Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Rannveig Þorsteinsdóttir, hæstaréttarlögmaður og fyrrv. alþingismaður, andaðist á Reykjalundi í fyrradag, sunnudaginn 18. janúar, 82 ára að aldri. Rannveig Þorsteinsdóttir var fædd 6. júlí 1904 á Sléttu í Mjóafirði. Foreldrar hennar voru hjónin Þorsteinn sjómaður þar Sigurðsson bónda, síðast að Hestgerði í Suðursveit, Gíslasonar og Ragnhildur Hansdóttir bónda á Keldunúpi á Síðu Jónssonar. Hún hóf nám í kvölddeild Samvinnuskólans 1922, settist í eldri deild skólans haustið 1923 og lauk burtfararprófi vorið 1924. Næsta vetur var hún í framhaldsdeild skólans. Tveimur áratugum síðar hóf hún að nýju skólanám, lauk stúdentsprófi utanskóla í Menntaskólanum í Reykjavík árið 1946 og lögfræðiprófi í Háskóla Íslands vorið 1949. Héraðsdómslögmaður varð hún 1952 og hæstaréttarlögmaður 1959. Afgreiðslumaður Tímans var hún 1925-1936 og jafnframt stundakennari við Samvinnuskólann 1926-1933. Hún var bréfritari við Tóbaksverslun Íslands 1934-1946. Frá 1949 rak hún málflutningsskrifstofu í Reykjavík til 1974. Rannveig Þorsteinsdóttir var í stjórn Kvenfélagasambands Íslands 1947-1963, formaður þess frá 1959, og hún var formaður Félags íslenskra háskólakvenna og Kvenstúdentafélags Íslands 1949-1957. Árið 1949 var hún kjörin alþingismaður Framsfl. í Reykjavík og sat á þingi til 1953, á fjórum þingum þess kjörtímabils, en áður hafði hún verið þingskrifari frá 1942 til 1948. Dómari í verðlagsdómi Reykjavíkur var hún frá 1950 nokkur ár. Hún sat oft sem varafulltrúi á ráðgjafarþingi Evrópuráðsins á árunum 1951-1964. Hún var í happdrættisráði Háskóla Íslands 1951-1977, í útvarpsráði 1953-1956 og síðar nokkra mánuði milli alþingiskosninganna árið 1959 og í yfirskattanefnd Reykjavíkur var hún 1957-1963. Rannveig Þorsteinsdóttir hóf störf sín að félagsmálum í ungmennafélagshreyfingunni og hún var síðar mörg ár í stjórn Ungmennafélags Íslands. Hún var áhugasöm um réttindi kvenna og í samtökum þeirra var hún skipuð til forustu. Í málflutningsskrifstofu hennar áttu konur stuðning vísan ef á þurfti að halda. Hún var forkur dugleg til allra verka og það er ekki allra að hverfa úr föstu starfi um fertugt og ljúka menntaskóla- og háskólanámi á skömmum tíma. Nú eru liðnir rúmir þrír áratugir síðan hún hvarf af Alþingi eftir fjögurra ára setu. Störf sín hér vann hún með röggsemi og dugnaði svo sem önnur ævistörf. Síðustu æviárin hlaut hún þó að draga sig í hlé sökum vanheilsu. Ég vil biðja hv. alþm. að minnast Rannveigar Þorsteinsdóttur með því að rísa úr sætum. - 
            



Herra forseti. Fyrir nokkrum árum var flutt hér tillaga á hv. Alþingi að því er varðaði samgönguleiðir um Hvalfjörð. Þar var gert ráð fyrir því að samgönguleiðir um Hvalfjörð yrðu metnar að nýju, en eins og kunnugt er hefur verið unnið í Hvalfirði að samgöngum og stefna í samgöngum verið framkvæmd á grundvelli nefndarálits sem út kom 1972. Þessi umrædda þáltill, sem ég nefndi fékk þá meðferð hér á hv. Alþingi að henni var vísað til ríkisstjórnarinnar. Hins vegar hefur verið hljótt um framkvæmd hennar, þ.e. það hefur verið hljótt um það hvort samgönguleiðir um Hvalfjörð hafi verið metnar að nýju eins og tillagan gerði ráð fyrir. Af þeim sökum hef ég leyft mér að flytja svofellda fsp. til samgrh. á þskj. 258: "Hyggst samgrh. láta meta hagkvæmni nýrra samgönguleiða um Hvalfjörð, svo sem: 1. jarðganga, 2. brúar, 3. ferju, m.a. í ljósi tækniframfara í byggingu samgönguvirkja?" Ég tel ekki ástæðu til þess að hafa fleiri orð um þessa fsp. Hún er skýr og vænti ég svara frá hæstv. ráðh.



