Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjárlagafrv. fyrir árið 1953, sem nú er hér til 2. umr., var útbýtt á Alþ. þann 2. okt. s.l. og var vísað til fjvn. þann 9. s.m. Lagði ríkisstj. höfuðáherzlu á, að eftirfarandi atriða yrði gætt undir meðferð málsins í nefndinni: Að fjárlagaafgreiðslunni yrði lokið sem fyrst og eigi síða,r en fyrir miðjan desember. Að fjárlögum yrði skilað með hagstæðum greiðslujöfnuði. Að tekjuáætlun yrði ekki hækkuð frá því, sem hún er á frv., nema öruggt mætti telja, að hún brygðist ekki. Að gera ekki ráð fyrir neinum nýjum tekjustofnum. Að þeir tekjustofnar, sem á frv. eru, héldust óbreyttir, enda yrði þá að afla tekna á annan hátt, ef eitthvað af þeim skyldi verða afnumið í þinginu. Meiri hl. n. hafði fullan skilning á þeirri nauðsyn, sem lá á bak við þessar óskir hæstv. ríkisstj., og hagaði því störfum í n. eftir því. Var aldrei neinn ágreiningur um það í n., að afgreiða bæri fjárlögin svo fljótt sem verða mætti og eigi síðar en ósk var borin fram um, og hafa allir nm. stuðlað að því, að svo mætti verða, og engan tíma eða fyrirhöfn sparað, til þess að því takmarki yrði náð. Hvenær sem n. hefur verið kölluð til starfa, hvort heldur um hefur verið að ræða helga daga eða rúmhelga, að degi til eða að kvöldlagi, hefur aldrei verið nein fyrirstaða á því að gegna slíku kalli, enda hefði ekki verið unnt að ljúka starfinu, svo sem gert hefur verið, ef slíkur samstarfsvilji hefði ekki verið fyrir hendi. Ber mér sem formanni n. að þakka meðnm. mínum þá miklu vinnu, sem þeir hafa jafnan lagt á sig við nefndarstörfin, oft fyrir utan allan venjulegan vinnutíma, og fyrir þann samstarfsvilja, sem þeir hafa sýnt við afgreiðslu frv. til þessarar umr. á grundvelli þeirrar stefnu, sem mörkuð var í upphafi og hér hefur verið lýst. Það var heldur enginn ágreiningur í n. um það, að afgr. bæri fjárlögin með hagstæðum greiðslujöfnuði. Þjóðin mun ekki og á ekki að sætta sig við það, að vikið yrði frá þeirri stefnu að afgr. greiðsluhallalaus fjárlög og safnað þannig skuldum, sem kæmu fram sem aukin byrði á skattþegnana á komandi árum. Það getur að vísu alltaf komið fyrir, að ríkissjóður líkt og aðrir aðilar verði að taka lán til lengri eða skemmri tíma, ef koma á fram ákveðnum verkefnum eða ef óviðráðanleg atvík koma fyrir, sem úr þarf að bæta. En beinlínis að gera ráð fyrir því við afgreiðslu fjárl., að lán þurfi eða verði að taka til þess að mæta fyrirsjáanlegum, venjulegum greiðslum, er engan veginn verjandi. Hitt hefur verið deilt um í n. og verður jafnan deilt um, á hvern hátt þessu marki verður bezt náð, hvort því skuli náð með hækkaðri tekjuáætlun, sem vafasamt er að rétt reyndist, eða með hækkandi álögum, sem vitað er að þjóðin er andvig, eða með niðurskurði á útgjöldum ríkissjóðs, sem allir krefjast, en enginn vill þó að bitni á sér, heldur á einhverjum öðrum þegnum þjóðfélagsins. Eins og ég gat um í upphafi, hefur komið fram um það ósk frá hæstv. ríkisstj., að tekjuáætlun yrði ekki hækkuð svo, að sýnilegt yrði, að hún reyndist röng við óbreyttar aðstæður. Í tillögum sínum um hækkun tekjuliðanna, er ég mun ræða nokkuð síðar, fylgir meiri hl. n. þessari stefnu. Till. þær, sem fram komu í n. frá 1. minni hl. n., hv. 5. landsk., Ásmundi Sigurðssyni, um hækkun á tekjuáætluninni, voru hins vegar svo fjarstæðukenndar, að ógerlegt var að ljá þeim lið. Sýndi hann með þeim fullt ábyrgðarleysi í sambandi við afgreiðslu fjárlagafrv. Meiri hl. vildi að sjálfsögðu ekki taka þátt í slíku ábyrgðarleysi. Samfara þessu bar svo 1. minni hl. fram till. til hækkunar á útgjöldum, sem skipti milljónum og jafnvel tugum milljóna. Hann bar einnig fram till. um að fella niður framlög í sambandi við utanríkisþjónustuna, einkum í sambandi við allt það, sem snertir samvinnu við hinar vestrænu þjóðir og öryggisráðstafanir gegn ofbeldi að austan, rétt eins og hér væri fulltrúi erlends herveldis, er reka skyldi miskunnarlaust erindi þess á Alþ., en ekki fulltrúi austfirzkra, friðelskandi bænda, sem ekkert illt verk vilja vinna þjóð sinni, en hafa af einhverjum ástæðum glapizt á því að senda hann á þing. Það þarf ekki að leita lengi í ræðum og ritum, utan þings og innan, um skatta- og tollamál þjóðarinnar til þess að sannfærast um það, að nú er nóg að gert í álögum á þjóðina og tími kominn til þess að snúa við. Menn krefjast þess, að söluskatturinn sé afnuminn, að tollar séu lækkaðir, að bátagjaldeyrisfríðindin séu þurrkuð út og tekjuskattur og útsvör séu færð í miklu mildara form. En samtímis þessu er af sömu ástæðum krafizt meiri og meiri afskipta ríkisvaldsins og bæjaryfirvaldanna af svo að segja öllum málum þjóðfélagsins. Þær kröfur verða æ háværari, að opinberum aðilum beri beinlínis skylda til að sjá öllum þegnum landsins fyrir hærri tekjum, en þekktar eru almennt meðal flestra annarra þjóða og það án þess að þegnarnir þurfi að hafa af því nokkrar áhyggjur eða bera saman nokkurn hluta af þeirri áhættu, sem því er samfara, að gerðar séu slíkar tilraunir. Og Alþ. sjálft á ekki lítinn þátt í því, að svona er komið málum. Þegar atvinnuhættirnir breyttust hér á landi í byrjun aldarinnar og farið var að hverfa frá smárekstri í stórrekstur á ýmsum sviðum, þegar útgerðinni var breytt í stórútgerð frá árabátaútgerð, heimilisiðnaði breytt í verksmiðjuiðnað, verzlunin færð í innlendar hendur og vélamáttur kom í staðinn fyrir handaflið, var af vinstri flokkum þjóðarinnar hafinn sívaxandi áróður utan þings og innan gegn öllum þeim einstaklingum, sem brutu hér ísinn og bættu kjör þjóðarinnar með því að taka upp nýjar aðferðir í atvinnurekstri. Ef framfarirnar gáfu arð eða aðeins von um arð til þeirra, sem öllu vildu fórna, til þess að árangurinn yrði sem beztur, þá var séð ofsjónum yfir því og þess krafizt, að ríkissjóður, sveitarsjóðir og fólkið fengi æ stærri hluta af arðinum. Löggjafinn beinlínis beitti sér fyrir þessari sókn á hendur þeim, sem höfðu forustu um framkvæmdir allar, sumpart með því að lögbjóða skattakerfi, þar sem engri vörn varð við komið, oft og einatt með beinni eignartöku, sem var í engu samræmi við möguleika manna að mæta, sumpart með lögvernd á aðferðum til þess að heimta kröfur af atvinnurekendum, sem ekki var hægt að uppfylla, og sumpart með því að gefa ríkissjóði einkarétt á atvinnugreinum, er taldar voru líklegar til þess að gefa arð, og sumpart með því að veita önnur og meiri fríðindi til sveitarfélaga og ríkisfyrirtækja, ef þau stofnuðu til atvinnurekstrar, en til einstaklinganna. Er atvinnutæki þau, sem flutt voru til landsins að tilhlutun ríkisstj. að lokinni síðustu styrjöld, voru tekin í notkun, kom strax í ljós, að þau gáfu fyrst í stað meiri arð, en hin gömlu, sem fyrir voru. Þá þegar var hafin sókn um að skipta stærri hluta af þeim arði til annarra, en þeirra, sem þurftu að tryggja reksturinn til hagsbóta fyrir þjóðina í framtíðinni. Hér var gengið svo langt, að aðeins þar, sem afkoman var bezt, var hægt að mæta kröfunum um stundarsakir, en eldri atvinnutæki varð að selja úr landi eða stöðva rekstur þeirra, þar sem þau voru ekki samkeppnisfær, þótt hins vegar gætu þau gefið jafngóðar atvinnutekjur og ýmislegt annað, sem starfað var að í landinu. Nú er svo komið, að hin nýju atvinnutæki búa ekki heldur við örugg rekstrarskilyrði og leita því í hópum til ríkisins um fjárhagslega aðstoð í stórum stíl. Fleiri og fleiri sveitarfélög krefjast þess að fá atvinnutæki, sem ríkissjóður kostar að mestu eða öllu leyti og stendur auk þess í ábyrgð fyrir rekstrarhalla á, á sama tíma sem stofnað er til verkfalla til þess að knýja fram launakjör, sem atvinnufyrirtækin geta ekki greitt og viðurkennt er að þau geta ekki greitt. Beinlínis vegna þessarar þróunar í atvinnu málum þjóðarinnar draga fleiri og fleiri einstaklingar þjóðarinnar sig út úr áhættuatvinnurekstri og ýta undir það að koma atvinnufyrirtækjum á ríkissjóðinn, ef mögulegt er. Er bersýnilegt, að við erum hér að stefna að beinum ríkisrekstri allra áhættufyrirtækja í landinu. Má fara nærri um það, hvort það kemur til með að létta skattabyrðina á þegnunum. Alþingi hefur aldrei þótt rétt að láta ganga hlutlausa dóma um þessi deilumál milli manna á sama hátt og um aðrar deilur. En þegar svo er komið, að ríkissjóður er orðinn einn um það að reka atvinnutækin, kann svo að fara, að vinnuþiggjandinn verði ekki spurður um kjör sín. A.m.k. hefur það jafnan reynzt svo, þar sem ríkisrekstrarfyrirkomulag hefur verið tekið upp að fullu, og er það illa farið, ef slíkt ætti eftir að koma fyrir þessa þjóð. Það er síður en svo, að það séu einu kröfurnar, sem gerðar eru til ríkissjóðsins, að hann láti í té atvinnutæki öðrum að kostnaðarlausu og taki á sig áhættuna af rekstrinum, heldur hrannast upp í fjvn. kröfur í alls konar myndum. Það er eins og þjóðin hafi ekki lengur í sér kjark eða manndóm til þess að byrja á nokkru verki, nema fyrst að hafa tryggt sér bein framlög frá ríkissjóði eða aðstoð ríkisins í einhverri mynd, og gildir þetta jafnt um heildir sem um einstaklinga. Það er rétt eins og þjóðin líti á ríkisfé sem eitthvað, sem henni sé alveg óviðkomandi, og skilji ekki, að ríkiseign er hluti af þeirra eignum og tekjum og ríkissjóður á þess einan kost að sækja tekjur sínar til fólksins sjálfs í einhverri mynd. Það virðist vera öllum þorra manna sem lokuð bók, að allar kröfur til útgjalda úr ríkissjóði, sem ekki