Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um öryggismálanefnd sjómanna. Meðflutningsmenn eru hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson, Sverrir Hermannsson, Kristín Einarsdóttir, Árni Gunnarsson, Geir H. Haarde og Guðrún Helgadóttir. Markmið þessara laga um skipan öryggismálanefndar sjómanna er að draga úr slysum á sjó með bættu öryggi og aðbúnaði sjómanna. Það er miðað við að samgrh. skipi þriggja manna nefnd til fjögurra ára, einn fulltrúa frá samtökum sjómanna, einn frá samtökum útgerðarmanna og formann nefndarinnar án tilnefningar. Varamenn skulu skipaðir á sama hátt. Hlutverk öryggismálanefndar sjómanna á að vera að beita sér fyrir auknu öryggi sjómanna með fræðslu og upplýsingum um fyrirbyggjandi aðgerðir til að koma í veg fyrir slys á sjómönnum við störf og aðgerðir til að bæta aðbúnað sjómanna til dvalar og vinnu á skipum. Það er ætlast til að öryggismálanefnd sjómanna verði stjórnvöldum og öðrum til ráðuneytis um öryggismál sjómanna, að nefndin veiti aðstoð og leiðbeiningar um öryggismál sjómanna og fylgist með og nýti reynslu og þekkingu annarra þjóða á sviði öryggismála sjómanna. Grundvöllurinn fyrir starfi slíkrar nefndar er tekjustofn og við það er miðað að tekjur öryggismálanefndar sjómanna byggist á því að tekið verði gjald af vátryggingariðgjöldum íslenskra skipa og slysatryggingum íslenskra sjómanna á íslenskum skipum. Það er miðað við að þetta gjald verði 0,8% af iðgjöldum skipa og slysatrygginga sjómanna. Á árinu 1986 námu þessar greiðslur rúmlega 800 millj. kr., og miðað við 0,8% hefðu gjöld til starfs nefndarinnar af þeim greiðslum numið liðlega 6 millj. kr. Öryggismálanefnd sjómanna er nafn sem ekki er ókunnugt á hv. Alþingi. Matthías Bjarnason, fyrrv. samgrh., skipaði veturinn 1984 nefnd í kjölfar Helliseyjarslyssins austur af Vestmannaeyjum. Nefndinni var falið að fjalla alhliða um átak í öryggismálum sjómanna. Nefndina skipuðu níu alþingismenn. Hún starfaði til haustsins 1986 og skilaði tugum tillagna eftir samstarf við má segja alla aðila innan sjávarútvegs í landinu og björgunarmála. Margar þessara tillagna hafa verið framkvæmdar og aðrar eru í vinnslu. Hluta þess starfstíma sem þingmannanefndin starfaði, sem gekk undir nafninu öryggismálanefnd sjómanna, hafði hún peningum úr að spila, peningum sem komu til við uppstokkun sjóðakerfisins og það sýndi sig að þessir peningar skiptu mjög miklu máli í því átaki og þeim áróðri sem var rekinn þá fyrir átaki í öryggismálum sjómanna. Þeir skiptu sköpum um það að hægt var að fylgja málum eftir og skilningur og áhugi á öryggismálum sjómanna jókst, bæði til sjós og lands. Tvímælalaust. Íslenskir sjómenn búa við hæsta slysatíðni sjómanna allra nágrannalanda Íslendinga og er slysatíðni óhemjuhá. Það er ljóst að það mun taka mörg ár að auka skilning sjómanna sjálfra á mikilvægi þess að vera vel á verði í öllu er lýtur að öryggi sjófarenda og efla virka þátttöku þeirra. Jafnframt hlýtur það eins að taka langan tíma að auka þennan skilning landmegin. Áróðursherferð þingmannanefndarinnar undir forustu Péturs Sigurðssonar, fyrrv. alþm., sannaði að það er hægt að gera stóra hluti í þessum efnum ef fjármagn er