ber enginn annar ábyrgð á því en hæstv. ríkisstj., því vitaskuld er það á valdi hennar að halda þinginu þangað til málið er afgr., ef henni er nokkurt áhugamál, að það verði afgr. Og það væri eiginlega gaman að vita, hvað sagan segir um svona viðburði í einu af stærstu málunum, sem líklega sjást ávextir af í nokkuð mörg ár, - að það hafi í upphafi fengið slíka afgreiðslu af því að þm. vildu ekki af einhverjum ástæðum vera einum degi lengur á þingi. Hvað ætli menn segi um þetta á eftir, þegar menn eru ekki alveg eins þreyttir og nú? Ég held það þyki undarleg framkoma hjá löggjafarþingi þjóðarinnar. En það getur verið, að maður eigi að hugga sig við það sama, sem fram kom í máli hér á undan, að enda þótt við afgr. málið eins álappalega eins og verkast vill, geri það ekkert til, því að stj. setji bráðabirgðalög. Það er séð, hvernig er að treysta hinni d., að hún tekur vel undirbúin mál héðan og setur inn í þau endileysur, svo að breyta þarf 1. aftur með bráðabirgðal. Það er ekki furða, þó að við eigum að afhenda málin annarri d., sem svona fer að. Ég bar fram brtt. við 2. umr. og minntist á í sambandi við hana, að ef ríkisstj. þætti ástæða til að afla sér frekar heimilda áður en mjög langt líði, þá væri alltaf á valdi hennar að kalla saman þing. Ég taldi ekki líklegt, að þess þyrfti, því að ég gæti búizt við, að ef frv. hefði verið einskorðað við það, sem allir telja aðalatriðið, að berjast á móti dýrtíðinni, þá myndu 5 milljónir nægja. En mér finnst mikil ástæða - eins og frv. þetta verður afgr. -, að þingið fái að fjalla um málið ekki síðar en í haust aftur. Ég vil því bera fram brtt. um, að við 8. gr. bætist : „Og gilda til ársloka 1941“. Þetta felur ekki annað í sér en það, að þegar ríkisstj. er byrjuð að framkvæma málið, - ég vil segja, þegar ríkisstj. er byrjuð að undirbúa málið, því að það er samþ. nú óundirbúið, - þá komi þingið saman til að fjalla um málið, áður en lengra er haldið. Ég mun afhenda hæstv. forseta till. og biðja hann að leita afbrigða um hana, og tel ég skylt að veita þau, þar sem málið er keyrt svo hratt í gegnum deildina. Ég vil svo eins og mitt „testamentum“til þessa frv., áður en það er afgr. sem 1. frá Alþingi, aðeins segja það, að mér virðist það vera eins konar „láns- og leigufrv.“ Það felur stj. fullkomið einræði í þessum málum, sem eru svo víðtæk, að margt má undir þau draga. Þarna er heimiluð upphæð, sem að vísu er ekki alveg eins há og öll upphæð sjálfra fjárlaganna, og hefur stj. nokkurn veginn óbundnar hendur um, hvernig hún úthlutar. En það er bara sá stóri munur á þessari fjárhæð og fjárhæð fjárl., að þessarar sér hvergi stað. Það á ekki að byggja nokkra vegi, ekki nokkra brú, engan vita, enga höfn, ekki að halda fyrir hana skóla eða sjúkrahús, ekki að styðja listir og vísindi. Allt þetta fé, fast að því eins og fjárl.upphæðin, á bara að fara í þessar framréttu hendur, þessa hít, sem ríkisstj. á að ausa peningunum í. Ég vil ekki neita því, að nokkur ástæða sé til að gera einhverjar ráðstafanir í þá átt, sem hér er um að ræða. En mér finnst, að þessi 20 ár, síðan ég kom á þing, hafi aldrei verið frv. afgr. líkt þessu, aldrei jafnstórt og viðurhlutamikið mál afgr. með jafnalgerlega ónógum undirbúningi. Og ég vil svo að lokum bara spyrja: Ef þörf er á því núna, eftir að nýlega er endað það ár, sem allir játa, að er eitt hið mesta uppgripaár, sem okkar þjóð hefur nokkurn tíma lifað, sérstaklega til sjávar og líka til lands, og meðan sú velmegun ríkir, hvort sem hún nú er fölsk eða rétt, - ef þm. álíta, að þá þurfi fyrst að spandera þeim peningum, sem eru saman sparaðir af stórum sköttum frá árinu, sem leið, og síðan leggja á stórkostlega skatta í viðbót, - til hvers ætla menn að grípa þegar mögru árin koma? Þá má búast við að verða að fara að klífa niður brattann, og hefði ég haldið, að menn hefðu ekki neitt á móti því, frekar en forðum í Egiptalandi, að eiga nokkurt korn í hlöðunum. En menn virðast ekki hugsa þannig nú. Nei, ölvunin er á hámarki, og þá spara menn ekki venjulega. En þegar svo erfiðleikar koma og atvinnuleysi og ill afkoma steðja að, þá verða færri úrræðin.

Viðskmrh. (Eysteinn Jónsson) : Ég hef hlustað með mikilli þolinmæði á það, sem sagt hefur verið um þetta mál í nótt, og ætla ekki enn, fremur en áður, að svara þeim fjarstæðum, sem sumir hv. þm. hafa látið sér um munn fara. En ég vil aðeins, út af því, að hv. 1. þm. Reykv. hefur síendurtekið það hér, að þetta mál hafi verið illa undirbúið, alveg sérstaklega minna á það, til þess að það standi í þingtíðindunum ómótmælanlegt, að þetta mál var til meðferðar í þingflokkunum og stj. í marga mánuði: Fyrir þing var lögð fram í ríkisstj. skýrsla um þetta mál, sem hefur verið undirstaða að þeirri athugun og tillögum, sem gerðar hafa verið síðan. Og það er nokkuð hart að heyra því haldið fram, að mál, sem fengið hefur slíka meðferð, sé illa undirbúið. Ætlast ég til þess, að hv. þm. leiki sér ekki að því að eyða nóttum hér á Alþ. með fjasi af þessu tagi.