Herra forseti. Á árunum 1967-1972 vann svonefnd Hvalfjarðarnefnd, sem skipuð var af samgrn., alhliða rannsókn á því hvernig hagkvæmast væri að leysa samgöngur um Hvalfjörð. Nefndin gerði athugun á mörgum valkostum og ítarlegast á þeim kostum sem helst komu til greina. Niðurstöður nefndarinnar voru þær að vegagerð fyrir Hvalfjörð væri hagkvæmasti kosturinn, 15% afkastavextir, en næst kæmi ferja nálægt Grundartanga, en sú lausn gaf um 12% afkastavexti. Frá útkomu skýrslu Hvalfjarðarnefndarinnar hefur í aðalatriðum verið unnið að vegagerð í samræmi við hana þó að enn séu langir kaflar óbyggðir og sumir þeirra mjög dýrir. Kostnaður við að ljúka vegi er talinn á núvirði um 650 millj. kr. Jafnframt hefur Akraborg verið rekin en nefndin tók ekki beina afstöðu til þess máls. Á undanförnum árum hafa alloft verið fluttar á Alþingi till. um nýja athugun þessara mála. Má þar nefna tillögur á 102., 103., 104., og 107. löggjafarþingi. Flm. hafa oftast verið þm. Vesturlands, einn eða fleiri, en stundum hafa þm. annarra kjördæma bæst í hóp flm. Þessar till. hafa flestar ekki orðið útræddar, en vísað til ríkisstjórnanna hafi þær náð afgreiðslu. Á s.l. ári lét stjórn Íslenska járnblendifélagsins hf. athuga nokkuð rekstur ferju sem gengi frá Hvalfjarðareyri að Grundartanga. Niðurstaða þeirrar athugunar var að slíkur rekstur væri arðbær, og er þá miðað við að rekstri Akraborgar yrði hætt. Er sú niðurstaða í samræmi við skýrslu Hvalfjarðarnefndar frá 1972 þó að annar valkostur væri þar talinn enn arðbærari. Niðurstöður Hvalfjarðarnefndar eru byggðar á athugun og forsendum sem orðnar eru 15-20 ára gamlar. Ýmsar forsendur hafa breyst á þessum tíma, t.d. orkuverð, nýjungar í tækjum og tækni hafa komið til og lausnir sem þá voru lítt eða ekki hugsanlegar eru orðnar nokkuð algengar, t.d. jarðgöng neðansjávar. Þá ber þess að geta að Hvalfjarðarnefnd athugaði ítarlegast hefðbundnar lausnir, vegagerð og ferjurekstur, en miklu lauslegar dýrar óhefðbundnar lausnir, stórbrýr, rör á botni o.s.frv. Þrátt fyrir það sem ég hef hér nefnt hef ég ekki í hyggju að hafa forgöngu um að láta meta hagkvæmni nýrra samgönguleiða um Hvalfjörð. Það er ljóst að athugun af þessu tagi mun taka nokkur ár og kosta milljónir króna. Nægir í því efni að benda á að gamla Hvalfjarðarnefndin var milli 5 og 6 ár að störfum og hefði viljað skila ítarlegri skýrslu en skortur á fjármagni var henni fjötur um fót. Ég tel að nú eins og áður sé besti kosturinn vegur með varanlegu slitlagi fyrir Hvalfjörð. Enn er nokkuð eftir til að ljúka veginum eins og ég hef áður getið. Engum dettur í hug að hætta þeim framkvæmdum þó svo sérstök nefnd væri skipuð og bíða svo árum skipti eftir tillögum hennar. Því gæti svo farið að veginum með varanlegu slitlagi væri lokið þegar nefndin skilaði af sér. Að mínu mati er ekki tímabært að skipa slíka nefnd og nær að verja þeim milljónum króna, sem rannsóknir nefndarinnar mundu kosta, beint til vegaframkvæmda í Hvalfirði. Ég vil svo bæta því hér við að vegáætlun verður til meðferðar hér innan ekki langs tíma. Þá gefst mönnum kostur á því við skiptingu þess fjármagns sem þá fer í viðkomandi kjördæmi að velja hvort menn vilji leita annarra leiða, um jarðgöng eða með öðru móti, yfir Hvalfjörð eða ekki. En ég tel ekki verjandi meðan búið er við þann þrönga kost sem nú er í framlögum til vegamála að hverfa frá því að leggja slitlag á veginn fyrir Hvalfjörð því það gæti þá tafið þá framkvæmd verulega. En hitt hlýtur að liggja ljóst fyrir, ef það er vilji Alþingis að fara aðra leið, þegar vegáætlun verður hér til umræðu og afgreiðslu.



Herra forseti. Þeir sem fara frá Reykjavík um Hvalfjörð til Vestur- og Norðurlands þurfa óneitanlega að leggja nokkuð langan krók á leið sína með því að fara fyrir Hvalfjörð. Á hinn bóginn er þess að geta að vegurinn fyrir fjörðinn hefur tekið miklum stakkaskiptum frá því sem áður var og fer sífellt batnandi. En aðeins til þess að nefna það að þessi mál eru í sífelldri athugun skal ég geta þess að kl. 1 n.k. mánudag munu allir þm. Vesturlands- og Reykjaneskjördæma hittast í Þórshamri og ræða einmitt þetta málefni, um samgönguleiðir og samgöngubætur fyrir Hvalfjörð. Fer vel á því nú þegar í hönd fer umræða og afgreiðsla á nýrri vegáætlun.



