Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Í viðtali við formann samgn., hv. þm. Guðmund Hallvarðsson, á Stöð 2 í gær var hann inntur eftir því hvers vegna ekki hefðu verið teknar til greina alvarlegar athugasemdir ríkislögreglustjóra sem gerðar voru við fjarskiptalögin en brtt. sem ríkislögreglustjóri lagði til áttu að auðvelda lögregluyfirvöldum að ná til barnaníðinga á netinu. Skýringin sem formaður samgn. gaf var þessi og ég vitna orðrétt í fréttina, með leyfi forseta: ,,Formaður samgöngunefndar segir ágreining á milli lögreglu og Persónuverndar um vörslu slíkra gagna.`` Síðar í sömu frétt segir hv. þm. orðrétt: ,,Að það var annars vegar ríkislögreglustjóri með þessa skoðun. Persónuvernd hafði aðra skoðun á þessu máli og þetta hefði þýtt það að málið hefði þá bara orðið strand.`` Persónuverndartilskipun heimilar varðveislu gagna í takmarkaðan tíma, m.a. í þágu rannsóknarafbrota. Ég kannaði því málið í morgun og hafði samband við Persónuvernd sem ekki kannast við að hafa gert neinar athugasemdir við brtt. ríkislögreglustjóra og reyndar var ekki annað að heyra en Persónuvernd væri sammála þeim brtt. sem lögreglustjóri lagði til. Því vil ég spyrja: Hvað gengur formanni samgn., hv. þm. Guðmundi Hallvarðssyni, til að segja þjóðinni ósatt sem er alvarlegt og skýla sér á bak við Persónuvernd í málinu?

Herra forseti. Ég sagði allt sem segja þurfti í gær. Varðandi það sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hefur eftir --- ja, ég veit ekki úr hvaða frétt hún var að lesa upp.

Stöð 2.

Stöð 2. Það sem hér kemur fram er að það var rætt um þessi tvö mál sem snúa að Persónuvernd og ríkislögreglustjóra og ég gat um það í gær að engin athugasemd hefði komið frá Persónuvernd varðandi 42. gr. Ég er ekki að segja þjóðinni ósatt varðandi þetta mál, ég er ekki að segja þjóðinni ósatt að nefndin, bæði minni hluti og meiri hluti samgn. skilaði áliti þar sem 42. gr. var ekki frekar ígrunduð. Þannig liggur málið. Ég hef lýst því yfir að málið verði tekið fyrir í fyrramálið og þar verði enn frekar unnið að málinu og því væntanlega komið í farsæla höfn. Meira hef ég ekki um málið að segja.

Herra forseti. Ég var að vitna í viðtal við hv. formann samgn. í gær þar sem segir að það hafi verið ágreiningur á milli Persónuverndar og ríkislögreglustjóra og það hefði þýtt að málið hefði orðið strand sem þýðir að ef nefndin hefði farið að taka upp tillögur ríkislögreglustjóra hefði málið orðið strand. Það kemur fram að formaður samgn. segir ágreining á milli lögreglu og Persónuverndar um vörslu slíkra gagna. Þetta kom fram í fréttum í gær þar sem hv. þm. er að bera það fyrir sig að Persónuvernd hafi verið á móti brtt. og þess vegna hafi nefndin ekki getað tekið þær upp. Þetta er mjög alvarlegt vegna þess að Persónuvernd kannast ekki við þetta og segir reyndar að hún sé sammála brtt. lögreglustjóra. Hvers vegna í ósköpunum var þá hv. þm. að bera fyrir sig Persónuvernd í gær í fréttum? Reyndar er það svo að þegar farið var yfir nefndastörfin í samgn., sem ég lét líka gera í morgun, komu ekki fram neinar athugasemdir frá Persónuvernd varðandi brtt. frá ríkislögreglustjóra. Mér finnst mjög alvarlegt, herra forseti, ef hv. þm. er að skrökva að þjóðinni og þinginu og bera fyrir sig Persónuvernd þegar samgn. hefur ekki staðið sig í stykkinu með afgreiðslu á þessum málum eins og ljóslega hefur komið fram. Það er mjög alvarlegt og ég á ekki von á öðru en Persónuvernd láti heyra í sér um þetta mál.

Herra forseti. Það er mjög gott að hér er kominn þingmaður sem er farinn að glugga mjög gaumgæfilega í störf nefnda þingsins. Það er ágætt, enda hefur þingmaðurinn lengi sótt það fast að hér yrði settur á sérstakur rannsóknardómur á meðal alþingismanna og er langþráður draumur hv. þingmanns. Varðandi Persónuvernd og ríkislögreglustjóra er alveg ljóst að Persónuvernd gerði engar athugasemdir við 42. gr. Það hefur margsinnis komið fram og ég held að það þurfi ekki frekar vitnanna við varðandi þetta mál. Það verður tekið fyrir í samgn. í fyrramálið þar sem verður farið yfir málið. Um ósannindi eða ósannsögli hirði ég ekkert um að svara vegna þess að það kom fram í máli manna sem ekki er ástæða til að vera að fjalla um frekar hér hvernig á yrði haldið.

Hæstv. forseti. Ég held að ekki sé viðeigandi af hálfu hv. þm. Guðmundar Hallvarðsonar að svara í þeim tón sem hv. þm. svaraði og ásaka hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur fyrir að sinna störfum sínum og gera athugasemdir við það hvaða meðferð málið fékk í hv. samgn. Skýringarnar sem hingað til hafa komið fram eru alls ekki trúverðugar. Þar hefur hver fullyrðingin rekist á annarrar horn. Fyrst var skýringin sú að umsögnin frá ríkislögreglustjóra hafi ekki komið nægilega snemma fram og ekki hafi verið vitað af henni þegar nefndin tók ákvörðun í málinu. Síðan kom þetta sem hv. þm. bendir á með afstöðu Persónuverndar. Ég held því að hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson þurfi að útskýra mál sitt betur. Það sem skiptir kannski mestu máli er að hv. samgn. taki málið til ítarlegrar umfjöllunar, skoði það vandlega, 

Hæstv. forseti. Á síðustu missirum hafa komið upp alvarleg málverkafölsunarmál sem enn er ekki séð fyrir endann á. Meðal ágreiningsatriða og óvissuþátta í þessum málum má nefna atriði er varða eignarrétt og höfundarétt og flókið samspil þessara þátta. Menn greinir á um hversu mörg verk koma við sögu en víst er að þau skipta hundruðum og snerta málin marga helstu meistara íslenskrar málaralistar. Þar af leiðandi er ekki um að ræða þrönga einkahagsmuni eigenda myndverkanna heldur er beinlínis um að ræða almannahagsmuni í ljósi þess að málin snerta þjóðararf okkar í myndlist og í því ljósi ber að skoða þessi mál. Ýmsir, og þar á meðal forstöðumaður Listasafns Íslands, óttast mjög hættuna á að fölsuð myndverk geti komist aftur í umferð og þannig haldið áfram að skaða íslenskan listaverkamarkað enda, eins og komið hefur fram í umfjöllun um málið, koma ákvæði 69. gr. almennra hegningarlaga og ákvæði í 55. gr. höfundalaga í veg fyrir að fölsuð myndverk verði gerð upptæk þar sem um er að ræða eign grandalauss þriðja aðila, kaupanda í góðri trú sem ekkert er við brotin riðinn. Eigendur hinna fölsuðu verka fá þau aftur í hendur eftir að dómsmáli vegna þeirra lýkur þó vitandi það að upplýsingar um verkin verða skráð hjá Listasafni Íslands. Hins vegar vita menn að líftími myndverka er talsvert lengri en ein mannsævi og því ekki hægt að tryggja að saga verkanna fylgi þeim um aldur og ævi þó svo hún sé einhvers staðar skráð. Það er ekkert sem tryggir að vitneskjan um fölsun gangi til erfingja verkanna og er raunar líka ákveðin hætta fólgin í því að verkin verði flutt úr landi og seld þar sem engar upplýsingar um þau er að finna. Varðandi þennan þátt er athugandi hvort ekki geti annars konar úrræði en þau að gera myndverkin upptæk komið til. Mætti ekki t.d. hugsa sér að heimilað verði með lögum að merkja sérstaklega þau verk sem færðar hafa verið sönnur á að séu fölsuð? Það væri að öllum líkindum ekki óeðlilegt í ljósi hættunnar á því að verkin fari aftur í umferð. Í þessu sambandi má líka velta fyrir sér hvort hið opinbera ætti að taka sig til og láta vinna fullkomna verkaskrá helstu meistara okkar svo tryggja megi að fölsunarmál af því tagi sem við nú glímum við endurtaki sig ekki. Svo er annar flötur á málinu, sá lýtur að hugverkaréttinum. Hver er t.d. réttur þeirra höfunda myndverka eða erfingja þeirra sem þurfa að sætta sig við að í umferð séu myndverk með nafni þeirra, nafni listamanns, sem ekki kom nálægt því að mála viðkomandi mynd? Geta þessir höfundarétthafar, höfundar eða erfingjar þeirra t.d. gert kröfu um að fölsuð auðkenni verði afmáð af slíkum verkum? Ég tel þessar spurningar afar áleitnar og legg þær fyrir hæstv. menntmrh. eins og þær eru fram bornar á þskj. 778.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur fyrir fsp. til mín en þær eru tvenns konar. Annars vegar hvernig ég komi til með að bregðast við aukinni hættu á því að fölsuð listaverk verði á boðstólum á listaverkamarkaði og hvort til greina komi að breyta lögum á þann veg að t.d. myndverk sem færðar hafa verið sönnur á að séu fölsuð yrðu merkt sérstaklega. Ef við förum yfir þá hættu sem liggur fyrir varðandi þessar meintu falsanir og falsanir sem þegar er búið að sanna er hættan í rauninni tvenns konar: Bæði brýtur fölsun listaverka gegn höfundarétti viðkomandi listamanna og síðan geta neytendur verið blekktir til að kaupa listaverk sem hafa verið fölsuð. Það er sem sagt annars vegar verið að brjóta á listamanninum og hugverkarétti hans og hins vegar neytandanum. Af þessu tilefni vil ég taka fram að það hefur engin ákvörðun verið tekin af minni hálfu um aðgerðir gegn viðskiptum með fölsuð listaverk á listaverkamarkaði en við fylgjumst afar náið með framvindunni sem á sér stað og vitum öll til hvaða aðstæðna ég er að skírskota til. Bent skal á að sala listaverka í atvinnuskyni fer ýmist fram með sölu þeirra í listmunahúsum eða listmunauppboðum. Um starfsemi listmunahúsa og uppboðshaldara listaverka fer eftir lögum um verslunaratvinnu frá 1998 en framkvæmd laganna heyrir undir iðn.- og viðskrn. Varðandi ráðstafanir gegn fölsuðum listaverkum þegar slíkt hefur sannast fyrir dómi skal tekið fram að það er á valdi dómara í opinberum málum þar sem ákært er fyrir fölsun listaverks að mæla fyrir um upptöku eða eyðileggingu þess í samræmi við 55. gr. höfundalaganna. Telja verður með hliðsjón af lögum um verslunaratvinnu og lögum um neytendakaup frá árinu 2003 að gera megi skýlausa kröfu til þess sem selur listaverk í atvinnuskyni að upplýsa kaupanda um að listaverk sé falsað áður en kaupin fara fram. Sé það ekki gert kann söluaðili að baka sér refsiábyrgð samkvæmt 248. gr. hegningarlaganna. Gera verður þann fyrirvara að framangreind úrræði höfundalaganna um upptöku og eyðingu listaverka eigi ekki við gagnvart þeim sem í grandaleysi hefur eignast falsað verk, sbr. 55. gr. fyrrnefndra höfundalaga. Síðan spyr hv. fyrirspyrjandi hvort til greina komi að breyta lögum á þann veg að myndverk sem færðar eru sönnur á að séu fölsuð verði merkt sérstaklega eða gerð upptæk á þeim grundvelli að um stuld á hugverkarétti sé að ræða. Af þessu tilefni skal tekið fram að hér koma bæði til álita breytingar á höfundalögum og lögum um verslunaratvinnu. Varðandi það atriði hvort sporna megi gegn viðskiptum með fölsuð listaverk til breytinga á höfundalögum hef ég ákveðið að beina erindi um þetta atriði til höfundaréttarnefndar sem er nefnd fimm sérfróðra manna um höfundarétt og starfar samkvæmt 58. gr. höfundalaga. Nefndinni er ætlað að vera menntmrh. til ráðuneytis um höfundarétt og þess vegna tel ég rétt og viðeigandi að höfundaréttarnefndin fari yfir málið. Varðandi aðrar lagabreytingar er kynnu að sporna við viðskiptum með fölsuð listaverk hafa komið fram hugmyndir um að skylda listmunahús og uppboðshaldara listmunauppboða að upplýsa væntanlega kaupendur um eigendasögu listaverka sem eru til sölu. Slíkar hugmyndir lúta hins vegar að breytingu á lögum um verslunaratvinnu sem falla undir iðn.- og viðskrh. og því tel ég rétt og eðlilegast að iðn.- og viðskrh. svari fyrir hvort slíkar lagabreytingar komi til greina. Síðan er önnur spurning frá hv. fyrirspyrjanda hver réttur listamanna og annarra rétthafa sem hafa þurft að sæta því að á markaði hafi verið verk með fölsuðu höfundarnafni sé. Í höfundarétti felast tvenns konar einkaréttindi fyrir höfunda, þ.e. annars vegar rétturinn til að njóta arðs af fjárhagslegri nýtingu verks og hins vegar sæmdarréttur sem felst m.a. í þeim rétti höfunda til að njóta viðurkenninga fyrir verk sitt og þurfa ekki að sæta breytingum á því eða afbökun. Í spurningunni felst því hvort sæmdarréttur listamanna og annarra rétthafa teljist vera svo sterkur að gera megi um það kröfu að fölsuð höfundarmerking listaverks verði afmáð. Hér kemur að mínu mati til álita hvort við eigum að líta til 55. gr. höfundalaga sem hljóðar einhvern veginn á þann veg að í stað upptöku til afhendingar séu munir eða eintök ónýtt að öllu leyti eða nokkru, eða gerð á annan hátt óhæf til hinna ólöglegu nota. Það má ákveða þetta sem sagt. Ekki hefur á það reynt svo kunnugt sé hvort beita megi þessu ákvæði til að krefjast þess að fölsuð höfundarmerking verði afmáð af listaverki. Um það verða dómstólar að skera úr eftir kröfu ákæruvaldsins í ákæruskjali eða eftir kröfu rétthafa í einkamáli. Taka ber fram að við síðari spurningunni veiti ég svar með fyrirvara þar sem ekki er kunnugt um að fjallað hafi verið einmitt um þetta tiltekna atriði um að afmá merkingu fyrir hérlendum dómstólum.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. svörin og sérstaklega það að hún skuli ætla sér að bera þessar hugmyndir eða spurningar undir höfundaréttarnefnd því að sú nefnd er sá aðili í kerfinu sem ætti að taka faglega afstöðu til slíkra mála. Það er auðvitað sameiginlegt hagsmunamál okkar allra að spornað sé gegn verslun með fölsuð myndverk og reynt að lágmarka eins og hægt er þann skaða sem íslenskur myndlistarmarkaður hefur þegar orðið fyrir vegna þeirra atburða sem átt hafa sér stað. Höfundaréttarnefnd er því sannarlega rétti aðilinn til að tjá sig um þessi mál. Síðan má auðvitað taka undir með hæstv. ráðherra varðandi það að dómstólar þurfi að skera úr um sæmdarrétt höfundanna. Ég veit sjálf ekki til þess að dómstólar hafi fengið til meðferðar mál sem varða 2. tölulið fyrirspurnar minnar, þ.e. hvort nokkur höfundur eða erfingi höfundar hafi sóst eftir því að falsað höfundarnafn sé afmáð af mynd. En þar kemur vissulega til sæmdarréttur höfundanna og erfingja hans. Það sem er erfitt viðureignar varðandi það að falsaðar myndir geti farið í umferð er auðvitað tímafaktorinn því það líður svo langur tími frá því að málin eru útkljáð fyrir dómstólum og gæti liðið mannsaldur eða tveir þangað til verkin færu aftur í umferð. Þar af leiðandi er möguleiki á því að erfingjum verka sé alls ekki kunnugt um að viðkomandi verk hafi farið fyrir dómstóla og hafi verið dæmt falsað ef ekki er gerð krafa um að verkið sé sérstaklega merkt þegar dómstólar hafa dæmt það. Eins og hefur komið fram í máli mínu, virðulegi forseti, og í máli hæstv. menntmrh. er hér um flókin mál að ræða en það er afar mikilvægt að við tökum á þeim og ég held að það verði best gert í samvinnu þeirra ráðherra sem málin heyra undir. Hæstv. dómsmrh. hefur svarað fyrir um þessi mál, þau heyra líka undir hæstv. iðnrh. og hæstv. menntmrh. og ég treysti því að menn vinni að því í sameiningu að reyna að lágmarka þann skaða sem hér gæti verið á ferðinni.

Hæstv. forseti. Segja má að kveikja þeirrar spurningar sem ég legg fyrir hæstv. menntmrh. um íslenska byggingarlist sé fengin úr afskaplega athyglisverðri sýningu arkitektafélaga allra Norðurlandanna sem boðið var upp á í Reykjavík í ágúst síðasta sumar. Sýningin bar heitið Auðlegð í norrænni byggingarlist og fjallaði á afar fróðlegan hátt um vistvæna íbúabyggð eftir 1995 þar sem þættir eins og landslag og tengsl við náttúru, borgarbyggð, mismunandi sambýlisform o.fl. koma við sögu. Stjórnvöld í nágrannalöndum okkar hafa mörg hver verið að koma sér upp opinberri stefnu í byggingarlist á síðustu árum. Þannig eru Finnar, Svíar og Danir búnir að samþykkja slíka stefnu og ýmis sveitarfélög í nágrannalöndum okkar og einstakar borgir hafa líka mótað stefnu um sitt afmarkaða svæði. Hér á landi var unnið mikið brautryðjendastarf á vegum Akureyrarbæjar sem mótaði sér stefnu í byggingarlist fyrir skemmstu og nú mun vera væntanleg svipuð stefna hjá Reykjavíkurborg, en sú vinna fór af stað að frumkvæði Arkitektafélags Íslands og hefur verið unnin undir stjórn Þorvalds S. Þorvaldssonar borgararkitekts. Í ljósi þeirrar vakningar sem hefur orðið í umræðunni um skipulagsmál og vistvænar byggðir og byggingar, t.d. í tengslum við Staðardagskrárverkefnið og Dagskrá 21, er eðlilegt að spyrja hæstv. menntmrh. sérstaklega um þátt vistvænnar byggingarlistar í framtíðarstefnu stjórnvalda um sjálfbæra þróun, en eins og kunnugt er hafa íslensk stjórnvöld gefið út stefnu um sjálfbæra þróun til framtíðar undir heitinu Velferð til framtíðar, og undir slíka stefnu hugmyndir um vistvæna byggð. Í sýningarskrá sem fylgdi sýningunni Auðlegð í norrænni byggingarlist segir Valgerður Bjarnadóttir, formaður Arkitektafélags Íslands, með leyfi forseta: ,,Aðstandendur sýningarinnar telja mikilvægt að vekja umræðu um breytt verðmætamat og leita lausna sem stuðla að hagkvæmri nýtingu auðlinda og minni sóun verðmæta. Í stað sóunar og þess að farga ónýtum hlutum megi líta á ónothæfa hluti sem auðlind sem finna megi nýjan tilgang. Í stað þess að rífa og henda megi hlúa að, breyta og bæta, líta á úrgang sem auð, breyta vandamáli í tækifæri.`` Virðulegur forseti. Í tilefni þessa hef ég lagt fyrir hæstv. menntmrh. eftirfarandi spurningar: 1. Hafa íslensk stjórnvöld mótað samræmda stefnu í málefnum íslenskrar byggingarlistar? 2. Með hvaða hætti hafa stjórnvöld komið að starfi íslenskra arkitekta á norrænum vettvangi um auðlegð í norrænni byggingarlist? 3. Hvaða sess skipar vistvæn byggingarlist í framtíðarstefnu stjórnvalda um sjálfbæra þróun?

