Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

*Jónas Jónsson: Hv. 1. þm. Reykv. hefir nú játað það út af aðalumræðuefni þessa dags, að forsetar Alþingis hefðu vald til þess að ráða mann til þess að flytja þingfréttir í útvarpið, vegna þess að útvarpsráðið hefði a. m. k. tvisvar óskað eftir því, að forsetar gerðu það. Þess vegna stendur þeim það opið, og ef þeir hafa ekki skipt sér af því, er það vegna þess, að þeir eru ánægðir með þær ráðstafanir, sem gerðar hafa verið. Þess vegna er gersamlega tilgangslaust að vera með þessa þáltill., og ég mun alls ekki greiða atkv. um hana, af því að ég álít, að hún sé út í hött. Hún hefir enga þýðingu aðra en þá, að koma af stað umr., sem einkum hljóta að verða til þess að sýna, hvað útvarpið er trúverðugt, hvað því er vel stjórnað og hvað vel er starfað frá þess hálfu. Og það, að forsetar eru ekki búnir eða hafa dregið að taka formlega afstöðu til þessa máls, er af því, að þeir eru ánægðir með, hvernig útvarpið hefir séð fyrir því. Þá sagði hv.þm., sem ég skoða sem óverðskuldað kompliment til mín, að þetta góða útvarp væri mitt egg. Þó að ég hafi stutt útvarpið og átt þátt í því með samherjum mínum, að það hefir reynzt svona vel, þá vil ég ekki taka allan heiðurinn til mín, en ég er þakklátur hv. 1. þm. Reykv. fyrir að unna mér frekar of góðs hlutar. Þá var það alveg rétt hjá hv.þm. að játa, að hið fyrra útvarp var ekki aðeins ófullkomið, heldur alveg ómögulegt á annan hátt. Hann veit, að það voru hans nánustu samherjar, sem stóðu að þessu útvarpi, sem bæði átti að vera gróðafyrirtæki og byggt í því skyni að nota það til áróðurs vissri stefnu í landinu. Því fór sem fór, ekki af því, að það væri einkafyrirtæki, heldur af því, hvað það var spillt og ófullkomið. Hv. þm. var ekki betur að sér um núv. útvarp en það, að hann hélt, að stöðin væri ekki nema 5 kw. Hann veit ekki, að hún er 16 kw., og hann veit ekki, að núv. útvarpsráð og útvarpsstjóri hafa beitt sér fyrir því, að útvarpsstöðin verði stækkuð svo, að hún verði 100 sinnum sterkari en íhaldsútvarpið var. - Annars er ræðumennska hv.þm. svo langdregin og leiðinleg í allra annara eyrum en sjálfs hans, að það vill helzt enginn hlusta á hann. Í sambandi við ræðu hv. 2. þm. Reykv. vil ég benda á eitt ofsóknarmál, sem staðið hefir lengi yfir af hálfu íhaldsins á hendur einum af þeim starfsmönnum útvarpsins, sem lengst og bezt hefir starfað á vegum þess og með réttu hefði átt að njóta fyllsta trausts og viðurkenningar allra fyrir sitt vel unna starf. Hver er svo þessi maður? Enginn annar en einn af hv.þm., Sigurður Einarsson, fréttamaður við útvarpið. Ofsóknirnar á hendur honum sem starfsmanni við útvarpið hafa staðið yfir síðan hann byrjaði sem starfsmaður við útvarpið, látlaust í 4 ár, og einu sinni var ég á fundi, þar sem hv. 1. þm. Reykv. var líka, og hafði þangað verið hóað æsingafólki til þess að lýsa vantrausti á þennan mann; þessum ofsóknum var svo haldið áfram þangað til eftir síðustu kosningar, að íhaldinu var loksins orðið það ljóst, að þessi hamagangur þess hafði enga þýðingu. Það stafaði þó ekki af því, að íhaldið batnaði nokkuð; það var ekki af því, að það sýndi neinn drengskap, heldur af því, að þessir menn skildu þó það, að allur þorri landsmanna vissi, að hér var um pólitíska ofsókn að ræða á hendur þessum manni; þess vegna sáu þeir þann kost vænstan að leggja niður ofsóknirnar um stund. Það, sem gerist svo næst í þessu máli, er það, að síðastl. vor varð ofurlítil verkaskipting á milli Vilhjálms Gíslasonar og Sigurðar Einarssonar, sem ofsóttur hafði verið í 4–5 ár, ekki aðeins án nokkurs tilefnis, heldur af sérstakri rangsleitni, og skal ég síðar færa fram rök fyrir því. Þegar þessi verkaskipting átti sér stað, varð Morgunblaðið bókstaflega snarvitlaust enn á ný. Það var haldinn æsingafundur og núv. prófessor í guðfræði, hv. 1. þm. Reykv., var einn af þeim fremstu á þeim fundi. Að þessu sinni var ekkert hægt að gera frekar en fyrr, og svo þegar líður að næsta hausti, getur íhaldið loks komið því í höfuðið, að þessar ofsóknir hafi enga þýðingu, og í allan yfirstandandi vetur hefir hvorki heyrzt stuna né hósti frá íhaldinu út af þessu máli, og Sigurður Einarsson hefir nú fengið að vinna verk sitt nokkurnveginn óáreittur í 4–5 mánuði. Þótt ræða hv. 2. þm. Reykv. væri ekki löng, þá gefur hún samt sem áður tilefni til þess að athuga þetta mál dálítið. Það er ómótmælanlegt, að Sigurður Einarsson hefir einhverja þá beztu rödd, sem heyrist í útvarpinu, en auk þess hefir hann annan kost; hann á mjög auðvelt með að taka saman efni í fréttir úr blöðum og skeytum á stuttum tíma og gera þær skemmtilegar, svo að allir vilja hlusta á þær, nema útvaldir heimskingjar, svo að það má hafa þennan fréttaflutning fyrir gáfnapróf, þannig að ef manni leiðist að hlusta á fréttirnar, þá er hann heimskur. Sigurður Einarsson hefir alveg sérstaka náttúrugáfu til að bera í þessum efnum, svo að mér er óhætt að fullyrða, að þó að jafngóðir menn og ég og hv. 1. þm. Reykv. vildum fara að keppa við hann, þá hefðum við ekki, þótt við séum að öðru leyti prýðilegir menn, til að bera þann hæfileika, sem hann hefir í ríkum mæli. Hvað segja nú hv.þm. um það, að þessi maður skuli hafa verið lagður í einelti af einum flokki gersamlega án tilefnis? Andstæðingar þessa manns hafa gert sér allt far um að draga fjöður yfir þessa sérstöku hæfileika og starfshæfni Sigurðar Einarssonar; þeir hafa ofsótt hann eingöngu vegna sérstakrar löngunar til þess að beita þennan mann rangaleitni, því að það er vitanlegt, að þótt þeim hefði tekizt að flæma hann burt frá útvarpinu þá hefði komið óhæfari maður í hans stað. Ég vona því, að sá flokkur, sem á þennan mann, sem ofsóttur hefir verið, gerist ekki ginningarfífl hv.þm. V.-Sk., því að hann hefir tekið þátt í þessum ofsóknum á hendur Sigurði Einarssyni, eftir því sem hann hefir getað, og ástæðan fyrir því, að þessar ofsóknir hafa ekki náð tilætluðum árangri, er blátt áfram sú, að íhaldið hefir ekki getað gert meira en það hefir gert í þessu efni vegna þess, að bæði Framsfl. og Alþfl. hafa síðan 1930 megnað að hrinda þessum ofsóknum af Sigurði Einarssyni. Þá vil ég víkja nokkuð að því, sem hv.þm. sagði í sambandi við ferðaskrifstofu ríkisins. Hún á að taka til starfa í vor, svo að það sjá allir óvitlausir menn - en náttúrlega ekki hv. 1. þm. Reykv., - að það er langt frá því, að nógur undirbúningur fáist í þessu efni, svo að það verður að teljast mikill skaði fyrir þjóðina, að ekki var þegar í haust ráðinn maður til þess að gegna þessu starfi. Hv. 1. þm. Reykv., sem álitinn er vera einhver ósannsöglasti maður í opinberum málum hér á landi, en lifir samt á því að kenna guðfræði við Háskóla Íslands, þessi maður heldur því fram, að útvarpsstjórinn eigi að vera þulur eða bókhaldari; þessi hv.þm. gleymir því, að þetta fyrirtæki hefir árlega 100 þús. kr. veltufé og þarf að standa í sambandi við þúsundir innlendra og erlendra manna; þessi hv.þm. heldur, að forstjóri þessarar stóru stofnunar eigi að vera þulur eða bókhaldari. Það er leiðinlegt fyrir háskólann, að hann skuli hafa mann fyrir prófessor, sem getur haldið annari eins fjarstæðu fram, og það má ef til vill segja, að það sé afsökun fyrir þjóðina, þótt hún hafi ekki enn séð háskólanum fyrir viðunanlegu húsnæði, að hann skuli velja slíka menn fyrir prófessora. Það, sem olli því, að Jónas Þorbergsson var valinn til þess að gegna þessu starfi, var það, að hann var hæfur til þess, og það hefir hann sýnt með því að gera útvarpið að því gróðafyrirtæki, sem það er að verða fyrir landið. Eftir að menn höfðu séð afdrif gamla útvarpsins, þá datt þeim ekki í hug, að nýja útvarpið gæti borið sig án stórkostlegs fjárstyrks. Vegur og velgengni útvarpsins er ekki sízt dugnaði og gáfum útvarpsstjórans að þakka, og líka þeim hæfileika hans að velja góða starfsmenn, eins og t. d. Sigurð Einarsson. Sem dæmi um dugnað núv. útvarpsstjóra má nefna það, að honum hefir tekizt að afla útvarpinu tekna svo tugum þúsunda skiptir með auglýsingastarfsemi þeirri, sem rekin hefir verið í útvarpinu. Þetta er aðeins hugkvæmni hans og dugnaði að þakka. - Þar sem hv. 1. þm. Reykv. fór að ráðast á útvarpsatjórann, sem er fjarverandi, vil ég biðja hæstv. forseta um að afsaka, þótt ég taki upp vörn fyrir þennan mann, sem ráðizt er á með ósvífni og ódrengskap. Hv. 1. þm. Reykv. sagði, að Jónas Þorbergsson hefði of há laun. Hvað hafði Sigurður Briem fyrrv. póstmeistari í laun? 13000–l4000 kr. Hvað hafði Gísli Ólafson landssímastjóri? 12–l4 þús. kr. Stóðu þessir menn betur í sínum stöðum en útvarpsstjórinn? Tók skipulagið á póstmálunum miklum framförum undir stjórn Sigurðar Briems? Póstmálin voru undir hans forustu í 30 ár og standa eftir þennan tíma eins mikið í stað og hugsazt getur. Menn ættu að bera saman glæsilega starfsemi útvarpsins og eymd og volæði pósthússins undir stjórn fyrrv. póstmeistara. - Í þessu sambandi má benda á Geir vegamálastjóra Zoëga. Hann hefir um 11000 kr. í laun; þar af eru regluleg laun 6000 kr., en bitlingar 5000 kr. fyrir eftirlit með vatnsveitumálunum og brunamálum. Það er viðurkennt, að Geir Zoega hefir marga kosti til að bera, þrátt fyrir ýmsa galla, og þess vegna hefir hann verið látinn halda þessum bitlingum. - Það er ef til vill rétt að taka það fram að gefnu tilefni, að árið 1922–1923 lét Geir Zoëga leggja niður landssmiðjuna, ettir að hann var orðinn hluthafi í „Hamri“. Mér þætti gaman að vita, hvort hv. 1. þm. Reykv. álítur slíkt athæfi heiðarlegra heldur en það, sem hann er að áfella vissan mann fyrir að hafa gert. Hv. þm. áfellir Jónas Þorbergsson fyrir að hafa notað bíla; hv.þm. gætir þess ekki, að útvarpið þarf á bíl að halda vegna starfsmannanna. Hvað sagði íhaldið um bílanotkun Gísla Ólafsonar? Það minntist ekkert á, að nokkuð væri athugavert við það; sama er að segja um Geir Zoëga í þessu efni. - Ég vil lýsa því yfir hér með, að ég er til með að taka þetta mál upp að nýju, ef íhaldið langar til, að reiknaður sé út kostnaður við embættisfærslu ýmsra starfsmanna ríkisins, svo að hægt sé að fletta ofan af þeim; mér væri stór ánægja að því, að þetta yrði gert, því að það hefir ekki verið gert nógu rækilega enn. - Ég get ennfremur bent á það, þegar hv. 1. þm. Reykv. er að tala um kostnað við rekstur útvarpsins, að núv. landssímastjóri, sem er bæði duglegur og sparsamur starfsmaður, hélt nýlega veizlu með leyfi stj. á kostnað landssímans. Við þessu sagði íhaldið ekkert, vegna þess að þessi maður hefir ekki enn boðið sig fram til þings, svo að það var ekki ástæða til þess að ofsækja hann. Einnig má benda á þann góða mann Jóhann P. Jónsson skipherra; þegar verið var að byggja Óðin í Kaupmannahöfn, þá hélt hann dýrindis „reisugildi“ fyrir hina og þessa kunningja sína, allt á kostnað íslenzka ríkisins. Þá minntist hv.þm. á jólagjafir. Ég vil minna hann á það, að sá siður hefir verið ríkjandi í þessum bæ meðal allra verzlana, að gefa starfsfólkinu jólagjafir. Í því sambandi má t. d. benda á það, að þegar Mogensen lyfsali var forstjóri áfengisverzlunarinnar, þá gaf hann starfsfólkinu tvær vínflöskur í jólagjöf, og var hann ekki kallaður þjófur fyrir það. Þá minntist hv.þm. á Miss Johnson; hún er Vestur-Íslendingur, nýkomin hingað til lands, en henni hefir ekki farizt eins við landa okkar vestan hafs eftir að hún kom hingað og hv. 1. þm. Reykv., sem hafði verið gestur hjá þeim, en skrifaði svo níðgrein um þá, þegar hann kom heim. Þessi kona er vel menntuð, og hún er líklega eina íslenzka konan, sem hefir sérstaklega búið sig undir þetta starf, sem hún hefir við útvarpið. Þessir peningar, sem hv.þm. var eitthvað að masa um, voru sendir þessari konu upp í ferðakostnað hennar, svo að hún gæti komizt hingað til að taka við starfinu. Enginn, sem þekkir nokkuð til þess, hvað útvarpið starfar vel, mun telja það eftir, þótt nokkur hundruð krónur hafi verið greiddar í ferðakostnað þessarar konu. - Í þessu sambandi má minnast á það, að þegar Einar Arnórsson var í lögjafnaðarnefnd ásamt Bjarna Jónssyni frá Vogi og Jóh. Jóhannessyni, þá skrapp hann í skemmtiferð suður á Ítalíu á meðan hinir biðu í Danmörku. Þannig var nú heiðarleikinn á þessum bæ. - Í þessu sambandi má einnig nefna Björn Þórðarson lögmann; þegar hann var nýbúinn að taka við þessu embætti, gerði hann reikning upp á 2000 kr. fyrir aukatekjum, sem ráðuneytið vildi ekki ganga inn á, svo að hann varð að borga þessa upphæð sjálfur. Vitanlega datt engum manni í hug að kalla þennan embættismann þjóf fyrir þetta. Þeir, sem hér áttu hlut að máli, voru það miklir drengskaparmenn, að þeir sáu, að hér var ekki ástæðu til ofsókna. Tökum annað dæmi. Hvað halda hv.þm., að Páll Eggert Ólason hafði fengið fyrir verk sitt um Jón Sigurðsson? Hann fekk 50000 kr. fyrir þetta verk, og það hafði hann svona stórt aðeins til þess að græða á því; um þetta hefir ekkert verið talað, en samt er þetta bók, sem enginn les. Ég vil svo að endingu vona, að íhaldið með hv. 1. þm. Reykv. í broddi fylkingar skilji nú loksins, að það muni ekkert græða á því að taka þessi mál upp að nýju.

