Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. til læknaskipunarlaga hefur verið mikið rætt hér á tveimur fundum í hv. d. og það hafa komið fram ýmsar aths. við þetta frv. frá þm. Vestf., sem ég þarf ekki að orðlengja mikið um, því að þeir hafa komið fram með rök fyrir því, sem við höfum út á þetta frv. að setja. Hins vegar vil ég taka það fram, að við, sem komum úr dreifbýlinu, hljótum í heild að fagna mjög þessu frv., því að það gerir það að verkum, að það mun verða betra að fá lækna í mörg læknishéruð, sem á mörgum undanförnum árum hafa oft og tíðum ekki haft lækna langtímum saman. En í sambandi við þá ræðu, sem 11. þm. Reykv, flutti s. 1. fimmtudag, vil ég lýsa því yfir fyrir mitt leyti, að ég tel, að þau hlunnindi, sem héraðslæknum í dreifbýlinu er gefinn kostur á með þessu frv., eigi ekki að skapa nein fordæmi fyrir aðrar stéttir að fara fram á það sama. Og ég tel, að það sé hættulegt fyrir Bandalag starfsmanna ríkis og bæja að fara að bera fram slíkar kröfur í sambandi við þessi mál, því að við hljótum að verða um það sammála allir, hvar í flokki sem við erum, að læknisstarfið er í raun og veru hafið yfir öll önnur störf, og við megum sízt við því, sem erum búsett um hinar dreifðu byggðir landsins, að missa læknisþjónustuna, og þess vegna hygg ég, að það sé ekki til neins góðs að fara að setja slíkar kröfur fram, sem geta kostað þjóðfélagið stórfellda útgjaldaaukningu, og ég vænti þess, að a.m.k. flestir af sam flokksmönnum þessa hv. þm. séu sammála mér og þeim öðrum, sem ræddu þetta atriði málsins hér á þingfundi í gær. Eins og eðlilegt er, vekur það alltaf nokkurt umtal, þegar leggja á niður ákveðin störf, og það er ósköp eðlilegt, að það hafi verið víða rætt á Vestfjörðum, að það eigi að leggja niður þrjú læknishéruð. En þá verðum við fyrst og fremst að gæta að því, hvernig hefur verið búið að þessum héruðum á undanförnum árum og hvernig ástandið þar er og hvort það sé þrátt fyrir þær miklu bætur, sem verða gerðar á kjörum héraðslækna, nokkur möguleiki fyrir því, að héraðslæknar sitji í þessum ákveðnu læknishéruðum. Ég vil þá fyrst nefna Flateyjarlæknishérað, og þá vil ég vekja athygli á því, að á árinu 1943 voru 358 íbúðir í Flateyjarlæknishéraði, á árinu 1960 voru þeir 137 og 1964 voru þeir 119. Frá 1960 hafa 6 menn, þar af einn læknastúdent, gegnt Reykhólahéraði, sem er næsta læknishérað og því hefur tvívegis, samtals yfir 6 mánuði, verið gegnt af Búðardalslækni á þessu tímabili. Ég verð að segja fyrir mitt leyti, að ég tel ekki útlit fyrir, að læknishérað, sem hefur aðeins 119 íbúa, hafi möguleika á því að fá lækni í framtíðinni, þó að kjör héraðslækna verði stórbætt, eins og þetta frv. gerir ráð fyrir. Og þá er ekki spurningin, að það sé verið að taka lækni af þessu læknishéraði, sem engan lækni hefur haft í fjöldamörg ár, heldur er það spurningin, hvernig við getum bezt tryggt læknisþjónustu slíks héraðs sem þessa og það gerir þetta frv. með stórbættum kjörum héraðslækna, en ég vil benda á það, að ég tel miklu heppilegra, að þessu læknishéraði verði þjónað frá Reykhólahéraði ,en frá Stykkishólmi, bæði vegna vegalengdar og sömuleiðis vegna þess, að Reykhólalæknishérað er tiltölulega mjög fámennt hérað og því eðlilegt, að það sé stækkað að verulegu leyti til þess að gera afkomu þess manns, sem því kemur til með að gegna, sem allra bezta. Í sambandi við Djúpavíkurlæknishérað, sem áður hét Reykjarfjarðarhérað, voru íbúar í Djúpavíkurhéraði árið 1943 535, 1960 287 og 1964 267. Það er mjög líkt ástatt með það hérað og með Flateyjarhérað, að þar hefur orðið stórfelld fólksfækkun á þessum tíma, þó að þar séu samt meira en helmingi fleiri íbúar en í Flateyjarhéraði 1964. Frá árinu 1960 hafa alls 5 læknar gegnt Hólmavíkurhéraði og þar af aðeins núverandi læknir skipaður, en hinir settir. Frá árinu 1944–1960 hafa verið settir 20 héraðslæknar í Árneshéraði, fyrstu árin framan af í nokkra mánuði í senn, einkum að sumrinu og síðan hvað eftir annað verið settur læknir í Hólmavíkurlæknishéraði til þess að gegna Árneshéraði. Ég segi fyrir mitt leyti, að skoðun mín er sú sama og hvað viðvíkur Flateyjarlæknishéraði, að ég tel ekki möguleika á því þrátt fyrir stórfellda kjarabót að fá fastan lækni í Djúpavíkurhérað og þess vegna hygg ég, að það heppilegasta fyrir íbúana í Djúpavíkurhéraði sé að tryggja sem bezt afkomu héraðslæknisins í Hólmavíkurhéraði og þar með skapa þeim lækni svo góðar tekjur, að menn vilji sækja um það hérað, en komi ekki nokkra mánuði í senn, eins og verið hefur nú í mörg undanfarin ár, svo sem ég gat um áðan. Þá vil ég minnast á þriðja læknishéraðið, sem viðkemur Vestfjörðum, en það er Suðureyrarlæknishérað. Á það lít ég allt öðrum augum. Með lögunum 1955 var Suðureyrarhérað tekið í lög sem sérstakt læknishérað og héraðið var svo auglýat laust til umsóknar 15. ágúst 1957 og til veitingar frá 1. jan. 1958, og var læknir settur í héraðið frá þeim tíma og sat sá læknir til 4. október 1963. Síðan hafa tveir læknakandidatar gegnt héraðinu um stuttan tíma og nú í vetur hefur Flateyrarlæknir gegnt því. Suðureyrarhérað hefur algera sérstöðu. Bæði er það nokkuð stórt hérað, 1958 voru íbúar þess 409, og þar hefur orðið um 10% fjölgun íbúa síðan og eins og getið var um hér í umr. í gær, er yfirleitt allan veturinn fjöldi af aðkomufólki á Súgandafirði, því að þarna er stór og mikil verstöð. Eins ber að taka tillit til þess, sem einnig kom fram hér í umr. í gær, að þegar þetta einangraða læknishérað varð að sjálfstæðu héraði, brá hreppsnefndin þar fljótt og vel við og byggði myndarlegan læknisbústað og sjúkraskýli, sem er með því allra bezta, sem ég hef séð á Vestfjörðum og þótt víðar væri leitað og meðan samgöngur við þennan stað eru ekki traustari og betri en þær eru nú, kemur að mínum dómi ekki til greina að leggja Suðureyrarlæknishérað niður eða sameina það Flateyrarlæknishéraði. Mér barst rétt í þessu bréf frá hreppsnefnd Suðureyrarhrepps, þar sem hún mótmælir þessu ákvæði í frv. til nýrra læknaskipunarlaga, sem ég hef þegar minnzt á, en í niðurlagi bréfsins segir hreppsnefndin, með leyfi forseta: „Jafnframt því að skora á hv. Alþ. að fella niður þann lið umrædds frv., sem gerir ráð fyrir að sameina Súgandafjörð öðru læknishéraði, vill hreppsnefndin lýsa þeirri skoðun sinni, að hún telur ýmsa liði frv. stórauka möguleika til þess, að hin minni og afskekktari læknishéruð landsins verði setin í framtíðinni.“ Þetta frv. kemur til með að verða til meðferðar í heilbr.- og félmn., og eiga Vestfirðingar 3 fulltrúa í þeirri n., sem allir eru á sömu skoðun um það, að Suðureyrarlæknishérað verði áfram sjálfstætt læknishérað og ég er ekkert hræddur um það, að aðrir þm. sömuleiðis, sem hlustað hafa á þessi rök. verða á sömu skoðun og við þm. Vestf. erum og höfum lýst hér í hv. þd. Hins vegar vil ég geta þess í sambandi við þau önnur læknishéruð, sem hér hafa verið gerð að umtalsefni, að ég ætla ekki að ræða hvað snertir Raufarhafnarhérað og Bakkagerðishérað. Ég hef ekki kunnugleika til þess. En ég hef hlustað á rök manna fyrir því og að sjálfsögðu tekur n. það mál til athugunar. Hins vegar þykir mér eðlilegt, samkv. þeim ákvæðum frv., að þessi héruð, sem verða lögð niður eða sameinuð öðrum héruðum, skuli auglýsa þrisvar í röð með þeim kjörum, sem ákveðin eru í 6. gr. frv., mér finnst mjög eðlilegt, að n. taki það til athugunar að setja þá nánari ákvæði um auglýsinguna, þannig að það sé ekki hægt að auglýsa þau þrisvar í röð með stuttu millibili, heldur t.d. þau séu auglýst í 3 ár einu sinni á ári og það væri til þess að milda mjög þetta ákvæði og mér finnst eðlilegt, að n. taki það til velviljaðrar athugunar og eins deildin. Ég skal svo ekki fjölyrða frekar um þetta mál, en ég fagna í heild þessu frv. og þakka heilbrmrh. og ríkisstj. í heild fyrir að hafa lagt það fram. Þó að við höfum í þessu tilfelli gert aths., vitum við, að það er vilji fyrir því frá hendi allra að taka tillit til þeirra raka, sem fram hafa komið í þessum umr., og vænti ég þess, að þetta mál fái góða afgreiðslu hér á hv. Alþ. og allir geti mjög vel við afgreiðslu þess unað.



