Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Sigfús Jónsson) Þegar þetta mál var til umr. síðast, kom fram brtt. á þskj. 758, frá hæstv. fjmrh. Í tilefni af þessari brtt. var ákveðið, að fjhn. skyldi taka þetta mál til athugunar. Nú hefir fjhn. haldið fund um það, og á þeim fundi var hæstv. fjmrh. viðstaddur og meiri hl. n.N. var ásátt um að leggja til, að þessi brtt. yrði samþ., vegna þess að það er sýnilegt, að fjárl. geta ekki orðið afgr. nema með talsverðum tekjuhalla, ef ekki fæst þessi tekjuauki, sem brtt. ætlast til, en líkur til, að þau yrðu tekjuhallalítil eða tekjuhallalaus, ef þessi tekjuauki fæst. Minni hl. n., hv.þm. G.-K. og hv. 3. þm. Reykv., voru ekki búnir að taka afstöðu til málsins, og munu þeir sjálfsagt skýra frá sinni afstöðu nú. En meiri hl. n. leggur til, að brtt. verði samþ.

Ólafur Thors [óyfirl.]: Hæstv. fjmrh. kom á fund í fjhn. í gær til þess þar að gera gleggri grein fyrir þessu frv. sínu. Það er rétt, sem hv. formaður fjhn., 2. þm. Skagf., sagði, að við sjálfstæðismennirnir í n. létum ekkert sérstakt uppi um það, hvort við mundum vera með þessari till. eða móti. Þó hygg ég raunar, að nokkuð hafi mátt skilja á undirtektum okkar, að það væri ekki líklegt, að við mundum fylgja till. Sú er líka raunin á, að við sjáum okkur ekki fært að fylgja henni. Hæstv. fjmrh. gerði n. nokkra grein fyrir því, hverjar horfur hann teldi um afgreiðsu fjárl., og enda þótt ég sé honum ekki að öllu leyti sammála um, hverra tekna er von af hverjum tekjulið, þá hygg ég að áætlanir hans séu nokkuð nærri lagi. Ég hefi þó breytt fjárhagáætluninni ofurlítið, þ. e. ég hugsa mér, eftir núverandi ástandi og horfum, fjárhagsafkomuna ofurlítið öðruvísi. Með því að taka þessar aths. mínar til greina, en leggja að öðru leyti til grundvallar skýrslu hæstv. fjmrh., virðast mér horfurnar vera þessar: Fjárl. munu nú vera með 1790 þús. kr. tekjuhalla. Þegar svo við bætist tekjumissir ríkissjóðs vegna niðurfellingar útflutningsgjald, af síld og landbúnaðarafurðum, sem ætla má að nemi alls um 150 þús. kr. á ári, þá verður tekjuhallinn að þessu meðtöldu 1940 þús. kr. Til jafnvægis á móti þessum tekjuhalla koma svo hinar væntanlegu tekjur af þeim tekjuöflunarfrv., sem samþ. hafa verið eða verða nú á þessu þingi og enn hafa ekki verið áætlaðar tekjur af í fjárl. Það er fyrst hækkun tekju- og eignarskattsins, sem hæstv. fjmrh. telur, að muni gefa 850 þús. kr. tekjuauka í ríkissjóðinn á ári. Þetta hygg ég of lágt áætlað, og að varlega muni vera áætlað, þótt þessi tekjuauki sé talinn 900 þús. kr. á ári. Þá hefir verið lækkaður tollur á tóbaki, öll, sódavatni og brjóstsykri, og þær tollhækkanir áætlaði hæstv. ráðh., að muni veita ríkissjóði um 400 þús. kr. tekjuauka. Ég hefi tilhneigingu til að ætla, að sá tekjuauki verði meiri, eða allt að 450 þús. Við þetta bætist tekjuauki af eldspýtnaeinkasölunni og af áfengissölunni, sem hæstv. ráðh. áætlar samtals 100 þús. kr., og hygg ég, að sú áætlun standist. Þá er að telja þessu til vilbótar tekjur af hinu nýja stimpilgjaldi, sem ekki verður með vissu sagt um, hvaða tekjuauka muni gefa ríkissjóði. Ég hefi þó heyrt haft eftir hæstv. fjmrh., að hann áætli, að þessi tekjuauki muni að líkindum nema 100 þús. til 150 þús. kr. á ári. Ég hygg, að þetta sé þó engin vissa, en líklegt þykir mér, að þessi tekjuauki muni nema 150 þús. kr. Ég veit, að hæstv. ráðh. hefir fært þessa tekjuaukaáætlun niður, enda hefir hv.Ed. gert á þessu frv. breyt. Ég hygg, að ekki sé þó óvarlega farið með því að áætla tekjuauka af áðurnefndum tollabreyt. viðvíkjandi tóbaki, öli, sódavatni og brjóstsykri og öðru, sem felst í þeim frv., að viðbættum tekjuaukanum af hinn nýja stimpilgjaldi, 550 til 600 þús. kr. Hin nýju tekjuöflunarfrv. virðast því færa ríkissjóði 1600 þús. kr. tekjuauka, miðað við 600 þús. kr. tekjuauka af síðasttöldu liðunum tveimur og að hinn aukni tekju- og eignarskattur veiti 900 þús. kr. tekjuauka. Að þessu öllu teknu til greina er tekjuhallaáætlunin komin niður í 340 þús. kr. Þennan tekjuhalla vill hæstv. ráðh. vinna upp með þessu frv., sem hér liggur fyrir, sem hann áætlar, að muni gefa af sér um 347 þús. kr., þannig að gengisviðauki, 25% af hálfum aukatekjum, muni gefa 66 þús. kr. tekjur á ári, samskonar álagning á stimpilgjald muni gefa um 100 þús. kr. á ári og samskonar álagning einnig, 25% gengisviðauki, á nokkurn hluta verðtolls muni gefa af sér 181 þús. kr. á ári. Það er lagt til grundvallar þessari áætlun, að verðtollurinn gaf ríkissjóði árið 1932 950 þús. kr. í tekjur. En undan þeim tolli falla vissir vöruflokkar samkv. milliríkjasamningum við Breta, en af þeim vörum mun tollurinn hafa það ár numið 220 til 230 þús. kr. Eftir af áðurtöldum 950 þús. kr. verða þá aðeins um 724 þús. kr., sem 25% gengisviðauki af nemur 181 þús. kr. Við sjálfstæðismenn höfum frá öndverðu lýst því yfir, að við værum reiðubúnir til að aðstoða hæstv. stj. til að afgr. tekjuhallalaus fjárlög gegn vissum skilyrðum, sem sé þeim, að sjálfstæðismenn fengju að vera með í ráðum um það, hvernig tekna til þess yrði aflað. Hæstv. stj. hefir ekki viljað á þetta hlusta og ekki taka neitt til greina af till. sjálfstæðismanna um niðurfærslur á útgjöldum ríkissjóðs og ekki viljað veita sjálfstæðismönnum neina eðlilega þátttöku í ákvörðunum um úthlutun þess fjár, sem fjárl. úthluta. Allt þetta leysir Sjálfstfl. frá öllum vanda í þessum málum. Stjórnarandstöðuflokkur getur ekki betur gert en boðið samvinnu um slíkt. Sé því boði ekki tekið á neinn hátt, þá er af stjórnarandstöðuflokki ekki meira hægt að krefjast í þeim efnum. Það má sjálfsagt um það deila, hvort það sé rétt eða heppilegt að gera þá breyt. á löggjöfinni að afnema gengisviðaukann af kaffi og sykri og koma með þessa nýju tolla í staðinn. Ef um það er að ræða að leggja nýja viðbótartolla annaðhvort á kaffi og sykur eða þær vörur, sem hæstv. ráðh. bendir á hér í frv., þá mun mörgum finnast það orka tvímælis, hvort ekki beri eins að taka þær vörutegundir, sem hæstv. ráðh. bendir á í frv. En þess ber að gæta, að hér hefir að undanförnu gilt kaffi- og sykurtollur, sem hefir fest sig í verðlagi á þessum vörum í landinu, og ég er ekki viss um, að afnám gengisviðaukans á kaffi og sykri komi eins og til er ætlazt til nota almenningi í landinu. Um hitt þarf ekki að efast, að þessi nýju álagningar ákvæði leggjast með fullum þunga á almenning í landinu. Ég sagði áðan, að við sjálfstæðismenn yrðum vitanlega siðferðislega skoðað lausir allrar ábyrgðar á fjárl. vegna þeirrar meðferðar, sem höfð hefir verið á okkar till., sem fram hafa komið. Samt færumst við ekki undan þessari ábyrgð sjálfir. Það að við teljum, að ekki sé eðlilegt að samþ. frv. það, sem hér liggur fyrir, stafar af því, að við teljum ákaflega vafasamt, að skipta beri svo um sem gert er ráð fyrir í frv., eins og ég tók fram, og líka af því, að þrátt fyrir það, þó að samkv. framteknum útreikningum, að ótöldum tekjum af þessu frv., sé tekjuhalli fjárl. 340 þús. kr., þá er í reyndinni ekki hægt að telja hann þannig, vegna þess að nú er, eins og allir vita, verið að breyta áfengislöggjöfinni, og ég hygg, að við séum allir þeirrar skoðunar, að af þeirri lagabreyt. leiði auknar tekjur fyrir ríkissjóð vegna vínverzlunar. Rekstrarhagnaður af vínverzluninni er nú áætlaður 750 þús. kr. og vínfangatollurinn 570 þús. kr., þannig að tekjur ríkissjóðs af þessum atvinnurekstri eru áætlaðar 1320 þús. kr. Ég hygg, að ekki sé óvarlega farið, þótt þessar tekjur séu áætlaðar hálfri millj. kr. hærri. Það er á allra manna vitorði, að hér á landi er drukkið ákaflega mikið af ólöglega fengnu víni bæði smygluðu og heimabrugguðu. Og ég hygg, að menn megi gera sér vonir um, ef sæmilegs hófs er gætt í verðlagi á þessari vöru, að smygl hverfi og verzlun með landa hætti líka. Af því leiðir aftur það, að neyzla þessara sterku drykkja, sem hingað til hefir að svo mjög miklu leyti farið fram án þess að ríkissjóður hafi hagnazt við það, mun hér eftir verða að miklum tekjulið fyrir ríkissjóð. Ég þykist ekki vera um of bjartsýnn fyrir hönd ríkissjóðs með því að áætla, að þessar tekjur fari um 500 þús. kr. fram úr áætlun. Þetta er skoðun okkar hv. 3. þm. Reykv. En við höfum ekki haft tækifæri til þess að bera þetta undir álit okkar flokks, svo að ég get ekki um þetta talað fyrir flokksins hönd í heild. Skoðun okkar þessara tveggja er sú, að þetta frv. sé ekki nauðsynlegt að samþ. til þess að tryggja tekjuhallalaus fjárlög. Hinsvegar vil ég leita álits Sjálfstæðisfl. um það, hvort hann vill samþ. þetta frv., gegn því, að tekjurnar af áfengisverzluninni, samanlagðar tolltekjur og rekstrarhagnaður, sem fram yfir verður 1320 þús., skuli ekki falla í ríkissjóð til þess að verða notaðar sem eyðslueyrir, heldur leggist í sérstakan sjóð, sem varið verður til þess að koma fótum undir skuldaskilasjóð útgerðarmanna. Vilji hæstv. fjmrh. ganga inn á þetta, þá er ég reiðubúinn til að bera þá ósk fram í Sjálfstfl., að hann gangi inn á samþ. þessa frv. Með þessum hætti fengi hæstv. fjmrh. reikningslegan jöfnuð á fjárl. með okkar samþykki. Ef reyndin sýnir, að mín spá um tekjur ríkissjóðs af áfengisverzluninni er rétt, þá á hæstv. fjmrh. að geta lagt tekjurnar af samþ. þessa frv. til hliðar til þess að koma fótum undir skuldaskilasjóð útgerðarmanna.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) [óyfirl]: Það hefir komið allgreinilega fram nú við umr., þótt þær hafi ekki verið langar, hvernig á því stendur, að frv. þetta um gengisviðauka er fram komið. Bæði í ræðu minni í gær og í fyrradag gerði ég grein fyrir því, hvernig fjárl. litu út nú og hvers væri að vænta af þeim tekjuöflunarfrv., sem ýmist hafa verið samþ. eða liggja fyrir þinginu: Svo endurtók ég þetta á fundi í fjhn., og hv.þm. G.-K. hefir rætt þetta hér nú enn á ný. Ég bygg því, að mönnum sé orðið þetta mál vel kunnugt. Okkur hv.þm. G.-K. ber ekkert á milli um áætlanirnar um það, hvað tekjuaukafrv. muni gefa af sér. Þó hygg ég, að óviljandi töluskekkja hafi orðið í áætlunum þessum hjá hv.þm. Hann taldi, að tekjuaukafrv. mundu gefa af sér 1600 þús. kr., en eftir þeim áætlunum sem ég hefi gert, nemur þetta 1 millj. og 500 þús. kr. Ég hefi áætlað tekjuaukann þannig: Vegna 1. um tekju- og eignarskatt 850 þús. kr., vegna tolllagabreyt. 400 þús. kr., vegna einkasölu á eldspýtum og breyt. á áfengisl. samtals 100 þús. kr., og vegna hins nýja stimpilgjalds 150 þús. kr. Eins og fjárl. líta út nú, er því tekjuhallinn á þeim 440 þús. kr. Þó að hv.þm. G.-K. álíti, að þessir liðir muni sumir gefa meira af sér, þá er síður en svo, að fjhn. álíti a. m. k., að tollalagabreyt. muni gefa meira af sér, en ég áætla. Tel ég þess vegna, að halli fjárl. sé nú, miðað við, að þessi frv. verði samþ. 440 þús. kr. Svo hefi ég gert þessa till. um breyt. á l. um gengisviðauka, sem hér liggur fyrir, sem á að gefa um 340 þús. kr. tekjuauka í ríkissjóð. Þá er mismunurinn orðinn 100 þús. kr., og mundi ég leggja upp með þetta, með það fyrir augum að hafa heimildina til einkasölu á bifreiðum o. fl. í bakhönd. Út af því, sem hv.þm. sagði að öðru leyti um það, að þessa frv. væri ekki þörf, vegna þess að áfengisverzlunin mundi gefa af sér meiri tekjur en áætlað er í fjárl., vegna bannlagabreyt., þá vil ég halda því fram, að um þetta sé ekkert hægt að segja nú, heldur sé þetta allt í óvissu enn. Það má færa sterk rök fyrir því, að það sé mjög háskalegt að miða í áætlun við það, að tekjuauki verði mikill af áfengisverzluninni, fram yfir það, sem nú er áætlað. Ég vil benda hv.þm. á það að ef þetta frv. verður ekki samþ. um nálega 340 þús. kr. aukatekjur, þá reiknast mér, að mundu verða 540 þús. kr. útgjöld, sem ekki væru áætlaður tekjur fyrir, með því að ég geri ráð fyrir, að útgjaldaliðir fjárl. hækki um 100 þús. kr. við 3. umr., eða ekki minna. Ég get ekki fallizt á, að skynsamlegt sé að ætla, að óáætlaðar tekjur af áfengisverzluninni muni jafna þennan halla. Þá sagði hv.þm. G.-K., að hann vænti þess, að sjálfstæðismenn gætu gengið inn á að samþ. þetta frv., ef því væri heitið í staðinn, að það, sem áfengisverzlunin gæfi meira af sér heldur en þær 1320 þús. kr., sem áætlað er, yrði ekki tekið í ríkissjóðinn til þess að nota það sem eyðslueyri fyrir ríkissjóð, heldur yrði það lagt í sérstakan sjóð, sem yrði látinn ganga til stofnunar skuldaskilasjóðs útgerðarmanna. Slíka yfirlýsingu treysti ég mér ekki til að gefa, af þeim ástæðum, sem nú skal greina. Eins og mönnum er kunnugt, er það svo, að þótt með samþ. þessa frv. sé fenginn því nær fullkominn jöfnuður á fjárl. eins og þau liggja fyrir, þá er vitað um ýms útgjöld á árinu 1935, sem ekki er á minnzt í fjárl.frv. Má í því sambandi nefna tillag til skuldaskilasjóðs útgerðarmanna - því að það mál verður væntanlega leyst á næsta þingi -, væntanlegt tillag til verðuppbótar á kjöti, og einnig vil ég nefna tillag til vaxtagreiðslu af landbúnaðarlánum, sem ekki er í fjárl., en frv. um þetta er á leiðinni gegnum þingið. Og þó að það e. t. v. nái ekki fram að ganga nú á þessu þingi, þá hlýtur það, að verða samþ. ekki síðar en á næsta þingi. Það koma því á árinu 1935 ýms útgjöld til greina úr ríkissjóði, sem ekki er gert ráð fyrir í fjárlagafrv. Ennfremur vil ég henda á það, að í frv. um fiskimálan. o. fl. er gert ráð fyrir allt að 1 millj. kr. framlagi til ýmissa nauðsynjamála sjávarútvegsins. Gert er ráð fyrir, að til þessara hluta verði tekið lán. En ef það gæti tekizt að fá upp í þessar greiðslur aukatekjur að einhverju leyti, svo að ekki þyrfti að taka allt féð, sem til þeirra þarf, að láni, þá væri það auðvitað betur farið. Þess vegna vil ég alveg sérstaklega vekja athygli á því í þessu sambandi, að svo mikil útgjöld ríkisins eru fyrirsjáanleg á árinu 1935, sem ekki er gert ráð fyrir á fjárlagafrv., sem sérstakra tekna verður að afla til að standast, ef tekjuliðir fjárlagafrv. fara ekki fram úr áætlun, þannig að ekki er vafi á því, að ef það sýndi sig á næsta Alþ., að áfengisverzlunin gæfi af sér meiri tekjur en menn nú gera sér ákveðnar vonir um, þá mundi ríkisvaldið taka því fé fegins hendi, sem þannig fengist til þess að nota það í þessi fjárframlög, sem ég hefi nú rakið og ekki er gert ráð fyrir í fjárlagafrv., sem sérstakra tekna árinu 1935 úr ríkissjóði. Þetta mál er svo margþætt, að ekki er hægt að segja nákvæmlega um það nú, hvernig útkoman verður, og því átti ég ekki hægt að gefa neinar slíkar bindandi yfirlýsingar sem hv.þm. G.-K. var að leita eftir. Menn geta e. t. v. gert sér í hugarlund, að hægt sé að láta bíða að afla þeirra tekna, sem með þessu frv. á að gera, þangað til á þinginu, sem væntanlega kemur saman í marz í vetur. En ég álít, að þetta sé ekki hægt að láta bíða þangað til, vegna þess, að ef þetta tekjuaukafrv. verður ekki samþ. fyrr en þá, þá verkar það ekki nema hálft árið 1935. Hinsvegar sjá það allir, að ef einhverjar tekjur kæmu fram yfir áætlun af áfengisverzluninni, þá kæmu þær allt árið 1935, vegna þess að breyt. á áfengisl. verður samþ. á þessu þingi. Á næsta þingi verður betra að sjá það heldur en nú, hverra tekna má vænta af áfengisverzluninni, og eins og menn sjá af því, sem ég hefi tekið fram, eru nóg not fyrir þær fjárupphæðir, sem þannig kynnu að aflast ríkinu, bæði til stofnunar skuldaskilasjóðs og margs annars. Að öðru leyti vil ég benda á, að það getur komið fram, eins óvíst og nú er um afkomu ríkisins út á við og sölu afurðanna, að næsta ár verði lakara en menn nú ímynda sér í þessum efnum, og að ýmsir tekjustofnar gefi minna af sér heldur en nú er búizt við. Ef því svo færi, lít ég svo á, að þá yrði fyrst og fremst að hugsa um það, ef tekjur áfengisverzlunarinnar yrðu meiri en gert er nú ráð fyrir, að þær gætu þá gengið til þess að bæta upp það, sem kynni að skorta á aðrar tekjur miðað við áætlun um þær. Einnig af þessari ástæðu geng ég ekki inn á að gefa bindandi yfirlýsingar um það, sem hv.þm. G.-K. talaði um. Enginn þarf að kvíða því, að ekki verði nóg við það fé að gera, sem fást kynni af áfengisverzluninni fram yfir áætlun. Af því að svo mikið hefir verið talað um auknar tekjur af áfengisverzluninni, þá vil ég benda á, að það er ljóst, að þegar farið verður að selja sterka drykki í áfengisverzluninni, þá fæst minni álagning og minni tollur af hverri áfengiseiningu heldur en með því að selja léttari vín. Til þess að áfengistollurinn gefi sömu tekjur í ríkissjóð, þarf því að nota miklu meiri vínanda í landinu heldur en áður. Ég viðurkenni, að það hefir verið neytt töluverðs af áfengi á ólöglegan hátt, sem enginn tollur hefir fengizt af. Ef vel tekst til með tollgæzluna, þá vænti ég, að þessi utanhjásala minnki. En mismunur er svo mikill á vínandaeiningu, tolli og álagningu á sterkum og veikum vínum, að það þarf að vera miklu meiri neyzla á sterkum vínum en veikum til þess að sömu tekjur náist. Ég tel þetta allt í svo mikilli óvissu, að óvarlegt sé að treysta á það.

Ólafur Thors [óyfirl.]: Ég hefi ekki ástæðu til þess að gera langa aths. við ræðu hæstv. fjmrh. Það upplýstist meðan hann var að flytja ræðu sína, að okkur greinir á um 100 þús. kr., og munum við eiga hvor hálfa sökina. Ég taldi tekjur af tollabreytingu 450 þús., en átti að vera 400 þús. Þarna munar 50 þús., en hæstv. fjmrh. mun hafa heyrt skakkt um hinar 50 þús. kr., svo að það er ekki mikið, sem ber á milli þar. Út af orðum hæstv. fjmrh. síðast í ræðu hans, en þar minntist hann á það, sem snertir kjarna þessa máls, en það er, hverra tekna von er af áfenginu, þá hygg ég, að það stafi af misskilningi hjá honum, að menn þurfi að drekka meira af sterkum vínum til þess að tekjur ríkissjóðs, aukist. Ef drukkið verður hið sama og áður, þá fær ríkissjóður 1/2-1 millj. kr. í tekjur, en hann fær meira, af því að smygl og „landi“ minnkar, en þá verða auðvitað síður drukkin Spánarvínin, svo að tekjur af þeim minnka. En ég játa, að þarna er um dálítið óvissar tekjur að ræða. - Ég hefi svo ekki annað um þetta að segja, en ég vil leiða athygli að því, að hæstv. fjmrh. vill ekki taka til athugunar uppástungu mína um, að þær tekjur áfengisverzlunarinnar, sem fara fram úr 1320 þús. kr., falli í skuldaskilasjóð útgerðarmanna. Og rökin, sem hann færir fyrir þessu, get ég að sumu leyti fallizt á. Hann gerir ráð fyrir ýmsum útgjöldum, sem ekki eru áætluð í fjárlagafrv., og verð ég að viðurkenna, að það er rétt. En hvernig ætlar hann að fullnægja þörf ríkissjóðs. ef tekjur af áfengisverzluninni fara ekki fram úr 1320 þús. kr.? Annaðhvort verður hann að trúa á þessar auknu tekjur eða ekki, en ef hann trúir ekki á það, að tekjurnar fari fram úr 1320 þús. kr., og ef hann lítur svo svörtum augum á hina auknu útgjaldaþörf ríkissjóðs árið 1935 sem hann hefir nú skýrt frá, þá vil ég spyrja hann. hvort hann telji sæmilega fyrir öllu séð án þess að séð sé fyrir meiri tekjum. Annars var það ekki nema tvennt, sem hæstv. ráðh. nefndi, þó að hann teldi það í 4 liðum. Hann nefndi skuldaskilasjóð og vaxtalækkunina. Hann nefndi það, að það á að verja 1 millj. kr. í þágu sjávarútvegsins til þess að greiða fyrir útflutningi á fiski og leita að nýjum mörkuðum. En það er ætlazt til, að það verði gert með lántöku, og er margt, sem mælir með því, að svo verði gert. Við, sem verðum að rísa undir hinum dæmalausu örðugleikum, getum með góðri samvizku fært þetta yfir á framtíðina, þar sem á að verja þessum peningum til þess að byggja upp framtíðina. Hæstv. fjmrh. þarf því ekki að kveinka sér við því að leysa þetta af hendi. Svo skal ég viðurkenna, að það getur komið til greina, að greiða þurfi kjötuppbót og vaxtagreiðslur til landbúnaðarins, sem ekki munu fara fram úr 60-70 þús. kr., og er það smávægileg upphæð, sem ekki getur raskað jafnvægi fjárl. Ég sé ekki, að þetta séu út af fyrir sig frambærileg rök til þess að hafna tilboði mínu. Ég hefi borið fram mínar einkaóskir, og telur hæstv. ráðh. sig ekki hafa ástæður til að taka við þeim, og munum við sjálfstæðismenn því greiða atkv. á móti tillögunni.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Hv. þm. G.-K. minntist á það, hvernig fara ætti að, ef tekjur áfengisverzlunarinnar fara ekki fram úr áætlun. Ég verð að segja það, ef óhjákvæmilegt verður að sinna þessum útgjöldum, sem hann minntist á, á árinu 1935, þá býst ég við, að ég verði þegar á meðan næsta þing stendur yfir að fara fram á það vegna ríkissjóðs, að tekjuaukinn standi óbreyttur. En ef það lítur vel út um áfengistekjurnar, eins og hv.þm. G. K. gerir sér vonir um, þá er ástæða til þess að vænta þess, að það þyrfti ekki að fá nema lítinn tekjuauka. Ég tek undir það með hv.þm. G.-K., að það er ekkert óeðlilegt að taka lán til sjávarútvegsins, eins og gert er ráð fyrir í frv. um fiskimálanefnd. Ég sá, að það var alveg sérstaks eðlis. En ég vil benda á, að það hefði ekki verið nema ágætt, hefði verið hægt að greiða eitthvað af upphæðinni í reiðufé, en ég býst ekki við, að það verði hægt eins og útlitið er nú. Mér þykir vænt um að fá það fram, að hann lítur á þetta eins og ég, að þessi útgjöld séu alveg sérstaks eðlis, og því ekki óeðlilegt að taka lán til þeirra. Ég er honum alveg sammála um þetta.

1) HannJ: Hæstv. stj. hefir ekki leitað samvinnu við Bændafl. til þess að afla tekna, en þrátt fyrir það vil ég ekki á neinn hátt standa í vegi fyrir því, að hæstv. stj. afli þess fjár, sem hún telur nauðsynlegt fyrir ríkissjóðinn, og greiði því ekki atkv.

Ólafur Thors Hæstv. forseti veit það og viðurkennir, og ég veit, að hv.þm. gera það líka, að hér var nú látin fram fara atkvgr. um þetta mál, af því að það var talið, að það skipti engu máli, þó að fjarstaddir væru tveir sjálfstæðismenn. Annars hefir forseti að undanförnu ekki látið atkvgr. fara fram, ef menn eru fjarstaddir, og sýnt með því sjálfsagða sanngirni. Sjálfstfl. gat fallizt á, að atkvgr. færi fram nú, þó að allir þm. flokksins væru ekki við, af því að þessar brtt. voru teknar aftur til 3. umr. Þetta var talað um, áður en atkvgr. byrjaði. Þó að heimilt sé að taka upp till., þá er það brot á því samkomulagi, sem gert var áður en atkvgr. byrjaði, og það er ekki sæmandi fyrir hv. 2. þm. Reykv. að ganga á þetta lag, þó að hann hafi þingræðislegan rétt til þess.

Héðinn Valdimarsson Ég vil halda mér við þann rétt, sem þm. hafa í þessu efni. Hv. þm. G.-K. þarf ekkert að segja mér, hvernig ég eigi að haga mér á þingi. Hann ætti heldur að reyna að haga sér sómasamlega sjálfur.

Forseti (JörB): Ég vil ítreka þá ósk mína til hv.þm., að gera það fyrir mín orð að taka till. ekki upp.

Ólafur Thors Er forseta heimilt að fresta atkvgr. í miðri atkvgr.? Ef það er, þá vona ég, að hæstv. forseti geri það nú til að standa við þá samninga, sem gerðir voru milli mín og hans.

Forseti (JörB): Ég vona, að menn fjölyrði ekki frekar um þetta. Það verður séð um jöfnuð í þessu, fyrst haldið er fast við þessa ósk. Brtt. 801,2 samþ. með 17:9 atkv. - 737,2.a, svo breytt, samþ. með 20 shlj.atkv. - 737,2.b samþ. án atkvgr. - 737,2.c samþ. með 19 shlj.atkv. 5. gr., svo breytt, samþ. með 20 shlj.atkv. Brtt. 768,a -b felld með 16:11 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: PHalld, PO, SK, TT, GÞ, GTh, HannJ, JakM, JÓl, JS, ÓTh. nei: PÞ, SigfJ, SE, StJSt, ÞorbÞ, BJ, BÁ,1) BB, EmJ, EystJ, FJ, GG, GÍ, HV, JG, PZ.2) ÁÁ, JónP MT, JörB greiddu ekki atkv. Tveir þm. (GSv, JJós) fjarstaddir. 6. gr.samþ. með 21 shlj.atkv. 7. -13. gr.samþ. með 22 shlj.atkv. Brtt. 737,3 (ný 14. gr.) samþ. með 18 shlj.atkv. - 737,4.a -b samþ. án atkvgr. 15. gr., svo breytt, samþ. með 23 shlj.atkv. 16. gr.samþ. með 20 shlj.atkv. Brtt. 737,5 samþ. með 20 shlj.atkv. Ákvæði um stundarsakir, svo breytt, samþ. með 23:4 atkv. Fyrirsögn samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 22:2 atkv.

1) BÁ: Þó að ég í sjálfu sér álíti, að mikið réttlæti felist í þessari till., mun ég ekki greiða henni atkv., þar sem því var yfirlýst í gær af hæstv.forsrh., að hann legði svo mikið kapp á, að þessi till. yrði ekki samþ., að hann myndi gangast fyrir því, að hún yrði felld burt í Ed , ef hún yrði samþ. hér. Það mundi þá orsaka það, að málið yrði að hrekjast á milli deilda, og gæti það staðið fyrir framgangi þess á þinginu, þar sem nú er svo langt liðið á það. Þar sem líka þessi till. mundi víkja úr nefndinni manni, sem mjög vel hefir reynzt viðkomandi félagi, eins og ég áður hefi tekið fram, legg ég þeim mun minni áherzlu á hana. Ég segi því nei.

2) PZ: Með sama rökstuðningi og hv.þm. Mýr. segi ég nei. Þess skal getið, að skrifstofustjóri Alþingis hefir verið í ráðum með n. um umbætur á framsetningu og orðalagi frv., en hann er, sem kunnugt er, manna smekkvísastur og glöggskyggnastur á íslenzkt mál.

Þorsteinn Þorsteinsson Áður en frv. þetta verður afgr. sem lög vildi ég gera aths. við einn lið í tollinum, sem mér finnst sérstaklega óeðlilega hár, en það er tollur af óunnu tóbaki, sem er 4 kr. á kg. Þetta er hærri tollur heldur en útsöluverð er á þessari tegund nú eins og sakir standa, því nú er verðið hjá tóbaksverzluninni alls kr. 3,50 kg., og þó mun vera einhver tollur innifalinn í þessu verði Þetta er svo geysileg tollhækkun, að ekki er við unandi. Tóbak þetta er aðallega notað til þess að baða fé upp úr leginum af því, og til þess að lækna skitupest og aðra ormaveiki í sauðfé, og er oft og tíðum eina örþrifaráðið, þegar þessar pestir geysa. Mér finnst gagnvart landbúnaðinum ekki rétt að tolla þessa vöru svo hátt sem hér er gert. Hér gæti þó nægt til leiðréttingar, ef gefið væri eftir eitthvað af tolli á þessari vöru, þegar hún er notuð til lækninga handa sauðfé. Það mun vera talað um það í l. frá 1921, að tóbaksblöð, sem inn væru flutt af yfirvöldum og notuð til lækninga á sauðfé, skyldu vera undanþegin tolli, og ég vildi gjarnan heyra það frá hæstv. fjmrh., sem hér í d. er staddur nú, hvort þessi undanþága muni verða látin ná til óunnins tóbaks, sem notað er til böðunar sauðfjár eða annara lækninga. Ég vildi ekki flytja brtt. um þetta af því, að ég hélt, að það tefði svo málið, að það kannske dagaði uppi, en vildi hinsvegar heyra álit hæstv. ráðh. í þessu efni.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Út af aths. hv.þm. Dal. skal ég benda honum á, að tollur af óunnu tóbaki 1785hefir verið 4 kr. á kg. undanfarið, og er hann látinn haldast í frv. Ég heyrði ekki alla ræðu hans og veit ekki, hvort hann hefir verið að setja út á það, að tollur á þessari tegund vörunnar hefði ekki verið hækkaður eða lækkaður.

Ég var að óska yfirlýsingar um það, að undanþága væri veitt frá tollinum

. Ég skal gefa yfirlýsingu um það, að framkvæmd innheimtu á tolli af þessari vöru skal vera hin sama og verið hefir, en hún er sú, að óunnið tóbak, sem notað hefir verið til sauðfjárböðunar og lækninga, hefir verið undanþegið tolli.

Jón Auðunn Jónsson Þar sem sú breyt. hefir orðið á þessu frv. síðan það fór frá þessari hv. d., að sett hefir verið gr. í það, sem er 2. gr. og heimilar ríkisstj. að innheimta til ársloka 1935 tolla af tilgreindum vörum með 25% gengisviðauka, þætti mér gott að heyra það hjá hæstv. fjmrh., hve miklar tekjur þessi gengisviðauki mundi gefa. Ég býst ekki við, að það verði minna en 300 til 400 þús. kr. Það getur naumast orðið minna. Hér er um að ræða tóbakið og allar þær tollskyldu vörur, sem mestar tekjur gefa. 

Frsm. (Jón Baldvinsson) [óyfirl]: Eins og getið var um við 2. umr., hafði n. ekki fastákveðið afstöðu sína viðvíkjandi breyt. á 3. gr., en sú gr. í frv. er mjög einstrengingslega orðuð. Eftir því orðalagi lítur helzt út fyrir, að ætlunin sé að smala öllum Færeyingum, sem stunda veiðar hér á miðunum, til hafnar til þess að setja tryggingu fyrir greiðslu á útflutningstolli. Það hefir verið íhugunarefni í n. í samráði við hæstv. stj., hvernig takast mætti að laga þetta ákvæði, svo það yrði ekki eins harkalegt í framkvæmd, og eftir nokkrar bollaleggingar hefir niðurstaðan orðið sú, sem sjá má á brtt. á þskj. 798. Þá vildi n. ekki láta það koma fram í 3. gr., að ísl. skipum væri mismunað í samanburði við erlend skip, sem hafa rétt til að veiða í landhelgi. Ísl. skip heyra undir 1. gr. frv. Til þess að taka af öll tvímæli um þetta, flytur n.brtt. um, að til ísl. afurða teljist afli, er skip, sem skrásett eru hér á landi, veiða, þótt hann sé veiddur utan landhelgi og eigi verkaður í landi. Um 3. gr. frv. er það að segja, að ég ætla, að hún sé þannig orðuð, að ekki hljótist vandræði af framkvæmd hennar. Aðalefni brtt. er það, að ríkisstj. sé veitt heimild til, ef hún telur það nauðsynlegt vegna gagnkvæmra viðskiptasamninga, að undanþiggja gjaldinu þau skip, sem ekki taka höfn hér á landi á því almanaksári. Að öðru leyti skýrir till. sig sjálf. Það er nú svo, að við gætum heimtað ýms fríðindi á móti frá Dönum. T. d. eru allháværar kröfur um það frá ísl. síldveiðimönnum, að kryddsíldartollurinn verði afnuminn í Danmörku, enda væri sanngjarnt, að Danir sýndu okkur þá tilhliðrunarsemi, þar sem við kaupum af þeim miklu meira heldur en við seljum þeim. Ég bendi aðeins á þetta sem eitt atriði. Það eru vafalaust tollaður fleiri vöruteg. í Danmörku, sem við gætum selt þangað. Verður auðvitað að vera á valdi ríkisstj., hvernig hún hagar þessum samningum, eftir því sem haganlegast er í hvert skipti. þannig að ekki verði af óþægilegir árekstrar. Ég held, að ég hafi ekki fleira að segja f. h. fjhn. um þessar till., en það hefir komið hér fram brtt. frá hv. 1. þm. Reykv. um útflutningsgjald af þurrkuðum beinum. N. hefir ekki talað saman um hana, en mér heyrist á mönnum, að þeir geti fallizt á, að það sé réttlátt að taka ekki hærra útfl.gjald heldur en tiltekið er í frv., samanlagt, þar sem svo stendur á, að bæjarsjóðir taka einnig útfl.gjald af þessari vöru. Það eru náttúrlega tveir aðilar, sem togast á um þetta. Annarsvegar þeir, sem selja þessi bein, og hinsvegar þær innlendu verksmiðjur, sem vinna úr þeim. Þarf að gæta nokkuð hagsmuna beggja. Vegna smábátaútvegsmanna og annara, sem beinin selja, má ekki leggja svo hátt útflutningsgjald á þau, að þeir neyðist til að selja þau fyrir lítið innanlands. Hinsvegar mundu seljendur beinanna litlu bættari, ef ísl. verksmiðjurnar yrðu að hætta vegna samkeppninnar við þá, sem beinin kaupa utanlands, því þá mundu þeir komast að raun um, að verðið yrði ekki hátt á útfluttum beinum. Annars gerir vitanlega hv. 1. þm. Reykv. grein fyrir þessari till. Ég hygg, að það sé engin mótstaða gegn henni af n. hálfu, þó við höfum ekki talað saman um hana.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Eins og hv.frsm.fjhn. gat um við 2. umr., þá er eitt atriði í þessu frv., sem orkar tvímælis og n. tók í raun og veru ekki mjög fasta afstöðu til, enda þótt hún léti ákveðið standa eins og það kom frá Nd. En það er hin mikla hækkun á útflutningsgjaldi af fiskúrgangi, þurrkuðum hausum og beinum óunnum, upp í 3 kr. af hverjum 100 kg. Eins og öllum hv.þdm. er kunnugt, rekast hér á tvennskonar hagsmunir, sem þó nokkuð hafa gert vart við sig hér innan þingsins, eins og eðlilegt er. Annarsvegar eru þeir, sem hafa verksmiðjur til að vinna úr þessu hráefni, og hinsvegar framleiðendur beinanna, sem óttast, að svona hár tollur verði til þess, að norsku kaupendurnir gefist upp í samkeppninni og verðið lækki þess vegna, þegar innlendu kaupendurnir eru einir eftir. Þessir tvennskonar hagsmunir, sem sjálfsagt er að reyna að samrýma eftir því, sem mögulegt er, gera það að verkum að hv.þm. eiga nokkuð erfitt með að taka afstöðu í þessu efni. Það er sjálfsagt að gera ekkert til þess, að þessi vara lækki í verði, því hún er að verða talsverður liður í tekjum þeirra manna, sem smærri útgerð stunda. Hinsvegar er ákaflega eðlilegt, að þm. sé unnt um þann innlenda iðnrekstur, sem hér er um að ræða, beinaverksmiðjurnar, því ekki er hægt að neita því, að þjóðarbúið fær talsvert meira fyrir fiskúrganginn, ef hann er unninn innanlands. Ég felst á að hækka útflutningsgjaldið á beinum eins mikið og hér er um að ræða, vegna þess að ég er sannfærður um, að Norðmenn standa svo miklu betur að vígi heldur en innlendu verksmiðjurnar, að þeir hætta ekki samkeppninni, þó 30 kr. útflutningsgjald komi á hverja smálest beina. Það er sjálfsagt að stilla útflutningsgjaldinu svo í hóf, að innlendu verksmiðjurnar fái nokkurnveginn nóg hráefni, en geti þó ekki vegna samkeppni Norðmanna lækkað verðið. Nú skal ég ekki fullyrða, að 30 kr. gjald á smálest sé einmitt nákvæmlega mátulegt til þess að gera þetta að verkum, en það er tilraun í þá átt. En svo kemur hér inn í nýtt atriði, og það er það, að á einum stað á landinu, sem hefir mikilla hagsmuna að gæta, frá báðum hliðum, er þessi sama vara skattlögð til hafnarsjóðs og bæjarsjóðs, sem nemur um 18 kr. á smál., að því er mér er sagt. Og ef 30 kr. gjald er hæfilegt til þess að jafna aðstöðu hinna tveggja keppinauta og miðla milli hinna andstæðu hagsmuna innanlands, þá er sjáanlegt, að 48 kr. gjald er útilokandi fyrir samkeppni Norðmanna. Það er því vel skiljanlegt, að hörðust andmæli gegn þessu gjaldi hafa komið frá Vestmannaeyjum. Þar er sú útgerð rekin í stærstum stíl, sem framleiðir þetta hráefni, og þar mundi innlenda verksmiðjan verða nokkuð einvöld um verðlagið, þegar 48 kr. gjald væri komið á smál. allt í allt. Ég hefi ráðizt í að reyna að bæta úr þessum ágalla með því að bera fram brtt., sem á að koma því til leiðar, að ávallt verði greiddar 30 kr. af smál. af útfluttum beinum, en hvorki meira né minna. Það er gert með því að kveða svo á, að ef þessi vara sé skattlögð til hafnarsjóða eða bæjarsjóða, þá skuli ríkissjóðsgjaldið ekki vera meira en það, sem á vantar 30 kr. útflutningsgjald. Samkv. þessu standa Vestmannaeyingar eins að vígi og aðrir, og finnst mér því, að þeir ættu að geta sætt sig betur við frv. þannig. Þetta gengur auðvitað út yfir ríkissjóðinn, en mér skilst á þeim hv.þm., sem ég hefi talað við um þetta, að þessi skatthækkun sé ekki fyrst og fremst gerð til þess að afla ríkissjóði tekna, heldur til þess að styðja beinaverksmiðjurnar. Ég held því, að till. mín þurfi ekki að stranda á því, að hún minnkar tekjur ríkissjóðs. Ríkissjóður fær eigi að síður mikinn tekjuauka af þessari vöru frá því, sem verið hefir, þar sem útflutningsgjaldið er þrefaldað, en sá er ekki aðaltilgangurinn, heldur að halda vörunni að innlendu vinnslunni. Það er eins og hv.frsm. sagði, að n. hefir ekki tekið formleg, afstöðu til þessarar till., en af samtali við hv.þm. skilst mér, að hún muni mæta velvilja.