*Forseti (JBald): Það hefir um mörg ár verið álit forseta Alþingis, að útvarpinu bæri að sjá að öllu leyti um flutning þingfrétta og bera ábyrgð á þeim, eins og öðru, sem útvarpið flytur. Aftur á móti hefir útvarpsstjóri jafnan og síðar útvarpsráð haldið því fram, að Alþingi ætti sjálft eða forsetar fyrir þess hönd að sjá um fréttaflutning þaðan. Í byrjun þessa þings var vakið máls á þessu á þingfundi og því beint til forseta að fara að óskum útvarpsstjóra og útvarpsráðs í þessu efni, og með því að forsetar þóttust finna, að mjög margir þm. litu þannig á, þá tóku þeir málið til yfirvegunar, en ekki er málið þó útkljáð enn. Með því að í till. felst áskorun á forseta, þá mun ég ekki greiða atkv. um þessa tillögu.

Forseti (JBald): Með því að í þessari till. felst áskorun til forseta, greiði ég ekki atkv., af þessari lögmætu ástæðu, en hinsvegar tel ég hér um algerlega lögmæta samþykkt að ræða og að málið sé fram borið fyllilega á þinglegan hátt.

Bjarni Ásgeirsson Þar sem svo áliðið er þingtímans sem raun ber vitni, sé ég ekki ástæðu til að breyta til um þetta á þessu þingi, og segi nei.

*Jónas Jónsson: Ég álít, að það beri merkilegan vott um, hvað hv.þm. V.-Sk. var utan við sig í þessu máli - og hygg ég, að það sé máske eitthvað í sambandi við endurminningarnar um eldhúsdaginn -, þegar hann telur það röksemd á móti mér, að ég sé orðinn aldurhniginn, því að ef hann hefir litið á sinn eiginn líkama, sem er mjög farinn að hrörna eins og minn, þá hefir hann vafalaust séð, að við erum báðir orðnir talsvert aldraðir, og ef mér ekki skýzt, þá er hann ennþá nær þeirri óhjákvæmilegu hrörnun, sem vofir yfir okkur öllum. Ég held þess vegna, ef hv.þm. hefði verið alveg rólegur, að hann hefði ekki skopazt að sínum eigin aldri. Annars finnst mér það nægileg viðbót við það, sem ég sagði áður viðvíkjandi þessu máli, aðeins að minnast á það, að hv.þm. V.-Sk. reyndi með misjafnlega skáldlegum líkingum að leiða rök að því, að hér ætti að gerast eitthvað rangt og vísvitandi, en af ýmsum setningum, sem féllu hjá honum, var hægt að merkja það, eins og vitanlegt er, að fyrir honum vakir ekkert annað en persónulegur áróður á þann mann, sem nú flytur þingfréttirnar. Þetta er hv.þm. V.-Sk. ljóst: þess vegna hefir hann í sínum skáldlegu líkingum þá aðferð að segja, að hér sé ekki um neitt atvinnurán að ræða. Ég álít, að ekki sé um neitt mikla atvinnu að ræða fyrir neinn, og þess vegna álít ég þetta ekki neitt peningalegt rán, en hitt býst ég við að verði athugað, hvort sem það verður útvarpsráð, útvarpsstjóri eða forsetar Alþingis, sem ráða þessu máli til lykta, að það er tilgangurinn hjá einstökum mönnum í þinginu að reyna að koma af stað pólitískum áróðri til þess að svala einhverri hefndarfýsn á pólitískum andstæðingi. En öll ræða hv.þm. V.-Sk. var þrungin af þessari löngun til þess að ræna þessu, sem raunverulega ekkert er, en fyrir honum er eitthvað. Það sýnir, hve smátækur hann er, þegar hann heldur, að það sé sigur fyrir sig, þó að það væri einhver örlítil atvinna, sem hann gæti með rógi og níði haft af manni, sem er vel starfi sínu vaxinn og hefir gert það vel og heiðarlega. Ég vil út frá orðum hv. 2. þm. Reykv. lýsa því stuttlega yfir, að mér er ekki kunnugt, að hjá nokkrum dómbærum mönnum hafi komið fram nein óánægja með útvarpsfréttirnar. Það, sem komið hefir fram, er af persónulegum og pólitískum ástæðum, sem vitanlega útvarpsráði eða forsetum ber að meðhöndla á þann hátt, sem til er stofnað.

Gísli Guðmundsson Þar sem aðalatriði þessa máls hefir verið fellt við atkvgr., virðist mér aukaatriði það, sem í till. er, skipta svo litlu máli, að ég greiði ekki atkv.

