Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Haraldur Guðmundsson) Ég sé, að fram er komin önnur till. svipaðs efnis, er mér var ókunnugt um, þegar ég afhenti þessa till. til prentunar. Það ætti að vera óþarfi að hafa mörg orð um þessa till. Það er ljóst, að útvarpið kemur ekki að tilætluðum notum, ef útvarpstækin, svo dýr sem þau eru, fást aðeins gegn greiðslu á öllu andvirðinu út í hönd, en ekki með afborgunum. Fjölda fólks er gert það öldungis ókleift að eignast tæki með því fyrirkomulagi, sem nú er, en með því að selja tækin gegn afborgunargreiðslum væri bætt úr þessu til stórra muna. Er vafalaust, að slíkt fyrirkomulag myndi og fjölga útvarpsnotendum mjög og tekjur útvarpsins aukast við það. Og almennt gagn verður eigi að þessu menningartæki nema sem allra flestum sé gert sæmilega auðvelt að eignast viðtækin. - Ég vil leyfa mér að leggja til, að þessu máli verði vísað til allshn. að lokinni þessari umr.

Flm. (Jón Auðunn Jónsson) Þessi till. er sama efnis og sú, sem næst er á undan á dagskránni (Sala viðtækja). Við flm. vissum ekki hvor af öðrum, því að annars hefðum við sennilega flutt till. í sameiningu. Þessi till. okkar er nokkru fyllri en hin að því leyti, að hún gengur út á að fá afnotagjaldið lækkað frá því, sem nú er. Eins og hv.þm. Ísaf. tók fram, á fólk erfitt með að eignast tækin, sem oftast kosta kringum 300 kr., enda þekki ég mörg dæmi þess, að fólk hefir orðið að vera án þeirra fyrir þá sök. Ef gjaldfrestur væri veittur, þá yrði mörgum efnaminni gert kleift að eignast tækin, og yrði það því til mikilla bóta frá því, sem nú er. Sama er um lækkun afnotagjaldsins að segja. Það er óþarft að fylgja þessu sjálfsagða máli úr hlaði með mörgum orðum, og skal ég einungis leyfa mér að leggja til, að því verði vísað til allshn.

Gunnar Sigurðsson Ég mun síðar koma með sérstaka þáltill. eða brtt. við þessa í þá átt, að gjaldið lækki í öfugu hlutfalli við það, sem fjöldi útvarpsnotenda fer vaxandi, prósent eftir prósent. Á því græðir bæði ríkið og einstaklingarnir, þar sem notkunin breiðist örar út með því móti, og er það ekki lítils virði um slíkt menningarmál.

Frsm. (Jón Jónsson) Þetta frv. um kirkjugarða fékk svo góðar undirtektir við 2. umr., að það var samþ. eins og það lá fyrir. En út af aths., sem hv.þm. Snæf. kom fram með, hefir n. tekið eitt atriði til athugunar síðar, og það er það, sem minnzt er á í 25. gr. frv., hvað eigi að gera við gamla eða niðurlagða kirkjugarða, sem eyðzt hafa af uppblæstri. Til þess að ganga til samkomulags við hv.þm., hefir n. leyft sér að koma með brtt. á þskj. 99, svo að gr. verður nokkuð öðruvísi, þannig að sóknarnefndum er lögð á herðar rík skylda að tilkynna fornmenjaverði eða prófasti skemmdir á kirkjugörðum. Ég vona, að hv.þm. geti sætt sig við þessi málalok, sem gert er ráð fyrir.

Halldór Steinsson Ég er þakklátur n. fyrir að hafa tekið til greina aðfinnslur mínar, og mun ég geta fylgt þessari brtt., þó mér finnist hún ekki ganga nógu langt. mér finnst eðlilegast, að sóknarnefndum sé gert að skyldu strax að annast viðgerðir, þegar slíkar skemmdir koma fram, án þess að gera fornmenjaverði eða prófasti viðvart. Öll slík töf á málinu er óþörf. En þessi brtt. er til bóta frá því, sem áður var í frv., og er ég henni því samþykkur.

