Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Efni þessa litla frv. er eingöngu það að færa orlofstíma iðnnema upp í sömu lengd og aðrir vinnandi menn hafa nú fengið í þessu landi. Iðnn. er sammála um að mæla með frv. Einn nm., hv: 1. þm. Reykv., var þó ekki viðstaddur, þegar málið var afgreitt. Ég hef ekki meira um það að segja, legg aðeins til, að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Um það frv., sem hér liggur fyrir, hef ég ekki nema allt gott að segja og er ásáttur till. meðnm. minna um að leggja með samþykkt þess. En eins og hv. frsm., hv. þm. Hafnf., gat um, var ég ekki viðstaddur á þeim fundi iðnn., sem um málið fjallaði, og tók því ekki þar afstöðu til málsins. Þar sem ég hef hvað eftir annað í velur látið uppi nokkur vonbrigði yfir því, að þessi ágæta nefnd kæmi sjaldan til fundar, - ég hygg, að þetta sé eini fundurinn á þessu ári, að því er ég bezt man, og kann þó að vera, að mér skjátlist í því, - þá mætti virða það mér til kæruleysis og vanrækslu um þingstörf að nota mér ekki svo einstakt tækifæri og að mæta á fundinum, þegar hann loksins var kallaður saman. En afsökun mín í þeim efnum var einfaldlega sú, að ég fékk aldrei fundarboðið og vissi ekki um, að fundurinn hefði verið haldinn eða til stæði að halda hann, fyrr en eftir að það hafði verið gert. Ég veit, að það er ekki sök hv. formanns n., að það hafði undan fallizt að boða mig á fundinn, en engu að síður tel ég rétt, að það komi hér fram, að þessi var ástæðan til þess, að ég mætti ekki á fundinum. Af því tilefni vil ég beina því til hæstv. forseta, að það þarf að fylgjast með því betur en gert hefur verið í vetur, að það sjaldan sem nefndir eru kallaðar saman, þá er það gert af slíkri skyndingu yfirleitt, að það er eins og líf liggi við og án þess að venjulegur frestur sé gefinn. Oft fer það þannig, að menn hafa ekki fengið vitneskju um fundina, stundum með engum fyrirvara og yfirleitt ekki með nægum fyrirvara. Þegar ekki eru haldnir oftar nefndarfundir en einu sinni á mánuði í mesta lagi, þá virðist þó hægurinn hjá, að til fundanna sé boðað með nokkrum fyrirvara, þannig að menn eigi von á jafnnýstárlegum atburði og þeim, að nefnd Alþingis haldi fund, og sé ég ekki, að slíkt mundi verða til tafar, heldur þvert á móti greiða fyrir starfsemi hins háa Alþingis. En í þeim nefndum, sem ég á sæti í, hefur yfirleitt sá háttur verið hafður á, að fundir eru kallaðir saman af skyndingu og oft þannig, að ekki hefur náðst til allra og jafnvei þó að til þeirra hafi náðst, þá með svo stuttum fyrirvara, að menn hafa ekki getað mætt og þá orðið að fresta fundi eða kalla saman fund á ný, sem hefði verið hægt að komast hjá, ef betur hefði verið séð um vinnubrögðin strax frá upphafi. Ég veit, að þetta kemur af því, að svo fá mál hafa komið fyrir nefndirnar, að þær eru í raun og veru afvanar því að starfa og kunna því ekki til vinnubragða, - það er eins og gripur, sem hefur legið lengi og á loksins að bera fyrir sig fæturna, hann kann ekki að gera það, þegar hann loksins á þess kost að standa upp. Eins er það með nefndirnar, að þegar þær fyrst í þinglok fá einhver verkefni, þá virðast þær ekki kunna að bera fyrir sig sína starfsfætur, og því fer jafnóhöndulega og raun ber vitni um. En einmitt af þeim sökum finnst mér hér vera verkefni fyrir okkar ágætu forseta að hafa samráð við formenn þingn. um, að betri háttur yrði á þessu hafður.



Mér virtist hv. 1. þm. Reykv. bera sig upp undan því, að til þessa fundar, sem haldinn var í iðnn., hefði verið boðað með mjög stuttum fyrirvara. Nú veit ég ekki, hvað hann óskar eftir, að fyrirvari um fundarboðun sé langur, en ég lét bera út fundarboð um þennan nefndarfund með sólarhrings fyrirvara, og ætla ég, að það sé undir flestum kringumstæðum talið nægjanlegt og fáar nefndir boðaðar til fundar með lengri fyrirvara. Hitt er svo annað mál, að til hans mun ekki hafa náðst á þessum sólarhring af þeim, sem fundarboðið bar út, en hvort það er sök þess, sem fundarboðið annaðist, eða hv. alþm. sjálfs, það skal ég ekkert um segja. En ég tel, að það sé varla hægt að gera kröfu til þess, að nefndarfundur sé boðaður með meira en sólarhrings fyrirvara, enda tæpast hægt, og ég ætla, að það sé í flestum tilfellum nóg. Hvað því viðvíkur, að þetta mál hafi legið lengi hjá nefndinni, þá er því ekki heldur til að dreifa, því að ég ætla, að því hafi verið vísað til n. fyrir eitthvað rúmum tveim vikum eða um miðjan aprílmánuð, svo að það hefur ekki legið hjá nefndinni lengur en góðu hófi gegnir. Ég minnist þess á hinn bóginn, að hv. þm. hefur æði oft farið fram á það, að í þessari nefnd yrði haldinn fundur, að því er mér hefur virzt, án þess að tilefni væri til, því að hjá n. hefur ekki legið og liggur ekki nema eitt mál, sem hefur á vissan hátt hlotið afgreiðslu. Það er frv. nokkurra hv. þm. um að hækka framlag til iðnlánasjáðs. Við fjárlagaafgreiðsluna fékk þetta mál þá afgreiðslu, að iðnlánasjóður fékk þar mun hærri upphæð en farið var fram á í frv., og töldu margir, að þar með væri málið úr sögunni. Á þessum síðasta fundi n., sem haldinn var, að ég ætla í fyrradag, bar ég það undir samflokksmann hv. þm., hvort hann vildi taka þetta mál, sem lengst hefur legið hjá nefndinni, að forminu til óafgreitt að vísu, en raunverulega afgreitt, - hvort hann vildi taka það til afgreiðslu nú, og kvað hann nei við því og kvað sig ekki viðbúinn því, að það mál væri tekið fyrir. Þannig standamálin, að ég sé ekki, að upp á þessa nefnd hafi neitt staðið, hvorki um afgreiðslu þessa eina máls, sem hjá n. hefur legið, né heldur um fundarboðun eða fundarhald út af því máli, sem hér liggur fyrir.



Herra forseti. Það er alger misskilningur hjá hv. frsm. n., að ég hafi fundið að því, að þetta tiltekna mál hafi lengi legið hjá nefndinni. Að því vék ég ekki einu orði. Ég vefengi ekki heldur, að til þessa fundar hafi af hans hálfu verið boðað með sólarhrings fyrirvara. Það skiptir mig hins vegar sáralitlu, vegna þess að ég fékk ekkert fundarboð, hvorki með sólarhrings fyrirvara né mínútu fyrirvara. Það var fyrst eftir að fundurinn hafði verið haldinn, sem hv. þm., sessunautur minn, sagði mér frá því, að til hans hefði verið boðað. Hv. þm. sagðist ekki vita, hvort það væri mér að kenna eða öðrum, að til mín hefði ekki náðst. Ég held, að þannig standi á, að ég geti nokkurn veginn gert grein fyrir því, hvar ég var á þeim sólarhring, sem þarna var um að ræða, svo að hæstv. forseti sameinaðs þings getur þá fullvissað sig um það, hvort ég hafi verið á þeim stöðum, að ómögulegt hafi verið að ná til mín. Ég skal ekki rekja það hér, en ég skal gera honum grein fyrir því, ef hann óskar eftir. Hitt er rétt að komi fram, að á þeim degi, sem hann sendi út fundarboðið, kom ég ekki hingað til þings, en ég hafði boðað forföll og tilkynnt þau skrifstofunni af alveg ákveðnu þar greindu og gildu tilefni. Að öðru leyti var ég á þeim tíma, sem hér er um að ræða, að þeim forföllum slepptum, ýmist á mínu heimili eða á mínum vinnustað, og ég veit ekki, hvar ætti frekar að vera hægt að ganga að mönnum og koma til þeirra boðum en einmitt þar. Það stoðar auðvitað ekki, þó að fundarboð séu send, ef þau eru svo laklega framkvæmd, að ekki er hægt að ná til þeirra fimm manna, sem í nefndunum eru, þegar þeir þá ekki hafa týnzt verr en ég gerði í þessu tilfelli. Þarf ég ekki að biðja hæstv. forseta sameinaðs Alþingis neinnar afsökunar á því, að það hafi verið mér að kenna, að boðin komust ekki til mín, heldur er þar auðsjáanlega um að kenna þeim, sem um fundarboðið áttu að sjá af hans hendi. Ég tek fram, að ég gruna hann ekki um, að hann hafi viljað halda mér utan við fundinn, það er auðvitað alger fásinna. En ég vík þá að því aftur, sem ég hreyfði hér, að fundarhöld í nefndum eru orðin svo fágæt, a.m.k. ýmsum, að virðist hafa gleymzt rétta aðferðin til þess að boða til þeirra, og segir það einnig sína sögu, og ég segi það í fullri alvöru, að það er auðvitað það minnsta, sem þingmenn eiga kröfu til, að fundarboð séu látin ganga til þeirra, svo að þeir eigi kost á að gegna þeim störfum, sem þeir eru kosnir til af hæstv. Alþingi. Hér er um tiltölulega lítilvægt mál að ræða og skiptir ekki miklu máli, en slíkt sleifarlag má þó ekki þolast, jafnvel þó að í litlu sé. Varðandi það, að aðeins eitt mál liggi fyrir iðnn. fyrir utan það, sem hér er um að ræða, og samflokksmaður minn hafi ekki verið reiðubúinn til þess að afgreiða það, þegar á fundinn kom, þá skal ég út af fyrir sig ekki vefengja það. Menn höfðu ekki búizt við fundarboði á þessum tíma og ekki talað sig saman um, hvernig málin ætti upp að taka, og það hafði einmitt verið ég, sem sérstaklega hafði óskað eftir því, að til fundar yrði kvatt í þessari nefnd. Nú má vel vera og hv. form. n., hv. frsm., hefur gert mér grein fyrir því annars staðar, að sú ósk mín hvíldi að nokkru leyti á misskilningi, vegna þess að ég hefði gert ráð fyrir, að öðru skyldumáli hefði verið vísað til þessarar nefndar, sem ekki hefði til hennar gengið. Látum vera, að þarna hafi verið um að ræða misskilning af minni hálfu, en engu að síður vil ég benda honum á, að það eitt er auðvitað ekki nóg, að hann telji, að mál þurfi ekki frekari afgreiðslu við, og einhverjum sýnist, að í raun og veru sé búið að afgreiða málið. Það er nefndin öll, sem hefur fengið málið til meðferðar og á rétt á því, að það sé rætt að n. allri viðstaddri, hvernig málið eigi að afgreiða, hvort það eigi að afgreiða það með því að láta það daga uppi, hvort það eigi að afgreiða það með rökstuddri dagskrá, að það sé ekki lengur ástæða til þess, vegna þess að efnislega sé málið afgreitt, með því að vísa því til stjórnarinnar eða með því að gera á því þær breytingar, sem hin breyttu atvik gefa efni til. Allt eru þetta atriði, sem nefndin á að taka afstöðu til, en ekki einn nm., þótt jafnágætur maður sé og hv. þm. Hafnf., sem ég hef miklar mætur á og er ekki hér að troða neinar illsakir við persónulega, síður en svo. Ég vík aðeins að þessu vegna þess, að starfshættir þessarar nefndar eru mjög einkennandi fyrir þann mjög kynlega brag, sem hefur verið á starfsháttum þessa Alþingis.