Herra forseti. Menntmrn. hefur til athugunar tillögur um að ráðast í stefnumótun á sviði byggingarlistar. Ráðuneytinu er kunnugt um það starf sem unnið hefur verið á Norðurlöndunum og víðar í Evrópu á þessu sviði og hefur þegar orðið sér úti um gögn þar að lútandi. Stefnumótunina þarf að vinna í samstarfi við ýmis önnur stjórnvöld svo sem iðnrn., fjmrn. og umhvrn. og stofnanir á vegum þeirra svo og fagfélög á sviði byggingarlistar. Einnig þurfa að vera góð tengsl við Samband íslenskra sveitarfélaga. Það er álit mitt að helsta gildi stefnu í byggingarlist sé annars vegar að stuðla að auknum gæðum hins manngerða umhverfis og hins vegar að efla byggingariðnaðinn sjálfan hér á landi. Menntmrn. veitti Arkitektafélagi Íslands tvo styrki, samtals að fjárhæð um 450 þús. kr., til að taka þátt í samsýningu norrænna arkitekta í tengslum við heimsþing þeirra alþjóðasamtaka sem haldið var í Berlín árið 2002, en meginefni þingsins var Resource Architecture. Sýningin var fyrst sýnd í sendiráðum norrænu þjóðanna í Berlín sumarið 2002 og síðan opnuð í Kaupmannahöfn á menningarnótt þeirra í október 2002, í Dansk Arkitektur Center í Gammel Dok. Sýningin var hluti af menningarnóttinni í Reykjavík í ágúst í fyrra og fór þaðan til Færeyja. Framlag íslenskra arkitekta til sýningarinnar var umhverfismiðstöðin á Sólheimum í Grímsnesi. Í tengslum við sýninguna var síðan haldin ráðstefna í Norræna húsinu í nóvember 2002 um vistvæna byggingarstarfsemi. Í stefnu ríkisstjórnarinnar, eins og við vitum, er fjallað um sjálfbæra þróun, Velferð til framtíðar, og þar er ekki með beinum hætti vísað til byggingarlistar en á hinn bóginn eru þar til umfjöllunar ýmis efni sem tengjast skipulagi og framkvæmdum. Stefnt er að reglulegri endurskoðun stefnunnar og verður þá nánar fjallað um hið byggða umhverfi. Þessi stefnumótun er á verksviði umhvrn. og því rétt að hv. fyrirspyrjandi beini fyrirspurn sinni hvað það tiltekna atriði varðar til þess ráðherra.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þessi svör og að fá þá vitneskju nú að ráðuneytið skuli hafa þessi mál til athugunar varðandi íslenska byggingarlist og stefnu í þeim efnum. Ég vil hvetja hæstv. ráðherra sömuleiðis til þess að efna til þess samstarfs sem hún getur hér um réttilega að þurfi að fara fram milli fagaðila og stjórnvalda í þessu máli og lýsi því hér yfir að það er ánægjulegt að einhver skoðun skuli vera að hefjast á þessum málum í ráðuneytinu. Hvað varðar nauðsyn þess og mikilvægi þess að komið verði á opinberri stefnu í byggingarlist nefndi hæstv. ráðherra að aukin gæði hins manngerða umhverfis væru einn þátturinn og annar sá að efla íslenskan byggingariðnað. En það má ekki gleyma því heldur, herra forseti, að hér er líka um menningararf að ræða. Hluti af okkar íslenska menningararfi er fólginn í byggingum okkar, í húsagerðarlist okkar, og við skulum ekki gleyma því að húsagerðarlistin sem slík og vinnubrögðin sem hafa verið viðhöfð við hana í gegnum tíðina er hluti af menningararfi okkar og er þess vegna mikilvægt að mínu mati að þar verði um ákveðna varðveislu að ræða og að stjórnvöld komi þar aktíft inn til þess að sjá til þess að byggingarlist okkar nái flugi í framtíðinni og að í henni sé ákveðið samhengi við fortíðina. Mér þykir skipta verulegu máli að hæstv. menntmrh. lýsi áhuga sínum á því að starf af þessu tagi fari fram. Og þó svo að hæstv. umhvrh. þurfi kannski að ákveðnu leyti að koma að hinum vistvæna þætti þessara mála þá er það rétt og ef hæstv. iðnrh. þarf að koma að málunum að einhverju leyti líka varðandi hönnunarþáttinn má segja að að ákveðnu marki sé byggingarlistin á gráu svæði á milli ráðuneyta. Í mínum huga ætti þó meginábyrgðin að hvíla á herðum menntmrn. og hvet ég því hæstv. menntmrh. til að halda frumkvæði í þessum málum.

Herra forseti. Ég hef kannski ekki miklu við þetta svar mitt að bæta nema því að að sjálfsögðu tek ég keflið á lofti þar sem hv. fyrirspyrjandi henti því til mín og auðvitað mun menntmrn. eftir sem áður hafa frumkvæði í allri þeirri stefnu sem viðkemur list og listsköpun. Þá skiptir ekki máli hvort við erum að tala um byggingarlist, myndlist, tónlist eða kvikmyndalist, öll sú listsköpun sem ég hef nefnt hér og ekki nefnt fellur að sjálfsögðu undir ráðuneyti menningarmála og mun gera framvegis.

Virðulegi forseti. Ég spyr hæstv. menntmrh. um framtíðarstaðsetningu Tækniskóla Íslands og það fer vel á því. Nú eru um 40 ár frá því að fyrsta undirbúningsdeild að tækninámi var sett á laggir við Vélskólann í Reykjavík og opnaði þá á námsmöguleika sem fram að því voru óþekktir á Íslandi og áttu eftir í fyllingu tímans að breyta miklu í menntamálum okkar. Það er mjög mikilvægt að mínu mati að búa vel að þessum skóla og efla starfsemi hans. Þegar fjallað er um framtíðarstaðsetningu stofnana og t.d. skóla á háskólastigi er mjög gjarnan horft annars vegar til Reykjavíkur og hins vegar til landsbyggðarinnar til að koma til móts við menntakröfur heima fyrir og oft og tíðum líka varðandi stofnanir og háskóla sem lyftistöng fyrir þau byggðarlög og möguleika á að halda ungu fólki heima og að fá til sín nýja starfskrafta sem felst í því að kennarar og starfsfólk sæki til slíks skóla. En staðreyndin er sú að höfuðborgarsvæðið nær langt út fyrir Reykjavík og það er löngu farið að líta á höfuðborgarsvæðið sem eina heild --- höfuðborgarsvæðið. Því er það alveg sérstaklega áhugavert varðandi Tækniskóla Íslands að tveir bæir í Suðvesturkjördæmi hafa boðið fram aðstöðu fyrir Tækniskólann. Þeir bæir eru Mosfellsbær og Hafnarfjörður. Nú ber svo við að ég þekki betur stöðuna í Hafnarfirði þar sem þingmönnum kjördæmisins hefur verið kynnt hvað þar er í boði. Þar hefur verið unnið deiliskipulag að háskólasvæði sem að sjálfsögðu er fyrir hendi og verður nýtt hvort sem Tækniskólinn kemur þangað eða ekki, en ég hlýt að segja frá þeirri framsýni að þar hefur verið unnið deiliskipulag að háskólasvæði, gert ráð fyrir leiguíbúðum fyrir stúdenta á svæði sem liggur að glæsilegri íþróttaaðstöðu, húsi, útivistarsvæði og sundlaug. Ein af stofnleiðum almenningsvagna mun liggja beint inn á svæðið og það er því mjög áhugavert að heyra hvað hæstv. menntmrh. hefur að segja. Fyrst og fremst á það auðvitað við þróun skólans og framtíðarsýn en einnig hvert pólitískt mat hæstv. ráðherra er á því að staðsetja skóla eins og þennan í nágrannabæjunum.

Virðulegi forseti. Tækniháskóli Íslands hefur undanfarin ár starfað í nokkuð óhagkvæmu leiguhúsnæði á Höfðabakka 9. Húsnæðið var upphaflega byggt sem iðnaðarhúsnæði og er því fremur óhentugt sem skólahúsnæði. Núverandi stærð þess húsnæðis sem Tækniháskólinn nýtir er 8.500 fermetrar og nýtist það misvel vegna skipulags þess. Húsaleigusamningurinn um núverandi húsnæði gildir til næstu 10 ára eða til 2014 en hann er uppsegjanlegur. Nemendum Tækniháskóla Íslands hefur fjölgað mikið síðustu ár og voru ársnemendur skólans 624 árið 2000 en í fjárlögum ársins 2004 er gert ráð fyrir 855 ársnemendum, þ.e. fjölgað hefur um rúmlega 200 nemendur á þessum árum. Í áætlun skólans kemur einnig fram að stjórnendur skólans telja að nemendum komi til með að fjölga á næstu árum. Fyrirkomulag núverandi húsnæðis og nemendafjölgun hefur hvort tveggja þrýst á um breytingar í húsnæðismálum skólans. Stjórnendur Tækniháskólans hafa um skeið, að eigin frumkvæði, skoðað hugmyndir um framtíðarstaðsetningu skólans. Starfshópur á vegum Tækniháskólans gerði úttekt á núverandi húsnæði skólans og frumkönnun á fjórum mögulegum staðsetningum skólans til framtíðar. Niðurstöður hópsins lágu fyrir í febrúar 2003. Til að fylgja eftir þeirri vinnu var unnin greinargerð af hálfu Arkís ehf. í samvinnu við Land-ráð sf., sem er ráðgjafarfyrirtæki dr. Bjarna Reynarssonar. Þeirri vinnu lauk í desember 2003 og var greinargerðin gefin út í febrúar 2004. Markmið greinargerðarinnar var að meta þá staði á höfuðborgarsvæðinu sem þegar hafa verið valdir af hálfu Tækniháskólans og eru helst taldir koma til greina fyrir framtíðarstaðsetningu skólans. Greinargerðinni er ætlað að gefa hlutlaust mat á kostum og göllum hvers staðar út af fyrir sig út frá skipulagslegum sjónarmiðum og benda út frá því mati á æskilegustu staðsetningu skólans. Greinargerðinni er þannig ætlað að verða hluti þeirra gagna sem notuð verða við endanlegt val á staðsetningu Tækniháskólans til framtíðar. Auk núverandi staðsetningar Tækniháskólans voru eftirfarandi sex staðir teknir til umfjöllunar. Það er lóð Hampiðjunnar í Ártúnshöfðahverfi, vestan Höfðabakka og norðan Vesturlandsvegar; svæðið við rannsóknastofnanir atvinnuveganna í Keldnaholti; svæði á Urriðaholti í Garðabæ; svæði fyrir vísindagarða í Vatnsmýrinni við Háskóla Íslands; svæði við miðsvæði Valla í Hafnarfirði og svæði í nágrenni við miðbæ Mosfellsbæjar. Niðurstöður matsins á ofangreindum stöðum eru þær að út frá skipulagslegu sjónarmiði koma tvö svæði á höfuðborgarsvæðinu best út. Þau hafa reyndar verið skilgreind af skipulagsyfirvöldum sem þekkingarkjarnar eða miðstöðvar fyrir háskóla og rannsóknarstarfsemi til framtíðar. Þessi svæði eru Keldnaholt og Vatnsmýri. Urriðaholt er einnig skilgreint sem svæði undir svipaða starfsemi en þar sem uppbygging svæðisins er ekki hafin og það nokkuð fjarlægara samstarfsaðilum skólans en hinir tveir staðirnir fékk Urriðaholt slökustu útkomu þessara þriggja svæða. Keldnaholt fékk bestu einkunn í samanburði kostanna. Þar vega þungt atriði eins og staðsetning, gott aðgengi, nálægð við rannsóknastofnanir með möguleika á enn nánara samstarfi. Einnig má nefna gott vaxtarrými, fallegt náttúrulegt umhverfi og nálægð við eitt helsta vaxtarsvæði þjónustuíbúðabyggðar á höfuðborgarsvæðinu næstu áratugi. Þetta kemur fram í þeirri skýrslu sem ég hef vísað til. Vatnsmýrin fékk lægri einkunn en Keldnaholtið þegar staðsetningarkostirnir voru bornir saman. Samkvæmt fyrirliggjandi tillögum um þekkingarþorp í Vatnsmýrinni er ekki sýnt sérstakt svæði fyrir Tækniháskólann til framtíðar og óvíst er hvort sú staðsetning endurspegli í raun sérstöðu hans sem háskóla atvinnulífsins sem hann vill undirstrika að hann sé. Ég hef ekki tekið afstöðu til þeirra hugmynda sem hafa fram komið í greinargerðinni enda hefur verið bent á, m.a. af bæjaryfirvöldum í Mosfellsbæ, að þær viðmiðanir sem þessi greinargerð miðar við séu ekki alveg réttar. Talið er að hægt væri að gera úttekt á fleiri svæðum í Mosfellsbænum þar sem það er vilji fleiri sveitarfélaga en Reykjavíkur að fá þennan ágæta skóla inn á sitt svæði. Þetta er allt gott og gilt. Þessi gögn munu hjálpa okkur að fikra okkur áfram að í að finna út hvar framtíðarhúsnæði Tækniháskólans eigi að vera. Ég vil taka sérstaklega undir með hv. fyrirspyrjanda varðandi það að það er ekki gefið að Tækniháskóli Íslands verði áfram í Reykjavík. Ég hef oft sagt að það sé eins og einu staðirnir sem hægt er að byggja á skóla eða opinberar stofnanir séu annaðhvort í Reykjavík, þá helst 101, eða úti á landi. Ég tel að ekki hafi verið nægilega mikið litið til þeirra kosta sem bæirnir í kringum Reykjavík hafa að bjóða.

Hæstv. forseti. Ég hef nokkrum sinnum komið í húsnæði Tækniháskóla Íslands og verð að segja að til fjölmargra ára hefur það verið þeirri stofnun til minnkunar að ekki hafi verið bætt úr því ástandi sem þar hefur verið. Mér finnst að hæstv. ráðherra, sem tók þannig til orða áðan að menn væru að feta sig áfram í þessu máli, þyrfti að gefa svolítið skýrari svör um hve hratt menn ætli að feta sig áfram til að koma þessari starfsemi undir viðunandi þak. Þannig hefur það ekki verið í gegnum tíðina. Ég hvet hæstv. ráðherra til að láta virkilega til sín taka í málefnum Tækniháskólans því að þar hefur þörfin verið mjög brýn of lengi. Það er mikilvægt að menn leggi áherslu á að standa við bakið á annarri háskólastarfsemi en hinni hefðbundnu.

Frú forseti. Ég fagna þessari fyrirspurn hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur og einnig sumu í svörum hæstv. ráðherra. Ég tek einkanlega undir þau skýru viðhorf hennar að vel kæmi til greina, og væri æskilegt raunar, að skipa menntastofnunum og öðrum opinberum eða hálfopinberum stofnunum sess í nágrannabyggðarlögum Reykjavíkur. Hæstv. ráðherra rakti forgangsröðun sérfræðinga. Sú forgangsröð rennur alltaf í svipaðan farveg. Það á að skipa þessum stofnunum sess nærri stöðum þar sem eitthvað annað er fyrir. Menn eru fastir í þeirri hringrás og þess vegna er sérstakt fagnaðarefni að hæstv. ráðherra skuli fús til og reiðubúinn að skoða það af fullkominni alvöru að brjótast út úr þeirri hringrás að staðsetja opinberar stofnanir í Reykjavík og koma þeim annars vegar suður í Hafnarfjörð eða í Mosfellsbæ eftir efnum og ástæðum.

Virðulegi forseti. Það er ástæða til að staldra við það hve mikið er búið að leggja í góðar samgöngur á höfuðborgarsvæðinu og út fyrir höfuðborgarsvæðið. Það er hægt að líta upp til Akraness í því sambandi. Það er farið að verða auðvelt að fara á stuttum tíma á milli staða og ef vilji er til er hægt að skapa nýjar aðstæður í skólamálum hjá þeim bæjum sem ég vék að áðan. Ég verð að segja að mér finnst gott að heyra hve faglega hefur verið haldið á þessum málum, þ.e. miðað við það ferli sem hingað til hefur farið fram og ráðherra lýsti. Þó hlýt ég að staldra við það að litið skuli til Keldnaholts. Er það örugglega best fyrir skóla að vera bætt inn í samfélag eins og þar hefur þegar vaxið upp? Á Tækniháskólinn heima þar? Er ekki ástæða til að líta jafnframt til mikils rýmis og fagurs umhverfis þar sem nýtt skólasvæði er í undirbúningi, með miklu rými fyrir íbúðir og annað, eins og ég benti á að á sér stað í Hafnarfirði. Það sem mig langar að spyrja ráðherra um í síðari ræðu minni er: Kemur virkilega til greina að Tækniskólinn verði áfram í leiguhúsnæðinu? Mér fannst hálfpartinn að það kæmi fram. Hefur verið sest yfir það hvenær eigi að taka afstöðu til framtíðarstaðsetningar skólans? Að öðru leyti vil ég taka undir með hv. þm. Guðmundi Árna Stefánssyni. Ég er tiltölulega ánægð með svör hæstv. ráðherra þrátt fyrir að ekki sé komin niðurstaða í þetta mál og ekki sé mikill vilji, miðað við það sem hingað til hefur gerst, til að líta til uppbyggingar í nágrannasveitarfélögum Reykjavíkur.

Frú forseti. Það er alveg ljóst að staður fyrir framtíðarhúsnæði Tækniháskólans verður fyrst og fremst valinn með hagsmuni nemenda og skólans að leiðarljósi. Sá staður getur að sjálfsögðu verið allt í kringum Reykjavík eins og í Reykjavík miðri. Það er alveg á hreinu af minni hálfu. Varðandi húsnæðismál Tækniháskólans þá verður að líta á húsnæðismál annarra háskóla. Það verður að segjast eins og er að það þarf einnig að leysa húsnæðismálin hjá öðrum háskóla, þ.e. Listaháskóla Íslands. Sá skóli er í brýnni húsnæðisþörf. Þau mál erum við líka að fara gaumgæfilega yfir. Eins og gefur að skilja, þegar maður reynir að sýna ábyrga fjármálastjórn, verð ég að vera hreinskilin og segja að ég held að ég komi fyrst til með að líta yfir málefni Listaháskóla Íslands. Það verður að hafa í huga að samningur Tækniháskólans um leiguhúsnæðið er til 10 ára og mjög dýrt að segja þeim samningi upp. Þar fyrir utan hafa menn einfaldlega ekki ákveðið sig innan Tækniháskólans um hvað eigi að gera í málefnum hans. Við sjáum m.a. á þessari úttekt að málin eru að þróast í jákvæðan farveg. Menn eru farnir að opna augun fyrir öðru en 101 Reykjavík og ég vildi óska þess að svo hefði líka verið þegar lagt var til að Listaháskóli Ísland yrði færður suður í Hafnarfjörð á Norðurbakkann. Á þeim tíma voru frábærar hugmyndir uppi á borðum. Menn keyptu hins vegar ekki þá góðu hugmynd, kannski út af því að ákveðnir barir voru ekki nálægt þeim góða Norðurbakka.

Virðulegi forseti. Mosfellsbær er eitt af þeim sveitarfélögum sem fer ört stækkandi. Þar eru í dag 6.500 íbúar. Þar á sér mikil uppbygging stað og er jafnframt áætluð næstu árin. Mikil ásókn er í að búa þar í sveitinni og ljóst er að ef þar fjölgar eins í stefnir þá verður íbúafjöldinn árið 2006 um 8.000 manns. Af þessum 6.500 íbúum eru í dag um 440 framhaldsskólanemendur. Áætlað að þeim fjölgi í um 550 árið 2008 og verði allt að 650 árið 2010. Í aðalskipulagi Mosfellsbæjar er gert ráð fyrir því að framhaldsskóli rísi í sveitarfélaginu í framtíðinni, skóli sem gæti auk þess að þjóna Mosfellingum þjónað nærliggjandi hverfum sem risið hafa í Reykjavík og koma til með að rísa á næstu árum, t.d. undir hlíðum Úlfarsfells. Í ljósi þessa spyr ég hæstv. menntmrh.: Hyggst ráðherra beita sér fyrir því að framhaldsskóla verði komið á fót í Mosfellsbæ? Ef svo er, hvenær gæti orðið af því?

Frú forseti. Mosfellsbær tók á sínum tíma þátt í stofnkostnaði við byggingu Borgarholtsskóla ásamt Reykjavíkurborg og ríkinu. Hlutur Mosfellsbæjar var 12% af áætlaðri kostnaðarhlutdeild sveitarfélaganna við skólann. Jafnframt aðild Mosfellsbæjar að Borgarholtsskóla var gert samkomulag um að nemendur úr Mosfellsbæ ættu aðgang að öðrum skólum í Reykjavík til jafns við Reykvíkinga. Síðan var landið allt gert að einu upptökusvæði, það gerðist í millitíðinni í málum framhaldsskólanna. Á síðasta ári fóru fram óformlegar umræður á milli ráðuneytisins og forsvarsmanna Mosfellsbæjar um möguleika á byggingu framhaldsskóla í Mosfellsbæ en í dag eru hvorki formlegar né óformlegar viðræður í gangi út af því máli þó því sé haldið vakandi af hálfu forráðamanna bæjarins. Ég vil fyrir mitt leyti segja að ráðuneytið hefur ekki á prjónunum að gangast fyrir byggingu framhaldsskóla í Mosfellsbæ á allra næstu árum. Hins vegar mun ráðuneytið ekki skorast undan viðræðum við Mosfellsbæ um byggingu framhaldsskóla ef eftir því verður leitað. Ég vil hins vegar ítreka að ég kem til með að ganga óbundin til slíkra viðræðna. Ég loka því engan veginn á viðræður um framhaldsskóla í Mosfellsbæ en það má velta því fyrir sér hvort það sé tímabært eins og sakir standa, m.a. í tengslum við stærð bæjarins. Við erum fyrst og fremst að hugsa um það ef við komum upp framhaldsskóla í Mosfellsbæ þá verði hann raunverulegur og góður valkostur við aðra framhaldsskóla á höfuðborgarsvæðinu. Framhaldsskóli í Mosfellsbæ mun að öllum líkindum verða að veruleika eftir einhver ár en eins og staða er í dag tel ég það ekki tímabært.

Virðulegi forseti. Ég fagna þessari fyrirspurn sem fram er komin hjá hv. þm. Valdimar Leó Friðrikssyni um hvort til standi að byggja framhaldsskóla í Mosfellsbæ og einnig þeim tóni í svari ráðherra sem laut að því að það væri ekki útilokað framtíðarmarkmið að stefna að því að byggja upp sérstakan framhaldsskóla í Mosfellsbæ. Þó að hlutunum sé ágætlega fyrir komið eins og sakir standa í hinum mjög svo framsækna og góða Borgarholtsskóla þá held ég að það sé nauðsynleg framtíðarsýn fyrir þetta byggðarlag, sem er þarna eins og er enn þá á jaðri Reykjavíkurborgar og fyrir utan sjálfa höfuðborgina, að stefna að því að byggja þar upp öflugan og sértækan framhaldsskóla utan um einhver ákveðin svið. Það held ég að muni styrkja verulega byggðina þar og þar vestur úr, af því að við höfum séð á þróun framhaldsskólanna hvernig þær byggðir hafa blómstrað þar sem framhaldsskólar hafa verið reistir. Þær einfaldlega blómstra en hinar sitja eftir.

