Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Umræðan skiptist í tvær umferðir, þannig að hver þingflokkur fær til umráða 30 mínútur, 15 mínútur í hvorri eða 20 mínútur í fyrri en 10 í síðari. Röð flokkanna verður þessi: Í fyrri umferð: Alþb., Framsfl., Alþfl., Sjálfstfl. og SF. Í síðari umferð Framsfl., Alþfl., Sjálfstfl., SF og Alþb. Ræðumenn verða þessir: Af hálfu Alþb. tala Lúðvík Jósepsson, 2. þm. Austurl., í báðum umferðum. Af hálfu Framsfl. tala Einar Ágústsson utanrrh. í fyrri umferð og Þórarinn Þórarinsson, 4. þm. Reykv„ í síðari umferð. Af hálfu Alþfl. tala Sighvatur Björgvinsson, 8. landsk. þm., í fyrri umferð og Jón Árm. Héðinsson, 1. landsk. þm., í síðari umferð. Af hálfu Sjálfstfl. talar Matthías Bjarnason sjútvrh. í fyrri umferð og Guðmundur H. Garðarsson, 6. landsk. þm., í síðari umferð. Af hálfu SF talar Magnús T. Ólafsson, 3. landsk. þm., í fyrri umferð og Karvel Pálmason, 5. þm. Vestf., í síðari umferð. Hefst nú umr. og tekur 1. flm., Lúðvík Jósepsson, 2. þm. Austurl., til máls og talar af hálfu Alþb.



Herra forseti. Góðir hlustendur. - Till. sú til ályktunar Alþingis, sem hér liggur fyrir til umr., er stutt og skýr. Hún er þannig: „Vegna þeirrar vitneskju, sem fyrir liggur um veika stöðu helstu fiskstofna við landið, lýsir Alþingi yfir því, að nýir samningar um veiðiheimildir útlendinga í fiskveiðilandhelgi Íslands komi ekki til greina.“ Flm. till. eru þrír. Ég fyrir hönd Alþb., Benedikt Gröndal fyrir hönd Alþfl. og Karvel Pálmason fyrir hönd SF. Ástæður til þess, að till. er flutt, eru fyrst og fremst þær, að ríkisstj. stendur í samningasnakki við Efnahagsbandalag Evrópu um svonefndar gagnkvæmar fiskveiðiheimildir. Til þess að skýra mál þetta betur verður ekki hjá því komist að rekja með nokkrum dæmum það sem opinberlega hefur komið fram um þessi samningamál að undanförnu. Í stefnuræðu forsrh., sem flutt var í upphafi þings í haust, vék hann að samningaviðræðum við Efnahagsbandalagið um gagnkvæm fiskveiðiréttindi og lagði áherslu á að í þeim efnum mættu ekki skammtímasjónarmið ráða afstöðu okkar, heldar langtímahagsmunir. Þessi ummæli forsrh. voru ekki fullkomlega skýr. Þó virtist ekki um að villast að hann stefndi að samningum við Efnahagsbandalagið um gagnkvæm veiðiréttindi til langs tíma, þ.e.a.s. að við veittum þjóðum Efnahagsbandalagsins heimild til veiða í okkar landi? eigi gegn því að okkar skip fengju að veiða í landhelgi þeirra. Mál þetta átti eftir að skýrast. 15. okt. birti Morgunblaðið viðtal við Matthías Bjarnason sjútvrh. í tilefni af ársafmæli útfærslunnar í 200 mílur. Í því viðtali segir Matthías orðrétt: „Enn fremur vil ég benda á að það er mikil nauðsyn fyrir okkur að halda opnum samningaleiðum. Við þurfum og getum þurft í ríkum mæli að leita á fiskimið annarra þjóða.“ Og enn er haft orðrétt eftir Matthíasi: „Ef Efnahagsbandalagið býður okkur gagnkvæm fiskveiðiréttindi í íslenskri fiskveiðilögsögu eigum við að mínum dómi að skoða það og í því ljósi hvað er hagkvæmast fyrir okkur.“ Ég bið menn að taka vel eftir þessum orðréttu tilvitnunum í hátíðarviðtali Morgunblaðsins við sjútvrh. 15. okt. Þar segir hann að við þurfum í ríkum mæli að leita á fiskimið annarra þjóða og því þurfum við að halda samningaleiðum opnum. Og hann segir að ef Efnahagsbandalagið bjóði okkur gagnkvæm fiskveiðiréttindi í íslenskri fiskveiðilögsögu, þá eigum við að skoða það. Orðalagið er að vísu furðulegt um að Efnahagsbandalagið bjóði okkur gagnkvæman rétt í okkar lögsögn. En meining ráðh. fer þó ekki á milli mála. Morgunblaðið varð auðvitað hrifið af þessum afdráttarlausu yfirlýsingum Matthíasar um samninga við Efnahagsbandalagið, enda birti það daginn eftir í leiðara þessar sömu tilvitnanir úr viðtali Matthíasar sem ég hef hér dregið fram. Síðan þessar yfirlýsingar forsrh. og sjútvrh. komu fram um samninga, sem byggðir væru á gagnkvæmum fiskveiðiréttindum, hafa fyrirætlanir í þessa sömu átt margsinnis verið endurteknar á Alþ. og í blöðum af hálfu ríkisstj„ og síðan hafa formlegar viðræður við fulltrúa Efnahagsbandalagsins hafist um hugsanlega samninga á þessum grundvelli. Á Alþ. höfum við fulltrúar stjórnarandstöðunnar krafið ríkisstj. um svör við því, hvað hún meini með þessum gagnkvæmu fiskveiðiréttindum og að hvaða marki hún stefni í raun og veru. Við höfum spurt: Getur það verið að ríkisstj. telji mögulegt að semja um nýjar veiðiheimildir útlendinga í okkar landhelgi þrátt fyrir þær upplýsingar sem fyrir liggja um ástand helstu fiskstofna hér við land? Við höfum líka spurt og spyrjum enn: Dettur ríkisstj. í hug að heimila breskum togurum veiðar á þorski og ýsu hér við land gegn því að íslensk skip fái að veiða síld í Norðursjó? Veit ríkisstj. ekki hvernig komið er síldarstofninum í norðursjó? Hefur hún gleymt því að fulltrúar Íslands hafa nýlega lagt til á fundi Norðaustur-Atlantshafsfiskveiðinefndarinnar í London að öll síldveiði í Norðursjó verði stöðvuð vegna ofveiði? Ætlar ríkisstj. að gera þann tillöguflutning hlægilega með því að kaupa okkur rétt til síldveiða í Norðursjó með því að senda í staðinn breska togara á ofveiddan íslenskan þorskstofn? Þvílík þversögn og fjarstæða! Við höfum líka spurt ríkisstj. hvað fyrir henni vaki með viðræðum við Efnahagsbandalagið um fiskimiðin við Austur-Grænland. Þar eru nú því sem næst dauð fiskimið. Er ríkisstj. að hugsa um að fórna okkar fiskimiðum í skiptum fyrir slík mið? Og við spyrjum: Getur það verið að ríkisstj Íslands sé á því siðferðisstigi að henni detti í hug að gera kaupskap við Efnahagsbandalag Evrópu um fiskimið grænlendinga? Það yrði okkur íslendingum til ævarandi skammar ef við semdum um fjárhagsleg hlunnindi handa ríkustu þjóðum heims á kostnað einnar þeirrar fátækustu. Um fiskimiðin við Grænland eigum við íslendingar aldrei að semja við neina nema grænlendinga. Spurningum okkar um þessi samningamál hefur ríkisstj. litla svarað. Viðbrögð hennar, þegar málið hefur verið rætt, hafa verið svipuð og þess manns sem veit upp á sig skömm. Hún hefur farið undan í flæmingi og svarað út í hött. Hún afsakar viðræður sínar við fulltrúa Efnahagsbandalagsins með því að hún vilji sýna kurteisi og tala við menn, og hún telur óviðeigandi að mæta til funda með mótaða og yfirlýsta stefnu, en rétt sé að hlýða á mál manna og gera upp stefnuna síðar. En hvað er það sem verið hefur að gerast á fundum ríkisstj. og Efnahagsbandalagsins um þessi mál? Tveir formlegir viðræðufundir hafa verið haldnir í Reykjavík, annar 12. og 13. nóv. og þinn 25. og 26. nóv. Um þessa fundi vill ríkisstj. sem minnst ræða. Hún segir að nánast hafi ekkert gerst á þessum fundum, hér hafi aðeins verið um könnunarviðræður að ræða. ekkert tilboð hafi komið fram og hún hafi því engu lofað. en skipst hafi verið á skoðunum. Viðræðufundir þessir hafa sannarlega ekki borið á sér nein einkenni minni háttar áþreifinga eða könnunar. Einn af ráðh. hins mikla Efnahagsbandalags hefur komið hingað í einkaflugvél og haft með sér ráðunauta, og af Íslands hálfu hafa tekið þátt í viðræðunum tveir ráðh. og auk þeirra tveir alþm. og 8 embættismenn, eða 12 manna hópur. Auk þess hefur svo forsrh. sjálfur einnig rætt við hinn danska Efnahagsbandalagsráðh. Að loknum síðari viðræðufundinum var gefin út sameiginleg yfirlýsing aðila þar sem m.a. segir að á viðræðufundi, sem verði haldinn fyrir jól, sé stefnt að samkomulagi til langs tíma um fiskverndar- og fiskstjórnunarmál, en jafnframt verði fjallað um gagnkvæm fiskveiðiréttindi. Ljóst er af þessari yfirlýsingu að viðræðuaðilar telja sig geta náð samkomulagi um fiskverndarmál og stjórn á fiskveiðum. Slík yfirlýsing er að vísu furðuleg þegar þess er gætt, að enginn fiskifræðingur tók þátt í viðræðunum, og þegar það einnig er haft í huga, að það er Alþingi íslendinga eitt sem getur sett reglur um stjórnun fiskveiða innan íslenskrar fiskveiðilögsögu. En jafnhliða hinni sameiginlegu yfirlýsingu, sem aðilar gáfu, birti svo sendimaður Efnahagsbandalagsins aðra yfirlýsingu þar sem hann lagði áherslu á að hann hefði fulla trú á að á næsta samningafundi, sem haldinn yrði fyrir jól, mundi nást samkomulag „sem hindraði skyndilegan samdrátt fiskveiða hvors aðilans um sig á fiskimiðum hins,“ eins og orðrétt var haft eftir þessum sendimanni. Með þessari yfirlýsingu lýsti Finn Olav Gundelach, ráðh. Efnahagsbandalagsins, yfir því, að hann teldi að samningar tækjust fyrir jól um veiðirétt breta í íslenskri fiskveiðilandhelgi. Yfirlýsing hans verður ekki misskilin Og undir lestri þessarar yfirlýsingar sátu þeir Matthías Bjarnason sjútvrh. og Einar Ágústsson utanrrh. og gerðu enga aths. Þegar Gundelach síðan kom til Bretlands endurtók hann þetta og undirstrikaði enn á ný bjartsýni sína um lausn á vandamálum breta. Síðan hafa margar fullyrðingar borist erlendis frá um væntanlega samninga við íslendinga. Ýmist bera fréttastofur aðila í Brüssel fyrir upplýsingunum eða sjálfan Gundelach. Íslensk stjórnvöld eru hins vegar sneypuleg og vilja sem minnst um málið tala. Hér skiptir ekki neinu meginmáli, hvort einstakar fréttir, sem erlendar heimsþekktar fréttastofur eins og Reuter hafa eftir Gundelach, eru nákvæmlega réttar eða ekki. Það, sem máli skiptir, er að þessi Gundelaeh hefur hér á landi í áheyrn íslenskra ráðh lýst yfir að hann trúi því að samningar takist í þessum mánuði um veiðiheimildir breta í okkar landhelgi. Þó að reynt hafi verið að halda leyndu því sem fram hefur farið á viðræðufundunum með Finn Olav Gundelach, þá liggja fyrir mikilvægar staðreyndir sem hægt er að sanna með fundargerðum frá viðræðufundunum. Ljóst er að á fundunum hefur verið rætt um í fyrsta lagi samning til langs tíma, í öðru lagi um rammasamning sem fylla mætti út í með tölum um fjölda skipa og aflamagn síðar, í þriðja lagi um veiðirétt íslendinga við Grænland og í Norðursjó og í fjórða lagi um veiðirétt erlendra skipa eða skipa frá Efnahagsbandalagslöndum í íslenskri fiskveiðilandhelgi. Samningamaður Efnahagsbandalagsins sagði berum orðum að hér væri um tilboð að ræða af hans hálfu, en þó án þess að nefna fjölda skipa og án þess að nefna fiskmagn. Hann sagði líka berum orðum í þessum viðræðum að „setja yrði ramma og gefa til kynna fyrirætlanir svo að ekki komi til upplausnar eftir 1. jan.“ Hvað átti Gundelach við með því að tala um að komið gæti til upplausnar 1. jan.? Var hann að ræða um veiðistöðvun breskra togara í aðeins einn mánuð, eins og breski utanrrh. Crosland hefur gert, þar sem hann sagði að stöðvun veiðanna við Ísland í einn mánuð væri að vísu slæm fyrir breska togaraútgerð, en þó betri en nýtt þorskastríð. Kjarni þessa máls, sem hér er rætt um, er þessi: Fyrir liggur að Efnahagsbandalagið sækir á okkur um undanþágur til veiða í íslenskri landhelgi fyrir breska togara. Að þessu sinni liggur leið breta til veiða á okkar mið í gegnum Efnahagsbandalagið og í gegnum svonefnda gagnkvæmissamninga. Nú sækja bretar á og íslenska ríkisstj. veit varla hvað hún á að gera. Hún er hikandi, hún er hrædd, hún leitar fyrir sér og reynir alls konar undanbrögð. Landsmönnum er ekki sagður nema hálfur sannleikurinn af því sem fram hefur farið. Reynt er að vefja málið í fjas um fiskverndarsamninga og um stjórn á veiðum, þó að allir viti að Efnahagsbandalagið geti hvorki samið við okkur né aðra um slík mál þar sem það hefur ekki sjálft gert upp stefnu sína í fiskveiðimálum. Allt tal um gagnkvæm fiskveiðiréttindi, eins og nú er ástatt, er á sama hátt fjas og fjarstæða. Ástand fiskstofuanna við Ísland er þannig að um ekkert er að semja við aðra. Fiskifræðingar leggja til að ekki verði veitt meira af þorski á næsta ári en 275 þús. tonn. Það er jafnmikið og við íslendingar veiðum sjálfir í ár. Við höfum ekki heldur eftir neinu að slægjast í Norðursjó, eins og sakir standa, og Norðursjávarskipum okkar munum við beita til loðnuveiða á þeim tíma sem veiðin þar fer fyrst og fremst fram. Og miðin við Austur-Grænland gefa ekkert. Þetta vita allir íslenskir sjómenn og þetta verður íslenska ríkisstj. einnig að gera sér ljóst. Því miður virðist ríkisstj ekki skilja alvöru þessa máls til fullnustu. Margt bendir til að hún sé komin lengra í makkinn við Efnahagsbandalagið en flestir hafa þó viljað trúa. Það síðasta, sem til þess bendir, er sú staðreynd að í nýlega fram lagðri spá Þjóðhagsstofnunar um áætlaðar fiskveiðar íslendinga á næsta ári gerir hún ráð fyrir aðeins 250 þús. tonna þorskafla, og er þá augljóst að hún reiknar með að einhverjir aðrir en íslendingar veiði a.m.k. 25 Þús. tonn af þorski, því að fiskifræðingar hafa talið óhætt að veiða 275 þús. tonn. Engin skýring getur verið til á þessari áætlun önnur en sú, að reiknað sé með veiðum breta sem nemur minnst 25 þús. tonnum af þorski. Hætturnar á nýjum undansláttarsamningum eru því vissulega miklar. Þegar rætt er um það alvarlega mál, hvort nú eigi að semja um nýjar veiðiheimildir útlendinga eða neita öllum slíkum beiðnum, þá grípa einstakir ráðh. gjarnan til þess ráðs að hefja umr. um allt aðra þætti landhelgismálsins en um er verið að ræða. Nú er t.d. uppáhaldsumræðunefni þeirra að tala um sigursamningana frá Osló á s.l. sumri og um sigur þeirra í baráttunni fyrir 200 mílum. Umr. af þessu tagi sýna aðeins veikan málstað. Samningarnir í Osló voru engir sigursamningar. Þeir veittu bretum leyfi til veiða hér við land í 6 mánuði, og það sem þó var enn þá verra, þeir fólu í sér framlengingu í 11/2 ár á samningunum við vestur-þjóðverja. Þar var um 90 þús. tonna fiskafla að ræða. Samningurinn við vestur-þjóðverja var að réttu fallinn úr gildi vegna vanefnda af þeirra hálfu. Samningarnir í Osló s.l. sumar voru bretum nauðsynlegir, eins og þeir hafa líka opinberlega viðurkennt. Bretar höfðu þá lýst yfir fylgi við 200 mílna stefnuna og börðust orðið harðri baráttu í Efnahagsbandalaginu fyrir útfærslu í 200 mílur. Þeir gátu því ekki haldið stríðinu við okkur áfram, eins og komið var. Og hver er svo sigurinn sem felst í samningunum frá Osló? Bretar fóru út úr landhelgi okkar 1. des., en einum mánuði síðar eða 1. jan. gengur í gildi 200 mílna landhelgi Efnahagsbandalagsríkjanna og þar með einnig breta. Hefði enginn samningur verið gerður í Osló hefðu breskir togarar því í síðasta lagi farið út fyrir 200 mílna mörkin 1. jan. í stað 1. des. En líklegra er þó að þeir hefðu gefist upp miklu fyrr. Nú, þegar á okkur er sótt um nýjar veiðiheimildir, skulum við minnast þess, að enginn árangur hefur náðst í margra ára landhelgisbaráttu okkar nema með stefnufestu og einarðri framkomu og aldrei án þess að við værum reiðubúnir til þess að leggja nokkuð á okkur. Það kostaði t.d. fall ríkisstj. og myndun vinstri stjórnar árið 1958 að fá það fram að lofað væri að færa fiskveiðimörkin út í 12 mílur. Og þá tók það nærri tvö ár að knýja það fram í þeirri stjórn að staðið yrði við loforðið um útfærsluna. Þá var mér hótað brottrekstri úr ríkisstj. vegna þess að ég hótaði að birta reglugerðina um 12 mílur án formlegs samþykkis allrar ríkisstj. ef með þyrfti. Það kostaði líka fall viðreisnarstjórnarinnar árið 1971 og myndun nýrrar vinstri stjórnar að knýja það fram að landhelgin yrði stækkuð í 50 mílur. Eftir þá stækkun náði landhelgin yfir 97% allra fiskimiða við landið. Þegar baráttan nm 50 mílurnar stóð sem hæst lögðu forustumenn Sjálfstfl til að skjóta málinu undir úrskurð Alþjóðadómstólsins, sem þó hafði dæmt bretum og þjóðversum rétt til veiða hér við land. Þá tilkynnti Morgunblaðið líka í leiðara að deilan um 50 mílurnar væri töpuð og best væri að undirbúa málið á nýjan leik. Lög um heimild til útfærslunnar í 200 mílur voru sett af vinstri stjórninni. en ekki núv. ríkisstj. Og í hennar tíð var 200 mílna stefnan mörkuð af Íslands hálfu á erlendum vettvangi. Um 200 mílurnar hefur því aldrei staðið nein deila á milli flokka hér á landi. En viðurkenningin á þeim fylgdi í kjölfar alþjóðlegrar þróunar í hafréttarmálum. Það, sem nú skiptir máli. er að við látum ekki veikgeðja ríkisstj. og ósjálfstæða semja af okkur neinn rétt Bresku togararnir eru farnir út úr okkar landhelti og þeir mega ekki sleppa inn í hana aftur eftir neinum krókaleiðum eða undir neinum fölskum forsendum. Það er nógu slæmt að þurfa að sitja uppi með þýska togara í nærri heilt ár enn vegna þeirra glapræðissamninga sem gerðir voru við vestur-þjóðverja, þó að ekki bætist við þá breskir togarar eða skip annarra Efnahagsbandalagsríkja. Við, sem flytjum þessa ályktunartill., leggjum áherslu á að hún hljóti fullnaðarafgreiðslu fyrir jólaleyfi. Það á að liggja fyrir svart á hvítu hver er afstaða einstakra þm. til þessa máls. Það væri óþingræðislegt og ólýðræðislegt ef ríkisstj. beitti sér gegn því að atkv. yrðu greidd um till fyrir jól. Það er von mín að meiri hluti þm. samþykki till. og taki þannig af allan vafa í þessu alvarlega máli, en láti ekki ríkisstj. heygja sig til undanhalds fyrir kröfum Efnahagsbandalagsins.



