Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt og eignarskatt, nr. 90/2003. Flutningsmenn ásamt þeim sem hér stendur eru hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson, Sigurjón Þórðarson og Sigurlín Margrét Sigurðardóttir. 1. gr. frv. hljóðar svo: Við A-lið 1. mgr. 30. gr. laganna bætist nýr töluliður, 2. tölul., sem orðast svo: Útgjöld vegna sannanlegs ferðakostnaðar til og frá vinnu sem er umfram 120.000 kr. á ári en þó aldrei hærri en 400.000 kr. á ári og er í samræmi við matsreglur ríkisskattstjóra. Síðan segir í 2. gr. en frv. er aðeins tvær greinar: Lög þessi öðlast gildi 1. janúar 2005 og koma til framkvæmda við álagningu á árinu 2006. Með frv. fylgir stutt greinargerð, svohljóðandi: Með frumvarpi þessu er lagt til að kostnaður manna við ferðir til og frá vinnu sem er umfram 120.000 kr. verði frádráttarbær frá tekjum áður en til skattlagningar kemur, þó að hámarki 400.000 kr. á ári. Frádráttarheimild þessi gildir ekki um þá sem fá útlagðan kostnað greiddan í formi ökutækjastyrkja enda eru slíkar greiðslur frádráttarbærar skv. 1. tölul. A-liðar 1. mgr. 30. gr. Við framkvæmd ákvæðisins er gert ráð fyrir að sambærilegar reglur gildi um sönnun á útlögðum kostnaði og gilda um sönnun á kostnaði á móti ökutækjastyrkjum. Hér er um sanngirnismál að ræða enda um að ræða kostnað sem til fellur við öflun atvinnutekna. Eins og frumvarpið er fram sett er markmiðið einkum að koma til móts við þá sem þurfa að sækja vinnu um langan veg og bera af því mikinn kostnað. Frumvarp þetta samrýmist vel þeirri stefnu sem haldið hefur verið á lofti í byggðamálum og felst í því að stækka atvinnusvæði á landsbyggðinni. Mikill ferðakostnaður getur hamlað slíkri þróun og er til þess fallinn að draga úr samkeppnishæfni byggðarlaga um vinnuafl. Mikill ferðakostnaður getur einnig virkað vinnuletjandi með þeim afleiðingum að menn sjá hag sínum betur borgið með því að þiggja atvinnuleysisbætur en að sækja vinnu í næsta byggðarlag. Þess má geta að í Noregi eru í gildi reglur um skattalega ívilnun til þeirra sem bera mikinn kostnað af ferðalögum til og frá vinnu en aðstæður þar eru að mörgu leyti svipaðar og hér á landi. Lagt er til að lögin öðlist gildi 1. janúar 2005 og komi til framkvæmda við álagningu árið 2006. Virðulegi forseti. Fyrir þessu máli höfum við áður mælt í hv. Alþingi og sá sem hér stendur verið 1. flm. málsins. Við lítum svo á að hér sé á ferðinni frv. sem getur skipt verulegu máli fyrir fólk sem þarf að sækja atvinnu um langan veg og þetta geti einnig skipt verulegu máli í byggðalegu tilliti. Atvinnuástand getur verið mjög mismunandi og ótryggt. Þó að stærstu atvinnusvæði landsins séu eðlilega á Stór-Reykjavíkursvæðinu og þar megi að öðru jöfnu finna nýja atvinnu ef menn missa atvinnu sína, þá er það ekki jafnauðvelt á landsbyggðinni. Reyndar er nú ástandið svo á höfuðborgarsvæðinu og víðar að atvinna liggur ekki alveg á lausu þrátt fyrir góðærið eins og tölur sýna. Það sem við flm. leggjum til er að með þessari heimild í skattalög geti launþegar nýtt sér að draga frá kostnað til og frá vinnu sinni sem þeir leggja út sannanlega við það að afla tekna. Við teljum að þetta geti orðið til þess að fólk sjái sér betur borgið en ella væri með því að sækja atvinnu jafnvel um langan veg í lengri eða skemmri tíma eftir aðstæðum. Það er reyndar einnig þannig, virðulegi forseti, og hefur gerst í meira mæli í þjóðfélagi okkar á undanförnum árum að menn hafa verið að stofna einkahlutafélög um sjálfa sig. Þegar slíkt hefur verið gert og menn hafa aðstæður til þess að standa þannig að málum, þá er ferðakostnaður og annar kostnaður, sem telst útlagður við að ferðast t.d. til að selja vinnu sína, frádráttarbær eins og hver annar rekstrarkostnaður hjá fyrirtæki. Fólki er því mjög mismunað að þessu leyti til eftir því hvort það hefur aðstæður til þess að starfa í einkahlutafélögum eða starfa sem launþegar. Þetta hafa aðrar þjóðir viðurkennt að sé eðlilegt að taka tillit til í skattkerfum sínum. Eins og ég vék að áður hafa t.d. Norðmenn viðurkennt það að kostnað launþega megi draga frá tekjum áður en skattlagt er. Sú upphæð sem við leggjum til sem við miðum við 120 þús. kr. á ári, þ.e. 10 þús. kr. á mánuði að jafnaði, að það þurfi að vera umfram það til að menn geti farið að nýta sér þennan frádráttarlið, er einfaldlega sett inn vegna þess að það hafa allir einhvern kostnað af ferðum sínum til og frá vinnu en hann er misjafnlega mikill. Við ákváðum þegar við vorum að vinna frv. að reyna ekki að miða við einhver ákveðin farartæki, hvorki einkabílinn, strætisvagninn, ferjuna, flugvélina né langferðabílinn og setja það upp með þeim aðferðum heldur nota krónutöluna og síðan væri það í þessu tilviki eins og fjölmörgum öðrum í sambandi við skattkerfið á ábyrgð framteljandans, þ.e. launþegans í þessu tilviki að sýna fram á það að hann hefði þennan kostnað og sá kostnaður sem hann teldi fram tilheyrði vinnunni. Sönnunarbyrðin er auðvitað hjá launþeganum. Í fyrsta lagi að telja kostnað fram og í öðru lagi að hafa rök á bak við það að sá kostnaður sé raunverulegur og draga megi það þá frá sem fer umfram 120 þús. kr. og frádrátturinn á einu ári geti að hámarki hjá hverjum einstaklingi orðið 400 þús. kr. í frádrag áður en skattlagt er. Þetta þýðir eins og þetta er upp sett að viðkomandi einstaklingur, ef hann gæti nýtt sér hámarksfrádragið, hefði þá haft kostnað á einu ári upp á 520 þús. kr. Ella næði hann ekki þessu hámarki miðað við að fyrstu 120 þús. kr. í ferðakostnað séu ekki frádráttarbærar. Við hv. þingmenn sem flytjum þetta mál ætlum ekki að halda því fram að 120 þús. kr. séu byggðar á einhverjum hárnákvæmum vísindum um að það sé akkúrat sú upphæð sem rétt sé að hafa sem viðmiðun og kostnað umfram þá upphæð megi draga frá. Hins vegar er það svo að allir hafa einhvern kostnað af því að sækja atvinnu sína, mismunandi mikla og það verður auðvitað að semja um það lög og reglur hvernig slíkur kostnaður á að dragast frá en þetta frv. gerir sem sagt ráð fyrir því að hann megi nýtast launþeganum. Við teljum, virðulegi forseti, að hér sé um réttarbót fyrir launþega að ræða og teljum að í mörgum tilvikum geti slík heimild sem hér er lögð til orðið til þess að létta fólki að takast á við breytilegt atvinnuástand. Við erum með í landi okkar því miður nokkur kerfi sem eru afar ótrygg í atvinnulegu tilliti. Þar getum við t.d. nefnt fiskveiðistjórnarkerfið þar sem menn vita varla frá degi til dags hvort atvinna þeirra helst í byggðinni eða ekki og það er í raun og veru háð ákvörðun einhvers aðila sem hefur fengið veiðirétti úthlutað hvort hann nýtir hann til atvinnusköpunar í viðkomandi byggðarlagi eða ráðstafar honum á einhvern annan hátt. Þar af leiðandi hefur fólk ekkert um það að segja. Staða sauðfjárbænda í landinu er afar erfið og tekjur þeirra hafa verið að dragast saman á undanförnum árum. Fjöldamargir sauðfjárbændur og fólk sem býr í sveitum drýgir tekjur sínar með því að sækja vinnu utan bús og verður eðlilega að leggja kostnað fram við það að sækja þá atvinnu. Svona útfærsla gæti m.a. orðið til þess að þær tekjur sem aflað yrði utan bús yrðu drýgri en ella væri og gæti þannig stuðlað að því að ýta undir að byggð héldist í landinu til framtíðar af meira öryggi en ella. Ég held að ekki sé vanþörf á að reyna með einhverju móti, ef það samrýmist eðlilegri hugsun okkar í sambandi við skattalög, að gera skattalögin þannig úr garði að þau hjálpi frekar til og ýti undir það að fólk geti aflað sér tekna og sjái sér hag í því frekar en reyna að sækjast t.d. eftir atvinnuleysisbótum sem kann að vera annar valkostur ef fólk sér sér ekki hag í því að ferðast um langan veg til að afla sér tekna. Auðvitað eru þessi atriði einstaklingsbundin eftir því hvernig þau snúa að viðkomandi einstaklingi og hér er eingöngu verið að leggja til almenna löggjöf og almenna heimild um að fólk geti nýtt sér þennan frádráttarlið