Jón Auðunn Jónsson Formaður sjútvn. er því miður ekki mættur, en hann hafði talað um að fá málið tekið út af dagskrá. Ég vildi því mælast til þess við hæstv. forseta, að hann taki málið af dagskrá að þessu sinni.

Flm. (Haraldur Guðmundsson) Eftir því, sem næst verður komizt, stunda nú um 90 íslenzkir stúdentar nám við erlenda háskóla, en af þeim eru aðeins 28, sem njóta styrks af opinberu fé. Sextán þeirra hafa háskólastyrkinn svonefnda, en hann er veittur til fjögra ára, 1200 danskar kr. á ári. Tólf höfðu styrk af því fé, sem menntamálaráð hefir til umráða, 1000 kr. íslenzkar á ári hver, en þeir hafa ekki neina tryggingu fyrir að halda styrknum visst árabil. - Það, sem farið er fram á í þessu frv., er, að jöfnuður sé gerður með þeim stúdentum, sem styrks njóta, þannig, að allir fái jafna upphæð, 1000 danskar kr. eða 1200 íslenzkar kr., veittar til 5 ára, ef þeir hafa ekki hætt námi eða lokið prófi innan þess tíma. Fyrir ríkissjóð mundi breytingin hafa það í för með sér, að í staðinn fyrir 36 þús. kr., sem ríkissjóður nú leggur fram. yrði upphæðin 42 þús. kr. á ári, eða 6000 kr. hærri. Fyrir stúdenta yrði sá munur, að þá nytu 35 styrksins á ári, í stað 28 nú, og hver þeirra hefði styrkinn tryggðan í 5 ár nema hann hætti eða lyki fyrr námi. Þó að frv. verði samþ., fær ekki nema röskur þriðjungur þeirra stúdenta sem nám stunda í útlöndum, þennan styrk. Margir virðast þeirrar skoðunar, að eðlilegast og heppilegast væri, að flestir ísl. stúdentar stunduðu nám við háskólann hér heima. Ég er á annari skoðun um það. Ég held, að okkur sé mikill fengur að því, að uppvaxandi starfsmenn og menntamenn þjóðarinnar bregði sér út yfir pollinn og kynni sér hætti og hagi annara þjóða betur en þeir eiga kost á hér. Önnur hlið málsins er þessi: Ríkissjóður leggur stórfé til háskólans hér heima árlega, auk stofnkostnaðar alls. Framlagið til hans nemur nú 150–160 þús. kr. á ári, og geta menn af því reiknað, hversu mikilli upphæð það nemur fyrir hvern mann, sem þar stundar nám. Þó getur háskólinn okkar vitanlega ekki bætt úr allri kennsluþörf. Fjöldi nauðsynlegra fræða er þar alls ekki kenndur, og margir stúdentar eru því neyddir til að leita til erlendra háskóla. Við því er ekkert að segja. En það er rétt, að þeir, sem utan fara, séu styrktir tilsvarandi við hina, sem nám stunda hér heima, ef talið er, að nám þeirra sé gagnlegt fyrir þjóðina og þeir verðir styrks og þurfi hans. Til þessa mun engum stúdent hafa verið veittur styrkur til náms erlendis í þeim greinum, sem hægt er að nema hér til fullnustu og taka próf í, og ég geri ekki ráð fyrir, að það verði fremur, þó að frv. þetta verði að lögum. Orðlengi ég svo eigi um frv., en mælist til, að frv. verði að lokinni umr. vísað til menntmn.