Ingvar Pálmason [óyfirl.]: Ég; skal ekki innleiða hér miklar umr. um þetta mál, en ég vil benda á það út frá till.hv. 1. þm. Reykv., að hún þýðir ekki annað en beina lækkun á útflutningsgjaldinu. Því þess ber að gæta, að þau gjöld, sem eftir brtt. eiga að koma til frádráttar, verða hinir innlendu kaupendur einnig að greiða. Að vísu ekki á þeim stöðum, þar sem beinaverksmiðjurnar eru, en víðasthvar annarsstaðar. Ég hefi ekki rannsakað, hvort svo er alstaðar, en víðast hygg ég að það sé. Ég sé ekki ástæðu til að lækka útflutningsgjaldið sem þessu nemur. Þó gæti ég látið brtt. afskiptalausa, ef hún væri aðeins um, að gjöld til bæjarsjóða kæmu til frádráttar. En ég tel fráleitt að draga frá gjöld til hafnarsjóða, því eins og ég segi verða kaupendur í flestum tilfellum að greiða þau, hvort sem þeir eru innlendir eða útlendir. Ég hefi því leyft mér að bera fram skrifl. brtt. við brtt.hv.l.þm. Reykv., um að orðin „eða hafnarsjóðs“ falli burt. Mér þykir sennilegt, að bæði hv. 1. þm. Reykv. og n. geti við nánari athugun fallizt á þetta. Því mér virtist koma fram í ræðu hv. 1. þm. Reykv., að hann bæri brtt. aðallega fram vegna beinaeigenda í Vestmannaeyjum, og það mun vera eini bærinn enn sem komið er, sem hefir tollað þessa vöru til tekna fyrir bæjarsjóð.

Forseti (EÁrna): Mér hefir borizt svo hljóðandi skrifl. brtt. frá hv. 2. þm. S.-M., við brtt. á þskj. 711: „Orðin: „eða hafnarsjóðs“ falli burtu“. Til þess að brtt. megi koma hér til umr. og atkvgr., þarf að leita tvöfaldra afbrigða frá þingsköpum.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Mér heyrðist af ræðu hv. 2. þm. S.-M., að hann hafa ofurlítið misskilið brtt. mína. Ég hefi a. m. k. ætlazt til, að með henni væri aðeins átt við útflutningsgjald af þessari vöru, þannig að ef á hana er lagt útflutningsgjald, hvort sem heldur er af hafnar- eða bæjarsjóði, þá komi það til frádráttar. Frv. er allt um útflutningsgjald, og útflutningskjald greiða ekki aðrir en þeir, sem kaupa vöruna til útflutnings. Þótt einhver önnur gjöld séu lögð á þessa vöru innanlands, verða allir að greiða þau, án frádráttar á útflutningsgjaldi, hvort sem varan er seld utanlands eða innan, þannig að útflutningsgjaldið sé ávallt 30 kr. Ég vil láta koma skýrt fram, að við þetta er átt, þó það sé ekki beinlínis sagt í brtt. Með brtt.hv. 2. þm. S.-M. finnst mér mín brtt. gerð svo að segja að engu. Ef hafnarsjóðsgjöld eru tekin undan, getur hver bæjarstj. farið í kringum þetta ákvæði með því að leggja hafnarsjóðsgjald og bæjarsjóðsgjald saman, kalla það allt saman hafnarsjóðsgjald og láta svo hafnarsjóð á einhvern hátt hlaupa undir bagga með bæjarsjóði. Þess vegna held ég, að sú vernd, sem till. mín á að veita beinaeigendum, verði að engu ef brtt.hv. 2. þm. S.-M. verður samþ.

Magnús Guðmundsson Ég ætla aðeins að segja örfá orð út af brtt. á þskj. 798, og aðallega síðustu málsgr. þeirra. Þar er sagt, að til ísl. afurða skuli teljast afli hér við land af skipum, sem ekki eru skrásett hér, en hafa þó rétt til að veiða og verka afla í landhelgi, og í seinni málsl. kemur fram, að telja á til ísl. afurða og greiða útflutningsgjald af afla þeirra skipa, sem þennan rétt hafa og veiða hér við land, jafnvel þó þau taki aldrei höfn hér á landi á árinu.

Það er nú ekki meiningin

. Það stendur hér, að ríkisstj. sé heimilt, ef hún telur nauðsynlegt vegna gagnkvæmra viðskiptasamninga, að undanþiggja þessu gjaldi þau skip, sem ekki taka höfn hér á landi. Ef hægt á að vera að semja um að undanþiggja þessi skip gjaldi, þá hlýtur það að hyggjast á því að þau séu gjaldskyld að 1.

Það er í samræmi við 10. kr. fiskveiðilaganna

. Nei. Ég vil nú spyrja hæstv. stj., hvernig hún hugsar sér að innheimta þetta gjald af þeim skipum, sem aldrei koma til landsins, ef svo færi, að samningar um niðurfellingu þess kæmust ekki á. Hvernig er hægt að fá upplýsingar um, hvert gjaldið er og hvaða aðferð á að hafa við innheimtu þess? Ég held, að þetta fari kannske ekki út fyrir þau takmörk, sem alþjóðaréttur heimtar, en ég sé bara ekki í fljótu bragði, hvernig á að ná þessum tolli, ef ekki verður af þeim samningum, sem síðasti málsl. brtt. gerir ráð fyrir eða heimilar. Vil ég því gjarnan heyra, hvernig hæstv. stj. hugsar sér þetta í framkvæmd.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) [óyfirl.]: Það er með tilliti til þessara örðugleika á innheimtu gjaldsins, meðfram a. m. k., að gert er ráð fyrir, að ríkisstj. sé heimilt að undanþiggja þau skip, sem ekki leita hafnar. Eina leiðin, sem ég kem auga á, er sú, að varðskipin hafi eftirlit með þessum skipum, taki þau, sem veiða í landhelgi, færi þau til hafnar og láti þau setja tryggingu samkv. 10. kr. fiskveiði. Ég býst við, að þetta mundi þykja nokkuð harkalega að farið og að það mundi vekja óánægju hjá Dönum, sem eru óvanir að sæta slíkri meðferð hér. Þess vegna er stj. heimilað að undanþiggja þessi skip, sérstaklega ef við það mætti vinna eitthvað á í samningum milli þjóðanna um önnur efni. Hinsvegar er engum erfiðleikum bundið að ná gjaldinu af þeim skipum, sem taka höfn hér á landi, því að eftir skýringum á 10. kr. fiskveiðil., sem fyrrv. stj. gaf út, er þeim skylt að setja tryggingu um leið og þau koma í höfn. Ég skal geta þess, að ákvæði þessu frv. eru harðdrægari í garð þeirra, sem leyfi hafa til að veiða í ísl. landhelgi, Dana og Færeyinga, heldur en ákvæði gildandi 1. hafa verið í framkvæmdinni til þessa. En eftir þá lagaskýringu, sem komið hefir fram við 10. gr. fiskveiðil., þykir rétt að taka, þessi ákvæði upp í 1. um útflutningsgjald og tiltaka, hvað teljist verkun á fiski, en um það hefir verið deilt til þessa.

Ingvar Pálmason [óyfirl.]: Eftir seinni útskýringu hv. 1. þm. Reykv. virðist mér brtt. hans í flestum tilfellum meiningarleysa. Þau hafnargjöld, sem ég þekki, eru ekki lögð á sem útflutningskjöld, heldur eru þau tekin af öllum vörum, sem skipað er fram eða upp á höfninni, hvort sem þær eru fluttar til útlanda eða til næstu hafnar. En svo vil ég benda á, að brtt. sjálf felur það í sér, að ekki er meiningin, að hún nái aðeins til gjalda, sem lögð eru á sem útflutningsgjald. Þar stendur: „þó þannig, að ef þessar afurðir eru skattlagðar til bæjarsjóðs eða hafnarsjóðs“ o. s. frv. Þarna er ekki talað um útflutningsgjald, heldur skatta, sem lagðir eru á vöruna, og það er gert með hafnarreglugerðunum, þar sem tekin eru útskipunargjöld. Ég sé því ekki betur, en að ef hv.þm. vill halda fast við, að till. hans verði samþ., þá verði hann að breyta henni, því hún segir allt annað heldur en hann segist meina með henni. Hann segist aðeins eiga við gjöld, sem reiknuð eru af vörunni sem útflutningsgjald, en gjöld, sem einnig greiðist af þeim hluta vörunnar, sem seldur er innanlands, dragist ekki frá. Ég held því, að annaðhvort sé till. þýðingarlaus, eða að túlka verður hana á annan veg heldur en hv.flm. gerir ráð fyrir. Ég skal játa, að mér er ekki fyllileg, kunnugt, hvort gjaldið af þessari vöru í Vestmannaeyjum er reiknað sem útflutningsgjald. Ég hygg þó, að það sé ekki tilfellið, heldur sé gjaldið eins tekið af beinunum, þó þau séu flutt til annara hafna innanlands. Hinsvegar myndi ég ekki leggja á móti till., ef brtt. mín við hans yrði samþ. Það væri þá eins og þegar vara er skattlögð til bæjarsjóðs, og tel ég það eðlilegan skatt.

Magnús Jónsson Tilgangur minn með brtt. á þskj. 711 var ekki annar en sá, að mismunur sá, sem eftir frv. er milli Norðmanna og Íslendinga um kaup á þessari vöru, skuli jafnan haldast sá sami. En ef hafnarsjóður eða bæjarsjóður skattleggur þessa vöru handa sjálfum sér, þá getur þessi mismunur orðið meiri en þessar 30 kr., og það er svo nú í Vestmannaeyjum. Sé hér aftur um hafnargjöld að ræða, er snerta allar vörur, þá er þetta ekki praktiskt í Vestmannaeyjum. Þaðan er ekki flutt neitt nema til útlanda, og nær brtt. tilgangi sínum þar. Þetta getur orðið öðruvísi annarsstaðar á landinu. Er það þá rétt, sem hv. 2. þm. S.-M. sagði, að ef gjaldið er lagt á allar vörur, sem fara gegnum höfnina, þá leggst jafnt á allar vörur, innlendar og erlendar, og kemur þetta þá ekki til frádráttar. En ég get bætt við í brtt., að á eftir „skattlagðar“ komi „með útflutningsgjaldi“, og getur þá ekki verið um neinn vafa að ræða.

Forseti (EÁrna): Mér hefir borizt svo hljóðandi skrifl. brtt. frá hv. 1. þm. Reykv. við brtt. á þskj. 711: „Á eftir „skattlagður“ kemur: með útflutningsgjaldi“. Til þess að brtt. megi koma hér til umr. og atkvgr. þarf tvöföld afbrigði frá þingsköpum.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) Hv. 1. þm. Skagf. hélt því fram, að þess væri ekki að vænta, að undanþága sú, sem ráð er fyrir gert í brtt., yrði mikilsverð verzlunarvara. Virðist hann líta svo á, að gjaldið muni ekki verða innheimt. Kemur mér þetta undarlega fyrir sjónir, þótt mér séu ljós vandkvæðin á innheimtu gjaldsins. En þegar hv.þm. var ráðh., gekk hann sjálfur mjög ríkt eftir, að fiskveiðal. yrðu framkvæmd. Og í 10. gr. fiskveiðal. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Þegar afli er jafnframt verkaður í skipi, sem rétt hefir til fiskveiða í landhelgi, skal það fyrirfram setja lögreglustjóra trygging, er hann ákveður, fyrir afgjöldum, sem skipið kann að eiga að greiða“. Þetta sýnir, að ákvæðin verða ekki öðruvísi framkvæmd en svo, að þegar skip tekur höfn, verði það að setja tryggingu þessa, og þegar skip sést að verkun í landhelgi, verði varðskipin að taka það með sér í höfn, til þess að það verði krafið um trygginguna.

Jón Auðunn Jónsson Ég greiði atkv. með brtt. á þskj. 798, með tilliti til þess, að með því ákvæði megi takast að ná samningum við Dani um hagkvæmari viðskiptaskilyrði en hingað til hafa átt sér stað, þannig, að Danir láti okkur hafa nokkuð af kvóta sínum í viðskiptum við Suðurlandaþjóðirnar, þar sem við kaupum af þeim svo miklu meira en við seljum þeim. Það er okkur nauðsyn að fá að láta nokkuð af fiski upp í þeirra kvóta, sérstaklega á Spáni og í Portúgal. Þetta gæti hjálpað til þess, að slíkir samningar yrðu upp teknir. Danir hafa t. d. hjálpað Færeyingum og tekið tillit til þarfa þeirra í samningum þeirra við Spán. Hafa þeir aukið sinn innflutning þaðan, til þess að Færeyingar gætu selt allan sinn fisk. Það er aðeins með tilliti til þessa, að ég greiði atkv. með till.

Magnús Guðmundsson Ég efast um, að mikill ágreiningur sé milli mín og hæstv.atvmrh. í þessu máli. Ég bendi aðeins á erfiðleikana við að framkvæma innheimtuna, og leiði jafnframt athygli að því, að ekki muni vera mikið upp úr því að hafa. 10. gr.l. um rétt til fiskiveiða í landhelgi kemur þessu máli ekkert við. Þar er án efa gengið út frá því, að skipið hafi mök við land. Þá vil ég spyrja hv.n., við hvað er átt með orðinu landbúnaðarafurðir í 1. gr. frv. Yfirleitt er ekki ágreiningur um skilning á því orði, en það gæti þó orðið undir vissum kringumstæðum. T. d. mætti deila um það, hvort dúnn og lax teldist til landbúnaðarafurða. Hefir áður orðið deila um þetta á þingi, og var þá talið, að þessar afurðir teldust til landbúnaðarafurða.

Frsm. (Jón Baldvinsson) N. hefir ekki tekið þetta sérstaklega til athugunar. Ég myndi t. d. líta, svo á, að dúnn og lax teldist ekki til landbúnaðarafurða.

En rjúpur?

. Ekki heldur. Ég held, að hér komi ekki til greina aðrar afurðir en sem búið framleiðir, svo sem ull, gærur, kjöt, mjólk og smjör.

En egg?

. Ég vil ekkert fullyrða um það, hvaða skilning n. eða stj. myndi leggja í þetta orð.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) Út af orðum hv.þm.N.-Ísf. vil ég geta þess, að vegna verzlunarjafnaðar okkar við Dani, sem er þeim í vil, er full ástæða til að ætla, að aðstaða okkar í samningum við þá verði auðveldari. T. d. má gera sér von um liðsinni Dana í samningunt okkar við Portúgal. Þó vil ég engan dóm leggja á það að svo stöddu, hvers má vænta í þessu sambandi, eða hvort hægt sé að búast við slíkum fríðindum af Dana hálfu, sem hann gat um.

Magnús Guðmundsson Ég skil orðið landbúnaðarafurðir á annan hátt en hv.frsm.n. Ég tel til þeirra allar þær afurðir, er landbændur fá í búskap sínum, m. a. þær afurðir, er ég nefndi.

Frsm. meiri hl. (Sigurjón Á. Ólafsson) Ég tel ekki þörf langrar framsögu fyrir þessu máli.  N. var ekki sammála um afgr. málsins, því að einn af hv. meðn.mönnum mínum. hv. 2. þm. Rang., er þessu máli andvígur. Meiri hl. n. hefir lýst sínu áliti í nál. á þskj. 775. Þar er lagt til, að þetta mál verði samþ. Mál þetta er flutt af hæstv. stj. og fer fram á það, að nefnd sú, sem hæstv.ríkisstj. skipaði í sumar til þess að rannsaka hag atvinnuveganna í landinu og gera till. um breytt og betra skipulag á þeim sviðum, fái vald til þess að krefjast þeirra upplýsinga og gagna af félögum og einstaklingum, sem nauðsynleg verða að teljast, svo að tilætlaður árangur fáist af starfi hennar. Um þetta hefir orðið nokkur deila í n., eins og ég drap á áðan, en óþarft tel ég, að samskonar deila endurtaki sig hér í hv. d., því að í rauninni verður að telja það sjálfsagt, að þegar stj. skipuð n. situr á rökstólum til þess að vinna að þjóðnýtum störfum, eins og hér á sér stað, þá séu henni þessar upplýsingar óhjákvæmilegar.

Þjóðnýtingu?

. Ég sagði þjóðnýtum störtum. Og það kalla ég þjóðnýt störf, að gera till. eftir grandgæfilega rannsókn á því ástandi, sem ríkir um rekstur þjóðarbúsins í smáu og stóru, sem almennt er talið, að sé á ýmsan hátt mjög gallað. Sumir menn brosa, þegar þeir heyra nefnda skipulagningu. En öll þjóðfélög hafa einhverskonar skipulagningu, að meira eða minna leyti, og deilan er um það eitt, hvernig skipulagið eigi að vera. Það eru skiptar skoðanir um það, hvort slík skipulagning fyrir atbeina hins opinbera eigi rétt á sér eða ekki. Um það er mikil tog- streita, og flestir líta svo á, að það skipulag, sem við eigum við að búa, sé gallað og óviðunandi og þurfi því að gera endurbætur þar á. Sú nefnd, sem um þessi mál fjallar, þarf að vera öllum hnútum kunnug viðvíkjandi því skipulagi í smáu og stóru, sem við búum nú undir. Þess vegna er n. nauðsynlegt að fá með lögum það vald, sem frv. þetta gefur, ef að l. verður, svo fullur árangur verði af starfi hennar. Skal ég svo láta máli mínu lokið að þessu sinni.

Pétur Magnússon [óyfirl.]: Eins og tekið er fram í nál. á þskj. 775, hefi ég ekki verið sammála hv. meðn.mönnum mínum í þessu máli. Þeir leggja til, að frv. nái fram að ganga óbreytt. Ég er því mótfallinn. Hinsvegar sá ég ekki ástæðu til þess að gefa út sérstakt nál. í þessu máli. Um þetta mál hafa farið fram útvarpsumr., svo að alþjóð er kunnug ástæðan fyrir því, að Sjálfstfl. er andstæður framgangi málsins. Ástæða sú, sem hér liggur til grundvallar, er eins og flestum er ljós, að flokkurinn vill vinna á móti því, að hafizt verði handa um þjóðnýtingu og ríkisrekstur í atvinnulífinu. Ég get því sagt svipað við hv.frsm. meiri hl. og hann sagði við mig í sambandi við umr. um áfengismálið, að „lífsskoðanir okkar stangast á hinum andstæðu pólum“. Hinsvegar ætla ég ekki við þessa umr. að taka upp almennar umr. um málið, enda mæla þingsköp svo fyrir, að rætt skuli um einstakar gr. frv. við 2. umr. Ég mun því ekki ræða meira um þetta nú, heldur geyma mér það til 3. umr.

Emil Jónsson Á þskj. 785 hefi ég borið fram brtt. við það frv., sem hér liggur fyrir, og ætla ég að leyfa mér að fara nokkrum orðum um hana. Í frv. er þess getið, að skilyrði fyrir því, að menn öðlist ríkisborgararétt hér á landi, sé að hlutaðeigendur hafi „aldrei notið fátækrastyrks um þann tíma“, sem þeir þurfa að hafa verið búsettir hér á landi til þess að geta fengið ríkisborgarárétt, en það eru 10 ár. Ég vildi leyfa mér að gera að till. minni, að í stað þessa orðalags kæmi: „standi ekki í skuld fyrir þeginn sveitarstyrk“. Mér þykir nokkuð hart að gengið, að það sé beinlínis gert að skilyrði, að hlutaðeigandi maður hafi aldrei þurft á styrk að halda, því að það getur vel verið ýmissa orsaka vegna, að hann hafi þurft þess, og alls ekki að honum sjálfráðum. Ef hann hefir greitt styrkinn að fullu eða hlutaðeigandi sveitarstjórn hefir gefið honum skuldina eftir, álít ég, að hann verðskuldi ekki, af þeim orsökum, að hafa einu sinni þurft á styrk að halda, að verða án þessa réttar. - Ég tel ekki þörf á að fara frekari orðum um þetta, það er svo augljóst mál. Ég veit um góða og gegna menn, sem mundu geta komið til greina á þennan hátt, og þess vegna er till. framkomin. Vænti ég svo, að hv. dm. taki henni vel og sjái sér fært að samþ. hana.

Frsm. (Jón Pálmason) Ég lít svo á, að þetta mál, sem hér liggur fyrir, sé eitt af þýðingarmestu málum fyrir bændastétt landsins, sem fyrir þessu þingi liggja, og má það undarlegt heita, þar sem ekki er hér um stórmál að ræða. Grundvöllurinn fyrir því, að svo er, felst í því, að það hefir komið í ljós, sem var enda fyrirfram sjáanlegt, að horfa mundi til stórvandræða, þegar farið væri að gera upp eftirgjafir á ábyrgðarskuldum bænda samkv. þeim ráðstöfunum, sem gerðar voru í sambandi við skuldauppgerð bænda. Eins og ákvæðið um þetta er í núgildandi lögum verkar það bæði á þann hátt að draga stórlega niður þá menn, sem einhverra hluta vegna ætla sér ekki að leita hjálpar af þessum ráðstöfunum, sem gerðar hafa verið, og jafnframt, að lánin, sem lántakendur fá, tryggja þeim ekki þá hjálp, sem ætti að vera. Og það er af þeim sökum, að allir samvizkusamir menn berjast við það í lengstu lög að borga eftirgjafir á ábyrgðarskuldum til hins ýtrasta. Þess vegna er það mikil nauðsyn frá sjónarmiði mínu og landbn., að mál þetta verði afgr. frá þessu þingi. En eins og menn sjálfsagt hafa tekið eftir í nál. landbn., hefir hún viljað láta í ljós þá skoðun sína, að þeir menn eigi að sitja fyrir þeirri hjálp, sem hér um ræðir, er lakasta hafa lífsaðstöðuna, - að upphæðinni, sem hér er farið fram á að veita, sé varið á þann hátt að koma í veg fyrir röskun á atvinnu þeirra manna, sem hér eiga hlut að máli. - En sannleikurinn er sá, að sú upphæð, sem hér er til tekin, er of lág til þess að koma að fullu gagni í þessu efni, en hlýtur þó að verða til stórra bóta frá því, sem nú er, og sníða af verstu annmarkana hvað ábyrgðum við kemur. Einn nm., hv. 2. þm.N.-M., skrifaði undir nál. með fyrirvara, og mun hann sennilega gera grein fyrir, í hverju sá fyrirvari felst. En við vildum afgr. málið án brtt., til þess að það þyrfti ekki að ganga til hv.Ed. aftur, og hafa það nokkurnveginn tryggt, að það yrði samþ. í því formi, sem það nú er í, þrátt fyrir það, þó að sumra áliti veiti það ekki fullnægjandi úrlausn. Ég vil því f. h. landbn. mælast til, að hv. dm. samþ. frv. eins og það liggur fyrir.

Páll Zóphóníasson Ég skrifaði undir nál. með fyrirvara. Sá fyrirvari var í því fólginn, að ég óskaði heldur eftir því, að inn í sjálft frv. kæmu ákvæði, sem tryggðu, að þessu fé, sem ætlazt er til, að kreppulánasjóðsstjórnin fái til umráða til þess að mæta þeim töpum, sem ábyrgðarmenn lántakenda í Kreppulánasjóði verða fyrir, verði ekki varið til þess að greiða þeim ábyrgðarmönnum, sem sýnilega eru svo vel stæðir, að þeir geta staðið undir sínum ábyrgðum án þess að finna neitt verulega til þess. Ég kynnti mér þetta mál uppi í Kreppulánasjóði og komst að raun um, að það er kringum 1 millj., sem búið er að færa af lántakendum yfir á ábyrgðarmenn, og þar af er um ¼ millj. hreppsábyrgðir. Og búizt er við, að þessi upphæð verði um 1½ millj., sem færð er af lántakendum yfir á ábyrgðarmenn, þegar öll lán verða afgreidd. Nú eru margir af þessum ábyrgðarmönnum prýðilega stæðir fjárhagslega og geta því vel staðið undir sínum ábyrgðum, og það styrkir mig í þeirri trú, að rétt sé að taka þetta ákvæði upp í frv. - Þegar ég talaði við kreppulánasjóðsstjórnina, kom þar hinsvegar í ljós, að hún hafði hugsað sér þetta framkvæmt þannig, að láta búa til skrá yfir hverja einustu lánstofnun, sem ætti ábyrgðarkröfur á menn og hve ábyrgðarkröfurnar væru háar á hvern einstakan, og þegar það væri búið, væri reynt að meta, hvað hver þessara ábyrgðarmanna gæti staðið undir miklu af sínum ábyrgðum, og að því búnu væri reynt að ná samkomulagi við viðkomandi lánstofnun um að gefa eftir af ábyrgðarkröfum, eftir því sem nauðsynlegt þætti, til þess að þeir, sem ábyrgðirnar féllu á, gætu þó haldið atvinnu áfram án verulegs hnekkis. Stjórn Kreppulánasjóðs sagði mér, að hún mundi taka fullt tillit til þeirra manna, sem gætu sjálfir staðið undir sínum ábyrgðum, og í trausti þess, að það verði gert, fell ég frá því að koma með brtt. við sjálft frv. og mun fylgja því óbreyttu gegnum þingið, því að það miðar til bóta, þó að æskilegt hefði verið að fá því breytt eins og ég hefi lýst. En þar sem stjórn Kreppulánasjóðs mun taka þetta til greina við framkvæmd málsins, þá get ég fallið frá því að bera fram brtt. við frv.

Héðinn Valdimarsson Ég hefi að vísu ekki undirritað þetta nál. með fyrirvara eins og hv. 2. þm.N.-M., en ég er þó sömu skoðunar og hann. En ég vil geta þess, að ástæðan fyrir því, að ég ritaði ekki undir nál. með fyrirvara, var sú, að sett var í nál., að lögunum skyldi framfylgt á þann hátt, að sæmilega stæðir menn, sem gætu borgað sínar ábyrgðir, nytu ekki góðs af þessu framlagi ríkissjóðs. Og hv.frsm.n. og aðrir nm. létu í ljós þá skoðun, að nægilegt mundi vera að taka þetta fram í nál., því að þá mundi eftir því verða breytt í framkvæmdinni. Til þess að flækja málinu ekki til hv.Ed. og í trausti þess, að þetta mundi nægja, féllst ég á að undirrita nál. án fyrirvara og flytja ekki brtt. við það.

Frsm. meiri hl. (Ingvar Pálmason) Það er hvorttveggja, að ég er kvefaður og á ekki gott með að halda langar ræður og að ekki er þörf á langri framsöguræðu í þetta sinn. Gefst væntanlega tækifæri til þess síðar á fundinum að bæta við því, sem á kann að vanta. Um tildrög málsins er ekki þörf að segja margt. Vita allir, að ástæðan fyrir framkomu frv. eru erfiðleikar þeir, sem nú eru á sölu saltfiskjar Íslendinga. Hv. minni hl. hefir í nál. vikið að því, að ástæðurnar séu aðrar, en út í það ætla ég ekki að fara. Ég vil aðeins benda á það, að þar sem í nál. minni hl. er staðhæft, að hér sé keppt að einkasölu, þá er það af litlum skilningi sagt. Mun því engum blandast hugur um, sem les frv., að gert er ráð fyrir, að salan verði á svipaðan hátt frjáls og hefir verið. Hinsvegar er rétt, að í 12. gr. frv. er gert ráð fyrir því úrslitaráði, - ég vil ekki segja örþrifaráði -, að ríkið taki einkasölu. - Því hefir verið haldið fram, að frv. verki þannig, að S. Í. F. hljóti að leggjast niður, en ég sjálfur ekki getað skilið það. Eina ástæðan er sú, að lögin fyrirskipa breyt. á fyrirkomulagi S. Í. F., og að það er þyrnir í augum vissra manna innan S. Í. F. og þeir vilja ekki hlíta því. Þó að vísu sé fært fram í nál. minni hl., að það þvingi S. Í. F. til að taka annað fyrirkomulag en varð ofaná á fulltrúafundi í haust. Mér virðist það ekki sannað, þó breytt sé til um val framkvæmdarstjóranna á þann hátt, að meiri réttur sé fenginn þeim, sem að fyrirkomulagi og framkvæmdastjórn eiga að búa, að þeir verði valdir, sem lítið vit hafa á að fara með þessi mál. Enda er vitanlegt, að þeir, sem nú fara með stj. S. Í. F., hafa yfirráð yfir svo miklum fiski, að þeir hljóta alltaf að verða í meiri hl. um val stj. Og það þarf ekki að kvíða því, að nýtir menn innan S. Í. F. geti ekki notið sín. - Þá kemur og annað fram í áliti hv. minni hl., og það er, að helzt sé ekki hægt að skilja öðruvísi en svo ákvæði í 4. gr. frv., að þar sé um einkasölu að ræða. Um þetta má vitanlega deila, en ef því er slegið föstu, að það sé einkasala, fyrirkomulagið, sem talað er um í þessari 4. gr., en ákvæðið er um, að fela megi einu fél. fisksöluna í hendur, ef við leggjum þennan skilning í það, verðum við að játa, að samskonar einkasala hefir verið 2-3 árin síðastl. Í 4. gr. frv. er ákvæði um, að það fél. eða samtök, sem ráða yfir 80% af fiskmagninu, geti fengið rétt til útflutnings. Það hefir verið svo undanfarið, að þetta frjálsa fél. svo kallaða, S. Í. F., hefir ráðið yfir allt að 90% af fiskframleiðslunni, að ég hygg. Það getur verið, að þessi samtök hafi verið eða séu frjáls að því leyti, að frjálst sé að ganga inn í þau, en að frjálst sé að standa utan við þau, held ég, að sé erfitt að rökstyðja. Þeir menn, sem ekki lofa S. Í. F. fiski sínum, geta ekkert við hann gert annað. Mér er kunnugt um menn, sem á síðustu vertíð vildu ekki lofa fiski sínum til S. Í. F. og hefðu því átt að geta notið þess frjálsræðis, sem talað er um undir þessu fyrirkomulagi. En þegar leið að þeim tíma að veiðar skyldu byrja, þá þurftu þessir menn að fá lán eins og venjulega, og á venjulegan hátt út á fiskinn. En hvernig fór? Fyrsta svarið var: Hvert selurðu fiskinn? Ég veit það ekki, ég hefi ekkert ákveðið, er ekki í S. Í. F. Þá geturðu ekkert lán fengið. Ég veit ekki til, að neinn útgerðarmaður hafi fengið lán, sem ekki er í S. Í. F., að undanteknum þeim, sem fengu lán hjá útlendu firma, með því að skuldbinda sig til að selja því fiskinn. Ég verð að segja, að ég sé ekki betur en að þetta sé hreint og beint einkasölufyrirkomulag, og það ekki af betra tæginu, því að hér er beitt hreinustu þvingunarmeðölum. Ég sé því ekki, að úr háum söðli sé að detta, þó að ákvæðið í 4. gr. frv. væri um einkasölu. Þar er gert ráð fyrir að fiskframleiðendur ráði nokkru um það sjálfir, hverjir séu í stjórn S. Í. F. - Mér er sérstaklega kunnugt um, að Austfirðingar hafa gert ítrekaðar tilraunir til að fá íhlutun um stj. S. Í. F., og þeir hafa gert meira, þeir hafa reynt að fá umboðsmenn við hlið stjórnar S. Í. F., sem gætu gefið upplýsingar og skýrslur um starf samlagsins og rekstur. Þetta var svo sagt; að væri uppfyllt, að því leyti, að ráðinn var maður, sem er kunnugur á Austfjörðum, í þjónustu S. Í. F. Var talið eða a. m. k. Austfirðingum var sagt, að hann væri umboðsmaður þeirra. Þessi maður hefir sjaldan gefið skýrslu, þó var hann á fundum með útgerðarmönnum í haust, en er þeir fóru að spyrja hann, sagði hann eins og var, að hann vissi ekki neitt. Hann var skrifstofumaður hjá S. Í. F. og vissi ekkert hvorki um sölumöguleika né framkvæmdir, og það var rétt. Hann var starfsmaður; sem átti þess engan kost að kynna sér þessi mál. Þetta sýnir, að heilum landshluta er fyrirmunuð íhlutun um rekstur fyrirtækisins, eða um afkomumöguleika þeirra sjálfra, sem komnir eru undir sölumöguleikum þeirra. Ég ætla ekki að þessu sinni að fara lengra út í þetta, en gæti gefið gleggri upplýsingar um viðskipti okkar Austfirðinga við S. Í. F. Breyt. þá, sem ráðgerð er í 4. gr. frv., er að engu leyti hægt að heimfæra frekar undir einkasölu en þá starfsemi, sem verið hefir. Ég get ekki séð annað en að því sé að yfirlögðu ráði haldið fram sem grýlu gegn frv., að þar sé um einkasölu að ræða.

Er það nokkur grýla?

. - Um frv. sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða. Ég geri ráð fyrir, að vænta megi umræðna um það, svo að gefist tækifæri til að athuga nánar síðar einstök atriði. Ég hefi gert að umtalsefni þessa hlið málsins vegna þess sem kom fram í nál.hv. minni hl. Ég held, að engum geti blandazt hugur um það, að svo miklir erfiðleikar hafi verið á um sölu sjávarafurðanna, að nauðsyn hafi verið breytinga. S. Í. F. var tilraun til að bæta úr þeim örðugleikum. En við höfum reynt S. Í. F. undanfarin ár, og það hafa komið fram nokkrir agnúar á starfi þess og fyrirkomulagi. Ég ámæli ekki stjórninni fyrir það. En frjáls sala getur ekki heitið innan S. Í. F., þó það sé látið heita svo. Hinsvegar geri ég ekki ráð fyrir, að um annað hafi verið að ræða, þegar S. Í. F. var stofnað, en föst samtök stofnendanna um handfastar ráðstafanir. Því hefir verið haldið fram, að þetta frv. feli í sér ákvæði, sem hefðu mjög skaðleg áhrif á sölu okkar í markaðslöndunum, sem sé heimildarákvæðið um einkasölu í 12. gr. frv. Ég er því ókunnugur og get ekki um það sagt af eigin reynd og þekkingu, en mér kemur undarlega fyrir sjónir, ef þetta hefir nú svo mikil áhrif, ef þetta ákvæði um heimildina til einkasölu er nú svo stórhættulegt í markaðslöndunum. Og ég byggi það á því, að hér hafa verið getin út bráðabirgðalög um einkasölu á saltfiski, og þá heyrðist ekki ein einasta rödd um, að það væri hættulegt vegna markaðslandanna. Auk þess sem það hafa komið fram sterkar raddir síðasta ár frá stj. S. Í. F., þar sem hún óskaði eftir, að einkasalan á saltfiski yrði lögfest. Mér virðist því, að mótstaðan gegn þessu frv. liggi mestmegnis í því, að einhverjir í stj. S. Í. F. vilja ekki, að fyrirkomulagi þess verði í neinu breytt frá því, sem nú er. Ég verð að segja, að ég tel, að það sé varhugavert að leggja allt of mikið upp úr því, af því að S. Í. F. er til orðið á þann hátt, að stj. þess hefir skipað sig sjálf. Það, sem veldur mesta ágreiningnum innan S. Í. F.; er það, að fiskframleiðendur óska eftir að fá íhlutunarrétt um stj. þess. Þetta er það, sem aðallega ber á milli. Ég hefi vikið að því áður, að fyrirkomulag það, sem um ræðir í 4. gr. frv., líkist minna einkasölu en það, sem nú er. Mér virðist, að fyrirkomulagið hafi borið meiri keim af einokun en einkasölu, af því að svo stendur á, eins og ég hefi áður sagt, að nú er sjálfskipuð stj. í S. Í. F., en eftir ákvæðum 4. gr. frv. er gert ráð fyrir, að fiskframleiðendur sjálfir hafi íhlutun um val stjórnarinnar. Mér virðist kenna meira einræðis í því, sem er, heldur en hinn, að viðskiptamönnum samlagsins sé gefinn kostur á að velja í stjórnina, eða fái yfirleitt eðlilegan íhlutunarrétt um stjórn þess og starfrækslu. Ég læt þetta nægja f. h. meiri hl. sjútvn. og vænti þess, að þetta þing beri gæfu til þess að setja lög í þessu efni, ég tel, að ef það ekki tekst, sé komið í mesta óefni með fisksöluna. Ég vænti einnig, að það megi takast, að mál þetta verði rætt af hógværð og án æsinga, því ég þykist ekki hafa gefið og vildi ekki hafa gefið tilefni til þess. Ég vænti þess, að okkur hér í Ed. megi takast að ráða þessu máli svo til lykta, að að gagni megi verða fyrir sjávarútveginn.

