Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 32/1986, um varnir gegn mengun sjávar, með síðari breytingum. Flutningsmaður ásamt mér er hv. þm. Kristján Pálsson. Málið sem hér um ræðir er mjög mikið hagsmunamál. Í fyrsta lagi hagsmunamál eigenda hafnanna í landinu, þ.e. sveitarfélaganna, en einnig mikið hagsmunamál útgerða í landinu eins og ég mun færa rök fyrir síðar í máli mínu. Frv. gengur út á að opna á bráðabirgðaákvæði sem hefði í för með sér að hægt væri að sökkva ónýtum skipum, svokölluðum reiðileysisskipum, að sjálfsögðu eftir að búið væri að tæma þau af mengandi efnum og nýta þannig heimild sem er til staðar í svonefndu OSPAR-samkomulagi, Osló/París-samkomulagi, um verndun Norðaustur-Atlantshafsins sem undirritað var í París 30. september 1992 og tók gildi 25. mars 1998. Þannig er mál með vexti að það mun hafa verið ætlun hæstv. þáv. umhvrh. að hafa þessa heimild í lögum, að hægt væri að farga þessum ónýtu skipum eins og OSPAR-samkomulagið gerði ráð fyrir og aðrar þjóðir eru að nýta sér. Þannig var þetta í frv. á sínum tíma en Alþingi ákvað hins vegar að fella brott þessa heimild án þess að það væri rökstutt með nokkrum hætti í nefndaráliti. Sá sem hér stendur hefur ábyggilega greitt þessari breytingu atkvæði sitt illu heilli á sínum tíma og er nú að leggja fram frv. til að reyna að leiðrétta það sem ég tel að hafi verið mistök og yfirsjón Alþingis að þessu leyti. Það er einfaldlega þannig að það eru engin sérstök rök fyrir því að koma í veg fyrir að menn geti fargað þessum skipum. Þessi skip valda eigendum hafnanna kostnaði, þ.e. sveitarfélögunum, og einnig útgerðum til lengri og skemmri tíma. Hér er ekki verið að leggja til að fara illa með náttúruauðlindir. Hér er ekki lagt til að standa fyrir mengandi úrræðum, öðru nær. Eins og fram kemur í greinargerð sem fylgir þessu frv. gerum við flutningsmenn ráð fyrir að sett verði sérstök reglugerð á grundvelli þessarar lagabreytingar þar sem ráðherra skikki menn til að tæma þessi skip af öllum mengandi efnum, t.d. olíu, glussa og rafgeymum þannig að hægt sé að sökkva þeim í sjó án þess að valda neinum skaða. Það er auðvitað eðlilegt að gera þetta með þeim hætti að fundin sé slóð þar sem þessum skipum sé sökkt án þess að það valdi hættu fyrir sjófarendur. Það er auðvitað auðvelt að koma þessu þannig fyrir að það skapi enga hættu ef vel er að verki staðið og þetta gert með skipulegum hætti. Það eru auðvitað engin sérstök rök fyrir okkur Íslendinga að haga þessum málum öðruvísi en hjá öðrum þjóðum. Aðrar þjóðir gera þetta þannig og hafa slíka heimild, t.d. Norðmenn og auðvitað eru engin sérstök rök fyrir okkur að vinna öðruvísi að málum. Þetta mál hefur vakið allmikla athygli. Ég hef orðið var við það eftir að það var flutt á sínum tíma. Margir hafa haft við mig samband og rætt þessi mál við mig. Við höfum fengið alls konar athyglisverðar hugmyndir. Um daginn hringdi í mig gamall sjómaður sem sagði frá því að sú hugmynd hefði einu sinni komið upp að þessum skipum yrði sökkt í kringum Kolbeinsey og hún varin þannig. Nú veit ég ekki hvort það er raunhæf hugmynd. Síðan hafa haft samband við mig atvinnukafarar og áhugakafarar sem sjá þarna möguleika á að búa til spennandi köfunarsvæði sem fiskur mundi laðast að o.s.frv. Þannig hafa mjög margir áhuga á þessu máli og sjá í því möguleika sem sjálfsagt er að skoða og reyna að vinna úr. Stóra málið er hins vegar að í dag liggja fjölmörg skip í höfnum landsins. Eftir þær breytingar sem gerðar hafa verið á lögum um stjórn fiskveiða, sem allir þekkja, hefur þróunin fremur verið í þá átt að þessum skipum hafi fjölgað. Árið 2000 gerði Hafnasamband sveitarfélaga sérstaka könnun á ástandinu og komst að því að á þeim tíma lágu 158 bátar og skip óhreyfð í höfnum landsins. Í þessum skipum eru um 70 þús. tonn af járni. Nú vil ég taka mjög skýrt fram að því fer fjarri að skipin séu öll reiðileysisskip. Það getur verið að þetta sé tímabundið ástand. Það geta verið ýmsar ástæður fyrir því að þessi skip liggja óhreyfð í höfnum landsins og engin ástæða til að draga þá ályktun að þessi skip séu reiðuleysisskip sem eigi að sökkva í sæ, því fer alveg víðs fjarri. En ýmis þessara skipa eru í þeirri stöðu og ástæðan fyrir því að þau liggja í höfninni er sú að menn hafa ekki önnur úrræði. Kostnaðurinn við förgun þeirra er að öðru leyti of mikill til þess að það sé talið borga sig. Ef við leikum okkur aðeins með tölur, eins og gert var í athyglisverðri grein og úttekt á þessu máli sem Helgi Mar Árnason gerði í Morgunblaðinu 9. janúar sl., er það þannig að kostnaður við förgun stálskipa er nú talinn um 15 þús. kr. á tonnið. Kostnaður við förgun þeirra skipa sem ég nefndi áðan, ég ítreka hins vegar að þau eru ekki öll reiðuleysisskip, væri rúmlega milljarður kr. Það mundi kosta 4,5 millj. að farga 300 tonna skipi og þar fram eftir götunum. Við vitum að miðað við það skipaverð sem er í dag þá er þetta nálægt markaðsvirði skipa sem verið er að selja í landinu. Ef við horfum á þetta út frá sjónarhóli hafnanna taka þessi skip mjög dýrmæt viðlegupláss. Við sem þekkjum til hafna landsins vitum að þessum skipum er komið fyrir þar sem kyrrðin er mest í viðlegunni og það er eðlilegt. Þessi skip eru oft og tíðum þannig að þeim er ekki sinnt daglega og þess vegna er mikilvægt að staðsetja þau þannig að þau þurfi ekki mikið eftirlit. Hins vegar taka þau oft og tíðum dýrmætt og þægilegt viðlegupláss. Kostnaðurinn við slíkar fjárfestingar í höfnunum er yfirleitt heilmikill. Talið er að kostnaður við gerð viðlegukanta sé á bilinu 1,2--1,3 millj kr. hver metri. Ef þau 158 skip sem hér um ræðir frá árinu 2000 lægju hvert fram af öðru tækju þau upp 5 km viðlegurými eða 2--3 km ef þau lægju hvert utan á öðru. Þetta eru auðvitað dálítið ónákvæmar tölur en, svo ég haldi aðeins áfram að leika mér með tölur, miðað við að þau lægju þarna hvert utan á öðru væri fjárfestingin við það pláss upp á 2--2,5 milljarða kr. í höfnunum, sem er fjárbindingin. Það er ljóst að þetta ástand getur ekki varað lengi. Það hafa komið upp erfið atvik þar sem menn hafa lent í að skip hafi sokkið. Í Hafnarfjarðarhöfn tek ég dæmi af bát sem sökk þar í júní árið 1999 og hafði þá legið 6 ár í höfninni án þess að af honum væri borgaður fimmeyringur til hafnarinnar. Kostnaðurinn við að ná honum á þurrt var 2--3 millj. kr. Þetta er auðvitað óviðunandi ástand og þess vegna hafa verið uppi ýmsar hugmyndir um hvernig ætti að leysa þetta. Allar þær hugmyndir stranda hins vegar á því að einhver þarf að borga kostnaðinn að lokum. Það hafa verið nefnd alls konar skilagjöld sem mundu leggjast á útgerðina. Á það er örugglega ekki bætandi. Þess vegna er langsamlega eðlilegast, virðulegi forseti, að reyna að taka þennan kúf af, þennan vanda sem er til staðar, reyna að minnka hann áður en menn fara inn í það ástand sem OSPAR-samkomulagið kveður á um og hefst í lok ársins 2004. Ég tel að það væri eðlilegt að þetta þing afgreiddi mál þetta þannig að við gætum dregið úr þessum vanda og búið okkur undir það ástand sem skapast árið 2005. Þess vegna er mjög mikilvægt, virðulegi forseti, að mínu mati að þetta mál verði afgreitt og lögfest á þessu þingi og hafnirnar og eigendur skipanna geti farið að vinna eftir þessum lögum og minnkað þennan kúf, þetta vandamál sem er til staðar í landinu.

