Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Atvmrh. (Áki Jakobsson) : Herra forseti. Hér liggur fyrir frv. um innlenda tunnusmíði. Í nokkur ár fyrir stríð voru reknar tunnuverksmiðjur, þrjár á Siglufirði og ein á Akureyri. Reynslan varð sú, að hægt væri að smíða hér tunnur, sem væru sambærilegar við útlendar. Útlendir síldarkaupmenn höfðu tíðum þann hátt að flytja inn með sér tunnur og selja þær hér við vægu verði. Þetta gerði tunnuverksmiðjunum erfitt fyrir. Það verður ekki hægt að reisa tunnuverksmiðju nema ríkið styrki hana. Gert er ráð fyrir samræmingu í tunnusmíði. Akureyrarkaupstaður eigi sína tunnuverksmiðju, en ríkið hefur keypt verksmiðjuna á Siglufirði. Með samræmingu yrði reksturinn hagkvæmari t. d. með kaup á efni og annað slíkt, en til þess þarf góð geymsluhús. Það er nú verið að byggja húsnæði á Siglufirði í þeirri verksmiðju, sem þar er. Verið er og að vinna úr því efni, sem keypt var á síðast liðnu hausti. Hægt er að hafa sömu verksmiðju og nú er á Akureyri, en á Siglufirði verður að byggja nýtt hús, því að síldarverksmiðjur ríkisins verða að fá þá lóð, sem hún stendur nú á, enda hættulegt að hafa tunnuverksmiðjur við gínandi síldartanka. Í Nd. var gerð breyt. á 5. gr. frv. Það var um að setja sérstaka stjórn fyrir tunnuverksmiðjurnar. Ástæðan fyrir því, að það var ekki ákveðið strax, er sú, að það fer eftir áliti manna, hvort reka skuli verksmiðjurnar í samvinnu við bæjarfélögin. Á Akureyri hefur það verið gert, að skipt hefur verið um menn í verksmiðjunni þar með vissu millibili, vegna atvinnuspursmálsins. Ég tel óheppilegt, að síldarútvegsnefnd hafi stjórn í þessu máli, af ýmsum ástæðum. - Þeir, sem keypt hafa síld hér, útlendingar, hafa finanserað síldarsöltun sína með því að selja tómu tunnurnar á haustin. Það er ekki gott fyrir síldarútvegsnefnd að standa í þeim brösum. Þótt gert sé ráð fyrir í frv., að smíða eigi síldartunnur, þá er ekkert eðlilegra en að fleiri tunnutegundir verði smíðaðar í verksmiðjunum. Ef lýsisherzlustöð verður sett upp hér, verður að smíða undir það sérstakar tunnur. E. t. v. væri rétt að skipa sérstaka n. til að ræða við bæjarfélögin.



Herra forseti. Mér þykir einkennilegt, að þetta mál hefur verið í fjhn., og enn einkennilegra, að þegar þetta mál er til umr. í þessari d., þá skuli enginn úr þeirri n. sitja fund. Líkt mál þessu hefur verið í sjútvn., og mér finnst, að þetta mál ætti einnig að vera þar. Ég vil spyrja hæstv. ráðh., hvernig hann ætli að framkvæma 1. gr. frv. - Mér finnst það hreinn misskilningur, sem fram kemur í grg, frv. við 2. gr. - Ég vil og spyrja hæstv. ráðh., hvort upplýsingar um rekstur og fyrirkomulag séu þegar fyrir hendi. Ríkið hefur ekki leyfi til að reisa tunnuverksmiðju, fyrr en þær upplýsingar liggja fyrir og rannsókn hefur farið fram. - Svo vil ég spyrja, hvort þessi fyrirtæki greiði skatta til ríkis og bæja. Það er að verða stórt vandamál, hvernig ýmis fyrirtæki skjóta sér undan að greiða skatta. Ég vil spyrja um þetta, hvort þessi fyrirtæki skuli greiða skatt eða vera skattfrjáls. Að sjálfsögðu vildi ég svo vænta, að fjhn. taki þessar ábendingar til athugunar.

