Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég vil rifja það upp að 11. nóv. sl. kvaddi ég mér hljóðs um þingsköp til að vekja athygli á stöðu mála þá í þinginu með tilliti til mála hæstv. ríkisstjórnar sem boðuð höfðu verið í stefnuræðu hæstv. forsrh. Þá var staðan sú að fram voru komin ellefu stjfrv. af boðuðum 104. Nú er 15. mars og hver skyldi staðan vera varðandi þann lista sem fylgdi stefnuræðu hæstv. forsrh., þann málalista upp á 104 þingmál frá ríkisstjórninni? Það væri kannski æskilegt að hafa getraun um þetta efni hér í hv. þingdeild, en ég ætla ekki að freista þess, herra forseti, heldur að upplýsa það sem ég fékk í hendur frá skrifstofu þingsins í morgun að nú 15. mars eru fram komin 49 stjfrv. af 104 sem boðuð voru í þingbyrjun. Líklega mun eitt hafa bæst við hér á þingfundinum, frv. til vegalaga, ef ég hef heyrt rétt þannig að að því meðtöldu eru stjfrv. orðin 50 talsins en ná því ekki að vera helmingur af boðuðum frv. ríkisstjórnarinnar. Hvað skyldi vera mikið eftir af þingtíma Alþingis? Ég spyr hæstv. forseta og vænti þess að hann upplýsi okkur um það hér á eftir hvað forusta þingsins ætlar í þeim efnum, hvort hún ætlar að halda hér þingi áfram fram á sumar og þá hversu langt fram á sumar. Til páskahlés þingsins eru aðeins um tíu dagar. Það eru um tíu dagar þangað til að þingið fer í páskahlé að því er upplýst hefur verið, frá byrjun dymbilviku og ákveðið að það verði 14 dagar eða tvær vikur. Og af því sjá menn hvað við blasir að þeim tíma liðnum ef ríkisstjórnin ætlar sér að keyra hér inn í þingið og gegnum þingið ekki aðeins þau mál sem hér liggja óafgreidd, en þau eru 23 talsins, það eru 23 stjfrv. sem liggja óafgreidd hér í þinginu. Og það gæti verið að það nægði ekki vorið og kannski ekki sumarið ef fram heldur sem horfir í sambandi við vinnubrögð hjá ríkisstjórninni í þessum efnum. Hitt kann að vera að hæstv. ríkisstjórn hafi fallið frá því að flytja mörg af þeim málum sem boðuð voru í haust og væri bættur baginn vafalaust varðandi mörg þeirra. Ég vil einnig geta þess, herra forseti, að fyrir þinghlé í janúarmánuði, um miðjan janúar voru fram komin 38 stjfrv., en eftir þinghlé, eftir að þing kom saman í byrjun febrúar hvað skyldu mörg frv. hafa komið frá ríkisstjórninni á þessum tíma? Þau eru 11 talsins, 11 talsins á 6 vikum.

Hvað segir það?

Já, hv. þm. Sverrir Hermannsson getur vafalaust reiknað úr hvað það er á viku hverri og hver afköstin eru á stjórnarheimilinu að þessu leyti. 26 stjfrv. hafa orðið að lögum en 23 eru hér enn til meðferðar í þinginu, þar af 21 í fyrri deild þingsins. Hér virðast vera, herra forseti, að endurtaka sig sem hann flutti á síðasta þingi væri í sjálfu sér ekki miklu við að bæta ef ekki kæmi til sú breyting sem nú er gerð frá upphaflega frv. Þar er um að ræða að í stað þess að þeir tveir viðbótarfulltrúar í tryggingaráð sem frv. frá því í fyrra gerði ráð fyrir að yrðu frá Öryrkjabandalagi Íslands og Landssamtökunum Þroskahjálp, þá er nú gert ráð fyrir að þessir fulltrúar verði tilnefndir þannig að annar komi frá Öryrkjabandalaginu og Þroskahjálp sameiginlega og hinn komi frá Öldrunarráði Íslands. Á síðasta ári hefur orðið mikið og vaxandi samstarf milli Landssamtakanna Þroskahjálpar og Öryrkjabandalagsins. Samstarf þetta hefur m.a. í för með sér að samtök þessi hafa skipað með sér sameiginlegan starfshóp og standa sameiginlega að félagslegri framkvæmdaáætlun. Þroskahjálp og Öryrkjabandalagið tilnefna sameiginlega í stjórnarnefnd um málefni fatlaðra og þau standa einnig saman að tilnefningu í svæðisstjórnir um málefni fatlaðra. Óhætt er að fullyrða að hvor tveggja samtökin munu nú telja það fullnægjandi að tilnefna sameiginlega fulltrúa í tryggingaráð ef af samþykkt þessa frv. verður. Þá er í því frv. sem hér er til umræðu lagt til að Öldrunarráð Íslands tilnefni fulltrúa í tryggingaráð. Þegar upphaflega frv. var hér til umræðu fyrir rúmu ári síðan kom fram sú gagnrýni sem vissulega var að mörgu leyti réttlát að ekki væri gert ráð fyrir fulltrúa aldraðra í ráðið. Væri þó engu minni ástæða til að fulltrúi þessa hóps ætti sæti í tryggingaráði en þau samtök sem frv. gerði ráð fyrir. Í grg. frá Helga Seljan kom fram að hann hafði hugleitt þann möguleika en taldi vandséð hvaða aðili það væri sem gæti tilnefnt fulltrúa aldraðra. Og það reyndist raunar alls ekki auðvelt. Vissulega er hér á landi starfandi alls konar félagsskapur aldraðra, svo sem eins og félög eldri borgara, félög ellilífeyrisþega og samtök aldraðra. Þessi félög mynda þó engin heildarsamtök fyrir allt landið og vantar mikið á að þau sinni eða nái til allra hópa aldraðra. T.d. eru engin samtök starfandi sem ná til allra þeirra sem dvelja á vistheimilum fyrir aldraða eða öðrum stofnunum. Þar er ekki um nein þau samtök að ræða sem taka á þeim vandamálum sem upp kunna að koma og er það út af fyrir sig verkefni sem þarf að taka á og leysa því ekki er síður nauðsynlegt að þessi hópur aldraðra eigi sér samtök eða fulltrúa sem gæta hagsmuna þeirra. Það reyndist sem sagt alls ekki auðvelt að finna einhvern þann félagsskap sem væri eins konar samnefnari fyrir aldraða. Niðurstaða okkar flm. varð sú að í dag væri það helst fulltrúaráð Öldrunarfélags Íslands sem gæti verið þessi samnefnari. Með þessum breytingum sem gerðar hafa verið á frv. Helga Seljans frá því í fyrra teljum við að komið hafi verið til móts við þær að mörgu leyti réttlátu gagnrýnisraddir sem þá komu fram í umræðu um málið. En það kom líka fram önnur gagnrýni sem ekki var eins vel rökstudd, en hefur þó að öllum líkindum átt sinn þátt í því að þegar frv. hafði verið afgreitt héðan úr hv. Ed. með ákveðnum breytingum og Nd. afhent málið til nefndar, fór það svo að nefndin skilaði því aldrei frá sér. E.t.v. hefur ástæðan verið sú að þeim hv. þm. sem í nefndinni áttu sæti hefur verið sagt að heildarendurskoðun á lögum um almannatryggingar stæði yfir og að rétt væri að láta frv. bíða þar til þeirri endurskoðun lyki. Mér dettur það svona í hug vegna þess að annað mál sem Alþb. hefur flutt og þýðir breytingar á þessum sömu lögum