Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 429 er frv. til l. um breyt. á lögum nr. 10 22. mars 1960, um söluskatt, með síðari breyt., og er það hér til 2. umr. Frv. þetta flutti fjh.- og viðskn. að beiðni fjmrh. Samkv. því skal fjmrh. heimilt að ákveða með reglugerð að frá heildarsöluverði verksmiðjuframleiddra íbúðarhúsa megi framleiðandi þeirra draga við söluskattsuppgjör tiltekinn hundraðshluta verðsins. Skal frádráttarhlutfallið ákveðið sérstaklega fyrir hin ýmsu afhendingarstig verksmiðjuframleiddra íbúðarhúsa og taka mið af því að sú verksmiðjuvinna verði undanþegin söluskatti er unnin hefði verið söluskattsfrjáls á byggingarstað við smíði húss á hefðbundinn hátt. Á þskj. 64 fluttu þeir Helgi F. Seljan, Eyjólfur K. Jónsson og Hannes Baldvinsson snemma á þessu þingi frv. til l. um breyt. á lögum um söluskatt og því frv. var þá vísað til fjh.- og viðskn. Samkv. því skal öll vinna við húsbyggingar og aðra mannvirkjagerð vera undanþegin söluskatti, hvort sem hún er unnin á byggingarstað, eins og er í gildandi lögum, eða í verksmiðju, á verkstæði eða starfsstöð. Sama skal gilda um endurbætur og viðhald. Hér væri um að ræða mjög umfangsmikla breytingu, þar sem samkv. henni félli niður söluskattur m. a. af öllum innréttingum og öðrum hlutum til húsbygginga, sem eingöngu eru unnir á verkstæðum eða í verksmiðjum. Er erfitt að sjá hvar ætti að setja þar mörk og vafaatriði við framkvæmd yrðu því mörg, jafnvel þótt menn vildu höggva svo stórt skarð í söluskattstekjur ríkissjóðs sem af því leiddi. Fjh.- og viðskn. hefur því ekki séð sér fært að mæla með samþykkt þess frv. Hins vegar er í grg. þess sérstaklega bent á þann mismun sem er á greiðslu söluskatts af íbúðarhúsum eftir því hvort þau eru byggð á hefðbundinn hátt eða eru svonefnd einingahús, sem framleidd eru að nokkru eða miklu leyti á verkstæði. Um þennan mismun eru flestir sammála að hann sé bæði ósanngjarn og óheppilegur. En eins og fram kemur í grg. með frv. á þskj. 64 hefur það verið flutt áður, og sennilega eru það að nokkru leyti áhrif frá því, að það mál hefur verið í athugun í fjmrn. hvað þarna er um mikinn mismun að ræða og hvernig væri hægt að jafna hann. Á grundvelli þeirrar athugunar hefur frv. verið samið sem hér er til umr. og fjh.- og viðskn. flutti. Með nál. fjh.- og viðskn. eru prentuð sem fskj. frumdrög að reglugerð, þar sem tekin eru dæmi um tvenns konar byggingarstig verksmiðjuframleiddra húsa. Í a-lið eru þau hús sem afhent eru tilbúin undir málningu og innréttingar, án allra lagna eða án verulegs hluta þeirra. Sýna niðurstöður á athugunum Rannsóknastofnunar byggingariðnaðarins á tilboðum frá húseiningaverksmiðjunum, að eðlilegt er að draga frá 43% af söluverði einingahúsanna áður en söluskattur er reiknaður. Í b-lið eru hús sem skemmra eru á veg komin. Þar væri frádrátturinn 42%. Um nokkurn mismun getur því verið þarna að ræða eftir byggingarstigi húsanna. Endurbætur hafa orðið á framleiðslu verksmiðjuframleiddra húsa og margir telja sér hagkvæmt að velja þau. Mismunandi söluskattsinnheimta eftir byggingaraðferð er því líkleg til að draga úr hagræðingu við húsbyggingar. Þetta dregur hugann að því, hvort ekki væri á fleiri sviðum hægt að stuðla að aukinni framleiðni atvinnuveganna með breytingum á lögum sem kunna að standa þar í vegi. Sama má einnig segja um reglur og ákvæði á vinnumarkaðnum sem voru eðlileg og sjálfsögð þegar þau voru sett, en kunna nú að vera úrelt við gjörbreyttar aðstæður. Það er a. m. k. hægt að benda á alkunn dæmi erlendis frá í þessu sambandi. Allir kannast t. d. við baráttu breskra hafnarverkamanna þegar svokallaðir gámar voru teknir til notkunar. Afstaða eins og kom fram hjá þeim er e. t. v. skiljanleg þar sem við atvinnuleysi er að stríða, en um slíkt þarf ekki að ræða hér þar sem of langur vinnutími er talinn vandamál og draga þarf úr nauðsynlegum framkvæmdum vegna of mikillar spennu á vinnumarkaðnum. Það er a. m. k. íhugunarvert að mínu mati, hvort ekki væri hægt að ná fram aukinni hagræðingu og framleiðni í íslensku atvinnulífi, sem svo mjög er nú talað um, að einhverju leyti með breyt. á lögum og reglugerðum sem allir hafa raunverulega hagnað af og ég tel að sú breyt., sem hér er lögð til, sé eitt dæmi um. - En fjh.- og viðskn. leggur til að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Ég þakka hv. fjh.- og viðskn. fyrir afgreiðslu þessa máls, sem ég tel í raun og veru vera afgreiðslu á, eins og fram kom í máli hv. frsm., máli sem við þrír þm. þessarar deildar fluttum fyrr í vetur. Við getum fyllilega sætt okkur við þá afgreiðslu sem þarna hefur orðið hjá n., því að mér sýnist það, sem hér er lagt til, vera í fullu samræmi við aðaltilgang frv. okkar. Það kom mjög glöggt fram í framsögu minni, að við flm. værum gjarnan til viðræðu um að þrengja heimildir og binda eingöngu við það markmið okkar að þeir byggingaraðilar, sem framleiða verksmiðjuframleidd hús, sætu við sama borð og aðrir byggingaraðilar. Það var megintilgangur frv. Þeim megintilgangi sýnist mér að sé náð einmitt með þessu frv. og ég get því fyllilega tekið undir það. Aðalatriðið er auðvitað að í þessu máli gildi sem mest jafnrétti, sérstaklega þar sem um svo hagstæðan byggingarmáta og raun ber vitni er að ræða, að þeim hagstæða byggingarmáta sé ekki beinlínis refsað, eins og nú er gert, með því að leggja söluskatt á sams konar vinnu og er undanþegin söluskatti ef hún er unnin á byggingarstað. Ég hef auðvitað ekki tækifæri til