Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er nú varla orðin aðstaða til þess að hefja miklar umr. um þetta mál, og skal ég ekki gera það, en ég vildi þó vekja athygli á einu atriði í sambandi við þessa væntanlegu lagasetningu, sem ég óttast um að verði heldur óþægilegt í framkvæmd. Það er varðandi það, sem fram kemur í 10. gr. frv., en í lok 1. mgr. þeirrar gr. segir, að ríkissjóður taki ekki þátt í greiðslu stundakennslu fram yfir það, sem hér var talið, en þar áður hafði verið greint frá sérstökum reglum, sem við skyldi miðað. Mér er það alveg ljóst, að eins og þessi ákvörðun er fast bundin þarna, þá mundi hún, miðað við það, sem verið hefur, koma mjög óþægilega við alla hina smærri skóla. Til þess aðeins að vekja athygli á þessu, ef verða mætti, að það mætti í framkvæmdinni reyna að halla þessu eitthvað til, skal ég nefna dæmi um það, að í skóla, þar sem ég er vel kunnugur, einum af hinum smærri skólum miðskólastigsins, er svo ákveðið samkvæmt stundaskrá, sem viðurkennd er af fræðslumálastjórninni, að í þeim skóla heri skylda til að kenna í þrem bekkjum 104 kennslustundir á viku, og þó að þar séu dregnar frá kennslustundafjöldanum þær kennslustundir, sem geta fallið saman með samkennslu á milli bekkja, mundi samt sem áður vera óumdeilanlegur kennslustundafjöldi í þessum skála 98 stundir. Hins vegar eru gildandi reglur þannig, að fullt kennaralið við skólann mundi ekki eiga að kenna nema 84 stundir. M.ö.o., þó að farið yrði eftir ýtrustu reglum, þá er ekki leyfilegt að hafa kennara við skólann, sem eiga að kenna meira en 84 stundir, en hins vegar mundi kennslutaflan segja, að við skólann ætti að kenna að minnsta kosti 98 stundir. Þarna væri um að ræða að lágmarki til 14 stundir á hverri viku, sem þessi skóli getur nú ekki fengið neina endurgreiðslu út á, en áður hefur ríkissjóður greitt um helming af þessum kostnaði. Mér er þó ljóst, að þar sem er um enn þá minni skóla að ræða í minni byggðarlögum en heima hjá mér, yrði þessi útkoma miklum mun óhagstæðari. Aftur á móti mundu þessar reglur, sem hér eru settar fram, ekki koma að neinni teljandi sök og líklega aldrei í stærri skólum landsins. Þetta mundi því ekki saka t.d. Reykjavík, Akureyri og Hafnarfjörð, svo að ég taki dæmi, en þegar verður komið niður í þorpsskólana, þar sem hluti af framhaldskennslunni fer nú fram, eða unglingastigið og miðskólastigið, þá er alveg tvímælalaust um það að ræða, ef á að fara að framkvæma l. eins og segir þarna í 10. gr., að þá verða sveitarsjóðirnir og hinir smærri bæjarsjóðir að leggja fram algerlega mótframlagslaust frá ríkinu alla stundakennslu í þeim skólum. Ég er á þeirri skoðun, að það sé ekki rétt að ætla að drepa með öllu niður þá starfsemi, sem nú hefur verið tekin upp um skeið víða í hinum stærri þorpum og minni kaupstöðum, að hafa nokkurn hluta af framhaldskennslunni þar heima, en knýja menn ekki til þess að senda unglingana strax frá sér eftir barnaskólalærdóminn. Ef þessi ákvæði eru til þess að skerða þá möguleika, sem þarna hafa verið fyrir hendi, þá álít ég, að illa sé af stað farið. Ég hef nokkuð rætt þetta við þá menn, sem hafa unnið að því að undirbúa þessa löggjöf, og þeir hafa játað það fyrir mér, að þessu væri svona varið, að þetta mundi geta bitnað nokkuð á hinum smærri skólum. Það yrði þeim kostnaðarsamara en verið hefur fram til þessa. Létu þeir í ljós, að það hefði ekki verið ætlunin, að framkvæmd þessara laga yrði til þess að skerða rétt þessara staða í þessum efnum, heldur fyrst og fremst hefði hitt verið tilgangurinn, að reyna að skapa svolítið meiri festu en verið hefur um það, hvaða rétt hvert og eitt skólahérað á til greiðslu frá ríkinu. Ég fyrir mitt leyti hef ekki á móti því, að reglur verði settar skýrari um þetta en þær hafa verið, en fari reglurnar inn á þær brautir, sem ég óttast samkv. þessu frv., að það verði verulega gengið á rétt hinna smærri staða, þá er illa farið. Vegna þess, hvað áliðið er þingtímans og hvað þetta frv. er nú komið langt áleiðis, mun ég samt falla frá því að þessu sinni að flytja sérstaka brtt., en vildi aðeins minnast á þetta og þá að nokkru leyti með þá von, að þeir, sem hér eiga með að fara, gætu hallað þessu til þannig, með hina smærri skóla, sem sannarlega eiga þarna verulegan rétt á sér, að það yrði reynt að framkvæma þetta sem mest þeim í hag og knýja sem allra fæsta til þess að þurfa að leggja niður skóla sína með því að leggja aukinn kostnað á sveitarfélögin sjálf.



