Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Við 2. umr. um fjáraukalög greindi ég frá því að fyrir lægi að taka afstöðu til tveggja tillagna sem yrðu fluttar við 3. umr. Þær liggja hér fyrir og mun ég skýra þær. Fyrri tillagan er um endurgreiðslu á eldsneytisgjaldi sem var oftekið samkvæmt samningi við önnur ríki og hefur verið gerð krafa til þess að það verði greitt til baka og er nú ætlað að það þurfi 30 millj. í það verkefni. Gerð er tillaga um þessar 30 millj. Þá er og nýr liður, þ.e. önnur tillagan og varðar embætti veiðistjóra. Það er vegna eyðingar á refum og minkum en þessu kvikindum hefur fjölgað allmikið þrátt fyrir tilraun til þess að eyða þeim. Tillaga er gerð um 8,5 millj. í þessu skyni.

Frú forseti. Fjárln. hefur nú lokið störfum fyrir 3. umr. fjárlaga fyrir árið 1993. Nokkrar tillögur voru dregnar til baka við 2. umr. og fjallaði nefndin um þær að nýju ásamt hinum hefðbundnu verkefnum sem lúta að 3. umr. Vissulega hefur mikið vinnuálag fylgt störfum nefndarinnar en að þessu sinni er ekki ástæða til að kvarta yfir tímapressu því í raun lauk nefndin öllum helstu störfum fyrir 3. umr. í fyrradag. En ég vil geta þess að því fylgir ætíð mikil vinna að ganga frá ýmsum afgreiðslum, skýringum og undirbúningi að prentun þingskjala og fleiru. Eins og tíðkast hefur mættu fulltrúar Þjóðhagsstofnunar til viðræðu við nefndina fyrir 3. umr. frv. og gerðu grein fyrir efnahagshorfum. Þar kom fram að horfur eru á að viðskiptakjör þjóðarbúsins á næsta ári verði nokkru lakari heldur en gert hefur verið ráð fyrir í fyrri áætlun Þjóðhagsstofnunar. Í fyrra við sama tækifæri hafði það sama gerst. Ástæðurnar fyrir þessu eru nú einkum tvær. Annars vegar er nú ljóst að gildistaka samningsins um Evrópska efnahagssvæðið frestast. Í þessu felst að tollalækkanir á sjávarafurðum samkvæmt samningnum taka ekki gildi í byrjun árs 1993 eins og áður var gert ráð fyrir. Í áætlun Þjóðhagsstofnunar var reiknað með að þessi lækkun tolla hefði hagstæð áhrif á verð sjávarafurða sem næmu á bilinu 1--1,5 milljörðum kr. miðað við heilt ár. Hins vegar hefur efnahagsbati erlendis látið á sér standa sem leitt hefur til þess að verð á útflutningsafurðum okkar er um þessar mundir almennt lægra en búist var við. Þetta á ekki síst við um ál og kísiljárn en snertir einnig annan útflutning í mismiklum mæli. Þá vakti Þjóðhagsstofnun athygli á þremur atriðum er varða útflutningsframleiðslu. Í fyrsta lagi að ráðgert er að draga nokkuð úr álframleiðslu. Í öðru lagi ríkir mikil óvissa um framleiðslu á kísiljárni. Í þriðja lagi bendir flest til að tekjur af varnarliðinu verði töluvert minni en búist var við, einkum vegna minni framkvæmda. Á móti þessu vegur að hluta að gert er ráð fyrir meiri loðnuafla en reiknað var með áður. Þjóðhagsstofnun hafði í greinargerð frá 23. nóv. sl. reiknað með því að verðbólga á milli áranna 1992 og 1993 yrði 4,5%. Telur stofnunin að sú spá hafi verið í hærri kantinum og reiknar nú með lægri verðbólgu eða um 4%, en bendir sem fyrr á að eðli málsins samkvæmt ríki óvissa um verðbólguspár af þessu tagi, ekki síst nú þegar saman fara viðamiklar breytingar á tekjuöflunarkerfi hins opinbera og um margt óvenjulegar aðstæður í þjóðarbúskapnum. Fram kom að í janúar og eitthvað fram í febrúar muni verðhækkanir verða allnokkrar en síðan, þ.e. í mars, hjaðni verðhækkanirnar aftur. Rétt er að geta þess að fjmrn. og Vinnuveitendasambandið spá lægri verðbólgu en Þjóðhagsstofnun eða rúmlega 3%. Atvinnuleysi hefur aukist jafnt og þétt og er nú 3,4% af mannaflanum. Þjóðhagsstofnun telur í framhaldi af vinnumarkaðskönnun Hagstofu Íslands að atvinnuleysi muni enn aukast og reiknar með því að atvinnuleysi verði 4% en tekur fram að líklega sé þessi spá í lægri kantinum. Þessar spár eru vissulega válegar og allt annað en uppörvandi. Þær bera þess vitni hve þjóðarbúskapurinn er allur erfiður. Heimilin í landinu horfa nú fram á erfiðari tíma en gerst hefur í áratugi. Minnkandi sjávarafli og öndvert ástand á öllum sviðum efnahagslífsins eru að segja til sín. Það er og verður helsta viðfangsefni stjórnvalda að berjast gegn atvinnuleysisvofunni. Það gerir hins vegar erfiðara fyrir að við vorum gersamlega vanbúin því að takast á við þennan vanda því umframeyðsla og skuldasöfnun á liðnum árum --- meira að segja í mestu góðærum hafa gert það að verkum að lengra verður ekki haldið. Tekjuáætlun fjárlagafrv. hefur nú verið endurskoðuð í ljósi breyttra efnahagsforsendna og tekjuöflunaráforma ríkisstjórnarinnar. Niðurstaða þessarar endurskoðunar er að heildartekjur ríkissjóðs á næsta ári verði nánast þær sömu og gert var ráð fyrir í frv. en nú er áætlað að heildartekjur nemi 104 milljörðum 771 millj. kr., sem er 19 millj. kr. lægri fjárhæð en fram kemur í frv. Skatttekjur ríkissjóðs hækka um 215 millj. kr. en á móti lækkuðu aðrar tekjur ríkissjóðs um 234 millj. kr. Í frv. var gert ráð fyrir að heildartekjur ríkissjóðs sem hlutfall af landsframleiðslu næmu 26,19%, en samkvæmt endurskoðaðri tekjuáætlun er hlutfallið áætlað 26,7%. Meiri hluti fjárln. hefur reynst því hlutverki trúr að sýna aðhald og freista þess að koma í veg fyrir ónauðsynleg útgjöld. Vissulega hljóta verk fjárln. ætíð að vera umdeild. Auðvitað má alltaf betur gera, en ég vek athygli á því að það er harla óvenjulegt að fjárln., sem áður kallaðist fjárveitinganefnd, komi með sjálfstæðar niðurskurðartillögur. Það gerðist í fyrra og einnig nú. Meiri hluti fjárln. gerir tillögur um samtals 900 millj. kr. niðurskurð á hinum ýmsu verkefnum. Ekki er þetta niðurskurður niðurskurðarins vegna. Það er öðru nær. Við erum að freista þess að ná tökum á útgjaldavanda ríkissjóðs. Við erum að freista þess að koma í veg fyrir enn meiri skuldasöfnun en þegar er orðin. Vissulega er langt í land. Aðstæðurnar, arfurinn frá fyrri ríkisstjórnum og minnkandi tekjur í þjóðfélaginu gera það að verkum að því fylgja ótrúlegar þrautir að loka fjárlögum með halla upp á kr. 6,2 milljarða kr., en heildarbreyting á framlögðu frv. er 44 millj. kr. Átak í vegamálum og öðrum verklegum framkvæmdum til atvinnuaukningar nemur í krónutölu rúmlega 2 milljörðum. Hefði ekki verið tekin ákvörðun um þær aðgerðir hefði fjárlagahallinn verið þeirri upphæð lægri. Þá hefði líka atvinnuleysisvofan farið víðar og hrellt fleiri en þó gerist í dag. Áður en ég geri grein fyrir einstökum breytingartillögum meiri hluta fjárln. vil ég í örfáum orðum endurtaka þakkir mínar, sem ég viðhafði við 2. umr. í garð samnefndarmanna minna í fjárln., bæði meirihlutamanna og minnihlutamanna. Samstarfið í fjárln. hefur verið gott og fundarstörf gengið mjög greiðlega. Einnig vil ég þakka ritara nefndarinnar, starfsfólki fjmrn. og Ríkisendurskoðunar, starfsfólki í Austurstræti 14 og í Alþingishúsinu. Allt þetta fólk hefur lagt sig fram um að veita nefndarmönnum aðstoð og greiða götu þeirra. Í ræðu minni við 2. umr. gerði ég athugun Ríkisendurskoðunar á aksturskostnaði ríkisins að umræðuefni og tók undir gagnrýni stofnunarinnar. Fjárln. hefur rætt skýrsluna og telur nefndin öll nauðsynlegt að lækka kostnað við akstur opinberra starfsmanna og jafnframt rekstur og viðhald bifreiða, sem alls er áætlað að kosti 1,8 milljarða kr. á árinu 1993. Fjárln. tekur undir sjónarmið Ríkisendurskoðunar og einnig bílanefndar ríkisins, sem tekið hefur mjög ákveðið undir ábendingar Ríkisendurskoðunar um verulegan sparnað og hefur m.a. óskað eftir því að mótaðar verði reglur um það með hvaða hætti bílanefnd eigi að sinna eftirlitshlutverkinu, sbr. 12. gr. reglugerðar nr. 580/1991. Ljóst er að verulegar upphæðir má spara með hagræðingu og virkri stjórnun á þessum lið og ætlast fjárln. til þess að fjmrn. taki á þessu máli við framkvæmd fjárlaga 1993 og leggi fram á árinu skýrslu til fjárln. um árangur. Í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir framlagi til Sólheima í Grímsnesi að fjárhæð 86,8 millj. kr. Þar af eru um 5 millj. kr. vegna uppgjörs á uppsöfnuðum rekstrarhalla til ársloka 1990. Sérstakt samkomulag var gert við forsvarsmenn Sólheima um þetta uppgjör, sem greiðast átti á tveimur árum og er í fjárlagafrv. 1993 um lokagreiðslu á því samkomulagi að ræða. Að undanförnu hafa farið fram viðræður af hálfu stjórnvalda við forsvarsmenn Sólheima um gerð sérstaks þjónustusamnings þar sem m.a. er gert ráð fyrir að ríkissjóður muni greiða ákveðið gjald fyrir hvern vistmann með tilliti til þeirrar þjónustu, sem látin er í té af heimilinu. Þar sem ekki hefur verið lokið við gerð þessa þjónustusamnings og ekki síður vegna þeirra breytinga sem nú eiga sér stað vegna ákvæða í lögum um málefni fatlaðra, þar sem vistmenn Sólheima munu í framtíðinni fá fjárhagslegan styrk frá lífeyristryggingum, liggja ekki fyrir endanlegar fjárþarfir heimilisins fyrir árið 1993. Þó er talið að sú fjárhæð sem er í fjárlagafrv. víki ekki í stóru frá fjárþörf Sólheima á næsta ári. Í samráði við félmrh. mun fjárln. taka málefni Sólheima til nánari skoðunar þegar fyrir liggur endanleg gerð þjónustusamnings á milli stjórnvalda og Sólheima í byrjun næsta árs og meta þá hver fjárþörf heimilisins þyrfti að vera á árinu 1993. Eins og fram kemur í nýlegri skýrslu er unnin var á vegum menntmrn. er talið að þörf fyrir íslenskukennslu fyrir innflytjendur eða nýbúa aukist. Fram kemur í þessari skýrslu að árleg fjárþörf vegna þessa sé á bilinu 40--60 millj. kr. eigi að standa vel að málum. Það fjármagn sem nú fer til kennslunnar á grunnskólastigi til viðbótar fjárframlögum til sérkennslu í einstökum fræðsluumdæmum er verulegur hluti 10 millj. kr. fjárveitingar til kennslu á fjárlagalið Grunnskólar, almennt. Hvað snertir kennslu fullorðinna hafa verið veittir styrkir af fjárlagalið til fullorðinsfræðslu, almennt. Brýnustu verkefnin á þessu sviði eru að efla þjálfun kennara, námsefnisgerð og leiðsögn fyrir kennara. Í fjárln. hefur verið vakin athygli á nauðsyn þess að gera betur hvað varðar málefni nýbúa en til þessa. Af því tilefni hef ég rætt málið við menntmrh. og hann hefur tjáð mér að á næsta ári muni hann leggja sérstaka áherslu á þessa þætti til að styrkja þessa kennslu. Eins og kunnugt er hefur í nærfellt heilan áratug verið unnið að þróun sjálfvirks tilkynningakerfis við Verkfræðistofnun Háskólans, nánar tiltekið á kerfisverkfræðistofu. Markmið þessa verkefnis hefur frá upphafi verið að beita nýjustu fjarskipta- og siglingatækni til að gera Tilkynningaskyldu íslenskra skipa eins fullkomna og nútímatækni leyfir. Mönnum var ljóst í upphafi þessa verkefnis að frá tæknilegu sjónarmiði væri ekkert því til fyrirstöðu að gera allan boðflutning tilkynningaskyldunnar sjálfvirkan. Kostir þessa voru augljósir þar sem með því væri komið í veg fyrir þá annmarka, sem fylgt hafa tilkynningaskyldunni frá upphafi, einkum tafir og langan tíma milli tilkynninga. Hins vegar var ekki eins ljóst hvort fýsilegt væri frá fjárhagslegu sjónarmiði að beita þessari tækni. Fjárveitinganefndir fyrri ára hafa sýnt þessu verkefni verulegan áhuga og gert tillögur um fjárveitingar til þess. Gerði það kerfisverkfræðistofu kleift að vinna þróunarstarfið og er því nú lokið. Mjög ítarleg kostnaðaráætlun hefur nú verið gerð fyrir uppbyggingu og rekstur landkerfisins. Kostnaðaráætlun fyrir fjarskiptanetið, sem er langstærsti þáttur landkerfisins, hefur verið unnin í náinni samvinnu kerfisverkfræðistofu og Pósts og síma. Samtals er þessi stofnkostnaður um 154 millj. kr. Ekkert er því til fyrirstöðu að hefja nú þegar uppbyggingu sjálfvirks tilkynningakerfis. Raunar var 10 millj. kr. fjárveiting á fjárlögum ársins 1991 til að hefjast handa. Þar sem engin ákvörðun hefur verið tekin um að hefjast handa hefur þessi fjárveiting verið ónotuð. Gert er ráð fyrir að uppbygging kerfisins taki þrjú til fjögur ár, þannig að það nái um alla ströndina. Á þessum tíma mætti búa stóran hluta flotans nauðsynlegum búnaði. Fyrir liggur grunnur að verkáætlun varðandi landstöðvar sem hefur verið gerð í samvinnu við Póst og síma. Vert er að geta þess að áhugi á sjálfvirkri tilkynningatækni er nú mjög mikill erlendis. Spurningin er því aðeins hvort notuð verður íslensk tækni, sem hefur verið þróuð á kerfisverkfræðistofu á heilum áratug eða hvort þessi tækni verður flutt inn eins og tíðkast hefur til þessa. Ekki er vafi á því að takist að ljúka þessu verkefni gæti það flutt jafnvel milljarða inn í þjóðarbúið. Eins og fyrr segir veittu fyrri fjárveitinganefndir fé til þróunar verkefnisins. Nú er hins vegar komið að því að taka ákvörðun um framhaldið. Fjárln. telur að samgrn. þurfi að taka ákvörðun um framhald þessa áhugaverða verkefnis og gera áætlun um fjármögnun þess í samvinnu við Póst og síma og Slysavarnafélag Íslands, sem nú sér um tilkynningaskyldu fiskiskipa. Nú kem ég að skýringum við einstakar breytingatillögur. Hvað varðar Þjóðhagsstofnun þá hækka sértekjur um 25 millj. kr. en gert er ráð fyrir að fjmrn. semji við Seðlabanka Íslands um aukna hlutdeild bankans í rekstri stofnunarinnar. Kem ég þá að menntmrn. Eins og ég greindi frá í ræðu minni við 2. umr. fjárlaga hefur menntmrh. kynnt í ríkisstjórn fyrirætlanir sínar um að stofnuð verði kennaradeild við Háskólann á Akureyri. Menntmrh. hefur lagt til að 5 millj. kr. verði varið til deildarinnar á fjárlögum 1993 og hefur fjárln. gert þá tillögu að sinni. Kennaraháskóli Íslands. Í frv. til fjárlaga er inni fjárveiting til fjarkennslu kennaranáms og er þetta nýjung í starfi Kennaraháskólans. Nám þetta miðar að því að nemendur geti stundað meginhluta grunnnámsins í heimabyggð. Þetta gerir m.a. starfandi en réttindalausum kennurum kleift að stunda sitt starf en afla sér menntunar og réttinda um leið. Fjárveiting í frv. miðar að því að um 60 nemendur geti stundað þetta nám en fjöldi umsækjenda var um 200. Lagt er til að þessi fjárveiting hækki um 5 millj. kr. og með þeirri viðbót verður hægt að halda uppi kennslu fyrir um 80 nemendur eða 20 fleiri en fyrr. Miðskólinn í Reykjavík. Skóli þessi tók til starfa 1. sept. sl. og er einkaskóli fyrir börn á aldrinum 9--12 ára. Í fjárlagafrv. er ekki gert ráð fyrir framlagi til skólans en menntmrh. samþykkti skipulagsskrá skólans á miðju þessu ári. Tillaga fjárln. um fjárveitingu miðar að því að fjárveiting á nemanda verði hliðstæð fjárveitingu á nemanda sem Tjarnarskóli í Reykjavík fær. Lánasjóður íslenskra námsmanna. Framlag til Lánasjóðs íslenskra námsmanna hækkar um 50 millj. kr. Gengisbreytingar að undanförnu og almennar verðlagsbreytingar innan lands af þeirra völdum hafa í för með sér 92 millj. kr. hækkun á fyrirhuguðum lánveitingum til námsmanna. Hækkun á fjárveitingu er ætlað að viðhalda eiginfjárstöðu sjóðsins til lengri tíma litið. Þjóðminjasafn Íslands. Til skráningar á skrám Þjóðminjasafns eru ætlaðar 2 millj. kr. en samið hefur verið við fjarvinnslufyrirtæki á Bakkafirði um að taka þetta verk að sér. Framlag til endurbóta á húseign safnsins við Suðurgötu lækkar um 20 millj. kr. Af þeirri fjárhæð eru 10 millj. kr. tilfærsla yfir á verndun gamalla húsa en 10 millj. kr. eru hluti af lækkunartillögu meiri hluta fjárln. Utanríkisráðuneyti. Lagt er til að utanrrn. hækki um 55,9 millj. kr. vegna verðlagsbreytinga. Þeir liðir sem eru háðir erlendum gjaldmiðlum verði hækkaðir upp í samræmi við skráningu gengis hjá Seðlabanka Íslands þann 14. des. 1993. Landbúnaðarráðuneyti. Landgræðsla ríkisins, sérstök verkefni --- landþurrkun. Framlag til sérstakra verkefna undir Landgræðslu ríkisins er lækkað um 0,5 millj. kr. en í staðinn stofnað nýtt viðfangsefni undir fjárlagaliðnum Búnaðarmál, ýmis verkefni. Liðurinn fær heitið Landþurrkun og er framlag 0,5 millj. kr. Sérstakar greiðslur í landbúnaði. Lækkun framlags til niðurgreiðslu á nauta-, svína-, hrossa- og alifuglaafurðum um 50 millj. kr. er í samræmi við ákvörðun ríkisstjórnarinnar um aðgerðir í ríkisfjármálum frá 23. nóv. sl. Sjávarútvegsráðuneyti. Hafrannsóknastofnun. Sértekjur stofnunarinnar lækki um 235 millj. kr. vegna sölu á kvóta Hagræðingarsjóðs. Talið er í ljósi reynslunnar og þess að nokkuð er eftir af sölu á kvóta sjóðsins fyrir yfirstandandi fiskveiðiár að ekki sé ráðlegt að ætla meira en 300 millj. kr. í tekjur af sölu á kvóta sjóðsins fyrir næsta fiskveiðiár. Dóms- og kirkjumálaráðuneyti. Húsnæði Hæstaréttar. Gerð er tillaga um að framlag til húsnæðis Hæstaréttar lækki um 27 millj. kr. Þetta er hluti af lækkunartillögum meiri hluta fjárln. en eftir stendur 100 millj. kr. stofnkostnaðarframlag. Ýmis rekstrarkostnaður sýslumannsembætta, hreppstjórar. Í fjárlagafrv. er felld niður fjárveiting sem ætluð er til að kosta laun hreppstjóra. Jafnframt var lagt fram frv. um að leggja niður störf hreppstjóra. Fjárln. átti viðræður við sýslumenn og aðra sem málinu tengjast og komst að þeirri niðurstöðu að sú aðgerð mundi ekki minnka kostnað við þau störf, sem hreppstjórar hafa innt af höndum, öðru nær. Þess vegna ákvað nefndin að hækka þá fjárveitingu sem fyrir var, þ.e. 2 millj., hækka hana um 16 millj., og verður því fjárveitingin alls 18 millj. í trausti þess að staða hreppstjóra verði óbreytt. Í lögum nr. 32/1965 segir að það sé í valdi sýslumanns hvar eða hvort hreppstjórar eru skipaðir. Vafalaust má því hagræða og fækka hreppstjórum, en fjárln. telur ekki tímabært að leggja störf þeirra allra niður. Félagsmálaráðuneyti. Byggingarsjóður verkamanna. Framlag ríkissjóðs til Byggingarsjóðs verkamanna lækkar um 50 millj. kr. Í fjárlagafrv. voru lánveitingar Byggingarsjóðs ríkisins til dagvistarheimila fyrir börn og aldraða, uppgjörs vegna framkvæmdalána o.fl. áætlaðar 300 millj. kr. á árinu 1993. Þar með gefst svigrúm til að hækka lánveitingar Byggingarsjóðs verkamanna um 50 millj. kr. og á útlánageta sjóðsins að vera óbreytt frá því sem gert var ráð fyrir í fjárlagafrv. Jöfnunarsjóður sveitarfélaga. Framlag til sjóðsins lækki um 110 millj. kr. sem liður í ákvörðun ríkisstjórnarinnar um aðgerðir í ríkisfjármálum frá 23. nóv. sl. Lagt hefur verið fram á Alþingi frv. til breytinga á lögum um Jöfnunarsjóð sveitarfélaga til að ná umræddri lækkun á framlagi. Félagsmálaskóli alþýðu. Hér er um breytingu á framsetningu að ræða sem gerð er að beiðni skólans og hefur engin áhrif til hækkunar eða lækkunar á fjárveitingunni. Heilbrigðisráðuneyti. Tryggingastofnun ríkisins. Næsta brtt. snertir bætur almannatrygginga og er hún þríþætt. Í fyrsta lagi er lögð til 50 millj. kr. hækkun á framlagi til lífeyristrygginga vegna breyttrar útfærslu á lækkun mæðra- og feðralauna og hækkun barnalífeyris frá því sem kynnt er í frv. til breytinga á lögum um almannatryggingar. Hin breytta útfærsla felst einkum í því að mæðra- og feðralaun með fyrsta barni verða 1.000 kr. en falla ekki niður eins og áður var áformað og barnalífeyrir með hverju barni hækkar minna en áður var gert ráð fyrir sem nemur 1.000 kr. Í öðru lagi er lögð til 90 millj. kr. hækkun á framlagi til lífeyristrygginga vegna endurskoðaðrar áætlunar og verðlagsbreytinga sem nýlegar gengisbreytingar eru taldar munu valda. Samtals hækkar framlag til lífeyristrygginga um 140 millj. kr. Þriðji þáttur brtt. snertir sjúkratryggingar sem hækka um 50 millj. kr. vegna nýrra forsendna verðlagsbreytinga. Atvinnuleysistryggingasjóður. Framlag ríkissjóðs til Atvinnuleysistryggingasjóðs lækkar um 500 millj. kr. í kjölfar samkomulags milli ríkis og sveitarfélaga um að þau leggi sjóðnum til sömu fjárhæð á næsta ári. Nokkur óvissa ríkir um fjárhag sjóðsins hvað varðar atvinnustig og bótaréttinn, sem hefur verið til athugunar hjá sérstakri nefnd á vegum heilbrrn. Á þessu stigi er þó miðað við óbreytta áætlun frá frv. Sjúkrahús. Breyting sértekna. Lagt er til að sértekjur ýmissa sjúkrahúsa verði hækkaðar um 60 millj. kr. Um er að ræða hækkun vegna greiðslu langlegusjúklinga af dvalarkostnaði sínum eða 45 millj. kr. Að auki er gert ráð fyrir 15 millj. kr. innheimtu tekna vegna svokallaðrar ferliþjónustu. Með reglugerð um ferliverkaþjónustu er hún skilgreind á þann hátt að samræmis gæti hvort heldur sama læknisverk er stundað á læknastofum eða sjúkrahúsum. Þetta hefur í för með sér að sjúkrahúsum er heimilt að innheimta göngudeildargjald af sjúklingum, jafnvel þó að til einnar nætur innlagnar komi í framhaldi af aðgerð. Hingað til hefur sjúklingur sem lagður er inn á sjúkrahús í einn sólarhring ekki þurft að greiða fyrir aðgerð. Sá sem fer hins vegar beint heim greiðir fyrir samkvæmt göngudeildartaxta, jafnvel þó um sams konar aðgerð sé að ræða. Hækkun sértekna er sýnd í brtt. nefndarinnar og nál. Á móti þessari hækkun sértekna er lagt til að sértekjur undir fjárlagaliðnum 370, Sjúkrahús í Reykjavík, falli niður. Þar er um að ræða 95 millj. kr. þannig að heildarlækkun sértekna er 35 millj. kr. Í frv. til fjárlaga var gert ráð fyrir að lækka mætti framlög til sjúkrahúsa um 95 millj. kr. og skyldi haustið nýtt til þess að skipta þeirri fjárhæð niður á sjúkrahús. Hér var m.a. um að ræða áform um ferliverk sem rætt var um hér að framan. Við endurskoðun á þessum áformum og áformum um frekari niðurskurð í tengslum við efnahagstillögur ríkisstjórnar í lok nóvember náðist samkomulag við fjmrn. um að lækka þessa fjárhæð í 60 millj. kr. Ríkisspítalar. Hækkun rekstrarframlags um 20 millj. kr. er vegna áfengismeðferðar. Stjórnendum Ríkisspítala var gert að spara 45 millj. kr. samkvæmt fjárlagafrv. Eftir þessa breytingu standa stjórnendur frammi fyrir 25 millj. kr. sparnaði eða hagræðingu sem snertir áfengismeðferð almennt, þ.e. deild 33A, Vífilsstaði eða Gunnarsholt. Framkvæmdasjóður aldraðra, Hjúkrunarheimilið Eir. Lagt er til að framlag til Framkvæmdasjóðs aldaðra hækki um 70 millj. kr. og er sú hækkun vegna væntanlegs rekstrar hjúkrunarheimilisins Eirar. Heilsuhæli Náttúrulækningafélag Íslands. Í frv. til fjárlaga var gert ráð fyrir 50 millj. kr. lækkun á styrk til heilsuhælisins. Tillaga sem hér er gerð miðar að því að milda þessa aðgerð þannig að lækkunin verði 40 millj. kr. í stað 50 millj. kr. Þá kem ég að fjmrn., Fasteignamati ríkisins. Lagt er til að framlag til Fasteignamats ríkisins hækki um 10 millj. kr. til undirbúnings á gerð landskrár fasteigna. Um skráningu fasteigna gilda ýmis lög og reglugerðir. Má þar nefna lög um fasteignaskráningu, lög um þinglýsingu, skipulagslög og lög um skráningu lögheimila. Í mörgum þessara laga og reglugerða er fjallað um skráningu sömu atriða. Á undanförnum missirum hefur nauðsyn á umbótum á þessu sviði komið berlega í ljós. Málaflokkurinn er afar flókinn, tvíverknaður of mikill og kostnaður eftir því. Unnið hefur verið að stefnumótun og endurnýjun upplýsingakerfa Fasteignamats ríkisins. Miðlægu upplýsingakerfi um fasteignir, sem aðilar gætu tengst hver eftir sínum þörfum, hefur smám saman verið að vaxa fiskur um hrygg. Ef vel tekst til mun það spara stórfé í reksturskostnaði á ári hverju miðað við óbreytta tilhögun. En miklu meira fé mun þó sparast verði komið í veg fyrir að smátt og smátt þróist fleiri meira eða minna sjálfstæðar skrár. Því hefur verið myndað samstarfsverkefni fjmrn., dómsmrn., félmrn., umhvrn., Hagstofu Íslands og Sambands