Herra forseti. Mér þykja nú þessar aðfinnslur hv. 1. þm. Reykv. meira gerðar af vilja en mætti. Hann viðurkennir, að sólarhrings fyrirvari til fundarboðunar sé ekki óeðlilega stuttur og að málið, sem hér er um að ræða, hafi ekki legið óeðlilega lengi hjá nefndinni. Þá eru þær hliðar málsins útkljáðar. Hann var ekki hér á fundi þann dag, sem fundurinn var boðaður. Annars mundi ég að sjálfsögðu hafa talað við hann, elns og ég talaði við samflokksmann hans, áður en ég boðaði fundinn, sólarhring áður en fundurinn var haldinn. Hefði þess vegna mátt ætla, að ef áhugi hefði verið fyrir hendi fyrir afgreiðslu þessa eina máls, sem hjá n. hefur legið, þá hefði sá sólarhrings frestur, sem samflokksmaður hans hafði til undirbúnings fundinum, verið nægjanlegur til þess, að málið hefði fengið afgreiðslu, ef óskað hefði verið eftir því af þeirra hálfu. Ég gaf kost á því á þessum nefndarfundi, sem haldinn var, að ef menn vildu afgreiða málið formlega, þá væri það opið, en þess var ekki óskað, þannig að allur eftirrekstur á eftir m,álinu styðst þá ekki við meira en það, að þegar til kemur, að á að afgreiða málið á formlegan hátt, eru menn ekki við því búnir að gera það, þó að menn hefðu haft sólarhring til þess að undirbúa sig til afgreiðslunnar, ef hennar hefði verið óskað. Hv. þm. sagði líka og viðurkenndi, sem mun vera kjarni þessa máls alls, að allir þessir eftirgangsmunir um fund í iðnn. muni stafa af því, að hann hefur haldið, að hjá n. væri mál, sem alls ekki hefur verið til hennar vísað.



Herra forseti. Það er nú máltæki um það, að einhverju sé skotið á frest til eilífðarnóns, og ég spyr nú: Er það ekki svipað, ef eitthvað eigi að ræða á næsta fundi iðnn., því að það kann að verða nokkuð langt þangað til, þannig að óvíst sé, hversu skjótlega þær umr. geti orðið, samkvæmt því, sem af er. Ég skal ekki þræta við minn ágæta vin, hv. þm. Hafnf., um þetta. Ég vil einungis vekja athygli á því, að í hans rökvísu ræðu hér síðast gleymdi hann því, sem er aðaluppistaðan í minni aðfinningu, að ég fékk alls ekki fundarboðið. En ég tel, að það beri skylda til að koma fundarboði til þingmanna, þeirra sem ekki eru fjær staddir en ég var á þeim tíma, sem hér um ræðir, og að það var ég, en ekki neinn samflokksmaður minn, sem hafði áður óskað eftir fundi í þessari nefnd til afgreiðslu tiltekins máls. Þess vegna er ekki að sakast við hann um það, að hann skyldi ekki hafa þar eftirrekstur, heldur var það ég, sem hafði óskað eftir, að fundurinn yrði haldinn, og loksins þegar til fundar var boðað, ekki samkvæmt minni ósk, heldur af öðru tilefni, þá vildi þannig til, án þess að ég eigi þar nokkra sök á, að ég var ekki boðaður á fundinn, sem ég tel mig eiga rétt til að hafa fengið boð til.



Herra forseti. Fjhn. hefur skilað álíti um málið á þskj. 490. Frv. hefur verið athugað, eins og það er komið frá hv. Ed., á þskj. 466, og virðast þær upphæðir, sem þar eru færðar, vera í samræmi við tölur á ríkisreikningi. Eins og venja er, hafa yfirskoðunarmenn gert nokkrar aths. við ríkisreikninginn, sem síðan hefur verið svarað, og þeir svo gert sínar aths. og tillögur út af svörunum. Vænti ég þess, að hv. þm. hafi kynnt sér þetta, eða a.m.k. hafa þeir átt þess kost, og sé ég ekki ástæðu til að ræða athugasemdirnar eða þær till., sem út af þeim hafa verið gerðar. Það er till. fjhn., að frv. verði samþ., eins og það liggur fyrir á þskj. 466.



