Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta litla frv. er fram borið af hæstv. ríkisstj. Tilgangur frv. er sá að fela ríkisstj. að setja á stofn innkaupastofnun, sem á að hafa það hlutverk með höndum að annast innkaup á nauðsynjavörum vegna ríkisstofnana og annarra sérstakra framkvæmda, sem ríkið hefur með höndum. Frv. skyldar allar ríkisstofnanir eða stofnanir, sem reknar eru fyrir reikning ríkisins, svo og alla þá, sem hafa með höndum stjórn sérstakra framkvæmda, sem kostaðar eru af ríkissjóól. til þess að kaupa þær nauðsynjar, sem þeir þurfa á að halda vegna framkvæmdanna, af innkaupastofnun ríkisins. Og jafnframt er innkaupastofnuninni lögð sú skylda á herðar að láta þessum aðilum í té þær nauðsynjar, sem þeir þurfa á að halda, á kostnaðarverði að við bættum ómakslaunum, sem svarar kostnaði við rekstur stofnunarinnar. Fjhn. hefur athugað þetta frv. Meiri hl. n., hv. 1. þm. Reykv. (PM), hv. þm. Dal. (ÞÞ) og ég, við þrír leggjum til, að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir. Einn nm., hv. 4. landsk. (BrB), vill gera á frv. nokkrar breyt. Fimmti nm., hv. 1. þm. Eyf. (BSt), var ekki viðstaddur, þegar frv. var tekið til meðferðar í n. Mun hann, eftir því sem ég bezt veit, hafa verið fjarstaddur úr bænum, með leyfi hæstv. forseta. Viðvíkjandi efni þessa frv., sem hér liggur fyrir, verður vart um það deilt, að eins og högum er nú komið, þá er á því mikil þörf, að komið verði á stofn sérstakri innkaupastofnun, sem hafi með höndum þau verkefni, sem talin eru í þessu frv. Ríkið hefur nú sjálft beinlínis og óbeinlínis með höndum á hverju einasta ári stórfelldar framkvæmdir, sem kosta milljónir eða tugi millj. eða jafnvel hundruð millj. kr. Til þeirra framkvæmda þarf að kaupa að mikið af efni og nauðsynjum. Til þessa hafa þessir hlutir verið keyptir hjá þeim verzlunum, sem hafa haft þá á boðstólum, og ríkið þá að sjálfsögðu orðið að sæta sömu kjörum og aðrir aðilar, sem við þær stofnanir hafa skipt. Þessu frv., sem hér liggur fyrir, er ætlað að gera þær breyt. í þessum efnum, að nú annist þessi innkaupastofnun ríkisins innkaup á öllum nauðsynjum, sem þarf til þeirra framkvæmda. sem reknar eru af ríkisstofnunum eða á vegum ríkisins og á kostnað ríkissjóós. Það hagræði, sem skapast með því að setja á fót stofnun sem þessa, yrði að sjálfsögðu fyrst og fremst það, að þarna er skapaður möguleiki til þess, að ríkið geti aflað sér nauðsynja, sem það þarf á að halda, með talsvert lægri kostnaði en verið hefur hingað til. Eru ekki aðeins líkur til, að þarna sparist milljóna kr. álagning, sem ríkið hefur orðið að bera kostnað af, heldur ætti einnig þarna að vera hægt að komast að miklu hagkvæmari kjörum með heildarinnkaupum, en verið hefur hingað til, auk þess sem allur kostnaður við innkaupin og við að afla varanna ætti að geta verið miklu minni með þessu móti, en með því fyrirkomulagi, sem hingað til hefur ríkt. Við þetta bætist einnig það, að vörur þær, sem hið opinbera þarf á að halda til sinna framkvæmda, þær ættu, ef hægt er að fá þær á annað borð, að geta jafnan verið fyrir hendi, þegar til þeirra þarf að grípa. En eins og öllum er kunnugt, sem með þessum málum hafa fylgzt, hefur mjög viljað á því bera að undanförnu, að ríkið sjálft hafi talsvert orðið að sitja á hakanum um ýmislegt efni til framkvæmda og þess vegna hafi framkvæmdir þess orðið að víkja fyrir öðrum framkvæmdum, sem kannske verða ekki taldar eins nauðsynlegar og þær, sem ríkið hefur með höndum. Hagnaðurinn, sem ríkið ætti að hafa af þessu, er því bæði sparnaður á peningum, með því að fá ódýrari vörur, og ekki síður hitt, að möguleikar ættu að vera á því, að hægt væri að hnika því svo til, að vörur þessar væru jafnan fyrir hendi, þegar til þeirra þyrfti að gripa, þannig að ekki þyrfti að bíða eftir þeim langan tíma til skaða fyrir framkvæmdir ríkisins og á vegum þess. Þessa möguleika ætti að vera hægt að skapa með því að koma á fót stofnun þeirri, sem hér er gert ráð fyrir. En það á svo að sjálfsögðu við um þessa stofnun eins og svo margar aðrar, og þó ekki hvað sízt um þessa stofnun, að það veitur ekki mest á því að hafa lagafyrirmælin til þess að koma stofnuninni á og geta rekið hana. Hitt er ekki siður þýðingarmikið, að sjálf framkvæmd laganna fari viðunanlega úr hendi. Og það verður verk þeirrar stjórnar, sem við þessum l. tekur, ef þetta frv. verður samþ., að reyna að byggja þessa stofnun vel upp og fela framkvæmd hennar þeim einstaklingum, sem næga þekkingu og reynslu hafa í þessum efnum og líklegir eru til að reka hana með þeim hætti, að l. um hana geti náð þeim tilgangi, sem fyrir hæstv. ríkisstj. vakti, þegar hún bar frv. fram, og fyrir þeim þm. vakti, sem athuguðu og samþ. frv. í n. Meðan þetta frv. var til athugunar í fjhn., var nokkuð á það minnzt, hvort ekki væri nauðsynlegt að gera á því nokkrar breyt., m. a. í þá átt að færa út starfssvið innkaupastofnunarinnar frá því, sem gert er ráð fyrir í þessu frv. M.a. var á það minnzt, hvort ekki ætti að ganga þannig frá frv., að innkaupastofnunin skyldi einnig annast innkaup fyrir þær einkasölur, sem þegar eru starfandi á vegum ríkisins, eða slíkar stofnanir, er síðar kunna að verða stofnaðar. Einnig var á það minnzt, hvort ekki ætti að fela þessari innkaupastofnun að annast innkaup fyrir þá einstaklinga eða einstaklingsfyrirtæki, sem kynnu að óska eftir að gera innkaup í gegnum þessa stofnun. Hv. 4. landsk. þm. hefur nú borið hér fram brtt., sem gengur í þessa átt. Meiri hl. fjhn. vildi hins vegar ekki fara inn á þessa braut að svo stöddu máli. Um það eru að vísu allir sammála í n., að svo geti farið - og til þess eru líkur -, að í framtíðinni kunni að þykja hagkvæmt að færa starfsvið innkaupastofnunar ríkisins mjög mikið út, þannig að hún hafi með höndum fleiri verkefni, en henni er ætlað með þessu frv. En á byrjunarstigi þessa máls virðist það vera nokkurt atriði að efna þannig til þessarar stofnunar, að henni sé í upphafi fengið hæfilegt verksvið, til þess að hún ráði við það á fyrsta stigi þessara framkvæmda. Og virðist, að þegar verið er að koma þessari stofnun á fót, þá sé ekki vert að ganga lengra í þessum efnum, en gert er hér ráð fyrir, að fela þessari stofnun innkaup fyrir ríkið sjálft og ríkisstofnanir og stofnanir, sem reknar eru á vegum ríkisins. Komi það hins vegar í ljós, þegar stofnun þessi tekur til starfa, að það reynist hagkvæmt að skipta við hana, bæði um verð og vörugæði og annað, þá er gefið mál, að taka verður til athugunar að færa út starfsvið þessarar stofnunar, þannig að hún annist innkaup fyrir fleiri, en ríkið. Hins vegar finnst meiri hl. fjhn., að ekki sé ástæða til í upphafi að fela þessari stofnun meira starfsvið en svo, að ekki þurfi að óttast um, að hún ráði ekki við það þegar frá upphafi. Virðist skynsamlegt að fara gætilega af stað. En gefi þessi innkaupastofnun ágæta raun, ber að athuga, hvort ekki skuli færa starfsemi hennar út á víðari grundvöll. Að því er varðar innkaup fyrir sjálfar ríkisstofnanirnar vil ég geta þess, að hæstv. ríkisstj. hefur í hendi sér, hvað sem þessum l. liður, að gera breyt. á framkvæmd þeirra 1.. sem nú eru fyrir hendi, þannig að hún samræmi meir en verið hefur innkaupin fyrir ríkisstofnanirnar. Og er mér ekki grunlaust um, að athugun í þá átt sé á ferð hjá hæstv. ríkisstj. Þá var minnzt á það í fjhn., hvort ekki þætti rétt að taka upp ákvæði í frv. í sambandi við innflutnings- og gjaldeyrisleyfi og tryggja í því sambandi forgangsrétt fyrir innkaupastofnunina. Hv. 4. landsk. þm. hefur einnig borið fram brtt. um þetta. Ég fyrir mitt leyti fæ ekki betur séð en að þessi brtt. sé óþörf og ástæðulaus. Hæstv. ríkisstj. hefur sjálf yfirstjórn á úthlutun gjaldeyris- og innflutningsleyfa, og bankarnir, sem ráða yfir gjaldeyrinum, lúta að vissu leyti yfirstjórn sjálfar ríkisstj. Ríkisstj. hefur því það í hendi sér að tryggja það, að hún fái að ganga fyrir um gjaldeyris- og innflutningsleyfi til þeirra efna og afnota og kaupa, sem hún sjálf þarf á að halda. Og ef henni finnst einhver tregða á þessu hjá bönkunum eða nefndum, sem með þessi mál fara, er opin leið fyrir ríkisstj. að grípa til sinna ráða og gera ráðstafanir, sem nauðsynlegar eru í þeim efnum. Og er ástæðulaust og óviðkunnanlegt að taka upp í þessi l. nokkur ákvæði um þetta. Ég held, að það séu ekki fleiri atriði, sem ég sé ástæðu til að minnast á. En meiri hl. fjhn. leggur til, að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir. Og fylgir því þá jafnframt það, að meiri hl. fjhn. tekur ekki undir þær brtt., sem fram hafa verið bornar af hv. 4. landsk. þm. á þskj. nr. 801.



