Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Hinn 20. sept. sl. kynnti hæstv. forsrh. tillögur um umfangsmikið átak í vegaframkvæmdum um land allt næstu þrjú árin. Af 7 milljörðum kr. skyldi 4 varið til stórátaks í vegagerð í Reykjavík en 3 milljörðum utan höfuðborgarsvæðisins. Breikkun Ártúnsbrekku og brúnna yfir Elliðaár úr fjórum akgreinum í sex yrði langstærsta framkvæmdin en hæstv. forsrh. kynnti einnig stórátak í vegamálum á Reykjanesi og víðar. Hugmyndin var að fjármagna framkvæmdirnar sem vera skyldu átak til aukinnar atvinnu með láni úr lífeyrissjóðum til 10 ára sem endurgreitt yrði með hækkun bensíngjalds eftir tvö ár. Veruleg vinna liggur þegar í undirbúningi að hönnun þessara miklu framkvæmda og eins og gefur að skilja fengu þessar hugmyndir góðan hljómgrunn hjá forustumönnum verkalýðshreyfingarinnar. Orðrétt sagði hæstv. forsrh. í viðtali við Stöð 2 20. sept. sl., með leyfi hæstv. forseta: ,,Viðtökurnar hafa verið góðar. Aðilar vinnumarkaðarins, verkalýðshreyfingin sérstaklega, hefur mjög barist fyrir því að þetta yrði gert. Menn sjá þetta fyrir sér sem mikilvægan þátt í að tryggja atvinnuuppbyggingu í þessu landi, að vegagerðin sé í lagi. Þetta eru kannski bestu framkvæmdirnar sem við getum farið í, því þær leiða til sparnaðar en kalla ekki á útgjöld eins og sumar aðrar framkvæmdir sem menn fara í. Við eigum eftir að finna leið til útfærslunnar en við verðum að hafa tiltölulega hraðar hendur þannig að hægt verði að byrja á ákveðnum útboðum nú þegar eða mjög fljótlega. Þannig á ég von á því að menn taki þessum hugmyndum vel.`` Þegar kom í ljós að framkvæmdastjóri Vinnuveitendasambandsins taldi hugmyndirnar ,,töluvert glannalegar`` eins og hann sagði. Þær kölluðu á verðbólgu og hækkun vaxta en forseti ASÍ taldi lífeyrissjóðina geta lánað þetta fé en hafði efasemdir um endurgreiðsluna. Hann benti á að hækkun bensíngjalds mundi hækka framfærsluvísitölu og þar með kalla á launahækkanir. Orð hæstv. forsrh. virtust harla léttvæg gegn áliti framkvæmdastjóra Vinnuveitendasambandsins þegar frv. til fjárlaga leit dagsins ljós skömmu eftir yfirlýsingar hans. Í frv. er gert ráð fyrir 6 milljörðum og 175 millj. kr. í vegaframkvæmdir samanborið við 6 milljarða 970,2 millj. í fjárlögum 1994. Þessi lækkun milli ára skýrist af brottfalli hins sérstaka framkvæmdaátaks vegna atvinnumála, en til þess voru veittar 900 millj. í fjárlögum 1994. Framlag til vegamála árið 1995 er 275 millj. kr. lægri fjárhæð en markaðir tekjustofnar eru taldir gefa. Sl. ár var skerðingin 370 millj. kr. Hjá Vegagerð ríkisins er staðfest að engar ákvarðanir hafi verið teknar um þessar framkvæmdir sem hæstv. forsrh. lofaði og því hef ég leyft mér að bera fram fsp. sem liggur frammi á þskj. 159 og beint er til hans og ég ætla ekki að lesa hana, hæstv. forseti, þar sem tími minn er búinn, en vænti svars hæstv. ráðherra.

Hæstv. forseti. Hv. 14. þm. Reykv. hefur borið hér fram fyrirspurn sem hún hefur gert grein fyrir og lýst aðdraganda þessa máls sem er auðvitað réttur í öllum meginatriðum að því undanskildu að ég var ekki út af fyrir sig að lofa einu eða neinu á þessu augnabliki. Ég var að vitna til yfirlýsingar sem gefin var 19. maí sl. í tengslum við endurmat á stöðu kjaramála í landinu og þar kom fram að nauðsynlegt væri að um aðgerð af þessu tagi næðist víðtæk sátt, ekki síst aðila á vinnumarkaði. Það urðu mér því vonbrigði að sú hugmynd sem ég setti fram fékk töluverða andspyrnu þegar hún var kynnt. Nú hefur hins vegar tekist sátt í málinu milli allra þessara aðila. Ég átti fund í morgun með forseta Alþýðusambandsins og embættismönnum hans og framkvæmdastjóra Vinnuveitendasambandsins og sérfræðingum hans þar sem var farið yfir málið á nýjan leik. Málið hefur breyst að því leyti til að menn eru að tala um að taka áfanga sem ekki nær til tíu ára heldur til fimm ára og þá eru menn að tala um fjárhæð á fimm ára tímabili sem mundi kannski framkvæmast á þremur og hálfu ári eða svo þar sem væru 3,5 milljarðar kr. Þessir 3,5 milljarðar kr., sem væri sérstök fjárveiting til vegagerðar, mundu skiptast því sem næst í hlutfalli við íbúafjölda viðkomandi kjördæma. Það mundi þýða að í hlut höfuðborgarsvæðisins þar sem að mínu mati er nú þörfin brýnust, kæmu um 60% sem mundu vera 400 millj. miðað við heilt ár til þess svæðis. Til viðbótar mundi verða á öðrum vegum til þjóðvega væntanlega nálægt 300 millj. kr. þannig að það væri um að ræða þá 700 millj. rúmar sem kæmu til þessara framkvæmda. Ég gerði borgarstjóranum í Reykjavík í símtali grein fyrir þessum atriðum í morgun og ég vænti þess að borgarstjórinn hafi gert bæjarstjórum á bæjarstjórafundi í dag grein fyrir þessum hugmyndum. Það sem leiddi til sáttar í málinu milli þessara aðila þannig að þeir hafa báðir lýst yfir fullum stuðningi við þessa aðgerð nú er það að ekki er tekið jafnstórt skref og ég hafði rætt um sem uppfyllir þau sjónarmið Vinnuveitendasambandsins að menn eigi ekki að ganga ,,glannalega`` fram í málinu. Á hinn bóginn hvað snertir þau sjónarmið sem hv. þm. réttilega vitnaði í af hálfu forseta Alþýðusambandsins og hans samtaka þá er gert ráð fyrir því að tekjuauki af þessu tilefni nái aðeins til helmings útgjaldanna þannig að framfærsluvísitala hækki minna en ella en annað verði sett sem sérstakt framlag árlega frá ríkissjóði. Ef þessi verður niðurstaðan, sem sátt er um milli mín og þessara aðila og ég vona að fái framgang í þinginu mundi, við lauslega áætlun, gjaldtakan vegna þessara framkvæmda þýða 0,13% hækkun framfærsluvísitölu og 0,04% hækkun lánskjaravísitölu sem þessir aðilar, aðilar á vinnumarkaðinum, telja innan þeirra marka sem ásættanleg séu og lýsa þess vegna yfir fullum stuðningi við þessa aðgerð. Ég vil þó taka fram að það er ljóst að þarfirnar á höfuðborgarsvæðinu eru mun meiri heldur en þessar, en engu að síður er ljóst að þessi fjárhæð mun gjörbreyta stöðunni hér og jafnframt mun það sem kemur í hlut annarra verkefna um landið hafa þýðingarmikil áhrif á ýmsar framkvæmdir þar. Með þessu er gert ráð fyrir því að þessu fjármagni verði skipt með öðrum hætti en tíðkast við gerð vegáætlunar þannig að hér verði þessi fjárhæð nær samhengi við bensíneyðsluna á viðkomandi svæðum. Það er að vísu ekki fundið út með því að setja bensíngjald eyrnamarkað við sölu heldur miðað við íbúafjölda á viðkomandi svæðum. Ég vænti þess að þetta muni hafa mikla þýðingu fyrir höfuðborgarsvæðið, fyrir höfuðborgina sérstaklega og reyndar svæðin hér í heild, og tel mig þá hafa, hæstv. forseti, svarað fyrirspurn hv. þm. vonandi fyllilega.

Virðulegi forseti. Hér er mjög stórt mál á ferðinni. Ég veit ekki hvort þingmenn átta sig allir á því að það er búið að bíða og bíða eftir ákvörðun frá framkvæmdarvaldinu, forsrh., sem á sínum tíma gaf ákveðin fyrirheit. Það er búið tala og tala og tala en það er ekkert gert. Ef ég skildi hæstv. forsrh. rétt þá er þetta enn þá á hugmyndastigi, það hefur engin ákvörðun verið tekin um það að fara út í þessar framkvæmdir. Hins vegar er Vegagerðin búin að bjóða út fyrsta áfanga að byggingu mislægra gatnamóta á gatnamótum Vesturlandsvegar og Höfðabakka og verktakar bíða og verktakar eru mjög uggandi og borgaryfirvöld eru mjög uggandi vegna atvinnuástandsins sem fram undan er í Reykjavík. Þannig að það er mjög mikilvægt að það verði ekki beðið lengur eftir ákvörðun um að hefja þessar framkvæmdir. Eins og fram kom hjá hæstv. forsrh. þá hefur Reykjavík og höfuðborgarsvæðið borið mjög skarðan hlut frá borði þegar vegafé á í hlut, þannig að það er mjög brýnt að við fáum ákvörðun um að hefja þessar framkvæmdir og það sem fyrst.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. 14. þm. Reykv. fyrir að taka þetta mál upp. Satt að segja er það til skammar hvernig haldið hefur verið á þessu máli. Það hefur verið í lausu lofti mjög lengi. Það er búið að bjóða út framkvæmdir og verktakar hafa beðið langtímum saman eftir að fá niðurstöðu mála og borgaryfirvöld sömuleiðis og ég heyri ekki betur en staðan sé enn þá þannig, eins og hv. síðasti ræðumaður sagði, að það hafi í raun og veru ekki verið teknar ákvarðanir í þessu efni heldur svífi hlutirnir enn þá í lausu lofti. Ég tel þess vegna ástæðu til þess að hvetja hæstv. forsrh. til að knýja fram afdráttarlausa og endanlega niðurstöðu í þessu máli allra næstu daga vegna þess að í raun og veru má engan tíma missa með tilliti til þess framkvæmdatíma sem við höfum hér í landinu. Þessi fyrirspurn staðfestir auðvitað, hæstv. forseti, það sem áður hefur verið sagt í þessum ræðustól, en ekki mjög oft, að það er nauðsynlegt að fara sérstaklega yfir samgöngumál þéttbýlissvæðisins mikið betur í þessari stofnun en gert hefur verið nokkurn tíma áður.

Hæstv. forseti. Það ber að þakka það að þessi fyrirspurn komið fram og það skýrir kannski málið fyrir mönnum að nú skuli vera nýlega búið að halda fund um þessi mál þar sem menn stefna að nýrri niðurstöðu og að það skuli ekki enn hafa verið rætt t.d. á vettvangi samgn. þingsins. Það liggur fyrir að það eigi að endurskoða vegáætlun í vetur. Það hefur ekki verið rætt um þetta mál í samhengi við það. Auðvitað er þetta staðfesting á því að þessi hæstv. ríkisstjórn ætlar að halda áfram þeirri vitleysu að taka lán til vegagerðar án þess að það sé tekið inn á áætlanir með hvaða hætti eigi að greiða það til baka. Hæstv. ráðherra kom því ekki til skila, a.m.k. ekki í umræðunni áðan, hvernig ætti að greiða þetta til baka eða hvort það ætti að safna þessum skuldum sem skuldum á Vegasjóð fyrir næstu ár. Ég held að það kunni ekki góðri lukku að stýra hvernig með þessi mál er farið. Ég held að menn verði að gera kröfur til þess að það verði staðið eðlilegar að þessum málum heldur en hæstv. ríkisstjórn er búin að gera á þessu kjörtímabili og ætlar að bæta enn við með þeim hætti sem hér liggur fyrir.

Virðulegur forseti. Ég vil í þessu sambandi lýsa því að ég geri mér fulla grein fyrir því í sjálfu sér að það eru ýmsar framkvæmdir í vegamálum á höfuðborgarsvæðinu sem eru brýnar, en svo er reyndar um allt land. Þannig að það er ekkert einsdæmi að menn sjái fram á brýnar framkvæmdir í vegamálum. Ég vil hins vegar í þessari umræðu vekja athygli á því að Alþingi hefur borið gæfu til þess að líta á vegamálin sem mál sem ætti að leysa út frá sameiginlegum hagsmunum landsmanna allra. Ekki fara með þau í það kjördæmahorf sem hér er verið að gera. Ég ítreka það að góð vegagerð um allt land, sem tengir saman byggðirnar og landshlutana, er ekki síst mikið hagsmunamál fyrir Reykjavík sem höfuðborg viðskipta og verslunar, ég tala nú ekki um fyrir ferðaþjónustuna sem Reykjavík nýtur ekki hvað síst góðs af. Þannig að ég vara við því að setja málið í þetta samhengi.

Virðulegi forseti. Það eru framkvæmdir í vegamálum í Reykjavík sem um er rætt hér. Þær hafa samkvæmt útreikningum Vegagerðar og ég hygg borgaryfirvalda líka, staðfest að það er um 30% arðsemi af flestum þeim framkvæmdum sem ráðast á í í höfuðborginni. Þannig að auðvitað eru þetta, þó menn leggi það ekki nema bara á þá vogarskál, brýnustu framkvæmdir í vegamálum, ég tek undir það með hæstv. forsrh. Það skiptir því mjög miklu máli að menn raði þeim hér upp í rétta forgangsröð þegar menn eru að ganga frá vegáætlun. Ef ég hef tekið rétt eftir hjá hæstv. forsrh. þá er gert ráð fyrir því að 1.100 millj. samkvæmt þessum útreikningum fari til þessara framkvæmda á höfuðborgarsvæðinu, en þá spyr ég í framhaldi af því: Hversu háa upphæð er búið að skuldbinda í fyrir fram greiddum upphæðum af þessari upphæð, þ.e. í lánum og öðru slíku sem þarf að borga af út af lántöku við vegaframkvæmdir í Reykjavík á undanförnum árum? Ég sá á fundi sem ég átti með Samtökum sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu að það eru 1,5 milljarðar kr. sem gert er ráð fyrir að þurfi í vegaframkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu þannig að umferð geti gengið með eðlilegum hætti á næstu árum.

Virðulegi forseti. Ég vil bara taka undir það sem fram hefur komið hér í umræðunum, að hér er um mál að ræða sem varðar ekki einasta framkvæmdirnar sem slíkar heldur einnig atvinnumál og mikilsvert atvinnumál. Það er ljóst að það eru miklar sveiflur í þeirri atvinnugrein sem hér er um að ræða og það þarf að taka mið af því að það er mjög kostnaðarsamt að vera með mikið atvinnuleysi. Það er líka búið að reikna það út og það kom fram á fundi þingmanna Reykjavíkur og Reykjanesskjördæmis með sveitarstjórnarmönnum fyrir stuttu síðan að hér er um mjög arðbærar framkvæmdir að ræða í mörgum tilvikum og mér finnst ekki að hæstv. forsrh. geti vikist undan því að standa við þau stóru orð sem hann viðhafði hér fyrr í haust þar sem hann gaf fyrirheit um töluvert mikið meira heldur en núna virðist vera rétt á umræðustigi. Það hlýtur að vera krafa okkar sem tökum þátt í þessari umræðu og höfum heyrt í hæstv. ráðherra að hann standi við stóru orðin.

Hæstv. forseti. Ég vil taka undir með þeim sem sagt hafa að þetta mál hljóti að sjálfsögðu að koma til Alþingis og verða rætt á grundvelli vegalaga og ég ætla því ekki að fjölyrða um það. Hitt vekur furðu mína að hæstv. samgrh. skuli ekki vera viðstaddur þessa umræðu þar sem hér er verið að ræða stórt átak í vegamálum sem að sjálfsögðu allir hljóta að fagna að gert verði. Eðlilega hefur hv. fyrirspyrjandi borið fsp. sína fram til forsrh. þar sem það var hann sem tilkynnti um aðgerðir í vegamálum, en það er dálítið sérstakt að hæstv. samgrh. skuli ekki telja ástæðu til að vera viðstaddur þessa umræðu því væntanlega hefur málið ekki algjörlega verið tekið úr hans höndum.

Frú forseti. Ég vil vekja athygli á því að þær framkvæmdir sem hér er vakin athygli á, þ.e. vegaframkvæmdir á mótum Höfðabakka og Vesturlandsvegar, eru á vegáætlun. Það var búið að gefa fyrirheit um að þessar framkvæmdir ættu að eiga sér stað, það gerði hæstv. forsrh. strax í vor. Menn tóku það þannig og Vegagerðin tekur það þannig og það er búið að bjóða verkið út. Mér finnst því ákaflega einkennilegt þegar hér koma menn síðan upp, eins og hv. 6. þm. Norðurl. e., og skammar okkur Reykvíkinga fyrir það að vera að tala um okkar kjördæmi. Ég held að þetta sé nærri því í fyrsta skipti sem Reykvíkingar tala um vegaframkvæmdir hér á Reykjavíkursvæðinu, en ég veit ekki hversu oft er verið að ræða um önnur kjördæmi og vegaframkvæmdir þar. Það er því hlægilegt að láta sér detta í hug að við megum ekki opna munninn hér, þingmenn Reykjavíkur, um eitthvað sem gerist í okkar eigin kjördæmi. Það er búið að tala nógu lengi og nú þarf að fara að framkvæma.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svör hans og öðrum hv. þm. fyrir þátttöku í þessum umræðum. En vegna orða hv. 6. þm. Norðurl. e. vil ég segja þetta: Brýn þörf landsbyggðarinnar fyrir bættum samgöngum hefur haft forgang um langt skeið og þingmenn Reykv. hafa viðurkennt nauðsynlegan forgang hinna dreifðu byggða. En nú er svo komið að höfuðborgarsvæðið getur ekki lengur búið við það ástand í vegamálum sem við blasir. Sannleikurinn er sá að yfirmönnum vegamála í Reykjavík er löngu ljóst að í óefni stefnir í umferðarmálum í höfuðborginni verði ekki til einhverra ráða gripið. Til stendur að byggja íbúðahverfi við Korpúlfsstaði og fyrir ofan Vesturlandsveg og þá eykst umferðarþungi í austurhluta borgarinnar verulega. Því er spáð af þeim sem best þekkja til að árið 2008 verði hreint neyðarástand á þeim götum sem árið 1991 var meiri umferð á en sem nemur 70% af flutningsgetu gatnanna. Nú þegar búa menn við umferðaröngþveiti í umferðaræðum, t.d. frá Grafarvogsbyggðinni, versni færi hið minnsta og það gildir um fleiri svæði í höfuðborginni. Það er nú svo að í borgarstjóratíð núv. hæstv. forsrh. var ekki mikið lagt upp úr því að hafa samband við þingmenn Reykv. og kannski gætum við viðurkennt að við höfðum of lítið samband okkar á milli og ýmsar framkvæmdir látnar ganga fyrir í höfuðborginni framar vegamálum, svo sem ráðhússbygging og perlubygging og hvað þetta hét nú allt saman og hefði verið nær að líta á gatnakerfi borgarinnar. En ég býst við að tími minn sé þrotinn. Í bréfi frá Vegagerðinni, undirritað af Jóni Rögnvaldssyni aðstoðarvegamálastjóra, sem dagsett er í dag, segir svo: ,,Vegna fyrirspurnar þinnar um viðbótarfé til vegagerðar skal upplýst að Vegagerðinni er ekki kunnugt um hvort það mál hafi fengið endanlega ákvörðun.`` Nú tilkynnir hæstv. forsrh. að skyndifundur hafi verið haldinn og ég vænti þess að fyrirspurn mín hafi komið hreyfingu á málið. En mér gefst því miður ekki tími, frú forseti, til þess að rekja það frekar hversu mikil þörf er á umbótum hér í Reykjavík og okkur þykir náttúrlega það sem nú virðist vera í boði harla lítið miðað við það sem auglýst var í september sl.

