Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Menntmn. hv. d. hefur haft til meðferðar frv. til l. um Listasafn Íslands. Hefur n. rætt þetta frv. á fundum sínum og heimsótt Listasafnið til þess að kynna sér aðstöðu þar og rætt við forstöðumann safnsins, dr. Selmu Jónsdóttur. Saga safnsins er ýtarlega rakin í grg. frv. og því óþarfi að endurtaka þá merku sögu hér. Hins er vert að geta, hver listaverkaeign safnsins er í dag. Samkv. upplýsingum forstöðumanns mun hún vera þessi: Íslenzk olíumálverk 680, erlend olíumálverk 152, íslenzkar vatnslitamyndir, teikningar og svartlitamyndir 298, erlendar vatnslitamyndir og teikningar 357. Íslenzku myndirnar á safninu eru eftir 94 íslenzka málara. Auk þess á safnið 85 höggmyndir eða skulpturmyndir, flestar gerðar af Íslendingum. Listasafnið á því um 1700 listaverk. Slík tala segir lítið. Hitt fer ekki á milli mála, að þó að þessi listaverk kunni að vera misjöfn að gæðum, eru þar á meðal mörg af ágætustu verkum íslenzkra myndlistarmanna, og hefur safnið því að geyma töluverðan hluta íslenzks þjóðarauðs og verðmætan menningararf, sem óbætanlegur væri, ef forgörðum færi, og nauðsynlegt er að búa vel og tryggilega að. Heimsókn n. í safnið sannfærði nm. því miður um, að húsakostur þess er ófullnægjandi og listaverkin í hættu. Þessu veldur m.a. safnahúsið, sem er tiltölulega ný bygging og myndarleg að ytra útliti, en virðist vera stórgölluð smíði, sprungin og lek á köflum. Auk þessa er hitalögn og loftræstingarkerfi áfátt, gluggar óþéttir og frá sprungnu þaki seytlar vatn inn í húsið. Ekkert eldvarnarkerfi mun heldur vera í húsinu og hvorki rakamælar eða sjálfvirkir hitamælar í sýningarsölum. Hér er ekki verið að veitast að forstöðumönnum safnsins eða þeim, sem rekstur þess hvílir á, með þessari því miður heldur óskemmtilegu lýsingu, heldur aðeins er bent á þær staðreyndir, sem n. varð áskynja við heimsókn sína í safnið. Þess heldur er minnzt á þessi atriði, að þegar hefur hlotizt slys af. Í ágústmánuði s.l. komst leki að hitunarkerfinu, og vatn flæddi niður um loft og veggi safnsins. Þetta óhapp hafði í för með sér, að á 15 málverkum urðu skemmdir, og voru þar á meðal ágætar myndir eftir Jóhannes Kjarval, Jón Stefánsson, Guðmund Einarsson frá Miðdal og dýrmætar danskar myndir frá síðustu öld, sem voru á sínum tíma hluti af stofni safnsins. Mér er tjáð, að þegar þetta óhapp vildi til, hafi hæstv. menntmrh. brugðið skjótt við og farið sjálfur á staðinn og kynnt sér þar aðstæður. Voru myndirnar síðan sendar til Danmerkur til viðgerðar, því að safnið hefur enga aðstöðu til slíkra viðgerða, hefur ekki einu sinni trésmíðaverkstæði eða aðra nauðsynlega hluti til að dytta að því, sem kann að bila. Myndirnar eru nú komnar aftur heim, og hefur viðgerðin tekizt mjög vel. Þá hefur það og gerzt í málinu, að á fjárlög hefur verið sett tæp millj. kr. til viðgerðar á safnahúsinu. Ætti það fé að hrökkva til þess að lagfæra mestu galla þessara húsakynna, þótt þeir fjármunir muni ekki nægja til þess að ráða varanlega bót á þessu húsnæði, þannig að listaverk megi teljast þar örugg fyrir skemmdum eða af völdum mishitunar og raka. Auk þess vanhagar safnið algerlega um sæmilega rúmgóðar og traustar geymslur. N. er því sammála um að hvetja ríkisstj. og aðra hlutaðeigandi eindregið til þess að leggja áherzlu á að leysa húsnæðisvandræði safnsins og veita því þá aðstöðu, sem íslenzkri myndlist sæmir. Virðist fyrsta verkefnið þá vera að tryggja lóð undir væntanlega byggingu fyrir safnið. Síðan mætti svo byggja hús í áföngum, t.d. byrja á málverkageymslu, síðar sýningarsal og svo halda áfram, eftir því sem efni stæðu til. Þó mér af gefnu tilefni hafi orðið tíðrætt um byggingarmál safnsins, snerta þau þó ekki þetta frv., sem n. mælir einróma með, að verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Mig langaði með örfáum órðum að taka undir hina skýru og skilmerkilegu ræðu, sem hv. frsm. menntmn. flutti hér áðan, en hann rakti enn frekar það ófremdarástand, sem gerð er grein fyrir í nál. menntmn. Ég vil jafnframt vekja athygli á því, að hér er að gerast atburður, sem er allt of sjaldgæfur í störfum Alþ. Það er mjög algengt á þingi, að þegar borin er fram gagnrýni á einhvern þátt þjóðfélagsins, þá er hann afgreiddur með því, að þar sé einvörðungu um að ræða pólitíska árás. Ráðh. sá, sem hlut á að máli, snýst til pólitískrar varnar, og síðan skipta alþm. sér eftir því, sem þeir skipast í flokka. En með þessu einróma nál. er annar háttur á hafður. Hér er það einróma álit menntmn., sem skipuð er fulltrúum frá öllum flokkum, að bera fram mjög alvarlega gagnrýni á ástand mjög mikilvægrar ríkisstofnunar, Listasafns Íslands. Mér finnst, að alþm. mættu viðhafa slík vinnubrögð oftar, þegar tilefni gefast til, og auðvitað er um slík tilefni að ræða á mörgum sviðum. Það er gert allt of mikið af því að afgreiða slík mál einvörðungu á pólitískum forsendum. En þegar atburður eins og þessi gerist, að n. er sammála um gagnrýni sem þessa, verður einnig að ætlast til þess, að gagnrýnin leiði til athafna. Mér finnst, að Alþ. beri að fylgja slíkum niðurstöðum eftir með því að gefa hæstv. menntmrh. allan þann stuðning, sem nauðsynlegur er til þess að kippa þessum málum í lag. Og þess vegna vildi ég beina þeim fsp. til hæstv. ráðh., hvort ekki megi vænta einhvers frumkvæðis á þessu sviði frá honum. Það er í sjálfu sér ótrúleg staðreynd, að enn skuli ekki vera búið að ákveða lóð undir Listasafn Íslands. Það hefur verið rætt um það í tvo til þrjá áratugi, að það hljóti að vera verkefni Íslendinga að byggja listasafn, en samt er ekki búið að koma því í verk enn þá að ákveða lóð, sem er auðvitað algert frumatriði, því að án þess er ekkert hægt að gera. Ég vil spyrja hæstv. ráðh., hvort þess megi ekki vænta, að ráðizt verði í það mjög fljótlega að finna hentuga lóð fyrir Listasafnið. Þegar lóðin er fundin. virðist mér, að auðvelt eigi að vera að hefjast handa um framkvæmdir. Á sínum tíma var ákveðið að stofna byggingarsjóð Listasafnsins, og í hann er komin upphæð, sem mig minnir, að nálgist nú 5 millj. kr. Auk þess á Listasafnið aðrar eignir, sem því hafa verið gefnar, og þessir fjármunir eru það miklir, að mér virðist, að auðvelt ætti að vera að hefja byrjunarframkvæmdir, þegar búið er að ákveða, hvernig safninu verður háttað. Mér skilst, að það sé afstaða forráðamanna Listasafnsins, að hægt sé að byggja þetta safn í áföngum, það sé ekki hugsað sem ein samfelld höll, heldur jafnvel fleiri byggingar, og stjórn Listasafnsins hefur rætt um, að t.d. væri hægt að hefjast handa um það að byggja sýningarsal og geymslur. En þetta þolir enga bið, og ég vil vænta þess, að þegar hæstv. ráðh. veit um einróma hug Alþ., noti hann þann stuðning til þess að hrinda málinu í framkvæmd.



Herra forseti. Ég er þakklátur hv. menntmn. fyrir að hafa vakið einróma og með skilmerkilegum hætti athygli Alþ. og þjóðarinnar á miklu vandamáli. Það, sem hér er um að ræða, getur með engu móti skoðazt gagnrýni á mig, og ég mun því ekki snúast til neinnar varnar og tek alveg undir orð síðasta ræðumanns um það efni, að alþm. ættu að sjálfsögðu að geta rætt mikil vandamál, eins og hér er um að ræða, án þess að á það þurfi að koma stjórnmáladeilusvipur. En sú staðreynd, sem ríkisstj. hefur verið ljós síðan í sumar og Alþ. var raunar gerð nokkur grein fyrir í sambandi við fjárlagaafgreiðslu og hefur enn verið vakin myndarleg athygli á núna, sú staðreynd er sú, að komið hefur í ljós, að hið glæsilega Þjóðminjasafnshús, sem Alþ. ákvað að reisa í tilefni af lýðveldisstofnuninni 1944, hefur því miður reynzt stórgölluð bygging. Byggingargallar hennar eru svo miklir, að í raun og veru verður að teljast hæpið, hvort þetta hús sé til frambúðar nothæft sem safnahús yfir höfuð að tala. Þetta á ekki aðeins við um þá hæðina, sem myndlistarsafnið er í, heldur einnig hinar hæðirnar, þar sem fornmenjar þjóðarinnar eru geymdar. Þetta hús var byggt á stríðsárunum, eins og allir vita, á þeim árum, þegar ekki var einatt vandað nógu vel til verka, sérstaklega ekki á byggingarsviði, og þeir ágallar, sem rannsóknir í sumar leiddu í ljós, að væru á húsinu, eru þess eðlis, að ekki var við því að búast, að þeir kæmu í ljós fyrr en að verulegum tíma liðnum. Þegar það óhapp gerðist, sem vikið hefur verið að, bæði af frsm. og seinni ræðumanni, að skyndileg bilun varð á vatnshitakerfi og vatnskerfi hússins, þá var þegar í stað látin fara fram af sérfræðingum vandlega athugun á húsinu öllu, sem því miður leiðir í ljós þessa staðreynd, sem ég nú lýsi, að ég dreg það mjög í efa, að þessi bygging megi til frambúðar á næstu áratugum, hvað þá öldum, verða aðalsafnbygging Íslendinga. Það mun kosta um 5 millj. kr. að gera við húsið með þeim hætti, að fullkomlega öruggt sé, að svo miklu leyti sem við húsið verður yfir höfuð að tala gert. Alþ. brást mjög myndarlega við beiðni menntmrn. um fjárveitingar til þess að framkvæma þær viðgerðir, sem talið var tæknilega unnt að framkvæma strax í sumar og síðan nú á þessu ári, og hefur um það bil 1 millj. þegar verið varið til þess arna, og þeim fjárveitingum vona ég fastlega að verði haldið áfram, þannig að húsinu verði á næstunni komið í það horf, sem því yfir höfuð að tala verður komið. Um mál Listasafnsins er það annars að segja, að mér og safnráði hefur verið það ljóst, að brýnasta verkefnið á því sviði er að útvega safninu geymslur fyrir þau málverk, sem ekki eru sýnd hverju sinni, og aðstöðu til pökkunar og skoðunar á málverkunum. Ég held, að óhætt sé að segja, að safnráðið sé mér sammála um, að lausn á þessu máli má ekki draga og nauðsynlegt sé að útvega safninu góða geymslu annars staðar í bænum og þess konar húsnæði, að einnig verði þar aðstaða til pökkunar og skoðunar á myndum. Það er nú þessa dagana verið að leita að slíku húsnæði annars staðar í bænum eða fara fram á því skoðun, og er verið að gera kostnaðaráætlanir um, hvað það mundi kosta að hagnýta það húsnæði, sem völ muni vera á í þessu skyni, og má búast við, að ákvarðanir um þetta efni verði teknar innan örfárra vikna. Ástæða þess, að ekki hefur enn verið tekin afstaða til þess, hvar væntanlegt Listasafn skuli standa, er sú, að sá staður, sem - að vísu eru listamenn ekki á einu máli um það, hvar óska ætti eftir stað. Það mál hefur lengi verið rætt og skoðanir nokkuð skiptar um það. Mikið hefur verið rætt um Öskjuhlíðina í því sambandi, en það svæði, sem þar hefur einkum verið talið koma til greina, er ekki enn að fullu skipulagt, svo að endanlegar ákvarðanir hafa ekki verið teknar í þessu efni. Ég hef einnig litið þannig á, að meðan ekki væri meira fé fyrir hendi til þess að hefja byggingarframkvæmdir en nú er, 5–6 millj. kr., komi dráttur á ákvörðun um það, hvar ætla skuli væntanlegu Listasafni endanlega stað, ekki að sök og betra sé að hugsa það mál vandlegar og betur, nota tímann til þess þangað til nægilega mikið fé er fyrir hendi, til þess að unnt sé að hefja framkvæmdir. En í þessu sambandi vildi ég á það minna, að því fer víðs fjarri, að ekki sé hitt og þetta að gerast í myndlistarmálum höfuðborgarinnar og Íslendinga yfir höfuð að tala um þessar mundir. Á Miklatúni er að rísa stórhýsi, sem er ætlað að verða sýningarsalur fyrir myndir. Að nokkrum hluta reisir Reykjavíkurborg þetta stórhýsi ein á sinn kostnað og hefur af því veg og vanda, en sumpart er um að ræða samvinnu milli Reykjavíkurborgar, myndlistarmanna og ríkisstj. um byggingu á sýningarsal, sem bæta mun úr mjög brýnni þörf, þegar það hús kemst upp, svo að sem betur fer er hægt að segja, að á sviði myndlistarinnar sé talsvert að gerast í höfuðborginni og þá með Íslendingum yfir höfuð að tala. En að öðru leyti vildi ég endurtaka þakkir mínar til n. fyrir áhuga hennar á því mikla vandamáli, sem hér er um að ræða, og fyrir áhuga hennar á málefnum Listasafnsins, og ég mun áreiðanlega reyna að hagnýta mér stuðning þeirra ágætu manna, sem í menntmn. eru, næst þegar málefni Listasafnsins ber á góma við afgreiðslu fjárlaga.