Herra forseti. Háttvirtu áheyrendur. - Till. sú, sem hér liggur fyrir til umr., fjallar um það að vegna veikrar stöðu helstu fiskstofnanna við Ísland skuli Alþ. lýsa því yfir við útlendinga að eigi verði neinir nýir fiskveiðisamningar um veiðiheimildir í fiskveiðilandhelgi Íslands gerðir. Tilefnið er að sjálfsögðu, samkv. því sem kom fram hjá síðasta hv. ræðumanni, það að nokkrar könnunarviðræður hafa farið fram við Efnahagsbandalagið um fiskvernd og gagnkvæm fiskveiðiréttindi og aðrar viðræður standa fyrir dyrum. Og það er auðvitað ágætt að tala um afla útlendinga í tillgr., en ræða svo einungis um Efnahagsbandalag Evrópu. Þetta jafngildir auðvitað í reynd því, að við eigum að segja við Efnahagsbandalagið að við höfum ekkert við það að tala, því að það er ekkert samhengi í því að segja annars vegar: Ég hef ekkert við þig að tala - og svo hins vegar: Nú skulum við setjast niður og spjalla saman. - Slíkt væri auðvitað argasti leikaraskapur sem ekki er orðum að eyðandi. Þó er það þetta sem a.m.k. sumir flm. till. hafa lagt til, a.m.k. þeir sem sagt hafa það bæði hér á þingi og annars staðar að auðvitað sé ekkert á móti því að tala við þessa menn, eins og svo oft er komist að orði þér, og alveg sjálfsagt að sýna fyllstu kurteisi. Ríkisstj. hefur ekki farið að með þessum hætti og hefur ekki trú á því að hann muni leiða til velfarnaðar. Efnahagsbandalagið fór fram á könnunarviðræður við okkur skömmu áður en Oslóarsamkomulagið svonefnda féll úr gildi og öllum veiðum breta innan 200 mílna fiskveiðilögsögu okkar lauk. Oslósarsamkomulaginu voru þrjú atriði sem einkum voru vefengd af hálfu hv. stjórnarandstæðinga, sem sé þau í fyrsta lagi að bókun nr. 6 mundi falla úr gildi um leið og samningurinn við breta rynni út, í öðru lagi að í 10. gr. margnefnds samnings væri ekki um neina viðurkenningu á 200 mílum okkar að ræða og í þriðja lagi að bretarnir mundu ekki hætta veiðum 1. des. s.l. og lítið væri að marka yfirlýsingar þeirra um hetta efni. Við, sem tókum þátt í þessari samningagerð, héldum því fram að öll þessi atriði mundu standast, og reynslan hefur ótvírætt sýnt að það álit var rétt. Á hinn bóginn hef ég aldrei haldið því fram, enda aldrei dottið það í hug, að þar með væri allur áhugi Efnahagsbandalagsmanna fyrir fiskveiðum á Íslandsmiðum úr sögunni fyrir fullt og allt, enda var skýrt tekið fram í Osló að eftir 1. des. s.l. mundi Efnahagsbandalagið fara með fiskveiðimálefni allra bandalagsríkjanna. Og það var einmitt þess vegna sem fundirnir voru haldnir hér í Reykjavík 12. og 25. og 26. nóv. s.l., og niðurstaða þeirra varð, svo sem kunnugt er, sú að gefin var út sameiginleg yfirlýsing, svofelld: „Ísland og Efnahagsbandalag Evrópu hafa komið sér saman um að halda áfram viðræðum sín á milli er miði að samkomulagi til lengri tíma, þar sem kveðið verði á um samvinnu á sviði fiskiverndar og stjórnunar á veiðum tiltekinna fiskstofna. Í viðræðum þessum verði einnig fjallað um hugsanlegar gagnkvæmar veiðiheimildir á fiskimiðum hvors samningsaðila um sig í samræmi við stefnu beggja aðila á sviði fiskverndar. Viðræðurnar munu hefjast fyrir jól.“ Í framhaldi af þessu hefur síðan verið ákveðið að samtöl fari fram í Brüssel undir forustu sendiherra okkar þar, Tómasar Tómassonar, en honum til aðstoðar verða embættismenn, þ. á m. einn fiskifræðingur, dr. Jakob Magnússon. Nánar tiltekið fara þessar viðræður fram á morgun og föstudag. Þess vegna skil ég hreinlega ekki fréttaflutning eins og þann sem hafður er frammi í einu dagblaðanna í dag, en þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Ráðh. neituðu að nokkrar viðræður mundu fara fram í des. Sama daginn og Einar Ágústsson sór þær viðræður af sér í viðtali við Morgunblaðið sendi stjórnarráðið út tilkynningu um að viðræðurnar mundu fara fram 16. og 17. þ. m.“ Hvað er nú hið rétta í þessu? Í fyrsta lagi segir í fréttatilkynningunni, sem ég las áðan og birt var 26. nóv., að viðræður muni fara fram fyrir jól. Eru þá jólin ekki lengur í desembermánuði samkv. tímatali þeirra Þjóðviljamanna? Er kannske búið að ákveða að fresta þeim, eins og samkvæmt alþekktri fyrirmynd helstu hugmyndafræðinga flokksins? Þetta er eina skýringin sem ég get fundið á þessu. En jafnvel þótt svo væri, þá er á fleira að líta. Í viðtali við Morgunblaðið 11. þ. m. er eftir mér haft orðrétt, með leyfi forseta: „Hins vegar höfum við komið okkur saman um að hafa fund í Brüssel 16. og 17. des. undir forustu Tómasar Tómassonar sendiherra með aðstoð fiskifræðinga að heiman til þess að fara yfir þá möguleika sem kunna að vera á gagnkvæmum veiðiheimildum.“ Við þetta er svo aðeins því að bæta, að tilkynning utanrrn. var fyrst gefin út í gær, þ.e.14. þ.m., þannig að eitt rekur sig hér á annars horn, og ef annar fréttaflutningur er eftir þessu, þá býð ég ekki í hann. En blaðið segir meira í dag, sem sé þetta: „Hver trúir því að blaðamenn ljúgi upp tölum um skipafjölda og veiðimagn án þess að hafa hið minnsta fyrir sér í þeim efnum. Því trúir enginn,“ segir blaðið að lokum. En er það alveg víst að enginn trúi slíku um einhverja blaðamenn, innlenda eða erlenda, sem t.d. halda því fram að íslenskir ráðh. hafi svarið fyrir allar viðræður í des. þrátt fyrir þær yfirlýsingar sem ég áðan vitnaði til? Ég get látið öðrum eftir að dæma um þetta. Annað og meira en ég áður greindi höfum við ekki gert í þessu máli, og allt það moldviðri, sem reynt hefur verið að þyrla upp í kringum þetta, er mér algerlega óskiljanlegt. Og þó er kannske ein skýring sem má hugsa sér, og hún er sú, að hv. stjórnarandstæðingar séu að koma því inn hjá þjóðinni að við, sem þessi mál hafa aðallega mætt á, séum svo varhugaverðir í þessum efnum að við sitjum á svikráðum við land og lýð, séum landráðamenn og ætlum ekki einungis að selja frumburðarréttinn, eins og maður er nú orðinn vanur að heyra, heldur ætlum við nú að gefa hann, láta útlendinga hafa hann fyrir bókstaflega ekki neitt, ekki nokkurn skapaðan hlut, nema kannske þá eins og eina veislu úti í Brüssel eða einhvers staðar annars staðar þar sem góð veitingahús er að finna. Hv. 2. þm. Austurl., Lúðvík Jósepsson, var að tala hér áðan um siðferðísbrest okkar og það er auðvitað vel við hæfi, sér í lagi þegar haft er í huga að hann telur svo sem engu máli skipta hvort rétt er haft eftir blaðamönnum eða ekki. Nei, góðir áheyrendur, þessu er ekki þannig varið. Á næsta fundi ætlum við aðeins að taka við og hlusta á hugmyndir Efnahagsbandalagsmanna um þau tvö atriði sem sameiginlega yfirlýsingin fjallar um. Við munum hvorki ákveða stað né stund fyrir nýjan fund. Við munum ekkert aðhafast fyrr en Alþ. kemur saman að nýju eftir jólahlé, þannig að það verður hv. Alþ. sjálft sem ákveður það hvort einhver samningur verður gerður og þá hvernig, ef svo skyldi til takast að íslendingar sæju sér hag í einhvers konar samningsgerð. Og ég trúi ekki öðru en því, að Alþ. treysti sér til þess að axla þessa byrði, og ber engan kvíðboga fyrir því, að innan þessara veggja sé ekki nægilega mikil yfirsýn yfir fiskveiðimál til þess að tryggt verði að engin vitleysa verði gerð. Ég trúi ekki heldur öðru en því að sameiginleg stefna okkar og Efnahagsbandalagsins í fiskverndunarmálum muni gott af sér leiða fyrir báða aðila ef vel tekst til. Ég skal fúslega viðurkenna að ég hef ekki nærri eins mikið vit á fiskimálum og þeir menn vafalaust hafa sem hér tala digrum karlarómi svona annan hvern dag að meðaltali um þau efni. En svo mikið þykist ég vita, að fiskurinn t.d. við Grænland er ekki markaður eins og lömb á fjalli, og það hlýtur því einnig að vera okkar hagur eins og grænlendinga sjálfra að þar verði komið á skynsamlegri fiskvernd sem engir eru líklegri til að móta eða hafa áhrif á en einmitt okkar eigin fiskifræðingar sem margir hverjir hafa mikla reynslu í þeim efnum. Eigum við að hafna þeim möguleika að hafa áhrif í þessu efni? Ég segi afdráttarlaust nei. Hins vegar er ég alveg sammála því, að við eigum að fara okkur hægt í þessum málum öllum eins og sakir standa nú, og ég skal rifja upp nokkur þeirra atriða sem þessu valda. Þar er þá fyrst til máls að taka að Efnahagsbandalagið hefur enn sem komið er enga fastmótaða stefnu í fiskveiðimálum sínum, eins og hv. 2. þm. Austurl. benti réttilega á. Síðast í fyrradag var gerð tilraun í þessa átt, en hún mistókst fyrir þær sakir að ágreiningur var milli breta og íra annars vegar og hinna sjö hins vegar. Því er ljóst að erfitt verður fyrir bandalagið að ákveða hvað hægt er að láta í gagnkvæmum skiptum meðan svona er ástatt. Í öðru lagi er vert að nefna það, að Efnahagsbandalagið stendur ekki aðeins í viðræðum við okkur íslendinga um þessar mundir. Einmitt þessa dagana er verið að ræða við norðmenn um gagnkvæm fiskveiðiréttindi þeirra og gengur þar hvorki né rekur samkv. nýjustu fréttum. Þá standa fyrir dyrum viðræður bandalagsins við rússa, en þeir hafa sem kunnugt er stóraukið veiðar sínar við Bretlandsstrendur, aðallega á makríl, og ég fann mig knúinn til þess á síðasta NATO-ráðherrafundi að lýsa alveg sérstakri samúð með bretum vegna veiða rússneskra skipa innan hinnar nýju fiskveiðilögsögu breta og bandalagsins. Fleiri viðræður standa fyrir dyrum hjá þeim, sem mér er að vísu ekki fullkunnugt um, en get þó nefnt bæði viðræður við Kanada og Bandaríkin og e.t.v. einhverja fleiri. Meðan öll þessi mál eru í jafnmikilli deiglu og ég hef hér reynt að lýsa í stuttu máli, er vitanlega engin ástæða fyrir okkur, nema siður sé, að fara að ganga fram fyrir skjöldu og ríða á vaðið með samningsgerð. Það breytir þó ekki þeirri skoðun minni, að rétt sé að kanna ýmis atriði og að sama skapi sé óviturlegt að skella hurðum svo fast að engin leið verði að opna þær á ný, hversu mjög sem manni kynni siðar að vera þörf á því að komast inn úr kuldanum. Enn er þó auðvitað ótalið það sem mestu máli skiptir, en það er ástand fiskstofnanna. Það er ekki ætlun mín og ekki heldur á mínu færi að draga í efa þá fullyrðingu, sem í þáltill. þeirra þremenninga greinir, að þar sé eða geti a.m.k. verið um hættuástand að ræða. Þess vegna ber okkur að sjálfsögðu að fara að öllu með gát. Og ég get vel endurtekið það, sem ég sagði í sjónvarpsþætti um daginn, að eins og nú er ástatt um fiskstofna okkar, og ekki aðeins hjá okkur, heldur hjá Efnahagsbandalaginu líka, þá tel ég næsta litlar líkur á að til gagnkvæmra fiskveiðisamninga komi í bráð. En mín von er sú, að með skynsamlegri verndun og nýtingu miðanna þurfi sá dagur eigi að vera ýkjalangt undan, að það verði beggja hagur að gera gagnkvæma fiskveiðisamninga, og þess vegna beri ekki að skella öllu í lás. Það virðist vera býsna útbreiddur misskilningur að mér eða okkur hinum, sem helst hafa farið með fiskveiðimál fyrir okkar hönd, hafi alveg láðst að minnast á það einu orði að í gildi væru tveir samningar við aðildarlönd bandalagsins, þ.e.a.s. vestur-þjóðverja og belga, og að við ættum þar með inneign hjá þeim, og alltaf af og til eru einhverjir að finna að þessum meintu mistökum okkar. Ég get upplýst bæði þessa menn og aðra um það, að þessu hefur ekki verið gleymt og þetta verður einmitt eitt af þeim atriðum sem rædd verða á morgun og föstudag, þannig að þessi ótti er ástæðulaus. Mig langar að rifja það hér upp með nokkrum orðum hvað áunnist hefur í landhelgismálinu undanfarin 5 ár. Þegar ég og hv. 2. þm. Austurl., Lúðvík Jósepsson, þáv. hæstv. sjútvrh„ fórum fyrst til London til þess að ræða um útfærsluna í 50 mílur, í júlí 1971, þá voru þær tölur sem lagðar voru til grundvallar, eitthvað nálægt þessu, ef ég man rétt: bretar 207 þús. tonn, þjóðverjar 130, færeyingar eitthvað yfir 20, belgar 12 og aðrir minna. Þetta telst mér vera um 370 þús. tonn og mest af þessu þorskur, viðkvæmasta fisktegundin. Nú eftir rúmlega 5 ár stendur lessið þannig, að þeir samningar, sem í gildi eru, eru þessir: þjóðverjar 60 þús. tonn, færeyingar 17, belgar 6500 og aðrir minna. Samtals eru þetta um 95 þús. tonn og þar af aðeins um 15 þús. tonn af þorski. Þegar þessir samningar eru svo skoðaðir enn betur kemur í ljós að þýski samningurinn gildir til 28. nóv. 1977 eða í tæpt ár, en öllum hinum má segja upp með 6 mánaða fyrirvara. Og nú er landhelgin ekki lengur 12 mílur, eins og hún var þegar við Lúðvík fórum fyrst til London, nú er hún 200 mílur. Nú er heldur enginn samningur sem kveður svo á um að við skulum sækja um útfærsluleyfi til vitringanna í Haag. Nú erum við einráðir, nú ráðum við sjálfir. Þessu höfum við náð á 5 árum með samstilltu átaki þjóðarinnar, hagstæðri þróun hafréttarmála og hæfum sérfræðingum í alþjóðarétti. Og ég verð að gera hér þá barnalegu játningu, að ég hef haft mjög mikla ánægju af því að starfa að þessum málum með mörgum góðum og áhugasömum samstarfsmönnum úr öllum stjórnmálaflokkum. Þess vegna sárnar mér það - og kannske of mikið - þegar mér eru borin óheilindi á brýn í þessu lífshagsmunamáli íslendinga. En það mætti kannske leyfa sér að vona að ég misskilji þessa menn, sem till. flytja, og tillöguflutninginn og það sé máske umhyggjan ein fyrir velferð lands og þjóðar sem þarna liggi að baki. Ég vona að svo sé. Og ef hún - umhyggjan ein - stjórnar gerðum þeirra, þá er vel, því að öll hljótum við að óska þess að besti kosturinn fyrir Ísland verði fyrir valinu. En flas hefur hingað til ekki verið talið til fagnaðar. Þess vegna skulum við flýta okkur hægt og athuga okkar gang. Við höfum tíma til þess núna. Við ráðum sjálf okkar málum í fyrsta skipti í mörg hundruð ár. - Ég þakka þeim sem hlýddu. Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. - Um till. þá, sem hér er til umr. og lýst hefur verið af 1. flm. hennar, Lúðvík Jósepssyni, í ræðu hans hér áðan, þarf í sjálfu sér ekki að fara mörgum orðum. Efni till. er ljóst, tilgangur hennar skýr og afdráttarlaus. Markmið hennar er að sú ákveðna stefna verði mótuð af Alþingi íslendinga að eins og nú er ástatt um helstu fiskstofna á Íslandsmiðum komi nýir samningar um veiðiheimildir fyrir útlendinga í fiskveiðilögsögu okkar alls ekki til mála. Flm. till. telja fyllilega tímabært og raunar algerlega óhjákvæmilegt að Alþ. marki slíka stefnu sem allra fyrst, m.a. vegna þess að nágrannar okkar og samkeppnisaðilar eru nú í hann veginn að setja sér stefnu í fiskveiðimálum. Efnahagsbandalag Evrópu leggur t.d. þunga áherslu á að ljúka slíkri stefnumótun af sinni hálfu fyrir jól, og við þær kringumstæður eiga þeir ekki að fara í neinar grafgötur með hver sé vilji okkar í fiskveiði- og landhelgismálum okkar sjálfra. Við þurfum að taka okkar afdráttarlausu ákvarðanir a.m.k. ekki síðar en þeir. Öll óvissa, sem ríkja mun um þá afstöðu okkar verði látið hjá líða að taka hana, mun aðeins hafa í för með sér aukna erfiðleika og meiri áhættu fyrir okkur sjálfa. Að hika undir slíkum kringumstæðum getur verið hið sama og að tapa. Að tvístiga nú og slá úr og í, eins og hæstv. ríkisstj. gerir, verður án nokkurs vafa túlkað sem veikleikamerki, og engum getum þarf að leiða að því að erlendir viðmælendur okkar, svo sem eins og Efnahagsbandalagslöndin, munu þá beita öllum tiltækum ráðum til að reyna að knésetja okkur. Staðan í landhelgismálinu og ástand fiskstofna hafa svo oft og svo mjög verið rædd að ástæðulaust ætti að vera að rökstyðja hvers vegna sú stefnumótun, sem felst í þáltill. þessari, er ekki aðeins nauðsynleg, heldur alveg óhjákvæmileg. Þær röksemdir þekkir hvert mannsbarn í landi voru, og allar nýjar upplýsingar, sem fram hafa komið, eru þessum röksemdum til enn frekari stuðnings. Þannig hefur Þjóðhagsstofnunin nú nýverið sent frá sér spá um afkomu þjóðarbúsins á árinu 1976 og áætlun um horfurnar á næsta ári. Á þessari áætlun er t.d. fjárlagagerð ríkisstj. reist, og þar er gengið út frá því að óráðlegt sé að miða útflutningsframleiðslu næsta árs við meiri þorskafla íslendinga en 240–260 þús. tonn. Þorskafli okkar á yfirstandandi ári er talinn nema 270–275 þús. tonnum, þannig að gert er ráð fyrir því að þorskafli okkar þurfi á næsta ári að dragast saman um 30 þús. tonn eða þar um bil. Er þá a.m.k. að því er best verður séð ekki gert ráð fyrir því að neinar nýjar veiðiheimildir verði veittar erlendum fiskiskipum. Á því, að við fáum einir að halda þessum takmarkaða þorskafla, byggja Alþ. og ríkisstj. fjárlagagerð sína fyrir næsta