Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta um lagagildi viðaukasamnings milli ríkisstj. Íslands og Swiss Aluminium um álbræðslu við Straumsvík, hefur hlotið meðferð og afgreiðslu í hv. Nd. Það er nokkuð langt um liðið síðan þingið fékk það til meðferðar, en það varð samkomulag um það á milli þm. í Nd., að afgreiðsla málsins biði nokkuð, og ég vil vona, að hv. Ed.-þm. telji það ekki koma að sök, þó að frv. komi seint til meðferðar á þingtímanum hér í Ed., kannske fyrst og fremst vegna þess, að þm. hafði þegar verið gert aðvart um flutning þessa máls og gerð grein fyrir meginefni þess í skýrslu, sem lögð var fyrir þm., áður en þingi lauk í maímánuði í fyrra. Það var 28. okt. s.l., sem iðnmrh. undirritaði þennan viðaukasamning við fulltrúa Alusuisse með fyrirvara um staðfestingu af hálfu Alþ., en aðdragandinn var sá, að enda þótt nokkuð hafi verið í tvísýnu og mikið rætt um skort á vinnuafli, þegar álsamningurinn var gerður 1966 í tengslum við stórvirkjun í Þjórsá, þá hafa orðið þær breytingar í þjóðfélaginu, vegna mikilla áfalla, sem hv. þm. er kunnugt um, að í staðinn fyrir vinnuaflsskort höfum við um tíma þurft að búa við nokkurt atvinnuleysi. Og þegar sjá mátti nokkuð fram á hvað verða vildi, þá kom upp sú hugmynd, hvort ekki væri hægt að semja við Alusuisse eða Swiss Aluminium um aukinn framkvæmdahraða við byggingu álbræðslunnar. Samkv. samningnum frá 28. marz 1966, var gert ráð fyrir, að ljúka álbræðslunni í þremur áföngum, fyrst álbræðslu með 30 þús. tonna árlegum afköstum og síðan í tveimur áföngum með þriggja ára bili, viðbót um 15 þús. tonn og aftur I5. þús. tonn, þannig að lokið væri byggingu 60–66 þús. tonna álbræðslu árið 1975. Þegar ég átti um haustið 1968 viðræður við fyrirsvarsmenn Alusuisse, voru þeir efnislega samþykkir því, að þeir gætu hugsað sér að gera slíka samninga við okkur um aukinn framkvæmdahraða, þó að það væri þá ekki hægt að ganga formlega frá þeim samningum. Það var svo á s.l. vori í sambandi við aðalfund ÍSALs í lok apríl, að gert var samkomulag milli beggja aðila um aukinn framkvæmdahraða, eins og ég var að lýsa áðan, og einnig stækkun á upphaflega ráðgerðri hámarksstærð álbræðslunnar. Þessu var þm. gerð grein fyrir í skýrslunni, sem lögð var fram í maí á s.l. ári, og þá gerð grein fyrir því, að samkv. þessu mundi þurfa að leggja fyrir Alþ. viðbótarsamning, sem ætti eftir að „formúlera“. Lá hann svo fyrir í lok október og var þá undirritaður í því formi, sem hann fylgir nú þessu frv., og með, eins og ég sagði áðan, fyrirvara um samþykki Alþingis. Þessi viðbótarsamningur felur í sér tvennt eða kannske þrennt, en þó aðallega tvennt. Annars vegar er slegið fastri hraðari uppbyggingu áður ráðgerðrar stærðar, þannig að henni verði lokið í september 1972 í staðinn fyrir í september 1975, og hins vegar er svo skotið inn stækkun á álbræðslunni, þ.e. að mannvirki álbræðslunnar verði stækkuð um 1/6 hluta umfram það mark, sem gildandi samningar náðu til, þ.e.a.s. úr 120 í 140 MW málraun. Það þýðir, að samið var um aukna raforkusölu um 20 MW, sem mun þýða 10–11 þús. lesta aukningu á árlegri afkastagetu. Jafnframt var svo gerð nokkur breyting á samningi, sem fylgdi upphaflega aðalsamningnum, um stofnkostnað hafnarmannvirkja í Straumsvík, sem ekki skiptir verulegu máli, en má þó segja, að sé okkur í hag. Efni málsins var það, að álbræðslan átti að greiða kostnaðinn, sem af þessari mannvirkjagerð mundi leiða, á 25 árum. En mannvirkin eru í eigu Hafnarfjarðarkaupstaðar, og þessar greiðslur skyldu koma í staðinn fyrir hafnargjöld á þessu tímabili. Á þessu hefur svo orðið sú breyting, að nú er ráðgert, að félagið greiði kostnaðinn með afborgunum, sem lokið verði á 15 árum, og greiðsluskilmálunum er komið þannig fyrir, að þeir geti fallið saman við greiðslur af láni, sem ríkissjóður hyggst taka til þess að standa straum af hafnarframkvæmdunum. Þá verður reyndin sú, að ÍSAL eða Alusuisse verður í raun og veru beinn greiðandi að láninu. Og þá má segja, að í þessu sé sá hagur, að ríkissjóður og Hafnarfjarðarkaupstaður séu þar með firrtir þeirri áhættu, sem gat verið fyrir hendi, að þurfa að greiða niður hafnarkostnaðinn á skemmri tíma en þeim, sem félaginu var ætlaður til endanlegrar greiðslu á honum. Þeirri stækkun, sem hér er ráðgerð, um 1/6 af upphaflegri stærð, er skotið inn með þeim hætti, að henni á að vera lokið í júlímánuði í sumar, og þegar á allt er litið, annars vegar aukningu framkvæmdahraðans og hins vegar stækkunina, þá voru niðurstöður okkar í ríkisstj. og í Landsvirkjun þær, að þetta væri til aukinnar hagkvæmni fyrir Landsvirkjun og einnig mundi það leiða af sér hagkvæmni í hærri framleiðslugjöldum heldur en ella væri. Og loks skapaðist með þessu móti, eins og ég vék að í öndverðu, meira samhengi í framkvæmdirnar, sem væri okkur til hagræðis. Þannig hefur verið haldið áfram að vinna við álbræðsluna, lengja keraskálann, sem upphaflega