Ég á að vísu brtt. ásamt hv. þm. Vestm., sem ég vona, að verði samþ., en ég stóð þó ekki aðallega upp til að mæla fyrir henni, heldur vildi ég gjarnan vekja athygli á því, hvað það er, sem hefur í raun og veru gerzt við 2. umr. þessa máls, þegar felld er brtt., sem samkv. umr. - þar á ég sérstaklega við ræðu hv. þm. Hafnf. - hefði verið samþ., ef ekki hefði vofað yfir að slíta þingi á morgun, og af því að hann telur, að málinu sé stefnt í hættu, ef breyt. á því er samþ. Og þessu til stuðnings vil ég jafnframt benda á það, að þótt forsrh. hafi áður í umr. lýst yfir því, að hann myndi greiða atkv. með ákveðinni till., - till. sem hv. 1. þm. Eyf. lagði fram -, þá greiddi hann atkv. á móti henni með þeirri skýringu í nafnakalli, að það væri vegna þess, að hann teldi þessu frv. stefnt í hættu, ef breyt. yrði á því gerð. Og með því hefur hæstv. forsrh. lýst yfir, sem að vísu hafði komið fram að nokkru leyti áður, þótt ekki væri beinlínis í hans ræðu um málið, að það er í raun og veru að ganga á rétt þessarar deildar um afgreiðslu á máli þessu, sem hér liggur fyrir. Ég vil nú beina því til hæstv. ríkisstj., hvort hún virkilega sjái ekki þá hættu fyrir, þingræðið og lýðræðið í þessu landi, sem hún segist og þykist vilja styðja og styrkja, er felst í slíkri afgr. sem þessari. Ég vil leyfa mér að benda ríkisstj, á það, að það eru ekki nema örfáir dagar og örfáar vikur síðan í Sþ. var fyrir forgöngu ríkisstj, samþ. till. þess efnis, að kosningar, sem fram áttu að fara í vor, féllu niður. Með því að stuðla að því, hefur hæstv. ríkisstj. beitt sér fyrir því meðal annars, að þetta mál gæti ekki fengið þá afgreiðslu, sem það annars hefði fengið hjá þjóðinni, ef til kosninga hefði verið gengið. Og það er líka athyglisvert, að það er ekki fyrr en ríkisstj. er búin að fá þennan kosningafrest samþ. í Sþ., sem hún leyfir sér að leggja fram frv., sem leggur milljóna útgjöld á alla menn í landinu, sem ég og margir fleiri telja þannig á lögð, - komi óneitanlega svo misjafnlega niður, - að til þess hafi ekki þekkzt dæmi áður. Það hefur líka skeð í þessari hv. d., að einn hæstv. ráðh., sem ekki er viðstaddur nú, atvmrh., hefur komið í veg fyrir, að það væri samþ. frv. til l. um vigt á síld, með því sí og æ að fara þess á leit við hæstv. forseta d., að málið yrði ekki útrætt fyrr en hann gæti verið við. En hann hefur aldrei verið við í hv. d., svo að hægt væri að ræða málið. Þetta mál er búið að ganga gegnum Nd. með miklum meiri hl. atkv., enn fremur er sjútvn. þessarar d. búin að halda fundi um málið og afgr. nál. um það. N. er öll sammála um, að samþ. beri frv. Einn nm. skrifar undir með fyrirvara, en sá fyrirvari er einungis bundinn við það, að hann sé ekki viss um, hvort takast megi að útvega þessi áhöld, sem til þar f.

Þm. er kominn út fyrir efnið

. Þetta kemur við þessu efni, vegna þess að ég er hér að tala um afgreiðslu mála með þeim hætti, að ekki getur verið annað en brot á þingræði, og mun ég koma nánar að því. Það er vitað, að frv. átti fylgi mikils meiri hl. þm. Samt leyfir einn ráðh. sér (sem óskaði eftir kosningafrestun) að koma í veg fyrir, að þingvilji fái að ráða í þessu máli. Það er einmitt það sama, sem nú hefur verið gert í þessu dagskrármáli, sem liggur fyrir. Eftir því, sem hv. þm. Hafnf. og hv. 5. landsk. gerðu grein fyrir sínu atkv., þá hefur ríkisstj. ég vil segja kúgað þessa d. og svipt þm., sem hér sitja, þeim rétti, sem þeir hafa, með því að hafa svo skamman frest á þessu máli, að brtt. fást ekki samþ., sem þó má vera, að þingvilji sé fyrir. Ég tel þess vegna, að hæstv. ríkisstj. hafi gengið miklu lengra en sæmilegt er í því að hafa ekki í heiðri það skipulag í þjóðfélaginu, lýðræði og þingræði, sem hún þykist vilja fylgja og berjast fyrir, að framfylgt sé. Sem sérstakt dæmi þess vil ég benda á einu sinni enn, að það frv., sem fær slíka afgreiðslu, er einmitt borið fram eftir að stj. er búin að beita sér fyrir því, að þjóðin geti ekki neitt um málið sagt á þessu vori.



