Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Páll Hermannsson) Eins og hv. dm. muna, lá fyrir síðasta þingi frv. til 1. um útflutning hrossa, og náði það samþykki. Landbn. þessarar d. lítur svo á, að aðalhugsun þess frv. hafi verið sú, að gera tilraun til að bæta markað fyrir hross, með því að hafa betri vöru á boðstólum og fara betur með hana, þar til hún kæmist í hendur kaupanda. Þar er ákvæði um það, að ekki megi flytja hross út um hávetur, og þó að n. líti svo á, að þetta sé rétt stefna á venjulegum tímum, þá hefir n. þó orðið sammála um að heimila undir vissum skilyrðum útflutning hrossa að vetrinum næstu 3 árin. N. ætlast til þess, að eftir þann tíma gildi l. frá því í fyrra óbreytt, og leggur því til, að þessi heimild verði sett þannig inn í l., að ekki þurfi að hrófla við þeim, þegar hún fellur úr gildi. Að vísu er ekki hægt að segja um það nú, hvað lengi kreppan varir, en n. þótti vissara að láta þessa heimild gilda næstu 3 árin. Ef þörf er á henni lengur, getur Alþ. auðvitað framlengt hana þegar þar að kemur. Ég vil þá fyrir n. hönd mælast til þess, að frv. verði samþ. með þeirri breyt., sem felst í till.n. á þskj. 142.

Flm. (Halldór Stefánsson) Við höfum nokkrir þm. leyft okkur að bera fram þáltill. á þskj. 105 um innflutning karakúlasauðfjár, þar sem skorað er á ríkisstj. að nota heimild l. nr. 27 frá 8. sept. 1931, um innflutning þessa fjár frá Þýzkalandi, og það svo fljótt, að unnt sé að hafa til framtímgunar á næsta vetri. Með þessum nefndu 1. er leyfður innflutningur á tvennskonar fjártegundum frá útlöndum, brezku holdafé og þessu hérnefnda karakúlafé. Leyfið um innflutning holdafjárins brezka var notað á næstliðnu ári, svo að næsta haust verður hægt að gera sér hugmynd um ávinning af því. En heimild um þetta fé hefir ekki verið notuð. Ýmsir álíta þó, að ekki væri síður ástæða til að nota þessa heimild en hina, og því er það, að þessi till. er borin fram. Eins og menn vita, framleiðum við nú meira en nóg kjöt fyrir þann markað, sem til er. Landbúnaðinn skiptir því nú mestu máli að auka markaðssvið sitt, og þar sem dýrmætustu afurðir karakúlafjár eru loðfeldir, en markaður fyrir slíka vöru er sízt stopulli en aðrir markaðir, má ætla, að sízt sé minna að vænta af innflutningi karakúlafjár en hins brezka holdafjár. Í heimildinni fyrir innflutningnum er svo ákveðið, að fé megi flytja inn aðeins til einblendingsræktar eða hreinræktar. Til þess að innflutningur karakúlafjár eigi að geta komið að verulegum notum, þarf jafnframt að vera hægt að efna til stofnblendingsræktar með því og íslenzku fé. Lagaheimildin er því of þröng, en nú hefir verið talað um að rýmka þessa heimild, og vil ég þá vænta, að þetta atriði verði einnig tekið til greina. Okkur flm. er kunnugt, að stj. hefir haft þetta mál til athugunar og sent það til umsagnar Búnaðarfélagsins, og má vænta þess, að stj. hefði komizt að þeirri niðurstöðu, að rétt sé að nota þessa heimild. En af því að það hefir dregizt til þessa, en hinsvegar hafa komið fram áskoranir um, að svo verði gert, teljum við styrk og hvöt í því fyrir ríkisstj., að þáltill. verði samþ. Í till. er gert ráð fyrir, að svo bráður bugur verði undinn að útvegun fjárins, að það geti orðið til framtímgunar á næstu brundtíð. Veit ég ekki, hve langan tíma útvegunin ætti að taka. Þarf auðvitað að gæta sóttvarna, og verður álits dýralæknis að sjálfsögðu leitað um það efni. Í þáltill. er ekki tekið fram, hve margt féð skuli vera, en við ætlum, að það megi ekki vera öllu færra en hið brezka holdafé, eða um 20 talsins. Það skiptir öðru máli um fjöldann af hvoru kyni en um brezka féð. Yrði að flytja inn fleira af hrútum en ám, nálægt í öfugu hlutfalli við brezka féð, ef til vill eingöngu hrúta. Þó ætla ég, að menn muni einnig vilja reyna, hversu féð reynist til einræktar. Kemur það vel heim við þarfirnar í þessu efni, að hrútarnir eru miklu ódýrari en ærnar. Ég vil svo gera ráð fyrir, að till. verði, að athuguðu máli, vel tekið af þingi og stjórn.

Atvmrh. (Þorsteinn Briem) Þetta frv. hefir fengið fljóta og góða afgreiðslu í hv.Ed., en þar var það borið fram af meiri hl. fjhn. fyrir hönd ríkisstj. Þetta frv. er samhlj. því frv., sem í fyrra var borið fram af fjmrh. En Alþ. gerði þá þá breyt. á því, að binda heimildina aðeins við eitt ár. Hér er farið fram á, að heimild verði veitt til þess, að ríkissjóður ábyrgist lán fyrir Útvegsbankann, allt að 100 þús. £ fyrir eitt ár í senn. Þykir þessi breyt. nauðsynleg vegna þess, að oft þarf að gefa Útvegsbankanum fulla vissu um. hvort lán fáist til útgerðar alllöngu áður en þing kemur saman. Virðist nauðsynlegt vegna bankans, að stjórnin hafi þessa heimild fyrirfram, til þess að bankinn geti vitað það í tæka tíð, hvort ábyrgð fæst eða ekki. Leyfi ég mér að leggja til, að frv. verði vísað til 2. umr. og fjhn.

Forseti (JörB): Í ráði er, að þessi útvarpsumr. fari fram um þriggja klukkustunda skeið, eða til kl. 12. Gera má ráð fyrir, að einnig verði útvarpað umr. um þetta mál annað kvöld. Flokkunum er ætlaður jafn ræðutími til umráða, og mun sá mismunur, sem fram kann að koma í kvöld á ræðutíma þeirra, verða jafnaður annað kvöld.

Fors.- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson): Herra forseti! - Stj. hefir afráðið að leggja fyrir Alþ. í frv.formi viðskiptasamning þann, sem gerður var milli Íslendinga og Norðmanna í sept. síðastl. Samningi þessum hefir verið haldið leyndum samkv. ósk Norðmanna og með samkomulagi samningsaðilja, þar til hann er nú lagður fyrir þing beggja þjóðanna. Upphaflega ætlaði stj. ekki að leggja samninginn fyrir þingið fyrr en lokið væri samtölum þeim, sem til standa milli Íslendinga og Englendinga um þeirra viðskiptamál. En þar sem nú er sýnt, að það muni dragast enn um skeið, að þessum samtölum verði lokið, en samningurinn milli Íslendinga og Norðmanna verður hinsvegar að öðlast fullt gildi fyrir 15. apríl, þá hefir ekki lengur verið dregið að leggja samninginn fyrir þingið. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að viðureign Íslendinga og Norðmanna á sviði atvinnu- og viðskipta hefir verið bæði löng og hörð. Um langt skeið var mestallt útflutt saltkjöt selt í Noregi. En norskir bændur hafa síðustu áratugi lagt mikla áherzlu á að auka kjötframleiðslu sína og einkum nú síðustu 10 árin lagt ríka áherzlu á að fá hana verndaða með hátollum. Fyrsti kjöttollurinn var lagður á um aldamótin, og nam 5 aur. á kg. Árið 1922 var hann hækkaður upp í 25 aur. á kg. og 1924 var hann kominn upp í 63 aura á kg. með öllum viðbótum. Var þetta eins og gefur að skilja íslenzkum bændum mjög þungbært. En þá tókst að komast að samningum við Norðmenn, sem þóttu allgóðir fyrir Íslendinga, þannig að grunntollurinn var færður niður í 15 aur. á kg. og nam þá tollurinn með öllum viðaukum 38 aurum á kg. Á móti þessari ívilnun komu ívilnanir um framkvæmd fiskiveiðilöggjafarinnar hér á landi Norðmönnum í vil. Um þetta samkomulag komu engar teljandi kvartanir fram hér þá eða síðar. Þótti það gleðiefni og góð lausn á vandræðum bænda, að slíkur samningur náðist, enda hefir hann orðið landbúnaðinum til mikilla hagsbóta. Og ekki hefir þess orðið vart til þessa tíma, að þær ívilnanir, sem Norðmenn fengu, hafi orðið íslenzkum atvinnuvegum til hnekkis. Það þóttu því mjög ill tíðindi hér, þegar Norðmenn á síðastl. ári sögðu upp kjöttollssamningnum. Varð það bæði þm., sem þá sátu á rökstólum, og þjóðinni áhyggjuefni. Við uppsögn samningsins hækkaði tollurinn upp í 58 aura á kg. og var það sama og innflutningsbann á ísl. saltkjöti í Noregi. Á seinasta þingi voru þm. sammála um að neyta allra ráða til þess að fá upptekna samninga við Norðmenn og fá hinn gamla samning endurnýjaðan með sem minnstum breyt. hvað framkvæmd fiskveiðalöggjafarinnar snerti. Þegar í febrúarmán. var þess farið á leit við Norðmenn að taka upp samninga. Voru send um það skeyti og bréf og sendiherra Íslands í Kaupmannahöfn, Sveini Björnssyni, falið að fara á fund Norðmanna, en allt varð árangurslaust. Það var svo komið, að Norðmenn höfðu lokað markaði sínum fyrir ísl. saltkjöti á sama hátt og þeir áður höfðu skellt í lás fyrir öðrum þjóðum, enda telja Norðmenn sig nú geta kjötfætt sig sjálfir. Það var ekki gott útlit, ef við hefðum á síðasta hausti staðið uppi með mest allt útflutningssaltkjöt óseljanlegt. Ef sú hefði orðið raunin á, þá hefði verið þröngt fyrir dyrum margs bóndans. Vegna þessa útlits var stj. í þinglokin í fyrra falið að athuga, hvort ekki væri tiltækilegt að segja upp gildandi verzlunar- og siglingasamningi við Noreg, og jafnframt var stj. falið að gera þær ráðstafanir, sem í hennar valdi stæði til þess að fá samninga tekna upp af nýju. Þetta hefir ekki orðið árangurslaust. Og það frv., sem hér liggur fyrir hv. d., er sá árangur, sem fengizt hefir. Samband ísl. samvinnufélaga hefir staðið framarlega í viðleitni um sölu á landbúnaðarafurðum til annara landa, og þegar þessi tollamál hafa verið á döfinni, hefir það staðið framarlega um allar ráðstafanir til bóta bæði 1922 og nú. Stj. hefir í bæði skiptin haft samráð við S. Í. S. um kjöttollsmálin, og þegar stj. var orðin úrkola vonar um, að Norðmenn myndu með skeyta- og bréfasendingum fást til að taka upp samninga, þá fórum við Jón Árnason framkvstj. til Noregs þeirra erinda að hrinda samningum af stað. Þegar við komum til Noregs horfði málunum þunglega, og var þá tekin sú ákvörðun að segja upp verzlunar- og siglingasamningnum milli ríkjanna með löglegum fyrirvara. Árangur þessarar fyrstu ferðar varð sá; að norska stj. lofaði að lýsa yfir því í Stórþinginu, að hún teldi sig hafa heimild til þess að semja við Íslendinga um kjöttollsmálið. Því var og heitið, að samningsumleitanir skyldu uppteknar. Skyldu við samningana vera tveir menn af hálfu hvorrar þjóðar og hittast fyrst í Rvík, en ljúka samningunum í Oslo. Stj. tókst að fá til samninganna þá Jón Árnason framkvstj. og Ólaf Thors alþm. Stóð svo á samningagerðinni fram í sept. mán., en þá voru þeir samningar, sem nú eru lagðir fyrir hv. deild, undirritaðir. Samningarnir voru jafnan háðir í nánu samráði við ríkisstj. og utanríkismálan. Varð ég þess ekki var, að nokkrar aths., sem máli skiptu, kæmu fram við samningana á réttum tíma. Það voru að vísu fáir menn, sem gátu fylgzt með því, sem gerðist. Ástæðan til þess, að menn undu vel gangi málsins, var vafalaust samningurinn frá 1924, en þann samning er rétt að hafa til samanburðar um framkvæmd fiskiveiðalöggjafarinnar, og eins hitt, að miklir erfiðleikar vofðu yfir bændastéttinni. Og þeim, sem fylgdust með um samningana, er kunnugt um, að íslenzku samningamennirnir héldu fast á málstað okkar Íslendinga frá því fyrsta til hins síðasta. Stj. kann samningamönnunum hinar beztu þakkir fyrir vel unnið og mikið starf. Á seinasta þingi var mikill uggur í mönnum, eins og ég gat um áðan, vegna þessarar uppsagnar á kjöttollssamningnum og vegna tregðu Norðmanna í málinu. Það gat engum komið til hugar, þegar stj. var falið að ganga til nýrra samninga, að fást myndi eftir að Norðmenn höfðu að fyrra bragði sagt upp samningunum, svo góðir kostir, að enginn ágreiningur yrði um þá, sérstaklega frá andstæðingum stj. Stj. leggur þessa samninga nú fyrir þingið í öruggu trausti þeirra manna, sem gerðu og gera sér ljóst, að úr vöndu er að ráða. Það hefir tekizt betur til með samninginn en við mátti búast. Ákvæði samningsins hvað framkvæmd fiskveiðalöggjafarinnar snertir, eru sízt harðari en í samningnum frá 1924. Kjöttollurinn hefir verið lækkaður úr 57 aurum pr. kg. og niður í 20 aura pr. kg. Hann er nú 33% lægri en eftir gamla samningnum frá 1924. Þetta er öllum vonum framar. Innflutningsheimild til Noregs er að vísu takmörkuð nú, en við það varð ekki ráðið og ekki umfram það, sem búast mátti við. Það er öllum vitanlegt, að kjöttollurinn var minnkandi vegna aukinnar framleiðslu í landi. Þegar um þessa takmörkun er að ræða, þá má ekki miða við ótakmarkaðan innflutning, heldur það að fá ekki að flytja neitt inn í landið. Þessi innflutningsheimild hefir nægt á seinasta ári og hún verður að nægja til undirbúnings breytti sölulagi. Samningurinn hefir þegar gert mikið gagn. Það hefði orðið þröngt fyrir dyrum margs bóndans, ef samningar hefðu ekki náðst. Margar sýslur hér á landi hafa ekki til umráða annan erlendan gjaldeyri en þann, sem fæst fyrir saltkjötið, sem selt er til Noregs. Það getur ekki leikið neinn vafi á því, að enginn mun vilja hamla því, að þúsundir heimila úti um land fái notið þessara samninga. Annar þeirra manna, sem stóð að samningunum, á sæti í þessari d., og er mér kunnugt um, að hann mun gera ýtarlega grein fyrir samningnum í heild og einstökum atr. og mun ég ekki fara um þetta fleiri orðum að sinni, en áskil Framsóknarflokknum þann tíma, sem ég leifi nú.

