Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Á þskj. 762 flyt ég frv. til laga um þjóðarátak til byggingar Þjóðarbókhlöðu. Ég vil fyrst geta þess að aðkoma mín að því máli var með þeim hætti að mjög óveruleg fjárveiting var til byggingar bókhlöðunnar. Til hennar er talið að varið hafi verið á núvirði 200 millj. kr., en fjármagn sem þarfnast til lúkningar byggingunni og til þeirra gagna sem hún þarf við til að þjóna hlutverki sínu er talið á núvirði 360 millj. kr. Þrátt fyrir góðan vilja og heitstrengingar um byggingu Þjóðarbókhlöðu hafa mál staðið þannig að ekki hefur verið séð hvenær byggingu hennar lyki. Nú síðast við undirbúning fjárlaga fyrir árið 1986 var fjárveiting til bókhlöðunnar skert verulega svo að ekki þótti ástæða til annars en að fella hana alveg niður og leita nýrra leiða til lúkningar byggingunni á sem skemmstum tíma. Frv. það sem hér liggur fyrir gerir ráð fyrir að byggingu Þjóðarbókhlöðunnar ljúki á þremur árum með tekjum af sérstökum eignarskatti sem rennur óskiptur til byggingarsjóðs Þjóðarbókhlöðu. Eignarskattsauki þessi er aðeins lítið brot af eignarskattsstofni, eins og segir í 2. gr., eða 0,25% af nettóeign 1600 þús. kr. Allt frá því á vordögum 1968 hefur bygging Þjóðarbókhlöðu verið á dagskrá, en í bréfi dagsettu í mars 1969 til dr. Bjarna Benediktssonar forsrh. frá þjóðhátíðarnefnd 1974 segir að á fundum með þingflokkum vorið 1968 hafi nefndarmenn orðið varir við mikinn stuðning þm. við byggingu þjóðbókasafns. Ítrekaði nefndin síðar að Þjóðarbókhlaða væri væntanlega helsta gjöfin sem þjóðin færði sjálfri sér á 1100 ára afmæli byggðarinnar. Hinn 30. apríl 1970 samþykkti Alþingi síðan þáltill. um byggingu Þjóðarbókhlöðu svohljóðandi, með leyfi forseta: "Alþingi ályktar að í tilefni af 1100 ára afmæli Íslandsbyggðar 1974 skuli reist Þjóðarbókhlaða er rúmi Landsbókasafn Íslands og Háskólabókasafn." Laugardaginn 28. jan. 1978 var fyrsta skóflustungan tekin að Þjóðarbókhlöðunni. Vilhjálmur Hjálmarsson menntmrh. tók skóflustunguna að viðstöddum Geir Hallgrímssyni forsrh.,.byggingarnefnd bókhlöðunnar og fleiri gestum. Við þetta tækifæri og oftar var nefnd dagsetning þegar byggingu hússins átti að ljúka. Nefnt var ártalið 1982. Þess má geta að af skilvísum mönnum og reikningsglöggum var það reiknað út fyrir mig í upphafi starfsferils míns sem menntmrh. að með sama áframhaldi mundi byggingu Þjóðarbókhlöðu ljúka árið 2032. Árið 1978 voru um 340 000 bindi í Landsbókasafni og á annað hundrað þúsund í Háskólabókasafni. Í hinni nýju bókhlöðu uppkominni er hægt að geyma 1 milljón bóka. Frá upphafi þessa máls hefur verið litið svo á að Þjóðarbókhlaða væri helsta gjöfin sem þjóðin gæti fært sjálfri sér á 1100 ára afmæli mannlífs og menningar í landinu. Þjóðarbókhlaðan er enn þjóðargjöf þótt komið sé fram yfir afmælið. Af þeim ástæðum er leitað til þjóðarinnar um lausn bókhlöðumálsins svo að það dragist ekki um ófyrirsjáanlegan tíma að þjóðin geti nýtt sér þessa gjöf. Ástæða þykir til að viðurkenna það sérstaka framlag sem frv. gerir ráð fyrir með því að láta fylgja hverju framlagi sérstaka viðurkenningu. Þar verður fram tekið um greitt fé hvers einstaklings til Þjóðarbókhlöðunnar með það fyrir augum að hið góða handtak hvers og eins megi geymast innan fjölskyldna og ætta um ókomnar tíðir. Ég vil gefa þess að formaður þingflokks Framsfl. hefur tekið það fram við mig að þessi hugmynd hafi notið nokkurrar andspyrnu í þeim þingflokki. Ég bendi hins vegar á að þetta er ekki skattlagning með venjulegum hætti, sem við nú erum að flytja frv. til laga um, heldur þjóðargjöf þar sem mönnum, öðrum en þeim sem samkvæmt frv. hljóðan er gert skylt að greiða í þennan sjóð, er einnegin gert kleift að eiga þátt í þjóðargjöfinni. Það yrði þá gert með því að aldraðir, sem ekki eru skattskyldir, og aðrir gætu keypt skjal sem væri kvittun fyrir þeirra framlag til þessarar þjóðargjafar. Fyrir því er það að þetta er hugsað sérstaklega að enginn verði afskiptur eða skilinn út undan þegar þetta fer fram. Að öðru leyti hef ég ekki fleira um þetta að segja, en á þessu vek ég sérstaka athygli svo að hv. fjh.- og viðskn., sem ég legg til að fái þetta frv. til meðferðar, geti kynnt sér það sérstaklega og þau rök sem til þess hníga af hálfu samstarfsflokks Sjálfstfl. að hluti þingflokksins a.m.k., eftir því sem mér eru gefnar upplýsingar um, leggst gegn þessari tilhögun. Frv. til að ljúka Þjóðarbókhlöðu með sæmd og samhentu átaki landsmanna er í samræmi við hugmyndir ágætra manna á Alþingi sem hrundu þessu máli af stað fyrir margt löngu og munu ekki hafa talið að tvo áratugi þyrfti til að Íslendingar gætu eignast sína þjóðargjöf. Þjóðarbókhlaðan er engin tildurbygging. Okkur er mikil nauðsyn á að sameina Landsbókasafn og Háskólabókasafn og koma að auki fyrir sérsöfnum vegna fræða okkar, menntunar og vísinda. Húsnæðismál tveggja fyrrgreindra bókasafna standa okkur fyrir þrifum, enda er takmarkað hvað hægt er að auka bókakost þessara safna við núverandi aðstæður. Það er því komið að þeirri stund að ekki verður lengur unað því sinnuleysi sem ríkt hefur um byggingu Þjóðarbókhlöðu. Með þjóðargjöf landsmanna tekst að ljúka á næstu þremur árum þessari byggingu sem svo mjög er miðuð við brýnar þarfir okkar og er að auki verðugt og sjálfsagt húsrými fyrir stóran hluta af þeirri menningu sem bundin er við bækur. Fjáröflun sú sem frv. gerir ráð fyrir felst í álagningu sérstaks eignarskatts í þrjú ár. Heildarfjárhæðin, sem tekur við af kostnaðaráætlunum um þær framkvæmdir sem eftir eru við byggingu Þjóðarbókhlöðu, er áætluð 360 millj. kr. á núgildandi verðlagi, þ.e. 120 millj. kr. á ári gjaldárin 1987, 1988 og 1989. Gera má ráð fyrir að þessi fjárhæð haldi raungildi sínu þar sem skatturinn verður lagður á gjaldstofn viðkomandi gjaldára. Sá sérstaki eignarskattur sem þetta frv. gerir ráð fyrir er með sama sniði og ætti að gefa af sér sömu tekjur og eignarskattsauki skv. 2. gr. laga nr. 48/1985 sem lagður var á eignarskattsstofn gjaldárin 1985 og 1986. Samkvæmt álagningarskrám gjaldárið 1985 nam álagður eignarskattsauki á menn, einstaklinga, 39,3 millj. kr. og lögaðila 64,3 millj. kr. eða í heild 103,6 millj. kr. Með hliðsjón af áætlaðri hækkun eignarskattsstofns um 28% milli gjaldáranna 1985 og 1986 svo og með tilliti til hækkunar skattvísitölu milli sömu gjaldára má áætla að eignarskattsauki manna, einstaklinga, hækki um 14,5% milli ára og muni nema við álagningu hans gjaldárið 1986 45 millj. kr. og að eignarskattsauki lögaðila hækki um 28% milli ára og muni nema við álagningu hans gjaldárið 1986 um 82 2 millj. kr. eða að heildarálagning eignarskattsauka á gjaldárinu 1986 muni nema um 127 millj. kr. Að loknum kærubreytingum má áætla að lokaniðurstaða eignarskattsauka gjaldársins 1986 til innheimtu muni nema 120-122 millj. kr. Ég hef þessi orð ekki fleiri, virðulegi forseti. Ég minni aðeins á að uppi er mjög gagnsöm og einörð umræða um samstarf Háskóla og atvinnulífsins. Ég vek athygli á því, sem hv. alþm. allir gera sér grein fyrir, að heili háskólastofnunar er bókasafn þess. Menn voru í tilhlaupi að gera áætlanir um að leggja hátíðarsal Háskólans undir bókasafnið til þess að leysa hin brýnustu vandamál sem þar væru uppi vegna húsakosts sem er gjörsamlega ónógur á skólabókasafninu. Þetta eitt með öðru sýnir hina brýnu nauðsyn þess að við tökum snarplega til höndum og legg ég til að þegar þessari umræðu lýkur, virðulegi forseti, verði máli þessu vísað til fjh.- og viðskn. þar sem það á heima þar sem hér er um skattheimtu að ræða þótt hún sé með þessu sérstaka formi að við viljum nefna það þjóðargjöf.



