Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Um langt skeið hafa ýmsar þjóðir haft af því áhyggjur þungar, hversu óhreinkun sjávarins af völdum olíu hefur aukizt hin síðustu ár og áratugi með vaxandi notkun olíu og tilsvarandi flutninga á henni. Þessi óhreinkun sjávarins er að því leyti öðruvísi en önnur óhreinkun sjávarins, að olían flýtur ofan á, safnast fyrir og er mjög lengi til trafala og óþæginda á yfirborði sjávarins. Olíumengun sjávar stafar að langmestu leyti frá skipum og þá fyrst og fremst frá olíuflutningaskipum, sem nú eru talin um 4000 að tölu í heiminum, og eru þá aðeins meðtalin skip, sem eru yfir 1000 brúttórúmlestir að stærð. Brúttórúmlestastærð þessa flota mun vera um það bil 30 millj. brúttóregistertonn. En auk olíuflutningaskipanna eru svo tugþúsundir skipa, smárra og stórra, sem nota olíu í einhverju formi til eldsneytis, og leggja þau meira eða minna sinn skerf til óhreinkunar sjávarins. Þegar olíuflutningaskip hafa lokið losun farms síns, er venjulegt, að einhverjir geymar þeirra eru fylltir með vatni til kjölfestu og byrjað að hreinsa þá, sem tómir eru, til þess að hafa þá tilbúna til að taka við nýjum farmi á lestunarstað. Hreinsun þessi fer oftast fram á þann hátt, að sprautað er heitum sjó með miklum þrýstingi um alla geymana, og var til skamms tíma hinu olíublandaða vatni alltaf dælt í sjóinn, og svo er oft gert enn. Síðan er mokað saman botnfallinu og einnig því fleygt í sjó. Áður en skipin koma í lestunarhöfn, er svo kjölfestuvatninu dælt í sjóinn, og á stórum skipum getur olíublandaður sjór, sem þannig er settur útbyrðis, numið hundruðum smálesta, og fer það eftir tegund olíu þeirrar, sem síðast var flutt á geymunum, hve mikill hluti blöndunarinnar er olía. Nú er ekki svo að skilja, að olíuflutningaskip þurfi að þvo geyma sína í hverri ferð, en það er venjulega nauðsynlegt að gera það, þegar láta skal léttari olíu í geymana en var í geymunum næstu ferð á undan. Flutningaskip, sem nota geyma sína ýmist fyrir olíu eða fyrir kjölfestu, koma næst olíuflutningaskipunum, að því er varðar olíuóhreinkun sjávarins. Fjöldi skipa notar olíugeyma sína fyrir kjölfestuvatn, þegar búið er að nota olíuna af þeim, og er svo hinu olíumengaða kjölfestuvatni dælt út, áður en skipi er lent að nýju eða taka þarf nýjar olíubirgðir um borð. Í nær öllum vélknúnum skipum drýpur eitthvað af olíu niður og blandast austrinum í vélarrúmi, sem síðar er dælt út. Er hér venjulega um tiltölulega lítið magn að ræða í hverju skipi, en á hinn bóginn eru skipin mjög mörg. Einnig eiga olíustöðvar í landi sinn þátt í olíuóhreinkun sjávarins, svo sem útflutningsstöðvar og afgreiðslustöðvar. Af eðlilegum fjárhagslegum ástæðum er þó reynt að forðast, að olía berist í sjó frá þessum stöðvum, en þegar það kemur fyrir, má oftar kenna um vangá eða óhöppum eða slælegum útbúnaði frekar en að um slæmt fyrirkomulag sé þar að ræða. Sú afleiðing olíumengunar sjávarins, sem langmestan þátt virðist eiga í því, að aðgerðir hafa verið hafnar til þess að koma í veg fyrir þennan óþrifnað, er sú, að strendur landanna óhreinkast mjög af þessum orsökum, og þá er venjulegast hvað erlendar þjóðir snertir mest haft í huga skaðsemi hennar fyrir baðstaði og annað slíkt. Vera má, að einmitt þetta atriði sé svo ofarlega á baugi sem raun er á vegna þess, að það er sú hlið málsins, sem mest snertir almenning þar, enda óspart um það skrifað í blöð nágrannalandanna, þegar baðstrendur þar verða fyrir óhreinkun af völdum olíu. Hins vegar er frá okkar sjónarmiði sennilegt, að sjófugladauði sé einna hvimleiðust afleiðing olíumengunar sjávarins. En þessi ástæða er venjulega talin í öðru sæti eða kemur sem nr. 2 í röksemdafærslu framámanna í þessu máli. Má vera, að það sé sökum þess, að tiltölulega fámennum hópi manna er kunnugt um þessa hlið málsins. En ef fuglar lenda í olíu, missir dúnn og fjaðrir einangrunarhæfileika sína og flothæfileika, þeir gegnblotna, geta ekki hafið sig til flugs og deyja ömurlega á löngum tíma. Rannsóknir hafa farið fram á því, hve mikil brögð séu að olíudauða fugla. Í Bretlandi hafa þess háttar rannsóknir verið gerðar af The Royal Society for Protection of Birds, en fyrstu athuganir fóru fram á tímabilinu október-marz 1951–52, þannig að sjálfboðaliðar gengu reglulega á fjörur á strandlengjum í leit að olíudauðum fugli, og árangur athugana þessara gaf í skyn, að milli 50 þús. og 250 þús. fuglar hefðu drepizt af völdum olíu þennan vetur við Bretlandsstrendur einar. Rannsóknum þessum hefur verið haldið áfram, og niðurstöðurnar hafa orðið svipaðar og ég nú nefndi. Þjóðverjar hafa líka látið fara fram athuganir á þessu máli, og hefur þar verið stuðzt aðallega við skýrslur frá Helgolandi. Álitið er, að þar hafi um 12 þús. fuglar látið lífið ár hvert. Sömu sögu er að segja frá Hollandi og fleiri löndum, sem svipað er ástatt um. Aðrar afleiðingar af óhreinkun sjávarins af völdum olíu er t.d. óhreinkun hafnarvirkja og veiðarfæra, og einnig er talið ekki útilokað, að gætt geti skaðlegra áhrifa af fljótandi olíu á dýralíf og gróður sjávarins. En um þetta atriði liggja ekki fyrir neinar skýrslur, sem hægt er að byggja á. Upp úr heimsstyrjöldinni fyrri fer athygli manna að beinast að olíuóhreinkun sjávarins, enda fer þá mjög vaxandi fjöldi olíukyntra skipa og mótorskipa, tankskipum fjölgar mjög með hinni geysilegu notkun olíu í heiminum. Bretar ríða fyrstir á vaðið til aðgerða í þessum vanda með því að boða til ráðstefnu skipaeigenda, olíufélaga, hafnaryfirvalda og fleiri manna, með þeim árangri, að samþykkt voru þá lög, sem nefnd voru Oil in navigable waters act, 1922. Lög þessi bönnuðu gegn háum sektum, að