gefa honum aftur beinan arð, eru kröfur um hluta af eignum og tekjum hvers einstaklings, einnig þeirra, sem kröfuna gera á ríkissjóðinn. Og það er eins og menn hafi ekki hinn minnsta skilning á því, að með hverri slíkri nýrri kröfu, ef mætt er, eru þeir að leggja nýja byrði á aðra menn, oft og tíðum menn, er ekki hafa jafnbreitt bak til þess að bera hana og þeir sjálfir. Það er löngu vitað, að mörg af þeim embættum, sem sett hafa verið á stofn á síðustu áratugum, hafa verið lögtekin vegna mannanna, sem í þau hafa farið, en ekki vegna aðkallandi þarfa fyrir þjóðina. Þar með er ekki sagt, að þau hafi ekki komið að einhverjum notum eða að verk þeirra manna, sem þar starfa, verði ekki einhvern tíma að einhverju gagni fyrir þessa þjóð. Það er líka vitað, hversu fast menn sækja það að komast á 18. gr. fjárlaganna að loknum störfum, og það oft þótt fullir starfskraftar séu fyrir hendi, og ekki aðeins að fá þar hin lögboðnu laun, heldur ávallt einhverja viðbót og helzt af öllu full laun. Og það er líka vitað, hversu menn sækja eftir að fá ýmsar aukagreiðslur fyrir lítil störf og blygðast sín ekkert fyrir, þótt vinnan sé í engu hlutfalli við gjaldið. Allt þetta og margt fleira þessu skylt veldur því, að rekstrargjöld fjárlaganna nálgast nú að verða 400 millj. kr. Allt þetta og margt annað því skylt veldur því, að hugsandi menn líta svo á, að hér elgi að brjóta blað í sögu þjóðarinnar, nú sé nógu langt gengið og nú verði að taka upp aðra þjóðhollari fjármálastefnu og atvinnumálastefnu í landinu, þar sem meiri ábyrgð sé látin hvíla á hverjum einstaklingi, meiri kröfur gerðar til annarra, en til ríkissjóðs, meiri manndómur sýndur í sambandi við aðsteðjandi vandamál á hverjum tíma. Það er að sjálfsögðu skylt og rétt, að ríkissjóður styrki á margvíslegan hátt það, sem einstaklingum er ofvaxið og vitað er að gagn er að fyrir þjóðarheildina. En hitt ber að forðast, að veikja með styrktarstarfsemi ábyrgð og framtak einstaklinganna með því að mæta kröfum, sem beinlínis eru gerðar í hagsmunaskyni fyrir einstaka aðila. Þær brtt., sem meiri hluti n. ber fram við þessa umr., marka ekki nema að mjög litlu leyti þá stefnu, sem ég hér hef lýst að verður að taka upp, enda mundu fjárlagatill. einar saman, þótt samþykktar væru, fá þar litlu um þokað, þar sem langmestur hluti útgjaldanna er lögboðinn, og þarf því mjög viðtæka breytingu á margvíslegum l., til þess að unnt væri að koma við nokkrum verulegum sparnaði í ríkisrekstrinum, og þá fyrst og fremst að minnka afskipti ríkisins af öllum þeim málum, sem óeðlilegt er að ríkið hafi afskipti af og reynslan hefur sýnt að einstaklingar geta gert miklu betur. Nefndin hefur hins vegar lagt í það mikla vinnu að kynna sér þetta ástand og bent á í ýtarlegu nál., hversu nauðsynlegt það sé, að komið verði betri skipun á þessi mál öll. Nefndinni er vel ljóst, að hér er ekki um að ræða neitt, er núverandi ríkisstj. hefur skapað. Hér er um að ræða þróun málanna um margra ára skeið fyrir óholl og óþjóðleg áhrif frá sjálfu Alþ. Það verður engan veginn létt verk að taka hér upp nýja siði, þar sem svo margir menn munu vilja standa vörð um fengin réttindi og fengið fé. En líf og framtíð þessarar þjóðar liggur við, að ekki sé gengið lengra á þessari braut en gert hefur verið og snúið verði við aftur til sama lands, áður en verra hlýzt af. Mér er vel ljóst, að það kapphlaup, sem átt hefur sér stað í dýrtíðarmálunum í meira en áratug, með þeim árangri, að gjaldmiðillinn er sí og æ rýrður, á sinn mikla þátt í því ástandi, sem hér hefur skapazt í þessum málum. En þeim fjölgar nú óðum, sem viðurkenna þörfina fyrir samkomulag um að stöðva þann „hrunadans“, áður en komið er í algert óefni, þótt enn séu þeir allt of margir, sem hag hafa af því, að þetta haldist allt óbreytt áfram. Og í því liggur aðalmeinið, að ekki hafa verið gerðar þær ráðstafanir, að fólkið sjálft hefði jafnmikinn hag af því, að dýrtíðin minnkaði, eins og það hefur af því að hún aukist, eins og jafnan verður meðan full dýrtíðaruppbót fylgir hækkandi verðlagi. Nefndin gerir ekki heldur neinar till. í sambandi við dýrtíðarmálin, en á það skal bent, að aldrei hefur verið brýnni nauðsyn, en nú, að tekin sé upp full samvinna við allar stéttir til lausnar þessu vandamáli, sem aldrei verður leyst nema með fullu samkomulagi eða sterkara valdboði en þjóð, sem byggir á fullu lýðræði, getur beitt. Skal ég þá gera nokkra grein fyrir störfum n. og þeim brtt., sem meiri hlutinn ber fram á sérstöku þskj. Ég get að verulegu leyti stytt mjög mál mitt með því að vísa til nál. á þskj. 283, þar sem ýtarleg grein er gerð fyrir þessum málum. Samkvæmt fjárlagafrv. eru heildartekjur ríkissjóðs áætlaðar fyrir árið 1953 tæplega 388 millj. kr. Í lok síðasta mánaðar voru ríkistekjurnar orðnar 316 millj., en það eru 2 millj. kr. lægri tekjur, en á sama tíma í fyrra. Í októbermánuði einum urðu tekjurnar 44 millj. kr. Með því að síðustu mánuðir ársins gefa að jafnaði mestar tekjur, má ætla, að heildartekjurnar verði ekki undir 411 millj. á þessu ári, en það er um 35 millj. kr. meira, en áætlað var á fjárlögum yfirstandandi árs. Ef gert yrði ráð fyrir því, að tekjurnar yrðu eitthvað svipaðar á næsta ári, ætti að mega hækka tekjuáætlunina um 23 millj. kr., en hér kemur fleira til greina. Í fyrsta lagi eru engar tryggingar fyrir því, að tekjustofnarnir bregðist ekki, en auk þess er vissa fyrir því, að gjöldin fara jafnan fram úr áætlun, hvernig sem á er haldið, og verður því að ætla eitthvað fyrir því fram yfir það, sem gert er á 19. gr. Meiri hluta n. þykir því rétt að leggja til, að tekjur verði hækkaðar um 10 millj. frá því, sem er á frv., og þeirri hækkun verði skipt sem hér segir: 10. liður 2. gr., aukatekjur ríkissjóðs, hækki um 200 þús. kr. - 11. liður 2. gr., stimpilgjöld, hækki um 800 þús. - 17. liður 2. gr., söluskattur, hækki um 6 millj. - Tekjur af tóbakseinkasölunni samkv. 3. gr. hækki um 2 millj. Óvissar tekjur samkvæmt 5. gr. hækki um 1 millj. kr. Aftur á móti er lagt til, að 14. liður 2. gr., erfðafjárskatturinn, falli niður. Þessum tekjum var ráðstafað með sérstökum l. á síðasta þingi og verður því ekki ráðstafað nú með fjárlagaákvæði. Verður því heildarhækkunin á tekjubálkinum 9.7 millj. kr., ef till. þessar verða allar samþykktar. Hvað viðvíkur þeim ríkisstofnunum öðrum, sem færðar eru á 3. gr., læt ég nægja að vísa til þess, sem gerð er grein fyrir í nál., en vil aðeins bæta við, að þess er fastlega vænzt, að gerð verði gangskör að því að fá bætt úr því, sem talið er að aflaga fari í rekstri stofnananna. 7. brtt. meiri hl. n. á þskj. 282, til hækkunar vegna fiskimálaráðunautsstarfsins í London, stafar af því, að ráðunauturinn hefur áður verið kostaður af Félagi íslenzkra botnvörpuskipaeigenda, en nú þykir ekki ástæða til þess, að sá aðili beri þann kostnað, og ekki heldur talið heppilegt að leggja það starf niður nú, þar sem stjórnin þarf hvað helzt að halda á slíkum manni í sambandi við þá dellu, sem stendur um landhelgismál vor í Bretlandi. Eins og kunnugt er, hefur verið sett á stofn sendiráð í Þýzkalandi, en aðalræðismannsskrifstofan felld niður. 8. brtt. meiri hl. er vegna þessarar breytingar, sem þannig hefur verið gerð á utanríkisþjónustu landsins. Má skoða þetta meira sem leiðréttingu, enda fylgja því engin útgjöld. Með 9. brtt., sem gerð er við 11. gr., er ætlazt til þess, að tekjur og gjöld verksmiðjueftirlitsins standist á. Að öðru leyti vísast til þess, sem um þetta er sagt í nál. 10. og 11. brtt. eru aðeins tilfærslur, sem engin áhrif hafa á niðurstöðu fjárlaganna. 12. brtt. er 500 þús. kr. hækkun til læknisbústaða,sjúkraskýla og sjúkrahúsbygginga,annarra en ríkisspítala og fjórðungssjúkrahúsa. Þótt n. vilji ekki taka upp þá nýbreytni að skipta þessu fé, eins og skýrt er tekið fram í nál., vil ég ekki láta hjá líða að taka hér fram, að til þess er ætlazt, að ráðuneytið eða heilbrigðisstjórnin sinni, eftir því sem hún telur eðlilegt og mögulegt, þeim erindum, sem borizt hafa n. í sambandi við framlag til sjúkrahúss Hafnarfjarðar og sjúkrahúsbyggingarinnar á Blönduósi, þegar fé það er greitt, sem hér um ræðir. Þá þykir mér rétt að láta það koma hér fram, vegna þess að um það er ekki getið í nál., að n. er ekki samþykk því, að daggjöld ríkisspítalanna verði hækkuð frá því, sem gert er ráð fyrir í frv. Eins og þskj. 282 ber með sér, er 13. brtt. í 185 liðum. Það hefur jafnan verið um það deilt, hvort rétt væri að skipta vegafé á þennan hátt, sem lagt er til í till., eða hvort ætti að leggja það á vald ráðherra og vegamálastjórnarinnar, á hvern hátt fénu yrði varið. Það hefur þó jafnan orðið niðurstaðan, að þessi háttur hefur verið hafður á. Með þeirri þróun, sem orðið hefur í atvinnu- og viðskiptalífi þjóðarinnar, væri það beinlínis rothögg á hinar dreifðu byggðir, ef ekki fengjust árlega allverulegar upphæðir til þess að gera vegi þar á milli staða og héraða færa, a.m.k. þeim farartækjum, sem mest eru nú notuð í sveitunum, auk þess sem það er lífsskilyrði fyrir íbúana þar, að koma megi þar á milli almennustu jarðræktarvélum. Og sé þetta viðurkennt, þá ber jafnframt að viðurkenna, að engin sveit getur beðið eftir því, að önnur sé að fullu veguð, meðan hin fengi ekki neitt. En við þetta fellur þá alveg brott sú staðhæfing, að rétt sé að ljúka samfelldum vegaköflum á stórum svæðum, en láta annað bíða þar