Herra forseti. Menntmn. hefur gert allýtarlega grein fyrir ástandi Listasafnsins eða húsakynnum þess í nál., og hv. frsm. n. hefur undirstrikað þá lýsingu, svo og hv. 6. þm. Reykv. Ég þarf því ekki að bæta neinu við þeirra mál. En hér er um svo alvarlegt mál að ræða og svo mikla hættu, sem getur verið yfirvofandi, að ég vil beina því til hæstv. menntmrh., að hann láti athuga án tafar, hvort ekki sé full ástæða til að flytja listaverkin þegar í stað burt úr þessum húsakynnum til þess að aftra því, að annað slys verði líkt og varð á s.l. ári. Hann hefur sagt í ræðu sinni hér áðan, og ég efast ekki um, alveg réttilega, að það muni kosta um 5 millj. að gera þetta hús þannig úr garði, að það sé tryggt, að þarna eigi sér ekki stað skemmdir, en það verður ekki gert á fáum dögum eða fáum vikum. Og hvað getur komið fyrir þessi listaverk þangað til þetta hús er orðið nothæft? Þarna er um verðmæti að ræða, sem aldrei verða metin til fjár, og ég vil því undirstrika þessa ábendingu mína til hæstv. ráðh., hvort ekki sé ástæða til að flytja listaverkin burt nú þegar í örugga geymslu, þar sem þau geta ekki skemmzt, því að við vitum ekki, hvað kann að koma fyrir aftur. Ég efast ekki um vilja hans til þess að bæta úr því, sem hægt er að bæta, og það standa allir einhuga að því, sem að þessu máli koma, að reyna að bæta úr þessu ástandi. En við verðum að byrja á því að fyrirbyggja slys, meiri slys en orðið hefur.



Herra forseti. Ég skal með ánægju svara þessari fsp. með örfáum orðum. Þetta var einmitt fyrsta spurning mín til hinna byggingarfróðu manna, sem kvaddir voru til, þegar hitalögnin sprakk á s.l. sumri, þessi spurning: Er hægt að tryggja eins og í mannlegum mætti stendur, er hægt að tryggja, að til slíks komi ekki aftur með tafarlausum viðgerðum á húsnæðinu, eða er ástæða til þess að flytja myndirnar burtu? Ég fékk alveg einróma og óyggjandi svar af hálfu þeirra þriggja sérfræðinga, sem um þetta fjölluðu, að sú viðgerð, sem þá þegar í stað var efnt til, væri alger trygging fyrir því, að annað eins og þetta gæti ekki gerzt aftur, þannig að ég er núna fullvissaður um það og trúi því, hef enga ástæðu til þess að rengja skoðun hinna byggingarfróðu manna á því, að listaverkin séu nú ekki í neinni hættu. Að öðrum kosti mundi þau auðvitað ekki vera látin vera þarna kyrrt. Það er búið að verja til viðgerðarinnar eitthvað nær Í millj., og það sem ég sagði, að mundi kosta um 5 millj., er það að gera húsið eins tryggt eða eins gott og það getur verið án þess beinlínis að rífa það og byggja það að nýju. Dýrasti hluturinn í þessu öllu saman eða langdýrustu kostnaðarliðirnir eru þeir að skipta algerlega um glugga og setja tvöfalt gler í allt húsið. Það er einfalt gler í því, það tíðkaðist ekki tvöfalt gler á þeim tíma, þegar húsið var byggt, en þetta er dýrasti einstaki kostnaðarliðurinn. Og jafnframt er gert ráð fyrir alveg sérstöku hitastillikerfi og rakamælikerfi, sem líka er mjög dýrt, en hvorugt þetta snertir að neinu leyti þá hættu, sem listaverkin óneitanlega voru í þá daga, sem sprengingin varð í vatnsleiðslukerfinu. En það get ég fullvissað, að - þjóðminjavörður bjó í húsinu, sá nýi þjóðminjavörður býr þar ekki lengur - ráðstafanir hafa verið gerðar til þess, að um sérstaka húsvarðarstöðu verði þar að ræða. Sem sagt, ég get fullvissað hv. þm. um það, að í þessu efni hefur þegar verið gert það, sem framkvæmanlegt hefur þótt að ráði sérfróðra manna, og yfirlýsingar þeirra liggja fyrir um, að enginn munur, sem í þessu húsi er núna, megi teljast eða þurfi að teljast í nokkurri hættu.



Herra forseti. Ég vona sannarlega, að það reynist spámannleg orð, sem hæstv. ráðh. sagði áðan, þegar hann fullvissaði okkur um, að engin hætta væri á því, að nokkur listaverk í safninu mundu skemmast eftir þá viðgerð, sem nú er verið að framkvæma. En ég óttast, að ástand hússins sé það alvarlegt, að menn megi ekki verða allt of undrandi, þótt eitthvað slíkt komi í ljós. Þarna er um meira að ræða heldur en leka og slíkt. Það vantar algerlega útbúnað, sem hvarvetna er hafður í fullkomnum listasöfnum til þess að tryggja t.d., að rakastig og hitastig haldist nokkurn veginn stöðugt. En ef slíkan útbúnað vantar, skemmast listaverk smátt og smátt. Af því er reynsla hvarvetna. En ástæðan til þess, að ég kvaddi mér hljóðs aftur, er sú, að mér urðu það býsna mikil vonbrigði, að hæstv. ráðh. fékkst ekki til þess að segja neitt ákveðið um byggingu nýs Listasafns. Hann hafði um það mjög eindregin fyrirheit, að tryggðar yrðu geymslur handa listaverkum safnsins, og það er vissulega nauðsynlegt eins og nú er komið. Hins vegar er af því reynsla hér á Íslandi, að þegar ráðizt er í bráðabirgðaaðgerðir eins og slík geymsla er, leiðir það oft til þess, að raunveruleg lausn dregst á langinn. Ég óttast það mjög, að ef lagt er í mikinn kostnað við að koma upp nothæfum geymslum, kunni það að leiða til þess, að endanleg bygging Listasafns muni dragast enn lengur en annars hefði orðið. En það var eitt atriðið í einróma nál. menntmn. að leggja áherzlu á að leysa húsnæðisvandræði safnsins og veita því þá aðstöðu, sem íslenzkri myndlist sæmir. Það er sem sé einróma skoðun n., að það verði sem fyrst að ráðast í að hefja byggingu Listasafns, sem okkur sé sæmandi. Hæstv. ráðh. taldi, að dráttur á því að ákveða lóð hefði ekki orðið til baga vegna þess, að ekki hefði verið nægilegt fjármagn. Þetta held ég, að sé algerlega rangt. Ef lóð hefði verið ákveðin, hefði sú staðreynd auðvitað ýtt undir áhuga manna á því að ráðast í safnbyggingu. Auðvitað kemur alltaf upp ágreiningur, þegar ákveðnar eru lóðir undir slíkar byggingar. Hjá því verður ekki komizt, en slíkan ágreining verður að útkljá, en bíða ekki endalaust vegna þess, að menn séu ekki á einu máli um alla hluti. Ég vil minna á það, að hv. menntmn. hefur einu sinni áður í vetur vakið athygli á mjög mikilvægu menningarmáli. Í nál., sem hér var flutt fyrr í vetur, sagði hv. menntmn., með leyfi hæstv. forseta: „Að rík nauðsyn sé að taka sem fyrst ákvörðun um framtíð Landsbókasafns og Háskólabókasafns. Gera þarf sem fyrst áætlun um byggingu bókasafnshúss, er rúmi hin vísindalegu bókasöfn Íslendinga, og stefna að því, að hún verði reist í sambandi við ellefu hundruð ára afmæli Íslandsbyggðar.“ Hæstv. menntmrh. lýsti fullu fylgi sínu við þessa hugmynd. En ég vakti athygli á því þá, að ef mönnum væri alvara, yrði að taka um þetta ákvörðun á þessu þingi. Verði það ekki gert, er það borin von, að nokkur áfangi slíks bókasafnshúss verði kominn upp 1974. Því miður sé ég engin merki þess og hef ekki haft neinar fregnir af því, að ætlunin sé, að Alþ. taki þessa ákvörðun á þessu þingi. Og ég óttast það satt að segja eftir hin dauflegu ummæli hæstv. menntmrh. áðan, að einnig hörmungarástandið hjá Listasafni ríkisins og almenn viðurkenning á því ástandi leiði aðeins til einhverra bráðabirgðaaðgerða eins og geymslu, en ýti ekki undir endanlega framkvæmd. Ég vil leggja á það sérstaka áherzlu, að nú verðum við að taka ákvarðanir um byggingu, og hæstv. menntmrh. hefur alveg sérstaklega góða aðstöðu til þess að biðja Alþ. aðstoðar eftir þessa afgreiðslu í menntmn.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er flutt af sex þm. og er breyt. á l. nr. 62 frá 18. maí 1967 um bann gegn botnvörpuveiðum. Frv. er þess efnis, að á tilteknum svæðum fyrir Norður- og Suðurlandi verði ráðh. veitt heimild til að veita bátum af tiltekinni stærð leyfi innan núgildandi marka. Frv. um svipað efni - um auknar heimildir til togveiði innan fiskveiðimarkanna - hafa legið fyrir hér á hv. Alþ. á nokkrum undanförnum þingum. Þau hafa ekki náð fram að ganga og ekki fengið neina endanlega afgreiðslu. Á s.l. hausti bárust þm. úr þremur kjördæmum, þ.e. Suðurlandskjördæmi, Reykjaneskjördæmi og Reykjavík, tilmæli frá útgerðarmönnum og sjómönnum þess efnis, að unnið yrði að því að fá umræddum lögum um bann gegn botnvörpuveiði breytt þannig, að verulega auknar heimildir til togveiði innan fiskveiðilandhelginnar yrðu leyfðar. Þm. þessara kjördæma kusu úr sínum hópi nefnd í málið- fjóra menn, einn frá hverjum stjórnmálaflokki, og störfuðu þeir í fyrrahaust og fram eftir vetri að málinu. Endanleg niðurstaða hjá þeim kom þó ekki fram í neinu frv.formi, en undir þinglok skilaði meiri hl. sjútvn. áliti um frv., sem fyrir n. lá um þetta efni. Meiri hl. sjútvn. gerði þar ákveðnar till. um vissar tilslakanir í sambandi við botnvörpuveiðar innan fiskveiðilandhelginnar, en málið kom það seint inn á þing, að það kom ekki til umr. Nú í haust, 2. okt., skipaði hæstv. sjútvmrh. fimm þm. í n. til þess að gera till. um frekari hagnýtingu fiskveiðilandhelginnar, og segir svo í skipunarbréfi nefndarmönnum til handa, með leyfi hæstv. forseta: „ Till. eiga að miðast við sem bezta hagnýtingu fiskveiðilandhelginnar fyrir sjávarútveginn í heild og einstök útgerðarsvæði, og skulu þær ná til allra skipastærða og veiðiaðferða.“ Við tillögugerð sína á n. að gæta þess sérstaklega, að nauðsynlegt er að forðast ofveiði nytjafiska. Það segir sig sjálft, að þarna er um það stórt og víðtækt verksvið að ræða, að ekki var þess að vænta - og vart til þess að ætlast, að n. skilaði áliti fyrr en komið væri a.m.k. fram yfir áramót. N. hóf störf sín 31. okt. s.l. og hefur haldið, að mig minnir, tíu fundi um málið, afmarkað sér visst og ákveðið verksvið og skipulagt starf sítt og undirbúið, að því er hún taldi, nauðsynlega gagnasöfnun og gert ráðstafanir til þess að ná sambandi við þá aðila, sem hún taldi sig þurfa að tala við og leita upplýsinga hjá. Þetta verksvið, sem n. setti sér, eða þessi vinnuaðferð var við það miðuð, að n. hefði nokkuð rúman tíma til starfa og nokkuð rúman tíma til gagnaöflunar, en það viðhorf, sem skapaðist 1. des., sem allir hv. þm. þekkja, varð þess valdandi, að fyrirsjáanlegt var, að ef n. ætlaði að skila áliti, yrði hún að hraða mjög störfum. Um það varð ekki samkomulag í n. Reyndar voru allir nm. á því, að ætti að vinna að málinu eins og skipunarbréfið sagði til um, hlaut það að taka lengri tíma. Ég vil sérstaklega undirstrika það, að við, sem erum í þessari n., ég og hv. 10. landsk. þm., Sverrir Júlíusson, ætlumst til þess, að n. haldi áfram störfum eftir sem áður, þó að við stöndum að flutningi þeirrar till., sem hér liggur fyrir. Enda var svo ákveðið á síðasta fundi n., að þrátt fyrir það, að till. kæmi fram um málið eins og n. var þá gert ljóst, mundi hún halda áfram störfum eftir þeim leiðum, sem hún hafði þá markað sér, þannig að flutningur þessarar till. á ekki að hafa nein áhrif á störf n., enda er í till. gert ráð fyrir tímabundinni bráðabirgðalausn, sem gilda á frá 1. janúar til 30. apríl og það aðeins á tilteknum svæðum. Við reiknum með, að n. verði búin að skila áliti nokkru eftir áramót og þá fái hv. Alþ. málið í heild til meðferðar og athugunar. Í sambandi við auknar heimildir til togveiða innan landhelginnar er það tvennt, sem ég tel. að hv. þm. yrðu að gera sér grein fyrir: 1. Hvaða þýðingu botnvörpuveiðarnar, þ.e. botnvörpuveiðar smærri báta - vélbáta, hafa fyrir hráefnisöflun til handa fiskvinnslustöðvunum. 