ár. Á því eru reistar vonir manna um að eitthvað taki að rofa til í efnahagsvanda þjóðarbúsins. Verði samið um nýjar veiðiheimildir, t.d. breskum togurum til handa, verður það ekki gert nema með því að rýra þann þorskafla sem sjálf ríkisstj. viðurkennir í forsendum fjárlagagerðar sinnar að framast sé óhætt að taka á næsta ári, og þar með eru vonir okkar um batnandi stöðu þjóðarbúsins foknar út í veður og vind. Þetta vitum við öll, og það er þess vegna sem félagssamtök sjómanna, samtök útvegsmanna, heildarsamtök launþega, sveitarstjórnir viða um land og fjölmörg önnur stærri og smærri félög og starfshópar, sem sé flestar þær stofnanir og öll þau frjálsu félagasamtök sem mál þetta varðar, hafa lýst þeirri ákveðnu skoðun sinni að frekari samningar við útlendinga um veiðiheimildir í íslenskri fiskveiðilögsögu komi ekki til greina eins og sakir standa. Eftir stendur aðeins einn sem enga skoðun hefur enn tjáð í þessu máli, sjálft Alþingi íslendinga, sem á þó að standa í fylkingarbrjósti þjóðarinnar og þá ekki hvað síst í sjálfstæðisbaráttu eins og landhelgisbaráttan er. Alþ. hefur enn ekki gert upp hug sinn í þessu máli. Þess er nú freistað með flutningi þessarar þáltill. að fá úr því skorið hver skoðun Alþ. sé. Verði till. samþykkt geta landsmenn varpað öndinni léttar, því að þá vita þeir hug forsjármanna þjóðarinnar. Fáist till. ekki afgreidd eða verði gerð tilraun til að fresta þeirri afgreiðslu, t.d. með því að vísa till. til n., þaðan sem hún eigi ekki afturkvæmt, þá hafa landsmenn séð sinn versta grun rætast, því að slík afgreiðsla er ígildi þess að ríkisstj. og þingmeirihl. hennar greiði atkv. gegn till., jafngildi yfirlýsingar um að ríkisstj. íslands vísi á bug viðvörunum fiskifræðinga, sjómanna og útvegsmanna, eins og hæstv. sjútvrh. hefur raunar þegar gert með dæmalausum ummælum sínum á opinberum vettvangi, og sé reiðubúin að íhuga frekari samninga við erlenda aðila um veiðar á Íslandsmiðum. Það er alkunna að erfiðara getur verið að halda sigri og fylgja honum eftir en að vinna hann. Við íslendingar höfum nú unnið svo til fullan sigur í landhelgisbaráttu okkar. En samt sem áður megum við ekki slaka á aðgæslu og einbeitni því að við höfum enn ekki gætt þessa sigurs og enn ekki notfært okkur hann. Örlög okkar geta enn orðið þau hin sömu og greint er frá í Gamla testamentinu að æ ofan í æ hafi orðið hlutskipti hinnar fornu Ísraelsþjóðar, að á sjöunda deginum glataði hún öllu því sem unnist hafði hina sex. Menn skyldu ætla að till. eins og sú, sem við stjórnarandstæðingar höfum flutt um landhelgismálið og er tilefni þessara útvarpsumr., ætti að vera með öllu þarflaus eins og málum er nú háttað, enda mun fáum hafa dottið það í hug í haust, um það leiti er þing kom saman, að þörf gæti orðið á slíkum tillöguflutningi. Sigurinn blasti þá við alger og endanlegur. En ýmislegt það hefur gerst að undanförnu í landhelgismálinu sem komið hefur okkur stjórnarandstæðingum og landsmönnum öllum í opna skjöldu, vakið með okkur ugg og ótta um að ríkisstj. íslands sé ekki að fullu treystandi, hún sé hikandi og ráðvillt í landhengismálinu og um endanlega afstöðu hennar til óska erlendra þjóða um frekari fiskveiðiheimildir geti brugðið til beggja vona. Fregnir bárust í haust frá höfuðstöðvum Efnahagsbandalags Evrópu um að viðræður væru ráðgerðar við íslendinga um fiskveiðimál í nóvembermánuði. Hæstv. utanrrh. bar þessar fregnir til baka og sagðist ekkert við slíkt kannast. Hinar erlendu heimildir reyndust hins vegar réttar því að fundurinn var haldinn og viðræður eru hafnar. Ríkisstj. hefur lýst því yfir að aðeins hafi verið rætt um verndunarmál í þessum viðræðum. Fregnir erlendis frá, m.a. nú í kvöld, segja hins vegar aðra sögu og af þeim er a.m.k. Ljóst að meginerindi hinna erlendu fulltrúa við okkur er að semja um áframhaldandi fiskveiðar til langs tíma þótt þeir hafi nú þegar fengið heimildir til að veiða hér tvöfalt meira aflamagn en þeir telja sig geta boðið okkur í skiptum. En það, sem þó hefur vakið mestan óhug okkar, er sú furðulega yfirlýsing hæstv. sjútvrh., Matthíasar Bjarnasonar, að hann taki ekki allt of mikið mark á áliti fiskifræðinga um ástand fiskstofna við Ísland, en það álit hefur verið meginþungi röksemda okkar í landhelgisbaráttunni. Fyrir hvern er þessi dæmalausa yfirlýsing ávinningur í þeim viðræðum sem nú fara fram, viðmælendur okkar eða okkur sjálfa? Hvaða vopn gegn okkur geta samningamenn Efnahagsbandalagsins fengið beittara en orð sjálfs íslenska sjútvrh. um að vísindaleg niðurstaða íslenskra fiskifræðinga af athugunum þeirra á ástandi fiskstofna á íslandsmiðum sé ekki marktæk? Þegar svona er komið málum er ekki um annað að ræða en að knýja Alþ. til þess að marka sér ákveðna stefnu í landhelgismálinu, - stefnu þar sem skýrt og skorinort er kveðið á um að þótt við séum fúsir til þess að ræða við aðrar þjóðir um verndunarmál fiskstofna komi samningar um frekari veiðiheimildir á Íslandsmiðum ekki til greina, eins og nú standa sakir. Þessa stefnu verður að marka nú, áður en Alþ. fer í jólaleyfi, og tala ég þar af biturri reynslu því að við höfum þráfaldlega orðið fyrir því, þm., að tækifærið hefur verið notað í þinghléum til þess að gera samninga um veiðiheimildir við önnur ríki án þess að þm., hvort heldur stjórnar eða stjórnarandstöðu, hafi getað komið neinum vörnum við. Í ljósi þessarar reynslu vil ég mæla þau ákveðnu varnarorð, ekki síst til þeirra stjórnarþm., sem ég veit að eru andvígir samningum um frekari veiðiheimildir, að tefla ekki í þá tvísýnu að láta þessa till. vera óafgreidda þegar þeir halda heim í jólaleyfi, því að það getur gerst og hefur gerst að þegar þeir koma aftur standi þeir frammi fyrir gerðum hlut og neyðist til þess að gerast ábyrgir fyrir aðgerðum sem eru í andstöðu við samvisku þeirra og sannfæringu. Alþ. hefur rætt stöðuna í þessu máli oft. Öll rök eru þegar komin fram. Frekari umr. og athuganir eru óþarfar. Alþingi er reiðubúið nú til þess að taka afstöðu til efnis þessarar þáltill., aðeins ef viljan vantar ekki. Formaður sænska Alþfl., stjórnmálaskörungurinn Olof Palme, sagði eitt sinn: „Pólitík, það er að vilja.“ Með þáltill. þessari reynum við að skapa Alþingi íslendinga vilja í máli sem ræður algerum úrslitum um alla framtíð þessarar þjóðar. Ef Alþ. afgreiðir ekki slíka till., þá er það vegna þess að þá skortir þessa stofnun þor. Þá flýr hún undan því að hafa skoðun, þá víkur hún sér undan því að hafa pólitíska forustu fyrir þjóðinni. Sérhver íslenskur stjórnmálamaður. sem vill standa undir nafni, hlýtur að vera búinn að mynda sér skoðun á því hvað gera eigi í landhelgismálinu og á þess vegna að vera reiðubúinn til að afgreiða þáltill. þá, sem hér liggur frammi, án frekari umsvifa, greiða atkv. með henni eða móti. Í því máli geta menn ekki haft nema tvær gagnstæðar skoðanir, annaðhvort þá, sem felst í till., að semja ekki um frekari veiðiheimildir. eða menn eru á öndverðri skoðun. Báðar þessar skoðanir eiga vissulega rétt á sér því að í þeim báðum kemur fram ákveðinn vilji. Það eina. sem ekki á rétt á sér í þessu sambandi, er að hafa enga skoðun, er að hafa engan vilja, er að vilja í hvorugan fótinn stiga. Alþm., sem ekki er reiðubúinn nú til þess að tjá skoðun sína afdráttarlaust og lætur þá vöntun á pólitískum vilja, það skoðanaleysi koma fram í því að fresta afgreiðslu þessa máls, hann dæmir sjálfan sig til þess hlutskiptis sem hlýtur að vera hlutskipti skoðanalausra stjórnmálamanna, að enda sem verkfæri í annarra höndum. Þótt ég sé stjórnarandstæðingur, þá kýs ég ekki einu sinni hörðustu andstæðingum mínum slíkt hlutskipti. En það er ekki á mínu valdi hvert þeirra hlutskipti verður, heldur þeirra sjálfra með því hvaða afgreiðslu þeir ætla að hafa á till. þeirri sem hér hefur verið lögð fram. Eins og staða landhelgismálsins er nú er vilji allt sem þarf. Eiga þm. þann vilja til? Eru þeir reiðubúnir til að skýra þjóð sinni og erlendum viðmælendum frá hver sá vilji er, eða vill Alþingi íslendinga taka þá áhættu að láta senda sig heim í jólafrí eins og viljalaust verkfæri, stefnu- og skoðanalaust í því máli sem nú er verið að tefja um við hörðustu andstæðinga okkar frá upphafi landhelgisbaráttunnar og til þessa dags? Úr því viljum við fá skorið og úr því verður skorið með þeim hætti hvernig meiri hl. Alþingis bregst við þeirri þáltill., sem hér er flutt, og óskum okkar um að hún verði afgreidd tafarlaust. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir íslendingar. - Þýðingarmesta ákvörðun, sem áslensk stjórnvöld hafa tekið nú um margra ára skeið, er vafalaust útfærsla fiskveiðilögsögunnar í 200 mílur. Þessi stefnumörkun íslendinga vakti mikla athygli víða um heim og þó sérstaklega meðal fjölmargra þjóða á Hafréttarráðstefnu Sameinuðu þjóðanna og stóðu strandríki heims með okkur í þessu máli. Þessi ákvörðun íslendinga var ekki tekin til þess að storka öðrum þjóðum, heldur af brýnni nauðsyn vegna þess hversu nærri var gengið helstu fiskstofnum okkar á Íslandsmiðum. Hún var gerð í þeim tilgangi að tryggja framtíð þjóðarinnar, tryggja yfirráð íslensku þjóðarinnar yfir fiskveiðilandhelgi sinni. Hún er gerð í því skyni að nýta auðlindir hafsins fyrir íslensku þjóðina eina. Hitt var okkur öllum ljóst, að það voru miklir erfiðleikar fram undan. Ákveðnar þjóðir risu öndverðar gegn þessum áformum okkar, - þjóðir sem ekki hafa viljað viðurkenna rétt strandríkja til einhlíða útfærslu. Þar voru bretar og vestur-þjóðverjar fremstir í flokki sem kærðu okkur fyrir alþjóðadómstóli þegar við færðum út í 50 mílur. Nú er svo komið að þessar þjóðir og önnur ríki Efnahagsbandalagsins eru búin að lýsa yfir útfærslu fiskveiðilögsögu sinnar frá 1. jan. n.k. í 200 mílur. Engin alþjóðasamþykkt liggur nú sem fyrr að baki slíkum ákvörðunum. Nú eru þær ekki lögleysa. Þannig hafa þessar þjóðir og fleiri fetað í fótspor okkar íslendinga og fært út fiskveiðilögsögu sína eins og við höfum verið að gera. Við höfum verið í fararbroddi meðal þjóða heims í þessum efnum. Við höfum verið með þeim fyrstu að skilja nauðsyn þess að vernda fiskimiðin í kringum okkur, og nú sjáum við að aðrar þjóðir eru farnar að skilja þá baráttu sem við hófum á því að landgrunnslögin voru sett á árinu 1948, en allar okkar aðgerðir í landhelgismálinu hafa verið byggðar á þeim lögum. Sjálfstfl. markaði þá ákveðnu stefnu á miðju ári 1973 að berjast fyrir því að fiskveiðilögsagan verði færð út í 200 mílur. Það má segja að flestir íslendingar hafi tekið þessari ákvörðun flokksins vel. En þó voru til einstaka menn sem litu á hana öðrum augum. Einn af þeim mönnum, sem voru ekki alls kostar ánægðir með þessa stefnumörkun, var þm. sem talaði hér fyrstur í kvöld, 2. þm. Austurl., Lúðvík Jósepsson. Hann sagði í samtali við blað sitt, Þjóðviljann, 1. sept. 1973, orðrétt: „Hitt er allt annað mál, hvort við íslendingar tökum okkur 200 mílna landhelgi einhvern tíma í framtíðinni þegar slíkt er heimilt samkv. breyttum alþjóðalögum eða að aflokinni Hafréttarráðstefnu Sameinuðu þjóðanna.“ Haldið þið að það hafi verið skynsamlegt að bíða eftir að Hafréttarráðstefna Sameinuðu þjóðanna lyki störfum og taka þá ákvörðun um útfærslu í 200 mílur, eins og Lúðvík Jósepsson vildi? Hafréttarráðstefna Sameinuðu þjóðanna hefur ekki lokið störfum sínum enn þá. Eftir hans kokkabókum frá 1973 átti ekki að færa út í 200 mílur. Við værum enn þá með 50 mílur, ef hann hefði fengið að ráða. Var 2. flm. þessarar till., sem nú er hér til umr., eitthvað jákvæðari í afstöðu sinni? Þegar núv. ríkisstj. tók ákvörðun um útfærsluna í 200 mílur sagði hann að nú ætti að færa landhelgina upp á miðjan Grænlandsjökul. Hann tók ekki ákvörðun um 200 mílna fiskveiðilögsögu alvarlegar en svo að hann hafði hana í flimtingum. Þetta var Benedikt Gröndal, hinn skeleggi leiðtogi Alþfl. Hann tók svona á málunum. Þessi till. til þál., sem flutt er af þessum tveimur áðurnefndu þm. ásamt þriðja þm., er um að Alþ. lýsi því yfir að nýir samningar um veiðiheimildir útlendinga í fiskveiðilandhelgi Íslands komi ekki til greina. Og till. er flutt vegna þeirrar vitneskju sem fyrir liggur um veika stöðu helstu fiskstofna við landið. Eru þessir flm. till. núna fyrst að vita um veika stöðu helstu fiskstofna við landið? Á árinu 1972 lágu upplýsingar fyrir um þessa veiku stöðu fiskstofna við landið. Hvað gerðist þá? Það gerðist að haldið var áfram að bæta við fiskiskipastól íslendinga af fullum krafti. Keypt voru skip viðstöðulaust eins og hver vildi. Hvað gerðist frekar eftir að þessi skýrsla lá fyrir 1972? Lúðvík Jósepsson, þáv. sjútvrh., sagði þá að ekki kæmu til greina neinir samningar við erlend ríki. Hvað gerðist rúmum tveimur mánuðum eftir þessa yfirlýsingu hans? Þá var gerður samningur við breta um að leyfa þeim að veiða 260 þús. smálestir af fiski á tveimur árum eða næstum því eins mikið og nú er lagt til að ársaflinn af þorski verði á næsta ári. Allir flm. þessarar till., allir þrír með tölu, greiddu atkv. með því að veita bretum þessar veiðiheimildir. Hvaða skýringu geta þessir menn gefið á framferði sínu og frammistöðu? Hvaða afsakanir hafa þeir fram að færa? Vilja þeir ekki skýra frá því hvað réð gerðum þeirra þá? Með þeim samningum var aðeins verið að ná vopnahléi við breta sem beittu þá herskipaíhlutun á fiskimiðunum við Ísland, sem þá eins og síðar var alvörumál og nauðsynlegt að fórna einhverju fyrir friðinn. En bretar viðurkenndu engin réttindi Íslendingum til handa með þessum samningi. Hvað gerist svo á s.l. vori þegar samningarnir eru gerðir í Osló? Þá viðurkenna bretar 200 mílna fiskveiðilögsögu íslendinga og samið er um stórfellda skerðingu á veiðum breskra togara til 6 mánaða, miðað við sömu mánuði árið á undan, sem nemur um 30 þús. tonnum minni afla. Hvað gerðu þessir menn þá? Þeir mótmæltu þessum samningum. Og þegar þeir voru til umr. og afgreiðslu á Alþ. fyrir nokkru greiddur þeir allir þrír atkv. á móti samningi þar sem breska ríkisstj. viðurkennir einhliða rétt íslendinga til stjórnar á fiskveiðilandhelgi Íslands, samningi til 6 mánaða sem hafði í för með sér 30 þús. tonna minni afla en þeir höfðu náð í óleyfi. Það er eitthvað, sem þessir menn hafa af að státa! Hefði kannske verið skynsamlegra af Alþ. að lýsa yfir áður, að samningar kæmu ekki til greina, og bretar haldið áfram veiðum togara sinna undir herskipavernd og tekið 30 þús. tonnum meira af fullnýttum eða ofnýttum fiskimiðum umhverfis landið? Það hefði verið stefna í lagi. Það er sannanlegt mál að framferði þessara þm. er fyrir neðan allar hellur. Og nú flytja þeir till. um það að íslendingar tali ekki við fulltrúa Efnahagsbandalagsins sem er bandalag 9 þjóða með um 220 millj. íbúa. Mikið yrði staða Íslands sterk á sviði alþjóðamála ef þannig væri á málum haldið ! Hvílík hræsni og derringur er í þessum mönnum? Ríkisstj. Íslands hefur haldið af festu á landhelgismálinu frá því að reglugerðin var gefin út um útfærsluna. Hún hefur ekki látið tilfinningahita hlaupa með sig í gönur. Hún hefur ekki látið óhappamenn segja sér fyrir verkum. Hún hefur ekki legið hundflöt fyrir erlendu valdi. Hún hefur neitað ósanngjörnum kröfum um veiðar innan fiskveiðilandhelgi og hún mun enn fara að á líkan hátt. hún mun ræða við allar þjóðir sem þess óska. Hún mun ekki láta segja við sig ati hún neiti viðræðum við þjóðir um vandamál sem við er að glíma hverju sinni. Það var haldið áfram viðræðum við Breta lengst af eða þangað til þeir sendu herskip inn í íslenska fiskveiðilandhelgi, og það var ekki fyrr en herskipin fóru út að viðræður voru teknar upp að nýju. heim viðræðum lauk með fullum sigri íslendinga, óvefengjanlegum sigri íslendinga, viðurkenningu breta á 200 mílna yfirráðarétti íslendinga sjálfra yfir fiskveiðilögsögu sinni. Það hefur nú verið staðfest með því að breskir togarar hafa yfirgefið Íslandsmið frá 1. þ.m. að telja. Í fyrsta skipti í næstum 6 aldir eru nú engin bresk fiskiskip í íslenskri fiskveiðilögsögu. Einhvern tíma hefðu íslenskir stúdentar fagnað slíkum málalokum. En 1. des. var ekki á þau minnst í útvarpsdagskrá hátíðarhalda þeirra, en í þess stað var hellt úr skálum reiðinnar yfir landslýð og allt tætt niður sem gert hefur verið í þjóðfélaginu. Það eru róttæku öflin sem þarna ráða ferðinni. Þetta er lið sem Benedikt Gröndal