Hæstv. forseti. Mér finnst merkilegt að þingmenn skuli tala um það sem harla lítið sérstakar aukafjárveitingar upp á 3,5 milljarða og mér finnst reyndar sumt í umræðunni hér afskaplega kostulegt. Sjálfsagt hef ég ekki talað nægilega skýrt. Ákvörðun hvað þetta varðar er tekin af framkvæmdarvaldsins hálfu. Um þessa tillögu er sátt og framkvæmdarvaldið mun gera þessa tillögu. Ég kunni hins vegar ekki við og fannst það ekki viðeigandi og alls ekki í þessum sal, að segja að þessi ákvörðun væri endanlega ákveðin því hún verður ekki endanlega ákveðin nema hér. En af minni hálfu og ríkisstjórnarinnar þá er það ákvörðun og um þessa ákvörðun er sátt. Þannig að ef þessari ákvörðun verður ekki spillt hér í þinginu þá verður þessi ákvörðun tekin. En ég kunni ekki við að segja að þetta væri endanleg ákvörðun og segja það hér framan í þingheim. En að svo miklu leyti sem ég einn eða ríkisstjórnin getur tekið síka ákvörðun þá hefur slík ákvörðun verið tekin. Og ef þetta fær stuðning hér í þinginu þá eru engin vandamál. 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir fsp. á þskj. 78 til hæstv. forsrh. um skráningu nafna í þjóðskrá. Fyrirspurnin er, eins og hæstv. forseti gat um, flutt af varaþingmanni Sjálfstfl., Hjálmari Jónssyni. Í gögnum sem ég hef undir höndum kemur fram að umboðsmaður Alþingis hefur ritað Hagstofu Íslands að eigin frumkvæði og óskað eftir upplýsingum um hvort dæmi séu þess að einstaklingar séu ekki skráðir fullu nafni í þjóðskrá. Ef svo er þá leitar hann skýringa á ástæðum þess. Í bréfi frá Hagstofu Íslands kemur fram að nokkur brögð eru að þessu og til þess liggja einkum tvær ástæður. Í fyrsta lagi að rými á gataspjöldum hafi verið takmarkað við 23 stafi og í öðru lagi að menn hafi ekki alltaf gefið upp fullt nafn sitt þegar þeir tilkynna sig í þjóðskrá og að talsverð brögð hafi verið að því við stofnun þjóðskrárinnar að þeir væru ekki skráðir fullu nafni. Í niðurstöðum Hagstofunnar í þessu bréfi segir m.a. svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Nokkur brögð eru að því að einstaklingar séu ekki skráðir fullu nafni í þjóðskrá, hve mikil veit Hagstofan ekki og álítur það í raun ekki sérstaklega áhugavert.`` Í þessum orðum kemur fram að Hagstofan telur þetta ekki merkilegt mál. En fyrir því er þessi fyrirspurn flutt og hún hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: 1. Er það ekki andstætt lögum um jafnan rétt manna að takmarkað og ófullkomið tölvukerfi hjá þjóðskrá Hagstofu Íslands ráði því hvernig nöfn manna eru rituð í opinberum skrám og gögnum, svo og hvernig menn skulu tjá nafn sitt? 2. Hyggst ráðherra beita sér fyrir breytingu á tölvukerfi Hagstofunnar í þá veru að landsmönnum verði ekki mismunað með þessum hætti? 3. Hvað kostar að gera slíka breytingu?

Hæstv. forseti. Fyrsta spurning þingmanns var: Er það ekki andstætt lögum um jafnan rétt manna að takmarkað og ófullkomið tölvukerfi hjá þjóðskrá Hagstofu Íslands ráði því hvernig nöfn manna eru rituð í opinberum skrám og gögnum, svo og hvernig menn skulu tjá nafn sitt? Í nóv. 1993 óskaði umboðsmaður Alþingis upplýsinga frá Hagstofu Íslands um skráningu þjóðskrár á mannanöfnum. Hagstofan svaraði þessu erindi með ítarlegu bréfi í lok sama árs. Með bréfi 20. sept. sl. sendi umboðsmaður síðan Hagstofunni álit sitt á þessu máli. Í áliti umboðsmanns segir orðrétt: ,,Í lögum nr. 37/1991 er ekki að finna sérstaka heimild fyrir Hagstofuna til þess að ákveða hvernig nafn manns skuli skráð í þjóðskrá. Verður því að leggja til grundvallar að almennt ber að skrá fullt nafn manns í þjóðskrá nema því hafi verið löglega breytt samkvæmt 21. gr. laga nr. 37/1991. Komist fullt nafn manns ekki fyrir í þjóðskrá er spurning hvernig með skuli fara. Ekki er vikið að þessu álitaefni í lögum nr. 37/1991. Miðað við það tölvukerfi sem Hagstofan notar fyrir þjóðskrá um þessar mundir er ekki unnt að skrá slík nöfn að fullu. Verður því að skammstafa þau svo hægt sé að færa nafn hlutaðeigandi manns í þjóðskrá og fullnægja lagaskyldu um skráningu. Skv. 1. mgr. 20. gr. laganna er fullt nafn manns eiginnafn hans eða eiginnöfn að viðbættu kenninafni. Skv. 1. mgr. 1. gr. laganna er heimilt að gefa barni þrjú eiginnöfn. Eru því stundum engin tök á því að skrá í þjóðskrá fullt nafn þeirra manna sem bera mjög löng nöfn eða mörg eiginnöfn, jafnvel þótt þeir óski sérstaklega eftir því að rita fullt nafn sitt með þeim hætti almennt í lögskiptum, sbr. 2. og 3. mgr. 20. gr. laga nr. 37/1991, um mannanöfn. Ofangreind aðstaða getur hæglega leitt til mismunar. Þar sem nafnréttur er mikilsverður réttur persónuréttar tel ég nauðsyn bera til að tekið verði til athugunar hvort unnt sé að koma í veg fyrir þennan aðstöðumun við framkvæmd löggjafar um mannanöfn. Fram kom í viðræðum sem ég átti við hagstofustjóra og skrifstofustjóra Hagstofunnar 19. apríl 1994 að til stæði að semja nýtt tölvukerfi fyrir þjóðskrá á næstu árum og yrði þá tekið til sérstakrar athugunar hvort stækka ætti stafarýmið svo hægt væri að skrá lengri nöfn í þjóðskrá. Verði ekki talið fært að skrá lengri nöfn í tölvukerfi það sem notað verður fyrir þjóðskrá tel ég nauðsynlegt að settar verði skýrar reglur um það með hvaða hætti skuli brugðist við þegar fullt nafn verður ekki skráð í þjóðskrá.`` Niðurstaða umboðsmanns er orðrétt þessi: ,,Samkvæmt framansögðu er það niðurstaða mín að nokkur aðstöðumunur sé við framkvæmd löggjafar um mannanöfn þar sem full nöfn þeirra einstaklinga sem heita mjög löngum nöfnum eða mörgum eiginnöfnum verða ekki skráð í þjóðskrá. Ég tel nauðsyn bera til að tekið verði til athugunar hvort fært sé að breyta þessu. Verði slíkum breytingum ekki komið við tel ég nauðsynlegt að settar verði skýrar reglur um það með hvaða hætti skuli brugðist við þegar fullt nafn verður ekki skráð í þjóðskrá.`` Mér sýnist þetta álit umboðsmannsins svara fyrsta lið fsp. að fullu. Önnur spurningin hljóðar svo: Hyggst ráðherra beita sér fyrir breytingu á tölvukerfi Hagstofunnar í þá veru að landsmönnum verði ekki mismunað með þessum hætti? Í áliti umboðsmanns Alþingis kemur fram að nokkur aðstöðumunur sé við framkvæmd löggjafar um mannanöfn. Í þessu felst brot á jafnræðisreglu stjórnarfarsréttar. Við þessu má bregðast með tvennum hætti. Með því að lögfesta reglur um styttingu langra nafna í þjóðskrá og öðrum opinberum gögnum eða með því að breyta tölvukerfi þjóðskrár og annarra opinberra skráa svo unnt sé að skrá löng nöfn. Ég tel óheppilegt að lögbinda reglur sem mismuna fólki og mun því beita mér fyrir því að þjóðskrá og öðrum opinberum skrám verði breytt. Með þessu yrði jafnræðisregla stjórnsýslulaga í heiðri höfð og farið til fulls eftir ábendingu umboðsmanns Alþingis. Reyndar hefur um nokkurt skeið verið unnið að undirbúningi endurnýjunar tölvukerfis þjóðskrár. Þetta verk er mjög umfangsmikið og tímafrekt og óvisst hvenær því lýkur. Endurnýjun þessi á að ná til alls tölvukerfis þjóðskrár, þar með talið til rýmis fyrir nöfn. Að fengnu áliti umboðsmanns Alþingis, sem áður var vitnað til, mun Hagstofan stefna að því að stafarými fyrir nöfn verði án takmarkana, en það var ekki raunhæfur kostur er núverandi tölvukerfi var tekið upp. Á það má benda að mál þetta er flóknara en kann að virðast við fyrstu sýn. Tölvukerfi þjóðskrár er ekki ein tölvuskrá heldur safn skráa þar sem hver tengist annarri. Stækkun á stafarýminu hefur áhrif á allt kerfið og öll þau forrit sem þar er beitt en alls eru þau yfir 300 að tölu. Í annan stað eru fjölmargir notendur, bæði opinberar stofnanir og einkafyrirtæki eru tengd þjóðskrá eða hafa lagað kerfi sín eftir henni. Breyting á rými fyrir nöfn í þjóðskrá hefur áhrif á alla notendur og kallar á breytingu fjölmargra flókinna tölvukerfa í landinu, ella væri hætta á að við færslu nafna úr þjóðskrá í önnur tölvukerfi yrði klippt af nöfnum. Þá má benda á að á sínum tíma var rými fyrir nöfn í þjóðskrá m.a. ákveðið með hliðsjón af stærð glugga í svokölluðum gluggaumslögum sem sniðin eru samkvæmt alþjóðlegum staðli. Þessi staðall hefur ekki breyst og lengist nöfn er hætt við að hluti langra nafna hverfi séu notuð gluggaumslög. Í þessu sambandi má og benda á rými á eyðublöðum og þessu líku, en slíkt rými er oft takmarkað og sama gildir um límmiða. Aukið stafarými nafna í þjóðskrá tryggir því ekki að unnt verði að rita eða lesa nöfn fullum fetum hvar sem er og hvenær sem er. Það sem hér hefur verið sagt breytir því ekki að nauðsynlegt er að mönnum sé gefinn kostur á að nöfn þeirra séu rituð fullum fetum í þjóðskrá. Hins vegar er sýnt að þótt breyting þjóðskrár sé möguleg og tæknilega gerleg ein sér er óvíst að hún leysi allan vanda þeirra sem bera mjög löng nöfn og vilja nota þau óstytt. Þriðja spurning: Hvað kostar að gera slíka breytingu? Ekki er ljóst hvað það kostar Hagstofuna að stækka rými fyrir nöfn í þjóðskrá. Ein sér yrði slík breyting afar dýr eða sem skiptir a.m.k. einum til tveimur tugum milljóna kr. Sem hluti heildarendurbóta á tölvukerfi þjóðskrár yrði hins vegar ekki um sérstakan viðbótarstofnkostnað að ræða. Ég tel því nauðsynlegt að hafist verði handa við heildarendurbætur tölvukerfisins án tafar fremur en að rokið verði til að stækka nafnarýmið eitt sér. Eins og áður sagði hefði þessi breyting áhrif á öll tölvukerfi sem tengjast eða eru löguð eftir þjóðskrá að þessu leyti. Breyting þeirra kostar vafalaust mikið fé en þó að líkindum mismikið hjá einstökum aðilum eftir aldri kerfanna, aðlögunarmöguleikum og endurnýjunarþörf í hverju tilviki. Í þessu sambandi skiptir miklu að þær breytingar sem gera þarf í tölvukerfi þjóðskrár komi fram í einu lagi og með góðum fyrirvara þannig að stofnunum og fyrirtækjum gefist rúmur tími til að bregðast við þeim og tengja þær viðhaldi og endurnýjun eigin kerfa.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svör hans. Í þeim kemur fram að viðurkennt er að hér sé nokkuð gengið á svig við þá jafnræðisreglu sem nauðsynlegt er að hafa í heiðri. Hæstv. ráðherra lýsti því yfir að hann mundi beita sér fyrir því að leitað verði úrbóta á þessu vandamáli. Ég tel að hæstv. ráðherra hafi þar með tekið jákvætt undir þær athugasemdir sem hér hafa verið gerðar og hyggist beita sér fyrir því að úr verði bætt. Ég tel því að fyrirspurninni hafi verið að fullu svarað og ég þakka hæstv. ráðherra fyrir.

Virðulegi forseti. Tilefni fsp. minnar til umhvrh. er mengun sú sem átti sér stað á Faxaflóa og á ströndinni á Seltjarnarnesi og Kjalarnesi í september sl. þegar flutningaskipið Carvik frá Kýpur tók niðri fyrir utan Hafnarfjörð. Talið er að nokkur tonn af olíu hafi farið í sjóinn. Hreinsa varð fjöruna í Bakkavík á Seltjarnarnesi. U.þ.b. 200 olíublautum fuglum var bjargað úr fjörunni. Margir telja að það hafi aðeins verið bort af þeim fugli sem lenti í menguninni. Mengunarslys kallar óhjákvæmilega á aðgerðir til verndar umhverfi. Af þeim aðgerðum hlýst kostnaður sem einka- eða opinberir aðilar þurfa að standa straum af a.m.k. fyrst um sinn. Það væri forvitnilegt að heyra hjá ráðherra hvort hann telji koma til greina að koma á fót sjóði svo bæta megi tjónþolum útlagðan kostnað sem hlýst af nauðsynlegum hreinsunaraðgerðum og öðrum aðgerðum til varnar umhverfisspjöllum. Það virðist vera mjög mikið á reiki hver á að bera útlagðan kostnað við hreinsun vegna tjóns af völdum svona umhverfisslysa. Dæmi um það er kostnaður sem sveitarfélög á Austurlandi sitja uppi með vegna strands danska flutningaskipsins Erik Boye á Breiðdalsvík 1992. Mál til innheimtu bóta vegna þess máls er nú rekið fyrir dönskum dómstólum. Það er mun erfiðara að eiga við málarekstur af þessu tagi þegar í hlut eiga erlendir aðilar. Mjög erfitt getur reynst fyrir einstaklinga hér á landi að þurfa að eiga það á hættu, komi til mengunarslyss, að þurfa síðar að eiga í langvinnum málaferlum jafnvel við fjölþjóðleg stórfyrirtæki til að fá skaða sinn bættan. Því er haldið fram að ef til væri sjóður sem staðið gæti straum af kostnaði við nauðsynlegar aðgerðir til verndar umhverfinu í tilvikum sem þessum gerði það allar aðgerðir og stjórnun þeirra auðveldari. Ég beini því til hæstv. umhvrh. fsp. á þskj. 81, sem hljóðar svo: 1. Hvert er hlutfall mengunaróhappa sl. 20 ár hjá skipum undir stjórn erlendra skipstjórnarmanna á sjó umhverfis Ísland? 2. Telur ráðherra þörf á því að setja sérstakar reglur um för erlendra skipa hér við land til að draga úr líkum á mengunaróhöppum?

Virðulegur forseti. Hv. þm. Petrína Baldursdóttir hefur beint til mín tveimur spurningum. Að því er varðar fyrri spurninguna þá er það svo að frá árinu 1975 hafa orðið hér við land alls tólf mengunaróhöpp sem má rekja beinlínis til skipaferða við landið. Í þessum mengunaróhöppum hefur orðið nokkur olíumengun eða önnur sýnileg mengun, t.d. veruleg lýsismengun í einu tilviki. Þessir atburðir áttu sér stað með þeim hætti að skipin hafa ýmist sokkið, strandað eða rekist á og það síðar leitt af sér mengun. Þau atvik eða óhöpp sem tengjast skipum undir stjórn íslenskra skipstjórnarmanna eru á þessu tímabili fjögur, en þau sem tengjast skipum undir stjórn erlendra skipstjórnarmanna eru átta eða tæp 67% af heildinni. Þannig að það er engum blöðum um það að fletta að hlutfall óhappa sem tengjast skipum sem eru undir stjórn erlendra skipstjórnarmanna er miklu hærra heldur en það sem tengist skipum sem eru undir stjórn innlendra skipstjórnarmanna. Það má líka nefna að á sama tímabili hafa strandað eða farist hér við land alls sex önnur erlend skip þar sem tókst að koma í veg fyrir eða varð ekki vart sýnilegrar mengunar. Það má líka nefna það að á sama tímabili fórust eða strönduðu hér við land 98 íslensk skip. Stærsti hlutinn voru lítil fiskiskip þar sem varð ekki heldur nein mengun. Það er með öðrum orðum alveg ljóst að mun hærra hlutfall mengunaróhappa má rekja til skipa sem eru undir stjórn erlendra manna en innlendra. Að því er varðar seinni spurninguna sem lýtur að því hvort ráðherra telji þörf á því að setja sérstakar reglur um för erlendra skipa hér við land til þess að draga úr líkum á slíkum mengunaróhöppum þá er það svo að í nýlegum lögum um leiðsögn skipa er gert ráð fyrir því að leiðsögumaður verði um borð í öllum skipum með erlendum skipstjórnarmönnum ef skipið flytur meira magn hættulegra efna en tiltekið er í reglugerð. Ég segi það, virðulegi forseti, að ég tel brýnt að þessi reglugerðarheimild verði nýtt og hugað að því vegna hættu á olíumengun frá eldsneytisbirgðum skipanna að ganga jafnvel lengra í þessa átt. Hv. þm. varpar einnig til mín óskum um að ég svari því hvort ég telji nauðsynlegt að koma á fót sjóði til þess að kosta hreinsun eða úrbætur þegar mengunaróhöpp verða. Því er til að svara, virðulegi forseti, að ég er þeirrar skoðunar að það sé nauðsynlegt. Má raunar benda á það að í frv. um meginreglur umhverfisréttar sem ég lagði fram til kynningar sem stjórnarfrumvarp á síðasta löggjafarþingi var gert ráð fyrir því að slíkur sjóður yrði settur á stofn. Ég hef í hyggju að endurflytja þetta frv. og þar eru áfram ákvæði um sérstakan mengunarbótasjóð þar sem gert er ráð fyrir því að hann muni standa straum af greiðslu og kostnaði við hreinsun og aðrar framkvæmdir sem nauðsynlegar eru til að draga úr afleiðingum slíkra óhappa en þó einungis þegar fullreynt er að ekki er hægt að fá aðra aðila til þess að greiða viðkomandi kostnað. Ég minni á það, eins og hv. þm. Petrína Baldursdóttir gat um í sinni framsögu fyrir fyrirspurninni, að það eru þegar dæmi sem undirstrika nauðsyn á slíkum sjóði. Það er skemmst að minnast strands danska skipsins Eriks Boye í innsiglingunni að Breiðdalsvík 1992. Þá skapaðist mengunarhætta sem leiddi til þess að sveitarfélagið varð að grípa til aðgerða sem kostuðu talsvert háar fjárhæðir sem því hefur ekki enn tekist að innheimta hjá þeim erlendu aðilum sem ábyrgir voru.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. umhvrh. fyrir svör hans. Það vekur óneitanlega athygli mína hversu hátt hlutfall af mengunaróhöppum hefur orðið af völdum skipa undir stjórn erlendra skipstjórnarmanna á sjó umhverfis Ísland eða eins og hann gat um hafa af tólf mengunaróhöppum átta skip verið undir stjórn erlendra skipstjóra. Það hlýtur að leiða hugann að því að það verði að skerpa þessar reglur. Hæstv. umhvrh. gat um ný lög um leiðsögn skipa og ég mundi gjarnan vilja heyra frá honum síðan hvenær þessi lög eru og hvenær þau tóku gildi og hvort eitthvað er farið að reyna á þau. Ég tek alveg undir með hæstv. umhvrh. um nauðsyn þess að einhvers konar mengunarbótasjóður verði stofnsettur til að standa straum af kostnaði vegna hreinsunar. Ég get líka tekið undir með hæstv. umhvrh. að nauðsynlegt sé ef ekki næst til þeirra sem hafa valdið tjóninu, ef ekki næst að fá greiðslu frá þeim, að til staðar sé einhvers konar mengunarbótasjóður sem tjónþolar gætu fengið greiðslu úr.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Petrína Baldursdóttir innir mig eftir því hvenær lögin um leiðsögu skipa hafi verið samþykkt. Mig minnir að það hafi verið 1992. Mér er hins vegar ekki kunnugt um það að reglugerðarheimildin sem ég gat um í svari mínu áðan hafi enn þá verið nýtt en ég tel að full þörf sé á því. Það er hárrétt hjá hv. þm. að það er nauðsynlegt að gera allt sem hægt er til þess að draga úr líkum á mengunarslysum sem tengjast skipaumferð hér við land. Það vekur óneitanlega athygli að u.þ.b. 2 / 3 hluta þeirra óhappa sem hafa orðið sl. 20 ár vegna skipaferða megi rekja til skipa sem eru undir stjórn erlendra skipstjórnarmanna. Þetta eru að vísu ekki mjög mörg tilvik en hér eiga að jafnaði í hlut skip sem bera oft hundruð tonna af eldsneytisolíu um borð, jafnvel þunga svartolíu, og það þarf oft ekki mikið magn að leka í sjó til þess að það valdi verulegum umhverfisáhrifum. Hv. þm. leggur fram sína fyrirspurn í tilefni af því óhappi sem tengist skipinu Carvik fyrir nokkrum vikum. Í því tilviki er það athyglisvert að það voru ekki nema 2 eða 3 tonn sem láku út í hafið en eigi að síður hafði það ansi slæm áhrif á umhverfið. Við megum heldur ekki gleyma því að það eru ekki eingöngu áhrif á fuglalíf og útivist sem tengjast fjörum og strandsvæðum sem þarf að huga að. Við gætum leitt hugann að þeirri stöðu sem kæmi upp ef verulegt olíuslys yrði við Ísland til að mynda á þeim svæðum þar sem ungfiskur eða hrygning á sér stað. Það gæti þá leitt til verulegra vandræða í okkar sjávarútvegi. Ég minni á það, virðulegi forseti, þegar mikið olíuslys varð við Hjaltland fyrir tveimur árum á þeim svæðum Skotlands þar sem mest er um fiskeldi. Þjóðir í fjarlægum álfum hættu þá ekki bara að kaupa lax frá Skotlandi, þær hættu að kaupa lax frá Evrópu. Það er þess vegna mjög nauðsynlegt að grípa til forvarnaaðgerða og það má nefna það, virðulegi forseti, að á vegum umhvrn. starfar sérstök mengunaróhappanefnd sem á einmitt að véla um þessi mál og skilar sinni vinnu frá sér innan nokkurra vikna.