að sannreyna þau hlutföll, sem þarna eru lögð til í frumdrögum að reglugerð, en ég reikna með því að þau hafi verið könnuð það ítarlega að fyllilega sé hægt að una við það. Ég tel það sérstaklega til fyrirmyndar, að í fskj. með þessu nál. skuli vera frumdrög að reglugerð varðandi þetta atriði. Ég hef bent á það oft áður, og hef reyndar flutt um það ákveðna þáltill. áður, að Alþ. þyrfti að hafa meiri hönd í bagga með samningu reglugerða, en leggja það ekki eins al:farið í hendur embættismanna og raun ber vitni. Í till., sem ég flutti hér ásamt Sigurði Blöndal á sínum tíma, bentum við á það sem leið t. d., að þingnefnd eða þingnefndir, sem hefðu fengið þessi mál til meðferðar og afgreitt lög, frá Alþingi, fengju reglugerðir til umfjöllunar og staðfestingar til þess að þar væru ekki embættismenn einir á ferð og þá ráðherrar. Ég tel sem sagt að ef þetta væri gert víðar væri það mjög til bóta. Oft verður maður var við að miðað við þá túlkun sem hefur verið á Alþ. á ákveðnum lagafyrirmælum hefur reglugerð hjá rn. skotið nokkuð skökku við. En ég skal ekki fara nánar út í það, heldur aðeins lýsa yfir stuðningi við þau vinnubrögð sem þarna eru viðhöfð og ég minnist tæplega að hafa orðið var við áður. Ég vil svo aðeins, því að þetta byggingarform er hér til umr. og það er verið að aflétta refsiskatti af því byggingarformi, minna á það í leiðinni, að ég hef flutt till. í Sþ. sem miðar að því að rannsaka byggingarform þetta enn frekar og kanna þróun þess. Það gæti orðið til þess að lækka byggingarkostnað verulega ef þetta byggingarform fengi þá eðlilegu og sjálfsögðu þróun sem það á fyllilega rétt á. En einmitt í þeirri athugun allri er mjög verulegt atriði og stórt, að mál þetta skuli vera komið á þann rekspöl sem það er komið nú. Ég vænti þess að Alþ. nái að samþykkja fyrir þinglok að þessi refsiskattur verði afnuminn. Þar er um drjúgan áfanga að ræða í þá átt að þetta byggingarform geti náð frekari útbreiðslu og náð meiri þróun í átt til lækkunar byggingarkostnaðar en verið hefur.



Herra forseti. Á þskj. 385 flyt ég fyrir hönd ríkisstj. frv. til l. um breyt. á lögum nr. 94 29. des. 1962, um almannavarnir, sbr. lög nr. 30/1967, um breyt. á þeim lögum. Í raun og veru er hér um að ræða að lögfesta framkvæmd sem verið hefur hjá almannavörnum undanfarin ár. Lög um almannavarnir voru fyrst sett 1962, en þeim síðan breytt 1967. Í þeim lögum er gert ráð fyrir að í almannavarnaráði sitji landlæknir, lögreglustjórinn í Reykjavík, póst- og símamálastjóri og vegamálastjóri. Jafnframt er gert ráð fyrir að forstöðumaður stofnunarinnar sitji í almannavarnaráði og sé hann formaður þess. Fljótlega kom í ljós, að mjög er nauðsynlegt að forstjóri Landhelgisgæslunnar eigi sæti í almannavarnaráði. Þarf ekki að benda hv. þm. á þá nauðsyn t. d. í sambandi við hafís og hvers konar aðgerðir á sjó sem nauðsynlegar kunna að vera í slíku sambandi. Því var horfið að því ráði 1968 að skipa forstjóra Landhelgisgæslunnar sem forstöðumann atmannavarna og hlaut hann þannig sæti í almannavarnaráði. Hitt er svo jafnljóst, að allir þeir fimm menn, sem þarna eiga sæti, stjórna stórum og miklum stofnunum og fá að sjálfsögðu ekki sinnt hinum daglegu störfum á vegum almannavarnaráðs. Því var ráðinn fulltrúi til þeirra hluta og má segja að hann hafi í raun gegnt forstjórastarfinu. Með þessu frv. er gert ráð fyrir að í almannavarnaráði sitji fimm menn, þ. e. a. s. til viðbótar þeim fjórum, sem ég taldi áðan, komi forstjóri Landhelgisgæslunnar, en jafnframt að sérstakur forstöðumaður almannavarna verði ráðinn og eigi hann ekki sæti í almannavarnaráði, þó að sjálfsögðu undirbúi hann mál og leggi fyrir ráðið. Um þetta fjallar 1. gr. frv. og síðari málsgr. 2. gr. 2. gr. frv. flytur einnig það verkefni, sem í gildandi lögum er falið forstjóra almannavarna, yfir til almannavarnaráðs. Það má segja að þarna sé verið að staðfesta þá framkvæmd sem verið hefur. Forstjóri almannavarna hefur og verið formaður almannavarnaráðs, og hefur almannavarnaráð fjallað um allar aðgerðir almannavarna, ekki eingöngu í neyðartilfellum sem hafa komið, heldur einnig í sambandi við undirbúning, skipulag o. s. frv. Þetta eru þær breyt., sem hér er um að ræða, og ég tek það fram, að þær eru að sjálfsögðu fluttar í fullu samráði við og reyndar samkv. ósk almannavarnaráðs. Langt mál mætti flytja um starfsemi almannavarna. Ég hygg þó að flestum sé kunnugt að þar er gott starf unnið. Það hefur komið í ljós í þeim náttúruhamförum sem hér hafa orðið síðustu árin, t. d. í Vestmannaeyjum og við Kröflu, þar sem almannavarnaráð hefur skipulagt varnaraðgerðir. Almannavarnaráð er til húsa í kjallara lögreglustöðvarinnar nýju og hefur komið sér þar upp vel úfbúinni miðstöð með fjarskiptum og annarri aðstöðu til þess að hafa stöðugt samband við alla hluta landsins, jafnvel þótt hið almenna fjarskiptakerfi bili. Engu að síður er það vaxandi áhyggjuefni að til almannavarna verjum við Íslendingar litlu fé og þar eru ákaflega stór verkefni enn óunnin, þótt góður grundvöllur hafi verið lagður með því skipulagi sem á er komið með almannavarnanefndum um land allt og stöðugu sambandi við heimamenn um þau málefni. Ég get getið þess til fróðleiks, að Svisslendingar, sem verja nú mestu til almannavarna, verja til þeirra tæplega 11 þús. kr. á hvern mann, en við Íslendingar um 165 kr. Þar er náttúrlega ekki jöfnu saman að líkja. Þeir eru þarna langsamlega hæstir, en við hins vegar með þeim lægri. Vafalaust þarf að