Herra forseti. Hæstv. menntmrh. vék nokkrum orðum að því, sem ég hafði sagt, í ræðu sinni hér í gær. Ég vildi segja það við hæstv. ráðh., að þegar þm. gagnrýna ákveðnar stofnanir eða embættismenn í þjóðfélaginu, er rétt, að ráðh. athugi þá hluti mjög gaumgæfilega. Þrátt fyrir það prentfrelsi, sem á að heita í okkar þjóðfélagi, er það svo, að embættismenn eru svo harðvítuglega verndaðir í hegningarlöggjöfinni, að það er ekki einu sinni hægt að segja satt um þá, án þess að lenda í sekt. Því var það, þegar hegningarlöggjöfin var samþ. hér á þingi, að ég man eftir, að Bjarni Ásgeirsson orti vísu um það: Þó maður brigzli manni um megnað svínarí og allar sakir sanni, hann sektast fyrir því. Og hann átti við embættismenn með því. Það er þess vegna faktískt eingöngu úr þessum stól, sem hægt er að tala þannig um ákveðnar stofnanir þjóðfélagsins og embættismenn þess, að þeir verði fyrir gagnrýni og fer maður þó venjulega mjög mildilega í það, sökum þess að þeir hafa ekki sjálfir sem slíkir aðstöðu til þess að svara á sama máta. Þess vegna er það, að þegar svo og svo margir þegnar í þjóðfélaginu eru varnarlausir gagnvart embættismönnum, verða einhverjir að vera til þess að taka málstað þeirra. Svo er það m.a. um þá ungu menn og konur, sem gjarnan vilja verða læknar. Manni finnst, að þegar menn vilja leggja það starf fyrir sig að verða læknir, eigi þjóðfélagið að hjálpa til, þá eigi þjóðfélagið að ýta undir, þá eigi þjóðfélagsstofnanirnar að gera það, sem þær geta, til þess að þeir menn, sem vilja taka svo göfugt starf að sér, geti bæði efnahagslega klofið það og það sé ekki verið að setja óþarfar þvinganir í veg fyrir það. Hæstv. ráðh. nefndi nokkrar tölur um, hve mikið hefði verið fellt af læknisstúdentum, sem hér hefðu innritazt, tók til samanburðar, hvernig þetta væri á Norðurlöndum, sums staðar væru takmarkanir beinlínis við háskóla, sums staðar væri líka fellt allmikið. Það er engin fyrirmynd. Það er ekki til neins að vitna í Norðurlönd hvað slíkt snertir. Mér er ósköp vel kunnugt um, að Ísland stendur hvað læknatölu snertir tiltölulega vel gagnvart Norðurlöndum. En Norðurlönd eru bara engin fyrirmynd í heiminum í þessu efni, þvert á móti. Norðurlönd eru því miður allmikið aftur úr þarna, eins og þau eru framarlega á mörgum öðrum sviðum. Það er þess vegna, að við hér á Íslandi verðum að ræða þessi mál út frá því sjónarmiði, hvað okkar þjóðfélagi hentar bezt og hvernig við getum hlutazt til um það, að hér sé betur bætt úr neyð manna, en annars staðar. Og ég veit, eins og fram hefur komið hjá þeim hv. þm., sem rætt hafa um aðstöðu dreifbýlisins, að þar er um beina neyð að ræða, beinlínis neyð, neyð og lífshættu, sem menn eru stöðugt í. Það eru vissir erfiðleikar hér í Reykjavík. Það er þannig hér í Reykjavík, að það er ekkert úrval orðið af sjúkrasamlagslæknum. Það er þannig, að fólk verður að sitja klukkutímum saman í biðsölunum hér hjá læknunum og fær samt ekki afgreiðslu og það er varla hægt að fá lækna til að koma heim stundum til fólks, sem er þó nokkuð sjúkt, af því að þeir eru svo störfum hlaðnir, nema þá aðeins sérfræðingana. Það er orðinn skortur á sjúkrasamlagslæknum í Reykjavík, en það er ekki neyð. Við búum við allt önnur og betri kjör, en þeir úti á landi, sem búa í beinni neyð og lífshættu. Þegar ástandið er svona, hlýtur maður að líta svo á, að fyrir utan allt annað, sem gert er og það er mjög margt lofsvert í þessu frv., sem hér liggur fyrir, beri alveg sérstaklega Háskóla Íslands og þeim yfirvöldum ríkisins, sem hafa með Háskóla Íslands að gera, að hlutast til um, að þarna sé breytt um. Ég skil það vel, að hæstv. menntmrh. er mjög upptekinn, hann hefur kannske bara talað við nokkra prófessora í þessum efnum og ég vil taka það fram, að mín gagnrýni í þessum hlutum er síður en svo árás, hvorki á prófessora háskólans né læknastéttina. Ég veit ósköp vel, að við eigum hér á Íslandi með beztu læknum, jafnvel á heimsmælikvarða og þeim læknum þrælum við út eins og vitleysingar og borgum þeim ekki almennileg laun, þó að þeir mundu vera settir hátt á sérstök laun hjá flestum eða öllum öðrum þjóðum. Ég er aðeins að gagnrýna hér fyrirkomulag og þá er það ósiður líka af viðkomandi prófessorum að taka hverja gagnrýni, sem fram kemur, ekki sízt ef hún er hér á Alþingi, sem árás eða harðvítugar ádeilur. Ég hef áður orðið var við slíkan anda, því miður, hjá læknadeildinni, þegar hér var verið að gera á þingi sérstakar samþykktir um læknalögin og m.a.var þar sett inn í ákvæði viðvíkjandi lyfjafræði lyfsala, og l. voru samþ. án þess að vissir prófessorar í læknadeildinni væru samþykkir því. Ég varð var við það, að það átti að hindra menn í því að læra þarna á eftir, og það varð að fara í mál fyrir dómstólunum til þess að fá það í gegn. Og mér er nær að halda, að nú sé svo komið þrátt fyrir það, að hæstv. ráðh. hafi sagt, að það væru hér engar takmarkanir, að lyfjafræðideildin sé lokuð og jafnvel þeir, sem eru að nema þar, séu látnir hætta í miðju kafi, jafnvel eftir tveggja ára nám og verði jafnvel að fara til annarra landa til þess að halda áfram. Ég vil þess vegna vonast til þess, eins og ég mæltist til í þeim fáu orðum, sem ég sagði hér í þessum umr., að hv. heilbr.- og félmn. rannsaki þetta mál frá öllum hliðum. Ég vil síður en svo meina prófessorunum við læknadeildina að koma fram sinni skoðun og ég vona, að hv. heilbr.- og félmn. kalli nokkra þeirra fyrir sig til þess að yfirheyra þá um þessi mál. En ég vil vonast til þess líka, að hv. heilbr.- og félmn. kalli fyrir sig nokkra stúdenta úr læknadeildinni og spyrji þá, sem þegar hafa verið stöðvaðir og þá, sem þar eru enn, hvort þeir geti haldið áfram námi. Hæstv. menntmrh. talaði um, að það væru ekki takmarkanir hér, eins og væri sums staðar á Norðurlöndum. Hér eru þó takmarkanir í tannlæknanámi og hér eru núna, takmarkanir í lyfjafræðinámi. Ég er hræddur um, að þar sem ekki eru opinberar takmarkanir, sé beitt öðrum aðferðum til þess að takmarka. Ég er hræddur um, að það sé farið þannig að að hækka þar kröfur um einkunnir meira, en góðu hófi gegnir. Hafa ekki fyrir nokkru verið hækkaðar t.d. kröfurnar úr 5 upp í 7? Og ég vil benda á, að það getur oft verið gott að heimta góð próf af mönnum, en það er ekki alltaf, að allir beztu læknar í sögu Íslands hafi endilega haft sérstaklega há próf. Það getur oft farið saman, en það þekkjum við allir úr skóla, að það er ekki alltaf endilega, að þeir, sem hæstar einkunnir hafa, verði farsælustu mennirnir í þjóðfélaginu. Vissulega er gott að ganga tryggilega frá því, að læknar kunni heilmikið, en það eru ekki einhlítar einkunnirnar í slíku. Það er fleiri takmörkunum beitt í þessu sambandi. Það er beitt alls konar tímatakmörkunum. Og hvað þýða þær tímatakmarkanir? Ef menn hafa ekki staðizt þessi próf á þessum tíma og annað slíkt, skulu menn verða að hætta. Hvað þýðir það? Það þýðir, að þeim nemendum, sem eru fátækastir og kannske stundum a.m.k. eins efnilegir og hinir, ef ekki efnilegri og verða að vinna fyrir sér um leið hér í Reykjavík, verða jafnvel að kenna sem kennarar, á meðan þeir eru að stúdera læknisfræði, þeim er gert erfiðast fyrir. Og til hvers er verið að setja þessar takmarkanir? Hvaða ástæða er til þess? Það er engin ástæða, ekki nokkur. Það á að lofa mönnum að reyna að læra að verða læknar og standast sín próf. Það á ekki að vera að gera þetta að einhverjum hindrunarhlaupum. Og í öðru lagi, það á að haga kennslunni þannig í þessu, að það sé fyrst og fremst reynt að búa menn undir það að vera góðir læknar, en ekki að kunna svo og svo mikið utanbókar. Það á ekki að leggja til grundvallar, að menn kunni utanbókar handbækur, t.d. á þýzku, sem menn geta haft hjá sér, þegar þeir eru orðnir læknar, en gefa þeim í staðinn tækifæri og möguleika il þess að stunda verklegt nám, eins og gert er í flestöllum læknaskólum veraldar núna. Utanbókarlærdómurinn, ekki sízt á fyrsta stiginu, hrindir mönnum bókstaflega frá því að halda áfram og veldur því m. a., hve margir efast upp, enda er það svo hér, að þetta ná er orðið 7–8 ára nám, 1–2 árum lengra a.m.k en eðlilegt er og er annars staðar. Þess vegna sagði ég hér, að það yrði að rannsaka kennsluhættina. Læknadeildin er orðin langt á eftir tímanum á vissum sviðum þrátt fyrir ágætismenn þar ýmsa. Og þetta eru hlutir, sem verða að breytast. Í núgildandi læknalögum er ákveðið, að menn verði helzt að vera útskrifaðir frá Háskóla Íslands, frá læknadeildinni hér, til þess að öðlast rétt til lækninga. Ég verð að segja það, að ef ekki verða neinar breytingar á læknadeildinni, bæði hvað snertir að draga úr þessum takmörkunum, raunverulegu takmörkunum, sem þar eru og með kennsluhætti, þá mundi ég fyrir mitt leyti leggja til hér á þingi, að læknapróf víðar úr heiminum væru tekin jafngild og það án þess, að læknadeild eða læknafélög væru að því spurð. Það er engin ástæða til þess að fara að skapa slík einkaréttindi hér. Við getum þá útskrifað lækna annars staðar í heiminum, ef læknaskólinn á Íslandi álítur það sitt hlutverk að reyna frekar að hindra menn í því að útskrifast, heldur en hitt með þeim hindrunarhlaupum, sem eru innleidd. Þess vegna vil ég segja það, að það er engin ástæða fyrir hæstv. ráðh. að fara eingöngu að taka hér einhverja varnarafstöðu gagnvart háskólanum. Ég er ekki að segja þar með, að læknadeildin sé eina deildin, sem þurfi gagnrýni við í háskólanum, síður en svo. En það verður ekki komið fram þeim endurbótum, sem þarf, svo framarlega sem reynt er að leggjast á hverja gagnrýni, sem fram kemur og reynt að einhverju leyti að túlka hana sem árás. Ég veit, að ungir og efnilegir menn, sem langar til að verða læknar og fara hér inn, þeir eru felldir hvað eftir annað og stíað frá með öllum mögulegum aðferðum. Það er hart, á sama tíma sem þjóðina vantar miklu fleiri lækna, en hún hefur. Við mættum fá tvöfalt fleiri lækna, en við höfum. Hvað höfum við marga? 