Það er ekki hægt að ganga algerlega fram hjá þessum ásökun um. Og það er þá fyrst, að málið sé óundirbúið. Það er vitað mál, að bæði hér og í öðrum löndum, þar sem lýðræði er fullkomlega fylgt, eru mál undirbúin fyrir þing, síðan í flokkunum og í nefndum. Og málin fá þar betri athugun, rannsókn og yfirvegun heldur en í umr. sjálfum í Þingsal. Og þar, sem flokkaskipun er viðurkennd, þá er þetta á allan hátt jafneðlileg og ég. vil segja eðlilegri og betri þingræðislegur undirbúningur á málum heldur en umræðurnar sjálfar í þingsal. Og það verður að koma fram í þingtíðindum, að þetta mál hefur verið rætt í flokkum. A. m. k. höfum við ráðh. Framsfl. lagt það á fyrstu fundum hvað eftir annað fyrir miðstjórnina og varið fleiri dögum til að ræða það. Enda hefur ekki komið fram kvörtun frá þm. Framsfl. um, að það hafi ekki verið gert. Og flokkurinn hefur hvað eftir annað kallað þá menn til ráðagerða, sem sitja í ábyrgðarmiklum fjármálastöðum fyrir flokkinn. Þess vegna vil ég alls ekki, að þessari staðhæfingu um slæman undirbúning sé ómótmælt. Ég geri ráð fyrir, að málið sé eitthvað svipað undirbúið annars staðar, því að það var rætt í ríkisstj. og gert ráð fyrir, að þannig væri frá því gengið. Málið var síðan lagt fyrir Alþ. eftir að það var rætt í ríkisstj., og satt að segja hefur hæstv. viðskmrh. ástæðu til að ætla, að frv. yrði samþ. óbreytt eða með aðeins tveim litlum breyt. Þetta er rétt að komi líka fram. Og þegar málið var tekið fyrir hér á Alþ. og ætlazt til, að n. í báðum d. fjölluðu um það jafnsnemma, þá vildi svo til - eftir því sem mér er sagt -, að sú þingn., sem átti að fjalla um það frá þessari d., var ekki viðstödd: Eftir að málið hafði verið rætt í tvo dagsparta og breytt í það horf, sem það var lagt fyrir Nd., þá var gengið út frá því, að fyrir því væri verulegur meirhluta þingvilji í báðum d. Og þegar gengið var frá málinu af hendi okkar flokks, var málið rætt á tveim fundum til að athuga, hvaða afstöðu flokkurinn gæti tekið. Þannig var málið undirbúið. Ég vil ekki, að það standi ómótmælt, að ríkisstj., a. m. k. ég sem forsrh., vilji láta það koma fyrir, að nein þvingun sé á þm. lögð. Ég hef aldrei gert það í öll þessi ár, sem ég hef farið með völd, og mun ekki gera. Að heimildir þessar séu víðtækar, þarf engum að þykja óeðlilegt. Engan þarf heldur að undra, þótt ekki liggi fyrir áætlun fyrir framtíðina, þar sem frv. er úr garði gert til að mæta óvissu. Því hefur verið líkt við láns- og leigufrv. í Bandaríkjunum. Það er ákaflega góð samlíking. Einmitt sú þjóð, sem berst fyrir lýðræðinu, gefur út slíkar heimildir, sem að vísu, ganga margfalt lengra en þetta frv. Hv. þm. hefur því líkt okkur við þá þjóðina, sem stendur einna fremst í fylkingu í baráttu fyrir lýðræði. Vegna óvissu tímanna verða slíkar þjóðir að gefa víðtækar heimildir sínum stjórnum. Ég vil ekki ganga inn á að ræða efni þeirra till., sem liggja fyrir. Vil þó geta þess um. till. hv. 10. landsk., að hún er að efni til fyrir ríkisstj. nákvæmlega sama heimild og sú í frv. Þetta er allt lagt undir dóm ríkisstj., og hún á að meta þær ástæður, sem fyrir hendi eru. Hún getur því notað þessa heimild um 100%. Og þegar á að dæma um söguna, er rétt, að lesendur þingtíðinda geti borið þær. till. saman og séð, að hér er farið með rétt mál. Það er ekki hægt að benda á einn staf í brtt., sem hamli ríkisstj. að fara að á sama hátt og ef frv. verður samþ. óbreytt: Að slíkar till. séu svo ekki samþ., á að vera þetta reginhneyksli, að mér skilst, og jafnvel brot á öllu þingræði. Enn fremur ber á það að líta, að málið tafðist af ófyrirsjáanlegum ástæðum í Nd., án þess að ég reki það. Í sambandi við það að hv. 1. þm. Reykv. sagði að peningum þessum væri kastað í hít og að ekki ætti að vinna neitt fyrir þá, vil ég geta þess, að vel getur svo farið, ef sú framkvæmd tekst, sem hér á að stefna að, að við verðum færari um margar verklegar framkvæmdir síðar heldur en við munum verða, ef ekkert er reynt af þessu tagi til að afstýra því, sem vofir yfir okkar fjármálum, ef því fer fram, sem nú horfir.

Forseti (EÁrna): Ég vildi mega óska þess, eftir allar þessar umr. um frv., að menn héldu sér við þær brtt., sem nú liggja fyrir, og jafnframt óska eftir því, að menn takmarki mál sitt.



