Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta litla frv., sem iðnn. hefur leyft sér að flytja á þskj. 174, er ekki nýtt hér í hv. d., því að það var flutt á síðasta þingi og afgr. héðan úr þessari hv. d., en náði þá ekki afgreiðslu í hv. Ed. Það er nú flutt nákvæmlega eins og hv. Nd. skildi við það á síðasta þingi. Þá voru gerðar á því smábreyt., og þær voru teknar upp í þetta frv., sem hér liggur fyrir. Eins og ég sagði, er þetta ekki stórt frv., og þó er það að mínu viti allmerkilegt. Eins og hv. þm. er kunnugt, starfar nú á vegum þess opinbera og víðar fjöldi verkstjóra, sem hafa með höndum verk, sem kosta svo milljónum og tugum millj. kr. skiptir. Verkstjórarnir eru oft þeir einu menn, sem geta haft eftirlit með gangi starfa þessara, þar sem aðrir, bæði verkfræðingar og aðrir, sem um þetta eiga að sjá, geta ekki komizt yfir það að geta haft daglegt eftirlit þessara verka með höndum. Það er því ákaflega nauðsynlegt, að verkstjórar hafi þá menntun og kunnáttu til að bera, sem gerir þá hæfa til að standa svo í stöðu sinni sem með þarf. Frv. fer ekki fram á annað en að ríkisstj. sjái um, að haldin séu árlega námskeið fyrir þessa verkstjóra, þar sem þeim sé kennt ýmislegt, sem starfi þeirra tilheyrir, eins og stærðfræði, mælingar, teikningar, skýrslugerðir, vinnubókhald, kostnaðaráætlanir, svo og um byggingarefni, steinsteypu og sprengingar, vegagerð, jarðvegsfræði, framræslu, hirðingu véla og verkfæra og ýmislegt þess háttar. Í nágrannalöndum okkar, bæði í Danmörku, Noregi og Svíþjóð, eru slík verkstjóranámskeið haldin árlega og hafa gefizt vel. Kostnaður við þessi námskeið er gert ráð fyrir að þurfi ekki að vera mikill. Það er í grg., sem fylgir frv., talið, að árlegur kostnaður við þau mundi ekki þurfa að nema meiru en kringum 30 þús. kr., og þar af mætti fá um helming endurgreiddan í skólagjöldum nemenda, þannig að kostnaðurinn, sem ríkið tæki á sig vegna þessara námskeiða, mundi nema innan við 20 þús. kr. Þetta frv. hefur verið samið af Geir Zoëga vegamálastjóra, Helga H. Eiríkssyni skólastjóra iðnskólans í Reykjavík og Jóhanni Hjörleifssyni formanni Verkstjórasambands Íslands. En þeir voru á sínum tíma skipaðir í nefnd til þess að athuga þessi mál. Þeir eru manna kunnugastir öllu, sem hér að lýtur. Vegamálastjóri hefur með höndum umfangsmikla starfsemi og þarf á verkstjórum að halda. Jóhann Hjörleifsson er með í ráðum fyrir hönd verkstjóranna. Og Helgi H. Eiríksson skólastjóri iðnskólans í Reykjavík hefur verið með í samningu þessa frv. vegna þess, að gert er ráð fyrir, að iðnskólanum í Reykjavík verði falin framkvæmd málsins. Við, sem erum í iðnn. þessarar hv. d., höfum flutt þetta frv. Að vísu var það skýrt fram tekið, að einstakir nefndarmenn áskilja sér rétt til þess að bera fram brtt. við frv., og jafnvel áskilur a. m. k. einn nefndarmaður sér rétt til að hafa óbundið atkv. um afgreiðslu þess. Þar sem þetta frv. er flutt af nefnd, sé ég ekki ástæðu til að leggja til, að því verði beinlínis vísað til n., heldur mun n., ef henni finnst ástæða til, athuga frv. eitthvað á milli funda. Ég segi það af persónulegri reynslu minni, að ég tel, að hér sé um merkilegt mál að ræða, sem afgr. megi með tiltölulega litlum kostnaði, en hins vegar geti sparað mikil verðmæti, og hæstv. Alþ. ætti því nú að afgr. þetta mál, þannig að þessum námskeiðum yrði komið á sem fyrst. Ef þetta mál yrði afgr. nú brátt, væri ekki útilokað, að það mætti koma á einu slíku námskeiði þegar á þessum vetri. Það er eitt atriði enn, sem ég vildi aðeins minnast á, sem nefnt er í frumvarpinu, viðkomandi kennslunni, og það er, að þau einu réttindi, sem verkstjórum, sem á slíkum námskeiðum hafa verið, eru fengin, eru, að jafnhliða starfandi eldri verkstjórum eiga þeir að ganga fyrir öðrum í opinberri vinnu í þeim greinum; sem þeir hafa notið fræðslu í á námskeiðunum. M. ö. o., ef það opinbera á kost á manni í verkstjórastöðu með próf frá slíku námskeiði eða eldri starfandi verkstjóra í þeirri grein, þá skulu þeir ganga fyrir, er um ráðningu verkstjóra er að ræða í þeirri starfsgrein, en hinir ekki vera ráðnir.



