Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Karvel Pálmason, fyrrverandi alþingismaður, lést í gærmorgun, 23. febrúar, á sjúkrahúsinu á Ísafirði. Hann var á 75. aldursári. Karvel Pálmason var fæddur í Bolungarvík 13. júlí 1936. Foreldrar hans voru Pálmi Árni Karvelsson sjómaður og Jónína Eggertína Jóelsdóttir ráðskona. Að loknu námi í unglingaskóla í Bolungarvík fór Karvel, 14 ára gamall, á sjó og stundaði sjómennsku í átta ár. Hann var um tíma verkamaður í Bolungarvík en varð árið 1972 lögregluþjónn þar og jafnframt kennari við barna- og unglingaskólann. Hann var vinsæll í störfum sínum og metnaðarfullur og bætti sér upp skamma skólagöngu með sumarnámskeiðum og starfsnámi. Karvel Pálmason var virkur í félagslífi Bolvíkinga, m.a. í leiklist og kórstarfi, en hann hafði fallega söngrödd. Rúmlega tvítugur varð hann formaður Verkalýðs- og sjómannafélags Bolungarvíkur og kjörinn í hreppsnefnd Hólshrepps 1962 og sat þar í tvö kjörtímabil. Hann átti síðar sæti í ýmsum nefndum og ráðum sem ekki verða talin hér, en var lengi í forustu launþegasamtaka, m.a. varaforseti Alþýðusambands Vestfjarða, í miðstjórn Alþýðusambands Íslands og um skeið varaformaður Verkamannasambands Íslands. Sem forustumaður launamanna í sveitarfélaginu naut hann mikils trausts félagsmanna og jafnframt virðingar fyrir einurð sína og orðheldni hjá þeim sem hann samdi við. Það skilaði félagi hans oft hagstæðari samningum en aðrir fengu. Eftir allfrægan kosningasigur Samtaka frjálslyndra og vinstri manna vorið 1971, einkum á Vestfjörðum, varð Karvel Pálmason landskjörinn alþingismaður fyrir það kjördæmi. Hann sat á Alþingi til ársins 1991, að undanskildum árunum 1978–1979. Frá árinu 1979 var hann á framboðslista Alþýðuflokksins í kjördæminu, ýmist í fyrsta eða öðru sæti. Hann sat á 20 þingum alls. Hann var 1. varaforseti neðri deildar 1984–1986 og formaður þingflokks Samtaka frjálslyndra og vinstri manna 1974–1978. Karvel Pálmason var vaskur maður, jafnan glaður og reifur, og gamansamur í samskiptum við samstarfsfólk. Hann reyndist dugmikill þingmaður og ræktaði gott samband við kjósendur sína. Mest beitti hann sér í sjávarútvegsmálum, samgöngumálum og byggðamálum, og öðrum þeim málum sem vörðuðu hag þess kjördæmis þar sem hann var kosinn. Hann gekk þegar í upphafi þingmennsku sinnar ódeigur til starfa þótt hann hafi ekki stefnt hingað sem ungur maður eða átt sér drauma um frama í stjórnmálum á þeim tíma. Það varð hlutskipti hans eigi að síður og undir því reis hann með sóma. Er Karvel var um fimmtugt veiktist hann og gekkst undir mikla skurðaðgerð en náði aldrei fullri heilsu á ný. Er hann lét af þingmennsku 1991 hvarf hann á ný á heimaslóðir sínar í Bolungarvík. Hann sinnti áfram opinberum málum, var m.a. í stjórn Byggðastofnunar í fjögur ár og enn fremur um alllangt skeið í flugráði. Að öðru leyti fékkst hann við smíðar, enda hagleiksmaður í þeim efnum. Hann naut þess að hafa hjá sér í Kallastofu vini sína og samferðarmenn til að ræða um landsins gagn og nauðsynjar og glettast við þá. Ég bið þingheim að minnast Karvels Pálmasonar með því að rísa úr sætum. - 
            

Forseti vill geta þess að atkvæðagreiðsla fer fram kl. 11, þ.e. strax að loknum óundirbúnum fyrirspurnatíma. Þá verður gert hádegishlé milli kl. eitt og hálfþrjú í dag.

Borist hefur bréf frá hv. 7. þm. Reykv. s., Skúla Helgasyni, þar sem hann tilkynnir að nefnd Alþingis um eflingu græna hagkerfisins geti ekki lokið störfum innan þess frests sem ályktun Alþingis gerir ráð fyrir. Nefndin stefnir að því að skila niðurstöðum sínum til Alþingis fyrir 1. júní 2011.

Virðulegur forseti. Þannig háttar til að í heilbrigðisnefnd er til umræðu frumvarp um sameiningu Lýðheilsustöðvar og landlæknisembættisins. Frumvarpið er þar enn þá til umræðu og ekki orðið að lögum. Engu að síður hefur það borist til fulltrúa í heilbrigðisnefnd að yfir standi ráðningar á starfsmönnum við stofnun sem ekki er til. Það hlýtur að brjóta verulega í bága við góða stjórnsýslu. Það hlýtur líka vekja umhugsun og eftirtekt hvort stjórnsýslan hafi ekki undir nokkrum kringumstæðum lært af því sem fram kom í rannsóknarskýrslu Alþingis sem og í skýrslu þingnefndar um rannsóknarskýrslu Alþingis. Það liggja fyrir athugasemdir frá framkvæmdastjóra Bandalags háskólamanna vegna þess að þessi stofnun er ekki til. Þar af leiðandi hafa engar stöður verið auglýstar, enginn forstjóri ráðinn, en engu að síður er verið að ræða við starfsmenn þeirra stofnana sem hugað er að að sameina með frumvarpi sem ekki er orðið að lögum og þeir spurðir þeirra spurninga hvort þeir hyggist ráða sig við nýja stofnun verði hún að lögum. Er hugsanlega verðandi forstjórum þeirrar stofnunar sem hugsanlega verður til gefinn vikufrestur til að svara hvort þeir ætli að þiggja starfið eður ei. Það er gersamlega óásættanlegt vinnulag í sameiningarferli tveggja stofnana þrátt fyrir að hugmyndin að sameiningu komi frá þessum stofnunum. Ég spyr hæstv. velferðarráðherra: Er honum kunnugt um þetta vinnulag innan fyrirhugaðrar stofnunar? Hvað hyggst hann þá gera? 

Hæstv. forseti. Ég fékk ávæning af því í gær að þessi umræða hafi komið upp í heilbrigðisnefnd, annars hefði ég ekki heyrt af henni og hef ekki haft tækifæri til að kynna mér hverju þetta sætir. Ég tek undir með málshefjanda að það er sjálfsagt og eðlilegt að menn bíði eftir afgreiðslu Alþingis, nokkuð sem ekki hefur verið tíðkað í þessu þingi, því miður, en við höfum verið að breyta verklagi. Ég vakti m.a. athygli á því strax í haust þegar menn töluðu um samdráttinn í heilbrigðiskerfinu og ætluðu að rjúka til, segja upp fólki og taka mið af þeim tillögum sem lagðar voru inn í þingið, að fjárlög eru ekki afgreidd fyrr en um miðjan desember eða rétt fyrir jól. Það er mjög áríðandi að menn bíði eftir afgreiðslu þingsins áður en þeir fara að vinna að framgangi málsins. Stefnumótunin liggur að vísu fyrir og hefur undirbúningur verið vandaður en forstöðumenn beggja stofnana unnið að honum. Frumvarpið kemur í framhaldi af slíkri vinnu. Þess vegna er ekkert óeðlilegt að menn kanni hver staðan er. En ég tel algerlega ástæðulaust að fara að auglýsa störf og ráða fólk eða fara í framkvæmdir áður en lög eru samþykkt og mun kynna mér málið og sjá hver staðan er. Ég treysti á og vona að þar verði vandað til verks, að þessar stofnanir nái saman og við getum víkkað út og gert stöðu landlæknis og Lýðheilsustöð betri í framhaldi af sameiningunni.

Frú forseti. Það er í sjálfu sér umhugsunarvert að velferðarráðherra sé ekki kunnugt um með hvaða hætti undirstofnanir landlæknisembættis og Lýðheilsustöðvar vinna. Hæstv. ráðherra sagði að hér hefði faglega verið að verki staðið og annað í þeim dúr. Samt sem áður liggur fjárhagslegur ávinningur sameiningar þessara tveggja stofnana ekki fyrir. Það hlýtur að vera vekja mann til umhugsunar um hver heimili hugsanlega verðandi forstjóra þessarar sameiginlegu hugsanlegu stofnunar að hefja vinnu með þeim hætti sem nú er gert. Ég spyr hæstv. velferðarráðherra nú þegar hann segist ætla að skoða málið frekar: Hyggst hann grípa með einhverjum hætti inn í það ferli þegar farið er af stað með þeim hætti sem lýst hefur verið? Þarna er hugsanlega um skaðabótaskyldu að ræða. Hvernig hyggst hæstv. ráðherra grípa inn í það ferli? Er sá 

Hæstv. forseti. Það er í sjálfu sér þakkarvert að hv. þingmenn skuli reikna með því að ég geti haft eftirlit inni á gólfi í öllum stofnunum heilbrigðis- og velferðarráðuneytis.  Ég frábið mér annars að standa hér og segja hvað ég hyggst gera ef þetta eða hitt gerist. Það er útilokað fyrir mig að meta stöðu á máli sem ég hef ekki fengið í hendurnar og það er eðlilegt að ég fái að taka afstöðu til þess. Það kann að vera að sumir stundum hafi haft þörf fyrir að handstýra öllum hlutum en það er ekki mín aðferð.

Virðulegi forseti. Byggð á Vestfjörðum hefur átt undir högg að sækja í fjölda ára og viðvarandi fólksfækkun er mikið áhyggjuefni. Þegar flestir aðrir landshlutar bjuggu við hagvöxt í svokölluðu góðæri var neikvæður hagvöxtur á Vestfjörðum og atvinnuleysi fluttist burt af svæðinu með brottfluttum íbúum þess. Orsakir þessara erfiðleika eru af ýmsum toga og vil ég nefna ranglátt kvótakerfi og byggðastefnu þar sem gjaldeyrissköpun Vestfjarða í þjóðarbúið skilaði sér ekki sem skyldi í uppbyggingu innviða samfélagsins og hluti vegakerfisins er enn í miklum ólestri. Við þær aðstæður eru byggðirnar mjög brothættar og viðkvæmar fyrir öllum áföllum og afleiðingar hrunsins bíta fast þar sem engin þensla hefur verið til staðar. Áfallið á Flateyri í atvinnumálum er ekki einstakt heldur dæmi um hvað gerst getur í byggðum landsins þar sem undirstöðurnar hafa látið undan síga og atvinnuástandið er ótryggt. Fjármálaráðherra og sjávarútvegsráðherra fóru vestur á firði í lok janúar og ræddu þar við bæjaryfirvöld og heimamenn á Ísafirði og Flateyri. Þar kom fram m.a. að ríkisstjórnin hefði ákveðið að Vestfirðir ásamt Suðurnesjum yrðu settir í forgang hvað varðar aðgerðir í byggða- og atvinnumálum og að ríkisstjórnin mundi setja í gang aðgerðaáætlun sem yrði sóknaráætlun fyrir Vestfirði. Því spyr ég hæstv. forsætisráðherra: 1. Hvað líður þeirri vinnu og hafa heimamenn komið að því starfi? 2. Hafa öll ráðuneyti haft aðkomu að málinu og lagt sitt af mörkum inn í það verkefni? 3. Hvaða fjármunir munu fylgja þeirri sóknaráætlun sem fyrirhuguð er fyrir Vestfirði?

Hæstv. forseti. Ég skil vel áhyggjur hv. þingmanns af stöðunni á Vestfjörðum en um hana hefur verið fjallað í ríkisstjórn, það var gert í síðasta mánuði. Á þeim ríkisstjórnarfundi var nokkrum ráðuneytum undir forustu forsætisráðuneytisins falið að skoða þá stöðu og athuga með hvaða hætti hægt væri að koma inn í myndina og grípa hugsanlega til aðgerða. Þeirri yfirferð er svo að segja lokið og mun væntanlega verða fjallað um niðurstöðu skoðunarinnar á næstu einum eða tveimur ríkisstjórnarfundum. Ég hef einnig átt fund með fulltrúum Ísafjarðarbæjar og kallaður hefur verið saman hópur sérfræðinga innan stjórnsýslunnar til að skoða þetta mál. Einsýnt er að hægt er að fara í nokkur verkefni þarna sem menn hafa haft til skoðunar en metið er þó að ekki verði lengra farið í því efni án samráðs við heimamenn. Lagt er til að haft verði sama verklag eins og varðandi Suðurnesin þannig að heimamenn komi að allri vinnu og úrvinnslu á þeim tillögum og hugmyndum sem eru á borðinu. Nokkur verkefni eru nefnd sem ég get ekki farið nánar út í á þessu stigi. Þau snerta endurmenntunarmál, ferðaþjónustu, samgöngur og ýmis sérverkefni. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir svörin. Ég tel mjög brýnt að hraða þessari vinnu og vinna í góðri samvinnu við heimamenn sem byggt hafa upp mikla þekkingu og þekkingarnet á ýmsum sviðum á Vestfjörðum, í atvinnumálum og menntamálum. Á Vestfjörðum eru mikil verðmæti falin í mannauði, þekkingu og náttúruauðlindum svæðisins þar sem gjöful fiskimið eru fyrir bæjardyrum svæðisins. Það er því mikilvægt að glata ekki því tækifæri að styrkja stoðir atvinnulífsins og grunngerða samfélags Vestfjarða. Vestfirðingar hafa ekki setið með hendur í skauti heldur hefur verið nýsköpun á mörgum sviðum, t.d. í ferðaþjónustu, sjávarútvegi og háskólastarfi. Það verður að gera Vestfjörðum kleift að vera samkeppnisfærir við aðra landshluta hvað varðar samgöngur, flutningskostnað og orkuverð og jafnframt verður að vinna að því að verðmætasköpun á Vestfjörðum skili sér aftur heim í hérað til uppbyggingar þar.

Virðulegi forseti. Ég tel raunar litlu við að bæta það sem ég sagði áðan. Ég vonast þó til þess að innan tíðar getum við lagt fram hvernig að þessum verkefnum verður staðið, sem ég tel að sé mjög brýnt. Það er mikilvægt að það samráð sem verður haft við heimamenn í þessu efni taki ekki bara til norðanverðra Vestfjarða heldur Vestfjarða í heild sinni. Ég tel að æskilegt sé að fara í málið eins og við gerðum á Suðurnesjum. Það skilar nú verulegum árangri á mörgum sviðum og ég vænti þess að sama verði niðurstaðan á Vestfjörðum enda er mjög brýnt að taka þar á málum. Þar eru vissulega mörg verkefni sem hægt er að taka á en fyrsta greining á kostnaði við verkefnin bendir til að mörg þeirra séu mjög kostnaðarsöm. 

Virðulegi forseti. Það er orðið allt of langt vil síðan við höfum rætt um stöðu heimilanna í þessum sal, hvernig heimilin á Íslandi standa og hver framtíð þeirra er. Ég fór að velta fyrir mér hvers vegna það væri og ég held að það sé hollt fyrir okkur þingmenn að velta því aðeins fyrir okkur hvort svo almenn ánægja og sátt ríki um stöðu íslenskra heimila þannig að við þurfum ekki að ræða það mál í þessum sal. Ég held reyndar ekki að svo sé og vona ég að þessi stutta fyrirspurn verði tilefni til að við höldum áfram að ræða það í þingsal. Mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra út í stöðu heimilanna vegna þess að hæstv. ráðherra tók í rauninni af skarið með því að setja á fót einhvers konar samráðshóp sem fjallaði um heimilin og stöðu þeirra og beitti sér fyrir miklum og fjölmennum fundum. Við getum svo deilt um og haft skoðanir á því hvort það skilaði einhverju og hvort raunverulegur árangur hafi náðst. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort einhvers konar eftirfylgni sé í gangi á vegum ráðuneytisins varðandi stöðu heimilanna, hvort verið sé að vinna nýja úttekt á þeim málum, hvernig þróunin hefur verið og þá hvort hæstv. forsætisráðherra ætli að beita sér fyrir því að hafa áfram frumkvæðið í þeirri vinnu sem hún tók svo sannarlega upp á sína arma með því að hafa forgöngu um samráð. Það er mjög mikilvægt að við fáum reglulega upplýsingar um stöðuna. Við þingmenn fáum tölvupósta og símtöl frá einstaklingum, frá fjölskyldufólki sem ber sig ekkert sérstaklega vel þrátt fyrir þessar aðgerðir sem sagt er að gripið hafi verið til. Hitt er nokkuð sem við þekkjum öll, að því miður flytur fólk áfram úr landi vegna áfalla.

Virðulegi forseti. Það er alveg eðlilegt að hv. þingmaður taki upp þetta mál. Það tókst ágæt samvinna með öllum flokkum um skuldavanda heimilanna og farið var af stað með aðgerðir sem er verið að koma í gang þessa dagana og hafa ráðuneytin sem að þessu máli koma fylgst vel með framvindu mála. Þar mæðir mjög á Íbúðalánasjóði, umboðsmanni skuldara og bönkunum. Ég tel að gengið hafi ágætlega að koma þessum málum af stað í bönkunum. Upp komu hnökrar að því er varðar Íbúðalánasjóðinn en verið er að vinda bráðan bug að því. Ég á von á því að frumvarp komi fram í þinginu í dag eða eftir helgi sem vonandi verður hægt að ganga fljótt frá en lagaheimild þarf til að fara 110% leiðina að því er varðar Íbúðalánasjóð og að því hefur verið unnið. Unnið hefur verið mjög hratt og vel hjá umboðsmanni skuldara. Ég held að ég muni það rétt að um 2000 umsóknir hafi borist og frá því að átakið byrjaði hafa verið afgreiddar um 500 umsóknir og málshraði hefur aukist verulega hjá embættinu. Markmið embættisins er að koma því þannig fyrir að 300–400 mál verði afgreidd í hverjum mánuði, sem er veruleg breyting frá því sem var. Ég hygg að þær aðgerðir sem flokkarnir á Alþingi fóru í hafi greitt verulega þar fyrir auk þess sem sett hefur verið verulegt fjármagn til þessa embættis til að hægt sé að vinna þar hraðar að málum en áður. Ég á von á því að þær áætlanir sem við settum fram um að greiðsluaðlögun gangi hratt fyrir sig og við mundum sjá fyrir endann á henni 

Virðulegi forseti. Það er ljóst að enn og aftur hafa orðið mistök varðandi lagasetningu þegar í ljós kom að Íbúðalánasjóður hafði ekki þá heimild sem til þurfti. Er það að sjálfsögðu áhyggjuefni að í svo veigamiklum málum séu þessir hlutir ekki allir skoðaðir ofan í kjölinn. Ég held að það sé mjög hollt fyrir okkur að fá reglulegt og gott yfirlit frá hæstv. forsætisráðherra yfir stöðu heimilanna. Ég vil því nota tækifærið og hvetja hæstv. forsætisráðherra til að hafa frumkvæði að því að flytja þinginu skýrslu mjög fljótlega um hver þróunin á málefnum heimilanna hefur verið varðandi skuldsetningu þeirra, úrlausnir og annað þannig að við getum haft það til umfjöllunar á Alþingi og brugðist við ef þörf er á. En að sjálfsögðu er framkvæmdin hjá framkvæmdarvaldinu og því er ekki óeðlilegt að skora á hæstv. ráðherra að hafa frumkvæði að því að flytja þinginu slíka skýrslu.

Virðulegi forseti. Ég tek ágætlega undir þá hugmynd sem hv. þingmaður setti fram að þinginu verði með reglubundnum hætti gerð grein fyrir framvindu mála að því er varðar stöðu mála og mun ég beita mér fyrir því í samráði við þingflokkana að kanna hvernig standa eigi að því og hve reglulega það skuli gert. Ég tel alveg sjálfsagt að verða við því enda er það áhugamál allra sem hér sitja að vel og farsællega verði staðið að framkvæmd þeirra tillagna sem orðið hefur sátt um. Ekki síst þurfum við að fylgja því vel eftir að greiðsluaðlögunin gangi vel fyrir sig. Hún hefur bjargað mjög mörgum, komið mjög mörgum í skjól sem ella hefðu lent með íbúðir sínar á uppboði þannig að ég tel sjálfsagt að verða við þessari ósk og mun þá í samráði við formenn þingflokkanna ræða hvernig því verður háttað með reglubundnum hætti.

