Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (SÁ): Mér hefur borizt bréf frá hæstv. forseta Ed., dags. í gær, svo hljóðandi: „Mér hefur í dag borizt svo hljóðandi bréf frá Friðjóni Skarphéðinssyni, 5. landsk. þm.: „Þar sem ég er á förum til útlanda til starfa í mannréttindanefnd Evrópu í Strasbourg og verð fjarverandi um tveggja vikna skeið, leyfi ég mér hér með með skírskotun til 138. gr. kosningalaga að fara þess á leit, að varamaður minn, Pétur Pétursson fyrrv. alþm., taki sæti mitt á Alþingi á meðan.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt með ósk um, að þér látið fram fara í sameinuðu Alþingi rannsókn á kjörbréfi varamanns. Sigurður Ó. Ólafsson, forseti efri deildar.“ Þá liggur fyrir kjörbréf herra Péturs Péturssonar fyrrv. alþm. útgefið af landskjörstjórn. Ég vil biðja hv. kjörbréfanefnd að taka kjörbréfið til athugunar og fresta því fundi í nokkrar mínútur, á meðan sú athugun fer fram.



Herra forseti. Kjörbréfanefnd hefur yfirfarið kjörgögn landskjörins varaþm., Péturs Péturssonar fyrrv. alþm., og var samþ. á fundi hennar einróma nú að mæla með því, að kosningin yrði tekin gild og kjörbréf Péturs Péturssonar samþykkt.



Herra forseti. Það hefur verið lagt hér fram kjörbréf, sem landskjörstjórn hefur gefið út handa Pétri Péturssyni fyrrum alþm., og samkvæmt því er hann 2. varamaður landskjörinna þm. Alþfl. Þessi maður var, ef ég man rétt, í 2. sæti á framboðslista Alþfl. í Vesturlandskjördæmi í síðustu kosningum, og mér þykir því trúlegt, að yfirkjörstjórn í Vesturlandskjördæmi hafi gefið út handa honum kjörbréf sem varaþm. fyrir Alþfl. í því kjördæmi. Samkvæmt þessu lítur út fyrir, að varamenn geti haft í höndum tvö kjörbréf eftir kosningar, bæði sem varamenn landskjörinna þm. og einnig sem varamenn kjördæmakjörinna þm. Ég er ekkert að segja um það, að þetta sé í ósamræmi við kosningalögin, - ég hef ekkert athugað það sérstaklega, - og er ekki að halda því fram, að t.d. landskjörstjórn hafi misskilið lögin, þegar hún gaf út þetta kjörbréf handa manni, sem vafalaust hefur verið búinn að fá annað, eins og ég gat um, áður en landskjörstjórn úthlutaði sætum. En ég vildi aðeins spyrja hv. kjörbréfanefnd, hvort hún hefði athugað þetta atriði sérstaklega og komizt að raun um, að þetta væri allt í fullu samræmi við lög.



Herra forseti. Ég get aðeins tekið það fram í sambandi við þessa athugasemd hv. 1. þm. Norðurl. v., að um þetta atriði út af fyrir sig, er hann spurðist fyrir um, fjallaði n. ekki. Hún fjallaði aðeins um það atriði, hvort ekki væri löglega út gefið kjörbréf til handa Pétri Péturssyni sem 2. varaþm. landsk. þm. Alþfl., og mælti, eins og ég sagði áðan, einróma með því, að það yrði tekið gilt. Hins vegar rekur mig minni til þess, að á s.l. sumri, þegar kosningalögin og kjördæmabreytingin voru hér til umr. á hæstv. Alþ., þá var út frá því gengið, að skilja bæri lögin svo, en það þótti sýnt, að það gæti komið fyrir í mörgum kjördæmum, að sami maðurinn væri í senn varaþm. í sínu kjördæmi og jafnframt varamaður landskjörinna þingmanna síns flokks. Þetta er a.m.k. mitt persónulega álit, án þess að um það hafi sérstaklega verið fjallað í n. Ég veit um sönnur á því, að Pétur Pétursson hefur fengið varamannsbréf frá kjörstjórn Vesturlandskjördæmis sem 1. varamaður Alþfl. í því kjördæmi, og fyrir liggur, að landskjörstjórn hefur hér gefið út kjörbréf til handa honum sem öðrum varaþm. landskjörinna þm. Alþfl. Þetta fer að mínu viti, án þess að n. hafi sem heild tekið afstöðu til þessa atriðis, ekki í bága við gildandi lög, og mér er kunnugt um, að þannig er ástatt í fleiri flokkum, sem landskjörna þm. eiga hér á Alþingi.



