Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. (Hannibal Valdimarsson) : Herra forseti. Það er ekki nein ástæða til að fjölyrða um þetta mál, það var rætt rækilega við 2. umr., en það hefur verið lögð fram af meiri hl. brtt., sem liggur fyrir á þskj. 555. Það er ekki nein efnisbreyt., aðeins til að taka nánar fram um skilning á málslið brtt., en þessi málsl. hljóðar svo: „Heimilissveit er skylt að innheimta útsvarsauka þennan, samkv. úrskurði yfirskattanefndar, og standa atvinnusveit skil á honum.“ Það var ætlun meiri hl. n., að það væri heimilissveit, sem legði þennan útsvarsauka á, og þótti okkur því réttara, til að taka af öll tvímæli, að útiloka þann hugsanlega skilning, að atvinnusveit gæti lagt útsvarsauka á, og flytjum við því brtt. um þetta til þess að orðalag sé óumdeilanlegt og þannig, að ekki verði með nokkru móti misskilið, og leggjum til, að aftan við orðið „yfirskattanefndar“ komi: í umdæmi heimilissveitar. - Áfrýjunarréttur til yfirskattan. er sá sami og nú er í l. viðvíkjandi kærum út af útsvörum, þó að þetta sé samþ., og áfrýjunarréttur til ríkisskattan. er óbreyttur eftir sem áður.