olíu eða olíumenguðum sjó væri dælt útbyrðis í höfnum og landhelgi Bretlands. Ekki leið svo á löngu, þar til aðrar þjóðir höfðu samið svipuð lög eða reglur um þetta efni innan sinnar lögsögu, og brátt fóru að heyrast raddir um, að víðtækari aðgerðir væru nauðsynlegar, ef duga skyldi. Var fyrsta alþjóðaráðstefna um þessi mál haldin í Washington árið 1926, án þess að árangur hennar yrði þó verulegur. En árið 1934 skaut Bretastjórn málinu til þjóðabandalagsins, sem skipaði þá nefnd sérfróðra manna til að búa út uppkast að nýrri alþjóðasamþykkt um olíuvandamál. Er þeir höfðu lokið starfi sínu og átti að fara að kalla saman nýja alþjóðaráðstefnu, brauzt stríðið út, heimsstyrjöldin síðari, svo að nú höfðu menn öðrum hnöppum að hneppa í bili. En það næsta, sem gerist í málinu á alþjóðavettvangi, er ráðstefna, sem Bretar buðu til í London í maímánuði 1954. Störf þessarar nefndar byggðust að nokkru leyti á því, sem þjóðabandalagið hafði gert í málinu, og svo höfðu margar þjóðir framkvæmt víðtækan undirbúning undir ráðstefnuna. Fulltrúar 32 landa tóku þátt í henni, en auk þess sendu 10 lönd önnur áheyrnarfulltrúa og Sameinuðu þjóðirnar sendu tvo. Árangurinn af ráðstefnunni varð svo alþjóðasamþykkt um að fyrirbyggja óhreinkun sjávar af völdum olíu, 1954, og það er einmitt sú alþjóðasamþykkt, sem hér er lögð fyrir sem fskj. með því frv., sem ríkisstj. hefur lagt fram um þetta efni. Í 15. gr. samþykktarinnar segir, að hún skuli taka gildi 12 mánuðum eftir að minnst 10 ríkisstjórnir hafi gerzt aðilar að henni, og skulu þar af vera 5 stjórnir landa, sem hvert hefur yfir að ráða minnst hálfri milljón brúttótonna tankskipaflota. 12 lönd munu hafa verið búin að staðfesta samþykktina um mitt ár 1959. Í stórum dráttum er efni samþykktarinnar þetta: Í fyrsta lagi er þar skilgreining á ýmsum orðum, sem í samningnum koma fyrir, og sundurgreining á, hvers konar olíu sé um að ræða, því að hún er fjarri því að vera öll jafnskaðleg og sum að heita má óskaðleg. Í öðru lagi eru talin þar undantekningarákvæði samþykktarinnar, sem gera ráð fyrir, að skip undir 500 brúttórúmlestum séu undanþegin henni og sömuleiðis hvalveiðiskip. Bannsvæði eru ákveðin í viðauka við samþykktina. Innan þeirra er tankskipum bannað að losa olíu eða olíumengaðan sjó. Kemur þetta einnig til með að gilda um önnur skip að þrem árum liðnum, frá því að samþykktin tekur gildi, nema þau séu á leið til hafna, þar sem ekki eru skilyrði til þess að losna við olíuúrgang, þá skulu slík skip reyna að losa sig við hann eins fjarri landi og framkvæmanlegt er. Þó er leyfi til að fleygja einkum botnfalli og sora í sjóinn, enn fremur má losa austurvatn í sjó, innihaldi það ekki olíur, eins og hér hafa verið skilgreindar, eða aðrar en smurolíur. Skip með olíumengað austurvatn skulu vera útbúin með nokkurs konar skilvindum eða skiljurum, þar sem hægt er að greina olíuna frá vatninu. Ríkisstj. skal tryggja, að fyrir hendi sé í aðalhöfnum fullnægjandi útbúnaður til þess að taka við sora og olíuúrgangi úr öðrum skipum en tankskipum. Mun þetta þó ekki ná til olíumengaðs kjölfestuvatns eða vatns, sem notað hefur verið til þvotta á olíugeymum. Olíufærslubók skal vera í hverju skipi, sem heyrir undir ákvæði samþykktarinnar. Og loks er svo gert ráð fyrir, að senda skuli Alþjóðasiglingamálastofnuninni og viðkomandi ráði Sameinuðu þjóðanna texta þeirra laga, tilskipana, fyrirmæla og reglugerða, sem miða að því að framkvæma ákvæði samþykktarinnar. Enn var boðað til alþjóðaráðstefnu um málið í Kaupmannahöfn í júlí 1959. Báru menn þar saman bækur sínar um það m.a., hvað hefði gerzt, síðan alþjóðasamþykktin kom í gildi, og yfirleitt var það álit manna, að ástandið hefði farið batnandi, en þó tiltölulega hægt. Með tilliti til þess, að aðeins 12 ríkisstjórnir höfðu þá staðfest samþykktina, hvatti fundurinn aðrar stjórnir til þess að gera slíkt hið sama hið fyrsta. Þetta er það, sem ég vildi segja um málið almennt. En hinn 6. apríl 1956 skipaði þáv. siglingamálaráðherra, Ólafur Thors, sjö manna nefnd til þess að athuga óhreinkun sjávar með olíu frá skipum, umbúnað olíustöðva í landi og óhreinkun sjávar af þeirra völdum og tjón, er þessi olíuóhreinkun veldur, og gera tillögur til rn. um málið. Í þessa nefnd voru skipaðir skipaskoðunarstjóri sem formaður n., vita- og hafnarmálastjóri, hafnarstjórinn í Reykjavík, einn fulltrúi frá olíufélögunum, einn fulltrúi frá skipafélögunum, einn efnafræðingur frá fiskideild atvinnudeildar háskólans og einn náttúrufræðingur. Þessi nefnd hefur svo haft málið til meðferðar síðan og skilaði áliti um áramótin síðustu. Niðurstöður n. eru þær, að n. leggur til: í fyrsta lagi, að Ísland gerist aðili að samþykktinni frá 1954, í öðru lagi, að settar verði reglur um meðferð olíu í olíustöðvum á landi, að því er varðar olíumengun sjávar, og að settar verði reglur um meðferð olíu við og í höfnum landsins og nái slíkar reglur þá einnig til íslenzkra skipa, sem samþykktin tekur ekki til, þ.e.a.s. til þeirra skipa, sem undanþegin eru, m.a. þeirra, sem eru minni en 500 brúttórúmlestir, og hvalveiðiskipa. Þetta eru niðurstöður n., eftir að hún hafði kynnt sér málið hér heima, m.a. hvernig það horfði við af hálfu togara, fiskibáta, vöruflutningaskipa, olíuflutningaskipa, útlendra skipa og landsstöðva, þar sem olía er afgreidd. Þessi óhreinkun sjávarins af völdum olíu hér við land er tiltölulega miklu minni en hún er annars staðar, og er það ekki undarlegt, þar sem olíuflutningar og olíunotkun á okkar landi er miklu minni en annars staðar, svo að við náum kannske vart nema 1 eða 2% af þeirri olíunotkun, sem um hönd er höfð t.d. í Bretlandi, svo að ég taki eitthvert