Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Með þessu frv. er lagt til, að í fyrsta sinn verði sett heildarlöggjöf um myndlistar- og handiðakennslu hér á landi. Þessi kennsla fer nú fyrst og fremst fram í Handíða- og myndlistaskólanum í Reykjavík. Sá skóli er rekinn að öllu leyti af því opinbera, þ.e. ríkinu og Reykjavikurborg. Um hann eru þó ekki til önnur lagaákvæði, en þau að í 7. gr. 1. um iðnskóla, nr. 45 1955, segir svo: „Heimilt er að láta listiðnadeildir Handíða- og myndlistarskólans í Reykjavík njóta sömu réttinda um styrk úr ríkissjóði samkv. 2. tölulið þessarar gr., að fullnægðum sömu skilýrðum.“ Samkv. þessari heimild í iðnskólalögunum tóku listiðnaðardeildir skólans til starfa haustið 1956, eftir að menntmrn, hafði sett reglugerð um þessa starfsemi 21, júli 1956. Það var Lúðvíg Guðmundsson, sem stofnaði Handíðaskólann haustið 1939. Áður höfðu ýmsir drátthagir menn og listmálarar um lengri eða skemmri tíma haldið uppi nokkurri kennslu fyrir almenning í teiknun og listmálun. Fór sú kennsla ýmist fram í einkatímum eða námskeiðum og þá einkum að kvöldlagi. - Um reglulega skipun á skólastarfi á þessu sviði var þó ekki að ræða, fyrr en Lúðvíg Guðmundsson stofnaði Handíðaskólann og vann með því hið merkasta brautryðjandastarf. Þegar á fyrsta starfsári skólans tók smíðakennaradeild til starfa. Myndlista- og teiknikennarádeildir voru stofnaðar haustið 1941. Kennaradeild handavinnu kvenna var stofnuð 1947, listiðnaðardeild 1956 og vefnaðarkennaradeild 1959. Fyrstu 3 árin var skólinn rekinn sem einkaskóli, en frá haustinu 1942 til loka árs 1959 stóð félagsskapur áhugamanna að starfsemi hans, en síðan hefur skólinn að öllu leyti verið rekinn sameiginlega af ríki og Reykjavíkurborg. Frá upphafi naut skólinn fjárhagslegs stuðnings ríkisins og bæjarfélagsins og frá öndverðu hefur ríkissjóður að verulegu leyti borið kostnað af starfsemi kennarádeildanna, enda hefur kennslan í þeim deildum verið nemendum að kostnaðarlausu. 1951 var sú breyting gerð á rekstri kennaradeildanna, að tvær þeirra, smíðakennarádeildin og kennaradeild handavinnu kvenna, voru sameinaðar Kennaraskóla Íslands. Í lögum um menntun kennara 1947 var kafli um Handíðakennaraskóla Íslands og var þar kveðið svo á, að stofna skyldi skóla til þess að veita menntun þeim, sem vilja gerast sérkennarar í handíðum við barnaskóla, skóla gagnfræðastigsins og húsmæðraskóla og skyldi skólinn nefnast Handíðakennaraskóli Íslands. En þangað til sá skóli væri stofnaður, skyldi kennsla sú, sem honum var ætlað að inna af höndum, fara fram í kennaradeild Handíða- og myndlistaskólans í Reykjavík. Með nýju l. um Kennaraskólá Íslands voru þessi ákvæði felld úr gildi og eru þess vegna nú engin lög í gildi um kennaradeild skólans. Ekki sízt vegna þessa er nú nauðsynlegt að setja ný lagaákvæði um þessi atriði. Hefur þess vegna þótt rétt að setja heildarlöggjöf um starfsemi skólans, sem hefur orðið æ umfangsmeiri með hverju ári og er hann fyrir nokkrum árum raunverulega orðinn opinber skóli, en á þeim aldárfjórðungi, sem á þessu ári er liðinn frá stofnun skólans, hafa nálega 6.000 manns notið þar leiðsagnar um hin fjölbreytilegustu viðfangsefni á sviði myndrænna lista og handiða. Af þessum sökum fól menntmrn. í sept. 1963 þeim Kurt Zier skólastjóra Handíða- og myndlistaskólans, Helga Elíassyni