er nú í biðstöðu af þeim ástæðum. Hvað sem líður allri heildarendurskoðun laga um almannatryggingar getur verið nauðsynlegt að taka afmarkaða þætti laganna út, ræða um þá hér á hv. Alþingi og afgreiða. Lög um almannatryggingar eru viðamikil og það hlýtur að vera tafsamt verk að endurskoða þau svo vel fari. Og ekki er víst að þau atriði laganna sem brýnar úrbætur þarf við geti beðið þess að þeirri endurskoðun ljúki. Afgreiðslu hv. Alþingis á þeim afmörkuðu þáttum getur nefnd eða þeir sem að endurskoðun laganna vinna tekið beint inn og ætti það að flýta verkinu frekar en að seinka. Það er því eða var engin ástæða til að stöðva málið í nefnd af þeirri ástæðu og hafa þær gagnrýnisraddir sem ég minntist á áðan líklega haft meira að segja. Það eru þær raddir sem sögðu að þarna kæmu að málum aðilar sem ættu of ríkra hagsmuna að gæta fyrir umbjóðendur sína til þess að geta tekið hlutlausar ákvarðanir. Æðsta stjórn Tryggingastofnunar ríkisins er tryggingaráð og það er rétt að það eru oft og tíðum vandasömustu málefnin sem tryggingaráð fær til úrlausnar, þau mál sem snerta beint eða óbeint þá aðila sem í frv. er lagt til að eignist aðild að ráðinu. Í stjórnarnefnd um málefni fatlaðra þarf líka að kveða upp erfiða og vandasama úrskurði í málum sem snerta þessa aðila eða umbjóðendur þeirra beint. Í þessari nefnd á fulltrúi frá Öryrkjabandalaginu og Þroskahjálp verðugan sess og ekki hefur heyrst að það hafi valdið neinum hagsmunaárekstrum. Þvert á móti hefur það gefist vel að þessir aðilar, sem virkilega þekkja af eigin raun þau málefni sem verið er að fjalla um hverju sinni, eru þar ráðamenn með fullri ábyrgð á allri ákvarðanatöku. Árekstrar eru þá minni, verkefnin auðleystari og niðurstaðan réttlátari. Með þessum orðum er ekki á nokkurn hátt verið að vantreysta þeim fulltrúum sem nú sitja í tryggingaráði og kosnir eru til þeirra starfa af Alþingi, en aðeins verið að benda á að samvinna þeirra fulltrúa og svo þeirra, sem þau málefni sem tryggingaráð fjallar um snerta beint, hlýtur að skila okkur betri og réttlátari ákvarðanatöku. Reyndar hefur mér virst að yfirleitt sé sú regla í heiðri höfð hér á hv. Alþingi að velja menn í nefndir með tilliti til reynslu og þekkingar í ákveðnum málaflokkum. Þannig má finna bændur í landbúnaðarnefndum, en auðvitað ekki eingöngu því að fleiri sjónarmið þurfa að koma fram í landbúnaðarmálum en þeirra einna. Það er styrkur hv. nefndarmönnum í heilbr.- og trn. að hafa í sínum hópi lækni með þekkingu og vinnubrögð sem tíðkuð voru á fyrri hluta þessa þings þar sem málin komu fram sem ríkisstjórnin sýndi á fyrri hluta þingsins, á aðventunni, síðustu þrjár vikurnar fyrir jól. Og ef heldur fram sem horfir þá megum við trúlaga vænta þess að hér komi vorglaðningurinn að páskahléi loknu, ein 50 stjfrv. ef ríkisstjórnin heldur sig við það sem hún boðaði sl. haust. Það sér auðvitað hver maður að hér eru á ferðinni vinnubrögð sem eru þinginu alls ekki sæmandi og hæstv. ríkisstjórn náttúrlega ekki til vegsemdar. Ég man ekki betur en það hafi verið áréttað af forustu þingsins að svona vinnubrögð væru ekki til fyrirmyndar og það yrði reynt að bæta úr þessu, en það virðist hafa komið fyrir lítið og ég vænti þess að við fáum hér að heyra frá eina hæstv. ráðherranum sem viðstaddur er, hæstv. iðnrh. Það er nú heldur skárra en þegar við ræddum þessi mál 11. nóv. því þá var enginn ráðherra viðstaddur. Nú er þó einn ráðherra hér í hv. þingdeild.

Valdamikill.

Og sagt er að hann sé valdamikill ráðherra. Já, ég hygg að hæstv. ráðherra hafi mátt gegna fyrir aðra sem fjarverandi voru ekki alls fyrir löngu og ekki er það lakara ef ráðherrann á mikið undir sér í ríkisstjórninni. Ég vil rifja það upp, herra forseti, hvernig staðan er hjá einstökum ráðherrum miðað við þá lista sem fyrir lágu þegar hæstv. forsrh. flutti stefnuræðu sína. Þar er staðan þannig að hæstv. fjmrh. hefur lagt fram 14 frv. af 18 boðuðum, hæstv. dómsmrh. hefur lagt fram 11 frv. af 20 boðuðum, hæstv. félmrh. hefur lagt fram 4 frv. af 7 boðuðum, hæstv. menntmrh. hefur lagt fram 4 frv. af 13 sem hann boðaði að leggja hér fram í þinginu. Og þá er það hæstv. viðskrh., hann hefur lagt fram 3 frv. af 10, hæstv. sjútvrh. 3 af 5 sem boðuð voru, hæstv. heilbrrh. 3 af 10, utanrrh. það eina frv. sem hann boðaði að hann mundi flytja, enda hefur sá ráðherra ekki mikið verið í þingsölum í vetur svo það var eðlilegt að hann setti sér ekki hátt mark í flutningi mála hér inni í þinginu, og hæstv. iðnrh. sem hér er viðstaddur hefur flutt eftir þessari skrá, ef ég hef tekið rétt upp úr henni, 1 frv. á þessu þingi af 5 sem hann boðaði að leggja hér fyrir þingið. Og ekki er allt talið, herra. forseti, því hæstv. landbrh. hefur lagt fyrir þingið 2 frv. af 8 sem hann boðaði og hæstv. samgrh. 2 af 3 og tel ég þá með það frv. sem mun frá honum komið og barst hér inn í þingið í dag. Herra forseti. Mér finnst fyllsta ástæða til að þessi mál séu rædd hér. Líka í ljósi þess að síðustu vikur hefur ekki verið nýttur reglubundinn tími þingdeilda nema stöku sinnum. Hér hafa það verið varaþingmenn öðrum fremur sem hafa séð fyrir verkefnum inni í þinginu núna síðustu daga og vikur, en frá ríkisstjórninni kemur ekki nokkur skapaður hlutur og málin hennar 23 talsins óafgreidd í þinginu hvíla inni í nefndum í fyrri deild, flest hver. Og á fundi þessarar hv. deildar í dag er eitt frv. til umræðu, flutt af varaþingmanni sem hér situr, en þeir eru margir sem komið hafa hér inn í þingið og skapar það vissulega tilbreytingu og oft hressandi andblæ hér í þingsölum. Ég vænti þess að þessi mál verði hér rædd og skýrð af talsmanni ríkisstjórnarinnar sem hér er á fundi, hæstv. iðnrh., og að hæstv. forseti greini okkur frá því hvaða augum forusta þingsins lítur á þessa stöðu mála. Ég hef ekki samanburð við fyrri ár en ég hygg þó að hér standi alveg óvenjulega illa á varðandi þingmál frá hæstv. ríkisstjórn og hefur það þó oft á fyrri þingum ekki verið til fyrirmyndar. Ég orðlengi þetta ekki, herra forseti, en taldi ástæðu til að taka þetta mál hér upp undir umræðu um þingsköp.