til síðar. Ég held, að það yrði ekkert eins áhrifamikið til þess að flytja fólkið samstundis burt úr fámenninu, þar sem það berst hinni góðu baráttu við erfið kjör í von um betri tíma, sem ekki væru allt of langt undan, elns og það að fresta vegaumbótunum. Væri hins vegar hugsað að skipta þessum framkvæmdum nokkurn veginn á sama hátt og hér er gert, þá er engum betur trúandi til þess, en fulltrúum fólksins í sveitunum, enda hef ég það fyrir satt, að þegar sýnilegt er, að vinna þarf meira í einum stað, en öðrum í héraði, hafa engir erfiðleikar orðið á því að fá fé flutt milli staða innan héraða frá ári til árs. Við þetta bætist svo, að viðhald verður að framkvæma í öllum sýslum landsins á vegum þeim, sem fyrir eru, og fer þá oftast saman vegagerð og vegaviðhald. Vegna þeirrar þarfar, er ég hér hef lýst, leggur meiri hluti n. til, að framlag til nýrra vega verði hækkað eins og till. segir til um. Því er ekki að leyna, að þessi upphæð þyrfti að vera allmiklu hærri, en það er svo um allar till. til verklegra framkvæmda. En þar eins og annars staðar verður að taka tillit til fjárhagsafkomu ríkissjóðs. Um 14. brtt. er nægilegt að vísa til þess, sem um hana er sagt í nál. Aðeins skal því bætt við, að búizt er við, að viðhald veganna fari allmikið fram úr þessari upphæð á yfirstandandi ári. Ég vil hins vegar ítreka það, að þess er vænzt, að vegamálastjórnin geri allt, sem unnt er, til þess að taka hér upp nýbreytni í vegaviðhaldi, sem hvort tveggja í senn skapaði betri endingu vega og gerði ríkissjóði það ódýrara, er til lengdar léti. Um 15. brtt. má segja það sama og um framlag til veganna, að þörfin fyrir nýjar brýr er svo aðkallandi, að raunverulega hefði þurft hér miklu meira fé, en gerð er till. um, til þess aðeins að bæta úr brýnustu þörf. Vil ég í því sambandi minnast á, að brúin yfir Hörgá í Eyjafirði er nú ekki talin vera fær orðin bifreiðum, nema eiga á hættu, að af hljótist slys. Er gert ráð fyrir, að endurnýjun hennar kosti um 800 þús. kr. N. sá sér ekki fært að taka upp fjárframlag til hennar, en væntir þess, að á næsta ári verði hún byggð af fé úr brúasjóði, og hefur það verið rætt við vegamálastjóra. Þá skal einnig bent á, að framlag það, sem lagt er til, er engan veginn nægilegt til byggingar þeirra brúa, sem taldar eru upp í till., en sumpart er þess vænzt, að fé komi úr héraði, og sumpart, að samkomulag náist um það, að nota megi það fé, sem geymt er, til þess að ljúka öðrum, enda liði sú brú, sem féð er lánað frá, á engan hátt við það síðar meir. 16. brtt. er gerð vegna þess, að fallið hefur niður af frv. framlag, sem staðið hefur um langan tíma á fjárlögunum, en verkinu er ekki lokið, og þykir rétt, að framlagið sé tekið upp í frv. á ný. Um 17. brtt. má segja það sama og um framlag til vega og brúa, að of litlu fé er varið til þessara framkvæmda, ef bæta ætti úr aðkallandi þörf, og vísast til þess, sem um þetta er sagt í nál. Vegna þess að það kann að þykja einkennilegt, að meiri hluti n. leggur til, að greitt sé jafnhátt framlag til sumra þeirra hafna, sem mikið eiga ógreitt frá ríkissjóði af mótframlagi, og til hinna, sem miklu minna eiga ógreitt af framlagi, og það jafnvel þótt báðar hafnirnar ætli sér að vinna fyrir jafnmikið fé á næsta ári í nýjum framkvæmdum, vildi ég mega segja þetta: Ef farið væri eftir þeirri reglu að greiða upp árlega öll ógreidd framlög ríkissjóðs til hafnarmálanna, mundi framlagið gera litið betur, en endast til þess og aðrar hafnir fengju þá ekkert framlag. Slíkt mundi skapa þeim fjársterkustu þá aðstöðu að hirða ár eftir ár allt framlagið. Skerðing sú, sem gerð er hér á, er beinlínis til þess að fyrirbyggja, að einstakar hafnir geti á þennan hátt hrifsað til sín allt framlagið árlega. Að öðru leyti þykir ekki ástæða til að skýra frekar þá skiptingu, sem gerð hefur verið. Flestum þm. var hún kunn, áður en endanlega var gengið frá till. 18. brtt. er um að taka upp framlag til tveggja ferjuhafna, Hornafjarðar og Brjánslækjar, en feila niður framlag til Árngerðareyrar, þar sem upplýst er, að þar er um viðhald að ræða og á því að greiðast af viðhaldsfé vega eftir eðli málsins og með tilvísun til ákvæðis vegalaganna, en þar er beinlínis sagt, að byggja skuli ferjuhafnir fyrir bilferjur og greiðist kostnaður af vegafé og einnig kostnaður við ferjurnar sjálfar. Þegar fé var veitt á sínum tíma til ferjuhafnar á Arngerðareyri, var það gert vegna þess, að þar endaði bilvegurinn yfir Þorskafjarðarheiði. Var þá hugsað að halda bílasambandinu áfram við Ísafjörð með bát eða ferju á milli þessara staða. Vegurinn er síðar framlengdur út með Djúpinu að vestanverðu, og ár eru þar brúaðar til þess beinlínis að tengja vegakerfið við vestursýsluna. Er það ekki í anda vegalaganna að byggja ferjubryggju við hvern vegarenda, eftir því sem vegurinn teygist áfram. En einmitt vegna þess, að enn og ávallt er þörf fyrir ferjubryggju á Arngerðareyri, svo að bifreiðarstjórar eigi þess jafnan kost að þurfa ekki að aka allan veginn með Djúpi til þess að komast í samband við vegakerfi landsins, er alveg sjálfsagt, að þessari ferjuhöfn sé haldið við af vegafé, eftir því sem nauðsyn er á hverjum tíma. Hins vegar getur meiri hluti n. ekki fallizt á, að aðrar hafnir, sem farið er fram á að veita fé til sem ferjuhafna, eigi á því rétt. Að veita fé til þeirra hafna eins og annarra hafna, sem taldar eru undir lendingarbótaflokki, er allt annað atriði, og er sjálfsagt, að það sé gert á sama hátt og til annarra sams konar hafna. Ferjuhöfn á Brjánslæk lýtur hér sömu reglum og Arngerðareyri. Hún er tengiliður ferju eða báts, sem hefur beinar ferðir milli Brjánslækjar og Stykkishólms, og slíkum ferðum verður haldið áfram alveg eins þótt vegur verði lagður inn fyrir allan Breiðafjörð. Hitt væri fásinna, að ætla sér að koma upp ferjuhöfnum á kostnað ríkissjóðs við alla viðkomustaði flóabáta á Breiðafirði, en að því er stefnt, að slíkar kröfur komi fram, ef viðurkennt er nú, að ferjuhafnir skuli almennt koma þar upp, sem flóabátar hafa viðkomu og vegur liggur að. Eru engin takmörk fyrir því, hvar slíkar kröfur mundu enda. Hornafjörður hefur hér alveg sérstöðu. Þar er engin leið í allri framtið að koma farartækjum á milli tveggja vega nema með ferju, og verður ekki deilt um það atriði. Ég tel einnig, að leiðin milli Rafnseyrar og Bíldudals verði að takast upp bráðlega sem ferjuleið og ferjuhöfn að byggjast á Rafnseyri ásamt ferju yfir Arnarfjörð. Bæði er það, að enginn vegur mun um langan aldur tengja saman þessa tvo staði, auk þess sem enginn mundi fara leiðina á bifreið, ef hann ætti þess kost að komast á ferju, sem hlýtur að verða eini tengiliður bifreiðanna milli Vestur-Barðastrandarsýslu og Vestur-Ísafjarðarsýslu. - Mér þótti rétt að láta þetta koma hér skýrt fram vegna þess ágreinings, sem orðið hefur í n. um þessi atriði. Í sambandi við till. nr. 15 og 17 skal ég geta þess, að nokkrar prentvillur hafa slæðzt þar inn. Hafa sumar þeirra verið leiðréttar á öðru þskj., en aðrar munu verða leiðréttar síðar, og hefur þetta engin áhrif á niðurstöðutölu frv. 19. brtt. er aðeins leiðrétting á fyrirsögn. 20. brtt. er nokkur hækkun til áhaldakaupa og tilrauna vegna garðyrkjuskólans á Reykjum. Eru öll líkindi til þess, að skapa megi í framtíðinni verulegan útflutning ávaxta, sem framleiddir eru hér við jarðhita, og er fjárveitingin tekin upp í því skyni að hjálpa til, að svo megi verða. Um brtt. 21–24 vísast til þess, sem gert er grein fyrir í nál. Um brtt. 25–27 skal tekið fram, að n. leit svo á, að meðan þeirri reglu er fylgt að styrkja sérstaklega einstaka menn til listanáms, þá sé ógerlegt að neita öðrum um sömu aðstoð, ef þeir einnig dveljast erlendis við sams konar nám. N. vill á engan hátt gerast dómari um það, hver hæfastur er fyrir styrk vegna listgáfu, og hefur því þótt rétt að leggja til, að allir þeir aðilar fengju styrk, sem upp eru teknir í till. Um 28. brtt. skal þetta tekið fram: Á frv. er upphæð til þess að halda alls konar mót á Íslandi. Þykir þetta nauðsynleg landkynning og nauðsynlegt til þess að halda við menningartengslum við aðrar þjóðir. Raddir komu fram í n. um að fella öll slík framlög niður. Það fékk ekki nægilegan stuðning, og þó er það álit margra, að hér sé svo mikið að gert, að árangurinn sé orðinn vafasamur. En úr því að þessari stefnu er haldið, er sjálfsagt að gera hér engan mannamun. Kann þó að lokum að verða sótt svo á, að ekki sé lengur stætt á slíkri gestrisni. Um brtt. 29–31 vísast til þess, sem er sagt í nefndaráliti. Um brtt. 32 skal þetta tekið fram: N. leitaði álits Búnaðarfélagsins um nauðsyn á framlagi ti] landþurrkunar, þar sem vitað væri, að helmingur kostnaðar væri greiddur sem jarðræktarstyrkur og lán úr jarðræktarsjóði fengist að einhverju leyti til slíkra framkvæmda auk styrksins. Upplýsti Búnaðarfélagið, að landþurrkun sú, sem verið er að gera í Landeyjum, sé þannig, að hér sé um að ræða sameiginlegan skurð, sem að kostnaði til sé ofvaxið viðkomendum að greiða, þar sem þeir verða að gera á eftir aðra skurði í gegnum lönd sín til þurrkunar, og því sé mjög mælt með því, að fé sé veitt til þessa sérstaka verks. - Um landþurrkun á Stokkseyri og Eyrarbakka kvaðst félagið ekki geta sagt neitt. Er þess vænzt, að hæstv. landbrh. láti athuga þessi mál og gefa heildarskýrslu um það verk, sem ríkið hefur þegar kostað, og hve mikið