þó að það sé ekki atvinnurekendur eða með einkahlutafélag utan um starfsemi sína heldur eingöngu venjulegir launþegar. Virðulegi forseti. Ég held að rétt sé að geta þess að samtök sveitarfélaga, m.a. í kjördæmi mínu, Norðvesturkjördæmi, bæði á Norðvesturlandi og Samtök sveitarfélaga á Vesturlandi, hafa ályktað um að aðlaga beri skattkerfið, m.a. til að hvetja til þess að það þurfi búsetu og byggð í landinu. Ég ætla að leyfa mér, virðulegi forseti, að lesa tillögu sem var samþykkt hjá Samtökum sveitarfélaga á Vesturlandi en hún er nánast samhljóða tillögu sem var samþykkt hjá sveitarfélögum á Norðvesturlandi einnig núna í haust en þessi ályktun er frá 10. október sl. og hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Aðalfundur Samtaka sveitarfélaga á Vesturlandi, haldinn föstudaginn 10. október 2003, vekur athygli á því að núverandi skattaumhverfi kemur oft á tíðum í veg fyrir nútímavæðingu og aðlögun breyttra aðstæðna á landsbyggðinni. Í þessu sambandi má nefna að skattalöggjöfin gerir ekki ráð fyrir því að fólk sæki vinnu langar vegalengdir. Kostnað við akstur er ekki leyfilegt að draga frá skattskyldum tekjum og dregur þessi hái kostnaður við rekstur bifreiða verulega úr sóknarfærum fólks að búa í dreifbýli.`` Eins og ég sagði áður var mjög sambærileg ályktun samþykkt í Samtökum sveitarfélaga á Norðurlandi vestra. Ljóst er, virðulegi forseti, að tilgangur okkar þingmanna í Frjálslynda flokknum með því að flytja þetta inn í sali Alþingis er að reyna að koma inn með tillögu sem launþegar geta nýtt sér miðað við þann kostnað sem þeir leggja fram óháð búsetu þó að það kunni vissulega að verða svo að slíkur frádráttarliður nýtist í meira mæli því fólki sem sækir atvinnu út fyrir heimasveit sína og á það þá jafnt við um Reykvíkinga sem aðra sem þurfa að ferðast út fyrir byggðarlag sitt til að afla sér tekna. Kosturinn við tillöguna miðað við þá útfærslu sem við höfum lagt upp með er sá að hún mismunar ekki fólki að þessu leyti. Ef kostnaðurinn verður til og fólk getur sýnt fram á hann, og sönnunarbyrðin er vissulega hjá framteljandanum eins og áður sagði, þá eiga allir rétt á þeim frádrætti. Við teljum, virðulegi forseti, að hér sé þarft mál á ferðinni og muni til framtíðar jafnvel geta styrkt byggð í landinu eins og ég gat um áðan varðandi stöðu fólks í sjávarbyggðum og hinum minni stöðum, ég tala nú ekki um á stöðum þar sem komið hefur upp tímabundið ástand þar sem jafnvel enga atvinnu er að fá eins og því miður eru dæmi um nú um stundir. Tillaga sem þessi gæti ýtt undir það að fólk sækti sér þá atvinnu út fyrir viðkomandi byggðarlag vegna þess að kostnaður sem það legði fram við að fara á milli staða og komast að atvinnu á öðrum svæðum fengist dreginn frá tekjum áður en skattlagt væri og mundi þar af leiðandi hækka rauntekjur fólks frá því ástandi sem er í dag. Það væri sem sagt meira virði að sækja tekjurnar en ella væri. Við höldum að ekki sé vanþörf á því, virðulegi forseti, að reyna á einhvern hátt að koma inn með jákvæðar hugmyndir í skattkerfið sem hafa áhrif til þess að styrkja atvinnu á landsbyggðinni þar sem víða hallar undan fæti því miður og einnig til þess að koma á réttlæti meðal fólks því að ég verð að segja alveg eins og er, virðulegi forseti, að mér finnst ekki mikið réttlæti í því að launþegi sem hefur stundað atvinnu árum saman sem launþegi, tekur síðan ákvörðun um að breyta rekstrarforminu í einkahlutafélag og heldur áfram í raun og veru nákvæmlega sömu vinnu og sömu ferðalögum og áður var, þá er kostnaðurinn allt í einu orðinn frádráttarbær en meðan hann var launþegi var hann ekki frádráttarbær. Ég minni á þá umræðu sem var í gær og hv. þm. Pétur Blöndal kom inn á hér í ræðustól og lýsti því yfir að hægt væri að reka öll fyrirtæki með tapi, einkahlutafélög sem önnur, hann treysti sér til þess að koma að því að tryggja taprekstur í hlutafélögum. Ég held að ég hafi skilið hv. þm. rétt, en hann er hér í salnum svo hv. þm. getur alveg örugglega, leiðrétt mig ef ég hef misskilið þetta. Það vill nú svo til að ég misskil stundum hv. þm. Það er sennilega eitthvað sem ég verð smátt og smátt að læra að skilja á annan hátt en leggja má beint út af orðum hans. En þetta var útúrdúr, virðulegi forseti, og skiptir ekki þetta frv. efni máls. Við lítum hins vegar svo á að þetta sé mál sem geti komið landsbyggðinni vel og launþegum almennt í landinu og teljum þess vegna að það eigi að fá góða og vandaða umfjöllun í hv. efh.- og viðskn. með það að markmiði að heimildin verði sett í skattalögin. Fyrir þessu máli hefur áður verið mælt hér á þingi, virðulegi forseti, a.m.k. kannast sumir þingmenn við það og eru því kunnugir en vissulega er mikið úrval af nýjum þingmönnum sem vonandi hafa eftir mál mitt áttað sig á því hvað við erum að leggja til. Ég held ég bæti ekki miklu meira við þetta mál í bili en mun sjálfsagt fylgjast af áhuga með umræðum ef þær verða um þetta mál og taka þátt í þeim síðar, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Ég er einn fjögurra flm. þess frv. sem hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson gerði grein fyrir rétt í þessu. Ég er sammála hv. þm. um að hér sé í raun og veru um sanngirnismál að ræða, þ.e. að launþegar geti að einhverju leyti dregið ferðakostnað sinn frá skatti þegar þeir fara til og frá vinnu. Þetta er á vissan hátt ágætis byggðamál. Það er alveg rétt sem hv. þm. benti á að oft og tíðum er ótrygg vinna í okkar ágæta landi, t.d. í tengslum við sjávarútveginn en líka í tengslum við ýmsa verktakavinnu. Við sjáum það núna eða heyrum réttara sagt, frú forseti, að það berast slæmar fréttir af Suðurnesjum þar sem verið er að segja upp fjölda fólks sem unnið hefur á Keflavíkurflugvelli. Við höfum á undanförnum áratugum upplifað stöðugt bættari samgöngur hér á landi. Vegir eru alltaf að batna, bílar eru alltaf að verða betri og öruggari og þeim er að fjölga. Víða um land situr fólk í húsnæði sem það hefur aflað sér hörðum höndum á starfsævi sinni, oft og tíðum í niðurgreiddu húsnæði, þ.e. fólk er búið að losa sig við megnið af þeim skuldum sem á því hvíldu við upphaf íbúðarkaupa. Fólk vill gjarnan vera áfram á þeim stöðum sem það býr á. Það er með börnin sín á þessum stöðum og þau ganga þar í skóla, skyldfólk og aðrir búa á þessum stöðum. En svo missir fólk vinnuna. Þá getur það oft verið þannig að fólk sjái sér hag í því að leita atvinnu í öðrum sveitarfélögum sem kannski liggja fjær. Við getum t.d. séð þá þróun sem við höfum orðið vitni að á undanförnum árum á Suðvesturhorninu þar sem stöðugt fleiri sækja vinnu til Stór-Reykjavíkursvæðisins þó að þeir búi á Suðurnesjum, á Suðurlandi, þ.e. fyrir austan fjall eins og kallað er, eða á Vesturlandi, sérstaklega eftir tilkomu Hvalfjarðarganganna. Í sumum tilfellum taka atvinnuveitendur þátt í ferðakostnaði til og frá vinnu þegar um slíka starfskrafta er að ræða en í öðrum tilfellum þurfa starfskraftarnir sjálfir að bera kostnað af þeim fararkostaði. Og þá gæti einmitt svona regla komið inn og virkað mjög jákvætt. Ég bjó í Noregi í mörg ár og þar er mjög algengt að fólk búi í úthverfum stórra borga, búi jafnvel úti á landi, sæki sér vinnu inn á þéttbýliskjarnana, fari á milli og eyði þá jafnvel --- ekki er óalgengt að það eyði kannski klukkutíma í að koma sér til vinnu og síðan aftur frá vinnu. Þetta fólk er í Noregi kallað ,,pendlarar``. Í Noregi eru í gildi svipaðar reglur og hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson benti á. Ég gerði það að gamni mínu í morgun að fara á netið hjá norskum skattyfirvöldum og skoða hvers konar skattaívilnanir eru þar í gangi fyrir fólk sem þarf að sækja vinnu um langan veg. Þar eru margar reglur, fjölmargar reglur, fjölbreytlegar reglur sem gilda um ýmislegt og í rauninni langtum flóknari reglur en þær sem við leggjum til með þessari einföldu breytingu á skattalögunum hér á landi. Það væri kannski athugunar virði fyrir hv. efh.