og Lúðvík Jósepsson óska að fái yfirtökin í þjóðfélaginu. Það hefur einnig verið staðfest að tollasamningurinn við Efnahagshandalagið hefur komið til framkvæmda. Hvert atriði, sem við sögðum eftir að Oslóarsamningurinn var gerður, hefur verið staðfest. Nú hefur Efnahagsbandalagið óskað viðræðna við íslendinga um fiskverndarmál og hugsanlega um gagnkvæmar fiskveiðiheimildir. Í þessum könnunarviðræðum, sem farið hafa fram, höfum við sagt þessum viðmælendum frá ástandi fiskstofnanna, efnahagsstöðu þjóðarinnar og ekkert dregið undan. Í þessum könnunarviðræðum höfum við látið í ljós áhyggjur út af því á Hvern hátt á að nýta fiskveiðilandhelgina við Grænland þegar útfærsla þar hefur átt sér stað. Við höfum fyrst og fremst áhuga á því að þar verði ekki um ofveiði að ræða eins og verið hefur á undanförnum árum. Ég tel rétt að leita samninga um fiskvernd, hafandi í haga að jafnvel sumar tegundir fiska eru alþjóðlegir flökkufiskar sem þarf að vernda. Í þessu sambandi vil ég sérstaklega nefna Austur-Grænland, en nú er nokkurn veginn ljóst að Efnahagsbandalagið verður samningsaðili um fiskveiðilögsögu Grænlands. Ég fagna því ef þar verður beitt hörðum friðunaraðgerðum og grænlendingar verði þar látnir njóta forgangs t.m allar veiðar, eins og þeir óvefengjanlega eiga allan rétt á. Við höfum verulegra hagsmuna að gæta á þessum slóðum, einkum við Austur-Grænland, vegna samgangs fiskstofna milli fiskveiðilögsögu landanna og hugsanlegrar stóraukinnar sóknar á miðin og að miðlínu. Það er því hagsmunamál okkar íslendinga að þeir aðalfiskstofnar sem veiddir eru við Grænland, séu ekki ofveiddir, og á ég þá fyrst og fremst við þorskveiðar, karfaveiðar, rækjuveiðar og grálúðuveiðar. Við megum ekki gleyma þeirri gengdarlausu rányrkju sem þarna hefur átt sér stað á undanförnum árum, einkum á smákarfa, og nú á s.l. sumri var honum mokað upp í stærri stíl en áður og 14 fljótandi verksmiðjur unnu þessa veiði í gúanó. Við leggjum því ríka áherslu á að Efnahagsbandalagið geti fallist á svipaðar aðgerðir og við erum að gera innan okkar eigin fiskveiðilögsögu. Þá á ég fyrst og fremst við stærð möskva, lágmarksstærðir fisks, friðunarsvæði til verndar ungfiski og siðast en ekki síst aflakvóta á einstakar fisktegundir. Þetta er okkar sameiginlega áhugamál: friðunaraðgerðir til fiskverndar á þessa hafsvæði öllu. Þá kem ég að því sem lýtur að hugsanlegum gagnkvæmum fiskveiðiréttindum. Þar liggur ekkert fyrir, bókstaflega ekki neitt, svo það er engin ástæða til að vera með nokkra hræðslu eða getgátur um hvað muni gerast. Efnahagsbandalagið hefur ekki mótað til fulls eigin fiskveiðistefnu. Þar hefur hver höndin verið uppi á móti annarri. Fyrst og fremst verða þessar þjóðir að ná samningum sín á milli um samræmda stefnu innan væntanlegrar fiskveiðilögsögu Efnahagsbandalagsríkjanna. Í öðru lagi verða þær að ná samningum við nágranna sína. þá á ég vitaskuld fyrst og fremst við norðmenn sem jafnhliða færa nú út í 200 mílur, sem við íslendingar fögnum. Við þurfum einnig að fá að vita hver verður stefna Efnahagsbandalagsins gagnvart Austur-Evrópuþjóðunum. Þegar þetta liggur fyrir og ef Efnahagsbandalagið gerir tilboð til okkar íslendinga um fiskveiðiréttindi innan fiskveiðilögsögu sinnar, þú verðum við að skoða það boð og vega og meta hvað þjónar best íslenskum þjóðarhagsmunum í nútíð og framtíð. Við höfum einir réttinn til þess að stjórna fiskveiðum innan 200 mílna fiskveiðilögsögu okkar. Þann rétt munum við ekki afsala okkur, hvorki til Efnahagsbandalagsins né annarra ríkja. Þannig munum við standa að málum. Við látum ekki úrtölumenn eins og þá, sem flytja þessa þáltill., marka stefnu fyrir okkur. Þeir eru búnir að fara svo margar veitur á undanförnum mánuðum og hafa farið svo villir vegar í því hvað málefnum Íslands er fyrir bestu, að við getum ekki tekið tillit til þeirra í þessum efnum. Ef þeir ætlast til þess að tillit verði tekið til þeirra, þá verða þeir að breyta til og taka upp ábyrga stefnu í stað hentistefnu. Það er ekki stórmannlegt að leika á tilfinningastrengi almennings í vandasamasta stórmáli þjóðarinnar í þeim tilgangi að spilla fyrir sambúð við önnur ríki. Við verðum að gera okkar besta til að halda friðsamlegu og eðlilegu samstarfi við önnur ríki. Núv. ríkisstj. er ákveðin í að eiga viðræður á þessum grundvelli við Efnahagsbandalagið. En hún hefur ekki tekið ákvörðun um að það verði samið við Efnahagsbandalagið, hvorki um eitt né annað. Það verður ekki gert nema leggja málin fyrir fram fyrir Alþ. Þess vegna er þessi þáltill. með öllu óþörf og virðist aðeins flutt í þeim eina tilgangi að kynda eld að glóðum sundrungar í þjóðfélaginu. Ég skal lofa því, að erlendum verksmiðjutogurum verði aldrei leyft að hafa hér áhafnaskipti, eins og gert var í tíð fyrrv. sjútvrh. til þess að trufla þá sem minnst við eyðileggingu fiskimiðanna umhverfis landið. Það væri fróðlegt að fá skýringu á því frá fulltrúum Alþfl. hvað valdi þeirri kúvendingu þess flokks í samskiptum við erlendar þjóðir að flytja sérstaka þáltill. með kommúnistum um að Alþ. lýsi yfir að ekki verði talað við aðrar þjóðir. Það er sérstök ástæða að geta þess að þær þjóðir, sem leita hvað ákafast eftir veiðiheimildum hér, eru undir stjórn krata, eins og bretar og vestur-þjóðverjar. Vill Alþfl. að samskipti ríkisstj. Íslands við ríkisstj. þessara landa verði að engu? Það er eftirtektarvert að forustumenn Alþfl. sleppa engu tækifæri til að hitta þessa flokksbræður sína og sitja með þeim ráðstefnur og þing. Hafa þeir á þessum ráðstefnum talað máli Íslands, og hvaða áhrif hefur sá málflutningur haft á menn eins og Callaghan og Helmut Smidt kanslara Vestur-Þýskalands? Eða hefur hann engin áhrif haft, og ætla íslensku krataforingjarnir að halda samt áfram samskiptum við þá í nafni bræðralags lýðræðisjafnaðarmanna. Að lokum þetta: Frumskilyrði þess að geta haft fulla stjórnun á fiskveiðum við Ísland var að fá viðurkenningu annarra þjóða á 200 mílna fiskveiðilögsögunni. Það hefur nú tekist og hefur hlutdeild íslendinga sjálfra í öllum botnfiskafla á Íslandsmiðum aukist verulega. Fram til ársins 1969 tóku útlendingar um og yfir 50% af öllum botnfiskafla á Íslandsmiðum, á árinu 1972 nam hlutdeild okkar aðeins 55%, en á s.l. ári náði hún 68.7%. Á þessu ári hefur orðið enn þá betri árangur, því nú er nokkurn veginn séð að hlutdeild okkar í heildarbotnfisksaflanum mun verða um 74% og í þorskveiðunum einum mun hlutdeild okkar nema 80.2%. Á næsta ári mun verða veruleg þróun í þessa sömu átt. Þannig hefur verið haldið á landhelgismálinu af festu og skynsemi. - Ég þakka áheyrnina og óska öllum landsmönnum gleðilegrar jólahátíðar. Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. - Þessir dimmu desemberdagar eru í rauninni sigurdagar fyrir íslendinga. Um leið og mánuðurinn rann upp héldu breskir togarar allir með tölu á brott úr 200 mílna fiskveiðilögsögu Íslands. Með því var staðfest endanlega og ótvírætt að íslenska þjóðin ræður ein yfir fiskimiðunum umhverfis landið og hefur tök á að hagnýta þau í sína þágu í bráð og lengd eins vel og ábatasamlega og henni gefst forsjálni og þekking til. Samtímis er orðið lýðum ljóst að stefnan, sem íslendingar mörkuðu fyrir þrem áratugum, að strandríki skuli ráða fiskimiðum á breiðu belti fyrir landi, stjórna þar veiðum og kveða á um nýtingu og vernd hvers konar lífvera, er að hljóta viðurkenningu á heimsmælikvarða. Á fyrsta fjórðungi komandi árs munu öll önnur ríki, sem land eiga að nyrsta hluta Atlantshafs og hafa auðug fiskimið fyrir ströndum, fara að dæmi okkar íslendinga og færa fiskveiðilögsögu sína út í 200 mílur, sem sé Noregur, Kanada, Bandaríkin og þau 9 ríki sem mynda Efnahagsbandalag Evrópu. Einmitt í þessari viku er svo smiðshöggið rekið á sigur þeirrar stefnu að ákveða fiskveiðilögsöguna 200 mílur. Þau tvö fiskveiðistórveldi, sem lengst og harðast hafa streist á móti 200 mílna reglunni vegna þess að þau taka mikinn meiri hluta af afla sínum á fjarlægum miðum, sem koma undir lögsögu annarra ríkja við útfærsluna, játuðu algjöran ósigur sinn og gáfust gjörsamlega upp. Þetta eru Japan og Sovétríkin sem hafa séð þann kost vænstan að venda sínu kvæði í kross og ganga í 200 mílna hópinn, taka sér sömu fiskveiðilögsögu og þau höfðu áður reynt að varna af fremsta megni að önnur strandríki hlytu. Ástæða er fyrir íslendinga að samfagna hver öðrum hversu gæfusamlega hefur til tekist þegar miðað er við þá andstöðu eða tómlæti sem við hefur verið að etja á alþjóðavettvangi gagnvart okkar málstað. Tómlætið lét smátt og smátt undan þrautseigju og leikni talsmanna okkar á alþjóðavettvangi þar sem fengist hefur verið við fiskveiða- og hafréttarmál. Andstaðan í grimmustu mynd, beiting flotavalds til að halda uppi ólöglegum veiðum erlendra skipa innan íslenskrar lögsögu, stóð allt fram á s.l. sumar. Umskiptin hvað okkur snertir hafa því orðið alger á einu missiri. Fyrir 6 mánuðum vofði sú hætta yfir hvern dag, að varðskip okkar yrðu sigld í kaf í ójafnri viðureign við breskar freigátur. Nú bregður svo við að breskir togarar eru farnir af Íslandsmiðum eftir fimm alda samfellda sókn breskra skipa á þær fiskislóðir, og á þessari öld varð sóknin svo áköf að lífsbjörg okkar í sjónum var stórkostleg hætta búin. Enn búum við að eftirköstum ofveiði og rányrkju, og því er mikill vandi á höndum að nýta unninn sigur svo að til varanlegra heilla horfi. Svo nærri er gengið stofnum helstu nytjafiska að setja verður bæði óbeinar og beinar hömlur á sókn okkar eigin sjómanna, og þurfa því sannarlega að vera ríkar ástæður fyrir hendi til að léð sé máls á því að hleypa fiskiskipum frá öðrum löndum á miðin sem við ráðum nú óumdeilanlega einir. Þjóðin getur fagnað sigri í landhelgismálinu af óblandinni ánægju vegna þess að um meginstefnu og afdrifaríkustu ákvarðanir útfærsluáfanga höfum við borið gæfu til að standa saman. Hins vegar hefur menn greint á um ýmis framkvæmdaatriði, bæði friðunaraðgerðir gagnvart okkar eigin fiskiskipum og þó sér í lagi um veiðiheimildir til handa erlendum skipum í fiskveiðilögsögunni, og svo er enn. En það er eindregin skoðun mín að á þessum tímamótum sé rangt og varhugavert að einblína svo á úrlausnarefni, sem að ber á líðandi stund, að menn láti hjá líða að taka eftir sjálfum tímamótunum, sjáist yfir, að gerbreyting er orðin, láti undir höfuð leggjast að meta þá möguleika, sem nú blasa við, og móta stefnu til að hagnýta þá rækilega til langframa. Skoðun mín er sú, að ástand þorskstofnsins á Íslandsmiðum sé slíkt að ekki sé gerlegt að semja við Efnahagsbandalagið um frekari veiðiheimildir bretum til handa. Jafnsannfærður er ég um hitt, að rétt var að taka boði framkvæmdastjórnar bandalagsins um viðræður um fiskveiðimál. Þótt ofveiddur þorskstofn á Íslandsmiðum girði fyrir að við séum færir um að leysa vanda fiskveiðibæja Bretlands fyrir Efnahagsbandalagið, jafnvel þótt við værum allir af vilja gerðir, eiga fulltrúar Íslands ýmislegt annað vantalað við fulltrúa frá Brüssel, einmitt núna, þegar þessi volduga efnahags- og viðskiptasamsteypa allra stærstu þjóða Vestur-Evrópu og nokkurra af þeim smærri hyggst fara að dæmi okkar og taka sér 200 mílna fiskveiðilögsögu. Beinharðir hagsmunir okkar krefjast þess að ekkert tækifæri sé látið ónotað til að fylgjast með því sem fram fer í Efnahagsbandalaginu, einmitt nú þegar stefnumótun þess í fiskveiðimálum er í deiglunni. Ljóst er að hér eftir ráða fimm aðilar yfir svo að segja öllum fiskimiðunum við Norður-Atlantshaf, þeim auðugustu í heimi. Miðin skiptast milli Íslands, Noregs, Kanada, Bandaríkjanna og Efnahagsbandalagsins. Af þessum fiskveiðiveldum Norður-Atlantshafs hefur Ísland þá sérstöðu að fiskveiðarnar eru meginatvinnuvegur þjóðarinnar og afkoma þeirra ræður úrslítum um hag hennar. Ekki þarf því mikla umhugsun til að sjá að við þessar nýju aðstæður hljóta íslendingar að kosta kapps að afla sér vitneskju um fyrirætlanir og athafnir hinna fiskveiðiveldanna fjögurra. Eitt dæmi nægir til að sýna fram á þetta. Segjum svo að eitthvert hinna fiskveiðiveldanna taki þá ákvörðun að láta fiskverndarsjónarmið lönd og leið, en reyni að gera sér fiskimiðin að féþúfu á meðan stofnarnir endast. Slík rányrkja mundi a.m.k. fyrst í stað valda auknu framboði og verðlækkun á sjávarafurðum á öllum fiskmörkuðum okkar og kæmi verðfallið miklu harðar niður á íslendingum en nokkurri þjóð annarri. Íslensk stjórnvöld, sem létu slíkt koma sér að óvörum, hefðu vissulega brugðist skyldu sinni. Við þetta bætist svo að Efnahagsbandalagsríkin hafa tekið þá stefnu að skáka til hliðar þeim aðila sem annast hefur margháttað samstarf fiskveiðiríkja austan við okkur, Norðaustur-Atlantshafsfiskveiðinefndinni. Þetta gera þau í því skyni að sniðganga Austur-Evrópuríkin sem eru fullgildir aðilar að n., en Efnahagsbandalagsríkin ætla nú að bægja af miðunum sem falla undir 200 mílna lögsögu þeirra sjálfra. Norðaustur-Atlantshafsnefndin hefur haft ráðgefandi vald um fjölmörg þýðingarmestu atriði fiskveiða, veiðiaðferðir, veiðarfæri, veiðisvæði og annað, auk þess sem upplýsingaskipti af hálfu embættismanna og fiskifræðinga aðildarríkjanna hafa farið þar fram. Full þörf er fyrir íslendinga að afla sér sem nánastrar vitneskju um, hvað Efnahagsbandalagið ætlar að ganga langt í að gera n. óvirka, og móta síðan íslenska afstöðu til þess hvert hlutverk sé eðlilegt að n. hafi, eins og nú er komið málum, og hvort vinna beri að því að koma á nýrri stofnun til að taka við því milliríkjahlutverki sem ekki yrði lengur á vegum nefndarinnar. Sama getur einnig orðið uppi á teningnum hvað varðar Norðvestur-Atlantshafsnefndina, nema þar eru það Kanada og Bandaríkin sem vilja losna við veiðiskip Austur-Evrópuríkja og reyndar fleiri landa af sínum miðum og kynnu því að vilja leika þá nefnd svipað og Efnahagsbandalagið fer með Austur-Atlantshafsnefndina. Útfærslu Efnahagsbandalagsríkjanna í 200 mílur ber brátt að vegna þess að hún er afleiðing þróunar sem bandalagsríkjunum hefur verið þvert um geð flestum, og þess vegna hafa hvorki einstök bandalagsríki né bandalagið í heild mótað sér stefnu í ýmsum þýðingarmiklum atriðum sem til álita koma við slíka ráðstöfun. Þarf ekki að minna á annað en deiluna sem uppi er um það, hver stór einkalögsaga hvers ríkis skuli vera gagnvart öðrum bandalagsríkjum. Stjórnir Bretlands og Írlands halda því fast fram að fá 50 mílna einkalögsögu fyrir sína fiskimenn, og getur svo farið að þetta mál verði óútkljáð um áramót, þannig að bandalagsríkin færi út fiskveiðilögsöguna sitt í hverju lagi og með mismunandi móti. Auðsýnir hagsmunir Íslands eru þeir, að breskir fiskimenn fái sem stærsta einkalögsögu, því þá dregur eitthvað úr ásókn bresku útgerðarinnar í veiðiheimildir hér við land. Væri því mjög misráðið að veita Efnahagsbandalaginu nokkurn ádrátt um aðgang bretum til handa að íslensku fiskveiðilögsögunni meðan þetta mál er óútkljáð, jafnvel þótt aðrar aðstæður gerðu það ekki eins óráðlegt og ég hef áður lýst. Þegjandi kemur þorskur í ála, segir máltækið. Göngur þorsksins sem annarra nytjafiska stjórnast ekki af markalínum á landakortum dregnum eftir fjarlægð frá ströndum, heldur af sjávarhita, straumum hafsins, efnasamsetningu sjávar og þeim átuskilyrðum sem ákvarðast af þessum eiginleikum hinnar votu heimsálfu. Reik þorsksins milli miða er hvergi jafnmikið né jafnrækilega kannað hér við land og milli miðanna við suðvestanvert landið annars vegar og Grænland hins vegar. Þar á ofan eru karfamið beggja vegna miðlínunnar sem skilja mun að fiskveiðilögsögu Íslands og Grænlands. Efnahagsbandalagið kveðst ætla að telja sér fiskveiðilögsögu Grænlands, þótt svo virðist sem enn sé ófrágengið að ýmsu leyti hvernig með skuli farið, eins og um svo margt annað í útfærsluaðgerðum og væntanlegri fiskveiðistefnu bandalagsins. Það fer ekki á milli mála að helsti snertipunktur fiskveiðihagsmuna Íslands og Efnahagsbandalagsins er í Grænlandshafi og er mun þýðingarmeiri fyrir íslendinga en aðgangur að síldarmiðunum í Norðursjó og við Skotland. En í þessu efni er margs að gæta, þó ekki þess sem helst hefur verið á orði haft, sem sé að það væri ósæmilegt að ræða við Efnahagsbandalagið um fiskveiðimál þar sem lögsögur Íslands og Grænlands mætast, af því að grænlendingar eigi