Virðulegi forseti. Þegar þetta mál var til 2. umr., þá sá ég mér ekki fært að greiða atkv. með neinni af greinum þess. Ég greiddi einnig atkvæði gegn brtt., sem þá var borin fram, en með því að vísa frv. til 3. umr., enda var það engin úrslitaatkvgr., og gerði ég það í þeirri von, að málið yrði athugað nánar í n., t. d. milli 2. og 3. umr., en það virðist ekki hafa verið gert að neinu ráði. Það er nú svo um gömlu sveitarstjórnarlögin, sem giltu um útsvarsmál einnig til ársins 1926, að þau voru sett meðan þjóðhættir voru aðrir en nú og menn sátu yfirleitt við sín heimili og höfðu þar atvinnu sína. En svo breyttist þetta smátt og smátt, og farið var að gefa heimild til þess að leggja útsvörin á þar, sem menn stunduðu atvinnu eða ráku atvinnurekstur, og þetta var komið nokkuð út í öfgar, og þá var fyrst farið að setja ýmsar hindranir 7 veginn, t. d. eins og að ekki mætti leggja á útgerð báta við sama fjörð eða flóa, eins og sett var í lög einu sinni, og út af þessu komu fram hér á Alþingi lagafrv. um að stækka Faxaflóa, og kom m. a. fram brtt. um það, að Faxaflói skyldi ná allt austur að Ölfusárósum. Upp úr þessu voru svo útsvarslögin sett árið 1926, þar sem það var upp tekið að reyna að skipta útsvörum, sem eðlilegast og sanngjarnast þætti, milli heimilissveitar og atvinnusveitar. Ég skal játa, að þegar þessi lög voru sett, sem að stofni til eru enn í gildi, þá var ég ekki ánægður með þau og bar fram nokkrar brtt. Ég taldi t. d. eðlilegra, að atvinnurekstur væri útsvarsskyldur þar, sem hann væri rekinn, en á einstaka menn skyldi lagt sem mest í heimilissveitinni, þótt þeir hefðu atvinnu annars staðar. Hitt varð ofan á, að útsvörum af atvinnutekjum skyldi skipt á milli heimilissveitar og atvinnusveitar af sumum atvinnurekstri, en af öðrum atvinnurekstri þar, sem hann væri rekinn. Í þessu varð ekki fullkomið samræmi. T. d. á samkv. 8. gr. útsvarsl. að leggja á atvinnurekstur þar, sem hann er rekinn, samkv. a- og b-lið, ef maður hefur heimilisfasta atvinnustofnun, t. d. búrekstur, hversu lítill sem hann er, en aftur á móti samkv. 9. gr. á að skipta útsvarinu, ef önnur atvinna er rekin en getið er um í 8. gr., t. d. verzlun, selveiði, hvalveiði, síldarverkun o. s. frv. Útsvörum af þessum atvinnurekstri á að skipta, og verður varla séð samræmið í þessum ákvæðum, að leggja skuli á atvinnurekstur þar, sem hann er rekinn, ef hann er t. d. búrekstur, hve lítill sem hann er, en atvinnusveit fær aðeins hluta útsvarsins, þótt um sé að ræða t. d. síldarverkun eða rekstur síldarverksmiðju. Nú finnst mér, að ef samþykkja á þetta frv., en efni þess er það, að útsvör þeirra, sem stunda atvinnu í annarri sveit en heimilissveit, renni til heimilissveitar, en skiptingunni er haldið hvað atvinnurekstur snertir, - þá væri eðlilegt að taka skrefið út og leyfa það yfirleitt, að útsvör séu lögð á atvinnurekstur þar, sem hann er rekinn, en á atvinnutekjur, laun, væri lagt í heimilissveit. Ég hef ekki haft aðstöðu til að rannsaka, hvort einstök sveitarfélög hefðu af þessu hag eða óhag, en með því að samþ. frv. óbreytt, þá eru sum sveitarfélög svipt æði miklum tekjum. Því hefur verið haldið fram, að þetta væri réttmætt vegna þess, að menn, sem leituðu atvinnu í annarri sveit, gerðu það aðeins af því, að þar vantaði fólk, en það þarf ekki að vera svo í öllum tilfellum. Ég hygg því, að það hefði verið réttmætt að bíða með málið enn um sinn og athuga það betur. Mér finnst annaðhvort a. m. k., að það eigi að láta útsvarslögin órótuð eða breyta þeim þá meira og ekki eingöngu í þá átt, sem frv. gerir ráð fyrir, heldur eigi að leyfa rýmri álagningu á atvinnurekstur, sem rekinn er í viðkomandi sveit. Í því væri meira samræmi. Hvað sem um það er, hve réttmætt er, hvað hver sveit fái, þá er það staðreynd, að gjaldstofnar allra sveitarfélaga eru raunar ekki aðrir en tekjur, sem aflað er í sveitarfélaginu. Ef t. d. til væri hreppur, þar sem væru tómir öreigar, þá gæti sá hreppur engin útsvör fengið og kæmi með einhverjum hætti á ríkisframfæri. Mér finnst dálítið varhugavert að breyta útsvarsl. eins og nú stendur til, t. d. því, eins og á sér stað víða, að þegar maður hefur allar sínar tekjur, eða næstum allar, úr öðru