Herra forseti. Ég er sannfærður um það, að það atriði, sem hv. 11. landsk. þm. (LJós) drap á núna, mun sýna sig að vera rétt. Ég veit, að það mun verða miklum vandkvæðum bundið í hinum fámennari skólum að koma stundaskrá þannig saman, að aukakennsla verði ekki mun meiri en gert er ráð fyrir í frv., þannig að sveitarfélögin verði eftir lagabókstafnum að bera miklu meira af þeim kostnaði en sanngjarnt er. En ég er jafnsannfærður um það, að þessi ágalli mun líka koma fram að því er snertir húsmæðraskólana. Það eru líka fámennir skólar, með þetta 36–40 nemendum, og komast alls ekki af með það fasta kennaralið, sem gert er ráð fyrir í frv. Ég er því afar hræddur um, að þar komi þetta sama í ljós. Í þriðja lagi er , ég sannfærður um það, að þetta kemur í ljós í þeim gagnfræða- og héraðsskólum, sem farnir eru að nokkru verulegu ráði að framkvæma nýja og gildandi skólalöggjöf um verknám, því að í verknáminu verður að haga kennslu þannig, að ekki séu nema 10–15 nemendur á hvern kennara í kennslustund, og þannig verður að heimila miklu ríflegri kennslukrafta til framkvæmda á þeirri kennslu en í bóklegu greinunum. Ég er þess vegna alveg viss um, að þar sem farið er að framkvæma verknámið á þann hátt, sem til er ætlazt samkvæmt skólalöggjöfinni, þannig að helmingur stundafjöldans sé kennsla í verklegu námi, þá verður ekki hægt að komast hjá því að aukakennsla samkv. ákvæðum þessara laga verður miklu meiri en gert er ráð fyrir, og hlýtur þá kostnaður af henni, ef bókstafnum verður stranglega fylgt, að leggjast á sveitarfélögin. Það er sjálfsagt ekki tími til þess að knýja fram breytingar á þessu nú, en sjálfsagt er þó að vekja athygli á þessu, og það er alveg vitað mál, að á næsta þingi mun koma til breytinga á þessari löggjöf, ef ekki er ætlun ríkisstj. að ýta nokkrum verulegum hluta af kostnaðinum við þetta skólahald yfir á sveitarfélögin, þar sem skólarnir eru.