Herra forseti. Út af því, sem frsm. kjörbréfanefndar sagði, vil ég taka það fram, að ég man ekki eftir því, að um þetta mál væri rætt sérstaklega á síðasta þingi, þegar þessi mál voru til meðferðar. Það getur vel verið eigi að síður, að það hafi verið gert, og hugsanlegt, að það hafi þá verið í þeirri þingdeild, þar sem ég átti ekki sæti. - En út af því, sem hv. frsm. sagði um, að kjörbréfanefnd hefði athugað kjörbréfið og virzt það vera í fullu lagi, sem ég efa ekki, þá vil ég benda á það, að að því er varðar gildi kosninga, þá er Alþ. þar æðra öllum kjörstjórnum, og eins og kunnugt er, þá er það fyrsta verk Alþ. hverju sinni að úrskurða um kjörbréf og allt, sem kosningu varðar, þegar nýkjörið þing kemur saman, svo að ég tel, að hv. kjörbréfanefnd eigi hverju sinni að athuga fleira en aðeins kjörbréfið, sem fyrir liggur, hún eigi einnig að athuga um allt, sem kosninguna varðar yfirleitt.



Herra forseti. Ég vil aðeins taka það fram, að kjörbréfanefnd fór nákvæmlega eins að í athugunum sínum á þessu kjörbréfi og hún hefur gert um þá aðra 13 varamenn, sem nú þegar hafa tekið sæti á þessu hv. Alþingi.

Forseti (SÁ): Ég verð að fallast á, að það sé ekki ástæða til þess að fresta að taka ákvörðun um þetta kjörbréf. Þeir ágætu menn, sem skipa landskjörstjórn, hafa einróma gefið herra Pétri Péturssyni forstjóra kjörbréf, og kjörbréfanefnd Alþ, hefur líka einróma mælt með, að kjörbréfið væri tekið gilt. Ég vil því biðja þá hv. alþm., sem vilja fallast á að taka þetta kjörbréf gilt, að rétta upp hönd.

Forseti (SÁ): Ég býð hv. alþm. velkominn hingað til þingsetu.



Herra forseti. Eins og kunnugt er, hafa innfluttar vörur hækkað allmikið í verði við þá gengisbreytingu, sem hefur orðið á þessu ári, og þar á meðal innfluttur fóðurbætir og áburður. Ég hygg, að það muni láta nokkuð nærri, að innfluttar fóðurvörur hafi hækkað allt frá 43% og upp í nálægt 70%, og miði maður við útsöluverð á áburði í fyrra og það kostnaðarverð, sem ég hygg nú vera, mun hækkunin á honum vera nálægt 60%. Nú hefur hæstv. landbrh. látið orð falla um Það, að innfluttur áburður og innfluttur fóðurbætir mundi verða greiddur niður, og ég vil því leyfa mér að spyrja hæstv. ráðh. að því í fyrsta lagi, hvað mikið fóðurbætirinn verður greiddur niður, og í öðru lagi, hvað mikið áburðurinn verður greiddur niður.



