Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti! Fjhn. hefir athugað þetta frv. um heimild fyrir ríkisstj. til þess að taka lán og ekki náðst samkomulag í n. um afgreiðslu þess. Meiri hl. fjhn. leggur til, að það verði samþ. óbreytt, en hinsvegar hafa 2 nm., hv. þm. G.- K. og hv. 4. landsk., ekki getað fallizt á frv. Nú er komið nál. frá hv. þm. G.-K. á þskj. 481. Ég tel rétt að segja nokkur orð um leið og meiri hl. fjhn. leggur til, að ríkisstj. verði veitt þessi heimild til að taka allt að 12 millj. kr. lán erlendis. Það er meiri ástæða til þess að ræða þetta mál nú vegna þess, að ekki náðist samkomulag í fjhn. um þetta frv. Ég hygg, að þetta sé í fyrsta skipti, þegar íslenzka ríkið tekur erlent lán, að ekki hefir náðst samkomulag um það milli helztu flokka þingsins. Af þeim ástæðum er eðlilegt, þótt dálítið sé um þetta rætt, jafnvel þó að tími þingsins sé nú orðinn naumur. Það er þegar tekið skýrt fram í þeirri grg., sem fjmrh. lét fylgja frv., að hér er um lántöku að ræða til þess að mæta gjaldeyrisvandræðunum, til þess að greiða að nokkru leyti afborganir af erlendum lánum. Undanskilin er þó sú millj., sem á að nota til þess að reisa síldarverksmiðju á Raufarhöfn. Það er öllum kunnugt, að gjaldeyrisvandræðin eru mikil nú, og það hafa verið uppi raddir hjá öllum flokkum, að þau yrði að leysa. Þetta hefir verið skýrt áður af hæstv. fjmrh., og skal ég láta þær skýringar að mestu nægja um það, hvaða orsakir til þess liggja. Ég skal aðeins drepa á það, sem þó hefir verið nefnt hér áður, að á síðustu árum hefir innflutningur lánsfjár verið því nær enginn til landsins. Hinsvegar hefir áður, allt frá árinu 1920, verið flutt inn fjármagn í stórum stíl. Eftir skýrslum hagstofunnar ættu ríkisskuldirnar að hafa vaxið á árunum 1925–34 úr 39,5 millj. upp í 83,5 millj. Í árslok 1934 voru ríkisskuldirnar 83,5 millj., í árslok 1935 91,3 millj. og í árslok 1936 90,3 millj. Hækkun ríkisskuldanna síðustu árin stafar eingöngu af því, er varið var til Sogslánsins. Þetta eru mjög eftirtektarverðar staðreyndir, einkum þegar þess er gætt, hversu mikla erfiðleika atvinnuvegir þjóðarinnar hafa átt við að stríða þessi sömu ár og innflutningur lánsfjár hefir verið stöðvaður. Nú er það svo, að upphæð sú, sem fer til afborgana á skuldum erlendis, mun árlega nema um 41/2 millj., samkvæmt þeim skýrslum, er fyrir liggja. Getur íslenzka ríkið hækkað skuldir sínar um þessa upphæð árlega eins og atvinnurekstri vorum er háttað? Þetta er aðalatriði þessa máls og það sem hið háa Alþingi verður að taka afstöðu til. Það er að mínum dómi aðalatriðið, hvort mögulegt er að lækka erlendar skuldir svona mikið árlega, eins og ástandið hefir verið. Væri það unnt. þá myndum við greiða allar okkar erlendu skuldir á rúmlega 20 árum. Það væri æskilegt, að þetta væri hægt, en ég hygg, að þegar hv. þm. fara að athuga þessi mál, muni þeir hljóta að viðurkenna með sjálfum sér, að þetta sé alveg óhugsandi, að við getum til lengdar greitt svona mikið af skuldum okkar erlendis. Þetta verður vilanlega því ljósara, ef við athugum, hvernig ástatt er með aðalatvinnuvegi okkar einmitt þessi árin. Fiskveiðarnar eru sá atvinnuvegur, sem færir okkur mest af erlendum gjaldeyri, en megin hluti af landbúnaðarvörum er notaður til fæðis og klæðis í landinu sjálfu. Saltfisksútflutningurinn hefir minnkað stórkostlega á síðustu árunum. Hann færði okkur 41 millj. kr. árlega á árunum 1924–1927, rúmlega 39 millj. kr. árlega á árunum 1928-1931, 27,4 millj. kr. að meðaltali á árunum 1932–1934, en eftir það hrapaði verðmæti hans svo mjög. að á árunum 1934– 1937 verð það aðeins 17 millj. kr. að meðaltali, eða innan við helming þess, sem það var 10 árum áður. Þetta út af fyrir sig sýnir, hvílíka óhemjuerfiðleika hér hefir verið við að stríða. því er oft svarað, að hér hafi aðrir atvinnuvegir komið í staðinn, síldariðnaðurinn veitt mörgum atvinnu og flutt mikinn gjaldeyri inn í landið. Þetta er rétt, það sem það nær, en aukning síldarframleiðslunnar svarar ekki til rýrnunar saltfisksmarkaðarins. Auk þess hefir gífurlegur tilkostnaður orðið við eflingu síldariðnaðarins, og í hinum nýju verksmiðjum hefir verið bundinn höfuðstóll svo millj. kr. skiptir, auk annars kostnaðar, sem vissulega getur ekki nema með löngum tíma fært okkur það fé, sem í það hefir verið lagt. Þrátt fyrir þetta og þrátt fyrir það, þótt nú í tvö síðastliðin ár hafi landbúnaðurinn líka orðið að berjast við þá ægilegu drepsótt, sem heimsótt hefir kvikfénað þessa lands nú um langan tíma, og ástandið sé þannig, að bæði saltfisksmarkaðurinn og fiskveiðarnar hafa algerlega brugðizt á síðari árum, hefir tekizt að ná betri verzlunarjöfnuði nú síðustu árin heldur en á ýmsum árum áður, þegar um meiri gjaldeyri virðist vera að ræða. Þetta hefir vitanlega náðst öðrum þræði með því að beita innflutningshöftum, en hinum þræðinum með því að veita fé til atvinnuveganna í stærri stíl en gert hefir verið áður. Stjórnarandstæðingar temja sér að tala um, hve stórkostlega fjárl. hafi hækkað? Það er af því einu, að aldrei hefir verið veitt meira fé til atvinnuveganna heldur en hin siðari ár. Þetta hefir orðið að gera vegna þess, hve atvinnuvegir landsmanna hafa verið aðþrengdir, og það stafar að mestu leyti af óviðráðanlegum