tryggt til verkefnisins. Hér er ætlast til fyrirbyggjandi aðgerða, áróðurs á opinberum vettvangi sem beint sé til þeirra sem á brennur. Um er að ræða vettvang þar sem stutt getur verið á milli lífs og dauða og mikilvægt að alls sé gætt sem unnt er í öryggismálum sjómanna. Þess vegna getur markaður tekjustofn ráðið úrslitum um árangur. En að mati flm. er jafnframt mjög eðlilegt að taka á í þessum efnum með tilliti til tíðni slysa á sjó og með tilliti til þess að nær 80% af gjaldeyristekjum Íslendinga koma frá sjávarútvegi. Sá tollur sem hafið tekur í harðri baráttu sjómanna við Ægi konung er ótrúlega mikill og nær daglega eiga sér stað slys um borð í bátaflotanum þar sem menn slasast það mikið að þeir eru frá vinnu í tvær vikur eða meira. Þetta eru ekki slys sem eru í fréttum daglega þó ýmislegt fari inn í fréttirnar af minna tilefni. Þetta eru slys sem verða um borð í stærsta atvinnutæki Íslendinga, bátaflotanum, og kosta mikla peninga og mikil forföll vinnandi manna. Auk þess ferst fjöldi sjómanna ár hvert í hafi. Það er því til mikils að vinna og ekki óeðlilegt að tryggingum skipastóls landsmanna sé beitt í þessu efni, að af þeim sé tekið gjald til þessa viðfangsefnis því að aukinn áróður og fræðsla í öryggismálum sjómanna ætti að draga úr slysum og mannsköðum á sjó. Öryggismál sjómanna eru viðamikill málaflokkur sem lýtur bæði að fyrirbyggjandi aðgerðum til að koma í veg fyrir slys á sjó og aðgerðum til að bæta gerð og búnað skipa. Þar undir fellur m.a. hönnun og smíði skipa, búnaður þeirra, stöðugleiki og fjarskipti, þjálfun og menntun sjómanna og skipulag leitar og björgunar. Það er ákveðin verkaskipting í landinu í dag í þessum efnum. Siglingamálastofnun sinnir ákveðnum þáttum, stýrimannaskólar sinna ákveðnum þáttum, Slysavarnafélag Íslands og björgunarsveitir sinna ákveðnum þáttum, Landhelgisgæsla Íslands sinnir ákveðnum þáttum. Þannig er vissulega til staðar nokkurt skipulag. En það er enginn aðili sem hefur fjármagn til að sinna áróðri sem nauðsynlegur er í nútímaþjóðfélagi til þess að árangur náist ef menn vilja í alvöru taka á í þessum málum. Ein af fjölmörgum tillögum sem öryggismálanefnd sjómanna, þingmannanefndin, setti fram fyrir tveimur árum, haustið 1986, var um slysavarnaskóla og björgunarskóla og eldvarnaskóla. Slysavarnafélag Íslands hefur sinnt ákveðinni fræðslu, námskeiðahaldi í öryggismálum sjómanna sem Slysavarnafélagið kallaði Slysavarnaskóla og verið þar má segja verktaki fyrir íslenska ríkið því fjármagn til skólans hefur farið í gegnum samgrn. Þannig hefur hann verið byggður upp á endurbótum, með því að nýta hið gamla varðskip Þór sem nú gengur undir nafninu Sæbjörg, og jafnframt að nýta húsakost Slysavarnafélags Íslands í vesturhöfninni. Þetta er eitt af mörgum málum sem öryggismálanefnd sjómanna mundi koma til liðs við að einhverju leyti með áróðri og kynningu á starfi og vettvangi slíks skóla. Hér í hv. Alþingi var í gær kynnt þáltill. frá þm. Borgarafl. um björgunar- og sjóslysaskóla, ágætis till., en það mál sem þar er fjallað um er þegar í vinnslu og er gott að það er komið á skrið. Undanfarin ár hefur starfað fræðslunefnd öryggismála sjómanna sem hefur unnið að þessu