átti að vera miðaður við 30 þús. tonna árleg afköst, og síðan er gert ráð fyrir, að þegar undirbúningi við stækkun eftir það er lokið 1970, byrji strax undirbúningur að stækkun og framhaldi verksins og framkvæmdir við síðari keraskálann geti síðan hafizt upp úr áramótunum 1970 eða 1971 og verði lokið í sept. 1972. Í grg. og útreikningunum, sem hér fylgja með og ég veit að þm. hafa kynnt sér, er borið saman, hvaða greiðslur við þyrftum að inna af hendi, annars vegar án aukins framkvæmdahraða og stækkunar, og hins vegar með auknum framkvæmdahraða og viðbótarstækkun. Þar kemur í ljós, að brúttótekjur Landsvirkjunar fyrir tímabilið frá 1. okt. 1969, þegar framleiðsla hófst, og til 1. okt. 1984 eru með auknum framkvæmdahraða og viðbótarstækkun samtals 3734.4 millj. kr., en að óbreyttum samningum 2838 millj. kr. Mismunurinn er því sá, að brúttótekjur Landsvirkjunar af orkusölunni verða 896.4 millj. kr. meiri á þessu tímabili. Einnig er gerð grein fyrir því, að mjög verulegur hluti af þessum brúttótekjum mun einnig koma fram sem hreinar tekjur eða nettótekjur, þar sem framleiðslugeta Búrfellsvirkjunar nýtist miklu fyrr en ella. Og þannig telur Landsvirkjun í grg. sinni, sem dags. er 5. maí s.I. og fylgir skýrslu iðnmrn., sem ég hef áður vikið að og er hér sem fskj., að nettótekjur fyrirtækisins árin 19691985 muni verða um 465 millj. kr. hærri með viðbótarstækkun álbræðslunnar en án hennar. Og þá vil ég leggja áherzlu á, að það er tekið fullt tillit til þeirrar fjárfestingar í nýjum mannvirkjum, sem stækkunin kallar á, þegar frá líður, því að þörf er á og reiknað er með í skýrslu Landsvirkjunar, að hefja nýja mannvirkjagerð til þess að selja til viðbótar þessi 20 MW. Kostnaðurinn af þeim framkvæmdum er því tekinn inn í þessa útreikninga. Á bls. 20 og 21 í fskj. frv. er af hálfu Landsvirkjunar gerð grein fyrir þeirri hagkvæmni, sem af stækkun bræðslunnar leiði, og hún er talin í 4 liðum, sem ég vildi mega leyfa mér að leggja áherzlu á, með leyfi hæstv. forseta: „1. Nettótekjur Landsvirkjunar 1969–1985 áætlast 465.1 millj. kr. hærri miðað við stækkun bræðslunnar en án hennar. 2. Sjóðseign Landsvirkjunar í árslok 1985 áætlast 148.7 millj. kr. hærri með stækkun bræðslunnar en án stækkunar, enda þótt afborganir með stækkuninni séu 110 millj. kr. hærri til ársloka 1985. 3. Á erfiðustu rekstrarárunum, þ.e. 1970–1972, er arðgjöfin af nettófasteign hærri með stækkuninni, eða 5.7% í stað 5%. Og á árunum 1973–1985 er arðgjöfin hins vegar svipuð í báðum tilfellum, eða að meðaltali rúm 10%. 4. Þrátt fyrir 362.5 millj. kr. hærri fjárfestingu með stækkuninni, eru lántökur 1969–1985 aðeins 136.2 millj. kr. hærri en án stækkunarinnar.“ Það varð þess vegna niðurstaða stjórnar Landsvirkjunar, að það væri til mikils hagræðis og rétt að gera þessa samninga, bæði um aukinn framkvæmdahraða og viðbótarstækkun. Nú hef ég gert nokkra grein fyrir áhrifunum í sambandi við raforkusöluna, en einnig er á það að líta, að með auknum framkvæmdahraða og stækkun, verður framleiðslugjaldið verulega hærra. Það er gerð grein fyrir því í aths., að þegar miðað er við 1. október 1975, þá munar 120.9 millj. kr., sem gjaldið verður hærra með nýju samningunum heldur en með óbreyttum eldri samningum. Og þegar miðað er við árið 1978, verður hækkunin 179.1 millj. kr., til 1. okt. 1984 er hækkunin 295.2 millj. kr. og til 1. okt. 1994 692.1 millj. kr. Um þetta munar okkur að verulegu leyti, en eins og kunnugt er, rennur þetta framleiðslugjald til atvinnujöfnunarsjóðs, iðnlánasjóðs og Hafnarfjarðarkaupstaðar. Hér er um verulegar upphæðir að ræða. Það sjáum við á því, að heildargjald með auknum framkvæmdahraða og viðbótarstækkun er áætlað til 1. okt. 1975 503.3 millj., en að óbreyttum samningum 348.5 millj., mismunurinn er 154.8 millj. kr. Miðað við 1. okt. 1978 er heildargjaldið með auknum framkvæmdahraða og viðbótarstækkun 981.1 millj., en að óbreyttum samningum 757.9 millj., svo að þarna er um hækkun að ræða, sem nemur 223.2 millj. kr. Til 1. okt. 1984 er heildargjald með auknum framkvæmdahraða og viðbótarstækkun 1 936.5 millj., en að óbreyttum samningum 1 576.9 millj., eða hækkunin 359.6 millj. kr. Og til 1. okt. 1994 er heildargjaldið með auknum framkvæmdahraða og viðbótarstækkun 4 407.3 millj., en að óbreyttum samningum 3.617, eða alls á þessu tímabili 790.3 millj. kr. hærra. Ég held, herra forseti, að ég þurfi ekki að fylgja þessu frv. úr hlaði með frekari ræðuhöldum við þessa umr., og leyfi mér að vænta þess, að menn geti fallizt á það, að frv. fylgi það ýtarlegar upplýsingar og grg. um eðli málsins, að þm. eða þn. eigi þess vegna auðvelt að átta sig á því, hvað hér er um að ræða, en að sjálfsögðu mun rn. láta í té frekari upplýsingar, ef þess er óskað eða hlutast til um það í sambandi við störf nefndarinnar. Ég vil leyfa mér, herra forseti, að leggja til, að frv. verði að þessari umr. lokinni vísað til 2. umr. og hv. iðnn.