orsökum, svo sem markaðsbresti, aflaleysi, drepsótt, sem gengið hefir í kvikfénaði landsmanna, svo að ég nefni aðeins einstök dæmi, án þess að rökræða það frekar. Nú er það vitað, að einmitt þrátt fyrir það, þótt náðst hafi bættur verzlunarjöfnuður, hafa þó gjaldeyrisvandræðin aukizt. Þetta veldur að nokkru leyti, að verzlunarhalla fyrir árin 1934 –1935, hefir ekki lánazt að vega upp, og á síðastl. ári bættist við þann halla vegna þess, að innstæður erlendis hafa ekki komið okkur að gagni eins og nú stendur. Meiri hl. fjhn. virðist vera full ástæða til þess að veita þessa umbeðnu lánsheimild. Það er tekið skýrt fram í grg. frv., til hvers eigi að verja þessu láni. Þetta lán er, að frátekinni 1 millj. til síldarverksmiðju á Raufarhöfn, eingöngu tekið til afborgana á erlendum lánum. Meiri hl. fjhn. telur, að það sé einmitt þessi notkun lánsfjár, sem réttlæti það, að þessi heimild verði veitt. Meiri hl. fjhn. lítur á grg. frv. og þá yfirlýsingu, sem hæstv. fjmrh. gefur þar, að hún jafngildi beinu lagaákvæði, enda er það venja, þegar um erlendar lántökur er að ræða, að þar standi ekki annað en að lánið skuli tekið, en ekki til hvers eigi að nota það. Meiri hl. fjhn. treystir ríkisstj. til þess að nota lánið aðeins á þann hátt, sem þar er fyrir mælt. Ég skal í sambandi við þetta geta þess, að eins og grg. ber með sér, er það ekki eingöngu ríkið, sem á að fá þetta lán til afnota til þess að greiða afborganir af sínum skuldum, heldur líka ýms bæjar- og sveitarfélög og bankarnir, sem skulda stórfé og miklu meira hlutfallslega heldur en það, sem ríkið sjálft skuldar. Vitanlega er engu síður ástæða fyrir þessa aðilja þjóðfélagsins að fá lántökuheimild heldur en ríkið sjálft. Ég vil ekki halda hér langa ræðu um þessi efni, en get þó ekki látið vera að segja örfá orð í sambandi við nál. minni hl. fjhn., jafnvel þó að hv. þm. G.–K. sé ekki búinn að tala fyrir sínu máli. Það má vel vera, að þetta verði til þess að flýta umr. Ég mun minnast á einstök atriði í grg. frv. og afstöðu hv. þm. G.-K. til þessa máls. Þá er það hið fyrsta, sem er eftirtektarvert, hvernig hv. þm. G.-K. byrjar sína grg. Þar segir svo: „Hér er því um lántöku að ræða, sem er að því leyti sérstaks eðlis og frábrugðin fyrri lántökum, að lánsfénu á einvörðungu að verja til afborgana á erlendum skuldum, ef og að svo miklu leyti sem þjóðin ekki með öðrum hætti aflar gjaldeyris til þeirra þarfa“. Hér viðurkennir þessi hv. þm., að þetta lán eigi að nota eins og fjmrh. hefir lagt til. En mér kemur það dálitið einkennilega fyrir sjónir, þegar Sjálfstfl. ætlar að beita sér gegn því, að greitt verði úr gjaldeyrisvandræðunum, en hér viðurkennir formaður þess flokks, að lánið sé eingöngu tekið í því skyni. En þessi flokkur hefir langmest kvartað um gjaldeyrishömlur. Það mætti því gera ráð fyrir, að Sjálfstfl. væri þessu frv. fylgjandi, en væri það tilætlun hans, að rýmkað yrði á þeim, yrði það mögulegt, þegar lántökuheimildin er notuð, eins og gert er ráð fyrir í frv. Þessi tvískinnungur kemur mjög ákveðið fram, þegar Sjálfstfl. vill ekki ljá fylgi sitt til þess að greiða úr þessum hlutum. Þá segir í grg. minni hl., að gjaldeyrisskorturinn stafi sumpart af þeim sjálfskaparvítum, að núverandi stuðningsflokkur ríkisstj. hafi stofnað fjármála- og atvinnumálum þjóðarinnar í beint óefni. En hvar eru þær till., sem komið hafa frá Sjálfstfl. um aðra stefnu í fjármálum? Hér er aðeins bent á, að fjárl. hafi hækkað, en þeir finna ekkert annað árásarefni. Ég hefi ekki orðið þess var, að Sjálfstfl. sem aðalandstöðuflokkur stj. hafi borið fram rökstuddar till. um aðra stefnu í fjármálum þjóðarinnar. Það hafa aðeins komið órökstuddar ádeilur um að fjárlögin væru of há, en það hafa ekki komið fram till. frá þessum flokki um leiðir til þess að lækka þau, heldur hefir Sjálfstfl. borið fram till. til hækkunar til jafns við aðra flokka, og stundum miklu meira en aðrir, a. m. k. áður fyrr. Ég get því ekki skilið það, að hægt sé fyrir Sjálfstfl. að vera móti þessari lántöku á þessum grundvelli, enda kemur það fram í sjálfri grg. minni hl. n., að í raun og veru er Sjálfstfl. með lántökunni. Það má heita, að það sé sagt þar skýrum orðum, en hinsvegar vill hann ekki taka þá ábyrgð á sig. Ég verð því að segja það, að mér virðist þetta álit hv. þm. G.- K. og afstaða Sjálfstfl. til þessa máls vera sú, að hann, sem er annar stærsti flokkur þingsins, þorir ekki að taka afstöðu til málsins. Hún er a. m. k. ekki neitt stórmannleg. Hún minnir mig á afstöðu Víga-Styrs, þegar hann barðist móti Snorra goða og drap fyrst menn úr hópi Snorra, en hljóp síðan í flokk hans og drap annan mann úr liði Steinþórs á Eyri. Ég ber það að vísu ekki á Sjálfstfl., að hann ætli að stofna til mannvíga í eiginlegri merkingu, en þeir berja hart í skjöldu. Þeir þora ekki frekar en Styr að taka afstöðu. Þeir játa að vísu, að það þurfi að greiða fram úr gjaldyrisvandræðunum, leiðin til þess er að taka lán, en þeir þora ekki að taka afstöðu til þessa máls, heldur haltra áfram og aftur mitt á milli. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri, en það. sem ég hefi hér sagt, er samkvæmt því nál., sem meiri hl. fjhn. hefir hér flutt á þskj. 488. Meiri hl. n. mælir með því, að frv. verði samþ. óbreytt, eins og það er nú.