auka fjárframlög og vinna ýmis verkefni sem óleyst eru. T. d. liggja nú fyrir ítarlegar till. frá almannavarnaráði um rannsóknir og skipulagsmál vegna þeirrar hættu sem að steðjar af Suðurlandsjarðskjálfta. Þar er um víðtækar jarðfræðilegar rannsóknir að ræða og byggingafræðilegar rannsóknir, sem eru - ef ekki nauðsynleg, þá a. m. k. mjög æskileg undirstaða þess að setja reglur um byggingar á þessu svæði, þess að skipta þessu svæði í mismunandi mikil hættusvæði og gera, eins og ég sagði áðan, kröfur um byggingarstaðla. Einnig er gert ráð fyrir með þessum rannsóknum að afla upplýsinga um það, hvernig spá megi betur en nú hefur verið talið unnt fyrir um jarðskjálfta og um eldgos. Hér á landi hefur ákaflega mikill fróðleikur safnast saman um þessi efni á undanförnum árum og við Íslendingar erum að öllum líkindum í forustu í jarðfræðilegum spám um slíkar náttúruhamfarir. Ég efast ekki um að þarna getum við miðlað öðrum þjóðum. Engu að síður er þarna mikið verk enn þá óunnið og ætti að vera okkur til sóma að vinna það vel og miðla því, auk þess sem það er nauðsynlegt til frekari og ítarlegri ráðstafana gegn þeim hættum sem þarna blasa við. Þetta nefni ég sem dæmi um starf almannavarnaráðs utan hættutíma. Þar fer sem sagt stöðugt fram mjög mikilvægt starf að skipulagningu aðgerða og að söfnun frekari vitneskju og upplýsinga um þessi miklu og stóru mál. Ég ætla ekki að lengja mál mitt, þó þar mætti, eins og ég sagði áðan, margt um segja, en vildi þó hafa þessar stuttu skýringar með þessu frv. sem eru fyrst og fremst staðfesting á því sem verið hefur í framkvæmd undanfarin 10 ár. Ég vil svo, herra forseti, leggja til að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr og hv. allshn.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir til umr., er án efa til bóta í stjórnun almannavarna. Mig langaði til að vekja athygli á því í fyrsta lagi, að mér finnst óeðlilegt að hvergi sé tekið tillit til þess aðila sem kannske þekkir best til slysavarna og aðgerða gegn slysum í þessu landi, þar sem er Slysavarnafélag Íslands. Mér hefði ekki fundist óeðlilegt að slíkur félagsskapur með sína sögu ætti fulltrúa í þessari stjórn. Hvað sem því líður finnst mér ástæða til að sú n., sem fær frv. til skoðunar, taki þetta aðeins til athugunar. Í öðru lagi langaði mig til þess, þar sem ég bý í nágrenni birgðastöðvar almannavarna, að vekja athygli á þeim mikla fjárskorti sem þar virðist jafnan vera. Það er að mér skilst svo slæmt ástand, að ekki er einu sinni hægt að halda vegum opnum að hinni miklu birgðageymslu sem þar er, og mundi því valda erfiðleikum ef skyndilega þyrfti að taka. Hvarvetna finnst mér skína í gegn það atriði sem hæstv. dómsmrh. kom inn á, að við leggjum lítið fjármagn til almannavarna og það svo lítið að þar verður úr að bæta sem allra fyrst. Ég held að það sé kominn tími til þess að athuga gaumgæfilega, hvort ekki sé ástæða til fyrir okkur að safna birgðum á fleiri sviðum en við gerum núna, jafnvel matvælabirgðum. Komið gæti t. d. fyrir að geislavirkt ský eyðilegði birgðir okkar og að til slíkra birgða þyrfti þá að grípa, - birgða sem geymdar væru á þeim stað þar sem geislavirkni gæti ekki skaðað. Þetta held ég að kominn sé tími til að athuga og - eins og getið hefur verið um og hæstv. ráðh. benti réttilega á - að við eigum núna það góð rannsóknatæki að við höfum e. t. v. einhverja möguleika til að fylgjast með hvað er í vændum og gætum þá gert ráðstafanir, þ. e. a. s. ef fjármagn væri fyrir hendi. Ég held að það sé augljóst mál að þarna þurfum við að bæta úr sem allra fyrst.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. 4. þm. Reykn. fyrir innlegg hans í málið. Ég vil láta það koma fram, að ég hef að sjálfsögðu ekkert við það að athuga að vandlega verði skoðað hvort fleiri eigi að hafa aðild að almannavarnaráði. Við þurfum að ganga frá þeim málum á sem bestan máta. Hins vegar vil ég að það komi fram, að almannavarnaráð hefur kappkostað að hafa mjög gott samband við mjög marga aðila og þar eru að sjálfsögðu framarlega t. d. heilbrigðisog heilsugæslan öll og slysavarnir. Ég vil gera það að till. minni til hv. n., að hún ræði slík mál við almannavarnaráð sjálft, formann þess og þann fulltrúa sem gegnir þar störfum, og leiti sér þar upplýsinga um slíkt. Hins er svo að gæta, sem allir þekkja, að þegar slíkt ráð verður mjög fjölmennt verður það erfiðara í meðferð og menn þurfa að rata meðalveginn. Ég vil einnig taka mjög ákveðið undir það sem hv. þm. sagði um fjárskort almannavarna. Ég átti síðast í morgun fund með almannavarnaráði um ýmis almannavarnamál. Ég held að það sé ákaflega aðkallandi að taka saman nokkuð ítarlega skýrslu um starfsemi almannavarna og það sem þar sárast skortir til að almannavarnaráð geti sinnt verkefnum sínum. Staðreyndin er sú, svo að ég geti þess hér, að t. d. kom í ljós á fundi í morgun, að Póstur og sími á engar stöðvar sem hann getur í skyndi sett upp hingað og þangað um landið með nægilega mörgum rásum til þess að halda uppi fjarskiptum við svæðin. Þetta er auðvitað mjög alvarlegt ástand. Einnig var mér sagt í morgun, að það væri til umræðu að reisa nýja útvarpsstöð á Suðurlandi, jafnvel á miðju sprungusvæðinu. Ég held að þá hljóti að verða athugað hvort möstur, sem til þess eru nauðsynleg, þola jarðskjálfta. Verkefnin eru þarna ákaflega mörg og brýn og ég hef einmitt óskað eftir því að saman yrðu teknar upplýsingar um þau og mun að sjálfsögðu með ánægju láta Alþ. slíkt í té.