Ólafur Thors Til þess að skýra þetta mál sem bezt fyrir mönnum er nauðsynlegt að rekja sögu þess nokkuð aftur í tímann. Það mun hafa verið árið 1897, að Norðmenn fyrst lögðu innflutningstoll á aðflutt kjöt. Var tollur sá 10 aur. á kíló og hélzt hann óbreyttur til ársins 1922, er hann hækkaði upp í 25 aur. Á árunum frá 1922 og til miðs ársins 1924 var svo tollur þessi ennfremur hækkaður, þannig að í ársbyrjun 1924 var hann orðinn 631/3 aur. á kíló. Þegar tollurinn var hækkaður 1922, þá hófust þegar í stað tilraunir af hendi Íslendinga til þess að fá tollinn færðan niður. Stóðu þær samningaumleitanir í nær tvö ár og lauk með hinum svonefnda kjöttollssamningi, sem gerður var í Osló í maímánuði 1924. Var það sendiherra Íslands í Kaupmannahöfn, Sveinn Björnsson, er fyrir Íslands hönd batt enda á þann samning, enda hafði hann frá öndverðu staðið fyrir þeim samningi af Íslendinga hálfu. Ég mun síðar í ræðu minni víkja nánar að þeim samningi og bera hann saman við þann samning, sem nú hefir verið gerður; en að þessu sinni vek ég aðeins athygli á því, að allt frá því er kjöttollssamningurinn frá 1924 Frá Noregi: Til Noregs: Árið 1925 er innflutt fyrir 9328 þús. kr. en útflutt fyrir 9131 þús. kr. - 1926 - 6543- - -5633 - - - 1927 - 5362 - - - 6485 - - - 1928 - 6900 - - - 8960 - - - 1929 - 8902 - - - 5327 - - - 1930 - 7733 - - - 4937 - - En auk þess, sem þessi skýrsla ber með sér, er þess að gæta, að Íslendingar greiða Norðmönnum árlega fyrir skipaleigu sem næst 4 millj. kr. Þegar það er athugað, kemur enn betur í ljós, hversu verzlunarviðskiptin eru hagstæð Norðmönnum. Íslendingar bentu nú alveg sérstaklega á það, að af þeim vörum, sem þeir selja Norðmönnum, þá er það fyrst var gerður og til þessa dags hefir hann af öllum, er á hann hafa minnzt, verið talinn hagkvæmur Íslendingum. Norðmenn litu aftur á móti frá upphafi nokkuð öðrum augum á þennan samning, enda sætti sá ráðh., er hann gerði af hendi Norðmanna, mjög hörðum árásum í norskum blöðum og manna á meðal í Noregi vegna samningsins. Hefir óánægja sú, er þegar varð vart í Noregi, er samningurinn var gerður, grafið um sig, og var loks í byrjun síðastl. árs orðin svo mikil, að norska ríkisstj. sagði honum upp 11. febr. síðastl. eins og þegar hefir verið getið. Hæstv. forsrh. hefir nú skýrt frá því, er fram fór milli hans og Norðmanna um þetta mál, og get ég því tekið upp þráðinn þar sem samninganefndirnar hófu starf sitt. Þegar í stað er samningar hófust hér í Rvík kom það í ljós, að mjög mikill skoðanamunur ríkti á milli hinna íslenzku og norsku fulltrúa í þessu máli. Íslendingar vildu ræða verzlunar- og viðskiptamál þessara þjóða almennt, en Norðmenn vildu hinsvegar ræða um hugsanlega tollívilnun á íslenzku kjöti annars vegar og hlunnindi norskra fiskimanna á Íslandi hinsvegar. Rök Íslendinga voru aðallega þessi: Eins og sést af verzlunarskýrslum, þá kaupa Íslendingar talsvert meira af Norðmönnum en þeir selja þeim. Samkv. íslenzkum hagskýrslum hafa viðskiptin á árunum 1925-'30, að báðum meðtöldum, verið þessi: og fremst nær eingöngu saltkjötið, sem skiptir máli fyrir Ísland. Því að aðrar íslenzkar útflutningsvörur til Noregs kaupa Norðmenn aðallega í því skyni að selja þær aftur til annara þjóða, sumpart eftir að hafa breytt þeim og bætt þær, en sumpart án þess. Reka Norðmenn viðskipti þessi fyrst og fremst sem almenn verzlunarviðskipti í hagnaðarskyni. Hinsvegar er það svo um flestar vörur, sem Íslendingar kaupa af Norðmönnum, að þær eru framleiddar í landinu sjálfu og þær eru notaðar á Íslandi, en ekki endurútfluttar. Íslendingar leiddu einnig sterk rök að því, að ef Norðmenn hækkuðu kjöttollinn - en hækkun kjöttollsins væri sama og innflutningsbann á íslenzku kjöti til Noregs - þá myndu þessi verzlunarviðskipti leggjast niður án þess að Íslendingar með verzlunarstríði eða hefndartolli gerðu nokkra sérstaka tilraun til þess. Viðskiptin milli Íslendinga og Norðmanna hefðu nefnilega að mestu leyti skapazt og vaxið upp á síðari árum. Og undir þeim viðskiptum stæðu tvær stoðir. Kjötsala Íslendinga til Noregs hefði gert Íslendingum nauðsynlegt að hafa umboðsmenn mjög víða í Noregi. Þessir umboðsmenn höfðu tiltölulega litlar tekjur af kjötsölunni. Þeir reyndu því af eðlilegum ástæðum að auka þessar tekjur sínar með því að selja norskar vörur til Íslands. Og það væri ekki nema skiljanlegt, að Íslendingar þeir, er kjötið seldu, reyndu einnig að greiða fyrir þessum viðskiptum, enda hefði sú orðið reyndin á. Og jöfnum höndum hefðu viðskiptin vaxið fyrir það, að Norðmenn hefðu komið á beinum skipagöngum milli Noregs og Íslands. Ef nú íslenzku kjöti yrði bægt frá Noregi, þá mundi visna sú stoð undir viðskiptum þessum, sem skapazt hefir fyrir áhrif hinna norsku umboðsmanna, íslenzkra kjötkaupmanna. Og þau viðskipti, sem þá yrðu eftir, myndu hvergi nægja til þess að halda uppi hinum beinu skipagöngum milli landanna, sem þar af leiðandi myndu leggjast niður, og væru þá þessi viðskipti þjóðanna að mestu leyti úr sögunni. En Íslendingar þyrftu út af fyrir sig ekki að harma það, vegna þess að þeir gætu keypt a. m. k. nær allar þær vörur, sem þeir hafa keypt frá Noregi annarsstaðar, án þess að þurfa að kaupa þær dýrara verði. Rök Norðmanna voru aðallega þessi: Þeir vefengdu íslenzku verzlunarskýrslurnar og bentu á, að samkv. norskum verzlunarskýrslum væru viðskipti milli landanna hvergi nærri eins hagfelld Norðmönnum eins og íslenzkar skýrslur benda til. Ennfremur lögðu þeir áherzlu á, að nær allar eða allar þær vörur, sem Íslendingar selja Norðmönnum, eru einnig framleiddar af Norðmönnum sjálfum og að þeirra dómi í nægjanlega ríkum mæli til þess að fullnægja neyzluþörf Norðmanna. Aftur á móti framleiða Íslendingar engar eða nær engar þær vörur, sem Norðmenn selja hingað. Játuðu Norðmenn að vísu, að viðskiptin mundu vera þeim til framdráttar, en töldu hinsvegar, að fyrir norsku þjóðina sem heild skiptu þau ekki verulegu máli. Og að því sérstaklega er skipaleigur snertir gátu þeir þess, að þær væru ekki nema 1% af skipaleigu Norðmanna til annara þjóða. Mér þykir ekki ástæða til þess að rekja þau rök, sem í þessu efni voru færð fram af hendi beggja aðilja, en skýri einungis frá því, að þar kom, að Norðmenn töldu sig ekki reiðubúna að halda áfram samningum nema því aðeins, að Íslendingar vildu ræða fiskveiðahlunnindi Norðmanna hér við strendur landsins. Og þar sem nú að það er vitanlegt, að Norðmenn njóta hér vissra fríðinda, bæði samkv. fiskveiðalöggjöfinni frá 1922 og samkv. kjöttollssamningnum frá 1924, þá þótti ekki ástæða af hendi Íslendinga til að slíta samningum út af þeirri kröfu. Hófst nú löng skrifleg og munnleg málfærsla af hendi beggja aðilja um bæði nauðsyn og kröfurétt Íslendinga til þess að njóta góðra kjara um kjötútflutning til Noregs og nauðsyn Norðmanna til þess að njóta sæmilegrar aðstöðu til fiskveiða hér við land. Eru hér engin tök á því að rekja þá málfærslu, enda virðist þess ekki þörf, þar eð niðurstaðan liggur fyrir í samningsformi og vel má segja, að það sé hún ein, sem skiptir máli. Áður en ég vík að því, að skýra samninginn í einstökum greinum, þá vil ég vekja athygli á því, að aðstaða norsku ríkisstj. til þess að fullnægja óskum Íslendinga í þessum samningi var alveg einstaklega erfið, og skal ég skýra það lítið eitt nánar. Tollhækkun sú, sem varð á innfluttu kjöti til Noregs árið 1922, var sett á fyrir kröfu norskra bænda. Sá tollur var, eins og ég þegar hefi getið, í ársbyrjun 1924 orðinn 631/3 aur. á kíló. Lækkun sú, sem fékkst með kjöttollssamningnum 1924, nam 25 aur. á kíló, og varð tollurinn þá 38 aur. á kíló, eða nær 43 kr. á tunnu, 112 kíló. Þessi tollniðurfærsla var skoðuð sem fórn norskra bænda til handa norskum fiskveiðamönnum, þeim, er veiði stunda við strendur Íslands. En raddir heyrðust bráðlega um það, að fiskveiðamenn töldu sig vonsvipta af framkvæmd þeirra fríðinda, er þeim hafði verið heitið með kjöttollssamningnum. Og óánægjuraddir þeirra kváðu jafnvel svo fast að, að þessi fríðindi væru þeim einskis virði. Jafnframt hljómuðu háværar kröfur bænda um aukinn verndartoll á kjöt, til þess að fyrirbyggja áframhaldandi skaðsemi íslenzks kjötframboðs á verðlag norskrar kjötframleiðslu. Það er nú náttúrlega ekki nema eðlilegt, að afleiðingin af þessum samsöng norskra bænda og veiðimanna yrði sú, sem raun bar vitni um, að Norðmenn segðu upp kjöttollssamningnum frá 1924, og ekki sízt þegar þess er gætt, að með völdin í landinu fór bændastjórn. Eftir að samningnum hafði verið sagt upp var svo kjöttollurinn hækkaður upp í nær 64 kr. á hverja tunnu. En það var auðvitað sama og algert innflutningsbann á ísl. kjöti til Noregs. Því að það var svo fjarri, að verðlag á ísl. kjöti í Noregi gæti borið þann toll, að það gat einu sinni tæplega borið tollinn, sem þar gilti fyrir uppsögn samningsins, sem var nær helmingi lægri, eða rúmar 33 kr. á tunnu. Viðhorfið var þá þetta: Norskir bændur kröfðust verndar með stórhækkuðum kjöttolli. Norskir fiskveiðamenn sögðu: Okkar vegna getið þið gert það, sem þið viljið, því að við höfum einskis í að missa. Norska bændastjórnin hafði svo látið undan kröfunum og tvöfaldað kjöttollinn. Og loks komu Íslendingar og sögðu: Við krefjumst þess, að kjöttollurinn verði lækkaður. Við getum ekki sætt okkur við þær 64 kr., sem nú eru af tunnu. Við viljum ekki sætta okkur við neitt, sem liggur á milli þessa háa tolls og þess tolls, er við nutum áður en samningnum var sagt upp, nefnilega 33 kr. á tunnu. Við viljum heldur ekki sætta okkur við 33 kr. á tunnu. Við heimtum annað og miklu betra en 33 kr. á tunnu. M. ö. o. Íslendingar kröfðust þess, að sú norska bændastjórn, sem hafði tvöfaldað kjöttollinn í því skyni að vernda norska bændur, lækkaði nú tollinn aftur og það svo eftirminnilega, að tollurinn yrði miklu lægri en hann var áður en kjöttollssamningnum var sagt upp. Um þessa kröfu Íslendinga vil ég svo segja það eitt, að hún byggist á kaldri og harðri nauðsyn; en hitt má vel játa, að af Íslands hálfu ríkti aldrei neinn misskilningur um það, að það væri mörgum og miklum vandkvæðum bundið fyrir norsku ríkisstj. að fullnægja þessari þörf Íslendinga; og þetta verða menn að hafa hugfast, þegar þeir leggja dóm sinn á þessa samninga. Með þessum formála vil ég svo víkja að samningnum, eins og hann liggur fyrir. Ætla ég þá fyrst að minnast á 2. kafla samningsins, nefnilega um innflutning á söltuðu ísl. kindakjöti til Noregs. Eins og auðskilið er af því, sem ég hefi skýrt frá hér að framan, þá var það miklum vandkvæðum bundið að sveigja til samkomulags gagnstæðar þarfir og óskir íslenzkra og norskra bænda um sölu og innflutning á ísl. kjöti til Noregs. Og þess er því kannske ekki heldur að vænta, að í þeim efnum hafi náðst samkomulag, sem fullnægi algerlega óskum annars aðiljans. Þó mun það ekki fjarri sanni, að eins og horfur voru um kjötsölu Íslendinga þegar þessi samningur var gerður, þá megi telja, að ákvæði norska samningsins hafi a. m. k. svona nokkurn veginn fullnægt þörfum og óskum Íslendinga. Hitt er rétt, að atburðir, sem síðan hafa gerzt á sviði tollmála í heiminum - og á ég þar við hinn svokallaða Ottawasamning - kunni að breyta viðhorfinu að verulegu leyti. En um það verður þó ekki enn með vissu sagt neitt ákveðið. Eins og samningurinn ber með sér, þá varð það að samkomulagi, að kjöttollurinn skyldi færður úr tæpum 64 kr. á tunnu og í 15 aur. grunntoll á kíló. En það er sá tollur, sem gilti fyrir uppsögn samningsins og sem þá af norskum bændum var talinn of lágur til verndar hagsmunum þeirra. En verði samningurinn endanlega samþ. af Stórþingi Norðmanna og Alþingi Íslendinga, þá lækkar tollurinn niður í 10 aur. grunntoll eða kr. 22.80 á tunnu, sem er liðugum 10 kr. lægra á tunnu heldur en sá tollur, er gilt hafði við uppsögn samningsins. Hvað sem menn að öðru leyti vilja segja um samninginn, þá er engum blöðum um það að fletta, að þetta ákvæði út af fyrir sig er sérstaklega hagstætt Íslendingum, og má raunar telja það undrum sæta, að norska bændastjórnin, sem sagði upp samningnum, af því að 33 kr. tollurinn var of lágur til að vernda hagsmuni norskra bænda, og hækkaði tollinn í því skyni upp í 64 kr., - að hún skuli sjá sér fært að gera nýjan samning, sem færir þennan toll niður í tæpar 23 kr. á tunnu. En þessu skammrifi fylgir þá líka sá böggull, að þessi lági tollur gildir ekki nema um takmarkað og minnkandi magn af ísl. saltkjöti, er til Noregs flyzt. Hinsvegar mega Íslendingar eftir sem áður flytja til Noregs það saltkjöt, sem þeim sýnist, en verða af því magni, sem umfram er það, er samningurinn tilskilur, að greiða þann toll, sem á hverjum tíma gildir um innflutning slíkrar vöru til Noregs. Það magn, er hinn lági tollur nær til, er eins og samningurinn ber með sér, 13 þús. tunnur á árunum 1932-1933, en síðan fer það smáminnkandi, um 1000-1500 tunnur á ári. Þar til það á árunum 1937-1938 er komið ofan í 6 þús. tunnur. Og skal það magn haldast úr því, meðan samningurinn gildir. Auk þess er það tilskilið, að ekkert af kjöti flytjist inn á tímabilinu frá 1. júlí til 17. okt. árlega; og er kjötinnflutningnum að öðru leyti dreift yfir sem lengst tímabil, svo að sem minnst verðfallsáhætta stafi af kjötinnflutningnum. Ég hefi nú heyrt ýmsa halda því fram, að þetta sé galli á samningnum, og það má í sjálfu sér vel játa, að svo sé. En hins er þá að gæta, að einmitt þessi niðurfærsla á kjötmagni því, sem nýtur hins lága tolls, greiddi mjög götu norsku stj. til þess að fullnægja óskum Ísl., þannig að það er a. m. k. mjög hæpið og jafnvel ólíklegt, að án þessa ákvæðis hefðu náðst nokkrir samningar. Og sé svo, þá verða menn að gera upp með sér, hvort betra sé að njóta þessara tollfríðinda um þetta kjötmagn, þótt takmarkað sé, eða vera með öllu útilokaðir frá norskum kjötmarkaði. En jafnframt er og rétt að minna á það, að á undanförnum árum hefir það verið stefna bæði löggjafans og atvinnurekenda hér í landi, að beina kjötsölunni frá Noregi og til Englands. Í því skyni hafa verið reist hér á landi 12 frystihús, og stóð a. m. k. til, að 5-6 yrði bætt við á þessu ári; og hefir ríkið gert sitt til að styrkja þá höfuðbreyt. í meðferð kjötsins. Þegar setið var að samningum við Norðm., þá má að vísu segja, að Íslendingar hafi haft ástæðu til að kvíða því, að eitthvað það gæti skeð, annað hvort á Ottawaráðstefnunni eða annarsstaðar, sem torveldaði sölumöguleika á ísl. afurðum. En þó munu þeir nú ekki hafa verið margir, sem hafa gert sér grein fyrir því, að ákvæði Ottawaráðstefnunnar væru líkleg til að kollvarpa þeirri viðleitni, er Íslendingar á undanförnum árum hafa sýnt til þess að beina meðferð kjötframleiðslunnar inn á enskan markað. Enda liggur a. m. k. ennþá ekkert skýrt fyrir um það, að svo verði. En ef óhætt var að gera ráð fyrir, að þróun kjötsölunnar yrði sú, sem Íslendingar hafa stofnað til og byggt á á undanförnum árum, nefnilega stöðugt aukin sala á frystu kjöti til Englands, þá fullnægði það kjötmagn, sem hinn lági tollur gildir um, algerlega þörf Íslendinga, - og það jafnvel þótt miðað sé við það lágmark, 6 þús. tunnur, sem ætlazt er til, að gildi eftir árið 1938. Hinsvegar er það staðreynd, að þótt Íslendingum sé engin nauðsyn að hafa ótakmarkaðan saltkjötsmarkað, ef frjáls er innflutningur á frystu kjöti, þá er þeim þó nauðsyn að eiga þess kost að selja nokkurt magn af slíku kjöti. Því að um ýms framleiðsluhéruð í landinu hagar þannig til, að ekki verður við komið að flytja út fryst kjöt frá þeim. Má þar aðallega nefna Skaftafellssýslu, norðurhluta Dalasýslu og Barðastrandarsýslu, og ennfremur ýmsar sveitir, sem ekki hafa svo mikla kjötframleiðslu, að það svari kostnaði að reisa kjötfrystihús. Ég tel ekki ástæðu til að orðlengja meira um þennan kafla viðskiptasamningsins. En ég hygg, að flestir mundu játa, að ef samningurinn næði eingöngu yfir þessi ákvæði og engin önnur, þá væri hann hagfeldur Íslendingum. En því er nú ekki til að dreifa. Samningurinn er í tveim köflum. Er hinn fyrri um fiskveiðahagsmuni Norðmanna á Íslandi, og skal ég nú víkja að honum. Mun ég þá hafa hliðsjón af þeirri gagnrýni, sem hefir komið fram á samninginn, sumpart í blöðum, en sumpart á fundum og manna á milli. En yfirleitt mun mega segja um þá gagnrýni, að hún hafi verið reist á skökkum forsendum, bæði af því að menn hafa ekki vitað, hvað í samningnum stóð, en jafnframt af hinu, að menn hafa misskilið orðalag samningsins eða og þá einkum ekki gert sér neina grein fyrir, hverra hlunninda Norðmenn mundu njóta hér, ef enginn samningur gilti eða yrði gerður milli þjóðanna. Ég vil þá áður en ég vík að einstökum greinum geta þess, að af Íslendinga hálfu ríkti fullur skilningur á því, að fiskveiðalöggjöf Íslands er alveg nauðsynleg vörn fyrir þann atvinnuveg, sem á síðari árum hefir lagt drýgstan skerf til að halda uppi menningarríki hér á landi. Og þess var því vandlega gætt að forðast að gera neinar tilslakanir um fríðindi til handa síldveiðum Norðmanna, er líkleg þættu til að skapa skaðleg fordæmi á sviði þorskveiðanna. Og jafnframt ríkti einnig fullur skilningur á því, að síldveiðar eru blómlegur og vaxandi atvinnuvegur hér á landi, sem íslenzkum löggjöfum ber full skylda til að vernda á allan hátt, þ. á. m. með því að geyma Íslendingum einum - en afsala hvorki Norðmönnum né öðrum neinum þeirra réttinda, sem verulegu máli skipta og sem að íslenzkum lögum og alþjóðarétti er hægt að varðveita fyrir Íslendinga eina. Út frá þessu sjónarmiði var haldið á málefnum Íslands. En það má vel játa, að Norðmenn lögðu nokkuð annað sjónarmið til grundvallar. Af ástæðum, sem ég hirði ekki að greina, vil ég fremur komast hjá að greina í einstökum atriðum, hvers Norðmenn sérstaklega óskuðu í þessum efnum. En mér er heimilt að benda á þær óskir, sem Norðmenn báru fram við kjöttollssamningana 1924, því að þær hafa þegar verið birtar í pésa, sem stj. gaf út, en sendiherra Sveinn Björnsson hefir samið, og er yfirlit yfir kjöttollssamningana frá 1924. En þá kröfðust Norðmenn þessa: 1. Að norskum skipum væri heimilt að selja afla sinn á Íslandi. 2. Að norskum skipum sé heimilað að verka og búa um afla sinn og flytja hann úr einu skipi í annað í landhelgi og á höfnum. 3. Að upphafið sé fyrir norsk skip að hafa báta inni á þilfari. 4. Hafnargjöld séu færð niður að miklum mun fyrir norsk fiskiskip. Þeir norskir borgarar, sem áður hafa haft verkunarstöðvar, bryggjur og þessháttar, fái heimild til að halda þeim og nota einnig eftirleiðis. Enda þótt kröfur Norðmanna í þessu efni væru ekki allar hinar sömu, þá voru þær þó að dómi Íslendinga alveg ósamrímanlegar við ákvæði fiskveiðalöggjafarinnar og íslenzka hagsmuni, enda gengu þær að sumu leyti jafnvel lengra heldur en nefndar kröfur frá 1924. Það ræður því af líkum, að einnig á þessu sviði hafi verið erfitt að gera svo að báðum líkaði. En hér skal ekki hikað við að fullyrða, að í engu var brotin sú höfuðstefna Íslendinga að halda fast við fiskveiðalöggjöfina, og raunar engin þau nýmæli skjalfest, sem neinu verulegu máli skipta. Skal ég nú færa rök að því, og tel, að það muni bezt gert með því að lesa upp einstakar greinar samningsins og skýra þær jafnóðum. Fyrsta grein samningsins hljóðar þannig : Hinar norsku síldarverksmiðjur, sem nú eru á Íslandi, er heimilt að reka áfram. Þessi fyrirmæli staðfesta það, sem áður hefir gilt í þessu efni, áframhaldandi rekstur á þeim norsku síldarverksmiðjum, sem þá voru starfræktar hér á landi. Greinin þarfnast engrar sérstakrar skýringar og mun enda ekki hafa sætt neinum aðfinnslum frá hendi Íslendinga. 2. grein samningsins hljóðar þannig: Auk þess, sem íslenzkum síldarverksmiðjum er almennt heimilt að kaupa við og við nýja síld af erlendum fiskiskipum (að svo miklu leyti sem þetta getur samrímzt 3. gr. fiskveiðalaganna), er norsku síldarverksmiðjunum, sem nefndar eru í 1. gr., heimilt að gera samninga, er gilda ákveðið síldveiðatímabil, við eins mörg erlend fiskiskip eins og þær kynnu að óska, um kaup á nýrri síld til bræðslu. Það síldarmagn, sem norsk verksmiðja tekur á móti samkv. slíkum samningum, að viðbættu því, sem verksmiðjan kynni að kaupa við og við frá erlendum fiskiskipum, má þó ekki samanlagt fara fram úr 60% af bræðslusíld verksmiðjunnar á því síldveiðatímabili. Um þessa grein er það að segja, að þegar kjöttollssamningurinn frá 1924 var gerður, var Norðmönnum heitið því, að þeir skyldu njóta vissra, tilskildra fríðinda, þ. á. m. þeirra fríðinda, er þeir til þess tíma höfðu notið hér á landi. En auk þess skyldi fiskveiðalöggjöfin framvegis skýrð og framkvæmd með velvilja í garð Norðmanna. Þegar nú þessi samningur var gerður, þá hafði Krossanesverksmiðjan alveg ótakmarkaða heimild til þess að fullnægja allri sinni notaþörf með kaupum af erlendum skipum. En þrátt fyrir þetta hafði íslenzka stj., eftir að samningur þessi var gerður 1924, verið að smáþrengja kosti Krossanesverksmiðjunnar, þannig að á síðastl. ári var kaupheimild hennar af erlendum skipum miðuð einungis við 40% af notaþörfinni. Norðmenn héldu því nú fram, að hér væri um alger samningsrof að ræða. Og án þess að mér þyki tilefni til að láta sérstaklega í ljós mína skoðun í þeim efnum, þá vil ég skýra frá því, að af Íslands hálfu þótti rétt að sætta þetta mál með því að hækka þessa heimild úr 40% upp í 6%. Þetta rýrir sölumöguleika íslenzkra veiðimanna um 15-20 þús. mál, sem að verðgildi svarar til 45-60 þús. kr., ef miðað er við verðlag síðasta árs. Og þar sem það er vitanlegt, að framleiðsluskilyrði íslenzka flotans eru meiri heldur en notaþörf allra síldarverksmiðja ásamt þörfinni fyrir síld til söltunar, þá er hér vitaskuld um ákvæði að ræða, sem hefði verið ákjósanlegt að komast hjá, en sem eftir atvikum ekki var hægt að komast hjá, og ekki er heldur það stórvægilegt, að það geti ráðið neinum úrslitum í þeim efnum. Og þess má vel minnast, að aðstaða Íslendinga til að sætta sig við slíkt ákvæði nú, er allt öðruvísi og miklu betri heldur en árið 1924, þegar kjöttollssamningurinn var gerður, þar sem Íslendingar þá höfðu ekki umráð yfir neinni síldarverksmiðju, en ráða nú yfir þremur stórum verksmiðjum. Ég ætla þá að lesa upp 3. og 4. gr. frv. saman, af því að sama skýringin á við þær báðar; en þær hljóða þannig: 3. gr. Norskum síldveiðaskipum er heimilt að þurrka og gera við veiðarfæri sín á Siglufjarðar- og Akureyrarhöfn. Meðan á því stendur skal skipið, sem í hlut á, liggja við akkeri eða festar, og hafa uppi merki, sem nánar verður ákveðið. 4. gr. Norskum síldveiðiskipum skal heimilt að fara með veiðarfæri sín í land og gera við þau á Akureyri og Siglufirði. Meðan á því stendur skal skip það, sem í hlut á, liggja við akkeri eða festar, og hafa uppi nánar ákveðið merki. Með þessum ákvæðum er þá Norðmönnum heimilað undir vissum, nánar tilgreindum kringumstæðum, að leggjast inn á Akureyrar- eða Siglufjarðarhöfn og bæta þar veiðarfæri sín úti á skipi eða í landi, enda liggi skipið fyrir festum og hafi uppi sérstakt merki, sem nánar verður ákveðið. Þessi réttindi hafa norsk síldveiðaskip ekki öðlazt með neinum almennum ákvæðum fyrr. Hinsvegar munu Norðmenn oft hafa gert slíkt í leyfisleysi og verið látið óátalið. Og ennfremur verður eigi annað séð en að þeim hafi verið veitt slíkt leyfi af ísl. stjórnarvöldum þegar þeir hafa sótt um það. Er því hér ekki um neitt eiginlegt nýmæli að ræða, og þykir mér því ekki ástæða að fara frekari orðum um það, enda hefir ekki þetta ákvæði sætt sérstökum aðfinnslum þeirra, er gagnrýnt hafa samninginn. 5. gr. samningsins hljóðar þannig: Norskum fiskiskipum er heimilt að nota veiðibáta sína til flutninga og vatnstöku í Reykjavík, á Ísafirði, Skagaströnd, Siglufirði, Krossanesi, Akureyri, Raufarhöfn, Seyðisfirði, Eskifirði, í Vestmannaeyjum og Hafnarfirði, en til vatnstöku þó því aðeins, að það komi ekki í bága við einkarétt til afhendingar vatns. Um þessa grein er það að segja, að samkv. samningnum frá 1924 var þessi heimild miklu víðari og náði til allra íslenzkra hafna. Af hálfu Íslendinga var því nú haldið fram í samningunum við Norðmenn, að þessi víða heimild væri ekki nauðsynleg, ef ætlunin væri sú, að nota hana eingöngu í lögformlegum tilgangi. Hinsvegar bætti hún aðstöðu norskra veiðiskipa til þess að brjóta íslenzk lög og veiða í landhelgi í skjóli þessara hlunninda, og varð því niðurstaðan sú, að samkomulag náðist um að skerða allmjög heimildina frá 1924 og miða réttindin eingöngu við þær hafnir, þar sem notaþörf Norðmanna væri ríkust, en hætta á misnotkun minnst. 6. grein samningsins hljóðar svo: Norskum fiskiskipum, sem afhenda ekki síld til söltunar í móðurskip eða í annað erlent skip. skal heimilt að setja í land til söltunar alls 500 tunnur af reknetaskipi hverju og 700 tunnur af snurpunótaskipi. Fyrir norsk fiskiskip, sem uppfylla þetta skilyrði og hafa gert samning yfir síldveiðatímabil við síldarverksmiðju á Íslandi, hækkar þessi tunnutala upp í 700 tunnur fyrir reknetaskip og 1200 tunnur fyrir snurpunótaskip. Ef þessi söluheimild verður afnumin eða torvelduð með sérstökum lagaákvæðum eða öðrum fyrirmælum yfirvalda, getur norska stj., þrátt fyrir ákvæði 18. gr., hvenær sem er sagt upp samningi þessum með 3 mán. fyrirvara. Hér er þá komið að því ákvæði samningsins, sem mestri mótspyrnu mun valda og sem helzt er ástæða til að setja sig upp á móti. En þó hefir þess mjög orðið vart, að þessi andstaða manna gegn ákvæðum þeirrar greinar byggist á þeim misskilningi, að gengið er út frá því, að ef engir sérsamningar gilda í þessu efni, þá hafi hvorki Norðmenn né aðrar erlendar þjóðir neina heimild til þess að selja afla sinn íslenzkum ríkisborgurum hér á landi. En þetta er höfuðmisskilningur. Hér á landi eru engin lagafyrirmæli því til fyrirstöðu, að íslenzkir ríkisborgarar megi kaupa afla af hverjum sem er. Aftur á móti setti fiskveiðalöggjöfin frá 1922 skorður við ótakmarkaðri aflasölu erlendra fiskiskipa til íslenzkra ríkisborgara, og lagði bann við aflasölu til annara en ríkisborgara. Og það eru þá þessar skorður, sem segja til um það, hvað erlend veiðiskip megi selja hér mikið af afla sínum að óbreyttum lögum. Og jafnframt rís þá sú spurning, hvort hægt sé að þrengja þær skorður og með því takmarka eða fyrirbyggja aflasölu erlendra skipa. Við því er þá fyrst það að segja, að fiskveiðalöggjöf Íslendinga er að því er þetta snertir svo ströng, að hún á sér ekkert fordæmi í löggjöf menningarþjóða nema eitt, en það er ákvæði, sem er lögfest í Finnmarken í Noregi, en gildir að öðru leyti ekki annarsstaðar í Noregi. Í íslenzku fiskveiðalöggjöfinni frá 1922, 3. gr., er þetta orðað þannig: „Erlendir fiskimenn, er reka kynnu fiskveiðar utan landhelgi, mega leita sér skjóls við strendurnar til þess að bjarga sér undan stormum og óveðrum. Annars er bannað útlendingum að hafast við við land eða í höfn til þess að reka þaðan fiskveiðar utan landhelgi“. Í norsku lögunum er orðalagið að hafast við við land eða í höfnum inni orðað þannig: „Har tilhold pá söterritoriet“ . Spurningin er þá fyrst og fremst um það, hvað þetta ákvæði þýðir. Í því efni vil ég í fyrsta lagi segja frá því, að sá maður, sem samdi fiskveiðalöggjöfina, Jón Krabbe fulltrúi í utanríkisráðuneytinu í Kaupmannahöfn, maður, sem er sérstaklega vel þekktur hér á landi fyrir það tvennt að vera með ágætum menntaður lögfræðingur og jafnframt hinn mesti Íslandsvinur, hann segir í umsögn sinni til íslenzkra stjórnarvalda um löggjöfina eitthvað á þessa leið: „Að því er snertir sölu útlendinga á afla, þá álít ég það ekki í samræmi við alþjóðareglur og ekki heldur til framdráttar íslenzkum hagsmunum að banna með öllu útlendum veiðiskipum öðru hvoru að selja fiskfarm til Íslands. Það, sem við getum bannað, er það, að erlend fiskiskip reki fiskveiðar með íslenzka höfn sem stöð, eða eins og segir í hinum norsku lögum „har tilhold pá söterritoriet“. Þetta síðasta hugtak álít ég hámark þess, sem við getum bannað“. Þetta er þá skoðun þessa manns, sem af áhuga fyrir málefnum Íslands á frumkvæðið að því, að fiskveiðalöggjöfin frá 1922 var sett, í því skyni að tryggja íslenzkum ríkisborgurum hin ýtrustu sérréttindi til afnota á íslenzkum fiskveiðalindum. Jafnframt vil ég skýra frá því, að þegar í stað er fiskveiðalöggjöfin hafði verið staðfest, þá bárust íslenzkum stjórnarvöldum fyrirspurnir um, hvaða merkingu Íslendingar legðu í hugtakið „að hafast við“ í íslenzkum höfnum. Og þá þegar, vorið 1922, gefur þáverandi ríkisstj. út yfirlýsingu til norska aðalræðismannsins í Rvík og umboðsmanna annara ríkja hér á landi, að að því er snertir síldveiðar muni þetta ákvæði vera skýrt þannig, að síldveiðiskip megi selja til söltunar hér í landi frá 500-700 tunnur síldar, eftir því hvort um sé að ræða reknetaskip eða snurpinótaskip. - Síðan hefir það komið fyrir a. m. k. tvisvar sinnum, að íslenzk stjórnarvöld voru spurð um það sama í tilefni af því, að erlendar þjóðir hafa leitað víðtækari réttinda, og í bæði skiptin hefir verið haldið sér við hina upprunalegu skýringu í þessu efni. Ég verð því að telja alveg tvímælalaust, enda var því sleitulaust haldið fram af Norðmönnum, að án allra samninga við Norðmenn í þessu efni þá séum við Íslendingar að óbreyttum lögum bundnir við þennan skilning á fiskveiðalöggjöfinni. Og að því er hina spurninguna snertir, hvort við þá munum geta breytt fiskveiðalöggjöfinni og þyngt þetta ákvæði, þá segi ég það eitt, að enda þótt ég álíti ekki rétt, að ég sé að kveða upp um það neinn dóm, þar sem líka aðrir eru til þess hæfari, þá kemst ég þó ekki hjá því í þessu sambandi að benda á það, að þegar um er að ræða, að smáþjóð eins og við Íslendingar setji sér lög til þess að vernda sína eigin hagsmuni gegn hagsmunum allra annarra þjóða, og þegar þau lög eru svo ströng, að þau eiga sér einungis eitt fordæmi í löggjöf annara þjóða, og þegar við svo sjálfir allt frá öndverðu höfum gefið yfirlýsingar um, hvaða skilning við sjálfir leggjum í þessi ákvæði, þá sé það a. m. k. ekki líklegt, að Íslendingum haldist uppi að lögfesta ný skilyrði, er gangi enn frekar á rétt útlendinga en orðið er. Af öllu því, er ég nú hefi sagt, vildi ég, að menn skildu það, að hvað sem líður þeim samningi, sem hér liggur fyrir, þá er óhætt að telja líklegt, ef ekki öldungis víst, að norsk síldveiðaskip eigi nú þann rétt að selja íslenzkum ríkisborgurum 500-700 tunnur af síld, og að sá réttur verði ekki af þeim tekinn með breyt. á fiskveiðalöggjöfinni. Og út frá þessu sjónarmiði verða menn að dæma um ákvæði þessarar greinar samningsins. Sé það gert, þá kemur það í ljós, að sú breyt. til aðstöðubóta fyrir Norðmenn, sem með honum öðlast gildi, er eingöngu í því falin, að nokkur og takmarkaður hluti hinna norsku veiðiskipa getur öðlazt rétt til þess að selja í staðinn fyrir 500 tunnur 700 tunnur og í staðinn fyrir 700 tunnur 1200 tunnur til íslenzkra ríkisborgara. Ég hefi nú heyrt mörgum getum að því leitt, hversu mörg þau skip verða, sem þennan rétt öðlast, og í því sambandi heyrt margar sagnir um það, að Norðmenn muni reyna að fara í kringum þau ákvæði samningsins, sem setja þessu skorður. Það er náttúrlega svo um öll ákvæði og alla samninga, að ef kringum það er farið, þá getur það haft margvísleg og skaðleg áhrif. Og það er auðvitað ekki rétt að dæma ákvæði samningsins út frá því, hver áhrif þau gætu haft, ef þau væru með öllu misnotuð og brotin, heldur út frá hinu, hver afleiðing þeirra verður, ef þau verða haldin. Nú er það svo, að þessi auknu réttindi öðlast þau skip ein, sem ekki hafa samband við móðurskipin og sem auk þess hafa samning um sölu á bræðslusíld við norskar síldarverksmiðjur hér í landi yfir allt síldveiðatímabilið, „sesongkontrakt“ eins og það er nefnt á norskunni. Það má nú deila um það, við hve mörg skip Krossanesverksmiðjan og Raufarhafnarverksmiðjan - hin síðarnefnda er svo lítil, að það tekur tæplega að ræða um hana, - við hve mörg skip þessar verksmiðjur geti gert samninga yfir síldveiðatímabilið. Ég skal aðeins í því sambandi upplýsa, að á bræðslustöð Kveldúlfsfélagsins á Hesteyri hefir þótt mátulegt á síðari árum að hafa 4 togara; og á síðastl. ári, er félagið hafði einnig Sólbakkaverksmiðjuna, þá hafði það alls 7 togara til veiða fyrir báðar verksmiðjurnar. Höfðu þær þó tæplega undan að hræða aflann. En það er hvorttveggja, að norsku skipin eru minni en togarar, og auk þess stunduðu togararnir eingöngu veiðar fyrir verksmiðjurnar, en gera má ráð fyrir, að norsku skipin almennt muni freista þess að selja síld til söltunar í landi, en auk þess salta til að sigla heim með aflann. En þegar þess er nú minnzt, að verksmiðjurnar mega ekki kaupa nema 3/5 af notaþörfinni af erlendum skipum, og að ekki er ástæða til að ætla, að þær kaupi alla þá síld eingöngu af þeim skipum, er selja vilja veiði sína yfir allan veiðitímann, þá ætla ég að nefna sem nokkurn veginn hámarkstölu þeirra skipa, er ég get búist við, að norsk verksmiðja geri samning við yfir síldveiðatímann, 25 skip. En ef einhverjum þætti það of lágt áætlað, skal ég með ánægju tvöfalda þá tölu, og byggja mína útreikninga á því, að 50 skip öðlist þessi sérréttindi. Þessi 50 skip öðlast þá rétt til þess að selja 700 tunnur í stað 500, ef það eru reknetaskip, en 1200 í stað 700, ef það eru snurpinótaskip. Til þess nú að gera sér grein fyrir, hver áhrif þetta hefir, er fyrst þess að geta, að hér munu stunda síldveiðar á hverju sumri um 200 norsk veiðiskip. Samkv. því, sem ég hefi áður greint um fyrirmæli fiskveiðalöggjafarinnar, þá eiga þessi skip rétt til þess, að óbreyttum ákvæðum fiskveiðalaganna, að selja íslenzkum ríkisborgurum frá 500-700 tunnur hvert skip eða alls 100-140 þús. tunnur. En það magn, sem norsk veiðiskip fá leyfi til að selja, ef samningurinn gengur í gildi, mundi þá aukast um 10 þús. tunnur, ef gert er ráð fyrir að allur flotinn væri reknetaskip, en 24 þús. ef allur flotinn væri snurpinótaskip. Og þannig öðlast söluheimild til 110 þús. tunna í stað 100 þús. eða 165 þús. í stað 140 þús. tunna, eftir því hvort er að ræða um rekneta eða snurpinótaskip. Það skal nú að vísu játað, að hér er um aukna samkeppni við Íslendinga að ræða, en þó er það ekki svo, að skipt geti neinu höfuðmáli, eins og tölurnar bera með sér. Og samkeppni er heldur ekki á því sviði, sem útgerðarmenn og almenningur helzt virðist álíta, heldur á allt öðru sviði. Þess hefir nefnilega mikið orðið vart, einkum meðal útgerðarmanna, að þeir hafa talið, að sá nýi markaður, sem á síðari árum hefir opnazt fyrir lítið saltaða síld í Þýzkalandi, markaður sem er vaxandi og Íslendingar gera sér miklar vonir um að reynist haldgóður í framtíðinni, sé settur í einhvern nýjan voða með þessum samningi. Þetta er alger misskilningur og bláber hugsunarvilla. Því að eins og samningurinn ótvírætt ber með sér hafa Norðmenn ekki öðlazt neinn rétt til þess að salta síld hér í landi. Sá réttur, sem þeir hafa öðlazt, er rétturinn til að auka eilítið sölu á nýrri síld til ísl. ríkisborgara. Og samkeppnin, sem skapast af aukningu þeirrar heimildar, er ekki samkeppni við Íslendinga um sölu á saltaðri síld á erlendan markað, heldur samkeppni við íslenzka fiskimenn um sölu á nýrri síld til söltunar hér á landi. Slíkt er vitanlega meinlegt og getur orðið beinlínis hættulegt, ef svo mikið kvæði að samkeppninni, að hún yrði til þess að bægja íslenzkum veiðiskipum frá þessari sölu og þar með lama útveginn. En ég ætla nú fyrir mitt leyti alveg óhikað að halda því fram, að ef sú samkeppni er meinlaus, sem Íslendingar eiga við að etja af þeim framboðum frá norskum veiðiskipum, sem yfir vofa samkv. heimild fiskveiðalöggjafarinnar, þ. e. a. s. frá 100 til 140 þús. tunnur, þá er íslenzkum veiðimönnum heldur ekki voði búinn af því, þótt þessar tölur breytist frá 100 og upp í 110 eða frá 140 og upp í 165 þús. tunnur. En þetta er sú eina breyt., sem á verður samkv. þessari gr. samningsins. Hitt skal svo fúslega játað, að ef Norðmenn hagnýta sér til hins ýtrasta heimildir samningsins, þá mun það stórskaða þennan atvinnurekstur Íslendinga. En alveg það sama verður uppi á teningnum, þótt samningurinn hefði ekki verið gerður, eingöngu ef Norðmenn hagnýta sér þær heimildir, sem þeir hafa samkv. fiskveiðalöggjöfinni. Þetta hafa menn ekki gert sér ljóst, og dæma því samninginn út frá alveg röngum forsendum, því sé hætta á ferðum stafar hún ekki frá þessum samningi, heldur frá fiskveiðalöggjöfinni, eins og bezt sést á því, að þótt samningurinn verði brenndur, eiga Norðmenn samt sem áður viðurkenndan rétt til að selja 100-140 þús. tunnur til ísl. borgara hér á landi. En það mun sannast sagna í þessu efni, að það, sem hér veltur á bæði fyrir Norðmenn og Íslendinga, er það, hvort nokkrir kaupendur séu til hér á landi að þeirri síld, er Norðmenn að óbreyttum lögum og gerðum eða ógerðum samningi hafa heimild til að selja. Ég fyrir mitt leyti verð að segja það, að alveg eins og það lengst af til þessa hefir verið, þá hygg ég, að svo verði það í framtíðinni, að þessi réttindi takmarkist ákaflega mikið af þeirri staðreynd, að hér á landi eru svo samþættir hagsmunir þeirra, sem síldina veiða, og þeirra, sem síldina salta, að ekki mun verða neinn verulegur markaður fyrir sölu á nýrri síld af erlendum skipum hér á landi. Reynist sá spádómur hinsvegar ekki réttur, þá skal ég aðeins taka það enn einu sinni fram og leggja áherzlu á, að sú samkeppni, sem norsk skip skapa íslenzkum fiskimönnum, er að mestu leyti jafnt fyrir hendi hvort sem þessi samningur verður lögfestur eða ekki. Skal ég svo láta útrætt um þessa gr. samningsins, og vænti ég þess fastlega, að mér hafi með óyggjandi rökum tekizt að hrekja til fulls þá staðlausu stafi og hóflausu öfgar, sem kennt hefir í ummælum manna um þennan samning. Ég kem þá að 7. gr. samningsins, sem hljóðar þannig: Norskum fiskiskipum, sem ekki láta af hendi síld til söltunar í móðurskip eða annað erlent skip, og hafa gert samning yfir síldveiðatímabil við síldarverksmiðju á Íslandi, skal heimilt að búlka afla sinn og það, sem til útgerðarinnar þarf, á höfnunum á Siglufirði og Akureyri. Hlutaðeigandi hafnarstjórn skal fyrirfram tilkynnt, að slík búlkun fari fram, og skipið, sem í hlut á, skal, meðan á verkinu stendur, liggja við akkeri eða festar og hafa upp nánar ákveðið merki. Hér er um nú hlunnindi að ræða til handa norskum fiskiskipum. Því að enda þótt segja megi, að norsk veiðiskip hafi búlkað afla og útgerðarvörur á höfnum inni, þá hefir þó slíkt ekki verið heimilt að íslenzkum lögum. Ég hefi ekki orðið þess var, að þetta ákvæði hafi sætt neinni sérstakri mótspyrnu, og skal því ekki gera það að sérstöku umræðuefni. 8. gr. samningsins hljóðar þannig: Norsk fiskiskip greiða afgreiðslugjald og vitagjald einungis þegar þau koma frá útlöndum. Þessi gr. er í samræmi við íslenzk lög, og gildir því gegn Norðmönnum sem öðrum erlendum þjóðum, alveg jafnt hvort samningurinn verður gerður eða ekki. 9. gr. samningsins er á þessa leið : Það telst ekki viðkoma í útlöndum, er síldveiðaskip hefir samband við annað skip utan landhelgi, ef hið síðarnefnda skipið hefir einnig greitt lögboðin gjöld á Íslandi á veiðitímanum, og hefir ekki síðar haft samband við útlönd eða við önnur skip, sem beint eða óbeint hafa haft samband við útlönd eftir að hin lögboðnu gjöld voru innt af hendi. Sýna ber skilríki fyrir þessu frá skipstjóra hins skipsins. Hér er heldur ekki um nýmæli að ræða. Og enda þótt engin ákvæði séu í íslenzkri löggjöf, er að þessu lúta, þá hefir þessi venja löghelgazt í framkvæmdinni og mundi því gilda jafnt, hvort samningurinn yrði lögfestur eða ekki. 10. gr. samningsins er í samræmi við ísl. lög og hljóðar þannig: Nú varpar skip akkerum utan löggiltra hafna, og greiðast þá ekki opinber gjöld, ef skipið hefir ekki samband við land. Mér þykir ekki ástæða til að gera þessa grein að umræðuefni. 11. gr. samningsins er svo hljóðandi: Norsk fiskiskip, sem leita neyðarhafnar á Íslandi, skulu aðeins greiða venjuleg gjöld fyrir tollskoðun og heilbrigðiseftirlit, og hafnsögumannsgjald og hafnargjöld o. þvl. aðeins ef um slík afnot er að ræða. Hér er um mjög lítilvæga og sanngjarna tilslökun að ræða. Samkv. lögum greiða skip, sem leita nauðhafnar, ekki vitagjald. Gr. þessi mælir svo fyrir, að skipið skuli heldur ekki greiða afgreiðslugjöld. Sú tilslökun, sem hér er gerð, nær því eingöngu til afgreiðslugjalda. En í því sambandi er þó rétt að geta þess, að erlend fiskiskip greiða eingöngu einu sinni á ári afgreiðslugjald, og er líklegt, að a. m. k. oft þegar norsk skip leita nauðhafnar, þá myndu þau sæta sömu kjörum hvort sem samningurinn gilti eða ekki. 12. gr. samningsins hljóðar þannig: Norsk fiskiskip, sem geta sannað, að þau hafi rekið inn í landhelgi vegna strauma og/eða storms, skulu ekki sæta ákæru, ef það er ljóst af öllum atvikum, að þetta hafi ekki átt sér stað vegna stórkostlegs gáleysis eða ásetnings, í þeim tilgangi að veiða eða verka aflann innan landhelgi, enda sé þessu kippt í lag, svo fljótt sem auðið er. Um þessa gr. vil ég fara nokkrum orðum, vegna þess að ég hefi orðið þess var, að ákvæði hennar vega þungt í hugum margra. En ég hygg, að þar gæti nokkurs misskilnings. Ég vil því fyrst vekja athygli á því, að svipuð ákvæði þessu hafa gilt hér á landi gegn enskum togurum, og ennfremur er hliðstætt ákvæði í kjöttollssamningnum frá 1924, þar sem því er slegið föstu, að ef norsk veiðiskip brjóta íslenzk lagaákvæði um að hafa ekki báta og veiðarfæri á þilfari þegar þau fara um landhelgi, þá verði löggjöfin framkvæmd þannig, að skipin verði ekki tekin þegar það er alveg ljóst af öllum atvikum, að bátar eru ekki hafðir á floti í þeim tilgangi að veiða eða verka veiði innan landhelgi. Þess skal ennfremur getið, að þegar slík kærumál hafa komið fyrir hæstarétt Íslands, þá hefir hæstiréttur æfinlega dæmt eftir þeirri meginreglu, sem lögð er til grundvallar í þessari gr., nefnilega að sýkna sakborning þegar það af öllum atvikum er ljóst, að ekki hafi verið um að ræða tilraun til lagabrots. Hér er því ekki um neina raunverulega tilslökun að ræða, heldur einungis viðurkennt gagnvart Norðmönnum það, sem í fortíðinni hefir verið lög og réttur hér á landi. Ég vil í þessu sambandi aðeins minna á það, að ég hefi heyrt menn bera nokkurn kvíðboga fyrir því, að þetta ákvæði geri landhelgisgæzluna erfiðari. En einnig það mun á misskilningi byggt. Því að eins og gr. ber með sér, þá hvílir sönnunarskylda á hinu viðkomandi norska fiskiskipi. Ef því skipherra varðskips telur, að það orki tvímælis, hvort skipstjóri á norsku fiskiskipi geti sannað, að skip hans hafi rekið inn í landhelgi vegna straums eða storms o. s. frv., þá ber honum. vitanlega að kæra skipstjóra og láta íslenzka dómstóla skera úr um sekt hans eða sakleysi. Vænti ég, að þetta nægi til þess að færa mönnum heim sanninn um það, að hér er ekki um nein hættuleg ákvæði að ræða og í raun og veru heldur engin nýmæli. 13. gr. er svo hljóðandi: Ef norskt fiskiskip vill ekki greiða sekt, heldur óskar, að dómur gangi, skal skipinu þegar sleppt gegn geymslufjárgreiðslu, en ekki haldið þar til dómur fellur. Þessi gr. er í samræmi við íslenzka réttarvenju, og því ekkert nýmæli. Ég hefi þá sagt frá aðalefni þessa samnings, bæði þeim fríðindum, er við Íslendingar höfum öðlazt með honum, og jafnframt frá því, hverju verði við höfum keypt þau fríðindi. Ég hefi persónulega litið svo á, að við höfum komizt að sæmilegum kaupum, og ég hefi ekki sannfærzt um hið gagnstæða við þær umr., sem hafa orðið um málið manna á meðal, né þær viðræður, er ég hefi átt við íslenzka útgerðarmenn, þá, er hér eiga sérstakra hlunninda að gæta. Almenningi til hliðsjónar og skilningsauka á því, hverju verði við höfum keypt hin nauðsynlegustu hlunnindi ísl. landbúnaði til framdráttar, vil ég gera samanburð á því, hverra réttinda Norðmenn mundu njóta hér á landi eftir að þessi samningur hefði verið lögfestur, og hinu, hverra réttinda þeir nutu hér á landi meðan kjöttollssamningurinn frá 1924 var í gildi. Og jafnframt vil ég þá leiða athygli að því og leggja áherzlu á, að sá samningur hefir frá öndverðu þótt svo hagstæður og svo órækur vottur um samningslægni þess manns, er hann gerði nefnilega sendiherra Sveins Björnssonar, að engar aðfinnslur hafa fyrr eða síðar komið fram af hendi Íslendinga. Og enginn alþm. hefir svo mikið sem hreyft þeim möguleika, að Ísland segði upp þeim samningi. Ef þess vegna þessi samningur, sem hér liggur fyrir, er Íslendingum eitthvað svipað því eins hagstæður, eins og samningurinn frá 1924 var, þá vænti ég þess, að þeir verði ekki margir, sem að athuguðu máli gerast til þess að ráðast á hann. Það vill nú svo vel til, að samanburður þessara tveggja samninga, að því er snertir hlunnindi Norðmanna til fiskveiða hér á landi, er ákaflega auðveldur, af þeirri einföldu ástæðu, að nær öll þau sérhlunnindi, sem minnzt er á í þessum samningi, höfðu Norðmenn öðlast þegar með samningnum frá 1924. Og enda þótt það skuli játað, að í þessum samningi er á sumum sviðum gengið lengra en í samningnum 1924, þá er hitt jafnframt víst, að á öðrum sviðum er gengið skemmra. Ég skal nú í sem stytztu máli gera nánari samanburð á þessum samningum. Ég tilnefni þá fyrst þær greinar samningsins, sem eru óbreyttar frá því sem var 1924. Það eru 1. gr., 8. gr., 9. gr., 10. gr. og 13. gr. Um þessar gr. þarf ég því ekki að ræða. Þá eru í 3., 4., 11. og 12. gr. þýðingarlítil fyrirmæli, sem ýmist hafa átt stoð í ísl. 1. eða ísl. lagaframkvæmd allt frá 1924, og er því engin breyt. gerð á í þeim efnum. Eftir eru þá 2., 5., 6. og 7. gr. samningsins, og má segja, að í ákvæðum þessara greina felist nokkrar breyt. frá því, sem verið hefir, og skeri úr um það, hvor samninganna, kjöttollssamningurinn frá 1924 eða þessi, sé hagstæðari Íslendingum. Um ákvæði 7. gr., þau að norskum síldveiðiskipum er heimilt að búlka afla og veiðarfæri á Siglufjarðar- og Akureyrarhöfn, tel ég ástæðulaust að ræða, því að enda þótt hér sé um ný fríðindi að ræða, þá eru þau ekki þýðingarmeiri en svo, að ekki hafa heyrzt nein andmæli gegn þeim. En hina auknu söluheimild Norðm., sem felst í 6. gr., hefi ég þegar skýrt allýtarlega í ræðu minni og nefni því eingöngu það, að með nýmæli hennar er sú söluheimild, sem Norðmenn samkv. fiskveiðalöggjöfinni hafa, hækkuð úr 100 þús. upp í 110 þús. tunnur, ef um reknetabáta er að ræða, en úr 140 þús. í 165 þús., ef um snurpinótaskip er að ræða, hvorttveggja miðað við, að 200 norsk skip stundi hér veiðar. Og er þá miðað við, að 50 skip öðlist aukin réttindi, þó telja verði sennilegt, að 25 skip séu hámark í þeim efnum. En þetta tvennt, hin aukna söluheimild og heimild 7. gr. til þess að búlka afla og útgerðarvörur á Siglufirði og Akureyri, eru hin einustu nýmæli Norðmönnum til framdráttar, sem þessi samningur færir með sér umfram það, sem þeir nutu samkv. samningnum frá 1924 og fiskveiðalöggjöfinni; að því viðbættu, ef taka þykir að nefna það, að þeir með 3. og 4. gr. samningsins fá með almennu ákvæði viðurkenndan rétt til þess að þurrka og bæta veiðarfæri á höfnum inni og í landi, í stað þess að þeir hafa áður gert þetta án þess að spyrja um leyfi, eða þeir hafa öðlazt leyfi ísl. stjórnarvalda þegar þeir báðu um það. Hinsvegar draga ákvæði 5. gr. úr þeim réttindum, sem Norðmenn nutu hér til þess að nota báta sína á höfnum inni. Og enda þótt sú skerðing skaði ekki Norðmenn, þá munu margir Íslendingar leggja nokkuð upp úr henni, þar sem með henni er gerð ýtarleg ráðstöfun til að fyrirbyggja, að þessi réttindi séu misnotuð í þágu landhelgisveiða. Og ennfremur er ákvæði 2. gr. mikil réttarskerðing frá því, sem var 1924, því að þá var nefnilega Krossanesverksmiðjunni heimilað að fullnægja allri sinni notaþörf með kaupum frá norskum skipum. En nú er henni ekki heimilað að kaupa nema 60% af notaþörfinni af erlendum skipum, eða m. ö. o. nær 60 þús. tunnum minna heldur en fyrri heimildin leyfði. Ég hygg því, að það sé sanni nær, að a. m. k. orki tvímælis, hvor samningurinn er Íslendingum hagstæðari að því er snertir það endurgjald, sem við höfum látið Norðmönnum í té fyrir þegin fríðindi. Hitt má svo minna á, að samkv. samningnum frá 1924 þá lækkaði kjöttollurinn úr 63 aur. og niður í 38 aur. En samkv. hinum nýja samningi lækkar kjöttollurinn úr 57.08 aur. og niður í 20.36 aur. á kg., og verður því nær helmingi lægri en 1924. Af þessu sést, að ef hér væri allt greint, þá er bæði það, sem við höfum fengið, og það, sem við höfum látið, okkur fullkomlega eins hagstætt eins og ákvæði samningsins frá 1924. En þá er þess að gæta, sem raunar áður hefir verið á minnzt og mun vera ásteytingarsteinn í augum margra manna, að með þessum samningi öðlumst við ekki þessi lágu tollkjör nema fyrir takmarkað kjötmagn, en tolllækkunin gilti 1924 um allt ísl. kjöt. Og í þessu má þá segja, að felist mismunurinn á þessum samningum. En við það er þó rétt að athuga, að það er í fyrsta lagi ekki sjávarútvegsmanna að reka upp neyðaróp út af því ákvæði, heldur bændanna. Og í öðru lagi er það svo, að þörf Íslendinga fyrir saltkjötsmarkað var a. m. k. á meðan á þessum samningum stóð ekki talin meiri en svo, að það magn, sem tolllækkunin nær til, mundi fullnægja henni. Og ennfremur vil ég benda á það, að vegna stöðugt vaxandi kjötframleiðslu Norðmanna sjálfra, telja þeir, sem bezt þekkja til, þ. á. m. meðnefndarmaður minn, Jón Árnason, framkvstj. í S. Í. S., að það sé a. m. k. hæpinn vinningur fyrir Íslendinga að flytja til Noregs meira kjötmagn en lágmarkstollurinn nær til, vegna þess að stærra magn muni sennilega orsaka verðfall á ísl. kjöti í Noregi. En til jafnvægis við þá hlunnindaskerðingu, sem í þessu ákvæði kann að felast, vil ég telja það fram, að auk þeirra ákveðnu hlunninda, sem Norðmönnum var heitið með kjöttollssamningnum frá 1924, þá var þeim ennfremur gefið það almenna loforð, að fiskveiðalöggjöfin skyldi gegn þeim verða „framvegis skýrð og framkvæmd með miklum velvilja“. Og þetta almenna ákvæði um mikinn velvilja í skýringu og framkvæmd laganna hefir skapað Norðmönnum aðstöðu til að vera sí og æ kvartandi og vegna þess fyrirheits um mikinn velvilja í framkvæmd laganna hefir Norðmönnum verið sýnd mikil linkind, svo að þeir hafa í framkvæmdinni oft og einatt notið miklu meiri fríðinda en þessi samningur tilskilur. Enda er það svo, að þegar slík óákveðin og óskýrð velviljaheit eru gefin í samningum þjóða í milli, þá nýtur æfinlega stærri og sterkari aðilinn góðs af því. Þessi samningur er aftur á móti skýr og ótvíræður. Hann losar Íslendinga undan heitinu um mikinn velvilja í framkvæmd laganna og það fullyrði ég óhikað, að sé mjög stórvægilegur kostur. Að þessu athuguðu verð ég að líta svo á, að þessi samningur, sem hér liggur fyrir, hljóti að vera aðgengilegur í augum þeirra manna, sem dást hafa að samningnum frá 1924, og að andstaðan gegn hinum nýja samningi hljóti að stafa ýmist af því, að menn hafi ekki gert sér fulla grein fyrir þessum staðreyndum eða þeir hinsvegar hafi ekki kært sig um að fara eftir staðreyndum í þessu máli. Ég finn ástæðu til að geta þess, að með þessum samanburði á þessum tveimur samningum er ég á engan hátt að gera lítið úr árangri af starfi Sveins Björnssonar sendiherra við kjöttollssamninginn 1924. Mér er það fyllilega ljóst, að sendiherrann vann þar eftir atvikum mjög glæsilegan sigur. Og mér þykir þá einnig réttlátt að geta þess, að við þessa samningagerð naut við ráða hans og þekkingar bæði meðan á samningum stóð hér í Rvík og eins eftir að þeir hófust í Noregi, og kom sendiherrann til Osló undir lok samninganna til að vera með í ráðagerðum áður en bundinn var endi á þá. Ég get nú lokið skýringum mínum um þessa samninga með þeim ummælum, að ég sé ekki ástæðu til að rísa gegn þeim, nema ef það er tilgangurinn að leggja inn á alveg nýjar brautir í þessu efni á þann hátt að útiloka erlendar þjóðir frá því að selja afla sinn hér á landi. En slíkt mundi ef til vill hægt, ef það þætti hyggilegt, þó ekki með því að breyta ákvæðum fiskveiðalöggjafarinnar, heldur með nýrri tollalöggjöf, sem legði svo háa innflutningstolla á afla af erlendum skipum, að jafngilti innflutningsbanni. Það má með nokkrum rétti segja, að síðan þessi samningur var gerður, hafi þeir viðburðir gerst í verzlunar- og tollamálum nágrannaþjóðanna, að þeir gætu gefið Íslendingum tilefni til að leggja inn á nýjar brautir, og á ég þar aðallega við þau ákvæði Ottawasamningsins, sem takmarka innflutning á frosnu kjöti til Englands. Það er nú að vísu enn ekki víst, að hve miklu leyti þau ákvæði verði látin bitna á Íslendingum. En fullvíst er, að verði þeim framfylgt eftir bókstafnum, þá er það reiðarslag á ísl. landbúnað. En hitt er þá líka jafnframt ljóst, að landbúnaðurinn fær ekki afborið það tvennt í senn, að missa markað fyrir fryst kjöt í Englandi og saltkjötsmarkaðinn í Noregi. En af því leiðir, að því fremur er þörf á vinsamlegum samningum við Norðmenn sem viðhorfið er daprara um hagstæða samninga við Englendinga. Við hliðina á þessum hugleiðingum má náttúrlega einnig setja fram þá skoðun, að ef svo þungt er vegið að landbúnaðinum, að hann verði ekki sjálfbjarga, þá verði þörf þjóðarinnar því ríkari til þess að efla aðra atvinnuvegi landsmanna. Og út frá þeim hugleiðingum getur mönnum dottið í hug sá möguleiki að grípa til tollaákvæða í því skyni að rýra svo sem auðið er aðstöðu erlendra fiskveiðamanna til samkeppni við ísl. sjávarútveg, ef það þá þykir líklegt, að sjávarútvegurinn með þeim hætti eflist svo mjög, að hann sé fær um að taka á sig þær auknu byrðar, sem óhjákvæmilega mundi leiða af því volæði, sem slíkar ráðstafanir mundu færa yfir landbúnaðinn vegna þeirra gagnráðstafana, sem aðrar þjóðir að sjálfsögðu myndu grípa til, og sem m. a. myndu eyðileggja markað fyrir ísl. kjöt. Ef sá er tilgangurinn, að leggja inn á þessar nýju brautir, sem ég fyrir mitt leyti a. m. k. að svo stöddu er ekki reiðubúinn til að aðhyllast, þá leiðir það af sjálfu sér, að við eigum ekki að samþ. þennan samning. Því að slíkar tollaákvarðanir upphefja náttúrlega gildi hans fyrir Norðmenn, og það væru því svik gagnvart þeim að samþ. fyrst samninginn og öðlast með því kröfu á hendur norska ríkissjóðnum um nær. 10 kr. endurgreiðslu á hverja kjöttunnu, er til Noregs er flutt, til þess svo á eftir að gera samninginn einskis virði með nýrri tollalöggjöf. En hvort sem lagt verður inn á slíkar brautir eða ekki, þá verða menn að gera sér það ljóst, að þessi samningur er málinu að öðru leyti óviðkomandi og skapar enga nýja þörf fyrir slíka innilokunartollalöggjöf, heldur er hann þá eingöngu eitt af þeim trjám, sem sú öxi er reidd að. Og höfuðtilgangur slíkra laga yrði þá eingöngu að vera sá, að stoppa í glufurnar á fiskveiðalöggjöfinni, þar sem ekki þætti fært að þrengja hana með öðrum ráðum. Áður en ég skil við málið þykir mér rétt að geta þess, að bæði norsku samningamennirnir og auk þess undantekningarlaust allir þeir menn, er við áttum viðtal við, og þá ekki sízt þáverandi stjórnarforseti í Noregi, herra Hundseid, virtust bera hinn bezta hug til Íslendinga og hafa fullan skilning á því, að enda þótt þessar tvær þjóðir væru keppinautar á sviði fiskveiðanna, þá ættu þær svo margt sameiginlegt og væru um margt svo skyldar, að þeim bæri í hvívetna að líta með sanngirni á hagsmuni hvor annarar, og hvort sem þessi samningur er Íslendingum hagstæður eða óhagstæður - hann er að mínu vit hagstæður - þá er það öldungis víst, að eins og öll málefni stóðu til, þá var það með öllu óhugsandi, að hann hefði náð samþykki Norðmanna, ef Norðmenn hefðu eingöngu lagt til grundvallar hagsmunasjónarmiðið, og þá fyrst og fremst af þeirri ástæðu, að sú stj., sem samninginn gerði, sat fyrst og fremst í skjóli og umboði þeirrar stéttar í Noregi, sem samningurinn gengur út yfir. Og ég hika ekki við að fullyrða, að það sem réð úrslitum í þessu máli, var það, að norska ríkisstj. vildi umfram allt halda friði við Íslendinga, og að hún hafði það til að ganga með opnum augum að því að taka á sig þá andúð og andstöðu, sem samningurinn mætti meðal norskra bænda, eingöngu af því, að hún mat meira sætt og velvilja við ísl. þjóðina heldur en þessi óþægindi. Ég vil því mælast til þess, að hér á Alþingi sýni menn frændum okkar það verðskuldaða réttlæti, að þeir tali með hlýjum hug og viðurkenningu um þetta hugarfar þeirra, og það alveg jafnt hvort sem menn álita, að samningurinn sé hagstæður okkur eða ekki. Ég hefi nú orðið að verja öllum þeim tíma, sem minn flokkur hefir til umr. í kvöld til þess að leggja fram samninginn og skýra hann fyrir þingheimi, alveg án allrar ádeilu á einstaka menn eða flokka Ég er nú við því búinn að sæta árásum með öfgum og illdeilum, og er þá ekki ólíklegt, að ég svari fyrir mig á morgun, ef ég tel það þá þess vert

