Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs um störf þingsins í tilefni af því að augljóst er af atburðum og umræðum síðustu daga í skólasamfélaginu að mikil og vaxandi og djúpstæð undiralda er meðal grunnskólakennara. Hún er m.a. til komin vegna málaloka eftir síðasta verkfall sem endaði með lagasetningu ríkisstjórnar Íslands á verkfall kennara. Verkfallið varð til þess að gríðarlegur fjöldi skóladaga fór í súginn, sex vikna verkfall, 1,5 millj. skóladagar og nú blasir við út af umræðum í skólaasamfélaginu að það stefnir í óefni á nýjan leik. Það blasir við að skapast gæti alvarlegt ástand í grunnskólunum síðar á þessu ári. Það er alvarleg og vaxandi undiralda í skólunum sem stefnir starfi þeirra í uppnám vegna þess að margir kennarar hyggja á uppsagnir sem leitt gætu til fjöldauppsagna grunnskólakennara. Þess vegna spyr ég hæstv. forsætisráðherra, þar sem hæstv. menntamálaráðherra gat ekki séð sér fært að vera við upphaf þingfundar, hvort ríkisstjórn Íslands, fagráðherra eða hann sjálfur, sem ber að sjálfsögðu ábyrgð á grunnskólamenntun og fræðslustarfi í landinu, hafi komið að þessu máli, og ekki síst af því að ábyrgð ríkisins er mikil í þessu máli vegna þess að fyrir tveimur árum setti ríkisstjórnin lög á grunnskólakennara, rak þá aftur til starfa, hundóánægða með kjör sín og hlutskipti. Sú óánægja hefur vaxið síðan og er nú orðin að djúpstæðri undiröldu í grunnskólasamfélaginu sem gæti leitt til þess að skólana skorti kennara út af fjöldauppsögnum þeirra. Það er hægt að koma í veg fyrir að þetta ástand skapist með pólitískum aðgerðum ef pólitískur vilji er til staðar. Pólitísk ábyrgð er klárlega hjá ríkisstjórninni. Hún ber ábyrgð á því að hafa rekið kennara aftur til vinnu með lagasetningu fyrir tveimur árum. Hún ber ábyrgð á þeirri alvarlegu undiröldu sem er í skólunum, þeirri óánægju sem er meðal 

Virðulegi forseti. Hv. þingmanni hlýtur að vera það kunnugt að launamál grunnskólakennara og kjarasamningar þeirra eru verkefni sveitarfélaganna og launanefndar þeirra.

Virðulegi forseti. Að sjálfsögðu er það verkefni sveitarfélaganna að sjá um það, launanefndar sveitarfélaganna. Þess vegna spurði ég hæstv. forsætisráðherra hvort hann sem forsætisráðherra eða einhver á hans vegum í ríkisstjórn Íslands hefði tekið utan um málið, kynnt sér það með formlegum hætti og farið yfir stöðuna með forustu kennara eða forustu launanefndar sveitarfélaganna. Þó svo að ríkisvaldið hafi komið verkefninu fyrir hjá sveitarfélögunum ber ríkisvaldið að sjálfsögðu ábyrgð á grunnskólamenntun barnanna, ber ábyrgð á því að grunnskólastarf sé í lagi og auðvitað á ríkisstjórn Íslands að koma að því að liðka til fyrir hlutunum þannig að ekki stefni í þann ófrið og það óefni sem gæti gerst í grunnskólum landsins. Hæstv. forsætisráðherra hlýtur að hafa pólitískan metnað til að koma í veg fyrir það að kennarar segi upp í fjöldauppsögnum og grunnskólar landsins, margir hverjir, verði fyrir barðinu á því og þá skorti kennara m.a. vegna pólitísks viljaleysis hæstv. forsætisráðherra sem skýtur sér hér undan ábyrgð með því að vísa þessu máli alfarið á hendur sveitarfélaganna. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort hann hafi kynnt sér málið með formlegum hætti, hvort til staðar sé pólitískur vilji hjá ríkisstjórn Íslands til að koma í veg fyrir fjöldauppsagnir kennara, til að koma að deilunni, til að liðka fyrir málum þannig að hægt sé að bægja því frá að fjöldi kennara gangi út úr skólunum strax í haust vegna þess að kjör þeirra eru óviðunandi. Það verður að sjálfsögðu að bæta kjör kennara og hefja starf kennara til vegs og virðingar og þar skipta launin miklu máli. Ábyrgð hæstv. forsætisráðherra í því máli er augljós þó svo að það sé launanefndarinnar að semja við kennarana. Þess vegna spyr ég hæstv. forsætisráðherra að því aftur hvort hann eða fagráðherra hans hafi komið að því með formlegum hætti.

Herra forseti. Það er fyllileg ástæða til að lýsa yfir áhyggjum vegna stöðu mála í samningum og viðræðum milli launanefndar sveitarfélaga og kennara en þar hefur samkvæmt nýjustu fréttum verið gert hlé á. Kjarasamningur kvað á um ákveðna launahækkun um síðustu áramót sem virðist ekki enn vera komin til framkvæmda og auk þess hafa ýmsar forsendur í kjarasamningi breyst. Það er því full ástæða til að lýsa áhyggjum yfir þeirri stöðu sem komin er upp ef þessar samningaviðræður hafa nú stöðvast. Ég hvet ríkisstjórnina til að beita áhrifum sínum því þótt málið sé í höndum sveitarfélaganna, samningsaðildin annars vegar, þá er kennslan og starf grunnskólanna í sjálfu sér á ábyrgð ríkisstjórnarinnar, ábyrgð menntamálaráðherra. Ég tek því undir að það er fyllileg ástæða til að ríkisstjórnin setji sig inn í málið og kanni hvernig hún geti stutt við það að kjarasamningar og samningar á milli sveitarfélaganna og kennara gangi með eðlilegum hætti fyrir sig og þar náist viðunandi og góð lausn á svo ekki sé verið að tefla í neina tvísýnu hvað það varðar. Við megum alls ekki við því. Ég hvet forsætisráðherra til að setja sig inn í málið og beita áhrifum sínum til að samningar haldi áfram og nái farsælum lyktum.

Herra forseti. Ég undrast það áhugaleysi sem virðist ríkja hjá hæstv. ríkisstjórn í þessu alvarlega máli sem nú er að koma upp í menntakerfi landsins. Ég undrast það líka að hæstv. forsætisráðherra skuli ekki hafa orðið var við það að í gær gengu hundruð kennara um götur Reykjavíkurborgar til að mótmæla þeirri kjarastefnu sem þeir hafa sætt. Það liggur alveg ljóst fyrir að ef hæstv. ráðherra hefur ekki til þessa haft áhuga á að sinna þessu máli, eða ríkisstjórnin, að reyna að greiða fyrir því með aðkomu af einhverju tagi þó ekki væri nema bara með samráði og samtölum við kennara og þá sem eru aðilar að þessari deilu, þá er alla vega kominn tími til að ráðherra gefi sér tíma frá mikilvægum störfum í forsætisráðuneytinu til að kynna sér þetta. Ég segi þetta sérstaklega vegna þess að hæstv. menntamálaráðherra virðist ekki hafa nokkurn áhuga á þessu máli. Óskað var eftir því að hún kæmi sem fagráðherra til að ræða við þingmenn í dag um þá stöðu sem nú er að koma upp en hún var önnum kafin. Hún átti að vera í einum af framhaldsskólum borgarinnar fram að hádegi en gaf til kynna gagnvart okkur þingmönnum sem vildum ræða þetta mál að því miður sæi hún sér ekki fært að koma fyrr en löngu síðar. Þá er eðlilegt að það sé hæstv. forsætisráðherra sem svari fyrir ríkisstjórnina. Hann hefur komið hér og hann hefur skilað auðu og það ætlar þessi ríkisstjórn bersýnilega að gera. Hún skilar auðu í vor í þessum mikilvæga málaflokki og höfum við þó fengið að sjá það á síðustu árum hvert sinnuleysi hennar hefur leitt skólakerfið og hvað hún hefur kallað yfir menntunina í landinu með áhugaleysi sínu og með verkföllum á verkföllum ofan ár eftir ár.

Virðulegi forseti. Það er mikil einföldun hjá hæstv. forsætisráðherra að halda því fram að honum komi þetta mál ekki við, að þetta sé viðfangsefni sveitarfélaga og þar með komi honum málið ekki við. Hann hafði aðeins fimm eða sex orð um málið í ræðustól áður en hann snaraðist úr honum aftur svo mikið lá honum á að sýna fram á að þetta kæmi honum ekkert við. En auðvitað kemur þetta ríkisstjórninni við vegna þess að sveitarfélög eru ekki fjárhagslega sjálfstæð, þau ráða ekki sínum lagaramma eða ákvæðum sem skammta þeim tekjur. Ríkisstjórnin og ríkisvaldið þarf að gæta þess að sveitarfélögin hafi tekjur til að standa undir þeim verkefnum sem þeim er ætlað að sinna og með þeim sóma sem þeim er ætlað gera það. Má ég minna á að í síðustu viku mætti hæstv. forsætisráðherra á viðskiptaþing undir yfirskriftinni Best í heimi. Þar vildu menn vera bestir í heimi í því að borga litla sem enga skatta af miklum tekjum. Auðmenn Íslands mega ekki opna varirnar án þess að ríkisstjórnin kikni í hnjánum og boði skattalækkanir til að lækka þær léttu álögur sem á þeim eru í dag. Ekki er hægt að segja annað um fjármagnstekjuskattinn en að það séu hæfilegar álögur þegar menn borga 10% af tekjum en launamenn að jafnaði 25%. Best í heimi hjá hjá hæstv. forsætisráðherra var það að þeir sem borga 10% skatt af söluhagnaði á hlutabréfum eigi ekki að borga neitt. Það var 6 milljarða kr. ræða hjá ráðherranum sem hann afsalaði ríkinu í tekjum ef það gengur eftir. Hann hafði ekki nein orð um að skólinn ætti að vera bestur í heimi, að aðbúnaður barnanna ætti að vera sá besti í heimi. Engin orð höfum við heyrt um að þar eigi við kjörorðin Best í heimi, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Ég held að allir séu sammála um það og enginn hér inni eða annars staðar deili um það að það skiptir afskaplega miklu máli að skólastarf gangi vel fyrir sig og að mikilvægt sé að kjör kennara og annarra starfsmanna skólans séu eins best getur verið. Ég veit ekki til þess að um það hafi verið deilur. Það er hins vegar nokkuð athyglisvert að heyra hv. stjórnarandstæðinga segja hér hreint og klárt að það sé í rauninni ríkið sem eigi að sjá um þau mál sem við höfum talið vera málefni sveitarfélaganna fram til þessa. Það eru miklar fréttir því að ég veit ekki betur en menn hafi alla jafna talað á þá leið að það skipti máli að efla sveitarstjórnarstigið og sveitarfélögin eigi að ráða sínum málum. Það sem menn eru að segja hér er að svo eigi ekki að vera heldur eigi ríkisvaldið að sjá um þau mál sem hafa svo sannarlega verið málefni sveitarfélaganna fram til þessa. Sá sem hér stendur hefur starfað á fleiri stöðum, m.a. í borgarstjórn Reykjavíkur þar sem var vinstri meiri hluti eins og menn muna. Ég man ekki eftir þessum áherslum þar, að minnka ætti völd sveitarfélaganna og færa þau yfir til ríkisins. En mér finnst gott að menn komi hreint og klárt fram og segi sínar skoðanir og það hafa hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar gert. 

Herra forseti. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson sagði að það væri gott að þingmenn stjórnarandstöðunnar hefðu skoðun á þessu máli. Það er hins vegar ákaflega slæmt að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson hafði enga skoðun á þessu máli. Það virðist vera sem hann deili áhugaleysi hæstv. ríkisstjórnar á þeirri stöðu sem er að koma upp í grunnskólanum. Það vill svo til, herra forseti, að hv. þingmaður ætti sem fyrrverandi borgarfulltrúi og núverandi þingmaður og stuðningsmaður ríkisstjórnarinnar, einn af þeim sem hafa af hennar hálfu verið í hvað mestum trúnaðarstörfum á sveitarfélagastiginu, að vita það að sú staða sem nú er komin upp og sá vandi sem hefur ríkt í grunnskólanum á síðustu árum stafar fyrst og fremst af því að hæstv. ríkisstjórn hefur ekki látið sveitarfélögin fá nægt fjármagn, hún lét ekki nægilegt fjármagn fylgja því þegar grunnskólinn var færður yfir til þeirra. Það er hin blákalda staðreynd í þessu máli og það er það sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson ætti að vita og auðvitað veit hann það. Ef hann meinar það að honum sé málið kært eru heimatökin hæg. Það vill svo til að hv. þingmaður er enn þá áhrifamaður í borgarstjórn Reykjavíkur og það sem kennararnir voru að mótmæla í gær var ekki síst framkoma borgarstjórnar Reykjavíkur gagnvart þeim. Það er þess vegna sem við erum að reyna hér að fá ríkisstjórnina til að koma að þessu máli, til að koma vitinu fyrir sjálfstæðismennina í borgarstjórn Reykjavíkur. Það vill svo til eins og ég sagði að heimatökin eru hæg því að hér sitja hvor á sínum stólnum, ráðherrabekknum og í sæti hv. þingmanns, þeir tveir aðilar í Sjálfstæðisflokknum sem dyggast fylgja borgarstjóranum að málum. Ef þeir meina eitthvað með því að þeir vilji koma þessum málum í lag ættu þeir að sjá sóma sinn í því að kynna sér málin og beita ítökum sínum í borgarstjórn Reykjavíkur, ekki síst hv. fyrrverandi borgarfulltrúi.

Herra forseti. Það er full ástæða til að ræða það að illa horfir með grunnskólahald í landinu ef ekki semst um sómasamleg kjör til handa kennurum og öðrum starfsmönnum skólanna. Skólahaldi verður ekki haldið uppi nema með hæfu starfsfólki, það er alveg augljóst mál. Hæstv. ríkisstjórn er auðvitað ekki stikkfrí í því máli. Hún blandaði sér í deilurnar síðast. Hæstv. menntamálaráðherra er stjórnskipulegur og faglegur ábyrgðaraðili fyrir skólastarfið í landinu. Ríkisstjórnin og meiri hluti hennar á Alþingi gengur frá fjárlögum og markar sveitarfélögum tekjur með lagaramma og fjárveitingum. Auk þess er það svo að grunnskólahaldið í rekstri sveitarfélaganna er langstærsti einstaki útgjaldaliður þeirra. Mörg sveitarfélög setja um 40–60% af rekstrartekjum sínum beint í grunnskólann. Þessi liður er því afgerandi um stöðu þeirra og afkomu. Þar af leiðandi eru möguleikar þeirra til að stórhækka launin afar takmarkaðir nema það sé borð fyrir báru í rekstri þeirra eða ríkisvaldið sýni þörfum þeirra að þessu leyti skilning. Hvorugt virðist vera til staðar. Ríkisstjórnin hefur svelt sveitarfélögin um langt árabil og það er mikil meinsemd vegna þess að sveitarfélögin eru undirstöðuþáttur í velferðarsamfélagi okkar. Það er líka meinsemd í byggðalegu tilliti að sveitarfélögin eru vanmáttug og geta lítið gert. Hvernig sem á málið er litið varðar það auðvitað ríkisstjórnina og skeytingarleysi hennar um báða þætti málsins er ámælisvert. Ég held að full þörf sé á því að taka þetta mál til ítarlegri umræðu þegar allir ábyrgðaraðilar þess, þar með talin hæstv. menntamálaráðherra, eru til staðar ef ekki rætist úr þessu á næstunni.

Hæstv. forseti. Mér finnst að hæstv. forsætisráðherra og þingmenn stjórnarflokkanna hafi umgengist þetta mál með nokkurri léttúð í þessari umræðu. Á undanförnum árum og áratugum höfum við mátt horfa upp á það að langtímum saman hafa skólar landsins verið lamaðir út af verkföllum og vinnudeilum. Á hverjum hefur það komið niður? Á nemendum. Hverjir bera ábyrgð á menntuninni í landinu? Það eru yfirvöld menntamála í landinu ásamt sveitarfélögunum. Það vill svo til að sömu yfirvöld skammta sveitarfélögunum það sem þau hafa til skiptanna og þau hafa ekki treyst sér til að semja um betri kjör við kennara en raun ber vitni. Ríkisvaldið hefur hins vegar verið tilbúið til að hlaupa til og setja lög á vinnudeilur af þessu tagi. Hvernig í ósköpunum geta menn vísað þessari ábyrgð frá sér? Það er fráleitt og ég tel fulla ástæðu til þess að ríkisvaldið fylgist grannt með þessum samningaviðræðum og geri sveitarfélögum kleift að gera samninga sem eru eðlilegir og duga til að halda góðu fólki við störf í grunnskólum landsins og í öðrum skólum. En það gerist auðvitað ekkert í því nema að viljinn sé fyrir hendi. Mér finnst hafa skinið í gegnum umræðuna að viljann skorti. Það er mjög vont. Ég tel að menn eigi að horfa í eigin barm og fara yfir þau mál út frá þeirri ábyrgð sem menn eiga að sýna þeim menntastofnunum sem hér er um að ræða, því fólki sem þar starfar, m.a. nemendum.

Virðulegi forseti. Ég held að það hvarfli ekki að nokkrum einasta hv. þingmanni eða öðrum landsmönnum að tala um þessi mál af léttúð. Ég veit ekki af hverju hv. þingmenn ætla hver öðrum það. Það er auðvitað ekki svo. Það lá hins vegar alveg fyrir, a.m.k. í fyrri ræðum hv. þingmanna, að þeir töluðu um að hlutverk sveitarfélaganna fram til þessa ætti að færast yfir til ríkisins. Það var ekki hægt að skilja það öðruvísi. Ég vek athygli á því að þegar síðast var samið var vinstri meiri hluti í langstærsta sveitarfélaginu, þegar síðustu deilur voru. Hér kom hv. þm. Össur Skarphéðinsson og sagði að þetta hefði verið skelfilegur samningur sem sveitarfélögin gerðu við ríkið með yfirfærslu grunnskólans, sem góð sátt var um. Sveitarstjórnarmenn og hv. þingmenn vildu færa aukin völd og sjálfstæði til sveitarfélaganna.

Og tekjustofna.

Hér kemur hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson. Ég held að hann sé sammála hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni að þar hafi verið farið illa með sveitarfélögin. Hv. þm. Einar Már Sigurðarson, sem síðast þegar ég vissi var í fjárlaganefnd fyrir Samfylkinguna og þeirra helsti sérfræðingur, talar þannig úr þessum stól að þetta hafi verið besti samningur sem sveitarfélögin hefðu gert við ríkisvaldið.  Virðulegi forseti. Ég og hv. þm. Einar Már Sigurðarson höfum hvað eftir annað talað um þetta hér.

Einar getur ekki svarað þér.

Hann þarf ekki að bera af sér sakir vegna þess hann er sammála þessu. Þetta eru hans orð.  En virðulegi forseti. 

Herra forseti. Það fer ekkert á milli mála, miðað við þann fjölda sem tók þátt í umræddri göngu í gær, að það stefnir í óefni meðal grunnskólakennara. Þar er bæld reiði og undirliggjandi óánægja með kjör. Ég held að reynslan hafi sýnt okkur að kennarar geti sannarlega haldið því fram að kjör þeirra séu léleg og ekki eftirsóknarverð. Það er út af fyrir sig slæmt að hæstv. menntamálaráðherra sé ekki viðstaddur þessa umræðu með tilliti til mikilvægis hennar. En ég rifja það upp að í síðasta verkfalli sem stóð sex vikur sagði hæstv. menntamálaráðherra stöðugt að henni kæmi þetta mál ekki við. Hún vísaði því, eins og nú er gert, til sveitarfélaganna. Að endingu varð að setja lög til að stöðva verkfallið. Ríkisvaldið þurfti að bregðast við og axla ábyrgðina sem hvílir á menntamálaráðuneytinu undir slíkum kringumstæðum. Í ljós kom að það kom hæstv. menntamálaráðherra við hvernig þetta mál var meðhöndlað. Þess vegna varð ég fyrir vonbrigðum með að hæstv. forsætisráðherra skuli endurtaka yfirlýsingar um að þetta mál sé þeim óviðkomandi. Þetta er raunverulegt vandamál, kjaramál, sem hlýtur að hafa mikil áhrif á menntastefnuna og starf grunnskóla í landinu.

Herra forseti. Á alþjóðavettvangi þyngist mjög umræðan um að Bandaríkjastjórn undirbúi hernaðaraðgerðir gegn Íran. Enginn gerir lítið úr mikilvægi þess að Íranar fari að alþjóðalögum fyrir sitt leyti, virði ákvæði NPT-samningsins um bann við frekari útbreiðslu kjarnorkuvopna og leyfi eftirliti í því sambandi. Ég hygg að allar þjóðir nema Bandaríkin, þ.e. bandarísk stjórnvöld, vilji að þær deilur verði leystar með friðsamlegum aðferðum. Bandaríkjamenn safna herafla á Persaflóasvæðinu. Flugmóðurskipið John Steiner hefur bæst við Eisenhower sem þar var fyrir. Búið er að senda mikið af Patriot-flugskeytum á svæðið og fleiri hefðbundnar stríðundirbúningsaðgerðir eru í gangi. Þar á meðal hefur Bush Bandaríkjaforseti nýlega gefið út gamalkunnug fyrirmæli um að hefja uppsöfnun olíubirgða ef ófriðvænlega horfi. Samhliða hernaðaruppbyggingu við landamæri Írans gerist Bush Bandaríkjaforseti æ hvassyrtari í garð stjórnarinnar þar og mörgum þykir það allt saman minna óþægilega á aðdraganda Íraksstríðsins árið 2002–2003. Þótt það kunni að virðast fjarstæðukennt og óðs manns æði í ljósi ófara Bandaríkjamanna í Írak, að hefja nú undirbúning að því að ráðast á enn annað land í Miðausturlöndum, skyldi enginn gefa sér að Bush Bandaríkjaforseti og ný-íhaldsmennirnir sem mestu ráða á bak við hann séu af baki dottnir með sín plön um það. Þótt loftárásir virðist líklegri en tilraun til innrásar í landið dregur það ekki úr alvöru málsins. Í því sambandi er talað um að beita sérstökum sprengjum, útbúnum til að granda neðanjarðarbyrgjum, búnum kjarnaoddum. Vitað er að Bandaríkjamenn eru með slíkar sprengjur í Miðausturlöndum og það sem verra er, þeir hafa líka selt Ísraelsmönnum slík vopn. Ein möguleg atburðarás er sú að Ísrael verði eins konar undirverktaki Bandaríkjamanna í að grípa þarna til hernaðaraðgerða. Þá að afstöðu íslenskra stjórnvalda í þessu sambandi. Með vísan til þess hvernig sporin hræða frá því að ríkisstjórn Davíðs Oddssonar, með þá í broddi fylkingar, fyrrverandi forsætisráðherra og Halldór Ásgrímsson utanríkisráðherra, kúventi afstöðu Íslands og studdi ólögmætt árásarstríð gegn Írak, spyr ég nú: Hafa Bandaríkjamenn leitað hófanna hjá ríkisstjórn Íslands um svipaðan stuðning? Og ef svo er, hver verður þá afstaða ríkisstjórnarinnar? Ég spyr einnig, að gefnu tilefni, hvort ríkisstjórnin hafi tekið til skoðunar að afturkalla loforð gefin Bandaríkjamönnum í aðdraganda innrásarinnar í Írak um 

Virðulegi forseti. Mér er ekki kunnugt um nein áform Bandaríkjamanna um innrás í Íran. Síðast 2. febrúar síðastliðinn lýsti varnarmálaráðherra Bandaríkjanna því yfir að það stæði ekki til. Um þetta hafa engin erindi borist íslenskum stjórnvöldum, með ósk um stuðning eða fyrirgreiðslu hér á landi, hvorki formleg né óformleg. Þar sem ekkert slíkt hefur gerst og ekkert bendir til þess að svo verði þá hefur ríkisstjórnin ekki tekið afstöðu til slíks máls. Það er svarið við því. Þar með er fyrsta og öðrum lið spurningar þingmannsins svarað. En auðvitað er það mikið áhyggjuefni hver þróunin er varðandi kjarnorkuáætlun Írans. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður sagði hvað það varðar. Ýmis ríki beita sér fyrir diplómatískum lausnum í því efni, sérstaklega þrjú stór aðildarríki Evrópusambandsins. En hins vegar er það þannig að Íranar brjóta bæði NPT-samninginn, eins og þingmaðurinn sagði, og ganga gegn ályktunum öryggisráðsins. Í ályktun öryggisráðsins nr. 1737 var forstjóra Alþjóðakjarnorkumálastofnunarinnar falið að skila skýrslu til ráðsins, að ég hygg fyrir lok þessa mánaðar. Þá mun væntanlega skýrast hvað framhaldið verður af hálfu Sameinuðu þjóðanna í þessu máli. Auðvitað hljóta allir að vona að hægt sé að komast að friðsamlegri niðurstöðu, að Íranar geti haldið áfram að þróa kjarnorkuna og nýta hana án þess að auðga úran með þeim hætti að hægt verði að smíða kjarnavopn. Varðandi þriðju spurningu þingmannsins er því til að svara að sú heimild sem veitt var í mars 2003 til afnota af íslenskum flugvöllum og lofthelgi miðaðist að sjálfsögðu við aðgerðir sem þá voru í gangi gagnvart Írak. Sú heimild hefur ekki formlega verið afturkölluð, en hún á að sjálfsögðu ekki við lengur.

Herra forseti. Stuðningur ríkisstjórnar Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins við innrásina í Írak er einn daprasti atburðurinn í sögu íslenska lýðveldisins. Enn hafa forustumenn þessara flokka ekki beðið íslensku þjóðina afsökunar né heldur dregið þann stuðning til baka, eins og kom rækilega fram í máli forsætisráðherra áðan. En daprara er þó að forsætisráðherra skuli segja að ekki sé búið að taka afstöðu til þess, komi beiðni um stuðning við innrásina í Íran verði hún gerð. Mér finnst, herra forseti, að forsætisráðherra og ríkisstjórnin ættu í fyrsta lagi að biðjast afsökunar á stuðningi sínum við innrásina í Írak sem var hrapalleg. Í öðru lagi ætti ráðherra að taka fram að ekki komi til greina að styðja Bandaríkjamenn eða nokkra aðra til innrásar í annað land, hvort sem er í Íran eða önnur lönd. 