Atvmrh. (Áki Jakobsson) : Út af því atriði í ræðu hv. þm. Barð., þar sem hann spyr, hvort álitsgerð liggi fyrir um reksturinn, skal ég benda á það, að 1. gr. veitir heimild til að reisa og starfrækja verksmiðju, og 2. gr. kveður svo á, að ríkisstj. sé heimilt að taka á leigu þær verksmiðjur, sem nú eru á Akureyri og Siglufirði. Þess vegna er 2. gr. miðuð við þær ráðstafanir, sem gera verður þegar í stað. Á Siglufirði liggur fyrir að reisa nýja tunnuverksmiðju, en mikið má nota úr þeirri gömlu. Á Akureyri þarf og að fara fram gagnger breyting, t. d. verður að reisa þar stórt lagerhús; endurnýja þarf og flestar vélarnar. Það er nú verið að vinna að þessari álitsgerð af Haraldi Loftssyni, sem hefur reynslu í þessum málum frá Vestmannaeyjum. Annað atriðið var um útsvars- og skattafríðindin. Ég hafði hugsað mér þessi fríðindi miðuð við það, að verksmiðjurnar yrðu starfræktar að vetrinum, jafnvel þótt halli yrði. Þannig hefur það verið marga undanfarna vetur á Akureyri, að tunnuverksmiðjan hefur verið rekin til þess að halda uppi atvinnu, og þannig tel ég, að það ætti að vera í framtíðinni. Því fer og fjarri, að óskir séu uppi frá bæjarstjórnunum á Akureyri og Siglufirði um að leggja skatta á þessi fyrirtæki. Ég minnist ekki að hafa nokkurn tíma heyrt óskir um það, meðan ég var bæjarstjóri á Siglufirði, að leggja ætti skatt á þetta fyrirtæki. Þá spurði hv. þm., hvort hér væri átt við tréeða stáltunnur. Þegar ég gæti að, er víst hvergi ákvæði um þetta í frv., en þó mun það leiða af ákvæðum 4. gr., þar sem talað er um síldartunnur, að átt er við trétunnur. Eftir því sem mér hefur skilizt, er stáltunnugerð allt öðruvísi framleiðsla, enda ekki markaður fyrir stáltunnur, fyrr en þá að lýsisherzlustöðin er komin, og kann að vera, að vert væri að athuga það í sambandi við hana. Annars er mér sagt, að þá framleiðslu verði að reka í svo stórum stíl, að hæpið sé, að hún yrði hagkvæm fyrir okkur. Til trétunnugerðar þarf hins vegar tiltölulega lítinn vélakost, þar sem mikið er handunnið og stofnkostnaður þar af leiðandi ekki eins mikill. Hér er sem sagt átt við trétunnur, en ekki stáltunnur, þótt það sé ekki beint fram tekið.



Að fengnum þessum upplýsingum tel ég nauðsynlegt að breyta ákvæðum 1. eða 2. gr., þar sem sagt er í 1. gr., að í þetta skuli ekki ráðizt, fyrr en rannsókn hafi farið fram. Hitt atriðið, hvort átt sé við tré- eða stáltunnur, skiptir ekki máli, þótt rétt væri, að það væri tekið fram. Ég er ekki sammála hæstv. ráðh. um skattfrelsið. Sé 1. gr. frv. fullnægt, á fyrirtækið að greiða skatta, en ef á að gefa fyrirtækinu allt, þá er 1. gr. ekki fullnægt. Ég tel, að það geti ekki gengið, að komið sé á fót fyrirtækjum á kostnað þegnanna og þau síðan látin keppa við þegnana, sem bera þau uppi. Rök hæstv. ráðh. um vetrarvinnuna álít ég ekki fullnægjandi. Fyrirtækið hlýtur að hafa fasta starfsmenn og þá aðallega iðnaðarmenn, sem stunda ekki aðra vinnu. Ég sé ekki, að gert sé ráð fyrir, að hér eigi að stofna til neinnar atvinnubótavinnu, og sé svo ekki, þá álít ég, að þetta fyrirtæki eigi að bera skatta eins og önnur.

Atvmrh. (Áki Jakobsson) : Það er auðheyrt, að hv. þm. Barð. er ókunnugt um atvinnuástand norðanlands. Ég skal upplýsa hann um það, að fólkið flýr bókstaflega yfir veturinn frá Akureyri og Siglufirði, af því að atvinnu vantar, og er það vitanlega miklu stærra atriði fyrir viðkomandi bæjarfélög að ráða bót á því en að halda við það, að þessi fyrirtæki greiði skatt. Ég tel, að skilyrðum 1. gr. sé fullnægt, ef fyrirtækið ber sig, þótt því sé ívilnað í útsvari og sköttum. Ef hagnaður verður sýnilega, má lækka tunnuverðið, og kemur það þá til góða síldarsaltendum. Erlendis mun það víðast þannig, að fagmenn, sem vinna að vetrinum í verksmiðjunum, vinna að sumrinu á síldarplönunum sem beykjar o. fl., og þannig yrði það vitanlega á Siglufirði. Viðvíkjandi því, sem þm. Barð. sagði um, að breyta þyrfti 1. og 2. gr., þá virðist mér það alls kostar óþarft, þar sem þar er um tvenns konar ákvæði að ræða.



Ég skal ekki halda uppi málþófi um þessi atriði, en ég vil að gefnu tilefni beina þeirri fyrirspurn til hæstv. ráðh., hvort hann telji, að öll fyrirtæki, sem veita atvinnu að vetrinum, eigi að njóta slíkra hlunninda sem lagt er til, að þessi fyrirtæki njóti.

Atvmrh. (Áki Jakobsson) : Ég tel raunar óþarft að svara þessari fyrirspurn, þar sem það hlýtur að vera öllum ljóst, að öðru máli gegnir um ríkisfyrirtæki sem þetta en einstaklingsfyrirtæki. Ég skal játa, að óhæfilegt væri, að fyrirtækið borgaði ekki skatt, ef það hrúgaði upp fé, en hér er ætlazt til, að framleiðslan verði seld við kostnaðarverði.