nálægt land. En hins vegar er á það bent, að þó að baðstrendur séu ekki víða hér á landi, sem kynnu að verða fyrir óþægindum af þessum sökum, geta verið og hafa orðið mikil óþrif af þessu, og er skemmst að minnast, þegar hér var sökkt olíuflutningaskipi á stríðsárunum og heita mátti, að Seyðisfjörður allur yrði svartur af olíu og allt líf, sem þar kom nálægt, drapst, bæði fuglar og gróður, og fiskur hvarf, þannig að það er ekki útilokað, að hér geti orðið tjón af þessum sökum, ef ekki er reynt til hins ýtrasta, eins og frv. og alþjóðasamþykktin gera ráð fyrir, að koma í veg fyrir þetta. Hins má líka geta, að þó að fugladauði hafi ekki orðið mjög mikill hér á landi af olíu í sjó, hefur hann þó orðið nokkur, og eru um það talsverðir vitnisburðir. Er sérstaklega athyglisvert að athuga í því sambandi, að sá fuglinn, sem verður kannske mest fyrir þessu, er einmitt okkar mesti nytjafugl, æðarfuglinn, sem væri hvað hatrammlegast að missa, a.m.k. nokkuð verulega, vegna þessara aðgerða. Ég held, að ég þurfi ekki að hafa um þetta miklu fleiri orð. Ég hef reynt að gera grein fyrir málinu í heild, eins og það horfir við á alþjóðavettvangi, og tillögum þeirrar íslenzku nefndar, sem um málið hefur fjallað og það mjög rækilega um árabil, að segja má, skilaði áliti sínu um síðustu áramót og leggur eindregið og einróma til, að alþjóðasamþykktin verði staðfest hér á Íslandi, bendir m.a. á, að öll Norðurlöndin hin hafa gerzt aðilar að samþykktinni, og þó að vandamálið sé í minni mælikvarða hér hjá okkur en annars staðar, þá er það þó til og augsýnilega hættur, sem geta verið fyrir hendi af þessum sökum, ef ekki verður reynt til hins ýtrasta að koma í veg fyrir þessa óhreinkun sjávarins af völdum olíu. Ég leyfi mér svo að leggja til, að frv. verði að þessari umr. lokinni vísað til hv. sjútvn.



Herra forseti. Frv. það á þskj. 29. sem liggur hér fyrir til 1. umr., var einnig flutt á síðasta Alþ., en fékkst þá ekki afgreitt. Flm. hefur þótt rétt að leggja það fram hér aftur, enda fjallar það um aðkallandi nauðsynjamál, sem varla verður daufheyrzt við til lengdar. Frv. fylgir allýtarleg grg., sem ég vænti að hv. þdm, hafi kynnt sér, og get ég af þeirri sök verið fáorðari í þessari framsöguræðu minni en ella. Frv. fjallar um stuðning við þá bændur, sem lakasta aðstöðu hafa, frumbýlinga og fátæka bændur. Sá stuðningur er fólginn í hagstæðum lánum eða jafnvel í undantekningartilfellum beinum styrk til bústofnsaukningar, vélakaupa og til greiðslu þungbærra lausaskulda. Er með frv. stefnt að því að létta undir með þeim bændum og bændaefnum, sem erfiðasta aðstöðu hafa til búrekstrar og sérstaklega hafa orðið fyrir þungum búsifjum vegna efnahagsmálastefnu þeirrar, sem fylgt hefur verið í tíð núv. hæstv. ríkisstj. Það er stefnt að því að greiða fyrir og ýta undir bústofnsaukningu hjá frumbýlingum og ungum bændum og öðrum þeim bændum, sem hafa allt of lítinn bústofn og geta af þeim sökum alls ekki notið neitt sambærilegra kjara við aðra bændur, er betur eru settir. Það er stefnt að því að greiða fyrir búvélakaupum þeirra bænda, sem enn vantar nauðsynlegar vélar. Og það er stefnt að því að greiða fyrir því, að bændur með óbærilegar lausaskuldir geti fengið hagstæð lán eða stuðning til þess að geta haldið búrekstri áfram. Frv. gerir ráð fyrir því, að sett sé á fót föst stofnun, sjóður, til þess að annast þann stuðning og þá fyrirgreiðslu, sem fjallað er þar um. Um efni frv. skal ég annars taka þetta fram : Samkv. 1. gr. frv, skal stofna sérstakan sjóð, sem nefnist bústofnslánasjóður. Hlutverk hans er að veita frumbýtingum og efnalitlum bændum lán eða styrk til bústofnsaukningar, vélakaupa og til greiðslu bráðabirgðalána og lausaskulda, eftir því sem nánar segir í lögunum. Um stofnfé sjóðsins eru fyrirmæli í 2. gr. frv. Skal það vera 50 millj. Þar af er gert ráð fyrir því, að 20 millj. kr. séu óafturkræft framlag ríkissjóðs, sem greiða skal sjóðnum á næstu 4 árum, 5 millj. kr. framlag á ári, en hins vegar er gert ráð fyrir því, að 30 millj. kr. séu fengnar að láni gegn ríkisábyrgð. Okkur flm. þessa frv. er að sjálfsögðu ljóst, að vel getur svo farið og raunar má segja kannske eins og nú horfir fyrirsjáanlegt, að fé það, sem sjóðnum er hér ætlað, muni ekki reynast nægilegt. En við höfum á þessu stigi ekki talið ástæðu til að breyta þeirri upphæð, sem við settum í frv. í fyrra, að þessu leyti, en að sjálfsögðu verður þá síðar að bæta við fé sjóðsins, eftir því sem ástæður leyfa og reynslan sýnir að þörf er á. Í 3. gr. frv. eru nánari fyrirmæli um það, hverjum bústofnslánasjóður getur veitt lán. Í 4. gr. frv. eru rakin skilyrði fyrir lánveitingum, og sé ég ekki ástæðu til að rekja þau hér, en vísa til frv. Í 5. gr. eru ákvæði um það, gegn hvaða tryggingum lán megi veita. Eru þau ákvæði nokkru frjálslegri eða rýmri, ef svo má segja, en venjulegast. er um lán hjá lánastofnunum, m.a. er gert ráð fyrir því, að lána megi út á vélar eða verkfæri og bústofn, sem sé þessar eignir, sem ég nefndi, geti verið veðhæfar í sambandi við þessi lán. Enn fremur er gert ráð fyrir því, að ábyrgð ábyrgðarmanna eða sveitarsjóðs geti verið nægileg trygging, en í þessu atriði er einmitt fólgið mikið hagræði fyrir lántakendur, þar sem það getur verið, að lántakandi eigi þess ekki kost að bjóða fram aðrar tryggingar en einmitt þessar, sem nefndar voru. Sjóðsstjórninni er falið að meta. það í hverju falli, hverjar tryggingar hún metur gildar. Og sömuleiðis er það, að gert er ráð fyrir því, að fjárhæð láns hverju sinni fari eftir ákvörðun sjóðsstjórnarinnar, samkv. 