Herra forseti. Hæstv. samgrh. upplýsti það hér í svarræðu sinni að áætlaður kostnaður við það að leggja bundið slitlag eða fullbyggja veginn fyrir Hvalfjörð mundi vera 650 millj. kr. Mér fannst það ansi stór upphæð miðað við það að ekki eru eftir nema 19 km að ganga frá á þessari leið. Reyndar eru þarna dýrir kaflar en ég hef reyndar ekki heyrt tölu um kostnað á þessari leið fyrr en nú vegna þess að það hefur staðið nokkuð í mönnum að mér skilst að gera áætlanir eða ákveða sérstök vegarstæði. Ég vil leyfa mér aðeins að spyrja hæstv. ráðh. hvort hann geti svarað mér því hvort búið er að ákveða vegarstæði um Botnsvog, hvort þar á að vera brú, eins og rætt hefur verið um, fremst í voginum, eða eitthvert sérstakt vegarstæði inn fyrir fjarðarbotn.



Herra forseti. Úr því sem komið er í þessum efnum þá er það hiklaust rétt stefna að koma bundnu slitlagi á alla leiðina fyrir Hvalfjörð. Ekki um Hvalfjörð eða yfir Hvalfjörð, heldur fyrir Hvalfjörð, eins og það á að heita. Í öðru lagi ber að vekja sérstaka athygli á því að á þessari leið eru kaflar sem eru verulega hættulegir. Ég minni á kafla undir Múlafjalli þar sem stórir bílar geta hreinlega ekki mæst vegna þess hve vegurinn er mjór. Ég hygg að þessi vegur hafi verið afskiptur m.a. vegna þess að hann liggur um tvö kjördæmi. Kannske hefur hv. þingmönnum Reykjaneskjördæmis, sem hafa talið önnur verkefni mikilvægari, fundist þessi vegur fyrir Hvalfjörð, sá hluti hans sem liggur í þeirra kjördæmi, vera eins konar "skavanki" á vegakerfi Reykjaneskjördæmis. Þetta er auðvitað vandræðamál. En þó svo rétt sé að stefna að því að koma bundnu slitlagi á þessa leið sem allra fyrst, þetta er örugglega einn fjölfarnasti þjóðvegur landsins, þá er það mín skoðun að það beri að huga að því, án þess að til þess sé varið einhverjum tugum milljóna en áreiðanlega kostar það eitthvert fé, hvort ekki muni á næstu árum hagkvæmt að gera brú yfir utanverðan Hvalfjörð.



Herra forseti. Á þskj. 269 höfum við hv. þm. Davíð Aðalsteinsson flutt fsp. til hæstv. forsrh. um yfirlýsingar sem gefnar voru í tengslum við kjarasamninga. Fsp. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: "1. Var landbrh. kunnugt fyrir fram um þau fyrirheit sem forsrh. gaf aðilum vinnumarkaðarins í bréfi 6. des. s.l. um að ekki yrði tekin upp framleiðslustýring í alifuglaframleiðslu og að jöfnunargjald af innfluttum kartöflum yrði fellt niður? 2. Var haft samráð um þetta efni við samtök framleiðenda í þessum greinum eða við Stéttarsamband bænda sem fer með fyrirsvar framleiðenda í þessum efnum skv. lögum nr. 46/1985? 3. Hvernig hyggst ríkisstjórnin standa við það loforð sem landbrh. mun hafa gefið alifuglaframleiðendum að morgni s.l. föstudags um að farið yrði að óskum þeirra um útgáfu reglugerðar sem opnaði leiðir til framleiðslustjórnar í þeim greinum? 4. Hvernig hyggst ríkisstjórnin tryggja hagsmuni kartöfluframleiðenda gegn innflutningi þegar jöfnunargjald af innfluttum kartöflum hefur verið fellt niður? 5. Hvernig hyggst ríkisstjórnin bæta sauðfjárbændum þau 12,74% sem vantar á afurðaverð frá liðnu hausti ef verðið má ekki hækka umfram almenna verðlagsþróun?" Tilefni þessarar fsp. eins og hún ber með sér er yfirlýsing sem hæstv. forsrh. gaf fyrir hönd ríkisstjórnarinnar í tengslum við kjarasamninga í desembermánuði s.l. Þessi yfirlýsing, sem lýtur að því efni sem fsp. fjallar um, tekur til efnisatriða sem fram til þessa hafa verið talin lítt viðkomandi almennum kjarasamningum aðila vinnumarkaðarins. Í fyrsta lagi vil ég láta þá skoðun mína koma fram að það sé varasamt fordæmi ef í almennum kjarasamningum er farið að knýja fram yfirlýsingar stjórnvalda um efni sem ekki koma beint kjarasamningum við og er erfitt að sjá fyrir til hvers slíkt kynni að leiða í framtíðinni. Eðlilegt er að í kjarasamningum geti verið um það að ræða að ríkisstjórn gefi yfirlýsingar um tiltekin atriði varðandi verðlag, skattamál og annað slíkt sem hefur mikil áhrif á kjör launþega, en það er að mínum dómi varasamt þegar farið er að teygja sig út fyrir almenn svið af þessu tagi. Hér er hins vegar einnig um það spurt hvort haft hafi verið samráð við framleiðendur í þessum greinum, hvort haft hafi verið samráð við hæstv. landbrh. og hvernig unnt verði að standa við þau loforð sem hann hefur gefið um þetta efni, þar á meðal um sérstakar stjórnvaldsaðgerðir með útgáfu reglugerða. Ég vil í þessari ræðu ekki fara nánar út í þetta, enda skýrir fsp. sig sjálf, og óska eftir svari frá hæstv. ráðh. En ég tek það fram, sem er e.t.v. nokkuð óvenjulegt við þessa fsp., að við hv. þm. Davíð Aðalsteinsson flytjum hana saman vegna þess að samtímis skiluðum við inn til skrifstofu Alþingis fsp. sem nálega var samhljóða og niðurstaða okkar var sú að flytja fsp. saman.