2. Hvort hægt er að fresta aðgerðum í málinu fram yfir áramót miðað við þá aðstöðu, sem nú hefur skapazt í sambandi við veiðar þessara báta. Í sambandi við hinn fyrri lið liggur fyrir skýrsla frá Fiskifélagi Íslands um árangur af botnvörpuveiðum og það aflamagn, sem bátar, sem þessar veiðar hafa stundað, hafa skilað í land til fiskvinnslustöðvanna. Af því sést, að árið 1966 var heildarafli þessara báta rúmlega 18 þús. tonn, árið 1967 færist hann upp í 35 þús. tonn og til þess tíma, sem skýrslan var gefin 1968, var hann kominn upp í 56 þús. tonn, en mun vera endanlega 1. des., að ég hygg, a.m.k. 60 þús. tonn. Það segir sig alveg sjálft, að sé um slíkan afla að ræða, eins og hann hefur orðið árið 1968, er þetta ekki orðið einasta hagsmunamál fyrir sjómenn og útgerðarmenn, að þessar veiðar séu stundaðar áfram, heldur mundi ég segja, að það væri orðið ekki minna og jafnvel mun meira hagsmunamál fyrir það verkafólk, sem unnið hefur við fiskiðnaðinn í hinum ýmsu sjávarplássum víðs vegar um landið. Ég hygg, að það sé ekki ofsögum sagt af því, þó að því sé haldið fram, að á ýmsum og - ég vil segja - mörgum stöðum verði um verulegan samdrátt í atvinnu að ræða, ef afli botnvörpuveiðibátanna drægist saman og ef hann stöðvaðist einhvern hluta ársins; þá yrði víða um land um algjört atvinnuleysi að ræða. Fiskvinnslustöðvarnar eru víða - mjög víða, sérstaklega á smærri stöðum og reyndar sums staðar á hinum stærri stöðum einnig - orðnar nær einasta atvinnutæki byggðarlagsins. Ef samdráttur verður hjá því eða stöðvun, þá liggur það alveg í augum uppi, hvað muni gerast atvinnulega séð í byggðarlaginu og hvaða afleiðingar það mundi hafa fyrir það fólk, sem við fiskiðnaðinn vinnur. Ég hygg, að þetta liggi alveg ljóst fyrir hjá öllum, sem fylgzt hafa með þessum málum og þekkja nokkuð til þeirra. Og ég endurtek því, að þegar við ræðum þessi mál hér, er það ekki einasta hagsmunamál sjómanna og útgerðarmanna. Ég mundi miklu frekar segja, að það væri ekki síður hagsmunamál hins vinnandi fólks í sjávarplássum. Þá er það önnur spurning, hvort nauðsynlegt er að gera ráðstafanir nú þegar í málinu. Eins og ég drap á, hefur það ástand skapazt eftir 1. des., að víðast hvar hafa bátar hætt að stunda veiðar með botnvörpu. Það þýðir ekkert að vera að dylja sig þess, að þessar veiðar hafa á undanförnum árum í vaxandi mæli - ég vil segja alls staðar, þar sem þær hafa verið stundaðar í kringum land af vélbátum - verið stundaðar í trássi við gildandi lög og reglur. Ég tel ekki, að hv. Alþ., sem lögin semur og setur, geti ætlazt til þess, að þeir aðilar, sem framkvæma eiga lögin, endalaust líti fram hjá því, ef þau eru brotin, heldur hljóti það miklu frekar að vera skylda Alþ., þegar svona ástand skapast, að reyna að ráða fram úr vandanum á þann hátt, sem eðlilegast hlýtur að teljast. Í þessu tilfelli mundi ég segja, að það væri gert með því að gera verulegar tilslakanir á þeim reglum, sem gilda um þessar veiðar. Ég mundi segja, að þetta sé að sjálfsögðu ekkert sérhagsmunamál þeirra hv. þm., sem standa að flutningi þessarar till., að fá lausn á þessu máli. Ég vil í sambandi við það skírskota til ályktunar, sem Landssamband ísl. útvegsmanna gerði á fundi sínum 4. des. og þar var gerð samhljóða. Þar kemur fram það álit, að full ástæða sé til að dómi þeirra aðila, sem þar eiga hlut að máli, að þetta mál verði nú þegar tekið til meðferðar hér á hv. Alþ., en ályktun Landssambands ísl. útvegsmanna hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Á aðalfundi samtakanna, sem haldinn var 4.–6. des., var eftirfarandi ályktun samþ. samhljóða. Aðalfundur L.Í.Ú. haldinn í desember '68 samþykkir að skora á Alþ. það, sem nú situr, að beita sér fyrir skjótri ákvörðun um hagnýtingu landhelginnar. Fundurinn telur, að útvegsmenn, sjómenn og íbúar í hinum ýmsu byggðum landsins geti ekki beðið eftir ákvörðun um þetta mál. þar til þing kemur saman að nýju eftir áramót, og sé því brýn þörf á, að tekin verði ákvörðun um hagnýtingu landhelginnar, áður en Alþ. fer í jólaleyfi.“ Þetta bréf er sent hæstv. forseta Ed. Alþ. Hér í lestrarsal Alþ. og reyndar hjá landhelgisnefndinni svokölluðu liggja enn fremur fyrir tilmæli frá öðrum aðilum, og það skal einnig tekið fram, að mótmæli hafa komið fram frá einstaka smærri stöðum, þó að það sé í miklu minna mæli og sé bundið aðeins við sérhagsmunaaðstöðu hinna smærri og hinna smæstu staða. Ég tel, að hv. Alþ. miðað við allar aðstæður hljóti að taka nokkurt tillit til samhljóða óska heildarsamtaka útvegsmanna í landinu. Það kemur fram í þessu erindi, sem sent var hæstv. forseta Ed., að þar hefur enginn í móti mælt, en ályktunin verið gerð samhljóða. Ég tel, að af því, sem ég hef hér bent á, og með vísun til skýrslu Fiskifélags Íslands um afla togveiðibátanna verði ekki fram hjá því gengið, að þetta mál hefur orðið mjög mikla þýðingu atvinnulega séð fyrir þjóðarheildina og einnig í sambandi við útflutningsverðmæti og gjaldeyrisöflun. Flm. þeirrar till., sem hér liggur fyrir, hafa reynt að gera málið eins einfalt fyrir hv. alþm. og þeir töldu frekast unnt, þar sem aðeins er gert ráð fyrir, að heimild ráðh. nái til þess að veita veiðiheimildir á tveimur svæðum, þ.e. á svæðinu úti fyrir Norðurlandi frá Horni austur að Rauðanúp og fyrir Suðurlandi á svæðinu frá Garðsskaga austur að Stokksnesi, en þetta eru þau svæði, sem skýrslur Fiskifélagsins sýna, að togveiðar hafa verið stundaðar mest á og gefið hafa mestan afla bæði vetur og sumar. Flm. undanskildu þau svæði bæði fyrir Austurlandi, Vestfjörðum og Vesturlandi, sem vitað er, að nokkrar deilur standa um, hvort til greina komi að veita veiðiheimildir á. Einnig eru það þau svæði, sem landhelgisnefnd hlýtur að kanna mun betur - og betri aðstöðu þarf til þess að kanna endanlega, hvort og í hve ríkum mæli kæmi til greina að veita veiðileyfi á. Það hagar á þeim svæðum nokkuð öðruvísi til en bæði fyrir Suðurog Norðurlandi. Fyrir Austur- og Norðausturlandi kunna að vera svæði, þar sem þyrfti jafnvel. ef ætti að nýta þau á eðlilegan hátt, að fara inn fyrir fjögurra mílna mörkin. Það eru þau svæði, sem flatfiskur hefur verið veiddur á eða var veiddur á á undanförnum árum í dragnót og nú í haust eða í sumar hefur verið veiddur í botnvörpu. Það má segja, að á svæðunum fyrir Vestfjörðum og Vesturlandi kæmi til greina að veita nokkrar tilslakanir, en það yrði aldrei gert nema á einhverjum ákveðnum stöðum, sem samkomulag gæti verið um, að skynsamlegra væri að hagnýta með botnvörpu en á annan hátt, og á ég þar aðallega við þau svæði, þar sem um flatfiskveiði er að ræða á vissum tíma, helzt yfir haustmánuðina. Fyrir Norðurlandi leggur n. til, að ráðh. verði veitt heimild með reglugerð til að veita veiðileyfi á hinu tiltekna svæði, sem ég nefndi áðan, allt inn að fjórum sjómílum frá grunnlínupunktum, sem í gildi voru til 1. sept. 1958. Þetta þýðir, ef menn líta á kort yfir þetta svæði, að allir flóar og firðir verða eftir sem áður lokaðir, og ætti þar af leiðandi ekki að koma svo mjög að sök fyrir hina smærri báta á þessum stöðum, þó að togaraveiðar yrðu leyfðar fyrir utan 4 mílur frá gömlu mörkunum, sem voru í gildi til 1. sept. 1958. Þetta gæti hins vegar og mundi auka veiðisvæði togbátanna fyrir Norðurlandi mjög verulega og verða atvinnulífinu þar mikil lyftistöng. Ég skal geta þess, að Norðurland kemur fyrst við sögu í skýrslu Fiskifélagsins með nokkuð verulegt magn af fiski, sem veiddur hefur verið í botnvörpu á árinu 1968. Þetta fer vaxandi frá 1966 úr 272 tonnum og er 1687 tonn árið '67, en fer upp í 12.300 tonn árið '68 til þess tíma, sem skýrslan var birt. Ég hef frétt frá mönnum, sem við fiskiðnað fást fyrir Norðurlandi, að veiðar með botnvörpu hafi hreinlega á mörgum stöðum í vetur - og jafnvel ekki síður í sumar - bjargað atvinnulífinu í hinum ýmsu sjávarplássum þar, þannig að það er auðsætt, að verði ekki gerðar tilslakanir á veiðiheimildum fyrir Norðurlandi, muni verða þar um verulegan atvinnusamdrátt að ræða, því að ekkert þýðir að dylja sig þess, að þarna eins og annars staðar, þar sem botnvörpuveiðar hafa verið stundaðar af bátum, hafa þær verið stundaðar einnig í trássi við gildandi lög og reglur. Það mun vera talið, að þær tilslakanir, sem lagt er til, að gerðar verði fyrir Norðurlandi, væri hægt að gera eftir núgildandi lögum með reglugerð, en fram að þessu hefur engin ríkisstj. eða ráðh. treyst sér til að gera það nema að fengnu áliti hv. Alþ. Fyrir Suðurlandi er í tillögunni um miklu róttækari ráðstafanir að ræða, þar sem lagt er til, að sú breyting verði gerð á, að farið verði allt inn að þremur mílunum frá strandlengju á svæðinu frá Garðsskaga að Stokksnesi. Við suðurströndina horfir þetta mál allt öðruvísi við. Þar er ekki að ræða um neina firði, þar sem um uppeldi á smáfiski er að ræða. Ströndin er ekkert vogskorin, eins og menn vita, og fiskur, sem þar er bæði vetur og sumar, er að miklu leyti göngufiskur, sem meðfram ströndinni fer. Þetta er reynsla þeirra sjómanna sem þar hafa lengi veiðar stundað. Fiskurinn kemur í torfum, eins og kallað er, og á það sér stað bæði vetur og sumar eða ákveðinn tíma á ákveðnum stöðum, en heldur síðan göngu sinni áfram og hverfur af þessum miðum. Um uppeldisstöðvar er þar ekki að ræða að neinu ráði. Hins vegar er á þessum stað um að ræða hrygningarstöðvar bæði síldar og annarra nytjafiska okkar, þorsksins og ýsunnar, en í till. er gert ráð fyrir, að hrygningarsvæði síldar og önnur svæði, sem Hafrannsóknastofnunin telur nauðsynlegt að vernda, skuli friðuð fyrir botnvörpu þann tíma, sem nauðsynlegt er talið, þannig að ég tel enga hættu á því, að um rányrkju, ofveiði eða skemmdir á hrygningarsvæðunum yrði að ræða, þó að þetta frv. yrði gert að lögum. Ég tel ekki, að það mundi leysa í sjálfu sér neinn