Virðulegi forseti. Ég rifja upp í upphafi máls míns að hið háa Alþingi ályktaði á vordögum á síðasta þingi að í tilefni af 200 ára afmæli Reykjavíkurborgar skyldi Alþingi færast það í fang að gera upp til fullnustu Viðeyjarstofu og framkvæma lendingarbætur í eynni og átti það að heita afmælisgjöf til Reykjavíkurborgar vegna þessa stórmerka afmælis. Síðar við afgreiðslu fjárlaga kom í ljós að menn voru ekki tilbúnir og reiðubúnir til að standa við þessa fyrri yfirlýsingu og var þess vegna ekki ætlað til þess fjármagn í fjárlögum að gjöfin yrði með þeim hætti sem samþykkt hafði verið. Fyrir því er það að menn hafa komist að þeirri niðurstöðu að besta úrlausn málsins og sjálfsögð og virðuleg til handa Reykjavík á 200 ára afmæli hennar væri að færa henni eignarhlut ríkisins í Viðey með þeim hætti sem nú skal greina. Tilefni þessa frv., eins og ég tók fram, er 200 ára afmælishátíð Reykjavíkurborgar á þessu ári, en hinn 18. ágúst n.k. verða liðnar tvær aldir frá því að Reykjavíkurborg fékk kaupstaðarréttindi. Segja má að Viðey sé föðurleifð Reykjavíkurborgar, en þar dvaldi Skúli Magnússon landfógeti lengst af. Skúli valdi "Innréttingum" sínum stað í "Hólminum", eins og Reykjavík kallaðist þá, um miðbik 18. aldar, en með þeim varð fyrsti vísir að kauptúnsmyndun í Reykjavík og greinir sagnaritara ekki á um það. Þykir vel við hæfi á svo merkum tímamótum að ríkið afhendi Reykjavíkurborg eignarhluta sinn í Viðey að gjöf, enda eru uppi hugmyndir um það í borgarstjórn að gera eyna að fólkvangi og útivistarsvæði borgarbúa. Á eynni eru merkar minjar, m.a. Viðeyjarstofa og Viðeyjarkirkja sem eru á fornleifaskrá. Gert er ráð fyrir að verndun sú sem stofnast með skráningu í fornleifaskrá samkvæmt þjóðminjalögum haldi gildi sínu svo sem segir í fyrri málsgr. og hinni síðari einnegin. Klaustur var stofnað í Viðey árið 1126 og var klausturhald þar allt fram til siðaskipta. Viðeyjarklaustur var ríkasta klaustur í landinu, átti 116 jarðir, auk ítaka, reka og hlunninda á fjölmörgum stöðum. Á tímum klausturhalds í Viðey var eyjan eign og undir vernd kaþólsku kirkjunnar. Við siðaskiptin voru eignir Viðeyjarklausturs teknar undir Danakonung. Næstu 200 árin var hljótt um Viðey. Bessastaðamenn taka þar við búi og Viðey verður nokkurs konar illa hirt hjáleiga frá Bessastöðum. Á þessum tíma komu Bessastaðamenn þó upp fátækraspítala í eynni sem rúmaði 12 manns. Nutu þeir þar vistar á kostnað ríkisins. Spítali þessi var síðar fluttur í Gufunes. Nýtt frægðartímabil hefst í sögu Viðeyjar er Skúli Magnússon landfógeti settist þar að árið 1751. Skúli bjó í Viðey allt til æviloka 1794 og er grafinn undir altari Viðeyjarkirkju. Hann lét reisa Viðeyjarstofu, sem á sínum tíma var eitt dýrasta hús á landinu, og einnig lét hann reisa Viðeyjarkirkju þá er nú stendur sem mun hafa verið fullgerð árið 1774. Skúli stóð fyrir merkum jarðabótum og landbúnaðartilraunum í Viðey og hlaut fyrir þær viðurkenningu frá danska landbúnaðarfélaginu. Eftir fráfall Skúla tekur Ólafur Stephensen stiftamtmaður við búi í Viðey og eftir andlát hans tekur Magnús Stephensen konferensráð og dómstjóri við búinu og setur þar upp einu prentsmiðju landsins sem starfaði þar árin 1819-1844. Magnús Stephensen keypti Viðey árið 1817 og galt fyrir hana 14 000 ríkisdali. Þar með flyst Viðey úr ríkiseign í einkaeign. Eftir andlát Magnúsar var eyjan í eign afkomenda hans um langan tíma, en árið 1903 kaupir faðir Eggerts Briem eyna handa syni sínum. Eggert seldi Viðey svonefndu Milljónafélagi árið 1907. Það félag átti Viðey í nokkur ár eða þar til félagið varð gjaldþrota, en þá eignaðist Eggert Briem aftur drjúgan hluta eyjarinnar, þar á meðal bæði Viðeyjarstofu og Viðeyjarkirkju. Eignarhluti Eggerts er síðan seldur árið 1936 Engilberti Hafberg sem síðan selur eignarhlutann að mestu Stefáni Stephensen árið 1939. Stefán Stephensen afhendir árið 1961 ríkinu Viðeyjarkirkju ásamt lóð þeirri er kirkjan stendur á með þeim skilyrðum að kirkjan verði færð á þjóðminjaskrá sem nú kallast fornleifaskrá. Sex árum síðar selur Stefán Stephensen ríkinu 11,8 hektara af landi Viðeyjar, en inni í þeirri sölu er Viðeyjarstofa. Reykjavíkurborg á nú þegar bróðurpart Viðeyjar. Fyrst eignast borgin hluta af eynni er hún eignast þann hluta sem undanskilinn var sölunni til Eggerts Briem eftir gjaldþrot Milljónafélagsins og þá með makaskiptum við Útvegsbanka Íslands. Síðar kaupir borgin svo mikinn hluta Viðeyjar af Ólafi Stephensen árið 1983. Það sem verið er að gefa er eignarhluti ríkissjóðs sem miðast við afhendingu árið 1961 og kaup á hluta Viðeyjar árið 1967. Hvað þessi eignarhluti er stór í hekturum talið er mér ekki kunnugt um, en kaupin 1967 miðuðust við 11,8 hektara. Viðeigandi lýsing á þessum eignarhluta væri sjálfsagt, eins og segir í fornum bókum "dágóð landspilda", að hún mundi verða talin. Inni í þessum eignarhluta ríkisins eru bæði Viðeyjarkirkja og Viðeyjarstofa. Varðandi Viðeyjarkirkju sérstaklega, þá var hún afhent árið 1961 með svohljóðandi afsalsgerningi: "Við undirrituð, Stefán Stephensen og Ingibjörg Stephensen, gjörum kunnugt að við með gjafabréfi þessu afhendum biskupi Íslands Viðeyjarstofu til eignarumráða og ábyrgðar ásamt lóð þeirri er kirkjan stendur á. Það er áskilið af gefendum að kirkjan verði færð á þjóðminjaskrá Þjóðminjasafns Íslands." Ríkissjóður eignast sem sagt kirkjuna með ákveðnum kvöðum. Hvað þýðir að afhenda biskupi Íslands eitthvað? mætti kannske spyrja. Löggjafinn hefur æðsta vald í veraldlegum málum kirkjunnar. Ef eign er afhent þjóðkirkjunni er um leið verið að afhenda hana ríkinu með ákveðinni kvöð, þ.e. að eignin skuli notuð í þágu kirkjunnar. Líta verður svo á að þessi kvöð haldist þó að það sé ekki tekið fram í lagafrv. og legg ég áherslu á þann þátt. Önnur kvöð lagðist á með afhendingu Viðeyjarkirkju. Það er skráning á fornleifaskrá. Komst kirkjan þannig í raun undir umsjá þjóðminjavarðar, enda hefur biskup Íslands ekki haft nein afskipti af kirkjunni. Viðeyjarstofa er einnig á fornleifaskrá. Enn mundu menn vilja spyrja: Hvaða þýðingu hefur skráning á fornleifaskrá? Mun ég nú reifa stuttlega lagaákvæði þar að lútandi. Skv. 11. gr. þjóðminjalaga eru allar fornleifar er á fornleifaskrá standa friðhelgar. Síðar í greininni er skilgreint hvað felist í friðhelgi. Friðuðum fornleifum má enginn spilla, granda né breyta, ekki heldur hylja þær, laga né aflaga né staðfæra nema leyfi þjóðminjavarðar komi til. Ef friðuð fornleif liggur undir skemmdum ákveður fornminjavörður hvaða ráðstafanir skuli gera til verndar fornleifinni. - Ég vil taka það fram að ég hef hvergi rekist áður á þetta orð, "fornleif", í eintölu, en lögin nota þetta orð eins og sjá má í 12. gr. þeirra og er merkilegt. Skv. 10. gr. skulu fornleifar þær, er þjóðminjavörður telur ástæðu til að friða, skráðar á fornleifaskrá. Tilkynna á landeiganda skráninguna og tilgreina staðinn nákvæmlega. Skráningu fornleifar á fornleifaskrá skal þinglýsa sem kvöð á landareign þá er í hlut á. Mér er ekki kunnugt um að slík þinglýsing hafi farið fram vegna Viðeyjarkirkju eða Viðeyjarstofu, en þjóðminjavörður tjáir mér að þessar byggingar séu á þjóðleifaskrá. 16. gr. þjóðminjalaga boðar að skylt sé að viðhalda á kostnað ríkissjóðs fornleifum þeim er á fornleifaskrá standa og fari um það eftir ákvörðun þjóðminjavarðar hverju sinni. Þetta eru helstu lagaákvæði varðandi friðaðar fornleifar eins og Viðeyjarkirkja og Viðeyjarstofa eru. Gjöfin til Reykjavíkurborgar er bundin þessum ákveðnu kröfum, eins og raunar kemur fram í frv. sjálfu, enda hygg ég að ekki sé ætlunin að minnka eða þrengja þá verndun sem þessar fornleifar njóta, enda ekki leyfilegt. Þessi lög, sem hér er flutt frv. um, eru fyrst og fremst heimildarlög sem heimila afhendingu þessara tilteknu eigna ríkisins. Lögin ná til allra eignarhluta ríkisins í Viðey. Síðar, ef og eftir að lög þessi hafa verið samþykkt, verður gjöfin útfærð nánar í afsalsbréfi til Reykjavíkurborgar. Ég vil svo bæta því við að mér er kunnugt um að Reykjavíkurborg, ef þessi lög ná fram að ganga, hefur þegar búið sig undir að taka myndarlega til höndum um viðreisn Viðeyjarstofu, lendingarbætur og annað sem má gera þessa eign að frambærilegu og aðgengilegu landi og byggingum fyrir allan almenning og er mál til komið að þessi staður og þessar merku byggingar verði sýnilegar og þannig úr garði gerðar að þær séu bjóðandi öllum almenningi til sýnis. Því er það að ég legg mjög mikla áherslu á að mál þetta nái fram að ganga, virðulegi forseti, og legg til að þegar þessari umræðu lýkur verði máli þessu vísað til 2. umr, og menntmn.



Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um skiptaverðmæti og greiðslumiðlun innan sjávarútvegsins. Núverandi skipulag á fjármálum sjávarútvegsins er ákaflega flókið. Af þeim sökum er fjárstreymi og tekjuskipting innan hans afar óskýr sem í fjölmörgum tilvikum hefur óheppileg áhrif á ákvarðanir manna og dregur úr verðmætasköpun. Með frv. því sem hér er til umræðu eru gerðar róttækar tillögur til einföldunar á þessu kerfi. Í stað flókinna reglna um útflutningsgjöld, sjóði, millifærslur og bótagreiðslur er hér lagt til að lögleiddar verði einfaldar reglur um skiptaverðmæti sjávarafla. Til marks um þetta má nefna að þegar tillit er tekið til allra greiðslna samkvæmt núgildandi kerfi, beinna og óbeinna, kemur í ljós að raunverulegt fiskverð er 63% hærra en sýnist í verðtilkynningum verðlagsráðs. Sjóðakerfið leynir því hvað fæst í reynd fyrir fiskinn innanlands í samanburði við fiskverð erlendis og stuðlar þannig í heild sinni að auknum útflutningi óunninnar vöru. Með frv. er lagt til að komið sé framan að hlutunum og þeir nefndir réttum nöfnum. Þetta er reyndar ekki í fyrsta skipti sem einföldun á sjóðakerfinu á sér stað. Í ársbyrjun 1976 var gerð mikil uppstokkun á sjóðum sjávarútvegsins og voru útflutningsgjöld þá einfölduð og lækkuð stórlega. Á undanförnum erfiðleikaárum hefur þó sótt í sama far. Margs konar lögbundnar greiðslur og bætur úr sjóðum flækja nú verulega tekjuskiptinguna innan sjávarútvegsins. Í ársbyrjun 1985 var skipuð nefnd með aðild samtaka sjómanna og útvegsmanna og þingflokka til að endurskoða gildandi lög og reglugerðir um sjóði sjávarútvegsins og lögbundnar greiðslur tengdar fiskverði. Nefndin starfaði undir forustu Jóns Sigurðssonar forstjóra Þjóðhagsstofnunar, en um það mál er greinilega fjallað í grg. með frv. Auk þess skyldi samhengi milli þessara lagafyrirmæla og skiptaverð sjávarafla og þar með aflahlutar sjómanna tekið til rækilegrar skoðunar. Markmið þessarar endurskoðunar skyldi vera: Að gera fjárstrauma og tekjuskiptingu innan sjávarútvegsins einfaldari og skýrari. Að stuðla að sanngjarnri skiptingu tekna innan sjávarútvegsins. Að koma í veg fyrir að sjóðakerfið og tekjuskiptingarreglur dragi úr hagkvæmni í uppbyggingu og rekstri sjávarútvegsins. Í ársbyrjun 1986 var svo ákveðið að nefndin skyldi einnig fjalla sérstaklega um hlut fiskvinnslunnar í skiptum við sjóði sjávarútvegsins, þar með Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins, og var þá bætt í nefndina fulltrúum frá samtökum fiskvinnslunnar. Hinn 4. apríl s.l. skilaði nefndin tillögum sínum til sjútvrh. og taldi sig þar með hafa lokið verkefni sínu að öðru leyti en því að síðar yrði fjallað um starfsemi Verðjöfnunarsjóðs. Frv. þetta er samið af nefndinni og flutt efnislega óbreytt frá þeim tillögum sem nefndin gerði og var sammála um. Tilgangur frv. þessa er að einfalda allt greiðsluflæði innan sjávarútvegsins. Tillögurnar fela í sér róttækar breytingar á fjárhagslegu skipulagi atvinnugreinarinnar. Allir millifærslusjóðir og greiðslur utan skipta við fiskkaup eru samkvæmt frv. niður lagðar. Í staðinn koma einföld ákvæði þar sem skiptaverðmæti sjávarafla er ákveðið sem hlutfall af hráefnisverði. Samhliða þessu hækkar fiskverðið þannig að hið opinbera fiskverð verður jafnframt raunverulegt heildarverð fyrir fiskinn er sýnir allar greiðslur sem nú fara eftir misjafnlega flóknum leiðum, ýmist innan eða utan skipta, frá fiskvinnslu eða sjóðum. Með þessu næst það meginmarkmið að færa allar greiðslur nær uppruna sínum þannig að verðkerfið sýnir raunveruleg verðmæti í viðskiptum á skýran og ótvíræðan hátt. Á þennan hátt er tvímælalaust best tryggt að ákvarðanir þeirra sem við þessa grein starfa séu á hverjum tíma teknar út frá réttum viðskiptalegum forsendum og horfi til eflingar greinarinnar í heild og þar með þjóðarhags. Enda þótt frv. þetta feli í sér róttækar skipulagsbreytingar á fjármálum sjávarútvegs mun það ekki breyta í nemum meginatriðum starfskjörum þeirra er að sjávarútvegi vinna. Tekjuskipting milli sjómanna annars vegar og útvegsmanna hins vegar og á milli veiða og vinnslu verður að mestu leyti óbreytt þrátt fyrir samþykkt þessa frv. Er gerð rækileg grein fyrir þessu í fskj. sem prentuð eru með frv. Vettvangur ákvarðana um þessa meginþætti verður að sjálfsögðu eftir sem áður kjarasamningar milli útvegsmanna og sjómanna og ákvarðanir Verðlagsráðs sjávarútvegsins um fiskverð. Hins vegar fer auðvitað ekki hjá því að þessi endurskipulagning breyti eitthvað kjörum einstakra fyrirtækja og aðila innbyrðis. Má í því sambandi nefna að breytingin er þeim aðilum hagstæðust sem vinna aflann mest. Ég mun þá víkja að einstökum þáttum frv. og þá fyrst að þeim er lúta að afnámi sjóðakerfisins. Þessi ákvæði eru í 17. gr. frv. um gildistöku þess. Hornsteinn núgildandi sjóðakerfis eru lögin um útflutningsgjald á sjávarafurðum frá 1983. Þetta gjald á sér yfir 100 ára samfellda sögu. Með afnámi þess verður að telja að sagt sé skilið við ákveðið þróunarstig í skattheimtu hér á landi og niðurfelling þess markar því þáttaskil í hagþróun. Útflutningsgjöld sem leggja sem fæst prósent á verðmæti útflutningsvöru eru almennt séð mest íþyngjandi fyrir þær greinar sem auka mest verðmæti framleiðslunnar með úrvinnslu innanlands. Þau stuðla því almennt að útflutningi óunninnar eða lítt unninnar vöru og eru því hemill á innlenda hagþróun. Enda þótt núgildandi útflutningsgjald sé ekki ýkja hátt eða 5,5% hefur það óneitanlega haft að einhverju leyti þessi áhrif. Við afnám þess væri því að fullu horfið hið sérstaka óhagræði sem innlend fullvinnsla á sjávarafurðum hefur mátt búa við. Með afnámi útflutningsgjaldanna sem skiluðu tæplega 1300 millj. kr. gjaldi árið 1985 falla niður tekjustofnar Tryggingasjóðs fiskiskipa og Úreldingarsjóðs fiskiskipa. Tillagan um afnám útflutningsgjalds felur því einnig í sér tillögu um að starfsemi þessara sjóða verði hætt. Tryggingasjóður hefur staðið undir greiðslu á 40% af vátryggingariðgjöldum fiskiskipa. Er við það miðað að fyrir þessum þörfum verði framvegis séð með ákvæðum II. kafla um greiðslumiðlun sem ég kem að á eftir. Þær eignir Tryggingasjóðs sem eftir standa þegar starfsemi hans lýkur muni renna til Fiskveiðasjóðs Íslands, en þó er lagt til í ákvæði til bráðabirgða II1 að 12 millj. af fé sjóðsins skuli varið til öryggismála sjómanna og björgunaræfinga á fiskiskipum og 12 millj. renni til undirbúnings byggingar sjávarútvegshúss. Óhætt er að fullyrða að starfsemi þeirra sjóða sem fengist hafa við greiðslur vegna úreldingar fiskiskipa hafi ekki verið nógu markviss til þessa. Á ég hér við Úreldingarsjóð fiskiskipa og Aldurslagasjóð fiskiskipa. Þannig hafa greiðslur úr Úreldingarsjóði oftar en ekki auðveldað mönnum kaup nýrra skipa með aukinni afkastagetu í stað hinna eldri. Þetta verður að telja andstætt þeim megintilgangi hans að auðvelda þeim er gömul skipa eiga og óhagkvæm að hætta í útgerð og draga þar með úr afkastagetu skipastólsins. Í frv. er gert ráð fyrir að starfsemi Úreldingarsjóðs verði hætt og þær eignir hans sem eftir standa þegar skuldbindingum hans er lokið verði varðveittar og ávaxtaðar á bestu kjörum þar til honum hefur verið fengið hlutverk að nýju. Ég tel fulla þörf á að kanna með hvaða hætti þessum málum verði best fyrir komið í framtíðinni og mun strax í vor, verði frv. þetta að lögum, beita mér fyrir að vinna við það hefjist. Til þess að skapa öllum útgerðarmönnum jöfn tækifæri til úreldingarstyrkja úr sjóðnum áður en starfsemi hans lýkur mun ég beita mér fyrir því að stjórn sjóðsins auglýsi eftir umsóknum til styrkja fyrir 1. maí þannig að skipin geti horfið úr varanlegum rekstri fyrir 15. maí n.k., en þá lýkur starfsemi hans. Með niðurfellingu laga um útflutningsgjald á sjávarafurðum er einnig felldur niður stærsti tekjustofn Aflatryggingasjóðs. Í 17. gr. frv. er og gerð tillaga um afnám hans. Sjóðurinn hefur starfað í þremur deildum. Hinni almennu deild Aflatryggingasjóðs var fram til 1983 ætlað það hlutverk að bæta útvegsmönnum og sjómönnum aflabrest. Síðustu tvö árin hafa greiðslur úr deildinni þó að mestu gengið til að greiða útgerðinni utan skipta uppbót á fiskverð í hlutfalli við aflaverðmæti skips. Deildin hefur því ekki starfað samkvæmt upphaflegum tilgangi sínum og er ástæðan til þess fyrst og fremst sú að órökrétt virtist að reikna út aflabrest þegar skipum var úthlutað fyrir fram ákveðnu aflamarki. Hin nýja fiskveiðistjórnun hefur dregið mjög úr þörf fyrir starfsemi þessarar deildar og reynsla tveggja síðustu ára hefur í raun bent eindregið til þess að leggja megi deildina niður eins og gert er ráð fyrir í þessu frv. Ég er hins vegar reiðubúinn að láta kanna strax í vor í samvinnu við útvegsmenn og sjómenn hvort aðstæður séu til að taka upp einhvers konar aflatryggingu eða tekjutryggingu í framtíðinni verði aflabrestur í einstökum verstöðvum eða landshlutum. Verðjöfnunardeild sjóðsins er ætlað að beina sókn í þær fisktegundir sem talið er að þoli hana öðrum betur. Hin nýja fiskveiðistjórn hefur einnig gert starfsemi þessarar deildar óþarfa. Er veiðar helstu fisktegunda eru beinlínis bundnar aflamarki verður að telja óþarft að hafa samtímis tæki til óbeinnar stjórnunar í formi verðuppbóta. Í reynd hefur þessi deild sjóðsins líklega aldrei þjónað upphaflegum tilgangi sínum heldur fyrst og fremst verið beitt til að styrkja framleiðslu þeirra fiskafurða, sem erfiðlega hefur gengið að láta bera sig, á kostnað annarra fisktegunda. Síðustu árin hefur verið farið að greiða verðjöfnunarbætur á nær allar tegundir botnfisks og felst í því óbein viðurkenning á að upprunalegar forsendur bótanna séu brostnar. Það hlýtur að vera andstætt upphaflegum tilgangi verðjöfnunardeildar að greiða 16% ofan á verð karfa, sem fiskifræðingar telja í mestri hættu vegna ofveiði, meðan greiðslur á flestar aðrar botnfisktegundir eru 6%. Verður ekki séð að í þessu felist hvati til sóknar í vannýttar tegundir. Áhafnadeild Aflatryggingasjóðs greiðir lögskráðum sjómönnum fæðispeninga eftir ákveðnum reglum. Sjómenn og útvegsmenn vilja halda þeirri tilhögun sem felst í fæðisdagpeningum áhafnadeildar með þeirri breytingu þó að hver útgerðarmaður standi undir greiðslum sjálfur. Þannig breytast hlutur og kjör sjómanna ekki þótt hætt sé millifærslu fjár milli fyrirtækja. Um þetta fyrirkomulag er samkomulag milli sjómanna og útvegsmanna að gera viðbótarkjarasamning eins og sést á fskj. I með frv. Með niðurfellingu útflutningsgjalds falla og niður verulegir tekjustofnar stofnlánasjóða sjávarútvegsins. Fiskveiðasjóður missir þannig verulegan tekjustofn, en rétt er þó að benda á að tillaga er gerð í frv. um að sjóðnum verði greiddar 70 millj. kr. af endurgreiðslu söluskatts eftir 15. maí. Niðurfelling útflutningsgjaldsins mun þannig leiða til þess að eftir árslok 1986 minnkar mjög það svigrúm sem tekjur af útflutningsgjaldi hafa skapað Fiskveiðasjóði til niðurgreiðslu vaxta af stofnlánum. Verður að telja það eðlilegt að ný fjárfesting í sjávarútvegi beri í framtíðinni fullan fjármagnskostnað á sama hátt og aðrar atvinnugreinar, enda var vaxtaniðurgreiðslan aldrei hugsuð nema sem tímabundin ráðstöfun til að komast yfir erfiðleikaár og hefur einungis verið ákveðin til eins árs í senn. Varðandi niðurfellingu á framlagi af útflutningsgjaldi til Fiskimálasjóðs er rétt að benda á að honum er ætlað að sameinast Fiskveiðasjóði skv. frv. um fjárfestingarlánasjóði sem nú liggur fyrir Alþingi. Loks er gert ráð fyrir að niður verði felld lög um sérstakan kostnaðarhlut útgerðar. Ákvæði þessi fela í reynd í sér breytingu á hlutaskiptum, en valda ekki fjárstreymi utan viðskipta milli fyrirtækja eins og útflutningsgjöldin gera. Við gildistöku frv. þessa, ef að lögum verður, er nauðsynlegt að ákveða nýtt fiskverð. Er í ákvæði til bráðabirgða kveðið á um að verðlagsráð skuli hækka gildandi fiskverð um 58% við gildistöku laganna, en jafnframt er gert ráð fyrir að hálfar verðuppbætur úr verðjöfnunardeild Aflatryggingasjóðs haldist til maíloka. Þetta samsvarar 63% hækkun ef verðbætur hefðu strax við gildistöku frv. verið felldar niður að fullu. Hinn 1. júní 1986 skal Verðlagsráð sjávarútvegsins síðan ákveða nýtt lágmarksverð á öllum tegundum sjávarafla. Í þessum tillögum felst málamiðlun milli ólíkra sjónarmiða hagsmunaðila um hvernig standa skuli að kerfisbreytingunni í upphafi. Með tillögum 1. 4. gr. um hlutfall skiptaverðmætis er stefnt að því að tryggja sem næst óbreytt skipti frá því sem verið hefur. Vegna mismunandi skiptaverðmætis á skipum yfir og undir 240 tonnum er nauðsynlegt að þessu fylgi hækkun á skiptaprósentu á minni skipum um 1% eigi að tryggja nær óbreyttan hlut sjómanna. Um þetta hafa sjómenn og útvegsmenn orðið sammála, sbr. drög að viðbótarkjarasamningi á fskj. I. Með tillögum I. kafla er gert hreint borð í tekjuskiptingu á milli sjómanna og útvegsmanna. Um þessa hreinsun eru samningsaðilar sammála, enda þótt auðvitað verði aldrei gert endanlegt samkomulag um tekjuskiptingu milli þeirra. Í II. kafla frv. er fjallað um greiðslumiðlun innan sjávarútvegsins. Enda þótt sjóðakerfi sjávarútvegsins sé afnumið verður að telja rétt að tryggja örugga greiðslu nokkurra mikilvægra þátta í útgerðarrekstrinum, svo sem vaxta, afborgana, vátrygginga, lífeyrisiðgjalda sjómanna og framlaga til samtaka sjómanna og útvegsmanna. Er trygging þessara greiðslna megintilgangur Il. kafla. Á þessum ákvæðum er þó sá meginmunur frá núgildandi ákvæðum um sjóði sjávarútvegsins að hér er einungis um greiðslutilhögun að ræða sem hvorki snertir hlutaskipti né felur í sér millifærslur milli skipa, enda eru greiðslurnar sérstaklega tengdar hverju skipi. Í 5. gr. frv. er kveðið á um skyldu framleiðenda sjávarafurða til að halda eftir 15% af hráefnisverði hvers skips. Með þessu er tryggð innheimta til þeirra þarfa sem ég nefndi hér að framan. Ekki þykir þörf á að binda jafnhátt hlutfall af aflaverðmæti smábáta undir 10 brúttólestum til þessara þarfa og er í 6. gr. lagt til að þar verði haldið eftir 10% af aflaverðmætinu. Ástæða þessa munar er m. a. sú að smábátar eru almennt ekki skyldutryggðir eins og stærri skip og eru yfirleitt ekki í viðskiptum við Fiskveiðasjóð eða aðra opinbera stofnlánasjóði. Ákvæði 7.-10. gr. fjalla síðan um ráðstöfun þess fjár sem haldið er eftir af aflaverðmæti. Lagt er til að 7% af aflavirði skipa undir 10 brúttólestum renni inn á stofnfjársjóðsreikning hvers fiskiskips. Er þetta nokkru hærri fjárhæð en nú gildir við heimalandanir en mun lægri en núgildandi reglur um stofnfjársjóðsgjald við landanir erlendis. Þykir ekki ástæða til að gera hér mun á eftir því hvort afla er landað heima eða erlendis. Hér er og rétt að vekja athygli á því að gert er ráð fyrir að útvegsmenn geti samið um hærri greiðslu við Fiskveiðasjóð og fer hún þá í sama farveg og hin lögbundnu 7%. Þau 6% sem lagt er til aðgreiðist inn á vátryggingarreikning hvers skips hjá LÍÚ eru nálægt tvöfalt hærri en sú greiðsla sem fer þessa leið skv. núgildandi lögum. Er þetta nauðsynlegt vegna þess að greiðslur Tryggingasjóðs falla niður, en hann hefur hingað til staðið undir greiðslu 40% af iðgjöldum skipanna. Í 9. gr. er síðan kveðið á um ráðstöfun þeirra 2% af aflaverðmæti sem eftir eru og lagt er til að Stofnfjársjóður fiskiskipa annist dreifingu á. Langstærstur hluti rennur til Lífeyrissjóðs sjómanna og ætti stærsti hluti lífeyrisiðgjalda atvinnurekanda þar með að vera greiddur. Þá er gert ráð fyrir nokkurri hækkun á núgildandi framlögum til samtaka sjómanna og útvegsmanna. Hvað smábátana snertir eru merk nýmæli í 8. gr. Þar er lagt til að helmingur af þeim 10% af aflaverðmæti sem haldið er eftir renni til Lífeyrissjóðs sjómanna. Þessi greiðsla er nálægt fullu lífeyrisiðgjaldi af aflahlut fyrir bæði útgerð og sjómenn. Með þessu ætti að vera tryggð myndun lífeyrisréttinda smábátamanna, en hætt er við að á því hafi verið misbrestur til þessa. Þá er lagt til að 47% af greiðslufénu renni til greiðslu tryggingariðgjalda. Með þessu yrði tekin upp svipuð tilhögun varðandi tryggingar áhafna allra smábáta og nú gildir um grásleppuveiðar einar. Dæmin sanna að oft er á því misbrestur að smábátamenn séu tryggðir og virðist full þörf á því að tryggja með lögum að á því verði ráðin bót. Þá er gert ráð fyrir þeim möguleika að vátryggingar bátanna sjálfra komi undir þessa innheimtu. Loks er 3% greiðslumiðlunarfé smábáta ætlað að renna til hins nýstofnaða Landssambands smábátaeigenda. Væri félaginu þar með tryggt starfsfé á hliðstæðan hátt og gert hefur verið varðandi önnur samtök sjómanna. Að lokum vil ég víkja að ákvæðum II. kafla frv. um ráðstöfun endurgreiðslu á söluskatti til sjávarútvegs 1986. Eins og alkunna er skapar söluskattskerfið íslenskum útflutningsatvinnuvegum óhagræði í samkeppni við afurðir frá löndum sem búa við virðisaukaskattkerfi. Alllangt er síðan þetta var í framkvæmd viðurkennt hvað iðnaðinn varðaði. Endurgreiðsla á uppsöfnuðum söluskatti í sjávarútvegi hófst hins vegar ekki fyrr en árið 1985 og hefur hún alfarið farið fram í gegnum Aflatryggingasjóð. Í fjárlögum ársins 1986 er endurgreiðslufjárhæð þessi ákveðin 600 millj. kr. Með afnámi Aflatryggingasjóðs er nauðsyn á að finna þessum endurgreiðslum nýjan farveg. Er í 15. gr. gert ráð fyrir því að eftirstöðvum fjárveitingarinnar, 375 millj. kr., verði varið þannig að 305 millj. kr. renni til fiskvinnslu í hlutfalli við útflutningsframleiðslu, en 70 millj. kr. renni til Fiskveiðasjóðs. Er upphæðinni með þessu skipt milli vinnslu og veiða í því hlutfalli sem er milli uppsöfnunar söluskatts í greinunum. Ég tel óhjákvæmilegt að endurgreiðslur uppsafnaðs söluskatts til sjávarútvegsins haldi áfram uns virðisaukaskattur verður í lög leiddur hér á landi. Verði það ekki gert um næstu áramót virðist eðlilegast að söluskattsendurgreiðslan renni á árinu 1987 að mestu leyti til vinnslunnar í hlutfalli við framleiðsluverðmæti á báðum stigum, en veiðarnar fái sinn hlut í formi framlags til Fiskveiðasjóðs Íslands. Virðulegur forseti. Ég hef orðið að stikla á stóru um marga mikilvæga þætti málsins, enda er það bæði flókið og margþætt. Frv. fylgja mjög ítarleg fylgiskjöl og sýna glöggt fjárhagsleg áhrif þess og ég treysti því að þau muni auðvelda mjög aðilum að átta sig á efni frv. Enda þótt frv. sé flókið er meginhugsun þess einföld. Með því að afnema millifærslur og einfalda verðkerfi sjávarútvegsins næst það markmið að sýna raunveruleg verðmæti í viðskiptum á skýran og ótvíræðan hátt, eins og ég áður sagði. Meginávinningur við kerfisbreytinguna er þríþættur: 1. Í frv. er gert ráð fyrir að raunverulegt fiskverð, sem vinnslustöðvar greiða, komi fram á skýran hátt í einni tölu þannig að augljóst verði hvaða verð er í raun og veru greitt. Opinbert fiskverð hér á landi hefur oft verið innan við 60% af raunverulegu verði sem útgerðin fær greitt. Þetta lága verð hefur síðan verið borið saman við brúttóverð á ferskum fiski á erlendum markaði. Með þessu hefur orðið til algjörlega óraunhæfur samanburður sem aftur hefur hvatt til sölu á óunnum fiski á erlendan markað. Þetta hefur valdið fiskverkendum og þjóðarbúinu í heild skaða. Úr þessu yrði bætt með lögfestingu frv. þessa. 2. Núverandi sjóðakerfi hefur haft í för með sér óeðlilegar millifærslur. Einhver millifærsla hefur átt sér stað á milli verðmeiri framleiðslu og verðminni framleiðslu þannig að hin verðminni hefur fengið styrk frá hinni verðmeiri. Þetta er óeðlilegt. Rétt er að hver vörutegund fái notið síns raunverulega verðs eins og gert er ráð fyrir í frv. Sjóðakerfið hefur einnig valdið millifærslu innan útgerðarinnar þannig að fjármunir hafa verið teknir frá aflasælum skipum til hinna sem verr hefur gengið að reka. Þetta hefur viðhaldið óhagkvæmri útgerð og dregið úr hámarksafrakstri fiskiskipastólsins. Úr þessu er bætt með frv. þessu og með því tel ég heilbrigðan rekstur sjávarútvegsins í framtíðinni best tryggðan. 3. Nokkur vinna sparast við útreikning á aflaverðmæti og þeirri skýrslugerð er því fylgir. Jafnhliða sparast kostnaður sem fylgt hefur því að greiða hluta af tekjum sjávarútvegsins í sérstaka sjóði og endurgreiða þá síðan eftir mismunandi flóknum reglum. Frv. hefur því í för með sér beinan kostnaðarsparnað fyrir sjávarútveginn í heild. Virðulegur forseti. Ég vil að lokinni þessari umræðu leggja til að máli þessu verði vísað til 2. umr. og hv sjútvn.