*Flm. (Gísli Sveinsson): Ég þarf ekki að fara langt út í málið nú, af því að ég gerði allýtarlega grein fyrir því í framsöguræðu minni. Að vísu hefir einn hv.þm. andmælt till. minni. En það er ekkert óvenjulegt fyrir okkur, sem eigum sæti á Alþingi, að þessi hv.þm. rísi hér upp til þess að spinna lopann að tilefnislausu, aðeins til þess að svala mannskemmdafýsn sinni. Það fór eins fyrir þessum hv.þm. og þekkist í sveitum um varptímann, þegar einhver kemur í návist við hreiður kjóans; þá finnst honum, að eggin sín séu í hættu og fer þá að lúðra og lemja sig með vængjunum. Hv. þm. S.-Þ. hefir sennilega fundizt, að hér væru einhver egg í hættu. En það fer oftast svo, að þrátt fyrir lúður kjóans, þá er eggjunum hans rænt. Og ég býst ekki við, að hv.þm. þurfi að hugsa sér að sporna við því, að þessi þáltill. nái fram að ganga. - Hv. þm. skýrði rangt frá því, eins og honum er lagið, að þetta mál væri nú þegar útkljáð. Það er á allra vitorði, að enn er óútkljáð um ráðningu þess manns, er flytur þingfréttir í útvarpið, og að nú er svo komið, að samningar verða aftur upp teknir um það á milli útvarpsins og forseta Alþingis. Eins og ég gat um í framsöguræðu minni, þá var því, samkv. ósk útvarpsstjórans sjálfs, beint til forseta þingsins að ráða þennan fréttamann. Og nú hafa öll orð á milli þessara aðilja hnigið í þá átt, að forsetarnir muni verða við þeirri ósk útvarpsráðs. Það var svo langt frá því, að ég beindi nokkrum árásum til útvarpsins í framsöguræðu minni, að ég gætti þess vandlega að fara ekki inn á neitt, er gæti vakið ágreining eða kurr út af því, sem flutt hefir verið í útvarpið. Hinsvegar er öllum frjálst að bera fram aðfinnslur og gagnrýni á því, sem flutt er í útvarpinu, og flytja till. um það, og veit ég ekki til, að útvarpsráðið eða útvarpsstjóri hafi fundið neitt að því. Hitt er svo annað mál, hvort útvarpið getur orðið við þeim óskum til breytinga, sem farið er fram á í þeim tillögum. Hv. þm. S.-Þ. þóttist ekki vita, í hvaða tilgangi þessi till. væri borin fram, og taldi, að hún væri gersamlega þýðingarlaus. Þessi gamli maður, sem lifir nú orðið í gömlum endurminningum og veður hér elginn um gleymd og gömul mál, hann hrærir öllu saman, sem ekki kemur þessu máli við, einungis í þeim tilgangi að lasta andstæðinga sína. Hinsvegar ber hann oflof á alla þá, sem hann heldur, að séu í kringum sig, og þakkar sínum flokki stofnun ríkisútvarpsins. En að því máli var vitanlega unnið af öllum ráðandi stjórnmálaflokkum í landinu. Það er ekki hann einn, sem hefir reist þessa stofnun, en hinsvegar mun hann geta þakkað sér ráðningu á flestum starfsmönnum útvarpsins, sem vitanlega hefir hlotið mjög misjafna dóma og sætt miklum ágreiningi fyrr og síðar. Um það hefir oft verið rætt og ritað. Og ég leyfi mér að fullyrða, að ýmsir starfsmenn útvarpsins hafa ekki verið ráðnir þar til starfa án tillits til flokkadráttar eða pólitískrar afstöðu þeirra. Hv. þm. S.-Þ. getur aftur staðið upp og sagt, að málið sé útkljáð, - það er eins mikil vitleysa fyrir því og á móti betri vitund. Það er sumt ekki alltaf viturlegt, sem hann fer með, og þess vegna verður kannske að skrifa það á þann reikning. Hann hefir vaðið hér elginn ósjálfrátt, en ef hann ætlar að taka hér til máls aftur og tala sjálfrátt, þá hefi ég bent honum á þetta. Ég vil svo að síðustu aðeins geta þess, að vitanlega kom það ekkert þessu máli við, sem flutt var í vetur af mér og öðrum við eldhúsumr., og ég get sagt hv.þm. það, að ég hefi aldrei tekið neitt aftur af því, sem ég sagði þar, og sagði ég það þó bæði þar og í blöðunum. Og blað þessa hv.þm., Nýja dagbl., varð að taka upp aths. frá mér, og í henni stendur vitanlega, að ég haldi fast við það, sem ég hafi sagt, og engin aths. var gerð við það. En hinsvegar hefi ég sagt það, að það er ekki útrætt um þetta mál. - Hæstv. fjmrh. má hlæja. En raftækjamálið og stjórn þess er ekki útrætt, og allra sízt útrætt um það, hvað þar er fjölskipað mönnum. Nú mega þeir hugga sig við það, að það mál kemur aftur inn í þingið, og þá er að vita, hvort eftirleikurinn verður ánægjulegri fyrir þá heldur en forleikurinn. Ég vil svo endurtaka það, sem ég sagði áður, að ég vænti þess, að hv.þm., hvað sem liður ónotum frá einum og einum manni, fallist á að láta till. ná fram að ganga, því að ég treysti því, að það verði komið því lagi á þetta mál, sem eðlilegt er, en ekki er nú, því að þótt vitanlega hafi stundum verið vel fluttar þingfréttir í útvarpið, þá hefir það ekki verið gert nú upp á síðkastið, eins og hv. 2. þm. Reykv. gat um.