Ræða hv. 2. þm. Skagf. (StgrSt) vekur undrun mína, og tel ég hann tala furðu óhyggilega um málið, ekki sízt fyrir það, að hann gæti átt á hættu, að einhver gerði hæstv. fjmrh. ábyrgan orða hans. Myndi margur ætla, að ráðh. kysi heldur unnan dag og annað mál til þess að gera upp misklíðina við undstæðingana, enda væri slíkt að vonum. Við sjálfstæðismenn höfum ákveðið að beita okkur ekki gegn lántöku þessari, heldur sitja hjá við atkvgr. En ég sé nú það, að sú afstaða hefir orðið hv. frsm. nokkuð torskilin, og það er sjálfsagt af því, að hefði hann verið í mínum sporum, mundi hann hafa hagað sér öðruvísi heldur en ég hefi gert, - og þá greitt atkv. á móti frv. Ég hefi hinsvegar talið, að ef treysta má fyrirheitunum í grg. frv., þá sé það rétt, að hér standi nokkuð öðruvísi á um þessa lántöku heldur en verið hefir um aðrar lántökur síðari ára. Það er, eftir grg. að dæma, tilgangur valdhafanna að verja þessu láni eingöngu til afborgana af lánum ríkisins, bæjarfélaga, stofnana og annara, sem ríkisábyrgð hafa. Ég hefi getið um það í mínu nál., að vitanlega er engin trygging fyrir því, þó þessi sé tilgangurinn í dag, að frá því verði ekki brugðið, þegar nýjar þrengingar kunna að steðja að. En ég hefi talið, að öryggið í þessum efnum sé alveg það sama, hvort heldur sem byggt er á fyrirheitum hæstv. fjmrh. í grg. eða sett væri um þetta sérstök löggjöf. Og það er af þeim ástæðum, að sérhver ríkisstj., sem út af þessu vildi bregða, getur að sjálfsögðu alltaf látið breyta slíkum lögum, ef hún teldi, að nauðir ræki til þess, og mundi engu siður gera það heldur en að taka á sig þá ábyrgð að rifta bæði fyrirheit þau, sem gefin eru í grg. frv. og við umr. um málið á Alþ. Mér dettur heldur ekki í hug að fara dult með það, að ég tel, að þjóðin eigi við hin mestu gjaldeyrisvandræði að búa. Annars kæmi vitanlega ekki annað til mála en að Sjálfstfl. risi alveg öndverður gegn þessari lántöku. En ég fullyrði, að það hafi ekkert komið fram, hvorki í nál. hv. meiri hl. né ræðu hv. frsm., sem raski þeirri skoðun okkar sjálfstæðismanna, að ef stefna okkar hefði ráðið hér á landi, þá hefði þessi þörf ekkí verið fyrir hendi nú, því að einstaklingsframtakið hefði þá verið miklu tápmeira og því skapað meiri gjaldeyrir, alveg eins og hitt er líka víst, að við hefðum reynt að draga úr útgjöldum ríkisins, og þá hefði gjaldeyrisþörfin orðið minni. Hv. frsm. meiri hl. dró í efa þessa fullyrðingu mína og vildi fyrir því færa þau rök, að Sjálfstfl. hefði aldrei látið orð um það falla, að hann óskaði eftir annari stefnu í fjármálum. En þessum hv. þm. hlýtur að vera það kunnugt, að á hverju einasta þingi síðan þessi stj. tók við völdum, hefir Sjálfstfl. viljað hafa samkomulag við hana um stórvægilegan niðurskurð á fjárl. Það er rétt, að hæstv. fjmrh. hefir krafizt þess af Sjálfstfl., að hann tæki sérstaklega til, hvar ætti að skera niður, en Sjálfstfl. hefir svarað því, að það sé skylda fjmrh. að taka á sig þá erfiðleika að benda á, hvar niðurskurðurinn ætti að koma niður, en eigi hinsvegar að taka feginsamlega yfirlýsingum frá hendi andstöðuflokks um það, að hann vilji afgreiða tekjuhallalaus fjárl., enda þótt verulegur niðurskurður sé á gerður. Sjálfstfl. hefir líka sýnt þetta í verkinu. Mig minnir, að það hafi verið á þinginu 1934, sem hann gerði till. um 700 þús. kr. niðurskurð, og gaf þá yfirlýsingu, að hér væri aðeins um tilraunir að ræða, sem hann ætlaði að halda áfram, ef sæmilegar undirtektir fengjust. En þessar till. voru allar drepnar, og svo var meira að segja sú ósanngirni og óskammfeilni höfð í frammi, að eftir að búið var að drepa þær till. til niðurskurðar, tóku stjórnarblöðin sig til og töldu allar þær brtt. við fjárl., sem sjálfstæðismenn höfðu flutt, lögðu þær saman og töldu svo, að sjálfstæðismenn hefðu viljað afgreiða fjárl. með þeim halla, sem á þeim hefði orðið, ef till. ríkisstj. hefðu fyrst verið samþ. og svo till. sjálfstæðismanna. En það liggur í augum uppi, að þegar sjálfstæðismenn gátu ekki fengið neitt samkomulag um niðurskurð, bar þeim að benda á þarfir sinna héraða með því að leggja fyrir þingið uppástungur þeim héruðum til framdráttar, en auðvitað var það ætlunin, að stjórnarliðið gæti valið og hafnað, hverjum af þeim till. Sjálfstfl. þeir gætu fylgt og hverjum ekki. - Það er ennfremur á allra vitorði, að á þinginu 1936, þegar núverandi formaður Framsfl. átti sæti í fjvn., var gert samkomulag milli framsóknarmanna og sjálfstæðimanna um niðurskurð á fjárl., sem nam heilli millj., en á meðan gerðu framsóknarmenn jafnframt samkomulag við jafnaðarmenn um að hækka útgjöld fjárl. - Það hefir því ekki farið leynt, að Sjálfstfl. hefir verið reiðubúinn til þess að semja við ríkisstj. um verulegan niðurskurð, en um það hefir aldrei getað náðst samkomulag. Hitt er svo öllum vitanlegt, sem um þessi mál fjalla. að þess er enginn kostur, að tryggja gjaldeyrisþörf þjóðarinnar eingöngu með því annarsvegar að beita þungum skattaálögum, þannig að ríkissjóður hafi handbært fé til sinna þarfa, og svo hinsvegar með því að beita innflutningshöftum með hörku. Þetta vita framsóknarmenn nú, að ekki er hægt. Enda kom það greinilega fram hjá hv. frsm. meiri hl., því að hann var að lýsa því yfir, að þrátt fyrir röggsamlega beitingu innflutningshaftanna og þrátt fyrir „ágætan greiðslujöfnuð“, þá væri nú svo komið, að gjaldeyrisskorturinn væri sífellt varandi. Það er hægt fyrir þá, sem trúa á ágæti innflutningshaftanna, að segja, að hið bága atvinnuárferði gæti valdið því, þrátt fyrir innflutningshöftin, að greiðslujöfnuður hefði ekki náðst. En þeir, sem tala sérstaklega um það, eins og hv. frsm. meiri hl. gerði, að þrátt fyrir þennan góða greiðslujöfnuð fari gjaldeyrisskorturinn vaxandi, eru að benda á það, að innflutningshöftin séu ekki einhlít. Og það er rétt. Það er ekki hægt að tryggja gjaldeyrisþörf þjóðarinnar, allra sízt í erfiðu árferði, þegar ekki er fyrst og fremst lögð áherzla á það að skera niður útgjöld ríkis og bæjarfélaga og yfirleitt opinber útgjöld, og svo hinsvegar að reyna að koma fótum undir atvinnulíf landsmanna, þannig að