- og viðskn. og jafnvel skattyfirvöld líka að kynna sér einmitt reglurnar hvað þetta varðar í nágrannalöndunum til að skoða hvaða lendingu menn hafa náð þar í þessum málum. Ég tel að margt þar sé til fyrirmyndar. Það mætti t.d. nefna að menn sem nota bíl til og frá vinnu í Noregi geta fengið frádrátt fyrir allt að 35 þús. km akstri á ári sem nemur um 16 kr. íslenskum á km. Yfir árið er þetta tæplega 600 þús. kr. Ef fólk ekur yfir 35 þús. km fær það frádrátt upp á um 10 ísl. kr. á km. Fleiri slíkar reglur eru fyrir hendi. Ef fólk er með atvinnu, vinnuaðstöðu heima hjá sér, þá getur það fengið skattfrádrátt fyrir það, t.d. ef það er með heimatölvu, heimaskrifstofu svokallaða. Sjómenn fá ýmsan frádrátt varðandi kostnað í tengslum við vinnu sína t.d. til að kaupa sér vinnuföt, þ.e. sjófatnað, allt að 20 þús. kr. á ári. Ef þingmenn í Noregi þurfa að búa í Ósló og taka ekki fjölskylduna með sér fá þeir skattfrádrátt fyrir hvern þann dag sem þeir búa í höfuðborginni, 2000 kr. á dag fyrir hvern þann dag sem þeir búa í borginni. Ef þingfundir eru á kvöldin og þingmenn komast ekki heim til að borða kvöldmat fá þeir 700 kr. í skattafslátt. Til viðbótar þessu fengju þeir skattafslátt fyrir það að keyra til og frá vinnu. Svona má lengi telja. Þetta eru ýmsar og fjölbreytilegar reglur. Fólk sem er að ljúka doktorsgráðu getur fengið skattafslátt upp á allt að 200 þús. kr. til að halda veislu til að fagna þeim tímamótum. En í það heila, frú forseti, held ég að menn ættu að kynna sér hvernig þetta er gert í nágrannalöndunum. Ég held að það mundi hafa mjög jákvæð áhrif hér á landi. Þetta er ágæt hugmynd t.d. út frá byggðasjónarmiðum séð. Við vitum að það er mjög dýrt þegar fólk flytur t.d. til höfuðborgarsvæðisins í stórum stíl, og ef það flytur inn í aðra þéttbýliskjarna í stórum stíl þarf að byggja yfir það bæði dýr hús, skóla og aðrar þjónustustofnanir. Þetta er dýrt sérstaklega í ljósi þess ef þessar stofnanir eru þegar fyrir hendi í hinum ýmsu þéttbýliskjörnum úti á landi. Eins og ég sagði áðan, frú forseti, eru samgöngurnar alltaf að batna, bílarnir alltaf að verða betri, þannig að þetta ætti að verða því áhugaverðara eftir því sem árin líða. Ég ætla ekki að hafa mál mitt mikið lengra að þessu leyti, frú forseti, en tek undir með hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni um það að þetta verði litið jákvæðum augum hjá hv. efh.- og viðskn.

Frú forseti. Við ræddum í gær frv. um að félagsgjöld í stéttarfélög yrðu frádráttarbær frá skatti. Það var sem sagt eitt af þeim góðu málum sem við ræðum hérna dags daglega. Í skattkerfinu í dag eru nokkur atriði sem eru svona góð, t.d. er iðgjald í lífeyrissjóð frádráttarbært. Við erum með sjómannaafslátt sem upphaflega var settur upp sem hlífðarfatakostnaður sjómanna, en breyttist svo í áratuganna rás og kostar ríkissjóð 1,5 milljarða. Við erum með dagpeninga sem vaxa upp í himininn vegna aukinna ferðalaga sem þeir stuðla að. Það er líka mjög gott mál að sjálfsögðu. Svo erum við með bílastyrki sem er líkt því máli sem við ræðum hér í dag. Það kerfi er mjög flókið, hefur reyndar ekki vaxið mikið á undanförnum árum. Það eru orðnar allmyndarlegar tekjur sem ríkissjóður missir þar. Allt eru þetta réttlætismál. Ég gæti nefnt fleiri réttlætismál eins og hv. síðasti ræðumaður sem vitnaði í norsku lögin. Ég kynnti mér einu sinni fyrir langalöngu þýsku lögin sem reyna að koma að öllum mögulegum og ómögulegum kostnaði og draga hann frá skatti. Þar má m.a. draga frá skatti notkun gleraugna í vinnu. Nú og notkun heyrnartækja má draga frá skatti, að því leyti sem þau eru notuð í vinnunni að sjálfsögðu, hlutfallslega. Svo getur maður dregið frá skatti batterí í heyrnartæki, líka að því leyti sem þau eru notuð í vinnunni. Ef þau eru tekin úr heyrnartækjunum á nóttunni, af því heyrnartækin eru ekki í notkun þá, eykst hlutfallið sem þau eru notuð í vinnunni, þannig að það eru kannski 37% notkun í vinnunni og hægt að draga frá 37% af einu batteríi.  Þetta leiðir til ótrúlega mikillar skriffinnsku. Menn sitja og fylla út vegaskýrslur og annað slíkt, t.d. varðandi ferðakostnað. Hvernig keyri ég í vinnuna? Fer ég stystu leið? Fer ég hraðvirkari leið í gegnum eitthvert úthverfi, eða hvaða leið fer ég? Hvernig reiknar maður kílómetrana? Ágreiningur við þýska skattborgara gengur út á þetta. Hvað gerist ef maður og kona nota sama bílinn og maðurinn keyrir konuna fyrst í vinnuna og keyrir síðan í sína vinnu? Það eru til flóknar reglur um hvernig eigi að skipta þessum ferðakostnaði á milli þeirra. Þetta er til að æra óstöðugan. Eftir því sem við gerum kerfin réttlátari, þeim mun flóknari verða þau. Hverjum skyldi það nú nýtast? Ekki þeim sem hefur ekki þekkingu. Það er alveg á hreinu. Sá sem ekki vissi af bílastyrknum hérna þegar búið er að samþykkja hann nýtir hann að sjálfsögðu ekki. Hverjir skyldu það nú vera? Hverjir skyldu annars nýta hann? Þeir sem hafa efni á að hafa dýra endurskoðendur á sínum vegum. Það er hátekjufólkið. Lágtekjufólkið hefur oft ekki þekkingu. Þess vegna er það með lágar tekjur. Það hefur ekki þekkingu til að nýta sér flókin skattkerfi. Þar af leiðandi verða flókin skattkerfi óréttlát, þó að flækingin sé hugsuð til að gera þau réttlát. Talið er að 7% þjóðarinnar sé ólæs í þeim skilningi að viðkomandi hafi aldrei lesið heila bók sér til gagns. Þetta sagði ég í gær. Sá hópur þjóðarinnar situr fyrir framan mjög flókin kerfi, sífellt flóknari og flóknari, bótakerfi og skattkerfi. Hann nýtir ekki bótakerfið og veit ekki að hann á rétt hér og þar. Þetta hef ég rekist á aftur og aftur. Hann nýtir ekki þá möguleika sem skattkerfið gefur ef það verður of flókið. Þannig að þetta réttlæti leiðir til flækingar. Flækingin leiðir til óréttlætis. Þessu þurfum við alltaf að gæta að. Svo er annar kostnaður sem mér finnst ekki síður mikilvægur. Segjum að það séu hjón sem eiga tvö börn og konan er heima og ætlar að fara að vinna. Þá þarf hún að setja börnin á barnaheimili. Það kostar yfir 50.000 kr. á mánuði. Er það ekki starfskostnaður líka? Eigum við ekki að taka það inn í líka? Að sjálfsögðu. Þannig að við getum endalaust haldið áfram í réttlætisátt. Og alltaf minnkar skattstofninn, því það er búið að hola hann sem þýðir að við verðum að hækka prósentuna. Það kom ekki fram hérna áðan hver prósentan er í Noregi í skattinum. Það sem gerist er að þegar skattstofninn minnkar þarf að hækka prósentuna. Við höfum haft þá stefnu að vera með brúttóskatt án þess að menn geti dregið frá allan mögulegan og ómögulegan kostnað. Það hefur verið stefnan hingað til. Ég er hlynntari því, vegna þess að ég held að einfaldara skattkerfi sé um leið réttlátt í þeim skilningi að þeir sem eiga erfitt með að skilja kerfin, skilji þau mögulega ef þau eru einföld. Ég hef meira að segja lagt til að það verði tekinn upp flatur tekjuskattur, 20%, sem yrði tekinn af þegar launin eru greidd og síðan ekki söguna meir, ekkert framtal og ekki neitt. Það mundi spara þjóðinni einn dag á ári a.m.k. í framtal. Ég er ekki hér með að segja að það sé ekki hugsanlegt að taka þessa tillögu til velviljaðrar skoðunar, vegna þess að það er ákveðið kerfi í gangi í dag sem eru bílastyrkirnir, sem er nákvæmlega það sama. Þar þurfa menn að leggja fram reikninga, sýna hvað þeir keyrðu mikið o.s.frv., skriffinnska sem skattstjóri þarf að fara í gegnum og kostar vinnu báðum megin. Síðan er það spurningin: Eigum við að leyfa manni sem er á 5 millj. kr. jeppa og eyðir 20 lítrum á hundraði að afskrifa hann eða eitthvað svoleiðis? Hann yrði fljótur að fara upp í 520.000 kr. kostnað á ári. Eru engin efri mörk á því? Á einn maður að keyra í bíl til Keflavíkur t.d., menn sem slá sér saman um bíl, geta þá dregið minna frá skatti? Það er mjög algengt. Þannig að ég vara við því að menn holi kerfin með réttlætisást að leiðarljósi, því þá verða kerfin flókin og þegar þau eru flókin verða þau óréttlát.