ísl. sveitarfélaga um gerð landsskrár fasteigna. Verkefnið er á undirbúningsstigi. Fullvíst er að það mun kosta umtalsverða fjármuni. Stofnkostnaður mun í meginatriðum falla á opinbera aðila þó svo haga eigi rekstri skrárinnar líkt og um ,,þjóðskrá íbúa``, þ.e. að notendur standi undir rekstrarkostnaði. Útgjöld samkvæmt heimildarákvæðum. Í fjárlagafrv. var gert ráð fyrir 400 millj. kr. til útgjalda sem leiða af heimildarákvæðum skv. 6. gr. frv., svo og útgjöldum sem ríkissjóði kann að verða gert að inna af hendi samkvæmt sérlögum, sem ekki er hægt að sjá fyrir. Lagt er til að þessi fjárhæð verði lækkuð um 60 millj. kr. og verði 340 millj. kr. Í fjárlögum yfirstandandi árs er gert ráð fyrir 470 millj. kr. til að mæta útgjöldum sem leiða af heimildum 6. gr. Það er því ljóst að verulega er þrengt að fjmrh. hvað varðar notkun heimilda í 6. gr. fjárlaga á næsta ári. Ýmis lán ríkissjóðs, vextir. Í ljósi breytinga á gengi ýmissa gjaldmiðla frá því að fjárlagafrv. var lagt fram hefur áætlun um vaxtagreiðslur ríkissjóðs á árinu 1993 verið í endurskoðun. Talið er að þær verði 10,5 milljarðar kr. sem er 300 millj. kr. hækkun frá frv. Lagt er til að sú hækkun verði tekin inn í endanleg fjárlög. Ýmsar fasteignir ríkissjóðs. Í fjárlagafrv. var gert ráð fyrir 10 millj. kr. framlagi til innréttinga á efstu hæð að Sölvhólsgötu 7. Lagt er til að sú fjárhæð lækki um 5 millj. kr. og áætluðum framkvæmdum seinkað sem því nemur. Launa- og verðlagsmál, stofnkostnaður. Í fjárlagafrv. eru 35 millj. kr. til að mæta ófyrirséðum stofnkostnaðargreiðslum vegna verðbóta á verksamningum sem ríkissjóður er eða verður skuldbundinn af. Lagt er til að lækka þá fjárhæð um 15 millj. kr. Markaðsátak í löndum EES. Lagt er til að framlag lækki um 50 millj. kr. og verði 50 millj. kr. en þetta er hluti af lækkunartillögum meiri hluta fjárln. Hugbúnaðargerð vegna skattvinnslukerfa. Þá er lagt til að framlag til hugbúnaðargerðar fyrir skattkerfið verði lækkað um 8 millj. kr. og verði 38 millj. kr. Ýmsar endurgreiðslur. Hér er gerð tillaga um 5 millj. kr. hækkun vegna tækja- og búnaðarkaupa björgunarsveita. Þá kem ég að samgrn. Vegagerð ríkisins, framkvæmdaátak vegna atvinnumála. Lagt er til að framlag lækki um 250 millj. kr. og er það hluti af lækkunartillögum meiri hluta fjárln. Eftir standa 1.550 millj. kr. til framkvæmdaátaks vegna atvinnumála. Þrátt fyrir þessa lækkun er gert ráð fyrir því að þeir verkáfangar náist, sem samþykkt ríkisstjórnarinnar frá 15. sept. sl. gerir ráð fyrir. Hafnamál. Brtt. varðandi hafnamál sem dregin var til baka við 2. umr. er nú endurflutt. Lagt er til að framlag til ferjubryggja hækki um 12 millj. kr. og að tekinn verði inn nýr liður, Hafnarmannvirki Sandgerði, og er framlag 25,1 millj. kr. vegna fjármagnskostnaðar. Sundurliðun á fjárveitingum til hafnarmannvirkja, ferjubryggja og sjóvarnargarða er sýnd á sérstöku þingskjali. Þá kem ég að iðnrn. Niðurgreiðsla á húshitun. Þá er lagt til að 80 millj. kr. framlag til niðurgreiðslna á húshitun falli niður þar sem fallið hefur verið frá áformum um að hætta endurgreiðslu á virðisaukaskatti vegna húshitunar. Þess í stað hefur verið ákveðið að leggja 14% virðisaukaskatt á sölu orku til hitunar húsa. Gert er ráð fyrir endurgreiðslu á hluta þess skatts á tekjuhlið fjárlaga. Þá kem ég að umhvrn. Veiðistjóri. Lagt er til að framlag til embættis veiðistjóra vegna eyðingar á ref og mink hækki um 6 millj. kr. og verði 28,3 millj. kr. Í lögum um ráðstafanir í ríkisfjármálum á árinu 1992 sem samþykkt voru í byrjun þessa árs voru sett ákvæði sem auka eiga skipulag veiðanna og draga úr sjálftöku á fé úr ríkissjóði. Þessi áform hafa tekist á yfirstandandi ári og er heildarkostnaður vegna veiðanna um 56 millj. kr., þar af nemur hlutur ríkisins um 30 millj. kr. Á næsta ári er fyrirhugað að bæta enn skipulag veiðanna og ná fram frekari lækkun á heildarkostnaði. Verðlagsuppfærsla. Síðasta brtt. meiri hluta fjárln. við 4. gr. fjárlaga varðar verðlagsuppfærslu. Lagt er til að önnur gjöld hækki um 1% vegna gengisbreytinga. Áætluð hækkun er 146 millj. kr. Sú fjárhæð er miðuð við frv. eftir 2. umr. en getur breyst eftir því hvað verður samþykkt af brtt. við 3. umr. Aðrar breytingar vegna verðlagsuppfærslu eru í sérstökum breytingartillögum og eru eftirfarandi: Utanrrn. hækkar um 55,9 millj. kr., vaxtagreiðslur ríkissjóðs hækka um 300 millj. kr. og nokkrir tilfærsluliðir hækka um 204 millj. kr. Alls er áætluð hækkun vegna verðlagsuppfærslu tæplega 706 millj. kr. miðað við frv. eftir 2. umr. Annað sem ekki er í brtt. en ég vil geta: Friðlands að fjallabaki. Þá ákvað fjárln. að 400 þús. kr. verði veittar til að bæta aðstöðu fyrir ferðamenn við Eldgjá. Umsjón framkvæmda verði í höndum Skaftárhrepps. Upphæð þessi fellur undir lið 1.10 Þjóðgarðar og friðlýst svæði. Ábyrgðasjóður launa. Á þessu ári voru samþykkt lög um Ábyrgðasjóð launa en hlutverk hans er að tryggja launagreiðslu til starfsmanna í gjaldþrota fyrirtækjum samkvæmt skilgreindum reglum. Til að standa undir starfseminni fær sjóðurinn tekjur með sérstöku ábyrgðargjaldi af greiddum launum sem nú er 0,2% af gjaldstofni. Sjóðurinn lýtur þriggja manna stjórn þar sem ASÍ og VSÍ tilnefna sinn aðila hvor en félmrh. skipar formann án tilnefningar. Fyrir gildistíma þessara laga voru laun í gjaldþrota fyrirtækjum greidd beint úr ríkissjóði. Framlag til sjóðsins er áætlað 374 millj. kr. á árinu 1993, þar af greiða ríkisstofnanir um 73 millj. kr. Rekstrarkostnaður sjóðsins er áætlaður um 12 millj. kr. Hin nýja skipan vekur spurningar um það hvernig með skuli fara í fjárlögum og ríkisreikningi. Sjóðurinn hefur sjálfstæðan tekjustofn og efnahag og nýtur þannig nokkurs sjálfstæðis en á móti kemur að ríkið er í bakábyrgð fyrir sjóðinn. Eins og lýst er í athugasemdum með fjárlagafrv. er ríkisreikningsnefnd nú að vinna að skilgreiningu á því hvernig fara skuli með ýmsa lögþvingaða starfsemi eins og þessa í fjárlögum og ríkisreikningi. Auk ábyrgða sjóðsins má nefna dæmi um ýmiss konar verðjöfnun. Miðað við þær umræður sem þegar hafa átt sér stað í ríkisreikningsnefnd má líklegt telja að Ábyrgðasjóður launa verði skilgreindur sem hluti af starfsemi ríkisins. Hins vegar munu tillögur nefndarinnar fela í sér umtalsverðar breytingar á framsetningu fjárlaga og ríkisreiknings frá núverandi tillögum. Því er það tillaga fjárln. að þar til ríkisreikningsnefnd hefur lagt fram endanlegar skilgreiningar verði framsetning Ábyrgðasjóðs óbreytt frá því sem gert er ráð fyrir í fjárlagafrv. Þá kem ég að brtt. við 5. gr. frv. Forsendur B-hluta áætlana hafa verið í endurskoðun frá því fjárlagafrv. var lagt fram í október. Í fyrsta lagi hafa áætlanir verið endurmetnar með hliðsjón af breyttum forsendum um gengi og verðlag. Almennt hefur verið miðað við að rekstrargjöld önnur en laun taki verðlagshækkun í þeim tilvikum sem tekjuöflun hækkar í takt við aukna verðbólgu, en að öðrum kosti verði hagrætt í rekstri. Lánastarfsemi og rekstur sem tengist erlendum gjaldmiðlum hefur verið áætlaður að nýju miðað við breytt gengi eftir því sem við á. Í öðru lagi hafa einstakar áætlanir verið endurskoðaðar með tilliti til efnahagsráðstafana ríkisstjórnarinnar, t.d. vegna upptöku 14% þreps í virðisaukaskatti, sem kemur í stað niðurfellingar á endurgreiddum innskatti. Í þriðja lagi hefur verið haft samband við alla B-hluta aðila og tekin afstaða til nýrra upplýsinga um aðrar breytingar í einstökum atriðum. Gerð er tillaga um breytingar á 16 af 48 áætlunum fyrirtækja og sjóða í B-hluta. Í flestum tilvikum er um að ræða óverulegar breytingar á verðlagi eða einstökum forsendum rekstrar- eða lánahreyfinga. Engar gjaldskrárhækkanir eru áformaðar umfram það sem fram kom í fjárlagafrv. Ég mun nú skýra þær breytingar á B-hluta sem gerð er tillaga um við 3. umr. frv. Talið er að lánveitingar Lánasjóðs ísl. námsmanna muni aukast um 92 millj. kr. vegna gengis- og verðlagsbreytinga umfram forsendur fjárlagafrv. Lagt er til að framlag úr ríkissjóði hækki um 50 millj. kr. vegna þessa. Þá hafa afborganir og vextir hækkað um 321 millj. kr. frá fyrri áætlun, einkum vegna þess að sjóðnum láðist að telja með nokkur japönsk lán í sínum fjárlagatillögum. Að teknu tilliti til verðlagshækkana á innstreymi fjármuna í sjóðinn og annarra breytinga er gert ráð fyrir að auka þurfi lántökur um 360 millj. kr. til þess að standa undir fjárþörf hans á næsta ári. Afkomuhorfur Ríkisútvarpsins, hljóðvarps, sjónvarps og framkvæmdasjóðs hefur batnað mikið síðan fjarlagafrv. var lagt fram. Fallið hefur verið frá áformum að hætta endurgreiðslu virðisaukaskatts hjá fyrirtækinu, en í staðinn kemur nýtt 14% skattþrep á afnotagjöldin. Önnur rekstrargjöld lækka um 120 millj. kr. við þessa breytingu. Endurskoðuð áætlun um laun og önnur gjöld felur í sér að dregið er úr þeim rekstrarsparnaði sem áformaður var í frv. Eftir þessar breytingar verður ekki þörf fyrir 10% hækkun afnotagjalds til að ná jafnvægi í rekstrinum, eins og áður var áætlað, heldur er lagt til að hækkunin verði eigi meiri en 4%. Tekjuafgangur fyrirtækisins verður þá um 50 millj. kr., sem er svipuð fjárhæð og í fjárlögum líðandi árs og í reikningi síðasta árs. Þá er rétt að minna á að málum er svo háttað að Tryggingastofnun ríkisins gefur út vottorð um undanþágu bótaþega sem tekjutryggingar njóta frá afnotagjaldi útvarps og sjónvarps. Hér er um það að ræða að með þessum hætti njóta um 8.000 einstaklingar niðurfellingar afnotagjalds og nemur tekjutap Ríkisútvarpsins árlega af þessum sökum um 165 millj. kr. Þetta tekjutap skiptir Ríkisútvarpið að sjálfsögðu afar miklu máli, því þrátt fyrir það sem ég sagði hér áður um afkomu Ríkisútvarpsins er augljóst að auknar kröfur um útvarps- og sjónvarpsefni kosta mikið fé. Flestum landsmönnum er það mikið kappsmál að Ríkisútvarpið standi sig í sívaxandi samkeppni. Niðurfelling þessara gjalda gerist með tilvísun Tryggingastofnunar og hefur Ríkisútvarpið engin tök á því að kanna eða meta hvort þessar reglur eru misnotaðar, til dæmis hvort þeir sjúklingar, sem fengið hafa niðurfellingar hafi hlotið bata eða ekki. Eðlilegra væri að niðurfelling afnotagjalda væri greidd af Tryggingastofnun ríkisins. Það fyrirkomulag sem nú gildir þýðir að ávísað er á þriðja aðila. Einstaklingar, stofnanir og fyrirtæki eru yfirleitt mjög örlát þegar vísað er á þriðja aðila. Svo er í þessu tilfelli. Þessu þarf að breyta til að ábyrgðin verði hjá réttum aðila. Rekstrartekjur Fríhafnarinnar á Keflavíkurflugvelli eru að stærstum hluta í dollurum og hækka í takt við þær breytingar sem orðið hafa á gengi dollarans frá forsendum fjárlagafrv. Rekstrargjöld hækka minna, sem skýrist að mestu af því að önnur gjöld tengjast meira öðrum myntum og innlendu verðlagi. Að samanlögðu er reiknað með að gengis- og verðlagsbreytingar leiði til þess að tekjuafgangur og skil í ríkissjóð aukist um 46 millj. kr. Tekjur Flugmálastjórnar á Keflavíkurflugvelli af lendingargjöldum eru að stærstum hluta í dollurum og hækka sem nemur breytingu á gengi dollarans frá forsendum fjárlagafrv. Rekstrargjöld hækka minna frá fyrri áætlun, einkum vegna þess að miðað er við að laun hækki ekki umfram það sem áður hafði verið gert ráð fyrir. Fjárvöntun sem kom fram í frv. lækkar við þessar breytingar og verður 6 millj. kr. í stað 19,5 millj. kr. áður. Tekjuöflun stofnunarinnar er til skoðunar í nefnd sem starfar á vegum ríkisstjórnarinnar, en engar ákvarðanir hafa verið teknar um breytingar á lendingargjöldum að svo stöddu. Rekstrarforsendur Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar eru óbreyttar frá frv. að öðru leyti en því að tekið hefur verið tillit til gengis- og verðlagsbreytinga. Verðlagsáhrifin eru svipuð á tekju- og gjaldahlið og er fjárvöntunin sem fram kom í frv. því nánast óbreytt. Beðið er niðurstaðna nefndar á vegum ríkisstjórnarinnar sem hefur tekjuöflun flugstöðvarinnar til athugunar. Fjárln. ræddi við forsvarsmenn Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar. Í fjárlagafrv. kemur fram að tap af rekstri flugstöðvarinnar er áætlað 114 millj. kr. Á þessu ári er flugstöðinni gert að reka sig án taps og er líklegt að það takist. Er það einkum hagstæðu gengi Bandaríkjadollars að þakka. Þegar rætt er um jafnvægi tekna og gjalda hjá flugstöðinni eru dráttarvextir ekki reiknaðir inn í dæmið og hefur aldrei verið gert. Hafa þær skuldir fallið á Ríkisábyrgðasjóð og nema þær nú um 300 millj. kr. Geta má þess að fjárskuldbindingar ríkissjóðs vegna flugstöðvarinnar nema um 3.700 millj. kr. en eins og fyrr segir eru vanskil um 300 millj. Tekjuafgangur fyrir afskriftir og fjármagnskostnaður er um það bil 200 millj. kr. á ári. Miðað við skuldastöðu flugstöðvarinnar lætur því nærri að hún geti með óbreyttum tekjum staðið undir tæpum helmingi skulda sem á henni hvíla. Bilið sem þarf að brúa í framtíðinni er því enn um 2.000 millj. kr. Reikna má með að flugstöðina vanti um 150 millj. kr. á ári í viðbótartekjur til að standa undir þessum skuldbindingum. Þá er ekki meðtalinn kostnaður við endurnýjun fjármuna. Í raun má segja þrátt fyrir allt að flugstöðin sé stórgróðafyrirtæki því tekjur sem verða til vegna hennar námu samtals 1.224,5 millj. kr. á sl. ári og hefur það hlutfall verið öll árin sem hún hefur starfað. Þegar ég tala um stórgróðafyrirtæki miða ég við þann mælikvarða, sem gerist um alla Evrópu og reyndar líka í Ameríku. Flugstöðin hefur hins vegar aldrei fengið nema lítinn hluta tekna ríkisins af starfsemi er tengist henni. Til dæmis renna um 320 millj. kr. á ári af farþegagjaldi til uppbyggingar flugvallarmannvirkja á landsbyggðinni þótt vissulega megi færa rök fyrir því að eðlilegt væri að hluti þeirra tekna rynni til að greiða niður byggingarkostnað Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar. Geta má þess að skömmu eftir að dýrar flugstöðvar höfðu verið opnaðar í Stykkishólmi og á Blönduósi sem kostaðar voru af þessum fjármunum lagðist áætlunarflug þangað niður. Þá fer allur hagnaður af Fríhöfninni beint til ríkissjóðs. Tekjur Fríhafnarinnar í fyrra voru 420 millj. kr. Hvarvetna annars staðar, t.d. í Evrópu, fer hagnaður fríhafna til viðkomandi flugstöðva. Má geta þess að á sínum tíma var það ætlun Evrópubandalagsins að afnema sérstöðu fríhafna. Fallið var frá því vegna þess að þá hefðu allar flugstöðvar í Evrópu farið á hausinn. Þessi ferill, þessar hundakúnstir í bókhaldi sem gerast þannig að stærstur hluti tekna sem verður til í flugstöðinni er færður í ríkissjóð eða í sérstök önnur og jafnvel óskyld verkefni, er mjög ámælisverður. Síðan er fjárhagur flugstöðvarinnar skilinn eftir í uppnámi með tilheyrandi vaxtakostnaði og erfiðleikum. Ég endurtek að flugstöðin er stórgróðafyrirtæki og jafnframt tel ég að hún sé rekin af myndarskap. Vissulega þarf að gera allt sem unnt er til að markaðssetja flugvöllinn og flugstöðina og treysti ég því að það verði gert. Í fjárlagafrv. kemur fram að á vegum ríkisstjórnarinnar er unnið að stefnumörkun um rekstur flugvallarins í framtíðinni. Mun sú athugun standa yfir eins og fyrr segir. Gert er ráð fyrir að gjaldskrá Áburðarverksmiðju ríkisins haldist óbreytt en rekstrargjöld hækki um 9,2 millj. kr. af völdum gengis- og verðlagsbreytinga umfram forsendur fjárlagafrv. Tekjuafgangur af rekstrinum verður þá aðeins 1,7 millj. kr. í stað 14,1 millj. kr. áður. Afborganir skammtímaskulda minnka sem þessu nemur. Rekstraráætlun Síldarverksmiðja ríkisins hefur verið endurskoðuð miðað við erfiðari rekstrarskilyrði. Breytingin frá fjárlagafrv. ber með sér að ekki er talið gerlegt að ná fram þeirri lækkun rekstrarkostnaðar sem að var stefnt án þess að tekjurnar lækki jafnframt verulega. Heildargjöld hækka um 121 millj. kr. og tekjur lækka um 8 millj. kr. samkvæmt þessu endurmati. Lagt er til að vandanum verði mætt með 130 millj. kr. lántöku. Forsendur fyrir áætlanir Byggingarsjóðs ríkisins hafa tekið talsverðum breytingum frá því að fjárlagafrv. var lagt fram. Í fyrsta lagi hafa allar lánahreyfingar verið endurmetnar miðað við breyttar verðlagshorfur. Í öðru lagi hefur verið lagt fram frv. um breytingar á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins, þar sem m.a. er stefnt að því að leggja niður skyldusparnað ungs fólks. Talið er að útstreymi af sparimerkjareikningum verði 1 milljarði hærri en í fyrri áætlun í kjölfar þessara breytinga. Í þriðja lagi skuldar Byggingarsjóður ríkisins 1.500 millj. kr. til ríkissjóðs vegna skammtímafyrirgreiðslu sem gerð var á árinu 1990. Vegna minnkandi sölu skuldabréfa til lífeyrissjóðanna er nú talið fullvíst að ekki náist að greiða nema í mesta lagi 900 millj. kr. af skuldinni á þessu ári. Stefnt er að því að afgangurinn greiðist á næsta ári og hækka áætlaðar afborganir því um 600 millj. kr. vegna þessa. Í fjórða lagi eru veitt lán skv. 11. gr. lækkuð um 50 millj. kr. og lántaka frá lífeyrissjóðum dregin saman sem því nemur. Lántaka Byggingarsjóðs verkamanna hækkar um sömu fjárhæð og verður þá unnt að lækka framlag ríkissjóðs um 50 millj. kr. þar. Til þess að standa undir þessum breytingum á fjárreiðum sjóðsins er nauðsynlegt að auka lántökur um 1.570 millj. kr. frá fjárlagafrv. Í nýrri áætlun Byggingarsjóðs verkamanna er miðað við að fylgt verði þeirri lánastefnu sem fram kom í fjárlagafrv. og að lánveitingar haldist í hendur við verðlagsbreytingar. Aðrar lánahreyfingar hafa einnig verið endurmetnar með hliðsjón af breyttum verðlagshorfum. Framlag úr ríkissjóði lækkar um 50 millj. kr. að tillögu meiri hluta fjárln. Á móti kemur að framlagið hækkar um 14 millj. kr. vegna breyttra verðlagsforsendna þannig að nettólækkunin verður 36 millj. kr. Fjárþörf sjóðsins eykst um 178 millj. kr. við þessar breytingar og er gert ráð fyrir að lántökur verði auknar sem því nemur. Framlag ríkissjóðs í Atvinnuleysistryggingasjóð lækkar um 500 millj. kr. í kjölfar samkomulags milli ríkis og sveitarfélaga um að þau leggi sjóðnum til sömu fjárhæð á næsta ári. Nokkur óvissa ríkir um fjárhag sjóðsins hvað varðar atvinnustig og bótaréttinn, sem hefur verið til athugunar hjá sérstakri nefnd á vegum heilbrrn. Á þessu stigi er þó miðað við óbreytta áætlun frá frv. Rekstraráætlun Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins hefur verið endurmetin með hliðsjón af breyttum verðlagshorfum. Þá hafa söluforsendur tekjuáætlunar verið endurskoðaðar og er nú gert ráð fyrir að tekjurnar lækki um 150 millj. kr. frá fjárlagafrv. Skil í ríkissjóð lækka sem því nemur. Fjárfesting hjá Lyfjaverslun ríkisins hækkar um tæpar 50 millj. kr. og verður því mætt bæði með framlögum frá rekstri og lántöku. Fyrirhugað er að fjárfesta í gagngerum endurbótum í framleiðsludeild fyrirtækisins. Að öðru leyti breytast fjárhæðir í samræmi við verðlagshækkanir umfram forsendur fjárlagafrv. Nýr liður er nú tekinn inn í B-hluta fjárlaga, á fjárlaganúmer 29-972 undir heitinu Lánasýsla ríkisins, Framkvæmdasjóður Íslands. Lánasýslu ríkisins hefur verið falið að annast uppgjör Framkvæmdasjóðs Íslands, en þeirri starfsemi verður þó haldið aðgreindri í framsetningu fjárlaga. Rifjað skal upp að í ársbyrjun var lögum um framkvæmdasjóðinn breytt þannig að Lánasýslu ríkisins var falin umsjón með fjárreiðum sjóðsins og hefðbundin starfsemi hans var lögð af. Jafnframt var létt af sjóðnum 1.700 millj. kr. Nú liggur ekki fyrir hvort eða í hvaða mæli afskrifa þarf eignir sjóðsins umfram það sem þegar hefur verið gert. Eignir sjóðsins eru annars vegar í formi endurlána til fjarfestingarlánasjóða og hins vegar í eignum fiskeldisfyrirtækja. Það mun skýrast af því hvernig tekst til að selja umræddar eignir. Rétt þykir að sýna fjárreiður sjóðsins í fjárlögum eins og ég hef greint hér frá og í ríkisreiningi þar sem fjmrh. fyrir hönd ríkissjóðs ber ábyrgð á sjóðnum og öllum ákvörðunum sem honum tengjast. Áætlun Póst- og símamálastofnunar hefur verið endurmetin með hliðsjón af breyttum verðlags- og rekstrarforsendum. Heildarútgjöld eru áætluð 78 millj. kr. hærri en í fjárlagafrv. og tekjur 97 millj. kr. hærri. Skýrist það einkum af hærri verðlagsspá, auk kostnaðar og tekna við stefnubirtingar, en ákveðið hefur verið að póstburðarfólk geti eftirleiðis komið stefnum á framfæri við aðila. Fjárfesting vegna Cantat-ljósleiðara verður 180 millj. kr. hærri en í frv., en það var ekki búið að taka fjármagnskostnaðinn með í reikninginn. Lántökur aukast um sömu fjárhæð. Þá verður gerð breyting á bókhaldi fyrirtækisins á næsta ári sem leiðir til breyttrar framsetningar á áætluninni. Við þessa breytingu hækka önnur rekstrargjöld um 720 millj. kr. en á móti hækka tekjur af seldum vörum og þjónustu um sömu fjárhæð, þannig að nettóáhrifin á afkomuna verða engin. Gert er ráð fyrir að tekjur B-hluta Vegagerðar ríkisins hækki í samræmi við breyttar verðlagshorfur, eða heldur meira en miðað var við í fjárlagafrv. Verðlagsbreytingin hefur minni áhrif á gjaldahliðina, enda er miðað við að laun verði óbreytt. Gert er ráð fyrir að svigrúmið sem þannig myndast verði nýtt til viðhalds á tækjakosti og húsnæði. Framsetningu áætlunar fyrir B-hluta Vegagerðarinnar hefur verið nokkuð áfátt. Lagðar eru saman í einum reikningi nokkrar mismunandi rekstrareiningar, svo sem véladeild, birgðadeild og rekstur umdæmisstöðva, sem auk þess eiga í miklum innbyrðis viðskiptum, og geta fjárhæðir þannig verið margtaldar í veltutölum. Stefnt er að því að í næsta frv. verði framsetningu áætlunarinnar breytt þannig að hún gefi skýrari mynd af þeim rekstrareiningum sem henni er ætlað að lýsa. Talsverður bati verður á afkomu Rafmagnsveitna ríkisins miðað við fyrri áætlun frv. Tekjuáætlun miðast við að gjaldskrár hækki um 4% í framhaldi af sömu hækkun taxta frá Landsvirkjun. Leiðir það til tekjuaukningar að fjárhæð 120 millj. kr. en gjöld hækka á móti um 75 millj. kr. Önnur rekstrargjöld lækka jafnframt um 200 millj. kr. frá fyrri áætlun þar sem ekki kemur til niðurfellingar á endurgreiðslum virðisaukaskatts eins og fyrirhugað hafði verið. Gert er ráð fyrir að þessar breytingar dugi til að eyða þeirri fjárvöntun hjá fyrirtækinu sem fram kom í fjárlagafrv. Þá er rétt að víkja að tillögu sem fjárln. gerði við 7. gr. Sú tillaga er á þá lund að skattvísitala verði hækkuð úr 100 stigum miðað við árið 1992 í 100,38 stig. Ég vil taka það fram að sjálfsögðu að það er meiri hluti fjárln. sem gerir þessa tillögu. Virðulegi forseti. Ég hef nú lokið við að gera grein fyrir tillögum meiri hluta fjárln. Eins og fram kemur í nál. hafa meiri og minni hluti staðið saman að athugun allra erinda, en ábyrgð á meginstefnumiðum í frv. hvílir að sjálfsögðu á stjórnarþingmönnum. Minni hlutinn hefur skilað séráliti, en öll nefndin flytur sameiginlega fjölmargar breytingartillögur. Ég hef nú lokið við að gera grein fyrir brtt. meiri hluta fjárln. við 3. umr. Um leið og ég ítreka þakkir til samnefndarmanna minna vil ég ljúka máli mínu með því að leggja til að tillögurnar verði samþykktar og fjárlög fyrir árið 1993 verði samþykkt sem lög frá Alþingi með þessum breytingum. --- Ég hef lokið máli mínu, herra forseti.