Frsm. minni hl. (Jón Auðunn Jónsson) Já, það var auðheyrður tónninn hjá hv.frsm. meiri hl., að ástæðurnar fyrir flutningi þessa frv. eru þær, sem ég hefi getið um í nál. mínu, sem sé þær, að reyna að ganga af S. Í. F. dauðu. Öll ræða hans snerist um það, að reyna að finna agnúa á fyrirkomulagi S. Í. F. Hann leitaðist ekki við að bera fram eina einustu röksemd fyrir því, að þetta frv. gæti orðið til hagsbóta fyrir fiskframleiðsluna. Eitt var nauðsynlegt, og það var að leggja S. Í. F. niður. Það var meðalið, það var tilgangurinn og er vitanlega tilgangurinn hjá þeim, sem þetta frv. bera fram. Ég hélt, að þessi hv.þm., sem hefir verið forstjóri ríkiseinkasölu, þeirrar einkasölu, sem auk þess að skapa verzlun síldar þau verstu kjör, sem nokkurntíma hafa verið boðin, glopraði niður þeim markaðinum, sem undanfarin ár hafði verið drýgstur og munað mest um fyrir framleiðsluna, og skildi þá eftir á beru hjarni, ætti að minnast þessa í sambandi við S. Í. F., er hann var að ráðast á fyrirkomulag þess. Ég er satt að segja undrandi á, að hann skuli ekki reyna að minnast þessa, er hann var að bera saman þessar tvær aðferðir, þá aðferð, sem hér er í boði, og frjáls samtök hinsvegar. En það er svo, að þessir menn, bæði hann og aðrir, sem fengið hafa ríkiseinkasölufluguna í höfuðið, geta ekki litið með skynsamlegum rökum á þessi mál, og það jafnvel þó þeir hafi fyrir sér fordæmi um, hvernig einkasala hefir reynzt, en mér þykir nokkru kynlegra um þennan hv.þm., sem hefir verið forstjóri síldareinkasölunnar sálugu. Ég hefi í mínu nál. rakið nokkuð tildrögin til stofnunar S. Í. F. og árangurinn af starfi þess til þessa, til þess að gefa þeim mönnum, sem lítið hugsa um þessi mál nema frá þröngu flokkslegu sjónarmiði, kost á að kynnast málinu frá almennu sjónarmiði, gefa þeim kost á að sjá muninn á frjálsum samtökum og ríkiseinkasölu. Mér þykir vænt um, að ég gerði þetta, svo að það sé þó alltaf skjallegt, svo að ekki sé hægt að bera því við, að ekki hafi verið bent á, hvora leiðina ætti að fara, og svo að almenningur geti greint á milli. Hv. frsm. meiri hl. virtist líta svo á, að ég og aðrir, sem hafa líka skoðun á frv., væru sérstaklega andvígir 4. gr. Það er ekki rétt, heldur er það sérstaklega 12. gr., sem ég er sannfærður um, að verður okkur til óhappa, jafnvel þó henni verði ekki beitt, bara ef hún verður lögfest. Eins og ég hefi fært rök fyrir, þá var saltfiskverzlun að komast í mesta öngþveiti vegna offramleiðslu. Þetta var mönnum vitanlegt síðari hluta árs 1929, að það var ekki til markaður fyrir alla þessa saltfiskframleiðslu. Framleiðslan hér hafði þrefaldazt á 20 árum, en markaðurinn lítið aukizt í Suður-Evrópu. Við höfðum því orðið að sæta því að taka markað af öðrum, sem höfðu hann áður. Þetta gekk svo vel, að seld eru nú um 60 þús. tonn, og af því höfum við á síðustu 20 árum, 1913-1933, fengið aukinn markað fyrir liðlega 40 þús. tonn, sem mestallt er unnið frá öðrum, mest frá Norðmönnum og Newfoundlandsmönnum. Þegar framleiðslan jókst ennþá meira, er bókstaflega ekki til markaður, nema komi aflaleysisár, annaðhvort hér eða í Noregi, eða þá að takmörkuð verði framleiðslan eða verkunaraðferðum breytt sem nemur þessari umframframleiðslu, og skal ég í því sambandi geta þess, hverjar líkur eru til þess. Ég skal aðeins geta þess, að fyrir mér er það svo, eftir þeirri þekkingu, sem ég hefi á fiskverzluninni í Suður-Ameríku, að engar líkur eru þar um markað fyrir okkur. Sölufyrirkomulagið þar er þannig, að fiskurinn er seldur með svo löngum gjaldfresti, að engin tök eru á því að bíða svo lengi eftir andvirðinu. Ég hefi lengi, í mörg ár, staðið í sambandi við það firma, sem nú hefir yfir 60% af öllum saltfiskflutningi til Suður-Ameríku. Ég veit, að fyrirkomulagið er þetta. Þetta firma hefir reynt að ná markaðinum fyrir Skota og hefir veitt langan gjaldfrest, jafnvel allt að 12 mán. á nokkrum hluta framleiðslunnar. Þetta firma getur gefið svona kjör, af því að það er ríkt og á 2 millj. £ í varasjóði, auk þess sem það á ítök í viðskiptabanka, sem sér um öll viðskipti þar suður frá. Norðmenn hafa tapað fótfestu í Suður-Ameríku vegna starfshátta þessa félags eða firma. Ef borinn er saman útflutningur Norðmanna til Suður-Ameríku árin 1913-1917 og árin 1930 -1931, kemur það í ljós, að þeir hafa tapað meiru en helming af markaði sínum, sérstaklega saltfiskmarkaðinum. Hv. frsm. meiri hl. vill halda því fram, að S. Í. F. sé ekki byggt á frjálsum samtökum, heldur þvingunarsamtökum, vegna þess, að bankarnir séu ófúsir að lána þeim til útgerðar, sem ekki hafa viðskipti við S. Í. F. Ég veit, að bönkunum þykir miður, ef menn sinna ekki þessum frjálsu samtökum, því að samtökin verða að hafa meginhluta fiskjarins til tryggingar erlendum kaupendum. Þegar S. Í. F. var stofnað voru einhverjir mestu erfiðleikar þess þeir, að kaupendur fiskjarins á Spáni, Ítalíu og Portúgal litu svo á, að hér væri á ferðinni einkasala. Margir neituðu þess vegna að skipta við gamla viðskiptamenn hér heima, og það er svo enn, að nokkrir þeirra hafa ekki fengizt til að skipta við S. Í. F. En þeir eru nú orðið fáir, því að reynslan hefir sýnt þeim, að þetta eru frjáls samtök til þess að gæta hagsmuna fiskframleiðenda hér heima, og til þess að tryggja innflytjendur í markaðslöndunum gegn stórfelldri áhættu. Annað skilyrði var það, sem innflytjendur í Suðurlöndum trúðu ekki, að S. Í. F. gæti fullnægt, en það var að koma í veg fyrir umboðssölu á fiski og það, að þeir væru undirseldir, ef þeir keyptu heila farma af fiski og biðu þannig stórkostlegt tap. Það má öllum ljóst vera, að það var ekki létt verk, eftir reynsluna árið 1931, að koma í veg fyrir að umboðssalan héldi áfram á saltfiski. Ég hefi getið þess í fyrri ræðu minni, að allur fiskur var seldur í umboðssölu árið 1931, en það stafaði af því að offramleiðsla var. Innflytjendur í Suðurlöndum voru hræddir við frekara verðfall, enda höfðu innflytjendur á Spáni og Ítalíu orðið fyrir ægilegu tapi árið 1930. Ég get nefnt dæmi þess, að erlent firma, er keypti hér fisk, tapaði 600 þús. kr. á tveimur síðustu mán. ársins, og annað firma tapaði mun meira vegna þess, að það keypti meira seinni part ársins og lá með meiri birgðir. Það má nærri geta, að kaupendur í Suðurlöndum treystu því ekki, að hægt væri að koma í veg fyrir umboðssölu, þar sem allur fiskur hafði verið seldur í umboðssölu árið áður. Það þarf ekki annað en að nokkuð af fiskinum sé selt í umboðssölu til þess að verðlagið hrapi skyndilega. Það var því eðlilegt, að þessir menn væru ófúsir að kaupa í fastan reikning. Það var ekki hægt að koma því fram nema með því að S. Í. F. fengi meginhluta fiskjarins 1932 og eftirleiðis, og að sá fiskur, er seldur væri utan við S. Í. F., yrði ekki seldur í umboðssölu. Ég er sannfærður um það, að ef einkasala hefði verið sett á stofn 1932, þá hefði enginn fengizt til að kaupa í fastan reikning, heldur hefði allt verið selt í umboðssölu, og við hefðum þurft að sæta sama verði og 1931. Vegna þess hve S. Í. F. fékk mikinn fisk 1932, gat það gefið nokkurnveginn tryggingu fyrir því, að ekki yrði selt í umboðssölu það ár, og þar með gefið þeim nokkra tryggingu, er keyptu í fastan reikning og lægju með birgðir í markaðslöndunum. Ég gat þess áður, að ýmsir, er höfðu haft viðskipti við okkur, vantreystu því, að þetta mætti takast, og vildu ekki taka upp bein viðskipti þegar. En þegar þeir sáu, að á fyrsta árinu, 1932, var mestur fiskurinn óseldur í byrjun ágúst, að tekizt hafði að koma í veg fyrir umboðssölu og verðið fór smáhækkandi, þá urðu þeir ánægðir. Þessir menn hafa í rauninni sömu hagsmuna að gæta og framleiðendur hér heima, að ekki verði verðfall á fiskinum, því að þeir liggja oft með milljónabirgðir af fiski. Tapið við verðfall kemur fyrst niður á þeim, en seinna á okkur. Þannig var það 1930, en við supum seyðið af því 1931. Það er enginn í þessu landi, sem mun neita því, að S. Í. F. hafi hjálpað til að losa okkur við umboðssöluna og hækka verulega verð á fiskinum. S. Í. F. hefir á þennan hátt bjargað útveginum frá stórkostlegu tapi, sem skiptir mörgum milljónum eða á tug milljóna. Því undarlegra er það, að nú skuli hlaupið til og reynt að bregða fæti fyrir þessi samtök. Ein af aðalástæðunum, sem nefndar eru í nál. meiri hl., fyrir því, að frv. sé fram komið, er m. a. óánægja, sem á að vera hjá einstökum mönnum með S. Í. F., og hv.frsm. meiri hl. reyndi að færa rök að því, að S. Í. F. hefði orðið til bölvunar, a. m. k. hefði því mistekizt herfilega. Ég held nú ekki, að hv.frsm. meiri hl. sé svo vanhygginn, að hann vilji kasta því skipulagi, sem bjargaði okkur frá umboðssölu, hækkaði verðið á fiskinum og kom þessum málum í það horf að erlendir innflytjendur eru ánægðir með viðskiptin. Ég var einn af þeim, er vann að því 1932, fyrir tilmæli bankanna, að S. Í. F. var stofnað. Erfiðleikarnir voru í því fólgnir, að þeir, sem höfðu viðskiptasambönd í markaðslöndunum, voru ófúsir á að afhenda þau, enda þótt þeir yrðu í stjórn S. Í. F. Þessum mönnum var það ljóst, að ef ekki yrðu mynduð slík frjáls samtök, þá mundi umboðssalan halda áfram, og að það var sama og dauði fyrir framleiðsluna. En það var lengi svo, að sumir þeirra vildu hafa svokallað „gruppe-system“, að útflytjendur væru margir og hver hefði sína viðskiptamenn. Án þess að þessir menn gengju til samstarfs var ekki hægt að ná svo miklu fiskmagni, að hægt væri að koma í veg fyrir umboðssöluna og koma ábyrgðinni að nokkru á hendur erlendra innflytjenda. En það tókst að fá þessa menn til samstarfs og mynda samtökin, enda þótt starfsfyrirkomulagið væri annað en margir hefðu óskað, sökum þess, að eigi vannst tími til að koma þessu á fastan grundvöll, svo að allir, er fisk höfðu til sölu, tæku þátt í kosningu framkvæmdarstjórnar. Erlendir menn buðust til að taka fisk í umboðssölu, og við, í Fisksölusamlagi Vestfirðinga, fengum t. d. 14 tilboð í þessa átt frá Spáni og Ítalíu. Okkur var heitið því, að við skyldum ganga fyrir öðrum, borgað yrði við afskipun fiskjarins 50-55 kr., en hitt, er reikningar væru gerðir upp. Það er enginn efi á því, að aðrir hafa fengið samskonar tilboð. Í flestum tilfellum tóku þessir erlendu menn það fram, að fram hjá umboðssölu yrði ekki komizt, eins og þá stóð á. Ég man sérstaklega eftir einum, sem hafði haft mikil viðskipti við okkur. Honum var svo ríkt í huga verðfallið árið 1930, að hann sagði, að það kæmi ekki til mála að kaupa fisk í fastan reikning. Sömu skoðunar sagðist hann vita, að aðrir væru. En þetta fór á annan veg. Það var hægt að forðast umboðssöluna 1932, hækka verðið á fiskinum um h. u. b. 10 kr. og byggja framtíðarviðskipti á þessum frjálsa grundvelli. Eitt af því, sem hv.frsm. meiri hl. fann að, var skipun framkvæmdarstjórnar S. Í. F. Eins og ég gat um, vannst ekki tími til að skipuleggja þennan félagsskap árið 1932, en fulltrúafundur, sem haldinn var nýlega, gerði ráð fyrir því, að val framkvæmdarstjórnarinnar sé í höndum allra þeirra, er flytja út fisk. Hv. frsm. meiri hl. sagði, að þeir, sem nú skipa stjórnina, hefðu svo mikið fiskmagn, að þeir væru alltaf vissir um stjórnina. Ef fisksölusamlög Rvíkur, Kveldúlfur og Alliance, stæðu saman, hefðu þeir allir um 120 þús. skippund, en utan við samtökin stæðu þá aðrir fiskeigendur með 200-250 þús. skpd. Hinsvegar er ég viss um það, að þeir, sem kjósa í stjórnina með það fyrir augum að fá þangað hæfa menn, munu varla óska að breyta til frá því, sem nú er. Ég hygg, að óánægja hv.frsm. meiri hl. sé sú sama og fram kom hjá fulltrúum Austfirðinga, sem vildu fá að velja einn mann í stjórnina. Nú hafa þeir ekki meira en 6%-7% af fiskmagni S. Í. F., svo að eftir hlutföllunum er síður en svo, að þeir hafi kröfu til framkvæmdarstjóra, en hitt er og, að mér er ekki kunnugt um, að þeir hafi neinn frambærilegan mann til þessa starfs. Hv. frsm. meiri hl. var að tala um það, að umboðsmaður Austfirðinga hefði ekki getað gefið þeim upplýsingar um einhver atriði viðvíkjandi fisksölunni, og í því sambandi, að menn fengju ekki upplýsingar hjá S. Í. F. Þetta er misskilningur hjá hv.frsm. meiri hl. Ég hefi skipt við S. Í. F. sem forstjóri Fisksölusamlags Vestfirðinga og fengið allar þær upplýsingar, sem ég hefi viljað og framkvæmdarstj. gat gefið. Ég hefi fengið að kynnast sölusamningum, símskeytum um sölu, bréfum um umkvartanir og ýmislegu öðru. Yfirleitt hefi ég fengið að sjá allt það, sem ég hefi álitið mér nauðsynlegt að kynnast. Hv. frsm. var að tala um, að þetta væru ekki frjáls samtök, því að bankarnir lánuðu ekki þeim, er stæðu fyrir utan þau. Ég veit, að ýmsir Austfirðingar standa fyrir utan þessi samtök. Ég veit, að nokkrir þeirra höfðu lofað þátttöku, en sviku það og seldu utan hjá S. Í. F. Það má vera, að það sé vegna þess, sem bankarnir taka Austfirðinga fastari tökum. Mér er kunnugt um það, að fyrir vestan hafa tveir útgerðarmenn staðið fyrir utan samlagið, og þessir menn hafa báðir fengið lán í bönkunum út á sinn fisk eins og aðrir. En hv. 2. þm. S.-M. verður að viðurkenna þann geypilega mikla mismun, sem er á þessum frjálsu samtökum framleiðenda sjálfra og lögskipaðri ríkiseinkasölu. Á því mun hann, og því miður allir aðrir, fá að kenna, ef lögleidd verður einkasala á saltfiski. Þessi feykilegi munur er sem sé fólginn í því, að með því fyrirkomulagi, sem verið hefir á saltfiskverzluninni síðastl. 2 ár, höfum við fengið ágæt viðskiptasambönd og tryggt okkur samstarf við saltfiskinnflytjendur á Spáni, Ítalíu og Portúgal, sem hafa þar sömu hagsmuna að gæta eins og við. En ef stofnuð yrði ríkiseinkasala á saltfiski, þá er það vitað af öllum, sem nokkuð þekkja til, að slíkt samstarf fæst ekki við þessa innflytjendur, þó að hv. stjórnarflokkar vilji ekki viðurkenna það. Og ég hygg, að ríkisstj. hafi borizt skeyti um það frá meiri hl. saltfisksinnflytjenda á Spáni, þar sem varað er við að lögfesta nokkuð í þá átt. Nei, í stað samstarfs innlendra framleiðenda og útlendra innflytjenda þar á staðnum, sem fiskurinn er seldur, í stað þessa ágæta samstarfs kemur einkasala, sem spillir því og eyðileggur með öllu þetta samkomulag. Og hvar erum við þá staddir? Hv. frsm. sagði, að hér hefði verið sett um stundarsakir, með bráðabirgðalögum, einkasala á saltfiski. Já, það var gert seint á árinu 1932, og honum mun vera vel kunnugt um, af hvaða ástæðu það var gert. Ástæðan til þess að bráðabirgðal. voru gefin út var sú, að erlent firma, sem hafði haft hér á hendi útflutningsstarfsemi á fiski í mörg ár, gerði allt, sem í þess valdi stóð, til að spilla fyrir því, að samtök kæmust á milli útgerðarmanna hér á landi um fisksöluna. Hér ætti að vera nokkurnveginn kunnugt um þetta, því að ég var umboðsmaður fyrir þetta firma í mörg ár. Og mér voru m. a. s. boðin mjög góð kjör fjárhagslega séð fyrir mig, ef ég hefði viljað halda áfram að gegna því starfi. En ég sá fram á, að ef umboðssala erlendra manna á fiskafurðum hér á landi fengi að halda áfram, þá mundi það stórspilla fyrir innlendum útflytjendum við fisksöluna og koma sjávarútveginum yfirleitt í öngþveiti. Þess vegna snerist ég á móti þessu erlenda firma, sem ég hafði svo lengi skipt við, og kaus heldur, þrátt fyrir óvenjuleg kostaboð frá þess hálfu, að vinna að þjóðnýtum störfum, þó að ég yrði að starfa fyrir sáralítil laun. Þetta firma var í undirbúningi með að kaupa í ársbyrjun 1933 mjög mikið af saltfiski, sem það svo ætlaði að verka í húsi og selja fyrri hluta ársins, en með því hefði orðið stöðvuð sala á fiskbirgðum ársins 1932, sem í árslokin 1932 voru um 10 þús. tonn af Spánarfiski, og sölusamlag ísl. fiskframleiðenda látið brenna inni með allar fiskbirgðirnar frá 1932. Ef þessi fyrirætlun hefði tekizt, þá var S. Í. F. dautt, þar sem enginn gat treyst því lengur til að fara með fisksöluna í umboði framleiðenda, eftir að augljóst var, að það gat ekki staðið við að selja þær fiskbirgðir, sem það var búið að taka í umboðssölu. Og enn síður gátu erlendir innflytjendur á Spáni borið traust til S. Í. F., þegar það ekki gat uppfyllt skilyrðin um að halda verðinu uppi og koma í veg fyrir umboðssölu. Þess vegna var gripið til þessara nauðvarna í des. 1932, og gefin út bráðabirgðalög, sem heimiluðu stj. að hefta sölu á framleiðslu ársins 1933, þar til búið væri að selja eldri birgðir. En l. komu ekki til framkvæmda nema að litlu leyti, og þurfti ekki að beita þeim að neinu ráði. Ennfremur voru 1. framkvæmd þannig, að veittar voru undanþágur til útflutnings og sölu á öllum þeim fiski, sem sýnilegt þótti, að ekki mundi spilla, eða standa í vegi fyrir sölu á fiskbirgðunum frá 1932. Þetta var því einungis varnarráðstöfun, fyrst og fremst gerð í því augnamiði, að sporna við því, að eyðilagðir yrðu sölumöguleikar á fiskbirgðunum frá 1932, og í öðru lagi til þess að koma í veg fyrir, að S. Í. F. gliðnaði þegar á fyrsta starfsári. Og líklegast hefir enginn Íslendingur þá verið svo skammsýnn, að vilja leyfa það, að S. Í. F. yrði lagt niður, sem þá var búið að hækka fiskverðið um 10 kr. á skp. og var á góðri leið með að vinna allflesta fiskinnflytjendur á Spáni til samstarfs. Ég hygg, að það hefði enginn viljað láta það viðgangast, að erlent firma næði umboði á fisksölunni hér á landi, aðeins fyrir hagsmuni nokkurra útgerðarmanna, sem hefðu máske getað selt nýjan fisk í jan., febr. og marz 1933. Því miður er ekki hægt, af ástæðum, sem öllum þdm. eru kunnar, að fara svo nokkru nemi út í ummæli hv.þm. V.-Ísf., sem Nýja dagblaðið flytur eftir honum, að þeir Richard Thors og Sveinn Björnsson hafi óskað eftir ríkiseinkasölu á saltfiski í fyrravor, í skeyti, sem þeir sendu frá Spáni.

Ég hlustaði á þessa yfirlýsingu hv.þm. V.-Ísf. í Nd.

. Þeir, sem lesa grein hv.þm. V.-Ísf. og einnig útdrátt úr því bréfi, sem um er að ræða, hljóta að sjá, að þar er alls ekki, óskað eftir ríkiseinkasölu á saltfiski. - En það vita allir hv.þm., ég vona, að fleiri viti það ekki eins og stendur, að í sambandi við verðjöfnunarsjóð töldu þessir menn (R. Th. og Sv. Bj.) það rétt, að fisksalan væri sem mest á einni hendi, svo að ég ekki segi of mikið, til þess að verðjöfnunarsjóður yrði þannig tryggður, án þess að ganga þyrfti á milli allt of margra fiskseljanda. Hv. frsm. gat þess, að nú væru miklir erfiðleikar fyrir höndum, og það er satt að því er snertir hinar fyrirsjáanlegu takmarkanir á útflutningi framleiðsluafurðanna. En það eru engir erfiðleikar fyrir höndum í fiskverzluninni sjálfri. Og þetta frv., sem gerir ráð fyrir einkasölu á saltfiski, léttir ekki fyrir því, að komið verði meiri fiski inn á markaðinn hjá viðskiptaþjóðum okkar. Um hvatir þeirra, sem að þessu frv. standa, til að torvelda þetta, skal ég ekkert fullyrða. En ég hefi ástæðu til að óttast, að einnig í því efni leiði það tilfinnanlega til bölvunar. Hitt er öllum vitanlegt, að verði einkasöluheimildin framkvæmd, þá leiðir það til stórfelldrar bölvunar fyrir fiskverzlun okkar yfirleitt, fyrst og fremst vegna þess, að við höldum ekki þeim ágætu samböndum og samstarfi við fiskinnflytjendurna á Spáni og öðrum Suðurlöndum, sem sölusambandið er búið að skapa. Og ég er sannfærður um, að ef hæstv.atvmrh. verður svo ógæfusamur að stofna til slíkrar einkasölu sem heimild er veitt til í frv., þá leiðir það óhjákvæmilega til þess, að umboðssalan kemur aftur yfir okkur, verðið lækkar á fiskinum og margskonar önnur ógæfa steðjar að. Einasta vonarglætan, sem ég hefi, er sú, að hæstv.atvmrh. hafi þá ábyrgðartilfinningu og þekkingu á þessum málum, að hann sjái það sjálfur, að framkvæmd 12. gr. frv. verði aðeins til þess að eyðileggja fiskverzlun okkar og sjávarútveginn yfirleitt. En jafnvel þó að svo gæfusamlega takist til, sem ég er enganveginn viss um, að einkasöluheimildin ekki verði notuð, þá er enginn vafi á því, að flutningur þessa frv., með þessu heimildarákvæði 12. gr., hefir þegar valdið okkur stórum hnekki, þannig að sumir viðskiptamenn okkar á Spáni halda ekki áfram þeim viðskiptum, sem við höfum nú, nema full trygging fáist fyrir því, að ekki verði stefnt til einkasölu á fiskinum.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) [óyfirl.]: Ég verð að segja það, að mér virðast þær tvær ræður, sem hv.þm.N.-Ísf. hefir flutt um þetta mál, næsta einkennilegar. Eftir því sem ætla mætti af þessum ræðum hans, þá er hann þeirrar skoðunar, að í raun og veru sé okkar fiskimálum, þ. e. a. s. fyrirkomulagi á verzlun og útflutningi fiskjar, bezt borgið eins og þau nú eru, og allt sé í himnalagi og við þurfum engar áhyggjur að gera okkur út af þeim, en getum látið allt sitja við það, sem er í þessum efnum. Hv. þm. V.-Ísf. segir ennfremur, að með þessu fyrirkomulagi, sem verið hefir, höfum við grætt tugi millj. síðustu árin. Þetta er meiri léttúð og meiri glapsýni en ég hefði viljað vænta úr þessari átt, og af manni, sem er jafnkunnugur þessum málum eins og þessi hv.þm. er. Honum hlýtur að vera það kunnugt, að þeir erfiðleikar, sem við nú eigum við að búa í þessum efnum, eru stórkostlegir. Ég hefi engar brigður á það borið, og dettur ekki í hug að gera það, að S. Í. F. hafi gert allmikið gagn, en að álykta út frá því, að engin ástæða sé til neinna aðgerða, og að allt sé í því bezta lagi, sem verið getur, er óskaplegur barnaskapur, og það, þegar fyrir liggur skýrsla um það frá hans eigin flokksmönnum, eins og hv.þm. G.-K. hefir borið fram í Nd., að ef ekkert verði aðhafzt, þá megi búast við því, að við árslokin 1935 verði óseldur nægilega mikill fiskur handa öllum markaðslöndum okkar í heilt ár, þó að enginn fleyta fari á flot. Ég hygg nú, að þetta sé nokkuð orðum aukið, og fyrr má nú vera öngþveiti en að svo sé. En mér er það alveg óskiljanlegt, að nokkur sá maður, sem lætur sig þessi mál nokkru varða, geti sætt sig við að leggja hendur í skaut, þegar ástandið er svona alvarlegt í þessum efnum. En það mátti skilja á hv.þm.N.-Ísf., að hann teldi það líklegasta úrræðið. Ég hirði ekki um það að svo stöddu að fara út í það, sem þessi hv.þm. sagði í þá átt, að það væri tilgangurinn með þessu frv., að drepa „union“ og koma á einkasölu með saltfisk. Þetta eru fullyrðingar einar og fleipur, sem hv.þm. veit sjálfur, að hefir ekki við neitt að styðjast.

Er þá meiningin að hafa ekki einkasölu á saltfiskinum?

Ég vil víkja að því síðar. Hv. þm. verður að taka á þolinmæðinni. Í fyrsta lagi er ekki gert ráð fyrir, að hægt sé að setja á stofn ríkiseinkasölu á saltfiski nema því aðeins, að fiskeigendurnir vilji ekki hafa einkasöluna með höndum sjálfir sameiginlega. Efni þessa frv., sem hér liggur fyrir, er í raun og veru tvennskonar. Annarsvegar það, að gera ráðstafanir til þess, að ýmiskonar nýbreytni verði hafin við verkun og meðferð fiskjar og við sölu hans til útlanda. Það er viðurkennt, að með því fyrirkomulagi, sem hefir verið í þessum efnum, er stefnt í fullkomið óefni. Það er gert ráð fyrir, að ríkissjóður leggi fram fé til þessarar nýbreytni og til þess að afla nýrra markaða, ef unnt er. Allt þetta er nauðsynlegt, en að þessu vék hv.þm.N.-Ísf. ekki. Hann lætur nægja fullyrðingar sínar um það, að drepa eigi „union“ og setja á stofn ríkiseinkasölu í staðinn, og til viðbótar því heldur hann ræður um það, að það hafi tekizt að selja einhver lifandis ósköp af fiskinum, en niðurstaðan verður samt sú, að allt sé að fara í kalda kol, þrátt fyrir hið ágæta fyrirkomulag og hinn mikla gróða, sem af fisksölunni hefir hlotizt. Það, sem ég drap á um nýbreytni í verkun fiskjar og nýbreytni í markaðleitun, er annar aðalþáttur þessa frv. Hin hliðin snýr að skipulagningu saltfisksölunnar, að því er snertir þau markaðslönd, sem við nú skiptum við, og það er sá þátturinn, sem hv.þm.N.-Ísf. aðallega hefir snúið sér að í sínum ræðum. Ég hygg, að um hin önnur atriði frv. sé ekki mikill ágreiningur. Það virtist ekki vera ágreiningur um þau í n., og fjárhæð sú, sem á að verja úr ríkissjóði í þessu skyni, 1 millj. kr., var samþ. í Nd. með öllum atkv. nema einu. Um þá hlið málsins mun ég því ekki fjölyrða. Þá skal ég víkja nokkrum orðum að því skipulagi, sem gert er ráð fyrir að hafa á útflutningi fiskjar og sölufyrirkomulaginu, og þá svara ég um leið einkasöluhugleiðingum hv.þm.N.-Ísf., sem ég nú reyndar álít, okkar á milli sagt, að séu í meira lagi utan garna, því að það er bersýnilegt á öllum hugleiðingum hans, að hann er út af fyrir sig ekki á móti einkasölu á fiski, ef hún er í höndum réttra manna, og mynduð með því, sem hann kallar frjálsum samtökum. En sé einkasala á saltfiski hættuleg gagnvart viðskiptalöndum okkar úti í heimi, þá skiptir það engu máli í því sambandi, hvort einkasalan er komin á fyrir samtök þeirra manna, sem fisk eiga, eða fyrir lagaboð, svo framarlega sem einkasalan er í báðum tilfellum á svipaðan hátt rekin og sýni sig jafngóða viðskiptalöndunum í báðum tilfellum. Út af einkasöluskrafi hv.þm.N.- Ísf. vil ég gjarnan taka það fram, að ákvæðunum í 12. gr. frv., þ. e. einkasöluheimildinni, verður ekki beitt nema það sýni sig, að ekki lánist að fá sæmilegt skipulag á sölu og útflutning saltfisks með samtökum framleiðenda sjálfra, og þá því aðeins, að áður sé athugað og þyki líklegt, með tilliti til markaðslandanna, að betur notist útflutningsmöguleikar á þann hátt, þ. e. a. s., að vænta megi góðs samkomulags og góðrar samvinnu við kaupendur og útflytjendur í þeim löndum, þar sem mest er keypt af fiskinum. Ég teldi að ýmsu leyti æskilegast, að útflutningurinn yrði með svipuðum hætti og verið hefir síðustu ár; að sölufélagsskapur fiskeigenda hefði mestan hluta útflutningsins í sinni hendi, og jafnframt væri girt fyrir það, að þeir, sem flytja hinn hluta fiskframleiðslunnar út, geti undirboðið fél. eða valdið skaðlegum glundroða og erfiðleikum á annan hátt. - Í frv. er því einmitt fyrst og fremst gert ráð fyrir slíkum allsherjarfélagsskap og honum veitt sérstaða og hlunnindi umfram aðra útflytjendur. Það skilyrði eitt er sett, að félagsskapurinn sé opinn öllum fiskframleiðendum og atkvæðisrétturinn ekki eingöngu bundinn við fiskmagnið, heldur takmarkaður eins og í frv. segir, svo að félagsmenn almennt geti haft áhrif á stj. og starfsemi fél., en einn eða fáeinir stærstu útflytjendurnir ráði þar ekki einir öllu. Fari svo, að allsherjarfélagsskapur fiskframleiðenda líði undir lok eða komist ekki á, getur stj. samkv. frv. takmarkað tölu útflytjenda, og má þá gera ráð fyrir, að útflytjendur myndi hópa sig saman í „grúppur“, sem hefðu útflutninginn með höndum. Ég tel þetta fyrirkomulag stórum ábyggilegra en það, sem fyrr er talið. Og einmitt með tilliti til þess, að ef svo skyldi fara, að útflytjendur yrðu fleiri og smærri, tel ég nauðsynlegt að hafa einkasöluheimildina til, til þess að tryggja eftir því sem hægt er góða samvinnu og fulla hollustu milli útflytjenda innbyrðis, en það er fyrsta skilyrðið fyrir því, að slíkt fyrirkomulag geti gefizt sæmilega. Vegna skömmtunar á innflutningi til Spánar er okkur hin brýnasta nauðsyn á því að skipa þessum málum svo, að útflutningurinn þangað komi sem jafnast niður, og útflytjendur hins takmarkaða fiskmagns ekki noti útflutningsleyfi sín til þess að undirbjóða hver annan og gera með því bæði innflytjendum á Spáni og útflytjendum hér stórtjón. Þessi ákvæði frv. eru, eins og ég hefi áður sagt, aðeins heimildarákvæði. Við verðum að vera við því búnir, eins og tímarnir eru nú, að geta mætt stórfelldum breyt. í viðskiptaheiminum yfirleitt. Þess vegna þurfum við að hafa þessar heimildir til í l., til þess að geta gripið til þeirra. Okkur er hin mesta nauðsyn á því að geta verndað útflytjendur héðan og innflytjendur í markaðslöndunum fyrir skaðlegri samkeppni og óeðlilegum undirboðum, eins og okkur er líka nauðsynlegt að tryggja það, að takmarkanirnar á útflutningi fiskjar komi sem jafnast niður, en lendi ekki hjá fáum útflytjendum, sem tilviljun eða önnur atvik geta ráðið, hverjir verða. Ég hygg, að í raun og veru sé það óþarfi fyrir mig að segja fleira um þetta frv. að þessu sinni. Ég hefi gert grein fyrir því frá mínu sjónarmiði og tala þar fyrir hönd stj. og stjórnarflokkana, þegar ég hefi skýrt það fyrir hv. dm., undir hvaða kringumstæðum gert er ráð fyrir, að einkasöluheimildinni sé beitt. Frv. er allt þannig byggt, að það verður alveg ljóst, að það er stutt að því eins og hægt er að gera í löggjöf, að fiskeigendurnir sjálfir geti haft skipun þessara mála í sínum höndum. Og ef það fyrirkomulag verður haft á þessum málum, sem ég tel æskilegast, þ. e. eitt allsherjarfél., sem ráði yfir sem mestu af fiskmagninu, þá verður náttúrlega jafnframt að gæta þess, að það fiskmagn, sem yrði utan við þessi samtök, líkt og hefir verið 2 undanfarin ár, geti ekki valdið truflun á markaðinum fyrir það, að það sé selt undir því verði, sem hinn skipulagði félagsskapur selur sinn fisk fyrir. En það er einmitt sú hætta, sem af innflytjendum markaðslandanna er talið verst við að eiga, að þegar þeir eru búnir að semja um eða kaupa svo og svo stóra farma af fiski, þá koma kannske skömmu síðar aðrir útflytjendur og selja öðrum innflytjendum fyrir lægra verð, þannig að þeir, sem keypt hafa fyrir hærra verð, verða að setja það niður og bíða þannig tjón af viðskiptunum. Ríkasta tryggingin fyrir innflytjendur er sú, að slíkt eftirlit sé haft í þessu efni, að þetta geti ekki komið fyrir. Og það er enginn vafi á því, að slíkt skipulag sem tryggir þetta, verður yfirleitt vel þokkað. Eins og líka hv.þm.N.-Ísf. viðurkenndi óbeint, þar sem hann var að tala um, þær vinsældir, sem „union“ hefði haft af því að það hefði tryggt innflytjendur fyrir því, að ekki kæmu undirboð úr öðrum áttum. Nú er ekki því að neita, að þeir, sem hafa haldið því fram, að S. Í. F. muni liðast í sundur, ef þetta frv. yrði samþ., hafa fengið nokkurn stuðning fyrir þessu sínu máli, og á ég þar við yfirlýsingu stjórnar S. Í. F. og Landsbankastjóranna út af þessu máli. Ég skal ekki fara mörgum orðum um þessi plögg og veit ekki heldur, hvernig þau eru undir komin. En það eitt vil ég segja í þessu sambandi, að ef þetta reynist sannspá, sem ég vona, að ekki verði, þá er ég fyrir mitt leyti alveg viss um það, að án þessarar lagasetningar hefði S. Í. F. ekki undir neinum kringumstæðum getað haldið saman, því að með þessu frv., ef að 1. verður, eru S. Í. F. gefin þau fríðindi, ef það breytir stjórnarháttum sínum í „demokratiskara“ form, að það hefir betri aðstöðu en það hefir nú. En ef aftur á móti einhverjir menn, sem nú eru meðlimir í S. Í. F., af einhverjum ástæðum ekki vilja vera það, þá er þeim alveg jafnheimilt að sundra þeim félagsskap, þó að þessi l. séu samþ. Það er óþarft að vera myrkur í máli um það; það er vitað, að stærstu aðilarnir í þessum félagsskap eru 3 félög, Kveldúlfur, Alliance og Sölusambandið við Faxaflóa. Ég hygg óhætt að fullyrða það, að ef þessir 3 aðilar vilja halda S. Í. F. saman með stuðningi bankanna, þá er enginn minnsti vafi á því, að það verður gert, en ef þeir vilja það ekki, þá er það ekki hægt með því fiskimagni, sem það nú hefir. - Í þessu sambandi er rétt að geta þess, að ég hygg, að það sé ekki rétt, að „union“ hafi ekki haft nema 75% af fiskmagninu. Ég hygg, að það sé miklu nær sanni, að það hafi haft yfir 80%. En það skiptir minnstu máli í þessu sambandi. Aðalatriðið er það, að ef það er áhugamál bankastjóranna og þessara 3 aðila, sem ég áðan nefndi, að vilja halda S. Í. F. saman, þá er enginn vafi á því, að það verður gert. Skerist einn eða tveir úr leik, þá er alveg sama, hvort l. eru til eða ekki, þá er opið fyrir þá að sundra þessum félagsskap. Það er því ekki nema tilbúningur og fjarstæða, að það ráði nokkru um það, hvort S. Í. F. heldur áfram eða leysist upp, hvort þetta frv. verður samþ. eða ekki. - Ég skal taka það fram, að þó að þetta frv. verði að l., þá er sjálfsagt, að S. Í. F. haldi áfram sölu fiskjarins, þar til það hefir selt framleiðslu þessa árs. Ég hygg, að ekki sé fleira, sem ég þarf að segja að svo stöddu. En ég verð að segja, að mér fannst það mjög óviðeigandi af hv.frsm. minni hl. að slá því fram um jafnmikilvægt mál sem þetta, að stefnt væri að því að sundra þeim samtökum, sem fyrir væru, í því skyni að setja upp einkasölu til þess að koma öllu í strand.

Frsm. meiri hl. (Ingvar Pálmason) Ég get haft svar mitt miklu styttra en ella, af því að hæstv.atvmrh. hefir þegar svarað mörgu í ræðu hv.frsm. minni hl. Ég verð þó að drepa á nokkur atriði, og vil ég fyrirfram biðja hæstv. forseta velvirðingar á því, að ég neyðist til að tala nokkuð um mál, sem ekki liggur hér fyrir, af því að hv.frsm. minni hl. vék að mér persónulega í sambandi við það mál. Hann minntist hér á síldareinkasöluna sálugu, og sagði í því sambandi, að sig furðaði á því, að einn af framkvæmdarstjórum þess fyrirtækis skyldi dirfast að mæla með þessari einkasölu. Hann sagði, að síldareinkasalan hefði skapað síldareigendum þau verstu kjör, sem þekkzt hefðu, og jafnframt gloprað niður þeim markaði, sem fyrir var. Vil ég nú minnast á, hvernig ástandið var hér í síldarmálunum áður en einkasalan tók til starfa. Skal ég ekki lýsa minni eigin skoðun um þetta efni, heldur vitna í skoðanir Björns Líndals, sem prentaðar eru í Alþt. 1926, og vil ég benda hv.þm. á að kynna sér þau ummæli, ef hann hefir ekki gert það áður. Þar er því lýst með sterkum orðum, í hvílíkt öngþveiti síldarsalan sé komin og talað um nauðsyn þess að hefjast handa sem fyrst. Ég ætla ekki að tefja tímann á að lýsa þessum ummælum frekar, því að þau eru öllum til sýnis í þingtíðindunum. Hinsvegar vildi ég gera lítilsháttar samanburð á síldarsölunni eins og hún var þann tíma, sem einkasalan starfaði, og eins og hún var næstu árin á undan, sem Björn Lindal lýsti. Það var árin 1928-29, sem ég var við einkasöluna, en árið 1928 voru síldareigendum greiddar fullar 13 kr. fyrir hrásíldartunnu og árið 1929 milli 12 og 13 kr. Árið 1930 mun verðið hafa verið nokkru lægra, en ég hygg, að það hafi þó verið 10-11 kr. á tunnu. Þegar þessi 3 ár eru borin saman við árin 1926 og 1927, held ég, að einkasalan þoli fyllilega samanburðinn, og það mun óhætt að fullyrða, að síldareigendur hafi þessi þrjú ár aldrei fengið minna en 11 kr. meðalverð á tunnu. Því miður hefi ég þessar tölur ekki alveg nákvæmar, af því að ég bjóst ekki við að þurfa að standa hér upp til andsvara fyrir síldareinkasöluna. Tölurnar fyrir 1928 munu þó vera nokkuð nákvæmar. Ég er ekki alveg eins viss um tölurnar 1930, en það skakkar aldrei miklu. Þegar þessi 3 ár eru borin saman við næstu 3 ár á undan, er óhætt að segja, að síldareigendur hafi þénað svo hundruðum þúsunda skiptir. Að því er snertir árið 1931, síðasta starfsár einkasölunnar, sem hv.þm. vitnaði í þegar hann var að tala um, að síldareigendur hefðu fengið verri kjör en nokkru sinni áður, þá er þess að gæta, að síldareinkasalan var stöðvuð á því tímabili, þegar verst stóð á. En þó að þetta ár sé tekið með og reiknað út meðalverð fjögurra ára, verður verðið a. m. k. ekki lægra en árin 1926-1927. Það þýðir ekki í þessu sambandi að miða við einstaka sölu. Hvernig hefir svo ástandið verið síðan síldareinkasalan var leyst upp? Ég held, að ekki hafi fengizt öllu meira fyrir síldina þessi ár en á meðan einkasalan starfaði. Síðastl. sumar munu ekki hafa verið greiddar nema 5-6 kr. fyrir hrásíldartunnu, eða helmingi lægra en meðalverð á tímum einkasölunnar. Þegar litið er á síðasta ár einkasölunnar, er aðeins 2 kr. voru greiddar á hverja hrásíldartunnu, verður að gæta þess, að hún var stöðvuð á versta tíma, og á það ber að líta, hvort það hefir ekki átt sinn þátt í útkomunni. Ég vil minna á grg. Böðvars Bjarkans um þetta mál árið 1931-32. Hún sýnir, að einkasalan gat staðið undir öllum sínum skuldbindingum, ef hún hefði ekki verið stöðvuð. Þessari grg. hefir hvergi verið mótmælt.