Virðulegi forseti. Aðeins örfá orð. Ég þakka þeim tveimur þm. sem voru á undan mér á mælendaskránni að hliðra til vegna þess að ég þarf að víkja um stund af fundi. Hér er um viðamikið og flókið mál að ræða sem er búið að vinna utan þings þar sem þingflokkar hafa átt fulltrúa í nefnd sem hefur unnið þetta mál og hagsmunasamtökin sömuleiðis. Ég er ekki undir það búinn að fjalla um þetta mál efnislega á þessari stundu. Það hefur verið í höndum annarra í mínum flokki sem hafa unnið að því. En ein spurning aðeins er það sem vefst fyrir mér sem hæstv. ráðh. svarar væntanlega hér á eftir: Stendur öll ríkisstjórnin heil og óskipt að flutningi þessa frv.? Ég held að það sé nauðsynlegt að fá svar við því í umræðunum á eftir og skal ég ekki að þessu sinni hafa þessi orð fleiri.



Virðulegi forseti. Það var hugmynd mín að vera ekki langorður við þessa umræðu og hafði ég reyndar sagt það við hæstv. ráðh. að ég mundi ekki telja ástæðu til að fara mörgum orðum um það frv. sem hér liggur fyrir til umræðu, enda held ég að það eigi eftir að vinna og fá ýmsar upplýsingar um frv. sem nauðsynlegar eru til þess að menn úttali sig um ýmsa þá þætti sem hér er lagt til og ýmsar þær breytingar sem frv. gerir ráð fyrir. Ég taldi þó nauðsynlegt að koma upp og benda á nokkra þætti sem ég tel ástæðu til að undirstrika og ekki síst þann fréttaflutning sem átt hefur sér stað í sambandi við framlagningu þessa frv. á hv. Alþingi og snertir kannske beint þá spurningu sem hv. 5. landsk. þm. lagði hér fram og bar undir ráðherra, hvort þetta væri ríkisstjórnarfrv. og hvort við mættum búast við því að þetta væri frv. sem ríkisstj. styddi öll. Þetta frv. hefur verið kynnt fyrst og fremst sem frv. sjútvrh. Mörg hver stjfrv. eru fyrst og fremst sem stjfrv. en ekki frv. ráðherra. Ég tel að þetta frv. hefði fyrst og fremst átt að kynna sem stjfrv. en ekki sem sérstakt frv. hæstv. sjútvrh. vegna þess að frv. var unnið á þann máta að ekki er hægt að eigna einum ráðherra ríkisstj. frv. frekar en öðrum. Þetta frv. var unnið af hagsmunasamtökum og fulltrúum þingflokka. Ég mundi frekast orða það þannig að þetta hafi verið samið úti í bæ og afhent hæstv. ríkisstj. og þá fyrst og fremst vitaskuld hæstv. sjútvrh. til að koma því í gegnum þingið. Þetta er svipað plagg og gengið var frá uppi í Garðastræti sællar minningar í sambandi við launasamninga. Þetta er plagg sem búið er að ganga frá úti í bæ og afhent ríkisstj.: Viljið þið láta koma þessu í gegnum þingið. Gjörið þið svo vel. Það er af og frá að það sé hægt að eigna hæstv. sjútvrh. þetta plagg frekar en öðrum í ríkisstj. eða þeim sem sömdu þetta, en vitaskuld gerðu það fyrst og fremst hagsmunasamtökin, þ.e. LÍÚ, Sjómannasamband Íslands og Farmanna- og fiskimannasamband Íslands og samtök fiskvinnslustöðvanna, sem þarna áttu fulltrúa, og Samband íslenskra samvinnufélaga. En fréttaþjónustan hefur verið á þann veginn að hæstv. ráðh. hefur verið kallaður til að útskýra frv. og síðan hafa fulltrúar hagsmunasamtaka verið kallaðir til og spurðir um hvernig þeim þætti þessi gangur mála. Ég held að hefði átt að fara að á þveröfugan veg. Hagsmunasamtökin höfðu útbúið plaggið í hendurnar á ráðherra og það hefði verið ósköp eðlilegt að þau hefðu verið kölluð til til að útskýra það og ráðherra síðan kallaður fyrir og spurt hvernig honum fyndist afurðin sem honum væri fengin í hendur. Þetta er vitaskuld aukaatriði, en það er samt spaugilegt að meira að segja blessaður Mogginn kemst ekki fram hjá því að tíunda þetta fyrst og fremst sem frv. sjútvrh. en alls ekki sem frv. ríkisstj. Að mjög litlu er getið þeirra aðila sem stóðu að samningu þessa frv. í fréttatilkynningum bæði ríkisfjölmiðla og blaða. Hæstv. ráðh. hefur lýst frv. mjög vel. Ég tók ekki eftir neinu að ráði sem þar mætti túlka á annan veg en að hann væri að útskýra það plagg sem hann hefur fengið í hendur til að bera upp á hv. Alþingi þó að þar væru vissir hnökrar á. Í fyrsta lagi nefndi ráðherra að um væri að ræða hækkun fiskverðs. Þetta er að mínu mati hártoganlegt. Það verða sjálfsagt hærri tölur í dálkum þar sem einingarverð verður skráð á hverja fisktegund eftir samþykkt þessa frv., en í eðli sínu verður ekki nein hækkun sem skiptir máli. Hér er um að ræða að það er verið að breyta reikningsútfærslu. Það kemur ein tala sums staðar fyrir vissum millifærsluþætti og sjóðahlut. Flestar stærðir eru í eðli sínu algjörlega óbreyttar, eins og hæstv. ráðh. undirstrikaði reyndar. En hæstv. ráðh., bæði í ræðustól og í fréttaviðtali við útvarpið, nefndi að hér væri um hækkun að ræða, sem í eðli sínu er ekki rétt, enda vildi aðalsmiðurinn, Kristján Ragnarsson, þegar hann var kallaður til og beðinn um útskýringu, ekki taka undir að hér væri um neina hækkun að ræða. Hér væri fyrst og fremst verið að breyta reikningsleiðum til að ná sömu lokaniðurstöðum. Ég held líka að umtalið um að við séum að leggja niður óskaplegan frumskóg sé allt orðum aukið. Þær millifærslur sem eru núna í sjávarútveginum eru ekki neinn frumskógur. Ríkisstj. hefur talið þægilegra að hafa þær eins og þær eru um stund, þ.e. millifærslurnar sem eiga sér stað í gegnum Aflatryggingasjóð. Vitaskuld var mjög auðvelt fyrir verðlagsráð og þá menn sem nú eru að tala um frumskóg að gera þetta við síðustu fiskverðsákvörðun, koma millifærslu þeirri sem Aflatryggingasjóður hefur verið að greiða beint inn í fiskverðið. Það þurfti ekkert að búa til sérstakt frv. um að koma því fyrir á þann veg sem er verið að gera með þessu frv. En þrátt fyrir það er ég á því, og hef samþykkt þetta frv., að hér sé verið að einfalda hluti og gera þá hentugri og betri en áður hefur verið þótt hér sé alls ekki um neinar stórkostlegar breytingar að ræða. Það hefur verið rætt hér áður og ég hef nefnt það úr þessum ræðustól að um leið og sú fiskveiðistjórnun var samþykkt sem nú er við lýði var Aflatryggingasjóður gerður að millifærslusjóði fyrir sjútvrn. Þar með var hans upphaflega verkefni lagt til hliðar. Ég fagna því að hæstv. ráðh. skuli hafa gefið þá yfirlýsingu nú við þessa umræðu að hann muni jafnvel leggja til og standa að því að hið gamla hlutverk Aflatryggingasjóðs verði nú endurvakið og jafnvel búinn til, eins og ráðh. nefndi, nýr aflatryggingasjóður eða tekjutryggingasjóður. Þrátt fyrir það mikla skipulag, skömmtunarkerfið sem við búum við, gæti það átt sér stað að aflabrestur yrði í einhverjum landshluta og þá væri til tryggingasjóður eins og Aflatryggingasjóður var áður. Ég fagna því að ráðh. gefi það fyrirheit og ég vona að um leið og gengið verður frá því að leggja Aflatryggingasjóð niður sem millifærslusjóð verði búinn til nýr sjóður sem tryggir eldri þáttinn, þann þátt sem Aflatryggingasjóður sinnti áður en kvótalögin voru sett hér á. En með því að leggja niður Aflatryggingasjóð er kannske fleira að gerast en að millifærslusjóður sjútvrn. verði afnuminn. Aflatryggingasjóðurinn stuðlaði að því með sínum millifærslum að viðkomandi útvegsmenn, viðkomandi fiskkaupendur, sendu Fiskifélagi Íslands skýrslur. Þessar skýrslur voru bráðnauðsynlegar til að vita hvað mikið væri sótt af afla á Íslandsmið, til ýmissa hluta í þjóðfélaginu, m.a. grundvöllur verðlagsráðs til að reikna út sitt fiskverð, grundvöllur Hafrannsóknastofnunar til að taka ákvarðanir um það hvað megi sækja mikinn afla í sjóinn og grundvöllur þess að við fáum fullkomnar og réttar upplýsingar um það hverju aflamarkið sé að skila okkur í land. Með því að leggja Aflatryggingasjóð niður í þeirri mynd sem hann er núna erum við raunverulega að kippa fótum undan vissum ákvörðunartökum í þjóðfélaginu og vissu upplýsingastreymi. Það er ekki lengur jafnmikið öryggi fyrir því að skýrslur berist Fiskifélagi Íslands um það hvað mikill afli er sóttur í sjóinn. Það er ekki lengur neitt sem hvetur viðkomandi aðila, þ.e. það eru engir peningar lengur til að sækja í Aflatryggingasjóð og ekkert sérstakt sem hvetur viðkomandi aðila til að láta þessar skýrslur í té. Jafnvel þó að við treystum því að viðkomandi aðilar muni senda þessar skýrslur þá verður það alltaf á þann veg að þær koma seinna og koma verr en annars skyldi. Ætli það sé ekki verið að hlaupa þarna frá ákveðnum þætti sem okkur sé alveg bráðnauðsynlegur til að halda í gangi upplýsingum sem er mjög mikið atriði fyrir okkur að hafa nokkurn veginn klárar og öruggar í hvert skipti? Ég sé ekki hvernig þeir í sjútvrn. ætla að fylgjast með því hvernig aflamarkið verður, hvernig haldið verður utan um aflamarkið ef skýrslur berast ekki örugglega til Fiskifélags Íslands og Fiskifélag Íslands getur ekki gefið því upplýsingar um það hvað aflinn hafi verið mikill. Á sama máta verða upplýsingar, sem verðlagsráð hefur, vafasamar og á sama máta verða þær upplýsingar, sem Hafrannsóknastofnun hefur, vafasamar. Það getur vel verið að það verði fundnar einhverjar aðrar leiðir til að tryggja að eðlileg skil eigi sér stað á eðlilegum tíma í sambandi við þessar upplýsingar. En það liggur ekki fyrir með þessu frv. Við skoðun þessa máls í nefnd gefur það auga leið að þrátt fyrir það samkomulag sem varð í þeim hópi sem vann að undirbúningi og samningu þessa frv. eru ýmsir aðilar sem þarf að kalla til og fá þeirra afstöðu og upplýsingar um það sem hér er verið að breyta. Ég vil í fyrsta lagi nefna forustumenn Fiskifélags Íslands. Hvað er verið að gera gagnvart Fiskifélagi Íslands með þeim breytingum sem hér eiga sér stað? Það liggur nokkurn veginn ljóst fyrir að þessi breyting kallar þar á mikinn samdrátt og minnkandi tekjur þeirrar stofnunar. Það þarf að kalla fyrir forustumenn Fiskveiðasjóðs. Verið er að taka stóran tekjustofn af Fiskveiðasjóði og verið er að veita Stofnfjársjóði fiskiskipa nýtt verkefni, að skammta þessi 2% af 15% til ýmissa aðila. Það er verið að búa til nýtt skrifstofufargan. Til hvers? Ég veit ekki betur en að við eigum og höfum fyrir hendi allt það sem þarf til að skipta þessum 2% hjá Fiskifélagi Íslands. Þar mun vera skrá yfir hvert einasta skip, hvern einasta smábát. En það er talið eðlilegt samkvæmt þessu frv. að færa þetta yfir til Stofnfjársjóðs. Ég held að það sé nauðsynlegt að spjalla við þá forustumenn Fiskveiðasjóðs um það hvort þetta sé heppileg ráðstöfun. Vera má að það séu einhver rök fyrir því og gild en þetta þarf að skoða. Jafnvel þó að lagt sé til í frv. því sem hér liggur fyrir hv. Alþingi að sameina Fiskimálasjóð og Fiskveiðasjóð þurfum við að heyra afstöðu þeirra manna sem fara þar með stjórn. Ég held að það sé ekki laust við að við þyrftum að fá að spjalla við tryggingafélögin, því að þó að nú sé mikið talað um að það sé verið að hreinsa til og það sé verið að hætta öllum millifærslum þá er ansi stór millifærsla áfram látin vera í þessum lögum, þ.e. millifærsla í sambandi við tryggingariðgjöldin. Hún er ekki neitt smáræði, hún er tvöfölduð frá því sem áður var, frá því þegar verið var að greiða í Tryggingasjóðinn og þá til Landssambands ísl. útvegsmanna, sem er þarna milliliðurinn og millifærsluaðilinn. Áður var þetta 60% af iðgjöldum - ég held ég fari rétt með það, það hafi verið frekar 60 en 40% - en nú er talið að þetta muni nægja til að standa undir meginhluta tryggingariðgjalda. Það er ekki verið að borga þetta t.d. í gegnum opinbera stofnun eins og Fiskifélag Íslands eða jafnvel Stofnfjársjóð beint til tryggingafélaganna. Nei, það er búinn til millifærslupottur hjá Landssambandi ísl. útvegsmanna sem þetta á fyrst að safnast saman í og er síðan deilt til hvers fiskiskips. Ég held að við þurfum að fá að spjalla dálítið vel um þetta við tryggingafélögin. Það eru nýmæli í þessu frv. að búinn er til einn nýr millifærslupóstur, þ.e. smábátarnir eru nú teknir til og millifært frá þeim. Í þeim potti er hlutur til Félags smábátaeigenda. En smábátaeigendur hafa verið í tveimur félögum jafnvel þó að sömu mennirnir hafi kannske verið í báðum félögunum, Félagi grásleppubátaeigenda og smábátaeigenda. Það þarf ábyggilega að spjalla svolítið við þessa menn um hvernig þeirra samstarf á að verða í framtíðinni. Ég tek það fram að ég tel að þarna sé verið að fara rétta leið. Það er ósköp eðlilegt að smábátaeigendur skipti sér ekki upp í tvö félög og millifærsluleiðin, sem verið er að gera þarna, þ.e. taka 10% af aflaverðmæti smábátanna til sérstakra skipta, er spor í rétta átt. Með því er verið að tryggja það að smábátamenn tryggi skipshafnir sínar, borgi til lífeyrissjóða og tryggi skipin sín auk þess sem þeir láta ákveðið framlag til þeirra félaga sem þeir hafa verið á undanfarandi árum að byggja upp. Þó að höfð séu stór orð um það að nú sé verið að hætta og nú séu skiptin komin á hreint o.s.frv. er það nú ekki alveg rétt. Í lokin tel ég rétt að ég lesi hér upp bókun fulltrúa sjómanna þar sem þeir undirstrika það að þrátt fyrir þessar breytingar og þrátt fyrir það að þeir standi að þessu og hafi unnið og búið til þetta frv. sem við erum að ræða, þá séu þeir þar með ekki að samþykkja þann hlut sem enn fer fram hjá skiptum. Eftir samþykkt frv. eru ákveðnar prósentutölur sem teknar eru til skipta, annað er utan skipta. Ég ætla að leyfa mér, virðulegi forseti, að lesa upp bókun fulltrúa sjómanna sem eru þeir Óskar Vigfússon, Sjómannasambandi Íslands, og Guðjón A. Kristjánsson frá Farmanna- og fiskimannasambandinu. Hún er svohljóðandi: "Fulltrúar sjómanna í nefnd til endurskoðunar á sjóðakerfi sjávarútvegsins vilja taka eftirfarandi fram: Með vísan til þeirra brbl. sem sett voru á árinu 1983 um sérstakan kostnaðarhlut útgerðar var tekinn sérstakur 29% kostnaðarhlutur fram hjá skiptum. Af þessum kostnaðarhlut komu út til skipta 10,5% á bátum 240 brúttólestir og minni en 18,5% ekki. Af bátum stærri en 240 brúttólestir koma 6,5% til skipta en 22,5% ekki. Sú kostnaðarhlutdeild, sem nú er utan skipta, samsvarar 12-14% af því fiskverði sem mun taka gildi eftir einföldun sjóðakerfisins. Þrátt fyrir stuðning við einföldun sjóðakerfisins teljum við að með þeim lagabreytingum sem væntanlegar eru, þar sem skiptaverð er ákveðið með lögum af því fiskverði sem Verðlagsráð sjávarútvegsins ákveður, séu sjómenn þar með ekki að afsala sér þeim kostnaðarhlut sem nú fer fram hjá skiptum. Samfara lækkandi olíukostnaði og minni fjármagnskostnaði útgerðar hlýtur því krafa sjómanna að vera sú að það sem enn er utan skipta eftir einföldun sjóðakerfisins verði síðan tekið inn í skiptaverð til sjómanna. Jafnframt óska fulltrúar sjómanna að meðfylgjandi bókun fylgi bréfi nefndarinnar til sjútvrh. Óskar Vigfússon, Guðjón A. Kristjánsson." Ég held að þessi yfirlýsing sjómannanna undirstriki það að þrátt fyrir það að hér sé verið að gera mikla einföldun á útreikningi fiskverðs sé því miður nokkuð í land að hlutaskiptin séu á þann máta sem sjómannasamtökin telja sig hafa rétt til og það sé, eins og ég hef verið aðeins að skýra hér, nokkuð langt frá því að öllum millifærslum sé hætt. Þær eru enn þá ansi stórar þó að þetta frv. verði að lögum sem ég vona að verði.