*Magnús Jónsson: Ég vildi aðeins út af því, sem samþm. minn, hv. 2. þm. Reykv., sagði, að í þessari till. fælist traust til forseta Alþingis, taka það fram, að ég fyrir mitt leyti mun greiða atkv. með till., eins og hann, en án þess að í því felist nokkurt pólitískt traust til þeirra forseta, sem þar er óskað eftir að ráði þessu máli. Ég ber persónulega mitt bezta traust til þeirra þriggja manna, sem sitja í forsetastólum, og þykist vita, að þeir muni beita þessu mikla valdi vel, ef þeir fá það, en álít óþarft að láta nokkra slíka yfirlýsingu fylgja með þessari till., eins og hv. 2. þm. Reykv. vildi láta fylgja henni. Ég er samþykkur þessari till., af því að ég álít, að bezt eigi við, að þingið eigi aðgang að þeim mönnum, sem ráða flutningi þingfrétta. Það er þess vegna, sem mér finnst þetta bezt komið í hendur forseta þingsins, alveg án tillits til pólitísks trausts til þeirra, sem sitja í þeim sætum. En það, sem kom mér til þess að standa upp, var einnig að nokkru leyti ræða hv.þm. S.-Þ., sem mér fannst lítið tilefni til, og kemur það einstaka sinnum fyrir hv.þm. og hans nóta, að flytja þannig ræður, til þess að koma að sínum venjulegu uppáhaldsmálum - og eitt af hans uppáhaldsmálum er samanburðurinn á hinu eldra og hinu nýja útvarpi. Ég hefi stundum heyrt þennan hv.þm. flytja svipaða ræðu þessari í útvarpsnotendafélaginu í Rvík og kom þetta því ekki á óvart. En það var sláandi líking, sem hv.þm. V.-Sk. kom með, án þess að ég vilji taka undir það að líkja hv.þm. S.-Þ. við fugl, hvorki kjóa eða annan, þá er það satt, að kjóarnir og aðrir svipaðir fuglar benda stundum á eggin sín með því hvernig þeir láta. Það hefði ekki verið nein ástæða að minnast á þetta egg hv.þm., útvarpið, ef hann hefði ekki með sinni ræðu bent á það. En úr því að hv.þm. gerði það í sinni ræðu, finnst mér vel við eigandi að líta í hreiðrið. Um fyrra útvarpið get ég lítið sagt. Ég komst aldrei í neitt persónulegt samband við það. Mér hefir verið sagt, að til þess hafi verið stofnað af litlum efnum - allt of litlum. Það hefir sjálfsagt verið með útvarpið eins og svo margt, sem er á byrjunarstigi, að það hafi verið ófullkomið; það vantaði bæði þekkingu og fé, - og sérstaklega er það svo með öll slík fyrirtæki, að það er erfitt að vinna þau inn. Það kostar stórfé að gera mönnum skiljanlegt, hvað er á ferðinni og fá menn til þess að laka upp það, sem er notadrýgst og bezt. Það er alveg eins og þegar sett er á stofn rafmagnsveita í stórum bæ, að það kostar stórfé og mikinn tíma að kenna mönnum að nota rafmagnið og koma mönnum í skilning um, hver endurbót það sé. - Útvarpið var þá svo nýtt í veröldinni, og það var að vonum, að menn áttu erfitt með að átta sig á, hvað var á ferðinni. Mér finnst hart, að það skuli vera hnjóðað í þá, sem gera lofsamlegar tilraunir til þess að brjóta einhverju nýju og gagnlegu braut, og ég vil ekki fyrir mitt leyti láta því ómótmælt, að það sé verið að hnjóða í þá, sem fyrstir reyndu að stofnsetja útvarp á Íslandi. Það getur vel verið, að sú útvarpsstöð hafi ekki verið fullkomin. Hv. þm. (JJ) sagði, að sendiorka hennar hefði verið 1/100 af því, sem nauðsynlegt er hér á landi. Ég vil þá bara segja, að það sé nokkuð langt í land þangað til hér verður eins sterk stöð og þarf að vera, því að mjög lítið brot úr kw. var fyrri stöðin ekki. En þegar hv.þm. og hans flokkur setti á stofn útvarpsstöð, var ekki farið harðara af stað en það, að hún hafði ekki nema. 5 eða 10 kw. afl, og var sendiorkan ekki meira en 5 eða 10 sinnum meiri en hinnar fyrri stöðvar. Eftir því er það sýnilegt, að það á mjög langt í land, að útvarpsstöðin verði nægilega sterk. Þetta gamla útvarp var sem sé einkafyrirtæki, og það fór á hausinn, sagði hv.þm. með miklum fögnuði. Kemur það prýðilega heim við hans hugsunarhátt, að einkafyrirtæki fari á hausinn. En þegar nýja útvarpið var sett á stofn, var það alt öðruvísi byggt upp, sem sé með almannaframlagi og sett í það fé sem þurfti. Það byrjaði náttúrlega ekki með glæstar vonir, eftir því sem hv.þm. sagði, úr því að hitt fyrirtækið fór svona, en það hefir kannske átt að fara eins að og hv.þm. sagði, þegar síldarbræðsluverksmiðjurnar voru fyrst settar á stofn, að það væri bezt, að ríkið ræki þær, en ef þær gæfu ekkert annað en tap, þá mætti alltaf selja þær einhverjum spekúlöntum. Þetta var fjármálaspeki hv.þm. að því er snerti þessar síldarbræðslustöðvar, og hann hefir líklega hugsað eitthvað líkt um þessa útvarpsstöð. Það var svo búið mjög vel að þessu fyrirtæki, útvarpsstöðinni, því að henni var fenginn í hendur einkaréttur til þess að verzla með útvarpstæki, og það eru engin fyrirtæki til, sem eru gróðavænlegri en einmitt að verzla með vöru, sem sérstaklega er verið að flytja inn í landið, og einmitt um þessar mundir voru hundruð og þúsundir manna að fá sér ný tæki, auk þess sem menn þurftu að endurnýja hin eldri. Þetta framúrskarandi gróðafyrirtæki var útvarpinu fengið í hendur. Annars var eitt af því fyrsta, sem þáv. stjórn gerði viðvíkjandi þessu fyrirtæki og hefir fylgt nokkurnveginn stjórnum þeirra sömu flokka, að byrja á að skipa nóg af mönnum við þessa stofnun. Það er ákaflega einkennilegt að byrja á því að skipa mennina áður en fyrirtækið er sett á stofn. Það er eins og fyrirtækið sé sett upp af því að einhverjir vissir menn þurfi að fá stöðu. Það er byrjað á því að skipa forstjóra, svo getur fyrirtækið komið einhverntíma á eftir. Þannig er t. d. með ferðaskrifstofuna; það er búið að skipa forstjóra og landkynni o. s. frv., en það bólar ekkert á skrifstofunni. Útvarpsstjórinn var fyrst skipaður áður en útvarpið var reist. Það lá verulega á þeirri skipun. Sá, sem varð fyrir valinu, var ritstjóri stjórnarblaðsins um þær mundir. En það var farið að bera á þeirri óánægju í stjórnarflokknum, sem kom betur í ljós þegar hann klofnaði, og ritstjórinn virtist draga nokkuð sterkt taum annars aðiljans í þessum klofningi, svo að það mátti til að losna við hann frá blaðinu. Það bar því vel í veiði að skipa hann sem útvarpsstjóra. Annars var hann ekki kunnur að neinum sérstökum yfirburðum, þó að hann væri vel greindur og pennafær, sérstaklega í harðvítugum deilum. En það hafði enginn orðið var við, að hann hefði neitt sérstakt til brunns að bera af því, sem þurfti til þess að taka að sér þetta starf. Málrómurinn var ekki þannig, að hann gæti orðið þulur. Ekki hafði hann þá þekkingu í bókfærslu, sem til þess þarf að geta staðið fyrir skrifstofu. Og enga tekniska þekkingu hafði hann heldur til að bera. Ég hefi verið á fundum, þar sem útvarpsstjóri hefir verið og hv.þm. S.-Þ., og margsinnis lýst eftir því, hvaða starf við útvarpið er álitið, að hann sé sérstaklega fær um að vinna. Hvorugur þeirra hefir nokkurntíma getað svarað því, nema útvarpsstjóri sagði, að það væri undarlegt, ef útvarpið ætti ekki eins og allar aðrar stofnanir að hafa forstjóra. Sem sagt, það var ómögulegt að finna, hvað hann átti að gera sem forstjóri. Svo var skipað allmikið af mönnum, sem áttu að hafa hærri laun en aðrir embættismenn ríkisins, sumir, sem áttu að skrifa, spila og annað slíkt. Laun útvarpsstjóra höfðu allir þm. skilið að ættu að vera í hæsta lagi 9500 kr., en það lagaðist svo, að hann fékk þessa upphæð og dýrtíðaruppbót að auki. Af því að það var heldur ekki nóg, var honum falin umsjón með viðtækjaverzluninni, og fyrir það fékk hann 2000 kr. - Ég dreg þetta ekki fram sem neitt eldhúsnúmer, heldur bara af því, að hv.þm. S.-Þ. var að lýsa þessari nýju stofnun sem einhverju afskaplega tárhreinu og fínu við hliðina á þessu óþverralega gamla útvarpi, þar sem nokkrir einstaklingar fórnuðu nokkrum hluta af sínum eignum. Ég skal svo ekki fara að lýsa þessu nánar, en af því að sérstaklega voru gerðar að umtalsefni þingfréttirnar, vil ég geta þess, að ég er ekki einn af þeim mönnum, sem er ákaflega næmur fyrir því, hvað er sagt í fréttum. Ég held, að það snúi mönnum ekki í hrönnum, þó að eitthvað sé sagt í fréttum, en hitt er annað mál, að það er óforsvaranlegt að skipa sem fréttamann mjög pólitískan mann; þó að hann sé allur af vilja gerður að segja fréttirnar litlaust og hlutlaust, þá er ekki rétt að skipa til þess mann, sem er mjög eindreginn flokksmaður. Það sýnir bara umhyggju þessara manna fyrir útvarpinu, að þeir skyldu ráðstafa fréttaflutningnum þannig. Hvernig fór svo fyrir þessu nýja flekklausa útvarpi og forstjóra þess? Ég hefi hér fyrir framan mig ekki pólitískara plagg heldur en landsreikninginn fyrir árið 1931. Hann segir dálitla sögu af því, hvað öll gætni með peninga var gersamlega horfin frá því við það að verða ríkisfyrirtæki. Yfirskoðunarmenn landsreikninganna hafa gert nokkrar aths. við ýmsa liði, sem snerta útvarpið. Fyrsti liðurinn er bifreiðaakstur um bæinn og nágrenni, sem nemur um 200 kr. á mánuði til jafnaðar. Þetta þykir yfirskoðunarmönnunum nokkuð mikið og óska skýringa. Þetta er óneitanlega mikið, enda var það um tíma orðið máltæki í bænum, ef menn fóru í bifreið, að láta skrifa það hjá útvarpinu. - Risna nam nokkrum hundruðum króna, t. d. einu sinni á hótel Borg kr. 321.00, og í annað skipti kr. 126.00. Með þessu voru engin fylgiskjöl. Yfirskoðunarmönnum var ekki kunnugt um, að nokkur risna ætti að fylgja þessu fyrirtæki. Svo er tilfærður ferðakostnaður og engir reikningar lagðir fram né gerð grein fyrir, hverskonar ferðir þetta hafa verið. Nemur sá kostnaður kr. 1270.00. Svo eru margir liðir fleiri, t. d. brúðargjöf kr. 150.00, sem mönnum var ekki kunnugt um, að útvarpið ætti að gefa. Þá er jólaglaðningur á kr. 706.00, sem yfirskoðunarmenn sjá ekki neina heimild fyrir. Svo er í júnímánuði símsent til Miss Johnson kr. 1165.65. Yfirskoðunarmenn spyrjast fyrir um, hvort kr. 954.30 hefðu ekki verið endurgreiddar, en af þessum 1165.65 kr. voru endurgreiddar kr. 211.35. En yfirskoðunarmönnum er ekki kunnugt um, að nein Miss Johnson sé svo nátengd útvarpinu, að það þurfi að borga fyrir hana fargjald. Fleiri liði gerðu yfirskoðunarmenn aths. við. En sem sagt, þó að ég lesi þetta upp og tali um það órökstutt, þá var það alkunnugt að útvarpið var að dragast niður í öllu meira fen heldur en þekkt var um nokkra aðra íslenzka stofnun. Ef ekki hefði verið tekið svona fast á þessu bæði af blöðum og eins af yfirskoðunarmönnum landsreikninganna, þá má hamingjan vita, hverjar afleiðingarnar hefðu orðið. Því að ef útvarpsstjóranum hefði haldizt þetta uppi, þá hefðu ýmsir við aðrar stofnanir farið að taka upp á því sama, sérstaklega þegar maður minnist þess, sem útvarpsstjórinn svaraði, þegar hann var spurður, hvers vegna hann hefði látið skrifa hjá útvarpinu bílferðir, þegar hann fór í bíó. Hann svaraði því einu, að sér hefði ekki verið „boðinn neinn varnaður á þessu.“ Ef ætti að taka allt það fram, sem menn ekki mættu gera, þá væri skrítið ástandið í landinu. Ég skal svo ekki fjölyrða meira um þetta, en mér fannst ekki rétt, að það stæði ómótmælt, sem hv.þm. S.-Þ. sagði í sinni ræðu, sem ég skal játa, að kom þessu máli ákaflega lítið við. Ég bið því hæstv. forseta að afsaka, þó að þessi ræða snerti ekki málið, sem liggur fyrir, en hún snertir a. m. k. þær umr., sem út af þessari till. hafa orðið. Mér fannst ekki rétt að draga þennan samanburð, úr því að hv.þm. S.-Þ. fór að lýsa þessari stofnun sem sérstakri fyrirmynd og hinni merkilegustu stofnun, sem hingað hefði komið. Ég vildi með þessum orðum sýna fram á, að þessi hv.þm. og sú stjórn, sem sat að völdum þegar útvarpið var sett á stofn, gerði a. m. k. sitt til þess að skipa þannig mönnum að þessari stofnun, að hún gæti þegar í byrjun orðið dregin niður í svaðið.

*Jörundur Brynjólfsson: Það var minnzt á það í umr., að forsetar hefðu færzt undan að láta þingið annast um þingfréttir útvarpsins. Fóru erindi milli útvarpsins og forseta, og sé ég ekki ástæðu til að rekja þau. En eftir að fram komu í þinginu óskir af hálfu þm. um þetta efni, ætluðum við að verða við þessum tilmælum og höfðum komið okkur saman um ákveðna tillögu. En á því strandaði þó, að ekki var hægt að leysa málið á þann hátt, sem við forsetar lögðum drög að. Og það, sem varð þess valdandi, að úr þessu gat ekki orðið, voru ekki afskipti neins þm., hvorki hv.þm. S.-Þ. eða annara. Þetta vildi ég láta koma fram út af þeim ummælum hv.þm. V.-Sk., að það væri fyrrnefndum þm. að kenna, að samkomulag hefir ekki tekizt um að þingið hafi á hendi útvarpsfréttir af þingmálum; og vil ég vona, að hv.þm. V.-Sk. láti sér nægja þessar upplýsingar.