forseti (JR): Mér hefur borizt svo hljóðandi bréf frá Páli Þorsteinssyni, 2. þm. Austf.: „Þar sem ég vegna sérstakra anna heima fyrir mun ekki geta sótt þingfundi næstu vikur, leyfi ég mér að biðja um fjarvistarleyfi og, með skírskotun til 138. gr. l. um kosningar til Alþingis, að óska þess, að 1. varamaður Framsfl. í Austfjarðakjördæmi, Tómas Árnason hrl., taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Páll Þorsteinsson, 2. þm. Austf. Til forseta efri deildar.“ Ég leyfi mér hér með að bjóða Tómas Árnason velkominn til starfa hér í hv. þd.



Herra forseti. Allshn. hefur ekki orðið sammála um afgreiðslu þessa máls, sem hér er til umr. Meiri hl. n. mælir með samþykkt frv. með nokkurri breytingu, sem fram kemur í till. meiri hl. n. á þskj. 379. Minni hl. í n., sem er andvígur frv., hefur skilað séráliti. Hv. 12. þm. Reykv., Ólafur Björnsson, var ekki staddur á nefndarfundi, þegar þetta mál var afgr. úr n. Eins og fram kom við 1. umr. þessa máls í hv. d., er það fram komið vegna þeirrar miklu þarfar, sem virðist víða um land vera á því, að skólanefndum barna- og unglingaskóla sé eftir atvikum heimilað af dómsmrh. að ráða til nemendaaksturs, þegar því er að skipta, ökumenn, sem hafa ekki hlotið svokallað viðbótarpróf eða meirapróf. Skólar, sem búa við þetta akstursfyrirkomulag frá skóla og til skóla, munu alls vera í landinu um 90 talsins, eftir því sem menntmrn. hefur upplýst. Nú er það svo, að skólanefndir hafa yfirleitt þann hátt á, þegar um slíkan akstur er að ræða, að bjóða hann út fyrir hvert skólaár í senn innan sveitar eða skólahéraðs. Þegar um stærri skólahéruð ræðir, hafa skólanefndir talið hentara vegna nemendanna að notast við minni bifreiðar og stytta þannig akstursleiðir. Og við það að stytta þannig akstursleiðir með því að nota minni bifreiðar á styttri vegalengdum hefur sparazt verulegur tími fyrir nemendur, og við höfum dæmi um það, að aksturstíminn hafi stytzt allt að því 2–3 klst. á dag við þetta fyrirkomulag. Og notkun þessara minni bifreiða, sem eru yfirleitt þéttar, að ég hygg, hefur, að því er við vitum í meiri hl. n. bezt, gefizt sæmilega vel og enda vel, og öryggi nemenda hefur verið tryggt eigi að síður. Á þessum leiðum aka bílstjórar, sem skólanefnd gjörþekkir og eru enda líka þaulkunnugir vegum og öllum aðstæðum. En sem sagt, það hefur oft verið gripið til þess ráðs, bæði í mínu héraði og víða um land, að leita til ökumanna, sem ekki hafa hlotið þetta meirapróf, vegna þess einfaldlega að ekki hefur náðst til manna, sem hafa þetta viðbótarpróf, fyrst og fremst. Og jafnvel þó að viðbótarprófsmenn hafi verið til staðar í skólahéraðinu eða í sveitinni, þá hefur það oftlega komið fyrir, að þeir hafa haft öðrum störf um að gegna eða hreinlega ekki kært sig þá um þetta starf. Varðandi það, eins og drepið var á í umr. um þetta mál í n., að leita mætti þá út fyrir skólahéruð eða sýslur, þá tel ég, að það komi vart til mála, vegna þess að slíkir réttindamenn mundu ekki telja sér henta að vera fjarvistum frá heimilum sínum, svo að langtímum skiptir, til þess að stunda slíkan atvinnurekstur sem þennan. Ákvæði frv. og brtt. okkar í meiri hl. n. á þskj. 379 miða að því að greiða fyrir því, að góðir og gætnir ökumenn, þótt þeir hafi eigi lokið þessum meiri háttar prófum, en hafa aðstöðu til að aka og ráða yfir traustum og vel búnum farkostum, geti hindrunarlaust annazt þessa flutninga, þegar alveg sérstaklega stendur á. Ég vil þessu næst koma að tveim umsögnum um þetta mál, sem borizt hafa n. Önnur er frá Bifreiðaeftirliti ríkisins og hin frá Félagi ökukennara. Félag ökukennara leggur til, að frv. verði fellt, án frekari rökstuðnings þó í umsögninni. Bifreiðaeftirlitið aftur á móti rökstyður nokkuð sína umsögn og leggur til, að frv. nái eigi fram að ganga. Þessa umsögn Bifreiðaeftirlitsins vildi ég lítillega gera hér að umræðuefni. Fyrst og fremst telur eftirlitið í umsögn sinni, að auðvelt sé að fá ökumenn með viðbótarprófsréttindum til þeirrar þjónustu, sem hér ræðir um, nemendaaksturs í sveitum úti, á því sé enginn vafi. Svo mörg eru þau orð. Ef svo auðvelt væri fyrir skólanefndir víðs vegar um land að kaupa til sín slíka réttindamenn til þessarar þjónustu, eins og eftirlitið vill vera láta, þá hefði þetta frv. aldrei verið borið fram. Það aksturskerfi, sem skólanefndir víðs vegar telja bezt henta, krefst fleiri