framleiðslan sé rekin tekjuhallalaus og helzt með sæmilegum afrakstri. Við hliðina á þessum ráðstöfunum kemur svo náttúrlega til athugunar beiting innflutningshaftanna, sem undir vissum kringumstæðum geta verið hagkvæm, þó að það sé í langtum minni mæli heldur en almennt er talið af flokki hv. frsm. meiri hl. Og að við sjálfstæðismenn þó ekki höfum risið harðar gegn innflutningshöftunum heldur en við höfum gert, stafar sumpart af því, að vegna verzlunarsamninga okkar við önnur ríki hefir a. m. k. verið erfitt að komast hjá því að innflutningshöftum væri að meira eða minna leyti beitt. Ég hefi í nál. mínu gert alveg eðlilega grein fyrir afstöðu minni til þessa máls. Ég hefi sagt, að ég viðurkenni, að lánsþörf sé fyrir hendi. En hinsvegar er það vitað, að við sjálfstæðismenn lítum svo á, að ef stefna núverandi ríkisstj. í fjármálum og atvinnumálum verður óbreytt frá því, sem hún hefir verið undanfarin ár, því verði slík lántaka aðeins til þess að tjalda til einnar nætur, en komi ekki að haldi. Það er þess vegna eðlilegt, að við sjálfstæðismenn eigum í nokkru stríði milli holds og anda, þar sem við annarsvegar sjáum, að það orkar a. m. k. tvímælis, hvort þjóðin kemst af án lánsins, en treystum því hinsvegar ekki, að lánið komi að haldi, nema ríkisstj. breyti um stefnu. Af þessum ástæðum viljum við að vísu ekki greiða atkv. með þessu frv., en hinsvegar ekki beinlínis setja okkur á móti því. En ég ætla að leyfa mér að draga í efa, eftir því sem hv. frsm. meiri hl. talaði um þetta mál, að hann hefði í stj.andstöðu neitað sér um að taka þá afstöðu, að vera alveg á móti þessari lántöku. Ég hefi aldrei heyrt frsm. meiri hl., sem talar í umboði fjmrh., telja sér hag í því eða sinni skynsemi samboðið að ögra minni hl. eða eiginlega skora á hann að kasta fyrir borð sinni ábyrgðartilfinningu og reyna að reisa öldurnar sem hæst til djöfulskapar. Ég veit að meðal margra stj.andstæðinga, sérstaklega þeirra, sem minni þekkingu hafa á landsmálunum, eru uppi óskir um það, að þingflokkur Sjálfstfl. risi alveg öndverður gegn þessari lántöku. Og þessum mönnum er vorkunn, svo lengi sem þeir eru búnir að horfa upp á fjármálastefnu núverandi valdhafa, og ég er ekki í vafa um, að þingflokkur sjálfstæðismanna leggst undir ámæli hjá mörgum þessara manna fyrir að taka þá afstöðu til þessa máls, að láta atkvgr. afskiptalausa. En að þingflokkurinn samt sem áður tekur afstöðu, stafar af því, að hann hefir meiri kunnugleika um það, hvernig komið er hag ríkis og þjóðar, heldur en almennt má ætla, að kjósendur landsins hafi í hvaða flokki sem er. Og við höfum talið það ábyrga afstöðu frá okkar hendi til slíks máls, að reyna að forðast að þetta mál verði til þess að vekja stórar deilur í þjóðfélaginu. Er það af minni hendi ekki af neinni linkind í garð ríkisstj., heldur af því, að ég viðurkenni, að eins og komið er hag þjóðarinnar, er ég ekki ugglaus um það, að hún sigli ómeidd út úr erfiðleikunum, ef Alþ. neitar ríkisstj. um þessa lántökuheimild. Og það er ekki samboðið talsmanni hæstv. fjmrh. í þessu máli að vera að ögra mér og mínum flokki út af slíkri afstöðu. En ég get vel lýst því yfir, til þess að létta raunir hv. frsm., því að ég þykist vita, að hann hafi haft þetta að lítt yfirveguðu máli, að ég læt þetta ekki hafa mikil áhrif á mig, en þetta er óheppileg framkoma, og gæti verið að þeir, sem eru meiri skapmenn en ég, létu þetta hafa einhver áhrif á sig. Ég vil svo að öðru leyti, út af ræðu hv. frsm., drepa á örfá minni atriði, en skal ekki verða langorður. Ég held, að það sé ekki rétt hjá bv. frsm., að þetta sé í fyrsta skipti, sem ekki hafi náðst fullt samkomulag um lántöku milli stærri flokka þingsins. Ég man ekki betur en að Sjálfstfl. greiddi ekki atkv. með lántökunni 1935. Og út af því, hvort það verði þjóðinni ofraun að greiða skuldir sinar á næstu 20 árum, vil ég segja það, að ég dreg það í efa. En það snertir ekki þetta mál, sem hér liggur fyrir, því að ég er þeirrar skoðunar, að okkur verði það eins og sakir standa í ár, vegna þeirra erfiðleika, sem við eigum við að stríða, ekki mögulegt að greiða af skuldum, nema betur úr rætist en á horfir. En ég er samt ekki úrkula vonar um, að við megum ætla okkur þetta á næstu 20 árum. Hitt er svo annað mál, að við tökum á þeim tíma að sjálfsögðu ný lán, væntanlega til nýrra framkvæmda í landinu. Út af hugleiðingum hv. frsm. meiri hl. um það, hve mikill missir það sé fyrir þjóðarbúið, hvað saltfiskveiðarnar hafa brugðizt, annarsvegar, og svo hinsvegar, hver kostnaður hafi orðið af síldveiðiaukningunni, þá vil ég aðeins leyfa mér að leiða athygli að því, að eins og það er að vísu rétt, að við höfum orðið að leggja út í kostnað vegna aukinna síldveiða, þá er hitt líka rétt, að þorskurinn hleypur heldur ekki kostnaðarlaust niður í lest skipanna, og náttúrlega því meiri sem þorskveiðarnar eru, því meira þarf alla jafna af kolum, olíu, veiðarfærum o. s. frv. Og saltfisksaflinn er nú, eins og réttilega hefir verið tekið fram, mínni, ekki eingöngu vegna þess, hvað afli hefir verið tregur, heldur líka, að vegna tregs afla hefir útgerðartíminn verið styttri. Ég ætla ekki að tefja tímann með miklum umr. um það, hvers vegna fjárl. hafi hækkað. En það er sá stóri stefnumunur milli stj.andstæðinga og stjórnarliða, sem þar liggur til grundvallar. Ríkisstj. hefir talið sér skylt, þegar eitthvað hefir bjátað á um framtak einstaklingsins, að taka þar við, sem einstaklingnum lauk, en hefir svo rekið sig á, að þetta kostaði peninga, og til þess að standast þann kostnað, hefir hún lagt á nýja skatta, en ekki gætt þess, að sumpart hefir niður fallið framtak einstaklingsins vegna hinna þungu klyfja þess opinbera. Þannig hefir ein syndin boðið annari heim. Þessi stefna er frá sjónarmiði Sjálfstfl. óheppileg og hefir leitt út í ógöngur. Hér er um málefnalegan ágreining að ræða milli Sjálfstfl. og stjórnarliða. sem ég að öðru leyti skal ekki fara út í að þessu sinni. Skal ég svo láta þessum málflutningi mínum lukið að þessu sinni, en að sjálfsögðu verður ekki hjá því komizt að taka eitthvað frekar til máls áður en umr. slítur.