Herra forseti. Ég hygg að hér sé hreyft þýðingarmiklu máli, þar sem um er að ræða endurskipulagningu og breytingu á stjórn almannavarna. Það skiptir að vísu ekki meginmáli í þessu sambandi, en þó hygg ég að það megi koma fram og sé nauðsynlegt að komi fram, að frá upphafi var þeirri stofnun eða því fyrirbæri, sem nefnist almannavarnir, ætlað annars konar hlutverk í raun og veru heldur en nú hefur orðið, heldur en þessi stofnun hefur þróast til. Til almannavarna var stofnað á þeim tíma kalda stríðsins þegar viðbúið þótti að meginverkefni þessarar stofnunar yrði að reyna að draga sem allra mest úr því tjóni sem við blasti að þessari blessuðu þjóð væri búið af erlendri hersetu. En nú, þegar heldur hefur hlánað í alþjóðaviðskiptum, hefur megináherslan verið lögð á aðra þætti, en almannavarnaráð þó raunar aldrei búið til þess starfs af fullkominni alvöru. Ég ætlaði mér ekki að rekja forsöguna eða „filósófera“ um eðli almannavarnaráðs eða frumhugsunina að því, heldur var tilefni þess, að ég kom upp í ræðustól, síðasta aths. hæstv. dómsmrh., sem hné að því hversu vanbúinn landssíminn væri að stöðvum til fjarskipta í þágu þess arna. Það hygg ég muni vera rétt. En ég vil vekja athygli á því, og það mætti vera vísbending í þá átt, að ýmis tæki kunna að vera til í landinu. Hér er því e. t. v. fremur um að ræða skipulagsatriði en bara beinlínis skort á tækjum. Á landi hér eru taldar vera um eða yfir 9000 svonefndar CBS-talstöðvar, flestar hverjar framleiddar í Bandaríkjunum, með mörgum talrásum. Eins og skammstöfunin bendir til þýdd á enska tungu eru þessar talstöðvar ætlaðar til borgaralegra nota fyrir einstaklinga þar vestra, og þannig eru þær notaðar þar. Hér eru þessar stöðvar í gangi í allt að því svo mörgum bifreiðum sem ég nefndi áðan. En þrátt fyrir margra ára tilraunir eigenda þessara stöðva og síðan félags, sem þeir stofnuðu með sér, hefur það ekki fengist fram, að landssími Íslands héldi uppi hlustvörslu á neyðarbylgju þessara stöðva á þeim símstöðvum þar sem radíóvakt er annars. Engin frambærileg ástæða hefur komið fram fyrir þessari synjun Pósts og síma, því að við blasir að hægt er lögum samkv. fyrir Póst og síma að taka afnotagjöld af stöðvum þessum, þótt þær séu í eigu einstaklinga, heldur virðist hér vera um að ræða þráa gróinnar stofnunar og um eðli slíks þráa mætti vísa til merkrar bókar sem á sínum tíma kom út á Íslandi og nefndist „Parkinsonslögmálið“. Ég er ekki að sveigja hér að einstaklingum í yfirstjórn Pósts og síma, heldur virðist hér hafa komið fram eðli umfangsmikillar og flókinnar stofnunar. Þessar litlu, tiltölulega ódýru, en tæknilega vel gerðu talstöðvar eru, eins og ég sagði áðan, í nærri tug þúsunda bifreiða hér á landi. Notendur þessara stöðva hlusta á neyðarbylgjunni og kallbylgju að öðru jöfnu. Hér er um að ræða e. t. v. fullkomnasta upplýsinganet í neyðarþjónustu sem mögulegt væri að koma upp á Íslandi, ef því væri sinnt af opinberri hálfu að nota þá tækni sem við eigum í CBS- stöðvunum, sem eru í svo mörgum bifreiðum, og eins og líkur benda til er, þegar færð leyfir akstur um vegina, sjaldan mjög langt á milli bíla sem búnir eru þessum stöðvum. Nú er rætt um yfirvofandi og meira og minna fyrirsjáanlegar náttúruhamfarir. Ef mér leyfist, herra forseti, að gera aths., vildi ég gjarnan að okkur tækist að finna eitthvert annað orð eða fleiri orð, sem næðu yfir hin ýmsu stig válegra umbyltinga höfuðskepnanna, en þetta eina orð: náttúruhamfarir. En einmitt þegar við hugleiðum möguleika okkar á að því að búa okkur undir slíka atburði, þá hygg ég að við ættum að hugsa mjög alvarlega um að nýta þau tæki og þá tækni, sem við höfum fyrir í landinu, og að reyna að vinna bug á tregðu opinberra stofnana í líkingu við þá sem ég nefndi áðan, sérstaklega þegar brottnám þess háttar hindrana mundi e. t. v. kosta bókstaflega ekki neitt. Ég ítreka það enn, herra forseti, að ég beini ekki þessari gagnrýni minni að þeim einstaklingum sem nú stjórna Pósti og síma. Við höfum fleiri slík dæmi um hindranir sem eiga rætur að rekja til kerfisins, hindranir á því að beita ýmsum eignum okkar og tækjum á þessu landi til almannaheilla.



Herra forseti. Eins og ég greindi frá þegar 2. umr. hófst um þetta mál, láðist n. að gera till. um breytingu á gildistökuákvæði og flutti ég till. í samráði við ráðuneytisstjóra í dómsmrn. um þetta atriði á þá leið, að lög þessi öðlist þegar gildi. Við nánari athugun í rn. hefur komið í ljós, að það er óheppilegt vegna ráðningar í þetta starf að miða ekki við ákveðinn mánaðardag. Þess vegna vil ég leyfa mér að taka fyrri till. mína til baka og leggja fram skriflega brtt. á þá leið, að lög þessi öðlist gildi 1. ágúst 1979. Vil ég afhenda hana hæstv. forseta með ósk um að leitað verði afbrigða.