ökutækja og þar af leiðandi fleiri ökumanna. Þar í liggur eitt meginatriði þess vanda, sem við er að etja. Fullyrðing eftirlitsins fær að minni hyggju alls ekki staðizt. Í öðru lagi telur Bifreiðaeftirlitið nauðsynlegt, að gætnir og góðir ökumenn annist akstur á skólabörnum, en ekki lítt reyndir unglingar, 1820 ára að aldri. Um þetta atriði í umsögninni er það að segja, að hér er auðvitað hárrétt til getið. En vissulega eru þeir ökumenn margir, sem eru bæði gætnir og góðir, jafnvel afburða ökumenn, þó að eigi hafi þeir hlotið viðbótarpróf. En um aldurinn 18–20 ára er það að segja, að í till. meiri hl. á þskj. 379 er einmitt tekið fram um það, að lágmarksaldur í þessu efni sé bundinn 20 ára aldri, og þannig fer að þessu leyti saman álit okkar í meiri hl. og álit Bifreiðaeftirlits ríkisins. Í þriðja lagi segir í umsögn Bifreiðaeftirlitsins, að misbrestasamt hafi verið og sé, að bifreiðar í nemendaakstri hafi verið í lagi eða af eftirlitinu samþykktar til slíkrar þjónustu. Eigi skal þessu móti mælt, síður en svo. En í till. meiri hl. eru einmitt fullgildar skorður settar við því. Bifreiðar undanþáguökumanna verða grandskoðaðar af hálfu Bifreiðaeftirlits, áður en til notkunar eru teknar, sbr. brtt. meiri hl. n. á þskj. 379. Þannig er fyrir það girt eða á að vera fyrir það girt, að til lélegra ökutækja í þessu skyni verði gripið. Er því til fulls gætt þessarar aths. Bifreiðaeftirlitsins í brtt. meiri hl. n. Í fjórða lagi telur Bifreiðaeftirlitið jeppabifreiðar ekki hentugar til fólksflutninga og sízt á nemendum, þegar ökumenn jeppanna hafa ekki fengið fræðslu um, hversu jeppar geta verið varhugaverðir í akstri, enda ekki byggðir sem farþegatæki. Um þetta atriði er það að segja, að það er alkunna, að Bifreiðaeftirlit ríkisins hefur skráð og skráir jeppa sem fólksbifreiðar með leyfi til flutnings svo og svo margra farþega. Vátryggingafélög taka farþegatryggingar, að því er varðar jeppa, fullkomlega til greina, og ekki er vitað, að hærri slysatryggingaiðgjöld séu greidd af jeppum en af öðrum fólksflutningabifreiðum. Svo má geta þess, að jeppar hafa hingað til, - svo vítt við vitum í meiri hl., - verið taldir alveg sérlega góð farartæki, þegar um erfiða vegi og ófærð hefur verið að ræða, og henta að því leyti mun betur, þegar því er að skipta, að vetrarlagi til farþegaflutninga, hvort sem það eru nemendur í skólum eða aðrir. Þessi hluti umsagnar Bifreiðaeftirlits ríkisins er því mér og öðrum í meiri hl. n. harla framandi og við alls ekki, því miður, alveg með á nótunum. Við þetta er svo því að bæta, að þeim, sem vanir eru að aka jeppunum, og þá eru það ekki sízt menn í sveitum úti, er trúandi til þess að vita nokkurn veginn til aksturshæfni jeppa og alla þeirra gerð og mun betur en hinum, sem grípa í slíkar bifreiðar tíma og tíma. Í fimmta lagi varar Bifreiðaeftirlitið við því, að tryggingafélög taki að sér að tryggja bifreiðar til farþegaflutnings, án þess að fyrir liggi yfirlýsing frá Bifreiðaeftirlitinu um, að bifreiðarnar fullnægi þeim kröfum, sem gerðar verða til bifreiða, sem aka gegn gjaldi. Hér er hárrétt á litið, og í till. meiri hl. n. eru einmitt ákvæði, sem eiga að tryggja þetta. Með frv. og brtt. meiri hl. n. er þannig til skila haldið og eftir farið öllu eða flestu því, sem umsögn Bifreiðaeftirlits ríkisins fjallar um. Aðeins verður ekki af okkar hálfu fallizt á, að alls staðar sé nægum fjölda meiraprófsmanna til að dreifa, svo að akstri, sem skólanefnd telur bezt henta, verði við komið, og þess vegna sé engin þörf undanþágu. Eins og ég hef áður sagt, fær þessi fullyrðing eftirlitsins alls ekki staðizt. Hún er ekki raunhæf, því að það eru mjög víða um land einmitt sannanir fyrir því, að slíkir menn hafa alls ekki verið tiltækir og það í mjög mörgum tilfellum. Og okkur þykir fyrir því í meiri hl., að eftirlitið skuli ekki hafa komið auga á þá miklu þörf, sem er á frv. ásamt þeim till. frá meiri hl., sem því fylgja, til þess að bæta úr þeirri mjög brýnu þörf, sem hér er á ferð. Og fyrir þessari þörf er að okkar áliti bezt séð einmitt með lagaákvæðum eins og þeim, sem getur um í frv. og brtt., eins og á stendur. Þá vil ég víkja örfáum orðum að áliti minni hl. n. Minni hl. telur það hina mestu óhæfu, eins og það er orðað, að aðrir en meiraprófsmenn aki nemendum, hvar svo sem er og hvernig sem á stendur. Það telst til óhæfu samkv. þessu, að