*Finnur Jónsson: Mér þykir rétt að lýsa afstöðu Alþfl. til þessa máls, þótt hún að vísu komi fram með undirskrift minni í nál. meiri hl. n. - Alþfl. greiðir þessu frv. að sjálfsögðu atkv., þar sem hann lítur svo á, að gjaldeyrisvandræðin séu að engu núverandi ríkisstj. að kenna, heldur stafi af þeirri miklu rýrnun, sem orðið hefir í saltfisksmarkaðinum. Það er einnig við þessa lántöku að athuga, að með henni er ætlað að greiða niður afborganir og vexti af skuldum ríkissjóðs, bæjar- og sveitarfélaga o. fl., sem nú munu vera látin sitja fyrir með yfirfærslur. Þessi lántaka mun þannig beinlínis, ef gert er ráð fyrir sama útflutningi og á síðasta ári, geta létt fyrir innflutningi á nauðsynjavörum, sem útgerðarmenn og kaupsýslumenn annars ekki gætu fengið yfirfærslur fyrir. Það er því furðulegt, að einmitt þeir, sem hér á Alþ. tala mest um þarfir útgerðarmanna og kaupsýslumanna, skuli beita sér gegn þessu frv. eða hafa slíka afstöðu sem hv. þm. G.-K., að tala í öðru orðinu með frv., en í hinu á móti því, þora sem sagt í hvorugan fótinn að stíga. Það er enginn vafi á því, að ef þetta lán fæst, mundi það létta mikið fyrir um yfirfærslur, ekki einasta fyrir þessi fyrirtæki, heldur einnig fyrir allan almenning. Hv. frsm. mínni hl., þm. G.- K., kvað svo að orði um annað mál, sem hér var á dagskránni rétt á undan (hitaveitulánið), að við ættum allir að sameinast um það, og að öðru leyti hafði hann það yfirlæti í frammi, að hann lýsti því yfir f. h. bæjarstjórnarinnar í Reykjavík, að hún mundi þiggja ríkisábyrgð fyrir því láni. Þegar um er að ræða að bjarga bæjarstjórnarmeirihlutanum í Rvík. út úr öðrum eins ógöngum og hann hefir komizt í gegnum þær kosningablekkingar, sem hann hafði í frammi við bæjarstjórnarkosningarnar í vetur, þá vill hv. þm. G. K endilega hafa sameiningu og samvinnu við aðra flokka og „þiggja“ til þess ríkisábyrgð. Mikið var! En þegar um er að ræða að létta undir með útgerðinni og kaupsýslumönnum að fá gjaldeyri, þá hefir þessi hv. þm. þá einkennilegu aðstöðu, sennilega f. h. síns flokks, að hann þorir í hvorugan fótinn að stiga, og þá líklega vegna þess, sem hann hefir lýst yfir, að allmargir innan Sjálfstfl. eru þannig gerðir, að þeir mundu vilja stinga úr sér bæði augun, til þess að geta stungið annað augað úr stj.fl. Hv. þm. G. K. segir í nál. sínu, að „minni hl. hafi ekki verið til kvaddur, þegar teknar voru þær óheillaákvarðanir, er leitt hafi til gjaldeyrisskortsins“. Nú er það vitanlegt, að þær „óheillaákvarðanir“, sem að mestu leyti hafa leitt til gjaldeyrisskortsins, eru auk aflaleysisins borgarastyrjöldin á Spáni, og það er náttúrlega gott að heyra það, að Sjálfstæðisfl. hefir ekki verið til kvaddur, þegar þær ákvarðanir voru teknar á Spáni, að fara út í borgarastyrjöld. Annars er það svo með þetta nál. hv. þm. G.- K., að það mun vera í rauninni nokkuð einstakt í sinni röð. Hann segir þar m. a., að hér sé um að ræða vanskil ríkisins eða lántöku, og viðurkennir þörf þjóðarinnar fyrir nýtt erlent lánsfé, en þrátt fyrir þessar viðurkenningar kemst hann að þeirri niðurstöðu, að rétt sé af Sjálfstfl. að halda að sér höndum og greiða ekki atkv. M. ö. o., ef ekki einhverjir aðrir vilja taka ábyrgð á því, að þjóðin lendi ekki í vanskilum, þá vill hv. þm. G.-K., hvað sem því liður, halda að sér höndum og leiða yfir þjóðina vanskil og skort á erlendum gjaldeyri. - Þá er öllum þingheimi vitanlegt, að því fer svo fjarri, að það sé stefna ríkisstj. í gjaldeyrismálum, sem leitt hefir gjaldeyrisvandræðin yfir þjóðina, og hv. þm. G.- K. veit þetta alveg eins vel og hver annar, þótt hann neiti því í þessu dæmalausa nál. sínu. Hann hefir margoft hér á Alþ. gefið yfirlit yfir þá miklu rýrnun, sem orðið hefir á útflutningi saltfiskjar, og er sú rýrnun ein nægjanleg til þess að gefa skýringu á hinum miklu gjaldeyrisvandræðum. Það er því meira en lítið ábyrgðarleysi af Sjálfstfl. að skerast úr leik með að greiða atkv. með þessu frv., ekki sízt þegar hann þá um leið kemur hér dillandi framan í hv. þm. og biður um 7 millj. kr. ríkisábyrgð, til þess að reyna að hylja ofurlítið yfir þau kosningsvik og blekkingar, sem Sjálfstfl. viðhafði við síðustu bæjarstjórnarkosningar.