Herra forseti. Þegar 1. umr. fór fram um þetta mál, hafði framsögu hv. 2. þm. Skagf. (JS), og gerði þá grein fyrir tildrögum frv. og tilgangi þess. Mun ég því ekki ræða frv. sem heild nú, heldur gera grein fyrir þeim brtt., sem meiri hl. n. stendur að, sem er hv. 2. þm. Skagf. (GGísl) og hv. þm. A-Húnv. (JPálm) ásamt mér. En við höfum lagt fram brtt., sem eru á þskj. 733. Landbn. hefur haft frv. til athugunar og sent það til umsagnar Grænmetisverzlun ríkisins og Sambandi smásöluverzlana í Reykjavík. Þótt þessar stofnanir hafi ekki mælt með frv. að öllu leyti, höfum við þó tekið til greina till. þeirra, að svo miklu leyti sem okkur var auðið, en ég vil undirstrika það, að megintilgangur þessa frv. er sá, að framleiðendur fái í sínar hendur yfirstjórn þessara mála, þ. e. a. s. verzlun með innlendar matjurtir. Þegar tekið er tillit til þeirra óska og till., er þess vart að vænta, að þau sjónarmið, sem ríkja hjá þessum aðilum, falli að öllu leyti saman, en brtt. meiri hl. miða að því að láta þær umboðssölur, sem Grænmetisverzlun ríkisins hefur haft, gegna sínu hlutverki áfram eða hafa forgangsrétt, ef þær vilja, enda munu þær sennilega hafa geymslur og menn með meiri þekkingu í þessum efnum en almennt gerist, og þess vegna leggjum við jafnframt til, að þau félög og félagsmyndanir, sem frv. gerði ráð fyrir upphaflega, verði felldar niður úr frv. Sömuleiðis leggjum við til, að sú sölunefnd, sem gert er ráð fyrir upphaflega í frv., verði felld út úr frv., en að yfirstjórn þessara mála verði í höndum framleiðsluráðs og að einum fulltrúa frá Sölusambandi garðyrkjumanna og öðrum frá Landssambandi eggjaframleiðenda verði gefinn kostur á að sitja fundi framleiðsluráðsins, þegar fjallað er um þeirra mál, og hafa málfrelsi og tillögurétt, en eins og hv. þm. er kunnugt, þá sitja í framleiðsluráði landbúnaðarins 9 menn, og virðist því ekki vera bein ástæða til að fjölga í því ráði. Þá leggjum við til, að gerð verði sú breyting, að komið verði á fót stofnun, sem á að annast sölu matjurta, og verði sú stofnun kölluð Grænmetisstofnun landbúnaðarins, því að frv. gerir ráð fyrir, að Grænmetisverzlun ríkisins verði lögð niður. Þessi stofnun starfar undir stjórn framleiðsluráðs, sem skipar framkvæmdastjóra stofnunarinnar eða Grænmetisverzlunar landbúnaðarins. Varðandi innflutning á kartöflum og grænmeti leggjum við til, að ríkisstj. verði falinn einkaréttur á þeim innflutningi, en til þess að hann geti átt sér stað, þurfi samþykki framleiðsluráðs, og er það breyting frá okkur, því að upphaflega í frv. er gert ráð fyrir, að það þurfi aðeins að leita álits framleiðsluráðs, en við gerum þá breytingu, að það þurfi til þess samþykki framleiðsluráðs. Það mun ekki vera hægt í þessu tilfelli að gera þennan innflutning frjálsan, vegna þess að það er allt of mikil áhætta fyrir framleiðendurna, sem gætu þá átt á hættu, að þeir hefðu ekki forgangsrétt með sölu á sínum afurðum. En að sjálfsögðu mun ríkisstj. fela einum eða fleiri aðilum að annast innflutninginn, þegar um hann er að ræða, en þess er að vænta, og þróunin hefur einnig verið í þá átt á seinustu árum, að það muni ekki þurfa að grípa til innflutnings nema í tæplega miðlungsgóðu árferði hér á landi, því að garðyrkjan hefur farið það ört vaxandi, og maður gerir sér vonir um, að við verðum sjálfum okkur nógir í þessum efnum, - þrátt fyrir þá miklu fólksfjölgun. sem hefur verið, þá býst ég við, að hægt verði að fullnægja þeim þörfum, sem verða í hvert skipti á þessu sviði. Þessar breytingar á framleiðsluráðslögunum eru að mestu um þá framleiðslu, sem vantað hefur ákvæði um í framleiðsluráðslögin og mjög hefur verið óskað eftir. Það þarf ekki að lýsa því hér, það er öllum hv. þm. kunnugt, að síðasta