Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjhn. þessarar hv. d. hefur fjallað um þetta frv. á þskj. 275, og nál. er á þskj. 280, þar sem n. mælir með því, að frv. verði samþ. óbreytt. Við flutning þessa frv. hér í hv. d. var af hálfu ríkisstj. gerð grein fyrir efni þess og tilgangi, og er ekki ástæða til þess að rekja það frekar.



Herra forseti. Ég ætla ekki að ræða hér í sambandi við þetta mál mikið almennt um landbúnaðarmálin, vegna þess að það var búið að ræða þau allýtarlega almennt í sambandi við frv. til l. um breyt. á l. um stofnlánadeildina. En ég hlýt að segja hér nokkur orð út af ræðu þeirri, sem hæstv. landbrh. flutti og var eins konar ávarp í minn garð, þegar síðast var um þetta talað hér í hv. deild. Ég þykist vita, að þótt hæstv. landbrh. muni vera nokkurt karlmenni, muni honum veitast allþungt það hlutskipti að vera landbrh. í þessari ríkisstj. Og það get ég skilið, enda kveinkaði hæstv. ráðh. sér nokkuð í þeim umr., sem síðast urðu hér, og kom þá fram hjá honum óneitanlega nokkur illkvittni í minn garð. Lýsti hún sér í því m.a., að hann gaf mér þau ráð að hafa ekki mjög hátt í sambandi við þessi efni, því að mér færist ekki, það hefði ekki verið haldið svo myndarlega á þessum málum, þegar ég hefði ráðið meiru en ég nú réði. Í því sambandi flutti ráðh. smáþátt um, að það væri ekki að sjá, að ég hefði áorkað miklu í þessum efnum, það sýndu hin mörgu smáu býli á Austurlandi o.s.frv. Í þessum tón talaði hæstv. ráðh. Áður var hann að vísu búinn að óska eftir því, að menn héldu sér við efni frv. og væru ekki með eilífan samanburð varðandi það, hvernig nú væri búið að landbúnaðinum og áður hefði verið. En sem sagt, hæstv. ráðh. missti sjálfur þolinmæðina og fór að ræða um þessi efni á þennan - ég vil segja nokkuð nýstárlega hátt. Út af þessu vil ég fyrst taka fram, að ef það er mér að kenna, að æðimörg bú eru smá á Austurlandi, eins og hæstv. ráðh. virtist vilja halda fram, ætti það eftir sama hugsanagangi, -- ég segi, eftir sama hugsanagangi, að vera mér að þakka, að ærið margir bændur víðs vegar um landið voru búnir að stækka bú sín, áður en núv. ríkisstj. kom til með viðreisnina sína. Sem sagt, ef það er mér að kenna, að æðimargir bændur hafa smábú, þá ætti það eftir sama hugsunargangi að vera mér að þakka, að æðimargir voru þó búnir að koma sér sæmilega fyrir, áður en hæstv. ráðh. tók til með sína landbúnaðarstefnu, því að allir bændur landsins búa við sams konar aðbúnað af hálfu ríkisvaldsins, nema alveg sérstakar ráðstafanir komi til vegna áfalla af völdum harðinda og sauðfjársjúkdóma og þvílíkra búsifja í einstökum héruðum. En á því hafa áreiðanlega engir bændur hagnazt að þurfa á slíku að halda. Þetta segi ég til að sýna, hve lítilfjörlegar svona röksemdir eru. Það hefur áður verið á það minnzt, að það væri ærið mikið af smáum búum á Austurlandi, og ég get ekki stillt mig um að minnast aðeins á það mál. Þetta hefur komið fram áður í sambandi við önnur efni. Ég vil fyrst og fremst minna á, að þannig er ástatt á Austurlandi, að það er æðimargt bænda þar, sem verða að treysta bæði á sjó og land, sem búa meðfram fjörðunum, og jarðir á þeim slóðum fram með fjörðunum margar eru ekki hentugar til stórbúskapar á landi. Menn stunda jöfnum höndum sjó og land, og þar verða búin, landbúin sjálf, auðvitað miklu smærri en annars staðar, og þetta dregur niður meðaltalið, þegar borin eru saman búin í einstökum byggðarlögum. Í annan stað vil ég segja það um Austurland og sérstaklega um Fljótsdalshéraðið, að þar herjaði garnaveikin árum saman og felldi nær með öllu sauðféð. Og eins og menn vita, var það svo árum saman, sem menn kunnu engin ráð við garnaveikinni, og það var ekki lagt út í fjárskipti hennar vegna. Það var ekki fyrr en meðulin fundust við henni, að hægt var að byrja að rétta við, því að þótt menn fengju nokkrar bætur, var aldrei hægt að bæta mönnum þetta óskaplega tjón, sem þeir urðu fyrir. Á þessum slóðum, t.d. á Fljótsdalshéraði, var þannig ástatt, að menn gátu ekki fært sig yfir í aðrar búgreinar, eins og þeir gátu víðs vegar annars staðar á landinu. Það var ekki mögulegt í sama mæli og á Suðurlandi, Suðvesturlandi og Norðurlandi sums staðar, þar sem menn urðu líka fyrir miklum búsifjum af mæðiveiki og sums staðar raunar garnaveiki. Menn gátu ekki á Fljótsdalshéraði fært sig yfir í aðrar búgreinar, eins og víða annars staðar í grennd hinna stóru bæja á landinu. Þess vegna hlaut þetta að hafa miklu alvarlegri afleiðingar fyrir menn á þessum slóðum en nokkurs staðar annars staðar. Auðvitað var svo alveg óhugsandi annað en þessi gífurlegu áföll og þetta ástand allt yrði til þess, að framfaraátök yrðu minni en annars staðar. Það hefði verið kraftaverk, ef slíkt hefði ekki orðið. Ofan á þetta allt bættust svo gífurleg harðindi, meiri en dæmi eru til á þessari öld nokkurs staðar annars staðar á landinu, og ekki í eitt skipti, heldur oftar, þannig að gera varð sérstakar ráðstafanir til þess að fyrirbyggja landauðn af þessum sökum, bæði vegna sauðfjárpláganna og harðindanna. Og þó að nokkrar ráðstafanir væru gerðar til þess að fyrirbyggja það versta., náði það auðvitað alls ekki svo langt, að þarna gæti orðið um voldugar framfarir að ræða á þessum árum. Það er af þessum ástæðum hreinlega, sem bú á þessum slóðum sums staðar eru smærri en annars staðar á landinu, fyrst og fremst af þessum ástæðum, sem ég nú hef verið að rekja. En auðvitað hafa Austfirðingar búið við sömu landbúnaðarlöggjöf og aðrir og eru sízt óvaskari bændur eða til annarra starfa heldur en aðrir landsmenn. Það er ósæmilegt að vera með órökstuddar slettur í þeirra garð. Ég hef nú reyndar ekki orðið var við, að hæstv. landbrh. hafi svo mjög gert það fyrr en nú, en hinir og aðrir hafa leyft sér það. Það, sem ég nú hef sagt um þetta, sýnir, að það er ekki sanngjarnt að bera þessi efni saman án skýringa, þ.e.a.s. skýrslur um bústærð í einstökum landshlutum. Þá sagði hæstv. ráðh. í sambandi við þessar umr. um daginn, að ég ætti ekki að beita mér svo mjög í þessum málum núna, því að mér færist það ekki, eða eitthvað á þá lund. Það hefði ekki verið svo vel fyrir þessum málum séð, meðan ég hefði haft ríkiskassann, eins og hæstv. ráðh. orðaði það. Þetta gefur mér tilefni til að bera þessi efni nokkuð saman. Það ætla ég að leyfa mér að gera. Ég ætla að bera einmitt saman dálítið í fáeinum orðum, hvernig búið er að landbúnaðinum nú og hvernig búið var að honum, á meðan ég hafði ríkiskassann, eins og hæstv. ráðh. vildi orða það. Það eru tveir þættir, sem mestu máli skipta varðandi landbúnaðinn og ríkiskassann. Það eru lánskjörin, sem landbúnaðurinn á kost á, sem eru eitt höfuðatriðið í öllu þessu, og það er hinn beini stuðningur ríkisvaldsins við uppbygginguna í landbúnaðinum. Það eru þessir tveir þættir, sem mestu máli skipta í því tilliti, og það skiptir auðvitað höfuðmáli fyrir landbúnaðinn, hvaða stefna er framkvæmd í þessum málum. Ég ætla því að