Herra forseti. Svarið við 1. lið er raunar einfalt. Það er já. Að vísu var landbrh. ekki á þeim ríkisstjórnarfundi þar sem tilmæli aðila vinnumarkaðarins voru lögð fyrir en ég hafði samband við hann símleiðis um kvöldmatarleytið og orðalag í svari ríkisstjórnarinnar var ákveðið í samráði við hann. Ég vil taka það fram að þegar þetta gerðist höfðu orðið umræður hér á hinu háa Alþingi daginn áður, ef ég man rétt, þar sem mjög greinilega kom fram að það var ekki samstaða á milli stjórnarflokkanna um að setja framleiðslustýringu á eggja- og kjúklingaframleiðslu, en um það hafði talast á milli stjórnarflokkanna að slíkt yrði ekki gert nema samráð eða samkomulag væri milli flokkanna um það, svo að það lá þá þegar fyrir. Um jöfnunargjald af innfluttum kartöflum vil ég líka segja það að við landbrh. höfðum áður rætt þau mál og hann hafði lýst þeirri skoðun sinni að það ætti að fara aðrar leiðir til þess að tryggja hagsmuni kartöfluframleiðenda og kem ég að því síðar. Við 2. lið er svarið nei. Ég sá ekki ástæðu til þess að hafa samráð við samtök framleiðenda í þessum greinum þar sem það lá mjög greinilega fyrir að ekki yrði unnt að verða við þessum tilmælum í ríkisstjórninni. Við 3. lið: Hvernig hyggst ríkisstjórnin standa við loforð sem landbrh. mun hafa gefið alifuglaframleiðendum að morgni s.l. föstudags? Þarna er náttúrlega vísað til föstudags fyrir nokkrum vikum. En til þess föstudags sem þarna ræðir um skildi ég landbrh. svo að hann hefði eingöngu lofað að leggja málið fyrir ríkisstjórnarfund þriðjudaginn eftir þá helgi sem þarna er um að ræða. Og eins og ég sagði fyrr kom í ljós áður en til ríkisstjórnarfundarins kom að ekki yrði samstaða á þeim ríkisstjórnarfundi um að gefa út þessa reglugerð. Ég vil svo taka það fram í þessu sambandi að haldið hefur verið áfram athugun á þessum málum, fyrst og fremst á vegum landbrh. M.a. hefur verið kannað hvort Framleiðnisjóður mætti veita þá ábyrgð sem var reyndar hornsteinn þeirrar framleiðslustýringar sem þarna var um að ræða. Lögfróðir aðilar telja að Framleiðnisjóður hafi ekki heimild til að veita slíka ábyrgð svo að það út af fyrir sig hefði gert fyrri hugmyndina ófæra. Hins vegar standa mál nú þannig að kjúklingaframleiðendur hafa að því er ég best veit komið sér saman um að koma reglu á sína framleiðslu þótt það verði kannske ekki kölluð framleiðslustýring. Þeir hafa þegar hafist handa við að losna við umframbirgðir úr landi. Þeir hafa sjálfir ákveðið að ráðstafa því sem þeir fá endurgreitt af fóðurbætisgjaldi til þess að gera þann útflutning mögulegan og að sjálfsögðu fá þeir endurgreidda tolla og þess háttar sem á þá framleiðslu fellur. Ég veit ekki betur en þar horfi heldur vel með samkomulag framleiðenda sjálfra og fagna ég því. Með eggjaframleiðendur er hins vegar annað mál. Þar hefur ekki náðst heildarsamkomulag, jafnvel um það deilt hvort þeir sem vilja semja um framleiðslustýringu ráði við meiri hluta framleiðslunnar. Framleiðsluráð telur það að vísu vera svo, en þar hefur ekki náðst samkomulag. Þeir eru sjálfir með athuganir í samráði við stjórnvöld á leiðum til að koma í veg fyrir meiri háttar slys í þeirri framleiðslu, gjaldþrot og önnur vandræði sem ég held að enginn vilji yfir okkur kalla og mundi eflaust leiða til verulegrar hækkunar á eggjum svo að í samráði við þá er það reynt en alls ekki séð fyrir endann á því máli. Síðan er spurt í 4. lið: Hvernig hyggst ríkisstjórnin tryggja hagsmuni kartöfluframleiðenda gegn innflutningi þegar jöfnunargjald af innfluttum kartöflum verður ekki á lagt? Það væri réttara að beina þessari fsp. til hæstv. landbrh. en að sjálfsögðu er það m.a. hægt með því að leyfa ekki innflutning fyrr en innlendar kartöflur eru þrotnar. Kannske er það skynsamlegasta leiðin því að álagningu þessa gjalds á innfluttar kartöflur var tekið illa, ef ég skildi rétt, bæði af kartöfluframleiðendum og neytendum og ég get ekki mælt með því að út í það verði farið. Mér sýnist hin leiðin, þ.e. takmörkun á innflutningi meðan þörf er á, vera skynsamlegri. Um 5. liðinn vil ég segja að það var skýrt tekið fram í svari ríkisstjórnarinnar að þetta er ekki á hennar valdi heldur skv. lögum í höndum annarra. Hins vegar bentu þær athuganir sem við létum fara fram á þessu til þess að ástæða væri til að ætla að verðlag á landbúnaðarafurðum yrði nálægt annarri verðlagsþróun í landinu og til þess að tryggja það betur ákvað Alþingi við afgreiðslu fjárlaga að veita, ef ég man rétt, 125 millj. kr. til þess að greiða niður áburð, en samkvæmt þeim upplýsingum sem við fengum var hann líklegasti liðurinn til þess að valda of mikilli hækkun á landbúnaðarafurðum. Um umrædda 12,74% hækkun á kjöti er það að segja að framleiðendur ákváðu sjálfir að fresta því a.m.k. Þar tel ég að þeir hafi tekið skynsamlega ákvörðun því að slík hækkun á kjöti yrði tvímælalaust til þess að draga mjög úr neyslu og beina yfir á annað kjöt. Ég skal ekkert segja hvernig því yrði mætt ef til kemur, en ég treysti því að menn fari varlega í slíka gífurlega hækkun á lambakjöti eins og aðstæður eru núna. Ég vil aðeins segja það að lokum, herra forseti, að ég er sammála hv. fyrirspyrjanda um að það er ætíð mjög vafasamt að blanda slíkum málum inn í kjarasamninga sem viðkoma öðrum stéttum, ég get tekið undir það, en í þessu tilfelli var nánast um það að ræða að ríkisstjórnin svaraði því sem hún best vissi og ég hef nú rakið á hvaða forsendum þau svör voru byggð.