Herra forseti. Það er nú eins og venjulega, að þó að við yfirskoðunarmenn Alþingis gerum nokkrar aths. við ríkisreikninginn, eins og nú er, þá virðist koma lítið út af því, þegar það kemur fyrir Alþingi, og er það að sumu leyti eðlilegt og að sumu leyti ekki eðlilegt. Ég get ekki neitað því, að ég hef stundum orðið var við það, bæði innan þings og utan, að einstaka manni þykir, eins og ástæðurnar eru, að athugasemdir og till. frá okkur yfirskoðunarmönnum gangi furðulega skammt, eins og ástæðurnar eru í okkar fjármálum. En menn verða að gera sér grein fyrir, hvernig varið er okkar starfl. Skal ég þó ekki fara langt út í það nú. Í fyrsta lagi er þess að geta, að annar aðalþátturinn í okkar starfi er sá að sannfæra okkur um, að upphæðirnar séu rétt bókfærðar og reikningurinn að því leyti til rétt gerður. Í því efni hafa aldrei komið athugasemdir á löngum tíma frá okkur yfirskoðunarmönnum, og ég get endurtekið það hér, sem ég hef oft áður gert, að að mínu áliti er ríkisbókhaldinu það vel stjórnað, að við höfum ekki þar athugasemdir við að gera. Í öðru lagi er svo það, sem ákveðið hefur verið á sjálfu Alþingi. Enda þótt einhverjir okkar yfirskoðunarmanna séum því andvígir, þá ber okkur sem starfsmönnum Alþ. eðlilega ekki að gera aths. út af því, sem hér hefur verið ákveðið með fjárlögum, hversu öfgafullt sem það kynni að vera og er. Þá eru það tvö meginatriði, sem er í okkar verkahring að gera athugasemdir við og rannsaka og við gerum árlega, og það eru annars vegar umframgreiðslur hjá hæstv. ríkisstj. á hverjum tíma, og það eru að öðru leyti aðrir þættir fjármálastjórnarinnar, svo sem innheimta og annað slíkt. Nú er það í þessum ríkisreikningi, að það eru ekki nema aðeins tvær aths., sem við vísum til aðgerða Alþingis. Um það urðu nokkrar umræður í hv. Ed., en virðist ekki hafa verið tekið neitt sérstaklega til athugunar hér í fjhn. og kannske eðlilegt, að svo sé. Þetta eru gamalkunnar aths., sem við höfum gert eiginlega ár eftir ár, að þær stofnanir, sem þarna er um að ræða, sem er ríkisútvarpið annars vegar og Skipaútgerð ríkisins hins vegar, eru meðal þeirra stofnana, sem ganga lengst í því, að því er virðist, að fara ekkert eftir fjárlögum, eyða bara eins og þeim sýnist umfram fjárlög, og Alþ. og ríkisstj. virðast láta sér þetta lynda ár eftir ár. Samkv. þessum reikningi verður umframgreiðsla hjá ríkisútvarpinu hálf önnur milljón, og þar að auki er ástandið þar þannig, að það er óinnheimt af gömlum lánum í vanskilum 831 þús. og hjá öðrum viðskiptamönnum óinnheimt yfir 300 þús. Þetta eru atriði, sem við yfirskoðunarmenn teljum sjálfsagt að Alþ. fjalli um, og í rann og veru hefur það nú gert það, fjallað um það nú þegar, vegna þess að þessi ríkisreikningur er orðinn það gamall. Og það virðist vera reglan hjá hv. fjvn. og hæstv. ríkisstj. að láta undan þessu ár eftir ár, hækka áætlun hjá þessum stofnunum, sem eyða umfram fjárlög í nýja starfsmenn og margvíslega hækkun, og láta undan sí og æ. En það virðist ekki duga til, t.d. hjá þessari stofnun. Sama er að segja um Skipaútgerð ríkisins, sem stundum hefur eytt umfram fjárlög, svo að skiptir mörgum milljónum, en á þessu ári hafði umframgreiðslan þar verið 21/2 millj. kr. Nú er það vitaður hlutur, að hjá fyrirtæki eins og Skipaútgerð ríkisins er um tvennt að ræða: annaðhvort að halda áfram starfseminni, eins og hún hefur verið, og láta það ráðast, hvað hún kostar, eins og virðist hafa verið reglan hjá þessu fyrirtæki, eða þá að breyta skipulaginu. Og ég verð nú að segja það sem mitt álit, þegar komið er svo, að bílasamgöngur eru jafnalmennar og nú er og flugferðir í jafnríkum mæli, þá ætti að vera auðvelt að draga töluvert saman starfsemina hjá þessu fyrirtæki. En frá hálfu okkar yfirskoðunarmanna er hér ekkert um að ræða annað en benda á, hvernig eyðslan hefur verið í þessu efni. Nú eru ekki aðrar aths., sem við vísum beint til aðgerða Alþingis, og eins og ég sagði, er Alþ. búið að nokkru leyti að ákveða það með sinni hækkun á fjárlagaákvæðum. En þó mun vera hér starfandi mþn., sem ekki hefur neitt heyrzt frá, en hefur það verkefni að fjalla um skipulagsbreytingu hjá Ríkisskip. Og það er nú komið svo langt hjá þessu fyrirtæki, að rekstrarhalli skv. fjárl. þessa árs hjá Skipaútgerð ríkisins er áætlaður töluvert hærri en gert er ráð fyrir að fari í alla þjóðvegi, þjóðvegalagningu á landinu á þessu ári, og þá er orðið nokkuð langt gengið í þessu efni. Fyrir utan þetta eru nokkrar athugasemdir, sem við höfum lagt til að úrskurða þannig, að það væri til viðvörunar framvegis og til athugunar framvegis, og það þýðir það, að ætlun okkar er, að það sé breytt á annan hátt gagnvart þeim atriðum en gert hefur verið. Og mörg þau atriði eru þannig vaxin, að við höfum árum saman gert athugasemdir út af því. Þar á meðal er innheimta ekki einasta hjá innheimtumönnum ríkisins, heldur og hjá ýmsum stofnunum. Óinnheimtar tekjur hjá innheimtumönnum ríkisins eru skv. þessum reikningi rúml. 27 millj. og höfðu vagið um fullar 7 millj. á því ári, sem var þó mjög gott fjármálaár, árið 1954. Auk þess hafði á því ári verið fellt niður úr eftirstöðvum sem ófáanlegt hátt á aðra milljón eða rúmar 1800 þús. kr. Til dæmis vil ég enn fremur nefna, að hjá Tóbakseinkasölunni eru útistandandi skuldir í árslok þessa árs 5.6 millj. Þetta þykir okkur yfirskoðunarmönnum furðulega mikið og teljum, að það eigi að hafa á því annan hátt en þarna er gert. Á svipaðan hátt er þetta hjá mörgum stofnunum, að það er útistandandi miklu meira en góðu hófi gegnir, og fer vaxandi. Það er t.d. útistandandi hjá Landssmiðjunni í lok þessa árs 2 millj. kr., og hún skuldaði í árslok þá hátt á níundu millj. kr. Umframgreiðslur á ýmsum liðum eru nokkuð miklar á þessu ári, eins og raunar oft undanfarið, og það er athyglisvert fyrir hv. alþm., sem árlega sitja yfir því, svo að vikum skiptir, jafnvel mánuðum skiptir, að úthluta smáupphæðum, sem svo má segja, til ýmissa þarflegra hluta í landinn, t.d. vegagerða, brúargerða og margvíslegra annarra hluta, að svo þegar ríkisreikningurinn kemur, þá kemur í ljós, að það hefur ekki verið farið eftir þessum ákvörðunum Alþ., enda þótt það hækki árlega stórum útgjöldin til sumra slíkra hluta, þó að það hafi nú því miður ekki verið gert til vegamálanna neitt sem heitir. En þá er það nokkuð mikil röskun á þeirri úthlutun, þegar það kemur í ljós, eins og á þessu ári, 1954, að það er farið t.d. til vegamála umfram fjárveitingu, eða til nýrra þjóðvega, um fulla milljón króna, og verður það eðlilega til þess, að það hlutfall, sem Alþ. hefur ákveðið, raskast mjög stórkostlega. Á þetta vil ég benda, að það eru þessir tveir aðalflokkar, sem við ár eftir ár, þessir sömu yfirskoðunarmenn, höfum gert aths. við: Í fyrsta ]agi það, að ekki er farið eftir fjárlögunum nema mjög takmarkað og umframgreiðslur stórkostlegar, og það hefur lengi verið svo. Í öðru lagi er það, að útistandandi eignir hjá ríkinu sjálfu og ýmsum stofnunum þess eru miklu meiri en góðu hófi gegnir. Og eins og fjármálaástandið hefur verið á undanförnum árum og ekki sízt á árinu 1954, virðist okkur það vera næsta mikill óþarfi, að svo skuli þurfa að vera. Þetta vil ég taka fram. En það hefur ekki áhrif á það, að ég tel það að vísu sjálfsagt, eins og hv. fjhn. leggur til, að þessi reikningur; eins og hann er, svo gamall sem hann er orðinn, sé samþykktur eins og hann liggur fyrir.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) : Það eru aðeins fáein orð út af því, sem hv. þm. A-Húnv. sagði. Það má segja, að mjög mikið af vinnu fjmrh. á hverju ári fer í að reyna að gera ráðstafanir til þess, að fjárlögin standist í framkvæmdinni. Samt sem áður fer svo, að það verða ævinlega verulegar umframgreiðslur, misjafnlega miklar þó, eins og hv. þm. er kunnugt. En þetta verður venjulega þannig, að hversu mjög sem það er brýnt fyrir hinum rn., sem stýra útgjaldadeildunum, því að það eru hin rn. yfir höfuð, sem gera það, - hversu mjög sem það er brýnt fyrir þeim að halda sínum stofnunum innan rammans, sem fjárlögin ákveða, þá vill koma fyrir, að það mistakist. Er þá venjulega borið við, að það hafi ekki verið með nokkru móti hægt að anna því skylduverki, sem hlutaðeigandi starfsgrein átti að hafa með höndum, nema með því að fá meira en gert var ráð fyrir á fjárlögunum. Þetta er sú viðureign, sem stendur sí og æ. Og sannleikurinn er sá, að ef fjmrn. ætti að standa alveg fast á því, sem er auðvitað æskilegast, að ekki væri nokkurs staðar greitt meira en fjárlögin gera ráð fyrir, í neinu tilfelli, þá mundi þurfa að loka mörgum af stofnunum og skrifstofum ríkisins. Það yrði að taka upp þá stefnu að loka þessum stofnunum og láta þá hlutaðeigandi rn. og þá, sem stýra starfsgreinunum, standa frammi fyrir því svo og þjóðina alla og Alþingi. Í ýmsum dæmum býst ég víð, að þetta sé rétt, að það sé of naumt sett í fjárlögin. Það er nokkur tilhneiging til þess hjá hv. Alþ. og fjvn. að setja lægri fjárhæðir í fjárlögin en menn vita inn á sér að muni þurfa, og það á að vera til þess að reyna að halda niðri eyðslunni. En það hefur þá líka verið gert í trausti þess áreiðanlega, að ekki kæmi til þess, að starfsgreinar yrðu felldar niður eða svo að þeim kreppt, að þær gætu ekki annað skyldu sinni. Hér er vandmeðfarið mál og mikið vandamál og gamalt á ferðinni. Mér skilst, að það séu dæmi þess í vissum löndum, að svo hart sé á þessu tekið, að einstakar stofnanir verði að gera svo vel að loka og draga saman þjónustu sína, ef þeim ekki dugir sú fjárveiting, sem til þeirra er sett. En ef það verður farið inn á að taka svo hart í þetta mál í framkvæmdinni, þá þarf vafalaust að vanda enn betur áætlanir og fjárveitingar í einstökum atriðum en gert hefur verið á hv. Alþ. fram að þessu, þó að talsvert mikil vinna hafi verið í það lögð. Og við höfum sem sagt í fjmrn. ekki stungið upp á því enn þá eða ekki gengið svo hart í þetta enn þá, að það hafi verið lokað fyrir og látið koma til stöðvunar, en verið höfð þessi stefna, að standa í sífelldu stríði og reyna með fortölum og rannsóknum í hverju falli að draga úr umframgreiðslunum í samráði við þau rn., sem hlut eiga að máli. Það er alls ekki því að leyna, að fjmrn. hefur stundum staðið frammi fyrir því, að það hefur verið búið í öðrum rn. blátt áfram að gera ráðstafanir, sem voru þannig vaxnar, að búið var að stofna til skulda án samráðs við fjmrn., sem ekki var hugsanlegt annað en yrðu greiddar. Við höfum staðið frammi fyrir þessu hvað eftir annað á undanförnum árum. Það er sem sagt vandamál, hvernig á þessu á að taka, og það veit ég að hv. þingmenn víta, að það er ekki alveg einfalt að koma algerlega í veg fyrir umframgreiðslurnar. Það er sjálfsagt að halda áfram þeirri styrjöld, sem sífellt stendur um þetta mál. En ef hv. Alþ. vildi láta taka upp alveg önnur vinnubrögð í þessu en verið hafa, miklu strangari og láta loka stofnunum og því líkt, þá yrði að hafa um það samráð fyrir fram. Yrði það að vera skipulagt í samráði við hv. Alþingi og þá sérstaklega fjvn., sem stýrir afgreiðslu fjárlaganna. Varðandi einstök atriði, sem hv. þm. A-Húnv. nefndi til dæmis, sé ég ekki ástæðu til að segja mikið. Þeim atriðum er svarað í athugasemdunum við landsreikninginn. Þar er t.d. kafli um innheimtu beinna skatta og annar kafli um útistandandi skuldir tóbakseinkasölunnar. Þær stafa af því, að kaupmenn og kaupfélög fá reikningsviðskipti eftir vissri reglu, og það mun vera reynt að halda sér blýfast við þá reglu, en af þessari reglu leiðir þessar skuldir. Mér skilst, að það hafi varla komið fyrir, að það hafi nokkurn tíma tapazt á þessari viðskiptaaðferð, og hún sé talin óhjákvæmileg af einkasölunnar hendi vegna rekstrarfjárerfiðleika yfirleitt í verzluninni, og mundi vafalaust verða talið mjög aðkreppt, ef yrði horfið frá þessu ráði og hætt við að gefa þann tiltölulega stutta gjaldfrest, sem veittur er. Þó gæti það náttúrlega komið til athugunar, því að sannast að segja veitir ríkissjóði ekki af því að fá peningana inn, eins og menn vita. En þannig eru nú ástæður í þessu dæmi. Þá er það út af þeim tveimur stofnunum, sem hv. þm. A-Húnv. nefndi og þar sem aths. eru þannig afgreiddar, að vísað er til aðgerða Alþingis. Það er í tveimur dæmum. Annað er varðandi ríkisútvarpið. Hv. þm. kvartaði mjög yfir því, að það væru umframgreiðslur ár eftir ár hjá ríkisútvarpinu, og það er alveg laukrétt. En um þetta vil ég segja það frá sjónarmiði fjmrn., ef svo mætti segja, að ríkisútvarpið lifir á sínum eigin tekjum, og það kemur þess vegna alls ekki til, að fjmrn. t.d. geti lokað fyrir ríkisútvarpið eða stöðvað það eða haft verulegt eftirlit með útgjöldum þess hvert ár. Það tekur féð hjá sjálfu sér, ríkisútvarpið. Varðandi skipaútgerðina er ekki því sama til að dreifa, því að þeir verða að sækja ávísanir til fjmrn. Það mætti kannske segja, að fjmrn. væri skylt að halda sér við fjárveitinguna til hennar, þó að afleiðingarnar yrðu þær, að það yrði að fella niður strandferðirnar, kannske þriðja hluta ársins eða svo. En það hefur ekki verið lagt út í þetta, eins og ég sagði, heldur viðhöfð sú aðferð að reyna með viðtölum, fortölum og athugunum að hafa áhrif á, að útgjöldin yrðu eins lítil og hægt er, ekki stöðvuð strandferðaskipin, heldur greidd umframgreiðslan. Mér er ekki alveg ljóst, hvort hv. þm. A-Húnv. er að benda á þetta vegna þess, að hann telji t.d. fjmrn. ámælisvert fyrir að hafa greitt þessar greiðslur, - mér er það ekki ljóst, - eða hvort hann bendir á þetta af öðrum ástæðum. En svona hefur þetta verið. Það eru útskýringar miklar á þessum umframgreiðslum í svörum við athugasemdinni varðandi skipaútgerðina og bent á liði, sem hlutu að falla á, eins og atvik lágu, og sumt, sem ómögulegt var að sjá fyrir fram, en sumt, sem hefði nú í sjálfu sér átt að vera hægt að sjá fyrir fram. En þá kemur spurningin: Hvers vegna var fjárveitingin ekki bærri en hún var? Var það vegna þess, að forstöðumaður hefði ekki óskað eftir hærri fjárveitingu? Var það fyrir það, að hlutaðeigandi n. hefði skorið hana niður? Eða var það fyrir það, að Alþ. hefði skorið hana niður? Þessu get ég ekki svarað alveg fyrir víst. En þó hygg ég, að áætlun forstöðumannsins hafi verið hærri en fjárveitingin, sem veitt var. Og tæpast er hægt að ásaka forstöðumennina fyrir það, þótt þeir fari fram úr, ef þeir benda fyrir fram á það með skýrum ástæðum, hvað muni þurfa, en það svo skorið niður. Sem sagt, mér er ekki vel ljóst, hvað hv. þm. A-Húnv. meinti með þessu, hvort þetta átti að skilja sem nokkra aðfinnslu í sjálfu sér eða hvort þetta var bara til þess að benda á vandamálið. En það er stórkostlegt vandamál, ef verið er að reyna að halda hallalausum ríkisbúskap og búa út fjárlög í því skyni og menn geta svo búizt við margra millj. kr. umframgreiðslum á einstökum liðum fjárlaganna. Það má nærri geta, hvernig færi um möguleikana til þess að halda uppi greiðsluhallalausum ríkisbúskap, ef eitthvað ofur lítið bæri út af með tekjurnar, ef þær færu ekki fram úr líka, jafnvel meira en gjöldin. Þá væri allt komið um þverbak gersamlega. Hér er því sannarlega ekki um neitt smáræðisvandamál að ræða, þar sem umframgreiðslurnar eru. Ég fyrir mitt leyti hef reynt að stuðla að því, að áætlanir væru settar í fjárlögin þannig, að gera mætti kröfu til, að þær gætu staðizt. Ég hef ævinlega hvatt forstöðumennina til þess að tína fram öll útgjöld, en leyna þeim ekki, því að verst af öllu væri að fá á eftir óvæntar greiðslur. Árangur má segja kannske að hafi orðið í vissum greinum, en í öðrum greinum er hann ekki beysinn, eins og t.d. í þessu falli, sem hér hefur verið bent á, því að miklar umframgreiðslur hafa verið bjá t.d. ríkisútvarpi og skipaútgerð og fleiri stofnunum. Það eru fleiri stofnanir en þær, sem hafa allt of miklar umframgreiðslur. En sem sagt, ef á að taka hér upp alveg nýja stefnu og pína fram umframgreiðslulítinn eða umframgreiðslulausan ríkisbúskap, þá þarf að vanda enn betur en gert er áætlanir um fjárveitingar í fjárlögunum og taka síðan ákvarðanir um að fella niður starfrækslu í vissum greinum, ef það mistekst, að fjárhæðin standist. Og þá verður hv. Alþ. að horfast í augu við það fyrir fram, hvaða afleiðingar af því kynnu að geta orðið, og standa þá með ríkisstjórninni í því, að þessi háttur yrði á hafður. Að lokum vil ég svo segja, að þegar hv. yfirskoðunarmenn vísa málum til aðgerða Alþ., þá teldi ég rétt, að þeir gerðu það með því að gera uppástungur um, hvað Alþ. skuli aðhafast. Það er eðlilegur og gamall máti að vísa ýmsu af athugasemdunum til aðgerða Alþingis og ekki óeðlilegur máti. En ég tel, að það væri miklu fullkomnari afgreiðsla af hendi hv. yfirskoðunarmanna, ef þeir segðu beinlínis, hvað þeir legðu til að Alþ. gerði. Tökum dæmi af skipaútgerðinni. Stinga þeir upp á því, að fjárveitingar verði hækkaðar til skipaútgerðarinnar til þess að tryggja það, að umframgreiðslur komi ekki fram? Eða stinga þeir upp á því, að rekstur skipaútgerðarinnar verði dreginn saman og strandferðaþjónustan minnkuð? Eða stinga þeir upp á því, að einhverjar sérstakar sparnaðarráðstafanir í rekstrinum verði gerðar aðrar, sem þeir koma auga á við að kynna sér málin? Með því að þeir gerðu þetta, mundu athugasemdir þeirra og ábendingar hafa allt annað og miklu meira gildi en þær hafa með því að vísa málunum aðeins til aðgerða Alþingis. Út af því, sem hv. þm. A-Húnv. sagði hér áðan um strandferðir og vegi og annað þess konar og samgöngur yfirleitt, þá mætti líta svo á, að hann vildi láta mæta þessari aths. með því að draga úr framlögum til strandferðanna, því að hann talaði um, að þau væru orðin svo feikilega mikil. En út af því vil ég segja, að ein höfuðástæðan til þess, hversu framlögin til strandferðanna eða hallinn á strandferðunum er orðinn mikill, er sú, að á undanförnum árum hefur kostnaðurinn við útgerð skipanna farið hraðvaxandi ár frá ári og sum árin bókstaflega tekið stökkbreytingum í sambandi við kaupgjaldshækkanir og annað þvílíkt. En farmgjöldin, gjöldin fyrir flutninginn, hafa staðið óbreytt árum saman, þannig að hallinn hefur hlotið að fara vaxandi ár frá ári. Þetta hefur Alþ. vitað og engar aths. gert eða neinar ráðagerðir haft um það, að þessi gjöld yrðu hækkuð, og þess vegna haft þá stefnu, að það yrðu raunverulega ár frá ári stóraukin framlögin til strandferðanna. Það hefur verið stefna Alþingis. Og út af því, að það sé nú einhver stefnubreyting í þá átt að draga úr strandferðum, vil ég benda á, að það er vitaskuld þvert á móti, því að einmitt nú á þessu þingi hefur verið ákveðið að kaupa nýtt strandferðaskip, sem sérstaklega annist ferðir til Vestmannaeyja og þá um leið nokkuð á aðra staði.



