Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. minni hl. (Kjartan Ólafsson) Hv. forseti. Ég vil aðeins ítreka ósk mína um það að síðari málsgr. brtt., sem borin er fram af minni hl. menntmn., verði borin upp sérstaklega og að viðhaft verði nafnakall. Ég sé ekki að það geti verið neitt því til fyrirstöðu að bera þetta upp í tvennu lagi, þar sem um tvö greinilega aðskilin atriði er að ræða í till. Ég tel eðlilegt að fyrri liður brtt. sé borin upp á undan og óska eftir nafnakalli um hann, en þegar kemur aftur að síðari málslið till., þá stendur ósk mín um það að viðhaft verði nafnakall og greidd atkv. um hana sérstaklega. Ég hef innt þingvanari menn en mig eftir því, hvort þetta sé ekki frambærileg ósk, og mér hefur verið tjáð að svo sé, að það sé ekki óvenjulegt eða a.m.k. að um það séu allmörg dæmi að einstakir málsliðir séu bornir upp sérstaklega ef eftir því er óskað.



Í tilefni af orðum hv. þm. vil ég geta þess, að ég get út af fyrir sig fallist á að það er ekki sama efni í báðum þessum málsgr. Hins vegar fannst mér orðalag brtt. vera þannig að eðlilegt væri að bera hana upp í einni heild. Ég hef hins vegar leitað umsagnar frá starfsmönnum skrifstofu Alþ. um þetta atríði, sem getur fljótt á lítið verið nokkurt vafaatriði, og þeir telja að unnt sé að bera þennan málslið upp sérstaklega og mun það verða gert.



Herra forseti. Ég leyfi mér að benda á að þetta yrði í hæsta lagi undarleg lagagr. sem byrjaði svona: „Sama gildir um íslenska starfsmenn erlendra sendiráða“ o.s.frv., - þar sem fyrri hlutann vantar þá alveg. Ég leyfi mér að benda á þetta. Að sjálfsögðu segi ég nei.



Virðulegi forseti. Ég er efnislega sammála þeirri hugsun sem felst í þessum málslið. En ég tel það vera svo sjálfsagt að starfsmenn erlendra þjóða eða alþjóðastofnana, sem njóta diplómatískra réttinda hér á Íslandi, gegni ekki trúnaðarstörfum fyrir íslenska ríkið, að mér finnst það vera fyrir neðan virðingu okkar að þurfa að slá slíku föstu í lögum. Þar að auki, ef það er óhjákvæmilegt að setja það í lög, þá á það ekki bara við útvarpsráðið, heldur við allar aðrar opinberar stöður. Vegna þessara formsatriða greiði ég ekki atkv.

Ingvar Gíslason Hæstv. forseti. Ég tel, eins og hæstv. menntmrh. benti á, að það sé tæplega þinglegt að greiða atkv. um þetta orðalag, hvað sem varðar efni málsliðarins. Þess vegna hlýt ég í þessu tilfelli að segja nei.



Ég vil leyfa mér að taka fram út af ummælum um það, hvort þinglegt sé að greiða atkv. á þennan hátt, að brtt. er um að greinin orðist svo, að á eftir 1. mgr. 5. gr. laganna komi ný mgr. sem svona hljóði. Þess vegna tel ég að út af fyrir sig sé þetta þinglegt.