*Gísli Guðmundsson: Ég vissi ekki fyrr en hv.þm. V.-Sk. skýrði frá því nú í sinni ræðu, að hann og hv. 1. þm. Reykv. hefðu talað fyrir munn sérstakra manna. Ég hafði búizt við, að málið væri flutt frá þeirra hlið af eigin hvötum. - Þá kom mér mjög óvart tal hv.þm., nú í síðari ræðu hans, um þá pólitík, sem komin væri í málið. Hv. þm. komst svo að orði, að framsóknarmenn mundu ekki ætlast til, að annar maður yrði ráðinn til þess að lesa þingfréttirnar. Ég veit ekki til þess, að Framsfl. hafi tekið nokkra afstöðu til málsins, og því síður gert það að flokksmáli. Það, sem ég sagði um málið, og það, sem felst í minni brtt., er eingöngu mælt út frá eigin skoðun og þeim áhuga, sem ég ber fyrir því, að málið verði leyst á sem heppilegastan hátt fyrir hlustendur þingfréttanna. Hitt er vitanlega aukaatriði, hvaða maður flytur þær, og ég hygg, að ég hafi ekki flutt málið þannig, að ég gæfi tilefni til annars. Ég undrast dálítið, hvað hv.þm. V.-Sk. er illa við mína till., svo sjálfsögð sem hún er. Hefi ég þegar fært rök að því, hver vandi er á höndum um fréttaflutninginn og nauðsyn þess, að reglur um hann séu vel undirbúnar. Það er alltaf hægt að ásaka þann, sem flytur, um hlutdrægni, meðan ekki er búið að setja þar um fastar reglur. Þess vegna tel ég brtt. mína sjálfsagða, enda skildi ég satt að segja ekki tal hv.þm. V.-Sk. um, að hún mundi tefja málið um langan tíma, en segir í sömu andrá, að forsetar geti samið reglur á örstuttum tíma. Það er auðvitað rétt, að ekki tekur langan tíma að semja slíkar reglur, en það þarf að beita þeirri aðferð, sem gerir þær svo úr garði, að þm. geti orðið ánægðir með þær og sem mest sammála. Ég hefi hugsað mér, að verði þáltill.samþ. með þeirri breyt., sem ég flyt við hana, þá fari forsetar þegar að þreifa fyrir sér um, hvaða reglur þm. mundu helzt sætta sig við að hafa á fréttaflutningnum. Hv. þm. V.-Sk. segir, að ráðinn hafi verið pólitískur maður til þess að flytja fréttirnar. Það er rétt, að sá maður hefir nokkur afskipti haft af pólitík. En ég held, að leitun sé á manni, sem ekki er pólitískur, þegar sagt er, að Íslendingar séu pólitískasta þjóð í heimi. Það er líka svo, að allflestir menn, sem komnir eru til vits og ára, og jafnvel einnig börn, hafa tekið afstöðu til pólitískra flokka. Sá maður mun varla til, sem hægt er að telja ópólitískan. - Það væru þá helzt fávitar eða börn í vöggu. - Þetta tal hv.þm. V.-Sk. um, að ráða þurfi ópólitískan og óhlutdrægan mann til fréttaflutningsins er að formi til rétt, en það strandar bara á því, að þeir menn eru ekki til. Það verður að ráða þann mann til starfsins, hvað sem pólitískum skoðunum hans líður, sem reyndur er að dómgreind og heiðarleik, mann, sem treysta má til þess að dæma svo á milli, að frásögnin verði hlutlaus. Og það er svo fyrir að þakka, að þrátt fyrir alla pólitík er til fjöldi manna, sem mundi gæta fyllstu óhlutdrægni í slíku starfi. Þá vil ég vísa á bug sem algerlega tilefnislausum ásökunum hv.þm. V.-Sk. um, að ég hafi borið brtt. fram aðeins til þess að slá málinu á dreif. Ég vil ekki eiga hlut í, að frekari umr. rísi milli hv.þm. S.-Þ. og hv.þm. V.-Sk., en ég verð að segja, að mér datt í hug, þegar hv.þm. V.-Sk. var að tala um „gamla manninn“, að þar væri að skjóta upp hjá hv.þm. gamalli gamals manns pólitík, sem mjög var rík hjá honum fyrir 3–4 árum, um það leyti, sem hann var að verða vonlaus um að ná þingsæti í sinu kjördæmi. Þá vildi ég fara aðeins nokkrum orðum um síðari ræðu hv. 1. þm. Reykv., og vænti ég þess, að hæstv. forseti átelji ekki, þó ég verði að víkja lítið eitt út fyrir efni till., en ég mun gera það í svo stuttu máli sem unnt er. Og ég vænti þess af hæstv. forseta, vegna þess að hann hefir látið óátalið, að hv. 1. þm. Reykv. flytti hér ræðu, sem að engu leyti var um málið, að hæstv. forseti leyfi mér að verja nokkrum mínútum til að ræða um það, sem snertir ekki beint þáltill. Hv. 1. þm. Reykv. dró nokkuð saman seglin í sinni síðari ræðu, og var raunar ekki um annað að ræða fyrir hann. Hann sagði sem sagt í sinni síðari ræðu, að hann hefði alls ekki átt við það, að launin við útvarpið væru sérstaklega há nú. En hann sagðist hafa átt við það, að þau hefðu einu sinni verið óeðlilega há. Ég get búizt við, að næsta breyt. hjá honum verði sú, að hann hafi einhverntíma hugsað, að laun í útvarpinu yrðu há! En staðreyndirnar eru þessar, að útvarpsstjórinn er lægst launaður af forstöðumönnum ríkisstofnana, og sýnir þetta hið algera tilefnisleysi að tala um hans laun hér. Og ég vil fullyrða, að hv. 1. þm. Reykv. gengur ekkert annað til með því að gera laun þessa sérstaka manns að umtalsefni heldur en löngun hv.þm. til að ná sér niðri á útvarpsstjóranum. Annars sagði hv. 1. þm. Reykv. annað í sinni ræðu, sem mér þótti ákaflega eftirtektarvert, og svo býst ég við, að fleirum þyki, þegar að því er gætt, úr hvaða átt það kemur. Hann sagði það sem sé, að nú upp á síðkastið hefðu laun opinberra starfsmanna og stjórna ríkisstofnana mjög svo lækkað. Það er að sjálfsögðu ákaflega gleðilegt fyrir núv. ríkisstj. að fá þessa yfirlýsingu frá einum af aðalmönnum stjórnarandstæðinga hér á Alþingi, að það hafi verið undið að því nú upp á síðkastið að lækka hin hærri laun starfsmanna hins opinbera. Það er náttúrlega æskilegt, að hv.þm. vildi gefa þessa yfirlýsingu víðar en innan veggja þingsins. En ef hann gerir það ekki, verða kannske einhver ráð með að sjá um, að þessi merkilega yfirlýsing hans komist til þjóðarinnar á annan hátt. Það tekur því ekki í raun og veru að þrátta um það, hvort útvarpsstjóri hafi mikið eða lítið að gera. Það kemur fram hjá hv. 1. þm. Reykv., að hann virðist alls ekki gera sér grein fyrir því yfirleitt, hvað forstjórar gera í stórum stofnunum. Ég skal fræða hann um það, að meðal þess, sem hvílir á forstjórum í hverri stofnun, er það náttúrlega að athuga þau miklu bréfaskipti, sem stofnunin jafnan hefir og verður að annast, og svo að veita þeim mörgu mönnum viðtal, sem koma á fund stofnunarinnar. Í ríkisútvarpinu er sá liður starfsins auðvitað alveg sérstaklega stór, eins og gefur að skilja. Ég vildi aðeins fræða hv.þm. um þetta tvennt, sem forstjórar stofnana hafa jafnan með höndum.

Ég hélt nú, að skrifstofustjóri gæti opnað bréfin! - Fjmrh.: Svarar þm. ekki bréfum? Opnar hann þau aðeins?

. Ég hygg það sé ekki margt fleira, sem ég sé ástæðu til að svara í ræðu þessa hv.þm. Ég vil svo að lokum mega vænta þess, að þrátt fyrir það, sem hv.þm. V.-Sk. hefir nú gefið í skyn í sinni ræðu um það, að þessi till. sé pólitísk, þá sé svo í raun og veru ekki. Og frá mínu sjónarmiði er hún það engan veginn. Ég vænti þess, að menn greiði atkv. um till. og mína brtt., hver einstakur þm., algerlega frá því sjónarmiði eingöngu, að þingfréttir verði sem bezt valdar og fluttar og hlustendur, sem hafa áhuga fyrir þessu málefni, hafi þessa sem fullkomnust not.