Mér þykir leiðinlegt, að báðir þeir ráðherrar, sem ég vildi gjarnan tala við, hafa nú vikið þarna til hliðar. Ef „aukaþinginu“ þarna inni skyldi vera lokið, munu þeir heyra mál mitt. Það má náttúrlega segja, að engri þvingun hafi verið beitt, eins og hæstv. forsrh. hefur tekið fram hvað eftir annað, að hann vilji ekki gera. En tveir þm. hafa lýst yfir, að það hafi ráðið þeirra afstöðu, að ófært væri að samþ. brtt. vegna eindaga málsins. Út af undirbúningi málsins vil ég segja við hæstv. forsrh., sem ræddi þetta stillilega og taldi undirbúninginn góðan, það hefði verið rætt í flokkum allt þingið. Hvernig stendur á því, að nú fyrir fáum dögum, um hvítasunnuna, var fyrst skipuð n.? Og það er hún, skilst mér, sem fer að banga og klambra saman till., sem ekki eru till., heldur bara svona kastað fram ýmsu, sem þyrfti að taka fram í málinu. Það er fyrst eftir hvítasunnu, sem eitthvað kemur fram. Ég veit ekki, hvort framsóknarmenn hafa haft eitthvert leyniplagg; en það eru ekki lagðar fyrir till. fyrr en 6 manna n. kom með sínar. Og ég vil segja það, að þó að málið sé hér rætt, þá neitaði ég fyrir mitt leyti að fara í þessa, n., af því að ég álít ekki, að það sé það, sem mest þyrfti að gera, að spjalla um málið, heldur þyrfti að rannsaka það og fá upplýsingar. Ég veit varla, hvað var í hæstv. forsrh. út af þessu máli. Það var að heyra, ekki aðeins, að ekki mætti samþ. brtt. við frv., heldur var hreytt í okkur ónotum fyrir að vera yfir höfuð að tala um málið. Því ekki þá að svipta þm. málfrelsi og koma svo saman, eins og í vissu landi, til þess að hlusta á lög, sem eiga að verða samþ. Hve lengi eru þessar umr. nú. búnar að standa? Allar umr. um málið í þessari hv. d. hafa verið háðar á einum eftirmiðdegi og fram eftir nóttunni á eftir, það er allt og sumt, sem umr. í þessari hv. d. hafa staðið um þingsins langstærsta fjármál, annað en fjárl. En úr því undirbúningur málsins er svo góður, að ekki þykir þörf á lengri umr. hér í þessari hv. d. um málið, þá dettur mér í hug að spyrja um nokkur atriði, sem mér þætti æskilegt að fá upplýst. Hve mikið fé er áætlað, að þurfi á einu ári til þessara aðgerða? Hve mikið er áætlað til þess að gera hvað fyrir sig af því, sem á að framkvæma? Hve mikið er áætlað t. d., að þurfi til þess að bæta upp mjólkurverðið, ef á að haldast sama verð á mjólkinni? Hvaða vörur á að verðbæta af útflutningnum, og hve mikið fé er áætlað, að þurfi til þess? Hve mikið býst hæstv. ríkisstj. við, að muni verða hægt að lækka farmgjöldin? Hve mikið álítur ríkisstj., að sé hægt að lækka vöruverð með strangara eftirliti með verðlagi á útlendum vörum? Hverju álítur ríkisstj., að tekjuskatturinn þessi nýi, hvort sem hann hefði verið tekinn eftir fyrri till. í upphaflega frv. eða eftir tekjuskattsviðaukanum, mundi - nema? Hversu hátt verður útflutningsgjaldið? Er ríkissjóður fær um að greiða þessar 5 millj. kr. af tekjum ársins 1941? Í hvaða vísitölu ætlar ríkisstj. að halda dýrtíðinni? Ég held, að ég gæti haldið áfram að telja svona upp blaðsíðu eftir blaðsíðu af spurningum. Það er engri af þessum spurningum svarað, - engri. Málið er aðeins sett fram á þessa leið: Það er þörf á að afla mikils fjár - heilmikils fjár, eins og hæstv. viðskmrh. sagði í sinni fyrstu ræðu. En hve mikils fjár er þörf og hve mikið fé fæst og til hvers á að nota það, það er ekki upplýst. Og það er ekki gaman að spjalla um þetta málin. og á þingi með þessum forsendum. Mér fannst það, satt að segja, nokkuð stíft hjá mér að líkja þessu frv. við láns- og leigufrumvarpið í Bandaríkjunum. Og mér þykir því dálítið merkilegt, eða einkennilegt, að hæstv. forsrh. hefur nú játað, að þetta sé svipað. Láns- og leigufrv. er neyðarráðstöfun stórveldis; sem fer í stríð upp á líf og dauða. Rómverjar fólu einum manni diktatorsvald, þegar mikil hætta steðjaði að þjóðinni, er varðað gat líf hennar og sjálfstæði. Og ég man nú ekki, hve margar vikur láns- og leigufrv. tók í Bandaríkjunum. Það var ekki hespað af á einni nóttu. Afgreiðsla þess stóð yfir vikum eða mánuðum saman. En hér má helzt ekki í þessari hv. d. samþ. eina einustu brtt.; hæstv. forsrh. vill reyndar ekki beinlínis lýsa yfir, að hann sé á móti því. En það á nú að slíta þinginu á morgun (eða má nú orðið segja í dag), og það er því ekki fært að breyta neinu. Þetta er hljóðið í hæstv. ráðh. og fleiri hv. þm. Þetta frv. hefur verið lagt fyrir þessa hv. þd. upp á punt, - því að málið á að vera svo ákaflega vel undirbúið, - til þess að fullnægja formsatriðum. En það liggur ekkert fyrir af upplýsingum. Bara ekkert.