Virðulegi forseti. Mér finnst nú hv. þm. Pétur Blöndal gera svolítið lítið úr vitsmunum fólks, a.m.k. ákveðinni prósentutölu af borgurum landsins. Það má vel vera að flókin kerfi verði aðeins flóknari, ég ætla svo sem ekki að segja til um það. Mín reynsla var sú, þegar ég bjó og starfaði í Noregi, að þetta væri ekkert ýkja flókið. Fólk var meðvitað um hvaða réttindi það hefði varðandi þessar reglur, hélt utan um sína pappíra hvað það varðaði, skilaði þeim inn og ég varð aldrei var við það að þetta væri neitt voðalega mikið mál. Skattayfirvöld hafa nokkuð góða reynslu og tilfinningu fyrir því hvaða tölur menn eru að leggja fram miðað við hvar þeir búa og ég reikna með að þar sé þokkalegt eftirlit með þessu. Þannig að ég gat nú ekki séð að þetta væri svo hryllilega flókið. Hv. þm. talaði um að ef þetta kæmi til þyrfti að auka skattbyrðina á móti. Ég er ekkert endilega sammála því, því ég held að samfélagið mundi á margan hátt spara þó nokkuð á svona reglum. Eins og ég benti á í máli mínu áðan þá er þegar búið að leggja út í töluverðan kostnað t.d. víða úti á landi varðandi ýmiss konar þjónustu, menntun og skóla. Það er búið að leggja mikla peninga í vegakerfið. Og það að fólk geti haldið áfram að búa á stöðunum í kringum þessi atvinnusvæði og að því sé gert það auðveldara að gera það, held ég að muni í raun og veru, þegar upp er staðið, spara hinu opinbera þó nokkuð mikil útgjöld.

Frú forseti. Ég er vissulega ekki að gera lítið úr vitsmunum fólks. En það er nú einu sinni þannig að fólk er misjafnlega viti borið. Og það er þannig að kerfin eru að verða mjög flókin. Ég rekst á það aftur og aftur í mínu starfi að fólk veit ekki af því að það á rétt á greiðslum úr sjúkrasjóði. Það veit ekki einu sinni að hann sé til. Það eru meira að segja hv. þingmenn sem hafa flutt hér þingsályktunartillögur og breytingartillögur við lög sem í greinargerð stendur ekkert um alla sjúkrasjóðina sem eru starfandi í landinu. Þeir vissu það ekki. Vita hv. þm. að sjúkrasjóðir margir hverjir borga 80--90% af launum ef menn veikjast? Ég er ekkert viss um það. Þetta kerfi er orðið svo flókið. Ég rekst líka á það að fólk sem á rétt á örorkulífeyri sækir ekkert um hann af því það veit ekkert um hann. Ég er ekki að segja að þetta fólk sé heimskt, en kerfin eru orðin svo flókin og menn sitja og úthugsa kerfin aftur og aftur, einhverjir spekingar sem eru vel inni í hlutunum. Akkúrat þessum hluta, ferðakostnaðinum. Þeir vita allt um ferðakostnað. En þeir vita ekkert um alla hina endana, sjúkrasjóðina og bara nefna það hvað kerfin eru orðin flókin. Tryggingastofnun borgar um 150 tegundir trygginga, 150 tegundir bóta. Vissu hv. þingmenn það? Frammi fyrir þessu stendur fólk sem er kannski ekki sérfræðingar á þessu sviði og þarf að kunna skil á þessu. Ég held því fram að kerfin séu orðin allt of flókin. Það er betra að hafa þau eitthvað einfaldari þannig að fólk skilji þau og nýti sinn rétt.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Pétur Blöndal talar um að kerfin séu orðin svo flókin að það sé orðið erfitt fyrir fólk að átta sig á þeim réttindum sem það hefur. Það má vel vera að hann hafi nokkuð til síns máls. Ég skal ekki segja til um það. En þá langar mig til að varpa þeirri spurningu fram: Er það ekki hið opinbera sem á að veita þessa þjónustu, er það ekki að bregðast með því að veita fólki ekki nægilega greinargóðar upplýsingar um hvaða réttindi það hefur? Hv. þm. Pétur Blöndal talar um að þetta sé svo flókið að það sé erfitt fyrir venjulegan meðalmann að halda utan um þetta. Það má líka spyrja sig að því: Ef það er þörf, markaður, fyrir þessa vitneskju, fyrir þessa kunnáttu, hvers vegna hafa þá ekki einhverjir sniðugir bisnessmenn notfært sér þetta til þess að selja þessa þekkingu út í þjóðfélagið? Enn og aftur hlýt ég að koma að Noregi þar sem ég bjó í mörg ár eins og ég sagði áðan. Ég get upplýst að þar er metsölubókin á hverju einasta ári tiltölulega lítil bók, hún er ekki mjög stór, en inniheldur mikið af dýrmætum upplýsingum. Sú bók gengur út á það að ráðleggja fólki um það hvernig það á einmitt að nýta sér þá frádráttarliði sem það hefur í skattframtalinu. Mest selda tímarit í Noregi er tímarit sem heitir Dine penger -- Peningarnir þínir. Það tímarit gengur út á það að ráðleggja fólki um það hvaða réttindi það hefur varðandi fjármál, hin ýmsu fjármál. Það gengur ekki út á það að búa til lista yfir ríkustu menn landsins. Nei, það gengur út á það að ráðleggja meðalmanninum um það hvernig hann eigi að haga sínum fjármálum, hvernig hann eigi að fara að því að fylla út sitt skattaframtal o.s.frv. Fólk les þetta unnvörpum. Og það skilur það, vegna þess að upplýsingarnar eru gerðar aðgengilegar fyrir fólk. Þær eru gerðar venjulegu fólki skiljanlegar.

Herra forseti. Hv. þm. sagði einmitt það sem ég var að halda fram. Það er gefin út bók sem menn eiga að lesa. Hvernig er með þessi 7% sem aldrei hafa lesið heila bók sér til gagns? 

Virðulegi forseti. Ef leggja á skilning í orð hv. þm. Péturs Blöndals, þá eigum við að skilja orð hans þannig að núverandi skattkerfi sé einfalt. Ég er ekkert viss um það, virðulegi forseti, að skattkerfið sé einfalt eins og það er í dag. Menn þurfa oft að fá leiðbeiningar til þess að telja fram til skatts og það eru alls konar frádráttarliðir sem við höfum verið með í gangi á undanförnum árum. Við höfum verið með hlutabréfakaupin, það er öðruvísi skattlagning á arði og vöxtum o.s.frv. og ýmsir frádráttarliðir sem hægt er að hafa í því sambandi. Ég held að það sem má skilja á hv. þm. sé að við séum með einfalt skattkerfi, ég er ekki viss um að það fái staðist. Ég vil meina að einföld regla um frádrátt vegna ferðalaga til og frá atvinnusvæði sé ekki flókin, enda er fjöldi manna í dag sem er með bifreiðakostnað og dregur hann frá og dagpeninga o.s.frv.

Herra forseti. Ég man ekki til þess að ég hafi sagt að núverandi skattkerfi væri einfalt, alls ekki. Og mér finnst alls ekki bót að því að vera að flækja það enn frekar, mér finnst það bara allt of flókið. Eins og ég sagði áðan leiðist fólki yfirleitt að telja fram af því að það er flókið. Ég sagði ekki að þetta væri einfalt, alls ekki. Þar leggur hv. þm. mér orð í munn, og meiningu. Svo það að þetta litla frv. breyti ekki miklu. Auðvitað ekki. Auðvitað gæti öll þjóðin lært að þeir sem ferðast og eyða meira en 10 þús. kr. á mánuði geti dregið það sem umfram er frá skatti. Auðvitað gæti öll þjóðin lært það. Þetta minnir mig á manninn sem var að hlaða hross. Hann setti alltaf stein á stein ofan, alltaf var það pínulítill steinn, í hvert skipti var það u.þ.b. hálfs kílós steinn og munaði ekkert um það. En allt í einu kiknaði hrossið í hnjáliðunum því að hlassið var orðið svo mikið. Það var svo mikið af litlum steinum. Ef kerfið er alltaf smátt og smátt gert flóknara og flóknara verður það að lokum svo flókið að fólk botnar bara ekkert í því. Þá þarf að fara að gefa út bækur og þá fara að koma sérfræðingar sem veita þeim sem hafa efni á að kaupa bækurnar og þeim sem hafa efni á sérfræðiþekkingunni upplýsingar um allar mögulegar og ómögulegar smugur í skattkerfinu, eins og t.d. í Þýskalandi þar sem menn geta dregið batterí í heyrnartæki frá skatti í því hlutfalli sem þeir nota það í vinnunni miðað við það sem þeir eru vakandi.