Héðinn Valdimarsson Útvarpsumr. hér á Alþ. eru aðallega vegna kjósendanna, til þess að þeir geti fylgzt með því, sem hér gerist. Það er nú svo um þetta mál eins og svo mörg önnur, að það er til lítils, sem sagt er hér á Alþ., ef engir heyra það aðrir en þm., því að þeir eru flestir svo flokksbundnir, að þeir taka ekki rökum, þegar þau koma frá andstæðingunum. Ég geri ráð fyrir, að í þessu samningsmáli séu flestir þm. stjórnarflokkanna svo bundnir við sína flokka, að þeir fari ekki að greiða atkv. á móti norsku samningunum. En kjósendurnir eiga þá eftir að dæma við næstu kosningar. Það hefði verið réttara að haga þessum útvarpsumr. á annan hátt en gert hefir verið, það hefði átt að haga þeim svo, að þeir, sem eru á móti þessu frv., fengju jafnlangan ræðutíma og þeir, sem eru með því, en þegar þetta hefir verið ákveðið, er ekki hægt að breyta því. -Þeir, sem á, hlusta, munu taka eftir því, hversu náið samband er orðið á milli hinna tveggja stjórnarflokka, þegar forsrh., sem er úr Framsóknarflokknum, felur hv.þm. G.-K. að fara með þetta mál. Þar skilur ekkert á milli. Þeir, sem hafa fylgzt með upp á síðkastið, hafa tekið eftir því, að við fyrirspurn hér í þinginu um það, hvort hæstv.forsrh. myndi biðjast lausnar, ef stjskrárfrv., sem hann myndi leggja fram, yrði ekki samþ., svaraði hann því þannig, að það væri óvíst. Og þó var það sagt, þegar samsteypustj. var mynduð, að aðalhlutverk hennar ætti að vera það, að leysa stjórnarskrármálið. En þegar nú þetta frv. kemur fram, sem þrátt fyrir allar gyllingar hv.þm. G.-K. lítur fyrst og fremst á hagsmuni Norðmanna, en ekki Íslendinga, þá segir hæstv.forsrh., að stj. hans muni fara frá völdum, ef það nær ekki fram að ganga - svo mikla áherzlu leggur hann á þetta mál. Eftir öllum upplýsingum að dæma, er hér meiri hl. þingsins að ofurselja landið Norðmönnum fyrir það eitt að fá nokkra tolllækkun á ákveðinni og minnkandi tunnutölu af kjötútflutningnum til Noregs. Ég ætla hér að vitna í skýrslu Sveins Björnssonar um kjöttollsmálið, sem gefin var út að tilhlutun stjórnarráðsins árið 1925. Í fylgiskjali I. skýrir hann fiskveiðalöggjöfina, og er þar ekki verið að telja mönnum trú um, eins og hv.þm. G.-K. gerir, að Íslendingar hafi ekki leyfi til að hafa nema takmarkaðan rétt til löggjafar í þessu efni. Þar segir svo: „Það hefir frá ævagömlum tíma verið markmið fiskveiðalöggjafar Íslands að tryggja landsmönnum einkarétt til fiskveiða og fiskverkunar innan landhelgi. Þegar á 18. öld var brýnt fyrir mönnum að framfylgja stranglega ákvæðum þessum, og í tilskipun 12. febr. 1872 „um fiskiveiðar útlendra við Ísland“, en sú tilskipun fól í sér aðalákvæðin um þetta efni, þar til gefin voru nýju fiskiveiðalögin 19. júní 1922, eru réttindi þessi undirstrikuð með því að taka skýrt fram bannið við því, að útlendir fiskimenn flytji afla sinn í land til þess að verka hann þar, sbr. 2. gr. tilskipunarinnar. Auk þessara ákvæða hafa smátt og mátt myndazt ýmsar lagareglur, sem aðallega eru ætlaðar til að varna lögbrotum, þar sem þær banna ýmiskonar verknað, sem í sjálfu sér gengur ekki á fiskveiðarétt landsmanna, en eru þess eðlis, að ef verknaðurinn væri leyfður, yrði ókleift að halda uppi raunhæfu eftirliti með verndun einkaréttar landsmanna til fiskveiða innan landhelgi“. „Réttmæti þessarar meginreglu hefir Bretland hið mikla ... viðurkennt, eftir samninga, sem stóðu árum saman, og eftir að Ísland um leið hafði viðurkennt brezku regluna um að landhelgin skyldi eigi ná lengra en 3 enskar mílur frá landi“. Þessum réttarreglum, sem skapazt hafa á mjög löngu tímabili og sumpart með alþjóðasamningum, hafa fiskveiðalögin íslenzku frá 1922 í rauninni ekki breytt í verulegum atriðum; þessi lög eru aðallega samantekning (codificatjon) ákvæða þeirra, er áður giltu; og áður hafa eigi þeir útlendingar, er fiskveiðar stunda, hvorki Norðmenn né aðrir, fundið ástæðu til þess, hvorki að hafa á móti réttmæti þeirra frá eðlilegu sjónarmiði eða sjónarmiði þjóðarréttar að undanteknum kvörtunum fárra manna um fyrirlagið að hafa nótabátana á þilfari - né til þess að bera fram óskir um að Ísland takmarkaði fiskveiðarétt borgara sinna, sem eru þeim lífsskilyrði, til hagsmuna fyrir útlendinga. Því verður þó ekki neitað, að í einstöku atriðum hafa fiskveiðalögin sett ákvæði, sem ekki voru áður, þ. e. aðallega þessi: Í fyrsta lagi ákvæði, sem fyrst var hægt að setja, er Ísland hafði fengið sína eigin löggjöf um ríkisborgararétt (sbr. l. um ísl. ríkisborgararétt 6. okt. 1919) að íslenzkir ríkisborgarar einir hefðu rétt til fiskveiða innan landhelgi, en réttur þessi var áður bundinn við óákveðna hugtakið „þegn“. Í 2. lagi, að tekið var úr norsku lögunum um Finnmerkurveiðarnar gildandi ákvæði þeirra 1. um takmörkun á rétti útlendra skipa til að hafa bækistöð innan landhelgi“. Síðan segir Sveinn Björnsson, að gömlu ákvæðunum hafi að vísu ekki alltaf verið framfylgt nákvæmlega, en þrátt fyrir það hafa Íslendingar alltaf gætt réttar síns. Þá getur hann um umkvartanir Norðmanna, þær er hv.þm. G.-K. minntist á, vegna bannsins gegn verkun á veiði innan landhelgi og annara takmarkana, og sýnir fram á, að slíkar kvartanir séu á litlum rökum byggðar. En að endingu segir svo Sveinn Björnsson: „Þegar Íslendingar íhuga tilslakanir um framkvæmd fiskveiðalaganna, er ákaflega nauðsynlegt að beina athyglinni að því, að, eins og samningum Íslands við önnur ríki er skipað, njóta öll önnur lönd sjálfkrafa ívilnana, sem veittar eru einhverju landi, enda þótt hitt landið framfylgi ákvæðum, sem strangari eru“. Er rétt fyrir hv. hlustendur að athuga það, að þau réttindi, sem við veitum Norðmönnum með þessum samningum, hljóta líka að fylgja samskonar samningum okkar við aðrar þjóðir. Fiskveiðal. eru mjög ákveðin í þessu efni. Þar segir svo: „1. gr. Fiskveiðar í landhelgi við Ísland mega íslenzkir ríkisborgarar einir reka, og má aðeins hafa íslenzka báta eða skip til veiðanna. 3. gr. Erlendir fiskimenn, er reka kynnu fiskveiðar utan landhelgi, mega leita skjóls við strendurnar, til þess að bjarga sér undan stormi og óveðri. Annars er bannað útlendingum að hafast við land eða í höfn, til þess að reka þaðan fiskveiðar utan landhelgi. - Það er og bannað erlendum skipum að verka veiði í landhelgi eða á höfnum inni; enn er bannað öllum öðrum en íslenzkum ríkisborgurum að flytja veiði sína í landhelgi eða á land, til þess að verka hana. -“ Í 9. gr. er getið um, að eigendur síldarolíuverksmiðja geti fengið leyfi til að nota erlend skip til þess að fiska fyrir þessar verksmiðjur til eigin nota, en í leyfinu skuli taka fram, að það heimili ekki erlendum skipum fiskveiðar eða fiskverkun í landhelgi og að leyfið falli burt, ef skilyrði þess séu ekki haldin í öllum greinum. Með kjöttollshækkuninni 1922 fór kjöttollurinn úr 10 aur. á kg. upp í 25 aur., og hækkaði síðan smám saman, þangað til samningar tókust við Noreg 1924. Hv. þm. G.-K. ber saman þessa tvo samninga. En þeir eru í rauninni ekki sambærilegir. Þessir samningar eru milli tveggja ríkja og undirskrifaðir af þeim báðum, en samningarnir 1924 voru ekki annað en sjálfstæð stjórnarráðstöfun hvers ríkis fyrir sig. Í bréfi Sveins Björnssonar til Rye-Holmboe ríkisráðs, bls. 41 í kjöttollsbæklingnum, er getið um þau samkomulagsatriði, er Íslendingar myndu fallast á. Þar stendur: „1. Þær fiskveiðastöðvar Norðmanna, sem nú eru, er heimilt að reka áfram, á meðan væntanlegt samkomulag um tolllækkunina helzt, en það sé uppsegjanlegt af beggja hálfu með hæfilegum uppsagnarfresti. 2. a) Lofað er samræmdri meðferð um skipagjöld í ríkissjóð á mismunandi höfnum á Íslandi. b) Afgreiðslugjald greiðist ekki fyrir að varpa akkerum innan landhelgi, ef ekki er haft samband við land. c) Þegar leitað er neyðarhafnar greiðist ekki fullt afgreiðslugjald. Heimilt sé að nota síldarbátana til flutnings á höfnum. 4. Ef skip, sem tekið hefir verið fast, gengur ekki að sektarálagi, en óskar að dómur gangi, getur skipið losnað strax úr haldi, gegn geymslufjárgreiðslu, í stað þess, að það sé haft í haldi unz dómur fellur“. Niðurlagið er þetta: „Að lokum leyfi ég mér að taka það fram, eins og ég hefi þegar gert í viðtölum mínum við herra statsráðið, að Íslendingar geta ekki gert tilslakanir, sem teljast ósamrímanlegar þeim undirstöðuatriðum, sem nauðsynlega verður að halda fast við, þ. e., að landhelgin verði ekki, hvorki beint né óbeint, notuð til stuðnings fiskveiðum útlendinga. Í þessu sambandi ber einnig að hafa fyrir augum, að tilslakanir, sem veittar eru einni þjóð, koma um leið sjálfkrafa til góða sérhverri annari þjóð, sem beztu kjara nýtur“. Eftir þessu samkomulagi er hvergi leyft að leggja á land til söltunar. Er aðeins leyft að reka áfram fiskstöðvar, en hvergi getið um síldarolíuverksmiðjur. Er þar heldur ekkert kaupaleyfi fyrir síldarolíuverksmiðjur af erlendum skipum. Ég vil aðeins tala lauslega um málið fram að þeim tíma, er samningarnir eru gerðir. 11. febr. 1932 segir norska stj. upp kjöttollssamningnum við okkur. Utanríkismn. ber þá fram þál. um að segja upp samningum okkar við Norðm. í júní 1932. Þetta er þó dregið í heilan mánuð og ekki gert fyrr en 8. júlí 1932. Ég get þess hér, að þegar hæstv.forsrh. var í Oslo, þá var ætlazt til þess, að hann segði upp samningunum við Norðmenn, en það lá við sjálft, að hann gerði það ekki. Verður þetta að teljast mjög undarlegt. Það er ekki venja, að eitt ríki geri neitt fyrir annað án þess að eitthvað komi á móti. En þó að samningunum sé sagt upp frá 1. júlí af Norðmanna hálfu, lofar forsrh., að kjör norskra fiskveiðamanna skuli haldast óbreytt yfir síldveiðitímann. Þessu er framfylgt hér og landhelgigæzlan rekin eins og áður. Málið er dregið fram í byrjun sláturtíðarinnar, til þess að láta Norðmenn hafa sem bezta aðstöðu gegn Íslendingum. Verður þetta að teljast frámunalega óheppileg og óskynsamleg aðferð. Átti forsrh. að geta séð það í Osló, að meiningin með þessu var engin önnur en sú, að draga hann á eyrunum. Hefði það verið rétt aðferð, þegar samningarnir féllu niður 1. júlí, að Íslendingar svöruðu með fyllstu framkvæmd fiskveiðal. og með því að haga landhelgigæzlunni eins og verið myndi hafa í öðrum tilfellum. Um haustið varð svo samkomulag í málinu, og vil ég fara nokkrum orðum um það nú í útvarpsumr., ekki sízt af því að hv.þm. G.-K. hefir ritað um það grein í eitt blað hér, sem ég hefi ekki svarað. Samningamenn höfðu lofað að halda samningunum leyndum og ætluðust til þess að við utanrmn., að hún héldi þeim líka leyndum. Samningamenn höfðu aðeins umboð frá stj., og gat það ekki bundið mig sem fulltrúa andstæðs stjórnmálaflokks. Það var heldur ekki af hagsmunum Íslands, að þessu var haldið leyndu, heldur aðeins af pólitískum hagsmunum hv.þm. G.-K., og gátu engir aðrir haft tjón af því, að skýrt væri frá samningunum. Ef einhverjir vilja halda því fram, að það gæti verið skaðlegt samningum okkar við Englendinga, þá má benda á það, sem allir vita, að ef Englendingar héldu, að Norðmönnum yrðu veitt hlunnindi umfram þá, myndu þeir strax segja upp samningum við okkur, þangað til þeir fengju sömu hlunnindi. Þegar ég sá, að samningarnir voru ekki birtir þrátt fyrir loforð forsrh. um að birta þá strax í þingbyrjun, þá ákvað ég að birta þá, enda samþykkti flokksstjórn mín það í einu hljóði. Þess skal getið, að ekki var farið svona dult með þessa samninga í útlöndum, heldur voru þeir á vitorði norskra útgerðarmanna og jafnvel sænskra síldarkaupenda, enda komu hingað fréttir af þeim. Undir eins og litið er á samninginn, sést, hver þar hefir ráðið mestu. Það er verið að tala um fiskveiðahagsmuni Norðmanna á Íslandi, líkt og talað er um „hagsmuni“ þeirra á Grænlandi, en það er ekki verið að tala um hagsmuni Íslendinga eða íslenzkra bænda í Noregi. Grg. stj. fyrir frv. er hlutdræg og gengur út á það eitt að afsaka þessa samninga. Hér verður að taka tillit til þess, sem jafnan vegur mest í samningum þjóða á milli, en það er viðskiptaveltan milli þeirra. Viðskiptaveltan milli Íslands og Noregs hefir undanfarin 10 ár verið eins og sjá má af eftirfylgjandi tölum: Innfl. frá Noregi. Útflutt til Noregs. 1923 ...... 5865000 6037000 1924 ...... 9482000 9362000 1929 ...... 8902000 5327000 1930 ...... 7740600 4937000 Við innflutningsliðinn má í rauninni bæta 2-3 millj. kr., sem við greiðum Norðmönnum í farmgjöld, og er hann þá orðinn 10-11 millj. kr. 1930, gegn tæpum 5 milljónum, sem útflutningur okkar til Noregs nemur. Sést af þessu, hversu miklu betri aðstaðan er nú, þegar þessir samningar eru gerðir, en 1923-24. Hefði mátt ætla, að nefndarmenn hefðu komið með því glæsilegri samninga sem viðskiptavelta okkar gagnvart Norðmönnum er hagstæðari en þá. Aðrar þjóðir myndu í okkar sporum hafa heimtað af Norðmönnum betri og tryggari markaði, afnám fiskiveiðahlunninda, er þeir nutu. o. s. frv. Ef menn hugsa sér, að Norðmenn hefðu ekki gengið að slíku, þá held ég, að ekki hefði verið mikið í hættunni, þótt við hefðum lent í viðskiptadeilu við þá. Við hefðum aðeins tapað þessum óverulega kjötmarkaði, og það hefðum við vel getað borið. Og þetta tap hefði margsinnis unnizt upp á bættum hagsmunum okkar á Norðurlandi við síldveiðarnar. Hv. þm. Str. bar fram frv. 1924, þess efnis að leggja út í viðskiptadeilu við Norðmenn. Þetta væri alveg eins hægt nú. Íslendingar ættu að hafa þá stefnu að taka undir sig alla síldveiði hér við land. En nú stunda hér 150-200 norsk skip síldveiði á sumri hverju. Atvinnuþörf er hér næg, enda hafa Íslendingar líka bezta aðstöðu til að reka þessa veiði hér. Í kjöttollsskýrslunni sést álit Norðmanna á þessu, þar sem verzlunarráðh. lýsir yfir því, að ef Norðmenn fái ekki sérréttindi hér, þá sé lokið síldveiðum þeirra við Ísland. Gagnvart verksmiðjunum ætti að halda þeirri stefnu, að þær mættu aðeins verzla við íslenzk skip, hvort sem þær eru norsk eða íslenzk eign. Myndi það sýna sig, að ef Norðmenn gætu ekki farið hingað með síld til bræðslu og söltunar, þá yrði reksturinn af dýr fyrir þá. Hv. frummælandi gat um það, hvernig útflutningurinn til Noregs á íslenzku sauðakjöti minnkaði smám saman, samkv. samningnum., þangað til hann væri kominn ofan í 6000 tunnur 1938. En hann gat þess ekki, á hvern hátt ætlazt væri til, að tollmismunurinn fyrir síðastl. ár væri endurgreiddur. Held ég, að þetta ákvæði hafi verið sett inn í samninginn að undirlagi hv.þm. G.-K., til þess að þvinga þingið til að ganga að honum, þar sem tollurinn fæst aðeins endurgreiddur, ef þessir ókjarasamningar verða samþ. af Íslendingum. Er óþarfi að fara mörgum orðum um þessa hlið samningsins. Hún gerir ekki annað en að tryggja það, að minna kjöt verði framvegis selt héðan til Noregs og gerir m. a. s. engar ráðstafanir hvað verðið snertir. Ef um það væri að ræða, að norska stj. keypti ákveðna tunnutölu af okkur árlega, þá væri meining í samningnum, en nú er hann ekkert annað en niðurskurður á rétti Íslendinga frá því, sem áður var. Hv. frsm. minntist ekkert á 1. gr. þess hluta samningsins, sem að fiskiveiðunum lýtur. Þar er Krossaness- og Raufarhafnarverksmiðjunum leyft að starfa óhindrað. En þegar samningarnir frá 1924 eru niður fallnir, þá höfðu þessar verksmiðjur engan rétt framar til starfsemi hér. Önnur þessara verksmiðja, sú á Raufhöfn, hefir tvisvar farið á höfuðið, og hafa Íslendingar talað við það í bæði sinnin, en viðskiptamaður hennar í Bergen fengið sitt. Krossanessverksmiðjan lenti í síldarmálahneykslinu hér á árunum, eins og kunnugt er, og braut lög á ísl. verkalýð. Það eru auðvitað sérstök hlunnindi fyrir Norðmenn að mega reka hér áfram þessar verksmiðjur, sem í raun og veru hafa ekki leyfi til að starfa hér á landi. Þá er 2. gr. samningsins, sem gefur þessum verksmiðjum heimild til að gera samninga um kaup af eins mörgum erlendum skipum og þeim sýnist, þó ekki yfir 60% af öllu bræðslumagninu. Þessir verksmiðjustjórar mundu þá geta samið fyrst og fremst að norsk skip, og í öðru lagi við öll skip, sem hér stunduðu veiðar. Þessi réttur fyrir þessa 2 einstaklinga er svo mikils virði, að ég efast ekki um, að þeir gætu bókstaflega verzlað með slík leyfi til norskra veiðiskipa. Hv. þm. G.-K. vildi draga úr því, hve miklu þetta mundi nema, og hvað það rýrði mikið fiskiveiðar Íslendinga. Hann var að geta upp á því, að það væri fá skip, sem þetta mundi taka til, en hann er svo kunnugur þessum málum, að hann veit vel, að þótt þessi skip gerðu samning um að selja í bræðslu um síldveiðitímabilið, þá þyrftu þau ekki að láta síldina ganga til verksmiðjanna nema að litlu leyti, heldur gætu þau haft það þannig að veiða í lestaskip og notað síðan umframframleiðsluna til þess að selja fyrir lágt verð til söltunar í landi, þar sem bræðslusamningurinn gefur skipinu um leið söltunarleyfi. Með þessari gr. er m. ö. o. tryggður grundvöllurinn undir síldveiðar Norðmanna hér við land, sá grundvöllur, sem þá hefir lengi langað til að fá. Það er erfitt fyrir þá að láta veiðina bera sig, nema að hafa íhlaup hingað til lands. Þessi gr. hjálpar þeim ekki aðeins til þess að auka íhlaup til verksmiðjunnar, heldur alveg eins og norsku verksmiðjustjórarnir vilja; og þeir fá auk þess réttindi til að selja síld í landi til söltunar. Það er a. m. k. auðséð, að Íslendingar græða ekki á þessari grein, heldur fyrst og fremst verksmiðjueigendurnir norsku. Það er hægt að segja, að verksmiðjueigandinn á Hesteyri græði á þessu, og með slíkum samningi sem þessum takist honum að lækka kaupið á togurum sínum. En fyrir íslenzka sjómenn er það atvinnumissir og fyrir útgerðarmenn er það tekjurýrnun, því þeir geta ekki gert eins mikið út, og eins hlýtur verð á íslenzkri síld að lækka. Þá er í 2. gr. samningsins leyfi til að gera við veiðarfæri í landi á Akureyri og á Siglufirði, en þetta hefir ekki verið leyft áður. Þetta er því í fyrsta sinn, sem farið er fram á að leyfa erlendum skipverjum og netagerðarmönnum að nota landið til eigin hagsmuna. En þótt það sé e. t. v. ekki stórt atriði, er það þó það, sem nægir til þess að sýna Norðmönnum a. m. k., hvað hægt er að komast langt hér, og að hagsmunasvæði þeirra í norðurhöfum getur verið við fleiri lönd bundið en Grænland eitt. Í 6. gr. samningsins er norskum fiskiskipum, sem veiða í lestaskip, heimilað að setja í land til söltunar 500 tunnur hverju reknetaskipi, en 700 tunnur hverju snurpinótaskipi. Nú vildi hv.þm. G.-K. halda því fram, að fyrst og fremst hefðu þeir í raun og veru haft þessa heimild, en ég mótmæli því algerlega, að nokkur bókstafur sé fyrir því nokkursstaðar, að þessi heimild sé til. Ef gætt er í fiskiveiðalögin, þá er þessi heimild ekki til þar, og það hefir sýnt sig á ákveðinn hátt, sem hv.þm. G.-K. veit vel um, að Norðmenn mótmæltu ekki þegar þessi heimild var tekin af þeim, þegar síldareinkasalan var sett á fót. Á þennan hátt er þeim tryggt, að þeir geti látið í land síld, sem þeir samkv. ísl. lögum hafa ekki haft rétt til áður. Þá sagði hv.þm. G.-K., að þetta væri bundið við þau skip, sem ekki afhentu síld í móðurskip. Þetta er auðvitað með ráði gert, því að á þennan hátt nær þetta ekki til Norðmanna, sem ekki nota slík skip, heldur er það til þess að útiloka Svía og Finna, en Norðmenn halda öllum sínum fyllstu réttindum raunverulega. Þá kemur að síðari hluta 6. gr., sem sýnir, hvers vegna Norðmenn hafa lagt svo mikla áherzlu á 2. gr. samningsins, að þeir vildu hætta verzlun við verksmiðjurnar. Það er, að norsk fiskiskip, sem uppfylla þetta skilyrði og hafa gert samning yfir síldveiðitímabilið við síldarverksmiðjur, fá síðan heimild til að setja upp 700 tunnur hvert reknetaskip og 1200 tunnur hvert snurpinótaskip. Eins og ég skýrði frá áðan, þá þurfa norsk veiðiskip ekki annað en samþykki verksmiðjustjóranna á Krossanesi og á Raufarhöfn til þess að smeygja sér undir þetta ákvæði. Að þau afhendi ekki síld í móðurskip og að þau geri að forminu til samning við verksmiðjustjórana. Ef þessi söluheimild verður torvelduð á nokkurn hátt, þá hafa Norðmenn sérstök réttindi til að segja upp samningnum með 3 mán. fyrirvara, hvenær sem þeir vilja og gerst gegnir fyrir Íslendinga. Það á ekki úr að aka með þann rétt, sem verksmiðjustjórarnir eiga að hafa sem umboðsmenn Norðmanna hér á landi. Þeir eru einskonar landsstjórar yfir hagsmunasvæði Norðmanna hér á Íslandi, því að jafnvel í 17. gr. er talað um, að norsk fiskiskip, sem hafa gert slíkan samning við síldarverksmiðju, skuli hafa heimild til að búlka afla inn á höfnum. Það eru enn ein ný réttindi, og menn geta vitað, að með því eftirliti, sem hefir verið við Norðurland, hafist þeir fleira að en að búlka aflann. Þessi atriði, sem ég hefi talið hér upp, eru svo mikils verði fyrir Norðmenn, að ég tel það víst að þeir mundu hafa viljað eftir nokkurn umhugsunartíma láta mikið í sölurnar til að fá þau, en þau eru aftur á móti svo mikils virði fyrir sjómenn og útgerðarmenn hér, að þau hefði ekki átt að láta fyrir neitt. Á þennan hátt eru Norðmönnum veitt hlunnindi, þau sömu og Íslendingum sjálfum að miklu leyti, til þess að nota landið og verksmiðjur þess, samfara því, sem þeir geta notið veiðinnar utan landhelgi eins og verið hefir, og þeirra sérstöku kjara, sem þeir hafa þar. Afleiðingin verður sú, að það, sem hingað flyzt af síld, verður selt með lægra verði. Hér geta orðið nógir menn sem leppar Norðmanna. Fyrir Sunnlendinga verður erfiðari aðstaða en Norðlendinga, þar sem þeir hafa ekki vísa verksmiðju til að leita til aðra en ríkisverksmiðjuna, sem allir hrúgast að, og hætt er við, að veiðiskip héðan, sem annars færu á síld, mundu ekki geta gert fyrirfram samning og yrðu af því sennilega útilokuð frá þessum veiðum. Í 12. gr. samningsins er atriði, sem hv.þm. G.-K. veit vel um, hvað gildir, sem sé að norskum fiskiskipum, sem geta sannað, að þau hafi rekið inn í landhelgina sökum storms og strauma, skuli sleppt. Þetta er eitt af þeim ákvæðum, sem gerir landhelgisgæzluna miklum mun torveldari en hún er. Ég veit, að hv.þm. gæti fengið álit yfirmanna á varðskipunum um þetta. Þeir hafa skýrt frá, að af þeim Norðmönnum, sem hafa verið sektaðir fyrir ólöglegar veiðar, þá sé það næstum hver einasti, sem kenni því um, að þá hafi rekið inn í landhelgina, og þó það væri hægt að taka gilt í einstökum tilfellum, þegar það er gersamlega augsýnilegt, þá nær ekki nokkurri átt að skuldbinda sig gagnvart einni þjóð í þessu efni, hvernig sem á stendur og slengja sönnunarskyldunni yfir á íslenzku varðskipin um að þá hafi ekki rekið inn í landhelgina. Þetta verður til þess, að í hvert einasta skipti, sem norskt skip er tekið fyrir ólöglegar veiðar, þá verður þessu ákvæði veifað og Norðmenn heimta, að málið verði tekið upp. Ég hefi nú tekið fram að mestu leyti þau atriði, sem hefir verið fundið að í þessum samningi, en ég hefi ekki tíma til þess að snúa mér að sumum atriðum, sem komu fram í ræðu hv.þm. G.-K., en ég vil aðeins taka hér saman stuttlega það, sem ég hefi um þetta sagt, að það er engin heimild til í gildandi ísl. lögum um það, að útlendingar megi selja hingað síld á þann hátt, sem leyft var norskum skipum eftir samningunum frá 1924, og ríkinu er hægt að banna þetta á ýmsan hátt. Það er hægt að hafa einkasölu án þess að nokkur geti skipt sér af. Það var því engin nauðsyn að láta útlendinga komast á það, að setja síld hingað á land, hvað þá heldur að auka þá ólöglegu heimild með þessum nýja samningi. Nú er það öllum kunnugt, hvernig norsku ríkisstjórnirnar hafa litið til ýmissa landa í norðurhöfum, hvernig þær hafa náð tangarhaldi á Spitsbergen, Franz-Jósefslandi og Grænlandi, og við þekkjum úr okkar eigin sögu, hvað þeir reyndu til að ná Íslandi á sitt vald á sínum tíma. Það er ekki laust við, að manni sýnist, að þeir, sem tala svo fast fyrir þessu hér, séu erindrekar þessarar stefnu. Hvar eru nú „sjálfstæðismenn“, þegar einn aðalmaður þeirra talar fyrir þessu máli? Og það er einmitt sá þm., sem ætti að vera verjandi smáútgerðarinnar, sem kjósendur hans eiga afkomu sína undir. Ég vil beina þeirri fyrirspurn til þeirra hv.þm., sem ætla að ljá þessum samningi atkvæði sitt, hvað þeir hugsi, að aðrar þjóðir muni heimta af okkur Íslendingum í samningum, þegar sú þjóð, sem við stöndum bezt að vígi við, heimtar þau kjör, að taka svo að segja síldarútveginn af okkur? Hvað ætli Bretar geti heimtað af okkur? Hvað ætli Spánverjar heimti? Hvað ætli verði eftir af landinu og auðlindum þess, þegar allar þjóðir eru búnar að fá sinn rétt á þann hátt, sem hv.þm. G.-K. vill láta Norðmenn fá? Ég vænti þess, að þeir kjósendur, sem hlusta um land allt og ekki eru bundnir sömu flokksböndum og hv.þm., þori að halda fram rétti Íslands og leyfi ekki einstökum mönnum að selja landið, heldur hagnýti gæði þess handa sjálfum sér eftir beztu föngum.