Forsrh. (Hermann Jónasson) : Ég ætla nú ekki að svara miklu. En vegna þess, að hv. þm., sem síðast talaði, sagði, að ekki lægju fyrir neinar áætlanir um það, hve mikið þyrfti í þetta eða hitt, þá ætla ég að svara honum aftur með spurningum og segja: Hvaða verð verður á aðfluttum vörum? Vilja hv. þm. segja mér það? Hvað verða farmgjöldin há? Eftir þeim fer verðið á aðfluttum vörum: Hversu há verða vátryggingagjöldin? Því að eftir því fer, hvað þarf til þess að farmgjöldin lækki. Hvað verða útflutningsvörurnar í háu verði? Því að eftir því fer það, hve mikið þarf til þess að bæta upp verð á þeim. Hve mikið verður flutt út? Eftir því fer það, hver útflutningsgjöldin verða. Vilja hv. þm. svara þessu?



Það var aðeins stutt aths. vegna þeirra ummæla hæstv. viðskmrh., að menn væru að fjasa fram eftir nóttu um þetta mál. Og það var svo að heyra, að í þessu lægi heldur lítilsvirðing á háttv. þm., a. m. k. þeim, sem að hans dómi halda uppi þessu fjasi. Ég verð að telja þetta ákaflega ómerkileg ummæli. Það er búið að sýna fram á það, hversu langan tíma þessi hv. þd. hefur haft þetta mál til meðferðar. Og hann er ekki svo óhæfilegur, að það verði með nokkrum rétti kallað fjas, sem nú hefur verið sagt um málið, eða það fært undir það, að það sé ónytjuhjal. Hitt er dálítið eðlilegt, að mönnum verði nokkuð hverft við það, að það er notað sem rök fyrir því, að engar aths. eða leiðréttingar megi koma fram og vera samþ. á þessu frv. frá þessum þriðja hluta hv. þm., sem í þessari hv. d. eiga sæti, að málinu er stefnt þannig inn í þessa hv. d., þegar svo nærri er komið þingslitum sem raun ber vitni. Ég veit það vel, að hæstv. ríkisstj., eins og nú stendur, hefur mikið vald og getur ráðið málum til lykta þrátt fyrir það, þó að allstórir hópar af þm. séu óánægðir með afgreiðslu þeirra. En það er nú svo, að aðferðir eins og hér er beitt og ummæli eins og hér eru viðhöfð, þau eru ekki til þess fallin að vekja eða efla traust á þingræðisvilja hjá hæstv. ríkisstjórn. Ég hefði kosið fremur, að minni einræðiskennd hefði komið fram heldur en gerði vart við sig í framkomu og ummælum hæstv. ráðh. Það er heldur skemmtileg tilhugsun, ef sá háttur á að fara að verða hér á hæstv. Alþ., að kastað sé hreint og beint köpuryrðum til hv. þm., ef þeir ekki í einu og öllu vilja samþ. það, sem ríkisstj. leggur fyrir. Þetta lítur ekkert betur út fyrir það, þó að hæstv. ríkisstj. hafi látið fresta kosningum til Alþ., eins og gert var, frá þeim löglega tíma. Ég vil frekar meina, að það taki sig enn þá verr út í því ljósi, og vildi óska þess, að slík lítilsvirðingarummæli úr ráðherrastóli ættu sér ekki stað eins og hér voru viðhöfð í sambandi við umr. um þetta mál. Ég held, að það sé, sem sagt, alveg óþarfi. Við 1. umr. málsins var til þess mælzt, að hv. þm. færu ekki út í almennar umr. um málið, sem var ekki heldur gert. Hitt þarf engan að undra, eins og málið horfir við, þótt þeir þm., sem ekki eru ánægðir með afgreiðslu málsins, vilji nokkuð ræða málið til hlítar nú og freista þess til þrautar að fá lagfært það í frv., sem lagfæra þykir þurfa. Einhver hæstv. ráðh., ég held hæstv. viðskmrh., mælti svo í garð okkar sjálfstæðismanna hér í kvöld, að við gætum varla vantreyst okkar eigin ráðherrum til framkvæmda í þessu máli. Hvað, sem um það má segja, þá vil ég vísa til þess, að það kom fram í ræðu hæstv. forsrh. hér fyrr í kvöld sem svar við þeirri ádeilu frá mér, að hæstv. ríkisstj. hefði fyrr og á annan hátt átt að taka í þessa tauma hvað snertir ráðstafanir gegn dýrtíðinni og ráðstafanir til uppbóta á verð landbúnaðarafurða, - það kom þá fram í svari hæstv. forsrh., að það hefði ekki verið samkomulag innan ríkisstj. um það, hvernig á þessum málum skyldi tekið. Það, sem hefur skeð í þessu, það getur aftur skeð. Og þessi ummæli hæstv. forsrh. gefa ekkert sérstakt fyrirheit um það, að full eining eða samkomulag verði heldur um framkvæmd þessa máls. Þó að það þyki nauðsynlegt að gefa svo að segja takmarkalausar heimildir, eins og hér liggja fyrir till. um, þá tel ég, að það sé næsta lítil trygging fyrir því, í fyrsta lagi að samkomulag eða eining verði um framkvæmd málsins, og því síður, að þær framkvæmdir nái því takmarki, sem menn virðast hafa fyrir augum: Þess vegna er það, að ég fyrir mitt leyti vil reyna, á meðan málið er í höndum hæstv. Alþ., að koma inn einhverjum takmörkunum. Því að ég álít það algerlega óþarft, að það liggi svona gersamlega á valdi hæstv. ríkisstj., hve langt er farið innan ramma þessara 18% skattálagningar í þessu máli. Því að ég hef enga tryggingu fyrir því, að sanngjarnlega verði farið í það mál. Ég vil vona, að svo verði. En trygging er ekki hægt að segja, að. liggi fyrir, sízt af öllu, þegar fyrir liggur yfirlýsing frá hæstv. forsrh. um það, að innan hæstv. ríkisstj. hafi verið uppi ákveðnar till. á vissu tímabili til úrlausnar á þessu máli, till., sem e. t. v. margir hefðu fellt sig við, en hann hætti við, að um þær hefði ekki náðst samkomulag hjá hæstv. ríkisstj. Ég held, sem sagt, að hæstv. ríkisstj. ætti að hafa það í huga, að hv. þm. geta, enn sem komið er, ekki fullkomlega sætt sig við Það, að það sé bara talið fjas, þó að þeir vilji koma sínum vilja fram í svona stórmáli eins og þessu.