Virðulegi forseti. Það frv. sem hv. þingmenn Frjálsl. hafa hér flutt er ágætismál og fellur mjög að því sem ég hef oft talað fyrir á Alþingi og annars staðar um jöfnunaraðgerðir í skattkerfi, jöfnunaraðgerðir gagnvart þeim sem búa á landsbyggð andspænis höfuðborgarsvæði og, eins og hér er, jöfnunaraðgerð gagnvart þeim sem þurfa að ferðast langan veg með miklum tilkostnaði til að sækja sér vinnu. Hvort þessi leið er einmitt sú besta ætla ég ekki alveg að úttala mig um. Ég tók eftir því að hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson ræddi um hið norska kerfi sem ég kynnti mér mjög vel á síðasta ári. Það hugnast mér vel þannig að það sem ég vildi segja hér í upphafi er að hvort þessi leið verður farin eða önnur er mér nokk sama um ef menn komast að þeirri niðurstöðu að þetta sé sanngirnismál, það sé jafnréttismál að koma svona til móts við fólk. Hvernig það er gert í gegnum skattkerfið ætla ég ekki að úttala mig um en hugmyndin er góð. Þar þurfum við að leita, og getum leitað, í smiðju nágrannaþjóða okkar, Norðurlandanna, og þetta er til í Þýskalandi að sjálfsögðu líka og fleiri stöðum vafalaust. Frá Norðurlöndunum þekkjum við þetta þó best. Við þurfum að leita í smiðju til þeirra og athuga hvaða aðferð er best, hvað gagnast best --- líka til þess að hafa það ekki allt of flókið. Ég ætla í lok ræðu minnar að eiga smáorðastað við hv. þm. Pétur H. Blöndal út af því sem hann hefur sagt hér um skattkerfið, flókið skattkerfi og annað. Ég ætla að geyma mér það. Ég vildi bara segja, herra forseti, að þrátt fyrir allt er þetta viðurkennd aðferð í gegnum skattkerfið, þegar við erum að telja fram til skatts, til að jafna aðstöðu fólks þó að við gerum það á misjafnan hátt. Flutningsjöfnunarsjóður olíu og sements hefur verið ræddur. Ég veit að hv. þm. Pétri H. Blöndal finnst hann ekki góður, það heyrist á mæli hans að honum finnst aðferðin röng. Mig minnir að hann hafi einmitt vakið upp þá umræðu á síðasta þingi hvort ekki ætti hreinlega að leggja sjóðinn niður. Margt fleira er jafnað. Ekki er langt síðan það jafnréttismál náði fram að ganga að síminn kostar það sama alls staðar á landinu, og gott ef það gerðist ekki í samgönguráðherratíð þess hæstv. forseta sem situr fyrir aftan mig. Ansi lengi bjuggum við landsmenn við það að það var miklu ódýrara að tala í síma milli húsa í Reykjavík en að tala frá Reykjavík t.d. til Siglufjarðar. Kostnaðurinn var í sjálfu sér ekkert meiri en þetta var ákveðin aðferð sem var notuð. Menn sáu að þetta var ósanngjarnt og þess vegna var landið gert að einu gjaldsvæði, mjög sanngjarnt mál. Ég hef áður sagt að við kaupum blöðin á sama verði hvar sem er á landinu, útgáfufélögin jafna kostnaðinn við flutning og menn búa við sama verð. Nokkur atriði í neysluvörum okkar eru svoleiðis þannig að þetta er til. Þetta er sanngirnismál. Við getum tekið dæmi af máli sem líka hefur verið mikið haft í frammi, mál sem hefur þokast í rétta átt, alveg hiklaust, þ.e. að jafna námskostnað fólks sama hvar það býr á landinu, þ.e. að jöfnunarstyrkir komi til móts við það fólk sem býr ekki við framhaldsskóla á svæðinu sínu og þarf að senda unglingana sína í annað sveitarfélag til að sækja sér þar nám. Það er hið besta mál þó að okkur geti svo að sjálfsögðu greint á um það hvort það er rétt upphæð, hvort hún er nógu há. Ég er þeirrar skoðunar að hún sé ekki enn þá orðin nógu há þó að hún hafi hækkað töluvert síðari ár. Þar er m.a. gert ráð fyrir því, og það er einmitt það sem á að gerast næstu tvo daga, að námsmenn í framhaldsskólum fjarri heimabyggð eigi að sækja um þessa jöfnunarstyrki til náms. Þar er m.a. tekið á því ef unglingar þurfa að keyra langan veg í skóla, sama hvort þeir fara á eigin bílum eða nýta sér aðrar ferðir. Þeir sem þurfa mikið að keyra til og frá fá aukinn styrk, aukið framlag til jöfnunar á námskostnaði vegna þess. Það er dæmi um það sem við erum að tala hér um, þarna höfum við í raun og veru rök og við höfum aðferð sem er viðurkennd í dag. Ég ætla svo ekki að lengja umræðuna hér um það og segja hvernig ég hefði viljað að þetta hefði verið gert. Nýlega gafst mér tækifæri til að ræða það hér á hinu háa Alþingi, þ.e. að það hefði verið auðveldara að jafna muninn í gegnum skattframtal en á þann hátt sem gert er núna með útgreiðslu úr ríkissjóði. Við notum skattkerfið til að niðurgreiða húshitun á þeim svæðum þar sem dýrast er að hita hús. Og bara af því að það var til umræðu aðeins í iðnn. í morgun þar sem ég á sæti eru það í kringum 860 millj. sem eru notaðar í þennan pott. Auðvitað er það komið í þessa upphæð vegna þess að hér á hinu háa Alþingi hafa menn verið sammála um að það sé sanngirnismál að greiða niður himinháan húshitunarkostnað á mörgum stöðum úti á landi. Þó að þetta sé ekki gert í gegnum skattkerfið koma peningar af skattstofni ríkisins á fjárlögum til að greiða féð út og það er gert á ákveðinn hátt sem Orkustofnun heldur nú utan um. Það er verst að hv. þm. Pétur H. Blöndal, formaður efh.- og viðskn., sem hefur tekið þátt í þessari umræðu og verið hér til staðar er ekki hér núna. Ég ætla að beina máli mínu aðeins til hans. Ef það væri hægt að athuga hvort hann væri hérna nálægt mundi ég mjög gjarnan vilja það. Það snýr að hinu flókna skattkerfi sem hann hefur talað um. Væri hægt, herra forseti, að athuga hvort formaður efh.- og viðskn. væri hér nálægt vegna þess að þetta er frv. sem snýr að hans nefnd? Virðulegi forseti. Þetta sem sagt snýr að því sem við höfum verið að tala um að eru jöfnunaraðgerðir frá hendi hins opinbera, sama hvort það er gert þá í gegnum skattkerfið með einföldu framtali --- ég þakka þér fyrir að koma, Pétur H. Blöndal, formaður efh.- og viðskn., vegna þess að ég er hér að ræða um nokkur atriði sem eru nú þegar í skattkerfi okkar eða ríkisfjármálum þar sem peningar eru teknir frá ríkissjóði til að jafna aðstöðu fólks. Ég var nýhættur að ræða um niðurgreiðslu á húshitun sem er ekki mjög flókið dæmi en varðar samt 860 millj. sem eru teknar út úr ríkissjóði til þess að greiða niður húshitun. Þetta er ekki flókið kerfi, þetta hefur gengið ágætlega fyrir sig og þarf ekki að vera með andstöðu við það vegna þess að það sé flókið, það er þá eitthvað annað. Næsti þáttur sem ég ætla að nefna og er í gegnum skattkerfið varðar nokkuð sem hv. þm., formaður efh.- og viðskn., nefndi áðan. Eftir því sem skattkerfið verður flóknara, þeim mun verra verður það, sagði hann. Undir það má taka í sjálfu sér. Réttlátara skattkerfi taldi hv. þm. með öðrum orðum vera með sem allra minnstum undanþágum. Nú er mér ekki grunlaust um að hv. þm. hafi tekið þátt í því hin síðari ár að búa til flóknara skattkerfi með því að heimila þeim sem keyptu hlutabréf í ákveðinn árafjölda í viðurkenndum hlutafélögum sem skráð eru á markaði að telja þau fram til skatts og fá endurgreiðslu 1. ágúst árið eftir. Ég hygg að hv. þm. Pétur H. Blöndal hafi verið stuðningsmaður þessa kerfis. Þetta var gert á þeim árum sem við unnum í því að fá meira fé almennings í hlutabréf til fyrirtækja til að byggja þau upp og annað slíkt en þetta var mjög mikið stundað og við vitum hvernig veislan hjá þeim sem seldu hlutabréf var yfirleitt á gamlársdag. Það var yfirleitt fullt út úr dyrum og rauðglóandi símalínur, allir voru að kaupa til að nýta sér skattafsláttinn á eftir. Þá er spurning mín til hv. þingmanns hvort þetta hafi verið arfavitlaus aðferð og hvort hún hafi ekki verið studd af hv. þingmanni og flokki hans. Gott ef flokkur hans var bara ekki í forsvari fyrir þetta. Hver væri munurinn á því að maður fengi að telja það fram sem einstaklingur, um leið og hann keypti hlutabréf og fengi skattafslátt árið eftir, að barn hans væri í framhaldsskóla og þar á eftir kæmi jöfnun námskostnaðar í gegnum skattkerfið? Hver væri munurinn á því? Að mínu mati er hann enginn. Þetta eru aðeins nokkur atriði, herra forseti, um