Virðulegi forseti. Þegar ríkisstjórn Íslands lýsti yfir stuðningi við innrás Bandaríkjanna og fylgisþjóða í Írak var það örugglega einn svartasti dagurinn í rúmlega 60 ára sögu íslenska lýðveldisins. Ég held að mjög margir ef ekki þorri landsmanna geti tekið undir það. Þess vegna voru það vægast sagt vonbrigði og ákaflega aumt svar hjá hæstv. forsætisráðherra að það liggi ekki fyrir að við mundum aldrei aftur endurtaka leikinn og gerast þátttakendur með beinum eða óbeinum hætti í innrásarstríði á hendur annarri þjóð. Það er alveg með ólíkindum að heyra þetta svar hjá hæstv. forsætisráðherra, að það geti vel verið að við mundum endurtaka leikinn og lýsa yfir stuðningi við innrás í Íran, Bandaríkjamenn hafa bara ekki óskað eftir því enn þá. Að sjálfsögðu á það að liggja fyrir að við munum aldrei gera þetta aftur og þessi afdráttarlausu mistök muni aldrei endurtaka sig. Þess vegna er það líka furðulegt 

Virðulegi forseti. Stuðningur Íslendinga við innrásina í Írak er enn í fullu gildi. Þessi stuðningsyfirlýsing er ótímabundin. Ég er með hana hérna fyrir framan mig, hún er enn þann dag í dag á vef Hvíta hússins í Washington og þarf engan stjarneðlisfræðing til að finna hana á netinu. Heimild er til að fljúga um íslenska lofthelgi, heimild er til afnota af Keflavíkurflugvelli og stuðningur er við að styðja svokallaða uppbyggingu í Írak eftir að stríðinu þar lýkur, en því stríði er hvergi lokið. Ísland er enn á lista með löndum eins og Albaníu, Aserbaídsjan, Kólumbíu, Dóminíska lýðveldinu, El Salvador, Erítreu, Eistlandi, Georgíu, Hondúras, Litháen, Lettlandi, Makedóníu, Mongólíu, Panama, Rúanda og Úkraínu. Þetta er enn allt saman í fullu gildi. Við getum svo kannski diskúterað það seinna hvort það sé nú þekkilegur félagsskapur að vera á lista með þessum þjóðum í þeim mjög svo vafasama og ég vil segja viðbjóðslega tilgangi. Stríðið í Írak er í fullu gildi enn þá, það heldur áfram af fullum krafti og heimildin til Bandaríkjamanna 

Hæstv. forseti. Mér er eins og mörgum öðrum Íslendingum þungt í brjósti og hef litið á stuðning okkar Íslendinga við innrás Bandaríkjahers inn í landhelgi og inn á land Íraks sem einn svartasta blett í sögu lýðveldis okkar. Ég varð fyrir miklum vonbrigðum með að hlusta á svar hæstv. forsætisráðherra varðandi þá spurningu hvort við ættum ekki að draga stuðning okkar til baka, hann taldi að hann væri ekki í gildi lengur. Stuðningurinn var veittur, hann er í gildi þar til við biðjum íslensku þjóðina afsökunar á því að hafa látið draga okkur inn í það stríð sem enn stendur og því miður er enn þá og virðist vera fullur stuðningur við þau ríki sem taka þátt í 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir svörin. Verð að vísu að lýsa sérstökum vonbrigðum með þau fyrir utan það fyrsta að ekkert erindi hafi borist frá bandarískum stjórnvöldum. En það að hæstv. ráðherra skuli ekki geta tekið hér af skarið og gefið um það hreina yfirlýsingu að ekki komi til greina af Íslands hálfu að ljá máls á því að ráðist verði með ólöglegum hætti á Íran og að Ísland muni aldrei leggja slíku lið, það veldur undrun og furðu. Hvers vegna getur ekki hæstv. forsætisráðherra bara einfaldlega gefið út slíka yfirlýsingu hér og nú? Því miður virðast Bandaríkjamenn hafa takmarkaðan áhuga á diplómatískri lausn deilunnar. Þeir hafa ítrekað hafnað viðræðum við Írana. Það hafa að vísu Íranar líka gert á víxl og eru ólíkindatól eins og kunnugt er, en það er líka athyglisvert að hinu sögulega bréfi Mahmoud Ahmadinejads var hafnað á nokkrum klukkustundum af bandarískum stjórnvöldum í stað þess a.m.k. taka það til skoðunar. Hér er það enn staðfest sem kom fram í orðaskiptum okkar hæstv. forsætisráðherra snemma á þessu þingi, að stuðningur ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks við stríðið í Írak er enn í fullu gildi. Atbeini Íslands stendur enn. Hæstv. forsætisráðherra reynir að vísu að koma sér hér út úr málinu með því að segja að hann eigi ekki við lengur. En ég veit ekki betur en átökin í Írak geisi enn og yfirlýsingin er ótímabundin og hefur ekki verið dregin til baka með formlegum hætti. Þá fer maður að velta því fyrir sér: Það var mikið að gera með játningu núverandi formanns Framsóknarflokksins eða hitt þá heldur. Hún hefur ekki breytt miklu úr því að málið stendur algerlega óhreyft af hálfu ríkisstjórnar Íslands þrátt fyrir húsbóndaskiptin í Stjórnarráðinu og að nýir menn séu komnir þar við stjórnvölinn. Ja, hún ætlar að fylgja okkur lengi, arfleifð Davíðs Oddssonar og Halldórs Ásgrímssonar í þessu máli.

Virðulegi forseti. Það gleymist gjarnan í umræðum um þetta mál að Alþingi samþykkti að veita 300 millj. kr. til uppbyggingar í kjölfar stríðsins í Írak og það var auðvitað mikilvægur þáttur í þeirri ákvörðun sem tekin var í tengslum við þetta mál. Annars er það náttúrlega óviðeigandi að tala um þetta mál eins og Íslendingar séu beinir þátttakendur þarna í stríðsátökum. En spurning fyrirspyrjanda laut að öðru máli jafnframt, þ.e. Íran, og eins og ég sagði, það er ekkert sem bendir til þess - þrátt fyrir það sem fyrirspyrjandi sagði - að einhver hernaðarátök séu í uppsiglingu. Við höfum ekki tekið neina afstöðu til slíkra mála, ekki verið farið fram á það af nokkrum aðila, en auðvitað mun ríkisstjórnin fara yfir slíkt mál ef eitthvert erindi berst um það. En ég hef ekki tamið mér að svara fræðilegum spurningum af þessu tagi fyrir fram.  Aðalatriðið í þessu er að reyna að stuðla að því að sú viðleitni sem Evrópuríkin hafa gengist fyrir, ekki síst kannski Þýskaland, til að reyna að ná friðsamlegri, diplómatískri niðurstöðu í þessu máli, heppnist. Þar er náttúrlega fyrst og fremst við hin ósveigjanlegu öfl í Íran að fást, sem virðast ekki ætla að taka neinum sönsum í þessu máli milli þess sem þau hóta því að þurrka Ísraelsríki út af kortinu.

Forseti. Hér er spurt um afdrif þingsályktunartillögu um að athuga réttarstöðu íslenskrar tungu sem var útbýtt í þinginu 2. desember 2003. Að baki henni stóðu fimm þingmenn úr öllum flokkum ásamt mér, þeir hv. þingmenn Guðmundur Hallvarðsson, Hjálmar Árnason, Kolbrún Halldórsdóttir og Sigurjón Þórðarson. Tillagan vakti nokkra athygli í Alþingi og í samfélaginu, hlaut góðan byr og var samþykkt 26. maí 2004 að vísa henni til ríkisstjórnarinnar. Í henni var fjallað - í símskeytastíl - um réttarstöðu íslenskunnar í löggjöf og stjórnkerfi hér á landi, rakið að í raun er ekki nema á fáeinum stöðum í löggjöfinni fjallað um íslensku og stöðu hennar. Það er t.d. ekkert sem býður þingmönnum að tala íslensku hér á þinginu, ég gæti talað hérna sanskrít án þess að forseti hefði í raun rétt til beinna afskipta af því. Þetta var kannski eðlilegt áður þegar íslenska var sjálfsögð í fullvalda og sjálfstæðu ríki en sú staða er nú breytt. Gagnvart löggjöfinni er þetta þannig að þegar eru til ákveðnir lagabálkar sem gilda á Íslandi en eru ekki þýddir á íslensku, eru á EES-tungum, og þeim fylgja ekki ákvæði um hvernig eigi að snúa sér gagnvart slíkum texta, t.d. ákvæði um skylda túlkun eða skýringar í stjórnkerfinu. Þarna var líka rætt um það að gera íslensku að opinberu máli á Íslandi í stjórnarskránni, sem víða er í lögum í kringum okkur og má minnast Frakklands en þar stendur í stjórnarskránni að „La langue de la République est le français“, þó að ég vilji ekki hvetja til þess beinlínis að taka upp málpólitík Frakka undanfarnar aldir, enda aðstæður öðruvísi. Mörkuð eru önnur mál í EES-löggjöf og ýmsum alþjóðalögum og alþjóðlegu samstarfi okkar. Í tillögunni er líka fjallað um opinbera þjónustu sem þyrfti tryggilega að vera á íslensku en einnig um stöðu annarra tungumála, um alþjóðamálin, ensku og aðrar slíkar tungur, þýsku, frönsku, spænsku, um stöðu nýbúatungumálanna í stjórnkerfinu, sem kominn er tími til að við íhugum, og í menntastofnunum og um táknmál heyrnarlausra sérstaklega sem móðurmáls þeirra sem ekki tala íslensku eins og við. Vorið 2004 var samþykkt, eins og ég sagði, að vísa þessu til ríkisstjórnarinnar og ég vil nota tækifærið og þakka einkum Gunnari I. Birgissyni, sem þá var formaður menntamálanefndar, fyrir hlýjan stuðning við málið en hann var einn af sköpurum þessara endalykta. Á sínum tíma var sagt við mig að þetta væri kurteisleg aðferð við að drepa málið. Ég taldi að svo væri ekki, málið væri það brýnt að ráðherrarnir, einkum hæstv. menntamálaráðherra sem væri sérstakur umsjónarmaður íslenskrar tungu, hlyti að taka það til athugunar. 

Herra forseti. Spurt er: „1. Hefur ríkisstjórnin aðhafst til að styrkja réttarstöðu íslenskrar tungu eftir að Alþingi vísaði til hennar þingsályktunartillögu um það efni vorið 2004?“ Ekki hefur verið tekin sérstök ákvörðun um að taka meðferð þessarar þingsályktunartillögu fyrir, sem vísað er til í fyrirspurninni, á vettvangi ríkisstjórnarinnar. Hins vegar hafa málefni íslenskrar tungu verið til umræðu á mörgum sviðum, m.a. í tengslum við undirbúning löggjafar og má þar benda m.a. á að í stjórnarskrárnefnd hefur komið til umræðu að setja í stjórnarskrá Íslands ákvæði um að íslenska sé ríkismál. Einnig má nefna að dómsmálaráðherra hefur kynnt í ríkisstjórn frumvarp til laga um breytingu á lögum um útlendinga þar sem miðað er við að færni í íslensku skuli vera meðal skilyrða fyrir veitingu íslensks ríkisborgararéttar. Þá má nefna að í lögum um Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum, sem tóku gildi 1. september síðastliðinn, eru ákvæði, eins og hv. þingmaður þekkir, sem varða íslenska tungu og segir þar m.a. að hlutverk Íslenskrar málnefndar sé að veita stjórnvöldum ráðgjöf um málefni íslenskrar tungu og gera tillögu til menntamálaráðherra, sem var nýmæli, um málstefnu, auk þess að álykta árlega um stöðu íslenskrar tungu. Gera má ráð fyrir að réttarstaða íslenskrar tungu verði síðan meðal þeirra atriða sem sérstaklega verði fjallað um í ályktun Íslenskrar málnefndar, þ.e. réttarstaðan sem slík. Í öðru lagi er spurt: „2. Hvaða ráðagerðir eru uppi af hálfu menntamálaráðherra um stöðu alþjóðatungna, norrænna mála og tungumála nýbúa og innflytjenda í löggjöf og stjórnkerfi?“ Eins og fram kemur í greinargerð með fyrrgreindri tillögu til þingsályktunar eru í sumum lögum ákvæði um að reglur, leiðbeiningar og margs konar upplýsingar skuli vera gefnar út á öðrum tilgreindum tungumálum auk íslensku. Þegar tilskipanir Evrópusambandsins eru færðar í íslensk lög er oft óhjákvæmilegt að setja slík ákvæði inn. Minnt er á að ríkisstjórnin hefur samþykkt tilslökun gagnvart birtingu á þýddum textum í Stjórnartíðindum. Ég tel rétt að hafa það þannig að meta verði í hverju tilviki hvort nauðsynlegt er að tryggja í lögum að efni sé birt á fleiri tungumálum en íslensku. Eftir því sem fleiri útlendingar setjast að á Íslandi og taka virkan þátt í íslensku samfélagi er að mínu mati nauðsynlegt að taka tillit til þess á margvíslegan hátt. Til dæmis er brýnt að ýmsar upplýsingar um réttindi og skyldur borgaranna séu aðgengilegar á tungumálum nýbúa og innflytjenda. Þegar er til eitthvað af slíku efni á mismunandi tungumálum, en betur má ef duga skal. Mestu skiptir hins vegar að einstaklingar sem setjast hér að og eiga sér annað tungumál en íslensku séu hvattir og þeim auðveldað að tileinka sér íslenska tungu. Eins og hv. þingmaður þekkir hefur ríkisstjórnin samþykkt nýlega tillögur mínar og dóms- og félagsmálaráðherra í þeim efnum og framkvæmd þeirra tillagna er nú á fleygiferð og í undirbúningi í menntamálaráðuneytinu. Það er gert til að auðvelda aðgang innflytjenda að því að læra og öðlast ákveðna færni í íslensku, sem við þekkjum og vitum að er lykillinn að samfélagi okkar. Við eigum að leggja ríka áherslu á þann þátt og það erum við að gera. Eftir því sem aðstæður leyfa er reynt að veita túlkaþjónustu vegna ákveðinna þátta í samskiptum skóla og heimila, nýbúa og innflytjenda og í heilbrigðiskerfinu. Skortur á túlkum og kostnaður hamlar þó oft að hægt sé að veita þá þjónustu sem er æskileg og stundum nauðsynleg. Ísland er aðili að norræna tungumálasáttmálanum en hann kveður á um rétt Norðurlandabúa um túlkun í tengslum við þjónustu á ákveðnum sviðum opinberrar stjórnsýslu. Þess má einnig geta að menntamálaráðuneytið á aðild að mótun norrænnar málstefnu á vettvangi norrænu ráðherranefndarinnar og mun ráðuneytið fela m.a. Íslenskri málnefnd að fjalla um þau atriði sérstaklega sem snerta íslenska málstefnu.

Herra forseti. Það eru margar hættur sem steðja að lítilli tungu í því alþjóðlega samfélagi sem Ísland er nú þátttakandi í. Þess vegna skiptir miklu að stjórnvald hafi hverju sinni mjög skýra stefnu um íslenskt mál og fylgi henni eftir af röggsemi. Það er líka nauðsynlegt út af þeim breytingum sem hafa orðið á umhverfi íslenskunnar og okkar sem þjóðar að íslenskan hafi alveg skýra réttarstöðu sem opinbert mál okkar. Hv. þm. Mörður Árnason hefur lagt fram þingsályktunartillögu sem var vísað af Alþingi til ríkisstjórnarinnar þar sem lagt var til að stjórnarskráin tæki þetta upp með skýrum hætti. Sú tillaga var í framhaldi af samþykkt Alþingis send af hv. þingmanni til stjórnarskrárnefndar þar sem ég sit. Sömuleiðis hefur þeirri nefnd borist erindi frá Íslenskri málstöð þar sem tekið er undir þetta viðhorf. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Hvaða afstöðu hefur hún til þess að stjórnarskráin mæli skýrt fyrir um þetta?

Forseti. Á þeim tíma sem liðinn er frá 26. maí 2004 kemur í ljós að ríkisstjórnin og hæstv. menntamálaráðherra hafa ekki litið á þessa þingsályktunartillögu og hafa auðvitað haft margt annað fyrir stafni. Svör ráðherrans við fyrri spurningunni voru í þrennu lagi, í þriðja lagi að stofnuð hefði verið Stofnun Árna Magnússonar og þar héldi Íslensk málnefnd áfram störfum sínum. Ég veit að Íslensk málnefnd hefur einmitt áhuga á þessari þingsályktunartillögu en það virðist ekki hafa komist til skila til menntamálaráðherra enn þá. Í öðru lagi að dómsmálaráðherra vildi skylda útlendinga til að læra íslensku, þ.e. þá sem sæktu hér um ríkisborgararétt. Það hefur verið rætt áður við dómsmálaráðherra, er ekki ný hugmynd en skiptir litlu máli um réttarstöðu íslenskrar tungu eða annarra tungumála. Og í fyrsta lagi sem hún nefndi var það að stjórnarskrárnefnd hefði rætt þetta en eins og fram kom hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni var það ekki fyrir tilverknað ríkisstjórnarinnar eða menntamálaráðherra heldur fyrir tilverknað minn sem 1. flutningsmanns þessarar tillögu og síðan Íslenskrar málnefndar sem sendi sérstakt erindi til stjórnarskrárnefndar um að íhuga þetta. Síðan hefur ýmislegt verið þýtt og hinar frægu 100 millj. hafa verið settar í fréttatilkynningar. Það ber auðvitað að þakka en ég vil ljúka þessum orðum með því að mér þykir sýnt að þar sem ríkisstjórnin hefur ekkert gert við þá tillögu sem til hennar var vísað hljótum við að flytja hana aftur á þessu þingi. Ég óska eftir góðu samstarfi við menntamálaráðherra um að tillagan verði samþykkt á þinginu og komist svo til framkvæmda undir stjórn næsta menntamálaráðherra en ég hyggst sem sagt beina því næst til menntamálaráðherra sem áður var beint til forsætisráðherra í þessu efni.

Herra forseti. Ég ætla að byrja á því að svara þeirri spurningu sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson bar upp þegar hann hóf upp raust sína í þessari umræðu. Ég tek undir með honum að margar hættur steðja að tungumálum, litlum málsvæðum eins og segja má að Ísland sé og Íslendingar séu. Það er áríðandi að undirstrika mikilvægi íslenskunnar í þessu samfélagi. Ég get tekið heils hugar undir með þingmanninum að ég tel mikilvægt og brýnt að stjórnarskrárnefnd taki þetta upp. Ég hef ekki setið fundi stjórnarskrárnefndar en mér skilst að menn hafi komið sér saman um ýmsa hluti þar. Ég held að þetta sé tillaga sem menn ættu að geta komið sér saman um því að það er mikilvægt að tryggja réttarstöðu íslenskrar tungu í íslensku samfélagi. Að setja þetta inn í stjórnarskrána held ég að væri afar vel til fundið og undirstrikaði þá mikilvægi bæði íslenskunnar en líka þá stefnu sem við erum að mínu mati öll sammála um í þessum þingsal, ekki bara sem erum hér nú, þetta fámenni hér, heldur við sem iðulega erum hér að störfum.  Ég vek hins vegar líka athygli á þeim mikilvægu og merkilegu breytingum sem áttu sér stað með sameiningu íslenskustofnananna fimm. Að sjálfsögðu var eitt meginmarkmið og það kom fram í umræðum um sameiningu 

Forseti. Það er rétt að taka fram í upphafi að þjóðkirkjan og önnur trúfélög hér á landi eru órjúfanlegur partur af þessu samfélagi og vinna margt þarfaverkið fyrir það auk þeirrar starfsemi og þeirra verka sem þeim eru einkum ætluð. Umræða um vinaleiðina svokölluðu hefur verið nokkuð rúmfrek í ýmsum fjölmiðlum að undanförnu og meðal þeirra sem hafa áhuga á þessu efni í skólum og trúfélögum. Hún varðar sem sé starf þjóðkirkjunnar í skólum með aðstöðu þar og kynningu og með, að því er mér skilst, nokkuð beinni þátttöku í sjálfu skólastarfinu. Þetta vekur spurningar, m.a. um eðlilega kynningu trúfélaga í skólunum og jafnræði trúarhópa gagnvart skólakerfinu og nemendum. Við vitum að þjóðkirkjan er stærsta trúfélagið og með sérstökum hætti vernduð í stjórnarskrá. Félögum í henni fækkar hins vegar að hlutfalli, annars vegar vegna þess að fleiri eru utan safnaða, kjósa ekki að vera í neinum söfnuði, og hins vegar vegna þess að fleiri eru í öðrum söfnuðum og það er áberandi að aukist hefur fjöldi þeirra sem eru í öðrum söfnuðum en kristnum söfnuðum. Það er kannski fyrst og fremst að rekja til þeirra fjölmenningartíma sem hér eru að renna upp en fæstir innflytjenda tilheyra hinni evangelísku lútersku kirkju í heiminum. Þetta varðar líka stoðstarf í skólunum, hvaða starf sé eðlilegt að starfsmenn kirkjunnar vinni utan kirkju í hinu almenna skólakerfi, þessarar kirkju eða annarrar, og hvernig það fari saman við störf á vegum sálfræðinga, starfs- og námsráðgjafa eða félagsráðgjafa sem skólarnir eiga að útvega. Spurning vaknar um það hvort skólana skorti slíkt fólk þannig að þeir þiggi alla þá aðstoð sem í boði er þó að einkennileg mörk verði með því á milli hins borgaralega samfélags og einstakra trúarhópa. Upplýsing er auðvitað til alls fyrst í þessu efni og þess vegna hef ég lagt fyrir menntamálaráðherra átta spurningar um vinaleiðina og annað starf trúfélaga í grunnskólum og framhaldsskólum og raunar leikskólum líka sem hæstv. menntamálaráðherra svarar hér á eftir.

Herra forseti. Ég vil fyrst gera athugasemd til forsætisnefndar varðandi spurningar, þá er ég ekki að meina spurningarnar sem slíkar heldur að hér er um átta spurningar að ræða og ég hef frekar takmarkaðan tíma. Lykilatriðið í fyrirspurnatíma er að reyna að koma svörunum skilmerkilega á framfæri til fyrirspyrjenda og þess vegna hefði verið æskilegra til að koma svörunum öllum til skila að þetta hefði verið bútað niður í fleiri fyrirspurnir. En gott og vel, ég ætla samt að reyna að klára þetta í fyrra fallinu. Það sem fyrirspyrjandi nefnir svokallaða vinaleið er þjónusta sem stendur grunnskólanemendum til boða í þremur sveitarfélögum í samstarfi við þjóðkirkjuna. Þetta snertir fyrstu spurninguna. Þessi sveitarfélög eru Mosfellsbær, Garðabær og Álftanes. Þjónustan er valfrjáls og aðeins veitt í samráði við og með samþykki foreldra eða forráðamanna. Vinaleiðin hefur verið í boði í Mosfellsbænum síðustu sjö árin, en í Garðabæ og Álftanesi var ákveðið í haust að gera tilraun með verkefnið sem byggir á reynslunni frá Mosfellsbænum. Að sögn þeirra sem hana bjóða er vinaleið hugsuð sem stuðningur við nemendur í tilfinningalegum vanda og sem forvarnaúrræði. Þjónustan er boðin til viðbótar við lögbundna sérfræðiþjónustu grunnskólans og er hvorki skilgreind sem meðferðarúrræði né námsráðgjöf. Eins og ég sagði er þessi þjónusta veitt í samstarfi við kirkjuna og fer fram með stuðningsviðtölum við nemendur. Að sjálfsögðu geta nemendur sem eiga í tilfinningalegum vanda, námsvanda eða hafa orðið fyrir áföllum utan skólans leitað til fjölbreytts hóps sérfræðinga, eins og t.d. skólahjúkrunarfræðings, skólasálfræðings, félagsráðgjafa, námsráðgjafa og kennsluráðgjafa. Vinaleiðin kemur alls ekki í staðinn fyrir þjónustu þessara sérfræðinga. Vinaleiðin var mótuð af sérkennara í Varmárskóla í Mosfellsbæ sem vígð er til djákna í Lágafellssókn og á því rætur innan skólans en þróaðist áfram síðan í samstarfi við kirkju og skólana í Mosfellsbæ. Djákninn kemur í skólana sex tíma á viku, býður nemendum viðtalsþjónustu og vinnur að forvörnum. Í Garðabæ og Álftanesi átti sóknarprestur frumkvæðið og kynnti verkefnið eins og það er framkvæmt í Mosfellsbæ fyrir skólastjórum og fleira starfsfólki grunnskóla. Þrír grunnskólar í Garðabæ auk Álftanesskóla hafa ákveðið að þiggja boð sóknarprestsins um samstarf, veita aðstöðu innan skólanna og kynna verkefnið fyrir nemendum og foreldrum. Nemendum er boðinn stuðningur einn dag í viku í hverjum skóla í samráði við foreldra. Verkefnið bar þannig að með mismunandi hætti í umræddum sveitarfélögum. Þegar spurt er „Hver kostar þetta starf?“ er svarið á þann veg að í Mosfellsbæ er starfið kostað af sveitarfélaginu en í Garðabæ og Álftanesi eru ýmsir aðilar sem koma að því að kosta það, þar á meðal þjóðkirkjan, héraðssjóður Kjalarnesprófastsdæmis, Bessastaðasókn, sveitarfélagið Álftanes og fleiri. Framlag Garðabæjar er aðstaða í húsnæði í eigu sveitarfélagsins. Ég ætla að svara fyrirspurnum þrjú og fjögur saman. Menntamálaráðuneytinu er ekki kunnugt um að grunnskólar eða framhaldsskólar hafi boðið öðrum trúfélögum eða lífsskoðunarfélögum starfsaðstöðu eða að taka sér svipaða starfsemi og vinaleiðina. Ef skólunum bærist tilboð um slíka þjónustu yrði væntanlega tekin afstaða til þeirra hvers fyrir sig. Stjórnendur skólanna mundu meta hvort það samrýmdist starfsemi þeirra og væri æskileg viðbót við aðra þjónustu sem í boði er enda er þetta algjörlega í samræmi við lagaákvæði sem nú eru í gildi um að grunnskólarnir séu á forræði sveitarfélaganna. Varðandi fimmtu spurninguna hef ég sagt að vinaleiðin kemur ekki í staðinn fyrir lögboðna sérfræði- og stoðþjónustu skólanna við nemendur og fjölskyldur þeirra. Það er fjölbreyttur hópur sérfræðinga sem starfar samkvæmt lögum á vegum sérfræðiþjónustu skóla og er nemendum vísað til þessara sérfræðinga eftir því hver er talinn geta veitt besta aðstoð í hverju tilviki. Varðandi sjöttu spurningu hv. þingmanns: „Fylgjast sálfræðingar eða félagsráðgjafar á vegum skólanna, sveitarfélaganna eða ríkisins með þessu starfi í skólunum?“ eru sveitarstjórnir og skólanefndir í umboði þeirra sem hafa eftirlit með öllum sérfræðiþjónustuverkefnum eins og í öllu starfi sem unnið er í grunnskólum. Þessir aðilar fá í hendur skýrslur og starfsáætlanir grunnskólanna þar sem gerð er grein fyrir stoðþjónustu og sérverkefnum eins og vinaleiðinni. Síðan ætla ég að svara spurningum sjö og átta saman. Þar er m.a. spurt hvort ráðherra þyki eðlilegt að aðeins eitt trú- eða lífsskoðunarfélag annist slík störf í opinberum skólum. Þegar skólar taka ákvörðun um að nýta þjónustu félags, trúfélags í þessu tilviki, í þágu nemenda þarf skólinn að fara að fara að lögum og reglugerðum þar að lútandi. Menntamálaráðuneytið tekur hvorki sérstaka afstöðu til verkefnisins vinaleiðar né getur ráðuneytið lagt mat á gildi þess fyrir nemendur og foreldra eða forráðamenn. Ráðuneytið gætir þess hins vegar að sérfræðiþjónusta í grunnskólum uppfylli þær kröfur sem grunnskólalög gera til hennar, auk þess að við framkvæmd skólastarfs sé gætt jafnræðisreglu stjórnarskrár sem tryggir nemendum grunnskólans sem og öðrum þjóðfélagsþegnum að þeim sé ekki mismunað, m.a. á grundvelli trúarbragða. Þessi krafa hvílir að sjálfsögðu einnig á sveitarfélögunum. En í þessari umræðu má minna á sjálfsákvörðunarrétt sveitarfélaganna sem er varinn af stjórnarskránni eins og við þekkjum. Sveitarfélög og skólarnir undir forustu skólastjórnenda eru samkvæmt grunnskólalögum ábyrg fyrir skólastarfinu og vega það og meta í samvinnu við foreldra eða forráðamenn nemenda. Það er skólastjórnenda að ákveða hvort þeir nýti sér þjónustu utanaðkomandi aðila, hvort þeir vilji skapa henni aðstöðu innan veggja skólans. Ég á eitthvað 

Hæstv. forseti. Eins og fram kom í máli hæstv. menntamálaráðherra er vinaleið þjóðkirkjunnar starfrækt í grunnskólum í þremur sveitarfélögum. Ég tel ástæðu til að fagna því framtaki þjóðkirkjunnar sérstaklega og legg á það áherslu að menn beiti sér fyrir frekari útbreiðslu þessa verkefnis í öðrum sveitarfélögum. Ég tel að þetta verkefni sé öðrum sveitarfélögum fordæmi. Aðalatriðið er hins vegar að efla kristinfræðslu í grunnskólum enn frekar og starfsemi þjóðkirkjunnar og styðja við störf hennar, bæði innan og utan skóla.