Herra forseti. Það er laukrétt sem fram kom hjá hv. fyrri flm. þessarar fsp. að við komum svo að segja samtímis með sams konar fyrirspurnir til skrifstofu Alþingis og því þótti okkur ráðlegt að flytja þessa fsp. saman. Hæstv. forsrh. svaraði því ekki að mínu dómi hvort umrædd 12,74% hækkun kæmi til framkvæmda, þ.e. hvort yfirlýsing ríkisstjórnarinnar á sínum tíma vegna nýgerðra kjarasamninga kæmi í veg fyrir framkvæmd þeirrar hækkunar á sínum tíma. Ég óska eftir því að hæstv. ráðh. svari því skorinorðar en hann gerði hér áðan. Að mínu áliti er yfirlýsing ríkisstjórnarinnar vegna kjarasamninganna ekki í samræmi við 8. gr. búvörulaganna svonefndu né heldur 30. gr. þeirra. Í báðum tilvikum er óhjákvæmilegt að opinberir aðilar komi til, annars vegar varðandi 8. gr. þegar um verðlagningu er að ræða og hins vegar varðandi 30. gr. þegar um stjórnun er að ræða. Vel má vera að það sé túlkunaratriði í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar að því er varðar landbúnaðarmál, yfirlýsingu hennar vegna kjarasamninganna hvað eru opinberar aðgerðir, hvað er framleiðslu- og verðstýring af opinberri hálfu. Það má vel vera að það sé túlkunaratriði. Til viðbótar tilvitnun í nýsett búvörulög, þá muna það allir, sem tóku þátt í umfjöllun um búvörulagafrv. á sínum tíma á vordögum 1985, að þá lágu fyrir yfirlýsingar af hálfu ríkisstjórnar, a.m.k. hef ég allar götur síðan litið svo a, yfirlýsingar um það að yrði um að ræða samkomulag af hálfu framleiðenda í þeim greinum sem hér um ræðir, þá mundu stjórnvöld gera allt sitt til þess að stuðla að því að stjórnun yrði komið á í þessum greinum. Ég skal ekki á þessari stundu leggja persónulega mat á það hvort nú sé rétti tíminn til slíkra aðgerða. Ég hef þó freistast til þess að fara eftir viðhorfum hagsmunaaðila í þessum greinum að því er varðar löngun meiri hluta þeirra til þess að stjórna sínum málum. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa um þetta fleiri orð, en vil ítreka spurningu mína til hæstv. forsrh. varðandi þá hækkun sem að vísu fulltrúar bændastéttarinnar samþykktu að yrði frestað, hvort yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar vegna launasamninganna nýgerðu eiga m.a. við þessar prósentur.