Reynslan hefir mótmælt!

. Ég á eftir að koma að því. En ef þessi grg. Böðvars Bjarkans hefir verið gripin úr lausu lofti, þá hefði átt að mæla á móti henni. En það hefir enginn treyst sér til þess. Hv. frsm. minni hl. segir, að reynslan hafi mótmælt. En hvaða fyrirtæki mundi þola stöðvun á þeim tíma, sem það liggur með mestallar birgðir sínar óseldar? Ég hygg, að þau yrðu ekki mörg. Ég hefi ekki séð neina fullnaðarskilagrein frá skilanefnd einkasölunnar, en ég hygg, að þar muni ekki færðar til greiðslu allar þær upphæðir, sem mátt hefði, ef einkasalan hefði haldið á fram. Ég hygg, að útkoman hefði orðið önnur, ef einkasalan hefði fengið að starfa áfram. Ég skal auðvitað ekki draga fjöður yfir það, að hún hafði sína galla, og það má vel vera, að ýms mistök hafi orðið á framkvæmdum hennar. En þrátt fyrir þá meðferð, sem hún fékk að lokum, var útkoman sú, að hvorki fyrir eða eftir fékkst hærra verð fyrir síldina en meðalverð það, sem hún greiddi meðan hún starfaði. Ég vildi ekki láta þessum ummælum hv.þm. ómótmælt, úr því að hann óskaði að draga þetta inni í umræðurnar. Hv. þm. bar mér það á brýn, að ræða mín hefði öll snúizt um það, að ganga af S. Í. F. dauðu. Ég tel þá, að sú stofnun sé nokkuð nærri dauða komin, ef ræða mín hefir nokkur áhrif í þá átt. Ég gerði ekki annað en að benda á það, sem hv.þm. kallaði smávægilega galla. Það getur verið, að þessir gallar séu smávægilegir, en það hefir þó verið haldið svo á málunum, að fjöldi manna treystir ekki félaginu eða stj. þess. Hann hafði það eftir mér, að ég hefði sagt, að S. Í. F. hefði verið til bölvunar. Það hefi ég nú ekki sagt, en hinsvegar er hægt að fá óyggjandi sannanir fyrir því, að ýmsar ráðstafanir þess hafa vakið tortryggni, sem mátti komast hjá, t. d. það, að neita fiskeigendum um í stj. félagsins. Ég minntist á, að Austfirðingar hefðu ekki átt kost á að kynna sér sölu samlagsins eða starfsaðferðir. Hv. þm. svaraði því og sagði, að hann hefði alltaf fengið að sjá þau skjöl samlagsins, sem hann óskaði. Ég ber ekki brigður á þessa frásögn hans. En þá er ekki nema eitt af tvennu: Annaðhvort hefir honum verið sýnt meira traust en Austfirðingum, eða þá að hann hefir verið lítilþægari í kröfum sínum um þau skjöl, sem hann óskaði að sjá. Ef hann hefir ekki verið lítilþægur, þá hefir verið gert upp á milli Vestfirðinga og Austfirðinga. Það er eðlilegt, að það veki tortryggni, ef umboðsmaður Vestfjarða fær aðgang að öllum skjölum sölusambandsins, en umboðsmaður Austfjarða fær ekkert að vita. Hann minntist á, að ef þeir, sem velja í stj. samlagsins, vildu velja hæfustu mennina, þá ættu þeir að velja þá menn, sem nú eru í stjórninni. Ég get samsinnt því, ef það er rétt, að þetta séu hæfustu mennirnir. En ef hæfir menn gegna þessum störfum, sýnist mér óhætt, að fiskeigendur fengju að hafa þar nokkurn íhlutunarrétt. Mér finnst kenna nokkuð mikils einræðis hjá núverandi stj. S. Í. F., að vilja neita framleiðendum um íhlutunarrétt í kosningu stjórnar. En eins og gengið er frá því frv., sem samþ. var á fulltrúafundinum hér í Rvík í haust, er það víst, að framleiðendum er ekki tryggður íhlutunarréttur um stjórnina. Þar er svo um hnútana búið, að það eru fiskpundin, sem hafa atkvæðisrétt, en ekki mennirnir. Nú hagar svo til, að fiskveiði er mest hér við Faxaflóa, og í stj. fél. eru þeir, sem mestra hagsmuna hafa að gæta um fisksöluna á Suðurlandi. Það eru því litlar líkur til, að hér sé um annað en tylliboð að ræða fyrir útkjálkamenn, bæði fyrir austan og vestan, nema ef Vestfirðingar njóta einhverra fríðinda, eins og virtist koma fram hjá hv.þm. Réttur útkjálkamannanna virðist því ekki á marga fiska. Í 4. gr. er svo fyrir mælt, að stj. fisksölusamlagsins geti látið fara fram kosningu á einum manni eða öllum í stj. Segja mætti, að menn úti á landi gætu komið einum manni að, ef allir væru kosnir samtímis. En nú kynni stj. á næsta ári að ákveða, að skipta skyldi um einn mann. Hvernig færi þá? Þá yrðu menn úti á landi útilokaðir, því að það eru skippundin, sem kjósa. Svona er í pottinn búið í frv. Ég get ekki látíð ómótmælt þeirri ásökun, sem hv.þm. kom með á hendur Austfirðingum. Hann sagði, að þeir hefðu svikið gerða samninga við S. Í. F. Ég ætla, að þetta sé með öllu ómaklegt og rangt og bendi í þá átt, að Austfirðir hafi jafnan verið olnbogabörn fisksölusamlagsins. En ég hygg, að hv.þm. eigi við það, sem gerðist 1933, og kannske eitthvað 1934, að þegar ekki var hægt að losna við fiskinn á Austfjörðum, seldu nokkrir hlutarmenn eitthvað af fiski ensku firma, sem hafði útflutningsleyfi héðan af landi. Stj. S. Í. F. aðvaraði þá um, að þeir mættu þetta ekki, en þeir neituðu og sýndu samning hásetanna, sem ráðnir voru upp á hlut og máttu ráðstafa sínum fiski sjálfir. Þessi sala fór fram, og ég veit, að hlutarmenn buðu S. Í. F. að fara í mál, en það gerði það ekki. Það hótaði að vísu málsókn og sömuleiðis því, að halda verði fiskjar, sem það seldi fyrir Austfirðinga, en það framkvæmdi ekki þær hótanir, af því að mennirnir voru engum samningum við það bundnir og höfðu fullan rétt til að selja utan samlagsins. Það er því mjög ofmælt, að Austfirðingar hafi rofið nokkurn samning við samlagið. En eftir því sem hv.þm. hefir upplýst um ánægju sína fyrir hönd Vestfjarða, virðist svo sem Austfirðir séu meiri olnbogabörn samlagsins, og er skammt á að minnast, að á síðastl. ári hefir salan gengið þannig á Austfjörðum, að þaðan er ekki farinn enn í dag nema tæpur helmingur af fiskmagni ársins, og það einmitt verðminni fiskurinn, Labrador- og millifiskur, en eftir er Barcelona-verkaður fiskur, sem er verðmeiri, ef hann kemst á markaðinn á hæfilegum tíma. Að verðmæti til er því ekki búið að selja nándarnærri helminginn af austfirzkri fiskframleiðslu. Ég skal taka fram í þessu sambandi, að áður en fisksölusamlagið tók til starfa, var Austfjarðafiskur nær því undantekningarlaust verkaður á Barcelona-markaðinn og var eftirsótt vara. Síðan hefir þetta breytzt, og Austfjarðafiskinum hefir verið haldið til baka. Þó bar ekki eins mikið á því 1933, af því að þá gekk svo illa með fiskþurrk hér syðra, að ekki var hægt að fullnægja markaðinum með sunnlenzkum fiski, og fór því Austfjarðafiskurinn jafnhliða á markaðinn. En í sumar gekk þurrkun vel hér, og var því lögð áherzla á að velja svo mikið á Barcelona-markaðinn, að hægt væri að fullnægja þörfinni, en Austfjarðafiskurinn var settur til baka og liggur óseldur enn. Það má vel vera, að í öllum þessum ráðstöfunum liggi einhver nauðsyn að baki. Austfirðingar krefjast útskýringar á því, hvers vegna næstum allur Austfjarða-fiskurinn er verkaður fyrir Barcelona-markaðinn, og hvers vegna hann var allur settur til baka í ár.

Hve mikið var það, sem á milli bar?

. Ég get ekki svarað því nákvæmlega, því að ég hefi ekki skýrslur um það með höndum. En ég veit fyrir víst, að það er svo mikið, að ef Austfjarðafiskurinn á að komast á Barcelonamarkaðinn, þá mun það taka mikinn tíma, að markaðurinn geti tekið á móti öllum fiskinum. Það er ýmislegt fleira, sem Austfirðingar spyrja um í þessu sambandi, en þeir fá ekkert svar.

Víst fá þeir svar:

. Þeim er sagt, að markaðurinn sé fullur. Það er vitanlega skiljanlegt. En hvers vegna hafa þeir ekki fengið að senda fisk hlutfallslega við það, sem aðrir landsfjórðungar hafa gert? Þeir hafa enga skýringu fengið á því. Hvers vegna má ekki meðhöndla þessa viðskiptamenn eins og venja er að gera og gefa þeim fúslega allar skýrslur, sem fyrir hendi eru, til þess að sannfæra þá um, að þeir séu ekki misrétti beittir. Mig langar til þess að minna á atvik, sem kom fyrir sumarið 1933. Þá var lítill þurrkur á Suðurlandi, en góður þurrkur á Austurlandi, og fiskur því snemma tilbúinn eins og oftar, því að þar er oftast þurrkur framan af sumri. Þá var fiskframleiðendum tilkynnt í júní, að afskipun færi fram fyrir Austurland, og þeim var einnig tilkynnt, að verðið yrði 67 kr. fyrir skp., en samt vil ég ekki fullyrða það atriði. Mig minnir það fastlega. Fiskeigendum fannst verðið of lágt og vildu því ekki afskipa í það skiptið. Það gekk síðan í nokkru stímabraki út af þessu. Þeim var síðan bent á það, að þeir mættu búast við því, að verða að liggja lengi með fiskinn og e. t. v. að verka hann á annan markað, ef þeir vildu ekki ganga að því að afskipa í þetta skipti. Þeir töldu samt sem áður, að þótt þeir hefðu lofað að afhenda fisk sinn til fisksölusambandsins, þá hefðu þeir ekki skuldbundið sig til þess að gera það á vissum tíma. Það varð ekki af þessari útskipun í þetta skipti, en sölusambandið spurði, hvað menn vildu fá fyrir fiskinn. Því gátu menn vitanlega ekki svarað. Þeim fannst eðlilegt, að sölusambandið gæti sagt, að þetta og þetta væri markaðsverð í ár og hærra yrði ekki farið að því sinni. En jafnhliða þessu býður útflutningsfirma eitt 7 kr. hærra verði í skp. fiskjarins á Austfj. heldur en útflutningsnefndin hafði tilkynnt í upphafi. Þegar hér var komið sögu, fóru nokkrir austfirzkir útgerðarmenn fram á leyfi til þess að fá að selja fiskinn fyrir þetta verð. Þeim var synjað um leyfið, en fengu jafnframt það svar, að nú væri hægt að selja fisk fyrir 5 kr. meira. Það varð þá vitanlega niðurstaðan, að fiskeigendur afhentu sölusamlaginu sinn fisk, og verðið hækkaði um 5 kr. Þetta kom mönnum því undarlega fyrir sjónir. Fyrst og fremst það, að sölusamlagið spurði útgerðarmenn, hvaða verð þeir vildu fá fyrir fiskinn, og eins urðu menn hissa á því, að sölusamlagið skyldi geta greitt 5 kr. hærra fyrir skp. nokkrum dögum eftir að það lýsti yfir því, að það gæti það ekki. Að vísu getur eðlileg orsök legið þessu til grundvallar. En mér finnst það vekja tortryggni, þegar mönnum er meinað að fá nægilegar upplýsingar. Ég hefi ekki dregið þessi dæmi fram til þess að álasa sölusambandinu fyrir það, að svo atvikaðist, heldur fyrir það, að engin tilraun var gerð til þess að sýna fram á, að allar þessar ráðstafanir væru óumflýanlegar. Upphaflega hafði ég ekki hugsað mér að fara nákvæmlega út í þetta, hefði hv.þm.N.-Ísf. ekki farið að bregða Austfirðingum um svik. Mér hefir aldrei til hugar komið að bera sölusamlaginu svik á brýn. En óneitanlegu eru mörg atriði í þessu sambandi, sem vekja tortryggni, og það hefir engin tilraun verið gerð til þess að útrýma þeirri tortryggni. Það er það, sem ég álasa sölusambandinu fyrir. Ég benti á það í fyrri ræðu minni, að ekki hefði alltaf verið fyrir hendi sú reynsla, sem nú virðist vera, bæði hjá sölusamlaginu og hv.þm.N.-Ísf., ef einkasala hefði ekki alltaf verið til staðar, og benti ég þá á bráðabirgðal. frá 1932. Hv. þm. minntist á það í ræðu sinni, hver nauðsyn hefði verið á því að setja þessi lög. Ég vék engu orði að því, að l. hefðu verið óþörf. Þvert á móti lít ég sömu augum á nauðsyn þessara laga og hv.þm. sjálfur. Hv. þm. útskýrði, hvers vegna þá þyrfti ekki að óttast neitt í sambandi við þessa einkasölu. Það var vegna þess, að l. voru sett til þess að fisksölusamlagið gliðnaði ekki í sundur. Þegar um einkasölu er að ræða, sem er sölusamlaginu til hagsbóta, þá þarf ekki að búast við neinu háskalegu. Þetta eru orðrétt ummæli hv.þm.N.-Ísf.

Dálitlu er nú sleppt

. Nei, það er engu sleppt. Hann sagði, að þetta hefði verið lífsnauðsyn, til þess að fisksölusamlagið gliðnaði ekki í sundur.

Til þess að tryggja sölu á þeim birgðum, sem í landinu lágu

. Ég skrifaði þessi orð upp eftir hv.þm., svo að þau eru rétt höfð eftir. Hvers vegna var mikið talað um einkasölu á síðastl. vori? Af því að þá var hugsað um einkasölu til þess að tryggja fisksölusamlagið.

Þetta eru vísvitandi ósannindi hjá hv.þm., sem hann ber fram sökum þess, að hann veit, að það er ekki hægt að tala um þetta opinberlega

. Það má þó tala opinberlega um bráðabirgðal. frá 1932. Það er staðreynd, sem ekki verður mótmælt, að talað var um einkasölu síðasta vor í sambandi við sölusamlagið. Ég get þá látið þetta nægja til andsvara ræðu hv.þm.N.-Ísf., því að öðru leyti hefir hæstv.atvmrh. svarað ræðu hans hvað því viðvíkur, að hann hélt því fram, að frv. það, sem hér liggur fyrir, gerði ráðstafanir, sem miðuðu aðallega í áttina til einkasölu. Hv. þm. sagði undir ræðulokin, að engir sérstakir örðugleikar væru fyrir hendi viðvíkjandi fisksölunni, heldur aðeins hvað snerti markaðinn fyrir fiskinn. Ég er hv.þm. vitanlega alveg sammála um síðara atriðið. En eins og hæstv. ráðh. drap á, gerir þetta frv. ráð fyrir því, að ráðstafanir verði gerðar í þessu efni til þess að skapa nýja markaði og nýjar verkunaraðferðir. Hvað hitt atriðið snertir, að ekki sé um erfiðleika við fisksöluna að ræða, vil ég bara segja það, að ég hygg, að Austfirðingar hafi því miður rekið sig allóþyrmilega á þessa örðugleika. Á Austfjörðum er nú þannig ástatt, að þótt sæmilega sé aflað og meðalverð sé það hátt, að ástæðulaust sé undan því að kvarta, er útkoman samt þannig, að fjöldi útgerðarmanna er í hreinustu vandræðum með að geta staðið undir daglegum þörfum. Þetta stafar af þeim ástæðum, sem ég hefi áður bent á, að meira en helmingur af fiskmagninu liggur óselt þar. Ég hygg, að þetta stafi a. m. k. að nokkru leyti af söluerfiðleikunum. Skal ég svo ljúka máli mínu. Seinna mun ég taka til máls, ef tækifæri gefst til þess.

Frsm. minni hl. (Jón Auðunn Jónsson) Ég skal ekki eyða miklum tíma í að svara hv.frsm. meiri hl. Ég þarf þó að leiðrétta það, sem hann sagði um síldareinkasöluna. Ég vildi benda honum á það, með því sem ég sagði, að þegar maður hefir fengið slæma reynslu af einhverju fyrirkomulagi, þá er varasamt að hverfa að því á ný. Það er öllum léðum ljóst, að útgerðarmenn háðu ekki um einkasölu á síld. Þeir vildu aðeins, að þeim yrði hjálpað til þess að styrkja samtök útgerðarmanna til samsölu á svipaðan þátt og fisksölusamlagið er nú rekið, en sósíalistar knúðu framsóknarmenn til þess að taka upp einkasölu í stað samvinnurekstrar. Fyrsta árið, sem síldareinkasalan starfaði, var síldarverðið mjög sómasamlegt, annað árið var það 9 kr., en síðasta árið aðeins 2/3 kr. að jafnaði. Á vélbátnum „Svölunni“ fyrir vestan fengu skipverjar fyrst 13 kr., þá kr. 9,50, svo 7 kr. og að síðustu 2 kr., sem ekki var hægt að greiða. Verðið gat verið þolanlegt á meðan ekki var búið að spilla aðalsíldarmarkaði okkar í Svíþjóð, en eftir að búið var að eyðileggja að mestu þennan markað, þá komu vandræðin fyrst fyrir alvöru í ljós, þá var ómögulegt að selja síldina, því að markaðurinn var tapaður. Þennan markað tóku Norðmenn af okkur með sinni frjálsu verzlun. Hv. þm. getur séð það í ræðu, sem ég hélt 1931, að Norðmenn borguðu miklu hærra verð fyrir síldina þau árin, sem einkasala var, og seinasta ár einkasölunnar fengum við ekki nema 2 kr. fyrir okkar síld; þá borguðu þeir 9,75 kr. norskar. Markaðstapið var vitanlega miklu tilfinnanlegra fyrir framtíð síldarútgerðarinnar heldur en töpin á síldareinkasölunni voru fyrir síldarútvegsmenn og landsmenn í heild, enda þótt það hafi verið blóðugt síðustu árin að geta ekki einn sinni fengið þessar 2 kr. greiddar, því að raunverulega hefði síldareinkasalan alls ekki getað borgað þetta hefði hún átt að standa við aðrar skuldbindingar sínar, því að þá hefði hún orðið að gefa með hverri tunnu, sem lögð var inn til hennar. Ég skal geta þess, að hv.þm. var ekki forstjóri síldareinkasölunnar síðasta árið. Skilan. síldareinkasölunnar gekk ekki betur að selja síldina, sem ekki var von, þar sem allir markaðir voru tapaðir, enda voru líka allir sammála um að leggja síldareinkasöluna niður, nema jafnaðarmenn. Það var svo að segja enginn á móti bráðabirgðalögunum, þegar þau lágu fyrir þinginu. Það er kunnugra en frá þurfi að segja, að útkoman á rekstri síldareinkasölunnar var milljóna tap, verðlaus framleiðsla og gereyðilagðir síldarmarkaðir. Að öðru leyti beindist ræða hv.þm. sérstaklega að fisksölusambandinu. Ræðan gekk að miklu leyti út á það að finna þar galla. Ég get ekki nema að litlu leyti svarað fyrirspurnum hv.þm., en ég verð að segja það, að mér finnst undarlegt og ótrúlegt, að umboðsmenn fiskeigenda hafi ekki fengið þær upplýsingar, sem þeir báðu um. Ég veit, að mínir umbjóðendur voru ánægðir með þær upplýsingar, sem ég gaf þeim. Ég sendi umburðarbréf til allra félagsmanna, oft mánaðarlega, en a. m. k. annan og þriðja hvern mán., um söluhorfur, og allar þær upplýsingar eru frá fisksölusambandinu. Það kom greinilega fram hjá hv.þm., hvers vegna hann vill breyta til í þessu efni. Það var ekki hægt að skilja ræðu hans öðruvísi í því sambandi, þegar hann talaði um fisksölusambandið, heldur en að hann áliti það ófært, að fiskimagnið væri að mestu leyti látið ráða vali framkvæmdarstj., eins og samþ. var á fulltrúafundi í haust. En ég veit það, að til skamms tíma, til 1926, hefir það verið svo í samvinnufél., að þar hefir farið eftir magni, eftir því sem einn af þekktustu kaupfélagsstjórum landsins hefir viðurkennt.

Það er líka farið eftir magni. Það er gert ráð fyrir því í frv.