*Gísli Guðmundsson: Það má segja, að þáltill., sem hér liggur fyrir, sé ekki neitt stórmál í sjálfu sér, en ég vildi fá tækifæri til að hafa um hana nokkur orð áður en umr. er lokið. Ég varð þess var fyrir nokkru síðan, að það höfðu átt sér stað nokkrir samningar milli útvarpsstjóra og forseta Alþ. um flutning þingfrétta í útvarpið. Og það hafði verið nokkur ágreiningur um þetta milli útvarpsstjóra og forsetanna hinsvegar um það, hver ætti að annast flutning fréttanna, þ. e. a. s., hver ætti að bera ábyrgð á flutningi þeirra, hvort það ætti að vera útvarpið eða Alþ., eða forsetar þess, sem ættu að bera ábyrgðina, og þá fyrst og fremst á fréttavalinu. Það hefir verið svo undanfarið, eins og kunnugt er, þangað til í vetur, og er reyndar ennþá, að útvarpið hefir að nokkru leyti annazt flutning þessara frétta og aflað sér efnis í þær eins og annara frétta, sem það flytur. En hinsvegar vildi útvarpsstjórinn koma þessu af sér yfir á Alþingi. Nú er mér ekki verulega kunnugt um, að það hafi verið fundið að fréttaflutningi útvarpsins svo að neinu nemi. Ég man ekki til þess, að það hafi komið fram veruleg óánægja með það, hvernig þeir starfsmenn, sem útvarpið hefir haft, hafi valið þetta efni. Það hefir komið fram, og síðast á þessum fundi hefir því verið lýst yfir af ýmsum hv.þm., sem talað hafa, að þeir væru óánægðir með fréttaflutninginn eins og hann sé nú. Það er rétt, að fréttaflutningurinn er öðruvísi heldur en hann hefir verið undanfarið að því leyti, að fréttirnar eru miklu styttri. Þetta skilst mér stafa af ákvörðun útvarpsráðs, eftir að ekki náðist samkomulag við forseta Alþ. um, að fréttirnar skyldu vera styttri en áður. Þingfréttir voru áður fluttar þannig, að það var greint frá efni frv., lesinn útdráttur úr greinargerðum og jafnvel lesnar heilar greinargerðir. Ennfremur voru svo lesin nál. eða útdráttur úr þeim. Sú breyt., sem nú er á þessu orðin, er sú, að nú er aðeins greint frá efni frv. og úrslitum mála, en ekki lesnar grg. eða nál. Ég verð að segja fyrir mitt leyti, að að því leyti, sem ég hlustaði á þingfréttir, þá virtust mér þessir útdrættir vera vel fram fluttir og takast yfirleitt vel. Það var dregið fram, sem er aðalatriði frv., og það er aðalatriðið, að það sé gert. Ég skal játa það hreinlega, að ég, er í talsverðum vafa um það, hvort réttara sé, að útvarpið og stjórn þess beri ábyrgð á fréttunum eða forsetar Alþ. Ég er í efa um, hvernig það mundi ganga að fá samkomulag á Alþ. um, hvernig vali fréttanna skuli hagað. Það getur verið, að það verði líka erfitt að fá samkomulag um þetta innan útvarpsstjórnarinuar, en eigi er hún þó jafnsundurleit í skoðunum og sjálft Alþ. með sínum pólitísku flokkum. En mér finnst það hinsvegar skiljanlegt frá sjónarmiði útvarpsstjórnar, að hún vilji gjarnan losna við þetta og koma ábyrgðinni yfir á Alþ. En mér virðist þáltill.hv.þm. V.-Sk. ekkert taka fram um það, sem er aðalatriði þessa máls. Það er ekkert aðalatriði, hver flytur fréttirnar á þessum og þessum tíma, heldur að það séu til einhverjar reglur um, hvernig fréttirnar eru valdar. Um þetta er ekkert í þáltill.hv.þm. V.-Sk. Fari nú svo, að Alþ. vilji fallast á og ákveða, að Alþingi taki í sínar hendur flutning fréttanna, þá finnst mér sjálfsagt, að forsetunum verði um leið falið að setja reglur um val fréttanna. Það er aldrei hægt að tryggja það, að þingfréttir verði óhlutdrægt valdar, nema einhverjar reglur séu um það settar áður en hvert tilfelli kemur fyrir, sem ágreiningi getur valdið. Ég mun þess vegna leyfa mér að bera fram skrifl. brtt. við þessa þáltill., sem hér liggur fyrir, og mun ég koma að því lítilsháttar síðar. Það hefir verið blandað inn í þessar umr. ýmsum málum, sem ekki snerta beint þessa þáltill., sem hér liggur fyrir, og er bæði viðkomandi útvarpinu og ýmsu við það og eins viðvíkjandi öðrum málum. Það var sérstaklega hv. 1. þm. Reykv., sem var að hafa hér í frammi árás á ríkisútvarpið og sömuleiðis einstaka menn, sem við það hafa starfað. Ég sé nú ekki, að það séu nein sérstök meðmæli út af fyrir sig með þessari till. sem hér liggur fyrir. Það var ýmislegt í þessum 2 ræðum hv.l.þm. Reykv., sem ég varð satt að segja talsvert undrandi yfir og vildi fyrir mitt leyti mótmæla til viðbótar við það, sem áður hefir verið rækilega gert hér af hv.þm. S.-Þ. Það vakti undrun mína, að hv. 1. þm. Reykv. virtist álíta, að launagreiðslur við ríkisútvarpið væru óvenjulega háar samanborið við aðrar ríkisstofnanir, einkanlega laun útvarpsstjórans, að þau væru hærri en annara sambærilegra manna í þjónustu ríkisins. Ég þóttist strax fullviss um, að þetta væri rangt, en til frekari fullvissu fletti ég upp í launaskrá fjvn. síðan í fyrra, þar sem er skrá yfir laun allra starfsmanna við opinberar stofnanir. Og ég sé við athugun, að því fer svo fjarri, að það sé hinn minnsti fótur fyrir því, að útvarpsstjórinn sé hærra launaður en aðrir starfsmenn, heldur er hann þvert á móti lægst launaði forstjórinn við ríkisstofnanirnar, eftir þessari skrá. Þegar svona staðhæfingar koma fram á Alþ., má þeim ekki vera ómótmælt. Þá kom hv.þm. að gömlu máli, sem hér var rætt fyrir nokkrum árum, um reikninga ríkisútvarpsins. Það voru í blöðum hv. 1. þm. Reykv. allmiklar ádeilur á útvarpsstjóra fyrir reikninga, sem hann hafði sent fyrir eitt ár. Og það, sem hv.þm. vildi sérstaklega minna menn á, var það, að þeir reikningar, sem útvarpsstjórinn hefði gert fyrir bílakostnaði, hefðu verið óeðlilega háir, og að það hefði verið úrskurðað í stjórnarráðinu, að þeir skyldu ekki greiddir að fullu. Það hefir af vissum mönnum verið gert mikið veður út af þessu máli, og það raunverulega ranglega. Úr því að það hefir verið rifjað hér upp, þá vil ég nota tækifærið til að benda á þá staðreynd í þessu reikningsmáli, að útvarpsstjórinn, sem þarna átti hlut að máli, reyndi ekki að fela neitt í sinni starfrækslu. Það eina, sem gerðist, var það, að hann sendi reikninga stofnunarinnar uppi stjórnarráð eins og siður er, til endurskoðunar. En staðreyndin er sem sagt þessi, að útvarpsstjórinn reyndi ekki mér vitanlega að fela neitt, en það er venja þeirra, sem ætla að stela einhverju.  Ég hefi þá vikið að þeim atriðum, sem ekki koma beint við sjálfri þáltill. Mér fannst það óhjákvæmilegt, þar sem það hafði komið inn í umr. Ég skal nú koma aftur að þáltill. sjálfri, sem hér liggur fyrir, og vil þá endurtaka það, sem ég upphaflega sagði, að mér finnst það nokkurt vafamál og erfitt að taka afstöðu til þess, hvort þingfréttir eigi að vera fluttar á ábyrgð útvarpsins eða Alþingis. En hvort sem gert verður, þá virðist hitt vera aðalatriðið, hvaða reglum sé fylgt, og fyrst og fremst, að það séu til einhverjar reglur um flutning frétta og fyrirkomulag allt því viðvíkjandi. Mér finnst, að Alþ. geti alls ekki samþ. slíka ályktun sem þessa án þess að taka það með. Það getur vel svo farið t. d., að forsetar eftir áskorun þingsins réðu einhvern sérstakan mann til þessa starfa til lengri tíma, og að það kæmi svo í ljós, að hann flytti fréttirnar ekki á þann hátt, sem þm. væru ánægðir með; þá gæti hann skotið sér undir það, að honum hafi ekki í upphafi verið settar neinar reglur um það. Það er því höfuðatriðið, að slíkar reglur séu til um flutninginn. Það er náttúrlega allmargt, sem til greina getur komið, þegar fréttir eru valdar. Ég hygg, að sú aðferð við fréttaflutninginn, sem ég nefndi áðan að fyrst hefði verið viðhöfð, hafi ekki verið að öllu leyti heppileg. Það mun hafa verið farið að tíðkast, að þm. semdu nál. og greinargerðir með tilliti til þess, að þær ættu að lesast upp í útvarpið og birtast þannig kjósendunum, og var þá um að gera að hafa þau þannig úr garði gerð, að þau væru til sem mests ávinnings fyrir hlutaðeigandi þm. eða flokka. Ég býst við, að það séu ýmsir, sem muni þykja þær fréttir, sem nú eru fluttar, nokkuð stuttar, og þyki tæplega nægja, að greint sé frá efni frv. Mér finnst a. m. k., að það hefði átt að vera hættulaust fyrir útvarpið eða þann mann, sem flutti fréttirnar og bar ábyrgð á þeim, að skýra frá fundum Alþ., en það var ekki gert um tíma í vetur. Það er þó atriði, sem enginn ágreiningur er um. Ég gat þess í upphafi ræðu minnar, að ég ætlaði að flytja skrifl. brtt. við þáltill. á þá leið, að í staðinn fyrir síðari hluta till., „og sé forsetum falið að ráða nú þegar mann til þess að gegna því starfi“, komi: sé forsetum falið að setja nú þegar reglur um val fréttanna. - Þetta finnst mér miklu stærra atriði. En það er ekki rétt að binda svo hendur forseta, að þeir verði að ráða ákveðinn mann til þess að flytja fréttirnar. Mér virðist vel geta komið til mála, að forsetar óskuðu eftir, að flokkarnir skipuðu n. til þess að velja manninn, eða að fela skrifstofu Alþ. að sjá um fréttaflutninginn, þar sem hún hefir ágætu starfsfólki á að skipa og beztu aðstöðu til þess að velja fréttirnar. Það getur þannig verið um margar leiðir að ræða, ef samþ. verður, að þingið taki að sér fréttaflutninginn. En mér finnst ekki rétt að hinda hendur forseta við einn ákveðinn mann. Ég held, að ekki sé fleira, sem ég finn ástæðu til að segja um málið að þessu sinni, en vil leyfa mér að afhenda hæstv. forseta skrifl. brtt. með tilmælum um, að hann beri hana undir atkv.

*Flm. (Gísli Sveinsson): Herra forseti! Það ætti ekki að þurfa langa flutningsræðu fyrir þessu máli, þar sem það hefir komið inn í þingið áður, þó óforvarandi hafi verið, og hefir því verið veifað utan dagskrár, bæði í hv.Nd. og Sþ. En þar sem þær málaleitanir hafa ekki borið nægilegan árangur, þá þykir ekki annað hlýða en flytja það í þál.formi, þar sem farið er fram á, að Alþingi verði við ósk útvarpsstjórnar um að þingið taki í sínar hendur flutning þingfrétta í útvarpi, en forsetar hafa ekki viljað verða við þeim tilmælum. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að Íslendingar hafa fengið orð fyrir að vera sagnaþjóð. En þó að þeir hafi alltaf viljað heyra tíðindi, þá hefir þó verið misjafnt, hvernig menn hafa hlustað eftir fréttum, en það hefir farið eftir því, hvernig fréttirnar hafa verið fluttar. Sannar, greinilegar og fjörugt fluttar fréttir, sem veitt hafa mönnum ánægju, hafa jafnan þótt beztar, og eftir þeim hefir sérstaklega verið hlustað. Allt fram að síðustu árum hefir fólk ekki átt kost á að hlýða á fréttir og tíðindi nema helzt heima hjá sér; það hefir orðið að lesa og rýna í bækur til þess að svala fróðleiksfýsn sinni. En eins og nú er komið, þá á almenningur kost á að hlusta á tíðindi heima hjá sér, sem sögð eru í meiri eða minni fjarlægð. Það er því nauðsynlegt, að sá fréttaflutningur, sem fólk fær á þennan hátt, sé góður, bæði að efni og orðfæri. Að þessu er okkur Íslendingum skylt að hlynna, og okkur á ekki að verða nein skotaskuld úr því að fá fréttir vel og greinilega fluttar, þar sem við eigum hið forna mál, sem við erum stoltir af og hljóma mun bezt allra mála á jörðinni. Þess ber þó jafnframt að gæta, að þó að málið sé mála bezt til þess að flytja á því, þá eru ekki allir, sem fréttir flytja, jafnáheyrilegir, en tillit til þess verður að taka, þegar menn eru valdir til þess að flytja fréttir. Ég ætla ekki að þessu sinni að fara að leggja neinn dóm á það, hvort hinu unga útvarpi hefir tekizt vel um val fréttamanna. En að sjálfsögðu ber útvarpinu að gæta þess, þegar það velur menn í þjónustu sína til fréttaflutnings, að þeir séu vel til þess starfa fallnir, flytji fréttirnar rétt og greinilega, og alveg hins sama ber Alþingi að gæta, ef það velur menn í þjónustu sína til fréttaflutnings í útvarpi. Áður en útvarpið kom til sögunnar, átti almenningur ekki kost á að fá þingfréttir nema á tvennan hátt. Í fyrsta lagi gegnum blöðin, og það verð ég að segja, að fréttaflutningur blaðanna hefir sízt farið batnandi hin síðari ár; fréttirnar hafa ýmist verið of lítilfjörlegar eða of mjög litaðar pólitík. Annars skal ég játa það, að ekki er hægt að krefjast þess af blöðunum, sem flest hafa mjög takmarkað rúm, að þau flytji allar þær þingfréttir, sem almenningur vill fá að heyra. Þá hefir fólkið í öðru lagi átt kost á þingfréttunum gegnum Alþingistíðindin, sem flytja bæði þingskjölin og ræður þingmanna. En sá galli hefir verið - og er þó ennþá meiri nú en áður - á þeirri gjöf Njarðar, að Alþingistíðindin er sú bók, sem almenningur les hvað minnst allra bóka, sem út koma og hann á kost á. Fólkið vill ekki það, sem orðið er úrelt. Meginhluti þingfréttanna er kominn á prent áður en Alþingistíðindin eru prentuð, og því kominn út til fólksins löngu á undan þeim. Það er því með öllu þýðingarlaust að vera að burðast lengur með prentun umræðuparts Alþingistíðindanna. Eins og fréttaflutningi frá Alþingi er nú háttað, er honum stórkostlega ábótavant, og honum verður ekki komið í gott horf nema með því móti, að fréttirnar verði fluttar gegnum útvarpið, en ekki eins og þær hafa verið fluttar, heldur skýrt og greinilega, svo almenningur vilji og geti hlustað á það, sem flutt er. Eins og ég gat um í upphafi máls míns, þá eru Íslendingar sagnaþjóð, en „sögn“ og „frétt“ eru náskyld hugtök, og því er það, að fólkið vill heyra fréttir, og það á að flytja því fréttir. Enn þann dag í dag er t. d. sú venja, sem tíðkazt hefir um raðir alda, að Íslendingar spyrjast frétta, strax eftir að þeir hafa heilsazt. - Nú verður því ekki í móti mælt, að það er fólkið, almenningur í landinu, sem hefir sent okkur hingað á Alþingi; það vill því eðlilega fá að vita, hvað hér fer fram. Eins og ég þegar hefi tekið fram, þá hafa þingfréttir verið fluttar í gegnum útvarpið, en það hefir verið misjafnlega gert, fréttirnar í mörgum tilfellum ekki nægilega greinilegar, sem stafað hefir m. a. af því, að sá, sem fréttirnar hefir sagt, hefir ekki verið nógu kunnugur málunum til þess að geta sagt svo frá, að fólkið fengi samhengi í fréttirnar. Nú ber svo til, að frá þessu þingi munu fréttirnar, sem sagðar eru í útvarpið, vera minni og ógreinilegri en þær hafa verið frá undanförnum þingum, sem stafa mun af því, að það komst í millimál á milli forseta Alþingis og útvarpsstjóra, hver skyldi bera ábyrgð á fréttaflutningnum. Ég og ýmsir aðrir hafa ekki getað fallizt á þá afstöðu, sem forsetarnir hafa tekið í þessu máli. Við teljum, að þeir hefðu átt að verða við kurteislegri áskorun útvarpsstjóra um, að Alþingi sæi um flutning fréttanna. Við teljum hreint og beint, að flutningur þingfréttanna heyri undir Alþingi og að forsetarnir eigi að láta annast hann. Enda miklu hægara fyrir Alþingi, ef einhver mistök yrðu á flutningnum, að fara fram á leiðréttingu við forsetana heldur en þurfa að fara með slíkt til útvarpsstjóra. Eins og nú standa sakir, þá er þessu máli þann veg farið, að forsetar hafa látið undan síga að verða við þeirri áskorun, sem til þeirra hefir verið beint og fjöldi þm. stendur að, en tekið þann kostinn að fara að semja á ný við útvarpsstjóra um flutning fréttanna. En sakir þess, að þeir samningar munu ekki búnir enn, og því sé ennþá hægt að kippa þessu í lag, er till. þessi fram komin. Ég verð nfl. að líta svo á, að enda þótt það hafi dregizt svo úr hömlu sem raun er á orðin, að Alþingi tæki í sínar hendur flutning þingfréttanna í útvarpið, þá sé þó ekki of seint að taka málið föstum tökum. Ennþá er sem sé nokkur tími eftir af þinginu og getur því ekki talizt of seint að samþ.till. nú, því að ég geri að sjálfsögðu ráð fyrir, að strax og till. hefir verið samþ., þá skipi forsetar mann til þess að flytja fréttirnar. Í þetta á ekki að geta komið nein flokkapólitík, því að bak við þessa kröfu er vilji almennings, alveg án tillits til stjórnmálaskoðana. Því mun nú vart í móti mælt, að árangurinn af störfum Alþingis er ekki alltaf eins mikill og skyldi og fólkið gerir ráð fyrir. Ég teldi því vel farið, ef það gæti gert almenningi einhverja sérstaka hugnun eða ánægju, og það þori ég að fullyrða, að það myndi koma fjölda fólks mjög vel, ef því væri getinn kostur á að fá daglega nákvæmar og vel fluttar fréttir af Alþingi, og að þessu miðar till. mín. Samkv. henni eiga forsetarnir að ráða mann nú þegar til þess að annast flutning þingfréttanna, og að óreyndu vil ég ekki væna þá um, að þeir vandi ekki vel til vals mannsins, þar sem þingmenn eiga líka beinlínis aðgang að þeim, ef val hans tekst miður en skyldi. Læt ég svo máli sínu lokið að sinni og vænti þess, að hv.þm. taki till. vel og samþ. hana.