fræðslumálastjóra, dr. Brodda Jóhannessyni skólastjóra kennaraskólans og Lúðvíg Guðmundssyni fyrrv. skólastjóra Handíðaskólans að semja frv. til l. um skólann. Hafa þeir samið frv. það, sem hér er flutt og grg., sem því fylgir. Skal ég nú gera grein fyrir meginefni frv. Þar eð myndrænar listir skipa nú meginrúm í kennslu skólans og hafa gert hin síðari ár, en handíðir koma þar í næsta sæti, hefur þótt rétt, að nafni skólans verði breytt í: Myndlista- og handíðaskóli Íslands. Tilgangur skólans er að veita kennslu, menntun og þjálfun í myndlistum, í listiðnum og búa nemendur undir kennslustörf í vefnaði, teiknun og öðrum greinum myndrænna lista, sem kenndar eru í skólum landsins. Skólanum er skipt í fjórar námsdeildir, myndlistadeild, kennaradeild, listiðnadeild og námskeið. Myndlistadeildin er kjarni skólans. Hún starfar eingöngu í föstum dagdeildum, námstími er 4 ár. Myndlistadeildin sjálf skiptist í 4 námsflokka, þ.e. tveggja ára forskóla og tveggja ára framhaldsflokka, þannig að skólinn er í raun og veru 4 ára skóli. Fyrra ár forskólans er reynsluár nemenda, sem teknir eru í skólann. Þeir koma þangað að jafnaði með gagnfræða- eða miðskólapróf og lágmarksaldur er 16 ár. Listræn undirbúningsmenntun er þó mjög misjöfn; oftast engin og veitir þetta fyrsta ár í forskólanum öllum umsækjendum jafna aðstöðu og möguleika til náms. Kennd eru m.a. undirstöðuatriði í teiknun, málun og litfræði. Samtímis er unnið að verkefnum, sem gefa nemendum tækifæri til að reyna sig og kanna listrænt ímyndunarafl og skapandi hæfileika sína. Tvisvar á ári dæmir kennarafundur verk nemenda. í lok fyrsta árs forskólans fær hver nemandi skriflega umsögn um námsárangur og hæfileika sína og er þá ráðlagt um það, hvort tiltækilegt sé fyrir hann að halda áfram listnámi og ef það þykir ráðlegt, hvers konar sérnám miða skuli við. Á öðru ári er haldið áfram kennslu í þeim greinum, sem grundvöllur var lagður að á fyrsta skólaárinu og auk þess bætt við nýjum greinum, svo sem teiknun eftir módeli og lifandi fyrirmyndum. Nemendur mega einnig velja einhverja grein úr grafík eða ritlist, að jafnaði tré– eða línuritun. Að loknu þessu tveggja ára forskólanámi á nemandinn að hafa öðlazt reynslu af hæfileikum sinum. Kennarar hans eru þá orðnir færir um að dæma um námsgetu og árangur hans. Þess vegna getur nemandi nú í samráði við kennara sína ákveðið frekari námstilhögun og hvaða sérgrein hann skuli velja sér. Samkv. fyrirhuguðu skipulagi skólans er þó um tvo aðalmöguleika að ræða. Í fyrsta lagi getur nemandi valið sér listnám og í öðru lagi getur hann látið innrita sig í aðra hvora af tveim kennaradeildum skólans. Velji hann listnám, kemur ýmislegt til greina. Hann getur valið sér greinar á sviði frjálsrar myndlistar, þ.e. listmálun, frjálsa ritlist eða grafík. Hann getur valið hagnýta ritlist með sérgreinum, svo sem leturgerð, bókaskreytingu, alls konar auglýsingar, umbúðateikningu, prentaðferðir, gluggaskreytingar o.s.frv. Hann getur valið sér veggmyndagerð, þ.e. steypt gler, mósaik, málað á múrvegg, fresko o.s.frv. Hann getur valið sér mótlist eða skúlptúr, þ.e. leirmótun, höggmyndalist, hagnýta myndskreytingu í tengslum við húsagerðarlist. Hann getur valið sér undirbúningsnám undir húsagerðarlist, þ.e. á listrænum grundvelli til undirbúnings og framhaldsnáms í skólum