Þetta verða aðeins örfá orð út af ræðu hv. frsm. mínni hl. - Hann hafði mörg orð um það, að mín framkoma hefði verið mjög ógætileg í minni framsöguræðu. Ég þarf ekki að taka neinum fyrirsögnum frá hv. þm. G.-K. um það, hvernig ég eigi að haga mér. Ég býst við, að við séum báðir nokkurn veginn jafnfærir eða ófærir í þeim efnum. Það virðist hafa farið nokkuð í taugarnar á hv. þm. G.-K., að ég talaði um það, að mér þætti ekki stórmannlegt af Sjálfstfl. að ætla sér að sitja hjá við atkvgr. þessa máls, og hv. þm. gaf það í skyn, að svo kynni að fara, að flokkurinn skipti um skoðun vegna þessara ummæla minna og greiddi atkv. móti málinu. Ég verð nú að játa, að mér finnst þetta kynleg yfirlýsing af formanni Sjálfstfl., þegar verið er að ræða eitt af stærstu málum þingsins, að flokkurinn muni kannske vippa við, eftir því bara, sem einn þm. - og það ekki neinn af stærri spámönnunum hér á Alþ. - segir. Það má því vel vera, að ég hefði getað hagað orðum mínum þannig, að Sjálfstfl. greiddi atkv. með málinu. En ég vil endurtaka það, að þessi afstaða er ekki stórmannleg, þótt ekki sé nema frá þessu sjónarmiði séð, og ætla ég ekki að taka neitt aftur af því, sem ég sagði um þetta áðan. Hv. þm. G. K. sagði, að ég hefði sagt í ræðu minni hér áðan, að Sjálfstfl. hefði aldrei látið orð um það falla, að stefna ríkisstj. í fjármálum væri röng. Þetta voru ekki mín orð, enda er mér það vitanlega kunnugt, að Sjálfstfl. hefir einmitt oft látið falla stór og mikil orð um það, að stefnan væri röng. En ég hélt því hinsvegar fram, að frá Sjálfstfl. hefðu aldrei komið fram rökstuddar till. hvorki um niðurskurð á fjárl. né heldur aðra stefnu í fjármálum almennt, og ég vitna bara í nál. mínni hl. þessu máli mínu til sönnunar. Þar hefði það sannarlega átt við að ræða slíkt í stórum dráttum, þegar verið er að ganga gegn því, að tekið sé stórlán, sem eingöngu á að fara til þess að greiða afborganir af erlendum lánum, en ekki á að nota í innanlandsframkvæmdir. Mér finnst ekki til of mikils mælzt af Sjálfstfl., þegar hann gengur gegn þessari lántöku, sem hann þó viðurkennir, að þörf sé fyrir, að hann bendi á höfuðlínurnar í þeirri fjármálastefnu, sem hann hafi barizt fyrir, en sem hundsaðar hafi verið af stj.fl. - Hv. þm. G.-K. gat í þessu sambandi um það, að einhverntíma hefðu af Sjálfstfl. verið bornar fram till. um 700 þús. kr. niðurskurð, og í annað skipti hefði verið samið við Framsfl. um 1 millj. kr. niðurskurð á fjárl., og þetta hefði allt verið svíkið. Þetta er alls ekki rétt. Að vísu sat ég ekki á þingi um þetta leyti, en mér er samt kunnugt um það, að framinn var allmyndarlegur niðurskurður á fjárl., og hann var framkvæmdur eftir því sem hægt var, en hinsvegar samþ. svo Alþ. ýms nýmæli, sem vitanlega þurfti fjárveitingar til, og stóð Sjálfstfl. að samþykkt þeirra till. Hér var því alls ekki um svik að ræða, þar sem einmitt Sjálfstfl. var með í því að samþ. ýmsar nýjar till., sem fjárveitingar þurftu úr ríkissjóði. - Svo vil ég geta þess, að einn flokksbróðir hv. þm. G.-K. bar einu sinni fram till. um að auka atvinnubótaféð upp í 1 millj. kr. Þetta sýnir, hver festa er í fjármálastefnu Sjálfstfl.! Hv. þm. G. K. var að tala um það, að Sjálfstfl. hefði ekki risið harðara gegn innflutningshöftunum heldur en raun væri á, vegna þess að það hefði sýnt sig, að þau væru nauðsynleg vegna samninga okkar við önnur ríki. Já, það er nú svo, að Sjálfstæðismenn hafa alltaf orðið að viðurkenna, að innflutningshöftin væru nauðsynleg, þrátt fyrir það þótt þeir alltaf í blöðum sínum séu að hamra gegn þeim. Og ekki einu sinni Sjálfstæðismönnum - hvað þá öðrum - dettur í hug að halda því fram, að innflutningshöftin hafi ekki komið að miklum notum, þótt þau ekki hafi getað leyst allt, sem þurfti. Mér virtist sem hv. þm. G.-K. væri mér sammála um, að ekki væri líklegt, að við gætum greitt upp skuldir okkar á 20 árum. En má ég þá spyrja hv. þm.: Hvernig ætlar hann sér þá að leysa þetta? Við munum nú eiga að greiða 41/2 millj. kr. á ári af erlendum skuldum. Hv. þm. segir, að við munum ekki geta það, en samt vill hann ekki, að tekið sé gjaldeyrislán. Ég skil ekki þessa afstöðu. En það má vel vera af því, að ég sé eitthvað sérstaklega treggáfaður, eins og mér virtist hv. þm. G.-K. vera að gefa í skyn. Hv. frsm. minni hl., þm. G.-K., segir í nál. sínu: „Minni hl. telur því vel fara á því, að þeir séu hér einir að verki um úrræðin, sem vandræðunum valda, og að bezt sómi sér, að þeir, sem samfylkt hafa á ógæfubrautinni, hefji nú á eigin ábyrgð gönguna á fund lánardrottnana,“. Þetta er slagorð og ekkert annað, því að eins og ég tók fram áðan, þá bendir minni hl. hvergi á, hverskonar röng stefna það er, sem stjfl. hafa fylgt á undanförnum árum í þessum efnum. Það er öllum þingheimi kunnugt, að það, sem vandræðunum veldur, byggist fyrst og fremst á þrem atriðum. Og skal þá fyrst telja markaðstapið. Ég hygg nú einmitt, að flokkur hv. þm. G.-K. hafi verið þar til kvaddur. Ég veit ekki betur en að menn, nákomnir honum, hafi verið kvaddir út um lönd, einmitt til okkar helztu markaðsþjóða, til þess að reyna að semja um bættan murkað. - Annað má nefna í þessu sambandi, og það er aflaleysið. Ég veit nú ekki, hvernig hægt hefði verið að kveðja saman Sjálfstfl. til þess að afstýra því. Kannske hefði mátt halda þing með þorskunum í sjónum og kveðja þá saman og láta hv. þm. G.-K mælast til við þá, að þeir fylktu sér tugum þúsunda saman í botnvörpurnar. Ég veit ekki, hvort það er slík tilkvaðning, sem hv. þm. óskar eftir. Stæði mér þá líklega næst að smala saman pestarrollunum og fyrirskipa þeim að mótmæla mæðiveikinni. - Það er einmitt þetta þrennt, markaðstapið. aflaleysið og mæðiveikin, sem hefir gert það að verkum framar öðru, að gjaldeyrisvandræðin hafa skapazt. Og ég skil ekki, á hvern hátt hefði átt að kveðja Sjálfstfl. til þess að reyna að afstýra aflaleysinu, fjárpest og öðru slíku, en hinu held ég fram, að til þess, sem í okkar valdi var að gera tilraunir um, hefir Sjálfstfl. verið til kvaddur á sama hátt og aðrir flokkar. - Hv. þm. G.-K. var að lýsa því yfir. að margir Sjálfstæðismenn, a. m. k. utan þingheims, mundu vera andvígir þessu frv., og mundu jafnvel krefjast þess, að þingflokkurinn greiddi atkv. á móti því. Ég ætla ekki að blanda mér í þá hluti. Það er þeirra fjölskyldumál- - En ég verð bara að segja það, að mér finnst hv. frsm. ekki hafa verið svo varkár í orðalagi í sínu nál., að hann þurfi að stökkva upp á nef sér, þótt ég hafi bent á það, að framkoma Sjálfstfl. í þessu máli gæti frá mínu sjónarmiði ekki talizt stórmannleg. Ég get svo látið þessum orðum mínum lokið, því að gott væri, ef umr. lengdust ekki mjög mikið.