Herra forseti. Þessar brtt. mínar eru aðallega tvenns konar. Í fyrsta lagi um það, að innkaupastofnunin hafi heimild til og verði falið að annast innkaup á vörum ekki aðeins fyrir ríkið sjálft og stofnanir þess, heldur einnig fyrir aðra aðila, sem óska þess, og að í sambandi við það verði stofnuninni tryggður forgangsréttur um gjaldeyri til vörukaupa sinna, þ.e.a.s. að því tilskildu, að hún geti útvegað vörurnar á því verði, sem er a.m.k. sambærilegt við lægsta verð annarra innflytjenda. Mér kemur það satt að segja, nokkuð undarlega fyrir sjónir, að ekki skuli vera fallizt á þessar till. þegar í upphafi. Það virðist svo sem hér mundi aðallega verða um byggingarvörur að ræða, þannig að langmestur hluti þeirra vara, sem til greina kemur, að innkaupastofnunin sjái um innflutning á, yrðu byggingarvörur fyrir ríkið og stofnanir þess. Og tilgangurinn er sá með þessari lagasetningu, að ríkið geti þar með gert hagkvæmari innkaup en ella, eins og hv. frsm. fjhn. hefur nú skýrt í sinni framsöguræðu. Hann hefur fært fyrir því þau rök, sem virðast liggja til grundvallar fyrir frv., að líklegt sé, að með þessu móti væri unnt að afla varanna með hagkvæmara verði en ella. En þá spyr ég: Hvers vegna mega þá ekki bæjarfélög, samvinnufélög og einstaklingar njóta góðs af, ef það er rétt, að með þessu fyrirkomulagi sé hægt að afla varanna með hagkvæmara hætti, en annars? Hvers vegna má þá ekki færa út starfsvið þessarar stofnunar, þannig að ekki aðeins ríkið, heldur og aðrir geti fengið vörurnar með lægstu og hagkvæmustu verði? Samkv. þessari brtt. minni er til þess ætlazt, að innkaupastofnun ríkisins geti sem sagt líka tekið að sér innkaup á öðrum vörum en þeim, sem til greina mundu koma í því formi, sem frv. er nú, og að það sé hægt að auka starfsemi hennar smátt og smátt eftir hentugleikum, eftir því sem fært þykir og reynslan segir til um, að hagkvæmt sé. Ef vel tekst til, þá er hér um mikla möguleika að ræða til þess að draga mjög úr þeim óhemju kostnaði, sem nú er á innflutningi vara, og lækka stórlega vöruverð í landinu. Og allir munu vera sammála um það, að sá kostnaður er óskaplegur, kostnaðurinn við innflutning vara til landsins, og fyrir liggja um það tölur og skýrslur, sem eru óyggjandi og ekki verður um deilt. Hins vegar eru menn ósammála um það, hvort hagkvæmt sé, að ríkið yfirleitt reki verzlun. Um það er deilt. En þrátt fyrir það að menn séu ósammála um þetta, þá ættu þessir hv. fjhn.-menn ekki að vera á móti því, að úr því yrði skorið með reynslunni. Og það er einmitt þetta, sem til er ætlazt með þessum brtt. mínum, þ.e.a.s., ef stjórnarvöldin vilja stuðla að því, að þessi tilraun verði gerð, en hafi þá ekki meiri hug á því að sanna, að ríkisverzlun sé óframkvæmanleg eða óheppileg. - Mér er þess vegna óskiljanlegt, að menn skuli ekki vilja fallast á að gera þessa tilraun með samkeppni milli einkarekstrar og ríkisrekstrar, hverjar skoðanir sem menn annars kunna að hafa. Hvaða kaupmaður sem er í þessu landi hefur heimild til þess að verzla með hinar margvíslegustu vörur, og hver innflytjandi hefur heimild til að kaupa inn vörur fyrir hvaða aðila sem er. Hvers vegna skyldi þá innkaupastofnun ríkisins ekki mega hafa sama rétt? Ef þessi stofnun nær tilgangi sínum, þá gerir hún betri innkaup, en aðrir. Annars er hún tilgangslaus. Og hvers vegna í ósköpunum mega þá ekki aðrir, en ríkisstofnanir njóta góðs þar af? Þá er það hin brtt., sem í fyrsta lagi gengur út á það að heimila ríkisstj. að sameina innkaupastofnun ríkisins þær ríkiseinkasölur, sem nú eru starfandi, og sömuleiðis þær, sem stofnaðar kunna að verða. - Líklegt má telja, að ekki liði á löngu, áður en fleiri einkasölur verði settar á stofn, og m. a. liggur hér fyrir þinginu till. um einkasölu á kolum og salti og sömuleiðis önnur till. um einkasölu á olíu. Það er nú ótrúlegt, að heppilegt sé, að allar þessar einkasölur starfi hver í sínu lagi. Þó er engu slegið föstu um það í þessari till. minni. svo langt er ekki gengið, og skal ég ekki um það deila á þessu stigi málsins, en víst er um það, að margir eru þeirrar skoðunar, að heppilegt væri að sameina þessari stofnun þær einkasölur, sem nú þegar eru starfandi, og mér finnst þess vegna sjálfsagt að veita ríkisstj. heimild til slíkrar sameiningar, ef athugun leiðir í ljós, að það sé ótvírætt hagkvæmt. Mér þykir það satt að segja svo mjög með ólíkindum, að ég get ekki trúað því, að svo reynist, að ef ríkið tekur að sér rekstur með allmargar vörutegundir, sé það hagkvæmt, að verzlanir með hverja vörutegund um sig séu út af fyrir sig með sitt sérstaka skrifstofubákn, sína sérstöku framkvæmdastjóra o.s.frv. Hv. frsm. taldi í framsöguræðu sinni, að þetta gæti komið til greina, en engin ástæða væri til að slá því föstu strax. Það er heldur ekki gert með þessari till. minni, þar sem hún er aðeins um heimild til ríkisstj. Og hvers vegna skyldi ríkisstj. ekki fá þessa heimild? Er ekki tímabært að láta þetta koma til framkvæmda þegar í stað, ef hagkvæmt reyndist? Það er ekki annað, en tylliástæða að koma með þá mótbáru, að það kunni að vera rétt, en þessu sé slegið föstu, því að það er ekki farið fram á það, heldur að þetta verði reynt og að gerðar verði ráðstafanir til þess, að hægt verði að framkvæma það, ef hagkvæmt reynist. Sama er að segja um hina aðaltill. mína. Hv. frsm. bar ekki á móti því, að það kynni að reynast svo, að rétt væri að færa út starfssvið innkaupastofnunar ríkisins, en það væri ekki rétt að gera það strax. Hvers vegna? Hvers vegna ekki veita lagaheimild til þess, að innkaupastofnun ríkisins færi út starfssvið sítt þegar í stað eða áður en Alþ. gerir breyt. á þessum l., sem getur dregizt? Það eru engin rök til móti þessu. Eins er það um gjaldeyrinn. Hvers vegna má ekki tryggja með l. í upphafi, að stofnunin gangi fyrir um gjaldeyri? Það er ekkert um það talað í frv., og eftir því fyrirkomulagi, sem nú er, verður það ekki gert, því að þar er farið eftir vissum reglum, og sé ég ekki annað en það sé sjálfsagt, að þegar í upphafi sé tryggt, að stofnunin gangi fyrir um gjaldeyri, og að það sé skýrt fram tekið í l. þegar í stað, til þess að það sé fyrir fram tryggt, að þessi tilraun nál tilgangi sínum.