erlendis í húsagerðarlist. Og hann getur valið sér listvefnað og veggteppagerð; vefritun og mynzturteiknun. Ef nemandinn lætur innrita sig í aðra hvora af hinum tveimur kennaradeildum skólans, er þar annars vegar um að ræða teiknikennaradeildina, sem er tveggja ára nám og lýkur með teiknikennaraprófi, sem veitir kennararéttindi. í þeirri deild bætast við ýmsar nýjar kennslugreinar: kennslufræði, sálfræði, skólasaga og uppeldisfræði, kennsluæfingar, íslenzka og heilsufræði. Sá, sem lýkur teiknikennaraprófi í Myndlista- og handíðaskólanum, hefur þá varið til þess jafnlöngum tíma og almennir kennarar eru við nám í kennaraskólanum eða 4 árum. Að afloknu forskólanáminu getur nemandinn einnig innritað sig í vefnaðarkennaradeild, en þangað komast líka nemendur með annað undirbúningsnám, t.d. eftir að hafa stundað undirbúningsnám í almennum vefnaði í húsmæðraskólum eða að loknu námi í handavinnudeild í kennaraskólanum. Námið í vefnaðarkennaradeildinni tekur einnig tvö ár. Kenndar eru þar ýmsar helztu vefnaðaraðferðir og ýmsar sérgreinar bætast við verklega námið auk bóklegra greina. En starfsemi Myndlista- og handíðaskólans er ekki aðeins fólgin í hinu reglulega, fjögurra ára skólanámi, heldur einnig í ýmiss konar námskeiðshaldi, sem aðallega fer fram síðdegis eða á kvöldin: Er almenningi þar gefinn kostur á námi í ýmsum greinum myndlista og listiðnaðar. Námsefnið á þessum námskeiðum er fjölþætt og tilgangur þeirra því margvíslegur og frábrugðinn tilgangi hinna föstu dagdeilda. Kvöld- og síðdegisnámskeiðin eru þannig m.a. ætluð ungu fólki til hagnýtingar á tómstundum sínum, vinnu og lærdóms. Margir, bæði eldri og yngri, óska þess að geta fengið tilsögn í einni sérgrein listiðnaðar, svo sem bókbandi, almennum vefnaði, teiknun og ýmsu fleiru, til þess að afla sér sérþekkingar, er komi að gagni í starfi eða geri kleift að hagnýta hana sér tómstundavinnu. Aðrir sækja námskeið sem nauðsynlegan undirbúning undir frekara nám í sérskólum erlendis. En gildi slíkra námskeiða er mjög mikið, ekki hvað sízt í því skyni að gefa ungu fólki kost á að reyna sig og kanna listræna hæfileika sína. Ýmsir af þeim, sem stundað hafa kvöldnámskeið, sækja síðar um inngöngu í dagdeildir skóláns, þar sem kröfur eru meiri og strangari. Auk þessara námskeiða efnir skólinn til námskeiða fyrir starfandi kennara, bæði teikni- og vefnaðarkennara og er þessum námskeiðum ætlað að veita starfandi kennurum kost á framhaldsmenntun í sérgreinum sínum. Skólinn starfar 8 mánuði á ári hverju, kennaradeildin þó 81/2 mánuð og 9 mánuði það ár, sem próf fara fram. Nú í vetur eru rúmlega 300 nemendur í öllum deildum skólans. Á kvöld- og síðdegisnámskeiðum eru 159 nemendur, í æfingaskóla vegna kennaradeildar, þ.e. barnateiknun, 80 nemendur og í föstum dagdeildum skólans 55 nemendur. Kjarni skólans eru nemendurnir í föstum dagdeildum hans. Af þeim 50 nemendum eru 20 í kennaradeildunum, 8 í vefnaðarkennaradeild og 12 í teiknikennaradeild. Um 30% af nemendum í föstum deildum skólans eru því kennaraefni. Af því, sem nú hefur verið sagt, má vera ljóst, að Myndlista- og handíðaskólanum er ætlað að sameina innan vébanda sinna nám, sem í hliðstæðum skólum erlendis er venjulega skipt milli fleiri stofnana. Í listaháskólum eða akademíum Evrópu er enn fyrst og fremst lögð stund á hina svonefndu frjálsu