Virðulegi forseti. Spilliefni ef mannavöldum í náttúrunni er vaxandi vandamál og þau valda röskun á dýralífi og gróðri, jafnt í sjó sem og á landi. Oft hefur verið bent á vandamál sem stafa af rafgeymum sem fleygt er á víðavangi. Það stafar e.t.v. að hluta af háu skilagjaldi sem fyrirtækjum er gert að greiða Sorpu við förgun þeirra og væri það mál vafalaust fullt efni í sérstaka umræðu. Skýrslur hafa leitt í ljós að skeldýr og önnur botndýr eru að úrkynjast í sjónum umhverfis höfuðborgina og er kennt um eiturefnum í botnfarfa smábáta sem notuð hafa verið á undanförnum árum. Á sama tíma liggja fyrir niðurstöður, staðfestar af umhvrh. sjálfum, þess efnis að fyrir einu ári skiluðu sér einungis um 20% til förgunar af þeim 300 þús. lítrum af framköllunarvökva sem notaðir eru en í honum eru mörg skaðleg efni fyrir lífríkið. Reyndar telja margir að 300 þús. sé of lág tala og væri nær að tala um 400 þús. lítra sem notaðir eru af þessum efnum. Samkvæmt upplýsingum sem ég hef undir höndum þekkist það hjá allmörgum fyrirtækjum, jafnvel opinberum fyrirtækjum, að tengja framköllunarvélar beint við frárennsli og þannig fer förgun fram á hinn einfaldasta máta en er tæpast hagstætt umhverfinu eða náttúrunni umhverfis okkur. Svo virðist sem umhvrh. hafi verið gerð grein fyrir þessum málum fyrir meira en ári. Því leyfi ég mér að spyrja hæstv. umhvrh. á þskj. 150, með leyfi hæstv. forseta: ,,1. Hvernig er háttað eftirliti með förgun framköllunarvökva? 2. Hversu mikið er talið að falli til af þessum efnum árlega og hve mikið af því kemur til förgunar? 3. Er ráðherra kunnugt um dæmi þess að framköllunarvökvi fari beint í holræsi hjá einstökum fyrirtækjum? 4. Eru fyrirhugaðar aðgerðir til úrbóta á þessu sviði á næstunni?``

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri Bjarnasyni fyrir að vekja athygli á þessu máli. Það er hárrétt sem hann sagði að spilliefni eru vaxandi vandamál enda eru menn í vaxandi mæli líka að reyna að bregðast við afleiðingum þeirra. Hv. þm. drap líka á rannsókn sem umhvrn. kostaði og lauk á síðasta ári og tengdist tríbútýltini. Það er alveg hárrétt að þar komu fram þær uggvænlegu niðurstöður að mengun af völdum tríbútýltinis á hafnsvæðum við Ísland var engu minni en það sem mest gerist í höfnum í Evrópu. Virðulegi forseti, svo ég víki að þessum fjórum spurningum. Fyrsta spurning hv. þm. hljóðar svo: Hvernig er háttað eftirliti með förgun framköllunarvökva? Nú er það svo að heilbrigðiseftirlit sveitarfélaganna hefur eftirlit með framköllunarstöðum, prentiðnaðarfyrirtækjum og annarri atvinnustarfsemi þar sem framköllunarvökvar eru notaðir. Það er nokkuð mismunandi eftir heilbrigðiseftirlitssvæðum hvernig er staðið að eftirlitinu eða hversu mikið það er af vöxtum. Á höfuðborgarsvæðinu hefur eftirlit með meðferð og förgun framköllunarvökva aukist talsvert sl. tvö ár þótt vissulega sé mikið starf enn óunnið. Fyrirtækjum sem vinna með framköllunarvökva er nú orðið gert skylt að skrá öll kaup á framköllunarefnum og jafnframt hversu miklu af framköllunarvökva og öðrum spilliefnum þau skila til móttökustöðva. Fyrirtækin fá síðan kvittun frá móttökustöð þegar þau skila efnunum og heilbrigðiseftirlitið getur þannig gengið úr skugga um að förgun hafi farið fram í samræmi við reglur. Þessi fyrirtæki þurfa starfsleyfi heilbrigðiseftirlits sveitarfélaga. Hollustuvernd ríkisins hefur svo eftirlit með fyrirtækjum sem hafa heimild til móttöku og förgunar á notuðum framköllunarvökva. Þessar stöðvar, móttöku-og förgunarstöðvar, halda nákvæma skrá yfir fyrirtækin sem skila framköllunarvökva til þeirra og það er stefnt að því að nota þessa skrá til að útbúa lista yfir fyrirtæki sem hafa ekki skilað framköllunarvökva til móttökustöðva og auðvelda þannig heilbrigðiseftirliti sveitarfélaganna eftirlitið og gera það markvissara. Önnur spurning lýtur að því hversu mikið við teljum að falli til af þessum efnum árlega og hve mikið af því kemur til förgunar. Það er reiknað með að það falli til að jafnaði rúmlega 1 lítri af notuðum framköllunarvökva á mann á ári. Það má því gera ráð fyrir því, eins og kom fram í máli hv. fyrirspyrjanda, að það magn af framköllunarvökva sem fellur til á ári sé í kringum 300 tonn. Það hefur átt sér stað umtalverð aukning á skilum á framköllunarvökva til móttökustöðva á undanförnum mánuðum en það vantar að vísu enn á að skilin séu fullnægjandi. Til upplýsingar má geta þess að á árinu 1993 var fargað samtals 80 tonnum af framköllunarvökva hjá viðurkenndum aðilum eða að jafnaði tæpum 7 tonnum á mánuði. Fyrstu níu mánuði þessa árs hafa hins vegar skilin aukist verulega og var skilað 125 tonnum sem jafngildir 14 tonnum á mánuði til jafnaðar. Ef skil verða í sama mæli síðustu þrjá mánuði ársins þá má ætla að heildarmagnið á árinu verði tæp 180 tonn sem jafngildir því að vera nálægt 60% af áætluðu heildarmagni notaðs framköllunarvökva í landinu. Ljóst er að hér hefur átt sér stað veruleg breyting til batnaðar. Í þriðja lagi spyr hv. þm. hvort ráðherra sé kunnugt um dæmi þess að framköllunarvökvi fari beint í holræsi hjá einstökum fyrirtækjum. --- Mér er kunnugt um það. Í fjórða lagi: Eru fyrirhugaðar aðgerðir til úrbóta á þessu sviði á næstunni? Eins og ég hef þegar getið um, virðulegi forseti, hefur verið átak í gangi og það hefur skilað þeim árangri að skilin á framköllunarvökva hafa aukist talsvert. Það er auðvitað hlutverk heilbrigðiseftirlits sveitarfélaga að hafa eftirlit með förguninni í samræmi við starfsleyfi. Það er ljóst að sum eftirlitssvæði hyggjast bíða með vinnslu starfsleyfa fyrir framköllunarfyrirtæki þangað til Hollustuvernd ríkisins hefur gefið út nákvæmar leiðbeiningar þar að lútandi. Þessar leiðbeiningar eru á lokastigi í vinnslu og verða til á næstu mánuðum hjá Hollustuvernd ríkisins. Síðan er það jafnframt svo að ýmis sveitarfélög eiga erfitt með að framfylgja kröfum um skil á framköllunarvökva vegna þess að ekki eru spilliefnamóttökur á staðnum. Nú er hins vegar verið að setja upp spilliefnamóttökustöðvar á nokkrum stöðum á landinu og þá má búast við því að hlutfall skila aukist úr þeim 60--65%, sem allt bendir til að verði niðurstaðan á þessu ári, og við væntum þess að það fari upp í 80--90%. Það er auðvitað ljóst að það er brýnt að meðferð og förgun spilliefna verði komin í traustan farveg um allt land. Ég vil að það komi hér fram, virðulegi forseti, að ég stefni að því að leggja fram á næstunni aftur frv. til laga um meðferð og förgun spilliefna þar sem lagt er sérstakt gjald á vörur sem geta orðið að spilliefnum og markmiðið er auðvitað að koma í veg fyrir mengun af völdum þessara efna og stuðla að því að þeim verði skilað með viðunandi hætti til móttökustöðva og að þau megi endurnýta og eyða.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. umhvrh. svörin og þann áhuga sem ég heyri að hann hefur á þessum málaflokki. En eftir sem áður stendur staðreyndin eftir í upplýsingum hans að þrátt fyrir að hér hafi orðið aukning á þá er þó um eða yfir helmingur þessara efna sem enn fer til spillis út í náttúruna svoleiðis að ég legg mikla áherslu á að þarna er verk að vinna sem virkilega þarf að taka á og það heldur fyrr en seinna. Ég gat ekki heyrt betur, það var að vísu stutt, en hann segði að sér væri kunnugt um að þetta færi beint í holræsin, ég tók það þannig. Það er að mínu viti mjög alvarlegt mál. Hæstv. ráðherra gat um það að heilbrigðiseftirlit ætti að annast eftirlit og umsjón með þessu ásamt Hollustuvernd. Mér er líka kunnugt um að það eftirlit hefur oftar en ekki verið ónógt og það hlýtur líka að vera fyrst þetta fer beint í holræsi og hérna út í lífríkið í kringum okkur, þá hlýtur eftirlitinu að vera mjög áfátt. Ég verð að leyfa mér að segja það að vissulega væri það æskilegt að ráðherrann næði árangri í þessu umbótastarfi og ég fagna þeim upplýsingum sem koma fram hjá honum að hérna er væntanleg löggjöf til að taka á þessum málum og ég vona að það verði heldur fyrr en seinna.

Virðulegur forseti. Síðastur manna skal ég verða til að halda því fram að eftirlitið sé nægilega gott, það er það ekki. En það stafar af því að hér er í rauninni um nýjan hlut að ræða. Eftirlitið hefur hins vegar farið stórbatnandi á síðustu árum alveg eins og þær tölur sem við skiptumst hér á í upphafi máls okkar, ég og hv. fyrirspyrjandi, sýna fram á. Skilin hafa aukist verulega eins og ég gat um áðan. Allt síðasta ár voru skilin 81,5 tonn og er gert ráð fyrir að á þessu ári þá stefni skilin í 180 tonn. Hér er um að ræða verulega aukningu og ég fullyrði það vegna þess hversu skammt við Íslendingar erum á veg komnir í skilum og eyðingu spilliefna þá er miklu betri árangur á þessu sviði heldur en mörgum öðrum. Það stafar fyrst og fremst af því að þar hafa haldist í hendur áhugi þeirra starfsmanna hins opinbera sem um þetta véla en líka áhugi hjá greininni í heild. Það er svo að það eru ýmsar ástæður fyrir því að þetta er ekki komið alveg í nægilega gott horf. Í fyrsta lagi þá þurfa nú framköllunarstofur starfsleyfi. Það er ekki búið að vinna starfsleyfin fyrir allar framköllunarstofur, það mál er í vinnslu, þetta á einkum við um þær sem eru fyrir utan höfuðborgsvæðið. Í öðru lagi þá hefur mengunareftirlit í ýmsum sveitarfélögum ekki verið nægilega virkt til að ganga eftir því að fyrirtækin skili framköllunarvökva og raunar öðrum spilliefnum líka til móttökustöðva. Þetta fer hins vegar mjög batnandi. Í þriðja lagi eins og ég gat um, virðulegi forseti, þá er ekki komin aðstaða hjá öllum sveitarfélögum til að taka á móti spilliefnum á viðeigandi hátt. Þetta horfir líka til verulegra bóta vegna þess að það er verið að opna og koma upp fleiri móttökustöðvum. Í fjórða lagi, og það skiptir verulega miklu máli, hefur kostnaður við förgun framköllunarefna hefur verið hár, það hár að það hefur því miður virkað letjandi á fyrirtækin að skila efnunum til móttökustöðva. Það kerfi sem við erum að leggja til að verði tekið upp með því frv. sem ég ræddi um hér áðan breytir þessu talsvert að því leyti að þá er gjaldið lagt á í upphafi ferilsins þegar efnin eru flutt inn í landið. Ég vil líka, virðulegur forseti, að lokum geta þess að það kom upp samkeppni í förgun þessara efna og það hefur leitt til þess að verðið hefur lækkað. Jafnframt erum við með ýmsar leiðir í þróun til að koma upp fleiri stöðvum og fleiri aðferðum til að granda þessum efnum og það mun leiða til þess að kostnaðurinn lækkar enn meir og það mun aftur valda því að skilin munu aukast.

Hæstv. forseti. Á sl. hausti bar ég fram fyrirspurn í hv. fjárln. um áhrif samningsins um Evrópska efnahagssvæðið á forsendur fjárlaga. Í viðtölum við forstöðumann Þjóðhagsstofnunar kom fram að samningurinn hefði gefið 1,5--2 milljarða í tollalækkunum. Því sýndist ekki úr vegi að lýsa eftir þessum ávinningi í forsendum fjárlaga. Ekki var auðvelt að fá skýr svör frá fjmrn. um þetta efni. En seint og um síðir komu svör um útgjöld annars vegar vegna samningsins og tekjur hins vegar. Ljóst er að útgjöldin eru árið 1993, 1994 og áætlað 1995 samtals 801,5 millj. kr. en þegar kemur að tekjunum er málið óljósara. Hinn 14. okt. sl. barst mér eftirfarandi svar. Ég sleppi upphafsorðum sem ekki hafa innihald sem kemur málinu við. Þetta bréf er dags. 14. okt. 1994. Hér segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Eins og kunnugt er tekur EES-samningurinn ekki til skattamála að öðru leyti en því að hann bannar að á séu lagðir skattar sem leggjast með mismunandi hætti á vörur frá aðildarríkjunum, m.a. þannig að innfluttar vörur séu skattlagðar með öðrum hætti en innlendar vörur. Ákvæði þetta þýddi að leggja varð af svokallaða fjáröflunartolla sem heimilt var að leggja á vörur frá aðildarríkjum EFTA og Evrópubandalagsins, [hér segir nú Efnahagsbandalagsins] samkvæmt fríverslunarsamningum við þessa aðila. Breyting þessi var gerð með lögum sem tóku gildi á síðasta ári. Í heild hafði breyting þessi lítil áhrif á álagningu gjalda á viðkomandi vörur og var við það miðuð að tekjur ríkissjóðs hvorki ykjust né minnkuðu. Þá var tollum á bíla og bensín einnig breytt í vörugjöld svo og aðflutningsgjöldum sem áður voru lögð á þessar vörur. Hér var einungis um formbreytingar að ræða sem ekki höfðu áhrif á tekjur ríkissjóðs. Aðrar breytingar sem snerta tekjuhlið fjárlaga hafa ekki verið gerðar. Þess skal getið að eftirlitsstofnun EFTA hefur gert nokkrar athugasemdir við tiltekna þætti í álagningu vörugjalda. Ekki er gert ráð fyrir að þær breytingar sem unnið er að af því tilefni hafi áhrif á tekjur ríkissjóðs.`` Segir þar svo í bréfinu. Ekki er annað að sjá af þessu svari en að fjáröflunartollar sem heimilt hafði verið að leggja á vörur frá aðildarríkjum EFTA og Evrópubandalagsins og leggja varð niður hafi eytt ágóðanum af niðurfellingu tolla. Síðan hafi tollum á bíla og bensín og aðflutningsgjöldum sem áður voru á lögð verið breytt í vörugjöld. Ekki er hægt að skilja þetta svar öðruvísi en svo að ávinningur af samningnum hafi því enginn verið. Þá kemur og fram að eftirlitsstofnun EFTA hefur gert athugasemdir við tiltekna þætti í álagningu vörugjalda. Virðulegur forseti. Fyrirspurn mín liggur hér fyrir um hvaða áhrif samningurinn hefur haft á forsendur fjárlaga, tekjuhlið og útgjaldahlið, og hver áhrif samningurinn er talinn hafa á ríkisfjármál árið 1995. Ég verð að stytta mál mitt og les því ekki fyrirspurnina nákvæmlega.