leyfa mér að bera saman í fáeinum orðum, hvernig ástatt var í þessu tilliti, þegar ég hafði ríkiskassann, eins og hæstv. ráðh. orðaði það, og hvernig það er núna, þegar hann beitir sér fyrir þessum efnum og hans félagar. Það eru þá fyrst lánamál landbúnaðarins. Hvernig eru þau núna, og hvernig voru þau þá? Nú er mönnum ætlað að taka lán til íbúðarhúsabygginga í sveitum með 6% vöxtum. En áður var mönnum séð fyrir lánum með 3½% vöxtum, og það er því engin smávegis breyting, sem hefur átt sér stað til hins verra fyrir landbúnaðinn. Nú er mönnum ætlað að taka lán úr ræktunarsjóði og greiða 6% vexti, en áður, meðan ég og mínir félagar fóru með þessi mál, voru þessir vextir 4%. Þeir hafa hækkað hvorki meira né minna en úr 4% og í 6½%. Þannig er búið að landbúnaðinum núna, og þannig var búið að honum, meðan ég fór með ríkiskassann, eins og hæstv. ráðh. orðaði það. En það er ekki þar með sögð öll sagan í lánamálunum. Nú verða menn að borga sérstakan skatt af tekjum sínum til þess að geta fengið lán með þessum hærri vöxtum. Þá borguðu bændur engan skatt af tekjum sínum til að geta fengið lán með 3½% vöxtum. En nú verða þeir að borga sérstakan skatt, sem nemur um það bil 2% af launatekjum þeirra, til þess að geta fengið lánin með hærri vöxtunum. Það er ekki að furða, þó að hæstv. ráðh. sækist eftir því að bera saman, hvernig þetta var, meðan ég hafði ríkiskassann, og hvernig það er núna. Það er ekki furða. Og á þetta bætist, að kostnaður við byggingar og aðrar framkvæmdir í sveitunum, eins og annars staðar, hefur hækkað alveg gífurlega á þessu tímabili. Það munar tugum þúsunda á ári, sem sá bóndi verður að borga í vextina eina, sem nú ætti að byggja bú sitt upp að nýju, tugir þúsunda, bara í vaxtamismun, sem hann verður að borga meira en áður. Það er ekki að furða, þótt hæstv. ráðh. sé státinn af þessari frammistöðu. Ef við svo athugum hinn aðalþáttinn, þ.e.a.s. beinu framlögin, beina stuðninginn við uppbygginguna í sveitunum, tekur ekki betra við. Þá kemur í ljós, að hæstv. ráðh. og hans félagar hafa verið að lækka jarðræktarframlagið skv. jarðræktarlögunum sjálfum. Þeir hafa verið að lækka þetta framlag raunverulega ár frá ári í 5 ár. Ár frá ári í 5 ár hafa þeir verið að lækka þetta framlag. Engum, sem til þekkir, dettur í hug, að það sé nokkuð sambærilegur sá stuðningur, sem menn fá núna, skv. jarðræktarl., við þann stuðning, sem áður var, meðan ég og mínir félagar fórum með þessi efni. Framlögin hafa farið lækkandi ár frá ári, og ekki nóg með það. Þeim er ætlað að fara áfram lækkandi. Það er ætlun hæstv. ráðh. eftir því frv., sem hér liggur fyrir, að þessi framlög haldi áfram að lækka í öllum greinum skv. jarðræktarl., nema til súgþurrkunarinnar einnar. Síðan kemur stórkostlegur þáttur í þessum efnum, sem ég hefði átt að minnast á í sambandi við lánamálin, lánamál bændanna, og það eru afurðalánin. Á meðan ég hafði kassann, eins og hæstv. ráðh. orðaði það, var búið að byggja upp lánakerfi í því sambandi, byggt á því að lána 67% út á verð afurðanna. Nú hefur þetta verið skorið niður í 52–55% eftir því, hvernig grundvöllurinn er reiknaður, en þó munu þeir, sem til þekkja, fremur telja, að það ætti að nota töluna 52%, vegna þess að grundvöllurinn hefur verið skekktur í framkvæmdinni. Þessi lán hafa verið skorin niður úr 67% niður í 52–55% en fyrirframlánin, sem ætluð eru til að greiða fyrir rekstrarvörukaupum bændanna á vorin, hafa þó verið skorin miklu, miklu meira niður, því að þau hafa verið látin standa í stað í krónutölu þrátt fyrir gífurlegar verðhækkanir á öllum sviðum. Þetta er búið að koma þessum rekstrarfjármálum bændanna í stórkostlegan hnút, sem allir þekkja, og verður auðvitað að reyna að finna einhverja leið til þess að leysa. Þannig er þessi samanburður í örfáum orðum, og skal ég ekki fara lengra út í hann. En að lokum vil ég svo aðeins benda á, hvernig hæstv. ráðh. bregzt við, þegar menn krefjast þess, að nú verði gerðar nýjar ráðstafanir til að rétta hlut landbúnaðarins. Enginn ber sér það í munn, að hlutur landbúnaðarins standi ekki verr en áður. Það er eingöngu rætt um, hvort þessir eða hinir hafi verið búnir að búa nægilega vel um sig til að mæta þessum áföllum, sem orðið hafa undir stjórn hæstv. ráðh. Það er eingöngu rætt um þetta manna á meðal. Og meira að segja stuðningsmenn stjórnarinnar koma ekki fyrir sig öðrum áróðri í þessum málum en því helzt að segja sem svo: Framsóknarmenn áttu að vera búnir að búa enn betur um landbúnaðinn, til þess að hann gæti þolað betur þessi áföll, sem orðið hafa af völdum stjórnarstefnunnar á síðustu árum. - Það er eiginlega hugsunin í áróðrinum. En vitaskuld er, að það verður að miða landbúnaðarlöggjöfina við núverandi ástand, en ekki það ástand, sem var. Þess vegna verður að fá fram á henni mjög þýðingarmiklar breytingar. En hvernig tekur hæstv. ráðh. undir þær kröfur? Það hefur verið sýnt fram á, að verðbólguþróunin og hækkun stofnkostnaðarins hafi grafið alveg grundvöllinn undan verðlagningu landbúnaðarafurðanna, þannig að verðlagning þeirra er algerlega komin úr skorðum, vegna þess að nýi stofnkostnaðurinn og nýi rekstrarkostnaðurinn fæst ekki tekinn til greina. Og þetta fæst ekki lagað með óbreyttri löggjöf. Það virðist ekki vera mögulegt að knýja fram á þessu nægilega lagfæringu að óbreyttri löggjöf. Því hafa samtök landbúnaðarmanna farið þess á leit við hæstv. ráðh., að hann beiti sér fyrir breytingu á löggjöfinni, til þess að þeir geti fengið sinn rétt. En hæstv. ráðh. vill ekki sinna þessu né meiri hl. sá, sem hann styðst við, - vill ekki sinna þessu og neitar að beita sér fyrir lagfæringum í þessu efni. Næst koma svo lánskjör landbúnaðarins, sem hafa verið færð í óviðunandi horf, eins og ég var að lýsa. Það eru kröfur gerðar um, að þessu verði breytt, vextirnir verði færðir aftur í það horf, sem þeir voru, - það er nú ekki hugsað hærra, - og hætt að láta menn borga sérstakan skatt í lánasjóðinn. En hæstv. ráðh. vill ekki sinna þessu. Hann þverneitar að sinna þessu, þverneitar sem sé að sinna óskum bændanna um að breyta afurðalöggjöfinni og þverneitar að sinna því að breyta lánalöggjöfinni til hagsbóta fyrir landbúnaðinn. Loks kemur svo sá þáttur, sem lýtur að beinum stuðningi við uppbygginguna í sveitunum, þ.e.a.s. jarðræktarlögin. Og þá er það allt og sumt, sem hæstv. ráðh. vill gera, að hann vill slíta eitt atriði út úr till. framsóknarmanna um endurbætur í þeim efnum, varðandi súgþurrkunina. Hann vill slíta það atriði eitt út úr og sinna því, og þó ekki til fulls, en láta annan stuðning skv. jarðræktarl. fara minnkandi áfram. Þetta eru því miður þær undirtektir, sem þessi lífshagsmunamál bændastéttarinnar fá hjá hæstv. ráðh. og þeim meiri hl., sem hann styðst við.