myndlist, þar sem listrænt viðhorf eitt ræður stefnunni. Hagnýt myndlist, þ.e. þær greinar myndrænnar listar, þar sem nytjasjónarmiðið er tengt hinu listræna viðhorfi, hefur verið og er víðast kennd í öðrum tegundum skóla, sem á íslenzku ætti nánast að nefna listiðnaskóla. En viðhorf skólamanna á sviði myndrænna lista er nú mjög að sveigjast í þá átt að telja þessa aðgreiningu á frjálsri myndlist og hagnýtri list óeðlilega og jafnvel óheillavænlega. Þegar Handiðaskólinn var stofnaður fyrir 25 árum, var sú braut mörkuð að stunda kennslu í báðum þessum greinum myndrænna lista innan veggja hans og þannig hefur skólinn þróazt allt til þessa dags. Þykir því einsætt að halda hér áfram á þessari braut og það þeim mun frekar sem þróunin virðist beinast í þessa átt annars staðar. Einkum og sér í lagi virðist sjálfsagt hér, ekki aðeins með hliðsjón af forsögunni, heldur einnig með hliðsjón af smæð íslenzks þjóðfélags, að hafa einn skóla, sem reyni að leysa það hlutverk sem bezt, sem felst í að þroska hvort tveggja, hinar ýmsu sérgreinar myndlistar og listiðna hverja um sig og samræma þær um leið í heppilegu samstarfi og á traustum grundvelli gaumgæfilegrar listrænnar undirbúningsmenntunar. Við Myndlista- og handíðaskólann starfa nú auk skólastjóra 17 kennarar, en aðeins einn þeirra er fastur kennari auk skólastjórans, allir hinir eru stundakennarar. Á þessu þarf að verða breyting. Er kennslustarf skólans að komast á traustari grundvöll og er því í frv. gert ráð fyrir því, að í skólanum skuli vera 4 fastir kennarar auk skólastjóra, þ.e. einn fastur kennari við hverja þessara deilda skólans, myndlistadeildina, teiknikennaradeildina, vefnaðarkennaradeildina og listiðnadeildina. Er þá gert ráð fyrir því, að enn geti liðið nokkur tími, unz ástæða þyki til að skipa kennara að fullu í allar þessar stöður. Með fjölgun fastakennara við skólann er að sjálfsögðu gert ráð fyrir því, að stundakennsla minnki að sama skapi. Varðandi rekstrarkostnað skólans er gert ráð fyrir því, að hann verði 1.8 millj. kr. á ári, þegar ákvæði frv. eru komin til framkvæmda. Hlutur ríkisins af þeirri fjárhæð verður 1.3 millj. kr., en hlutur Reykjavíkurborgar 1/2 millj. kr. Á árinu 1965 mun fjárveiting á fjárl. og í fjárhagsáætlun Reykjavíkurborgar nægja til greiðslu rekstrarkostnaðarins. Á árinu 1966 og síðar mun hins vegar þurfa að auka fjárveitingu til skólans nokkuð. Að síðustu vil ég láta þess getið, að ég tel hér vera um merkilegt lagafrv. að ræða, sem ég mælist mjög eindregið til, að hið háa Alþingi afgreiði nú á þessu þingi. Enginn vafi er á því, að Handíða- og myndlistaskólinn hefur gegnt mjög merku og mikilvægu hlutverki í íslenzkum skólamálum og í íslenzkri listmenningu. Nái þetta frv. fram að ganga, mun starfsaðstaða skólans bætast að miklum mun og skólinn því geta rækt hlutverk sitt enn miklu betur, en hann hefur gert undanfarin ár og áratugi. Það er sérhverri þjóð nauðsynlegt, að í skólakerfi hennar sé veittur kostur á góðri og vel grundvallaðri menntun í hvers konar myndlistum og þá ekki síður, að kennaramenntun á þessum sviðum sé góð og vel skipulögð. En þetta frv. miðar einmitt að endurbótum í þessum efnum. Þess vegna legg ég á það áherzlu og leyfi mér að óska þess, að málið fái greiðan gang í gegnum hið háa Alþingi. Að svo mæltu legg ég til, herra