. Svo er þess að geta, sem viðurkennt var á fundinum, að frv., sem samþ. var, átti að leggja fyrir fiskieigendur og fisksölusamlögin úti um land, og ég tók skýrt fram, að ég bindi ekki mitt atkv. endanlega við þetta frv., sem samþ. var á fulltrúafundinum. Ég vildi, að mínir umbjóðendur gætu gert breyt., ef meiri hl. þeirra óskaði þess, og þá væri hægt að leggja það aftur fyrir fulltrúafund, sem haldast átti snemma ársins 1935. Þetta tók ég strax fram í upphafi, eins og sjá má í fundargerð fulltrúafundarins. Við höfðum ákvæði um það í okkar fél., að fiskmagnið skyldi ráða, en það var ekki nema í einu einasta tilfelli, sem sé þegar rætt var um það, hvort fisksölusamlag Vestfirðinga ætti að ganga í fisksölusambandið, sem ákvæðið um fiskmagnið var notað, en annars ekki. Ég held, að ekki sé hægt að gefa fiskeigendum meiri eða betri áhrif á kosningu forstjóra, sem vitanlega er bráðnauðsynlegt að sé vel valinn, en á þann hátt, að þeir geti kosið beinum kosningum, og það geta þeir einmitt eftir till. fulltrúafundarins. Hv. þm. spurði mig, hvers vegna svo mikið af Austfjarðafiskinum lægi eftir óselt. Átti hann þar við Barcelona-verkaðan fisk og Spánar-verkaðan, því að bæði Labradorfiskur og pressufiskur hefir verið tekinn nokkurn veginn eftir hendinni á þessu ári. Vestfirðingar hefðu getað selt fisk við fyrstu afskipun 5. maí og svo 24. og 28. maí, ef þeir hefðu haft fisk til þá. Þeir höfðu þá aðeins 3600 pakka, meira var þá ekki til verkað. Það fengu þeir að láta, en það varð að taka fisk af Suðurlandi, vegna þess að annarsstaðar á landinu var ekki til verkaður fiskur, heldur ekki á Austurlandi. Salan hefir verið mjög lítil síðan, svo lítil, eins og allir vita, að af Spánarfiski hefir sama og ekkert verið selt fyrir utan birgðirnar frá 1933. Vestfirðingar hafa selt 3600 pakka til Spánar, til Barcelona og lítið eitt til Bilbao, og nú liggja þeir með 30 þús. pakka, sem er jafnmikið og allt það fiskmagn, sem Austfirðingar áttu af allskonar fiski. Síðast þegar tekinn var Barcelonaverkaður fiskur, þá var hann tekinn hjá Austfirðingum, af því að álitið var, að þeir hefðu afskipað minna en aðrir landshlutar, enda þótt svo væri ekki, ef litið er eingöngu á þennan fisk, því að við höfðum meira af Barcelona- og Bilbao-verkuðum fiski liggjandi eftir hjá okkur. Hinsvegar hefir gengið fremur vel með söluna á Ítalíufiskinum, og liggur nú mjög lítið af honum fyrir austan, en þó nokkuð hjá okkur vestra, og talsvert af pressufiski, og stafar það af því, að Austfirðingar hafa verið látnir ganga fyrir um útflutning á pressufiski. Hv. þm. sagði ennfremur, að tiltölulega hefði verið flutt mikið út af fiski frá Faxaflóa. Þetta er rétt, en það stafar af því, að útflutningur á Portúgalsfiski hefir verið mikill, en veðrátta til verkunar á honum hefir verið hagstæð hér á Suðurlandi þetta ár, en mjög andstæð á Austur- og Vesturlandi. Þannig höfum við aðeins getað verkað 2800 pakka af 18 þús., sem við höfðum ákveðið að verka fyrir þann markað. Árið 1932-33 voru Austfirðingar og Norðlendingar langt á undan okkur með útflutning. Hv. frsm. meiri hl. sagði, að miklir örðugleikar virtust vera á sölunni. Ég er þess fullviss, að ef hinar nýju innflutningshömlur á Spáni hefðu ekki komið til sögunnar, væri allur fiskurinn seldur fyrir löngu. Ég veit, að hv.frsm. meiri hl. viðurkennir þetta. Örðugleikarnir liggja í orsökum, sem við ráðum ekki við, þar sem innflutningstakmarkanir Spánverja eru, en ekki í sölufyrirkomulagi okkar. Þá sagði hv.frsm. meiri hl., að við hefðum ekki verið sérstaklega hræddir við einkasölu, þegar bráðabirgðalögin um fisksöluna voru gefin út á, des. 1932. En til þess að sjá, að þar var ekki um neina einkasölu að ræða, þarf ekki annað en að vitna í l. sjálf, þar sem svo segir: „Ráðherra er heimilt að skipa svo fyrir, að frá 1. jan. til 1. apríl 1933 megi ekki nema með samþykki Sölusambands íslenzkra fiskframleiðenda flytja eða selja til útlanda saltaðan fisk, hvort sem hann er verkaður eða óverkaður, ef hann er lagður á land eftir 1. janúar 1933“. M. ö. o. er það bannað að selja nýjan fisk eða fisk frá árinu 1933 nema með samþykki stjórnarráðsins og að fengnum till. fisksölusambandsins, en alveg frjáls sala á öðrum fiski. L. eru aðeins sett til þess að fyrirbyggja, að birgðirnar frá 1932 verði verðlausar vegna framboðs á fiski frá 1933, þ. e. nýjum fiski. Aðalútflytjandinn utan sölusambandsins sendi út tvo farma af saltfiski frá 1932 í jan. og febr. 1933, og datt engum í hug að amast við því. Þetta er óneitanlega dálítið annað en einkasala. Útflutningurinn var aðeins takmarkaður á meðan verið var að selja gamlar birgðir. Í febrúarmán. 1933 var búið að festa sölu á öllum fiski frá fyrra ári, og þá var öll verzlun gefin frjáls. Það er því fjarstæða, að hér hafi verið um nokkra einkasölu að ræða. Þá kem ég að hæstv.atvmrh. Ég verð að segja það, að ég var dálítið hissa á ræðu hans. Það virðist svo sem hann vildi halda því fram, að fisksölusambandið væri ekki eins nauðsynlegt og ég léti, a. m. k. ekki nú, en öll rök hans hnigu þó að því að sýna fram á, að nauðsynlegt væri, að slíkur félagsskapur væri til. Hann sagðist ekki mundi nota heimildina í 12. gr. nema í ýtrustu nauðsyn, og lagði mikla áherzlu á, að lífsnauðsyn væri að vernda fisksölusambandið. Hann sagði, að ég hefði verið að fleipra um það, að það ætti að drepa „union“. Slíkt næði engri átt. Erfiðleikarnir á fisksölunni væru að vísu miklir nú, en þó ekki óviðráðanlegir, ef núverandi skipulag héldist. Þetta er vitanlega allt saman hárrétt hjá hæstv. ráðh. En hann virtist vera alveg blindaður fyrir þeirri augljósu afleiðingu af samþykkt þessa frv., að fisksölusamlagið hlýtur að gliðna sundur. Það hefir verið sýnt fram á þetta með svo ljósum rökum í Nd., bæði af hv.þm. G.-K. og öðrum, að ég ætla ekki að fara að endurtaka þau rök hér. Í svo stórum félagsskap sem fisksölusambandið er, verða ávallt einhverjir óánægðir. Sumir vilja fara úr samlaginu af pólitískum ástæðum, af því að þeir telja ríkiseinkasölu eina sáluhjálparatriðið. Tökum t. d. bæjarútgerðina í Hafnarfirði, svo að ég nefni dæmi. Er ekki líklegt, að forstjórinn þar vildi fylgja sínum principum og veikja fisksölusambandið í því skyni að fá ríkiseinkasölu? Auk þess eru menn innan fisksölusambandsins, sem áður hafa haft bein viðskipti við fiskkaupmenn í markaðslöndunum. Þessir menn munu sumir vilja losna og munu síður en svo gera neitt til að halda utan um fisksölusambandið. Þetta eru einmitt stórir fiskeigendur, og þegar þeim er gefin von um að geta orðið útflytjendur í „grúppusystemi“ vilja þeir vera lausir. Í þessu liggur hættan fyrir fisksölusambandið, ef frv. verður að lögum, og ég fæ ekki séð, hvernig það á að standast þá hættu. Þá eru enn sumir óánægðir, t. d. Austfirðingar, yfir því, að fiskur þeirra er ekki farinn og seldur í hlutfalli við sunnlenzka afskipendur. Þeir kenna stjórn fisksölusambandsins um þetta, minnast þess ekki nú, að þeir hafa 1932 og 1933 verið fyrstir til að fá afskipað öllum sínum fiski. Á ástæður fyrir hinni slæmu afskipun hjá þeim líta þeir ekki. Nú er þessum mönnum öllum gefin átylla, sem þeir höfðu ekki áður, til þess að rjúfa sambandið. Hæstv. atvmrh. sagði, að nauðsynlegt væri að hafa slík samtök sem fisksölusambandið, og yrði að gera allt, sem hægt væri, til að stofna slík samtök, en ef það næðist ekki, yrði að gripa til ríkiseinkasölu. Hann sagði, að samtök væru það eina, sem gæti gefið innflytjendunum tryggingu gegn verðfalli á fiskmarkaðinum, en um leið og hann viðurkennir þetta, reynir hann að koma í veg fyrir, að fisksölusambandið geti haldið áfram. Hann virðist vilja, að sama ástand haldist sem nú er, en þó endilega ganga milli bols og höfuðs á þeim einu samtökum, sem geta haldið fiskverzluninni í núverandi horfi. Hann sagði að vísu einu sinni í ræðu sinni, að núverandi sölufyrirkomulag væri slæmt, en hvarf með öllu frá þeirri órökstuddu staðhæfingu síðar. Það, sem hann sagði um lögfestingu samtakanna, var fjarri öllum sanni. Við vitum, hve erfitt var í fyrstu að sannfæra Spánverja og Ítali um það, að um frjáls samtök væri að ræða. Þeir töldu, að fisksölusambandið væri grímuklædd einkasala, sem þeir vildu ekki skipta við. Jafnvel þeir, sem áður höfðu skipt við menn, sem áttu sæti í stj. fisksölusambandsins, hættu viðskiptum við Ísland í bili. Það er því enginn vafi á því, að lögþvinguð ríkiseinkasala verður til þess, að Suðurlandaþjóðirnar minnka viðskipti við Ísland. Ég las um daginn bréf frá einum stærsta fiskinnflytjanda á Spáni. Hann varar eindregið við að lögfesta einkasölu, og segir, að það muni verða til að spilla samstarfi um fiskverzlun, jafnvel þó ríkiseinkasala ekki verði framkvæmd. Ég hefi sýnt fram á það, að engin leið er til þess að fisksölusambandið geti haldið áfram eftir lögfestingu þessa frv. - Þá er það „grúppusystemið“. Ég held, að það fyrirkomulag á fiskverzluninni veiti ekki hina minnstu tryggingu, þar vantar bæði öryggi gegn einkasölu og verðlækkun. Auk þess myndi með þeirri aðferð skapast samkeppni milli útflytjenda um að ná verzlunarsamböndum hver frá öðrum, og er vafasamt, hve holl sú samkeppni yrði, þótt hópar þeirra útflytjenda, 4-5 manna, er þannig slægju sér saman, undirbyðu ekki fiskinn hver fyrir öðrum, væri þó ávallt hægt að bjóða önnur hlunnindi í verzluninni, svo að fisksalan hvíldi ekki á eins öruggum grundvelli og áður. Það er ekki hægt að segja með nokkrum sanni, að ríkiseinkasala sé ekki fremur lögþvinguð en það skipulag, sem nú er. Það er auðvitað ekkert annað en fjarstæða. Við hliðina á fisksölusambandinu er rekin frjáls verzlun með 1/6-1/5 af útflutningsfiski landsmanna. Þessi frjálsa verzlun er holl til þess að „kontrollera“ fisksölusambandið. Að fisksölusambandið hefir undanfarið haft nægilegt magn, er til að vernda samvinnuna milli fisksölusambandsins og innflytjenda og gefur þeim tryggingu fyrir, að verðið lækki ekki, svo og tryggingu gegn umboðssölu. Hæstv. ráðh. gaf að lokum yfirlýsingu til að fróa okkur, sem sjáum fram á vandræði fiskverzlunarinnar, ef þetta frv. verður að lögum. Ég náði ekki yfirlýsingu hans orðréttri, en vænti, að hún komi orðrétt hjá skrifurunum, þar sem hann las hana upp af blöðum. Ég skal því ekki fjölyrða um yfirlýsinguna fyrr en ég hefi athugað hana nánar. En taki hann nú ekki í taumana og varni því, að fisksölusambandið gliðni í sundur, verð ég að segja, að yfirlýsingar hans eru lítils virði. - Ég sé, að kl. er að verða 7, og mun ég því slíta ræðu minni að þessu sinni.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Ég skal ekki blanda mér í þær deilur, sem fram hafa farið hér á milli frsm. meiri hl. og minni hl. Það er áreiðanlega engin þörf á því fyrir mig að hlaupa í skörðin fyrir hv.frsm. minni hl. Hann er þaulkunnugur þessum málum, og sennilega langkunnugastur þeim og gangi þeirra af öllum þeim hv.þm., sem sæti eiga í þessari d. Ég mun þess vegna með hliðsjón af þeim umr., sem hér hafa farið fram, minnast aðallega á aðalatriði þessa máls, aðallínur þess. Hæstv. atvmrh. gat um það í sinni ræðu, að í þessu frv. væri eiginlega um atriði að ræða. Þetta er alveg rétt. Þetta mál, eins og frá því er gengið í þessu frv., er algerlega tvíþætt, og þó að þessir þættir báðir snerti að vísu sama málið, þ. e. a. s. fisksöluna, þá eru þeir þó í raun og veru talsvert ólíkir. Annarsvegar eru þær ráðstafanir, sem gerðar eru viðvíkjandi hinni venjulegu fisksölu, og hinsvegar eru þær ráðstafanir, sem miklu minna ber á í frv. og miða að því að breyta til í þessum atvinnuvegi, sem miða að öflun nýrra markaða og yfirleitt að því að brjóta nýjar brautir í þessu efni. Þetta stendur í sambandi við, sem einnig kom fram í ræðu hæstv.atvmrh. - og kenndi í því sambandi, að mér fannst, dálítils útúrsnúnings á ræðu hv.frsm. minni hl. -, að erfiðleikarnir, sem hér um ræðir, eru algerlega tvennskonar. Og þegar hæstv.atvmrh. segir, að hv.frsm. minni hl. hafi sagt, að hér væru engir erfiðleikar hvað þetta snertir, þá stafar það af því, að hér er um tvennskonar erfiðleika að ræða. Ég man nú að vísu ekki, hvort hv.frsm. minni hl. orðaði þetta svo, en það má vel vera, að hann hafi sagt, að sú almenna fiskverzlun hafi gengið vel, og þeir erfiðleikar væru ekki fyrir hendi á því sviði, sem réttlættu slíka löggjöf sem þessa. En erfiðleikarnir eru algerlega tvennskonar. Annarsvegar eru hinir almennu erfiðleikar, sem fylgja því yfirleitt, að selja svona mikla framleiðsluvöru eins og fiskurinn er, og hinsvegar eru svo þeir sérstöku erfiðleikar, sem nú eru fyrir hendi, sumpart fyrir kreppuna, sumpart fyrir þær ráðstafanir, sem gerðar hafa verið í aðalmarkaðslöndum okkar, og sumpart fyrir hina mjög miklu aukningu á framleiðslunni, sem náttúrlega skapar aukna erfiðleika við að afsetja framleiðsluvöruna svo að vel sé. Þetta eru í raun og veru tvö algerlega ólík atriði, og finnst mér alveg sjálfsagt að ræða þau hvort í sínu lagi. Einnig vegna þess, að ágreiningurinn í þessu máli og það, sem hefir gert það eitt hið mesta ágreiningsmál þessa þings, snertir í raun og veru annan þátt þessa máls, þ. e. a. s. hvernig skuli yfirvinna áframhaldandi örðugleika við fisksöluna, eða m. ö. o. hvernig skipa skuli fiskimálunum yfirleitt. Um hitt atriðið aftur á móti, ráðstafanir til þess að brjóta nýjar brautir hér og annarsstaðar fyrir þessa aðalframleiðsluvöru landsmanna, eru, að ég hygg, allir þingflokkarnir sammála. Ég hefi orðið dálítið var við það, að það er eins og ýmsum finnist, að hinir almennu örðugleikar við fisksöluna séu kannske ekki mjög miklir, og mér hefir fundizt það skína út úr umr., sem oft fara fram t. d. um það, hvort höfð skuli einkasala á fiski, en um það hafa verið borin fram frv. á fjöldamörgum þingum. Það hafa komið fram frv. og till. um einkasölu á fiski, og mér hefir oft fundizt það á þessum till., að mönnum væri það í raun og veru ekki nægilega ljóst, hvað hér er við mikla örðugleika að stríða. Sú þrotlausa barátta, sem alltaf stendur um markaðinn fyrir þessa vöru, er mjög hörð, og það er barátta, sem gengur svona upp og ofan, en er þó ómögulegt að neita, að yfirleitt gengur heldur vel fyrir okkar þjóð. Það má sjá það í nál. minni hl., hvað framleiðslan hefir aukizt alveg geysilega á fáum árum, þegar svo má segja, að hún hafi á tiltölulega fáum árum allt að því þrefaldazt. Og það eru engir smáræðis sigrar, sem hafa unnizt, þar sem við höfum lagt allan þennan markað undir okkur, og það má segja, að í þeirri baráttu hafi verið gerð alveg ný landnám og stofnuð stór ríki. Í því sambandi má t. d. nefna það, hvernig okkar fiskur hefir smám saman unnið sig inn á Portúgalsmarkaðinn, sem var nálega ekki til fyrir nokkrum árum síðan. Þar, sem okkar fiskur hefir keppt á mörkuðum við t. d. norskan fisk, hefir það heyrzt greinilega frá okkar keppinautum, að þeim hafa þótt Íslendingar erfiðir viðureignar og allhraustir bardagamenn í þeirri baráttu. Þetta stríð hefir verið háð eingöngu af einkaframtaki manna hér á landi, sumpart af einstaklingum og sumpart af félögum, sem hafa slegið sér saman um starfsemina á þennan hátt. Og í þessum bardaga og þessu landnámi hafa einstakir menn aflað sér ákaflega mikillar vopnfimi, þ. e. a. s. fróðleiks og þekkingar á þessum málum. Og það er áreiðanlega ein af okkar dýrmætustu eignum, sú þekking og sú reynsla, sem einstaka Íslendingar hafa fengið við það að starfa að því að selja okkar dýrmætustu útflutningsvöru. Það er þessi eign, sem mér finnst, að þeir, sem mæla með einkasölu á saltfiskinum, ekki kunna fullkomlega að meta. Þeim finnst, að sé þetta vel skipulagt og einhverjir heiðarlegir og góðir menn settir til þess að sjá um það, þá hljóti þetta allt að geta gengið, - þetta geti ekki verið svo ákaflega vandasamt, og þeir, sem gluggað hafa í því, ýmist úr fjarlægð eða stutta stund, muni yfirleitt geta rækt þetta. Þeir álíta, að það sé mest mont og þesskonar, þegar verið sé að tala um sérstaka fagþekkingu á þessu sviði. Það er þetta, sem mér finnst nauðsynlegt að athuga. Og í sambandi við þetta má spyrja um það, hvort þetta hafi tekizt. Eru fyrirliggjandi orsakir til þessarar löggjafar, sem hér um ræðir? Það var þetta, sem hv.frsm. minni hl. áleit ekki vera, og hann sagði, að á þessu sviði væru engir sérstakir erfiðleikar aðsteðjandi núna, og það var út af því, að hv.frsm. minni hl. vildi ekki kannast við neina örðugleika hvað þetta snertir, sem hæstv. ráðh. var með dálitla útúrsnúninga, og sagði, að frsm. minni hl. héldi því fram, að það væru engir erfiðleikar í sambandi við þetta mál í heild sinni, en slíkt er vitanlega hin mesta fjarstæða, að hv.frsm. minni hl. hafi gert það. Þessi mál eru vissulega mjög mikil vandamál, og hversu varlega verður að fara með þau, sér maður á því, hvað lítið má eiginlega út af bera til þess að í fullt óefni komist. Hv. frsm. minni hl. hefir lýst því í ræðum sínum og nál. minni hl. Enda er það líka öllum kunnugt, sem nokkuð þekkja til þessara mála, að þessi fisksölumál voru að komast í hið mesta óefni. Eftir að kreppan skall á, þá komust þessi mál í slíkt óefni, að það var eiginlega ekki hægt að selja nokkurn fisk út úr landinu. Það var hægt að flytja hann út úr landinu, og menn vildu taka við honum í umboðssölu, en án allrar áhættu. Þeir gátu þá undirboðið hver annan, án þess að hugsa nokkuð um hagsmuni okkar, til þess að koma honum smám saman út. Þetta varð auðvitað til þess, að öll fisksölumál komust í hið mesta óefni. En þeir, sem með þessi mál höfðu að gera hér, sýndu á þessum erfiðu tímum þá mannlund, sem jafnan, þegar einhverjir miklir örðugleikar steðja að, og þegar sumir leggjast út af og deyja drottni sínum, að kannast við það, að illa hefir farið og láta erfiðleikana verða til þess að hrinda sér eitt spor áfram. Það gerðu fiskframleiðendur og fiskútflytjendur, þegar þeir upp úr þessum erfiðleikatímum 1930 til 31 gengu saman og mynduðu með sér fisksölusamlag. Það er auðvitað, að þegar gerð eru samtök á þennan hátt, sem hér um ræðir, þá er þar í sjálfu sér ekki um mikið skipulag að ræða, og þess vegna ekki óeðlilegt, að þeir, sem enga trú hafa á neinu, nema 100 pappírsgögn séu til um það um leið og eitthvað er sett á laggirnar, hafi hina megnustu ótrú á samtökum eins og þessum. En þessi samtök spruttu upp úr því ástandi, sem fyrir var, og þeirra mikli styrkur, þrátt fyrir skipulagsleysið, er, að þau standa föstum fótum í jarðveginum, vegna þess að þau urðu til út af þörf. Og þegar slíkt verður, þá má búast við því, að þeir menn, sem mesta þekkingu og reynslu hafa í þessum efnum, haldi áfram að vera á oddinum. Það er hin mikla nauðsyn, sem jafnan kallar fram kraftana. Það er sá sami munur, sem kemur fram í þessu og í því, hvernig þjóðirnar velja sér foringja á friðartímum og svo aftur á stríðstímum. Á friðartímum hækka menn í tigninni eftir aldri og ætterni og geta orðið miklir menn án þess að hafa nokkuð til þess unnið eða lent í nokkrum mannraunum. En þegar stríðið skellur yfir, þá kallar það á kraftana, dugnað og mannvit og þá, sem einhver töggur er í. Þeir, sem höfðu forustuna í fiskimálum okkar á hinum erfiðustu tímum, voru nokkurskonar hershöfðingjar á stríðstímum. Fisksala var algerlega að fara í rústir, og þá var kallað á foringjana, og það voru ekki þeir, sem höfðu setið á þingi og flutt frv. og skrifað um þessi mál í blöðin, heldur þeir, sem höfðu verið hafðir á oddinum einmitt í þessari viðleitni, sem fram að þeim tíma hafði verið til þess að hrinda þessum málum áfram, þ. e. a. s. foringjarnir, sem höfðu barizt hver á móti öðrum og þekktu orðið margar aðferðir. Þeir slógu sér saman í eina fylkingu. Það voru eiginlega þrír aðilar, sem höfðu haft þennan útflutning með höndum, og það voru einmitt þessir sömu þrír aðilar, sem tóku forustuna í þessum málum. Það hefir verið haft ákaflega mikið á móti þessum félagsskap fyrir það, að hann væri ekki nógu demókratískur og að forráðamenn hans væru ekki kosnir. Það mun vera alveg rétt að S. Í. F. var upphaflega ekkert annað en það, að þeir þrír aðilar, sem hér áttu hlut að máli, fólu sínum framkvæmdarstjórum að setja þessa útflutningsskrifstofu á laggirnar, og gerðu svo mönnum tilboð um að selja fyrir þá þeirra fisk. Það má því í raun og veru segja, að um leið og einhverjir hafa snúið sér til S. Í. F. með framleiðslu sína og óskað eftir því, að það seldi fisk fyrir sig, þá knýi viðkomandi S. Í. F. til þess að hafa forsjá fyrir sig í þessum efnum. Því að vitanlega hefir þetta allt verið frjálst. Hver maður gat selt sína framleiðslu sjálfur eða menn gátu slegið sér saman undir forustu nýrra manna. Það, að upp undir 80% af allri framleiðslunni var komið undir þessa forustu, stafar af því, að þessi 80% hafa valið sér þessa forustu. Þeir, sem eiga sitt lífsuppeldi undir því, að þessi vara seljist vel, hafa einmitt sjálfir að svona miklu leyti valið S. Í. F. til þess að fara með þessi mál fyrir sig. Það er náttúrlega gott og blessað að vera með heimspekilegar hugleiðingar um það, hvort þetta sölusamband sé sett saman eftir réttu recepti eða ekki, en hitt er meira virði, að líta á, hversu vel það hefir reynzt og hvernig það dugir. Og þá er ómögulegt að neita því, að það er hreinasta kraftaverk, sem hefir verið unnið í þessum efnum. Það hefir aldrei verið gerð nein tilraun hér á landi um jafnstórt málefni og þetta, sem hefir borið jafnglæsilegan árangur og þessi. Hv. frsm. minni hl. hefir skýrt frá því, hvernig verð þessarar vöru svo að segja tók viðbragð alveg um leið og þessi samtök voru gerð, og hvernig þetta viðbragð reyndist ekki að vera eins og þegar sjúklingi er getinn hitaskammtur og hitinn dettur niður snöggvast. Þetta viðbragð var aðeins hið fyrsta. Eftir það heldur verðhækkunin hægt og hægt áfram og það myndast stöðugt rólegt verðlag, en þó miklu hærra en það hafði verið áður og miklu hærra en vænta mátti. Við hliðina á þessari tilraun voru svo aðrar til samanburðar, og þar kom alls ekki þessi sami bati fram. Það er alveg augljóst, að sá bati og þau umskipti, sem urðu hér fyrir íslenzka fiskframleiðendur og fiskútflytjendur, stafa beinlínis af þessum sölusamtökum, sem hér hafa verið. Og ég verð að segja það, að þetta er ákaflega eðlilegt. Það má auðvitað segja, að eitthvað geti komið inn í félagsskapinn og truflað, en hér hefir það ekki orðið. En þegar litið er á málið almennt, þá er þetta alveg eðlilegt. Þetta er af því, að hér myndast nokkurskonar einokunarkennd samtök, án þess þó að sett sé á stofn einkasala. Það er mjög fjarri því, að ég fyrir mitt leyti hafi á móti einkasölu á útfluttri vöru. Ég er mikið á móti því, að einkasala sé höfð á aðfluttri vöru, af því að reynslan er sú, að einkasala veldur jafnan verðhækkun. Eitt af fyrstu einkennum frjálsrar samkeppni er verðlækkun sú, er hún hefir í för með sér. Því getur það verið æskilegt fyrir hverja þjóð um sig að koma einkasölueinkennum á sinn útflutning. ef um leið tekst að koma í veg fyrir þann skaða, sem einkasala hefir yfirleitt í för með sér. Hæstv. ráðh. sagði, að það skipti engu máli, ef um einkasölu væri að ræða, hvort það væri þá lögbundin ríkiseinkasala eða einkasala, sem skapaðist við frjáls samtök. Ef svo væri, að ríkiseinkasala væri eins góð og frjáls samtök, þá væri sjálfsagt að taka undir hana allan okkar útflutning. En það er nú svo, að hér þarf tvo til, eins og um giftingar, sem sé seljanda og kaupanda. Og einkasölur er kunnar að því að vera verðhækkandi. Er því hætt við, að kaupandinn hrökkvi við, er hann heyrir, að búið sé að koma á einkasölu. Og þar sem viðskiptaþjóðir okkar eru okkur nú slíkir ofjarlar á allan hátt, þar sem viðskiptajöfnuður okkar er svo erfiður sem verða má, þegar svo stendur á, að þær geta beitt okkur því nær hvaða tökum sem þeim lízt, þá er einkasala eins og steyttur hnefi framan í þá, sem við verðum um fram allt að hafa góða. Þetta er það, sem stj. Landsbankans á við í umsögn sinni, þar sem hún segir, að framkoma frv. ein saman geti gert mikla bölvun. Það getur sem sé verið hættulegt að steyta hnefann framan í mann, enda þótt hann sé ekki barinn. Hann getur reiðzt samt. En ef hægt er að koma á einkasölu án þess að svo sé á pappírnum, og svo laglega, sem verið hefir þar sem er S. Í. F., þar sem ekki er öll framleiðslan í höndum samlagsins, og hver, sem vill, má vera utan við það, þá er það hið bezta ástand. það má e. t. v. segja um S. Í. F., að þessi samtök séu ekki eins vel undirbyggð og skyldi, þar sem það á sér ekki nægan grundvöll í l., en meðan ekki sjást nein merki um, að þessi samtök nái ekki tilgangi sínum, meðan engir skýjaflókar sjást á lofti, þá er þetta hið bezta ástand. Þeir lagnu foringjar, sem við höfum haft fyrir þessum samtökum, hafa fundið sína réttu bandamenn, ekki neytendurna, sem alltaf vilja hafa verðið sem lægst, ekki smásalana, heldur heildsalana. Þetta kom skýrt fram í samningunum við Spán. Við höfðum okkar sjálfkjörnu bandamenn, þar sem voru fiskinnflyjendur þar. S. Í. F. hefir haldið vel á því vináttusambandi, sem þannig hefir komizt á. Fyrir skömmu var á þingi S. Í. F. rætt um þetta mál, og töldu menn þar, að svo fastar stoðir rynnu undir þessi samtök, að yfirgnæfandi meiri hl. féllst á að hafa framvegis sama fyrirkomulag og verið hefir. Hinsvegar verður að viðurkenna það, að svona viðskiptasambönd eru einhver hin allra viðkvæmustu. Hver og einn hugsar um það fyrst og fremst að hafa sem mest upp úr skiptunum, og bindur ekki annað saman þessa aðila en hagsmunirnir einir. En því hættulegra verður þá að teljast að káfa hér inn í. Menn kannast e. t. v. við greinar, er Sismondi hefir skrifað í víðlesin blöð á Ítalíu, þar sem sagt er, að við höfum verið að hrósa happi yfir því að hafa með þessum samtökum pumpað 10 millj. lírur út úr Ítölum. Sýnir þetta, hve varlega verður að halda á þessum málum. Það er engin hætta á, að ekki sé þegar farið að skrifa um það þar syðra, að hér sé verið að ræða frv., sem getur leitt til einkasölu. Norðmenn öfunda okkur af þeim samtökum, sem við höfum haft um fisksöluna. Þeir hafa átt erfiðara um sína fisksölu, enda þótt þeir standi betur að vígi en við gagnvart Spánverjum, þar eð þeir kaupa þaðan mikið af vínum og öðru. En þeir hafa ekki haft nein föst samtök í þessum efnum og hafa því séð ofsjónum yfir þessum samtökum Íslendinga. Hér heima er að vísu ekki djúpt á óánægjunni. Það er auðvelt að fá fram óánægjuraddir úr ýmsum áttum. Er t. d. ekki óeðlilegt, að smáútvegsmenn haldi, að hér hafi verið að verki stórlaxar, sem borið hafi hugsmuni þeirra fyrir borð. En þó er það eftirtektarvert í umsögn Landsbankans, að þar er talið, að S. Í. F. hafi gert smáútvegsmönnum mikið gagn. Allir hafa fengið jafnt fyrir fiskinn. hvort sem þeir hafa átt mikið eða lítið, en áður kom það varla fyrir, að smáútvegsmenn fengju ekki þetta 10 kr. minna fyrir skippundið. Er það því illt verk að dylgja milli smáútvegsmana og þeirra, sem staðið hafa að þessum samtökum. Eins og hv.frsm. minni hl. benti á, var nokkur tvískinnungur í ræðu hæstv. ráðh. um þetta mál. Hann sagði annarsvegar, að S. Í. F. væri gott og ætti að haldast, og reyndi að sanna, að frv. hlæði frekar undir samlagið en hitt. Þó var hann alltaf að reka í það hornin. Hann sagði, að salan myndi verða áfram í höndum S. Í. F., a. m. k. þessa árs framleiðsla. Ég skal ekkert um það segja, hvort S. Í. F. myndi áfram starfa að sölunni, ef það yrði leyst upp fyrir aðgerðir hins opinbera, en það yrði þá a. m. k. ekki annað en dauðateygjur. Hæstv. ráðh. sagði, að einkasala yrði ekki tekin upp nema með vilja framleiðenda. Þarna kemur vel fram hinn óheilbrigði aðaltilgangur frv. Virðist það vera með ráðnum huga gert að sneiða hjá því að setja beina ríkiseinkasölu, en einkasöluhugmyndin kemur þó nægilega skýrt fram til þess að þeir fælist við, sem slíku eru mótfallnir. Aftur á með þessu að gera þeim til hæfis, sem fyrirfram eru slíkum hugmyndum fylgjandi. Örlög slíkra frv. á undanförnum þingum hafa orðið til þess, að upphafsmönnum þessa frv. fannst þeir verða að steypa eitthvert súkkulaði utan um þessa beisku pillu. Hæstv. ráðh. segir, að einkasalan verði ekki sett nema framleiðendur óski hennar, en það er lítil huggun, ef framleiðendum er gert ómögulegt annað en óska hennar. Til þess að það sjáist, að þetta er ekki bara pólitík úr mér, vil ég lesa hér upp nokkur atriði úr umsögn Landsbankans, með leyfi hæstv. forseta. Þar stendur: „Vér fáum ekki betur séð, ef umrætt frv. verður að lögum og fiskimálanefnd verður stofnuð, en að þá sé S. Í. F. lagt að velli, og oss virðist, að jafnvel við það eitt, að frv. kom fram, þar eð það gefur þeim óánægðu byr undir báða vængi, og þeim, sem græða vilja á glundroða þeim, sem framkoma frv. hefir valdið“. Svo vissir eru þessir þaulreyndu menn, bankastjórar Landsbankans, um, að þetta verði til að leysa upp samlagið. Og mér virðist ekki þurfa annað en líta á frv. til að sjá, hve ósennilegt það er, að S. Í. F. geti staðizt eftir að þessi l. hafa verið sett. Fyrst á að skipa þessa fiskimálan. Henni er fengið vald (sérstaklega í frv. eins og það var upphaflega, og í rauninni er það eins enn), sem er þannig lagað, að ég sé ekki, hvernig menn geta tekið að sér stjórn á samlaginu með slíka n. yfir höfði sér. Eina vonin væri, að í n. sæti svo góðir menn, að þeir gerðu ekki neitt. En n. getur í rauninni skipt sér af öllu. Nú er þetta raunar bætt nokkuð með skilyrðinu um leyfi atvmrh. í upphafi 3. gr. Látum svo vera, að ráðh. væri sá indælismaður að ekki þyrfti að óttast hann. En í niðurlagi gr. stendur svo: „Atvinnumálaráðherra getur falið fiskimálanefnd úthlutun útflutningsleyfa. Einnig getur ráðherra falið nefndinni eða almennu fisksölufélagi (sbr. 2. málsgr. 4. gr.) framkvæmd þeirra annarra starfa, er ráðlegt þykir og undir hann heyra samkvæmt lögum þessum.“ Að leggja þetta í hendur atvmrh. virðist því ekki vera annað en sauðargæra yfir úlfinn, enda koma eyrun greinilega í ljós. Er það óhugsandi fyrir hvern mann, sem veit, hversu vandasöm þessi störf eru, að þurfa alltaf að vera að gefa skýrslur og setja heilan hóp af sauðum inn í hvert mál, áður en það er framkvæmt. Er nógu erfitt starf fisksölunnar samt, þótt Davíð sé ekki klæddur í slíka Sálsbrynju, er hann getur naumast staðið uppréttur í. Þá er það atriði, að frv. miðar að upplausn S. Í. F., að gera það að samlagi, sem að vísu á að geta notið sérréttinda samkv. frv., en verður að skipuleggja sig á þann hátt, sem fulltrúar þess hafa fellt að gera. Er hægt að gera meira til að leysa upp félag en að setja því slík skilyrði? Við skulum ekki í þessu sambandi deila um það, hvort fyrirkomulagið sé betra. Ég veit, að S. Í. F. er viðurkennt fyrirkomulag á sinn hátt eins og samvinnufélagsskapurinn. En þegar fulltrúar hafa samþ. á fundi, að annað fyrirkomulagið skuli haft, og stj. setur svo þau skilyrði, að hitt fyrirkomulagið verði upp tekið, þá sé ég ekki betur en þetta sé beinlínis sett til höfuðs samlaginu. Þá álít ég það mjög óheppilegt að vera í þessum 1. beinlínis að benda á grúppufyrirkomulagið, eins og gert er í niðurlagi 4. gr. Þarna er beinlínis bent á, hvað við tæki, ef S. Í. F. sundrist. Hinum óánægðu, sem alltaf eru hér til, er bókstaflega gefið til kynna, hvað við muni taka. Það var auðheyrt á ræðu hv. 2. þm. S.-M., að slíkar raddir eru til í landinu. Þar kom fram óánægja fyrir hönd Austfirðinga. Svo kemur óánægja fyrir hönd Vestmannaeyinga, svo fyrir hönd Vestfirðinga o. s. frv. Og undir þessar raddir er verið að hlaða. Planið er svo sem nógu gagnsætt. Það er ekki verið að reka neina dulbúna pólitík. Í frv. er gefið í skyn, að S. Í. F. muni sundrast, og svo er girt fyrir það með vissum ákvæðum, að slíkt sölusamlag myndist á ný, þá er sýnt fram á, að grúppurnar verði undir svo strangri stjórn, að þær geti ekki starfað, og er þá ekki annað eftir en sú beiska pilla, að fiskimálan. taki við öllu. Nú er allt súkkulaðið búið, enda hefði þessi beiska pilla líklega aldrei verið gleypt, ef ekki hefðu verið þessar umbúðir. Þetta er þá það, sem ég hefi sagt um þennan annan þátt örðugleikanna, sem er aðalatriðið. Og hvernig á nú að haga hinum þættinum og yfirstíga áframhaldandi örðugleika? Upp úr vaxandi örðugleikum hefir skapazt fyrirkomulag, sem er teoretiskt heilbrigt, samtakasala, sem hefir reynzt heppileg. Hinsvegar er verið að grípa inn í þessa þróun og splundra samtökunum, svo að upp af megi vaxa ríkiseinkasala. Hinn þátturinn er svo sá, hvernig bregðast skuli við hinum nýju örðugleikum, t. d. út af kvótanum á Spáni, offramleiðslunni, þörfinni á að finna nýjar sölu- og verkunarleiðir. Í 13. gr. eru ákvæði um að leggja ríflegt fé til þessara hluta. Um það erum við teoretískt sammála, eins og kemur fram í umsögn Landsbankans. Það segir í umsögn Landsbankans: „Aftur á móti virðist oss rétt, að fiskimálanefnd hefði verið sett á laggirnar til að sjá um leitun nýrra markaða, nýrra verkunaraðferða, hafa með höndum úthlutun á verkunarleyfum o. fl., en láta fisksöluna afskiptalausa að minnsta kosti.“ Þetta er sú stefna, sem Sjálfstfl. hefir tekið upp undir forystu foringja síns. Hann bar fram frv. um fiskiráð, en í staðinn fyrir það kemur fiskimálanefnd eftir frv. þessu. Hann bar ekki fram till. um fisksöluna, af því að við sjálfstæðismenn álítum hana vel komna í höndum S. Í. F. Það gæti auðvitað komið til mála að hlaupa undir bagga með S. Í. F., eins og gert var 1932. En það var gert vegna aðsteðjandi örðugleika, en verzlunin var eftir sem áður frjáls. Hún var alveg frjáls með eldri fiskinn og jafnvel að mestu leyti með nýja fiskinn. En þetta á ekkert skylt við almenna einkasölu. Það er sjálfsagt, að S. Í. F. sé stutt af ríkisvaldinu, hvenær sem hætta er á ferðum, og sett sé upp stofnun, sem getur verið í fyrirsvari fyrir því í að leita að nýjum leiðum, og að brjóta brautina fyrir bættri sölu á fiskinum. Frv. um fiskiráð var ætlað að bæta úr þessu. Það hefði kannske verið rétt að veita fiskiráðinu meira vald en gert var ráð fyrir með frv. En það er ætlazt til þess, að frv., sem eru lögð fyrir þingið, séu endurbætt í n., og því ekki ástæða til þess að setja út á það, þó þessa væri ekki gætt í frv. Ég tel, að það hefði verið rétt að velta fiskiráðinu frekari lagastuðning en gert var ráð fyrir í frv. Þó hygg ég, að það hefði verið rétt að samþ. frv. óbreytt, og svo þegar fiskiráðið var tekið til starfa, þá gat reynslan sýnt, hverjum lagastuðning þyrfti að renna undir það, svo að því væri fært að inna það verk að hendi, sem því er ætlað. Ég er sannfærður um, að ríkisstj. og Alþ. myndu taka till. fiskiráðs til greina í þessu efni. Það er þetta, sem skilur milli okkar og þeirra, sem hafa flutt þetta frv. Annarsvegar hinn reyndi maður, sem þekkir hvar þarf að umbæta, og hverju þarf að halda frá í þessu efni, en hinsvegar hinn pólitíski maður, sem horfir á sína pólitísku hugsjón og vill koma henni í framkvæmd, hvort sem hún nú er einkasala eða eitthvað annað. Það er gaman að sjá, hvernig jafnaðarmenn sveiflast frá einu til annars. Nú vandræðast þeir yfir því, að fiskframleiðslan sé of mikil, en fyrir bæjarstjórnarkosningarnar síðustu var það eitt af helztu kosninganúmerum þeirra, að þeir vildu fá 10 nýja togara. Og svo nokkru síðar vita þeir ekki, hvað á að gera við allan þann fisk, sem berst á land. Þetta eru sömu kenningarnar í bæði skiptin, sem reka sig á reynsluna. Við erum nýbúnir að gera vandasama samninga við Spánverja, sem hefir lyktað umfram allar vonir, þar sem samningsaðstaða okkar var svo erfið, að við urðum að selja mest af útflutningsvöru okkar til þeirra, en getum ekki keypt nema lítið í staðinn. Það tókst að ná góðum samningum með því að vekja áhuga þeirra fyrir þjóðinni og sýna þeim fram á, að við værum hinn fátæki maður, og að það væri hið einasta lamb fátæka mannsins, sem hér væri um að ræða, en þeirra hagsmunir væru aftur á móti minni. Fyrir tilstuðlan þaulkunnugra manna, þar sem voru fiskinnflytjendur á Spáni, tókst að ná svona góðum samningum. Þegar samningar fengust nú svona góðir, þá finnst mér það hörmulegt, ef á að gera þær ráðstafanir, sem geta leitt til þess að leggja í rústir mikið af því starfi, sem unnið hefir verið. Ég tel, að þetta sé langstærsta mál þingsins. Við höfum haft mörg mál hér á þessu þingi, sem ég hefi barizt á móti, svo sem mörg einkasölu- og skipulagningarfrv., en mér finnst þetta mál vera verra en öll hin samanlögð. Fiskverzlun okkar er svo stórt atriði, að við getum ekki þar um bætt, ef illa fer. Þó að ég telji aðrar einkasölur óheppilegar, þá eru þær ekki svo stórbrotnar, að þær geti veitt okkur banasár. En ef mistök verða á fisksölunni, þá verða þau ekki bætt með neinu öðru en því, að það fái að endurtaka sig sagan frá 1932, að þeir, sem mest hafa með þessi mál að gera, myndi samtök af frjálsum vilja. Ég vil enda orð mín með því að vitna enn þá einu sinni í umsögn Landsbankans. Það er nú svo með þær köldu og rólegu stofnanir, bankana, að það er óvanalegt, að þær fari eins og að grátbæna þingið að hafa vissa aðferð. Þessar stofnanir eru annars vanar að mæla með eða móti, en í niðurlagi þessa bréfs er þetta rækilega orðalag: „Að lokum viljum vér bera fram þá áskorun til þings og stjórnar, að reynt verði að ráða saltfisksölumálinu til lykta nú á þinginu fyrir árið 1935 með samkomulagi milli flokkanna, svo allir megi við una og ekki hljótist af neinir alvarlegir árekstrar, þar eð verzlun þessi er aðalhyrningarsteinninn undir fjárhagslegri getu þjóðarinnar, og mega því engin mistök á því máli eiga sér stað. Með góðum vilja hlýtur að vera hægt að finna veginn.“ Þetta er óvanalegt í umsögn frá þjóðbanka, og þegar bankinn beinir svo eindregnum tilmælum til þingsins, þá er það mjög athugavert að ganga þar á móti.

Magnús Guðmundsson Það þarf enginn að óttast neitt málþóf frá minni hendi, þó að ég standi upp, því að ég mun aðeins tala stutta stund. Ég hefi hlustað á umr. með athygli og veit, að í Nd. fóru fram miklar umr. um þetta mál, en ég verð að segja það, að ég get ekki skilið afstöðu hæstv.atvmrh. til þessa máls. Ég gat ekki betur fundið á ræðu hans en hann teldi það ákjósanlegt, að Sölusamband íslenzkra fiskframleiðenda héldi áfram starfi sínu. Hann fór lofsorðum um félagið og sagði, að hann áliti bezt, að félagsskapurinn héldi áfram. En ég verð að viðurkenna, að það kvað við annan tón hjá hv.frsm. meiri hl., en ég ætla, að það sé hæstv. ráðh., sem ræður meiru um framgang frv. en hann og mun ég því snúa máli mínu til hans. Ef hann lítur svo á, að fisksölunni sé bezt komið eins og hún er nú, þá skil ég ekki, hvers vegna hann er að gera kröfur til þess félagsskapar, sem er mjög undir hælinn lagt, hvort félagið getur uppfyllt. Ég skil ekki, að hann skuli gera þetta samtímis og hann lýsir því yfir, að það sé skárst, að félagið haldi áfram að starfa. Ég tók eftir því, að hann skopaðist að því, hvernig fisksölumálum okkar væri komið. En hann getur ekki vel gert þetta samtímis og hann segir, að S. Í. F. hafi leyst starf sitt vel af hendi. Ég skil ekki, hvers vegna hann er að narta í félagið. Hann sér fyrir þann möguleika, að félagið leysist upp, og þá taka við þessar smáfylkingar, sem eiga að flytja út, en þá sagði hann, að tæki verra við, og er ég honum sammála um það. Ég býst við, að það muni sýna sig, að þessar smáfylkingar séu óheppilegar, og hvað kemur þá á eftir? Í 12. gr. frv. eru ákvæði um ríkiseinkasölu á saltfiski, og álíta margir, að það sé kjarninn hjá hæstv. ráðh. Það er vitað, að flokkur hans hefir í mörg ár haldið fram einkasölu á saltfiski og flutt frv. um það. En ég skildi hæstv. ráðh. svo, að hann óskaði ekki eftir einkasölu á saltfiski. Ég vil nú biðja hann um að gefa yfirlýsingu um það, hvort hann álítur einkasölu á saltfiski óheppilega eða ekki. Ef hann gefur ekki yfirlýsingu um það, að hann telji hana óheppilega, þá hlýtur hann að standa undir þeim grun, að það sé einkasala, sem hann stefnir að. Það hefir oft komið fram hjá honum áður á þinginu, að hann óski eftir einkasölu á saltfiski, og er vitanlegt, að það hefir verið stefnuskráratriði hjá flokki hans. Vilji hann ekki gefa þessa yfirlýsingu, þá hlýtur hann að skilja það, að hann verður með réttu grunaður um, að hann vilji vinna að einkasölu á saltfiski. Þessa millileið má þá skoða sem skref að aðalmarkinu, eða til þess gerða að beygja þá menn, sem mest hafa með þessi mál að gera, til fylgis við einkasölu. Eftir því, sem á undan er gengið, sé ég ekki, að líkur séu til þess, að S. Í. F. gangi að þeim skilyrðum, sem hér eru sett í frv., af þeirri ástæðu, sem hv. 1. þm. Reykv. nefndi, að stjórn félagsins á að setja undir yfirstjórn fiskimálanefndar. Ég sé þess vegna ekki, að það sé nema ein leið til þess að vernda S. Í. F., og hún er sú, að taka einn eða fleiri af aðalmönnum samlagsins og setja í fiskimálanefnd, því þá verður sameiginleg stjórn á báðum fyrirtækjunum. Mér getur ekki dottið í hug, ef það er rétt, sem hæstv. ráðh. segir, að hann hafi gott traust á S. Í. F., að hann hafi þá á móti því, að einn eða fleiri úr S. Í. F. séu skipaðir í fiskimálanefnd. En þá finnst mér til lítils barizt, og afleiðingin af þessari breyt. sama og engin, og að þetta ákvæði um einkasöluna sé þá aðeins til þess að hræða menn. Það er illa gert af hæstv. ráðh., ef hann er aðeins með þetta sem grýlu til þess að hræða menn, þar sem mjög margir, sem stunda þessa atvinnu, líta á þetta svo sem þarna sé um líf eða dauða að ræða fyrir atvinnu þeirra.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) [óyfirl.]: Ég tel rétt að svara fáum orðum aths. þeim, sem fram hafa komið, og mun ég reyna að haga orðum mínum svo, að það verði ekki til þess að lengja umr. um þetta mál. Ég hefi að vísu svarað þessu í hv.Nd., en þar sem þessar umr., sem hér hafa farið fram, snerta málið og eru hóflegar, þá tel ég rétt að svara þeim að nokkru. Ég ætla þá fyrst að víkja að fáum atriðum í hinni löngu ræðu hv. 1. þm. Reykv. Hann taldi, að það væri fjarstæða, að ég sagði, að það skipti minnstu máli, ef einkasala er tekin upp, hvort hún er ákveðin með lögum eða með frjálsum samtökum. En því fer fjarri, að þetta sé fjarstæða. En hann tók ekki upp öll orðin, sem ég sagði, því ég sagði til viðbótar, að þetta skipti minnstu máli að því er snertir aðstöðu kaupenda fiskjarins. Hún fer að mestu leyti eftir því, hvaða kjör einkasalan býður viðskiptamönnum vorum í öðrum löndum. Hv. þm. veit, að þetta er laukrétt. Það, sem kaupandinn lítur á, er ekki það, hvernig einkasala hefir orðið til, heldur það, hvort þeir fá góðan fisk eða ekki og með hvaða kjörum þeir fá hann. Það er alveg laust við það, að menn á Ítalíu séu t. d. hræddir við, að ríkið skipti sér af slíku. Og að því er Spán snertir, þá er það ljóst af umr. hér á þinginu og útdrætti úr bréfi, sem birtur hefir verið frá sendimönnum okkar á Spáni, að óhætt er að nefna þar einkasölu, því þá er innflytjendum tryggt, að þegar þeir hafa samið um kaup á fiski, þá komi ekki aðrir og bjóði við lægra verði, enda segir hv. 1. þm. Reykv., að enginn megi skilja hann svo, að hann sé á móti einkasöluhugsuninni, því einkasala geti orðið til þess að hækka verðið. Þetta er nú tiltölulega ný skoðun hjá hv.þm., en það er auðvitað ekkert nema gott um það að segja, að hann er farinn að átta sig í þessum efnum. Ég man, að þegar ég hefi haldið þessu áður fram, þá hefir hann tekið því sem fjarstæðu. En mér er sönn ánægja að því að heyra, að hann er farinn að átta sig betur á þessu. Hv. þm. segir, að það sé óhugsandi, að sæmilegur félagsskapur muni sætta sig við það, að yfirstjórn fisksölunnar sé í annara höndum, og að þurfa að sækja um leyfi ráðh. til þess að fá að flytja fiskinn til útlanda og selja hann þar. Mig furðar á þessum ummælum hv. 1. þm. Reykv. Veit hann þá ekki, að með bráðabirgðal. er bannað að flytja einn fiskugga út, nema leyfi ráðherra fáist? Og gildir þetta auðvitað líka fyrir „union“. Það má ekki flytja út saltfisk nema með leyfi atvmrh., og ef hér er um verulegt vald að ræða, þá hefi ég nú haft það í höndum í 5 mánuði, og ég get setið nokkra mánuði enn og haft þetta ægilega vald í höndum. En ég býst við, að menn geti ekki haldið því fram í alvöru, að hér sé um ægilegt vald að ræða, sem enginn vilji beygja sig undir. Ég veit ekki betur en menn hafi sætt sig við þetta. Hann sagði, að það væri hægt að færa þetta vald úr höndum atvmrh. yfir til fiskimálanefndar, og taldi hann það hættulegt. Hv. þm. fór mörgum orðum um hina þrautreyndu bankastjóra Landsbankans, en þeir eiga nú að velja einn mann í nefndina, og get ég búizt við, að það verði sá maður, sem nú á sæti í „union“. Og ekki býst ég við, að hv.þm. þurfi að óttast hans afskipti af þessum málum. Frá Útvegsbankanum býst ég við, að verði sá maður, sem nú á sæti í „union“, og ekki þarf að óttast neitt illt af honum. Þá á félag botnvörpuskipaeigenda að velja þriðja manninn, og má gera ráð fyrir, að það verði sá maður, sem nú á sæti af þess fél. hálfu í „union“. Svo er ennfremur gert ráð fyrir því, að Alþýðusambandið fái einn mann í þessa nefnd. Ég veit ekki, hvort það er það, sem er sérstaklega þyrnir í augum. Í frv. hv.þm. G.-K. um fiskiráð var einnig gert ráð fyrir, að Alþýðusambandið ætti einn mann í ráðinu, svo ekki er það nein goðgá í hans augum. Enda er þetta ákvæði ekki óeðlilegt, því að mikill fjöldi þess fólks skipar sér í þessi samtök - Alþýðusambandið -, sem á afkomu sína undir sjávarútveginum á ýmsan hátt. Þá hefir verið gert ráð fyrir, að Fiskifél. Ísl. ætti einn mann, sem verður að skoðast sem einskonar fulltrúi fyrir smáútgerðina, þó að sá félagsskapur sé ekki eins fjölmennur og ætti að vera. Sá fulltrúi, sem tilnefndur verður af S. Í. S., verður einnig að skoðast sem fulltrúi smábátaútvegsins. Loks skipar ráðh. einn mann. Ég held því, að engin ástæða sé til að óttast, að n. verði óvinveitt útgerðarmönnum. Ég held það sé engin ástæða til að álíta, að sú n., sem svona er skipuð, muni ekki líta með réttsýni á þarfir útgerðarinnar, enda líka rétt, að það sé gert. Hv. þm. hefir gefið mér ekki alllítið tilefni til að tala um starf S. Í. F. Ég vil leiða það alveg hjá mér, því svo ég segi alveg eins og er, sé ég enga ástæðu til að ræða um það í þessu sambandi. Ég hefi áður sagt það, að ég álít, að það hafi gert mikið gagn, en það er náttúrlega fjarstæða, að ekkert megi að því finna. Auðvitað hafa orðið mistök, þó menn greini á um, hve mikil brögð eru að, eða hver áhrif þau hafa haft. En aðalatriðið að því er snertir S. Í. F., eftir því sem ég hygg, er, að þrátt fyrir starfsemi þess og fulltrúafund, sem haldinn var í haust, er engin trygging fyrir, að S. Í. F. haldi áfram. Þeir menn, sem fullum hálsi leyfa sér að halda því fram, að ef frv. þetta verður samþ., muni S. Í. F. leysast upp, eru þess fullvissir, að S. Í. F. muni leysast upp, þó engin slík lög verði sett. Þetta er bara sett fram sem yfirskinsástæða, til að reyna að hilma yfir hina raunverulegu ástæðu, ef þetta kæmi fyrir. Það er beint og óbeint viðurkennt af öllum, að félagsskapnum - S. Í. F. - er með lögum þessum veitt sérstök aðstaða, alveg sérstök hlunnindi, þó sumir, er nú ráða þar, vilji ekki vinna til að breyta lögum og fyrirkomulagi eins og felst í ákvæði 4. gr. frv., um að fiskmagnið ráði ekki eingöngu. Nú vildi ég spyrja þá hv.þdm., sem óttast svo mjög, að S. Í. F. muni leysast upp, ef þessi lög verða sett, hvernig halda þeir, að muni fara ef engin lög verða í gildi nema bráðabirgðalögin? Því við skulum setja sem svo, að þau fengjust framlengd óbreytt. Ég ætla, að það mundi gerlegt, þó hv. 1. þm. Reykv. álíti ægilegt vald, sem atvmrh. er þar fengið í hendur.

Hvaða lög eru það? Bráðabirgðalög um einkasölu á saltfiski?

. Já ég á við þau.

Ég held, að það sé búið að breyta þeim sæmilega með þessu frv.