vanda, þó skemmra yrði gengið í þessum efnum við suðurströndina en till. gerir ráð fyrir. Það mundi lítinn sem engan vanda leysa, þó að leyfðar yrðu almennt allan tíma ársins togveiðar 4 mílur út frá hinum fyrri eða síðari grunnlínupunktum, því að þeir eru dregnir það langt út, að bátaflotinn mundi ekki með neinum árangri geta stundað þessar veiðar, ef hann ætti að halda sig utan við það svæði, sem þar er um að ræða. Ég vil leggja mjög mikla áherzlu á það, sem ég sagði áðan, að n. leitaðist við í till. sínum að gera málið eins einfalt og hún frekast taldi sér fært fyrir þm. til athugunar. Það liggja ótal tilmæli fyrir - eða a.m.k. þó nokkuð af tilmælum hjá n., og vitað er um önnur, sem fram munu koma um það, að fara megi á vissum stöðum og vissum tíma við suðurströndina inn fyrir þrjár mílurnar - kannske alveg inn að ströndinni. Flm. till. töldu ekki ástæðu til og ekki rétt á þessu stigi málsins, þar sem hér er aðeins um bráðabirgðalausn að ræða, að taka til greina neinar ábendingar eða óskir um nokkur frávik frá því, sem þarna er gert ráð fyrir. Þar hlýtur að koma til kasta landhelgisnefndarinnar að skoða þau mál öll, ræða þau við fiskifræðinga og gera sér grein fyrir, hvort nokkuð slíkt kemur til greina á þessum stað eða öðrum stað við landið. Eins og ég hef sagt áður, telja flm. till. óhjákvæmilegt, að skjót lausn til bráðabirgða verði fundin á þessu máli, og reikna þá með og ætlast til að sú n., sem að málinu starfar í heild samkv. skipunarbréfi hæstv. sjútvmrh. frá 2. okt., haldi áfram störfum og skili áliti, er hún telur það tímabært og telur sig hafa aflað nægilegra gagna og vitneskju til að geta gefið álit um málið í heild á eins víðtækum grundvelli og skipunarbréfið ætlast til. Þess vegna verði nú að draga ákveðna hluti út úr því verkefni n., sem henni var falið, og fá afgreiðslu Alþ. á þeim sérstöku þáttum málsins, ef unnt er. Ég vil að lokum undirstrika nokkur atriði í sambandi við þetta mál: 1) Hér er um tímabundna bráðabirgðaráðstöfun að ræða, sem gilda á aðeins fyrir tímabilið 1. jan. til 30. apríl næsta ár, eða í fjóra mánuði og það aðeins á tveimur tilteknum veiðisvæðum landsins, en ekki allt í kringum landið. 2) Til þess að auðvelda hv. þm. að gera sér grein fyrir málinu hafa flm. lagt til, að heimild ráðh. nái aðeins til þessara tveggja tilteknu svæða fyrir Suðurlandi, sem mest eru stundaðar togveiðar á að vetrinum til og einnig að sumrinu til - ég vil segja ekki síður að sumrinu til en þurfi að athuga aðstæður nánar eða líkindi eru til að deila megi um, hvort veita eigi tilslakanir, hefur svæðunum verið sleppt. Þá vil ég benda á, að í sambandi við þetta mál liggur bæði nú og hefur áður legið fyrir þeim aðilum, sem þetta mál hafa verið að skoða - og hefur einnig verið sent hv. Alþ. - álit fiskifræðinga þeirra, sem við Hafrannsóknastofnunina vinna. Ég vil alveg sérstaklega í sambandi við þetta mál leyfa mér að benda hv. þm. á að kynna sér grein Aðalsteins Sigurðssonar í 20. tölublaði Ægis frá 15. nóv. s.l. Hann ræðir þetta mál þar í ítarlegri grein frá fræðilegu sjónarmiði, vegur þar og metur rökin fyrir því að veita aukin leyfi til botnvörpuveiða og einnig þau rök, sem á móti kunna að vera. Þarna er um álit alveg hlutlauss aðila að ræða - fræðimanns, sem ég hygg, að hv. Alþ. hljóti að taka nokkurt tillit til en niðurstöður hans eru dregnar saman í fimm meginatriði í lok greinarinnar, og vil ég með leyfi hæstv. forseta leyfa mér að lesa úr því fyrir hv. þm. Þar segir í yfirliti: „Samkvæmt framanskráðu má gera ráð fyrir: 1. Botnvörpuveiðar eru ekki hættulegar fyrir plöntu- og dýralíf á hafsbotni.“ Hann rökstyður þetta í greininni með því, að enginn gróður með blaðgrænu geti átt sér stað á dýpra vatni en 16–20 föðmum og botnvörpuveiðar almennt muni ekki vera stundaðar neitt sem heitir á grynnra vatni. Í annan stað segir hann: „Botnvarpa er ekki hættulegri fyrir fiskstofnana en önnur veiðarfæri, ef hún er með heppilegri möskvastærð.“ Hann bendir á í greininni, að beinar athuganir hafi verið gerðar á þessu á skipum Landhelgisgæzlunnar, þar sem hann og aðrir fiskifræðingar hafa verið um borð og stjórnað þessum athugunum, og þetta eru niðurstöður þeirra aðila, sem að þessum athugunum stóðu. Kom þetta einnig fram hjá Jóni Jónssyni, fiskifræðingi, í viðræðum við þá n., sem ég gat um áðan, að hefði starfað að þessum málum á síðasta hausti. Í þriðja lagi segir fiskifræðingurinn í umræddri grein: „Grugg frá botnvörpu fælir hvorki fiskinn burtu né drepur hann.“ Það hefur komið fram, eins og bent er á í greininni, að menn óttast það, að það rask, sem muni eiga sér stað á hafsbotninum við að botnvarpa fer þar yfir, kunni að fæla fiskinn af svæðinu. Þetta telur hann, að fái ekki staðizt, og bendir m. a. s. á, að það hafi greinilega sýnt sig, að sums staðar, þar sem tilraunir hafi verið gerðar með þetta, hafi fiskurinn frekar sótt í það grugg, sem verður, til ætisöflunar eða ætisleitar, en að það hafi fælt hann í burtu. Í fjórða lagi segir fiskifræðingurinn: „Hagkvæmara mun vera að veiða fisk með botnvörpu en þorskanetum á vetrarvertíð sunnan- og vestanlands. Ástæðurnar fyrir því eru: a. Hráefnið verður betra. b. Útgerðarkostnaður verður minni.“ Ég tel að þarna sé að nokkru leyti komið að kjarna málsins, þegar hv. Alþ. fer að meta það, hvort slaka á til í sambandi við botnvörpuveiðar. Það er ekki aðeins, að verulegar tilslakanir, eins og hér er lagt til í till. okkar, mundu auka fiskmagnið, heldur er það staðreynd, sem hver einasti útgerðarmaður og allir sjómenn þekkja, sem staðið hafa að þessum veiðum, að þarna er ekki einasta um kannske bezta hráefnið að ræða fyrir utan línu- og handfærafisk, heldur einnig ódýrasta hráefnið. Og það, sem ég vil sérstaklega benda einnig á í þessu sambandi og mér er persónulega kunnugt um, er, að í botnvörpuna fæst a.m.k. við suðurströndina miklu fjölbreytilegra hráefni yfir sumartímann en í nokkurt annað veiðarfæri. Það koma þar svo að segja allar tegundir fiska - nytjafiska, sem um er að ræða, að unnir séu til útflutnings, og þetta hefur geysilega þýðingu fyrir þær fiskvinnslustöðvar, sem þar eru, að fá sem fjölbreyttast hráefni. bæði gerir það þeirra framleiðslu seljanlegri og einnig er hið margbreytilega hráefni, sem á land kemur, til mjög mikillar atvinnuaukningar. Ég tel að fiskifræðingurinn komi þarna að verulegu leyti að aðalkjarna málsins í sambandi við auknar heimildir til botnvörpuveiða. Og í fimmta og síðasta lagi segir hann: „Viss svæði á hrygningarstöðvunum, þar sem botninn er harður og ósléttur, hljóta friðun, og engin veiðarfæri eru í sjó, þegar landlegur eru.“ Hann á þar við, sem rétt er, að botnvarpan er tekin upp, um leið og veiðum er hætt. Þessi veiði er yfirleitt ekki stunduð af vélbátum nema á mjúkum botni og sléttum. Það er frábrigðilegt og undantekning, ef þessir bátar fara nokkuð sem heitir yfir það, sem kallaður er harður botn og hinir stærri togarar hafa þó aðstöðu til að fara yfir. Vélar þeirra eru það kraftlitlar og veiðarfærin í flestum tilfellum þannig útbúin. að þeir reikna aðeins með veiðum og stunda aðeins veiðar á sléttum botni, þar sem ekki er um hrygningarstöðvar að ræða - a.m.k. ekki hrygningarstöðvar þorsksins, því að þær eru, eins og allir vita, á hrauni og við hraunkanta. Ég vil undirstrika það, að ég teldi það mjög þess virði nú, þegar þetta mál er í athugun hér á hv. Alþ., að þm. - ef þeir hafa ekki þegar gert það - kynntu sér þessa grein fiskifræðingsins, því að hún er, eins og ég sagði, rituð af hlutlausum aðila, sem er fræðimaður - maður, sem hefur bókstaflega kynnt sér málið með þeim tilraunum, sem gerðar hafa verið af Fiskifélaginu og Hafrannsóknastofnuninni í þessu sambandi. Ég tel ekki, að hans niðurstöður verði vefengdar hvorki af mér né öðrum, sem ekki hafa sérþekkingu á þessum málum. Þá vil ég benda á það af sérstökum ástæðum, að ráðh. hefur það vissulega í hendi sér að friða einstök svæði. þó að till. okkar yrðu samþykktar eins og þær liggja fyrir. Er þar helzt um að ræða að sjálfsögðu hrygningarsvæði og þá einnig einstök friðunarsvæði við suðurströndina, sem þarf að friða fyrir botnvörpu þann tíma, sem netaveiðar eru stundaðar. Þetta hefur hæstv. ráðh. alveg í hendi sér. Þó að frv. yrði samþykkt og fram kæmu rökstuddar og einróma óskir frá einhverjum aðilum um viss svæði, þá gæti hann vissulega tekið það fyllilega til greina. En ég tel þó, að eftir þeim upplýsingum, sem ég hef hlustað á hjá hv. alþm. og komið hafa fram hjá skipstjórnarmönnum og sjómönnum í þessu sambandi, þá gera þeir ekki mikið úr því, að árekstur þurfi að verða á milli vélbáta. sem togveiðar stunda og netabáta. Þeir töldu, að sú reynsla, sem komin væri á þetta á svæðinu frá Reykjanesi að Vestmannaeyjum á undanförnum vertíðum, sýndi ljóslega, að ekki væri ástæða til að óttast neitt í þessu sambandi. Það er almennt álit sjómanna, að skipstjórnarmenn og sjómenn eigi að vera sem mest óbundnir af því, hvaða veiðarfæri þeir nota á hverjum tíma og hverjum stað að sjálfsögðu eftir því, sem lög leyfa. Einkum má á það benda, að um veiðarfæri í sjó gilda alþjóðareglur, þannig að net, sem lögð hafa verið í sjó, helgi ákveðinn rétt, og ef þau eru eyðilögð með öðrum veiðarfærum, þá verður sá aðili, sem því tjóni veldur, samkvæmt lögum skaðabótaskyldur. Að lokum vil ég leggja áherzlu á það, sem ég veit ekki, hvort hv. alþm. hafa almennt gert sér ljóst. Á meðan verið er að vinna að málinu í heild, eins og ég gat um, að skipuð nefnd væri að, þá tel ég nauðsynlegt, að nokkur reynsla fáist af þeim tilslökunum, sem gerðar hafa verið. Ég tel það mikils virði bæði fyrir n. og hv. Alþ., þegar að því kemur að gera sér grein fyrir málinu í heild, að komin sé reynsla á það, og þessi reynsla ætti að fást í vetur, ef þetta frv. verður samþ. Vel má vera, að svo fari. Ég skal ekkert um það dæma fyrir fram. En vel má vera, að í einhverjum tilfellum sýni það sig. að þarna þurfi að gera aðrar ráðstafanir en við hér leggjum til að það verði kannske um örtröð á veiðisvæðunum að ræða og árekstra, sem ég nú ekki sé fyrir. Annað eins getur komið upp, sem við ekki sjáum fyrir nú, en persónulega mundi ég telja það mjög gott fyrir hv. Alþ. og þá n., sem um þetta mál fjallar. að það fengist reynsla á það í vetur þennan tíma, sem frv. gerir ráð fyrir, að veiðin nái yfir - frá 1. jan. til 30. marz. hvaða áhrif verulegar tilslakanir, eins og um er að ræða hér við suðurströndina hefðu. Það yrði