starfi, uppbyggingu slysavarnaskóla, og fyrir nokkru skipaði samgrh. nefnd til þess að setja reglur og gera tillögur um fyrirkomulag slysavarnaskóla sjómanna. Þar er jafnframt reiknað með einum stórum þætti sem vert er að nefna. Það er einnig reiknað með aðstöðu til kennslu í eldvörnum sem því miður er ekki til staðar í landinu í dag en er nauðsynlegt í framtíðarskipan þessara mála. Eldvarnir eru einn mikilvægasti þátturinn í fyrirbyggjandi aðgerðum gegn slysum á sjó og landi. Og það er gott dæmi um þátt í slíkum skóla sem mundi nýtast bæði landmönnum og sjómönnum. Það eru u.þ.b. 1000 atvinnufyrirtæki íslensk á siglingu í kringum landið og þar er eldhætta einn alvarlegasti þátturinn sem upp getur komið og því ástæða til að tvinna þarna saman og hafa slíkt á einum stað. Ber að þakka það frumkvæði sem Slysavarnafélag Íslands hefur haft í þessum efnum til að skipuleggja fyrir landið í heild. Um leið og varðskipið gamla, Sæbjörg nú, er notað til þess að hýsa slíkt starf sem ég hef rætt hér um, þá er þar líka ákveðið verndarstarf með því að varðveita hið gamla skip sem er eitt íslenskra varðskipa eftir í landinu sem tók þátt í öllum þorskastríðunum. Þess er því að vænta að sú nefnd sem þegar hefur hafið störf skili innan tíðar tillögum um slysavarnaskóla fyrir Íslendinga í heild. Þar skiptir miklu máli að menn vinni saman, að ekki sé att saman aðilum sem eru að vinna að björgunarstörfum hér og þar um landið heldur að menn vinni á einu bretti því hér er um slíkt stórmál að ræða að það má ekki slíta það í sundur og skipta upp, hvorki eftir stöðum né aðilum sem vinna að björgunarstörfum. Það hefur margt verið gert vel í slysavörnum á sjó, í öryggismálum sjómanna. Sett hafa verið lög og reglur sem gera auknar kröfur til gerðar og búnaðar skipa en ekki síður til útgerðarmanna og áhafna skipanna. Lögum og reglum þarf hins vegar að fylgja eftir. Aukinn öryggisbúnaður skipa og fræðsla sjómönnum til handa hefur skapað forsendu fyrir auknu öryggi þeirra sem síðan ætti að leiða til fækkunar slysa á sjó. Sjómenn sjálfir hafa sýnt þessum málum aukinn áhuga. Þrátt fyrir þetta hefur sjóslysum ekki fækkað og er mikilvægt að leitað sé allra leiða til að fækka slysum til sjós. Það er í rauninni eðlilegur þáttur í öllum tryggingagreiðslum að hluti af tryggingargjaldi fari til fyrirbyggjandi aðgerða. Og það er eðlilegast í þessu sambandi að slíkt sé á einni hendi, nefndar sem í eru fulltrúar þeirra sem á brennur auk opinberra fulltrúa og að þarna sé unnið markvisst yfir landið í heild því þannig er einungis hægt að ná árangri svo um munar. Það hafa verið haldnar ráðstefnur um öryggismál sjómanna á undanförnum árum, 1985 og 1987. Þær voru vel sóttar ekki síst af sjómönnum sjálfum og gagnlegar tillögur komu fram, atriði sem væntanlega verða framkvæmd innan tíðar. En allt kostar þetta baráttu og það má ekki gleyma því að það kostar peninga að kynna og reka áróður fyrir því sem á að bæta og breyta. Þessi till. gerir ráð fyrir því að úr því sé leyst með þeim lögum sem hér eru á borði og ættu að vera mjög til hagsbóta fyrir öll öryggismál sjómanna í landinu. Að lokinni þessari umræðu óska ég að frv. verði vísað til nefndar.