góðir og gætnir ökumenn, tvítugir að aldri eða eldri, fái undanþágu til nemendaaksturs um mjög takmarkaðan tíma eða í hæsta lagi eitt skólaár, þegar þannig háttar, að viðbótarprófsmönnum er ekki til að dreifa. Og það sé þá að sjálfsögðu hin sama óhæfa, þótt þessir undanþágumenn verði að hlíta hverju sinni umsögn viðkomandi lögreglustjóra að undangenginni athugun hans um feril ökumannsins. Og ekki aðeins, að slík umsögn þurfi fyrir að liggja, heldur og ekki síður þurfi fyrir að liggja umsögn Bifreiðaeftirlitsins um hvern einstakan undanþáguökumann persónulega og ástand og öryggisbúnað farartækis hans. Minni hl. gerir því að till. sinni að vísa þessu vandamáli, sem hér hefur verið lagt til úrlausnar á hv. Alþ., frá frekari meðferð, eins og hverju öðru einskis nýtu úrkasti. Ekki segir minni hl. neitt til um það, hvernig fara eigi að, þegar einhverra hluta vegna ekki næst til viðbótarprófsmanna, en það er einmitt höfuðatriðið í þessu máli, hvað í slíkum tilfellum eigi til bragðs að taka. Á þá að fella niður skólahald að einhverju leyti eða kannske öllu, ef svo gæti staðið á? Það er spurningin. Við í meiri hl. n. teljum réttara, að þá verði gripið til undanþágu með ströngum skilyrðum. Það skólaár a.m.k. yrði bráðasti vandinn leystur eftir atvikum með viðunanlegu móti. Þetta er kjarni málsins. En með hinni rökstuddu dagskrá hefur minni hl. alls ekki sagt sitt síðasta orð. Hann setur fyrir lekann, ef svo kynni að fara, að hin rökstudda dagskrá yrði ekki samþ. Í því falli leggur minni hl. til, að undanþágumennirnir öðlist rétt til frambúðar og undanþágan gildi þannig alveg takmarkalaust. Þá sé öllu óhætt og alls öryggis gætt. Undanþágan, sem var af minni hl. hálfu talin óhæfa, þó að undanþága væri, hrein undantekning, bundin óvenjulegum skilyrðum til einungis eins árs, þá er undanþágan nú orðin að prýðilegri reglu, sem bundin er með lagaákvæði og engir meinbugir á, að hún veiti hin fyllstu réttindi um alla framtíð. Hér sýnist nú okkur í meiri hl. n. nokkuð óljós röksemdafærsla og ekki kenna fyllsta samræmis. Hitt er svo allt annað mál, og um það hefur n. alls ekki fjallað, a.m.k. ekki svo að ég viti til, hvort athuga eigi um það að leggja niður hið svokallaða viðbótarpróf og allt það stand, sem slíku prófi fylgir, og láta eitt almennt, en býsna strangt bifreiðastjórnarpróf gilda, hvert sem farartækið er og hvernig sem notkun þess er háttað. Þetta er vissulega mál út af fyrir sig. En á það mun ég ekki leggja dóm að þessu sinni. En eins og ég sagði, með þessu frv. og þeim brtt., sem meiri hl. n. hefur lagt hér fram, er verið að freista þess að leysa úr bráðum vanda með undantekningu frá lagaákvæði, sem er bundin ströngum skilyrðum, eins og vera ber. Nú vitum við það vel, að ýmsar undanþágur hafa átt sér stað og ekki aðeins um minni háttar efni, heldur meiri háttar, t.d. í sambandi við skipstjórn, við vélstjórn, ég tala nú ekki um allar þær undanþágur, sem hafa gilt, þegar ekki hefur verið hægt að ná til kennara með fullu prófi og fullum réttindum. Það hefur verið fjöldi manna við kennslu á ýmsum skólastigum, sem hafa ekki hlotið fullnaðarpróf, en orðið að notazt við þá og verið lengi. Þannig hafa verið löðrandi í ýmsum efnum einmitt undanþágur frá ýmsum prófum vegna þeirrar þarfar, sem er á því, að störfin séu rekin og rækt, en ekki felld niður. Og hér er einmitt eitt dæmið um það, hversu mikil nauðsyn er á því að fá slíka undanþágu. Þegar litið er til þessara ströngu skilyrða, þessara umsagna og annars, sem að skilyrðum til undanþágu lýtur, þá er það mat okkar í meiri hl. n., að það sé fráleitt að halda því fram, að öryggi nemenda sé stofnað í sérstaka hættu, ef að því ráði væri horfið, sem um getur í frv. og brtt. Ég mundi miklu fremur vilja segja það, að meiri kröfur séu með þessum hætti gerðar til ökumanns persónulega, aksturshæfni hans og farartækis hans en ella væri. Og það sýnist mér líka eðlilegt, þar sem um sérstaka undanþágu er að ræða frá lagaákvæði og miklu varðar, að vel takist til um þennan starfa, þannig að mér sýnist engum vandkvæðum bundið, að hér verði samþ. þessi undanþága. Ég hef lýst því í stórum atriðum, hvernig þetta mál liggur fyrir, þannig að það á að vera hv. dm. alveg fullljóst, að hverju frv. ásamt með fram lögðum brtt. meiri hl. stefnir. Við leggjum því til í meiri hl., að frv. ásamt brtt. á þskj. 379 verði samþ.