Það eru aðeins örfá orð nú. - Ég vildi fyrst gera ofurlitla aths. við það, sem hv. 1. þm. Reykv. sagði um tvennt í sambandi við þetta mál. Hann sagði, að umr. um þetta mál hér í þessari hv. d. hefðu ekki verið til neins, vegna þess að brtt. hefðu ekki komizt að til samþykktar, rök hefðu ekki haft neitt að segja o. þ. l. En ég vil álíta, þvert á móti, að umr. hér í þessari hv. d. hafi verið til mikilla bóta, vegna þess að hæstv. ríkisstj. hefur orðið vör við vilja hv. þm. í þessu máli hér í þessari hv. d. Og ég efast ekki um, að hún taki til fullkominnar athugunar þær brtt., sem hafa komið hér fram.

Og verið felldar

, og þær umr., sem hafa farið fram hér í hv. d. um málið, þegar kemur til framkvæmda í þessu máli. Hv. 1. þm. Reykv. sagði líka, að þau 20 ár, sem hann hefði setið hér á Alþ., hefði engin slík löggjöf komið fram til samþykktar sem þessi. Það er alveg rétt, og ég er ekki í vafa um það, að ef eitthvað hefði verið gert til. þess að stöðva dýrtíðina eftir stríðið 1914–1918, þá hefði betur farið heldur en raun varð á. Sá afturkippur, sem varð eftir það stríð í atvinnulífinu við krónuhækkunina á eftir, sem reið ýmsum framleiðendum að fullu, hefði ekki komið, a. m. k. ekki eins tilfinnanlegur, ef eitthvað hefði verið gert til þess að draga úr dýrtíðinni þá. Viðvíkjandi brtt., sem hér liggja fyrir, verð ég að segja það viðkomandi þeirri brtt., að ekki megi fara hærra með útflutningsgjaldið en í 5%, þá tók ég það fram við 2. umr. málsins, er ég minntist á brtt. hv. 10. landsk., að eins og hún var orðuð, þá virtist mér hann álíta það, og ég var honum sammála um það, að það gæti svo farið, að útflutningur sjávarafurða gæti ekki þolað þennan skatt. En t. d. efjafngóð sala yrði á ísfiski hjá togurum (og þeir sigla með hann til Englands) eins og fyrri hluta þessa árs, þá er ég ekki í vafa um, að slíkar sölur hefðu getað barið uppi þetta gjald. Og eins ef það hefði fengizt, að íslenzk skip mættu flytja ísfisk til útlanda og selja hann þar á frjálsum markaði fyrir svipað verð eins og var á fiskinum fyrri hluta þessa árs, þá er ekki vafi á því, að slíkar sölur hefðu getað borið 10% gjaldið. Þess vegna vil ég ekki algerlega taka þessa heimild í burtu, sem er í frv. Því að ég álít, að það geti komið þeir tímar, að það sé full ástæða til þess að nota heimildina til að taka þetta gjald. Og mér virtist líka, að hv. þm. Vestm. hefði ekkert við það að athuga, að þegar skatturinn var afnuminn í Englandi, þá hefði sá skattur, eða skattur í staðinn fyrir hann, átt að vera notaður til þess að safna í sjóð, til þess að nota þann sjóð svo til að hamla á móti dýrtíðinni. Viðvíkjandi hinni breyt. í sömu gr., að í staðinn fyrir orðin „heimilt er ríkisstj. að ákveða, að gjald þetta skuli aðeins ná til þeirra afurða, sem framleiddar eru eftir að reglugerðin um útflutningsgjaldið öðlast gildi“ komi það ákvæði, að gjald þetta skuli aðeins ná til þeirra afurða, sem fluttar eru út úr landinu og ekki hefur verið aflað, þegar lög þessi koma í gildi, viðvíkjandi þessu ákvæði veit ég það, að innan Sjálfstfl. hefur einmitt verið talað um það, að það komi ekki til mála að skattleggja þær vörur, sem framleiddar eru áður en þessi reglugerð gengur í gildi, nema þær hafi þá hækkað svo gífurlega í verði, að þær muni þola útflutningsgjaldið. Þetta veit ég, að hv. þm. Vestm. hefur líka heyrt. Og ég vil vona, að við báðir berum það traust til þeirra hæstv. ráðh., sem við Sjálfstæðismenn höfum í ríkisstj., að þeir muni fylgja þessu fram. Fleiri orð ætla ég ekki að hafa um þetta mál, enda álít ég bezt, að farið verði að ganga til atkv. um frv.