Herra forseti. Iðnn. hefur haft þetta mál til athugunar, og eins og fram kemur í nál. hennar á þskj. 140, leggur hún til, að frv. verði samþ. með nokkrum breyt., sem hún flytur till. um á þskj. 141. Um þessar breyt. er iðnn. öll sammála. En einn hv. nm., þm. V-Húnv., flytur auk þess á þskj. 153 nokkrar brtt., sem hann mun gera grein fyrir sérstaklega. - Þessar brtt., sem n. öll flytur á þskj. 141, miða allar, að ég hygg, að því að draga nokkuð úr þeim kröfum, sem gerðar eru í frv. og mætti álíta um - a. m. k. kemur málið mér þannig fyrir sjónir - að nokkuð gæti orkað um þær tvímælis út frá því heildarsjónarmiði, sem hefur verið lagt til grundvallar við samningu frv., að reyna að girða fyrir atvinnusjúkdóma og slys og auka hollustuhætti á öllum vinnustöðum. En nm. í iðnn. voru flestir á þeirri skoðun, að það væri hæpið, að hægt væri með fullum árangri að láta lögin taka til allra þeirra staða og alls þess atvinnurekstrar, sem í frv. er talinn, og á eins víðtækan hátt og þar er gert, og þess vegna væri eðlilegt að undanþiggja nokkur atriði frá því, sem frv. gerir ráð fyrir. Ég og hv. 7. þm. Reykv. höfum fallizt á þetta sjónarmið, þó að við á síðasta þingi, þar sem þetta mál líka var til umr., höfum lagt til, að frv. væri samþ. óbreytt. Þrátt fyrir okkar afstöðu þá höfum við viljað freista þess að ganga inn á þessar breyt., ef það kynni að leiða til þess, að frv. með brtt. gæti náð fram að ganga. Því að það, sem niður er fellt úr frv., er ekki að okkar dómi það mikils virði, að það gæti komið beinlínis að skaða eða dregið svo verulega úr gildi frv., að það væri ekki betur samþ. með þeim breyt. en ekki. En þessar breyt., sem ég nú skal gera lítils háttar grein fyrir, eru taldar allar á þskj. 141. - Þar er 1. brtt. við 1. gr. frv., þar sem talið er upp það, sem undanþegið er ákvæðum þessara laga, og eru þar talin í frv. þrenns konar störf, sem lögin ná ekki til, þ. e. siglingar, sem um gilda sérstakar reglur, og loftferðir og sömuleiðis vinna í einkaíbúð vinnuveitanda, enda sé um algeng heimilisstörf að ræða. Þarna leggur n. til, að komi nýr liður, svo hljóðandi: „Allur almennur búrekstur.“ M. ö. o., að allur slíkur almennur búrekstur sé undanþeginn ákvæðum laga þessara. Ef aftur á móti um sérstakan búrekstur er að ræða, þar sem notaðar eru sérstakar vélar eða tæki, þá kemur það til greina, þannig að l. ná yfir það. - Síðan er b-liður 1. brtt. einnig við 1. gr., umorðun á niðurlagi gr., og þar er lagt til, að niðurlag gr. verði orðað svo: „Ráðherra getur þó, í samráði við öryggismálastjóra, mælt svo fyrir í reglugerð, að vélar og önnur áhöld og mannvirki, sem lög þessi ná ekki til, en ætla má, að sérstök hætta geti stafað af, skuli vera háð því eftirliti, er lög þessi mæla fyrir um.“ M. ö. o., því er bætt inn í þarna, að því aðeins skuli þessi áhöld og vélar, sem lögin ná ekki annars til, vera háð ákvæðum l. - þannig að það er lagt á vald ráðh. að ákveða svo - að ætla megi, að hætta geti af þeim stafað. 2. brtt. er við 3. gr. frv. Þar er lagt til í fyrsta lagi, að aftan við fyrstu málsgr. gr. bætist þessi ákvæði: „Ef notuð eru í fyrirtækinu efni, efnasambönd eða lofttegundir, sem hættuleg teljast heilsu manna, skal fylgja um þau skrá frá trúnaðarlækni öryggiseftirlitsins.“ En í þessari málsgr. er frá því greint, hvernig tilkynna skuli öryggiseftirlitinu um starfrækslu fyrirtækisins, og til þess að sú upptalning verði fyllri, er þessari brtt. bætt við. Ákvæði þessarar brtt. eru nú flutt hér samkv. ábendingu frá borgarlækninum í Reykjavík. - Síðari hluti 2. brtt., sem einnig er við 3. gr., varðar niðurlag gr., en niðurlag núverandi 3. gr. frv. er svo: „Eigandi farandvélar skal tilkynna öryggiseftirlitinu, hvar vélin er í notkun á hverjum tíma.