Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. þessarar hv. þd. hefur ekki orðið sammála um afgreiðslu þess frv., sem hér er til umr. Eins og fram kemur í nál. á þskj. 115, leggur meiri hl. n., við 3 þm., sem að því nál. stöndum, til, að frv. verði samþykkt óbreytt, en minni hl., hv. 1. þm. Norðurl. e. og hv. 1. þm. Vesturl., skilar sérstöku nál. Það orkar ekki tvímælis, að þegar lögin um almannatryggingar voru sett árið 1946, var af hálfu löggjafans stigið eitthvert hið merkasta spor á sviði félagsmála, sem stigið hefur verið hér á landi. Lögin höfðu slík nýmæli að geyma, að þegar frá upphafi mátti gera ráð fyrir, að þau þyrftu í ýmsum atriðum síðar meir leiðréttinga og endurbóta við, eftir því sem reynslan af framkvæmd þeirra leiddi í ljós að nauðsynlegt væri, og var reyndar þegar í upphafi gert ráð fyrir, að endurskoðun á tilteknum atriðum þeirra ætti sér stað eigi síðar en fyrir árslok 1950. Reynslan hefur líka orðið sú, að tíðar breytingar hafa verið gerðar á lögunum, auk þeirra allsherjarendurskoðana, sem þau hafa hlotið, síðan þau voru sett. Þessar breytingar hafa að sjálfsögðu verið misjafnlega veigamiklar, en yfirleitt má þó segja, að þær hafi átt það sameiginlegt að miða að því að auka bæturnar, bæði á þann hátt að hækka þær að krónutölu og að rýmka svið einstakra bótategunda þannig, að fleiri yrðu þeirra aðnjótandi, og einnig hafa verið teknar inn í lögin nýjar bótategundir. Það er óhætt að fullyrða það, að af hinum mörgu breytingum, sem gerðar hafa verið á almannatryggingalögunum, hafi hinar langveigamestu orðið í tíð núv. ríkisstj. Ég vil nefna það, að á þessum tíma, eða frá því viðreisnarstjórnin tók við völdum undir árslok 1959, hafa verið að fullu afnumin hin óvinsælu skerðingarákvæði vegna tekna elli- og örorkulífeyrisþega. Þá hefur og landið allt verið gert að einu verðlagssvæði. Og ég vil þá ekki sízt minna á það, að snemma árs 1960 beitti ríkisstj. sér fyrir stórfelldari hækkun og rýmkun á bótum almannatrygginganna en nokkur dæmi voru til áður, og voru þær hækkanir, hvað margar bótategundir snerti, langt umfram það, sem stóð í beinu sambandi við efnahagsráðstafanir ríkisstj., og bættu hag þeirra bótaþega verulega frá því, sem hann var fyrir gengislækkunina, en það var liður í efnahagsráðstöfununum. Síðan hafa bætur verið hækkaðar til samræmis við almennar launahækkanir í landinu auk sérstakrar hækkunar á elli- og örorkulífeyri á árinu 1962. Það frv., sem hér er til umr., er í framhaldi af fyrri hækkunum, sem gerðar hafa verið til samræmis við almennar launahækkanir í landinu, og miðast við það, að bætur, aðrar en fjölskyldubætur, hækki til jafns við þær almennu launahækkanir, sem orðið hafa á þessu ári, og gildir hækkunin frá 1. júlí þ. á. Í aths. við lagafrv. er gefin skýring á því, að ekki er lagt til, að hækkunin verði látin ná til fjölskyldubóta. Ríkisstj. hefur nú til athugunar hækkun á persónufrádrætti við álagningu tekjuskatts og útsvars, og þótti því að svo stöddu eigi rétt að hækka upphæð fjölskyldubótanna og þá, eins og orðrétt segir í aths., „því síður, sem gera má ráð fyrir, að persónufrádráttur verði hækkaður allverulega.“ Um næstu áramót koma til framkvæmda ný lög um almannatryggingar, sem sett voru á síðasta þingi, en þau lög hafa að geyma ýmsar veigamiklar réttarbætur til handa bótaþegum. í 2. mgr. 1. gr. frv. er lagt til, að 15% hækkunin gildi og um bætur samkv. þeim lögum, aðrar en fjölskyldubætur. Nú standa yfir víðtækar samningaviðræður um launakjör fjölmargra stéttarfélaga, en um árangur þeirra viðræðna ríkir enn alger óvissa. Hins vegar eru nú síðustu forvöð að ákveða hækkun á bótum almannatrygginganna, ef þær hækkanir eiga að geta komið til útborgunar fyrir jól, og því er lögð rík áherzla á, að afgreiðslu þessa frv. verði lokið í þessari hv. þd., helzt þegar í dag. Ef bíða ætti eftir niðurstöðu af samningaviðræðum, mundi það leiða til þess, að ekki yrði unnt að borga út hækkanir á bótum fyrir jól. En ég vil vekja athygli á því, sem segir í aths. við frv., að þar er sagt, að ef um frekari launahækkanir verði að ræða, verði að sjálfsögðu að endurskoða hækkun bótanna, þegar þær launahækkanir liggja fyrir. Að öllu þessu athuguðu leggur meiri hl. heilbr.