Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fjármálaráðherra (MagnJ): Frumvarp þetta, sem komið er frá neðri deild, var upphaflega lítill útdráttur - til gildistöku þegar á þessu ári - úr frv. um endurskoðun á tekjuskattslögunum, sem stjórnin lagði fyrir Nd. Eins og háttv.þm. er kunnugt, þá átti endurskoðun á tekju- og eignarskattslögunum að fara fram á þessu þingi, þar sem þau aðeins gilda til loka þessa árs. Þessi útdráttur var gerður með það fyrir augum, að sú breyting, er hann fer fram á, gæti komið til framkvæmda nú þegar á þessu ári. Töluverður ágreiningur var um þetta frv. í Nd., en þó frekar um búning en efni, en út í það skal eigi farið við þessa umr. Frv. þetta var í fjhn. í Nd., og geri jeg ráð fyrir, að það fari til sömu nefndar í þessari deild. Geta þau atriði komið þar til athugunar, sem ágreiningi öllu í Nd.

Flm. (Guðmundur Guðfinnsson) Jeg þarf ekki að hafa langar umræður um þetta frv. - Á þingi 1921 var mikið rætt um þennan skatt, og voru skoðanirnar þá mismunandi og átti frv. erfitt uppdráttar. Meiri hluti fjhn. lagði þá til, að frv. væri felt, (sbr. þskj. 422, 1921), og færði góð og gild rök fyrir, sem ennþá eru í fullu gildi, þó að frv. að lokum næði samþykki. Sömu ástæður og þá voru færðar gegn frv. eru að vísu enn fyrir hendi, en jeg vildi þó eigi ganga svo langt nú að fella skattinn alveg niður, en fer aðeins fram á lækkun á skattinum af fólksflutningabifreiðunum. Þær þrjár höfuðástæður, sem færðar voru til varnar frv. 1921, voru þessar: 1) Bifreiðarnar orsökuðu skemdir á vegunum, 2) Þær væru „luxus“ og 3) Skrásetning þeirra hefði í för með sjer talsverðan kostnað. Um þetta er það að segja: 1. ástæðan, sem þótti veigamest þá, hefir nú að baki sjer nokkra reynslu, er sýnir, að bifreiðarnar skemma vegina lítið meira en ýms önnur farartæki, t. d. vagnar. 2. atriðið, að bifreiðarnar sjeu „luxus“, er einnig horfið. Einstakra manna bifreiðar eru úr sögunni, eða því sem næst, og yfirleitt má segja, að bifreiðar sjeu orðnar nauðsynleg farartæki. 3. ástæðan heldur sjer enn að vísu, en ekki getur skrásetning bifreiða haft sjerlega mikinn kostnað í för með sjer, svo sú ástæða er veigalítil, og þarf ekki að hafa skattinn háan hennar vegna. Skatturinn gerir ferðirnar dýrari, og er það óheppilegt hjer, þar sem svo er ástatt, að bifreiðaferðirnar útiloka ekki og keppa ekki við önnur farartæki, enda eru þær nauðsynlegar. Frv. þetta, sem hjer liggur fyrir, fer fram á, að mannflutninga- og vöruflutningabifreiðar borgi jafnan skatt, enda er munurinn á þeim orðinn svo lítill, þar sem vöruflutningabifreiðar flytja einatt fólk, og sumar beinlínis yfirbygðar fyrir mannflutninga. Þær eru að vísu óþægilegri fyrir fólk, en geta verið ódýrari, þar sem þær borga miklu lægri skatt og flytja fleira fólk í einu. Önnur hlið þessa máls er sú, sem að ríkissjóði veit, hversu mikið tapast af skattinum, ef frv. þetta nær fram að ganga. Jeg veit nú ekki nákvæmlega, hverju skattur þessi nam árið sem leið, en eftir því, sem næst verður komist, þá hefir hann orðið um 22 þús. kr. En að gera áætlun um, hve miklu lækkunin myndi nema eftir frv. þessu, er ómögulegt, þar sem ekki er hægt að greina á milli þess, hvað vöruflutninga- og mannflutningabifreiðar hafa borgað. Það, sem fyrir mjer vakir, er það að lækka gjaldið, en fella það ekki burt, svo jafnan verði þó uppborinn sá kostnaður, er af skrásetningunni leiðir, og þó meira. Jeg vil vona, að frv. þetta nái fram að ganga og að þeir, sem voru móti frv. 1921, geti orðið á það sáttir, að gjaldið sje lækkað niður í 2 kr. á hestafl. Vil jeg svo leggja til, að frv. gangi, að aflokinni umr., til fjárhagsnefndar.