Herra forseti. Það er nú að sjálfsögðu ekki næsta þýðingarmikið að fara í þrætur út af þeim atriðum, sem hér er um að ræða, bæði vegna þess, að nokkuð langt er um liðið frá því ári, sem þessi ríkisreikningur gildir, og í öðru lagi er það svo, að hið ráðandi vald hér á Alþ. og í ríkisstj. hefur það í sinni hendi, hvernig með þessi mál skuli farið. Ræða hæstv. fjmrh. snerist eins og stundum áður aðallega um það að færa fram afsakanir fyrir þeim ágöllum, sem við teljum vera á stjórn ýmissa þessara hluta, og það er út af fyrir sig ekkert undarlegt við það. Ég skal byrja á að segja örfá orð út af því, sem var næstum seinast í ræðu hæstv. ráðherra, varðandi þær tillögur eða athugasemdir, sem við yfirskoðunarmenn gerum og vísum til aðgerða Alþingis. Það atriði hefur nokkuð verið til meðferðar í Ed., bæði nú og í fyrra, og uppi sú skoðun, að um leið og við vísum aths. til aðgerða Alþingis, beri okkur að gera till. um, hvað Alþ. eigi að gera um þessa hluti. Nú er það svo, að eftir því sem ég veit bezt, hefur það verið svo frá fyrstu tíð, síðan yfirskoðun ríkisreikninga varð með þeim hætti, sem nú er, sem var sett inn í stjórnarskrána fyrir langa löngu, að það hefur verið regla frá yfirskoðunarmanna hálfu að vísa einstökum atbs. til aðgerða Alþ., sem þeim þótti sérstök nauðsyn til bera, án þess að bera fram till. um það, hvað þeir óskuðu eftir að gert væri. Nú má segja, að það sé í þessu tilfelli næstum að segja tilviljun, að það sé nokkur af yfirskoðunarmönnum í Alþingi. Þeir geta alveg eins verið allir utanþingsmenn, og nú eru tveir þeirra það. Þess vegna er ekki alveg víst, að þeir hafi aðstöðu til þess að gera tillögur um það í Alþingi, hvað gera skuli. En varðandi þau atriði, sem hér er um að ræða, - við skulum taka mál eins og Skipaútgerð ríkisins, - þá er það augljóst mál, hvað við viljum láta gera. Við viljum láta halda sig við fjárlögin, að það sé ekki varið meiru til fyrirtækis eins og skipaútgerðarinnar t.d. en fjárlögin gera ráð fyrir. Hvort það er gert með því að hækka farmgjöldin, með því að draga úr starfseminni eða á annan hátt, það verður auðvitað ráðandi ríkisstj. að hafa í hendi sinni. Nú er í þessu tilfelli, sem varðar árið 1954, Alþ. búið að gera sínar ráðstafanir í raun og veru, þó að það væri ekki búið að því, þegar við gerðum okkar aths. Það er búið að gera sínar ráðstafanir, og það er að hækka alltaf upp, eins og það hefur gert langa lengi, ekki draga úr starfseminni, ekki hækka farmgjöldin, eftir því sem hæstv. fjmrh. upplýsti. Og það er ekki furða, þó að það vaxi rekstrarhallinn og útgjöld ríkissjóðs með þeim hætti. Eins er þetta varðandi ríkisútvarpið, að það, sem við ætlumst til að sú ríkisstj., sem ræður, geri, er að fara eftir fjárlögunum. Og frá mínu sjónarmiði lít ég á fjárlögin þannig, að ég tel, að þau séu svo rétthá, að það eigi að fara eftir þeim í öllum aðalatriðum, en að það sé ekki látið ske ár eftir ár, að sömu stofnanirnar fari umfram fjárlög, svo að skipti gífurlegum upphæðum. Þeir koma náttúrlega með sínar afsakanir og segja: Jú, það var nauðsynlegt að ráða þennan mann, það var nauðsynlegt að bæta við þessu starfi, og það var nauðsynlegt að auka við starfsemina. - Við þekkjum þetta allt saman. Það vilja allir fá meiri peninga og meiri gjöld. En til hvers er þá verið að setja fjárlög, ef það má ekki fara eftir þeim? Eins er það varðandi innheimtuna. Ég játa það með hæstv. fjmrh., að það er mjög mikið vandamál, hvað á að ganga langt í því að ganga hart að af innheimtumönnum ríkisins. Þar segir hæstv. ráðherra: Ja, það mundi þurfa að loka svo og svo mörgum fyrirtækjum, ef það væri gengið svo hart að, að það væri skuldlaust um áramót. - En ég vil nú segja: Það má nú nokkuð mikið mismuna, hvort það er skuldlaust ellegar það eru útistandandi 27 millj. í árslok. Það er miklu hærri upphæð en öll fjárlögin voru um það bil, sem ég kom á þing, og nokkru eftir það, sem þarna er útistandandi bara af árstekjum ríkisins, fyrir utan það, sem er hjá stofnununum. En mín skoðun er sú, að ef menn vilja á annað borð ekki láta fljóta sofandi að feigðarósi, eins og gert hefur verið í fjármálum yfirleitt nú á undanförnum löngum tíma, þá beri að setja hverri stofnun það mark, að hún verði að halda sér við fjárlögin eins og þau eru afgreidd, því að til þess eru fjárlög, að það sé eftir þeim farið. Að öðru leyti skal ég svo ekki fjölyrða meira um þetta á þessu stigi. Ég veit, að hv. alþm. hafa lesið þessar aths. og þeir hafa lesið allar afsakanir stofnananna, og það er ekkert ný saga. Það eru margar afsakanir fyrir því, að þetta þurfti að gera og þetta þurfti að gera. En annað mál er, hvort það er réttmætt, að þeir, sem ráða yfir viðkomandi stofnunum, láti þeim liðast að halda áfram alltaf að auka meira og meira við. Og það er út af fyrir sig alveg rétt, sem hæstv. fjmrh. sagði, að mín skoðun er sú varðandi strandferðirnar, að það ætti að vera óhætt að draga úr þeim, þegar samgöngurnar á landi og í lofti hafa verið bættar svo mikið sem raun hefur á orðið.