“ Þetta hafa eigendur og umráðamenn farandvéla, bæði vegamálastjóri og aðrir, talið ókleift að framkvæma, þar sem þessar vélar væru oft færðar daglega til og stundum jafnvel oft á dag hver vél. En í stað þessa ákvæðis frv. leggur n. til, að þessi málsgr. orðist svo: „Eigandi farandvélar skal tilkynna hana öryggiseftirlitinu, og þegar þess er óskað, láta því í té upplýsingar um, hvar vélin er í notkun.“ M. ö. o., þegar öryggismálastjóri vill vita, hvar vélin er, þá skal greina honum frá því, en ekki tilkynna að öðru leyti, hvar hún er á hverjum tíma, enda mundi slíkt ógerlegt vegna tíðra tilflutninga á þessum vélum. Næsta brtt. er við 6. gr. frv. Þar er lagt til, að niðurlag 2. málsgr. orðist eins og þar segir. Það er nánast orðalagsbreyt., en þó að því leyti efnisbreyt., að þegar um lagfæringu er að ræða á einhverju, sem aflaga hefur farið á vinnutækjum, þá skuli þetta gert í samráði við yfirmann fyrirtækisins. - Í öðru lagi er lagt til, að sú breyt. verði gerð á fyrri málsl. 3. málsgr. 6. gr. frv., sem er svo í frv.: „Verði verkamaður fyrir slysi við vinnu sína, ber honum að tilkynna það yfirmanni sínum svo fljótt sem verða má,“ - að þessi málsgr. orðist svo: „Verði verkamaður fyrir slysi við vinnu sína, eða fái atvinnusjúkdóm ....“ o. s. frv. Þarna er orðunum „eða fái atvinnusjúkdóm“ bætt inn í samkv. ábendingu frá borgarlækninum í Reykjavík. - Enn er svo brtt. við þessa gr., að ekki megi taka upp þá vinnu á ný, sem slys hefur orðið við eða sjúkdómur vegna einhvers, sem aflaga hefur farið, fyrr en það hefur verið lagfært, sem kann að hafa verið í ólagi. Það er nú nánast orðalagsbreyt. og hefur verið meint þannig í frv., en þar stendur svo, að sá, sem fyrir slysi hefur orðið, megi ekki taka upp vinnu sína á ný, fyrr en það hefur verið lagfært, sem kann að hafa verið í ólagi. Hér er fært til réttara máls. Við 9. gr. er svo brtt., sem nokkuð hefur verið rædd í n., og nefndarmenn urðu ásáttir um, að niðurlag 9. gr. skyldi orðast eins og í brtt. stendur. En þar er um að ræða reglubundna læknisskoðun verkamanna til þess að koma í veg fyrir eða hefta útbreiðslu atvinnusjúkdóma. Þegar svo stendur á eins og þar segir, er vinnuveitandi skyldur til að gefa verkamönnum frí frá störfum, án skerðingar á kaupi, til þess að læknisskoðunin fari fram. Hér er því aðeins gert skýrt, að því aðeins skuli nota þetta, að ástæða sé til að ætla, að hætta sé á sjúkdómi. Næsta brtt. n. er við 11. gr., þar sem um er að ræða tilkynningarskyldu fyrir þá, sem starfrækja verksmiðjur eða verkstæði, og að leita skuli umsagnar öryggismálastjóra. Í brtt. n. er þetta þrengt þannig, að sagt er: „Sérhver, sem ætlar að reisa eða starfrækja meiri háttar verksmiðju ....“, og skal það nánar skilgreint í reglugerð og kemur raunar fram í b-lið þessarar brtt., sem kveður svo á, að ný málsgr. komi aftan við 1. mgr. 11. gr., þar sem segir, að ákveða skuli í reglugerð stærð verksmiðja og verkstæða, sem falla undir þetta ákvæði. Næsta breyting er við 12. gr., sem er ein lengsta og veigamesta grein frv. Og er uppistaða hennar, hvað gera skuli í ýmsum tilfellum til hreinlætisauka og þrifnaðar. Fyrsta brtt. n. er við 6. tölulið gr., og er þar fellt niður, að hreingerningu skuli vera lokið a. m. k. 1/4 klst. áður en vinna hefst, og aðeins tekið fram, að vinnustaðir skuli vera tilhlýðilega hreinsaðir. - Næsta breyting er við 11. tölulið sömu gr., þar sem lagt er til, að aftan við liðinn skuli bætast: „Kveða skal á um það í reglugerð, við hvaða störf þessi ákvæði þessa töluliðs skuli gilda.