talið er að eftir sé til þess að ljúka verkinu. Um 33. brtt. skal tekið fram, að n. vildi með henni sýna viðurkenningu fyrir það mikla og óeigingjarna starf, sem einstaklingur hefur sýnt við að koma upp og starfrækja elliheimili á sinn kostnað. Á þskj. 308 ber meiri hluti n. fram nokkrar brtt. Get ég að mestu vísað til þess, sem um þær er sagt í nál. 1. brtt. er til hækkunar á tekjum fyrir eftirlit með skipulagi bæja og sjávarþorpa. Er gert ráð fyrir, að tekjurnar verði nægilegar til þess að mæta kostnaði, og er upplýst, að svo hafi verið á s.l. ári. Um till. nr. 2 er það að segja, að rétt þótti að hækka framlag til fjallvega um 150 þús. kr. Tengja þeir orðið víða saman byggðir að sumarlagi til mikilla samgöngubóta fyrir landið. Í fjárlagafrv. hafði ekki verið tekið framlag til ræktunarvega, eins og venja hefur þó verið til um mörg ár. Þótti ekki rétt að láta þetta falla niður, og hefur verið tekin upp nokkru hærri upphæð, en síðasta ár, sbr. brtt. nr. 3. Um brtt. nr. 4 skal tekið fram, að óhjákvæmilegt þótti að halda við róðrarmerkjum við Faxaflóa. Bátar víðs vegar að af landinu sækja þarna sjó á vetrum. Samkv. reglugerð er þeim ekki heimilt að leggja frá landi nema á tilskildum tíma og allir í sama mund. Þykir þetta bæði nauðsynlegt og hagkvæmt. Safnast þeir því allir við róðrarmerkin til þess að vera þar viðbúnir, þegar leyft er að leggja frá landi. Samkv. reglum, sem gilda um vitamálin, er ekki talið, að hægt sé að taka þetta af framlagi til vitamálanna, og er því þessi till. fram borin. 5. brtt. er leiðrétting við 4. lið 17. brtt. á þskj. 282, og er sú till. því hér með tekin aftur. Hefur þetta engin áhrif á niðurstöðurnar. Um 6. brtt. skal þetta tekið fram: Hér er raunverulega ekki um annað að ræða en leiðréttingu. Í frv. hafði misritazt 100 þús. kr. fyrir 1 millj., en allt önnur og hærri upphæð tekin upp í samlagninguna. Við leiðréttinguna verður heildarupphæðin 40 þús. kr. lægri en skráð er í frv. Upplýst er, að þær 250 þús. kr., sem eru á frv. fyrir tæknilega aðstoð við flugmálin, séu greiðsla í eitt skipti fyrir öll, og þótti rétt, að það kæmi fram á fjárlögunum, og er því 8. brtt. fram borin. Um brtt. nr. 9–16 vísast til þess, sem sagt er í nál. Um brtt. nr. 17 skal þetta tekið fram: Eins og alþjóð er kunnugt, hefur S. Í. B. S. komið upp vistheimili fyrir berklasjúklinga í Reykjalundi. Aðalbyggingin er um 1.000 m2 og 10 þús. m3. Er byggingin útbúin fyrir 55 vistmenn, auk þess sem heimilismenn allir hafa þar borðstofu, eldhús, dagstofu, setustofu og lækningastofur o.fl. Í þessari byggingu verður nú helmingur starfsmanna að hafa vinnustofur, sem annars gætu verið fyrir vistmenn og eru til þess gerðar. Er það beinlínis vegna þess, að enn hefur ekki verið hægt að koma upp vinnuskálum. Auk þess hefur verið komið upp 10 sérstökum húsum fyrir 40 vistmenn og 5 húsum fyrir starfsfólk. Allur kostnaður við þessar byggingar hefur þegar orðið um 10 millj. kr., og hefur ríkissjóður lagt fram 2 millj., en samkv. lögum um sjúkrahús hefði hlutur ríkisins átt að vera helmingi hærri. Verið er nú að koma upp vinnuskálum, sem eru 567 m2, og er ætlunin að koma upp 4 slíkum skálum. Er þetta mjög aðkallandi í sambandi við rekstur, vinnuskilyrði og aðbúnað allan. En til þess þarf mikið fé. Ég þarf ekki að ræða hér mikið um þau mannúðarstörf, sem unnin eru af þessum félagsskap, eða þann þátt, sem hann hefur átt í því að útrýma berklunum á Íslandi, svo að við erum nú komnir í tölu þeirra, sem lægsta hafa dánartölu berklasjúklinga. Það er alþjóð svo kunnugt. Hitt vildi ég fara hér um nokkrum orðum í sambandi við þessa till., að reksturinn á þessari stofnun er svo einstæður, að vel mætti hann verða tekinn sem fyrirmynd fyrir rekstur ríkisins. Menn hafa almennt litið svo á, að það fé, sem ríkissjóður leggur af mörkum til stofnunarinnar, samfara því fé, sem fæst inn til hennar fyrir happdrætti, merkjasölu eða á annan hátt, fari til þess að mæta rekstrarhalla í stofnuninni. Er ekki lengra síðan en rétt áðan, að merkur læknir ræddi við mig um þetta og vildi ekki trúa öðru, en að svo væri. En þetta er mesti misskilningur. Og það er beinlínis vegna þess, að þar er ekki um neinn rekstrarhalla að ræða og hefur aldrei verið. Það er ekki að furða, að menn láti segja sér þetta oftar, en einu sinni, svo ótrúlegt sem það virðist. Allt það fé, sem inn hefur komið á þann hátt, sem ég hef minnzt á hér áðan, hefur verið notað til að byggja upp þær byggingar, sem ég lýsti hér, og kostað hafa 10 millj. kr. Hver sá vistmaður, sem dvelur á Reykjalundi og getur látið í té 60 vinnustundir á mánuði, hefur með því greitt að fullu fyrir húsnæði, fæði, læknisaðstoð og aðhlynningu alla. Er þetta jafnt hvort sem um er að ræða karlmenn eða konur. Ef vinnustundin er metin að meðaltali á 12 kr., yrði daggjaldið 24 kr. á dag. Er þetta ekki nokkurt umhugsunarefni fyrir þá, sem stjórna öðrum heilsustofnunum í landinu og þurfa a.m.k. 100 kr. á dag fyrir vistmenn, til þess að reksturinn beri sig? Hver stund, sem vistmaður vinnur fram yfir, er honum greidd að fullu. Þegar farið er að hugsa ofan í kjölinn þetta fyrirkomulag, sem hér hefur verið byggt upp, verður ekki hjá því komizt að brjóta til mergjar þá spurningu, hvernig það megi vera, að sjúkir menn, sem aðeins eru færir að inna af hendi 60 stunda vinnu á mánuði, skuli með því geta tryggt sér vist á jafnframúrskarandi stað og Reykjalundur er, þar sem umgengni öll og aðbúnaður er betri, en allur almenningur í landinu á nokkurn kost á að geta veitt sér, en fullfrískir menn telja sig þurfa að leita til Alþ. um styrk og aðstoð til þess að geta dregið fram lífið. Ég mæli ekki þessi orð til þess að réttlæta tili. meiri hl. n. fyrir 50 þús. kr. hækkun á framlagi til bygginga á Reykjalundi. Þess gerist engin þörf. En ég mæli þau vegna þess, að ég teldi það hollt fyrir þá menn, sem standa í fremstu röð um að gera margar og miklar kröfur til ríkisins til þess að geta tryggt afkomu heilla stétta, sem heilar ganga til skógar, að kynna sér, á hvern hátt hinir sjúku menn hafa getað leyst sín vandamál, og reyna síðan að læra eitthvað af þeim. Eitt nýmæli, sem sambandið hefur tekið nú upp, er að innleiða skyldusparnað og fá vistmenn til þess að leggja til hliðar 20% af kaupi sínu og leyfa því að vera í rekstri stofnunarinnar, m.a. vegna rekstrarfjárskorts, sem þrengir mjög að þar eins og annars staðar. Hvað mikinn vanda mundi það ekki leysa í þjóðfélaginu nú, ef allir heilbrigðir menn vildu fylgja sama dæmi? Manni verður nærri því á að spyrja: Er þjóð vorri þörf á því eftir margra ára peningaflóð og velgengni á öllum sviðum að verða fyrir einhverjum þrengingum, heilsufarslega eða af einhverjum öðrum ástæðum, til þess að vitkast? Verður það eina úrræðið til þess að komast yfir þá erfiðleika, sem hinir heilbrigðu menn í þjóðfélaginu eru ávallt sjálfir að keppast við að framleiða og viðhalda? 18. brtt. á þessu þskj. er um það að feila niður úr frv. bætur til þeirra, sem fangelsaðir voru af erlendum aðilum í fyrri heimsstyrjöld. Meiri hl. n. vill ekki leggja til, að þessar greiðslur séu inntar af hendi. Hann telur þetta ríkissjóði óviðkomandi, enda hljóti það að hafa í för með sér, að ýmsar aðrar kröfur í sambandi við þessi mál fylgi á eftir, enda hafa þegar borizt til n. erindi um tvo menn til viðbótar, og víst er, að það eru ekki lokakröfurnar. Hafi Alþ. á þennan hátt eða einhvern annan viðurkennt skyldu sína um bætur fyrir fangelsun þessara manna, kemst það ekki hjá því að viðurkenna einnig skyldu sína um bætur fyrir meiðingar, morð og annað, sem framið hefur verið af sömu aðilum. Og sé skylda ríkissjóðs einhver í sambandi við þessi mál, þá er hún fyrst og fremst sú að aðstoða viðkomandi aðila til þess að sækja rétt sinn gegn þeim, sem hryðjuverkin unnu á sínum tíma. En það hefur Alþ. ekki viljað fallast á enn sem komið er. Nauðsynlegt þótti að hækka framlag til vatnsveitna um 100 þús. kr. Liggja þegar fyrir svo margar beiðnir, að ógerlegt er talið að komast af með minni upphæð. Er 19. brtt. borin fram af þeim ástæðum. Þá þykir óhjákvæmilegt að taka upp 50 þús. kr. til alþjóðabarnahjálparsjóðsins, og hefur n. fallizt á það. Ég hef þá lýst hér nokkuð öllum þeim brtt., sem meiri hl. n. ber fram. Leggur hann til, að þær verði allar samþ. og aðrar fram komnar till. verði felldar. Verði fallizt á það, kemur frv. til að líta út eftir 2. umr. sem hér segir: Tekjur samkv. frv..387.984.750 -+- tekjuhækkun 9.700.000. Tekjur alls 397.634.750 kr. Gjöld samkv. frv. 351.955.159 kr. + gjaldahækkun 8.126.812 kr. Gjöld alls 360.081.971 kr. Og rekstrarhagnaður 37.602.779 krónur. Sjóðsyfirlitið kæmi þá til þess að líta þannig út: Innborganir 402.644.750 kr., en útborganir 400.513.641 kr. Hagstæður greiðslujöfnuður yrði þá 2.131.109 kr. Um allar brtt. hefur meiri hl. haft samráð sumpart við viðkomandi þm. og sumpart við hæstv. ríkisstj. Þó skal ég taka það fram, að hæstv. ríkisstj. hefur ekki getað fallizt á brtt. nr. 19 á þskj. 308. Ég vil enn fremur taka fram, að nokkur erindi, sem n. hafa borizt, hafa ekki endanlega verið afgreidd, og þótti rétt að láta afgreiðslu þeirra bíða til 3. umr. Er þar með talin öll 20. gr. og 22. gr. fjárlaganna. En þetta hefur ekki áhrif á rekstrargjöldin á þessu stigi. Vil ég svo leyfa mér að leggja til, að fjárlagafrv. verði vísað til 3. umr. að lokinni þessari umræðu.