. Þeim lögum hefir alls ekki verið breytt. Þetta frv. er ekki um breyt. á lögum, heldur allt annað og meira. En setjum nú svo, þó þau lög væru í gildi, og ef S. Í. F. leystist upp vegna þess að einhver þeirra þriggja aðilja, sem ég nefndi fyrr, fari úr því eða vildi ekki vera áfram í S. Í. F. Dettur þessum mönnum þá í hug, að nokkur ráðh. gæti leyft sér að neita hverjum sem væri af þessum þremur félögum um útflutningsleyfi á fiski þeirra? Ég held, að það detti engum í hug. Ef gróðavon einstaklingsins kynni að leiða einhvern þeirra til þess - eins og hér er verið að dylgja um - að sundra samtökunum, þá er hér með þessum lögum verið að reisa rammar skorður við því, - ef svo kynni að fara - verið að fyrirbyggja það, að fari í sama öngþveitið og 1931, sem hv. 1. þm. Reykv. lýsti með dökkum litum og ekki fjarri sanni. Hv. 1. þm. Skagf. taldi tvískinnung í frv. og því, sem ég sagði í minni ræðu. Ég taldi, að æskilegt væri, að fyrirkomulagið á fisksölunni yrði með svipuðum hætti og nú er, en samt vildi ég sundra samtökunum, og í lok ræðu sinnar óskaði hann eftir, að ég gæfi yfirlýsingu um, að ég teldi einkasölu óheppilega. Ég neita því alveg hispurslaust að gefa nokkra slíka yfirlýsingu, en ég get endurtekið það, að ekki skiptir miklu máli í mínum augum, hvort einkasalan er til orðin með frjálsum samtökum eða með lögum, nema að því leyti sem ég tel tryggara, að hún sé bundin með lögum, því þá geta ekki einstakir menn skotið sér út úr og sundrað samtökunum og gert á þann hátt spell. Með þessu þykist ég hafa svarað þessari fyrirspurn, þó svarið sé e. t. v. á annan veg en fyrirspyrjandi hefði óskað. Að ég sé að vinna að því, að „union“ (S. Í. F.) sé að leysast upp, er hin mesta fjarstæða. Eða heldur hv. 1. þm. Reykv., að það, að gera S. Í. F. það að skyldu að breyta lögunum, sem samþ. voru á fulltrúafundi þess í haust, sé sama og að leysa það upp? Ég tel, að það sé svo fjarri því, að nokkur ástæða sé til að ætla slíkt. Ég veit, að mikill hluti viðskiptamanna S. Í. F. vill eindregið, að það verði byggt svo upp sem frv. gerir ráð fyrir. Ég veit líka, að ýmsir, er ráða yfir mestu fiskmagni, eru því andvígir. En ég trúi því ekki fyrr en ég tek á, að þetta atriði þurfi að nokkru leyti að standa í vegi fyrir því, að S. Í. F. fái þau sérréttindi, sem gert er ráð fyrir í frv. En ef svo fer, að S. Í. F. springur, er það áreiðanlega einhver hinna þriggja, sem ég hefi áður nefnt, sem valda sprengingunni. Ef þeir halda saman, þá er tryggt, að S. Í. F. heldur áfram, en ef einn eða fleiri láta sig, þá er voðinn vís. Og hér með þessu frv. eru reistar skorður við, að ekki fari allt í sama glundroðann og var 1931, ef það verður að lögum. Hv. 1. þm. Reykv. vék að því í lok ræðu sinnar, að Landsbankinn hefði farið bónarveg til þingsins um að leitast við að fá samkomulag, allra flokka um lausn þessa nauðsynjamáls. Ég teldi það mjög æskilegt. Þetta mál mun falla undir mig, a. m. k. eitthvað fyrst um sinn, að sjá um framkvæmd þessara laga, og mér er ákaflega vel ljóst, að erfitt er að framkvæma lögin, ef mikil andúð eða jafnvel fjandskapur er gegn þeim frá stærstu fiskframleiðendunum. En mér er það líka ljóst, að ef slík lög eru ekki til, þá erum við gersamlega óviðbúnir að taka því eða mæta þeim erfiðleikum, sem geta steðjað að hvenær sem er, og ég sé mig ekki mann til að mæta með tvær hendur tómar. Þess vegna legg ég ríka áherzlu á, að frv. þetta nái fram að ganga og verði samþ. Ég er reiðubúinn til samvinnu og samstarfs, en það virðist enn bera svo mikið á milli, að ekki horfi vænlega um samkomulag. Frv. var tilbúið snemma á þingi, en eftir viðtali við ýmsa menn, þá frestaði ég að láta það koma fram, þar til eftir fulltrúafund S. Í. F., til að sjá, hvernig skipun það gerði á þessum málum, því það hygg ég, að öllum, sem kunnugir eru þessum málum, hafi komið saman um, að óhjákvæmilegt væri að gera einhverjar breyt. Það fór svo, að þessi fundur gerði engar till. um nýja skipan, er ég teldi öryggi að, og ég lít svo á, að skylda mín sé að leggja frv. fram til að skapa nauðsynlegt öryggi um fiskframleiðsluna í landinu.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Ég þarf mjög fáu við að bæta það, sem ég hefi áður sagt út af ræðu hæstv. ráðh. Ég leitaðist við að sýna muninn, sem er raunverulega á einkasölu með lögum og með frjálsum samtökum. Hæstv. ráðh. segir, að viðskiptavinunum sé alveg sama, af hverjum þeir kaupi, hvorri einkasölunni sem er. Þeir hugsi bara um, að þeir séu ekki hlunnfarnir í verzluninni. Hann orðaði það kannske ekki svona, hæstv. ráðh., en meiningin var þessi, að þeir hefðu tryggingu fyrir því að verða ekki hlunnfarnir. Já, hann svaraði eiginlega sjálfum sér þarna um leið, því þarna í liggur einmitt munurinn á milli lögskipaðrar og frjálsrar einkasölu, að með lögþvingaðri einkasölu er viðskiptavinurinn sviptur þeirri tryggingu, sem hann hefir áður haft, og sem hann vill hafa. Meðan samtökin eru frjáls, þá á kaupandinn tryggingu fyrir því, að hvenær sem seljandinn ætlar að hætta að hirða um gæði vörunnar eða svíkur á annan hátt, þá er öllum frjálst að koma inn í staðinn. En þetta er tekið af þegar komin er á ríkiseinkasala; þá er þessi trygging horfin. Þetta er sá stóri munur, og þýðir ekki að standa hér og ræða, hvað Spánn vilji eða Ítalía vilji. Þeir hafa sinn vilja, og sá vilji er að skipta ekki við einkasölu. Það þýðir þess vegna ekkert að vera að ræða um það hér þvert yfir salargólfið; reynslan er þessi, og engin ástæða er til að vitna í vilja bankastjóra Landsbankans eða aðra og prédika um þeirra vilja. Ráðh. verður að fara sjálfur suður á Spán og Ítalíu og sannfæra þá um, að einkasalan sé góð. En það gæti hann bara aldrei sannfært þá um, því orðið einkasala verkar þar eins og grýla, af því þeir trúa á frjálsa verzlun, og annað kemst þar ekki að. Það er sá stóri munur, að með frjálsum samtökum má komast hjá þeim ágöllum eða ókostum, sem fylgja einkasölunni, en nota kostina. Þetta er engin ný kenning eða ný skoðun hjá mér. Þessu hefi ég alltaf haldið fram; einkasalan getur sett verðið hærra, en það bara þýðir ekkert, ef viðskiptamaðurinn vill ekki skipta við hana. Við höfum nú um stund komizt í þá heppilegustu aðstöðu, sem einkasala getur boðið, en alltaf til fiskur, sem hægt var að grípa til, ef viðskiptamennirnir óttuðust, að þeir væru hlunnfarnir, alltaf til frjáls markaður, ef á þurfti að halda. Það væri meira gæfuleysi en okkur má benda, ef við köstuðum þessari aðstöðu frá okkur að óþörfu. Hæstv. ráðh. sagðist ekki skilja, að forstjórar S. Í. F. gætu ekki unað við, þó ráðh. og fiskimálanefnd væru alltaf að skipta sér af verkum þeirra og grípa inn í. Þá fannst honum hann eiga rök í því, sem bankastjórar Landsbankans og framkvæmdastjórar S. Í. F. hefðu sagt, en eina sönnunin var, að hann hefði haft þetta vald samkv. bráðabirgðalögum. Ég ætla ekki að ræða um það við hæstv. ráðh., hvers vegna þetta frv. var gefið út. Það voru allt aðrar ástæður, er til þessu lágu, en liggja nú fyrir þessum lögum. Það var gert til að fá fé í verðjöfnunarsjóð, sem þurfti að hafa til þess að tryggja okkar markað í Suður-Evrópu. Vald, sem hverfur um leið og þetta frv. verður samþ. og bráðabirgðalögin falla ekki úr gildi. Ég veit ekki betur en að ráðh. sé í þann veginn að staðfesta þessi lög. Ég veit ekki betur en það sé allt annað mál, og úr því sé orðið frv. til l. um markaðs- og verðjöfnunarsjóð, og ekki talað nokkurn skapaðan hlut um vald ráðherra. Það var bara bráðabirgðaástand, sem skapaði nauðsyn þess að ná þessu gjaldi inn, og bráðabirgðalögin voru um það sett, en ekki til að skaffa ráðh. neitt vald, eins og liggur fyrir í þessu frv. Og það er ætlazt til, að ráðh. beiti þessu valdi, því hér er beinlínis sagt: „Enginn má bjóða til sölu, selja eða flytja fisk til útlanda, nema með leyfi fiskimálanefndar“. N. þessi á líka að úthluta verkunarleyfum o. s. frv. Þessi n. og ráðh. hafa vald til að skipta sér af öllu, er lýtur að fiskimálum, annaðhvort í sameiningu eða sitt í hvoru lagi, um alla starfsemi þeirra, er selja fisk til útlanda. Þetta verður til þess, að forstjórar S. Í. F. treysta sér ekki til að vinna sín störf áfram. Oft þarf skjótra úrlausna með, og þeir eru ekki frjálsir að taka ákvörðun, heldur hafa yfir höfði sér og verða að bera undir sér fáfróðari menn. Bráðabirgðalögin sanna því ekkert í þessu; þau koma þessu máli ekkert við. Þá sagði hæstv. ráðh. eitt, er mér líkaði illa. Hann vildi nota röksemd þá, sem aðrir nota - en hún fór illa í hans munni -, um að S. Í. F. væri að leysast upp hvort sem væri, og svo ætluðu menn að nota þetta sem keyri og skella skuldinni á frv., ef það verður að lögum, og segja sem svo, að þetta væri gott og blessað; það væri hvort sem er að leysast upp. Vill ráðh. prófa þetta með því að draga lögin til baka? Mér er sagt af þeim, sem eru þessum málum kunnugir, - ég skal játa, að ég er ekki sjálfur kunnugur því -, að þess sjáist engin sólarmerki, og þó eitthvað megi að því finna, er það jafnhliða að vinna sér meira og meira traust, svo að heita má, að það hafi nú í sínum höndum alla fiskverzlun, nema þá, sem er í höndum útlendings, sem hefir skipað sér sérstaka aðstöðu til útflutnings. Hæstv. ráðh. getur ekki varpað af sér ábyrgðinni, ef S. Í. F. leggst niður vegna þessara laga. Það, sem hann byggði á þessa skoðun sína, er það eina ástand, sem er til, að gróðamöguleikar einstakra manna yrðu til þess að leysa S. Í. F. upp. Þessu er ekki hægt að neita, að þetta eru möguleikar fyrir upplausn, ef gróðamöguleikar virðast standa til boða fyrir einstaklinginn við að yfirgefa það. En mér finnst ekki rétt að ala á þessari hvöt, eins og gert er með þessu. Þó að glasið fyllist ekki af einni fingurbjörg af vatni, sem látin er í það tómt, þá getur runnið út úr því, ef bætt er í það einni fingurbjörg, þegar það er fullt. Ef löggjafarvaldið kemur svo og fyllir bikarinn, eins og með þeim ráðstöfunum, að skipa nefnd yfir framkvæmdarstjórana, og breyta lögum, sem búið er að fella á fulltrúafundi S. Í. F., ef þessum óánægðu stundargróðafýknum mannanna er gefinn svona góður stallur til að standa á, þá geta þeir seilzt hátt. Enn sem komið er er þessi óánægja lítil, en hún getur magnazt fljótt, er hún fær þessa stórkostlegu liðveizlu frá löggjafar- og ríkisvaldinu. Hæstv. ráðh. sagði, að það væri óforsvaranlegt að hafa engin lög til að grípa, ef S. Í. F. leystist upp og allt færi í sama ástandið og var 1931. En ég vil segja, að það væri óforsvaranlegra að setja lögin og stuðla þannig að því að skapa slíkt ástand, með því að leysa S. Í. F. upp, því ef allt fer út í slíka ófæru, þá hefir ráðh. prentað frv. og getur gefið það út sem bráðabirgðalög, ef hann áliti, að grípa þyrfti til löggjafar vegna slíks neyðarástands, er þyrfti að bjarga við. En ég álít, að ef hann óttast mikið þetta ástand, þá ætti hann ekki að gefa út þessi lög, sem allir menn, er til þessara mála þekkja, segja, að stuðli að því, að S. Í. F. leysist upp og þetta ástand komi, svo ástæða gefist til að taka upp einkasölu á fiski. Hæstv. ráðh. hafði í lok ræðu sinnar vingjarnleg ummæli um, að hann vildi, að þetta mál lykist með samkomulagi allra flokka. Hann sér það rétt, að þeir örðugleikar, sem eru á um framkvæmd laganna, myndu aukast, ef á að keyra þau í gegn móti vilja alls þorra þeirra manna, sem við þau eiga að búa. Ég skil ekki, að hæstv. ráðh., sem hefir svo mikla ábyrgð á sér, skuli hugsa til þess að ætla að keyra slík lög í gegn án þess að samkomulag fáist um þau. Ég mundi í hans sporum telja þetta svo nauðsynlegt, að þó ég væri hrifinn af lögunum þá vildi ég samt heldur engin lög en með slíkri andstöðu. Ég hefi ekki neitt umboð til þess að bjóða upp á samkomulag í þessum efnum, því að ég er ekki forsvarsmaður þeirra, sem hér eiga hlut að máli. Ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. ráðh., að hve miklu leyti hann hafi leitað samkomulags í þessum efnum. Mér er ekki kunnugt um, að hann hafi gert það. Það getur verið, að þetta hafi verið orðað lauslega, en hæstv. ráðh. má vita það, að ef ná á samkomulagi í slíku máli, þá krefur það langan tíma. Það getur vel verið, að hæstv. ráðh. haldi, að Sjálfstfl. verði svo kröfuharður, ef samkomulag á að nást, að hann hafi ekki árætt að gera tilraun til samkomulags við hann. Ég vil því endurtaka spurningu mína til hæstv. ráðh. um það, hvort hann hafi gert nokkra verulega tilraun til þess að ná samkomulagi um þetta mál.

Frsm. minni hl. (Jón Auðunn Jónsson) Það er harla undarlegt að heyra hæstv. ráðh. tala um það eða fullyrða það, að sölusambandið sé að gliðna í sundur, hvort sem þessi lög verða samþ. eða ekki. Ég geri ekki ráð fyrir, að hann hafi reynt að kynna sér skoðun landsmanna í þessu máli. Hann hefir heyrt óánægjuraddir nokkurra manna í einum landsfjórðungi. Á því getur hann ekki byggt þessa staðhæfingu. Því verður ekki neitað, að þeir, sem samþ. þessi lög, eru að hjálpa þeim, sem eru óánægðir, til þess að steypa fisksölusambandinu. Hæstv. ráðh. komst réttilega að orði, þegar hann sagði, að til væru menn í þessum félagsskap eins og öðrum, sem hefðu eiginhagsmuni fyrir augum og þætti þröngt um sig í félagsskap, þar sem allir væru bundnir víð sama borð. En einmitt þeim, sem gætu hugsað til eiginhagsmuna í þessu sambandi, er gefið fyrirheit um það, að löggiltir verði einkaútflytjendur, ef fisksölusambandið verður lagt niður og þessi lög staðfest. Ég veit ekki, hvaða fyrirheit er meiri hvatning þessum mönnum til handa til þess að lóga þessu óskabarni flestra fiskframleiðenda í landinu, S. Í. F., heldur en þetta. Náist ekki þessi samvinna og samtök um 75% af fiskmagni allra landsmanna, þá er hinu beinlínis lofað, að fyrst um sinn skuli vera löggiltir útflytjendur, og megi samkv. frv. vera allt að 20, þar sem svo er tekið til orða, að þeir, sem hafi yfir 20 þús. skp. að ráða, geti eftir frv. vænzt þess að fá að verða útflytjendur. Þá minntist hæstv. ráðh. á annað atriði, sem hann virtist telja aðalástæðu fyrir því, að þetta frv. er fram komið. Það var fulltrúafundurinn í sölusamlaginn í haust. Hann segist hafa frestað að leggja frv. fram þar til þessi fundur hafi verið afstaðinn. Þetta stafar af því, að honum hefir ekki líkað þær till. um stjórnarháttu, sem samþ. var að leggja til, að lögfestar yrðu síðar af sölusambandinu. Eins og ég hefi tekið fram, er þessi samþykkt, sem gerð var á fundinum í haust, frv. til skipulagningar S. Í. F. Þetta frv. hefir verið lagt fyrir fiskframleiðendur innan sambandsins. Hér er því ekki um endanlega ákvörðun að ræða. Ég tók það fram í byrjun á þessum fulltrúafundi, að ég vildi ekki binda mína umbjóðendur við samþykktir fundarins, fyrr en ég væri búinn að leita álits þeirra heima í héraði. Ég er undrandi yfir því, að hæstv. ráðh. skuli telja þetta einu aðalástæðuna til þess að þetta frv. er fram komið. Hitt hlýtur öllum að vera ljóst, að með þessu frv. er hann og þeir, sem honum fylgja, að ýta undir óánægjuna innan sölusambandsins og undir sérhagsmunastreitu þeirra, sem þykir of þröngt um sig og sína sérstöku hagsmuni í félagsskapnum. Ég er ekki í neinum vafa um hitt, að ef þetta frv. hefði ekki komið fram, þá hefði verið mjög auðvelt að fá sama fiskmagn handa fisksölusambandinu eins og undanfarin ár, og ef til vill meira. Mér er a. m. k. kunnugt um það, að menn, sem skipta við það firma, sem starfað hefir við hliðina á sölusambandinu, hafa sumir hverjir horfið yfir til fisksölusambandsins.

Magnús Guðmundsson Hæstv. ráðh. vildi ekki svara fyrirspurn minni um það, hvort hann áliti heppilegra að koma á einkasölu á fiski, eins og nú standa sakir. En óbeinlínis hefir hann svarað þessu með því að lýsa yfir því, að hann vildi stuðla að því, að fisksölusamlagið haldi áfram að starfa. Hann getur ekki óskað þess, ef hann hyggst geta bent á betra fyrirkomulag. Hæstv. ráðh. gaf það í skyn, að sölusamlagið væri að leysast upp. En hann hefir ekki bent á neitt því til sönnunar. Ég held, að full ástæða sé til þess að ætla, að hæstv. ráðh. segi þetta af því, að hann sér, að með þessu frv. er verið að greiða sölusamlaginu högg, sem er mjög líklegt, að geti orðið því að bana. Og þá fer mjög svipað fyrir hæstv. ráðh. eins og manninum, sem drap hinn og sagði, að hann hefði dáið hvort sem var. - Það er svo mikill kliður hér í deildinni, að ekki er til neins að vera að tala hér, enda eru utanþingsmenn farnir að halda hér fund.

Þess fleiri njóta ræðunnar

. Nei, því færri, þegar ekkert heyrist, en annars kemur mér undarlega fyrir, ef hv.þm. S.-Þ. er tekinn að hlusta á umr., því að venjulega sést hann ekki hér nema á hlaupum. Hæstv. ráðh. sagðist vita, að ýmsir af þeim, sem nú eru í Fisksölusamlaginu, mundu vera óánægðir með það, að samlagið yrði látið halda áfram að starfa, ef þessi lög yrðu samþ., m. ö. o., hann veit þá, að með þessu frv. er verið að drepa sölusamlagið. Þar sem hann hefir lýst yfir því, að hann vildi helzt að sölusamlagið héldist, þrátt fyrir alla galla, þá getur þetta ekki réttlætzt af öðru en því, að hann viti um það, að sölusamlagið mundi leysast upp hvort sem væri. En ég hygg, að engar líkur verði færðar fyrir því. Þvert á móti tala staðreyndirnar gegn því. Það er nýbúið að halda fundi í sölusambandinu, og félagsmenn sýndu svo mikinn áhuga fyrir því að halda fast saman um samlagið, að ég get alls ekki séð, hvernig hæstv. ráðh. getur álitið, að samlagið leysist upp, ef ekkert er aðgert. En fyrst hæstv. ráðh. er sannfærður um, að samlagið muni leysast upp, hvers vegna vill hann þá ekki bíða og láta reynsluna sýna fram á, að það hafi ekki verið þetta frv., sem drap það? Hæstv. ráðh. er alltaf heimilt að geta út bráðabirgðalög, jafnt í þessum efnum sem öðrum. Það er þess vegna ekki til neins fyrir hæstv. ráðh. að verja sig með því, að hann sé í vandræðum af því að hann hafi ekki lög, því að hann getur alltaf skapað lög eftir sínu höfði. Það er undarlegt, ef við þurfum endilega að semja lög í þessa átt frekar en t. d. Norðmenn, sem eru svipað settir og við í þessum efnum. Hjá þeim bólar ekki á neinni löggjöf um væntanlega einkasölu, enda þótt þeir hafi sömu aðstöðu og við. Ég get ekki séð, að hæstv. ráðh. hafi, ef hann vill halda málinu til streitu, neina aðra leið út úr þessu, sem getur leitt til þess, að fisksölusamlagið haldi áfram að starfa, heldur en þá, að setja einn eða fleiri af aðalmönnum samlagsins í fiskimálanefndina. 

Frsm. minni hl. (Stefán Jóh. Stefánsson) Ég vil gera örstutta grein fyrir brtt., sem minni hl. hefir flutt á þskj. 802. Það eru mest orðabreyt., sem bornar eru fram að tilhlutun rafmagnseftirlitsins og landssímastjóra. Þar var bent á það, að þess hefði ekki verið gætt nógu vel, að nota þau orð, sem höfð eru á þessum hlutum meðal fagmanna í þessum greinum, en við samningu frv. mun hafa verið farið eftir þeim orðum, sem standa í verzlunarskýrslum. Ég sé ekki ástæðu til að skýra þetta nánar. Þetta eru mest orðabreyt. T. d. í staðinn fyrir „rafmagnsmótorar“ koma rafhreyflar, í staðinn fyrir „rafmagnsvélar“ koma rafvélar o. s. frv. Sömuleiðis er lagt til, að inn í þessa gr. sé bætt orðinu „aðallega“, til þess að sýna, að upptalningin sé ekki tæmandi. Ennfremur er lagt til að bæta við í upptalninguna nokkrum teg. af raftækjum, sem ekki standa í frv., sem bent hefir verið á af fróðum mönnum, að rétt væri að hafa í upptalningunni. Önnur brtt. við frv. stefnir að því sama og er í samræmi við aðalbrtt. Hér er um enga efnisbreyt. að ræða, heldur aðeins orðabreyt., og sé ég því ekki ástæðu til að orðlengja frekar um málið.

Frsm. minni hl. (Sigurður Kristjánsson) Hér liggja fyrir bréf um þetta mál frá bankastjórum beggja bankanna, en þeir höfðu báðir fengið frv. til umsagnar. Stjórn Útvegsbankans kveðst ekki geta gefið álit um frv., þar sem hún hafi ekki haft tíma til að setja sig inn í málið, en sýnilegt sé, að frv. nái ekki fram að ganga á þessu þingi, enda er það nú orðið öllum ljóst. Bréf Landsbankans er nokkru fyllra. Bankastjórnin segir hið sama og stjórn Útvegsbankans, að þar sem komið sé að þinglokum, sé sjáanlegt, að þessi löggjöf komi ekki að gagni fyrir næstu vertíð. Þetta er nú ekki annað en það, sem allir vita, því að þótt frv. hefði verið samþ. í þingbyrjun, hefði aldrei verið hægt að gera skulda skil fyrir næstu vertíð, sem er þegar byrjuð hjá bátunum, og hefst eftir 2 mánuði hjá togurum. Mþn. hafði gert ráð fyrir, að skuldaskilum gæti orðið lokið á tveim árum. Hv. deild sá ekki ástæðu til þess að taka tillit til álits bankanna á þessum málum, en þeir hafa þó orðið að stríða mjög við ýms vandamál í sambandi við fiskverzlunina. En enda þótt álit þeirra, sem ég tel mjög merkilegt, yrði tekið til greina, þá geri ég naumast ráð fyrir, að hv. meiri hl. þessarar deildar legði mikið upp úr því. Það er tekið fram af hálfu Landsbankans, að hann muni ekki nota sér það neyðarástand, sem útgerðarmenn eiga við að búa, til þess að ganga að þeim venju fremur, þótt þetta mál nái ekki fram að ganga á þessu þingi, sem fyrirsjáanlegt er, að ekki muni takast. Mér þykir þetta mikilsvert, og þar sem mér hefir skilizt á sumum hv.þdm., að þeim virtist koma liðstyrkur frá bönkunum við ásetning þeirra að sýna máli þessu mótþróa, þá vil ég taka það fram, að augljóst er, að það er þvert á móti að svo sé. Jafnvel þótt Útvegsbankinn segi þetta ekki berum orðum, þá má þó glöggt skilja, að hann tekur í sama streng og Landsb. Landsbankinn telur brýna nauðsyn á þessu, og í samræmi við þá umsögn bankans er álit það, sem við sjálfstæðismenn höfum látið í ljós um þetta mál. Hv. meiri hl. sjútvn. hefir hafnað þessu áliti, með því að bera fram till. um, að því verði vísað frá með rökstuddri dagskrá. Vilji menn líta á ástandið eins og það blasir við núna, þá er óþarfi að viðhafa slíka afgreiðslu þessa máls. Stuðningsmenn stj. hér eru nú að ráða niðurlög um þessu máls í hv. deild. Það er öllum orðið ljóst, að þinginu verður slitið einhvern næstu daga, og fleiri mál verða þá ekki afgr. Þess vegna er þessi rökst. dagskrá alveg þýðingarlaus. Skal ég því ekki ræða um hana frekar. En þótt séð sé fyrir endann á þessu sanngirnismáli hér á þessu þingi, vil ég samt leggja áherzlu á, að það er engan veginn séð fyrir endann á því fyrir það. Góðum málefnum fylgir einu sinni svo mikill styrkur, að hann hlýtur fyrr eða síðar að leiða málin heilu og höldnu í höfn. Svo mun og fara um þetta þjóðþrifamál. Þegar landsmenn hafa fundið, að brýn þörf einhverra aðgerða er óhjákvæmileg, þá er gagnslaust að leggjast á móti málinu. Það verður þá aðeins tafið, en ekki drepið. Enda þótt málið verði ekki afgr. á þessu þingi, hefir samt mikið unnizt á við flutning þess. Það, sem hefir sérstaklega þokað þessu máli áfram, er áskorun þúsund, manna úti um allt land um, að hv.Alþ. sinni því eitthvað. Ég hygg, að hv.þdm. muni vera kunnugt um það, að á skömmum tíma hafa borizt áskoranir til þingsins um samþykkt frv. frá þúsundum manna við sjávarsíðuna. Þetta fólk skilur, að það, sem á milli ber í þessu máli hér á hv. þingi, er það, hvort leyfa eigi þessu fólki að draga fram lífið á eðlilegan hátt, eins og verið hefir undanfarið, eða hvort ríkið eigi að fá heimild til þess að gera ráðstafanir til að koma í veg fyrir, að svo geti orðið. Þetta er það stærsta, sem unnizt hefir á í þessu máli, enda þótt tekizt hafi að hindra framgang málsins á þessu þingi. Í öðru lagi hefir það áunnizt, að annar bankinn a. m. k., og í rauninni báðir, hafa lýst yfir því, að þeir mundu ekki hindra það, að sjávarútvegurinn geti gengið sinn vanagang á næst, ári. Ég vil taka það fram í þessu sambandi, að skuldir útgerðarmanna, sérstaklega þeirra smærri, eru ekki allar bankaskuldir. Mikill meiri hl. skulda stórútgerðarmanna er í bönkunum, en þeir smærri skulda verzlunum einnig stórfé, svo að það eru fleiri en bankarnir, sem geta gengið hart að þeim með skuldainnheimtu. Það er engum vafa undirorpið, að næstu vertíð verður mun erfiðara heldur en undanfarið fyrir útgerðarmenn að fá lánaðar útgerðarvörur, vegna þess að alltaf harðnar í búi hjá þeim. Þess vegna vil ég nota tækifærið og bera fram ákæru á hendur andstæðingum Sjálfstfl. hér á þingi fyrir það að hafa ekki sinnt að neinu þeim málum, sem hafa verið fram borin og mþn. í sjávarútvegsmálum hefir undirbúið. Má þar sérstaklega tilnefna frv. um rekstrarlán til smáútvegsins, því að það er vitanlegt, eins og áður hefir verið tekið fram, að það er einmitt smáútvegurinn, sem mest hefir gert að því að taka lán utan bankanna, og eins og oft hefir verið tekið fram í sambandi við þetta frv., eru það lánsfjárvandræðin, sem eru þess valdandi, að smáútvegsmenn verða víða að sæta miklu verri kjörum um kaup á útgerðarvörum en vera myndi, ef hægt væri að láta staðgreiðslu koma fyrir þessar vörur. Þriðja atriðið, sem ég tel vera ávinning fyrir þetta mál og áunnizt hefir bæði við umr. á þingi og eins utan þings, það er í því fólgið, að andstæðingur málsins hafa að nokkru leyti misst kjarkinn. Óvildin gegn því hefir smátt og smátt snúizt upp í flótta, og ég hygg, að nú séu fáir, sem þora að láta í ljós undstöðu sína við þetta mál. En það má vera, að reynt verði að gera úrlausnina sem gagnsminnsta. Til þess bendir það, að þetta nál., sem ég gerði að umtalsefni í fyrri hluta ræðu minnar, talar um 1½ milljón kr. til skuldaskila sjávarútvegsins. Ég hefi bent á það áður, að það vakir fyrir andstæðingum þessa máls, að kreista út úr sér svo auðvirðilega hjálp til útgerðarinnar, að hún yrði aðeins kák eitt. Ég vil taka það fram, að þeir, sem eiga alla sína afkomu undir sjávarútveginum, munu vafalaust ganga svo fast eftir sínum rétti í þessu máli, að það verði undir öllum kringumstæðum knúð fram á endanum.

Frsm. meiri hl. (Finnur Jónsson) Það var farið að draga niður í hv. 6. þm. Reykv. í lok ræðu hans, enda er hann búinn að sýna mælsku sína í tæpar tvær klst. hér í d. á þennan einstæða hátt, sem honum er laginn. Þessi hv.þm. hefir hrúgað saman meiri ósvífni og ljótara orðbragði í umr. um þetta mál heldur en dæmi eru til í nokkurri þingræðu, ef til vill að nokkrum hans fyrri ræðum undanskildum. Ég vil undirstrika það, að hver sá, sem telur sig hafa góðan málstað, má biðja forsjónina um að vernda sig frá því óláni, að hv. 6. þm. Reykv. gerist málsvari hans. Allur málflutningur þessa hv.þm. sýnir þetta ljóslega og sannar. Ég sé enga ástæðu til þess að fara út í mörg atriði í ræðu hv. 6. þm. Reykv. Hann talaði ákaflega digurbarkalega um það rökstudda nál., sem fyrir liggur í þessu efni. Hann fullyrti, að nál. væri níðrit, spunnið upp úr fágætum dónahætti, morandi af vísvitandi lygi. Þannig var tónninn yfirleitt í ræðu hv.þm. Hann hélt því einnig fram, að í sjútvn. hefði komið fram óvilji í garð þessa máls. Ég mótmæli þessu harðlega og vitna bæði til þess, sem ég hefi áður sagt, til ummæla hæstv.atvmrh. og til bókunar á fyrsta fundi sjútvn., þegar málið var tekið til meðferðar þar. Ennfremur get ég, til þess að sanna ósanngirni hv. 6. þm. Reykv. í þessu máli, vitnað til nál. sjútvn., þar sem beinlínis er bent á það, að það þurfi nauðsynlega að leysa úr skuldavandræðum vélbátaútvegsins. Þetta er allt rakið í nál., og hv. 6. þm. Reykv. hefir viðurkennt þann gang málsins, sem þar er haldið fram. Það, sem á milli bar hjá okkur hv. 6. þm. Reykv. í þessu máli, var það, að hv.þm. vildi, að gengið væri frá afgreiðslu þessa máls á yfirstandandi þingi, en meiri hl. sjútvn. hélt því fram, að svo væri áliðið þingtímann, að ekki væri unnt að koma fram skuldaskilum fyrir þessa vertíð, og þess vegna væri ástæðulaust að samþ. frv. á þessu þingi, ekki betur undirbúið af hálfu mþn. en raun ber vitni um. Hv. 6. þm. Reykv. hefir viðurkennt tvö höfuðatriði í nál. meiri hl. n. Það fyrra er, að ekki sé hægt að koma fram skuldaskilum fyrir þessa vertíð, enda þótt frv. hefði verið gert að lögum, og það jafnvel tiltölulega tímanlega á þessu þingi. Hitt atriðið, sem hv.þm. hefir og viðurkennt, er, að skuldaskilin séu aðeins nokkur hluti þess, sem gera þarf sjávarútveginum til viðreisnar, ef byggja má á skýrslum mþn. í þessum efnum. Um þetta atriði fórust hv. 6. þm. Reykv. þannig orð, að n. hefði tekið fram, að þýðingarlaust væri að láta fram fara skuldaskil, nema því aðeins, að jafnframt væri færður niður allur kostnaðarliðurinn fyrir útgerðina. Um þessi tvö atriði málsins eru bæði meiri og minni hl. sjútvn. sammála. Í nál. er bent á þá veilu, sem kom fram í till. mþm. í sjávarútvegsmálum, að koma ekki með neinar frambærilegar till. í þessu máli. Það er gengið framhjá því, að samkv. skýrslum, sé á annað borð eftir þeim farandi, verður útkoman á rekstri útgerðarinnar árin 1930, 1931 og 1932, eins og tekið er fram í nál. meiri hl. sjútvn., sú, að enda þótt útgerðin yfirleitt hefði ekkert þurft að borga í vexti af skipunum, þá væri samt mikill rekstrarhalli á útgerðinni. Það hefir komið í ljós, að aðeins í þrem flokkum hefir það komið fyrir á einu ári, að vextir hafa verið hærri en tekjuhallinn. Í öllum hinum flokkunum hefir öll árin tekjuhallinn verið langtum hærri en vaxtaútgjöldin. Segi þá hver, sem vill, að skuldaskilin séu einu verulegu bjargráðin fyrir útgerðina. Mér er ljóst, að óhjákvæmilegt er að framkvæma skuldaskil útveginum til hagsbóta, en ég er jafnsannfærður um hitt, að þau eru einungis lítill hluti af öllu því, sem gera þarf sjávarútveginum til viðreisnar, til þess að bæta rekstrarhalla hans. Það, sem fyrst og fremst er áríðandi atriði í þessu efni, er það, að séð verði um, að útgerðin fái allan verzlunarhagnaðinn, bæði af seldum vörum og keyptum. Ég veit vel, að hv.þm. viðurkennir það, ef ég tala um það við hann í einrúmi, að það eru engin líkindi til þess, að nein útgerð geti borið sig hér á landi, nema hún njóti sjálf rekstrarhagnaðarins. Það er fyrsta og fremsta skilyrðið fyrir því, að útgerðin geti borið sig. Hv. 6. þm. Reykv. bar fram ákæru á hendur meiri hl. sjútvn. fyrir það, að hafa ekki sinnt frv. því, sem mþn. í sjútv.málum lagði fram viðvíkjandi rekstrarlánsfé. Hv. þm. vitnaði í umsögn Landsbankans í þessu efni. Hann vitnaði í umsögn Landsb. um fiskimálan.frv. og líka í skuldaskilamálinu, eins og meiri hl. sjútvn. gerði að vísu, og hann virtist vitna í umsagnir beggja bankanna um þetta rekstrarlánafrv. Landsbanki Íslands segir svo m. a.: „..... Virðist oss, þegar frá er skilin 9. gr., að eigi sé í frv. um nein ný lagafyrirmæli að ræða eða framkvæmdir. Slík rekstrarlánafélög mun mega setja á stofn án nokkurra nýrra laga. Er þá hér aðeins um að ræða að vekja athygli á slíkum félagsskap og hvatning til þess að hann komist í framkvæmd, en það getur verið álitamál, hvort þessi leið er eðlilegust og heppilegust til þess að ná tilætluðum árangri. Teljum vér líklegt, að slíkur félagsskapur geti komið að gagni, þótt honum, eins og hér er gert ráð fyrir, sé ekki ætlað víðtækt verkefni; verður það jafnframt að teljast kostur, þar sem aukið verkefni kemur af sjálfu sér, ef vel tekst með félagsskapinn. Að því er 9. gr. snertir, þá gerum vér ráð fyrir, að tilgangur gr. sé sá, að veita ríkisstj. sjálfri heimild til þess að afla fjár með lántöku í þessu skyni. Það þarf vart að vekja athygli n. á því, að eigi getur verið um að ræða, að ríkisstj. hafi framkvæmdir um lántöku handa bönkum, nema þá fyrir liggi tilmæli hlutaðeigandi banka.“ M. ö. o., Landsbankastjórarnir leggja þann dóm á þetta, að frv. feli ekkert annað í sér en það, sem hægt yrði að framkvæma samkv. núgildandi lögum. Útvegsbankinn bendir á, að æskilegt væri, að lánsstofnanir hefðu nóg fé til þess að geta lánað til útgerðarinnar, en það bendir bankinn á, að sé ekki fyrir hendi. Ef rekstrarlánafrv. hefði bent á fjáröflunarleið, til þess að útgerðarmenn gætu fengið meira rekstrarfé, þá væri öðru máli að gegna. En það er ekki því að heilsa. Frv. er því, eins og það kemur frá n., algerlega tilgangslaust og gagnslaust. Ég hygg því, að ákæra hv. 6. þm. Reykv. á hendur meiri hl. sjútvn. hafi ekki við nein frambærileg rök að styðjast. Annars vildi ég spyrja hv. 6. þm. Reykv. að því, hvar bent sé á það í skýrslu mþn., að mikill munur sé á verði á útgerðarvörum í einstökum verzlunum. Hv. þm. var að nokkru leyti að afsaka þennan mismun, sem hann telur vera á útgerðarvörum í einstökum verzlunum. Meiri hl. sjútvn. gat þess í nál., að orsökin fyrir því, að mþn. í sjútv.málum kom ekki inn á þetta merkilega atriði í sinni till., lægi að nokkru leyti í því, að meiri hl. er skipaður úr þeim flokki, sem styðst við þá menn sérstaklega, sem fást við verzlunarrekstur. Ég veit, að hv. 6. þm. Reykv. getur ekki mótmælt þessari staðreynd með nokkrum rökum. Það er hverjum manni vitanlegt, sem eitthvert skyn ber á þessi mál, að máttarstólpar Sjálfstfl. eru þeir menn, sem verzlun stunda hér á landi. Slíkir menn geta að vísu fundizt í öðrum flokkum, en þeir eru þar ekki innviðir, eins og í Sjálfstfl. Þessa staðhæfingu vildi hv.þm. kalla heimskuleg ósannindi og fór um hana, mörgum orðum, en það er nú svo um þennan hv.þm., að hann hefir mestan part æfi sinnar lifað á þeim molum, sem dottið hafa, af borði kaupmannanna á Vesturlandi og annarsstaðar. Ég hirði eigi um að fara út í sparðatíning um gífuryrði og ósannindaflækju þess. hv.þm. En svona rétt til dæmis um það, hvað þessum manni er algerlega meinað um að fara með rétt mál, vil ég drepa á það, að hann lagði út af því í ræðu sinni, hve kjánalegt væri að halda því fram í nál. meiri hl. sjútvn., að allur rekstrarhallinn á útgerð landsmanna væri 5 millj. króna. Þessu er hvergi haldið fram í nál. meiri hl. sjútvn. Þvert á móti. Hv. þm. byrjaði upplestur þessa kafla með því að halda fram, hve kjánalegt þetta nál. væri, þar sem sagt sé, að rekstrarhallinn af allri útgerðinni á þessum 3 árum hafi orðið 5 mill. kr. Svo heldur hann áfram og vefur í löngu máli, og endar á því að lesa upp þessi orð úr nál. meiri hl.: , ... varð samt. um 5 milljóna króna tekjuhalli á rekstri þeirra skipa, er skýrslur nefndarinnar ná yfir á þessum þremur árum“. M. ö. o., þessi hv.þm., sem á svo bágt með að segja satt, afsannar sjálfur í sama vetfangi það, sem hann er að segja, þegar hann ber mér á brýn kjánaskap og ósannindi. Annað atriði úr skýrslu mþn., sem hv. 6. þm. Reykv. fannst ekki ástæða til, að krafizt hefði verið að væri athugað, er stjórnarkostnaður fyrirtækjanna. Og mér skildist hann vilja færa þau rök fyrir því, að ég væri forstjóri fyrir fyrirtæki, sem hefði mestan stjórnarkostnað, miðað við umsetningu, af öllum útgerðarfyrirtækjum á landinu. Ef þetta væri svo, þá væri sannarlega ástæða til þess að rannsaka þetta, hvort sem um það fyrirtæki er að ræða, sem ég veiti forstöðu, eða einhver önnur, og ég geri ekki ráð fyrir því, eftir því sem framkoma hv. 6. þm. Reykv. hefir verið hér í d. og áður fyrr í langri viðkynningu, að það hafi verið af hlífð við mig, að hann sleppti að minnast á þetta atriði í sinni skýrslu. Nei, ástæðan til þess, að hann í skýrslu mþn. hefir ekki gengið inn á þessa braut, er allt önnur en sú, að hann hafi viljað hlífa mér eða mínu fyrirtæki, sem hann hefir alltaf ofsótt eftir megni. Ástæðan er sú, að þetta atriði þolir ekki dagsljósið. Það er snöggur blettur á þessu, ekki hjá Samvinnufélagi Ísfirðinga, og það veit hv.þm. ofurvel. Hann hefir um mörg ár verið skattanefndarmaður á Ísafirði og hefir getað kynnzt því, hvað kostnaðurinn er mikill. Hann hefir í gegnum skýrslur mþm. getað kynnt sér þetta og borið saman við samskonar kostnað annarsstaðar. Og það, að rekstrarkostnaður Samvinnufélags Ísfirðinga sé hlutfullslega langhæstur slíks kostnaðar hjá öllum útgerðarfyrirtækjum á landinu, sagði hv.þm. móti betri vitund, eins og svo margt annað, sem hann leyfir sér að fara með hér á Alþ.  Ég get sleppt því alveg hér að tala um það. hvort þessi skýrsla mþn., sem hér liggur fyrir, er rétt eða ekki. Ef hv. 6. þm. Reykv. hefði hér verið einn að verki, þá myndi ég vegna langrar viðkynningar mjög geta dregið það í efa, og ég vil segja það, að ég tel það, að setja þennan hv.þm. til slíkra starfa, raunverulega fullkomið hneyksli. Hv. þm. gengur afarilla að fara með rétt mál, hvort heldur í ræðu eða riti, og það liggur við, að sá brestur hans gangi svo langt, að skipun hans í þessa n. megi jafna við það hneyksli að senda Lauga landa til útlanda í erindum síldarútvegsins. Fyrrv. dómsmrh., Magnús Guðmundsson, mun hafa framkvæmt báðar þessar skipanir, og líklega að mestu leyti sama daginn, enda eru þær hliðstæðar. Nú má ekki láta útgerðina gjalda þessa óhappaverks fyrrv.dómsmrh., heldur er rétt að taka á málinu með sanngirni og festu, þannig, að þeim, sem hjálpina eiga að fá, geti orðið gagn að, og undirbúa till. svo vel, að þær geti legið fyrir næsta þingi. Þessi er vilji meiri hl. sjútvn. í málinu.

