Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir á þskj. 357, hefur verið hér á ferð tvisvar áður. og það er að ætt og uppruna stjórnarfrv. Hæstv. menntmrh. lagði það fram undir þinglok í hittiðfyrra, aðeins í kynningarskyni, að því er virðist, svona álíka og hann hefur nú lagt skömmu fyrir þingslit fram annað frv., menntaskólafrv., ekki eftir orðum hæstv. ráðh. 3 sjónvarpinu um daginn að dæma, að því er virðist, af því að hann hafi a. m. k. þá reiknað með því, að það næði fram að ganga á þessu þingi, heldur aðeins til þess að gefa þm. kost á því að kynna sér það gaumgæfilega og með nægilegum fyrirvara, til þess að þeir væru fyllilega undir það búnir að fjalla um það snemma á næsta þingi og tryggja framgang þess. Því miður verður þó ekki sagt, að þessi aðferð hafi gefið góða raun. Frv. það, sem hér er til umr., æskulýðsmálafrv., hlaut að vísu góðar viðtökur, þegar það var flutt hér aftur snemma á síðasta þingi, og ekki hvað sízt af hálfu okkar stjórnarandstæðinga. En þegar það var komið til menntmn., reyndust stjórnarsinnar í n. undir forustu flokksmanns hæstv. menntmrh. haldnir svo mikilli fjárhagslegri ábyrgðartilfinningu, að þeir treystu sér ekki til að mæla með samþykkt frv., þar eð það hefði í för með sér aukin útgjöld fyrir ríkissjóð, og þeir beittu meirihlutavaldi sínu til þess, að frv. var svæft í n. Minni hl., þ. e. a. s. fulltrúar stjórnarandstöðunnar í n., mælti hins vegar með samþykkt frv. Ég tel ekki ástæðu til að tefja störf fundarins með löngu máli um efni þessa frv, nú að þessu sinni. Með flutningi þess áður og ýtarlegri grg. og skilmerkilegum ræðum hæstv. menntmrh. til útskýringar einstökum ákvæðum þess ætti að vera sæmilega fyrir því séð, að hv. þm. hafi þegar móttekið nauðsynlegan fróðleik um það. En ég vil aðeins ítreka þá skoðun mína, sem ég lét í ljós í fyrra, þegar frv. var flutt þá, að ég tel, að ef þetta frv. næði fram að ganga, mundi þar með stigið stórt og merkilegt skref til lausnar þeim miklu vandamálum, sem við hefur verið að etja á undanförnum árum og áratugum vegna lélegs aðbúnaðar og ófullnægjandi þroskaskilyrða æskufólks hér í þessu þjóðfélagi okkar. Það kann að hafa vakið nokkra undrun, að einn óbreyttur þm. úr stjórnarandstöðunni skuli hér hafa brugðið á það ráð að vekja upp stjórnarfrv., frv., sem stjórnin sjálf hefur áður látið svæfa. En það kemur fyrir stöku sinnum, að stjórnarfrv. eru hin ágætustu frv., og þá ekki hvað sízt þau frv., sem stjórnin reynist, þegar á hólminn kemur, ekki hrifnari af en svo, að hún hindrar framgang þeirra. Og slík frv. geta stjórnarandstæðingar að sjálfsögðu blygðunarlaust tekið upp og flutt og virðist raunar sjálfsagt, að þeir geri það, þegar stjórnin sjálf sýnir enga tilburði í þá áttina að halda í þessum málum lífinu, hvað þá meira. Eitt slíkt frv. er það frv., sem hér liggur fyrir. Nú er að vísu langt liðið á þingtímann, svo að hæpið kann að virðast, að frv. nái fram að ganga á þessu þingi, jafnvel þó að stjórnin hefði tekið upp jákvæðara viðhorf til þess, hefði endurskoðað afstöðu sína til þess frá í fyrra, auk þess sem segja má kannske, að í menntmn. hafi áhugamenn um framgang góðra mála nú þegar ærið verkefni að vinna við að forða því, að annað ágætt frv., þ. e. a. s. menntaskólafrv., verði svæft, þó að ekki sé bætt á þá því verkefni að forða þessu frv. frá endurtekinni svæfingu. En ég vil láta þess getið í þessu sambandi, að áður en ég ákvað að flytja þetta frv., hafði ég gengið úr skugga um það, að það lá tilbúið til prentunar án nokkurrar teljandi fyrirhafnar