Herra forseti. Eftir ræðu hv. form. fjvn. og frsm. meiri hl. mun sennilega fáa þm. undra það, þó að ég hafi klofið n. og skili séráliti, því að þannig var sú lýsing, sem hann gaf á mínum starfsháttum í n. Eftir það kom allmikill reiðilestur um ástandið í þjóðfélaginu og kröfuhörku - mér skilst nú allrar þjóðarinnar - á hendur Alþ. Mætti nú ef til vill um það margt segja, en ég ætla að láta það bíða fyrst um sinn. En viðvíkjandi því, sem hann sagði sérstaklega um mína framkomu, að ég hefði komið fram í n. þannig, að það hefði litið út fyrir, að ég hefði frekar verið fulltrúi erlends herveldis, heldur en austfirzkra bænda, og enn fremur það, að ég hefði flutt þannig ábyrgðarlausar till. um hækkun á tekjuliðum og sömuleiðis hækkun á útgjaldaliðum, að slíkt taki engu tali, þá vildi ég segja það, að það gæti verið athugandi mál, hvort þarna hefur ekki sannazt á sjálfum form. fjvn. sá íslenzki málsháttur, að „sannleikanum verði hver sárreiðastur“. Það virðist nefnilega vera svo hér í Alþ., að meiri hl. hv. alþm. sé orðinn svo viðkvæmur, þegar minnzt er á viss mál, sem eru ein mestu vandamál þjóðfélagsins núna, og þar á meðal þau, sem um var að ræða þarna í þessu tilfelli, að þeir vilja ekki um þau ræða. Og ástæðan virðist frekast vera sú, að þeir séu farnir að finna, að þeir standi í þeim málum heldur höllum fæti. Annars ætla ég að koma frekar að þessu síðar. Ég hef gert grein fyrir því í mínu nál., að ég hef klofið n. vegna þess, að ég sé ósammála stefnu frv., þeirri stefnu. í fjárhags- og atvinnumálum, sem sýnilega á að halda áfram samkv. þessum væntanlegu fjárlögum og er hin sama og áður hefur verið. En í sambandi við það vil ég þó aðeins víkja frekar að þeirri lýsingu form. fjvn., að allur þjóðarbúskapurinn virðist vera að lenda í vandræðum vegna kröfuhörku fjölda aðila í þjóðfélaginu, og benda á það, að þessi ályktun kemur ekki alveg heim við ályktun hæstv. fjmrh. við 1. umr. þessa fjárlfrv., þegar sú umr. fór fram í byrjun október. Annað aðalblað hæstv. ríkisstj., þ.e. blað hæstv. fjmrh., Tíminn, birti þá ræðu undir fyrirsögninni „Greiðsluhallalaus ríkisbúskapur án skattahækkana í 3 ár“. Þetta var nú býsna góð lýsing á þeirri viðreisnarstarfsemi, sem sífellt klingir við að hafi verið unnin af Alþ. og ríkisstj. þessi s.l. 3 ár eða raunar meira en 3 ár. Ég er hins vegar á því, að það sé síður en svo, að þarna sé rétt farið með, að hér hafi verið greiðsluhallalaus ríkisbúskapur án skattahækkana í 3 ár eða lengur, heldur vildi ég einmitt taka það fram, að ástæðan til þess, að ég klýf n., er fyrst og fremst sú, að ég tel, að sú stefna, sem stjórnað hefur verið eftir í fjárhags- og atvinnumálum, sé fjarri því að vera eins og hér er lýst. Þessi fullyrðing um það, að ríkisbúskapur án skattahækkana hafi átt sér stað hér í 3 ár, er byggð fyrst og fremst á því, að það er gerð tilraun til þess að taka tölur fjárlaganna út úr heildarafkomu þjóðarinnar einar út af fyrir sig, en ekki tekið tillit til þess, í hvers konar tengslum fjárlagaafgreiðslan er við atvinnulífið. Og ég vil leyfa mér að halda því fram, að það hafi einmitt gerzt á þessum tíma vissir þættir í afgreiðslu fjárlaga, sem hafi beinlínis hjálpað mjög til þess að gera atvinnulífinu erfiðara fyrir og geri jafnframt mikið til þess að gera erfiðari fjárlagaafgreiðsluna á næstu árum. Hvað segja tölurnar, sem liggja fyrir opinberar um það, að það hafi verið hér greiðsluhallalaus ríkisbúskapur í 3 ár? Í mínu nál. hef ég leyft mér að birta hér samanburð á nokkrum helztu tekjuliðum fjárlaganna árið 1950 og árið 1952. Og þessi samanburður lítur þannig út, að tekju- og eignarskatturinn hefur hækkað um 12 millj., úr 40 millj. upp í 52, vörumagnstollur hefur hækkað um 11/2 millj., verðtollur hefur hækkað úr 78 millj. upp í 105 millj., aukatekjur hafa hækkað úr 1.8 millj. upp í 3.5, miðað við áætlanir, stimpilgjald úr 4.5 millj. í 9 millj. og söluskattur úr 47.5 millj. upp í 83 millj. Þetta eru nú helztu liðirnir, sem um er að ræða, en það mætti vitanlega nefna þá fleiri. En þetta sýnir það, að hér hefur orðið gífurleg hækkun á þeim álögum, sem ríkið tekur af almenningi og atvinnulífinu, álögum, sem aftur hafa gert - má segja - óhjákvæmilegar þær kröfur á ríkissjóðinn, sem form. var að fordæma. En það er ekki nema hálfsögð sagan með þessu. Það veit hvert einasta mannsbarn í landinu, sem komið er til vits og ára, að það hafa verið framkvæmdar raunverulega stórkostlegar falsanir í þessum málum bak við alla fjárlagaafgreiðslu, og það er það, þegar hinir ákveðnu tekjustofnar, sem lagðir eru á með sérstökum lögum til þess að mæta ákveðnum greiðslum, sem ríkið þykist þurfa að inna af hendi, eru síðan beinlínis teknir inn í ríkissjóðinn beint og látnir fara til annarra greiðslna, en síðan lagðar með reglugerð nýjar álögur á verðlagið í landinu, eins og gert var með bátagjaldeyrisfyrirkomulaginu og hinu nýja verzlunarfyrirkomulagi, sem stjórnarflokkarnir eru mjög stoltir af. Þarna er annar þáttur, raunverulega miklu stærri, sem hefur hjálpað til þess að auka erfiðleika atvinnulífsins, auka álögurnar á almenningi og þar með hjálpa til þess að auka kröfur atvinnulífsins til ríkisins og kröfur fólksins til atvinnuveganna. Það er þessi hringferð, sem hefur átt sér stað sífellt þessi ár og sú hringferð á upptök sín hér á Alþ. Ég hef áður hér í þessari hv. þd. sýnt fram á það með tölulegum útreikningum, hversu miklu þeir tollar og skattar, sem beinlínis leggjast á vöruverðið, nema á hvert einasta mannsbarn í landinu, miðað við að því verði skipt jafnt, sem hins vegar er vitanlega ekki. Og niðurstaðan er sú, að á hverja 5 manna fjölskyldu skiptir þetta núna 8–10 þús. kr. Ég ætla ekki að fara neitt frekar út í þær tölur núna, ég hef svo oft komið inn á það, að ég tel þess ekki þörf í þetta sinn. Þá er rétt að minna líka á það í sambandi við þetta, hver hefur orðið hækkun fjárlaganna einna þessi þrjú ár, sem liðin eru síðan þessi prýðilega viðreisn átti að hafa byrjað. Árið 1950 voru rekstrartekjur fjárlaga áætlaðar 298 millj. kr. En á þessu fjárlagafrv., sem hér er til umr., ásamt till. meiri hluta fjvn., nemur þessi upphæð 397 millj. kr. og hefur hækkað á þessum 3 árum um 99 millj. kr. Rekstrarútgjöldin voru árið 1950, 262 millj., en eru núna samkv. tili. meiri hl. fjvn. 360 millj. Þar hefur hækkað um 98 millj. kr. Rekstrarafgangur er svo að segja sá sami, hann var áætlaður á fjárlögum 1950 36 millj., en núna er hann áætlaður 37 millj. Og þessar tölur sýna einfaldlega, hvert þetta stefnir. Það stefnir í þá átt, þar eð rekstrarafgangurinn er sú upphæð, sem nánast er notuð til eignaaukninga, að þessi upphæð fer sífellt minnkandi, miðað við þá hækkun, sem á fjárlögunum verður. Ef maður lítur yfir samanburð á sjóðsyfirliti bæði þessi ár, þá verður útkoman svo að segja nákvæmlega sú sama. Ég sé ekki ástæðu til að fara að lesa þær tölur upp, því að þær eru svo svipaðar hinum, nema þær verða þeim mun hærri, sem rekstrarafganginum nemur. En það er annað, sem líka hefur gerzt við fjárlagaafgreiðslu þessara ára og ég hef bent á í fjvn. og gerði sérstaklega að umtalsefni í fyrra við afgreiðslu fjárlagafrv. þá. Það er það, að áætlanir þær, sem ríkisstj. og meiri hluti fjvn. hafa gert á hverju ári þessi ár, hafa verið rangar - og þær hafa verið mjög mikið rangar, misjafnlega mikið, en yfirleitt mjög mikið. Hvers vegna er það vísvitandi gert að gera áætlanir svo rangar sem raun ber vitni um? Ég segi hiklaust, að það hafi verið visvitandi gert, þegar fjárlög fyrir 1950 og 1951 voru afgreidd. Það kom nefnilega í ljós, þegar fjvn. tók til starfa í fyrra, að þá var allt útlit orðið fyrir, að umframtekjur ríkissjóðs það ár, umfram áætlanir, mundu verða nokkuð á annað hundrað millj. kr. Meira að segja sagði sjálfur stjórnarmeirihluti fjvn. þá í sínu nál., að tekjur umfram áætlanir mundu líklega verða um 150 millj. kr. Ég taldi þá, að þetta væri of hátt áætlað, og sagði í mínu nál., að þær mundu líklega verða um 120–130 millj., og sýnir það bezt, hvort það er mikill sannleikur í þeirri ásökun, að ég hafi yfirleitt sýnt af mér meira ábyrgðarleysi, en meiri hlutinn. Reynslan varð sú, að umframtekjur ríkissjóðs á því ári urðu 115.5 millj. kr., og það sýnir greinilega, hversu fjarstæðukennd sú áætlun var, sem gerð var við afgreiðslu þeirra fjárlaga. Það sýnir enn fremur, að fjöldi þm. hefur farið meira og minna blekktur frá fjárlagaafgreiðslunni þá, og það sýnir enn fremur, að ríkisstj. hafði þarna stórkostlegar fjárfúlgur fram yfir það, sem gert var ráð fyrir, sem gerði það að verkum, að aðhald hennar til þess að spara útgjöld hlaut að verða miklu minna, en áður. Það kom líka í ljós, að útgjöld umfram heimildir urðu milli 50 og 60 millj. kr. og greiðsluafgangurinn varð tæpar 60 millj. Nú veit ég það vel, hvaða vörn stuðningsmenn stjórnarflokkanna og ríkisstjórnin færa fyrir þessu. Þeir færa þau rök, að vegna þess að það hafi verið nóg að gera með þessa peninga, þá hafi verið þörf á að taka þá af þjóðinni. En þetta sýnir það, að á þessu ári voru 115 millj. kr. teknar af atvinnuvegunum í landinu og af almenningi og greiddar inn í ríkissjóðinn fram yfir það, sem gert var ráð fyrir um áramótin að þyrfti að vera, og það sýnir enn fremur, að það er satt, sem ég sagði áðan, að á Alþ. á upptök sín sú hringrás, sem hefur skapað þá kröfuhörku bæði frá atvinnuvegunum og fólkinu, sem form. fjvn. var mest að tala um í sínum reiðilestri áðan. Það má segja, að það liggi ljóst fyrir núna, að hagstæð útkoma ríkissjóðs á þessu ári verður ekki svipað því eins mikil og hún var á síðasta ári, en hún verður samt ábyggilega nokkur, þ.e.a.s., það verða áreiðanlega verulegar umframtekjur fram yfir áætlanir. Ég skal ekki fara í deilur hér um það, hversu miklar þær umframtekjur kunna að verða. Sjálfur meiri hluti fjvn., stjórnarstuðningsmennirnir, gerir áætlanir um, að það muni verða nú um 35 millj. Ég tel, að það séu nokkrar líkur til, að það verði eitthvað meira, og skal færa viss rök að því, án þess að ég ætli mér að gera það að sérstöku deilumáli, því að þetta mun koma alveg í ljós núna á næstunni. En ég ætla að benda á það, að samkv. yfirliti, sem fjvn. fékk um tekjur og gjöld ríkissjóðs á þessu ári fram að 1. nóv., þ.e.a.s. 10 mánuði ársins, hefur mikill meiri hluti tekjuliðanna á fjárlagafrv. farið fram úr áætlun, sumir verulega og aðrir minna. 