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Austf. var hér með hálfgerða kveinstafi út af því, sem ég hafi sagt hér um smábýlin á Austurlandi. En hv. þm. veit, af hvaða tilefni hann var minntur á það, að þar væri mikið um smábýli, eins og reyndar víða annars staðar á landinu. Það var þessi hv. þm., sem talaði af miklum þjósti og gorgeir um það, að ekki dygði að horfa aðgerðalaus á það, að ekki tækjust meiri framfarir í landbúnaðinum og breytingar á smábýlunum heldur en verið hefur. Það varð þá ekki hjá því komizt að minna hv. þm. á það, að hann hafði verið 30 ár þm. fyrir þann landshluta, þar sem mest er um smábýli, og á þessu 30 ára tímabili áhrifamaður og oft ráðh. Ég hygg, að þeir, sem hlýddu á umr., hafi talið allt þetta eðlilegt frá minni hendi, og ég hygg líka, að flestir hafi gert sér grein fyrir því, að hv. 1. þm. Austf., með þá fortíð sem hann hefur, ætti ekki að gera lítið úr þeim ráðstöfunum, sem gerðar hafa verið til viðreisnar landbúnaðinum síðan hann fór frá völdum. Hv. þm. fór áðan að tala um landbúnaðarsjóðina, og hafði ég eiginlega búizt við því, að hann hliðraði sér hjá því að gera það, þar sem vitað er, hvernig þeir voru, þegar núv. ríkisstj. komst til valda. Þessir sjóðir voru gjaldþrota, gersamlega gjaldþrota, áttu 31 millj. kr. minna en ekki neitt, og vinstri stjórnin felldi krónuna, eins og vitað er, vorið 1958 og með áframhaldandi dýrtíð árið út 1958, þannig að sú króna, sem skráð var 1960, var vinstristjórnarkróna, en hv. 1. þm. Austf. undirbjó fjárlögin fyrir árið 1959. Var gert ráð fyrir í því frv. að rétta við landbúnaðarsjóðina? Ég hygg, að margir minnist þess, að í fjárl. hefur verið mörg undanfarin ár og jafnvel áratugi 4 millj. kr. framlag til búnaðarsjóðanna, og hv. 1. þm. Austf., þáv. fjmrh., lét það vera að hækka þessa upphæð, þegar hann undirbjó frv. til fjárl. fyrir árið 1959. Þetta var hans framlag til stuðnings sjóðunum, eftir að búið var að grafa undan þeim með 55% yfirfærslugjaldi vorið 1958 og aftur aukinni gengisfellingu út allt það ár. Ég hygg, að flestir hafi nú sannfærzt um, að það hafi verið vel að því unnið að byggja upp lánasjóði landbúnaðarins, og ég hygg, að bændur séu þegar farnir að finna fyrir þeirri breytingu, sem orðin er í lánamálum landbúnaðarins. Áður þurftu bændur mánuðum saman og jafnvel árum að bíða eftir lánum eftir að hafa ráðizt í framkvæmdirnar, vegna þess að fé var ekki fyrir hendi. Og loks þegar lánin komu, þá voru þau það við nögl skorin, að þau voru ekki nema lítill hluti af því, sem raunverulega bar að láta af hendi, og urðu bændur því að bjarga sér á víxlum og söfnuðu lausaskuldum, sem vitanlega varð að borga víxilvexti af. Og það er skemmst að minnast þess, að núv. ríkisstj. varð að gera ráðstafanir til að rétta hag bænda með því að losa þá við lausaskuldir, sem höfðu safnazt, sérstaklega á árunum 1957 og 1958, eins og menn minnast, og breyta þessum lánum í 20 ára lán. Það er dálítið einkennilegt, þegar hv. 1. þm. Austf. er að tala um hina miklu vaxtabyrði, sem bændur bera nú, vegna þess að vextirnir hafi verið hækkaðir frá því, sem þeir voru. Í fyrsta lagi hefur það gerzt, að nú fá bændur stærri hundraðshluta af byggingarkostnaði úr stofnlánadeild landbúnaðarins heldur en áður var og nota þess vegna minna af víxillánum og lausaskuldalánum, sem verður að borga hæstu vexti af, heldur en áður var. Og nú hefur það gerzt, að mikil leiðrétting hefur fengizt í verðlagsgrundvelli landbúnaðarins hvað vextina snertir, þannig að vextirnir eru nú teknir til greina í mun ríkari mæli en áður var til útgjalda í grundvellinum. Meðan vextirnir voru ekki teknir til greina í grundvellinum, sem bóndinn raunverulega greiddi út, var verið að taka af hans kaupi, og þá fékk bóndinn ekki það verð, sem honum var ætlað að fá. 1958 er bændunum reiknað til útgjalda aðeins 8188 kr. í verðgrundvelli landbúnaðarvara. En haustið 1963 er þessi upphæð reiknuð 31162 kr. Dettur nokkrum manni í hug, að bændur séu ekki betur settir en áður hvað vaxtaútgjöldin snertir? 1958 er bændum reiknað aðeins 8188 kr., en nú er þeim reiknað 31162 kr. Dettur nokkrum manni í hug, að vextirnir hafi raunverulega hækkað sem þessu nemur? Það vita allir, að vextirnir hafa ekki hækkað nálægt því sem þessu nemur. Við skulum vera sammála um, að vextirnir hafi hækkað um 50%. Við skulum einnig vera sammála um, að skuldir hafi aukizt nokkuð síðan 1958 og af þeim ástæðum hljóti vaxtaupphæðin að vera hærri. En við skulum einnig vera sammála um, að hér hefur fengizt stórkostleg leiðrétting, bæði á þeim vöxtum, sem eru út greiddir vegna skulda, og einnig og ekki sízt fyrir það, að nú er farið að reikna vexti af eigin fé bóndans, sem bundið er í bústofni, jörð og húsum. En á meðan hv. 1. þm. Austf. var fjmrh., fengu bændurnir enga vexti af því kapítali, sem bundið var í búinu, jörðinni og húsunum. Þeir urðu að hafa þetta vaxtalaust, og það er ekki fyrr en haustið 1960, sem farið er að reikna þessa vexti, þá að vísu lágt, ekki nema 3½% til að byrja með. Það var leiðrétt aftur 1962, fært upp í 5% og á s.l. hausti 6%. Hér er því stórkostleg leiðrétting á verðlagsgrundvellinum. Og þegar tekið er tillit til þess, hvaða vaxtaupphæð er tekin inn í verðlagsgrundvöllinn nú og að bændur fá hærri hundraðshluta úr stofnlánadeildinni en áður og búa þess vegna við minna af víxil- og lausaskuldum en þá, þá er enginn vafi á því, að það er betur búið að bændum í lánamálunum nú en áður var, og á þó eftir að sjást betri útkoma í þessum efnum, þegar stofnlánadeildinni vex fiskur um hrygg, en eins og kunnugt er, er hún ekki enn nema tveggja ára. Lögin eru ekki nema tveggja ára um stofnlánadeild landbúnaðarins. Ef lögin væru 10 ára eða 20 ára, væri þarna kominn stofnlánasjóður fyrir landbúnaðinn, sem tryggði landbúnaðinn gegn lánsfjárskorti. Og það er það, sem flestir bændur eru farnir að sjá, að er mikils virði. Og það á ekki að telja eftir þetta 1%, sem greitt er af búvörunni til uppbyggingar lánasjóða landbúnaðarins. Neytendurnir telja ekki eftir að greiða 0.75%, og bændurnir munu ekki heldur gera það. Það eru enn aðeins nokkrir forustumenn Framsfl., sem halda áfram þessu nuddi í pólitískum tilgangi gegn hagsmunum bænda. Og það þarf talsverða kokhreysti til, þegar sami maðurinn furðar sig á því, að bændur skuli vilja láta 1% til uppbyggingar stofnlánadeildinni, en þeir eiga með glöðu geði að láta 1% eða nálægt því í Bændahöllina, sem a.m.k. er mjög vafasamt til hagnaðar fyrir bændastéttina, en út í það mál skal ég ekki fara hér. En það er áreiðanlega ólíku saman að jafna að byggja upp lánsstofnun til að tryggja það, að lán fáist til uppbyggingar í sveitunum, eða láta gjald af búvörunni til Bændahallarinnar, e.t.v. ekki til byggingar Bændahallarinnar, heldur e.t.v. miklu fremur til að borga taprekstur á þessu húsi. Hv. 1. þm. Austf. verður að viðurkenna það, að hann setti ekki markið hátt, þegar hann var fjmrh. Hann passaði ríkiskassann, vildi hafa ballans á fjárl. og neitaði m.a. um það að hækka framlag til búnaðarsjóðanna úr 4 millj., eftir að vitað var, að þeir voru orðnir gjaldþrota. Þessi hv. þm. neitaði því einnig að setja hærra