7. gr. Um vexti og lánstíma eru fyrirmæli í 8. gr. frv. Samkv. því ákvæði mega vextir aldrei vera hærri en 5% og lánstími aldrei lengri en 12 ár. Það hefur þótt nauðsynlegt einmitt vegna tilgangs þessa lánasjóðs að miða vextina við þetta hámark, sem þarna greinir, sem er allmiklu lægra en vextirnir almennt eru nú, vegna þess að ef vextirnir ættu að vera eitthvað nálægt því, sem nú er tíðast, mundu þeir menn, sem þessi lán eru hugsuð til hagræðis, ekki fá undir þeim risið að mati okkar flm. Á hinn bóginn má segja, að lánstíminn sé þarna nokkru styttri en oft á sér stað endranær, þegar um föst lán er að ræða, en það byggist á því, að tryggingin, sem gert er ráð fyrir að tekin verði þarna gild, er þess háttar, að ekki þykir fært að gera ráð fyrir lengri tíma en þessum, sem þarna segir. Enn fremur er það, að þar sem lánin eru ætluð til bústofnsaukningar, má gera ráð fyrir því, að sú aðstoð, sem í því felst, hafi borið árangur og mönnum sé kleift að endurgreiða lánin á þessu lánstímabili. Samkv. 6. gr. er stjórn bústofnslánasjóðs heimilt að veita lánsumsækjanda styrk úr sjóðnum, allt að 30 þús. kr., ef búrekstri hans verður ekki að öðrum kosti komið á heilbrigðan grundvöll að mati sjóðsstjórnarinnar. Þessi upphæð, sem þarna er nefnd, er að vísu mjög lág, sérstaklega nú, þegar aðstæður sífellt eru að breytast og peningar stöðugt að verða verðminni, svo að það þarf sjálfsagt að koma til athugunar hjá n. þeirri, sem frv. þetta fær til meðferðar, hvort ekki væri ástæða til þess að hækka þetta hámark. Bústofnslánasjóður skal vera í umsjá Búnaðarbankans, en lýtur sérstakri stjórn. Eru um stjórn sjóðsins fyrirmæli í 10. gr. frv. Hún á að vera skipuð fimm mönnum. Af þeim eiga fjórir að vera skipaðir samkvæmt tilnefningu þingflokkanna, einn frá hverjum, en sá fimmti, sem á að vera formaðurinn, skal skipaður samkvæmt tilnefningu Stéttarsambands bænda. Ég mun svo ekki ræða frekar einstakar frumvarpsgreinar, nema tilefni gefist til þess síðar. Að því er varðar nauðsynina á slíkum lánum og þeirri fyrirgreiðslu, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, get ég að mestu látið nægja að vísa til grg., svo og þess, er ég sagði um mál þetta í fyrra, þegar ég fylgdi samhljóða frv. úr hlaði í þessari hv. þd. Þó vil ég til viðbótar segja þetta: Ég ætla, að það geti ekki verið skiptar skoðanir hjá, þeim, sem til þekkja, að efnahagsmálastefna núv. hæstv. ríkisstj, hafi komið sérstaklega harkalega við frumbýlinga og unga bændur. Kostnaður allur við bústofnun, hvort heldur eru bústofnskaup, byggingar, jarðræktarframkvæmdir eða véla- eða verkfærakaup, hefur stórkostlega hækkað á tveim undanförnum árum. Er nú svo komið, að sumar jarðræktarframkvæmdir, eins og t.d. framræsla, eru blátt áfram að stöðvast. Þessi tilkostnaðarhækkun kemur auðvitað fyrst og fremst niður á frumbýlingum, eins og ég sagði, en leggst einnig með vaxandi þunga og lamandi á hina, sem að vísu voru byrjaðir búskap, en þó nýlega og áttu að mestu eftir að koma fótum fyrir sig, áttu eftir að stækka bústofn sinn, áttu eftir að kaupa nauðsynlegar vélar og voru rétt í þann veginn að byrja á ræktunarframkvæmdum, hafa e.t.v. ekki haft aðstöðu til verulegrar jarðræktar fyrr en einmitt nú, t.d. vegna vegaleysis eða annarra samgönguvandræða eða þá skorts á vinnuvélum, og hafa þá ekki heldur fyrr en einmitt nú haft aðstöðu til þess að afla sér nauðsynlegra búvinnuvéla. Það er mikið alvörumál og umhugsunarefni, hve fáir ungir menn byrja nú búskap í sveit. En það er, ef menn leiða hugann að því efni, ofur skiljanlegt. Kostnaðurinn við að stofna bú í sveit er orðinn svo ótrúlega mikill, að það er von, að mönnum hrjósi hugur við. En hitt ræður þó sjálfsagt meir, að mönnum er það mörgum hverjum blátt áfram ókleift. Þeir hafa hvorki ráð á nægu fé né eiga aðgang að lánum. Ég hef ekki beint tiltækar áreiðanlegar tölur um kostnað við bústofnun í sveit. En alveg er öruggt, að hann skiptir hundruðum þúsunda, og ég gæti trúað, að það væri ekki ofætlað að nefna 700–800 þús. kr. Hvar eiga ungir menn og efnalitlir að taka það fé? Hvar eiga þeir kost á lánum í því skyni? Ég býst við því, að fleirum en mér, sem hafa farið um sveitir landsins, þyki það ískyggilegt og mikið umhugsunarefni, eins og ég sagði áðan, hvernig svo er komið á mörgum jörðum, að þar eru gömlu hjónin ein eftir. Hér þarf að koma til móts við unga fólkið og rétta því örvandi hönd. Það væri að mínum dómi gert með stofnun bústofnslánasjóðs. Það væri skref í rétta átt að gefa þessum aðilum, sem hér hefur verið rætt um, kost á hagkvæmum lánum til bústofns- og vélakaupa, svo sem gert er ráð fyrir í þessu frv. Allt fram að því, að hin svokallaða „viðreisnarstefna“, að sjálfsögðu innan gæsalappa, var tekin upp, er óhætt að segja, að það hafi gætt mikillar og vaxandi bjartsýni hjá búendum þessa lands. Þeir stóðu í stórfelldum framkvæmdum, ræktuðu, byggðu, keyptu vélar og verkfæri, tóku síma og rafmagn á bæina o.s.frv., o.s.frv. Vegna þessara framkvæmda, sem sumar hverjar eru til gagns fyrir komandi kynslóðir, hafa margir bændur og þá sérstaklega ungir og efnalitlir bændur stofnað til mikilla lausaskulda, sem m.a. vegna vaxtahækkunar eru orðnar þeim lítt bærilegar eða jafnvel óbærilegar. Sjá sumir þeirra alls ekki útgöngudyr úr skuldabaslinu, nema þá helzt að selja bú og jörð og hverfa frá búskap. En með viðeigandi aðstoð hygg ég að möguleikar væru til, að þeir gætu rétt sinn hag. Þessar staðreyndir hafa í raun og veru verið þegar viðurkenndar af hæstv. ríkisstj., sem á s.l. sumri beitti sér fyrir útgáfu brbl. um heimild fyrir veðdeild Búnaðarbankans til að breyta tilteknum lausaskuldum bænda í föst lán. Það má vel vera, og ég skal ekkert gera lítið úr því hér, að einhverjir bændur geti notið