Forseti. Ég þakka menntamálaráðherra fyrir svörin og tek fram að hún hefði kannski getað leitað til mín um að haga þeim með öðrum hætti hefði hún viljað í staðinn fyrir að skamma forseta úr þessum stóli. Ég geri mér grein fyrir að það getur verið snúið að svara þessu en ég vildi hins vegar að það yrði gert rækilega og þakka fyrir þau svör sem þegar hafa komið fram. Ég tel að menntamálaráðherra geti ekki með þessum hætti vísað frá sér ábyrgð á því sem gerist í grunnskólunum. Þeir eru reknir á opinberum vegum þótt sveitarfélögin hafi yfir þeim forræði og menntamálaráðherra ber fulla ábyrgð á starfsramma þeirra. Þess vegna er það menntamálaráðherra að svara spurningum sem ég hef borið fram og birst hafa í umræðu undanfarið um jafnræði í skólum, um hvernig á að haga trúboði, kristinfræðslu eða fræðslu um önnur trúarbrögð í grunnskólum á opinberum vegum á tímum fjölmenningar og á þeim tímum að þjóðkirkjan hefur aðra stöðu í samfélaginu en áður var. Menntamálaráðherra getur ekki kastað því yfir á sveitarfélögin að það sé alveg sama við hvaða samtök eða stofnanir þau hafi samstarf vegna þess að menntamálaráðherra er fulltrúi nemendanna og foreldra nemendanna gagnvart þessum sömu sveitarfélögum og rekstri þeirra. Það er hlutverk menntamálaráðherra. Ég tel að þetta mál þurfi að skoða betur og ég vil spyrja menntamálaráðherra hvort hún ætli sér það, hvort eitthvert starf sé í gangi í menntamálaráðuneytinu í því efni. Ef ekki, þá hyggst ég taka það upp í menntamálanefnd og auðvitað án nokkurs æsings, en á grundvelli mannréttinda og vandlegrar íhugunar um það sem fram fer í skólum landsins sem eru einnig 

Herra forseti. Ég vil undirstrika að það er skylda hvers skóla að gera grein fyrir eðli þjónustu sem í boði er í tengslum við skólastarfið. Þetta er gert m.a. í skólanámskránni, sem er starfsáætlun skólans, og samkvæmt lögum á að leggja hana fyrir skólanefnd og foreldraráð líka til umsagnar ár hvert, þannig að foreldrar eiga að hafa aðgang að henni. Ég vil líka undirstrika að í aðalnámskrá grunnskóla í kristinfræði, trúarbragðafræði og siðfræði eru skýr ákvæði um að í kennslu námsgreinarinnar felist ekki trúboð heldur fræðsla, þ.e. fræðsla um kristni, önnur trúarbrögð og siðfræði. Af því leiðir að vilji grunnskólar nýta sér þjónustu, eins og vinaleiðina, verður að sjálfsögðu að gæta þess að ekki sé um eiginlegt trúboð að ræða. Í drögum að endurskoðaðri námskrá í kristinfræði, trúarbragðafræði og siðfræði, sem nú liggja fyrir á heimasíðu ráðuneytisins, er vægi trúarbragðafræði og siðfræði enn aukið frá fyrri námskrá sem var gefin út árið 1999. En ég verð að segja, herra forseti, að mér finnst skjóta skökku við að heyra að menntamálaráðuneytið eigi að grípa inn í og skipta sér af þeirri þjónustu sem sveitarfélög upp á eigið sjálfdæmi vilja bjóða upp á. Ef sveitarfélögin sem fara með forræði grunnskólanna - og svo virðist vera að það sé hugsanlega að verða stefna Samfylkingarinnar að ríkisvaldið eigi bara að taka yfir grunnskólana aftur, gott og vel, þá segja menn það bara hreint út. En hér er ekki um lögbundna skyldu að ræða. Hér er ekki um sérfræðiþjónustu að ræða varðandi vinaleiðina, heldur er þetta þjónusta sem sveitarfélögin sem slík vilja bjóða upp á og er meira og minna sjálfsákvörðunarréttur þeirra. 

Virðulegi forseti. Ég beini þeirri fyrirspurn til hæstv. menntamálaráðherra hvað líði fyrirætlunum hennar um styttingu námstíma til stúdentsprófs og hvenær sé gert ráð fyrir að slíkar tillögur komi fram. Ástæðan fyrir því að ég spyr að þessu núna, þegar 90 dagar eru eftir af þessu kjörtímabili, er sú að tvisvar sinnum á þessu kjörtímabili komu fram skýrslur, tillögugerð Sjálfstæðisflokksins, um að stytta námstíma til stúdentsprófs um eitt ár. Að mínu mati voru þetta pólitísk markmið um sparnað í skólakerfinu. Þetta hefði í för með sér harkalegan niðurskurð á námi í framhaldsskólum og gengisfellingu á stúdentsprófinu. Sem betur fer náðist sá áfangasigur fram fyrir réttu ári að hæstv. ráðherra var rekin til baka með þessar hörmulegu tillögur um niðurskurð í framhaldsskólakerfinu og náðist samkomulag ráðherra við Kennarasamband Íslands. Síðar hér í þinginu sagði ráðherra að samt kæmi fram mál þann vetur sem tæki á því að stytta námstíma til stúdentsprófs og enn þá stæði til að stytta um ár eins og lagt var upp með bæði í Tómasartillögunum árið 2003, sem voru alveg skelfilegar, og tillögum hæstv. ráðherra, Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur, árið 2005, sem voru lítið betri þegar þær voru skoðaðar grannt. Það pólitíska markmið að fjölga þeim sem útskrifast fyrr með stúdentspróf styður Samfylkingin heils hugar. Það verður gert með því að veita skólasamfélaginu svigrúm og frelsi, skólunum sjálfstæði til að þróast hver með sínum hætti með því að koma rekstrinum á framhaldsskólunum til sveitarfélaganna, þannig að sveitarfélögin reki þrjú fyrstu skólastigin, leikskóla, grunnskóla og framhaldsskóla. Samfellan verði því aukin á milli skólastiganna. Skilin á milli minnki og hverfi nánast þannig að þetta verði ein samfella frá leikskóla upp í gegnum framhaldsskóla og fleiri nemendur sem því valda og þeir sem það vilja taki stúdentsprófið fyrr, á tveimur til þremur árum en ekki fjórum eins og núna. En við höfnum algerlega tillögum Sjálfstæðisflokksins um pólitískan niðurskurð um eitt ár sem að okkar mati eyðileggur stúdentsprófið að verulegu leyti og eru algerlega óboðlegar tillögur. Enda voru hæstv. ráðherrar menntamála Sjálfstæðisflokksins reknir til baka með slíkar tillögur tvisvar á einu kjörtímabili. Þess vegna spyr ég hæstv. menntamálaráðherra hvað líði þessum tillögum nú. Er hættan fyrir framhaldsskólann liðin hjá? Hefur ráðherra endanlega hent þeim tillögum á pólitíska hauga? Eða vofir það enn þá yfir að Sjálfstæðisflokkurinn ætli að skera niður og gengisfella íslenska framhaldsskólann með þeim hætti sem boðaður hefur verið? Er hættan liðin hjá? Koma slíkar tillögur fram á því kjörtímabili sem nú er að líða og einungis 90 dagar eftir? En við vitum að mörg frumvörp eiga enn eftir að verða að lögum. Er hættan liðin hjá? Fá kjósendur að kjósa núverandi ríkisstjórn í burtu í vor áður en hæstv. menntamálaráðherra kemur þessum afleitu tillögum fram?

Herra forseti. Hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson fylgist alla jafna vel með umræðunni og hefur gert sér far um að standa sig ágætlega í umræðunni um menntamálin. Mér finnst nú engu að síður að hann hefði mátt fylgjast betur með, að það er umfangsmikil vinna í gangi, samstarf milli Kennarasambandsins og menntamálaráðuneytisins. Þegar um samstarf er að ræða þá bíða menn eftir tillögum. Þeir hópar sem hafa verið starfandi á grundvelli þess samkomulags sem gert var á sínum tíma eru að skila inn. Og að sjálfsögðu munum við fara yfir þær tillögur og síðan mun koma í ljós hvort við náum því að leggja fram frumvörp. En ég mun fara yfir það á eftir. Spurt er: „Hvað líður fyrirætlunum um styttingu á námstíma til stúdentsprófs?“ Hugmyndir að fækka námsárum til stúdentsprófs hafa lengi verið á kreiki hérlendis. Nýjustu hugmyndirnar má rekja til nefndar um mótun menntastefnu sem skilaði skýrslu, eins og við vitum, árið 1994 og lagði grunn að lögum um grunnskóla árið 1995 og síðan framhaldsskóla árið 1996. Nefndin lagði þá einnig til að námstími á bóknámsbrautum til stúdentsprófs yrði styttur úr fjórum árum í þrjú jafnframt því sem árlegur kennslutími í grunnskólum og framhaldsskólum yrði lengdur. 2. febrúar árið 2006 undirritaði ég samkomulag við stjórn Kennarasambands Íslands og stjórnir félaga Kennarasambands Íslands um tíu skref til sóknar í skólastarfi. Samkomulagið felur í sér mörg verkefni sem þörf er að vinna í sameiningu og sátt skólasamfélaginu til heilla og tekur í rauninni til fleiri verkefna en þess sem tengist breytingu á námstíma til stúdentsprófs. Nánar tiltekið sammæltust kennarar og ég um að ráðast í tíu skilgreind verkefni sem unnin verða samhliða tillögum að breyttri námsskipan til stúdentsprófs, enda hagsmunir komandi kynslóða að það verkefni sé unnið á faglegan hátt til að tryggja áfram gæði náms. Á grundvelli þessa tíu skrefa samkomulags hefur á liðnu ári verið unnið í fjölmörgum nefndum og starfshópum. Í nefndunum og starfshópnum sitja fulltrúar helstu hagsmunaaðila, kennara, skólastjórnenda, foreldra, sveitarfélaga, háskóla, atvinnulífs og menntamálaráðuneytisins. Alls starfa í hópunum nær 100 manns. Starfshóparnir hafa m.a. fjallað um samfellu í skólastarfi, fjölbreytileika og sveigjanleika í námskrám framhaldsskóla, grunnskóla, um kennaramenntun og lögverndun starfsheita, um námsgögn og fjarnám, um starfsnám og verknám, um nemendur á almennri braut framhaldsskóla og um náms- og starfsráðgjöf í skólum. Það er ánægjuefni að finna að mikill samhljómur er um að menn vilja auka sveigjanleika á milli allra skólastiganna. Flestir starfshóparnir og nefndir hafa nýverið skilað tillögum til mín og aðrir gera það væntanlega nú í febrúar. Í þessu sambandi er ástæða til að draga sérstaklega fram tillögur starfsnámsnefndar sem lauk störfum síðastliðið sumar. Menn verða að hafa það í huga að ég hafði frumkvæði að því að skipa starfsnámsnefndina til að efla og auka viðgang starfsnámsins. Við gerðum okkur grein fyrir því þegar ég skipaði þá nefnd að þær tillögur mundu hugsanlega hafa áhrif á tillögurnar sem fyrir voru í ráðuneytinu. Við urðum hugsanlega að taka tillit til þess möguleika, sem kom á daginn. Í þeirri skýrslu er lögð áhersla á jafngildingu verknáms og bóknáms og eflingu starfsnáms í framhaldsskólum. Það er þessi nýja hugsun um eitt stúdentspróf. Lagðar eru fram mjög róttækar hugmyndir um nýskipan framhaldsskólans og endurskilgreiningu stúdentsprófsins. Skólanum verði veitt frelsi til að skipuleggja og bjóða nám í samræmi við lokamarkmið námsins, þarfir nemenda og kröfur næsta viðtökuskólastigs eða atvinnulífsins. Nemandi ljúki náminu á þeim tíma sem nauðsynlegur er með tilliti til þessara þátta. Námið miðist við inntak fremur en tíma. Tillögur starfsmanns nefndarinnar falla vel að vinnu í ráðuneytinu í tengslum við tíu skrefa samkomulagið og Kennarasambands Íslands og fá sérstaklega umfjöllun í þeirri vinnu allri. Það er afar mikilvægt að taka tillit til þeirra tillaga sem þar liggja fyrir. Það er gert á grundvelli þeirra nefnda sem eru að vinna m.a. að nýju frumvarpi um framhaldsskóla. Á grundvelli þessarar viðamiklu vinnu starfa nú þrjár nefndir að endurskoðun laga um leikskóla, grunnskóla og framhaldsskóla og er þess vænst að drög að nýjum lagafrumvörpum liggi fyrir innan tíðar. Þó nokkuð er síðan að fyrstu hugmyndir um fækkun námsára til stúdentsprófs komu fram. Slíkar hugmyndir byggja á þeim þjóðfélagsbreytingum sem orðið hafa hérlendis undanfarna áratugi og birtast m.a. í lengingu skólaársins. Við vitum að grunnskólinn er búinn að lengjast um tvö ár, framhaldsskólinn um tæpt missiri. Þessar hugmyndir verður þó ætíð að vega og meta á faglegan hátt og setja í stærra samhengi þannig að tryggðar séu umbætur í námsskipan og gæði í skólastarfi. Aukin samfella í námsefni á milli skólastiga og sveigjanleiki í skipulagi skólastarfs munu skapa nemendum fjölbreytta möguleika á að velja nám í samræmi við þarfir sínar og hæfileika og fleiri tækifæri til að ákvarða námshraðann í takt við hæfileika sína og áhuga. Stytting námstímans er ekki markmið í sjálfu sér heldur mikilvægur valkostur nemenda á fjölbreyttum námsbrautum skólakerfisins í annars síbreytilegu þjóðfélagi, þ.e. við viljum hafa hér fjölbreytt skólakerfi sem tekur tillit til þarfa einstaklinganna hverju sinni og veitir þeim möguleika á að nýta tækifæri innan skólakerfisins.

Forseti. Í bók sem ég átti aðild að fyrir um það bil 20 árum var málflutningur af þessu tagi kallaður tungufoss. Mér finnst koma til álita að forsætisnefnd skoði það hvort ekki er hægt að gefa hæstv. ráðherra sem hér talaði u.þ.b. tvöfaldan eða þrefaldan tíma í fyrirspurnum til að svara spurningum, því hún þarf mjög langt mál til að svara. Spurt var: Er hættan liðin hjá? Svar menntamálaráðherra var já. Loftvarnarflauturnar sem gullu fyrir nokkrum missirum hljóma nú aftur með sinn slitrótta fagnaðarboðskap um að hættan sé liðin hjá í skólum landsins, sérstaklega framhaldsskólunum. Kennararnir, stjórnarandstaðan, almenningur, nemendur og foreldrar tóku völdin af hæstv. menntamálaráðherra og Sjálfstæðisflokknum. Hættan er liðin hjá.

Virðulegi forseti. Ég tek undir að þetta var býsna merkilegt svar hjá hæstv. ráðherra og í því fólust nokkur pólitísk tíðindi. Hæstv. ráðherra sagði: Það er ekki markmið í sjálfu sér að stytta námstímann. Það var nefnilega markmið í sjálfu sér. Tillögugerðirnar tvær sem áður höfðu fram komið voru pólitísk markmið um hreina styttingu um eitt ár, miðlæga styttingu um eitt ár á öllum íslensku skólunum, framhaldsskólunum sem útskrifa stúdenta. Það var því ekki hægt að túlka svar hæstv. ráðherra öðruvísi en svo að hér væri um að ræða pólitísk endalok þeirra tillagna sem tvisvar hafa komið fram á þessu kjörtímabili um að stytta stúdentsprófið um eitt ár með þeim hætti sem þar var lagt til. Ráðherrann sagði einnig að innan tíðar kæmi fram frumvarp til laga sem byggðist á þessum tillögum. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra: Með tilliti til þess að ekki hafa allir hóparnir tíu skilað o.s.frv. og restin skili í febrúar, stefnir hæstv. menntamálaráðherra að því að frumvarp byggt á tillögunum komi fram á yfirstandandi þingi fyrir 15. mars? Hvað gerist eftir kosningar er engin leið að ráða í og það blasir nokkuð við að Sjálfstæðisflokkurinn verður ekki í næstu ríkisstjórn og því skiptir það máli hvort þetta komi fram á kjörtímabilinu. Þess vegna voru það merkileg pólitísk tíðindi að ráðherrann virðist slá af og boða endalok pólitísku niðurskurðartillagnanna um eitt ár. Og eins og ég sagði áðan og einnig hv. þm. Mörður Árnason, hættan virðist vera liðin hjá, hættan sem vofði yfir framhaldsskólunum í nokkur ár virðist vera liðin hjá og fullnaðarsigur unninn í málinu í bili og þess vegna er ágætt að hæstv. ráðherra noti mínúturnar hér á eftir til að staðfesta það hvenær ráðherrann stefni að því, óháð hópavinnunni, að málið komi inn á þing.

Herra forseti. Ég ítreka að það er samstarf í gangi við Kennarasambandið og milli Kennarasambandsins og menntamálaráðuneytisins og að sjálfsögðu mun ég veita þeim hópi tækifæri til að skila vinnu sinni. Við munum síðan byggja frumvörpin sem væntanlega liggja fyrir innan tíðar á þeirri vinnu sem liggur fyrir á grundvelli þess samstarfs. Ég geri mér vonir um það, þótt ég geti ekki fullyrt að svo verði, en ég bind miklar vonir við að hægt verði að leggja a.m.k. fram til umsagnar og umræðu frumvörp er tengjast breytingum á öllum skólastigunum, leikskólastigi, grunnskólastigi og framhaldsskólastigi. Þá getum við tekið umræðu, vísað til umsagnar eins og oft er gert um viðamikil mál, það tekur nokkurn tíma, oft á tíðum nokkur þing að fara í gegnum slíka umræðu. En mér finnst samt einkennandi þetta gullfiskaminni hv. fyrirspyrjanda og þess sem kom hér upp inn á milli, hv. þm. Marðar Árnasonar, sem birtist í því að þeir muna t.d. ekki lengur kosningaloforð Samfylkingarinnar, sem þeir tilheyra nú a.m.k. enn um sinn, því það er alveg ljóst að það er aðeins einn flokkur sem hefur beinlínis sagt að það eigi að stytta námstíma til stúdentsprófs. Það er Samfylkingin og það gerði hún í þingkosningunum 2003, sem allir eiga að þekkja sem hafa fylgst með kosningunum. Hins vegar er alveg ljóst að við verðum að taka tillit til þeirra breytinga sem hafa orðið á íslensku samfélagi. Við erum búin að lengja grunnskólann um tvö ár. Við erum búin að lengja framhaldsskólann um tæpt hálft ár. Við verðum taka tillit til krafna sem m.a. eru á alþjóðavettvangi, að íslenskt skólakerfi verði að vera samkeppnisfært við það besta. Við getum líka spurt okkur og það er ekki langt síðan hv. þm. Össur Skarphéðinsson kom hérna upp og sagði: Við eigum að taka okkur Finna til fyrirmyndar. Gott og vel. Á öllum skólastigum þá, vænti ég. Ég vil geta þess að Finnar verja drjúgum skemmri tíma til að öðlast stúdentspróf en við Íslendingar. Þeir taka um 8.800 kennslustundir meðan við Íslendingar notum um 10.700. Aðalatriðið er að skapa sveigjanleika í skólastarfi, veita einstaklingunum möguleika á því að fara hraðar í gegnum skólakerfið ef þeir kjósa svo en líka að nota aðrar þær námsleiðir sem hugsanlega kunna að leiða til lengri námstíma. Við verðum að taka tillit til þarfa einstaklinganna.

Forseti. Ég var áðan með tillögu um að lengja ræðutíma hæstv. menntamálaráðherra með breytingum á þingsköpum. En það kemur líka til álita, vegna þess að hæstv. ráðherra fellur einkar vel að hafa hið síðasta orð og gusa þar út úr sér ýmsum hálfsannleik og skáldskap sem ekki er hægt að svara eða leiðrétta, að hafa það þannig að menntamálaráðherra hafi alltaf síðasta orðið og tali bara ein í sinni umræðu og síðan tölum við hinir dauðlegir menn einhvers staðar annars staðar á öðrum tímum. Þannig geta samskiptin farið fram skriflega eða yfir fjarskiptakerfið. Það sem ég ætlaði að spyrja um var svar Bjarna Guðmundssonar, framkvæmdastjóra sjónvarpsins, í Fréttablaðinu 4. janúar við saklausri spurningu um hvað áramótaskaupið hefði kostnað, með leyfi forseta: „Kostnaður við skaupið er ekki gefinn upp enda viðskiptaleyndarmál og trúnaðarupplýsingar.“ Ég kannast við að það getur átt við í starfsemi fyrirtækis eins og Ríkisútvarpið er, fyrr og síðar, að ekki sé við hæfi að gefa upplýsingar um kostnað eða aðra þætti í rekstri fyrirtækisins meðan yfir standa samningaviðræður eða um aðrar viðkvæmar aðstæður er að ræða. Á hinn bóginn er sjálfsagt að þær upplýsingar liggi fyrir þegar því ástandi er lokið, sérstaklega og einkum þegar um er að ræða dýrustu og merkustu liði dagskrárinnar svo sem eins og þetta áramótaskaup, eða Evróvisjón-keppnina sem nú er í gangi með athygli og við skemmtan allrar þjóðarinnar, þegar einstakir dagskrárliðir taka mikið rúm í dagskránni, ég nefni heimsmeistarakeppni eða Evrópukeppni í ýmsum íþróttum eða almennar hátíðir á vegum þjóðarinnar eða annað það sem eðlilegt er að menn spyrji um og fái að vita. Í þessari fyrirspurn spyr ég líka um það hvenær þessi siður hafi verið tekinn upp og hver kostnaðurinn hafi verið við skaupið sem um er að ræða 2006, skaupið þar áður 2005 og skaupið þar áður 2004. Ég spyr þessara spurninga að því gefna tilefni að þegar leitað er á netinu með leitarorðinu, ég man ekki hvort það var „skaupið“ eða „áramótaskaupið“, þá blasir við í einum af fyrstu svörunum hver kostnaðurinn var við það árið 2003. Mig minnir að hann hafi verið 4 milljónir sem skiptir ekki máli hér en það er bein tilvitnun í fundargerð eða bein innsýn í fundargerð útvarpsráðs frá þeim tíma. Þannig að eitthvað hefur breyst eftir þann tíma og þess vegna er þessi kurteislega fyrirspurn borin fram til hæstv. menntamálaráðherra sem svarar henni af sínu ljúfa geði og einbeitta samstarfsvilja.

Herra forseti. Í fyrsta lagi er spurt: „Af hverju neita stjórnendur Ríkisútvarpsins að gefa upp kostnað við mikilvæga og fjárfreka dagskrárliði, svo sem áramótaskaup, sbr. Fréttablaðið 4. janúar, bls. 50?“ Í tilefni af fyrirspurn hv. þingmanns leitaði ráðuneyti menntamála eftir svörum hjá Ríkisútvarpinu. RÚV vísar til þess að viðskiptahagsmunir ráði því að upplýsingar um kostnað við einstaka dagskrárliði séu trúnaðarmál. RÚV telur sér jafnframt ekki skylt að veita slíkar upplýsingar af samkeppnisástæðum. Þá er einnig bent á að í samningum á milli RÚV og framleiðenda umræddra dagskrárliða er ákveðinn trúnaður um efni samninga, þar með talið um greiðslur. RÚV þarf því að afla samþykkis viðsemjenda áður en trúnaði verður aflétt um efni slíkra samninga. Ekki liggja fyrir upplýsingar um hvort viðsemjendur RÚV séu tilbúnir að aflétta trúnaði um efni samninga um framleiðslu sjónvarpsefnis. Í öðru lagi: „Hvenær var þessi siður tekinn upp af hálfu Ríkisútvarpsins?“ Viðskiptaupplýsingar af þessu tagi hafa ekki verið gerðar opinberar á síðustu árum samkvæmt upplýsingum sem ráðuneytið hefur aflað sér frá Ríkisútvarpinu í tilefni af fyrirspurninni. Í þriðja lagi er spurt: „Hvað kostaði áramótaskaupið 2006? En 2005? En 2004?“ Það er rétt að undirstrika það að ráðuneytið hefur ekki upplýsingar um kostnaðinn þar sem Ríkisútvarpið gefur hann ekki upp og vísar til viðskiptahagsmuna og trúnaðar eins og ég gat um áðan í tengslum við fyrstu spurningu hv. þingmanns.

Virðulegi forseti. Þetta var nokkuð einkennilegt svar hjá hæstv. menntamálaráðherra sem er haldin einhverri meinloku í þessu máli. Þetta pukur um kostnað er náttúrlega algerlega fráleitt. Að sjálfsögðu á þetta að liggja fyrir, að sjálfsögðu. Það er engin ástæða til að vera að pukrast með þetta mál. Hvernig stjórnvöld svara þessari sjálfsögðu fyrirspurn endurspeglar talsverðan pólitískan hroka sem felst í því að það komi engum við hvað gert er fyrir opinbert fé. Þetta er algerlega fráleit ástæða og ég skora á hæstv. menntamálaráðherra að endurskoða svar sitt og koma fram með þessar upplýsingar. Hvaða leyndarmál er þetta eiginlega? Þetta er opinbert fé og það skiptir skattgreiðendur máli og þá sem eru þvingaðir með lögum til að borga skylduáskrift að RÚV að vita hvað stærstu dagskrárliðirnir kosta. Það er algerlega sjálfsagt mál. Þetta eru upplýsingar sem eiga að liggja opnar öllum þeim sem þær vilja nálgast.