Frú forseti. Það er ávallt gaman að heyra umræður um framhaldsskóla og staðsetningu þeirra enda er fátt mikilvægara hverju byggðarlagi en öflugir skólar eins og dæmin sanna. Mér finnst svar hæstv. ráðherra lýsa mikilli ábyrgð, þ.e. að horfa til framtíðar en meta stöðuna eins og hún er í dag. Þá vaknar þessi grundvallarspurning: Hvenær er tímabært að hefja rekstur framhaldsskóla í sveitarfélagi? Þetta hefur alltaf verið slagur, eins og sagan sýnir. Mig langar til að velta því upp hvort hæstv. ráðherra teldi koma til greina að varpa framhaldsskólanum yfir til sveitarfélaganna, að þá verði tekið mið af því í tekjuskiptingu ríkis og sveitarfélaga þannig að sveitarfélögin geti axlað þessa ábyrgð og þau sem framsæknust eru geti tekið sjálfstæða ákvörðun um þetta og þannig í rauninni keppt sín á milli. Eiga framhaldsskólar endilega að vera á herðum ríkisins, af hverju ekki alveg eins sveitarfélaga?

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka menntmrh. fyrir svörin og þeim sem hafa tekið þátt í þessum umræðum. Ég tek undir spurningu hv. þm. Hjálmars Árnasonar: Hvenær er í raun tímabært að hefja uppbyggingu skóla í sveitarfélagi miðað við stærð? Það hefur jafnframt sýnt sig varðandi Borgarholtsskóla, sem Mosfellsbær tók réttilega þátt í að byggja upp, að vegna samgangna er hann nokkuð úr leið nemenda sem vilja sækja hann úr Mosfellsbæ þannig að þeir sækja í aðra framhaldsskóla á höfuðborgarsvæðinu. Ég vil jafnframt velta því hér upp, úr því að hæstv. menntmrh. hefur alla vega velt því fyrir sér að reisa framhaldsskóla í Mosfellsbæ, að hún gæti t.d. tekið sérstaklega á umhverfismálum og atvinnu- og ferðamálum.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Hjálmar Árnason velti upp hér gríðarlega stórri og merkilegri spurningu um það hvort við eigum að flytja framhaldsskólann yfir til sveitarfélaganna. Eins og staðan er í dag tel ég það ekki tímabært einfaldlega út af nægum verkefnum sem sveitarfélögin eiga núna, eins og staðan er í dag, fullt í fangi með að sinna. Verkefni hafa verið flutt yfir til sveitarfélaganna og ég held að við eigum að láta tíma líða og leyfa þessum málum að þroskast. Við erum að tala líka um önnur málefni sem eru mjög merkileg og sem hugsanlega þá fara einnig yfir til sveitarfélaganna, t.d. málefni fatlaðra. Að mörgu er því að hyggja þegar talað er um flutning verkefna frá ríki til sveitarfélaga. Þar verðum við að stíga varlega til jarðar. Ég ítreka fyrra svar mitt um framhaldsskóla í Mosfellsbæ. Ég sé fyrir mér að í ört stækkandi bæ eins og Mosfellsbær er munu ríkið og sveitarfélagið Mosfellsbær að sjálfsögðu fara í að ræða um framhaldsskóla. En eins og staðan er í dag tel ég það ekki tímabært, sér í lagi með það í huga að íbúar á framhaldsskólaaldri í Mosfellsbæ verða að hafa raunverulegan valkost. Ef við færum að byggja upp framhaldsskóla núna þá yrði hann eins og staðan er í dag kannski ekki nægilega sterkur valkostur við alla þá góðu skóla sem eru á Reykjavíkursvæðinu.

Virðulegi forseti. Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands eru landssamtök og í þeim eru um 150 þúsund félagsmenn. Innan sambandsins eru 24 sérsambönd og stefnt er að því á næsta þingi ÍSÍ 24. apríl að stofna 25. sérsambandið. Sérsambönd eru í dag æðstu aðilar í sínum íþróttagreinum. Áður fyrr var íþróttastarfið fyrst og fremst í héraðssamböndum og á vegum íþróttabandalaga en á síðustu áratugum hefur það þróast í það að sérsamböndin eru mjög mikilvægur hlekkur í íþróttastarfinu. Þau stýra viðkomandi íþróttagreinum, mótahaldi, uppbyggingu, fræðslu og útbreiðslustarfsemi. Sérsamböndin eru misstór og gengur misvel að afla sér tekna til rekstursins. Sérsambönd hafa umsjón með þátttöku þjóðarinnar í íþróttagreinum á erlendri grund. Þau sinna mörgum verkefnum og eru því miður að mestu leyti rekin eingöngu af sjálfboðaliðum. Tími þeirra fer að mestu leyti í að reyna að halda í horfinu, sinna daglegum rekstri, framþróun og útbreiðslustarf bíður. Á fjármálaráðstefnu ÍSÍ fyrir nokkrum árum hélt ég því fram að frumkvæði um fastar fjárveitingar til íþróttahreyfingarinnar ætti að koma frá ríkisvaldinu. Mér er minnisstætt að hæstv. menntmrh. sem þá var óbreyttur þingmaður taldi hins vegar að frumkvæðið ætti fyrst og fremst að vera hjá íþróttahreyfingunni sjálfri. Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands hefur sýnt frumkvæði í beiðni til fjárln., t.d. síðasta haust, um fjárveitingar til sérsambanda. Þeirri beiðni var því miður hafnað. En enn á ný hefur ÍSÍ sýnt frumkvæði með bréfi til menntmrn. og fjárln. þann 12. febr. sl. þar sem fram kemur beiðni um sérstakt fast fjárframlag til sérsambanda. Í þessu sambandi spyr ég, frú forseti: ,,Hyggst ráðherra beita sér fyrir auknum fjárveitingum til sérsambanda Íþrótta- og Ólympíusambands Íslands? Ef svo er, hvenær og um hvaða fjárhæðir er að ræða?``

Virðulegi forseti. Ég vil geta þess að nú þegar er undirbúningur hafinn að fjárlagagerðinni fyrir árið 2005 og hafa menntmrn. þegar borist skriflegar tillögur Íþrótta- og Ólympíusambands Íslands vegna rekstrarstyrkja til sérsambandanna fyrir næsta ár og þær tillögur eru auðvitað til skoðunar í ráðuneytinu. Hafa ber í huga að sérsambönd ÍSÍ eru alls 24, eins og kom fram áðan, og eru eins og gefur að skilja mismunandi að stærð og misvel í stakk búin að afla sér tekna til reksturs. Ég mun gera mitt besta til þess að mæta óskum ÍSÍ en þó innan þess ramma sem ég hef við undirbúning fjárlagagerðar fyrir næsta ár. Í ljósi þessarar fyrirspurnar ber þess að geta að Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands fær á fjárlögum ársins 2004 74,7 millj. kr. og 15 millj. að auki vegna Ólympíuleikanna núna í sumar. Þá hafa Íþróttasamband fatlaðra og Glímusamband Íslands um langt árabil fengið fjárveitingar til starfsemi sinnar. Önnur sérsambönd ÍSÍ hafa almennt ekki hlotið fjárveitingar á fjárlögum en þó með einstaka undantekningum og þá til ákveðinna og afmarkaðra verkefna. Einnig hafa sérsamböndin notið stuðnings af safnliðum menntmrn. til ákveðinna verkefna og einnig vegna stórmóta og ýmissa viðburða á þeirra vettvangi. Auk þess geta sérsambönd sótt um fjárstuðning úr íþróttasjóði vegna umsóknar þeirra um sérstök verkefni sem falla innan reglugerðar sjóðsins. Í þessari umræðu má heldur ekki gleyma að aðaltekjulind íþróttahreyfingarinnar er hagnaðurinn af lottósölunni og skiptist sá hagnaður með ákveðnum hætti til aðila hreyfingarinnar. Þá ber þess að geta að öllum sérsamböndum ÍSÍ var sent bréf þar sem þeim var gefinn kostur á að senda inn umsóknir um stuðning á fjárlögum fyrir árið 2005. Ég vil að lokum, virðulegi forseti, einnig upplýsa þingheim um að ég hef tekið þá ákvörðun að boða til árlegs fundar með forsvarsmönnum ÍSÍ ásamt forsvarsmönnum allra sérsambanda ÍSÍ og vænti ég góðs árangurs af því samráði í framtíðinni, en þetta er nýmæli.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Valdimar Leó Friðrikssyni fyrirspurnina. Ég er ekki í nokkrum vafa, virðulegi forseti, um að okkar skeleggi og hæstv. ráðherra menntamála og íþróttamála í þessu landi hafi mikinn áhuga og metnað til þess að efla almennt íþróttahreyfinguna í landinu. Þrennt verður að skoðast í þessu sambandi --- ég mun vekja frekari athygli á því síðar þar sem tillaga er væntanleg þeim sem hér stendur til umræðu hér eftir páska --- þ.e. að sparnaður felst í því fyrir heilbrigðiskerfið að auka vægi íþróttahreyfingarinnar. Fjárhagsleg velta leiðir til tekna atvinnufyrirtækja o.s.frv. Svo má líka meta þá miklu sjálfboðaliðsvinnu sem fer fram innan vébanda hreyfingarinnar og sparar um leið opinber útgjöld vegna samsvarandi lausna samfélagsins. Ég ítreka enn og aftur ánægju mína með fyrirspurnina.

Virðulegi forseti. Ég tek undir mikilvægi opinbers stuðnings við íþróttagreinar og sérstaklega til stuðnings sjálfboðastarfi eins og nefnt var áðan. Ég vil þó í þessu sambandi benda á ójafnræðið milli opinberra framlaga til íþróttamála annars vegar og félags- og tómstundamála hins vegar, sérstaklega það sem snýr að börnum. Eins og við vitum felur bæði þátttaka í íþróttastarfi og félags- og tómstundastarfi í sér mjög mikilvægt uppeldislegt gildi og forvarnagildi fyrir börn og ungmenni. Kannanir sýna að um 40% barna og ungmenna taka þátt í íþróttastarfi en um 75% barna og ungmenna í félags- og tómstundastarfi. En opinbert framlag til íþróttafélaga er svona á milli fimm og sex sinnum hærra en til félags- og tómstundastarfs ungmenna og þá tel ég þar með framlög sveitarfélaga. Ég vil vekja athygli á því að kannski þarf að forgangsraða og leggja meiri áherslu á félags- og tómstundastarf í framtíðinni.

Frú forseti. Fyrir það fyrsta vil ég taka undir með og þakka hæstv. menntmrh. fyrir yfirlýsinguna sem hún gaf hér um árlega samráðsfundi með forustu íþróttahreyfingarinnar á Íslandi, hvort heldur ÍSÍ eða sérsambanda. Það held ég að sé mjög til bóta og til fyrirmyndar og vona að út úr því komi eitthvað annað en bara svona glansfundur vegna þess að sannarlega þarf að taka á mörgum málum. Hv. þm. Valdimar L. Friðriksson vekur hér athygli á einu mjög góðu máli, þ.e. framlögum til sérsambanda sem berjast í bökkum. Annað atriði sem ég vil nefna og er ekki síður mikilvægt atriði á sviði íþrótta er ferðajöfnunarsjóður. Ferðalög og kostnaður við þau er að sliga mjög mörg íþróttafélög og gerir það að verkum að fjöldi manns getur ekki tekið þátt í íþróttakappleikjum út af hinum geysiháa ferðakostnaði. Annað mætti nefna í þessu sambandi --- það var í fréttum í dag --- og er ekki verkefni eins sérsambands eins og Knattspyrnusambands Íslands, þ.e. að fjármagna viðbyggingu við stúkuna í Laugardalshöllinni sem við eigum auðvitað að vera stolt af að er þjóðarleikvangur okkar Íslendinga. Það á að vera verkefni okkar allra.

Frú forseti. Ég vil eins og síðasti hv. ræðumaður fagna yfirlýsingu hæstv. menntmrh. um þennan samráðsvettvang. Samráðsvettvangur íþróttahreyfingarinnar og hins opinbera er löngu tímabær einmitt með þeim rökum sem hér voru kynnt að íþróttir eru svo mikilvægar samfélaginu öllu og fátt sem hefur jafnmikið forvarnagildi og íþróttir. Við gerum miklar kröfur til afreksfólks okkar og höfum verið að standa okkur eins og um heimsveldi væri að ræða á því sviði. Hins vegar eru svo hinar svokölluðu almenningsíþróttir sem ekki endilega eru keppnisíþróttir. Til þess að við stöndum okkur í afreksíþróttum kostar það okkur gífurlega peninga. Vandinn er sá að það verður alltaf erfiðara að fá fólk til þessara svokölluðu hugsjónastarfa og þess vegna er mikið leitað á náðir hins opinbera. Þarna þarf að finna hinn gullna meðalveg og einmitt þess vegna er svona samráðsvettvangur svo mikilvægur.

Frú forseti. Það er fín umræða sem hér fer fram um ágæta fyrirspurn hv. þm. Valdimars L. Friðrikssonar. Ég kem upp aðallega til að taka undir með hv. þm. Ástu Möller um mikilvægi þess að annað tómstundastarf en íþróttir verði metið betur að verðleikum en það er í dag. Staðreyndin er sú að það er tómstundastarf sem er hollt hverju nafni sem það nefnist. Það eru ekki líkt því allir unglingar eða börn sem eiga þess kost af ýmsum orsökum, andlegum eða líkamlegum, að stunda íþróttir, en geta tekið þátt í annars konar tómstundastarfi séu þeim skapaðar aðstæður til og það er mikilvægt.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. menntmrh. fyrir ágæt svör og öllum þeim þingmönnum er tóku þátt í umræðunni. Ég fagna að sjálfsögðu sérstaklega yfirlýsingunni um frumkvæði ráðherra að hafa samráðsfundi með sérsamböndum ÍSÍ. Hér hefur aðeins verið rætt um tómstunda- og æskulýðsmál. Ég minntist á það áðan að íþróttahreyfingin er nú einu sinni stærstu landssamtök Íslands, telur yfir 150 þús. félagsmenn, og samhliða íþróttastarfi fer þar að sjálfsögðu fram tómstunda- og æskulýðsstarf. Ég frábið mér það að þegar menn sækjast eftir auknum styrkjum til íþróttahreyfingarinnar að þá þurfi yfirleitt að koma og reyna að teygja það í eitthvað annað, hvort sem um er að ræða æskulýðsstörf eða menningarstörf. Við verðum að átta okkur á að sérsamböndin sinna þarna mjög mikilvægu starfi. Þau bera ábyrgð á keppni íþróttamanna fyrir Íslands hönd á erlendum vettvangi. Þeir sem starfa hvað mest þar, þ.e. stjórnarmenn og aðrir, eru í raun og veru að sinna í sjálfboðaliðastarfi þjónustu fyrir ríkið sjálft. Það er í sjálfu sér grunnástæðan fyrir því að slíkt starf á hreinlega að vera á föstum fjárlögum, þ.e. menn eiga ekki að þurfa að reka alþjóðlega íþróttastarfsemi eða keppni á erlendri grundu í sjálfboðaliðastarfi einu saman.

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir það sem komið hefur fram hjá hv. þm. Ástu Möller og hv. 6. þm. Norðvest., Önnu Kristínu Gunnarsdóttur, að æskulýðs- og tómstundastarf sé mjög mikilvægt fyrir allt okkar góða samfélag. Ég dreg ekki dul á að það hefur gríðarlega mikla þýðingu, eins og hefur m.a. komið fram í mjög góðri úttekt og skýrslu sem hv. þm. Ásta Möller stóð fyrir að gefa út og vinna fyrir menntmrn. Á hinn bóginn fjöllum við hér um fyrirspurn varðandi íþróttastarf og þá hljótum við að geta rætt um íþróttir án þess endilega að teygja annað inn í og það er það sem ég ætla að reyna að gera. Ég ítreka það að á síðustu missirum og árum höfum við stóraukið framlög til íþróttamála almennt. Við erum búin að efla afrekssjóð. Við erum líka að efla íþróttamál og íþróttahreyfinguna á annan hátt í gegnum ungmennafélögin, sem fyrrverandi kandídat til formanns UMFÍ veit mætavel, og svo má lengi telja, m.a. með uppbyggingu íþróttavalla víðs vegar um landið. Það eru allir tilbúnir, og það er mjög jákvætt, að koma með góðar tillögur og sumar hverjar raunhæfar til þess að efla og styrkja íþróttahreyfinguna og íþróttastarfið í landinu, m.a. eins og menn hafa verið að tala um ferðasjóð íþróttafélaga. En þá spyr maður á móti: Er ekki rétt að íþróttahreyfingin forgangsraði líka sjálf innan síns ramma og segi: Gott og vel, við fáum aukið fjármagn en í hvað á það að fara? Á það að fara í ferðasjóð íþróttafélaga? Á það að fara í uppbyggingu á íþróttavöllum? Ég held að sú pólitíska íþróttastefna sé mál sem íþróttahreyfingin verður sjálf að takast á við, því við höfum takmarkaða fjármuni sem fara í þessi mál, við verðum að horfast í augu við það, og þá verðum við að forgangsraða, bæði við stjórnmálamennirnir og íþróttahreyfingin sjálf.

Virðulegi forseti. Í nýlegum pistli á skólavef grunnskólans á Ísafirði vekur Skarphéðinn Jónsson skólastjóri athygli á vaxandi áleitni auglýsinga gagnvart börnum. Í pistlinum segir skólastjórinn eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Auglýsendur virðast einnig í auknum mæli vera að sækja að stofnunum sem hafa með börnin að gera svo sem grunnskóla, félagsmiðstöðvar og fleiri stofnanir. ... Nú er svo komið að fyrirtæki, stofnanir og samtök líta á grunnskólann sem heppilegan vettvang til að dreifa ýmiss konar auglýsingum um hitt og þetta og virðast stundum líta á starfsfólk skólanna sem samverkamenn í markaðssókn viðkomandi fyrirtækja. ... Yfirleitt fá skólarnir sendingu þar sem óskað er eftir dreifingu á tilteknu efni. Einnig fá skólarnir aragrúa tölvupóstsendinga þar sem óskað er eftir dreifingu á hinum og þessum tilboðum til nemenda og starfsmanna.`` Nefnir skólastjórinn tvö nýleg dæmi um slíka auglýsingamennsku, eins og þau hafa birst í grunnskólanum á Ísafirði. Annars vegar var einkafyrirtæki að auglýsa áskriftartilboð gagnvart nemendum og hins vegar var ÍSÍ að auglýsa teiknimyndasamkeppni meðal barna og var auglýsing frá kreditkortafyrirtæki á bakhlið nemendabæklings. Skólastjórinn lýsti því í pistli sínum að honum blöskraði ágangur auglýsinga að börnum og markaðssetning á vörum og þjónustu sem beint er að börnum. Síðan segir hann eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Okkur er vandi á höndum í grunnskólunum, stöðug ásókn einkafyrirtækja varðandi auglýsingar er vaxandi. Fyrirtækin eru oft svo ósvífin að þau senda án leyfis tugi eða hundruð pésa til skólanna sem kennurum er svo ætlað að dreifa til nemenda.`` Síðan segir hann frá því að skólastjórnendur í Ísafjarðarbæ hafi útbúið verklagsreglur til að taka á slíkum málum. Ég hef fylgst með þessum málum um nokkurt skeið, eða síðan ég beindi þeirri fyrirspurn til hæstv. viðskrh. fyrir réttum þremur árum hvort hún mundi beita sér fyrir því að setja reglugerð um börn og auglýsingar á grundvelli 30. gr. samkeppnislaga. Slíkar reglur hafa enn ekki verið settar þrátt fyrir að umboðsmaður barna hafi ítrekað gengið eftir því. Ef eitthvað er hefur áreitni auglýsinga gagnvart börnum aukist á þessum þremur árum. Víða erlendis hafa verið settar leiðbeinandi reglur um markaðssetningu í skólum. Þær fjalla m.a. um hvernig skólastjórnendur eigi að taka á tilboðum frá fyrirtækjum um ókeypis kennsluefni, tæki eða annað efni og um þau skilyrði sem slíkt efni eða vörur eigi að uppfylla til að hægt sé að þiggja það. Einnig er fjallað um kostun og auglýsingar í skólum og um þátttöku foreldra í slíkum ákvörðunum. Skólastjóri grunnskóla Ísafjarðar skrifaði pistilinn til að vekja athygli á þessu máli og segist sjálfur vilja hlífa skólanum gegn óvægri markaðssókn fyrirtækja. Nú vil ég því spyrja hæstv. menntmrh. hvort hún muni beita sér fyrir því að settar verði leiðbeinandi reglur um dreifingu auglýsinga í grunnskólum sem beint er að skólabörnum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ástu Möller fyrir að hreyfa þessu sérstaka máli. Menntmrn. hefur nýlega fengið bréf frá grunnskóla þar sem vakin er athygli ráðuneytisins í aukinni ásókn ýmissa fyrirtækja til þess að auglýsa beint eða óbeint í grunnskólunum. Jafnframt var ráðuneytið spurt hvort komið hafi til tals að semja reglur á landsvísu til að takmarka ásókn einkafyrirtækja í grunnskólana. Ráðuneytið svaraði því til að ekki hefði komið til tals að menntmrn. semji slíkar reglur á landsvísu, enda skorti ráðuneytið heimildir til þess. Ráðuneytið telur eðlilegt að skólastjóri taki í hverjum skóla ákvarðanir um hvaða auglýsingar eða tilkynningar skuli heimilaðar í skólum. Ráðuneytið telur til fyrirmyndar að hver skóli eða sveitarfélag setji sér verklagsreglur í þeim efnum og að þær reglur séu vel kynntar meðal nemenda, starfsfólks skóla og foreldra. Eðlilegt er að birta slíkar verklagsreglur í skólanámskrá skólans. Ég vil einnig vekja athygli á því að skipaður var starfshópur af samráðsnefnd grunnskóla árið 1999 sem hafði það hlutverk að fjalla um rannsóknir og kannanir í grunnskólum. Hann setti fram viðmiðunarreglur um rannsóknir og kannanir í grunnskólum og var þessi skýrsla starfshópsins birt í maí árið 2000. Samkvæmt þeim viðmiðunarreglum sem settar voru fram er það skólastjóri sem tekur ákvarðanir um hvaða kannanir heimilað er að leggja fyrir nemendur eða kennara, eða annað starfsfólk í skólunum sem heyrir undir hann á skólatíma, enda hafi sveitarstjórn ekki ákveðið annað fyrirkomulag. Ég tel því í rauninni eðlilegt að sambærilegt verklag sé viðhaft vegna dreifingar auglýsinga í grunnskólum og tel að grunnskólarnir, sem eru á vegum sveitarfélaganna, eigi að gera þetta í samvinnu við foreldra, í samvinnu viðkomandi sveitarfélög og setja sér sjálfir slíkar reglur. Ef samráðsnefnd grunnskóla tekur þetta mál upp aftur við ráðuneytið mun ég að sjálfsögðu fara yfir það en eins og staðan er í dag tel ég eðlilegast að slíkt sé hjá sveitarfélögunum sjálfum og grunnskólunum sjálfum að setja nákvæmlega niður hvaða reglur það eru sem eiga að gilda en ekki að því verði miðstýrt beint úr ráðuneytinu.