- og félmn. til, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Enginn ágreiningur var í hv. heilbr.- og félmn. um það, að hækka bæri bætur almannatrygginganna. En n. skilar tveimur álitum, af því að menn greindi á um það, hvað hækka skuli bæturnar mikið. Meiri hl. n., en hann skipa stjórnarstuðningsmenn, telur hækkun þá, 15%, sem hæstv. ríkisstj. leggur til að lögleidd verði með frv., fullnægjandi eins og sakir standa. Rökstuðningur fyrir því er sá, að sú hækkun sé jafngildi þeirrar kauphækkunar, sem almennir verkamenn hafi fengið á ári því, sem nú er að líða. Við framsóknarmennirnir í n. teljum hins vegar 15% hækkun ekki nægilega og ekki heldur réttlátt að hafa kauphækkun þá, sem almennir launþegar fengu á þessu ári, sem einhliða mælikvarða, eins og aðstandendur frv. gera. Mér skilst, að öllum komi saman um, að bótaþegar þurfi að fá bætur, sem geri lífsafkomu þeirra ekki verri en hún var, þ.e.a.s. að bæturnar þurfi að vega á móti dýrtíðaraukningunni, svo að ekki versni lífsafkoman hjá því fólki, er almannatryggingarnar styðja, t.d. afkoman hjá gamalmennum. Mér virðast stuðningsmenn frv. þessa halda því fram, að með 15% hækkuninni sé því marki náð, a. m. k, standi gamalmennin eftir þá hækkun jafnfætis hinum almenna launþega miðað við það, sem áður var. En þetta er ekki rétt. Laun hins almenna launþega eiga að miðast við það, að þau hrökkvi honum til allra lífsþarfa. Og hækkunin hjá honum var auðvitað miðuð við öll launin. Bætur gamalmennisins eru ekki miðaðar við að hrökkva til allra þarfa. Þær mæta ekki nema hluta af lífskostnaði gamalmennisins. Gamla fólkið verður með öðrum ráðum að standa straum af hinum hluta lífskostnaðarins, sem venjulega mun vera meira en helmingurinn. Nú á gamla fólkið samkv. frv. að fá 15% hækkun á þeim hluta framfærslufjárins, sem venjulega eða hjá flestum er minni hluti, en vera í vatninu með hinn hlutann, fá þar engar bætur, þótt dýrtíðin leggist engu síður á þann hluta. Algengt er, að gamalmennin eigi einhverjar innstæður, sem þau hafa aurað saman til elliáranna. Þetta sparifé skerðir dýrtíðin. Þær krónur missa kaupmátt og ganga örar til þurrðar. Ef lífeyrisþeginn á að standa jafnt að vígi og áður, þarf að taka tillit til þess og hafa hækkunina meiri en 15% á bætur þær, sem hafa verið greiddar. Ef á að gera lífeyrisþegunum jafnt undir höfði og launþegunum með hækkunum, bæta þeim dýrtíðarvöxtinn, er ekki rökrétt, að sama prósenta gildi fyrir báða. Bótaþeginn þarf hærri hækkunarprósentu á sinn skerf frá tryggingunum til að vera jafnvel staddur og áður. Með þessu er ég ekki að segja, að hinn almenni launþegi hafi fengið fullréttan hlut sinn gagnvart dýrtíðinni með 15% hækkuninni. Mikið vantar á það, eins og kaupdeilur þær, sem nú standa yfir, eru vitni um. En ég er að færa rök fyrir því, að 15% hækkun á bótum almannatrygginganna sé enn fjær því að rétta hlut bátaþegans eins og skyldi. Hv. frsm. meiri hl. og hæstv. félmrh. í gær nefndu báðir nokkur atriði, sem þeir töldu að væru aukinn stuðningur trygginganna við gamla fólkið. Þeir nefndu afnám skerðingarákvæða, sem gekk í gildi 1961 samkv. lagaákvæðum, sem sett voru 1955 eða 1956. Það er rétt, að afnám skerðingar bóta vegna tekna er mikil útfærsla á bótagreiðslum. Það er rangt, að þetta sé viðreisnarstjórninni að þakka, eins og skilja mátti af orðum hv. frsm. meiri hl. og orðum hæstv. félmrh. í gær, og í sambandi við það, sem við erum nú að ræða, hefur sú útfærsla ekkert gildi, því að hún nær fyrst og fremst til þeirra, sem betur mega sín. Með frv., sem hér liggur fyrir, á fyrst og fremst að taka tillit til þeirra, sem verst eru settir. Þá á að hafa til viðmiðunar, þegar uppbætur eru ákveðnar. Verði einhverjum, sem vel eru settir, gert um leið og þeim, sem verst eru settir, óþarflega vel til, þá skila þeir, sem bezt eru settir, aftur af sínum hlut í sköttum og útsvörum. Þannig háttar lögum. Þá var bent á það, að frá 1. jan. 1964 fengju sérlífeyrissjóðamenn hlutdeild í bótum almannatrygginga. Það er auðvitað líka víkkun og viðbót á starfsemi trygginganna. En um þetta má segja það sama og afnám skerðingarákvæðisins. Það gagnar ekki fyrir þá, sem verst eru settir og við erum hér sérstaklega að ræða um. Enn fremur gat bæði hæstv. félmrh.