skilið sjálfstæði eða heimastjórn a. m. k. Á slíkar mótbárur er ekki hlustandi, hreinlega vegna þess að hvorki þorskur né karfi og þaðan af síður loðna akta hið minnsta stjórnréttarstöðu Grænlands, heldur synda um Grænlandshafið eins og þeim hentar. Eða dettur nokkrum í hug að hafa það á móti hugsanlegum síldveiðum íslenskra skipa í væntanlegri stækkaðri fiskveiðilögsögu Skotlands að þeir hafi samúð með skosku sjálfstæðishreyfingunni? Stjórnréttarstaða Grænlands er staðreynd, hvort sem mönnum finnst hún réttlát eða ekki, og staðreyndir er hollast að viðurkenna. Við það bætist að enginn aðili er finnanlegur sem vill og getur tekið að sér að gæta 200 mílna lögsögu við Grænland annar en Efnahagsbandalagið, nema þá ef vera skyldu Bandaríkin. Vilja kannske þeir íslendingar, sem mest tala nú um þörf grænlendinga á að nytja sín fiskimið sjálfir, frekar fá bandaríska flotadeild hér vestan við okkur en evrópska? Fyrsta verk þeirra varðskipa, sem send verða í stækkuðu lögsöguna við Grænland, líklega dönsk skip, sem sjóður Efnahagsbandalagsins kostar, verður að stökkva sovésku verksmiðjuskipunum af uppvaxtarslóðum karfans rétt utan við íslensku línuna, þar sem þau hafa mokað upp ungkarfanum, eins og íslenskir fiskifræðingar lýstu í sumar eftir rannsóknarferð á miðin. Slíkar friðunaraðgerðir hafa mikla þýðingu fyrir karfaafla íslenskra skipa síðar meir, hvort sem okkur líkar betur eða verr staða Grænlands í danska ríkinu. Sama máli gegnir um hvert einasta atriði fiskveiðistefnunnar sem framfylgt verður á miðum fyrir Austur-Grænlandi. Jafnvel þótt íslenskir sjómenn sæktust ekki eftir einum einasta ugga vestan við miðlínu við Grænland í bráð og lengd ber íslenskum stjórnvöldum á öllum tímum skylda til að láta sig varða fiskveiðistefnuna á miðum sem skiptast milli lögsögu Íslands og annars lands sem svo vill til að heitir Grænland og býr við danska stjórn. En mergurinn málsins er sá hvað Grænlandsmið varðar, að þótt afli íslenskra skipa vestan miðlinu verði ekki nema 10–11 þús. tonn á þessu ári er alls engum vafa undirorpið að þau ár og jafnvel þær áraraðir eiga eftir að koma síðar, eins og verið hefur áður, að þorskurinn leggst fjær Íslandi og nær Grænlandi í svo stórum stíl að það getur ráðið úrslitum um fiskafla okkar hvort íslensk skip hafa aðgang að Grænlandsmiðum eða ekki. Því er ekkert vit í öðru en gera ráð fyrir þeim möguleika að íslenskir hagsmunir geti krafist samningsgerðar við Efnahagsbandalagið um gagnkvæm fiskveiðiréttindi síðar meir. Það væri sama skammsýnin að loka augum fyrir þeim möguleika og það væri að rjúka til að veita nú breskum togurum veiðiheimild sem yrði fyrst og fremst til þess að framkvæmdastjórn Efnahagsbandalagsins veittist auðveldara að þrengja einkalögsögu breskra fiskimanna á heimamiðum þeirra, svo aðeins sé lítið á pólitísku afleiðingarnar. Okkur liggur nefnilega ekki skapaðan hlut á. Undir það get ég tekið hjá hæstv. utanrrh. Mál hafa þróast svo að hér eftir getum við valið og hafnað í öllu sem fiskveiðilögsögu snertir án þess að taka mið af nokkru öðru en eigin hagsmunum á hverjum tíma. Sigur okkar er endanlegur. En þeim mun heilladrýgri verður hann sem við gefum okkur betra tóm til að marka stefnu í samræmi við nýjar aðstæður, nýja og bætta möguleika á hagsæld í landi og engan nábúakryt framar á sjónum. - Þakkir þeim sem hlýddu.



Góðir áheyrendur. - Það hefur gerst næstum mánaðarlega og stundum vikulega síðan núv. ríkisstj. kom til valda, að stjórnarandstæðingar hafa risið upp með miklu írafári og borið á hana að nú væri hún að svíkja í landhelgismálinu. Þessi svikabrigsl hafa nú gengið aftur einu sinni enn í sambandi við viðræðurnar við Efnahagsbandalagið, og mun ég víkja nánar að þeim siðar í ræðu minni. Áður mun ég víkja að því hvernig fyrri svikabrigsl stjórnarandstöðunnar hafa samrýmst veruleikanum. Ef einhver fótur hefði verið fyrir þeim ætti engin útfærsla fiskveiðilögsögunnar að hafa átt sér stað í tíð núv. ríkisstj. og krökkt af útlendum veiðiskipum á fiskimiðunum við landið. En er þetta myndin sem blasir við í dag? Sannarlega ekki. Staðreyndirnar, sem blasa við í dag, eru í fyrsta lagi þær, að ríkisstj. varð fyrst allra ríkisstjórna við norðanvert Atlantshaf til að færa fiskveiðilögsöguna út í 200 mílur. Margar aðrar ríkisstjórnir í þessum hluta heims börðust þá gegn 200 mílum, t. d. allar ríkisstjórnir í löndum Efnahagsbandalagsins og ríkisstjórn Sovétríkjanna. Nú hafa þær hins vegar talið skynsamlegast að fylgja í fótspor íslendinga. Eru það svik af hálfu núv. ríkisstj. að hafa þannig haft forustu um stórfelldustu stækkun fiskveiðilögsögunnar á Norður-Atlantshafi? Aðrar staðreyndir blasa einnig við síst veigaminni. Með Oslóarsamningnum á síðasta ári voru íslendingum tryggð full og endanleg yfirráð yfir 200 mílna fiskveiðilögsögu frá 1. des. s. l. Eru það svik að hafa þannig tryggt þjóðinni full yfirráð yfir 200 mílna fiskveiðilögsögu? Hvað skyldu þeir vera margir sem eru sammála öfgafullum talsmönnum stjórnarandstöðunnar um að þetta séu svik? Framsóknarmenn geta sannarlega verið stoltir af þátttöku ráðh. sinna í þessum síðasta þætti landhelgisbaráttunnar. Það hvíldi á herðum Einars Ágústssonar utanrrh. að hafa forustu fyrir íslendingum í hinum mörgu viðræðum við fulltrúa erlendra ríkja sem fóru fram um þessi mál. Hinn prúðmannlegi, glöggi og sannfærandi málflutningur Einars Ágústssonar hlaut ekki aðeins aðdáun íslensku sendinefndarmannanna, heldur engu síður útlendinganna sem tóku þátt í viðræðunum. Það var sannarlega ánægjulegt að taka þátt í viðræðum undir slíkri forustu. En þótt verkefni Einars Ágústssonar væri vandasamt, þá var hlutverk Ólafs Jóhannessonar þó enn erfiðara. Það hvíldi á herðum hans sem dómsmrh. að stjórna landhelgisgæslunni í viðureigninni við hið breska ofurefli og að vera viðbúinn jafnt á nóttu sem degi að taka hinar örlagaríkustu ákvarðanir. Ég held að nú, þegar þessir atburðir eru að baki, sjáum við betur hversu vandasamt þetta starf var og dómarnir verði þeir, að hér hafi farsællega verið haldið á málum. Landhelgisgæslan stuðlaði mjög að sigrinum í landhelgisdeilunni sem vannst endanlega með Oslóarsamningnum. Dómsmrh. átti vissulega góðan þátt í þessum árangri hennar. Þetta er hins vegar ekki í fyrsta sinn sem Framsfl. hefur átt öðrum flokkum stærri hlut í sigrunum í landhelgisbaráttunni. Hann er líka sá flokkurinn sem hefur komið þar mest við sögu, því að hann einn hefur átt sæti í öllum þeim fjórum ríkisstj. sem hafa fært út fiskveiðilögsöguna. Fyrsta stóra sporið í landhelgisbaráttunni var stigið fyrir 30 árum, haustið 1946, þegar Hermann Jónasson og Skúli Guðmundsson lögðu fram á Alþ. till. til þál. um uppsögn breska samningsins frá 1901, en meðan hann var í gildi gat engin útfærsla á fiskveiðilögsögunni átt sér stað. Samkomulag náðist ekki þá um uppsögnina, en henni óx fylgi og þrem árum seinna var samningnum sagt upp. Eftir það var hægt að fara að hefjast handa um útfærslu fiskveiðilögsögunnar. Ráðist var í fyrstu útfærsluna 1952 þegar samstjórn Framsfl. og Sjálfstfl. fór með völd undir forustu Steingríms Steinþórssonar. Þá var sú mikla breyting gerð að grunnlína var miðuð við ystu nes og tanga, en áður hafði hún fylgt strandlengjunni. Jafnframt var fiskveiðilögsagan færð í 4 mílur úr 3. Það var geysilegur ávinningur að friða þannig firði og flóa fyrir veiðum útlendinga, enda urðu bretar svo reiðir að þeir lögðu löndunarbann á íslensk fiskiskip. Það varð íslendingum verulegt efnahagslegt áfall, en þeir létu þó ekki undan síga. Svo fór líka að bretar gáfust upp eftir nokkur missiri. Í næstu útfærslu var svo ráðist af ríkisstjórn Hermanns Jónassonar 1958, þegar fiskveiðilögsagan var færð út í 12 mílur. Sú stjórn var studd af Framsfl., Alþb. og Alþfl. Þetta var mikið átak og djarft á þeim tíma, því að þróun hafréttarmála var enn skammt á veg komin. Bretar hófu í tilefni af þessari útfærslu fyrsta þorskastríðið. En svo fór að lokum að flest ríki fylgdu í slóð Íslands og færðu fiskveiðilögsöguna út í 12 mílur. Þannig gerðust íslendingar forustuþjóð á vettvangi hafréttarmála. Eftir útfærsluna 1958 komu 12 mögur ár er ekkert var aðhafst varðandi stækkun fiskveiðilögsögunnar, enda höfðu íslendingar bundið hendur sínar með landhelgissamningnum 1961. Ekkert markvert gerðist því í þessum málum fyrr en haustið 1970 þegar Framsfl. og Alþb. hófu viðræður um sameiginlega stefnu í landhelgismálinu í kosningunum 1971. Síðar hóf Framsfl. einnig viðræður við Samtök frjálslyndra og vinstri manna. Fyrir milligöngu Framsfl. náðist samkomulag um það milli þessara þriggja flokka að þeir mundu færa fiskveiðilögsöguna út í 50 mílur ef þeir sigruðu í kosningunum 1971. Þeir sigruðu í kosningunum og mynduðu ríkisstj. undir forustu Ólafs Jóhannessonar sem strax hóf að undirbúa útfærsluna. Á þingi 1972 náðist fyrir milligöngu Framsfl. samkomulag milli allra flokka í utanrmn. Alþ. um útfærslu fiskveiðilögsögunnar í 50 mílur sem tæki gildi 1. sept. 1972. Hér var í reynd stigið stærsta skrefið í landhelgisbaráttunni þar sem allir helstu nytjafiskar við Ísland eru aðallega innan 50 mílna markanna. Enn hófu bretar þorskastríð og beittu nú enn meiri hörku en 1958. Þessi deila leystist með samningi sem Ólafur Jóhannesson gerði við breska forsrh. haustið 1973. Þessi deila íslendinga og breta vakti mikla athygli á alþjóðavettvangi og átti ríkan þátt í því að hraða þróun hafréttarmála. Í fjórðu og síðustu útfærsluna var svo ráðist af núv. ríkisstj. þegar fiskveiðilögsagan var færð út í 200 mílur haustið 1975, og er áður rakið hvaða árangur það hefur borið. Eins og hér hefur verið rakið hefur forustan í landhelgismálunum mjög hvílt á forustumönnum Framsfl. þar sem hann einn hefur líka átt sæti í öllum þeim ríkisstjórnum sem við útfærslu hafa fengist. Oft hefur það orðið hlutverk Framsfl.í þessum ríkisstjórnum að gæta þess að ekki væri rasað um ráð fram. Þannig má minnast þess að vorið 1958 beið Hermann Jónasson með lausnarbeiðni þáv. vinstristjórnar í heilan sólarhring meðan verið var að þvinga Alþb. til að falla frá ógætilegum vinnubrögðum. Á svipaðan hátt varð Ólafur Jóhannesson að beita hörðu til þess að fá Alþb. til að fallast á landhelgissamninginn 1973. Því er ekki heldur að leyna, að stundum virðist Sjálfstfl. hafa verið fúsari til samninga en samrýmst hefur sjónarmiðum Framsfl. Það hefur þannig orðið hlutverk Framsfl. að vinna að því að farinn yrði farsæll meðalvegur. Það er því ekki hallað á neinn þótt sagt sé að hann eigi drýgstan þátt í þeim sigrum sem unnist hafa í landhelgisbaráttunni. Ég vík þá að þeim viðræðum sem íslendingar hafa átt undanfarið við Efnahagsbandalagið og verið hafa könnunarviðræður um það hvort stefna eigi að samningi milli þessara aðila um fiskvernd og hvort möguleiki sé fyrir hendi til gagnkvæmra fiskveiðiréttinda. Niðurstaða könnunarviðræðnanna varð sú, að rétt væri að stefna að samningi til langs tíma um fiskvernd og stjórn á fiskstofnum. Hér er lögð til grundvallar 52. gr. í 2. kafla frv. þess að hafréttarlögum sem Hafréttaráðstefnan hefur fjallað um undanfarið og verður sennilega samþ. á næstu ráðstefnu. Enginn ágreiningur hefur verið um þessa gr., en í henni segir að þegar fiskstofnar haldi sig á mörkum fiskveiðilögsögu tveggja ríkja eða fleiri skuli þau semja beint um verndun þeirra eða fjalla um það í svæðasamtökum. Eins og ástatt er, þegar Norðaustur-Atlantshafsfiskveiðinefndin virðist vera að lognast út af, er tvímælalaust betra fyrir íslendinga að leysa slík mál með tvíhliða samningum við viðkomandi ríki en sækja þau á vettvangi svæðastofnana þar sem mörg ríki eiga sæti sem eru þessum málum raunverulega óviðkomandi. Á mörkum fiskveiðilögsögu Íslands og Grænlands halda sig ýmsir fiskstofnar, m. a. grálúðan og loðnan, og virðist a. m. k. athugandi að samið sé um það á milli okkar og Efnahagsbandalagsins að þessir fiskstofnar verði ekki ofveiddir öðru hvorum megin við mörkin. Þá hafa íslendingar mikilla hagsmuna að gæta í sambandi við það að þorskstofninn og karfastofninn við Grænland séu ekki ofveiddir, því að þessir stofnar ganga oft á Íslandsmið og er ofveiði þeirra augljóst tjón fyrir íslendinga ekki síður en grænlendinga. Þessir fiskstofnar eru ofveiddir nú. Það er sameiginlegt hagsmunamál íslendinga og grænlendinga að þeirri ofveiði verði hætt. Samkvæmt væntanlegum hafréttarlögum eiga íslendingar ótvírætt rétt til að fara þess á leit að Efnahagsbandalagið sjái um, meðan það annast þessi mál fyrir Grænland, að þessir fiskstofnar verði ekki ofveiddir. Þetta eru höfuðrökin fyrir því að ríkisstj. hefur talið rétt að hefja formlegar viðræður við Efnahagsbandalagið um fiskverndarsamning til langs tíma. Hitt er hins vegar satt best að segja, að það er enn hvergi nærri fullmótað af hálfu okkar eða Efnahagsbandalagsins hvernig slíkum samningi verði háttað, og hlýtur það fyrst og fremst að verða verkefni fiskifræðinga að fjalla um það. Mér segir svo hugur um að slík samningagerð muni taka verulegan tíma. Það, sem hér hefur verið rakið, fjallar um fiskverndunina. Næst er að víkja að þeim þætti viðræðnanna sem fjallar um gagnkvæm fiskveiðiréttindi. Nú er þannig ástatt að Efnahagsbandalagsríki hafa fiskveiðisamninga við Ísland sem veita þeim rétt til að veiða rúmlega 66 þús. tonn á tímabilinu 1. des. 1976 til 1. des. 1977. Það er ekki nema eðlilegt að íslendingar vilji fá að vita hvort Efnahagsbandalagið hefur eitthvað að bjóða til að mæta þessu. Enn hefur ekki komið neitt tilboð frá Efnahagsbandalaginu sem gæti mætt framangreindu aflamagni, og þá því síður að það geti gert kröfur um viðbótarundanþágur fyrir breta. Það eru því engar horfur á að gerðir verði samningar við Efnahagsbandalagið um gagnkvæm fiskveiðiréttindi í náinni framtíð. Þetta virðast líka samningamenn gera sér ljóst, og því virðast þeir hafa farið að fitla við þá hugmynd að gerður verði bráðabirgðasamningur sem heimili ákveðinni tölu breskra togara að veiða hér næstu mánuðina án þess að nokkuð sérstakt komi á móti frá Efnahagsbandalaginu. Frá sjónarmiði ráðamanna Efnahagsbandalagsins virðist þetta eiga að vera eins konar framlenging á umþóttunartíma breta. Þessar hugmyndir Efnahagsbandalagsins hafa ekki komið fram í hinum formlegu viðræðum, en af ýmsum ummælum Finns Olavs Gundelachs og erlendum blaðaummælum virðist mega ráða að þeirra gæti verið að vænta. Jafnframt hefur Gundelach látið í ljós bjartsýni um framgang þeirra. Ég veit þó ekki til þess að neinn íslenskur ráðamaður hafi léð máls á þeim eða að þær hafa verið fluttar við þá. Öll bjartsýni Gundelachs er því byggð á sandi. Í tilefni af þessu finnst mér rétt að skýra frá því, að það hefur verið rætt í þingflokki Framsfl. hvernig bregðast skuli við ef slíkar till. um bráðabirgðasamning koma fram. Hefur slík málaleitun, ef til kæmi, engar undirtektir fengið þar. Bretar hafa þegar fengið þriggja ára umþóttunartíma og hafa því fengið rúman tíma til að breyta til. Aðalatriðið er þó það, að ástand þorskstofnsins leyfir ekki frekari undanþágur. Það má vel skilja að bretum fellur þetta ekki vei. En íslendingar gera þetta einfaldlega af illri nauðsyn, og það hljóta bretar að skilja við nánari athugun. Það, sem nú hefur verið rakið, sýnir ljóslega að öll svikabrigsl stjórnarandstöðunnar í sambandi við viðræðurnar við Efnahagsbandalagið eru byggð á sandi, eins og öll fyrri svikabrigsl þeirra í sambandi við núv. ríkisstj. og landhelgismálið. Ég skal fúslega viðurkenna að núv. ríkisstj. hefur ekki tekist eins vel á ýmsum sviðum og æskilegast hefði verið og er að því leyti ekkert frábrugðin öðrum ríkisstjórnum. En þetta gildir ekki um landhelgismálið. Ég er sannfærður um að sá verður dómur seinni tíma, að núv. ríkisstj. hafi tekist eins vel í landhelgismálinu og frekast var kostur, enda skilur hún þar eftir þau verk sem alltaf munu lífa og bera henni gott vitni. Mér finnst till. sú, sem hér liggur fyrir, það veigamikil að rétt sé að hún fái athugun í n. Ég geri það því að till. minni, ef ekki kemur till. um það frá flutningsmönnum, að henni verði vísað til utanrmn. og verði umr. frestað. En sem formaður n. lofa ég að sjá um að hún fái þar skjóta afgreiðslu svo að hægt verði að fullnægja þeim óskum flutningsmanna að afgreiða hana fyrir þingfrestun.