222. Við eigum því að ýta undir það, að það séu útskrifaðir miklu fleiri læknar frá Háskóla Íslands, en nú er. Svo er hitt annað mál, hver er orsökin til þess. að það eru einhverjir, ég skal ekki segja hverjir, sem eru með þessar takmarkana tilhneigingar í þessum efnum, ég skal ekki fullyrða um það. Ef til vill er þarna þessi gamli andi lifandi í einhverjum, að það sé um að gera að útskrifa sem allra fæsta menntamenn, það sé hættulegt, að þjóðin eigi mikið af menntuðu fólki. Við þekktum þessar raddir hér fyrir 30 árum í mjög ríkum mæli á Íslandi, og ef einhverjir ganga með slíkt enn þá, eru það hættulegustu menn þjóðfélagsins, því að það, sem mest ríður á nú í íslenzka þjóðfélaginu sem öðrum þjóðfélögum er, að það verði sem allra mest af menntuðum mönnum á öllum sviðum, sem útskrifast. Ég kemst ekki hjá því að minnast á annan hlut og ég vil taka það fram fyrir fram, að með honum er ég ekki með neinar dylgjur til neinna manna, hvorki embættismanna né annarra. En það snertir almenna tilhneigingu í öllu okkar þjóðfélagi, eins og það er. Við tölum alltaf um læknaþjónustu og við litum á læknisstarfið fyrst og fremst sem þjónustu og lítum á það að halda uppi læknadeild og útskrifa lækna sem þjónustu við okkar þjóð og ekki sízt til þess að veita, eins og hér hefur verið komizt að orði af ýmsum þm. dreifbýlisins, að veita mönnum frumstæðustu mannréttindi, öryggi fyrir því að geta haft lækni einhvers staðar í námunda við sig, þegar á þarf að halda. En sú tilhneiging, sem hefur vaxið og er ólík því sem upphaflega var um lækna í okkar þjóðfélagi og ort var um á sínum tíma um Svein Pálsson, - sú tilhneiging, sem hefur vaxið í okkar þjóðfélagi og víðar því miður, er að það er farið að líta á læknisstarfið sem „bisness“, ef ég má svo að orði komast. Sú tilhneiging að gera allt að verzlunarvöru og gera alla menn að verzlunarþjónum, sú tilhneiging fylgir venjulega auðvaldsskipulaginu og hér á Íslandi hefur hún því miður verið að magnast og það er hættuleg tilhneiging. Ég skal ekkert fullyrða, en þegar farið er að vinna að því hér á Íslandi og annars staðar í hámenntuðum löndum á ýmsan máta að draga úr því, að ungir menn og konur, sem vilja verða læknar, séu studdir að því og ýtt undir þá að læra þetta nám, þá liggur manni stundum við að halda: Eru einhverjir, sem vilja hafa sem fæsta menn í þessari stétt? Er einhver almenn tilhneiging að útiloka í staðinn fyrir að reyna að fjölga alveg eins og hægt er? Hvaðan kemur áhugi á því að draga úr því, að það séu útskrifaðir sem flestir læknar? Hvaðan kemur sá áhugi? Hvaðan kemur sá áhugi, að þar séu takmarkanir, hvort sem það er í Svíþjóð, Noregi eða annars staðar? Ég álít, að yfirvöld í viðkomandi þjóðfélagi og í þessu tilfelli t.d. hæstv. ríkisstj. eigi einmitt að verða á verði um hagsmuni almennings, að það sé tryggt, að allt sé gert, sem hægt er, til þess að ýta undir, að menn verði læknar. Ég álít, að Háskóli Íslands eigi einmitt að standa fremst í flokki í því að vinna að því að útskrifa sem flesta lækna, reyna að gera þá sem bezta, en líka um leið sem flesta, hann eigi að líta á það sem skyldu sína, hann eigi að varast að setja þarna takmarkanir, sem orðið geta efnalitlum mönnum eða öðrum slíkum að falli, hann eigi að varast það. Og ég vil t. d, spyrja: Hvernig stendur á því, að í læknadeild háskólans skuli af 157 stúdentum, sem eru þar núna, vera aðeins 12 stúdínur, 12 stúlkur? Læknisstarf er starf, sem maður gæti ætlað, að kvenfólkið yfirleitt alveg sérstaklega mundi sækjast eftir. Og sú hefur verið reyndin í þeim þjóðfélögum, þar sem það er ekki gert að „bisness“ að vera læknir, heldur að þjónustu við þjóðfélagið og þar sem stúdentar fá frá upphafi námslaun, þannig að engar efnahagslegar kringumstæður hindra þá í því að verða læknar. Þar er kvenfólkið í yfirgnæfandi meiri hluta á meðal læknanna. Hæstv. menntmrh. svaraði ýmsu, sem ég hafði minnzt á. En hann minntist ekki á eitt atriði, sem var aðalatriðið í því sem ég kom með og það var, hvort það væri ekki þess vert að byrja á því í læknadeild Háskóla Íslands að innleiða námslaun fyrir læknastúdenta, hvort það væri ekki skynsamlegt af íslenzka ríkinu að segja við þá ungu menn og konur, sem útskrifast úr menntaskólunum og vilja verða læknar: Ef þú vilt verða læknir og ganga í þjónustu ríkisins, þá skulum við frá upphafi veita þér þau laun, að þú getir lifað af þeim og helgað þig þínu starfi frá því fyrsta að þú byrjar að stúdera í háskólanum. - Ég vil taka fram, að þetta er það eina, sem vit er í og gæti leyst þau vandamál, sem hér er um að ræða og þetta er mál, sem bæði hæstv. menntmrh. og aðrir þeir ráðherrar, sem með þetta hafa að ger, og alveg sérstaklega læknadeild Háskóla Íslands á að gera svo vel að taka til athugunar og það nú þegar. Og ef prófessorarnir í læknadeild Háskóla Íslands taka ekki svona mál til athugunar og tala bara við hæstv. menntmrh, um, að það sé verið að deila á þá hér á Alþingi, en hugsa ekki um svona mál, þá er einhver galli á þeirra áhuga fyrir því að útskrifa lækna á Íslandi. Því segja þessir prófessorar ekki undir eins: Okkur væri ánægja að því, ef hér væru innleidd námslaun við læknadeild háskólans undir eins? Ég vil helzt biðja hæstv. menntmrh., áður en hann svarar mér aftur, ef hann gerir það, að tala við þá prófessora, sem hann hefur talað við og tilkynna okkur afstöðu þeirra til þessa máls. Hafa þessir prófessorar áhuga á því, að þeim, sem vilja stúdera til að verða læknar, sé gert það sem auðveldast? Ég býst við, að ýmsir hv. þm. hafi fylgzt nokkuð með því, hvernig er fyrir unga menn og konur að læra hér nú. Það er stundum talað um, að þetta unga fólk hafi það svo óskaplega gott og ég veit ósköp vel, að það fær nóg að borða, fyrsta kynslóðin, sem fær nóg að borða á Íslandi, frá því að hún fæðist. En þetta unga fólk verður að þræla og það unga fólk, sem á ekki auðuga menn að hér í Reykjavík, leggur mikið á sig við að reyna að læra. Það eru ekki fáir stúdentarnir hérna núna, sem reyna að hafa fullt starf með námi, t.d. fullt kennslustarf. Ég þykist vita, að það mundu verða margar stúdínurnar, sem mundu gjarnan vilja verða læknar, ef þær fengju frá upphafi námslaun til þess. Ég veit ósköp vel, að það eru margir stúdentar nú og stúdínur, sem eru gift og eru í miklum vandræðum með sitt nám og mér er sem ég sjái, hvort slíkt fólk mundi ekki fagna því, ef það fengi námslaun frá fyrsta degi, og fara einmitt í greinar eins og læknisfræði. Af þeim 12 stúdínum, sem hér eru í læknadeildinni nú, eru 5, sem eru komnar yfir fyrstu prófin, býst ég við, en það eru 7, sem enn þá hafa ekki tekið sitt fyrsta próf, þ.e. nýútskrifaðar frá menntaskólunum. Ef ég man rétt, er upp undir helmingur af öllum þeim stúdentum, sem útskrifast árlega, stúlkur. Ég efast ekki um, að fjöldi af þessum stúlkum mundi vilja leggja þessa grein fyrir sig, og við þekkjum dæmi þess og ekki sízt hæstv. menntmrh., hve farsælt það er meira að segja, ef bæði maður og kona eru læknar, ekki sízt tala ég nú um, þegar um héraðslækna væri að ræða, hvílík öryggisbót það mundi vera. Ég álít, að þarna eigi að gera stórbreytingu nú þegar. Við eigum ekki bara að tala um ríkislán, eins og gert er í þessu frv. Við eigum ekki bara að tala um þau litlu námslaun, sem veitt eru kannske á 3. eða 4. ári, þegar menn eru búnir að stúdera tvö fyrstu árin, og kannske duga í hæsta lagi fyrir helmingi námskostnaðar. Við eigum að tala um