Fors.- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson) [óyfirl.]: Ég ætla að segja hér nokkur orð í tilefni af ávítum hv. 2. þm. Reykv. til stjórnarinnar. Hv. þm. sagði að vísu, að hér mundu flestir þm. svo flokksbundnir, að þeir mundu ekki taka neinum rökum. Hann má frómt úr flokki tala. Hann hefir búizt við, að kjósendur úti um land væru ekki svo flokksbundnir, að það mætti draga einhverja þeirra yfir í þann flokk, sem hann er i, en ég vil leyfa mér að efast um, að það hafi tekizt með þeim rökum, sem hann hafði fram að færa. Hv. þm. hefir spurt um það, hvort stj. gerði stjórnarskrármálið að fráfararatriði, ef það verður fellt. Ég býst við, að þetta sé eitt höfuðatriði þessa máls og margra annara, hvort ekki sé hægt með einhverju mögulegu móti að láta stjórnina segja af sér. Þetta eru skýringar á ýmsum fullyrðingum, sem hv.þm. hefir borið fram. Það er rétt, sem hv.þm. hefir eftir mér úr einkasamtali, að ég hafi sagt, án þess að hafa leitað eftir, í hvað mikilli alvöru hafi verið talað  Hv. þm. las upp úr grg. Sveins Björnssonar sendiherra nokkur ummæli um fiskiveiðalöggjöf okkar. Það hefði mátt lána honum plögg úr skjölum nefndarinnar, sem starfaði nú á síðasta ári, því að það eru nákvæmlega sömu hugsanirnar, skýringarnar og grundvallaratriðin og í fiskiveiðalöggjöfinni, en honum láðist bara að geta þess, að þeir, sem þessar greinargerðir sömdu, sömdu og fiskiveiðalögin sjálf, en Jón Krabbe, sem var aðalmaðurinn, hann taldi einmitt, að fiskiveiðalöggjöfin gæti ekki alveg útilokað alla aflasölu hingað til lands. Það, sem allt veltur á í þessu efni, er í 3. gr. frv. Þar stendur, að skip megi ekki hafast við í landhelgi, og það er áreiðanlegt, að þetta hefir jafnan verið skýrt svo, að skipin megi ekki selja nema einn túr í einu. Þetta er skýrt gagnvart togurum og síldveiðaskipum. Vegna síldveiðiskipanna hefir þetta verið skýrt svo, að þau mættu ekki öll selja meira en 50-700 tunnur í einu, og einmitt 1924, með samningunum, sem þá voru gerðir, var þetta staðfest vegna Norðmanna, og það var eitt af því, sem stóð á bak við þá samninga, sem hv.þm. vitnaði í. En það var rangt hjá hv.þm., að þessi réttur hafi verið tekinn af Norðmönnum þegar síldareinkasalan var sett á stofn. Það var enginn réttur tekinn af Norðmönnum, sem seldu í land. Þeir máttu setja í land hvað sem þeir vildu, en þeir urðu bara að selja síldareinkasölunni.  Það hefir jafnan verið svo í okkar landi, að einmitt þessi réttindi, sem eru og voru samkv. fiskveiðalöggjöfinni, hafa verið opin fyrir öllum jafnréttháum þjóðum. En það er eins og nú í sambandi við þessa samninga gægist upp ýmsar aths., sem hefðu verið eins réttmætar í fyrra eða fyrir 10 árum, en það er eins og nú fyrst sé farið að tala um og reyna að telja mönnum trú um, að nú sé sköpuð glufa, sem þó alltaf hefir verið til. Ég leyfi mér að fullyrða, að þegar stj. var falið að hefja samningaumleitanir við Norðmenn, ef þess yrði gefinn kostur, þá hafi enginn þm. gert sér vonir um, að hægt væri að loka nokkru sundi fyrir þeim, heldur yrði að opna eitthvað. Sá eini þm., sem hefir látið í ljós, að uppsögn á samningnum við Norðmenn væri kannske fullströng, hann var úr jafnaðarmannaflokknum. Það kemur því úr hörðustu átt að áfella mig fyrir að hafa látið dragast að segja upp verzlunar- og siglinga samningnum við Noreg. Ástæðan til þess var sú, að tilgangur stj. og þeirra manna, sem hún í samráði við afréð þetta, var sá, að reyna að fá bráðabirgðasamninga við Noreg og þannig vinna tíma til þess að geta gengið til samninga á næsta ári, svo að þeir yrðu fullgerðir fyrir þetta þing. Ég lagði fram um mánaðamótin júní og júlí tilboð um að fá áður gildandi kjöttoll lækkaðan um 1/3 og að það gilti sem bráðabirgðasamningur þangað til tekið yrði til yfirvegunar allt viðskiptasamband landanna nú fyrir þetta þing. Þegar þetta brást, þá var ekkert hik á mér að segja upp samningnum, og það hafði sína þýðingu. Hv. þm. áfelldi mig fyrir það, að ég skuli ekki hafa strax og samningnum var sagt upp, kippt öllum réttindum undan Norðmönnum hér við land. Eftir því að dæma, þá virðist hann hafa gengið út frá því, að Norðmenn hefðu haft einhver réttindi hér áður. En hvaða réttindum var þá upp að segja?  Það er nú svo, að það hafa komið kröfur úr ýmsum áttum um það, að svipta Norðmenn réttindum. Nefndir, sem verkamenn og sjómenn sendu, gerðu engar kröfur um að verksmiðjurnar á Krossanesi og Raufarhöfn hættu að starfa, þær spurðu bara, hvaða ráðstafanir stj. gati gert til þess að koma sem flestum verksmiðjum í gang og kröfðust sem mestrar vinnu. Það var m. a. í samráði við þessar nefndir, sem ríkistj. leitaðist við að koma af stað sem mestri vinnu, en nú kveður við annan tón hjá hv. 2. þm. Reykv. Í fyrra var það atvinna handa verkafólkinu, en nú er það kjósendur handa flokknum og fráför stjórnarinnar. Það var vitanlegt, að ekki gat komið til mála að byrja á því að gerbreyta öllu ástandinu með uppsögn samninga áður en byrjað var að semja við stjórn Noregs. Við stóðum engu betur að vígi fyrir það. Og ég hygg, að vil hefðum að auki fengið orð í eyra frá jafnaðarmönnum og blöðum þeirra fyrir slíka ráðstöfun, sem svipt hefði fjölda manns atvinnu yfir sumarmánuðina, eigi síður en fyrir þennan samning. Þá bar hv.þm. það á hv.þm. G.-K., að hann hafi vegna pólitískra hagsmuna sinna fengið því framgengt, að samningurinn var ekki birtur fyrr. Jafnframt vildi hann sýna fram á, að sterk bönd væru milli mín og hv.þm. G.-K. Það er alveg rétt, að svo er í þessu máli, og ég hirði ekkert um að breiða neitt yfir það. Ég er sammála hv.þm. G.-K. og ræðu hans um þetta mál. Í hans löngu ræðu voru réttvísar og góðar skýringar, og er ég honum þakklátur fyrir þær. Ég er viss um, að eftir að þau rök eru fram komin, verður erfiðara að villa sýn um þessa samninga. En um birtingu samningsins má geta þess, að það er algild regla allra stjórna, að birta ekki mjög fljótt viðskiptasamninga, er þær gera sín á milli og ekki löngu áður en þeir koma til framkvæmda. Er það m. a. gert til þess, að ekki sé hægt að þyrla upp um þá moldviðri og hefja um þá illvígar innanlandsdeilur. Má sem dæmi um það nefna Ottawasamningana, er gerðir voru á síðasta ári. Þeir voru alls ekki birtir fyrr en um sama leyti og þingin áttu að taka ákvörðun um þá og það af þessum ástæðum. Stundum eru slíkir samningar alls ekki birtir almenningi. Þingið afgreiðir þá á lokuðum fundi og ber, ásamt stjórninni, ábyrgð á þeim. - Þetta er algengt. En þegar hér er í fyrsta sinn um það að ræða, að gera slíkan lögformlegan samning við aðra þjóð, þá leggur stj. samninginn opinberlega fyrir þingið í frv.formi.  Ég get ekki verið að rekja hvert einstakt atriði hjá hv. 2. þm. Reykv. Ég held, að þeim hafi flestum eða öllum verið svarað fyrirfram af hv.þm. G.-K. Og ég veit, að hlustendur muna svo vel ræðu hans, að þeim muni hafa komið svörin í huga jafnóðum og þeir heyrðu mótbárur hv. 2. þm. Reykv. gegn atriðum samningsins. Ég vil þó minna á, að í ræðu hv.þm. kom lítt fram, að hann hugsaði um hagsmuni bænda og sölumöguleika á afurðum þeirra. Í þinglokin í fyrra var alger óvissa um, að nokkur sala yrði möguleg á saltkjöti til Noregs og að nokkur tolllækkun fengist þar. En hvorttveggja þetta fæst með þessum samningi. Þetta er sú hliðin, sem að bændunum snýr. Og ef eitthvað er rétt í því, sem hv. 2. þm. Reykv. heldur fram, að meira verði saltað af síld hér á landi, þá þýðir það aukna atvinnu fyrir verkafólkið á Norðurlandi.  Það eru að vísu fleiri atriði af því, sem hv. 2. þm. Reykv. gerði að umtalsefni, sem vert væri að tala um. Ég skal þó aðeins drepa á sum þeirra. Hv. þm. gerði að umtalsefni það ákvæði 6. gr., að Norðmönnum er heimilt að segja samningnum upp með þriggja mán. fyrirvara, ef sá réttur, sem þeim er gefinn í samningnum er gerður „illusoriskur“ með einhverjum hætti, t. d. með einkasölu eða öðru þessháttar. Norðmenn vildu láta slíka uppsögn gilda fyrirvaralaust. En það fékkst þó áunnið, að ákveðinn var 3 mán. uppsagnarfrestur, ef réttur þeirra samkv. samningnum er á einhvern hátt að engu gerður. Þá vildi hv.þm. líka gera þá kröfu, að fyrst kjötmagnið, sem flytja má til Noregs og nýtur lækkaðs tolls, fer minnkandi og er skammtað, þá hefði um leið verið samið um ákveðið verð á því. Svoleiðis samningar eiga sér nú, mér vitanlega, hvergi stað, nema milli Rússa og annara þjóða, sem er af því, að rússneska ríkið annast sjálft alla verzlunina, svo sem kunnugt er. Annarsstaðar þekkist þetta ekki. Og þó heppilegt sé, að þjóðir komi sér saman um vissa „kóda“ og geri það um sölu og annað þessháttar, þá er verðtrygging yfirleitt óþekkt í því sambandi um samninga, er gilda eiga um lengri tíma. Þá taldi hv.þm. hættulegt að veita Norðmönnum þessar tilslakanir, vegna þess að aðrar þjóðir mundu fara að sækjast hér eftir landi og landhelgi. Væri þá sjálfstæðinu hætta búin. Ég býst nú við, að hv.þm. hafi einkum meint þetta til sjálfstæðismanna. En þótt hv. 2. þm. Reykv. vilji loka okkar landhelgi, þá vill hann þó sjálfur helzt hvergi vera annarsstaðar en í landhelgi hinna flokkanna. En það slær nú engum ótta á mann út af því. Þessi samningur er til þess gerður að gera lífvænlegra á landi hér en annars væri. Og hann verður samþ. vegna þeirra þúsunda manna, sem hagsmuna eiga að gæta vegna þeirra hlunninda, er samningurinn veitir.