örugglega að mínum dómi til hagræðis fyrir alla aðila, þegar að því kemur, að við þurfum í heild að fara að gera okkur grein fyrir málinu. því að ég er alveg sannfærður um það, að að því kemur. að Alþ. verður og hlýtur að stíga spor í sambandi við eðlilega og nauðsynlega hagnýtingu þeirra veiðisvæða, sem innan fiskveiðilandhelginnar eru. Ég hef alltaf sagt og hef sagt það hér áður úr þessum ræðustól. að ég tel að þetta hafi dregizt of lengi. Það má vel vera, að það sé ekki rétt niðurstaða hjá mér, en það er mín skoðun, að það hafi dregizt of lengi. En ég er sannfærður um það, að hv. Alþ. hlýtur innan mjög stutts tíma að taka þetta mál í heild til athugunar. því að eigi fiskiðnaður að þróast áfram hér á landi, þá hlýtur það að gerast. Víða um land er það svo, að þá vil ég segja bæði á Norður- og Suðurlandi - ég undanskil Vestfjarðafjórðung, því að allar skýrslur sýna, að þar geta menn aflað sér verulegs hráefnis með línu- og handfæraveiðum, og hann er því í sérstöðu og annars staðar á landinu, að hvorki línuveiðar, handfæraveiðar né netaveiðar verða stundaðar yfir sumartímann til hráefnisöflunar fyrir fiskvinnslustöðvarnar með neinum árangri. Útgerð báta, sem þessar veiðar stunda á vetrarvertíð með þessi veiðarfæri, hlýtur því að leggjast niður yfir sumartímann. Það þýðir aftur, að fiskvinnslustöðvunum víða um landið yrði hreinlega lokað mikinn hluta ársins og rekstrargrundvellinum bæði kippt undan bátaflotanum og fiskvinnslustöðvunum. Slíkt ástand mundi þjóðfélagið í heild ekki þola. Við höfum ekki efni á, að slíkt ástand skapaðist hvorki í styttri né lengri tíma. Ég tel því, að það hljóti að koma að því innan mjög stutts tíma, að hv. Alþ..taki þessi mál í heild til endurskoðunar og geri sér fulla grein fyrir, hvernig við getum hagnýtt fiskimiðin á sem arðvænlegastan hátt fyrir þjóðarheildina, og ég tel, að ástandið nú sé þannig, að ekki verði hjá því komizt að samþykkja einhverjar bráðabirgðaráðstafanir, eins og frv. okkar gerir ráð fyrir. Ég leyfi mér, herra forseti, að leggja til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.



Herra forseti. Það þarf ekki að rekja það í löngu máli fyrir hv. þm., að það mál. sem nú er hér til umr., hefur verið mikið vandamál fyrir þ. um langan tíma. Það hafa verið mjög skiptar skoðanir um, hvernig ætti að hagnýta fiskveiðilandhelgina og hvaða reglur ætti að setja í þeim efnum. Á undanförnum árum hafa hér komið fram ýmsar till. varðandi málið, og lítið hefur orðið ágengt. Ég hygg, að menn hafi verið sammála um það, að um fá mál hafi ríkt jafnmikill ágreiningur í hópi þm. og einmitt um þetta mál. sem snertir sérstaklega heimildir til þess að leyfa frekari togveiðar í fiskveiðilandhelgi en nú eru leyfðar samkv. lögum og reglum. En þó hygg ég, að þm. almennt hafi gert sér grein fyrir því, að það eru ekki tök á því að láta málið liggja eins og það hefur legið, og ég hygg, að sú skoðun hafi þegar myndazt hér á Alþ., sem segja megi, að meiri hl. þm. muni geta staðið að, að þörf sé á því að setja nýjar reglur um nýtingu fiskveiðilandhelginnar. Á síðasta þ. voru till. hér uppi um það að breyta reglunum viðvíkjandi heimildum um togveiðar í landhelgi, þegar það gerðist seint á þinginu, að sjútvmrh. tilkynnti, að ríkisstj. hefði ákveðið að skipa n. allra þingflokka til að athuga þetta mál og til þess að gera till. um það og reyna að ná samstöðu um það, hvernig mætti leysa það á sem hagkvæmastan hátt. Ég hygg, að mikill meiri hl. þm. hafi í rauninni fagnað því, að slík tilraun væri gerð. Hæstv. sjútvmrh. bað mig sem formann þingflokks Alþb. að hlutast til um, að Alþb. vildi tilnefna mann í þessa n. á seinni hl. síðasta þ., og þingflokkur Alþb. kaus þá mann í n. eftir þessum tilmælum ráðh. Ég vissi, að svipuð tilmæli höfðu komið til annarra flokka varðandi skipun þessarar n. og sjútvn. Nd., sem hafði til meðferðar þær till., sem fyrir þ. lágu varðandi þetta mál, hún hætti í rauninni störfum í sambandi við þær till. með hliðsjón af því, að það lá fyrir, að ríkisstj. hafði ákveðið þá leið að setja sérstaka n., sem tæki að sér þetta mál til rækilegrar athugunar og reyndi að finna hér samkomulagsleið út úr vandanum. Þó að við t. d. í Alþb. hefðum nokkru fyrir þinglok tilnefnt mann af okkar hálfu í þessa n., þá dróst það, að birt yrði nokkuð um skipun þessarar n. Þingtíminn leið, allt sumarið leið og haustið líka, og það var ekki fyrr en nú í þingbyrjun, að tilkynning kom til flokkanna um skipun manna í þessa n. Þetta var býsna einkennilegt af hálfu ríkisstj., sem vissi um þann vanda, sem hér var á ferðum, að haga vinnubrögðum sínum þannig, að þótt hún væri strax nokkru fyrir þinglok í fyrra ákveðin í því að skipa þessa n., þá vannst henni ekki tími til þess að koma n. á laggirnar fyrr en nú í þingbyrjun í haust, en þá fengum við tilkynningu um skipun n., og þá var opinberlega skýrt frá skipun hennar. Formaður þessarar n. var skipaður alþm. Jón Ármann Héðinsson, einn af flokksbræðrum hæstv. sjútvmrh. En honum vannst heldur ekki tími til þess að kalla saman þessa n. fyrr en 31. okt. Það var fyrst 31. okt., sem n. var kölluð saman til fundar. Þegar nm., sem voru hér úr öllum flokkum á Alþ., tóku að ræða þetta mál. held ég. að það hafi komið þar mjög skýrt fram, að þeir hafi gert sér fyllilega grein fyrir því, að hér var um býsna vandasamt mál að ræða. Málið var virkilega orðið flókið, eins og það hafði verið látið þróast. Og í n. voru menn ábyggilega sammála um það, að það væri vonlaust með öllu að ætla að finna lausn á þessu máli af skyndingu, því að menn vissu, að það var ekki aðeins við þann vanda að glíma, að skoðanir væru mjög skiptar meðal þm. um það, hvernig ætti að taka á málinu, heldur vissu menn einnig, að allir landsmenn voru mjög ósammála um það, hvernig ætti að leysa þetta vandamál. Það var alveg sama, hvort leitað var til íslenzkra fiskiskipstjóra eða íslenzkra útgerðarmanna. Þeir voru mjög ósammála um leiðir. Að maður tali nú ekki um ýmsa aðra menn í landinu, sem látið höfðu uppi skoðanir sínar um það, hvernig ætti að leysa málið. Og vegna þess að þessi landhelgismálanefnd gerði sér grein fyrir því, hvernig vandamálið var, og virtist vera sammála um það að meta það eins, taldi n. alveg óhjákvæmilegt að haga vinnubrögðum sínum þannig, að hvort tveggja yrði reynt, þ. e. að hafa nokkuð náið samband við þm. um þær leiðir, sem n. helzt hugsaði sér að fara til þess að leysa málið, og eins að hafa nokkurt samband við þá aðila í landinu, sem málið snerti mest, þ. e. útgerðarmenn. sjómenn og fiskiskipstjóra. Þegar þessi landhelgismálanefnd hafði haldið nokkra fundi - líklega eina fimm fundi eða þar um bil. var ekki annað að sjá en nm. þar væru allir sammála um það, hvernig ætti í aðalatriðum að reyna að vinna að því að leysa málið. Það kom ekki fram ágreiningur í n. um vinnubrögð. Og ég tel fyrir mitt leyti, að þarna hafi verið stefnt í rétta átt. N. var búin að koma sér saman um starfstilhögun, við hverja hún ætlaði að tala og hvernig hún gæti komið þessu niður á sem skemmstum tíma. Þannig hafði n. t. d. hugsað sér það, að hún gæti í rauninni gengið frá sínum till. fyrir þingið að nokkru leyti í jólaleyfinu eða í seinni hluta janúarmánaðar, þannig að hægt væri að leggja till. fyrir þingið strax í febrúarbyrjun. Það er auðvitað enginn vafi á því, að í þessum efnum ætlaði n. sér mikinn hraða miðað við allar aðstæður, því að ekki er mikill tími til starfa aflögu síðustu dagana fyrir jól hér á Alþ., eins og allir þm. þekkja. Og n. var þegar byrjuð á því að framkvæma þessa vinnuáætlun sína með tilkynningu bæði til þm., sem hér áttu hlut að máli, og til ýmissa þeirra hagsmunaaðila víðs vegar á landinu, sem málið varðaði mest. Hún var búin að tilkynna þessa starfstilhögun sína og komin þarna allvel áleiðis. En þá gerist það, að n. fréttir það, að til standi af hálfu dómsmrh. að taka hér upp nýjan hátt á varðandi eftirlit með togveiðum í fiskveiðilandhelgi. Í fyrsta lagi það, að til stæði að gefa þeim, sem brotlegir höfðu reynzt, upp sakir miðað við 1. des. og að upp frá því yrði framfylgt settum reglum með öðrum hætti en áður hafði verið. Það fór auðvitað ekkert á milli mála, að öllum nm. í landhelgismálanefnd var það ljóst, sem ég hygg, að öllum landsmönnum hafi mátt vera ljóst, að verulega breyttir hættir varðandi eftirlit með veiðum í fiskveiðilandhelginni mundu miðað við allar aðstæður leiða til nýrra vandamála í sambandi við þetta mál. Og ég trúi því ekki, að hæstv. dómsmrh. hafi ekki gert sér fulla grein fyrir því líka. Hæstv. sjútvmrh. hafði sérstakan fund með öllum fulltrúum í landhelgismálanefndinni nokkru fyrir 1. des. einmitt um þessi nýju viðhorf. Og honum var þá gerð fyllilega grein fyrir því af hálfu nm. úr landhelgismálanefnd, hvað upp mundi koma í þessum efnum. Það gat því ekki verið, að ríkisstj. tæki upp sínar nýju reglur í þessum efnum, sem nú er mjög vitnað til að hafi verið settar allt í einu á, og hún gerði þetta alveg óafvitandi. Ríkisstj. hlaut að vita, hvað hún var að gera í þessum efnum, eins og í rauninni allir landsmenn hlutu að vita, hvað þetta þýddi við þessar aðstæður. En ríkisstj. fór sínu fram, þó að hún væri nýbúin að setja á laggirnar n. til þess að reyna að fjalla um þetta vandamál og reyna að finna leiðir út úr vandamálinu. Þó að hún væri búin að velja þá leið tiltölulega nýlega, stekkur hún til og ákveður aðra leið, sem henni hlaut að vera ljóst, að kæmi algerlega þvert á hina fyrri ákvörðun stjórnarinnar. Og þegar svo þetta allt hafði verið gert, varð mönnum ljóst, að málið var komið í nýjan rembihnút. Þá var talað um það, að annað tveggja mundi gerast á tiltölulega fáum dögum, að margir tugir fiskveiðiskipstjóra yrðu settir í tugthús vegna landhelgisbrota og bátar þeirra allir stöðvaðir eða ríkisstj. yrði að gefast upp á nýjan leik við að halda þessar nýju reglur, sem hún ætlaði sér þó að halda, eða þá í þriðja lagi það, að veiðarnar legðust niður að fullu og öllu - þessar veiðar, sem menn vissu, að höfðu verið í gangi. Þessar ráðstafanir hafa svo leitt til þess, að nú hafa hlaupið til hér nokkrir menn, m. a. tveir menn úr landhelgismálanefnd, sem hafa komið sér hér saman um ákveðin vinnubrögð í þessu vandasama máli og fleygja hér fram á Alþ. öldungis óundirbúið till. um málið - till., sem er þannig, að hún hlýtur að valda hér miklum deilum. Og ég verð að segja það, að mér sýnist, að sé ætlunin af hálfu ríkisstj. að beita sér fyrir samþykkt á því