Herra forseti. Því miður er allt of skammur tími til að ræða þessi mál í framhaldi af fsp., en ég vil upplýsa þá sem ekki gera sér grein fyrir því að það ákvæði sem hér er um að ræða í kjarasamningum er tilkomið vegna hagsmuna neytenda. Mörgum er fyrirmunað að skilja það að neytendur hafa nokkuð með verðlag að gera. Ég tel að minna máli skipti hvað framleiðendur segja í ýmsum tilvikum. Við erum mjög andvígir einokun og stjórnun í þessum tilvikum og teljum að það verði til þess að hækka verð vörunnar allverulega. En í tilefni af því sem hæstv. forsrh. sagði áðan, að fyrirhugað væri að framleiðendur verðu hluta af eða öllum endurgreiðslum af fóðurskatti, 15% mun það vera að ég held, til þess að styrkja útflutning á hænsnakjöti 



Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir svör hans. Það kemur fram að yfirlýsing ríkisstjórnarinnar er gefin með vitund hæstv. landbrh. Enn fremur segir hæstv. forsrh. að um málið, þ.e. efnislega um að koma á stjórnun í þessum greinum, hafi ekki verið samstaða í ríkisstjórninni og ekki hafi verið um að ræða vilja samstarfsflokksins, Sjálfstfl., við það að koma þessari stjórnun á. Ég vil aðeins upplýsa í tilefni af þessu að þetta mál hefur ekki fengið neina slíka afgreiðslu innan þingflokks Sjálfstfl. og ekki verið rætt í þingflokki mínum um það að koma í veg fyrir að slík stjórnun kæmist á, enda, eins og komið hefur fram hér hjá öðrum fyrirspyrjanda, var framkvæmd þessa máls fyrirhuguð í samræmi við gildandi lög um framleiðslu og sölu á búvörum. Ég tel að miðað við þá miklu stjórnun sem er í framleiðslu landbúnaðarafurða sé ýmsum vorkunn sem framleiða kindakjöt í landinu, að þeir uni því báglega að miklar takmarkanir séu á framleiðslu þeirrar vöru en aðrar greinar kjötframleiðslu í landinu leiki lausum hala og séu ekki háðar neinum takmörkum. Hér kemur hv. þm. Karl Steinar Guðnason og segir að þetta sé hagsmunamál neytenda. Ég hef trú á því að neytendur skilji að það er fyrst og fremst hagsmunamál þeirra að hafa á boðstólum fjölbreytta og góða vöru og í öðru lagi að verðlag sé lágt. Vel má vera að um stundarsakir geti verðlag verið lágt með því að slík samkeppni sé á milli framleiðenda eins og nú er í þessari grein þangað til allir hinir veikari hafa farið á höfuðið. Þá sitja hinir stærstu eftir, kannske aðeins örfáir, og hafa þá væntanlega í hendi sér að ráða verði á vörunni. Og þá er ekki víst að það verði í samræmi við hagsmuni neytenda. Hagsmunaaðilar kjaramála hefðu auðveldlega getað sett fram þá ósk í fyrsta lagi að almennt verðlag fari ekki yfir tiltekin mörk. Ef þeir vildu skipta sér af verðlagi á tiltekinni framleiðslu, þá hefðu þeir gert kröfu til ríkisstjórnarinnar um það að verðlag á þeirri framleiðslu færi ekki yfir ákveðin mörk eða verði sett fast. Þetta hefði verið almenn krafa sem hæstv. ríkisstjórn hefði með eðlilegum hætti getað orðið við. Ég skal svo ekki lengja mál mitt, enda tími nú á þrotum. Ég vil aðeins segja það að hér er um vandamál að tefla og það er ákaflega erfitt fyrir hæstv. ríkisstjórn að gefa yfirlýsingar um það að ekki sé hægt að fara að nýlega settum lögum í landinu um þetta efni. Það er varasamt fordæmi sem ég vil, eins og raunar hæstv. forsrh. sjálfur, hvetja menn til að hafa í huga í framtíðinni, að það er hættulegt að ganga langt inn á þá braut.