- og hv. frsm. meiri hl. heilbr.- og félmn. þess, að landið hefði verið gert að einu verðlagssvæði í tryggingum. Það var gert, þegar sveitarfélögin á 2. verðlagssvæði óskuðu yfirleitt eftir því, að það væri gert, og við upphaf setningar tryggingalaganna var gengið út frá því, að að því drægi. Nú mátti telja, að það væri orðið tímabært. Vitanlega var það til hins betra, en hins vegar réttlætir það ekki, að gengið sé skemmra í bótahækkun nú en þeir, sem verst eru settir, þarfnast. Tryggingastarfsemin á Íslandi byrjaði smátt. Hún var fyrst eins og barn í reifum. Ég man þá tíð, þegar hreppsnefndir úthlutuðu nokkrum krónum til fátækustu gamalmenna fyrir jólin. Það var stundum átakanlegt, að það var þá ekki meiru að skipta: En tryggingarnar hafa vaxið upp úr reifunum, sem betur fer. Þær eru þess eðlis, að þær hljóta að vaxa eins og unglingar hljóta að vaxa, jafnvel þótt kjör séu kröpp. Segja má, að ríkisstjórnir þær, sein farið hafa með völd í landinu á undanförnum árum, og flokkar þeirra hafi verið fóstrur þessa unglings. Núv. hæstv. ríkisstj. telur sig hafa verið afbragðsfóstru trygginganna. Alþfl. telur sig raunar meira en fóstru þeirra, helzt telur hann þær eingetið hold af sínu holdi og blóð af sínu blóði. Og þegar bent er á, að líf hans sem Alþfl. sé á glötunarbarmi, segist hann fórna sér fyrir tryggingarnar. Mér virðist, að tryggingarnar hafi alls ekki vaxið í tíð núv. hæstv, ríkisstj. meir en unglingi á sambærilegu aldursskeiði hlýtur að vaxa, í hvaða fóstri sem hann er, eins og nú er háttað þjóðlífi okkar og aldaranda. Bótaskerðingin var afnumin samkv. lögum, sem sett voru alllöngu áður en þessi hæstv. stjórn kom til valda, eins og ég sagði áðan. Landið var gert að einu verðlags- og bótasvæði, þegar sveitarfélögin, sem voru á 2. bótasvæði og mest reyndi á um þetta, óskuðu þess, og út frá því hafði lengi verið gengið, að það yrði þannig gert. Núv. hæstv. ríkisstj. hefur verið hvött til af stjórnarandstöðunni til að efla tryggingastarfsemina og stuðningur stjórnarandstöðunnar alltaf verið til reiðu í þeim efnum. Hæstv. ríkisstj. hefur ekki strítt í ströngu í þessum efnum, nema þá við að fella umbótatill. frá stjórnarandstöðunni. Þess vegna finnst mér fara illa á því, að í sambandi við þetta frv. sé sí og æ verið af hálfu stuðningsmanna ríkisstj. að hæla henni fyrir sérstakt framtak í þessum málum. Nú höfum við framsóknarmennirnir í heilbr.- og félmn. þessarar hv. d. lagt fram brtt. á þskj. 117 um, að þessu stjórnarfrv. verði breytt þannig, að í stað 15% hækkunar á bótum almannatrygginganna komi 25% hækkun. Ég hef sýnt fram á, að ef það er meiningin með frv., að bótaþegar eigi að fá leiðréttingu á dýrtíðarskekkjunni, sem þeir hafa orðið fyrir, þá sé ekki samræmi milli þeirra og almennra launþega, nema hækkunin sé meiri en 15%. Til þess að ná því samræmingarmarki mun ekki veita af 25% hækkun. En er þetta þá hægt á þessu ári vegna ríkissjóðs, sem verður sennilega að leggja út féð? Samkvæmt fskj. frv. um útgjaldaaukann 1963 er hann áætlaður 27.8 millj. Viðbót yrði því tæpar 20 millj., ef till. okkar gengur fram. Enginn vafi er á því, að tekjuafgangur ríkissjóðs 1963 getur vel jafnað þetta, svo dropadrjúg mjólkurkýr er hin illræmda dýrtíð fyrir tekjuhlið ríkissjóðsins. Ég hef ekki rætt um þá hlið þessara mála, að dýrtíð hefur meira aukizt en svarar til þeirra 15%, er verkamenn eru búnir að fá í hækkun kaups, og því meira en svarar til þess, að bótaþegar fái aðeins 25%. Samningar standa yfir, sem hljóta að leiða af sér meiri hækkun Ég geng að sjálfsögðu út frá því, að staðið verði við það, sem segir í aths. við frv., að þegar sú hækkun launa er í ljós komin, verði hækkun á bótagreiðslum á ný tekin til endurskoðunar. Till. okkar framsóknarmanna gengur ekki inn á þau svið. Það bíður síns tíma. Till. okkar er, eins og ég hef áður tekið fram, um leiðréttingu í samræmi við þá viðmiðun, sem frv, virðist hafa; en reiknar ekki rétt. Af því að ég þykist þess fullviss, að hér er enginn sem vill, að hlutur þeirra, sem á tryggingabótum þurfa að lifa, sé fyrir borð borinn, þá vil ég vænta þess, að brtt. okkar á þskj. 117 um 25% bótahækkun verði samþ., þegar til kastanna kemur.