námslaun, sem þýða, að menn eru fulllaunaðir, þurfa ekki að vinna fyrir sér, á meðan þeir eru við háskólann og það er slíkt, sem ég kalla námslaun. Ég á ekki við námsstyrki eins og þá, sem við höfum núna. Ég held, að ef við ætlum að leysa úr þessu vandamáli, sem hér liggur fyrir, að við hér á Íslandi höfum allt of lítið af læknum, eins og er annars staðar á Norðurlöndum og víðar, verðum við að leysa úr þessu með því að kosta fyllilega til náms, veita þeim, sem vilja verða læknastúdentar, full námslaun, launa þá að fullu frá fyrsta degi, þegar þeir byrja að stúdera. Og þá semjum við um leið við þá, að þeir séu starfsmenn ríkisins upp frá því. Þetta er sú eina rétta aðferð, sem getur tryggt okkur bæði héraðslækna, sjúkrasamlagslækna og nægilegt af læknum útskrifað, til þess að hér sé nokkurn veginn sómasamlegt ástand. Ég veit ósköp vel, að t.d. eins og í Svíþjóð, sem borgar ákaflega há laun fyrir sína lækna, mjög há laun og tekur lækna m.a. frá okkur, þar er ástandið miklu verra, en hér á Íslandi, miklu verra. Og ég er hræddur um, að Svíarnir mættu gjarnan athuga sinn gang, hvort þeir þyrftu ekki að gerbreyta um einmitt viðvíkjandi því skipulagi að taka þar upp námslaun. Ég hafði ekki búizt við því, þegar ég sagði þessi fáu orð hér um þetta mál, að það mundu verða einhverjar stórdeilur um þetta. Ég hafði ekki búizt við því. Ég hafði búizt við, að hv. heilbr.- og félmn. mundi taka þessar hugmyndir, sem ég setti fram, til vinsamlegrar athugunar, athuga þær við prófessora læknadeildarinnar og við læknastúdenta og flytja okkur svo sínar niðurstöður. Ef það er hins vegar svo, að einhverjir háttsettir embættismenn í þjóðfélaginu þola ekki, að það sé gagnrýnt, sem álítið er aflaga fara hjá þeim, heldur stofna til stórdeilna út af því, þá mun ég gera mínar ráðstafanir líka til þess að reyna að sjá um, að þessir hlutir verði fullkomlega rannsakaðir.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Ég er síður en svo að mælast undan því að um Háskóla Íslands eða einstakar deildir hans og starfsemi þeirra sé rætt og hún gagnrýnd hér á hinu háa Alþingi eða annars staðar. Það var síður en svo þess vegna, sem ég sagði nokkur orð um þetta mál við umr. hér í hinni hv. d. í gær. Það var eingöngu það atriði í málflutningi hv. þm., sem kom aftur fram í ræðu hans nú, að sú stefna virtist ráða í læknadeildinni að torvelda ungum mönnum að verða læknar, sem gaf mér tilefni til þess að segja þau fáu orð, sem ég sagði og gefa mér aftur tilefni til þess að segja fáein orð núna, því að þessi staðhæfing er að mínu viti bæði röng og ómakleg. Ég lét þess getið í gær og tel mig hafa fært að því full rök, sem ég sé enga ástæðu til að endurtaka nú, að héraðslæknaskortinn og læknaskortinn á Íslandi almennt er ekki hægt að rekja til þess, að Háskóli Íslands brautskráir of fáa lækna. Það er þessi staðreynd, sem er meginstaðreynd í því máli, sem hér er um að ræða. Ég benti á það, að læknaviðkoman hér er heldur meiri, en hún gerist í mörgum nágrannalandanna og að höfuðorsök til læknaskortsins almennt hér á Íslandi er sú, að óeðlilega margir læknar eru við nám og störf erlendis og við bráðabirgðastörf og framhaldsnám hér á Íslandi, en ekki við eiginleg læknastörf. Orsakir héraðslæknaskortsins eru svo alveg sérstaks eðlis og ekki í beinum tengslum við það, að læknar eru hér vissulega færri, en þeir ættu að vera í heild. En þetta tel ég útrætt með því, sem ég sagði um þetta mál hér í gær. Nú vil ég aðeins undirstrika það, sem hv. þm. sjálfur lagði megináherzlu á í ræðu sinni áðan, að það virðist vera stefna læknadeildarinnar og þar með háskólans og þá væntanlega með samþykki yfirvalda háskólans að torvelda ungu fólki að verða læknar. Þetta tel ég, að ekki megi vera ómótmælt. Að þetta er ekki svo, kemur fyrst og fremst fram af því, að aðgangur að læknadeildinni hér er ótakmarkaður og enginn, sem til þekkir, mun geta staðhæft með nokkrum rétti eða með nokkrum sanni, að námsreglur og prófskilyrði við læknadeildina hér séu torveldari eða þyngri eða yfirleitt með nokkuð öðrum hætti, en tíðkast í öllum helztu nágrannalandanna og þá fyrst og fremst á Norðurlöndunum hinum, sem læknadeildin er fyrst og fremst sniðin eftir, eins og raunar starfsemi háskólans í heild. Læknanámið hér á Íslandi er ekki lengra, en það tíðkast á Norðurlöndunum hinum og ég leyfi mér að staðhæfa, að prófkröfur hér og námsreglur allar eru í engu meginatriði, engu, sem máli skiptir, frábrugðnar því, sem þar tíðkast. En því aðeins væri hægt að segja, að læknadeildin eða yfirvöld háskólans legðu sérstakar torfærur í veg þeirra manna, sem óska að verða læknar, ef hægt væri að benda á ákveðnar sannanir þess, að námskröfur eða prófkröfur hér væru að einhverju leyti öðruvísi en tíðkast hjá þeim þjóðum og í þeim háskólum, sem við höfum helzt viljað sækja fyrirmyndir til. Hv. þm. spurði, hvort til væru einhverjir menn í læknastétt eða innan læknadeildar, sem vildu hafa sem fæsta menn í þessari stétt. Ég þori að fullyrða og geri það af talsverðum kunnugleik á málefnum háskólans, einnig málefnum læknastéttarinnar, að þessa sjónarmiðs hefur aldrei gætt, síðan ég fór að hafa nokkur kynni innan læknadeildar, að það væri ekki sjálfsagt að keppa að því, að læknafjölgun yrði hér eins ör og eins mikil og kennsluaðstaða og kennslukraftar frekast leyfðu. Það, sem einmitt hefur verið sérstaklega keppt að á undanförnum árum, er að bæta kennsluaðstæður og fjölga kennurum í læknadeildinni. Í engri deild háskólans hefur verið lögð jafnmikil áherzla á að fjölga kennurum og bæta kennsluaðstöðu og einmitt í læknadeildinni á undanförnum árum. Sem dæmi um það vil ég aðeins nefna, að fyrir 5 árum voru 7 prófessorar við læknadeildina, nú eru þeir 11. Þeim hefur verið fjölgað um 4 á undanförnum 5 árum. Fyrir 5 árum störfuðu 9 dósentar við læknadeildina, nú eru 14 dósentar við deildina, þ.e.a.s. þeim hefur verið fjölgað um 5. Föstum kennurum læknadeildarinnar hefur því verið fjölgað aðeins á undanförnum 5 árum um 10 og það er meiri kennarafjölgun, en átt hefur sér stað nokkurn tíma áður í sögu læknadeildarinnar og við nokkra aðra deild háskólans á jafnskömmum tíma og eru þó ótaldar þær gífurlega miklu endurbætur, sem gerðar hafa verið á öllum kennsluskilyrðum í læknadeildinni. Ég hygg, að þetta sýni glöggt, hver afstaða yfirvalda hefur verið til læknanámsins. Á það hefur verið lögð sérstök áherzla að bæta skilyrði læknastúdentanna og vinnuskílyrði kennara þeirra. Varðandi það, sem hv. þm. sagði um það, að æskilegt væri að auðvelda stúdentum læknanám með því að taka hér upp námslaun, vil ég aðeins segja þetta: Auðvitað er það orðaleikur, hvort menn kalla stuðning við stúdenta og aðra námsmenn námslaun, námsstyrki eða námslán. Aðalatriðið er, að stúdentarnir séu studdir til námsins, hvað svo sem sá stuðningur er nefndur. En einmitt á þessu sviði hefur einnig átt sér stað gífurleg breyting á allra síðustu árum. Framlög á fjárl. til námslána og námsstyrkja hafa á s.l. 5 árum eða frá 1960, þegar framlagið nam 6.6 millj. kr., verið aukin upp í 10.6 millj. kr. á fjárl. fyrir yfirstandandi ár. Framlög beint úr ríkissjóði til námsstyrkja og námslána hér við háskólann og erlendis hafa verið hækkuð um 60% á undanförnum 5 árum og er þá þess ógetið, að samkv. gildandi l. um lánasjóð íslenzkra námsmanna við Háskóla Íslands og erlendis hafa íslenzkir bankar lánað mjög verulegt fé, sem ég hef ekki nákvæmar tölur um í höfðinu, lánað mjög verulegt fé til lánastarfsemi í þágu íslenzkra námsmanna, þannig að aðstaða þeirra hefur verið bætt stórkostlega á allra síðustu árum til þess að stunda sitt nám, bæði heima og erlendis. Í því sambandi er mér einmitt ánægja að geta þess, að alveg sérstök áherzla hefur verið lögð á það að bæta styrkja skilyrði og námslána skilyrði stúdenta við læknadeildina, því að öllum, sem um þessi mál hafa fjallað, hefur verið ljóst, að þeirra er þörfin mest fyrir sívaxandi námslán og námsstyrki. Hitt er annað mál, að enn hefur ríkisstj. ekki talið hér vera nóg að gert og þess vegna stendur nú einmitt yfir endurskoðun á gildandi l. um lánasjóð íslenzkra námsmanna við háskólann hér og erlendis og vona ég, að þeirri endurskoðun geti orðið lokið nú í vor eða að sumri, þannig að unnt verði að leggja nýtt frv. um lánasjóð íslenzkra námsmanna fyrir Alþ., þegar það kemur saman á hausti komanda. Þessi atriði taldi ég rétt, að hér kæmu fram, fyrst og fremst til þess að undirstrika það, að því fer víðs fjarri, enda væri það stórum ámælisvert, ef svo væri, að sú stefna eða það hugarfar sé ráðandi í læknadeild háskólans, að torvelda eigi íslenzkum námsmönnum að leggja stund á læknisfræði og verða læknar.