frá í fyrra. „Satsinn“ hafði verið geymdur, eins og sagt er á prentsmiðjumáli, þannig að ekki þurfti annað en renna frv. enn einu sinni gegnum pressuna, svo að hversu svo sem kann að fara um málið nú að þessu sinni, þá verð ég a. m. k. ekki sakaður um það að hafa stofnað til mikils og ótímabærs kostnaðar í þessu sambandi, þó að ég flytji frv. nú enn á ný. Ekki svo að skilja, að ég telji neina ástæðu til þess að biðja einn né neinn afsökunar í þessu sambandi og sízt af öllu hæstv. ríkisstj. eða þann ráðh., sem á allan heiðurinn af því, að þetta frv. varð til, þ. e. a. s. hæstv. menntmrh. Ég tel þvert á móti, að ég sé með þessu að minna á þá staðreynd, ég sé að ítreka þá staðreynd, að enda þótt úrbætur hæstv. menntmrh. gagnvart þeim vanda, sem að okkur steðjar á sviði æskulýðsmála, enda þótt þessar úrbætur hafi vegna afskipta vissra afla í ríkisstj. enn ekki náð lengra en það að komast á prent, þá gerir hann sér, hæstv. menntmrh., a. m. k. fyrir sitt leyti ljóst, hve mikill og alvarlegur þessi vandi er. Og heiður þeim, sem heiður ber. Svo legg ég til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og menntmn.



Herra forseti. Till. sú til þál., sem er á þskj. 325 og ég hef ásamt meðflm. leyft mér að flytja, fjallar um eða felur í sér áskorun til ríkisstj. um að sjá til þess, að efldar verði kalrannsóknir við tilraunastöðina á Akureyri. Hér er ekki fyrst og fremst verið að fara fram á auknar fjárveitingar, heldur það, að þegar fjárhagur leyfir, þá láti Rannsóknastofnun landbúnaðarins, sem lögum samkvæmt á að fara með allar rannsóknir í þágu landbúnaðarins í landinu, búa þessum rannsóknum aðstöðu við þessa tilraunastöð, eina af fjórum jarðræktartilraunastöðvum sínum. Það er á Akureyri. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um nauðsyn þess að auka rannsóknir á þessu mikla vandamáli, sem er tvímælalaust mesta vandamál, sem steðjar að íslenzkri grasrækt. Í grg. er rakið, sem mönnum er reyndar allt of vel kunnugt, hve geysilegu tjóni kalið veldur og þó að skýrslur yfir það séu ekki nákvæmar, þá er hægt að benda á mjög háar tölur. Sérstaklega er tjónið mjög tilfinnanlegt á ákveðnum svæðum og auðvitað verður heildin fyrir mjög miklu tjóni. Í grg. er bent á, hvernig eðlilegt sé að haga þessum rannsóknum, hvernig má skipta þeim niður eftir eðli málsins, en ég sé ekki ástæðu til að rekja það hér. Þá er bent á, að eftir útbreiðslu kalsins, eins og það hefur verið þennan síðasta áratug, þá liggur þessi rannsóknastöð, þ.e. tilraunastöðin á Akureyri, því sem næst á miðju kalsvæðinu. Það er þess vegna mjög eðlilegt að álykta, að þarna væru þessar rannsóknir langbezt niður komnar. Þaðan yrði skemmst að fara og aðstaðan yrði auðveldust til að framkvæma rannsóknirnar. Það er bent á, að það þarf nokkra aðstöðu á tilraunastöð og sú aðstaða er að nokkru leyti til á Akureyri. Þar fara einnig fram aðrar rannsóknir á vegum annars aðila, þ.e. Rannsóknastofu Norðurlands, sem Ræktunarfélag Norðurlands rekur. Þarna er samvinna á milli, og þetta getur styrkt málið. Þó að hér sé fyrst og fremst um skipulagsatriði að ræða, þá er það ekki ástæðulaust, að hér er flutt sérstök þáltill., vegna þess, sem ég vil nú benda á, að það eru miklar líkur til þess, að þó að nokkuð auknar fjárveitingar fáist til Rannsóknastofnunar landbúnaðarins, þá verði það ekki í svo auknum mæli í einu, nema sérstaklega sé ákveðið, að hún treysti sér að koma þessari aðstöðu upp á Akureyri. Annað styður þetta mjög, og ég vil mega, með leyfi hæstv. forseta, vitna í nokkrar ályktanir frá Búnaðarþingi. Það er fyrst frá s.l. Búnaðarþingi, Búnaðarþingi 1969, en þar segir svo í 3. gr. ályktunar, með leyfi forseta: „Búnaðarþing ítrekar ályktanir sínar frá fyrri árum um, að tilraunastöðinni á Akureyri verði falið að annast aðalkalrannsóknir og fái hún til þess tæki og mannafla.