Forseti (JörB): Ég lét í ljós í gær í umr., að ég óskaði eftir því, að menn gættu þess að nota ekki óþingleg orð. Vel má vera, að hv.þm. Ísaf. hafi fundizt hann eiga um sárt að binda, en ekkert græðist á stóryrðum, og vona ég, að þm. gæti þessa betur hér eftir en hingað til.

Frsm. minni hl. (Sigurður Kristjánsson) Hv. frsm. meiri hl. hefir nú leyst mig frá þeim vanda, að þurfa að segja hér miklu meira en það, sem ég áður hefi sagt. Hann talaði stutt og svaraði fáu úr ræðu minni, enda hafði ég ekki miklu til hans vikið, og minna en vert var. Þó eru nokkur þau atriði í ræðu hans, sem ég finn ástæðu til þess að minnast á. Hv. þm. sagði, að mþn. í sjávarútvegsmálum hefði ekki komið fram með neinar frambærilegar till. um lausn á vandræðum sjávarútvegsins, aðrar en þetta frv. um Skuldaskilasjóð. Þetta er hreinasta fjarstæða. Hv. þm. hafa flestir kynnt sér álit mþn. og þau frv., sem borin hafa verið fram að tilhlutun hennar, og þar eru mörg fleiri vandamál útvegsins tekin til lausnar en skuldaskilamálin. Við nm. lögðum aðaláherzluna á þörfina á því, að færa niður kostnaðarliði útgerðarinnar. Og við lögðum í allmikla fyrirhöfn og kostnað til þess að afla okkur sem beztra upplýsinga um það, hvað útgerðin kostaði í einstökum greinum, og gerðum svo samanburð á því, hvað útgerðarvörur kostuðu hér og í nágrannalöndunum. Þetta gerðum við með það fyrir augum, að reynt yrði að gera ráðstafanir til þess, að nauðsynlegustu útgerðarvörurnar gætu lækkað í verði. Ég hefi sérstaklega talað um brennsluefni, kol og olíu, beitu, veiðarfæri og vexi. Ég veit, að hv.þdm. er það kunnugt, að auk þessa frv. hefir n. borið fram frv. um vátryggingu opinna vélbáta, og frv. um rekstrarlánafélög. Og með því að koma fyrir lánum til útgerðarinnar á hagkvæman hátt hefir verið bent á, að megi færa kostnaðarliði mikið niður. Ég veit ekki, hvað er meiri fjarstæða en að halda því fram, að n. hafi gengið framhjá þessu atriði. Ég get ekki í fljótu bragði talið upp öll þau atriði, sem n. bendir á í þessa átt. Með frv. um rekstrarlánafél. er að mínu áliti, ef ekki tryggt, þá a. m. k. opnuð leið til þess, að menn geti gert, ekki aðeins félag um kaup með staðgreiðslu, og fært þannig kostnað við útgerðarvörur niður, heldur auk þess, eftir frv. ef að l. yrði, yrði smáútgerðarmönnum fært að taka verzlunargróðann af fiskinum í sínar hendur gegnum sölusambandið. Þetta hefir hv.þm. skotizt yfir, og verð ég að álíta, að hann hafi ekki lesið grg., því þó að ég hafi ekki borið lof á þennan hv.þm., verð ég að halda hann svo greinagóðan mann, að hann hefði skilið þetta, ef hann hefði lesið það. Hv. þm. sagði, að fyrsta skilyrðið fyrir því, að útgerðin gæti borið sig, væri það, að hún gæti tekið verzlunargróðann í sínar hendur. Þetta er einmitt tilætlunin og lögð áherzla á það í frv. um rekstrarlánafélög og á mörgum stöðum í nál., að þetta geti orðið. Það er ekki rétt, að bankarnir hafi slegið því föstu, að í nál. væri ekki lagður grundvöllur að þessu, þó í umsögn þeirra á einum stað segi, að þetta megi gera með þeim l., sem nú eru; en það þýðir ekki að segja það, þegar það er ekki gert. En hér hefir verið brotinn ísinn, og er hin mesta fjarstæða, að frv. þetta, ef að l. yrði, gæti engu til leiðar komið til hjálpar. Hv. þm. hafði þau orð, að frv. væri tilgangslaust og gagnslaust, og eru það allt önnur orð en hann sagði í sjútvn. Þar voru ummæli hans byggð á skilningi, sem nú virðist hafa yfirgefið hann í hitanum um þetta máli. Þá sagði hv.þm., að aldrei hefði verið minnzt á þann verðmun, sem væri á útgerðarvörum á ýmsum stöðum á landinu. Þetta hlýtur að stafa af því, að hann hafi ekki lesið nál. Einnig vildi hann hafa eftir mér þau ummæli, að þessi verðmunur á stærri og smærri stöðum væri ekki óeðlilegur. Ég sagði ekki þetta, heldur að ef hver einstaklingur væri að kvotlast út af fyrir sig með salt og aðrar nauðsynjar, þá yrði það dýrara en ef fengnir væru á hafnirnar heilir farmar. Þetta ætti að vera hverjum manni skiljanlegt. Við veiðistöðvarnar hér suður með sjónum. t. d. í Grindavík, er salt og aðrar nauðsynjarvörur til útgerðar afskaplega dýrt, sem stafar af því, að menn verða að fá þetta flutt með bifreiðum langar leiðir frá öðrum stöðum, og geri ég þó ráð fyrir, að flutningsgjöldin séu ekki of há, eftir því sem þeir flutningar kosta, enda óhugsandi, þar sem jafnmargir bifreiðaeigendur keppa um flutningana. Það er því mikill galli, að þessir flutningar þurfi að eiga sér stað, en geta ekki fengið vörurnar beint á höfn. Úr þessum galla álitum við að megi bæta, með því að fleiri keyptu í félagi og fengju vörurnar allar fluttar í einu fyrir vertíð. Þá sagði hv.þm., að hvergi væri minnzt á af okkur, að stjórnarkostnaður við fyrirtækin væri óeðlilega hár. Það er nú svo, að stjórnarkostnaður var yfirleitt ekki sérgreindur í rekstrarreikningunum, og mismunandi hvernig menn telja hann. Sumir telja vinnu í skrifstofu með venjulegum vinnulaunum, og hjá flestum er þar í falinn partur af stjórnarkostnaði, og svo var það á skýrslu frá fyrirtæki því, sem hv.þm. veitir forstöðu. Þyrfti því sérstaka rannsókn til þess að ganga úr skugga um, hvort rétt er talið. Ég veit, að stjórnarkostnaður er mismunandi, þó ég telji ekki rétt að tilfæra eða nefna ákveðnar tölur, sem mér er trúað fyrir. En mér er kunnugt um eins og fleirum, að stjórnarkostnaður við það fyrirtæki, sem hv.þm. veitir forstöðu, er óeðlilega hár. Það koma því úr hörðustu átt ummæli hans og upptugga úr blöðum til þess að vekja tortryggni um, að stjórnendur þessara fyrirtækja hefðu óeðlilega há laun. Ég gæti bent á eitt slíkt fyrirtæki, sem ég þekki, og sýnt fram á, að forstjórinn hefir lægst laun af öllum þeim, sem við það vinna að staðaldri, og minna en lægst launaði hásetinn. Þetta er velkomið að sýna reikningslega, því ég hefi það á reiðum höndum, og ég býst við, að þetta verði á sama hátt þó skipt verði um framkvæmdastjóra. Hv. þm. mótmælti harðlega, að það fyrirtæki, sem hann veitir forstöðu, hefði orðið byrði borgurunum á Ísafirði. En þessu þýðir ekki að mótmæla. Þetta hefir verið rætt opinberlega og sýnt og sannað, að það skuldar Ísafjarðarkaupstað á annað hundrað þús. kr. auk ábyrgða, og birt opinberlega, að því hafa verið gefnir eftir vextir. Og það er ekkert ámælisvert, þó fyrirtæki, sem veitt hefir mikla atvinnu, væri gefið eftir, og ekki nema eðlilegt, þó bærinn og ríkið hlaupi undir bagga. Hitt er óeðlilegt og leiðinlegt, að fyrirtæki, sem búið er að hlaða jafnmikið undir og búa jafnvel að, skuli vera byrði á bænum, og þó einkum hve stjórnin á því hefir mistekizt herfilega. Hv. þm. var að skora á mig að sanna þetta. Ég held, að ekki þurfi annað en taka reikninga Ísafjarðarkaupstaðar og leggja fram, og þeir munu sýna þetta. Þetta held ég, að sé, það eina efnislega atriði úr ræðu hv.þm., sem til mín kemur að svara. Ég ætla ekki að víkja mikið að persónulegu aðkasti hv.þm. Hann sagði, að ég hefði mestan hluta æfinnar lifað á molum, sem dottið hefðu af borðum kaupmanna á Vesturlandi. Það er satt, að ég hefi verið nægjusamur og lifað á litlu, en borið mig að vinna fyrir því. Ég hefi lengst af setið í einni lægst launuðu stöðu þjóðfélagsins, kennarastöðunni, og unnið auk þess ýms störf í frístundum, og ekki verið undan kvartað. Hefir það ekki frekar verið hjá kaupmönnum en öðrum, en mest aukavinna í minni grein - kennslunni. Var form. í skattan. Ísafjarðar, sem ekki var hátt launað starf, og form. í fasteignamatsn. með 5-6 kr. kaupi á dag. Þeir menn, sem þessi störf vinna, munu flestir skoða það fremur borgaralega skyldu en atvinnu. Annars ætla ég ekki að þræta við hv.þm. um, hvernig ég hefi leyst þau verk af hendi. Þá sagði hv.þm., að það hefði verið hneyksli að setja mig í mþn. í sjávarútvegsmálum, því ég væri ekki líklegur til þess að vinna þau verk samvizkusamlega. Þar er langbezt að leita umsagnar meðnm. minna og ríkisstj. um. hvernig hafi tekizt um árangur af þessu verki og öðrum, sem ég hefi verið settur til að vinna. Það hefir gengið svo, að ýtt hefir verið á mig fleiri störfum fyrir það opinbera en þægilegt hefir verið, þar sem þau eru flest lítt launuð. Ég veit ekki til, að nokkur maður hafi fundið að starfi mínu sem form. í skattan. Ísafj. (Þori ég að fullyrða, að 2 flokksmenn hv.þm., sem sátu með mér í n., hafa aldrei látið orð falla um það við hv.þm., að starf mitt þar hafi mistekist. Ég ætla ekki að þakka það mér fremur en samnm. en ég get sagt, að fulltrúi í stjórnarráðinu lýsti yfir, að hann hefði ekki fengið eins greinagóða skýrslu og frá Ísafirði, nema úr Reykjavík: þá var hér skattstjóri Einar Arnórsson. Þetta hygg ég, að hv.þm. sé nú fullkunnugt, en annað sé mælt meir vegna þess, að hann hafi kennt nokkurs sársauka undan viðskiptum okkar hér á Alþ. - Þá held ég, að ég hafi ekki fleiru að svara. En hvað viðvíkur afgreiðslu þessa máls nú þ. e. a. s. atkvgr. um dagskrá þá, sem hér liggur fyrir, vildi ég segja nokkur orð, því það mun fara að líða að atkvgr. Dagskrártill hafa hv.þm. fyrir sér, en ég vil, með leyfi hæstv. forseta, lesa hana upp: „Þar eð vandræði sjávarútvegsins yrðu ekki leyst nema að mjög litlu leyti með afgreiðslu frv. þessa og fyrir liggja umsagnir frá bankastjórum landsbankans og Útvegsbanka Íslands h. f. um að eigi þurfi að óttast stöðvun á útgerð landsmanna eða eigendaskipti umfram venju vegna skulda, fyrir næstu vertíð, og ennfremur að skuldaskil kæmu eigi heldur til framkvæmda fyrir vertíðina, þó frv. næði fram að ganga, og í trausti þess, að stj. leggi fyrir næsta þing framhaldandi till. um viðreisn sjávarútvegsins, þar á meðal till. um aðstoð ríkisins til skuldaskila vélbátaútvegsins, er fram fari á næsta ári, tekur d. fyrir næsta mál á dagskrá.“ Það er náttúrlega frá mínu sjónarmiði og okkar flm. frv. ekkert á móti því, að ríkisstj. taki málið í sínar hendur til rækilegrar athugunar og leggi það svo fyrir næsta þing, ef frv. verður ekki afgr. á þessu þingi. Á móti því getum við vitanlega ekki verið. Hitt er annað mál, að rökstuðningur dagskrárinnar er hvergi nærri viðunandi. Þar sem stendur í upphafi till., að „vandræði sjávarútvegsins verði ekki leyst með afgreiðslu frv.“ er rökvilla. Þó þau hefðu ekki verið leyst nema að nokkru leyti á þessu þingi, er vanhugsað, að ekki þurfi fyrir því einhversstaðar að byrja. Ég ætla, að ég hafi fært rök að því, og þó e. t. v. betri í grg. frv., að sá þáttur í þessu máli, sem byrja verður á, er skuldaskilin - að koma fjárhag útgerðarinnar á sæmilegan grundvöll. Það verður alltaf byrjun að viðreisninni. Allar aðrar aðgerðir hljóta að bíða þar til skuldaskil eru gerð. Okkur flm. er ljóst, að frv. um rekstrarlánasjóð er í raun og veru gagnslaust, nema skuldaskilin fari fram áður. Eftir frv. er ætlazt til, að menn í sömu verstöð gangi saman í félag til að panta vörur og greiða við móttöku, en til þess að það geti orðið, þarf að setja á stofn rekstrarlánafélög og sjá mönnum fyrir einhverri frambærilegri tryggingu, því ég geri ráð fyrir, að þær verði víða af skornum skammti, og einhvern viðauka þurfi við það, sem menn hafa í fjármunum. Þennan viðauka verða menn að skapa sér með því að standa saman - að menn séu samábyrgir fyrir þær lántökur, sem teknar eru í félaginu. Eitt kemur ekki til greina um lántökur eða ábyrgðir einstakra manna. Nú eru kannske aðeins 2-5 af þessum mönnum vel stæðir, en allir hinir annaðhvort félitlir eða félausir. Þá gefur að skilja, að það yrði erfiðara að fá þá til að ganga í þennan félagsskap í þeim tilgangi að standa hver með öðrum, ef ekkert er búið áður að laga fjárhag manna almennt. Það er því búið við, að þessi félagsskapur næði ekki að komast á, ef skuldaskil hefðu ekki áður farið fram. Aftur á móti, ef búið væri að gera þannig upp fjárhag manna, svo að enginn útgerðarmaður skuldaði meira en, við skulum segja 65% móti eignum eins og stungið er upp á í frv., þá væri ólíkt aðgengilegra fyrir þá, sem eru efnum búnir, að ganga saman í samábyrgð. Ég bendi á þetta til sönnunar því, hvað það er alveg nauðsynlegt, að útgerðin sé reist við með skuldaskilum. Því er það rökvilla að halda því fram, að skuldaskil hafi enga þýðingu, hvort þau byrja ári fyrr eða síðar. Þau eru nauðsynlegt upphaf annara aðgerða, sem á eftir koma. Þá er dagskráin rökstudd með því, að bankarnir hafi látið það í ljós, að skuldaskil gætu hvort sem er ekki farið fram fyrir næstu vertíð. Þetta er líka rökvilla. Það liggur í augum uppi, að fullnaðarskuldaskil gætu aldrei tekið stuttan tíma. Við flm. frv. höfum gert ráð fyrir, að það gæti orðið allt að 2 árum, sem það tæki að gera fullnaðarskuldaskil. Það er síður en svo að það velti á litlu, hvenær á þessu er byrjað. Þetta sannar miklu frekar álit okkar, að nauðsynlegt sé, að þessi skuldaskil byrji sem allra fyrst. Hitt er annað mál, að ef einhver hefir þann ranga skilning á þessu máli, að skuldaskil geti gengið fyrir sig á nokkrum mánuðum, t. d. milli vertíða að frá sjónarmiði slíkra manna mundi þessi frestur ekkert gera til, en þessi skoðun er röng og ekki byggð á athugun á málinu. Vegna þessa rökstuðnings get ég ekki verið með þessari dagskrá, enda þótt ég sé niðurlagi hennar að því leyti samþykkur, að ég vil skora á hæstv. stj. að gera ráðstafanir til þess, að á næsta þingi verði gengið frá því að setja þær reglur, sem skuldaskilin eiga að fara fram eftir. Ég er ennfremur algerlegu samþ. því, að ef unnt væri að binda atkv.þm. við frv. með samþykkt þessarar dagskrár, eins og hv.þm. tók réttilega fram, þá er það þó nokkurs virði. Ég vil ekki halda því beint fram, að á þeim loforðum væri lítið eða ekkert að byggja frá hendi stuðningsmanna hæstv. stj. Ég veit, að á slíkum loforðum væri fullkomlega að byggja frá sumum þeirra, ef maður mætti vænta, að handjárnin yrðu rýmri á næsta þingi, en ég get ekki annað en látið í ljós, að ég byggi ekki á slíkum loforðum frá öllum stuðningsmönnum hæstv. stj. Þessar framhaldstill. um viðreisn sjávarútvegsins virðast mér benda í þá átt, að það hafi vakað fyrir þeim, sem sömdu þessa dagskrártill., að á sama þingi ætti að gera fleiri ráðstafanir en um skuldaskil. Það er náttúrlega ekki nema gott um það að segja, en það veltur þó mjög á því, hverjar þær ráðstafanir eru. Mér skilst t. d. á hv.þm. Ísaf. og mörgum fleiri, að þeir vilji t. d. kalla það ráðstafanir til viðreisnar sjávarútveginum, sem gerðar eru með frv. um fiskimálan. En sumt í því frv. er frá mínu sjónarmiði beinlínis fjörráð við útgerðina. t. d. einkasalan. Þannig getur mönnum mjög borið á milli um það, hvað séu ráðstafanir til viðreisnar sjávarútveginum, og ég mundi telja það mjög mikilsverðar till. til viðreisnar sjávarútveginum, ef hv. þingmeirihl. snerist á þá sveif til næsta þings, að fylgja fram þeim till., sem fram eru fluttar í frv. um fiskiráð, því að það er enginn vafi á því, að þar er stefnt að því að ráða bót á einhverjum stærstu vandræðum útgerðarinnar, en það frv. hefir átt lítilli velvild að mæta af fylgismönnum stj. Og ég vil þá, fyrst ég minnist á það frv., nota tækifærið til að vekja athygli á því, að mþn. í sjávarútvegsmálum tók það einmitt fram, þegar hún ræddi um þær umbætur, sem þyrftu að fylgja strax á eftir skuldaskilum fyrir sjávarútveginn, og safnaði að sér ýmsum gögnum frá kunnáttumönnum, um það, hvað helzt mætti verða til þess að rýmka markaðina fyrir sjávarafurðir og koma þeim í það verkunarástand, að þær yrðu aðgengilegar á fleiri markaðsstaði en nú. Í því sambandi vísaði n. einmitt til þessa frv., sem form. Sjálfstfl. þá hafði borið fram á þingi. frv. um fiskiráð, sem að áliti n. átti að geta, ef vel hefði verið undir það tekið, einmitt bjargað við þeim þætti af vandræðum sjávarútvegsins. Ég held því, að enginn maður mundi geta sagt annað, ef hann vildi tala af sanngirni, en að mþn. hafi reynt að benda á flest þau mál, sem til viðreisnar megi verða fyrir sjávarútveginn, engu síður önnur atriði en þetta um skuldaskilin. - Ég hefi þá lokið máli mínu að þessu sinni.

Thor Thors Þetta mál hefir nú verið rætt allýtarlega. Sérstaklega hefir hv. 1. flm. þessa frv., hv. 6. þm. Reykv., gert frv. sjálfu og þeim andmælum, sem fram hafa komið, mjög góð skil, eins og hans var von og vísa. Ég veit, að það er raunar þýðingarlaust að ræða þetta mál frekar en önnur þau mál, sem Sjálfstfl. hefir beitt sér fyrir á þessu þingi. Örlög þeirra allra virðast fyrirfram ákveðin. Hversu góðan rökstuðning sem við getum flutt fyrir þeim og hversu greinilega sem við getum bent á óskir þjóðarinnar á bak við þau, þá kemur það fyrir ekki. Ég veit einnig, að örlög þessa frv. eru ákveðin með þeirri rökst. dagskrá, sem nú liggur hér fyrir frá meiri hl. sjútvn. En mér finnst viðeigandi, að hv. 1. flm. sé ekki einn um að fylgja því til grafar. Heldur vil ég, sem er að röðinni til síðasti flm. frv., halda í einn hankann á kistu þess um leið og það er nú borið út úr þinginu. Það er ætlazt til þess í þingsköpum, að við 2. umr. séu ræddar brtt., sem fyrir kunna að liggja, svo og einstakar gr. frv. Hér liggja nú engar brtt. fyrir. Ég verð því að halda mér við aðalefni frv. og það banatilræði, sem því er veitt með þeirri rökst. dagskrá, sem fram er borin. Ég vil þá sérstaklega víkja að þeim rökstuðningi, ef rök skyldi kalla, sem meiri hl. sjútvn. ber fram í sínu svokallaða nál. Um sjálft aðalefni frv. er það öllum hv.þm. mjög vel vitað, að það miðar að því að veita útgerðarmönnum samskonar skuldaskil og landbúnaðinum voru veitt með kreppulánalöggjöfinni. Þegar sú löggjöf var á ferðinni hér á þingi, má segja, að hún hafi mætt almennri velvild og þar hafi komið fram víðsýni sjávarútvegsmanna til þess að reisa við landbúnaðinn. Því miður verður ekki sagt, að samskonar víðsýni og skilningur. Hafi mætt þessari alveg sjálfsögðu og samskonar hjálp sjávarútveginum til handa. Þegar þetta bjargráð landbúnaðarins var rætt hér á þingi, þá var ekki spurt, hvar ætti að taka fé til að framkvæma það. En það hafa heyrzt mjög háværar raddir gegn þessu frv. vegna þess, að ekki eru bornar fram ákveðnar till. til þess að fá ríkissjóði fé til að standa undir framkvæmd þessa máls. Aðalstuðningur sá, sem veita á Skuldaskilasjóði samkv. 2. gr. frv., er það, að útflutningsgjald af sjávarafurðum skuli renna í sjóðinn. Það nemur árlega um 800000 kr. En þar sem nú yrði nokkur dráttur á því, að sjóðurinn með þessu tillagi yrði þess megnugur að inna af höndum þetta starf, þá er einnig í 3. gr. frv. gert ráð fyrir, að ríkissjóður taki lán, 3 millj. íslenzkra króna eða tilsvarandi upphæð í erlendri mynt, sem strax renni í sjóðinn. Síðan sé þetta tillag árlega greitt af útflutningsgjaldi sjávarafurða. Nú er í fyrsta lagi ekki ósanngjarnt, þegar búið er á þessu þingi að samþ. að leggja niður útflutningsgjald á landbúnaðarafurðum, að þá verði gerð gangskör að því á sama þingi, að sá óréttmæti skattur, sem nú er á útfluttum sjávarafurðum, sé notaður til þess að bjarga sjávarútveginum úr þeim ógöngum, sem hann nú sökum hinnar miklu heimskreppu er staddur i. En þetta hefir þó ekki þótt sanngjarnt. Hæstv. fjmrh. hefir jafnvel viðhaft þau orð, ef ég man rétt, að það væri beinlínis hneyksli að bera fram slíkt frv. sem þetta, þar sem ríkissjóði væri ekki séð fyrir öðrum tekjum. Ég vil benda á það, að með þessum rökstuðningi, ef rökstuðning skyldi kalla verður þetta frv. ekki drepið. Form. Sjálfstfl. hefir lýst því yfir greinilega við umr. um þetta mál, að Sjálfstfl. væri reiðubúinn til samninga um að bæta ríkissjóði þann tekjumissi, fyrir það að útflutningsgjaldið væri látið renna í þennan sjóð, svo að þetta fær ekki staðizt. Og það er dálítið einkennilegt, að bera þessar móttökur saman við það tiltæki hjá stjórnarflokkunum í sambandi við hið hættulega frv. um fiskimálan., þar sem lagt er til að veita til sjávarútvegsins einu millj. kr. til ýmissa nýmæla við þá atvinnugrein. Þá hafa stjórnarflokkarnir gersamlega gleymt að spyrja, hvernig ætti að sjá fyrir tekjum í þessu skyni, heldur var það beint till. þeirra, að 1 millj. yrði tekin að láni. Þetta sýnir glögglega, að þegar mál eru borin fram af stjórnarflokkunum, þá geta allar leiðir verið opnar til framlags úr ríkissjóði eða lántöku, en þegar þau eru borin fram af Sjálfstfl., þá eru öll sund lokuð, jafnvel þó að frv. séu jafnvel undirbúin og það, er hér um ræðir, sem er rökstutt með skýrslu, sem mþn. í sjávarútvegsmálum hefir samið og lagt fyrir þingið. Það er mjög hryggilegt, að sjávarútvegurinn skuli eiga slíku kaldlyndi að mæta hér á þingi, og leitt til þess að vita, að sú víðsýni, sem sýndi sig hér á þingi við afgreiðslu kreppulaganna til handa bændunum, skuli nú ekki lengur vera fyrir hendi, þegar rætt er um samskonar þörf sjávarútvegsins. Ég kemst ekki hjá að víkja að því, sem hv.þm. Ísaf. sagði í sinni ræðu í garð hv. 6. þm. Reykv., að starf hans í mþn. hefði verið næsta þýðingarlítið og árangurinn af því mjög rýr, og það væri hneyksli, að hann hefði verið skipaður í n. Ég þekki hv. 6. þm. Reykv. sem sérstaklega greinagóðan mann og mikinn starfsmann, og ég veit, að það var sérstakt lán fyrir mþn., að einmitt hann var skipaður til þessa starfa. Enda er hann gerkunnugur sjávarútveginum. Hann hefir alizt upp þar, sem mikil vélbátaútgerð er rekin, og hann sem maður, er alla tíð hefir haft mikinn áhuga fyrir atvinnumálum þjóðarinnar, hefir frá því fyrsta fylgzt mjög rækilega með þeim rekstri. Ennfremur hefir hann átt sæti í stjórn togarafélags og þannig haft tækifæri til að kynna sér ofan í kjölinn rekstur þeirrar útgerðar. Ég álít því mjög vel ráðið, að einmitt hann skyldi verða valinn til þess að gegna þessu þýðingarmikla og vandasama starfi. Eins og ég hefi áður bent á, bera skýrslur þær, sem mþn. hefir skilað af sér, þess ljósan vott, að af mikilli samvizkusemi og gaumgæfni hefir verið unnið í n., en það er meira en megi segja um þær mþn., sem stj. ber meiri ábyrgð á en þessari. Ég veit, að hæstv. forseti viðurkennir, að ég get ekki rætt þetta mál á annan hátt en að taka til greina þann rökstuðning, sem á að verða þessu máli hér að falli. Verð ég því að snúa mér að nál. sjálfu og fara um það, nokkrum orðum, enda þótt hv. 6. þm. Reykv. hafi gert það mjög rækilega. Það kemur í fyrsta lagi fram í nál., að meiri hl. vill aðeins sinna smáútgerðinni og vélbátaútgerðinni, og aðeins þessum tveimur liðum útgerðarinnar sé hjálpað til að fá skuldaskil. En ég vil benda á, að kreppulögin voru hér á ferðinni, þá var ekki verið að tala um að skipta bændum í flokka, eftir því hvort þeir höfðu smáan eða stóran búrekstur, heldur áttu allir að njóta þeirra hlunninda, sem l. fólu í sér, og ég man það glögglega, að hæstv. fjmrh. hafði einu sinni þau orð í útvarpsumr., þar sem við leiddum saman hesta okkar, að það væri ekki meining Framsfl. að skipta um menn í bændastéttinni. Það er ekki heldur meining Sjálfstfl. að nauðsynjalausu að skipta um menn í útgerðarstéttinni. Sjálfstfl. vill, að það sama nái til allra atvinnurekenda landsins. Ég verð því að telja það fyllstu nauðsyn, að vandræðum stórútgerðarinnar sé einnig sinnt, þegar þetta mál er tekið til úrlausnar, og viljum við í því sambandi sérstaklega benda á það, hversu veigamikinn þátt stórútgerðin hefir á undanförnum árum átt í atvinnulífi þjóðarinnar. Það er öllum hv.þm. ljóst, sem með einhverri sanngirni vilja líta á þetta mál, að þær stórkostlegu framfarir, sem hafa orðið á síðustu árum á sviði atvinnulífsins og framkvæmda ríkissjóðs, þær eru að mjög miklu leyti því að þakka, að menn tóku að sækja á djúpmiðin og taka í sína þjónustu hin stærri framleiðslutæki, togarana. Hver einasti sanngjarn maður hlýtur að viðurkenna, að það er þessi atvinnurekstur, sem hefir verið drýgsta mjólkurkýrin fyrir atvinnulífið og ríkissjóð á undanförnum áratugum. Hver einasti sanngjarn maður mun ennfremur viðurkenna að það er ekki kleift fyrir þjóðina, ef hún vill lifa við sæmileg menningarkjör, að leggja þennan þátt sjávarútvegsins í rústir. Kröfur þjóðarinnar hafa vaxið svo á síðari árum, að það þarf meiri og stærri framleiðslutæki til að fullnægja þörfum hennar en þurfti fyrir nokkrum áratugum. Og menn hljóta að viðurkenna að togararnir eru nú nauðsynleg veiðitæki. Ég vil einnig benda á það, að hér kemur greinillega fram misræmi í stefnu Alþfl. Ég vil minna á það, hvernig sá flokkur gerði það að sínu stærsta máli fyrir bæjarstjórnarkosningarnar í Reykjavík s. l. janúar, að keyptir væru inn í bæinn 6-10 nýir og stórir togarar. Það hefir að vísu ekkert bólað á, að flokkurinn hafi reynt að framkvæma þennan göfuga ásetning, eftir að hann hafði fengið þá valdaaðstöðu, að hann gat, hve nær sem hann vildi, komið þessu stórmáli sínu í framkvæmd. En þetta var stórkostlegt agitationsnúmer hjá þeim, meðan þeir voru í minni hl. Nú hefir hinsvegar heyrzt á þessu þingi af munni hæstv.atvmrh., að útgerðarmenn séu ámælisverðir fyrir það, hversu mjög þeir hafi hugsað um að veiða sem mest. Hæstv. atvmrh. er ekki viðstaddur hér, svo að ég skal ekki fara langt út í þetta, en ég hygg, að almenningur hér á landi hefði orðið var við það, ef útgerðarmenn, smáir og stórir, hefðu ekki látið sér svo mjög um hugað að veiða sem mest. Það er langt frá, að þeir séu ámælisverðir fyrir það, heldur mjög lofverðir fyrir það, að samtímis því, sem þeim hefir tekizt að auka framleiðsluna fyrir atorku og dugnað hinnar tápmiklu sjómannastéttar, þá hefir þeim einnig tekizt að koma þessari auknu framleiðslu í verð á kostnað okkar erlendu keppinauta, sem þó að flestu leyti hafa átt við betri skilyrði og aðstöðu að búa. Ég fæ því ekki betur séð en að það sé sama nauðsynin að rétta við stórútgerðina eins og smáútgerðina, þegar að því verður horfið að koma sjávarútveginum í það horf hvað þetta áhrærir, að hann geti átt við lífvænleg kjör að búa til frambúðar. Það hefir verið sagt, að það megi ekki flaustra af þessum skuldaskilum, þar þurfi allt að vera vel undirbúið. En ég hygg, að það hafi ekki komið önnur frv. fyrir þetta þing, sem hafi verið betur undirbúin en þetta frv., með þeim rökstuðningi, sem felst í skýrslum mþn. Spurningin er aðeins sú, hvort menn vilja eða vilja ekki sinna því, þá er hitt auðgert, eftir að bent hefir verið á skýrar leiðir til þess að ná þessu marki. Þetta orðatiltæki, að flaustra málinu af, dæmir sig því sjálft við nánari athugun málsins. Vitanlega taka skuldaskil allra sjávarútvegsmanna langan tíma, en þeim mun fyrr verður þeim lokið, sem fyrr er hafizt handa. Þá er vikið að því í sama nál., að skuldaskil verði ekki útveginum til bjargar. Er bent á það, að þó allar skuldir hefðu verið strikaðar út á árunum 1930, 1931 og 1932, þá hefði samt sem áður orðið um 5 millj. kr. rekstrarhalli á útgerð landsmanna. Ég skal ekki vefengja það, að meiri hl. n. hafi tekið þetta rétt upp úr skýrslum mþn., en ég vil benda á það, að hér eru tekin út úr þau allra verstu ár, sem yfir útveginn hafa gengið. Hér er talið með árið 1931, þegar hið mesta hrun, sem sögur fara af, kom yfir þennan atvinnuveg, þegar afli landsmanna varð lítt seljanlegur á erlendum markaði og fór dagfallandi. Ég hygg, að er sæmilega lætur í ári og með viðunandi verðlagi á sjávarafurðum, sem ég álít, að sé tryggt í höndum sterkra sölusamtaka útgerðarmanna. eins og S. Í. F., þá yrði það vaxtabyrðin, sem ríður baggamuninn fyrir útgerðarmenn. Ef hægt væri að lækka vaxtabyrðina til mikilla muna til viðbótar við unnað, sem sjálfst.menn vilja láta gera sjávarútveginum til hjálpar, þá mundi það verða tryggt að sjávarútvegurinn gæti dafnað vel. Einnig þessi rök hv. meiri hl. eru því ekki réttmæt. Þá eru í nál. nokkrar dylgjur um það að hv. minni hl. sjútvn., hv. 6. þm. Reykv. og hv.þm. Vestm., hafi lokað augunum fyrir einum verulegum útgjaldalið útgerðamanna, hinu háa verðlagi á útgerðarvörum, svo sem t. d. salti. Segir í nál., að ástæðan til þess, að það er ekki gert, geti legið í því, að meiri hl. n. sé úr sama stjórnmálaflokki og þeir menn, sem hafi hag af þessari verzlun. Þetta er auðvitað skætingur og ekki annað, en það er nokkuð einkennilegt, að hv.þm. Ísaf., sem a. m. k. að nafni til á að heita framkvæmdarstjóri fyrir nokkuð stóru útgerðarfélagi hér á landi, skuli ekki vita, hvernig saltverzlunin er rekin hér á landi. Það er flutt inn í stórum förmum fyrir vissa landhluta, og víða eru það kaupfélögin, sem kaupa þessa vöru og miðla henni í hinar ýmsu verstöðvar. Annarsstaðar eru það smáútgerðarmennt, sem hafa samtök um að kaupa heila skipsfarma. Að saltverðið á Hornafirði sé sérstaklega hátt, skal ég ekkert segja um, en býst við, að hv.þm. A.-Sk. geti upplýst það. En þar er það kaupfélag sem hefir mestan hluta saltverzlunarinnar, og ég hygg, að annað verzlunarfyrirtæki stundi ekki saltverzlun eins og sakir standa í þessu kauptúni nú. Á síðari árum hefir saltverzlunin mjög hnigið í það horf, að ýmist hafa smáútgerðarmenn í ýmsum verstöðvum myndað með sér samtök um saltkaup, eða að kaupfélögin hafa tekið að sér þessa verzlun, en að hv. 6. þm. Reykv. sé studdur af þeim félagsskap, held ég að sé tómur misskilningur. Mér þykir leitt, að hv.þm. Ísaf. skuli ekki vera hér viðstaddur. Nú, hann er þarna í ráðherraherberginu. Ég get skilið, að hann hafi gaman af því að sitja í þessu herbergi. hann kemst vissulega aldrei nær ráðherrasætinu en þetta. Ég vil gjarnan minnast hér á eitt atriði, sem kemur fyrir í nál, en það er, að lítil útgerðarfyrirtæki hér á landi hafi hvert fyrir sig marga framkvæmdarstjóra. Ég þekki ekkert lítið fyrirtæki, sem hefir marka framkvæmdarstjóra, en ég þekki eitt stórt fyrirtæki, sem oft er talað um og tilgreint er, að hafi 5 framkvæmdarstjóra, en þeir eru nú ekki nema 4. Og þetta félag hefir auk útgerðar 7 togara mjög stórfelld fiskkaup með höndum. Það verzlar árlega með frá 40 til 50 þús. skippund af saltfiski og verkar þennan fisk sjálft á 4 fiskverkunarstöðvum hér í Reykjavík, auk þess sem félagið á og rekur fiskverkunarstöðvar á ýmsum stöðum úti um land. Það rekur eina til tvær síldarbræðsluverksmiðjur, og ennfremur rekur félagið stórfellda verzlun með kol, salt, veiðarfæri og beitusíld. Ég hygg, ef stjórnarflokkarnir ættu að skipta þessu fyrirtæki niður í mörg smærri fyrirtæki, þá mundi afleiðingin verða sú, að framkvæmdarstjórunum yrði þar fjölgað að mun. Enda þótt fyrirtækið hafi í tvö ár rekið tvær síldarverksmiðjur, hefir ekki verið bætt við framkvæmdarstjóra þau árin. Til samanburðar má benda á það, að ríkið hefir rekið eina síldarverksmiðju, og til þess að stjórna henni hefir verið, auk framkvæmdarstjóra, þriggja manna stjórn, og það má búast við því, að stjórnarlið þessa ríkisfyrirtækis verði stórum aukið, er það færir út kvíarnar. Hitt fyrirtækið, sem ég talaði um, er hlutafélag, og hluthafarnir eru ekki aðrir en framkvæmdarstjórarnir, og séu þeir að sliga félagið, þá eru þeir ekki að sliga aðra en sjálfa sig. Og ég skal lýsa því yfir í eitt skipti fyrir öll, hve mikill stjórnarkostnaður hvílir á hverjum togara hjá þessu félagi, sem öllum er ljóst, að er hlutafélagið Kveldúlfur og það eru 8 þús. kr. á ári, og það er allur skrifstofukostnaður, framkvæmdastjórn og verkstjórn í landi. Ég efast um, að þessi kostnaður hefði orðið minni hjá bæjarútgerðinni í Hafnarfirði, ef hún hefði haft jafnvíðfeðma útgerð og verzlun og þetta félag hefir, eða að slíkur kostnaður sé hlutfallslega lægri í félagi því, sem hv.þm. Ísaf. stjórnar. Ég er ánægður yfir því að hafa fengið tækifæri hér til þess að sýna fram á, hve hinar þrálátu, ofstækisfullu og nærri því að segja og sóknarfullu árásir á hlutafélagið Kveldúlf hafa við lítil rök að styðjast. Þá kemst hinn djúpvitri hv.þm. Ísaf. að þeirri niðurstöðu, að „skipin séu alltaf að sökkva dýpra og dýpra í skuldafenið“, rétt eins og þetta skuldafen sé eitthvert haf, sem skipin séu að sökkva í. Honum ætti að vera það ljóst, að ef hér er um eitthvert haf að ræða, þá eru það ekki skipin sjálf, sem eru að sökkva í það, heldur eigendur þeirra. - skipin sjálf fljóta áfram. Þá kem ég að hinu margendurtekna árásarefni um það, að eigendurnir endurnýi ekki skipin, og er því aðallega beint að togaraeigendum. En sannleikurinn er nú sá, að þeir verja a. m. k. að meðaltali á ári 30 þús. kr. til viðhalds hverjum togara. Þetta mun svara sem næst til tíunda hl. af verði togaranna, og sjá allir, að það er mikið viðhald, miðað við hið erfiða árferði, enda er það svo mikið sem unnt er fyrir eigendurna að láta það vera. Enda þótt togararnir séu nokkru eldri en æskilegt hefði verið, þá er íslenzku togurunum yfirleitt betur viðhaldið heldur en á sér stað með erlendum þjóðum. Þá segir hv.þm. Ísaf. í dýpt síns vísdóms og mikla mannvits, að „skipin séu nú brátt sokkin í skuldafenið, og þá standi landsmenn uppi skipalausir“. Ég get ekki skilið þetta, og ég verð að staðhæfa, að þau verða öll áfram a. m. k. í mörk ár enn á yfirborði hafsins. Síðan fer hv.þm. að tala um það, sem sífellt klingir við bæði utan þings og inna í sambandi við sjávarútvegsmál, að það sé ekki nóg fyrir sjávarútveginn að fá skuldaskil, heldur þurfi líka að skipuleggja afurðasöluna út á við. Ég skal ekki segja, hvort þörfin á slíkri skipulagningu er eins mikil og hv.þm. vill vera láta, en ég er sammála honum um það, enda hefir hann lært af sjálfstæðismönnum hér á þingi að skilja það, að það verður að tryggja framtíð útgerðarinnar, með því að koma afurðasölunni í fast horf og með því að fá sem hæst verð fyrir afurðirnar. En ég staðhæfi, að eina leiðin til þess að ná því marki er sú, að útgerðarmennirnir sjálfir annist sína afurðasölu með sterkum frjálsum samtökum. En einmitt þeir, sem fjasa mest um frjálst skipulag, hafa nú dregið rýtinginn úr slíðrum og vilja hin frjálsu samtök feig. Ég skal ekki fara langt út í það mál, en trúað gæti ég því, að einhverntíma iðri þá þess, hvernig þeir nú fara að. Það hefir að vísu aldrei verið mikils vænzt af hv. form. sjútvn., en því miður hafa honum vitrari menn látið hann og hans líka ráða, en hann stjórnast eins og kunnugt er af persónulegri óvild og valdagirni. Þá er það eitt, sem endurtekið er í rökum hv. meiri hl., að Sjálfstæðisfl. sé ekki umhugað um að bæta úr bráðum voða, sem fisksalan sé nú stödd í. Ég hefi áður í ræðu minni vikið að þessari ásökun, en ég vil nú nota þetta tækifæri til þess að undirstrika þau orð annara minna flokksbræðra, að með frv. um fiskiráð, í sambandi við markaðs- og verðjöfnunarsjóð, var gerð mjög fullkomin tilraun af Sjálfstfl. til þess að leysa hin alvarlegu vandræði, bæði um sölu á saltfiski og eins nýjungar í verkunaraðferðum. Ég er þá kominn að sjálfum rýtingnum, hinni rökst. dagskrá, sem væntanlega verður samþ. Þar er þess getið, að skuldaskil komi útveginum ekki að gagni nema að litlu leyti. Þetta má að nokkru leyti til sanns vegar færa. Engu að síður hefir það verið krafa Sjálfstfl., og hún er studd með þeim mörgu erindum, sem Alþ. hafa borizt frá útgerðarmönnum um allt land, og ekki síður úr kjördæmum stjórnarflokkanna, að skuldamál sjávarútvegsins verði leyst þegar á þessu þingi. Það er öllum ljóst, að skuldaskil geta ekki farið fram með skjótri svipan. Þau hljóta að taka langan tíma, en einmitt það sýnir, að nauðsyn er á því, að sem allra fyrst sé hafizt handa. Ég lét þess getið í byrjun þessarar ræðu minnar, að því miður mundi hún verða líkræða yfir frv. um skuldaskilasjóð, en jafnvel þó að þetta frv. verði nú jarðsett, þá hefir það sína miklu þýðingu, að það kom fram. Það mun hafa þá þýðingu, að lánastofnanir munu fremur en annars fresta því að ganga að illa stæðum útvegsmönnum. Með flutningi þessa frv. er það a. m. k. ljóst, að stærsti flokkurinn í þinginu hefir tjáð þessu máli sitt óskipt fylgi. Og þó að stjórnarflokkarnir hafi ekki viljað taka tillit til þessa vilja Sjálfstfl. með sína 22 þús. kjósendur að baki sér, þá hefir þetta mál vakið mikla eftirtekt og hlotið fylgi allra útvegsmanna, og jafnvel stjórnarliðið hefir látið skína í gegnum sína framkomu í málinu, að það telji þurfa að sinna því á næsta þingi. Vegna þeirrar hreyfingar, sem komizt hefir á þetta mál við framkomu þessa frv., hefir fjöldi aðþrengdra útgerðarmanna fengið einskonar gálgafrest gagnvart sínum lánardrottnum. En það mega stjórnarflokkarnir vita, að Sjálfstfl. mun halda þessu máli vakandi. Það mun verða rætt við þjóðina fyrir næsta þing og það mun reynast svo, að þessu máli verður fylgt eftir með svo miklum áhuga og miklu harðfylgi hjá þjóðinni, að framkvæmd þess verður ekki tafin lengur en til næsta þings.