Hæstv. forseti. Ég kveð mér ekki hljóðs til þess að halda hér langa ræðu um það frv. sem hér er lagt fram af hv. þm. Árna Johnsen o.fl. á þskj. 640, ekki vegna þess að ég hafi undirbúið langa ræðu og merka, heldur vegna þess að málið er það gott og í fullu samræmi við annað hliðstætt mál sem flm. gat um, sem er flutt af þm. Borgarafl. og hefur verið dreift hér. Mér finnst eiginlega vanta umræður um málið. Þess vegna kveð ég mér hljóðs að mér finnst vanta umræður um málið. Málið er þess eðlis. Öryggi sjómanna á hafinu og aðgerðir til að draga úr slysum á sjó, og á landi þá kannski líka, aðgerðir til að bæta öryggi og aðbúnað sjómanna eru þess eðlis að ég hélt að það yrðu meiri umræður og kannski umræður frá þeim sem þekkja meira til þessara mála af eigin reynslu en ég geri, þó að allir Íslendingar viti hvað það þýðir að kunna réttu handbrögðin og réttu viðbrögðin þegar slys eða óhamingju ber að höndum. En úr því að umræðurnar eru ekki meiri en þetta að enginn hefur kvatt sér hljóðs, þá vil ég lýsa stuðningi mínum við þetta mál og vona að sams konar stuðningur komi frá þm. almennt við það mál sem, hv. þm. Ólafur Gränz mun flytja í líkum dúr þegar það kemst á dagskrá.



Herra forseti. Það er kannski ekki ástæða til að rugla saman þeim tveimur málum sem hér hefur verið vikið að, annars vegar slysavarnaskóla og hins vegar öryggismálanefnd sjómanna sem ætlað er að sé áróðursnefnd er vinni með hinum ýmsu aðilum sem að öðru leyti starfa að björgunar- og öryggismálum í landinu. En af því að varpað er fram þeirri spurningu hvers vegna ekki séu umræður um þetta mál, þá held ég að það sé einfaldlega vegna þess að þetta er borðleggjandi mjög jákvætt og gott mál sem menn hljóta að vera sammála um. Þetta er ekki flókið mál. Þetta er eitt af þeim málum sem þarfnast ekki í sjálfu sér mikillar umræðu. Þarna er spurning um að afgreiða mál og koma því í gagnið. Og ég held að það sé fyrst og fremst skýringin á því að ekki teygist úr umræðum eins og oft vill verða. Hér er um að ræða mál sem allir geta verið sammála um.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins, nr. 60/1984, með síðari breytingum. Þetta er 329. mál þingsins og er á þskj. 653. Meðflm. er hv. 3. þm. Austurl. Þegar breyting var gerð á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins, nr. 54/1986, í framhaldi af samningum við aðila vinnumarkaðarins sem gjörbreyttu hinu almenna húsnæðislánakerfi, þar sem lán hækkuðu úr 29% í allt að 70% af byggingarkostnaði eða kaupverði húsa og fjármagn lífeyrissjóða allt að 55% af ráðstöfunarfé þeirra gerði þessa breytingu að veruleika. Gert var ráð fyrir því af þeim sem sömdu þau lög að þrjú til fimm ár þyrfti til þess að ná jöfnuði um eðlilega eftirspurn í sambandi við húsnæðislánakerfið. Ýmislegt varð til þess að eftirspurn eftir þessum hækkunum lána varð langt fram yfir þær áætlanir sem voru lagðar til grundvallar við þessar kerfisbreytingar sem hafa að sjálfsögðu orsakað langa bið eftir lánum en engin breyting hefur orðið á hækkun lánanna í almenna kerfinu við afgreiðslu þeirra. En það sem var annað atriði í þessu samkomulagi á sínum tíma og við þessa lagabreytingu var að gert var ráð fyrir því að endurskoða félagslega kerfið. Fyrrv. ríkisstjórn lauk ekki við það verkefni, en mikil gagnaöflun fór fram á vegum milliþinganefnda 1986, sem þingflokkarnir skipuðu, sem voru skipaðar