forseti, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Ég vil taka undir það með hæstv. ráðh., að hér er um gagnlegt og merkt mál að ræða og þess að vænta, að þetta frv. nái fram að ganga hér á hinu háa Alþ. nú í vetur. Það er eitt atriði þó, sem mig langar til að vekja athygli á nú þegar, áður en frv. fer til n. Það er varðandi kostnaðinn, en um hann fjallar 13. gr. Eins og hæstv. ráðh. tók fram í grg. fyrir þessu frv., var Handíðaskólinn upprunalega stofnaður sem einkaskóli og hefur verið það að vissu leyti fram til þessa dags. Það var þess vegna ekki nema eðlilegt, að aðstandendur skólans leituðu bæði til Reykjavíkurborgar og ríkissjóðs um styrk, enda hefur skólinn allt frá fyrstu tíð notið styrks bæði úr borgarsjóði og ríkissjóði. Nú er fyrirhuguð gagnger breyting á þann veg, að Handíðaskólinn skuli gerður að ríkisskóla. Þá hefði mér fundizt eðlilegt um leið, að hlutverki borgarsjóðs Reykjavíkur væri þar með lokið og að eftirleiðis yrði það ríkissjóður einn, sem stæði undir öllum kostnaði í sambandi við skólann. Ég held, að það gildi um aðra ríkisskóla, svo sem menntaskólann, kennaraskólann, sjómannaskólann o.s.frv., að þeir séu að öllu leyti kostaðir af ríkinu, en ekki af viðkomandi sveitarfélagi. Borgarsjóði Reykjavíkur er samkv. þessu frv. ætlað að standa undir verulegum kostnaði í sambandi við þennan ríkisskóla og er áætlað, að kostnaðurinn í heild muni nema 1/3, sem borgarsjóður eigi að standa undir. Að vísu er tekið fram, að kennaradeildin skuli eingöngu kostuð af ríkisfé, en þegar hún er undanskilin, verður það um helming kostnaðar, sem á að leggja á borgarsjóð Reykjavíkur. Ég vil vekja athygli á þessu. Mér fyrir mitt leyti finnst þetta óeðlilegt, eftir að sú breyting, sem hér er fyrirhuguð, er á orðin og teldi rétt, að sú breyting yrði á gerð, að borgarsjóður Reykjavíkur yrði alveg laus við kostnað í sambandi við þennan skóla eftirleiðis. Ég tel að vísu eðlilegt og sjálfsagt, að Myndlista- og handíðaskólinn verði í Reykjavík, höfuðborg landsins, mesta þéttbýlinu. Annars kemur það til greina við stofnun nýrra skóla, að þeir gætu sumir hverjir átt allt eins vel heima í öðrum sveitarfélögum, en Reykjavík, en ég held það ekki í þessu tilfelli. Hitt vil ég benda á, að ég teldi mjög æskilegt, að það gæti orðið sem fyrst, eftir að þessi skóli er tekinn til starfa í þeirri mynd, sem nú er fyrirhuguð, að hann gæti rekið einhvers konar fræðslustarfsemi viðar, en í Reykjavík og á ég þar sérstaklega við þau ágætu námskeið, sem fram hafa farið í Handíðaskólanum og fram eiga að fara. Ég teldi vera mjög mikilsvert, að námskeið af ýmsu tagi yrðu rekin í stærri kaupstöðum utan Reykjavíkur, svo fljótt sem verða má og að sú starfsemi færi fram í sambandi við Myndlista- og handíðaskólann, og þá sjáum við enn betur, ef þetta yrði gert, hversu ósanngjarnt það væri að láta Reykjavíkurborg standa undir verulegum rekstrarkostnaði skólans, eins og fyrirhugað er í þessu frv.



Herra forseti. Mér þykir rétt, að það komi fram í tilefni af ræðu hv. 9. þm. Reykv., að ákvæði frv. um skiptingu rekstrarkostnaðar milli ríkis og Reykjavikurborgar eru sett í fullu samráði við forsvarsmenn Reykjavíkurborgar og eru í raun og veru aðeins staðfesting á þeirri skiptingu kostnaðar, sem nú á sér stað. Ákvæðið er sett í fullu samráði og samstarfi við forráðamenn Reykjavíkur.