sveitarfélagi en hann er búsettur í, að þá eigi heimilissveit að fá allt útsvarið, en dæmi um þetta eru alls ekki svo fá og verða fleiri vegna bættra samgangna. Það munu t. d. ekki svo fá dæmi þess, að menn, sem vinna í bæjum, eigi heima utan bæjarins. Ef ekki verður fallizt á það að bæta þetta með því að gera atvinnurekstur meira útsvarsskyldan í atvinnusveit, þá er of langt gengið í frv., t. d. í því, að engin takmörk eru sett, þótt allar tekjur mannsins séu í atvinnusveit, en engar úr heimilissveit, og þá skuli allt útsvarið eiga að renna til heimilissveitar. Það má ekki minna vera en þarna séu einhver takmörk, t. d. að útsvarinu sé skipt milli atvinnusveitar og heimilissveitar, ef allar eða nær allar tekjur mannsins eru fengnar í atvinnusveit. Ég get hugsað mér, að þetta frv. geti orðið til þess, að kannske meiri skorður verði settar, en áður við því, að fólk fái að stunda atvinnu utan heimilissveitar. Þegar atvinnuleysi er, hafa verkalýðsfélögin oft reynt að takmarka það, að utansveitarmenn fengju atvinnu, og þetta frv. verður til þess að auka viðleitnina í þá átt. Og svo er annað. Ef litið er til dómstólanna og á það, hvernig dómar hafa fallið um þessi mál, þá gæti ég haldið, að þetta frv. yrði til þess að fjölga málaferlum um þessi efni og þeim dómum um þau, sem við leikmenn skiljum ekki. Ég man eftir dómi, sem gekk um það, að Jón heitinn í Stóradal ætti heima í Reykjavík, á meðan hann átti sæti í nefnd til að úthluta kreppuhjálp til bænda. Það vissu allir, að hann átti heima í Stóradal, hafði þar sitt bú og átti þar sína konu og börn, en atvinnan, sem hann stundaði hér, var aðeins bráðabirgðaatvinna. Hæstiréttur dæmdi engu að síður, að hann ætti heima í Reykjavík og virðist sá dómur hafa byggzt á því, að meiri hluti tekna hans væri fenginn þar. Nú, sjálfur hef ég verið dæmdur til að eiga heima á Akureyri, þótt ég byggi mínu búi vestur í Öxnadal, en að vísu hafði ég nokkra atvinnu á Akureyri. Þótt mér komi það ekki beint við, þá vil ég benda á það, að breyting sú, sem gerð var á frv. við 2. umr., er ekki í samræmi við hugsun frv. Þessi breyting er hortittur í málinu. Ef heimilissveit á á annað borð að fá allt útsvarið, hvernig stendur þá á því, að atvinnusveit á að fá þann hluta útsvarsins, sem orsakast af því, að viðkomandi hefði fengið hærra útsvar þar en í heimilissveit? Ef samræmi ætti að vera í frv., þá ætti heimilissveit að fá þetta útsvar. Annað er órökrétt. Ég veit ekki, hvað hv. allshn. segir um þetta, en ég vildi óska þess, að n. athugaði málið að nýju og umr. yrði frestað. Það hefur verið gert um ýmis mál undanfarna daga. Það fer náttúrlega að verða vafasamt að fresta málum, þegar svo langt er liðið á þingtímann, en það virðist þó mega um þetta mál eins og önnur, og vildi ég því biðja n. að athuga, hvort hún gæti ekki fallizt á að fara vægar í sakirnar í þessu frv., t. d. með því að halda skiptingu útsvarsins, þegar allar eða nær allar tekjur eru fengnar í atvinnusveit, eða þá að ganga beint til verks, þannig að tekjur af atvinnu skuli skattskyldar til heimilissveitar, en bæta þá við þær atvinnugreinar, sem má leggja beint útsvar á í atvinnusveit, og hafði ég raunar samið brtt. um þetta efni, sem ég ætla þó ekki að leggja fram, a. m. k. ekki fyrr en ég heyri undirtektir hv. n., en brtt. er um það að taka efni a- og c-liðar 1. tölul. 9. gr. og flytja það efni í 8. gr. Það er um það, að beinlínis megi leggja á þann atvinnurekstur, sem þar er nefndur. Eins og nú er, má skipta útsvörum af þessum atvinnurekstri, en ef brtt. mín yrði samþ., þá yrði lagt beint á þennan atvinnurekstur þar, sem hann er rekinn. - Það er fleira, sem verður eiginlega dálítið sundurleitt í l., ef frv. yrði samþ. Það er eiginlega ekki hægt að sjá það rökfræðilega séð, hvers vegna útlendingur, sem atvinnu hefur hér á landi, eigi að greiða hér útsvar, en vinnuþegi eigi ekki að greiða útsvar í atvinnusveit. Hitt skal ég játa, að heimilissveit ber meira nú en þegar l. voru sett í fyrstu, og það er vegna þess, að heimilissveitin hefur nú meiri útgjöld af hverjum íbúa en áður. Ég vil svo vænta svara frá hv. n. um það, hvort hún er ekki fáanleg til að athuga það sjónarmið, sem ég nú hef sett fram.