frv., sem hér liggur nú fyrir til umr. á þeim fáu dögum, sem eftir eru til jóla, og þeim stutta starfstíma, sem þingið hefur yfir að ráða til þess að fjalla um þetta mál. þá get ég ekki séð annað en ríkisstj. sé að stefna að því alveg vitandi vits að koma í veg fyrir það, að það samkomulag um lausn á þessu máli, sem vel horfði með í landhelgismálanefndinni, geti ekki orðið hvorki innan n. né heldur meðal þeirra aðila, sem hér eiga mest hagsmuna að gæta. Því að varla dettur nokkrum manni það til hugar, sem hefur kynnt sér þetta mál. að þessi bráðabirgðatill., sem hér er til umr. nú, leysi nokkurn vanda - að hún leysi þetta stóra vandamál, sem við höfum hér staðið frammi fyrir. Það er rétt, að það er hægt að hugsa sér, að samþykkt á þessari till. - sérstaklega ef ráðh. notaði þá heimild, sem hann fengi samkv. till. til þess að setja mjög víðtækar reglur - þurrkaði út þau landhelgisbrot, sem verið hafa aðallega frá einni verstöð í landinu á stuttu tímabili. Það er hægt að hugsa sér það. En það gerir það engan veginn gagnvart öllum þeim aðilum, sem hér eiga hlut að máli. Ég býst við því, að hæstv. dómsmrh. hafi t. d. gert sér grein fyrir því, að bátarnir fjórir, sem til sást héðan úr gluggum Landhelgisgæzlunnar við landhelgisbrot, voru að toga utan þessa svæðis. Öllum þeim mörgu togbátum, sem gerðir eru út frá Reykjavík, verður ekki bjargað með þessu. Þeir standa eftir í sama vandanum. Þeir geta farið, eins og bent hefur verið á, 40–50 talsins einhvern daginn og togað á hinum ólöglegu svæðum, jafnvel þó að þessi brbl. yrðu samþ. Þessi vandi verður eftir, vegna þess að n. hugsar sér að reyna að leysa vandamálið allt. En til þess þarf hún nokkurn tíma. En það mun enginn ætla sér að leysa þetta með því að kasta fram lítið hugsaðri till. hér í önnum á Alþ. og búast við því, að slík till. leysi vandann. Hún getur kannske nægt þeim í þessum efnum, sem lítið sjá fram fyrir sína fætur og reka sig svo á vandann strax á eftir, þegar þeir eru nýbúnir að gera eitt glappaskotið. Það er auðvitað alveg augljóst af þessu, sem ég hef sagt, að hefði ríkisstj. viljað hafa hér meiri hraða á, átti hún auðvitað að standa á allt annan hátt að vinnubrögðum í þessum efnum en hún hefur gert. Hún átti að skipa þá n., sem hún var búin að boða, að skipuð yrði í þessum efnum í þinglokin í fyrra, en gleyma ekki málinu þá - hlaupa frá öllu yfir sumarið og láta allt sumarið líða og haustið án þess að gera nokkuð í málinu. Og hún gat líka látið landhelgismálanefnd byrja a. m. k. heilum mánuði fyrr en hún var kvödd saman til starfa. En það gleymdist líka. Og svo var auðvitað engin nokkur minnsta ástæða til þess að gera þetta mál svo flókið, sem það var orðið, reka það í þann hnút, sem gert var með þeirri ákvörðun, sem tengd yrði 1. des. Það var auðvitað engin ástæða til þess - a. m. k. ekki, ef menn hugsuðu í raun og veru um það, hvernig ætti að leysa þetta mál. Ég vil enn einu sinni undirstrika það, að í landhelgismálanefndinni, sem hefur fjallað um þetta mál, var uppi mjög samhljóða álit um það, hvernig tiltækilegast væri að leysa málið - efnislega líka. Ágreiningur virtist ekki vera um það. Ég tók eftir því hér í málflutningi 1. flm. þessa frv., að hann ræddi hér talsvert mikið um togveiðar almennt í fiskveiðilandhelginni og hagaði sínu máli þannig, að helzt var að skilja á honum, að hér væri verið að deila um það, hvort yfirleitt ætti að leyfa togveiðar í fiskveiðilandhelginni eða ekki. Ég fyrir mitt leyti er hér ekki uppi með ágreining um það. Mér er það ljóst og hefur verið það ljóst allan tímann, að til þess gæti komið, að við breyttum þeim reglum, sem í gildi hafa verið um togveiðar í fiskveiðilandhelgi, og við gætum tekið upp miklu víðtækari heimildir en gilt hafa. Og eins og ég sagði hér í upphafi míns máls, býst ég við því, að það sé hægt að fá hér meiri hl. á Alþ. fyrir því að gera togveiðiheimildir innan fiskveiðilandhelginnar miklu rýmri en þær eru nú. En það er bara ekki vandalaust að koma því þannig fyrir, að nokkuð breið samstaða geti orðið um þær reglur, sem í þeim efnum yrðu settar. Og það er ekki vandalaust heldur að setja þær reglur þannig, að þær fái staðizt í framkvæmd, þannig að þeir, sem eiga við þær að búa, þverbrjóti þær ekki. Og þess vegna tekur það nokkurn tíma að koma sér niður á það, hvernig þessar reglur eiga að vera. Það er ábyggilegt, að það er ekki möguleiki fyrir því að fá svo einfaldar reglur settar í þessum efnum, að ákveðið sé að leyfa togveiðar almennt upp að þremur mílum frá ströndinni allt í kringum landið á öllum tímum og fyrir allar fiskiskipastærðir. Það væri auðvitað einfaldasta reglan að ákveða eitthvað slíkt. Svo einfaldar reglur er ekki hægt að fá samþykktar á Alþ. Það er ég viss um. Og þær mundu heldur ekki standast í framkvæmd. En það kann að vera, að það sé hægt að fá hér samkomulag um að heimila togveiðar jafnvel upp að þessum mörkum á sumum stöðum við landið og á vissum tímum á árinu sem þessu nemur. En þá þurfa menn að gera sér grein fyrir því, hvaða svæði er þarna um að ræða og á hvaða tíma þetta væri tiltækilegt. Ég tók eftir því, að 1. flm. þessa frv. sagði, að þeir, sem að flutningi frv. stæðu, hefðu valið í sambandi við þessa bráðabirgðalausn aðeins þau svæði, sem hér skipta mestu máli í sambandi við togbátaveiðarnar, en skilið hins vegar eftir þau svæði, sem deilur væru um, t. d. bæði fyrir vestan og austan, en ég held, að þeim hafi þá tekizt heldur illa til eða þeir viti lítið um það, um hvað aðaldeilurnar eru, ef þeir halda, að þeir hafi náð til þess með þessum tillöguflutningi. Og ég trúi því varla, að 1. flm. frv. a. m. k. hafi ekki gert sér grein fyrir því, að þetta er á annan veg. Á því er t. d. enginn vafi, að það er Suðurlandssvæðið, svæðið fyrir austan Portland eða Dyrhólaey, þ. e. Meðallandsbugtarsvæðið þar talið með og svæðið þar austur eftir austur undir Hornafjörð, sem er t. d. langsamlega viðkvæmasta svæðið, hvað viðkemur veiðiskap Austfirðinga. Það er miklu viðkvæmara en sjálft veiðisvæðið út af fjörðunum fyrir austan. Það byggist á því, að á vetrarvertíðinni er þetta aðalveiðisvæði Austfirðinga. Einmitt á þetta svæði sækja t. d. Hornfirðingarnir allan sinn afla, og svo að segja öll vetrarútgerð Austfirðinga er einmitt stunduð á þessu svæði. En í þeim till., sem hér liggja fyrir, er gert ráð fyrir því, að sjútvmrh. fái heimild - ótakmarkaða heimild - til þess að mega heimila togveiðar á þessu svæði upp að þremur mílum frá ströndinni einmitt á viðkvæmasta tíma á árinu - á vetrarvertíðinni. Að því er að Austfirðingum snýr, er því þessi till. þannig, að einmitt það svæði, sem var vandasamast og erfiðast við að eiga vegna hagsmuna Austfirðinga, er tekið inn í þessa till. án þess þó, að það hafi verið nokkur þörf á því vegna togbátaveiða t. d. Vestmanneyinga á þeim tíma, sem þessi heimild á að ná til, því að á þeim tíma sækja bátar t. d. frá Vestmannaeyjum yfirleitt sáralítið austur eftir, nema þeir fái til þess alveg nýja heimild. Þá má búast við því, að þeir auðvitað noti slíka heimild, en þeir hafa ekki treyst sér til þess að ryðjast þar inn á hefðbundin netasvæði bátanna, sem þar eru með netin í sjó fyrir. En samt er þessi till. flutt í þessum búningi, sem þeir vita mætavel, að mætir harðri andstöðu svo að segja allra fiskimanna á Austurlandi. Þá vil ég segja það einnig, að það verður enginn smáræðisvandi, sem sjútvmrh. er settur í, að eiga að setja reglur um veiðina á þessum svæðum, því að það er auðvitað enginn vafi á því, að það eru uppi mjög skiptar skoðanir þeirra, sem eiga mestra hagsmuna að gæta á þessum nærliggjandi svæðum um það, hvernig veiðireglurnar skuli vera á þessum svæðum. Það er enginn smáræðisvandi, sem hann er settur í, að eiga að setja um þetta reglur. Þó veit ég það, að vandinn yrði kannske ekki mjög mikill. ef hann færi eftir því, sem eru uppi kröfur um frá ýmsum þeim, sem hér ganga harðast fram í að fá auknar togveiðiheimildir t. d. í Vestmannaeyjum, því að þá ætti hann einfaldlega að setja reglur um það að heimila öllum þessum bátum veiðar á öllu þessu svæði upp að þremur mílum frá ströndinni á öllu þessu tímabili. En það er ég hræddur um, að fái illa staðizt í framkvæmd. En svo er þetta mál hugsað þannig, að nú verði settar af sjútvmrh. reglur um togveiðar fyrir báta - allt að 200 rúmlestir að stærð - á þessu svæði á komandi vetrarvertíð, en jafnframt sé til þess ætlazt, að landhelgismálanefndin, sem skipuð var núna í haust, haldi áfram störfum sínum. Fyrst á sem sé að setja reglur um þessi veiðisvæði, sem fyllilega má þá búast við, að gætu verið allt aðrar reglur en þær, sem landhelgismálanefndin kæmist að raun um, að væru þær hagkvæmustu. Hvernig halda menn, að það gangi að fá samkomulag um breyttar reglur á þessu svæði á eftir, þegar ráðh. væri búinn að setja allt aðrar reglur og menn væru búnir að vinna eftir þeim? Ætli sé ekki hætt við því, að þeir togbátamenn, sem væru búnir að fá á vetrarvertíðinni í vetur miklu meiri rétt til veiða á þessu svæði en landhelgismálanefndin vildi nú fallast á, vildu halda í þennan rétt? Ætli það sé ekki hætt við því, að þeir mundu ýta allfast á bakið á þeim þm. sínum, sem þeir næðu til um það, að það yrði haldið einmitt í þessar ýtrustu reglur þeim til handa? Auðvitað sjá allir það, að setning á svona bráðabirgðareglum vegna svo viðkvæms togstreitumáls, eins og þetta er, spilla vitanlega stórlega fyrir því, að hægt verði að setja um þetta reglur, sem eiga verulegan rétt á sér. Ég vil líka benda á það, að sú deila, sem nú er tekin upp um þetta mál. er hafin hér, þó að í rauninni sé um tiltölulega skamman tíma að ræða, sem ágreiningur var um. Það er kunnugt, að í desembermánuði stunda þessir togbátar engar veiðar. Þeir eru víst allir hættir, svo að það, sem eftir er af þessu ári, skiptir það ekki miklu máli að setja hér einhverjar bráðabirgðareglur, enda er í rauninni gert ráð fyrir því, að reglurnar gildi ekki nema frá áramótum. En landhelgismálanefndin hafði sett sér þá vinnuáætlun, að hún gæti haft sínar till. tilbúnar í janúarlok eða gæti lagt þær fyrir þingið í byrjun febrúar. Hér er því aðallega um það að ræða, að skyndireglur verði settar fyrir janúarmánuð, en í hinu tilfellinu var að því stefnt, að hægt væri að setja samkomulagstill. snemma í febrúar. Menn meta þá svona miklu meira að reyra málið enn fastar í hnút en það er þegar komið í - þó að um þennan stutta tíma sé að ræða - og jafnvel koma í veg fyrir