Herra forseti. Ég vil taka undir það, að hér er um að ræða merkilegt frv. til eflingar þessari stofnun, sem hér er um að ræða og hefur gegnt merku hlutverki hjá okkur undanfarna áratugi. Frv. gerir ráð fyrir því, að í þessum skóla verði jafnhliða veitt tilsögn og þjálfun í hinum svokölluðu frjálsu listum og einnig í hinum hagnýtu listum. Það fyrra ætla ég ekki að gera að umræðuefni. Það er sjálfsagt mjög þýðingarmikið og ástæða til að fagna því, að lagarammi er nú settur um þessa starfsemi. En mig langar til þess með örfáum orðum að koma að þeirri hlið þessa máls, sem snýr að þjálfun í hagnýtum listum. Eins og tilgangur skólans er skilgreindur í 2. gr. þessa frv., á hann fyrst og fremst að veita kennslu og þjálfun í myndlistum og listiðnum og búa nemendur undir kennarastörf í hagnýtum listum, sem kenndar eru í skólum, svo sem vefnaði, teikningu o.s.frv. Þegar ég las þetta frv., varð mér það nokkurt umhugsunarefni, á hvern hátt ýmsir atvinnuvegir okkar og þá ekki sízt verksmiðjuiðnaðurinn, gætu haft gagn af þeirri listrænu þjálfun, sem á sér stað í þessum skóla og mér virtist satt að segja, að í frv., eins og það liggur fyrir, væri ekki höfð sérstök hliðsjón af því á neinn hátt, hvernig skólinn gæti sérstaklega þjálfað fólk fyrir störf á sviði okkar atvinnuvega. Mér virðist, að kennsla, sem hér er gert ráð fyrir í hagnýtum listum, beinist fyrst og fremst að því að undirbúa fólk undir kennslustörf annars vegar og hins vegar undir ýmiss konar heimilisiðnað og tómstundastörf, sem það vinnur sem áhugafólk í hjáverkum. En það er mála sannast, að það er mikill skortur á listrænum áhrifum á framleiðslu landsmanna á ýmsum sviðum. Þetta á við á mjög mörgum sviðum. Ég get nefnt kannske örfá dæmi. Það er t.d. um að ræða mynztrun í vefnaði, sem að vísu er hér gert ráð fyrir að verði sérstaklega kennd, en þó að því er virðist fyrst og fremst með hliðsjón af því að búa nemendur undir kennarastörf í vefnaði sem handverki. Í verksmiðjuiðnaði er þó um allt önnur skilyrði að ræða, bæði aðra tækni og annars konar efnismeðferð og er því ekki að öllu leyti skylt. Svipuðu máli gegnir um formun ýmiss konar muna, en upp úr því verður okkar iðnaður að leggja, á það verður að leggja mjög vaxandi kapp, að unnið sé að því með listrænum vinnubrögðum. Við vitum það sjálfsagt öll, að í öðrum löndum er mikið lagt upp úr því að ná listrænum tökum á ýmsum daglegum viðfangsefnum og móta jafnvel hversdagslegustu hluti í listrænum formum og það að slít takist vel, getur oft ráðið úrslitum um það, hvernig framleiðsluvaran stendur sig á mörkuðum heimsins. Við vitum alveg sérstaklega, að frændþjóðir okkar á Norðurlöndum hafa lagt alveg sérstaka rækt við þessa liði framleiðslumála sinna og hafa með því náð árangri á heimsmörkuðum, sem er mjög eftirtektarverður og er fyrst og fremst því að þakka, að framleiðendurnir hafa tekið listamenn í sina þjónustu og beitt viðfangsefni sín listrænum vinnubrögðum Á þessu sviði er tvímælalaust líka mikil þörf hjá okkur og enginn vafi á því, að sú stofnun, sem hér er um að ræða, hefur áhrif í hagstæða átt í þessu efni. En hins vegar vekur það athygli mína að,að því er virðist hefur þessi hlið málanna ekki verið höfð í huga á þann hátt, sem ég hefði helzt kosið. Því er slegið föstu í grg. frv. og það gerði hæstv. menntmrh. líka í framsöguræðu sinni hér áðan, að viðhorf skólamanna á sviði myndrænna lista væri mjög að sveigjast í þá átt að telja aðgreiningu á frjálsri myndlist frá hagnýtri myndlist óeðlilega og jafnvel óheillavænlega, og hér væri því gert ráð fyrir því að sinna hvoru tveggja í sömu stofnun. En þær erlendu stofnanir, sem þarna eru nefndar sem hliðstæðar á sviði hagnýtrar listar, munu með námskeiðum og á ýmsan annan hátt leggja mög mikla áherzlu á tengsl sín við atvinnulífið og leggja sig fram um að veita þá menntun og þjálfun, sem einnig gæti orðið því að gagni. Þó að gera eigi sem minnstan greinarmun á frjálsri list annars vegar og hagnýtri hins vegar, þá er það auðvitað viðfangsefni út af fyrir sig að samræma hina frjálsu myndlist hagnýtum verkefnum. Mér virðist, sem verkefni þeirra námskeiða, sem gert er ráð fyrir í 7. gr., séu óþarflega takmörkuð, þegar þetta er haft í huga, sem ég nú hef verið að ræða og einnig virðist mér, að það sama komi í ljós, þegar litið er á 12. gr. þessa frv. Þar segir svo: „Til þess að stuðla að sem nánustum tengslum skólans við þróun þeirra þátta í atvinnu– og menningarlífi þjóðarinnar, sem mestu skipta starf hans og tilgang, skal skipa sérstakt skólaráð. Skólaráð skal vera stjórn skólans til ráðuneytis um ýmis mál er skólastarfsemina varða, samkv. nánari ákvæðum í reglugerð.“ Síðan er sagt, að skólaráðið skuli skipað 5 mönnum. Borgarráð Reykjavikur tilnefnir einn, Bandalag íslenzkra listamanna annan og menntmrh, þann þriðja, en aðrir tveir skulu skipaðir af Landssambandi iðnaðarmanna, sem bendir til þess, að menn hafi þarna í huga tengsl skólans við handverk landsmanna og hins vegar af Kvenfélagasambandi Íslands til þess að efla tengslin við heimilisiðnað og tómstundastörf á heimilum. Ég hef í sjálfu sér ekkert við það að athuga, að neinn þessara aðila, sem þarna er um að ræða, sé tengdur skólanum. En mér virðist, að þetta bendi þó til þess, að menn hafi ekki haft nægilega í huga það hlutverk skólans; sem ég hef verið að gera að umræðuefni og ekki sé gert nægilega ráð fyrir að skapa tengsl milli þessarar stofnunar og verksmiðjuiðnaðarins í landinu og framleiðslu landsmanna yfirleitt. Þessum sjónarmiðum vildi ég aðeins leyfa mér að koma hér á framfæri, en ég vil um leið fagna framkomu þessa frv., sem ég tel vera mjög æskilegt að sé samþ. og þar með efld þessi stofnun og sköpuð um hana lagalegur rammi.