Það hefur verið minnzt hér á ríkisútvarpið og Skipaútgerð ríkisins, og er það í sambandi við það, að aths. viðkomandi rekstri þessara tveggja fyrirtækja hafa verið gerðar, og það ern þær tvær aths., sem yfirskoðunarmenn vísa til aðgerða Alþ., eins og það er kallað. Ég hef nú hér fyrir framan mig reikning ríkisútvarpsins, og rétt er það, að gjöld þeirrar stofnunar hafa farið um það bil 20% fram úr áætlun fjárlaga. En á næstu síðu er reikningur viðgerðarstofu ríkisútvarpsins, og kemur þar fram, að því er virðist, að rekstur viðgerðarstofunnar hafi gengið saman, því að bæði gjöld og tekjur eru þar miklu lægri en fjárlög gerðu ráð fyrir. Um ríkisútvarpið er það að segja, að um mörg undanfarin ár hafa yfirskoðunarmenn gert sérstakar aths. um þá stofnun og ég hygg venjulega vísað þeim til aðgerða Alþingis, sem þeir nefna svo. Það hefur verið bent á það áður út af þessum aths., að það væri dálítið einkennilegt, að yfirskoðunarmenn hafa þá ekki gert aths. við reikninga annarra ríkisstofnana, sem hafa farið meira fram úr áætlun fjárlaga með sín gjöld en þessi stofnun, ríkisútvarpið. Ég hef rætt um þetta áður á þingi í sambandi við afgreiðslu ríkisreiknings og furðað mig á þessu, en ekki fengið á því neinar skýringar. Og sagan endurtekur sig enn, að hv. yfirskoðunarmenn gera athugasemdir um ríkisútvarpið, en ekki viðkomandi umframgreiðslum hjá öðrum ríkisstofnunum, sem eru þó tiltölulega meiri en hjá útvarpinu. Það eru hér á næstu blaðsíðum í ríkisreikningnum reikningar annarra stofnana, sem hafa farið meira fram úr áætlun hvað gjöldin snertir heldur en ríkisútvarpið. Og ég verð enn að láta í ljós dálitla undrun yfir þessum vinnubrögðum. Það er svo um þessar stofnanir, bæði ríkisútvarpið og fleiri, að tekjurnar hafa líka farið verulega fram úr áætlun, þannig að ríkisútvarpið hefur meiri rekstrarhagnað en fjárlögin gerðu ráð fyrir, vegna þess að tekjurnar hafa farið enn meira fram úr áætlun en gjöldin, og er það svo um sumar aðrar ríkisstofnanir. Viðkomandi skipaútgerðinni sagði hv. þm. A-Húnv., að það ráð væri tiltækilegast að greiða alls ekki meira en fjárlög ákveða, og mér skilst, að stofnunin ætti þá að hætta sinni starfsemi, ef fjárveitingin dygði ekki árið út. Þetta er sjónarmið út af fyrir sig. En ég vil benda á það, að þá væri eðlilegt, að þetta gilti einnig t.d. um vegina og vegaviðhaldið. Ég sé í þessum reikningi, að viðhald þjóðvega hefur farið nokkrar milljónir fram úr áætlun fjárlaga, og er það ekkert nýtt. Það hefur oft komið fyrir áður. Ég býst nú við, að það þætti ýmsum erfitt, ef ekki væri undir neinum kringumstæðum greitt meira fé til vegaviðhaldsins en áætlað er á fjárlögum að til þess þurfi, hvernig sem á stendur og þó að t.d. komi fyrir skemmdir á vegum vegna náttúruhamfara, eins og stundum kemur fyrir, og gæti þá orðið til þess, að heil héruð væru vegasambandslaus við önnur tíma úr árinu, ef stranglega væri eftir þessu farið. Á sama hátt sýnist mér, að það gæti orðið mjög óþægilegt fyrir ýmsa landsmenn, sem aðallega búa við samgöngur á sjó, ef siglingar með ströndum fram þyrftu alveg að leggjast niður af hálfu skipaútgerðarinnar einhvern tíma úr ári. Á þetta vil ég nú benda, en þetta er, eins og fram hefur verið tekið af öðrum, vitanlega vandamál, og þyrfti að finna á því viðunandi lausn, þannig að það væri hægt að halda útgjöldunum í sem mestu samræmi við það, sem fjárlögin mæla fyrir um.



Það eru aðeins örfá orð. - Hv. þm. A-Húnv. sagði, að ég hefði fært hér fram afsakanir fyrir þeim ágöllum, sem fram hefðu komið. Þetta er náttúrlega alls ekki rétt hjá hv. þm., að höfuðefni ræðu minnar hafi verið það, heldur reyndi ég á hinn bóginn að gera mönnum ljóst, við hvaða erfiðleika hér væri að fást, og það er langur vegur þar á milli. Ég vil þvert á móti, að það komi greinilega fram, að ég álít, að því fari fjarri, að allir þeir, sem hér eiga hlut að máli í starfskerfi ríkisins, geri skyldu sína eða það, sem með réttu móti ætti að vera hægt af þeim að krefjast. Ég álít, að forstöðumenn ýmissa starfsgreina og ráðuneytin vanræki oft það, sem þeim er skylt að gera, til þess að koma í veg fyrir að umframgreiðslur eigi sér stað. Þetta liggur bæði í því, að það eru ekki nógu vandaðar áætlanir fyrir fram um það, hvað kostnaðurinn muni verða, og einnig oft hirðuleysi um að leggja sig í lima um það, að umframgreiðslur komi ekki til greina. Svo er allri súpunni dengt í fjmrn. og sagt: Þetta er svona, og það verður að borga. Það er dæmi til þess í einni starfsgrein, að við fengum svona reikning rétt fyrir jólin upp á 6 millj. kr. eða svo og búið var að ráðstafa þessu fé. Okkur var sagt, að það hefði verið algerlega óhjákvæmilegt, og var ekki að neinu leyti gert í samráði við fjmrn. Svona er að fást við þessi mál, og getur hver séð, hvernig það er fyrir fjmrn., sem á að bera ábyrgð á afkomu ríkissjóðs og að fjárlögin komi rétt út, þegar svona hlutir geta komið fyrir. Og það eru alls konar skýringar á takteinum um, að það hafi skeð þetta og þetta áfall hér og þetta og þetta áfall þar og hvort það hefði átt að láta þetta vera svona hér og svona þar. Þannig gengur þetta. Þess vegna segi ég, að ef það á að vera eitthvað annað en skraf fram og aftur um breytta stefnu í þessu, sem raunverulega fyrirbyggi umframgreiðslur, þá verður að gera áætlun um það fyrir fram, hvernig bregðast skuli við, og það verður að gera í samráði við þingið, þannig að þingmenn séu alveg undir það búnir að taka þeim afleiðingum, sem slíkt hefur í för með sér. Það er einmitt frá þessu sjónarmiði, ef aths. er svarað með því að vísa málunum til Alþingis, að þá tel ég alveg eðlilegt og því aðeins verulegt gagn að slíkum aths., að það sé stungið upp á því, hvað Alþingi skuli . gera. Vitaskuld breytir engu í því efni, hvort þeir menn eiga sæti á þingi, sem eru endurskoðendur landsreikninganna. Það er fullkominn misskilningur hjá hv. þm. A-Húnv., að það breyti nokkrum sköpuðum hlut, því að það, sem þeir ættu þá að gera, væri í svörum sínum við landsreikninginn að gera þessar uppástungur, og á þann hátt liggja þær fyrir hv. Alþingi.