Virðulegi forseti. Í því frv. sem hér um ræðir er fjallað um breytingar sem margar hverjar eru aðkallandi. Það er ljóst að núverandi kerfi er orðið allflókið, svo flókið í tilvikum að reyndustu menn þurfa stundum að staldra við í uppgjöri á afla og útgerð. En þetta frv. einfaldar mjög framkvæmd alla í útvegi. Einnig stuðlar það að því að menn verði að meta stöðuna á stað og stund, velja sér næturstað eftir verðmætamöguleikum og öðru og kallar það á betri nýtingu í heild. Það eru þó ýmsar spurningar sem vakna í því frv. sem um ræðir. Í fyrsta lagi má nefna Aflatryggingasjóð. Það er ljóst t.d. að þær breytingar sem þar verða á skv. frv. koma sér illa fyrir suðursvæðið, sérstaklega þau skip sem veiða mikið af karfa - ufsinn er dreifðari á miðum landsins. Úr Aflatryggingasjóði hefur verið greidd eins konar uppbót, 16%, á karfa en 6% á aðrar fisktegundir. Það er því Ijóst að niðurfelling þessa sjóðs hefur áhrif á afkomu þeirra fjölmörgu togara á suðursvæði sem hafa veitt verulega mikið af karfa. Það er ástæða til að spyrja ráðherra hver hugsun sé þar á bak við, hvernig þarna jafnist út hlutir þegar til lengdar lætur. Það er ástæða til þess í sambandi við umræðuna hér í hv. deild að ræða nokkuð um það hvernig aflinn, aflaverðmætin, vinnan á sjó og í landi, fjárfesting skipaflota og mannvirkja í fiskvinnslu spila inn í það dæmi sem hér um ræðir. Ég ætla að víkja sérstaklega að einum þætti sem mér finnst brýnt að fjalla um og er í brennidepli í dag. Það er sú þróun sem á sér stað í útflutningi fisks með gámum, skipum og flugvélum en þó sér í lagi gámafiskinn svokallaða. Með þeim lögum og kvótareglum, sem við búum við, erum við búin að afmarka afla á ákveðin svæði og það er ekki heimilt að flytja á milli svæða. En er þá siðferðilega heimilt til lengdar að leyfa útflutning á ótakmörkuðum afla af þessum svæðum sem hafa um langan tíma byggt hluta vinnu sinnar á fiskverkun? Þarna spilar inn í að það er samkeppni um að kaupa aflann og unnt að fá hærra verð erlendis en hér heima að því er virðist. Á sama tíma þrengir að vinnu fólks í landi þegar afli er takmarkaður og ónógur. Þetta er því spurning sem ég held að sé full ástæða til að ræða mjög ítarlega og alvarlega. Það er ljóst af fréttum síðustu daga að í stærstu verstöð landsins um áratugaskeið, Vestmannaeyjum, raskar þessi þróun nokkuð ýmsu sem menn hafa talið að væri fast í sessi og unnt væri að byggja á í vinnu við fiskvinnslu. Til þess að hafa ljóst í stuttu máli hver þróunin er í þessu efni yfir landið í heild vil ég nefna nokkrar tölur. Í fyrsta lagi ef við tökum s.l. þrjú ár, 1983, 1984 og 1985, þá hefur nýr, kældur, ísvarinn fiskur með flugvélum nokkuð staðið í stað á þessu tímabili. 1983 var fiskur með flugvélum um 2000 tonn, 1984 var hann 1355 tonn og 1985 var hann 1492 tonn. Þarna eru ekki verulegar sveiflur. Sveiflurnar eru ekki heldur miklar í raun í útfutningi á kældum eða ísvörðum fiski með fiskiskipum. 1983 er hann 35 000 tonn, 1984 fer hann að vísu upp í 53 000 tonn en 1985 fer hann aftur í 35 000 tonn. Sveiflan er á undanförnum árum í útflutningi á kældum eða ísvörðum fiski með vöruflutningaskipum, þ.e. í gámum. Ef ég man rétt var útflutningurinn 1982 u.þ.b. 3000 tonn í gámum, 1983 um 7000 tonn, 1984 fer hann í 12 700 tonn, þ.e. það er um 100% aukning á milli ára 1982, 1983 og 1984, en um 150% aukning 1985, þá fer þessi tala í 32 700 tonn. Þetta er allmikil breyting þegar það er að talsverðu leyti svæðisbundið hvernig þetta kemur niður. Það hefur komið fram í fréttum frá Vestmannaeyjum að fjórði hver fiskur í marsmánuði, sem hefur verið langmesti aflamánuðurinn á þessari vertíð, fari utan í gámum, þó ekki nema tíundi hver fiskur á allri vertíðinni frá áramótum. En 25% af marsafla geta vegið þungt í svo stórri verstöð, að ekki sé talað um aðra staði. Heildaraflinn í marsmánuði 1984 í Vestmannaeyjum var 16 700 tonn. Þá fór ekki eitt einasta tonn í gáma. Heildaraflinn í marsmánuði í Vestmannaeyjum 1985 varð 12 800 tonn. Þá hamlaði að vísu verkfall veiðum og það skýrir að nokkru leyti að talan er ekki hærri. En í marsmánuði 1985 fóru 130 tonn í gáma. Í marsmánuði 1986 er heildaraflinn 13 477 tonn og í gáma fara 2545 tonn. Þetta er 20% af aflanum sem fer í gáma, en þess ber að geta að koli er um helmingur aflans og fyrir hann fæst lítið verð hérlendis en mikið erlendis. Þetta skýrir það hvers vegna mönnum bregður við því að þarna er verið að breyta allverulega ákveðnum hlutum sem hafa verið stöðugir.um langt skeið og skipta miklu máli fyrir sjávarpláss landsins. Það er t.d. ljóst að ef gámafiskur eða gámaútflutningur mundi aukast verulega dregur það úr margs konar atvinnumöguleikum í plássum landsins. Ef sú þróun héldi áfram í einhver ár mundi það skapa mikinn vanda, ekki aðeins í hinum ýmsu sjávarplássum sem liggja í þjóðbraut í flutningum, heldur einnig á höfuðborgarsvæðinu sem ósjálfrátt yrði sá vettvangur sem menn yrðu að leita til. Þetta er því stórt og mikið mál sem ástæða er til að taka föstum tökum og kanna til rótar nú þegar. Það er engin tilviljun eftir þessar upplýsingar að bæjarstjórn Vestmannaeyja ákvað fyrir skömmu að efna til fundar með fulltrúum útvegsbænda, sjómannafélaga, verkalýðsfélaga, fiskvinnslufólks og fiskvinnslustöðva auk atvinnumálanefndar bæjarins um hinn stóraukna útflutning á ferskum fiski í gámum og flutningaskipum frá Vestmannaeyjum og til að kanna áhrif hans á atvinnulíf byggðarlagsins eins og unnt er með viðræðum þessara aðila. Það eru u.þ.b. 10 000 konur sem starfa í fiskvinnslu á landinu öllu í heilsdagsstörfum eða hlutastörfum. Þar af eru líklega 500- 600 í Vestmannaeyjum. Þetta varðar því afkomu margra heimila bæði nú og í framtíðinni og þess vegna skiptir svo miklu máli að hafa alla þræði eins og unnt er í hendinni og hafa sýn yfir sviðið og þá þróun og möguleika sem um er að ræða. Það hefur t.d. vakið athygli í þessari þróun að þeir bátar sem fiska í gáma henda að öllu jöfnu bæði hrognum og lifur í sjóinn. Þetta hefur verið meginreglan hjá togaraflotanum, það eru undantekningar ef togarar koma með lifur eða hrogn að landi. Að maður tali nú ekki um frystiskipin sem hafa langversta nýtingu á afla í heild af öllum flota landsins. Ég skal ekki nefna nákvæmar tölur en það hefur heyrst af mönnum sem hafa kannað og þekkja allvel til mála að allt að 70% af þyngd afla í frystiskipunum fari í sjóinn aftur. Þetta gengur ekki upp til lengdar þegar við erum með kvóta og þurfum að leggja ofurkapp á að fullvinna hvert einasta kíló sem í veiðarfæri kemur. Þessi þróun, gámaútflutningurinn, hefur komið mjög við sögu ákveðins svæðis undanfarin ár á landinu, Suðurnesja. Þar hefur verið veruleg aukning á þessum útflutningi sem hefur verkað hægdrepandi á marga þætti í fiskvinnslunni í landi á Suðurnesjum. Þar spila aðrir þættir inn í en þróunin er þessi í heild engu að síður. Menn spyrja gjarnan hver hinn raunverulegi hagnaður sé af því að flytja fiskinn út í gámum í stað þess að koma honum til verkafólks í fiskvinnslu í landi. Það er hægt að horfa á þetta frá mörgum sjónarmiðum en hafa verður í huga einnig að þetta er ekki neitt stundargaman eða skyndifyrirbæri. Það þarf að horfa til þess að það er búið að fjárfesta í atvinnutækjum, bæði til sjós og lands, og það þarf að tryggja á skynsamlegan hátt eins og hægt er nýtingu þeirra atvinnutækja án þess að hamla þó eðlilegri þróun og hreyfingu í sambandi við markaðsmöguleika. Það má reikna með að skilaverð til Íslands á fiski, sem er seldur erlendis, sé u.þ.b. 75% af brúttóverði erlendis, en 25% af brúttóverðinu, eða þar um bil, fari í flutningskostnað, útflutningsgjöld og ýmsan annan kostnað. Þetta þýðir að ef útvegsmaður selur fiskkíló á 60 kr. erlendis fær hann heim u.þ.b. 45 kr., eða 74-75% af brúttóverðinu. Þá á hann að vísu eftir að borga í sjóði, vátryggingasjóði, stofnfjársjóð og fleira, sem breytilegt er til skipta, en þetta er talan, 45 kr., sem hægt er í grófum dráttum að miða við. Og hvað er það miðað við það verð sem fæst fyrir kílóið t.d. af þorski hér heima? Með öllu talið, með kassagjaldi og lönduðum fiski hér heima, er kílóið u.þ.b. 26 kr. Það munar um það bil 19 kr. á kílóinu ef maður tekur grófa tölu og það þýðir að skilin, afkoman, er u.þ.b. 30% betri á þessum fiski. Það má því segja að miðað við þetta kílógjald, 60 kr., sem ég nefndi, sé þetta niðurstaðan. Sé hins vegar greitt hærra verð erlendis gjörbreytist afkoman til batnaðar í hlutfalli við það. Ef kílóið fer niður í 40 kr. á erlendum markaði má segja að út úr því komi sama skilaverð og er á kílóinu á Íslandi, eða 26 kr. Ef söluverðið úti er 40 kr. gildir það sama og 26 kr. á Íslandi. Þrátt fyrir þessi dæmi er ljóst að það eru ekki nákvæmar upplýsingar fyrir hendi hjá neinum aðila um hvað þetta þýðir í raun og veru, ekki nákvæmlega og klárt meðalverð liggur ekki fyrir. Þetta eru grófar tölur en tölur sem hægt er að miða við. Það er því ljóst að það verður í þessari stöðu og þessari þróun að fara ofan í kjölinn á þessu máli þannig að menn séu a.m.k. ekki að fara með fisk úr landi á fölskum forsendum. Því auðvitað hljómar það vel eins og í dag þegar menn fá t.d. 80 kr. erlendis fyrir kílóið en 26 hér heima en þá er eftir að borga í ýmsa sjóði og ýmsar greiðslur, flutningskostnað og fleira sem er auðvitað þeim mun meiri sem fjær dregur sölustað. Þannig eru ákveðnar falsvonir sem hætta er á að menn horfi til þegar þeir þurfa að meta hvar þeir fái mest fyrir sitt hráefni. Það er líka ljóst að þessi þróun er meira spennandi fyrir suðursvæðið, það hefur sýnt sig. Þetta hefur verið aukning á svæðinu frá Snæfellsnesi og að Hornafirði en þó mest í Vestmannaeyjum því að þar er þjóðbraut í siglingaleið og flutningaskipin þurfa ekki að stoppa nema í tvo klukkutíma til að taka mörg hundruð tonn. Þetta eru nokkrar, held ég, forvitnilegar staðreyndir sem mér fannst ástæða til að koma inn í þessa umræðu og spyrja hæstv. sjútvrh. hvort hann hyggist standa fyrir þessari úttekt, þessari könnun, og standa fyrir umræðu og skipulagningu eins og unnt er, en slíkt hefur ráðist svolítið af framtakssemi hinna ýmsu manna á þessum markaði hingað til. Það er t.d. ekki borið saman hvernig hluturinn er gerður upp í gegnum Fiskifélag og Landssamband ísl. útvegsmanna og þess vegna m.a. liggja þessar tölur ekki fyrir á hreinu. Það er margt annað sem spilar inn í og ástæða er til að nefna í stuttu máli. Síðastliðið ár var t.d. mjög hagstætt fyrir Íslendinga á þessum markaði því að veður voru mjög slæm á heimamiðum Bretlands og lítill afli barst á land af þeim sökum. Það hækkaði verðið á íslenska fiskinum. Það geta orðið miklar sveiflur í þessu þegar betur árar hjá Bretum en verr hjá okkur í veðurfari og ef við erum búnir að skapa ákveðna þróun sem dregur úr afkastagetu fiskvinnsluhúsanna með minnkandi afla vegna aukinnar sölu til útlanda, í hvaða hús er þá að venda ef markaðirnir eru yfirfullir erlendis eða óhagstæðir í verði og nægur afli er hérlendis án þess að unnt sé að verka hann til hæsta verðs? Hluti af íslenska gámafiskinum hefur verið keyptur af fiskvinnslustöðvum erlendis en það hefur eingöngu átt sér stað þegar verðið hefur verið lágt. Þess vegna þarf m.a. að hafa strangt eftirlit og yfirsýn í þessu máli og það þarf að gæta þess að framboðið verði ekki of mikið. Menn verða að læra á markaðinn. Það er ekki óeðlilegt að hluti af þessum fiski sem við veiðum við landið, a.m.k. eins og staðan er í dag, fari á erlendan markað meðan það er hagstætt en menn verða að staldra við, að mínu mati, og kanna hvað sé eðlilegt og skynsamlegt í þessu máli í heild, bæði hvað varðar þegar horft er á líðandi stund og til lengri tíma.