markið í ræktunarmálunum en sem miðast við 10 ha. 1957, þegar rætt var um aukinn stuðning til þeirra býla, sem skemmst voru á veg komin. Og það hefur verið minnt á það hér áður, að þegar aðrir töldu markið of lágt sett, þýddi ekki að vera að tala um óskalista að þessu sinni, heldur aðeins það, hvað væri fyrir hendi af peningum til þess að ráðstafa. Það er áreiðanlegt, að það eru margir, sem taka eftir því nú, þegar hv. 1. þm. Austf, er að gera lítið úr þeim tveim frv. til aukinnar jarðræktar, sem hér hafa verið lögð fram af ríkisstj. Þessi frv. gera ráð fyrir útgjaldaaukningu hjá ríkissjóði, sem nemur 20 millj. kr. á ári. Frv., sem þessi hv. þm. var að tala um hér áðan, frv. til jarðræktarlaga, hefði aukið útgjöld ríkissjóðs um 15 millj. Það kom ekki að eins góðum notum og þau frv., sem nú hafa verið lögð fram. Það er betra fyrir landbúnaðinn að fá þessi frv. lögfest heldur en þetta margumrædda jarðræktarlagafrv., og það er eingöngu þess vegna, sem þessi stefna hefur verið tekin og þessi frv. lögð fram, þ. e. að ýta undir ræktunina, þar sem hún er skemmst komin, og þar eru smábýlin höfð helzt í huga, því að það liggur vitanlega mest á að auka ræktunina þar, sem hún er minnst. Það er um það að ræða hjá smábýlunum, sem litla ræktun hafa, annaðhvort að þau fari í eyði eða ræktunin verði aukin. Og ríkisstj. hefur tekið þá stefnu að koma í veg fyrir, að smábýlin fari í eyði, og ýta undir það, að ræktunin verði aukin þar og þær jarðir, sem eru í ábúð, verði ábúðarhæfar. Þetta munu bændur kunna að meta. Það eru 3800 jarðir, sem njóta góðs af þessum lögum, en það eru óneitanlega nokkur hundruð jarðir, eða á annað þúsund jarðir, sem eru komnar það langt með ræktunina, að þær fá ekki að sinni hækkaðan jarðræktarstyrk. Ég er þeirrar skoðunar, að þær jarðir eigi að fá hækkaðan jarðræktarstyrk, þegar tíma líða, en það er tvímælalaust meiri nauðsyn að ýta undir ræktunina á smábýlunum. Hér var fyrir nokkrum dögum fundur með forustumönnum ræktunarsambandanna víðs vegar af landinu. 50–60 menn munu hafa mætt á þessum fundi, og tel ég það vel farið, að til slíks fundar var stofnað. Margir fundarmanna tóku til máls og lýstu sinni skoðun á ræktunarmálunum og á þessum frv., sem hér hafa verið lögð fram og eru til umr. Og það kom greinilega fram í umr. þessara forustumanna ræktunarmálanna, að nú mundi koma fjörkippur í ræktunina í landinu. Það væri enginn vafi á því, að þessi frv. mundu verða til þess, að ræktunin mundi stóraukast strax á þessu ári. Þá er tilganginum náð. Og þessir forustumenn ræktunarmálanna lýstu ekki óánægju sinni yfir því, að sú stefna hefur verið tekin, sem hér er um að ræða, að koma ræktuninni á öllum byggðum jörðum upp í a.m.k. 25 ha. Sú skoðun mun hafa verið ráðandi á þessum fundi, að þetta væri það, sem brýnasta nauðsyn bæri til að stefna að, þótt vitanlega bæri að stefna að aukinni ræktun á sem flestum sviðum. Ég geri ráð fyrir því, að hv. 1. þm. Austf., –og má vel vera, að hann hafi þegar sagt það hér, - vilji halda því fram, að frv. um stofnlánadeildina og 25 ha. markið út af fyrir sig sé ekki að lasta, en hitt jarðræktarfrv. hefði átt að fylgja í heild. Það væri alveg eftir honum að segja það, og það væri þá alveg í samræmi við stórhug þessa hv. þm., þegar hann er ekki í ríkisstj. og þarf ekki að útvega fjármuni til framkvæmdanna. En ég veit, að flestir hv. þm. skilja, að það verður ekki gert allt í einu, og þegar mþn. samþykkti frv. til jarðræktarlaga, sem gerði ráð fyrir 15 millj. kr. útgjöldum á ári, reiknaði mþn. ekki með því, að 25 ha. takmarkið yrði einnig sett og aukinn ræktunarstyrkur á jarðir, sem hefðu tún undir því marki. Bændur og þeir, sem fylgjast með ræktunarmálum og hagsmunamálum bændanna, eru samþykkir því, að þetta sé betra en þótt jarðræktarlagafrv. hefði verið flutt. Og það er áreiðanlegt, að hv. 1. þm. Austf. talar ekki í umboði meiri hl. bænda, þegar hann er að gera lítið úr því, sem hér hefur verið flutt fram, og telja, að annað hefði verið betra og jafnvel þetta látið vera. Hv. þm. var að tala hér um, að það hefði aukizt kostnaður við byggingar í sveitum, vélakaup og annað. Þetta vita vitanlega allir hv. þm., allir, sem hlusta á þessar umr. En spursmálið er þetta: Hefur rekstrarkostnaðurinn hækkað meira, hefur byggingarkostnaðurinn hækkað meira en það, sem bændum hefur verið gefinn kostur á að fá til viðbótar því, sem áður fékkst, vegna dýrtíðarinnar? Og ef menn ætla að gera sér grein fyrir þessu, verður að vera ljóst, hvað byggingarkostnaðurinn hefur aukizt, og þá verður byggingarvísitalan, sem við höfum, þar til hliðsjónar, og ég ætla, að byggingarvísitalan muni vera nú nálægt 50 stigum. Ég vil ekki fullyrða, hvort hún hefur farið rétt undir eða rétt yfir. Og ef við viljum gera okkur grein fyrir því, hvernig er með vélakaupin, þá hygg ég, eftir að tollarnir voru lækkaðir á vélunum s.l. vetur, að það muni vera milli 50 og 60% hækkun á vélum frá því 1958 og eins og var á s.l. ári. Þá er spurningin þessi: Hvaða ráð hafa bændur til þess að mæta þessum hækkunum? Og þá er að gera sér grein fyrir því, hver hækkunin hefur orðið á framleiðsluvörum landbúnaðarins. Það var tekið fram hér, þegar rætt var um þessi mál síðast, hver sú hækkun var, að sauðfjárafurðir hafi hækkað um 77% og mjólkurafurðir um nálægt 50%, og reyndar er þessi hækkun meiri en hér er nefnt, vegna þess að 1958 fengu bændur ekki það verð, sem skráð var í grundvellinum, eins og alkunnugt er, og það vantaði frá 7 og upp í 10% á verðið, vegna þess að bændur fengu ekki bætt það tjón, sem þeir urðu fyrir, þegar landbúnaðarvörur voru seldar úr landi fyrir lægra verð en markaðsverðið innanlands. Það var mikið um það rætt á búnaðarþingi 1957 og 1958, hvernig bregðast ætti við þessum vanda, að bændur þurftu að bera tapið af útflutningnum. Og eina ráðið, sem þá var fyrir hendi, og það ráð gaf þáv. ríkisstj., var að miða framleiðsluna eingöngu við innanlandsmarkaðinn, draga úr framleiðslunni. Það var ekki undarlegt, þótt búnaðarþing eyddi miklu af sínum tíma í umr. um þetta mál 1957 og 1958. Einhverjum datt í hug, að e.t.v. gæti ríkissjóður tekið að sér að borga þennan halla, og ég býst við, að það hafi verið talað við hv. 1. þm. Austf., þáv. fjmrh. En víst var það, að búnaðarþing fékk engin ráð til lausnar á þessu önnur en þau að draga úr framleiðslunni, og það var gert með þeim árangri, að það varð að flytja inn smjör í ársbyrjun 1960. Bændur voru sammála um, að það væri tilgangslaust að vera að framleiða meiri mjólk en svo, að hún seldist öll í landinu, því að það lækkaði meðalverðið. Fjmrh. neitaði að opna ríkiskassann til þess að koma til móts við bændur og rétta þeirra hlut. Framleiðslan dróst saman. Það, sem síðan hefur gerzt, er öllum kunnugt, að ríkissjóður borgar þann halla, sem verður á útfluttum landbúnaðarvörum, og bændur hafa aukið framleiðsluna síðan. Í staðinn fyrir það að flytja inn smjör, vegna þess að mjólkurafurðir vantaði í