Hæstv. forseti. Því er ekki að neita að þetta er ákveðið vandamál sem hér er verið að fjalla um. Hins vegar þarf að velta ýmsu fyrir sér ef menn ætla að taka upp á að sökkva svo stórum flota í sjó. Ég tel rétt að fram fari á þessu einhver skoðun sem við gætum þá kallað umhverfismat. Bæði er það svo að það getur ekki verið sama hvar slíkur skipakirkjugarður væri, á hvaða dýpi, hversu þétt skipunum væri komið fyrir á því svæði sem um væri að ræða og eins þyrftu menn að hafa í huga hvers konar skip þetta væru. Hvað er t.d. hægt að láta sér detta í hug að hafa mikið magn af járni á tilteknu svæði. Þar koma auðvitað inn í straumar og annað sem þarf þá að velta fyrir sér og lífríkið á því svæði sem um er að ræða. En það er fleira sem skoða þarf. Í sumum tilfellum, vonandi flestum, er einhver eigandi. Vitanlega er það eigandinn sem á að bera ábyrgð á að koma þessum skipum fyrir með einhverjum hætti. Við getum ekki, þó að við eigum bíl sem er orðinn ónýtur, farið og lagt honum á eitthvert bílastæði, yfirgefið hann og látið hann eiga sig. Það er ekki liðið. Það á heldur ekki að líða það að skip séu skilin eftir í höfnum. Það er hins vegar vandamál sem skapast öðru hvoru að eigandinn gufar upp, viðkomandi fyrirtæki fer á hausinn og af einhverjum ástæðum verður enginn eigandi eftir til að bera ábyrgð á skipinu. Ég tel að taka þurfi á því. Í þeim tilfellum þarf ábyrgðin að vera skýr og klár, það séu þá sveitarfélögin eða hið opinbera sem taki við hlutverki eigandans og sjái til þess að svona reiðileysisskip dagi ekki uppi í höfnum langtímum saman. Þá yrði hægt að grípa til úrræða til að koma þeim fyrir og reikningurinn fyrir það verður þá að greiðast af hinu opinbera ef ekki er hægt að finna eiganda sem á að bera ábyrgðina. Mér finnst ekki boðlegt að það geti orðið úrræði manna sem eiga skip í höfnum að geta bara nánast yfirgefið þau á hafnarbakkanum og einhverjir aðrir taki við ábyrgð á að farga þeim. Þetta er atvinnutæki og það er auðvitað á ábyrgð þeirra sem eiga. Ég geri mér grein fyrir því að það er uppi ákveðinn vandi en hann er tvíþættur. Annars vegar er eitthvað af skipum sem enginn eigandi finnst að. Hins vegar eru skip sem eigendur eru að. Þeir eiga að mínu viti að bera ábyrgð á að koma þessum skipum einhvern veginn fyrir. Ef það yrði niðurstaðan að búa til skipakirkjugarð, sem ég ætla út af fyrir sig ekki að setja mig gegn núna, finnst mér að það þyrfti að undirbúa eins og ég var að lýsa áðan. Finna þyrfti afmörkuð svæði til að láta þetta fara fram á og taka út þau svæði með tilliti til lífríkisins, velja dýpi og staði við hæfi. Það þarf jafnvel að hafa í huga að einhvern tíma muni menn komast að þeirri niðurstöðu að þetta hafi verið mistök. Þess vegna ætti að vera tiltölulega auðvelt að farlægja skipin af því svæði sem þau voru sett á. Mér finnst samt í þessu fólgin veruleg uppgjöf. Við erum að tala um járn sem á að vera hægt að endurnýta. Það er alveg ömurlegt að hugsa til þess að endurnýtingarstöð á brotajárni sem hér var í landinu skuli hafa verið rifin niður og flutt úr landi af því að í landinu var ekki skilningur fyrir því að við þyrftum á því að halda að losna við brotajárn. En þannig er það. Þannig var það og eru ekki mörg ár síðan það gerðist. Í stað þess að hið opinbera gengi í lið með því fyrirtæki eða sæi til að sá rekstur gæti gengið og eflst, því að á því þurfum við að halda að til staðar sé svona þjónusta, þá horfðu menn bara upp á að þetta fyrirtæki lognaðist út af, vélarnar teknar niður og fluttur úr landi að lokum. Þannig er það.

Herra forseti. Frv. sem hér um ræðir fjallar um varnir gegn mengun sjávar en tekur í raun til þess að heimilt verði að sökkva skipum í sæ, m.a. til að rýma til í höfnum landsins. Það veldur mér nokkrum heilabrotum. Ég er almennt frekar andvígur því að menn noti hafið eins og geymslukistu. Þó er það alveg hárrétt sem hv. 1. flm., hv. þm. Einar Guðfinnsson, sagði hér áðan. Þegar búið er að tæma öll aukaefni úr skipum eru þau náttúrlega ekki beinn mengunarvaldur þó að þeim sé sökkt. Að mínu viti eru þau samt mengunarvaldur á botninum. Í sumum tilvikum kann að vera hægt að finna dæmi þess að skipsflök hafi dregið að sér fisk og stór skipsflök hafi í raun og veru orðið fiskimið og fengið nöfn af viðkomandi skipum. Nokkur slík fiskimið eru þekkt við Ísland. Þau hafa hins vegar öll orðið til fyrir sérstaka óheppni eða stríðsárásir, samanber skip fyrr austan Víkurál og heitir Baya blanca en þar eru þekkt fiskimið í dag, nokkurs konar ufsahóll. Eitt er á Halanum sem heitir Menjan og þar eru líka þekkt fiskimið. Síðan munum við eftir einu skipi sem átti að draga til hafs. Skipið hét Sesar og var dregið frá Patreksfirði minnir mig, frekar en Ísafirði, og átti að fara með það vel vestur af landinu en það sökk í drætti á afargóðri fiskislóð í Víkurál og er þar enn á botninum. Ég veit ekki hvort það var algerlega tómt þegar farið var af stað með það. Ég dreg í efa að það hafi verið vel tæmt þó að vafalaust hafi verið búið að taka það mesta af mengunarefnum úr því. En það er önnur saga. Við megum ekki gleyma því að það er mjög vandasamt að fara þá leið sem hér er lögð til, í fyrsta lagi að velja skipum stað og í öðru lagi, eins og hér hefur verið bent á úr ræðustól, að skoða vel hvað af því gæti hlotist í framtíðinni. Ég heyrði að hv. þm. Einar K. Guðfinnsson minntist á ýmislegt sem menn hefðu nefnt í þessu sambandi. Það er auðvitað alveg rétt. Menn hafa velt fyrir sér margs konar aðferðum til að losna við þau skip sem á annað borð er ekki fyrirsjáanlegt að neitt verðmætt verði gert úr. Sum af þessu skipum eru vel nothæf. Þau þurfa auðvitað einhverrar lagfæringar við en eru verkefnalaus eða verkefnalítil. Sala á þeim kann að vera möguleg ef gengið væri í það. Það er staðreynd að allmörg fiskiskip hafa verið seld úr landi á síðustu missirum. Hvort þau eru öll söluvara dreg ég hins vegar mjög í efa. Fyrir nokkuð mörgum árum voru dregnir frá landi síðustu síðutogararnir okkar í halaraófu, aftan í varðskipi ef ég man rétt, tveir eða þrír. Því miður, verð ég að segja. Ég tel að eitthvað af þeim skipum hefði átt að vera varðveitt hér á landi sem sérstakt sýnieintak af atvinnusögu okkar Íslendinga. En við bárum ekki gæfu til þess. Það er að mörgum sjónarmiðum að hyggja í þessu sambandi. Ég vil leyfa mér að halda í vonina um að eitthvert fyrirtæki vildi taka að sér að reyna að selja þessi skip til brotajárns. Hugsanlega gæti verið til einhver kaupandi sem vildi kaupa nokkra svona skrokka í einu og taka þetta í einni ferð. Ekki skal ég þó fullyrða um hvort sá markaður er til staðar. En ég veit það hins vegar að verið er að rífa niður skip í mörgum löndum, t.d. í Eystrasaltslöndunum, Lettlandi og Litáen og einnig í Póllandi. Þar er verið að rífa niður gömul skip í brotajárn. Ég veit ekki nákvæmlega hvernig það hefur verið fjármagnað eða hver hefur greitt með því. Þó hygg ég að Evrópusambandið hafi reitt af hendi sérstakar greiðslur vegna eyðingar skipa í Eystrasaltslöndunum, m.a. gamalla rússneskra kafbáta. Þar eru einfaldlega nokkurs konar hreinsunarmál í Evrópu. Ég veit ekki hvort aðild okkar að EES-samningnum fellur að einhverju leyti undir það. Mér er ekki kunnugt um það. Ég hef hins vegar heyrt nokkrar hugmyndir sem mér finnst allrar athygli verðar varðandi það að nýta eitthvað af þeim skipsskrokkum sem á annað borð yrðu ekki nýttir til neins annars. Fyrir örstuttu síðan var í blaðagrein lagt til að gera svokallaða sumarhúsabyggð úr skipum sem ekki yrðu framar notuð til fiskveiða. Hugmyndin var um að koma slíkri byggð upp í Hvalfirði. Ekki skal ég fullyrða um að hvort það verður lausnin en ég hygg að hv. 1. þm. Vestf. hljóti að hafa tekið eftir einum slíkum sumarbústað sem stendur vestarlega á Barðaströnd á leiðinni til Patreksfjarðar, fallegur og lítill bátur sem stendur þar í túni. Ég tel að hann sé ekki lýti á landslaginu þó hann hafi verið staðsettur þarna. Þetta er því kannski ekki hugmynd sem ber að henda frá sér einn, tveir og þrír. Ég heyrði hins vegar eina hugmynd um daginn þegar ég var á ferð um Suðurland sem mér finnst athyglisverð þó að hún mundi ekki farga mörgum skipum. Hún var einfaldlega sú að fara með nokkuð stór skip, hreinsa þau vel, jafnvel taka ofan af þeim yfirbyggingarnar og sökkva þeim báðum megin í sandinum við Jökulsárlón til að varna frekari ágangi á landið. Ekki skal ég segja til um hvort þessi hugmynd er snjöll en staðreyndin er samt sú að skip sem strönduðu á söndum suðurstrandar fyrr á tímum eru núna langt uppi í landi. Það skyldi þó ekki vera að svona hugmynd, sem fæddist í ferðalagi sem ég var á fyrir stuttu síðan, væri kannski einhvers virði. Menn eru alla vega að berjast við þann vanda að ekki gangi frekar á ströndina á vissum svæðum, m.a. við þjóðveg nr. 1. Þetta kann að vera staður fyrir einhver skip ef það er raunhæft. Það ættu einhverjir verkfræðingar að geta sagt til um. Samt sem áður leysir þetta ekki hið mikla vandamál sem hér er lýst, að hundruð skipa séu verkefnalaus og liggi vítt og breitt í höfnum landsins. Sú hugmynd að reyna að verja Kolbeinsey með því að sökkva skipum held ég að sé alveg dauðadæmd. Ég dreg þá ályktun einfaldlega af því að við Vestfirðingar höfum séð skip sem liggur í vestanverðu Straumnesi og strandaði þar fyrir einhverjum áratugum síðan. Það er nánast ekkert eftir af því skipi. Síðan munum við eftir ensku togurunum sem strönduðu undir Grænuhlíð. Þar sem svona skipsflök, þó úr járni séu, lenda á hörðu grjóti eða bergi þá hverfa þau gersamlega á fáum árum. Ég hygg að svo gildi um þessa hugmynd án þess að ég geti neitt fullyrt um það, ég dreg bara minn lærdóm af því sem ég hef séð í náttúru Íslands. Herra forseti. Ég held að það þurfi að fara mjög varlega í að sökkva skipum og tek undir að það verði þá að leggja sérstakt mat á hvar þeim beri að sökkva og hvort þau verði þar til einhverra umhverfisspjalla. Það held ég að þurfi að gera. Það er oft svo með eignir sem enginn á, eftir að þær hafa farið í gjaldþrot og engin eign eftir í fyrirtækinu og nánast eintómar skuldir, sama hvort um skip eða eignir á landi er að ræða, að þær vilja oft lenda hjá því opinbera vegna vangreiddra gjalda, hvort sem það eru hafnargjöld eða aðrir skattar. Í mörgum gjaldþrotum lendir mikill kostnaður á ríkinu, samanber þá fjármögnun sem við höfum notað í ábyrgðasjóð launa svo dæmi sé tekið. Allt er þetta tekið einhvers staðar af okkur sem búum í þessu landi, af okkur íslenskum ríkisborgurum sem myndum íslenska ríkið. Þannig verður sjálfsagt aldrei hjá því komist, hvort sem um skip er að ræða eða aðrar eignir, að ef engin finnst eigandinn og engin peningaleg eign í búinu að það lendi oft og tíðum á hinu opinbera. Þar erum við kannski komin að vandamálinu. Margar hafnir landsins hafa ekkert bolmagn til að taka við þessu vandamáli, hvorki að láta vandamálið liggja í höfnunum árum saman né að takast á við að eyða vandamálinu. Sem slíkt er málið þarft. Þetta er vandamál og það þarf einhvern veginn að fjalla um það og taka á því. En ég hef hins vegar miklar efasemdir um það, herra forseti, að við getum almennt farið þá leið að sökkva skipum. Alla vega þarf að meta umhverfið þar sem á að sökkva þeim og vera um það nokkuð góð sátt. Við megum ekki gleyma því að sokkin skip geta verið miklar slysagildrur. Það eru til dæmi um að þegar togarar eða togbátar hafa fest í skipsflökum hafi ekki bara orðið fjárhagslegt tjón á veiðarfærinu og slys heldur jafnvel stórslys á mönnum og mannskaðar. Allt er þetta vandmeðfarið. Ég skil vel hugsun flutningsmanna og vilja til að taka á þessu vandamáli en við megum ekki valda með því stórkostlegum skaða á öðrum stað og öðrum tíma.