Virðulegi forseti. Þessa dagana hellast yfir landbúnaðinn margs konar kostnaðarhækkanir. Ég nefni sem dæmi áburðarverð sem hefur hækkað um 11–14%, og olíukostnaður hefur hækkað eins og allir vita. Það hefur m.a. komið fram í sívaxandi flutningskostnaði og dæmi eru um allt að 55% hækkun á flutningskostnaði frá síðari hluta árs 2008 og er örugglega ekki allt komið fram enn þá. Þá hafa verið tilkynntar hækkanir á tilbúnu fóðri um 5–10% og allir vita að raforkuverð í dreifbýli hefur hækkað mjög mikið. Nú blasir við að tvennt getur gerst: Annaðhvort verða bændur að taka kostnaðarhækkanirnar á sig án þess að velta þeim út í verðlagið, sem hefur þær afleiðingar í för með sér að hagur bænda mun versna mjög mikið og er þar ekki á bætandi, eða þá hitt að með einhverjum hætti verði tekið tillit til þess m.a. hjá verðlagsnefnd búvara þegar hún kemur næst saman til að ákveða búvöruverð að svo miklu leyti sem hún hefur yfir því að ráða, og reyna síðan með öðrum hætti að velta verðlagshækkunum út í verðlagið, sem verður örugglega erfitt eins og málum háttar núna. Við vitum að landbúnaðurinn hefur staðið sig mjög vel. Afurðir landbúnaðarins hafa hækkað mun minna en sem svarar almennum verðlagshækkunum hér á landi þannig að segja má að landbúnaðurinn hafi í raun og veru dregið úr þeim verðlagshækkunum sem orðið hafa í landinu og tryggt þannig betri lífskjör. Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hafði oft ráð undir rifi hverju áður fyrr þegar rætt var um svipuð mál, þegar við ræddum kostnaðarhækkanir, t.d. á áburði og fóðri. Þess vegna leikur mér mikil forvitni á að vita hver hans svör eru núna, hvernig hann horfir á málin og hvernig hann hyggst bregðast við ef það er hægt með einhverjum hætti til að koma í veg fyrir að bændur verði fyrir kjaraskerðingu eða að kostnaðarhækkunum verði velt út í verðlagið.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni fyrir að taka þetta mál upp og er það ekki að ástæðulausu eins og hv. þingmaður rakti. Þær miklu kostnaðarhækkanir sem eru nú sérstaklega á innfluttum aðföngum til landbúnaðar eru mikið áhyggjuefni og leiða til, eins og hv. þingmaður kom að, skertra kjara bænda og jafnvel einnig hækkaðs verðs til neytenda. Það er alveg rétt að verðlagsnefnd búvara fer yfir málin varðandi þær búvörur sem eru samningar um milli ríkisins og bænda. Hún starfar í sjálfu sér sjálfstætt. Formaðurinn er skipaður af ráðherra en að öðru leyti starfar hún sjálfstætt með aðkomu ýmissa aðila. Á næstu dögum verður búnaðarþing og ég geri ráð fyrir að þessi mál verði tekin upp þar, rædd og metin. Ég mun fylgjast mjög grannt með þeirri umræðu og hvaða áherslur og/eða innkomu hið opinbera getur haft í þeim málum. En ég tek undir það sem hv. þingmaður sagði um að bændur, landbúnaðarframleiðslan og innlend matvælaframleiðsla, hafa staðið sig afar vel og hækkanir til neytenda eru þar miklu minni en á öðrum neysluvörum. Það sýnir hvað það er mikilvægt að vera með öfluga og trausta landbúnaðar- og matvælaframleiðslu. Þess vegna þurfum við 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra svörin. Ég held að okkur greini ekkert á um matið á stöðunni. Það mat er líka alveg augljóst, þessa dagana hellast yfir landbúnaðinn gríðarlega miklar kostnaðarhækkanir og þá blasir annaðhvort við að hækka vöruverð, ef það er hægt, eða þá að bændur þurfa að taka á sig skerðingarnar. Þannig er það einfaldlega. Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra kom mér samt sem áður dálítið á óvart. Ég hafði búist við því að hann hefði miklu skýrari svör við þessu. Ég minnist þess að áður fyrr hafði hæstv. ráðherra oft mjög skýrar áherslur þegar kom að þessum málum. Hann hafði ráð undir rifi hverju. Nú er svarið eingöngu það að hann ætli að fylgjast með. Hann ætlar ekki að boða neinn beinan atbeina að málinu nema hann ætlar að fylgjast með því sem er að gerast á búnaðarþingi. Ég verð að segja eins og er að það eru svör sem eru ákaflega rýr í roðinu og ekki mikið á þau að stóla. 

Frú forseti. Ég get alveg tekið undir óþolinmæði hv. þingmanns í þessum efnum. Ég vil þó benda að á eins og hv. þingmaður þekkir sem ráðherra fer verðlagsnefnd búvara með málið og hún á að starfa á sjálfstæðum grundvelli. Mér finnst alveg ástæða til að við skoðum enn á ný hvort grundvöllur sé til þess að hefja eigin áburðarframleiðslu og vera ekki svo háð innflutningi á áburði og verðhækkunum þar. Ég minni líka á að við fjárlagagerð fyrir þetta ár var lögð áhersla á að standa vörð um búvörusamningana þannig að þeir skertust ekki frá því sem var og svo ríkið gæti staðið við samning sinn við bændur hvað þá varðar. Ég hef miklar áhyggjur af olíuverðshækkun og 

Forseti biður hv. þingmenn og ráðherra að virða tímamörk.

Virðulegi forseti. Síðastliðinn sunnudag synjaði forseti Íslands Icesave-lögum ríkisstjórnarinnar staðfestingar, eins og kunnugt er, og vísaði frumvarpinu til þjóðarinnar. Í ljósi þess sem fram hefur komið í opinberri umræðu í kjölfarið og í aðdragandanum reyndar líka langar mig til að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort hún hafi hótað forseta Íslands afsögn sinni eða því að ríkisstjórnin færi frá, synjaði hann lögunum staðfestingar og vísaði þeim til þjóðaratkvæðis.

Virðulegur forseti. Svarið er nei.

Virðulegi forseti. Ég vona að  „Þetta er ekki létt byrði að bera að láta öll spjót standa á sér, láta ráðherra hóta sér að segja af sér eða ríkisstjórnin fari frá o.s.frv.“ Ég leyfi mér að halda því fram að forseti lýðveldisins láti ekki slíkt frá sér fara að tilefnislausu og við þurfum að fá útskýringar á því frá hæstv. forsætisráðherra hver hafði í slíkum hótunum. 

Virðulegi forseti. Ég held að hv. þingmaður verði að fara rakleiðis til Bessastaða og spyrja um það því að ég hef engar frekari upplýsingar fram að færa við hv. þingmann eða þingmenn um það hvernig forsetinn komst að þessari niðurstöðu. Ég á af og til samtal við forsetann á Bessastöðum en það atriði sem hv. þingmaður nefnir, hótanir við forseta …  
            

Frú forseti. Eftirlits- og aðhaldshlutverk Alþingis gagnvart framkvæmdarvaldinu er mikilvægt og ef hrunið kennir okkur eitthvað er það að aðhald Alþingis gagnvart framkvæmdarvaldinu var ónógt sem varð þess valdandi að hlutirnir fóru eins og þeir fóru. Frá bankahruni hafa tæpir 184 milljarðar af almannafé verið lagðir í stóru bankana þrjá. Settir hafa verið 11,6 milljarðar í Sjóvá og tugir milljarða af opinberu fé í aðrar fjármálastofnanir. Í morgun ritaði ég forsætisnefnd Alþingis bréf þar sem ég fór fram á það við nefndina að hún krefðist skýrslu frá Ríkisendurskoðun um stjórnvaldsathafnir ráðherra Þar er ég aðallega að tala um fjármálaráðherra, hvernig að ákvörðunum hefur verið staðið. Það er alveg ljóst að búið er að setja gríðarlega mikið af almannafé inn í ýmis fjármálafyrirtæki og tryggingafyrirtækin og það er mikilvægt að við höfum upplýsingar um hvernig að slíkri ákvarðanatöku 

Bréf sem berast forsætisnefnd eru afgreidd á fundum forsætisnefndar. Ég geri ráð fyrir að þetta mál verði tekið fyrir næst.

Virðulegi forseti. Ég kem upp til að hvetja hæstv. forseta til að beita sér fyrir því að forsætisnefnd komi saman sem allra fyrst til að fjalla um bréfið og vonandi samþykkja það. Það er mjög mikilvægt að forseti hafi forgöngu um að þingið komi fram með þeim hætti sem ætlast er til af því sem eftirlitsaðila og til þess höfum við ákveðnar leiðir. Ein ein leið er að forsætisnefnd og forseti beiti sér fyrir því að Ríkisendurskoðun leggi í rannsóknir sem farið er fram á hér. Það er mjög nauðsynlegt og ég óska þess svo sannarlega að hæstv. forseti beiti sér fyrir því nú þegar.

Forseti vill geta þess að henni berast iðulega erindi sem þessi án þess að þau séu tekin til umræðu í þingsal.

Þetta er nú ekkert smámál.

En að sjálfsögðu mun forseti taka bréfið fyrir þegar það berst henni í hendur á næsta forsetanefndarfundi sem verður næstkomandi mánudag.

Virðulegi forseti. Ég treysti forseta til að fylgja málinu eftir og er alveg sannfærður um að hún geri það. En vegna þessa máls og eftirlitsskyldu okkar þingmanna hvet ég virðulegan forseta til að ýta á eftir því að fyrirspurnum verði svarað sem legið hafa svolítið lengi hjá hæstv. ráðherrum, m.a. hjá hæstv. velferðarráðherra varðandi Íbúðalánasjóð, sem tengist þessum málum, og eins hjá hæstv. fjármálaráðherra varðandi þær upphæðir nákvæmlega sem settar hafa verið í fjármálastofnanir. Báðar fyrirspurnirnar eiga það sameiginlegt að þær eru farnar fram yfir þá 10 daga sem hæstv. ráðherrar hafa til að svara þeim og önnur mun lengra, þ.e. fyrirspurnin til hæstv. velferðarráðherra. Ég hvet virðulegan forseta til að sjá til þess að þeim fyrirspurnum verði svarað þannig að okkur verði gert auðveldara fyrir í því risastóra máli sem hv. þingmaður gerði að umtalsefni.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um stöðu íslenskrar tungu og íslensks táknmáls. Á yfirborðinu kann þetta að virðast lítið og jafnvel sjálfsagt mál en eigi að síður snýst það um eitt mikilvægasta verkfæri mannlegrar tilveru sem er tungumálið, hvort sem það er íslensk tunga eða íslenskt táknmál, sem er auðvitað það táknkerfi sem við nýtum til að tjá hugmyndir eins og Ferdinand de Saussure orðaði það einhvern tímann, annaðhvort undir lok 19. aldar eða í byrjun þeirrar 20. Þetta er eitthvert mikilvægasta verkfæri sem við sem menn eigum og stundum er sagt að þetta sé það sem geri manninn að manni. Markmið frumvarpsins eru kannski ekki jafnháleit og þær hugmyndir sem búa að baki, en þó eru þau nokkuð háleit því að þau snúast um að festa í lög stöðu íslenskrar tungu, mæla fyrir um varðveislu hennar, þróun, nothæfni og aðgengi mannaað henni. Jafnframt er í frumvarpinu gert ráð fyrir að íslenskt táknmál verði viðurkennt í lögum sem fyrsta mál þess hluta heyrnarlausra, heyrnarskertra og daufblindra og afkomenda þeirra sem reiða sig á táknmálið til tjáningar og samskipta. Lagt er til að íslenska ríkið hlúi að íslenska táknmálinu og styðji. Mælt er fyrir um rétt þeirra sem þörf hafa fyrir táknmál, að þeir skuli eiga þess kost að læra, tileinka sér og nota íslenska táknmálið frá máltökualdri eða frá þeim tíma sem heyrnarleysi, heyrnarskerðing eða daufblinda kemur fram síðar á ævinni. Einnig er mælt fyrir um hvernig lögunum skuli framfylgt og hverjir beri þá skyldu. Þá eru fyrirmæli um notkun íslenskrar tungu innan stjórnkerfis ríkisins, Alþingis, dómstóla og stjórnsýslu ríkis og sveitarfélaga. Frumvarp þetta á sér talsvert langan aðdraganda en segja má líka að það sé í raun og veru aðeins einn áfangi á vegferð sem hófst þegar hinn 12. mars 2009 var samþykkt þingsályktun um íslenska málstefnu. Sú þingsályktun hljómaði svo: „Alþingi ályktar að samþykkja tillögur Íslenskrar málnefndar að íslenskri málstefnu sem opinbera stefnu í málefnum íslenskrar tungu. Alþingi lýsir yfir stuðningi við það meginmarkmið tillagna Íslenskrar málnefndar að íslenska verði notuð á öllum sviðum íslensks samfélags.“ Í þingsályktuninni um íslenska málstefnu fjallar fyrsti kaflinn um lagalega stöðu íslenskrar tungu og þar er fjallað um þær breytingar sem hafa orðið á íslensku samfélagi á undanförnum árum, bæði hvað varðar löggjöf og atvinnulíf og hvernig samfara þessum breytingum íslenskur vinnumarkaður hefur orðið fjölþjóðlegur. Samfélagsbreytingar á borð við þessar skapa auðvitað margvísleg álitamál þegar kemur að stöðu tungunnar og ný lögfræðileg úrlausnarefni. Þeirra á meðal eru auðvitað spurningar sem varða lagalega stöðu íslenskrar tungu og íslensks táknmáls. Í þingsályktuninni kom fram að í gildandi íslenskum lögum er að finna ákvæði sem varða notkun íslenskrar tungu á einstökum sviðum samfélagsins en þau eru hluti af lögum sem varða önnur efni og ekki eru til nein sérstök lög sem fjalla skipulega um stöðu íslenskrar tungu í íslensku samfélagi. Í mörgum ríkjum hafa verið sett sérstök lög um tungumál og þá sérstaklega raunar þar sem tungumál eru fleiri en eitt og nauðsyn ber til að kveða á um hvert eða hver skuli vera opinber mál ríkisins og hver skuli vera staða annarra tungumála. Nú er ekki slíku til að dreifa hér á landi en eigi að síður er það mat margra að allan vara þurfi að hafa á vegna þess að allt umhverfi okkar er orðið mun alþjóðlegra, hvort sem er á sviði atvinnulífs, menningarmála eða í raun og veru hvert sem við lítum í okkar samfélagi. Til að fylgja eftir þeirri þingsályktun sem hér var samþykkt skipaði ég nefnd um lagalega stöðu íslenskrar tungu og táknmáls í maí 2009. Í skipunarbréfi þeirrar nefndar var hlutverki hennar lýst þannig að henni væri ætlað að setja fram tillögur sem ætlað væri að tryggja lagalega stöðu íslenskrar tungu og íslensks táknmáls í íslensku samfélagi. Nefndin skilaði tillögum sínum í skýrslu sem mennta- og menningarmálaráðuneytið gaf út í maí 2010 og var þessari skýrslu dreift til allra þingmanna á sínum tíma. Í skýrslu nefndarinnar kemur fram að hún taki undir það markmið í íslenskri málstefnu að tryggja beri að íslensk tunga verði áfram það tungumál sem sameini íbúa landsins óháð uppruna, að tryggður verði réttur íslenskra ríkisborgara af erlendum uppruna og erlendra ríkisborgara, sem fá hér dvalar- eða atvinnuleyfi, til kennslu í íslensku svo að þeir eigi þess kost að taka fullan þátt í íslensku samfélagi á íslensku. Þá er brugðist við tillögum Íslenskrar málnefndar um að lagaleg staða íslensks táknmáls verði tryggð. Ítarleg grein er gerð fyrir íslensku táknmáli í skýrslunni og þeim þáttum sem því viðkoma. Nefndin lagði áherslu á að hver sem þörf hefur fyrir táknmál skuli eiga þess kost að læra, tileinka sér og nota táknmálið jafnskjótt og máltaka hefst og viðkomandi einstaklingur hefur þroska til. Þeir sem þess þurfa geti þannig notað íslenskt táknmál eftir því sem aðstæður frekast leyfa í daglegu lífi sínu og þannig litið á táknmálið sem móðurmál sitt. Sérstakt álitaefni var hvort ástæða væri til að mæla í stjórnarskrá fyrir um stöðu tungunnar sem opinbers máls íslenska ríkisins. Ákvæði sem lúta að tungumálum er að finna í stjórnarskrám 158 ríkja, en einungis í 26 stjórnarskrám er tungumála að engu getið. Í mörgum stjórnarskrám Evrópuríkja er berum orðum mælt fyrir um hvaða tungumál sé opinbert mál ríkisins. Tillögur um slíkt stjórnarskrárákvæði bárust nefndinni frá nokkrum aðilum. Nefndin taldi ekki tímabært að svo stöddu að setja slíkt ákvæði í stjórnarskrá en hins vegar væri rétt að huga að því að þegar íslenska stjórnarskráin yrði endurskoðuð yrði þetta skoðað sérstaklega, hvort ástæða væri til þess að tilgreina tungumál í stjórnarskrá og þá líka eins og kemur fram hjá nefndinni hvort setja ætti önnur ákvæði um einhver grunneinkenni þjóðarinnar, t.d. þjóðfána, skjaldarmerki, þjóðsöng, svo dæmi séu nefnd. Frumvarpið sem nú er lagt fram er byggt á tillögum nefndarinnar og farið er ítarlega yfir vinnu hennar í greinargerðinni en fyrst og fremst í skýrslunni sem hefur líka verið aðgengileg á heimasíðu ráðuneytisins. Nefndin studdist við þá vinnu einkum við ný sænsk lög sem birt voru í þýðingu í skýrslu nefndarinnar. Og við undirbúning frumvarpsins var haft samráð við helstu hagsmunaaðila á sviði íslenskrar tungu og táknmáls. Svo ég fari stuttlega yfir greinar frumvarpsins er í 1. gr. almenn yfirlýsing um stöðu íslenskrar tungu sem þjóðtungu Íslendinga og opinbert mál íslenska ríkisins. Þessu fylgir að íslensk tunga eigi að vera fullkomið mál í þeim skilningi að það sé nothæft og notað á öllum sviðum samfélagsins. Í 3. gr. frumvarpsins er ákvæði um íslenskt táknmál og þar er mælt fyrir um ábyrgð ríkis og sveitarfélaga á að tryggja aðgang að íslensku táknmáli hverjum þeim sem þörf hefur á því. Táknmálið á ekki stoð í lögum nú og hefur um langa hríð verið unnið að því að tryggja lagalega stöðu íslensks táknmáls. Lít ég svo á að þetta frumvarp sé kannski fyrst og fremst fyrsti áfangi í að tryggja lagalega stöðu bæði íslenskrar tungu og íslensks táknmáls því að ljóst er að þessar lagagreinar, þó að þær hafi í sjálfu sér eins og kemur fram í kostnaðarmati með frumvarpinu ekki kostnað í för með sér, kunna þær að hafa áhrif á lagasetningu síðar meir og ég tel mikilvægt að þingmenn hafi það í huga að þarna er í raun og veru verið að leggja ákveðinn grunn sem vonandi verður hægt að byggja á til framtíðar við lagasetningu, reglusetningu og annað slíkt. Í frumvarpinu koma fram nánari skyldur stjórnvalda til að vinna að varðveislu íslenskrar tungu, þróun, nothæfni og aðgengi manna að málinu. Þá mælir frumvarpið fyrir um notkun íslenskrar tungu innan stjórnkerfis ríkisins, Alþingis, dómstóla og stjórnsýslu ríkis og sveitarfélaga. Þá er lagt til í frumvarpinu að ákvæði um Íslenska málnefnd eigi sér stað í lögum um íslenska tungu fremur en í lögum um Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum eins og nú er. Við skipan Íslenskrar málnefndar er lögð áhersla á að hún sé skipuð fulltrúum þeirra sviða samfélagsins sem mest fást við tungumálið í daglegum störfum sínum, lagðar eru til breytingar á skipan Íslenskrar málnefndar og aukið við fjölda þeirra sem skipaðir eru í nefndina. Í frumvarpinu er einnig lagt til að starfandi verði nefnd um íslenska táknmálið sem ætlað er það meginhlutverk að vinna að eflingu íslensks táknmáls, styrkja stöðu þess og virðingu og beita sér fyrir aðgerðum til varðveislu þess. Virðulegi forseti. Með þessu frumvarpi til laga um stöðu íslenskrar tungu og íslensks táknmáls er megináherslan lögð á að treysta stöðu tungunnar og táknmálsins í samfélaginu. Tungumálið, hvort sem það er íslensk tunga eða táknmál, er sameign okkar sem tölum það. Því er framtíð þess í okkar höndum. Ég nefndi í upphafi að tungumálið væri kannski eitt mikilvægasta verkfæri okkar sem manna og einhvern tímann man ég eftir að hafa heyrt tékkneskt máltæki sem hljóðaði einhvern veginn þannig að svo lengi sem tungumálið lifði væri þjóðin ekki dauð, þetta væri sem sagt ákveðið lífsmark með þjóðum. Ég held að það sé nokkuð sem við þurfum að hafa í huga að tungumálið er ein af lykilstoðum okkar sem þjóðar en tungumálið er ekki sjálfgefið, árangur næst ekki nema við tökum málið í okkar hendur, nýir tímar færa okkur ávallt ný úrlausnarefni. Líklega verðum við ekki endilega alltaf sammála um aðferðir og áherslur en mestu skiptir að við séum sammála um að vinna að því markmiði að tryggja að íslenska verði áfram notuð um allt sem við hugsum og tökum okkur fyrir hendur alls staðar í íslensku samfélagi og sama gildi um íslenskt táknmál. Þar sem tungumálinu sleppir lýkur heiminum og ég held að íslensk tunga móti að mörgu leyti heimsmynd okkar líka. Þetta er dýrmætt verkfæri sem við höfum í okkar höndum og það er von mín að þetta frumvarp verði til þess að styrkja stöðu þess. Ég legg til að lokum að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til málsmeðferðar hv. menntamálanefndar.

Virðulegi forseti. Þar sem við erum að tala hér um íslenska tungu og íslenska táknmálið mætti ræða um orðið andsvar. Ég er svo sannarlega ekki komin hingað upp til að fara í andsvar við ráðherrann, heldur svo sannarlega meðsvar. Ég er mjög sátt við að þessi tillaga skuli vera komin fram, ég hlakka til að vinna með öðrum fulltrúum menntamálanefndar að þessu máli og vona svo sannarlega að við getum öll tekið höndum saman og tryggt það að við getum afgreitt þetta vel og hratt í gegnum þingið.

Frú forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um stöðu íslenskrar tungu og íslensks táknmáls. Ég fagna þessu frumvarpi hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra og tel það löngu tímabært. Í frumvarpinu segir í 1. gr.: „Íslenska er þjóðtunga Íslendinga og opinbert mál á Íslandi.“ Það er eiginlega pínulítið skondið að nú, árið 2011, skuli í fyrsta skipti eiga að binda þetta dýrmæta tungumál okkar í lög sem þjóðtungu Íslendinga. En það sem er kannski merkilegast við frumvarpið er ekki eingöngu það heldur það sem stendur í 3. gr. um að íslenskt táknmál eigi að festa í lög. Þar stendur, með leyfi forseta: „Íslenskt táknmál er fyrsta mál heyrnarlausra, heyrnarskertra og daufblindra og afkomenda þeirra sem þurfa að reiða sig á það til tjáningar og samskipta. Skulu stjórnvöld hlúa að því og styðja.“ Frú forseti. Nú mun reyna á í íslensku skólakerfi, hvort heldur er í leik-, grunn- eða framhaldsskóla sem og í Háskóla Íslands. Nú mun reyna á með hvaða hætti Alþingi Íslendinga, nú og til framtíðar, ætlar að virða þessa 3. gr. sem hér er. Hvernig ætlum við að stuðla að því að táknmál verði jafngildandi og hér er lögð áhersla á, hvernig ætlum við að undirbúa það að hægt verði að nýta og kenna táknmálið til jafns við íslensku á öllum skólastigum? Frú forseti. Þetta er metnaðarfullt frumvarp. Hvað varðar 3. gr. mun hún án efa verða það sem meginmáli skiptir í umfjöllun menntamálanefndar. Ég þakka hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra fyrir að leggja frumvarpið fram, hafa þann kjark sem felst í því að setja fram 3. gr. frumvarpsins. Sem fulltrúi í menntamálanefnd hlakka ég til að takast á við þetta verkefni en ég ítreka að nú reynir á hvernig Alþingi Íslendinga ætlar sér að vinna með frumvarpið og 3. gr. þess, af því að hún krefst þess sem sjaldnast eða aldrei má nefna, fjármagns af hálfu ríkisins, sveitarfélaga og þeirra sem um þetta þurfa að fjalla. Og það mun skipta máli í náinni framtíð, frú forseti, en mestu máli skiptir að fram er komið frumvarp til laga um stöðu íslenskrar tungu og íslenskt táknmál sem ber vitni um kjark hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra.