að það sé hægt að stunda mikinn jöfnuð og jafnaðarstefnu, jafna lífskjör fólks í gegnum skattkerfið. Hér er m.a. talað um að menn fái að telja fram til skatts til frádráttar sannanlegan útlagðan ferðakostnað, viðurkenndan að sjálfsögðu af skattstofu. Þetta snýst um það og ég hef hér nefnt nokkur dæmi. Það er bara ákvörðun sem þarf að taka. Ég vil með öðrum orðum, herra forseti, segja það og ítreka að þessi hugmynd sem hér er sett fram er góð þótt við gætum jú diskúterað hvort hún sé besta aðferðin eða hvort við eigum að skoða hvað nágrannar okkar hafa gert í gegnum skattframtalið sjálft. Við vitum að ferðalög fólks til og frá vinnu um langan veg, á íslenskan mælikvarða, hafa aukist hin síðari ár. Ég hygg að fyrir 10--15 árum hafi menn aðallega farið á milli hér á höfuðborgarsvæðinu, Reykvíkingar til Keflavíkur eða Keflvíkingar hingað í mesta lagi, til að sækja vinnu. Nú er þetta hins vegar miklu meira út um allt land. Inn í það blandast náttúrlega ákveðið atriði, sem er mjög dapurlegt, að störfum hefur verið að fækka á mörgum stöðum á landinu. Sú staða er komin upp vegna hinna miklu breytinga sem m.a. Alþingi hefur stuðlað að, þ.e. breytingum í tveimur aðalatvinnuvegum okkar, fiskveiðum og landbúnaði. Heilu og hálfu frystihúsunum í viðkomandi byggðarlögum hefur jafnvel verið lokað. Fólk hefur misst vinnuna og ekkert annað komið í staðinn. Fólk hefur þurft að ferðast meira milli staða til að sækja vinnu. Svo ég fari norður í okkar ágæta Eyjafjörð og skoði ástandið þar þá sést hvernig fólk er þar farið að færa sig til Dalvíkur og Dalvíkurbyggðar. Þar rekur Samherji fiskiðjuver. Ég vil ekki kalla það frystihús einu sinni, ég vil ekki kalla það því nafni vegna þess að þetta er ekkert annað en hátæknilegt iðjuver. Þar er glæsilegt hús og mikil starfsemi og unnið nær allan sólarhringinn á vöktum, m.a. er þar unninn fiskur sem sennilega fer að leggja af stað eftir u.þ.b. klukkutíma frá Dalvík, verður kominn í flug í fyrramálið og kominn á markað úti í löndum eftir örfáa tíma. Í nágrenni við Dalvík, á Ólafsfirði, í Hrísey og jafnvel aðeins lengra inni í Eyjafirði hefur orðið atvinnusamdráttur. Það gerir það að verkum að fólk á þessum stöðum þarf að sækja vinnu til Dalvíkur, m.a. sigla með ferju frá Hrísey. Þó að það séu ekki margir kílómetrar þá eru þeir þó nokkrir. Þessu fylgir því töluverður kostnaður og hann er hlutfallslega hár. Það má skjóta því inn í að atvinnurekendur hafa sumir komið til móts við starfsmenn sína, sem sækja vinnu til þeirra um langan veg, með því að borga þeim kaup meðan þeir ferðast og það er auðvitað virðingarvert. Ég mundi halda að fólk sem þarf að gera þetta, eins og ég hef hér tekið dæmi um, ætti að fá að telja fram sannanlega útlagðan kostnað til og frá vinnu og fá hann dreginn frá skatti áður en skattur er greiddur af vinnutekjum þessa fólks. Þannig verður aðstaða þess jöfnuð og við fáum fleiri, t.d. í hátæknivæddum fiskiðjuverum, til að vinna og sköpum þar af leiðandi meiri verðmæti og framlegð fyrir fyrirtæki og þjóðarbúið í heild. Ég tek undir það að breytingar í landbúnaði hafa gert það að verkum að sauðfjárbændur eiga ekki nokkurn einasta möguleika á að lifa af búrekstrinum. Hvort sem það eru bæði hjónin eða annað hvort, sem tekur sig til og ferðast langan veg frá bændabýlinu til næsta þéttbýlisstaðar til að sækja vinnu, þá getur orðið af því hrikalegur kostnaður, að maður tali ekki um það sem er enn þá stærra mál, að stundum er þar verið að keyra hálfgerðar torfærur og jafnvel illa mokaða vegi á vetrum. Það hamlar töluvert á stundum. En kostnaðurinn sem þessu fylgir er allt of mikill. Þetta nefni ég aðeins til að rökstyðja að þetta sé sanngjarnt, að jafna aðstöðu fólks sem lendir í að keyra langan veg. Þá kunna einhverjir að spyrja: En hvað með fólkið hér á höfuðborgarsvæðinu? Það þarf að ferðast langan veg og hefur mikinn kostnað af því. Það er sannarlega rétt. Hér er ég ekki að tala fyrir því að menn geri þetta innan sveitarfélags. En vafalaust kæmi einhver lágmarks kílómetrafjöldi inn í þetta dæmi og þá mundi ég halda að þeir sem þyrftu að sækja sér vinnu suður í Keflavík eða frá Keflavík til Reykjavíkur féllu einnig þar undir. Það finnst mér sanngirnisatriði. Þetta getur einnig átt við íbúa í Reykjavík sem sækja sér vinnu víða um land eins og sjómenn. Það þekkja þingmenn og aðrir sem ferðast mikið og fljúga mikið að þeir eru oft samferða mönnum sem búa hér á höfuðborgarsvæðinu en vinna kannski austur á fjörðum, skipverjar á skipum o.s.frv. Ég hygg þó að ákveðnir skipverjar sem eru mjög eftirsóttir fái þann kostnað allan greiddan frá viðkomandi útgerð. Vonandi er það þannig en margir þurfa að borga þetta sjálfir. Herra forseti. Ég hef rætt um þetta og lýsi stuðningi mínum við þær hugmyndir sem hér koma fram. Ég get ekki orða bundist að ræða nokkur atriði sem hv. þm. Pétur H. Blöndal ræddi um áðan. Það er alveg með ólíkindum að þegar menn nefna einhver atriði til jöfnunar og í jafnréttisátt og hyggjast nota skattkerfið til þess að þá sprettur hv. þm. Pétur H. Blöndal á fætur og finnur því allt til foráttu. Ég missti því miður af fyrri hlutanum, þar sem hann talaði um batteríin í heyrnartækin. Ég get ekki tjáð mig um það en mér fannst mjög kyndugt að hlusta á hvernig seinni hlutinn, sem ég heyrði, var settur fram. Hv. þm. hefur talað um að eftir því sem skattprósentan sé lægri þeim mun betur skili skatturinn sér til ríkisins. Göngum út frá því að þetta sé rétt. Hann hefur talað um að tekjuskattur fyrirtækja hafi verið lækkaður úr 50% í 30% og úr 30% í 18%. Mig minnir að hv. þm. hafi ekki verið ánægður með að hafa 18% tekjuskatt af lögaðilum, heldur vildi hann fara með skattinn enn neðar vegna þess að það mundi skila sér enn þá betur. Þá vil ég, virðulegi forseti, í lokin spyrja hv. þm. Pétur H. Blöndal hvort þetta eigi þá ekki líka við um almenning. Hve langt vill hann ganga í að lækka skatta á almenning og taka kannski út alls konar skattafslætti í staðinn? Getum við verið sammála um 10% skatt eða 5% skatt? Hvar endar hann í þessu? Það hlýtur að vera sama sjónarmiðið sem gildir fyrir einstaklinga og fyrirtæki? Í lokin langar mig að segja að hv. þm. situr í þingflokki Sjálfstfl. sem reið um héruð fyrir kosningar og lofaði skattalækkunum. Reyndin er sú að þriðja málið, eiginlega fyrsta málið sem hæstv. fjmrh. talar fyrir hér á hinu háa Alþingi, er skattahækkun upp á einn milljarð þar sem Pétur H. Blöndal og aðrir stjórnarþingmenn ætla að velta einum milljarði á þá sem eiga bíla, 600 milljónir í formi bensínsskatts og 400 millj. kr. í hærri flutningskostnað, hærri þungaskatt. Það er skattahækkun sem hv. stjórnarmenn koma fram með á fyrstu dögum þingsins. Kannski væri ástæða til að óska þeim tveimur sem hér eru í salnum innilega til hamingju með glæsilegan árangur í að byrja að lækka skatta með því að leggja fram skattahækkunarfrumvarp.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Kristjáni Möller fyrir að sýna frv. okkar úr þingflokki Frjálsl. svo jákvæðan hug. Ég vil einmitt árétta dæmið sem hann tók af Eyjafirði og fólkinu sem býr á því atvinnusvæði og benda á þá staðreynd, sem mér finnst í raun mergurinn málsins í frv. og ég bið hv. þingmenn um að missa ekki sjónar á því, að það hafa orðið miklar breytingar í atvinnuháttum landsmanna og eiga eftir að verða töluverðar breytingar áfram í atvinnuháttum landsmanna. Fólk er farið að sækja vinnu á fjarlægari svæði í meiri mæli en þekktist áður. Við getum tekið Austfirði sem dæmi. Þar standa menn í mikilli uppbyggingu sem við skulum vona að verði til hagsbóta fyrir þjóð okkar, að þær fórnir og sá kostnaður sem lagt hefur verið út í þar muni sannarlega skila sér. Margt bendir til þess að fólk, alls staðar að af Austfjörðum, af öllum Austfjörðum, muni í stórauknum mæli sækja sér vinnu inn á ákveðna þyngdarpunkta, ef svo má að orði komast.