Virðulegi forseti. Þetta mál sem hér liggur fyrir er að mínu mati að vöxtum og þýðingu eitt allra stærsta og þýðingarmesta þingmálið í vetur. Nú, rúmlega hálfum mánuði áður en fyrirhugað er að þingi ljúki, lætur hæstv. sjútvrh. loks lauma þessu inn um bréfalúgu þm. til skoðunar, þá náttúrlega ósamþykkt í ríkisstj., og ég get spurt sömu spurningar og hv. 4. þm. Vesturl., ég veit ekkert hvort það er samþykkt í ríkisstjórn enn. Þetta finnst mér ekki góð vinnubrögð og ég vil taka undir það með hv. 4. þm. Vesturl. líka að ég áskil mér allan rétt til að skoða þetta vel og vandlega og spjalla við marga menn sem ég tel þessu máli tengda. Ég lýsi því yfir að sé málinu með því stefnt í hættu að þm. fái að skoða það rækilega, svo mikilvægt mál, þá sé það á ábyrgð þess sem lagði frv. fram, hvort sem það var, eins og hv. 4. þm. Vesturl. sagði, afgreiðsla fyrir nefnd úti í bæ, sem hann sjálfur átti að vísu sæti í, eða hvort það var eins og fjölmiðlar virðast álíta, eigin smíð sjútvrh. Ég staldra við ýmislegt í þessu frv. og veit ekki enn hvort ég er reiðubúinn að samþykkja það óbreytt. Ég á sæti í sjútvn. og ég get svo sem hér, alveg eins strax, lýst nokkru af því sem ég tel athugavert. Það er þá fyrst til að telja að mér finnst það einkennilegt, og ég á eftir að fá skýringu á því væntanlega, hvers vegna sjútvrh. á svo víða að ráðstafa eignum þeirra sjóða sem niður eru felldir með þessu frv. Þar á ég við 15. gr., 16. gr. og einkum og sér í lagi e-lið 3. liðar ákvæða til bráðabirgða. Á þessu vildi ég fá skýringar. Ég get ekki verið samþykkur að öllu leyti þeirri ræðu hv. 3. þm. Suðurl. sem hann flutti áðan. Mér finnst nefnilega frv. bera vissan keim af því að það sé svona frekar verið að agnúast út í sölu á ferskum fiski og sjófrystum. Að mínu mati er þar eingöngu um að ræða þróun sem ekki verður stöðvuð með einhverjum lagaboðum hér. Við megum ekki ná fram réttlæti með því að skapa nýtt óréttlæti. Hafi verið óréttlæti í því að mönnum hafi verið gert óþarflega auðvelt að flytja út ferskan fisk og sjófrystan og þeir hafi á einhvern hátt notið þar hagstæðari kjara en ella megum við ekki skapa nýtt óréttlæti með þessu frv. Það þýðir ekki að berjast á móti straumnum að þessu leyti. Miklu léttara er að laga sig eftir aðstæðum. Eitt vildi ég sérstaklega taka fram. Mér sýnist að með þessu sé Fiskimálasjóður lagður niður og reyndar kom það fram í máli ráðherra áðan. Að vísu tók hæstv. ráðherra fram að það ætti hvort sem er að gerast í því sjóðafrv. sem liggur fyrir en það er þá væntanlega sá farvegur sem það átti að fara í samkvæmt ríkisstjórnarhugmyndum. Ég verð að segja að mér er viss eftirsjá að Fiskimálasjóði. Ég hef átt við hann mikið samstarf í gegnum árin og af vanefnum sínum hefur sjóðurinn oft og tíðum bjargað nauðsynlegum rannsókna- og tilraunaverkefnum yfir örðugan fjárhagslegan hjalla og veitt mörgu nauðsynjamáli brautargengi. Ég vil fá að vita með hvaða hætti slík starfsemi eigi að halda áfram. Ég vil fá að vita hvort Fiskveiðasjóður fær þá jafnframt fyrirmæli eða reglugerðarbreytingar um að taka við því hlutverki og auka það, auka fjármagn til þess, taka við því hlutverki sem Fiskimálasjóður hafði um að styðja við bakið á rannsókna- og tilraunastarfsemi í fiskiðnaði. Um leið þarf Fiskveiðasjóður að breyta sínum útlánareglum þar sem veð þarf ætíð að vera fyrir hendi og mér segir svo hugur um að það muni verða erfiðara fyrir hinn litla umsækjanda að sækja um fé til nauðsynlegra rannsóknaverkefna til hins stóra sjóðs fiskveiða sem náttúrlega telur sig í meginatriðum hafa allt öðru hlutverki að gegna en að sinna einhverjum smámunum í fiskiðnaði. Það er, virðulegi forseti, mér, eins og ég sagði áðan, mjög til efs að þetta frv. sé í rauninni einhuga komið út frá ríkisstjórn. Mér finnst það ekki góð vinnubrögð að koma með mál á þennan hátt hingað. Ég hef látið þess getið á öðrum vettvangi. Við viljum auðvitað flestir hverjir, draga úr þeim millifærslum sem átt hafa sér stað í sjávarútvegi. Á því er enginn vafi og í rauninni er þetta mál gott ef hægt er að flokka mál í góð og slæm. Það er að sjálfsögðu, með svona stórt og veigamikið mál, krafa okkar að fá aðeins að skoða málið. Ég hef að þessu sinni ekki málið lengra en endurtek aðeins að ég áskil mér rétt til þess að skoða það vel í nefndarstörfum.