Frú forseti. Það er ekki oft sem maður getur komið í ræðustól þingsins og sagt að sögulegum áfanga sé náð. En þannig er mér þó innanbrjósts í dag og ég tel að þetta frumvarp verðskuldi þá einkunn. Þetta er afar mikilvægur áfangi fyrir okkur öll, fyrir íslenska þjóð, en ekki síður fyrir tiltekna mikilvæga hópa í samfélagi okkar, sem eru heyrnarlausir, heyrnarskertir og daufblindir annars vegar og hins vegar þeir aðilar sem kallaðir eru einu orði innflytjendur, íslenskir ríkisborgarar af erlendum uppruna og erlendir ríkisborgarar sem kosið hafa að setjast að í landi okkar. Þetta er í einhverjum skilningi menningarmál, velferðarmál og mannréttindamál. Við vitum öll hve mikilvægur aðgangur að íslensku samfélagi það er að hafa vald á íslenskri tungu og við þurfum að taka mjög alvarlega það hlutverk okkar að gera það sem í okkar valdi stendur til að tryggja að einstakir hópar séu ekki hliðsettir í samfélagi okkar vegna þess að þeim er ekki tryggður þessi aðgangur eða þetta tæki sem menn þurfa að nýta til að geta lifað mannsæmandi lífi. Hæstv. menntamálaráðherra fór yfir aðdraganda þessa máls, þá þingsályktun sem samþykkt var á Alþingi 2009, um íslenska málstefnu. Ég vil bæta því við að aðdragandinn er talsvert lengri í þingsögunni og rétt er að viðurkenna sérstaklega hlut hv. þm. Marðar Árnasonar sem var 1. flutningsmaður að þingsályktunartillögu um athugun á réttarstöðu íslenskrar tungu sem lögð var fram á 130. löggjafarþingi, en náði ekki fram að ganga. Þar eru margir af þeim lykilþáttum sem koma fram í þessu frumvarpi. Í kjölfar samþykktar þingsályktunartillögu árið 2009 setti hæstv. menntamálaráðherra á fót nefnd um lagalega stöðu íslensku tungunnar og táknmálsins. Guðrún Kvaran var þar formaður og vinna þeirrar nefndar er mikilvæg forsenda fyrir því frumvarpi sem hér er lagt fram. Það er mikilvægt í þessari umræðu að við viðurkennum að viðgangur íslenskunnar er ekki náttúrulögmál. Þó að vissulega sé það svo að ekki eru beinir keppinautar um stöðu íslenskunnar sem þjóðtungu í okkar samfélagi er hins að gæta að íslenskan verður fyrir talsvert mikilli ágengni. Nauðsynlegt er að tryggja að íslenskan verði ekki nátttröll á komandi áratugum, tungumál forfeðra okkar fyrst og fremst sem glatar í einhverjum skilningi tengingu við nútímasamfélag þar sem örar þjóðfélagsbreytingar eru reglan og áreiti frá alþjóðlegu tungunum, sérstaklega ensku, er allt að því yfirþyrmandi, ekki síst fyrir þær kynslóðir sem eru að vaxa úr grasi. Þess vegna er þetta frumvarp mikilvægt, það er brýnt og það hefur sérstaka vísun í það samfélag sem við byggjum í dag. Ég ætla ekki að fara mörgum orðum um frumvarpið á þessu stigi, menntamálanefnd mun fá það til umfjöllunar. En ég vek þó athygli á ákveðnum þáttum sem ég tel að við þurfum að skoða sérstaklega. Ég vil sérstaklega draga þar fram 5. gr., um skipan Íslenskrar málnefndar. Ég velti því upp hvort mikilvægt sé að skapa ákveðnar tengingar á milli Íslenskrar málnefndar og Málnefndar um íslenskt táknmál, sem sömuleiðis á að setja á fót, þannig að þeir mikilvægu hópar, heyrnarlausir, heyrnarskertir og daufblindir, eigi rödd í þessari viðamiklu nefnd um Íslenska málnefnd sem er skipuð 18 fulltrúum ýmissa hópa. Ég geri enga athugasemd við þá hópa sem þar eru nefndir til sögunnar en tel sem sagt að það verðskuldi skoðun hvort þessi hópur sem ég nefndi og sömuleiðis innflytjendur eigi að eiga sína fulltrúa í þessari nefnd sem á að fjalla um stöðu íslenskrar tungu á fræðilegum grundvelli, gera tillögur til ráðherra um málstefnu og álykta árlega um stöðu íslenskrar tungu. Í frumvarpinu kemur sömuleiðis fram mikilvægt markmið, mikilvæg skilaboð til ríkis og sveitarfélaga, til hins opinbera, um framsetningu á íslenskunni. Það eru skilaboð sem við þurfum öll að taka alvarlega og til okkar, bæði hér á löggjafarþinginu og handhafar framkvæmdarvaldsins á hverjum tíma. Þetta eru markmiðin um að íslenskt mál, það mál sem notað er í starfsemi ríkis og sveitarfélaga, skuli vera í senn vandað, einfalt og skýrt. Mér er þetta ofarlega í huga núna þegar við erum að fjalla um frumvarp til fjölmiðlalaga í menntamálanefnd. Þar hefur talsverður tími farið í að ræða skilgreiningar sem eru nauðsynlegar í frumvarpi af því tagi en það verður að segjast eins og er að ýmislegt sem þar er innanborðs fellur trauðla að hinum ágætu markmiðum um vandað, einfalt og skýrt mál. En það er verkefni nefndarinnar að hafa það í huga við lokaafgreiðslu á fjölmiðlafrumvarpinu þegar við erum komin með þetta mikilvæga mál í hendurnar um íslenska tungu og táknmál. Ég vil að lokum óska hæstv. menntamálaráðherra til hamingju með framlagningu þessa máls hér í dag.

Virðulegur forseti. Mig langar að víkja sérstaklega að þeim þætti í þessu frumvarpi sem snýr að íslenska táknmálinu. Frumvarpið sem nú er mælt fyrir eftir áralanga baráttu fyrir stöðu táknmálsins á Íslandi snýst nefnilega ekki bara um stöðu máls heldur um stöðu allra þeirra sem málið nota í daglegu lífi. Saga heyrnarlausra er saga táknmálsins. Lengi vel var málið bannað við kennslu heyrnarlausra og kennslan miðuð við að hver og einn lærði að lesa af vörum og tjá sig á þjóðtungunni. Þessi skólastefna olli einangrun hópsins og leiddi af sér miklar hörmungar fyrir hann, hörmungar sem mega aldrei endurtaka sig. Sérstök lög um stöðu íslenska táknmálsins fela í sér viðurkenningu á málinu, viðurkenningu á menningu og sögu hópsins, sérstöðu hans og þörfum. Baráttan fyrir viðurkenningu táknmálsins er barátta fyrir aðgengi að samfélagi, barátta fyrir menntun og barátta fyrir fullri þátttöku. Dagurinn í dag er því stór dagur fyrir réttindabaráttu heyrnarlausra, hér er lagður mikilvægur grunnur að raunverulegum réttarbótum fyrir heyrnarlausa á Íslandi. Til hamingju með daginn.

Virðulegur forseti. Það er ánægjulegt að fá að bætast hér í þann hamingjukór sem syngur úr ræðustólnum til menntamálaráðherra í dag og full ástæða til að fagna því máli sem hér er mælt fyrir. Að mörgu leyti er ótrúlegt til þess að hugsa hversu lítinn sess íslensk tunga á í stjórnarskrá og löggjöf, eins og hér hefur verið farið yfir, jafnríkur þáttur og hún var í sjálfstæðisbaráttu þjóðarinnar og allri hennar pólitísku baráttu. Þó að hér sé stigið skrefið gagnvart löggjöfinni er um leið mikilvægt að sú vinna við stjórnarskrána, sem með einum eða öðrum hætti verður hafin á næstunni, taki sömuleiðis til umfjöllunar stöðu tungunnar í grundvallarlöggjöfinni, sjálfri stjórnarskrá lýðveldisins. Það var orðað hér áðan, um þann þátt sem snýr að táknmálinu, að fallegar yfirlýsingar nægðu ekki heldur yrðu líka að fylgja verk og fjármunir til þeirrar forgangsröðunar sem löggjöfin á að lýsa. Það á sannarlega líka við um það sem snýr að íslenskri tungu, því tungumáli sem við tölum. Á þeim vettvangi þurfum við ekki aðeins að styrkja lagarammann heldur einnig að láta forgangsröðun og fjármuni fylgja þeim fögru orðum sem við gjarnan höfum um íslenska tungu. Í samfélagi okkar og alls staðar í heiminum á ör tækniþróun sér stað á hverjum degi. Í því sambandi er gríðarlega mikilvægt fyrir lítið málsvæði eins og okkar að við notum almannafé til þess að þróa tungutækni. Ýmiss konar tæknibúnaður er í örri þróun, tæknibúnaður sem talar við notendur og sem notendur tala við. Bæði í störfum manna og í leikjum barna og unglinga líta nýjar afurðir dagsins ljós á hverju missiri, liggur mér við að segja. Við munum sumpart standa frammi fyrir þessari spurningu: Ætlum við að kosta til þeim fjármunum sem þarf til að fylgjast með í þeirri tækni? Á markað eru að koma vörur sem fólk kaupir til að nota, vörur sem tala og sem í ríkara mæli verður talað við og sá búnaður talar ekki íslensku. Nýjustu útgáfur af vinsælum farsímum, ýmiss konar leikjum og öðru slíku, tala ensku og önnur slík tungumál sem byggja á stórum málsvæðum. Slík tæki munu ekki tala íslensku nema við leggjum þá fjármuni til þróunar á tungutækni hér á þinginu sem þarf til að íslenskan verði áfram notuð á öllum sviðum samfélagsins, í hinu daglega starfi og í leik. Það á því ekki bara við um táknmálið að fé þurfi að fylgja forgangsröðun heldur á það líka við um íslenska tungu. Við eigum líka að líta í eigin barm. Það var ágæt áminning frá formanni menntamálanefndar, hv. þm. Skúla Helgasyni, um það orðfæri sem á köflum er á þeim lagatexta sem lagður er fyrir þingið og frá þinginu fer. Við höfum nú sérstaklega sett upp skrifstofu undir forsætisráðuneytinu til að vinna að því að vanda betur og samræma smíði lagafrumvarpa. Það er þá sérstakt íhugunarefni hvort við þurfum ekki að gera sérstakar ráðstafanir til þess beinlínis að huga að tungumálinu og notkun þess í þeim textum sem koma fyrir þingið og fara frá þinginu. Þeir eiga auðvitað að vera á einfaldri, skýrri og skiljanlegri íslensku því að sá lagatexti er náttúrlega fyrir almenning til þess að fara eftir og nauðsynlegt að hann skiljist vel. Það er um leið rétt, og því er haldið til haga, að það skiptir máli að við fylgjum þróuninni hvað varðar íslenska tungu að auðvitað er stærsta framfaraskrefið í þessu máli það sem snýr að heyrnarlausum og að táknmálinu. Það hefur lengi verið til vansa hversu takmarkaðan aðgang heyrnarlausir hafa haft að samfélaginu vegna þeirrar stöðu sem táknmálið hefur haft. Það er alveg ljóst að við þurfum að láta fé fylgja því ef við ætlum að lögfesta táknmálið með þessum hætti og við þurfum þess kannski enn frekar á samdráttartímum eins og nú eru. Oft og tíðum höfum við kannski viljað treysta á það að opinberar stofnanir og einkafyrirtæki vilji af góðum hug og góðum vilja fylgja eftir almennum markmiðssetningum um það „að allir eigi að njóta“ eða „að allir eigi að hafa aðgang að“. Tilfellið er að slíkar almennar yfirlýsingar, um „að allir eigi að hafa aðgang að“, þær kosta. Á tímum samdráttar í opinberum útgjöldum og á tímum samdráttar í efnahagsstarfseminni í landinu yfir höfuð dregur mjög úr vilja, bæði opinberra stofnana og einkafyrirtækja, til þess að verja fjármunum í þágu almennra mannréttinda eins og „aðgengis fyrir alla“. Það hygg ég að margir hópar fatlaðra hafi fundið á undanförnum missirum og ég held að umræðurnar, til að mynda um heimasíðu Hæstaréttar Íslands, séu ágætt dæmi um það bara frá síðustu vikum. Það er mikilvægt að við höfum þrek til þess hér að ekki bara lögfesta almennar viljayfirlýsingar heldur láta forgangsröðun og löggjöf alla fylgja því - um leið og ástæða er til að fagna því að þetta skref sé stigið og að sjálfsögðu að óska heyrnarlausum og hæstv. ráðherra hjartanlega til hamingju með þennan áfanga. Ég vildi að síðustu bara beina því til hv. menntamálanefndar að það gæti verið ágætt tilefni til þess við þetta tækifæri að líta líka til stöðu blindraletursins, sem er auðvitað það letur sem lítill hópur Íslendinga styðst við. Staðreyndin er nú sú að sá hópur er miklum mun minni en bæði fjöldi Íslendinga og fjöldi blindra og sjónskertra gefur tilefni til að ætla og ástæðan fyrir því er einfaldlega sú að kennslu og aðbúnaði að íslenska blindraletrinu hefur kannski, líkt og með táknmálið, verið háttað af slíkum vanefnum að hér hafa ákaflega fáir lært blindraletur sér til gagns með þeim afleiðingum að fjöldi blindra og sjónskertra er í raun og veru ólæsir. En ólæsi er auðvitað nokkuð sem við höfum aldrei viðurkennt að finnist í okkar ágæta samfélagi.

Forseti. Hér er á ferðinni merkilegt frumvarp. Þetta er bæði menningarmál og fullveldismál, mannréttindamál og velferðarmál - og það er kannski rétt að óska notendum táknmálsins til hamingju, fyrst af öllu með þennan árangur af töluverðri baráttu fyrir því að íslenska táknmálið verði viðurkennt. Við það tækifæri er ekki úr vegi að rifja upp þá stund hér í nóvember, hygg ég, frekar en í desember, 2003 þegar Sigurlín Margrét Sigurðardóttir flutti í fyrsta sinn frumvarp sitt um viðurkenningu á táknmálinu. Það var líka, ég held ég fari rétt með það, fyrsta ræðan sem flutt var á Alþingi Íslendinga á táknmáli. Þetta var nánast hátíðleg stund, þetta var merkilegur viðburður. Ég man ekkert hvað hún sagði en ég man að við hér í salnum, sem aldrei megum klappa, veifuðum höndunum í tilefni af þeim viðburði. Og nú er þetta gengið eftir að einhverju leyti, það eru að vísu átta ár, sem er auðvitað langur tími frá ákveðnu sjónarhorni, eins og Þráinn Bertelsson sagði, það er langur tími fram á við en það er stuttur tími um öxl, og í raun og veru ekki langur tími þegar um réttindamál af þessu tagi er að ræða. En nú reynir á, eins og hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir sagði, í þessum efnum. Áhugamenn um vöxt og viðgang íslenskunnar á löggjafarsviði hafa átt ágæta samleið með táknmálsnotendum í þessum efnum. Og einmitt á sama tíma og Sigurlín Margrét Sigurðardóttir flutti hér fyrstu ræðuna sína lá frammi þingsályktunartillaga frá okkur nokkrum, mér og þingmönnum sem nú eru reyndar farnir, en þó ekki veg allra vega, það eru þeir Guðmundur Hallvarðsson, Hjálmar Árnason, Kolbrún Halldórsdóttir og Sigurjón Þórðarson - það var einn úr hverjum þáverandi þingflokki og við fluttum saman frumvarp um réttarstöðu íslenskunnar. Og nú er það líka gengið upp og tók ekki nema átta ár. Fyrir það ber að þakka. Þá reynir líka á, þannig að endurómað sé úr ræðu hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur, og nú þarf að standa sig í framtíðinni. Ég veit að það kemur ekki allt í einu í þessum efnum frekar en öðrum en ég fagna því að þetta er komið fram og orðin til svolítil áætlun um það hvernig áfram á að vinna að þessum málum. Ég vil auk fagnaðarlátanna minnast á nokkur atriði, bæði til hróss og til frekari athugunar fyrir nefndina, hina háu menntamálanefnd, og ráðherrann og aðra sem á mig hlýða eða hafa veður af þessum umræðum hér. Það er í fyrsta lagi, eins og hér hefur verið minnst á, stjórnarskráin sjálf. Ég lít svo á að hún sé næsta skref í báðum þessum efnum, bæði með táknmálið og íslenskuna, og ætla ekki að hafa langt mál um það. Við vonumst til þess að hér komist annaðhvort á þing eða einhvers konar stjórnlaganefnd sem afgreiðir þau mál og hlýtur að íhuga þetta. Í öðru lagi vil ég svo nefna 2. mgr. 2. gr., sem ég tel eitt mikilvægasta ákvæðið í frumvarpinu, um að allir sem eru búsettir hér á landi skuli eiga þess kost að læra og nota íslensku til almennrar þátttöku í íslensku þjóðlífi, og þar eru boðuð sérlög sem verður mikilvægt og fróðlegt að fást við. Þetta er ekki síst mikilvægt fyrir nýbúa annars vegar og hins vegar útlendinga sem hér setjast að til einhverrar dvalar. Þarna reynir aftur á starfið í skólunum, í leikskólunum og í þeim móttökustofnunum sem við höfum komið á fót til að greiða nýbúum för til íslensks samfélags og láta gestum líða hér sæmilega því að við græðum á því, í jákvæðum skilningi þess orðs, að tekið sé vel á móti þeim og við höldum við þá sem mestri vináttu. Í framhaldi af þessu vil ég líka segja, það er kannski gagnrýni eða athugasemd - ég hef líka rætt það við formann Íslenskrar málnefndar þegar hún var hér í miklu starfi, sú nefnd á mikið hrós skilið og ekki síst formaðurinn, Guðrún Kvaran. Og þá sagði hún: Ja, það er ekki allt hægt í einu, það verður eitthvað að bíða. Það er auðvitað rétt. En ég held að eitt af næstu skrefum okkar sé líka að íhuga að íslenska er ekki eina tungumálið á Íslandi og hefur aldrei verið. Í fyrsta lagi er náttúrlega táknmálið, sem ekki þarf að ræða frekar um, og er vel búið um í frumvarpinu. Í öðru lagi ber okkur að minnast þess á stundum sem þessum að við höfum átt hér önnur mál. Ég ætla ekki að fara í írafárið og tala um keltneskuna, sem formæður okkar hjöluðu við ung börn sín, að vísu með litlum árangri á opinberan hátt en kannski hefur hún komið inn sögum og ljóðum - um það eru miklar kenningar sem ég veit að hæstv. ráðherrar, tveir hér við vinstri hönd mér, vita vel af og hafa lagt til. En latína og danska eru auðvitað þau mál sem við höfum haft hér nánast opinberar tungur, hvora sínum megin við siðskiptin. Og við megum ekki gleyma því í umbúnaði menningararfsins að svona er það, ekki gleyma þeim bókmenntum og þeim menningarverðmætum sem eru til á þessum tveimur tungum af hálfu Íslendinga og okkur hættir til að hafa í glatkistunni. - Ég ætti náttúrlega að fara hér með nokkrar ljóðlínur á latínu eftir helstu skáld á þeirri tungu, Magnús Ólafsson, Jón Vídalín o.fl., en ég hlífi hv. þm. Skúla Helgasyni við því þó að auðvitað mundu ráðherrarnir gleðjast við slíkan ljóðaflutning. Þetta var nú kannski meira með bros á vör. Í þriðja lagi er það auðvitað enskan, hið mikla heimsmál, sem nú er að verða nokkurs konar annað mál okkar Íslendinga. Án þess að nokkur hafi ákveðið það er ekki einu sinni hægt að éta smjörva án þess að tilkynnt sé á ensku hvurslags fyrirbrigði það er. Fundið var að því fyrir nokkrum árum að á skipum Landhelgisgæslunnar stæði Coast Guard. Og maður spyr: Bíddu, eru það bara Englendingar sem sigla skipum sínum í landhelgi? Enskan er um allt samfélagið, frá eldhúsunum og út á miðin, sækir sífellt á. Þá er að minnast þess sem hv. þm. Helgi Hjörvar sagði hér, að það er líka okkur að kenna, hún kemur ekki bara með popplögunum og sjónvarpsmyndunum, sem við veljum frá Bandaríkjunum og Englandi umfram annað, heldur líka með tækni sem við nennum ekki eða tímum ekki að klæða í íslenskan búning. Það er kannski það sem við getum gert, og um það má reyndar lesa í ágætri greinargerð Íslenskrar málnefndar eftir hið mikla starf hennar hér í einn eða tvo vetur. Þar var farið um umdæmi íslensks máls og athugað hvernig staðan væri, og þá var hún mjög slök einmitt í tungutækni og tölvuhlutanum af samfélaginu. Það þarf að skýra stöðu enskunnar, við hljótum að gera það í framhaldi af þessu, og ekki síður annarra grannmála og heimsmála sem okkur hættir til að víkja frá eða láta enskuna komast upp með … þannig að ég persónugeri nú tungumálið, og hef þó ekkert á móti enskri tungu, sérstaklega ekki forn-enskri tungu sem er mun skemmtilegri en nútímaenska. Þar á ég auðvitað við norrænu tungurnar, þær skandinavísku, dönsku, norsku, sænsku, en ekki síður það sem við höfum hér kallað þriðja málið, a.m.k. í skólakerfinu, þýsku, frönsku og spænsku - við þurfum að skýra stöðu þessara tungna sem er að mjög litlu leyti gert í löggjöf, og reyndar að reyna að halda þeim fram sem öðru og þriðja máli Íslendinga og öðru og þriðja samskiptamáli okkar við umheiminn. Í fjórða lagi, og það hef ég minnst á áður, eru auðvitað tungur nýbúa og gesta okkar hér. Við þurfum líka að skýra stöðu þeirra og ákveða hvernig við viljum að þær séu notaðar og kenndar og lögð við þær rækt í skólakerfinu og í stjórnsýslunni. Það er hafið að ýmsu leyti. Menn vita t.d. í skólakerfinu, flestir, að besta leiðin til að börn sem ekki kunna íslensku læri hana og tileinki sér er sú að þau séu vel mælt og fái góða uppfræðslu á móðurmáli sínu. Í stjórnsýslunni höfum við líka, á hinum miklu tímum sem eru nú kannski liðnir, innflutningstímum vinnuafls, þannig að það sé orðað með bírókratískum hætti, tekið upp ýmiss konar leiðbeiningar en á engan veg skýrt það í almennri löggjöf til hvers nýbúar og gestir geta ætlast í þeim efnum, hvaða þjónustu þeir eiga rétt á að fá og hvað okkur, af menningarlegum og mannúðlegum ástæðum, hlýðir að gera í þessum efnum. Þetta er mikilvægt og þar fagna ég tillögu hv. þm. Skúla Helgasonar, um fulltrúa nýbúa í Íslenska málnefnd, og mæli með því að það mál verði athugað. Ég er ekki viss um að það sé kannski rétta lokalausnin en það er a.m.k. byrjunin á því að viðurkenna þann vanda. Enn ætlaði ég að minnast á, þó stuttlega, greinina um Íslenska málnefnd, og ekki efnisinnihald hennar, sem menntamálanefnd íhugar auðvitað, heldur það að ákvæðin um Íslenska málnefnd skuli vera komin í önnur lög en í lög um Stofnun Árna Magnússonar sem fyrir nokkru var smíðuð hér úr fimm gömlum stofnunum, Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum. Þar átti þessi grein ekki heima því að Íslensk málnefnd er auðvitað ekki hluti af ríkisstofnun heldur samstarfsvettvangur, vissulega á vegum stjórnvalda en skipaður alls staðar að úr samfélaginu. Því var andæft hér á þinginu að Íslensk málnefnd yrði tekin úr sérlögum og komið þarna fyrir í hornkróki. En hér er hún komin á góðan stað og ég held að það sé mjög sæmandi og fagna því. Í því sambandi vil ég líka segja að eitt af því sem reynir á er fjáröflun til þessara hluta allra. Ég minni hæstv. menntamálaráðherra á að til er Málræktarsjóður sem ætlað var mikið hlutverk áður en hann lenti í klandri, má ég segja, hlutabréfaævintýrum einhverjum, sem voru nú ekki Icesave, öllu heldur deCode, án þess að ég þori að fara með það, og hefur verið hálflamaður síðan. Hann þyrfti endilega að komast á laggirnar, m.a. til að styðja við það starf sem nú er unnið. Að lokum vil ég taka undir með hv. þm. Skúla Helgasyni út frá 9. gr., sem segir að mál það sem er notað í starfsemi ríkis og sveitarfélaga eða á vegum þeirra - það á væntanlega bæði við um íslensku og táknmál - skuli vera vandað, einfalt og skýrt. Þetta er fögur grein. Það snertir nokkuð okkur sem hér erum á þessum vinnustað, á þinginu; vandað, einfalt og skýrt skal málið vera í stjórnsýslunni og ekki síður á löggjafarsamkomunni. Einhvern tímann var mér sagt að á þýska þinginu væri til siðs að ráða í sérstakt starf svokallaðan „venjulegan mann“ og að sá „venjulegi maður“, væntanlega valinn af handahófi, fengi ágæt laun og sæti síðan á þýska þinginu og læsi yfir frumvörp og önnur löggögn sem þangað bærust og síðan væri athugað hvort hann skildi þau eða ekki.  Þótt ég mæli kannski ekki með því að hingað verði ráðinn venjulegur maður, a.m.k. ekki meðan efnahagsástandið er eins og það er, held ég að við þurfum að hafa þetta dæmi fyrir framan okkur. Löggjöf okkar og önnur gögn í stjórnsýslunni eru sífellt að verða alþjóðlegri og að vissu leyti flóknari vegna þess að heimurinn er ósköp einfaldlega flókinn. Og það ber við, eins og hv. þm. Skúli Helgason sagði og tekið var undir hér áðan, að frumvörp og önnur þingleg gögn eru ekki á vönduðu, einföldu og skýru máli. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um það en gera það að tillögu minni hér í lokin að um þetta hefjist formlegt eða óformlegt samstarf Alþingis og ráðuneyta fyrst í stað, í framhaldi af umfjöllun um þetta merka mál hér á þinginu. Ég óska hæstv. menntamálaráðherra til hamingju með að vera nú búin að flytja það mál fyrir okkur, og okkur sem við tökum til hamingju með að hafa fengið það í hús.