landinu, stendur til að flytja út 250 tonn af smjöri á þessu ári. Og nú spyr ég: Dettur nokkrum manni í hug, að þetta hefði verið gert, ef hv. 1. þm. Austf. hefði verið við kassann? Mundi ekki bændur enn vanta 10–15% á grundvallarverðið, ef þeir ættu að bera hallann af útflutningnum eða hefðu þeir tekið þann kostinn að halda áfram að draga saman seglin og hafa hér skort á landbúnaðarvörum, eins og farið var að brydda á um það leyti, sem vinstri stjórnin gafst upp? Það hefði verið mikil óheillaþróun, ef sú stefna hefði verið ráðandi lengur, að bændur hefðu dregið saman seglin. En líklega var það óhjákvæmilegt, ef ríkissjóður hefði ekki komið til móts við bændur og tryggt þeim þannig fullt verð fyrir allar afurðirnar. Og það er gert ráð fyrir, að á þessu verðlagsári muni útflutningsuppbætur verða 130 millj. kr. Þessar 130 millj. hefði bændur vantað upp á verðlagið, ef þeir hefðu þurft að flytja út vörur eins og nú, ef hv. 1. þm. Austf. hefði passað kassann og gætt hans eins vel og hann gerði 1958, þegar búnaðarþingsfulltrúarnir gengu á hans fund. Hv. þm. talar um afurðalánin, og hefur mikið verið rætt um þau í vetur. Það er rétt, að afurðalánin eru nú 55%, en voru áður 67%. Afurðalán til landbúnaðarins eru hin sömu og til sjávarútvegsins, en bændum hefur verið borgað út á afurðirnar eins fljótt og eins mikið og áður, og það er vegna þess, að í viðbót við afurðalán Seðlabankans lána viðskiptabankarnir það mikið, að útborgunin þarf ekki að lækka til bændanna eða dragast lengur en áður var. Nú er að því stefnt að auka afurðalánin frá Seðlabankanum, og víst hafa afurðalán til landbúnaðarins aukizt mikið á einu ári. Þannig var það 1962, að afurðalán til landbúnaðarins urðu þá mest 294 millj., en urðu á s.l. ári í nóvemberlok 383 millj., eða 89 millj. kr. hærri. Ég hef oft látið þá skoðun mína í ljós við hv. 1. þm. Austf. og aðra, að ég teldi æskilegt, að afurðalánin gætu hækkað, og ég vil, að að því verði unnið. Ég tel eðlilegt, að bændur geti fengið strax allt að 90% út á afurðirnar, og það beri að stefna að því. Ég tel hins vegar ekki fært að borga bændum, jafnvel þótt fé væri fáanlegt, 100%, eins og hér hefur verið gerð till. um, einfaldlega vegna þess, að vörurnar eru teknar í umboðssölu, og það mundi enginn, sem tekur vörur í umboðssölu, fást til þess að borga 100% út strax við móttöku. Þetta er eitt af þeim verkefnum, sem eru fram undan og ber að vinna að, og ég tel, að það muni stefna í rétta átt með það og vinnast smátt og smátt. Fyrirframlánin, sem hv. 1. þm. Austf. talaði um hér áðan, það er alveg rétt, sem hann sagði um það, að þau hafa staðið í stað og hafa ekki verið hækkuð. Það er vitanlega til athugunar, hvort það getur orðið. En það hefur áður verið lýst hér, hvernig á því stendur, að Seðlabankinn veitir ekki hærri lán en 55%. Það er vegna þess, að Seðlabankinn hefur ekki meira fjármagni yfir að ráða en þetta, þar sem Seðlabankinn þarf að hafa fé, sem nemur jafnmikilli upphæð og þau lán, sem eru úti hjá honum, og gjaldeyrisvarasjóðurinn. Hv. 1. þm. Austf. var að tala um verðlagningu búvaranna hér áðan og vildi jafnvel gefa í skyn, að verðlagsgrundvöllurinn hefði skekkzt. E.t.v. hef ég heyrt skakkt, en mér heyrðist hann segja, að verðgrundvöllurinn hefði skekkzt nú síðasta ár. Ég tel, að ef hann hefur sagt það, hafi það verið mismæli hjá honum. Það getur ekki verið, að hann ætli að halda því fram, því að allir, sem þekkja til þessara mála, eru samþykkir því, að verðgrundvöllurinn hafi verið leiðréttur mjög mikið, allir, sem þekkja til þessara mála, vita, að verðgrundvöllurinn hefur verið leiðréttur mjög mikið, þótt enn séu skekkjur í honum, sem þarf að leiðrétta. Og það hefur verið spurt að því, hvernig á því standi, að það eru skekkjur í verðgrundvellinum. Verðgrundvöllurinn var myndaður fyrst með sex manna nefndar lögunum frá 1943 og aftur endurskoðaður með framleiðsluráðslögunum 1947. Það gæti ekki verið skekkja í verðlagsgrundvellinum nema af því, að þær hefðu verið myndaðar einhvern tíma, og ég held, að ég hafi minnt hv. 1. þm. Austf. á það fyrir ekki alllöngu, hvenær stærsta skekkjan var mynduð. Það var haustið 1957, þegar landbúnaðarvörurnar voru hækkaðar um 1.88%, þegar þessi hv. þm, var fjmrh., eftir að kaupgjaldið hafði verið hækkað um 11–12%, en annar rekstrarkostnaður landbúnaðarins hækkað um allt að 20%. Það var þá, sem var mynduð skekkja, og það er þessi skekkja meðal annarra, sem nú hefur verið leiðrétt haustið 1962 og aftur á s.l. hausti. Og ég segi það aftur: ég vona, að hv. 1. þm. Austf. hafi sagt þetta af misgáningi áðan, að það hafi myndazt skekkja í verðlagsgrundvellinum nú í seinni tíð, ef hann hefur sagt það, því að hafi hann sagt það, speglar það svo mikla vanþekkingu á þessum málum, að það er ekki leyfilegt fyrir hann að tala um þau, ef hann veit ekki betur. Hv. þm. talaði hér um frv., sem stjórn Stéttarsambandsins hafði sent mér og óskað eftir því, að ég flytti. Ég lýsti því við setningu búnaðarþingsins, að ég hafði látið stjórn Stéttarsambandsins vita, að ég mundi ekki flytja þetta frv. Og það er eingöngu vegna þess, að eftir að ég hafði lesið frv. og kynnt mér það vel, sannfærðist ég um, að það væri ekki bændum til hagnaðar að fá það flutt. Ég hef hins vegar sagt stjórn Stéttarsambandsins, að ef frv. kemur inn í þingið, verða um það umr., þá geta menn speglað sig í því og áttað sig á því, hvað er til vinnings og hvað er til taps. Og ef hv. 1. þm. Austf. hefur lesið þetta frv., sem ég býst nú varla við að hann hafi gert enn, en hann ætti að gera, hann ætti að taka frv. og lesa það og gera sér grein fyrir því, hvort það er til hags fyrir bændur að fá það flutt. Og hvernig stendur á því, að stjórn Stéttarsambandsins hefur ekki komið frv. inn í þingið enn þá, því að það var í nóvembermánuði, sem ég lét stjórn Stéttarsambandsins vita, að ég var ófáanlegur til þess að flytja frv.? Og ég er tilbúinn, hvar og hvenær sem er, að gera grein fyrir því. En ég ætla nú ekki að fara að ræða þetta frv., ég ætla að bíða með það, þangað til það kemur hér inn í þingið, því að mér þykir líklegt, að hv. 1. þm. Austf. taki að sér að flytja það, ef hann telur, að það sé svo mikils virði sem hann var að gefa hér í skyn áðan. Ég held, að það sé nú ekki ástæða til að taka lengri tíma í að svara hv. 1. þm. Austf. Hann hefur gert þetta mál að umtalsefni, og ég reikna með því, að það hefði staðið á sama, hvernig frv. um breytingu á jarðræktarlögunum og stofnlánadeildinni hefði verið, þá hefði þessi hv. þm. reynt að koma með yfirboð, og hv. 5. þm. Austf. hefur nú flutt þarna brtt., það hafði verið talsverð keppni um það, hvor gæti orðið á undan. Hv. 5. þm. Austf. varð á undan með till., og kannske er það vegna þess, sem hv. 1. þm. Austf. vill nú láta að sér kveða hér í umr. En það verður ekki hv. 1. þm. Austf. eða hans flokki til framdráttar að koma með öllu meiri öfgar og fjarstæður en fram hafa verið dregnar nú þegar.