það, að samkomulag geti orðið um lausn á málinu, og spilla stórkostlega öllum grundvelli aðeins vegna þessa stutta tíma. Þetta sýnist mér ekki vera hyggileg vinnubrögð. Ég tók eftir því, að hv. 3. þm. Sunnl., 1. flm. frv., nefndi hér ýmsar tölur um aflamagn togbáta nú síðari ár og vildi með því sanna það, að nauðsynlegt væri að rýmka veiðiheimildir þeirra í fiskveiðilandhelginni. Eins og ég hef þegar sagt varðandi mína skoðun á málinu, tel ég deiluna ekki snúast um það, hvort hér eigi að leyfa auknar heimildir eða ekki, heldur fyrst og fremst um hitt, hvernig þessar heimildir skuli vera. En þær tölur, sem hv. þm. nefndi í þessum efnum, sanna harla lítið um það, að það eigi að fara að grípa til þessara bráðabirgðaráðstafana, sem hann leggur hér til Hann nefndi t. d. tölur um mikla veiði togbáta fyrir Norðurlandi sérstaklega á s. l. ári - mjög mikla veiði. En veit þessi hv. þm. það, að mikill meiri hluti af þessum afla togbátanna fyrir Norðurlandi - svo mikill meiri hl. - er alls ekki fenginn á togbáta af þeirri stærð, sem þessi bráðabirgðalausn hans fjallar um. Bráðabirgðalausn hans mundi ekki ná þarna til í svo að segja neinum atriðum. Það er rétt, að togbátaveiði hefur aukizt mikið nú hin síðari ár m. a. fyrir Norðurlandi, en þar hefur verið um að ræða veiði miklu stærri báta - báta, sem við einmitt í landhelgismálanefndinni höfðum gert okkur fyllilega grein fyrir, að nauðsynlegt væri einnig að setja reglur fyrir um veiðiheimildir. En þessi bráðabirgðalausn, sem hér er verið að leggja til að hafa, nær aðeins til fiskibáta, sem eru undir 200 rúmlestum að stærð. En hitt vitum við, að hér er orðið um stóran fiskiskipaflota að ræða, þar sem skipin eru stærri en 200 rúmlestir, sem stunda togveiðar og eiga stóran hluta einmitt af því aflamagni, sem hér er um að ræða, og þessi hluti bátaflotans fer einmitt mjög vaxandi, því að það er einmitt þessi hluti bátaflotans, sem nú er að koma frá síldveiðum, sem hafa reynzt lélegar, og þessi hluti bátaflotans leitar því eftir möguleikum á öðrum sviðum. En þessi bráðabirgðalausn leysir ekki þennan vanda á neinn hátt. Það er enginn vafi á því, að mjög mikill hluti af því aflamagni, sem fengizt hefur á bátana með togveiðiaðferð, hefur einmitt fengizt á þá báta, sem eru stærri en 200 rúmlestir. Það var því skoðun okkar, að ég hygg allra, í landhelgismálanefndinni, að þær till., sem þyrfti að gera í þessum efnum, yrðu einnig að ná til þessara stærri báta, því að annars yrði málið ekki leyst. Annars stæði maður áfram frammi fyrir sama vandamálinu. Það er rétt, að till., sem um þetta hefðu verið settar fyrir svona 5–6 árum, hefðu getað leitt af sér talsverðan árangur, þó að þær hefðu verið miðaðar við báta, sem hefðu verið aðeins 120 rúmlestir að stærð og minni eins og þá voru uppi till. um frá ýmsum. En till. í þessum efnum. sem ekki ná yfir allt sviðið, gera hér heldur lítið gagn. Mér dettur ekki til hugar að halda. að það verði nokkur grundvöllur fyrir því, að landhelgismálanefndin, sem skipuð var af ríkisstj. og hefur nú haldið nokkra fundi um málið og var búin að skapa sér vinnuáætlun á þann hátt, sem ég hef hér lýst, geti unnið áfram að sinni tillagnagerð í þessum efnum, á meðan málið er hér til afgreiðslu í Alþ. Mér dettur ekki til hugar að halda það. Tillöguflutningur þessi jafngildir því að taka þessa n. úr sambandi - láta hana hætta störfum, enda sé ég ekki annað betur en það sé svo í rauninni, þó að annað hafi nú svona komið fram í annarri hvorri setningu hjá hv. 1. flm. frv., þar sem hann talaði um það, að það væri æskilegt, að n. héldi áfram störfum. En mér sýnist nú, að hann hugsi málið á allt annan veg. Hann hugsi það raunverulega þannig, að það sé eðlilegt að leggja niður störf þessarar n., því að hann talaði hér allmikið um það í lok síns máls, að það væri einmitt ágætt að setja þessar bráðabirgðareglur til þess að fá reynslu af þeirri framkvæmd. M. ö. o., þeir, sem vinna að því, að settar verði reglur um þessi mál. sem ættu að endast til eitthvað lengri tíma en til þriggja mánaða, eiga að hans dómi að bíða eftir því að sjá, hver verður reynslan af þessari bráðabirgðaráðstöfun, og byggja þá sínar till. þar á eftir á þeirri reynslu, því að ekki getur maður haft neitt gagn af reynslunni, nema maður bíði eftir því að sjá, hver hún hefur orðið. Ég tel það frámunalega illa staðið að máli eins og þessu að kasta fram skynditill. eins og þeim, sem hér hefur verið kastað fram, sem menn viðurkenna strax í upphafi, að séu aðeins hugsaðar sem bráðabirgðatill., og ætla síðan að draga einhverja ályktun varðandi þetta mál af framkvæmdinni á slíkum till. Það má vel búast við því, að einmitt framkvæmdin á svona illa undirbúnum till. leiði til þess, að það verði miklu erfiðara að fá menn til þess að fallast á víðtækari till., sem ná yfir allt vandamálið og ættu að standa til lengri tíma, vegna alls konar mistaka, sem búast má við, að upp komi í sambandi við framkvæmd á svona illa undirbúnum till. Það var greinilegt, að hv. 3. þm. Sunnl. var m. a. hræddur við það, að eitt gæti t. d. komið í ljós af þessari reynslu, en það væri, eins og hann minntist hér á, að t. d. yrði um að ræða örtröð á veiðisvæðunum. Því er auðvitað ekki að neita, að þegar í það er rokið að opna eitt tiltekið svæði - í þessu tilfelli einkum Vestmannaeyjasvæðið, en engar ráðstafanir að ráði gerðar úti fyrir mjög stórum hlutum af landinu annars staðar, þá verði það til þess, t. d. að því er alla Faxaflóabátana varðar, að þeir ryðjist allir inn á þetta takmarkaða svæði - inn á Vestmannaeyjasvæðið. Austfirðingar og Norðlendingar og aðrir, sem vildu nú taka upp togveiðar, gerðu það sama, og reynslan yrði sú, sem m. a. hefur áður heyrzt af hálfu ýmissa í Vestmannaeyjum, þegar þeir hafa séð fram á það, að ásókn hefur orðið svona óeðlileg, að þeir segðu: Við óskum alls ekki eftir því, að þetta verði í gildi áfram, vegna þess að það væri á þennan hátt verið að stefna óeðlilega stórum flota inn á tiltölulega lítið svæði og það á viðkvæmum tíma. Hvað hugsa menn sér t. d., að þeir fjölmörgu togveiðibátar, sem gerðir eru út héðan frá Reykjavík og Hafnarfirði, geri samkv. þessum bráðabirgðareglum? Ekki verða þeir allir suður í Miðnessjó. Það er alveg gefinn hlutur. Þeir færu auðvitað á þetta svæði. sem ætti að vera opið - á Vestmannaeyjasvæðið, þ. e. þeir þeirra, sem héldu þá ekki bara áfram gamla laginu og litu fram hjá öllum mörkum. vegna þess að þeir viðurkenndu þá staðreynd, að það hefur engin lausn orðið á málinu. Ég get tekið undir það með hv. 3. þm. Sunnl., að það hefur að mínum dómi líka dregizt allt of lengi að setja viðunandi reglur um þessi mál. Það hefur dregizt allt of lengi. Og ég ætla ekkert að fara nánar út í það, hvernig á því stendur. Ég tel að þessi dráttur hefði ekki þurft að eiga sér stað. Það hefði verið hægt að taka á þessu máli á annan hátt, og ég er ekki í neinum vafa um það, að það voru möguleikar á því og eru möguleikar á því enn að fá viðunandi lausn á þessu máli - lausn, sem vel væri hægt að standa á bæði fyrir Alþ. og aðra, sem hafa með framkvæmd á þessum málum að gera. Það væri hægt að fá viðunandi lausn á því, ef menn fengju tíma til þess - örstuttan tíma til þess að reyna að undirbyggja sínar till. þannig, að þær fái staðizt í framkvæmd. En það fæst vitanlega ekki með svona vinnubrögðum. Það er rétt, að það eru til ýmsir menn, sem eru almennt séð mjög mikið á móti togveiðum og dragnótaveiðum og fordæma þá veiðiaðferð mjög. Það er rétt. Þeir eru allmargir til. En ég hygg þó, að hinir séu orðnir miklu fleiri, sem viðurkenna það, að það muni vera hægt að setja reglur um þessa veiði, þannig að ekki þurfi að koma að sök, en hins vegar geti orðið af því allmikill ávinningur. En það þýðir auðvitað ekkert að loka augunum fyrir því, að það er nokkuð vandasamt að setja slíkar reglur. Það er vandasamt að ákveða að heimila notkun á veiðarfæri á því svæði, þar sem við höfum á undanförnum árum t. d. á vetrarvertíðinni tekið um 70% af öllum okkar fiskafla á bátaflotanum í tiltekið veiðarfæri - fast veiðarfæri í sjó, sem ekki er hreyft nema tiltölulega lítið, þ. e. í þorskanetin. Það er mikill vandi að ákveða skyndilega, að togveiðibátar megi alveg óhindrað ryðjast inn á þessi svæði, þar sem þorskanetin hafa legið í sjó og fært okkur um 70% af aflanum og meira en það mörg árin að undanförnu, af því að það liggur fyrir, að árekstrar á milli þessara aðila eiga sér mjög oft stað. Allar fullyrðingar hjá hv. 3. þm. Sunnl. um það, að þetta muni veiðimennirnir passa sjálfir og reynslan hafi sýnt það að undanförnu, að árekstrarnir hafi ekki orðið mjög miklir í þessum efnum, eru alveg úr lausu lofti gripnar að mínum dómi. Sannleikurinn er sá, að á meðan togveiðarnar voru óheimilar inni á þessu svæði, og það varðaði raunverulega við lög og reglur að veiða þar, þó að þeim væri ekki mjög hart framfylgt, gengu togveiðimenn vitanlega miklu skemmra í því að ryðjast yfir hina, sem fyrir voru eða höfðu lengst af verið á þessum miðum. En ef þeir væru búnir að fá lagalegan rétt, er ég hræddur um, að togveiðihópurinn mundi ekki víkja fyrir því, að hinir kæmu sínum netum fyrir með eðlilegum hætti. Og sá tími er líka liðinn - þó að þorskanetin séu tiltölulega föst veiðarfæri í sjó og ekki eins hreyfanleg og trollið - að netin séu lögð í upphafi vertíðar á tilteknum stað og standi þar allan tímann. Nú eru netin tekin upp miklu oftar og færð oftar á hverri vertíð á milli veiðisvæða miðað við það, hvað nýjustu mælitæki segja mönnum um það, hvar virðist vera mestan fisk að fá. Og togveiðimenn eru með nákvæmlega sömu tækin í sínum bátum, og þeir finna það á þau tæki engu síður en hinir, sem eru með netaveiðarfærin, hvar virðist vera mest um fisk, og þar halda þeir sig. Ég fyrir mitt leyti er á þeirri skoðun, að það sé ekki hægt að setja reglur um heimild handa togveiðibátum til þess að veiða með botnvörpu í fiskveiðilandhelginni - ekki á hinum hefðbundnu netaveiðisvæðum bátanna á aðalnetaveiðitímanum, en hann er tiltölulega stuttur tími. Ég álít, að þær heimildir, sem togveiðin fengi, þyrftu að miðast við það, að þeir fengju ekki rétt til þess að fara inn á þessi hefðbundnu svæði, og ég held, að togveiðimennirnir mundu sætta sig við það, af því að þeir fengju verulega auknar heimildir frá því, sem þeir hafa haft. En til þess að reglur séu settar um þetta, sem fá í rauninni staðizt í framkvæmd, þarf vitanlega að hafa samband við veiðimenn frá hinum ýmsu hagsmunasvæðum í landinu um það, hver eru þessi hefðbundnu netaveiðisvæði, sem þarf sérstaklega að friða á tilteknum tíma fyrir ágangi svona færanlegra veiðarfæra eins og trollsins. Hver eru þau? Og ég er alveg fullviss um það, að það er enginn maður til hér á Alþ., sem getur samið um það till. hér í hvelli, hvaða svæði þetta eru, og ætlazt til, að slík till. væri samþ.  