Virðulegi forseti. Það er ekki á hverjum degi sem maður sér ástæðu til að koma í ræðustól Alþingis fyrst og fremst í þeim tilgangi að fagna því sem verið er að gera, en það er ástæða til þess í dag. Hér ræðum við mál sem í mínum huga er að stórum hluta mannréttindamál og mikið fagnaðarefni að skuli vera lagt fram. Þetta á ekki bara við um þá þætti sem snúa að því að gera íslenskt táknmál að móðurmáli þeirra sem það nota, þ.e. heyrnarlausra, heyrnarskertra, og daufblindra Íslendinga, heldur líka að búa til umgjörð utan um íslenskuna sem opinbert mál. Ég vil aðeins koma inn á það sem hv. þm. Mörður Árnason kom inn á áðan, mál íbúa á Íslandi sem ekki eiga íslensku að móðurmáli. Þetta held ég að sé afar mikilvægt því að jafnhliða því að ákveða að íslenska sé opinbert mál og þjóðtunga Íslendinga megum við heldur ekki gleyma því að þúsundir, ef ekki tugþúsundir, Íslendinga nota íslensku ekki í daglegum samskiptum, heldur nota annað tungumál. Réttindi þessa hóps má alls ekki bera fyrir borð þó að við setjum þessi lög. Tryggja þarf kennslu þessara hópa, bæði tækifæri þeirra til íslenskunáms sem og til að þroska og þróa móðurmál sitt. Það skiptir mjög miklu máli. Frumvarpið er líka mikilvægt í því tilliti að alþjóðleg samskipti Íslendinga aukast í sífellu og við tökum nánast á hverjum einasta degi í þinginu við alls konar lögum og reglugerðum sem tengjast EES-samningnum og eru yfirleitt alltaf þýdd yfir á íslensku. Þess vegna er mjög mikilvægt að það sé staðfest óyggjandi að það sé verklag sem við viljum hafa vegna þess að við höfum ákveðið að þetta sé það mál sem á að tala eða verði opinbera málið í landinu. Mig langar að beina einni meginspurningu til hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra. Hún varðar 5. gr. þar sem talað er um Íslenska málnefnd. Ég velti því fyrir mér, sérstaklega í ljósi þeirra áherslna sem koma fram um íslenskt táknmál í 3. og 4. gr., hvort hugsanlegt væri að hagsmunasamtök heyrnarlausra ættu sæti í nefndinni eða einhver fulltrúi skipaður af þeim. Það mætti kannski hugsa sér að það væri bitamunur en ekki fjár að bæta einum manni við í 18 manna hóp. Annars gæti líka ráðherra á hverjum tíma sem best ákveðið í hjarta sínu að annar af þeim tveimur sem hæstv. ráðherra skipar væri a.m.k. talandi á táknmál, hann gæti haft einhverjar slíkar vinnureglur. Virðulegi forseti. Ég tel þetta frumvarp mikilvægt framfaraskref í bæði menningar- og mannréttindalegu tilliti og það er fagnaðarefni að þingið skuli fá þetta gleðilega viðfangsefni.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessar umræður. Það gleður mig auðvitað að finna þann mikla samhljóm sem er hjá þeim hv. þingmönnum sem hafa talað um að þetta sé mikilvægt mál, bæði hvað varðar íslenska tungu sem þjóðtungu og íslenskt táknmál sem móðurmál heyrnarlausra. Ég treysti því að hv. menntamálanefnd taki á þeim spurningum sem hér hafa verið lagðar fram og skoði málið með opnum og jákvæðum huga. Í mínum huga er þetta mál, eins og ég sagði áðan, áfangi á vegferð sem lengi hefur staðið og mun standa lengi enn, eins og hv. þm. Mörður Árnason benti á í ræðu sinni og hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir í sinni. Margt annað er fram undan en ég held eigi að síður að það sé mikilvægur áfangi ef frumvarpið verður að lögum því að það mun tryggja stöðu bæði íslenskrar tungu og íslensks táknmáls og þar með hafa áhrif á aðra lagasetningu. Það skiptir að sjálfsögðu máli. Væntanlega munu lögin líka hafa áhrif á það hvernig við fylgjum slíkri lagasetningu eftir. Þar er margt sem taka þarf tillit til. Hv. þingmenn hafa nefnt ýmis atriði, t.d. skólakerfið, rannsóknir, aðgengismál og tækniþróun. Tæknin er meðal þess sem Íslensk málnefnd hefur unnið mjög ötullega að að undanförnu, að skoða stöðu íslenskrar tungu þegar kemur að nýrri tækni. Það er til að mynda merkilegt að sjá hvernig farsímar hafa náð að treysta stöðu sína á íslensku en tölvurnar verið frekar enskuskotnar. Það sýnir okkur að ekkert af þessu er náttúrulögmál, það skiptir hins vegar máli hvað við gerum, við sem notendur þessa tungumáls, hvernig við beitum okkur og hvaða kröfur við gerum. Hér hefur líka verið hreyft öðrum málum, til að mynda því sem snertir alla þá sem eiga önnur móðurmál hér á landi en þau sem hér hafa verið nefnd. Það var gert að umtalsefni á degi íslenskrar tungu í nóvember þegar frú Vigdís Finnbogadóttir fékk Verðlaun Jónasar Hallgrímssonar, einmitt fyrir að vekja athygli á því að kunnátta og þekking á öðrum tungumálum er mjög mikilvæg til að geta ræktað sitt eigið. Það er ekki sjálfgefið að það sé gott að tala einungis íslensku heldur talar maður jafnvel betri íslensku ef maður kynnir sér og lærir önnur tungumál. Það skiptir líka máli að skoða stöðu annarra tungumála í menningararfinum og það getur tengst varðveislu menningararfsins almennt, eins og hv. þm. Mörður Árnason nefndi, þó að hann hefði því miður ekki farið með latínukveðskapinn sem hann boðaði. Við eigum það bara inni. Hvað varðar spurningu hv. þm. Ólafs Þórs Gunnarssonar um Íslenska málnefnd var farin sú leið að skipa sérstaka málnefnd um íslenska táknmálið fremur en að blanda þessum tveimur nefndum saman. Verði frumvarpið að lögum á ég þó von á því að þær nefndir muni eiga náið og gott samstarf og þær verði hýstar á sama stað. Þar skiptir máli að þær geti síðan mótað samráðsvettvang sinn. Þessi leið var valin því að hér er auðvitað um tvö tungumál að ræða, þ.e. íslenska tungu og íslenskt táknmál, og því talið eðlilegt að þarna væru tvær nefndir á ferð en ekki ein. Hér hefur margt verið nefnt og ég vil að lokum segja að ég gæti tekið undir að kannski væri tímabært að fá hingað inn eitt stykki venjulegan mann. Ég man að ég þurfti oft sem yfirlesari á íslensku að spyrja þann sem skrifaði textann hvort hann skildi hann í raun og veru og gæti endursagt mér hann með öðrum orðum. Þá varð stundum fátt um svör. Það er ágætispróf en gallinn er sá að venjulegir menn verða fljótt óvenjulegir þegar þeir samlagast stofnanamálinu. Áður en maður veit af er maður farinn að tala um framkvæmd ákvarðana, er algjörlega búinn að glata sjálfsmyndinni og orðinn að stofnun. Það gæti verið úrlausnarefni fyrir okkur hvernig við eigum að vanda málið og gera það einfalt og skýrt. Hættan er alltaf sú að maður festist í tuggunum, eins og þær kallast, og endi eins og heil, lítil stofnun sem enginn skilur. Ég held að þetta mál verði ekki leyst með þessu frumvarpi, þetta er verkefni sem við eigum alltaf að vera meðvituð um, alltaf að hugsa um og reyna að sjálfsögðu að vanda mál okkar sem mest. Að öðru leyti þakka ég góðar undirtektir og vona að hv. menntamálanefnd gangi vel að skoða málið. Eins og ég segi er þetta ekki svarið við öllum þeim úrlausnarefnum sem við eigum við að etja á sviði tungumáls og táknmáls en ég vona að þetta sé mikilvægur áfangi á þeirri vegferð, að treysta stöðu bæði íslenskrar tungu og íslensks táknmáls.

Virðulegur forseti. Þetta er annað tveggja mála í röð á dagskránni í dag sem varða að meginstofni til sama efni og þriðja málið sem kom fram á haustþinginu og sneri að lögum um Orkuveitu Reykjavíkur. Málið er sprottið af athugasemdum frá Eftirlitsstofnun EFTA um gjald sem kemur fyrir ríkisábyrgðir til Landsvirkjunar sem séu undirverðlagðar, þ.e. sé Landsvirkjun ekki látin greiða sannvirði fyrir ríkisábyrgðina geti falist í því að samkeppnisstaða manna á raforkumarkaði sé skekkt. Þess vegna er mikilvægt að opinber fyrirtæki á samkeppnismarkaði greiði sannvirði fyrir ríkisábyrgðir, þ.e. muninn á þeim kjörum sem fyrirtækin mundu njóta á markaði ef þau hefðu ekki ríkisábyrgð annars vegar og hins vegar þeim kjörum sem þau fá með því að fá ríkisábyrgðina. Þannig verður ríkissjóði greiddur mismunurinn, og skattgreiðendum þar með fyrir það að taka á sig áhættuna af því að þær skuldbindingar sem verið er að ábyrgjast falli á ríkissjóð, og skattgreiðendur þar með. Í meginatriðum er fyrst og fremst um að ræða eðlilega aðlögun að því samkeppnisumhverfi sem nú ríkir á raforkumarkaði og er eðlilegt að nái líka til aðila eins og Ríkisútvarpsins og Byggðastofnunar. Það dregur þá sömuleiðis úr þörf manna fyrir að sækja í þessar ábyrgðir, þ.e. að menn hljóti þá að meta hverju sinni hvort eftirsóknarvert sé að leita eftir ábyrgðum eður ei. Vegna athugasemda sem fram komu frá Ríkisendurskoðun við meðferð málsins í hv. efnahags- og skattanefnd er rétt að ítreka að ríkisábyrgðir eru alltaf háðar ákvæðum fjárreiðulaga sem kveða skýrt á um að ráðherra þurfi á hverjum tíma heimildir þingsins til að veita slíkar ábyrgðir og að þeirra skuli getið í fjárlögum. Leggur meiri hluti nefndarinnar til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt að öðru leyti en því að lögin öðlist þegar gildi.

Virðulegur forseti. Hér er um sama álitaefni að ræða og var í umfjöllun um ríkisábyrgðir undir fyrri dagskrárlið. Hér er verið að gera breytingar á lögum um Landsvirkjun sem er sameignarfyrirtæki og hefur sem slíkt haft ábyrgð eiganda síns, íslenska ríkisins, ótakmarkað á öllum skuldbindingum félagsins. Vegna þess að Landsvirkjun hefur verið og er sameignarfyrirtæki eru allar skuldir á ábyrgð eigandans ef Landsvirkjun getur ekki staðið í skilum með þær. Hér er verið að breyta því fyrirkomulagi þannig að Landsvirkjun sé rekin með takmarkaðri ábyrgð en ríkið þurfi hverju sinni að ábyrgjast sérstaklega þær lánveitingar sem ríkisábyrgð eigi að vera á. Eftir sem áður verður langstærsti hluti skuldbindinga Landsvirkjunar væntanlega með ábyrgðum ríkisins, en formsins vegna og vegna Evrópureglnanna er þessi framkvæmd eðlilegri enda komi eðlilegt gjald fyrir hina skýrt afmörkuðu ríkisábyrgð í þessu tilfelli og samkvæmt lögunum um ríkisábyrgðir sé það metið af óháðum þar til bærum aðila hvert eðlilegt endurgjald komi þar fyrir. Það álitaefni sem helst kom til umfjöllunar í efnahags- og skattanefnd við afgreiðslu þessa máls var í sjálfu sér fyrirbærið sameignarfyrirtæki með takmarkaðri ábyrgð. Sameignarfélög eru félög með ótakmarkaðri ábyrgð eigenda sinna og hlutafélög eru félög með takmarkaðri ábyrgð. Ábyrgðin takmarkast þá við félagið nema eigendurnir hafi sérstaklega gengist í ábyrgð fyrir skuldbindingum. Voru uppi sjónarmið um að með þessari breytingu á ábyrgð ríkisins á skuldbindingum Landsvirkjunar væri í raun að meira leyti horfið til þess forms og þeirra reglna sem gilda um hlutafélög. Til hins verður þó að líta að Orkuveita Reykjavíkur og Landsvirkjun eru hvorki né hafa verið sameignarfélög eða hlutafélög. Þau eru sameignarfyrirtæki og starfa eftir sérstökum lögum. Þar er nánast kveðið á um réttindi og skyldur þeirra félaga og það er álit fjármálaráðuneytisins að fyrir utan þau ákvæði sem hér er um að ræða, um að sérstaklega þurfi ábyrgð ríkissjóðs á þeim skuldbindingum sem ábyrgð eigi að fylgja, muni að öðru leyti fara sem áður um sameignarfyrirtæki þessi eftir þeim rétti og þeim reglum sem gilda um sameignarfélög að öðru leyti. Meiri hluti nefndarinnar leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeirri breytingu einni að lögin öðlist þegar gildi.