Guðmundur Ólafsson Jeg stóð upp af því að ummæli háttv.flm. (GGuðf) voru ekki sem allra vinsamlegust í minn garð og þeirra, sem samþyktu bifreiðalögin 1921. Jeg heyri, að þetta er nákvæmlega sami sónninn og þá heyrðist. Háttv. flm. (GGuðf) sagði, að skemdir á vegum af völdum bílanna væri ímyndun ein. Hann gat þess þó, að þeir myndu ekki skemma mikið meira en önnur flutningatæki. - En þá vil jeg nú segja, að þeir skemmi vegina ekki alllítið, því mjer virðast vegirnir þannig, að skemdirnar á þeim sjeu ekki tómur hugarburður. Þeir eru víða sundurgrafnir og stórskemdir. Það kom greinilega fram í umr. um þetta mál á þinginu 1921, að dýrara væri að ferðast á hestum en í bílum. Finst mjer því, að þessi skattur komi ekki svo tilfinnanlega niður á ferðamönnum nje bílunum, að þörf sje að fella hann niður þess vegna, því þar sem bílarnir gátu þá kept við hesta, og síðan hefir taxtinn verið færður stórum niður, sjest ljóslega, að hjer er ekkert í vegi. - Og þegar litið er á það, að skatturinn gengur til þess að bæta og auka vegi, sem bifreiðar geta gengið um, þá ætti hann að borga sig fyrir alla hlutaðeigendur. Fyrst ástæðurnar eru svona góðar nú, þá vona jeg, að meiri hluti hv. deildar fallist ekki á frv. þetta. En hins vegar get jeg sýnt því þá kurteisi að greiða atkv. með því til 2. umr., einkum þar sem hv.flm. (GGuðf) gerði það að tillögu sinni, að því yrði vísað til nefndar, sem jeg er í.

Sigurður Jónsson Ekki er hægt að segja, að hjer sje um stórmál að ræða, en þó hefir það haft talsverðan undirbúning. Á síðustu árum hefir verið mjög þröngt um húsnæði hjer í Reykjavík, og hefir ríkið einnig fengið að kenna á því. Á þinginu 1919 kom til tals hjer á Alþingi, að ríkið keypti hús í Mjóstræti, til afnota fyrir ýmsar skrifstofur ríkisins, en horfið var þó frá því ráði þá. Í lestrarsal Alþingis hefir nú legið frammi umkvörtun frá efnarannsóknarstofunni um algerlega ónógt húsnæði. Eins og kunnugt er, þá er nú Landsbankinn að láta byggja hús, og getur hann leigt út talsverðan hluta þess, þegar það er fullgert. Húsið er eign bankans, en bankinn er aftur eign ríkisins, svo þar er með skyldum að skifta. Má því vænta þess, að þar geti orðið um hóflega leigu að ræða, þar sem ríkið á í hlut. Ætti að geta orðið viðhaldskostnaður með einhverri lítilli afborgun. Ef vænta má, að húsaleigan verði lægri þar en annarsstaðar, þá ætti það að geta haft einhver áhrif á húsaleiguna alment hjer í bæ. Stjórnin mun nú hafa hugsað um þetta mál og fengið vilyrði frá bankanum um að sitja fyrir leigu á því húsrúmi, sem bankinn getur mist. þáltill. getur því virst óþörf, en er þó áhersla fyrir stjórnina um að framkvæma þetta. Jeg fer svo eigi fleiri orðum um þetta, en treysti því, að ríkisstjórnin ráði fram úr því á sem hagfeldastan hátt.