Frú forseti. Hér er hreyft athyglisverðu máli en eins og við höfum séð í fréttum af og til undanfarna daga fjölgar þeim sífellt tilfellunum þar sem auglýsendur í blindri græðgi sinni herja á grunnskóla og aðrar stofnanir sem hafa með börn að gera og líta á þau sem einhvers konar óplægðan akur fyrir auglýsingastarfsemi á vörum sínum og er þetta að mínu mati algerlega óþolandi. Það er óþolandi að innrás græðginnar skuli með þessum hætti vera að herja á grunnskólana. Ég skora á hæstv. ráðherra að beita sér fyrir setningu reglna sem veita börnum lágmarksvernd gegn græðgi og yfirgangi einstakra auglýsenda. Það er algerlega óþolandi að grunnskólarnir skuli vera næsti áfangastaður fyrir auglýsingamarkaðinn. Það er nóg samt. Þetta er ósiðlegt, óboðlegt og það er þörf á reglum. Dæmin sanna það. Ég skora á hæstv. ráðherra menntamála að beita sér fyrir setningu slíkra reglna.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ástu Möller fyrir að taka þetta mál enn einu sinni upp í þingsölum. Hún hefur gert það áður. Og ég vil taka undir með hæstv. menntmrh. að í sjálfu sér er það í rauninni skólayfirvalda og sveitarfélaga að taka frumkvæði í þessum málum. Umboðsmaður barna hefur ítrekað óskað eftir að settar væru reglur um lágmarksvernd barna undir 18 ára aldri. Mér finnst kannski einum of hart fram gengið af hv. þm. Björgvini Sigurðssyni þegar hann talar hér um græðgi því ekki er þetta allt um sölumennsku, heldur líka um upplýsingar. Auðvitað eiga starfsmenn skóla ekki að vera í vinnu fyrir þá sem eru að auglýsa starfsemi sína, hvort sem það eru vörur eða annað sem þeir vilja koma á framfæri. En ég tel að þetta sé mál sem skólayfirvöld og sveitarfélög eigi að taka fast á og gera það í samráði sín á milli.

Frú forseti. Hér er hreyft afskaplega viðkvæmu en um leið stóru máli og ég vil þakka hv. þm. Ástu Möller fyrir að hreyfa því. Grunnskólanemendur eru líklega einn fýsilegasti markaður fyrir sölumenn sem um getur. Þar er bæði hægt að undirbúa verðandi markað og þar er þegar markaður í dag. Því er það auðvitað skylda okkar og samfélagsins að verja krakka sem eru skyldaðir til þess að vera í skóla. Ég vil taka undir það sjónarmið að skólastjórar hafi allar heimildir til þess að setja sínar reglur og eigi að gera það. Ef þeir ekki gera það eru þeir að mínu mati að bregðast skyldum sínum og það er þá skólanefndar að bregðast við því. Ein af frumskyldum skólastjórnenda er að setja slíkar reglur og verja nemendur sína. En jafnvel þó allar auglýsingar væru bannaðar innan veggja skólans er bara nútímatæknin þannig að auglýsingar eru alls staðar og þess vegna hlýtur það að vera mikilvægasta verkefni hvers skóla að byggja upp sterka einstaklinga sem kunna að verjast auglýsingaflóðinu.

Hæstv. forseti. Ég vil taka undir þakkir til hv. þm. Ástu Möller fyrir að hafa hreyft þessu ágæta máli. Þetta er þarft mál að ræða, auglýsingar í grunnskólum. Það er alveg rétt sem hv. þm. Hjálmar Árnason benti á að grunnskólar eru fýsilegur markaður fyrir auglýsendur. Við skulum líka hafa í huga að þetta eru ekki allt saman slæmar auglýsingar eins og kom fram hjá hv. þm. Drífu Hjartardóttur. Sumar eru sakleysislegar tilkynningar. Ég tel engu að síður ástæðu til að hafa áhyggjur af þessu og tel fulla ástæðu til að mótaðar séu einhvers konar reglur í kringum þetta. Mér fyndist eiginlega best ef þær reglur kæmu frá skólastjórnum, sveitarfélögum og að foreldrar veittu skólanum aðhald og væru á verði. Það tel ég að væri besta lausnin. Ég verð að segja sem foreldri að ég hef miklar áhyggjur af auglýsingaflóðinu sem dynur á börnum, ekki bara í skólum heldur líka í sjónvarpi. Þar er gríðarlega mikið af auglýsingum, sérstaklega ef maður er með aðgang að erlendum sjónvarpsstöðvum. Þar er beinlínis verið að gera út á börn með miklu auglýsingaflóði.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. svörin og þeim sem tóku þátt í umræðunni sérstaklega fyrir innlegg þeirra. Ráðherra sagði að ekki hefði komið til tals að setja slíkar reglur því menntmrn. skortir heimildir til þess. Ég get alveg sæst á það en bendi jafnframt á, fyrst hæstv. viðskrh. er komin í salinn og ég hef rætt það mál við hana áður, að viðskrh. hefur heimild samkvæmt samkeppnislögum að setja reglur um börn og auglýsingar. Ég get hins vegar vel sæst á það sem hæstv. menntmrh. sagði og kom jafnframt fram í máli ýmissa þingmanna, að setning slíkra reglna eigi að vera á vettvangi skólastjórnenda. Þá geri ég ráð fyrir að í framhaldi af þessu muni menntmrh. beina slíkum tilmælum til skólanna og standi fyrir umræðu um þessi mál því ég held að mjög mikilvægt sé að skoða málin í þessu samhengi. Eins og ég sagði í fyrri ræðu minni sé ég ákveðna þróun frá því ég tók málið upp fyrir þremur árum. Það er aukin áleitni auglýsinga gagnvart börnum því auglýsendum er náttúrlega ljóst að það er auðvelt að hafa áhrif á börn og þeim er einnig kunnugt um að börn hafa töluverð áhrif á hvernig peningum foreldranna og fjölskyldnanna er varið bæði í stóru og smáu. Við sjáum æ oftar að auglýsingum fyrir vörur sem ætlaðar eru fullorðnum er beint að börnum. Jafnframt gera auglýsendur sér grein fyrir því að börnin eru stórneytendur og kaupendur framtíðarinnar. Ég bendi á að við megum ekki sofa á verðinum því þetta er heill iðnaður erlendis. Það er meira að segja heilt hugtak yfir hann sem heitir ,,Kidvertisers`` samanber ,,Advertisers`` og eru heilu ráðstefnurnar og fundirnir haldnir til þess að finna leiðir til að fara inn fyrir varnir barnanna og ná áhrifum auglýsinganna til þeirra. Ég held að við séum sammála um, og ég heyri það á umræðunni, að við viljum halda auglýsingum utan grunnskólanna og beita ákveðnum ráðum í þeim efnum.

Virðulegi forseti. Ég vil sérstaklega undirstrika að það er mjög alvarlegt hve mikil ásókn auglýsenda margra hverra hefur verið í grunnskólana og oftar en ekki á mjög hæpnum siðferðislegum forsendum og gagnvart slíkri ásókn eigum við að verjast. Hins vegar finnst mér algerlega ótækt að tala um að hjá öllum auglýsendum ráði græðgissjónarmiðið og það séu gírugir gróðapungar sem herja á grunnskólana. Eins og ég gat um áðan eru sumir ekki að beita góðum siðferðislegum meðulum á meðan oft, eins og ýmsir hv. þm. hafa bent á í dag, eru það bara eðlilegar tilkynningar sem viðkomandi fyrirtæki, þó það sé einkafyrirtæki, er að koma á framfæri við nemendur. Ég ítreka einnig að ég tel ekki rétt að ráðuneytið setji fram miðstýrða reglu. Ég tel að það verði mun skilvirkara að það verði gert heima í héraði ef svo má kalla, að þetta verði samvinna á milli skólanna, foreldranna og sveitarfélaganna að setja reglur fyrir grunnskólana á heimaslóð. Ég mun hins vegar huga að því hvort ég komi til með að beina því til sveitarfélaganna að þau taki þetta upp og skoði málin alvarlega í samvinnu við skólastjórnendur. Að því mun ég huga á næstu dögum.

Frú forseti. Fyrirspurn mín til hæstv. iðnrh. fjallar um framkvæmd byggðaáætlunar, þ.e. framkvæmd á þeirri 19 lína byggðaáætlun sem samþykkt var á Alþingi 3. maí árið 2002 og gildir fyrir árin 2002--2005. Í áliti meiri hluta iðnn. var fjallað um skilgreiningu á byggðakjörnum og bætt svolítið við það sem var í upphaflegu tillögunni. Með leyfi forseta vil ég lesa upp það sem stóð í meirihlutaáliti ríkisstjórnarflokkanna: ,,Eðlilegt er að skilgreina nokkra byggðakjarna og skilgreina hlutverk þeirra og stöðu í þjóðfélaginu. Í ljósi byggðaþróunar þykir nefndinni rétt að taka mið af eftirfarandi skiptingu: Byggðakjarnar: Meiri hlutinn tekur undir hlutverk Akureyrar sem mótvægis við höfuðborgarsvæðið. Meiri hlutinn telur jafnframt að byggðakjarnar skuli byggðir upp á Ísafirði og á Miðausturlandi. Með því móti væru sköpuð boðleg búsetuskilyrði fyrir stærstu landshluta. Í hverjum byggðakjarna er eðlilegt að styðjast við sérkenni hvers staðar og byggja upp innviði á þeim grunni.`` Þetta sagði um byggðakjarnana sem fjallað var um í till. til þál. um stefnu í byggðamálum. En ég ætla að halda áfram, virðulegi forseti, að lesa úr meirihlutaákvæðinu vegna þess að þar var bætt við tveimur þáttum. Annars vegar um vaxtarsvæði: ,,Auk meginkjarna og byggðakjarna telur meiri hlutinn rétt að skilgreina vaxtarsvæði þar sem hið opinbera tryggir grunnþjónustu.`` Hins vegar, virðulegi forseti, var fjallað um jaðarsvæði. Lagt var til að fjalla þyrfti sérstaklega um búsetuskilyrði á jaðarsvæðum, þ.e. svæðum sem falla utan byggðakjarnasvæðisins og vaxtarsvæðisins samkvæmt áliti meiri hluta iðnaðarnefndar. Það kom fram, virðulegi forseti, hjá fulltrúum Sambands íslenskra sveitarfélaga að ofangreind skipting hafi ekki átt sér stað og meiri hlutinn taldi því mikilvægt að þeirri vinnu yrði lokið fyrir 1. janúar 2003, í fyrra, í samstarfi ríkis og sveitarfélaga. Jafnframt telur meiri hlutinn mikilvægt að unnið verði landshlutaskipulag fyrir allt landið. Því vil ég í lokin, virðulegi forseti, leggja fram fyrirspurn til hæstv. iðnrh. um hvað gert hafi verið til að skilgreina það sem ég hef lesið upp úr meirihlutaáliti iðnaðarnefndar. Spurningin er svohljóðandi: Hvað hefur verið gert til að skilgreina byggðakjarna og hlutverk þeirra, samanber álit meiri hluta iðnaðarnefndar um stefnu í byggðamálum fyrir árin 2002--2005?

Hæstv. forseti. Iðnrn. hefur unnið í þeim anda sem fram kemur í nál. meiri hluta iðnn. Umræddir þrír byggðakjarnar hafa verið skilgreindir sem áhersluatriði og hefur ráðuneytið umfram annað beint sjónum sínum að þeim. Einnig hefur ráðuneytið fjallað um hlutverk þeirra og stöðu og ráðist í framkvæmd verkefna í samræmi við það. Veigamikið grundvallaratriði sem ráðuneytið hefur látið vinna og stuðst við varðandi hlutverk og stöðu byggðakjarnanna er skýrslan ,,Fólk og fyrirtæki. Um búsetu og starfsskilyrði á landsbyggðinni``. Markmið rannsóknanna sem skýrslan byggir á var að kanna búsetuskilyrði einstaklinga og starfsskilyrði fyrirtækja á landsbyggðinni og leggja til leiðir að því markmiði að á Íslandi myndist þrír sterkir byggðakjarnar á landsbyggðinni. Rétt er að það komi strax skýrt fram að ástæðan fyrir því að áhersla er lögð á þessa kjarnauppbyggingu er ekki sú að byggð á jaðarsvæðum skipti minna máli en aðrar byggðir. Þvert á móti er markmiðið með uppbyggingu miðlægra byggðakjarna að afleidd áhrif uppbyggingarinnar leiði til styrkingar viðkomandi svæðis í heild sinni. Í þeim tilgangi að stuðla að öflugum og sjálfbærum þéttbýliskjörnum og almennri stöðugri byggð hefur iðnrn. m.a. lagt áherslu á að almenn lögmál tryggi viðgang og vöxt byggðarlaganna í stað forsjárhyggju. Á grundvelli þessa hefur verið lögð sérstök áhersla á eftirfarandi áherslusvið: 1. Nýsköpun og atvinnuþróun. 2. Menntun og menningarstarfsemi. 3. Ferðaþjónusta sem byggir á sérkennum byggðarlaganna. 4. Rafræn grunngerð og hagnýting rafrænna lausna. 5. Jöfnun flutningskostnaðar svo nokkuð sé nefnt. Á öllum þessum sviðum eru verkefni í gangi. Áherslurnar beinast ekki alfarið að byggðakjörnunum. Þess er gætt að svæði umhverfis þá njóti þeirra ríkulega einnig. Með þessu móti er markvisst stefnt að því að sem flestir geti tekið þátt í og notið nútímasamfélags óháð búsetu. Engu að síður er skýr áhersla á uppbyggingu byggðakjarnanna. Nú er lokið vinnu við byggðaáætlun fyrir Eyjafjörð og vinna við byggðaáætlun fyrir Ísafjörð er komin vel á veg, en hún byggir í raun fyrst og fremst á tillögum heimamanna og þeirri skýrslu sem unnin var af heimamönnum. Hvað Miðausturland varðar eru þar í gangi framkvæmdir sem hafa munu meiri og víðtækari áhrif til eflingar byggð en nokkur framkvæmd sem ráðist hefur verið í hér á landi. Efling menntunar er ein helsta forsenda fyrir farsælli þróun landsbyggðarinnar og uppbyggingu byggðakjarna. Aukið framboð menntunar tryggir búsetu og framboð menntaðs fólks sem aftur skapar nýjar forsendur og tækifæri fyrir nýsköpun í atvinnulífinu. Aukinn mannauður á landsbyggðinni verður þannig til þess að efla og styrkja fyrirtæki sem þar eru staðsett. Stækkun atvinnu- og þjónustusvæða umhverfis byggðakjarna er undir því komin að vel takist til um skipulagningu og uppbyggingu samgangna innan svæðanna. Með stækkun atvinnusvæða er í raun verið að breyta atvinnu- og þjónustustigi þeirra byggðarlaga sem í hlut eiga, ekki eingöngu þéttbýlisins heldur einnig vaxta- og jaðarsvæða umhverfis. Upplýsinga- og fjarskiptatækni á að nýtast öllum og þarf að tryggja að þær samskiptabrautir séu sem greiðastar. Þau fáeinu atriði sem ég hef gert að umfjöllunarefni er ætlað að varpa ljósi á þá vinnu sem er í gangi varðandi styrkingu byggðar með áherslu á þéttbýliskjarnana þrjá og hvernig unnið er að því að byggja upp heildstæða sýn á hlutverk þeirra og stöðu. Sú mynd er stöðugt að skýrast og mun þróast áfram og vafalítið taka breytingum þegar fram líða stundir.

Frú forseti. Það er að heyra á orðum hæstv. ráðherra að mikið sé unnið í ráðuneytinu og kröftuglega. Hins vegar er þeim byggðarlögum sem í hlut eiga, til að mynda Ísafirði og byggðarlögum þar í kring, allsendis ókunnugt um hvað verið er að gera í ráðuneytinu og nú nýverið var kallað til neyðarfundar vestur á Ísafirði vegna ófremdarástands í atvinnumálum og slæmra horfa. Það er ansi mikið á skjön við þann veruleika sem ráðherra boðar þegar opinber þjónusta er stöðugt dregin saman á þeim svæðum sem þó eiga að heita uppbyggingarsvæði og eiga að njóta sérstakrar aðhlynningar. Það er því miður ekki nóg að vinna sé í gangi ef vinnan gengur svo hægt að allt bendi til þess að tímabilið sem byggðaáætlun á að ná til verði runnið út áður en vinnunni er lokið.

Virðulega frú forseti. Upplýsingar og fjarskipti fyrir alla, segir hæstv. ráðherra iðnaðarmála. Í nýlegri fyrirspurn minni til samgrh. á dögunum, um háhraðatengingar og aðgengi Íslendinga að þeim kemur fram að upp undir 8% landsmanna eru án háhraðatenginga. Íbúar þeirra staða, þeirra dreifðu byggða, eru dæmdir til að búa í annars flokks byggðarlögum hafi þeir ekki aðgengi að þeirri fjarskiptatækni sem er grundvallaratriði þess að fólk geti nýtt sér tækifæri nútímans, tækifæri tækninnar og tækifæri upplýsingabyltingarinnar. Hingað til hefur þetta fólk fengið tóm orð, innantómar yfirlýsingar. Stjórnvöld hafa lýst því yfir að þau ætli ekkert að gera til að tryggja þessum byggðarlögum aðgengi að háhraðatengingum. Allt tal um að styrkja byggðir, veita fólki aðgengi að upplýsingahraðbrautinni og nýjum tækifærum framtíðarinnar eru innihaldslaus og án nokkurrar staðfestu.

Hæstv. forseti. Einn af þessum byggðakjörnum er Ísafjörður. Þar var kallað til neyðarfundar fyrir fimm eða sex vikum. Þar höfðu sveitarstjórnarmenn ekki orðið varir við að búið væri að skilgreina hvað byggðakjarni þýddi í máli hæstv. ráðherra. Í framhaldi af þeim fundi lýsti 1. þingmaður kjördæmisins því yfir að fundað yrði með þingmönnum strax í framhaldinu. Sá fundur hefur ekki enn farið fram. Mér finnst ástæða til þess að spyrja: Hvað er eiginlega um að vera? Er verið að vinna í þessu máli? Þarna lýstu menn aðstæðum, ástandi og horfum sem eru í raun skelfilegar. Það var enginn munur á ræðum manna eftir því hvort þeir studdu stjórnar- eða stjórnarandstöðuflokka á þessum fundi á Ísafirði. Þeir spyrja eftir efndum hvað það varðar að skilgreina byggðakjarna og koma þeim byggðakjörnum til hjálpar sem á þurfa að halda.

Frú forseti. Umræðan um byggðamál vill oft verða ansi neikvæð. Ég ætla að reyna að birta aðeins yfir henni með því að fagna því sem fram kom í ræðu hæstv. ráðherra, að nú væri lokið við byggðaáætlun fyrir Eyjafjarðarsvæðið. Það tel ég tímamót og þetta merka yfirlýsingu. Ég var síðast í gær að forvitnast um hvernig þetta mál stæði og fékk þær fréttir að þessu væri ekki lokið. Ég fagna mjög að náðst hafi að hnýta þá enda sem óhnýttir voru í gær og þessu sé lokið. Ég vil nota tækifærið og óska hæstv. ráðherra til hamingju með að tekist hafi að ljúka þessu verki. Jafnframt vil ég þó spyrja hæstv. ráðherra um hvenær við, óbreyttir þingmenn, fáum að njóta og kynnast þeirri áætlun sem nú er nýfrágengin.

Hæstv. forseti. Menn telja að hér sé byggðaáætlun í gangi. Hæstv. ráðherra lýsti því að markvisst væri unnið eftir henni. Það er rétt sem nokkrir hv. þingmenn hafa vikið að, að haldinn var sérstakur fundur vestur á Ísafirði þar sem sveitarstjórnarmenn óskuðu alveg sérstaklega eftir því að þingmenn Norðvest. mættu vegna þess að þar væri samfelldur samdráttur í opinberum störfum og ekki horfur á öðru en að þjónustustörfum mundi halda áfram að fækka. Í raun virðist hin markvissa byggðastefna felast í því að fækka störfum frekar en hitt. Virðulegi forseti. Við höfum yfirleitt haldið því á lofti hér á þingi að það bæri að reyna að byggja upp það sem byggðirnar kynnu best. Út frá því ganga Vestfirðingar í sinni sérstöku byggðaáætlun, að sjávarútvegurinn sé besta undirstaðan sem menn geti þar byggt á. En því miður hefur þróunin verið í allt aðra átt í klóm hins slæma kvótakerfis.

Frú forseti. Það er ekki nema rétt ár síðan byggðaáætlun var samþykkt á Alþingi. Þess vegna er furðulegt að heyra 

Það er eins og þú hafir verið á tunglinu.