Forsrh. (Hermann Jónasson) Ég álít, að eins og till. þessi er fram borin komi ekki til mála fyrir mig að greiða atkv. um hana. Það er sem sé verið að fela forsetum starf, sem tilheyrir þeim samkv. þingsköpum, og með þessari till. er gefið fordæmi að því, að þingið fari að skipta sér af, hvaða menn eru valdir til starfa. Og ef þingið á að fara að þrátta um einstaka starfsmenn, þá er það komið inn á skaðsemdarbraut. og greiði ég því ekki atkv. um þessa óþinglegu tillögu.

*Flm. (Gísli Sveinsson): Herra forseti! Ég hefi enga ástæðu til að segja mikið við því þófi, sem augsýnilega er haldið uppi af hv.þm.N.-Þ. og fleirum til að tefja þetta mál. Ég býst þó við, að málinu ljúki nú bráðlega þrátt fyrir það. Gagnvart aths. hv. 1. þm. Árn. vil ég taka fram, að hann vill nú að sjálfsögðu láta þannig líta út, að það sé ekki af völdum neins sérstaks þm. eða áhrifamanna innan flokksins eða flokkanna, að málið var í raun og veru strandað. Ég hefi þó grunsemdir um þetta. En ég læt það liggja á milli hluta. Ég sé ekki neina aðra ástæðu. Og grunsemdirnar um það, að þessar ástæður virðast liggja til, hafa fengið nýjan byr í seglin við framkomu hv.þm. Þingeyinga, bæði S.-Þ. og N.-Þ. Að öðru leyti skiptir þetta ekki máli, ef nú kemst skriður á málið. En hv.þm.N.- Þ. var að tala um það, sem hv.þm. S.-Þ. féll sárt að nefnt var á nafn hér, nefnilega að hann sé að gerast nokkuð gamall. Þetta er ekki sagt af því, að hann að öllu leyti beri þetta utan á sér, heldur eftir þessari góðu og gömlu reglu: af ávöxtunum skuluð þér þekkja þá. Og loks af því, að ég man ekki betur en einn af áhrifamönnum í hinum hluta stjórnarflokksins hafi slegið föstu með grein - og sannað - fyrir ári síðan, að nú sé svo komið, að þessi hv.þm. sé greinilega elliær. Það kemur stundum fyrir, og fer eftir sálarfari manna, að þeir, sem eru eldri að árum, geta verið yngri að öðru leyti, og öfugt. En ég held þetta sé nægilega ljóst fyrir þá, sem heyra á mál þessa hv.þm. eða lesa það, sem hann skrifar. Eitt atriði vildi ég skýra betur, ef hv.þm.N.Þ. hefir ekki skilið það fyllilega áður, bæði af ræðu minni og hv. 1. þm. Reykv., að þegar er verið að ráða mann til þess að gegna starfi, sem allir játa, að eigi að vera sem hlutlausust frásögn af viðkvæmu efni, sem er pólitískt starf að því leyti, að það snertir pólitísk mál, þá er það enginn síður, ef menn vilja gætnir og gegnir menn teljast, að taka einmitt þá menn, sem eru opinberir að því að vera hápólitískir, flokkdrægir stjórnmálamenn. Og menn hafa hér nokkur kennimörk, sem eru mjög áberandi: Hvort maðurinn hefir tekið virkan þátt í pólitík, hvort hann hafi boðið sig fram til þings, og hvort hann hafi verið ritstjóri pólitísks flokks. Þetta eru þrjú stór aðaleinkenni. Öll þessi störf hefir þessi maður haft með höndum og fengizt við fram til þessa tíma. Hér er valinn maður, sem, að honum ólöstuðum - ég þekki manninn ekki - er einn af pólitískustu flokksagitationsmönnunum.

Getur hv.þm. verið dómari?

. Það er allt annað mál, en hæstv. ráðh. skilur það ekki. En dómari hefir yfir höfði sér miklu meira öryggi frá alþjóðarsjónarmiði heldur en menn, sem flytja fréttir í útvarp, sem geta ef til vill verið ráðnir til að flytja þær pólitískt í útvarp. Ég endurtek, að þessi brtt.hv.þm.N.-Þ. er að öllu leyti óþörf. Og ef nokkur meining er í henni, er hún til þess eins að slá málinu á dreif og eyða því.

*Magnús Jónsson: Það er aðeins örstutt aths. til þess að bera af mér sakir. - Ég ætla ekki að fara út í það, þótt hv.þm.N.-Þ. veiti nágranna sínum lið til þess að verja fjárdrátt af opinberu fé; þess gerist ekki þörf. Ég ætla ekki heldur að skipta mér af því, þó þeir haldi því fram, að útvarpsstjóri eigi ekkert annað að gera en heita forstjóri. En ég er hræddur um, ef hv.þm.N.-Þ. ætti sjálfur fyrirtækið, að honum mundi finnast, að forstjóri gæti eitthvert handarvik gert. Annars gæti vel komið til mála að fela landssímanum að hafa umsjón með vélum útvarpsins og öðru því, er að hinni verklegu hlið lýtur, en útvarpsráð sæi um dagskrárefni. Þá væri engin þörf fyrir útvarpsstjóra. Ég vildi sérstaklega bera af mér þær sakir, að ég hefði skrökvað til um launakjör útvarpsstjóra. Ég bar þau saman við laun manna í ábyrgðarmiklum stöðum og get staðið við það, að þegar útvarpsstjóri var skipaður, þá teygði stj. launin eins hátt og hún treysti sér til að verja gagnvart l., þó stj. setti síðar ekki svo fáa menn á hærri laun en embættismenn í ábyrgðarmiklum stöðum. Hitt er annað mál, að nú, þegar unnið hefir verið að því þing eftir þing að lækka þessi laun, er ekki launaskráin hið rétta plagg til samanburðar í þessu efni. Hitt er staðreynd, að upphaflega var útvarpsstjóri ráðinn á hæstu launum, auk þess sem hann var látinn hafa bitling fyrir eftirlit með viðtækjaverzluninni, sem hann ekki var fær um. En síðan hann hefir misst það, er sagt, að hann hafi bætt sér það upp með því að ráða að útvarpinu sér svo nákominn starfsmann, að skoða má það sem launauppbót, svo hann hefir raunverulega hærri laun en flestir embættismenn ríkisins. Þessu vildi ég ekki láta ómótmælt.