Herra forseti. Eins og vænta mátti, gat hæstv. ráðh. ekki í þessu langa máli, sem hann flutti hér áðan, hnekkt neinu af því, sem ég hafði sagt um samanburð á því, hvernig búið var að landbúnaðinum, þegar ég hafði, eins og hann kallaði það, sjálfur ríkiskassann, og hvernig búið er að honum nú. En hann gerði dálitla tilraun til þess að draga athyglina frá aðalatriðunum í því sambandi, og það var allt og sumt, sem hann aðhafðist allan þann langa tíma, sem hann stóð hér í ræðustólnum. Í fyrsta lagi hélt ég því fram, og um það þarf ekkert að deila, að bændur búa nú við meira en 50% óhagstæðari vexti á aðallánum sínum en áður var. Þetta neyddist hæstv. ráðh. til að játa. í annan stað neyddist hæstv. ráðh. vitaskuld til að játa, að til þess að fá þessi verri lánskjör nú verða bændur að borga sérstakan skatt af tekjum sínum, sem áður kom ekki til greina. Allt þetta stendur fast þrátt fyrir þessa löngu ræðu hæstv. ráðh. til að reyna að draga athyglina frá þessu. En hann reyndi að gera það með því að halda því fram, að bændur fengju tiltölulega meiri lán úr ræktunarsjóði en áður var. En þetta veit hæstv. ráðh., að er rangt. Það er ekki lánað meira tiltölulega nú úr ræktunarsjóði en áður var. Og hæstv. ráðh. veit líka, að það er rangt, að bændur hafi áður orðið að bíða árum saman eftir lánum úr ræktunarsjóði. Sá háttur var á kominn að útvega ræktunarsjóðnum það, sem þurfti, til þess að hann gæti fullnægt eftirspurninni eftir lánum. Þannig var þetta, hvað sem hæstv. ráðh. segir um það nú. Það er því alger fjarstæða, að menn þurfi minna á víxlum að halda nú en áður og þar komi eitthvað á móti til þess að bera þennan hærri vaxtakostnað á föstu lánunum. Ég hugsa, að það séu engar ýkjur að segja, að það þurfi á mun meiri víxlum og lausalánum að halda nú en nokkru sinni fyrr til þess að byggja upp í landbúnaðinum. Það mun vera sönnu næst, þó að hæstv. ráðh. láti sér sæma að halda því fram, að menn muni nú þurfa minna af lausalánum til þess að byggja upp í landbúnaðinum en áður var. Þá er það náttúrlega hneyksli að heyra hæstv. ráðh. halda fram, að það sé allt í einu orðið ómögulegt að sjá lánasjóðum Búnaðarbankans fyrir peningum, nema með því að skattleggja bændur sérstaklega. Það var þó gert áður, þeim var séð fyrir peningum án þess að skattleggja bændur sérstaklega. Og þessi saga um gjaldþrot landbúnaðarsjóðanna er ekkert annað en þjóðsaga. Ef núv. ríkisstj. hefði látið ríkissjóð standa við það, sem hann átti að gera í sambandi við gengistöpin, sem urðu, stóðu þessir sjóðir vel, og það var enginn vandi að útvega þeim fjármagn þessi árin umfram það, sem áður hafði verið. Þeir, sem kunnugir eru þessum málum, geta gert sér í hugarlund, hvort það mundi hafa verið meira átak nú þjóðfélagslega séð að sjá bændum fyrir þessum hagstæðu lánum heldur en áður var, miðað við þjóðartekjurnar á þessum uppgripaárum, sem verið hafa nú. En á þessum uppgripaárum hefur þannig verið hallað á bændastéttina í þessu tilliti, að vextirnir hafa verið hækkaðir um 50% og innleiddur sérstakur skattur á þá í sambandi við lánin. Áður var reynt að byggja upp lánakerfið vegna bændanna sjálfra og til þjónustu við þá, en núna virðist það vera aðalmarkmiðið, að bændur byggi lánakerfið upp sjálfir til þess að hlífa ríkiskassanum við útgjöldum, og því eru nú gjöldin lögð á bændurna sjálfa, þeir látnir lána sjálfum sér. Hæstv. ráðh. sagði, að bændur væru farnir að finna fyrir þeirri breytingu, sem hefði orðið í lánamálunum. Það er víst alveg áreiðanlegt. Það eru ekki neinar ýkjur í þessu hjá hæstv. ráðh. Þeir eru sannarlega farnir að finna fyrir því, og a.m.k. þeir, sem eru að byggja upp á jörðunum sínum núna, finna meira en lítið fyrir því. En bara ekki á þá lund, sem hæstv. ráðh. vildi vera láta, því að ég hugsa, að það sé öllu þyngra að borga 6% en 3½% og líka nokkuð þyngra að borga 6% en 4% - og svo skattinn að auki. Þá sagði hæstv. ráðh., að þetta væri svo léttbært fyrir menn núna, vegna þess að nú hefðu menn fengið þetta allt svo rækilega sett inn í verðlagsgrundvöllinn, að manni skildist. Það væru eiginlega aðrir, sem væru farnir að borga vextina. En hvernig er ástatt um verðlagsgrundvöllinn í því sambandi? Ég vil biðja hann að taka eftir því, að það er gert ráð fyrir því í verðlagsgrundvellinum, að meðalbóndinn skuldi 111500 kr. Hvernig haida menn, að það sé í samræmi við raunveruleikann hjá þeim, sem nú þurfa að koma fyrir sig búi, að gera ráð fyrir því, að meðalbóndinn skuldi 112500 kr.? Og vextir af ræktunarsjóðslánum eru reiknaðir á 4.7% í grundvellinum, en ekki 6%, eins og þeir raunverulega eru. Hvernig halda menn, að þetta taki sig út fyrir ungu bændurna og þá, sem eru að taka við, að eiga að búa við þetta? Og svo kemur hæstv. ráðh. og státar af því, að menn eigi nú auðveldara með að þola hærri vextina, vegna þess að þeir séu svo rækilega teknir inn í verðlagsgrundvöllinn. En það er í verðlagsgrundvellinum, segi ég og skrifa, gert ráð fyrir 111500 kr. skuld. Það er eins og tekið er núna út á eitt lítið útihús. Síðan kemur hæstv. ráðh. og segir, að það komi hér þm., sem tali eins og álfar út úr hól um það, að verðlagsgrundvöllurinn hafi skekkzt. Ja, þvílíkt hneyksli að tala um, að verðlagsgrundvöllurinn hafi skekkzt. Verðlagsgrundvöllurinn hefur auðvitað rammskekkzt við þá geysilegu verðlagsbyltingu og byltingu í fjármagnskostnaði, sem orðið hefur á undanförnum árum, þannig að hann hefur aldrei verið skakkari en nú. En hvað segja menn um, þegar gert er ráð fyrir því, að fyrningarafskriftir af vélum séu miðaðar núna við 80 þús. kr.? Það er ekki gert ráð fyrir, að á meðalbúi sé einn traktor. Og eftir því sem stofnkostnaðurinn og fjármagnskostnaðurinn vex, eftir því skekkist verðlagsgrundvöllurinn meira, ef ekki er fullt tillit tekið til breytinganna í honum sjálfum. Ég óttast, að hæstv. ráðh. hafi alls ekki gert sér grein fyrir því, hvað hér hefur raunverulega skeð. Það, sem hér hefur raunverulega skeð, er það, að þó að Stéttarsambandið, sem ekkert er honum að þakka vitaskuld, hafi getað barið fram einstaka leiðréttingu á verðlagsgrundvellinum og einstökum liðum í glímu sinni við neytendurna, þá hefur verðlagsbyltingin, sem orðið hefur í landinu, grafið undan verðlagsgrundvelli landbúnaðarins, það er m.a. þess vegna, sem hann alls ekki getur staðizt, þess vegna ekki sízt. Enda veit ég, að hæstv. ráðh. er þetta náttúrlega vel ljóst. Honum er það auðvitað vel ljóst, að þessar skuldatölur og þessar stofnkostnaðartölur og þessir kostnaðarliðir, sem settir eru núna inn í verðlagsgrundvöllinn vegna fjármagnskostnaðar og vegna uppbyggingarinnar, eru ekki í neinu samræmi við raunveruleikann, og þeir skekkjast óðfluga, eftir því sem óðadýrtíðin vex og stofnkostnaðurinn, og þetta er auðvitað alvarlegasta vandamálið. Ég hef aldrei haldið því fram, að verðlagsgrundvöllurinn, sem orðið hefur niðurstaðan á viðureign fulltrúa frá neytendum og framleiðendum, hafi á undanförnum árum verið sá rétti. Mér hefur aldrei dottið í hug að halda því fram, þó að hæstv. ráðh. tali eins og ég hafi gert það. Mér er fullkomlega ljóst, að það hefur aldrei náðst það, sem kalla mætti rétta niðurstöðu. En hinu ætla ég að halda fram, að skekkjurnar í þessu hafi farið versnandi. Þó að leiðréttir hafi verið einstakir liðir í þessari glímu, hefur þróunin grafið jafnóðum undan enn örara, og þróunin stafar af þeirri dýrtíðar- og verðbólgustefnu, sem hæstv. ríkisstjórn hefur beitt sér fyrir. Það er þess vegna algerlega ljóst, og hæstv. ráðh. kemst ekki undan því, að varðandi lánakjörin hefur þessu verið kippt aftur á bak til stórtjóns fyrir landbúnaðinn og verðlagsgrundvöllurinn versnað frá því, sem áður var, og dugir þar ekkert yfirklór. Í annan stað hefur hæstv. ráðh. vitaskuld