Herra forseti. Hér er verið að ræða um frv. til laga um það hvort sökka megi skipum sem hafa ekki lengur verkefni. Í greinargerð með frv. sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson og Kristján Pálsson leggja fram kemur fram að 158 skip eru verkefnalaus, þar af eru 88 fiskibátar, 14 skuttogarar, 38 smábátar og 20 önnur skip. Hér er um að ræða 70 þúsund tonn af járni. Það er mjög skiljanlegt að hugmyndir sem þessar komi upp þegar við horfum á þessi skip og báta og upplifum þau sem nokkurs konar draugaskip. En það vekur náttúrlega upp aðrar spurningar, þ.e. hvort þetta séu allt skip sem ekki er hægt að nýta lengur eða hvort kvótakerfið sé búið að leika svo lengi lausum hala um allt kerfið að fleiri skipum er lagt sem ekki er hægt að nota vegna þess hvernig kerfið er í sjávarútveginum. Þetta eru kannski skip sem einhver kvóti er skráður á. En svo er kvótinn bara leigður öðrum. Það er nú ekki tilefni --- jú það er náttúrlega alltaf tilefni til að ræða um kvótakerfið og fiskveiðistjórnarkerfið í landinu og hvað það hefur leikið byggðirnar grátt. Þessi draugaskip eru endurspeglun af því, finnst mér. Það er mjög leiðinlegt að koma í hafnir og sjá svona skip og báta sem eiga kannski glæsta sögu en eru ákafalega drungaleg og draugaleg. Þetta vekur líka upp aðrar spurningar, herra forseti. Hvað er mikil fyrirhöfn á bak við það að framleiða eitt tonn af járni sem síðan er brætt og notað til að smíða skip? Nú er verið að smíða skip á hverju ári úr járni. Það er væntanlega unnið úr jörðinni, málmgrýti sem er brætt og mikil orka í það sett. Svo eru örlög þessara skipa að vera sökkt í hafið. Mig langar að velta þessari spurningu upp hér. Kannski getur hv. 1. þm. Vestf. Einar K. Guðfinnsson svarað því hvort það sé svona rosalega dýrt að endurvinna járnið, hvort það sé dýrara að endurvinna þetta járn en að vinna járn úr jörðinni, bræða það upp og nota það í ný skip eða bíla. Ég vil að þetta komi fram. Ég er ekki að lýsa vantrausti á flutningsmennina, síður en svo. Frv. vekur einmitt athygli á dálítið sérkennilegu máli, þ.e. að við eyðum gífurlega mikilli orku í að vinna málma úr jörðinni. En þegar skipin hafa gegnt hlutverki sínu eða ekki finnast not fyrir þau lengur þá er farið með þau út á haf og þeim sökkt. Mér finnst þetta vera svolítið ankannalegt. Herra forseti. Ég geri ráð fyrir því að því fylgi ekki mikil mengun þegar járn smitast úr öllu þessu járni út í umhverfið. Ég reikna ekki með að mikil mengun sé af því enda er þetta bara málmgrýti eða málmur, einfalt frumefni þannig að ekki ætti að vera mengun af því. En þær spurningar vakna hvernig standi á þessu og einnig um bílana, þ.e. þegar við hættum að nota bíla. Fleiri þúsund tonnum af járni úr bílum er pakkað saman í klumpa og það brætt upp vænti ég. Spurningarnar eru þær hve vanmegnug við erum eða hversu lítið við leggjum á okkur til að endurvinna þessa hluti. Auðvitað væri eðlilegast, herra forseti, ef hægt væri að taka allt þetta járn og bræða það upp. Eins er það með gamlar dráttarvélar í sveitum og margt annað. Við sjáum járn liggja eins og hráviði víða og það er náttúrlega ekki gott. Hins vegar hef ég heyrt sagt að þegar skipsflök liggja á hafsbotni myndist oft í kringum þau aukið líf eins og í sambandi við kóralla og svo í framhaldi af því ýmislegt annað. Því getur ýmislegt jákvætt þessu fylgt. Hugmynd hv. 1. þm. Vestf. Einars K. Guðfinnssonar er sökkva skipunum í kringum Kolbeinsey og ef þetta er svona gífurlega mikið magn, 14 skuttogarar og 88 fiskibátar, og ef við sökktum þessu í kringum Kolbeinsey þá sýnist mér þetta vera svo mikið að það gæti kannski haft nokkur áhrif til verndunar eynni og þá um leið fiskveiðilögsögu okkar. Svo nefndi líka hv. 4. þm. Vestf. Guðjón A. Kristjánsson að hægt væri að sökkva þessum skipum eða koma þeim fyrir á söndunum til að hindra landbrot. Þetta eru allt hugmyndir sem ég tel vera þess virði að athuga og gefa gaum að. Engu að síður skil ég fullkomlega ástæður þess að þetta frv. til laga kemur fram því, eins og ég hef sagt, þá er afar leiðinlegt að koma inn í hafnir þar sem skip liggja sem enginn notar, annaðhvort vegna þess að búið er að leggja þeim þó að þau séu í góðu lagi af því að kvóti er ekki fyrir hendi eða hreinlega að þau eru orðin svo gömul og hættuleg. Auðvitað eru hafnir ekki geymslustaðir fyrir þessi skip frekar en við mundum fylla bílaplön borgarinnar eða landsins af bílum sem fólk er hætt að nota. Það er ekki hægt að skilja bíla eftir úti á bílaplönum þar sem menn ganga frá þeim. Það þarf náttúrlega að koma ónýtum bílum á þá staði sem þeir eiga að vera á. Auðvitað væri best ef hægt væri að endurnýta þá, bræða þá og smíða nýja bíla í staðinn. Það þýðir náttúrlega að þá er meira eftir af járngrýti í jörðinni fyrir komandi kynslóðir til að nýta. Þetta vildi ég segja í þessari umræðu. En gífurlega er þetta mikið magn af járni sem við mundum setja þarna í hafið, 70 þúsund tonn. Það er mikið.