Herra forseti. Hv. frsm. meiri hl. heilbr.- og félmn. hóf ræðu sína á því, að mikið hefði nú verið gert að undanförnu til að bæta um lög um almannatryggingar og aldrei hefði það verið jafnmikið og í tíð núv. hæstv. ríkisstj. Ég neita því ekki, að margt hefur verið gert til bóta á þessum lögum í tíð hæstv. ríkisstj., og ber að þakka það. En ég vil þó taka það fram, sem áreiðanlega dylst engum hv. þdm., að það, sem gert hefur verið vel á þessum árum, er ekki verðleikar Sjálfstfl. Það dettur áreiðanlega engum í hug að þakka honum sérstaklega endurbætur á tryggingalögunum. Hitt er svo rétt, að það er ríkisstjórnarinnar verk, en ríkisstj. er samsett, og það eru áreiðanlega verðleikar annars aðila en Sjálfstfl. í ríkisstj., sem ber að þakka þær umbætur, sem orðið hafa á síðustu árum. En þótt allmikið hafi verið gert að því að endurbæta þessi lög, þá eru enn, því miður, margir og stórir gallar á þeim. Ég skal aðeins nefna einn stóran galla og geri það í tilefni þess, að hann snertir húsmæður í landinu. Í nýju tryggingalögunum er gert ráð fyrir því, að húsmæður eins og aðrir eigi rétt til sjúkrabóta. En hvernig er svo farið með húsmæður í þessu efni? Í lögum er vinna þeirra á heimilunum metin til fjár, og hún er metin þannig að krónutali, að það er reiknað með, að hennar vinna sé 1520 kr. virði á mánuði, m.ö.o.: vinna húsmóðurinnar í landinu er í þessum lögum metin til jafns við það, að húsmóðirin sé tæplega matvinnungur. Á þetta var bent, áður en þessi lög voru samþ. á síðasta Alþingi, en engin leiðrétting fékkst á þessu, ekki einu sinni að hv. frsm. meiri hl. fengist til þess að andmæla þessu. Það eru enn því miður margir allstórir gallar á lögum um almannatryggingar, og við eigum ekki að láta staðar numið eða gerast sjálfumglaðir, fyrr en öllum stærstu ágöllunum hefur verið útrýmt úr þessum lögum. Annars stóð ég hér upp nú til þess að gera stuttlega grein fyrir brtt., sem ég flyt á þskj. 114. Þessar brtt. eru tvær, og kemur hvorug þeirra á óvart. Eins og ég sagði í ræðu í gær, fluttum við fulltrúar Alþb. í þessari hv. d. frv. um 40% hækkun á öllum bótafjárhæðum almannatryggingalaganna og enn fremur, að allar bótafjárhæðir yrðu framvegis tryggðar í samræmi við vísitölu framfærslukostnaðar. Og það er þetta, sem mínar brtt. á þskj. 114 fjalla um. Ég legg til, að hækkunin verði látin nema 40% í stað 15%, og enn fremur, að bæturnar verði verðtryggðar. í frv. okkar Alþb.- manna í haust gerðum við ráð fyrir því, að allar bætur almannatrygginga undantekningarlaust yrðu hækkaðar um 40%, en í þeim brtt., sem ég flyt hér, kem ég þar til móts við hv. stjórnarlið í því að undanskilja fjölskyldubæturnar. Ég viðurkenni fyllilega, að fjölskyldubætur hafa nokkra sérstöðu í lögunum, einkum finnst mér þetta vera rétt að því er snertir fyrsta og annað barn í fjölskyldu. En úr því að börnin verða 3 eða fleiri í sömu fjölskyldunni, tel ég, að fjölskyldubætur eigi raunverulega heima í slíkum lögum. En þannig var þetta áður. Það var 1960, sem tekin var upp sú regla að greiða fjölskyldubætur með fyrsta og öðru barni. Og hvers vegna