Virðulegi forseti. Sem svar við fyrirspurn hv. þm. vil ég segja þetta og þá er ég að tala um fyrri hluta fyrirspurnarinnar, þ.e. hvaða áhrif samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið hafi haft á forsendur fjárlaga 1995; a. á tekjuhlið, b. á gjaldahlið. Vorið 1991 var gerð athugun á hugsanlegum áhrifum EES-aðildar á ríkisfjármálin á vegum fjmrn. Niðurstöður þessarar athugunar voru síðan birtar í sérstakri skýrslu, Evrópa 1992 og ríkisfjármálin, sem er þetta rit sem ég held á hér og hefur verið gefið út af fjmrn. Í fyrsta kafla skýrslunnar eru dregnar saman helstu niðurstöður. Þar er m.a. lýst ýmsum þeim þáttum sem áhrif hafa á ríkisfjármálin í kjölfar aðildar. Meginniðurstaðan er sú að aðlögun íslensks efnahagslífs að evrópska markaðnum muni hafa jákvæð áhrif á afkomu ríkissjóðs. Þessi áhrif koma bæði fram í auknum tekjum vegna meiri umsvifa en ella í efnahagslífinu og sparnaði í ríkisútgjöldum. Þessara efnahagslegu áhrifa gætir í forsendum fjárlagafrv. fyrir árið 1995 með beinum og óbeinum hætti. Þannig hefur batnandi hagur aðildarríkja EES jákvæð áhrif á íslenskan þjóðarbúskap á þessu ári og því næsta sem m.a. birtist í auknum útflutningi, bættum viðskiptakjörum, jákvæðum vöruskiptum og lækkun erlendra skulda. Í kjölfarið aukast tekjur ríkissjóðs vegna aukinna umsvifa í efnahagslífinu. Áhrifin á gjaldahliðina eru kannski ekki jafnsýnileg en þar má t.d. benda á nýjungar í útboðsmálum ríkisins sem skilað hafa umtalsverðum árangri í sparnaði en þær eru bein afleiðing af aðild Íslands að EES. Það sem mestu máli skiptir er hins vegar sú staðreynd að aukið frelsi í alþjóðaviðskiptum krefst agaðrar hagstjórnar og eykur þar með körfur um aðhald í ríkisfjármálum. Varanlegur halli á ríkissjóði, jafnt á uppgangs- sem á samdráttartímum samræmist ekki ríkjandi aðstæðum og því er brýnt að sá efnahagslegi ávinningur sem af EES-samningnum hlýst verði notaður til að bæta stöðu ríkissjóðs. Þessi mál hafa reyndar verði talsvert til umræðu á fundum fjármálaráðherra Evrópubandalagsríkjanna og EFTA en slíkir fundir hafa verið haldnir a.m.k. þrisvar sinnum. Þar hefur komið fram að fjármálaráðherrarnir hafa reynt að samræma stefnu sína og reynt að fylgja eftir því sem kom fram í Maastricht-samningnum og eru þær kröfur sem gerðar eru vegna hugsanlegrar aðildar þessar ríkja í EMU, European Monetary Union. Það á að sjálfsögðu ekki við Íslendinga en það kann að vera athyglivert að það komi fram hér í þessu svari að Íslendingar sýna það nú að þeir gætu tekið þátt í þessu samstarfi, þessu peningalega samstarfi, vegna þess að þeir standast þær kröfur nú þegar sem gerðar eru um skuldir þjóðarinnar, um verðbólgu, um hlutfall halla opinberra aðila miðað við landsframleiðslu og slíka þætti. Þannig má lýsa þessum óbeinu áhrifum á ríkissjóð. Í öðru lagi var spurt hvaða áhrif samningurinn er talinn hafa á ríkisfjármál árið 1994. Ljóst er að áhrif samningsins um Evrópska efnahagssvæðið sem tók gildi um síðustu áramót eru svipuð á ríkisfjármálin og lýst er hér að framan. Hins vegar þarf að leggja áherslu á að aðlögun íslensks efnahagslífs að evrópska markaðnum tekur tíma og þar með verða áhrifin sterkari og meiri eftir því sem frá líður. Þannig má gera því skóna að áhrifin á ríkisfjármálin séu minni á yfirstandandi ári heldur en búast má við árið 1995 án þess þó að unnt sé að leggja á þau talnalegt mat. Það sem hv. þm. sagði um útgjöldin með því að telja saman þann kostnað sem hefur orðið vegna samninga um Evrópska efnahagssvæðið og ferðalaga og reyndar samninga við Evrópubandalagið þá er það ljóst að slíkur kostnaður er talsverður en það verður þá líka að taka tillit til þess að um kostnað hefði einnig verið að ræða þótt við hefðum ekki tekið þátt í hinu Evrópska efnahagssvæði því að sjálfstæð þjóð eins og Íslendingar þarf auðvitað að eiga sem best samstarf við aðra aðila. Það sem skiptir mestu máli, virðulegur forseti, er auðvitað veltuáhrifin, áhrifin á viðskiptakjör, þessi óbeinu áhrif og það er eftir þeim sem þeir eru auðvitað að slægjast sem taka þátt í jafnnánu viðskiptasamstarfi og þeir sem taka þátt í hinu Evrópska efnahagssvæði.

Virðulegur forseti. Það er auðvitað mjög eðlilegt að það sé farið að athuga hver áhrifin af samningnum um Evrópska efnahagssvæðið hafa á einstaka þætti í okkar búskap. Ég held að það væri forvitnilegt að beina sjónum að þeim spádómum sem hæstv. utanrrh. hafði uppi um aukningu þjóðartekna og annað þess háttar. Þar liggja fyrir skýrslur og spádómar. Það sem kom fram hér hjá hæstv. fjmrh. var nú harla óljóst um hina jákvæðu ávinninga að því er snerti tekjur fyrir ríkið. Þar var allt óljósara og væri fróðlegt ef hæstv. ráðherra reyndi að gera skýrari grein fyrir því á Alþingi Íslendinga. Hitt liggur fyrir, eins og hv. fyrirspyrjandi gat um, að útgjöldin hafa orðið mjög veruleg, eða röskar 800 millj. á ákveðnu tímabili. Það er ljóst að ef Íslendingar ætla að verða þátttakendur í þessum samningi og ef hann lifir eitthvað þá verða útgjöldin vegna ferðalaga mjög mikil á komandi árum. Það er athyglisvert að nú er mikið rætt um að draga saman í þeim efnum en sá þáttur á eftir að bólgna mikið út trúi ég.

Hæstv. forseti. Ég hef svo sem ekki miklu að bæta við það sem hv. 4. þm. Austurl. sagði. Það vekur athygli hversu fáir taka þátt í þessari umræðu. Sannleikurinn er sá að fólk botnar ekki upp eða niður í þessu máli. Það liggur fyrir að við erum búin að eyða í pappírsfargan, ferðalög og annað stúss, 801 millj kr. Hæstv. forsrh. var að lofa 700 millj. árlega í vegaframkvæmdir á þrem næstu árum. Það hefði verið gott að hafa þessar 800 til að leggja þar við. Eða þær hefðu getað komið í staðinn fyrir hluta af því sem allt í einu var hrist fram úr erminni. Aðalatriðið er auðvitað að það er engin leið að sjá neinn ávinning af þessum ágæta samningi. Batnandi hagur Evrópuþjóða hefði auðvitað verkað á útflutning á Íslandi þótt við hefðum ekki verið aðilar að neinum samningi. Það leiðir af sjálfu að því betur sem gengur í viðskiptalöndum okkar þeim mun meiri vonir eru um góð viðskipti. Ég held því að þetta sé meira en óljóst svar. Það er síðan, virðulegur forseti, undarlegt að á hinu háa Alþingi skuli ekkert vera rætt um framtíð EES-samningsins. Þegar við komum suður fyrir Alpafjöllin hafa menn áhyggjur af þeirri framtíð. Ekki alls fyrir löngu átti EFTA- og EES-nefndin fundi suður í Bern í Sviss með Svisslendingum og fólki frá Liechtenstein þar sem verið var að velta fyrir sér hvernig í ósköpunum þetta yrði ef Noregur, Svíþjóð og Finnland ganga öll í Evrópubandalagið. Þar drógu menn enga dul á að þetta yrði mjög erfitt. Öll eru þau mál óljós í meira lagi. En það er eins og menn telji sig góða að hafa barið þennan samning í gegn. Síðan virðist ekki hafa verið litið ofan í reglugerðir sem samdar hafa verið vegna hans. Ég er raunar með tvær fyrirspurnir, sem ég vona að verði svarað fljótlega af hæstv. umhvrh., þar sem í ljós hefur komið að menn hafa ekkert athugað hvað stendur í þessum reglugerðum.

Virðulegur forseti. Ég hef fáu við að bæta það sem ég sagði áður um þetta mál. Ég held að allir séu sammála um að til samstarfs eins og þjóðirnar eiga með sér um Evrópska efnahagssvæðið er auðvitað efnt til hagsbóta fyrir viðkomandi þjóðir, til að greiða fyrir viðskiptum en með því má sannarlega laga lífskjörin. Varðandi tollalækkunina þá er verið að tala um tollalækkun á íslenskum sjávarafurðum og öðrum afurðum í löndum Evrópska efnahagssvæðisins. Tollalækkunin getur numið kannski 1,5 milljörðum miðað við þau viðskipti sem áttu sér stað fyrir einu eða tveimur árum síðan. Þessi tala skilar sér að sjálfsögðu ekki með beint í ríkissjóð, hún skilar sér með betri samkeppnisstöðu fyrirtækjanna, aukinni atvinnu og síðan óbeint í ríkissjóð teknamegin. Ég get ekki staðfest þessa tölu, 800 millj. kr., en ég ætla ekki að efast um að hún sé rétt.

Hún er í bréfi frá fjmrn.

Já, já, ég sagðist ekki efast um að hún væri rétt. Þó ég skrifi ekki allt sem kemur frá fjmrn. þá ber ég að sjálfsögðu ábyrgð á því. En við verðum að vara okkur á öðru og það er að að sjálfsögðu hefðu erlendu samskiptin kostað okkur ef við hefðum ekki gerst aðilar að EES. Þessi tala er því brúttótala en ekki nettótala. Ég bendi á að sum ráðuneytin hafa komið sér upp fastafulltrúa í Brussel sem ég held að henti ágætlega þegar um mikil viðskipti er að ræða sem eru þess eðlis að sérfræðinga þarf til aðstoðar í sendiráðinu. Ég nefni til sögunnar að fjmrn. hefur einn slíkan fulltrúa. Varðandi framtíð EES er það hárrétt sem hv. þm. sagði. Munurinn á okkur og Svisslendingum er þó sá að Svisslendingar höfnuðu aðild að EES. Íslendingar eru aðilar að Evrópska efnahagssvæðinu og Evrópubandalagið hefur lýst yfir að það muni standa við samninga við Íslendinga, samninga sem Svisslendingar hafa ekki.

Virðulegur forseti. Í maí sl. var samþykkt löggjöf um húsaleigubætur sem taka á gildi um næstu áramót. Að þessu hafði verið unnið um hríð af hálfu sumra stjórnmálaflokkanna eins og Alþb. og hagsmunasamtaka verkalýðshreyfingarinnar svo einhverjir séu nefndir. Á það hafði ævinlega verið lögð rík áhersla að í tengslum við þessa lagasetningu yrði þess gætt að húsaleigubætur skiluðu sér til þeirra sem bæturnar væru ætlaðar. Menn hafa réttilega bent á að veruleg hætta væri á því ef bæturnar yrðu teknar upp að óbreyttu að leigusalar mundu svara þeim með því að hækka húsaleiguna og í reynd yrði því niðurstaðan þannig að bæturnar rynnu til leigusala en ekki til leigutaka eins og ætlunin er. Það kom fram í umsögnum um lagafrv. á sínum tíma, m.a. í umsögn frá Alþýðusambandi Íslands, að endurskoða þurfi ákvæði um skattlagningu leigutekna af íbúarhúsnæði. Þrátt fyrir það var meðferð málsins í þinginu lengst af á þann veg að ekki var tekið á þessu atriði og leiddi til þess að málið lenti í nokkurs konar sjálfheldu undir lok þingsins 6. maí. Sú sjálfhelda var leyst með yfirlýsingu tveggja ráðherra. Sú fyrri var frá hæstv. forsrh. og laut að því atriði sem ég hef gert hér að umtalsefni. En yfirlýsing forsrh. var svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Í upphafi næsta þings verður lagt fram frv. til laga um að leigutekjur vegna íbúðarhúsnæðis, allt að 300 þús. kr. á ári, verði undanþegnar tekjuskatti og útsvari.`` Nú fer senn að líða að því að löggjöfin um húsaleigubætur taki gildi og enn er ekki komið fram þetta umrædda lagafrv. sem fyrirheit var gefið um að yrði lagt fram strax í upphafi þings. Því hef ég leyft mér að bera fram fsp. á þskj. 171 til hæstv. fjmrh., sem er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Hvenær er þess að vænta að fram verði lagt frumvarp til laga um að leigutekjur af íbúðarhúsnæði, allt að 300 þús. kr. á ári, verði undanþegnar tekjuskatti og útsvari, sbr. yfirlýsingu forsrh. fyrir hönd fjmrh. á Alþingi 6. maí sl. um að slíkt frumvarp yrði lagt fram í upphafi þessa þings?``

Virðulegi forseti. Sem svar við þessari fsp. vil ég taka fram að í fjmrn. er verið að leggja síðustu hönd á lagafrv. þar sem lagðar eru til ýmsar breytingar á lögunum um tekju- og eignarskatt. Ein þeirra breytinga sem þar er lagt til að gerð verði á lögunum varðar einmitt skattfrelsi húsaleigutekna í samræmi við yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá 6. maí sl. og hv. þm. vísaði til. Stefnt er að því að þetta frv. verði lagt fram þegar í næstu viku en tafir hafa orðið á þessu máli þar sem aðrar breytingar sem þarf að gera voru fyrirferðarmeiri og kannski flóknari en við héldum. Þær breytingar eiga m.a. rætur að rekja til þess samkomulags sem gert var sl. vor við aðila vinnumarkaðarins. Aðalatriðið er það, virðulegur forseti, að við þetta verður staðið. Frv. mun koma fram og þar er gert ráð fyrir því að sú breyting verði gerð á tekju- og eignarskattslögunum að frádráttur verði leyfður af hálfu leigusala einmitt til að koma til móts við þau sjónarmið sem hv. þm. gat um í ræðu sinni.

Virðulegi forseti. Við þetta er litlu að bæta. Það kom fram í máli hæstv. ráðherra að það er verið að vinna að því að efna þessa yfirlýsingu og stefnt að því að frv. þar um verði lagt fram í næstu viku. Ég tel því enga ástæðu til annars en ætla að ríkisstjórnin muni standa við þetta fyrirheit og að Alþingi muni síðan afgreiða og lögfesta frv. fyrir næstu áramót.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir fsp. á þskj. 158 um greiningu á skuldastöðu heimilanna. Þegar mælt var fyrir skýrslu um skuldastöðu heimilanna á síðasta þingi kom fram í mínu máli að ég teldi brýnt að fram færi ítarleg greining og athugun á skuldastöðu heimilanna sem leiddi frekar í ljós þann mun sem virðist vera á milli kynslóða og tekjuhópa með tilliti til lífskjara, skulda, eigna og afkomumöguleika. Slík athugun og greining mundi auðvelda okkur að greina þann vanda sem við blasir og rekja má allt til ársins 1980 og þann aðstöðumun í kjörum og aðbúnaði sem hinir ýmsu aldurshópar hafa búið við sem og að auðvelda alla ákvarðanatöku við úrlausn þess að ná niður skuldum heimilanna og aðstoða þá sem mest þurfa á að halda. Í maímánuði skrifaði félmrn. Þjóðhagsstofnun bréf þar sem farið var fram á að framkvæmd yrði sú greining sem ég hef hér lýst. Mikilvægt er að þessi greining liggi fyrir hið fyrsta þannig að hægt sé að leggja mat á raunhæfar leiðir til að ná niður skuldastöðu þeirra heimila sem verst eru stödd. Því er þessi fyrirspurn fram borin að ég tel hana mikilvæga forsendu þess hvernig á málum verði haldið og til hvaða ráðstafana rétt sé að grípa til að gera þeim heimilum sem eru í miklum greiðsluerfiðleikum kleift að endurskipuleggja fjármál sín. Lög um greiðsluaðlögun eru mikilvæg í því sambandi. Því er einnig spurt um hvenær sé að vænta frv. um það efni. Um það er einmitt sérstaklega spurt að gefnu tilefni því ágreiningur var um hvernig að því máli skyldi staðið á þeim tíma þegar ég var í ráðuneytinu. Rétt er að fá upplýst hvort sá ágreiningur sé leystur því skýrsla nefndar um greiðsluaðlögun var lögð fram í maí sl. og tiltölulega auðvelt á þeim tíma sem liðinn er að semja frv. á grundvelli þeirrar skýrslu ef ágreiningur um leiðir er leystur, sem mér býður í grun að sé enn til staðar. Einnig væri fróðlegt að vita hvort félmrh. í ríkisstjórn hafi fjallað um aðrar úrbætur til að bæta greiðslustöðu heimilanna, t.d. að víkka út þá heimild sem nú er til skuldbreytinga hjá Húsnæðisstofnun sem nær til þeirra sem eru í miklum greiðsluerfiðleikum vegna atvinnuleysis, mikils tekjufalls eða veikinda. Einnig: Hvað líður athugun ráðherrans á hvort rétt sé að lengja lánstímann í húsnæðiskerfinu? En hæstv. félmrh. hefur einmitt sett fram slíka hugmynd varðandi þau vanskil sem fram hafa komið í húsnæðiskerfinu. Skýringin á skuldastöðu heimilanna er margháttuð sem staðfest var í skýrslu Þjóðhagsstofnunar. Það er aukinn aðgangur heimilanna að lánsfé og veruleg lenging á lánstíma til húsnæðislána þannig að höfuðstóllinn greiðist hægar niður. Þjóðhagsstofnun hefur nefnt breytta aldurssamsetningu þjóðarinnar á sl. áratug þegar mikill fjöldi ungs fólks kom inn á húsnæðismarkaðinn og metur að það skýri um 20% af aukningu á skuldastöðu heimilanna. Einnig hefur verið dregið fram að þegar verðtryggingunni var komið á í upphafi níunda áratugarins þurfti að endurfjármagna nær allt húsnæði þegar það skipti um hendur vegna neikvæðra raunvaxta. Mikilvæg skýring er einnig að 1983 þegar verðbógan fór úr öllum böndum var vísitölubinding launa afnumin. Það er mjög mikilvægt að leitað sé skýringa á skuldastöðu heimilanna. Um er að ræða marga samverkandi þætti á síðustu 10--15 árum. Enn hafa afleiðingar af atvinnuleysi og minni tekjum heimilanna aukið á vanda á allra síðustu árum og t.d. aukið vanskil í húsnæðislánakerfinu. Það hefur verið þrengt að heimilum vegna skattatilfærslna frá atvinnurekendum yfir á heimilin og dregið hefur úr aðstoð og þrengt að velferðarkerfinu, svo sem með lægri barnabótum og vaxtabótum. Allt þetta eru skýringar en mikilvægast er að ná samstöðu um úrlausnir til þess að leysa brýnustu vandamál þeirra heimila sem verst eru stödd.