4 tekjuliðir hafa þó ekki náð þeirri áætlun, sem þeir hefðu átt að hafa samkv. þeim tíma, sem liðinn er, en það eru yfirleitt þeir tekjuliðir, sem telja má víst að eigi ókomið inn, meira en hlutfallslega mætti segja, miðað við þann tíma, sem eftir er af árinu. Þess vegna tel ég, að það séu nokkuð miklar líkur til, að ætla megi, að umframtekjurnar verði meiri en 35 millj., að þær verði 40–50 millj., án þess að ég ætli að fara að deila sérstaklega um það, eins og ég sagði, þar sem það mun liggja ljóst fyrir, áður en langt um líður. En í samræmi við þetta geri ég að vísu ráð fyrir því, að gjöld muni fara eitthvað fram úr áætlun líka, þó muni einhver tekjuafgangur verða, en hversu mikill skal ég ekki fullyrða. Hins vegar er það mjög áberandi í þessu, að það eru til hér tekjuliðir, einkum eru það að vísu þeir smærri, sem sýnilega ætla að verða geysiháir í samanburði við þá upphæð, sem áætluð var. Eitt í því sambandi vil ég minnast á, vegna þess að hv. frsm. meiri hl. bar mér það á brýn, að ég hefði verið með svo óhóflega ábyrgðarlausar till. í n. um hækkun á vissum tekjuliðum. Og það er bezt, að ég segi þá strax, hverjar þær till. voru. Annars mun þeim verða útbýtt bráðlega. Í fyrsta lagi var það stríðsgróðaskatturinn. Hann er áætlaður á fjárlögum þessa árs 1 millj. og 500 þús. kr. En allar líkur eru til þess, að hlutur ríkissjóðs muni verða 4 millj. og 400 þús. Það er útlit fyrir, að hann muni þrefaldast. Þetta eina dæmi sýnir líka svolitið, hvert þróunin er að stefna í þjóðfélaginu. Á þeim tímum, sem atvinnulífinu gengur illa, og á þeim tímum, sem almenningur neyðist til þess að gera kröfur um hækkaðar tekjur vegna vaxandi dýrtíðar, þá hækkar stríðsgróðaskatturinn hlutfallslega miklu meira, en nokkrir aðrir skattar. Þess vegna hef ég lagt til, að þessi tekjuáætlun yrði hækkuð um 1.5 millj. kr. Það er ein af þessum ábyrgðarlausu till. Ég lagði einnig til þar, að vörumagnstollurinn yrði hækkaður í áætlun um 1 millj. kr., og allar líkur eru til þess, að hann muni á þessu ári verða 23.5 millj. í staðinn fyrir 22.5. En það eru allar líkur til þess, að hann verði 24–25 millj. á næsta ári. Þetta er önnur hin ábyrgðarlausa till. Svo mun ég leggja það til enn fremur, að óvissar tekjur skuli hækka um 3 millj. kr. í staðinn fyrir 1 millj., sem meiri hluti fjvn. leggur til. Ég byggi það á þeirri áætlun, sem lá fyrir fjvn. um útlít fyrir þessa tekjuliði á þessu ári. Í þessu sambandi ætla ég að benda á eitt stórt atriði. Það er til stofnun í landinu, sem heitir fjárhagsráð. Þessi stofnun var einu sinni tekin inn á fjárlög. Þá var það fastur liður á 11. gr., eftirlit með viðskipta- og verðlagsmálum, og áætlað, að það mundi kosta 2 millj. kr. Svo skeði það á einu þingi, að nokkrir Framsfl.-menn fluttu frv. um breyt. á fjárhagsráðslögum og sýndu þá fram á í grg., að þessi stofnun væri óhóflega dýr og tæki óhóflega mikið í leyfisgjöld. Þá skeði það á næsta þingi á eftir, að hæstv. ríkisstj. lagði fyrir sinn meiri hluta í fjvn. að taka fjárhagsráð ekki inn í fjárlögin og halda því utan við sem einni af þeim ríkisstofnunum, sem helzt á ekki að sýna, hvernig standa. Nú hef ég fengið upplýsingar um það, að á s.l. ári voru tekjur fjárhagsráðs 6 millj. kr., en útgjöld þess voru 2 millj. og 600 þús. Þegar ástandið er þannig, eins og formaður lýsti, að atvinnulífið er að gera óhóflegar kröfur til ríkisins og almenningur aftur til atvinnulífsins, þá er samt sem áður hægt að hafa 3 millj. og 400 þús. kr. gróða á fjárhagsráði fyrir það að úthluta leyfum til landsmanna. Þetta er aðeins eitt af þeim mörgu dæmum, sem sýna það, að það er til gróði í þjóðfélaginu. Það er einmitt það, sem er að gerast, að það er að vaxa gróði í vissum höndum, þegar ástandið er eins og það er núna. Afgangurinn af tekjum fjárhagsráðs fer beint í ríkissjóð og kemur þar fram í þeim liðum, sem þar er um að ræða. Samt hefur meiri hl. fjvn. lagt til, að tekjuáætlunin yrði hækkuð á vissum liðum, sem hv. frsm. meiri hl. tók líka fram. Samtals eru þetta 10 millj. kr., og hæsti liðurinn þar er hækkun á söluskattinum um 6 millj. kr., sem er vissulega rökrétt út frá því fyrirkomulagi, sem er, og út frá þeirri fyrirhuguðu áætlun, sem virðist áreiðanlega vera hjá stjórninni og meiri hluta þings, að halda þeim skatti áfram. Það mun nefnilega sannast á þessu ári, að söluskatturinn, sem áætlaður er 77 millj. kr., mun fara verulega fram úr áætlun. En þetta er sá skattur, sem mun vera óvinsælastur allra tekjuliða ríkisins vegna þess, hversu þungt hann liggur einmitt á atvinnulífinu og hefur beinlínis hjálpað til þess að auka kröfur atvinnulífsins. 10 millj. kr. er það, sem hv. meiri hl. fjvn. leggur til að tekjuáætlunin hækki, og byggir það á þeirri áætlun, að á þessu ári muni tekjur ríkisins fara fram yfir áætlanir um 35 millj. kr. Ég leyfði mér í fjvn. að bera fram till. um 41/2 millj. í viðbót við þetta. Og ég leyfði mér að halda því fram, að það séu miklar líkur til þess, að tekjuáætlunin fari á þessu ári, sem þetta er áætlað eftir, miðað við svipaðar aðstæður, fram úr áætlun meiri hl. fjvn. sem nemur þessum 4.5 millj. Í sambandi við þetta ætla ég nú að minna á eina setningu, sem ég skrifaði upp eftir hv. frsm. meiri hl., þar sem hann var að tala um erfiðleika, sem hinir heilbrigðu menn í þjóðfélaginu væru sífellt að framleiða. Í sambandi við það sagði hann, að það væri nauðsynlegt að brjóta nú blað í þeirri sögu, sem við erum að deila um hér. Ég er honum að vissu leyti mjög sammála um það. Það eru erfiðleikar í þjóðfélaginu, sem heilbrigðir menn eru að framleiða, en við erum kannske ekki alveg sammála um, hverjir það eru, sem framleiða þá mest, hverjir eru hinir heilbrigðu menn, sem eiga sök á þeim. Og í sambandi við þetta ætla ég að minna nú á þá deilu, sem við áttum í fyrra við afgreiðslu fjárlaga þá, fyrst hörkudeilu í fjvn. og síðan hér í þessum þingsal. Það var í sambandi við till. um afnám eða að minnsta kosti lækkun þessa söluskatts, þessa skattstofns, sem er, eins og ég sagði, óvinsælastur af öllum almenningi í landinu, vegna þess að fólkið finnur, hve hann leggst þungt á atvinnulífið. Ég sagði áðan, að það lágu fyrir þær upplýsingar strax þegar fjvn. kom saman í fyrra, að tekjur ríkisins mundu fara á annað hundrað millj. kr. fram úr áætlun. Þá var þess vegna vissulega tækifæri til þess að brjóta þetta blað, sem form. var að ræða um. Þá var tækifæri til þess að afnema einmitt eitthvað af þeim álögum, sem hafa valdið þeim kröfum, sem hann talar mest um, - og var aldrei betra tækifæri en þá. En þegar ég kom með till. í fjvn. um það einmitt að brjóta þetta blað, með till. um það, að n. byrjaði störf sín á því að hugsa upp möguleika til þess að fella niður þennan skatt, ná samvinnu við ríkisstj., ná samvinnu við ríkisstofnanirnar um það að lækka framlög til þeirra, miðað við það, að jafnframt mundi dýrtiðin lækka við það að afnema skatt, sem virkilega veldur verulegum hluta verðlagsins í landinu, 11–12% var upplýst af einum af stuðningsmönnum stjórnarinnar þá, - en þegar ég kom með till. um að brjóta nú einmitt þetta blað vegna þessara sérstöku ástæðna, sem voru fyrir hendi, þá reis allur meiri hl. n. og ríkisstj. og meiri hl. þingsins upp á móti þessu og vildi ekki heyra það nefnt. Einmitt þessi skattur hefur átt hina furðulegustu sögu hér á Alþ. og líklega furðulegri en flestir aðrir skattstofnar, sem Alþ. hefur samþykkt. Upphaflega var hann beinlínis samþ. til þess að standa undir ákveðnum greiðslum. Síðan er lækkað gengið til þess að losa ríkið við þær ákveðnu greiðslur, en jafnframt þurfti að hækka skattinn. Síðan eru enn þá gerðar nýjar ráðstafanir með bátagjaldeyrinum til þess að styðja þann atvinnuveg, sem upphaflega átti að njóta söluskattsins, og jafnframt því þurfti enn þá að hækka söluskattinn. Hvernig er nú hægt að fá betri sannanir fyrir því, að einmitt hér á Alþ. á þessi hringrás upptök sin, sem form. var að lýsa? Ég ætla ekki að fara að endurtaka núna neitt af því, sem ég sagði í deilunni um þessa till. mína um afnám söluskattsins á siðasta þingi. Ég get gert það, ef ástæða gefst