var það gert? Ég hygg, að það hafi verið gert vegna þeirrar stefnu hæstv. ríkisstj. að gera kaupgjaldið í landinu svo lágt, gera kjör láglaunamanna svo léleg, að láglaunamanni með 1–2 börn yrði ekki kleift að lifa á kaupi sínu án bóta almannatrygginganna. En ég hef sem sagt í mínum brtt. fallizt á, að fjölskyldubæturnar yrðu undanskildar að sinni. Það kemur greinilega fram í aths. við lagafrv. hæstv. ríkisstj., að fjölskyldubæturnar eru í endurskoðun hjá hæstv. ríkisstj. og að vænta megi frekari bóta handa fjölskyldufólki, annaðhvort í hækkuðum fjölskyldubótum trygginganna eða í auknum frádrætti við álagningu útsvars og tekjuskatts. Með hliðsjón af þessu tel ég vera hægt að fallast á það, að fjölskyldubæturnar séu hafðar út undan að þessu sinni. Ég vil aðeins drepa á það aftur, að tryggingabætur á Íslandi eru allt of lágar. Og ég held, að allir viðurkenni það. Það, sem um er deilt, er hitt, hvort fjárhagur landsmanna leyfi, að þær séu hækkaðar upp í það, sem teljast verður mannsæmandi. Ég held, að það eina sjónarmið, sem eigi að ráða í þessu efni, sé, að við ákvörðun trygginganna sé þess gætt, að bæturnar séu það miklar, að bótaþeganum nægi þær til brýnustu lífsþarfa. Þetta er sú eina viðmiðun, sem hafa ber. Hitt er ekkert frambærilegt sjónarmið, að kvarta um fjárhagserfiðleika í þessu sambandi, og það er heldur ekkert sjónarmið að miða hækkun bóta hverju sinni við hækkun þeirra launa, sem minnst hækka hverju sinni. Með þessu er ég ekki að segja, að fjárhagurinn skipti ekki máli í þessu tilliti. Fjárhagurinn skiptir mjög miklu máli. En lausn þess vanda liggur ekki og á ekki að liggja í því að klípa æ ofan í æ af bótum lífeyrisþeganna. Lausn fjárhagsvandans liggur á öðrum sviðum og er mjög víðtækt félagslegt vandamál. Við eigum að vinna að því með endurbættri og aukinni heilsuvernd og aukinni og endurbættri sjúkrahjálp, að fólk verði sem minnst veikt, að sjúku fólki batni sem fyrst og að öryrkjum sé gert allt, sem í okkar valdi stendur, til þess að verða færir um að bjarga sér sjálfir. Allt þetta mun geta borið góðan árangur með samstilltu átaki að því er snertir sjúkdóma og örorku. En málið horfir öðruvísi við, þegar um gamalmennin er að ræða. Einmitt þessi viðleitni að firra menn sjúkdómum og örkumlum leiðir til þess, að fólkið í landinu nær hærri aldri, fleiri og fleiri menn ná því að verða gamlir. Þar skapast nýtt vandamál, sem verður að leysa með öðrum hætti, og það er mikið vandamál, sem blasir við okkur Íslendingum eins og öðrum menningarþjóðum. Hvernig getum við létt byrði elliframfærslunnar sem mest? Það er félagslegt vandamál, sem ég skal ekki ræða hér kemur þessu máli ekki beinlínis við, en ég nefni þetta aðeins til þess að benda á, hvar vandamálin liggja, hvar lausnar sé að vænta. En við eigum ekki að vænta lausnar, ekki að leysa þetta vandamál með því að ætla okkur að knipra og spara við öryrkjana eða gamalmennin. Það hæfir ekki siðmenntuðu þjóðfélagi. Ég hef svo ekki fleiri orð um þessar brtt. mínar á þskj. 114, gerði raunverulega grein fyrir þeim í einstökum atriðum við 1. umr. þessa máls í gær.