Herra forseti. Á síðasta fundi þessarar hv. d. s.1. fimmtudag svaraði ég með fáeinum orðum fsp. frá hv. 9. þm. Reykv., Alfreð Gíslasyni, um kvikmyndaeftirlitið og Keflavíkursjónvarpið. Ég hef orðið þess var, að orð mín hafa verið misskilin. Dagblaðið Þjóðviljinn spurði og á laugardaginn í fjögurra dálka fyrirsögn að frétt um þessar umr., hvort ég hafi sagt vísvitandi ósatt. Ummæli mín voru svo fáorð, að það kann að hafa gefið tilefni til misskilnings, sem unnt hefði verið að komast hjá, ef ég hefði rætt nánar þau atriði, sem um var spurt. En ég vil ekki, að neinn vafi sé á því, að það, sem ég sagði, er sannleikanum samkvæmt. Ummæli mín voru þessi orðrétt: „Að síðustu vil ég svo segja þetta í tilefni af fsp., sem hv. þm. beindi til mín í lok ræðu sinnar varðandi kvikmyndaeftirlit með Keflavíkursjónvarpinu: Sjónvarpið í Keflavíkur heyrir ekki undir menntmrn. á sama hátt og ríkisútvarpið heyrir undir menntmrn. eða kvikmyndasýningar heyra undir menntmrn. Keflavíkursjónvarpið heyrir undir utanrrn., og sú löggjöf, sem um það mundi fjalla, er varnarsamningurinn og reglugerðir settar á grundvelli laga til staðfestingar á varnarsamningnum. Hitt er annað mál, að ég tel það tvímælalaust vera rétt íslenzkra stjórnvalda að hafa fullkomið eftírlit með þeim kvikmyndum, sem birtast í Keflavíkursjónvarpinu. Mér hefur aldrei verið greint frá því og kvikmyndaeftirlitsmönnum ekki heldur, að í Keflavikursjónvarpinu hafi verið sýndar kvikmyndir, sem íslenzkt kvikmyndaeftirlit mundi hafa bannað og þangað til ég hef fregnir eða kvikmyndaeftirlitsmenn hafa fregnir af slíku, hef ég ekki talið og tel ekki ástæðu til neinna afskipta af minni hálfu um þetta efni. En jafnskjótt og ég fæ um það áreiðanlegar fregnir sem yfirmaður íslenzka kvikmyndaeftirlitsins, að sýndar séu í bandaríska sjónvarpinu kvikmyndir, sem íslenzka kvikmyndaeftirlitið hefði bannað eða mundi vilja banna, mun ég taka það mál til þeirrar athugunar og þeirra afskipta, sem ég tel rétt og heimilt.“ Þetta voru orð mín á fimmtudaginn. Það er kunnara, en frá þurfi að segja, að kvikmyndaeftirlit ýmissa landa hefur bannað sýningu kvikmynda alveg og bannað að sýna aðrar myndir óstyttar, þ.e. krafizt þess, að þær væru styttar, áður en þær væru sýndar. Er þess t.d. skemmst að minnast, að ein af nýjustu myndum hins heimsfræga sænska leikstjóra, Ingmars Bergmans, Tystnaden, mun hafa verið bönnuð óstytt í ýmsum löndum, m.a. í Noregi og Þýzkalandi. Fyrir skömmu var mikil deila um það í Svíþjóð, hvort yfir höfuð ætti að leyfa sýningu sænskrar myndar, sem ber heitið 491, þar í landi. Sýning hennar mun hafa verið leyfð þar, en var bönnuð sums staðar annars staðar. Þetta nefni ég aðeins sem dæmi. Það, sem ég átti við var, að mér væri ekkí kunnugt um, að í Keflavíkursjónvarpinu hefðu verið sýndar kvikmyndir, sem talin hefði verið ástæða til þess að banna