til síðar í umr. En ég bendi á það, að hér var virkilega möguleiki til þess að byrja á þessari braut. Það var ekki reynt, og þess vegna er ástandið núna verra en það var í fyrra. Annað mætti benda á líka. Það hefði verið mikil ástæða fyrir Alþ. að byrja á þessari braut og byrja á sínum eigin vettvangi í fyrra á því að reyna að lækka dýrtíðina í landinu, dýrtíðina, sem veldur þessum kröfum, sem mest er kvartað um núna. Þá var einmitt vöruverð frekar að lækka erlendis og þess vegna enn þá hægara fyrir Alþ. að brjóta blaðið, heldur en annars hefði verið. Þá ætla ég að koma að öðrum þætti í afgreiðslu fjárlaganna, sem er raunar líka enn þá meiri þáttur í allri efnahags- og fjármálastarfsemi þjóðarinnar, og í sambandi við það skal ég aðeins koma inn á þá fullyrðingu formanns, að ég hefði í n. starfað þannig, að það liti fremur út, að ég hefði verið fulltrúi erlends herveldis, heldur en austfirzkra bænda, og það er það, hversu allt fjármálalíf okkar og athafnalíf og atvinnulíf er orðið háð erlendum þjóðum, orðið háð erlendum herveldum, og eitt þeirra, hið voldugasta, situr núna með her hér í landinu. Í sambandi við það ætla ég enn að minna á fullyrðingu Tímans, sem birt var sem fyrirsögn með ræðu fjmrh. í haust, að ríkisbúskapur hefði nú verið rekinn greiðsluhallalaus í 3 ár án hækkandi tolla og skatta. Ég er búinn að sýna fram á það, hvort það hafi virkilega ekki þessi 3 ár hækkað tollar og skattar eða sambærilegar álögur á þjóðina og atvinnuvegina. Ég veit ekki, hver treystir sér til að neita því. En það er hitt, sem líka er hægt að sanna, að ríkisbúskapurinn hefur einmitt ekki verið rekinn greiðsluhallalaus þessi 3 ár, og það sannast bezt með því, þegar við lítum á það, að þessi 3 ár höfum við lifað að nokkru leyti á gjöfum frá öðrum þjóðum, gjöfum, sem hafa gert ríkisstj. og meiri hluta þm. að fulltrúum erlends herveldis. Ég veit, að allir hv. alþm. muna það, að á miðju sumri 1949 var undirritaður hinn svo kallaði Marshallsamningur, og okkur var lofað miklu í sambandi við þann samning. Okkur var lofað því, að við skyldum fá lán. Okkur var lofað því, að við skyldum fá gjafir. Okkur var lofað því, að við skyldum verða búnir að fá aðstoð til þess að reisa við okkar efnahagslíf þannig, að árið 1952 skyldi það verða í meiri blóma, en nokkru sinni fyrr, þ.e.a.s., þetta voru loforð hinna innlendu postula Marshallstefnunnar. Það kom fram hjá hinum erlendu postulum hennar, að það væri kannske annað meira á bak við. Þar kom m.a. fram þá, að það gæti nú skeð, að Ísland yrði að fórna einhverju af þeim fríðindum, félagslegum og efnahagslegum, sem það þá var búið að ávinna sér. Það er hægt að vitna í ummæli m.a. forstjóra og framkvæmdastjóra Marshalláætlunarinnar og finna þessi ummæli þar. Hver hefur svo reynslan orðið? Hún hefur orðið sú, að við höfum fengið gjafir, við höfum fengið hátt í 400 milljónir í gjöfum og lánum, mest af því gjafir, og á s.l. ári, því árinu, sem við áttum að vera búnir að koma okkar efnahagslífi á verulega góðan kjöl samkvæmt loforðum hinna innlendu postula Marshallkerfisins, fengum við 135 millj. kr. í beinum gjöfum. Það er fjarstæða að halda því fram, að það sé rekinn greiðsluhallalaus ríkisbúskapur hjá ekki fjölmennari þjóð, en þetta, þegar hún þarf að fá í beinum gjöfum 135 millj. kr. Hver eru svo hin fríðindin, sem við höfum fengið fyrir þessa aðstoð, fríðindi, sem við höfum fengið í sambandi við Marshalláætlunina? Ég veit ekki betur, en núna sé svo komið, að ein helzta aðstoðarþjóð okkar, Bretar, er búin að kasta okkur út af sínum mörkuðum, og núna stöndum við í beinu viðskiptastríði við hana. Hvað er þetta annað en það, sem sósíalistarnir sögðu fyrir að væri aðaltilgangur þessarar Marshallhjálpar allrar saman, að við mundum að henni lokinni standa verr að vígi en áður, eins og reynslan sýnir nú? Þetta eru efndirnar á því, sem okkur var lofað í sambandi við Marshallhjálpina. En svo höfum við fengið annað í staðinn. Við höfum einmitt fengið hið erlenda herlið, sem situr hér í landinu. Það var Marshallhjálpin, þessi efnahagssamvinna, sem hjálpaði til þess að gera þá fulltrúa, sem samþykktu þann hernáms- eða varnarsamning eins og þeir kalla, að fulltrúum erlends herveldis. Það er þess vegna ekkert undarlegt, þó að hæstv. form. fjvn. sé viðkvæmur, þegar lagt er til að fella niður af fjárlagafrv. upphæðir eins og t.d. 364 þús. kr. upphæð til skrifstofu Íslands hjá Atlantshafsbandalaginu, skrifstofu, sem situr í París við hliðina á sendiráðinu þar. Ég skal koma aðeins ofur lítið inn á það betur, einmitt í sambandi við þetta, og þar kem ég einmitt að þeim tillögum, sem ég flutti til lækkunar á frv. Árið 1950 gengum við í hið svo kallaða Atlantshafsbandalag. Þá var því heitið, að við skyldum aldrei þurfa að hafa her hér á landi á friðartímum, og það var ekkert um það getið, að það mundi kosta okkur nokkur fjárútlát. Ég skal að vísu játa, að þau fjárútlát, sem það hefur kostað okkur beint í fjárframlögum á fjárlögum, eru ekki stór, miðað við heildarupphæð fjárlaganna. En þó skal ég benda á þessar upphæðir. Á 11. gr. er 364 þús. kr. upphæð til skrifstofu Íslands hjá Atlantshafsbandalaginu, skammstafað NATO, í París. Við erum náttúrlega orðnir miklir menn á þessu sviði, og það er ekki furða, þó að við þurfum að leggja eitthvað til hermála. Við gengum í Atlantshafsbandalagið á þessu ári, sem ég nefndi. Við gengum í fyrra í hernaðarbandalag við Tyrkland og Grikkland, ekki mátti það minna kosta, - hefði nú þótt fyrirsögn hér fyrr á árum hjá okkur líklega flestum, þegar við vorum að læra Íslandssögu um Tyrkjaránið í barnaskólunum íslenzku. Ætli það hefði verið talið trúlegt þá, að Íslendingar ættu eftir að ganga í hernaðarbandalag við Tyrki? En það hefur margt ólíklegt skeð á þessum síðustu árum. Við erum gengnir inn í Evrópuráðið, sem er einn angi af þessu öllu saman, þó að eigi ekki að heita beint hernaðarbandalag. Og samkvæmt yfirlýsingu ríkisstj., sem hún gaf fáum dögum eftir að styrjöld brauzt út austur í Kóreu, þá erum við raunverulega í stríði við Norður-Kóreumenn. Ja, hver hefði nú spáð því fyrir 10 árum síðan, svo að maður fari ekki lengra aftur í tímann, að þetta ætti eftir að henda hina vopnlausu og friðsömu íslenzku þjóð, sem ekki hefur borið vopn í margar, margar aldir? En það er þá víst ekki furða, þó að við þurfum eitthvað smávegis að leggja fram í fjárlögum til þess að fá að vera með í öllum þessum ágætu samtökum. Þessar upphæðir, eins og ég sagði, sem ég lagði til að fella niður, eru upphæðin til skrifstofu NATO. Þar er um að ræða fulltrúa. Ég efast um, að hv. alþm. margir viti, hvað þessir sendimenn þar eiga að gera. Hlutverk þeirra á sem sé að vera það að líta eftir því, hvernig aðrar bandalagsþjóðir standa við sínar skuldbindingar á hernaðarsviðinu gagnvart bandalaginu sjálfu. Sjálfir höfum við nú ekki neinar slíkar skuldbindingar aðrar, en þá hersetu Bandaríkjanna hér. Og ég fæ nú ekki skilið, hvað það á að þýða, að Íslendingar séu með aukasendiráð niðri í París, sem kostar nærri 400 þúsund, til þess að líta eftir þessu. Hann hlýtur að vera orðinn góður hernaðarsérfræðingur, sá maður, sem stjórnar þeirri skrifstofu. En Íslendingum er nú líka mjög mikið að fara fram á hernaðarsviðinu. Ég lagði einnig til, að tillag til Atlantshafsbandalagsins, 263 þús., yrði fellt niður, og ég lagði til, að tillag til Evrópuráðsins yrði fellt niður, 60 þús. Þetta þykja ekki stórar upphæðir. Ég lagði einnig til að lækka kostnaðinn við þátttöku í alþjóðaráðstefnum, en hæstu liðirnir þar eru einmitt á vegum þessarar starfsemi. Og sú lækkun, sem ég lagði til samtals í því efni, nam um það bil einni milljón króna. Ég tel, að sú milljón væri betur komin annars staðar, en í þessari starfsemi, og ég skal standa við þau orð hvar sem er og frammi fyrir hvaða íslenzkum hlustendum sem er. En það er dálítið skiljanlegt, þegar maður finnur alla þá viðkvæmni, sem ríkir hér á Alþingi gagnvart því, að minnzt sé á þessi mál, þó að hv. form. fjvn. yrði líka viðkvæmur fyrir því að fá þessar till. bornar upp í n. og fella þær. Það er rétt í sambandi við þetta, þó að það sé nú ekki nema þáttur af þessu máll, að ég gefi upplýsingar um það, hvernig skiptist í stórum dráttum sá liður á 10. gr. fjárlaga, sem heitir: Kostnaður vegna þátttöku í alþjóðaráðstefnum, - og er það í tveim liðum, bæði á vegum utanrrn. og annarra ráðuneyta. Á vegum utanrrn. er hér um að ræða 449 þús. kr. Það skiptist þannig, - það er rétt til gamans fyrir hv. þm. að heyra það. Það er hér byrjað með smáupphæð vegna kostnaðar við viðkomu D. Eisenhowers, 3000 kr. rúmlega. Það hefur nú ekki verið nema rétt fyrir vindlum handa honum og flösku af einhverju. Svo er það kostnaður vegna þinghalds Evrópuráðsins í Strassbourg, 74.900 kr. Vegna Efnahagssamvinnustofnunarinnar 50 þús. Utanríkisráðherrafundur á Norðurlöndum 12.500. Atlantslafsbandalagið 130 þús. Þing FAO 19 þús. og Allsherjarþing sameinuðu þjóðanna 88 þús. Annað eru smáupphæðir, sem litlu máli skipta. En þegar um er að ræða þessa einu milljón, sem ég lagði til, að felld yrði niður í sambandi við allt þetta hernaðarvesen, og form. fjvn. stimplar mig í staðinn fulltrúa erlends herveldis, þá ætla ég að benda á það, að það er