áratuginn hafa umbætur hér á landi á flestum sviðum verið mjög miklar og ekki hvað minnstar á sviði ræktunar matjurta í landinu, og það eigum við kannske fyrst og fremst að þakka þeim yl, sem hér er í jörðu og kemur frá þeim hverum og laugum, sem við höfum og tæknin og þekkingin hafa ætíð kennt okkur að nota betur og betur. Þessir aðilar, þ. e. a. s. þeir, sem standa að matjurtaræktinni, hafa mjög óskað eftir því að fá ákvæði fest í framleiðsluráðslögin þannig, að þeir njóti sama réttar sem aðrir framleiðendur í landinu og þeir framleiðendur, sem þegar falla undir þau l., og þess vegna vil ég vænta, að hv. alþm. virði þeirra starf og sjái sér fært að verða við þeirra ósk og samþykkja það frv. ásamt þeim breytingum, sem fyrir liggja, nú á Alþingi. Hér hefur komið fram rökstudd dagskrá í málinu frá hv. minni hl. landbn., þ. e. hv. 6. þm. Reykv. (GMM) og hv. 3. landsk. þm. (HV), en ég vil segja það um þá dagskrá, að hún er í raun og veru óþörf, vegna þess að hún byggist á því, að það skuli fresta málinu nú og síðar, þegar það verði tekið til afgreiðslu, skuli liggja fyrir álit þeirra, sem mesta þekkingu og reynslu hafa á framleiðslu- og sölumálum garðræktar. Þá vil ég geta þess, að þeir, sem eru framleiðendur í landinu, eru þeir fyrst og fremst, sem hafa mjög óskað eftir breytingum á þessum l., og því ekki ástæða til að leita þeirra umsagnar, þar sem hún hefur legið fyrir okkur í mörg ár. En varðandi hitt atriðið, þegar leita á álits þeirra, sem hafa mesta þekkingu á skipulagningu og sölu í þessum málum, þá gerir frv. ráð fyrir, eins og brtt. segja nú um að þeir umboðsmenn hafi forgangsrétt til að vera það áfram, ef þeir vilja. Ég sé því ekki, að það sé ástæða til að vera að fresta þessu máli nú með tilliti til þess. Það hljóta að vera einhver önnur sjónarmið, sem þar liggja að baki, heldur en þessi meginrök, sem færð eru fram í dagskránni. Þess vegna vonast ég eftír því, að hv. alþm. samþykki frv. og brtt., en ekki dagskrána, þar sem hún virðist byggjast á þeim forsendum, að leita skuli álits um atriði, sem ekki þarf að leita álits um og þegar eru kunn.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir um breytingu á lögum um framleiðsluráð landbúnaðarins, verðmiðlun og sölu á landbúnaðarafurðum o. fl., er að ósk landbrh. flutt af landbn. þessarar deildar. N. áskildi sér þó rétt til að flytja brtt. eða fylgja brtt., sem fram kynnu að koma. Nokkru síðar bárust n. brtt. við frv. Voru þær nokkuð ræddar á fundum n. og hafa nú verið lagðar hér fram í d. sem till. meiri hl. landbn. og hefur verið lýst. Minni hl. n., hv. 3. landsk. (HV) og ég, taldi, að frv. væri ekki nægilega vel úr garði gert og margt á reiki um framkvæmdaratriði samkvæmt því. Við teljum einnig. að brtt. meiri hl. séu engin lausn á málinu, og leggjum því til, að málinu sé frestað. Frv. felur í sér ákvæði um veigamikla skipulagsbreytingu um stjórn og sölufyrirkomulag landbúnaðarafurða að því er snertir garðávexti og einnig um innflutning og verzlun með kartöflur og annað grænmeti. Með till. þeim, sem fyrir liggja, er gert ráð fyrir, að Grænmetisverzlun ríkisins verði lögð niður, en stofnuð verði í hennar stað Grænmetisverzlun landbúnaðarins undir stjórn framleiðsluráðs. Hér er um svo veigamikla breytingu að ræða, að athuga verður gaumgæfilega allar aðstæður. Svo sem augljóst má vera, er hér farið fram á óvenjulega eða einstæða breytingu, þar sem gert er ráð fyrir, að einstökum félagsskap eða einstakri nefnd skuli veitt einkasala á ákveðnum vörutegundum. Ég hygg, að með samþykkt slíkrar till. væri um algert einsdæmi að ræða í þingsögunni og mundi slík einkasöluleyfisveiting skapa viðsjárvert fordæmi. Þegar frv. var lagt hér inn í þingið, hafði ekki verið leitað