Virðulegi forseti. Til mín hefur verið beint tveimur fyrirspurnum er varða skuldastöðu heimilanna. Eins og hv. fyrirspyrjandi kom inn á lýtur fyrri spurningin að viðbrögðum félmrn. og tilraunum til þess að greina enn betur en fyrir liggur þann vanda sem á borðinu er og lýsir sér í þeim veruleika að yngri kynslóðin, 45 ára og yngri, ber langstærstan hluta af skuldum heimilanna í landinu, en eldri kynslóðin, þ.e. verðbólgukynslóðin á tímum neikvæðra vaxta á hins vegar stærstan hluta inneignar í lánastofnunum. Eins og fram kom í máli fyrirspyrjanda var ritað bréf til Þjóðhagsstofnunar í maí sl. þar sem óskað var eftir nánari greiningu og athugun á þessum málum. Þeirri beiðni hefur verið fylgt eftir munnlega annað slagið í sumar. Hins vegar barst ráðuneytinu svar ekki fyrir mörgum dögum frá Sigurði Snævarr þar sem segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Þjóðhagsstofnun telur að hér sé um að ræða gífurlega umfangsmikla rannsókn sem vel þyrfti til að vanda þar sem efnið er afar viðkvæmt. Staðreyndin er sú að fyrirliggjandi gögn eru engan veginn nægjanleg til að byggja slíka rannsókn á og miklum tíma þyrfti að verja til gagnasöfnunar. Þjóðhagsstofnun telur ekki fært að gera slíka athugun án þess að tryggð verði til hennar fjárveiting með einhverjum hætti.`` Í framhaldi af þessu hef ég óskað eftir því og beðið Þjóðhagsstofnun að hraða þeirri vinnu að fyrir liggi verkáætlun og fjárhagsáætlun í þessu sambandi til þess að þessi vinna geti farið í gang og verði lokið eins fljótt og nokkur kostur er þótt þessi svör Þjóðhagsstofnunar gefi óneitanlega til kynna að málið sé veigameira og erfiðara í vinnslu en áður er ætlað. Í annan stað er spurt um frv. til greiðsluaðlögunar sem er í vinnslu í sérstakri nefnd sem félmrh. hefur skipað og aðild eiga að fulltrúar félmrn., dómsmrn., fjmrn. og fulltrúar þingflokka stjórnarflokkanna. Í skipunarbréfi þeirrar nefndar er óskað eftir því sérstaklega að sú nefnd hraði störfum. Samkvæmt samþykkt ríkisstjórnar byggist hún á skýrslu um greiðsluaðlögun sem lá fyrir í maímánuði sl. þannig að hægt verði að leggja þetta frv. til greiðsluaðlögunar fram á haustþingi, þ.e. á næstu vikum. Í samþykkt ríkisstjórnarinnar er til þess tekið og á því vakin athygli að þessi frumvarpssmíð skuli byggjast á forsendum tilgreindrar skýrslu þannig að hægt er að taka undir með hv. fyrirspyrjanda að það léttir vitaskuld vinnuna og gerir hana auðveldari en ella. Á hinn bóginn eru ýmis atriði sem þarfnast skoðunar við og einnig er gert ráð fyrir því að nefndur starfshópur taki tillit til og það er skoðun á heimildum í ýmsum lögum varðandi núgildandi heimildir til að aðstoða fólk í greiðsluerfiðleikum og þar verði sérstaklega skoðuð ákvæði laga um tekju- og eignarskatt. Þar má nefna heimildir sem eru lítt eða ekki notaðar varðandi nauðasamninga, varðandi greiðslustöðvun sem er að finna í núgildandi heimildum í lögum sem eru lítt eða ekki notuð m.a. vegna þess kostnaðar sem af þeim hefur hlotist. Ég árétta, virðulegur forseti, að hér er um forgangsmál að ræða í félmrn., mikilvægt mál að ræða, sem ég mun leggja allt kapp á um að nái eyrum og ásýnd Alþingis á yfirstandandi þingi þannig að vonandi verði hægt að afgreiða það með tiltölulega góðri sátt fyrr en síðar.

Virðulegi forseti. Það hefði verið hægt að orða svar hæstv. félmrh. mjög stutt og knappt svona: Í ráðuneytunum er unnið markvisst að því að flækja þessi mál. Punktur. Í raun og veru var svarið einfaldlega þetta og ekkert annað. Eins og að það þurfi að bíða eftir að Þjóðhagsstofnun kanni skuldastöðu heimilanna. Staðreyndin er sú að hún liggur fyrir, m.a. í Lögbirtingablaðinu ef menn nenna að fletta upp á gjaldþrotaauglýsingunum sem birtast þar á hverjum degi. Og auðvitað liggja auk þess hér fyrir tillögur um greiðsluaðlögunarkerfi, m.a. frá okkur alþýðubandalagsmönnum sem hafa legið fyrir þinginu frá því að þetta þing kom saman þannig að í raun og veru ætti mönnum ekki að vera neitt að vanbúnaði. Vandinn er sá að menn koma sér ekki að þessu verki í ríkisstjórninni sem er þó allra brýnasta verk sem nokkur ríkisstjórn á Íslandi um þessar mundir getur unnið.

Hæstv. forseti. Þetta stóra mál verður ekki rætt hér í stuttri fyrirspurn. Hins vegar mun það verða rætt utan dagskrár á miðvikudaginn kemur að frumkvæði Framsfl. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir tekur þetta efni til umræðu á Alþingi. Hv. þm. hvarf úr ráðuneyti sl. vor vegna þess að hún réð ekki við þennan málaflokk í þessari ríkisstjórn, einfaldlega. Hún flúði af hólmi. Og hér kemur það fram að hæstv. félmrh. hefur ekkert gert í þeim fyrirheitum sem þessi hv. þm. gaf þó í fyrravor. Ríkisstjórnin hefur ekkert verið að vinna í þessum málaflokki í sumar. Og það liggur fyrir í fjárlagafrv. að þar á að fella niður hátekjueignarskatt af auðugu fólki upp á 1,1 milljarð og skerða á móti atvinnuleysisbætur og bætur til öryrkja upp á 850 millj. Þetta er stefna ríkisstjórnarinnar gagnvart heimilunum og lágtekjufólkinu á Íslandi. Á þessu ber hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir fulla ábyrgð og núv. ríkisstjórn ætti að segja af sér vegna þess hvernig hún hefur komið fram gagnvart fjölskyldunum á Íslandi, þeim sem við bágust kjörin búa.

Virðulegi forseti. Ég hef ekki tíma hér til þess að elta ólar við skítkast síðasta ræðumanns en auðvitað er hægt að svara því fullum hálsi vegna þess að þegar skoðuð er skuldastaða heimilanna og hún greind eins og Þjóðhagsstofnun hefur gert kemur mjög skýrt fram hverning aukning skulda hefur verið milli ára meðan Framsfl. var við stjórn. Og það er heldur ekki rétt hjá hv. þm. að ekkert hafi verið gert í þessum málum vegna þess að þegar ég fór úr ráðuneytiu lá þessi skýrsla fyrir um greiðsluaðlögun. Einungis átti eftir að útfæra hana í frumvarpsform. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Það veldur nokkrum vonbrigðum að vinnan sé ekki komin lengra á veg varðandi frv. um greiðsluaðlögun. Eftir því sem ég fæ skilið er nefnd að störfum til að skoða þessi mál þannig að þeir mánuðir sem hafa liðið frá því að skýrslan var lögð fram í maí hafa ekki verið nýttir sem skyldi að mínu mati. Við þurfum að fá þetta mál mjög fljótt inn í þingið ef hægt á að vera að gera það að lögum á þessu þingi. Það er alveg ljóst að þau úrræði sem eru fyrir hendi varðandi nauðasamninga og greiðslustöðvun hafa ekki dugað eins og hæstv. ráðherra best veit af þeirri skýrslu sem liggur fyrir um greiðsluaðlögun. Auðvitað er það svo að það þarf að grípa til ýmissa aðgerða þó að þessi rannsókn liggi ekki fyrir sem ég tel mjög brýna og það var tekið undir það hér í maímánuði þegar við ræddum þessi mál að það þyrfti að greina skuldastöðu heimilanna miklu betur og fara út í þær rannsóknir sem þar fóru fram. En það veldur mér líka vonbrigðum hve stutt á veg það mál er komið en einhver hreyfing virðist þó vera á því. Ég vil spyrja ráðherrann í lokin: Hvað með það sem ráðherra hefur nefnt um að lengja lánstímann á húsnæðislánum og eru einhverjar aðgerðir á döfinni til að víkka út þær skuldbreytingaheimildir sem þó eru fyrir hendi varðandi þá sem eru í mestum vanskilum vegna atvinnuleysis, minnkandi tekna og veikinda?

Virðulegur forseti. Ég hélt nú, þó að ég sé ekki mjög sjóaður í störfum á Alþigi, að maður væri búinn að upplifa það margt hér að maður yrði ekki lengur hissa. En ég verð því miður að segja að mér datt ekki í hug að ég ætti eftir að upplifa það sem hér er að gerast. Að félmrh. sem er rétt farinn úr embætti, félmrh. sem sat í þeim ráðherrastól sem ber ábyrgð, ef stjórnvöld gera það að einhverju leyti, á högum heimilanna í landinu, félmrh. sem sat þann tíma meðan skuldir heimilanna tvöfölduðust skuli koma upp og tala eins og henni komi málið ekki við og spyr núv. félmrh. eins og hann spurði hæstv. fjmrh. fyrir tveim vikum síðan: Hvað ætlið þið að gera í málunum sem ég var búinn að gefast upp í? Nú má enginn skilja það sem svo að ég sé að verja þá ráðherra í núverandi ríkisstjórn. En þetta er svo yfirgengilegur málflutningur að það hlýtur að ganga langt fram af hverjum einasta manni sem hefur haft fyrir því að fylgjast eitthvað með þjóðmálaumræðunni.

Virðulegi forseti. Hér spurði fyrirspyrjandi hæstv. félmrh. hvort hann hygðist ekki beita sér fyrir því að nýttar yrðu í núverandi lögum heimildir sem eru þar til skuldbreytinga. Ég vil hvetja hæstv. ráðherra til að kynna sér þær heimildir og þá greinargerð sem fyrir liggur um það. Það eru nokkrir ónýttir möguleikar í þeim efnum, en þeir voru ekki nýttir í tíð fyrrv. félmrh. vegna þess að hann vildi ekki láta nýta þá. Og þó að hæstv. félmrh. hafi ekki staðið sig vel í því að hraða framgangi mikilvægra mála að því er virðist af svörum dæma, þá getur hann þó gert betur en forveri hans í því að óska eftir því að Húsnæðisstofnun nýti þær heimildir sem eru fyrir í lögum til skuldbreytinga og ég hvet ráðherrann eindregið til að kynna sér það mál. En ég vil að lokum segja, virðulegi forseti, að hvílíkan kattarþvott hef ég aldrei séð hjá nokkrum þingmanni eins og hv. fyrirspyrjanda sem kemur úr félmrn. með þá gífurlegu skuldabagga sem búið er að hlaða á fjölskyldurnar m.a. vegna húsnæðislánakerfisins. Það er alveg með ólíkindum málflutningurinn hjá hv. þm.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að blanda mér í orðaskipti hv. þingmanna og deilur um keisarans skegg í þeim efnum. Ég vil hins vegar segja það að hér hefur sá misskilningur verið uppi að sú athugun sem fram þarf að fara sannarlega á þessari tvískiptingu annars vegar þeirra sem skulda og hins vegar þeirra sem eiga, kynslóðanna tveggja í landinu, er aldeilis ekki tengd hinni spurningunni, þ.e. hvenær vænta megi frv. til greiðsluaðlögunar. Þar er um skyld mál að ræða en annað tefur ekki hitt. Því stendur það sem ég sagði áðan að sú nefnd sem vinnur nú að smíði þess frv. hefur að minni ósk og mun að minni ósk hraða störfum og væntanlega leggja fram frv. í þessa veru nú á þessu haustþingi. Hitt er það sem lýtur að nánari greiningu á skuldum heimilanna og kynslóðanna í landinu sem er auðvitað nauðsynlegt gagn til lengri framtíðar þó að það liggi nú ekki ljóst fyrir hvernig best verði á því tekið. Kannski kemur út úr þeirri athugun nokkurs konar hugmyndir um það hvernig megi við því bregðast. Það er hins vegar veruleiki sem við vitum af, veruleiki kynslóðanna fyrir verðtryggingu og eftir verðtryggingu, sú staðreynd að eldri kynslóð sem byggði á tímum neikvæðra vaxta yfir sig húsnæði er skuldlítil eða skuldlaus eins og athugun Félagsvísindastofnunar gerði grein fyrir frá 1988. Aftur bera þeir sem réðust í slíkar fjárfestingar eftir 1980 af því nokkuð þungar byrðar. Á hinn bóginn er rétt að undirstrika það líka að þótt þessar skuldatölur séu sannarlega mjög háar, þá eru þær að hluta til vegna félagslegra aðgerða. Þá er ég að vísa til námslánakerfisins og þess að lán hafa sannarlega hækkað í húsnæðislánakerfinu. Ég vil líka rifja það upp að aukið vægi í félagslega kerfinu sannarlega hækkar þessa tölu á sama hátt. Að hluta til er hér um meðvitaða pólitík að ræða og menn skulu ekki horfa fram hjá því og ég hygg að hv. Alþingi hafi verið meðvitað um það. Aftur á móti vil ég segja það hér að ég deili áhyggjum manna af vaxandi vanskilum í húsnæðislánakerfinu. Af því að hér er um það spurt hvernig á skuli taka þá er ég að láta skoða sérstakar aðgerðir í því varðandi greiðsluerfiðleika sérstaklega og heimildir í þá veru sem hér hefur verið minnst á. Einnig hef ég lýst því yfir opinberlega að ég vilji láta skoða gaumgæfilega kosti þess að í húsbréfakerfinu verði hugsanlega um þrjá valkosti að ræða varðandi tímalengd lána, 15 ár, 25 ár og 40 ár. Lengri lánstími mun hins vegar sannarlega auka að einhverju leyti afföll húsbréfa. Það eru út af fyrir sig plúsar og mínusar í því en ég vil láta skoða það mjög nákvæmlega og vænti þess að fá niðurstöðu fyrr en síðar.

Tveir hv. þm. hafa óskað eftir því að bera af sér sakir. Forseti gefur fyrst hv. 5. þm. Suðurl. orðið.

Hæstv. forseti. Það sem snýr að því að ég þarf að bera af mér sakir er auðvitað það að þegar maður heldur hér málefnalega ræðu þá leyfir hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir sér að kalla það skítkast. Allt sem ég sagði hef ég tekið upp úr Alþýðublaðinu, sem er málgagn hennar fyrr og síðar, um þær staðreyndir hvernig viðskilnaðurinn var í félmrn. Staðreyndin er sú að skuldir heimilanna á Íslandi hafa aukist um 50% í tíð ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar undir stjórn hv. þm. sem félmrh. Þetta eru staðreyndir sem ekki verða hraktar og er ekki hægt að kalla skítkast. Hv. þm. minnir mig á forstjóra sem hefur verið gert það að hætta vegna skuldastöðu fyrirtækisins og slæmrar stöðu eða verið rekinn úr starfi en kemur svo nokkrum dögum síðar og spyr hvort ekki sé að batna í ári. Þetta finnst mér lýsandi fyrir það hvernig vinnubrögð hv. þm. eru að verða eftir að ráðherradómi lauk. Staðan er sú að fólkið í landinu býr við galtómt veski vegna skattastefnu ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir ber fulla ábyrgð á þeirri skattastefnu. Og hv. þm. réð ekki við það sem var rætt hér utan dagskrár í fyrravor um að fara í aðgerðir til þess að koma á móts við verðtryggðu kynslóðina sem svo er kölluð og á kannski það eitt eftir núna að ganga upp í húsbréfadeild og skila lyklunum sínum af íbúðunum. Þannig er staða margra Íslendinga undir stjórn ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar.

Hv. 12. þm. Reykv. óskar að bera af sér sakir.

Virðulegur forseti. Ég hlýt að fá að biðja um orðið og bera af mér sakir þegar því er haldið fram að ég hafi ekkert gert til þess að bæta skuldastöðu heimilanna. Hv. þm. vita það, sem hér hafa talað, að í september á sl. ári var veitt heimild einmitt til þess að fara í mjög víðtækar skuldbreytingar og þá nýttar þær heimildir sem fyrir hendi voru hjá Húsnæðismálastofnun. Þar er veitt heimild til þess að frysta lán í þrjú ár hjá fólki sem býr við verulega erfiðleika. Til þess hefur verið varið 300 millj. kr. ásamt því að farið hefur verið út í viðamikið samstarf við bankana sem hafa farið út í víðtækari skuldbreytingar en þeir hafa gert til þessa með 15 ára lánum. Ég vil segja það að greiðsluaðlögun sem er oft nefnd í þessu sambandi var raunverulega tilbúin þegar ég fór úr ráðuneytinu. Að mínu mati vantaði það að ná samstöðu að vísu við fjmrn. og að ganga frá frv. um það efni vegna þess að skýrslan var tilbúin sem var verulega útfærð í þessu efni. Mér finnst að hv. þm. Framsfl. eigi ekki að tala mjög hátt í þessu efni og lesa vandlega skýrslu Þjóðhagsstofnunar. Þar kemur fram að skuldastaða heimilanna versnaði langmest á milli ára þegar Framsfl. var í stjórn, milli áranna 1982 og 1983. Þá var misgengi launa og lána mjög mikið. Menn muna nú eftir misgengishópnum þegar vísitölubinding launa og lána var tekin úr sambandi. Það er líka athyglisvert að aukning á skuldunum er mest milli áranna þegar Framsfl. er við stjórn. Hv. þm. vita það líka vel að það þurfti að grípa til mjög víðtækrar greiðsluaðstoðar einmitt í sambandi við húsnæðismálin 1985--1986 þegar þeir fóru með þessi mál. Mér finnst því meginatriði að menn komist að niðurstöðu um hvað hægt er að gera varðandi þessi mál en séu ekki að benda á einhverja sökudólga í þessu efni vegna þess að skuldaaukning heimilanna byrjaði 1980 og hefur farið vaxandi. Það eru margir samverkandi þættir fyrir því og ég segi að það er ómaklegt að segja það að þegar sú sem hér stendur sat í stól húsnæðismálaráðherra hafi ekkert verið gert í því efni. Ég bendi á að aldrei hefur verið gert eins mikið varðandi félagslega íbúðakerfið og aukningu á íbúðum þar. Ég bendi líka á húsaleigubæturnar sem nú eru að koma til framkvæmda. Það hefur verið farið út í ýmsar aðgerðir til að bæta skuldastöðu heimilanna þannig að þetta er mjög ómakleg árás af hálfu hv. framsóknarmanna.

Virðulegur forseti. Ég átta mig ekki alveg á því hvers vegna hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir bað um orðið til þess að bera af sér sakir því síðan stóð hv. þm. upp og varði með kjafti og klóm þá ríkisstjórn sem hún var rétt að ganga út úr. Ég hlýt, virðulegi forseti, að benda á að það hefði verið miklu nær að hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hefði flutt þessa ræðu þegar rætt var um vantraust á ríkisstjórnina sem hún greinilega ber enn þá þær taugar til að hún varði öllum tíma sínum til þess að segja það hvað hefði verið gripið til góðra aðgerða í ríkisstjórn sem hún sat í. Maður hlýtur að spyrja í framhaldinu: Af hverju í ósköpunum var þingmaðurinn að yfirgefa ríkisstjórnina? Svona hlýtur . . .

Forseti vill vekja athygli hv. þm. á því að hann fékk orðið um stjórn fundarins.

Virðulegi forseti. Ég var að rökstyðja það að hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hafi farið langt út fyrir það sem á að vera undir því að ber af sér sakir. Hún var ekki að bera af sér sakir heldur var hún að lýsa ágæti þeirrar ríkisstjórnar sem hún var rétt gengin úr. Virðulegur forseti. Svona hlýtur að fara fyrir þeim sem vinna í pólitík eins og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir gerir. Það getur ekki farið öðruvísi fyrir þeim en að þeir lendi hvað eftir annað í því að verða í þversögn við sjálfan sig.

Herra forseti. Ég gat ekki að mér gert að blanda mér í þessa umræðu þegar hv. 12. þm. Reykv. minntist á hvað allt væri í góðu standi í félagslega húsnæðiskerfinu. Ég er nefnilega nýkominn frá einu byggðarlagi fyrir austan þar sem tólf félagslegar íbúðir í litlu sveitarfélagi standa auðar af því að það hefur enginn efni á að vera í þeim. Fasteignaverð hríðfellur á stöðum úti um landsbyggðina. Þetta er vandamál sem er viðvarandi hringinn í kringum landið vegna þess að ástandið er orðið þannig eftir þessi fjögur ár að það er helmingi ódýrara fyrir fólk að kaupa íbúðir á almennum markaði heldur en að fara inn í félagslega kerfið. Þannig er ástandið í þeim efnum og ég gat ekki annað en skotið því inn í þessa umræðu.