Herra forseti. Ég hélt að ég hefði gert samkomulag við forseta og dómsmrh. um að hann svaraði þeim spurningum og aths. sem ég kom á framfæri síðast þegar þetta mál var til umr.  Ég vakti athygli á því, þegar þetta mál kom úr n., að ég teldi rökstuðninginn fyrir því, að það ætti að fjölga dómurum í Hæstarétti, mjög hæpinn, dómurum hefði verið fjölgað fyrir nokkrum árum um einn, síðan hefði málum í réttinum ekki fjölgað neitt að ráði, fækkað beinlínis allverulega eitt árið. Það séu þess vegna engar líkur á því, ef dæma má af reynslu, að fjölgun um einn dómara hafi nein áhrif í þessum efnum. Hér sé því verið að fara inn á þá braut að hreyfa við lokastigi dómstigsins í landinu, Hæstarétti sjálfum, sem við ættum síðast að hreyfa við, til þess að glíma við þann mikla vanda sem seinagangur dómsmála er í þessu landi. Ég benti á að samkv. upplýsingum, sem ég hef fengið, hafa fjármálayfirvöld á undanförnum árum hvað eftir annað neitað Hæstarétti um að fá nauðsynlega starfskrafta, aðstoðarfólk með lögfræðimenntun, til þess að aðstoða dómarana við margvíslega upplýsingaöflun, fletta upp í dómabókum og öðru slíku, sem er nánast handavinna og þeir þurfa nú að annast sjálfir. Það væri mjög varhugaverð stefna af fjármálayfirvöldum að reyna að setja réttinum þannig starfsskorður með að mínum dómi óeðlilegri tregðu við að greiða götu réttarins hvað snertir eðlilega þróun starfshátta og grípa svo til þeirra örþrifaráða, þegar allt er komið í óefni að dómi þeirra sem þar starfa, að fjölga bara dómurum í réttinum og breyta að verulegu leyti eðli hans eins og gert er í þessum lögum. Til viðbótar vakti ég svo athygli á því, að frá gamalli tíð hefur rétturinn starfað með mjög löngu dómhléi, sem er mjög óeðlilegt á okkar tímum, þriggja mánaða dómhléi eða fríi á hverju ári, og það kæmi líka til greina að breyta þeim starfsháttum og taka upp eðlilegan vinnutíma í réttinum líkt og gerist í öðrum opinberum stofnunum. Síðast en ekki síst minnti ég á það, að þegar þetta mál kom fyrst til umr. hefði ég vakið athygli á því, að það væri vænlegri leið til þess að leysa þetta vandamál að koma upp millidómstigi, svokölluðu lögréttudómstigi, sem, ef það væri vel mannað, mundi innan tíðar afla sér slíks álits að það mundi fækka mjög málum til Hæstaréttar, en þá hafði dómsmrh. gefið yfirlýsingu um að það mál væri í undirbúningi, en síðan hefur ekkert af því frést. Ég vildi, áður en málið heldur lengra, fá upplýsingar frá ráðh. um hvar það mál er á vegi statt. Í öðru lagi, hvort það er rétt og þá hvers vegna fjármálayfirvöld hafa á undanförnum árum, þó að ráðh. beri að vísu ekki neina ábyrgð á því, því að hann er nýkominn í embætti, verið treg til að veita Hæstarétti eðlileg starfsskilyrði með því að ráða aðstoðarfólk og hvort það geti ekki verið tilefni til þess að athuga aðrar leiðir fyrst til þess að ráða bót á seinagangi í dómskerfinu í stað þess að grípa nú í þann endann, sem ég tel að ætti að vera síðastur, ætti í raun og veru að vera lokastig, þegar allt annað hefði verið reynt, að breyta skipan Hæstaréttar sem við þurfum að skapa stöðugleika um í dómskerfi okkar og þjóðfélagskerfi.



Herra forseti. Ég þakka hv. 3. landsk. þm. fyrir að reifa þessar spurningar. Mér þykir betra að hafa rökstuðninginn, þó hann sé kannske styttur, en spurningarnar einar. Skal ég leitast við að svara þeim. Ég vil reyndar koma að því síðasta fyrst, um aðrar leiðir til þess að hraða meðferð dómsmála. Ég vil fullvissa hv. þd. um það, að unnið er ötullega að því að athuga fjölmargar aðrar leiðir. M. a. er verið að athuga tæknilegar endurbætur á meðferð dómsmála hjá embættum, þar sem mjög hefur á því borið að hin mörgu og viðamiklu dómsmál valda erfiðleikum í skjótri meðferð, eins og t. d. hjá saksóknara. Verið er að athuga tæknilegar leiðir, eins og að endurbæta aðgang að öllum skrám, sem er ákaflega mikið verk að fletta upp í og skoða aftur í tímann, og meðferð á gífurlegu magni af skjölum sem fylgir í vaxandi mæli öllum slíkum málum, m. a. vegna þess að allar rannsóknir hafa mjög verið bættar og miklu ítarlegar og skipulegar að slíku unnið en áður var unnt. Var það fyrst og fremst að þakka tilkomu Rannsóknarlögreglu ríkisins, en að þessu leyti kannske getum við sagt „að kenna“. Þar þarf vitanlega ýmislegt til að setja hluti inn á míkrófilmu eða tölvu og þess háttar sem í fljótu bragði má fletta upp í. Jafnvel um slíka hluti, sem kunna að hljóma eins og smámunir, niðurröðun skjala fyrir undirrétt og fyrir Hæstarétt, gilda tvennar reglur, sem þýðir að þegar mál koma frá undirrétti þarf oft að verja verulegum tíma í það að raða skjölum á annan máta. Þetta er allt í gangi og verið að leita að leiðum sem gætu orðið til að flýta meðferð og jafnvel til að spara, þó að allt slíkt kosti verulegt fjármagn í upphafi, og ég stefni að því að leggja fyrir Alþ. með næstu fjárlagagerð hugmyndir og óskir um fjárveitingar til þess að gera ýmsar slíkar breytingar á dómkerfinu. Um Hæstarétt sjálfan vil ég segja það, að ítarlega var rætt áður en þetta frv. var fram lagt, og reyndar var það rætt í fyrra á vegum fyrrv. dómsmrh. einnig, um aðrar leiðir til þess að auðvelda Hæstarétti störf sín. Staðreyndin er sú, að