Virðulegi forseti. Ég gerði ekki ráð fyrir því að í sambandi við umræður um þetta frv. mundi fara fram sjávarútvegsumræða eða að teknir yrðu til umræðu sérstakir þættir og vandamál sjávarútvegsins sem snertu ekki beint þetta frv. En hv. 3. þm. Suðurl., Árni Johnsen, hélt alllanga ræðu og ágæta um þau vandamál sem blasa við þeim Vestmanneyingum fyrst og fremst í sambandi við útflutning fisks með gámum. Ég get tekið undir flest af því sem þm. sagði um þau vandamál sem skapast í sambandi við það að stór hluti aflans er fluttur út óunninn en ég held að það sé rétt að minna hv. þm. á það, um leið og hann kvartar undan þeirri þróun sem á sér stað í sambandi við aukinn útflutning óunnins fisks, að þar eru að koma fram afleiðingar þess fiskveiðistjórnunarkerfis sem hann hefur verið einn ákafasti málsvarinn fyrir. Aflamarksstjórnin og aflamarkið, af því leiðir að menn leita eftir því að fá nokkru fleiri krónur fyrir fiskkílóið, fyrir þann skammt sem þeim er fenginn í hendur. Það liggur nokkurn veginn alveg klárt fyrir að sá sem flytur fisk út í gámum fær nokkru fleiri krónur fyrir aflann og hann er um leið reyndar að plata kerfið. Það verður miklu meiri rýrnun á aflanum en upp er gefið samkvæmt kvóta. Það verður miklu meiri rýrnun á gámafiskinum en 10%. Það var gerð tilraun með þetta vestur í Rifi í fyrra. Fluttur var út gámafiskur og fiskurinn var vigtaður fyrst, um leið og hann kom í land. Reynslan var sú að þetta var 20-24% rýrnun í staðinn fyrir 10% rýrnun. Þeir fengu sem sagt 10% uppbót á kvótann sinn með því að láta hann fara í gegnum gáma en jafnvel ekki miklu hærra verð vegna þess að rýrnunin var miklu meiri en útreiknað var í verðinu. Því miður, ég vil ekki óska hv. þm. til hamingju með þessa útkomu alla saman. Ég samhryggist honum í því að hann þurfi að leggjast gegn þessari þróun sem er að eiga sér stað vegna þess að það kemur mjög illa við mörg byggðarlög og þá ekki síst Vestmannaeyjar. Fyrst farið var að fjalla um sérstök vandamál sjávarútvegs í dag get ég ekki á mér setið að koma hér með vandamál þeirra Breiðfirðinga, þeirra Vestfirðinga og annarra sem nú blasir við vegna þess að það er gott fiskirí, vegna þess að þorskurinn gefur sig til. Nú blasir það við að fjöldi báta er að verða búinn með sinn aflakvóta og eru sumir þegar búnir. Um þetta leyti undanfarin vor hefur verið tekin ákvörðun um það hvort skuli bætt við aflamarkið og ég veit að menn víða um land bíða nú í ofvæni eftir að heyra hver verður úrskurður Hafrannsóknastofnunar um könnun afla og könnun fisks á fiskislóð og hver verður ákvörðun sjútvrn. eða hvort búið er að taka ákvörðun um það hvort bætt verður við kvótann. Ég tel að menn líti svo á, og reyndar hafa verið birtar tölur um það, að fiskistofnar við Íslandsstrendur séu í hröðum uppvexti. Og það mun vera álit sjómanna t.d. við Breiðafjörð, manna sem eru búnir að stunda þar sjóróðra í fleiri, fleiri vertíðir, að annar eins afli og önnur eins fiskgengd hafi þar varla áður verið. Allar leiðir vestan af Vestfjarðamiðum og um allan Breiðafjörð, grunnt og djúpt, er nokkurn veginn sama hvar er lagt fiskinetið. Það er allt að því að þeir segi að það sé nærri því hægt að fiska á teinana. Aflinn hefur verið óslitinn frá því að byrjað var að leggja þorskanet í lok febrúar fram á þennan dag og það mun vera algjört einsdæmi að það komi ekki eitthvert tímabil sem afli fellur niður. Menn bjuggust hreinlega við því að eftir páska mundi afli hafa minnkað frá þeim ósköpum sem voru fyrir páska. Ég held að ekki hafi verið laust við að sumir fiskimenn og sumir fiskverkendur hafi jafnvel stunið þegar fréttir bárust að landi um það að aflinn væri engu minni, þegar netin voru dregin eftir páskana, en hann var fyrir páska. En allt hefur þetta blessast og ég tel að í annan tíma hafi ekki betri afli komið að landi á Breiðafirði né heldur tekist að vinna betur úr honum en núna. Menn spyrja: Á að stoppa veiði næstu daga vegna þess að kvóti er að verða búinn og er búinn hjá mörgum skipum eða megum við halda áfram að afla nokkru meira af þeirri miklu fiskgengd sem virðist vera á stórum hluta miðanna? Og ég beini þeirri ákveðnu spurningu til hæstv. sjútvrh. hvort hann geti ekki upplýst okkur um það hér í hv. deild hver niðurstaða hans og Hafrannsóknastofnunar sé í þessu máli og ef svo er ekki hvort það fari ekki að styttast í að sá dómur verði upp kveðinn.



Virðulegi forseti. Ég vil rétt, í framhaldi af ræðu síðasta hv. ræðumanns, skjóta að einu atriði. Það er undarlegt að þessi ágæti hv. þm. þarf alltaf að rugla saman öllum hlutum þegar reynt er að skoða hin ýmsu mál frá ýmsum sjónarhornum. Þá flæðir hann út um allt og þarf alltaf að finna sökudólg í hverju horni en gleymir að reyna að meta stöðuna kalt og ákveðið, með staðreyndum, án þess að vera að búa til einhverja flókna keðju sem stenst ekki. Það er t.d. alveg ljóst að þótt kvótakerfið sé eins og það er í dag hefðu menn engu að síður reynt að fá sem mest verðmæti fyrir þann afla sem þeir veiða og það eru lítil tengsl þar á milli. Það sem ræður mestu er breytt flutningatækni og það er þróun sem á sér stað, framþróun. En þegar menn hanga alltaf við árabátinn og komast aldrei lengra er ekki von að menn geti horft yfir sviðið í heild.

Það er miklu myndarlegri floti á Snæfellsnesi heldur en í Eyjum.

Það er rétt, það er góð aflahrota núna á Snæfellsnesi.

Floti, meinarðu.

Floti. Það er alltaf gott að heyra brandara í bland. Þetta er meginmálið sem menn þurfa að hafa í huga. Það er ástæða til þess að skoða þetta mál ofan í kjölinn. Ég held að ég hafi sýnt fram á það í mínu máli án þess að vera með nokkra fordóma. Þarna eru óljós atriði. Þarna er mál sem kann að verða vandamál. Ég er ekki að segja að það sé mikið vandamál í dag. Það er ekki ljóst hvort svona er bóla eða hvort það er til frambúðar. Að öllum líkindum gæti það orðið vandamál. Þarna eru svo mörg atriði sem spila inn í en við verðum að hafa málið eins og unnt er í hendi okkar. Ég vil rétt skjóta inn einu atriði í sambandi við 10. gr. frv. sem fjallar um greiðslu í Lífeyrissjóð sjómanna. Það væri fróðlegt að heyra hjá hæstv. sjútvrh. um túlkun á því atriði að Lífeyrissjóður sjómanna, sem er staðsettur í Reykjavík, eigi að sjá um greiðslur í lífeyrissjóði sjómanna um allt land. Það má benda á að á Austurlandi, í Vestmannaeyjum og víðar eru lífeyrissjóðir á viðkomandi stöðum og því óeðlilegt að fjármagnið þyrfti í rauninni bókhaldslega að fara í gegnum höfuðborgarsvæðið. En ugglaust er þetta tæknilegt atriði að lífeyrissjóðurinn í Reykjavík hafi svona yfirumsjón án þess þó að koma við sögu í fjármagnsflutningum en það væri fróðlegt að heyra um þetta hjá hæstv. sjútvrh.



Virðulegur forseti. Aðeins örstutt um þær spurningar sem til mín hefur verið beint út af máli þessu. Í fyrsta lagi er það spurningin hvort ríkisstj. standi heil og óskipt að máli þessu. Þegar málið var rætt í ríkisstj. hafði hæstv. samgrh. nokkrar athugasemdir við frv. þetta en að öðru leyti get ég ekki sagt frá hans endanlegri afstöðu. Sjálfsagt er það það sem var verið að spyrja um hvort einhverjar slíkar athugasemdir hefðu komið fram. Að nokkru leyti var þar af hans hálfu um fsp. að ræða um framhald málsins og athuganir varðandi Úreldingarsjóð og Aflatryggingasjóð. Að öðru leyti var um efnisatriði að ræða en hann mun að sjálfsögðu tjá sig um það. Hv. þm. Skúli Alexandersson kom inn á að það hefði verið talað um í fjölmiðlum frv. sjútvrh. Það skiptir í sjálfu sér litlu máli. Hér er verið að vinna að máli af nefnd sem ég setti á stofn og sendi skipunarbréf á sínum tíma og sú nefnd hefur unnið mjög gott starf. Að sjálfsögðu fer það starf fram með þeim hætti að viðræður eiga sér stað við hagsmunaaðila um það hvort þeir séu tilbúnir að taka þátt í slíku nefndarstarfi. Það hefur oft borið á góma í samskiptum ráðuneytisins og þeirra. Einnig tóku þingflokkar mjög vel í það og skipuðu menn til að taka þátt í þessu starfi sem eðlilegt má telja. Hitt er svo annað mál að auðvitað hlýtur formaður sá sem stýrir slíkri nefnd að leita samráðs við viðkomandi ráðherra á hverjum tíma því að það er að sjálfsögðu mikilvægt að sá ráðherra sem á að bera ábyrgð á málinu sé reiðubúinn að beita sér fyrir því að leggja slíkt mál fyrir. Ég ætla ekki að gera þetta meira að umtalsefni, enda hef ég ekki verið forgöngumaður um eina né aðra túlkun á því, en hér liggur málið fyrir ágætlega unnið af þeirri nefnd sem til þess var skipuð og á hún miklar þakkir skilið fyrir sín ágætu störf. Formaður nefndarinnar hefur unnið mjög gott starf og hans stofnun eyddi mestöllum páskunum í vinnu við þetta mál til þess að það gæti komið sem fyrst fyrir. Af því að hv. þm. kom aðeins inn á Fiskifélag Íslands liggur fyrir að það verður líklega nauðsynlegt að Stofnfjársjóður eða Fiskveiðasjóður leiti til Fiskifélags Íslands um ýmsa vinnu að því er varðar þessa greiðslumiðlun og ég veit að nú sem hingað til getur átt sér stað ágætt samstarf milli þessara stofnana í því máli. Einnig er rétt að taka það fram að því miður hefur fallið niður í 17. gr. í prentun. Þar stendur: "Skulu allir framleiðendur sjávarafurða skyldir að senda sérstakt yfirlit". Þar á að sjálfsögðu að vera: Senda Fiskifélagi Íslands sérstakt yfirlit yfir birgðir sjávarafurða. Vænti ég þess að hv. nefnd taki það til leiðréttingar við meðferð málsins. Hv. þm. Árni Johnsen spurði hvað yrði að því er varðaði karfann. Það liggur fyrir í fskj. VIII hvert verður karfaverðið á tímabilinu 15.-31. maí. Til útgerðar verður það að meðaltali 12,87 í stað þess að það er nú 12,29. Það getur enginn sagt til um hvaða verð tekur við 1. júní. Þá taka við fiskverðssamningar. En það er nú sem betur fer svo að verðlag á karfaafurðum hefur farið hækkandi og eftirspurn eftir karfa hefur verið mjög mikil. Ég bendi á að það hefur verið mjög kvartað um að ekki sé nægilegur karfi á Bandaríkjamarkaði og einnig hefur gengið vel að selja karfa á Japansmarkaði og gott verð hefur fengist í Rússlandi. Hér hefur verið mikið talað um gámafisk og útflutning. Það er að sjálfsögðu meginatriði að það liggi alveg ljóst fyrir hvert hið raunverulega verð er og ég er þeirrar skoðunar að það hafi oft orðið til þess að menn hafi talið að það sé hagkvæmara að selja fisk erlendis en raunverulega er. Það er að sjálfsögðu mjög slæmt. Ef á að taka á þessu máli með einhverjum frekari hætti er að mínu mati algert skilyrði að sú breyting hafi verið gerð sem hér er verið að leggja til þannig að verðið liggi raunverulega fyrir þannig að það sé ekki muni mismunun að ræða í þessum millifærslum. Útflutningur á gámafiski er háður útflutningsleyfum. Það er að mínu mati ekki góð aðgerð að þurfa að fara út í að takmarka það einstaka sinnum, en það hlýtur að koma til álita að leita í einhverjum tilvikum umsagnar viðkomandi aðila í viðkomandi bæjarfélagi um hvort slík leyfi skuli veitt. Hér er ekki eingöngu um hagsmunamál sjómanna og útvegsmanna að ræða. Það eru að sjálfsögðu heil byggðarlög sem standa og falla með þessari vinnslu þannig að það verður að líta þar til margra sjónarmiða. Annars er á engan hátt í þessu frv. verið að hnýta í útflutning á ferskum fiski eða frystingu á hafi úti. Ég get ekki fallist á það. Hér er eingöngu verið að leggja á það áherslu að það séu hlutlausar reglur sem gilda og ein útflutningsgrein njóti kerfisins ekki sérstaklega. Hv. þm. Björn Dagbjartsson spurði um hvernig stæði á því að sjútvrh. væri falið að ganga frá eignum Aflatryggingasjóðs sjávarútvegsins, Tryggingasjóðs fiskiskipa og Úreldingarsjóðs fiskiskipa. Svarið er einfaldlega að þessir sjóðir falla undir valdsvið sjútvrh. og því hlýtur að vera eðlilegt að honum sé falið það. Hitt er svo annað mál að það kemur fram í skýrum hætti í ákvæðunum hvernig ráðstöfun eignanna skuli háttað. Ég fæ því ekki séð eða skilið hvað það er sem hv. þm. er hræddur við í því sambandi. Og ég get ekki séð hvaða aðrir ráðherrar ættu að gefa út reglur um þau mál en sá ráðherra sem hefur það á sínu sviði. Hv. þm. Skúli Alexandersson spurði um hvort það væri komin niðurstaða úr rannsóknaleiðangri Hafrannsóknastofnunar. Sú niðurstaða er ekki komin. Ég á von á að það mál skýrist um þessa helgi og get ég því ekki svarað þeirri spurningu sem hann bar fram, en ég vænti þess að strax eftir helgina liggi það mál fyrir. Hv. þm. Árni Johnsen spurði um Lífeyrissjóð sjómanna. Það er fyrst og fremst um það að ræða að Lífeyrissjóður sjómanna hafi um þetta mál að segja, þ.e. hafi yfirumsjón með lífeyrissjóðamálinu, en ég get ekki séð nokkra ástæðu til að vera að senda þá peninga meira á milli banka en nauðsynlegt má teljast og sem betur fer búum við við þá fjarskiptaþjónustu og fjarskiptatækni að greiðslur má senda á einu augnabliki á milli aðila og milli landshluta og það er engin ástæða til að bera þá sérstaklega í gegnum Reykjavík.