Herra forseti. Ég hef nú ekki nema athugasemdatíma til þess að svara því, sem hér hefur komið fram, og skal ekki heldur fara langt út í það. Varðandi þetta síðasta bjá hæstv. fjmrh., að yfirskoðunarmönnum beri að gera tillögur um það, hvað gera skuli í þeim efnum, sem vísað er til aðgerða Alþingis, þá held ég, að það hefði nú ekki næsta mikla þýðingu eftir þeim anda, sem hér er ríkjandi og er ríkjandi hjá hæstv. ráðh. og öðrum, sem hér hafa ráðið, þó að við gerðum till. t.d. um það varðandi Skipaútgerð ríkisins og útvarpið, að það skuli halda sig bara blákalt við fjárlögin. Það er okkar tillaga. A.m.k. mundi það vera mín tillaga. Það má segja, að það sé kannske erfitt varðandi skipaútgerðina. En það er ekki erfitt varðandi útvarpið, því að útvarpið er svoleiðis stofnun, að það er hægt að halda sér við fjárlögin. Og ég er þeirrar skoðunar, að það eigi ekki að vera heimilt fyrir stofnanir, sem hafa þó tekjur í stórum stíl, þó að tekjurnar fari fram úr áætlun, að eyða þeim tekjum langt umfram það, sem fjárlögin hafa gefið þeim reglur fyrir. Hv. þm. V-Húnv. kom hér með þá ásökun til okkar yfirskoðunarmanna, að við hefðum ekki gert athugasemdir við einhverjar stofnanir, sem færu hlutfallslega meira fram úr áætlun en ríkisútvarpið. Fyrir þessu færði bann engin rök, og ég held, að þetta hljóti að vera einhver misskilningur hjá hv. þm., nema ef hann skyldi eiga við stofnun eins og vegaviðhaldið, því að það er ekki hægt að bera það saman við þær stofnanir, sem hann gerði. Og vegaviðhaldið, það vita allir menn, að það er einn af þeim liðum í fjárlögum ríkisins, sem alltaf hlýtur að vera meiri áætlunarliður en flest annað, og ekki hægt að bera það saman við t.d. Skipaútgerð ríkisins, hvað þá heldur útvarpið. Hæstv. fjmrh. játaði það nú í sinni síðustu ræðu, sem auðvitað er alkunnugt, að það fari því fjarri, að allir geri skyldu sína varðandi fjárstjórn, sem hlut eiga þar að máli. Og það er auðvitað það mál, sem um er að ræða og er í böndum Alþingis, ríkisstj. og er verkefni yfirskoðunarmanna, hverjir sem þeir eru, að gera athugasemdir út af því, hverjir hafa ekki gert skyldu sína og farið eftir þeim fyrirmælum, sem til er ætlazt að farið sé eftir.

Frsm. (Skúli Guðmundsson) Hv. þm. A-Húnv. segir, að ég hafi engin rök fært fyrir því, að umframgreiðslurnar hafi orðið meiri hjá öðrum ríkisstofnunum en ríkisútvarpinu. Ég er hér með þessar tölur í ríkisreikningnum, og hv. þm. hefur hann væntanlega og hefur yfirskoðað hann og á að geta séð það sjálfur. Á bls. 14 er reikningur ríkisútvarpsins, þar sést, að gjöldin hafa farið um það bil 20% fram úr áætlun. Ef flett er svo einu blaði og horft á bls. 17, þá er þar reikningur eins ríkisfyrirtækis, þar sem gjöldin hafa farið yfir 70% fram úr, nær 80 en 70% fram úr áætlun fjárlaganna. Og ef við flettum enn einu blaði og lítum á bls. 18, er þar reikningur eins viðskiptafyrirtækis ríkisins, sem sýnir, að gjöldin hafa farið meira en 50% fram úr áætlun fjárlaga. Það er þetta, sem ég hef furðað mig á áður í sambandi við ríkisreikninginn, að það virðist vera nokkurt handahóf á þessari athugasemdagerð hjá þeim yfirskoðunarmönnum.



Herra forsetl. Ég flyt till. á þskj. 482 ásamt hv. þm. Borgf. um breytingu á aðflutningsgjöldum fyrir vélar í fiskiskip og sjálfvirkar flökunarvélar. Fyrir þinginu liggja tvö frv. um þetta efni, sem bæði hafa að líkindum vistazt í fjhn. d., en ekki hafa fengið þar afgreiðslu enn. Ég er flm. að öðru ásamt hv. þm. Snæf., hitt frv. flytja þm. Borgf., Snæf. og G-K. Við þessa till. okkar á þskj. 482 hefur svo komið önnur brtt. frá hv. 1. þm. Rang. og þm. A-Húnv. um, að landbúnaðarvélum sé bætt við upptalninguna. Ég skal þá fyrst minnast á flökunarvélarnar, sem gert er ráð fyrir í frv. að fái tímabundið afnám aðflutningsgjalda. Eins og ég gat um í framsöguræðu minni fyrir því frv., kosta þær flökunarvélar, sem nú hafa verið pantaðar til landsins, sumar af þeim komnar, um 30 millj. kr. hér á höfn. En viðtakendur, sem allir starfa að sjávarútvegi eða vinnslu sjávarafurða, verða að borga 101/2 millj. kr. til viðbótar þessum 30, sem vélarnar kosta, fyrir aðflutningsgjöld, að mestu leyti til ríkissjóðs. Þegar verið er að reyna að bæta vinnubrögð þeirra fyrirtækja, sem vinna úr sjávarafurðum, og verið er að reyna að koma sjávarútveginum úr þeim taprekstri, sem hann nú er í, virðist það skjóta nokkuð skökku við, að einmitt þau stórvirku tæki, sem eiga að hjálpa til að gera vöruna ódýrari til útflutnings, eru tolluð svo gífurlega eins og hér ber raun vitni. Þriðjung af andvirði þessara véla verða móttakendur að greiða sem tolla til ríkissjóðs. Um bátavélarnar hefur lengi verið rætt í þessu sambandi, og eins og allir vita, hefur nú upp á síðkastið verið þannig, að menn hafa sent bátana til útlanda til að fá vélar settar í þá, aðeins til þess að losna við aðflutningsgjöldin af vélunum. Bátavélar eru að vísu í lágum grunntolli, eins og verið hefur. Það eru 2% verðtollur og 2 aurar af hverju kílói, en þær eru ekki, eftír því sem ég get bezt séð, undanþegnar því 11% aðflutningsgjaldi, sem sett var á í vetur um nýárið, svo að gjöld af þessum vélum til ríkissjóðs nema um 15% af andvirði þeirra, komnum hingað á höfn, eftir því sem ég get bezt séð. Sama máli gegnir um dráttarvélar. Mér skilst, að greiðsla til ríkissjóðs fyrir innflutning á þeim muni nema tæpum 15%. Hins vegar eru dráttarvélarnar undanþegnar 11% gjaldinu, en hafa 8% grunngjald, sem setur hvorar tveggja þessar vélar á sama bekk, ef svo mætti segja. En þó að aðflutningsgjöld séu hér há, þá held ég að menn séu yfirleitt þeirrar skoðunar, að ekki eigi að tolla, hvorki til landbúnaðar né sjávarútvegs, þau frumtæki, sem þessir atvinnuvegir þarfnast. Landbúnaðarvélarnar eru betur settar, vegna þess að þær eru undanþegnar sérstaklega 11% gjaldi, sem lagt var á í vetur. Það er því orðið talsvert misræmi í þessu hvað landbúnaðarvélar og dráttarvélar snertir og hins vegar bátavélarnar. Við vonum þess vegna, að hv. þm. sjái sanngirnina í því að létta tollum af þessum tækjum, sem brtt. fjallar um.



Það eru nokkur orð út af þessari brtt. eða breytingartillögum, sem hv. síðasti ræðumaður talaði hér fyrir. -Það vita allir hv. þm. og allir landsmenn, að sá háttur hefur verið á hafður nú nokkuð lengi að draga saman stórfé í uppbótasjóð með aðflutningsgjöldum í stað þess að breyta skráðu gengi krónunnar. Þetta er það, sem hefur gerzt. Mikill hluti framleiðslunnar hefur alls ekki getað lifað við það gengi, sem skráð er, og þá hefur sá háttur verið á hafður að draga saman fé með aðflutningsgjöldum og setja í sjóð til þess að veita uppbætur fyrir útflutningsframleiðsluna. Það er þess vegna á allra vitorði og náttúrlega ekki sízt hv. þingmanna, að það er ekki hægt að líta á aðflutningsgjöld hér í þessu landi eins og nú er komið öðruvísi en svo, að mikill hluti þeirra er blátt áfram eins konar gengisálag, sem lagt er á innflutninginn. Það er nú orðið þannig, t.d. í þeim dæmum, sem fjallað er um í þessari brtt., að minnstur hluti þessara gjalda fer til ríkisins eða ríkissjóðs, heldur renna þau inn í þennan uppbótasjóð. Nú getur það náttúrlega verið álitamál, hvernig þessu eigi að haga. Það væri hugsanleg sú leið að hafa uppbætur á vissar útflutningsvörur lægri en ella og undanþiggja þá allar vörur, sem hlutaðeigandi útflutningsgrein notar til rekstrarins, aðflutningsgjöldum. Afleiðingin af þessu mundi náttúrlega verða sú, að allar þær vörur, sem þessi útflutningsgrein þyrfti til sinna þarfa, væru keyptar inn við óeðlilega lágu gengi, þær væru í raun og veru borgaðar stórkostlega niður við innflutninginn. Það er það, sem þá gerðist. En það er líka hægt að hafa þann háttinn á að undanþiggja ekki nema sumar vörur, sem útflutningsgreinarnar þurfa, aðflutningsgjöldum, leggja á þær útflutningsgjöld að einhverju leyti eins og annað, en hafa þá útflutningsuppbæturnar þeim mun hærri: Og þannig hefur dæmið verið sett upp hér að sumu leyti. Margar af notaþörfum útflutningsframleiðslunnar eru alveg undanþegnar gjöldum. Sumar eru undanþegnar þeim að nokkru leyti þannig séð, að þær eru settar í lága flokka. Síðan er dæmið sett upp miðað við þann framleiðslukostnað, sem fram kemur skv. þessu fyrirkomulagi, og greiddar útflutningsuppbætur miðaðar við þetta ástand, miðaðar við það, að framleiðslugreinarnar standi undir þessum gjöldum. Það er ekki hægt að slíta hér úr samhengi einstök atriði. Málið stendur sem sé á þessa lund í stórum dráttum skoðað, að hér er ekki nema að litlu leyti um venjulega tekjuöflun til ríkissjóðs að ræða, heldur eins konar álag, við getum kallað það gengisálag, til þess að bæta útflutninginn. Nú er mjög svipað fyrirkomulag að þessu leyti eins og verið hefur, að ætlazt er til, að það sé greiddur tollur af vélum, sem ýmist rennur í ríkissjóð eða útflutningssjóð. Það hafa á undanförnum árum verið fluttar till. hér í þinginu um að breyta þessu og að undanþiggja t.d. mótorvélar og landbúnaðarvélar eða a.m.k. mótorvélar. En þær till. hafa ævinlega verið felldar, vegna þess að mönnum hefur ekki þótt það eðlilegt fyrirkomulag, að þær væru alveg undanþegnar, eða treyst sér til þess. Og þær tillögur hafa alltaf verið felldar af þeim, sem hafa stutt stjórnina, sem sé framsóknarmönnum og sjálfstæðismönnum, en fluttar af hinum, sem voru á móti stjórninni. Ég hef ekki fundið annað en að sjálfstæðismönnum hafi fundizt þetta alveg eðlilegt, að svona yrði þetta að vera. Nú aftur á móti horfir dálítið öðruvísi við. Nú eru sjálfstæðismenn komnir hér í stjórnarandstöðu og þá rjúka þeir allt í einu til og finnst sem þeir hafi nú uppgötvað, að það sé alveg óeðlilegt að greiða gjöld af þessum vörum, þessum vélum, til landbúnaðarins og til sjávarútvegsins, að sjálfsagt sé að fella þau alveg niður. Þeir flytja nú tillögu um þetta með rökum, sem þeir sjálfir hafa alls ekki viljað taka til greina á undanförnum árum. Nú er þannig ástatt um þetta mál, að það er búið að setja hér upp útflutningssjóð og það er búið að setja hér upp fjárlög, sem gerir ráð fyrir tekjum af þessum innflutningi. Ég vil því segja, að það sé í hæsta máta ábyrgðarlaust, þegar svo er ástatt, að flytja till. um, að nú verði allt í einu þessir tekjustofnar felldir niður, og sannast að segja mun vera á allt annan hátt ástatt um tekjuhorfur yfirleitt hjá opinberum sjóðum en svo, að slíkt væri hægt að gera eða forsvaranlegt. Ég vil svo til þess að gera hv. flutningsmönnum þessara tillagna nokkru hugarhægra, benda þeim á, að í vetur voru uppbæturnar hækkaðar mikið og útflutningssjóðurinn stækkaður og þá auknar álögur til þess að ná peningum í hann, en álögurnar á landbúnaðarvélarnar og bátamótorana voru látnar standa óbreyttar. Álögurnar á bátamótorana og landbúnaðarvélarnar eru því nú miklu lægri tiltölulega en þær voru í tíð fyrrv. stjórnar, þegar sjálfstæðismenn felldu ásamt okkur framsóknarmönnum sem óðast allar till. um að fella gjöldin niður. Það eru því tiltölulega miklu lægri álögur á þessar vélar nú en voru þá. Í haust var sem sé sú pólitík viðhöfð að hækka ekkert álögurnar á þessum vélum, þó að það væru stórhækkaðar álögur á flestar aðrar vörur. Hv. frsm. benti á, að það hefðu verið nokkur vandkvæði í sambandi við álögur á bátavélar undanfarið, sem sé þau, að menn hefðu sótt á að fara til útlanda til þess að sækja vélar í báta sína vegna misræmis í tollgreiðslum af bátavélum. Ég vil benda honum á, ef hann hefur ekki tekið eftir því, að þetta misræmi hefur verið leiðrétt með því að ákveða, að það skuli greiða sama gjald af bátavélum, sem settar eru í báta erlendis, og þeim, sem inn eru fluttar. Er ekkert undantekið í því efni, nema þegar bátar koma nýir með nýjum vélum. Þess vegna er þetta ósamræmi úr sögunni, sem hefur valdið miklum vandkvæðum undanfarið, Ég vil þess vegna leyfa mér með þessum rökum að lýsa því yfir, að ég get ekki mælt með því, að þessi brtt. verði samþ., heldur verð ég þvert á móti að skora á menn að fella hana.