orðið að játa það með þögninni, að bein framlög samkv. jarðræktarlögunum hafa farið lækkandi ár frá ári, og hæstv. ráðh. fæst ekki til þess enn að gera annað en slíta út úr einstaka liði í jarðræktarlögunum, en láta framlögin halda áfram að lækka á öllum hinum liðunum. Þetta hefur hæstv. ráðh. orðið að játa með þögninni og kemst ekki fram hjá því. Ráðh. segir, að ég tali ekki hér í umboði meiri hluta bænda, þegar ég er að gagnrýna þetta. Ég veit ekki, hvar hæstv. ráðh. hefur haldið sig, ef hann hefur ekki orðið þess var, að bændur yfirleitt vilja ekki sætta sig við það, að framlög til þýðingarmestu uppbyggingar í landbúnaðinum fari lækkandi ár frá ári. Þeir benda á, að það er lífsnauðsyn að hækka þessi framlög, og það eru uppi till. um það, sem hæstv, ráðh. fæst ekki til að taka til greina nema að sáralitlu leyti. Og í fyrra vildi hæstv. ráðh. ekki ganga lengra en það að fara með markið í sambandi við smærri túnin upp í 25 ha. Hæstv. ráðh. vildi ekki ganga lengra í fyrra, og það er eingöngu vegna þess, að Framsfl. hefur hamrað á 25 ha. hámarkinu, að ráðh. - mér liggur við að segja dragnast til þess að bæta sig á þessu nú í ár. Baráttunni verður haldið áfram fyrir þessum málum, og það gengur allt of hægt að fá fram leiðréttingarnar. Og það er alveg óhætt að fullyrða, að ég tala fyllilega í umboði bænda yfirleitt, þegar ég krefst þess, að það verði líka gerðar leiðréttingar á öðrum liðum jarðræktarlaganna. Og bændur láta sér ekki nægja hártoganir og útúrsnúning hæstv. ráðh. í þessu sambandi. Ég vil svo segja út af afurðalánunum, að það er auðvitað ekkert annað en hótfyndni hjá hæstv. ráðh., að Seðlabankinn hafi ekki fjármagn til þess að lána út á landbúnaðarafurðir fullkomlega eins og áður. Það var hægt áður að lána 67% út á landbúnaðarafurðir, og fyrirframlánin voru miðuð við þann sama grundvöll. Þetta hefur verið dregið saman, og fyrir bragðið eru margar þær stofnanir, sem eiga að sjá um þýðingarmestu þjónustuna fyrir bændur, mjög lamaðar orðnar og eiga erfitt með að annast þessa þjónustu, t.d. innkaup á rekstrarvörum og annað slíkt, eins og hæstv. ráðh. mætavel veit. Það er auðvitað ekkert annað en fjarstæða að halda því fram, að Seðlabankinn geti ekki nú eins og áður innt þessar skyldur af hendi. Það getur hann fullkomlega. Það þýðir ekkert í því sambandi að vera að koma með þessar kenningar um ofþensluhættu, því að það var rækilega sýnt fram á það hér í sambandi við umr, um Seðlabankann, að dýrtíðarvöxturinn hefur orðið miklu meiri, síðan nýja lánastefnan var tekin upp, heldur en var áður, þannig að því fer alls fjarri, að þessi stefna að draga saman rekstrarlánin til atvinnuveganna hafi haft þau áhrif, sem þeir töldu hana eiga að hafa, sem fyrir henni beittu sér. En núna er þannig ástatt í þessum efnum, að atvinnuvegirnir bæði til lands og sjávar eru lamaðir af rekstrarfjárskorti, af því að ríkisstj. beitir samdrættinum í lánamálunum. Þeir eru lamaðir af rekstrarfjárskorti og njóta sín ekki. Það hefur áhrif og minnkar framleiðsluna bæði til sjávar og sveita, en ofþenslan heldur áfram eftir sem áður. En það eru bara allt önnur verkefni, sem fjármunirnir eru látnir í, en þau, sem greiða fyrir rekstri framleiðslunnar, allt önnur verkefni. Samdrátturinn, sem ríkisstj. beitir sér fyrir, kemur fram í því, að undirstöðuatvinnuvegirnir eru lamaðir fyrir féleysi og rekstrarfjárskort, en aðrir geta farið sínu fram. Það sjáum við á því, sem er að gerast í kringum okkur. Og alveg eins er þetta í sambandi við framlögin til uppbyggingar í landbúnaðinum. Þau hafa verið látin dragast saman ár frá ári, einstakir liðir teknir og leiðréttir, þegar búið er að halda uppi harðri baráttu langa hríð, en framlögin í heild látin fara lækkandi, enda þótt ríkissjóður safni stórfé af rekstrar- og greiðsluafgöngum. Hæstv. ráðh. getur ekki borið við fjárskorti, þegar hann vill ekki leiðrétta jarðræktarlögin. Það getur hann ekki, því að það er nægilegt fjármagn til, 160 millj. kr. greiðsluafgangur 1962, stórkostlegur greiðsluafgangur 1963, fyrirsjáanlegar alveg gífurlegar umframtekjur á þessu ári, svo framarlega sem ekki verða einhver stóráföll í atvinnurekstrinum, svo að hæstv. ráðh. getur ekki borið við fjárskorti. Á hverju stendur? Hvers vegna eru þá ekki leiðrétt jarðræktarlögin? Hvers vegna eru þá ekki aukin framlögin til uppbyggingar í sveitunum, ef þessir menn meina eitthvað með því, sem þeir segja um, að þeir vilji vinna að því að stækka stærri búin? Þeir geta ekki borið við fjárskorti í þessu sambandi. Það er ekki hægt. Að lokum varðandi afurðasölulöggjöfina. Hæstv. ráðh. segist ekki vilja flytja frv., sem Stéttarsambandið hefur beðið hann fyrir. Hann um það. En varðandi flutning á því máli er það alveg fullvíst, að málið verður flutt hér í þinginu, ef stjórn Stéttarsambandsins vill láta flytja það. Mér er sagt, að það hafi verið farið fram á það við landbn. Nd. að flytja það mál. Ég veit ekki, hvort það hefur endanlega verið gert upp í n. eða hvort stjórn Stéttarsambandsins bíður eftir svari þaðan eða ekki. Mér er það ekki kunnugt. En hitt er augljóst mál, að það verður áreiðanlega enginn vandi að fá flm. að því máli, ef stjórn Stéttarsambandsins telur rétt, að það verði flutt í þinginu, þrátt fyrir neitun hæstv. ráðh. um að flytja það. Það er vitanlega mál, sem stjórn Stéttarsambandsins verður að gera upp við sig, því að ég geri ráð fyrir því, að neitun hæstv. ráðh. á því að flytja þetta mál þýði það, að stjórnarflokkarnir séu á móti málinu. Þá verður stjórn Stéttarsambandsins að gera það upp við sig, hvort hún leitar til annarra um flutning á málinu nú eða ekki.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð í tilefni af því, sem hv. síðasti ræðumaður sagði. Ég vil taka það fram, að neitun mín við að flytja frv. það, sem stjórn Stéttarsambandsins hefur beðið mig fyrir, byggist á því, að ég tel, að það sé ekki til bóta að fá það lögfest í heild, eins og það er. Það eru bæði plúsar og mínusar í þessu frv., og ég hef talað alveg hreinskilnislega við stjórn Stéttarsambandsins um þetta. Ég tel það ekki til bóta, ef það á að vera eins og það er úr garði gert. Og það er þess vegna, sem málið hefur ekki verið flutt. Um vaxtaútreikning hv. 1. þm. Austf. held ég að sé alveg óþarfi að vera að deila. Hann segir, að það sé hallað á bændur núna, þegar reiknað er til útgjalda fyrir bændur 31 þús. í vexti sem kostnaður við búið, en aðeins 8 þús. 1958. Það er aðeins rúml. fjórði partur 1958, sem bændur fengu tekið til greina sem kostnað vegna vaxta, miðað við það, sem núna er. Og ég er dálítið undrandi yfir því, þegar hv. 1. þm. Austf. er að reyna að halda því fram, að þarna hafi komið skekkja í verðgrundvöllinn. Ég held, að allir bændur séu sammála um, að þarna hafi komið stórkostleg leiðrétting, eins og ég benti á áðan, út af hverju sem vextirnir eru komnir, það kemur bóndanum að sama gagni. Og ég vil segja, að það er dálítið hart, að hv. 1. þm. Austf. skuli halda því fram, að verðgrundvöllurinn hafi verið skekktur eða raunverulega versnað fyrir bændur nú síðustu árin, þar sem bændur voru sammála í 6 manna nefnd, sömdu við neytendur í sept. 1962. Ég er alveg viss um það, að fulltrúar bænda í 6 manna nefnd 1962 gerðu samkomulagið af því, að þeir sannfærðust um, að það væri sæmilegt, enda viðurkennt, að þá fékkst nokkur leiðrétting, 6–7% leiðrétting, og það er einnig viðurkennt, að það fékkst 6–7% viðurkenning s.l. haust, þótt ekki væri samið. Þetta viðurkenna bændur, þótt hv. 1. þm. Austf. vilji ekki við það kannast, og ég undrast það, að hann skuli reyna að gera tilraun til að mótmæla þessu hér, sem bændur út af fyrir sig eru sammála um, þótt þeir viðurkenni það og haldi því fram, að þetta sé ekki nægileg leiðrétting. 