Herra forseti. Fjárln. hefur nú lokið vinnu sinni fyrir 3. umr. fjárlaga og ég vil í upphafi máls míns þakka félögum mínum í nefndinni fyrir samstarfið sem eins og hefur komið fram hér áður hefur verið gott. Ég vil einnig á ný þakka bæði starfsfólki þingsins og embættismönnum úr hinum ýmsu ráðuneytum og stofnunum sem til okkar hafa komið og aflað fyrir okkur upplýsinga. Það hefur verið allt saman á hinn besta veg. Við 3. umr. fjárlaga hefur fjárln. m.a. unnið að hinum hefðbundnu störfum við að fara yfir tekjuhlið fjárlaga, ræða við B-hluta stofnanir, skoða þær brtt. sem dregnar voru til baka við 2. umr. fjárlaga og fara yfir 6. gr. fjárlaga sem fjallar um ýmsar heimildir til fjmrh. að gera margs konar ráðstafanir, einkum við kaup eða sölu ríkiseigna. Ég vil í upphafi gera nokkuð að umræðuefni þau vinnubrögð sem hafa tíðkast hér og eru ekki ný við tekjuhlið fjárlaga. Fjárln. byrjar sína vinnu á haustin þegar þing kemur saman, er reyndar byrjuð sína vinnu nokkuð fyrr hvað varðar gjaldahlið fjárlaganna, og strax í september er hún byrjuð að kalla til fundar við sig forsvarsmenn ýmissa sveitarfélaga og tala við þá um þeirra óskir varðandi gjaldahliðina. Það er nú svo að einhvern veginn finnst mér að það sé erfitt að deila út gjöldum án þess að vita hverjar tekjurnar verða. Það er farið aftan að hlutunum að í síðustu vikunni sem þessi vinna stendur, þegar búið er að vinna að þessum málum í marga mánuði, þá koma einhverjar áætlanir um það á einum degi hverjar tekjur ríkisins koma til með að verða að lokum. En í því frhnál. sem ég mæli fyrir og er frá minni hluta fjárln. fjöllum við um tekjuhliðina, um breytingar á gjaldahlið, um viðræður við nokkrar stofnanir í B-hluta og höfum síðan nokkur lokaorð. Ég vil með nokkrum orðum fylgja þessu frhnál. úr hlaði. Varðandi tekjuhliðina átti fjárln. við mikla örðugleika að etja í sínu starfi og þeir örðugleikar eru vegna þess að hér í desember hefur mikið uppnám verið í ríkisstjórnarflokkunum og það hafa birst síðbúnar og illa undirbúnar ríkisstjórnarákvarðanir sem stafa af deilum í þingflokkum stjórnarliða og milli þingflokka þeirra og þær hafa gert nefndinni erfitt fyrir í starfi sínu. Ákvarðanir sem hafa birst í yfirlýsingum ríkisstjórnarinnar og verið kynntar nefndinni af einstökum ráðherrum hafa verið dregnar til baka, bæði vegna innbyrðis sundurlyndis í stjórnarflokkunum og ekki síður vegna snarpra viðbragða í þjóðfélaginu þannig að fjárln. hefur átt við mjög mikla erfiðleika og óvissu að etja í starfi sínu hvað varðar tekjuhliðina, og hvað varðar gjaldahliðina einnig því ekki síður hefur hringlandahátturinn verið mikill þar. En þó að ýmis atriði hafi verið dregin til baka, þá standa þó eftir ákvarðanir í frv. sem eiga enn eftir að auka á sundrungu og átök í þjóðfélaginu og auka óvissu um það að þetta fjárlagafrv. sem við erum með hér í höndunum sé raunhæft. Mun ég síðar í máli mínu víkja nokkuð að þeim atriðum nánar í umfjöllun um tekjuhliðina og í stuttri umfjöllun um gjaldahliðina eða þær breytingar sem þar hafa verið gerðar. Efh.- og viðskn. á að fjalla um tekjuhlið fjárlaga samkvæmt þingsköpum og hún á að skila áliti til fjárln. um tekjuhliðina. Efh.- og viðskn. hefur ekki síður átt erfitt með að fóta sig á hlutunum en fjárln., en hún skilar áliti um tekjuhlið fjárlaga þar sem hún leggur til að allri tekjuhliðinni og skattafrv. sem eru undirstaða hennar verði vísað til ríkisstjórnarinnar þar sem þessi mál séu öll það óljós og það illa undirbúin að slíkt sé nauðsynlegt. Ég vil vitna í álit minni hluta efh.- og viðskn. um frv. til laga um breytingar í skattamálum sem er ein af undirstöðum tekjuöflunar ríkissjóðs og langveigamesta breytingin sem gerð er á tekjuhliðinni, en þar segir, með leyfi forseta, í lokasetningu þess ítarlega nál. sem nefndin sendi frá sér á þessum stutta tíma: ,,Ýmis atriði frv. eru enn óljós þegar þetta nál. er ritað. Ekki hafa fengist upplýsingar um allar brtt. meiri hlutans og því er ekki mögulegt að gera grein fyrir þeim hér. Minni hlutinn telur með tilvísun til framangreinds rökstuðnings að frv. þetta sé á engan hátt hæft til afgreiðslu. Allt of lítið er vitað um afleiðingar þess. Ekki hefur reynst unnt að fara nægilega vel ofan í lögfræðileg álitamál. Alvarlegust eru þó hin hörðu viðbrögð sem málið hefur fengið. Í öllum þeim umsögnum, sem fylgja nál. okkar, kemur fram hörð gagnrýni á frv. Þeir sem að þessu nál. standa muna ekki eftir jafnalvarlegum athugasemdum við nokkurt frumvarp sem ríkisstjórnir hafa flutt í skattamálum. Með tilliti til ofanritaðs leggur minni hluti nefndarinnar til að málinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar.`` Þær umsagnir sem hafa borist til nefndarinnar eru nú ekki neitt smáræði. Þær eru í þessari bók sem hér er og eru hörð gagnrýni á þetta frv. Það má nærri geta að minni hluti fjárln. átti úr vöndu að ráða þegar þessi umsögn minni hluta efh.- og viðskn. barst en eigi að síður varð niðurstaða minni hluta fjárln. að vegna þess að nefndin hefur unnið eftir bestu getu að skiptingu á gjaldahlið frv. þá leggur hún til að það verði setið hjá við afgreiðslu frv. og alls ekki borin ábyrgð á því en það væri auðvitað full ástæða til þess þó að þessi hafi orðið niðurstaðan að vísa þessu máli öllu saman frá og til ríkisstjórnarinnar. Slík er óvissan og slík er sundrungin sem þetta frv. á eftir að valda ef það verður samþykkt eins og það liggur fyrir nú. Þess vegna vill minni hluti fjárln. enga ábyrgð taka á þessu frv. eða lokaafgreiðslu og þess og það er niðurstaðan í þessu nál. Ef vikið er síðan að tekjuhliðinni á ný, þá er það svo að hér hafa verið til umfjöllunar nú í desember fjöldamörg veigamikil frv. í skattamálum hvers konar og ég hef rakið það að slík vinnubrögð væru ekki til mikillar fyrirmyndar því að löggjöf um skattamál er einhver sú vandmeðfarnasta sem Alþingi stendur frammi fyrir. Löggjöf um skattamál er full af smáatriðum sem hafa gífurleg áhrif úti í þjóðfélaginu og það eru alveg furðuleg vinnubrögð að leggja fram frv. um skattamál á lokadögum þingsins. Ef vel ætti að vera þyrftu þessi frumvörp að leggjast fram með fjárlagafrv. sjálfu og vinnast jafnframt þeim og auðvitað að liggja fyrir hverjar tekjurnar verða áður en endanlega er gengið frá því hver gjöldin verða. Ég mun nú rekja nokkur atriði varðandi tekjuhliðina og byrja á skatthlutfalli fyrirtækja. Í fjárlagafrv. var gert ráð fyrir því að skatthlutfall í tekjuskatti fyrirtækja yrði lækkað úr 45% í 33%. Síðan hófust miklar kúvendingar fram og aftur eins og í flestöllum málum sem varða þetta frv. Undirbúningurinn virðist hafa verið með þeim hætti að með eindæmum er og ætíð var verið að breyta ákvörðunum frá degi til dags. Skatthlutfallið endaði í 39% og horfið var frá breytingum á reglum um útborgun arðs. Sannleikurinn er sá að þessi breyting í tekjuskatti fyrirtækja er ekki það bjargráð fyrir atvinnulífið sem látið er í veðri vaka. Hún kemur fyrst og fremst þeim fyrirtækjum til góða sem eru með tekjur og tekjuafgang í sínum rekstri fyrir, en hún kemur að engu leyti þeim til góða sem berjast í bökkum og það eru þau fyrirtæki sem efnahagsaðgerðir ríkisstjórnarinnar þurfa að létta róðurinn fyrir. Þetta ákvæði gerir það ekki. Sömu sögu er að segja um álagningu virðisaukaskattsins. Í frv. er gert ráð fyrir að afla 1.800 millj. kr. viðbótartekna með breytingum á lögum um virðisaukaskatt sem voru í því fólgnar að draga úr skattfrelsi ýmissa neysluþátta sem nú eru án virðisaukaskatts og afnámi endurgreiðslna til sveitarfélaganna vegna ýmiss konar þjónustu. Þessar hugmyndir hafa breyst verulega. Í fyrsta lagi var ákveðið að taka upp nýtt þrep í virðisaukaskatti, 14%, á ýmiss konar þjónustu. Jafnframt var fallið frá álögum á sveitarfélögin í þessu formi en ákveðið að þau leggi fram sérstakt framlag í Atvinnuleysistryggingasjóð. Í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um aðgerðir í efnahagsmálum frá 23. nóv. sl. var gert ráð fyrir því að virðisaukaskatturinn skilaði 800 millj. kr. í auknum tekjum en með breytingum á gildistökuákvæði hins nýja skattþreps er tekjuaukinn áætlaður 300 millj. Þegar tekið hefur verið tillit til endurgreiðslu til sveitarfélaganna sem nemur 600 millj. kr. og samdráttar vegna minnkandi veltu í þjóðfélaginu um 100 millj. kr. er niðurstaðan sú að áætlaðar tekjur af virðisaukaskatti lækka um 400 millj. kr. frá frv. Þetta lítur ekki svo illa út, en í þessu sambandi er rétt að geta þess og minna á að heildarupphæð virðisaukaskatts hækkar frá árinu í ár úr 39,6 milljörðum kr. í 41 milljarð eða um 1.400 millj. kr. Það er niðurstaðan eftir alla þessa fimleika sem eru reyndar alveg með ólíkindum og hugmyndirnar sem hafa fæðst og dáið varðandi þennan virðisaukaskatt, það er fjölbreytileg flóra.  Þá komum við að þeim kafla í tekjuhliðinni sem samdráttur í veltu í þjóðfélaginu skapar. Hann hefur áhrif á innflutning og vörugjöld og ýmsa aðra tekjuliði frv. Það er því atvinnustefnan og hvernig tekst að sjá atvinnulífinu farborða þannig að hjólin snúist og það sé velta í þjóðfélaginu sem ekki síst skiptir sköpum um afkomu ríkissjóðs á næsta ári. En um það atvinnustig sem verður, um þá veltu sem verður í þjóðfélaginu, er gífurleg óvissa eins og ég kem að síðar. Samkvæmt fjárlagafrv. var gert ráð fyrir að sérstakt bensíngjald hækki um 300 millj. kr. til að mæta niðurfellingu jöfnunargjalds sem verður að fella niður samkvæmt lögum. Í aðgerðum sem kynntar voru í nóvember var gert ráð fyrir að innheimta 300 millj. kr. með hækkun bensíngjalds til þess að standa straum af atvinnuskapandi aðgerðum í formi viðhaldsverkefna sem voru áætlaðar 500 millj. kr. Þessi viðhaldsverkefni voru áformuð í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá 23. nóv. og áttu að fara til viðhalds opinberra bygginga til sérstaks átaks í atvinnumálum. Þetta voru góð áform sem okkur í minni hlutanum leist vel á. Þetta hefði skapað atvinnu, þetta hefði sparað fé þegar fram í sækir og verið á allan hátt góð aðgerð. En það kom því miður í ljós að þetta voru bara loftkastalar og meiri hluti fjárln. gekk í það verk að skera niður þessa loftkastala og nú er gert ráð fyrir að verja 100 millj. kr. til þessara verkefna samkvæmt tillögum meiri hlutans. Innheimta bensíngjaldsins hófst eigi að síður með breytingu á bensínverði þann 1. des. sl. og til að mæta því liggur nú fyrir Alþingi frv. um breytingu á lögum um fjáröflun til vegagerðar þar sem gert er ráð fyrir að innheimta sérstakt bensíngjald sem renni beint í ríkissjóð að upphæð 780 millj. kr. Eins og þingmönnum er kunnugt rennur bensíngjaldið að stórum hluta til vegagerðar en nú er verið að auka hlutann sem rennur beint í ríkissjóð og hafin var innheimta á þessu gjaldi 1. des. til þess að standa straum af verkefnum sem hvergi voru til nema í dagdraumum ríkisstjórnarinnar. Þetta eru náttúrlega fáheyrð vinnubrögð og það er alveg furðulegt hvað hringlandahátturinn er mikill, en það versta í þessu er að með þessum vinnubrögðum er verið að vekja væntingar um atvinnusköpun úti í þjóðfélaginu sem verður svo ekkert af. Það er hið versta við þetta mál. Mestu breytingarnar á tekjuhliðinni eru þó í álagningu tekjuskatts þó það komi ekki fram í aukningu á tekjum ríkissjóðs vegna þess að það eru endurgreiddir 4 milljarðar kr. til sveitarfélaganna til að bæta þeim tekjumissi vegna niðurfellingar aðstöðugjalds. Þessar breytingar fela þó í sér stórauknar skattaálögur á allan almenning. Ljóst er að ríkisstjórnin hefur gefist upp við að afla tekna frá þeim sem betur mega sín. Það hefur verið horfið frá áformum um fjármagnstekjuskatt og ákvarðanir um takmarkaðan hátekjuskatt eru tímabundnar. Það hafa staðið yfir miklar umræður á Alþingi í allan gærdag um skattaálögur ríkisstjórnarinnar. Í áliti meiri hluta efh.- og viðskn. sem einnig fylgir nál. meiri hluta fjárln. eru raktar þessar breytingar, þessar skattaálögur í tekjuskattinum og allar þær álögur sem koma fram, þær skattbreytingar sem gerðar eru og hafa áhrif á tekjuáætlun fjárlaga. En þær eru eftirfarandi, með leyfi forseta: Breytingar á lögum um tekjuskatt og eignarskatt upp á 3.800 millj. kr. Virðisaukaskattur um 1.300 millj. kr. Bensíngjald, sem ég minntist á áðan, 780 millj. kr. Tryggingagjald 50 millj. kr. Af þessari tekjuöflun fara 4 milljarðar sem framlag til sveitarfélaga vegna niðurfellingar aðstöðugjalds. Auk þess er í frv. gert ráð fyrir framlengingu á gildandi lögum um skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði sem skilar 435 millj. kr. á næsta ári. Þá er í frv. breyting á lögum um umboðsþóknun á gjaldeyrisviðskiptum sem felur í sér lækkun frá núgildandi lögum, eða um 200 millj. í tekjur í stað 315 millj. kr. tekna á árinu 1992. Þegar þetta hefur allt verið dregið saman koma út viðbótarálögur upp á 1.815 millj. kr. Eins og fram kom borgar ríkissjóður 4 milljarða til sveitarfélaganna vegna niðurfellingar aðstöðugjaldsins en það er náttúrlega engin vissa fyrir því hver verða verðlagsáhrif til lækkunar á niðurfellingu aðstöðugjaldsins. Það er a.m.k. ósköp hætt við því að það komi ekki fram nema hluti af þeirri upphæð í verðlaginu, bæði vegna afkomu fyrirtækja og einnig vegna þess að verðlag er komið nokkuð á skrið um þessar mundir þannig að það er erfitt fyrir neytendur að átta sig á því hvað er hvers í verðhækkunum í verslunum eins og stendur.

Má forseti grennslast um það hjá hv. þm. hvort hann á mikið mál eftir eða hvort hann getur lokið ræðu sinni á fimm mínútum eða svo, því það hefur verið óskað eftir því að gera hlé á fundinum vegna þingflokksfunda. Ef hann ætti stutt eftir þá mætti hann ljúka ræðu sinni.

Ég á nú töluvert eftir og er áreiðanlega ekki hálfnaður.

Þá óskar forseti eftir því að hv. þm. geri hlé á sinni ræðu.

Ég er fús að fresta minni ræðu og mun þá halda áfram þegar forseti kallar til fundar á ný. --- Fundarhlé.

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hér hljóðs um þingsköp til þess að vekja athygli hæstv. forseta og hv. þm. á því að sá vinnutími sem okkur þingmönnum hefur verið boðið upp á hér síðustu viku er með eindæmum. Við vorum flestöll, eða þau sem sátu hér næturfund, til klukkan hálffjögur í nótt og þingfundur hófst að nýju kl. hálfellefu í morgun. Þeim þingfundi var frestað kl. tólf til þess að halda þingflokksfundi. Þeim þingflokksfundi var að ljúka og nú á að halda áfram þingfundi ásamt því að eftir atkvæðagreiðslu verður klukkutíma hlé að mér er tjáð. En á sama tíma eiga tvær nefndir að funda í þinginu, sjútvn. og utanrmn. Ég vil því spyrja hæstv. forseta hvort ekki sé mál til komið að gefa þingmönnum annaðhvort a.m.k. matartíma eða svefntíma, svona rétt hæfilegan.

Það er nú einu sinni svo að við þingmenn erum vanir því að hafa takmarkaðan svefntíma á þessum árstíma og höfum oft þurft að leggja á okkur miklar vökur. Forseti er ekkert undanskilin því að finnast það slæmt en einhvern veginn lendum við alltaf í þessu á hv. Alþingi og reynum að leggja það á okkur að hafa langan vinnutíma til þess að geta, eins og annað fólk í þjóðfélaginu, haldið upp á jólahátíðina. En við höfum ýmis verk sem við þurfum að vinna og afgreiða áður en hátíðin gengur í garð og hver fer til síns heima. Það hefur verið reynt að fara eftir óskum hv. þm. eða þingflokka um hlé og það hefur einmitt verið gert nú. Það var óskað eftir hléi á milli tólf og hálfeitt þar sem þingflokkar vildu hittast fyrir atkvæðagreiðslu. Það var búið að tilkynna að hér yrði atkvæðagreiðsla kl. hálfeitt og það var einnig búið að óska eftir klukkutíma hléi til nefndafunda, milli eitt og tvö að vísu, en gert ráð fyrir því að það gæti breyst ef atkvæðagreiðslan tæki lengri tíma sem er alveg augljóst að hún mun gera. Ef það er eindregin ósk fundarins að hér verði gert matarhlé nú þá er ekkert því til fyrirstöðu af hálfu forseta því ekki vill forseti verða til þess að hv. þm. geti ekki fengið sína maganæringu þegar nauðsyn krefur. Þessi ósk hefur komið frá hv. 6. þm. Vestf. og ef það verða fleiri óskir um það þá er forseti til reiðu eins og venjulega að verða við slíkum óskum.

Virðulegi forseti. Það er vissulega rétt hjá hv. 6. þm. Vestf. að hér hefur verið mikið að gera eins og venjulega á þessum árstíma. Ég vildi leggja til að gengið yrði til þeirrar atkvæðagreiðslu sem hér hefur verið boðuð og allir þingmenn greinilega átt von á. Síðan er hlé á milli eitt og tvö og þá geta þeir gengið til snæðings sem ekki sitja á nefndafundum. Þeir sem sitja í þessum nefndum geta væntanlega fengið næringu inn á nefndarfundinn og þar sem ég á sæti á þeim fundi vil ég beina þeim tilmælum til formanna þessara tveggja nefnda að þeir hafi forgöngu um að það verði hægt.

Forseta finnst þetta vera góð ábending og það þekkja allir hv. þm. að það hefur verið mjög auðvelt að fá næringu á nefndafundum þegar óskað er eftir því. Vonar forseti að málið leysist farsællega með þessum hætti og nú getum við öll gengið til dagskrár að nýju.

Virðulegur forseti. Þeir sem standa að nál. minni hlutans muna ekki eftir jafnalvarlegum athugasemdum við nokkurt frv. sem ríkisstjórnir hafa flutt í skattamálum. Þessu til staðfestu má vitna til athugasemda frá Alþýðusambandi Íslands, en þar segir m.a.: ,,ASÍ lýsir sig mótfallið þeirri stefnu stjórnvalda að leggja stöðugt þyngri byrðar á láglaunafólk, barnafólk og það fólk sem er að koma sér upp húsnæði á sama tíma og aðrir sleppa.`` Í ályktun frá Verkamannafélaginu Dagsbrún, segir m.a.: ,,Þá kom fram á fundinum að stjórnarflokkarnir hefðu svikið öll þau loforð sem þeir gáfu fyrir síðustu kosningar.`` Og frá Vinnuveitendasambandi Íslands segir þetta m.a.: ,,Allt er þetta vitni um slæm samskipti ríkisstjórnar og aðila vinnumarkaðarins og er vísbending um það að ríkisstjórninni er ekki treystandi til að varða veginn í því alvarlega efnahagsástandi sem nú ríkir.`` Minni hluti efh.- og viðskn. er sammála þessu mati Vinnuveitendasambandsins. Við teljum að þetta mál þurfi miklu frekari vinnslu og undirbúning, það þurfi að vinna það í samráði við aðila vinnumarkaðarins til að komast hjá átökum þar á komandi vetri. Það verður að nást sátt í þessum málum og því er eina leiðin að taka þetta mál til baka, vinna það betur og þótt við höfum ekki mikið traust á núverandi ríkisstjórn þá sjáum við enga aðra leið betri en að vísa málinu þangað. Við lýsum okkur reiðubúin til samstarfs í málinu við núv. hæstv. ríkisstjórn og aðila vinnumarkaðarins og leggjum því til að málinu sé vísað til ríkisstjórnarinnar.

Virðulegi forseti. Hér er um að ræða að verið er að lækka persónufrádrátt um 400 kr. en það er 4.800 kr. lækkun á ári, upphæð sem kemur eins og flatur nefskattur á alla tekjuskattsgreiðendur og er því sannarlega þyngst högg fyrir þá sem lægstar hafa tekjurnar. Þetta bætist ofan á það sem var verið að enda við að afgreiða áðan, þ.e. að skatturinn er hækkaður um 1,5%. Miðstjórn Alþýðusambands Íslands hefur á það bent að í tíð núv. ríkisstjórnar hafi skattleysismörkin verið lækkuð úr tæpum 63.000 kr. í 57.000 kr. eða um 6.000 kr. á mánuði. Skattbyrði einstaklings með 63.000 kr. tekjur er aukin um 3,6%. Þetta eru miklar skattaálögur sem leggjast með alveg sérstökum þunga á þá sem minnst bera úr býtum í þjóðfélagi okkar. Við stjórnarandstæðingar erum þessu eindregið andvígir og segjum því nei.

Virðulegi forseti. Sérstakur tekjuskattur manna er 5% skattur sem leggst ofan á tekjur einstaklinga sem eru 200 þús. kr. og hærri hjá einstaklingum og 400 þús. kr. hjá hjónum. Þetta kallar ríkisstjórnin hátekjuskatt. Það er ljóst að Sjálfstfl. er á móti þessum skatti en telur hann nauðsynlegan af sálfræðilegum ástæðum. Tekjuöflun sem beinist að þeim sem betur mega sín er mun réttlátari en ýmislegt annað sem lagt er til í frv. þessu þótt tillagan skili reyndar litlu, en í framkvæmd er verið að hverfa til fyrri hátta í innheimtu skatta og mun það m.a. bitna á sjómönnum. Stjórnarandstaðan telur rétt að ríkisstjórnin beri pólitíska og sálfræðilega ábyrgð á sinni skattastefnu og mun því sitja hjá við þennan kafla laganna.

Virðulegi forseti. Það er að mínu viti ákaflega brýnt að með löggjöf sé stuðlað að því að fólk safni fé til þess að kaupa húsnæði síðar á æviskeiðinu. Að gera það samhliða að afnema skyldusparnað og allan skattalegan hvata til húsnæðissparnaðar tel ég vera ákaflega ranga aðgerð sem stuðli fremur að því að fólk eigi ekki nauðsynlegt fé þegar að því kemur að kaupa húsnæði og ég segi því nei við þessum greinum frv.

Virðulegur forseti. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að efla húsnæðissparnað, ekki síst hjá ungu fólki og mér finnst það vera mjög óráðleg ráðstöfun að afleggja nú skyldusparnað ungs fólks hjá Húsnæðisstofnun og þessa húsnæðissparnðarreikninga, að gera þetta tvennt á sama tíma. Húsnæðissparnaður dregur úr lánsfjárþörf ungs fólk þegar það kaupir sér húsnæði. Hann dregur þar af leiðandi úr vaxtagreiðslum og þar af leiðandi úr vaxtabótagreiðslum ríkissjóðs síðar meir. Því tel ég að hér sé mjög vafasamur sparnaður á ferðinni hjá ríkisvaldinu. Ég tel að það sé ekki síður ástæða til að veita skattafslátt út á húsnæðissparnað en húsnæðisskuldir. Þá vil ég benda á það að í þeim ákvæðum sem hér liggja fyrir til afgreiðslu er ekki tekið á binditíma reikninganna en hann getur verið allt að 10 árum. Ef ríkisvaldið breytir þeim forsendum sem voru þegar fólk stofnaði þessa reikninga þá lít ég svo á að eigendur reikninganna eigi að vera lausir allra mála. Það er hins vegar ekki tekið á því í þessum ákvæðum. Ég er andvíg þessum breytingum og segi nei.

Virðulegur forseti. Þetta er í fimmtánda skipti sem þessi skattur er á lagður til bráðabirgða. Ég tel að það sé rétt að leggja þennan skatt á áfram, ekki síst í ljósi þess að þjónustuaðilar og verslunarrekstur verður fyrir allmikilli léttingu í sinni skattbyrði vegna niðurfellingar aðstöðugjaldsins og mun ég því styðja þetta ákvæði frv. Ég vil hins vegar benda á þá staðreynd að í þessi fimmtán skipti sem skatturinn hefur verið framlengdur hefur Sjálfstfl. ávallt barist á móti framlengingunni. Ég vænti þess að svo sé einnig nú, en því hefur hins vegar verið lýst yfir að Sjálfstfl. muni greiða atkvæði með honum. Þetta lýsir best hversu lítið er að marka yfirlýsingar Sjálfstfl. í skattamálum.

Virðulegi forseti. Við erum hér komnir að þeim kafla þar sem kveður á um hækkun á virðisaukaskatti eða að taka upp nýtt 14% skattstig, m.a. á ferðaþjónustu. Að mati okkar í minni hluta efh.- og viðskn. leiða þær breytingar á virðisaukaskatti sem fyrirhugaðar eru til aukinnar óvissu í atvinnumálum. Minni hlutinn er þeirrar skoðunar að breytingin muni ekki skila þeim tekjuauka sem ætlunin er, m.a. vegna minnkandi umsvifa í atvinnulífinu og við höfum reyndar fengið staðfestingu á þeirri skoðun okkar með úttekt Þjóðhagsstofnunar. Virðisaukaskattur á ferðaþjónustu mun leiða til samdráttar í atvinnugreininni og fækka störfum á tímum vaxandi atvinnuleysis. Það er óskynsamleg ráðstöfun að stöðva þannig helsta vaxtarbrodd í íslensku atvinnulífi. Það er vaxandi samkeppni um ferðamenn í heiminum, en þessi unga atvinnugrein Íslendinga hefur átt við byrjunarörðugleika að stríða. Í umsögnum um málið kemur eftirfarandi fram, m.a. frá VSÍ. ,,Það væri grátbroslegt framlag stjórnvalda til atvinnuuppbyggingar og í reynd sértæk skattheimta á það sem menn vona nú að geti orðið vaxtarbroddur í atvinnumálum framtíðarinnar. Þessi skattheimta má ekki ganga fram eins og boðið er því hækkun á borð við tveggja ára verðbólgu í OECD hlýtur að leiða til kyrkings í atvinnugreininni.`` Í umsögn Félags íslenskra ferðaskrifstofa segir m.a., með leyfi forseta: ,,Því harmar Félag íslenskra ferðaskrifstofa að um leið og áralöng barátta ferðaþjónustu á Íslandi fyrir jafnræði gagnvart öðrum gjaldeyrisskapandi atvinnugreinum hvað varðar aðstöðugjöld og tryggingargjöld er að bera árangur er sá ávinningur samtímis dreginn til baka og gott betur með álagningu virðisaukaskatts.`` Og áfram segir, með leyfi virðulegs forseta, í umsögn Sambands veitinga- og gistihúsaeigenda: ,,Á haustmánuðum fóru fram viðræður við fulltrúa stjórnvalda um það hvernig hægt væri að bæta rekstrarskilyrði ferðaþjónustu í síaukinni samkeppni á alþjóðavettvangi. Það er því mikið áfall fyrir ferðaþjónustuna að svarið skuli vera aukin skattheimta.`` Með tilliti til þessa mun ég greiða atkvæði gegn þessari hækkun á virðisaukaskattinum.