álits forstjóra Grænmetisverzlunar ríkisins á málinu, hvað þá heldur umboðsmanna grænmetisverzlunarinnar víða um land. Mætti þó ætla, að þeir menn, sem mest hafa haft þessi mál með höndum undanfarið hefðu eitthvað til málanna að leggja. N. þótti þó eðlilegt, að forstjóra grænmetisverzlunarinnar, Jóni Ívarssyni, yrði sent frv. og síðan brtt. til umsagnar. Liggja nú svör hans og athugasemdir hér fyrir, og mun ég að nokkru minnast á þær síðar. Þrátt fyrir ýmsar bollaleggingar um þessi mál og umræður á fundum í einstöku félögum, var undirbúningi sjálfs frv. hraðað svo mjög, eftir að undirbúningsnefndin var kölluð á fyrsta fund um málið, að einn nefndarmanna, dr. Björn Jóhannesson, lýsti yfir því, að sér hefði ekki gefizt kostur eða tóm til þess að athuga þau mál, sem hér um ræðir, svo sem honum þótti nauðsynlegt. Birti hann sérstaka grg. N. var því ósammála í mörgum atriðum og klofin. Ekki skal dregið í efa, að hæstv. landbrh. hefur viljað bæta úr einhverjum ágöllum á núverandi sölufyrirkomulagi, þegar hann lagði frv. inn í d., en þá er að athuga, hvort frv. hans fær nokkru áorkað til bóta, en hins vegar einnig að líta á þá galla. sem eru á frv. Í þessu sambandi skal fyrst minnzt á undirbúning málsins, þá á þær tvær stofnanir, sem aðallega fjalla um þessi mál og hafa þau með höndum, þ. e. Grænmetisverzlun ríkisins og framleiðsluráð landbúnaðarins, og því næst á þau sjónarmið, sem óneitanlega verður að hafa í huga, sjónarmið framleiðenda og sjónarmið neytenda. Um undirbúning frv. er þess getið í grg. meiri hl., að málið hafi „verið til meðferðar hjá Stéttarsambandi bænda síðan 1948, og var þá næstu ár á eftir reynt að koma fram lagabreytingum við framleiðsluráðslögin, sem þó ekki bar árangur“. Á næstu árum störfuðu nefndir í málinu, og birtust frá þeim álitsgerðir um, að heppilegt væri, að framleiðendur sjálfir stofnuðu félagssamtök, sem sæju um sölu og dreifingu matjurta. Þá segir meiri hl. n. enn fremur, að þann 23. júní 1953 hafi landbrn. falið „Jóhannesi G. Helgasyni, M. B. A., að rannsaka ástand garðræktarinnar í landinu og gera till. um skipan matjurtasölunnar. Skilaði Jóhannes ýtarlegri álitsgerð sumarið 1954“. Ætla mætti, að sú álitsgerð, sem landbrn. lætur framkvæma í þessum efnum, yrði lögð til grundvallar þeim breytingum, sem fram komið frv. landbrh. um sama efni gerir ráð fyrir. En þó er sú einstæða hógværð viðhöfð, að hennar er ekki getið framar. Þegar ég tók að kynna mér þessi mál, taldi ég nauðsynlegt að lita í þessa álitsgerð. Ég vissi, að landbrn. hafði gefið hana út í bókarformi, en það ætlaði að reynast heldur erfitt að ná í þetta bókarkorn. Ég hringdi í stjórnarráðið og spurði um bókina, en fáir höfðu heyrt hana nefnda. Í landbrn. var mér í fyrstu svarað því, að engin slík bók væri til. Ég kvaðst vera í landbn. Nd. Alþingis og þyrfti á bókinni að halda, þar eð í grg. væri í tveimur liðum til hennar vitnað. Ég var þá beðinn að bíða í símanum, en þegar þögninni lauk, var svarið í landbrn.: Nei, það var ekki hægt að fá neinar upplýsingar um bókina og gersamlega ómögulegt að útvega eitt eintak af henni í þágu Alþ. Bókin var framandi í sjálfu landbrn., og upplagið virðist hafa týnzt. - En hér er bókin samt komin. Ég skal segja ykkur bráðum nafnið á henni. Þetta er ekkert vasakver, eins og þið sjáið, en þar sem hún liggur til grundvallar þessu frv., sem hér liggur fyrir til umr., þá er rétt og skylt að kynna hana að nokkru fyrir hv. þm., þar eð tími vannst ekki til að láta prenta hana að svo stöddu sem fskj. með áliti okkar í minni hl. og þar með til útbýtingar meðal þm. En sennilega vinnst tími til þess fyrir næsta haust, svo að hún gæti þá legið fyrir sem fróðlegt fylgiskjal. Bókin heitir: „Álit um matjurtaræktina