Ég vil biðja hv. þm. um að gæta hófs, ég hef bara eina mínútu og nenni ekki að eyða henni allri í hv. þm. Þó er ekki liðið nema eitt ár, frú forseti. Rétt er að rifja upp að fyrir einu og hálfu ári eða svo var ástandið á Austfjörðum ekki svo afskaplega beysið. Þar ríkti mikil svartsýni. Ef við skoðum hvernig ástandið er á Austfjörðum í dag þá hefur þar orðið mikil breyting. Það er mikill árangur á einu ári. Hæstv. ráðherra hefur lýst því yfir að í gangi sé vinna hvað Norðvest. varðar. Við væntum þess sama í Suðurk. Unnið er að fjarskiptaáætlun sem á að ná um landið allt og þar eru metnaðarfull markmið og þar fram eftir götunum. En það sem ávallt mun halda uppi byggð í landinu er atvinnulíf en ekki opinber störf fyrst og fremst.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þau svör sem hún gaf áðan. Það er verið að gera ýmislegt í byggðamálum. Ég á sæti í stjórn Byggðastofnunar sem styrkir ýmis ágætis verkefni um allt land. Við væntum náttúrlega mikils af þeirri byggðaáætlun sem núna er unnið að. Ríkisstjórnin hefur lagt mjög mikla fjármuni til byggðanna í landinu. Ég vil taka undir með hv. þm. Hjálmari Árnasyni, að það sem mestu máli skiptir er að atvinnulífið fái að blómstra í þessu landi.

Frú forseti. Ég þakka fyrir þau svör sem hér hafa komið og þeim þingmönnum sem hafa imprað á ýmsum málum. Eitt kom ákaflega skýrt og skilmerkilega fram, þ.e. frá fulltrúa Framsfl. sem talaði hér, hv. þm. Hjálmari Árnasyni sem telur að byggðaáætlun hafi ekki verið í gildi nema í eitt ár. Hér er kannski komin, virðulegi forseti, skýring á aðgerðaleysi iðnrh. í byggðamálum. Það eru að verða tvö ár síðan byggðaáætlun var samþykkt. Hún var samþykkt 3. maí 2002. Það er kannski skýring á þessu aðgerðaleysi og sofandahætti Framsfl. í byggðamálum, að þeir eru ekki á sama tímaskeiði og við. Þar er kannski komin skýringin, að 2000-vandinn svokallaði hafi fest sig svo í sessi í ráðherrum og þingmönnum Framsfl. 

Og þá hlaupa þeir fyrir björg.

Þá hlaupa þeir fyrir björg, já.

Eins og svínin í Biblíunni.

Nú veit ég ekki.

Ég vil biðja hv. þingmenn um að stilla sig svo að ræðumaður geti haldið áfram.

Hæstv. ráðherra sagði að unnið væri að þessum skilgreiningum og að myndin væri að skýrast nú þegar tveggja ára afmæli byggðaáætlunar stendur fyrir dyrum. Það er gott að það skuli gert en ríkisstjórnin hefur ekki staðið sig í að skilgreina þessi svæði og koma til móts við þau. Tökum dæmi um svæði sem yrði ábyggilega skilgreint jaðarsvæði, Hrísey. Í dag bárust þær upplýsingar að þar væri verið að segja upp öllum starfsmönnum á stærsta vinnustað eyjarinnar. Það getur vel verið að hæstv. ráðherra segi bara að markaðsöflin eigi að ráða þar. Ég segi, virðulegi forseti: Markaðsöflin í fiskveiðistjórnarkerfinu fúnkera ekki alls staðar. 

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Það er hlutverk hv. þingmanna stjórnarandstöðunnar að veita aðhald og alltaf er hægt að gera betur í þessum málaflokki, það efast ég ekki um. Hins vegar vil ég fullvissa hv. þingmenn um að við erum að leggja okkur fram um að bæta stöðu landsbyggðarinnar. Ég tel að það hafi nú þegar borið nokkurn árangur miðað við að landsbyggðarflóttinn, ef svo má að orði komast, hefur stórlega minnkað. Í sumum landsbyggðarkjördæmum hefur fjölgað sem er mjög jákvætt. Hér hefur margt borið á góma. Hv. þingmenn hafa skiljanlega talað um háhraðatengingu, opinber störf, kvótakerfi o.fl. En ég vil bara ítreka að þótt ég fari með byggðamál þá fer ég ekki með þessa málaflokka. Mér finnst mikilvægt að ítreka það. Mér finnst stundum, þegar hv. þingmenn eru í því stuðinu, að þá vilji þeir helst setja alla ábyrgðina á mig. Þó að ég hafi nokkuð sterk bein þá finnst mér það stundum aðeins of mikið.

Það sýnir traust.

Það sýnir mikið traust, já, sennilega er það rétt. Fyrirspyrjandi talar um að skilgreina og leggur gríðarlega áherslu á skilgreiningu á byggðakjörnum. Ég er ekki viss um að ástæða sé til að skrifa miklar skýrslur um það. Hv. þm. hefur stundum kvartað yfir því að of mikil vinna sé lögð í að skrifa skýrslur. Er það aðalatriðið fyrir okkur að við séum búin að skilgreina þetta nákvæmlega í skýrslu? Er ekki aðalatriðið að láta verkin tala? Mér finnst ekki aðalatriðið hvað það þýðir nákvæmlega að viðkomandi staðir hafi verið útnefndir sem byggðakjarnar eða vaxtarsvæði. Ég get fullvissað hv. þm. um að við erum að leggja okkur fram um að bæta stöðu landsbyggðarinnar, ekki bara þeirra byggðakjarna sem hafa verið útnefndir heldur landsbyggðarinnar í heild. Hins vegar höfum við ekki svör við öllu og það geta komið upp aðstæður í ákveðnum byggðarlögum sem gera ástandið mjög erfitt, því miður.

Frú forseti. Það er rétt sem fram kom í svari hæstv. iðnrh. við þeirri fyrirspurn sem við vorum að ljúka umræðu um að það þarf að láta verkin tala. Hún lét þess líka getið í hinni stuttu byggðaáætlun sem samþykkt var, sem telur 19 línur, 19 línu áætlun, að láta verkin tala. Því höfum við oft kallað eftir á hinu háa Alþingi, að hæstv. ráðherra láti verkin tala. Má ég biðjast undan því, virðulegur forseti, að hæstv. iðnrh. komi og svari fyrirspurn minni um búsetuskilyrði, sem ég ætla að bera upp eftir smástund, með því að fjalla um nýsköpunarmiðstöðina, sem er gott mál, vegna þess að hæstv. ráðherra er nýbúinn að segja okkur allt um það. Mætti ég líka biðja hæstv. iðnrh. um að segja okkur ekki frá hinni stórkostlegu uppbyggingu á Miðausturlandi. Það er líka búið að segja okkur frá því. Má ég líka biðja hæstv. iðnrh. í svari sínu að segja okkur ekki frá því að einhver stofnun hafi verið látin búa til bók um fólk og fyrirtæki, um búsetu og starfsskilyrði á landsbyggðinni, af því að við erum búin að lesa alla þá bók.  Virðulegi forseti. Fyrirspurn mín til iðnrh. að þessu sinni snýst um hvað líði aðgerðum til þess að jafna búsetuskilyrði í landinu eins og boðað er í núverandi byggðaáætlun. Í gögnum um byggðaáætlun segir svo, með leyfi forseta: ,,Að ríkisstjórnin láti fara fram heildarathugun á mismunandi búsetuskilyrðum fólks í landinu. Jafnframt verði lagt mat á áhrif þeirra opinberu aðgerða sem hafa það að markmiði að jafna búsetuskilyrði í landinu og lagðar fram tillögur um breytingar ef þurfa þykir. Í því sambandi verði m.a. horft til reynslu nágrannaþjóða.`` Ég get tekið dæmi af reynslu nágrannaþjóða, ekkert sem þarf að finna upp að nýju heldur hefur lengi viðgengist, t.d. frádrátt vegna ferðalaga um langan veg til og frá vinnu. Einnig mætti nefna jöfnun á flutningskostnaði sem hæstv. iðnrh. segir stranda á reglum frá Brussel. Að mínu mati eru það arfavitlausar tillögur sem hún er að leggja fram í þeim efnum. Virðulegi forseti. Ábyrgð á þessari tillögu á þessum punkti byggðaáætlunar er á hendi iðnrn. eins og þar segir. Þess vegna hef ég lagt fram eftirfarandi fyrirspurn: Hvað líður aðgerðum til þess að jafna búsetuskilyrði? Hvers má fólk vænta á næstu missirum að gert verði miðað við þær ágætu tillögur sem koma fram í áðurnefndri bók? Hvernig gengur með framkvæmdina?

Hæstv. forseti. Nú er hálfnaður gildistími stefnumótandi áætlunar í byggðamálum fyrir árin 2002--2005. Það er vissulega rétt hjá hv. þm. og fyrirspyrjanda Kristjáni L. Möller, að í byggðaáætluninni eru boðaðar aðgerðir til þess að jafna búsetuskilyrði í landinu. Raunar má segja að byggðaáætlun öll sé um það markmið að draga úr mismunun á lífskjörum og afkomumöguleikum fólks milli byggðarlaga og skapa íbúum á landsbyggðinni sem hagstæðust búsetuskilyrði. Farin var sú leið að skilgreina 22 beinar aðgerðir til að ná fram meginmarkmiðum byggðaáætlunarinnar. Í henni er skýrt tekið fram hver ber ábyrgð á framkvæmd hverrar þeirra 22 aðgerða sem þar eru tilgreindar, en það eru ýmist einstök ráðuneyti eða Byggðastofnun. Það er rétt að taka skýrt fram að þessar aðgerðir eru auðvitað ekki tæmandi og staðið hefur verið fyrir fjölda annarra aðgerða í því skyni að jafna búsetuskilyrði í landinu á gildistíma núgildandi byggðaáætlunar. Í skýrslu sem iðnrn. tók nýverið saman um framvindu byggðaáætlunarinnar er m.a. gerð grein fyrir því hvaða aðgerðum stjórnvöld hafa staðið fyrir í því skyni að ná markmiðum sínum. Þessari skýrslu hefur verið dreift á Alþingi og ég leyfi mér að vísa til hennar þar sem hér gefst hvorki tími né rúm til að rekja stöðu allra þeirra aðgerða sem ráðist hefur verið í. Ég vona að hv. þm. hafi tekið eftir því að þessari skýrslu hefur verið dreift. Þó er skemmst frá því að segja að flestum þeirra aðgerða sem eru sérstaklega skilgreindar í byggðaáætluninni miðar vel og framkvæmd hluta þeirra er að fullu lokið. Ég get nefnt sem dæmi að Impra, nýsköpunarmiðstöð, tók til starfa á Akureyri í lok árs 2002, en miðstöðinni er ætlað það mikilvæga hlutverk að efla nýsköpun í atvinnulífi á landsbyggðinni, hafa frumkvæði að þróun viðskiptahugmynda og auka þannig fjölbreytni atvinnulífsins og efla atvinnutækifæri á landsbyggðinni allri. Reynsla af starfi nýsköpunarmiðstöðvarinnar lofar góðu um framhaldið. Þá er rétt að segja frá því að annars vegar Ölfus, Hveragerðisbær og Árborg og hins vegar Aðaldælahreppur, Húsavík, Þingeyjarsveit, sem unnu samkeppni Byggðastofnunar um rafrænt samfélag, hafa nú undirritað samstarfssamninga við stofnunina um framkvæmd tilraunaverkefnis um rafrænt samfélag. Þetta er verkefni sem hefur það m.a. að markmiði að auka nýsköpun í atvinnulífi á landsbyggðinni, bæta afkomu íbúanna og efla menntun og menningarstarfsemi. Mig langar að geta þess að ráðuneytið hefur gert samninga við ýmsa aðila um framkvæmd þeirra aðgerða sem skilgreindar eru í byggðaáætlun. Þannig hafa t.d. menntamála- og iðnaðarráðuneytið gert með sér samkomulag um átak í uppbyggingu menntunar og menningar á landsbyggðinni, samgöngu- og iðnaðarráðherra um sameiginleg verkefni í uppbyggingu og þróun ferðaþjónustu á landsbyggðinni og þannig mætti áfram telja. Að lokum langar mig að nefna að nýlega kom út skýrslan Líftækninet í auðlindanýtingu. Hún er unnin á grunni byggðaáætlunar og samkvæmt samkomulagi iðnaðar-, menntamála- og sjávarútvegsráðherra um að láta kanna möguleika á uppbyggingu öndvegisseturs í auðlindalíftækni á Akureyri. Hvað varðar aðrar aðgerðir til jöfnunar búsetuskilyrða en þær sem beinlínis eru tilgreinar í byggðaáætlun ríkisstjórnarinnar er ljóst að stjórnvöld hafa unnið að því á ýmsum sviðum að efla og bæta starfsskilyrði atvinnulífsins og búsetuskilyrði á landsbyggðinni. Ýmsar þeirra aðgerða eru taldar upp í skýrslunni um framvindu byggðaáætlunar sem ég vísaði til áðan. Af þeim aðgerðum sem iðnrn. hefur komið að vil ég einkum nefna sérstaka fjárveitingu til atvinnuþróunarverkefna á landsbyggðinni. Auk þess er unnið, eins og hér hefur komið fram áður í fyrirspurn, að byggðaáætlun með Vestfirðingum og nýlega er lokið ákveðnu verki sem tengist Eyjafjarðarsvæðinu og er það sérstök byggðaáætlun fyrir það svæði. Ýmislegt má nú nefna. En ég hafði vænst þess að skýrslan sem hefur verið lögð fram um framkvæmd byggðaáætlunar gæti komið til umfjöllunar á hv. Alþingi áður en því lýkur í vor og þá er hægt að fara miklu dýpra í málin. Ég er svo sannarlega ekki feimin við að tala við hv. fyrirspyrjanda né aðra hv. þingmenn um framkvæmd byggðaáætlunar vegna þess að ég tel að hún sé nú þegar farin að skila árangri.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Kristjáni Möller fyrir að vekja athygli á þessum málum með fyrirspurn sinni. Frjálslyndi flokkurinn hefur þegar lagt fram frv. sem lýtur að þessu máli þar sem lagt er til að kostnaður manna við ferðir til og frá vinnu sem er umfram 120 þús. kr. á ári verði frádráttarbær frá tekjum áður en til skattlagningar kemur þar sem mikill ferðakostnaður fólks á landsbyggðinni til og frá vinnu er til þess fallinn að draga úr samkeppnishæfi byggðarlaga um vinnuafl. Einnig vil ég vekja athygli á því að gjald sem innheimt er af þeim sem tíðum fara um Hvalfjarðargöng er ekki til þess fallið að jafna búsetuskilyrði í landinu og tel ég rétt að skoðaðar verði leiðir til þess að bæta úr því.

Virðulegi forseti. Ég ætla að taka upp þráðinn þar sem ég lagði hann frá mér áðan af því að í allri umræðu um jöfnun á búsetuskilyrðum milli landsbyggðar og höfuðborgarsvæðis eða þéttbýlisins á suðvesturhorninu verður ekkert gert að neinu marki nema tryggja svæðum út um hinar dreifðu byggðir aðgengi að háhraðatengingum til að fólk eigi einhverja möguleika á því að nýta sér tækifærin, enda er þarna um grundvallarmismunun að ræða í samhengi nútímasamfélags. Ég skora á hæstv. ráðherra byggðamála að beita öllu sínu pólitíska afli til að tryggja að þarna verði leikar jafnaðir. Í þessu sambandi má nefna svæði um allt Ísland, strjálbýli á Vesturlandi, strjálbýli á Norðurlandi vestra, strjálbýli á Norðurlandi eystra og strjálbýli á Suðurlandi þar sem íbúar allt á milli 2.800 upp í 5.200 eru án aðgengis að háhraðanettengingum. Þessu verður að breyta og ég skora á ráðherra að gera það að forgangsmáli.

Virðulegur forseti. Hér er til umræðu jöfnun búsetuskilyrða. Ég tel að gert hafi verið töluvert mikið til þess og að verið sé að vinna að því. Ég vil nefna nokkur atriði. Ég vil nefna jöfnun húshitunarkostnaðar, jöfnun ferðakostnaðar námsmanna, fjarnámið og hvernig það hefur aukist ár frá ári. Það er orðið alveg gríðarlega umsvifamikið á öllum stigum framhaldsnáms. Ég vil nefna samgöngur sem hafa verið bættar alveg feikilega mikið. Ég vil einnig taka fram að það skiptir máli líka að talað sé jákvætt um það sem verið er að gera vegna þess að það er líka byggðamál út af fyrir sig að tala jákvætt um byggðarlag sitt og hvað þar er verið að gera. Það er betra en að rífa allt niður því margt er verið að gera. Ég þakka hv. þm. Kristjáni L. Möller fyrir að vekja máls á því og skapa tækifæri til þess að hér komi fram hvað verið er að gera í byggðamálum.

Hæstv. forseti. Hæstv. ráðherra talaði hér um það áðan að hún væri ekki feimin að ræða byggðamálin við þingmenn. En ég verð að segja það alveg eins og er að mér finnst full ástæða fyrir hæstv. ríkisstjórn og ráðherra byggðamála alveg sérstaklega að skammast sín svolítið fyrir það hvernig ástandið er. Fyrirséð var fyrir langa löngu að á Austfjörðum yrði mikil spenna á næstunni en á öðrum stöðum í landinu ekki. Það þurfti að bregðast við því fyrir löngu. Við samfylkingarmenn fluttum tillögu hér um ójafnvægi í byggðamálum fyrir hálfu öðru ári síðan einmitt vegna þessa. En ekki var hlustað á þá tillögu og það hefur ekki verið hlustað enn. Enn þá hafa ekki komið til neinar framkvæmdir frá ríkisstjórninni til þess að taka á því ójafnvægi sem er augsýnilega að koma upp vegna þessarar miklu spennu fyrir austan. Á öðrum landsvæðum virkar ekki sú spenna.

Hæstv. forseti. Hér er verið að hreyfa mjög þörfu máli og ég þakka hv. þm. Kristjáni Möller fyrir að vekja máls á þessu. Við í Frjálslynda flokknum við höfum aldrei velt okkur svo mikið upp úr einhverjum sértækum aðgerðum til að jafna búsetuskilyrði í landinu. Við teljum einfaldlega að ef við tryggjum að fólkið í landinu fái að lifa af sínum fremstu auðlindum ...

Þið eruð á móti brottkasti.

Við erum á móti brottkasti en það hefur ekki áhrif á búsetu í landinu. Við höfum viljað tryggja fólkinu í landinu aðgang að sínum fremstu auðlindum þannig að það hafi atvinnufrelsi til að nýta þær og ef það er tryggt munu hlutirnir að mestu leyti leysast af sjálfu sér. Það er hins vegar skylda stjórnvalda að sjá til þess að samgöngur séu í lagi, heilbrigðismál séu í lagi, menntamál séu í lagi og að fjarskipti séu í lagi. Ef við tryggjum atvinnulífinu ramma til að blómstra þá er fólk sem býr úti á landi, þetta ágæta fólk, fullfært um að bjarga sjálfu sér. Ég vil svo lýsa yfir samúð minni með Hríseyingum vegna þess sem dynur yfir þá í dag og vil minna á að kvótinn var hirtur af þeim fyrir nokkrum árum og farið með hann til Dalvíkur.

Frú forseti. Hæstv. ráðherra kvartaði yfir því áðan að það væri verið að skamma hana fyrir það sem hún hefði ekki yfir að segja. Hún sagði að menn ættu að reyna að einbeita sér að því að skamma hana fyrir það sem hún hefði yfir að segja og það ætla ég að gera. Hæstv. ráðherra er yfirmaður Rariks, hefur yfir Rarik að segja. Víða um sveitir landsins, sérstaklega á Suðurlandi þar sem ég þekki aðeins til, vantar þriggja fasa rafmagn. Þriggja fasa rafmagn er grundvöllur þess að bændur geti á mörgum svæðum tekið upp nýjustu tækni í hefðbundnum búskap og ég tala ekki um grundvöllur þess að þeir geti farið út í nýjar atvinnugreinar eða lagað til fyrir sér og sínum á sínum jörðum. Þarna hefur hæstv. ráðherra tækifærið. Hún hefur yfir Rarik að segja og ég skora á hana að skoða aðstæður hinna dreifðu byggða sem ekki hafa möguleika á því að komast í þriggja fasa rafmagn. Hún hlýtur að vera fljót að kippa því í liðinn.

Frú forseti. Ég þakka fyrir þessar líflegu umræður um byggðamál í þessum fyrirspurnartíma, en hann er nú oft og tíðum eini tíminn sem gefst til þess að ræða um byggðamál. Það er rétt sem hæstv. ráðherra sagði að það var í aðdraganda kosninga rétt eftir samþykkt byggðaáætlunar sem hæstv. ráðherra talar um að sé tveggja ára --- það er nú gott að tímaskynið er komið í lag hjá framsóknarmönnum --- að skrifaðar voru miklar skýrslur sem ég vitnaði til áðan. Þar er mjög mikið af góðum tillögum. Þar er fín greining á vandanum og ótal tillögur. Það sem ég gagnrýni fyrst og fremst, frú forseti, er að það vantar svo mikið á framkvæma tillögurnar. Stundum veit vinstri hönd ríkisstjórnar ekkert hvað sú hægri er að gjöra. Tökum nú bara eitt dæmi, byggðakvóta. Í sjónarspili og samningaviðræðum stjórnarflokkanna fyrir jól þegar línuívilnun var troðið upp á landið, hvað var þá gert í leiðinni? Byggðakvótarnir voru lagðir af. Má ég aðeins nefna, virðulegi forseti, t.d. Stöðvarfjörð. Þar hefur sveitarstjórnin sagt að byggðakvótinn sé algjört úrslitaatriði í því sem þar hefur verið að gerast. Sama má segja um Breiðdalsvík og fleiri staði. Við getum líka tekið Hrísey sem dæmi. Virðulegi forseti. Hér hefur komið fram að atvinnumálin séu númer eitt, tvö og þrjú. Ég er því hjartanlega sammála. Ég skal segja hæstv. ráðherra það að þegar og ef þessi skýrsla kemur til umræðu skal ég hæla henni fyrir það sem hægt er að hæla henni fyrir þegar ég hef meiri tíma til þess. En ég tek hérna þessi dæmi. Hæstv. ríkisstjórn hefur gengið fram fyrir skjöldu við að leggja niður byggðakvótana sem voru skilyrtir ákveðnum byggðarlögum, voru lagðir fram til vinnu og kannski tvöfaldaðir, jafnvel þrefaldaðir. Væri ekki gott, virðulegi forseti, ef hæstv. ríkisstjórn hefði núna úr að spila einhverjum byggðakvóta til þess að veita að Hríseyingum?  
            