Áður en hæstv. iðnrh. tekur til máls um þingsköp þá vil ég geta um það sem að forustu þingsins snýr í þessum efnum. Ég tek undir það að auðvitað er það æskilegast að geta nýtt tíma þingsins sem allra best og þó nýttur hafi verið allur tími þessarar deildar að undanförnu að undanteknum síðasta fundi, sem var held ég fyrsti fundurinn í vetur sem stóð ekki tilskilinn tíma, þá er það vissulega rétt að stjórnarfrv. hafa ekki verið hér til umræðu núna eina þrjá síðustu fundi. Þau meðul sem við forsetar þingsins höfum í höndunum til þess að hafa áhrif á þessi mál eru einungis þau að ræða við ráðherra í ríkisstjórn, ræða við formenn þingflokka og ræða við formenn nefnda um að sjá þinginu fyrir störfum að störf gangi hér fyrir sig með eðlilegum hætti. Ef stjórnarfrv. koma seint fram þá er auðvitað tekin áhætta með því að þau hljóti ekki afgreiðslu. Auðvitað taka hæstv. ráðherrar áhættu með því eftir því sem þetta dregst lengur og eftir því sem umfjöllun í þingflokkum dregst lengur um frv. sem fram eiga að koma. Ég endurtek að þau meðul sem við þingforsetar höfum í þessu efni þau eru notuð. En að sjálfsögðu getum við ekki skipað fyrir, hvorki þingmönnum, ráðherrum eða nefndarformönnum í þessu efni. Við getum aðeins haldið með þeim fundi og sett fram okkar skoðanir í þessum málum og það er vissulega gert. Þeirri spurningu var beint til mín hvað væri eftir af starfstíma Alþingis. Það er aðeins rúmlega vika eftir fram að páskahléi og páskahléið er ákveðið tvær vikur, páskavikan og ein vika þar á eftir. Um það hefur verið rætt að að fyrsti dagurinn eftir páskahlé sé síðasti dagurinn samkvæmt þingsköpum til að leggja fram ný þingmál. Þinglok hafa ekki verið ákveðin enn og ég get ekki sagt um það á þessari stundu hvenær þingi lýkur í vor. Sá dagur hefur ekki verið ákveðinn enn þá. En þing kemur saman 11. apríl að loknu páskahléi. Væntanlega verður nóg að gera við tímann í apríl og maí og ég vil geta þess að æskilegt er og nauðsynlegt að þingmál komi hér fram og til umræðu sem allra fyrst, þau sem eiga að afgreiðast á þessu þingi. Ég tel mig hafa svarað því sem til mín var beint í þessu efni.



Herra forseti. Í máli hæstv. forseta hafa komið fram þær skýringar sem hann hefur gefið vegna fsp. sem til hans var beint. Ég vil að öðru leyti þakka hv. 2. þm. Austf. fyrir þann áhuga sem hann sýnir á framlagningu stjfrv. Það er góðra gjalda vert að minna okkur á það að það á eftir flytja eða leggja fram nokkur af þeim frv. sem ætlunin var að flytja og leggja fram á Alþingi samkvæmt starfsáætlun ríkisstjórnarinnar þegar stefnuræða forsrh. var flutt hér á Alþingi fyrr á þessu þingi. Sum af þeim frv. sem þar eru nefnd eru nú þegar til skoðunar í þingflokkum stjórnarflokkanna, en það er jafnframt ljóst að önnur sem hafa verið í vinnslu hjá nefndum, ráðuneytum og öðrum þeim sem undirbúa stjfrv., koma ekki til með að vera lögð fram á þessu þingi enda hefur það í nokkrum tilvikum verið upplýst. Þar á meðal vil ég minna á að í fsp. sem til mín var beint af hálfu hv. 11. þm. Reykv. kom fram að nokkur þeirra frv. sem ætlunin var að flytja á vegum iðnrn. verða ekki lögð fram á þessu þingi, en það eru frv. um einkaleyfi, vörumerkingar og mynsturvernd. Þau frv. geta ekki komið til kasta hv. Alþingis fyrr en næsta haust og gaf ég vonandi nægilega góða skýringar á því þegar það mál var til umræðu hér á hv. Alþingi. Mér finnst einnig ástæða til að hæstv. forsetar beiti sér fyrir því að mál verði tekin fyrir í nefndum, bæði stjórnarfrv. og önnur frv. sem ætlunin er að afgreiða í vetur. Ég minni á að það er stundum seinagangur í nefndum. Ég er ekki einn þeirra sem telja að dugnaður þingmanna og ráðherra fari eftir því hve mörg mál þeir flytja og tel stundum að það sé of mikið gert að því að flytja mál og setja allt í lög. Ég held að það sé meiri dyggð og betri að reyna að koma í veg fyrir að setja sumt í lög sem hv. alþm. og ríkisstjórnir reyna að gera á hverjum tíma og það geti jafnvel verið mikil dyggð að koma í veg fyrir að ýmislegt af því sem reynt hefur verið að setja í lög komist í lög heldur geti menn ráðstafað sínu lífi án þess að það sé lögbundið hvernig ferð þeirra er í gegnum lífið. Ég vil hins vegar nefna að tafir hafa orðið á málum, einkum og sér í lagi í nefndum, vegna þess að það hefur gengið erfiðlega að fá nál. og get ég nefnt dæmi af þessu eina frv. sem ég hef flutt á þessu þingi. Í hv. Ed. var málið tekið út í byrjun desember úr nefnd, meiri hl. skilaði sínu nál. vel fyrir jól en minni hl. gerði það ekki fyrr en í febrúar þannig að ekki var hægt að taka málið til umræðu fyrr en í lok febrúar. Það sýnir sig þannig að stundum er ekki hægt að kenna hæstv. ríkisstjórn um að hægagangur sé á málum í meðferð Alþingis. Ég vil hins vegar vegna orða hv. 2. þm. Austurl. segja að ég tel eðlilegt að hæstv. ríkisstjórn endurskoði þann lista sem lá fyrir í haust. Sá listi var einungis áætlun um hvaða mál yrðu lögð fram á hv. Alþingi. Ég mun beita mér fyrir því að sá listi verði endurskoðaður og formönnum þingflokka og hæstv. forsetum verði afhentur sá listi þannig að þeir sem bera ábyrgð á störfum þingsins geti betur áttað sig á hvernig hægt verði að haga störfum þingsins það sem eftir er.