Herra forseti. Frsm. minni hl. heilbr.- og félmn. hefur nú gert grein fyrir nál. minni hl. og brtt., sem flutt er af minni hl. Hv. þm. vék að því, að þótt hækkanir og verulegar hækkanir hefðu orðið á ellilífeyri, þá væri hitt eftir, að bæta gamla fólkinu upp það, sem það þyrfti nú vegna vaxandi og aukinnar dýrtíðar að leggja af mörkum auk ellilífeyris til þess að hafa nóg sér til lífsviðurværis. Hann nefndi í því sambandi það, að margt gamalt fólk hefði lagt upp einhverjar fúlgur til elliáranna og nú hefðu þessir peningar rýrnað svo, að þeir yrðu gamla fólkinu að takmörkuðu leyti að gagni til þess að greiða það, sem þyrfti til þess að brúa bilið milli þess, sem ellilífeyririnn gefur, og hins, hvað kostar að framfleyta lífinu. Ég verð nú að segja við hv. þm., að þessi aths. hefði mátt eiga við allt síðan lögin voru sett. Við vitum það, að einfaldur lífeyrir hrekkur ekki fyrir öllum brýnustu nauðsynjum lífeyrisþegans. Og hann hefur aldrei gert það, síðan lögin voru sett. Það er að sjálfsögðu æskilegt, og vissulega verður að því stefnt að auka, eftir því sem hægt er, bæturnar og þar á meðal lífeyri, svo að hann komist sem næst því eða til jafns við það, sem framfærslukostnaðurinn er. En hvorki hefur núv. ríkisstj. né þeim ríkisstj. öðrum, sem hér hafa setið að völdum, síðan almannatryggingalögin voru sett, tekizt að finna leiðir til þess að bæta svo vel hag ellilífeyrisþeganna, að fyrir þessu væri séð. Það er nú svo, að því miður er langt frá því, að allir þeir, sem ellilífeyris njóta, séu svo vel staddir, að þeir hafi getað lagt einhverja upphæð til hliðar til elliáranna. Þegar hv. þm. talaði um það, að þetta hefði þurft að laga, og lét í það skína, að þetta væri atriði, sem þyrfti að laga og bæta ellilífeyrisþegunum þessa rýrnun á þeirra samanspöruðu aurum, verðgildi þeirra, þá hefði slík aths. vissulega getað átt sér stað alla tíð frá því, að almannatryggingalögin voru sett, því að öllum er kunnugt, að dýrtíðin hefur verið sívaxandi síðan. Hvað þetta atriði snertir, sýnist mér, að það muni frekar snerta verðtryggingu sparifjár, spurninguna um verðtryggingu sparifjár, heldur en almannatryggingalögin. En ég vil aðeins minna á eitt, þegar talað er um sparifé gamla fólksins. Ég vil minna á það, að þær vaxtahækkanir, sem orðið hafa í tíð núv. ríkisstj., hafa einnig leitt til stórfelldrar hækkunar á innlánsvöxtum, og nú er það alkunna, að hv. stjórnarandstæðingar hafa barizt með hnúum og hnefum móti vaxtahækkuninni og talið hana til mikillar bölvunar fyrir þjóðina, lagt það út á sinn hátt. En um leið hafa þeir reyndar einnig verið að berjast á móti hækkun á innlánsvöxtum, því að þetta tvennt hlýtur þó að haldast í hendur. Hv. þm. minntist á afnám skerðingarákvæðanna og sagði, að þar hefði ekki verið stór hlutur ríkisstj., því að það hefði verið ákveðið af öðrum áður, 1956, að skerðingin skyldi falla úr gildi á tilteknum tíma. Ég vil aðeins minna á það, að ríkisstj. hafa áður frestað því ár eftir ár að nema burt að fullu skerðingarákvæðin, og það hefði viðreisnarstjórnin einnig getað gert, að fresta þessu, en það var hún, sem ekki gerði það, og því ber fyrst og fremst að þakka henni það, að skerðingarákvæðin voru afnumin, svo oft sem maður var búinn að horfa upp á frestun á afnámi ákvæðanna. Það var annað, sem undraði mig nokkuð, í því, sem hv. þm. sagði um þetta atriði, um afnám skerðingarákvæðanna. Hann gerði heldur lítið úr því. Hann sagði, að það kæmi aðallega til bóta þeim, sem betur væru settir. Ég man nú ekki eftir að hafa heyrt þann málflutning fyrr. Þar sem ég hef heyrt, bæði hér á hv. Alþingi og annars staðar, um það mál rætt, hafa allir talið það stórkostlegt hagsmunamál fyrir lífeyrisþegana, að skerðingarákvæðin væru afnumin, sem reyndar er ofur eðlilegt, meðan einfaldur lífeyrir nægir ekki fyrir framfærslukostnaði. Hv. þm. undi því illa, að stjórnarliðar væru stöðugt að guma af því, hvað áunnizt hefði í tíð viðreisnarstjórnarinnar, og guma af eflingu almannatrygginganna þ. á m. Hann sagði í því sambandi, að stjórnarliðið hefði fellt umbótatill. stjórnarandstöðunnar þráfaldlega. Þetta er alveg rétt hjá hv. þm. Það hefur ekki staðið á því, að stjórnarandstaðan flytti yfirboðstill. í hvert einasta skipti, sem breytingar og