Frsm. minni hl. (Lárus Jóhannesson) : Herra forseti. Ég skal svara hv. 1. þm. Eyf. því, að ég er fús til þess að kalla saman nefndarfund út af þessu, en ég álít þetta það vandaverk, að koma með réttlátar reglur í þessum efnum, að ekki sé á færi neinnar þingnefndar. Í tilefni af orðum hv. þm. Barð. (GJ), að n. ætti að fara í gegnum þetta allt og koma með breytingar, einkum af því, að lögfræðingar séu í n., þá vil ég taka það fram, að þetta er ekki lögfræðilegt efni, heldur fjárhagslegt og skattalegt efni, sem n. hefur ekki yfirlit yfir. En ég skal kalla n. saman til frekari athugunar á málinu.



Herra forseti. Mér skilst, að hv. n. ætli að taka málið til nýrrar athugunar, og í tilefni af því langar mig til að biðja n. að athuga tvennt. Fyrst vil ég biðja hana að athuga, hvort hún telji ekki rétt, að á eftir d-lið 8. gr. l. verði bætt við nýjum lið þess efnis, að leggja megi gjald á eigendur eyðijarða og eventuelt sumarbústaða, að svo miklu leyti sem hrepparnir hafa útgjöld þeirra vegna. Það eru lögð ýmis gjöld á hreppana eftir tekjum, eignum, fasteignum, mannfjölda o. s. frv., en jörð, sem er í eyði, er enn í hreppnum, og fær hreppurinn af henni útgjöld. Stundum er það svo með þessar eyðijarðir, að þær standa í eyði vegna þess, að eigendurnir vilja ekki byggja þær, þótt menn vilji gjarnan taka þær á leigu, og get ég nefnt um það mörg dæmi. Austur í Landmannahreppi er t. d. jörð, sem eigandinn vill ekki búa á og neitar að leigja. Hreppurinn verður að greiða af henni, af því að hluta af tryggingagjöldum, sýslusjóðsgjöldum o. fl. er jafnað á hreppana eftir fasteignamati að nokkru leyti. En eigandinn, sem býr hér í Rvík, neitar að borga. Öll sanngirni mælir þó með því, að hann greiði gjöld af sinni eigin jörð. Ég vildi mælast til þess, að n. athugaði, hvort ekki væri sjálfsagt í svona tilfellum að heimila hreppsnefnd að leggja útsvar á eiganda sem því svarar. Þá vildi ég benda á það í sambandi við 9. gr., að það er víða svo, og sérstaklega á það við um Siglufjörð, að menn, sem stunda þar atvinnurekstur, reyna að forðast að lenda undir tímaákvæði l. og haga því svo til, að einn eða tvo daga vanti á átta vikur, þegar þeir hafa gert plön sín hrein, jafnvel þótt þeir þurfi að láta ganga frá því síðasta annars staðar. Ýmsir síldarsaltendur hafa þannig fallið af útsvarsskrá á Siglufirði, og ég er þeirrar skoðunar, að tímaákvæðið ætti að færa niður í 6 vikur. Það getur ekki verið neitt vit í að láta atvinnurekstur upp á tugi þúsunda sleppa þannig við útsvar hjá viðkomandi hreppi, og ég vil skjóta því til n. að athuga, hvort ekki beri að stytta tímaákvæðið. Ég var að semja brtt. um þetta hvort tveggja, en mun bíða með þær eftir athugun nefndarinnar.

Forseti (BSt) : Þar sem form. allshn. hefur lýst því yfir, að hann muni kalla saman n. á fund til að ræða þetta mál, þá er umr. frestað og málið tekið af dagskrá.



Herra forseti. Eins og menn munu minnast, var umr. frestað um þetta mál síðast þegar það var á dagskrá, samkvæmt beiðni um að svo yrði gert og að málið yrði á ný tekið til athugunar í fjhn. Nú hefur málið verið tekið til athugunar í n., og var hún næstum fullskipuð, þegar hún ræddi málið, það voru 4 nm. á fundi. En árangurinn af því varð lítill, það kom í ljós, að sumir nm. eru á móti málinu, t. d. hv. þm. Vestm., sem taldi sig þó sennilega verða með því, ef brtt. 474 væri samþ., a. m. k. tvær þeirra. Á hinn bóginn kom fram í n., að nm. litu svo á, að a. m. k. síðasti liður þessarar brtt. væri svo óskyldur því, sem um ræðir í þessu frv., að hvað sem um málið má annars segja, þá ætti tæplega við að setja slíkt inn í þetta frv., og verð ég að segja frá mínu sjónarmiði, að ég sé þá engin takmörk fyrir því, hvað mætti setja inn í þetta frv., ef það væri sett inn í l. um endurgreiðslu tolla af tilbúnum timburhúsum að bæta upp saltfisk, eins og þarna er farið fram á. Má þó segja, að hinir liðirnir séu skyldari, einkum a-liðurinn, þar sem farið er fram á endurgreiðslu á tollum eins og í frv., og segi ég fyrir mig, að ég get ekki haft á móti þeim lið og það því fremur sem sáralítið af þessum tollum mun vera greitt og litlar líkur fyrir því, að þeir verði greiddir. Annars get ég ekki nákvæmlega fullyrt um það, en þetta hef ég grun um, og hvað sem öðru líður, þá er það hliðstætt frv., sem felst í a-lið till. - Ég vildi aðeins skýra frá þessu fyrir hönd n., en að öðru leyti skal ég ekki lengja þetta mál, enda áður talað eins og þingsköp leyfa við þessa umr. málsins og tók aðeins til máls sem frsm. n. til að skýra frá því, að n. hefur rætt þetta mál án þess að komast að niðurstöðu.