Herra forseti. Þetta frv. gerir ráð fyrir því, að gefa megi út undanþágu frá umferðarlögunum, sem annars krefjast þess, að þeir, sem aka bifreiðum til mannflutninga, þurfi af öryggisástæðum að hafa til þess sérstakt viðbótarpróf, svokallað meirapróf. En undanþágan, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, er miðuð við það, að þó þurfi ekki slíks prófs til ess að aka skólabörnum í sveitum landsins. Ég verð að segja það, að grundvallarhugsunin í þessu frv. er mér feikilega fjarlæg, og það er rétt, sem hv. frsm. meiri hl. n. sagði hér áðan, að okkur í minni hl. finnst það óhæfa, að önnur og minni próf skuli þurfa til þess að tryggja öryggi barna í flutningum, skólabarna, en annars fólks. Það má vel vera, að við séum ekkert mjög fjölliðaðir um þessa skoðun, en hún verður engu að síður ekki frá mér tekin. Ég tel, að þess, sem nauðsynlegt er talið til almenns farþegaflutnings, eigi einnig að krefjast til flutnings skólabarna. Meiri hl. leggur til, að þetta frv. verði samþ. og aftan við það krækt viðbótargrein, eða við eina gr. þess verði bætt því ákvæði, að undanþágan skuli bara gilda í eitt ár í senn og viðkomandi undanþáguhafi skuli hafa náð 20 ára aldri og að tveir aðilar, lögreglustjóri í viðkomandi umdæmi og bifreiðaeftirlit samþykki það, að viðkomandi maður sé hæfur. Ég vil lýsa yfir því, að ég skil vel þörfina fyrir þessu. Ég veit um, að það er ekki bara einn skóli, heldur margir skólar, sem eiga í örðugleikum vegna þessa ákvæðis, en að það sé hægt að leysa úr því með þessum hætti að gefa árlega út nýjan og nýjan pappír, jafnvel til manna, sem eitt sinn er búið að meta fullkomlega hæfa, og að því er hv. frsm. meiri hl. hélt hér fram áðan, gera til hans strangari kröfur en þeirra, sem taka viðbótarpróf, það sé ég ekki til hverra bóta á að vera. Annaðhvort er maðurinn hæfur og getur fengið skírteini upp á það eða þá hann er það ekki og fær þá væntanlega ekki skírteini, en að það þurfi að gefa honum það út árlega, það sé ég ekki, hverju hlutverki á að þjóna. Ég hef verið viðstaddur þar, sem nærfellt allur vélstjórafloti í stærsta fiskiflota landsins, í Vestmannaeyjum, var búinn að missa réttindi fyrir sínu lífsstarfi. Þeir höfðu tekið mótorpróf, vélstjórapróf, sem gaf þeim réttindi til að mega stjórna 150 hestafla vél. Svo stækkuðu vélarnar í flotanum, unz svo var komið, að í rauninni þurfti hver einasti vélstjóri með örfáum undantekningum í þessari stóru verstöð að sækja um það eins og þurfamaður úr hendi einhverra dreissugra yfirvalda oft og tíðum að fá meðmæli í þessum stað, meðmæli í hinum staðnum og að lokum stimpil hjá rn. á pappírinn sinn. Það var um árabil allstór þáttur í mínu starfi að skrifa umsóknir. Ég skrifaði stundum svona 50 umsóknir á ári, og vitanlega eru það ekki allar umsóknirnar, því að ýmsir aðrir hafa skrifað þessar umsóknir, og hvað voru mennirnir að biðja um? Þeir voru að biðja um réttindi til þess að mega iðka sitt lífsstarf, og það sama lífsstarf væri undirstaðan að því, að allir landsmenn gætu haft til hnífs og skeiðar, svo að þeir, sem trúa á undanþágu, gætu mælt með svona hlutum. Ég ætla að fá að vera þar undanþeginn. Það er rétt, að við erum búin í nokkurri fáfræði að ganga of langt í því á ýmsum sviðum, þ. á m. hér á Alþ., að gera miklar réttindakröfur til eins og annars, jafnvel til þeirra starfa, sem hver maður getur svo séð, að ekki er nauðsynlegt allt, sem krafizt er, til þess að geta rækt starfið. Þannig er það með réttindi til þess að stjórna bifreið til fólksflutninga. Ég hef enga trú á því fremur en hv. frsm. meiri hl., að það séu ekki til mýmargir menn, sem séu ágætlega til þess hæfir að aka bifreiðum í mannflutningum, aðrir en þeir, sem hafa tekið viðbótarpróf, sérstaklega við það miðað. En hvort sem hv. frsm. meiri hl. líkar betur eða verr, þá sé ég ekki, að það sé nein réttlæting til fyrir því að krefjast þessa meiraprófs til mannflutninga, ef það á ekki að gilda líka um skólabörn. Það, að samþykkja það, að aðrir megi aka þeim, menn, sem eru ekki samkv. prófum sínum taldir til þess hæfir, það er að meta skólabörnin lægra en annað fólk, og ég tek ekki þátt í því. Frsm. meiri hl. telur, að við í minni hl. viljum henda þessu frv. eins og öðru ónýtu skrani eða úrkasti á burt, þó að krafizt sé árlegrar undanþágu. Það er rétt, ég lít á þetta frv. sem algert skran og rusl, sem Alþ. eigi að henda frá sér. Ég er ekki farinn að sjá framan í þá alþm., sem í alvöru vilja