aðstoðar og fyrirgreiðslu fyrir atbeina þessara lána. Og ef svo verður, er það að sjálfsögðu mikið fagnaðarefni. En um það efni get ég þó ekki rætt nánar í þessu sambandi, enda ekki viðeigandi, þar sem á ferðinni er frv. til staðfestingar þessum lögum og það verður rætt síðar. Ég vil þó aðeins á þessu stigi segja það, að eftir því sem mér er bezt kunnugt um, er enn svo margt óvíst í sambandi við þessi lán, að það er í raun og veru ákaflega erfitt að gera sér grein fyrir því nú, hver fyrirgreiðsla og hagnaður fyrir bændur verður fólginn í þeim lánveitingum, ef til kemur, auk þess sem mér skilst, að það sé gert ráð fyrir, að þau lán, sem kunna að verða veitt, verði allkostnaðarsöm og með tiltölulega háum vöxtum. Enn fremur er það, eftir því sem mér hefur skilizt, að nokkuð er óvíst um skyldur lánardrottna til þess að veita viðtöku þeim bréfum, sem ætlazt mun til, að þessi lán séu veitt í. En sem sagt, ég vil ekki í sambandi við þetta mál ræða frekar þær fyrirhuguðu lánveitingar, en vil aðeins undirstrika það, að eins og nú horfir, virðist mér þrátt fyrir þá ráðstöfun vera full þörf á þeim lánveitingum, sem þetta frv. gerir ráð fyrir til greiðslu lausaskulda, en vil þó jafnframt, eins og ég áðan sagði, benda á, að með þessari ráðstöfun sinni á s.l. sumri hefur hæstv. ríkisstj. viðurkennt þá þörf, sem fyrir hendi er í þessu efni, enda er það ekki að ófyrirsynju, því að vissulega væri vert að gefa því gaum, hverjar afleiðingar mundu verða af því, ef bændur flosnuðu upp, kannske í stórum stíl, vegna skulda, og það gerðist jafnhliða því, sem frumbýlingum fer fækkandi. Afleiðingin af því mundi auðvitað verða sú, að framteiðsla landbúnaðarafurða drægist saman, og það gæti jafnvel farið svo af þeim sökum, að innan tíðar fullnægði landbúnaðarframleiðslan hér innanlands ekki þörfum þjóðarinnar. Og þá hygg ég, að flestir mundu verða sammála um, að illa væri komið okkar hag, ef við værum ekki sjálfbjarga í þeim efnum. Það er í stuttu máli að mínum dómi, og ég vænti, að þeir verði sem flestir, sem taka undir það, mjög hættulegt, ef sú framfarasókn, sem var mikil orðin í landbúnaðinum, stöðvast. Það verður þess vegna að mínum dómi að greiða fyrir því, að bændur geti stækkað bú sin, og í því efni verður það að vera lágmark, að búin hjá hverjum og einum svari til vísitölubús svokallaðs, og það verður að stuðla að því, að frumbýlingar og bændur, sem dregizt hafa aftur úr, geti keypt nauðsynlegar búvinnuvélar. Aðstöðumunur þeirra, sem vélarnar hafa, og hinna, sem engar eiga, er svo stórkostlegur, eins og allir vita, að búskaparaðstaða þeirra er ekki á nokkurn hátt sambærileg. Og þeir, sem engar vélar hafa, eru í raun og veru úr leik, þeir geta ekki búið það er alveg útilokað - í framtíðinni. En efnalítill bóndi hefur vissulega enga möguleika, eins og nú hagar til, til þess að kaupa t.d. dráttarvél, með því verði, sem nú er á því tæki. Samfélagið má ekki loka augunum fyrir þörf þessara bænda. Það verður hér að hlaupa undir bagga. Það kemst blátt áfram ekki hjá því að sinna þessu máli. Ég ætla því að vona, að þetta frv. mæti skilningi hjá þeirri n., sem það fær til meðferðar, og að því verði vel tekið af hv. þdm. Ég fyrir mitt leyti er sannfærður um, að þetta er gott mál, að það er mikið nauðsynjamál, og það mun í framtíðinni í einni eða annarri mynd verða borið fram til sigurs. Ég leyfi mér svo að leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. fjhn.



Herra forseti. Þar sem ég á ekki sæti í þeirri nefnd, sem fær þetta mál til meðferðar, voru örfá atriði, sem mig langaði til að minnast á, áður en frv. færi í nefnd. Ég dreg það á engan hátt í efa, að það sé áhugamál þeirra manna, sem flytja þetta frv., að stuðla að lausn vandamáls, sem vissulega er stórt, og sá þáttur í uppbyggingu landbúnaðarins, sem hér er sérstaklega um rætt, er vissulega þess eðlis, eins og hv. 1. flm. sagði, að á því veltur fyrir afkomu margra bænda, að hér takist sæmilega til og sé hægt að finna úrlausn á þeirra vandkvæðum að þessu leyti. Hins vegar er því ekki að leyna, að það eru auðvitað, eins og hv. flm. reyndar viðurkenndi, ýmsar hliðar á þessu máli, og spurningin er sú, hvernig bezt verði að því unnið. Það hafa oft komið fram hugmyndir um ýmiss konar sjóði í sambandi við landbúnaðinn, bæði aðstoð til frumbýlinga og bústofnsaðstoð, smábýlaaðstoð og ýmis önnur sérstök mál í því sambandi. Allt getur þetta verið góðra gjalda vert. En ég vil þó láta í ljós þá meginskoðun, að það velti á miklu, þegar út í slíka aðstoð er farið, að sjóðir séu ekki settir á stofn meira og minna til þess eins að setja á stofn sjóð, heldur sé þá séð fyrir því, að sjóðirnir geti leyst þau verkefni, sem þeim er ætlað að vinna. Það er ljóst mál og eðlilegt, að þegar einhver slíkur sjóður er á stofn kominn, reikna menn með því, að sjóðurinn reynist þess umkominn að leysa þann vanda, sem honum er ætlað að leysa, og því miður hefur það of oft viljað brenna við, að sjóðir hafa verið settir á stofn án þess að hafa nokkra möguleika til þess að leysa vandkvæði manna, og hefur það leitt af sér margvíslega erfiðleika og vonbrigði. Með þessum orðum mínum er ég ekki að segja, að ekki sé séð sæmilega fyrir fé til þessa bústofnlánasjóðs, sem hér er um að ræða, en ég held hins vegar, þrátt fyrir að það sé svo, að þá sé það a.m.k. athugunarefni, hvort ekki sé það heppilegri lausn á þeim vanda, sem hér er við að fást, að undirbyggja betur þá stofnlánasjóði, sem landbúnaðurinn nú hefur. Það er þannig með reglur þessara sjóða, bæði veðdeildar og ræktunarsjóðs, að þeir sjóðir hafa samkvæmt sínu hlutverki heimild til þess að veita lán, sem hér er gert ráð fyrir, bæði til