og drög að tillögum um skipan matjurtasölunnar, eftir Jóhannes G. Helgason, M. B. A., Reykjavík 1954. Þar eð ekki eru eftir nema 3 eða 4 dagar til þingslita, bið ég hv. þm. að virða á betri veg, þótt ég verði að fara heldur fljótt yfir sögu að þessu sinni, en minni jafnframt á það, að þeir munu sennilega eignast bókina með haustinu, - og tel ég maklegt, að hver þm. eignist til minningar um þingsetu sína dýrasta handrit, sem gefið hefur verið út á Íslandi frá landnámsöld til vorra daga, en það hygg ég að þessi bók sé. Reynist við upplýsingar frá landbrh. annað, þá er skylt í þessum efnum sem öðrum að hafa það, er sannara reynist. Þetta mun eiga að álítast vísindarit og að því er ég hygg rétt vera, hefur höfundurinn miðað launakröfur sínar fyrir handritið við þrennt: Í fyrsta lagi við 2–3 góðar meðaljarðir, í öðru lagi við 20 tonna vélbát, í þriðja lagi við Nóbelsverðlaun. Og hygg ég, að hann hafi fengið greitt fyrir ritverkið sem svarar einum Nóbelsverðlaunum í bókmenntum. Þetta er því bæði dýr og dýrmæt bók, en svo sem ég sagði áðan, gefst aðeins lítill tími til þess að kynna hana hér á hv. Alþ. Þó vil ég fletta upp nokkrum blaðsíðum og benda á vísindamennskuna, áreiðanleikann og rökvísina, sem þar kemur fram. Höfundur segir mjög framarlega í ritinu, að það þurfi mörg og æfð handtök til þess að rækta og koma góðum kartöflum til neytenda, og segir orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Hins vegar þarf framleiðslukostnaðurinn að lækka, arður framleiðenda að aukast og gæðin til neytenda. Stofnútsæðisræktunin er í byrjun. Áburðarþörfinni ætti áburðarverksmiðjan að sjá fyrir.“ Þetta væri svona svipað og stæði: Matarlystinni á þorski ætti skipshöfnin á Hallveigu Fróðadóttur að sjá fyrir. Höfundi er mjög tíðrætt um sveiflur í sambandi við ræktunarmálin. Hann talar á einum stað um, að framleiðendur geti „dregið úr uppskerusveiflum gegnum garðlandastærðir sínar á hverjum tíma.“ Á öðrum stað: „Sveiflur í garðlandastærð skýra mismun á uppskeru að talsverðu leyti, enda er ólíklegt, að veðráttubreyting hafi ráðið þessum mismun.“ Það eru bara sveiflurnar í garðlandastærðunum og gegnum garðlandastærðirnar. Enn segir hann orðrétt: „og ekki hafi verið um stórsveiflur á garðstærðum að ræða.“ Hér er víða vísindamannslega talað og þó öllu fremur þegar hann talar um „óvegið meðaltal niðurgreiðslu á kílógramm.“ Hvað þetta „óvegna meðaltal niðurgreiðslu á kílógramm“ kartaflna er, á að liggja svo í augum uppi, að leikmaður í þessum efnum þurfi ekki að spyrja um skýringar. Ég hef þó um sinn strandað á þessu. Höfundurinn ræðir ýmis atriði af takmörkuðum kunnugleika hins almenna borgara, og skal það sízt láð, þegar um vísindarit er að ræða, sem ætlað er að standi á hærra stigi en blaðafleipur. Til dæmis um þetta má nefna hugleiðingar höfundar um gróða grænmetisverzlunarinnar, og segir, að ekki hafi tekizt að fá upplýsingar um þann gróða. Mætti þó höfundur vita, að árlegir reikningar stofnunarinnar eru birtir með ríkisreikningunum. Þá ræðir hann um frv., sem kom ekki til kasta Alþingis. en hann segir að hafi ekki fengið samþykki Alþ. Útreikningar og töluniðurstöður höfundar eru einnig á margan hátt lærdómsríkar. Skal um það nefnt dæmi, þar sem hann reiknar út vannýttan markað fyrir kartöflur og segir, að „miðað við verðlag í marzmánuði 1953 á fyrsta flokks kartöflum til framleiðenda var verðmæti vannýtts markaðar árlega um 9–10 millj. kr. á ári eða um 90–100 millj. kr. yfir tímabilið 1943–1952.