             Hv. áheyrandi, Hermóður á Sandi, það gleður mig, að hann skuli vera kominn hér til að hlusta á okkur og til að lesa mína ræðu, sem vitanlega var sjálfsagt að hann fengi að gera til þess að sjá, hvaða ummæli ég hafði um hann, alveg sjálfsagt, og það gleður mig, að hann er kominn hér á áheyrendabekk. En hv. þm. þarf ekki að spyrja að því, hvort ég meini það, að verðgrundvöllur landbúnaðarvara hafi verið leiðréttur s.l. haust og 1962, því að allir útreikningar sanna það. En við Hermóður á Sandi gætum verið sammála um það, að þetta hafi ekki verið nægileg leiðrétting. Við skulum vera sammála um það. En við skulum ekki neita staðreyndunum. Hv. þm. var að tala um fyrningarafskriftir, að þær hefðu eitthvað versnað. Þetta er ekki rétt, en fyrningarafskriftir eru teknar af of lágri upphæð, 80 þús., það er ég sammála honum um. En hvað var þetta 1958? Voru þetta ekki 30 þús.? Við skulum ekki setja alveg kíkinn fyrir blinda augað, þegar við erum að ræða um þessi mál og gera samanburð. Við getum verið sammála um, að það séu skekkjum í verðlagsgrundvellinum, sem þurfi að leiðrétta. En við getum þá líka verið sammála um, að það hafi verið enn þá meiri skekkjur 1958, þegar bændur fengu enga vexti reiknaða af eigin fé og fyrningarafskriftirnar voru enn þá minni en þær eru nú. Af hverju ekki að viðurkenna það í leiðinni? Og það er nú alveg vonlaust fyrir hv. 1. þm. Austf. að halda því fram, að það hafi alla tíð verið baráttumál Framsfl. að koma ræktunarmarkinu upp í 25 ha., þegar hv. þm., meðan hann hafði völd, neitaði að setja markið yfir 10 ha. fyrir 6 árum? Það eru ekki nema 6 ár síðan þessi hv. þm. neitaði að setja markið hærra en 10 ha., og það er ekki fyrr en hv. þm. er kominn í stjórnarandstöðu, að hann telur fært að hækka markið. Við skulum vera sammála um það, hv. 1. þm. Austf. og ég, að það er ánægjulegt, að við höfum þó sett þetta mark nú og að því verður keppt að koma túnstærðinni a.m.k. upp í þetta. Og við skulum ekki vera að gera lítið úr því, við skulum vera sammála um það, að þetta sé gott og mikilvægt spor, og ég er sannfærður um það, að við eigum eftir að sjá góðan árangur af því. Það er ekki ástæða til að fara mörgum fleiri orðum um það, sem hv. þm. sagði. Hann talar um, að það gangi of hægt, það gangi allt of hægt að fá leiðréttingar og framfarir. Ég get verið sammála hv. þm. um það. Það væri æskilegt, að þetta gæti allt gengið betur og hraðar. Það væri vissulega æskilegt, að ræktunin gæti gengið örar og uppbyggingin og efnahagur bænda og annarra landsmanna mætti breytast til batnaðar á örari máta en orðið hefur. En það er ekki við öðru að búast en þetta gangi nokkuð hægt. Aðalatriðið er, að það miði í rétta átt og að við förum heldur hraðar í ár en árið áður. Þá stefnum við rétt. Um afurðalánin talaði hv. þm. hér áðan og sagði, að það hefði verið lánað 67%, þegar hann var við völd, og það hafi vel verið hægt að gera það og það væri ekkert nema blekking að halda því fram, að nú væri ekki nægilegt fjármagn í Seðlabankanum til þess að halda sama hlutfallinu. En ég vil minna hv. 1. þm. Austf. á það, að þegar hann var í ríkisstjórn, þá var enginn gjaldeyrisvarasjóður til, sem þurfti að tryggja. Nú eru 1350 millj. kr. í gjaldeyrisvarasjóði, og Seðlabankinn þarf að hafa fé, sem er jafnvirði þess, til að tryggja það, að gjaldeyrisvarasjóðurinn eyðist ekki upp. Og erum við nú ekki sammála um, að við eigum að reyna að halda þessum gjaldeyrisvarasjóði við og vera sammála um, að í rauninni hafi Seðlabankinn ekki getað lánað 67%, þegar hann gerði það í tíð fyrrv. stjórnar, vegna þess að þá var enginn gjaldeyrisvarasjóður til, og það sem verra var, það söfnuðust gjaldeyrisskuldir, sem voru svo geigvænlegar, að lengra mátti ekki fara í því efni? Þegar við athugum það, þá ættum við að vera sammála um, að það er ekki hægt að lána 67% úr Seðlabankanum, eins og gert var áður, þótt það hafi verið brýn nauðsyn, en nú er að því unnið að auka afurðalánin til aðalatvinnuveganna, landbúnaðar og sjávarútvegs, og meira að segja um það rætt að taka iðnaðinn þar inn líka. Og við skulum vona, að það megi takast, og við stefnum að því, að afurðalánin geti orðið allt að 90%, svo að bændur geti fengið út á afurðirnar sem fyrst eftir að þær eru lagðar inn.



Herra forseti. Hæstv. landbrh. endaði ræðu sína hér áðan ákaflega skemmtilega, finnst mér. Hann segir, að vinstri stjórnin hafi lánað bændastéttinni miklu meira en hún hafi getað, og þetta kalla ég góðan hug í garð bændanna. Annars ætlaði ég aðeins að spyrja hæstv. ráðh., hvort hann hefði ekki eitthvað misreiknað sig, þegar hann var að tala um hækkunina á landbúnaðarafurðunum. Mig minnir, að hann segði, að þær hefðu hækkað um 77% frá 1958. Er það ekki rétt munað?  Í verðlagsgrundvellinum var mjólk reiknuð á 3.92 kr. haustið 1958, en 6.19 kr. s.l. haust. Ekki fæ ég 77% út úr þessu. Ég fæ ekki einu sinni 60% út úr þessu.  Hæstv. ráðh. talaði um, að byggingarkostnaður mundi hafa hækkað um 50% frá 1958, og það er mjög nálægt sanni. En hann sagði annað. Hann sagði, að vélarnar mundu líka hafa hækkað um 50%. Ég veit ekki betur en algeng dráttarvél hafi kostað fyrir 5 árum kringum 51–53 þús. kr., en ég er búinn að sjá reikning yfir eina núna fyrir 8 dögum, hún kostaði 93 þús. Ég held, að landbúnaðarvélar hafi hækkað um 85–90% a.m.k. En svo komst hann að þeirri niðurstöðu, að því er mér virtist, að ef vélar og byggingar hækki ekki nema um 50% og afurðir bænda hækki t.d. um 50% líka, þá sé allt í himnalagi, þá sé ekki undan neinu að kvarta, - ef hvort tveggja hækkar um jafnmörg prósent, þá þurfi bændurnir ekki að vera að kvarta. En dæmið er ekki svona einfalt. Ég skal nefna eitt til skýringar og fer þá eftir byggingarvísitölunni, sem hæstv. ráðh. nefndi og er rétt. Ef bóndi hefur byggt 300 kinda fjárhús 1958, ætti það að hafa kostað um 255 þús., eftir því sem Teiknistofa landbúnaðarins skýrir frá, en núna 382 þús. Það er 50% hærra. Ef lánin hafa verið 55% bæði þessi ár, þá hefur eigið framlag bóndans verið 115 þús. kr. í þetta fjárhús fyrir 5 árum, en núna 192 þús. kr. Hann varð að leggja fram úr eigin vasa 77 þús. kr. meira en fyrir 5 árum til þess að geta byggt yfir kindurnar sínar. Svona eru nú horfurnar fyrir þá, sem ætla t.d. að fara að búa. Ég skal taka 20 kúa fjós með tilheyrandi byggingum eins og fjárhús. Það mun hafa kostað um 320 þús. fyrir 5 árum, en um 480 þús. núna. Bóndinn þarf að leggja fram 72 þús. kr. meira úr eigin vasa til þess að geta byggt yfir kýrnar. Hæstv. ráðh. segir, að vextirnir séu ekkert óhagkvæmir bændunum. Hvað hafa þeir hækkað? Ekki um 50% eins og hæstv. ráðh. sagði, þeir hafa hækkað um 62½%. Þegar 4% hækka upp í 6½%, þá er það 62½%. Hann má til með að reyna að hafa þessar tölur réttar. Bóndinn, sem byggði 20 kúa fjósið sitt, hefur fengið 176 þús. kr. lán fyrir 5 árum og þurfti að borga í vexti, eins og vextirnir voru þá, rúmar 7 þús. kr. En hvað þarf hann að borga núna af láninu í jafnstórt fjós? Af 264 þús. kr. láni, það er 55% af byggingarkostnaðinum, þarf hann að borga núna 17160 kr., eða um 10120 kr. meira, bara í vaxtahækkun af þessu eina fjósi. Ætli saxist ekki eitthvað á afurðaverðið, þegar dæmið er reiknað alveg? Nei, það þarf ekki að fara mörgum orðum um það, að horfurnar fyrir unga menn til að reisa núna bú eru þannig, að engum óvitlausum manni dettur það í hug, svo er nú komið.



Herra forseti. Fjhn. hv. d. hefur haft frv. til meðferðar, og eins og fram kemur í nál. á þskj. 279, mælir n. með því, að frv. verði samþykkt óbreytt. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara hér orðum um frv., 1. flm. gerði það ýtarlega í sinni framsöguræðu. Ég vil þó geta þess, að í grg., þ.e.a.s. um 4. gr., hefur slæðzt inn villa, þar stendur „á árinu 1961“, á að vera „á þinginu 1961–1962“.