“ En greinin fjallar um það, hvernig menn skuli vera útbúnir við vinnu, og ef sérstakur vinnufatnaður sé nauðsynlegur af heilbrigðisástæðum, megi krefjast þess af vinnuveitanda, að hann leggi hann til og annist hreinsun hans. En þetta er nokkuð takmarkað með brtt. og það gert að reglugerðarákvæði, við hvaða vinnu þetta skuli gilda. Upphafi 12. töluliðar er breytt ofurlítið, þannig að orðunum: „eftir því sem við verður komið“ er skotið þar inn í greinina. Þá er loks sú breyting á 14. tölulið, að síðari hluti hans fellur niður. Fyrri efnisliður töluliðsins fjallar um það, að verkamenn þeir, sem vinna eiga sitjandi, hafi hentuga stóla til afnota, en fellt er niður, að öðrum verkamönnum, sem vinna eiga standandi, sé einnig séð fyrir sætum, þegar þeim gefst tækifæri til hvíldar frá vinnu sinni. [Frh.]

Forseti (SB): Ég verð að biðja hv. þm. að afsaka, að nú verður að gera hlé á fundi sökum fundar, sem nú skal halda í Sþ. til að athuga kjörbréf, en hann mun aðeins standa skamma stund, og mun þá fundi þessum haldið áfram. Fundi er því frestað, þar til fundi Sþ. er lokið. - Fundarhlé.

Frsm. (Emil Jónsson) [frh.] : Herra forseti. Ég var kominn þar, þegar fundi var frestað áðan, að gera grein fyrir 6 fyrstu brtt. iðnn. 7. brtt. er við 13. gr. og gerir ráð fyrir, að 3. málsliður 1. mgr. falli niður, því að þar er tekið upp atriði, sem heldur á heima í reglugerð, og var n. sammála um að fella þetta niður úr frv. Næsta brtt. er við 32. gr., en það er ein af veigamestu greinum frv. og fjallar um hámarksvinnutíma við sérstaka vinnu, svo sem akstur fólksflutningsbifreiða og stjórn ýmissa véla. Það varð ekki samkomulag um þetta atriði innan n., og ber hv. þm. V-Húnv. fram brtt. um að fella niður öll þessi ákvæði, en það tel ég stórskemmd á frv. og til hins mesta skaða. En n. var sammála um að bera fram þá brtt. við frv., ef það gæti leitt til samkomulags, að setja, að bifreiðarstjórar, sem að staðaldri flytja fólk, og stjórnendur þeirra véla, sem mönnum getur stafað sérstök hætta af, skuli ekki hafa lengri vinnutíma en 12 klst. á sólarhring. 9. og síðasta brtt. n. er, að á eftir 46. gr. frv. komi ný grein, svo hljóðandi: „Þar, sem starfsemi fer fram við gildistöku laga þessara, er að einhverju leyti fer í bága við ákvæði þeirra, skal öryggismálastjóra með samþykki öryggisráðs heimilt að veita frest um ákveðinn tíma til að koma því í lag, sem ábótavant kann að reynast.“ Hér er aðeins verið að gefa þeim, sem kunna að hafa starfrækslu, sem brýtur í bága við ákvæði laga þessara, kost á að koma því í lag. Þessar eru þá till. iðnn., og eins og ég sagði í upphafi, þá fara þær flestar í þá átt að þrengja ákvæði þau, sem í frv. eru, þó að þær séu ekki allar þannig. Eins og ég tók fram áðan, þá ber hv. þm. V-Húnv. fram nokkrar brtt. við frv., en þær eru raunar aðeins tvær, sem máli skipta, og mun hann að sjálfsögðu gera grein fyrir till. sínum hér á eftir, en ég tel till. hans til skemmda á frv., og hefði ég viljað óska, að þær væru ekki fluttar. Ég held, að ég þurfi þá ekki að segja fleira um brtt. þær, sem iðnn. flytur sameiginlega. Ég vil undirstrika það, að þegar frv. þetta, eða frv. svipaðs eðlis, hefur verið flutt hér, hefur það stöðvazt í Ed. En þessum málum er nú svo háttað, að ekki má stöðva frv. þetta hér í þinginu. Slys eru nú orðin svo mörg og mikið um atvinnusjúkdóma, að grípa verður í taumana, og eins er mjög ábótavant um hreinlæti og hollustuhætti á vinnustöðum. Ég vona, að hv. þm. taki frv. og brtt. iðnn. vel, svo að frv. fái afgreiðslu á þessu þingi.