Flm. (Haraldur Guðmundsson) Eins og hv.þdm. er kunnugt, er það næsta títt, að héruð séu læknislaus skemmri eða lengri tíma, og það vill brenna við, að þetta komi einmitt niður á sömu héruðunum hvað eftir annað. Afskekktustu, erfiðustu og strjálbýlustu héruðin verða jafnan verst úti í þessum efnum. Samkv. lögum fá nágrannalæknar, ef þeir eru settir til að þjóna læknislausu héraði, helming embættislaunanna. Hitt sparast þá ríkissjóði. Sé enginn þjónandi læknir í héraðinu, sparast launaupphæðin öll. Læknislaunin má í raun réttri telja framlag ríkissjóðs til heilbrigðismála í hlutaðeigandi héruðum, og nær því engri átt að taka þau af þeim héruðum, sem oftast eru læknislaus og þarfnast mest umbóta á heilbrigðismálum sínum. Frv. fer fram á, að embættislaun, sem ekki þarf að greiða þjónandi lækni, gangi í sjóð, sem verður eign hlutaðeigandi héraðs og varið skal til að tryggja það, að héraðið sé sem sjaldnast læknislaust. Má hugsa sér, að það fé verði notað til þess t. d. að koma upp læknisbústöðum. Mér kemur einnig til hugar, að samgöngutæki gætu komið sér vel. Á einum stað, þar sem ég þekki til, við Ísafjarðardjúp, í Nauteyrarhéraði, væri það mikill munur fyrir lækni, ef hann hefði góðan mótorbát. Þyrfti þá oft ekki annað en hringja til hans og biðja hann að koma. Annarsstaðar henta bifreiðar bezt. Ótalmargt fleira mætti benda á, enda verður það líklega minnstur vandinn að finna eitthvað til að gera fyrir peningana. Þess má geta, að af þessu leiðir engin útgjöld fyrir ríkissjóð umfram áætlun fjárlaga, því að þar er reiknað með fullum embættislaunum í öllum héruðum. - Ég óska, að frv. gangi að lokinni umr. til allshn.

Flm. (Jón Auðunn Jónsson) Ég vildi fyrst leiðrétta villu, sem slæðzt hefir í grg. frv. um síldveiðina á síðasta ári. Í staðinn fyrir 545 þús. mál bræðslusíldar á að standa 545 þús. hektólítrar. Villan stafar af því, að maður, sem ég talaði við í Fiskifélaginu og bað að gefa mér upp tölu síldarmála, hafði aðeins litið á töluna í skýrslunum, en ekki gætt þess, að í skýrslunum er síldin talin í hektólítrum. Af þessu leiðir, að skattur af síldveiðum til flugmálasjóðs hefir verið 54 þús., en ekki 70 þús. kr., eins og stendur í grg. En jafnvel þótt svo sé, breytir það ekki aðalatriðum málsins, því að á það verður að líta, að síldveiðin hefir verið sköttuð svo hátt áður, að það munar miklu frá því, sem á aðrar atvinnugreinar er lagt. Eins og menn vita, er nú goldið 1,50 kr. af hverri síldartunnu til ríkissjóðs, en meðalverð mun ekki vera meira en sem svarar 9–10 kr. á innihaldi hverrar síldartunnu, svo að útflutningsgjaldið nemur 15%. Og nú er útlit fyrir, að verð verði enn lágt á næsta ári, sérstaklega á bræðslusíld, því að afurðir þessar hafa fallið svo í verði, að búizt er við, að ekki fáist nema 4 kr. fyrir málið. Flugmálaskatturinn einn yrði þá, að óbreyttri upphæð, 21/2%, og sjá allir, að það yrði mjög tilfinnanlegt. Alstaðar frá hafa borizt áskoranir um að lækka gjaldið, frá þeim mönnum, sem við síldveiði fást, og jafnvel um að fella það alveg niður. Við flm. höfum ekki viljað ganga lengra en að lækka það um helming. Ég álít rétt og sjálfsagt, að halda áfram tilraunum með flugvélar, því að þær geta orðið að gagni, þó að óhætt sé að fullyrða, að notin séu ekki teljandi enn sem komið er. En líka má fullyrða, að jafnvel þótt flugvél væri að mestu eða öllu leyti bundin við leitina það 10 vikna skeið, sem síldveiðin stendur, mundi sá kostnaður ekki fara fram úr 30 þús. kr. En auk þess hefir verið ætlazt til, að sú flugvél hefði nokkra farþegaflutninga. En síðastl. sumar urðu svo sem engin not að flugvélinni, bæði af því, að veðrátta var ekki góð, og vélin bilaði snemma á síldartímanum. Ég vona, að hv.þdm. sjái ástæðu til að lækka þetta gjald ekki minna en hér er farið fram á. Ég óska, að frv. verði að lokinni umr. vísað til fjhn.