Hæstiréttur hefur sjálfur farið fram á hvort tveggja, fjölgun dómara, og þar er samstaða um að þetta sé lágmarksfjölgun dómara, en einnig meiri starfskrafta, t. d. lögfræðilega aðstoð. Um það atriði hafa hins vegar verið skiptar skoðanir, og ég leyfi mér að segja jafnvel á meðal dómara, og ýmsir lögfróðir menn, eins og t. d. síðasti hæstv. dómsmrh. hafa vissar efasemdir um það, hve þetta mundi flýta meðferð mála. Allir eru sammála um að lögfróður aðstoðarmaður mótar aldrei skoðun dómarans, m. ö. o.: dómarinn verður að fara í gegnum öll skjöl. Hins vegar, eins og hv. þm. sagði, er þarna um ýmis tæknileg atriði að ræða, sem ég hef rætt ítarlega við forseta Hæstaréttar, og ég mun fara fram á það við fjárlagagerð að veitt verði heimild til þess að ráða skrifstofustjóra til Hæstaréttar - það höfum við rætt um - þannig að hæstaréttarritari geti sinnt einmitt þessum málum. Og ég leyfi mér að segja að þetta er af forseta Hæstaréttar talin mjög viðunandi lausn á þessu tæknilega atriði. Ég vil leggja áherslu á það, sem ég sagði áðan, að út af fyrir sig telja margir að þetta stytti lítið þann tíma sem dómarar þurfa sjálfir að ráðstafa til að setja sig sem vandlegast inn í mál, því að það gerir enginn fyrir þá, þeir verða að gera það sjálfir. Þess vegna er það einróma skoðun manna að mikilvægara sé, - þegar ég segi einróma skoðun, þá á ég við þá ráðunauta, sem ég hef stuðst við, - að fjölga hæstaréttardómurum. Hitt er svo alveg rétt, að við fjárlagagerðina hefur verið tregða að leyfa ráðningu aðstoðarmanna, en ég leyfi mér að segja að það sé fyrst og fremst vegna þess að komið hafa fram þær efasemdir sem ég nefndi áðan. Menn hafa ekki verið á einu máli um hve mikið þetta leysti, þannig að við höfum fremur kosið að leggja áherslu á fjölgun dómara. Ég hygg að tvímætalaust muni fjölgun dómara auðvelda og hraða meðferð mála fyrir Hæstarétti. Eins og hv. þd. veit er með þessu gert ráð fyrir að dómurinn geti skipt sér og fjallað þar með, eins og liggur í hlutarins eðli, um fleiri mál á sama tíma. Þetta er sett dómnum sjálfum í vald. Maður minnist þess, að við 1. umr. þessa máls komu einmitt fram efasemdir hjá hv. þm. um þessa leið. Þetta er hins vegar háttur sem tíðkast í öllum nágrannalöndum okkar, að dómar skipta sér, og ég tel fullkomlega óhætt að treysta Hæstarétti - við getum hygg ég ekki treyst öðrum betur - til þess að ákveða í hvaða málum óhætt sé að rétturinn skipti sér. En þau munu vera allmörg þar sem Hæstiréttur telur að slíkt komi vel til greina. Með þessu móti verður allverulega aukinn hraði á meðferð mála fyrir Hæstarétti. Hv. þm. minntist á að stytta mætti dómhlé o. s. frv. Þetta kemur að sjálfsögðu til greina, en ég vil vekja athygli á því, að dómhlé er mjög notað af dómurum til alls konar undirbúningsstarfa fyrir dómaraembætti. Þeir fara ekki upp í sveit og sitja þar, því fer víðs fjarri. Þessir menn eru starfandi, m. a. að kynna sér mál, vinna að rannsókn mála. Talið hefur verið nauðsynlegt að veita mönnum slíkt hlé, t. d. kennurum og mörgum fleiri, til þess að fylgjast vel með því sem gerist. Dómarar þurfa að kynna sér m. a. lög, sem Alþ. samþ., og margt þess háttar. Það er ekki síst af þeirri ástæðu sem kann að vera eðlilegt að dómarar fái nokkurt hlé frá dómstörfum, sem eru mjög knýjandi og krefjandi þann tíma sem dómurinn situr. Að lokum minntist hv. þm. á svokallað lögréttumál, sem ég gerði stuttlega grein fyrir í framsöguræðu minni með þessu máli. Í örfáum orðum felst í því, eins og hv. þm., sem hafa setið fyrri þing, þekkja, að uppi er sú hugmynd að setja upp sérstakt dómstig. - Við getum kallað það mitt á milli undirréttar og Hæstaréttar - og þá er hugmyndin sú, að það dómstig geti létt verulega álagi af bæði undirrétti og Hæstarétti, þ. e. a. s. sum meiri háttar mál fari beint til lögréttunnar og síðan til Hæstaréttar, en önnur minni háttar mál byrji í undirrétti og endi í lögréttunni. Hins vegar verður að segjast eins og er, að um þetta eru ákaflega skiptar skoðanir með lögfróðum mönnum. T. d. hjá Lögmannafélagi, Dómarafélagi, innan Hæstaréttar, innan réttarfarsnefndar og eiginlega hvar sem ég hef borið niður. Ég hef að sjálfsögðu farið ítarlega í gegnum þetta frv. Ég hef einnig mínar efasemdir um sumt, eins og t. d. þann kostnað sem upp var gefinn í sambandi við lögréttuna. Ég held að hann fái alls ekki staðist. Ég held að hann verði miklu meiri - án þess að ég ætli að nefna hér tölu um það, því þetta er í endurskoðun. Ég taldi mér skylt gagnvart hinu háa Alþingi að hafa nokkuð öruggar tölur um kostnað. Niðurstaðan varð því sú, að ég óskaði eftir því við réttarfarsnefnd, að hún tæki það frv. til endurskoðunar að nýju. Ég fór að vísu fram á, að hún hraðaði þeirri endurskoðun og kannaði þá m. a. aths., sem komu fram á hinu háa Alþingi í umr. um þetta mál á síðasta vetri. Í ljós kom hins vegar, að réttarfarsnefnd var alls ekki reiðubúin að afgreiða málið jafnvel að nýju með stuttum fyrirvara. Nokkrar breytingar urðu á réttarfarsnefnd. Ég skipaði í nefndina nýja menn, m. a. menn sem hafa opinberlega lýst efasemdum um þetta mál. Niðurstaðan í nefndinni varð sú, að fela tveimur mönnum í nefndinni, m. a. einum nýjum manni sem þangað kom, Friðgeiri Björnssyni lögfræðingi, að taka þetta mál alveg sérstaklega til meðferðar. Síðan hefur verið ítarlega að því unnið, en það verður ekki hægt að leggja málið fyrir það þing sem nú situr. Ég stefni hins vegar að því að endanlega verði upp gert, eins langt og það nær að vísu, hvort ég legg mál þetta fyrir Alþ. í haust. Réttarfarsnefnd fullvissar mig um það, að ekkert eigi að vera því til fyrirstöðu að allar umbeðnar upplýsingar og endurskoðun liggi þá fyrir.