Frsm. (Guðmundur Í. Guðmundsson) Hv. 4. landsk. hefur nú gert grein fyrir þeim brtt., sem hann hefur borið fram við þetta frv. - Ég þarf í rauninni ekki miklu til að svara því, sem hann tók fram, því að ég vék í ræðu minni áðan nokkuð að þessum brtt. og gerði grein fyrir þeirri afstöðu, sem n. á sínum tíma tók til þeirra. Ræða hans gaf mér þess vegna litið tilefni til andsvara. En auk þess sem ég vísa til þess, sem ég sagði í ræðu minni áðan, þykir mér rétt að fara nokkrum orðum um ummæli þessa hv. þm. Hann minntist fyrst á fyrri brtt. sína, sem er um það að færa starfssvið innkaupastofnunarinnar út til verulegra muna, þannig að hún annaðist ekki aðeins innkaup fyrir ríkisstofnanir, heldur ættu einnig aðrir rétt á að fá nauðsynjar sínar keyptar frá stofnuninni, ef þeir óska þess, eða eins og segir í till.: „Enn fremur skal hún annast innkaup á vörum fyrir aðra aðila, ef þeir óska þess.“ Þessi brtt. leggur beinlínis þær skyldur á herðar innkaupastofnun ríkisins, að hún skuli annast þau innkaup, sem aðrir en ríkisstofnanir kunna að óska eftir. Eins og menn sjá, eru með þessu lagðar nokkuð ríkar skyldur á herðar innkaupastofnuninni, og meiri hl. fjhn. finnst ekki rétt á þeim tíma, sem verið er að setja þessa stóru stofnun á fót, að binda stofnuninni þessar skyldur á herðar og láta hana þannig taka á sig margs konar erfiði, einmitt þegar byrjunarerfiðleikarnir standa yfir í sambandi við stofnun stofnunarinnar. Það er áreiðanlegt, að þau verkefni, sem þeir fá til að leysa, sem með hana eiga að fara, verða ærin, að útvega ríkisstofnunum nauðsynjar þeirra, þó að ekki verði þegar í stað farið að skylda stofnunina til þess að sjá um innkaup fyrir aðra, sem eftir því kynnu að óska. Við, sem að þessu stöndum og áhuga höfum fyrir því, álítum það miklu öruggara að fara af stað með fullkominni festu og varkárni og binda ekki stefnunni í upphafi þann bagga, sem kynni að geta orðið henni að fótakefli í framtíðinni. Við teljum skynsamlegra að fá henni í upphafi það verkefni, sem hún á að leysa, þarfir ríkisins, en síðar, ef reynslan sýnir, að það mundi hagkvæmt, er sjálfsagt að færa starfsviðið út, og ég fyrir mitt leyti ber þá von í brjósti, að þessi stofnun muni reynast þannig, að fljótt komi að því, að allir verði sammála um, að ástæða sé til að færa hana út og auka verkefni hennar. Hv. þm. hélt því fram, að tilgangurinn með 2. brtt. væri sá að koma þarna upp innkaupastofnun hjá ríkinu, sem fullkomlega gæti skorið úr því, hvort hagkvæmara væri, að ríkið annaðist innflutningsverzlunina eða aðrir. En til þess að fá úr því skorið, hvor leiðin væri betri, er það siður en svo, að brtt. hv. þm. sé nauðsynleg, því að eins og gengið er frá frv., á að fást úr því skorið, hvort betra sé að láta ríkið annast innkaupin eða einstaklinga. Það á að koma fljótt í ljós, þegar þessi stofnun fer að starfa, og miklu betur með því, að stofnunin sé hæfilega stór í upphafi, heldur en að binda henni bagga, sem kynnu að valda erfiðleikum í upphafi. Hv. þm. gat um það, að eitt af þeim höfuðverkefnum, sem hann hefði í huga með brtt. sinni, væri ekki sízt innkaup á byggingarefni. og skal ég taka undir það með honum, að það er nauðsynlegt að koma annarri skipun á þau mál, en ríkt hefur hingað til. Þykist ég þekkja það vei frá þeirri reynslu, sem ég hef fengið sem formaður Byggingarfélags verkamanna. En ég vil benda þessum hv. þm. á annað, sem hann hefur þó orðið var við, að því er ég tel víst, að iðnaðarmenn eru sjálfir með hinum frjálsu samtökum sínum að vinna að því og eru þegar búnir að stiga gott spor í þá átt að koma þessum málum í miklu betra horf, en verið hefur. Öll byggingarfélög á landinu, sem starfa á samvinnugrundvelli, hafa myndað með sér samband, sem m.a. hefur það hlutverk með höndum að annast innkaup á öllu nauðsynlegu byggingarefni fyrir byggingarfélögin. Ég held a.m.k., að byggingarfélögin væru á einu máli um það nú, að það væri vafasamur greiði, ef fara ætti að gera ráðstafanir til þess að kippa þessum málum úr þeirra höndum. Þá minntist hv. þm. á þá brtt. sína, sem fjallar um það að fela þessari stofnun að annast innkaup fyrir einkasölur. Eins og ég áður sagði, getur það vel verið til athugunar í framtíðinni, hvort slíkt sé rétt, en eins og löggjöfinni er nú háttað. hefur ríkisstj. til þess fulla heimild og aðstöðu að endurskipuleggja fyrirkomulagið á innkaupum fyrir einkasölur. Hún getur þar fært saman meira en verið hefur og tekið upp það fyrirkomulag í þeim efnum, sem hún sjálf telur heppilegast, án þess að þessi brtt. hans sé samþ., og sé ég því ekki betur en þessi till. sé með öllu óþörf. Þá minntist hv. þm. að lokum á brtt. við 3. gr., að innkaupastofnun ríkisins skuli hafa forgangsrétt um gjaldeyri til vörukaupa sinna. - Það er rétt, að um gjaldeyrinn hafa verið settar vissar kvótareglur, sem þessum leyfum er úthlutað eftir, en hitt er staðreynd, að yfirstjórn þessara mála er raunverulega í höndum ríkisstj. sjálfrar, því að það er á hennar valdi að láta hnika þessum reglum þannig til, að hún geti notið forgangsréttar um gjaldeyri á þeim nauðsynjum, sem hún þarf á að halda. Hún hefur þá aðstöðu gagnvart bönkunum, að hún getur aflað sér forgangsréttinda, eftir því sem hún þarf á að halda. Til þess þarf engin lagafyrirmæli, og virðist mér því brtt. með öllu óþörf. Ég sé þá ekki að sinni ástæðu til að taka þetta frekar fram, en vil undirstrika þá till. fjhn., að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir.