hér annaðhvort algerlega eða nema að áskilinni styttingu. Ég var ekki að ræða þá spurningu, hvort í Keflavíkursjónvarpinu hefðu verið sýndar kvikmyndir, sem hefðu verið eða mundu verða bannaðar börnum í kvikmyndahúsum hér, né heldur þá spurningu, hvort gera ætti sýningu mynda í Keflavíkursjónvarpinu háða íslenzkri kvikmyndaskoðun með þeim hætti, að þar mætti ekki sýna neina þá kvikmynd, sem bönnuð mundi verða börnum í íslenzkum kvikmyndahúsum. Ég hafði að vísu ekki séð og hef ekki enn séð þann lista, sem annar hinna tveggja kvikmyndaeftirlitsmanna hér í Reykjavík mun hafa látið formann menntmn. Nd. fá um kvikmyndir, sem sýndar hefðu verið í Keflavikursjónvarpinu, en hefðu verið bannaðar börnum í kvikmyndahúsum hér. En það skiptir engu máli í þessu sambandi. Ég hef hins vegar talið, að íslenzkt sjónvarp eigi ekki að vera háð kvikmyndaeftirliti með sama hætti og kvikmyndahús. Menntmn. Nd. var á sömu skoðun ágreiningslaust, því að hún gerði till. um að taka ákvæði um það í frv., að væntanlegt íslenzkt sjónvarp skyldi sjálft bera ábyrgð á þeim myndum, sem það sýndi, þ.e. myndir þess skyldu ekki vera háðar skoðun kvikmyndaeftirlitsmanna. Virðist þá varla koma til greina að láta aðrar reglur gilda um Keflavíkursjónvarpið, þó að það haggi auðvitað ekki þeirri staðreynd, sem ég undirstrikaði í orðum mínum á fimmtudaginn, að auðvitað hafa íslenzk stjórnvöld fullan rétt til afskipta af því, sem sýnt er í Keflavíkursjónvarpinu, ef þau kæra sig um. Nákvæmlega sama regla gildir t.d. í Danmörku, Noregi og Svíþjóð. Í engu þessara landa er sjónvarpið háð kvikmyndaeftirlitinu. Sjónvarpsstöðvarnar bera sjálfar ábyrgð á því efni, sem þær sýna. Í öllum þessum löndum eru oft sýndar í sjónvarpi kvikmyndir, sem almenna kvikmyndaeftirlitið hefur bannað börnum aðgang að í kvikmyndahúsum. En yfirleitt er það þó venjan að láta þess getið í dagskrá og jafnvel á undan myndinni, að hún sé ekki heppileg fyrir börn. Hliðstæðri reglu tel ég, að íslenzkt sjónvarp ætti að fylgja og ég fyrir mitt leyti teldi rétt, að slíkar reglur yrðu settar um Keflavíkursjónvarpið, þótt það sé ekki í mínum verkahring að setja þær. Hins vegar tel ég ekki unnt að láta slíka reglu gilda um sjónvarp fremur en raunar um útvarp eða blöð og bækur, að þar megi ekkert birtast, sem börnum er ekki ætlað. Slíkri reglu er hvergi fylgt, þar sem ég hef fengið fréttir af. Húsráðendur á heimilum, sem hafa sjónvarp og raunar útvarp, verða að gæta þess, svo sem kostur er, að börn horfi ekki á og hlusti ekki á það efni, sem þeim er talið óhollt, með sama hætti og sú skylda hvílir á þeim að gæta þeirra t.d. fyrir óhollu lestrarefni. Með þessum orðum vona ég, að mér hafi tekizt að skýra þau atriði varðandi Keflavíkursjónvarpið og kvikmyndaeftirlitið, sem lauslega var að vikið hér í þessari hv. d. s.1. fimmtudag og virðast hafa valdið nokkrum misskilningi.