Herra forseti. Það voru ummæli hv. 2. þm. Norðurl. v. og þeirra hv. 2. landsk. og 11. landsk., sem gáfu mér tilefni til þess að taka til máls. Þegar þetta frv. til nýrra læknaskipunarlaga var hér til umr. s.l. fimmtudag. sagði ég örfá orð til þess að fagna nýmæli, sem er í frv. um að greiða héraðslæknum í 17–22 læknishéruðum staðaruppbót. Ég er satt að segja alveg undrandi á viðbrögðum þessara þriggja hv. þm., ekki af því, að ég vissi ekki fyrir fram nokkurn veginn, að þetta mundi vera skoðun þeirra, heldur af hinu, að ég hélt satt að segja, að þessir reyndu alþm, vildu ógjarnan láta það fréttast heim í hérað, að þeir hefðu ekki víðari sjóndeildarhring í brýnum hagsmunamálum kjósenda sinna en raun ber vitni. Með þessu frv. er vissulega gerð myndarleg tilraun til þess að bæta úr læknaskortínum úti á landi, og allt bendir til þess, að ríkisstj. ætli að koma til móts við till. þeirra, sem hafa gagnrýnt atriði í frv., en það er líka sízt vanþörf á róttækum ráðstöfunum til að reyna að bæta úr læknaskortinum úti um land. En ummæli þeirra hv. þm., sem hafa fullyrt, að þessi tilraun, sem hér er gerð, megi alls ekki skapa fordæmi, sýnir mönnum glögglega, hversu lítils er að vænta í brýnum hagsmunamálum almennings, þegar slíkir menn stjórna ferðinni, nema þá almenningur reki rækilega á eftir. Mér finnst ástæða til þess að minna á það, að heilbrigðismál okkar eru engan veginn í nógu góðu lagi. Óhætt er að fullyrða, enda margviðurkennt, að í mörgum byggðarlögum hefur ríkt hreint neyðarástand vegna læknaskorts um lengri tíma. En spurningin er: Eiga stjórnarvöld landsins að halda að sér höndum, þangað til neyðarástand hefur skapazt? Ég svara því fyrir mitt leyti hiklaust neitandi. En það er því miður einmitt þetta, sem er að gerast á fleiri sviðum heilbrigðismálanna og vil ég varpa þeirri spurningu fram: Hversu alvarlegt ástand þarf að skapast í þessum málum, til þess að heilbrigðisyfirvöldin telji þá leið t.d. færa, sem hér er gert ráð fyrir að fara til þess að bæta úr læknaskortinum? Þarf sjúkrahúsið á Ísafirði t.d. að v erða óstarfhæft, til þess að augu hv. 2. landsk. opnist fyrir því, að e.t.v. væri hyggilegt að greiða staðaruppbætur til hjúkrunarkvenna á sjúkrahúsum úti á landi? Í þessu sambandi má raunar minna á það, að Ísfirðingar hafa orðið að fara þessa leið til þess að fá til sín kennara, og er ekki langt siðan. Á þeim sjúkrahúsum, sem talið er, að sæmilega sé fyrir hjúkrunarliði, séð, eins og t.d. sjúkrahúsunum á Selfossi og Akranesi, eru starfandi 5 hjúkrunarkonur, en sjúkrarúm eru þar 30–33. Til samanburðar má geta þess, að í sjúkrahúsinu á Ísafirði munu vera 42 sjúkrarúm, eftir því sem mér er tjáð, og 3 fastráðnar hjúkrunarkonur og ein, sem starfar hálfan daginn. Á Blönduósi mun vera 31 rúm í sjúkrahúsinu, en hjúkrunarkonur, sem starfandi eru þar, aðeins 2. Á sjúkrahúsi Vestmannaeyja eru 38 rúm og 3 hjúkrunarkonur. Á Landsspítalanum eru nú 72 hjúkrunarkonur, en þar mun verða þörf fyrir 108 hjúkrunarkonur á næsta ári eða 36 til viðbótar. Þessar tölur sýna, að mikið skortir á, að nægilega margar hjúkrunarkonur fáist til starfa, svo að til fullkominna vandræða horfir, og er raunar svo komið fyrir alllöngu. Það kostar fé að hafa þessi mál í lagi, eins og krefjast verður í menningarþjóðfélagi, en ef sjónarmið eins og fram koma í ræðum hv. 2. þm. Norðurl. v. og hv. 2. og 11. landsk. þm. eru ríkjandi, er ekki að búast við því, að þessi mál komist nokkurn tíma í rétt horf. Eftir síðustu áramót undirrituðu 300 hjúkrunarkonur áskorun til ríkisstj. um að hraða byggingu nýs hjúkrunarskóla. Árið áður höfðu 70 læknar gert hið sama. Þannig þarf að reka þetta allt saman áfram með svipu. Nei, það er ekki nóg í heilbrigðismálum landsins að láta við það sitja að leysa aðeins úr vandanum, þar sem neyðarástand ríkir. Það þarf að sjá um menntun nægjanlegs starfsliðs til heilbrigðisþjónustu landsins, og menn mega ekki vera hræddir við að bjóða starfsliðinu þau launakjör, sem tryggja, að starfsfólk fáist. Ég hef að gefnu tilefni farið hér nokkuð inn á önnur atriði heilbrigðismálanna en frv. fjallar um. En ég vil til viðbótar minnast á eitt atriði. Við hv. 3. þm. Vesturl. bárum fram fsp. á síðasta þingi um, hvað liði endurskoðun ljósmæðralaganna. Ljósmæður úti um land búa við mjög léleg launakjör, og eru kjör þeirra í engu samræmi við önnur launakjör í landinu, enda gengur mjög illa að fá ljósmæður í ljósmæðraumdæmi úti á landi. Svar hæstv. heilbrmrh. var, að frv. til nýrra ljósmæðralaga væri væntanlegt, þegar þing kæmi saman á s.l. hausti. Ég hef ekki orðið var við, að þetta frv. væri fram komið. En hér er eitt af vandamálum heilbrigðismálanna á ferðinni. Ég vildi þess vegna beina þeirri spurningu til hæstv. ríkisstj., hvenær vænta megi, að frv. til nýrra ljósmæðralaga, sem boðað var á siðasta þingi, verði fram borið.



Herra forseti. Ég á nú raunar ekki rétt á því að taka til máls oftar við þessa umr., ég hef talað tvisvar, hefði svo sem raunar getað fallið frá orðinu, en ég ætlaði samt að gera tvær aths. Áður en ég geri það, úr því að ég er kominn hingað, vil ég nú beina athygli hv. þm. að hugmyndum hv. 3. þm. Reykv., Einars Olgeirssonar, um, hvort námslaun mundu nú ekki verða sú lausnin, sem drýgst kynni að verða til þess að leysa þann mikla þjóðfélagsvanda, sem hér er verið að kljást við. Alveg er ég a.m.k. sannfærður um það, að það mundi drjúgum stuðla að lausn vandans í grundvallaratriðum. Aths., sem ég ætlaði að gera, voru í sambandi við ræðu hæstv. forsrh. hér í gær, aðeins tvær. í fyrsta lagi vil ég segja, að það var mér mikil ánægja að heyra, að hæstv, forsrh. er mér sammála um það, að ákvæði frv. um að leggja. niður 5 læknishéruð. - og einmitt þetta er á bls. 8 í þskj. talið sem nr. 1 undir helztu nýmælum frv., að leggja 5 læknishéruð niður, - að þetta megi í raun og veru hverfa út úr frv., þetta ákvæði, og af þeirri ástæðu, að það er ekki sparað neitt fé með því og þjónar engum tilgangi, nema það hefur slegið óhug á íbúa þeirra læknishéraða, sem eiga að verða fyrir barðinu á þessu ákvæði laganna. Það hafa verið borguð hálf önnur læknislaun í þessum læknishéruðum, sem hér er um að ræða, þegar læknirinn þar þjónar nágrannahéraði, og svo á það að verða samkv. þessu frv. Það er, held ég, enginn ávinningur að því að slá því föstu, að ekki verði áfram leitað eftir að fá lækna í þessi héruð, engin nauðsyn til að leggja þau niður samkv. lögum þjónar engum tilgangi. Um þetta erum við hæstv. forsrh. sammála, og ég er því að gera mér vonir um, að frá því verði horfið að halda fast við þetta ákvæði um að afnema þessi læknishéruð með lögum, heldur halda áfram einmitt undir hinni nýju skipan með hinni bættu aðstöðu, sem frv. að öðru leyti mótar, til þess að fá lækna í þessi héruð og fá reynslu af því, hvernig það gefst. Hæstv. forsrh. ræddi um, að það væri jákvætt í frv., að þegar búið væri að leggja þessi læknishéruð niður, væri þó gert ráð fyrir því, að læknirinn í héraðinu, sem á að þjóna þannig tveimur núverandi læknishéruðum, fengi heimild til þess að fá aðstoðarlækni, og það væri ekki ónýtt fyrir Súgfirðinga að eiga von á því að fá aðstoðarlækni til þess að þjóna hjá sér, t.d. að vetrinum. Ég er þeirrar skoðunar, að þetta atriði líti sómasamlega út á prenti, á pappír, en ég er alveg sannfærður um, að þetta er pappírsgagn eitt og kemur ekki að notum, kemur hvorki Súgfirðingum né öðrum að notum. Sé það útilokað að fá héraðslækni til að starfa í Suðureyrarhéraði, geri ég mér ekki vonir um það, að þangað sé hægt að fá aðstoðarlækni, sízt af öllu að vetrinum, þegar þeir þurfa þess mest. Ég held því, að þetta ákvæði yrði í reyndinni ákaflega lítils virði. Þá ræddi hæstv. forsrh. nokkuð um það ískyggilega ástand hjá okkur, að milli 80 og 90 íslenzkir læknar skuli vera starfandi, nokkrir þeirra þó við nám á erlendri grund og þjóni þannig ekki hér á Íslandi, þar sem læknaþörfin er þó svo brýn sem raun ber vitni. Þetta er vissulega ekki ánægjulegt. Hæstv. ráðh. sagði, að við hefðum bókstaflega ekki efni á því að halda hér uppi læknadeild, til þess að læknarnir, sem útskrifuðust þaðan, þjónuðu svo erlendis öðrum þjóðum. Það er nokkuð satt í þessu, ég er ekki fjarri því að vera honum sammála um það. En ekki vil ég halda því fram, að þetta, að læknarnir streyma svona til útlanda og eru þar milli 80 og 90, það stafi af því, að þessir menn séu verri Íslendingar en við, þá skorti þjóðernistilfinningu, ættjarðarást og mér er nær að halda, að hæstv. forsrh. drótti því ekki heldur að þessum mönnum. Hitt er rétt hjá honum, að þessir læknar, sem fara til útlanda, vitandi þó um læknaskortinn hér, hljóta að dragast þangað af einhverjum ástæðum og það er þá fyrst og fremst munurinn á raunverulegum launakjörum lækna í Svíþjóð og hér. Vissulega er dýrt að lifa í Svíþjóð og mun dýrara en hér og launin verður, eins og hann sagði, að meta með tilliti til þess, hversu dýrt sé að lifa í viðkomandi landi. En íslenzku læknarnir, sem kjósa heldur að vera í Svíþjóð, hljóta að meta það þannig, að launakjör lækna í Svíþjóð og aðstaða öll, miðað við, hve dýrt er að lifa þar, sé betri en á Íslandi. Nú er ég ekkert viss um, að þessi munur sé gífurlega mikill og er frekar þeirrar skoðunar, að hann sé hægt að jafna. Og ég held, að ef við erum t.d. rétt neðan við þetta mark, sé skynsamlegast að bæta þar úr, lagfæra launakjörin hér, svo að þeir teldu þar ekki verulegan mun á, því að ég held, að það sé íhaldssemi í launamálum, sem ekki borgar sig, að vera þarna eitthvað neðan við það mark, sem gerir launakjör lækna hér jafngóð raunverulega og í Svíþjóð og missa svo læknana. Ég held, að það borgaði sig betur að fá þessa dýrmætu sérfræðinga heim í þjónustu fyrir okkur, sem þurfum svo mjög á þeim að halda, þótt það kosti okkur það að bæta nokkuð launakjör þeirra. Í þá átt stefnir líka frv. að nokkru, og ég vil vona, að þess sjáist merki, þegar farið verður að framkvæma það, að þau atriði í frv. séu til bóta og ráði hér nokkra bót á. En ef það nægir ekki til fulls, en bætir úr að nokkru. sýnir það okkur, að við séum á réttri leið og verðum að sætta okkur við það að kaupa þessa sérfræðiþekkingu til okkar með því að borga hærri laun. Út í hin atriðin, um það, hvort það sé alveg útilokað, að launauppbætur megi eða eigi réttilega að koma til annarra stétta, þó að út á þessa braut hafi verið farið, að því er snertir læknastéttina, skal ég ekki fara. En ég brosi í kampinn yfir því, að hv. þm. hafa farið hér í stólinn eins og eftir skipun æðri stjórnarvalda til þess að vitna eins og herkerlingar um það atriði.