Virðulegi forseti. Í maí sl. var lögfest lagasetning um húsaleigubætur og kemur sú löggjöf til framkvæmda um næstu áramót. Löggjöf þessi var afar umdeild og hlaut mikla gagnrýni í meðferð málsins, m.a. frá umsagnaraðilum og þá fyrst og fremst frá sveitarfélögum. Samband ísl. sveitarfélaga sendi ítarlega umsögn um málið með allítarlegri gagnrýni svo og mörg sveitarfélög þar að auki. Meðal helstu gagnrýnisatriða frá Sambandi ísl. sveitarfélaga var að þarna væri gert ráð fyrir flóknu samstarfsverkefni ríkis og sveitarfélaga sem sambandið lýsti sig andvígt. Í öðru lagi að sveitarfélögum yrði gert að bera ábyrgð á framkvæmd kerfisins en ríkið ætlaði að setja reglurnar og ákvarða einhliða sinn hlut í kostnaði. Í þriðja lagi mundi kerfið leiða til verulegs kostnaðar fyrir sveitarfélögin án þess að á móti kæmu nokkrar tekjur. Í fjórða lagi að lögð væri sú kvöð á Jöfnunarsjóð sveitarfélaga að borga út greiðslur frá ríki til sveitarfélaga án þess að tryggt yrði að jöfnunarsjóður fengi tekjur á móti þeim útgjöldum. Í fimmta lagi taldi Samband ísl. sveitarfélaga rétt að þessar bætur yrðu greiddar í gegnum skattkerfið líkt og vaxtakerfið. Ég tók undir þessar athugasemdir Sambands ísl. sveitarfélaga og reyndar fleiri aðila í meðferð málsins og skilaði um það sérstöku nál. á þskj. 1211 sl. vor. Fleiri hv. þm. lýstu yfir efasemdum um ágæti málsins, ekki vegna þess að menn efuðust um ágæti tilgangsins heldur um ágæti framkvæmdarinnar. Niðurstaða málsins varð hins vegar sú að ákveðið var að afgreiða málið og lögfesta það gegn yfirlýsingu sem hæstv. félmrh. gaf og er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Gengið verði til viðræðna við forráðamenn sveitarfélaganna um undirbúning að framkvæmd laganna. Komi í ljós í þeim viðræðum að óhjákvæmilegt sé að gera breytingar á lögunum til að gera framkvæmd þeirra markvissari verða slíkar tillögur lagðar fram á haustþingi. Þá verða málefni Búseta, sem rædd hafa verið í tengslum við lagafrumvarp þetta, skoðuð alveg sérstaklega áður en lögin um húsaleigubætur taka gildi um nk. áramót.`` Nú hefur atvikast svo að örfá sveitarfélög hafa ákveðið að taka upp húsaleigubætur á næsta ári, 19 sveitarfélög samkvæmt skrá sem ég sá síðast. Það kann að vera að eitthvað hafi breyst á henni en varla hefur það verið mikið. Það þýðir að vel á annað hundrað sveitarfélög hafa ákveðið að hafa ekki húsaleigubætur. Ég hef því ákveðið, virðulegi forseti, að bera fram tvær fyrirspurnir til hæstv. félmrh. á þskj. 170 í tveimur tölusettum liðum eins og þar greinir.

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi er spurt: Hverjar urðu niðurstöður viðræðna ráðherra við forráðamenn sveitarfélaga sem um var getið við afgreiðslu frv. sl. vor? Því er til að svara að 15. júní ritaði félmrh. Sambandi ísl. sveitarfélaga bréf og óskaði eftir viðræðum um framkvæmd laganna á grundvelli þeirrar bókunar sem um var getið. Ég átti viðræður við forsvarsmenn sambandsins þann 11. júní og við fórum yfir helstu viðhorf í þessum efnum. Ekki varð þó um það að ræða að samkomulag næðist um tilteknar breytingartillögur enda lágu þær ekki fram af hálfu forráðamanna sambandsins. Þann 6. sept. sl. var aftur fundað um þessi mál og niðurstaða þess fundar varð sú að ákveðið var að skipa nefnd til að undirbúa framkvæmd laganna. Af hálfu Sambands ísl. sveitarfélaga voru í nefndinni Lára Björnsdóttir, félagsmálastjóri í Reykjavík, Sveinn Ragnarsson, fyrrverandi félagsmálastjóri, Magnús Karel Hannesson oddviti. Fulltrúar félmrn. voru Ingi Valur Jóhannsson deildarstjóri og Elín S. Jónsdóttir lögfræðingur og Húnbogi Þorsteinsson skrifstofustjóri, sem er formaður nefndarinnar. Verkefni nefndarinnar er að vinna að undirbúningi laga um húsaleigubætur, þar með talið að vinna að undirbúningi reglugerðar en tvær reglugerðir hafa verið settar, fyrst 14. sept. og síðan 14. okt., þannig að þarna var um að ræða gagnlegt samráð um hvernig þessi framkvæmd mætti best takast. Ekki eru fyrirhugaðir í ljósi þessa breytingar á lögunum áður en þau taka gildi. Húsaleigubætur eru nýjung og því bæði sjálfsagt og eðlilegt að fylgjast náið með framkvæmd og meta árangur. Í lögunum er gert ráð fyrir að sveitarfélög taki ákvörðun til eins árs í senn. Í ákvæði til bráðabirgða segir að endurskoða skuli lögin innan tveggja ára frá gildistöku þeirra. Félmrh. mun leggja ríka áherslu á að fylgjast vel með framkvæmd laganna strax frá upphafi og að skipulega verði unnið að því að safna saman og meta reynsluna af þeim. Ég vil segja almennt um þetta að það er mikilvægt að þessi réttarbót handa leigjendum í landinu nái fram að ganga á þeim tíma sem Alþingi hafði samþykkt og fyrir liggur að 25 sveitarfélög hafa samþykkt að taka upp greiðslu húsaleigubóta. Rétt er að vekja á því athygli að þar fer höfuðborgin í broddi fylkingar þar sem langflestar leiguíbúðir og þar með leigjendur er um að ræða. Því má vænta þess að stór hluti leigjenda í landinu njóti þessarar réttarbótar og þessara greiðslna og það vegur auðvitað þungt. Hvað varðar þátt Búseta í þessu sem um er spurt þá hefur félmrn. átt viðræður við forsvarsmenn Búseta. Niðurstaðan er sú að ef felld er úr skattalögum heimild Búseta og annarra, sem leigja íbúðir með hlutareign, réttur þeirra til vaxtabóta muni þeir eiga rétt á húsaleigubótum á sömu forsendum og aðrir. Húsnæðissamvinnufélagið Búseti hefur áður óskað eftir að félagsmenn ættu kost á vaxtabótum og var tekinn í lög í fyrra réttur til vaxtabóta vegna fjármögnunar á búseturétti. Samkvæmt lögum um húsaleigubætur eiga þeir sem eiga rétt á vaxtabótum ekki rétt á húsaleigubótum. Á fundi stjórnar og formanna Búseta landsambands sem haldið var í Reykjavík 7.--8. okt. 1994 var hins vegar samþykkt að styðja húsaleigubætur sem valkost hreyfingarinnar. Forsvarsmenn Búseta munu því hafa óskað eftir því við fjmrh. að heimild til vaxtabóta vegna búseturéttar verði felld úr lögum um tekju- og eignarskatt og þeir þar með rétthafar tilgreindra húsaleigubóta. Ég neita því ekki að ég gerði mér vonir um að meiri hagsmunir réðu og vægu þyngra í hugum sveitarstjórnarmanna en minni hagsmunir, þ.e. að réttur leigjenda í landinu til að njóta jafnræðis á við aðra yrði veigameiri en hitt þótt álitamál væru uppi um framkvæmd þessara mála. Eins og ég sagði munum við gaumgæfa það mjög og hafa náið samráð við þau sveitarfélög sem hafa tekið ákvörðun um að greiða út þessar bætur til sinna leigjenda og freista þess eftir því sem tímar líða fram að laga breytingar á reglugerð og framkvæmd þessara laga að þeim veruleika sem við munum upplifa.

Herra forseti. Þegar löggjöfin um húsaleigubætur var samþykkt var almenn samstaða um það í Alþingi að rétta hag leigjenda og þess vegna hlaut þessi löggjöf fylgi þótt gölluð væri. Því auðvitað var þessi framkvæmd meingölluð að gera þetta að samstarfsverkefni ríkis og sveitarfélaga, veita sveitarfélögunum valkvæðan rétt í því hvort þau yrðu með. Síðan voru samþykkt ákvæði um að kanna málið til áramóta og árangurinn er eins og við blasir. Ég tel að það eigi að athuga það í fullri alvöru að taka upp eitt kerfi húsnæðisbóta í stað húsaleigubóta og taka það í gegnum skattkerfið en fella niður þetta samkrull ríkis og sveitarfélaga í málinu sem sýnir sig að gengur ekki upp.

Virðulegi forseti. Það kemur skýrt fram í svörum hæstv. ráðherra að þær viðræður sem ætlast var til að fram færu hafa ekki orðið. Það er alveg ljóst af framgangi málsins að það hefur ekki gengið eftir sem ætlast var til við afgreiðslu málsins í maí sl. þegar allmargir þingmenn sem höfðu efasemdir um frv. eins og það leit út féllust á að afgreiða það gegn fyrirheitum um að félmrn. og fulltrúar sveitarfélaga næðu samkomulagi um nauðsynlegar breytingar á frv. sem síðar yrðu lagðar fram á Alþingi strax í haust. Þetta hefur ekki gerst og það er hins vegar ekki ljóst af svörum ráðherrans hverju þar er um að kenna, hvort það er skortur á vilja af hálfu ráðherrans að efna þetta fyrirheit forvera síns. Hitt er ljóst að afstaða sveitarfélaganna liggur fyrir skýrt og skilmerkilega í þeirra umsögn og það kemur t.d. fram árétting á þessari afstöðu þeirra í samþykkt bæjarráðs Akureyrar þegar það samþykkir að viðhafa ekki húsaleigubætur. Það segir í frétt í Morgunblaðinu 30. okt. um málið, virðulegi forseti, að ákvörðun hafi verið tekin með vísan til þess að ekki var tekið tillit til eindreginna andmæla sveitarfélaga við einstök atriði í frv. til laga um húsaleigubætur. Beinir bæjarráð þeirri eindregnu áskorun til ríkisvaldsins að lögin um húsaleigubætur verði nú þegar tekin til endurskoðunar og fullt tillit tekið til þeirra sjónarmiða sem fram komu frá sveitarfélögunum. Þetta lá strax fyrir, virðulegur forseti, hvaða breytingar þyrfti að gera en mér virðist að hæstv. félmrh. vera að heykjast á því að efna það samkomulag sem menn gerðu fyrr á þessu ári. Ég get því miður ekkert annað við því gert en að hvetja hæstv. ráðherra til að standa við það samkomulag sem hér var gert af hálfu forvera hans í embætti og beita sér fyrir því að frv. verði flutt til að breyta löggjöfinni í þá átt sem nauðsynlegt er til að víðtæk samstaða geti náðst um að taka upp húsaleigubætur hér á landi.

Herra forseti. Úr því að farið er að ræða húsnæðisbætur held ég að þörf sé á svolítilli sögulegri upprifjun. Málið hófst þeð því að það var básúnað út af félmrh. að nú ætti að fara að koma á húsaleigubótum. Félmrh. vildi vera voða góður við leigjendur og fátæklinga eins og alltaf. Útkoman varð svo þessi bastarður sem er að senda reikninginn til sveitarfélaganna ef þau vildu á annað borð taka við honum og hinn hlutur reikningsins sendur jöfnunarsjóði og félagslega íbúðarkerfið skorið niður um 100 íbúðir. Þetta held ég að sé rétt að menn hafi í huga þegar menn ræða húsaleigubætur.

Virðulegi forseti. Mér fannst koma fram í þessari umræðu að félmrn. og félmrh. hefði ekki staðið við það að taka upp viðræður við sveitarfélögin. Ég minnist þess þegar ég var í því embætti þá var í júnímánuði skrifað til sveitarfélaganna þar sem var óskað eftir viðræðum við þau vegna þeirra loforða sem þar voru gefin og hæstv. félmrh. upplýsir að hann hafi í júlí átt samtöl við sveitarfélögin um þetta efni. Það væri fróðlegt að vita hvort það hafi komið fram einhverjar beinar tillögur, og beini ég því til ráðherrans, einhverjar beinar tillögur á þessum fundum sem hann hefur átt við sveitarfélögin um breytingar á lögunum. Ég hef ekki orðið vör við það. Ég vil segja að hér er ekkert verið að senda reikninginn til sveitarfélaganna, hér er fyrst og fremst um að ræða viðbót við þær 250 millj. sem sveitarfélögin hafa látið í húsaleigubætur á almennum markaði. Og ég verð að segja að það veldur mér vissulega miklum vonbrigðum að mörg sveitarfélög eru að hafna mikilli kjarabót til lægst launaða fólksins í sínum sveitarfélögum.

Virðulegur forseti. Enn gerist það að hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir og fyrrv. ráðherra kemur upp til að verja gjörðir núv. ríkisstjórnar. En það var nú ekki mitt erindi hingað að benda á það heldur hitt að þessi löggjöf, sem var samþykkt í fyrra um húsaleigubætur og maður áttaði sig strax á að var meingölluð þótt menn styddu það með hangandi hendi, endurspeglar það sem hefur verið að gerast á þessu kjörtímabili og þá væntanlega undir forustu þeirra hæstv. félmrh. sem hafa verið á hverjum tíma, að það er alltaf verið að ganga lengra og lengra í þá átt að ríkisstjórn knýi í gegn löggjöf og sendi svo reikninginn á sveitarfélögin. Það skortir alla virðingu fyrir því stjórnsýslustigi sem sveitarstjórnarstigið er og mér finnst að Alþingi og ríkisstjórn gleymi því allt of oft að það erum við, hv. alþm., sem setjum þá umgjörð sem sveitarfélögin verða að starfa eftir og við verðum að vanda okkur við það. Við verðum að leyfa sveitarfélögunum að njóta sannmælis, leyfa þeim að njóta þess að þau geti að einhverju leyti staðið sjálfstæð og á eigin fótum.

Virðulegur forseti. Ég held að það sé nauðsynlegt að undirstrika það hver staða leigjenda hefur verið í þessu landi fram að þessu. Réttarstaða þeirra hefur verið ákaflega óljós, um að ræða háa leigu og lítið framboð. Margir hafa líkt þessu ástandi hins almenna leigumarkaðar við ákveðinn frumskóg. Ég hygg að það séu allir um það sammála að brýnt sé að taka á þessum málum. Lögin um húsaleigubætur gera það svo sannarlega. Ég get hins vegar tekið undir það og menn geta haft á því ýmsar skoðanir frá einum tíma til annars hvernig best verði að framkvæmd þessara laga staðið frá einum tíma til annars. Ég gat hins vegar um það og ég ætla að undirstrika það að nefnd ráðuneytisins og fulltrúa sambands sveitarfélaga fór til þeirrar vinnu að ganga frá reglugerð, framkvæmd reglugerðar um það hvernig best væri að standa að þessu. Sú nefnd mun starfa áfram og fylgjast grannt með þróun þeirra mála. Þannig að þetta samráð og samvinna við forsvarsmenn sveitarfélaga hefur farið fram. Ég vil einnig árétta að vitaskuld hafa sveitarfélögin látið sig varða hag leigjenda, að vísu í misjafnlega miklum mæli, hafa gert það í gegnum framfærslustyrki, kvarðastyrki, og greitt húsaleigubætur þótt með óbeinum hætti hafi verið. Þannig að þetta verkefni er þeim allendis ekki ókunnugt. Þau hafa verið að taka á þessu máli, gera það með myndarlegri blæ núna, þ.e. þau sveitarfélög sem tóku um það pólitíska ákvörðun að láta leigjendur í viðkomandi sveitarfélagi njóta þessarar réttarbóta. Ég segi það, virðulegi forseti, að ég hygg að leigjendur í landinu, þeir sem munu njóta þessara bóta frá og með næstu áramótum, hlusti mjög grannt á þessi viðhorf þingmanna sem hér heyrast og auðvitað á viðhorf þeirra sveitarstjórna sem tóku um það pólitíska ákvörðun eins og lögin heimiluðu þeim að greiða ekki út þessar bætur. Þau verða auðvitað að standa til svara gagnvart sínum umbjóðendum 

Virðulegi forseti. Ég leyfi mér að leggja fyrir fyrirspurn til hæstv. samgrh. um olíumengun á sjó. Tilefni fyrirspurnarinnar er olíuleki sem kom frá flutningaskipinu Carvik frá Kýpur. Fimm göt komu á flutningaskipið er það tók niðri við Valhúsabauju fyrir utan Hafnarfjörð. Skiðið hélt áfram för sinni yfir Faxaflóa að Grundartanga þar sem skipið lagðist að bryggju. Skipið missti olíu á leiðinni þannig að olíubrák sást á Faxaflóa og olíumengun varð á ströndinni, bæði á Seltjarnarnesi og Kjalarnesi, með umtalsverðum áhrifum á fuglalíf og útivistarsvæði. Carvik, sem er um 16.200 tonna skip, steytti á skeri eins og áður sagði. Þegar skipið losnaði var ákveðið að stefna því til Grundartanga til að kanna skemmdirnar, en þangað var för skipsins heitið til að lesta 7 þús. tonn af málmblendi. Fram kom í sjóprófunum sem haldin voru fyrir héraðsdómi Reykjaness vegna óhappsins að skipið kom að landi nokkru fyrr en áætlað var. Skipstjóri skipsins reyndi að ná sambandi við hafnsögubátinn til að láta vita um breyttan komutíma, en náði ekki sambandi við hafnsögumann. Skipið stöðvaði við bauju þar sem gert var ráð fyrir að hafnsögumaður kæmi um borð. Haugasjór var þennan dag, um 8 vindstig, og skipið, eins og áður sagði, tók niðri með þeim afleiðingum að göt komu á það. Carvik komst af strandstað fyrir eigin vélarafli þegar falla tók að. Menn telja að hefði lóðsbáturinn verið á staðnum þegar skipið kom að landi hefði ekkert strand átt sér stað. Um það voru bæði hafnsögumaður og skipstjóri Carvik sammála við sjóprófin. Þetta tilvik sýnir glöggt þá hættu sem vofir yfir umhverfi og lífríkinu vegna óhappa af þessu tagi. Ef koma á í veg fyrir að tjón hljótist af för skipa sem orðið hafa fyrir óhappi er nauðsynlegt að um för þeirra hér við land gildi skýrar reglur. Það þarf að liggja ljóst fyrir hver fer með yfirstjórn aðgerða og eftir hvaða áætlunum er unnið. Því spyr ég hæstv. samgrh. á þskj. 82: ,,1. Hvaða yfirvöld heimiluðu flutningaskipinu Carvik að sigla frá slysstað út af Skerjafirði yfir Faxaflóa og að Grundartanga með lekan olíugeymi í byrðingi skipsins? 2. Hvaða reglur gilda um för skipa hér við land sem orðið hafa fyrir áfalli (leka) þannig að hætta er á áframhaldandi olíumengun af þeirra völdum? 3. Telur ráðherra þörf á að skerpa þær reglur í ljósi óhapps flutningaskipsins Carviks og annarra tilvika undanfarin ár?``