Herra forseli. Fjhn. flytur eina brtt. við frv., og er hún á þskj. 492. Vil ég gera grein fyrir henni. Í hv. Ed. voru gerðar nokkrar breytingar á frv., m.a. sú, að verðtollur á svonefndu svampgúmmíi, sem notað er til annars en skógerðar, var hækkaður úr 8% í 30%. Var þetta gert til verndar innlendu fyrirtæki, sem býr til dýnur, stólasetur og fleira úr slíku efni, og var talið, að slík tollvernd fyrir þá framleiðslu væri eðlileg með hliðsjón af tollvernd, er framleiðsla annarra svipaðra fyrirtækja nýtur. En nú hafa komið mótmæli gegn þessari tollhækkun frá húsgagnaframleiðendum, sem telja sér hagkvæmara að kaupa útlent svampgúmmí heldur en innlendu framleiðsluna og telja sér íþyngt óeðlilega með hækkun tollsins. Hefur þannig komið fram, að hér rekast á hagsmunir tveggja iðngreina, þ.e.a.s. þess iðnaðarfyrirtækis, sem býr til margnefnt svampgúmmí, og húsgagnaframleiðendanna, sem telja sér hagkvæmt að geta flutt þessa vöru inn og vilja komast hjá að greiða hærri verðtoll en nú er ákveðinn í lögum. Eftir að fjhn. hafði rætt við málsaðila, þótti henni rétt að taka til greina að nokkru leyti óskir þeirra beggja, og er það því till. n., að verðtollurinn verði 20%, en ekki 30%. Er það efni brtt. á þskj. 492. Vonandi hefur þar tekizt að finna hinn gullna meðalveg. Tveir hv. þm. flytja brtt. á þskj. 482, og hefur fyrri fim., hv. 2. þm. Reykv., nú gert grein fyrir henni. Till. er um breytingu á h-lið 3. gr. laganna. Skv. þeim staflið er garn til veiðarfæragerðar nú undanþegið að flutningsgjöldum. Tillögumenn vilja einnig láta undanþáguna ná til véla í fiskiskip og fiskflökunarvéla. Um þetta er það að segja, að tollur af þeim vélum, sem nefndar eru í brtt., er svipaður og af ýmsum öðrum vélum, sem framleiðslufyrirtæki þurfa á að halda, t.d. eru jafnhá aðflutningsgjöld af öllum öðrum fiskvinnsluvélum og af fiskflökunarvélum, og jafnhár tollur er einnig af mjólkurbúsvélum og ullarverksmiðjuvélum. Ef fallizt yrði á brtt. á þskj. 482, væri ekki hægt að komast hjá að láta undanþáguna ná til fleiri vélategunda, ef nokkurt samræmi ætti að haldast. Er nú líka komin fram brtt. á þskj. 491 frá tveim öðrum hv. þm. um að gera undanþáguákvæðið viðtækara, og yrði þó ekki stefnt til samræmis í þessum efnum með þeirri till. nema að litlu leyti. Fyrr á þessu þingi, þegar sett voru lögin um útflutningssjóð, var álagningu innflutningsgjalda til tekjuöflunar fyrir sjóðinn hagað þannig, að lægri gjöld voru yfirleitt lögð á helztu nauðsynjar til framleiðslunnar en á aðrar innfluttar vörur. Á þetta m.a. við um ýmsar vélar, þ. á m. þær, sem nefndar eru í brtt., sem hér liggja fyrir. Séu aðflutningsgjöldin tekin í heild, eru þau því tiltölulega lægri á vélunum nú en áður var, samanborið við gjöld af öðrum vörum. Um þetta hefur hæstv. fjmrh. þegar rætt. Út af því, sem hv. 2. þm. Reykv. sagði um tolla af dráttarvélum og bátavélum, er það að segja, að aðflutningsgjöld í heild af þessum vélum eru nú mjög svipuð. Um afstöðu fjhn. er það að segja, að meiri hl. n. telur ekki, eins og nú er ástatt, hægt að fallast á brtt. á þskj. 482, sem hv. 2. þm. Reykv. var að mæla fyrir, og ekki heldur á brtt. á þskj. 491, og mælir meiri hl. n. gegn því, að þær verði samþykktar.



Herra forseti. Þegar rætt er um breytingar á tollskránni, er það vitanlega alltaf nokkuð viðkvæmt mál og alltaf álitamál, á hverju eigi að lækka toll og á hverju eigi að hækka toll eða hvaða breytingar séu réttmætastar. En þegar breyting á tollskránni er nú hér til umræðu að þessu sinni, get ég ekki látið hjá líða að gera till. um, að felldir verði niður tollar á landbúnaðarvélum, og hef þess vegna ásamt hv. þm. A-Húnv. flutt brtt. á þskj. 491 við brtt., sem hv. 2. þm. Reykv. og hv. þm. Borgf. fluttu. Hæstv. fjmrh. sagði hér áðan, að tollar á landbúnaðarvélum hefðu ekki hækkað um s.l. áramót, þegar tollhækkunin var á lögð. Ég get þó upplýst, að landbúnaðarvélar eru allmiklu hærri nú en þær voru í fyrra, bæði dráttarvélar, heyvinnuvélar og aðrar vélar, og veldur þar mestu um, að það eru hækkuð aðflutningsgjöld, sem hér er um að ræða. Hæstv. fjmrh. dró að vísu nokkuð í land í seinni setningu, sem bann sagði um þetta, þegar hann talaði um, að aðflutningsgjöld af landbúnaðarvélum væru tiltölulega lægri en á ýmsu öðru. Og það er út af fyrir sig alveg rétt. En ástæðan til þess, að sérstaklega nú er ástæða til að fella þessi gjöld niður, er sú, að bændur hafa orðið að taka stærri þátt í vaxandi dýrtíð en aðrir landsmenn, og það er vegna hins mikla rekstrar, sem þeir eru með, það er vegna þess mikla vélakosts, sem þeir verða að afla og nota, varahluta og annars slíks, sem sá maður, sem engan rekstur hefur með að gera, er alveg laus við. Þess vegna er það, að bændur bera tiltölulega meiri þunga af þeim gjöldum, sem lögð voru á um síðustu áramót, heldur en yfirleitt aðrir landsmenn. Þess vegna er það réttmætara nú en nokkurn tíma áður að ganga þarna á móts við bændur og létta gjöldunum af landbúnaðarvélunum, sem þeir geta ekki verið án og verða að kaupa. Að vísu hefur það gengið nokkuð treglega að þessu sinni að fá innflutningsleyfi fyrir landbúnaðarvélum. Það var t.d. sett hámark með innflutning á dráttarvélum og ekki leyft meira en 80% af því, sem leyft var í fyrra, en það er of lítið, og hafa þess vegna margir að þessu sinni, sem dráttarvélar vildu fá, ekki fengið þær. Sama máli gegnir með múgavélar. Það var ákveðin sú upphæð, sem bændur skyldu fá, og verða nú þess vegna margir bændur að vera án þess að fá múgavélar að þessu sinni. Og enn hafa ekki verið veitt leyfi fyrir ýmsum öðrum landbúnaðarvélum og nauðsynlegum landbúnaðartækjum. Það er t.d. alveg nýskeð, ef veitt hefur verið leyfi fyrir súgþurrkunartækjum, sem bændur sækjast mjög eftir, og er mjög nauðsynlegt fyrir bændur hér á óþurrkasvæðinu að afla sér þessara tækja til að tryggja sig gegn rosanum. Ég trúi því nú reyndar ekki fyrr en í síðustu lög, að þessi leyfi verði ekki veitt, en það er alveg nýskeð, ef það hefur verið gert. Ég veit, að það er talað um gjaldeyrisskort í sambandi við þetta, en undanfarin ár hefur verið reynt að fullnægja eftirspurninni á þessum nauðsynlegu hlutum og láta innflutning á nauðsynlegum landbúnaðarvélum vera jafnréttháan og innflutning bátavéla. En bátavélar hafa verið veittar eftir þörfum að undanförnu og ég ætla enn þá. Tillagan á þskj. 491 nær einnig til véla í fiskiskip og sjálfvirkra fiskflökunarvéla. Og það er alkunnugt, að styrkur til útgerðarinnar hefur verið aukinn mjög á þessu ári, og líkur eru til, að enn þurfi að hækka styrki til útgerðarinnar, ef hún ekki stöðvast. Ég segi nú: Er ekki eðlilegra að gera þessi tæki, sem útgerðin byggist á, ódýrari með því að aflétta tollunum og aðflutningsgjöldunum og lækka þá að einhverju leyti þá miklu styrki, sem útgerðinni eru veittir á annan hátt? Mér virðist því, þótt viðurkenna verði ýmsa fjárhagserfiðleika og viðurkenna verði, að ríkissjóður þurfi á öllu sínu að halda, að þá sé eigi að siður réttmætt að samþykkja till. á þskj. 491, vegna þess að ef aðflutningsgjöldin eru tekin, eins og nú hefur verið gert, af þessum nauðsynlegu tækjum til framleiðslunnar, þá verður ekki hjá því komizt að endurgreiða þetta aftur til framleiðslunnar í öðru formi. Og það er miklu verra en að láta það vera að taka þetta af atvinnuvegum, sem engan veginn hafa efni á að greiða það. Ég vænti þess vegna, að þessi till. verði að athuguðu máli samþykkt, og ég held, að það væru hyggileg vinnubrögð að fresta þessari umræðu, gefa hv. fjhn. tækifæri til þess að athuga þessar till. í nýju og bjartara ljósi og vita, hvort hún eftir nána athugun og yfirvegun getur ekki fallizt á að mæla með samþykkt till.