Virðulegi forseti. Ég spurði hæstv. ráðh. að því hvort hann ætlaði að beita sér fyrir því á einhvern hátt að starfsemi Fiskimálasjóðs yrði haldið áfram og hann svaraði því ekki. Svo sé ég í öðru lagi ekki neitt því til fyrirstöðu að stjórnir þeirra sjóða, sem hafa enn þá ráð yfir rekstri þeirra og eignum, geti a.m.k. gert tillögur um hvernig eigi að ráðstafa þeim eignum.



Virðulegi forseti. Að sjálfsögðu munu stjórnir þeirra sjóða að einhverju leyti fjalla um málið, en það verður ekki undan því vikist að ráðherra á hverjum tíma ber ábyrgð á meðferð mála sem þessara og er eðlilegt að hún liggi þar. Ég held að það gildi í öllum tilvikum og get ekki séð af hverju ætti eitthvað annað að gilda í þessu tilviki. Að því er varðar Fiskimálasjóð tek ég undir að það er á vissan hátt eftirsjá í ýmsu í hans starfsemi. Hins vegar hefur hann verið í ýmiss konar málum menningarlegs eðlis og rannsóknarlegs eðlis. Það hefur verið nýlega stofnað Þróunarfélag Íslands sem á að sinna rannsóknarmálum og þróunarverkefnum. Það var einnig gert ráð fyrir í svokölluðu sjóðafrv., sem hafði áður verið samþykkt að leggja fram af ríkisstj. og stjórnarflokkum, að Fiskveiðasjóður yfirtæki þetta hlutverk. Sjálfsagt er að endurskoða hans reglur í framhaldi af þessu máli. Það verður einnig að taka tillit til þess að sérstakt félag hefur verið stofnað til að greiða fyrir þróun í íslensku atvinnulífi. Ég er alveg sannfærður um að flest þau þróunarverkefni sem bestum árangri geta skilað er hægt að finna innan íslensks sjávarútvegs.

Landbrh. (Jón Helgason) Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um breytingu á áfengislögum nr. 82/1969 á þskj. 777. Frv. felur í sér að heimild til útgáfu áfengisveitingaleyfis fyrir veitingastað verði falin lögreglustjóra að fengnum meðmælum sveitarstjórnar, en nú er það ráðherra sem skal veita þessi leyfi. Umræða um þetta mál komst á dagskrá fyrir nærri ári þegar það viðhorf kom frá ráðstefnu Sambands ísl. sveitarfélaga að dómsmrn. hefði veitt allt of mörg slík leyfi á undanförnum árum. Eins og ég sagði er gert ráð fyrir í þessu frv. að ákvörðunarvaldið færist til lögreglustjóra, en jafnframt verði ábyrgð sveitarstjórna aukin þannig að nú verði slík leyfi því aðeins veitt að sveitarstjórn veiti samþykki sitt. Hins vegar varðar það einnig lögreglustjórnina miklu hvernig með þessi mál er farið þar sem afskipti af málum sem tengjast vínveitingastöðum eru stór hluti af starfi lögreglunnar og því nauðsynlegt að lögreglustjóri hafi þar nokkur áhrif á. Lögreglustjóri veitir nú einnig áfengisleyfi til skamms tíma og að því leyti er líka eðlilegt að þessi leyfisgjöf sé á einum stað. Það má einnig geta þess að vegna þess hvað þessum leyfum hefur fjölgað hafa umsvif þessara mála vaxið mjög og orðið allumfangsmikil í ráðuneytinu. Af þeim sökum er einnig æskilegt að færa þetta heim í hvert sveitarfélag þar sem betri þekking á að vera fyrir hendi um allar aðstæður. Ég sé ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta frv. Það er í grg. vikið að nokkrum öðrum atriðum, eins og því að eftirlit skuli nokkuð hert af hálfu lögreglunnar. Á það hefur verið lögð áhersla, sérstaklega hér í Reykjavík að undanförnu, að lögreglan fylgdist þarna betur með og ég held að þar hafi orðið jákvæður árangur af. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Landbrh. (Jón Helgason) Hæstv. forseti. Frv. það sem hér er til 1. umr. á þskj. 790 varðar breytingu á lögum um Happdrætti Háskóla Íslands og er flutt að beiðni stjórnar Háskólans. Háskólahappdrættið hefur frá upphafi staðið að mestu leyti undir byggingarframkvæmdum og tækjakaupum Háskólans og þannig verið honum ómetanleg lyftistöng, en jafnframt létt útgjöldum af ríkissjóði. Happdrættið hefur haft einkarétt til peningahappdrættis, sem jafnan hefur verið tímabundinn, 10-15 ár hverju sinni. Rennur núverandi heimild út í árslok 1988. Vegna áætlana um rekstur og framkvæmdir á vegum Háskólans er talið tímabært að leita eftir framlengingu happdrættisleyfanna og er það annað meginefni frv. þessa að lagt er til að einkaleyfið verði framlengt til ársloka 2003. Hinn þáttur frv. er að leitað er eftir heimild fyrir Háskólann til að færa út happdrættisreksturinn þannig að happdrættinu verði heimilt að taka upp nýja tegund peningahappdrættis sem ekki yrði flokkahappdrætti eins og nú er. Mundi slíkt happdrætti geta verið hvort heldur er happdrætti þar sem kaupandi sér strax hvort hann hefur hlotið vinning eða happdrætti þar sem dregið yrði um vinninga í lok sölutímabils. Heimild til að taka upp slíkt nýmæli mundi gera happdrættinu kleift að fullnægja óskum viðskiptavina sinna um fjölbreytni í happdrættisrekstri, en einnig tryggja að happdrætti geti áframhaldandi verið fjárhagslegur bakhjarl Háskóla Íslands. Forráðamenn Háskólans og happdrættisins munu veita þingnefnd ítarlegar upplýsingar um áform happdrættisins á þessu sviði eftir því sem um er beðið. Ég legg til að frv. þessu verði að þessari umræðu lokinni vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Virðulegi forseti. Ég held að það sé alveg óhjákvæmilegt við 1. umr. frv. til l. um breytingu á lögum um Happdrætti Háskóla Íslands að vekja athygli á því að hér í deildinni og á dagskrá er raunar til umfjöllunar frv. til l., stjfrv. líka, um svokallaðar talnagetraunir sem sumir telja beinlínis stefnt gegn Happdrætti Háskóla Íslands og þeim þremur stóru happdrættum sem hér eru starfrækt, ágóði hverra rennur allur til menningarmála og líknarmála af ýmsu tagi. Ýmsir hafa lýst efasemdum sínum um þetta talnagetraunafrv. og vissulega er þar afar margt sem orkar tvímælis að ekki sé meira sagt. Ég tel mig hafa bent á ýmsar veilur í því máli, tel mig líka hafa bent á að þm. séu að afgreiða það að lítt athuguðu máli. Mér finnst það staðfesta margt af því sem sagt hefur verið í umræðum um svokallaðar talnagetraunir að nú skuli lagt fram stjfrv. til l. um Happdrætti háskólans sem miðar að því að víkka starfssvið þess og gefa því happdrætti margvíslega möguleika aðra til happdrættisreksturs en það hefur haft til þessa með því einfalda flokkahappdrætti sem það hefur starfrækt. Það er líka komin eins konar viðurkenning á því að einkaleyfi Háskólans til peningahappdrættis er ekki lengur til staðar með því að veita íþróttasamtökum, ungmennafélagi og öryrkjabandalagi leyfi til að reka einnig peningahappdrætti. Með því að ég á sæti í þeirri nefnd sem fær þetta mál til meðferðar sé ég ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð, en mér finnst þetta mjög athyglisvert. Á sama tíma og er beinlínis vegið að starfsgrundvelli þessa happdrættis með stjfrv. sem hér er til umræðu flytur ríkisstj. annað frv. til að reyna að lappa svolítið upp á sakirnar fyrir Happdrætti háskólans. Það er vissulega góðra gjalda vert, en ég ítreka þá skoðun mína, sem ég lýsti hér í gær í umræðum um talnagetraunir, að allt þarf þetta mál meiri athugun en það hefur fengið á hinu háa Alþingi fram til þessa.

Landbrh. (Jón Helgason) Hæstv. forseti. Vegna orða hv. 5. landsk. þm. vil ég ítreka það, sem kom reyndar skýrt fram í umræðum í gær um talnagetraunir, að með því frv. er eingöngu verið að veita Öryrkjabandalaginu aðild að happdrætti sem þegar er lagaheimild fyrir og því ekki um viðbót að ræða frá því sem hefur verið heimild fyrir í lögum frá 1972. Hins vegar er í þessu frv., eins og fram kom, jafnframt því að framlengja happdrættisréttinn, bætt við nýjum möguleikum í samræmi við gerbreyttar aðstæður í þjóðfélaginu og tækni frá því að þetta form var upphaflega upp tekið fyrir um 50 árum.



Virðulegi forseti. Það er auðvitað rétt hjá hæstv. landbrh. að með frv. um talnagetraunir er ekki verið að fjölga heimildum, enda skiptir það ekki máli. Sú breyting sem þar er verið að gera mun hafa það í för með sér, eins og greint hefur verið frá, að heimild sem ekki hefur verið notuð í 13 ár verður notuð og það mun hafa í för með sér breytingu á öllum þessum happdrættisrekstri og það mun hafa í för með sér breytingu á starfsgrundvelli hinna þriggja stóru happdrætta alveg örugglega. Nú er komið frv. til l. um að hjálpa Happdrætti háskólans og ég hugsa að þess verði ekki langt að bíða að hin happdrættin, Happdrætti Sambands ísl. berklasjúklinga og Happdrætti Dvalarheimilis aldraðra sjómanna, óski eftir sams konar heimildum. Ég sé ekki hvernig menn ætla að standa gegn því að veita þær heimildir. Það finnst mér koma til athugunar og spyr hæstv. dómsmrh. þá að því: Hefur ekki komið til athugunar að láta þessi stóru happdrætti sitja öll við sama borð og hafa öll leyfi til að stunda svona rekstur? Er ekki best að gefa þetta frjálst úr því sem komið er? Það er hvort sem er ekki um nein einkaleyfi að ræða lengur þegar svo margir aðilar sem raun ber vitni eru búnir að fá leyfi til að reka svo margs konar happdrætti sem gert er ráð fyrir í þeim frumvörpum sem eru nú til umfjöllunar.

Flm. (Haraldur Ólafsson) Hæstv. forseti. Á þskj. 748 leyfi ég mér ásamt hv. þm. Jóni Kristjánssyni að flytja frv. til l. um breytingu á lögum nr. 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt, með síðari breytingum. Með þessari breytingu er lagt til að heiðurslaun listamanna, listamannalaun, og verðlaun og viðurkenning í peningum veitt listamönnum fyrir verk þeirra verði undanþegin skatti. Það er lagt til að þetta komi inn í 20. gr. laganna. 1. gr. hljóðar svo, með leyfi forseta: "Við 28. gr. laganna bætist nýr tölul. er hljóði svo: Heiðurslaun listamanna, listamannalaun, verðlaun og viðurkenning í peningum veitt listamönnum fyrir verk þeirra." Í grg. segir m.a. að fyrir nokkrum vikum hafi listamannalaunum verið úthlutað og þá hafi nokkur hópur listamanna fengið svokölluð listamannalaun, sumir 40 þús., aðrir 20 þús. Þá fengu nokkrir af virðulegustu listamönnum landsins heiðurslaun listamanna á fjárlögum. Þau nema nú 275 þús. kr. Einnig koma til örfáar veitingar aðrar sem ég tel að eigi að vera í þessum hópi. Það er t.d. úthlutun úr Rithöfundasjóði Ríkisútvarpsins og einnig verðlaun, m.a. verðlaun Norðurlandaráðs fyrir bókmenntaverk eða tónverk, nóbelsverðlaun og annað slíkt. Þess verður að geta að um verðlaun Norðurlandaráðs og nóbelsverðlaun hafa verið sett sérstök lög sem undanþiggja þessi verðlaun skatti. Ég ætla ekki að verða fjölorður um þetta mál. Ég tel að það sé örlítið verið að koma til móts við listsköpun í landinu með þessu máli. Fyrir ríkissjóð skiptir þetta sáralitlu máli og er reyndar furðulegt að þessar smáu upphæðir, sem hér eru veittar sem listamannalaun, heiðurslaun og sem verðlaun, skuli ekki fyrir löngu hafa lotið þeirri almennu reglu að vera undanþegnar skatti. Að lokinni þessari umræðu leyfi ég mér að leggja til að máli þessu verði vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.