Hæstv. forseti. Það var nú reyndar farið inn á sjávarútvegsmálin eins og svo oft þegar byggðamál eru til umfjöllunar.

Eru þau ekki atvinnumál?

Ég ítreka að sérstakur ráðherra fer með sjávarútvegsmál í ríkisstjórninni. Hann er ekki til svara nú. Ég vil hins vegar leiðrétta það sem kom fram hjá hv. þm., að byggðakvótarnir hafi verið lagðir af. Það er ekki þannig. Mér finnst ekki rétt af honum að senda röng skilaboð út í samfélagið eins og hann gerir gjarnan. Mér finnst heldur ekki sérstaklega viðeigandi að tala um einstaka staði á landinu í svona umræðum eins og hér fara fram. Það er vissulega þannig, eins og ég sagði áðan, að upp geta komið erfiðleikar á einstaka stöðum og ég ætla ekki að draga neina fjöður yfir það að fiskveiðistjórnarkerfið sem við höfum á Íslandi er ekki þannig að það tryggi byggð í landinu. Þetta fyrirkomulag er bara ekki þannig.  Hvað Rarik varðar þá svaraði ég hér fyrirspurn ekki alls fyrir löngu um það málefni frá hv. þm. Drífu Hjartardóttur. Ég fer því ekki frekar út í það. Af því að hér var talað um þenslu á Austurlandi og að þurft hefði að bregðast við henni, hvernig var þá þegar þenslan var á Vesturlandi? Af því að hv. þm. er þingmaður Vesturlands má nefna að mikil þensla var á Vesturlandi án þess að sérstaklega væri brugðist við henni á Norðurlandi eða Austurlandi. 
             Það er þannig að þegar tækifæri skapast í uppbyggingu atvinnulífs, eins og hefur gerst á Vesturlandi og eins og hefur gerst á Austurlandi og á eftir að gerast í auknum mæli á Vesturlandi, þá erum við þakklát fyrir það og nýtum þau tækifæri. Ég vona að hv. þm. sé ekki að tala um að hætta eigi við vegna þess að slík þensla eða slík uppbygging atvinnulífs nái ekki til alls landsins.

Virðulegi forseti. Hæstv. iðnrh. nýtir sér hér sitt síðasta svar í ræðustóli til að segja að það sé rangt hjá mér að byggðakvótar hafi verið lagðir af. Við fjölluðum áðan um tímaskyn framsóknarmanna sem var vitlaust en er nú búið að rétta af. Bíddu, höfum við ekki setið á sama Alþingi Íslendinga? Vorum við ekki að samþykkja í haust með línuívilnuninni að byggðakvótar yrðu lagðir af, byggðakvóti Byggðastofnunar þegar núna í upphafi næsta kvótaárs, að mig minnir, og svokallaður ráðherrabyggðakvóti færi árið þar á eftir? Allir þessir sérmerktu byggðakvótar verða lagðir niður og það var gert með breytingu á fiskveiðistjórnarlögunum út af línuívilnuninni. Það eina sem stendur eftir --- ef hæstv. ráðherra er að rugla við það --- eru 12 þús. tonnin sem verða í 9. gr. Það er ekkert öruggt að það séu byggðakvótar. Ef við þyrftum að grípa til byggðakvóta í dag t.d. þá er ekkert eftir af þessum 12 þúsund tonnum í 9. gr. vegna þess að þeim hefur verið úthlutað jafnt til allra hinna sem höfðu kvóta á undan. Ég vildi því bera af mér þær sakir, virðulegi forseti, þann ranga áburð sem ráðherra ber hérna á mig, að það sé rangt hjá mér að byggðakvótar hafi verið aflagðir. 
            

Virðulegi forseti. Kvótakerfi aflaheimilda var sérstaklega tekið upp út frá verndunarsjónarmiðum fyrir íslenska þorskstofninn. Ekki hafa allir fræðimenn erlendir og innlendir verið á eitt sáttir um aðferðafræði Hafró. Sú stofnun tekur öðrum fremur ákvarðanir ásamt sjútvrh. um heildarveiði íslenskra fiskiskipa á þessum stofni. Einnig hefur verið deilt um veiðarfærastíl íslenska fiskiskipaflotans. Jafnan er talað um umhverfisvænar veiðar þegar kyrrstæð veiðarfæri eiga í hlut. Einnig er áberandi í umræðunni aukinn þrýstingur frá kaupendamarkaði afurða ytra að Íslendingar láti í ríkari mæli af togveiðum og innleiði frekari hlutdeild kyrrstæðra veiðarfæra í íslenskri lögsögu. Um árabil hefur Hafró fyrst og fremst starfað eftir stærðfræðilegri hugmyndateoríu. Fæðuframboð, hitastig og önnur almenn líffræðileg skilyrði í hafinu virðast lítið vægi hafa í ráðgjöf og störfum stofnunarinnar. Sem dæmi, virðulegi forseti, er vaxandi vandamál með þorsk á grunnslóð. Þorskurinn er mjög sýktur af hringormi. Ástæðuna má fyrst og fremst rekja til þeirrar staðreyndar að fæðuframboð er mjög takmarkað. Í fyrsta lagi hefur verið gengið mjög á loðnustofninn á hverju ári með tilliti til fæðuþarfar botnfiskstofna. Í annan stað er ljóst að hækkandi hitastig sjávar veldur því að þorskurinn, okkar mikilvægasti botnfiskstofn, heimtar meiri fæðu, hann brennir meiru. Þorskurinn leitar því meira í botnfæðu, til að mynda krabba, slöngustjörnu og botnskít, og vandamálið með hringorminn vex. Ef ekki koma til róttækar breytingar á starfsaðferðum Hafró má leiða líkur að því að á endanum verði til dvergvaxinn stofn, úrkynjaður og langt frá því að vera í líkingu við þann nytjastofn sem við viljum öll að þorskurinn verði áfram umhverfis landið. Nú þegar er farið að bera á þessari þróun. Þorskurinn verður kynþroska langtum fyrr en áður. Það verður að auka veiðiálagið verulega. Aukning upp á 50 þús. tonn af þorski yrði að koma mestmegnis frá strandveiðiflotanum. Til að mynda mætti fjölga veiðidögum dagróðrabáta. Ef ekkert verður að gert mun þessi slæma þróun á endanum skaða þorskstofna okkar á grunnslóð. Ég get skilið að í öndverðu hafi þróunarkenning Darwins mætt andstöðu ýmissa bókstafstrúarmanna en að sjálfur hæstv. ráðherra sjávarútvegsmála á Íslandi skuli ekki sjá þá vitleysu sem viðgengst í stjórn fiskveiða er með ólíkindum og það árið 2004. Því verður að spyrja hæstv. ráðherra Árna M. Mathiesen hvort hann hafi ekki efasemdir um aðferðir Hafró sem liggja til grundvallar þeirri ráðgjöf sem við búum við. Í annan stað spyr ég hver hafi verið vaxtarþróun íslenska þorskstofnsins frá því að kvótakerfið kom á árið 1983 og til dagsins í dag. Í þriðja lagi spyr ég: Hefur hæstv. sjútvrh. einhver áform um að auka hlutdeild vistvænna veiða úr heildarafla íslenskra botnfiskstofna?

Herra forseti. Það er út af fyrir sig ágætt að menn tjái sig um málin og spyrji spurninga. Þær spurningar sem hv. þm. bar upp í ræðustólnum eru svolítið öðruvísi en spurningarnar á þingskjalinu sem ég fékk til að svara á þeim tíma sem ég hef til ráðstöfunar. Þær spurningar eru svohljóðandi: ,,1. Hverjar telur ráðherra ástæður þess að árlegur þorskafli hefur aðeins verið 210 þúsund tonn að jafnaði sl. áratug? 2. Hefur ráðherra einhver áform um að auka hlutdeild svokallaðra ,,vistvænna`` veiða í heildarafla íslenska fiskiskipaflotans?`` Til að svara fyrstu spurningunni tel ég að samdráttur í veiðum verði fyrst og fremst skýrður með ofveiði til lengri tíma auk þess sem nýliðun var mjög léleg á árunum 1985--1996. Frá 1997--2002 hafa umskipti orðið til hins betra í nýliðun að undanskildum árgangi 2001, sem var mjög lítill. Í þessu sambandi er rétt að hafa í huga að stjórn veiða úr þorskstofninum hefur verið markvissari undanfarin tíu ár en hún var þar áður. Þær takmarkanir sem verið hafa á þorskveiðum hafa eðlilega leitt til þess að veiðin hefur verið minni en ella. Hins vegar er ljóst að þær takmarkanir munu skila sér þegar litið er til veiða á næstu árum. Hrygningarstofninn hefur braggast nokkuð frá því sem hann var en slíkt var talið nauðsynlegt og miðuðu friðunaraðgerðir m.a. að því. Ég held að þróunin komi best fram í tölunum. Á árunum 1962--1972 var meðalþorskaflinn 405 þús. tonn, meðalveiðistofninn 1.080 þús. tonn og meðalhrygningarstofninn 505 þús. tonn. Á árunum 1973--1982 var meðalþorskaflinn 380 þús. tonn, meðalveiðistofninn 971 þús. tonn og meðalhrygningarstofninn 384 þús. tonn. Á árunum 1983--1992 var meðalþorskaflinn 332 þús. tonn, meðalveiðistofninn 742 þús. tonn og meðalhrygningarstofninn 249 þús. tonn. Á árunum 1995--2002 var meðalþorskaflinn 216 þús. tonn, meðalveiðistofninn 569 þús. tonn og meðalhrygningarstofninn 296 þús. tonn. Ég held að á þessum tölum sjáist það samhengi sem ég var að nefna, um ofveiði til lengri tíma sem skýringu á þessu ástandi. Hvað varðar síðari spurninguna eru ekki, alla vega enn sem komið er, uppi áform um að hafa áhrif á það með beinum afskiptum í hvaða veiðarfæri afli er veiddur. Hins vegar er ávallt reynt að fylgjast með veiðum og koma í veg fyrir skaðlegar veiðar, t.d. með svæðalokun. Í þessu sambandi má nefna að á vegum ráðuneytisins hefur starfað nefnd sem fjallað hefur um líffræðilega fiskveiðistjórn og kemur til með að skila áfangaáliti fljótlega. Hvort hún hefur tillögur í þá átt sem hér er spurt um er ekki enn vitað. Þó er líklegt að áfangaálitið leiði til frekara starfs hjá nefndinni og að svo viðamiklar breytingar, ef til kæmu, þ.e. að reyna að hafa áhrif á það hvaða veiðarfæri aflinn er veiddur í, muni taka lengri tíma --- komi til þess að það verði lagt til.

Hæstv. forseti. Það er ekki furða að menn spyrji um íslenska þorskstofninn og stöðu hans. Þegar þessari bók er flett, skýrslu Hafró, er kaflinn um þorskinn ekki sérlega upplífgandi. Ég held að það sé engum vafa undirorpið að eitthvað er verulega mikið að þegar svo illa gengur að fá almennilegan afrakstur úr þessum mikilvægasta nytjastofni okkar Íslendinga. Við sjáum það t.d. ef við lítum á raðtölur Hafró að meðalþyngd þorsks árið 2003 var undir meðaltali áranna 1985--2002. Það gæti t.d. skýrt þá fullyrðingu hv. þm. Gunnar Örlygssonar að það sé ætisskortur á miðunum. Ég hef áður úr þessum ræðustól varað við því að menn væru að veiða allt of mikið af loðnu, taka of mikla orku út úr vistkerfinu og þannig veiða undan stofninum. Ég hef í sjálfu sér ekki mikla trú á að hér sé um ofveiði að ræða. Ég bendi enn og aftur á reynslu Færeyinga. Menn töluðu lengi um að þar væri ofveiði en hvað sjáum við í dag? Í gær tók sjútvrh. undir það að sá stofn væri hvað sterkastur í Norður-Atlantshafi í dag. Hvar er sú ofveiði?

Virðulegi forseti. Menn velta náttúrlega fyrir sér hinni slöku nýtingu á þorskstofninum undanfarin 20 ár, kannski sérstaklega stöðunni eins og hún hefur verið sl. 10 ár. Við höfum veitt rétt rúm 200 þús. tonn að meðaltali, sem er náttúrlega langt frá nýtingu okkar áratugum saman. Það er líka athyglisvert, hæstv. forseti, að skoða tölur frá Hafrannsóknastofnun, t.d. töflur um einstaka árganga, hvernig matið er á þriggja ára árgangi í töflunum. Þá sveiflast tölurnar ótrúlega, frá því að sami árgangur er metinn 80 millj. einstaklinga upp í að vera metinn 204 millj. þriggja ára nýliða. Allt eftir því á hvaða ári staðan er tekin. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að það er mjög margt sem þarf að skoða í rannsóknunum eins og vikið hefur verið að.

Frú forseti. Það er ákaflega flókið gangvirki sem ræður framgangi tegunda og stofna í hafinu. Sé það t.d. rétt sem hv. þingmenn hafa sagt, að það sé skortur á átu á miðum lengra frá landinu þá er ég hræddur um að ekki sé hægt að bæta úr því með stjórnkerfi fiskveiða, a.m.k. ekki því stjórnkerfi sem beinist að bolfiski. Hugsanlegt er að hin mikla sókn í uppsjávarfiska á síðustu árum eigi meiri þátt en við gerum okkur grein fyrir í að fella stoðir undan þorskstofninum. Tvennt vildi ég nefna sérstaklega. Í fyrsta lagi liggja fyrir rannsóknir sem sýna að stóri hrygningarfiskurinn er mjög mikilvægur varðandi viðkomu þorsksins og nýliðun. Við höfum, a.m.k. til fárra ára, sótt mjög hart í þann stofn. Í annan stað er það rétt sem hv. þm. Gunnar Örlygsson segir, að með veiðum okkar höfum við valið úr stóra fiskinn og þar með lækkað kynþroskaaldur fisksins. Þarna er um að ræða arfgengar breytingar sem ég held að menn deili ekki um lengur. Minni kynþroskaaldur þýðir líka minni meðalvigt veiddra fiska. Þetta skiptir máli. Síðan má ekki gleyma því að staðbundnir stofnar virðast skipta meira máli en við gerðum okkur áður grein fyrir.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að vekja athygli á þessum jafnstöðuafla, eins og hann hefur verið í þorski undanfarin 10 ár. 210 þús. tonn, sem jafnstöðuafli undanfarin tíu ár, er náttúrlega allt önnur tala heldur en þær sem sáust 10 árum á undan kvótakerfinu. Ég hef oft velt fyrir mér hvernig á því standi að svokallaðir hagsmunaaðilar í útvegi skuli ekki velta fyrir sér af meiri alvöru en mér virðist gert hve seint hefur gengið að byggja upp þennan verðmæta stofn sem þorskstofninn er. Kvótakerfið hefur verið við lýði það lengi að við erum farnir að tala um fleiri en eina kynslóð þorska. Það sem gerðist fyrir kvótakerfi hefur því kannski ekki megináhrif á það sem er að gerast núna. En mér finnst vanta raunverulega gagnrýnar spurningar um kerfið frá hagsmunaaðilum. Hvernig í ósköpunum stendur á því að svo hægt gengur að byggja stofninn upp þegar skilyrðin í sjónum eru með því besta sem við þekkjum?

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin og þeim hv. þm. sem tekið hafa hér til máls. Í svörum hæstv. ráðherra var áfram að finna stærðfræðilega hugmyndateoríu þar sem tiplað var á milli áratuga, talað í tölum, magni o.s.frv. Þetta endurspeglar nákvæmlega þær starfsaðferðir sem Hafró hefur unnið eftir og ég er farinn að spyrja mig: Getur verið að fiskverndarkerfið sem átti að heita því nafni í upphafi en er orðið að hagsmunakerfi örfárra aðila í dag, sé ástæðan fyrir því að menn eru á rangri braut í þessum efnum? Getur verið að það sé orðið hagsmunakerfi en ekki fiskverndarkerfi? Að menn séu orðnir það þrjóskir eða stoltir að þeir vilji ekki líta til frænda okkar í Færeyjum þar sem árangurinn er með því besta sem gerist í veröld vorri, heldur sitja áfram í þrjósku sinni eða stolti og horfa ekki til þeirra líffræðilegu þátta sem um er að ræða? Þorskurinn skilur ekki algebru. Og menn verða að fara að læra þá lexíu að það er eitthvað annað og meira en stærðfræði í hafinu kringum landið. Þetta er spurning um fæðuframboð. Þetta er spurning um hitastig. Ég minntist á Darwin í upphafsræðu minni áðan. Gera menn sér ekki grein fyrir því að við erum á leið með að búa hér til úrkynjaðan dvergstofn sem mun gera það að verkum að stærsti útvegur okkar gæti hlotið mikinn skaða af? Ég fagna því þó að stjórnarandstöðuflokkarnir, allir með tölu, eru tilbúnir að horfa til þeirrar framtíðarstefnu að koma hér á sjálfbærum fiskveiðum og hugsa til þeirra afkomenda sem taka við af okkur.

Herra forseti. Það hefur margt athyglisvert komið fram í umræðunni. En ég held að menn einblíni einum of mikið á kerfið þegar menn tala á þessum nótum og þeir gleymi því að á u.þ.b. fyrstu tíu árunum sem kvótakerfið var í notkun var alltaf ákveðinn kvóti umfram það magn sem fiskifræðingarnir lögðu til. Og síðan var alltaf veitt enn þá meira umfram það sem ákveðið var að kvótinn ætti að vera.  Hugmyndir um það að við höfum verið að veiða ofan af stofninum, veiða stærsta fiskinn og þann fisk sem vex hraðast og það leiði síðan til þess að við höfum áhrif á erfðamengi stofnsins og hann verði minni, eru mjög athyglisverðar kenningar. En enn sem komið er eru þær einungis kenningar og verið er að grafast fyrir um hvort hægt sé að staðfesta þær og hvort hægt sé að leggja þær til grundvallar í framtíðarákvörðunum okkar. Jafnframt eru kenningar um að við höfum verið að veiða of mikið af uppsjávarfiskinum sem sé grundvöllur fæðu fyrir bolfiskinn. Það eru líka enn sem komið er einungis kenningar. Þar á sér líka stað vinna í því að grafast fyrir um hvort sú kenning á einhverjar rætur sem við þurfum síðan að leggja til grundvallar í ákvarðanatökunni. Frú forseti. Margt af því sem hér hefur komið fram er verið að athuga og vonandi munu niðurstöðurnar gefa okkur betri grundvöll til ákvörðunartöku.