bústofnskaupa og vélakaupa. Þetta hefur hins vegar ekki verið gert nema að litlu leyti, vegna þess að þessir aðalstofnlánasjóðir hafa verið fjárvana. Þó hefur nokkur aðstoð verið veitt í þessu skyni, þó að í nokkru öðru formi hafi verið, þ.e.a.s. það hefur verið veitt oft og tíðum smávægileg aðstoð í gegnum veðdeild bankans, sem hefur verið hugsuð til vélakaupa eða bústofns, þó að í smáum stíl hafi verið, og sannleikurinn er sá, að eitt vandkvæði í sambandi við slíkar lánveitingar er það, að erfitt er um vik að taka fullgild veð, ef um lán er að ræða, sem eru til nokkurs tíma að ráði, og það hefur einnig valdið erfiðleikum í þessu sambandi og því raunverulega ekki verið hægt að veita aðstoðina, nema hægt hafi verið að taka veð í jörðum. Þessi lánasjóður, sem hér er settur á stofn, sýnist mér að raunverulega þjóni tvenns konar hlutverki. Annars vegar er honum ætlað að taka á sig það hlutverk, sem veðdeild. og ræktunarsjóður nú hafa, að lána til bústofnskaupa og vélakaupa, og hins vegar sé honum ætlað að vera nokkurs konar bjargráðasjóður fyrir bændur, þar sem þeir geti jafnvel fengið styrki eða lán, sem lúti ekki venjutegum lánakjörum og séu fyrst og fremst hugsuð til þess að létta undir með þeim í almennum erfiðleikum þeirra. Ekki skal ég á nokkurn hátt vera því mótfallinn, að einhver sjóður hafi slíkt hlutverk, og það kann að vera mjög erfitt, að hinir venjulegu stofnlánasjóðir landbúnaðarins hafi þá skyldu á sínum herðum, því að þar kemur til greina annað mat en beinlínis venjulegt bankamat. En ég vildi nú varpa því fram a.m.k. til athugunar, hvort það væri ekki óheppilegt að fara að mynda sérstakan sjóð eða fela þessum sjóði einnig að lána til bústofnskaupa og vélakaupa. Með því móti er létt af öðrum stofnlánasjóðum. landbúnaðarins þessu hlutverki, sem vissulega er mjög stórt hlutverk og mjög slæmt, að ekki hefur verið hægt að sinna því sem skyldi, og það er brýn nauðsyn í sambandi við uppbyggingu þeirra sjóða að sjá svo fyrir þeirra fjármagni, að þeir geti sinnt þeim skyldum. Ég er hins vegar hræddur um, að ef á að fara að fela þessum sjóði, sem hér er hugsaður, einnig það hlutverk að lána almennt til véla- og bústofnskaupa, þá mundi það verða strikað út sem hlutverk hinna sjóðanna, enda í rauninni ógerlegt að láta sjóði, sem hafa mismunandi stjórn og því ekki neitt samstarf sín á milli, lána mönnum til nákvæmlega sömu þarfa, því að hér er gert ráð fyrir því, að þessi sjóður hafi sérstaka stjórn, en sé ekki undir yfirstjórn Búnaðarbankans, eins og stofnlánasjóðir landbúnaðarins þó eru. Mér sýnist raunar, að það sé næsta óeðlilegt, að sjóður, sem er smásjóður, ef miða skal við þá sjóði, sem eru nú stofnlánasjóðir landbúnaðarins, skuli hafa sérstaka stjórn, en hins vegar sé talið vera hægt að fela Búnaðarbankanum og bankastjórn hans yfirstjórn hinna stóru sjóða. Í þessu finnst mér ekki alls kostar samræmi, að öðru leyti en því, að það kann að mega segja, að að svo miklu leyti sem hlutverk þessa sjóðs sé styrktarstarfsemi, þá geti vel verið, að færa megi rök fyrir því, að rétt sé, að það sé í höndum annarra aðila. En varðandi þann þátt í starfi sjóðsins, sem er ætlaður til almennra útlána eftir sömu sjónarmiðum og stofnlánasjóðir landbúnaðarins að öðru leyti lána út, þá held ég, að það sé mjög óráðlegt og verði ekki til bóta fyrir bændur að hafa það undir annarri stjórn en aðalstofnlánasjóðirnir eru. Það situr sízt á mér að hafa á móti því, hvort sem það heitir nýr sjóður eða aukið fjármagn til þeirra sjóða, sem nú eru, sem ég þó hefði talið æskilegri lausn, að slíkar hugmyndir komi fram, að efla á einhvern hátt lánsfé það, sem til lánveitinga er til stofnlána í landbúnaði.- En ég teldi rétt, að það væri íhugað, hvort ekki væri hægt að kljúfa þetta mál í sundur, þannig að þessi sjóður yrði fyrst og fremst hugsaður til þeirra bjargráða, sem hann að öðrum meginstofni til á að vera og gert er hér ráð fyrir, einkanlega vegna þess, að mér sýnist eftir ýmsum þeim atriðum, sem hér eru fram sett um skilyrði fyrir lánveitingum og ýmsu öðru, að hér blandist svo mikið saman þetta tvíþætta verkefni sjóðsins, að það muni reynast æði erfitt í framkvæmd. Ég skal aðeins nefna sem dæmi, þar sem það er orðað svo, að skilyrði til lánveitinga til vélakaupa sé m.a. það, að maður hafi ekki efni á að festa kaup á nauðsynlegum búvélum. Ég veit ekki, hvað vakir fyrir flutningsmönnum með þessu orðalagi: að hafa ekki efni á. Maður getur verið ríkur maður, þó að hann skorti skotsilfur til að leggja í að kaupa dýra búvél. En það má líka eins skilja þetta atriði þannig, að maðurinn hafi raunverulega ekki fjárhagslegt bolmagn að neinu leyti til þess að kaupa slík tæki. Á móti því stríðir þó það atriði, sem síðar kemur, að það er gert ráð fyrir því, að menn verði að setja fullnægjandi tryggingu fyrir láni og það verði að koma fram, að lántakandi geti staðið undir árlegum greiðslum af láninu. Ég nefni þetta ekki til neinnar sérstakrar gagnrýni, að öðru leyti en því, að mér sýnist, að þarna rekist nokkuð á þær tvíþættu hugsanir, sem liggja að baki þessu máli, og sé því hreint og beint spurning, hvort ekki ætti að sundurgreina þetta, og ef hugsunin væri að setja upp sérstakan bjargráðasjóð, sem hefði það hlutverk að veita mönnum styrki, breyta lausaskuldum þeirra eða veita aðstoð, sem venjulegir lánasjóðir landbúnaðarins alls ekki veita, þá kunni að vera eðlilegt, að slíkur sjóður hefði sérstaka stjórn, og rétt væri að setja á stofn slíkan sjóð, en að öðru leyti væri afhugandi að fella niður hið almenna hlutverk sjóðsins, af því að ég sé ekki með góðu móti, eins og þetta er upp byggt, að sjóðurinn geti sinnt nema að litlu