Herra forseti. Það er ekki nema sjálfsagt að svara fram kominni fyrirspurn, og ætti það ekki að taka langan tíma. Það er rétt, að ég hef áður sagt frá því, að áburður og fóðurbætir mundi verða greiddur niður að þessu sinni, og það er m.a. vegna þess, að afkoma bændanna varð slík s.l. ár, sem sérstaklega kom fram við s.l. áramót, að það er ekki hægt að búast við því, að þeir geti keypt áburð og fóðurbæti á fullu verði að þessu sinni, áður en nokkur hækkun er fram komin á framleiðsluvörunni. En eins og nú er komið með breyt. á framleiðsluráðslögunum, kemur hækkun á rekstrarvörum inn í verðgrundvöllinn mánuði eftir að þær eru keyptar, en ekki einu sinni á ári eins og áður. En fulla hækkun munu bændur samt sem áður ekki hafa fengið á framleiðsluvöru sinni fyrr en eftir nokkra mánuði og hafa þess vegna ekki í handraða nú peninga til þess að leggja fram fyrir hækkaðan áburð og fóðurvörur, Hv. fyrirspyrjandi telur, að fóðurbætir muni hækka um 43–50%, ef ekkert er að gert. Þetta mun láta nokkuð nærri lagi. Ég hef gert mér hugmynd um, að það væru 46–47% að meðaltali. Hins vegar liggur það fyrir nú, á hvaða verði fóðurbætirinn er seldur, og ég hef hér í höndunum bréf frá Mjólkurfélagi Reykjavíkur, sem er annar stærsti fóðurbætissalinn í landinu, og þar segir, að fóðurblandan hafi nú hækkað um 12.6% í útsölu. Þar segir enn fremur, að þegar fullnaðarhækkun sé komin á fóðurblönduna, muni hún hækka um 14–15%. Og þar segir enn fremur, að útsöluverðið á fóðurblöndunni í dag sé 3.88 kr., en hafi verið fyrir hækkun 3.44 kr. Það liggur þá fyrir, að fóðurblandan mun hækka í útsölu um 14–15%, en ekki 46–17%. Hins vegar mun maísmjöl hækka eitthvað lítið eitt meira, e.t.v. 18–19%, en það eru fáir, sem gefa það eingöngu, og aðalatriðið fyrir bóndann er það, hvað fóðurblandan hækkar, því að það er algilt fóður, hvort sem er fyrir sauðfé eða nautgripi. Ég ætla, að þetta sé nægilegt svar í sambandi við fóðurbætinn. Þá er að athuga með áburðinn. Það er ekki enn búið að ákveða til fulls útsöluverð á áburði. En ég get upplýst, að innfluttur áburður hefur hækkað mikið í verði við þær aðgerðir, sem fram hafa komið, og það mun láta nærri, að það sé um 50%. Ef ekkert væri gert í þessum málum til þess að lækka áburðinn, mundi því þrífosfatpokinn kosta 296 kr. En enda þótt ekki sé búið að ákveða útsöluverðið, hygg ég, að það muni verða 225 kr. eða nærri því, Kali hefði kostað 134 kr., en ég hygg, að það muni verða selt á 108 kr. Blandaður áburður hefði kostað 145 kr. pokinn, en ég hygg, að hann muni verða seldur á 117 kr. Og þá eru innfluttu áburðartegundirnar upp taldar, a.m.k. í aðalatriðum. Af þessu má sjá, að um allmikla verðlækkun er að ræða á áburðinum. Um Kjarnann eða innlenda áburðinn er það að segja, að hann þarf að hækka um a.m.k. 100 kr. á tonn. Tonnið var selt á 2300 kr. í fyrra og yrði þá selt núna á 2400 kr. Það hefur komið til tals að selja tonnið af Kjarnanum á 2500 kr. og greiða þá 5 kr. af hverjum poka til lækkunar á innfluttum áburði, gera þannig dálitla verðjöfnun, til þess að bændur freistist ekki til þess að nota of mikið af Kjarna eða einhæfum áburði og snuða þannig jarðveginn um þau efni, sem hann nauðsynlega þarf til þess að skila góðri uppskeru. Þetta kemur fram næstu daga, og það er ekki hægt að segja, að Kjarninn sé dýrt seldur, þó að pokinn kosti 125 kr. á móti 115 kr. í fyrra. En er þetta er hægt og Kjarninn þarf ekki að hækka meira en þetta, þá er það vegna þess, að rekstur áburðarverksmiðjunnar s.l. ár gekk vonum betur, enda þótt takmarkað væri að nokkru rafmagn til rekstrarins. Af þessu má sjá, að hollt er heima hvat og það væri gott fyrir íslenzka bændur og íslenzku þjóðina, ef við gætum orðið sjálfum okkur nógir með áburð. En það er annað mál. - Það gæti þess vegna komið til greina að nota rúmar 2 millj. kr. frá áburðarverksmiðjunni til niðurgreiðslu eða lækkunar á innfluttum áburði. En hvað sem því líður, þó að það verði ekki gert, verður eigi að síður allveruleg lækkun á innfluttum áburði vegna niðurgreiðslu eða tilsvarandi því, sem er á fóðurbætinum. Það má vel vera, að sumum finnist óþarft að vera að greiða þessar vörur niður, a.m.k. þeim, sem ekki þekkja ástæðurnar til fulls. En það er nú svo, að vörur eru hér greiddar niður, innlendar vörur til þess að halda niðri vísitölunni, og