Herra forseti. Hér er ekkert smámál á ferðinni. Í yfirgripsmikilli ræðu síðasta ræðumanns kom fram hluttekning mikil yfir þeim óförum sem blasa við og tek ég að mörgu leyti undir ágæt orð hans um hversu dapurlegt málið er varðandi þessi skip sem liggja í reiðileysi. Hins vegar hefur komið fram að mörg þessara skipa gætu sinnt ákveðnum verkefnum. Það er kannski rétt að skýra frá því að í gær var afgreitt frá samgn. frv. til laga um skráningu skipa. Það gerir vonandi kleift að skapa verkefni fyrir einhver þessara skipa erlendis. Alla vega verður hægara að skrá skip erlendis til verkefna þar. Við vitum að þó nokkuð margar íslenskar útgerðir gera út skip undir erlendum fána. Þau eru í ágætum verkefnum erlendis og má t.d. nefna Sjóla í Hafnarfirði sem gerir orðið út ein fimm skip og til eru fleiri dæmi. Hins vegar þegar talað er um að eðlilegt sé að farga þessum skipum er margt sem kemur upp í hugann hvernig það skuli gert. Ég hef heyrt marga tala um að eðlilegt væri að sökkva þeim og þau gætu jafnvel verið smáseiðum til varnar og skjóls. Einnig hefur komið fram að athugandi væri að sökkva skipum eða koma þeim fyrir á söndunum og sjá hvort landbrot yrði með öðrum hætti og ekki í jafnríkum mæli og nú er og fleira í þeim dúr. Sannleikurinn er sá að ekki eru mörg ár síðan sanddæluskipið Sandey var dregið á þurrt inn við Sundin í Reykjavík og þar var skipið nánast klippt niður. Það er ekki langt síðan 180 tonna bátur var dreginn á þurrt eða settur í slipp á Suðurnesjunum og hogginn niður. Þar kom í ljós eins og hv. flutningsmenn koma inn á í greinargerð sinni að það kostaði u.þ.b. 2--3 millj. umfram það sem fékkst í brotajárnsverði að klippa þennan 180 tonna bát niður. Hins vegar kom það í ljós að eftir að stálið hafði verið tekið, voru um 30 tonn af úrgangi eða rusli sem þurfti að farga með öðrum hætti. Þeir aðilar sem hafa unnið að þessu telja að þarna hafi slippkostnaðurinn verið nokkuð mikill og telja að hægt sé að skapa aðstöðu í landi, að hægt sé að draga skipin þar upp og vinna að því að klippa þau niður eða brenna og væru nokkur skip tekin í einu, væri þetta ekki óyfirstíganlegt mál fjárhagslega. Sannleikurinn er sá að ég hjó eftir því þegar hv. flm. Einar K. Guðfinnsson talaði um þessi mál og kom inn á þá skatta sem verið er að leggja t.d. á bifreiðaeigendur varðandi förgun úreltra og ónýtra bifreiða að einhver kostnaður þessu samfara væri ekki á útgerðina bætandi. Ég er hins vegar ekki sammála honum í því og tel eðlilegt að útgerðarmenn sitji við sama borð varðandi skip sín eins og landsmenn allir varðandi þann skatt sem nú er verið að leggja á t.d. bifreiðaeigendur vegna förgunar gamalla og úreltra bifreiða. Ef litið er t.d. til þessa 180 tonna báts sem ég var að segja frá sem var rifinn suður með sjó þá voru þetta um 2--3 millj. kostnaður og ég tel að það sé ekki óyfirstíganlegt útgerðinni að leggja til hliðar þær upphæðir svo að farga megi þessum skipum. En eins og ég sagði áðan hafði þessi aðili samband við mig og taldi að ef hægt væri að koma upp aðstöðu í fjöru og nokkur skip væru tekin í einu, þá væri þetta mál ekki eins kostnaðarsamt og menn hafa af látið. Það liggur vissulega mikið við þegar til þess er litið, eins og kemur fram í greinargerð hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar og Kristjáns Pálssonar, að um 5 km viðlega í höfnum er upptekin vegna slíkra skipa sem eru í reiðileysi annaðhvort vegna verkefnaleysis eða vegna þess að þau eru úrelt, að þá er ekki um neina smáupphæð að ræða og líka þegar litið er til þess að á næstu fjórum árum er ætlað að setja 4,7 milljarða í framkvæmdir við hafnir landsins. Þá hljóta menn að spyrja: Er hluti af þörfinni sá að gömul og úrelt skip eru farin að taka of mikið pláss í höfnum? Það gengur náttúrlega ekki upp að ætla fjármagn til hafna vegna þess að mikill viðlegukantur er upptekinn vegna skipa sem eru í reiðileysi. Komið var inn á það áðan að hugmyndir væru uppi um að draga nokkur skip á land og gera þau að sumarbústöðum. Ég tek undir orð hv. þm. Guðjóns Arnars Kristjánssonar þegar hann sagði að því miður hafi síðutogarar allir verið dregnir út og seldir í brotajárn. Það hefði verið eðlilegt að geyma eitt til tvö skip vegna sögulegra forsendna og ég held að við eigum að horfa á nokkur skip sem er eðlilegt að geyma. Ég nefni t.d. að nú er Reykjavíkurborg að stíga það ágæta skref að ætla að opna sjóminjasafn í Reykjavík og vonandi er ekki langt að bíða þar til af því verður. Þá eru nokkur skip sem eðlilegt væri að geyma. Ég nefni t.d. dráttarbátinn Magna sem er fyrsta íslenska smíðaða stálskipið. Ég nefni elsta hvalbátinn og eðlilegt væri t.d. að horfa til varðskipsins Óðins þegar nýtt varðskip kemur, að leggja því til við sjóminjasafnið þar sem hægt væri að geyma sögulegar minjar úr umliðnum þorskastríðum. Ég held, virðulegi forseti, að eðlilegt væri að þessu máli yrði vísað beint til ríkisstjórnar og hún mundi þegar hefjast handa um og kalla til aðila til þess að skoða úrlausnir á málinu með það í huga sem hér hefur komið fram: niðurrif skipa, sökkva þeim á hafsbotn eða nýta þau til varðveislu strandlengjunnar. Það eru því nokkrir kostir í stöðunni sem ég tel að séu allrar athygli verðir og ég tel að það væri óráð að ráðast í það með einhverjum gassa að sökkva þeim skipum sem úrelt eru og nánast orðin ónýt án þess að það sé athugað áður en lagt er upp með förgun skipanna með hvaða hætti það skuli gert. Ég nefni t.d. það atvinnuástand sem er nú hjá járniðnaðarmönnum. Hér er mikið verkefni fyrir járniðnaðarmenn ef það yrði ofan á að draga þessi skip á þurrt og höggva þau niður, klippa þau niður eða brenna eftir því hvað heppilegast er. Ég nefndi áðan Sandeyna. Það var mjög sérstakt að horfa á þau vinnubrögð þegar það skip var klippt niður og virtist vera mjög létt verk. Hins vegar er ljóst að það fylgir því alltaf einhver mengun þegar skip er klippt niður eða brennt en það skapar alla vega atvinnu og það eru þá nokkur verðmæti sem við erum að flytja út aftur til endurvinnslu. Mjög athyglisvert er að skoða það að þegar rætt var um stjfrv. sem flutt var 1996, sem var breyting á lögum um varnir gegn mengun sjávar, þá var stuðst við þennan svokallaða OSPAR-samning um verndun Norður-Atlantshafsins sem undirritaður var í París 1992 og tók gildi 1998. Íslendingum, Norðmönnum, Frökkum og Spánverjum er gefinn frestur til ársloka 2004 til að hætta að sökkva ónýtum skipum. Það er dálítið sérkennilegt að sjá að þarna séu Spánverjar í flokki. Það er þó sú þjóð sem hefur verið að kaupa af okkur brotajárn, kaupa af okkur skip sem við höfum rifið niður eða brotajárn sem við höfum hreinsað til á okkar landi. Það er ekkert augljóst hvert við gætum flutt þetta brotajárn eða hverjir eru kaupendur. Hins vegar segir sá aðili sem er með starfsemi suður með sjó að þetta sé mál sem þurfi að skoða. Eins og ég sagði áðan, af 180 tonna skipi kom um 30 tonn af rusli sem þurfti að farga með sérstökum hætti og líklega hefði kostnaður staðið undir sér ef ekki hefði verið keypt upp pláss í slipp til þess farga því skipi og rífa það. Virðulegur forseti. Hér er hið þarfasta mál á ferðinni og auðvitað þarf það að fá einhverja úrlausn Alþingis, en ég tel að það þurfi að skoða og það væri ekki óeðlilegt eins og ég sagði áðan að þessu máli yrði vísað til ríkisstjórnar í trausti þess að hún mundi þegar skipa starfshóp sem hefði skamman tíma til þess að fjalla um þessa þætti, þ.e. förgun á landi, sem sé gera þetta að brotajárni, að sökkva í sæ eða á landi til að vernda landbrot suðurstrandarinnar. Herra forseti. Þetta er það sem ég vildi sagt hafa í þessu máli og þakka flutningsmönnum fyrir að hafa komið málinu hingað inn í þingsali aftur því að þangað á það fullt erindi. Hins vegar deilir okkur kannski á um leiðir en við erum þó allir sammála um markmiðið, að nauðsynlegt sé að losa hafnir undan óreiðuskipum. Það er nauðsynlegt vegna þess að þegar slík skip taka upp dýra og mikla viðlegukanta, þá kallar það á kröfuna um áframhaldandi framkvæmdir í höfnum sem eru mjög dýrar og viðamiklar.

Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu mikið en vil aðeins leggja orð í belg. Hér er til umræðu frv. sem gengur út á það að sökkva skipum sem liggja bundin verkefnalaus. Ég tel þetta frv. og þá hugmyndafræði sem þar er á bak við allrar athygli verða og mjög vert að skoða nákvæmlega. Eins og fram hefur komið í umræðunni er um að ræða 158 skip sem liggja verkefnalaus af ýmsum ástæðum, sum sjálfsagt vegna elli og önnur vegna þess að þau hafa ekki aflaheimildir. Ég ætla ekki að fara út í enn eina langa umræðuna um fiskveiðistjórnarkerfið, svo margar sem þær hafa verið hér, en markaður fyrir slík skip er sannarlega ekki mikill í nágrannalöndum, m.a. vegna þess að aflaheimildir þar eru takmarkaðar og ástand fiskstofna eins og þekkt er af langri og mikilli umræðu. Þá hlýtur grundvallarspurningin að vera sú, hvað eigi að gera við skipin, markaður er lítill, erfitt að selja þau og þá blasir við sú leið að farga skipunum. Eins og fram hefur komið er það dýr aðgerð og jafnvel spurning um umhverfisatriði varðandi hana. Mér finnst sú hugmynd sem hér er reifuð með frv. að sökkva þeim vera allrar athygli verð en að sjálfsögðu, eins og fram kemur í góðri greinargerð, þarf að fara afskaplega varlega þar hvað snertir umhverfið. Auðvitað þarf fyrst og fremst að fjarlægja verðmæti sem eru nýtanleg úr skipunum en síðan og ekki síst öll mengandi efni sem kunna að valda umhverfisspjöllum ef skipum er sökkt, enda er gert ráð fyrir því samkvæmt frv. eins og fram kemur í ítarlegri greinargerð. En einnig er vert að benda á aðra umhverfisþætti í þessu, að skip sem liggja og ryðga niður við bryggju eru ákveðin umhverfislýti og það eru líka ákveðin umhverfisspjöll sem hljótast beinlínis af endurvinnslu. Þess vegna held ég að það megi leysa þennan þátt, efnahagslega þáttinn og umhverfisþáttinn með því að sökkva skipunum ef varlega er farið. Með því að sökkva skipunum er ekki eingöngu verið að gera það í einhverju tilgangsleysi heldur hugsanlega að endurheimta og endurvekja horfin fiskimið á grunnslóð. Vitað er og þekkt að þar sem kórallar eru, þar myndast lóðréttir hafstraumar og þangað sækir fiskur og þar með skapast fiskimið. Það hefur með öðrum orðum áhrif á fiskgengd. Þetta tengist auðvitað þeirri umræðu sem fram hefur farið um það hvernig fornar fiskislóðir hafa verið eyðilagðar með öflugum veiðarfærum og kórallar verið sléttaðir út og fiskimið þar með horfið. Hér getur verið leið til þess að endurheimta slík gleymd fiskimið. Ég tel að þetta sé athyglisvert og það eigi að skoða þetta mál vandlega og a.m.k. að gera tilraun með þetta til að sjá hvort sú sýn sem kynnt er í greinargerð með frv. mun ekki nást fram að ganga. Ég styð þess vegna hugmyndina, ekki síst út frá umhverfissjónarmiðum og þeirri hugmyndafræði að endurvekja gamlar fiskislóðir og veitir sannarlega ekki af, ekki síst á grunnslóð. Það er vert að vekja athygli á því, herra forseti, að sambærilega leið hafa Japanar t.d. farið, bæði með fiskiskip og ekki síður með einhverja steypuhlunka sem þeir hafa skellt á grunnslóð og þar með hreinlega búið til fiskimið. Út á það gengur þessi hugmyndafræði og því eðlilegt að spyrja hvort það mundi ekki ganga hér eins og hjá Japönum. Hins vegar varðandi ummæli hv. þm. Guðmundar Hallvarðssonar um að vísa málinu til ríkisstjórnar þá ég held að það sé einmitt mikilvægt að Alþingi móti stefnu sína og þess vegna styð ég það að frv. verði vísað til hv. umhvn. og að þingið taki beinlínis afstöðu til þess með því að samþykkja frv. og ég fagna því að hv. þm. Einar K. Guðfinnsson skuli hafa haft frumkvæði að því að flytja þetta mál hér.