Herra forseti. Ég tek undir með síðasta hv. þingmanni og geri að mínum þau orð sem hann lét falla þegar hann mælti fyrir þessu nefndaráliti, enda er ég flutningsmaður að þessu máli fyrir hönd þingflokks Framsóknarflokksins. Eins og hv. þingmaður rakti erum við í stuttu máli að fylgja eftir niðurstöðu rannsóknar ESA þar sem hún komst að því að Landsvirkjun greiddi í raun ekki nægilega hátt gjald vegna þeirrar ríkisábyrgðar sem er í gildi er snertir fjármál þessa fyrirtækis. Það er kveðið á um það með þessu frumvarpi, verði það að lögum, að ríkisábyrgðargjaldið hækki úr 0,25% í 0,45%. Samkvæmt kostnaðarmati fjármálaráðuneytisins mun það þýða að fyrirtækið greiðir 450 eða jafnvel 500 millj. kr. í aukin gjöld til ríkissjóðs og fögnum við því væntanlega að sjá slíka fjármuni renna í fjársveltan ríkissjóð. Þetta sýnir okkur líka fram á hversu gríðarlega mikilvægt fyrirtæki Landsvirkjun er. Sú uppbygging sem hefur átt sér stað á síðustu árum á því merka fyrirtæki skilar núna og mun áfram í næstu framtíð skila okkur Íslendingum gríðarlega háum upphæðum. Veitir svo sannarlega ekki af því þegar kemur að erfiðum tímum sem og á þeim tímum sem við lifum nú. Ég er fylgjandi þessu áliti. Það er eðlilegt að fyrirtæki eins og Landsvirkjun greiði fyrir ábyrgð ríkisins á þessum rekstri og að fjármunir renni þar af leiðandi í ríkissjóð vegna þess. Fyrir hönd framsóknarmanna lýsi ég yfir stuðningi við málið, enda er ég á því, og fagna öllu því sem til framfara horfir fyrir ríkissjóð. Verði þetta frumvarp að lögum mun það þýða að ríkissjóður Íslands fær hálfum milljarði króna meira í formi þessa ábyrgðargjalds. Svo sannarlega veitir ekki af því og þess vegna fögnum við því. Ég heiti á þingheim allan að standa vörð um og styrkja og styðja við starfsemi Landsvirkjunar sem er gullnáma samfélags okkar sem er mikilvægt að sé í eigu okkar allra. Þetta fyrirtæki mun á komandi árum skila milljarðatugum inn í íslenskan ríkissjóð auk þess sem það hefur staðið fyrir gríðarlega metnaðarfullum verkefnum á sviði uppbyggingar atvinnumála. Og það veitir sannarlega ekki af því að slíkt fyrirtæki sé við lýði í dag þegar 14 þúsund Íslendingar eru án atvinnu. Nægir að rifja upp hvers lags stórvirki var unnið á Austurlandi fyrir nokkrum árum með byggingu Kárahnjúkavirkjunar og uppbyggingu álvers Alcoa á Reyðarfirði. Þar sköpuðust mörg hundruð störf og nú er enn frekari uppbygging þar í gangi sem mun skapa 70 varanleg störf til viðbótar við álverið þannig að þær framkvæmdir og sú uppbygging sem þá átti sér stað skilar íslensku samfélagi milljörðum króna í dag. Vonandi munum við búa við stjórnvöld sem hafa framsýni og kjark til að halda áfram að skapa störf og umsvif í íslensku samfélagi því að það veitir svo sannarlega ekki af því. Eins og ég segi er þetta einn angi af þessu frumvarpi sem ég styð heils hugar vegna þess að það mun uppfylla þær kvaðir sem ESA leggur á okkur og við ætlum að undirgangast, en síðast en ekki síst mun það styrkja stöðu ríkissjóðs. Eins og ég hef margoft sagt áður veitir svo sannarlega ekki af því.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um uppbyggingu Náttúrugripasafns Íslands á Selfossi. Meðflutningsmenn eru hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson, Jón Gunnarsson, Ragnheiður E. Árnadóttir, Róbert Marshall, Sigmundur Ernir Rúnarsson, Sigurður Ingi Jóhannsson og Unnur Brá Konráðsdóttir. Í tillögugreininni er ályktað að fela mennta- og menningarmálaráðherra að hefjast nú þegar handa við uppbyggingu Náttúrugripasafns Íslands á Selfossi í Árborg. Það er með ólíkindum að Náttúrugripasafn Íslands skuli ekki vera veruleiki á Íslandi. Árið 1889 var byrjað að reyna að koma á laggirnar Náttúrugripasafni Íslands og síðan eru liðin liðlega 120 ár. Samfélag okkar sem státar m.a. af auðugri náttúru, mikilli fjölbreytni og fegurð og hefur mikla sérstöðu í heiminum þar að lútandi hefur ekki einu sinni rænu á því að hafa almennilegt náttúrugripasafn. Það hefur oft strandað á því að „lordarnir“ í hópi karla og kvenna á höfuðborgarsvæðinu hafa ekki mátt heyra minnst á það að Náttúrugripasafn Íslands gæti verið utan höfuðborgarmarkanna. Slík afturhaldssemi er svo mikil forpokun að skelfilegt er til þess að hugsa. Það er ekki síst vegna sérstæðs náttúrulífs og jarðfræði og hins sívaxandi ferðamannastraums til Íslands til að sinna og skoða náttúru landsins sem rík ástæða er til að gera þarna bragarbót á og drífa upp Náttúrugripasafn Íslands með metnaði og glæsibrag. Það þarf ákveðna stærð af húsnæði til þess og víða um land er reyndar til húsnæði sem hægt væri að nota, en þjóðbraut ferðamannastraumsins á Íslandi liggur einmitt um Selfoss, um Suðurland í átt að öllum náttúruperlunum á Suðurlandi, í átt að Gullfossi og Geysi, Heklu, Vatnajökli, Þórsmörk, Landmannalaugum, Eyjafjallajökli og Vestmannaeyjum. Þess vegna er mjög fýsilegt að nýta kosti og möguleika í þessari nágrannabyggð höfuðborgarinnar til að gera blessuðum borgarbörnunum ekki of erfitt fyrir að heimsækja Náttúrugripasafn Íslands. Það er örfáum mínútum lengri akstur úr austustu byggðum höfuðborgarsvæðisins til Selfoss en að aka úr austustu byggðum höfuðborgarsvæðisins vestur á Seltjarnarnes. Vegalengdirnar skipta ekki máli í þessu sambandi, heldur að koma þessu á koppinn. Það eru 5 milljónir hluta geymdar í geymslum upp á þúsundir fermetra á vegum Náttúrugripasafns Íslands sem sjálft er til húsa í litlu húsi við Suðurgötuna, gömlu loftskeytastöðinni. Það er náttúrlega ekki svipur hjá sjón, hvað þá meira, miðað við það sem ætti að vera. Náttúrufræðifélag Íslands var stofnað 1889 í þeim eina tilgangi að koma á laggirnar Náttúrugripasafni Íslands. Síðan eru liðin, eins og ég gat um, 122 ár og markmiðinu hefur ekki verið náð. Það er ekki til sóma fyrir land og þjóð. Fyrir skömmu gerðust þau merku tíðindi að Náttúrufræðistofnun Íslands komst í nýtt húsnæði til frambúðar í Garðabæ. Þar hefur stofnunin aðstöðu í fullkomnu skrifstofu- og rannsóknarhúsnæði, hefur fullkomna aðstöðu til að geyma gripi við réttar aðstæður, hitastig og rakastig, sem og tæknilegan búnað. En enn þá liggur Náttúrugripasafnið, gullmolinn sjálfur, óbætt hjá garði í geymslum hingað og þangað. Þar hafa menn engan aðgang að merkum munum í 5 milljóna hluta safni Náttúrugripasafns Íslands. Náttúrugripasafn Íslands væri afar vel staðsett á Selfossi sem er eins og ég sagði í þjóðbraut fyrir mesta ferðamannastrauminn um Ísland og steinsnar frá höfuðborginni, aðeins um 30 mínútna akstursleið innan tíðar þegar lokið verður á næstu missirum og árum við tvöföldun Suðurlandsvegar. Leiðin að flestum náttúruperlum Íslands liggur um Selfoss til Þingvalla, Gullfoss, Geysis, Heklu, Landmannalauga, Þórsmerkur, Vestmannaeyja, Eyjafjallajökuls, Mýrdalsjökuls, Dyrhólaeyjar, Lómagnúps og Vatnajökuls svo nokkur dæmi sé nefnd. Nánast öll jurtaflóra og fuglafána Íslands er á þessu svæði. Margar náttúruperlur eru síðan allt í kringum landið, en ferðamannastraumurinn er langmestur á Suðurlandi vegna fjölbreytninnar og ekki síst vegna Gullfoss og Geysis. Nú hefur bæst inn í þennan hring Landeyjahöfn sem á á næstu árum eftir að skila gífurlegum fjölda farþega til og frá Eyjum í þá náttúruperlu sem þar er, stærstu verstöð Íslands að auki. Herjólfur hefur flutt um 120 þúsund farþega á ári frá Þorlákshöfn til Vestmannaeyja. Á sex vikum eftir að Landeyjahöfn var opnuð í fyrrasumar flutti Herjólfur yfir 70 þúsund farþega. Það var ekki bara nýjabrumið, það var gjörsamlega nýr möguleiki að skutlast út í Eyjar á 25 mínútum í stað þess að fara oft þunga sjóleið í tæpa þrjá klukkutíma. Það ríður baggamuninn. Þegar Landeyjahöfn verður vonandi á næstu mánuðum búin að arta sig og menn búnir að læra á þá glæsilegu kosti sem hún býður upp á mun þetta að sjálfsögðu ganga eins og í sögu. Ekki er höfnin fullbyggð fyrr en búið er að byggja skip sem hentar henni og aðstæðum hennar. Þetta eru allt önglar á beitunni sem tryggir að það er mjög farsælt og snjallt að staðsetja Náttúrugripasafn Íslands á Selfossi, ekki síst vegna þess að þar er til staðar húsakostur sem mundi henta vel fyrir Náttúrugripasafn Íslands sem gera má ráð fyrir að þurfi um 5 þús. fermetra húsnæði til að koma fyrir safngripum við hæfi. Sem dæmi um mögulegan valkost er aðstaða í gamla hluta Hótels Selfoss þar sem er rými sem hentar sem sýningarsalir, fyrirlestrasalir, ráðstefnusalur og geymslur. Þessir valkostir eru ugglaust margfalt ódýrari en að byggja minnismerki um Náttúrugripasafn Íslands í höfuðborginni sjálfri. Það er nefnilega ekki safnhúsið sjálft sem skiptir mestu máli heldur innihaldið, þeir hlutir sem íslensk náttúra hefur upp á að bjóða og eru til í kössum og kirnum Náttúrugripasafns Íslands. Það væri því snjallt að kanna þennan möguleika, til að mynda í samráði við sveitarstjórn Árborgar, og leggja á ráðin um uppbyggingu þessa. Í þeim tilgangi er þessi tillaga lögð fram, til að koma málinu á skrið og hætta nú blaðri og óraunhæfum væntingum heldur ganga til leiks og ljúka þessu verkefni með glæsibrag fyrir klárlega mjög lítinn kostnað miðað við það sem yrði ef menn færu í gegnum allt apparatið sjálft. Með tvöföldun Suðurlandsvegar verður höfuðborgin nær Selfossi, hún verður nær Reykjanesi, hún verður nær miklum byggðarlögum í námunda borgarinnar. Oft hefur þótt langt frá Reykjavík en stutt til Reykjavíkur, en nú er þetta í raun að snúast við því að nú eru margir farnir að hugsa meira um að ná andrúmi, hressileika, afslöppun og fegurð leiðanna til byggða landsins frá höfuðborginni. Í því eru margs konar hlunnindi fólgin. Til marks um vilja margra í þessum geira er sú framsýni sem Jón Gunnar Ottósson, forstöðumaður Náttúrufræðistofnunar Íslands, hefur staðfest, að staðsetning Náttúrugripasafns Íslands þurfi ekki að vera í neinu tengd staðsetningu stofnunarinnar sjálfrar þótt uppbygging Náttúrugripasafnsins yrði að sjálfsögðu í fullri samtengingu og samráði við Náttúrufræðistofnun. Það er engin glóra í öðru en að menn vinni þar saman þótt ekki sé formlega ætlast til þess. En þannig skilum við árangri, þannig skilum við metnaði og þannig skilum við einhverju sem þjóðin mun elska. Það er óskandi að mennta- og menningarmálaráðherra skipi snarlega nefnd til að kanna lausn á þessu máli til árangurs með þeim tillögum sem nefndar eru í þessari þingsályktunartillögu. Að lokinni umræðunni, virðulegi forseti, óska ég þess að málinu verði vísað til menntamálanefndar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um ljóðakennslu og skólasöng. Eftirfarandi þingmenn eru meðflutningsmenn þessarar tillögu: Ólína Þorvarðardóttir, Ragnheiður E. Árnadóttir, Róbert Marshall, Sigmundur Ernir Rúnarsson, Sigurður Ingi Jóhannsson, Tryggvi Þór Herbertsson og Vigdís Hauksdóttir. Tillögugreinin ályktar að fela menntamálaráðherra að vinna að því að auka hlut ljóðakennslu og skólasöngs í námskrá grunn- og framhaldsskóla. Reynslan hefur sýnt að ljóðakennsla í skólum landsins hefur leitt til betri málnotkunar nemenda og styrkari tengingar þeirra við hrynjandi og myndræna möguleika íslenskrar tungu. Ljóðakennsla hefur reynst mörgum sem traustur lífsförunautur og styrkt málnotkun á áberandi hátt. Fátt er eins brothætt og orð og því skiptir höfuðmáli fyrir notkun íslenskrar tungu að ræktuð sé tilfinning fyrir myndauðgi tungunnar og styrk og fátt styrkir þann þátt betur en ljóðalestur, lestur Íslendingasagna og lestur vel skrifaðrar bókar, sem hefur grunn, markmið og stefnu en ekki flæði til allra átta út og suður. Styrkur ljóðanna í þessu efni er nákvæmni þeirra og hnitmiðuð orðnotkun sem kallar á sjálfstæða hugsun og mat lesandans. Það hafa allir hollt af því og gott að lesa ljóð og það er gleðilegt. Það bætir og kætir og ekki veitir nú af að rækta þann garð sem gefur slíka uppskeru. Skólasöngur er að mörgu leyti tengdur ljóðunum því að mörg ljóð, ekki síst eldri ljóð, eiga kjól sem heitir lag. Ef vel tekst til spretta ljóð og lag eins og eineggja tvíburar. Að auki er eðlilegt í almennum skólasöng að syngja hefðbundin fjöldasöngslög sem oft byggjast á söngtextum frekar en beinum ljóðum. Það fer ekkert á milli mála að samsöngur af öllu tagi er þroskandi og mikilvægur félagslegur þáttur og ekki skemmir að hann er að öllu jöfnu mjög skemmtilegur þáttur hins daglega lífs, bæði hversdags og á góðum stundum. Í öllum byggðum landsins og líkast til í öllum skólum er fólk sem getur á auðveldan hátt staðið fyrir fjöldasöng og virkjað þannig jákvæða hlið nemenda, jákvæða hlið samfélagsins, jákvæða hlið fólksins í landinu. Gott dæmi, virðulegi forseti, er þjóðhátíð Vestmannaeyja þar sem líklega fer fram einhver fjölmennasti fjöldasöngur í heimi, hátt í 20 þúsund manns syngja einum rómi, einni rödd í liðlega klukkustund. Það er sérstæður söngur og skemmtilegur, sungið er af mikilli innlifun. Það segir sína sögu að meðan fjöldasöngurinn stendur með þessu sniði sjást engir lyfta vínflöskum eða öðrum slíkum veigum á loft því að ekki gefst tími til þess. Áhuginn á því dettur út og söngurinn ræður ríkjum. Ætli það væri ekki hyggilegra fyrir okkur Íslendinga að rækta þennan þátt betur en við höfum gert? Þess vegna skiptir miklu máli, eins og lagt er til í þessari tillögu, virðulegi forseti, að auka og tryggja fjöldasöng í skólum landsins, sem er að vísu víða, en gera það markvisst, ákveðið og að föstum lið í skólastarfinu. Laugarnesskóli í Reykjavík var frægur fyrir vikulegan fjöldasöng sem nemendur búa að ævina alla. Þetta er fyrirmynd sem við eigum að vinna eftir, ekki bara hlusta eftir heldur framfylgja. Því er þessi tillaga lögð fram og hnýtt saman ljóðanotkun, ljóðakennslu og söng í skólum landsins. Að lokinni umræðu, virðulegi forseti, óska ég eftir því að þessu máli verði vísað til menntamálanefndar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um stofnun íslenskrar handverksdeildar í Listaháskóla Íslands. Meðflutningsmenn eru hv. þingmenn Arndís Soffía Sigurðardóttir, Ásbjörn Óttarsson, Björgvin G. Sigurðsson, Gunnar Bragi Sveinsson, Jón Gunnarsson, Ragnheiður E. Árnadóttir, Sigmundur Ernir Rúnarsson, Sigurður Ingi Jóhannsson, Tryggvi Þór Herbertsson, Unnur Brá Konráðsdóttir og Vigdís Hauksdóttir. Tillögugreinin ályktar að fela mennta- og menningarmálaráðherra að koma upp íslenskri handverksdeild í Listaháskóla Íslands. Íslenskt handverk lærðra sem leikmanna stendur mjög hátt á heimsmælikvarða. Um allt land eru snjallir handverksmenn að verki í prjónlesi, útskurði, rennismíði, járnsmíði, mótun í leður og bein og gler og listmálun svo að nokkuð sé nefnt. Reglulegar sýningar handverksmanna undirstrika að hér er um að ræða listamenn af Guðs náð. Það hefur skort á að þessum verkmenntaþætti, þessari reynslu, þessari guðsgjöf, sé sinnt í íslenska skólakerfinu en þessi verkmenntaþáttur er ýmist sjálfsprottinn eða líður fram mann fram af manni í hefðum, reynslu og verkviti. Í grunnskólum og verkmenntaskólum er að sjálfsögðu unnið á vettvangi íslensks handverks, í smíðum, föndri, myndmennt og fleiri þáttum, en rík ástæða er til að leggja meiri rækt við þennan þátt íslensks þjóðlífs og leggja öflugri grunn að kennslu á þessum sviðum í íslenska skólakerfinu. Margt hefur verið vel gert og margir eru þeir hópar og áhugaaðilar víða um land sem rækta íslenskt handverk og þar ber ekki síst að þakka konum landsins, íslenskum konum sem hafa fylgt þessu fastar eftir en aðrir í þjóðfélaginu Það er rík ástæða til að styðja sérstaklega við íslenska prjónlesið sem að öllu jöfnu er unnið af konum í öllum byggðum landsins, handverk sem er stolt íslensks iðnaðar umfram margt annað. Þó spilar tvískinnungurinn þarna inn í, virðulegi forseti, eins og í svo mörgu og gott dæmi um það á sér stað í ræðusal á Alþingi Íslendinga. Þannig eru mál vaxin að ákveðnar reglur gilda um klæðnað í salnum og það er kannski eðlilegt og af hinu góða að einhver regla sé á því. En á sama tíma og þingmenn geta komið hingað í sal í mussum, í áprentuðum bolum, í ódýrustu klæðum sem að öllu jöfnu þykja ekki henta nema á útihátíðum - á sama tíma og karlmönnum eru settar mjög strangar skorður um klæðnað hér í þinginu leyfist þessi frjálslegi klæðnaður en á sama tíma er til að mynda bannað að ganga í íslenskum peysujökkum, prjónuðum íslenskum peysujökkum. Þetta er slík firra að það nær ekki nokkurri átt, slík vanvirðing við íslenskt handverk, við íslenskar konur og er smádæmi um það hvað vitleysan getur gengið langt. Þess vegna vildi ég nefna þetta, virðulegi forseti, að þarna þarf að hafa reglur í heiðri eins og vera ber en það verður að vera eitthvert samræmi í galskapnum, og ef fólk vill ekki meta handverk íslenskra kvenna í bestu gerð klæða þá er eitthvað að. Það þarf að sýna íslensku handverki virðingu og hvatningu með því að stofna til handverksdeildar á íslenskum grunni í Listaháskóla Íslands. Listaháskólinn ætti einnig að vera í fararbroddi við að útfæra handverksþáttinn fyrir og með öðrum skólum landsins. Ef Íslendingar leggja ekki rækt við sína eigin menningu er ranglega í leiðina lagt inn í framtíðina. Sigga á Grund í Ölfusi er gott dæmi um ítursnjallan handverksmann sem lifir á Íslandi í dag og hún er ekki bara handverksmaður, eins og við köllum, heldur snillingur og listamaður af guðs náð. Af hverju ættum við ekki að nýta útskurðarmeistara eins og hana? Hún hefur jafnvel skorið út íslenska gæðinginn, fegurri en hann er á fæti. Af hverju eigum við ekki að nota þetta fólk til að leggja grunn að áhuga og metnaði okkar fólks á Íslandi til að rækta þennan garð betur en gert hefur verið? Að lokinni umræðu, virðulegi forseti, óska ég eftir því að þessu máli verði vísað til menntamálanefndar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum virðisaukaskatt, nr. 50/1988, með síðari breytingum. Eins og allir vita hefur húshitunarkostnaður á landsbyggðinni verið mjög sligandi fyrir mörg heimili. Þannig hefur verið um langan aldur. Stundum hefur tekist sæmilega til við niðurgreiðslur á húshitunarkostnaði en stundum hefur gengið miður. Upp á síðkastið hefur mjög slegið í bakseglin og húshitunarkostnaður hefur verið að hækka ár frá ári. Þetta er orðið mjög íþyngjandi fyrir mörg heimili, ekki síst í dreifbýli. Í þessu sambandi hafa menn líka verið að reyna að örva notkun á jarðvarma til húshitunar víða um land og sums staðar hefur tekist prýðilega til. Tekin var ákvörðun um að greiða fyrir því með ýmsu móti en nú er svo komið að mati íslenskra stjórnvalda að ekki eru miklar vonir bundnar við það að hægt sé að auka átak í jarðhitaleit í landinu svo nokkru nemi. Í tillögu til byggðaáætlunar sem liggur fyrir Alþingi er t.d. kveðið afdráttarlaust upp úr um það að hitaveituvæðing á Íslandi hafi nánast náð hámarki hvað hagkvæmni varðar og þess vegna eru ekki gefnar miklar vonir um að við getum lækkað húshitunarkostnað með frekari jarðhitaleit. Við skulum samt sem áður ekki vera úrkula vonar, það kunna að vera þar möguleikar sem menn sjá ekki á þessari stundu og vonandi verður hægt að auka jarðvarmanotkun frekar við húshitun í því skyni m.a. að nýta þessa mikilvægu orkulind og sérstaklega til þess að reyna að lækka húshitunarkostnað. Í byggðaáætluninni er vikið sérstaklega að öðrum orkugjöfum og í því sambandi er m.a. vísað til þess að frekar eigi að beina sjónum að svokölluðum varmadælum. Um varmadælur hefur talsvert verið fjallað og athuganir verið gerðar á fýsileika á notkun þeirra. Orkusetur á Akureyri hefur t.d. búið til sérstaka kafla á heimasíðu sinni þar sem getur að líta mikinn fróðleik um þessi mál og ástæða til fyrir þá sem hafa áhuga á málaflokknum að skoða það. Á heimasíðunni er þessu m.a. lýst sem svo, með leyfi virðulegs forseta: „Varmadælur hafa notið síaukinna vinsælda á norðlægum slóðum þar sem þörf er á upphitun húsa stóran hluta ársins. Í Svíþjóð eru t.d. 95% allra nýbygginga útbúnar varmadælum. Ísland hefur ákveðna sérstöðu þegar kemur að húshitun þar sem langstærsti hluti bygginga er hitaður með ódýrum jarðvarma. Um 8% notenda kynda þó hús sín með rafhitun þar sem varmadælur kæmu í sumum tilfellum til greina sem vænlegur kostur til að draga úr orkunotkun.“ Við vitum hins vegar að notkun á varmadælum hefur ekki orðið mjög útbreidd eins og fram hefur komið. Það eru ýmsar ástæður sem valda því, m.a. kostnaður við að kaupa varmadælur, stofnkostnaður er talsverður. Þetta eru tæki sem kosta þó nokkuð og það er þá einfaldlega reikningsdæmi fyrir hvern og einn að átta sig á því hvort mögulegur sparnaður með notkun þeirra vegi upp stofnkostnaðinn. Á þessar dælur eru lögð innflutningsgjöld, það eru tollar, vörugjöld og þess háttar sem gera dælurnar dýrari og sömuleiðis er virðisaukaskattur að fullu innheimtur af þeim, 25,5%. Þetta gerir það að verkum að varmadælurnar eru dýrar og það er auðvitað ein meginástæðan fyrir því að margir hafa hikað við að grípa til þessa úrræðis. Með nýlegum breytingum á lögum um niðurgreiðslu húshitunarkostnaðar var að vísu opnað fyrir það að ríkið gæti tekið þátt í stofnkostnaði við umhverfisvæna orkuöflun. Það er sannarlega skref í rétta átt en reynslan hefur sýnt að það hefur ekki dugað. Því er lagt til í þessu frumvarpi að opnað verði á heimild til þess að endurgreiða virðisaukaskatt vegna kaupa á varmadælu og tengdum búnaði til húshitunar. Hugmyndin á bak við það er einfaldlega sú að reyna að gera það áhugaverðara og eftirsóknarverðara fyrir þá sem búa við mikinn húshitunarkostnað að kaupa varmadælur og fá virðisaukaskattinn endurgreiddan. Þó er það í sjálfu sér ekki nóg. Hæstv. fjármálaráðherra hefur síðan í hendi sér að leggja af vörugjöldin og tollana og innflutningsgjöldin og hvaða nafni sem það nefnist sem á þennan búnað eru lögð og ég tel að nauðsynlegt væri að gera það jafnframt því að frumvarpið væri samþykkt. Með því móti mundi kostnaður við varmadælurnar snarlækka og þetta yrði eftirsóknarverður kostur. Við vitum öll að húshitunarmálin eru gríðarlega stór hagsmunamál víða á landsbyggðinni, talið er að um 36–38 þúsund manns búi á hinum svokölluðu köldu svæðum þar sem húshitunarkostnaðurinn er mestur, og þetta gæti verið liður í því að reyna að draga úr þeim mikla tilkostnaði. Aðalatriðið með þessu er þó það að með því að endurgreiða virðisaukaskattinn og afnema hvers konar innflutningsgjöld væri verið að lækka stofnkostnaðinn og gera þetta eftirsóknarverðara og stuðla þar með að því að lækka húshitunarkostnað í landinu. Þetta væri að sjálfsögðu ekki nóg. Við þurfum eftir sem áður alveg örugglega að halda áfram niðurgreiðslum á húshitunarkostnaði. Ég hef lagt fram þingsályktunartillögu í þá veru sem ég vonast til að fái brautargengi á Alþingi og komið hefur fram að þingmenn úr fjórum stjórnmálaflokkum standa að þeirri þingsályktunartillögu sem er til marks um að hér er um að ræða gríðarlega stórt mál. Þetta frumvarp er kannski ekki stórt í sniðum í sjálfu sér en það skiptir máli til að lækka húshitunarkostnaðinn. Hinn mikli húshitunarkostnaður er sannkallað böl víða úti á landi og ég trúi ekki öðru en að um þetta mál geti tekist prýðileg samstaða. Þetta er líka hluti af þeirri grænu orkustefnu sem margir hafa talað um á hátíðarstundum. Og ég vek athygli á því að að frumvarpinu standa allmargir þingmenn úr þremur stjórnmálaflokkum. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að málið fari til hv. efnahags- og skattanefndar og 2. umr.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir hvert orð sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson sagði í ræðu sinni. Íslendingar eru ótrúlega oft aftarlega á merinni í þróun mála. Stundum erum við langt á undan áætlun og förum fram úr okkur en svo getum við hangið í fordómunum og hjólfarinu án þess að gera nokkurn skapaðan hlut þó að rökin liggi klár á borðinu. Varmadælukerfi er ótrúlega glæsilegur og mikilvægur möguleiki fyrir íslenskt samfélag og getur lækkað húshitunarkostnað tugþúsunda fjölskyldna á Íslandi um hundruð þúsunda króna á ári. Líklega mætti segja að orkukostnaður mundi að lágmarki lækka um 10% með því að nýta dælurnar. 10% lækkun er gríðarlega mikill áfangi. Varmadælurnar er hægt að nota tengda andrúmsloftinu, sjávarhita, hita í haughúsum o.s.frv. Með varmadælunum er hægt að nýta ótal möguleika og það er auðvitað fáránlegt hjá okkar þjóð sem státar af mikilli orkuvinnslu og sjálfbærni í þeim efnum að við skulum ekki nota aðra þætti í íslenskri náttúru til að lækka rekstrarkostnað heimila landsins. Því er mjög mikilvægt, virðulegi forseti, að þetta mál sem hér er sett fram sé tekið föstum tökum og sett sé í gang alvöruátak og hvatning til að nýta varmadælukerfið um allt land. Ákveðin bæjarfélög, sveitarfélög eru að kanna þetta í sínum ranni, t.d. Vestmannaeyjabær, sem er að kanna að nýta sjávarhitann sem er tiltölulega hár allt árið til að byggja varmadælukerfi. Það gæti hugsanlega borgað sig upp á fjórum, fimm árum, það væri ótrúlegt ef slíkt næðist, og þótt það væru sex, sjö ár. Þetta eru hlutir sem við þurfum að fylgja eftir og gefa hvergi tommu til baka í því að byggja þetta upp. Stjórnvöld landsins verða að taka þátt í þessu, a.m.k. með því að taka af helstu agnúana í gjöldunum sem hækka þessar dælur verulega og gefa fólki þannig möguleika á að taka þátt í þessari tilraun sem er í þágu samfélagsins í heild.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um heimild til endurgreiðslu á virðisaukaskatti vegna kaupa á varmadælu og tengdum búnaði til húshitunar. Ég er einn flutningsmanna frumvarpsins en 1. flutningsmaður er hv. þm. Einar K. Guðfinnsson og ber að þakka honum það frumkvæði sem hann hefur sýnt um að koma þessu máli á dagskrá. Einnig vil ég vekja athygli á því að flutningsmenn frumvarpsins eru úr nánast öllum stjórnmálaflokkum og virðist því vera þverpólitísk samstaða um málið. Mikilvægt er líka að menn skoði aðflutningsgjöldin á þessum búnaði og, verði þetta samþykkt, að hæstv. fjármálaráðherra skoði þau sérstaklega samkvæmt reglugerðarheimild og felli þau niður. Mikilvægt er að það gerist. Ástæðan fyrir því að frumvarpið er lagt fram er augljós. Hún felst í því að þetta er einn af þeim liðum sem gætu dregið úr því misræmi sem er á húshitunarkostnaði á svokölluðum köldum svæðum og svæðum þar sem hitaveita er. Þetta gæti leitt til þess að það yrði fýsilegri kostur fyrir fólk sem býr á köldum svæðum að nota varmadælur en stofnkostnaðurinn við þær hefur verið mjög mikill. Að okkar mati er mjög óeðlilegt að á þeim sé sérstakur virðisaukaskattur upp á 25,5% plús aðflutningsgjöld því það dregur mjög úr hagkvæmninni og dregur úr því að fólk skoði þennan kost alvarlega. Það er líka mjög mikilvægt að ræða þetta út frá því sem kemur fram í greinargerð með frumvarpinu og fylgigögnum, að staðan er þannig núna að húshitunarkostnaður á köldum svæðum á landsbyggðinni er mjög sligandi og raskar mjög búsetuskilyrðum. Í greinargerðinni kemur til að mynda fram að það kostar 238 þús. kr. að kynda 180 fermetra hús á landsbyggðinni á sama tíma og það kostar 93 þús. kr. á höfuðborgarsvæðinu. Þetta er enginn smámunur og segir allt sem segja þarf. Það munar tæpum 150 þús. kr. Eftir að vinstri stjórnin tók við stjórn í landinu og hefur hækkað alla skatta og skattpínt …  Í stuttu máli, ef það munar orðið 150 þús. kr. á ári, þýðir það 300 þús. kr. í tekjur, ekkert meira eða minna, bara þessi liður. Síðast en ekki síst hefur flutningskostnaður hækkað mjög mikið að undanförnu. Þessi svæði úti á landsbyggðinni eru að verða undir, hvort sem um er að ræða heimili eða fyrirtæki. Hér er eingöngu fjallað um heimilin en þetta gæti auðvitað nýst fyrirtækjum líka. Þar er kostnaðurinn ugglaust enn meiri vegna þess að það kostar mjög mikið að kynda stór fyrirtæki á landsbyggðinni með rafmagni. Og þá er bara eitt sem þau geta gert. Það kom mjög vel í ljós í kjördæmavikunni fyrir tveimur vikum að fólk hefur orðið mjög mikið vart við allar þessar hækkanir og hefur verulegar áhyggjur af því hvernig samkeppnisstaða fyrirtækja á landsbyggðinni hefur skekkst, bæði út af flutningskostnaði og raforkukostnaði. Þetta gerir það að verkum að fyrirtæki á landsbyggðinni sem keppa hugsanlega við fyrirtæki á Stór-Reykjavíkursvæðinu sem búa við önnur skilyrði verða einfaldlega að greiða fólki sínu lægri laun, annað er ekki í boði, hvort sem það eru fyrirtæki í iðnaði eða öðru. Mjög mikilvægt er því að þetta verði skoðað. Síðan er mikilvægt að menn átti sig á því, eins og kemur fram í fylgigögnum með frumvarpinu, að raforkuverð á köldum svæðum, sérstaklega í dreifbýli þar sem færri en 200 manns búa, hefur hækkað um 72% á átta árum að raunvirði. En ef við tökum raforkuverð á höfuðborgarsvæðinu eða í Reykjavík til að mynda var það árið 2000 um 100 þús. kr. miðað við núvirði en er núna 93.400 kr. Það hefur því lækkað miðað við núvirði um 7% á sama tíma og það hefur hækkað um 72% í dreifbýli á köldum svæðum. Munurinn er orðinn í kringum 80%. Það segir sig alveg sjálft að þetta er ótrúlegt. Við munum eftir allri umræðunni á síðasta ári þegar Orkuveita Reykjavíkur varð að hækka gjöldin um 28% til þess að mæta kostnaði en þetta er samt niðurstaðan. Eftir þá hækkun og eftir þennan árafjölda sem ég rakti munar um 80%. Það munar um 150 þús. kr. á ári hvort kynt er á köldum svæðum eða á Reykjavíkursvæðinu. Á sama tíma hefur það gerst að þótt kílóvattstundirnar hafi hækkað og taxtarnir þá hafa niðurgreiðslur til húshitunar lækkað þannig að það leggst allt á eitt. Þetta er orðið mjög bagalegt. Ég þekki dæmi um það úr heimabyggð minni að fullorðið fólk sem býr þar, og á kannski húsnæði sem er erfitt að selja eftir hrunið og allt er í óvissu eins og allir vita, fasteignamarkaðurinn er ekki mjög líflegur, er að lenda í fátæktargildrum bara vegna þess hvað þessi hlutir hafa hækkað mikið. Þetta eru staðreyndir sem blasa við. Ég hef séð reikninga hjá þessu fólki og þetta eru engar smáupphæðir, sérstaklega fyrir eldri borgara sem hafa úr litlu að moða, sérstaklega eftir að hæstv. ríkisstjórn ákvað á árinu 2009 að skerða kjör ellilífeyrisþega og öryrkja um 7 milljarða en reyndin varð hins vegar 11 milljarðar á árinu 2010. Í fjáraukalögum fyrir árið 2010 voru 4 milljarðar færðir til viðbótar inn á þessa liði vegna þess að skerðingarnar voru mun frekari en gert var ráð fyrir, auk allra þeirra tekjutenginga sem komnar eru þar inn. Það þyrfti sérstaka umræðu um þetta og ætti kannski ekki að blanda því hér inn. En það er hreint með eindæmum hvernig ríkisstjórnin hefur gengið gegn eldri borgurum og öryrkjum á þessum svæðum. Síðast en ekki síst vil ég enda á því, virðulegi forseti, að segja að nú eru miklar umræður um auðlindagjöld. Menn segja að sjávarútvegurinn eigi að borga hærra auðlindagjald. Hann borgar nú þegar 3 milljarða í auðlindagjald. Sumum finnst það of lítið og að borga þurfi meira en þá spyr ég á móti: Eigum við ekki að taka auðlindaumræðuna á annað stig, eiga þá ekki allir að borga auðlindagjald sem hafa yfir auðlindum að ráða? Heita vatnið er klárlega gríðarlega mikil auðlind og mér finnst ekkert réttlæti í því að þeir sem búa í sjávarbyggðunum á köldum svæðum og kynda þar með rafmagni, borgi auðlindagjald fyrir að fara að vinna úti á sjó á sama tíma og þeir sem búa í Reykjavík og nota heita vatnið þurfa ekki að borga neitt til baka. Það er ekki sanngjarnt. Maður hefur stundum orðað þetta svo að það sé ekkert sem segi að fólkið sem býr á svæðum með heitu vatni eigi frekar að fá auðlindagjald hjá þeim sem búa í sjávarbyggðunum. Það hefur auðlindanýtinguna á heita vatninu sem gerir að verkum að miklu hagkvæmara er fyrir það að kynda hús sín og kostar miklu minna. Að lokum, virðulegi forseti, segi ég þetta: Ég vænti þess að efnahags- og skattanefnd afgreiði þetta fljótt og vel og við getum þá sýnt eitthvað í verki. Búið er að tala nóg um þetta misræmi á milli íbúa sem búa á köldu svæðunum og þeirra sem búa á svæðum með heitu vatni, það eru nú ekki nema 10% af þjóðinni sem þurfa að búa við þessa ofurskattlagningu eða þennan ofurkostnað á hitun. Nú er kominn tími til að fara að framkvæma. Búið er að tala nóg. Ég vænti þess að hv. efnahags- og skattanefnd afgreiði málið fljótt og vel svo við getum komið því í verk að gera þetta að lögum.