Forseti. Mér kemur svar hæstv. menntamálaráðherra mjög á óvart. Mér kemur ekki á óvart að Bjarni Guðmundsson og félagar hans skuli reyna að rökstyðja mál sitt í svari til ráðherrans en mér kemur á óvart að ráðherrann axli ábyrgð á þessu svari og neiti að gefa fjölmiðlum annars vegar og þingmönnum hins vegar upplýsingar sem varða kostnað við stærstu dagskrárliði í Ríkisútvarpinu sem reyndar var ríkisstofnun á þeim tíma sem um er að ræða og er áfram fyrirtæki í eigu ríkisins, þ.e. í eigu þjóðarinnar. Það fé sem hér er verið að tala um er opinbert fé, almannafé og almenningur á heimtingu á því að fá að vita hvernig því er varið. Eins og ég sagði áðan geta aðstæður verið þannig í rekstri að ekki sé heppilegt af ýmsum ástæðum að veita ýmsum upplýsingum inn í samningsgerð eða gefa upp kostnað á viðkvæmum tímum. Það á ekki við hér og ég get lofað ráðherranum því að þessu máli verður fylgt eftir. Nú hefur Ríkisútvarpið breyst og hver veit nema það séu að því leyti góðar breytingar að það er hægt að knýja Ríkisútvarpið og ráðherrann til að gefa upp staðreyndir af þessu tagi vegna þess að hið opinbera hlutafélag tilheyrir ekki bara upplýsingalögum heldur er stjórn þess skylt að svara spurningum þingmanna á aðalfundum og ég vænti þess að menntamálaráðherra staðfesti það á eftir að með þeim hætti sé unnt að leita uppi þessar upplýsingar. Ég óska líka eftir því að menntamálaráðherra rökstyðji það með betra móti en hún hefur gert hingað til af hverju svona upplýsingar eiga að vera leyndarmál og pukursmál og hvaða upplýsingar yfir höfuð menntamálaráðherra og hennar menn í Ríkisútvarpinu eru reiðubúin að gefa upp um rekstur fyrirtækisins.

Herra forseti. Hér nota menn stór orð, orð eins og pukur og hroki og fleira. Ég ætla líka að leyfa mér að nota nokkuð stór orð því hér er einfaldlega um að ræða vanþekkingu hv. þingmanna á eðli þess starfs sem Ríkisútvarpið innir af hendi. Við getum ekki lokað augunum fyrir því 

Forseti. Að hæstv. menntamálaráðherra saki mig um vanþekkingu á málefnum Ríkisútvarpsins er ekki trúverðugt.

Forseti. Bandalag íslenskra listamanna hefur nokkur undanfarin ár rætt hugmynd um breytingar á skattareglum fyrir listamenn og samþykkti 20. janúar sl. á fundi sínum - ég hygg að það hafi ekki verið í fyrsta sinn en það kann þó að vera - að fara fram á það eða bera það til sigurs og a.m.k. umræðu í samfélaginu að tekjur af hugverkum beri sama skatt og fjármagnstekjur, séu skattlagðar með þeim hætti. Fyrir þessari áhugaverðu tillögu eru færð þau rök að tekjur höfunda hugverka séu tvenns konar, annars vegar þær tekjur sem líkjast helst launum og fram koma sem beint andlag verka þegar þau eru keypt eða seld og hins vegar höfundarréttartekjur sem í raun og veru líkjast mest fjármagnstekjum og komi af þeim verkum sem þegar eru samin og hafi í raun og veru stöðu eignar hjá rétthafanum. Þessi aðgreining er vissulega ekki alveg einföld en hugmyndasmiðir eða tillögumenn hafa ýmislegt til síns máls og það er áhugavert að ræða þetta í þaula. Þetta mætti auðvitað afmarka einfaldlega í tíma þannig að tekjur af hugverkum fyrstu, segjum, fimm árin séu flokkaðar sem laun en eftir það sem eignartekjur, tekjur af eigninni, sambærilegar við fjármagnstekjur og að sjálfsögðu þá alltaf þegar um er að ræða látinn höfund og aðra rétthafa en hann sjálfan. Þetta mundi skipta miklu fyrir aðstæður hinna skapandi stétta eða þeirra sem við hljótum að hefja í hásæti a.m.k. þess hugtaks og mundi skipta miklu um menningar- og sköpunarstarf í samfélaginu. Ég kannast við það að auðvitað getur þetta valdið skatttæknilegum vanda en slíkur vandi má ekki verða til þess að loka af og hindra umræðu um góðar hugmyndir. Fyrst kemur meiningin og svo kemur skatturinn í þessu efni. Ég hlakka til að heyra hæstv. menntamálaráðherra svara fyrirspurninni og geri ráð fyrir að hún geri það jákvæðar en fjármálaráðherra og þeir sem hafa svarað 

Frú forseti. Ég vil í upphafi þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina enda um áhugavert álitaefni að ræða sem m.a. BÍL, Bandalag íslenskra listamanna, ályktaði um á aðalfundi sem haldinn var í Borgarnesi 20. janúar sl. Þar skoraði BÍL m.a. á stjórnvöld að viðurkenna hugverk sem eign er lyti sömu lögmálum og aðrar eignir á borð við húsnæði, hlutabréf og kvóta og bæri samkvæmt því 10% fjármagnstekjuskatt. Vegna fyrirspurnarinnar vil ég engu að síður geta þess og minna á að skattamál eru, eins og menn þekkja, á verksviði fjármálaráðherra samkvæmt reglugerð um Stjórnarráðið og samkvæmt. 10. gr. sömu reglugerðar eru menningarmál og þar með talinn höfundarréttur á könnu menntamálaráðherra. Það er ljóst að skattheimta og tilhögun hennar snertir ótal mörg svið og málaflokka og mikilvægt er að slík umræða fari fram á víðtækum grunni. Ég hlýt að sjálfsögðu að virða verkaskiptingu ríkisstjórnarinnar í þessum efnum og forræði fjármálaráðherra í skattamálum en skorast að sjálfsögðu ekki undan því að taka þátt í slíkri umræðu. Á undanförnum missirum hefur sú þróun orðið að listamenn eru í auknum mæli farnir að lifa af síðari afnotum verka sem þeir hafa samið eða eiga eftir að semja. Ég tel því líklegt að BÍL vilji m.a. í tilefni af áðurnefndri ályktun bandalagsins fá umræðu um hugverkamál og skattheimtu þeim tengdum á árlegum samráðsfundi okkar, þ.e. ráðuneytisins og þeirra, en hann verður haldinn núna fimmtudaginn 15. febrúar nk., þ.e. á morgun. Vænti ég þess að á þeim vettvangi komi fram frekari röksemdir fyrir þessari ályktun sem gæti síðar hugsanlega orðið innlegg í frekari umræðu um þessi mál. Ég vil líka upplýsa það hér að Samtónn og Stef funduðu, veit ég, með fjármálaráðherra og aðstoðarmönnum hans vegna þessa máls á sínum tíma, fyrir jól. Einnig var fundað út af lækkun, þau börðust fyrir því að lækkaður yrði virðisaukaskattur á geisladiskum sem við léðum máls á og eins og menn vita mun virðisaukaskattur á geisladiskum líka lækka eins og matarskatturinn 1. mars. nk. Þetta er alltaf spurning um skattapólitík eins og við þekkjum. Hvernig skattkerfi viljum við hafa? Eigum við að hafa lága skattprósentu og reyna að hafa þá einfalt skattkerfi eða fjölga undanþágunum? Þetta verðum við að vega og meta í hverju tilviki fyrir sig. Ég veit að Írar reyndu á sínum tíma að bjóða höfundum að koma til landsins og greiða engan skatt en síðan var komið í veg fyrir það af hálfu Evrópusambandsins. Á grundvelli jafnræðisreglu bannaði það Írum þetta, og það er líklegt að þeir fari upp í 10% á næsta ári. Enn sem komið er, skilst mér, hefur ekkert land sett hugverkaréttindin undir þessa skilgreiningu varðandi það að hún sé eign, falli þá beint undir eignarskatt og þá skattprósentu sem þar er undir. Ég tel þetta mikilvægt og vil enn og aftur þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að taka upp þetta mál. Þetta er spennandi umræða sem við getum tekið á grundvelli hugverkaréttar. Ég hlakka til þessa fundar sem við munum eiga núna með BÍL en ítreka að svona breytingar verðum við að taka á mjög víðtækum grunni, ekki taka bara fyrir eitt sérstakt mál. Ég hef áður svarað hér fyrirspurnum varðandi það hvort ekki eigi að undanþiggja enn frekar greiðslur, styrki og stuðning til menningarmála, íþróttamála og æskulýðsmála og ég hef sagt mig fylgjandi því. Engu að síður verðum við að hafa það hugfast að það er mikill akkur fólginn í því fyrir fyrirtækin í landinu að greiða lágan skatt. Við fáum meiri skatttekjur til ríkisins með því að fyrirtækin greiði lægri skattprósentu en þau gerðu hér á árum áður en um leið eykst líka, með lægri skatttekjuprósentu, svigrúm fyrirtækja til þess að efla stuðning sinn við margvíslega starfsemi eins og menningu, listir, íþróttir og æskulýðsstarfsemi.

Forseti. Ég man ekki eftir að hafa lent í því áður að vera með fjórar fyrirspurnir nokkurn veginn í einfaldri röð til hæstv. menntamálaráðherra en það er óneitanlega mikil lífsreynsla og dágóð skemmtun að vera það. Svörin eru af því tagi að falla miklu frekar undir menninguna, og þá einkum skemmtigeira menningarinnar en undir stjórnmál. Spurningu Björgvins G. Sigurðssonar sem skaust hér inn á milli þessara fjögurra var svarað á þeim fimm mínútum sem menntamálaráðherra hefur til ráðstöfunar til að svara fyrirspurnum. Allar þær fimm mínútur nýtti menntamálaráðherrann til að svara í löngu máli því sem hún hefði getað ákaflega einfaldlega svarað á einni sekúndu með jái, nefnilega spurningunni: Hvenær linnir þessum ósköpum, er hættan liðin hjá? Hún átti bara að segja já. Nú hefur hún tekið fimm mínútur í að svara spurningu minni um afstöðu menntamálaráðherra til þeirrar tillögu Bandalags íslenskra listamanna að tekjur af hugverkum beri sama skatt og fjármagnstekjur, tekið fimm mínútur í að svara þar sem í spilamáli er einfaldlega notað orðið „pass“. Pass, segir menntamálaráðherra við þessu. Mér þykir það leitt vegna þess að ég tel að hvað sem líður verksviði fjármálaráðherra sé menntamálaráðherra fullkomlega sjálfsagt og eðlilegt að hafa afstöðu í þessu efni og gera grein fyrir því hvaða kosti og galla hún sjái við hugmynd sem er um skattlagningu á mjög merkilegu sviði sem heyrir undir ráðuneytið sem hún stjórnar.

Frú forseti. Ég kemst að sjálfsögðu ekki með tærnar þar sem hv. þingmaður hefur hælana varðandi íslenskukunnáttu enda er hv. þm. Mörður Árnason mikilhæfur íslenskumaður og í raun algjör snillingur á sínu sviði. Það vitum við náttúrlega öll sem hér erum og þó að maður sé oft og tíðum ekki sammála því innihaldi sem hann setur fram á snjallri íslensku er engu að síður oft gaman að hlusta á íslenskusnillinginn Mörð Árnason, hv. þingmann. Varðandi það sem ég var að reyna að segja er það alveg ljóst að svona spurningu er ekki hægt að svara nema við tökum umræðu um skattkerfið á víðtækum grunni. Ég vil biðja hv. fyrirspyrjanda að hlusta og reyna að greina orð mín varðandi það, og það er mín skoðun að við eigum að hafa hér einfalt skattkerfi. Við eigum að hafa undanþágur sem fæstar og við eigum að hafa lága skattprósentu. Það þýðir að ef við ætlum að hafa lága skattprósentu verðum við að hafa færri undanþágur. Þessar hugmyndir hjá Samtóni og Stefi eru allrar athygli verðar og ég er tilbúin að ræða þetta við listamennina og sjá hvaða hugmyndir og frekari rökstuðning þeir hafa fram að færa til að styðja við þann málflutning sinn að lægri skattprósenta verði tekin af hugverkaréttindum. En ég er ekki reiðubúin til þess hér og nú að segja já við því að lækka skattprósentuna eða skatttekjurnar eða skattinnheimtuna á hugverkaréttindum því ég tel að við verðum að ræða þessi mál í samhengi og ekki pikka bara mál út úr skattumhverfinu sem eru til þess fallin hverju sinni og allir geta sammælst um að málin séu góð. Þessi mál eru til þess fallin að maður geti veitt þeim stuðning sinn en ég segi enn og aftur: Ég vil hafa hér lága skattprósentu og einfalt skattkerfi. Það þýðir færri undanþágur.

Forseti. Hinn 16. janúar lagði ég fram tvær fyrirspurnir til hæstv. umhverfisráðherra um loftslagsmál, til munnlegs svars, þá sem nú liggur fyrir um reglur um losun gróðurhúsalofttegunda hér á landi frá stóriðju og öðrum uppsprettum og hins vegar bað ég um skriflegt svar við fyrirspurn sem var í fjórum liðum og nokkrum undirliðum. Það svar barst í dag en er reyndar því miður ekki enn þá búið að dreifa í þinginu. Í því svari og í fréttatilkynningu um það frumvarp sem umhverfisráðherra ætlar að flytja kemur fram svar ráðherrans við þessari mánaðargömlu munnlegu fyrirspurn. Ráðherrann svarar hinni skriflegu fyrirspurn minni um það hver losun koltvísýrings verður þegar áform sem nú eru uppi um álver hafa gengið eftir. Þá er aðeins átt við þau álver sem þegar hafa starfað og hugsanlega stækkun Alcans í Hafnarfirði. Svarið er að heildarlosunin er 1.710 þús. tonn á ári en kvótinn samkvæmt Kyoto er 1.600 þús. tonn á ári, þ.e. á síðasta árinu, árið 2012, verður staðan þannig að losunin er 1.710 þús. tonn að gefnum þessum forsendum en leyfið 1.600 þús. tonn. Þetta ætlar ráðherrann að leysa með meðaltalsaðferðinni, leggja saman losunina á árunum 2008–2012, þau fimm ár, og deila í með fimm. Þetta er í fyrsta sinn sem umhverfisráðherra lýsir þessu yfir af þeim umhverfisráðherrum sem hafa setið í þessari ríkisstjórn. Það eru merkar fréttir vegna þess að hingað til hafa umhverfisráðherrar farið í kringum þetta eins og köttur í kringum heitan graut. Þar að auki kemur óljóst fram í skriflega svarinu að formlega á að standa við Kyoto-samkomulagið með því að álverin annaðhvort rækti skóg, sem er góð hugmynd, eða kaupi kvóta sem er raunhæfari hugmynd, og kaupi hann inn í hinar almennu heimildir Íslendinga. Það þýðir að ef Íslendingar ná að draga saman losun gróðurhúsalofttegunda og leggja þar með lið baráttunni í heiminum gegn þeirri vá sem stafar af almennri hlýnun, sem er eitthvert mesta vandamál og úrlausnarefni samtímans og okkar kynslóða, fyllist hann aftur undir eins af kvóta álveranna. Ég vil hafa þennan inngang að fyrirspurninni nákvæmlega svona og óska eftir að umhverfisráðherra haldi áfram að ræða þessi mál almennt í þeim dúr og skýri betur sitt skriflega svar sem fullt 

Frú forseti. Hv. fyrirspyrjandi Mörður Árnason spyr hvort ráðherra hyggist beita sér fyrir því að settar verði reglur um losun gróðurhúsalofttegunda hér á landi, annars vegar frá stóriðju og hins vegar frá öðrum uppsprettum. Ég vil byrja á því að upplýsa að þann 6. febrúar sl. var frumvarp mitt um losun gróðurhúsalofttegunda samþykkt á fundi ríkisstjórnar. Því frumvarpi er ætlað að tryggja losun gróðurhúsalofttegunda frá stóriðju hér á landi, að hún verði ekki meiri en skuldbindingar Íslands samkvæmt Kyoto-bókuninni leyfa og mun þannig skapa stjórnvöldum tæki til að takmarka losun koldíoxíðs frá stóriðju. Ég vonast til að Alþingi geti tekið málið til þinglegrar meðferðar sem fyrst og þá verður tækifæri til að ræða efni frumvarpsins ítarlega. Hvað varðar losun gróðurhúsalofttegunda frá öðrum uppsprettum en stóriðju er ekki í bígerð nein sambærileg lagasetning hvað hana varðar. Það er hins vegar fyrirhugað að grípa til ýmissa aðgerða á grunni nýrrar stefnumörkunar stjórnvalda í loftslagsmálum sem ég geri ráð fyrir að kynna á allra næstu dögum. Ég vil þó í þessu samhengi nefna að fyrirhugað er að skoða hvernig enn frekar megi koma á hagrænum hvötum til að nýta loftslagsvænt eldsneyti og kaupa loftslagsvæn ökutæki. Þegar hafa verið stigin skref í þá átt með niðurfellingu eða lækkun á gjöldum á vetnisbíla, rafmagnsbíla og önnur loftslagsvæn ökutæki og með upptöku olíugjalds í stað þungaskatts sem gerir það hagkvæmara en áður að reka dísilbíla sem valda minni losun koldíoxíðs en bensínbílar. Í fyrri viku voru kynntar tillögur Vettvangs um vistvænt eldsneyti sem er undir formennsku iðnaðarráðuneytisins en fleiri ráðuneyti, þar á meðal umhverfisráðuneytið, eiga aðild að. Þar er m.a. lagt til að endurskoðaðar verði reglur um opinber gjöld af ökutækjum til að dregið verði úr notkun jarðefniseldsneytis í samgöngum og hliðstæðar tillögur munu koma fram í nýrri stefnumörkun í loftslagsmálum. Margt fleira mætti nefna en ég held að það sé óþarft að hafa langt mál um slíkar aðgerðir í svari við fyrirspurn hv. þingmanns þar sem ég tel að fyrirspyrjandi hafi fyrst og fremst verið að spyrja um reglusetningu um takmörkun og losun en ekki allar aðgerðir sem gripið hefur verið til eða kann að verða gripið til í loftslagsmálum. Ég hef nýlega svarað fyrirspurn hér á þinginu um stefnu stjórnvalda í loftslagsmálum þar sem ég fór yfir þær margvíslegu aðgerðir sem þegar hefur verið gripið til.

Hæstv. forseti. Í Kyoto-bókuninni sem var samþykkt í desember 1997 var samþykkt að Íslendingar fengju að losa 10% meira af koldíoxíði á fyrsta skuldbindingatímabili Kyoto-bókunarinnar sem er frá 2008 til 2012, þ.e. 10% umfram losun á viðmiðunarárinu 1990. Þessu til viðbótar var samþykkt með svokölluðu íslenska ákvæði árið 2001 sem er 14. samþykkt 7. aðildarríkjaþings rammasamnings Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar, að Íslendingar mættu losa 1,6 milljónir tonna til viðbótar vegna iðnaðarferla. Það tekur að vísu líka til Mónakós og Liechtensteins. Það sem ég vil vekja athygli á í þessu sambandi er að sú heimild tekur eingöngu til fyrsta skuldbindingatímabilsins. 

Forseti. Ég tek undir þessar áhyggjur. Það er einmitt málið hér og þess vegna er rétt að eyða nokkrum orðum í þessa meðaltalsleið. Vissulega er hægt að finna það út, a.m.k. getur ólögfróður maður fundið það út að meðaltalsleiðinni væri hægt með nokkuð sterklegu skójárni að þrýsta inn í þessa tölu. Hins vegar er spurning um hvar og hvernig við stöndum, ef ekki löglega þá siðlega, þegar árinu 2012 er lokið. Samkvæmt því skriflega svari - því að ráðherrann svarar engu í sínu munnlega svari nema því að hún hafi lagt fram frumvarp 6. febrúar í ríkisstjórninni sem ekki er komið í þingið og að hún ætli að kynna stefnumótunina í hinum málunum eftir nokkra daga og þess vegna sé ekki ástæða til að svara þingmanninum sem hér stendur - við hinni skriflegu fyrirspurn verður losunin árið 2012 1.710 þús. tonn. Þá er reiknað með aðeins þeim álverum sem nú eru að stækka og að sjálfsögðu Straumsvíkurálverinu - spurningin beindist að því - en ekki er reiknað með Húsavík, ekki með Helguvík, Þorlákshöfn eða því öðru sem menn láta sér detta í hug núna. Staðan er þá sú að í lok árs 2012 standa Íslendingar uppi með þessa losun og enga umhugsun svo um það áfram hvað á að taka við. Enginn hefur hugmynd um það. Það er ákaflega hæpin staða sem íslenskir stjórnmálamenn hafa á næstu fundum í þessu samstarfi. Þetta verður auðvitað ekki ákveðið árið 2012, heldur verður þetta ákveðið á næstu árum, árin 2008 og 2009, hvernig á að standa að þessu. Þeir sjálfir hafa í raun og veru sprengt alla ramma hvað sem hæpnum lagabókstaf líður. Ég vil gjarnan fá svör um það frá hæstv. umhverfisráðherra þannig að einhver svör veitist 

Frú forseti. Ég ætla að byrja á að vekja athygli á því að hv. þm. Mörður Árnason spurði um reglur, hvort ráðherra hygðist setja reglur um losun gróðurhúsalofttegunda hér á landi. Ég vísaði til reglna vegna stóriðjunnar til þessa frumvarps. Á þeim stutta tíma sem þessi dagskrárliður þingsins gerir ráð fyrir er ekki hægt að gera grein fyrir frumvarpinu, jafnvel þótt búið væri að dreifa því í þinginu. Þetta er ekki umræða um þetta frumvarp, hv. þingmaður spurði um reglurnar. Það sem ég vil síðan árétta og taka undir með hv. þingmanni er að eftir 2012 er alveg óljóst hvaða losunarheimildir íslensk stjórnvöld muni hafa. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni líka, menn byrja ekki að ræða það 2012. Þess vegna hefur í þeim undirbúningi að viðræðum sem átt hefur sér stað öll áhersla verið lögð á það að viðræður hefjist þegar á yfirstandandi ári og eigi síðar en árið 2009. Það er m.a. til þess að menn viti að hverju þeir ganga eftir að þessu fimm ára tímabili lýkur 2012. Frumvarpið sem ég hef þegar nefnt í þessari umræðu tekur einungis til losunarheimilda og reglna um úthlutun þessara losunarheimilda á tímabilinu 2008–2012 sem segir mikið um óvissuna sem tekur við að því tímabili loknu.

Hæstv. forseti. Ég ætla í þessari fyrirspurn minni að beina sjónum að Framsóknarflokknum og stefnu hans í umhverfismálum. Það væri í sjálfu sér forvitnilegt að skoða hana í víðu samhengi en ég hef ákveðið að takmarka fyrirspurn mína við ákveðið atriði í ályktun flokksþings Framsóknarflokksins frá árinu 2005 þar sem í kaflanum „Úrgangur og sorpmál“ var kveðið á um að umhverfisráðuneytið þyrfti að standa fyrir þjóðarátaki gegn lélegri umgengni um landið og uppsöfnun úrgangs þar sem hann á ekki heima. Jafnframt segir í ályktuninni að nauðsynlegt sé að skerpa á heimildum yfirvalda til að gera ráðstafanir gagnvart aðilum sem sýna málinu skilningsleysi. Í þessari sömu ályktun frá flokksþingi Framsóknarflokksins 2005 er svo fjallað um loftslagsmál sem er kannski forvitnilegt í samhengi við þá fyrirspurn sem var á dagskrá á undan þessari, þ.e. loftslagsmálin, en þar hefur Framsóknarflokkurinn númer 1, 2, og 3 á sinni stefnuskrá að minnka svifryksmengunina frá samgöngum og tryggja það að loftmengunarsáttmáli Alþjóðasiglingamálastofnunarinnar verði leiddur í lög á Íslandi. Það er kannski útúrdúr frá því sem ég hér ræði. Mig langar til að fá svör frá hæstv. umhverfisráðherra við því á hvern hátt þessi stjórn umhverfisverndar undir forsæti Framsóknarflokksins hafi sinnt fyrrnefndri ályktun Framsóknarflokksins. Hefur umhverfisráðuneytið staðið fyrir þjóðarátaki gegn lélegri umgengni um landið og uppsöfnun úrgangs þar sem hann á ekki heima? Hefur umhverfisráðuneytið skerpt á heimildum yfirvalda til að gera ráðstafanir gagnvart aðilum sem sýna málinu skilningsleysi? Hvert er álit hæstv. umhverfisráðherra á ástandi þessara mála? Við vitum að ríkisjarðir eru t.d. í umsjá þeirra sem hafa með þessi mál að gera á sviði ríkisstjórnarinnar. Það er sannarlega hægt að sinna þar málum að því er virðist betur en raun ber vitni. Rétt er að fá að heyra frá hæstv. umhverfisráðherra hvernig hún hefur sinnt t.d. þeim í þessu tilliti. Svo að lokum spyr ég hvaða tillögur hæstv. ráðherra hafi fram að færa til að ná fram úrbótum svo að um muni. Í mínum huga er ekkert annað en verulegt átak sem gera þarf í þessum málum. Ég sé þess ekki stað að slíkt hafi verið gert frá 2005 þannig að það verður forvitnilegt að heyra viðbrögð hæstv. ráðherra við þessari fyrirspurn.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur fyrir þessa ágætisfyrirspurn þar sem hún vekur m.a. máls á og vekur athygli á metnaðarfullri stefnu Framsóknarflokksins í umhverfismálum. Hv. þingmaður spyr sérstaklega um þjóðarátak gegn lélegri umgengni um landið og uppsöfnun úrgangs sem flokksþingið ályktaði um 2005 og eins þá ályktun að skerpt yrði á heimildum yfirvalda til að gera ráðstafanir gagnvart aðilum sem sýna málinu skilningsleysi. Því er til að svara að í framhaldi af gerð landsáætlunar um meðhöndlun úrgangs 2004–2016, sem Umhverfisstofnun gaf út 2004, hafa sveitarfélög eða byggðasamlög unnið svæðisbundna áætlun um meðhöndlun úrgangs hvert á sínu svæði. Landsáætlun á að vera vegvísir fyrir sveitarfélög sem fara með framkvæmd úrgangsmála hér á landi auk þess að vera til leiðbeiningar við svæðisbundna áætlanagerð. Í svæðisáætlun um meðhöndlun úrgangs skal gerð grein fyrir því hvernig ná megi markmiðum stjórnvalda. Allflest sveitarfélög á landinu hafa skilað inn svæðisáætlun eða eru að vinna í því fyrir utan sveitarfélögin á Vestfjörðum. Úrvinnslusjóður hefur starfað frá 1. janúar 2002 og er úrvinnslugjald lagt á ýmsar vörur til að greiða fyrir endurnýtingu eða förgun þeirra þegar þær verða að úrgangi. Markvisst hefur verið unnið að því að koma ónýtum ökutækjum í endurnýtingu, lagt var úrvinnslugjald á ökutæki og hefur umhverfisráðuneytið lagt áherslu á að það kerfi sé skilvirkt. Í framhaldi af álagningu úrvinnslugjalds á ökutæki hefur orðið stóraukning á innsöfnun í brotamálmi almennt. Þá hafa skil á hjólbörðum einnig aukist. Með aukinni starfsemi Úrvinnslusjóðs hafa sveitarfélög nú aðgang að þjónustuaðilum sem meðhöndla flokkaðan úrgang sé þess óskað og er sú þjónusta nú almennt nýtt af sveitarfélögum. Á árinu 2006 var hafin innsöfnun á pappa- og plastumbúðum. Söfnun á heyrúlluplasti hefur aukist jafnt og þétt og var milli 70 og 80% selds landbúnaðarplasts safnað á síðasta ári. Gerður var samningur við LÍÚ um meðhöndlun veiðarfæra úr gerviefnum og er fyrsta árinu að ljúka og verður árangur og framhald skoðað á næstunni. Verkefnið Veraldarvinir um hreinsun strandlengjunnar hófst á sl. ári og styrkti umhverfisráðuneytið verkefnið og á fulltrúa í stjórn þess. Um er að ræða sex ára verkefni þar sem sjálfboðaliðar koma að framkvæmdinni. Tilgangur verkefnisins er ekki einungis sá að hreinsa til heldur er áhersla líka lögð á að vekja fólk og fyrirtæki til umhugsunar um bætta umgengni við náttúru landsins. Í átta ár hefur verið í gangi verkefni um Staðardagskrá 21 hér á landi. Starfið nær nú til um helmings sveitarfélaga í landinu og mikils meiri hluta landsmanna. Í undirbúningi er framlenging á þessu verkefni til þriggja ára og á síðustu tveimur árum hefur staðardagskrárstarf í fámennum sveitarfélögum verið eflt sérstaklega með sérstöku samkomulagi umhverfisráðuneytis og iðnaðarráðuneytis innan ramma byggðaáætlunar. Staðardagskrárstarf er hluti af því að bæta umgengni við landið og meðhöndlun úrgangs. Þá spyr hv. fyrirspyrjandi, Kolbrún Halldórsdóttir, að því hvert sé álit ráðherra á ástandi mála að þessu leyti víða um land, m.a. á ríkisjörðum. Ég fullvissa og fullyrði, og dæmi það eftir ferðum mínum um landið, þar sem ég gef þessu sérstakan gaum, að ástand þessara mála í sveitum landsins hefur verið að batna. En betur má ef duga skal. Úrgangur sem mest ber á í óreiðu í dreifbýli er aðallega til kominn vegna flutninga þar sem frágangur er ófullnægjandi, svo sem opnar kerrur, og vegna byggingarframkvæmda við orlofshús. Þar sem gámasvæði eru ekki vöktuð er hætta á að þangað sé farið með úrgang sem ekki á heima þar. Mörg sveitarfélög hafa fært gámasvæði nálægt áhaldahúsum og reka þau nú í tengslum við þau. Mikill árangur hefur náðst í því að safna saman landbúnaðarplasti og koma því til endurnýtingar. Góður árangur hefur náðst í því að hreinsa landið af gömlum tækjum og bifreiðum. Gámavellir eru komnir í flestöll sveitarfélög og upplýsingar og fræðsla um þessi mál hefur aukist verulega og það tel ég skipta miklu máli í þessu samhengi. Hvað ríkisjarðir varðar þá eru úrræði varðandi mál er varða lélega umgengni þar, eins og á öðrum jörðum, á hendi viðkomandi sveitarfélaga. Berist landbúnaðarráðuneytinu fregnir eða ábendingar um slæma umgengni á ríkisjörðum er gripið inn í til að koma málinu í réttan farveg. Ég ætla svo að bíða seinni ræðutíma míns, frú forseti, til þess að svara spurningunni um hvað tillögur ráðherra hafi fram að færa til að ná fram úrbótum svo um muni.