vitanlega hækka innlendu vörurnar minna í verði fyrir það, að fóðurbætir og áburður er greiddur niður. Það hlýtur að leiða til þess. Verkamannastjórnin norska hefur haft þá aðferð að greiða niður fóðurbæti. Og þegar menn athuga það í ró, þá sýnist það ekki vera neinn glæpur, úr því að við búum að einhverju leyti við það kerfi að greiða niður vörur. Hins vegar er ljóst, að að þessu sinni er það hagræði fyrir bændurna, vegna þess að eins og ég áðan sagði, hafa þeir ekki enn fengið þá hækkun á framleiðsluvörunum, sem þeir eiga að fá, og vegna þess að ekki hefur verið vel að þeim búið að undanförnu, þá er hagur þeirra þannig nú, að þeir mundu þurfa að draga saman seglin, og það gæti valdið miklum erfiðleikum og beinlínis hættuástandi í þjóðfélaginu, ef bændurnir hættu að nota áburð, hættu að bera nægilega mikið á jörðina til þess að fá gras. Það gæti leitt til þess, að við framleiddum ekki nægilega mikið fyrir innlenda markaðinn af mjólk og mjólkurvörum, og það gæti leitt til þess, að bændastéttin í heild drægi saman seglin og sæi þann kost vænstan að hætta við landbúnaðarstörf. En enda þótt ýmsir finni að því og hafi stundum nokkuð til síns máls um það, að landbúnaðurinn sé ekki rekinn á þann hátt, sem æskilegast væri, þá held ég, að menn geti verið sammála um, að með þeirri fólksfjölgun, sem nú er í landinu, væri óheilbrigt, ef stórkostlegir fólksflutningar færu að eiga sér stað utan úr sveitum til bæjanna. Fólkinu hefur fækkað í sveitunum, og því má ekki fækka þar meira, Og það kemur vitanlega að því, að því þarf að fara að fjölga þar aftur til þess að halda uppi því jafnvægi, sem þarf að vera á milli kaupstaða og sveita. Ég held, að ég hafi svarað þessari fsp. nægilega, svo að það liggi ljóst fyrir, að fóðurbætir og áburður er að þessu sinni greiddur niður að verulegu leyti.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir svörin, það sem þau ná, en þau voru engan veginn fullnægjandi. Ráðh. taldi, að fóðurbætir mundi aðeins hækka um 12–16%, þ.e.a.s. væri ekki orðinn hærri nú og mundi ekki hækka um meira en 14–15%, á sama tíma og fóðurbætir í innkaupi hækkar allt frá 43% og ég hygg í nálægt 70% einstakar tegundir. En hins vegar svaraði ráðh. því ekki, hvernig snúizt yrði við þessum málum, hvort þetta yrði áframhaldandi verð á fóðurbæti eða ekki, því að nú ræddi hæstv. ráðh. þarna um fóðurblöndu, sem samanstendur bæði af innlendum mjöltegundum og innfluttum mjöltegundum. En það er hugsanlegt, ég veit ekki, hvernig þau mál standa, að t.d. síldarmjöl og fiskmjöl, sem er í þessum fóðurblöndum, hækki eitthvað til útflutnings og þar af leiðandi verðið innanlands, og það kemur því til með að hækka fóðurblönduna í verði nokkuð. Er það þá meining hæstv. ríkisstj. í framtíðinni að greiða þær viðbótarhækkanir, sem kunna að verða á fóðurvörum, niður eða láta þá, sem vörurnar nota, greiða viðbótarhækkunina? Þetta er mikið atriði. Varðandi fsp. um áburðinn gat ráðh. þess, að það væri ekki enn þá ákveðið, að mér skildist, en hann ræddi hins vegar um það, sem mér skilst, að hann vilji sjálfur fá framgengt innan ríkisstj., og skal ég engu um það spá, hver niðurstaðan kann að verða. En þar sem þessari fsp. er í raun og veru enn þá ósvarað, þá vænti ég þess, að henni verði síðar svarað og að hún verði tekin sérstaklega á dagskrá hér á næstunni, þar til henni verður svarað til fullnustu og búið að ráða þessum málum um áburðinn til lykta innan hæstv. ríkisstj. Svo er það eitt enn þá, sem fróðlegt væri að fá frekari upplýsingar um en ég tel að hafi þegar verið gefnar í sambandi við niðurgreiðslurnar. Það mun hafa verið tekið upp í fjárlfrv., að auknar niðurgreiðslur mundu nema sem næst 38 millj. kr., og var þá reiknað með, að greiddar yrðu niður þær nauðsynjavörur, sem áður voru á 30% yfirfærslugjaldinu, þ.e. nauðsynlegustu matvörur og eitthvað af fatnaði. Vera má, að hæstv. ríkisstj. hafi þá þegar gert sér ljóst, að það þyrfti að greiða niður áburð og fóðurbæti. og hún hafi reiknað með þessu í því dæmi. En það er mér ekki ljóst, og hæstv. landbrh. er það kunnugur þessum málum, að ég veit, að hann getur upplýst um það hér nú, hvort þessi upphæð nægir fyrir auknum niðurgreiðslum eða það sé meining hæstv. ríkisstj. að hækka þessa upphæð til niðurgreiðslna nú, þegar fjárlög verða endanlega afgreidd frá Alþingi.