samkvæmt tilnefningu þeirra, og þessi gagnaöflun er að sjálfsögðu mikilvægt innlegg í þessi mál. Í starfssamningi núverandi ríkisstjórnar er lögð áhersla á endurskoðun á uppbyggingu og fjármögnun félagslega íbúðakerfisins. Sú endurskoðun er afar mikilvæg, en tekur að sjálfsögðu og eðlilega alllangan tíma. Það er flestum ljóst að mikill og vaxandi skortur er á leiguíbúðum á húsnæðismarkaðnum hvort sem um er að ræða þéttbýli eða dreifbýli. Þess vegna verður að veita auknu fjármagni til lausnar á þessu vandamáli svo hægt verði að byggja leiguhúsnæði sem hægt er að leigja út á hóflegu verði sem fólk ræður við að greiða. En skortur á leiguíbúðum sprengir upp verðlag á leigu sem ekki er verjandi að láta þannig viðgangast í þessu þjóðfélagi. Í IV. kafla laga nr. 60/1984 er skilgreint hlutverk Byggingarsjóðs verkamanna um félagslegar íbúðarbyggingar. Þar stendur í 33. gr., með leyfi forseta: "Hlutverk Byggingarsjóðs verkamanna er að annast lánveitingar til félagslegra íbúðabygginga með það að markmiði að bæta úr húsnæðisþörfum láglaunafólks. Félagslegar íbúðir teljast samkvæmt lögum þessum: a. Íbúðir í verkamannabústöðum sem byggðar eru eða keyptar á vegum stjórna verkamannabústaða og ætlaðar eru til sölu handa láglaunafólki sem fullnægir skilyrðum þeim sem sett eru í þessum kafla laganna." - En lán til þessara íbúða eru til 43 ára með 1% vöxtum. "b. Leiguíbúðir sem byggðar eru eða keyptar af sveitarfélögum og ætlaðar eru til útleigu við hóflegum kjörum handa láglaunafólki eða öðrum þeim sem þarfnast af félagslegum ástæðum aðstoðar við húsnæðisöflun." - Þessi lán eru í núgildandi lögum til 31 árs með 1% vöxtum. "c. Leiguíbúðir sem byggðar eru eða keyptar af sveitarfélögum, stofnunum á þeirra vegum og/eða ríkisins eða félagssamtökum og ætlaðar eru til útleigu við hóflegum kjörum fyrir námsfólk, aldraða og öryrkja." - Þessi lán eru sömuleiðis til 31 árs, en þessi lán skv. b- og c- liðum eru miðuð við 85% lán. Ég þarf ekki að lýsa hér gildi a-liðar um íbúðir í verkamannabústöðum. Þetta byggingarform stendur á traustum grunni eldri laga og hefur skilað mikilvægum árangri í húsnæðismálum láglaunafólks í landinu í áratugi. Bygging leiguíbúða á vegum sveitarfélaga skv. b-lið, til útleigu á hóflegum kjörum, er mikilvæg aðgerð í hverju sveitarfélagi og getur um leið jafnað sveiflur og komið í veg fyrir alvarlega röskun í atvinnulífi og þjónustu vegna skorts á húsnæði. Þess vegna þarf að vera aðgangur að hagkvæmum lánum svo leiga sé viðráðanleg. Eins er með c-liðinn. Ég tel að þarna hafi náðst með lögunum 1984 mjög mikilvæg breyting þar sem gert er mögulegt að lána til aðila sem vilja leysa húsnæðisvanda öryrkja, námsmanna og aldraðra og það nær jafnt til sveitarfélaga, ríkisstofnana eða félagasamtaka sem bera hag þessa fólks fyrir brjósti. Hins vegar hefur ekki einvörðungu skortur á fjármagni í Byggingarsjóði verkamanna hamlað byggingum samkvæmt þessum lögum, heldur ekki síður að sveitarfélög og samtök öryrkja, námsmanna og aldraðra telja að lánstími í gildandi lögum sé of skammur og hafa samtök sveitarfélaga og samtök þessara aðila lagt ítrekað þunga áherslu á að þetta verði lagfært með breytingum á núgildandi lögum. Raunar hafa samtök launþega, þ.e. Alþýðusamband Íslands, lagt áherslu á þetta einnig. Í þessu tilfelli er hægt að vitna í samtök sem kalla sig Húsnæðishóp - þak yfir höfuðið, þar sem