Hæstv. forseti. Já, hæstv. umhverfisráðherra nýtir tíma sinn vel í að telja upp það sem gert hefur verið á vettvangi umhverfisráðuneytisins á síðustu missirum hvað það varðar að koma þessum málum í viðunandi horf. Vissulega er það rétt að svæðisáætlanir sveitarfélaganna eru í vinnslu og eiga að sjálfsögðu eftir að skila einhverju. Við sjáum þess einnig stað að úrvinnslugjald á bifreiðar er farið að skila árangri og tel ég að sveitarfélögin séu eftir fremsta megni að vinna ágætt starf í þessum efnum. En hvar er þjóðarátak Framsóknarflokksins, þjóðarátakið sem samþykkt var á landsfundi flokksins 2005 að ætti að fara fram, þjóðarátakið sem átti að skera upp herör gegn lélegri umgengni um landið og uppsöfnuðum úrgangi þar sem hann ætti ekki heima? Framsóknarflokkurinn hefur ekki látið fara fram neitt sérstakt þjóðarátak í þessum efnum. Hann hefur ekki sinnt því hlutverki sem hann sjálfur setti á sínar eigin herðar að því marki sem mér fyndist að hann hefði átt að gera til þess að geta haldið því hér fram kinnroðalaust að stefna hans í umhverfismálum sé metnaðarfull. Margt hefur auðvitað verið vel gert og það er tímanna tákn að nú eru stjórnmálaflokkarnir óðum að átta sig á því að það þýðir ekki að skila auðu í umhverfismálum, hvorki í hinu smáa né í hinu stóra, hvorki í loftslagsmálunum né heldur í málefnum er varða það að fegra og snyrta umhverfi okkar. Hæstv. umhverfisráðherra ætti auðvitað að ganga fram fyrir skjöldu, efna til almennilegs þjóðarátaks þar sem unnið yrði hönd í hönd með frjálsum félagasamtökum og sveitarfélögum á sviði umhverfis- og náttúruverndar. Það þarf líka að sjá til þess að sveitarfélögin hafi meira 

Frú forseti. Ég vil byrja á því að taka fram að þessi ákveðni liður, í mjög metnaðarfullri stefnumörkun og í ályktunum Framsóknarflokksins í umhverfismálum almennt, er mjög lítill. Þar er margt annað mjög metnaðarfullt að finna. Ég vil hins vegar árétta að ég held að hugsunin, þegar þessi ályktun var samþykkt á flokksþingi, hafi ekki verið sú að Framsóknarflokkurinn, undir sínum merkjum, blési í einhvern herlúður um það að nú færu allir út að safna rusli - það var ekki þjóðarátak í þeim skilningi. Ég ætla að með því að nota orðið „þjóðarátak“ í ályktunum séu menn að leggja línuna um það hvar þeir vilji sjá áherslur í viðkomandi ráðuneyti. Það má vera ljóst af fyrri ræðu minni, frú forseti, að við höfum komið víða við. Efnt hefur verið til samstarfs með landsáætlun við sveitarfélögin, við frjáls félagasamtök og ég held að þetta gerist langbest þannig að menn séu að leita sér að samstarfsaðilum en allir séu að vinna að sama markmiðinu. Ég hafði orð á því í fyrri ræðu minni að ég þykist sjá mun. Ég tók sérstaklega eftir því þegar ég var á ferðinni í sumar í Norðvesturkjördæmi - og þá er ég ekki að halda því fram að það sé munur á milli kjördæma - að þar höfðu ákveðin sveitarfélög verið að taka saman í átaki, í samstarfi við þá aðila sem gátu flutt alls konar bílflök og drasl. Búið var að hrúga þessu upp og svo var beðið eftir því að þetta yrði flutt sem brotajárn í burtu. Ég sé mun, ég sé verulegan mun, en ég ætla ekki að ganga svo langt, frú forseti, að þakka það alfarið Framsóknarflokknum - og ég er viss um að Framsóknarflokkurinn og Vinstri grænir geta átt um þetta mjög gott samstarf.

Virðulegi forseti. Hér í þessum sal árið 2004, nánar tiltekið í maí 2004, var tekin sú ákvörðun af meiri hluta þingmanna, að undirlagi fyrrv. hæstv. sjávarútvegsráðherra, Árna M. Mathiesens, að leggja af hið svokallaða dagakerfi smábáta. Þessi flokkur fiskiskipa landsmanna var í staðinn settur í kvóta. Þetta dagabátakerfi hafði verið við lýði í mörg ár. Við í þingflokki Frjálslynda flokksins lögðumst mjög eindregið gegn því að kerfið yrði lagt af því að við töldum að það hefði marga góða kosti í för með sér, ekki síst fyrir sjávarbyggðir landsins. Það duldist náttúrlega engum sem fór um landið að þessum bátum fylgdi mikið líf og fjör og mikil vinna, sérstaklega yfir sumartímann en einnig á öðrum árstímum. Það var hægt að færa margar góðar röksemdir fyrir því að þessi atvinnurekstur styrkti mjög byggð í hinum minni sjávarbyggðum allt í kringum landið og þá kannski ekki síst í kjördæmi núv. hæstv. sjávarútvegsráðherra, Einars Kristins Guðfinnssonar. Það fór nú svo að því miður var þetta kerfi lagt af í staðinn fyrir að hlúð yrði að því og það þróað frekar. Í stað þess að setja um það skýrari reglur, sem var hægur vandi að gera þó að menn vilji nú reyna að snúa út úr því og koma sér undan því á einhverjum undarlegum flótta, hefði vel verið hægt að hlúa að þessu kerfi - ekki síst, virðulegi forseti, með tilliti til atvinnustigsins í hinum minni sjávarbyggðum landsins. Ég held að flestir sem fylgjast með sjávarútvegi hafi gert sér grein fyrir því hver þróunin hefur orðið síðan þessi lög voru sett, síðan þessir svokölluðu dagabátar voru settir í kvóta. Gríðarleg samþjöppun hefur orðið í smábátakerfinu. Fjölmargir þessara báta hafa verið seldir, þeir hafa horfið úr rekstri, þeir eru ekki lengur þau atvinnuskapandi tæki sem þeir voru hér áður fyrr. Bátarnir hafa líka flust til, þeir hafa færst frá mörgum byggðum, margar byggðir hafa orðið að sjá á eftir bátum sínum, hafa orðið að sjá á eftir góðum viðskiptavinum sem komu kannski í heimsókn þegar vel gaf á nálægum miðum á vissum árstímum og annað þar fram eftir götunum. Ég hygg að hæstv. sjávarútvegsráðherra, Einar Kristinn Guðfinnsson, geri sér fullvel grein fyrir því hvað ég er hér að tala um. Fyrirspurn mín til hans hér í dag, virðulegi forseti, er þessi: Telur ráðherra að aflagning dagabátakerfisins árið 2004 hafi orðið sjávarbyggðum landsins til góðs?

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Magnúsi Þór Hafsteinssyni fyrir þessa spurningu sem auðvitað þarf að svara í nokkrum orðum. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um það að dagabátakerfið var á margan hátt mjög áhugavert kerfi og skilaði heilmiklu. Ég er líka sammála hv. þingmanni um það að vel er hægt að stjórna með sóknartakmarkandi aðgerðum. Þegar við höfum í áranna rás staðið frammi fyrir því að fjalla um dagabátakerfið hefur oft verið rætt um það með hvaða hætti við gætum varið þetta kerfi með því að setja inn sóknartakmarkandi þætti. Þess vegna var auðvitað, og það var öllum ljóst, til að mynda á þeim tímum sem hv. þingmaður var að rifja upp, að valið stóð aldrei um það að verja það kerfi algjörlega óbreytt án sóknartakmarkandi þátta. Það var alltaf inni í myndinni, og það var líka rætt á vettvangi Landssambands smábátaeigenda, að setja inn í þetta sóknarstýrandi þætti sem mundu þá virka til þess að takmarka þann afla sem þessi bátaflokkur var að draga að landi. Menn getur greint á um það hversu mikið sóknartakmarkandi þeir þættir ættu að vera en alltaf var gengið út frá því að verið væri að reyna að hafa áhrif á það að lækka heildaraflann eða a.m.k. að koma í veg fyrir að hann ykist frá því sem hann hafði verið. Þetta varð hins vegar ekki niðurstaðan og ég ætla út af fyrir sig ekkert að fara í þá sögu. Niðurstaðan varð sú að þessir bátar fóru inn í krókaflamarkskerfið og þess í stað var þeim færður fiskveiðiréttur í formi kvóta sem ekki mældist í dögum heldur í tonnum. Það er alveg ljóst að eins og við skoðum þessi mál fengu þessir bátar mjög verulegan veiðirétt, svo mikinn raunar að mjög margir urðu til þess að gagnrýna það að verið væri að ívilna þeim með einhverjum hætti. Ég tel að það hafi nú ekki verið þannig. Hver hefur þróunin verið síðan? Það er alveg rétt sem hv. þingmaður sagði, færaaflinn hefur minnkað. Hann hefur minnkað verulega og hann hefur auðvitað minnkað mest í þeim byggðum þar sem hann var mjög mikill fyrir. Ástæðurnar eru ýmsar. Það er í fyrsta lagi aflagning dagakerfisins, það gefur augaleið. Í öðru lagi hefur verið minni afli á grunnslóð í nágrenni margra þeirra staða sem nutu dagakerfisins hvað mest. Það er enginn vafi á því að línuívilnunin sem slík hefur líka haft þessi áhrif. Hún gaf línuveiðunum forskot sem aðrar veiðiaðferðir höfðu ekki. Við sjáum að línuívilnunin hefur m.a. haft áhrif á stöðu ýmissa annarra veiðarfæra, við sjáum að netaveiðarnar hafa dregist saman o.s.frv. þó að þar séu fleiri ástæður undirliggjandi. Síðast en ekki síst, eins og hv. þingmaður nefndi hér áðan, hafa orðið til öflugir línubátar og færaútgerðin stóðst þeim hreinlega ekki snúning. Við tókum ákvörðun áður að leyfa stækkun þessara báta upp í 15 tonn og möguleikar þeirra urðu einfaldlega meiri. Þetta var hins vegar gert til þess að koma til móts við sjónarmið byggðanna um það að geta haft öruggari hráefnisöflun og það hefur á margan hátt tekist í mjög mörgum þessara byggðarlaga. Færabátarnir róa á sumrin eins og allir vita. Það skipti miklu máli fyrir atvinnulífið á þeim tíma þó að misjafnt væri hversu mikið yrði eftir og færi til fiskvinnslu á þessum stöðum. Línubátarnir róa hins vegar allan ársins hring. Stóru bátarnir, sem hafa verið gerðir út, eru eins og vertíðarbátar að því leyti að þeir hafa skapað ótrúlega mikla vinnu, miklar tekjur. Við sjáum að þrátt fyrir að færaaflinn hafi dregist saman í mörgum þessara verstöðva hefur aukningin í línuveiðunum verið gífurlega mikil á þessum stöðum langflestum. Auðvitað eru undantekningar á báða vegu. Á norðanverðum Vestfjörðum - svo að ég taki þá sem dæmi af því að þar voru þessir færabátar með mikinn afla á sumrin - hefur þróunin orðið sú að línuaflinn hefur aukist gríðarlega á krókaflamarksbátunum. Aflaheimildirnar hafa verið að færast yfir á þá báta - það er alveg rétt sem hv. þingmaður nefndi í þessu sambandi - og sú aukning hefur í mörgum tilvikum orðið meiri á línuna en svarar minnkuninni í færaaflanum og þetta er þó afli sem veiðist allan ársins hring. Ég átti satt best að segja von á því, þegar ég velti þessum málum fyrir mér í vetur, að tilflutningarnir á milli byggðarlaganna - af þeim ástæðum að færaaflinn hefur minnkað og línuaflinn hefur aukist - hefðu orðið meiri en raun ber vitni. Auðvitað eru þeir til staðar, ég neita því ekki, það er staðreynd, en tilflutningarnir eru samt minni en ég hugði. Ég treysti mér ekki til þess að svara þessari spurningu eingöngu með einu orði. Ég vil samt sem áður segja að ég tel að sú þróun sem hefur orðið upp á síðkastið með auknum styrk smábátakerfisins hafi orðið hinum dreifðu byggðum til góðs. Ég sé til dæmis að línuívilnunin hefur verið að nýtast byggðum sem höfðu átt undir högg að sækja. En dreifingin, hin landfræðilega dreifing á línuívilnuninni, er þó meiri en ég bjóst við og það finnst mér mjög jákvætt.

Frú forseti. Það er alltaf jafnsérstakt að heyra hæstv. sjávarútvegsráðherra færa rök fyrir máli sínu en hann sagði hér að hann hafi haldið uppi vörn fyrir kerfið, handfærakerfið. Ég bara spyr: Hverjum var hann að verjast? Var hann ekki að verjast sjálfum sér? Sótti hann ekki á sem fulltrúi LÍÚ að eyðileggja þetta kerfi? Ég man ekki betur en að það hafi einmitt verið hann sem vildi kollvarpa því kerfi. Þegar hann talar hér um að verja kerfið er hann að verjast sjálfum sér. Það er náttúrlega með ólíkindum að verða vitni að slíkum málflutningi hjá sjávarútvegsráðherra. Við verðum að gæta að því að þessi breyting hrundi af stað ferli sem ég vil ekki kalla þróun heldur afturför fyrir margar byggðir. Byggðir sem byggðu á þessum handfæraafla, byggðir eins og t.d. Norðurfjörður á Ströndum. 

Hæstv. forseti. Það er náttúrlega ljóst að við það að dagakerfið var aflagt breyttist margt og mér finnst margs að sakna úr því kerfi. Í fyrsta lagi var handfæraaflinn þannig að hann nýttist oft byggðum vítt og breitt um landið vegna þess að bátarnir fylgdu á eftir fiskigöngunum sem byrjuðu iðulega eins og t.d. fyrir vestan, í Breiðafirði, og svo austur um og enduðu á Norðurlandi og jafnvel Norðausturlandi. Það sýndi líka talsvert fiskgengdina og það sýndi aflasamsetninguna fyrir utan það að mikið líf varð í þeim byggðum sem fengu þessa kerfis notið. Ég tel að það hafi verið mistök, hæstv. forseti, að fella þetta kerfi niður og það hafi í raun og veru skemmt fyrir okkur, bæði varðandi byggðirnar og eins upplýsingar um veiðina.

Virðulegi forseti. Við erum að tala um það þegar við lokuðum dagabátakerfinu. Dagabátarnir voru að veiða frá 2.000 og upp í 12.000 tonn á ári og þarna var mikil óvissa. Þegar málið var tekið fyrir og afgreitt á Alþingi voru eingöngu fulltrúar Frjálslynda flokksins á móti þessu, stjórnarandstaðan sat hjá en stjórnarliðar samþykktu þetta. Það er eðlilegt við svona breytingar að fækkun verði í bátum. Menn sameina minni útgerðir og kaupa sér stærri báta. Það sem hefur breyst er að hlutastörfum hefur fækkað og fleiri eru farnir að gera út á ársgrundvelli. Ég tel það mjög gott og ég tel þessa breytingu mjög góða fyrir fiskveiðistjórnarkerfið. Ég vil einnig minna á að þorri þeirra sem störfuðu í dagabátakerfinu voru hlynntir þessari breytingu. Virðulegi forseti. Við erum ekki einungis að tala um hagræðingu þarna, það er að gerast í öllum atvinnugreinum að menn eru að hagræða og sameina fyrirtæki. Þetta er bara sú þróun sem er að gerast. 
            

Virðulegi forseti. Það eru greinilega mjög skiptar skoðanir um þetta mál þótt nokkur missiri séu liðin frá því að lögin voru samþykkt. Ég hygg að það verði áfram miklar deilur um það mál því að það skipti mjög miklu að við höguðum útgerð frá þessum litlu sjávarbyggðum á þann hátt sem við gerðum. Það er alveg rétt sem hæstv. sjávarútvegsráðherra benti á áðan. Það er vel hægt að stjórna flota af þessari gerð með sóknartakmörkunum. Það er vel hægt og á að gera það. Það er sannfæring mín að stýra eigi þessum hluta fiskiskipaflotans með þeim hætti. Þessi hluti flotans mun aldrei ofveiða nokkurn skapaðan hlut. Það eru svo margir aðrir þættir sem hafa áhrif á reksturinn, t.d. fiskgengd, veðurfar og annað, að ég hef í sjálfu sér ekki miklar áhyggjur af því að þessi floti muni ofveiða nokkurn skapaðan hlut, ég tala nú ekki um ef settar eru skýrar reglur um hversu mikið af veiðarfærum menn megi vera með í sjó á hverjum tíma, settar reglur um stærð báta og annað þar fram eftir götunum. Við áttum að fara þessa leið árið 2004. Það hefði verið heillavænlegast, bæði fyrir sjávarútveginn og einnig fyrir sjávarbyggðirnar. Við verðum að muna það, hv. þm. Guðjón Hjörleifsson, að í sjávarútvegi, útræði, útgerð og þess háttar, er ekkert athugavert við það þótt þetta sé að einhverju leyti hlutastarf hjá fólki sem býr í þessum byggðum. Það er ekkert athugavert við það. Þetta bara er partur af lífsmunstri þessarar þjóðar, þjóðar sem hefur búið í landinu í 1100 ár. Fólk sem býr úti á landi lifir af landsins gagni og gæðum. Það er bara þannig og þannig á það að vera í framtíðinni. Það er sannfæring mín. Ef við ætlum að byggja þetta land til framtíðar er mjög mikilvægt að við tryggjum að hinar dreifðu byggðir landsins hafi aðgang að náttúruauðlindum sínum og þar með talið fiskimiðunum. Það er algjört grundvallaratriði. Ég vonast til að næsta ríkisstjórn sem tekur við í 

Virðulegi forseti. Ég hef aldrei gert lítið úr jákvæðum áhrifum af dagabátakerfinu meðan það var við lýði. Ég hef aldrei gert það. Mér var alveg ljóst að það skipti máli fyrir þær byggðir þar sem þessir bátar voru að koma og landa. Það var hins vegar veikleiki þess máls fyrir margar byggðir að þarna var um að ræða mjög tímabundna atvinnustarfsemi og hún skilaði sér ekki nema að mjög takmörkuðu leyti inn í fiskvinnslu á þessum stöðum. Það var veikleiki málsins og ef við reynum að ræða þessi mál í ró og næði og af sanngirni held ég að við sjáum það. Við fundum það og finnum það að í sjávarbyggðum okkar er vaxandi krafa um að sjávarútvegurinn sé rekinn þannig að menn geti gengið út frá því, helst allan ársins hring, að hafa störf og viðurværi af honum og þetta sé um leið sjávarútvegur eða fiskveiðar sem tryggi fiskvinnslunni hráefni allan ársins hring. Það var auðvitað vandinn við dagakerfið að það var ekki að skila því. Það sem við höfum séð í þróuninni síðustu árin er að vaxandi línuútgerð og vaxandi áhersla á útgerð stærri línubáta hefur haft þau áhrif að það hefur skilað fiskvinnslunni stöðugu hráefni. Það hefur líka gert það að verkum að við sjáum núna báta þar sem aðbúnaðurinn og möguleikar manna sem stunda þessar veiðar eru miklu betri en verið hefur. Ég er alveg sammála því, og ég ítreka það og það hefur margoft komið fram hjá mér eftir að ég varð sjávarútvegsráðherra, ég er alveg sömu skoðunar og ég hef verið, að það er alveg hægt að stjórna fiskveiðum með sóknartakmörkunum. En þá verða menn líka að vera tilbúnir að horfast í augu við það að setja þarf við ákveðnar aðstæður einhverjar hamlandi aðgerðir eða hamlandi þætti inn í fiskveiðistjórnina sem gerir það að verkum að við drögum úr þegar þannig hentar. Það var nákvæmlega það sem okkur tókst ekki að gera. Ég held að sú þróun sem við höfum séð sé alveg klár. Handfæraaflinn hefur minnkað, netaaflinn hefur minnkað en línuaflinn hefur stóraukist. Þessi aukning á línuafla skiptir auðvitað máli á jákvæðan hátt fyrir þessar byggðir hringinn í kringum landið, m.a. þær byggðir sem hér hafa verið gerðar að umtalsefni.

Frú forseti. Í kjölfar umræðu á Alþingi um sjávarútvegsmál var hæstv. sjávarútvegsráðherra boðið í viðtal á útvarpsstöðinni Útvarp Saga. Þar fór hann mikinn og sagði m.a. í viðtali við Jóhann Hauksson, þann 7. desember sl., þegar hann færði rök fyrir því kerfi sem hefur nú lagt landsbyggðina meira og minna í rúst, því miður, a.m.k. höggvið djúp skörð í sjávarbyggðir landsins, að þetta kerfi hafi stuðlað að hærri launum sjómanna og betri lífskjörum á landsbyggðinni. Þess vegna langar mig að spyrja: Í hvaða gögn er hæstv. ráðherra að vísa? Hvað er hann að vísa í í þessu viðtali? Hvernig rökstyður hann þetta? Nú sést vel ef skoðuð eru útsvör á landsbyggðinni, sérstaklega þar sem áhrifa sjávarútvegsins gætir mjög, að launakjör þar hafa dregist aftur úr kjörum fólks m.a. á höfuðborgarsvæðinu. Það væri því fróðlegt að fá að heyra einhver rök fyrir þessu hjá hæstv. ráðherra og einnig um hin bættu lífskjör sem þetta kerfi á að færa landsbyggðinni. Á hann við það þegar enginn annar getur hafið starfsemi í undirstöðuatvinnugrein byggðanna? Ég veit í rauninni ekki hvað hæstv. ráðherra á við með þessum málflutningi. Það væri fróðlegt ef hann vísaði í einhver gögn máli sínu til stuðnings. Ef ekki, þá er þetta einfaldlega ómerkilegt skvaldur í hæstv. ráðherra. Því miður er það svo að hluti sjómanna þarf að leigja til sín aflaheimildir. Á Alþingi í haust var nefnd talan 10 milljarðar sem rynni út úr greininni í leiguviðskiptum. Færa má rök fyrir því að einn fimmti af heildartekjum sjávarútvegsins renni út úr honum og komi ekki til skipta sjómanna. Ég er miklu frekar á því að þetta kerfi hafi skaðað kjör sjómanna. Síðan verður hæstv. ráðherra líka að muna eftir þeim sjómönnum, sem margir hverjir eru á línubátunum sem hann vísaði til í umræðunni um fyrri fyrirspurn, sem hafa engan kjarasamning. Það er nefnilega svo að þeir sem eru á bátum sem eru undir 15 tonnum hafa engan kjarasamning. Þeir eru jafnvel verr settir en blaðburðarbörn á Íslandi hvað það varðar. Maður undrar sig á því að hæstv. sjávarútvegsráðherra skuli í raun bera það á borð fyrir alþjóð að kjörum sjómanna sé borgið með þessu kerfi og hag byggðanna í landinu. Ég skora á hæstv. ráðherra að færa einhver rök fyrir þessum orðum sínum.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að halda því fram og hef aldrei haldið því fram að fiskveiðistjórnarkerfi okkar tryggi hag og kjör allra sem starfa í sjávarútvegi né allra sjávarútvegsbyggða. Það er langt frá því. Ég hef margoft sagt að það hefur á vissum stöðum haft neikvæð áhrif. Ég hef aldrei gert lítið úr því og alltaf viðurkennt það, m.a. í umræðu um daginn þegar við fjölluðum um byggðakvótamál. Þegar við ræðum kaup og kjör í sjávarútvegi er rétt að reyna að styðjast við staðreyndir. Varðandi laun sjómanna, af því að það er vikið að þeim í þessari fyrirspurn, þá mótast þau og ráðast heilmikið af ytri aðstæðum. Þau ráðast m.a. af verðlagningu á fiski á erlendum mörkuðum vegna þess að hluti tekna sjómanna byggir á því. Það ræðst ekki síst af genginu. Áhrif gengisins eru mjög mikil, fyrst á þá sem flytja beint út og síðan hefur það áhrif á verðlagninguna á fiski. Núna er staðan eins og við vitum sú að verðlagning á fiski er í langflestum tegundum í hæstu hæðum. Gengið hefur verið tiltölulega jákvætt en það hefur verið að styrkjast nokkuð upp á síðkastið. Þegar við skoðum þetta í samhengi, við skulum reyna að gera það af því að hv. þingmaður er að kalla eftir því, sjáum við t.d. að launaþróun í fiskvinnslu er þannig miðað við árin 1997–2006, tæplega tíu ára skeið þá er það einfaldlega þannig að þegar maður ber saman launavísitöluna í landinu og laun í fiskvinnslu þá hefur þetta nokkurn veginn fylgst að. Ef við skoðum þessar meðaltalstölur er það þannig. En auðvitað hafa ýmsar atvinnugreinar verið að hækka laun sín hraðar en nemur meðaltalinu en ef við skoðum þetta í samhengi við meðaltalið þá er það þannig. Ef við skoðum síðan fiskverðið, við skulum taka þorskinn sérstaklega því hann hefur mest vægi, þá endurspeglast verð hans, hvort sem er í beinni sölu á innlendum mörkuðum, á erlendum mörkuðum eða landfrystum afurðum, í launum sjómanna. Fiskverð hefur hækkað á þessu ári, langt umfram það sem nemur launavísitölunni. Það er vegna þess að fiskverð á erlendum mörkuðum er hærra en áður og gengi krónunnar lægra en það var á árinu 2005. Það hefur þessi jákvæðu áhrif. Ég ætla ekki að þakka kvótakerfinu þetta. Ég segi einfaldlega að laun sjómanna og laun í sjávarútvegi ráðast af fjöldamörgum þáttum. Hins vegar er það alveg rétt að gífurlegar breytingar hafa orðið í sjávarútvegi okkar, að hluta til vegna fiskveiðistjórnarkerfisins. Það er ljóst að það hefur stuðlað að tiltekinni þróun sem hér hefur oft verið gerð að umtalsefni. Tæknibreytingar hafa gert það að verkum að fólki fækkar í sjávarútvegi þannig að heildarumsvifin hafa minnkað. Við eigum að fagna þeirri þróun í sjálfu sér, að tæknibreytingarnar eigi sér stað í sjávarútvegi. Það hefur dregið úr yfirvinnu í fiskvinnslu í landi, það þekkjum við, og vitaskuld hefur það áhrif á heildarlaun fólks í fiskvinnslu. Hv. þingmaður talaði um þátttöku í kvótakaupum sjómanna. Ég hef margoft gert það að umræðuefni og vonandi munu birtast innan tíðar tillögur um að taka á því máli. Það er að vísu mat forustumanna sjómanna að þátttaka í kvótakaupum sé minna vandamál en oft áður. Engu að síður er ljóst að við þurfum að herða á í þessu sambandi, herða eftirlitið og eftirfylgnina í þessum efnum. Ég hef margoft lýst mig reiðubúinn til þess. Varðandi síðan hitt sem hv. þingmaður gerði að umtalsefni í lokin þ.e. stöðu sjómanna sem starfa á krókamarksbátum, bátum innan við 12 tonn, að þá er það alveg rétt að þeir eru án kjarasamninga. Það er hins vegar ekki hlutverk stjórnvalda, allra síst sjávarútvegsráðherra, að skipta sér af því eða koma með beinum hætti að þeim kjarasamningum. Þar eiga auðvitað aðilar málsins að koma sér saman og auðvitað eiga að gilda í þessum efnum kjarasamningar. Slíkt er til staðar í einstökum byggðarlögum þar sem menn hafa komið sér saman um tilteknar lágmarksreglur. Vonandi tekst mönnum að gera slíka samninga víðar á landinu en það væri auðvitað fráleitt að við sem löggjafarþing færum að skipta okkur af þessu og hafa áhrif á þetta. Þetta eiga aðilar vinnumarkaðarins að klára sin á milli.