Frú forseti. Hv. þingmaður er yfirleitt svo jákvæður að manni bregður í brún þegar hann heldur ræður þar sem hann sér ekkert nema sorta og dökkva fyrir augum sér. Það er rétt hjá hv. þingmanni að ríkisstjórnin hefur hækkað skatta en staðreyndin er samt sem áður sú að skattar á Íslandi eru ekkert hærri en gengur og gerist í Evrópu. Ef hv. þingmaður mundi t.d. skoða skatta á fyrirtæki, fyrirtækjarekstur og fjármagn eru þeir heldur í lægri kantinum og skattahækkanirnar hér hafa ekki verið meiri en hjá íhaldsstjórninni í Bretlandi, guð blessi hana, nýlega. Því kem ég hingað, frú forseti, til að segja að auðvitað er rétt að þeir á landsbyggðinni búa oft við talsvert önnur og verri skilyrði en við, í fyrsta lagi vegna kostnaðarins hjá þeim sem búa á köldu svæðunum og í öðru lagi vegna flutningskostnaðarins sem leggst á íbúa landsbyggðarinnar. Það vill svo til að þannig viðsjár eru uppi í heiminum núna að líklegt er að hann aukist og ríkisstjórnin getur lítið gert við því. Látum það vera. Ég kem þó aðallega upp til að segja að á landsbyggðinni er líka margt sem gerir að verkum að þrátt fyrir þetta er eftirsóknarvert að búa þar. Eitt t.d. sem við í þéttbýlinu búum því miður við núna, umfram það sem áður var og umfram það sem íbúar landsbyggðarinnar þurfa við að búa, er atvinnuleysið. Atvinnuleysi mælist því miður miklu hærra á suðvesturhorninu en á landsbyggðinni og það skiptir máli. Ég dreg þess vegna mjög í efa að þessi mikla skattpíningarstefna ríkisstjórnarinnar, eins og hv. þingmaður kallaði það, þrýsti fólki af landsbyggðinni til þéttbýlisins. Ég held að það sé ekki að gerast núna. En hv. þingmaður getur 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra andsvarið. Ég geri mér fulla grein fyrir því að hann mun að sjálfsögðu styðja þetta frumvarp, miðað við hvernig hann talaði áðan, enda er hann sérstakur fulltrúi Árneshrepps á þingi. Ég geng að því vísu að hæstv. ráðherra muni styðja frumvarpið. Hæstv. ráðherra talaði um skattpíninguna sem ég benti á. Ég held að hún dyljist engum. Ég hvet hæstv. utanríkisráðherra að fara út á landsbyggðina og tala við fólkið þar og líka á Stór-Reykjavíkursvæðinu, allir kvarta að sjálfsögðu undan þessari miklu skattpíningarstefnu ríkisstjórnarinnar. Menn geta sagt að skattar séu hugsanlega ekkert meiri hér en einhvers staðar annars staðar en þá verða menn líka að ræða hvað er í raun og veru innifalið í sköttunum í öðrum löndum. Það er mjög mikilvægt að menn taki þá umræðu. Ég er hins vegar sammála því sem hæstv. utanríkisráðherra sagði að það er auðvitað tvennt sem gerir búsetuskilyrðin ójöfn, annars vegar raforkukostnaðurinn og hins vegar flutningskostnaðurinn. Það er mikilvægt vegna þess að við höfum tækifæri til að breyta því í þinginu. Hæstv. utanríkisráðherra kom inn á að menn þyrftu að búa við aukið atvinnuleysi á höfuðborgarsvæðinu nú miðað við landsbyggðina. Allt það fólk sem er atvinnulaust á alla mína samúð, hvar sem það býr á landinu. Ég vil bara minna hæstv. utanríkisráðherra á að þegar atvinnuleysi var úti á landsbyggðinni var lenskan sú að flytja það í raun og veru til Reykjavíkur. Þá var uppgangur á Stór-Reykjavíkursvæðinu og undirstöðuatvinnuvegirnir, eins og t.d. sjávarútvegur, þurftu að blæða fyrir það með of sterku gengi. Fólk fluttist þá mjög af landsbyggðinni, eins og hæstv. utanríkisráðherra er fullkunnugt um, inn í þensluna sem ríkti á höfuðborgarsvæðinu. Nú er það ekki svo gott, virðulegi forseti, að höfuðborgarbúarnir geti flutt út á landsbyggðina því það vantar að sjálfsögðu að koma atvinnulífinu miklu betur í gang til að það sé hægt. En við höfum fullt af tækifærum til þess sem við höfum ekki nýtt. Það er mjög bagalegt að við skulum ekki hafa nýtt tækifærin til að byggja upp atvinnu 

Frú forseti. Það er auðvitað alveg hárrétt hjá þingmanninum að mikill ljóður hefur verið á ráði okkar ágætu þjóðar að menn hafa hnappast saman á suðvesturhornið. Ákveðin lögmál hafa valdið því, hv. þingmaður var í reynd að lýsa þeim. Þó eru frávik frá því. Ég held að hv. þingmaður eigi a.m.k. að rifja upp þá ljósu bletti sem við getum þó bent á í þessum sorta. Ég ætla að benda honum á að hans ágæti flokkur sat í ríkisstjórn þegar það gerðist í fyrsta skipti á 25 árum að fjölgaði á landsbyggðinni umfram þéttbýlið. Það gerðist 2008.  Ég nefni þetta hér, ekki bara vegna þess að Framsóknarflokkurinn kom hvergi við sögu,  Punkturinn hjá mér er þessi: Ég er sammála því sem hv. þingmaður segir um þá sem búa á köldu svæðunum, það er erfitt fyrir þá. Við þurfum að finna einhverjar leiðir til 

Virðulegi forseti. Ég get að mörgu leyti tekið undir margt sem hæstv. ráðherra sagði. Hann vakti athygli mína á því að það fjölgaði einungis á landsbyggðinni 2008 þegar hæstv. utanríkisráðherra var starfandi byggðamálaráðherra.  Menn eiga auðvitað að njóta sanngirni og mér er fullkunnugt um þetta því að þá var ég sveitarstjórnarmaður -  Ég tek líka undir með hæstv. utanríkisráðherra um að þetta er auðvitað bara eitt lítið skref í þá átt að reyna að jafna aðstöðumuninn. Það er líka umhugsunarefni fyrir okkur hvernig stendur á því að svo mikill munur skuli vera hjá einungis 10% þjóðarinnar. Í því er hrópandi ósamræmi að við kyndum annars vegar með köldu vatni, sem er jú gríðarlega mikil auðlind, og síðan heitu vatni. Allur þessi flutningskostnaður er síðan alveg sérstakt umræðuefni út af fyrir sig og öll sú orka sem tapast. Í þessu er margt óréttlætið sem þyrfti að leiðrétta gagnvart íbúunum á köldu svæðunum. Það er rosalega sláandi að á sama tíma og rafmagnsverð hefur hækkað og kostnaðurinn við að kynda hús úti á köldum svæðum hefur hækkað um 73% hefur kostnaðurinn í raun og veru lækkað um 7% á höfuðborgarsvæðinu þrátt fyrir 28% hækkun sl. haust. Þetta er í raun og veru allt sem segja þarf um þetta mál. Það er gríðarlega mikilvægt að við hættum nú að tala um þetta og förum að gera eitthvað.

Frú forseti. Það var ansi athyglisverð umræða sem átti sér stað áðan þegar hæstv. utanríkisráðherra kom hér upp og var að guma af afrekum ríkisstjórnar þeirrar sem hann sat í árið 2008 

Bjargaðist samt á landsbyggðinni.

Þrír bankar fóru yfir um með tilheyrandi afleiðingum. Ég held að hæstv. ráðherra ætti  Mig langar að þakka hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni fyrir að leggja frumvarpið fram sem og fjölmörgum öðrum þingmönnum sem eru á þessu máli. Ég sé að hér eru þrír framsóknarmenn, hv. þingmenn Sigurður Ingi Jóhannsson, Guðmundur Steingrímsson og Sigurgeir Sindri Sigurgeirsson. Sjálfur hefði ég gjarnan viljað vera með á þessu máli, mér hefur láðst að láta hv. þingmann fá símanúmerið mitt, með einni hringingu hefði ég sagt já, já, já við að vera á svo góðu máli sem hér um ræðir, vegna þess að þetta er réttlætismál. Það er réttlætismál að jafna lífskjörin í landinu og eins og ágætlega er farið yfir í frumvarpinu kemur í ljós að hækkun frá árinu 2002 á svæði Rariks vegna húshitunarkostnaðar er hvorki meira né minna en 72%. Það hefði nú einhvers staðar eitthvað heyrst frá þjóðfélagshópum eða hagsmunaaðilum ef svo hrikalega væri vegið að lífskjörum viðkomandi hópa. Við höfum reyndar hér á vettvangi þingsins reynt að vekja athygli á þessum málum. Ég hef spurt hæstv. iðnaðarráðherra ítrekað út í þetta, hvað þeirri vinnu líði að jafna lífskjörin að þessu leyti vegna þess að fólk á köldum svæðum borgar margfalt hærri raforkureikninga en fólk á suðvesturhorni landsins. Þetta er einfaldlega eitthvað sem gengur ekki. Erum við að tala um einhvern smáhóp í þessu samhengi. Við erum að tala um 34–35 þúsund manns, 10–12 þúsund heimili. Það verður einfaldlega ekki við það unað að ríkisstjórnin ætli að beita sér fyrir því að lækka niðurgreiðslur til þessara svæða með þeim hætti sem fjárlagafrumvarpið fyrir árið í ár kveður upp úr um. Síðan horfum við upp á hæstv. ráðherra koma hingað upp og guma sig af miklum afrekum á sviði byggðamála. Við erum að tala hér um stórt byggðamál og við erum að tala um réttlætismál. Það þýðir ekki fyrir forsvarsmenn ríkisstjórnarflokkanna að guma sig af miklum afrekum í þessum efnum þegar við horfum upp á að raforkuverðsreikningar íbúa á landsbyggðinni á köldum svæðum hafa hækkað um 72% frá árinu 2002. Það er ánægjulegt að sjá hv. þm. Kristján L. Möller hér í salnum, sem er næstur á mælendaskrá. Hann hefur talað fyrir málum sem þessum í gegnum tíðina, hann var í ríkisstjórn og nú er hann í meiri hluta hér á vettvangi þingsins en samt horfum við upp á þá þróun að niðurskurður er á fjárframlögum til að jafna húshitunarkostnað í hinum dreifðu byggðum á köldum svæðum. Ég vona að eftir þessa umræðu muni hv. stjórnarliðar, hvort sem þeir eru hæstv. ráðherrar eða þingmenn, beita sér, ef þeir meina eitthvað með orðum sínum, í að jafna þennan mun. Það er forkastanlegt að horfa upp á þessa þróun. Það er ekki sæmandi nokkurri þjóð að mismuna þegnum sínum með þeim hætti sem hér um ræðir. Við horfum líka á það, og við þekkjum þá raunasögu alla, hvernig flutningskostnaðurinn hefur vaxið og vaxið þá sérstaklega gagnvart þeim byggðarlögum sem við ræðum hér. Við horfum líka á það að í frumvarpi til fjárlaga, sem var samþykkt fyrir síðustu áramót, voru álögur á eldsneyti hækkaðar enn meira enn eina ferðina. Og hverjir eru það sem þurfa að greiða hlutfallslega mest fyrir afnot af bifreiðum sínum? Það er fólkið á þessum svæðum. Fólk hefur ekki almenningssamgöngur á Vopnafirði, það gengur enginn strætó um þann bæ. Fólk verður einfaldlega að eiga bifreið og allar þessar kostnaðarhækkanir, ofan á það sem við erum að tala um hér, leiða til þess að kaupmáttur fólks á þessu svæði skerðist og þar af leiðandi möguleikar fólks, jafnvel til þess að senda börnin sín til mennta. Það eru ekki framhaldsskólar á öllum þessum svæðum. Það er einfaldlega ekki líðandi að við horfum upp á þessa þróun og mér finnst að hæstv. utanríkisráðherra eigi að gera hreint fyrir sínum dyrum, koma hingað upp og biðjast afsökunar á því hvernig þessi þróun hefur verið. Það man enginn eftir því hvað hæstv. ráðherra gerði árið 2008. Fólk spyr í dag: Hvað ætlar hæstv. ráðherra að gera árið 2011? Hvað á að gera á þessu ári til að jafna þennan aðstöðumun? Hann er í stjórnmálaflokki sem kennir sig við jöfnuð, Jafnaðarmannaflokkur Íslands er sagt á tyllidögum. Hvar er jöfnuðurinn í þessu og hver hefur þróunin verið? Jú, gapið er alltaf að stækka á milli þeirra sem þurfa að greiða hvað hæsta verð fyrir orkureikninga sína og þeirra sem borga minnst. Það er enginn jöfnuður í þessu, frú forseti. Ég hvet hæstv. ráðherra og ríkisstjórnina til að leggja þessu frumvarpi lið, tala ekki einungis fallega í ræðustóli þingsins, um hversu glæsilegt frumvarp þetta sé, heldur láta verkin tala. Það var nú einn stjórnmálaflokkur fyrir nokkrum árum sem hafði göfugt slagorð, mig minnir að við höfum lofað einum 15 þúsund störfum á sínum tíma og við létum verkin tala. Ef þessi ríkisstjórn léti sín verk tala til þess að minnka atvinnuleysið hér væri það þjóðþrifaverk vegna þess að 14 þúsund Íslendingar eru án atvinnu. Það eina sem hæstv. utanríkisráðherra sér og ríkisstjórnin er að hækka álögur á atvinnulífið þannig að erfiðara verði að fjölga störfum í landinu og hverjar eru afleiðingar þess? Fleiri og fleiri missa atvinnuna. Og hverjar eru afleiðingar þess? Við þurfum að borga milljarðatugi í atvinnuleysisbætur. Ríkisstjórnin hefur með efnahagsstjórn sinni leitt það yfir þjóðina að við erum í mjög hröðum spíral niður á við, því miður. Þessi ríkisstjórn sér ekkert nema skattahækkanir, það er eina lausnin. Hér er aftur á móti lögð til skattalækkun til handa fólki sem hefur verið skattpínt og ekki síst með gjöldum, raforkugjöldum, á undangengnum árum. Hér er kveðið á um að heimilt verði að endurgreiða virðisaukaskatt vegna kaupa á varmadælu og tengdum búnaði til húshitunar. Sú aðgerð mundi leiða það af sér að til lengri tíma litið mundi ríkissjóður hagnast verulega því að kostnaður ríkissjóðs vegna niðurgreiðslna á húshitunarkostnaði mundi lækka. Maður hlýtur að kalla eftir framtíðarsýn hjá ríkisstjórnarflokkunum þegar kemur að máli eins og þessu. Og maður hlýtur að spyrja sig: Af hverju er ekki fyrir lifandis löngu búið að gera þetta? Ég vil minna Samfylkinguna á að hún hefur verið í ríkisstjórn í fjögur ár, hún er ekkert kornabarn í þessum efnum. En ég man eftir því, hafandi setið þá hér á þessum tíma, að þingmenn Samfylkingarinnar hafa komið hingað upp trekk í trekk og talað mjög fallega um að nú eigi að gera hitt og þetta til jöfnunar og til að bæta hag þeirra sem hvað verst standa í samfélaginu. En efndirnar verða eiginlega engar, því miður. Ég veit að hæstv. ráðherra mun koma hingað upp á eftir og væntanlega mun hann guma af afrekum Samfylkingarinnar á þessu sviði á undangengnum árum. En eins og ég hef rakið hér hefur þvert á móti sigið á ógæfuhliðina. Rekstrarkostnaður fjölskyldna á köldum svæðum til að hita upp húsið sitt - hugsið ykkur - hefur vaxið um 72% frá árinu 2002. Ég veit því ekki hvernig hæstv. ráðherra ætlar að fara að guma sig af glæsilegum árangri hafandi verið í ríkisstjórn í fjögur ár í þessum málaflokki. Árangurinn er enginn og þó teldist það nokkuð gott að hann væri enginn vegna þess að hann er minni en enginn. Fólk borgar miklu hærri gjöld vegna húshitunar og það er óásættanlegt í því árferði sem hér ríkir. Ég vil, frú forseti, að lokinni þessari ræðu lýsa því yfir að við framsóknarmenn styðjum það heils hugar að skattafsláttur verði veittur vegna kaupa á varmadælum. Ég vil líka minna á að í tíð Framsóknarflokksins voru niðurgreiðslur til kaldra svæða auknar stórlega. En á síðustu árum hafa þær lækkað jafnt og þétt sem hefur leitt það af sér að raforkureikningar fólks á köldum svæðum hafa hækkað um 72%. Frú forseti, þvílíkur árangur.