*Flm. (Gísli Sveinsson): Ég skal ekki að þessu sinni, þar sem mjög er áliðið, fara frekar út í orðræður utan við efni málsins, þó það hafi verið gert á lítt viðeigandi hátt af hv.þm. S.-Þ., enda hefir hv. 1. þm. Reykv. svarað bæði honum og hv.þm.N.-Þ. Ég gaf ekki tilefni til þeirra umr., sem hér hafa orðið, en hv.þm. S.-Þ. hefir komið undir það búinn að ausa úr sér þessari vellu, sem hann er oft vanur að gera bæði á fundum og hér á Alþ., án þess tilefni sé gefið til. Það hefir komið fram hjá hv.þm.N.-Þ., að hann er ekki ósamþykkur efni till., en vill þó ekki fallast á hana eins og hún er borin fram, vegna þess að hann vill ekki leyfa sjálfum forsetum Framsfl. að fara einum með málið, e. t. v. af þeim ástæðum, að hv.þm. er hræddur um, að þeir geri breyt. á mannvali til fréttaflutnings. Ég hefi fyrir satt, - og bið hæstv. forseta að upplýsa, ef svo er ekki -, að forsetar hafi verið búnir að ráða nýjan mann til þess að flytja fréttirnar, en svo hafi strandað á sama fugli og Framsfl. er vanur að stranda á, fugli, sem þarf að verja eggin sín, hv.þm. S.-Þ. Og svo á að bjarga gamla manninum frá algerðu þroti með brtt.hv.þm.N.-Þ., sem ekki er borin fram til neins annars en komast hjá að greiða atkv. um mína till., og skjóta sér undan, að þingið taki fréttaflutninginn í sínar hendur. Það er sjálfsagt svo, að hv.þm. S.- Þ. er eitthvað hræddur um eggin sín. Hann veit, að það er rétt, sem ég sagði áðan, að sem fréttaþulur hefir verið settur inn harðpólitískur maður, sjálfsagt til þess að gefa honum launauppbót, og ekki ólíklega tilgetið, að honum hafi einnig verið ætlað að þjóna á þá lund, sem hv.þm. S.-Þ. væri að skapi. Þó Framsfl. hafi e. t. v. ekki ætlazt til, að þar væri sýnd hlutdrægni, trúi ég, af gamalli reynslu, hv.þm. S.-Þ. til að nota þá aðstöðu á þann veg. Það verður að teljast fyllsta ósvífni að ráða harðpólitískan mann til þess að flytja fréttir frá Alþ., þar sem 4 flokkar eiga fulltrúa. - Þá er hitt kunnugt, að öllum almenningi hefir ekki fallið framburður mannsins, sem er annað aðalatriði í allri framsögn, jafnhliða því að flytja vel og skipulega og fara með rétt mál, sem vitanlega er aðalatriði. En framsóknarmenn telja þess e. t. v. ekki þörf, að menn kynnist málunum á þann veg, en þykir nóg, að þeir lesi Tímann. Ég veit ekki betur en þessi sami þulur hafi lesið um það tilkynningu í útvarpi, að hann þætti til þess ófær. Var rödd sú frá kjósanda úti á landi, og rennur sem rök undir þá staðreynd, að menn eru mjög misjafnlega til þess hæfir að vera þulir, hvað sem öðrum hæfileikum liður. Um hitt gera menn ekki aths. nema sín á milli, þó einstaka manni, sem flytur erindi, fatist stöku sinnum tungutak. En þingfréttirnar koma öllum almenningi við og eiga því að vera fluttar á ábyrgð þingsins. Og til þess að ná því takmarki er þáltill. borin fram. Þetta féllust forsetar á, en hafi þeir hörfað frá því aftur, er það af reipdrætti innan flokkanna. En sá kritur virðist algerlega að ófyrirsynju, þar sem forsetum er í sjálfsvald sett að ráða mann til fréttaflutningsins. Till. hv.þm.N.-Þ. gengur í þá átt, að þingið taki enga ákveðna afstöðu til málsins, en aðeins geri ályktun um, að settar verði reglur um flutning þingfrétta í útvarpi. En slíkt er vitanlega algerlega óþarft. Eins og ekki sé sjálfsagt að fara eftir reglum, sem forsetar setja eftir að þeir hafa tekið málið í sínar hendur samkv. minni till. Í öðru lagi mun till.hv.þm.N.-Þ. vera til þess fram borin að slá málinu svo á dreif, að afgreiðsla þess dragist fram undir þinglokin, og er þá náð tilgangi Framsfl. um, að ekki verði ráðinn annar maður til fréttaflutnings á þessu þingi. Fyrir þessa sök mun ég greiða atkv. móti þeirri till., þar sem hún er aðeins fram borin til þess að eyða málinu.

*Héðinn Valdimarsson: Ég álít ekki nauðsynlegt að halda langa ræðu í þessu máli. Ég er óánægður með flutning þingfrétta í útvarpið, eins og hann hefir verið undanfarið, og vil hvetja til þess, að breytt verði um þingfréttamann. Ég er því samþykkur till.hv.þm. V.-Sk. og ber fullt traust til forseta þingsins um að ráða fram úr því. Þetta er ekki flokksmál í Alþfl., en ég býst við, að allir liti svo á, að rétt sé að láta forsetana ráða mann til að segja þingfréttir og hata eftirlit með því, að starfið verði sæmilega vel rækt.

*Magnús Jónsson: Menn búast ef til vill við einhverri roku frá mér eftir þessa síðustu ræðu hv.þm. S.-Þ., en því fer fjarri, að hætt sé við því, sökum þess að þótt ræða eins og þessi veki eftirtekt hjá öðrum, þá veldur hún ekki öðru en hlátri, þegar hún kemur frá þessum hv.þm., sem síðast talaði. Þessi runa, sem hv.þm. romsaði upp úr sér, er búin að koma oft og mörgum sinnum í þeim blöðum, sem hann hefir aðgang að. Það er eftirtektarvert í þessum árásarklausum hv.þm., að í þeim ræðst hann á menn, sem molnað hafa úr hans eigin flokki, og kallar þá þjófa og ræningja eftir að þeir eru komnir í andstöðu við hann, en þegar þeir voru í hans flokki, þá var vandlega þagað yfir öllu. Í þessu sambandi má nefna dr. Pál E. Ólason; þegar hann kemst í andstöðu við hv.þm., þá er honum bætt á þann lista, sem hv.þm. hefir samið yfir ýmsa andstæðinga sína. Ég verð að viðurkenna það, að ég er yfirleitt í vandræðum með ræður þessa hv.þm., því að þegar búið er að taka burt orðin „ræfill“, „þjófur“ og „þessi maður“, þá er ekkert eftir. Það er jafnauðvelt að fást við þessar ræður og að glíma við draug; ef maður tekur á þeim, þá verður ekkert fyrir. Ég býst því við, að ég geti látið mér nægja mjög svo meinlaust svar við þessari ræðu. Hv. þm. hélt því fram, að ég hefði svo litla þekkingu á þessu máli, sem hér um ræðir, að ég ætti ekki að vera að tala um það. Ég sagði ekkert um það, hvað stöðin væri stór, en ég sagði, að þegar hv.þm. og samherjar hans komu á fót ríkisútvarpi, þá settu þeir upp stöð, sem hafði 3 kw.; annað sagði ég ekki. En annað mál er það, að það hlaut að koma í ljós, hver sem við völd var, að þessi stöð væri of lítil, svo að það þyrfti að stækka hana. Þetta er ósköp eðlilegt. Þá minntist hv.þm. á mínar löngu ræður; ekki alls fyrir löngu kom ég inn í aðra þd., þegar umr. voru um þingsköpin, og gerði þá einn maður skrá yfir ræðulengd flokka, sem hafa verið í andstöðu við stj. Kom þá í ljós, að þegar Íhaldsfl. var við völd, var ræðulengd andstæðinganna sú langmesta, sem nokkur dæmi eru til. Ég varð hissa á þessu, en svo kom það upp úr kafinu, að hv.þm. S.-Þ. var þá í stjórnarandstöðu, og á hann 100 dálka ræðu í þingtíðindunum frá þeim tíma, og tók flutningur þeirrar ræðu 7–8 klst., svo að það er ekki furða, þótt þessi gagnorði maður sé vandlætingarsamur út af löngum ræðum. Ég skal ekki fara langt út í umr. um þessar ofsóknir, sem hv.þm. hélt fram, að Sigurður Einarsson hefði orðið fyrir; ég leyfi mér að nefna hann þannig, því að hér hefir ekki verið talað um hann sem þm. í þessum umr. Ég skal annars ekki deila um þetta mál, því að mín ræða gaf ekkert tilefni til þess; ég geri ráð fyrir, að allir hafi tekið eftir því, hvað ég sagði um þetta. Ég sagði ekkert um það, hvort mér fyndist fréttaflutningur hans góður eða vondur, leiðinlegur eða skemmtilegur; ég sagði aðeins, að þeir, sem skipa fréttamann í útvarpið og skipa til þess mjög harðvítugan pólitískan mann, gera sitt til þess að gera útvarpsfréttaflutninginn hlutdrægan, og þetta stend ég við, en hinsvegar sagði ég aldrei, að þessar fréttir væru hlutdrægar. - Hvað gáfnaprófi í sambandi við fréttaflutninginn viðvíkur, þá þakka ég hv.þm. fyrir þá viðurkenningu, sem hann gefur mér í því efni, því að ég verð að segja, að mér þykir skemmtilegt að hlusta á Sig. Einarsson lesa upp fréttir, svo að ég hefi staðizt þetta gáfnapróf. Ég skal hinsvegar ekkert um það fullyrða, hvort málrómur hans er sá fallegasti, sem maður heyrir í útvarpinu. Hv. þm. sagði, að ég væri ósannsögulasti maður, sem til væri á Íslandi. Ég ætla að láta hann um það; ég hélt, að hann vildi hafa metið, en ef hann vill láta mér það eftir, þá þigg ég það með þökkum, eins og annað frá þessum hv.þm. Þá minntist hv.þm. á útvarpsstjórann og reyndi að hrekja þau orð mín, að það væri ómögulegt að finna, hvað útvarpsstjórinn hefir gert. En það fór eins fyrir hv.þm. og mér; hann gat alls ekki fundið, hvað útvarpsstjórinn hefir gert. Eftir skoðun hv.þm. gæti útvarpið vel haft forstjóra, sem ekkert kann. - Ég er svo eiginlega búinn með það, sem ég þarf að svara þessum hv.þm. Ég skal ekki fara að minnast mikið á þetta með bílana og það. Honum fannst þetta sjálfsagður hlutur. Ég skil það vel; þessi hv.þm. hefir sem ráðh. keypt 100 sinnum meira af bílum heldur en Jónas Þorbergsson gerði; svo notaði hann varðskipin líka. Það var ekki nóg fyrir hann að ferðast fyrir óleyfilegt fé á landi; hann varð að gera það líka á sjó, svo að það er ekki von, að honum vaxi þetta í augum. En það var þó úrskurðað af stj., að það skyldi endurgreiða nokkuð af þessu fé, svo að það eru ekki eingöngu Morgunblaðslygar, að hann gerði það, sem hann átti ekki að gera. Almenningsálitið kom svo skýrt fram, að hann reyndi ekki að bjóða sig fram aftur, enda vitanlegt, að hann hefði sótt slíkan dóm til sinna kjósenda, að það var miklu skynsamlegra af honum að bjóða sig ekki fram. Ég veit það, að þegar hann fer að verja svona hluti, eins og t. d. þjófa og þess háttar, þá verður hann fyrst verulega mælskur. Og ég ætla, að ef þjófur þarf að fá mann til að verja sig, þá fái hann ekki betri mann en þennan hv.þm.

Ég varði aldrei Jóhannes Jóhannesson

. Þetta er sennilega af því, að hann þarf svo oft að verja sjálfan sig.