Herra forseti. Ég sé, að hæstv. fjmrh. er farinn úr deildinni, svo að það er til lítils fyrir mig að fara að svara honum ýmsu af því, sem hann sagði, þegar hann heyrir það ekki. Ég verð að segja það, að ég tel það fullkomlega fjarstæðu eins og sakir standa að skattleggja nauðsynjar sjávarútvegsins eins og gert er í sambandi við bátavélarnar. Það kann kannske að vera góð pólitík að skattleggja þennan atvinnuveg, til þess svo að hægt sé að bæta honum upp með því hans eigin rekstrartap. En mér finnst nú, að rökvísin í því sé eins og í mörgu öðru, sem gerist í þjóðfélagi okkar. Hv. þm. V-Húnv. sagði, að flökunarvélarnar væru tollaðar á svipaðan hátt og aðrar hliðstæðar vélar, sem hann nefndi. Það kann vel að vera, að svo sé. En ég verð að telja, að þessi innflutningur á flökunarvélum, sem átt hefur sér stað og á sér enn stað, sé alveg sérstakt fyrirbrigði í innflutningi, þar sem hér á að gerbylta vinnslutækni frystihúsanna í landinu. Hér er ekki verið að tala um nokkurra þúsunda innflutning eða nokkurra hundraða þúsunda. Hér er verið að tala um 30 millj. kr. innflutning. Og það er ríkissjóður sjálfur, sem stendur fyrir því, að þessi innflutningur sé mögulegur, en fyrir það að hjálpa til að ná vélunum tekur hann þriðjunginn af andvirðinu, eða réttara sagt: hann bætir þriðjungi við andvirðið og tekur 101/2 millj. kr. fyrir, að vélarnar komi inn í landið. Ég skal taka það fram út af því, sem kom fram hjá hæstv. fjmrh., að tölur þær, sem ég nefni í sambandi við flökunarvélarnar, eru útreiknaðar fyrir áramót, áður en nýju skattalögin voru sett á um áramótin. Hæstv. fjmrh. sagði, að slíkar till. hefðu komið fram og þær hefðu allar verið felldar með aðstoð sjálfstæðismanna. Ég held, að hann misminni þetta, hæstv. ráðh., vegna þess að ég og hv. þm. Borgf. höfum áður borið fram till. um lækkun á innflutningsgjöldum á bátavélum, og ég man ekki eftir því, að við höfum tekið þátt í því að drepa þá till. Það hafa verið einhverjir aðrir en við, sem unnu að því. Það er ekki af því, að Sjálfstæðisfl. er í stjórnarandstöðu, að þessar till. eru nú bornar fram, heldur vegna þess, að það er sanngirni og nauðsyn, að þetta sé gert. Við vitum, að löggjafanum með samþykki hæstv. fjmrh. hefur fundizt alveg nauðsynlegt að undanþiggja þessum gjöldum flestar nauðsynjar sjávarútvegsins. En vegna þess að sjávarútvegurinn þarf nú að fá uppbætur, telur hæstv. fjmrh. alveg nauðsynlegt að skatta nauðsynjar hans til þess að fá lítið eitt upp í uppbæturnar. En mér er nú spurn: Hvers vegna voru ekki þessar vélar, flökunarvélarnar, sem í grundvallartolli eru í sama flokki og bátavélar, látnar njóta sömu fríðinda sem landbúnaðarvélarnar í sambandi við álögurnar í vetur? Landbúnaðarvélar eru undanþegnar hinu almenna 11% aðflutningsgjaldi. Það eru bátavélarnar ekki. Þær voru ekki undanþegnar þessu gjaldi, en ég spyr: hvers vegna var það ekki gert? Fyrir útveginn eru bátavélarnar ekkert síður nauðsynlegar en landbúnaðarvélarnar fyrir landbúnaðinn. Ég er ekki að telja það eftir, að landbúnaðurinn fékk þessa undanþágu. Ég tel hana alveg sjálfsagða. En ég tel líka sjálfsagt, að sjávarútvegurinn fái hliðstæða undanþágu.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir á þskj. 471, ásamt nál. á þskj. 493, er um heimild handa ríkisstj. til að selja Kópavogskaupstað land jarðanna Kópavogs og Digraness og um eignarnámsheimild á erfðafesturéttindum. Þetta frv. er flutt af hv. 4. landsk. þm. og fleirum. Efni frv. er, eins og áður hefur verið um getið, að hæstv. ríkisstj. sé heimilt að selja Kópavogskaupstað allt land jarðanna Digraness og Kópavogs. Undanskilið er þó nýbýll og land vegna rekstrar hæla ríkisins í Kópavogi og búrekstrar ríkisins í sambandi við þau o.s.frv. Þá er heimilt að taka eignarnámi erfðafesturéttindi í eignarlandi kaupstaðarins, ef nauðsyn krefur vegna skipulagsbreytingar. Þetta frv. var flutt á síðasta þingi, og fylgdi því þá allýtarleg grg., sem nú hefur verið tekin upp orðrétt og er á þskj. 39. Frv. var flutt í hv. Ed., og hefur hún afgreitt málið að mestu Ieyti óbreytt. Landbn. Nd. tók frv. fyrir á fundi sínum 7. maí s.l. og mælir öll með því, að það verði samþykkt óbreytt. Í samræmi við þessa afgreiðslu hv. landbn. leyfi ég mér að mæla eindregið með því, að frv. verði samþ. óbreytt og að lokinni þessari umr. verði því vísað til 3. umr.



Herra forseti. Á s.l. sumri var sagt frá slysi, er varð í litlu læknishéraði úti á landi og hafði nærri kostað mannslíf. Ungur læknir í héraðinu, sem þó var aðeins ráðinn til skamms tíma, átti sjálfur lækningatæki, sem björguðu þarna mannslífi. Ég tók sérstaklega eftir því í frásögn blaða af þessu, að lækningatæki þessi voru í einkaeign læknisins. Mér varð það ekki ljóst fyrr en þá, að héraðslæknum úti á landi eru ekki lögð til lækningatæki, og hefði þessi ungi læknir ekki verið svo forsjáll að hafa sjálfur keypt sér tæki, sem bjargaði þarna mannslífi, þá hefði hann ekki getað notið þeirrar gæfu. Það þykir sjálfsagt, að sýslunarmenn ríkisins fái lögð til ýmis áhöld, sem þeir þurfa að nota, skrifstofuáhöld og jafnvel ritföng. En hins vegar hafa heilbrigðisyfirvöldin látið sig einu skipta, hvort héraðslæknar hafi öll nauðsynleg lækningatæki eða ekki, og vafalaust hefur skortur í því efni leitt til þess, að mannslífi hafi ekki verið bjargað, þegar á reið. Kunningi minn einn, ungur læknir, var ráðinn til bráðabirgða í hérað úti á landi. Læknirinn, sem verið hafði í héraðinu, var látinn, og þessi ungi læknir kom þarna í héraðið og hafði ekki gert sér grein fyrir því, að það voru engin áhöld til í héraðinu. Ég tel það lágmarksskyldu við almenning í læknishéruðum, að héraðslæknum séu lögð til nauðsynleg lækningatæki og það sé ekki undir hælinn lagt, hvort mannslífi verði bjargað eða ekki, vegna fyrirhyggjuleysis í þessu efni. Sumir mundu segja, að læknarnir séu ekki of góðir til þess að leggja sér sjálfir til lækningatæki, en slíkar mótbárur eiga ekki við, því að læknar eru mismunandi áhugasamir um störf sín og almenningur í læknishéraði á kröfu á því, að vel sé fyrir öllu séð þegar um mannslíf er að tefla. Það mun eigi vera ástæða til þess að ræða ýtarlega um frv. Það skýrir sig sjálft, og vísa ég til grg., sem því fylgir. Telja mætti eðlilegast að koma þessum lögum í framkvæmd smátt og smátt, láta gera skrá um öll lækningatæki, sem héraðslæknar hafa, bæta strax úr, þar sem þörf er á, og láta þessi ákvæði koma til framkvæmda, eftir því sem breyting verður á skipun héraðslækna úti um land. Ég leyfi mér að leggja til, að máli þessu verði vísað til heilbr.- og félmn. og til 2. umr.