Frú forseti. Þorskeldi á Íslandi vex stöðugt fiskur um hrygg og það er gott því eldið getur verið góð viðbót við veiðar á hinum villta stofni. Í dag fer þetta þannig fram að það er að mestu leyti villtur þorskur sem veiddur er og alinn er áfram í kvíum og ég tel ekki þörf á að hafa miklar áhyggjur af því, sérstaklega ef fiskurinn sem um ræðir er veiddur á svæði sem er í námunda við staðsetningu kvíanna. Það er mikil framþróun í þorskeldi og áhugaverðir hlutir að gerast. Hafró er að búa til þorskseiði í tilraunastöð sinni í dag, þ.e. þeir safna saman hrognum, frjóvga og klekja út seiði, venja þau við þurrfóður og síðan eru þau nýtt í áframeldi vítt og breitt um landið. Nú er það orðið viðurkennt og vitað að í kringum Ísland eru staðbundnir þorskstofnar og ástæða til að velta upp þeirri spurningu hvort við gætum verið að stuðla að einhverri blöndun stofna þegar fiskur sleppur úr kvíum umfram það sem annars hefði orðið ef ekki hefði verið átt við eldi. Það er þekkt og vitað að þorskur sleppur úr kvíum. Það er alltaf einhver hluti fisks í eldiskvíum sem sleppur úr kvíunum. Mig langar, með leyfi forseta, að fara aðeins með smátexta sem ég hnaut um á Intrafish 19. febrúar, en þar segir að eldisþorskur finni alltaf flóttaleiðir: ,,Að sögn norskra þorskeldisaðila er þorskur í eldiskví naskur á að finna sér leið út úr kvínni og er meira um að þorskur sleppi burt en lax. Myndavélar í kvíunum hafa sýnt að þorskurinn syndir meðfram nótaveggnum og leitar að gati. Ef gat er á veggnum finnur þorskurinn það og treður sér út og fleiri fylgja í kjölfarið. Ef þorskurinn finnur ekki gat, byrjar hann að naga þræðina í netinu og rekja þá upp. Í ljós kom jafnvel að ef sá sem byrjaði að naga hættir því, kemur annar á nákvæmlega sama staðinn og heldur áfram að naga og svo koll af kolli þar til gat myndast. Ýmsar leiðir hafa verið reyndar til að styrkja kvíarnar, t.d. með því að hafa þær tvöfaldar og með sverari net með minni möskvum og með því að nota grófa þræði í netið. Þrátt fyrir þetta virðist þorskurinn finna leiðir til þess að sleppa.`` Það er einnig markmið í öllu eldi að auka vaxtarhraða fiska og auka afurðir sem af þeim nýtast. Þetta er oft og tíðum gert með því að hræra í kynþroska, velja saman einstaklinga sem gefa aukinn vöxt, og á síðari tímum með erfðaefnisbreytingu. Því tel ég fulla ástæðu til að spyrja hæstv. sjútvrh.: 1. Hverjir hafa eftirlit með því hvort eldisþorskur sleppur í einhverjum mæli úr kvíum? 2. Hefur verið metið hvort og þá hvaða hættur geti stafað af því ef kynbættur eldisþorskur sleppur í miklum mæli úr kví og blandast staðbundnum þorskstofnum? 3. Hefur ráðherra í hyggju að setja reglur um leyfilegar kynbætur á eldisþorski

Herra forseti. Þetta eru athyglisverðar vangaveltur sem fram koma hjá hv. þm. og lýsingin á þorskinum sem er að reyna að troða sé út um gatið á netinu í kvínni minnir óneitanlega á rollurnar sem reyna að troða sér í gegnum gatið á girðingunni til þess að komast inn fyrir í túnið. Það er því víða líkt atferlið í náttúrunni. Hvað varðar fyrirspurn hv. þm. þá er fyrsta spurningin um hver hafi eftirlit með því hvort eldisfiskur sleppi í einhverjum mæli úr kvíum. Slíkt eftirlit er eðli málsins samkvæmt fyrst og fremst á vegum eldisfyrirtækjanna sjálfra, enda er það þeirra hagur að sem minnst sleppi úr kvíunum. Hvað opinbert eftirlit varðar er það á hendi Fiskistofu, sbr. lög nr. 32/2002, um eldi nytjastofna sjávar, með síðari breytingum, og reglugerð við þau lög nr. 238/2003, með síðari breytingum. Önnur spurningin er: ,,Hefur verið metið hvort og þá hvaða hættur geti stafað af því ef kynbættur eldisþorskur sleppur í miklum mæli úr kví og blandast staðbundnum þorskstofnum?`` Ekkert slíkt fræðilegt mat hefur enn sem komið er farið fram en hins vegar er ljóst að erfðafjölbreytni íslenska þorskstofnsins er mikil miðað við aðra stofna sömu tegundar. Mikil þörf er á að koma upp kynbættum íslenskum eldisstofni þorsks og er það raunar ein helsta forsenda þess að þorskeldi hér við land nái að dafna. Að þessu verkefni er unnið bæði af vísinda- og fiskeldismönnum á vegum bæði opinberra stofnana og fiskeldisfyrirtækja og er styrkt m.a. af AVS-verkefnissjóðnum. Kapp verður lagt á að kynbættur fiskur sleppi ekki úr kvíum. Í því sambandi ber þó að hafa í huga að þó að fiskur sleppi stöku sinnum í litlum mæli getur slíkt vart valdið teljandi tjóni. Erfðablöndun í einhverjum mæli á sér ekki stað nema um nokkuð stöðugt ferli verði að ræða og fyrirtækin sjálf munu ekki láta slíkt gerast einfaldlega vegna hagkvæmnissjónarmiða, auk virks eftirlits Fiskistofu, samanber svar við fyrstu spurningunni. Þriðja spurningin er: ,,Hefur ráðherra í hyggju að setja reglur um leyfilegar kynbætur á eldisþorski?`` Það mál hefur þegar verið lagt fram á Alþingi og samþykkt lög hvað það varðar, lög nr. 3/2002, um eldi nytjastofna sjávar, með síðari breytingum. Þar segir m.a. í 4. mgr. 3. gr. laganna eins og þau eru í dag: ,,þar á meðal um takmörkun eða bann eldis á nytjastofnum er lög þessi ná til ef ljóst þykir að aðrar verndar- og friðunaraðgerðir sem kveðið er á um í lögum og stjórnvaldsfyrirmælum duga ekki til að koma í veg fyrir erfðablöndun við staðbundna stofna eða að líffræðilegri fjölbreytni sé ógnað og tegundum eða stofnum stefnt í hættu.`` Það hefur því verið lagður lagalegur grundvöllur að þessari vinnu og henni mun vinda fram í samræmi við þá þróun sem á sér stað í þorskeldinu. Ef okkur tekst vel upp ætti okkur að geta tekist að ala hér þorsk þannig að þjóðarbúið bæti hag sinn á því en án þess þó að það komi niður á villtum stofnum ef einhver brögð verða að því að þorskur sleppi úr kvíum.

Hæstv. forseti. Það er fullt tilefni til þess að velta fyrir sér þorskeldinu hér á landi og hvernig það muni þróast á komandi árum en ljóst er að við búum við staðbundna þorskstofna þó að það hafi ekki verið viðurkennt fyrir nokkrum árum síðan. Það er líka alveg ljóst að ef menn ala seiði uppi á landi og færa þau síðan á milli landshluta til eldis er verið að færa til einstaklinga sem ekki hafa alist upp á viðkomandi svæðum og ef þeir sleppa út blandast þeir inn í umhverfi þar sem þeir voru ekki aldir upp og hentar kannski ekki. Ég vil segja frá því svona til gamans að ég skoðaði seiði vestur í Ísafjarðardjúpi sem alin voru upp í Grindavík og hins vegar seiði sem veidd voru úr Ísafjarðardjúpi og voru í sitt hvoru kerinu. Ég verð að segja alveg eins og er að seiðin sem komu úr Grindavík og voru alin upp af fiskifræðingum voru ákaflega taugaveikluð, hrukku við ef maður kom nálægt kerinu.

Hæstv. forseti. Hér er talað um þorskeldi og erfðafræði. Hæstv. sjútvrh. kom inn á að það væri mikil erfðafjölbreytni hjá íslenska þorskinum. Það skyldi þó aldrei vera að vegna þess að það eru margir þorskstofnar við Íslands að þá sé ekkert verið að skoða einn einstakan stofn, heldur marga staðbundna litla stofna. Það skyldi þó aldrei vera. Gaman væri að heyra á hve miklum rannsóknum hæstv. sjútvrh. byggir þessa fullyrðingu sína eða hvort hann byggir hana hreinlega bara á kenningum, eins og hann sakaði hv. þm. Gunnar Örlygsson um að gera áðan. Ég held að fullt tilefni sé til þess að tala um þetta með gagnrýnum hætti ef menn fara út í þorskeldi af öllum krafti sem ég reyndar þó efast um því fiskverð hefur verið að falla töluvert undanfarið og ekki útséð um að hægt sé að stunda slíkt eldi með hagkvæmum hætti. En ef svo fer er full ástæða til að fara vel yfir þessi mál því að við sáum það greinilega með laxeldið fyrir austan, og höfum kannski ekki enn þá bitið úr nálinni með það, að þar var undirbúningi á ýmsan hátt verulega ábótavant.

Frú forseti. Þær upplýsingar sem hv. þm. Jón Gunnarsson flutti okkur inn í umræðuna, benda auðvitað til þess að þorskurinn sé miklu gáfaðri skepna en við gerðum okkur áður grein fyrir. Ef það er svo að hjörðin í kvínni nagar sig með kerfisbundnum hætti út er það auðvitað eitthvað sem menn þurfa að taka tillit til. Ég er þeirrar skoðunar að þorskeldi eigi eftir að verða gríðarleg lyftistöng fyrir íslenskan sjávarútveg. Ég er líka jafnmeðvitaður um að ef við ætlum okkur að fá öll þau verðmæti úr þorskeldi sem menn miða að í framtíðinni verður það ekki gert nema með mjög miklum kynbótum á sviði þorskeldis. Það hefur alltaf verið undirstaðan undir hagkvæmu fiskeldi. Við sjáum líka núna að sú takmarkaða reynsla sem við höfum af þorskeldi bendir til þess að fiskur alinn í kvíum henti miklu betur til vinnslu en villti þorskurinn og þrýstingurinn er til staðar. Þessi hætta er fyrir hendi og því er rétt hjá hv. þm. að taka málið upp. Ekki er ráð nema í tíma sé tekið og ég held að hæstv. ráðherra ætti í framhaldi af þessari umræðu að hefja þá vinnu sem hv. þm. er að spyrja eftir og enn er ekki farin af stað.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka þeim hv. þm. sem tekið hafa þátt í umræðunni og eins hæstv. sjútvrh. fyrir þau svör sem hann bar hér fram. Í raun hefur ekki tekist enn þá að sýna fram á neina arðsemi af þorskeldi. Kostnaðurinn við að ala þorsk í dag, að framleiða seiði og ala þorsk í kvíum, er einfaldlega of mikill miðað við það afurðaverð sem hægt er að fá fyrir hann þannig að alveg ljóst er að menn þurfa með einhverju móti að ná fram breyttum vexti eða breytingum í eðli þorsksins til að gera þetta eldi arðbært. Það kom fram í svörum hæstv. ráðherra að eftirlitið væri að mestu í höndum fyrirtækjanna sjálfra og ég treysti þeim svo sem vel til þess að hugsa um að reyna að halda þorskinum inni. En Fiskistofa á þó að hafa hið opinbera eftirlit. Ég held að það vanti reglur um það hvernig tilkynna skuli Fiskistofu t.d. ef fiskur einhverra hluta vegna sleppur vegna slyss úr kvíum eða eitthvað kemur upp í kvíunum sem ekki var við búist, að til séu sem sagt fyrir fram einhverjar viðbragðsáætlanir og áætlanir um það hvernig menn ætla að taka á hlutum ef þetta gerist. Ráðuneytið hefur ekki lagt fram neina vinnu til að meta hvaða kynbætur eru nauðsynlegar eða hvaða kynbætur á að leyfa á þeim þorski sem ala á í kvíum og miðað við lýsingar mínar hér áðan á því hvernig þorskurinn reynir að sleppa úr kvíunum og reynslu manna af eldi á fiski í kvíum þá held ég að við getum ekki leyft okkur annað en að vera á varðbergi gagnvart því sem þarna getur gerst vegna þess að sjútvrn. er farið að styrkja kynbótastarf í þorski og við hljótum að verða að gera okkur grein fyrir hvað getur gerst ef þorskur í stórum stíl fer að fara úr kvíum. Það kom fram hér áðan og það er alveg rétt að þorskurinn er hin gáfaðasta skepna meðan hann er í sínu náttúrulega umhverfi í sjónum. Einu heimsku þorskarnir eru þorskarnir á þurra landinu.

Herra forseti. Við þurfum að vera á varðbergi, eins og hv. þm. segir. Það er rétt hjá honum. En við þurfum líka að gæta þess að setja ekki svo þröngar og stífar reglur um atvinnugrein sem er að þróast að hún nái ekki þeim þroska sem þarf til þess að hún geti blómgast. Enn sem komið er er ekki verið að ala þorsk í kvíum í miklu magni, hvað þá ala eldisþorsk í kvíum í miklu magni, því að mest af þeim þorski sem alinn er í kvíum í dag er villtur þorskur sem hefur verið fangaður í hinu villta umhverfi. Þar af leiðandi er sú hætta sem hv. þm. nefndi, að eldisþorskur, kynbættur þorskur slyppi úr kvíum í miklu magni, ekki enn þá fyrir hendi. En við gerum okkur fulla grein fyrir því að þetta getur orðið vandamál. Við höfum séð í öðrum eldisgreinum að menn hafa haft af þessu áhyggjur og við munum vera við þessu búin þegar þar að kemur að hér verði eldi í einhverjum þeim stíl að það kalli á viðbrögð við þessari hættu. Hv. þm. og hv. þingheimur þarf ekki að hafa áhyggjur að ekki verði vel að þessu staðið og allt vel undirbúið þegar til þess kemur.

Forseti. Áfengisauglýsingar eru nú staðreynd á Íslandi í ýmsu formi þrátt fyrir 20. gr. laga nr. 75/1998 sem bannar slíkar auglýsingar. Ég var um daginn, það var 18. febrúar, að reyna að ræða þetta mál við hæstv. dómsmrh. Svör hans voru þá nokkurn veginn þau að ákvæði um bann við áfengisauglýsingum sé í gildi, að lögregla og ríkissaksóknari taki við kærum um brot á þeim ákvæðum, að ráðherra ætli ekki að beita sér fyrir neinni vinnu gagnvart lögunum eða vinnu í reglugerð, breytingum eða skýringum á þessu ákvæði, að tóbaksmál, bann við tóbaksauglýsingum sé ekki samanburðarhæft af því að til er svokallað léttöl en ekki til nikótínlausar sígarettur og að telji ég sem hér stend og hef spurt um þetta mál að þessi lög séu brotin þá eigi ég sjálfur að kæra. Hæstv. dómsmrh. hefur þar með gert mig að eins konar opinberum saksóknara á þessu sviði. Ég þakka að vísu heiðurinn en ég held að vinnuveitendur mínir, kjósendur í Reykv. s., ætli mér annað hlutverk á þinginu. Svörin benda til þess að spurningarnar hafi verið illa samdar. Þess vegna hef ég vandað mig og samið nýjar spurningar eins og sjá má á þingskjölum. Ég vil hins vegar nota tækifærið til þess að kynna áskorun sem ansi mörg samtök hafa gert og er þess eðlis að skorað er á alla hlutaðeigandi að standa vörð um velferð barna og unglinga og sameinast um að virða og framfylgja skýru banni við áfengisauglýsingum. Sá hópur sem stendur að þessu verki minnir á tilmæli Alþjóðaheilbrigðisstofnunarinnar um að börn og unglingar fái að alast upp án hvatningar til neyslu áfengis. Í áskoruninni segir, með leyfi forseta: ,,Við minnum einnig á það markmið íslenskra stjórnvalda að draga úr áfengisneyslu meðal ungs fólks. Áfengisauglýsingar og önnur hvatning til neyslu áfengis vinnur gegn þessum markmiðum. Þessi hópur segir enn fremur, með leyfi forseta: ,,Við hvetjum til samstöðu um að halda áfengi og hvatningu til neyslu áfengis sem mest frá börnum og unglingum og skorum á framleiðendur og seljendur áfengis, lögreglu, dómstóla, fjölmiðla og landsmenn alla að sýna ábyrgð og sjá til þess að lögum sé fylgt í þessu efni.`` Grundvallarspurningin til hæstv. dómsmrh. er auðvitað þessi: Hverju ætlar hann að svara forustumönnum Bandalags íslenskra skáta, Barnahreyfingar IOGT, Bindindisfélags ökumanna, Bindissamtakanna IOGT á Íslandi, Heimilis og skóla, Íslenskra ungtemplara, Íþrótta- og Ólympíusambands Íslands, KFUM og K, Kvenfélagasambands Íslands, Samfoks, Samtaka félagsmiðstöðva, Samtaka skólamanna um bindindisfræðslu, Ungmennahreyfingar IOGT og Vímulausrar æsku?

Virðulegi forseti. Ég kem til að svara fyrirspurnum hv. þm. sem hefur lagt fyrir mig fimm spurningar. Sú fyrsta var: ,,1. Hvað hafa lögreglu borist margar ábendingar eða kærur um meint brot á banni við auglýsingum á áfengi skv. 20. gr. áfengislaga, nr. 75/1998, árin 2000--2003?`` Svarið er: Miðað við stöðu mála í málaskrá lögreglu hafa 37 brot vegna banns við auglýsingum á áfengi skv. 20. gr. áfengislaga nr. 75/1998 verið skráð frá árunum 2000--2003. Flest brot eru skráð árið 2000 eða 14. Árið 2001 eru skráð brot níu talsins, fjögur brot árið 2002 og á síðasta ári voru tíu brot skráð. Þá er spurt: ,,2. Hve mörg þessara mála hafa verið felld niður, hve mörg endað með sátt og hve mörg farið í ákæru?`` Á árunum 2000--2003 var ákært í fjórum málum vegna brota á 20. gr. áfengislaga. Sjö mál voru felld niður samkvæmt 112. gr. laga um meðferð opinberra mála og fallið var frá saksókn skv. 113. gr. laganna í tveimur málum. Í öðrum tilfellum hefur málum verið lagt upp eða rannsókn þeirra hætt með skírskotun til 76. gr. laga um meðferð opinberra mála. Í þeim fjórum málum sem ákært var á árunum 2000--2003 voru þrjú mál til meðferðar hjá Héraðsdómi Reykjavíkur og eitt fyrir Héraðsdómi Suðurlands. Í einu málanna var sýknað, í einu tilfelli var um að ræða viðurlagaákvörðun skv. 124. gr. laga um meðferð opinberra mála, þ.e. nokkurs konar dómsátt, og í tveimur tilfellum var um að ræða dæmd viðurlög. Þessu til viðbótar má nefna að það sem af er árinu 2004 hafa verið gefnar út tvær ákærur vegna ætlaðra brota gegn banni við áfengisauglýsingum. Ekki er um það að ræða að málum vegna brota á 20. gr. áfengislaga sé lokið með lögreglusátt enda er slíkt ekki heimilt samkvæmt gildandi reglum og fyrirmælum ríkissaksóknara, en núgildandi fyrirmæli ríkissaksóknara um þetta efni eru nr. 2 frá 30. apríl 2001. Brot gegn 20. gr. áfengislaga eru ekki tilgreind á skrá yfir brot sem heimilt er skv. 1. mgr. 115. gr. laga um meðferð opinberra mála að ljúka með lögreglustjórasátt. Þá er spurt í þriðja lagi: ,,3. Hefur lögreglan á þessum tíma rannsakað að eigin frumkvæði mál sem varða áðurnefnda lagagrein? Hve mörg þeirra mála hafa verið felld niður, hve mörg endað með sátt og hve mörg farið í ákæru?`` Þessar upplýsingar er ekki unnt að nálgast á einum stað enda er það ekki skráð sérstaklega í málaskrá lögreglu ef rannsókn er hafin að frumkvæði lögreglu. Þegar málin eru hins vegar skoðuð og rýnt í þær skráningar sem fyrir liggja samkvæmt málaskrám má sjá að árið 2000 var um að ræða tíu brot þar sem aðilar voru skráðir í mál en hvorki tilkynnandi né kærandi skráður. Árið 2001 voru brotin sex, árið 2002 þrjú og fjögur árið 2003. Ég get þó nefnt það í þessu sambandi að samkvæmt athugun minni hefur lögreglustjóraembættið í Reykjavík alls 14 sinnum á árunum 2002--2003 haft frumkvæði að því að rannsaka ætluð brot gegn 20. gr. áfengislaga. Af öllum 37 málunum sem til málsmeðferðar eru á þessu árabili hafði embættið í Reykjavík 23 mál til meðferðar á þessu árabili. Af 14 frumkvæðismálum Lögreglunnar í Reykjavík var ákært í einu máli. Í tólf málanna var rannsókn hætt eða málið fellt niður, en rannsókn stendur yfir í einu málanna. Í fjórða lagi spurt: ,,4. Hafa áfengisauglýsingar verið kannaðar með almennum hætti í dómsmálaráðuneytinu frá og með árinu 1988, hjá ríkislögreglustjóra eða annars staðar hjá lögreglunni, svo sem með skipan nefndar, starfshóps eða vinnuteymis einhvers konar, eða með gerð skýrslu, minnispunkta eða álits af einhverju tagi? Hverjar eru niðurstöður þess starfs?`` Í marsmánuði árið 2000 setti Haraldur Johannessen ríkislögreglustjóri á fót vinnuhóp til að gera úttekt á brotum gegn 20. gr. áfengislaga sem fjallar um bann við áfengisauglýsingum og gera tillögur um viðbrögð við slíkum brotum. Hópurinn lauk störfum í nóvember 2001 og skilaði af sér skýrslu sem send var dómsmrh. með bréfi 5. febr. 2002. Helstu niðurstöður vinnuhópsins voru m.a. þær að þar sem bann er við áfengisauglýsingum er neysla minni og minna er um vandamál sem rekja má til áfengisneyslu, svo sem ölvunarakstur, og bann við áfengisauglýsingum hefur forvarnagildi. Þrátt fyrir að vinnuhópurinn hafi ekki framkvæmt sérstaka úttekt á hugsanlegum áfengisauglýsingum var bent á mörg dæmi sem hópurinn taldi vera ótvíræðar áfengisauglýsingar. Vinnuhópurinn taldi að þrátt fyrir að lögregla hefði í nokkrum mæli tekið mál til rannsóknar að eigin frumkvæði mætti ætíð gera betur í því efni og hvatti til þess að lögregla héldi vöku sinni og tæki öllum ábendingum um brot gegn auglýsingabanni alvarlega. Bent var á að mikilvægt væri að rannsókn þessara mála væri hraðað. Einnig þótti vinnuhópnum það athugunarefni hvort hald skuli lagt á auglýsingu á meðan á rannsókn máls stendur. Vinnuhópurinn bendir á í skýrslu sinni að margar áfengisauglýsingar séu með þeim hætti að lögin taki ekki nægilega skýrt til þeirra. Það var einnig mat vinnuhópsins að taka þurfi 20. gr. áfengislaga til skoðunar og gera ákvæðið ítarlega, nákvæmara og ótvíræðara, jafnframt að tekið verði til athugunar hvort brot á ákvæðinu eigi að varða leyfissviptingu. Þá verði refsiábyrgð á áfengisauglýsingum tekin til skoðunar.