Það orkar naumast tvímælis, að oft hafa verið gerð óhagkvæm innkaup fyrir ríkisstofnanir, og innkaup þeirra munu víst nema milljónum króna á ári hverju. Á þennan hátt fara til spillis upphæðir, svo að milljónum króna skiptir, og rekstur ríkisstofnananna hefur orðið mun fjárfrekari en ástæða hefði verið til, ef ríkisstofnunum hefðu verið útvegaðar nauðsynjar sínar með eins hagkvæmu innkaupsverði og unnt hefði verið milliliðalaust. Það virðist þess vegna eðlilegt, að hjá því verði reynt að komast, að þessu haldi svo áfram, með því að ríkið sjálft komi á fót stofnun, sem annast innkaup fyrir allar ríkisstofnanir, og virðist eðlilegt, að þar væru sem fæstar undantekningar gerðar. Einkasölurnar flestar eða allar falla undir verksvið þessarar stofnunar. Mér virðist verksvið þessarar innkaupastofnunar vera mjög lauslega formað samkv. 2. gr. og óviðkunnanlegt, að þar skuli vera ætlazt til, að verksviðið skuli ákveðið með reglugerð, þegar það er lauslega gert í l., sem reglugerðin byggist á. Ég er að sjálfsögðu á þeirri skoðun, að slík stofnun sem þessi hafi eiginlega nauðsynlegu hlutverki að gegna og sé í alla staði sjálfsögð, en hefði óskað, að verkefni hennar hefði verið ákveðið viðtækara, en gefið er í skyn í 1. gr. frv., en út fyrir það verður varla hægt að teygja verksviðið, þó að reglugerð verði sett samkv. 2. gr. Þess vegna tel ég, að æskilegra hefði verið, að verksviðið hefði verið víðtækara, fyrst og fremst af þessum ástæðum: Þarna kemur áreiðanlega til þess að þurfa að útvega fjöldamargar vörutegundir fyrir hinar ýmsu stofnanir ríkisins, og verður þá um tiltölulega litið vörumagn að ræða af sumum þessum vörum, en þegar gera verður innkaup á litlu magni, er sjaldnast hægt að gera hagkvæm innkaup, nema því aðeins, að verkefnið sé víðtækara en hér er gert ráð fyrir. Hv. 4. landsk. miðar nú við það að færa út verksvið stofnunarinnar, en mér finnst orðalagið á þeirri till. nokkuð óákveðið, þar sem stendur: „Enn fremur skal hún annast innkaup á vörum fyrir aðra aðila, ef þeir óska þess.“ Nú gat hann þess, að með þessu meinti hann fyrst og fremst bæjar- og sveitarfélög og þær stofnanir, sem væru á vegum þeirra aðila, en sagði einnig, að hann teldi eðlilegt, að allir ættu þess kost að njóta sömu hlunninda. Ég hefði nú helzt óskað, að í þessari brtt. væri tekið fram, að auk þess sem innkaupastofnun ríkisins væri ætlað að kaupa inn vörur fyrir ríkisstofnanir, væri henni og heimilt að annast innkaup fyrir fyrirtæki og stofnanir, bæjar- og sveitarfélög, ef þess væri óskað. Ég vildi, að þetta væri alveg ákveðið bundið við opinbera aðila og annað ekki á þessu stigi málsins, og býst ég við, að ég mundi greiða till. atkv. mitt, ef hún væri í þessu ákveðna formi, að fyrirtækjum og stofnunum, bæjar- og sveitarfélögum væri heimilt að eiga viðskipti við innkaupastofnun ríkisins. Þeim verður varla heimilað þetta, þó að verksviðið yrði nánar ákveðið með reglugerð, nema einhverjar aðrar breyt. yrðu gerðar á 1. gr. frv., og finnst mér því, að beint vanti ákvæði um það í frv. Ég skal svo ekki fjölyrða frekar um þetta. Ég verð með þessu frv., þó að mér þyki rammi þess of þröngur, en mundi vilja taka þátt í að freista þess að færa rammann út á þann veg, að það næði einnig til bæjar- og sveitarfélaga og þeirra fyrirtækja, sem rekin eru á vegum þeirra.