Herra forseti. Af orðum síðasta ræðumanns vildi ég koma hér upp og geta þess að frv. gengur aðeins í eina átt. Frv. gengur í þá átt að sökkva skipum. Það er eina leiðin. Ég tel hins vegar að full ástæða sé til að skoða það mál hvernig eigi að farga skipum. Ég gat um það áðan að hjá járniðnaðarmönnum er atvinnuleysi. Þetta mundi skapa mörg störf fyrir járniðnaðarmenn auk þess sem það hefur einnig komið fram að það er ekki svo kostnaðarsamt að eyða þessum skipum, að höggva þau niður. Um leið erum við að skapa bæði atvinnu og tekjur og það var þess vegna sem ég talaði um að eðlilegt væri að vísa því til ríkisstjórnarinnar til þess að hún hefði þá umsvif til að kalla saman ráðgjafarhóp til að fara yfir flóruna alla. Í umræðunni kom m.a. fram að það ætti að skoða hvort rétt væri að sökkva eða láta þessi skip á land til að bjarga landbroti suðurstrandarinnar, sökkva þeim til þess að búa einhverjar uppeldisstöðvar fyrir smáfisk eða sökkva þeim djúpt á hafsbotn. Mér finnst að nokkrir þættir séu í óvissu og með því að setja þetta mál til hv. umhvn. þá er aðeins ein leið varðandi þetta frv., það er að sökkva skipunum og ekkert annað.

Herra forseti. Hvað varðar þá fullyrðingu að það sé ekki mjög dýrt að setja skip í brotajárn og endurvinna þau, þá er eðlilegt að spyrja: Af hverju hafa menn þá ekki gripið til þess? Það er vegna þess að það er talinn verulegur kostnaður af því. Þetta mál hefur áður komið til umfjöllunar á Alþingi og þó að þetta frv. verði samþykkt, þá felur það ekki í sér að öll skip skuli sett á hafsbotn, að þeim skuli öllum sökkt. Það er einungis verið að opna fyrir þá heimild en að sjálfsögðu skoða menn aðrar leiðir einnig eins og ágætar hugmyndir sem hv. þm. nefndi, að nota þetta til þess að verja land eða sökkva skipum og skapa fiskislóð o.s.frv., einungis er verið að opna slíka leið en í því felst ekki að þarna skuli öllum skipum sökkt. Það er einungis verið að opna leiðina. Um þetta hefur verið nóg talað og það er mikilvægt að Alþingi móti þessa stefnu og opni þessa athyglisverðu leið.

Herra forseti. Bara til að leiðrétta það sem kom fram í máli hv. þm. Hjálmars Árnasonar. Kostnaðurinn vegna þessa 180 tonna skips sem ég gat um áðan að hefði verið hoggið niður var vegna þess að það var tekið í slipp. Það tók slippaðstöðu og það kostaði mikið á dag að hafa skipið í slipp. Ef hins vegar svo væri komið að það yrði ákveðið að farga nokkrum skipum og tekin afstaða til þess og aðstaða í landi búin til, þá yrði kostnaðurinn ekki sá sami. Það þarf því ekki að vera eins dýrt að farga skipum og hér kom fram í máli hv. þm. Hjálmars Árnasonar. Þess vegna tel ég að eðlilegt sé að þessar leiðir séu skoðaðar. Ég er enn þá þeirrar skoðunar og það væri gaman að heyra frá hv. flm. Einari K. Guðfinnssyni hvort hann líti svo á að hinn skrifaði texti frumvarpsins sé ekki gildur, þ.e. þar stendur skýrt og skorinort að leita skuli leiða til þess að sökkva skipum. Ég get ekki séð að textinn sé annar. Þess vegna er ég að tala um að vísa málinu til ríkisstjórnarinnar þannig að hún geti kallað til sérfræðinga sér til aðstoðar til þess að leita leiða til úrlausnar. Á að vernda suðurströndina eða landbrot með þessum brotajárnsskipum eða hvernig ætla menn að fara með þetta?

Virðulegi forseti. Tilefni þessarar umræðu er fréttaflutningur af starfslokasamningi Vátryggingafélags Íslands við fyrrverandi forstjóra þess og yfirlýsingu stjórnar félagsins um að samningurinn sé trúnaðarmál sem komi ekki öðrum við. Það er því erfitt að fjalla um efni samningsins þótt því hafi verið haldið fram í opinberum fréttaflutningi að skuldbindingar félagsins og tengdra félaga nemi 200--250 millj. kr. Það er því eðlilegt að menn velti því fyrir sér hvort verðmyndun á tryggingum sé eðlileg hafi félagið eða dótturfélög þess efni á þessu. Spurningin sem vaknar er sú hvaða áhrif það muni hafa á trú almennings og fjárfesta á þeim verðbréfamarkaði sem hér hefur verið að myndast ef stjórn félags sem skráð er í Kauphöll Íslands kemst upp með það að gera starfslokasamning upp á tugi eða hundruð millj. kr. án þess að þurfa að gera Kauphöll Íslands grein fyrir gerningnum. Ekki þarf að fara mörgum orðum um hvaða áhrif aðgerðir ýmissa forsvarsmanna fyrirtækja í Bandaríkjunum eins og wol.com og Enron o.fl. höfðu á verðbréfamarkaðinn þar í landi. Eftir þá skandala misstu fjárfestar og almenningur trú á markaðnum. Afleiðingarnar eru flestum kunnar. Við þessu var brugðist með lögfestingu mjög strangra reglna um reikningsskil o.fl. sem hafa það að markmiði að tryggja markaðnum eins nákvæmar upplýsingar og kostur er á hverjum tíma um fjárhagslega stöðu skráðra félaga. Efni starfslokasamninga getur haft mikil áhrif á fjárhagsstöðu félags. Þetta á einkum við ef starfslokasamningur kveður á um skuldbindingar upp á tugi eða hundruð millj. kr. Það er því grundvallaratriði að þeir séu uppi á borðinu. Engin leynd má hvíla yfir slíkum gerningum hjá skráðum félögum. Sem dæmi um þekktan starfslokasamning má nefna samning sem gerður var við fyrrverandi framkvæmdastjóra General Electric, Jack Wells, sem hafði unnið mjög gott starf fyrir fyrirtækið. En í samningi hans var m.a. kveðið á um matarinnkaup, þvotta, fatahreinsun, blóm, miða á íþróttaviðburði, kokka og þjóna á heimilið, áskriftir að blöðum og tímaritum, fjögur heimili með gervihnattamóttöku, greiðslu veitingahúsareikninga, þotu, þyrlu auk límonsína til viðbótar þeim 16,9 millj. dollara eftirlaunum sem honum voru ætlaðir. Menn geta deilt um það hvort svona samningar eigi rétt á sér eða ekki. Það breytir ekki því að mikill munur er á umræðunni hér annars vegar og í Bandaríkjunum hins vegar. Þar fer umræðan fram um efni samninganna, hvort þeir eru sanngjarnir eða ekki, hvort viðkomandi hafi unnið fyrir hlunnindunum eða ekki, hvort hluthafar félagsins eru sáttir við hann eða ekki. Þar er fjárfestum og hluthöfum ljós sá kostnaður sem fyrirtækið eða dótturfyrirtækið hefur af honum. Kaupendur á bréfum félagsins geta því metið það hvort þeir láta hann hafa áhrif á það verð sem þeir eru tilbúnir til að greiða fyrir bréfin eða ekki. Það er mitt mat að það sé mjög slæmt ef fyrirtæki sem eru skráð á markaði í Kauphöllinni komast upp með það að fá leynt slíkum samningum. Það grefur undan trausti á markaðnum sem getur haft mjög alvarlegar afleiðingar fyrir efnahagslífið eins og áhrifin í Bandaríkjunum sýndu. Eftir því sem ég kemst næst hefur Kauphöll Íslands ekki kallað eftir þessum samningum. Mér þætti eðlilegt að hún gerði það og léti reyna á viðbrögð stjórnar VÍS og einnig Landssímans sem er vitaskuld á sama báti. Ef stjórnirnar neita væru þær í reynd að mínu viti að grafa undan trausti hjá eigin félögum. Ekki er síður mikilvægt að tryggja rétt almennra hluthafa við þessar aðstæður. En eins og hlutafélagalögin eru í dag virðast þeir ekki geta gert kröfu um slíka samninga nema meirihlutasamþykkt hluthafafundar liggi fyrir. Það hlýtur því að vera spurning hvort ekki sé nauðsynlegt að styrkja stöðu hins almenna hluthafa í félögum sem skráð eru í Kauphöllinni. Kjarni málsins er því þessi: Ef félög sem skráð eru á markaði veita ekki nákvæmar upplýsingar um fjárhagsstöðu sína dregur það úr trausti almennings á markaðnum. Markaðurinn er ein helsta uppspretta auðs í samfélaginu sem byggir efnahagslíf sitt á markaðsskipulagi. Það er því aðför að þessu skipulagi þegar grafið er undan trausti á markaðnum með þessum hætti. Það er því í mínum huga skýlaus krafa til stjórnar VÍS, stjórnar Landssímans og fleiri sem eru að gera slíka samninga, að þeir verði birtir. Það er því spurning mín, virðulegi forseti, til hæstv. ráðherra Framsfl., hæstv. viðskrh., yfirmanns fjármálaeftirlits og verðbréfaviðskipta: Hvernig hyggst hún bregðast við í þeirri stöðu sem upp er komin?