Virðulegi forseti. Ef þessi grein verður samþykkt blasir við samdráttur, ef ekki gjaldþrot, í bóka- og blaðaútgáfu. Með þeim 14% virðisaukaskatti sem ríkisstjórnin ætlar að leggja á má reikna með að allt að 100 störf muni leggjast niður eða flytjast úr landi að mati Þjóðhagsstofnunar. Í greinargerð Þjóðhagsstofnunar segir að samkvæmt þessu megi ætla að bóka-, blaða- og tímaritaútgáfa muni dragast saman um 10--11% í heild í kjölfar 14% verðhækkunar. Í því vaxandi atvinnuleysi sem við okkur blasir er þetta óafsakanleg og óskynsamleg aðgerð enda magnar hún þann samdrátt sem þegar blasir við okkur. Jafnframt felur þessi tillögugrein í sér atlögu að bókmenntum og menningu þjóðarinnar. Stjórnarandstaðan mótmælir þessari tillögu harðlega og mun greiða atkvæði gegn henni.

Virðulegi forseti. Það er ljóst að sú ákvörðun síðustu ríkisstjórnar að fella niður virðisaukaskatt af bókaútgáfu hefur haft stórfelld jákvæð áhrif á bókaútgáfu og reyndar menningarstarfsemi almennt á Íslandi, ekki aðeins á sviði ritlistar og bókaútgáfu. Nú er gert ráð fyrir að taka upp virðisaukaskatt á bókum og tímaritum og taka inn af því mörg hundruð millj. kr. Mér telst svo til að sú innheimta í ríkissjóð á bókum og bókaútgáfu, sem hér er gert ráð fyrir, jafngildi því að strika út fjárveitingar úr ríkissjóði, sérstaklega til eftirfarandi liða: Til Kvikmyndasjóðs. Allur liðurinn Listir, framlög er strikaður út. Listskreytingasjóður er strikaður út. Allt framlagið til Sinfóníuhljómsveitar Íslands og allt fram lagið til Þjóðleikhússins. Með öðrum orðum er gert ráð fyrir að menningarstarfsemin sjálf fjármagni framvegis alla þessa liði. Þetta jafngildir því að það sé verið að strika út framlög til þessara mikilvægu menningarþátta. Við hljótum að mótmæla þessu, virðulegi forseti, ekki síst á þeim tímum þegar gert er ráð fyrir því af núv. ríkisstjórn að stóraukin verði samskipti við erlenda aðila með ýmsum hætti og þá ríður á að menningarstarfsemin í landinu sé sem allra öflugust. Hér er með öðrum orðum uppi tillaga af hálfu ríkisstjórnarinnar um að veikja grundvallarforsendur íslenskrar menningar, vaxtarmöguleika hennar og getu. Þess vegna hljótum við að sameinast um að segja nei og áskiljum okkur rétt til þess að beita okkur fyrir því á síðari stigum að taka það upp á ný að þessi þáttur menningarstarfseminnar verði ekki látinn greiða óbeina skatta.

Virðulegi forseti. Í rúma tvo áratugi hefur ekki verið lagður söluskattur og síðar virðisaukaskattur á orku til húshitunar. Fyrir því eru gild rök vegna þess hversu breytilegur þessi kostnaður er eftir landsvæðum. Með þessari tillögu er verið að leggja auknar byrðar á þá sem mestan kostnað bera fyrir og auk þess eru þær byrðar misjafnlega þungar. Með þessari tillögu hefur ríkisstjórnin sýnt þjóðinni hvað hún meinar með loforðunum um lækkun húshitunarkostnaðar. Stjórnarandstaðan mótmælir þessari tillögu og mun greiða atkvæði gegn henni.

Þá fer fram atkvæðagreiðsla um 43. gr.  
            

Virðulegi forseti. Það sem er að gerast hér efnislega er það, eins og fram hefur komið í þessari atkvæðagreiðslu, að ríkisstjórnin er að leggja virðisaukaskatt á ýmsa þætti sem ekki hafa borið virðisaukaskatt áður. Það er auðvitað kjarni málsins. Nú er það hins vegar þannig að lögin um virðisaukaskatt eru nokkurt völundarhús og þess vegna sýnist mér fljótt á litið að það sé hugsanlegt, miðað við það hvernig atkvæði féllu áðan, að hægt sé túlka nei-atkvæði við einstaka af þessum liðum á þann veg að menn vilji þá láta standa eftir í frv. það sem búið er að samþykkja áður, þ.e. fullan virðisaukaskatt. Mér er þetta ekki alveg ljóst hins vegar vegna þess að ég hef ekki lögin hér við höndina hjá mér í salnum, 

Virðulegi forseti. hv. síðasti ræðumaður var ekki nema að litlu leyti að fjalla um þá atkvæðagreiðslu sem fram undan er varðandi 43. gr. Hann var í raun og veru að óska eftir fundarhléi í miðri atkvæðagreiðslu. Ég tel að það sé algjörlega ástæðulaust að gera það. Það er rétt sem hann sagði sjálfur, hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson, að með þeirri samþykkt sem hér var gerð fyrir stundu hefur verið ákveðið í þessu frv. að taka upp virðisaukaskatt á þá liði sem þar var um að ræða. Ef 43. gr. verður ekki samþykkt þá fellur fullur skattur, 24,5%, á þá liði. Það er því alveg skýrt að með því að afgreiða þessa grein, 43. grein, kemur til framkvæmda sú tillaga að skatturinn þarna verði 14%. Þeim sem er annt um þessar greinar, eins og okkur er væntanlega öllum, ætti því að vera það ljóst að þar er um að ræða stuðning við þessar greinar frá þeirri stöðu sem málið er í nú á þessu augnabliki. Ég held að það sé skynsamlegt að ljúka þeirri atkvæðagreiðslu sem fyrst og tryggja 14% skatt í staðinn fyrir 24,5%.

Virðulegur forseti. Ég held það sé heppilegast að hver og einn þingmaður fái tækifæri til þess að gera grein fyrir sinni afstöðu og sínu atkvæði. Við í stjórnarandstöðunni og við sem skipuðum minni hluta þessarar nefndar erum á móti þessari skattlagningu. Við erum á móti 24,5% skatti, við erum á móti 14% skatti og með því að greiða atkvæði með þessari grein teljum við okkur vera að staðfesta þennan 14% skatt. Við erum því andvíg þessari 43. gr. og munum greiða atkvæði gegn henni. Það er okkar afstaða. Síðan getur hæstv. fjmrh. eða formaður þingflokks Sjálfstfl. litið þannig á eins og þeir hafa hér gert, en það er ekki okkar afstaða og ég vænti þess að þetta sé alveg skýrt. Við munum greiða atkvæði gegn 43. gr. og að mínu mati ætti ekkert að vera að vanbúnaði að ganga strax til þessarar atkvæðagreiðslu og á ekki að þurfa neitt fundarhlé til þess.

Virðulegi forseti. Það er rétt sem kom fram hjá hv. 8. þm. Reykn. að virðisaukaskattslögin eru flókin og snúin og ég er viss um það að margir viðstaddir þingmenn áttuðu sig ekki fyllilega á því hvernig þessi atkvæðagreiðsla gengur fyrir sig og hvernig þær breytingar sem hér er um að ræða rekja sig í gegnum virðisaukaskattslögin. Hins vegar er það svo að að fenginni þeirri skýringu sem fram hefur komið í þessum umræðum, m.a. af hálfu hv. 1. þm. Austurl., þá get ég tekið undir það fyrir mitt leyti að fram fari atkvæðagreiðsla um þessa tillögu núna með hliðsjón af þeirri skýringu sem hann gaf og með hliðsjón af þeirri tillögu um afstöðu sem fram kom hjá hv. 1. þm. Austurl.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt að það getur verið nokkuð erfitt að átta sig á þessum skattalögum öllum, virðisaukaskattinum og fleiru. Það er rétt líka að í 14. gr. laganna segir að virðisaukaskattur skuli vera 24,5%. Við erum búin að samþykkja hér á undan, þ.e. þeir sem það samþykktu eru búnir að samþykkja að allar þessar greinar skuli falla undir 14. gr. Það sem hér gerist í 43. gr. er að það er verið að taka það út og segja að skatturinn skuli vera 14%. Út af fyrir sig gæti ég verið sammála því að það væri mildandi atriði en þar sem þetta er liður í því að skattleggja öll þessi atriði sem eru talin upp í tölul. 1--7 í þessari grein, þá kýs ég að láta ríkisstjórnina bera ábyrgð á allri þessari skattlagningu og greiði því ekki atkvæði.

Virðulegi forseti. Það má taka rök hv. 8. þm. Reykv. og snúa þeim á hinn veginn og segja að fyrst að stjórnarliðið er búið að samþykkja 24,5% skatt á þessa liði þá sé órökrétt að þeir styðji það að sömu liðir beri 14% skatt. Með öðrum orðum að þeir séu að færa sig frá fyrri afstöðu. Ég vil ekki skilja afstöðu þeirra þannig, því miður, en með sama hætti er jafnrökrétt hjá stjórnarandstæðingum eða þeim sem greiða atkvæði gegn því að þessir liðir beri virðisaukaskatt að greiða atkvæði gegn því að þeir beri þennan tiltekna skatt líka. Það er fullkomið samræmi í afstöðunni beggja megin frá.

Frú forseti. Ég vek athygli á því að sú afstaða sem kom fram hjá hv. 1. þm. Austurl. byggir á trausti á ríkisstjórninni því ef hann er svo ólánsamur að fá meiri hluta í atkvæðagreiðslunni fyrir sinni afstöðu þá stendur 24,5% skatturinn.

Forseti getur ekki annað en glaðst yfir því að það er létt yfir þingheimi þrátt fyrir alvöru augnabliksins en vill biðja hv. þm. að hafa hljóð í salnum. Þetta er farið að verða dálítið á víð og dreif og forseti gerir sér ekki alveg grein fyrir hvernig við munum standa að þessu að lokum. Það var beðið um nafnakall. Það er ýmist búið að gera athugasemdir við atkvæðagreiðslu eða gera grein fyrir atkvæði og nú ætlaði forseti að spyrja hvort hv. þm. hafi horfið frá ósk sinni um að greiða atkvæði um þessa grein í einstökum liðum, en þá yrðu atkvæði greidd um greinina í heild sinni. 

Virðulegur forseti. Ég bið hæstv. forsrh. að hafa ekki áhyggjur af hugsanlegri ólánsemi minni, ég tel að hann ætti fremur að hafa áhyggjur af ólánsemi sinnar eigin ríkisstjórnar. Ég stend við þá afstöðu sem ég gaf áðan. Mér er það ljóst að ef svo færi að meiri hluti væri fyrir því að fella þessa grein þá stæði það svo að 24,5% skattur væri lagður á greinina. Ég geri mér grein fyrir því, hæstv. forsrh. Ég tel hins vegar að með því að greiða atkvæði með þessari grein séum við að staðfesta þennan skatt. Ef hins vegar fer svo illa þá vænti ég þess að við hæstv. forsrh. getum orðið þeir lánsmenn að standa saman að því milli 2. og 3. umr. að fella þann 24,5% skatt niður því þá veit ég að það er kominn meiri hluti fyrir því. Þannig hefur það ávallt verið á Alþingi, ef eitthvað slíkt gerist þá er ráðrúm að leiðrétta milli 2. og 3. umr. og það er þess vegna sem það hefur verið ákveðið í þingsköpum að það fari fram bæði 2. og 3. umr. Ég vænti þess að þetta sé nægileg skýring á minni afstöðu og hvet allan þingheim að greiða atkvæði gegn þessari tillögu þrátt fyrir áhyggjur hæstv. forsrh. sem að mínu mati hefur nóg með sína ríkisstjórn að gera og ætti að hafa meiri áhyggjur af henni.

Hæstv. forseti. Það fara fram hér ákaflega strákslegir ef ekki ómerkilegir tilburðir til þess að drepa þessu máli á dreif. Afstaða manna liggur alveg ljós fyrir, stjórnarandstaðan er andvíg þessari skattlagningu, hún er andvíg 24,5% virðisaukaskatti á bækur og hún er líka andvíg 14% virðisaukaskatti á bækur og getur því sannfæringu sinni samkvæmt ekki greitt atkvæði öðruvísi en gegn greinum í þessu frv. sem fela í sér skattlagningu, hvort sem prósentan er þar lægri eða hærri. Þetta ættu þingreyndir menn að skilja. Við vitum að hæstv. forsrh. er reynslulaus og fyrirgefum honum þess vegna barnaskapinn og misskilninginn, en það er öllu lakara að reyndari menn eins og hæstv. fjmrh. skuli hafa þetta í flimtingum. Ég bendi líka hv. formanni þingflokks Sjálfstfl. á það að hér er verið að vinna með málið á Alþingi. Það er ekki orðið að lögum og eftir er 3. umr. Færi svo að þessi grein félli en hin stæði sem áður var samþykkt þá væri enn tækifæri til að rétta málið af. Það mætti hugsa sér að skattlagningin gæti orðið einhver önnur prósenta eða félli alveg niður. Hitt er svo mér nokkurt umhugsunarefni að það skuli vera svona létt yfir stjórnarliðinu og hæstv. ráðherrum við einmitt þessar atkvæðagreiðslur. Það skuli vera þeim slíkt gleðiefni, hæstv. ráðherrum, að vera að reisa sér þessa níðstöng í íslenskri menningarsögu að leggja nú á nýjan leik virðisaukaskatt á bækur að þeir hafi það í flimtingum og séu hér glottandi með strákslegar athugasemdir einmitt við þá atkvæðagreiðslu.

Hæstv. forseti. Ef af þessari skattlagningu verður sem ríkisstjórnin og stuðningsmenn hennar á Alþingi áforma nú munu dýrustu fargjöld í innanlandsflugi miðað við núverandi verðlag og að álagðri þessari skattlagningu fara yfir 20.000 kr. Dýrasta rútufargjald á leið eins og Reykjavík um Höfn til Egilsstaða með fjörðum fer í 14.000 kr. Ég held að það séu flestir sammála um að það sé hvorki réttlátt né skynsamlegt að skattleggja þessa þjónustu. Það eykur á aðstöðumun fólks í landinu og dregur úr og takmarkar möguleika þeirrar atvinnugreinar Íslendinga, ferðaþjónustunnar, sem mestar vonir hafa verið bundnar við á undanförnum árum til nýsköpunar. Þetta er því að flestra dómi, eins og fram kemur í umsögnum, afar óskynsamleg skattlagning. Óréttlátur skattstofn og vond fjárfesting fyrir framtíðina hjá okkur Íslendingum. Það eru auðvitað dapurleg örlög hæstv. samgrh. að þurfa að standa að þessari aðgerð, manni sem hér á Alþingi fyrir nokkrum árum síðan barðist fyrir því að létt yrði sköttum af ferðaþjónustunni og starfsskilyrði hennar bætt. Ég segi því nei, hæstv. forseti, ég er sannfærður um að þessi skattlagning eru mikil mistök sem menn hljóta að reyna að leiðrétta á næstu árum ef af verður nú.

Virðulegi forseti. Það eru rúm tvö ár síðan þingheimur sameinaðist um það einróma á Alþingi að fella niður virðisaukaskatt á íslenskri bókaútgáfu. Rökin voru einkum tvíþætt: Annars vegar að á tímum vaxandi alþjóðlegra samskipta væri nauðsynlegt að styrkja rætur íslenskrar menningar. Þjóðin ætti óhikað að taka þátt í fjölþættu alþjóðlegu samstarfi en hún yrði jafnframt að kappkosta að varðveita menningu sína og færa hana til nýrrar kynslóðar. Hins vegar voru rökin þau að nauðsynlegt væri að styrkja útgáfu ritverka, vísindarita, safnrita öndvegishöfunda okkar og menningarlegrar bókaútgáfu af hvaða tagi sem væri. Það var ljóst að skattbyrðin, ef virðisaukaskattur væri ekki felldur niður á þessari útgáfu, væri með þeim hætti að bókaforlög, sérstaklega þau sem væru rekin af einkaaðilum, gætu varla risið undir því að gefa út meiri háttar ritverk, safnverk íslenskra öndvegishöfunda, fræðirit og aðrar perlur íslenskrar menningar. Ríkisstjórnin hefur beitt sér fyrir því að leggja niður það forlag ríkisins sem annaðist útgáfu á verkum af þessu tagi m.a. Nú er gengið líka áfram á sömu braut með því að leggja virðisaukaskatt á bækur sem ljóst er að mun gera mjög erfiða ef ekki útlokaða útgáfu safnrita öndvegishöfunda íslenskra fræðirita og margvíslegra vísindaverka. Mér finnst það satt að segja óskiljanlegt að ríkisstjórn í vandræðum með ríkisfjármálin skuli ákveða að rjúfa þá þjóðarsamstöðu sem skapaðist hér fyrir rúmum tveimur árum síðan um að stíga þetta skref til að styrkja íslenska menningu. Við erum andvíg þessari skattlagningu og munum beita okkur fyrir því þegar við fáum aðstöðu til að henni verði breytt. Ég segi nei.

Hæstv. forseti. Það hefur ríkt um það nokkurs konar þjóðarsátt hér á landi að leggja rækt við íslenska menningu, m.a. með útgáfu bóka, blaða og tímarita á íslenskri tungu. Núverandi ríkisstjórn ætlar með því að leggja virðisaukaskatt á þessa mikilvægu starfsemi að stefna í hættu þessum mikilvæga þætti í okkar menningu og virðist í þessu máli sem og öðrum vera úr takt við þetta þjóðfélag. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Með samþykkt 41. gr. frv. hefur meiri hluti Alþingis tekið þá ákvörðun að leggja virðisaukaskatt á þá liði sem taldir eru upp í 43. gr. Hið almenna skatthlutfall er 24,5%. Nú er verið að taka ákvörðun um það að hverfa frá þessu skatthlutfalli varðandi þær greinar sem taldar eru upp í 43. gr. og lækka það í 14%. Þetta gerist þrátt fyrir það að þessar greinar fái frádreginn innskatt sem ber hlutfallið 24,5%. Vegna þess að hér er um viðkvæmar greinar að ræða tel ég eðlilegt að skatthlutfallið sé lægra og segi þess vegna já.

Virðulegur forseti. Ég vil vekja athygli hæstv. fjmrh. á því að 24,5% virðisaukaskattur hefur ekki tekið gildi og þótt hæstv. fjmrh. sé mjög duglegur við það hér á Alþingi að halda því fram að hann sé annaðhvort ekki að hækka skatta eða jafnvel að lækka skatta, eins og ég skildi hann nú, þá tel ég að með þessari atkvæðagreiðslu sé verið að staðfesta 14% skatt á þessar atvinnugreinar og þar með að leggja 14% skatt á þessar atvinnugreinar. Því segi ég nei.

Virðulegur forseti. Það er tiltölulega létt verk fyrir ríkisstjórnina og stuðningslið hennar að vinna góðverkin á Alþingi samkvæmt röksemdafærslu hæstv. fjmrh. þegar hann gerði grein fyrir atkvæði sínu. Hér er hins vegar á ferð grófasta atlaga sem fram hefur farið, a.m.k. svo langt sem ég man, gagnvart íslenskri menningu, gagnvart íslenskri bókmennt og gagnvart frjálsri fjölmiðlun í landinu jafnframt. Ég segi nei.

Virðulegur forseti. Ég veit ekki hvernig öðrum þingmönnum hér inni er innan brjósts á þessu augnabliki og hefur verið innan brjósts núna í nokkrar mínútur, en það get ég sagt þingmönnum að mér finnst þetta mjög dapurlegt augnablik sem við erum að upplifa hérna og sem við höfum verið að upplifa undanfarið. Þess vegna fannst mér mjög sérkennileg sú hundakæti sem ég vil kalla það, sem greip um sig hér áðan með þingmönnunum yfir þeirri uppákomu sem hér varð. Mér finnst þetta vera alvarlegur atburður sem hér er að gerast og alvara augnabliksins vera mjög mikil. Ég hlýt að líta svo á að þessi kæti sem greip menn hafi verið taugaveiklunarhlátur manna sem vita að þeir eru að gera vondan hlut. Það eru miklir erfiðleikar í bókaútgáfu í landinu, það eru miklir erfiðleikar í prentiðnaðinum, við sjáum hvert fyrirtækið af öðru fara á höfuðið og sú skattlagning, sem hér er verið að leggja til á bókaútgáfuna og prentverkið, gæti orðið smiðshöggið á það. Ég ætla að biðja menn sem hér eru ábyrgir fyrir þessu og ekki síst ráðherrana í núv. ríkisstjórn, að hlífa okkur við öllu tali um íslenska menningu í áramótaávörpum sínum. Ég vil engan virðisaukaskatt á menningu, stjórnarliðarnir eru ábyrgir fyrir því að fella niður undanþáguna með samþykkt 41. gr. hér áðan, þeir verða að vera ábyrgir fyrir því að leggja á þennan 14% virðisaukaskatt. Ég segi nei.

Hæstv. forseti. Með þessari skattlagningu er verið að gera húshitunarkostnað landsmanna að skattstofni. Flestir vita að húshitunarkostnaður er mjög misjafn eftir landsvæðum og byggðarlögum, allt frá því að vera niður undir 20.000 kr. á ári þar sem hagstæðastar hitaveitur eru og upp undir 100.000 kr. þar sem orkukostnaður er mestur, borið saman við sömu íbúðarstærð. Engu að síður er nú ætlunin að gera þennan ójafna kostnað landsmanna að skattstofni þannig að ofan á t.d. tæplega 90.000 kr. kostnað þeirra sem hita hús á svæði Hitaveitu Rangæinga leggist skattur, allt upp í 7.000 kr. á þær hitaveitur sem óhagstæðast koma út úr þessum samanburði. Mér er til efs að menn hafi í annan tíma fundið jafnólánlegan skattstofn á síðari árum og það má til sanns vegar færa að menn gætu í raun og veru allt eins lagt á öfugan tekjuskatt og látið þá borga hæstan skattinn sem lægstar hefðu tekjurnar. Skattur á húshitunarkostnað kemur nákvæmlega eins út. Þeim er ætlað að greiða mest í skatt sem þegar hafa þurft að ráðstafa mestu af launum sínum fyrir í húshitunarkostnað. Að vísu hefur hæstv. ríkisstjórn reynt að setja upp endurgreiðslukerfi til að draga nokkuð úr ójöfnuðinum og óréttlætinu sem þessari skattlagningu er samfara og með því viðurkennt í reynd að þessi skattstofn sé afleitur og fráleitur. Þessi jöfnun nær þó engan veginn nógu langt, eins og kom fram þegar efh.- og viðskn. skoðaði það mál og fékk um það upplýsingar frá iðnrn. Ég mun því greiða atkvæði gegn þessari tillögu og ég bind enn vonir við það verandi bjartsýnismaður að menn fáist til að skoða þetta mál milli umræðna. Hér eru ekki þeir fjármunir á ferð að ekki sé með einhverjum öðrum og skynsamlegri hætti hægt að finna þeim stað í skattheimtu ríkisins. Ég segi nei.

Virðulegur forseti. Það hefur margt komið á óvart í skattaálögum ríkisstjórnarinnar og stuðningsflokka hennar á Alþingi en þetta er sú tillaga sem tekur steininn úr. Miðað við yfirlýsingar landsbyggðarþingmanna í stjórnarflokkunum, bæði fyrir kosningar og allar götur síðan margendurteknar um það að vinna gegn mismunun á húshitunarkostnaði, þá gera þeir húshitunarkostnaðinn að skattstofni með flatri álagningarprósentu. Það er satt að segja furðulegt ef þessi skattlagning á eftir að ganga hér fram á Alþingi nú fyrir jólin og sannarlega kaldar kveðjur sem þar er verið að senda þeim sem þegar búa við mikið misrétti fyrir í þessum efnum. Jafnframt er auðvitað verið að binda þunga bagga fyrir fyrirtækin sem eiga að standa undir þessu og þau fyrirtæki sem hugmyndin er að rísi, eins og nýjar hitaveitur sem geta væntanlega bæst við og þurfa að taka við slíkum ókjörum. Ég segi nei.

Virðulegur forseti. Ég get ekki annað en komið hér og mótmælt þessari skattlagningu sem menn ætla að taka upp. Það hefur verið rökstutt í greinargerðum hér á undan með hvaða hætti þetta kemur við þá sem eiga hlut að máli, þ.e. menn eru auðvitað að hækka hjá öllum sem greiða fyrir þessa orku og það bætist jafnmikið ofan á hæstu reikningana eins og aðra reikninga. Það eru einungis þeir sem búa við lægstu taxtana sem fara betur út úr þessu, þeir sem búa við allægstu hitaveiturnar borga minnst í þennan skatt. En auðvitað er allur skatturinn fáránlegur og það er satt að segja alveg furðulegt að menn skuli hafa rökstutt það með því að það væri of flókið að hafa þetta ekki með í skattlagningunni. Er þá ekki flókið að búa til eitthvert endurgreiðslukerfi sem hér á að vera í gangi? Það hlýtur að kosta eitthvað líka. Auðvitað hefðu menn átt að láta vera að leggja þennan nýja skatt á og bæta ofan á allt of háa orkureikninga hjá mörgu fólki þegar það er líka rifjað upp að ríkisstjórnin hefur verið með yfirlýsingar um það að hún ætli sér að jafna orkukostnað landsmanna niður, að minnka hann, þá gengur hún fram í hækkunum af þessu tagi. Hún hefur gengið fram í hækkunum á annarri orku líka, en samt halda menn sömu ræðurnar aftur og aftur um það að þeir séu að standa í því að lækka orkuverð. Ég er mjög undrandi á að sjá það sem komið hefur fram við þessa atkvæðagreiðslu að þeir menn skuli standa að því að bæta þessum skatti ofan á allt of há gjöld sem hér hafa þegar greitt atkvæði með þessari tillögu. Ég mótmæli þessu og segi nei.

Virðulegi forseti. Ég hlýt að mótmæla harðlega skatti sem lagður er á skattstofn sem er svo misjafn eftir búsetu manna eins og hér um ræðir. Ég vil, virðulegi forseti, nefna það að stjórnarliðar hafa sagt að skattinn eigi að jafna út. Samkvæmt þeim gögnum sem við höfum fengið varðandi 14% skattinn í efh.- og viðskn. þá er munurinn á því sem íbúar landsins þurfa að greiða frá því að vera 2.800 kr. á 400 rúmmetra hús upp í það að vera 7.800 kr. Sem sagt langt yfir 100% munur. Við höfum enga útreikninga séð sem sýna hvernig hægt er að jafna þetta út. Við höfum að vísu heyrt yfirlýsingar einstakra þingmanna þess efnis að hér sé verið að jafna hitunarkostnað. Það er að vísu eingöngu hægt að sjá það út með því að því hærri sem skatturinn verði því meiri verði jöfnuðurinn. Það er að vísu hægt að finna rök í þeim málflutningi. Þess vegna hlýt ég að spyrja hv. stuðningsmenn þessarar ríkisstjórnar: Hvað þyrfti að hækka skattinn mikið til þess að mismunurinn jafnaðist svona nokkurn veginn út? Þessari spurningu varpa ég sérstaklega til hv. 3. þm. Suðurl.

Það var nú verið að gera grein fyrir atkvæði sínu og væri gott að heyra hvað þingmaðurinn vill gera.

Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Í 41. gr., e-lið, er ákvæði sem tekur út undanþágu til þess að greiða virðisaukaskatt sem er í dag 24,5% og þessi undanþága tók til orku til húshitunar. Meiri hluti Alþingis hefur rétt nýlega samþykkt að taka út þessa undanþágu. Þessi grein sem við erum hér að ræða núna, 43. gr., 7. liður, segir að þrátt fyrir ákvæði 1. mgr. skuli virðisaukaskattur af sölu á þessari vöru og þjónustu vera 14%. Ég lýsi aftur yfir ábyrgð á hendur ríkisstjórninni fyrir að standa að skattlagningu sem þessari á húshitunarkostnað landsmanna sem víða á landinu er þrefalt meiri en annars staðar. Þessi sama ríkisstjórn hefur sett sér það markmið að jafna húshitunarkostnað í landinu. Hún lagði 35 millj. á sl. vori í það verk en hvað er hún að taka í þessari skattlagningu? 900 millj. kr. Ég greiði ekki atkvæði.

Virðulegi forseti. Alþýðuflokkurinn -- Jafnaðarmannaflokkur Íslands á iðnrh. í þessari ríkisstjórn og átti hann líka í þeirri fyrri. Flokkurinn með iðnrh. í broddi fylkingar stóð að því að leggja fram sérstaka þáltill. fyrir síðustu kosningar hér á Alþingi um lækkun húshitunarkostnaðar þar sem því var lýst yfir að það væri stefnan að stuðla að auknum jöfnuði í húshitun landsmanna þannig að kostnaðurinn yrði aldrei meiri en 5.000 kr. á mánuði miðað við verðlag í janúar 1991. Hér sjáum við jafnaðarstefnu Alþfl. Hún er sú að gera húshitunarkostnaðinn að skattstofni og auka þann mismun sem er á þessu fyrir. Þeir ganga til öfugrar áttar miðað við þeirra eigin tillögu. Ég segi nei.