Gunnar Sigurðsson Það er náttúrlega rétt hjá hv. flmþ., að útflutningsgjöld á síld eru mjög mikil. En ég hefði heldur óskað, að lækkunin kæmi annarsstaðar fram, og byggi það einmitt á rökum hv.flm. Hann sagði, að flugmálin væru á tilraunastigi, og hann vildi ekki mótmæla, að síldarleitin gæti orðið til gagns. Það er náttúrlega leiðinlegt, þegar eins fer og í fyrra, þegar vélin bilaði, er mest reið á. En nú er komin hér flughöfn og hægt að gera við bilanir, og það ætti að fyrirbyggja slíkar stöðvanir, eða tryggja á. m. k., að þær komi mjög sjaldan fyrir. Hv. flm. er svo viðsýnn maður, að hann skilur vel, hvað flugferðir hafa að þýða í framtíðinni. Ég vildi óska, að hægt hefði verið að bíða með þessa lækkun, þangað til flugferðirnar væru komnar af tilraunastiginu. Þá verður hægt að reka þær á tryggari hátt og málinu borgið, þó að þessar tekjur væru lækkaðar.

Flm. (Jón Auðunn Jónsson) Það er sjálfsagt fyrir okkur Íslendinga að gera tilraunir með flug til síldarleitar og annars, sem að gagni má verða, og ég hefi á engan hátt dregið úr fjárbeiðnum í þessu skyni. En hitt er ósanngjarnt, að láta þessa atvinnugrein hafa allan kostnaðinn af að bera uppi þær tilraunir. Hún ber sannarlega sinn part, þó að skatturinn sé ekki nema 5 aurar á mál. Því að eins og ég sagði, hefir lítið gagn orðið að leitinni enn, - en ég tel, að gagn geti orðið að henni í góðum árum.

í vondum árum

. Nei, ekki þegar þokur eru. - En mér finnst ófært að leggja á svo þungan skatt vegna ófengins gagns.

Gunnar Sigurðsson Það er ekki afarmikið, sem okkur hv.flm. ber á milli. Ég sé ekki, að hægt sé að fella þennan skatt niður, nema með því, að fé komi annarsstaðar frá. Ég held, að við verðum að taka tillit til þess, að bilunarhættan er miklu minni nú en hún hefir verið. Og ég vil ekki ganga inn á, að ekkert gagn hafi orðið af síldarleitinni, og tek orð fiskikóngs Íslands, Guðmundar Jónssonar skipstjóra á Skallagrími, því til sönnunar. Hann telur að því mikið gagn. - Það verður miklu hægara að vera tillátssamur með útgjöld til flugferða, þegar lengra líður og þær eru komnar á fastan fót.

Halldór Stefánsson Hv. flm. hefir gert till. um að vísa málinu til fjhn. Það var hjá sjútvn. í fyrra, og geri ég það að till. minni að vísa því þangað.

Jón Auðunn Jónsson Ég skal geta þess, að innan skamms er von á tveim umsóknum um ríkisborgararétt í viðbót. og vildi ég því mælast til þess við hv.n., sem fær þetta frv. til meðferðar, að hún hraðaði ekki afgreiðslu þessa frv. fyrr en umsóknir þessara manna eru komnar.