þátttakendur eru Öryrkjabandalag Íslands, Sjálfsbjörg landssamband fatlaðra, Landssamtökin Þroskahjálp, Samtök aldraðra, Stúdentaráð Háskóla Íslands, Bandalag íslenskra sérskólanema, Leigjendasamtökin og Búseti landssamband húsnæðissamvinnufélaga. Í bréfi og samþykktum sem þessi samtök hafa nýlega gert leggja þau mikla áherslu á að lán til leiguíbúða skv. b- og c-lið 33. gr. núgildandi laga um Húsnæðisstofnun ríkisins verði lengd úr 30 árum í 43 ár til samræmis við lánskjör í félagslega kaupleigukerfinu. Samkvæmt upplýsingum frá Húsnæðisstofnun ríkisins hafa lán samkvæmt þessum stafliðum sem ég hef nefnt, b- og c-lið, á árabilinu 1986–1987 og það sem af er þessu ári, verið veitt til 412 íbúða. Þar af til nýrra stúdentagarða í 160 íbúðir. En það er ljóst að hér er um valkost að ræða sem getur haft jákvæð áhrif til þess að leysa vandamál og ekki síst vandamál þess fólks sem að þessum samtökum stendur. Það er hægt að framkvæma hratt lausn á þessu sviði skv. 33. gr. laganna ef fjármagn fæst. Eins og fram hefur komið þá er þörfin mjög mikil og bið eftir endurskoðun félagslega kerfisins í heild er of löng til að leysa þetta mál, að mínu mati. Þess vegna er þetta frv. flutt nú í trausti þess að það verði samþykkt og Húsnæðisstofnun geti þannig lagt til fjármagn til að auka lánveitingu til byggingar leiguíbúða úr Byggingarsjóði verkamanna til þessara aðila skv. b- og c-lið og þannig leyst úr miklum húsnæðisvanda, ekki síst í mörgum sveitarfélögum úti á landi. Þess vegna er þessi einfalda lagabreyting mikilvæg. Með frv. fylgja fylgiskjal I og II sem er útreikningur á fjármagnsleigu miðað við 4 millj. kr. söluverð eða verð á íbúð. Þarna eru sett upp dæmi í sambandi við lán með 1% vöxtum til 43ja ára og svo lán fyrir 15% sem er þá miðað við 7% vexti í öðru dæminu sem mundi þýða að leigugjald af þessu fjármagni mundi nema um 11 800 kr. á mánuði, en í síðara dæminu ef lánafyrirgreiðsla væri á sama hátt fyrir 15% eins og er úr Byggingarsjóði ríkisins, þ.e. 3,5% vextir, þá yrði leigugjald af fjármagninu 10 þús. kr. á mánuði. Mismunurinn á þessu frv. sem hér er lagt til, þ.e. að lengja lánin úr 31 ári í 43 ár, hann er nálægt því að vera 48 þús. kr. á ári sem leigan mundi lækka miðað við núgildandi lög. Þetta hefur að sjálfsögðu talsvert mikla þýðingu í sambandi við það sem ég áður sagði. Bæði sveitarfélögin í heild og samtök þessara aðila sem ég lýsti hér hafa lýst áhyggjum yfir því að fá ekki þennan möguleika, þ.e. sömu kjör og í byggingu verkamannabústaða og þannig gert kleift að byggja leiguíbúðir og leigja þær út með viðunandi hætti þannig að lágtekjufólk í landinu, sem við hljótum fyrst og fremst að vilja verja, geti átt kost á viðunandi húsnæði með kjörum sem það ræður við. Þess vegna leggjum við flm. áherslu á að þetta frv. fái framgang hér á Alþingi og ég efast ekkert um það að menn eru sammála um gildi þess. Herra forseti. Ég tel ástæðulaust að vera að flytja hér langa ræðu um þessi mál. Þetta er eitt af þeim atriðum í húsnæðislöggjöfinni sem er þörf á að lagfæra og var gert ráð fyrir að yrði lagfært í endurskoðun á félagslega kerfinu. En eins og ég sagði áður þá mun það dragast. En þetta er þáttur sem gæti orðið til þess að leysa viss vandamál ef að lögum yrði á þessu þingi. Ég vil í lok þessarar umræðu gera tillögu um það að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. félmn.