Virðulegur forseti. Hér er tillaga um það að lækka endurgreiðslu á virðisaukaskatti vegna vinnu manna við íbúðarhúsnæði á byggingarstað. Það er rétt fyrir hv. alþm. að gera sér grein fyrir afleiðingum þessarar samþykktar. Hún mun leiða til þess að mati Þjóðhagsstofnunar að byggingarvísitala mun hækka um 3% og lánskjaravísitala mun því hækka um 1%. Skuldir ríkisins munu við þessa ákvörðun hækka um 600 millj., verðtryggðar skuldir ríkisins. Íbúðarlánasjóðirnir hafa lánað út á annað hundrað milljarða. Það má því reikna með að skuldir við þessa sjóði hækki við þessa einu ákvörðun um rúman milljarð. Það hafa verið gefnir út níu flokkar af húsbréfum upp á tæpa 40 milljarða og þau húsbréf hækka við þessa ákvörðun um 400 millj. Síðan munu að sjálfsögðu eignir þeirra sem eiga peninga hækka að sama skapi. Þetta er ekki í neinu samræmi við ástand þjóðfélagsmála og lýsir best hversu röng verðtryggingin er við þessar aðstæður. Ég vil jafnframt benda á umsögn Landssambands iðnaðarmanna en þar segir m.a.: ,,Ekki bætir úr skák að í þessu frv. er vegið að hag húsbyggjenda og byggðingariðnaðarins úr mörgum fleiri áttum, þ.e. með skerðingu vaxtabóta, skerðingu skattfrádráttar vegna húsnæðissparnaðarreikninga og sérstakri skattpíningu og órökréttum skattareglum varðandi atvinnurekstur í eigin nafni.`` Þetta er dæmi um viðbrögð sem eru í þjóðfélaginu vegna þessa máls og sýnir best hversu rétt athugasemd Vinnuveitendasambands Íslands er í þessu máli. Ég vildi gera grein fyrir þessari afstöðu minni hlutans og við munum greiða atkvæði gegn þessari grein frv.

Virðulegur forseti. Með þessari grein er viðleitni til að jafna út áhrif af álagningu virðisaukaskattsins og því munum við stjórnarandstæðingar ekki leggjast gegn þessari tillögu. Á hinn bóginn er jöfnunin afar ófullnægjandi eins og sjá má af yfirlitstöflu sem útbúin hefur verið sem leiðir m.a. í ljós að jöfnunin er þannig að t.d. á Seltjarnarnesi greiða menn 3.850 í virðisaukaskatt en á Austfjörðum og Vestfjörðum 4.460 kr. Vegna þessarar ófullnægjandi jöfnunar getum við ekki stutt þessa grein heldur og munum því sitja hjá.

Virðulegur forseti. Það hefur verið samstaða um það með þjóðinni að skattlagning á umferð eigi að bera upp vegagerð í landinu. Ég taldi að um það væri víðtæk pólitísk samstaða. Hún er nú smám saman að verða minni og minni eftir því sem þessi ríkisstjórn gengur lengra í þeirri stefnu sinni að skerða fé til vegagerðar. Það er þannig að í fjárlagafrv. er 344 millj. kr. skerðing á mörkuðum tekjustofnum til vegagerðar og núna er í viðbót sett á þessa tekjustofna sérstakt gjald, bensíngjald upp á 780 millj. kr. Samtals eru því af þessum stofni teknar 1.124 millj. kr. Á sama tíma boðar ríkisstjórnin sérstakt átak í vegamálum sem hún að vísu lækkaði úr 1.800 millj. núna í þessum fyrirætlunum niður í 1.550 millj. Þetta á að vera lán sem á síðar að greiða af mörkuðum tekjustofnum til vegagerðar. Þetta eru fáránlegar hundakúnstir sem menn eru að gera hér, að nota ekki eðlilegar tekjur af fé til vegagerðar í vegagerð. Í staðinn eru tekin lán sem á að greiða síðar til baka. Ég mótmæli þessu og segi nei við þeirri skattlagningu sem hér er verið að ákveða og fer fram á það að menn taki til endurskoðunar þessi vinnubrögð því það gengur náttúrlega ekki að halda áfram á þessari braut. Það sem ríkisstjórnin var að hæla sér af hér í haust, um átak til vegagerðar, er orðið að hlægilegum brandara með þessum hætti.

Hæstv. forseti. Ég vil vekja sérstaka athygli á því varðandi þessa brtt. sem hér er verið að greiða atkvæði um að með henni er verið að festa í sessi í lögum um fjáröflun til vegagerðar skattheimtu til ríkissjóðs beint. Það er hér talað um sérstakt bensíngjald og það er kveðið á um að það skuli renna í ríkissjóð og síðan segir að vísu að það sé 1,70 kr. á hvern lítra af bensíni. Ég vil einnig benda mönnum á að hér er um að ræða tölu sem er bundin við það verðlag sem lögin eru á og þessi tala framreiknuð til verðlags í dag þýðir 4,50 kr. ekki 1,70 kr. Það eru 4,50 kr. sem verið er að leggja á hvern lítra af bensíni. Það þýðir hækkun á bensínverði um 7--8%. Við höfum stundum áður staðið frammi fyrir því að skerða tímabundið markaða tekjustofna Vegagerðarinnar að einhverju leyti og láta þá renna í ríkissjóð. Það er einnig gert núna, eins og kom fram hjá hv. þm. Jóhanni Ársælssyni hér áðan, um 344 millj. kr. en þær 780 millj. sem hér er verið að innheimta að auki eiga framvegis að renna í ríkissjóð. Hér er verið að ganga á þennan tekjustofn sem hingað til hefur ávallt runnið beint til Vegagerðarinnar. Ég er algjörlega andvígur þessari hugmynd og tillögu sem hér er sett fram og mun því greiða atkvæði gegn tillögunni.

Hæstv. forseti. Ég vil fara fram á það að það mál sem nú var verið að vísa til 3. umr. verði tekið til umfjöllunar í efh.- og viðskn. á milli umræðna. Fyrir þessu get ég fært ýmis rök ef þörf þykir. Bæði var það að málið var þannig unnið að ýmsar upplýsingar komu mjög seint eða alls ekki til efh.- og viðskn. áður en 2. umr. hófst. Meiri hlutinn ákvað að gera viðamiklar breytingar á síðustu klukkutímum áður en það var afgreitt úr nefnd. Við fulltrúar stjórnarandstöðunnar og jafnvel stjórnarliðar einnig áttum þess ekki kost að skoða þær breytingar á grundvelli gagna í ýmsum tilvikum bæði frá fjmrn. og Þjóðhagsstofnun. Ég tel einnig að í umræðum um málið í gærkvöldi hafi komið fram upplýsingar og sjónarmið sem geri það að verkum að eðlilegt sé að efh.- og viðskn. komi saman á nýjan leik og fari yfir þetta mál. Ég hygg að ég þurfi ekki að vísa þar til neins sérstaks sem fram kom í umræðunni. En þeir sem fylgdust með henni átta sig væntanlega á því hvað ég er að fara. Enn fremur er það svo, hæstv. forseti, að ég lít svo til að sú venja hafi skapast og liggi í raun og veru í anda hinna nýju þingskapa, þar sem þingið starfar nú í einni málstofu, að ef óskað er eftir því að nefnd taki meiri háttar mál til umfjöllunar á nýjan leik á milli 2. og 3. umr. þá sé jafnan orðið við því. Þannig að ég kem þessari ósk hér með á framfæri, hæstv. forseti, bæði til hæstv. forseta og eins til formanns efh.- og viðskn.

Hæstv. forseti. Í ljósi ræðu hv. 4. þm. Norðurl. e. vil ég taka fram að það var ætlunin að efh.- og viðskn. fundaði á mánudag að minnsta kosti. Það eru nokkur atriði sem eiga eftir að koma inn fyrir 3. umr. sem tengjast breytingum á skattvísitölu og slíku. Síðan fékk nefndin ágætis bréf í lok síðasta fundar sem þarf að skoða þannig að ég reikna með því að nefndin fundi á mánudaginn.

Nú vill forseti leita eftir því að hér fari fram atkvæðagreiðsla um að veita afbrigði til að fimm þingskjöl með brtt. við fjárlagafrv. megi koma á dagskrá og til umræðu. Þetta eru þingskjöl 506, 522, 523, 524 og 525.

Forseti ætlar að gera hlé á fundinum í 20 mín. Síðan heldur umræðan áfram. Það hafði verið óskað eftir að utanrmn. héldi fund nú á milli kl. eitt og tvö, sá tími er næstum liðinn en utanríkismálanefndarfundur verður síðar í dag. Honum hefur verið frestað með samkomulagi innan nefndarinnar. Fundi er frestað til kl. þrjú. --- Fundarhlé.

Herra forseti. Þegar ég gerði hlé á ræðu minni fyrir hádegið var ég staddur í þeim kafla álits minni hluta fjárln. sem fjallaði um tekjuhlið fjárlaga. Ég hafði lokið við að gera grein fyrir þeim skattaálögum sem öllum almenningi í landinu eru ætlaðar, jólagjöfum ríkisstjórnarinnar til allra þar sem enginn er undanskilinn en ég var kominn að þeim kafla í nál. sem fjallar um viðbótarjólagjafirnar sem eru ætlaðar þeim sem þurfa að fara til tannlæknis, þeim sem þurfa að kaupa lyf, greiða meðlag eða eiga börn, en þá á ég við þær breytingar sem liggja fyrir Alþingi í frv. til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar og fela í sér þessar viðbótarjólagjafir til þessara hópa í þjóðfélaginu. Það mun reyndar verða gerð nánar grein fyrir þessum jólapökkum síðar í umræðunni þannig að ég get stytt mál mitt um þetta hér í upphafi þegar ég tala fyrir áliti minni hluta fjárln. En auðvitað eru aðfarirnar við þetta mál kapítuli út af fyrir sig og væru reyndar efni í langa ræðu, sem ég ætla þó ekki að flytja að sinni. Því það er eins með þetta mál og svo mörg önnur sem varða þetta frv. að þar stendur engin ákvörðun lengur en daginn, kannski í mesta lagi svona tvo daga eða yfir eina helgi, þannig að eins og ég sagði í upphafi ræðu minnar þá hefur þetta verið nefndinni mjög erfitt í hennar störfum. Önnur atriði sem varða tekjuhlið fjárlaga vildi ég aðeins minnast á. Það er ætlað að hafa tekjur af arðgreiðslum frá orkufyrirtækjum. Þær breytingar sem voru gerðar milli 2. og 3. umr. í því máli voru þær að arðgreiðslur Landsvirkjunar sem voru áætlaðar 100 millj. kr. voru felldar niður, en arðgreiðslur Rafmagnsveitna ríkisins sem voru 30 millj. kr. halda sér. Ástæðan fyrir niðurfellingunni á Landsvirkjun var vafalaust slæm staða afkoma þess fyrirtækis en það er afar sérkennileg ákvörðun að gera Rafmagnsveitum ríkisins að greiða 30 millj. kr. í arð því auðvitað kemur það fram í verði á orku frá Rafmagnsveitum ríkisins og er þó ekki á bætandi. Eins og síðar verður að vikið eru Rafmagnsveiturnar með mjög mikil verkefni í höndunum vegna viðhalds dreifilína á því svæði. Í tekjuhliðinni eru líka áætlanir um að afla 1.500 millj. kr. tekna með sölu ríkiseigna. Það skýrðist ekkert við þessa yfirferð fjárln. fyrir 3. umr. hvort þessar 1.500 millj. í tekjur af sölu ríkiseigna ganga eftir. Það voru sett áform um miklar tekjur af sölu ríkiseigna á yfirstandandi ári, um 500 millj. kr., það stóðst ekki. Nú er þessi upphæð þrefölduð og skilyrði fyrir því að þessi upphæð gangi eftir er sú að það takist að selja lánastofnanir í eigu ríkisins. Það er skilyrði fyrir þessu að það takist að selja Búnaðarbankann. Nú væri fróðlegt að heyra það frá hv. stjórnarliðum í þessari umræðu og hæstv. fjmrh. hvort nú er komið samkomulag í ríkisstjórnarflokkunum um að selja lánastofnanir. Það væri fróðlegt að heyra frá hæstv. félmrh. einnig hvort nú er samkomulag um þetta atriði. Ég man ekki betur en að hæstv. félmrh. hafi lýst sig algjörlega andvígan þessari sölu og munar um minna, enda hefur sú sala ekki gengið eftir enn þá vegna andstöðu eins ráðherra í ríkisstjórninni. Þar er ekki um neinn óbreyttan þingmann að ræða þannig að það væri mikilvægt að fá það upplýst við þessa umræðu og mundi þá skýra hvort þessi upphæð stendur ef það fengist fram. Það skiptir líka miklu máli hvort þessi upphæð skilar sér vegna þess að í frv. eru sérstök ákvæði um það að 330 millj. kr. sem ætlunin er að verja til rannsóknaverkefna til Rannsóknasjóðs, Vísindasjóðs og Rannsóknaráðs skilyrt því að þessi sala gangi eftir. Í fylgiskjali III með nál. fylgja ítarlegar upplýsingar um útgjöld til rannsókna- og þróunarverkefna og hvernig staða þeirra mála er. Þar fylgja upplýsingar í súluritum um framlög til Rannsóknasjóðs og fjárveitingar ríkisins til rannsóknastofnana. Það er mjög brýnt við þær aðstæður sem nú eru í atvinnumálum að efla þessa starfsemi og framkvæmdastjóri Rannsóknaráðs og formaður þess komu til viðtals við nefndina þar sem ítarlega var farið í gegnum þau mál. Þeir bundu miklar vonir við þessa fjárveitingu sem er skilyrt, en er þó engin vissa um að komi til. Hún er algjörlega háð því hvort þessar 1.500 millj. kr. tekjur skila sér. Það er rétt að þetta komi mjög skýrt fram við þessa umræðu því þegar talað er um aukið fjármagn til rannsókna og þróunar þá er þessi fyrirvari fyrir hendi og hann er háður meiri óvissu heldur en liggur í augum uppi vegna þess ósamkomulags sem hefur verið í stjórnarliðinu um þessi mál. Þar að auki er engin samstaða um það í þjóðfélaginu að selja þessar bankastofnanir en það er önnur saga sem ég ætla ekki að rekja nánar núna. Nefndin fékk greinargerð frá Þjóðhagsstofnun um helstu breytingar á efnahagshorfum frá því að greinargerð stofnunarinnar var gefin út þann 23. nóv. sl. í tengslum við yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um ráðstafanir í atvinnumálum. Í greinargerðinni kemur fram að atvinnuleysi er meira en gert var ráð fyrir og fer sívaxandi. Af þessu leiðir tvennt: Í fyrsta lagi að útgjöld ríkissjóðs vaxa vegna aukinna atvinnuleysisbóta og tekjur dragast saman vegna minnkandi veltu. Um önnur atriði varðandi tekjuhliðina vísast í álit minni hluta efh.- og viðskn. sem er afar ítarlegt og ekki síður þau fylgiskjöl sem fylgja því áliti, en það álit er samkvæmt þingsköpum birt sem fylgiskjal með áliti meiri hluta fjárln. Ef ég vík svo að gjaldahlið frv. þá flytur nefndin sameiginlega nokkrar tillögur til hækkunar og lækkunar á gjaldahlið frv. Formaður fjárln., hv. 6. þm. Reykn., var nokkuð hreykinn af því áðan að fjárln., meiri hluta fjárln. sérstaklega, hefði gengið í það verk að skera niður útgjöld um 900 millj. kr. Það er ekki allt sem sýnist í þeim efnum því að 400 millj. kr. af þessum niðurskurði, sem hv. formaður fjárln. var svo hreykinn af, voru aldrei til nema í hugmyndum ríkisstjórnarinnar, það var aldrei komið inn í frv. Þetta var í því fólgið að byggja upp loftkastala, dreyma dagdrauma og skera þá svo niður einn góðan veðurdag. Hins vegar var svo farið í ýmsa liði aðra og nokkur atriði tínd til, þegar búið var að skera niður til viðbótar vegagerðaráformin sem ríkisstjórnin birti í haust og voru inni í fjárlagafrv., um 250 millj., þá eru komnar 650 millj. Þá voru 250 millj. eftir sem voru teknar hér og þar, lækkaðar heimildir 6. gr. og tekin nokkur atriði og tíndar 10--15 millj. af nokkrum þáttum. Við minnihlutamenn gátum vel verið sammála þeim þáttum því að við álítum að það þurfi vissulega að hafa aðhald eins og nú standa sakir þannig að við erum sammála þeim niðurskurði nema við tökum ekki þátt í þeim leikfléttum sem varða yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar og áform hennar um atvinnuskapandi aðgerðir sem svo er horfið frá einn góðan veðurdag í einu vetfangi. Við tökum ekki þátt í þeim hringlandahætti. Varðandi gjaldahliðina er ljóst að það er algjör óvissa um hve háa upphæð Jöfnunarsjóður sveitarfélaga þarf að greiða til Innheimtustofnunar sveitarfélaga vegna aukinna vanskila sem stafa af hækkun meðlagsgreiðslna sem fylgja frv. til laga um almannatryggingar. Samskipti ríkisins og sveitarfélaganna halda áfram að vera með miklum eindæmum og það mætti í rauninni tala langt mál um þann þátt en ég vil drepa á eitt eða tvö atriði. Einn þátturinn í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá 23. nóv. var sá að framlag Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga til Lánasjóðs sveitarfélaga yrði skorinn niður og framlag til Jöfnunarsjóðsins yrði lækkað um 110 millj. Það kemur fram í ályktunum frá stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga frá 11. des. að það hefur ekki verið haft samráð með fullnægjandi hætti við sveitarfélögin um þetta mál og þetta brýtur algjörlega í bága við þann griðasáttmála sem formaður Sambands ísl. sveitarfélaga gerði við forsrh. og félmrh. þann 10. okt. sl. Hér segir í ályktun stjórnar Sambands ísl. sveitarfélaga frá 11. des., í samkomulagi ríkisstjórnarinnar og Sambands ísl. sveitarfélaga frá 10. okt. sl. segir m.a., með leyfi forseta: ,,Aðilar eru sammála um að framvegis verði tillögur um meiri háttar breytingar á fjármálalegum samskiptum ríkis og sveitarfélaga sem kveðið er á um í lögum eða gert hefur verið sérstakt samkomulag um, teknar til umfjöllunar í sérstakri samráðsnefnd þeirra.`` --- Síðan segir: ,,Aðgerðir ríkisstjórnarinnar ganga þvert á nýgert samkomulag. Stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga krefst þess að ríkisstjórnin hverfi frá öllum áformum um að skerða Jöfnunarsjóð sveitarfélaga. Mikilvægt er að hann geti áfram og að óskertu gegnt sínu þýðingarmikla jöfnunarhlutverki. Nú er þegar óskað eftir formlegum viðræðum við ríkisstjórnina um þetta mál.`` Þannig standa sakir varðandi griðasáttmálann sem gerður var þann 10. okt. að þann 11. des. sjá forráðamenn Sambands ísl. sveitarfélaga sér þann eina kost vænstan að biðja aftur um viðræður við ríkisstjórnina um þessi samskipti. Og það er ekki nóg með þetta heldur er ljóst að hækkanir meðlagsgreiðslna munu auka mjög vanskil í Innheimtustofnun sveitarfélaga og auka greiðslur Jöfnunarsjóðs til Innheimtustofnunarinnar. Við fengum af því fregnir í hv. félmn., sem ég á sæti í jafnframt fjárln., að einhverjar viðræður hefðu farið fram milli formanns Sambands ísl. sveitarfélaga og ríkisstjórnarinnar um að þak á greiðslum Jöfnunarsjóðsins til Innheimtustofnunar ætti að vera 300 millj. Við fengum af þessu óljósar fregnir í fjárln. en ekkert sem hönd má festa á og ljóst er þó að það gangi eftir að allt þar umfram verður að greiðast úr ríkissjóði. Um málefni Jöfnunarsjóðsins og fjárútlát ríkissjóðs í tengslum við Jöfnunarsjóðinn er því fullkomin óvissa. Þetta mál er allt saman eitt spurningarmerki á gjaldahliðinni og sannleikurinn er sá að samskiptin við sveitarfélögin eru að verða eitt allsherjarklúður vegna þess að það er alveg sama þó að gert sé samkomulag, undirritað af ráðherrum og forustumönnum sveitarfélaga, þá er hafist handa strax og blekið er þornað við að reyna að komast hjá því að uppfylla þær sjálfsögðu samskiptareglur sem eiga að vera þar á milli. Það vakti nokkra undrun þegar við vorum í miðjum klíðum að vinna fjárlagafrv. að þá birtist viðtal við hæstv. fjmrh. í Morgunblaðinu, þann 13. des. þar sem hann segir að þessari fjárlagavinnu sé alls ekki lokið, það séu veigamiklar breytingar fram undan, og hann tekur til ýmsa þætti í heilbrigðismálum og húsnæðismálum sem þurfi að taka á, svona svipað og gert hafi verið í landbúnaðarmálum og er það vafalaust kveðja til hæstv. ráðherra Alþfl. sem fara með þessi mál. Ég kem nánar að því síðar hvernig var tekið á húsnæðismálunum en áður ætla ég að minnast á nokkrar B-hluta stofnanir og kem þá fyrst að Lánasjóði ísl. námsmanna. Framkvæmdastjóri hans kom á fund nefndarinnar milli 2. og 3. umr. Það er nú svo að vegna gengisbreytinga og verðlags þurfa fjárveitingar til lánasjóðsins að hækka um 92 millj. kr. og er þessu mætt með aukinni fjárveitingu, um 50 millj. kr. auknum lántökum sjóðsins. Stjórn lánasjóðsins leggur til að rekstrarkostnaður hækki úr 73 millj. kr. í 87 millj. Þetta er í kjölfar breyttra laga og úthlutunarreglna sem hafa í för með sér sérstakt vinnuálag og hafa kallað á kerfisbreytingar í ár og á næsta ári. Það var ekki orðið við þessari hækkun en breytt lög og úthlutunarreglur lánasjóðsins hafa orðið til þess að gera námsmönnum með lítil efni ókleift að stunda nám þannig að margir hafa orðið að hverfa frá námi og margir hafa ekki byrjað. Það er sorgarsaga í sjálfu sér. Auk þess hefur þessi breyting kostað ómælda fjármuni. Og það eru ekki lagðir fram fjármunir til að standa straum af henni þannig að þó þetta sé ekki há upphæð miðað við allar þær milljónir sem eru í lánasjóðnum þá kemur það auðvitað á lánasjóðinn að standa straum af þessu með einhverjum hætti. Það er gert ráð fyrir því í fjárlagafrv. að gjaldskrá Ríkisútvarpsins verði hækkuð um 4%. Áætlanir forráðamanna stofnunarinnar gera ráð fyrir 10% hækkun. Og það verður að geta þess þrátt fyrir ræðu formanns fjárln. hér í morgun að aldrei kom til framkvæmda 4,5% galdskrárhækkun sem fjárlög þessa árs gerðu ráð fyrir og áætlanir voru miðaðar við. Í frv. er gert ráð fyrir samdrætti í rekstri stofnunarinnar sem nemur um 30 millj. kr. Það er mjög ámælisvert út af fyrir sig að neitað sé um að láta hækkanir, sem ákveðnar eru í fjárlögum og stofnanir miða sínar áætlanir við, koma til framkvæmda. Það segir sig náttúrlega sjálft að það er miklum erfiðleikum bundið svo ekki sé meira sagt að reka stofnanir með þeim hætti. Þá kem ég að framlagi til Byggingarsjóðs verkamanna og að því hvernig húsnæðismálin eru leyst í þessu frv. Framlag til Byggingarsjóðs verkamanna var lækkað um 50 millj. kr. Og það er nú hin furðulegasta leikflétta hvernig er farið að því, eins og segir í nál., ,,að halda uppi óbreyttum framkvæmdum þrátt fyrir þennan niðurskurð``. Það er farið þannig að því að útlán Byggingarsjóðs ríkisins til dagvistarheimila fyrir börn og aldraða eru lækkuð um 50 millj. kr. og lántökur Byggingarsjóðs ríkisins lækka um þessa upphæð. Á móti eru lántökur Byggingarsjóðs verkamanna hækkaðar um 50 millj. kr. og ríkisframlagið til sjóðsins lækkað um 50 millj. á móti. Þannig er farið að því að halda uppi fullum dampi eftir því sem menn segja. Jafnframt hafa hæstv. fjmrh. og hæstv. forsrh. gefið félmrh. það loforð að á árinu 1994 verði framlag til Byggingarsjóðs verkamanna aukið á ný. Þetta eru sannarlega hinar furðulegustu leikfléttur og kúnstir. Það er greinilegt að þetta hefur verið kokkað á einhverjum næturfundum í Stjórnarráðinu. Það er áreiðanlegt að hæstv. fjmrh. hefur orðið dálítið örðugt að ná fram þessum 50 millj. Enda sendi fjmrn. minnisblað þann 14. des. þar sem gerð er grein fyrir þessum málum og þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Við fjárlagagerð 1991 vegna 1992 var fallist á tillögu félmrh. og aðstoðarmanns fjmrh. varðandi úthlutun á fjölda félagslegra íbúða, framlag ríkissjóðs, lánskjör og leiðir til að draga úr vaxtamun inn- og útlána.`` Þar kom m.a. fram að framlag ríkissjóðs til Byggingarsjóðs verkamanna verði 1.000 millj. kr. árið 1992 og við það miðast --- og takið nú eftir --- af hálfu ríkisstjórnarinnar að sú fjárhæð haldist sem árlegt framlag til frambúðar. Ég veit ekki hvernig hæstv. fjmrh., sem er ekki í salnum núna og vildi ég mælast til að hann yrði aðvaraður um að vera hér og hlusta á þessa umræðu. Ég veit ekki hvernig hæstv. fjmrh., þó ég viti að hann hafi átt í miklum örðugleikum í þessu efni, ætlar að efna það að þetta framlag haldi sér til frambúðar. Ég veit ekki til að hann hafi umboð nema fram að næstu kosningum og hann getur varla lofað að þetta fjárframlag haldist fyrir komandi kynslóðir. Og það er klikkt út með þeirri setningu að árið 1994 verði framlag Byggingarsjóðs verkamanna hins vegar aukið þannig að kleift verði að standa við samþykkt ríkisstjórnarinnar sem kynnt var húsnæðismálastjórn þann 26. maí sl. Forsvarsmenn Rafmagnsveitna ríkisins komu á fund fjárln. en lakari afkomu Rafmagnsveitnanna er mætt með 4% gjaldskrárhækkun. Það er hins vegar ljóst að verulegur vandi blasir við vegna styrkingar flutningslína í sveitum á milli byggðarlaga á svæði Rafmagnsveitnanna. Forsvarsmenn Rafmagnsveitnanna lögðu fram ítarlegar tillögur sem birtast í fskj. IV með áliti minni hluta fjárln. þar sem settar eru fram ýmsar hugmyndir um fjáröflun vegna þessarar styrkingar og upplýsingar um fjárfestingu og fjárfestingarþörf. En þar kemur m.a. fram að ef mæta á þessari þörf með því að hækka eingöngu gjaldskrá hjá þeim aðilum sem eru notendur hjá umræddum dreifikerfum þá þyrftu taxtar Rafmagnsveitna ríkisins að hækka um 25--30%, en ef það ætti að vera flöt hækkun á alla gjaldskrárliði fyrirtækisins væri hækkunarþörfin 6%. Þar eru einnig hugmyndir um að fjármagna þetta með verðjöfnunargjaldi innan orkugeirans og dreifa þessum miklu verkefnum á rekstur orkugeirans allan. En auðvitað þarf að taka á í þessum efnum. Það hefur komið fram í umræðum hér á Alþingi að þau fjárframlög sem eru til þessara verkefna á fjárlögum eru ekki nema hér um bil einn tíundi af þörfinni og við höfum á hverjum einasta degi fréttir af því að þessar dreifilínur fari niður og rafmagnstruflanir séu mjög miklar, síðast í gær þar sem rafmagnstruflanir voru og miklar bilanir um allt austanvert landið og Suðausturland. En það er í þessu efni ein ljósglæta að nýjustu línurnar milli byggðarlaga, eins og byggðalínan sem er byggð eftir strangari kröfum, standast og er sáralítið um bilanir á þeim. Fjárlagafrv. fyrir árið árið 1993 kemur nú til lokaafgreiðslu. Sumar breytingar sem gerðar hafa verið á frv. einkum á tekjuhlið þess valda mikilli röskun á högum almennings í landinu. Metur Þjóðhagsstofnun kaupmáttarrýrnunina um 4,5% en í spám Alþýðusambands Íslands um sama efni er þetta mat miklu hærra og metur ASÍ kaupmáttarrýrnunina allt að 7%. Verðbólguspá Þjóðhagsstofnunar er um 4%, en ASÍ telur að verðbólgan verði nokkuð meiri. Spá Þjóðhagsstofnunar frá því í október gerir ráð fyrir 4% atvinnuleysi á árinu 1993. Nýjustu upplýsingar benda til að þetta hlutfall eigi eftir að hækka og vinnur Þjóðhagsstofnun nú að endurskoðun á spá sinni um atvinnuleysi í tengslum við heildarendurskoðun á þjóðhagsspá fyrir næsta ár. Af þessari heildarendurskoðun hafa verið nokkrar fréttir. Það hafa fengist nokkrar vísbendingar, m.a. hefur forstjóri Þjóðhagsstofnunar mætt á fund fjárln. til að gera grein fyrir horfunum, og þær eru ekki bjartar. Í minnisblaði frá Þjóðhagsstofnun til fjárln., dags. 17. des. sl., og er fskj. I með þessu nál., eru eftirfarandi lokaorð, með leyfi forseta: ,,Af þessu má sjá að flest af því sem hefur breyst frá fyrri áætlunum er ekki til uppörvunar. Það má því reikna með því að sú endurskoðun þjóðhagsspár sem nú er unnið að leiði til þess að dregin verði upp heldur dekkri mynd af horfunum en gert var í síðustu spá.`` Þetta getur varla gefið ástæðu til bjartsýni um að fjárlagafrv. sé raunhæft plagg. Allra síst vegna þess að þetta plagg er þannig í eðli sínu að samþykkt þess og þeirra skattafrv. sem fylgja og var verið að afgreiða hér til 3. umr. núna rétt áðan mun auka deilur og sundurlyndi í þjóðfélaginu. Ríkisstjórnin hefur misst af gullvægu tækifæri sem hún hafði í haust til að ná víðtækri samstöðu í þjóðfélaginu. Það var það andrúmsloft um það leyti og rétt áður en Alþýðusambandsþing var haldið að það hefði verið möguleiki að ná víðtæku samkomulagi um nokkurs konar þjóðarsátt í þeim erfiðu málum sem fram undan eru. Ríkisstjórnin kaus ekki að fara þá leið, hún kaus að hlífa þeim sem hafa breiðu bökin, kaus að fresta því að leggja á fjármagnstekjuskatt. Í yfirlýsingunni frá 23. nóv. var skýrt tekið fram að hátekjuskattur væri takmarkaður og tímabundinn en það var einmitt þetta sem verkalýðshreyfingin lagði áherslu á að betur væri tekið á í þessu efni og frv. til laga um almannatryggingar hleypti auðvitað illu blóði í verkalýðshreyfinguna. Hér rignir inn harðorðum ályktunum, m.a. frá Verkamannafélaginu Dagsbrún sem oft hefur verið vitnað til hér og þar segir m.a. ,, . . . ella fari ríkisstjórnin frá og Alþingi verði sent heim og efnt til nýrra kosninga eins og fram kom á fundinum og tekið var undir með lófaklappi``. Það rignir yfir okkur slíkum ályktunum þessa dagana. Og það sýnir að það er sprengiefni í þessum frv. sem við erum með í höndunum, fjárlagafrv., frv. til laga um breytingar á almannatryggingalögum og frv. um skattamál sem við vorum með hér rétt áðan. Ég hef einhvern veginn trú á því að ef ríkisstjórnin uggir ekki að sér þá springi þetta allt framan í hana einn góðan veðurdag. Við munum því í minni hlutanum sitja hjá við atkvæðagreiðslu um þetta frv. Við sjáum ekki að þetta sé raunhæft plagg. Þetta er í rauninni stórhættulegt plagg sem við viljum ekki bera neina ábyrgð á. Minni hluti efh.- og viðskn. þingsins gengur enn lengra í áliti sínu um tekjuhliðina, leggur til að henni verði vísað til ríkisstjórnarinnar vegna þess hve hún er illa unnin. Herra forseti. Ég hef nú gert grein fyrir áliti minni hluta fjárln. um frv. til fjárlaga fyrir árið 1993. Minni hlutinn mun sitja hjá, eins og ég hef áður sagt, við lokaafgreiðslu frv. en áskilur sér rétt til að flytja eða fylgja brtt. sem fram kunna að koma. Undir álit minni hlutans skrifa Guðmundur Bjarnason, Jón Kristjánsson, Guðrún Helgadóttir, Anna Kristín Sigurðardóttir og Jóna Valgerður Kristjánsdóttir.