Hæstv. forseti. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson telur að upplýsingar um ýmsa samninga, t.d. starfslokasamninga eigi að birta opinberlega í fyrirtækjum sem skráð eru á skipulegum verðbréfamarkaði. Óhætt er að taka undir það með hv. þm. að upplýsingar um fyrirtæki sem skráð eru á verðbréfamarkaði eiga að vera gagnsæjar og það ítarlegar að fjárfestar geti tekið upplýsta ákvörðun um fjárfestingu í viðkomandi félagi. Þá er mikilvægt að eigendur hlutafélaga geti óskað eftir að upplýsingar um samninga af þessu tagi verði kynntar á hluthafafundi og að í ársreikningum félags sé gerð grein fyrir slíkum samningum. Íslenskt lagaumhverfi um hlutafélög, ársreikninga og fyrirtæki skráð á skipulegum verðbréfamarkaði tekur með fullnægjandi hætti á áhyggjum hv. málshefjanda af starfslokasamningum og öðrum sambærilegum samningum, enda byggir lagaramminn á ákvæðum EES-samningsins um hlutafélög, ársreikninga og kauphallir. Lítum fyrst á hlutafélagalögin. Í 91. gr. þeirra er mikilvægt ákvæði sem lýtur að aðgengi hluthafa að upplýsingum um rekstur félagsins. Þar segir að hluthafi geti krafist þess að upplýsingar um þau málefni, sem skipta máli um mat á ársreikningi félagsins og stöðu þess að öðru leyti, séu lagðar fyrir hluthafafund en það er undir mati félagsstjórnar komið hvort slíkt megi verða án tjóns fyrir félagið. Samkvæmt 97. gr. má fara fram á rannsókn á ákveðnum þáttum bókhalds eða ársreiknings. Þá getur skaðabótaskylda hvílt á stjórnarmönnum og refsivert er að skýra vísvitandi rangt eða villandi frá högum félagsins eða öðru er það varðar m.a. í útboði hluta, ársreikningi eða yfirlýsingu til hluthafafundar. Í lögum um ársreikninga er að finna nokkur ákvæði sem fróðlegt er að hafa í huga í tengslum við umræðuna í dag, nánar tiltekið felst í 14. gr. að gjöld sem stofnað er til vegna starfslokasamninga eigi að færa í efnahagsreikninginn. Ef þessir liðir nema verulegum fjárhæðum skulu þeir sýndir sérstaklega í reikningnum eða þeirra getið í skýringum í ársreikningi. Í 36. og 52. gr. er vikið að upplýsingum um þessi efni í skýringum og skýrslu stjórnar samanber og 48. gr. um samninga um eftirlaun og í X. kafla laganna eru refsiákvæði. Þegar lögin um ársreikninga, sem heyra sem slík undir valdsvið fjmrh., eru skoðuð með tilliti til starfslokasamninga félaga sést að sérstök áhersla er lögð á að gera grein fyrir upplýsingum þeim sem fyrirspurnin snýst um í árseikningum, skýringum með þeim og skýrslu stjórnar, allt undir eftirliti löggiltra endurskoðenda og að viðlagðri refsiábyrgð stjórnarmanna, framkvæmdastjóra og endurskoðenda. Í kauphallarlögum eru ákvæði um upplýsingaskyldu félaga sem skráð eru í kauphöll í 1. mgr. 24. gr. laganna. Skráðum fyrirtækjum ber þegar í stað að gera opinberar allar upplýsingar um öll atriði sem máli skipta og telja verður að geti haft áhrif á verð bréfanna. Í reglum kauphallar er síðan nánar kveðið á um hvaða upplýsingar geti talist mikilvægar í þessum skilningi. Upplýsingaskylda til kauphallar lýtur að upplýsingum sem eru til þess fallnar að hafa áhrif á grundvöll ákvörðunar skynsams fjárfestis um verð á viðkomandi verðbréfum. Starfslokasamningar eða aðrir sambærilegir samningar eru upplýsingaskyldir eins og aðrar upplýsingar um rekstur skráðra félaga sé talið að þeir geti haft áhrif á verð bréfanna. Ég get einnig upplýst hv. þm. um að mér er kunnugt um að Kauphöll Íslands er nú að vinna að nýjum reglum um upplýsingar um kjör æðstu stjórnenda í skráðum félögum. Samkvæmt þeim verður væntanlega skylda að greina frá ráðningarsamningum við æðstu stjórnendur. Þá verður einnig skylda að greina frá óvenjulegum samningum við æðstu stjórnendur skráðra félaga. Því má ætla að skylt verði samkvæmt þessum reglum að veita upplýsingar um starfslokakjör æðstu stjórnenda skráðra félaga. Vonast er til að þessar reglur taki gildi um mitt árið. Þegar lög um ársreikninga, lög um hlutafélög og lög um kauphallir eru skoðuð í heild sést að í þeim er m.a. kveðið á um upplýsingaskyldu varðandi starfslokasamninga á hluthafafundi eða í ársreikningi og ársskýrslu en hins vegar ekki að þeir skuli lagðir fram sem slíkir, t.d. um leið og þeir eru gerðir. Ástæða er til að taka undir það að miklar kröfur á að gera til fyrirtækja sem skráð eru á skipulegum verðbréfamarkaði. Hlutafélög eiga ekkert að fela gagnvart eigendum sínum. Lagaramminn sem Alþingi hefur sett um þessi mál hefur það einmitt að markmiði að tryggja upplýsingagjöf til hluthafa, almennra fjárfesta á markaðnum og góða reikningsskilavenju. Engin sérstök þörf er á endurskoðun þessara lagaákvæða.

Herra forseti. Nú er ég ekki andvígur því að samið sé um starfslok. Því fer reyndar fjarri. Það sem hins vegar vekur reiði hjá fólki, réttláta reiði að því er mér finnst, er að sömu menn og áður hneyksluðust á réttmætum réttindum almenns launafólks hjá hinu opinbera, biðlaunarétti í sex mánuði eða 12 eftir því hver starfsaldurinn var --- og þá aðeins að fólk fengi ekki nýtt starf, annars féll rétturinn niður --- þeir sem hneyksluðust á þessum réttindum sem voru numin brott með lögum árið 1996 misnota núna völd til að hygla hátekjufólkinu, vinum sínum, sem verið er að skáka til og frá úr valdastöðum sem gefa gott í aðra hönd. Þannig er gerður starfslokasamningur við framkvæmdastjóra SH, hann verður stjórnarformaður í Landssímanum hf. og gerir tugmilljóna króna starfslokasamning við forstjórann þar. Síðan er það VÍS. Þar er hið sama uppi á teningnum í valdabrölti Framsfl. nema að þar er um enn hærri upphæðir að ræða. Og það segir sína sögu að þegar gengið er eftir upplýsingum um þetta efni hjá VÍS er svarið birt í fréttatilkynningu og er á þessa leið: ,,Um er að ræða trúnaðarmál.`` Krafan er: Alla samninga af þessu tagi upp á borðið. Þá fyrst er hægt að taka á málunum. Það er ekki nóg, hæstv. ráðherra, að láta þessa getið í skýrslum og samningum. Það þarf að uppræta þessa spillingu því þetta er spilling. Við erum að fá fréttir af því núna að Kaupþing sé að kaupa nýtt fyrirtæki á Norðurlöndum. Þar verður 100 manns sagt upp störfum. Ég veit ekki hvort það fólk nýtur starfslokasamninga, almennt fólk eða forstjórinn, en iðulega gerist það að þegar tugum eða hundruðum manna er sagt upp fær fólkið ekki neitt en forstjórarnir fá iðulega samanlagðar arðstekjur þessa fólks. Þetta er spilling og þetta er sukk sem ber að uppræta.

Virðulegi forseti. Það má eiginlega skipta þessu máli í tvennt. Annars vegar eru það starfslokasamningar starfsmanna í þjónustu ríkisins sem falla undir gildissvið laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins frá 1996. Hins vegar eru það starfslokasamningar og aðrir sambærilegir samningar milli starfsmanna og framkvæmdastjóra eða stjórna hlutafélaga sem eru gerðir í trúnaði á milli viðkomandi starfsmanns og viðkomandi stjórnar. Margar ástæður geta legið að baki starfslokunum sem aðilar vilja hafa fyrir sig, svo sem að aðilar geti ekki unnið saman, aldur og fleira. Það er síðan ákvörðun viðkomandi stjórnar hvort fyrirtækið upplýsi slíka starfslokasamninga eða ekki. Það gildir um öll hlutafélög, hvort sem þau eru í eigu ríkisins eða ekki. En meginreglan hvað varðar upplýsingaskyldu fyrirtækja gagnvart hluthöfum er sú að stjórnskipan þeirra skal vera með þeim hætti að veittar séu upplýsingar um öll málefni sem tengjast fyrirtækinu, þar með talið helstu stjórnendur og launakjör þeirra. Þó að upplýsingar um laun og launakjör stjórnenda séu viðkvæm er oft betra að upplýsa þau heldur en að stjórnendur og stjórnir fyrirtækja sitji á slíkum upplýsingum og svo líti út sem verið sé að fela eitthvað gruggugt. Þá geta farið á kreik gróusögur þar sem oftast er farið með rangar upplýsingar eins og kom fram í máli hv. þm. Ögmundar Jónassonar. Viðkomandi starfsmenn og fyrirtæki geta skaðast af slíkri umræðu. Það er skoðun mín að starfslokasamningar og aðrir sambærilegir samningar skuli vera aðgengilegir hluthöfum. En það má gæta sín í þessari umræðu að fara ekki með upphrópanir eins og um að upprætta spillingu og annað. Mér finnst það ekki tilhlýðilegt, ekki gagnvart viðkomandi starfsmönnum sem verið er að tala um og viðkomandi fyrirtækjum.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni fyrir að taka þetta mál til umræðu. Ég tel að starfslokasamningar og önnur starfskjör yfirmanna í fyrirtækjum hafi vakið undrun flestra Íslendinga, annarra en þeirra sem eru stjórnarmenn í fyrirtækjum, þ.e. almenns fólks og almennra hluthafa, svokallaðra minni hluthafa í hlutafélögum. Starfslokasamningar og aðrir sambærilegir samningar eiga að vera fyrir opnum tjöldum, einkum í hlutafélögum í opinberri eigu að öllu leyti, hálfopinberum hlutafélögum og almenningshlutafélögum. Það kann að vera mun snúnara að eiga við það að krefjast opinberra upplýsinga um fámennishlutafélög og hlutafélög í eigu fjölskyldu, enda er þar málum öðruvísi fyrir komið. Allt fyrirkomulag sem kallar á laumuspil varðandi starfslokasamninga í áðurnefndum fyrirtækjum í almenningseigu, hálfopinberri eigu og opinberri eigu er óþolandi. Landssíminn og VÍS eru dæmi um mál sem ég tel að eigi að upplýsa að þessu leyti. Það er ánægjulegt að hæstv. viðskrh. skuli hafa boðað lagabreytingar sem ættu að geta tryggt að slíkar upplýsingar verði aðgengilegar almenningi því að fortíðin í þessum málum er óþolandi. Það vekur mikið vantraust með almennu launafólki að málum skuli vera svo komið sem raun ber vitni varðandi starfslokasamninga yfirmanna í fyrirtækjum.