Herra forseti. Góðir hlustendur. - Það mátti heyra á orðum hæstv. sjútvrh. að hann hafði ekki lagt vinnu í að lesa þá till. sem hér er til umr., og vil ég því þrátt fyrir orð 1. flm. till. lesa till. yfir, en hún er þannig: „Vegna þeirrar vitneskju, sem fyrir liggur um veika stöðu helstu fiskstofna við landið, lýsir Alþ. yfir því, að nýir samningar um veiðiheimildir útlendinga í fiskveiðilandhelgi Íslands komi ekki til greina.“ Þannig er till. Það segir ekki stafkrókur í till. að við viljum ekki tala við neina menn, og þess vegna var það algjör útúrsnúningur hjá hæstv. sjútvrh. og sýnir rökþrot af hans hálfu. Það er athyglisvert að heyra það þegar þeir stjórnarliðar fara að tala um það innbyrðis hvaða þættir séu stærstir í landhelgismálinn og einn segir 50 mílur, síðasti ræðumaður 200 mílur, og svo fara menn að rekja söguna og hver að hæla sínu sem mest. Þetta er óþarfi. Þetta er mál allrar þjóðarinnar og hefur verið það og verður það alltaf. Þess vegna er þessi till. nauðsynleg til þess að það komi fram að við höfum unnið fullnaðarsigur og ætlum að halda honum. En hæstv. sjútvrh. hefur undanfarið átt erfitt og orðið að gefa yfirlýsingar um að hann tæki ekki tillit til eins eða neins, hvort sem það væri sett fram af vísindamönnum eða ákveðnum hópum, hann réði hér ráðum einn. Hefur jafnvel þessi rödd hans heyrst hér á hv. Alþingi. En ég vil spyrja hvers vegna við þurfum að ræða stöðuna í landhelgismálinu nú eftir að við höfum komið bresku veiðiþjófunum, þessum gömlu óvinum okkar, út fyrir 200 mílurnar. Væri ekki miklu ánægjulegra að öll þjóðin stæði nú saman og fagnaði þessum sigri þar sem barátta hennar sem heildar hefur borið þann árangur að þessi erkióvinur okkar er nú horfinn af Íslandsmiðum? Hví kemur upp sú spurning, nokkrum dögum eftir að bretinn hefur hypjað sig burt, að við skulum þurfa að ræða hugsanlega samninga við breta eða Efnahagsbandalagið fyrir þeirra hönd um veiðar aftur að nýju innan 200 mílna markanna? Satt að segja hélt ég að slíkt mundi ekki hvarfla að nokkrum manni, hvar sem hann er staddur á landinu, í hvaða stjórnmálaflokki sem hann er og hvaða lífsskoðun sem hann hefur, að við léðum máls á því að einhver minnsti möguleiki væri á veiðum fyrir breta á næstu árum hér við land eftir að þessari löngu baráttu er lokið með algjörum sigri okkar. Sá sigur hefur unnist á undanförnum áratugum vegna traustrar og styrkrar samstöðu þjóðarinnar allrar þó að stundum hafi verið skoðanaskipti um málsmeðferð. Það hefur verið og er aðalsmerki okkar íslendinga að samstaðan hefur verið heilsteypt og órjúfandi að ná þessu marki og að hafa yfirráðin í okkar hendi. Hví í ósköpunum þarf að vera að ræða um hugsanlega innkomu breta nú nokkrum dögum eftir að þessu langþráða markmiði er náð, að koma þeim í burt? Ég hélt að það væri fyrir fullt og allt. En þessar umr. hér í kvöld fara fram að gefnu tilefni. Þegar till. til þál. um staðfestingu á samkomulagi við ríkisstjórn Bretlands um takmarkaðar veiðar breskra togara samkvæmt þeim samningi, sem gerður var í Osló 1. júní s. l. var til umr. reyndust hæstv. ráðh., þeir er til máls tóku, ófáanlegir til þess að lýsa því yfir að samkomulag yrði ekki gert við breta að nýju. Talað var um að nauðsynlegt væri að hlýða á hvað Efnahagsbandalagið hefði að bjóða, og það hefur komið hér fram í kvöld, og við yrðum að bíða um nokkurn tíma meðan þeir mótuðu fiskveiðistefnu sína, - hún er ekki enn til, - þar sem hún væri ekki enn fullmótuð, en væri til meðferðar í Brüssel hjá embættisbákninu þar. Við yrðum að ljá máls á viðræðum við þessa háu herra og gætum ekki gefið út neinar yfirlýsingar af okkar hálfu um það að hér yrðu ekki fyrir hendi neinir möguleikar til fiskveiða fyrir breta né aðrar Efnahagsbandalagsþjóðir á næstu árum. Þessi afstaða hæstv. ráðh, en þeir voru forsrh., sjútvrh. og utanrrh., kom mér og ég held flestöllum íslendingum á óvart. Við viljum fá það enn einu sinni fram, ef mögulegt er, hver er afstaða ríkisstj. í þessu máli. Það er ekki farið fram á meira. En við fáum ekki skýrari svör. Það virðist ekki vera hægt. Hæstv. utanrrh. hefur sagt nú nýlega á fundi í Framsóknarfélagi Reykjavíkur að hann væri alls ekki trúaður á að gagnkvæmisréttarsamningar, eins og það er orðað, mundu nást. Og nú fyrir skömmu í sjónvarpsviðræðum sagði hann einnig -- eða hv. þm. Lúðvík Jósepsson sagði þessi orð í lok umr., með leyfi forseta: „Væri nú ekki gaman í lokin að fá skýlaus svör?“ Þá svaraði hæstv. utanrrh.: „Það er alveg guðvelkomið að endurtaka það í þriðja sinn í þessum þætti, að ég tel mjög ólíklegt að það sé þannig ástand fiskstofna bæði hjá okkur og Efnahagsbandalagi Evrópu að til gagnkvæmra fiskveiðihlunninda geti komið í náinni framtíð.“ „Ég tel mjög ólíklegt,“ - - því má ekki segja þetta berum orðum? Þá svarar Lúðvík Jósepsson: „Þetta er gott, Einar. Ég er viss um að ef við fengjum bara einn þátt enn mundum við segja algjört nei.“ - Nú stendur yfir þessi viðbótarþáttur í málinu, og nú viljum við fá nei og þjóðin vill fá skýr svör, að ekki sé möguleiki á neinum fiskveiðisamningum við Efnahagsbandalagið, hvorki við breta né aðrar þjóðir, í náinni framtíð. Þessir hæstv. ráðh. verða að hlusta á fólkið í landinu. Það er út í hött þegar launþegasamtök, þegar samtök útvegsmanna, þegar Fiskiþing og fleiri aðilar gera ályktanir, allir í þá átt að alls ekki sé möguleiki á samningum um næstu framtíð, að hlusta ekki á þessa aðila. Ber mönnum ekki að íhuga þessar ályktanir sem hníga allar í sömu átt? Hvað um álit fiskifræðinga okkar? Trúa menn ekki því sem þeir segja? Hver getur vefengt niðurstöður þeirra hér á hv. Alþ.? Hver hefur það vald að hann geti sagt: Þetta er álit sem er ekki byggt á nægilegum rökum og ég tek sáralítið tillit til? Ég tel engan mann hafa vald né rétt til að tala þannig. Og eðli málsins samkv. er ekki unnt að taka þá áhættu, sem felst í ofveiði á þorski, meiri en þegar hefur átt sér stað. Það er svo mikið í húfi fyrir efnahagslíf íslendinga að ekki er leyfilegt fyrir nokkurn mann eða nokkra ríkisstj. að haga sókn okkar með þeim hætti að við eigum von á því eða á hættu að ganga um of á stofninn. Þá er hreinn voði fyrir dyrum. Allar aðvaranir fiskifræðinga okkar í þessu efni ber að taka alvarlega og hlusta gaumgæfilega á. Þess vegna knýjum við á það í stjórnarandstöðunni að fá skýr svör um hugsanlega samninga. Þess vegna fara þessar umr. fram nú. Þjóðin biður eftir því að fá hrein svör, skýlausar yfirlýsingar í þessu efni, ekki neitt óákveðið orðalag. Það má tala við fulltrúa Efnahagsbandalagsins ef það er talið kurteisi og nauðsynlegt. En það á að tilkynna þeim í þessum viðræðum, sem fram undan eru, að við getum ekkert af hendi látið um óákveðinn tíma af fiskstofnum okkar og þá fyrst og fremst af þorski, ýsu, ufsa og einnig fleiri tegundum. Þetta á að liggja á hreinu frá okkar hálfu. Það hefur komið fram að við þurfum að hlusta á fiskverndunarsjónarmið frá hendi Efnahagsbandalagsins, þar sem þær þjóðir eru orðnar nágrannar okkar nú og við kunnum að hafa hagsmuni af síldveiðum í Norðursjó, karfaveiðum við Grænland, hugsanlega rækju- og jafnvel loðnuveiðum. Þessi atriði eiga að vera það mikilvæg að það réttlæti viðræður við þessa háu herra. Ég hef talið og reyndar flestir að við þyrftum heldur að kenna þessum mönnum fiskverndunarsjónarmið og túlka fyrir þeim gildi þeirra en að við mundum sækja eitthvað til þeirra í því efni. Síldveiðar í Norðursjó verða á næstu árum sáralitlar, ef þá nokkrar, samkvæmt kröfum margra erlendra hagsmunaaðila í þessu efni. Karfaveiðar við Grænland eru því miður sama og engar og loðnuveiðar sáralitlar eða engar. Það er einnig forkastanlegt ef íslendingar ætla að fara að semja við Efnahagshandalagið um réttindi í landhelgi grænlendinga handa okkur. Hafa menn gleymt eigin sögu? Ég teldi það sérstakt hneyksli ef við færum að semja við fulltrúa Efnahagsbandalagsins um veiðirétt í lögsögu við Grænland. Slíkt má ekki henda nokkurn íslenskan aðila. Í sjálfu sér á ekki að þurfa langar umr. um þetta mál, það liggur svo ljóst fyrir sem verða má. Það hníga öll rök að því, hvernig sem við lítum á málið, að við getum ekki boðið neinni þjóð fiskveiðiréttindi innan 200 mílna um óákveðinn tíma. Því er engin ástæða til funda um gagnkvæmisréttarsamninga. Við getum tilkynnt þetta á einarðlegan og kurteislegan hátt: Við erum til viðræðna um fiskverndunarsjónarmið ef þær hafa eitthvað fram að færa um þau mál í væntanlegri fiskveiðistefnu sinni, Efnahagsbandalagsþjóðirnar. Hingað til hefur ekkert verið til þeirra að sækja í þeim efnum. En við íslendingar höfum verið veitendur í þessu skyni. Ég vil vekja sérstaka athygli á því nú í þessum landhelgisumr., að hver þjóðin af annarri tilkynnir nú ákvörðun hjá sér um útfærslu í 200 mílur. Japanar og rússar eru nú seinastir þjóða með yfirlýsingar um 200 mílurnar. En þeir hafa þumbast á móti 200 mílunum á Hafréttarráðstefnu undanfarin mörg ár. Þannig er það nú svo ljóst sem verða má að 200 mílna fiskveiðilögsaga er orðin að staðreynd mjög víða í heiminum. Sjálf Efnahagsbandalagslöndin taka nú 200 mílur innan skamms, eða 1. jan. n. k. Þessu til viðbótar vil ég minna á þá staðreynd, að enn stendur óhaggað í texta um fiskveiðar í plaggi því sem er á Hafréttarráðstefnunni, að strandríkið hafi fullan og óskoraðan rétt til að ákveða leyfilegt veiðimagn og gera allar tilheyrandi ráðstafanir um verndun fiskstofna á sínu umráðasvæði. Því liggur ljóst fyrir að við njótum fulls stuðnings við stefnu okkar í texta þeim er liggur fyrir Hafréttarráðstefnunni. Allur undansláttur nú með einhver gagnkvæmisréttarsjónarmið í huga er því fullkomlega óþarfur. Herra forseti. Má ég í lokin minna á þá bjartsýni sem nú ríkir í röðum útvegsmanna, þar sem fjöldi aðila um allt land hefur nú hug á auknu átaki við endurnýjun togara og báta sem allra fyrst. Endurnýjun á veiðileyfum til einhverra þjóða, hvort sem það eru bretar eða aukin réttindi til annarra, kemur í veg fyrir að þetta átak eigi sér stað sem allra fyrst. Það er okkur lífsnauðsyn að hagnýta fiskstofna okkar sem allra best og að eðlileg og skipulögð endurnýjun flotans eigi sér stað Við flytjum þessa till. til þess að fá það fram, hver vilji Alþ. er í þessu efni, og fá það hreint fram sagt, eins og ég drap á hér áður, í áheyrn alþjóðar að viljayfirlýsing liggi fyrir um það að ekki verði samið við neinar þjóðir um aukin fiskveiðiréttindi um óákveðinn tíma. - Þökk þeim er hlýddu. Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. - Í fyrradag var skýrt frá því í fréttum að þann dag hefðu 11 erlend veiðiskip verið á Íslandsmiðum, en á sama tíma fyrir 5 árum hefðu erlend veiðiskip verið 116 talsins. Hugsanlegt er að þessi frétt hafi farið fram hjá mörgum landsmönnum, en hér er um svo einstæðan atburð að ræða að ekki er hægt að láta undir höfuð leggjast að halda þeirri staðreynd á lofti að íslendingar eru eftir áratuga baráttu búnir að hreinsa erlend veiðiskip svo til algjörlega út úr íslenskri fiskveiðilögsögu. Með rökum gegn vopnum höfum við unnið sigur og virðingu þjóða. Það er söguleg staðreynd að á grundvelli stefnumörkunar núv. ríkisstj. með þar af leiðandi aðgerðum hefur tekist að tryggja íslendingum full yfirráð yfir fiskimiðunum umhverfis landið. Staðfesting þessa fólst m. a. í hinum svonefnda Oslóarsamningi er Ísland og Bretland gerðu með sér í júní s. l., er hafði það í för með sér að bresk fiskiskip hurfu af íslenskum fiskimiðum 1. des. 1976. Höfðu Englendingar þá stundað veiðar hér við land í svo til samfellt 560 ár. 1. des. er því sem fyrr merkisdagur í sögu þjóðarinnar, sigurdagur eins og 1918, er fullveldi Íslands var viðurkennt. En 200 mílna fiskveiðilögsaga hér við land hefur ekki aðeins merkilega þýðingu fyrir sögu Íslands, heldur einnig fyrir heimsbyggðina. Íslendingar, hin fámenna þjóð norður á hjara veraldar, tóku fyrstir Evrópuþjóða af skarið um nauðsyn 200 sjómílna fiskveiðilögsögu og höguðu framkvæmdum samkvæmt því. Ef íslendingar hefðu ekki haft þetta frumkvæði væri enn verið að kasta fiskréttarmálunum og afstöðunni um 200 mílna fiskveiðilögsögu á milli manna á hafréttarráðstefnum Sameinuðu þjóðanna einu sinni eða tvisvar á ári. Nú hefur það skeð í kjölfar aðgerða íslendinga að hver þjóð af annarri og ríkjasambönd ern einhliða að taka upp 200 sjómílna fiskveiðilögsögu: Noregur 1. jan. 1977, Efnahagsbandalagið 1. jan. 1977, Bandaríkin 1. mars 1977, og Sovétríkin hafa tilkynnt ákvörðun þessa efnis. Allar eru þessar þjóðir einu og hálfu ári á eftir íslendingum í framkvæmd þessara mála, því eins og alþjóð man gaf Matthías Bjarnason sjútvrh. út reglugerð um 200 mílna fiskveiðilögsögu við Ísland 15. júlí 1975 og kom hún til framkvæmda 15. okt. sama ár. Það er eftirtektarvert hve Sjálfstfl. og forustumenn hans hafa komið mikið við sögu í landhelgismálum þjóðarinnar, og það er einnig vert að benda á það hversu góður árangur næst jafnan í þessum málum þegar tveir stærstu flokkar þjóðarinnar, Framsfl. og Sjálfstfl., taka höndum saman til sóknar í landhelgismálum. Þegar barátta liðinna ára er vegin og metin og horft er til framtíðarinnar er hollt að minnast þess með hvaða hætti þróun þessara mála hefur verið, hverjir hafa markað stefnuna og lagt grundvöllinn að hinum miklu sigrum og tryggt að settu marki yrði náð, því það er auðvitað aðalatriðið. Þeir, sem þannig vinna, hljóta helst að hafa traust þjóðarinnar. Fyrsta skrefið var stigið árið 1944 við myndun nýsköpunarstjórnarinnar undir forsæti Ólafs Thors, þáv. formanns Sjálfstfl. Meðal helstu stefnumála þeirrar stjórnar var að vinna að rýmkun fiskveiðilandhelginnar og friðun á þýðingarmiklum uppeldisstöðvum fisks. Framkvæmd þessarar stefnumörkunar krafðist mikils undirbúnings. Til þess að vanda hið besta til þessa verks réð Ólafur Thors árið 1946 ungan þjóðréttarfræðing í utanrrn. Var það Hans G. Andersen, núv. ambassador Íslands í