“ Fróðir menn og kunnugir þessum málum nota allsterk orð um slíka útreikninga, því að höfundur ritsins endurtekur það oft og mörgum sinnum, að á þessu tímabili hefðu Íslendingar getað rennt niður 400 þúsund tunnum meira en þeir gerðu, og var þó allajafna nóg af kartöflum til í landinu á þessum tíma. Endurtekningar þessar eru mjög oft í bókinni og margar aðrar, og ýmsar endurtekningar eru á blaðsiðu eftir blaðsíðu, svo að eftir mínum útreikningi tel ég, að aðeins 1/3 af þessari bók hefði staðið eftir, ef engin endurtekning hefði verið í henni. Samkvæmt því hefði mátt færa kröfurnar um ritlaunin niður - síga niður í trillubátsverð eða smákots. - En þegar litið er á þetta dýrindis ritverk, má segja, að upphaf og endir þess og allt þar á milli sé árás á núverandi skipulag og þó einkum á Grænmetisverzlun ríkisins. Má telja það nokkuð furðulega ráðstöfun af landbrh. Framsfl. að kasta gífurlegum fjárfúlgum í tilraun til þess að rífa niður það skipulag, sem flokkur hans hefur verið að byggja upp á undanförnum árum. Ég sagði „tilraun“, ég held, að það sé rétta orðið. Þá skal minnzt á þær tvær stofnanir, sem ritið og frv. fjalla mjög um. Það eru framleiðsluráð landbúnaðarins og Grænmetisverzlun ríkisins. Samkvæmt frv. er framleiðsluráðinu ætlað líf og starf í framtíðinni, en grænmetisverzluninni búinn aldurtili. Nú hafa þessar tvær stofnanir mikil samskipti og gegna sínu hlutverki hvor, og skal ekki dregið í efa, að forráðamenn beggja stofnananna vilja, að sinn hlutur verði sem beztur, hagnýtastur og virðulegastur. Framleiðsluráð hefur óneitanlega sjónarmið framleiðenda að stefnuvita, en grænmetisverzlunin að miklu leyti sjónarmið neytenda, þar sem hún hefur á hendi sölu og dreifingu vörunnar til útsölumanna og einstaklinga. Framleiðsluráð hefur matsákvörðun á garðávöxtum. Það skipar matsmenn og ræður matinu. Grænmetisverzlunin verður hins vegar að svara umkvörtunum frá neytendum. Er því eðlilegt, að grænmetisverzlunin geri allstrangar kröfur til matsins og vöruvöndunar. Það er óhætt að fullyrða, að framkvæmd framleiðsluráðs í þessum efnum hefur á ýmsum tímum og í ýmsu verið ábótavant, matið hefur verið ófullkomið og stundum af handahófi. En Grænmetisverzlun ríkisins fær ekki við það ráðið. Nýjasta dæmið til að sanna þessi orð eru frá deginum í gær og fyrradag. Þegar verkfallinn lauk, kom kartöflusending til Grænmetisverzlunarinnar utan af landsbyggðinni, m. a. allstór sending úr sveit austanfjalls. Samkvæmt mati framleiðsluráðs var þetta allt stimplað I. fl. vara, sem neytendur skyldu síðan þegja við. En sú er reyndin, að mikið af þessum kartöflum er ekki einu sinni II. fl. vara, heldur úrkast og ekki skepnum bjóðandi, hvað þá mönnum. Grænmetisverzlunin þurfti að láta endurmeta sendinguna, tina óætið úr og kasta því. Úr sumum pokum voru tínd allt að 5 kg af skemmdum kartöflum, eða um 10%. Þessu mikilvæga hlutverki, matinu, hefur framleiðsluráð því miður ekki fylgt af þeirri dyggð, sem nauðsyn krefur. Ber að minna á þetta, þegar till. eru fram komnar um að afhenda einmitt þessari stofnun þessi mál öll til meðferðar. Brtt. við frv., sem fram hafa komið og meiri hl. landbn. hefur nú gert að sínum till., gerbreyta aðalefni frv. eins og landbrh. lagði það fyrir. Þar er gert ráð fyrir, að frá næstu áramótum taki til starfa Grænmetisverzlun landbúnaðarins, sem upp frá því annist innflutning og verzlun með kartöflur og annað grænmeti í „umboði framleiðsluráðs“. Jafnframt er tilgreint, að öll sú starfsemi, sem Grænmetisverzlun ríkisins hefur á hendi, falli undir starfsemi framleiðsluráðs. Í brtt. er einnig gert ráð fyrir, að engum öðrum en þessari stofnun sé heimilt að flytja til landsins kartöflur og nýtt grænmeti. Hér er farið inn á nýja braut, sem ég minntist reyndar á í upphafi, þ. e. að veita stofnun eða fyrirtæki, sem ekki er rekið af ríkinu, heldur af fulltrúum frá einum atvinnuvegi landsins, einkarétt á tilteknum innflutningi til landsins. Löggjafarvaldið mun hingað til hafa