leyti því hlutverki, miðað við fjármagn hans, því að það er alveg rétt, sem hv. 1. flm. sagði, að það er auðvitað óhjákvæmilegt skilyrði til búskapar, að menn hafi vélakost, sem til þarf, og að menn hafi þann bústofn, sem geti skapað þeim þann fjárhagsgrundvöll, að búreksturinn geti borið sig. Ég er ákaflega hræddur um, að þetta sé stærra mál en það, að það verði leyst í gegnum sjóð sem þennan, með ekki meira fjármagni, þannig að þá mundi það koma fram, sem ég gat um í upphafi, að mönnum væru jafnvel gefnar hér meiri vonir en unnt væri að uppfylla. Þá vil ég leyfa mér að vekja athygli á því, að í þessu frv. er gert ráð fyrir, að meira en helmingur af stofnfé sjóðsins sé fengið að láni. hað er gert ráð fyrir því í senn, að sjóðurinn hafi möguleika til þess að veita styrki, og í annan stað er gert ráð fyrir, að vextirnir af lánum sjóðsins megi ekki vera yfir 5%. Ég er ákaflega hræddur um, að ekki liði á löngu, þangað til þessi sjóður, ef hann er hugsaður að byggjast upp að svo stórum hluta af lánsfé, muni komast í mjög svipað ástand og stofnlánasjóðir landbúnaðarins nú eru í. Sannleikurinn er sá, að uppbygging þeirra hefur verið með þeim hætti, - og skal ég þar ekki vera að deila á einn né neinn, - en staðreyndin er sú, að uppbygging sjóðanna hefur verið með þeim hætti, að það hefur verið stefnt út í fullkomna ófæru, og furðulegt, að menn skuli ekki hafa haft opnari augu fyrir því, að hér var beinlínis veríð að stefna út í öngþveiti, sem fyrr eða síðar gat orðið þess valdandi, eins og raunar er orðið nú í dag, að þessir sjóðir væru þess alls kostar ófærir að gegna hlutverki sinu og væru raunverulega miklu verr staddir en eignalausir. Hér mundi verða um að ræða vafalaust mjög verulegan vaxtahalla á þessu lánsfé, sem hér er um að ræða, og hann yrði auðvitað að borgast þá af hví fé, sem sjóðurinn fær í framlag frá ríkissjóði, og mundi það skerða mjög verulega það framlag. Þetta eru þau atriði, sem ég vildi koma að til íhugunar, þegar þetta mál færi til nefndar. Ég fagna því, þegar fram koma tillögur og ábendingar um að leysa þetta mikla vandamál, og ég efa ekki þann góða hug, sem hér liggur að baki. En ég teldi þó ástæðu til, að þessar ábendingar minar yrðu teknar til athugunar, þegar málið verður rannsakað í nefnd, og það íhugað í fullri alvöru, hvort ekki væri ástæða til þess að aðskilja þetta tvíþætta verkefni, sem hér er gert ráð fyrir, og leggja þá aftur áherzlu á eftir öðrum leiðum, sem vafalaust koma til kasta bæði stjórnar og þings, áður en langt um liður, að leggja frambúðargrundvöll að lánamálum landbúnaðarins yfirleitt, því að það er vissulega mjög stórt og mikilvægt viðfangsefni, sem bíður úrlausnar og getur ekki dregizt lengi úr þessu að verði að taka fyrir til alvarlegrar meðferðar. Ég skal alveg stilla mig um að fara út í að svara þeim rökstuðningi hv. 1. flm., að það, sem geri þetta mál sérstaklega brýnt nú, séu þær búsifjar, sem núv. stjórnarstefna hafi valdið bændum. Slíkar fullyrðingar eru auðvitað meira og minna út í hött, en skiljanlegar, þegar þess er gætt, að stjórnarandstæðingur á hlut að máli, sem segir þetta. Þetta vandamál er gamalt og hefur hvorki minnkað né vaxið við tilkomu einnar né annarrar ríkisstj., heldur er þetta, eins og hann raunar upplýsti, vandamál, sem lengi hefur verið til meðferðar og, því miður hefur aldrei tekizt, hverjir sem hafa í stjórn setið, að finna viðunandi lausn á, og væri vissulega vel, ef tækist að gera það nú. Ég skal ekki á þessu stigi heldur ræða aðstoðarlánin, - það gefst tækifæri til þess að ræða þau á öðrum vettvangi, þegar þau bráðabirgðalög koma hér til meðferðar, enda mörg atriði í því enn þá mjög óljós, eins og 1. flm. þessa frv. réttilega gat um. Það er hins vegar rétt að gera sér grein fyrir því, að út á þá braut, sem hér er farið út á með að breyta lausaskuldum bænda í föst lán, verður ekki oft farið, m.a. vegna þess, að það er ljóst, að lánsstofnanir munu, ef á að gera það oft, neita algerlega slíkri fyrirgreiðslu, vegna þess að það er engin von til þess, ef komið er þannig aftan að lánsstofnunum, sem veitt hafa víxla, og þeim fyrirskipað að breyta þeim í föst lán, að þær vilji við það una. Það er hægt að gera þetta einu sinni til þess að reyna að koma málum manna í viðunandi horf, og ég skal fúslega játa, að einmitt þessi aðstoð, sem þarna er veitt, ef hún nær tilgangi sínum, eykur þörfina á því, að lánamálum landbúnaðarins verði komið í það horf, að hér eftir eigi menn aðgang að svo miklum lánum, sem eðlilegt megi teljast, að ekki þurfi að safnast vegna framkvæmda bænda stórfelldar lausaskuldir. Annars hleðst þetta auðvitað upp á nýjan leik og sama vandamálið blasir við eftir nokkur ár. Það er því alveg rétt, að það atriði þarf að takast til sérstakrar meðferðar og úrtausnar einmitt í sambandi við endurskipulagningu á lánasjóðum landbúnaðarins. Ég skal svo ekki, herra forseti, eyða lengri tíma við þessa umr. málsins, en vildi koma þessum hugleiðingum að, áður en málið færi til nefndar.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. 