“ Þá vil ég einnig, með leyfi hæstv. forseta, vitna til ályktunar Búnaðarþings frá 1968. Þar segir í ályktun um kalrannsóknir í 4. gr.: „Líklegast til árangurs er, að einni af tilraunastöðvunum verði falið að annast aðalkalrannsóknir. Væntir þingið þess fastlega, að tilraunastöðinni á Akureyri verði gert kleift að stórauka þær og fá til þess tæki og mannafla.“ Þá vil ég einnig vitna til, með leyfi hæstv. forseta, að á aðalfundi Ræktunarfélags Norðurlands árið 1966 var samþ. svofelld ályktun: „Aðalfundur Ræktunarfélags Norðurlands, haldinn á Akureyri 29. júní 1966, lítur svo á, að kal í túnum sé eitt alvarlegasta vandamál, sem að íslenzkum landbúnaði steðjar og reynsla undanfarinna ára hefur sýnt, að engin önnur áföll valdi meira og tíðara fjárhagstjóni. Fundurinn bendir á að rannsóknir á eðli kalsins og ástandi hljóti að verða svo umfangsmiklar og margþættar, að nauðsyn sé, að einn eða fleiri sérfræðingar geti helgað sig þeim eingöngu. Hann beinir því þeirri eindregnu áskorun til stjórnar Rannsóknastofnunar landbúnaðarins, að hún feli þessar rannsóknir nú þegar sérstökum sérfræðingi og verði hann staðsettur, þar sem aðstæður geti orðið beztar bæði með tilliti til rannsókna og tilrauna á kalsvæðinu sjálfu og vinnu á tilraunastofum. Fundurinn beinir þeirri áskorun til fjárveitingavaldsins, að það geri Rannsóknastofnun landbúnaðarins þetta fært, með því að auka fjármagn til hennar eða veita sérfjárveitingu til kalrannsókna.“ Nú vil ég geta þess, að nokkur sérfjárveiting til kalrannsókna hefur verið veitt á fjárl. að undanförnu, 75 þús., að ég held. Það hefur að vísu að nokkru leyti verið notað norður á Akureyri, en það hefur ekki verið meira en það, að aldrei hefur þótt hægt að ráða sérstakan sérfræðing til þessara rannsókna. Hins vegar er það kunnugt, að ungir menn sjá þörfina og þeir eru fleiri en einn, sem stunda nú nám með tilliti til þess að geta helgað sig þessu rannsóknarverkefni og vitað er um einn, sem á skammt eftir af framhaldsnámi og sennilegt er, að þegar þessir menn koma heim vel menntaðir, þá verði þeir ráðnir til þessarar stofnunar, en þá ríður mest á, að fjármagnið, sem til þessara rannsókna kann að vera veitt, nýtist sem bezt. Í grg. þykjumst við hafa sýnt fram á, að það geti á engan hátt betur nýtzt, en það verði stofnuð sérstök kalrannsóknarstöð eða kalrannsóknaraðstaða við tilraunastöðina á Akureyri. Þá vil ég benda á, að það má líta á það sem nokkurt jafnvægisatriði og jafna aðstöðu að draga ekki alla starfsemi stofnunar, sem á að þjóna öllu landinu, eins og Rannsóknastofnun landbúnaðarins á að gera, að draga hana ekki alla saman á einn stað, en til þess eru sterkar tilhneigingar, einmitt ef ekki er hægt að gera stærri átök. Og það hefur sótt í það horf að undanförnu, að tilraunastöðvarnar, sem eru útibú Rannsóknastofnunar, þeirra hlutur hefur farið heldur rýrnandi og þær eru ekki jafnvel búnar að mannafla og áður var, en þarna yrði stigið nokkurt skref og ákveðið skref í þá átt að búa þær betur að mannafla. Og ég vil þá endurtaka, að þetta miðar fyrst og fremst að því að fá betri nýtingu á þeim fjármunum, sem kann að verða varið til þessara rannsókna og vonandi aukast þeir fjármunir í hlutfalli við hina brýnu þörf á þessum rannsóknum.