Ég skal nú vera stuttorður. - Ég verð að segja það, að það gladdi mig mjög sú yfirlýsing, sem fram kom frá hæstv. forsrh., þar sem hann lýsti yfir, að þó að brtt. mínar á þskj. 768 hefðu verið felldar, mundi ríkisstj. samt fara eftir þeim og framkvæma ráðstafanir sínar nákvæmlega á sama hátt eins og hún mundi gera, þó þessar brtt. hefðu verið samþ., og vil ég leyfa mér að leggja þann skilning í þessa yfirlýsingu, að hæstv. ríkisstj. muni ekki taka sem útflutningsgjald nema 5%, nema sérstakar ástæður séu fyrir hendi, þá fari hún með útflutningsgjaldið upp í 10%. Og ég vil leyfa mér líka að leggja þann skilning í þessa yfirlýsingu hæstv. forsrh., að útflutningsgjaldið verði aldrei haft hærra en svo, að samanlagt útflutningsgjald og framleiðslukostnaður nemi ekki hærri upphæð en söluverði afurðanna, og líka, að þegar afurðir eru fluttar út hálfunnar eða fullunnar, þá verði útflutningsgjaldið reiknað aðeins af hráefnisverði. Og í þriðja lagi vil ég leyfa mér að leggja þann skilning í þessa yfirlýsingu hæstv. forsrh., að gjald þetta verði aðeins tekið af þeim útfluttum afurðum, sem framleiddar verða eftir að það hefur verið ákveðið með reglugerð. Að fengnum þessum yfirlýsingum hæstv. forsrh. get ég fyrir mitt leyti tekið aftur brtt. þá, sem ég hefi flutt með hv. þm. Vestm.



Ég hef ekki tekið þátt í þessum umr. hér í kvöld eða nótt. Ég ræddi nokkuð um málið almennt við 1. umr. og sýndi þá fram á, að þær ráðstafanir, sem felast í þessu, eru í raun og veru sama eðlis eins og þegar Münchausen barón dró sjálfan sig upp úr feninu á hárinu. Engin af þeim röksemdum, sem ég bar þá fram í þeirri ræðu, hefur verið hrakin hér í kvöld. Og yfirleitt hafa umr. verið þannig, að ég hef ekki talið neina ástæðu til að taka til máls. Og þess vegna hef ég ekki heldur verið neitt að skaprauna hæstv. ráðherrum, sem eru ákaflega geðillir yfir því, að þm. skuli yfirleitt leyfa sér að láta sínar skoðanir í ljós. Ég hef haft dálítið gaman af þessum umr., sem hér hafa farið fram í kvöld, því að enda þótt mér frá upphafi hafi verið ljóst, hve mikil hringavitleysa frv. alltaf hefur verið, þá er mér það enn ljósara nú eftir þær umr., sem hér hafa farið fram. Í upphaflega frv. var til þess ætlazt af hv. flm., - og þá fyrst og fremst af hæstv. viðskmrh., sem var aðalfrumkvöðull að frv., og fyrir hans tilmæli var frv. flutt, - að þessu fé, þessum tugum millj., sem áttu að fást með þeim sköttum, sem ákveðnir eru í frv., skyldi varið eingöngu til þess að bæta upp verð á útfluttum afurðum, m. ö. o. að þessum millj., sem þarna fengjust inn með sköttum, skyldi stungið í vasa ákveðinna ríkisborgara, sem flyttu út vörur á erlendan markað. Þetta var tilgangurinn, og ekkert annað. Hæstv. ríkisstj. mátti ekki heyra nefnt, að hún fengi heimild til þess að hafa áhrif á verð á kjöti og mjólk. Í umr. þeim, sem hér hafa farið fram í kvöld, hafa hæstv. ráðh. þeir, sem talað hafa, lagt alveg sérstaka áherzlu á, að frv. þetta miðaði að því að draga úr dýrtíðinni. Þeir hafa algerlega snúið við blaðinu. Hins vegar hef ég ekki fengið neina skýringu á því, hvernig þetta mætti ske, - ekki neina. Með hvaða hætti eða aðferð ætla þeir að draga úr dýrtíðinni? Það hefur ekki verið bent á eitt einasta atriði, sem framkvæma eigi í þessu sambandi. Ég spyr: Á að nota þetta fé, sem þarna fæst með því að skattleggja sjómenn og útgerðarmenn, fyrst og fremst, - og svo aðra landsmenn með því að hækka tekjuskattinn, - á að nota þetta fé til þess að styrkja kaupmenn til þess að selja ódýrar vörur? Er þetta meiningin? Þetta minnir mig dálítið á það, sem sagt er frá í Heljarslóðarorustu, að ástandið hafi einhvern tíma verið þannig, að kaupmenn gáfu aleigu sína til þess að menn gætu keypt af þeim, og fóru á hausinn hrönnum saman. Ef það hefði átt að draga úr dýrtíðinni, ef það hefði átt að gera ráðstafanir til þess að lækka verð á innfluttum vörum, - og dýrtíðin í landinu stafar fyrst og fremst af því, að verð á innfluttum vörum hækkar, og til þess að hamla á móti verðhækkun, verður að hamla á móti því, að verð á innfluttum vörum hækki; - hvers vegna var þá ekki til þess tekið að lækka tollana? Á síðasta ári hefur ríkissjóður fengið í tolla um 12 millj. kr. Hvers vegna á ekki að lækka þessa tölu t. d. um helming? Það hefði mátt fá inn fé í ríkissjóðinn í staðinn með því að leggja gjald á útfluttar vörur, svo að tollurinn af útfluttu vörunum gæti verið notaður til þess að endurgreiða þessa tolla af innfluttum vörum til þeirra, sem raunverulega greiða þá, ef það væri meiningin að hamla á móti dýrtíðinni. En auðvitað er þetta ekki annað en fals. Ég get ekki séð, að með þessari aðferð, að leggja 12.millj. kr. tolla á innfluttar vörur og síðan aðrar 12 millj. kr. með tolli á útfluttar vörur; til þess að endurgreiða innflutningstollana, sé annað unnið en að skapa atvinnu við að innheimta þessa tolla. Heimskan og hringavitleysan í þessum hugsunarhætti er svo mikil, að það er alveg furðulegt, að menn skuli geta enzt til þess að sitja næstum heila nótt við það að vera með einhverjar „spaklegar“ og „vísdómslegar“ ræður um þetta, eins og þetta sé eitthvert óskaplegt bjargráð sem eigi nú algerlega að snúa við öllu og breyta þróuninni, sem nú á sér stað í atvinnu- og viðskiptalífi landsmanna. Enda er það svo, að nú í sínum síðustu ræðum hafa hæstv. ráðh. lagt alveg sérstaka áherzlu á það, hversu mál þetta hafi verið ve1 undirbúið, - þeir hafi haft hagfræðinga sér til aðstoðar til að semja þessa vizku. Svo eigum við að vera ánægðir, fyrst hagfræðingar hafa búið þetta til. Hvað viljið þið þá vera að glenna ykkur og fetta fingur út í það, sem þessir vitru menn hafa saman sett? Enda gaf hæstv. viðskmrh. það í skyn, að það væri eins og hver önnur ósvífni, að þingmenn taki til máls og láti álit sitt í ljós um þetta mál. Það hefur komið fram í umr. hér í kvöld, að afgreiðsla þessa máls verður ekki í samræmi við vilja hv. þd. Tveir hv. þm. hafa lýst því yfir, að þeir hafi greitt atkvæði. og muni greiða atkv. um þetta mál öðruvísi en þeir mundu -  (Rödd af þingbekkjum: Öðruvísi en samvizkan býður þeim.)  - Öðruvísi en samvizkan býður þeim og öðruvísi en þeir mundu hafa gert, ef þeir hefðu verið sjálfum sér ráðandi. Hæstv. forsrh. lýsti því nú yfir, að þetta væri í raun og veru ekki nema formsatriði að taka málið fyrir þingið, því að það hefði verið afgr. á miklu réttari hátt að hann taldi, sem sé af flokkunum. Hvernig sú afgreiðsla hefur farið fram í flokkunum, veit ég náttúrlega ekki vel. En ef þessi afgreiðsla mála í flokkunum, sem að ríkisstj. standa, er sú rétta afgreiðsla mála, hvers vegna á þá að hafa þing með miklum kostnaði við þinghaldið bara til þess að koma formi á afgreiðslu mála? Annars, að því er snertir afgreiðslu málsins í flokkunum, þá hafði ég ákaflega gaman af framígripi hæstv. viðskmrh. í ræðu fulltrúa Alþfl., það var víst hv. 2. landsk. Hæstv. ráðh. sagði þá, að Alþfl. hefði orðið svo hræddur, að hann hefði skipt um skoðun, fyrst hefði hann verið með málinu, en svo hefði hann orðið svo hræddur, að hann hefði ekki þorað annað en að snúast á móti málinu. Ef þetta er rétt, þá hefur Alþfl. orðið tvisvar sinnum hræddur. Fyrst hefur hann orðið svo hræddur, að hann hefur ekki þorað annað en að snúast á móti málinu, en svo hefur hann orðið svo hræddur, að hann hefur ekki þorað annað en að vera með því aftur. Því að ég veit ekki betur en að hv. þm. Alþfl. í Nd. hafi greitt atkv. með málinu eins og það var afgr. þaðan. Og mér skilst, að hv. þm. Alþfl. hér í d. muni líka greiða atkv. með frv. héðan úr þessari hv. d., enda þótt brtt. þeirra hafi verið felldar. Annars er það svo, að það hefur verið upplýst, að meðferð þessa máls hefur verið óþingleg og ólýðræðisleg að öllu leyti og afgreiðsla þess ekki í neinu samræmi við þingvilja. En ég get líka upplýst það, að þetta mál er ólöglega afgr. Við umr. málsins voru þingsköp brotin í hv. Nd. Ræðutími var þar takmarkaður niður í tvær mínútur eftir að umræður höfðu farið fram í 1½ klukkustund. En það er ekki heimilt samkv. þingsköpum að takmarka ræðutíma meira en svo, að umr. fari fram í þrjár klukkustundir.