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. dómsmrh. fyrir svör hans, en ég verð því miður að segja að þau staðfesta þann grun minn, að það séu horfur á því að lítið gerist á þessu ári eins og hinu síðasta í dómskipan í landinu til þess að reyna að hraða afgreiðslu dómsmála annað en að fjölga í Hæstarétti. Ég fagna að vísu öllum tilraunum sem uppi eru til þess að taka upp ný vinnubrögð á þeim dómstigum, sem nú eru starfandi, tæknivæðingu upplýsinga og annað slíkt. Mér fundust athyglisverðar þær upplýsingar sem hér komu fram, m. a. um andstöðu hæstv. núv. forsrh. og fyrrv. dómsmrh. við að Hæstiréttur fengi eðlilega starfskrafta - upplýsingar um efasemdir fyrrv. dómsmrh. um að rétt væri, að Hæstiréttur fengi þá viðbótarstarfskrafta sem slíkir dómstólar hafa fengið víðast hvar sem ég þekki til í nágrannalöndum. Lýsingin á þeim ólíku skoðunum, sem uppi eru um lögréttufrv., gefa til kynna að það, sem einna helst kunni að breytast á næstunni í meðferð þeirra mála, sé eingöngu að fjölgað verði í Hæstarétti. Og þetta er, eins og ég hef sagt hér áður, að mínum dómi röng braut. Ég tel að grundvallarstofnanir eins og Hæstiréttur eigi að hafa vissa friðhelgi, að það eigi ekki að vera að krukka í Hæstarétt hvað eftir annað og breyta honum og starfsháttum hans til þess að leysa vandamál sem eru fyrst og fremst af allt öðrum rótum sprottin. Ég vona að hæstv. dómsmrh. taki þessi mál til meðferðar af sínum alkunna dugnaði, þannig að það þurfi ekki aftur að koma að því eftir 3 eða 4 ár, eins og virðist nú, að annaðhvort hann eða einhver annar dómsmrh. komi aftur með frv. um nýja fjölgun í Hæstarétti. Það mætti t. d., ef mikið vinnuálag er á dómurunum, sem mér fannst koma fram hjá dómsmrh., leggja niður þann sið, sem löngum hefur tíðkast og mér skilst að tíðkist jafnvel enn þá, þó að mér sé ekki kunnugt um í hve ríkum mæli það er gert, að dómararnir séu að vinna alls konar handavinnu fyrir ráðh. við undirbúning löggjafar, ýmiss konar aðstoð við stjórnsýsluna af því tagi sem sjálfsagt er hægt að fá nægilega marga vel fróða og hæfa lögfræðinga til þess að sinna. Ég ætla ekki að lengja þessar umr. frekar. Því miður, eins og ég sagði áðan, finnst mér skýrsla þessi staðfesta að ekki er efnislegt tilefni til þess að fjölga í réttinum, þó að ég skilji það út af fyrir sig að dómararnir sjálfir, sem sjálfsagt eiga við erfiðleika að etja, vilji fá fleiri til þess að standa í þessu puði með sér. En fyrir dómskipunina í landinu og þróun hennar held ég að þarna sé aftur verið að ganga sömu röngu brautina og gert var fyrir 4 árum án þess að sú endurbót, sem þá varð gerð, hafi leitt af sér nokkra breytingu til batnaðar.



Herra forseti. Ég verð að andmæla því, að fyrrv. hæstv. dómsmrh. hafi verið andsnúinn því að Hæstiréttur fengi eðlilega starfskrafta. Ég orðaði það ekki svo. Fyrrv. hæstv. dómsmrh. hafði efasemdir um að fjölgun lögfróðra manna við Hæstarétt mundi að nokkru ráði flýta meðferð réttarins á málum. Ég skýrði það jafnframt, að efasemdirnar væru byggðar á því að varla mundi styttast sá tími sem nokkru nemur sem dómarar þurfa sjálfir að verja til að kynna sér vandlega öll mál og grundvallaratriði. Ég vil hafa þetta alveg á hreinu. Hins vegar hefur lengi verið leitast við í dómsmrn. að fá meiri starfskrafta þarna, en það hefur staðið á því sama og við allar stofnanir, það er spyrnt gegn því. Því var valið núna að fjölga dómurum fyrst og fremst. En jafnframt skýrði ég frá því, að ég mun leita eftir því í haust að þarna verði ráðnir fleiri starfsmenn. Ég vona að hv. þm. veiti mér ötullega lið í þeirri viðleitni, mig grunar að ekki muni af veita, og væntanlega einnig flokksbróðir hans, hv. formaður fjvn.  Svo vil ég minnast á störf dómara fyrir dómsmrh. Það er rétt, að nokkrir dómarar, að vísu ekki allir, hafa verið fengnir til þess að taka þátt í endurskoðun laga. Það hefur vitanlega ráðist af því, að þarna eru menn sem ég hygg að óumdeilanlega búi yfir víðtækastri þekkingu á ýmissi flókinni lagagerð og dómsmrh., ég hygg allri svo langt sem ég hef séð, hafa talið sjálfsagt að leita til þessara manna, þannig að slík lagagerð mætti verða sem best undirbúin fyrir hv. Alþ. að fjalla um. Ég skal fúslega viðurkenna að í vanþekkingu minni, því ég er eins og hv. ræðumaður ekki löglærður maður út af fyrir sig, hef a. m. k. ekki lært lög, hef ég talið ákaflega mikils virði að geta leitað til þessara manna um ýmis viðkvæm mál. Ég hygg hins vegar að þetta hafi ekki dregið úr starfi þeirra að dómsmálum. Ég hef ekki nokkra ástæðu til að ætla slíkt og vil alls ekki taka undir það. Svo vil ég að lokum segja það, að hv. þm. segir að augljóst sé að ekkert verði gert til að hraða dómsmálum.

Varðandi dómskipun.