Herra forseti. Þetta er einkennileg umræða um þingsköp sem ég ætla nú ekki að blanda mér mikið í. Maður skyldi ætla að hv. þm. Hjörleifur Guttormsson hefði áhuga á, úr því sem hann brýtur upp á þessu máli, að fá greinileg svör við því sem honum leikur hugur á að fá upplýst um stjórn þingsins og afgreiðslu mála. En það er ekki þannig til þessarar umræðu stofnað að svo sé að sjá, því ella hlyti hann að hafa vakið máls á þessu í Sþ. þar sem aðalverkstjóri þingsins er, forseti sameinaðs þings, og gert ráðstafanir til þess að þeir sem að öðru leyti stjórna aðallega verklaginu, ráðherrar, og þá fyrst og fremst hæstv. forsrh., væru til staðar að sitja fyrir svörum. Þess vegna er það að þetta er auðvitað ekkert nema af því að það eru kannski svo fá mál á dagskrá núna og hv. þm. er málþola að hann verður að hrinda frá sér öndinni með einhverjum hætti. En svo er þess að geta, og gæti nú hv. 2. þm. Austurl. flett upp í gömlum blöðum sem hann á áreiðanlega vandlega skrásett allt saman hjá sér, hvernig það hefur yfirleitt verið á liðnum árum um afgreiðslu boðaðra mála hjá hæstv. fyrrverandi ríkisstjórnum. Mála sannast er að nákvæmar er ekki unnið að þeim sökum en svo að menn vilji hafa allan vara á og tilkynna gjarnan meira en minna af málum sem gera megi ráð fyrir að komi fyrir hið háa Alþingi. Og það er af hinu góða að minni hyggju. Ég minnist þess að þannig var það þá tíð sem ég þekkti best til þessara mála að mjög mörg og miklu fleiri mál voru tilkynnt eða það var, svo maður geti orðað það, aðvörun til Alþingis um að menn mættu gera ráð fyrir flutningi þingmála eins og þar var tekið fram, en fjarri því að sæju þau öll dagsins ljós. Þannig var þetta svo lengi sem ég man eftir. Og hv. þm. gæti sérstaklega upplýst okkur kannski um hvernig það var á hverju ári í þeim ríkisstjórnum, sem hann hafði best kynni af, um þessa skilagrein, ef menn vilja sérstaklega fara að ræða þessi atriði sem eru ekki í sjálfu sér merkileg og ættu, eins og ég segi, að ræðast með öðrum hætti þá, ef mönnum er fullkomin alvara um að fá skýra grein gerða fyrir því hvernig vinnubrögðum skuli háttað og lok starfa á þessu þingi kynnu að verða. Á þessu vildi ég aðeins vekja athygli, en kynni svo til að bera, hæstv. forseti, að ég hefði áhuga á að fá rækilegt yfirlit um stöðu mála, en það verður ekki gert með þessum hætti, sem er sýndarmennskan einber, að skipuleggja ekki umræðuna með öðrum hætti og eins og ég gat um í upphafi orða minna.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. forseta fyrir hans framlag hér og skýringar af sinni hálfu varðandi það sem ég vakti máls á og einnig hæstv. iðnrh. Ég tók eftir að hæstv. iðnrh. hét því að taka mál þetta upp í ríkisstjórn og ganga þar eftir því að tekið verði saman yfirlit um þau mál sem raunverulega má vænta frá hæstv. ríkisstjórn inn í þingið, það sem hæstv. ríkisstjórn ætlar að freista að fá tekið hér á dagskrá. Varðandi málflutning hv. 4. þm. Austurl., sem talaði hér áðan, hef ég ekki mikið að segja. Ég sé ekki að það geti verið óeðlilegt að neinu leyti að taka mál af þessu tagi upp í þingdeild og þó ég hefði kosið að taka mál þetta upp í Sþ. að viðstöddum hæstv. forsrh. vek ég athygli á því að hæstv. ráðherra er ekki með þingskyldu þessa dagana heldur situr inni fyrir hann varamaður eins og fyrir ýmsa fleiri hv. þm. Hæstv. iðnrh. er varaformaður Sjálfstfl. og staðgengill forsrh. þegar hann er fjarverandi og gegnir ekki sínum embættisskyldum, þannig að mér finnst hv. þm. gera helst til lítið úr varaformanni Sjálfstfl. sem hefur þó fyrir því að vera mættur á þingfundi og taka þátt í þessari umræðu af sinni hálfu. Ég bendi á það, sem hæstv. forseti gerði raunar í sínu máli, að í þingsköpunum frá 1985 voru tekin upp ákvæði, sem áttu að koma í veg fyrir að mál kæmu að jafnaði mjög seint fram hér á þingi, þar sem er 18. gr. þingskapa sem kveður á um að mál skuli komin fram ekki síðar en sex mánuðum eftir að þing er sett, sem er þá 10. apríl eða 11. apríl, fyrsti dagurinn að loknu páskaleyfi þingsins. Ég held að það geti skapast hér allerfitt ástand fyrir starfslið þingsins a.m.k. miðað við þá stöðu, sem hér hefur verið vakin athygli á, ef þá rignir inn þingmálum á allra síðasta degi, miðað við þann eindaga sem þarna er settur, nema hæstv. ríkisstjórn ætli að freista þess að fá undanþágur frá þessu, svo sem þingsköp heimila, þar sem helming þm. þarf til þess, meiri hluta þm., að fá tekin mál á dagskrá að þessum fresti liðnum. Hæstv. menntmrh. kom aðeins inn í þingsal en er nú fjarri.

Nei, nei, hann heyrir.

Hann heyrir og e.t.v. tekur hann þátt í þessari umræðu. Ég vakti athygli á því að frá hæstv. menntmrh. eru fram komin fjögur frv. af þrettán sem hann boðaði á sl. hausti. Hæstv. iðnrh. gaf skýringar af sinni hálfu varðandi hversu fá mál hann hefði flutt og reyndar voru þau ekki mörg sem hann boðaði en gaf skýringar á því og e.t.v. heyrum við frá hæstv. menntmrh. hvernig staðan er varðandi hans málaflokk, en hann verður að meta það hvort hann upplýsir þingið um það í tengslum við þessa umræðu eða með öðrum hætti. En ég þakka þann vilja sem fram hefur komið hjá hæstv. iðnrh. að ganga eftir því í ríkisstjórn að farið verði yfir stöðuna að þessu leyti þannig að við þm. verðum fljótlega nokkurs vísari um áform hæstv. ríkisstjórnar.