endurbætur hafa verið gerðar á almannatryggingalögunum í tíð núv. stjórnar. En það er bara ekki eftir því, sem menn verða dæmdir, hvaða yfirboðstill. þeir geta flutt, þeir verða dæmdir af verkum sínum, því, sem þeir létu eftir sig liggja, þegar þeir höfðu aðstöðu til að ráða hlutunum. Hv. 9. þm. Reykv. hóf mál sitt hér áðan með því að segja, að margt hefði vissulega verið gert til bóta í tryggingamálunum í tíð ríkisstj. En hann sagði um það frv., sem hér er til umr., að engum dytti í hug að þakka það Sjálfstfl., þar hefðu aðrir staðið á verði fyrir þá, sem verst eru settir í þjóðfélaginu. Ég læt nú hv. þm. alveg um þessar hugleiðingar sínar. Ég vil minna hann samt á það, hvaða ríkisstj. það var, sem sat að völdum, þegar tryggingalögin voru sett, og ég vil minna hann á það, að undir forsæti Sjálfstfl. hafa, síðan viðreisnarstjórnin tók við völdum, orðið þær veigamestu breytingar, sem um getur, og endurbætur á almannatryggingalögunum, og að það hafi verið gert í harðri baráttu við Sjálfstfl., ég held, að honum gangi erfiðlega að sannfæra nokkurn mann um það, ef hann þá getur sannfært sjálfan sig. Hv. þm. talaði um, að margir og stórir gallar væru enn á lögunum, og talaði um, að það ætti ekki að miklast af þeim, eins og þau væru orðin eitthvert alfullkomið mannanna verk. Ég vil segja hv. þm., að ég er honum alveg sammála um það. Það er ótalmargt, sem stendur til bóta á almannatryggingalögunum, og ég vænti þess, að lögin verði aldrei svo fullkomin, að það verði ekki hægt að bæta þar um á einn og annan hátt, og verður sjálfsagt að því unnið í framtíðinni að bæta almannatryggingalögin og efla tryggingar. Hv. þm. flytur brtt., mælti fyrir brtt. um hækkun úr 15 í 40% á bótunum, öðrum en fjölskyldubótum þó, og enn fremur um verðtryggingu bótanna. Um það síðast talda vil ég segja það, að eins og alkunna er, voru með viðreisnarlöggjöfinni rofin tengslin milli framfærsluvísitölunnar og kaupgjalds og trygginga og annarra greiðslna, sem voru bundnar við framfærsluvísitöluna, og sé ég ekki ástæðu til, að léð sé máls á þessari brtt., meðan vísitalan er ekki tengd kaupgjaldinu í landinu. Hækkunartillögunum á hlutfallinu eða prósentunni, bæði hækkunartill. um, að 15 fari upp í 40%, og hækkunartill. hv. minni hl. heilbr: og félmn. um, að 15% fari upp í 25%, þeim báðum er ég andvíg og tel eðlilegt að halda sig við hlutfallshækkun í samræmi við það, sem almennt kaupgjald hefur hækkað í landinu á þessu ári, og vitna enn til þess, sem í aths. um frv. stendur um það, að verði frekari almennar kauphækkanir, þá muni bótaupphæðir einnig verða endurskoðaðar til hækkunar til samræmis við slíkar almennar kauphækkanir, ef verða.



Herra forseti. Ég skal vera stuttorður, því að það er ekki meining mín eða annarra framsóknarmanna að tefja afgreiðslu þessa máls, sem telja má nauðsynlegt að fái fullnaðarafgreiðslu í dag. Svo vel vill nú líka til, að ég get staðið við að vera fáorður, því að þær aths., sem hv. frsm. meiri hl, gerði við það, sem ég sagði, eru svo fáar og svo veigalitlar röksemdir, að ég sé ekki ástæðu til þess að glíma neitt við þær flestar. Eitt var það, sem hv. þm, sagði, sem ég vil þó leiðrétta. Hann sagði, að ég hefði látið orð að því liggja, að skerðingarákvæðin, sem voru afnumin, hefðu litla þýðingu, - skerðingarafnámið hefði litla þýðingu. Það sagði ég aldrei. Hitt sagði ég, að það snerti þá aðilana, þá bótaþegana, sem betur mættu sín, og því vildi hv. þm. mótmæla. Ég skil ekki, hvers vegna hann gerir það, vegna þess að skerðingin var miðuð við það, að hún bitnaði eingöngu á þeim, sem hefðu allmiklar tekjur. Ég hélt því fram í ræðu minni áðan og vil undirstrika það nú af þessu gefna tilefni, að þetta frv. á að miðast við þá, sem minna mega sín, sem verst eru settir af þeim, sem eru bótaþegar, og þó að einhverjir aðrir, sem njóta nú afnáms skerðingarinnar, njóti þess, að bætur verði hækkaðar, þá skila þeir aftur af því í skatta og útsvör. Þá sagði hv. þm., að það hefði verið nokkurt afrek að afnema skerðinguna, þ.e.a.s. að framkvæma lögin, sem búið var að setja, því að þetta hefði ekki verið fyrr gert og hefði þó áður verið talað um afnám skerðingarinnar. Mér er ekki ljóst, að það hafi áður nokkurn tíma verið lögbundið, hvenær ákvæðin skyldu