Ég ætla að byrja þar, sem hv. frsm. meiri hl. endaði, að hann telji framkomu okkar Sjálfstæðismanna í þessu máli ekki stórmannlega. En hún er a. m. k. það stórmannleg, að ég dreg í efa, að hv. frsm. hefði sýnt samskonar framkomu í okkar sporum. En um það, hvort Sjálfstfl. sé samboðið að breyta um afstöðu til þessa frv., vegna ögrana hv. frsm., er það að segja, að ég hefi ekki og það er nú kannske ekki rétt af mér - tekið það mikið tillit til þessara ummæla hv. frsm., að ég hafi í hyggju að fara eftir þeim. En hv. frsm. hlýtur að skilja það, að það væri engin goðgá, þótt Sjálfstfl. tæki til athugunar að fara eftir þessu, þó án hliðsjónar af, hver það er, sem talar, þá er þó a. m. k. þess að gæta, að hann virðist tala í umboði sjálfs fjmrh. Ég nenni nú ekki að fara út í að karpa um það, hvort Sjálfstfl. hafi nokkurn tíma komið með till. um almennan niðurskurð á fjárl. Ég vék nokkuð að því í minni fyrri ræðu og sýndi fram á, að við hefðum ekki einasta margboðið fram um það samkomulag, sem hver ábyrgur stjórnmálaflokkur hefði tekið fegins hendi, heldur einnig, þrátt fyrir það, að Framsfl. hefir ekki tekið tilboðum okkar, gert tilraunir til þess upp á eigin umdæmi, og nefndi ég þau tvö dæmi, að við hefðum borið fram till. um 700 þús. kr. niðurskurð og annarsvegar gert samninga við formann Framsfl. um 1 millj. kr. niðurskurð, en það verk hefði að engu orðið, með því að samtímis voru samþ. hækkanir á fjárl. á öðrum sviðum. Ég hefi aldrei sagt, að innflutningshöftin geti ekki komið að neinum notum. Ég hygg einmitt, að þau undir vissum kringumstæðum geti komið að talsverðum notum, en ég dreg í efa, að okkur hafi verið til nokkurra bóta - og er þar í rauninni of lint að orði kveðið - að hafa nokkur innflutningshöft á þessum árum, eins og þau hafa verið framkvæmd, úr því að látið hefir verið undir höfuð leggjast að gera aðrar nauðsynlegar ráðstafanir. En hitt er svo staðreynd við hliðina á þessu, að það hefir verið ill nauðsyn að hafa a. m. k. einhverjar hömlur, vegna þess að við út af samningum við aðrar þjóðir höfum með innflutningshöftunum orðið að beina innkaupum á nauðsynjavörum okkar í vissar ákveðnar áttir. Þá var það rangmæli hjá hv. frsm. meiri hl., að ég hefði fallið á sveif með honum um það, að þess væri enginn kostur fyrir íslenzku þjóðina að greiða niður skuldir sínar á 20 árum. Ég sagði einmitt, að ég hefði um það miklar vonir. En það er ekki þessu máli viðkomandi, og ég játa og hefi ekkert farið dult með það, að ég tel ekki, að á þessu ári munum við geta það. - Ég vísa algerlega heim til föðurhúsanna þeim ummælum, að ég hafi verið með slagorð. Ég hefi við umr. þessa máls gert fyllilega grein fyrir því, að frá sjónarmiði okkar Sjálfstæðismanna er ekki einungis um utanaðkomandi erfiðleika að ræða, sem þeim gjaldeyrisvandræðum valda, sem fyrir hendi eru, og hv. frsm. getur ekki ætlazt til þess, að ég fremur en hann í nál. sínu dragi fram í dagsbirtuna sérhvert það atriði, sem mætti verða þessari skoðun minni til rökstuðnings, og það af þeim ástæðum, að slíkt er fremur efni í ritgerð eða langa bók heldur en eitt nál. Það er náttúrlega öllum vitanlegt, að aflaleysið hefir verið okkur óhagstætt. En hinsvegar er ekki hægt að telja þessar tvær raunir saman sem höfuðraunir þjóðarinnar, aflaleysið annarsvegar og markaðsleysið hinsvegar, vegna þess að við höfum getað selt allt, sem við höfum aflað. Hefði hinsvegar aflinn verið eins og venja hefir verið til, þá hefði markaðsbresturinn orðið okkur mjög mikið böl.

Hefir Spánarlokunin ekki haft nein áhrif á verðið?

. Ég held ekki, að við höfum haft neitt verra verð síðan Spánn lokaðist. Árið 1931 var verðið t. d. í 50 kr., og ég man satt að segja ekki, hvort við nokkurn tíma síðan 1932 höfum komizt nokkuð verulega upp yfir þetta, sem við búum við nú. Að vísu mætti ef til vill gera sér vonir um, að ef Spánarmarkaðurinn hefði þá ekki eins og aðrir markaðir farið að þrengjast, þá hefði eftirspurnin aukizt og það hefði hækkað verðlagið. - Nei, það tvennt, sem ég tel, að valdi meininu, og sem við sjálfir eigum sök á, er, að við ekki höfum gætt hófs í útgjöldum fjárl. annarsvegar, og svo hinsvegar, að við höfum ekki gert eðlilegar og nauðsynlegar ráðstafanir til þess að reyna að koma í veg fyrir, að atvinnuvegir landsmanna væru reknir með tapi. Ég sé ekki ástæðu til að rífast við hv. þm. Ísaf. Það er það óþrifalegasta verk, sem nokkur þingmaður lendir í. Innrætið er alltaf það sama, og það er ómögulegt fyrir nokkurn mann að tala við hann án þess að lenda í skömmum, og ég hefi satt að segja alltaf dregið úr viðræðunum við þennan hv. þm., eftir því sem ég hefi setið á fleiri þingum með honum. Kannske er það af því, að hann er svo mikill kappi, að veifiskata eins og mér er ekki þorandi í hendurnar á honum. En án þess að fara að ræða neitt sérstaklega við hann, vil ég bara segja þetta: Öðrum fórst, en þér ekki! Að þessi maður, sem hefir verið nær dauða en lífi í marga mánuði af hræðslu við hv. 3. þm. Reykv. og kommúnista, skuli vera að tala um það, að Sjálfstæðismenn þori hvorki að stiga í aðra löppina né hina, er næstum því hjákátlegt. Nei, sannleikurinn er sá, að í þessu máli hefir Sjálfstfl., ef hann fylgir þeirri afstöðu er fram kemur í nál. mínu, sýnt bæði meira þor og þinglegri framkomu heldur en líkur benda til, að stjfl. hefðu sent, ef þeir hefðu verið í einhverri svipaðri aðstöðu. Ég veit ekki betur en að það komi daglega fyrir hér á Alþ., að bæði heilir flokkar og einstakir þm., jafnt við nafnakall og handauppréttingu, greiði ekki atkv. Og ef það væri nú ekkert annað, sem væri til vitnis um kjarkleysi hv. þm. Ísaf., heldur en það að greiða ekki atkv. í einstökum málum, þá væri ekki allur þingheimur skellihlæjandi, þegar hann minnist á kjarkleysi eða þor. Hitt er annað mál, að það þarf minna þor fyrir Sjálfstfl. til þess að greiða atkv. gegn þessu máli heldur en að taka þá afstöðu, sem hann hefir tekið og fram kemur í nál. mínu.