Ég vil vekja athygli hv. þm. á að forseti getur leyft þingmönnum að veita stutt andsvar við einstökum ræðum en það er ekki ætlast til þess að þeir taki undir það sem fyrri ræðumaður hefur sagt. Ef hv. þm. óskar að veita andsvar við ræðu hv. 3. þm. Norðaust. þá er það heimilt. Hv. þm. kvaddi sér hljóðs til þess að veita andsvar við ræðu hans.

Já, hæstv. forseti. Ég hef ekki lokið máli mínu enn en ég vildi sem sagt árétta og nefna þessi dæmi.

Ég vakti athygli hv. þm. á að hann hefur orðið til að veita andsvar. Ég bið hann þá að snúa sér að andsvörum en ekki halda áfram í þeim dúr sem hann gerði, og hlýða þingsköpum.

Það er greinilega túlkunaratriði á milli mín og hæstv. forseta hvað er andsvar í þessum ræðustól. Við getum farið yfir það síðar.

Ég vil upplýsa háttvirtan þingmann um að það er túlkun forseta sem skiptir máli í þessum sal.

Virðulegi forseti. Ég vil segja örfá orð um þetta frv. til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt og eignarskatt sem hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson er flutningsmaður að ásamt öðrum. Ég hef hlustað með athygli á umræðuna um þetta mál. Það gengur út á að menn geti fengið að draga frá skatti meira en 120 þús. kr. útgjöld í ferðakostnað vegna þess að menn sæki vinnu langt að. Það kemur fram í greinargerð með frv. að hér er ekki síst verið að hugsa um dreifbýlið á Íslandi en þannig hagar til víðast í dreifbýlinu þar sem landbúnaður er stundaður að erfitt er að lifa af tekjum sem búið eitt gefur. Þess vegna er nauðsynlegt fyrir annað hvort hjóna að stunda vinnu utan heimilis og er það góðra gjalda vert. Það sem ég hnaut um í umræðunni var að spjótunum var beint mjög að hv. formanni efh.- og viðskn., Pétri H. Böndal. Eins og ég skildi ræðu hans og ræður annarra þá sagði hv. þm. Pétur H. Blöndal að það mætti skoða þetta mál með velvilja. Hann gaf hins vegar í skyn að hann vildi fara öðruvísi í málið og færði fyrir því rök. Mér virðist því að þeir hv. þingmenn sem hér hafa talað í dag séu efnislega sammála um að það sé fýsilegt að gera mönnum það auðveldara peningalega að stunda vinnu fjarri heimili þó því fylgi töluverður tilkostnaður. Ég vil að þessu leyti taka undir með hv. þm. Pétri H. Blöndal, að menn einblíni ekki á eina aðferð í þessu sambandi. Ég vil minna á, af því að það kom fram í umræðunni áðan, að sá sem hér stendur flutti till. til þál. á 127. löggjafarþingi um rekstur almenningssamgöngukerfis í Eyjafirði. Menn nefndu hér Eyjafjörð til sögunnar og það að menn gætu sótt vinnu, m.a. á Dalvík, víða að úr Eyjafirði. Mjög mörg fyrirtæki á landinu og allnokkur í Eyjafirði hafa af því töluverðan kostnað að aka fólki til og frá vinnustað. Það eru dæmi um það að fyrirtækin hafi sjálf áætlunarbíl eða rútu sem flytur starfsfólk viðkomandi fyrirtækis til og frá vinnu. Almenningssamgöngukerfið í landinu er hins vegar í molum. Við byggjum á eldgömlu sérleyfiskerfi sem hefur verið tjaslað upp á en heildstætt almenningssamgöngukerfi fyrir landið hefur ekki verið mótað. Á síðasta ári lýsti hæstv. samgrh. því yfir að hann hefði falið Háskóla Íslands að setja fram og vinna mótaðar hugmyndir um hvernig almenningssamgöngukerfi gæti litið út í strjálbýlinu á Íslandi. Almenningssamgöngukerfi í nýtísku stíl fyrir Ísland 2003 er nauðsynlegt fyrir margra hluta sakir. Það mundi þjóna þessum hluta fólks sem er að sækja sér vinnu, það mundi ganga inn í allt skólaaksturskerfið, gera það ónauðsynlegt að fyrirtæki komi sér upp sérbílum til þess að flytja starfsmenn til og frá vinnu. Það mundi gera ferðamönnum auðveldara um vik að ferðast um Ísland á eigin forsendum án þess að leigja sér bíl og komast á milli staða. Eyjafjörður var nefndur sem dæmi en ég vil líka nefna í þessu samhengi, hversu nauðsynlegt er að endurskoða almenningssamgöngur, að það er ekki hægt að fá tengingu frá öllu flugi til Egilsstaða niður á firði frá flugvellinum á Egilsstöðum. Þar væri sterkt almenningssamgöngukerfi mikil bragarbót. Að þessu leyti er ég sammála hv. þm. Pétri H. Blöndal, þ.e. sammála um að líta á þetta í víðu samhengi. Nú hagar svo til að hv. þm. Pétur H. Blöndal er enginn venjulegur þingmaður. Hann er formaður efh.- og viðskn. Það að úttala sig um það í þessum ræðustól að það megi líta á þetta mál með velvilja tek ég á þann hátt að vinna megi að málinu og samræma sjónarmið. Það held ég að sé mjög gott. Ég styð grunnhugsun frumvarpsins. Ég hef hins vegar ekki lagt niður fyrir mér hvernig að skuli fara. Í ræðu hv. þm. Guðjóns A. Kristjánssonar kom fram að þær tölur sem fram væru settar í frv. væru svo sem ekkert heilagar, hvort miðað væri við 120 þús. kr. eða 150 þús. kr. gætu menn rætt um og ættu auðvitað að ræða um í nefnd. En að mínu mati eiga menn líka að ræða önnur atriði sem hjálpað gætu við að ná sömu markmiðum. Þessi punktur, með almenningssamgöngukerfið, er í mínum huga stórt mál í þeirri umræðu, miklu stærra en við gerum okkur grein fyrir vegna þess að að hluta til kemur á móti sparnaður annars staðar í kerfinu sem til er orðinn vegna sérleyfissamgangna, vegna þess að fyrirtækin reka bíla í ýmsu formi, einkabíla og rútur, til þess að sækja fólk til vinnu. Þetta eru staðreyndir málsins sem verður að skoða. Virðulegi forseti. Ég vona að umræðan í nefnd um þetta mál verði á þessum nótum og spunnin verði saman þau atriði sem málinu tengjast þannig að við tökum ekki --- eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal svo réttilega orðaði það --- bara einn enda. Það er algjör óþarfi og þjónar kannski ekki þeim markmiðum sem allir sem hér hafa talað virðast sammála um að stefna beri að og stefnt er að með þáltill. Það held ég að sé meginmálið. Ég vil standa að því að mönnum verði gert kleift að stunda vinnu fjarri heimili sínu og geti átt kost á að hluti af kostnaði við slíkar ferðir verði frádráttarbær frá skatti. Það finnst mér athugunarinnar virði. En ég held að þetta þurfi að vera á þremur stólpum. Ég vil leggja höfuðáherslu á almenningssamgöngukerfi í nútímaformi í því sambandi. Við erum ekki bara að tala um landsbyggðina í því samhengi. Við erum að tala um höfuðborgarsvæðið líka. Það eru allir sammála um að við erum komnir í algjörar ógöngur með samgöngur í borginni. Hér er allt of mikill einkabílismi og almenningssamgöngukerfi, endurbætt og myndarlega rekið, getur sannarlega orðið innlegg í þessa umræðu. Við megum ekki, vegna þess að þetta snýst líka um þéttbýlið, stuðla að aukinni keyrslu einkabifreiða. Við eigum að leggja áherslu á ódýran samgöngumáta sem byggist á almenningssamgöngum. Slíkar samgöngur eru því miður lítt þróaðar á Íslandi miðað við önnur lönd. Að sumu leyti er það út af því hversu fá við erum en við getum ekki alltaf sagt að Íslendingar vilji ekki nota almenningssamgöngukerfi heldur vilji þeir nota sinn einkabíl. Það held ég að sé ekki rétt. Þeir sem eiga kost á að nota gott, traust og vel rekið almenningssamgöngukerfi nota það. Virðulegi forseti. Þetta vildi ég leggja til umræðunnar. Ég vil enn og aftur segja að ég skil það svo að allir þeir sem hér hafa talað í dag séu sammála um meginstefnuna, að gera beri fólki auðveldara að sækja vinnu fjarri heimili sínu ef svo ber undir. Það fæst kannski skýrt með umræðu í nefnd hvernig skuli standa að því máli. Ég tel þetta frv. til laga um breytingu á lögum um tekju- og eignarskatt góðan grunn að þeirri vinnu sem þarf að fara fram í nefnd um þessi mál.