Virðulegi forseti. Í lögræðislögum, nr. 71/1997, eru ákvæði um nauðungarvistun einstaklings. Með því er átt við að sjálfráða maður er færður nauðugur í sjúkrahús og haldið þar eða þegar einstaklingi sem dvalið hefur á sjúkrahúsi af fúsum og frjálsum vilja er haldið þar nauðugum. Ástæður nauðungarvistunar geta vissulega verið mismunandi en þó er algengast að það sé vegna alvarlegra geðsjúkdóma og/eða mikillar neyslu fíkniefna. Aðstæður þeirra sem eiga við geðveiki að stríða geta verið þannig að hinn veiki geri sér enga grein fyrir sjúkdómnum þó læknar og ættingjar telji viðkomandi svo veikan að nauðsynlegt sé að leggja hann á sjúkrahús. Í þeim tilvikum er möguleiki á að leggja sjúklinginn inn án þess að samþykki hans sé til staðar. Nauðungarvistun þarf þó ekki að fela í sér að lögráða einstaklingur sé sviptur sjálfræði eins og var áður en lögræðislögum var breytt 1997. Hægt er að nauðungarvista einstakling í allt að þrjár vikur í senn án þess að viðkomandi sé sviptur sjálfræði. Ákvörðun um nauðungarvistun er ávallt í samráði við lækni en ættingjar hins veika verða að leggja fram beiðnina um nauðungarvistun til dómsmrn. sem tekur málið þegar til meðferðar því nauðungarvistun má ekki vara lengur en 48 klukkustundir nema úrskurður dómsmrn. liggi fyrir. Það eru augljóslega þung spor ættingja einstaklings sem talinn er mjög geðveikur að óska eftir nauðungarvistun. Slík ákvörðun ætti aðeins að byggjast á faglegu mati og umsókn í höndum fagaðila eða viðkomandi félagsmálayfirvalda. Beiðni ættingja um nauðungarvistun hefur brotið upp fjölskyldur, valdið hjónaskilnuðum og ómældri sorg og erfiðleikum innan fjölskyldna. Rúmlega 3% þeirra sem leggjast inn á geðdeildir eru nauðungarvistaðir. Á síðustu átta árum hafa 578 einstaklingar verið nauðungarvistaðir, en síðustu þrjú árin skiptist það þannig að 2001 var 61 nauðungarvistaður, 2002 86 nauðungarvistaðir og 2003 92 nauðungarvistaðir. Fjöldinn hefur því farið vaxandi. Þó má reikna með að þörfin sé í raun meiri, en ætla má að það skilyrði að ættingjar undirriti komi í veg fyrir að þessu úrræði sé beitt þó þörfin sé fyrir hendi. Því spyr ég hæstv. ráðherra: Hefur ráðherra í hyggju að breyta reglum varðandi nauðungarvistun geðsjúkra? Ef svo er, á hvern hátt og hvenær má vænta þeirra breytinga?

Virðulegi forseti. Ég get svaraði þessari spurningu á mjög einfaldan og skýran hátt. Ég hef ekki í huga að beita mér fyrir breytingum á lögræðislögunum, nr. 71/1997, um þetta atriði. Ég hef hér fyrir framan mig álit sem byggt er á samtölum við lækna og aðra sem að framkvæmd þessara laga hafa komið. Samkvæmt því kemur hvergi fram að nauðsynlegt sé að breyta þessum lögum. Frekar dreg ég þá ályktun af þessum umsögnum að lögin hafi reynst vel og að ekki hafi neitt í sjálfu sér komið fram sem að mati þessara aðila gefi tilefni til breytinga á ákvæðum laganna um nauðungarvistanir. Ég tók eftir því að hv. fyrirspyrjandi vék sérstaklega að því að það væru þung spor fyrir nána ættingja þeirra sem sæta þessu úrræði að þurfa að stíga skref í þessa átt. En ég veit ekki hvaða hugmyndir aðrar menn hafa um það hverjir eigi að koma að því að beita sér fyrir því að fólk sé beitt þessu úrræði. Það er miklu meira mál en svo að ástæða sé til þess fyrir ráðherrann að lýsa einn skoðun á því, því það þarf að skoða þetta og taka mið af reynslunni sem við höfum frá 1997, fara yfir málin og átta sig á því í samráði við sérfræðinga hvernig eigi að taka á því ef við ætlum að breyta þessu ákvæði. Að sjálfsögðu er þetta erfitt mál. Ég tek undir það sem fram kom í ræðu hv. fyrirspyrjanda að málið er mjög viðkvæmt og vandmeðfarið. En að ætla að víkka þennan hóp og stækka er líka mjög vandmeðfarið og stórt skref að stíga fyrir löggjafann að taka ákvarðanir um slíkar breytingar. Ég tel því að nauðsynlegt sé í öllu tilliti að stíga varlega til jarðar í þessu máli.

Virðulegi forseti. Ég get sannarlega tekið undir það með hæstv. ráðherra að það þarf að stíga varlega til jarðar í þessum efnum við breytingar. Ég er alls ekki að leggja til að sá hópur sem þarf að koma að málum við nauðungarvistun einstaklings verði stækkaður. Það sem ég hef fyrst og fremst í huga er að eingöngu sé um að ræða undirritun fagaðila, þ.e. að fjölskylda þess einstaklings sem er nauðungarvistaður þurfi ekki að undirrita beiðni um nauðungarvistun frá aðstandendum. Samkvæmt vitneskju sem ég hef m.a. frá Geðhjálp og fjölskyldum ýmissa þeirra sem hafa verið nauðungarvistaðir á undanförnum tveimur árum, samtölum við þá, þá eru þetta afar þung spor sem hafa orðið til þess að splundra fjölskyldum, einfaldlega vegna þess að sá sem er nauðungarvistaður er í flestum tilvikum svo veikur að hann getur ekki með nokkrum hætti tekist á við það af skynsemi að fjölskyldan hafi undirritað plagg þess efnis að nauðungarvistun skuli eiga sér stað. Ég efast ekki um að læknar og fagaðilar sem þarna koma að vilja hafa á þessu gott kerfi. En ákvæðinu sem við búum við í dag, þ.e. að fjölskyldur verði að undirrita beiðni um nauðungarvistun, tel ég að þurfi nauðsynlega að breyta, einfaldlega vegna þess álags sem er á fjölskyldu þessara einstaklinga. Þeir eru býsna margir eins og kemur fram í þessum tölum því að 2003 var 91 nauðungarvistaður. Þó sýnir það sig að þeir eru heldur færi hér í samanburði við Norðurlöndin og kannski fyrst og fremst vegna þess að við erum með þessar reglur um fjölskylduna.

Virðulegi forseti. Það er ljóst að eðli afbrota hefur breyst mjög á undanförnum hér á landi. Ef skoðuð er saga þeirra sem gista fangelsi landsins bara núna síðustu 15--20 ár þá sýnir það sig að þeir eru í vaxandi mæli fíkniefnaneytendur og hafa oft og tíðum verið í mjög harðri neyslu nokkur undanfarin ár áður en þeir eru vistaðir í fangelsi. Vakin hefur verið athygli á því að við höfum kannski ekki í okkar fangelsismálum svarað þessari auknu þörf fyrir meðferð fanga vegna fíkniefnaneyslu. Árið 1994 kom skýrsla frá nefnd Evrópuráðsins um hvernig staðið er að fangelsismálum, aðbúnaði fanga og framkvæmd refsinga. Sú nefnd skoðaði fangelsin hér 1993 og sendi frá sér skýrslu 1994. Þar voru gerðar ýmsar athugasemdir um framkvæmd refsinga og aðbúnað fanga hér á landi, sérstaklega hvað varðar gæsluvarðhald og heilbrigðisþjónustu. Nefndin sendi frá sér tilmæli um úrbætur til íslenskra stjórnvalda þar sem fyrst og fremst var farið fram á aukna heilbrigðisþjónustu í fangelsum og réttindi fanga þar að lútandi voru ítrekuð. Sérstaklega voru lögð fram tilmæli hvað varðar forvarnir og fíkniefnameðferð. Í tilmælunum segir, með leyfi forseta: ,,Forvarnir gegn vímuefnaneyslu skulu efldar, vímuefnameðferð bætt og undirbúningur fyrir lausn úr fangelsi aukin til að minnka líkur á því að fangi hefji aftur neyslu.`` Í skýrslu starfshóps um stefnumótun í geðheilbrigðismálum sem þáverandi heilbrrh. Ingibjörg Pálmadóttir skipaði og skilaði af sér í október 1998 er einnig lögð áhersla á nauðsyn þess að efla meðferðarþjónustu fyrir fanga vegna geðsjúkdóma og áfengis- eða vímuefnafíknar. Það er einnig þekkt að þetta tvennt fer oft saman. Þar er vakin athygli á að geðdeildir sjúkrahúsanna hafi ekki tekið við afplánunarföngum í áfengismeðferð og þó SÁÁ hafi boðið upp á samstarf við fangelsisyfirvöld hafa fangar átt kost á meðferð við lok afplánunar. Nú er ljóst að sífellt fleiri, eins og ég sagði áðan, afplána dóma vegna afbrota sem framin eru undir áhrifum vímuefna. Flestir eru háðir vímuefnum og hafa verið í mikilli neyslu þegar til afplánunar kemur og þyrftu nauðsynlega á langvarandi meðferð að halda strax og afplánun hefst. Í langan tíma hafa þeir sem hafa látið sig fangelsismál varða lagt áherslu á að stofnuð verði sérstök meðferðardeild við fangelsin og fyrrverandi dómsmrh. hefur einnig tekið undir þau sjónarmið. En því miður hefur heldur lítið gerst í málinu. Því spyr ég hæstv. ráðherra: Hyggst ráðherra beita sér fyrir því að opnuð verði meðferðardeild vegna áfengis- og vímuefnaneyslu við fangelsi landsins. Ef svo er, þá hvenær, ef ekki, hver er ástæða þess?

Virðulegi forseti. Ég tel brýnt að fangar eigi kost á því meðferðarúrræði sem þeir þarfnast vegna áfengis- og vímuefnaneyslu á meðan afplánun þeirra stendur. Ég vek athygli á því að samkvæmt nýju ákvæði í lögum um fangelsi og fangavist frá árinu 1997 er það á verksviði heilbr.- og trmrn. að annast og bera ábyrgð á heilbrigðisþjónustu við fanga í fangelsum að höfðu samráði við Fangelsismálastofnun. Mér er kunnugt um að af hálfu landlæknis er fylgst náið með framkvæmd þessara mála. Í því frumvarpi um fullnustu refsinga sem hefur verið til meðferðar hér á þingi og er nú að nýju til athugunar hjá dómsmálaráðuneytinu er ekki gert ráð fyrir því að horfið verði frá þeirri skipan varðandi heilbrigðismál fanga sem lögfest var árið 1997. Vímuefnameðferð í fangelsum er nú svo háttað að Fangelsismálastofnun hefur í samstarfi við SÁÁ gefið föngum kost á að ljúka afplánun í meðferð. Að öllu jöfnu eiga fangar kost á því að ljúka síðustu sex vikum afplánunar í vímuefnameðferð. Í sumum tilvikum hafa vímuefnameðferðarstofnanir sem Fangelsismálastofnun á í samstarfi við talið að ákveðnir fangar þurfi langtímameðferð og hefur Fangelsismálastofnun veitt leyfi til þess að fangar sæki slíka meðferð meðan á afplánun stendur. Fangar í fangelsinu á Litla-Hrauni hafa átt kost á því að sækja vímuefnameðferð á öllum stigum afplánunar. Sálfræðingur fangelsisins sem og aðrir heilbrigðisstarfsmenn sem starfa þar hafa veitt föngum með vímuefnavanda meðferð meðan þeir eru í afplánun. Að öllu jöfnu má segja að þeir fangar sem vilja aðstoð við að hætta í vímuefnaneyslu eigi kost á því að fá meðferð meðan á afplánun stendur. Því má ekki heldur gleyma að til þess að vímuefnameðferð eigi að bera árangur er brýnt að stemma stigu við smygli á vímuefnum inn í fangelsi. Ákvörðun um að koma á fót sérstakri meðferðardeild fyrir fanga byggist á samvinnu yfirvalda fangelsismála og heilbrigðismála. Af hálfu þeirra sem reka fangelsi hafa verið skoðaðir kostir þess að slík deild yrði á Litla-Hrauni. Hefur verið hugað að nauðsynlegum framkvæmdum vegna þess en fjármunum hefur ekki enn verið forgangsraðað í þágu þeirra. Yfirvöld fangelsismála munu halda áfram athugunum sínum á jákvæðum forsendum í samstarfi við þá sem sinna heilbrigðismálum fanga. Þá er rétt að geta þess að rætt var um sérstök meðferðarúrræði fyrir fanga í nefnd um vanda geðsjúkra afbrotamanna sem skipuð var af heilbr.- og trmrh., en þar átti fulltrúi dómsmrn. sæti. Nefndin taldi brýnt að hugað yrði nánar að uppsetningu sérstakrar vímuefnameðferðardeildar í fangelsi og uppbyggingu og styrkingu úrræða eins og Byrgisins, en undanfarin ár hefur verið nokkur samvinna milli Byrgisins og Fangelsismálastofnunar. Eins og hér hefur komið fram fer því víðs fjarri að þessi málefni séu ekki á döfinni hjá þeim sem huga að heilbrigði og velferð fanga. Það er ekki spurning um það hvort vilji sé að stíga frekari skref í þessa átt heldur hvernig það verður best gert. Ég mun vinna að þessu máli til að það þróist til réttrar áttar án þess að ég vilji setja nokkur tímamörk í því efni, því í raun tekur viðfangsefni eins og þetta mið af aðstæðum einstaklinga hverju sinni.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Margréti Frímannsdóttur fyrir að vekja athygli á þessu þarfa máli með fyrirspurn sinni. Ég tel brýnt að farið sé fordómalaust og rækilega yfir árangur núverandi stefnu í fangelsismálum og tel ég fulla þörf á að þjóðfélagsfræðingar og afbrotafræðingar meti hvaða leiðir skili þjóðfélaginu bestum árangri í baráttunni gegn glæpum. Við í Frjálsl. viljum leggja áherslu á betrun fanga umfram refsingu vegna þess að staðreyndin er sú að allir íslenskir fangar fara fyrr eða síðar út í þjóðfélagið á ný. Þess vegna skiptir mjög miklu máli að yfirfara hvaða þættir muni auka eða draga úr líkum á ítrekun afbrota eftir afplánun refsingar í fangelsi. Meðferð við vímuefnavanda er tvímælalaust úrræði sem verður að vera fyrir hendi sem liður í afplánun þannig að jafnvel sé unnt að dæma menn til meðferðar í stað refsivistar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Ég skil orð hans svo og einnig það að dregið var til baka frv. um fangelsi og fangavist eða refsivist sem hér var lagt á borð þingmanna, að hæstv. ráðherra vilji fara í heildarendurskoðun á því hvaða úrræði eru best þegar refsing fyrir afbrot er annars vegar. Það kom fram hjá hæstv. ráðherra að stemma þyrfti stigu við smygli á fíkniefnum inn í fangelsin. Ég tek undir það að skýrar leiðir þurfa vera til þess að möguleiki sé á því að stemma stigu við smygli á fíkniefnum í fangelsin. En ef til væri meðferðarúrræði innan fangelsis við upphaf afplánunar, þ.e. meðferðardeild þar sem boðið væri upp á langtímameðferð, þá væri þörf fanga fyrir fíkniefni minni. Við megum ekki gleyma því að oft er um að ræða alveg hundveikt fólk sem fær ekki meðferð við sínum sjúkdómi. Fíknin ræður för í öllu tilliti. Ef viðkomandi fær ekki fíkniefnin þá eru fráhvarfseinkennin alveg rosaleg. Því hlýtur að vera allra hagur að rekin verði öflug meðferðardeild innan veggja fangelsa. Ég skil hæstv. ráðherra þannig að hann vilji alla vega skoða leiðir til þess að bæta úr þeirri starfsemi sem við höfum í dag. Virðulegi forseti. Ég vil svo nota tækifærið og fagna því að umræða um fangelsismál er meira á döfinni í þjóðfélaginu núna en nokkru sinni áður. Vonandi verður það til þess að markmið og leiðir að markmiðunum, hvað refsivist þýðir, verði skýrari en verið hefur.

Frú forseti. Mosfellsbær er ört vaxandi sveitarfélag og fjölgun íbúa þar er mjög hröð. Það sama má segja um þau hverfi er liggja að Mosfellsbæ úr Reykjavík, þ.e. Grafarvog og Grafarholt. Þarna er samræmd löggæsla á vegum lögreglunnar í Reykjavík en bæjarstjórn Mosfellsbæjar ásamt fleiri sveitarfélögum í lögsagnarumdæminu hefur óskað eftir auknum fjárveitingum og telja að niðurskurður hafi bitnað á löggæslunni. Mosfellsbær er, auk þess að vera vaxandi, frekar dreift sveitarfélag og íbúasamsetningin er sérstök að því leyti að fjölmennasti hópurinn er 25 ára og yngri eða um 2.600 manns af 6.500 manna íbúafjölda. Í þessu sambandi spyr ég hæstv. dómsmrh.: Telur ráðherra að löggæsla í Mosfellsbæ, Grafarvogi og Grafarholti sé næg til að tryggja öryggi íbúanna þar? Telur ráðherra að eftirlit lögreglunnar að næturlagi sé nægt til að tryggja öryggi íbúa í Mosfellsbæ, Grafarvogi og Grafarholti?

Virðulegi forseti. Hv. fyrirspyrjandi leggur fyrir mig tvær spurningar: ,,1. Telur ráðherra að löggæslan, eins og hún er nú, sé næg til að tryggja öryggi íbúa í Mosfellsbæ, Grafarvogi og Grafarholti? 2. Telur ráðherra að eftirlit lögreglunnar að næturlagi sé nægt til að tryggja öryggi íbúa í Mosfellsbæ, Grafarvogi og Grafarholti?`` Við spurningum hv. fyrirspyrjanda eru einföld svör. Ég tel að löggæslan eins og hún er nú í Reykjavík og öðrum bæjarfélögum á höfuðborgarsvæðinu sé góð, bæði að degi sem nóttu, og að sjálfsögðu á þetta við um Mosfellsbæ og hverfin Grafarvog og Grafarholt í Reykjavík. Til glöggvunar fyrir hv. fyrirspyrjanda má geta þess að eftirliti í Mosfellsbæ er þannig háttað að þar eru tveir lögreglumenn á merktri lögreglubifreið á vakt allan sólarhringinn. Í Grafarvogi er gerður út bíll með tveimur mönnum stóran hluta sólarhringsins auk þess sem bætt er við bíl við eftirlit eftir þörfum á tilgreindum tímum. Í Grafarholti sinnir lögreglubifreið almennu eftirliti sem fer um Breiðholt, Árbæ og Grafarholt auk þess sem bíllinn í Grafarvogi sinnir útköllum þar. Þessu eftirliti til viðbótar eru gerðir út ómerktir lögreglubílar allar nætur og fara þeir um öll hverfi borgarinnar og önnur sveitarfélög sem heyra undir lögregluna í Reykjavík. Lögreglan í Reykjavík hefur nýverið sett sér metnaðarfull markmið á ýmsum sviðum þar á meðal varðandi innbrot, að þeim skuli fækkað bæði í hús og bíla. Ómerktar eftirlitsbifreiðar gegna þar lykilhlutverki. Þessu til viðbótar er rétt að geta þess að umferðardeild lögreglunnar gerir út lögreglubíla stóran hluta sólarhringsins og sinna þeir bílar umferðareftirliti og umferðaróhöppum um alla borgina og að þessu koma einnig lögreglumenn á bifhjólum. Upptalningunni er ekki lokið því að til viðbótar þessu eftirliti lögreglunnar í hverfum borgarinnar eru hverfalögreglumenn við störf á öllum þessum stöðum og í raun í öllum hverfum borgarinnar. Einn er með aðsetur í Mosfellsbæ, annar í Grafarvogsstöð og síðan eru tveir með starfsaðstöðu í Breiðholtsstöð þar sem annar sinnir Árbæjarhverfi og Grafarholti. Hefur vinna þessara lögreglumanna, sem vinna náið með íbúum, félagsmálayfirvöldum og skólum á sínum svæðum, skilað miklum og góðum árangri. Sérstaklega má í því sambandi nefna frumkvöðlastarf lögreglunnar og borgaryfirvalda í Grafarvogi með verkefnið Hringurinn og hefur það starf þegar verið útvíkkað og tekið upp í Breiðholti. Nú er að störfum nefnd sem vinnur að lokatillögum sínum um enn frekari útvíkkun verkefnisins. Síðast en ekki síst er í þessu samhengi öllu að nefna nýlega eflingu sérsveitar lögreglunnar sem var afar brýnt skref til að tryggja enn frekari öryggi lögreglunnar og landsmanna allra. Sú skipulagsbreyting sem varð 1. mars sl. felur jafnframt í sér umtalsverða aukningu á löggæslu í höfuðborginni sem kemur ekki bara íbúum í Mosfellsbæ, Grafarvogi og Grafarholti til góða heldur einnig öllum íbúum á höfuðborgarsvæðinu og landinu öllu. Ég fæ ekki betur séð en íbúar í því bæjarfélagi og tveimur hverfum sem hv. fyrirspyrjandi vísar til séu almennt ánægðir með þjónustu lögreglunnar. Nýlega var til að mynda gerð breyting á viðveru lögregluþjóna á hverfastöðinni í Grafarvogi samkvæmt óskum íbúa sem var afar vel tekið eins og fram kom nýlega í Grafarvogsblaðinu sem gefið er út af fulltrúum hverfisins. Þegar skoðaðar eru tölur um fjölda brota í helstu brotaflokkum á þeim stöðum sem fyrirspyrjandi spyr um kemur fram að lítil breyting hefur orðið undanfarin ár að teknu tilliti til íbúafjölda. Ég get því ekki annað sagt en að lögreglan í Reykjavík sinni vel þeim þremur stöðum sem hér eru gerðir að umtalsefni vel sem og öðrum stöðum sem undir hana heyra. Ég vil minna á að um miðjan febrúar sl. var samþykkt ályktun í borgarstjórn Reykjavíkur þar sem því var sérstaklega fagnað að fjölgað yrði í lögreglunni og því þarfa starfi sem unnið er í borginni. Einnig vil ég nefna að Ragnheiður Ríkharðsdóttir, bæjarstjóri í Mosfellsbæ, situr í sérstakri verkefnisstjórn sem ég hef skipað til þess að ræða um löggæslumálefni, breytingar og þróun þeirra. Ég vil til áréttingar vísa í Grafarvogsblaðið þar sem segir að bætt þjónusta lögreglunnar sé fagnaðarefni og ætti enn að auka öryggi íbúa í Grafarvoginum. Starfsaðferðir hverfislögreglunnar í Grafarvogi, góð þekking á íbúum og aðstöðu í hverfinu hefur ásamt öðru gert það að verkum að afbrot eru fátíð í Grafarvogi og þau afbrot sem framin eru upplýsir lögreglan yfirleitt með skjótum hætti.