Til að þessi þskj. megi koma á dagskrá þarf að leita afbrigða og verður það nú gert.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir brtt. við frv. til fjárlaga fyrir árið 1993 frá menntmn. á þskj. 516. Menntmn. Alþingis hefur fjallað um heiðurslaun listamanna fyrir næsta ár. Nefndin leggur til að úthlutun heiðurslauna fyrir árið 1993 sé óbreytt frá þessu ári og þeir sömu 18 listamenn og fengu heiðurslaun í ár njóti þeirra á árinu 1993. Þeir listamenn er hlutu heiðurslaun samkvæmt ákvörðun Alþingis í ár eru þessir: Atli Heimir Sveinsson, Árni Kristjánsson, Finnur Jónsson, Guðbjörg Þorbjarnardóttir, Halldór Laxness, Hannes Pétursson, Indriði G. Þorsteinsson, Jakobína Sigurðardóttir, Jón Nordal, Jón úr Vör, Jórunn Viðar, Kristján Davíðsson, María Markan, Matthías Johannessen, Sigfús Halldórsson, Sigríður Hagalín, Stefán Íslandi og Thor Vilhjálmsson.

Hæstv. forseti. Á forsætisnefndarfundi sem haldinn var fyrir nokkrum mínútum varð samkomulag um að leita leiða til að þessari umræðu mætti ljúka kl. 5, enda hefur hún verið ítarleg, og ég skal gera mitt til að reyna að stuðla að því að svo verði. Hv. 2. þm. Austurl. hefur flutt hér mjög ítarlega ræðu fyrir hönd minni hlutans í fjárln. og ég sé enga ástæðu til að endurtaka það sem hann sagði þar sem við höfðum haft gott samráð um samningu nál. minni hlutans. Afstaða okkar alþýðubandalagsmanna hefur verið mjög skýr varðandi það sem hér hefur verið að gerast í efnahagsmálum. Við erum á móti því að hert sé að almenningi í landinu á þann hátt sem gert hefur verið með niðurskurði í skólakerfinu, heilbrigðiskerfinu, almannatryggingakerfinu. Nú síðast fyrir nokkrum mínútum vorum við að auka enn álögur á fólk utan Reykjavíkur sérstaklega varðandi húshitun. Skattur hefur aftur verið settur á bækur og menningu og við erum auðvitað á móti því og þá ekki síður skatti á ferðaþjónustu og er satt að segja ekki séð fyrir endann á hver áhrif þetta hefur á ferðalög manna innan lands. Og eitt er víst, hæstv. forseti, að ég hygg að það væri ástæða til þess að líta á fjárhagsáætlun Alþingis. Ef fargjöld hér innan lands milli staða eiga að fara upp í 20 þús. kr., þá er ég hrædd um að við höfum vanáætlað fjárhagsáætlun fyrir Alþingi sjálft. Við höfum séð hvernig hefur farið fyrir jafnt grunnskólanum, framhaldsskólanum, háskólanum og þá ekki síst Lánasjóði ísl. námsmanna og við teljum að þetta séu vondar lausnir, þetta sé óæskileg tilfærsla fjármuna frá þeim sem litla fjármuni hafa til þeirra sem meiri fjármuni hafa og það teljum við rangt. Það er jafnframt ljóst að þó hér sé upp gefinn áætlaður halli á fjárlögum 6,1--6,4 milljarðar, þá er það með öllu óraunhæft. Ég vil minna menn á að langflestir kjarasamningar eru lausir frá áramótum og það er alveg ljóst að það verður órói á vinnumarkaðinum eftir það sem hér hefur gerst á þessu hausti, bæði vegna skattahækkana og niðurskurðar í velferðarkerfinu á öllum sviðum þannig að ég held að það sé alveg augljóst mál að um há fjáraukalög verði að ræða fljótlega eftir áramótin. Starfið í nefndinni hefur verið afar erfitt vegna þess að allt hefur breyst frá degi til dags, jafnt verðlagshorfur, þjóðhagsspá og ákvarðanir ríkisstjórnarinnar sem hafa stundum verið tilkynning um niðurskurð sem síðan hefur verið hætt við og við höfum stundum orðið að bíða eftir því hverju við værum í raun og veru að skipta. Og ég get ekki annað en tekið undir ályktun eða bréf sem barst hér til þingsins frá frá hinum fjölmenna fundi í Verkamannafélaginu Dagsbrún þar sem því er haldið fram að stjórnarflokkarnir hafi svikið öll þau loforð sem þeir gáfu fyrir síðustu kosningar, skattar hefðu verið hækkaðir, eins og þar segir, stórkostlega með álagningu þjónustugjalda og hækkun lyfjakostnaðar og heilbrigðisþjónusta skert. Þetta er auðvitað allt saman rétt og satt og því miður er ég hrædd um að það verði órói og óánægja í landinu fljótlega upp úr áramótum og er raunar þegar orðin. En ég skal ekki hafa þennan almenna inngang lengri. Ég talaði við 2. umr. málsins og sé ekki ástæðu til að endurtaka það sem ég sagði þá. Auðvitað er hægt að skera niður ríkisútgjöld, það er engin spurning um það. Ég hef margsinnis boðið mig fram til þess og bent á leiðir --- og ég sé að hv. þm. Einar Guðfinnsson hneigir höfuð sitt til samþykkis, enda sanngjarn maður. En það er eins og aldrei megi koma nálægt því sem ég kalla dauða peninga. Það þarf endilega að taka þá sem eru einhverjum til góðs. Og svo dæmi sé nefnt, þá liggur hér frammi tillaga frá okkur þremur alþýðubandalagsmönnum um að skera niður 100 millj. sem eiga að fara í nýtt hús Hæstaréttar og við leggjum til að það fari í grunnskólakerfið því að það er um það bil sú upphæð sem grunnskólakerfið vantar. Nú skal enginn halda að ég virði ekki Hæstarétt Íslendinga. En ég er sannfærð um að störf hans munu í engu skerðast þó að erfiðleikarnir í samfélaginu yrðu til þess að Hæstiréttur yrði að bíða eftir nýju húsnæði um sinn. Auðvitað ber okkur að byggja hús yfir Hæstarétt þegar við mögulega getum. En ég sé enga brýna ástæðu til að gera það endilega núna. Svona má finna fé víða og oft er það nú einmitt svo að allar þessar kerfisbreytingar sem gerðar eru í miklu skyndi kosta ótrúlegt fé og það var kannski svolítið hráslagalegt að stjórn Lánasjóðs ísl. námsmanna og stjórn hans fór fram á tugi millj. hækkun á fjárlögum vegna útgjalda við kerfisbreytingu og álags á starfsfólk. Þessu var neitað því að hv. þm. Karl Steinar Guðnason, formaður fjárln., sá að þetta náði auðvitað ekki nokkurri átt á sama tíma og verið er að herða svo að námsmönnum að 700 námsmenn hafa hrökklast frá námi eða 8% námsmanna á einu ári. Þannig liggja þessir peningar víða og það er auðvelt að finna þá og ég fæ ekki betur séð með lauslegum útreikningi en að þær skattabreytingar og kerfisbreytingar sem liggja hérna fyrir framan okkur í frumvörpum muni kosta íslenska ríkið ekki undir 50--60 millj. í kerfiskostnað. Þetta þykir mér illa farið með peninga og það yrðu margir aðilar í þjóðfélaginu glaðir að fá þessar 60--70 millj. eða hvað það er til skiptanna til hinna ýmsu mála. Mér nægir að nefna alls kyns menningarstarfsemi eins og íþróttamál, alls kyns starfsemi sem er til uppeldismála og æskulýðsmála og alls þess sem við viljum helst halda gangandi til góðs fyrir börnin í landinu. En við verðum auðvitað á einhverjum tímapunkti að viðurkenna að meiri hlutinn á rétt á að fá sína stefnu fram og þess vegna held ég að það sé skynsamlegt að reyna að ljúka þessari umræðu nú kl. 5 svo að hv. þm. megi dveljast eins og eina nótt í þessari viku heima hjá sér. Ég skal þess vegna ekki gera mikið mál úr hinni almennu niðurstöðu þessa fjárlagafrv. Við munum auðvitað sitja hjá eins og hv. 2. þm. Austurl. sagði vegna þess að við viljum ekki bera ábyrgð á mörgu af því sem þar er að sjá. Auðvitað er ein og ein tillaga sem við munum styðja sem við teljum til bóta og mér finnst engin ástæða til þess að vera að tíunda það. Ég ætla að víkja hér aðeins að tveimur málum og ég skal lofa því að vera búin að ljúka ræðu minni eftir um 6 mínútur. Í dagblaðinu Tímanum í gær er forsíðufrétt sem ég tel ástæðu til að vekja athygli á, en það er hörmungarsaga húss sem byggt var fyrir þá sem kallaðir eru gjörfatlaðir, en fyrir þá sem ekki vita eru það sjúklingar sem hafa orðið svo hroðalega illa úti í slysum eða af öðrum ástæðum að það er bókstaflega engin leið að hafa þá hvorki í heimahúsum né á venjulegum sjúkrastofnunum. Það hafði verið baráttumál okkar hæstv. félmrh. um árabil að fá einhverja stofnun fyrir þetta fólk, það er sem betur fer ekki margt en við vissum um að a.m.k. 7--8 manns voru satt að segja í miklum hremmingum. Þá vildi svo til að Lions-menn söfnuðu fyrir fjórum árum hátt í 30 millj. til þess að koma húsi yfir sex til sjö einstaklinga af þessu tagi. Og við skyldum nú halda að það nægði fyrir litlu, notalegu húsi fyrir sjö sjúklinga eins og það var ætlað og starfsmenn sem þeir þurfa því slíkir sjúklingar þurfa manninn með sér hverja mínútu og ætla ég ekki að lýsa því frekar. Svo fór þó að þegar hið opinbera komst í málið og fór að nýta þessar 30 millj., þá urðu þær 70 áður en við var litið. Og nú stendur uppi í Mosfellssveit, uppi við Reykjalund, fallegt hús, það vantar ekki, það er meira að segja aðalstræti eftir því miðju með götuljósum og tilheyrandi. Allt er það nú gott og blessað ef menn vita ekkert hvað þeir eiga að gera við peningana. En látum það nú vera. Auðvitað varð að sækja fé í Framkvæmdasjóð fatlaðra til að fylla upp í kostnað við þetta hús og það var sorglegt vegna þess að Lions-menn höfðu sannarlega safnað nægu fyrir þessu húsi. En þar með er ekki öll sagan sögð. Þetta hús er nú búið að standa, ég má segja í tvö ár autt og engum til gagns vegna þess að ekki hefur fengist fé fyrir rekstri þess. Þetta er auðvitað gjörsamlega fáránlegt og sparnaður getur það alla vega ekki verið. Þetta hús er fullkomlega óarðbær fjárfesting og þetta vesalings fólk, sem er eiginlega ekki hægt að lýsa hvernig líður eða við hvaða aðstæður verður að búa, er jafnilla sett eftir að þetta glæsihús var fullbyggt. Ég vil mælast til, ég er ekki að koma fram með brtt., en ég vil mælast til þess við hæstv. ríkisstjórn og hæstv. heilbrrh. að menn stetjist nú niður og reyni að finna fé því að einhvers staðar eru nú sameiginlegir sjóðir í heilbrrn. þar sem ég efast ekki um að mætti finna nægilegt fé til þess að unnt verði að ráða starfsfólk í þetta hús. Því að það er auðvitað gjörsamlega óviðunandi að halda þessu húsi, auðvitað kyntu, það þarf að hafa eftirlit með húsinu að sjálfsögðu eins og menn á Reykjalundi hafa margbent á. Þetta er eins illa farið með fé eins og hugsast getur. Ég legg kannski of mikla áherslu á fjármunina vegna þess að aðalatriðið er að það er mikil þörf fyrir að koma þessu vesalings fólki, sem getur ekki tjáð sig og getur ekki neitt og þarf að hafa manneksju með sér hverja mínútu sem það lifir, í aðstæður sem þessar og til þess ætluðust Lions-menn sem af miklum myndarskap söfnuðu stórfé til þessa húss. Ég skal ekki tíunda það meira en af því að hæstv. félmrh. er hér, sem hefur öðrum fremur unnið að málefnum fatlaðra og gjörþekkir þetta mál, þá vil ég mælast til að hún og hæstv. heilbrrh. í sameiningu reyni að finna lausn á þessu vandræðalega máli sem er okkur öllum til vanvirðu. Aðeins eitt lítið mál sem ég átti í dálitlum þrætum með við hæstv. samgrh. á síðasta ári sem var sala Skipaútgerðar ríkisins. Ég hef óskað eftir því í fjárln. að fá skýrslu um hvað hefur gerst í uppgjöri á því fyrirtæki. Það væri freistandi að lesa þessa skýrslu en þeir sem áhuga hafa geta fengið hana ljósritaða hjá mér. Hún er alllöng og tekur nokkurn tíma að lesa hana en þær eignir sem hér var um að ræða voru Askja, Hekla og Esja, þ.e. skip Skipaútgerðarinnar, skemma við Grófarbakka í Reykjavík, lausafé sem var selt til Samskipa hf., starfsmanna Ríkisskipa og selt til annarra, eins og hér segir. Síðan voru hlutabréf seld, hlutabréf í Gagnamiðlun hf., Eimskipum, Íslenskri endurtryggingu og stofnsjóðseign í Samvinnutryggingum. Hér segir að af þessum eignum séu óseld skipin Hekla og Esja, hlutabréf í Gagnamiðlun hf. og stofnsjóðseign í Samvinnutryggingum. En eitt skip Ríkisskipa hefur verið selt. Það var m/s Askja sem var seld til Noregs. Söluverðið var 7,8 millj. norskra króna eða rúmar 70 millj. kr. og komu til frádráttar um 8 millj. íslenskar vegna viðgerðarkostnaðar og ég get ekki neitað því að mér þykir þetta lítið verð fyrir skipið. Mér finnst almennt lítið hafa komið inn fyrir þessar eignir. Hér er talað um að ekki hafi tekist að selja Heklu og Esju. Hins vegar er búið að selja skemmu Ríkisskipa á Grófarbakka. Hún var seld 2. des. sl. Fiskkaupum hf. sem greiddu 75 millj. kr. fyrir húsið og mér finnst það líka lítið. Við undirritun voru greiddar 5 millj. kr. og innan árs greiðast aðrar 5 millj. kr. Afgangurinn verður síðan greiddur með verðtryggðu skuldabréfi með 15 afborgunum og er sú fyrsta 1. nóv. 1994. Skuldabréfið verður gefið út við undirritun afsals og vextir eru 6%. Mér þykir ekki minna hagsmuna mjög vel gætt. Mér þykir það of lágir vextir. En það virðist ekki vera gengið jafnhart að kaupendum á eignum ríkisins eins og okkur sem erum að basla við að borga okkar eigin skuldir, við þættumst harla góð með 6% vexti. Það sem vekur líka athygli mína og mér finnst óeðlilegt með öllu er að það er fenginn fasteignasali, Jón Guðmundsson, til að sjá um sölu skemmunnar fyrir ríkissjóð. Ég hélt að til þess væri Innkaupastofnun ríkisins að annast slíkt fyrir nú utan allan lögfræðingaherinn í ráðuneytunum. Og það er ekki ónýtt að fá starf á borð við þetta því að hlutur fasteignasalans --- og nú athugaði ég það ekki en almennt er um að ræða 2% af söluverði, það er það a.m.k. þegar húseignir eru seldar --- fyrir að skrifa undir þessa samninga tekur fasteignasalinn ekki minna en 1,5 millj. kr. Mér þykir þetta ekki vel farið með peninga heldur. Ég hefði ekki tímt þessu. Ég held að það hlyti að hafa verið hægt að finna einhverja löglærða menn til þess að ganga frá þessum samningum í vinnutímanum sínum. En því er ég að ragast í þessu að svona fara margar krónur í okkar þjóðfélagi. Og ef það kæmi allt saman, þá væri kannski ekki mikil ástæða til þess að skerða kjör barna, sjúklinga, einstæðra mæðra og ellilífeyrisþega. Það er ótrúlegt sukk með fé í okkar landi og eftirlitsleysi. En ég ætla ekki að lesa lengra í þessu plaggi. Það er svo sem ýmislegt sem óneitanlega vekur athygli og ég skal viðurkenna að í önn þessara daga hef ég ekki haft tækifæri til að kynna mér það, en það kann að vera einhver skýring á setningu sem hér stendur, því að frá áramótum til 31. okt. sl. voru greidd laun vegna Skipaútgerðarinnar 95 millj. 366 þús. kr. Ég veit ekki hvort ég er svona saklaus í peningamálum en mér finnst þetta alveg óskapleg upphæð. Síðan er sagt: ,,Til áramóta má ætla 11 millj. til viðbótar eða alls á þessu ári 106 millj. Á næsta ári falla til biðlaun`` --- það er sjálfsagt ekkert við því að segja --- ,,upp á 5 millj. og frá og með áramótum verða aðeins greidd vinnulaun eins manns á vegum Skipaútgerðarinnar.`` --- Ég var að fá hér undarleg skilaboð. Ég er ekkert að flýta ræðu minni ef svo er, en ég vil spyrja hæstv. forseta, hér fæ ég upplýsingar um að ég hafi ekki verið að segja satt frá hér áðan, hér kemur fram að ekkert hafi enn verið talað við þingflokksformenn. Gæti forseti kannað það hvort það er engin fyrirætlun um að ljúka hér fundi kl. 5? Þá get ég haft ýmislegt að segja og er ekkert að . . .  Ég skal láta máli mínu lokið. Ég hef áður talað um að það megi víða finna peninga í þjóðfélaginu til að spara. Við getum verið án þess að hafa glænýtt og glæsilegt dómhús. Ég vil heldur að það gangi til þess að vel sé búið að börnunum okkar í grunnskólanum og það væri ósköp auðvelt að finna víða allnokkrar upphæðir til þess að koma saman fjárlögum sem hefðu einhverja möguleika á að standast. Virðulegi forseti. Í trausti þess að forsætisnefnd hafi ekki verið að engu höfð og verið sé að funda með þingflokksformönnum ætla ég að standa við mitt loforð en ég tek þá til máls síðar ef umræðan á að halda áfram.