Atvmrh. (Þorsteinn Briem) Ég get verið fáorður um þau atriði samningsins, sem lúta að síldarútveginum. Umr. hafa þegar sýnt, að þar eru naumast fleiri en 4 atriði, sem hægt er að deila um: I. Að norskum verksmiðjum, sem nú eru hér á landi, er samkv. samningnum veitt leyfi til þess að kaupa allt að 60%, af bræðslusíld sinni af erlendum skipum. En þar virðast andmælendur gleyma því, að samkv. samn. frá 1924 hafði norska síldarverksmiðjan óskilorðsbundna heimild til að kaupa afla af erlendum skipum. Að ísl. stjórnarvöld hafa smám saman takmarkað þessa heimild niður í 40% hafa Norðmenn jafnan skoðað sem samningsrof. Árið 1924, þegar norska verksmiðjan (Krossanes) fékk ótakmarkaða heimild til þess að kaupa bræðslusíld af útlendingum, stóð öðruvísi á en nú. Þá höfðu Íslendingar ekki í neitt annað hús að venda um sölu á bræðslusíld. Íslendingar áttu þá sjálfir enga bræðslustöð. Þeim voru því þá allar aðrar dyr lokaðar til þess að verða af með bræðslusíld sína en að krjúpa að fótum forstjórans í Krossanesi með þá síld, sem honum þóknaðist að kaupa af þeim, - þar sem hann gat keypt alla síldina af samlöndum sínum. Nú horfir þó öðruvísi við. Íslendingar eiga sjálfir umráð yfir 3 stórum verksmiðjum, er munu kaupa eingöngu af Íslendingum og eru á engan hátt upp á Norðmenn komnir. Auk þess mun oss nú gefast tækifæri til að taka á vorar hendur 5. verksmiðjuna. Það er því augljóst mál, hversu miklu betur vér Íslendingar stöndum að vígi að taka þessum samningi nú, heldur en vér stóðum til að taka samningnum 1924. Og fengu þeir samningar þó engin veruleg andmæli, heldur var þeim þvert á móti tekið með ánægju af sumum þeim, sem eru andvígir þessum samningi nú. Auk þess hefi ég ekki orðið þess var, að menn vilji slá hendi á móti þeirri geysilegu atvinnu, sem erlendar síldarverksmiðjur hafa veitt. Hér var á þingi í fyrra mikil óvissa um, hvort síldarverksmiðjan á Raufarhöfn mundi starfa á því sumri, sem þá fór í hönd. Ég varð ekki var við, að því væri tekið sem neinum gleðitíðindum. Hér var líka á þingi í fyrra borið fram frv. um heimild fyrir ríkisstjórnina til að leyfa erlendum manni að reisa síldarverksmiðju á Seyðisfirði og leyfa honum að starfrækja hana í 30 ár. Sú verksmiðja átti líka að fá leyfi til þess að kaupa síld af erlendum fiskiskipum. Ég býst ekki við, að þetta frv. hafi verið borið fram af einskærri ást á útlendingum. Ég tel alveg víst, að frv. hafi einmitt verið borið fram vegna ástar á innlendum verkamönnum og af umhyggju fyrir atvinnuveg þeirra. Flm. hefir þótt það tilvinnandi að veita útlendingum nokkur fríðindi, til þess að koma af stað atvinnurekstri, sem vér Íslendingar höfðum ekki bolmagn til að koma sjálfir á fót. Og þeim þótti það ekki áhorfsmál, til þess að geta bjargað, ef unnt væri, verkafólkinu frá atvinnuskorti. Þegar um það tvennt er að ræða, annaðhvort að veita erlendum atvinnurekanda nokkur takmörkuð réttindi hér í landinu, eða að fólkið standi uppi atvinnulítið eða atvinnulaust, þá hefir a. m. k. hingað til svo virzt sem menn vildu meta meira líf og afkomu fólksins. Og á síðastl. þingi ætluðu sumir andstæðingar þessara samninga að bjarga lífi og afkomu verkafólks með því að leyfa útlendingi að reisa hér nýja síldarverksmiðju og leyfa henni að kaupa a. m. k. nokkurn hluta bræðslusíldarinnar af útlendingum. II. Um hið annað ágreiningsatriði, að því er viðkemur leyfi útlendra síldveiðiskipa til að selja nokkuð af afla sínum í land til söltunar, hefir þegar verið sýnt fram á, hve sú breyt. er óveruleg. Áður hefir útlendingum verið leyft að selja hér í land 500-700 tunnur af hvaða skipum sem væri. Hinsvegar hefir þetta leyfi nú verið bundið alveg sérstökum skilyrðum. Í annan stað er sú rýmkun, sem í samningnum felst, bundin enn þrengri skilyrðum. Munu Norðmenn hafa fallizt á þessar takmarkanir aðeins vegna þess, að þeir vildu sjálfir koma í veg fyrir, að síldarútvegur þeirra færðist yfir á hendur stórkapitalismans. Og verður að ætla, að það sé ekki öllum andstæðingum samningsins mjög í gegn skapi. Ill. Þriðja ágreinigsatriðið í þessu máli er heimildin til þess að búlka afla og útgerðarvörur inni á höfnum, svo sem færa tunnur af þilfari í lest og úr lest og á þilfar, ásamt viðgerðum veiðarfæra á höfnum inni. Þetta hefir nú verið gert áður. En nú er leyfi þetta bundið við einungis tvær hafnir. Og það þær hafnirnar, sem sízt verður við komið veiðiskap í landhelgi, á inn- eða útsiglingu. Er með leyfi þessu að mestu leyti tekin frá síldveiðimönnum sú freisting að fara í þessu skyni inn á sæmileg lægi, þar sem minna ber á og nota um leið tækifærið til að veiða í landhelgi. IV. Er þá komið að fjórða atriðinu, sem gæti talizt ívilnun til Norðmanna í þessum samningi. Og það er um afgreiðslugjald skipa, sem leita hafnar í neyð. Samkv. samningnum eiga slík skip að greiða venjuleg gjöld fyrir tollskoðun og heilbrigðiseftirlit og hafnsögumannsgjald og hafnargjald, ef um slík afnot er að ræða. En hér er afgreiðslugjaldinu sleppt. En þá má minna á, að eftir samningnum frá 1924 er þessum skipum ekki gert að greiða fullt afgreiðslugjald. Og eftir 1. frá 1931 ber ekki að greiða slíkt gjald nema einu sinni á ári, þegar erlend fiskiskip eiga í hlut. Og þegar þess er gætt, að innheimta mun oft vafasöm á þessum gjöldum, þá er hér vissulega ekki um mikið deilt. Um önnur atriði samningsins er það að segja, að þau fela ýmist í sér staðfesting á áður gerðum samningum, þ. á. m. beztu kjara samningi við aðra þjóð, eða þau eru núgildandi 1. samkvæm, nema þar sem um ívilnanir er að ræða Íslendingum til hagsbóta, frá því, sem áður hefir tíðkazt. Ég kem þá að því, sem kemur í staðinn. Hvað hinn höfuðatvinnuvegurinn, landbúnaðurinn, vinnur við samninginn. Því hefir verið fleygt, að landbúnaðinum hafi ekki verið þörf á þessum samningi. Og hafa menn byggt það á því, að síðastl. haust hafi útflutningsheimildin á saltkjöti til Noregs ekki verið notuð til fulls. Ég skal þá geta þess, að skýrslur um þetta eru ekki komnar, svo að fyllilega verði um þetta vitað, þar sem m. a. vantar upplýsingar um hve mikið af því kjöti, sem talið er selt til Danmerkur, hefir í raun og veru farið til Noregs. Þá má geta þess, að fregnin um það, að norsk-íslenzku samningarnir hefðu loks tekizt, kom ekki hingað fyrr en komið var fast að sláturtíð. Allt sumarið höfðu menn hálft í hvoru búizt við að allir samningar mundu stranda. Og því höfðu menn af kappi búið sig undir það að verka kjötið á annan hátt, þar sem samningarnir í Ottawa voru ekki Íslendingum kunnir fyrr en komið var að haustnóttum. Af því leiddi, að söltun varð töluvert minni en við mátti fastlega búast. Auk þess kom og til það hvorttveggja, að bændur voru óvanalega vel heyjaðir og freistuðust því síður til að farga skepnum fyrir hið lága verð, og annað hitt, að fé reyndist víða á landinu um 10-20% rýrara til frálags en venja hefir verið til undanfarin ár. Af þessu verða því alls engar ályktanir dregnar. Hinsvegar verður að ætla það, að næsta haust, þegar fé hefir svo stórlega fjölgað í landinu, þá muni ekki gripinn í hverju landi sá markaður, sem samkv. samningnum fæst í Noregi fyrir 11500 tunnur + 1500 tunnum til skipa, eða um helming kjötsins, sem selja þarf. Ég vil spyrja þá hv.þm., sem vilja fella samninginn, hvar þeir geti útvegað þann markað, sem komið geti í staðinn, ef þessum markaði er lokað? Vér þurfum hvort sem er að nota til hins ýtrasta innlenda markaðinn. Og vér eigum engar aðrar útgöngudyr fyrir það kjöt, sem afgangs er brezka og danska og innlenda markaðinum. Vér skulum nú hugsa oss þau kjör, sem miklum þorra ísl. bænda væru boðin næsta haust, ef þessir samningar verða felldir, sem ég þó vona, að komi ekki til. Fjöldi þeirra á þess engan kost að verka kjöt sitt öðruvísi en til söltunar, þ. á. m. heilar sýslur hver við hliðina á annari. Yrðu þeir þá að sæta þeim kjörum, er voru fyrir hendi síðastl. vor, áður en samningaumleitanir tókust. Hver voru kjörin þá? Jú, Norðmenn höfðu þá sett toll á kjötið, er nam rúmlega 57 aur. á kílóið eða um 63 kr. á hverja tunnu. M. ö. o. bændur hefðu fengið rúmlega fyrir smölunarkostnaði og rekstri fjárins í kaupstað, hvað þá fyrir aðalkostnaðinum, fóðrun og hirðingu fjárins. Hvað ætti þá að gera við bændurna í þessum sýslum og mörgum afskekktum héruðum og sveitum landsins? Mér telst svo til, að hér muni eiga hlut að máli nær 1500 fjölskyldur, eða 7-8 þús. manns. Hvert mundi eiga að vísa þessu fólki, þegar bjargræðisvegi þess væri lokið? Getur Rvík boðið nýjum atvinnuleysingjum einhver kostakjör? Getur Hafnarfjörður það? Getur Ísafjörður eða Siglufjörður það? Eða mundi það heillavænlegast úrræði að vísa þessum 7-8 þús. til Seyðisfjarðar, Norðfjarðar eða Eskifjarðar? Engin stétt hefir sýnt meiri áhuga og kostgæfni á því að lifa á litlu og bjarga sér með því í erfiðleikum kreppunnar en bændastéttin. Og þá eigi hvað sízt í þeim sveitum og héruðum, sem enn eru nær eingöngu upp á salkjötsmarkaðinn komin. Landstjórninni og þeim, sem að samningunum unnu í hennar umboði, fannst það því ekki leikur einn, ef ætti að loka fyrir þessu fólki öllum útgöngudyrum. Landsstj. varð því eftir atvikum að sætta sig við það, þegar loks eftir mikla erfiðleika tókst að fá kjöttollinn lækkaðan um nær 37 aur. á kílóið, eða um 41 kr. á hverja kjöttunnu. Við öfundum ekki bændurna fyrir það. Það er satt. En við fáum þó eygt meiri möguleika til þess að þeir fái haldizt við býlin og alið þar upp hrausta og harðfenga kynslóð, eins og þeir hafa hingað til gert. Einhverjir hafa að vísu gerzt til að bjóða það að borga þennan mismun á tollinum fyrir bændur landsins. Og mundi það nema nær ½ millj. næsta ár, að 1500 tunnum meðtöldum, sem flytja má inn til Noregs, og er endurselt þar til skipanna. Þetta boð er ekki nýtt. Það mun líka hafa verið boðið af einhverjum 1924. En tilboðið er eigi að síður einstaklega fallegt. Þetta glæsilega tilboð er nú samt sem áður ekki nóg til þess, að bændur væru skaðlausir, móts við það að halda þessum samningi, sem hér er um að ræða. Þessir góðgjörnu gjafarar yrði líka að kaupa kjötið sjálft. Því að eins og ég hefi áður bent á, mundi Noregur sama sem lokast fyrir ísl. saltkjöti ef samningarnir falla. Og ef bændur landsins ættu að sleppa án skaða, þá mætti ekki selja kjötið aftur á innlendum markaði, því að þá mundi öllum innanlandsmarkaði fyrir kjöt stórum halla, svo að óviðunandi yrði þeim, sem að honum búa nú aðallega. Ætla má, að kjötið, sem þessir gjafmildu menn mundu kaupa og hvergi selja á innlendum markaði, mundi að meðtöldum tollmismun nema h. u. b. 1 millj. kr. næsta ár. En svo hefir stundum árað illa í síldarútvegi landsmanna, að ekki aðeins eina millj. heldur meira fé hefir vantað til þess að útvegurinn bæri sig, hvað þá að hann hefði milljónir afgangs. Það mætti ef til vill segja mér, að einhver varfærinn bóndi vildi sjá þessa göfugu gefendur áður en hann vildi fella samninginn fyrir þessa miklu og góðu gjöf. Það er skylt að játa, að margir síldarútvegsmenn bera hlýjan hug til landbúnaðarins, svo sem margir aðrir útgerðarmenn og fjöldi þeirra verkamanna og annara, sem hafa alizt upp í sveitum, þótt þeir verði nú að ala aldur sinn við sjó. Meðal þeirra hefi ég líka heyrt raddir, sem telja, að sæmilega hafi tekizt um þessa samninga eins og á stóð. Þeir vita, að þegar náungans veggur brennur, þá er manns eigin vegg hætt. Kaupstaðafólkinu er það enginn hagur, að fólkið í sveitinni flosni upp og þyrpist í bæina, eins og þar er ástatt. Og sveitinni er það heldur ekki nein blessun, að innlendi markaðurinn dragist saman vegna minnkandi kaupgetu kaupstaðanna. Þess vegna er það bæði eðlilegast og bezt, að sjávarútvegurinn og landbúnaðurinn haldist í hendur og styðji hvor annan. Þetta finnst mér, að hafi gerzt í undirbúningi og málalokum þessara samninga. Ef þeir ná samþ. þingsins, þá eigum vér von til þess, að ísl. bændur þurfi ekki að flosna upp í heilum héruðum, til þess að keppa um vinnu við þá, sem fyrir eru í kaupstöðunum. Og vegna þessa tel ég, að verkafólki og þá einnig því fólki, sem að síldveiðum starfar, sé einnig nokkur greiði ger.

Flm. (Jóhann Jósefsson) Á þessum erfiðu tímum, sem yfir standa, hefir það komið fram, og ekki sízt í Vestmannaeyjum, að það er ógaman að byggja tekjuöflun bæjarsjóða einungis á útsvörum. Því hagar nú svo til hjá okkur, að bærinn á ekki neitt land og hefir því ekki tekjur af lóðum, eins og sum bæjarfélög. Það hefir verið farið fram á við þingið, að bærinn fengi keyptar Eyjarnar, en það fékkst nú ekki. En þótt tekjuöflunin gangi erfiðlega, þá eru kröfurnar til bæjarfélagsins sívaxandi, en minnka hvergi á slíkum krepputímum. Sérstaklega get ég minnst á t. d. útgjöld til skóla, sem eru orðin milli 50 og 60 þús. kr. á ári. Og fátækraframfærið hefir aukizt að miklum mun vegna kreppunnar. En til atvinnubótavinnu varði bærinn síðastl. ár nær 40 þús. kr., þ. e. a. s. kr. 38262,91, þar með talið framlag til ræktunarvegar. Þetta er miklu meiri fjárhæð en gert var ráð fyrir á fjárhagsáætlun bæjarins. Við höfum nú reynt að halda útsvörunum svo í hófi sem unnt hefir verið. En þrátt fyrir það innheimtast þau hvergi nærri öll. Það var þess vegna tekið til athugunar hjá bæjarstjórn, þegar síðasta fjárhagsáætlun var samin, hvaða leiðir væru færar til að afla nokkurra tekna til viðbótar fyrir bæjarsjóð. Niðurstaðan varð sú hjá meiri hl. bæjarstj., að fara fram á við hið háa Alþingi að fá heimild til að leggja nokkurt vörugjald, sem rynni í bæjarsjóð, á þær vörur, sem fara um höfnina. Nú kannast ég við, að það vörugjald, sem þegar er greitt í Vestmannaeyjum, er hærra en nokkursstaðar annarsstaðar á landinu, enda eru hafnarmannvirki þar ákaflega dýr. Vörugjaldið hefir nú þann kost, að það er h. u. b. tryggur tekjustofn, því að afhending fer ekki fram fyrr en bæjarsjóður hefir fengið sitt gjald. Er því þessi tekjustofn hinn líklegasti til að koma að gagni. Það hafa nú ýmsar fleiri uppástungur komið fram um tekjuöflun, t. d. um það, að bærinn fengi heimild þingsins til einkasölu á vissum vörutegundum. En slíka till. flutti hv.þm. Ak. fyrir skömmu og fékk þungar undirtektir. Og mannaskipti hafa ekki orðið síðan, svo að von sé til betri undirtekta nú. Það er úr vöndu að ráða fyrir bæjarfélag, sem hefir fyrir stórum hóp atvinnuleysingja að sjá, og ennþá stærri hóp þurfalinga, en fær svo ekki nema um 2/3 af þeim útsvörum, sem lögð hafa verið á. Það er eiginlega neyðarúrræði að þurfa að fara fram á þessa heimild. En bæjarstj. hefir ekki séð sér annað fært, þar eð hún vill í lengstu lög reyna að standa við skuldbindingar bæjarfélagsins og í lengstu lög reyna að hjálpa þeim, sem þurfa að leita á náðir bæjarfélagsins, og hinum, sem ganga atvinnulausir langa kafla ársins. Því miður er ekki hægt að búast við, að þessum byrðum taki að létta af bráðlega, og þess vegna er alveg nauðsynlegt að fá nokkra tekjuöflun til viðbótar. Ég vildi svo mælast til, að þessu frv. verði að lokinni umr. vísað til hv.allshn.

Forseti (TrÞ): Málið hefir þegar verið tekið út af dagskrá, og einnig næsta mál. Þar með er dagskrá lokið og segi ég því fundi slitið.

Flm. (Páll Hermannsson) Það stendur þannig á frv. þessu, að skólastjórinn á Eiðum hefir farið fram á, að gerðar yrðu breyt. á lögum þeim, er skólinn starfar eftir. Nú þótti gleggra, þar sem lögin voru ekki löng, en áður í tvennu lagi, að semja þau um, steypa þeim í eina heild, heldur en að fara að auka við nýjum viðbæti, svo þau yrðu í þrennu lagi. Hér er ekki um neinar stórvægilegar breyt. að ræða. Aðalbreytingarnar frá gildandi lögum eru tvær. Fyrst, að niður falli ákvæðin um verklegt búnaðarnám við skólann. Eins og kunnugt er starfaði búnaðarskóli á Eiðum áður en ungmennaskólinn var stofnaður; mun því þetta ákvæði um verklegt búnaðarnám vera leifar frá þeim tíma. Reynslan hefir nú sýnt, að þessi verklegu námskeið við skólann voru alltaf frekar illa sótt, og í seinni tíð voru þau alls ekkert sótt og því ekki framkvæmd. Skólastjórinn telur því rétt að fella niður þessi ákvæði laganna, um hin verklegu námskeið, þar sem þau hafa enga þýðingu. Hin aðalbreyt. frá núgildandi lögum um skólann er sú, að hér er farið fram á, að skólatíminn verði styttur frá því, sem nú er. Nú er skólaárið frá 20. okt. til 10. maí. Það þykir þegar hafa komið í ljós, að skólaslit 10. maí séu of seint. Hið fátæka námsfólk, sem skólann sækir, þarf að geta komizt í atvinnu sem fyrst að vorinu. Þetta hefir Alþingi líka viðurkennt, er sett voru lögin um héraðsskóla. Hér er því lagt til, að skólaárið verði líkt og í héraðsskólunum, eða frá 20. okt. til fyrstu sumarhelgar. Kemur þessi breyt. til með að stytta skólaárið um 2-3 vikur. Hér eru ekki tekin upp ákvæðin um afhending Eiðaeignar, þar sem hér er aðeins um að ræða framtíðarstarfsreglur fyrir skólann. Hitt er greinilegt í eldri lögum, á hvern hátt Eiðaeignir afhendist ríkissjóði og með hverjum skilyrðum. - Legg ég svo til, að frv. þessu verði að umr. þessari lokinni vísað til 2. umr. og menntmn.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Eins og kunnugt er, voru gefin út bráðabirgðalög um breyt. á l. um bann gegn dragnótaveiðum í landhelgi 6. júlí síðastl., og er shlj. frv. hér lagt fyrir Alþingi til staðfestingar, samkv. stjskr. Sjútvn., sem áður hefir yfirleitt verið því fylgjandi, að sú breyt. væri gerð, sem í bráðabirgðalögunum og frv. felst, hefir sömu afstöðu enn í þessu máli. Að vísu vildu tveir af nm. skrifa undir nál. með fvrirvara. En mér vitanlega hefir ekkert verulegt komið fram í sambandi við dragnótaveiðarnar á síðastl. sumri, sem breytt geti afstöðu n. í þessu máli frá því í fyrra. Þessar veiðar báru að vísu ekki eins góðan árangur eins og vænta hefði mátt, ef allt hefði leikið í lyndi. En því munu einkum hafa valdið örðugleikar á að koma vörunni á markað. Dragnótaveiðarnar eru nokkuð nýr atvinnuvegur hér á landi, og e. t. v. er hann þannig lagaður, sem verr á við aflabrögð okkar Íslendinga heldur en margar aðrar veiðiaðferðir. T. d. krefst hann fremur þolinmæði heldur en áhlaupa. En þetta lærist okkur með tímanum, eins og öðrum þjóðum, sem svona veiðar stunda, og eflaust verður þessi veiðiskapur þjóð okkar til meiri hagsældar í framíiðinni heldur en nú er. Við í sjútvn. höfum aldrei haldið öðru fram en að kolaveiðarnar gætu verið mönnum til stuðnings sem hjálparatvinna, þegar öðrum veiðiskap sleppir. En það álítum við, að hann geti orðið til frambúðar. Þess vegna leggjum við til, að frv. það, sem hér liggur fyrir, verði samþ. Ég vil geta þess, að í bráðabirgðalögunum var gert ráð fyrir, að gefin yrði út reglugerð, þar sem m. a. væri ákveðin möskvastærð netjanna. Þetta mun vera mjög þýðingarmikið atriði, a. m. k. í augum þeirra manna, sem álíta dragnótaveiðarnar hættulegar fyrir það, að þær drepi of mikið af ungviði. Og formælendur kolaveiðanna hafa heldur ekki þá aðstöðu til málsins, að þeir vilji láta drepa smákolann að óþörfu. Nú vitum við í sjútvn. ekki til, að þessi reglugerð hafi verið birt ennþá. Og þar sem n. álítur til bóta að setja föst ákvæði um möskvastærð netjanna, minnist hún á það í áliti sínu, að reglugerðina ætti að birta sem fyrst, ef bráðabirgðalögin annars ná staðfestingu þingsins. En það tel ég alveg víst að verði, þar sem þau eru gefin út samkv. áskorun frá meiri hl. þingsins, eftir að frv. í sömu átt var fyrir óhapp fellt í þessari hv. d. Ég skal svo ekki fjölyrða um þetta frekar. Málið hefir áður verið þrautrætt hér frá báðum hliðum, svo ég sé ekki ástæðu til að fara nánar út í það nú.