Herra forseti. Í grg. þess frv., sem hér liggur fyrir, segir, að hæstv. heilbrmrh. hafi með bréfi 22. maí 1964 skipað n. til þess að framkvæma endurskoðun á læknaskipunarlögum nr. 16 9. apríl 1956 og læknisþjónustu dreifbýlisins almennt í því skyni að finna lausn á hinu aðkallandi vandamáli, sem stafar af skorti á læknum til héraðslæknisstarfa, einkum í hinum fámennari og afskekktari héruðum landsins. Það kemur fram, að í þessa n. hafa verið skipaðir nokkrir af hinum æðri embættismönnum úr læknastétt og tveir embættismenn úr stjórnarráðinu og að landlæknir hefur verið formaður n. Það er auðsætt, að í þessa n. hafa valizt ágætir menn, enda sýnir það sig, að í frv. kemur fram ýmiss konar viðleitni til að bæta úr þeim vanda; sem hér er um að ræða. Eigi að síður fæ ég ekki varizt þeirri hugsun, að heppilegra hefði verið, þegar um slíkt mál er að ræða sem þetta, að í n. hefðu ekki verið eingöngu embættismenn úr læknastétt og úr stjórnarráði, heldur hefðu einnig verið í n. einhverjir, sem hefði mátt líta á sérstaklega sem fulltrúa þeirra byggðarlaga, sem við mikinn vanda eiga að stríða sakir læknaskortsins. Ég hygg, að það hefði verið vænlegt, til þess að öll sjónarmið hefðu fengið að koma fram nógu glögglega, og vænlegra til samkomulags í þessu máli. En eigi að síður vil ég endurtaka það, að mér þykir þetta frv. bera vott um viðleitni til úrbóta í þessu vandamáli. Það voru svo aðeins nokkur orð, sem ég vildi leyfa mér að beina til þeirrar hv. n., sem væntanlega fær þetta mál til meðferðar. Í frv., 1. gr., er gert ráð fyrir, að lögð verði niður 5 læknishéruð. Eitt þessara læknishéraða, sem gert er ráð fyrir að lögð verði niður, er Raufarhafnarlæknishéra, og þessi orð, sem ég vildi beina til hv. n., eru í sambandi við það læknishérað. Frv. til l. um, að Raufarhöfn og nágrenni hennar yrði gert að sérstöku læknishéraði, mun fyrst hafa verið flutt hér á Alþ. árið 1936. En svo leið langur tími og þetta frv. var flutt oftar en einu sinni, áður en það væri lögtekið að stofna þetta læknishérað. Nú vil ég leyfa mér að benda á það, að á Raufarhöfn stendur að ýmsu leyti nokkuð sérstaklega á. Í grg. frv. er skýrt svo frá, að í læknishéraðinu séu íbúar hátt á 5. hundrað eða nánar tiltekið 479, að ég ætla. Þetta er rétt, að íbúatalan mun hafa verið þessi í desember 1963, en hins er þá jafnframt að gæta, að nokkur hluti af Presthólahreppi og einnig nokkur hluti af Svalbarðshreppi mun einnig að jafnaði sækja lækni til Raufarhafnar eða vitja læknis til Raufarhafnar, þannig að gera má ráð fyrir, að sú fólkstala, sem hér er um að ræða, sé a.m.k. nokkuð yfir 500. Það var lengi haft á móti stofnun Raufarhafnarlæknishéraðs, að þar væri enginn læknisbústaður og að ekki væri líklegt, að Raufarhafnarmenn hefðu tök á að koma honum upp á næstunni. Nú hefur þessum læknisbústað þegar verið komið upp fyrir nokkrum árum ásamt sjúkraskýli, sem er í sama húsi. Læknisbústaðurinn er nú fyrir hendi og ég veit ekki, hvernig menn hugsa sér að ráðstafa þessu húsi, ef ekki verður lengur staðsettur héraðslæknir á Raufarhöfn. En það, sem veldur því, að segja má, að alveg sérstaklega standi á um Raufarhöfn, er það, að þó að fjöldi heimilisfastra manna þar í nágrenninu sé ekki meiri en rúmlega 500, er þarna saman kominn hluta úr árinu mikill fjöldi fólks, mjög mikill fjöldi fólks, í sambandi við sumarsíldveiðarnar. Það er starfsfólk, aðkomufólk, í síldarverksmiðjum og síldarsöltunarstöðvum og auk þess er oft og til langframa meiri og minni hluti af síldveiðiflotanum staddur í höfn á Raufarhöfn og ákaflega algengt, að leita þurfi læknis í sambandi við það. Ég hygg, að það megi segja, að um þennan tíma eigi læknir annríkt á Raufarhöfn. Og auk þessa má nefna það, að þessi íbúatala, þ.e.a.s. tala fastra íbúa í héraðinu, nálgast mjög íbúatölu þeirra héraða sumra, sem gert er ráð fyrir að ekki verði lögð niður. Ég vildi mega vænta þess, að sú hv. n., sem fær þetta mál til meðferðar, athugi sérstaklega þetta málsatriði í sambandi við Raufarhafnarlæknishérað og afli sér, áður en hún afgreiðir málið, upplýsinga og álits hjá forsvarsmönnum þessarar byggðar og má vera, að í sambandi við slíkt samráð kynni ýmislegt að skýrast til gagns í þessu máli, að því er Raufarhafnarlæknishérað varðar.



Herra forseti. Fyrst út af ræðu hv. 3. þm. Reykv. hér áðan, þegar hann talaði um nauðsyn þess, að læknastúdentar fengju strax frá upphafi það, sem hann kallaði námslaun. Hæstv. menntmrh. svaraði því raunar að meginefni til. Auðvitað skiptir ekki öllu máli, hverju nafni námsstyrkir eru kallaðir. Hitt er staðreynd, að með námsstyrkjum, með námslánum, með ókeypis kennslu við háskólann er hér greitt betur fyrir námsmönnum, en í flestum öðrum löndum. Það hygg ég, að hlutlaus rannsókn muni ótvírætt leiða í ljós. En auk þess vil ég lýsa þeirri skoðun minni, að ég tel það langt frá því að vera nokkurt böl fyrir námsmenn og þar með stúdenta, þó að þeir hafi að sumri til þurft að vinna fyrir sér, eins og kallað er. Ég tel það þvert á móti mjög mikilvægan þátt í uppeldi íslenzkra menntamanna, að þeir, sem hér á landi hafa lokið námi, hafa yfirleitt unnið að sumri til innan um venjulega verkamenn eða bændur. Og þetta á mikinn þátt í farsælli framþróun okkar þjóðfélags og ég mundi telja það mikinn galla á okkar menntun, ef þessi háttur hyrfi úr henni og það sízt vera til góðs, heldur beinlínis til afturfarar. Ég veit, að á meginlandi Evrópu, svo að ekki sé talað um Bretland, þekktist þetta ekki áður fyrr, að stúdentar ynnu eins og venjulegt fólk. Þeir voru eins konar yfirstétt, sem hafði lítil kynni af lífskjörum alls almennings. Hér á landi hefur þessi háttur ekki tíðkazt, a.m.k. ekki um þá, sem stundað hafa nám á Íslandi. Um þá, sem orðið hafa að leita lærdóms erlendis, horfir þetta öðruvísi við, einkum áður og raunar enn, bæði vegna kostnaðar við ferðalög og vegna þess, að háskólafrí eru þar styttri og með öðrum hætti, en hér á landi tíðkast. En ég mundi telja það, eins og ég segi, mjög miður farið, ef það hyrfi úr sögunni, að námsmenn ynnu þá almennu vinnu, sem til fellur hér að sumarlagi. Og ég ætla það ekki fjarri lagi, að með því að leggja stund á slíka vinnu og með þeim styrkjum og lánum, sem veitt eru og annarri fyrirgreiðslu, sem ekki er ofraun aðstandendum stúdenta, sé það yfirleitt svo, að þeir geti komizt vandræðalaust af. Þess vegna er ég ekki hv. 3. þm. Reykv. sammála um, að slíkt námslaunakerfi, sem hann talaði um, sé mest aðkallandi í þessum efnum. En ég vek þá einnig athygli á því, að hann gerði ráð fyrir, að þeir, sem slíkra námslauna nytu, skuldbyndu sig beinlínis til þess að vinna hjá ríkinu og er þá ekki sýnt, hvort allir mundu una þeirri skuldbindingu, þegar til lengdar léti. Ég vék raunar nokkuð að þessari sömu hugsun í orðum þeim, sem ég mælti hér í gær, en ætlaðist þó ekki til, að jafnrík skuldbinding yrði lögð stúdentum á herðar og hv. 3. þm. Reykv. nú talar um. En við skulum þá einnig muna, að það er rétt, sem hæstv. menntmrh. sagði, að það er frekar orðaleikur heldur en efnismunur, hvort styrkir eru kallaðir námslaun eða styrkir, og það er óhagganlegt, að íslenzkir stúdentar njóta nú yfirleitt meiri fyrirgreiðslu, en víðast hvar er tíðkanlegt um sams konar menn og mjög vafasamt, að það námslaunakerfi, sem hv. þm. talaði um, yrði þeim til heilla eða til þess að efla þá til að inna af höndum þau störf, sem þeim eru ætluð í þjóðfélaginu, eftir að þeir hafa lokið sínu námi. Varðandi ummæli hv. síðasta ræðumanns, hv. 3. þm. Norðurl. e., má auðvitað endalaust deila um, hvort sú n., sem skipuð var til samningar þessa frv. hafi einmitt verið skipuð .á hinn rétta hátt. Hún er skipuð sérfræðingum án tillits til stjórnmálaskoðana þeirra. En ég vil þó benda á, að sú aðfinning, að þar hefði skort næga þekkingu á aðstæðum þeirra, sem við erfiðust skilyrði eiga að búa um læknisþjónustu, fær ekki staðizt, því að einn nm. var einmitt Hjálmar Vilhjálmsson ráðuneytisstjóri í félmrn., maður, sem áratugum saman gegndi sýslumannsembætti í Norður-Múlasýslu, einu því héraði, sem hér hefur sérstaklega verið gert að umræðuefni, maður, sem er nákunnugur ekki síður en hv. 2. þm. Austf. aðstæðum öllum í því læknishéraði, sem sá þm. bar sérstaklega fyrir brjósti og fann að, að leggja ætti niður samkv. þessu frv., sem vissulega er þó ofmælt, eins og ég sýndi fram á í orðum mínum í gær. Við nefndarskipunina hefur einmitt þess verið gætt, að tekið væri tillit til og fyrir hendi í n. þekking á aðstæðum þeirra, sem erfiðastar aðstæður hafa í þessum efnum. Þá verð ég að segja, að ég varð nokkuð undrandi yfir ummælum hv. 11. þm. Reykv. hér áðan. Hann spurði sérstaklega, hvað liði ljósmæðralagafrv., sem lýst hefði verið á Alþ. í fyrra að mundi verða lagt fyrir þetta hv. Alþ., sem nú situr. Það má segja, að eigi spyrji þm. af því, að hann viti eigi. Hann veit ofurvel, að hæstv. heilbrmrh, er fjarstaddur í embættiserindum. Ég spurði um þetta frv. áðan og var þá sagt, að hv. þm. hefði spurt sömu spurningar í morgun og verið tjáð, að málið væri í höndum ráðuneytisstjórans í dómsmrn. og heilbrmrn., sem einmitt er fjarstaddur. Þetta vissi hv. þm. hvort tveggja og var því óþarft af honum að spyrja. Þá lýsti hann því, að það mundi með staðaruppbót vera hægt að ráða bót á hjúkrunarkvennaskorti úti um land, en flutti siðan nokkuð langa tölu einmitt til að sýna fram á, að staðaruppbót mundi þar enga bót á ráða, vegna þess að ekki er um að ræða, að það skorti sérstaklega hjúkrunarkonur á tilteknum stöðum úti á landi. Þær eru sums staðar hlutfallslega fleiri þar miðað við þarfir samkv. því, sem hann sjálfur upplýsti, heldur en hér í Reykjavík. Þar er skortur á konum í þessari stétt og vitanlega verður ekki bætt úr þeim skorti með staðaruppbót á tilteknum stöðum. Það verða þá einungis sköpuð vandræði á öðrum stað, ef manneskja er yfirborguð til þess að koma á hinn. En furðulegast af öllu var þó, þegar hv. þm. sagði, að hjúkrunarkonur