Herra forseti. Það er sennilega alveg tilgangslaust að reyna að svara þessari fsp. þannig, að hv. fyrirspyrjandi láti sér nægja svörin, en ég svara þá til þess, að aðrir hv. þm. geri sér grein fyrir því, hvernig þessum málum er varið, og ég reyndar efast ekkert um það, að aðrir hv. þm. en hv. 1. þm. Vesturl. (AB) hafa gert sér grein fyrir því, að svör mín áðan voru algerlega fullnægjandi. Þar var ekki farið með neina tæpitungu. Ég las upp, hvað innfluttur áburður mundi kosta, ef ekkert væri að gert í þessum málum. Ég las einnig upp, á hvaða verði áburðurinn mundi sennilega verða seldur, enda þótt ekki væri enn búið að ákveða þetta formlega. Það er hreinn misskilningur hjá hv. fyrirspyrjanda, að þetta mál sé óleyst innan ríkisstj, Þar er ekki um neinn ágreining að ræða. Það hefur verið tekin ákvörðun um að greiða áburðinn niður að vissu magni, eins og ég hef lýst yfir fyrir mörgum vikum, Og enda þótt ekki sé búið að ákveða formlega áburðarverðið og ég orði það svo hér, að þær tölur, sem ég áðan las upp, verði sennilega þessar, þá er það þannig, að ekki getur þar skeikað nema örlitlu, þannig að ég tel ekki ástæðu til þess að vera að lesa það upp aftur. Það sjá allir, að hér er um verulega lækkun að ræða, þannig að í staðinn fyrir 50% hækkun á áburðinum, eins og hv. fyrirspyrjandi orðaði hér áðan, eða jafnvel 60%, þá mun meðalhækkunin verða í kringum 14–15%. Það er því ástæðulaust, að ég held, vegna annarra hv. þm. að tala skýrar um þetta. En ef hv. 1. þm. Vesturl. vill ekki skilja það, þá ætla ég ekki að reyna að koma því inn í höfuðið á honum. Í sambandi við fóðurbætinn er það, að ég er hér með bréf, eins og ég sagði áðan, frá öðrum stærsta fóðurbætissala landsins, þar sem skýrt er fram tekið, hvaða verð er í dag á fóðurblöndunni, og það er hækkun upp á 12.8%. Það er sagt skýrt í þessu bréfi, að þegar öll hækkunin sé komin fram, þá muni hækkunin verða 14–15%. Til þess að fyrirbyggja misskilning, þá sagði ég áðan, að maísmjölið mundi hækka um 19–20%, en það eru fáir, sem gefa það eingöngu, og ekki heldur bóndinn í Ásgarði, og þess vegna er það, sem máli skiptir fyrir bændur, hvað fóðurblandan kostar, og hún kostar þetta og hækkar um 14–15% í staðinn fyrir 46–47%, sem fóðurbætirinn hefði hækkað, ef ekkert hefði verið að gert. Eru þetta ekki fullnægjandi svör? Ég held, að ekki sé hægt því að neita. En það er ánægjulegt, hversu áhugasamur hv. 1. þm. Vesturl. er nú um að gera bændum léttara fyrir að kaupa fóðurbæti og áburð. 1958 um vorið hækkaði fóðurbætir og áburður mjög svipað og nú með 55% gjaldinu. En ég minnist ekki þess, að hv. 1. þm. Vesturl. hafi imprað á því að lækka þessar vörur í verði þá, enda þótt hann hefði þá góða aðstöðu, þar sem hann studdi stjórnina, því að ég er ekki enn þá sammála framsóknarmönnum um það, sem oft hafa haldið því fram, að þeir fái nú fyrst völdin, þegar þeir eru komnir úr stólunum. Þegar þeir eru utan stjórnar, fara þeir að þakka sér fyrir allt, sem er vel gert. Þá eru það þeir, sem pína valdhafana til þess að gera allt, sem talið er gott, og við minnumst þess frá því í vetur, að það var þeim að þakka, að lausn búnaðarmálanna fór vel úr hendi. og vitanlega verður það þeim að þakka nú, að áburður og fóðurbætir verður lækkaður í verði. Auðvitað. Hverjum skyldi það vera öðrum að þakka? Ekki gátu þeir gert það, á meðan þeir höfðu völdin. enda þótt hækkunin 1958 væri svo mikil þá, að það hefur sligað bændur. Og einmitt vegna þess, hvernig afkoma bænda var í lok síðasta árs, eru þeir ekki færir um það í dag að kaupa áburð og fóðurbæti á því verði, sem þyrfti að selja þetta fyrir.