Herra forseti. Ég ætla ekki að bæta miklu við það, sem ég hef sagt. Ég hef í raun og veru tekið fram þau helztu rök, sem liggja í augum uppi, fyrir því, að sjálfsagt sé að færa út ramma þessa frv., og þau rök standa alveg óhögguð. - Það er rétt hjá hv. 3. landsk., að eins og frv. er, þá er rammi þess mjög óákveðinn, eins og hann er markaður í 1. gr., mjög óákveðið. hvernig þessi stofnun muni í rauninni starfa. Það er nú starfandi hér stofnun, sem heitir Innkaupastofnun Reykjavíkurbæjar, og hún kaupir yfirleitt ekki inn frá útlöndum, heldur heildsölum, og þaá er engin trygging fyrir því, að þessi stofnun mundi ekki starfa á sama veg, því að það er ekkert í l., sem bendir til, að hún mundi kaupa beint inn, því verður reynslan að skera úr. Með mínum brtt. er sýnilega ætlazt til, að þessi stofnun sé raunverulega innkaupastofnun, sem kaupir inn frá útlöndum og hefur möguleika til að keppa við stór einkafyrirtæki. Hv. 7. landsk. var enn að bera fram sömu rökin og hann var með í frumræðu sinni gegn till. mínum. Mér eru þessi rök óskiljanleg, enda er það bara til þess að segja eitthvað, af því að hann er búinn að binda sig við það að vera með frv. óbreyttu. Hann talar um, að í upphafi megi ekki binda þessari stofnun neinn bagga, meðan verið sé að koma henni á laggirnar. Það er ekki verið að binda henni neinn bagga. Hví skyldi það vera verra fyrir stofnunina, að hún hafi heimild til þess að gera stór innkaup? Það er mjög fjarri því, að með þessum till. mínum séu stofnuninni bundnar neinar óeðlilegar skyldur á herðar. Það er skýrt tekið fram, að forgangsréttur um gjaldeyrinn er bundinn því skilyrði, að stofnunin geti útvegað þær vörur, sem hún annast um innkaup á, fyrir verð, sem er sambærilegt við lægsta verð annarra innflytjenda. Svo að það að tala um, að með þessu sé verið að binda stofnuninni byrði, það eru ekki nokkur rök. Hv. 7. landsk. þm. sagði, að ef mínar brtt. væru samþ., væri ekkert frekar skorið úr um það, hvort einkarekstur eða opinber rekstur væri hagstæðari, en gert er með frv. Þetta er ekki rétt. Með frv. er á engan hátt skorið úr um slíkt, þar eð því er sniðinn svo þröngur stakkur, að sú reynsla getur ekki fengizt. Þar er aðeins miðað við takmarkaða vöruflokka. Og í öðru lagi fer því fjarri - eins og ég hef oft bent á - að þessi stofnun eigi sömu aðstöðu og einkafyrirtæki. Mundi þetta þykja mjög óhagstætt fyrir einkafyrirtæki, og efast ég um, að nokkur vildi kaupa hlutabréf í því, ef því væri sniðinn svo þröngur stakkur, að það þyrfti þegar frá upphafi að binda rekstur sinn við ákveðinn aðila og mætti ekki fara út fyrir þann ramma, svo að rök hv. þm. eru gersamlega haldlaus í þessum efnum. Það er rétt, að stofnunin getur ekki farið út í innkaup í stórum stíl nema með nokkrum undirbúningi, en það segir sig sjálft, að hún hefur ekki þessa verzlun, fyrr en sköpuð hafa verið þau skilyrði, sem gera þetta mögulegt. Þá sagði hv. þm. að byggingarfélög þau, sem hér eru starfandi, væru nú að sameinast um innkaup og þeim væri lítill greiði gerður með þeim brtt., sem ég hef hér flutt, er gerði þeim mögulegt að verzla við Innkaupastofnun ríkisins. Samkvæmt till. mínum er byggingarfélögunum ekki skylt að verzla við innkaupastofnunina, ef þeim þykir hagkvæmara að hafa sína sjálfstæðu innkaupastofnun, þeim er slíkt algerlega frjálst, svo að það er eins og hver önnur fjarstæða að halda því fram, að það mundi koma byggingarfélögunum illa, þótt brtt. mínar yrðu samþ., þvert á móti. Ef innkaupastofnun ríkisins getur gert hagkvæm innkaup, er engin ástæða fyrir þessi félög að leggja í sérstakan kostnað til að hafa sína eigin innkaupastofnun, og álít ég, að hagkvæmast sé að hafa innkaupin á sem fæstra höndum. Þetta yrði byggingarfélögunum hins vegar alveg í sjálfsvald sett, og með þessu fyrirkomulagi yrðu alls ekki teknir frá þeim neinir möguleikar, heldur þvert á móti skapaðir nýir. Hvað snertir þær röksemdir hv. þm. móti mínum till. um það, að þegar í upphafi væri ákveðið í l., að Innkaupastofnunin skyldi hafa forgangsrétt um gjaldeyri til vörukaupa sinna með þeim takmörkunum, sem þar eru settar, þá er það að vísu rétt, að yfirstjórn gjaldeyrismálanna er í höndum ríkisstj., en með því er ekki fengin nein trygging fyrir því, að innkaupastofnun ríkisins hafi forgangsrétt um gjaldeyri, nema siður sé. Mér virðast undirtektir hæstv. ríkisstj. og hennar formælenda einmitt á þann veg, að ástæða sé til að ætla, að slík stofnun sem þessi mundi ekki fá ótakmarkaðan gjaldeyri, ef hún á að hafa möguleika á að keppa við einkafyrirtæki. Það hefur og hingað til verið þannig ástand í þessum málum, að ekki hefur verið farið eftir því í veitingu gjaldeyrisleyfa, hver geri hagkvæmust innkaup, þótt það sé nú að vísu á stefnuskrá hæstv. ríkisstj. Er mögulegt að framkvæma slíkt, hvað snertir ýmsar vörutegundir, en erfitt í sumum tilfellum. Með till. mínum er gengið feti framar, því að þar er ætlazt til, að innkaupastofnun ríkisins hafi forgangsrétt um gjaldeyri, ef hún geti gert sambærileg innkaup við aðra, þ.e.a.s. geti útvegað vörur við verði, sem er sambærilegt við lægsta verð annarra innflytjenda. Það er sjálfsagt, að trygging sé fyrir slíku í l., og ef farið yrði inn á þessa braut, er nauðsynlegt fyrir þá, sem eiga að veita slíkri stofnun forstöðu, að vita, hvers þeir mega vænta í þessum efnum. Þótt valdið, hvað þetta atriði snertir, sé nú í höndum ríkisstj., tel ég það ekki nægilega tryggingu og vil, að valdið sé í höndum löggjafans, þannig að um það þurfi ekki að fara í grafgötur þegar í upphafi fyrir þá, sem eiga að standa fyrir þessari stofnun, hvers þeir mega vænta hvað gjaldeyri snertir. Hv. 3. landsk. þm. taldi, að 1. brtt. mín væri nokkuð óákveðin og vildi heldur, að þetta ákvæði væri bundið við bæjar- og sveitarfélög, þannig að það væri beinlínis tekið fram, að þessi stofnun skyldi annast innkaup fyrir bæjar- og sveitarfélög, en aftur á móti ekki aðra aðila. Þetta er misskilningur hjá hv. þm., því að það er skýrt tekið fram í brtt., að stofnunin skuli annast innkaup á vörum fyrir aðra aðila, ef þeir óska þess, þ.e. alla aðila í landinu, sem kaupa vörur frá útlöndum, og þar með líka bæjar- og sveitarfélög. Tók ég það fram í framsöguræðu minni, að þarna kæmu fyrst og fremst til greina bæjar- og sveitarfélög. Ég væri því ekki ánægður með það, ef rammi þessa ákvæðis væri þrengdur á þann veg, sem hv. 3. landsk. þm. vildi leggja til, þannig að í staðinn fyrir „aðra aðila“. sem mundi þýða alla aðila í landinu og þar með bæjar- og sveitarfélög, kæmi aðeins bæjar- og sveitarfélög. Hins vegar teldi ég það standa til mikilla bóta, þótt hv. þm. gengju ekki lengra en að fela innkaupastofnun ríkisins innkaup fyrir þessa aðila aðeins. Mundi ég fagna því, ef slíkt næði fram að ganga, enda þótt ég teldi það ekki nema spor í áttina.



Herra forseti. Ég þarf í rauninni ekki að svara ræðu hv. 4. landsk. þm., sem hann hélt hér seinast, því að þar kom ekkert nýtt fram. Þó vil ég leyfa mér að vekja athygli á tveim atriðum, sem mér finnst ekki rétt að ganga þegjandi fram hjá. Þessi hv. þm. virðist sem sé í málflutningi sínum hér leggja allt annan skilning í þær brtt., sem hann hefur borið hér fram, heldur en í till. sjálfum felst, og er því ekki von, þegar hann vill ekki skilja sínar till. eins og ber að skilja þær, eftir því sem þær eru fram settar, að auðvelt sé að deila við hann um þær. Varðandi 1. brtt. vildi hann ekki viðurkenna, að með henni væri verið að binda Innkaupastofnuninni neinn sérstakan bagga. Fæ ég ekki séð, að neitanir hans hafi hina minnstu þýðingu, því ef maður les gr., þá er með þessu ákvæði, sem hann vill taka upp í frv., verið að binda innkaupastofnuninni mikinn bagga, þar sem segir beinlínis: „Enn fremur skal hún annast innkaup á vörum fyrir aðra aðila, ef þeir óska þess.“ Innkaupastofnunin skal sem sagt annast innkaup fyrir alla, ef þeir óska þess. Ef till. verður samþ., getur hver, sem vill, farið til innkaupastofnunarinnar og krafizt þess, að hún annist innkaup fyrir sig á því, sem hann þarf á að halda, og er stofnunin skyldug til að gera þetta, og finnst mér engin tök fyrir hv. þm. að skýra þetta á annan veg. Það er þessi baggi, sem ég vil ekki binda innkaupastofnuninni þegar í upphafi, þótt ég geri mér vonir um, að þetta fyrirtæki eigi eftir að reynast þannig, að tilefni gefist til aukins starfsviðs þess í framtíðinni. Þá kom fram annar misskilningur í ræðu hv. 4. landsk. þm. Hann sagði, að eins og frv. væri borið fram, felist ekki í því nein trygging fyrir því, að innkaupastofnunin muni ekki binda sig við að kaupa vörur af heildsölunum, en ekki annast innkaupin erlendis frá, og á þessu ætlar hann að ráða bót með brtt. sínum. Eins og frv. liggur fyrir, er ætlazt til þess, að innkaupastofnunin annist innkaup á vörum fyrir ákveðnar stofnanir og er ekkert ákveðið um það, hvar hún kaupi vörurnar. Það er auðvitað markmiðið, að kaupin séu gerð án milliliða, þótt innkaupastofnunin sé hins vegar ekki útilokuð frá því að skipta við heildsala hér, en þótt brtt. hv. 4. landsk. þm. verði samþ., yrði engin breyting á þessu, því að sú till. leggur ekki innkaupastofnuninni þær skyldur á herðar að kaupa vörur eingöngu erlendis frá. Stofnunin getur eftir sem áður gert sín innkaup, hvar sem hún sjálf telur hagkvæmast. - Það þýðir því ekkert fyrir hv. þm. að reyna að skýra sínar till. á annan hátt, en þær eru orðaðar, því að niðurstaðan verður aðeins á einn veg, svo sem ég hef nú tekið fram.