Björn Kristjánsson Við 1. umr. þessa máls hér í d. var greinilega bent á það, hvað hrapallega hafa brugðizt vonir þeirra manna, sem höfðu búizt við góðum árangri af dragnótaveiðunum, jafnframt því sem þær hafa stórskaðað þá, sem aðrar veiðiaðferðir stunda. Eru það fyrst og fremst dragnótaveiðar Dana og Færeyinga, sem þeim skaða hafa valdið. Þessum staðreyndum hefir lítið verið andmælt, og hefi ég því vonað, að margir hv.þm., sem á undanförnum þingum hafa léð þessu máli fylgi sitt, myndu nú hafa látið sannfærast um það af reynslunni, að dragnótaveiðarnar í landhelgi eru ekki eins ágóðavænlegar og skaðlausar eins og þeir hafa haldið. Þessi von mín hefir nú að nokkru leyti brugðizt, þar sem hv. sjútvn. hefir nú svo að segja einróma lagt til, að bráðabirgðalögin verði staðfest. Ég ætla ekki að þreyta hv.þdm. með því að endurtaka allar þær mótbárur, sem fram hafa verið bornar gegn þessu máli, öll þau dæmi um lítinn árangur, en mikinn skaða af þessum veiðum, sem bent hefir verið á. Ég ætla aðeins að minna á reynslu Austfirðinga á þessu sviði. Það hafði verið mjög gyllt fyrir sjómönnum þar austur frá, hvað dragnótaveiðarnar væru arðvænlegar, og þeir hvattir til að leggja stund á þær. Leiddi það til þess, að keyptar voru dragnætur fyrir 50-60 þús. kr. árið 1931. En niðurstaðan varð sú, að veiðivonin brást og verðið reyndist langsamlega miklu lægra en búizt hafði verið við, og varð afleiðingin sú, að Fisksölusamlag Austfjarða gat ekki selt nema lítinn hluta þessara veiðarfæra og liggur með þau óseld og arðlaus og getur þess vegna ekki útborgað þeim mönnum, sem það seldi fyrir kældan fisk það ár. Ég get bætt því við, að veiði var ákaflega lítil við Austfirði þetta ár, og hjálpaðist því allt að því, að þessi tilraun varð til stórskaða. Í Norðlendingafjórðungi tókst ekki eins illa til, því þar var ekki ráðizt í jafnstórfelld veiðarfærakaup. En það lítið, sem dragnótaveiðin var reynd, gafst hún illa. Þó var það ár góð aðstaða að því leyti, að þann tíma, sem dragnótaveiðarnar voru leyfðar, voru skip í förum til þess að flytja fiskinn kældan til útlanda, svo alltaf var hægt að koma í verð jafnóðum því, sem veiddist. Á síðasta ári voru einnig stundaðar dragnótaveiðar á þó nokkrum stöðum á landinu, mest þó við Faxaflóa og Vestmannaeyjar. Víðast hvar gekk mjög illa með þær. Nægir því til sönnunar að benda á grein þá eftir forseta Fiskifélagsins, sem ég vitnaði hér í fyrir nokkrum dögum. Hún hefir því meira gildi, þar sem höfundurinn er manna kunnugastur fiskveiðum víðsvegar kringum landið, og hefir auk þess þá aðstöðu í þessu máli, að hann hefir áður lagt mikið kapp á að fá rýmkaðan réttinn til dragnótaveiða í landhelgi. Hann telur ekki dragnótaveiðarnar hafa orðið til hagnaðar síðastl. ár. Sami er vitnisburður trúnaðarmanns Fiskifélagsins á Austfjörðum; hann telur þennan veiðiskap hafa orðið til lítilla eða engra hagsbóta. Síðan 1. umr. fór fram hér í hv. d. hafa eitt eða tvö sönnunargögn fyrir mínum málstað bætzt við. Annað er bréf frá oddvita Gerðahrepps, þar sem hann lýsir átakanlega skaðsemi dragnótaveiðanna fyrir aðrar fiskiveiðar. Hitt er skýrsla frá formanni á varðbát, sem landhelgisgæzlu annast á Vestfjörðum. Hann er að afsaka sig vegna kvartana um lélega landhelgisgæzlu, sem komið hafa frá nokkrum Arnfirðingum. Telur hann, að fleiri orsakir geti legið til fiskþurrðar á fjörðinn inni heldur en ásælni togaranna. Vil ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp ummæli hans, þar sem hann víkur að dragnótaveiðunum: „Og grunur minn er sá, að fjarðarfiski á lóðir sé vonlaus atvinna þann tíma, sem dragnótaveiði er þar stunduð. Í afskekktri vík einni hér vestanlands var uppgripaafli í vor og fram eftir sumri, þar til dragnótaveiðar byrjuðu. Fyrst í stað var vík þessi gullkista þeirra, en síðar fékkst þar enginn fiskur, og var svo í allt haust, - hún varð þurrausin, ef svo mætti að orði kveða. Þessa nýlundu vildi ég minnast á, ekki sízt ef sá grunur reyndist réttur, að hlerar væru ekki óþekktir í sambandi við dragnótina hjá sumum þeirra“. Þessi umsögn er alveg nýskeð fram komin. Ég man eftir því á síðasta þingi, þegar þetta mál var rætt, að þá hélt hv. 1. þm. S.-M. fram, að tilraun þá, sem gerð var árið 1931 með dragnótaveiði við Austurland, væri ekki að marka, því tíminn, sem slík veiði var leyfileg þá, hefði verið svo stuttur. Á síðastl. sumri var ekki þeirri ástæðu til að dreifa, því veiðina mátti byrja strax 15. júlí samkv. bráðabirgðalögunum. Er því ekki hægt að kenna því um, hvað illa gekk, að veiðitíminn hafi ekki verið nógu langur. Ummæli varðbátsformannsins, sem ég las upp úr Ægi, sýna það, að fleiri en Þingeyingar og Skagfirðingar álíta, að dragnótaveiðarnar spilli veiðiskap með öðrum tækjum. Vestfirðingar virðast hafa orðið hins sama varir. Þó mun skaðinn hvergi eins augljós eins og við Norðurland, því þar eru aðrar fiskveiðar mest stundaðar á sama tíma og dragnótaveiðarnar. Það versta við dragnæturnar er nefnilega það, að þær fæla fiskinn af þeim stöðum, sem þær eru dregnar um, en ekki hitt, að þær skemmi botninn, sem Árni Friðriksson heldur fram, að þær geri ekki. Það er fullvíst og margsannað af reynslunni, að annar fiskur heldur en kolinn fælist burt þaðan, sem dragnætur eru notaðar. Þess vegna eru dragnótaveiðarnar skaðlegastar við Norðurland, þar sem þær fara fram samtímis öðrum fiskveiðum. Þær hljóta að valda minni skaða á þeim stöðum, sem aðalfiskveiðarnar fara fram á öðrum tíma árs. En þrátt fyrir þetta koma fram kvartanir um skaðsemi dragnótaveiðanna úr öllum landshlutum. Það mætti mikið vera og merkilegt heita, ef svo samhljóða dómur fiskimanna víðsvegar um land væri tóm markleysa. Ég skal ennþá minna á það, sem oft hefir verið bent á við þessar umr., að fjöldamargar fundarsamþykktir og áskoranir frá sveitarstjórnum liggja fyrir um það, að lina ekki á banninu gegn dragnótaveiðum í landhelgi. Hinsvegar hefi ég ekki orðið var við, að neinar áskoranir hafi borizt þinginu í þá átt, að dragnótaveiðitíminn væri lengdur. Það væri undarlegt, að alveg er þagað um málið frá þeirri hlið, ef það er eins mikið hagsmunamál og sumir hafa haldið hér fram, að lengja þann tíma, sem dragnótaveiðarnar eru leyfðar. Þegar litið er á það, hvað sárafáum dragnótaveiðarnar hafa orðið til verulegs gagns, og hinsvegar tekið tillit til þess, hvað þær valda öðrum miklum skaða, þá virðist mjög furðulegur sá ákafi, sem verið hefir í sumum hv.þm. að berja þetta mál fram. Mér skildist nú reyndar á hv.frsm. sjútvn., að hann væri ekki eins sannfærður um hina miklu nauðsyn þess nú eins og hann var í fyrra og hitteðfyrra. Þá leit svo út, sem það væri orðið hálfgert trúaratriði hjá sumum hv.þm., hvað afarnauðsynlegt væri að rýmka leyfi til dragnótaveiðanna. Þeir hafa látið sem vind um eyrun þjóta, þó þeim hafi hvað eftir annað verið bent á, að þessar veiðar hafi nær alstaðar verið reknar með tapi, að þær hafa valdið öðrum fiskiveiðum stórskaða, að verðið á veiðinni hefir verið mjög lágt og að vantað hefir samgöngur til þess að hægt væri að koma henni á markað. Þrátt fyrir allar þessar staðreyndir berjast þeir fyrir því að fá veiðitímann lengdan og skoða það sem bjargráð. Mér sýnist, að hér þyrfti kraftaverk til að sanna málstað þessara hv.þm., og sennilega trúa þeir á það. En ég verð að játa það, að mín trú er ekki svo sterk. Sumarið 1931 voru í förum skip frá öllum landshlutum, sem fluttu út ísvarinn fisk, svo að þá var hægt að selja jafnóðum allan þann kola, sem veiddist. Síðastl. sumar var aftur á móti ekki um neinar slíkar skipaferðir að ræða frá Norður- eða Austurlandi, og þess vegna útilokað, að hægt væri að koma á markaðinn því, sem kynni að hafa aflazt. Það gat því ekki komið öðrum til góða en Dönum og Færeyingum, að linað var á banni gegn dragnótaveiðum á þessum slóðum. Mér hefir skilizt á sumum hv.þm., og á ég þar sérstaklega við hv. jafnaðarmenn, að þeim þyki of mikið gefið eftir fyrir hagsmuni útlendinga í hinum nýja samningi við Norðmenn. Vona ég, að þeir verði sjálfum sér samkvæmir og styðji ekki að því að opna íslenzka landhelgi til stórskaða fyrir íslenzka fiskimenn og útlendum dragnótaveiðiskipum einum til gagns. Við 1. umr. hélt ég því fram, að með bráðabirgðalögunum og frv., þó samþ. yrði, væri ekki úr gildi numin alfriðun sú, sem gerð hefir verið á vissum svæðum samkv. heimild í 8. gr. 1. frá 1928. Finnst mér varla geta leikið vafi á, að þessi skilningur sé réttur. En þar sem framkvæmdavaldið hefir látið óátalið, að veitt væri með dragnótum á hinum alfriðuðu svæðum síðan bráðabirgðalögin gengu í gildi, þá hefi ég lagt fyrir hæstv.dómsmrh. fyrirspurn um það, hvort lögunum yrði þannig framfylgt framvegis. Vonast ég fastlega eftir, að hann svari nú þeirri fyrirspurn. Verði skilningur hæstv. ráðh. í samræmi við skoðun mína, óska ég að fá yfirlýsingu hans um það, hvort l. verði á þessu ári framfylgt á sama hátt og 1932. Ég ætla svo ekki að fjölyrða meira um þetta mál. Það er ekki til annars en að þreyta hv. dm., og læt ég mér því nægja það, sem ég er búinn að segja. Ég óska eftir að fá ákveðið svar frá hæstv. ráðh., hvernig hann líti á þetta sérstaka atriði. Ég get hætt því við, að ef hann skildi l. eins og ég og hann lýsti því yfir, að framkvæmdum mundi hagað samkv. því, þá get ég fremur sætt mig við það, að 1. verði staðfest, þó ég að sjálfsögðu óski þess eindregið, að þau verði felld.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Það eru einstök atriði í ræðu hv.þm.N.-Þ., sem geta að vísu verið sönn að því leyti, er snertir það umhverfi, sem hann þekkir bezt. En þau eiga ekki alstaðar við. Það er ekki rétt, að arðsvon hafi brugðizt alveg á síðasta ári. Víða, sérstaklega sunnanlands, höfðu menn talsverðan hagnað og biðu með óþreyju eftir, að veiðitíminn yrði lengdur. En það er ekki hægt v ið því að gera, þó þeim hafi ekki orðið eins mikið úr veiðinni og þeir höfðu búizt við. Ég er hræddur um, að margir hafi gert sér of háar vonir um afrakstur veiðinnar, því þetta verður aldrei annað en aukageta í veiðiskap okkar Íslendinga, sem getur hjálpað flotanum yfir atvinnuleysistímabil og fært inn drjúgan skilding þann tíma, sem annars er ekkert upp úr sér að hafa. Þetta hefir verið álit manna hér sunnanlands, og í rauninni austanlands líka, sem óskað hafa eftir, að dragnótaveiðitíminn yrði lengdur. Fram að þessum tíma hafa beztu fiskifræðingar haldið því fram, að dragnótaveiðin væri skaðlaus fyrir gróðurinn og hefði ekki áhrif á annan veiðiskap. En það getur verið skiljanlegt, að inni á þröngum fjörðum, þar sem dragnótaveiðin er þrástunduð, geti hún haft áhrif á annan veiðiskap. Getur því ágizkun formannsins á „Jóni Finnssyni“, sem hv.þm. (BKr) bar fyrir sig, haft við eitthvað að styðjast. En reyndar verður maður að gæta að því, að ritgerðin gengur út á að verja hann og varðbátinn fyrir einhverjum ámælum að réttu eða röngu, sem hann hlaut fyrir vestan, og bendir á þetta sem eina hugsanlega ástæðu fyrir því, að veiðiskapur hefði verið minni þar. Að því er virðist, er hann í greininni að bera af sér sakir. Dæmi Austfjarða frá 1930 sannar ekkert afgerandi í málinu, því þó Austfirðingar hafi gert sér bjartar vonir og lagt út í of mikil veiðarfærakaup, þá sannar það ekki, að dragnótaveiðin geti ekki verið til hagsbóta, ef hún er réttilega stunduð. Ég veit, að hún er þannig löguð, að það þýðir ekki að kosta of miklu til hennar. T. d. ef um olíufreka báta er að ræða, þá getur það alveg riðið baggamuninn. Hv. þm. minntist á oddvitann í Gerðahreppi, og getur verið, að hann sé búinn að fá einhverja nýja reynslu í málinu, en svo mikið er víst, að ekki er langt síðan stj. neyddist til að gera sérstaka ráðstöfun til þess að fullnægja veiðiþörf þeirra á Reykjanesskaganum, einmitt hvað snerti kolaveiðar. Það er langt frá því, að mér sé þetta neitt trúaratriði, en ég er þeirrar skoðunar, að l. frá 1928 hafi þrengt allt of mjög aðgang að þessum veiðum, og sú rýmkun, sem farið er fram á og fengin er í bili með bráðabirgðal., sé ekki til skaða. -Samkv. þeim eru fiskimiðin alveg friðuð frá 1. jan. til 15. júlí. Það er því 61/2 mán. á árinu, sem alls ekki má stunda dragnótaveiðar. Friðunartíminn er þá meiri hluti ársins og ætti því að vera nægilegur til þess, að ekki hlytist skaði af þessum veiðiskap. Hv. þm. beindi fyrirspurn til hæstv.dómsmrh. í sambandi við þetta mál, sem ég fyrir mitt leyti vil gjarnan styðja, því ég tel það eðlilegt, að slík fyrirspurn komi fram. Það er fráleitt hjá hv.þm., að við, sem viljum hafa þessa rýmkun, gerum það vegna útlendinga. Það er fjarri öllum sanni. Við höfum ekki neina ástæðu til að lyfta undir þeirra veiði, heldur erum við einungis að hugsa um íslenzka veiðimenn, sem margir eiga dragnótaveiðarfæri, því að fyrir þessa tilslökun og í sambandi við áhuga manna á kolaveiðum hafa menn lagt út í talsverð veiðarfærakaup, þó þau hafi sumstaðar komið að litlu gagni. Í Vestmannaeyjum nota menn sín veiðarfæri, þegar færi gefst, og sérstaklega þegar þeir hafa kaupanda að vörunni. Það sýnist líka vera heldur fljótfærnislegt að kippa að sér hendinni með rýmkun á þessu sviði, þó að eitt ár gengi svo, að hægt væri að benda á, að ekki hefðu orðið uppgrip eða afrakstur af veiðinni. Ég álít, að sú reynsla, sem hv.þm. vitnaði i, sé alls ekki þannig vaxin, að hægt sé að leggja hana til grundvallar fyrir framtíðarskipulagi þessa máls. - Og að því er snertir vernd fyrir útlendinga, þá vil ég minna hann á það, sem margir eru búnir að sýna fram á af þeim, sem bezt vit hafa á veiðiskap, að hingað til hafa fiskifræðingar álitið, að bannið væri bezt til þess að ala upp kolann handa enskum veiðiskipum, sem eru innan eða utan landhelgi, en meina aðgang íslenzkum fiskimönnum, sem vilja og geta hagnýtt sér þessa veiði. Það er ekki nema eðlilegt, að norður á Húsavík, þar sem enginn maður á dragnótaútbúnað og enginn vill skipta sér neitt af þessari veiði, hafi þeir horn í síðu þeirrar löggjafar, sem lofar mönnum sunnan af landi - og jafnvel Dönum - að ausa upp kolanum. En t. d. við í Vestmannaeyjum höfum aðra aðstöðu. Þar eru margir bátar, sem eiga dragnótaútbúnað og sem strax og sleppir af vetrarvertíðinni hugsa um að fara að hafa eitthvað upp úr sér með því að veiða kolann í dragnót. Þar, sem svo er ástatt, virðist mér, að löggjöfin eigi að sýna tilhlýðilega tilslökun, sem ekki þarf að vera neinum til skaða. Ég vil kannast við það, að dragnótaveiðar geti verið misjafnar hvað það snertir, hvort þær hafi nokkur áhrif á önnur aflabrögð. Inni á þröngum fjörðum og víkum getur það komið öðruvísi út en þar, sem veitt er fyrir opnu hafi, eins og hér við suðurströndina. Hvað suðurströnd landsins snertir og Faxaflóa, þá horfir þetta mál öðruvísi við og gæti komið til mála, að ástæða væri til, þegar reynsla fæst fyrir þessu, að gera önnur ákvæði um þrönga flóa og víkur. - Annars hefi ég ekki fleiri atriði að athuga í ræðu hv.þm. og læt þetta nægja að sinni, en ég býst við að fá tilefni til að tala meira síðar í umr.

Pétur Ottesen [óyfirl.]: Ég hefi í rauninni undrað mig töluvert á því, að hv.frsm. þessa máls eða meiri hl. sjútvn., því hún er sýnilega klofnuð í þessu máli, skuli byggja vonir sínar á framgangi þessa frv. á því, sem gerzt hefir á þinginu í þessu máli á undanförnum árum, því eins og kunnugt er, hefir þetta mál legið fyrir 3-4 þingum og alltaf verið fellt. Það, að slakað var til á þessum 1., var þess vegna gert í algerðu trássi við lögformlega afgreiðslu þessa máls. Það er náttúrlega rétt, að það tókst að skrapa saman með ógurlegum eftirgangsmunum, með því að sitja yfir mönnum stundunum saman, á skjal meiri hl. þm. til þess að skora á stj. að gera þá breyt., sem gerð. hefir nú verið.

Hvar liggur það skjal?

. Ég veit það ekki, en þær ástæður, sem bornar voru fram við 1. umr. fyrir þessu frv., hyggðust á því, að slíkt skjal hefði borizt í hendur stj., og ég hefi enga ástæðu til þess að rengja það út af fyrir sig, að slíkt skjal hafi komið fram, og að því leyti sé þetta rétt, en hitt hefði verið réttara, að birta þetta skjal og nöfn þessara manna í grg. frv., þar sem viðhöfð var eins óvenjuleg aðferð og raun var á í þessu máli, að setja bráðabirgðal. þvert ofan í afgreiðslu þingsins. Ég held þess vegna, að þessi von um aðra afgreiðslu í þessu máli en að undanförnu hljóti að vera byggð í mjög lausu lofti. Enda virðist mér það, bæði þegar maður lítur á ræðu hv.frsm. og afgreiðslu n. á þessu máli, að báðir þessir aðiljar séu farnir að draga mjög mikið í land frá því, sem áður hefir verið. Því eins og kunnugt er, hefir n. staðið óskipt að þessu máli oftast nær, ef ekki alltaf. Auk þess viðurkenndi hv.frsm. ýmislegt, sem fram hefir komið í þessu máli í seinni tíð og sýnir ljóslega skaðsemina, sem af dragnótaveiðunum leiðir inni á flóum og fjörðum. Hann tók undir þetta og viðurkenndi, að hann yrði að beygja sig fyrir þeirri staðreynd, að þetta væri hættulegt inni á flóum og fjörðum, en sagði, að öðru máli gegndi í Vestmannaeyjum, og þess vegna virðist mér, að hann sé kominn á þá skoðun, að það væri réttast að hafa sérákvæði um þetta, sem þá væru miðuð við sérstaka staðhætti. Þetta er ákaflega mikið undanhald frá því, sem þessi og aðrir stuðningsmenn þessa máls hafa haldið fram að undanförnu, þar sem þeir hafa talið þetta með öllu skaðlaust, og mótþrói gegn þeim byggist ekki á neinu öðru en því, að standa snönnum í vegi fyrir að auka afla sinn. Þar sem það er svo, að þessi staðreynd er farin að mótast inn í þá, sem fastast hafa haldið fram þessu máli, þá má það vera ljóst, að það er því síður ástæða til fyrir þingið nú en að undanförnu að gera slíka breyt., sem nú er búið að gera og farið er fram á, að þingið leggi blessun sína yfir. Því var haldið fram við 1. umr. þessa máls, að það hefði orðið nokkurt gagn af þessum bráðabirgðalögum, sérstaklega við sunnanverðan Faxaflóa. Það hefir borizt bréf til þingsins frá oddvita í einum hreppi suður á Garðskaga - í Gerðahreppi -, þar sem því er lýst, hverjar afleiðingar þessi lagasetning hefir haft fyrir þá í Garðinum, og af því að sá maður, sem skrifar um þetta, er gamall sjómaður, sem hefir stundað sjómennsku og verið við útgerð um 40 ára skeið og er auk þess glöggur maður á slíka hluti, þykir rétt, með leyfi hæstv. forseta, að rekja þráðinn í þessu bréfi. Hann fer fram á það í þessu bréfi sínu, að þingið vildi banna allar dragnótaveiðar í landhelgi við sunnanverðan Faxaflóa. Hann gengur ekki lengra en að fara fram á bann að því leyti er snertir hagsmuni þeirra, sem hann talar fyrir. En svo fer hann að gera grein fyrir því, á hverju þetta byggist, og segir, að ástæður fyrir beiðni þessari séu þær, sem hér segir: „Síðan við með reglugerð frá 11. júlí 1923 fengum landhelgi alfriðaða fyrir dragnót hér í sunnanverðum Faxaflóa og landhelgisgæzlan fór batnandi, hafa aflabrögð stöðugt farið vaxandi hér að haustinu, sem ég nú vil sanna með dæmi af einu skipi, sem ég hefi fengið skýrslu frá um afla þess frá 1928. Það haust, frá 15. ág. til 15. des., aflaði það fyrir kr. 4420,00, haustið 1929 fyrir kr. 5250,00, haustið 1930 fyrir kr. 6225,00 og svo haustið 1931 fyrir kr. 2650,00, frá 15. ág. til 15. sept., og ekkert frá þeim tíma, því þá var farið að skafa hér alla landhelgina með dragnót. Af framansögðu geta nú allir gert sér í hugarlund, hversu gífurlegt tjón þetta var fyrir hreppinn, þar sem hér voru um 15 skip búin að búa sig út til veiða með miklum kostnaði, en gátu svo ekkert aflað vegna dragnótanna. Tjónið er áreiðanlega ekki undir 50 þús. kr. þetta eina haust. Má því sjá, hvernig framtíð hreppsins lítur út, þar sem þetta haustfiskirí var það eina, sem hélt lífinu hér í fólki, því annan tíma ársins aflaðist hér sama og ekkert. Við vorum farnir að vona, að framtíð hreppsins væri borgið með sívaxandi afla að haustinu vegna bættrar landhelgisgæzlu“. Þetta sýnir, hvaða áhrif dragnótaveiðarnar hafa haft á aðrar fiskiveiðar í Garðsjónum. Það er kunnugt, hvernig ástatt var hér við Faxaflóann meðan menn höfðu ekki önnur tæki en opna báta til þess að sækja á sjó, að þá var það Garðsjórinn, sem var bezta og tryggasta fiskimiðið við flóann, því þar brást aldrei afli allan ársins hring, og þegar ekki fiskaðist vel á innmiðunum, þá fóru menn í þessa svo nefndu Garðtúra. Það eru þessar sömu stöðvar, sem nú er farið svo fyrir af völdum dragnótarinnar. Hann heldur svo áfram í bréfi sínu: „Við lestur umræðna á þingi um dragnótaveiðar sé ég, að þm. eru yfirleitt lítt kunnugir þessari veiðiaðferð, og vil ég því lýsa henni hér dálítið. Þegar verið er að fiska með dragnót á blautum leirbotni með smá botngróðri hér og hvar, safnast mikið af þessu í nótina með kolanum, klessast því þarablöðin inn í botni vörpunnar, svo að hún verður þétt og heldur öllu, sem í hana kemur, leðju og smáfiskseiðum. Þegar þessu er svo hleypt úr á þilfar bátsins, er stærsti kolinn tíndur úr, en öllum smáseiðum, sem þá eru dauð, og rusli fleygt fyrir borð. Geta allir séð, hvaða áhrif þetta hefir á ungviði nytjafiskanna, sem alast upp í landhelginni“. Ég ætla að staldra hér við lestur bréfsins og athuga í sambandi við þessar upplýsingar, hvaða þýðingu það hefir í sjálfu sér, sem verið er að tala um, að gefa út reglugerð um einhverja sérstaka möskvastærð á dragnótinni. Hv. þm.N.Þ., sem sjálfur hefir verið við slíkar veiðar og kynnzt þeim af eigin reynd, upplýsti í fyrra - og það kemur alveg heim við umsögn oddvitans -, að það hefir ekki nokkra minnstu praktiska þýðingu, þó ákveðið sé eitthvert lágmark um það, hvað möskvinn megi vera stór. Það er bara hégómaatriði. Það hefir enga þýðingu út af fyrir sig, þó stj. gefi út slíka reglugerð, sem mér virðist, að nefndin sé að ýta undir hana að gera með nál. Þá segir svo ennfremur í bréfi oddvitans: „Þó er, að mínu áliti, þetta ekki það versta við dragnótaveiðarnar. Hitt er verra og stórtækara og hefir lík áhrif fyrir fiskana í sjónum sem t. d. svartidauði hafði hér áður fyrir mennina, og það er, að þegar verið er að dragnótaveiðum á blautum botni, sem víða er innfjarða, þá hræra næturnar svo upp botninn, að sjórinn verður eintómt kolmórautt grugg, líkt og for, sem borin er á tún, sem ungviðið lifir ekki í til lengdar; er því viss dauði þess, sem ekki nægilega snemma getur forðað sér nógu langt í burtu“. Til viðbótar við það, að dragnæturnar drepa svona ungviðið, þá eru áhrifin af röskuninni í botninum mjög skaðleg vegna fullorðna fiskjarins. Oddvitinn segir t. d., að eins og þar sé ástatt, sé þetta ekki aðeins hættulegt þeim svæðum, þar sem dregið er um. T. d. þar, sem er harður straumur, verki það þannig, að gruggið, sem dragnæturnar rusla upp í botninum, berist langt vestur með landi, jafnvel sé sjórinn gruggugur langt suður með öllu Miðnesi, þegar dragnætur eru notaðar við Vogastapa: Og dæmi segir hann að séu til þess, að þótt nógur fiskur sé í Garðsjó áður en gruggið komi, þá hverfi hann jafnskjótt og það komi. Skal ég í þessu sambandi benda á fleiri dæmi því til stuðnings, að hér sé rétt frá sagt. Ég heyrði oft talað um það á þeim árum, þegar hér voru stundaðar mikið handfæraveiðar, að þegar fiskur var í göngum austur með söndum, þá fiskaðist vel á þeim skipum, sem voru á grynnstum sjó, því að þar var fiskurinn þéttastur. Þegar svo bar við, er fiskur var í göngu, að gerði austanrok, sem orsakaði mikið sandfok frá Rangárvöllum, þá hvarf fiskurinn af grynningunum og á haf út. Ég get bent á það, að þegar botnvörpu- og dragnótaveiðar voru hér óþekktar, var það svo þarna suður með Vogastapa og í Leirusjó, að þegar gerði moldrok af landi, hvarf fiskurinn af grunnmiðunum. Og það er vitanlega sama, hvort sjórinn gruggast af moldroki af landi eða fyrir það, að leðjunni í botninum er rótað upp með dragnótum. Það hefir sömu afleiðingar. Svo að þær fullyrðingar um skaðsamleg áhrif dragnótanna á þennan hátt eiga við fullkomnar staðreyndir að styðjast. Svo heldur oddviti Gerðahrepps þannig áfram: „Ég, sem nú í 46 ár hefi stundað sjó, átt heima allan þann tíma við sjó og gert út allar tegundir veiðiskipa, frá mótorbát til togara, og því fylgzt með öllum breytingum á sviði útgerðar, get ekki skilið, hvernig á því getur staðið, að löggjafana skyldi henda það, að leyfa nú botnvörpuveiðar í allri landhelgi landsins. Það hlýtur að vera af því, að þeir eru flestir ungir og þekkja því ekki áhrifin, sem togarar gerðu á grunnmiðin, þá þeir komu hér fyrst til lands og skófu alla landhelgi hindrunarlaust, þar sem þá var lítil eða engin landvörn.“ Það, sem hann segir hér um botnvörpuveiðar, á í raun og veru við dragnótaveiðar. Þetta skiptir þó ekki miklu máli, því að dragnætur skemma ekki minna en botnvörpur í þessu sambandi. Auk þess finnst mér skína í það í ummælum skipstjórans á varðbátnum fyrir Vestfjörðum, að það sé ekki útilokað, að dragnótabátar hafi líka hlera á veiðitækjum sínum. Það er það, sem Danir gera og Færeyingar, því að þeir hafa verið sektaðir fyrir það á Austurlandi að nota fleka við dragnótaveiðar. Ég er kominn langt með bréf þetta. Skal ég þó lesa hér nokkuð til viðbótar úr niðurlagi bréfsins. Þar stendur: „Það er sorglegt að vita til þess, að þegar búið er að kosta mörgum milljónum til landhelgisvarna og við nú eigum góð skip til að verja og nú er farinn að sjást mikill árangur af þeim vörnum, þá skuli sjálft löggjafarþingið leyfa botnvörpuveiðar í landhelgi allri. Það er grunur minn, að ef haldið verður áfram að leyfa dragnótaveiðar í landhelgi, þá verði það til þess að leiða hungur og hallæri yfir fleiri byggðarlög en Gerðahrepp, en það er fyrirsjáanlegt hér. Ég get ekki látið mér detta í hug annað en að þingið verði við þessari beiðni minni, þar sem nú er komin full reynsla fyrir því, að veiðar þessar gefa engan arð þeim, sem þær hafa stundað, heldur þvert á móti stórtap flestum“. Viðvíkjandi því, hve arðvænlegt það sé að stunda dragnótaveiði, bendir hann á það, að þegar svona var komið fyrir þeim við Garðsjó, að þeir gátu ekki aflað neitt með sínum venjulegu veiðarfærum, þegar búið var að eyðileggja miðin, þá tóku 2 bátar sig til og keyptu dragnótaveiðarfæri síðastl. sumar og stunduðu veiðar með þeim þar og annarsstaðar frá 15. júlí og fram eftir haustinu. Niðurstaðan varð sú, að þessar veiðar gáfu af sér aðeins klippt og skorið fyrir olíunni, sem þurfti til að knýja bátinn við veiðarnar. Enginn afgangur til að borga annan kostnað og ekkert fyrir fyrirhöfnina. Þá er líklegt, að minni árangur hverfi í ginnungagap það, sem veiðarfæri og annað kostar, sem til slíkra veiða útheimtist. Ég hefi nú bent á nokkur dæmi, sem sýna það, að hv.frsm. og n. séu farin að sveigja til hliðar í máli þessu frá því, sem áður hefir verið haldið fram. Nefndarmenn hafa, eins og kunnugt er, byggt á áliti fiskifræðinga í þessu efni. Það er sjálfsagt rétt að taka tillit til vísinda og rannsókna. En þar sem álit vísindamanna rekur sig svo grimmilega á reynslu manna, eftir þeim fengnu staðreyndum, sem hér ræðir um, um skaðsemdir dragnótaveiðanna, get ég ekki beygt mig svo fyrir vísindamönnum eða fræðimönnum, að ég loki augunum fyrir staðreyndunum. En fyrir þeim hafa þeir viljað loka augunum, sem viljað hafa rýmkun dragnótaveiðanna, sem hér ræðir um. En nú er það m. a. skýrt hjá hv.frsm., að hann vildi nú ekki eins undirstrika ályktun fræðimanna og ganga fram hjá staðreyndunum. Mér finnst mál þetta horfa svo við nú, að ekki ætti að slaka svo til á þessum lögum sem nú er gert með bráðabirgðal., og þar sem alltaf bætist við ný og ný reynsla fyrir því, að hér sé stefnt til mesta ófarnaðar með því að gera nokkrar tilslakanir frá þessum 1., þá ætti það ekki að enda þannig, að hæstv.Alþ., fulltrúasamkoma þjóðarinnar, fari nú að samþ. slíkar tilslakanir. Þar sem hæstv.Alþ. hefir á undanförnum árum fellt þessar tilslakanatill., ætti það nú, eftir meiri fenginni reynslu um skaðsemdir dragnótaveiðanna, að fella þær með enn meiri atkvæðamun en áður. Eitt atriði vildi ég enn minnast á í ræðu hv.frsm. Hann sagði, að þeir menn hefðu sérstaklega horn í síðu dragnótaveiðanna, sem ekki fengjust sjálfir við þann veiðiskap, heldur hefðu aðkomumenn hann með höndum í nánd við þá. Ég hefi bent á það, að það hafa engu síður komið mótmæli frá þeim stöðum, þar sem heimamenn hafa tekið þátt í þessum veiðiskap. En viðvíkjandi þeim, sem ekkert hafa við hann fengizt til þessa, og því, að þeir gætu snúið sér að þessari veiði, vil ég segja það, að það er ófýsilegt að gera það, þar sem reynslan hefir orðið sú, að uppskeran af henni hefir orðið sáralítil og í mörgum, mörgum tilfellum hefir veiði þessi verið langt fyrir neðan það að bera sig. Mönnum er nokkur vorkunn, þó þeir fari ekki að braska við að afla sér þessara tækja. Hitt er eðlilegt, að menn leiti þess, að fá lagavernd gegn því tjóni, sem dragnótaveiðar valda mörgum mönnum hér á landi, og setji sig á móti slíkum tilslökunum, sem hér er um að ræða.

Dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Ég ætla, að það hafi verið tekið fram við 1. umr. þessa máls, að ástæðan fyrir því, að bráðabirgðal. vöru sett, var áskorun frá meiri hl. þm. í báðum d. Ég verð að segja það, að mér fannst ekki vera hægt að fara á móti slíkri ósk, jafnvel þótt þetta væri ekki gert á þinglegan hátt. En ef einhvern þeirra hv.þm., sem undir þessa áskorun rituðu, iðrar þess, þá er tími til að sýna það nú í verki, og mun það látið fyllilega reiðilaust af mér. En viðvíkjandi því, hvort nokkurt gagn hafi orðið að þessum lögum, vil ég benda á, að um það fer tvennum sögum. Ég held, að þess hafi verið getið við 1. umr., að fiskiritið Ægir segir, að þetta hafi orðið mörgum mikil hjálp í atvinnuleysinu. Ef það er rétt, þá er hér ekki unnið fyrir gýg. Það er alltaf nokkurs virði að veita hjálp í atvinnuleysi. Annars veit ég ekki fyrir víst, hvort þetta er rétt, en um það er deilt. Ég hefi tekið eftir því, að n. telur, að reglugerð sú, sem gert er ráð fyrir í 1. gr. bráðabirgðal., muni ekki hafa verið gefin út. En hún var gefin út 2. okt. f. á. og var birt í Stjtíð. Það stóð lengi á þessu, en stjórnarráðið beið eftir till. um möskvastærð o. fl. frá Fiskifélaginu. Út af fyrirspurn hv.þm.N.-Þ. vii ég taka það fram, að ég vissi ekki, að mál þetta yrði tekið aftur á dagskrá í dag, og hefi því ekki athugað það atriði, sem hann spurði um. Skal ég taka þetta til athugunar fyrir 3. umr., og vona ég, að það sé nóg. Einnig skal ég athuga, hvort fært sé að bera fram brtt. samkv. ósk hans. Ég sé það í hendi mér, að ef allar þessar reglugerðir, sem út hafa verið gefnar, falla niður, verður lítið gagn að þessum 1. Skömmu áður en þessi 1. voru gefin út komu margir formenn til mín til þess að biðja um þau. Þessir menn fá ekki uppfylling sinna óska, ef reglugerðin fær ekki að standa. En svona eru skoðanirnar skiptar, að frá héraði, sem er mjög nálægt heimkynni þessara formanna, koma eins harðdræg mótmæli eins og hv.þm. Borgf. las upp. Ég sé ekki annað en að meiri hluti þings verði að ráða hér úrslitum. En hvernig sem sá úrskurður verður, verður augsýnilega mjög greinilegur ágreiningur um réttmæti hans. Ef hér suður með sjó á að halda uppi banni gegn dragnótaveiðum í landhelgi, án allra tilslakana, er það sýnt, að þar verður að hafa varðskip að staðaldri. Og það getur orðið ríkinu dýrt.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Ég minnist þess, að haustið 1930 var mikið um það talað, hver forgangur væri orðinn í Miðnessjó og Garðsjó vegna dragnótaveiða. Þá var sótt svo fast á með veiðina, að nærri því horfði til vandræða. Og ég held, að þáv. dómsmrh. og þm. kjördæmisins hafi hvor í sínu lagi orðið að fara til þess að sætta hlutaðeigendur. Þetta sýnir, að sótt hefir verið fast á með það að fá leyfi til þessara veiða. Ég hygg, að það hafi með öðru ýtt undir þá, sem vildu slaka til frá ákvæðum 1. í þessu efni, að menn vildu svo ákafir draga sig eftir þessari björg. Og ekki var búizt við því, að nein vandræði mundu af því hljótast. Hv. þm. Borgf. er fylginn andófsmaður frv. um, að nokkuð sé slakað til í þessu efni. Ég hefi áður flutt þetta mál á þeim grundvelli, að hin ýmsu héruð landsins hefðu sjálfsákvörðunarrétt í þessu efni. Hann sagði, að ég væri farinn að fella mig við það. En upphaflega áleit ég, að héruðin ættu að hafa þennan sjálfsákvörðunarrétt um það, hvort dragnótaveiðar skyldi leyfa í landhelgi þeirra. Það virðist svo, að sumstaðar þar, sem horfið hefir verið að þessum dragnótaveiðum, hafi ekkert gagn af hlotizt, en þeir, sem það hafa gert, telji sig hafa haft af þeim ógagn eitt. Aftur þekki ég marga, sem telja sig hafa mikið gagn haft af þeim, en ekki hafa þó sent þinginu neitt skriflegt um það. Nú hefir hv.þm. Borgf. fengið nýtt gagn í málinu, þar sem er bréfið frá oddvitanum í Gerðahreppi. Ég álít, að þessi ágæti oddviti vilji sanna of mikið í málinu til þess, að maður geti reitt sig á, að hans álit sé óbrigðult í þessu efni. Hvers vegna er það, ef það kemur fyrst í ljós nú, að gruggið í sjónum fyrir Vogastapa er dragnótunum að kenna? Þetta grugg, sem sagt er, að spilli svo mjög fyrir fiskveiðum í Garðsjó, á að vera eingöngu af þessari ástæðu. Í Faxaflóa er búið að fiska ógrynni með veiðarfærum, sem ekki spilla botninum síður en dragnæturnar, á tímabili, sem er hátt upp í mannsaldur. Hvers vegna er þetta grugg í Garðsjó aðeins nefnt nú í sambandi við dragnótaveiðarnar, en ekki áður í sambandi við togaraveiðarnar? Annars sýnir orðalag bréfsins það, að bréfritaranum hættir til að ýkja, því að hann gerir engan mun á dragnótaveiðum og botnvörpuveiðum. Nú er það kunnugt, að þeir menn, sem hafa gert það að lífsstarfi sínu að rannsaka sjávarbotninn og lífið í sjónum, fiskifræðingarnir, hafa í ritum sínum gert greipilega upp á milli þess, hve mikið botnvarpa og dragnót skemma. Telja þeir dragnótina skemma hverfandi lítið hjá því, sem botnvarpan gerir. Hitt kannast ég við, að fyrir suðurströnd landsins er það algengt, að þegar fiskur gengur á grunnið, svo sem 3 faðma dýpi, í göngum og hvassviðri gerir og sandfok af landi, þá flýr fiskurinn frá landi. En þetta á ekkert skylt við gruggið í Garðsjó, og það er eðlilegt, að fiskarnir uni því ekki. Annars er það ekkert nýtt hér við Faxaflóa, að andstaða sé mikil á móti nýjum veiðiaðferðum. Hún hefir verið mjög æst á vissum tímabilum. Það er vitanlegt, að það var mikil andstaða gegn þorskveiðinni í Faxaflóa á sínum tíma. Og þegar menn nú lesa allt það, sem sagt var þá um þetta, líta þeir það í allt öðru ljósi. Margt af því er jafnvel broslegt. Það hefir komið fyrir, að menn hafa haldið, að gufuskipaferðir mundu spilla fyrir fiskveiðunum. Svona öfgar í sambandi við veiðiaðferðir hafa aðallega átt heima hér við Faxaflóa. Mér finnst, að ályktun bréfritarans beri allmikinn svip af þessum öfgum, þar sem hann líkir dragnótaveiðunum að skaðsemd fyrir ungfiskinn í sjónum við svartadauða hér á landi fyrr á öldum. Finnst mér því ekki hægt að hugsa sér að leggja álit oddvitans í Gerðahreppi sem grundvöll undir afstöðu Alþingis í einu og öllu um þetta mál. Ég verð að biðja hæstv.dómsmrh. afsökunar á því, að ég hefi ekki séð þessa reglugerð, sem hæstv. ráðh. upplýsir nú, að hafi verið birt í Stjtíð., og skal ég þá um leið geta þess, að enginn af okkur sjútvnm. vissi um þessa reglugerð. Út af því, sem hv.þm. Borgf. sagði í sambandi við þessa reglugerð, að ákvæðið um möskvastærðina væri þýðingarlaust með öllu - og virtist hv.þm. fyrst og fremst byggja þetta á áliti oddvitans í Gerðahreppi, sem hann virðist hafa allt vit sitt í þessu máli frá - vil ég segja það, að þetta er út í bláinn mælt. Þótt botninn kunni að vera svo í einstökum tilfellum eins og hv.þm. lýsti, að hann loki fyrir allar glufur, er botnlagið þó ekki eins alstaðar, heldur sumstaðar sendinn botn, sem ekki sezt í veiðarfærin, enda mætti það undarlegt heita, ef Danir, sem eru með fremstu þjóðum í þessum veiðiaðferðum, hefðu sett þetta ákvæði um möskvastærðina algerlega út í bláinn. Sannleikurinn er líka sá, að þetta ákvæði um möskvastærðina er alstaðar sett af sömu ástæðum, til þess að koma í veg fyrir, að ungviðið drepist. Las ég hér í fyrra upp álit norsks vísindamanns, sem raunar heldur því fram, að ungviðið sé í fullu lífi eftir að því hefir verið hent í sjóinn aftur. Hv. þm. Borgf. þóttist viss um, að þetta mál yrði steindrepið hér á þinginu að þessu sinni, og vildi hann jafnvel halda því fram, að sjútvn. væri nú á undanhaldi í málinu. Þetta er ekki rétt. N. stendur óskipt að frv. í öllum aðalatriðum, en tveir nm. hafa að vísu eitthvað að athuga við einstök atriði frv. Þrátt fyrir einstakar raddir, eins og oddvitans í Gerðahreppi, um það, að dragnótaveiðarnar valdi fiskileysi, sem alls ekki er sannað, og eins þótt einstakir menn hafi orðið fyrir vonbrigðum og ekki haft eins mikið gagn af veiðunum eins og skyldi, stendur sú staðreynd óhrakin eftir sem áður, að dagnótaveiðarnar, reknar af viti með hæfilegum tilkostnaði, auðvitað með því fororði, að sæmilegt verð fáist fyrir fiskinn, verða einn af bjargræðisvegum þeirra sjómanna, sem vilja nota sér þessi veiðarfæri og kunna með þau að fara. Byggir n. aðstöðu sína til málsins einmitt fyrst og fremst á þessu, og vill enda ekki heldur stuðla að því, að veiðarfærin, sem til eru í landinu, grotni niður, eins og hv.þm. Borgf. var að tala um, því að vitanlega grotna þau niður, ef mönnum er meinað að nota þau. Hvað við blasir í þessu máli á hina höndina, þá hefi ég oftsinnis bent þeim hv.þm. Borgf. og hv.þm.N.-Þ. á það, að það er staðreynd, að 9/10 af kolaveiðunum hér við land lenda hjá Englendingum, en aðeins 1/10 fellur í skaut innlendra fiskiskipa, og áframhaldandi bann við að veiða kola í dragnætur stuðlar að því, að þessi ófarnaður haldist áfram. Þessarar staðreyndar mega andstæðingar frv. og allra tilslakanna á dragnótaveiðalöggjöfinni minnast, því að þrátt fyrir umkvartanir stýrimannsins á „Jóni Finnssyni“ og oddvitans í Gerðahreppi, verður kjarni þessa máls ávallt þessi hinn sami, hvort við eigum að halda áfram að ala kolann upp handa Englendingum eða ekki.

Pétur Ottesen [óyfirl.]: Það má segja, að hv.frsm. hefir sótt í sig veðrið nú í sinni seinni ræðu frá því, sem var í fyrri ræðunni, því að nú var ræðutónn hans í þessu máli orðinn hinn sami og á undanförnum þingum. Ætla ég, að þetta stafi af því, að hv.frsm. hefir hlaupið nokkurt kapp í kinn, eins og gengur, og sé meir að marka hina fyrri ræðu hans um hið sanna innræti hans í málinu, því að hana flutti hv.þm. rólegur og áður en kappsemin hafði leitt hann í sama farveginn og á undanförnum þingum í þessu máli. Hv. frsm. vildi nota það sem ástæðu fyrir að slaka á. dragnótaveiðalöggjöfinni, að erfitt hefði reynzt að halda banninu uppi suður með sjó, enda hefði það verið brotið fyrir 2 árum. Í samræmi við þetta ætti þá vegna landhelgisbrotanna að leyfa Englendingum, Þjóðverjum og öðrum landhelgisbrjótum að veiða í landhelgi. Röksemdafærslan er jafnfjarstæð í hvorumtveggja þessum tilfellum. Hv. frsm. kvaðst vilja standa á þeim grundvelli að viðurkenna sjálfsákvörðunarrétt héraðanna í þessum efnum. En hvað koma þá hv.frsm. til þess í vor að ganga hér um á milli þm., til þess að fá þá með undirskriftum til að skora á stj. að afnema þennan sjálfsákvörðunarrétt héraðanna? Ég ætla, að það sé nefnilega af slysni, að frv. tekur ekki þennan rétt af héruðunum til fulls, og hefir það að þessu leyti ekki náð þeim tilgangi, sem því var ætlað að ná, að láta stj. ganga í vatnið og slaka algerlega til á löggjöfinni og þannig að ganga í berhögg við yfirlýstan vilja Alþingis í þessu máli. Hv. frsm. talaði um það mikla gagn, sem sumstaðar hefði orðið af dragnótaveiðunum. Hefi ég bent á það áður, að þetta gagn, sem á að hafa orðið af dragnótaveiðunum, er ekki mikið, þegar allt er athugað, sem hér skiptir máli, heldur sáralítið, því að ég vil ekki neita því, að eitthvað kunni það að vera. Það verður nefnilega að athuga, hvort ógagnið, sem dragnótaveiðarnar leiða yfir aðra, er ekki meira en gagnið, sem einstaklingar þeir, sem við þessar veiðar hafa fengizt, hafa af veiðunum, en ég hefi sýnt fram á það, að dragnótaveiðarnar valda stórmiklu tjóni fyrir þá alla, sem stunda fiskiveiðar með öðrum veiðiaðferðum. Það er lafhægt að færa rök að því, að togararnir hefðu gagn af því að veiða í landhelgi, en engu að síður er þeim þó bannað að veiða í landhelgi, af því að tillitið til hagsmuna allrar þjóðarinnar er látið sitja í fyrirrúmi fyrir tillitinu til hagsmuna einstakra togaraeiganda, sem gagnið af landhelgisveiðunum félli einum í skaut. Á nákvæmlega þessu sama byggist bannið gegn dragnótaveiðunum. Menn mega ekki loka augunum fyrir ógagninu, sem dragnæturnar valda, þegar talað er um gagnið af þeim, og við, sem stöndum á móti öllum tilslökunum á löggjöfinni, höfum einmitt fært óyggjandi rök fyrir því mikla ógagni, sem dragnótaveiðarnar hafa í för með sér fyrir aðrar veiðiaðferðir. Hv. frsm. var eitthvað að tala um, að það væri undarlegt, að ekki hefði verið amazt við botnvörpunum suður með sjó um síðustu aldamót, þegar botnvörpuveiðar voru að byrja hér, á þeim grundvelli, að sjórinn gruggaðist upp og botnvörpurnar hefðu skaðvænleg áhrif á aðrar fiskiveiðar. Auðvitað grugguðu botnvörpurnar upp, þegar þær voru notaðar á sömu miðum og dragnæturnar eru notaðar á, en þegar togað var úti í flóa, gætti þess minna, að ég ekki tali um, þegar togað var á hörðum botni. Annars fæ ég ekki séð, að það geti verið neinn munur á því, hvort óhreinindin berast ofan úr landi eða þeim er rótað upp úr óhreinum botni, enda er það viðurkennt, a. m. k. að því er suðurströndina snertir, að þetta fæli fiskinn frá, og dragnótaveiðarnar eru að þessu leyti líka óheppilegar. Hv. frsm. vitnaði í ýmsar samþykktir, sem fyrr meir voru gerðar viðvíkjandi þorskveiðum og gufuskipaumferð. Þótti mér hv.frsm. seilast helzt til langt til þess að geta komið þessu við í þessu máli, enda getur það varla verið deilumál, að botnvörpuveiðarnar eru mjög skaðlegar, einmitt af því, að þær drepa ungviðið jafnt og nytjafiskana. Er þetta og viðurkennt af öllum þjóðum með sérstakri löggjöf til þess að takmarka þessar veiðiaðferðir, og þýðir ekki að vera að vitna í þetta. Má og vitna í ýmislegt frá fyrri tímum, sem okkur nútímamönnum sýnist hafa verið ástæðulaust, og að ætla að heimfæra samþykktarbönnin gegn gufuskipaumferðinni undir þetta mál, nær því alls ekki marki. Hv. frsm. vildi halda því fram, að ákvæðið um möskvastærðina væri til mikils öryggis í þessum efnum, og er það að vísu rétt, að slík ákvæði hafa sumstaðar verið sett, en engu að síður er það þó viðurkennt af öllum, sem til þessara mála þekkja, að ekkert lið er að þessu, af því að þegar botnvarpan er dregin upp, síast sílin ekki úr, varpan límist saman af sandi og leir og verður ein samfelld húð, svo að sílin komast ekki út, enda er ekki um þetta deilt af mönnum, sem þekkingu hafa á þessum veiðum. Það er því ekki hið minnsta lið í því, þótt sett séu einhver ákvæði um möskvastærðina í dragnótunum. Í löggjöf okkar um lax- og silungsveiði eru ákvæði um ákveðna möskvastærð, og þar koma þessi ákvæði að gagni, af því að smásílin komast út í gegnum möskvana, enda er lax- og silungsnetunum lagt í hreint vatn, en svo er ekki, þegar um dragnætur er að ræða. Hv. frsm. lét orð falla um það, að ég hefði áður í þessu máli vitnað til reynslu annara þjóða, en léti mér nú nægja að vitna til oddvitans í Gerðahreppi. Að ég ekki nú hefi vitnað í erlenda reynslu, stafar fyrst og fremst af því, að ég hefi svo oft gert þetta áður, að ég hélt satt að segja, að þm. ætti að reka minni til þess, en að ég vitnaði í þessa innlendu reynslu þarna suður frá, var af því að sérstakt tilefni gafst til þess, þar sem það hefir einmitt verið notað sem höfuðröksemd fyrir bráðabirgðal., hversu mikið væri af þessum veiðum í Faxaflóa sunnanverðum. Hér hefir oft verið vitnað til þess, hve Danir ættu mikla tekjugrein, þar sem dragnótaveiðarnar eru, en mönnum hefir hinsvegar eins og láðst að draga það fram jafnframt, að nú er svo komið um Dani í þessum efnum, að þeir hafa séð, að við svo búið mátti ekki lengur standa, og hafa þeir nú leitt í lög heimild fyrir viðkomandi héruð til að setja samskonar hömlur um dragnótaveiðar og í gildi eru hér á landi, en hv.frsm. vill fella niður. Í sambandi við dragnótaveiðar Dana er og gott að minnast þess, að þar er ekki nema um 2 fiskitegundir að ræða aðallega, kola og ýsu, sem dragnætur eru bezt lagaðar til að veiða. Skaðsemi dragnótanna kemur því þar ekki fram á sama hátt og hér, þar sem þetta er aðalveiðiaðferðin og eyðileggur því ekki fiskveiðar með öðrum hætti. Danir hafa þannig gagn af þessum veiðum, án þess jafnframt að þurfa að þola það ógagn, sem dragnæturnar leiða yfir aðra fiskimenn. Þetta verða menn að hafa í huga í þessu sambandi. Menn verða að gera sér ljóst, hvílíkt tjón dragnótaveiðarnar leiða yfir aðrar fiskiveiðar og þá alla, sem á þeim lifa, áður en farið er að leyfa hér dragnótaveiðar í algleymingi.

Björn Kristjánsson Hv. þm. Borgf. hefir talað svo vel og skörulega fyrir þeim málstað, sem ég fylgi, að ég sé ekki ástæðu til að bæta við þetta nema nokkrum orðum, og vil þá fyrst þakka hv.frsm. fyrir það, að hann hefir vitkazt í málinu og sækir það nú ekki með sama kappi og á undanförnum þingum. Hv. þm. Borgf. dró það rækilega fram, hve dragnótaveiðarnar hafa skaðvænleg áhrif á aðrar fiskveiðar. Við andstæðingar frv. leggjum sem sé aðaláherzluna á þetta, að skaðinn, sem af dragnótaveiðunum leiðir, sé miklu meiri en það gagn, sem þeim fylgir. Það má ekki líta eingöngu á málin frá sjónarmiði þeirra, sem hagsmuni hafa af dragnótaveiðunum, heldur verður líka að líta á þetta frá sjónarmiði þeirra annara, sem fá ekki að vera í friði fyrir þessum veiðum og bíða þeirra vegna stórskaða. Ennfremur benti hv.þm. Borgf. réttilega á það, að þessi rýmkun á löggjöfinni væri fyrst og fremst gerð fyrir Dani og Færeyinga, enda kom það og fram í ræðu hv.frsm., að stórir bátar væru of dýrir til þessara veiða, en minni bátar verða aðeins notaðir þar á landinu, sem gott er um samgöngur til að koma kolanum á erlendan markað, en svo hagar ekki til alstaðar á landinu, t. d. ekki á Norður- og Austurlandi, nema part úr sumrinu 1931, en hvorki áður né síðar. Ef fara á að staðfesta þessi lög, tel ég ósæmilegt að gera það öðruvísi en svo, að héruðin hafi sjálfsákvörðunarrétt um það, hvort þau vilja leyfa dragnótaveiðarnar að einhverju leyti eða ekki, og með öllu óverjandi að troða slíkri rýmkun á dragnótaveiðunum upp á landshlutana, þótt þetta væri útlendingum til gagns. Mér þótti leiðinlegt, að hæstv.dómsmrh. skyldi ekki hafa tök á að svara þeirri spurningu, sem ég lagði fyrir hann hér við 1. umr., en ég mun eftir atvikum láta mér nægja, að hæstv. ráðh. hefir gefið loforð um að flytja brtt. við frv., til þess að tryggja sjálfsákvörðunarrétt héraðanna, ef þessa skyldi reynast með þurfa.

Við fellum frv. strax við þessa umr.

. Ég get að sjálfsögðu tekið undir það með hv.þm. Borgf., að fella eigi frv. strax við þessa umr. En færi svo, að það takist ekki, verð ég þó að treysta því, að hæstv.dómsmrh. komi fram með brtt. í þessa átt, sem hann gaf undir fótinn með, - þ. e. a. s. ef hann kemst að þeirri niðurstöðu, að lögin hafi verið ranglega framkvæmd á síðasta ári Hv. frsm., þm. Vestm., var að tala um það eins og stundum áður, að við, sem berjumst á móti því, að rýmkun verði gerð, vildum helzt hlynna að útlendingum, sem taka 9/10 alls kola, sem veiddur er hér við land. Ég mótmæli ekki, að aflaskýrslurnar kunni að vera nærri sanni. En það er ekki sérstaklega vegna kolans sjálfs, sem ég berst á móti rýmkun dragnótaveiðanna, því í mínu kjördæmi stunda menn ekki skarkolaveiðar, eins og kunnugt er. Ég legg aðaláherzluna á friðun vegna þess, að ég veit, að þessar kolaveiðar gera stórskaða öðrum fiskiveiðum. Og þó við með friðuninni ölum upp eitthvað af kola handa útlendingum, þá sé ég ekkert athugavert við það. Hitt væri miklu athugaverðara, ef við leyfðum Dönum og Færeyingum að stórspilla fiskiveiðum uppi í landsteinum, til þess eins að spilla kolaveiði Englendinga utan landhelgi. Ég ætla ekki að orðlengja meira, en vona, að hv.þm. sjái það vænlegast að fella þetta frv. þegar, svo að ekki þurfi að þræta um það á þessu þingi.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Ég tók eftir, að hv.þm. Borgf. hélt því sama fram nú sem áður, að möskvastærðin hefði litla sem enga þýðingu fyrir ungviðið. En þetta kemur algerlega í bága við það, sem fiskveiðadirektör Norðmanna, herra Bjerknes, hélt fram, þegar frv. var lagt fyrir norska þingið einmitt um að setja reglugerð um möskvastærð. Ég minntist á þetta í fyrra og las upp frv. þar að lútandi, til þess að sannfæra hv.þm. Hann hélt því fram, að takmarka ætti veiðina með reglugerð um möskvastærð. Hann bætti því við, að hann teldi kolann ekki saka, þótt veiddur væri í snurpinót oftar en einu sinni og strax sleppt aftur. Kveðst hann hafa komizt að þessari niðurstöðu á fiskirannsóknaferðum sínum. Mér virðist ekki þýðingarlaust í þessu máli, að slíku reglugerðarákvæði um möskvastærð er beitt í nágrannalöndum okkar, þar sem veiðar þessar hafa verið stundaðar miklu lengur en hér. Þá vildi ég í sambandi við það, að ég ætti að vera horfinn frá þeim grundvelli, sem ég hefi staðið á í þessu máli, biðja hv.þm. að athuga frv., sem ætlazt er til að breyta, eins og það liggur fyrir. Ég sé ekki, að samkv. till. sjútvn. sé verið að ráðast neitt sérstaklega á sjálfsákvörðunarrétt héraðanna, ef frv. er samþ. Hvernig yfirvöld landsins eða aðrir kunna að skýra þetta mál, skal ég ekki um segja, en ég legg þó þann skilning í það, að hvorki ég né sjútvn. höfum ráðizt neitt með frv. þessu á ákvæði 8. gr.l. frá 7. maí 1928, svo að fullyrðingar hv.þm. Borgf. ná ekki til okkar í þessu efni. Ég býst nú ekki við, að neinir álíti rétt að fella þetta frv. á þessu stigi málsins, nema þeir, sem eru æstastir andstæðingar kolaveiðanna, vitandi þó, að bannið kemur mest öðrum en Íslendingum til góða. Það er ekki undanhald, þótt ég kannist við, að snurpinótaveiðar geti í sumum tilfellum komið eitthvað að sök gagnvart öðrum veiðum. Ég er ekki svo blindur að halda fram öðru en því, sem ég veit, að er rétt. En það verður sjálfsagt alveg eins að hausti, eða þegar liður á sumarið, að stór hluti sjómanna veit ekki, hvar helzt eigi að slá sér að. Það lítur ekki svo bjart út fyrir síldarútveginum, að ástæða sé að ætla, að það hallist fleiri á þá sveif en undanfarið. Þess vegna tel ég mjög varhugavert - svo að ég segi ekki meira -þó að einhverjar óánægjuraddir heyrist gegn l. þessum, að fella þau ákvæði úr gildi, sem heimila ísl. vélbátum að draga sér björg með dragnótum þann hluta ársins, sem hér er gert ráð fyrir. Ég vona því, að hv. deild leyfi málinu til 3. umr. E. t. v. verður á þeim tíma tækifæri til að athuga, hvernig eigi að skýra frv. En mér finnst það satt að segja fyrir mitt leyti liggja ljóst fyrir, þegar það er borið saman við l.

Pétur Ottesen [óyfirl.]: Ég skal bara út af því, sem hv.frsm. sagði, að með þessu væri ekki gengið á sjálfsákvörðunarrétt héraðanna, henda á sem dæmi, að samkv. þessu frv. er tekinn einn og hálfur mán. af þeim tíma, sem héruðin hafa nú ráð yfir að ákveða, hvort dragnætur skuli notaðar eða ekki. Þegar í þessu atriði er gengið mjög hastarlega á ákvörðunarrétt héraðanna. Og þegar dragnótaveiðar eru opnaðar einmitt frá miðjum júlí til ágústloka, þá er það beinlínis til þess að kalla á Dani og Færeyinga inn í ísl. landhelgi, sem nú hafa sama rétt til fiskveiða hér við land og landsmenn sjálfir. Það hljóta allir að sjá, að hér er um fullkomna réttarskerðingu að ræða, og hana hættulega. Vitanlega er líka meiningin með þessu - það sýnir framkvæmd l. í sumar sem leið - að hefja upp með þessu allan sjálfsákvörðunarrétt, sem um er að ræða í þessu efni. Hv. frsm. sagði, að þetta kæmi útlendingum að góðu; þeir veiddu 9/10 af kolanum, sem veiddur er í nánd við Ísland. Hvers vegna? Vitanlega af því, að Íslendingar, sem stunda veiðar utan landhelgi, álíta arðvænlegra að stunda þorskveiðar en kolaveiðar. Þess vegna leggja þeir ekki líkt kapp á kolaveiðar og t. d. Englendingar. Ennfremur vil ég út af skrafi hv.þm. um það, að við viljum friða kolann fyrir útlendingum, benda honum á það, sem er fullkomin staðreynd í þessu máli. Við það að vera að rótast með dragnótum inni á flóum og fjörðum, þar sem þorskur, ýsa og annar nytjafiskur hefst við á grunnmiðunum, þá er fiskurinn fældur og hrakinn út fyrir landhelgina. Og hvert? Beint í kjaftinn á útlendu veiðiskipunum, sem eru utan við landhelgilínuna. Þetta er kannske alvarlegri hlutur en menn gera sér grein fyrir hér á hv. Alþingi. En ég hefi viljað gera mitt til, að öll alvöruhlið þessa máls yrði uppmáluð fyrir fulltrúum þjóðarinnar áður en þeir rétta upp hendurnar til úrslita um það, hvort eigi að leiða þennan ófögnuð inn í þjóðfélagið eða ekki.