Virðulegi forseti. Þegar við nú stöndum hér frammi fyrir lokaumræðu um fjárlagafrv. fyrir árið 1993, þá er engin ástæða til þess að fara að rekja aftur þá liði sem við ræddum við 2. umr., þ.e. um gjaldahlið frv., 4. gr. Ég tel ekki neina nauðsyn bera til þess að fara yfir það aftur þó að lítils háttar breytingar séu núna sem unnar eru að miklum hluta í samráði allrar fjárln. En það er venjan að við 3. umr. sé verið að afgreiða B-hluta fjárlaganna, 6. gr. frv., og tekjuhliðina. Hvað varðar B-hlutann þá eru þar ekki mjög mörg atriði sem breytast. Það koma að vísu til ýmsar verðlagsuppfærslur sem ekki þarf að fara nánar út í en þó verð ég að geta þess að á fund nefndarinnar komu m.a. bæði fulltrúar frá Rafmagnsveitu ríkisins og einnig fulltrúar frá Ríkisútvarpinu. Og fulltrúar Ríkisútvarpsins sérstaklega töldu að þeim væri mjög þröngur stakkur skorinn í sambandi við það að standa vel að sínum rekstri. Ég verð að segja það að ég tel að sú ákvörðun ráðherra að nýta ekki þá heimild á yfirstandandi fjárlögum sem Ríkisútvarpið hafði til hækkunar hafi verið misráðin því að það er alveg augljóst að stofnunin getur engan veginn staðið við eðlilegar framkvæmdir og eðlilegan rekstur með þeim auglýsingatekjum sem hafa farið minnkandi á undanförnum árum og þeim afnotagjöldum sem henni er leyft að innheimta. Það skýtur nokkuð skökku við að á sama tíma og gefinn er frjáls útvarps- og sjónvarpsrekstur og mönnum ætlað að standa í samkeppni við frjálsa fjölmiðla skuli jafnframt vera lagðar þær hömlur á stofnunina að hún geti ekki starfað í þessari frjálsu samkeppni. Henni er haldið niðri með afnotagjöldum og að sjálfsögðu minnka auglýsingatekjurnar þegar fleiri eru orðnir um hituna. Þarna finnst mér því ekki vera samræmi í þeirri hugsun sem liggur á bak við það að hafa frjálsan rekstur á þessari starfsemi. Þá er það einnig athyglisvert í sambandi við Rafmagnsveitur ríkisins og tekjuhlið fjárlagafrv. að þar er samkvæmt frv. áætlað að Rafmagnsveitur ríkisins greiði 30 millj. í arðgreiðslur úr sínum rekstri til ríkisins og þessari tölu er áfram haldið inni. Rafmagnsveitur ríkisins eiga áfram að greiða þessar 30 millj. í arð en á sama tíma er hætt við að láta Landsvirkjun greiða 100 millj kr. í arð. Mér er því spurn hvort Landsvirkjun sé orðin svo illa stödd að hún þurfi á því að halda að felldar séu niður arðgreiðslur sem hún eigi að greiða en Rafmagnsveitur ríkisins svo vel stæðar með allar sínar dreifilínur að þær geti greitt þessar 30 millj. Hv. formaður fjárln. kom inn á það áðan þegar hann fór yfir B-hlutann að það væri nokkuð erfiður rekstur hjá Fríhöfninni og Keflavíkurflugvelli að Flugstöðin á Keflavíkurflugvelli væri í fjárhagserfiðeikum og gat jafnframt um það að hún skilaði þó það miklum tekjum inn í þjóðarbúið að hún ætti að geta staðið undir sínum rekstri. Flugstöðin hefur frá upphafi verið hálfgert vandræðabarn í kerfinu og er ekki enn séð fyrir endann á því hvernig eigi að leysa það því að upphaflega var byggt allt of stórt og mikið og dýrt sem að sjálfsögðu hlýtur að hefna sín þegar frá líður. Það er áætlað að 114 millj. kr. tap verði á flugstöðinni og skuldir eru þar samtals um 300 millj. kr. og talið að til þess að brúa bilið á langtímaskuldum þurfi að koma til móts við reksturinn með því að leggja henni til eitthvert fjármagn eða þá að breyta þeirri tekjuskiptingu sem hún hefur í dag. Ég get tekið undir það hjá hv. formanni að það eru ýmsar hundakúnstir sem eru notaðar þegar verið er að útbúa fjárlög og hann nefndi það í sambandi við Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Það eru ekki síður ýmsar hundakúnstir notaðar þegar verið er að setja upp vegáætlun. Ég ætla ekki að eyða meiri tíma í það að fara yfir B-hluta stofnanirnar Það er enn þá óleyst vandamál bæði hjá Byggingarsjóði ríkisins og Byggingarsjóði verkamanna. Byggingarsjóður ríkisins skuldar ríkissjóði 1.500 millj. kr. vegna skammtímafyrirgreiðslu á árinu 1990. Af því verður ekki hægt að greiða á næsta ári nema 900 millj. kr. þannig að þar stendur enn þá uppi vandamál og áætlað er að bjarga því fyrir horn með því að auka lántökur um 1.570 millj. frá frv. Svipaðir erfiðleikar eru hjá Byggingarsjóði verkamanna, þ.e. fjárþörf sjóðsins er meiri en gert er ráð fyrir í frv. og þar þarf einnig að auka lántökur. Hvað varðar 6. gr. fjárlaganna hafa orðið lítils háttar breytingar á henni sem fjárln. hefur öll tekið þátt í að móta og niðurskurður á þeim lið, þ.e. úr 400 millj. sem heimildarákvæðin áttu að hafa niður í 340 millj. Það samþykktum við einnig í minni hluta fjárln. og er það í samræmi við það sem ég hef hér áður haldið fram að við ættum að vinna að því að hafa þær heimildir sem allra fæstar og reyna heldur að setja það á fjárlög sem þar kemur inn og mönnum er ætlað að reyna að standa við því að oft hefur verið farið fram úr þessum heimildum og misjafnlega með þær farið. Það er opinn víxill sem þar er um að ræða og við flestöll í hv. fjárln. erum ekki mjög hrifin af því að fjárlög ríkisins séu eins og opinn víxill. Hvað tekjuhlið fjárlagafrv. varðar, þá er það nú bæði verkefni fjárln. og efh.- og viðskn. að fara yfir þá liði. E.t.v. má segja að það sé frekar verkefni efh.- og viðskn. þó að fjárln. geri það að sjálfsögðu líka, en það er verkefni sem algerlega er unnið á vegum meiri hluta nefndarinnar og hæstv. ríkisstjórnar. Minni hluti fjárln. hefur ekki komið nálægt því að leggja til hvernig tekjuhliðin liti út og alls ekki tekið þátt í þeim leikfimiæfingum sem þar hafa átt sér stað fram og aftur. Þetta er raunar ekki mitt orðalag heldur var það einn háttvirtur embættismaður fjmrn. sem orðaði þetta svo og ég get vel tekið undir það. Það hafa komið hugmyndir kannski kl. 9 að morgni á fundi í fjárln. og þær hafa verið orðnar breyttar áður en fjárln. hefur lokið fundinum sem stendur venjulega í tvo tíma þannig að það hafa ýmsar breytingar átt sér stað á stuttum tíma í sambandi við áætlun á tekjum ríkisins. Ég held að ég vísi því algerlega á ábyrgð ríkisstjórnarinnar hvernig sú tekjuhlið lítur út núna og við höfum rætt það mál ítarlega í hv. fjárln. Það er líka búið að ræða það mjög ítarlega hér í sambandi við það skattalagafrv. sem við vorum að afgreiða í morgun og ég tel ekki ástæðu til þess að fara út í það frekar. Ég ræddi það líka nokkuð hér í gærkvöldi og ég er aldrei mjög hrifin af því að vera sífellt að endurtaka mig, að endurtaka í dag það sem ég sagði í gær. Ég vil að lokum nefna það atriði sem hv. formaður fjárln. kom inn á í sinni ræðu og snerti tillögu sem við kvennalistakonur höfðum lagt fram við 2. umr., þ.e. um aukið framlag til sérkennslu í grunnskólum, liðurinn heitir það, en við höfðum hugsað það sem aukið framlag til þess að kosta kennslu svokallaðra nýbúa, þ.e. innflytjenda frá öðrum löndum sem hingað koma og eru hvorki kunnungir menningu okkar né máli og þurfa því að leggja mjög hart að sér til þess að komast þar til skilnings. Það hefur oft verið mjög erfitt hjá því fólki, sérstaklega börnunum, að ná ,,kontakt``, ef ég má orða það svo, við önnur börn og ná sér á strik innan skólakerfisins. Þetta var nokkuð rætt í hv. fjárln. en ekki talið mögulegt af meiri hluta nefndarinnar að bæta þarna inn viðbótarfjármagni. En hv. formaður gat um það í ræðu í morgun að það hefði komið fram nýleg skýrsla á vegum menntmrn. þar sem mikil þörf væri talin á því að íslenskukennsla fyrir innflytjendur eða nýbúa mundi aukast og hann gat um árlega fjárþörf vegna þessa sem væri á bilinu 40--60 millj. kr. sem þyrfti að koma til viðbótar fjárframlögum til sérkennslu í einstökum fræðsluumdæmum og einnig nefndi hann kennslu fullorðinna. Hann ræddi það jafnframt að innan fjárln. hefði verið vakin athygli á þessu og hann hefði í því tilefni rætt málið við menntmrh. og ráðherra hefði tjáð sér að hann mundi leggja sérstaka áherslu á þessa þætti til að styrkja þessa kennslu. Ég vil þakka hv. formanni fjárln. fyrir það að hafa tekið svona vel í þetta mál og einnig hæstv. menntmrh. fyrir hans þátt í því og í trausti þess höfum við kvennalistakonur ákveðið að leggja ekki þessa tillögu fram aftur en vonumst til að sjá árangur í þessum málum á næsta ári. Við kvennalistakonur vorum einnig með aðra tillögu sem við drógum til baka við 2. umr. fjárlaga. Hún var um lánatryggingarsjóð kvenna þar sem við ætluðum fjármagn til þess að fara af stað með stofnun lánatryggingarsjóðs kvenna á Íslandi. Til þess að það sé mögulegt þarf sá áhugahópur sem hefur unnið að því verkefni að fá nokkurt fjármagn til kynningarstarfsemi, þýðingar á lögum og reglum þessa sjóðs sem þær ætla að gerast aðilar að og greiða kostnað við lögfræðiþjónustu, upplýsingabækling og fleira. Þær lögðu á fundi fjárln. fram upplýsingar um það hvað þær teldu sig þurfa mikið á næsta ári til að standa að þessu verkefni og kynntu það. Ekki náðist samstaða um það í fjárln. að leggja til að peningar yrðu veittir til þessa verkefnis en greinilegt var þó á nefndarmönnum að þeir sýndu þessu þó nokkurn áhuga. Ég vildi nú spyrja hæstv. viðskrh. hvort hann hafi kynnt sér þetta mál eitthvað og hvort hann muni hugsanlega vera því velviljaður eða hafa hug á því að styðja við þessa starfsemi á einhvern hátt. Mér er kunnugt um það að ráðherrar hafa yfirleitt eitthvert fjármagn til sérstakra verkefna sem þeir telja að eigi rétt á því að fá styrki eða framlög og ég vil því spyrja ráðherra um það hvort eitthvað slíkt gæti hugsanlega komið til greina. Ég tel að þessi lánatryggingarsjóður kvenna sem hér er verið að ræða um, þetta nýja verkefni, sé mjög áhugavert, ekki hvað síst á þeim tímum sem við búum nú við þar sem við erum að ræða um að reyna að auka atvinnu, halda uppi atvinnu og bæta við hana og ég er alveg viss um það að einmitt þessi lánatryggingarsjóður kvenna gæti orðið mjög stórt spor í þá átt vegna þess að þegar konur hafa leitað til lánasjóða og bankastofnana, þá hefur oft verið nokkuð þungt fyrir fæti hjá þeim með að fá fjárframlög til þeirrar starfsemi sem þær eru að hugsa um í það og það skiptið. Það er staðreynd að þær hafa átt erfiðari innkomu í lánastofnanir heldur en karlmenn. Ég tel því að þarna sé mjög jákvætt verkefni á ferðinni og beini því þessari spurningu til hæstv. viðskrh. Ég vil síðan að lokum lýsa því yfir eins og aðrir nefndarmenn að starfið í fjárln. hefur verið með ágætum. Það hefur byggst á því að menn hafa auðvitað haft misjafnar skoðanir en oft höfum við getað náð samstöðu um þær breytingar á gjaldahlið til eða frá, ýmist hefur verið tekið af eða bætt við eða nýir liðir settir inn og það er í raun og veru fyrst og fremst verkefni fjárln. að fara yfir gjaldahlið frv. Öll fjárln. fer ekki svo mjög mikið yfir tekjuhliðina, það eru hlutir sem eru pólitískar ákvarðanir um og kemur nánast tilbúið inn til fjárln. til umfjöllunar. Ég skal ekki segja um hvað gerist í meiri hlutanum, þeir ræða það trúlega með sinni ríkisstjórn, en það er a.m.k. verk sem við í minni hlutanum þekkjum ekki. Ég mundi vilja koma því á framfæri héðan úr ræðustól hver hafi verið hugsunin með því að breyta nafni fjárlaganefndar. Svo sem kunnugt er þá hét þessi hv. nefnd fjárveitinganefnd og nafnið bendir til þess að hún eigi að standa að gjöldum, þ.e. að hún fjalli um gjaldahlið frv. og það er akkúrat það sem ég er að segja að nefndin geri fyrst og fremst. Hún fjallar um gjaldahlið frv. Þegar nafninu var breytt í fjárlaganefnd þá gæti ég trúað að meiningin með því hafi verið sú að nú skyldi nefndin fjalla um öll fjárlögin í heild sinni, ekki aðeins um gjaldahlið og vera fjárveitinganefnd, heldur setja fjárlögin öll frá a til ö og vera fjárlaga-nefnd. Ég held að það væri til bóta ef það væri ekki bara breytt um nafn á nefndinni, heldur að hlutverk hennar væri endurskoðað í framhaldi af því. Og hún væri virkari í því að gera fjárlög, að vinna fjárlög íslenska ríkisins. Síðan vil ég að lokum þakka fyrir það samstarf sem átt hefur sér stað í nefndinni. Ég þakka fyrir alla nefndarfundina sem við höfum haldið saman og starfsfólkinu í Austurstræti fyrir sitt framlag og ekki síst ritara nefndarinnar fyrir hans framlag.

Frú forseti. Hv. 6. þm. Vestf. beindi til mín spurningu um það hvort ég hefði kynnt mér áform um stofnun lánatryggingarsjóðs kvenna hér á landi. Ég hef átt þess kost að eiga orðastað við þá sem vinna að undirbúningi þessa máls, auk þess sem mér hafa verið send þau gögn sem fjárln. hafa verið kynnt. Ég vil láta það koma fram að ég er samþykkur þeirri afstöðu meiri hluta fjárln. að ætla ekki sérstaka fjárveitingu til þessa máls á fjárlögum 1993. Ég tel það rétta og skynsamlega afstöðu þar sem málið sé ekki þar á vegi statt að það sé tilefni fjárlagameðferðar. Hins vegar get ég tekið það fram að mér finnst málið í senn vera jafnréttis- og atvinnumál og vil fyrir mitt leyti láta það koma fram hér, eins og ég hef reyndar látið koma fram við aðstandendur málsins í samtölum, að viðskrn. er til þess reiðubúið að taka þátt í hluta af kostnaði við athugun á þessu máli. Ég vil leyfa mér að benda á að þar sem þetta er í senn jafnréttis- og atvinnumál mætti vel hugsa sér að fjárveitingar undir liðnum Atvinnumál kvenna á landsbyggðinni kæmi þarna við sögu. Ég er sammála hv. 6. þm. Vestf. um að það sé ákaflega mikilvægt að virkja framtak, frumkvæði og fjármunavit kvenna til þess að treysta atvinnuástand og efnahag í landinu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. viðskrh. fyrir þessi svör. Mér þykir vænt um það að hann hefur ákveðinn skilning á því að þetta verkefni muni geta verið arðbært fyrir okkur Íslendinga og skila sér inn í framtíðina í auknum störfum og auknum fjármunum hér á landi. En ég harma það að vísu að hann skuli ekki hafa tekið þá afstöðu að það væri þess virði að leggja til það fjármagn sem þarna er farið fram á. Það er ekki stór upphæð enda konur yfirleitt ekki mjög stórtækar þegar þær fara af stað með verkefni. Þær ætla sér ekki um of og ætla sér að standa að því þannig að þær taka ekki á sig svo stórar skuldbindingar að þær fari á hausinn með það á næstu dögum. Þessi upphæð hljóðar aðeins upp á 2,8 millj. og sem dæmi er ekki einu sinni talað um að það þurfi að ráða starfsmann í heilt ár heldur aðeins að það þurfi að ráða starfsmann í átta mánuði, þannig að þetta er mjög nákvæmlega útreiknað og kostnaðaráætlun hljóðar upp á 2 millj. 883 þús. og 200 kr.

Virðulegi forseti. Ég flyt á þskj. 512 brtt. við fjárlögin. Þessa tillögu flutti hv. þm. Ingibjörg Pálmadóttir við 2. umr. fjárlaga en hún var þá dregin til baka svo ég endurflyt hana nú við 3. umr. Þessi tillaga gerir ráð fyrir því að SÁÁ verði afhentar eignir ríkisins á Staðarfelli í Dölum, þ.e. gamla skólahúsið, kennaraíbúðirnar og kyndi- og rafstöðvarhús. Þetta er það húsnæði sem SÁÁ hefur notað til starfsemi sinnar á Staðarfelli undanfarin ár eða allt frá 1980 og þetta yrði óneitanlega til þess að tryggja starfsemi þessara samtaka á Staðarfelli. Ég geri ráð fyrir því að hv. þm. Ingibjörg Pálmadóttir hafi mælt fyrir þessu og leitt fram þau rök sem fyrir þessu liggja við 2. umr. fjárlaga og ætla því ekki að fara langt út í þetta mál, en ég vænti þess að það geti orðið samstaða um þetta hér í þinginu, ekki síst vegna þess að í gær hafði ég samband við oddvita Fellsstrandarhrepps í Dalasýslu, þess sveitarfélags sem Staðarfell er í, og hann tjáði mér að fyrir nokkru hefði verið gerð samþykkt í hreppsnefnd Fellsstrandarhrepps þess efnis að óska eftir því að þessar tilteknu eignir yrðu afhentar SÁÁ til umsjónar. Þetta bréf var sent í menntmrn. og ég hef það því miður ekki undir höndum, ég fékk upplýsingar fyrst í gærkvöldi um að þetta hefði gengið þannig fyrir sig, en ég vænti þess að þetta sé þangað komið. Ég reikna með að því verði vel tekið á þeim stað. Það má kannski geta þess að þetta er í anda ríkisstjórnarinnar eða stjórnarflokkanna að einkavæða og selja eignir ríkisins. Þetta yrði til þess að það væri hægt að slá tvær flugur í einu höggi, að styrkja þessi samtök til sinnar starfsemi á Staðarfelli og losa ríkið við rekstur á þeim eignum sem e.t.v. eru ekki arðbærar. Ég tek það fram að inni í þessum eignum er ekki bújörðin á Staðarfelli, hún yrði áfram í eigu ríkisins.

Virðulegi forseti. Það hefur komið fram að forsvarsmenn SÁÁ hafa áhuga á því að fá jörðina að Staðarfelli keypta. Þeir eru reiðubúnir til þess að greiða fullt verð fyrir og treysta sér til þess.

Hvaða verð er það?

Það verð sem um kynni að semjast á milli ríkisins og þeirra sem þeir nefna svo, að þeir séu reiðubúnir að greiða fullt verð fyrir. Finnst hv. þm. rétt og eðlilegt að ríkið ráðstafi eignum sínum án endurgjalds til aðila sem eru reiðubúnir að greiða fyrir þær fullt verð?

Virðulegi forseti. Ég verð að segja það að á þessu ári og á undanförnum árum hefur SÁÁ átt í erfiðleikum með sinn rekstur og það stóð til á sl. hausti, að því er ég best veit, að SÁÁ yrði jafnvel gert að hætta starfseminni á Staðarfelli. Ég vænti þess að hæstv. heilbrrh. kannist við þessi rök. Með því að afhenda SÁÁ þessar eignir á Staðarfelli, þ.e. húsnæði sem SÁÁ hefur notað að undanförnu, væri tryggður áframhaldandi rekstur á þessum stað án þess að jörðin þyrfti að fylgja með. Ég sé enga ástæðu til þess að SÁÁ kaupi bújörðina Staðarfell og það væri alveg nóg að þessar eignir væru afhentar SÁÁ. Þetta mundi styrkja starfsemina og tryggja það að þessi starfsemi yrði þarna áfram. Með þessu væri samtökunum veittur verulegur styrkur til sinnar starfsemi sem ég held að þeim veiti ekki af, því þessi starfsemi hefur verið í góðri sátt við heimamenn, verið vel tekið af þeim og styrkir þá á allan hátt. Þannig að mér finnst þetta ákaflega eðlilegt.

Virðulegi forseti. Það má nú segja að þeir geta gefið sem eiga. Það hefur komið fram að það er búið að gera samning við SÁÁ um að þeir reki áfram starfsemi í öllum þeim stofnunum sem þeir hafa starfrækt. Eftir að sá samningur var gerður, og áður líka, hefur komið fram hjá forráðamönnum SÁÁ að þeir séu reiðubúnir til að kaupa umræddar eignir og staðgreiða þær. Síðan kemur hv. þm. og leggur til að einkaaðila séu færðar að gjöf slíkar eignir sem hann er sjálfur búinn að óska eftir að fá keyptar og treystir sér til að staðgreiða. Þetta kalla ég, virðulegi forseti, ekki ábyrgð í ríkisfjármálum, en eins og ég sagði áðan, þeir gefa sem eiga.

Virðulegi forseti. Við 3. umr. fjárlaga hefur formaður fjárln. flutt nál. meiri hluta fjárln. og gert grein fyrir brtt. nefndarinnar sem og þeim tillögum sem meiri hluti nefndarinnar hefur flutt ásamt þeim skýringum sem gefnar eru við einstaka liði brtt. Auk þess að vísa til þeirrar ræðu sem ég flutti við 2. umr. vil ég fara nokkrum orðum um frv. og þá stefnu sem það boðar eftir þær breytingar sem gerðar hafa verið á því í hv. fjárln. Það ætti öllum að vera ljóst að við Íslendingar stöndum frammi fyrir meiri vanda í efnahags- og atvinnumálum en áður. Þjóðartekjur hafa verið að dragast saman og enn er því spáð að horfur þjóðarbúsins fari versnandi á næstu árum. Það skiptir því miklu máli að við leitumst við hér á Alþingi að móta leiðir til lengri tíma sem tryggi sem best hagsmuni þeirra sem verst eru settir og verjumst með öllum ráðum atvinnuleysi sem spáð er vaxandi ef ekkert verður að gert. Í minnisblaði sem forstjóri Þjóðhagsstofnunar lagði fyrir fjárln. Alþingis kemur fram mat Þjóðhagsstofnunar á þeim horfum sem blasa við í þjóðarbúskapnum en þar segir m.a., með leyfi forseta, um viðskiptakjör: ,,Horfur eru á að viðskiptakjör þjóðarbúsins á árinu 1993 verði nokkru lakari en gert hefur verið ráð fyrir í fyrri áætlunum Þjóðhagsstofnunar. Ástæðurnar fyrir þessu eru einkum tvær. Annars vegar er nú ljóst að gildistaka samningsins um Evrópska efnahagssvæðið frestast. Í þessu felst að tollalækkanir á sjávarafurðum samkvæmt samningnum taka ekki gildi í byrjun ársins 1993 eins og áður var gert ráð fyrir. Í áætlun Þjóðhagsstofnunar var reiknað með að þessi lækkun tolla hefði hagstæð áhrif á verð sjávarafurða sem næmu á bilinu 1--1,5 milljörðum kr. miðað við heilt ár. Hins vegar hefur efnahagsbati í heiminum látið á sér standa sem leitt hefur til þess að verð á útflutningsafurðum okkar er um þessar mundir almennt lægra en búist var við. Þetta á ekki síst við um ál og kísiljárn en snertir einnig annan útflutning í mismiklum mæli.`` Þessi tilvitnun í minnisblað forstjóra Þjóðhagsstofnunar og það mat sem hér er lagt á ætti að verða m.a. andstæðingum samningsins um hið Evrópska efnahagssvæði nokkur umhugsun og hlýtur að vekja athygli á því. Þar eru miklir hagsmunir í húfi og þess er að vænta að með aðgangi að þeim markaði gefist enn frekari tækifæri til sóknar fyrir útflutningsframleiðsluna en áður. Í minnisblaði forstjóra Þjóðhagsstofnunar er einnig farið orðum um útflutningsframleiðsluna og þær horfur sem þar blasa við. Þessar alvarlegu staðreyndir sem ég hef nú bent á með tilvitnun í minnisblað forstjóra Þjóðhagsstofnunar hafa verið okkur sem störfum í fjárln. kunnar og þess vegna hefur svo mjög verið leitast við að fara varlega í að auka ríkisútgjöld. En þegar bornar eru saman tekjur fjárlaga næsta árs eins og þær eru samkvæmt fyrirliggjandi brtt. við fjárlagafrv. kemur í ljós að tekjur ríkisins hafa ekki verið lægri síðan 1988 ef bornar eru saman tekjurnar á verðlagi ársins 1993. Þetta ætti að vera nokkurt umhugsunarefni fyrir stjórnarandstöðuna og þá sem gagnrýna frv. og efnahagsstefnu stjórnarinnar.

Þurfa hinir ekki að hugsa líka?

Þeir hugsa mjög djúpt, hv. 2. þm. Vestf. Tekjur árið 1993 eru áætlaðir 104 milljarðar 771 millj. kr. Árið 1989 voru tekjur ríkisins 104 milljarðar 547 millj. Þegar litið er hins vegar til gjalda þá er áætlað að 1993 verði útgjöld ríkisins 110 milljarðar 990 millj. En árið 1989 voru útgjöldin 112 milljarðar 324 millj. Fjárln. hefur gert tillögur um nokkurn niðurskurð á frv. frá 2. umr. og það markmið hefur náðst að halda hallanum á ríkissjóði undir 6,5 milljörðum en hann mun verða á bilinu 6,2--6,3 milljarðar. Þeir þættir sem ráðist var til að lækka í fjárlagafrv. voru m.a. heimild á 6. gr. fjárlaga sem var lækkuð um 60 millj. kr. Það er gert ráð fyrir lækkun á markaðsátaki innan EES-landanna um 50 millj. og framkvæmdir við hæstaréttarhús, viðhald opinberra bygginga og fleira sem er lækkað og einnig framkvæmdir í vegagerð sem voru lækkaðar niður í 1.550 millj. miðað við fjárlagafrv. En tilgangurinn með þessum niðurskurði er að sjálfsögðu að reyna að leitast við að minnka hallann á ríkissjóði sem er mjög alvarleg meinsemd í efnahagskerfinu og eru aðvaranir gefnar frá virtum hagfræðingum um þá hættu sem fylgir langvarandi halla á ríkissjóði. Þegar litið er til þeirra breytinga sem fjárln. hefur gert á frv. er afar mikilvægt að gera sér grein fyrir því hver þróunin hefur verið í útgjöldum ríkisins. Síðustu árin hefur verið stöðugur vöxtur í ríkisútgjöldum. Það hefur komið í hlut núv. stjórnvalda að stíga á bremsuna og það er auðvitað aldrei einfalt eða vinsælt verk. Það er þó ekki gert með harkalegri hætti en svo að rauntölur útgjalda eru lítið eitt hærri en þær voru síðasta heila árið sem ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar var við völd. E.t.v. er mikilvægasti árangur okkar að stöðva þá hraðlest sem ríkisútgjöldin höfðu fengið far með, e.t.v. á fyrsta farrými hjá ríkisstjórn sem hér var við völd síðasta kjörtímabil. Ég gat þess við 2. umr. að vandi okkar fælist m.a. í því að fara þann gullna meðalveg að beita ríkisútgjöldunum þannig að ekki verði til spenna sem magni upp vexti en fjárlögin styrki samt sem áður atvinnulífið með fjárveitingum til atvinnuskapandi framkvæmda eins og glöggt kemur fram í brtt. reyndar og í fjárlagafrv. í heild. Fjárlögin munu styrkja atvinnulífið vegna þess að aldrei hefur verið jafnmikið veitt til framkvæmda við vegagerð, eða 7,5 milljörðum kr. og til hafnargerðar er varið 970 millj., auk þess sem nokkuð er veitt til nýbygginga. Má þar nefna framkvæmdir við viðgerð Þjóðminjasafnsins, byggingu hæstaréttarhúss og tæplega 550 millj. til viðhalds og nýbygginga framhaldsskóla og um 270 millj. til bygginga sjúkrahúsa og heilsugæslustöðva, auk þess sem gert er upp við sveitarfélögin vegna uppgjörs frá því að verkaskipting ríkis og sveitarfélaga var staðfest, en þar er um að ræða 405 millj. kr. sem að sjálfsögðu munu styrkja fjárhag sveitarfélaganna sem þar um ræðir. Virðulegi forseti. Þær breytingar sem verið er að gera á skattamálum varða mjög ríkisfjármálin. Eins og jafnan þegar slíkar breytingar eru til meðferðar verða deilur um leiðir. Mikilvægast er þó við þær aðstæður sem við búum við núna að hugsað sé til framtíðar en ekki látið hrekjast undan vegna skammtímasjónarmiða. Mikilvægasta verkefni okkar er að auka hagvöxtinn með því að nýta okkur þau sóknartækifæri sem samningurinn um hið Evrópska efnahagssvæði gefur okkur, en jafnframt tryggja það að ríkisfjármálin styrki efnahagslífið og virki sem hvatning. Sá er tilgangur okkar í því fjárlagafrv. sem hér er til 3. umr. og með þeim breytingum sem hafa verið gerðar frá 2. umr. um fjárlagafrv. Virðulegi forseti. Ég verð hér að láta máli mínu lokið svo takast megi að ljúka þessari umræðu. En auðvitað gæti ég haldið lengri ræðu um þá fjölmörgu mikilvægu þætti sem tekið er á í fjárlagafrv. og brtt. meiri hluta fjárln.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir þremur brtt. þar sem ég er 1. flm. og flyt ásamt nokkrum öðrum hv. þm. Það er í fyrsta lagi brtt. á þskj. 522 sem flutt er af mér og hv. þm. Önnu Kristínu Sigurðardóttur og Guðrúnu Helgadóttur. Tillagan gerir ráð fyrir því að varið verði 100 millj. kr. til þess að tryggja framkvæmd grunnskólalaga þannig að grunnskólalögin verði framkvæmd undanbragðalaust eins og þau munu hljóða frá og með 1. jan. nk. þegar þau skerðingarákvæði laganna, sem lúta að tímafjölda og fjölda nemenda í bekk, eru fallin úr gildi, en þau falla úr gildi 31. jan. nk. því gert var ráð fyrir því að þessi sérstöku skerðingarákvæði grunnskólalaganna giltu aðeins í eitt ár. Nú er það svo með okkur þingmenn, þá sem stöndum að þessari tillögu, að við erum að sjálfsögðu ekki að dreifa þessari upphæð á grunnskólaumdæmi, fræðsluumdæmi, það er ekki hægt að gera það fyrir þingmenn sem ekki hafa aðgang að embættismannaliði því það eru flóknar reglur sem gilda um það hvernig fjármunum er dreift á fræðsluumdæmi. Þess vegna leggjum við til að þetta verði á einum lið og gerum ráð fyrir því að hæstv. menntmrh. dreifi þessu á fræðsluumdæmin eftir þeim reglum sem almennt gilda um þá hluti sem snúa að framkvæmd grunnskólalaganna í hinum einstöku fræðsluumdæmum. Í samræmi við þessa útgjaldatillögu upp á 100 millj. kr. sem við fluttum ekki við 2. umr. þá flytjum við tillögu um sparnað á móti þar sem gert er ráð fyrir því að við 4. gr. frv., lið 06-291 601, Húsnæði Hæstaréttar, komi svofelld brtt.: Liðurinn fellur brott. Við gerum með öðrum orðum ráð fyrir því að framlag til þess að byggja hús fyrir Hæstarétt á þessum þrengingartímum falli niður og það er nákvæmlega sama upphæð og gert er ráð fyrir í fjárlagafrv. að gangi til hússins sem síðan er varið til að tryggja framkvæmd grunnskólalaganna. Það eru sem sagt samtals 100 millj. kr. Í fjárlagafrv. var upphaflega gert ráð fyrir því að verja í þessu skyni 127 millj. kr., síðan sýnist mér að meiri hluti nefndarinnar leggi til að sú tala verði lækkuð um 27 millj. niður í 100 millj. kr. og það er sú tala sem við miðum við. Það vill svo til að það er nokkurn veginn sama talan og þarf til þess að tryggja framkvæmd grunnskólalaganna og tryggja það að hún verði með eðlilegum hætti samkvæmt laganna hljóðan. Eins og kunnugt er liggur hér fyrir frv. til laga um breytingu á grunnskólalögum sem er flutt af hæstv. ríkisstjórn og var lagt fram nú fyrir nokkrum dögum. Það frv. hefur enga meðferð fengið í þessari virðulegu stofnun og er ekki við því að búast að það verði nein breyting á því á þeim dögum sem eftir lifa af þessu ári, jafnvel þó að þingið stæði dagana milli jóla og nýárs. Þess vegna tel ég óhjákvæmilegt, til þess að tryggja að unnt verði að standa við ákvæði grunnskólalaganna þannig að ekki verði um að ræða lögbrot í skólum í stórum stíl, að fluttir verði til fjármunir með þeim hætti sem hér er gert ráð fyrir. Ég tel líka að á þeim tímum sem nú er um að ræða þegar alls staðar er verið að skera niður og spara, það er verið að skera niður í lífskjörum fólks, kaupmáttur er að lækka, skattar eru að hækka, tannlæknakostnaður barna er að hækka, lyf eru að hækka, sérfræðikostnaður er að hækka, það er verið að skera niður framlög til skólamála almennt, til framkvæmda almennt frá því sem gert hafði verið ráð fyrir, m.a. í ákvörðunum hæstv. ríkisstjórnar, að á slíkum tímum eigi menn ekki að vera að byggja hús fyrir Hæstarétt. Hæstiréttur býr þröngt og hann býr illa, en Hæstiréttur verður bara að búa þröngt og illa eitthvað áfram. Ef menn hafa afgangsfjármuni í dóms- og kirkjumrn. þá mundi ég að vísu nota þá öðruvísi en að byggja yfir Hæstarétt. Ég mundi nota þá til þess að leysa úr brýnum og hneykslanlegum húsnæðisaðbúnaði fangelsanna á Íslandi. Ég tel að það sé miklu brýnna mál heldur en að byggja eitthvert hús yfir Hæstarétt fyrir fleiri hundruð milljónir kr. Ég geri ráð fyrir því að margir muni segja að það sé kominn tími til þess að Hæstiréttur fái húsnæði og ég geri ráð fyrir því að margir muni halda því fram að hér sé um að ræða einhvers konar samkomulag á milli stjórnarflokkanna og ráðuneytanna, þar sem þau hafi kannski fengið sitt lítið af hverju þegar verið var að útdeila skrautinu á tertuna um það leyti sem ríkisstjórnin fagnaði afmælum sínum fyrir nokkrum mánuðum, og að hæstv. dómsmrh. hafi fengið þá eitt stykki hæstaréttarhús. Ég hef tekið eftir því að einn og einn ráðherra þar fyrir utan hefur fengið svona eitthvað, eins og þeir kalla það sín á milli. Hins vegar verð ég að játa að það er einn hæstv. ráðherra sem hefur bersýnilega ekki fengið neitt og minna en ekki neitt og það er hæstv. viðskrh. Mér finnst hann hafa verið óþarflega hógvær í þessari veislu.