Herra forseti. Hvað er að gerast í þjóðfélaginu? Fólk er yfir sig gáttað vegna ofurkjara stjórnenda fyrirtækja á almennum opinberum markaði. Þessi ofurkjör dúkka öðru hverju upp á yfirborðið í annars hinum læsta gósenheimi toppanna í stórfyrirtækjum í atvinnu- og fjármálalífinu. Þar hreiðra um sig tugir karla, nokkurs konar yfirstétt í þjóðfélaginu sem í skjóli leyndar hlutafélagalaga og geðþóttaákvarðana skammta sjálfum sér ofurkjör í launum, lífeyri, hlunnindum, biðlaunum og starfslokasamningum sem eru gjörsamlega úr takt við allt sem gerist í íslensku þjóðfélagi. Þessir menn lifa í einhverri veröld sem er til hliðar við raunveruleika íslensks samfélags. Og hverjir borga fyrir paradísina þar sem menn vaða upp fyrir axlir í peningum sem þeir skammta sér sjálfir og vel haldnar stjórnir fyrirtækjanna blessa? Jú, skattpíndur almenningur því öll þessi ofurkjör koma auðvitað fram í verði á vöru og þjónustu, hvort sem er á opinbera eða almenna markaðnum. Í tilviki forstjóra VÍS kostaði greinilega 100--200 millj. að skipta um forstjóra ef marka má fréttir af því máli. Fyrir það þarf fólk auðvitað að greiða með hærri iðgjöldum, eins og háum bifreiðatryggingum þar sem iðgjöld hafa hátt í tvöfaldast á stuttum tíma. Það kemur því almenningi við hver þessi ofurkjör eru og það kemur Alþingi við sem gæta á hagsmuna fólksins í landinu. Það á líka að koma stjórnvöldum við sem hljóta að þurfa að fara ofan í þetta mál og tryggja að eftirlitsstofnanir og Alþingi, a.m.k. efh.- og viðskn. sem þá væri bundin þagnarskyldu líkt og utanrmn., hefðu aðgang að upplýsingum um ofurkjör þessarar yfirstéttar. Breyta verður líka þingsköpum þegar í stað sem tryggi þingmönnum eðlilegan aðgang að upplýsingum um hlutafélög í eigu ríkisins eins og Samfylkingin hefur lagt til og það gengur ekki að ekki séu settar samræmdar reglur í stjórnkerfinu um starfslokasamninga en engar reglur gilda þar um eins og fram kom í svari forsrh. til mín á síðasta Alþingi.

Herra forseti. Fyrsta spurningin í þessu máli hlýtur að vera sú hvort Alþingi geti og eigi að skipta sér beint af því sem fram fer innan fyrirtækja í einkaeigu, ekki með öðrum hætti heldur en að setja hinar almennu leikreglur. Öðru máli gegnir hins vegar um fyrirtæki í eigu ríkisins.

En Framsfl.?

Grundvallaratriði í þessu máli er að í hinum himinháu starfslokasamningum sem virðast hlaupa á tugum eða hundruðum millj. kr. eftir fréttum að dæma endurspeglast sú græðgi sem gegnsýrir í rauninni allt samfélagið. Það má segja að hún birtist öfgafyllst hjá svokölluðum toppum en eftir fréttum að dæma, nánast daglegum, kemur hún fram á öllum sviðum. Þetta snertir gildismat þjóðarinnar, þetta veraldlega gildismat sem virðist knúið áfram af græðginni frægu og hefur auðvitað áhrif á hið félagslega líf, á siðferðisvitund þjóðarinnar og fjölskyldur hennar þannig að ef menn ætla sér að leysa þau vandamál sem fylgja græðgi gerist það ekki eingöngu hér. Til þess þarf þjóðarátak gegn græðgi.

Þegar ráðherrarnir gera samninga.

Herra forseti. Það er alveg hárrétt hjá síðasta ræðumanni að þetta er eitt nýjasta og stórbrotnasta birtingarform sérhagsmuna og græðgi í samfélaginu. En menn gera ekki þessa starfslokasamninga við sjálfa sig. Það eru ófáir svona samningar sem ráðherrar ríkisstjórnarinnar hafa verið að gera á undanförnum missirum þannig að það dugar ekki fyrir hv. þm. Hjálmar Árnason að vísa þessu vandamáli bara út í bæ eins og það sé ríkisstjórninni og Framsfl. gjörsamlega óviðkomandi. Maður, líttu þér nær. Nei, það má segja, herra forseti, að kominn sé í landið nýr kúltúr, nýir siðir ef siði skyldi kalla. Það eru komnir til sögunnar ofurforstjórar að erlendri fyrirmynd sem taka sér 2--2,5 millj. í mánaðarlaun hið minnsta, svona tuttuguföld laun lægstlaunuðu starfsmanna viðkomandi fyrirtækja. En það dugar ekki að vera á þessum launum árum og áratugum saman. Nei, þegar höfðingjarnir hætta duga þeim ekki venjuleg eftirlaun, heldur skulu gerðir sérstakir samningar við þá um að þeir haldi helst öllum sínum fríðindum og kjörum um árabil. Og marga af þessum samningum hafa ráðherrar í ríkisstjórn Davíðs Oddssonar gert á undanförnum missirum þannig að ekki dugar hjá ríkisstjórninni að líta á þetta sem eitthvert siðferðilegt vandamál úti í bæ og segja að það þurfi að ala þjóðina upp á nýtt í þessum efnum. Fámenn klíka ofurforstjóra og pólitíkusa hefur stýrt þessari þróun undanfarin missiri. Forstjóri Símans er með samning upp á 35--40 millj. Forstjóri Byggðastofnunar eftir örfáa mánuði í embætti fær óskert laun í tvö ár upp á 15 millj. Og svo er þessi dæmalausi starfslokasamningur, ef marka má fréttir, forstjóra VÍS sem vék úr embætti til að rýma fyrir fyrrverandi varformanni Framsfl. þannig að helmingaskiptin gagnvart bönkunum gengju upp. Var það ekki þannig sem þetta gerðist, hæstv. ráðherra? Jú. Þetta er ekki bara spurning um upplýsingaskyldu til Kauphallarinnar þó að hún sé sjálfsögð. Við skulum ræða hinn siðferðilega grundvöll þessara gerninga. Við skulum ekki taka honum þegjandi.

Herra forseti. Ég ætla að það hafi verið alveg hárrétt hjá upphafsmanni þessarar umræðu að það er öllum fyrir bestu gagnvart almenningshlutafélögum og gagnvart félögum í eigu ríkisins að upplýsingar liggi allar fyrir, allar. Ég ætla að sá sé siður í Bandaríkjunum og að það séu lögin þar. Þar telja menn það heppilegt og sjálfsagt að upplýsa það alls staðar. Menn geta gert það meira að segja á netinu, fengið nákvæmar upplýsingar um kaup og kjör manna. Ég las það í Dagblaðinu í dag að til standi að breyta reglum Kauphallarinnar. Ég fagna því. Ég ætla líka að það standi til af hálfu viðskrh. að setja slíkar reglur. En það er næst hjá þinginu, úr því að svo mikil samstaða er um þessi mál, að efh.- og viðskn. skoði lagagrundvöllinn, athugi hvort eitthvað skorti á að hægt sé að tryggja að svo sé og geri það þá sjálf 

Herra forseti. Við skulum einhenda okkur í þessa vinnu. Ég tek fagnandi yfirlýsingu hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar þess efnis að þingið fari í að gera þessar leikreglur þannig úr garði að komið verði í veg fyrir óhóf af þeim toga sem okkur hefur birst á síðustu dögum, raunar síðustu mánuðum, missirum og árum. Sannleikurinn er þrátt fyrir allt sá, herra forseti, að allir þessir gjörningar eru gerðir í skjóli hins pólitíska valds. Menn hafa farið fram með þeim hætti sem raun ber vitni vegna þess að þeir hafa vitað og skynjað að þeir gætu það. En hingað og ekki lengra. Nú skulum við einhenda okkur í verkið, herra forseti, taka á þessum málum og setja á stopp. Herra forseti. Það rifjast líka upp að það er ekki eingöngu að nú er til svara núverandi forstjóri VÍS, þar sem sagt er að tryggingar snúist um fólk --- sumt fólk a.m.k. en ekki allt. Hann er fyrrum iðnrh. og raunar tók núv. iðnrh.- og viðskrh. við af honum. Hann hefur svarað því til að fyrrum stjórn VÍS hafi tekið þessa ákvörðun um 200 millj. kr. starfslokasamning. Er ég að fara rangt með, herra forseti? Var það ekki þannig að VÍS var að verulegu leyti í eigu Landsbanka Íslands sem á þeim tíma var að verulegu leyti í eigu ríkissjóðs? Með öðrum orðum eru bein tengsl við hæstv. ráðherra viðskiptamála og stjórn fyrirtækisins á þeim tíma. Hún ber því ábyrgð á þessum gjörningi að hluta til samkvæmt yfirlýsingu Finns Ingólfssonar, núverandi forstjóra. Ég bið hæstv. ráðherra að svara hvort henni, sem fulltrúa almannafjár á þeim tíma, hafi verið tilkynnt um þetta á þeim tíma. Það þýðir ekki að standa hér, herra forseti, og segja þegar það hentar: Þetta eru leikreglur hins almenna markaðar og koma okkur ekki við á hinu háa Alþingi. Við viljum hafa leikreglur þannig að þær séu gagnsæjar, uppi á borðum og komi ekki þannig fyrir að fólki flökri þeir fjármunir sem hent er í forstjóra og nýríka Íslendinga. Nóg er nú samt.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. viðskrh. fyrir svörin sem hún gaf í umræðunni áðan. En ég verð að segja að það kom mér á óvart að hún skyldi leggjast í vörn fyrir þann gerning sem hér hefur verið rætt um. Af ræðu hæstv. ráðherra mátti ráða að núgildandi lög væru nægileg í þessum efnum. Það er alveg ljóst að þó að ákvæði séu um að þessar upplýsingar eigi að koma fram í ársreikningum þá geta kaupendur á markaði ekki beðið eftir því hverju sinni að ársreikningarnir komi út og fengið þá að vita hvert efni starfslokasamninga sé. Þess vegna verður að grípa til aðgerða ...