Herra forseti. Mér er það mikill heiður að í fyrsta skipti sem ég tek til máls á hinu háa Alþingi skuli ég fá að tala um stjórnarskrá lýðveldisins Íslands. Ég mæli hér fyrir frv. um þjóðfund um nýja stjórnarskrá. Síðast var þjóðfundur um stjórnarskrá fyrir Ísland haldinn árið 1851 og var þeim fundi slitið án þess að viðunandi niðurstaða fengist eins og alkunna er. Þessu mótmælti Jón Sigurðsson forseti einarðlega og aðrir þjóðkjörnir fulltrúar, eins og þingheimur er minntur á daglega með því stóra málverki sem hangir hér í forsal Alþingishússins. Þannig mistókst okkur á miðri síðustu öld að ná fram hugmyndum okkar um stjórnarskrá fyrir Ísland og enn hefur ekki verið gengið í það verk af fullri einurð og á þann hátt sem sæmir þessari frelsiselskandi þjóð. Að vísu hafa nefndir á vegum Alþingis unnið í rúmlega 40 ár að endurskoðun stjórnarskrárinnar í þeim tilgangi að færa þjóðinni nýja stjórnarskrá. Svo virðist sem Alþingi telji sig þar í hlutverki konungs sem á sínum tíma færði þjóðinni stjórnarskrá sem rómuð er í ljóðum. Í slíkri afstöðu felst lítilsvirðing á hugmyndum nútímafólks um uppruna valds og um hlutverk þjóðkjörinna þinga í nútímanum. Það er auðvitað ekki hlutverk Alþingis að færa þjóðinni nýja stjórnarskrá eins og útlendur einvaldskonungur forðum þó svo að núverandi stjórnarskrá mæli svo fyrir. Það er þjóðin sjálf sem á að velja sér stjórnarskrá. Með henni ákveður hún hvers konar stjórnarfar hún vill hafa og hvaða grundvallarreglur eigi að gilda í samfélaginu. Á sama hátt og það er hlutverk Alþingis að setja þegnunum reglur er það hlutverk þegnanna að setja Alþingi reglur. Þetta gerir þjóðin með því að kjósa til sérstaks stjórnlagaþings, hér nefnt þjóðfundur, sem hefur einungis það hlutverk að semja stjórnarskrá sem síðan yrði lögð fyrir dóm kjósenda með beinum hætti í þjóðaratkvæðagreiðslu. Stjórnarskrá kallast lög sem geyma meginákvæði um stjórnskipan ríkis og réttindi og skyldur þegnanna. Í lýðræðisríkjum gilda sérstakar reglur um setningu þeirra sem miða að því að betur sé til vandað en almennra laga og að góð eining sé um þau meðal þegnanna, enda er stjórnarskrá ætlað varanlegt gildi. Efni flestra stjórnarskráa lýtur einkum að tvennu: stjórnskipulagi ríkisins og afstöðu einstaklinga til samfélagsins. Stjórnarskrár í nútímaskilningi eiga rætur að rekja til miðalda. Þar var almennt litið svo á að lögin sameinuðu landsfólkið í félagsskap af ýmsu tagi: gildi, þorp og önnur sveitarfélög, bæi og svo samfélög sem náðu yfir víðáttumikil svæði og lutu konungi. Hin síðastnefndu eru einna helst sambærileg við ríki nútímans. Þegar nálgaðist hámiðaldir tók það viðhorf að ryðja sér til rúms að konungur gæti sett lög að eigin vilja og án samráðs við landsfólkið. Til grundvallar lá sú hugmynd, sem rekja má til Rómarréttar, að konungur væri alvaldur og óbundinn af lögum. Þessari skoðun óx ásmegin þegar á leið uns hún náði mjög almennri viðurkenningu á 17. og 18. öld þegar einveldisskipan komst á víða í Evrópu. En andstæðingar einveldisins leituðust við að tryggja forn lýðréttindi með því að skrá þau í einn bálk. Enn fremur voru festar á bók þær grundvallarreglur sem þjóðfélagið skyldi almennt lúta. Hér var farið inn á þá braut að bókfesta samfellt regluverk þar sem kveðið væri á um réttarstö3u landsfólksins og stjórnskipan samfélagsins. Með þessu var hafinn nýr áfangi í stjórnskipunarsögunni. Í stjórnmála- og trúarbragðaátökum í Englandi á fyrri hluta 17. aldar tóku minnihlutahópar sig upp og hófu landnám í Norður-Ameríku, e.t.v. af svipuðum ástæðum og við sem byggjum þetta land fluttum út til Íslands átta öldum áður. Landnemarnir fluttu með sér fornar frelsishugmyndir sem þeir töldu best tryggðar í samfelldum stjórnlögum eins og Englendingar höfðu reynt. Íbúar hinna einstöku nýlenduríkja settu sér slík lög, stjórnarskrár, þar sem kveðið var á um meginatriði stjórnskipunarinnar og ákvæði sett til að tryggja réttindi þegnanna, einkum gegn alræði löggjafans. Réttindi manna voru þó stundum bókfest í sérstökum réttindaskrám og er sú frægust sem Virginíumenn samþykktu 12. júní 1776. Var hún m.a. fyrirmynd mannréttindayfirlýsingar Frakka 1789. Stjórnarskrár einstakra nýlenduríkja og þá ekki síst stjórnarskrá Bandaríkjamanna 1789 urðu síðan fyrirmynd stjórnarskrár Frakka 1791, en eftir henni voru sniðnar flestar stjórnarskrár Evrópu á 19. öld. Þannig skiluðu Bandaríkjamenn Evrópu hinum forna arfi. Það má geta þess hér til fróðleiks og gamans að sá sem stóð mest í þessu starfi að stjórnarskrá Virginíu var Thomas Jefferson sem ritaði uppkastið að sjálfstæðisyfirlýsingu Bandaríkjanna nokkrum dögum síðar, en hann varð sendiherra Bandaríkjanna í Frakklandi eftir Benjamín Franklín og ráðlagði þegnum þess lands um stjórnskipunarmál þó hann hafi ekki skipt sér beinlínis af málum þar. En hann stofnaði síðan Virginíuháskóla upp úr 1819. Stjórnarskrá um hin sérstöku málefni Íslands frá 5. janúar 1874 var sniðin eftir grundvallarlögum Dana frá 5. júní 1849. Helsta fyrirmynd þeirra var stjórnarskrá Belgíu frá 1831 sem átti rót að rekja til frönsku stjórnarskrárinnar 1791. Þannig á hún rætur í andófi gegn einveldinu á 18. og 19. öld og setur það svipmót á hana. Það var raunar einvaldskonungur sem gaf Íslendingum hana "af frjálsu fullveldi" án