Frú forseti. Hv. þingmaður vildi að ég bæði hann afsökunar og ég ætla að biðja hann  Hv. þingmaður var mjög vanstilltur hér í ræðustól og ég skil það vel. Ferill Framsóknarflokksins í byggðamálum er svo svartur að það þurfti ráðherra úr Reykjavík 101 til að bæta fyrir hann. Eftir að Framsókn hafði í 10 ár reynt að bæta hlut landsbyggðarinnar þurfti krata úr Reykjavík til að bæta fyrir syndir hennar. Þannig er staðan. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að það kostar mikið að kynda, sérstaklega þar sem menn þurfa að beita olíum. Það vill svo til að olían nánast tvöfaldaðist í verði yfir eina nótt. Það var þegar gengið hrundi. 
             Frú forseti. Af hverju hrundi gengið? Ég þarf ekki að spyrja hv. þingmann um það, ég leita bara í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Þar kemur í ljós að það eru þrír þættir sem ráða þar mestu. Það var húsnæðislánastefna Framsóknarflokksins og það stendur þar skýrum stöfum. Númer 2 var það óðagotið og flanið við stórframkvæmdir. Það stendur í rannsóknarskýrslu Alþingis, það er nú ekkert flóknara en það. Það sem ég ætla að biðja hv. þingmann afsökunar á er að ég skuli hafa hlíft honum hér áðan. Sú staða sem hv. þingmaður er að tala um núna, sem ríkisstjórnin neyðist til að reyna að ráðast gegn með því að hækka skatta, er að verulegu leyti, staðfest af rannsóknarnefnd Alþingis, fortíð Framsóknar að kenna. Þar segir að ekkert hafi verið hægt að gera eftir árið 2006 til að bjarga því. Hverjir voru í ríkisstjórn þá? Forverar hv. þingmanns. Hv. þingmaður ætti því að skammast sín og biðja þjóðina afsökunar á því sem hans eigin flokkur gerði. En ég veit að hann er 

Frú forseti. Ég veit nú ekki hvernig er hægt að bera vanstillingu upp á mig hér í ræðustól því að hæstv. utanríkisráðherra fór nokkuð mikinn og hafði ekki alltaf sannleikann að leiðarljósi þegar kom að túlkun á skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Ég vil nefna að í þeirri skýrslu kom fram mjög hörð gagnrýni á þáverandi ríkisstjórn þar sem beinlínis var sagt að ráðherrar í hæstv. ríkisstjórn hefðu flotið sofandi að feigðarósi. Mig minnir að hæstv. ráðherra hafi verið í þeirri stjórn.  Ég hjó eftir því að hæstv. ráðherra vék í engu að umræðuefninu í andsvari sínu sem er að raforkuverð til húshitunar á köldum svæðum hefur hækkað um 72% frá árinu 2002. Það er sú staðreynd sem blasir við. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort hann ætli sér að einhverju leyti að reyna að bæta úr. Hæstv. ráðherra nefndi það áðan að ég hefði talað með mjög ákveðnum hætti um þetta. Ég vil þá spyrja hæstv. ráðherra að því hvort hann hafi komið til Vopnafjarðar, Þórshafnar eða á hin köldu svæði þar sem reikningarnir hafa verið að hækka frá einum mánuði til annars og kostnaður margra íbúa orðinn slíkur að það er farið að hafa veruleg áhrif á hvernig fólk hagar lífi sínu. Ég bið hæstv. ráðherra um að jarðtengjast þjóðinni með því að ræða það mál sem ég hef verið að ýja að hér. Það er algjört hneyksli hvernig raforkuverð í hinum dreifðu byggðum, á hinum köldu svæðum, hefur stórhækkað á undanförnum árum.

Frú forseti. Það var einmitt tilefni fyrstu ræðu minnar, sem hv. þingmaður hlustaði kannski ekki á, að ræða það hve staða íbúa hinna köldu svæða er erfið og hve nauðsynlegt er að taka á því. Eins og ég sagði hefur hún líka versnað. Hv. þingmaður spurði mig hvort ég hefði komið á hin köldu svæði. Ég lenti í Reykjavík fyrir klukkutíma og hafði þá meðal annars verið á köldum svæðum í kjördæmi hv. þingmanns. Hv. þingmaður verður að skilja  Ég skal fyllilega gangast við því að hafa verið í ríkisstjórninni sem tók við 2007 og gangast við því líka að sú ríkisstjórn hefði mátt standa sig betur, það er alveg hárrétt. Það breytir ekki hinu að rannsóknarnefndin komst að þeirri niðurstöðu að eftir mitt ár 2006 hefði ekkert verið hægt að gera, 

Frú forseti. Ég held að rétt sé að hafa sérstaka umræðu um hvernig sagan er og hvernig hæstv. utanríkisráðherra reynir að endurskrifa söguna. Ég vil minna hæstv. ráðherra á að þegar lög um húsnæðismál voru afgreidd á sínum tíma hér á vettvangi þingsins vildi Samfylkingin ganga lengra í húsnæðislánum, rýmka heimildir og fleira. Hver var þar í broddi fylkingar? Hæstv. núverandi forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir. Þannig að ef Samfylkingin hefði verið þá við völd hefði hún gengið lengra í þeim efnum. Ég hafna því algjörlega þeim áburði sem hv. þingmaður er að reyna að varpa á Íbúðalánasjóð og þá húsnæðisstefnu sem hér hefur verið uppi. Í annan stað vil ég rifja það upp, af því hæstv. ráðherra er kominn í þessa sögulegu upprifjun, að það var á vakt Samfylkingarinnar í ríkisstjórn að Icesave-reikningarnir voru opnaðir í Hollandi. Það var á  Við erum að tala um það hér að 1 milljarður, eða 900 milljónir, fer til þessara köldu svæða á ári. Hvað er það í samhengi við 500 milljarða kr. klúður Samfylkingarinnar í Icesave-málinu? Það eru ekki nokkrar einustu upphæðir. Það er með ólíkindum að hæstv. ráðherra hafi kjark til þess að koma hér upp, eftir að hafa verið fjögur ár í ríkisstjórn sem hefur klúðrað ótrúlega mörgum málum, berja sér á brjóst og segja að allt hafi verið öðrum að kenna.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á lögum um virðisaukaskatt sem snýr að því að heimila endurgreiðslu virðisaukaskatts vegna kaupa á varmadælu og tengdum búnaði til húshitunar. Þetta er hið besta mál sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson er flutningsmaður að og ýmsir fleiri og ég tek undir það sem hér hefur komið fram. Ég hefði svo sannarlega getað skrifað upp á þessa tillögu líka, hún er mjög góð. Ég trúi því og treysti á meðan ég ræði þessa tillögu hér að hún fái góða meðferð í efnahags- og skattanefnd. Ég er viss um að undir forsæti hv. þm. Helga Hjörvars í þeirri nefnd fær tillagan slíka meðferð. Jafnframt vil ég lýsa því yfir fyrir hönd iðnaðarnefndar að við erum tilbúin að koma að því líka og veita umsögn um þetta lagafrumvarp. Ég vitna þá til góðrar samvinnu þessara tveggja nefnda, þ.e. efnahags- og skattanefndar og iðnaðarnefndar, fyrir jól þegar okkur tókst í sameiningu að gera þær betrumbætur sem þurfti að gera á skattkerfinu gagnvart netþjónabúum og rekstri þeirra á Íslandi. Á elleftu stundu tókst okkur að búa til skattkerfi sem er sambærilegt við það sem er í Evrópu þannig að við þurftum ekki að sjá á eftir netþjónabúunum og að þau hættu við. Því segi ég að frumvarpið sem er til umræðu er stórt atriði í því samhengi sem hér er verið að tala um, þ.e. húshitunarkostnað, sérstaklega úti á landi og alveg sérstaklega í dreifbýli. Það er auðvitað ekki hægt, virðulegi forseti, að búa við það öllu lengur og hefur reyndar aldrei verið hægt að búa við það að sá húshitunarkostnaður sem leggst á íbúa úti á landi sé svona hár eins og þarna er gert ráð fyrir og hann hefur verið að hækka mikið undanfarið. Hér er sagt að það kosti í kringum 238 þús. kr. á ári eða um 20 þús. kr. á mánuði að hita 180 fermetra einbýlishús í dreifbýli meðan það kostar 93 þús. kr. ári eða 8 þús. kr. á mánuði á svæði Orkuveitu Reykjavíkur. Þetta er mismunur upp á 12 þús. kr. á mánuði, virðulegi forseti. Þetta er eitt af þeim atriðum sem landsbyggðarbúar þurfa að búa við og það ójafnrétti sem þeir búa við. Nú er það svo, virðulegi forseti, að ekki er hægt að reisa hitaveitu í hverju byggðarlagi eða hverju þorpi, sums staðar er einfaldlega ekki heitt vatn að fá, og í seinni tíð hefur auðvitað verið mjög dýrt að bora eftir vatni og opna hitaveitur þannig að kostnaður hefur ekki lækkað. Þess vegna verður samfélagið að koma til móts við íbúa þessara svæða með niðurgreiðslum þar sem fært er til með aðstoð skattkerfisins til að jafna þennan mun. Þegar ég segi að jafna þennan mun, virðulegi forseti, hef ég alltaf sagt að ef menn vilja jafna atkvæðavægi á Íslandi og gera landið að einu kjördæmi þá sé ég alveg til í það ef allt annað verður jafnað í leiðinni. Virðulegi forseti. Ég lýsi yfir fullum stuðningi við það frumvarp sem hér er lagt fram.  Ég vil trúa því að okkur takist að setja þessa vinnu í gang en sú vinna á ekki að verða til þess að skila enn einni skýrslunni. Sú vinna á að fara í það að skoða hvernig hægt er að lækka þennan kostnað og kannski alveg sérstaklega hvort við eigum að breyta viðmiðinu um 200 íbúa í dreifbýli sem virðist skipta öllu í þessum málum. Þá kem ég að því, virðulegi forseti, sem mér fannst vera svona hið ómálefnalega í þessari umræðu sem gerðist áðan þegar hv. þm. Birkir Jón Jónsson, varaformaður Framsóknarflokksins, fór að tala um hækkun húshitunarkostnaðar sem ég hef líka gert að umtalsefni hér. Virðulegi forseti. Það hefur aldrei þótt góður siður að kasta steinum úr glerhúsi búandi í glerhúsi. Það er nefnilega þannig að þegar verið er að tala um þessa miklu hækkun húshitunarkostnaðar þá á slíkt við frá árinu 2000. Það er einfaldlega þannig, virðulegi forseti, að frá árinu 2000 til ársins 2007 var það verkefni Framsóknarflokksins í iðnaðarráðuneytinu, algjörlega einn og óvaldaður og þurfti enga aðstoð við að klúðra þeim málum sem þar var klúðrað hvað þetta varðar. Raforkutilskipunin, sem er sennilega upphafið að allri þessari vitleysu og við þurftum ekki að taka upp hér eftir á að hyggja, var verkefni Framsóknarflokksins.

… undir lokin?

Samþykkt af Framsóknarflokknum og Sjálfstæðisflokknum og ýmsum fleirum sem þar komu með vegna þess að þáverandi iðnaðarráðherra taldi það ekki vera hægt. Eftir það hefur komið í ljós að það var enginn vandi að fá undanþágu frá raforkutilskipuninni ef aðeins undirbúningsvinnan hefði verið unnin. Það var ekki gert. Þannig er það, virðulegi forseti, að þetta er að stórum hluta verkefni Framsóknarflokksins. Ég sat í iðnaðarnefnd þegar þetta var gert. Ég man eftir því þegar sendiboðar komu úr iðnaðarráðuneytinu og flögguðu einhverjum 200 milljónum sem átti að setja þá fyrst inn sem síðan áttu að vaxa og vaxa til þess að niðurgreiða hækkandi húshitunarkostnað í dreifbýli. Virðulegi forseti. Sú upphæð var aldrei hækkuð í tíð  Hv. þingmaður gerði hér fleira að umtalsefni og skammaði núverandi stjórnvöld sem eru í raun og veru ekkert annað en skilastjórn fyrir hið gjaldþrota Ísland sem Framsóknarflokkurinn skildi eftir sig.  Og vegna þess að ég sagði áðan að hv. þingmaður ætti ekki að kasta steinum úr glerhúsi þá talaði hann hér um flutningskostnað sem er sannarlega allt of hár og er alltaf að hækka vegna hækkandi olíuverðs  Virðulegi forseti. Ég kom í ríkisstjórn sumarið 2007 og við hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson sátum þar þegar tillögur voru lagðar fyrir okkur um að ákveðið hefði verið af þeirri ríkisstjórn sem þá var að fara frá, og vona ég að menn taki nú vel eftir - að sú ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks sem þá féll, sem betur fer, væri búin að ákveða að leggja niður flutningsjöfnunarsjóð olíuvara. Framsóknarmenn og sjálfstæðismenn voru búnir að ákveða það.  Virðulegi forseti. Ég taldi rétt að þetta kæmi fram og tek undir með hæstv. utanríkisráðherra þegar hv. þm. Birkir Jón Jónsson, varaformaður Framsóknarflokksins, vildi endilega taka þetta til umræðu hér, að það sé alveg sjálfsagt að gera það. En það verður ekki þannig að viðkomandi hv. þingmaður geti sett skítadreifarann á fullt og ausið hér svívirðingum yfir þá sem eru núna að moka flórinn án þess að tekið sé til varna og ýmislegt rifjað upp í ferilskrá Framsóknarflokksins eins og hér hefur verið gert um ýmislegt fleira. Hæstv. utanríkisráðherra nefndi ýmis mál. Það má líka nefna mál eins og afnám bindiskyldu í bönkum. Ég minnist þess að Halldór Ásgrímsson, þáverandi hæstv. forsætisráðherra, taldi það hina mestu vitleysu og bara dónaskap að menn væru að efast eitthvað um að það hefði ekki verið rétt ákvörðun að afnema hana. Og þá fór nú fyrst að flæða út úr bönkunum. Virðulegi forseti. Mér er illa við að þurfa að takast á við það sem ég hef verið að gera hér að umtalsefni, að bera þetta saman. Ég held við ættum að leyfa okkur að fara frá því, það er ekki það sem beðið er eftir í landinu, það er beðið eftir aðgerðum til að byggja upp landið og við eigum að snúa okkur að því. Þess vegna segi ég að þessi tillaga er ein lítil tillaga í átt til þess að gefa möguleika á lækkun húshitunarkostnaðar í dreifbýli sem er mikilvægasta byggðamálið um þessar mundir, mjög mikilvægt atriði sem við þurfum að einhenda okkur í og finna út úr. Ég bið hv. þm. Birki Jón Jónsson um að athuga aðeins ferilskrá Framsóknarflokksins áður en er byrjað er á því að ausa yfir okkur sem stöndum vaktina í dag og erum að ausa hið hripleka fley sem við tókum við.

Frú forseti. Það þykir góður siður að hafa það uppi sem sannara reynist. Ég man að þegar Samfylkingin kynnti sitt fyrsta fjárlagafrumvarp árið 2007 - hún kom þá í ríkisstjórn og ég minni á að það eru fjögur ár síðan - var í því fjárlagafrumvarpi lagt til að flutningssjóður olíuvara yrði lagður niður. Það var frumvarp sem ríkisstjórn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks lagði fram. Og að kenna Framsóknarflokknum um það er dálítið langt gengið. Ég man að ég spurði þáverandi hæstv. viðskiptaráðherra, Björgvin G. Sigurðsson, hvernig á þessu stæði og þetta var leiðrétt í framhaldinu. Ég held að hv. þm. Kristján L. Möller ætti nú að kannast við það að sú ríkisstjórn sem hann átti aðild að lagði til að flutningssjóður olíuvara yrði lagður niður en eftir að við framsóknarmenn mótmæltum því hástöfum í þinginu var það dregið til baka. Í annan stað hef ég ekki orðið var við að flutningskostnaður hafi lækkað í miklum mæli á þeim fjórum árum sem hv. þingmaður hefur átt aðild að ríkisstjórn þrátt fyrir að hann hafi í mörgum góðum ræðum, ágætum ræðum, flutt ágætt mál um nauðsyn þess að lækka flutningskostnað. Þvert á móti hefur flutningskostnaður til hinna dreifðu byggða stórhækkað. Það hefur líka komið í ljós að álögur á eldsneyti, bensín og olíu, í tíð þeirrar ríkisstjórnar sem Samfylkingin á nú aðild að, hefur líka stórhækkað. Nú er það orðið þannig að lítrinn af bensíni og dísilolíu kostar hvað, 225–230 kr. Það stendur varla neitt heimili undir þessu. Þrátt fyrir það koma hv. þingmenn Samfylkingarinnar hér upp og rifja upp einhver fimm eða tíu ár aftur í tímann en hafa greinilega ekki hugmynd um hver raunveruleg staða almennings er í dag og vilja ekkert kannast við eigið aðgerðaleysi í þessum brýnu málum.

Virðulegi forseti. Já, karpið heldur áfram og það verður þá að taka á því vegna þess að ekki er hægt að láta varaformann Framsóknarflokksins enda á því að fara með svo rangt mál eins og hann gerði. Ég skal rifja það upp og segja það einu sinni enn. Þegar við komum í ríkisstjórn sumarið 2007 eftir kosningar var búið að vinna fjárlög og svo gott sem klára þau og átti ekkert eftir nema að stimpla þau og ganga frá. 