Má ég biðja um betra hljóð í salnum?

Ætlar virðulegur forseti þá að lengja tímann? Því verður hæstv. ráðherra að grípa nú þegar til aðgerða sem tryggi að allar upplýsingar liggi fyrir þegar fjárfestar ætla að fjárfesta í félögum og eins upplýsingar af þessum toga. Þess vegna fannst mér skrýtið að hæstv. ráðherra skyldi leggjast í vörn fyrir þessa tilhögun. Ég tek undir það með hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að vissulega þarf að ræða siðferðisþátt þessa máls. Það er spurningin hvort Alþingi eigi að grípa sérstaklega þar inn í. Hlutverk þingsins er fyrst og fremst að tryggja að allar upplýsingar liggi fyrir þegar menn fjárfesta í félögum skráðum á markaði. Þá þarf ekki síst að hafa í huga þá miklu gagnrýni sem m.a. hefur komið fram í Bandaríkjunum á að í stjórnum þessara félaga sitja oftar en ekki forsvarsmenn annarra fyrirtækja sem eiga mikil viðskipti við það fyrirtæki sem þeir sitja í stjórn fyrir. Það er sérstakt ef þessir aðilar gera síðan, þessi fámenni hópur, samninga hver við annan um óheyrileg starfslok. Það er til þess fallið að draga úr trú manna á markaðnum og það viljum við ekki sem höfum trúað á að markaðurinn sé rétta leiðin í þessum efnum.

Hæstv. forseti. Ég er undrandi að heyra í hv. málshefjanda þegar hann segir að ég hafi lagst í vörn í þessu máli. Það gerði ég alls ekki. Ég greindi frá því hvernig þessum málum er háttað hvað varðar löggjöfina. Það er bara einfaldlega þannig að lögin eru sambærileg við lög á Evrópska efnahagssvæðinu. Þetta eru EES-reglur meira og minna sem við höfum innleitt hér. Lögin eru ekki vandamálið.  Ég fór yfir það líka að það gilda mjög strangar reglur um fyrirtæki sem skráð eru á skipulegum verðbréfamarkaði. Kauphallir setja reglur um þær upplýsingar sem krafist er af skráðum félögum. Allt sem getur haft áhrif á gengi bréfa er upplýsingaskylt. Svo einfalt er það. Allt sem hefur slík áhrif er upplýsingaskylt. Ég greindi líka frá því að Kauphöll Íslands væri að vinna nýjar reglur um upplýsingar um kjör æðstu stjórnenda í skráðum félögum. Það verður væntanlega skylt að greina frá ráðningarsamningum við æðstu stjórnendur þegar niðurstaða hefur fengist úr þessari vinnu. Þannig er þetta. Lögin eru ekki vandamálið. Allt sem getur haft áhrif á gengi bréfanna er upplýsingaskylt og Kauphöllin er að vinna frekari reglur. Af því að Steingrímur J. Sigfússon, sem nú hefur yfirgefið salinn, hafði hér yfir stór orð þá vill svo til að hann hefur verið ráðherra í ríkisstjórn Íslands. Það skyldi þó ekki vera að hann hafi gert samninga á þeim tíma sem eru kannski athyglisverðir. Af því að hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson var ráðherra um tíma líka eins og menn muna þá mundi ég gjarnan vilja, ef hér hefði verið tími til, fara yfir ýmis mál sem þá komu við sögu. Aðalatriðið er að við erum með góða og skýra löggjöf og lögin eru ramminn. Hins vegar þarf að huga að öðru og það verður gert.

Herra forseti. Við umræðuna um frv. í gær óskaði ég eftir því að fá á því staðfestingu að þetta frv. um heimild til að reisa álver í Reyðarfirði færi til umfjöllunar í umhvn. þingsins og efh.- og viðskn., auk umfjöllunar í iðnn. Ég hef ekki fengið nein svör við þessu. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs munum ekki fallast á að samþykkja að málinu verði vísað til iðnn. nema við fáum yfirlýsingu þess efnis að málinu verði einnig vísað til umfjöllunar í efh.- og viðskn. og umhvn. þingsins. Það er óumdeilanlegt að þetta mál er á verksviði umhvn. og að sjálfsögðu einnig efh.- og viðskn. Þetta frv. fjallar um skattamál fyrirtækisins og fjallar um efnahagsmál eins og umræðan hér hefur borið með sér. Þetta er krafa um sanngjörn og fagleg vinnubrögð.

Herra forseti. Þetta er sanngjörn krafa, segir hv. formaður Vinstri grænna. Málinu er vísað til iðnn. Það er eðlilegt. Þetta heyrir undir iðnrn. Það er síðan iðnn. að taka við málinu, skoða það, fjalla um það og eftir þá skoðun tekur nefndin sjálf afstöðu til þess hvort hún vísar hluta af málinu til efh.- og viðskn. og umhvn. eins og hefur gerst í störfum nefndarinnar. Stundum hefur málum verið vísað til annarra nefnda og leitað eftir umsögn, stundum ekki. Það fer eftir eðli máls. Fyrsta skrefið er að nefndin fái málið til sín og síðan tekur nefndin sjálf afstöðu til þess. Þá mun svarið koma í ljós, herra forseti.

Herra forseti. Ég veit ekki af hverju hv. þm. Hjálmar Árnason svarar svo véfréttalega sem raun ber vitni, hvort hann brestur minni til þess hvernig þessum hlutum hefur verið háttað alvenjulega á undanförnum árum eða hvort hann er viljandi að drepa málinu á dreif. Það hefur iðulega verið ákveðið fyrir fram og gengið þannig frá því, í umræðum eða við lok umræðna áður en mál fer til nefndar, að nefndarvinnunni verði hagað með tilteknum hætti. Stundum hefur verið ákveðið að tvær nefndir, við skulum segja utanrmn. og sjútvn., vinni sameiginlega að máli þannig að þær fundi sameiginlega um það. Það hefur stundum verið ákveðið að sú fagnefnd sem fer með mál ráðherra sem flytur viðkomandi mál fái málið til sín en hún óski eftir áliti viðkomandi nefnda sem málið varðar einnig. Ég minnist þess að fyrir einum tveimur árum síðan vorum við einmitt með eitt mjög stórt mál af þessu tagi þar sem nákvæmlega þessi leið var valin, að efh.- og viðskn. og umhvn. skiluðu sérstökum álitum til iðnn. Þetta liggur fyrir í sögunni. Það er ekkert annað en viljaleysi eða skortur á þroskuðum vinnubrögðum að geta ekki gefið um það yfirlýsingu hér og nú að svona verði þessu hagað. Allt og sumt sem við förum fram á er að það liggi fyrir við þessa afgreiðslu að iðnn. muni gefa umhvn. og efh.- og viðskn. færi á að láta álit sitt í ljós við iðnn. áður en málið er afgreitt þaðan. Þetta er réttmætt og rökstudd ósk og nægir að vísa til þess, herra forseti, að þetta frv., þó flutt sé af iðnrh. og á málasviði iðnrh., er að mestu leyti um sérákvæði skattalegs eðlis. Ég hvet hv. formann iðnn. til að lesa frv., enda ekki seinna vænna hafi hann ekki gert það enn þá.  Kárahjúkavirkjun kemur einnig við sögu í frv. Það er sérstaklega að henni vikið í einni af greinum frv. þar sem t.d. er talað um að fella niður ákveðin gjöld sem tengjast ekki bara byggingu álvers heldur líka Kárahnjúkavirkjun. Þannig tengist þetta augljóslega líka þeirri miklu umfjöllun sem orðið hefur um umhverfismál í tengslum við þetta mál. Ég spyr og bið um einhver svör við því hvað er að því að haga málsmeðferðinni eins og við höfum óskað. Ég hef ekki heyrt þau. Mér þykir mjög miður ef það er ekki einu sinni vilji til að sýna sanngirni í vinnubrögðum af þessu tagi. Síðan þakka ég fyrir þann ríflega ræðutíma sem mér var veittur.

Herra forseti. Ég samþykki þá málsmeðferð sem hér er lögð til og geri það ekki síst í ljósi þeirrar víðsýni sem gætti í máli hv. formanns iðnn. Hann var jákvæður og opinn fyrir því að farið yrði í þetta fjölþætta mál yrði farið með þeim hætti að aðrar hlutaðeigandi nefndir kæmu að því eins og venja hefur verið til, t.d. við fjárlagaafgreiðslu og fleiri tilvik. Fjölmargar nefndir eiga þarna hlut að máli. Hér hefur efh.- og viðskn. verið nefnd til sögunnar og umhvn. eðli máls samkvæmt. Samgn. vildi ég nefna til skoðunar. Hér er um hafnamál að ræða. Eins kemur málið félmn. við því að hér er auðvitað um mikilvægt hagsmunamál sveitarfélagsins 

Forseti vill geta þess að þar sem um athugasemdir um atkvæðagreiðslu er að ræða er tíminn þrjár mínútur og ekkert óeðlilegt við þann tíma.

Herra forseti. Ég styð það að þessu frv. verði vísað til hv. iðnn. Ég styð frv. eins og langflestir þingmenn Samfylkingarinnar og ég vil að það komi hér fram. Hins vegar vil ég ítreka það að hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir sem fyrsti talsmaður okkar í þessari umræðu óskaði sérstaklega eftir þeirri málsmeðferð sem hér er óskað eftir af hálfu hv. þm. Ögmundar Jónassonar. Ég tel að það sé fullkomlega eðlilegt að menn verði við slíkum óskum og held að það mundi flýta fyrir vinnu málsins í þinginu. Ég held að hv. þm. Hjálmar Árnason ætti að sitja talsvert á sínum stríðnispúka því að það er augljóst að það er bara vilji hans til þess að erta hv. þingmenn Vinstri grænna sem veldur því að hann kemur og talar svona myrkt í þessu máli.