Hæstv. forseti. Það er rétt hjá hæstv. sjávarútvegsráðherra að fjöldamargt hefur áhrif á launin. Heildarafli hvers árs hefur t.d. mikil áhrif. Við stöndum einfaldlega frammi fyrir því að í botnfiskveiðunum er þorskurinn sennilega gefinn upp sem 40% af verðmætunum. Heildarafli af þorski hefur verið mjög lítill á undanförnum árum miðað við það sem áður var. Sá afli er kannski um það bil helmingur þess sem langtímaviðmið í þorskveiðum hefur gefið okkur til margra ára, a.m.k. fyrir daga kvótakerfis. Síðan koma til kvótaverðið og kvótaleigan. Þetta spilar inn í kjör sjómanna því einhvers staðar eru þessir peningar teknir. Þetta er ekki starf sem gufar bara upp eða kemur engum við. Verðið lendir á sjómönnum víðast hvar. Ég hef stundum sagt að arðsamasta 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson kom í lok ræðu sinnar inn á að sennilega væri arðbærasta einingin í íslenskum sjávarútvegi í dag hinn svokallaði leiguliði. Ég held að það sé mikið til í því. Ég held að við ættum að hugleiða hvernig kvótakerfið hefur leitt til þess að landsbyggðin er víða hreinlega arðrænd, þ.e. svipt tekjum sínum með kvótaleigu sem er oft ekki annað en hreinn þjófnaður. Við segjum það bara hreint út. Það er engin sanngirni í því að sjómenn og útgerðarmenn sem reyna að reka fyrirtæki sín skuli þurfa að greiða kannski allt að 70% af aflaverðmætinu til einhvers sem er svo heppinn að fá einu sinni á ári sent heim til sín bréf frá Fiskistofu með kvótaúthlutun. Það engin sanngirni í þessu. Þetta er íslenskri þjóð og íslenskum sjávarútvegi til háborinnar skammar. Þetta er kannski mesta óréttlætið í kvótakerfinu, þessi bölvaða kvótaleiga.

Frú forseti. Ég ætla að leyfa mér að vitna í sjávarútvegsráðherra. Hann sagði orðrétt: „En það sem er svolítið gaman við þetta kerfi er að það hefur þróast þannig að þetta er hins vegar arðvænlegt kerfi og er að skapa góð lífskjör úti á landsbyggðinni.“  Ég vil þá spyrja hæstv. ráðherra: Það er ekki alltaf sem hæstv. forsætisráðherra boðar skattalækkanir heldur boðaði hann sérstaka skattahækkun á sjómenn í upphafi kjörtímabilsins með því að leggja af sjómannaafsláttinn. Það væri fróðlegt að fá afstöðu hæstv. ráðherra til þeirra skattahækkana sem Sjálfstæðisflokkurinn boðaði þá. Ég sé að tími minn er að renna út en að lokum er hér ágætisgrein í World Fishing sem ég vil benda hæstv. ráðherra á. Þar lýsir sérfræðingur Alþjóðastofnunar í landbúnaði og fiskveiðum hjá Sameinuðu þjóðunum kerfinu sem algerlega misheppnuðu.

Virðulegi forseti. Þegar tekist var á um hagsmuni smábátanna var uppi hörð gagnrýni á að fiskveiðiréttur smábátanna yrði aukinn. Margir héldu því fram að landsbyggðin og þær byggðir sem byggðu afkomu sína mest á smábátaútgerðinni væru með því dæmdar til fátæktar. Ég var í þessu útvarpsviðtali og hef síðan margoft haldið því fram að raunin hafi orðið allt önnur. Fiskveiðistjórnarkerfi smábátanna hefur reynst mjög verðmætt. Það hefur borgað til að mynda sjómönnum sem í því starfa í mörgum tilvikum a.m.k. góð laun, góð lífskjör. Ég hef margoft sagt það og viljað verja fiskveiðistjórnarkerfi smábátanna. Ég tel að það skipti miklu máli. Ég hef reynt að útskýra að það er ekki kerfi sem er dragbítur á lífskjör, öðru nær. Það hef ég margoft sagt. Hv. þingmaður var áðan að hneykslast á því að við teldum það ekki okkar hlutverk sem stjórnvalds eða löggjafarvalds að hlutast til um kjarasamninga sjómanna og útvegsmanna. Ég hélt að það væri almennt ekki skoðun í þjóðfélaginu að löggjafarsamkoman ætti að grípa þar inn í. Í gildi eru frjálsir kjarasamningar og það væri síðasta úrræðið að löggjafarsamkoman gripi inn í, þ.e. þegar sérstök neyð væri. Ég held að það séu mjög sérkennileg skilaboð, sem ég vona að séu ekki skilaboðin frá Frjálslynda flokknum, að taka samningsréttinn af útgerðarmönnum og sjómönnum smábátanna. Ég held að samningsrétturinn hljóti að eiga að vera þar. Ég tek síðan undir það sem sagt var varðandi leiguna og þátttöku sjómanna í kvótakaupum. Ég hef verið mjög gagnrýninn á það. Við eigum að taka á því. Það er óeðlilegt að sjómenn þurfi að taka þátt í kvótakaupum. Við eigum að reyna að skipa þeim málum þannig með lögum að reynt sé að koma í veg fyrir að það eigi sér stað.

Frú forseti. Nú á tímum mikilla umræðna um alvarlegt ástand í heiminum vegna losunar gróðurhúsalofttegunda er ástæða til að horfa til framtíðar. Vetni er orkuberi eða auðlind sem ef til vill á eftir að verða mikill framtíðarmöguleiki til vistvænna samgangna. Í vetnisrannsóknum hefur Ísland haft ákveðið frumkvæði en almenningi finnst eins og þau mál gangi frekar hægt. Spurningin er þá: Hvers vegna? Eru einhverjar tæknilegar ástæður fyrir því? Ég velti sem sagt fyrir mér stöðunni um þessar mundir og hvaða stefnu hæstv. iðnaðarráðherra hafi í þessu máli. Það eru líka aðrir möguleikar varðandi eldsneyti. Núna liggur fyrir að við munum væntanlega hætta að urða sorp og menn fari að tala um sorp og lífrænan úrgang sem verðmæti. Kannanir hafa sýnt að það er mögulegt að vinna verulegt magn dísilolíu úr lífrænu sorpi eftir svokallaðri Fisher-Troops aðferð, en það er aðferð sem hefur verið notuð til að framleiða dísilolíu úr kolum. Þessi dísilolía er mun hreinni en hefðbundin olía og t.d. má nefna að við bruna í bifreiðum fylgir henni ekkert sót. Varðandi þessar hugleiðingar velti ég fyrir mér stöðunni í vetnisrannsóknum um þessar mundir og hvert stefni. Ég spyr því einfaldlega: 1. Hver er staða vetnisrannsókna á Íslandi? 2. Telur ráðherra mögulegt að vetni verði orkugjafi í farartækjum innan 20 ára? Ef svo er, hyggst ráðherra greiða fyrir nauðsynlegum rannsóknum og uppbyggingu innviða til að slíkt geti orðið að veruleika? 3. Hefur ráðuneytið kannað möguleika á að nýta lífrænan afskurð (plöntur, gras o.fl.) og sorp til eldsneytisframleiðslu? Ef svo er, hver var niðurstaðan? Ef þetta hefur ekki verið kannað, hyggst ráðherra beita sér fyrir því að það verði gert?

Hæstv. forseti. Svar við fyrstu spurningu: Vetnisrannsóknir hafa verið stundaðar við Háskóla Íslands, Iðntæknistofnun, Háskólann á Akureyri og hjá fyrirtækjunum Íslensk nýorka og Varmaraf ehf. Í raun hefur myndast nokkurs konar verkaskipting á milli þeirra. Í upphafi þessa árs lauk vetnisvagnaverkefninu og nýtt verkefni er tengist notkun vistvæns eldsneytis í fólksbílum er að hefjast. Hið nýja verkefni kallast Smart H2 sem er skammstöfun fyrir enskt heiti. Markmið þess er m.a. að koma af stað rekstri 20–30 vetnisbíla og setja vetnisljósavél um borð í ferðamannabát. Tilgangurinn er að afla gagna við raunverulegar aðstæður til að nýta í rannsóknir, hagkvæmnisathuganir og frekari notkunaráætlanir. Áætlað er að um 15–20 stöðugildi tengist beint rannsóknum og þróun á hagnýtingu vetnis og fer þeim fjölgandi. Samvinna við erlend fyrirtæki hefur skipt miklu máli í þessu sambandi, m.a. alþjóðleg stórfyrirtæki. Annað svar: Bílaframleiðendur miða við að vetnisbílar fari á almennan markað á tímabilinu 2010–2015. Hins vegar mun vetnisbíllinn ekki verða samkeppnishæfur í verði við hefðbundna bíla fyrr en um 2015 að því er menn ætla, þegar samsvarandi fjöldaframleiðsla hefst og nú er á bensínbílum miðað við núgildandi áætlanir. Iðnaðarráðuneytið stefnir að því að semja við Vistorku um stuðning sem tryggja mun samfellu í vetnisverkefnum á Íslandi. Þessi vilji byggist á þeirri trú ráðuneytisins og ríkisstjórnarinnar að farartæki sem nýta vistvænt eldsneyti verði innan skamms raunverulegur valkostur gagnvart farartækjum sem nota jarðefnaeldsneyti. Á grundvelli þessa mundi ráðuneytið leggja fram allt að 225 milljónir á þremur árum en fjárveitingar til verkefnisins eru þó að sjálfsögðu háðar ákvörðun Alþingis um fjárlög hvers árs. Auk framlags stjórnvalda koma framlög frá erlendum samstarfsaðilum, innlendum orkufyrirtækjum og ýmsum öðrum aðilum. Þriðja svar: Á vegum ráðuneytisins og Orkustofnunar hefur verið fylgst með þróun vistvæns eldsneytis í mörg ár og var m.a. ítarleg umfjöllun um það á orkuþingi sem haldið var í október sl. Einnig hefur starfað á vegum ráðuneytisins hópur sérfræðinga um vistvænt eldsneyti og gaf Orkustofnun nýlega út umfjöllun og tillögur hans í skýrslunni Stefna Íslendinga í eldsneytismálum einkabifreiða. Ein af megintillögum þessarar skýrslu lýtur að endurskoðun laga um opinber gjöld af ökutækjum sem miða að því að dregið verði úr notkun jarðefnaeldsneytis í samgöngum, og skýrt var frá fyrir nokkru. Skýrslan dregur einnig fram stöðu þróunar farartækja er nota vistvæna orkugjafa. Auk vetnisbíla eru í þróun bifreiðar sem ganga fyrir rafmagni, etanóli, metanóli, metangasi, lífdísilolíu og fleira mætti nefna. Enn fremur eru í þróun fjöldrifsbílar sem eru búnir tvenns konar aflgjöfum. Þar á meðal eru svokallaðir tvinnbílar, þ.e. bílar sem bæði hafa rafhreyfla og bensín- eða dísilvél sem aflgjafa, og tengil-tvinnbílar svonefndir sem stinga má í samband til að hlaða rafgeyma en ganga líka fyrir öðru eldsneyti. Þótt vetnið hafi margvíslega kosti umfram aðra orkubera er engu að síður óvíst um yfirburði þess til lengri tíma litið. Því mun hið nýja þróunarverkefni sem ég nefndi áður, Smart H2, taka til úrvinnslu og mats rekstrar- og kostnaðarupplýsingar annarra farartækja sem nota vistvænt eldsneyti. Allvíða er unnið að þróun vistvæns eldsneytis fyrir samgöngutæki. Lífmassafélagið vinnur að þróun vinnsluaðferðar til að framleiða etanól og lífmassa, m.a. úr grasi og lúpínu. Metan hf. stundar vinnslu og þróun metangass fyrir farartæki og nú eru um tíu ár liðin frá því að Sorpa hóf söfnun metans úr urðunarstað við Álftanes. Ráðuneytið og Orkustofnun hafa fylgst með starfsemi þeirra eins og annarra sem vinna að framgangi vistvæns eldsneytis. Að lokum vil ég þakka hv. þingmanni fyrir þessar spurningar því að þær drepa á mjög mikilvægu málefni sem ástæða er til að dvelja við.

Frú forseti. Það er ástæða til að taka undir þakkir til hv. þingmanns fyrir að hreyfa þessu mikilvæga máli. Það er líka óhætt að segja að engin þjóð í veröldinni hafi stigið jafnróttæk skref í átt til vetnisvæðingar og við Íslendingar og það ánægjulega er að um það ríkir nokkuð þverpólitísk samstaða. Íslenska ríkisstjórnin er sú fyrsta í veröldinni sem lýsir því opinberlega yfir að hún vilji nýta vetni og vetnistækni sem stóran hluta af efnahagskerfi sínu. Hins vegar mun hraðinn á þessari þróun að sjálfsögðu ráðast af því hvað alþjóðasamfélagið gerir, ekki síst bílaframleiðendur, en í augnablikinu veðja þeir flestir á vetnistæknina sem framtíðartækni í samgöngum. Skipaverkefni eru að fara af stað, eins og hæstv. ráðherra nefndi hér áðan. Íslendingar eru hins vegar að bjóða Ísland sem tilraunavettvang fyrir þessa nýju tækni enda landið upplagt til þess vegna smæðar sinnar, reynslu af vistvænum orkugjöfum og þar fram eftir götunum. Vonandi eigum við eftir að sjá þá sem fást við hinar nýju tilraunir á þessu sviði, hvort sem er vetni eða metan, 

Frú forseti. Hér er um mikilvæga umræðu að ræða. Nefnt hefur verið að mikill hraði sé á þróun til vistvænnar orku fyrir bíla og farartæki en því miður virðist vera meiri hraði á þeirri þróun að nota olíu og bensín. Þar hefur orðið gríðarlegur vöxtur á umliðnum árum. Samhliða því að finna aðra orkugjafa þarf einnig að ræða um það að ná fram sparnaði á þeim farartækjum og tækjum sem eru í notkun. Það er ekki síður verkefni okkar en að finna nýja orkugjafa. Ég var svo heppinn að vera boðið á ráðstefnu nú á dögunum þar sem einmitt var rætt um notkun metans. Það virðist vera mjög vænlegt til að nota á bíla, sérstaklega þá sem eru hér í Reykjavík. Miklir möguleikar eru á metanframleiðslu á öskuhaugunum hér en einungis er um 1% af þeim möguleikum nýtt. Það er um að gera 

Hæstv. forseti. Þetta er mjög áhugavert mál frá mörgum hliðum séð og horfir til framtíðar. Ég veit að hér er lítið þjóðfélag og, eins og hv. þm. Hjálmar Árnason benti á, við getum með auðveldum hætti stundað þessar rannsóknir, við höfum allt til þess og m.a. í samvinnu við aðra. Hins vegar er það nú svo að það þarf raforku til að framleiða vetni. Margir hafa bent á að í landi eins og Íslandi, með mikla raforkumöguleika, gæti verið áhugavert - án þess að ég sé neitt að gera lítið úr vetnisrannsóknum - að reyna að þróa frekari möguleika á notkun raforku í samgöngutækjum. Við þurfum einnig að 

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. iðnaðarráðherra ágæt svör og þeim sem hafa tekið þátt í umræðunni. Nýverið hefur okkur borist mjög neikvæð skýrsla varðandi gróðurhúsaáhrif í heiminum og því er virkilega ástæða til að ræða þessi mál og hraða þeim eins og kostur er. Ég tel líka rétt að skoða alla valmöguleika varðandi vistvæna og lífræna framleiðslu. Rétt er að benda á að í Bandaríkjunum er framleidd um ein milljón lítra af lífrænu bensíni eða etanóli og ESB hefur nú þegar sett af stað það ferli að bensín verði blandað etanóli. Ég þakka fyrir umræðuna, frú forseti, og hvet ráðherra til að halda málinu gangandi.

Hæstv. forseti. Ég endurtek þakkir mínar til fyrirspyrjanda og annarra sem tekið hafa þátt í umræðunni um þetta mikilvæga mál. Talið er að um 10% af nýtanlegri orku hérlendis nægi til þess að vinna vetni sem muni duga fyrir bílaflotann og skipaflotann þannig að þetta skiptir verulegu máli. Bílaflotinn og skipaflotinn valda sameiginlega um 2/3 af þeim mengunarútblæstri sem við erum að tala um. Það er alveg rétt, sem hér kom líka fram í umræðunni, að á Íslandi eru sérstakar aðstæður sem gera landið eftirsóknarvert sem tilraunasvæði. Það er mjög mikilvægt að við notum þá aðstöðu, að við notum hana fyrir okkur sjálf, á þeim forsendum og út frá þeim markmiðum sem áður hafa komið fram, en líka í rauninni fyrir allan heiminn.

Virðulegi forseti. Ég kem hér upp til að bera fram fyrirspurn til hæstv. samgönguráðherra um farþegaflug milli Vestmannaeyja og lands. Spurning mín hljóðar svo, með leyfi forseta: Hyggjast samgönguyfirvöld greiða niður allt farþegaflug milli Vestmannaeyja og lands? Þannig er málum háttað að nú er flogið milli höfuðborgarsvæðisins og Vestmannaeyja og að sjálfsögðu til baka aftur. Það flug var tekið upp nýverið með stórum vélum og er að sjálfsögðu mikið fagnaðarefni. En þetta flug er niðurgreitt með verulegum fjárhæðum úr ríkissjóði. En það er nú svo, virðulegi forseti, að það er ekki bara Flugfélag Íslands sem stendur fyrir flugrekstri milli Vestmannaeyja og lands.

Forseti vekur athygli á því að hæstv. ráðherra sem á að svara þessari fyrirspurn er ekki kominn í salinn og ég býst nú við að hv. þingmaður vilji gjarnan að hæstv. ráðherra hlýði á mál hans

Já, forseti. Ég mætti ráðherra á ganginum þegar ég gekk í salinn, hann getur því varla verið langt undan.

Ég skal ekki taka tíma hv. þingmanns, en við skulum aðeins hinkra eftir ráðherranum.

Ég vík þá úr ræðustól en reikna með að ég fái að byrja aftur á núllpunkti hvað varðar tímasetningu þegar hæstv. ráðherra kemur í salinn. - Þar kemur hæstv. ráðherra. Ég hygg að hæstv. ráðherra sé vel kunnugt um hvaða fyrirspurn ég ber upp, en hún er um farþegaflug milli Vestmannaeyja og lands. Ég var kominn aðeins á flug í þessum inngangi mínum. Þar var komið sögu að ég var farinn að tala um að það væri ekki bara Flugfélag Íslands sem stundaði farþegaflug milli Vestmannaeyja og lands, heldur eru þar líka aðrir flugrekstraraðilar. Okkur er kunnugt um að flugið milli höfuðborgarsvæðisins og Vestmannaeyja og aftur til baka er niðurgreitt með verulegum fjárhæðum úr ríkissjóði. Ég vil í sjálfu sér ekki gera neinar athugasemdir við það. Hins vegar eru fleiri flugrekstraraðilar eins og ég minntist á áðan í inngangi mínum. Ég nefni Flugfélag Vestmannaeyja sem hefur flogið um margra ára skeið milli Bakka og Eyja. Þar hefur verið mjög góður rekstur að því best er séð og að sjálfsögðu verið mjög gagnlegt fyrir samgöngur milli Vestmannaeyja og lands um nokkurra ára skeið. Lagt hefur verið í verulegar fjárfestingar, til að mynda á Bakkaflugvelli. Flugbrautin þar hefur verið endurbætt mikið og reist ný flugstöð, vegabætur á Bakkavegi og annað þar fram eftir götunum. Ekki ætlum við að fara að lasta það, langt í frá. Hins vegar leikur mér hugur á að vita hvort hæstv. samgönguráðherra og samgönguráðuneytið, ríkisstjórnin, hafi íhugað hvort það sé ekki hreinlega ósanngjarnt að þetta flug njóti ekki svipaðra ívilnana og það flug sem er á milli höfuðborgarsvæðisins og Vestmannaeyja.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr: „Hyggjast samgönguyfirvöld greiða niður allt farþegaflug milli Vestmannaeyja og lands?“ Svar mitt er svohljóðandi: Í lok september síðastliðinn ákváðu samgönguyfirvöld að bjóða út ríkisstyrkt áætlunarflug milli Reykjavíkur og Vestmannaeyja eftir að Landsflug ehf. hafði hætt áætlunarflugi á leiðinni. Auk þess var ákveðið að gera skammtímasamning um flug á framangreindri leið með fjárhagslegum stuðningi. Vegagerðin gerði í kjölfarið samning við Flugfélag Ísland hf. til tíu mánaða um styrk til að fljúga þrettán áætlunarferðir á viku milli Reykjavíkur og Vestmannaeyja. Undirbúningur er hafinn á útboði á styrktu áætlunarflugi á flugleiðinni Reykjavík/Vestmannaeyjar. Að því búnu verður gerður samningur við þann bjóðanda sem lægst býður að því gefnu að hann uppfylli allar kröfur útboðsins. Áætlunarflug samkvæmt framangreindum samningi er það farþegaflug sem samgönguyfirvöld hyggjast greiða niður á flugleiðinni Reykjavík/Vestmannaeyjar. Við þetta er því að bæta að íbúar og forsvarsmenn bæjarfélagsins í Vestmannaeyjum hafa lagt ríka áherslu á að tryggt og öflugt flug væri frá höfuðborginni til Vestmannaeyja og fögnuðu þeir mjög þessari ákvörðun og lýstu stuðningi við hana. Enda tel ég að mikilvægt sé fyrir byggðina í Vestmannaeyjum að gott samband sé við höfuðborgarsvæðið, gott samband milli Reykjavíkurflugvallar og Vestmannaeyjaflugvallar og það sé stöðugt og tryggt flug svo þjónustan sé sem best. Svar mitt er því það, að þetta er sá leggur, sú leið sem boðin hefur verið út og gert er ráð fyrir að styrkja.