Frm. (Vilmundur Jónsson) Ég vil aðeins beiðast þess, að málinu verði vísað til 2. umr. Ég geri sjálfur ekki uppástungu um að vísa því í n., tel það óþarft, en set mig ekki á móti því að vísa því í sjútvn., ef aðrir stinga upp á því.

Flm. (Jón Baldvinsson) Þegar frv. um eignarnámsheimild á löndum og afnotarétti landa handa Hafnarfjarðarbæ voru hér til umr. um daginn, gerði ég þegar ráð fyrir að bera fram breyt. í þá átt, að meiri lönd yrðu tekin eignarnámi til handa kaupstaðnum en þau gerðu ráð fyrir. Frv. þessi, sem flutt voru af hv. 5. landsk. og hv.þm. Hafnf., hljóðuðu um eignarnám á býlum á Hvaleyri við Hafnarfjörð og afnotarétti landsvæðis í Garðalandi. Þar sem nú frv. þessi taka aðeins yfir lítinn hluta þess lands, sem teljast verður rétt, að Hafnarfjarðarbær fái til umráða, þá hefi ég flutt frv. þetta, þar sem farið er fram á, að taka megi eignarnámi sumpart erfðafestulönd og sumpart lönd, sem seld hafa verið á leigu til lengri tíma. Og til viðbótar þessu land, sem selt hefir verið á leigu Eyjólfi Jóhannssyni framkvstj. hér í Rvík, land, sem talið var, að fallið hefði í hlut jarðarinnar Bakka í Garðahreppi og Eyjólfur hafði ábúðarrétt á. Þetta land liggur á sömu slóðum og lönd þeirra Hermanns Jónassonar og Tryggva Guðmundssonar. Þá legg ég ennfremur til, að tekinn verði eignarnámi afnotaréttur jarðanna Digraness og Kópavogs í Seltjarnarneshreppi. Þó er ekki ætlazt til að taka afnotarétt allra jarðanna, því gert er ráð fyrir, að hvoru býlinu um sig fylgi 20 ha. af ræktanlegu og ræktuðu landi. Þá er í fjórða lagi lagt til, að taka megi land jarðarinnar Arnarness í Garðahreppi, sömuleiðis að undanskildum 20 ha. Í fimmta lagi er lagt til, að taka megi allt óræktað land jarðarinnar Jófríðarstaða í Hafnarfirði. Um a- og b-lið 1. gr., afnotarétt Hvaleyrar og landsvæði þeirra Hermanns Jónassonar og Tryggva Guðmundssonar úr Garðatorfunni, hefir nokkuð verið rætt hér áður. Aftur hefir ekkert verið minnzt á jarðirnar Kópavog, Digranes, Arnarnes og land Jófríðarstaða. Eins og hv. dm. mun kunnugt, hafa komið fram sterkar óskir frá Hafnfirðingum um að fá aukið land eða lönd, er þeir geta notað til ræktunar. Þessi áhugi hefir skiljanlega aukizt, þegar atvinna til sjávarins tók að þverra, og hugir manna beindust því til landsins. Eru því með öllu ómakleg þau ummæli, sem fallið hafa hér áður undir umr. um þessi mál, sérstaklega hjá hv. 5. landsk., að Hafnfirðingar hafi á undanförnum árum sýnt lítinn áhuga á ræktunarmálum, og það því fremur, þegar þess er gætt, að allt fram á síðustu ár hefir atvinna bæjarbúa nær eingöngu verið bundin við sjóinn. Auk þess, sem áhugi á ræktun, a. m. k. í stórum stíl, hefir fyrst vaknað til alvöru á síðastl. 15-20 árum, og það meira að segja hjá bændum, sem einvörðungu hafa stundað landbúnað. Er þess því ekki að vænta, að aðrir þegnar þjóðfélagsins, sem aðra atvinnuvegi hafa stundað, taki þeim fram, sem sjálfir eiga að hafa lífsframfærslu af ræktun landsins og gróðri jarðarinnar. Löndin hafa legið ónotuð allt frá landnámstíð fram að síðustu árum, enda þótt nægilegur vinnukraftur hafi lengst af verið til í sveitunum til þess að yrkja þau. Áhuginn fyrir ræktuninni og þekkingin vaknar fyrst nú hin síðustu ár. Má því til sönnunar t. d. nefna, að enda þótt góðar mýrar og ræktanlegar hafi legið rétt hjá túnunum, þá er það fyrst nú á síðustu árum, sem farið er að taka þær til framræslu og þurrkunar, enda þótt ræktun þeirra sé miklum mun auðveldari en ræktun holtanna, sem þegar hafa verið ræktuð upp í kringum kaupstaðina. Það er því ekki með neinum rétti hægt að áfellast kaupstaðabúana fyrir áhugaleysi í ræktunarmálum, þegar sú stéttin, sem á þeim byggir lífsafkomu sína, vaknar ekki fyrr en þetta. Í þessum ummælum mínum felast að sjálfsögðu engin ámæli til bændastéttarinnar; síður en svo. Ég segi aðeins frá staðreyndum. Lönd þau, sem hér er farið fram á að heimila, að taka megi eignarnámi, myndu engum verða til neins gagns á móts við það, sem þau gætu orðið Hafnarfirði. Það ætti t. d. að vera öllum bændum ljóst, að ræktun landsins hefir hvergi orðið stórstígari en í kringum kaupstaðina. Ef við tökum Rvík t. d., þá verður ekki annað sagt en að ræktunin hafi orðið gífurleg hér á seinni árum. Allt land fyrir innan bæ, í hinum svonefndu Sogamýrum, hefir verið ræktað o. fl. o. fl., svo gera má ráð fyrir, að þess verði ekki langt að bíða, að öll landsvæðin kringum bæinn, sem áður voru og eru enn að nokkru holt, urðir og óræktarmýrar, verði að grænum og gróðurríkum túnum. Er ræktun slíkra landa þó að miklum mun erfiðari en ræktun yfirleitt í sveitum landsins. Munurinn er því sá, að hér er meira fé hægt að leggja fram til ræktunarinnar en bændur geta yfirleitt látið af hendi. Eins og kunnugt er, þá er Hafnarfjarðarbær aðgirtur brunahrauni. Liggur því land það, sem hér er talað um að leggja undir bæinn, að mestu fyrir utan hraunið, aðeins lítill hluti þess innan takmarka bæjarins. Í frv. eru gerðar hinar venjulegu ráðstafanir, sem með þarf, er taka skal land eða lönd sem þessi eignarnámi. En ég vil bæta því við, að svo er ekki til ætlazt, að greiðsla fyrir löndin fari fram strax að öllu leyti, heldur að greiðslutíminn fyrir Rvík og Hafnarfjarðarkaupstað verði 20-25 ár. Þó má vel vera, að vissara sé að bera fram brtt. við frv. í þessu skyni, þar sem hér eru tekin með lönd, sem gera má ráð fyrir, að Rvíkurbær vilji fá, og gert er líka ráð fyrir í frv., að Hafnarfjarðarbær og Rvík skipti með sér. Viðvíkjandi löndum þessum vil ég taka þetta fram fyrst og fremst: Jörðina Kópavog fékk kvenfélagið Hringurinn fyrir skömmu og lét reisa þar hressingarhæli fyrir berklaveikt fólk. Verður þó ekki séð, að þar þurfi á meira landi að halda en 20 ha., sem gert er ráð fyrir í frv. Arnarnes var þjóðjörð, en seld árið 1923, en að því er bezt verður séð á móti þjóðjarðasölulögunum, því að þar er beinlínis tekið fram, að ekki megi selja þær jarðir, sem liggi rétt hjá kaupstöðum eða á milli kaupstaða. Þó er jörð þessi seld, og það fyrir mjög lágt verð, 6000 krónur. Þá er hér prentaður aftan við aths. við frv. útdráttur úr fundargerð bæjarstj. Hafnarfj. frá 21. maí 1929, sem ég læt fylgja í tilefni af ummælum hv. 5. landsk. í umr. hér á Alþingi og grg. með frv. hans á þskj. 99, þar sem hann hefir haft í frammi ávítur við meiri hl. bæjarstj. í Hafnarfirði á þá leið, að hún hafi ekki sinnt um að taka í sínar hendur býli í nágrenni kaupstaðarins, sem hún átti ráð á, heldur hafi hún selt það á leigu til einstaklingsnota, í stað þess að skipta því í smáreiti milli bæjarbúa. Ég tel rétt að gera samanburð á þeim samningi, sem bæjarstj. hefir hér gert um jörðina Sveinskot á Hvaleyri annarsvegar, þar sem hún hefir leigt þessa jörð til 5 ára gegn 350 kr. ársafgjaldi, við þann samning, sem bæjarstj. Hafnarfj. gerði 1916, þar sem hún leigði Hvaleyrina alla fyrir 150 kr. á ári, og einnig við þá samninga, sem hv. 5. landsk. gerði í fyrra við þá Hermann Jónasson og Tryggva Guðmundsson, er hann leigði þeim til 50 ára skákir úr Garðalandi hinsvegar, til þess að sýna breytta stefnu bæjarstj. í þessum efnum í seinni tíð, og einnig hve vel hún stendur að vígi gagnvart aðfinnslum hv.þm. í þessum efnum, samanborið við þá samninga, sem hann hefir gert. Eftir samningum bæjarstj. um Sveinskot er jörðin laus eftir 5 ár, og getur bærinn þá tekið hana, ef hann vill, en hv.þm. hefir leigt skákirnar í Garðalandi til 50 ára. Hér er því ólíku saman að jafna og kemur greinilega í ljós, að ummæli hv.þm. um sekt bæjarstj. eru harla óréttmæt og láta illa í eyrum frá þessum hv.þm. Þá get ég ennfremur vitnað til grg. þessa frv., sem sýnir það mjög ljóslega, hve ummæli hv. 5. landsk. eru óréttmæt. Ég skal geta þess, að frv. þetta flyt ég samkv. tilmælum bæjarstjóra Hafnarfj., og þykist ég ennfremur vita, að það sé í samræmi við vilja meiri hl. bæjarstj., þó ekki hafi gefizt tækifæri til þess að fá hennar umsögn enn. Að lokum vil ég leggja til, að frv. verði að lokinni umr. vísað til hv. landbn. eins og hinum tveimur frv. sama efnis, sem nú eru til meðferðar í hv. d. Ég vænti þess, að sú hv.n. leiti umsagnar bæjarstj. Hafnarfj. um frv. og að afgreiðslu þess verði hraðað nægilega til þess, að það nái fram að ganga á þessu þingi. Jafnframt vænti ég þess, að þeir hv.þm., sem flutt hafa frv. á þskj. 41 og 99, fallist á að taka þau aftur, þar sem þau eru nú orðin þýðingarlaus, með því að efni þeirra beggja felst í mínu frv., og þar að auki er bætt við miklu meira landi handa kaupstaðnum, sem hann hefir fulla þörf fyrir. Mér er sagt, að flm. annars frv., hv.þm. Hafnf., sé veikur, og beini ég því þessum ummælum mínum til hv. 5. landsk. og vona, að hann taki sitt frv. aftur, þar sem annað frv. er nú fram komið, sem felur í sér efni hans frv. og auk þess tryggir kaupstaðnum meira land, því mér dettur ekki í hug að efast um, að á þessu máli hafa hann óskiptan áhuga.

Magnús Torfason Ég stend ekki upp sökum þess, að ég ætli að lýsa skoðun minni á frv., heldur vegna orða, er féllu af vörum hv.flm., 2. landsk. Hann lýsti því talsvert áþreifanlega og endurtók það, að verulegur áhugi meðal bænda fyrir ræktun landsins hefði ekki vaknað fyrr en nú fyrir nokkrum árum. Mér finnst ekki rétt að láta þessum ummælum með öllu ómótmælt. Ég veit það ósköp vel, að bændurnir hér í hv. d. skilja, hvert þessum ummælum er stefnt og að hverjum sneitt er með þeim, þó þeir kannske ekki hirði um að bera hönd fyrir höfuð sér. Ég þykist sem óvilhallur maður standa vel að vígi með að leggja orð í belg um þetta atriði, og vil ég þá fyrst segja það, að ég hygg, að áhugi á ræktunarframkvæmdum hafi alls ekki verið minni hér á landi en í öðrum löndum. Eftir að bændur kynntust þeim verkfærum, sem nothæf voru, hófust þeir handa um framkvæmdir. Þeir tóku undirristuspaðanum tveim höndum og hófu jarðræktina með handaflinu. Þess er getið, að þegar á landnámstíð beitti Hjörleifur landnámsmaður þrælum sínum fyrir arðinn, og er það upphaf ræktunarsögu okkar Íslendinga. Það hafði nú þær afleiðingar, sem kunnar eru, að þrælarnir, sem þótti erfið vinnan, gerðu samsæri gegn húsbónda sínum og drápu hann. Þegar ristuspaðinn kom til sögunnar, þá var hann ekkert annað en plógur fyrir mannshöndina, og fyrir þennan plóg beittu bændur sér undir eins. Ég veit ekki til, að bændastétt nokkurrar annarar þjóðar hafi leikið þetta eftir íslenzku bændunum; ég held því, að það sé algerlega ómaklegt að áfellast bændur fyrir það, að þá hafi skort áhuga fyrir ræktun á jörðum sínum. Hitt er annað mál og mér næst að halda, að ræðumaður hafi átt við það, að framkvæmdir í ræktun hafi ekki orðið stórfelldar fyrr en á síðustu áratugum, en það voru aðrar ástæður, sem komu þá til greina, fyrst og fremst þær, að bændur eignuðust vélar til að vinna jörðina með, og nú á allra síðustu árum hafa ræktunarskilyrðin aukizt hvað mest vegna innflutnings á útlendum áburði, því vitanlega eru fyrst nú, eftir að útlendi áburðurinn kom til sögunnar, orðin skilyrði þess að framkvæma jarðrækt í stórum stíl. Þó ég sé ekki bóndi, þá hefi ég áður verið bóndi og þekki því dálítið til ræktunar af eigin reynd, og ég fékk þá reynslu, að það þýddi ekkert að taka meira land til ræktunar í einu heldur en áburðarframleiðslan leyfði í hvert skipti, en þess eru meira að segja dæmi, að miðað við þetta var jarðræktaráhuginn sumstaðar of mikill, þannig að meira var erjað af landinu heldur en áburður var fyrir hendi til að fullnægja. Ég segi þetta ekki til þess að vita hv.þm., en ég áleit rétt að leiðrétta þessi ummæli hans. Ég hygg, að hann hafi nú átt við það, að stórar framkvæmdir hafi ekki orðið fyrr en á síðari árum vegna stórum vaxandi vélanotkunar. Hinsvegar kæmi mér ekki á óvart, þó nú drægi nokkuð úr ræktunarframkvæmdum að sinni, vegna hins lága verðs, sem nú er á afurðum bænda, svo að ræktun borgar sig ekki á þessum tímum nema fyrir þá, sem hafa fé aflögu, en þó af þessum ástæðum eitthvað dragi úr ræktuninni að sinni, þá vil ég taka fram, að ég tel það ekki koma af skorti á áhuga, heldur af því, að ástæðurnar geta ekki fylgt áhuganum eftir.

Flm. (Jón Baldvinsson) Það var rétt, sem hv. 6. landsk. rakti um starfsemi kvenfélagsins Hringsins í Kópavogi, og einnig það, að ríkið lét eftir fyrirmælum Alþingis félagið hafa umráð yfir þessari jörð, líklega árið 1924. Það er ekki nema lofsvert starf þessa félags, að hjálpa til við berklavarnirnar, en það verður bara ekki séð, að félagið hafi þörf fyrir miklu meira land en það hefir nú tekið til ræktunar, sem er aðeins 4,7 ha., að viðhættu meir en þrefaldri stærð af óræktuðu landi, sem frv. leggur til, að látið verði fylgja jörðinni ennfremur. Verður eigi séð af þeirri starfsemi, sem hingað til hefir þar verið rekin, annað en að land þetta hljóti fyllilega að nægja félaginu, og þó það hafi hug á því að reisa þarna barnahæli einhverntíma í framtíðinni, þá er nú eftir að vita, hvort það hæli er eins vel sett þarna eins og t. d. meir til sveitar. Það er trú mín, að meira verði úr ræktun, ef landinu er skipt í hæfilega stóra reiti handa mörgum einstaklingum, heldur en ef einn er látinn hafa umráð yfir stærðar landflæmi. Það þarf að skipta þessu landi milli eins margra manna og þar komast fyrir. Viðvíkjandi hjálp þessa félags við berklavarnirnar er rétt að geta þess, að félagið hefir byggt þetta hæli, en ég held ég megi fullyrða, að ríkið greiðir þar að mestu, ef ekki að öllu leyti dvalarkostnað sjúklinga. Það má segja, að ríkinu sé það skylt, en ríkið rekur þá líka þetta hæli, þó konurnar hafi komið því upp. Það er mín trú, að land þetta verði fleiri mönnum til gagns, ef það verður lagt undir bæjarfélagið, og ég treysti því, að hv.þm. bregði ekki fæti fyrir þetta mál, sem miðar að því að bæta úr atvinnuleysi í landinu. Ég fæ ekki skilið, hvaða erindi hv. 2. þm. Árn. átti í pontuna. Ég sé ekki annað en hann sé mér nákvæmlega sammála. Hann tók sér fyrir hendur að segja ræktunarsögu Íslendinga og lýsti því, hvernig ræktuninni hefði miðað áfram stig af stigi, og komst svo loks að sömu niðurstöðu og ég, að eiginlega hefðu engar verulegar framkvæmdir orðið í jarðræktinni fyrr en á síðustu árum. Og þó ég minntist ekki á ræktunartilraun Hjörleifs landnámsmanns eða ristuspaðann, þá gat ég þess, að nokkrar undantekningar hefðu komið fram; þar sem viðleitni hefði verið sýnd á ýmsum tímum. En um landnámsmenn og yfirleitt bændur landsins fyrr á öldum er það að segja, að þeir munu jafnan hafa tekið meira af landinu heldur en þeir létu það hafa í staðinn. Enda eru sagnir um það, að fyrsta veturinn, sem hér var byggð. gáðu þeir ekki að afla heyja um sumarið, svo féð féll um veturinn. Það er upphaf horfellisins á Íslandi. En hv. 2. þm. Árn. er mér sammála um það, að stórfelldar jarðræktarframkvæmdir hefi ekki átt sér stað fyrr en á síðustu árum. Ég viðurkenndi, eins og ég hefi tekið fram, að undantekningar væru til, þar sem komið hefði í ljós ræktunaráhugi, og á Vesturlandi voru það aðallega áhrif frá skólanum í Ólafsdal, sem breiddust út samhliða ristuspaðanum. Þá tóku menn fyrir nokkrar skákir og ristu, en þessar framkvæmdir voru ákaflega ófullkomnar, og sléttunin, sem framkvæmd var af vanþekkingu, entist ekki nema nokkur ár; þá fóru þúfurnar að gera vart við sig aftur. Auk þess tóku menn ekki það land, sem bezt var fallið til ræktunarinnar, heldur sléttuðu menn sem næst bæjunum í túnunum sjálfum. Menn þekktu þá ekki þær aðferðir, sem fljótvirkastar voru á því sviði, t. d. var þá sáralítið girt af engjum, heldur voru það aðallega nátthagar, sem girtir voru. Einn þátt jarðræktarinnar, sem gamall er með þjóðinni, hefði hv.þm. getað minnzt á, en það er „færikvíaræktunin“, en hann nefndi hana ekki. Þessi smáatriði, sem hv. 2. þm. Árn. var að tína til í ræðu sinni, eru svo veigalítil og lítið viðkomandi þessu máli, að fyrir þeim getum við hv.þm. verið alveg sammála. Það var alveg óþarft af honum að halda því fram, og alveg rangt, að ég hefði í fyrri ræðu minni borið bændum á brýn ódugnað og áhugaleysi. Ég hygg, að ég hafi sýnt það undanfarið hér á Alþingi, að ég viðurkenni bændur og skil þarfir þeirra engu síður en hv. 2. þm. Árn.

Magnús Torfason Ég þarf ekki að svara hv. 2. landsk. mörgum orðum. En mér þykir varlegra að slá því föstu; að í síðari ræðu sinni reyndi hv. 2. landsk. ekki að halda því fram, að áhugi bænda fyrir jarðrækt hefði ekki vaknað svo nokkru nemi fyrr en á síðustu árum. Með því hefir hann samþ. hvað ég sagði um þetta mál. En ég get hinsvegar skilið, að framhjá honum hafi farið sá almenni áhugi bænda á jarðrækt, sem verið hefir síðan þessi hv.þm. komst til vits og ára, enda er hann frá plássi, sem mjög illa er lagað til ræktunar, og jarðabætur þar hafa ekki byrjað fyrir alvöru fyrr en á síðustu árum. Hv. þm. minntist á horfellinn, sennilega af velvild til íslenzkra bænda, en hann kom með mjög óheppilegt dæmi. Ég veit ekki betur en að menningarþjóðirnar hafi farið um allan heim til veiðifanga og rána, bæði um byggð og óbyggð lönd, og eyðilagt þá björg, sem þar var fyrir. Og það er ómögulegt að sjá nokkurt samband milli þess, að hingað kom maður úr öðru landi, sem ekki kunni að búa, og horfellis íslenzkra bænda á síðari öldum. Annars skil ég ekki í því, að þessi ádeila á horfellinn skuli koma frá eins vitrum manni og hv. 2. landsk., sem farið hefir um allt land og margt séð og lesið. Horfellirinn var fullkomlega eðlilegt fyrirbæri, þegar það er athugað, að innanlands var enginn markaður fyrir kjöt, bændur skáru í bú sín og reyndu svo að setja eins mikið á og mögulegt var. Þá fylgdu bændurnir því gamla lögmáli, að eftir illt sumar kæmi góður vetur. Þetta lögmál hefir fundið fulla stoð sína í rannsóknum nútíma vísindamanna á eðli flóastraumsins. Þó getur brugðið út af þessu, þegar hörkurnar norðan frá Síberíu og Gandvík verða óvenju skæðar. Ég held, að hv. 2. landsk. hafi ekki komið auga á það böl, sem samgönguleysið hefir verið oss Íslendingum. En enginn vafi getur á því leikið að horfellirinn stafar af þessu tvennu, markaðsleysi og samgönguskorti. Hér hefir verið ómögulegt að útvega sér fóðurbæti eða aðrar bjargir, þótt líf manna og dýra hafi legið við. Og ég hélt, að ekki þyrfti að vera að brýna bændur með þessu lengur. Hordauðinn er úr sögunni; sú kynslóð, sem nú lifir, hefir sigrazt á honum. Með því hefir hún bætt fyrir afbrot forfeðra vorra á þessu sviði, og á margfaldar þakkir skilið fyrir það verk, en ekki það, að verið sé að brýna íslenzka bændur með 1000 ára gömlum sögum, eins og hv. 2. landsk. lét sér sæma.

Flm. (Jón Baldvinsson) Ég held, að aðalástæðan til þess að hv. 2. þm. Árn. stóð nú aftur upp, hafi verið sú, að hann vildi slá því föstu, að við séum sammála um aðalatriðin í þessu máli. En hann kryddaði ræðu sína með ýmsum útúrdúrum og talaði um smáatr. Eitt af því var tilhneiging hans til þess að gera lítið úr þekkingu og áhuga á ræktun meðal bænda í Ísafjarðarsýslu, og sagði hann á þá leið, að þar mundi jarðabótaáhugi lítt hafa komið fram fyrr en á síðustu árum. Ég vil aftur á móti halda því fram, að meðal bænda við Ísafjarðardjúp hafi áhugi á jarðrækt verið jafnmikill og annarsstaðar á landinu, og jarðabótaframkvæmdir hafi á öllum tímum verið álíka þar og eigi minni en í öðrum landshlutum. Og ég veit þess dæmi, að þar voru bændur, sem sköruðu fram úr, og það svo um munaði, um áhuga og dugnað við jarðrækt. Ég játa það, að ég hefi ekki fylgzt eins vel með ræktunarframförum hér á landi og bændurnir sjálfir, eða t. d. hv. 2. þm. Árn., en ég hefi þó fylgzt það vel með, að ég hefi orðið var við, þegar stökk hafa komið í ræktunina. Annars held ég, að hv.þm. ætli bændunum hér í d. allt of mikla hæversku, ef hann heldur, að þeir mundu hika við að standa upp og verja stétt sína, ef með þyrfti. Ég geri ráð fyrir því, að hvaða bóndi hér í d. sem væri mundi standa upp og tala hispurslaust máli bændastéttarinnar, ef honum fyndist nauðsyn bera til. Og ég vil fastlega halda því fram, að það hafi ekki falizt neitt niðrandi um bændastéttina í þeim orðum mínum, að ræktun í stórum stíl hafi ekki byrjað fyrr en á síðustu áratugum. Hv. þm. talaði langt mál um horfellinn. Ég drap aðeins á hann, og það að gefnu tilefni. Hv. 2. þm. Árn benti á ræktunaráhuga Hjörleifs landnámsmanns sem dæmi, og ég tók þá dæmi af öðrum landnámsmanni, sem ekki hafði haft sérstaklega mikinn áhuga á búskapnum. En það, sem hv.þm. vildi draga út úr orðum mínum, að ég væri að skensa íslenzka bændur fyrir horfellinn, er mesti misskilningur. Bændastéttin sem heild hefir alltaf haft illan bifur á horkóngunum, svo að það er alls ekki veitzt að henni, þó að horfellinum sé ámælt. En ég vona, að þessar umr. hafi ekki dregið athygli hv. dm. um of frá aðaltilgangi frv., sem er hér til umr., nefnilega þeim, að gera fleiri mönnum mögulegt að lifa af ræktun en hingað til. Viðvíkjandi ræðu hv. 6. landsk. get ég látið mér nægja að geta þess, að þegar í fyrri ræðu minni viðurkenndi ég dugnað kvennanna við að koma upp hressingarhæli, en skýrði um leið frá þeirri staðreynd, að ríkissjóður hefði greitt meðlag með sjúklingum þar. En í ræðu hv. 6. landsk. kom ekkert það fram, sem benti til þess, að Hringurinn eða hressingarhælið þyrfti á öllu þessu landi að halda. Ef konurnar hafa í hyggju að byggja nýtt hressingarhæli, þá eru víða til lönd, vel fallin til ræktunar, þótt þetta sé undan skilið. Ég skildi ekki almennilega það, sem hv.þm. sagði um mannúðarmálin. Mér fannst hún vera að áfella mig fyrir það að vilja taka land af félagi, sem starfaði að mannúðarmálum. Ég vil halda því fram, að þetta frv. sé fullkomið mannúðarmál, sem sé að skapa fleiri mönnum möguleika til þess að bæta sín efnalegu lífskjör. Og ekki sízt vegna þess, hvað þetta er mikið mannúðarmál, vona ég, að hv. 6. landsk. verði því fylgjandi.

Páll Hermannsson Hv. flm. beindi til landbn. ósk um, að hún hraðaði þessu máli, og er auðvitað ekkert út á það að setja. En ég vil benda hv.flm. á, að það virðist svo sem nokkuð sérstaklega standi á um þetta mál. Hér eru nú komin fram í d. 3 frv., öll um sama málið, og hefir farið svo, að það frv., sem síðar kemur, yfirbýður alltaf það næsta á undan. Þetta er greinilegast með síðasta frv., það sem nú er hér til umr., því að það er langvíðtækast. Hv. flm. hlýtur að skilja, að landbn. óski að doka við, til þess að sjá, hvort ekki kemur fjórða frv., sem býður enn betur en hv. 2. landsk., og má hann því ekki verða fyrir vonbrigðum, þó að afgreiðsla málsins geti dregizt eitthvað.

Magnús Torfason Hv. 2. landsk. sannaði það glögglega í síðustu ræðu sinni, að ég hefi ekki talað ófyrirsynju í þessu máli, því að nú afneitaði hann flestu af því, sem hann lét sér um munn fara í fyrstu ræðu sinni. En svo reyndi hann að koma því á mig, að ég hefði eitthvað verið að færa að mínum gömlu sýslubúum, Ísfirðingum. Þetta er mjög fjarri sanni. Ég hafði aðeins orð á því, að lítið væri þar um jarðabætur vegna óhægrar aðstöðu. Ég man þá tíð, þegar ég var fyrir vestan, að túnasléttur voru þá þrisvar sinnum dýrari þar en hér fyrir sunnan. Ég sléttaði þar sjálfur nokkrar dagsláttur, og varð kostnaðurinn við hverja dagsláttu fullar 600 kr., og var þó tímakaup þá ekki nema 30-35 aurar á klst. Þá kostaði ekki nema rúmar 200 kr. að slétta dagsláttu hér fyrir sunnan. En það er rétt hjá hv.þm., að margir bændur við Djúpið hafa búið vel, en ekki sízt fyrir þá sök, að þeir geta víðast hvar notað fjörubeit að miklum mun, og ennfremur fengið áburð úr sjónum. Og þeir, sem hafa lesið einhverjar harðindasögur, vita, að sjaldan er getið um mannfall og horfelli við Ísafjarðardjúp, en þar er það sjórinn fyrst og fremst, sem hjálpað hefir, en ekki jarðabætur eða annað slíkt.

Flm. (Jón Baldvinsson) Þessu frv. hefir eiginlega ekki verið andæft neitt, nema lítillega af hv. 6. landsk. Beztu meðmælin hafa komið frá hv. 2. þm. Árn., þar sem hann benti á, að mest væri ræktað á jörðum, sem gætu notað áburð úr sjónum. En nú er þetta einmitt tilfellið með þessar landspildur, sem hér um ræðir, og má búast við, að ræktun gangi þar fljótt og vel, ef þær verða lagðar undir Hafnarfjarðarkaupstað.