Herra forseti. Þessi ræða hv. þm. var ekkert annað en lögfræðilegt hártog og það mjög lélegt. - Það segir sig sjálft, að ef komið er til innkaupastofnunar ríkisins og beðið um að kaupa fyrir sig olíu, getur hún ekki annazt slík innkaup, nema hún hafi komið sér upp nægilegum olíugeymum, og hið sama er að segja um aðra vöru, því að það er ómögulegt fyrir stofnunina að gera innkaup á vörum fyrir aðra, nema hún hafi skilyrði til þess. Hún skal gera það, ef hún hefur skilyrði til þess, en því aðeins, að hún geti útvegað vöruna með lægra verði, en aðrir eða sem sambærilegt er við lægsta verð annarra innflytjenda. En hún getur ekki annazt innkaup á t.d. olíu, nema því aðeins, að henni séu sköpuð nauðsynleg skilyrði til þess að reka olíuverzlun, og svo er um aðra vöru. Hins vegar er nauðsynlegt að orða till. eins og ég gerði: „skal hún annast innkaup“, en ekki nota orðið heimilt, til þess að það séu bein fyrirmæli frá löggjafanum, að þessari ríkisstofnun sé skylt að annast innkaup fyrir landsmenn, að svo miklu leyti sem hún hefur skilyrði til þess að geta gert það og þannig, að hún geti útvegað vöruna með eins hagkvæmu verði og aðrir innflytjendur. Ef aðeins væri um heimild að ræða, væri hægt að gera þetta að dauðum bókstaf. Tel ég ekki nauðsyn bera til að fara í hita við hv. þm. út af svona augljósri hártogun. Þá er það og rangt hjá hv. þm., að það komi ekki frekar fram í mínum till. en í frv., að innkaupastofnunin eigi að flytja inn vörurnar beint frá útlöndum. Ef hann les mínar till., mun hann sjá, að ætlazt er til þessa. Samkvæmt b-lið 2. gr. brtt. minnar á þskj. 801 stendur svo: „Innkaupastofnun ríkisins skal hafa forgangsrétt um gjaldeyri til vörukaupa sinna, enda geti hún útvegað vörur þær, er hún annast innkaup á, við verði, sem er sambærilegt við lægsta verð annarra innflytjenda.“ - Hér er vissulega um vörukaup að ræða frá útlöndum og ekkert annað. Þessi brtt. mín er nánari skýring á framkvæmd þess ákvæðis, sem ég ætlast til, að verði 1. gr. frv. Hins vegar er ekkert í frv., eins og það mundi verða, ef brtt. mínar yrðu samþ., sem bannar Innkaupastofnun ríkisins að kaupa einnig frá innlendum heildsölum, en eins Ég frv. er nú orðað, er ómögulegt að sjá, hvernig ætlazt er til, að þessi stofnun starfi. Reynslan mun svo skera úr, hvort stofnunin mun kaupa beint frá útlöndum eða frá innlendum heildsölum, og mun það fara eftir því, hvernig henni verður stjórnað. Hér er starfandi önnur innkaupastofnun, Innkaupastofnun Reykjavíkurbæjar, sem kaupir alls ekki frá útlöndum, heldur frá innlendum heildsölum, og þess vegna vil ég á það benda, að það er fullkominn möguleiki á því, að sú stofnun, sem hér er um að ræða, verði rekin með eitthvað svipuðum hætti, en úr því mun reynslan skera.

Frsm. (Páll Zóphóníasson) : Herra forseti. Ég tók sæti í allshn. í stað Hermanns Jónassonar, þm. Str., meðan hann er fjarverandi, og sem nm. allshn. tala ég nú. Ég þarf ekki að hafa langa framsögu í þessu máli, bæði er það, að það er þingheimi kunnugt, þar eð það hefur verið meira og minna til umr. á þingi hin síðari ár, en þó sérstaklega af því, að höfundur þessa frv., hr. Jónas Guðmundsson, skrifstofustjóri í heilbr.- og félmrn., hefur hann samið það fyrir hæstv. ríkisstj., og komið því á framfæri hér á Alþ., hefur skrifað svo ýtarlega grg. fyrir frv., að eiginlega þarf þar engu við að bæta. Þetta frv. er fram komið til þess að skapa þessu þorpi, sem er að myndast á hreppamörkum Vallahrepps og Eiðahrepps og nefnt skal Egilsstaðakauptún, aðstöðu til þess að geta orðið hreppur út af fyrir sig með svipuðum hætti og gegndi með Selfosshrepp, sem var til umr. hér á síðasta þingi. Þetta mál er raunar nokkuð gamalt. Það mun hafa verið á árinu 1938, sem fyrst var farið að hreyfa því eystra, að komið yrði upp þorpi, sem yrði nokkurs konar miðstöð fyrir Fljótsdalshérað. Rekspölur komst þó ekki á málið fyrr en samþ. var þáltill. árið 1946, sem nokkuð margir menn stóðu að. Fjallaði hún um það, að ríkið skyldi beita sér fyrir skipulagi á væntanlegum þorpsstað og að þar yrði lögð vatnsleiðsla, skólpræsi og vegir lagðir, og var þá búið að ákveða, að þorpið skyldi vera á Egilsstöðum. Veit ég ekki betur en að nú sé búið að raflýsa þorpið, leggja um það vegi, vatnsleiðslu og skolpræsi, og er nú svo komið, að þeir menn, sem þarna hafa setzt að, óska eftir því, að þessi staður verði hreppur út af fyrir sig. Það ber ekki að draga dul á það, að slíkt er þessum mönnum mjög nauðsynlegt. Á hitt ber heldur ekki að draga dul, að þeir hreppar, sem þarna eiga hlut að máli, Eiðahreppur og Vallahreppur, vilja halda íbúum þessa þorps innan sinna vébanda. Um málið eystra er því nokkur ágreiningur, og mun slíkt oftast verða, þar sem líkt stendur á. En hvað sem því líður, hygg ég, að allir séu sammála um það, að þessum nýja hrepp fylgi nokkurt land fram yfir það, sem hús þorpsins er reist á, og ég hygg, að takmörk þau, sem Jónas Guðmundsson hefur sett hreppnum í þessu frv., séu eðlileg og sjálfsögð, enda vissi ég til þess, að hann hafði borið það mál undir marga kunnuga og hlutlausa menn, áður en hann setti það í frv. Við fyrstu umr. þessa máls minntist ég á 12. gr. og bað n. að athuga hana og hvort þörf væri að breyta henni. Þetta hefur nú verið gert, og eru nm. sammála um, að það sé undanskilið í gr., að kosningarrétturinn nái einungis til þeirra, sem eiga hann að öðrum lögum, og því þurfi ekki að taka þetta skýrar fram. N. er sammála um að mæla með samþykkt frv.