6, þm.. Norðurl. e. fyrir vinsamlegar undirtektir hans við þetta mál. Einmitt vegna þess, að hann er í því starfi, sem gefur honum aðstöðu til þess að skilja þörf þeirra manna, sem hér er um rætt, mörgum öðrum betur, met ég það sérstaklega mikils, að hann tekur undir við þá meginstefnu og hugsun, sem þetta frv. er á byggt. Hins vegar er ekkert óeðlilegt, þó að það komi fram athugasemdir um einstök atriði og ábendingar um einstök atriði, og það er ekki illa þegið af mér, heldur þvert á móti vel þegið, því að það er svo í þessu máli sem öðru, að betur sjá augu en auga, og það getur náttúrlega vel verið, að það megi breyta einstökum atriðum í þessu sambandi. Það tekur að sjálfsögðu sú nefnd, sem fær frv. til meðferðar, til athugunar. En það voru aðeins örfá atriði, sem komu fram hjá hv. 8. þm.. Norðurl. e., sem ég vildi minnast á, Hann sagði réttilega, að það væri ekki nóg að stofna sjóð, það yrði að sjá þeim sjóði fyrir nægilegu fjármagni. Þetta er auðvitað laukrétt. Það er ekki nóg að stofna sjóð með litlu fé og varpa síðan öllum sínum áhyggjum upp á hann, heldur þarf að sjá sjóðnum fyrir áframhaldandi vaxtarmöguleikum, eftir því sem þörf krefur. Það álít ég að verði verkefni síðari tíma, ef fallizt verður á þá hugmynd, sem í þessu frv. felst. En það tók ég fram í minni framsöguræðu, að okkur flm. væri ljóst, að vel gæti verið, að það fé, sem nefnt er í þessu frv. sem stofnfé sjóðsins, reyndist ekki nægilegt, enda er að sjálfsögðu erfitt að gera sér fyllilega grein fyrir því, hve mikils fjár hér þurfi við. Þá benti ræðumaður á atriði, sem ég veit að muni hvarfla að mörgum mönnum, sem sé spurningunni um það, hvort ekki væri heppilegra að undirbyggja þá stofnsjóði landbúnaðarins, sem fyrir eru, betur en gert hefur verið, í stað þess að stofna nýjan sjóð. Hann benti á, að hér væru starfandi veðdeild Búnaðarbankans og ræktunarsjóður, sem báðir tveir gætu í raun og veru eftir sinum starfsreglum lánað fé til bústofnsaukningar og vélakaupa. En þar er því til að svara, að það mun því miður hafa átt sér ákaflega sjaldan stað, að úr þessum sjóðum hafi verið veitt lán til þessara hluta, og alveg víst, að það hafa ekki verið veitt lán, t.d. úr veðdeild, nema gegn fasteignatryggingu. En það er einmitt sá mikli munur, sem gert er ráð fyrir í þessu frv. Það er gert ráð fyrir því, að hægt sé að veita lán út á vélar og ábyrgð, sem sagt aðrar tryggingar en þær, sem veðdeildin hefur metið gildar. Í öðru lagi er það nú svo, að hingað til hafa veðdeildarlánin verið svo lág, að þau segja í raun og veru lítið til vélakaupa, þegar um stærri búvélar er að ræða. Ég held, að það sé heppilegra að hafa sjóðina fleiri og með sundurgreindu hlutverki heldur en að steypa þessu saman. Einmitt þegar fé er elski nægilegt til, eins og það hefur verið og eins og það nú ef til vill verður, þá verður það þannig, ef þessum sjóðum er steypt saman, að það eru viss hlutverk, sem almennt sitja á hakanum, eins og reyndin hefur orðið hjá veðdeild og jafnvel ræktunarsjóði, sem getur þó samkvæmt sínum starfsreglum veitt lán til bústofnskaupa. En þessi hlutverk hjá þessum sjóðum hafa algerlega setið á hakanum, af því að þeir hafa ekki haft nægilegt fé til þess að sinna aðalhlutverkum sínum, og það er einmitt af þeirri ástæðu, að ég held, að það sé heppilegra að setja upp svona sérstakan sjóð, með þessu sérstaka hlutverki, þó að vitaskuld væri það til stórkostlegra bóta, ef mögulegt væri að tryggja þessum sjóðum, sem fyrir eru, meira starfsfé en þeir hafa haft að undanförnu. En ég vil undirstrika, að það er einmitt eitt meginatriði í þessu frv., að það er gert ráð fyrir því, að þessi lán séu veitt út á aðrar tryggingar en þessi lán hafa verið veitt úr veðdeild og ræktunarsjóði. Í því samhandi kom nú kannske fram hjá hv. ræðumanni nokkurt bankasjónarmið, þar sem hann fór að minnast á, að þessar tryggingar mundu kannske vera eitthvað vafasamar og væri ekki víst, hvernig ætti að skilja viss ákvæði frv. í því sambandi. Ég skal ekki fara út í það, það verður athugað í n., en ég vil aðeins benda á það atriði, að þar sem hann var að ræða um, að ef svo illa væri komið hjá einhverjum, að hann hefði ekki efni á að kaupa vél, þá skildist mér á honum, að það væri ekki álitlegt að lána þeim manni. En þetta getur vel farið saman, eins og ég veit að hv. ræðumanni verður ljóst, ef hann athugar málið betur. Það getur vel staðið þannig á, að maðurinn sé alls ekki fær um það og hafi ekki bolmagn til þess að greiða fyrir vél nú, en hins vegar er gert ráð fyrir því, að hann hafi af vélinni það hagræði á næstu árum, að honum geti veitzt auðvelt að standa undir árlegum afborgunum. Þetta held ég að sé mjög ljóst, og þessu atriði hygg ég að bændur, sem á undanförnum árum hafa ráðizt í það að kaupa sér vélar, jafnvel þótt í skuld væri, gætu mjög vel svarað. Við vitum, að t.d. að einni dráttarvél er svo mikið hagræði við búskap, að það er í raun og veru fljótt að borga sig, ef maðurinn hefur á annað borð nokkurt bolmagn til þess að afla sér vélarinnar, en þó með þeim fyrirvara, að hann geti jafnframt aukið bústofn sinn og fengið þar af leiðandi meiri afurðir af sínu búi. Það er alveg rétt hjá hv. ræðumanni, að það má segja, að það sé tvenns konar hlutverk, sem bústofnslánasjóðnum sé ætlað. Annað hlutverkið, sem ég mundi vilja kalla aðalhlutverkið, er að veita lán til bústofnsaukningar og vélakaupa. Það veit að framtíðinni. En hitt hlutverkið, þar sem gert er ráð fyrir að veita lán eða jafnvel í undantekningartilfellum styrk til greiðslu þungbærra lausaskulda, miðast við það vandræðaástand, sem er nú í dag. Það getur vel verið, ef lán þau, sem veðdeild Búnaðarbankans hefur í hyggju að veita til greiðslu lausaskulda, komast á þann rekspöl og verða þannig úr garði gerð, að þau leysi vandræði margra manna, að þá verði minni þörf fyrir þetta hlutverk, sem þessum sjóði hefur þó verið ætlað í leiðinni, enda þótt hann annars sé meir stílaður upp á framtíðina, sem sé það að reyna að tryggja, að þeir, sem við búskap fást og búskap ætla að stofna og stunda, geti fengið nauðsynlegar búvélar og fengið aðstöðu til þess að fá þann bústofn, sem svo með sæmilegu afurðaverði getur staðið undir búrekstrinum og veitt þeim kjör sambærileg við aðrar stéttir þjóðfélagsins.