Héðinn Valdimarsson Flm. þessa frv. er ekki viðstaddur. Ég vil leyfa mér að leggja til, að frv. verði vísað til allshn.

Flm. (Erlingur Friðjónsson) Þetta frv., sem nú er lagt fyrir deildina, er borið fram vegna áskorana frá þingmálafundi á Akureyri í febr. síðastl., að koma upp Vélstjóraskóla þar, sem gæfi mönnum kost á að læra meðferð mótorvéla, stærri og smærri mótorv. Sú kennsla, sem menn hafa átt kost á undanfarið í þessum efnum, er ekki annað en námskeið, sem Fiskifélag Íslands hefir haldið uppi hér og þar á landinu síðustu 15–16 árin. En þessi námskeið veita aðeins rétt þeim, sem á þessi námskeið ganga, til að stjórna 50 hestafla vélum. En vitanlega er ástandið nú, 1931, allt annað en það var 1915, þegar byrjað var á þessum námskeiðum, og sérstaklega er mikið breytt að því leyti, að mótorbátar eru stærri í skipum nú en hér var þá, og meira að segja venjulegir smá-fiskibátar nota miklu stærri vélar nú en þá. Kennsla, sem menn hafa átt kost á í meðferð mótorvéla, er of lítil eftir því, sem hún er á þessum námskeiðum, sem standa aðeins 1½–2 mán. á vetri. Að sönnu mun nú vera deild hér við Vélstjóraskólann í Rvík, þar sem gert er ráð fyrir, að kennsla sé í meðferð mótorvéla. En hvort sú deild er starfandi, veit ég ekki, en þó svo væri, tel ég kennslu í þessum efnum nauðsynlega víðar en í Rvík. Ég tel líklegt, að hennar sé þörf í hverjum landsfjórðungi. Í Norðlendingafjórðungi hygg ég, að ekki séu færri en 150 skip, sem ganga fyrir mótorafli; mikill hluti þeirra mun vera með stórum vélum, og þessi námskeið veita ekki rétt til stjórnar á þeim. Þess vegna er þörf, þó bara sé litið til þessa landsfjórðungs, að koma upp skóla, sem kennir meðferð stærri véla en 50 hestafla. Sennilega þyrfti skólinn ekki að vera nema vetrarskóli, ef undirbúningur undir námið er sæmilegur. Það er og gert ráð fyrir í þessu frv., að við þann skóla gæti komið námskeið, sem kæmi í staðinn fyrir námskeið Fiskifélagsins og hefði kennslu í meðferð smærri véla. Þyrfti þar ekki jafnlangan námstíma eða eins mikinn undirbúning eins og fyrir þá, sem ætla sér að læra stjórn stærri véla. Ég sé ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta mál að svo komnu, en tel eðlilegast, að því sé vísað til sjútvn. þessarar deildar, því að aðalatriðið er, hvort ekki eigi að líta á þá miklu nauðsyn að koma upp skóla fyrir mótoristæfni, og ég tel það heyra undir sjútvn. Legg ég því til, að málinu verði vísað þangað að lokinni þessari umr.

Halldór Steinsson Mér finnst eðlilegast að vísa málinu til fjhn. eða allsherjarnefndar.

Flm. (Erlingur Friðþjónsson) Eins og hv. deild er kunnugt, er það venja að vísa öllum skólamálum til menntamn., en ég benti á ástæðuna til að vísa þessu máli til sjútvn. Sé um það að ræða, að málinu sé vísað til einhverrar annarar n. en sjútvn., þá tel ég sjálfsagt, að það fari til menntmn. Þetta er ekki stærra fjárhagsatriði en mörg önnur skólamál.

Jón Baldvinsson Þetta er sjávarútvegsmál, og venja er að vísa öllum slíkum málum til sjútvn.