Herra forseti. Mig undrar nokkuð á því, að málið skuli vera komið svo langt sem raun ber vitni um, án þess að allshn. hafi nokkuð við það að athuga, eins og hv. frsm. gat um. Ég vil leyfa mér að benda á hliðstæð lög um Höfðakaupstað. Þau fengu meðferð í fjhn. En nú þykir ekkert athugavert við það, að allshn. ber fram í Nd. frv., sem kostar ríkissjóð ótakmarkaðan fjölda millj. króna, og lætur í nál. fylg ja aðeins nokkrar línur með frv. Við afgreiðslu frv. um Höfðakaupstað var þó sá varnagli settur, að þar er í 1. gr. takmarkað það fé, sem ríkissjóður leggur fram, við 5 millj. kr. En hér eru engin takmörk sett, bókstaflega engin. Það getur vel orðið 1 millj., 5 millj. eða jafnvel tugir millj. króna. Við þetta hefur hv. frsm. ekkert að athuga. Nú er mál þetta raunverulega þríþætt. Í fyrsta lagi að því er snertir skiptingu hreppanna: Í fylgiskjölum með frv. í grg. þess koma fram mótmæli frá báðum hreppunum. Ég tel rétt að greiða fyrir því, að upp vaxi þorp við Egilsstaði, en ég álít, að taka eigi tillit til réttar þeirra manna, sem hér hafa mótmælt. Næsti þáttur er sá, að hér er ríkisstj. heimilt að kaupa mikil og víðtæk lönd. Ég hef haldið, að þegar slíkar heimildir eru gefnar, þá ættu þær að sæta athugun af fjhn. Ég veit ekki um það, hvort hæstv. fjmrh. hefur verið spurður um málið; ég hefði ekki talið óeðlilegt, að hann segði til um það atriði, hvort óhætt væri að kaupa þessi lönd. Nú vil ég ekki setja mig upp á móti því. Og ég tel nauðsynlegt að kaupa upp þau lönd, sem hér er farið fram á. En ég hefði hins vegar óskað eftir því, að málið væri afgr. á þinglegri hátt, t. d. hefði ég talið eðlilegra að ráðgast við fjhn. um málið. Þriðji og veigamesti þátturinn kemur fram í 3. gr. frv., þar sem ríkisstj. skal gangast fyrir stofnun kauptúnsins, og er henni heimilt að verja til þess fé úr ríkissjóði. Hér eru engin takmörk sett, ekkert sagt um það, við hve háa upphæð er átt, hvort það er ein millj. kr. eða hundrað millj. kr., aðeins ákveðið, að stofna skal kauptúnið og verja fé ...

Til þeirra framkvæmda, sem í lögum þessum greinir.

Það kemur ekki heldur fram, til hvaða framkvæmda samkv. 6. gr. Hún ákveður, að ríkisstj. komi upp nauðsynlegu gatnakerfi, en það segir ekkert um það, hvort það eigi að vera moldargötur eða götur, þar sem hver meter kostar 300 kr. Svo lætur hún leiða vatn til kauptúnsins, gera skólpræsi og setja upp rafstöð, en það segir ekkert um það hvað ...

Þetta er allt búið.

Nú, þetta er allt búið, segir hv. frsm. Þá er eðlilega rétt að láta það koma fram í frv. eða grg. fyrir því. Þar sést ekkert annað um kostnað en að sett hafi verið upp dálítil mótorstöð í þorpinu og hún stækkuð allverulega á árinu 1946, og kostnaðinn við hana áætlar rafmagnseftirlitið yfir 300 þús. kr. En ekkert er sagt um það, hvort það verði nægilegt þörfum íbúanna. Það kemur ekki fram. Það getur verið, að hv. þm. geti sagt um það. Þá segir einnig um það hér, að kostnaðurinn við vatnsleiðsluna hafi numið yfir 120 þús. kr. Það er líka sagt, að vatnsleiðslan sé ónóg. Enn fremur segir, að eftir sé að leggja skólpveitu, það sé aðkallandi og hún verði dýr. Ekki er búið að leggja þann hluta. Enn fremur segir, að götur sé ekki búið að leggja enn þá, og munu þær verða dýrari en svo, að hreppurinn fái undir þeim kostnaði risið. Þess vegna tel ég nauðsynlegt að bæta inn í frv. takmörkunum á fjárupphæðum, eða að ákveðnu fjárframlagi sé veitt til þessa. Þá er annað atriði, sem ég vildi benda á hér, varðandi 8. gr. Það er um afhendingu þessara mannvirkja. Þar stendur, að „þegar ríkissjóður hefur komið upp vatnsveitu, skolpveitu og rafveitu í Egilsstaðakauptúni, skal afhenda þau fyrirtæki öll með sérstökum samningi hreppsnefnd Egilsstaðahrepps, er þá tekur við rekstri þeirra og viðhaldi á eigin ábyrgð með sama hætti og tíðkast um rekstur sveitarfélaga á slíkum fyrirtækjum.“ En hins er ekki getið, hvort afhendingin verði ríkissjóði að skaðlausu með greiðslufresti. Ég tel, að hér eigi að koma fram, að fyrirtæki þessi séu afhent ríkissjóði að skaðlausu. Ef það er ekki gert og þessi fyrirtæki afhent hreppsnefndinni endurgjaldslaust eða með einhverjum sérstökum samningum, þá má sannarlega vænta þess, að víðar komi fram kröfur um slíkt. Það eru ekki lítil fríðindi handa einu þorpi að leggja götur, rafmagn o. s. frv. og síðan afhenda þetta endurgjaldslaust viðkomandi aðila, til stórkostnaðar fyrir ríkið. Þá eru það aðrir þegnar, sem bera þá ábyrgð. Þetta gætu ekki verið einu dæmin, með Höfðakaupstað og Egilsstaðakauptún. Og fleiri hreppar mundu þá sennilega koma á eftir. Og nauðsynlegt væri þá að bæta úr skipulagi vaxandi þorpa, sem eiga sama rétt til fjárhagslegs stuðnings. Ég vil óska, að n. athugi þessar ábendingar, og sjái hún ekki ástæðu til breytinga, þá mun ég bera fram brtt. sem fer í þá átt, að Alþ. ákveði á hverjum tíma, hve miklu fjárframlagi skuli varið til þessara framkvæmda. Og eins við 8. gr. þá brtt., að þessi fyrirtæki skuli afhent með samningi ríkissjóði að skaðlausu. Ég vil, í sambandi við þetta, leyfa mér að benda á, að nú þegar er búið að ákveða með sérstökum lögum, hverrar aðstoðar héruðin skuli njóta við að koma upp raforkuverum, og þykir mér einkennilegt, ef hér er lengra gengið. Er ríkisstj. heimilt, samkv. þeim l., að ábyrgjast allt að 85% af stofnkostnaði slíkra framkvæmda. Eins er með aðstoð til vatnsveitna. Og ég býst nú við, að það verði að l., hvernig slíkan styrk skuli veita, og þykir mér eðlilegt, að þessi styrkur sé í samræmi við þau lög, - raforkulögin. Þetta þótti mér rétt að láta koma fram við þessa umr. Mundi mér þykja vænt um að heyra hjá hv. frsm., hvort ekki væri rétt að fresta málinu og athuga það betur. Þetta er ekki sagt vegna þess að ég sé á móti málinu. Ég tel það merkilegt. En ég tel jafnsjálfsagt, að það sé ekki gert takmarkalaust fremur en í sambandi við Höfðakaupstað, þegar hv. þm. þótti þá nóg um.