verða afnumin, og þess vegna hygg ég, að engir, sem í stjórn hafa verið að undanförnu, hafi staðið í þeim sporum, sem viðreisnarstjórnin stóð nú, að hafa bein lagafyrirmæli um að framkvæma þetta, enda er eðli málsins þannig, að eftir því sem lengur var búið að borga til trygginganna, gerðist eðlilegra og sjálfsagðara að afnema skerðinguna. Menn höfðu þá unnið sér réttinn með bótagreiðslum um langan tíma, og það var hægt að fella niður það sjónarmið, sem ríkti við setningu tryggingalaganna, sem sé það, að tryggingarnar bættu fyrst og fremst þeim einum, sem stæðu svo höllum fæti fjárhagslega, að þeir þyrftu nauðsynlega á bótunum að halda, en hinir, sem betur mega sín, greiddu fyrst um sinn án þess að njóta sömu réttinda. Mér skilst og hefur skilizt á málflutningi þeirra, sem með 15% hækkuninni mæla, að þeir ætluðust til þess, að hún hafi þau áhrif, að sá, sem bótanna nýtur, standi svipað að vígi og hann áður stóð vegna þessara uppbóta, og ef það er svo, að ætlunin er, að hann eigi að standa jafnfætis t.d. launamanninum, sem fær hækkun á launum sínum öllum, þá er ekki rökrétt að taka ekki til greina þá rýrnun möguleika, sem dýrtíðin hefur leitt yfir bótaþegann, að standa straum af sínum þörfum að því leyti, sem hann hefur átt að gera það af sjálfsdáðum. Mér finnst mótsögn í því hjá hv. síðasta ræðumanni að halda því fram, að það eigi að stefna að því, að bætur verði fullar, en vera þó á móti því, að viðnám sé veitt nú, að bæturnar séu ekki minni fyrir lífskostnað bótaþegans en þær hafa að undanförnu verið. En þær vega minna í lífskostnaði hans, ef þær eru ekki nema miðaðar við þær bætur, sem launamaðurinn hefur fengið. Hv. frsm. meiri hl. sagði réttilega, að frá upphafi vega hefði það verið svo, að bæturnar hefðu ekki hrokkið fyrir öllum lífskostnaði og dýrtíðaraukning hefði því orðið bótaþeganum jafnan til kjaraskerðingar. Þetta er alveg rétt. En sú dýrtíð, sem nú geisar og hefur risið, er stórfelldari fyrir margháttaðar aðgerðir, sem gerðar hafa verið, heldur en áður hefur verið á tímabili bótanna. Og þess vegna er meiri ástæða til þess nú að taka þetta tillit alveg sérstaklega. sem við viljum láta taka, með því að greiða ekki 15% ofan á bæturnar, heldur 25%, svo að maðurinn standi jafnréttur og hann stóð. Það er ekki um annað að ræða. Ég hafði tekið sem dæmi gamlan mann, sem á innstæðu. Og innstæðan rýrnar við dýrtíðina. Ég tók þetta sem dæmi, veit vel, að meira að segja eru margir gamlir menn svo illa stæðir, að þeir eiga engar innstæður. Þetta sagði hv. frsm. meiri hl., að væri frekar mál um nauðsyn á tryggingu sparifjár og afstaða okkar framsóknarmanna til vaxtahækkunar væri reyndar í mótsögn í þessu efni, því að hækkaðir vextir léttu þó hlut innstæðueigandans. Ég verð nú að segja það, að þó að þetta sé rétt, að hærri vextir séu til bóta fyrir innstæðueigandann, eru þeir hreinustu smámunir, þegar þeir eru bornir saman við þá verðrýrnun, sem hann verður fyrir á innstæðu sinni. Þeir eru, þegar á þetta er litið, hreinustu smámunir og skipta því ákaflega litlu máli sem atriði í þessu efni. En í þessu sambandi vil ég upplýsa það, að ég hef tekið þátt í því að flytja till um verðtryggingu sparifjár, og máske vill hv. þm. taka þátt í að hefja baráttu fyrir því, að tryggðar verði innstæður. Hv. þm. virtist sérstaklega móðgaður af því, að ég hafi ekki viljað gera mikið úr því, að viðreisnarstjórnin hefði eflt tryggingarnar í því sambandi get ég endurtekið það, að ég tel, að þessi hæstv. ríkisstj. hafi ekki gert meira en það, sem hver önnur ríkisstj. hefði hlotið að gera á þessu aldursskeiði trygginganna, sem eru að þróast og eiga að halda áfram að þróast alla tíð á þá leið að verða fullkomnari og fullkomnari. Ég hygg, að ef það kæmi yrði gert fullkomlega upp, muni flest það, sem vitnað er í til eflingar tryggingunum, étist upp hinum megin frá vegna þeirrar dýrtíðar, sem skapazt hefur í landinu, einmitt í tíð þessarar hæstv. stjórnar, og hún hefur vitanlega vegna sinna aðgerða, sem aukið hafa dýrtíð og lífskostnaðar fólks, neyðzt til þess að stíga ýmis spor til þess að efla tryggingarnar, en þau spor hafa yfirleitt verið of stutt til þess, að það eigi við að taka undir lofsöng um það, hvað hún hafi verið tryggingunum mikill aflgjafi.