þess að Íslendingar ættu neitt atkvæði um. Þessari stjórnarskrá var breytt með stjórnskipunarlögum nr. 16/1903 þegar komið var á heimastjórn, embætti innlends ráðherra stofnað og stjórnarráðið flutt frá Kaupmannahöfn til Reykjavíkur. Aftur var stjórnarskránni breytt með stjórnskipunarlögum nr. 12/1915, en aðalatriði þeirra breytinga var rýmkun kosningarréttar, m.a. það að konur fengu kosningarrétt. Með sambandslögunum frá 1. des. 1918 varð sú breyting á réttarstöðu Íslands að setja varð nýja stjórnarskrá. Henni - stjórnarskrá konungsríkisins Íslands nr. 9/1920 - var breytt með stjórnskipunarlögum nr. 22/1934 og nr. 78/1942 sem hvor tveggja lutu að lagfæringu á kjördæmaskipan og kosningafyrirkomulagi. Enn var gerð á henni breyting með stjórnskipunarlögum nr. 97/1942 þar sem heimilað var að gera þær breytingar á stjórnarskránni sem leiddi af sambandsslitum við Dani og stofnun lýðveldis með sérstökum hætti. Var lýðveldisstjórnarskráin sett á grundvelli þessara laga. Við lýðveldisstofnunina 17. júní 1944 var samþykkt ný stjórnarskrá nr. 33/1944. Ekki voru aðrar breytingar gerðar á stjórnarskrá konungsríkisins en þær sem beint leiddi af stofnun lýðveldisins. Stjórnarskránni nr. 33/1944 hefur svo verið breytt þrisvar: með stjórnskipunarlögum nr. 51/1959, þegar nýskipan var gerð á kjördæmum landsins, þeirri sem enn stendur, stjórnskipunarlögum nr. 9/1968, er kosningaaldur var lækkaður í tuttugu ár og fimm ára búseta felld niður sem skilyrði fyrir kosningarrétti, og stjórnskipunarlögum nr. 65/1984 um fjölgun þingmanna, lækkun kosningaaldurs og kjörgengi. Þegar breytingar hafa verið gerðar á íslensku stjórnarskránni hefur umræðan snúist mest um einstök atriði, einkum kosningafyrirkomulag og kjördæmaskipan. Oftast hefur kveðið mest að alþingismönnum og öðrum fulltrúum stjórnmálaflokkanna sem eiga þar beinna hagsmuna að gæta umfram aðra menn. Þessi umræða virðist öll hafa byrjað á skökkum stað og verið miðuð við rangar forsendur. Svo virðist að nær hefði verið að spyrja um grundvallaratriðin sjálf: Hver er eðlileg skipan íslenskra stjórnlaga? Við hvað þarf hún að miðast? Hvaða atriði skipta þar mestu máli? Vart er ofmælt þótt sagt sé að grundvallarumræða um skipan íslenskrar stjórnarskrár hafi raunar aldrei farið fram. Hvernig er stjórnarskrá íslenska lýðveldisins til komin? Að meginstofni stafar hún frá þeim tíma þegar Ísland var í ríkjasambandi við Danmörku og Danakonungur fór hér með völd þjóðhöfðingja eins og áðan gat. Danakonungar höfðu þá um aldir ákveðið stjórnskipan Íslands sem og Danmerkur sjálfrar. Einveldi konungs lauk í Danmörku árið 1849. Hins vegar lauk einveldi konungs á Íslandi raunverulega ekki fyrr en 1874. Þegar Íslendingar höfnuðu uppkasti Dana að stjórnarskipan fyrir hönd Íslands á þjóðfundinum 1851 framlengdist einveldi konungs hér á landi. Það var því Danakonungur sem setti Íslandi stjórnarskrá 1874. Við tókum við henni úr konungs hendi. Eins og nærri má geta er sú stjórnarskrá alls ekki samin út frá íslenskum sjónarmiðum og hagsmunum fyrst og fremst, þótt þar væri tekið nokkurt tillit til ýmissa þeirra atriða sem deilum höfðu valdið með Íslendingum og Dönum fram að þeim tíma um stöðu Íslands í danska ríkinu. Þessi stjórnarskrá var fyrst og fremst samin út frá dönskum hagsmunum með það fyrir augum að tryggja áframhaldandi samband landanna um ófyrirsjáanlega framtíð. Og grundvallaratriði hennar fjallaði um stöðu konungs sem erfðaþjóðhöfðingja á Íslandi. Svo fór sem alkunna er að sambandi Íslands og Danmerkur var að fullu slitið 1944 þótt þau sambandsslit yrðu með talsvert öðrum hætti en búist hafði verið við. Aðstæður voru þá þannig að lítill tími gafst til þess að hefja grundvallarumræður um gerð og innihald íslenskrar stjórnarskrár sem tæki mið af óskum og þörfum þjóðarinnar sjálfrar og miðuð væri við gjörbreyttar aðstæður, m.a. stöðu íslensks þjóðhöfðingja er forseti kom í stað konungs. Auðvitað voru breytingar gerðar á íslensku stjórnarskránni, en þær voru aðeins hugsaðar til bráðabirgða þar til betra tóm gæfist til að undirbúa nýja stjórnarskrá frá grunni. Fæstum hefur þá til hugar komið að þessi umbreytta bráðabirgðastjórnarskrá mundi gilda jafnlengi og raun ber vitni. Þetta ber að harma. Við hljótum að geta ætlað okkur tíma til þess að setjast niður til grundvallarumræðna um íslenska stjórnarskrá út frá því sjónarmiði hvern veg íslensk þjóð best hyggur sér fært að skipa meginatriðum stjórnskipunar sinnar. Og mér finnst vafalaust að fyrri reynsla hafi kennt okkur að atriði eins og kosningafyrirkomulag og kjördæmaskipan séu betur komin í almennum lögum en stjórnarskránni nema aðeins í aðalatriðum svo að við neyðumst ekki til þess á tiltölulega fárra ára fresti að endurskoða og breyta stjórnarskránni. Stjórnarskrá lýðræðisríkis er ekkert einnar nætur tjald. Henni er ætlað að lýsa veigamiklum þáttum í hugarfari, lífsskoðunum og markmiðum þjóðar, hver hún telur meginréttindi sín og skyldur, hvernig hún telur sig best mega búa í sátt og samlyndi og með hvaða hætti samstjórn sé best borgið. M.