Það var lagt fram …

Það var sagt skýrt og skilmerkilega af þáverandi hæstv. fjármálaráðherra, Árna Mathiesen, að sú ákvörðun hefði verið tekin við undirbúning fjárlaga hjá þeirri ríkisstjórn sem var að fara frá. Síðan er það rétt að frumvarpið kom fram.  
             Varðandi olíugjaldið þá er það í fyrsta skipti í tíð þessarar ríkisstjórnar sem olíugjald vegna flutningabíla og annarra hefur ekki hækkað eins og allt annað í þeim vörum. Það var stigið skref í því á síðasta ári í tíð núverandi ríkisstjórnar. Og síðan er kannski það merkilegasta sem hefur gerst og kannski það eina í lækkun flutningskostnaðar. Við getum tekið sem dæmi um lækkun flutningskostnaðar vestur á firði ákveðnar samgöngubætur sem er þverun Mjóafjarðar og Arnkötludalsleiðin. Í framhaldi af því lækkuðu flutningsgjöld til Vestfjarða um 15–20%. Það væri kannski markverðast að gera, að stytta vegalengdir og bæta vegi meðan við erum í þeirri krísu sem við erum í í dag þegar við höfum ekki peninga í ríkissjóði til að leggja í hefðbundna niðurgreiðslu 

Frú forseti. Það hafði verið áhugamál innan fjármálaráðuneytisins í allmörg ár að leggja niður flutningssjóð olíuvara. Fram komu tillögur þess efnis sem lagðar voru fyrir þingflokk Framsóknarflokksins sem mótmælti því skipti eftir skipti, enda fór það svo að þess vegna kom það ekki fram í frumvarpi þáverandi ríkisstjórnar til fjárlaga. Nú segir hv. þingmaður að Samfylkingin hafi í raun og veru ætlað að samþykkja óbreytt frumvarp sem fyrri ríkisstjórn hafi verið búin að leggja fram. Ég velti því fyrir mér: Hvernig stendur á því að frumvarpið var lagt fram með þeim hætti að flutningssjóður olíuvara skyldi lagður niður? Það var 1. umr. um málið hjá nýrri ríkisstjórn. Og að ætla það að þingflokkur Framsóknarflokksins hefði nokkurn tímann samþykkt það eða hleypt því í gegn þannig að mælt yrði fyrir því í frumvarpi til fjárlaga sem Framsóknarflokkurinn ætti aðild að er einfaldlega ekki sannleikanum samkvæmt, enda höfðum við hafnað því í mörg ár. Mér þykir leitt að hv. þingmaður skuli vera svona reiður yfir þessari söguskýringu minni en hún er einfaldlega rétt. Það var ríkisstjórn Samfylkingarinnar og Sjálfstæðisflokksins sem lagði það fram í frumvarpi til fjárlaga að flutningssjóður olíuvara yrði lagður niður. Ég get sýnt hv. þingmanni það frumvarp og auðvitað ber þingflokkur Samfylkingarinnar ábyrgð á því. Þess vegna er alveg fáránlegt að heyra hvernig hv. þingmaður leggur það hér upp að það sé Framsóknarflokknum að kenna að þingflokkar Samfylkingarinnar og Sjálfstæðisflokksins hafi lagt þetta til í fjárlagafrumvarpi. Þetta er einfaldlega ekki boðleg umræða. Við börðumst hatrammlega gegn því á haustþingi árið 2007 að þetta yrði gert og við náðum því fram sem betur fer og þingmenn flestallra flokka voru á því. En mér þykir leiðinlegt hve hæstv. ráðherra er fastur í fortíðinni, hann leitar jafnvel 10, 15 ár aftur í tímann til 

Virðulegi forseti. Nú hefur það komið fram eins og hv. þingmaður segir að það var áhugamál fjármálaráðuneytisins alla tíð að leggja niður flutningsjöfnunarsjóð olíuvara.

Eins og ég þekkti það.

Já, þá kemur það hjá framsóknarmönnum að það voru sem sagt sjálfstæðismenn í fjármálaráðuneytinu sem voru áhugamenn um það. Það var ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks sem lagði grunn að fjárlögunum sem lögð voru fram. Ríkisstjórn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks var ekki mynduð fyrr en 24. maí 2007 og tók þá við og þá var fjárlagaferlið komið það langt, það er rétt, auðvitað liggur það þá frammi í því frumvarpi sem var lagt fram vegna þess að það voru ekki gerðar neinar stórkostlegar breytingar við framlagningu þess í byrjun október.

Nú?

En hæstv. þáverandi viðskiptaráðherra neitaði að fylgja því eftir með frumvarpi að leggja niður sjóðinn 

Frú forseti. Ég kem að sjálfsögðu fyrst og fremst hingað upp til að ræða um frumvarpið sem ég er einn flutningsmanna að, um breytingu á lögum um virðisaukaskatt. Það hefur verið hér til umræðu og hefur verið farið um víðan völl eins og oft vill gerast þegar rætt er um mál sem hafa ýmsa fleti. Rétt í upphafi, út af orðaskiptum hv. þingmanna um flutningsjöfnunarsjóð olíuvara, spurði hv. þm. Birkir Jón Jónsson mig, sem fór með málaflokkinn í ríkisstjórn, hvort til stæði að leggja sjóðinn niður líkt og kæmi fram í fjárlagafrumvarpi sem var nýútkomið þá, þetta var í október 2007. Ég svaraði því til að sjóðurinn yrði ekki lagður niður og við mundum leita leiða til að fara heildstætt yfir þessi mál o.s.frv. Því fagnaði hv. þingmaður mjög og margir aðrir þannig að þar með lauk hinni „blóðugu“ baráttu sem nefnd var áðan og náði aldrei lengra. Í þessum eina fyrirspurnatíma tilkynnti ég það sem við höfðum rætt vikum saman, ég og hv. þm. Kristján Möller og margir aðrir, að svo mætti aldrei verða. Við vorum á móti því að sjóðurinn yrði lagður niður og tilkynntum það í þessum fyrirspurnatíma án þess að ræða það sérstaklega annars staðar og urðu heilmikil átök um málið. Eftir stóð ákvörðun okkar. Hvað sem öðrum fyrirætlunum leið var það okkar ákvörðun og það var góð ákvörðun að hætta við að leggja sjóðinn niður. Þótt hann hefði í sjálfu sér ekki haft mikil áhrif á þéttbýlli staði úti á landi hafði það t.d. áhrif á Langanesi og nokkrum svæðum lengst frá höfuðborgarsvæðinu að greiða niður eldsneytisverð. En aðeins um málið sjálft. Það má vel vera að við hefðum átt að ganga lengra og fastar fram á síðustu 10–15 árum í því að lækka húshitunarkostnað og raforkuverð til garðyrkjunnar sem nefnd var áðan og hefur stundum verið nefnd gjaldeyrissparandi hollustugrein og má til sanns vegar færa. Það er blóðugt þegar farið er að flytja inn vörurnar út af því að raforkuverð er að sliga greinina og draga úr framleiðslumætti hennar sem er mjög mikill. Þetta höfum við líka rætt í þingsölum árum saman og mikið undanfarin 10 ár. Vonandi bera menn gæfu til að stíga stærri skref í því að lækka verð á raforku til garðyrkjunnar. Sjálfur hef ég oft lýst því yfir í ræðustól Alþingis að besti samjöfnuðurinn við stöðu garðyrkjunnar sé stóriðjan í landinu, það væri langsanngjarnast að selja garðyrkjunni rafmagn sem stórnotanda líkt og álverum og hefðbundinni stóriðju. Það mundi líklega þýða að raforkuverð til garðyrkjubænda lækkaði um meira en helming, allt að 2/3 , ef garðyrkjan yrði skilgreind sem stórnotandi og samið við hana um eitt verð sem hún síðan kæmi til bænda og félagsmanna sinna. Þetta er eitt málið. Hitt málið snýr að jarðhitaleitinni og þróun orkukostnaðar á köldum svæðum á landsbyggðinni. Eins og kemur mjög vel fram í fylgiskjali með frumvarpinu - sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson hafði alla forustu af að flytja og bauð okkur að vera með sem við og gerðum, nokkrir félagar úr Samfylkingunni, t.d. hv. þm. Róbert Marshall, hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson og menn úr öðrum flokkum utan Vinstri grænna sýnist mér og Hreyfingar - þá hefur þróunin verið óhagstæð. Sé miðað við síðastliðin 9–10 ár hefur þróunin verið erfið fyrir þessi svæði þó að einhver árangur hafi náðst. Við þurfum svo sem ekkert að fara í djúpar umræður um að staða íbúa þessara dreifbýlli köldu svæða hefur verið og er erfið að mörgu leyti, sérstaklega ef við tökum tillit til vöruverðs, flutningskostnaðar, eldsneytisverðs o.fl. Hún verður það sjálfsagt alltaf að einhverju leyti samanborið við aðstöðuna á höfuðborgarsvæðinu. Á móti má segja að fólk búi við mun lægra verð á fasteignum og ýmislegt annað. Þetta er bara eins og það er, þegar maður velur sér búsetu úti á landsbyggðinni eru búsetukostir aðrir en í þéttbýlinu á suðvesturhorninu. Eftir stendur það réttlætismál, sem hv. þm. Birkir Jón Jónsson nefndi áðan, að leita sanngjarnra og vitlegra leiða til að lækka húshitunarkostnað sem er náttúrlega algjört grundvallaratriði fyrir fólk vegna kostnaðar við fjölskylduhald, þ.e. húshitunarkostnaðar, leigu eða húsnæðiskostnaðar og afborgana af bíl o.fl. Eins og kemur ágætlega fram er þess ekki að vænta að jarðhitaleit verði haldið áfram að neinu marki þó að það hafi komið fram í heimsókn sveitarstjórnarmanna, sem fara fyrir sérstöku félagi sveitarfélaga á köldu svæðunum, til okkar í fjárlaganefnd í haust að jarðhitaleitinni verði að einhverju leyti haldið áfram og þó að ekki sé verulegum fjármunum varið til þess núna sé samt sem áður verið að leita. Þetta eru þau svæði þar sem ekki hefur enn þá fundist orka í jörðinni til að hita upp húsin. Þess vegna stöndum við frammi fyrir því verkefni að leita leiða til að lækka húshitunarkostnaðinn. Þetta virðisaukaskattsfrumvarp er gott innlegg. Það er mjög heppileg leið að endurgreiða virðisaukaskatt vegna kaupa á varmadælu og tengdum búnaði til húshitunar til að stíga skref til lækkunar húshitunarkostnaðar á köldum svæðum. Sjálfsagt má gera margt fleira og vonandi höfum við borð fyrir báru á næstu missirum til að auka aftur niðurgreiðslu á raforku og húshitunarkostnaði til þeirra köldu svæða sem búa ekki við þá sérstöðu Íslands að geta þó hitað 85%–90% af öllum húsum landsins með ódýrri jarðorku. Það er náttúrlega alveg einstakt. En við þurfum að gæta þess að búsetuskilyrði á þessum svæðum séu jöfnuð að því marki sem hægt er. Við höfum rætt um leið til að jafna flutningskostnað til að gera vöruverð sambærilegt við það sem er á suðvesturhorninu. Á Suðurlandi og Vesturlandi halda stórverslanir úti verslunum sem gera það að verkum að vöruverð þar er á svipuðum nótum og á höfuðborgarsvæðinu hvað varðar alla nauðsynjavöru. Það er verulega íþyngjandi að íbúar á köldu svæðunum hafi þurft að verja hærra hlutfalli tekna sinna til að greiða niður kostnað af upphitun húsa sinna. Það er ekki viðunandi. Þess vegna nær hv. þm. Einar K. Guðfinnsson þeirri breiðu samstöðu um þetta frumvarp. Um er að ræða innlegg til að ná niður kostnaði og kannski nokkuð verulega. Í greinargerð með frumvarpinu er lýst hvað varmadælurnar eru og með hvaða hætti þær skila árangri. Þær eru mjög umhverfisvænt fyrirkomulag. Þær hita vatnið upp og orkuhagkvæmni dælnanna ræðst af hlutfalli þeirrar orku sem fæst frá orkunni sem þarf til að knýja hana. Það er því mikilvægt að gera fólki kleift að kaupa varmadælur, þ.e. lækka stofnkostnaðinn með því að endurgreiða virðisaukaskattinn, til að ná niður húshitunarkostnaði eins og efni standa til út frá þeim breytingum sem hér eru. Ég styð þetta mál og fagna því mjög að það sé komið fram og vona að það geti gengið hratt í gegnum þingnefnd og orðið að lögum í vor þannig að íbúar á köldu svæðunum geti nýtt sumarmánuðina til þess að koma þessum búnaði upp fyrir næsta vetur.

Frú forseti. Þetta mál er flutt til að tryggja rétt íslenskra flugrekenda og þeirra sem falla undir Ísland hvað varðar að geta aflað sér gjaldfrjálsra losunarheimilda undir þeirri tilskipun sem tekur yfir viðskiptakerfi með gróðurhúsalofttegundir. Með þessari þingsályktunartillögu er leitað heimildar Alþingis til þess að staðfesta fyrir Íslands hönd tvær ákvarðanir sameiginlegu EES-nefndarinnar sem lúta að breytingu á XX. viðauka um umhverfismál og að fella báðar inn í samninginn. Þetta er annars vegar tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2008/101/EB sem fellir flugstarfsemina undir viðskiptakerfi Evrópusambandsins með losunarheimildirnar. Hins vegar er þetta ákvörðun framkvæmdastjórnarinnar 2009/450/EB sem er frá 8. júní 2009, en sú tilskipun felur í sér nánari útfærslu á því hvaða flugstarfsemi fellur undir kerfið og sömuleiðis hvaða flugstarfsemi er undanþegin. Með fyrri tilskipun er flugstarfsemin sem sagt felld undir viðskiptakerfi ESB með losunarheimildir, en sú tilskipun fjallar m.a. um það hversu mikið beri að draga úr losun frá flugstarfsemi fram til ársloka 2020. Viðskiptakerfinu er ætlað að mynda hvata af hagrænum toga til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Þetta kerfi hefur í reynd verið virkt innan Evrópusambandsins frá 2005 en EFTA-ríkin hafa verið virkir þátttakendur í því frá árinu 2008. Þar sem sú starfsemi á Íslandi sem hefði átt að falla innan kerfisins var sérstaklega undanþegin því hefur kerfið ekki enn verið sett á fót hér á landi. Þátttaka Íslands hefur því takmarkast við upplýsinga- og skýrsluskil til Eftirlitsstofnunar EFTA (ESA). Undir gildissvið fyrri tilskipunarinnar fellur allt flug innan sambandsins og líka flug til og frá sambandinu, þó með nokkrum undantekningum sem eru raktar sérstaklega í greinargerð með tillögunni. Málum er svo háttað að sérhver flugrekandi heyrir undir tiltekið ábyrgðarríki sem ber þá ábyrgð á að framfylgja þeim kröfum sem er að finna innan tilskipunarinnar. Gert er ráð fyrir að yfir 160 flugrekendur muni falla undir ábyrgð Íslands, þ.e. flugrekendur sem hafa íslenskt flugrekstrarleyfi og sömuleiðis flugrekendur utan EES sem millilenda hér á landi. Efalítið kemur það sumum sem sitja hér og hlýða á mál mitt á óvart, eins og t.d. fyrrverandi samgönguráðherra, hv. þm. Kristjáni Möller, hvað þessi tala er há en hún á sér eftirfarandi skýringar: Meginreglan samkvæmt þeirri tilskipun sem ég nefndi áðan er sú að ef flugrekstraraðili er skráður í löndum Evrópusambandsins er viðkomandi ríki ábyrgðarríki þess aðila. Sama regla mundi þá ná til EES-svæðisins. Ef aðili er hins vegar skráður í ríki utan EES mun sú regla gilda að ábyrgðarríki sé það ríki sem viðkomandi flýgur mest til, þá eru lendingar meðtaldar. Vegna legu sinnar í Atlantshafinu er Ísland þess vegna ábyrgðarríki fyrir fjölda flugrekstraraðila sem millilenda hér á landi, jafnvel einungis til að taka bensín. Þannig verður Ísland í reynd það ríki sem er ábyrgt fyrir hlutfallslega mjög mörgum flugrekstraraðilum í samanburði við önnur ríki. Þess vegna er talan svona há, 160 flugrekendur eins og nefnt er í tillögunni, og byggir raunar á óformlegum og óbirtum lista framkvæmdastjórnar ESB. Flestir þessara flugrekstraraðila eru frá Bandaríkjunum og Kanada. Þegar afleiðingarnar fyrir Ísland eru skoðaðar eru þær tiltölulega jákvæðar að því er varðar t.d. tekjur fyrir þær losunarheimildir sem um síðir verða boðnar upp. Heildarfjöldi losunarheimilda vegna flugstarfsemi á hverju tímabili tilskipunarinnar er ákveðinn á grundvelli upplýsinga um losun aðildarríkja á viðmiðunarárunum sem eru 2004–2006. Stærstum hluta þessara heimilda, eða 85%, ber að úthluta endurgjaldslaust til flugrekenda. Þeim flugrekendum sem notast við sparneytnustu tæknina er umbunað þar sem þeim er úthlutað fleiri losunarheimildum. Það er hinn hagræni hvati sem ég gat áðan um að fælist í tilskipuninni. Afgangurinn, þ.e. 15% losunarheimilda, verður boðinn upp á EES-svæðinu. Í tilskipun er sömuleiðis kveðið á um að settur verði á stofn tiltekinn varasjóður losunarheimilda. Hann er ætlaður fyrir nýja flugrekendur eða þá sem hefja starfsemi eftir að tímabilið hefst eða þá flugrekendur sem vegna aukinna umsvifa vegna þess að þeim gengur vel auka losun að viðmiðunartímabilinu loknu. Í síðari ákvörðun framkvæmdastjórnarinnar sem er undir í þessari tillögu er að finna nánari útfærslu á því hvaða flugstarfsemi fellur undir kerfið og hvaða flugstarfsemi er undanþegin. Það er sömuleiðis vel rakið í greinargerðinni. Það er rétt að greina frá því að yfirvöld á sviði umhverfismála hafa kynnt innlendum flugrekstrarfyrirtækjum efni þessarar tilskipunar Evrópusambandsins og sömuleiðis ítarlega þær skyldur sem henni fylgja. Því er hægt að segja að flestir íslenskir flugrekendur hafi tekið þátt í undirbúningi vegna þessarar útvíkkunar kerfisins til flugstarfsemi þó að reglur þar um séu ekki enn komnar í íslensk lög. Eins og kemur fram í þessari þingsályktunartillögu kallar innleiðing umræddra gerða á lagabreytingar hér á landi. Hæstv. umhverfisráðherra fyrirhugar því að leggja fram á yfirstandandi löggjafarþingi frumvarp til laga um breytingu á lögum sem um þetta fjalla og eru lög nr. 65/2007, um losun gróðurhúsalofttegunda. Nú er það svo, frú forseti, að vegna tafa sem hafa orðið á upptöku þeirra í EES-samninginn og vegna afar skammra tímafresta sem er kveðið á um í tilskipununum er nauðsynlegt að ákvarðanir sameiginlegu EES-nefndarinnar um upptöku gerðanna í samninginn geti tekið gildi þegar í stað, þ.e. án þess að við förum hina hefðbundnu leið sem jafnan er farin þegar innleiðing kallar á lagabreytingu og settur er stjórnskipulegur fyrirvari af hálfu einstakra EES/EFTA-ríkja. Þess vegna er núna lagt til að Alþingi heimili ríkisstjórninni fyrir fram að staðfesta þessar tvær ákvarðanir sameiginlegu EES-nefndarinnar þar sem kveðið verður á um upptöku gerðanna í samningnum. Rétt er að leggja áherslu á það, frú forseti, að drög að þessum ákvörðunum fylgja þingsályktunartillögunni. Það er því alveg ljóst að hverju menn ganga. Það fyrirkomulag sem gert er ráð fyrir í þeirri tillögu sem ég mæli fyrir, þ.e. fyrirframsamþykki Alþingis til staðfestingar á ákvörðunum sameiginlegu nefndarinnar sem kalla á lagabreytingu, er óvenjulegt en ekki einsdæmi. Málið er, eins og ég gat um í upphafsorðum ræðu minnar, borið undir Alþingi með þessum hætti vegna þeirra sérstöku aðstæðna sem eru fyrir hendi og ég hef lýst skilmerkilega og gera það að verkum að brýnt er fyrir hagsmuni flugstarfsemi á Íslandi að ákvarðanirnar öðlist gildi fyrir lok næsta mánaðar. Tilskipun 2008/101/EB kveður á um að tímafrestir flugrekenda til að sækja sér losunarheimildir án endurgjalds og til skila á staðfestum gögnum um losun séu til 31. mars næstkomandi. Innlendir flugrekendur og erlendir aðilar sem annast hafa flug til og frá Íslandi hafa þess vegna einungis frest til að skila inn slíkum umsóknum og gögnum þangað til. Sömu tímamörk eiga við um alla sem stunda flugrekstur í eða til annarra EES-ríkja. Þessi háttur er hafður á til að verja hagsmuni og tryggja rétt íslenskra fyrirtækja. Ég get þess líka að nákvæmlega sama staða er uppi í Noregi. Norsk stjórnvöld hafa þess vegna ákveðið að fara nákvæmlega sömu leið og ég legg hér til, þ.e. að afla samþykkis fyrir fram fyrir þeim ákvörðunum sem liggja fyrir í sameiginlegu EES-nefndinni. Vegna þess, frú forseti, að þetta er frábrugðið þeirri hefð sem við höfum fylgt vil ég reifa aðferðina örlítið ítarlegar. Það má velta því fyrir sér hvort þetta samræmist þeim reglum sem Alþingi hefur sett sér um mál af þessu tagi. Ég er þeirrar skoðunar að fyrirframsamþykki Alþingis til staðfestingar á ákvörðunum sameiginlegu EES-nefnarinnar samræmist í reynd prýðilega þeim reglum sem Alþingi hefur sett um þinglega meðferð EES-mála. Þar er kveðið á um að samþykki Alþingis á þingsályktunartillögu þar að lútandi þurfi til staðfestingar ákvörðunum sameiginlegu EES-nefndarinnar sem stjórnskipulegur fyrirvari hafi verið gerður við. Jafnframt er gert ráð fyrir að slík þingsályktunartillaga komi fram á undan eða samtímis lagafrumvarpi sem sett er fram til að innleiða viðkomandi gerð. Ég legg áherslu á það, frú forseti, að í þessu tilviki er í reynd gengið enn lengra hvað varðar samráð við Alþingi að því leyti að samþykkis þess er nú leitað áður en ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar er tekin. Þetta er ekki fordæmalaust. Ég rifja það upp fyrir þeim sem setið hafa hér nokkuð lengi og kannski verið jafnlengi á gjöfum á þinginu og ég að fyrir rúmum 10 árum, 1997 ef ég man rétt, voru reglur um framleiðslu á fiskafurðum teknar upp í EES-samninginn með fyrirframsamþykki. Í reynd er því byggt á fordæmi þó að aðrar reglur hafi verið settar af hinu háa Alþingi og skýringin liggur í þeim sérstöku aðstæðum sem nú eru uppi. Ég legg svo til, frú forseti, að þegar þessari umræðu sleppir verði tillögunni vísað til hv. utanríkismálanefndar.