ætlað ríkinu þann einkarétt og engum öðrum. Þá mætti spyrja: Hver verður eigandi slíkrar stofnunar? Ekkert er um það sagt. Naumast mun það geta verið framleiðsluráð og ekki heldur ríkið sjálft, en ríkisstj. er ætlað að selja henni fasteignir grænmetisverzlunarinnar. Stofnunin mun því hvorki heyra undir ríkisrekstur né einkarekstur, eftir því sem þessi hugtök eru skilin. En hún fær söluumboð til ráðstöfunar, og er engin trygging fyrir því, að framleiðendur, neytendur eða ríkið sjálft hafi hagnað af slíku fyrirkomulagi. Það eru miklar líkur til þess, að slíkt einkaumboð og heildsöluumboð yrði misnotað og selt á leigu eða afhent einhverjum pólitískum gæðingum eða bröskurum. Gegn þessum fram komnu tillögum um niðurlagningu grænmetisverzlunarinnar, afhendingu einkasölu í hendur einstaklinga og hinu nýja skipulagi hafa borizt mörg og gild mótmæli og rök, og þau allmörg frá þekktum framsóknarmönnum, sem mest hafa verið við þessi mál riðnir frá upphafi. Þau hafa borizt frá kaupfélagsstjórum víðs vegar um land og öðrum umboðsmönnum grænmetisverzlunarinnar, og þau hafa borizt frá búnaðarsamböndum, t. d. frá Búnaðarfélagi Hrunamanna og Búnaðarfélagi Gnúpverja. Og mótmælin halda áfram að berast. Til áréttingar skal ég aðeins lesa hér nokkrar línur úr bréfum umboðsmanna. Í bréfi frá forstjóra stærsta kaupfélags utan Reykjavíkur segir svo, með leyfi forseta: „Vér teljum, að hag framleiðenda grænmetis verði á engan betri hátt borgið en að þeir feli þeim samtökum sínum, sem þegar eru fyrir hendi, sem sé kaupfélögunum og SÍS, að annast sölu á þessari framleiðsluvöru sinni jafnt og öðrum. Þessi samtök bænda og annarra framleiðenda til lands og sjávar hafa þegar byggt grænmetisgeymslur og á ýmsan annan hátt byggt upp aðstöðu til móttöku og dreifingar grænmetis, og virðist því augljóst, að nær sé að nota þá aðstöðu en að fara nú að leggja út í nýjar fjárfestingar og alls konar kostnað við að breyta því móttöku- og sölufyrirkomulagi, sem gilt hefur á undanförnum árum og reynzt vel.“ - Og þar segir svo að lokum: „Fari svo, að grænmetissalan verði lögð niður, virðist augljóst, að mikinn undirbúning þarf til slíkrar skipulagningar, hvernig sem henni verður háttað. Teljum við því sjálfsagt að varast að leggja út í nokkrar grundvallarbreytingar á sölufyrirkomulagi nema að mjög vel athuguðu máli.“ Í mörgum öðrum bréfum, sem hér liggja fyrir, er sams konar tónn, þó að orðalagið sé annað. Ég ætla ekki að lengja tímann með því að lesa part úr þessum bréfum, en þeir telja yfirleitt, að það sé mjög óráðlegt, og jafnvel orðar það einn framsóknar-kaupfélagsstjórinn og segir, að það sé snarvitlaust að leggja hugann að þessari breytingu, þar sem almenn ánægja hafi verið með það, sem fyrir hendi hefur verið. - Hér liggur líka fyrir hendi ályktun frá Ræktunarfélagi Hrunamannahrepps. Hún er í þeim anda að mótmæla sérhverri breytingu á þessum lögum. Telur það, að frv., sem nú er fram komið, eigi a. m. k. að hvílast eða það þurfi sérstakrar athugunar við. Allt þetta, sem hér liggur fyrir, bæði frá kaupfélagsstjórum og öðrum þeim, sem söluumboð hafa, búnaðarfélögum o. fl., sem ég hef minnzt á, styrkir þá grg., sem við í minni hl. landbn. höfum lagt hér fram, og þar með, að rétt sé í fyrsta lagi að fresta málinu, í öðru lagi helzt að fella það. Ég hygg því, að ég hafi lagt nóg rök fram til að sýna, að álit okkar 3. landsk. um, að málinu beri að vísa frá að þessu sinni, sé réttmætt. En að síðustu vil ég endurtaka þá spurningu, sem ég lagði fram til hæstv. landbrh.: Hvað borgaði landbrn. mikið fé fyrir ritlaun og útgáfukostnað á árásarritinu gegn hugsjónum og stefnu Framsóknarflokksins? Að lokum vænti ég þess, að hv. d. samþykki dagskrártill. okkar um að vísa málinu frá.