Herra forseti. Ég vil vekja athygli hæstv. forseta á því, að hér eru nú mjög fáir á fundi, og nokkuð vantar á, að deildin sé ályktunarfær, og af því að hér er um að ræða mál, sem ágreiningur er um, þá vildi ég óska eftir, að umr. yrði ekki haldið áfram, nema fleiri séu á fundi. En að sjálfsögðu mun ég hlíta úrskurði hæstv. forseta, óski hann eftir að halda áfram umr.

Forseti (SB): Eins og hv. þm. er kunnugt, hefur mál þetta verið hér á dagskrá nokkuð oft án þess, að það væri tekið fyrir, og hafði ég ætlað mér að ljúka umr. um það nú, en fresta atkvgr., en nú eru mjög margir hv. þm. fjarstaddir, eins og hv. þm. V-Húnv. tók fram. Ég vildi því verða við ósk hv. þm. V-Húnv. um að taka málið af dagskrá, ef hv. iðnn. er því ekki mótfallin. Og vildi ég fá að heyra skoðun n. á þessu.



Herra forseti. Það var rétt hjá hæstv. forseta, að mál þetta er búið að vera nokkuð lengi, eða um viku, á dagskrá án þess að vera tekið fyrir, og þar sem maður heyrir nú utan að sér, að þetta þing eigi ekki að standa eins lengi og undanfarin þing, þá veitir ekki af að hraða málinu, en ég er sammála hv. þm. V-Húnv., að æskilegt sé, að fleiri hlýddu á rök hans í málinu og þau gagnrök, sem fram kunna að koma. Ég mun því ekki hafa á móti því, að málið verði nú tekið af dagskrá, en vona, að kappkostað verði að koma málinu sem fyrst út úr deildinni.

Forseti (SB): Ég skal fullvissa þá hv. þm. Hafnf. og hv. þm. V-Húnv. um það, að kappkostað verður að flýta málinu sem mest.



Herra forseti. Frv. þetta, sem hér liggur fyrir, er flutt af meiri hl. fjhn. og er samhljóða frv., sem flutt var á síðasta þingi, en náði þá ekki afgreiðslu. Ég tel ekki þörf að ræða þetta mál mikið fyrir hönd meiri hl. nefndarinnar, en það fjallar um, að byggja megi smáíbúðir án fjárfestingarleyfis, en ráðherra skuli ákveða stærðartakmörk þeirra með reglugerð, enn fremur að bygging verbúða og útihúsa í sveit skuli vera undanþegin fjárfestingarleyfi. Það er öllum kunnugt, að miklir erfiðleikar eru nú á um allar byggingarframkvæmdir, svo að óþarfi virðist að hafa áfram þessi ákvæði í lögum, sem sett voru, þegar allt annað viðhorf var ríkjandi í þessum efnum. Hv. minni hl. n. vildi gera breytingu á frv., og því var hann ekki meðflm. að þessu máli. Ég vil fara fram á, að frv. verði vísað til 2. umr. að þessari umr. lokinni, en þar sem það er flutt af n., virðist óþarfi að vísa því til n. En ég tel rétt, að hv. minni hl. geri grein fyrir sinni skoðun á málinu.