Fjármálaráðherra (MagnJ): Jeg get tekið undir með háttv. 2. landsk.þm. (SJ) um þetta mál. Þessi samningur er þegar hafinn, eða meira en það, því það má heita afgert milli stjórnarinnar og Landsbankans, að stjórnin leigi 2 efstu hæðimar, eða efstu hæð og þakhæð. Skriflegir samningar verða að vísu eigi gerðir fyr en nánar hefir verið ákveðið um herbergjaskipun. Í greinargerðinni sje jeg minst á, að í kjallaranum væri hentugt rúm fyrir Landsverslun. Um það hefir ekkert verið talað frá stjórnarinnar hálfu, enda gætu farið fram beinir samningar um það milli Landsverslunar og Landsbankans. Eins og tekið er fram, þá er stjórnin á sömu braut og till. fer fram á. Get jeg því verið hlyntur henni.

Jónas Jónsson Jeg vildi bæta örfáum orðum við. Eins og öllum er kunnugt, þá hefir orðið mikill kostnaðarauki fyrir ríkið á síðustu árum við skrifstofur hjer í bæ. Skrifstofum hefir fjölgað og leiga hækkað mjög. Einnig hefir starfsmönnum við þessar skrifstofur fjölgað. Þegar Landsbankahúsið er fullgert, þá getur það mist um eða yfir 20 herbergi. Taki ríkið þau á leigu, þarf að nota þau á sem heppilegastan hátt. Vil jeg því beina þeirri áskorun til stjórnarinnar, ef ekki er hægt að koma þar fyrir öllum skrifstofum hins opinbera, þá að athuga það, hvar leigumáli er verstur, og haga sjer eftir því um valið. Þá væri einnig rjett, að upplýst verði, hvort það er rjett, sem flogið hefir fyrir, að ríkissjóður hafi lagt 10000 kr. til að breyta húsi því, sem lögregluskrifstofan er í. Leiga fyrir þessa skrifstofu hefir verið 6000 kr. á ári. Það má gera ráð fyrir því, að leiga í Landsbankanum verði fremur væg, því viðgerð á húsinu mun hafa orðið tiltölulega ódýr. Enn fremur má skjóta því til stjórnarinnar, hvort ekki megi haga svo skipun skrifstofanna, þegar þær flytjast í Landsbankahúsið, er mun verða um næstu áramót, að spara megi fólk á skrifstofunum með því, að skyldar skrifstofur, eins og húsagerðar-, vegamála- og vitamálaskrifstofumar, sjeu settar saman og noti að einhverju leyti sama starfsfólk. Þá er það í öðru lagi hagræði fyrir menn, sem oft eiga erindi við fleiri en eina slíka skrifstofu í sama sinn, að þær sjeu saman. Þá má minnast á eitt atriði, sem er það, að ríkið á timburhús hjer í vesturbænum. Þyrfti að athuga, hvort eigi mætti nota það fyrir eitthvað af skrifstofunum. Vildi jeg gera tillögu um það, þótt óformleg sje, til hæstv. stjórnar, að hún taki það atriði til athugunar.

Jón Magnússon Jeg skal leyfa mjer að taka það fram, að jeg hefi ekkert á móti þáltill. þessari að efni til. Jeg álít það alveg rjett, sem hæstv. landsstjórn hefir gert í máli þessu, sem sje að semja við stjórn Landsbankans um húsnæði fyrir skrifstofur landsins. En jeg vil taka það fram, að mjer hefir altaf verið illa við óþarfar þáltill.Þáltill. sú, er hjer um ræðir, fer fram á það, sem hæstv. landsstjórn á ómögulegt með að gera, af þeirri ástæðu, að hún er þegar búin að gera það. Það, sem þáltill. fer fram á, er þegar uppfylt af hálfu hæstv. landsstjórnar. Jeg teldi rjett, að þáltill. verði vísað til hægtv. stjórnar, þar eð hún þegar hefir ekki einungis hafið samninga um þetta mál, heldur sama sem lokið þeim. Eins og jeg tók fram í öndverðu, þá er jeg eigi á móti þáltill. í sjálfu sjer, en jeg er henni eigi samþykkur, af því að jeg álít hana óþarfa. Jeg geri það því að till. minni, að henni sje vísað til hæstv. landsstjórnar.