ö.o. vitnar hún um það á hvern veg þjóð vill lifa lífi sínu sem þjóð. Rökstuðnings fyrir breytingum á stjórnarskránni má helst leita í tvennu: Annars vegar í almennum rökum þess efnis að aðstæður séu nú allt aðrar en þegar stjórnarskráin var sett og hún hæfi okkur því ekki í heild við núverandi aðstæður, en hins vegar í afmarkaðri rökum þess efnis að við búum nú við sérstök vandamál og úrlausnarefni sem stjórnarskráin nái ekki til. Þetta hvort tveggja á við um báða höfuðþætti stjórnarskrárinnar, þ.e. stjórnskipulag ríkisins og afstöðu einstaklinga til samfélagsins. Eins og áður var getið er það eina mikilsverða breytingin á stjórnarskrá okkar allt frá upphafi að 1944 var þjóðkjörinn forseti settur í stað erfðakonungs. Þótt þessi grundvallarbreyting á stjórnarskránni hafi verið svona einföld í sniðum og svo farsæl sem raun ber vitni er það einkum hún sem ræður því að stjórnarskráin er nú í heild úrelt. Stjórnarskráin 1874 afmarkaði valdstofnanir okkar gagnvart stöðugu veldi konungs og miðaði að því að skapa jafnvægi milli þessara valdþátta. Þegar konungur er tekinn burt og í stað hans settur valdalaus forseti, sem aðeins situr skamman tíma, er þessu jafnvægi raskað og þar sem því valdi sem konungur hafði um langan aldur er ekki fundinn staður eða forsvar hefur það dreifst án skipulags, umhugsunar eða ábyrgðar. Í þessu er að finna rótina að því, sem menn hafa oft kvartað um hjá okkur, að framkvæmdarvaldið sé of veikt. Hvarf konungsvaldsins hefur valdið því að þingið, sem upphaflega átti að veita framkvæmdum aðhald, hefur í raun yfirtekið framkvæmdahlutverkið, svo illa sem það er til þess fallið að allri gerð. Þegar sá formlegi aðskilnaður valdþáttanna þriggja, sem mælt er fyrir um í stjórnarskránni 1944, styðst ekki lengur við raunverulegar aðstæður er borin von að ákvæðin virki eins og til er ætlast. Þegar enginn einn sterkur aðili er í forsvari, eins og hlýtur að vera með nýsjálfstæðum ríkjum, er nánast óhjákvæmilegt að hin fjölmenna löggjafarsamkoma hrifsi til sín framkvæmdarvaldið sem áður var sjálfstætt. Löggjafanum hefur reynst framkvæmd og valdið sem henni fylgir svo heillandi að hann er nánast með öllu horfinn frá störfum að þeim efnum sem hann á í eðli sínu að gegna og honum eru falin í stjórnarskránni. Ákaflega lítið fer fyrir almennum löggjafarstörfum þingsins. Það fjallar nánast einvörðungu um framkvæmdir og rekstur ríkisins og gleymist þá oft að sérhver nýmæli í framkvæmd, hvort heldur er í umfangi eða aðferðum, eru íþyngjandi fyrir borgarana. Eftirlits- og aðhaldshlutverk þingsins eru þannig líka horfin og enginn hefur tekið við þeim. Þetta hefur gerst þannig að framkvæmdarvaldið eða öllu heldur framkvæmdin og nauðsyn hennar hafa yfirtekið löggjafarsamkunduna svo að segja má að okkur skorti nú aðhaldssaman löggjafa fremur en sterkt framkvæmdarvald. Þó er það líka á sinn hátt rétt að framkvæmdarvaldið er veikt og þá einmitt af því að það er svo mjög í höndum löggjafans. Það gefur auga leið að 63 manna samkoma væri illa fallin til framkvæmdastjórnar, jafnvel þótt menn væru til hennar valdir með sérstöku tilliti til kunnáttu. Þegar menn eru valdir til samkundunnar vegna þess að þeir njóta ótiltekinnar lýðhylli er lítil von til þess að þeir kunni sérstaklega til framkvæmda en mikil hætta á því að þeir noti framkvæmdir og vald sitt yfir þeim til að auka lýðhylli sína. Herra forseti. Af þessum ástæðum og öðrum virðist auðsýnt að grundvallarbreytinga er þörf á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands. Skilgreina þarf frá grunni umfang og aðgreiningu valdþáttanna þriggja, löggjafarvalds, framkvæmdarvalds og dómsvalds, þar sem skýrt er kveðið á um það gagnkvæma eftirlit og aðhald sem þeir eiga að hafa hver með öðrum. Í þessu fælist væntanlega einnig endurskoðun á hlutverki forseta lýðveldisins. Ýmsa aðra þætti stjórnskipunar og afstöðu þegnanna til samfélags og ríkis er brýnt að fjalla um á þjóðfundi og kveða á um í nýrri stjórnarskrá. Læt ég hér nægja að nefna nokkra brýnustu og augljósustu þættina, svo sem starfshætti Alþingis og deildaskiptingu þess, jafnræði þegnanna og almenn mannréttindi, hagsmunaárekstra, þjóðaratkvæðagreiðslur og síðast en ekki síst breytingar eða viðbætur við stjórnarskrána sjálfa og frumkvæði þar um. Herra forseti. Okkur ber að endurskoða frá grunni þá bráðabirgðastjórnarskrá sem við nú búum við. Það er hvort tveggja í senn skuld okkar við fortíðina og skylda okkar við ókomna framtíð. En fyrst og síðast er skylt að þjóðin öll fái að taka þátt í því starfi með því að kjósa til sérstaks stjórnlagaþings og með því að greiða atkvæði um stjórnarskrártillögur slíks þings með beinum hætti í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég vil að lokum, herra forseti, þakka yður að leyfa mér að mæla fyrir þessu frv. til l. hér í dag. Einnig vil ég þakka Guðmundi Einarssyni fyrrv. alþm. veitta aðstoð við undirbúning þessa frv., en hann var 1. flm. er frv. sama eðlis var áður flutt á tveimur þingum. Þá vil ég og geta þess að við undirbúning þessa máls hef ég að mestu stuðst við greinaflokk þann sem fylgir þessu frv. sem fylgiskjal og birtist í DV fyrri hluta ársins 1983 undir heitinu Um stjórnskipun og stjórnarskrá. Greinarnar voru birtar undir höfundarheitinu Lýður, en að skrifunum stóðu Halldór Guðjónsson, Jónas Gíslason, Páll Skúlason, Vilhjálmur Árnason, Sigurður Líndal og Þórður Kristinsson. Herra forseti. Ég vil svo leggja til að þessu máli verði vísað til 2. umr. og allshn.