Með því fororði, sem ég gat um í ræðu minni, segi ég nei.



Með skírskotun til þeirrar yfirlýsingar, sem hæstv. forsrh. gaf og ég lýsti í ræðu minni, tek ég aftur brtt. að mínu leyti og greiði því ekki atkv.



Með skírskotun til yfirlýsingar hv. 10. landsk. greiði ég ekki atkv.



Ég er óánægður með þetta frv., en vil hins vegar ekki standa í vegi fyrir því, að þesssar ráðstafanir verði gerðar, og greiði því ekki atkv.



Með skírskotun til þeirra yfirlýsinga, sem mér skilst, að fyrir liggi frá hæstv. ríkisstjórn, að hún muni fara eftir þeim brtt. mínum, sem ekki voru samþ., segi ég já.



Ég hafði búizt við að geta fylgt þessu máli, ef sýnt þætti, að Alþ. ætlaðist til, að kostnaður þeirra ráðstafana, sem hér ræðir um, væri borinn uppi sem jafnast af þeim landsmönnum, sem getu hefðu til þess. En þar sem nú er augljóst orðið, og þá sérstaklega af því, sem sumir hv. þm. hafa lagt til þessa máls hér í hv. d., að samtök virðast hafa átt sér stað um að leggja útgjaldabyrðina, sem af þessu frv. leiðir, eingöngu á herðar sjómanna og útvegsmanna, en losa aðra landsmenn við þær byrðar segi ég nei.



Ég held, að ég segi nei, enda þótt ég búist við, að ríkisstj. gefi út bráðabirgðal. og lagi þetta eitthvað með þeim.