Já, dómskipunina. Ég vil hins vegar segja það, að ég hef ekki kosið að vera að bera á torg ýmislegt sem verið er að gera. Þetta eru viðkvæm mál. Ég get t. d. sagt það hér, að í athugun á einkamálum, sem taka að meðaltali 4 ár í kerfinu, sem er náttúrlega óheyrilega langur tími og allir sammála um að verður að stytta, kemur í ljós að það er ekki nema svona um helmingur, þó að það sé nógur tími, sem er hjá dómstólunum. Hitt er í alls konar undirbúningi lögfræðinga sem eru með þessi mál. Svo verður líka að viðurkenna að dómstólar og dómarar eru ákaflega tregir að neita um fresti ef færa má rök að því að sakborningur fái ekki eðlilegar aðstæður til að verja sig. Þarna er náttúrlega átt við, að enginn er sekur fyrr en sektin er sönnuð og allir verða að fá næg tækifæri til að sanna sakleysi sitt. Þetta eru því ákaflega vandmeðfarin mál. Ég get jafnframt getið þess, sem ég mun gera miklu ítarlegar í sambandi við skýrslu um dómsmál, sem liggur fyrir Alþ., að við upplýsingasöfnun s. l. haust óskaði ég eftir tillögum frá öllum dómurum, sem til var leitað, um nýskipun í dómkerfinu sem gæti orðið til að hraða meðferð mála. Þarna komu fram margar athyglisverðar hugmyndir sem allar eru skoðaðar. Hins vegar kemur einmitt mjög ríkulega fram hjá dómurum að ekki megi þarna rasa um ráð fram. Ég hef því talið að ítarlegur undirbúningur á þessu viðkvæma sviði sé nauðsynlegur. Ég hef áður lýst lögréttumálinu. Ég veit að hv. þm. getur flett upp í þskj. og lesið þar um mjög miklar efasemdir sem komu fram á s. l. ári um það mál, bæði um kostnað og einnig um hluti eins og hæstv. forseti þessara d. nefndi, að þarna væri ekki gætt byggðasjónarmiða t. d. og þess háttar, þ. e. a. s. málin væru færð úr byggðunum til Reykjavíkur eða a. m. k. miðstöðva sem var gert ráð fyrir að yrðu tvær á landinu. Ég hef talið skylt að skoða öll slík ummæli og aths. sem fram hafa komið. En ég endurtek það, að ef ég verð í þessu starfi verður lögréttumálið annaðhvort lagt fram næstkomandi haust eða aðrar hugmyndir um að flýta meðferð dómsmála.



Herra forseti. Ég vil með örfáum orðum rifja það upp, af því að það er langt um liðið síðan þessi umr. hófst, að allir umsagnaraðilar, nokkuð margir, sem allshn. leitaði til, mæltu eindregið með samþykkt þessa frv. Það er talið að fjölgun dómara nú gefi miklu meiri möguleika til þess að nýta þriggja dómara kerfið en áður. Það, sem er aðalatriði hér og nú, er að reyna að greiða úr þeim hnút sem orðið hefur í Hæstarétti, þ. e. a. s. flýta fyrir afgreiðslu mála sem þar hafa safnast fyrir. Málafjöldinn hefur að vísu ekki aukist mikið á síðustu árum, en það hefur sýnt sig að umfang mála á þessu sviði eins og öllum öðrum sviðum þjóðfélagsins hefur vaxið gífurlega mikið og má ætla að það valdi fyrst og fremst þessari löngu töf. Ég vil líka árétta það sem ég sagði áður í umr. um fjárveitingar til Hæstaréttar, að þetta er náttúrlega ekkert sérstakt varðandi Hæstarétt. Þetta er hluti hinnar eilífu baráttu um að reyna að standa gegn útþenslu kerfisins sem oft er talað um, en ég álit að stundum sé sótt meira af kappi en forsjá á báðar hliðar - líka af hálfu fjárveitingarvaldsins og þá okkar þm. Stundum kynni að vera hægt með ódýrasta starfsliði að hagræða og jafnvel í raun að spara. Ég vil líka árétta það, að komið hefur fram og m. a. í viðræðum við ráðuneytisstjóra dómsmrn., að þó að breytingar verði gerðar á lægri dómstigum með breyttri löggjöf og breyttum starfsháttum er ekki gert ráð fyrir að það dragi verulega úr verkefnum Hæstaréttar. Þetta ræddum við sérstaklega að frumkvæði hv. 3. landsk. þm. við ráðuneytisstjórann í dómsmrn. á fundi í allshn., og það var hans álit, og það var auðheyrt að það hafði verið rætt á þeim slóðum, að þetta mundi ekki skipta sköpum. Hv. 3. landsk. þm. talar um að það eigi ekki að vera að krukka í löggjöf um Hæstarétt hvað eftir annað. En ég tel að það sé alls ekki verið að því. Og það var einnig skoðun þeirra nm. sem afgreiddu nál. Á allmörgum áratugum hefur aðeins einu sinni verið fjölgað dómurum þar til nú. Þetta er náttúrlega ekki að krukka í þriggja dómara kerfið, það hefur þegar verið prófað. Það er ekki verið að taka upp nýja tilhögun. Og það er till. allra umsagnaraðila um þetta, eins og ég sagði áðan, að reyna þetta, og hún er auðvitað byggð á þeirri reynslu sem fengist hefur af þessu formi, þetta hefur þótt gefast vel. Ég vil árétta það að lokum, að auðvitað er aðalatriði í þessu máli að unnt sé að flýta fyrir afgreiðslu mála í Hæstarétti, og þetta er sú leið sem að dómi þeirra fjölmörgu aðila, sem ég hef vitnað til, er talin líklegust til þess.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur fjallað um frv. til l. um breyt. á l. nr. 36 frá 23. maí 1975, um happdrættislán ríkissjóðs fyrir hönd Vegasjóðs vegna framkvæmda við Norðurveg og Austurveg. N. hefur orðið sammála um að mæla með að frv. verði samþ. með þeirri breyt. sem felst í till. á þskj. 462. Samkv. því koma í 1. gr. frv. í stað, „gefur út“ orðin: er heimilt að gefa út. Það er til að undirstrika að hér er um heimildarákvæði að ræða, enda þótt það felist raunverulega í ákvæðinu um að upphæðin skuli vera allt að 2 þús. millj. kr. Þar er því ekki um að ræða neina efnisbreytingu. Síðara atriðið er að í frv. komi ný grein sem breyti 4. gr. núgildandi laga á þann veg að skuldabréfin verði verðtryggð eða gengistryggð í stað þess að nú er aðeins talað um verðtryggingu. Það ætti ekki að þurfa að hafa mörg orð um þörfina fyrir aukið fjármagn til vegagerðar, þar sem vegaframkvæmdir eru áreiðanlega einna efst á óskalistanum í hugum flestra þm., enda með erfiðustu verkum þeirra að verða árlega að skipta allt of fáum krónum til margra og brýnna framkvæmda. Það er því mikils virði, að aðstæður í þjóðfélaginu verði slíkar að hægt verði að nota þá heimild til fjáröflunar sem í frv. felst, enda innlendum sparnaði varla á annan hátt betur varið en til framkvæmda í vegagerð. Samkv. frv. skal á næstu 4 árum verja því viðbótarfjármagni, sem á þann hátt fæst sem gert er þar ráð fyrir, til framkvæmda við Norðurveg og Austurveg. Yrði þá hægt að ná mikilvægum áföngum við að koma þeim vegum í viðunandi horf.