Herra forseti. Frv. þetta, sem Jón Baldvin Hannibalsson er aðalflutningsmaður að, fjallar um menntunarleyfi launþega. En þar sem Jón Baldvin var hér sem varamaður og hefur nú vikið af þingi og ég er meðflm. hans mun ég segja örfá orð til skýringar þessu máli. Á síðustu tveimur ársþingum, sem Alþjóðavinnumálastofnunin í Genf, ILO, hefur haldið, hefur mikið verið fjallað um það sem nefnt er menntunarleyfi launþega á launum, og hafa verið gerðar um það till. sem vinnumálastofnunin hefur sent til stjórnvalda þátttökuríkja þar að lútandi. Frv. það, sem hér liggur fyrir um þetta mál, gerir ráð fyrir tvenns konar rétti launþega til þess að auka menntun sína og nám: annars vegar að á tveggja ára fresti eigi launþegi rétt til háls mánaðar náms án þess að missa nokkurs í launum, hins vegar eigi hann rétt til náms launalaust, en án þess að missa rétt til fríðinda er atvinnu fylgja, svo sem sumarleyfis, atvinnuleysisbóta o.s.frv. innan þeirra takmarka sem þessi rammalög setja. Ekki er hér gert ráð fyrir því, hvernig fjármagna skuli slíkt nám þannig að aðgengilegt verði fyrir sem flesta, en væntanlega verður þess ekki langt að bíða að sett verði ítarleg löggjöf um símenntun eins og kallað er nú orðið, þ.e.a.s. möguleika fullorðinna, sem lokið hafa frumskólagöngu sinni, til þess að hefja aftur nám og geta ýmist á skömmum tíma eða með frístundanámi fylgst með starfsgreinum sínum, jafnframt því sem námið verður hluti af lifi og lífsnautn almennings. Lög, sem ganga í svipaða átt og þetta frv., hafa ýmist verið samþ. eða liggja nú fyrir löggjafarþingum ýmissa landa í Evrópu. Hvergi er þó þörfin á föstum reglum um þetta eins mikil og hér á Íslandi þar sem vinnudagur er mjög langur miðað við önnur lönd, enda er alkunna að þau óvenjulegu lífskjör, sem við höldum uppi, byggjast að verulegu leyti á aukavinnu eða margföldum störfum viðkomandi manna. Vinnutap og möguleikar eru því meiri fjötur um fót hér á landi en víðast annars staðar ef maður eða kona hafa sérstakan áhuga á eða sérstaka nauðsyn til að afla sér einhverrar viðbótarmenntunar. Hér er að sjálfsögðu ekki aðeins um réttlætismál að ræða, heldur einnig um dálítinn áfanga að því marki að námið sé ekki forréttindi fárra sem tekið sé út á unga aldri og menn njóti síðan til æviloka, heldur verði það hluti af lífi allrar þjóðarinnar á einn eða annan hátt frá æsku til fullorðinsára. Allir eru sammála um hugsjónina um framhaldsmenntun. Allir hafa gert sér ljóst, vænti ég, sem um þessi mál hafa hugsað, að nú á dögum dugir ekki að sitja nokkur ár á skólabekk og koma svo ekki nálægt námi framar. Hver vill fara til sérfræðimenntaðs læknis sem hefur ekki litið í bók eða tímarit eða haldið námi sínu áfram á annan hátt í 10 eða 15 ár? Þetta er ýkt dæmi, en á í mismunandi ríkum mæli við ótrúlega margar stéttir. Um leið og fram hefur komið mjög viðtækt frv. um fullorðinsfræðslu eða sínám eða hvað menn vilja nú kalla það, er eðlilegt að einnig sé fyrir því hugsað, hvernig fólk eigi að geta hagnýtt sér þau tækifæri sem væntanlega verða veitt með löggjöf hér áður en langt líður. Ljóst er að þar getur ekki eingöngu verið um að ræða frístundastarf, og einnig er ljóst að mjög mikið af því námi, sem fólk í hinum ýmsu atvinnustéttum mun leita eftir á fullorðinsárum sínum eða eftir að það hefur lokið skyldunámi og fyrsta framhaldsnámi, mun hafa verulega raunhæfa þýðingu fyrir starf þessa fólks, hvert sem það er. Þess vegna hygg ég að hugmyndin um menntunarleyfi launþega sé þess virði að menn íhugi hana vandlega. Þetta er eitt af því sem tvímælalaust mun koma. E.t.v. kann ýmsum að finnast í fyrstu að hér sé bara verið að setja enn einn baggann á atvinnufyrirtækin og atvinnurekendur. En ég hygg að það sé of þröngur skilningur á þessu máli, því að þegar frá líður mun það koma æ betur í ljós, að starfsfólk fyrirtækja - hvers konar fyrirtæki sem það eru eða stofnanir og í hvaða starfs- og atvinnugrein sem er - muni hafa það gagn af áframhaldandi menntun, þó að það sé ekki nema tiltölulega stutt námskeið, að það geri vinnu þessa fólks stórum mun verðmætari, og að atvinnuveitendur, hverjir sem þeir eru, muni síður en svo bíða tjón við það að slíkt kerfi verði að veruleika. Herra forseti. Ég legg til að frv. þessu verði að lokinni umr. vísað til hv. félmn.

Karvel Pálmason Hv. forseti. Það eru aðeins örfá orð varðandi það mál sem hér liggur fyrir. Í mínum augum er það vissulega mikið réttlætismál sem hér er um að ræða. Og það er meira en það, það er að mínu áliti mjög mikils um vert, ekki bara fyrir viðkomandi einstaklinga sem kæmi til greina að njóta slíkrar menntunar, framhaldsmenntunar eða þjálfunar, það er ekki síður nauðsyn á því eins og hv. 2. flm. þessa frumvarps gat um áðan og mun koma í ljós, verði horfið að því að framkvæma eða lögfesta slíka löggjöf, að sá atvinnurekstur, sem kæmi til með að nota eða nýta þann vinnukraft og auknu þekkingu sem viðkomandi einstaklingar yrðu aðnjótandi gegnum slíka löggjöf, og þjóðarbúið í heild mundu að mínu áliti vera miklum mun betur sett eftir en áður. Vel má vera að ýmsum kunni að finnast hér um umtalsverða fjárupphæð að ræða í öllu því sparnaðartali, sem uppi hefur verið nú síðustu daga, og að vart sé bætandi útgjöldum á atvinnureksturinn. Þó að ég hafi ekki um það neinar tölulegar upplýsingar eða hafi í reynd getað myndað mér um það ákveðna skoðun hvaða fjárútlát slík löggjöf hefði í för með sér, þá held ég eigi að síður að það, sem til væri kostað við slíka endurmenntun launþega, mundi skila sér, kannske margfaldlega, í aukinni þekkingu, menntun og auknu starfi hjá þeim atvinnugreinum, sem viðkomandi einstaklingar mundu nýtast betur við ef af þessu yrði. Ég á vart von á öðru en að þm. almennt, hvar í pólitískum flokki sem þeir standa, hljóti að vera sammála um, að það er full þörf og nauðsyn á slíkum ákvæðum að því er varðar launþega og það er ekki siður nauðsyn á því að þeir, sem eru í framleiðslugreinunum, eigi þess kost áð halda þekkingu sinni við og auka hana, alveg á sama hátt og talin er nauðsyn á því - og það mikil - að einstaklingar í ýmsum öðrum starfsgreinum þjóðfélagsins eigi þess kost að auka menntun sína frá því sem var þegar þeir luku prófi á sínum tíma. Ég held þess vegna eða a.m.k. vona að þm. almennt geti orðið um það sammála að hér sé hreyft mjög merkilegu máli og að menn verði um það sammála að nauðsyn til þess sé það rík, að mál þetta fái fljóta og jákvæða afgreiðslu hér á þingi þannig að það geti orðið að lögum áður en þingi lýkur nú á vordögum.