Frsm. (Páll Zóphóníasson) : Herra forseti. Ræða hv. þm. Barð. er byggð á misskilningi. Það er búið að veita fé og koma upp rafstöð. Það er búið að raflýsa á kostnað ríkissjóðs. Það er búið að leggja götur, og það er búið að leggja vatnsveitu og allt þetta hefur ríkissjóður kostað. Þetta er allt búið að gera. Og það er þess vegna alveg tilbúið fyrir þorpið að taka við því í þessu standi, þegar það verður til sem sérstakur hreppur. Og ég tel, að það sé þetta, sem hv. þm. áttar sig ekki á. Þá er það, hvernig með afhendinguna skuli fara, en um það segir í frv., að það fari eftir samkomulagi, og hvort ríkið þá fær kostnaðinn upp borinn við afhendinguna, fer eftir því, hvernig semst. Um það er ríkisstjórnin fær að gera samning. Þetta er munurinn. Það er búið að gera margt, en það gerir grunntóninn í ræðu hv. þm. Barð., að ekki skuli vera búið að gera allt, sem á að gera. Það hefur verið látið til þessa fé af fyrrv. ráðh., Pétri Magnússyni, samkv. þál. frá 27. , apríl 1946.

Vita menn, hvað það kostar?

Ég veit það ekki. Það liggur fyrir í ráðuneytinu. Hitt er annað mál, að nauðsynlegt er, að ríkisstj. fái heimild til að festa kaup á verulegu landsvæði, og væri þá æskilegt að komast hjá eignarnámi með viðunanlegum kaupsamningum. Nú er búið að laga þarna 26 lóðir, 250 ferm. flestar, virtar á 250 kr. hver lóð. Svo að það er hætt við, að eignarnámið geti orðið dýrt. En ég lít svo á þetta frv., að þegar það er orðið að l., þá geti það orðið ríkinu vegur og hagur, að hreppurinn yfirtaki verkin og sjái úr því sjálfur um lagning gatna, aukning rafmagnslagna o. s. frv., sem vitanlega þarf að stækka með aukinni byggð. Það tel ég ekki óeðlilegt, það þarf alltaf að bæta við og auka slíkt. Ég sé enga ástæðu til að taka frv. aftur til athugunar hjá n. Hv. þm. Barð. er málið kunnugt, og hv. 1. þm. Reykv. á einnig sæti í n. og hefur ekki gert aths. við það. Hins vegar getur verið, og ég skil það vel, að hv. þm. Barð. athugaði málið sem gætinn fjármálamaður. En þetta er allt sem sagt búið að gera. Og ég vil ekki binda hendur ríkisstj. að því er snertir afhendinguna til hreppsnefndarinnar. Ég vil fyrir mitt leyti lofa ríkisstj. að hafa óbundnar hendur um það.



Herra forseti. Hv. frsm. lýsti yfir því, að hann sjái ekki ástæðu til að taka málið til frekari athugunar. Hann hefur haldið því fram, að öllu sé lokið og viðurkennt, að n. veit ekki, hvað kostnaðurinn er mikill. Ég hefði gjarnan óskað eftir að fá upplýsingar um það, áður en gengið er til atkv., hvað kostnaðurinn væri mikill, því það virðist rekast á hjá hv. frsm. og það, sem stendur í grg. Það segir í grg., að eftirlitsmaður sveitarstjórnarmálefna hafi farið austur í júnímánuði og athugað allt, er að málinu lyti. Ég vil þá segja það, ef allt það, sem tilgreint er í 6. gr. og í 8. gr. frv., hefur verið gert, eftir að hann skrifaði grg. sína, í júlímánuði, þá getur ekki verið hér um stórfelld mannvirki að ræða, ef lokið hefur verið við að framkvæma þau. Ég vil nú ekki deila mikið um þetta. En í frv. nú, eins og nál. á þskj. 808 ber með sér, er ekki takmarkað, hvað hægt er að setja í þetta. Mér þætti vænt um, ef hv. frsm. tæki til greina óskir mínar um að fresta málinu og leggja fyrir hv. d. þær upplýsingar, sem ég bað um. Ef hins vegar málið fer til 3. umr., þá mun ég flytja mínar brtt., - því það getur ekki verið vilji allrar n. að hafa þetta ótakmarkað. Það hlýtur þá að vera, að einhverjir aðrir hagsmunir séu á bak við en þingmannsskyldan. Þá þykir mér einkennilegt, ef gerðar eru stórframkvæmdir, áður en byrjað er á frumatriði málsins, en það er að tryggja eignarumráð yfir lóðunum, því vitanlega hækka þær stórfelldlega. Mér þykir það einkennilegt. Ég segi fyrir mína parta, að ég vildi fá upplýsingar um þetta, áður en málið heldur lengra áfram. Ég vænti því, að hv. frsm. falli frá því, að umr. verði slitið í dag, en fresta málinu, til að reyna að fá bætt úr ágöllum frv., sérstaklega í 8. gr., þar sem ég tel ekki fjarri lagi, að ráðh. hafi annars leyfi til að afhenda þessi fyrirtæki gegn litlu gjaldi.

Frsm. (Páll Zóphóníasson) : Ég hefði viljað óska þess mjög gjarnan, að hv. þm. Barð. hefði fyrr séð, að ríkið átti að kaupa Egilsstaðaþorp, þá mundi hann hafa greitt atkv. með heimild til þess, er ég flutti, 1944. En hún fékkst með engu móti samþ., hvorki 1944 né 1945. En batnandi manni er bezt að lifa. Svo er hér 8. gr. Hún byrjar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Þegar ríkissjóður hefur komið upp vatnsveitu, skólpveitu og rafveitu í Egilsstaðakauptúni, skal afhenda þau fyrirtæki öll með sérstökum samningi hreppsnefnd Egilsstaðahrepps.“ Ég tók fram áður, að ég veit ekki, hvað þetta hefur kostað mikið. Vatnsleiðsla var lögð 1945, en aðalvatnsleiðslan og skólpleiðslan í fyrrahaust og sumar. Um þessar framkvæmdir eru vafalaust til sérreikningar, og það væri fróðlegt að sjá, hvað ríkissjóður hefur í þetta lagt. Það ætla ég að vera búinn að athuga fyrir 3. umr. Hins vegar vil ég ekki taka það upp í 8. gr., að ríkisstj. sé fyrirskipað, á hvaða verði hinum nýja hreppi verði seldar þessar framkvæmdir. Ég vil láta það vera samningsatriði milli ríkisstj. og hreppsins. Það liggja margar ástæður til þess, og ég hygg, að sumar þessar framkvæmdir verði metnar við yfirtöku hreppsina. Nú munu hafa verið keyptir 3 mótorar, þótt einn hafi kannske verið seldur aftur. En áreiðanlega verður ekki þörf fyrir nema einn og svo annan til vara. En ég skal síðar upplýsa, hvað þetta hefur kostað. Annars mætti segja mér, að ekki væru komnir fram allir reikningar varðandi vatnsleiðsluna og skólpleiðsluna. En ég get ekki gengið inn á að setja það í 8. gr., að þetta skuli selt með kostnaðarverði. Ég vil láta ríkisstj. hafa óbundnar hendur um það, hvort hún selji þetta með kostnaðarverði eða slái af þessu, eins og hv. þm. talaði um, þ. e. a. s. því, sem nemur þeim styrk, sem veittur er til vatnsveitulagningar eða minna, því að ríkisstj. ber skylda til að koma bæði vatni og rafmagni í læknabústaðina. Það kann að vera, að ríkisstj. gangi inn á það. Ég lít svo á, að þessi afhending eigi að fara fram nú seinni partinn í sumar, þegar hreppsstjórn hins verðandi hrepps er orðin til.

Forseti (ÞÞ) : Þar sem hv. d. er ekki ályktunarfær nú og dm. hafa óskað að koma fram með brtt. við þessa umr., þá sé ég ekki ástæðu til að halda umr. áfram, og verður henni frestað og málið tekið út af dagskrá.