Herra forseti. Hér er hreyft hinu merkasta máli, þjóðfundi til að gera lýðveldi okkar nýja stjórnarskrá. Stjórnarskrá sú sem við höfum var okkur fengin 1874 sem "frelsisskrá úr föðurhendi" eins þá var sagt. Við lýðveldisstofnunina 1944 sögðu þáverandi alþm. stjórnarskrána úrelta, hana yrði að endurskoða, sem skiljanlegt er þar sem að stofni til eru stjórnarskrárlögin frá 1840. Nefnd um endurskoðun stjórnarskrár hefur af og til verið starfandi á vegum Alþingis síðan 1944. Ekki hefur afrakstur allra þessara nefnda verið mikill því að þegar að er gáð hefur aðeins ein þeirra skilað skýrslu um starfið, stjórnarskrárnefnd Gunnars Thoroddsens. Þegar sú skýrsla er skoðuð sést að nokkrar nýjar greinar hafa bæst við, greinar sem fjalla um aukin mannréttindi, og er það vel, en hins vegar er engu bætt við um valddreifingu eða ábyrgð valdhafa og stjórnmálaflokka þrátt fyrir að það eru þær greinar sem flestar Vestur-Evrópuþjóðir hafa sett inn í sínar stjórnarskrár eftir síðari heimsstyrjöld til að styrkja lýðræðið. Þessu aðgerðaleysi hér er illt að una því það er löngu tímabært að hefja markvissa endurskoðun stjórnarskrárinnar minnug þess að stjórnarskrá er grunnlög hverrar þjóðar og jafnframt reglur um það hvernig alþm., ráðherrar, forseti og aðrir æðstu embættismenn þjóðarinnar eiga að starfa og minnug þess að það er ekki eðlilegt að þeir einir og sjálfir setji sér þessar starfsreglur. Þess vegna þarf þjóðfundur að koma til. Hvað varðar það frv. sem hér liggur fyrir eru ákvæði þess skýr. Í 1. mgr. 2. gr. stendur: "Þjóðfundur skal skipaður 60 fulltrúum kosnum með jöfnum atkvæðisrétti allra landsmanna sem kosningarrétt hafa." Það er spurning hvort þessir fulltrúar eru ekki óþarflega margir, að þeir ynnu betur ef þeir væru færri. Í 3. mgr. sömu greinar stendur: " Forsrh. skal setja nánari reglur um kosningar til þjóðfundar, m.a. um fresti til framlagningar kjörskráa, framboð og atkvæðagreiðslu utan kjörfundar." Það er að margra áliti mikið atriði að stjórnmálamenn og þm. komi sem minnst við sögu hér og því væri athugandi að einhver óháður aðili hefði þetta verk með höndum. Það mætti hugsa sér að það væri kannski umboðsmaður Alþingis, sá nýi embættismaður. Að öðru leyti sé ég ekki agnúa á þessu máli eins og það liggur fyrir. Herra forseti. Í fskj. með frv. eru gagnmerk skrif um stjórnskipun og stjórnarskrá rituð af fræðimönnum. Ein af niðurstöðum þeirra skrifa er sú að stjórnmálamenn hafi hingað til verið raunveruleg hindrun í vegi nauðsynlegrar endurskoðunar og breytingar á stjórnarskrá. Því vil ég spyrja hv. flm. hvernig hann hyggist koma í veg fyrir að þjóðfundarfulltrúarnir 60 eða hvað þeir nú verða margir verði allir alþm. eða stjórnmálamenn. Þar vil ég vitna í niðurlagsgrein fskj. með frv., með leyfi hæstv. forseta, en þar stendur: "Stjórnarskráruppkastið 1983 sýnir svo glögglega sem frekast má vera að starfandi stjórnmálamenn leysa ekki þann stjórnskipunarvanda sem heitastur brennur á þjóðinni og ástæðan er augljós: Þeir eru sjálfir mesta vandamálið sakir þess hve rígbundnir þeir eru ríkjandi stjórnarháttum."



Herra forseti. Ég þakka síðasta ræðumanni, hv. 6. þm. Norðurl. e., fyrir hennar orð um þetta frv. og ég skal reyna að svara þeim spurningum sem hún beindi til mín. Við samningu þessa frv. eru auðvitað mörg atriði sent orka tvímælis og þarf að meta vandlega hvernig um skal fjalla og halda á, þar á meðal fjölda fulltrúa á þjóðfundi, hvernig þeir eru kjörnir og hvernig starfið á fundinum á að fara fram. Við samningu frv. vildi ég að mínar eigin skoðanir um þessa þætti væru ekki yfirgnæfandi heldur að fram væri haldið þróun frá núverandi ástandi, að ekki kæmu fram mínar skoðanir um hvernig hlutirnir ættu að vera, hvernig tilvonandi stjórnarskrá myndi e.t.v. mæla fyrir um þessa hluti, heldur að halda áfram frá núverandi stöðu. Ég er sammála síðasta ræðumanni að líklega væri heppilegt að fulltrúarnir væru færri, e.t.v. 20 eða 30, og ég hef hugsað sem svo, að ef allshn. sýndist myndi hún gera brtt. þar um. Nú er komið starf umboðsmanns Alþingis og eins og síðasti ræðumaður lagði til væri einmitt viðeigandi að umboðsmaður færi þarna með vald sem forsrh. er falið í tillögunum. Um hvort alþm. ættu að sitja þjóðfund er erfitt að dæma, en aftur vildi ég ekki taka afstöðu til þess með þeim hætti að útiloka alþm., ráðherra eða hæstaréttardómara, sem sé æðstu handhafa valdastofnananna þriggja, og legg því frv. fram þannig að allir þegnar landsins hafi jafnan rétt til kjörs til þjóðfundar og sýnist að mörgu leyti eðlilegt að halda þannig áfram frá núverandi stöðu í því efni.



Herra forseti. Ég ætla að koma aðeins inn í þessa umræðu. Ég þakka flm., hv. 4. þm. Reykv., fyrir að flytja þetta mál á þingi. Ég held að þetta sé mjög þörf umræða hér. Hins vegar vil ég leyfa mér að lýsa yfir vonbrigðum mínum varðandi fundarsetu þm. þegar þetta mikla mál er hér tekið til umræðu, þ.e. grundvöllurinn að stjórnskipulagi okkar sem við öll sömul störfum eftir, að þá skuli sitja hér tæplega tíu þm. og þar erum við í miklum meiri hluta varamenn sem sitjum inni á þingi núna. En þetta segir kannski mikla sögu. Ég vil fara aðeins til baka. Þetta mál gerði ég töluvert að umræðuefni fyrir síðustu kosningar í minni kosningabaráttu, þ.e. hlutverk og störf alþm. og það samhengi sem er á milli þeirra starfa og annarra þátta okkar stjórnskipunar. Mér hefur oft og tíðum fundist það koma fram í störfum þingmanna að það sé langur vegur frá því að allir þingmenn íslenska lýðveldisins geri sér grein fyrir því í raun hver er staða þeirra og hlutverk samkvæmt stjórnarskránni. Þó svo að stjórnarskráin sé að mörgu leyti gölluð og að stofni til mjög gömul, eins og hér hefur komið fram áður, kveður hún þó skýrt á um hvert sé grundvallarhlutverk þingmannanna. En grundvallarhlutverk þeirra er og hlýtur að vera löggjafarstarf. Mér hefur á stundum þótt skorta mikið á að í okkar þjóðfélagi séu nægilega skörp skil á milli löggjafarvaldsins og framkvæmdarvaldsins. Það væri öllum aðilum til hagsbóta að þessi skil yrðu skerpt. Ég vil þó taka fram að ég er þeirrar skoðunar að við eigum að halda okkur við þingræðið, en skerpa á skilunum eins og ég sagði áðan. Mér finnst það tímanna tákn líka að þá daga sem ég hef setið hér á þingi býst ég við að það séu næstum því teljandi á fingrum beggja handa þær mínútur sem ráðherrar hafa setið í stólum sínum á Alþingi meðan þingfundir hafa farið fram. Fyrir þessu er eflaust þær ástæður að ráðherrar eru mjög störfum hlaðnir, en þetta er atriði sem ég held að ætti að taka til endurskoðunar. Ég tek ekki efnislega afstöðu til þess í einstökum atriðum nema kannski þess sem hv. 7. þm. Norðurl. e. minntist á áðan varðandi fjölda fulltrúa á þingfundinn. Ég get tekið undir það, að ég held að stjórnskipunarþing yrði skilvirkara með færri fulltrúum en fleiri. Ég er reyndar þeirrar skoðunar líka að Alþingi væri mun skilvirkara í sínu hlutverki sem löggjafarsamkoma með færri fulltrúum en fleiri.