Ólafur Thors Ég þarf í raun og veru litlu við að bæta það, sem hv. 6. þm. Reykv. og hv.þm. Snæf. hafa sagt um þetta mál. Ætla ég þess vegna ekki að ræða málið almennt, og ekki koma inn á það sjónarsvið, sem þeir hafa rætt málið á. Ég get tekið undir þeirra ræður frá orði til orðs, en vil þó ekki láta þetta mál verða afgr. svo hér á þingi, að ég segi ekki um það fáein orð, af því að ég álít það eitt þýðingarmesta mál þingsins. Ég lít á það að því leyti eins og báðir flokksbræður mínir, sem ég áðan nefndi, að ég fagna því, að þetta mál er komið fram á Alþingi, og ég veit, að allir, sem þar eiga hlut að máli, verða Sjálfstfl. þakklátir fyrir að hafa beitt sér fyrir því. Það er enginn vafi á, að það, að málið sé komið fram, leiðir til bráðra úrslita, þeim mönnum, sem hlut eiga að máli, til framdráttar og farsældar. En í sjálfu sér get ég vel unað við þá afgreiðslu málsins, sem fyrirhuguð er, ef hún aðeins væri með meiri menningarblæ en raun ber vitni um. Þetta nál. meiri hl. sjútvn. er einsdæmi en hitt, að fresta endanlegri afgreiðslu þessarar löggjafar til næsta þings, að fenginni þessari yfirlýsingu bankastjóranna, þarf út af fyrir sig ekki að leiða til neins skaðræðis, vegna þess, að úr því að frv., með því að vera lagt fram á Alþ., hefir leitt í ljós þann vilja þingsins að ráða fljótlega bót á þessum vandræðum útvegsmanna, og fyrst bankarnir lofa að taka það mikið til hugarfars Alþingis í þessu efni, að ganga ekki að útgerðarmönnum, þá hefir þegar áunnizt mikið í þessu efni. Og er sannfærður um, að sömu afleiðingar útvegsmönnum til framdráttar verða af þeim undirtektum, sem málið fær hér á þinginu, að því er snertir aðstöðu einstakra kaupsýslumanna í garð útvegsmanna. Það er enginn vafi á því, að allur fjöldinn af þeim mönnum, sem skuldakröfur eiga á útgerðarmenn munu, vegna þess að frv. er komið fram og vegna yfirlýsinga í sambandi við það, sjá sínum hag bezt borgið með því að ganga ekki að útgerðarmönnum. Þetta er réttlátt að viðurkenna. Ég vil svo leiðrétta misskilning, sem fram kemur af hálfu meirihlutamanna sjútvn. í nál. þeirra, að þeir leggja of lítið upp úr þeirri hjálp, sem skuldaskilin munu veita útvegsmönnum. Það er, eins og samflokksmenn mínir hafa tekið fram, að þess þarf sérstaklega með að bæta fyrir útvegsmönnum með því að leita nýrra markaða, en eins og hv.þm. Snæf. tók fram, höfum við gert okkar till. um það, sem því miður er ekkert farið eftir. En hitt er staðreynd, sem ekki er nægilega viðurkennd við þessar umr., að ef útvegsmenn fá skuldaskil, fá þeir með því nýja og ákaflega mikið bætta aðstöðu til þess að starfrækja sinn atvinnurekstur með von um arðvænleg, útkomu, og það er vegna þess, að nú eins og ástandið er, er það háttur útvegsmanna, a. m. k. hér á Suðurlandi, að þeir fá í vertíðarbyrjun rekstrarlán. Margir hverjir hinir smærri útvegsmenn fá frá sex og upp í níu þús. kr. lán út á ófiskaðan afla, sem nemur um 30 kr. á skippund, sé miðað við 200 til 300 skippunda afla. Það er ætlazt til, að þeir verji þessu láni til þess að kaupa fyrir þarfir sínar í þágu síns atvinnurekstrar, en því er af mörgum varið til annars. Því er varið til þess að greiða gamla skuld, sem skuldareigandi vitanlega fagnar að fá greidda, en þeirri greiðslu fylgir sú kvöð, að hlutaðeigandi kaupsýslumaður veiti þessum manni, sem skuldina greiddi, nýtt lán, og það lán er í augum kaupsýslumannsins alveg í sömu áhættunni og fyrra lánið. Af þessu leiðir, að kaupsýslumaðurinn hækkar verðlagið á vörunni meira en þörf er á, ef staðgreiðsla ætti sér stað. Það verður því veigamesti þátturinn í afgreiðslu skuldaskilasjóðsins, að ef skuldaskil verða framkvæmd. geta útvegsmenn notað hið nýja rekstrarlán til þess að kaupa sínar notaþarfir í þágu atvinnurekstrarins með hagkvæmara verði en annars, af þeim eðlilegu ástæðum, að kaupsýslumaðurinn getur hækkað verðið á notaþörfunum þegar staðgreiðsla á sér stað. Ég hygg því, að þessi þáttur skuldaskilanna verði veigamesti þátturinn í viðreisn sjávarútvegsins, því að það vita allir, að ef þessir bátar fá aðstöðu til þess að kaupa öll sín veiðarfæri, beitu, olíu, salt o. fl., gegn staðgreiðslu, fá þeir þessar vörur fyrir 15-20% lægra verð en ella. Þá fara að breytast horfurnar með útveginn, frá að það var að verða vonlaust um, að hann gæfi arðvænlega útkomu, yfir í það, að líkur eru til, að hann gefi nokkurn hagnað. Þetta vildi ég láta koma skýrt fram áður en þessum umr. er lokið, svo að enginn misskilningur þurfi um það að vera. Að öðru leyti skal ég ekki gera frv. eða rökst. dagskrána að umræðuefni: það hafa mínir flokksbræður gert svo rækilega, að ég hefi engu þar við að bæta.

Þorbergur Þorleifsson Þar sem saltverð á Hornafirði hefir verið dregið inn í þessar umr. og inn í nál. meiri hl., skal ég geta þess, að ég hefi aflað mér upplýsinga um verð á þessari vöru hjá framkvæmdarstjóra Kaupfélags A.-Skaftfellinga. Jóni Ívarssyni. Hann gaf mér þær upplýsingar, að kaupfélagið á Hornaf. hefði á síðustu vertíð selt salt til útgerðarmanna fyrir 47 kr. smálestina, en í nál. er sagt, að smál. hafi verið seld á 60 kr. Hvort saltverðið á Hornafirði hefir einhverntíma verið 60 kr. smál., get ég ekkert sagt um nú, og þó að svo hafi verið, þarf það ekki að hafa stafað af því, að um neitt okur væri að ræða, heldur vegna þess, að saltið hefir á þeim tíma verið dýrara. En það vil ég og taka fram, að það er erfiðara með aðflutninga til Hornafjarðar en flestra annara hafna á landinu og uppskipun oft dýr og erfið, vegna þess að stærri skip komast ekki að bryggju, eins og ég hefi áður tekið fram hér á hv.Alþ. Þegar á allt þetta er litið, er ekki óeðlilegt, þó að vörur kynnu að vera þar í einstaka tilfellum eitthvað dýrari heldur en annarsstaðar.

Frsm. minni hl. (Sigurður Kristjánsson) Til þess að fyrirbyggja allan misskilning, vil ég taka það fram, að það er ekki rétt, að í nál.mþn. í sjávarútvegsmálum sé neitt skýrt frá saltverði á Hornafirði.

Ég var að tala um nál. meiri hl. sjútvn. Nd.

. Þá skal ég víkja orðum mínum á rétta leið. En einmitt í þessu nál. meiri hl., þar sem talað er um saltverðið á Hornafirði, er vitnuð í nál.mþn. í sjávarútvegsmálum. En það verður að geta þess, að það, sem stendur þar um saltverðið á Hornafirði, er ekki frá n., því að um það er getið í fylkiskjölum, sem prentuð eru með nál., sem er bréf frá fiskifulltrúa Íslands á Spáni. Nm. er ekki kunnugt um saltverðið á þessum stað og geta því enga ábyrgð á því borið, en ég geri ráð fyrir, að fiskifulltrúinn hafi skýrt rétt frá, en það má vera, að saltverðið sé annað nú. En það eina, sem nm. hafa um þetta sagt, hefi ég sagt hér í þingræðu, og það var ekki til þess að fullyrða, að þetta væri rétt hermt, heldur sagði ég það, að mér þætti ekki undarlegt, þó að saltverðið væri hærra á svo afskekktum stað, þar sem þarf að kosta flutning með sérstökum bátum eða bifreiðum, heldur en á aðalhöfnum, sem hafa góðar samgöngur. Ég vil ekki, að það standi fyrir minn reikning eða nm. nein fullyrðing um það, hvað saltverðið hefir verið, en það er álit mþn., að nauðsynlegt sé að gera ráðstafanir til þess, að menn á svo afskekktum stöðum geti haft einhver samtök um kaup á útgerðarvörum, þannig að þær komi á ódýrari hátt heim til þeirra en nú er, meðan hver einstakur verður að sjá fyrir flutningi sinnar útgerðarvöru út af fyrir sig.

Thor Thors Það eru aðeins nokkur orð út af ræðu hv.þm. Ísaf. Hv. þm. vildi ekki viðurkenna, að örlög þeirra mála, sem Sjálfstfl. bæri fram hér á þingi, væru yfirleitt fyrirfram ákveðin. En þingtíðindin og þingskjölin sanna það. Hv. þm. Ísaf. sagði, að frv. um fiskimatsstjóra, sem sjálfstæðismenn báru fram, hefði náð fram að ganga. Það mál fékk að lifa þrátt fyrir það, að Sjálfstfl. bar það fram, og var það m. a. af því, að fiskifulltrúinn á Spáni upplýsti það fyrir flokksmönnum sínum, að ekki mætti blanda saman fiskimatsstjóra heima á Íslandi og fiskifulltrúa á Spáni. Hv. þm. sagðist vera því hlynntur, að ríki og bæjarfélög yrðu til þess að endurreisa útgerðina. Það hafa nú verið gerðar tilraunir með það, bæði á Ísafirði og í Hafnarfirði. Ég ætla á engan hátt að ásaka þessa útgerð, en ég vil aðeins benda á, að hún hefir á engan hátt breytt um til batnaðar frá því, sem er í rekstri einstaklinga, heldur fetar hún alveg í fótspor einstaklingsrekstrarins, sama kaupgjald er borgað, fiskurinn er verkaður og seldur á sama hátt og hjá einstaklingum, og yfirleitt er allt eins hjá þessum fyrirtækjum og hjá einstaklingum. Þá sagði hv.þm. ennfremur, að það væri ekki að marka, þó að Alþfl.menn hefðu ekki beitt sér fyrir að kaupa togara fyrir Reykjavíkurbæ, af því að þeir hefðu ekki meiri hluta í bæjarstj. Rvíkur. Ég vil benda hv.þm. á, að hann sjálfur flutti hér á þingi í fyrra frv., ásamt flokksbræðrum sínum, um sérstaka ríkisábyrgð fyrir Reykjavíkurbæ til þess að kaupa 10 nýja togara. Þetta frv. er ekki borið fram á þinginu nú í ár. Af hverju? Það er af því, að ef frv. hefði komið fram frá meiri hl. sjútvn. og stjórnarliðinu, hefði það átt vísan framgang, en þeir kæra sig bara ekkert um, að það nái fram að ganga. Hv. þm. Ísaf. sagði, að það horfði öðruvísi við nú en í fyrra, því að nú væri takmarkaður innflutningur á fiski til Spánar. En það var öllum ljóst, sem eitthvað fengust við afurðasölu, að þetta var yfirvofandi í fyrra, og ég vil benda á, að í útvarpsumr. fyrir bæjarstjórnarkosningarnar hér í Rvík í fyrra, þar sem þetta mál var mikið rætt, varð það mitt hlutskipti að benda á, hvert sverð vofði yfir höfðum okkar, sem sé takmörkun á innflutningi fiskjar til markaðslandanna, vegna þeirrar almennu reglu, sem gildir um gagnkvæm viðskipti. En þá vildu sósíalistar telja þetta fleipur eitt eður hrakspár. Þá sagði hv.þm., að ég hefði gert sér greiða með því að benda á, að rekstur einstakra skipa væri ódýrari hjá stórum fyrirtækjum en smáum. Ég skal fúslega játa, að ég er hlynntur stórrekstri á vissum sviðum atvinnulífsins og vil, að þar sé ákveðið fyrirkomulag, er tryggi samvinnu verkamanna og vinnuveitenda, en ég vil benda hv.þm. Ísaf. á, að sá mikill munur er á milli okkar skoðana, að hann er hlynntur bæjar- og ríkisrekstri, en ég er hlynntur á einstaka sviðum þeim stórrekstri, sem einstaklingar standa að. Hér greinir svo mikið á milli, að enginn tími er til að rökræða um það hér, enda er þessi skoðanamunur öllum kunnur. Af þeim ástæðum er hann sósíalisti, en ég er sjálfstæðismaður. Hv. þm. var að gera samanburð á rekstri togara erlendis og hér. Ég vil benda hv.þm. á þann mikla mun, sem er á þessum rekstri hjá nágrannaþjóðum okkar og hér. Hjá nágrannaþjóðum okkar er því oftast þannig fyrir komið, að togararnir selja aflann strax og þeir eru komnir í höfn, en hér er aflinn verkaður af útgerðarmönnum sjálfum, og sér því hv.þm., hvað miklu meiri áhættu er hjá útgerðarmönnum hér á landi heldur en hjá útgerðarmönnum í nágrannalöndum okkar. Þá var hv.þm. að segja, að það væri hæpin röksemdarfærsla að halda því fram, að ef rekstur einhvers fyrirtækis væri of dýr, lenti það á hluthöfum þess. Ég vil benda á, að töpin lenda fyrst og fremst á þeim mönnum, sem hafa lagt alla sína fjármuni í þann atvinnurekstur. Um þau töp, sem lenda á ríkinu, ef atvinnureksturinn gengur illa, skal ég ekki fjölyrða, ég er því svo ókunnugur, en ég efast ekki um, að hv.þm. Ísaf. geti um það talað, af því að hann hefir reynslu í þeim efnum og er þessu miklu kunnugri heldur en ég.

Ólafur Thors Ég vil leyfa mér að bera fram brtt. við rökst. dagskrána frá meiri hl. sjútv. Hún hljóðar þannig: „Upphaf dagskrártill. orðist þannig: „Þar eð umsagnir frá bankastjórum Landsbanka Íslands og Útvegsbanka Íslands h/f um, að eigi þurfi o. s. frv.“ Mín till. gengur út á, að úr rökst. dagskránni falli þessi orð: „Þar eð vandræði sjávarútvegsins yrðu ekki leyst nema að mjög litlu leyti með afgreiðslu frv. þessa og - “. Rökst. dagskráin yrði þá svo hljóðandi, ef mín brtt. verður samþ., með leyfi hæstv. forseta: „Þar eð fyrir liggja umsagnir frá bankastjórum Landsbanka Íslands og Útvegsbanka Íslands h/f um, að eigi þurfi að óttast stöðvun á útgerð landamanna eða eigendaskipti umfram venju, vegna skulda, fyrir næstu vertíð, og ennfremur að skuldaskil kæmu eigi heldur til framkvæmda fyrir vertíðina, þó frv. næði fram að ganga, og í trausti þess, að ríkisstjórnin leggi fyrir næsta þing framhaldandi tillögur um viðreisn sjávar útvegsins, þar á meðal tillögur um aðstoð ríkisins til skuldaskila vélbátaútvegsins, er fram fari á næsta ári, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.“ Með þessu vil ég forða hæstv. Alþingi frá að kveða upp þann dóm, að vandræði sjávarútvegsins verði ekki nema að mjög litlu leyti leyst með þessu frv. Ég held, að ekki sé rétt að gefa neinar yfirlýsingar um, að skuldaskilin létti ekki vandræðunum af sjávarútveginum. Ég held einmitt, að þau muni þvert á móti miða mikið til bóta, og þá skoðun mína rökstuddi ég áðan með því að sýna fram á, að einmitt skuldaskilin væru skilyrði fyrir því, að verðið á notaþörfum útvegsins lækkaði. Ef þessi brtt. mín verður samþ., skal ég fyrir mitt leyti samþ. rökst. dagskrána úr því sem komið er.

JörB): Mér hefir borizt skrifleg brtt. við rökst. dagskrána á þskj. 739, og hefir hv.flm.brtt. lesið hana upp, svo að ég tel ekki þörf á að endurtaka hana, en til þess að hún megi koma til atkv., þarf tvennskonar afbrigði.

Frsm. meiri hl. (Finnur Jónsson) Ég býst við, að atkvgr. um málið verði frestað, og þá gefst tækifæri til að athuga brtt. þangað til atkvgr. fer fram.

Frsm. minni hl. (Pétur Magnússon) [óyfirl.]: Ég er hv. forseta þakklátur fyrir að hafa tekið þetta mál á dagskrá. Málið er svo kunnugt, að það þarf ekki að ræða mikið um það. Með frv. er farið fram á, að Búnaðarfélagið fái leyfi til að kjósa alla stjórn sína sjálft, í stað þess að ríkisstj., eins og nú er, skipi tvo menn í stjórnina eftir till. sameinaðra landbn. þingsins. Búnaðarfélagið hefir krafizt þess, að þessi breyt. væri gerð, og það virðist hafa fengið góðar undirtektir í öllum flokkum. Það verður ekki séð, að það sé betra fyrir Búnaðarfélagið, að skipuð sé fyrir það pólitísk stjórn, svo að breyt. virðist sjálfsögð. Ég vænti þess, að hv. dm. sjái sóma sinn í því að vera með þessu frv. og verða þannig við kröfum félagsins. Ég sé ekki að neitt ósamræmi sé í því, að þetta gangi fram nú, þótt til standi að undirbúa ný l. um félagið. - Ég mun ekki fjölyrða meira um þetta og læt mér nægja að vísa til nál. á þskj. 679.

Frsm. minni hl. (Magnús Jónsson) Það má segja, að mál þetta hefir ekki siglt hraðbyri gegnum þingið. Það kom fram með fyrri frv., en lá lengi hjá hv.fjhn., og ég er ekki svo gerður, að ég vildi vera að ýta því fram fyrir stjórnarfrv. Ég gaf út nál. 16. nóv. og beið svo þess, að hv. meiri hl. gæfi út sitt álit. Ég vil þakka hæstv. forseta fyrir að hafa tekið málið á dagskrá, svo að sjá megi, hvað hv. dm. segja um frv. Ég sé ekki ástæðu til þess að tefja hér tímann með langri ræðu; ég talaði um málið við 1. umr., og frv. er hvorki langt né flókið. Hefi ég í nál. mínu lagt til, að frv. sé samþ. óbreytt.

Bernharð Stefánsson Af því að ég á sæti í þeirri n., sem haft hefir mál þetta til meðferðar, vil ég geta þess, að það var ekki tilraun til þess að koma málinu fyrir kattarnef, að meiri hl. n. gaf ekki út neitt nál. Sumpart hefir þetta gleymzt, en atkvgr. í n. um þetta mál fór líka þannig, að hv. 1. þm. Reykv. greiddi atkv. með því, ég greiddi atkv. á móti því, en einn sat hjá. Ég ætla ekki að lengja umr., því að það er orðið framorðið, en ég vil þó taka það fram, hvers vegna ég er á móti málinu. Frv. er komið fram til þess að koma í veg fyrir það, að stj. greiði úr ríkissjóði fram yfir það, sem fé er veitt til í fjárl. Að því leyti er tilgangurinn góður. En ég fæ ekki betur séð eins og frv. er, en að það verki alveg öfugt. Í 2. gr. stendur, að ef n.samþ. með öllum atkv. einhverja greiðslu, þá sé það greiðsluheimild handa ráðh. Ég fæ ekki betur séð en að þetta komi í bága við þau ákvæði stjskr., sem mæla svo fyrir, að ekkert fé megi greiða úr ríkissjóði, nema leyfi sé veitt til þess í fjárl., fjáraukal. eða sérstökum l. Ráðh. verður því að leita samþykkis þingsins fyrir öllum greiðslum utan fjárl., og fái hann það ekki, fellur á hann þung sök. Hinsvegar virðist mér, að ekki sé hægt að koma fram ábyrgð á hendur ráðh., þegar hann er búinn að fá greiðsluheimild samkv. þessum l., þó að þingið neiti að taka upphæðina upp í fjáraukalög. Það má vera, að nokkur trygging sé í því, að andstæðingar stj. séu í n., en um svo fámenna n. er ekki gott að vita nema samtök yrðu um einhverja greiðslu, sem meiri hl. þings vildi ekki samþ. Ég hygg því, að hæpið sé, að þetta nái tilgangi sínum. Hinn neita ég ekki, að heppilegt væri að finna eitthvert form fyrir þessu, þótt mér finnist það ekki koma fram í frv. Í sambandi við þetta vil ég geta einnar mikillar greiðslu, sem fram hefir farið í sambandi við jarðskjálftana nyrðra í sumar. Þar þurfti skjótrar hjálpar við. Samskot voru hafin og það talið nauðsynlegt, að ríkisstj. hlypi undir bagga, og leitaði stj. þá samþykkis miðstj. flokkanna um þessa greiðslu. Ég álít þessa aðferð heppilega, og a. m. k. kemur hún ekki í bága við stjskr., en það finnst mér 2. gr. þessa frv. gera. Ég legg því til, að þessu máli verði vísað til stjórnarinnar.

Jón Baldvinsson [óyfirl.]: Við í fjhn. höfum dottið sinn í hverja áttina í þessu máli. Ég hefi ekki á móti hugsuninni í þessu frv., að ríkisstj. greiði ekki meira en tilskilið er í fjárl., en mér finnst frv. svo einstrengingslega orðað, að ólíklegt sé, að það náist fram. 1. gr. frv. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Í lok hvers reglulegs Alþingis skulu þingflokkar þeir, sem mann eða menn hafa í fjárveitinganefnd, tilnefna einn mann hver og tvo til vara í nefnd, er nefnist ríkisgjaldanefnd. Nefndin kýs sér sjálf formann og ritara og gegnir starfi til loka næsta reglulegs Alþingis. Nefndarmenn skulu vera búsettir í Reykjavík eða svo nærri, að þeir geti daglega sótt þangað fundi“. Í þinginu eru nú fjórir flokkar, og þótt þeir hafi ekki allir nú mann eða menn í fjvn., þá má svo vel fara. En það yrði óheppilegt af því, að með því fengist enginn meiri hl. í n. Það væri og óeðlilegt, eftir öllum réttum reglum um kosningar, að ekki væri kosið í n. eftir atkvæðamagni flokkanna. Ég vil því breyta 1. gr. frv. svo, að Alþingi kjósi með hlutfallskosningum fimm menn í n. og fimm til vara. Ég lagði snemma í dag brtt. mínar við frv. fram í skrifstofu þingsins, en annríki mun vera í prentsmiðjunni, svo að þeim hefir ekki verið útbýtt enn, og mun ég því afhenda hæstv. forseta þær skriflegar. Brtt. mínar ganga í þá átt, að tala nefndarmanna standi á stöku og kosið sé hlutfallskosningu í n. Að greiðsla sé heimil, ef meiri hl. n.samþ. hana, en samkv. frv. nú þarf samþ. allra nefndarmanna. Við 3. gr. ber ég fram þá brtt., að fundir n. séu lögmætir, ef meiri hl. kemur á fund. Samkv. frv. er svo ákveðið, að fundur sé því aðeins lögmætur, að hann sé fullskipaður. Það gæti orðið erfitt, ef einstakir nm. eyðilegðu starf n. með því að mæta ekki á fundi; er því nauðsynlegt að gera þessa breyt. á frv. Þá þykir mér það nokkuð óvenjulegt við 5. gr., að ráðh. beri ábyrgð eftir 143. gr. hinna almennu hegningarlaga. Ég hefi því flutt brtt. þess efnis, að hann beri ábyrgð samkv. ákvörðun þess Alþingis, er næst kemur saman. Ég hefi bundið þetta við næsta þing, því ef taka mætti þetta upp á hvaða þingi sem væri, mætti beita þessu í kosningum. Hafi ráðh. gerzt sekur um það, sem fer út fyrir það, sem nú þekkist, fjárdrátt sjálfum sér til handa o. s. frv., þá er hann orðinn sekur við l. af sjálfu sér. Mun ég því leggja skriflegar brtt. um þetta fyrir forseta.

Forseti (EÁrna): Mér hafa borizt svo hljóðandi skrifl. brtt. frá hv. 4. landsk.: [Sjá þskj. 821]. Þar sem brtt. þessar eru of seint fram komnar og auk þess skrifl., þarf tvenn afbrigði til þess að þær megi taka til meðferðar.

Frsm. minni hl. (Magnús Jónsson) Ég ætla hér lítilsháttar að minnast á þá mótbáru hv. 1. þm. Eyf., að frv. eða 2. gr. fari í bága við stjskr. Ég hefi áður heyrt þessu haldið fram, og mér er satt að segja óskiljanlegt, hvernig nokkur maður hefir fengið þetta inn í sitt höfuð. Frv. á að þrengja rétt ráðh. til greiðslu á ríkisfé utan fjárl., og þótt gert sé ráð fyrir því í frv., að samþykki allrar nefndarinnar veiti honum greiðsluheimild, er það auðvitað mál, að það, sem greitt er eftir samþykki n., verður að koma á fjáraukalög eftir sem áður. Þetta gerir því enga breytingu á stjskr., enda hefir hæstv. forseti enga ástæðu séð til þess að vísa frv. frá af þeim orsökum. Þessi greiðsluheimild er í eðli sínu alveg sú sama og er þingið veitir stj. heimild til greiðslu með þáltill. Ráðh. er að vísu vítalaus, ef n. veitir samþykki sitt til greiðslunnar, en á fjáraukalög verða greiðslurnar auðvitað að koma. Hv. 4. landsk. hefir borið hér fram nokkrar brtt., sem að vísu hefir verið synjað um afbrigði um, og koma því ekki til atkv. fyrr en að líkindum við 3. umr.Hv. þm. lýsti yfir fylgi sínu við málið, eins og ég raunar bjóst við, þar sem þessi stefna er í samræmi við yfirlýstan vilja flokks hans. Ég geri nú ráð fyrir, að við, flm. frv., gætum til samkomulags gengið inn á brtt. hans að einhverju leyti, þótt við teljum þær draga mjög úr gagnsemi frv. En við væntum þess jafnframt fastlega, að hann og flokksbræður hans hjálpi okkur til að koma frv. til 3. umr. Ég geri varla ráð fyrir, að frv. geti fengið afgreiðslu á þessu þingi, en með því ætti þó að geta verið fenginn grundvöllur undir löggjöf um þetta efni. Ég vil benda hv. 4. landsk. á það, að brtt. hans við 5. gr. myndi, ef samþ. yrði, gera tilgang frv. að engu. Eigi ráðh. aðeins að vera ábyrgur fyrir næsta þingi, getur hann alveg eins og nú greitt fé úr ríkissjóði í heimildarleysi, í trausti á samþykki þess meiri hl. þar, sem hann styðst við. Að vísu geta farið fram kosningar á milli, en það er vitanlega sjaldnast. Að vísu er ráðh. eftir frv. vítaverður, ef n. hefir neitað honum um samþykki á greiðslu, sem hann hefir innt af höndum, en flokksbræður hans myndu auðvitað leysa hann undan allri ábyrgð með samþykki á fjáraukalögum á næsta þingi, alveg eins og nú. Annars er það alveg óþarfi hjá hv. 1. landsk. að þykja það svo mjög óttalegt, þótt vitnað sé í hegningarlögin í þessu sambandi. 143. gr. er ekki um fjárdrátt, heldur um embættismenn, sem fara ekki eftir fyrirskipunum laganna, og viðurlög við slíku geta verið fangelsi, embættismissir eða aðeins sektir. Ég vil því skjóta því til hv. 4. landsk., að hann taki þessa brtt. aftur, eða a. m. k. geti henni annað form.

Jón Baldvinsson Það er vitanlega alls ekki tilætlun mín með þessari brtt., að ráðh., sem gerir sig sekan um fjárdrátt, sleppi við refsingu. Hér er aðeins átt við það, að ráðh., sem fer fram úr heimild Alþingis um greiðslur úr ríkissjóði og án samþykkis ríkisgjaldanefndar, skuli bera ábyrgð fyrir næsta Alþingi. Annars eru brtt. mínar hvorki til umr. né atkvgr. hér, þar sem synjað hefir verið um afbrigði um þær. En flokksmenn mínir munu ekki geta greitt atkv. með 3. gr. frv. óbreyttri.

Bernharð Stefánsson Ég verð að segja það, að hv. 1. þm. Reykv. tókst ekki að sannfæra mig um, að ákvæði 1. gr. kæmu ekki æðinærri ákvæðum stjskr. Mig minnir, að þar standi, að heimild til greiðslu fjár úr ríkissjóði verði að vera í fjárl., fjáraukal. eða sérstökum lögum, en samkv. frv. á samþykki nefndarinnar einnig að vera full greiðsluheimild fyrir ráðh. Hv. þm. Reykv. sagði, að greiðslur eftir þeirri heimild þyrftu auðvitað að koma á fjáraukalög. Það er að vísu rétt, en slíkt er alveg þýðingarlaust, því að þegar fulltrúar allra flokka í n. hafa samþ. slíkar greiðslur, þá er þar með búið að binda hendur þingsins fyrirfram. Ég fæ ekki heldur séð, hvernig ætti að dæma ráðh., sem fengið hefir samþykki til að greiða fé úr ríkissjóði eftir þessum lögum, þótt Alþingi vildi ekki fallast á greiðslurnar á fjáraukalögum. Þótt þetta frv. eigi að vera til að binda hendur ráðh., verður það þannig líka til að létta ábyrgð af honum, þegar nefndin hefir veitt samþykki sitt.

Pétur Magnússon Það er vitanlega alveg fráleitt, að 2. gr. frv. brjóti á nokkurn hátt í bága við 37. gr.stjskr. Með henni er einmitt verið að tryggja það og leggja áherzlu á það, að fjárveitingarvaldið sé og eigi að vera hjá Alþingi. Hv. þm. veit vel, hvernig þetta hefir verið í framkvæmd hin síðustu ár. Alþingi hefir haft þetta vald í orði kveðnu, en það hefir ávallt meira og meira dregizt í hendur stj. Nú á með þessu frv. að fyrirbyggja, að framhald verði á þessu og að stj. geti greitt fé úr ríkissjóði án þess, að þingvilji sé á bak við. Frv. er því í fyllsta samræmi við anda stjskr. og til þess eins að tryggja hana. En hinsvegar álít ég, að ef sú brtt.hv. 4. landsk., að meiri hl. n. skuli ráða, yrði samþ., þá sé farið að höggva nærri stjskr. Eflaust yrði þetta svo í framkvæmd, að meiri hl. n. yrði skipaður flokksbræðrum ráðh., og myndu þeir því fylgja stj. um þær greiðslur, sem hún vildi inna af hendi. Reynslan hefir sýnt okkur, að útkoman verður þessi, og ef nú á að fara að lögfesta slíkt, þá má fyrst segja, að gengið sé nærri ákvæðum stjskr., hvort sem orðalag 37. gr. er beint brotið með þessu eða ekki. Þessar greiðslur yrðu auðvitað teknar upp í fjáraukalög og samþ. af þeim meiri hl., er styður stj., en ákvæðið brýtur á móti þeim anda, að fjárveitingavaldið sé hjá Alþingi í heild. Með frv. er hinsvegar tryggt, að fullur þingvilji standi á bak við greiðslur utan fjárl., þar sem andstöðuflokkarnir verða einnig að taka á sig ábyrgðina, en hitt ekki látið nægja, að fylgismenn stj. leggi blessun sína yfir gerðir hennar eftir á.

Jón Baldvinsson Ef orðalag mitt heggur nærri stjskr., gerir 2. gr. frv. það ekki síður, og þá ætti það að höggva enn nær, sem þó hefir jafnan viðgengizt, að ráðh. greiði fé úr ríkissjóði utan fjárlaga.

Eins og nokkur efist um það

. Þá eru líka allir fjmrh. sekir, því að þeir hafa allir meira og minna tekið fjárveitingavaldið af Alþingi, ef það er að taka fjárveitingavaldið af Alþingi að greiða fram yfir fjárlög. Ég get ekki betur séð en að þetta höggvi eins nærri stjskr., þótt andstöðuflokkar stj. í ríkisgjaldanefnd veiti samþykki sitt, en það er helzt að skilja á hv. 1. þm. Reykv. og hv. 2. þm. Rang., að ef sjálfstæðismenn í n. samþykki greiðslur utan fjárlaga, sé stjskr. ekki brotin, en hinsvegar sé hún brotin, ef aðrir geri það - svo ég miði við það ástand, sem nú er. Ef til vill á að lögfesta, að annað mál skuli lagt á sjálfstæðismenn en aðra.

Pétur Magnússon Hv. 4. landsk. er ekki eins heimskur í þessu máli og hann lætur. Ég á við það, að ef andstöðuflokkar stj., hvað sem þeir heita, samþ. fjárveitingu utan fjárlaga, þá sé fengin sú frekasta trygging, sem fæst utan þings fyrir því, að um nauðsynlega greiðslu sé að ræða. Engin stj. getur komizt hjá því að greiða fram yfir fjárlög, því að þar er að mestu leyti um áætlunarupphæðir að ræða. Því gerir stjskr. ráð fyrir fjáraukalögum, og því er ekki hægt að segja, að fjárveitingavaldið sé tekið af Alþingi, þótt greitt sé fram yfir fjárlög. Um slíkt er fyrst hægt að tala, þegar greiðslur utan fjárl. eru orðnar í engu samræmi við fjárl. sjálf. Slíks mætti nefna dæmi, en þó skal ég ekki tefja tímann með því í þetta skipti. Ég vona, að þrátt fyrir smávegis ágreining geti menn orðið sammála um þetta mál í öllum höfuðatriðum.