*Finnur Jónsson: Hv. þm. G.-K. var að tala um, að rétt væri að láta ríkisstj. og stjórnarflokkana hefja eina gönguna í þessu máli til að biðja um lán. Bæjarstjórnarmeirihl. eða öllu heldur borgarstjórinn í Reykjavík hafa haft í því reynsluna, að mega hefja einir göngu til þess að leita eftir láni. Og þó að ég á engan hátt vilji draga úr hæfileikum borgarstjórans, efast ég ekki um, að það er miklu léttara fyrir fjmrh. að hefja einn göngu í þessu máli en var fyrir borgarstjórann að hefja einn gönguna í hitaveitumálinu. En svo erfið sem ganga borgarstjóra hefir verið utanlands, ætla ég, að hún hafi verið erfiðari innanlands nú eftir að hann kom heim. Hv. þm. G.-K. vildi draga mikið í efa, að saltfisksútflutningurinn væri valdandi gjaldeyrisvandræðunum og verðið á saltfiski myndi í engu hafa verið hærra, þótt Spánn hefði verið opinn öll árin, og tók hann árið 1931 sem dæmi. En við þetta er það að athuga, að árið 1931 var óvenjulega mikið aflaár, og var þá ómögulegt að selja þennan mikla afla, nema með því að setja verðið niður fyrir framleiðsluverð. Ég veit, að hv. þm. er kunnugt um þetta eins og mér og öðrum, þótt hann látist ekki vita það. Ég skal ekki deila á neinn hátt við hv. þm. G.-K. um minn kjark eða mitt kjarkleysi, né fara í neinn samanburð við hann um slíkt. Hitt er það, að ég taldi kjarkleysi af Sjálfstfl. að geta ekki tekið afstöðu í máli, sem hann viðurkenndi í öðru orðinu að væri nauðsynjamál fyrir alla þjóðina, og ég hefi fulla ástæðu til að halda, að einmitt kjarkleysi þessa hv. þm. hafi komið þarna sérstaklega í ljós, þótt hann hafi sennilega látið undan ýmsum hinum æstari flokksmönnum sínum í því að sitja hjá við afgreiðslu málsins, jafnvel þótt hann hafi eins og nál. ber með sér, haft mikla tilhneigingu til þess að greiða atkv. með því. Hitt hefi ég aldrei sagt, að sjáifstæðismenn væru yfirleitt kjarklausir. Ég tel það þvert á móti bera vott um mikinn kjark, að borgarstjóri kemur nú með beiðni til þingsins um lán fyrir hitaveituna, því að ganga þessa hv. þm. úti í löndum hefir sennilega ekki verið til þess að auka á hans hróður. Og þó að hann að vísu hafi horið lægra hlut þar, þá er þó hans ganga hér heima ennþá síður fallin til þess að auka honum kjark, því að þessi ágæti maður, sem er þannig í öllum sínum einkaviðskiptum. að engum dettur í hug annað en trúa hverju orði, sem hann segir, og er svo grandvar í öllu sínu líferni, að ef sagt er: „Hann Pétur segir það“ - er það álitið standa eins og stafur á bók, hefir í þessu máli verið notaður af sínum flokki mjög mikið á þann hátt, að það hlýtur að draga úr hans kjarki til þess að sýna sig í opinberum málum. Því að það vita allir, að þegar borgarstjóri kom heim í desember, vissi hann um erfiðleikana á því að fá lán í Englandi. En samt sem áður sagði blað Sjálfstfl., að lánið væri víst og það fengist án ríkisábyrgðar, þetta væri áreiðanlegt, þyi að hann Pétur hefði sagt það. Ég held, að enginn flokkur hafi nokkurntíma notað heiðarleik jafnstrangheiðarlegs manns og hv. 4. þm. Reykv. á sama hátt og bæjarstjórnarmeirihl. í Reykjavík nú. Og þess vegna get ég sagt - ég vona að það sé einhver hugarhægð í því fyrir hv. þm. G.- K. -, að ég skoða það mikinn kjark af Sjálfstfl., að koma fram með þetta mál hér á Alþingi, eftir það sem á undan er gengið.

Forseti (JörB): Ég vil aðeins benda á, að hitaveitumálið er hér ekki til umr.



Úr því að menn eru hér farnir að hæla hver öðrum, vil ég ekki láta undir höfuð leggjast að taka að svo miklu leyti þátt í því kapphlaupi, að um leið og ég lýsi því yfir, að ég hefi ekki álit á hv. þm. Ísaf., hvorki fyrir kjark né neina aðra mannkosti, tel ég það þó vott um kjark, að þegar hér er til umr. lántaka, sem á sína þörf sumpart í sjálfskaparvífum, sem þeir Kolur og Kroppinskeggi - sósíalista-bitlinga-auðmennirnir valda, þá skuli þessi maður, sem slítið hefir nagtönnunum á ríkisbeinum og æru náungans, standa upp og breiða sig út yfir þetta mál. Ég get látið þetta nægja til andsvara, um leið og ég fel réttdæmi hæstv. forseta, hvort heldur á að kalla þetta kjark eða blygðunarleysi.

*Finnur Jónsson: Ég skal ekki lengja umr. mikið. - Það er ákaflega gott hjá hv. þm. G.K., ofan á allar þær upplýsingar, sem hann hefir gefið um vandræði sjávarútvegsins, að standa hér upp og segja, að þau vandræði séu öll stjórnarflokkunum að kenna. En það, sem hv. þm. hefir áður sagt um þessi mál, sýnir, að hann segir þetta gegn betri vitund. Ég ætla ekki að ræða um tennur þessa hv. þm.; ég geri ráð fyrir, að þær verði farnar að eyðast nokkuð mikið, þegar hann verður búinn að skyrpa frá sér öllum Kveldúlfsbeinunum.