Herra forseti. Ég vil þakka þá umræðu sem fram hefur farið í dag um það mál sem við höfum verið að ræða hér og flutt er af okkur þingmönnum Frjálsl. Það hefur nokkuð komið inn í umræðuna að slík útfærsla sem hér hefur verið lögð til á ferðakostnaði fólks til og frá vinnu sem það mætti draga frá tekjum áður en skattlagt yrði, kæmi sér vel víða á landsbyggðinni vegna atvinnuástands sem gæti verið að koma upp á viðkomandi svæðum og tilfallandi atvinnumissis í því byggðarlagi sem viðkomandi launþegi býr í. Það er vissulega svo að þetta getur m.a. orðið til þess að hafa áhrif á það að ekki reyni kannski eins mikið á það að fólk, sem býr í byggðum þar sem brestur verður í atvinnulífi tímabundið, þurfi að bregða búi þar ef slík regla sem hér er lögð til yrði tekin upp því það skiptir þá ekki eins miklu máli kostnaðarlega séð að sækja atvinnu um lengri veg ef kostnaðurinn við að afla atvinnunnar fengist dreginn frá tekjum. Þannig að vissulega er það rétt sjónarmið sem komið hefur fram hjá hv. þingmönnum í umræðunni að þetta getur haft áhrif í þessa veru þegar svo hagar til að tímabundið atvinnuleysi myndast á ákveðnum stöðum vegna aðstæðna sem erfitt er að sjá fyrir eins og t.d. vegna þess að aflakvóti færist úr byggðarlagi vegna sölu á fyrirtæki. Eins og menn vita eru lögin um stjórn fiskveiða þannig útfærð að það er í raun og veru eigandinn að aflaheimildunum, eins og það er skilgreint miðað við notkunarréttinn, sem getur ákveðið að fara með aflaheimildirnar úr byggðarlaginu. Þar með væri atvinna sem fylgdi því að nýta aflaheimildirnar og sjósóknarréttinn til þeirra horfin frá svæðunum. Þetta er því miður að gerast af og til, virðulegi forseti, og er innbyggt í það fiskveiðistjórnarkerfi sem við búum við. Þetta er ein af þeim vandræðareglum sem fylgja því kerfi og menn hafa orðið að láta yfir sig ganga vegna þess að þau stjórnvöld sem nú ríkja í landinu hafa viljað viðhalda því og margir í stjórnarflokkunum hafa illa séð þá vankanta sem fylgja kerfinu þó að það sé kannski að breytast nú í seinni tíð þegar menn eru farnir að sjá að jafnvel hinum stærri stöðum getur orðið hætt í þessu tilliti og að þetta gæti jafnvel farið að hafa víðtæk áhrif á atvinnu á mjög stórum stöðum og þar af leiðandi á mikinn fjölda manna, ekki bara í hinum smærri byggðarlögum heldur jafnvel í hinum stærri. Sú umræða hefur verið hér í þjóðfélaginu að undanförnu og er nærtækast í þessu sambandi að nefna eigendaskipti á Eimskipafélagi Íslands sem á sjávarútvegsrisann Brim. Ég veit að ég þarf ekki að fara mörgum orðum um það, þá umræðu þekkja auðvitað allir hv. þm., og það vekur auðvitað ugg í brjósti þess fólks sem býr á þeim stöðum þar sem aflaheimildir þess fyrirtækis eru í ráðandi stöðu um atvinnuástand. Eins og menn rekur vafalaust minni til hefur það komið fram, m.a. hjá bæjarstjóranum á Akranesi, að 20% af tekjum Akraneskaupstaðar tengdust því að aflaheimildir fyrirtækisins Haraldar Böðvarssonar væru áfram nýttar á Akranesi með óbreyttri úgerð og vinnslu. Þannig að það sjá allir hvaða stærðir við erum að tala um í þessu sambandi þegar jafnstór staður og Akranes getur farið þannig út úr því að þar séu 20% af tekjunum að færast til. Þar af leiðandi er það auðvitað alveg rétt sem komið hefur fram hjá hv. þingmönnum í dag að áhyggjur að því er varðar atvinnuástand víða úti um hinar dreifðu byggðir landsins geta auðvitað haft mikil áhrif og okkur er það auðvitað öllum ljóst, virðulegi forseti, að þannig er í pottinn búið, því miður, og er eitt af hinum innbyggðu vandamálum kvótakerfisins sem nauðsynlegt væri að taka á fyrr en síðar. Síðan er það atvinnuástandið í landbúnaðinum, virðulegi forseti, sem gerir það að verkum, eins og hér hefur líka verið komið inn á, að fólk sem stundar landbúnaðarstörf, einkum í sauðfjárrækt, þarf að auka tekjur sínar með annarri vinnu. Samanlagt getur því svona tillaga eins og hér er verið að ræða haft veruleg áhrif á það að fólk þurfi ekki að bregða búi í raunverulegum skilningi, þ.e. af bújörðum sínum, né heldur jafnvel úr sveitarfélögum sem lenda í tímabundnu atvinnuleysi vegna aðgerða eins og ég hef áður nefnt í máli mínu. Allt þetta eru fyllilega rök með því að slík tillaga sem hér er flutt í frumvarpsformi bæti stöðu fólks, einkum launafólks, eins og henni er ætlað að gera, og gæti þar af leiðandi að hluta til valdið því að festan í byggðarlögunum yrði meiri, fólk sæi ekki jafnfljótt ástæðu til þess að bregða búi og flytja aðsetur sitt ef slík heimild sem hér er lögð til væri til staðar í íslenskum skattalögum. Það er auðvitað fjöldamargt fleira sem væri hægt að ræða í þessu sambandi, virðulegi forseti, en ég vil bara að lokum þakka þingmönnum fyrir þá umræðu sem hér hefur farið fram í dag um þetta mál. Hún hefur verið málefnaleg og menn hafa tínt fram ýmis rök inn í þennan málflutning og bent á að leiðir sem hér mætti nota til þess að jafna aðstöðu fólks að þessu leyti megi vissulega nota með þeim hætti og þeirri hugsun sem við höfum hér lagt til. Það er ekkert launungarmál að þegar við vorum að hugsa þessa tilögu þá veltum við því auðvitað fyrir okkur hvort hér ætti frekar að tala um kílómetragjald, flugfarseðla eða einhverjar fastar viðmiðanir sem menn ættu að setja inn sem frádráttarliði varðandi skattalögin. En til þess að gæta alls jafnræðis meðal fólks og binda þetta ekki niður við ákveðinn ferðamáta af neinu tagi þá ákváðum við að leggja til að miðað væri við ákveðna upphæð, sem stendur í frv. að þurfi að vera a.m.k. 120 þús. ári svo að fólk geti farið að draga kostnað umfram það frá tekjum sínum áður en til skatta kemur. Síðan setjum við einnig fram tilögu um að á þessari upphæð verði ákveðið þak, þ.e. að enginn geti þó fengið að draga frá meira en 400 þús. kr. varðandi ferðakostnað. En eins og ég gat um í framsögu minni, virðulegi forseti, þá höfum við ekki haldið því fram í þessari umræðu eða fyrri umræðu þegar við höfum kynnt þetta mál, en það hefur áður verið kynnt í hv. Alþingi, að þessar tölur væru eitthvað heilagar í þessari framsetningu heldur settar fram bæði til að benda á það að auðvitað þarf að vera eitthvert lágmark, því að allir leggja fram einhvern kostnað í ferðalag til og frá vinnu sinni, og einnig sé eðlilegt að hafa eitthvert hámark á þessu, virðulegi forseti. Þannig að ég tel að tillagan sé efnislega vel útfæranleg. Það hefur réttilega verið bent á það, m.a. af þingmönnum sem hér hafa talað eins og hv. þm. Kristjáni Möller, að útfærslur sem tengjast því að ríkið greiði mönnum til baka mismunandi kostnað eins og námskostnað eða húshitunarkostnað, þetta er allt þekkt í okkar kerfi, og sú tillaga sem hér er lögð til er í raun og veru jafnvel mun einfaldari en þær tillögur sem hv. þm. Kristján Möller vitnaði hér til. Ég vil svo bara, virðulegi forseti, að endingu minna á það að landshlutasamtök eins og Samtök sveitarfélaga á Vesturlandi og Samtök sveitarfélaga á Norðvesturlandi hafa ályktað um það að nota aðlögun skattkerfisins til þess að bæta réttarstöðu fólks að þessu leyti og hafa m.a. bent á það í ályktun sem mig langar til að lesa hér í lokin, með leyfi forseta: ,,Aðalfundur Samtaka sveitarfélaga á Vesturlandi, haldinn föstudaginn 10. október 2003 vekur athygli á því að núverandi skattaumhverfi kemur oft á tíðum í veg fyrir nútímavæðingu og aðlögun breyttra aðstæðna á landsbyggðinni. Í þessu sambandi má nefna að skattalöggjöf gerir ekki ráð fyrir því að fólk sæki vinnu langar vegalengdir. Kostnað við akstur er ekki leyfilegt að draga frá skattskyldum tekjum og dregur þessi hái kostnaður við rekstur bifreiða verulega úr sóknarfærum fólks að búa í dreifbýli.`` Ég held að það sé ágætt, virðulegur forseti, að enda mál mitt á því að vitna í þessa samþykkt. Það sýnir auðvitað að sveitarstjórnarmenn vítt og breitt um landið hafa hugleitt það með hvaða hætti megi nota skattkerfið til þess að bæta stöðu fólks og hafa beinlínis lagt það til í tillögum sínum og þessi tillaga gengur einmitt í þá átt, virðulegi forseti, að gera launþegum kleift að bæta stöðu sína að þessu leyti varðandi kostnað til og frá vinnu sinni.