Hæstv. forseti. Bara örstutt innlegg í umræðuna. Út af fyrir sig tel ég það mjög jákvætt að samið sé um flugleiðina milli Reykjavíkur og Vestmannaeyja og hún styrkt til að halda megi uppi eðlilegum og öruggum samgöngum við höfuðstað landsins. Það breytir hins vegar ekki því að það er annað flugfélag sem stundar flug upp á land, á Bakka. Ég beini þeirri spurningu til hæstv. samgönguráðherra hvort þurfi ekki að líta til þeirrar samkeppni sem þarna er, hvort tveggja eru flugsamgöngur þó annar staðurinn sé vissulega höfuðborg landsins og þangað erum við að skipuleggja mörg flug og greiðum víða niður eða á nokkrum stöðum flugfargjöld. Þarna er um ákveðna samkeppni að ræða og væri eðlilegt að mínu viti að það yrði skoðað í samræmi 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Mér heyrðist að svar hans væri á þá leið að eina flugið milli lands og Eyja sem kæmi til greina að greiða niður væri flugið milli Reykjavíkur og Vestmannaeyja. Ég tek að sjálfsögðu undir það að mjög mikilvægt er að við tryggjum öflugt flug á þeirri leið. Ég get alveg tekið undir það að þarna á ríkið að eiga hlut að máli. Sérstaða Vestmannaeyja er með þeim hætti að ég held að mjög mikilvægt sé að ríkisvaldið standi sig einmitt vel varðandi það að halda uppi þeirri öflugu þjónustu. Það skiptir mjög miklu máli fyrir þá byggð. Það hefur mjög mikið að segja til að mynda fyrir ýmsa verslun, þjónustu og ferðaþjónustu í Vestmannaeyjum að fyrir hendi séu tryggar flugsamgöngur milli höfuðborgarsvæðisins og Vestmannaeyja og flogið sé á stórum flugvélum þannig að hægt sé að tryggja að sem flestir komist með í hverri ferð fyrir sig. Þetta erum við væntanlega sammála um, ég og hæstv. samgönguráðherra. Hitt er þó annað og það er að við verðum að tryggja að samkeppnisaðstaða sé jöfn. Mér finnst það ósanngjarnt, og ég held að það hljóti að stangast á við samkeppnislög, að flugfélögum sé mismunað á þennan hátt. Við megum ekki gleyma því að flugið á milli Vestmannaeyja og Bakka hefur einnig verið mjög mikilvægt og skipt mjög miklu máli. Þar hefur einkaframtakið verið í sinni fegurstu mynd, ef svo má segja. Þarna hefur lítið flugfélag stundað öflugan og góðan rekstur og staðið sig með miklum ágætum. En ég hygg að samkeppnisstaða þeirra hafi versnað mjög við að þetta flug var tekið upp aftur á nýjan leik. Ég vildi því nota þetta tækifærið, virðulegi forseti, til að hvetja hæstv. samgönguráðherra til að jafna nú þennan aðstöðumun og sjá til þess að Flugfélag Vestmannaeyja njóti 

Virðulegi forseti. Ég tel að hv. þingmenn verði að gæta hófs í kröfum sínum um ríkisstyrki. Það er af mörgu að taka og mörg er matarholan sem menn vilja komast í í þeim efnum. Staðreyndin er hins vegar sú að á Bakkaflugvelli var byggð upp mjög góð aðstaða. Hún var fyrst og fremst byggð upp til þess að þar væri hægt að sinna leiguflugi, fyrirvaralausum flugferðum eins og hefur verið gert í gegnum tíðina með miklum ágætum. Við stóðum hins vegar frammi fyrir því að flugfélagið sem flaug á milli höfuðborgarinnar og Vestmannaeyja hætti að fljúga vegna þess að þeir töldu að ekki væru viðskiptalegar forsendur fyrir slíku flugi. Á svipuðum tíma, eða skömmu áður, var boðinn út reksturinn á Herjólfi þar sem ferðum var fjölgað mjög mikið. Samkeppni er sem sagt á milli Herjólfssiglinganna og flugsins. Nú stöndum við frammi fyrir því þegar við höfum tekið ákvörðun um að styrkja flugið á milli Reykjavíkur og Vestmannaeyja og bjóða það út, að þá koma athugasemdir frá skipafélaginu sem gerir út Herjólf. Þeir gera kröfur á þeim nótum að þar sé um óeðlilegan stuðning að ræða. Ég tel því að ef farið yrði að styrkja einnig flug á milli Bakka og Eyja, séu þessar samgöngur í nokkru uppnámi. Ég tel að við þurfum að vanda þarna valið og taka ákvarðanir um skynsamlegustu kostina og ég tel að 

Virðulegi forseti. Önnur fyrirspurn mín til hæstv. samgönguráðherra í dag fjallar um svokölluð víravegrið. Spurningar mínar eru tvær og þær hljóða svo, með leyfi forseta: Hafa samgönguyfirvöld einhver áform um að fjölga víravegriðum á þjóðvegum landsins og ef svo er, hver eru þau áform? Síðari spurning mín er: Hvernig metur samgönguráðherra þá reynslu sem komin er af notkun þessara vegriða hér á landi? Fyrir nokkrum missirum voru sett slík víravegrið á kafla vegarins yfir Hellisheiði og þessi víravegrið hafa, hvað eigum við að segja, sætt nokkurri gagnrýni og skoðanir fólks eru skiptar á því hvort rétt hafi verið að leysa málin á þann hátt eða ekki. Bent hefur verið á, og maður veit það svo sem sjálfur af eigin reynslu, að það er svolítið óþægilegt að hafa þetta á miðjum veginum. Það er til að mynda mjög erfitt um vik að snúa við á annarri akreininni eða reyndar báðum, því vegurinn er í raun hólfaður niður, hólfaður í tvennt, ef svo má segja, skorinn langsum og hálfundarleg staða sem getur komið þarna upp. Ég veit það sjálfur af eigin reynslu. Aðrir hafa bent á að slysahætta sé af slíkum víravegriðum. Fólki sem fer um til að mynda á mótorhjólum er mjög illa við þessi víravegrið. Ég hef mikinn skilning á því vegna þess að ég ferðast stundum um á slíku farartæki og það er mjög slæmt mál ef fólk missir stjórn á ökutækjum sínum og lendir utan í þessu. Þá getur það haft mjög alvarleg meiðsli í för með sér. Virðulegi forseti. Ég kom hér upp bara til að forvitnast um hvort samgönguyfirvöld séu að skoða þessa tvo kosti víðar varðandi hugsanlegar lausnir á samgöngumálum landsmanna. Einnig væri fróðlegt að vita, virðulegi forseti, eða heyra hvernig hæstv. ráðherra metur þá reynslu sem komin er af notkun vegriða á Íslandi, t.d. hvort hann taki undir eitthvað af þeim gagnrýnisröddum sem komið hafa fram um þessi tilteknu víravegrið sem eru nú á Hellisheiði.

Virðulegi forseti. Ég hef haft orð á því áður að skemmtilegt er að fá tækifæri til þess að ræða í sölum Alþingis um hönnun vega. Hér er hver sérfræðingurinn af öðrum sem talar um þau málefni. En spurt er: „Hafa samgönguyfirvöld einhver áform um að fjölga víravegriðum á þjóðvegum landsins og ef svo er, hver eru þau áform?“ Svar mitt er svohljóðandi: Vegagerðin hefur nýlega endurskoðað reglur um vegrið. Samkvæmt þeim reglum er vegriðsgerð valin með hliðsjón af styrkleikaflokki, vinnubreidd og slysahættu samkvæmt ÍST EN 1317-2. Þróun víravegriða hefur verið mikil á síðari árum og er nú verið að framleiða víravegrið í sífellt hærri styrkleikaflokki. Víravegrið eru talin kostnaðarlega hagkvæm borið saman t.d. við bitavegrið í sambærilegum styrkleikaflokki. Víravegrið dregur minna að sér snjó en aðrar vegriðsgerðir sem er víða kostur. Vegagerðin velur hagkvæmustu vegriðsgerðir hverju sinni sem uppfylla þær kröfur sem reglur Vegagerðarinnar gera ráð fyrir hverju sinni. Að þessu gefnu má ætla að notkun víravegriðs á vegakerfinu aukist á næstu árum. Nýjar reglur um hvar skuli setja upp vegrið eru strangari en eldri reglur. Af því leiðir að þeim stöðum mun fjölga þar sem setja þarf upp vegrið til að uppfylla kröfur um það umferðaröryggi sem að er stefnt. Áætlanir eru um uppsetningu á víravegriðum í tengslum við endurbyggingu hringvegar þar sem það á við. Í viðhaldi og lagfæringum á vegakerfinu er unnið eftir ákveðnu verklagi um lagfæringu slysastaða. Uppsetning vegriða er oft hluti af því verkefni. Áætlun um lagfæringu slysastaða er unnin á hverju ári. Í annan stað er spurt: „Hvernig metur samgönguráðherra þá reynslu sem komin er af notkun þessara vegriða hér á landi?“ Svar mitt er svohljóðandi: Þar sem skammur tími er liðinn frá því Vegagerðin hóf að setja upp víravegrið er ekki hægt að fullyrða enn sem komið er hvernig þau muni reynast þegar til lengri tíma er litið. Öll víravegrið hér á landi eru á 2+1 vegi. Sú reynsla sem Vegagerðin hefur af víravegriðum fram til þessa er í fullu samræmi við þær væntingar sem voru við þau bundin. Þessi gerð vegriða hefur víða reynst mjög vel. Má þar nefna sérstaklega lönd eins og Svíþjóð og Skotland. Þessi gerð vegriða eru almennt talin mjög hagkvæm með tilliti til virkni og kostnaðar. Kostir sem Vegagerðin getur staðfest eru t.d. að snjókóf er minna við víravegriðin en við hefðbundin bitavegrið. Þá hafa þau ýmsa aðra kosti, ekki síst þann að þau skerða útsýni minna en önnur vegrið. Fljótlegt er að gera við þessi vegrið og einnig að taka þau niður gerist þess þörf. Nokkrar ákeyrslur hafa orðið á víravegrið en það hafa í flestum tilfellum verið eignartjón eða minni háttar óhöpp. Samkvæmt upplýsingum okkar í ráðuneytinu er það einnig mat lögreglu að reynslan af víravegriði sé góð fram að þessu. Atvik þar sem ætla má að slys á vélhjólamönnum verði hugsanlega vegna víravegriða eru hverfandi. Sé miðað við upplýsingar frá Svíþjóð þá er það svo. Upplýsingar frá Svíþjóð liggja fyrir frá 1999. Samkvæmt upplýsingum frá Noregi hafa engin slys orðið á vélhjólamönnum þar sem víravegrið koma við sögu. Á Íslandi hefur verið lagt kapp á að gera víravegriðin sem öruggust. Stólparnir hafa m.a. verið hafðir þannig að sem minnst hætta skapist af árekstrum við þá. Að lokum er rétt að endurtaka að víravegrið eru hagkvæmasta gerð vegriða. Má með því að nota þau setja upp vegrið á fleiri stöðum en ella væri. Þannig má bjarga fleirum fyrir þá takmörkuðu fjármuni sem ætlaðir eru til vegamála hverju sinni. Niðurstaðan er sú að þar sem það á við er þetta góður kostur, og er að þróast. En ljóst er að það svæði sem er með svokölluð víravegriði á Hellisheiðinni, segja má að það sé þróunarverkefni og liggur fyrir að vegur af þeirri gerð sem þar er þyrfti að vera breiðari þegar um er að ræða 2+1 veg.

Virðulegi forseti. Eitt mikilvægasta verkefnið í vegamálum er að skilja að aksturstefnurnar. Í væntanlega mörgum tilfellum eru 2+1 vegir með vegriði og víravegriði ákjósanlegur kostur en þau hafa verið umdeild. Vélhjóla- og bifhjólaeigendur hafa deilt á notkun þeirra sums staðar og það er ágætt að fá fram nokkuð ítarlegar upplýsingar, samantekt og samanburðarupplýsingar frá mörgum löndum um hið rétta í málinu. 2+1 vegirnir eru að sjálfsögðu ágætur kostur þegar umferðarþungi er tiltekinn og vegaxlir og bratti út af veginum er með þeim hætti að það uppfyllir umferðaröryggiskröfur. Vegurinn um Svínahraun, sem við ræðum í dag og er oft notaður til viðmiðunar um 2+1 veg og víravegrið, er einfaldlega allt of mjór eins og fram kemur í samgönguáætlun. Það voru ákveðin mistök gerð þar að því leytinu. Við verðum að læra af þeim og hafa vegina heppilegri, af því að aðskilnaður akstursstefna skiptir svo gífurlega miklu máli og við verðum að finna bestu leiðina til þess. Auðvitað er besta leiðin 2+2, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég hefði þó viljað heyra aðeins skýrar hvað samgönguyfirvöld eru að hugsa varðandi víravegrið á öðrum stöðum. Hæstv. ráðherra sagði að ætlunin væri að setja upp slík vegrið þar sem það á við. Það hefði verið fróðlegt að fá að heyra nánar hvað menn eru að hugsa í þeim efnum. Mér heyrist á máli ráðherra að verið sé að skoða þetta á fleiri stöðum en í Svínahrauni og því held ég að fróðlegt væri að fá að heyra einhverjar hugmyndir um það. Varðandi það sem hæstv. ráðherra upplýsti um reynsluna af víravegriðinu í Svínahrauni eru það að sjálfsögðu jákvæðar fréttir að reynslan skuli hafa verið í samræmi við væntingar. Einnig að slys af völdum slíkra víravegriða hafi ekki verið alvarleg, a.m.k. enn sem komið er, og að reynslan frá nágrannalöndunum sýni að það hafi ekki orðið alvarleg slys til að mynda á bifhjólafólki í Noregi eða í Skotlandi, þó að ég hyggi, án þess að hafa kynnt mér það nánar, að þar séu aðstæður kannski að mörgu leyti með öðrum hætti en hér á landi. Við þyrftum að skoða það betur. Það er alveg hárrétt sem hér kemur fram að vegurinn um Svínahraun er of mjór, hann hefði þurft að vera breiðari. Hann er óþægilega þröngur og að mörgu leyti skapar þetta óþægindi til að mynda í erfiðri færð og öðru þar fram eftir götunum. Þetta eru næstum því eins og járnbrautarteinar, það er mjög erfitt að snúa við ef eitthvað ber út af. Það er að sjálfsögðu mikill galli á því að velja þetta. Ég tek náttúrlega undir það sem hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson sagði áðan, að framtíðarlausnin ætti náttúrlega að vera 2+2 vegur. Hin mjög svo góða og jákvæða 

Virðulegur forseti. Það er nauðsynlegt að hv. þingmenn fái sem bestar upplýsingar um þessa hluti. Eitt af því sem nauðsynlegt er að menn geri sér grein fyrir er það að hin svokölluðu víravegrið eru ekki eingöngu notuð til þess að aðskilja aksturstefnur heldur eru vegrið einnig þar sem bratt er fram af og háir kantar til þess að koma í veg fyrir alvarleg slys ef bílar aka út af. Þar hafa víravegriðin svokölluðu sannað gildi sitt þar sem er hætta á snjósöfnun og þar sem skafrenningur getur valdið vandræðum. Þau hafa síður safnað að sér snjó en þykku bitavegriðin. Það er því á margt að líta í þessu. Ég held að það sé mjög gagnlegt að þingmenn velti þessu fyrir sér en aðalatriðið er auðvitað að hönnuðir veganna fái frið til þess að velja kosti byggða á rannsóknum og reynslu þeirra sem sinna hönnun vega og sjá um viðhald og þjónustu á vegakerfinu, því að ég held að líklegt sé að menn sem sinna vetrarþjónustu t.d. séu færari en venjulegir ökumenn sem fara um þjóðvegina um að meta hvar eigi að setja slík vegrið og hvernig þau eigi að vera, ég tala ekki um þá sem sinna hönnun og taka ákvarðanir um framkvæmdir. Ég treysti því vegagerðarmönnum og hönnuðum mjög vel til þess að velja hina réttu 

Virðulegi forseti. Ég hef á undanförnum árum nokkrum sinnum tekið þetta málefni upp í þinginu um háhraðanettengingar í formi fyrirspurna og þingsályktunar um að Alþingi vísi því til ríkisstjórnar að tryggja að allir landsmenn hafi aðgang að háhraðanettengingu fyrir tilskilinn tíma. Ástæðan er einfaldlega sú að hér er um að ræða eitt af mikilvægustu málefnunum í dag. Þetta er eitt af mikilvægustu byggðarmálunum, fjarskiptamál. Auk aðgengis að menntun, heilbrigðisþjónustu og almennum samgöngum skipta fjarskiptin, GSM-samband og háhraðanettenging sköpum varðandi það hvort fólk ílengist á tilteknum stað úti á landi eða ekki. Aðgangur að háhraðaneti er algjört grundvallaratriði í dag. Það er að verða jafnsjálfsagt og aðgangur að síma, rafmagni, rennandi vatni o.s.frv. Þetta er sem sagt að verða hluti af grunnþjónustunni sem samfélagið þarf að tryggja. Í svari samgönguráðherra við fyrirspurn minni fyrir tveimur árum kom fram að 22 þús. Íslendingar væru án háhraðanettengingar. Í svari ráðherra í vetur kom fram að þeir væru orðnir 5 þús. Ég held að það sé að einhverju leyti út af því að breytt var um skilgreiningu á því hvað væri háhraði, viðmiðið var lækkað þannig að takmarkaðri tenging teldist til háhraða. Allt um það, þá eru mörg svæði úti á landi þar sem ekki er háhraðanettenging, t.d. þar sem ég á heima þannig að ég þekki málið mætavel. Nokkur einkafyrirtæki eins og eMax, Ábótinn og fleiri bjóða upp á örbylgjusamband sem er að sjálfsögðu ágætt og miklu skárra en símatengingin, en það jafnast á engan hátt á við háhraðanettenginguna. Samgönguyfirvöld hafa að mér skilst borið því við að þau geti ekki farið inn á þessi svæði með niðurgreiddri háhraðaþjónustu af því að þarna ríki samkeppni. Þetta er engin samkeppni í reynd, örbylgjutengingar og alvöru háhraðanettengingar eru ekki sambærilegar. Við þurfum á sem allra skemmstum tíma að tryggja það að allir Íslendingar hafi aðgang að háhraðanettengingu. Þess vegna spyr ég: Hvenær er gert ráð fyrir að svo verði og hver er áætlaður kostnaður við að tryggja öllum landsmönnum slíka tengingu óháð búsetu? Við verðum einfaldlega að ráðast í það verkefni að tryggja öllum Íslendingum háhraðanettengingu. Þetta er algjört grundvallarmál og eitt af stærstu málum kosninganna í vor, að mínu mati, að fá það fram að næsta ríkisstjórn sem tekur við eftir 12. maí haldi áfram með verkefnið og tryggi að þetta verði gert burt séð frá öllu öðru, að allir Íslendingar hafi háhraðanettengingu inni á sínu heimili. Það er verkefni stjórnvalda, þetta er einn af grunnþjónustuliðunum sem stjórnvöld eiga að tryggja jafnræði í. Það eru engin jöfn tækifæri eða jöfn búsetuskilyrði úti á landi á við höfuðborgina nema þetta sé tryggt.

Virðulegur forseti. Spurt er: „Hvenær er gert ráð fyrir að allir íbúar landsins hafi aðgang að háhraðanettengingu og hver er áætlaður kostnaður við að tryggja öllum landsmönnum slíka tengingu óháð búsetu?“ Svar mitt er svohljóðandi: Stjórn Fjarskiptasjóðs vinnur nú að því verkefni í samræmi við markmið fjarskiptaáætlunar sem Alþingi samþykkti að allir landsmenn sem þess óska hafi aðgang að háhraðatengingum. Spurt er um það hvenær gert sé ráð fyrir að allir íbúar landsins hafi aðgang að háhraðatengingum. Fram kom hjá hv. fyrirspyrjanda að þeim hefur fækkað mjög mikið sem hafa ekki aðgang að háhraðatengingum, sem er auðvitað fagnaðarefni. Það er ekki vegna þess að viðmiðunum hefur verið breytt eða skilgreiningum um það hvað sé háhraði heldur hitt að þeim heimilum sem ekki hafa aðgang hefur fækkað. Fjarskiptasjóður stefnir að því að auglýsa útboð á fyrri hluta ársins og að skrifað verði undir samninga um uppbyggingu háhraðatenginga á þeim stöðum þar sem hennar nýtur ekki við. Í framhaldi hefst síðan uppbyggingin. Á þessu stigi er erfitt að segja til um hve langan tíma það tekur að markaðsaðilar ljúki uppbyggingunni en stefnt er að því að það verði sem allra, allra fyrst. Rétt er að undirstrika að ekki er fært að gefa upp nákvæmar tímasetningar. Við höfum lagt á það ríka áherslu, eins og fram kom í markmiðum fjarskiptaáætlunar, að þetta yrði á þessu ári þannig að við vitum að menn eru mjög óþreyjufullir. Hins vegar er tæknin að hjálpa okkur mjög mikið í þessu öllu saman. Nýr búnaður er að koma sem er öflugri og auðveldar þetta mikilvæga uppbyggingarverkefni. Jafnframt er spurt hver sé áætlaður kostnaður við að tryggja öllum landsmönnum slíka tengingu óháð búsetu. Eins og áður sagði er undirbúningur við útboð í fullum gangi. Hluti af þeim undirbúningi er að vinna nákvæma kostnaðargreiningu. Hún liggur ekki fyrir enn þá og verður ekki birt fyrr en tilboð í verkefnið verða opnuð í framhaldi af útboði. Við viljum ekki sýna á spilin, það er ekki hygginna manna háttur að gefa fyrst upp áætlaðan kostnað og óska síðan eftir tilboðum. Við leggjum mjög mikið upp úr því að allar reglur séu gagnsæjar og aðgengilegt sé fyrir fjarskiptafyrirtækin að bjóða í uppbygginguna og ég á ekki von á öðru en að það gangi vel. Að vísu var verðið hærra en við bjuggumst við í fyrsta hluta útboðsins en nú eru fjarskiptafyrirtækin reynslunni ríkari og hafa undirbúið sig þannig að ég vona svo sannarlega að næsti áfangi verði ódýrari fyrir Fjarskiptasjóð þannig að það berist góð tilboð í þetta. Aðeins almennt um verkefnið, þá vil ég undirstrika það að það var tímamótaákvörðun að samgönguráðherra legði fram sem stjórnartillögu fjarskiptaáætlun sem hlaut mjög góðar viðtökur og var samþykkt sem ályktun Alþingis. Eftir henni hefur verið unnið. Jafnframt var það tímamótaákvörðun að nýta hluta af söluandvirði Símans til þess að koma til móts við dreifbýlið sérstaklega varðandi uppbygginguna. Það gleymist stundum að þessi tækni, þessi þjónusta var ekki til staðar. Það er því fjarskiptaáætlunin sem er bæði að reka á eftir fjarskiptafyrirtækjunum til þess að byggja upp þjónustuna og einnig að tryggja þar sem markaðsbrestur verður að þjónustan verði að veruleika og það hillir undir að það verði innan skamms tíma.

Virðulegi forseti. Það mun hafa verið á kynningarfundi á Vestfjörðum þar sem kynntur var annar áfangi þessarar áætlunar um háhraðanet á landinu sem var spurt hvenær væri talið að honum lyki. Því var ekki hægt að svara og jafnframt sagt að ekki væru til nægir peningar til að ljúka öðrum áfanga. Þó að hæstv. ráðherra vilji ekkert láta uppi um áætlunarkostnað hlýtur samt að vera einhver hugmynd til um það hvað þarf mikið til þessa verks miðað við þær upplýsingar sem komu fram á fundinum. Og nú langar mig til að vita hve mikið vantar upp á, svona um það bil, til að ljúka þessu verki. Svo var að heyra sem hæstv. ráðherra væri hissa á því að samstaða hefur verið góð um fjarskiptaáætlun en fjarskipti á landinu eru auðvitað hluti af grunnforsendum lífsins í dag og þess vegna er að sjálfsögðu almenn samstaða um að koma því í lag, og þótt fyrr hefði verið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmönnum og hæstv. ráðherra umræður og svör um þetta mikilvæga mál. Það liggur fyrir að það eigi að bjóða út þetta verkefni, að tryggja það að allir hafi aðgang að háhraðanettengingu. Mér finnst skipta mjög miklu máli að hæstv. ráðherra gefi ádrátt um það, nú er þessu kjörtímabili að ljúka, hvort við séum að tala um árið 2008 eða 2009. Ég held að við þurfum að hraða þessu alveg gífurlega. Hæstv. ráðherra talaði um markaðsbrestinn. Þangað sem hagnaðarvonin dregur samskiptafyrirtækin ekki til að bjóða upp á háhraðanettengingar þarf opinber afskipti. Þetta er partur af grunnþjónustunni að mínu mati, alveg skilyrðislaust. Markaðsbresturinn elur af sér búsetubrest á þeim svæðum þar sem ekki er um að ræða háhraðatengingu. Íbúar þessara dreifðu byggða þurfa að vita - og þar skiptir hver einasti mánuður máli, það get ég fullyrt - hvort hilli undir það á þessu ári, á næsta ári eða ekki fyrr en á þarnæsta ári að hvert einasta heimili á landinu sem óskar þess hafi aðgang að háhraðanettengingu. Það skiptir gífurlegu máli. Þetta er pólitískt markmið. Síðan er það spurning hvort hæstv. ráðherra gefi upp kostnaðaráætlun á verkefninu eða ekki. Ég held að hann geti alveg áfallalaust gefið upp grófa kostnaðaráætlun um hvort við séum að ræða um þetta marga eða hitt marga milljarða. Gróf kostnaðaráætlun hlýtur að liggja fyrir án þess að skaða hagsmuni ríkisins út af útboðum. Ég skil það vel. Grófur kostnaður og eins pólitískt markmið hlýtur að liggja fyrir, pólitísk skuldbinding ríkisstjórnar Íslands um það hvenær hvert einasta heimili á Íslandi sem óskar eftir því hafi aðgang að háhraðanettengingu. Þetta skiptir gífurlega miklu máli skal ég fullyrða.

Virðulegur forseti. Það kom fram hjá hv. þm. Önnu Kristínu Gunnarsdóttur að á kynningarfundi á Vestfjörðum hefðu verið gefnar upplýsingar sem ég hef ekki heyrt af þannig að ég get ekki svarað því. Ég var ekki viðstaddur. Það er hins vegar alveg ljóst að það er mjög mikil ánægja með það hjá dreifbýlisfólki að fá þessa bættu þjónustu, bæði á það við um uppbyggingu farsímaþjónustunnar og einnig háhraðatengingarnar. Ég vil minna á það einnig að á vettvangi ríkisins er unnið að uppbyggingu svokallaðrar Tetra-þjónustu sem er einn þjónustuþátturinn í farsímaþjónustunni sem er fyrst og fremst fyrir lögreglu, almannavarnaþjónustu og björgunarsveitir. Það verður landsdekkandi og er unnið að því. Hvað vantar mikið af fjármunum svo að ljúka megi öðrum áfanga? Ekki liggja á mínu borði neinar upplýsingar um að til þess vanti fjármuni. Hin pólitíska stefna, hið pólitíska markmið sem sett var fram í fjarskiptaáætluninni og við vinnum eftir var að ljúka þessari háhraðauppbyggingu á árinu 2007. En það er alveg ljóst að það er mjög háð því hvenær hægt er að koma þessum útboðum á, m.a. vegna þess að það er verið að greina hvar markaðsbresturinn svokallaði er, hvar Fjarskiptasjóður má fara inn. Þess vegna hefur þetta dregist nokkuð og ég geri ráð fyrir því að m.a. af þeirri ástæðu verði það ekki fyrr en í ársbyrjun 2008 sem þessu 

Virðulegi forseti. Eins og kunnugt er eru vegasamgöngur á Vestfjörðum í ótrúlegum ólestri enn þá árið 2007. Heill landshluti, Vestfirðirnir, býr við aðstæður sem löngu eru gleymdar á öðrum svæðum landsins nema ef vera skyldi á norðausturhorni þess. Það er því ekki að ástæðulausu sem mikill áhugi er á samgöngumálum meðal Vestfirðinga og að upp er kominn áhugamannahópur um samgöngubætur, sennilega fleiri en einn hópur. Nýlega fengu þingmenn Norðvesturkjördæmis erindi frá hópi sem kallar sig Vini Vestfjarða. Þar eru settar fram hugmyndir um samgöngubætur sem fela það í sér að fara í göngum á milli Ísafjarðar og Kollafjarðar og stytta þannig leiðina milli Ísafjarðar og Reykjavíkur, jafnframt því sem hún yrði öll á láglendi. Gert er ráð fyrir samgöngum milli suður- og norðurhluta Vestfjarða um þessa leið að vetrinum til en yfir heiðarnar að sumarlagi. Mér finnst hugmyndirnar athygliverðar og full ástæða til að skoða þær með opnum huga, eins og sagt er í bréfi frá áhugahópnum, ásamt því að kanna vilja heimamanna í því hvaða leið þeir telji ákjósanlegasta. Það er held ég almennt vitað að hugur margra stefnir til þess að bæta samgöngur við Reykjavík áður en horft er til annarra átta. Það er öryggismál að koma vegum sem mest niður á láglendi auk þess sem við styttum samgönguleiðir. Spurningin er hvernig við getum nálgast þessi markmið sem fyrst og á sem ódýrastan hátt. Ég leyfi mér því að spyrja hæstv. ráðherra: Hefur komið til álita að tengja norður- og suðurhluta Vestfjarða með jarðgöngum milli Ísafjarðar og Kollafjarðar í stað jarðganga undir Hrafnseyrarheiði? Hver yrði munur á vegalengd í jarðgöngum ef leiðin Ísafjörður–Kollafjörður yrði valin í stað ganga undir Dynjandisheiði og Hrafnseyrarheiði? Hversu miklu lengri yrði leiðin milli Patreksfjarðar og Ísafjarðarbæjar með því móti en sú leið sem nú er fyrirhuguð yfir Dynjandisheiði og undir Hrafnseyrarheiði? Hvað mundi sá kostur stytta mikið leiðina Ísafjarðarbær–Reykjavík? Hvaða hlutar leiðarinnar: a. Patreksfjörður–Reykjavík, b. Ísafjörður–Reykjavík, c. Patreksfjörður–Ísafjarðarbær, yrðu í yfir 200 m hæð yfir sjávarmáli? Hvaða hlutar áðurnefndra leiða yrðu í yfir 200 m hæð yfir sjávarmáli miðað við núverandi áætlanir í samgöngumálum Vestfjarða?