Og árekstrarnir eru ekki aðeins við netaveiðibátana, sem þó er býsna algengt, því að þarna hefur oft verið um málaferli að ræða á milli aðila, þar sem þessir árekstrar hafa komið upp, heldur er þetta þannig t. d. með línuveiðarnar, sem menn hafa þó almennt lýst yfir, að eigi að ýta undir, af því að það er almennt talið, að með þeirri veiðiaðferð sé hægt að fá hér bezta hráefnið, sem völ er á. Þá er auðvitað enginn vafi á því, að ef þau svæði, sem eru alveg viðtekin sem línuveiðisvæði á tilteknum tímum, eru ekki afmörkuð fyrir línuúthaldið, verður þarna ekki um neitt línuúthald að ræða, því að línan er þó þannig, að hún er lögð í sjó daglega, og ef á línuveiðisvæðinu morar allt af togveiðibátum, dettur auðvitað engum manni í hug að leggja sína línu í þann sjó, þar sem allt er fullt af togbátum fyrir. Það dettur engum manni í hug. Menn vita það, að togveiðibátarnir geta á engan hátt varizt því að spilla línuveiðarfærum, séu þeir að toga á því sama svæði. Það er líka mín skoðun, að það þurfi að merkja sérstaklega þau svæði, sem er alveg óumdeilanlega hægt að flokka sem þýðingarmikil línuveiðisvæði á tilteknum tíma, og heimila ekki togveiðar þar til þess að spilla ekki fyrir því, að eðlileg línuveiði geti átt sér stað. Mín skoðun er sú, að þetta hafi einmitt þurft að vera eitt grundvallarsjónarmiðið, þegar settar eru reglur um auknar togveiðiheimildir, þ. e. að taka sanngjarnt tillit til hefðbundinna netaveiðisvæða og til hefðbundinna línuveiðisvæða. En þetta þýðir á engan hátt það af minni hálfu, að það eigi að loka fyrir togveiðiskipum öllum þeim svæðum, sem net hafa verið lögð á, eða öllum þeim svæðum, sem lína er lögð í sjó á - fjarri því. Þar vil ég raunar gera verulegan mun á, hvort svæðið er þess eðlis, að á það sæki verulegur fjöldi báta, sem hafa jafnvel gert það um langan tíma og sýnt, að það er hægt að stunda svona veiðar á þessum svæðum með verulegum árangri. En t. d. þessi netaveiðisvæði, sem ég álit, að þyrfti að reyna að forðast að spilla, eru aðeins netaveiðisvæði stuttan tíma á vetrarvertíð, aðallega í marz- og aprílmánuði. En þegar komið er fram á vor og sumar og hausttímann, þá er ekkert um þessi veiðarfæri að ræða í sjó, og þá er hægt að heimila togveiðar í miklu ríkari mæli en heimilað hefur verið, án þess að það þurfi á nokkurn hátt að koma að sök fyrir þessa veiðimennsku. Sama er að segja um línuveiðisvæðin, þó að þau séu ekki alveg eins bundin við árstímann, þá eru þau bundin aðeins við nokkur svæði við landið, svo að það er vitanlega hægt að heimila togbátum mjög ríkulegt svæði innan fiskveiðilandhelginnar, án þess að ástæða sé til að eyðileggja fyrir þeim, sem fyrir hafa verið á þessum miðum. Þá vil ég einnig vekja athygli á því, að samkv. þessari bráðabirgðatill., sem hér liggur fyrir - eða till. um bráðabirgðalausn - er hér gerður feiknalegur munur á þeirri heimild, sem gilda á fyrir ráðh. viðvíkjandi Suðurlandi og Norðurlandi. Fyrir Norðurlandi er gert ráð fyrir því, að gömlu grunnlínurnar skuli gilda, sem þar voru í gildi fyrir 1958, og þessi heimild til ráðh. er ekki nema einar 4 mílur út frá gömlu grunnlínunum. Það þýðir það auðvitað, að hinir stóru flóar og firðir á Norðurlandi verða algerlega lokaðir eins og Húnaflóinn, Skagafjörðurinn o. s. frv. Og ég er ekki í neinum vafa um það, að þegar um það er að ræða að veita hér auknar heimildir fyrir hina minni togbáta eins og þessi till. fjallar um, mundi það vera að dómi þeirra togveiðimanna fyrir norðan alls ófullnægjandi. En hins vegar er þessi regla allt önnur viðvíkjandi suðurströndinni, en þar er heimildin miðuð við það, að fylgja skuli strandlengjunni - ekki grunnlínu - og heimilt sé að veita þessi veiðileyfi upp að þremur mílum frá strandlengju. Ég held, að það hefði verið miklu nær að gefa sér agnarlítið meiri tíma, annaðhvort fyrr á starfstímanum eða þá nú á eftir, til þess að samræma þessar till. og reyna að gera þær þannig úr garði, að það væru líkur til þess, að þær gætu staðizt, en ætla að reyna að koma þessu fram á þennan hátt. Auk þess vil ég leggja á það alveg sérstaka áherzlu, að ég tel að þessar till. muni ekki leysa þann vanda, sem menn halda, að þeir séu að leysa. Þeir munu eftir sem áður standa í sömu flækjunni með mjög marga þá aðila, sem hér eru komnir í vanda. Hitt er þó að mínum dómi enn þá verra, að verði frv. eins og þetta samþ., eru allar líkur til þess, að spillt sé fyrir möguleikum á því að leysa þetta mál á þann hátt, sem var þó tvímælalaust orðin aðkallandi þörf á að gera. Ég held, að minni möguleikar verði á því á eftir hér á Alþ. að fá samstöðu um lausn á málinu og þó held ég sérstaklega, að það verði miklu erfiðara að ná sómasamlegri samstöðu með þeim fiskimönnum, sem hér eiga hagsmuna að gæta - auðvitað mismunandi hagsmuna, og fá þá til þess að fallast á ákveðna málamiðlunarlausn; það verður miklu verra, eftir að svona till. er samþ. Og þá tel ég verr farið en heima setið. Ég hef sérstaklega vakið athygli á því, að varðandi hagsmuni útgerðarinnar á Austurlandi er um það að ræða, að þessi till. gerir ráð fyrir því, að ráðh. fái heimild til þess að setja reglur einmitt um þeirra viðkvæmasta veiðisvæði, sem mestar deilur eru uppi um - þeirra aðalvetrarvertíðarveiðisvæði. Ég held t. d., að ef þessi till. hefði verið við það miðuð, að heimild ráðh. hefði ekki náð til þessa svæðis, heldur miðuð aðallega við Vestmannaeyjaveiðisvæðið, þar sem það skiptir mestu máli, þá hefðu t. d. verið miklu meiri möguleikar til þess að hægt hefði verið að ná eðlilegu samkomulagi við þá, sem mestra hagsmuna eiga að gæta við útgerðarrekstur á Austurlandi, um frambúðarlausn á því, hvernig ætti að opna veiðisvæði fyrir Suðurlandi, heldur en verða mun, ef þessi till. verður samþ. Nú berast og hafa þegar borizt mjög harðorð mótmæli frá skipstjórum og útvegsmönnum á Austurlandi einmitt gegn því, að þetta svæði verði opnað, og frá stærstu útgerðarstöðinni fyrir austan eins og Hornafirði, einni þýðingarmestu vetrarvertíðarstöð á landinu, hefur okkur þm. að austan borizt mótmælatill. gegn þessu, þar sem því er haldið fram, að verði þetta samþ., sé afkomu þeirra stefnt í beina hættu. Og ég held líka, að þetta sé rétt. Yrði heimildin þannig, að farið yrði t. d. eftir þessum ýtrustu kröfum, sem komið hafa frá Vestmannaeyjum, þ. e. að opna allt Suðurlandssvæðið upp að þremur mílum frá ströndinni, án þess að nokkrar reglur giltu til verndar netaveiðisvæðum eða línuveiðisvæðum, þá held ég, að hagsmunum þeirra sé stefnt í beinan voða. Það er mín skoðun, að það versta við þetta mál, sem liggur hér fyrir, sé einmitt þetta, að það sé verið að spilla möguleikum til þess að samstaða geti skapazt bæði innan þings og utan um lausn á málinu. Ég hef sagt það hér áður og skal endurtaka það enn, að mín skoðun er alveg hiklaust sú, að ég er með því að auka til verulegra muna togveiðiheimildir innan fiskveiðilandhelginnar frá því, sem nú er. Ágreiningur við mig og marga aðra er því ekki um það mál. heldur hitt, að ég tel, að það verði að miða þessar auknu heimildir við það, að ákveðin séu tiltekin veiðisvæði og miðað við tiltekinn tíma, þar sem um yrði að ræða auknar heimildir fyrir togveiðar, og að þessi veiðisvæði og þessi veiðitími verði að miðast við það, að ekki sé gengið verulega á hlut þeirra, sem fyrir hafa verið á miðunum með önnur veiðarfæri, sem illa samrýmast togveiðarfærunum. Þannig að t. d. hefðbundin netasvæði báta séu ekki sett í hættu eða hefðbundin línusvæði, þar sem um það hefur verið að ræða, að þessi veiðarfæri hafi skilað verulegum árangri, og reglurnar séu ekki þannig, að úr þessu verði annaðhvort beinir árekstrar eða þetta verði til þess að spilla því, sem fyrir var. Þetta er alveg grundvallarsjónarmið, sem þarf að miða við, en það er engin leið, eins og ég hef sagt, til þess að setja reglur um þetta án þess að fá tíma til þess að tala nokkuð við þá menn, sem eiga mest undir þessu og eru veiðimenn frá þessum hagsmunasvæðum. Landhelgismálanefndin var búin að ákveða alveg sína vinnutilhögun í þessum efnum og komin þarna vel áleiðis, og það virtist vera ríkjandi innan n. samstaða og sameiginlegt álit í þessa átt. Ég tel það mjög miður farið að spilla þessum möguleikum til samstöðu hér innan Alþ. til þess að reyna að leysa svona viðkvæmt mál og erfitt mál og þó einkum og sérstaklega að spilla þeim möguleikum, sem ég tel að hafi verið fyrir hendi hjá fiskiskipstjórum og útgerðarmönnum til þess að komast að sómasamlegri málamiðlunarlausn á þessum vandamálum í stað þess að hafa þetta eins og verið hefur. Einn hrópar þessa kröfu, og annar hrópar allt aðra kröfu, og þannig hefur okkur ekki miðað neitt áfram. Það tel ég það versta við þennan tillöguflutning eða þessar áætlanir um það að reyna að reka í gegn þessa bráðabirgðalausn, að með því sé verið að koma í veg fyrir lausn á vandamálinu sjálfu. Það er nú þegar komið hér fram að matartíma, og fundur er boðaður hér í fyrra lagi, og ég skal því ekki orðlengja þetta frekar, enda er ætlazt til þess, að þetta mál fari hér í n. og verði þá athugað í n. Hugsanlegt er þá, að menn geti þar fundið einhverja leið út úr þessum vanda, þó áð flm. hafi ekki séð ástæðu til þess að leita eftir slíku samkomulagi, áður en þeir köstuðu málinu hér inn í þingið. Ég viðurkenni algerlega þann vanda, sem upp er kominn í sambandi við þá ákvörðun, sem dómsmrn. hefur tekið. Mér er það ljóst, að það er mjög miklum erfiðleikum bundið, ef það á að stoppa svo að segja allar togveiðar - þó ekki sé nema allan janúarmánuð og kannske hálfan febrúar. Ég er því engan veginn andvígur, að það sé leitað eftir því, hvort hægt er að finna einhverjar leiðir til þess að leysa þennan vanda, en ég fullyrði það, að þessi till. leysir ekki vandann - ekki nema part af honum, og hún felur í sér verulegar hættur varðandi lausn á aðalefni málsins, þ. e. að setja reglur hér um togveiðar í landhelgi á allmiklu víðara sviði en hér er fjallað um í þessari till. Og ég óttast það mest, að skyndiráðstöfun í þessum efnum verði til þess að spilla þeim möguleika.