Herra forseti. Það er um þetta mál að segja, að ég tel málið sjálft útrætt og skal ekki frekar teygja umr. um það, en vil aðeins geta þess, hver afstaða mín er til þeirrar brtt., sem komið hefur hér fram, og ég gat þess í nál. mínu, að gera mætti ráð fyrir því, að þeir fiskibátar, sem hafa verið smíðaðir í Svíþjóð, mundu sumir leita sér fríðinda nú um leið, eins og þessi hús mundu hafa, og það er komið á daginn, og ég verð að segja, að mér er ekki hægt samræmisins vegna, annað en að greiða þeirri till. hv. þm. Barð. atkv., hvað sem verður um málið sjálft endanlega. En ég vil segja, að það er mjög hliðstætt því að láta þá, sem hafa orðið fyrir skakkaföllum á smíði báta innanlands, fá einhverjar uppbætur, ef á annað borð verða veittar þessar endurgreiðslur, og ég mun ekki bregða fæti fyrir það, að sú uppbót fengist. En um þriðja liðinn finnst mér standa öðruvísi á, og ég er ekki ráðinn í því, hvernig þar fer með atkvgr., en það mun verða skammt að bíða að skera úr um það.



Herra forseti. Ég vildi leyfa mér að gera þá fyrirspurn til flm. brtt. á þskj. 474 og þeirra, sem fylgja henni, hvort hann mundi þá fylgja frv., ef þessar till. væru samþ. Ég geri ráð fyrir, að aðeins tvær fyrstu till. á þessu þskj., a- og b-liðir, komi til greina, vegna þess að c-liðurinn er svo óskylt mál, að það eru litlar líkur fyrir því, að hann nái samþykki, enda kom það fram í umr. En hvað snertir a- og b-liði, þá er ég þeim út af fyrir sig fylgjandi, en afstaða mín til þeirra hlýtur að fara eftir því, hvort samþykkt þessara till. verður til þess að greiða fyrir samþykkt frv. eða til að stofna því í hættu.



Herra forseti. Í tilefni af brtt. 474 langar mig til að fá upplýsingar. Í a-lið stendur: „Ríkissjóður skal endurgreiða innflutningstoll af öllum vélbátum, sem fluttir voru til landsins á árunum 1945, 1946 og 1947.“ Í tilefni af þessu langar mig til að fá að vita um það, hvað mikið af þeim tollum er greitt. Ég hef óljósa hugmynd um það, að nokkuð margir af innflytjendum þessara báta hafi engan toll greitt, og af því hér situr í d. hv. þm. Vestm., sem fór með þessi mál og hafði yfirumsjón með þessari innheimtu á sínum tíma og sat í ráðherrastól, þá vildi ég gjarnan fá upplýsingar um, hvernig þessi mál stóðu, þegar hann fór úr ráðherrastól. Það skiptir nokkru máli í mínum augum, ef þetta er eins og ég hygg vera, að meiri hlutinn af þessum tollum sé ógreiddur með öllu, og sé ekki meiningin annað, en að gefa hann eftir, eins og ég hef heyrt, þá finnst mér alveg eins formlegt, að þingið geri það eins og ráðh. geri það án þess að spyrja að því, en formlega er ekki búið að gefa neitt af því eftir. Þetta langaði mig til að fá upplýsingar nm. um.



Ég held að hv. 1. þm. N-M. væri réttast að beina fyrirspurnum um innheimtu og því um líkt til hæstv. fjmrh. Ég er ekki hér til þess nú að standa til andsvara fyrir fjmrn., en ég veit, að í mörgum tilfellum var tollur greiddur af bátunum, en hvað mikið er greitt, veit ég ekki, - ég ímynda mér, að hæstv. fjmrh. geti aflað þessara upplýsinga. Þegar ég fór úr fjármálaráðherrasæti, þá var þetta þannig, að sumt var óinnheimt, en sumt innheimt, en hvað mikið af því var innheimt og hvað mikið óinnheimt, hef ég ekki hér handbært, enda átti ég ekki von á því, að ég væri spurður um það hér í d. En þessar upplýsingar hlýtur hv. þm. að geta fengið, ef hann spyr rétta aðila.