hefðu nú hundruðum saman eftir áramótin skrifað undir áskorun um byggingu hjúkrunarkvennaskóla og þannig yrði að reka þessi má áfram með svipum, eins og hann sagði. Það er að vísu rétt, að nú eftir áramótin barst ríkisstj. í hendur plagg frá hjúkrunarkonum, þar sem samþykkt er að skora á hæstv. ríkisstj. að greiða fyrir byggingu Hjúkrunarskóla Íslands, svo að henni verði lokið hið bráðasta. Eftir plagginu sjálfu er nú hins vegar svo að sjá, að þessi samþykkt hafi verið gerð hinn 11. ágúst 1964 og okkur undraði áhugi forustukvenna, þegar við fengum plaggið í hendur einhvern tíma í febrúar, að það skyldi hafa tekið allan tímann frá því í ágúst þangað til í febrúar að skjóta því upp í stjórnarráð. Nú upplýsir hv. þm., að þetta plagg hafi fyrst verið undirritað eftir áramótin. En svipuhöggin, sem þurfti að greiða og áhrifamátt þeirra má sjá af því, að í 20. gr. fjárl. eru ætlaðar undir XIII. lið 20. gr., 11. undirlið, 7 millj. kr. til byggingar hjúkrunarskóla, þannig að ríkisstj. og Alþ. voru þegar áður, en þetta plagg var undirritað, búin að gera ráðstafanir til þess bæði að afla fjár og gera annað, sem þurfti, til þess að í þessa byggingu yrði ráðizt. Það mun vera rétt, að lánaheimild, sem var fyrir hendi í fyrri fjárl., var ekki beitt á síðasta ári, af því að þá var málið ekki nógu undirbúið af hálfu stjórnar skólans. Látum það eiga sig. En hitt er óhagganlegt, að áður en þessi undirskriftasöfnun var hafin, sem hv. þm. nú upplýsir að hann á einhvern hátt er sérstaklega kunnugur, var búið að gera ráðstafanir til þess, að þessi skólabygging yrði hafin og henni haldið áfram með öllum mögulegum hraða, þangað til henni lyki. Á hitt má svo einnig minna í þessu sambandi, að til fárra skóla hefur á seinni árum verið varið meira fé en einmitt til hjúkrunarkvennaskólans á landsspítalalóðinni, enda sjá það allir, sem þar fara um, að þar er fyrir hendi mjög stór og vegleg bygging. Ástæðan til þess, að hún hefur hins vegar komið að minni notum en ella, er sú, að forstöðufólk stofnunarinnar taldi ráðlegra og varði til þess of fjár, að þarna væri um algeran heimavistarskóla að ræða, þannig að meginhluti húsrýmis fer undir heimavist, en ekki sjálfar skólastofurnar. Ég þori að fullyrða, að ef með þennan skóla hefði verið farið á svipaðan hátt og aðra skóla hér í Reykjavík, fyrst og fremst hugsað um skólastofurnar og aðrar slíkar aðstæður, hefði hjúkrunarkvennaskólinn fyllilega nægt enn í dag. Það er sú ákvörðun forstöðumanna stofnunarinnar að hafa þetta heimavistarskóla, sem hefur gert að verkum, að skólinn varð of lítill fyrr en flesta grunaði og menn áttuðu sig á og nú þarf enn að verja of fjár í þessu skyni. Ég hef enga þekkingu til þess að dæma um réttmæti þess, að allir hjúkrunarnemar eigi að vera í heimavist í sínum skóla. Ég veit hins vegar, að það er einstætt skilyrði um skóla hér í Reykjavík, að sá háttur sé á og ég hef einnig lesið ádeilur á þá aðferð frá aðila, sem mér skilst að telji sig hafa sérþekkingu í þeim efnum. Það er atriði, sem ég skal ekki blanda mér í. Hitt stendur óhagganlegt, að í þessu skyni hafa verið gerðar þær ráðstafanir, sem stjórnvöld á sínum tíma töldu fullnægjandi. Og nú enn var búið, áður en þetta svipuhögg var reitt, sem hv, þm. talaði hér áðan um, af hálfu ríkisstj. og Alþ. að gera allar nauðsynlegar ráðstafanir til þess, að skólabyggingunni yrði haldið áfram og þess vegna voru þau ummæli, sem hér voru viðhöfð, vægast sagt mjög óviðeigandi.



Herra forseti. Ég ætla mér ekki að ræða sérstaklega það frv., sem hér liggur fyrir, því að það hefur verið gert mjög rækilega af öðrum hv. þm. En það er eitt atriði, sem ég vildi sérstaklega árétta, - atriði, sem hér hefur komið fram, - áður en frv. gengur til nefndar. Ég vildi alveg sérstaklega taka undir það með hv. 3. þm. Reykv. (EOl), að ég álít nauðsynlegt, að kennslufyrirkomulag og sérstaklega próffyrirkomulag hjá læknadeild háskólans verði tekið til endurskoðunar. Ég held, að það hljóti eitthvað að vera að í þessum efnum, sem þarfnist endurskoðunar, svo mörg eru dæmi þess, að menn falli þarna við próf og það oft og tíðum hinir ágætustu og beztu námsmenn. Og það er líka staðreynd, að á undanförnum árum hafa skilyrðin verið hert í þessum efnum, - prófin hafa verið hert verulega frá því sem áður var. Og þess veit ég ýmis dæmi, að það virðist stafa af hreinum smámunum, þegar menn hafa verið felldir við próf. Mér er alveg sama, hvaða skýrslur hæstv. ráðh. kann að koma með í þessu sambandi og hvað hann kann að vitna til annarra landa. Samt er ég hræddur um, að þarna sé ekki allt með felldu. Þess vegna vildi ég beina því til þeirrar n., sem fær þetta mál til meðferðar, að þó að ekki séu nein sérstök ákvæði um þetta atriði í frv., taki hún það sérstaklega til athugunar, m.a. á þann veg að kveðja til sín þá menn, sem ráða mestu um störf þessarar deildar og kennslufyrirkomulag og einnig verði leitað álits stúdentanna sjálfra um það, sem þeir kunna að telja ábótavant. En það skulum við gera okkur fullkomlega ljóst, að svo mikill er læknaskorturinn þegar orðinn, - og þó horfur á, að hann verði enn þá meiri, þegar hinir nýju spilalar verða teknir til notkunar, sem nú eru í byggingu, - að það þarf að gera alveg sérstakar ráðstafanir í þessum efnum að fjölga læknunum. Sá læknaskortur, sem hefur verið mest talað um í þessu sambandi úti um landið, er ekki siður að verða tilfinnanlegur hér í höfuðstaðnum og þó sérstaklega þegar spítalaplássið eykst þar, eins og verða mun á næstu missirum. Það er satt að segja hart til þess að vita, ef það stafar að einhverju leyti af því námsfyrirkomulagi, úreltu námsfyrirkomulagi, sem við búum við, að mörgum efnilegum mönnum sé bægt frá því að læra þessa nauðsynlegu og merkilegu fræðigrein. En það er alveg víst, að það eru yfirleitt ekki nema efnilegustu og duglegustu námsmennirnir, sem leggja inn á þá braut að nema læknisfræðina og það eru menn, sem leggja mikið á sig, til þess að ná þeim árangri, sem að er stefnt og þess vegna má það ekki koma fyrir, að það sé einhver smámunasemi í sambandi við próf eða úrelt próffyrirkomulag, sem veldur því að þeir geta ekki náð því marki, sem að er stefnt. Ég vil einnig taka undir það, sem hér hefur komið fram hjá hv. 3. þm. Reykv. og fleirum, að ég álít nauðsynlegt, að námsstyrkir til þessara manna séu mjög auknir. Það er staðreynd, sem ekki verður á móti mælt, að seinustu missirin eða seinustu árin hafa námsstyrkir eða námslán farið lækkandi, ef miðað er við dýrtíðina. Það lá hér fyrir hv. Alþ. í vetur skýrsla frá stjórn þess sjóðs, sem sér um úthlutun á námslánunum. Þar kom alveg skýrt fram, að það vantaði mjög mikið á þá fjárveitingu, sem Alþ. veitti til námslána, til þess að það væri hægt að veita námslán sambærileg við það, sem höfðu verið veitt árið 1962, ef tekið var tillit til aukinnar dýrtíðar á þeim tíma. Við nokkrir framsóknarmenn fluttum till. um það, að framlag ríkisins til námslauna og námslána yrði hlutfallslega eins mikið og hafði verið á undanförnum árum, en sú till. náði ekki fram að ganga hér á Alþingi. Það er að vísu alveg rétt, sem kom fram hjá hæstv. forsrh., að það er ákaflega gott, að þeir menn, sem stunda nám, geti að einhverju leyti, meðan þeir eru á námsbrautinni, unnið við atvinnuvegina að sumri til, eins og hann minntist á. En ég held, að hæstv. forsrh. geri sér ekki grein fyrir því, að það er búið að þyngja læknanámið svo mikið, að þetta er ákaflega miklum örðugleikum bundið. Læknarnir þurfa helzt að eyða öllum sínum tíma til þess að stunda þessa námsgrein. Og jafnvel þó að þeir kunni að einhverju leyti að geta unnið tíma og tíma utan við námið, þá hrekkur það allt of skammt til þess að sjá þeim farborða, eins og t.d. er ástatt um marga þeirra, að þeir hafa fyrir fjölskyldum að sjá og þurfa þess vegna að standa undir meiri kostnaði, en ella. Og satt að segja er ég hálfhissa, að hæstv. forsrh. skuli koma hér upp og vera að telja það eftir, sem þessir menn kunna að fá í námslán og námsstyrki. Hæstv. menntmrh. hefur stundum sagt hér á þessum stað, að það væri engu fé betur varið en því, sem færi til aukinnar menntunar og til að afla þjóðinni sem beztra fræðimanna á sem flestum sviðum. Ég sé það á því, sem hæstv. forsrh. sagði hér áðan, að hann er ekki sammála hæstv. menntmrh. um þetta atriði og það tel ég vera ákaflega miður farið. Ég vil sem sagt taka undir það, sem hér hefur komið fram, að í sambandi við þetta mál láti hv. n., sem fær málið til athugunar, fara fram athugun á því kennslufyrirkomulagi og próffyrirkomulagi, sem er í læknadeild og n. kynni sér orsakir þess, vegna hvers margir námsmenn falla þar við próf og í mörgum tilfellum verði þetta til þess, að þeir hætti námi. Enn fremur verði það tekið til athugunar af hv. n., sem fær þetta mál til athugunar, hvaða möguleikar eru til þess að hækka námslaunin. Ég vil svo að síðustu segja aðeins örfá orð í tilefni af því sem hæstv. forsrh. lét falla, rétt áður, en ég kom hingað. Ég ætla að vísu ekki að fara að rifja upp eða rekja þau atriði, sem hann minntist á, eða að fara að hefja neinn eldhúsdag í þessum efnum. En ég held, að hjá því verði ekki komizt að segja, að það hefur vissulega þurft svipuhögg á hæstv. ríkisstj. til þess að knýja hana til aðgerða í heilbrigðismálunum. Það nægir alveg í þeim efnum að benda á hina mörgu hálfbyggðu spítala, sem hafa blasað við sjónum manna hér á undanförnum árum og fyrir löngu gætu verið komnir í notkun, hefði ríkisstj. sýnt nokkurn dug eða framtak í því að hraða þessum byggingum. Það hefur sannarlega bæði hér á Alþingi og víðar, m.a. frá læknum og hjúkrunarkonum, þurft svipuhögg á hæstv. ríkisstj. til að knýja hana til aðgerða í þessum efnum. Og nú er ástandið í þessum efnum þannig hjá hæstv. ríkisstj., að þegar þessir spítalar loksins komast upp, blasir við stórkostlegur skortur á læknum og hjúkrunarkonum, vegna þess að ríkisstj. hefur vanrækt þann undirbúning, sem nauðsynlegur var í þeim efnum.