Herra forseti. Fyrst vegna spurningar hv. þm. Davíðs Aðalsteinssonar. Ég sagði í svari mínu áðan að ríkisstjórnin hefði tekið það greinilega fram að samkvæmt lögum fara aðrir aðilar með verðlagsmál landbúnaðarins, en ríkisstjórnin teldi hins vegar að verðlag þyrfti ekki að fara fram úr og hefði gert ráðstafanir til að halda áburðarverði niðri. En það skal skýrt tekið fram að ef hinir löglegu aðilar ákveða þessa hækkun á lambakjöti þá getur ríkisstjórnin ekki komið í veg fyrir það. Ég sagði aðeins áðan að ég teldi að það hefði verið skynsamleg ákvörðun hjá framleiðendum að halda verðinu í skefjum. Eina leiðin sem ríkisstjórnin hefði þá væri að auka niðurgreiðslur til að halda verði niðri svo að ég vona að þetta liggi ljóst fyrir. Þá vil ég svara hv. þm. Karli Steinari Guðnasyni. Ég satt að segja verð að segja hv. þm. að ég get ekki svarað honum svo vel sé því þetta mál er á engan máta í höndum ríkisstjórnarinnar. Ég hef þarna eingöngu upplýsingar sem mér hafa verið fluttar um hvað framleiðendur sjálfir eru að gera, af hverju þeir kjósa að flytja þetta út frekar en setja á innlendan markað. Ég get ekki svarað því svo að ég verð því miður að vísa þessu frá. Þetta er algjörlega þeirra eigið frjálsa samkomulag. Mér er tjáð t.d. að í svínakjötsframleiðslu hafi náðst samkomulag á milli aðila sem stuðli að því að nokkur regla er komin á þá framleiðslu og ég segi eingöngu að ég fagna því ef kjúklingaframleiðendur sjálfir koma slíkri reglu á í sinni framleiðslu. Því að ég vil taka mjög undir það sem kom fram hjá hv. fyrsta fyrirspyrjanda að ég held satt að segja, fyrst stjórnun er höfð á hluta kjötframleiðslunnar, að skynsamlegra sé að hafa stjórnun á henni allri. Ég held að fyrir neytendur, þegar til lengri tíma er litið, muni það reynast miklu betri kostur en sá glundroði sem er t.d. núna í eggjaframleiðslunni. Þó að það sé út af fyrir sig ekki kjöt, þá er það merki um glundroða í einni framleiðslugrein. En með þessu móti virðist þó vera að komast nokkur regla á kjötframleiðsluna nema nautakjötið sem er að því er virðist án nokkurrar stjórnunar. Ég óttast að ef t.d. fjöldi eggjaframleiðenda stöðvast núna vegna fjárhagserfiðleika, þá muni það leiða til verulegrar hækkunar á verði eggja eftir á og má vera að einhverjir nagi sig í handarbökin fyrir að hafa ekki stuðlað að meira jafnvægi í þeirri framleiðslu.



Herra forseti. Það er auðvitað algjört grundvallaratriði ef á að reyna að stjórna einhverjum þáttum kjötframleiðslunnar að koma stjórn á framleiðsluna alla. Það er ekki hægt að krenkja sauðfjárbændur en láta aðra kjötframleiðslu vera án stjórnunar. Íhlutun aðila vinnumarkaðarins í innri mál bændastéttarinnar var náttúrlega algjörlega óforsvaranleg alveg eins og það væri óforsvaranlegt ef bændur færu að reyna að sprengja samtök verkalýðsins. Mér heyrðist á hv. þm. Davíð Aðalsteinssyni að hann teldi að bændastéttin sjálf hefði afsalað sér 12,74% hækkun. Ég er ekki sammála þessu. Það voru ákveðnir forustumenn bændastéttarinnar sem afsöluðu sér þessu og þeir gerðu það a.m.k. ekki fyrir mína hönd sem framleiðanda. Ég held að það hafi verið óskynsamlegt að afsala þessu þó að forsrh. sé á öðru máli, óskynsamlegt fyrir bændastéttina. Þarna fóru 200 þús. kr. af launatekjum vísitölubóndans og hann getur hvergi látið það koma niður nema á launaliðnum. Niðurgreiðslum á að beita til örvunar. Stjórnun á framleiðslu á ekki að leiða til hækkunar, hún á að leiða til hagkvæmari framleiðslu og þegar kjúklinga og svínaframleiðslan er komin á örfáar hendur, þá skulu menn sanna til að verðið hækkar.



Herra forseti. Það hlýtur tvímælalaust að vera hagur allra launþega og neytenda í landinu að við búum við sem allra lægst vöruverð. En eru hagsmunir neytenda best tryggðir með því að frumskógarlögmál ríki á markaði? Eru það hagsmunir neytenda sem við tryggjum best með því að koma á einokun sem ég held að kunni að leiða af þeim kröfum eða þeim óskum sem aðilar vinnumarkaðarins settu fyrir stjórnvöld í sambandi við kjarasamningana í desember? Hv. þm. Karl Steinar Guðnason setti jafnaðarmerki á milli einokunar og stjórnunar. Það held ég að sé alrangt af hans hálfu. Ég er miklu hræddari við þá einokun sem kann að verða til ef það verða aðeins stórir aðilar sem verða einráðir í framleiðslunni, heldur en ef við getum komið á skynsamlegu skipulagi. Það er auðvitað ekki tilhlýðilegt að spyrja hv. þm., af því að hann á ekki að svara hér fsp., en eru það ekki hagsmunir launþega að starfsfólk í kjúklingabúum og kartöfluverksmiðjum hafi trygga atvinnu, en með þessu er starfsemi þeirra alveg örugglega teflt í tvísýnu? Eru það ekki líka hagsmunir launþega að halda atvinnu? Ég veit um byggðarlög sem byggja mjög mikið á starfsemi t.d. kjúklingabús og kartöfluverksmiðju og ef svo fer að þessari starfsemi verður að hætta vegna þess að frumskógarlögmál fær að ráða, þá er ég hræddur um að hagsmunir launþega og neytenda séu einnig í húfi.



Herra forseti. Ég ætla bara að segja tvær setningar ef ég mætti. Ég ætla að segja ykkur hvað er að gerast í sambandi við eggjaframleiðsluna. Öll framleiðsla úti á landi er að detta niður vegna þess að stóru búin hér hafa boðið þetta niður og eru að ganga frá þeim. Hvað haldið þið að verði þegar þrír, fjórir eða fimm framleiðendur ráða verðinu og aðrir hafa gefist upp? Það er þetta sem a.m.k. hv. þm. sem var með fsp. áðan, Karl Steinar, óskar eftir.