Herra forseti. Fyrsta spurningin hljóðar svo: Hvaða yfirvöld heimiluðu flutningaskipinu Carvik að sigla frá slysstað út af Skerjafirði yfir Faxaflóa og að Grundartanga með lekan olíugeymi í byrðingi skipsins? Frétt um strandið barst til Siglingamálastofnunar frá Landhelgisgæslu kl. 14.23 og tilkynning kom síðan frá Hafnarfjarðarhöfn kl. 14.25. Þær upplýsingar fylgdu tilkynningunni að gat væri komið á olíugeyma undir sjólínu skipsins og minni háttar leki hafi átt sér stað við strandið en væri hættur. Þá kom fram að mikill sjógangur væri á strandstað og nauðsynlegt væri að koma skipinu í var. Vegna þessara upplýsinga var ekki talin ástæða til að leggjast gegn því að skipið kæmist í var við Grundartanga. Hitt er annað mál að stjórnvöld hafa ekki ótvíræða lagaheimild til inngrips við slíkar aðstæður og verða að treysta á samvinnu við yfirvöld skips og umboðsmenn. Það stjórnvald sem undir samgrn. heyrir, þ.e. Siglingamálastofnun ríkisins, heimilaði ekki þessa siglingu enda ekki eftir slíkri heimild leitað. Í öðru lagi: Hvaða reglur gilda um för skipa hér við land sem hafa orðið fyrir áfalli, leka, þannig að hætta er á áframhaldandi olíumengun af þeirra völdum? Helstu lög um ferðir skipa sem orðið hafa fyrir áfalli, leka, þannig að hætta er á áframhaldandi olíumengun af þeirra völdum eru lög nr. 42/1926, um skipstrand og vogrek, lög nr. 32/1986, um varnir gegn mengun sjávar, lög nr. 34/1993, um leiðsögu skipa, og hafnalög, nr. 23/1994. Af þeim reglum sem um þetta fjalla og heyra undir samgrn. skal einkum nefna hafnareglugerðir sem hafa að geyma ítarleg ákvæði um umferð skipa um hafnir ásamt meðferð hættulegs varnings. Með auglýsingu nr. 566/1993 var lögfest hér á landi tilskipun hins Evrópska efnahagssvæðis um lágmarkskröfur fyrir tilskilin tankskip sem koma til og fara frá höfnum í aðildarríki þess. Í þriðja lagi er spurt: Telur ráðherra þörf á að skerpa þær reglur í ljósi óhapps flutningaskipsins Carviks og annarra tilvika undanfarin ár? Svar: Lög um leiðsögu skipa, lög um skipsströnd og vogrek og hafnalög ásamt reglugerðum settum samkvæmt þeim eru allítarleg og ekki ástæða til að skerpa þau að sinni. Þar sem lög um mengun sjávar eru á forræði hæstv. umhvrh. er rétt að hann svari þar um.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Petrínu Baldursdóttur fyrir þessa fyrirspurn. Ég verð að segja að það vakti athygli mína og fleiri aðila þegar mátti lesa í Morgunblaðinu 23. sept. sl. eftirfarandi frétt, með leyfi forseta: ,,Olíuleki kom að flutningaskipinu Carvik frá Kýpur eftir að það steytti á skeri út af Hafnarfirði kl. 13.30 í gær``, þ.e. 22. sept. Síðan er skipinu veitt heimild til að sigla til Grundartanga og þar leggst það að bryggju kl. 21.30. Mér fannst í svari ráðherra koma fram það sem ætti ekki að geta gerst, þ.e. að ekki skuli vera ákveðinn aðili sem getur tafarlaust stöðvað skip af undir þessum kringumstæðum. Það hefði verið eðlilegt að þetta skip hefði verið stoppað af, farið með það inn til Hafnarfjarðarhafnar og þar sett mengunarflotgirðing í kringum skipið, en ekki að langur tími líði frá því að skipið steytir á skeri og því síðan leyft að sigla til Grundartanga með þessari mengunarhættu sem raun ber vitni. Það má kannski þakka að sjór skyldi ekki vera hlýrri en var, annars hefði enn meiri olía lekið úr skipinu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. fyrir hans svör. Ég þakka einnig hv. þm. Guðmundi Hallvarðssyni fyrir þær ábendingar sem hann kom með áðan í stuttri athugasemd. Ég get alveg tekið undir með honum að mér finnst líka vanta að ákveðinn aðili stöðvi skip í svona tilfelli. Ég get alveg tekið undir þá gagnrýni sem hann kemur með að það er langur tími frá 13.30 að degi til 21.30 þegar skipið leggst að bryggju við Grundartanga. Þá kemur í ljós að fimm göt eru á skipinu og nokkur tonn af olíu hafa lekið í sjóinn með þeim afleiðingum sem hér hafa verið tíundaðar. En ég þakka hæstv. samgrh. fyrir svörin.

Herra forseti. Ég vil taka undir það sem hv. þingmenn segja. Það er ástæða til þess að fara gætilega í sambandi við olíuleka, mengunarhættu og annað því um líkt. En ég vek athygli á því sem ég sagði áður að það var ekki leitað eftir heimild Siglingamálastofnun ríkisins fyrir þessari siglingu. Svo einfalt er það mál.

Virðulegi forseti. Sameining sveitarfélaga hefur verið mjög á dagskrá á þessu ári og hinu síðasta. Til þeirrar sameiningar hefur verið hvatt mjög af umdæmanefndum og ýmsum sendiboðum ríkisvaldsins sem það hafa gert með ýmsum fyrirheitum. Ríkisstjórnin markaði stefnu í sameiningarmálum eftir að fyrir lágu tillögur allra umdæmanefnda á haustdögum á árinu 1993. Á því stigi gerðu menn sér meiri vonir um að sameining sveitarfélaga yrði víðtækari en raun varð síðan á í atkvæðagreiðslum hinn 20. nóv. á síðasta ári. Þrátt fyrir það lá fyrir að mjög mörg sveitarfélög hafa sameinast, m.a. á grundvelli umræðna og funda með sendiboðum ríkisvaldsins, sem gáfu almennt mjög skýr fyrirheit um ýmsar aðgerðir, m.a. í samgöngumálum, eftir sameiningu sveitarfélaganna. Þar var m.a. byggt á stefnumörkun og tillögu sameiningarnefndar en þó einkum á fyrrgreindri stefnumörkun ríkisstjórnar fyrir rúmu ári. Þar segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: ,,Við ákvörðun um fjárveitingar og forgangsröðun framkvæmda í samgöngumálum á næstu árum verði m.a. tekið tillit til sameiningar sveitarfélaga.`` Margir íbúar þeirra sveitarfélaga sem sameinast hafa bundu stuðning sinn við ákvörðun um að greiða sameiningunni atkvæði einmitt við loforð og fyrirheit ríkisstjórnarinnar sem þeir töldu sig geta treyst á. Annað hefur þó komið á daginn og lítil merki sjást þess að við þetta hafi verið eða verði staðið á næstunni. Ekki verður séð í fjárlögum fyrir 1995 að fjárveitingar séu ætlaðar til þessa málaflokks sérstaklega af þessum ástæðum. Það skal tekið fram að margháttaðar framkvæmdir hafa verið gerðar eftir ýmsum fyrri ákvörðunum til að greiða fyrir samgöngum milli sveitarfélaga sem síðan hafa verið sameinuð. Þær framkvæmdir hafa að sjálfsögðu nýst mjög vel víða. Þar má t.d. nefna miklar samgöngubætur milli Patreksfjarðar og Tálknafjarðar annars vegar og Bíldudals hins vegar. Þar var um að ræða viðgerð og endurbyggingu á vegi sem var orðin ónýtur og tengist ekki sameiningu tveggja þessara byggðarlaga í núverandi vesturbyggð þó að þær nýtist vissulega þeim byggðum sem þarna hafa sameinast mjög ríkulega. Til þess að fá betri yfirsýn yfir efndir ríkisstjórnarinnar á þessum málaflokki hef ég leyft mér að bera upp á þskj. 126 svohljóðandi fsp. til hæstv. samgrh., með leyfi forseta: ,,1. Hvaða fjárveitingar eru ætlaðar til sérstakra framkvæmda í samgöngumálum í kjölfar sameiningar sveitarfélaga á þessu ári? 2. Hefur sameining sveitarfélaga breytt forgangsröð verkefna í samgöngumálum á næstu árum? 3. Telur ráðherra að unnt verði að standa við fyrirheit þau sem gefin voru af hálfu félmrn. varðandi samgöngumál þegar undirbúin var sameining sveitarfélaga?``

Herra forseti. Fyrsta spurning hljóðar svo: Hvaða fjárveitingar eru ætlaðar til sérstakra framkvæmda í samgöngumálum í kjölfar sameiningar sveitarfélaga á þessu ári? Fjárveitingar til framkvæmda í vegamálum voru ákveðnar með vegáætlun í mars 1993. Fjárveitingar til framkvæmda í flugmálum voru ákveðnar með flugmálaáætlun í maí á þessu ári og fjárveitingar til framkvæmda í hafnamálum voru ákveðnar í fjárlögum þessa árs. Þessi mál hafa síðan ekki verið tekin fyrir hér á Alþingi. Í öðru lagi: Hefur sameining sveitarfélaga breytt forgangsröðun verkefna í samgöngumálum á næstu árum? Eins og ég sagði áðan hefur hvorki flugmálaáætlun né vegáætlun verið lögð fyrir Alþingi og vísa ég til þess. Í þriðja lagi er spurt: Telur ráðherra að unnt verði að standa við fyrirheit þau sem gefin voru af hálfu félmrn. varðandi samgöngumál þegar undirbúin var sameining sveitarfélaga? Ég átta mig ekki alveg á efni þessarar spurningar. Ég hygg að henni hafi verið beint til rangs ráðherra, kannski hefði átt að beina henni til fyrrv. félmrh., hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur. Eins og hv. þm. tók fram áðan samþykkti ríkisstjórnin eftirfarandi í samgöngumálum, með leyfi hæstv. forseta: ,,Við ákvörðun um fjárveitingar og forgangsröðun framkvæmda í samgöngumálum á næstu árum verði m.a. tekið tillit til sameiningar sveitarfélaga.`` Svo mörg voru þau orð. Hv. þm. hafði þetta sjálfur eftir og við þetta hefur verið staðið. Ég er raunar hissa á því að hv. þm. Pétur Bjarnason, sem er frá vesturbyggð, skuli leggja málið fyrir með þeim hætti hér að ríkisstjórnin hafi brugðist í sambandi við samgöngumál og í sambandi við hugsanlega sameiningu sveitarfélaga. Í fyrsta lagi var ákveðið eftir að Framsfl. fór úr ríkisstjórn, en hv. þm. er framsóknarmaður, að gera sérstakt átak með því að ljúka veginum yfir Hálfdán. Einmitt sú veglanging, sem nú er lokið, gerði það mögulegt að sameina í eitt sveitarfélag Bíldudal og Patreksfjörð. Það er svo annað mál að Tálknafjörður kaus að vera ekki með í þeirri sameiningu. Þannig féllu atkvæði þar fyrir vestan. Ég veit ekki hvort ég átti að skilja ummæli hv. þm. svo að það hafi verið ástæða til þess að fresta veglagningunni yfir Hálfdán þangað til atkvæðagreiðslan hafði farið fram eða hvers konar útúrsnúningur þetta er. Auðvitað er veglagningin yfir Hálfdán talandi dæmi um einmitt þá forustu sem samgrh. hefur haft um það að reyna að sameina atvinnusvæði og greiða þannig fyrir sameiningu sveitarfélaga. Hitt veldur mér vonbrigðum að sú mikla vinna sem hafði verið lögð í það að mynda eitt hafnasamband á þessu svæði skuli ekki hafa borið árangur, nefnilega á Patreksfirði, Tálknafirði og Bíldudal. Einhverra hluta vegna hafa umræður um þau efni dregist á langinn. Enginn vafi er á því að ef ekki hefði komið til atkvæðagreiðslunnar um sameiningu sveitarfélaga þá hefði hafnasamlagið þegar verið stofnað --- ég er þeirrar skoðunar --- í kjölfarið á veginum yfir Hálfdán. Ég vona svo sannarlega að sameining sveitarfélaganna á þessu landsvæði komi ekki í veg fyrir að Tálknfirðingar bindist samtökum á sviði samgöngumála með nágrönnum sínum í Bíldudal og á Patreksfirði. Ég hygg að við þingmenn hljótum að vera sammála um það að vitanlega ber okkur að hyggja að því á næstu árum, eins og stendur í samþykkt ríkisstjórnarinnar, að treysta innviði þeirra sveitarfélaga sem nú hafa sameinast. Auðvitað hljótum við að gera það. En við hljótum um leið að leggja áherslu á að stækka atvinnusvæðin þó fleiri sveitarfélög séu en eitt. Við hljótum líka að leggja áherslu á að tengja byggðarlögin saman og að tengja landsfjórðungana saman þó svo að ekki séu í sama sveitarfélaginu. Ef við mundum fylgja því bókstaflega að ekki mætti ráðast í vegaframkvæmdir nema áður hafi verið búið að sameina sveitarfélög á viðkomandi svæði er ég hræddur um að kórinn hér á Alþingi yrði í aðra átt. Ég er hræddur um að ýmsir hv. þm. mundu ekki segja amen og hallelúja við því.

Herra forseti. Ríkisstjórn gaf á sl. hausti fyrirheit um vegaframkvæmdir í tengslum við sameiningu sveitarfélaga sem forsvarsmenn sveitarfélaganna hafa tekið alvarlega og spurt eftir efndum. Sé svo að þetta eigi að taka fyrir í vegáætlun í vetur þá liggur það fyrir hvaða ramma menn eiga að hafa í þeirri vegáætlun. Þá liggur fyrir að átaksverkefnum í vegagerð er hætt og að það er minna fjármagn til framkvæmda en áður. Það er það eina sem liggur fyrir í þessum efnum. Það liggur líka fyrir að það þarf að ákveða hvenær á að endurgreiða þau lán sem hafa verið tekin vegna átaksverkefnanna. Ef svo á að taka sérstakt tillit til sameiningar sveitarfélaga þá hlýtur það að þurfa að koma niður á hinum. Það er mjög margt óljóst í þessu efni og sveitarstjórnarmenn munu halda áfram að spyrja því þeir fengu engin svör við þessa umræðu.

Virðulegi forseti. Svar hæstv. samgrh. leiðir það fram, sem mátti reyndar sjá í svari við fyrirspurn á síðasta vetri, að hann hefur engin áform uppi um að standa við þau fyrirheit sem erindrekar þáv. félmrh. höfðu uppi um land allt með fyrirheit um fjármagn í samgöngubætur svo það kemur í sjálfu sér ekki á óvart að svar ráðherrans skuli vera það sem það er. En mér þykir rétt að taka það fram svo ekki verði misskilningur um það að framkvæmdin yfir Hálfdán er algjörlega óháð þeim fyrirætlunum og kosningum um sameiningu sveitarfélaga. Þessi framkvæmd var á vegáætlun og hafði verið tekin ákvörðun um hana á Alþingi áður en þetta átti sér stað en ríkisstjórnin ákvað með sérstöku framkvæmdaátaki að flýta framkvæmdinni. Þetta er allt óháð fyrirætlunum um sameiningu sveitarfélaga og kemur því máli á engan hátt við. Framkvæmdin var á vegáætlun og var í góðum gangi.

Virðulegi forseti. Það er ljóst að bættir vegir á síðustu árum hafa orðið forsenda fyrir því að hægt væri að sameina sveitarfélögin. Þannig gerðist þetta á sunnanverðum Vestfjörðum. Fyrst var byggður upp vegur um Hálfdán og síðan var farið í að sameina sveitarfélög. Það sem ég vil hins vegar segja varðandi yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar sem hér hefur verið vitnað til þá blasir það við þegar hún er lesin að hún er ákaflega loðin. Þar er talað um að ,,m.a. skuli taka tillit til``. Það er ekki verið að segja að það eigi eingöngu að einblína á þau svæði þar sem sveitarfélög hafa verið sameinuð. Það er fyrst og fremst verið að benda kurteislega á að menn skuli ekki alveg gleyma því að sveitarfélög hafa verið sameinuð og hafa það m.a. í huga þegar verið er að endurskoða vegáætlunina. Ég vil hins vegar segja það sem mína skoðun að ef menn ætla sér að auka vegaframkvæmdir sérstaklega á þeim svæðum þar sem sveitarfélög hafa sameinast þá verður það ekki gert að neinu viti nema til komi aukin fjárframlög. Það held ég að blasi við hverjum einasta manni. Rétt í lokin vegna orða hæstv. samgrh. um hafnasamlag í Vestur-Barðastrandarsýslu vil ég upplýsa það að hugur heimamanna stendur til þess að það verði komið á þessu hafnasamlagi. Það hefur því miður dregist en einmitt þær góðu samgöngubætur sem við höfum séð á sunnanverðum Vestfjörðum hafa gert það að verkum að þetta er mögulegt og mun vonandi verða innan tíðar.

Hæstv. forseti. Þessi umræða leiðir enn betur í ljós en áður að það er nákvæmlega ekkert vitað um hvaða efndir verða á yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar í þessu efni. Hæstv. ráðherra talar út og suður og mjög loðið um það hvernig eigi að standa að þessu máli og er reyndar að vísa til framkvæmda sem þegar er búið að fara í og fjárframlaga sem voru ákveðin áður en farið var að stuðla að sameiningu sveitarfélaganna. Það er verið að spyrja um þá hluti víða um landið þar sem sameiningar hafa farið fram hvernig loforðið verði efnt. Svörin láta greinilega á sér standa og síðasta yfirlýsing hæstv. forsrh. um átak í vegamálum á höfuðborgarsvæðinu bendir ekki til þess að menn hafi verið að fjalla um einhverja aðra hluti sérstaklega til að koma til móts við sveitarfélög sem hafa sameinast. Því miður eru allar tiltektir hæstv. ríkisstjórnar í vegamálunum svona og búnar að vera allt kjörtímabilið út og suður og virðist ekki ætla að verða lát á því þó að nú styttist til loka þeirra daga.

Herra forseti. Það er út af fyrir sig gott mál að sameina sveitarfélög ef íbúar vilja það. En hæstv. fyrrv. félmrh. fór offari í viðleitni sinni til að sameina sveitarfélög og greip til óyndisúrræða til að afla sameiningunni atkvæða. Það var gripið til þess ráðs, sem er sem betur fer fágætt, að bera fé á menn, lofa þeim gulli og grænum skógum til þess að hafa áhrif á það hvernig þeir greiddu atkvæði. Það eru í sjálfu sér ógeðsleg vinnubrögð. Það voru lögð fram loforð eða það sem menn tóku sem loforð um stórfelldar vegaframkvæmdir ef af sameiningu yrði m.a. og fleiru var lofað, fjárhagslegri fyrirgreiðslu, til þess að reyna að hafa áhrif á niðurstöðu. Íbúarnir tóku e.t.v. eitthvert mark á þessum loforðum en þau reyndust haldlaus enda voru þau með fyrirvörum eins og hv. 3. þm. Vestf. skýrði skilmerkilega frá. Herra forseti. Hæstv. samgrh. er duglegur að sýna sig klippandi borða. Hér hefur vegurinn yfir Hálfdán komið til umræðu. Ég vil spyrja: Hver borgaði vígsluveislu vegarins yfir Hálfdán?

Virðulegi forseti. Ég þakka þeim hv. þm. sem hafa tekið til máls og í rauninni styrkt mjög þá skoðun mína að þessar fyrirspurnir hafi verið fullkomlega réttmætar og ástæða til að bera þær fram. Ég þakka hæstv. samgrh. ekki svörin því þau voru varla þess virði að mér fannst. Í stuttu máli dró ég saman svörin eftir því sem mér heyrðust þau vera. Númer eitt: Það voru engar. Númer tvö: Nei. Og út úr þriðju spurningunni sneri hæstv. samgrh. og ætlaði að beina þessu til hæstv. fyrrv. félmrh. Reyndin er sú að þegar talað er um samgöngumál á borði ríkisstjórnar þá ætlast ég til þess að samgrh. sé þar með í ráðum og ríkisstjórn samþykki ekki hluti eins og þessa án þess að hann sé því samþykkur. Það var engin tilviljum að ég nefndi veginn yfir Hálfdán. Ég vissi að hann mundi verða notaður sem rök í þessu máli. Eins og hér hefur komið mjög glögglega fram þá var sá vegur ákveðinn löngu áður og af allt öðrum ástæðum vegna þess að sá fyrri var gjörsamlega niður snúinn af fiskflutningum. Þetta vita allir sem þarna eru. Hins vegar ætla ég ekki að neita því að sá vegur er mjög til bóta og þær samgöngur sem um hann fara. Það er aftur allt annað mál. Mér finnast svör hæstv. samgrh. staðfesta það að sveitarfélögin sem taka þetta mál, eins og komið hefur fram, afskaplega alvarlega og bundu vonir við að við þær yfirlýsingar sem gefnar voru yrði staðið hafa verulegar áhyggjur af þessu. Það er greinilega full ástæða til að hafa áhyggjur af þessu þar sem svörin við fsp. af þessu tagi eru nánast útúrsnúningar og lítið annað.