Herra forseti. Ég vil þakka þeim hv. þm., sem hafa tekið undir mínar hugmyndir hér, hv. 5, þm. Vestf. og 5. þm. Reykv., og jafnframt segja nokkur orð út af því, sem hæstv. menntmrh. sagði. Hann sagði, að ég hefði álitið, að höfuðorsök þessara vandkvæða væri, að of lítið væri útskrifað af læknum, hélt því síðan fram, að það gæti ekki verið rétt hjá mér, að hér væru of fáir læknar útskrifaðir, vegna þess að hér væri útskrifað eins mikið af læknum og á Norðurlöndum. Það er rétt hjá honum, að það eru útskrifaðir eins margir læknar hér að tiltölu og á Norðurlöndum, en það eru útskrifaðir of fáir læknar á Norðurlöndum, þannig að þótt það sé þjóðfélagsmein á Norðurlöndum, megum við ekki hugga okkur með því, að það sé sama þjóðfélagsmeinið hérna. Við verðum að reyna að bæta úr því hér hjá okkur. Þó að við vildum taka allt frá Norðurlöndum, sem er þar til fyrirmyndar, skulum við ekki taka það, sem er gallað. Við þurfum að útskrifa miklu fleiri lækna hér. Það stendur áreiðanlega fast, sem ég sagði og það þurfa vorir góðu frændur á Norðurlöndum líka að gera. Í öðru lagi sagði hæstv. menntmrh:, að það mætti fullyrða, að það væri enginn vilji hjá yfirvöldum háskólans til að torvelda það, að menn gætu orðið læknar og tekið sitt próf. Og ég vil taka þessi orð hans alveg góð og gild og leyfi mér þess vegna að vænta, að nú þegar verði afnumdar allar tímatakmarkanir viðvíkjandi prófum í læknadeild háskólans, að nú þegar verði breytt einkunna takmörkunum í læknadeild Háskóla Íslands og að þegar verði afnumdar þær takmarkanir, sem eru á tannlæknanámi og líffræðinganámi. Og þá kemur sönnunin á því, að hann hafi einmitt rétt að mæla og það vona ég, að hann hafi. Þá að síðustu viðvíkjandi námslaununum. Hann sagði, að það væri nú kannske um nokkurn orðaleik að ræða þarna hjá okkur. Svo að það sé alveg skýrt, hvað ég meina, þá meina ég full námslaun, á meðan þeir eru við nám. Það þýðir, að þeir séu launaðir, þannig að þeir geti lifað af því, á meðan þeir stunda sitt nám. Það þýðir, að þessa 8–9 mánuði ársins, sem þeir stunda sitt nám, fái þeir laun, sem þeir geta lifað af. Hæstv. forsrh. talaði um, að það væri mjög hollt, að þeir menn, sem ættu að verða menntamenn, væru að sumri til innan um verkamenn, sjómenn og bændur og ynnu með þeim og ég er honum fyllilega sammála. Við höfum báðir sem námsmenn vafalaust lifað það að vinna sjálfir þannig og það er engum efa bundið, að það er mjög gott og heilbrigt. Og það hefur alltaf orðið mikil hjálp okkar þjóð að draga úr því djúpi, sem ella hefur víða verið milli menntamanna og vinnandi stétta, sem vinna með sínum höndum fyrst og fremst, að menn hafa unnið þannig að sumri til, þeir sem seinna hafa orðið embættismenn. Og ég vildi meira að segja segja í viðbót, að það gæti verið alveg ágætt, eftir að menn væru orðnir embættismenn, við skulum taka sem dæmi t.d. efnahagsráðunaut ríkisstj., hagfræðinga hennar og aðra slíka, að þeir væru sendir að sumrinu til þess að velta tunnum á síldarplönunum og hafa þar verkamannakaup, þannig að þeir kynntust því alveg, hvernig fólkið lifir, jafnvel líka að þeir færu út og færu að slá með bændum og kynntust mjög vel og nákvæmlega ekki bara því, hvernig var á stúdentsárunum eða menntaskólaárunum, heldur líka síðar meir. Og ég þykist vita, að hæstv. forsrh. sé mér sammála og muni gera slíkar ráðstafanir og ég efast ekki um, að það mundi hafa bætandi áhrif á viðkomandi hagfræðinga og aðra slíka. Hins vegar er það því miður svo, að það er af, sem eitt sinn var, að sumarvinna geti hjálpað fátækum námsmönnum til þess að lifa af veturinn. Það er búið að vera. Þar kemur líka oft til, að jafnvel helmingurinn af stúdentum nú eru giftir menn og hafa jafnvel fyrir fjölskyldu að sjá og ástandið er þannig hér hjá þeim, sem ekki eiga ríka menn að í Reykjavík, að menn verða að þræla, menn verða að þræla að vetrinum til þess að reyna að hafa ofan af fyrir sinni fjölskyldu og stunda háskólanám um leið, verða að þræla til þess. Og ég trúi ekki öðru, en menn þekki sjálfir persónulega þó nokkur dæmi um menn, sem stunda næstum fulla kennslu og eru að reyna að stúdera í háskólanum jafnvel læknisfræði. Og það er gefið, að slíkt halda menn ekki út. Það, sem ég á sem sé við, er þetta: að greiða læknastúdentunum full námslaun, frá því að þeir byrja, þann tíma ársins, sem þeir eru að stúdera. Við skulum bara láta þá vinna að sumrinu, það er alveg rétt að halda því áfram, það hef ég alltaf álitið. Viðvíkjandi hinu, sem ég sagði, að ég álít, að ríkið ætti að reyna að semja við þessa menn og tryggja sér þá sem starfsmenn sína framvegis og a.m.k. í gamla daga, þegar orðtakið um þá atvinnulausu menntamenn var mikið notað, þá hefði manni fundizt það allmikið öryggi að geta samið um það við stjórnarvöldin að geta, frá því að maður settist í háskólann, tryggt sér svo að segja öruggt starf alla ævi einmitt í þeirri grein, sem maður sóttist eftir. Nú hins vegar, ef menn hugsa þarna öðruvísi seinna meir og vilja breyta þessu, þá er náttúrlega hægt að láta gilda þá reglu, að þá skuli svo og svo mikið af því, sem þeir hafa fengið sem námslaun, reiknast sem lán. Ef þessir menn kjósa seinna meir að vera ekki í þjónustu ríkisins, heldur fara í það, sem ég talaði um áðan, ef það er farið að sækja svo á menn að gerast praktíserandi og slíkt, er hægur vandinn að breyta til um slíkt. Og meira að segja, ef ég man rétt, mig misminnir það nú kannske, að í núverandi námslaunakerfi, þar sem er að nokkru leyti lán og að nokkru leyti styrkur, er meira að segja gert ráð fyrir svona möguleika, þannig að það mundum við áreiðanlega koma okkur saman um, þannig að, ef hæstv. ríkisstj. færi inn á þetta, væri held ég, engin hætta á, að menn þyrftu að finna sig eins og þræl hjá ríkisvaldinu. Þeir, sem væru svo frjálshuga, að þeir gætu ekki hugsað sér það að vera starfsmenn ríkisins ævilangt, það væri sannarlega hægt að losa þá undan þeirri kvöð, en þá væri líka um leið hægt að tryggja annars vegar þeim, sem vilja starfa í þjónustu þjóðfélagsins, frá því að þeir setjast í háskólann og til dauðadags og hafa hæfileika til þess, það væri hægt að tryggja þeim það öryggi að geta gert það og þjóðfélaginu það öryggi að fá þeirra vinnukraft. Þess vegna vonast ég til þess, þegar við höfum rætt þetta svona hér, að þetta verði a.m.k. mjög alvarlega athugað hjá hv. nefnd.