Heldurðu að hann fari í jólaköttinn?

Ég óttast það mjög að hann fari í jólaköttinn vegna þess að hann fær ekki einu sinni afgreitt frv. um umboðssöluviðskipti sem er eitt af meginkeppikeflum Alþýðuflokksins -- Jafnaðarmannaflokks Íslands núna á þessum dögum fyrir jólin, svo hæstv. viðskrh. fari ekki í jólaköttinn.  Í öðru lagi, virðulegi forseti, flyt ég brtt. ásamt hv. þm. Guðmundi Bjarnasyni á þskj. 523, en það er endurflutningur á tillögu sem við lögðum fyrir við 2. umr. Þá gerðum við ráð fyrir því að þar yrði um að ræða nokkra viðbót, annars vegar vegna áfengismeðferðar á Vífilsstöðum og hins vegar vegna þess að tryggðir yrðu fjármunir til reksturs Kristnesspítala. Nú háttar svo til að það hefur verið gert samkomulag milli forstjóra Ríkisspítalanna og heilbrrn. um nokkra hækkun á framlögunum vegna áfengismeðferðar á Vífilsstöðum og þess vegna má segja að það hafi verið komið til móts við anda þeirrar tillögu á milli 2. og 3. umr. fjárlaganna og tel ég ástæðu til að þakka fyrir það. Eftir stendur sá veruleiki að miðað við rekstrarkostnað á árinu 1992 er ljóst að rekstur Kristness gengur ekki á sama hátt og á árinu 1993, þar vantar um 40 millj. kr. Við flytjum hér tillögu um að Ríkisspítalar fái til þessa rekstrar um 20 millj. kr. í viðbót eða um helminginn af þeirri upphæð sem þarna vantar, samtals um 20 millj. kr. og þar með yrði reynt að ná endum saman þannig að það yrði svipuð eða óbreytt starfsemi í Kristnesi. Nú háttar svo til að það hefur verið gert eins konar samkomulag milli heilbrrn. og Ríkisspítalanna, Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri um það að rekstur Kristness flytjist einhvern tímann á næsta ári yfir á Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri, FSA. Og þó að við flytjum tillögu um að þessir fjármunir komi á rekstur Kristness og komi á Ríkisspítalana þá er það ekki vegna þess að við séum andvígir því að FSA yfirtaki rekstur Kristnesspítala heldur er það vegna þess að við gerum þá ráð fyrir að þessu máli yrði breytt með ráðherraákvörðunum einhvern tímann þegar kæmi á almanaksárið 1993 og teljum út af fyrir sig eðlilegt að halda okkur við þetta þannig að þessi fjárhæð yrði færð eftir sem áður á Ríkisspítalana, rekstur Kristness, eins og hér er lagt til á þskj. 523. Í þriðja lagi, virðulegi forseti, mæli ég fyrir brtt. á þskj. 524 sem er flutt af þremur stjórnarandstöðuþingmönnum sem eiga sæti um þessar mundir í hv. heilbr.- og trn. en við erum jafnframt öll þingmenn Reykjavíkurkjördæmis. Auk mín eru flm. hv. þm. Finnur Ingólfsson og hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir. Í tillögunni er gert ráð fyrir því að bætt verði við 4. gr. nýjum fjárlagalið, 08-410 Hjúkrunarheimilið Eir, 101 Almennur rekstur, 70 millj. kr. Í fjárlagafrv. eða þeim drögum sem nú liggja fyrir og tillögum er gert ráð fyrir því að skerða Framkvæmdasjóð aldraðra og þá fjármuni er síðan ætlunin að sögn hæstv. heilbrrh. að nota til þess að nokkru leyti að tryggja það að Hjúkrunarheimilið Eir hefji starfsemi á næsta ári. Við sem stöndum að þessari tillögu erum hins vegar andvíg því að skerða með þessum hætti framlögin í Framkvæmdasjóð aldraðra og munum gera ítarlega grein fyrir því þegar það mál kemur til meðferðar, væntanlega á mánudag eða þriðjudag, þ.e. frv. til laga um breytingu á lögum um málefni aldraðra. Til þess hins vegar að bæta það upp sem tapaðist ef skerðingin í Framkvæmdasjóði aldraðra yrði felld niður, þá flytjum við þessa tillögu þannig að Hjúkrunarheimilið Eir fari örugglega af stað á næsta ári, jafnvel þótt menn ákveði að skerða ekki Framkvæmdasjóð aldraðra eins og hæstv. heilbrrh. leggur til. Samkvæmt þessari tillögu okkar má gera ráð fyrir því að það yrði unnt að taka í notkun milli 40 og 50 rúm við Hjúkrunarheimilið Eir á árinu 1993 og það mundi létta mjög verulega á þeim mikla þunga hjúkrunarsjúklinga, aldraðra sem eru á heimilum um þessar mundir og fá hvergi inni á hjúkrunarheimilum. Samkvæmt upplýsingum sem ég hef nýjastar frá Félagsmálastofnun Reykjavíkurborgar eru um 150 aldraðir Reykvíkingar sem búa við svokallaða mjög brýna þörf fyrir hjúkrunarrými, um 150 einstaklingar. Og það er ljóst að það mun verulega muna um það ef Hjúkrunarheimilið Eir kemst af stað á næsta ári og má þá búast við því að í þessum hópi geti fækkað um u.þ.b. 1 / 3 ef þessi brtt. sem við flytjum, þrír hv. þm. verður samþykkt. Ég hef þá, virðulegi forseti, mælt fyrir þessum þremur tillögum okkar og tel út af fyrir sig ekki ástæðu til að orðlengja frekar um þessar tillögur sem ég flyt hér en áskil mér rétt til þess að taka þátt í umræðunni síðar, ef þörf krefur. Ég vil aðeins nefna það að hér liggur fyrir tillaga frá hv. 2. þm. Vesturl., sveitunga mínum Sigurði Þórólfssyni, um að gefa samtökunum SÁÁ Staðarfell í Dölum. Ég segi það alveg eins og er og vil láta það koma fram hér þannig að það fari ekkert á milli mála að ég mun reyna að hafa liðsafnað sem mest ég má til að fella þá tillögu. Ég tel að það sé algerlega fráleitt að fara að gefa almennum félagasamtökum stað eins og þennan, Staðarfell í Dölum  vegna þess að það er verið að gefa með þessum hætti almennum félagasamtökum þær stofnanir, það húsnæði sem tilheyrir helst og minnir sterkast á sögu þessa svæðis og það er enn þá fáránlegra að gefa SÁÁ eða afhenda þessar húseignir heldur en það jafnvel væri að afhenda almennum félagastofnunum einhverjar menningarstofnanir sem við eigum hér á Reykjavíkursvæðinu og allir mundu skilja að væri fáránlegt að gefa einhverjum almannasamtökum. Þegar aftur kemur að menningarstöðum sem tilheyra dreifbýlinu af einhverju tagi þá geta menn rokið upp til handa og fóta og sagt, það er best að gefa einhverjum þetta. Þetta er alger fjarstæða að mínu mati og ég gæti talað um þetta mál lengi því ég þekki þar allvel til eins og hv. flm. þekkir mætavel.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir brtt. sem ég flyt ásamt hv. þm. Ragnari Arnalds, Kristínu Ástgeirsdóttur og Jóhannesi Geir Sigurgeirssyni við fjárlagafrv. Hún er á þá leið að undir liðnum Byggðastofnun komi nýr liður: Sérstök verkefni samkvæmt búvörusamningi, að upphæð 100 millj. kr. Þetta er í samræmi við þann búvörusamning sem gerður var í mars 1991 og undirritaður var af þáv. landbrh. og fjmrh. og kvað á um að Byggðastofnun skyldi á þessu ári og næsta fá 100 millj. kr. hvort árið. Síðan áfram nokkra upphæð í því skyni að stuðla að nýrri atvinnustarfsemi í sveitum í stað þess mikla samdráttar sem leiðir af því að búvöruframleiðslan er nú takmörkuð við innanlandsmarkað. Þessi tillaga var dregin til baka við 2. umr. vegna þess að þá flutti hv. formaður landbn., hv. 3. þm. Austurl. Egill Jónsson, ræðu og skoraði á fjárln. að taka til athugunar þessi mál sem snerta búvörusamninginn og brotin eru af núv. hæstv. ríkisstjórn og meiri hluta hennar hér á Alþingi eða ætlunin er að brjóta. Því miður hefur meiri hluti fjárln. ekki séð sér fært að verða við þessari áskorun formanns landbn. og því er þessi tillaga endurflutt. Það þarf ekki að hafa mörg orð um það hversu brýnt þetta verkefni er. En því miður virðist allt stefna í öfuga átt hjá núv. hæstv. ríkisstjórn og stuðningsflokkum hennar og er þar skemmst að minnast atkvæðagreiðslunnar í dag þar sem samþykkt var að leggja nýjan skatt á ferðaþjónustu og flutningsgjöld út um land. Ferðaþjónustan hefur verið talin helsti vaxtarbroddur ekki aðeins dreifbýlis heldur íslensks þjóðfélags um þessar mundir. Það er því alveg ótrúlegt að ríkisstjórnin skuli reiða landsbyggðinni hvert höggið á fætur öðru og haga sinni fjáröflun á þann veg að hún leggist þyngst á þá sem versta hafa aðstöðuna. Það er það sem við í stjórnarandstöðunni gagnrýnum að sjálfsögðu fyrst og fremst, hvernig þessari skattlagningu er háttað. Á þskj. 526 er ég einnig meðflutningsmaður að tillögu frá Ragnari Arnalds um að 100 millj. kr. verði varið til landgræðslu og skógræktarverkefna samkvæmt bókun búvörusamningsins sem ég nefndi áður. Samkvæmt þeirri bókun er gert ráð fyrir að á samningstímanum verði 2 milljörðum kr. varið til landgræðslu- og skógræktarstarfa. Hins vegar hefur það farið þannig að fjárveitingar til þessara verkefna eru nú lækkaðar í staðinn fyrir að verja til þeirra viðbótarfjármagni. Ég skal, hæstv. forseti, ekki hafa mörg fleiri orð um þetta að sinni þar sem stefnt mun að því að ljúka þessari umræðu fljótlega. En ég endurtek að því miður eru dæmin allt of mörg um það hvernig að landsbyggðinni er vegið og þau dæmi tala að sjálfsögðu skýrustu máli sjálf.

Herra forseti. Ég tel rétt að taka það fram að ráðherrar verða stundum til að lengja hér umræður með athugasemdum sem eru dálítið sérstakar og koma mönnum oft til að hugsa. Hér hefur verið flutt frekar meinleysisleg tillaga á þann veg að afhenda SÁÁ eignir sem þeir hafa fengið án hárrar húsaleigu að undanförnu, eftir því sem ég best veit, en fróðlegt væri að fá það uppgefið við þessa umræðu hve há sú húsaleiga hefur verið sem SÁÁ hefur greitt á Staðarfelli í Dölum. Þegar það er lagt til af þingmanni Vesturl. að þessar húseignir sem þeir hafa haft þar til afnota verði afhentar þeim til eignar rís hæstv. heilbrrh. á fætur og boðar að þeir gefi sem eigi og talar um það í miklum vandlætingartón, þó ekki sé meira sagt, að menn séu að gefa eigur ríkisins. Við höfum horft á það víða úti um land að eigur ríkisins hafa verið látnar grotna niður samfélaginu á engan hátt til góðs. Og satt best að segja hafa kannski flestir þingmenn trúað því að SÁÁ hafi ekki safnað í digra sjóði, en það má vel vera að samtökin séu svo vel alin af núv. hæstv. heilbrrh. að þar verði til digrir sjóðir til að kaupa jarðir. Og hvað er það sem er verið að dylgja um? Jú, hæstv. heilbrrh. vill selja þeim Staðarfell í Dölum. Hann segir að þeir séu reiðubúnir að kaupa á því verði sem um semjist. Það er nú svo. Menn geta varla verið reiðubúnir að kaupa á því verði sem um semst nema þeir séu þá nokkuð sannfærðir um hvaða verð er verið að tala um. Ef hæstv. ráðherra er með ákveðnar tölur í því sambandi væri gott að þær kæmu fram. Við höfum ástæðu til þess að vantreysta hæstv. ráðherrum þegar kemur að því að selja eigur ríkisins. Ég flutti hér einu sinni ræðu um sölu á Flatey á Mýrum. En ég tel óhjákvæmilegt vegna þessara orða ráðherrans að skoða hér eina jarðarsölu sem framkvæmd hefur verið af ráðherra þessarar ríkisstjórnar sem nú situr og má kannski segja sem svo að þeir gefi sem eiga. Þessi kaupsamningur er á milli landbrh. fyrir hönd jarðadeildar landbrrn. við Garðabæ. Og, með leyfi forseta, hefði ég áhuga á að lesa hér upp örfá atriði úr þessum samningi sem skipta höfuðmáli. Í fyrsta lagi kemur fram að verið er að selja mörg leigubýli, það er verið að selja lóðir sem einstaklingar hafa haft sem byggingarland og þessi jörð er kirkjustaður. Við skulum lesa, með leyfi hæstv. forseta, 3. gr. sem hljóðar svo: ,,Námuréttindi og réttur til efnistöku, þar með talin sand- og malarnám og vatns- og jarðhitaréttindi umfram heimilisþarfir ábúenda jarða ásamt nauðsynlegri aðstöðu til að hagnýta framangreind réttindi, eru undanskilin sölu þessari.`` Mér er nú forvitni á að spyrja: Hver er ábúandi jarðanna eftir að búið er að byggja á þeim íbúðarhús? Er það Garðabær? Ég sé ekki að annar geti verið þar ábúandi. Og það kemur varla svo mikið vatn upp úr jörðinni að Garðabær sem ábúandi gæti ekki sagt að þeir þyrftu að nota það heita vatn. Þannig að ég sé ekki annað en að hér sé verið að selja heita vatnið án þess að á það sé minnst ef það skyldi nú vera þarna. ,,Sé áformað að selja jarðirnar að hluta eða í heild á ríkissjóður og landbrn. forkaupsrétt fyrir hlutafallslega sama verð og jarðirnar eru nú seldar á að viðbættum verðmætisauka vegna framkvæmda eftir að ríkissjóður seldi jarðirnar. Jörðin Garðar er kirkjustaður og skuldbindur kaupandi sig til að heimila sóknarnefnd og kirkjugestum óhindraða umferð að og frá kirkju`` --- takið nú eftir. Það er samið um óhindraða umferð að og frá kirkju og kirkjugarði --- ,,og heimilar sóknarnefnd eftirlitslaust afnot af nauðsynlegu landi undir bílastæði fyrir kirkjugesti innan marka núgildandi aðalskipulags.`` Hér er tryggilega frá því gengið að sóknarbörn muni bæði komast til kirkju og frá kirkju og jafnframt að þau komist á bílum sínum en þurfi ekki að fara gangandi eða ríðandi til kirkju og er það auðvitað vel að einhver fyrirvari sé hafður í samningnum. ,,Þá skuldbindur kaupandi sig til að láta af hendi endurgjaldslaust land undir stækkun kirkjugarðs telji viðkomandi yfirvöld þörf á stækkun hans. Yfirlýsingu með efni framangreindrar málsgreinar skal þinglýst sem kvöð á jörðina Garða.`` 4. gr. hljóðar svo: ,,Samningi þessum fylgir yfirlit yfir byggingarbréf og leigusamninga ásamt skrá yfir ábúendur og leigutaka, merkt fylgirit tvö. Kaupandi tekur við réttindum og skyldum seljanda samkvæmt samningi þessum. Söluverð jarða og eigna ríkisins á þeim er umsamið 49 millj. 200 þús. kr. og sundurliðast þannig: Byggingarland 102,3 hektarar --- 46 millj. 200 þús. kr. Útivistarsvæði 131,1 hektari --- 5 millj. 900 þús. kr. Náttúruverndarsvæði 176,6 hektarar --- 1 millj. 200 þús. kr. Lækkun vegna kvaða á byggingarlóðum --- 1 millj. 200 þús. kr.`` Þess vegna getum við strikað það út á móti þessum 176 hekturum sem eru útivistarsvæðið. Þeir eru látnir af hendi sem lækkun vegna kvaða á byggingarlóðum. Það er sama tala. ,,Lækkun vegna stærðar lands 2,9 millj.`` þ.e. afsláttur út á stærðina. Og ef við drögum þetta frá útivistarsvæðinu þá kemur í ljós að þar eru ekki eftir nema 3 millj. kr. Það vekur spurningu um hvort ekki hefði verið ráð að selja örlítið minna og sleppa við þennan afslátt. ,,Söluverð: Samkvæmt 1. mgr. lofar kaupandi að greiða svo sem hér segir: Við undirskrift samnings 5,2 millj. kr. Eftirstöðvar kaupverðs greiðir kaupandi á afsalsdegi með útgáfu skuldabréfs er greiðist með jöfnum árlegum afborgunum á 10 árum, í fyrsta skipti 10. ágúst 1993. Skuldabréfið er verðtryggt samkvæmt lánskjaravísitölu með 3.230 stigum í júlímánuði 1992 og ber 2% vexti.`` Nú er það skaði að úr þingdeildinni er horfinn sá þingmaður sem kvartaði sáran undan 6% ávöxtun við sölu á skemmu á hafnarkantinum í Reykjavík. Kvartaði sáran. Það er náttúrlega ekkert skrýtið þegar við vitum að ráðherrarnir eru að gera svona samninga að við spyrjum: Á hvaða verði selja þeir þá Staðarfell í Dölum? Er það náttúruverndarsvæði? Er það á útivistarsvæðisverðinu? Á hvaða verði ætla þeir að selja Staðarfell í Dölum? Það eru ljótu hræsnararnir sem tala á þennan hátt. Ég segi fyrir mig að ég væri andvígur því að selja Staðarfell í Dölum. Ég væri andvígur því. En ég tel ekkert athugavert við það þó að hægt sé að líta á það sem framlag í peningum til SÁÁ að láta þá fá þar eignir í húsum. Það er allt annað mál. Með því móti er verið að vinna að því að sú starfsemi sem þeir hafa haft þar geti haldist. Ég hef hvergi lesið það í þeim tímaritum sem mér hafa borist á mína skrifstofu varðandi upplýsingar um meðferð á áfengissjúklingum að grasnytjar séu sérstaklega hentugar í því sambandi, hvorki fjallagrös né annað, eða sölvatekja. Þetta hefur ekki komið á mitt borð. Það má vel vera að hin nýju fræði telji að þetta byggi á einhverjum slíkum hlutum. Ég verð að segja eins og er að mér finnst kirkjan nokkuð grátt leikin með svona vinnubrögðum. Það má vel vera að menn telji sumir að Garðabær hafi ekki fjárráð til að kaupa þetta á fullu verði. En hvers vegna er þá verið að selja alla jörðina? Nægir þá ekki að afhenda það land sem þeir geta hagnýtt sér? Hver er tilgangurinn með því að afhenda eigur ríkisins eða réttara sagt kirkjunnar á þennan hátt? Því að við skulum skilja á milli vegna þess að vissulega eru ekki allir Íslendingar í þjóðkirkjunni. En þetta er kannski alveg í takt við tímann þegar maður skoðar aðrar aðgerðir núv. ríkisstjórnar svo sem fjármálaráðstafanir á sviði kirkjumála sem eru í sérstöku frv. til laga um fjármálaráðstafanir á sviði dóms- og kirkjumrn. En það hlýtur að vera spurning þegar ráðherra kemur hér upp og hellir sér yfir varaþingmann sem hefur sest hér inn og flytur tillögu sem áður var flutt af aðalþingmanni sama kjördæmis, hv. 2. þm. Vesturl., að þá skuli þeir láta sem svo að þeir viti ekki hvað þeir eru að gera í ríkisstjórn Íslands. En ég verð að segja eins og er að mér finnst prestastéttin ekki halda vöku sinni ef hún telur að hægt sé að afhenda samning eins og þennan og una því. Það eru engin ákvæði í þessum samningi um það að ef útivistarsvæði sé tekið og því breytt í byggingarland þá breytist kaupverð. Það eru engin ákvæði um það ef náttúruverndarsvæðinu yrði breytt í byggingarsvæði að þá breytist kaupverðið. Það eru engin slík ákvæði. Það eru aftur á móti ákvæði um það að ef þeir láta sér detta í hug að selja landið, hreinlega fara að braska með það í ofanálag, þá eigi ríkið forkaupsrétt, en verði að kaupa dýrara verði ef það hefur hækkað vegna framkvæmda sem þeir hafi unnið á landinu, án þess að það komi nokkurn hlut fram hvaða takmörk eru þar á. Hæstv. forseti. Auðvitað á það ekki við í önnum nú rétt fyrir jólin að hafa langt mál um þessa hluti. En ég verð að segja eins og er að þegar svona er haldið á málum og ráðherrar telja sér skylt að ráðast á hin smæstu atriði sem koma fram í brtt. þá hlýtur það að gerast að óbreyttir þingmenn standi upp og tali um þessa hluti. Við framsóknarmenn höfum haft það skipulag á að skipta nokkuð með okkur verkum og ég hef ekki farið í þessa fjárlagaumræðu og hugðist ekki gera það en þegar svona er vegið, eins og hér kom fram, þá taldi ég ekki annað fært en að upplýsa um þá hluti sem ég vissi um og hafði undir höndum. En ég verð líka að segja það varðandi 6. gr. fjárlagafrv. að mér finnst heimildirnar allt of rúmar. Ég vil spyrja, af því að ég sé að hér hefur kvatt sér hljóðs fulltrúi í fjárln., sem ætlar vafalaust að gera athugasemdir við það sem ég hef sagt, ég vil spyrja um lið 5.2, að kaupa húseignir og lóðir í nágrenni Arnarhvols í Reykjavík fyrir Stjórnarráð Íslands og taka til þess nauðsynleg lán. Hvar endar nágrennið? Hvar endar nágrenni þessara húseigna? Eru það 100 m, 200 m eða kílómetri? Það er talað um nágrannabæi. Hvar endar þetta nágrenni? Hvaða heimildir er verið að gefa út með svona yfirlýsingum? Hvaða upphæðir er verið að heimila ríkisstjórninni að nota? Hvar er þakið á þessu fjárlagafrv. ef svona heimildir eru hafðar opnar inni? Svo kemur liður, með leyfi hæstv. forseta, 5.3: Að kaupa eða leigja húsnæði fyrir aðalskrifstofu ráðuneyta og taka til þess nauðsynleg lán. Hvar er þakið á þessari heimild? Er það fyrir öll ráðuneytin sem þarf að kaupa húsnæði? Og ef svo er, fyrir hvaða upphæð? Er ekki ráð að gá örlítið að sér, jafnvel þó það sé bara 6. gr. sem menn eru að tala um? Er ekki nauðsyn að gá að því hvaða heimildir menn eru að veita ríkisstjórninni? Það hefur ekki staðið á því að þenja út skrifstofuhúsnæði ráðuneytanna. Ég man eftir því fyrst þegar það var allt staðsett í Arnarhvoli utan skrifstofa menntmrn. Hér eru líka opnar heimildir til kaupa á húsnæði á erlendri grund. Það má vel vera að þetta verði allt undir kontról. En liður 6.7 er ekki smáræðisheimild. Heimildin er á þann veg að þar stendur, með leyfi hæstv. forseta: ,,Að fella niður eða fresta greiðslum úr ríkissjóði á árinu 1993, m.a. með því að leggja niður tímabundið eða til lengri tíma starfsemi ríkisstofnana að fengnu samþykki ríkisstjórnar og fjárlaganefndar.`` --- Hér stendur reyndar fjárlaganefndar, en ég hygg að það sé átt við að nefndin samþykki ef meiri hluti nefndarinnar samþykkir. Og þetta er opin heimild til að leggja niður hvaða ríkisstofnun á Íslandi sem er, ef ríkisstjórnin samþykkir og ef meiri hluti fjárlaganefndar samþykkir. Hvaða ríkisstofnun sem er. Að mínu viti eru svona heimildir eins og ég hef verið að lesa upp út í hött. Það sæmir ekki mönnum sem sitja í fjárln. að afgreiða þær á þennan hátt. Ég hef barist gegn því alla tíð að afgreiða opnar heimildir út úr fjárln. Ég hef barist gegn því. Mér hefur ekki gengið of vel því þrýstingurinn frá ráðherrunum að ná svona heimildum út er alveg ótrúlegur og ég er sannfærður um það að hv. þm. Gunnlaugur Stefánsson gerir sér grein fyrir þessum mikla þrýstingi og hefur orðið var við hann. Hæstv. forseti. Ég tjáði forseta að ég ætlaði ekki að tala langt mál og ég vona að ég hafi ekki brotið þá yfirlýsingu mína með því að geta um þessa hluti sem ég hef minnst á í ræðu minni. Ég hef ekki hugsað mér að lengja þessa umræðu nema þeir hlutir gerist að hér komi fram nýjar upplýsingar á þann veg að það sé óhjákvæmilegt að svara þeim í nokkru máli.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ólafi Þ. Þórðarsyni fyrir það að vekja athygli á sölu kirkjujarðarinnar á Görðum. Það hlýtur að vera ástæða til að skoða betur sölumál kirkjujarða, ekki einvörðungu þessa sölu heldur jafnvel líta aftur í tímann og athuga hvernig með hefur verið farið. Eins og kunnugt er er andvirði seldra kirkjujarða hluti af stofnfé Kristnisjóðs. Þessir peningar renna í Kristnisjóð sem undirstrikar eignarhald kirkjunnar á þessum kirkjujörðum þannig að hér eru mjög miklir hagsmunir í húfi fyrir starfsemi kirkjunnar í landinu. Ekki einvörðungu hagsmunir heldur spurningin um það að lögin gildi. Ég vil varpa fram þeirri hugmynd að hún verði skoðuð, e.t.v. flyt ég um það frv. til laga, að þegar sala kirkjujarða eigi sér stað þá verði kvaddir til sérstakir matsmenn, óháðir aðilar er meti land og gögn og gæði og kveði upp úr um verð og skilmála. Þegar um tvo óskylda aðila er að ræða í viðskiptum eins og í þessu sambandi sem er mjög óvenjulegt, þ.e. landbrn. ber ábyrgð á sölunni, en andvirðið rennur ekki í ríkissjóð heldur rennur andvirðið í Kristnisjóð. Það sem í raun og veru er að gerast er það að landbrn. er að selja fyrir Kristnisjóð eða þjóðkirkju Íslands. Vegna þess að svona er í pottinn búið þá þarf langtum fremur að koma í veg fyrir allan vafa og koma í veg fyrir allar efasemdir og tryggja það að óháðir matsmenn kveði upp endanlegan úrskurð.

Hæstv. forseti. Ég kem hér upp til þess að taka undir málflutning hv. þm. Ólafs Þ. Þórðarsonar varðandi heimildir 6. gr. og 6. gr. eins og hún er upp sett. Ég er honum innilega sammála að þar verður að setja inn upphæðir. Heimildir mega ekki vera eins opnar og þær eru núna settar upp og hafa verið í fjárlögum til þessa dags. Þetta er auðvitað nákvæmlega eins og að skrifa undir víxil eða ávísun og afhenda mönnum óútfyllt. Fyrir þetta á auðvitað að taka. Ég tel að þetta sé í rauninni slæm heimild fyrir ráðherra. Það hlýtur að vera erfitt að hafa svona heimild og geta ávallt legið undir gagnrýni hvernig viðkomandi ráðherra notar slíka heimild. Ég held því að það væri eingöngu stuðningur fyrir þá sem með slíkar heimildir fara að þær séu skilyrtar með upphæðum. Ég vil aðeins minna hv. þm. á það að á árinu 1987 eða 1988, ég man ekki á hvoru árinu það var, lagði sá sem hér stendur fram brtt. við fjárlög þar sem lagt var til að 6. gr. yrði felld út. Sú tillaga naut ekki mikils stuðnings á þeim tíma. Aðeins varðandi Staðarfell. Ég tel alveg óþarft að vera að gefa SÁÁ Staðarfell. Hins vegar ættum við að fullvissa þá og tryggja þeim afnot af Staðarfelli um ókominn tíma. Það eru engin sérstök rök fyrir því hvorki að selja né gefa þeim það, en hins vegar að veita þeim fullvissu og tryggingu fyrir því að þar geti þeir starfað um aldur og ævi ef þeir svo kjósa.

Virðulegi forseti. Í fjarveru hv. 3. þm. Norðurl. v. mæli ég fyrir brtt. sem flutt er af honum og hv. þm. Kristínu Ástgeirsdóttur og hv. þm. Páli Péturssyni um breytingu á heimildargrein. Við 6. gr., 6.1, komi liður sem orðist svo: ,,Að kaupa dagblöð og aðalmálgögn þingflokka fyrir stofnanir ríkisins, allt að 150 eintök af hverju blaði.`` Hér er um að ræða óbreyttan fjölda blaða en orðalagi breytt þannig að það takmarkast ekki einungis við dagblöð eins og þetta hefur verið heldur einnig önnur málgögn sem kunna að vera gefin út á vegum eða í tengslum við þingflokka eða eftir tilvísun þeirra.