Virðulegur forseti. Í fyrsta lagi var spurt: Hefur komið til álita að tengja norður- og suðurhluta Vestfjarða með jarðgöngum milli Ísafjarðar og Kollafjarðar í stað jarðganga undir Hrafnseyrarheiði? Möguleika á jarðgöngum milli Ísafjarðar og Kollafjarðar var getið í jarðgangaáætlun sem tekin var saman hjá Vegagerðinni árið 2000 og ég lagði fyrir þingið á sínum tíma. Sá kostur er ekki á dagskrá. Gert er ráð fyrir að jarðgöng milli Arnarfjarðar og Dýrafjarðar verði sú tenging sem tryggir samgöngur á milli suður- og norðurhluta Vestfjarða. Í annan stað er spurt: Hver yrði munur á vegalengd í jarðgöngum ef leiðin Ísafjörður–Kollafjörður yrði valin í stað ganga undir Dynjandisheiði og Hrafnseyrarheiði? Jarðgöng undir Dynjandisheiði og Hrafnseyrarheiði yrðu um 4 km lengri en göng milli Ísafjarðar og Kollafjarðar. Í þriðja lagi er spurt: Hversu miklu lengri yrði leiðin milli Patreksfjarðar og Ísafjarðarbæjar með því móti en sú leið sem nú er fyrirhuguð yfir Dynjandisheiði og undir Hrafnseyrarheiði? Leiðin um Kollafjarðargöng yrði um 155 km lengri en ef farið væri á milli þessara staða í jarðgöngum milli Arnarfjarðar og Dýrafjarðar. Í fjórða lagi er spurt: Hvað mundi sá kostur stytta mikið leiðina Ísafjarðarbær–Reykjavík? Leiðin um Kollafjarðargöng yrði um 9 km styttri en núverandi leið um Vestfjarðaveg og 7 km styttri en leiðin um Djúpveg og fyrirhugaðan veg um Arnkötludal. Með jarðgöngum milli Arnarfjarðar og Dýrafjarðar er leiðin um Vestfjarðaveg hins vegar 17 km styttri en leiðin um Kollafjarðargöng. Í fimmta lagi er spurt: Hvaða hlutar leiðarinnar yrðu Í yfir 200 metra hæð yfir sjávarmáli? Hér er reiknað með Kollafjarðargöngum en öðru óbreyttu. Svar mitt er það að á leiðinni Patreksfjörður–Reykjavík yrðu vegkaflarnir Kleifaheiði, Klettsháls, Hjallaháls, Svínadalur og Brattabrekka í yfir 200 m hæð. Á leiðinni Ísafjörður–Reykjavík eru kaflarnir á Eyrarfjalli, Hjallahálsi, Svínadal og Bröttubrekku yfir 200 m. Á leiðinni Patreksfjörður–Ísafjarðarbær yrði vegkaflinn Kleifaheiði, Klettsháls og Eyrarfjall í yfir 200 m hæð. Í sjötta lagi er síðan spurt: Hvaða hlutar áðurnefndra leiða yrðu í yfir 200 m hæð yfir sjávarmáli miðað við núverandi áætlanir í samgöngumálum Vestfjarða? Hér er reiknað með Arnarfjarðargöngum og vegi yfir Djúp og Gufufjörð, vegi yfir Arnkötludal og Djúpveg um Vatnsfjörð yfir í Mjóafjörð. Þar yrðu á leiðinni Patreksfjörður–Reykjavík Kleifaheiði, Klettsháls, Svínadalur og Brattabrekka í yfir 200 m hæð. Ísafjörður–Reykjavík um Vestfjarðaveg, þar yrðu Gemlufallsheiði, Dynjandisheiði, Svínadalur og Brattabrekka yfir 200 m. Leiðin Ísafjörður–Reykjavík um Djúpveg, þar yrðu Steingrímsfjarðarheiðin, Arnkötludalur, Svínadalur og Brattabrekka yfir 200 m. Patreksfjörður–Ísafjarðarbær, þar yrði vegkaflinn á Mikladal, Hálfdán, Dynjandisheiði og Gemlufallsheiði yfir 200 m yfir sjó. Þarna er góð lýsing á því við hvað er að etja á vegakerfi Vestfjarða, hver fjallvegurinn af öðrum. Þess vegna er í þeirri samgönguáætlun sem hér liggur fyrir þinginu lögð svo rík áhersla á uppbyggingu vegakerfisins á þessum svæðum. Að lokum, virðulegur forseti, vil ég segja það, af því að það var nefnt af hv. fyrirspyrjanda að Vinir Vestfjarða hefðu skrifað erindi um það að falla frá jarðgangahugmyndum milli Arnarfjarðar og Dýrafjarðar og fara þess í stað í Ísafjörð–Kollafjörð, að ég er ekki viss um að mikill vinskapur felist í þeim áformum. Það er óskhyggja um eitthvað allt annað en það að tengja saman byggðirnar á norður- og suðurfjörðum sem ég tel að sé skynsamlegasti kosturinn. Að lokum þakka ég hv. fyrirspyrjanda fyrir að gefa mér tækifæri til að fara yfir þetta. Svör mín tel ég að sýni svo að ekki fari á milli mála hversu mikilvægt það er að byggja upp vegakerfið á Vestfjörðum og ekki síst að leggja áherslu á tengingu suður- og norðurfjarða með jarðgöngum milli Arnarfjarðar og Dýrafjarðar.

Virðulegi forseti. Ég er hjartanlega sammála hæstv. samgönguráðherra um það að svörin sem hann fór með rétt áðan sýna betur en margt annað við hvað er að etja í samgöngumálum á Vestfjörðum. Þar er land bæði vogskorið og fjöllótt þannig að dýrt er og erfitt að gera nútímalega vegi og Vestfirðingar hafa setið allt of lengi á hakanum og gera það enn þá. Við svo búið verður ekki unað. Ég er handviss um að ríkisstjórn sú sem Samfylkingin mun eiga sæti í eftir næstu kosningar mun taka á þessum málum af röggsemd. Hæstv. ráðherra sagði hér áðan að rík áhersla væri lögð á umbætur á Vestfjörðum. Ég verð að segja að mér sýnist ekki nóg gert. En ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og óska eftir því að hann fari mjög vel og gaumgæfilega yfir þessar hugmyndir með hópnum Vinum Vestfjarða því að ég tel að Vestfirðingar þurfi á allt öðru að halda en að vera ósammála um samgöngubætur. Þeir þurfa að leggjast á eina sveif allir saman. Ef hæstv. ráðherra hefur sannfæringu fyrir því að sú leið sem hér er lögð til sé ekki sú rétta óska ég eftir því að hann færi rök fyrir máli sínu fyrir þeim hópi sem hefur sent okkur þingmönnum Norðvesturkjördæmis þetta erindi.

Virðulegi forseti. Ég þarf ekki annað en að vísa til samþykktar Fjórðungssambands Vestfjarða sem barst okkur þingmönnum í dag. Það fagnar samgönguáætluninni og þeim áformum sem í henni eru um vegabætur á Vestfjörðum, þar á meðal áformum um jarðgöng milli Arnarfjarðar og Dýrafjarðar. Það er nægilegur rökstuðningur fyrir mig.

Virðulegi forseti. Ég hef leyft mér að leggja fram fyrirspurn til hæstv. samgönguráðherra sem er svohljóðandi: 1. Hvenær er áætlað að nýja Grímseyjarferjan verði tilbúin til notkunar, og hvenær átti hún að vera tilbúin samkvæmt útboði? 2. Hvert var kaupverð ferjunnar? 3. Hver var samningsupphæð vegna viðgerða samkvæmt útboði? 4. Hver verður heildarkostnaður ferjunnar að lokinni allri viðgerð? Virðulegi forseti. Ástæðan fyrir því að ég legg þessa fyrirspurn fram er sú að fréttir hafa borist um að þarna gangi ekki allt eins og það átti að gera. Eins og mönnum er kunnugt um var í nóvember 2005 keypt gamalt skip frá Írlandi fyrir 100 millj. kr. og voru áætlaðar endurbætur upp á 150 millj. kr. Síðan gerist það að tíminn sem átti að fara í þessar viðgerðir verður miklu lengri en áætlað hafði verið. Enn fremur berst okkur til eyrna, virðulegi forseti, að upphæðin sé að verða 350–400 millj. kr., þ.e. kaupverðið á gamla skipinu frá Írlandi og viðgerðin sem var áætluð samkvæmt útboðsgögnum um 100 millj. kr. Að minnsta kosti 50 millj. í viðbót hafa fallið til, og kannski eru ekki öll kurl komin til grafar hvað það varðar, og einnig hefur verið keyptur einhver aukabúnaður í skipið fyrir 50 millj. kr. Þannig að þetta fer að nálgast 350–400 millj. kr. þegar Grímseyjarferjan verður loks tilbúin hvenær sem það svo verður. Virðulegi forseti. Mig langar að fá athygli hæstv. samgönguráðherra vegna þess að mér hefur líka borist það til eyrna úr þessum skipasmíðageira - mér er ákaflega illa við að bera fram fyrirspurn til hæstv. ráðherra sem verið er að trufla þessa stundina. En ég vildi geta þess - það er innlegg í fyrirspurnina sem hæstv. ráðherra mun svara - að í skipasmíðageiranum hér á Íslandi er talað um að 29 metra langur togari í nýsmíði kosti 350–400 millj. kr., ekki meira, sem er svipuð upphæð og kaupverðið á þessari gömlu ferju frá Írlandi, plús útboð og plús allur sá aukakostnaður sem fellur til. Nú er mér sagt að ekki sé mikill munur á að byggja lítinn togara eða ferju, það sé að sjálfsögðu munur á útbúnaði en kostnaðurinn sé svipaður. Virðulegi forseti. Ég vil bæta einni spurningu við fyrirspurn mína og spyrja 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr: „Hvenær er áætlað að nýja Grímseyjarferjan verði tilbúin til notkunar og hvenær átti hún að vera tilbúin samkvæmt útboði?“ Samkvæmt endurskoðaðri verkáætlun verktaka, dagsettri 13. janúar sl., eru verklok nú áætluð 25. maí 2007. Samkvæmt upphaflegum samningi eftir útboð voru verklok áætluð 31. október 2006, þannig að ljóst er að mikil seinkun hefur orðið hjá skipasmíðastöðinni eða verktakanum. Það á sér margvíslegar skýringar sem ég hef ekki tök á að svara hér. Í annan stað er spurt: „Hvert var kaupverð ferjunnar?“ Ferjan var keypt í lok nóvember 2005 og eins og fram kom hjá hv. þingmanni var verð hennar um 102 millj. kr. á þáverandi gengi. Í þriðja lagi: „Hver var samningsupphæð vegna viðgerða samkvæmt útboði?“ Upphaflegt samningsverð eftir útboð til verktaka, sem annast endurbætur á ferjunni, var um 117 millj. kr. miðað við núverandi gengi. Auk þess var keyptur losunar- og lestunarbúnaður frá Noregi að upphæð um það bil 54 millj. kr. Samningsverð eftir útboð er því um það bil 171 millj. kr. Í fjórða lagi: „Hver verður heildarkostnaður ferjunnar að lokinni allri viðgerð?“ Áætlaður heildarkostnaður ferjunnar að loknum endurbótum er um 350 millj. kr., þ.e. kaupverð 102 millj. kr., endurbætur 238 millj. kr. auk kostnaðar við eftirlit. Mismunur á upphaflegum kostnaði, alls 273 millj. kr., og endanlegum kostnaði, 350 millj. kr., skýrist fyrst og fremst af óskum Grímseyinga um breytingar á skipinu samkvæmt upplýsingum frá Vegagerðinni sem hefur séð um þetta mál. En skipaverkfræðingur og eftirlitsaðilar hafa sinnt eftirliti og veitt ráðgjöf. Ég held að ekki sé skynsamlegt að fullyrða mikið um verð á nýsmíði. Ég hef alla vega ekki upplýsingar um þann samanburð sem hv. þingmaður er með í höndunum. Ég vænti þess að mér berist liðsstyrkur frá hv. þingmönnum Norðausturkjördæmis við að koma þessari ferju í höfn. Það hefur satt að segja ekki borið mikið á áhuga þeirra á þessu máli.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þetta svar. Hann sagði að sá aukakostnaður sem til er kominn væri að megni til vegna óska Grímseyinga. Það er nýtt fyrir mér. Vafalaust hafa eyjarskeggjar haft ákveðna skoðun á hvernig hlutirnir ættu að vera. Ég minni á það að haft er eftir oddvita sveitarstjórnar Grímseyjarhrepps, Brynjólfi Árnasyni, í Dagblaðinu ekki alls fyrir löngu, að þeir hafi alla tíð verið á móti því að kaupa þetta gamla skip. Ég held að þeir hafi nú fengið töluverð rök upp í hendurnar fyrir því að sennilega hafi það verið röng leið miðað við allan þann aukakostnað sem þarf til að gera skipið fært til þeirrar starfsemi sem það á að vera í, þ.e. að þjóna Grímseyingum og ferðafólki vel í framtíðinni. Mér finnst full ástæða til að skoða þetta mál miklu betur. Eins og hér hefur komið fram eru þessi ferjumál á sviði Vegagerðarinnar. Þar vinnur vafalaust ágætisfólk. En ég hef verið að velta því fyrir mér hvort þar skorti fagþekkingu á ferjum og skipum. Ég tek skýrt fram að þær upplýsingar sem ég hef sett fram hef ég fengið frá aðilum í skipasmíðabransanum hér á Íslandi. Þeir segja að fullbúinn 29 metra togari kosti 350–400 millj. kr. tilbúinn til togveiða með öllum þeim tækjum sem þarf. Mér er líka sagt að ekki sé mjög mikill munur á stálinu sem notað er í skipið, hvort það er togari eða ferja. En ýmis annar búnaður kemur í ferjuna sem þá dettur út úr togaranum. Virðulegi forseti. Ef þessar tölur eru réttar finnst mér ástæða til að læra af því. Ég spyr því hæstv. samgönguráðherra hvort ekki sé full ástæða til að kafa betur ofan í þetta mál og sjá hvort 

Virðulegi forseti. Það er auðvitað ekki gott þegar verk fara fram úr áætlun. Hv. þingmaður hafði efasemdir um að Vegagerðin stæði rétt að málum vegna skorts á verkþekkingu sem snýr að skipum. Ég vil upplýsa að sú þekking er öll keypt frá ráðgjöfum. Vegagerðin hefur ekki starfsmenn sem eru sérfræðingar í skipasmíði. En sú þekking, eins og alsiða er, er sótt til sjálfstætt starfandi ráðgjafa. Ég vænti þess að það ágæta fólk sem í því verkefni er hafi sinnt því eftir bestu getu og bestu yfirsýn. Ég hef engar efasemdir um annað en að þeir ágætu menn hafi lagt sig fram um að vinna verk sitt vel. Við þurfum vissulega að læra af allri reynslu. Ég nota hins vegar ekki Dagblaðið sem heimild þegar verið er að fjalla um svo mikilsverð mál sem hér er um að ræða.

Frú forseti. Ég býð hæstv. landbúnaðarráðherra velkominn heim úr frægri Kanaríeyjaferð þar sem hann fundaði á Klörubar með framsóknarmönnum í skugga skoðanakannana og annarra atburða hér heima, en gott að fá hann heim aftur. Ég er með mikilsverða fyrirspurn til ráðherrans og spyr hann hvort unnið sé að sameiningu Landgræðslu ríkisins og Skógræktar ríkisins. Ef svo er, hvenær er stefnt að sameiningunni? Ég spurði hæstv. ráðherra að því fyrir tveimur árum hvort til stæði að sameina þær stofnanir og hvort undirbúningsvinna að slíkri sameiningu væri hafin þar sem stofnanirnar vinna að mjög svipuðum markmiðum og voru upphaflega ein og sama stofnunin og unnu eftir sömu lögum. Í þá sameiningu yrði að sjálfsögðu að fara á jafnréttisgrunni o.s.frv. og rökin fyrir því væru mjög mörg. Hæstv. ráðherra svaraði því þannig til að hann útilokaði ekki að til þeirrar sameiningar gæti komið og fara þyrfti rækilega yfir það mál, eins og hann orðaði það. Því spyr ég hann að þessu núna undir lok kjörtímabilsins hvort þeirri vinnu hafi fleygt eitthvað fram. Hvort hafið sé einhvers konar undirbúnings- eða sameiningarferli af því að það mundi að mínu mati, ef vel tækist til, skila sér í skilvirkara og markvissara starfi beggja stofnana sem vinna að sömu markmiðum í grunninn sem er að græða upp landið og efla skógrækt í landinu. Nýjar og öflugar aðferðir kæmu til sögunnar, aukin kynning á kortum og mikilvægi skógræktar og landgræðslu og þekkingarflæði á milli þessara tveggja stofnana þar sem býr eftir áratugastarf mikil og verðmæt þekking á þessum málum sem skiptir okkur Íslendinga mjög miklu máli. Nýja stofnunin mundi þá t.d. hafa eftirlit með framkvæmdaraðilum á þessum sviðum og stunda rannsóknir og þróun samhliða því. Þetta yrði því mjög mikilvæg vísindastofnun í umhverfi okkar einnig þannig að ávinningurinn yrði mikill ef að vel tækist til og ef farið væri í samvinnuna á jafnréttisgrunni. Landgræðslan er umfangsmikil starfsemi en starfsemi Skógræktarinnar er það ekki að sama skapi. Í raun hefur starfsemi hennar þynnst svolítið út að því leyti að mörg staðbundin skógræktarverkefni eru í gangi sem heyra ekki beint undir skógræktina. Ég held því að mikilvægt væri að stokka þetta upp, sameina stofnanirnar á jafnréttisgrunni og úr yrði mjög öflug vísinda-, rannsóknar- og landgræðslustofnun sem mundi þjóna okkur Íslendingum og jarðarbúum öllum mjög vel á tímum örra loftslagsbreytinga sem að sjálfsögðu hafa mikil áhrif líka á gróðureyðingu, minnkandi gróðurþekju jarðar o.s.frv. Þetta er mikið umhverfis- og landbótamál. Þess vegna inni ég hæstv. ráðherra eftir svörum í umræddu máli.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu um þessar miklu og góðu stofnanir sem Landgræðslan og Skógrækt ríkisins eru og þau verkefni sem þar hefur verið unnið að. Hv. þingmaður spyr: „Er unnið að sameiningu Landgræðslu ríkisins og Skógræktar ríkisins? Ef svo er, hvenær er stefnt að sameiningunni?“ Ég vil strax í upphafi segja að engin ákvörðun hefur enn verið tekin um sameiningu og þess vegna er engin dagsetning til. Því er til að svara að í landbúnaðarráðuneytinu hefur á undanförnum árum verið unnið mikið í stofnanaumhverfi ráðuneytisins og í kjölfar þeirrar vinnu gerðar róttækar breytingar á mörgum stofnunum landbúnaðarráðuneytisins með það fyrir augum að einfalda og hagræða starfsemi þeirra. Rétt er að rifja upp að með lögum nr. 71/2004 voru Landbúnaðarháskólinn á Hvanneyri, Garðyrkjuskóli ríkisins og Rannsóknastofnun landbúnaðarins sameinuð í eina stofnun, Landbúnaðarháskóla Íslands, sem starfar á nokkrum stöðum í landinu og er með aðalstöðvar sínar á Hvanneyri. Sömuleiðis var með lögum nr. 80/2005 sett á fót ný stofnun, Landbúnaðarstofnun, sem tók yfir starfsemi yfirdýralæknis, aðfangaeftirlits, plöntueftirlits, embætti kjötformanns og embætti veiðimálastjóra ásamt ýmsum verkefnum sem Bændasamtök Íslands höfðu haft með höndum. Landbúnaðarstofnun er með aðsetur á Selfossi þar sem ný og glæsileg aðstaða hennar var formlega tekin í notkun 26. október sl., eins og hv. þingmaður man. Mér er til efs að önnur ráðuneyti hafi unnið jafnmikið í sínu stofnanaumhverfi á síðustu árum eins landbúnaðarráðuneytið hefur gert til þess að hagræða og styrkja starfið. Hvað varðar síðan hugmyndir um sameiningu Landgræðslunnar og Skógræktar ríkisins hefur það mál verið í vinnslu í ráðuneytinu í langan tíma. Á það skal bent að sameining stofnananna hefur verið skoðuð af fyrirrennurum mínum í starfi, nokkrum landbúnaðarráðherrum. Niðurstaða hefur enn ekki fengist um að ákvörðun hafi verið tekin um sameiningu. Enginn vafi er á að margt er líkt með starfsemi og hlutverki stofnananna, eins og hv. þingmaður kom inn á. Hlutverk þeirra hafa reyndar líka verið að breytast. Bændurnir rækta skóginn í landshlutabundnum verkefnum, það voru verkefni ríkisins áður, og bændurnir eru landgræðslubændur. En það er jafnljóst að ýmislegt er það sem aðskilur hlutverk þeirra og störf. Til að fá sem gleggsta mynd af stöðunni skipaði ég haustið 2005 nefnd þar sem í áttu sæti fulltrúar beggja stofnananna, auk rektors Landbúnaðarháskóla Íslands og fleiri aðila, sem höfðu það hlutverk að kanna hvort og þá með hvaða hætti sameina mætti stofnanirnar. Starfi nefndarinnar lauk ekki fyrr en vorið 2006 enda um að ræða viðamikið verkefni sem nefndin vann með ágætum. Nefndin bendir á kosti og jafnframt galla við sameiningu stofnananna og ljóst er að að mörgu þarf að hyggja áður en til sameiningar kemur. Rétt er að benda á að báðar stofnanirnar standa þjóðinni ákaflega nærri og skoðanakannanir hafa sem betur fer sýnt að báðar njóta mikilla vinsælda meðal þjóðarinnar. Sem dæmi má nefna að einstaklingar hafa einnig ánafnað á dánarbeði öllum eigum sínum til þessara ríkisstofnana til að vinna móður jörð mikið gagn sem einnig kann að þykja skrýtið þegar ríkið á í hlut en sýnir í raun hug landsmanna til starfa þessara fyrirtækja í 100 ár. Báðar eru þessar stofnanir rótgrónar stofnanir sem fagna 100 ára afmæli um þessar mundir, enda upphaflega ein og sama stofnun sem þó þótti rétt að aðskilja í tvær. Báðar hafa þær skilað frábæru verki, þjóðskógar risið upp í öllum landshlutum opnir almenningi þar sem ótrúlegur fjöldi landsmanna nýtur nú útivistar við skóginn og vistkerfi hans og heilu sandsvæðin og hundruð kílómetra af rofabörðum hafa verið grædd upp og varnað því að heilu byggðarlögin hafi farið undir sand svo dæmi séu tekin úr starfseminni. Niðurstaða mín er sú að gefa málinu enn frekari tíma vegna þess, og það vil ég árétta, að vanda verður allan undirbúning og vera viss um að sameining þeirra skili jafngóðum eða betri árangri en starfsemin gerir í dag. Það þarf að vanda allt í þessu sambandi og menn þurfa að ná samstöðu innan beggja fyrirtækjanna og ganga í verkið af heilum hug þegar búið er að baka það brauð. Ég segi við hv. þingmann að mér þótti, þegar þetta var ekki lengra komið hjá mér á haustþingi, erfitt að fara með það inn á svo stutt þing. Þessi verkefni eru því enn á dagskrá og bíða næsta þings.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. landbúnaðarráðherra fyrir greinargott og prýðilegt svar og tek í sjálfu sér undir allt sem hann sagði um markmið stofnananna og hinnar nýju, nái hún fram að ganga. Bæði Landgræðslan og Skógrækt ríkisins hafa skilað mjög stórbrotnum árangri á Íslandi á þeim 100 árum sem þær hafa starfað með einum eða öðrum hætti. Þær hafa afskaplega jákvæða áru og jákvæða ímynd. Þarna blandast saman hugsjónastarfsemi, það besta úr íslenskum landbúnaði og svo margt annað kemur saman í þeim stofnunum þar sem það snertir við flestum ef ekki öllum Íslendingum mikilvægi þess að græða landið. Sé farið um sandana fyrir austan eða annars staðar blasir við öllum hvað þetta er mikilvægt og áríðandi verkefni. Markmiðið er að sjálfsögðu aðeins eitt, eins og hæstv. ráðherra sagði, að vanda þannig til verka að báðar stofnanirnar gangi heils hugar að verkinu og hinni nýju stofnun og það skili okkur í öllum markmiðum betri og markvissari starfsemi á þessum sviðum öllum. Það eru þrjú ár síðan ég spurði hæstv. ráðherra um þetta og hann tók undir hið pólitíska markmið að sameina stofnanirnar, sem ég er nokkuð sannfærður um að við eigum að einbeita okkur að og setja af stað sameiningarferli sem við þurfum að gefa þann tíma sem þarf að taka. Fyrir liggur eftir þetta svar frá hæstv. ráðherra landbúnaðarmála að það verður ekki á þessu þingi eða þessu kjörtímabili. Það er ekki nema mánuður eftir af þinginu og 90 dagar eftir af kjörtímabilinu. Þetta bíður því nýs þings. Umræðan hefur alla vega átt sér stað á Alþingi tvisvar eða þrisvar á kjörtímabilinu og liggur fyrir pólitískur vilji í a.m.k. þessum flokkum til að ráðast í verkefnið. Vonandi gengur ný ríkisstjórn að því verki á vori komanda og heldur því áfram.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna á ný og það sem hann nefndi hér margt. Fyrir liggur að þetta er ekki einfalt verk. Hins vegar er alltaf slæmt þegar stofnanir búa við langtímaóvissu og umræðu eins og þessa. Það veldur oft óróa innan fyrirtækja, áhyggjum starfsfólks o.s.frv. Menn þurfa því auðvitað að komast að niðurstöðu um það. Margt ber að hafa í huga sem hefur breyst, eins og hv. þingmaður kom inn á, bæði landshlutabundnu verkefnin og landgræðslubændurnir sem hafa tekið við framkvæmdarþætti á mörgum sviðum í landinu og er eðlilegt. Þess vegna eru þær stofnanir meira rannsóknastofnanir og eftirlitsstofnanir og gegna kannski enn þá stærra lykilhlutverki en áður til þess að gefa bæði ráðgjöf og fylgjast með landinu. Hlutverkið hefur breyst. Svo er náttúrlega kominn hinn stóri Landbúnaðarháskóli sem er í gríðarlegri þróun. Þar var ég staddur í morgun og mikill áhugi er á því námi, þar er akademía og vísindalegt umhverfi að verða og skólinn eflist með hverju missirinu. Þar eru stór og mikil áform. Þessir þrír aðilar komu að umræðunni og mikilvægt að flana ekki að því, eins og ég sagði. Svo eru náttúrlega tilfinningar í þessu. Mikilvægustu staðir Skógræktarinnar eru hjartastaðurinn Hallormsstaður og Austurland, Gunnarsholt með sína sterku sögu og mikla starf sem þar hefur verið unnið. Það er því margs að gæta. Þessi fyrirtæki standa bæði sterkum fótum, vinna mikið og gott starf. Þau þurfa því ekki að óttast um vilja þings eða þjóðar en það er auðvitað mjög mikilvægt sem fyrst á næsta kjörtímabili að koma þessu í örugga höfn þannig að óvissu sé eytt og menn viti hvert stefnt er.