Herra forseti. Ég skal reyna að leggja mig betur fram næst þegar ég reyni að útskýra einfalda hluti fyrir hv. þm. Pétri Bjarnasyni. Ég sá að það gekk illa núna. Það er rétt sem kom fram hjá tveim hv. þm. að ég hef staðið við þau orð sem ég hef gefið af þessu tilefni. Ég hef að vísu verið spurður þessarar hinnar sömu spurningar á hinu háa Alþingi og eins og fram kom áðan þá liggur það fyrir skjallega að ég hef staðið við það sem ég hef sagt um þessi efni.  Það lá alveg fyrir áður hver var stefna mín í þessum málum. Það lá líka fyrir þegar stjórnarskiptin urðu 1991 að þær hugmyndir voru ekki uppi að leggja veg yfir Hálfdán, svo ég haldi mig við byggðarlag hv. fyrirspyrjanda, Péturs Bjarnasonar. Síðasta ríkisstjórn hafði engin slík áform uppi sem hefðu leitt til þess að Bíldudalur hefði kosið að sameinast Patreksfirði vegna þess að það var mjög bágt og erfitt vegasamband milli þessara byggðarlaga. Það er næsta broslegt þegar maður sér tvo þingmenn Vestfirðinga  Hitt er svo annað mál og ekki skrýtið þó að ritstjóri Tímans skuli standa hér upp, eins og hann gerði um daginn þegar vegamál voru til umræðu, fara með ósannindi, prenta þau svo einhliða í Tímanum og leyfa ekki sjónarmiðum stjórnmálaandstæðinga sinna að koma fram. Tíminn er flokksblað, það er rekið á þeim grundvelli eins og Alþýðublaðið og menn eru smátt og smátt að læra að það er ekki merkilegur pappír.

Hv. 2. þm. Austurl. óskar að bera af sér sakir.

Herra forseti. Ég verð að bera af mér sakir vegna þess að hæstv. samgrh. tilfærir einhverjar greinar í Tímanum án þess að gera nokkuð nánari grein fyrir þeim. Ég kannast ekkert við slíkt. Það sýnir náttúrlega hve rökþrota hann er í málinu vegna þess að hann svaraði ekki þeim spurningum sem hér voru bornar fram. Hv. þm. Einar Guðfinnsson svaraði því miklu betur vegna þess að hann sagði að þessi yfirlýsing ríkisstjórnarinnar væri loðin og teygjanleg og kurteisleg ábending, svona nokkurn veginn. Hann svaraði því að það á ekkert að gera með þessa yfirlýsingu þannig að svarið er komið. Ég gæti alveg látið Tímann, af því að hann er til umræðu hér, ræða við hæstv. samgrh. á morgun og vona ég að mínir menn fái viðtal til þess að gera grein fyrir þessum skýru svörum sem komu hér. Kannski ég láti tala við hv. 3. þm. Vestf. líka því að hann var eiginlega skýrari í svörum en hæstv. ráðherra. 
            

Virðulegur forseti. Mikið reiknar hæstv. samgrh. með miklu falli síns flokks í Norðurl. e. ef hann er farinn að gegna kallinu 6. þm. viðkomandi kjördæmis. Virðulegur forseti. Það sem ég ætlaði að gera að umtalsefni hefði kannski alveg eins og betur átt við undir liðnum um fundarstjórn forseta en af því að ég á þetta tækfæri þá geri ég það hér. Það gerist orðið í hverri viku að þegar hæstv. ráðherrar Sjálfstfl. eru orðnir rökþrota fara þeir að ávarpa þingmenn með starfsheitum sem þeir kunna að gegna samhliða þingmennsku eða áður en þeir komu hér inn. Hæstv. samgrh. fór algerlega út fyrir allar þingskapavenjur og auðvitað hefði hæstv. forseti átt að benda ráðherranum á það þegar hann fór að ávarpa mann hér án nokkurs titils með því starfi sem hann gegnir samhliða þingmennsku. Þetta gerði hæstv. menntmrh. í síðustu viku gagnvart 2. þm. Vestf. og ávarpaði hann sem fræðslustjóra. Auðvitað eru allir menn hér inni sem þingmenn og taka til máls sem slíkir.

Hæstv. samgrh. óskar að bera af sér sakir.

Herra forseti. Ætli ég sé ekki bara farinn að kalka. Einhvern veginn rámar mig samt í það að fyrir hafi komið að Einar Olgeirsson hafi í þessum þingsal verið kallaður ritstjóri Réttar. Einhvern tíma var Þórarinn Þórarinsson kallaður ritstjóri Tímans og Eykon ritstjóri Morgunblaðsins. Ég held að þetta sé ekki nýtt í þingsögunni, það held ég ekki. Ég held að þetta hafi viðgengist svo að áratugum skiptir.

Hv. 5. þm. Vestf. óskar að bera af sér sakir.

Virðulegi forseti. Það kom fram í síðari ræðu ráðherra um þessa fyrirspurn að hann bar það á tvo þingmenn Vestfirðinga að þeir bæru ekki hagsmuni sinna umbjóðenda í vesturbyggð fyrir brjósti þegar þeir ræddu um forsendur átaksins í vegagerð yfir Hálfdán. Mér finnst þetta ómaklega sagt af hálfu ráðherra þó að það hafi legið illa á honum uppi á Hálfdán í septembermánuði þegar var verið að vígja þá framkvæmd sem er afskaplega myndarleg og hefði verðskuldað einn borða a.m.k. og kannski skæri líka. En mig langar bara að það komi fram þannig að hæstv. ráðherra geri það ekki aftur að bera það á mig og hv. þm. Pétur Bjarnason sem hann bar fram áðan. Flýting framkvæmdarinnar á veginum yfir Hálfdán fór af stað upphaflega vegna áforma og framkvæmda ríkisstjórnarinnar um að leggja niður Skipaútgerð ríkisins. Ráðherranum var fyrst bent á þetta þegar hann kynnti þau áform fyrir stjórn Skipaútgerðar ríkisins. Ég átti sæti í þeirri stjórn og benti ráðherranum einmitt á það þá að ættu þau áform eftir að ganga sem hann ráðgerði yrðu menn að grípa til þess að flýta þeirri framkvæmd. Svar hæstv. ráðherra er mér enn minnisstætt því að mér finnst það satt að segja lýsa slíkri vanþekkingu á högum Bílddælinga að mér líður seint úr minni því að ráðherrann spurði: Hvaða Hálfdán?

Herra forseti. Um leið og ég ber fram spurningar til hæstv. landbrh. vil ég setja fram þá skoðun mína að sölumeðferð íslenskra landbúnaðarafurða sé alvarlega gölluð. Á það jafnt við um gróðurhúsaafurðir sem og aðrar garðyrkjuafurðir, einnig sölu frá afurðastöðvum sem selja kjötafurðir og fleira. Gallað sölukerfi landbúnaðarafurða kemur fram í hróplegum mismun á vöruverði á landsbyggð og Reykjavíkursvæði. Ég nefndi hér sl. mánudag verðmun sem nemur 300% og það verður að nægja sem dæmi í þessari stuttu framsögn en ég hef mörg fleiri til viðbótar. Það er meira að segja svo að kortafyrirtækin gera kröfu um meira en tvöfalt hærra gjald fyrir debetkortaþjónustu úti á landi en hjá stærstu aðilum í Reykjavík. Mér er ljóst að vegna atkvæðagreiðslu um inngöngu EFTA-ríkja liggja niðri umræður um þau mál sem ég ætla að spyrja um milli Íslands og ESB. Fyrirspurnin lýtur einnig að erfiðleikum varðandi upprunavottorð vöru. Vandinn lýtur að vöru sem kemur til landsins í gegnum ESB-ríki frá þriðja landi. Innflutningur samkvæmt cohesions-lista er staðreynd sem ekki verður fram hjá litið en það skiptir máli með framkvæmdina. Það sem felst í spurningunum sem ég legg fyrir hæstv. landbrh. tel ég að geti skipt verulegu máli fyrir framleiðendur. Það gafst ekki tími til að setja þessar spurningar fram við utandagskrárumræðu 31. okt. sl. Því eru þær bornar fram nú og eru eftirfarandi á þskj. 176, með leyfi forseta: ,,1. Eru áform um að stytta það tímabil þegar leyfður er innflutningur garðávaxta? 2. Mun ráðherra beita sér fyrir því að ekki verði meira til í landinu en sem nemur hálfs mánaðar birgðum af innfluttu grænmeti í lok innflutningstímabils?``

Herra forseti. Fyrri spurningin er: Eru áform um að stytta það tímabil þegar leyfður er innflutningur garðávaxta? Innflutningur á garðávöxtum lýtur að reglum sem settar eru í 53. gr. laga nr. 99/1993, eða búvörulögunum. Þar segir að innflutningur þeirra vara sem greinin tekur til skuli því aðeins leyfður að innlend framleiðsla fullnægi ekki eftirspurn. Ráðherrann lýtur ráðgjöf nefndar sem skipuð er fulltrúum framleiðanda og innflytjanda þegar ákvarðanir eru teknar varðandi innflutning í þessum vöruflokki. Innflutningur er ekki heimilaður fyrr en innlend framleiðsla fullnægir ekki eftirspurn og þess er gætt að innlend og innflutt vara séu ekki samtímis á markaði nema í mjög stuttan tíma. Verði sá tími sem innflutningur er leyfður styttur kallar það á skort á vörunni og það er ekki stefna landbrh. eða bændasamtakanna að vöruna vanti á markaðinn. Rétt er að geta þess að tímabilin hafa verið breytileg eftir árum, allt eftir framleiðslumagni og sölu á innlendri framleiðslu. Eina undantekningin frá meginreglunni hér að ofan er innflutningur frá löndum Evrópusambandsins samkvæmt svokölluðu cohesion-lista. Í samningi Íslands og ESB er kveðið á um frjálsan og ótollaðan innflutning á nokkrum tegundum grænmetis og blóma til Íslands. Samkvæmt þeim samningi er heimilt að flytja til landsins tómata, gúrkur, paprikur, salat o.fl., tegundir sem skipta minna máli frá 1. nóv. til 15. mars ár hvert. Öllum er kunn forsaga þess máls. Árið 1991 ákvað ríkisstjórnin að íslensku fulltrúarnir skyldu ekki taka þátt í umræðum um landbúnaðarkafla tvíhliða samningsins milli Evrópusambandsins og EFTA. Það var á öndverðu ári 1991 sem sú ákvörðun var tekin. Það var gert undir því yfirskini að verið væri að þrýsta á sjávarútvegsmálin. Á meðan gengu önnur ríki EFTA frá þeim þáttum landbúnaðarmála sem samningskröfur lágu frammi um og þegar sjávarútvegsmálin komust upp á borðið, eða á miðju sumri 1991, þá gafst loksins tími til að taka landbúnaðarmálin upp. Eins og ég hef áður sagt voru samningsdrögin mjög óaðgengileg. Það var fyrst og fremst vegna góðvilja þýska ráðherrans Kiechle að við fengum leiðréttingar á samningsdrögunum eins og þau lágu þá fyrir. Framsetning þessa máls var líka með þeim hætti að samningurinn, eða cohesion-listinn, átti að verða til þess að liðka fyrir framleiðslu og sölu á afurðum frá Suður-Evrópuríkjum. Þess er þó hvergi getið í sjálfum samningnum eða viðaukum við hann og því eru fluttar inn til landsins vörur frá öðrum löndum Evrópusambandsins, svo sem Hollandi, tollalaust. Landbrn. skrifaði 19. júlí 1994 utanrrn. þar sem m.a. var óskað eftir því að taka þessi mál upp. Þar var farið fram á breytingar á þeim dagsetningum sem cohesion-listinn tekur til en ekki er neitt frekar um það að segja samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef. Síðan er spurt hvort ráðherrann muni beita sér fyrir því að ekki verði meira til í landinu en sem nemur hálfs mánaðar birgðum af grænmeti í lok innflutningstímabils. Þær tegundir sem cohesion-listinn tekur til eru flestar vörur með takmarkað geymsluþol og því ekki lengi á markaði eftir að innflutningstímabili lýkur. Það breytir ekki því að ráðherra hefur engar heimildir til að takmarka innflutning á cohesion-tímabili og því getur verið til í landinu umtalsvert magn í lok tímabilsins. Öðru máli gegnir um ýmsar aðrar tegundir eins og kartöflur. Þær eru geymsluþolnar og geta verið á markaði lengi eftir að innflutningur hefur verið bannaður. Þar er ráðherra heimilt að úthluta kvóta til innflytjanda og miða þar við þá markaðshlutdeild sem innflytjendur hafa við dreifingu á innlendri framleiðslu. Verklagsreglan hefur þó verið sú að forðast í lengstu lög að úthluta innflutningsheimildum heldur fylgjast vel með því magni sem kemur og stöðva innflutning tímanlega áður en innlend vara kemur á markaðinn. Oftast nær hefur verið góð samvinna við innflytjendur og dreifingaraðila út af þessum málum en einstaka aðilar hafa þó farið offari. Ég vonast til að þessum fyrirspurnum sé svarað eins og tíminn leyfir.

Hæstv. forseti. Það er mikið alvörumál sem hv. 4. þm. Vesturl. hreyfði. Það hefur verið rætt oft áður hvernig hagsmunum íslenskrar garðyrkju var fórnað af hæstv. núv. utanrrh. í þessum samningum eins og hæstv. landbrh. lýsti. Það er ekki tími til að fjalla ítarlega um þetta mál en virst hefði eðlilegra fyrir hv. fyrirspyrjanda að beina máli sínu til yfirlandbúnaðarráðherrans, hæstv. utanrrh., sem lagði á ráðin um þessa samninga og gekk frá þeim. Reyndar hefur komið fram fyrr í dag að það virðist vera orðinn ruglingur milli hlutverka ráðherra eins og þegar hæstv. forsrh. var eingöngu spurður um samgöngumál.

Hæstv. forseti. Rétt til að upplýsa hæstv. fyrirspyrjanda þá kom það fram í ræðu hans áðan að verslanir úti á landsbyggðinni greiddu allt að þrefalt hærra kortagjald en verslanir í Reykjavík. Ég vil upplýsa hv. þm. um að þetta hefur ekkert með staðsetningu verslana að gera. Þetta byggist eingöngu og alfarið á veltu fyrirtækjanna. Sjálfur rek ég verslun hér í bæ og borga allverulega mikið hærra heldur en stóru aðilarnir þannig að ég þekki þetta mál af eigin raun. Menn verða svona aðeins að gæta sín þegar verið er að stilla upp landsbyggð á móti þéttbýli. Af því að verið var að tala um vöruverð úti á landsbyggðinni þá verð ég líka að minna hv. þm. á það að í könnun eftir könnun ár eftir ár þá var verslun sem ég hygg að heiti Einarsbúð, sífellt og ávallt með lægsta verðið yfir landið. Hvar er sú verslun staðsett? Hún er staðsett á Akranesi. Það er því ekki alveg einhlítt og menn ættu frekar að velta fyrir sér hvernig stendur á því að vöruverð er einstaka sinnum jafnhátt og raun ber vitni út á landi þegar það færist sífellt í vöxt að verslanir úti á landi flytja beint inn og eru meira að segja farnar að selja hér inn á Reykjavíkurmarkað. Þær vörur eru jafnvel með mismunandi verð og eru enn hærri út á landi þótt þeir hafi flutt þær inn sjálfir.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. landbrh. fyrir þau svör sem hann gaf. Þetta er auðvitað mikið mál að fara í að ræða um þann samning sem var gerður varðandi innflutning á þessum vörum. En ég held að það sé virkilega ástæða til að ræða um möguleika á að takmarka birgðir í lok þessara innflutningstímabila. Ég held að það sé hægt. Það er t.d. talið mögulegt að geyma sumar af þeim vörum sem einmitt var verið að ræða um og heimildir taka til, í allt að 40--50 daga eftir komu til landsins. Þetta hefur auðvitað alvarleg áhrif á framleiðendur umræddra vara en eins og fram kom í máli hæstv. ráðherra þá telur hann sig ekki hafa vald til að beita reglugerð gegn þessu en ég taldi aftur á móti að það væri mögulegt að beita sér fyrir breytingu á þessum reglugerðum. Það getur verið að það sé minn misskilningur en ég hélt þetta og held því jafnvel enn fram. Aðeins varðandi það að ég hefði átt að beina máli mínu til hæstv. utanrrh., þá tel ég ekki svo vera. Ég tel að þessi málaflokkur heyri alfarið undir landbrh. Ég tel að það sé misskilningur hjá hv. þm. Jóni Helgasyni að ég sé að fara ranga leið með þetta mál, algjör misskilningur. Enn og aftur varðandi vöruverð út á landi þá er það staðreynd sem ég gat hér um fyrir viku síðan að á sama tíma og tómatar kostuðu 60 kr. í Reykjavík þá kostuðu þeir 300 kr. á Akranesi og jafnvel enn meira á Austurlandi, kartöflur kostuðu 5--10 kr. í Reykjavík á meðan þær kostuðu 50 kr. á Akranesi og Vesturlandi og það er staðreynd að það er allt að 50% verðmismunur út á landsbyggðinni þó það væri hægt að finna einstaka verslun sem undantekningu einmitt á umræddum stað.

Herra forseti. Ég vil fyrst víkja að ummælum hv. þm. Jóns Helgasonar, 2. þm. Suðurl. Það er undarlegt þegar þingmenn Framsfl. koma hér upp hvað eftir annað og eru að ræða undirbúning samninganna um hið Evrópska efnahagssvæði að þá skuli þeir ævinlega reyna að kenna hæstv. utanrrh. um það sem miður fer. Forsrh. í þeirri ríkisstjórn hét Steingrímur Hermannsson. Hann var framsóknarmaður og hann bar höfuðábyrgð á þeirri samningsgerð. Hann bar ábyrgð á því að athugasemdir og sjónarmið fagráðherra bærust til utanrrh. Hann bar auðvitað höfuðábyrgð á því að það skyldi vera látið undir höfuð leggjast að hafa fulltrúa landbúnaðarins við þegar þau mál voru rædd á öndverðu ári 1991 í samningunum um hið Evrópska efnahagssvæði. Það er algjörlega út í bláinn og þýðingarlaust að reyna að kenna Alþfl. einum um þessi mál. Enda var það eins og málin hafa verið skýrð fyrir mér samkomulag sjútvrh., Halldórs Ásgrímssonar, sem nú er formaður Framsfl., og utanrrh. að reyna að þrýsta á sjávarútvegsþáttinn með því að láta fulltrúa ekki mæta þegar landbúnaðarmálin voru rædd. Þannig voru málin og þess vegna eru samningarnir ekki betur úr garði gerðir en raun ber vitni. Ég vil líka segja um hið síðara atriði sem hv. fyrirspyrjandi kom að þá vil ég taka undir þær áhyggjur sem hann lét í ljósi yfir þeim skelfilegu undirboðum sem eru nú á kartöflum víðs vegar um landið. KEA seldi kílóið á 4 krónur, Bónus á 8 kr. Ég hygg að pakkningarnar kosti 15 kr. og verð á kartöflum til landsins í sumar var um 40 kr. Ég er að láta athuga hvort ekki sé heimilt samkvæmt íslenskum samkeppnislögum eða samkvæmt samningnum um hið Evrópska efnahagssvæði að grípa þarna inn í og koma í veg fyrir að einstaka kaupmenn geti verið með bersýnileg niðurboð af þessu tagi sem eru auðvitað til þess fallin að brjóta niður heilbrigða viðskiptahætti og geta bitnað mjög harkalega á þeirri framleiðslugrein sem af tilviljun verður fyrir barðinu á þeim í það og það skiptið. Og við vitum að þessir óheilbrigðu viðskiptahættir nú eru að valda því að fjöldi fólks er að missa eignir sínar og verða gjaldþrota vegna þessara óheilbrigðu viðskiptahátta. Ég tel að Samkeppnisstofnun hefði átt að vera búin að grípa inn í þetta.