Bandaríkjunum. Hafði hann kynnt sér landhelgismál sérstaklega. Í samræmi við till. Hans G. Andersens voru sett lög sem staðfest voru hinn 5. apríl 1948, um vísindalega verndun fiskimiða landgrunnsins. Var þetta grundvallarlöggjöf sem allar síðari ráðstafanir íslendinga í fiskveiðilögsögumálum hafa byggst á. Í framhaldi af þessari löggjöf var samningi við Bretland frá 1901 sagt upp síðari hluta árs 1949. Næsti stórviðburður verður árið 1952 er Ólafur Thors, þáv. sjútvrh. í stjórn Steingríms Steinþórssonar, gaf út reglugerð um verndun fiskimiða umhverfis Ísland. Voru grunnlínur dregnar hvarvetna til friðunar flóum og fjörðum og 4 mílna landhelgi ákveðin frá þeim grunnlínum. Við þennan atburð hinn 15. maí 1952 urðu straumhvörf í landhelgismálum íslendinga. Stefnan var mörkuð og vísað á leiðina til frekari aðgerða eftir því sem þarfir og heill þjóðarinnar krefðust. Síðan fóru vinstri ríkisstj. troðnar slóðir með 12 mílna útfærslunni 1958 og 50 mílunum 1972. En vinstri stjórninni tókst ekki að skapa frið um 12 mílna útfærsluna árið 1958. Það er ekki fyrr en árið 1961 sem viðreisnarstjórninni tekst að fá viðurkenningu breta á þessari útfærslu og og þremur árum síðar eru þeir komnir út fyrir 12 mílurnar. Sama sagan endurtekur sig við 50 mílna útfærsluna 1972. Vinstri stjórninni tókst ekki að skapa frið við þá útfærslu né tryggja viðurkenningu á henni. Bráðabirgðasamninginn frá 1973 skildu Breta sem vopnahléssamning er fæli ekki í sér viðurkenningu. Og ekki tókst að fá vestur-þjóðverja til að beygja sig fyrir einhliða rétti íslendinga til fiskimiðanna fyrr en núv. ríkisstj. gekk í málið. Vestur-þýski samningurinn frá því í nóv. 1975 felur í sér ótvíræða viðurkenningu á þessum rétti. Með þeim samningi var brautin rudd og eftirleikurinn við breta gerður auðveldari. Enn kemur það í hlut Sjálfstfl. í góðu samstarfi við Framsfl. að taka forustu í þessu mesta máli þjóðarinnar og leiða það til lykta á farsælan hátt landi og þjóð til sæmdar. Eitt aðalatriðið í stefnuskrá ríkisstj. Geirs Hallgrímssonar, sem mynduð var sumarið 1974, var að færa fiskveiðilögsögu Íslands út í 200 mílur árið 1975. Áður, eða í ágúst 1973, hafði Sjálfstfl. markað þessa stefnu. Sem fyrr er frá greint kom það í hlut Matthíasar Bjarnasonar sjútvrh. að framkvæma hana. Við mikla erfiðleika var að stríða út á við. Flestar voldugustu þjóðir heims voru ekki búnar að gera upp hug sinn til fiskveiðilögsögumála árið 1975 og sumar voru jafnvel fjandsamlegar. Hófust nú lokaátökin við þær þjóðir sem fjandsamlegastar voru. Reyndust bretar sérstaklega erfiðir. En fyrir harðfylgi og þrautseigju ríkisstj. og þjóðarinnar í heild tókst bæði að fá þá og vestur-þjóðverja til að viðurkenna samningsrétt og yfirráð íslendinga yfir fiskimiðunum innan 200 mílna, Aðrar þjóðir, eins og norðmenn, veittu íslendingum beinan stuðning. Sovétríkin stóðu álengdar, en Bandaríkin veittu íslendingum stuðning á bak við tjöldin á síðustu stigum hinna illvígu átaka við breta. 1. júní 1976 var sigurinn unninn með samningnum í Osló. Baráttan um fiskimiðin við landið íslendingum til handa hófst á fyrsta ári lýðveldisins undir forustu þáv. formanns Sjálfstfl., og henni lyktaði með endanlegum sigri rúmlega 30 árum síðar undir forustu núv. formanns Sjálfstfl., Geirs Hallgrímssonar. Er þessi sigur unninn í sameiginlegu átaki með Framsfl., og á utanrrh., Einar Ágústsson, mikinn og giftudrjúgan þátt í hinni farsælu lausn. Sögulega merkilegt atriði í harðri baráttu þjóðarinnar fyrir stækkun íslenskrar fiskveiðilögsögu er að núv. ríkisstj. réðst í mestu og erfiðustu útfærsluna úr 50 mílum í 200 mílur og tókst að tryggja frið um hana og fulla viðurkenningu eftir eins árs harðvítuga baráttu. 200 mílna fiskveiðilögsagan kallar á nýtt stöðumat í utanríkisstefnu íslendinga og samskiptum við aðrar þjóðir. Við höfum nú náð mikilsverðum árangri í deilum við aðrar þjóðir. Stefna Íslands hefur sigrað í fiskveiðilögsögumálum. Áfram verður haldið og lögð áhersla á víðtækar friðunarráðstafanir fiskstofna og að veiðar lúti vísindalegri stjórn. Lífsspursmál er að styrkja helstu fiskstofna að nýju, en að mati fiskifræðinga er ástand þeirra engan veginn sem skyldi. Hagsmunir Íslands og annarra ríkja, er liggja að Atlantshafi, fara saman í þeim efnum að byggja upp og viðhalda fiskstofnum í Norður-Atlantshafi. Inn í það blandast óhjákvæmilega spursmálið um veiðiþol og nýtingu. Um þessi mál og önnur skyld hljóta að fara fram viðræður milli þeirra þjóða, er hagsmuna eiga að gæta. Íslendingar komast ekki hjá því, að taka þátt í slíkum viðræðum. En það er að sjálfsögðu á valdi okkar íslendinga einna að ákveða hvort eða með hvaða hætti til greina komi að heimila öðrum þjóðum fiskveiðar innan hinnar nýju fiskveiðilögsögu í framtíðinni. Í þeim efnum virðist ekki vera um mikið svigrúm að ræða til samninga. En í öllum viðræðum við erlendar þjóðir í þessum efnum sem öðrum verður að sýna tilhlýðilegt raunsæi í mati á stöðu og hagsmunum þjóðarinnar í víðtækum skilningi. Það lýsir miklu ábyrgðarleysi, fyrir utan það að vera ómerkileg einföldun á stöðu Íslands gagnvart umheiminum, að segja að við aðrar þjóðir höfum við ekkert að ræða um. Frjálst og fullvalda ríki verður að eiga friðsamleg samskipti við aðrar þjóðir á grundvelli gagnkvæmra samninga um hin ólíkustu mál. Hagsmunir þjóða nú á tímum eru svo samofnir og fjölbreytilegir að raunverulega verður ekkert eitt atriði einangrað út af fyrir sig og leyst með þeim hætti. Líta verður á gildi fleiri þátta, er þýðingu hafa, og meta stöðuna í heild og taka ákvarðanir samkv. því. Í aldir hafa íslendingar verið í sterkum tengslum við Norðurlöndin og Vestur-Evrópu. Rökrétt afleiðing þessa hefur verið sú að þjóðlíf á Íslandi hefur mótast af hinum nánu samskiptum við þessar þjóðir í hagrænu, menningarlegu, félagslegu og stjórnmálalegu tilliti. Hefur það reynst íslendingum hagstætt frá því að við fengum stjórn á eigin málum. Það hefur verið og er því enn vilji íslensku þjóðarinnar að eiga hagkvæm samskipti við Evrópuþjóðir. Þess vegna verður á hverjum tíma að gera ráðstafanir og samninga við þessar þjóðir sem aðra eftir því sem við á með alhliða hagsmuni og lífshamingju íslendinga í huga. Viðræður Íslands við Efnahagsbandalag Evrópu sem og aðrar þjóðir hljóta að grundvallast á þessu markmiði. - Ég þakka áheyrnina.



Herra forseti. Góðir hlustendur. - Hér er til umr. í kvöld till. til þál. um landhelgismál þar sem gert er ráð fyrir að vegna þeirrar vitneskju, sem fyrir liggur um veika stöðu helstu fiskstofna við landið, lýsi Alþingi yfir því, að nýir samningar um veiðiheimildir útlendinga í fiskveiðilandhelgi Íslands komi ekki til greina. Ástæðan fyrir flutningi þessarar þáltill. er sú, að átt hafa sér stað að undanförnu svonefndar könnunarviðræður milli fulltrúa ríkisstj. og fulltrúa Efnahagsbandalags Evrópu um fiskveiðimál og fyrir liggur að framhaldsviðræður munu eiga sér stað 16. og 17. des. n. k., þ. e. a. s. á morgun og föstudag. Í fréttum Ríkisútvarpsins í kvöld var frá því greint að fulltrúar Efnahagsbandalags Evrópu mundu á þessum fundum á morgun og föstudag leggja höfuðáherslu á gagnkvæm veiðiréttindi til langs tíma. Hæstv. ríkisstj. hefur hins vegar lýst því yfir að fulltrúar hennar á þessum viðræðufundum muni aðeins ræða fiskverndarmál. Hér stangast enn einu sinni á fullyrðingar þessara tveggja aðila sem til viðræðu eru að fara. Mikil áhersla hefur verið á það lögð af hálfu hæstv. ríkisstj. að hér væri aðeins um að ræða könnunarviðræður, en ekki samningaviðræður. Það vakti athygli að í fyrstu tveim atrennum þessara könnunarviðræðna tóku þátt tveir hæstv. ráðh„ tveir alþm. og átta embættismenn auk sjálfs forsrh. hæstv. Að þessum tveim fundum loknum var svo gefin út yfirlýsing þess efnis að aðilar væru sammála um að efna til formlegra samningaviðræðna um langtímasamning á milli aðila sem varðaði fiskverndarmál og stjórnun á fiskveiðum. Síðan er í yfirlýsingu þessari tekið fram að síðar muni fjallað um hugsanlegar gagnkvæmar veiðiheimildir á fiskimiðum hvors aðila um sig, og það er greinilega á þessu stigi sem fulltrúar Efnahagsbandalags Evrópu telja þann fund sem fyrirhugað er að verði á morgun og föstudag, þ. e. a. s. til að ræða fyrst og fremst um gagnkvæm fiskveiðiréttindi. Fulltrúi Efnahagsbandalagsins, Gundelach, sem hingað kom til þessara viðræðna, gaf svo út sérstaka tilkynningu og lagði þar á það áherslu að hann teldi alveg víst að samkomulag mundi nást sem a. m. k. tryggði að þjóðir Efnahagsbandalagsins þyrftu ekki að hætta snögglega veiðum sínum hér við land. Og síðan hafa verið að berast stöðugar fréttir og yfirlýsingar frá þessum sendimanni Efnahagsbandalagsins, svo sem að hann væri viss um að samningar yrðu gerðir fyrir jól sem tryggðu bretum áframhaldandi veiðar hér og nú fyrir nokkrum dögum frétt um að bretar mundu fá leyfi fyrir 12 togara til veiða hér við land. Allar þessar yfirlýsingar og fréttir, sem sendimaður Efnahagsbandalagsins dælir út til fjölmiðla eru á allt annan veg en það sem hæstv. ráðh. hafa sagt íslensku þjóðinni. Þeir hafa svarið og sárt við lagt að ekkert hafi gerst á þeim fundum sem haldnir hafa verið, annað en það að þeir hafi hlustað og aftur hlustað á það sem sendimaðurinn hafði fram að færa. Og enn sagði hæstv. utanrrh. hér í kvöld: Við munum aðeins taka við og hlusta á fulltrúa Efnahagsbandalags Evrópu, við gerum ekkert. Hafa menn heyrt þetta áður? Minnast menn nokkurra slíkra yfirlýsinga áður en þýski samningurinn var gerður eða Oslóarsamkomulagið var gert? Já, vissulega minnast menn slíkra yfirlýsinga rétt í þann mund að þessir samningar voru frágengnir. Nú er það að vísu ekkert nýtt fyrir okkur íslendinga að fá fréttir erlendis frá um það sem er að gerast í landhelgismálinu. Það hefur verið föst regla hjá hæstv. núv. ríkisstj. í öllu því samningamakki, sem hún hefur staðið að í landhelgismálinu, að fullyrða hér heima fyrir að ekkert væri að gerast og að allar yfirlýsingar og fréttir erlendis frá væru ósannar. Reynslan hefur þó sýnt að allt of oft hefur það reynst rétt sem haldið hefur verið fram af hinum erlendu aðilum. Öll meðferð landhelgismálsins í höndum hæstv. ríkisstj., sem að málsmeðferð lýtur, hefur því vægast sagt verið býsna einkennileg. Það er einkennandi varðandi málsmeðferð hæstv. ríkisstj. að svo til alltaf hefur orðið að knýja fram umr. um málið hér á Alþ. og þá utan dagskrár. Öðruvísi hefur málið ekki fengist rætt. Og þó að tekist hafi að knýja fram umr. hér með þeim hætti, þá virðist því miður útilokað að fá fram hjá hæstv. ríkisstj. hvaða stefnu hún ætlar að hafa í þessum viðræðum. Ríkisstj. þykist aldrei neitt vera að gera nema hlusta á útlendingana. En síðan stöndum við frammi fyrir því einn góðan veðurdag að samningar hafa verið gerðir, sbr. Oslóarsamningana á s. l. vori. Þá kappkostaði hæstv. ríkisstj. að senda Alþ. heim svo hún gæti snúið sér að samningsgerð um veiðiheimildir bretum til handa. Þannig virðir hæstv. ríkisstj. Alþingi að vettugi og leynir þjóðina því í lengstu lög hvað er í raun og veru að gerast í málinu. Þm. stjórnarliðsins er þannig stillt upp við vegg, flokksfjötrunum smeygt á þá og þeir þannig knúðir til þess að samþ. gerðir ríkisstj. burt séð frá eigin skoðun eða sannfæringu um málið. bað er til marks um vinnubrögðin að stjórnarliðar hér á hv. Alþ. rétt náðu að staðfesta Oslóarsamkomulagið áður en samningurinn féll úr gildi. Sá samningur var búinn að gilda í 5 mánuði eða nær allt samningstímabilið þegar Alþ. fékk hann til umfjöllunar. Slík málsmeðferð er auðvitað fyrir neðan allar hellur og ekki sæmandi að sniðganga þannig löggjafarsamkomuna. Hér var því óþingræðislega og ólýðræðislega að málum staðið og slíku ber harðlega að mótmæla. Ég held að fróðlegt væri fyrir ykkur, hlustendur góðir, að rifja upp með nokkrum orðum hvernig hæstv. ríkisstj. og stuðningslið hennar hefur staðið að meðferð landhelgismálsins. Hæstv. sjútvrh., Matthías Bjarnason, sagði hér áðan: Sjálfstfl. markaði þá stefnu 1973 að landhelgin yrði færð út í 200 mílur. Hver var stefna Sjálfstfl. í landhelgismálinu þegar hann sat í viðreisnarstjórninni veturinn 1970–1971? Því hefði hæstv. sjútvrh. einnig átt að greina frá. En stefna Sjálfstfl. var þá sú að vera andvígur því að færa landhelgina út í 50 mílur. Allir muna hinar fjálglegu yfirlýsingar hæstv. sjútvrh., stuttu eftir að hann tók við embætti, um það að enginn samningur yrði gerður við neina þjóð um veiðiheimildir innan landhelginnar nema því aðeins að bókun 6 kæmi til fullra framkvæmda. Þrátt fyrir þessar yfirlýsingar var samið við vestur-þjóðverja án þess að bókun 6 kæmi til framkvæmda. Vestur-þjóðverjar fengu að veiða hér við land í 5 mánuði án þess að tollfríðindin kæmu til framkvæmda. Röksemdir hæstv. ríkisstj. fyrir samningnum við vestur-þjóðverja voru fyrst og fremst þær, að þar með gætum við einbeitt okkur að baráttunni við breta eina. Þann tíma, sem vesturþýski samningurinn var í gildi án þess að bókun 6 kæmi til framkvæmda, notaði ríkisstj. til þess að undirbúa jarðveginn fyrir samninga við breta. Við stjórnarandstæðingar héldum því fram að samningurinn við þjóðverja væri grundvöllurinn að því að samíð yrði við breta. Þetta var augljóst, því að einungis með því að semja við breta kom bókun 6 til framkvæmda, því þeir einir neituðu tollfríðindum samkv. EBE-samningum nema hví aðeins að þeir fengju veiðiheimildir hér við land. Þetta kom á daginn, því fljótlega eftir að þýski samningurinn var gerður lét ríkisstj. málgögn sín fara að undirbúa jarðveginn fyrir samningana við breta með því að koma á framfæri þeim boðskap að vonlaust væri að fá tollfríðindin fram nema því aðeins að hafa breta góða. Þessum boðskap var síðan skipulega haldið að þjóðinni allt þar til Oslóarsamningurinn var gerður. Það kom glöggt fram í umr. á Alþ. í nóv. 1975, þegar þýski samningurinn var til umr„ að margir