Herra forseti. Það ætlar ekki að bregða út af vana á nýbyrjuðu ári þegar landbúnaðarmál koma til umræðu í þinginu. Þá hlaupa stjórnarliðar upp í hár saman. Þetta er auðvitað lýsandi um gjaldþrot landbúnaðarstefnu ríkisstjórnarinnar. Það kemur hér fram í hvert sinn sem landbúnaðarmálin koma til umræðu.

Hvað kemur það gjaldþroti við?



Herra forseti. Spurt var áðan eða öllu heldur fullyrt: Það er kjarni málsins að ef koma á framleiðslustjórnun á sauðfjárbúskap verði að gera það að því er varðar aðra kjötframleiðslu einnig. Ég vil nota þetta tækifæri til að benda mönnum á og vekja athygli á svari Vilhjálms Egilssonar, frambjóðanda Sjálfstfl. í Norðurlandi vestra, af þessu tilefni. Hann sagði: Framleiðslustjórnun á öðrum framleiðslugreinum kjötframleiðslu verður auðvitað þeim í hag en ekki neytendum, þ.e. ef það tekst að koma þessum greinum líka undir einokunarkerfi Framsfl. er það til þess fallið að hækka verð. Það verður andstætt hagsmunum beggja aðila, neytenda og bænda, en stærsta hagsmunamál bænda er að sjálfsögðu að lækka tilkostnað sem aðeins verður gert með því að koma samkeppni inn í einokunarkerfið.



Herra forseti. Ég heyrði ekki betur en hv. 5. þm. Reykv. rangfærði mjög ummæli tiltekins fjarstadds manns, Vilhjálms Egilssonar hagfræðings, en hann mun hafa hlýtt á hann á fundi norður í landi þar sem hann lýsti þeim skoðunum sínum, sem er allt annað en Jón Baldvin hélt hér fram, að stjórnun í tilteknum framleiðslugreinum mundi e.t.v. fara þannig til að mynda í kjúklingaframleiðslu að það yrði ekki endilega gætt hagsmuna sauðfjárframleiðenda. En þær skoðanir sem Vilhjálmur Egilsson hélt fram eru allt annað en það sem Jón Baldvin var að hafa eftir sem var rangfærsla eins og honum er títt. Hitt er svo allt annað mál að ef stjórnun á þessum greinum kæmist fram væri það vitaskuld ekki aðeins á valdi forustumanna í þessum framleiðslugreinum heldur einnig á valdi forustumanna landbúnaðarmála, hæstv. landbrh. og ríkisstjórnar, að haga því þannig að það verði almenningi og neytendum í landinu einnig til hagsbóta.



Herra forseti. Þegar núverandi þingsköp voru samþykkt á sínum tíma var ég þeirrar skoðunar að þau mundu oft skapa of þröngan ramma um umræður. Ég spyr hæstv. forseta að því hvort það hafi verið óskað eftir umræðum utan dagskrár um þetta mál en því hafi verið hafnað og aðeins leyfð fsp.



Herra forseti. Ég finn mig knúinn til að vekja athygli á því að í umræðum um 8. dagskrármálið, 248. mál sem var verið að ræða áðan, var fsp. beint til eins þm. Annar hv. þm. var sakaður um að hafa haft rangt eftir fjarstöddum manni. Báðir þessir þm. óskuðu eftir að gera stutta athugasemd, annar til að svara því sem til hans var beint og hinn til að bera af sér þær sakir að hann hefði haft rangt eftir fjarstöddum manni, og báðum þessum hv. þm. var neitað um orðið og umræðunni lokið. Þetta hygg ég, herra forseti, ég er ekki að deila um úrskurð forseta, að sé í hæsta máta óvenjulegt.



Herra forseti. Rétt er það að sá sem hér stendur hefur oft og iðulega í pólitískum deilum verið borinn þungum sökum. Samt minnist ég þess ekki frá því að ég kom hér inn sem þm. 1982 að mönnum hafi verið synjað um að bera af sér sakir, alvarlegar sakir eins og það að fara rangt með eftir fjarstöddum manni. Þess vegna árétta ég: Ég vísa á bug athugasemd hv. þm. Pálma Jónssonar og endurtek: Á umræddum fundi stóð upp Vilhjálmur Egilsson, frambjóðandi Sjálfstfl. í Norðurlandi vestra, hafði uppi málsvörn fyrir málstað aðila vinnumarkaðarins í málinu og benti þeim á, sem héldu því fram að framleiðslustjórnun á eggja- og kjúklingabændum mundi leiða til þess að þá yrði gætt hagsmuna sauðfjárbænda, að það skyldu menn ekki ætla. Auðvitað yrði það til þess að tryggja hagsmuni eggja- og kjúklingabænda sjálfra. M.ö.o.: með því að koma þar á einokunarkerfi eins og í hinni greininni væri gengið á hlut neytenda, en að lokum væri það að ganga á hlut neytenda hið sama og að ganga á hlut bænda.