framkvæma þetta mat, að það þurfi ekki eins að gæta öryggis skólabarna í flutningum og annarra manna, sem ferðast með bifreiðum. Hitt er rétt, og hv. frsm. meiri hl. sér nú ekkert rökrétt samhengi í því, að við gerum allt eins ráð fyrir því, að slíkt geti komið fyrir, að Alþ. samþykki slíkar undanþágur eða slík réttindi, sem frv. gerir ráð fyrir til flutnings skólabarna. Annað eins hefur nú komið fyrir, að það gæti skeð, þó að ég voni nú, að það eigi ekki eftir að ske hér, en þá gerum við ráð fyrir því, að sá hinn sami maður, sem fengið hefur þessar undanþágur, hafi þar með réttindi til þess að flytja allt fólk. Ég sé ekki annað en þetta sé fullkomlega rökrétt hugsun, að það eigi ekki að gilda aðrar og minni kröfur um skólabörn en farþega almennt í landinu. Við í minni hl. höfum gert það að okkar aðaltill., að þessu frv. verði vísað frá með svohljóðandi rökst. dagskrá: „Með því að Alþ. telur það óhæfu, að minni kröfur séu gerðar til öryggis í flutningum skólabarna en almennra farþega, tekur d. fyrir næsta mál á dagskrá.“ Við höfum einnig lagt hér fram varatill., ef þessi rökst. dagskrártill. skyldi ekki ná fram að ganga, og hún er þannig: „Nú verður gefin út undanþága samkv. þessum l., og skal viðkomandi ökumaður þar með öðlast almenn og fullkomin ökuréttindi til mannflutninga.“



Herra forseti. Mig langar til að leggja hér nokkur orð í belg, og auðheyrt er, að skoðanir manna fara nokkuð á mis í þessu efni, en hér er um nokkurt vandamál að ræða og er víðtækara en fram kemur í grg. með frv., því að það mun vera staðreynd, að margir menn, víða úti um land sérstaklega, sem aka fólki, hafa ekki til þess full réttindi, en eru ágætir ökumenn engu að síður. Þeir hafa ekki tekið hið meira próf, svo nefnda, en eru ágætis vörubílstjórar eða bilstjórar á öðrum ökutækjum, og eru fengir til að aka fólki til og frá vinnustað. Þetta er mjög algengt í sjávarþorpum úti um allt land. Það eru orðnir samningar um það víða, að það þarf að aka fólki í matartíma og kaffitíma til og frá í vinnustað, og þetta vandamál er leyst, þó að ekki sé lögum samkv. með því að fá hæfan mann til aksturs. Ég er á þeirri skoðun, að þetta mál þurfi að endurskoðast rækilega. Væri kannske æskilegast, að það væri gert í heild, úr því að þetta er orðið vandamál víða, bæði með skólabörn og flutninga á öðru fólki, og það sé tekið þeim tökum, að þeim, sem eru hæfir í akstri, þó að þeir hafi ekki fullkomna vélarþekkingu, sem er eitt af undirstöðuatriðum í meira prófinu, sé gefinn kostur á því, e.t.v. með vissum skilyrðum, að inna þetta starf af hendi, því að það, sem krafizt er af manninum við aksturinn, er, að hann skili öruggum og góðum akstri án slysahættu og auðvitað, að hið notaða ökutæki sé í hæfu ástandi til þess að flytja fólk. Þetta er mikið mál, og ég vildi beina því til hæstv. allshn., að hún hugleiddi þetta milli 2. og 3. umr., hvort hér sé ekki nauðsyn á að taka málið til endurskoðunar í þessu ljósi. Ég vil ekki út af fyrir sig vera að gera minni kröfur fyrir skólabörn fremur en einhverja aðra, en það er nú einu sinni svo, að það hefur ekki verið framkvæmanlegt að hafa allt öryggi í þessum efnum, og það hefur rekið á reiðanum hingað og þangað úti um land, og það má eiginlega ekki halda svona áfram. Ég persónulega tel það rétt, að hæfur maður fái að aka fólki til og frá ákveðnum stað, sé þess gætt, að maðurinn standist ákveðið ökupróf, sem þarf alls ekki að vera minna á neinn hátt í þessu tilfelli fremur en hið meira bilstjórapróf, sem veitir þá manninum allsherjarréttindi til að aka fólki gegn leigugjaldi. Hér er um að ræða, að maðurinn fái að aka fólki til og frá ákveðnum stað, án þess að hann taki sérstakt gjald fyrir, en er í þjónustu annaðhvort skólanefndar ákveðins héraðs eða vinnuveitanda. Það, sem skiptir meginmáli frá mínu sjónarmiði, er, að maðurinn sé hæfur til akstursins og sanni það, sennilega æskilegast í eitt skipti fyrir öll, og síðan fái hann slíka viðurkenningu. En þetta þýðir vissa breyt. á umferðarl., en ekki það, að maðurinn þurfi að sitja mjög langan tíma á skólabekk til þess að öðlast vissa þekkingu á vél. Ég vildi gjarnan minna á það, að það eru gerðar þær kröfur, sem eru orðnar ósanngjarnar, í meira prófi, að fær vélstjóri þarf að sitja jafnlangan tíma við þetta vélanám og maður, sem bókstaflega þekkir ekkert á vél. Þetta eru gamlar kröfur, orðnar úreltar í dag, og það þyrfti að taka vissa þætti þessara mála til allsherjarendurskoðunar.