stuðningsmanna ríkisstj. voru andvígir þeim samningi og lýstu því óspart yfir, en féllu fyrir þeirri lævísu blekkingu að með samningnum væri verið að einbeita sér einvörðungu að bretum. Og á tímabilinu frá því í nóv. 1975 þar til í maí 1976 hafði ríkisstj. og þó sér í lagi hv. 4. þm. Reykv., Þórarinn Þórarinsson, sem er guðfaðir ríkisstj. og helsti pólitíski sérfræðingur hennar í landhelgismálinu ásamt hv. þm. Guðmundi H. Garðarssyni, tekist að halda þannig á málum og róa liðið svo, að þeir töldu óhætt að semja við breta, en töldu þó vissara að senda þm heim áður og leyfa þeim að jafna sig enn frekar á sjötta mánuð áður en þeim væri ætlað að rétta upp höndina með samningnum við breta sem þeir höfðu marglýst yfir að þeir væru andvígir. Þannig tókst hæstv. ríkisstj., Þórarni og Guðmundi að leiða stjórnarhjörðina sem blind væri frá því að vera andvíg öllum samningum í okt. 1975 til þess að samþ. alla samninga í júní 1976. Þannig voru þm. stjórnarliðsins á þessu tímabili leiddir sem ómálga börn frá því að gera það, sem þeir vildu og töldu rétt, til þess að gera það, sem þeir vildu ekki og töldu rangt. Hér eiga enn við orð Biblíunnar sem segja: Hið góða, sem ég vil gera, það geri ég ekki, en hið vonda, sem ég vil ekki, það geri ég. Þetta er í stuttu máli saga og gjörðir hæstv. ríkisstj. og hennar stuðningsliðs hér á Alþ. í landhelgismálinu. En hvað er fram undan? Það er augljóst mál að fulltrúi Efnahagsbandalags Evrópu er hér á ferðinni einungis til þess að knýja á með það að koma veiðiskipum frá bandalagsþjóðum Efnahagsbandalagsins inn á okkar fiskimið. Það er ástæðan fyrir ferðum hans hingað. Það er ástæðan fyrir þeim umr. sem fram hafa farið. Þetta á hæstv. ríkisstj. að viðurkenna og segja þjóðinni sannleikann, en ekki eilífar vífilengjur og villandi upplýsingar. Ljóst er að fiskifræðingar okkar telja óvarlegt, að veiða meira en 275 þús. lestir af þorski á Íslandsmiðum á næsta ári eða svo til sama aflamagn og við veiðum sjálfir í ár. Af þessu er ljóst að það er ekki neitt til að láta í té. Það er ekki af neinu að taka. Þrátt fyrir þetta virðist hæstv. ríkisstj. enn vera að fikta við þann möguleika að gera samning við Efnahagsbandalagið um heimildir bretum til handa til veiða hér við land, og af ummælum hæstv. ráðh. og vinnubrögðum þeirra verður ekki annað séð, því miður, en að þeim sé fyllsta alvara með að semja, en þora ekki að segja það. Hæstv. forsrh. lýsti því yfir í umr. hér á Alþ. fyrir nokkrum dögum, að nú væri þess beðið að Efnahagsbandalagið legði fram tilboð sem síðan yrði vegið og metið hvort aðgengilegt væri. Þetta endurtók hv. þm. Þórarinn Þórarinsson hér í kvöld, þetta endurtók hæstv. utanrrh. hér í kvöld, og þetta sagði enn fremur hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson rétt áðan. Þessi orð forsrh. verða ekki skilin á annan veg en hann, að það eigi að semja ef hagstætt tilboð komi að mati hæstv. ríkisstj., og við vitum hvað það þýðir. Ástæðan fyrir flutningi þessarar þáltill er fyrst og fremst ótti við það að enn einu sinni ætli hæstv. ríkisstj. að bregðast og falla flöt fyrir ágangi og ásælni hinna erlendu vina. Það er skýlaus krafa að ríkisstj. hætti þeim hráskinnaleik í meðferð landhelgismálsins sem hún hefur leikið. Ríkisstj. hefur ekki enn fengist til þess að gera hreint fyrir dyrum og lýsa yfir hver stefna hennar sé í málinu. hafi hún há einhverja stefnu. Þess verður að krefjast að hæstv. ríkisstj. geri hreint fyrir sínum dyrum og segi þjóðinni hvað hún ætlar sér. Fáist ekki skýr svör frá hæstv. ríkisstj. um það hvort hún ætlar sér að semja og þá á hvern veg er augljóst að hæstv. ríkisstj. þorir ekki að segja sannleikana og ætlar að halda áfram hráskinnaleiknum og leynimakkinn eins og verið hefur. Eftir því verður vissulega tekið hvort hæstv. ríkisstj. tekst enn einn sinni með óþingræðislegum vinnubrögðum að villa svo um fyrir stuðningsliði sínu hér á Alþ. að það verði lokkað eða leitt í enn eina gildruna og hlekkjað til fylgis við það sjónarmið áhrifaafla innan ríkisstj. að það beri að semja við Efnahagsbandalagið um veiðiheimildir bretum til handa innan íslenskrar fiskveiðilögsögu. Enginn vafi er á því að áhrifaöfl innan Sjálfstfl. vinna að því bak við tjöldin að samningar verði gerðir, og leiðari Morgunblaðsins s. l. sunnudag ber þess glöggt vitni að nú skal hert á áróðri fyrir samningsgerð við Efnahagsbandalagið. Og þið hafið í kvöld, hlustendur góðir, heyrt tal hæstv. ráðh. Það er allt með sama marki brennt og áður: Engin hrein svör um það hvað ríkisstj. ætlar sér í málinu. Enn er þjóðin leynd því ráðabruggi sem hæstv. ríkisstj. lifir og hrærist í varðandi samninga, og er það í samræmi við þá stefnu hennar, að forðast beri allar yfirlýsingar um það sem í vændum sé, best sé að þjóðin fái ekkert að vita fyrr en allt sé klappað og klárt og frá öllu gengið. Spurningin er hvað alþm. ætla lengi að líða það að svo freklega sé gengið fram hjá Alþ. í þessu máli eins og hæstv. ríkisstj. hefur gert. Að öllum líkindum verður lagst á þá till., sem hér er til umr., og hún ekki afgr., Alþ. sent heim, þannig að ríkisstj. hafi frítt spil fram í lok janúar n. k. til að ganga svo frá málum að engum vörnum verði við komið. En það segir líka sína sögu ef hæstv. ríkisstj. þorir ekki að láta ganga til atkv. um þessa till. Af hálfu okkar flm. mun ekki verða lagt til að henni verði vísað til n., heldur verði hún borin undir atkv. strax að umr. lokinni. Þið skuluð, góðir hlustendur, taka eftir því hver viðbrögð verða hjá hæstv. ríkisstj. og hennar stuðningsliði hér á Alþ. Þið heyrðuð viðbrögðin áðan hjá hv. 4. þm. Reykv., Þórarni Þórarinssyni, sem er reiðubúinn með till. upp á vasann um að leggja til að till. sé vísað til n. Af því getið þið sjálf fengið vitneskju um hvað er að gerast og hvað undir býr. Fari svo að hæstv. ríkisstj. knýi það hér fram í krafti síns meiri hl. að till. verði vísað til n. og ekki afgr. fyrir þinghlé, þá er það ótvírætt svar um það að hún þorir ekki að leggja málið í hendur Alþ. nú og telur sig þurfa lengri tíma til að handjárna stjórnarliðið undir ægivald flokksagans. Þinghléið á því að nota til þeirrar iðju, svo þokkaleg sem hún þá er eða hitt þó heldur. Þessi till. er fram borin með það fyrir augum að Alþ. fái að tjá sig um málið áður en samningar verða gerðir. Komi hæstv. ríkisstj. í veg fyrir að sá tilgangur þessarar þáltill. náist, þá vinnur hún illt verk. Ég óska landsmönnum öllum gleðilegra jóla og gæfuríks komandi árs. - Góða nótt.

Flm. (Lúðvík Jósepsson) : Herra forseti. Það fór eins og mig grunaði, að lítið var að græða á ræðum hæstv. ráðh. og annarra talsmanna ríkisstj. um það mál sem hér er til umr., þ. e. a. s. um það hvort nú eigi að semja við Efnahagsbandalag Evrópu um gagnkvæm fiskveiðiréttindi eða ekki. Ég ætla á þeim örfáu mínútum, sem ég hef hér til umráða, að víkja að nokkru af því sem kom hér fram hjá talsmönnum ríkisstj. Hvað sögðu utanrrh. og sjútvrh. um þessa meginspurningu? Þeir hafa báðir gefið yfirlýsingu um að þeir vilji ræða við Efnahagsbandalagið um gagnkvæman veiðirétt, þ. e. a. s. að veita útlendingum rétt til veiða í okkar fiskveiðilandhelgi gegn því að við fáum að veiða í þeirra landhelgi. Um þetta atriði vildu þessir háu herrar ekkert ræða í þessum umr. En það er einmitt þetta sem spurt er um í dag: Hvað meina þessir hæstv. ráðh. með yfirlýsingum sínum um þennan gagnkvæma fiskveiðirétt? Það er það sem þjóðin vill fá að vita. Hæstv. utanrrh. segir að við leggjum til með okkar till. að ekki verði rætt við fulltrúa annarra þjóða. Slíkt er auðvitað hreint út í hött. Þetta sama sagði hæstv. sjútvrh, að við vildum ekki ræða við aðrar þjóðir. Því hefur verið marglýst yfir hér á Alþ. í umr. um þetta mál að um það atriði að mæta til samningaviðræðna og ræða við erlenda fulltrúa stendur ekki deila. Deilan stendur um hitt, hver sé stefna okkar í þeim viðræðum sem eiga að fara fram. Viljum við fallast á gagnkvæman veiðirétt eða viljum við það ekki? Það er þetta sem við heimtum að fá svar við. En það er þetta sem ráðh. vilja ekki svara. Það er þetta sem formaður utanrmn., Þórarinn Þórarinsson, fæst ekki heldur til að svara. Hitt er auðvitað útúrsnúningur, að það sé einhver ókurteisi í samningaviðræðum við útlendinga að mæta til viðræðna við þá með stefnu í því máli sem ræða á um. Sannleikurinn er sá, að ég hygg að nær allir, sem standa í samningaviðræðum, hafi áður en þeir mæta til viðræðna gert upp við sig hver þeirra stefna á að vera. En hér er það flokkað andir kurteisi að koma að samningaborðinu um jafnalvarlegt mál eins og hér er um að ræða vitandi ekki neitt, hafandi ekkert að segja, þykjast ætla að hlusta, en vera þó að ræða um þessa gagnkvæmu veiðiréttindasamninga sem þeir hafa gefið yfirlýsingar um. Þórarinn Þórarinsson, formaður þingfl. Framsfl., sagði að við í stjórnarandstöðunni værum með sífelld svikabrigsl á hendur ríkisstj. Þetta er mesti misskilningur. Frá okkar hálfu hafa ekki komið fram nein svikabrigsl. Ég hef tilfært ummæli þeirra sjálfra um það að hverju þeir stefna. Hvað sagði utanrrh., flokksbróðir hv. þm. Þórarins Þórarinssonar, þegar hann ræddi um þetta mál nýlega á fundi í Framsóknarfélagi Reykjavíkur? Blað ritstjórans, Tíminn, segir að ráðh. hafi sagt: „Engir samningar við Efnahagsbandalagið“ - það var auðvitað stórt prentað í blaðinu, en svo stóð undir: „nema um gagnkvæm veiðiréttindi.“ Já, nema um gagnkvæm veiðiréttindi. Er óeðlilegt að um það sé spurt: Hver eru þessi gagnkvæmu réttindi sem hér er verið að tala um? Að hverju er stefnt? Hæstv. sjútvrh. reyndi einnig að drepa málinu á dreif eins og jafnan áður, víkja sér undan því, sem um var spurt, og ræða það, sem till. fjallar um. Þess í stað þuldi hann hér gamlan lestur um að ég hefði verið á móti útfærslunni í 200 mílur. Hann las hér upp örlítinn kafla úr viðtali við mig varðandi þetta mál þegar átökin um 50 mílurnar voru sem mestar í septembermánuði 1913. Það er e. t. v. fróðlegt að heyra næstu setningar á eftir sem hæstv. ráðh. vildi ekki lesa upp, en voru í þessu viðtali við mig. Þar segir orðrétt: „Ég tel að við íslendingar höfum þegar skipað okkur svo greinilega, að ekki verði um villst, á bekk með þeim þjóðum sem lengst vilja ganga í landhelgismálinu. Ég tel þó að sjálfsögðu vel koma til mála að Alþ. samþ, yfirlýsingu um afstöðu okkar til 200 mílna landhelginnar og að 50 mílurnar séu aðeins áfangi á þeirri leið. En ég legg enn og aftur áherslu á það, að 50 mílurnar eru verkefni dagsins.“ Þannig lá málið fyrir. Ég var að leggja áherslu á það að við stæðum í miðri baráttunni fyrir 50 mílunum sem blað hæstv. sjútvrh., Matthíasar Bjarnasonar, sagði að væri tapað stríð við breta þá og vildi gefast upp. Ég benti á að það dygði lítið að gefa út yfirlýsingu um að færa út í 200 mílur og fylgja því ekki eftir á annan veg en þann að heimila síðan öllum að veiða upp að 12 mílum eftir sem áður, eins og framkvæmdin var nú. Það, sem máli skipti þá, var að halda út í átökunum um 50 mílurnar sem voru áfangi á brautinni til 200 mílna. Um þá meginstefnu var aldrei neinn ágreiningur. Það, sem fyrir liggur að mínum dómi að loknum þessum umr. nú, er að enn standa málin þannig að fulltrúar ríkisstj. fást ekki til þess að skýra frá því hver þeirra stefna er varðandi þennan gagnkvæma veiðirétt. En þeir ætla eigi að síður að halda áfram samningaviðræðum við þann sem er að reyna að þrýsta sér inn í okkar landhelgi. Þeir vilja ekki svara því enn hvort þeir geti hugsað sér að hleypa breskum togurum inn í okkar landhelgi aftur gegn því, að okkar skip fái að veiða síld í Norðursjó, eða gegn því, að okkar skip fái að fara yfir miðlínuna við Grænland. Um þetta fást þeir ekki til að tala. En þeir vilja ganga til samningaviðræðna við erlenda aðila um þessi mál stefnulaust Þegar menn hafa í huga söguna sem hefur verið að gerast í okkar landhelgismáli, þá er eðlilegt að menn séu óttaslegnir þegar svona er haldið á málum. Það þýðir auðvitað lítið fyrir fulltrúa Framsfl. hér, Þórarin Þórarinsson, að reyna að hughreysta menn með því að þeir geti treyst Framsfl., hann hafi alltaf sýnt örugga forustu í landhelgismálinu, hann hafi reynt að dempa nokkuð niður kröfur alþb.-manna og sósíalista þegar þeir hafi heimtað of mikið, en hann hafi líka reynt að koma í veg fyrir að Sjálfstfl. sviki. Þetta var það sem hv. þm. sagði. En landsmenn muna að Framsfl. samþ. undansláttarsamninginn við vestur-þjóðverja, - samninginn sem við verðum að súpa seyðið af enn, þann samning sem tryggir þeim veiðirétt í íslenskri fiskveiðilandhelgi í næstum heilt ár eftir að vestur-þjóðverjar hafa sjálfir tekið sér 200 mílna landhelgi. Landsmenn muna það líka að Framsfl., sjálfur Þórarinn Þórarinsson, stóð að því að bjóða bretum veiðiheimildasamning til tveggja ára. Þeir fengu bara ekki að koma því í gegn. Ef sá samningur hefði náð fram að ganga, þá hefðu bretar fullan veiðirétt í íslenskri landhelgi í dag og fram eftir næsta ári Menn vita það af fenginni reynslu að það er valt að trúa á festu Framsfl. í þessu máli frekar en ýmsum öðrum. Nei, hér er vissulega um alvarlegt mál að ræða og það er eðlilegt að þess sé krafist að ríkisstj. segi hreint til um það hver hennar stefna er. Tími minn er nú búinn. Við ykkur, góðir hlustendur, vil ég segja að lokum: Það er ykkar skylda allra að fylgjast vel með framvindu landhelgismálsins. Það er ykkar skylda að veita Alþ. og ríkisstj. aðhald í því máli. Ef þið látið alþm. og ráðh. skilja að landhelgismálið sé ykkur slíkt mál málanna að það muni ráða úrslitum um afstöðu ykkar til manna og flokka, þá getið þið bjargað landhelgismálinu. En ef ykkur tekst ekki að láta þá skilja þessi sannindi, þá er líka landhelgismálið í hættu. Nú þarf krafa ykkar, allra landsmanna, að vera þessi: Engir nýir samningar um veiðiheimildir útlendinga í íslenskri fiskveiðilandhelgi. 200 mílurnar eiga að vera fyrir okkur eina. - Góða nótt.