Herra forseti. Frsm. minni hl. allshn. flutti mál sitt hér áðan af mikilli festu, og var alveg brotalaust að sjá, að hann myndi fylgja því fram til hins ýtrasta. Ég vil aðeins taka það fram í sambandi við ræðu hans og þá sérstaklega, hvað hann virðist vera hissa á því, hv. frsm. minni hl., að þessi tímatakmörkun skuli vera í tillögum meiri hl. allshn. Þannig stendur á þessari tímatakmörkun, að hæfni ökumanns og enn fremur traustleiki farartækis getur breytzt á vissum tímabilum og þess vegna ekki nema eðlilegt, að þessi tími, sem undanþágan á að gilda, sé takmarkaður. Auk þess er svo gert ráð fyrir því, að á næsta skólaári eða í upphafi þess megi finna viðbótarprófsmann, sem fullnægir öllum grundvallarreglum l. um akstur á farþegum gegn gjaldi. Og þá mundi slíkur maður, ef hann sækti um í upphafi næsta skólaárs, að sjálfsögðu verða ráðinn, nema eitthvað sérstakt væri þarna á ferðinni. Hv. 5. landsk þm. tók alveg réttilega fram um það, í hverju kennsla er fólgin til undirbúnings viðbótarprófi. Hún er fólgin í kennslu á jeppa, að því er varðar vél aðallega, gangi hennar o.s.frv., o.s.frv. En ég hef aldrei heyrt getið um það, að þessir nemendur, sem eru að læra undir viðbótarpróf, séu teknir í akstur bifreiðar, ekki nema í upphafi. Ef þeir geta ekki skammlaust ekið bíl í upphafi og eru prófaðir í því að aka bíl, þá fá þeir ekki að ganga til viðbótarprófs. En aðra æfingu hafa þeir ekki í akstri á þessum námstíma, svo að mér sé kunnugt. Mér finnst nú þetta meira spurning um form en efni, eins og hv. frsm. minni hl. lagði málið fyrir, og jafnvel fremur orðaleikur en hitt. En sleppum því. Hv. frsm. hefur gert hér skilmerkilega grein fyrir máli minni hl., og það ræði ég ekki frekar. En í sambandi við ræðu hv. 5. landsk. þm. vildi ég segja það, að við í meiri hl. allshn. teljum höfuðnauðsyn, að þessu máli verði flýtt í gegnum Alþ., eins og auðið er. Og ég tel a.m.k. vafasamt, að rétt sé þess vegna að draga fleiri atriði inn í málið á þessu stigi. Ég skil ákaflega vel mál hv. þm. að þessu leyti, að það getur víða verið skortur á viðbótarprófsmönnum en í sveitum úti. En mér finnst þó gegna öðru máli í miklu þéttbýli þar sem gera má ráð fyrir því, að hægara sé að ná til viðbótarprófsmanna, þó að alténd þurfi það ekki að vera. Þessi orð vildi ég láta fylgja og tel mig ekki þurfa að segja meira að svo stöddu.



Herra forseti. Ég er meðflm. að umræddu frv. Ég hef litlu við það að bæta, sem frsm. meiri hl. n. hefur fært fram, nema ég vil ítreka það, sem kom fram hjá honum, að nauðsyn ber til þess að leysa visst vandamál, sem við er að etja úti um sveitir landsins, og þýðir ekki fyrir hið háa Alþ. að loka augunum fyrir. Ég ber fyllsta traust til bifreiðaeftirlitsmanna og lögreglustjóra, sem hverju sinni yrðu að veita slíkar undanþágur og tel það mundu jafngilda því, að veitt væri hverju sinni hið svonefnda meira próf, sem ég veit ekki, hversu margir hv. alþm. hafa, en ég hef og veit alveg, hversu mikil öryggisaukning það er að hafa það. Ég skal láta það liggja á milli hluta, en ég tel það tímabært að endurskoða umferðarlögin í heild, en tek undir þau atriði, sem hér hafa komið fram, að það kannske mundi verða til að tefja fyrir framgangi málsins á þessu stigi. Ég þekki það erlendis, þó að sumir vilji segja, að það sé kannske óeðlilegt að gera aðrar og minni kröfur til þeirra, sem aka skólabörnum, að þá er það samt svo víða erlendis, að þeir, sem aka skólabifreiðum, hafa ekki réttindi til þess að aka leigubifreiðum til mannflutninga, en þar er hins vegar gengið ríkt eftir því, að slíkar bifreiðar séu ákaflega vel auðkenndar sem skólaflutningabifreiðar, og það væri atriði, sem vissulega gæti komið til álita, bæði af hálfu Bifreiðaeftirlits og lögreglustjóra að setja ákvæði um að merkja og auðkenna slíka bifreið þannig, að aðrir ökumenn eigi hægt með að þekkja það, að það eru slíkar bifreiðar, sem eru á ferð einmitt með farþega, sem við viðkomustaði fara kannske á stundum ógætilegar en ætla mætti, að þeir fullorðnu geri. Ég er ekki að segja, að það sé reglan, en það má ætla það, að það sé kannske meiri hætta á því, að börn og unglingar fari einmitt ógætilegar að í sambandi við viðkomustaði sinna skólabifreiða en fullorðið fólk gerir í sambandi við viðkomustaði almenningsbifreiða, og er það þó vissulega ekki í nógu góðu horfi. Ég tek undir það, sem frsm. meiri hl. tók hér fram, að það er rík ástæða til þess fyrir hið háa Alþ. að hraða þessu máli í gegn til þess að leysa brýnan vanda, sem víða, mjög víða, miklu víðar kreppir að úti um landið en ég hygg, að hv. þm. margir hverjir geri sér grein fyrir.