rifizt í fjvn. hörkudeilum um 5 þús., um 10 þús. kr. fjárveitingar til vissra menningarmála, og þá litur út fyrir, að bæði formanni og öðrum meirihlutamönnum í fjvn. þyki sem fjárhagur ríkisins muni allur af göflum ganga, ef slíkar upphæðir, ein og ein, fari inn í fjárlögin. Það er nefnilega ekki sama, til hvers féð á að fara, gagnvart því að eyða upphæðum í a.m.k. vafasama hluti. Þá ætla ég enn að benda á það, að það er vafalaust hægt að lækka ýmsa gjaldaliði á fjárlögunum, en gagnvart mörgum þeirra þarf vitanlega að gera annað fyrst. Það er þess vegna ekki sök meiri hl. fjvn. eða fjvn., þó að það liggi ekki fyrir till. um slíkt. Það eru vissir hlutir, sem virkilega er hægt að laga í stórum dráttum í ríkiskerfinu, en það þarf helzt að takast upp af ríkisstj. og vinna að því skipulega. Ég skal nefna t.d. eitt dæmi, sem ég gerði að dálitlu umtalsefni hér við fjárlagaumræðuna í fyrra, - ég ætla að minna á það aftur núna. Það er t.d. það, hversu miklu fé er eytt í húsaleigu fyrir ríkisstofnanir og ríkisstarfsemi. Það er kunnugt, að ríkið á eina allstóra byggingu fyrir sínar skrifstofur, sem er Arnarhvoll. Það á einnig aðra byggingu, að ég ætla, Túngötu 18, þar sem líka eru ríkisskrifstofur. En þessar byggingar hrökkva ekki nærri því fyrir starfsemi ríkis og ríkisstofnana. Afleiðingin er sú, að ríkisstofnanirnar búa í leiguhúsnæði hingað og þangað úti um bæ, og við fengum í fjvn. skýrslu um, hvað þetta leiguhúsnæði kostar, og það er hreint ekki smáræði. Hún er of löng til þess, að ég geti farið að lesa hana alla hér upp. En ég bendi á það, að þar eru mjög háir liðir, eins og t.d. að Skattstofan í Reykjavík greiðir 105 þús. kr. í húsaleigu, áfengisverzlun ríkisins greiðir 163 þús. kr. í húsaleigu og Tóbakseinkasalan greiðir 179 þús. kr. í húsaleigu. Þetta eru gífurlegar upphæðir, þegar þær eru dregnar saman, enda er heildarupphæðin í þessari skýrslu rúmlega 11/2 millj. kr. Ég benti á það við fjárlagaumræðuna í fyrra, hvað lítið vit væri í því fyrir ríkið að eyða fé á þennan hátt. Og ég ætla núna að benda á annað, sem er staðreynd í sambandi við þetta, og það er það, að í sumum þessum tilfellum, náttúrlega ekki í öllum, en í sumum a.m.k. og það stórum tilfellum hefur ríkið einmitt, eða einhverjir sjóðir, sem ríkið á eða ríkisstofnanir, lánað eigendum þessara húsa fé til þess að byggja og tekur síðan húsin á leigu og borgar í raun og veru þannig húseigendum byggingarkostnaðinn, sem það ætti að réttu lagi að borga sjálfu sér. Hér er um að ræða eina tegund þeirra krafna, sem gerðar eru af háttsettum mönnum hjá þjóðinni, háttsettum mönnum, sem hafa aðstöðu til þess að beita sér hjá æðstu valdamönnum þjóðarinnar, og þessum kröfum hefur verið fylgt í því miður of stórum stíl. En það er ekki mikið verið að benda á þetta, ekki af stjórnarmeirihlutanum a.m.k., í hinum almennu umræðum um afgreiðslu fjárh. eða atvinnumála og fjárhagsmála yfirleitt. Ég ætla ekki að hafa þessi orð öllu lengri. Því miður mun ekki vera búið að útbýta mínum brtt., og það er vegna þess, að því er mér var sagt áðan, að þær hefðu tafizt í prentsmiðjunni, vegna þess að rafmagnið hefði verið tekið af prentsmiðjunni. Þær eru ekki margar, og ég hef gert þegar grein fyrir sumum þeirra. Ég mun þá biðja um orðið seinna á fundinum til þess að gera grein fyrir hinum. Ég kann ekki við að fara að tala fyrir þeim hérna, meðan ekki er búið að útbýta þeim. En ég vil aðeins taka það fram aftur, sem ég sagði í byrjun, að ég tel, að sú stefna, sem hefur ríkt undanfarin ár og á upptök sín hjá Alþingi og ríkisstj. í þessum málum öllum, bæði innanríkismálum og utanríkismálum, eigi sök á því ástandi, sem núna er í landinu í atvinnumálum og fjárhagsmálum þjóðarinnar. Og þetta fjárlagafrv. sýnir það, eins og afgreiðsla þess á að vera samkvæmt vilja ríkisstjórnarinnar og meiri hlutans, að ætlunin er að halda áfram á nákvæmlega sömu braut og áður.



Herra forseti. Það fór enn á þann veg eins og oft áður, að fjvn. tvíklofnaði um afgreiðslu fjárlfrv. við 2. umr. þess. Það er því skilað nál. um það í þrennu lagi. Fjárlfrv., eins og það var lagt fyrir hv. Alþ. s.l. haust, mátti heita nálega uppprentun á fjárl. yfirstandandi árs, og í meðferð fjvn. á frv. hefur engin breyting, sem teljandi sé, verið gerð á því. Samtals leggur meiri hl. fjvn. til, að tekjuáætlunin hækki um tæpar 10 millj. og gjöldin um rúmar 8 millj., og er þetta allt niðurstaða af margvíslegu og fremur ómerkilegu smákáki í frv. hingað og þangað. Ég held, að engum blandist hugur um það, hversu ómerkilegar og óverulegar þessar breytingar eru, ef litið er á brtt. meiri hl. á þskj. 282, þegar frá eru teknar till. til skiptingar á vegafé og brúafé og hafnafé, enda er það svo, að flestum meiri háttar erindum og till. hefur verið vikið frá í bili og geymt að afgreiða þau þar til við 3. umr. málsins. Þessi 2. umr. um fjárl. er því að mínu áliti að mestu leyti málamyndaafgreiðsla til þess að fullnægja formi fremur en að hv. stjórnarfi. hafi sýnt, að þeir teldu þörf nokkurrar endurskoðunar eða breytingar á fjárlagafrv. Það kemur fyrir alloft á fundum í fjvn., að það heyrist allhávær sparnaðargnýr í fulltrúum stjórnarfl. í fjvn., en þegar eftir því er gengið af stjórnarandstöðunni, hvort fulltrúar stj. vilji þá ekki fylgja þessu sparnaðarhjali sínu eftir með því að greiða atkv. með sparnaðartill., þá fer oftast svo, að það situr við orðin tóm. Núna hafði það t.d. hneykslað hv. meiri hl. n. allmjög, að fjöldi starfsmanna hjá ríkinu hefur risnufé, þó að mönnum sé alls ekki kunnugt um, að ýmsir þessara embættismanna hafi nokkur útgjöld öðrum embættismönnum fremur af risnu. Þegar ég svo bar fram till. um að fella allt risnufé niður nema hjá forseta Íslands, forsrh. og utanrrh. og nokkrum öðrum æðstu embættismönnum þjóðfélagsins, þá stóð ekki á því, að allar hendur sparnaðarmanna stj. í fjvn. væru á lofti til þess að fella till. um niðurfellingu risnufjárins. Þá virtist það vera orðið að prinsipatriði, að þetta yrði ekki fellt niður. Þessi smávægilega sparnaðartill. mín um hneykslunarhelluna, risnuféð, var þess vegna felld með 7:2 atkv., - stjórnarliðið með því, að risnufé héldi sér, stjórnarandstaðan á því, að þetta mætti missa sig, - og þannig hefur miklu oftar farið, að hneykslun meiri hl. hefur hjaðnað elns og bóla, þegar átti að taka hneykslunarhelluna sjálfa burt. Ég sagði áðan, að þetta fjárlfrv. væri að mestu leyti endurprentun á fjárl. yfirstandandi árs, og höfuðeinkenni fjárl. á yfirstandandi ári og fjárl. á undanförnum árum hefur verið það, að rekstrarkerfi ríkisins hefur heimtað frá ári til árs stórhækkandi fjárupphæðir, en hins vegar hefur stungið í stúf, þegar hefur komið að 13. gr. í fjárl. um verklegar framkvæmdir, að þá hefur sparnaðarandinn náð sér á strik. Og alveg eins er það nú - og í raun og veru þó öllu augljósar nú, en nokkru sinni áður. Á seinasta fjárlfrv., fyrir árið 1952, þegar það var lagt fram, voru áætlaðar nokkurn veginn sömu fjárupphæðir til verklegra framkvæmda eins og árið þar áður, og var þó öllum ljóst, að þetta þýddi greinilega lækkaðar framkvæmdir til verklegra framkvæmda hjá ríkinu. Það þýddi minni nýbyggingar vega, lakara vegaviðhald, færri brýr byggðar og minni úrbætur á aðkallandi hafnargerðum o.s.frv. Núna þurfti ekki aðeins að hækka þessar fjárveitingar til verklegra framkvæmda vegna vaxandi dýrtíðar, til þess að þær næðu sama notagildi eða verkgildi og áður, heldur þurfti einnig að taka tillit til þess, að á seinasta þingi voru afgreidd ný vegalög og við það lengdist þjóðvegakerfi landsins um 970 km - nærri þúsund km. En hvað blasti svo við okkur, þegar við sáum fjárlfrv. lagt fram nú í þingbyrjun? Hafði ekki hæstv. fjmrh. lagt til hækkaðar fjárveitingar til vegamála, m.a. vegna þessarar stórkostlegu lengingar á vegakerfinu, auk þess sem þurfti að ætla hækkaðar fjárupphæðir vegna aukinnar dýrtíðar frá árinu áður? Nei, það var ekki mikið um hækkanir á fjárveitingum. Og nú var ekki einu sinni látið sitja við óbreyttar tölur frá árinu áður, heldur sáu menn nú verulegar lækkanir á ýmsum fjárveitingum til verklegra framkvæmda. Þannig höfðu á fjárl. yfirstandandi árs verið veittar 8 millj. og 985 þús. kr. til akvega, þ.e.a.s. á árinu 1952, en á fjárlfrv. fyrir 1953 var þessi fjárveiting ekki nema 8 millj. og 855 þús. kr. Þó hafði vegamálastjórinn, sem verður nú að teljast fremur varfærinn embættismaður, gert grein fyrir því, að fjárveitingar til nýrra vega þyrftu nauðsynlega að hækka um 3–4 millj. kr. Og eins var um viðhaldsféð. Vegamálastjórinn hafði upplýst, að árið 1951 hefði viðhald vega kostað 20 millj. kr., og hefði þó raunar þurft, ef vel hefði átt að vera séð fyrir vegaviðhaldinu, að verja til þess 22 millj. kr. Nú fór hann þess vegna fram á það, bæði með tilliti til hækkaðs verðlags og til lengra vegakerfis, að til viðhaldsfjár yrðu veittar 25 millj. kr., og auk þess bað hann nú um 2 millj. kr. til endurbóta á aðalleiðum vegakerfisins. Þetta voru óskir hv. vegamálastjóra, vafalaust bornar fram við fjmrh., áður en hann gekk frá sínu uppkasti að fjárlfrv. Og hvað ætlaði svo fjmrh. til vegaviðhalds á þessum fjárl. næsta árs? Það eru 18 millj. og 400 þús. kr., þriðjungi lægri fjárupphæð, en vegamálastjóri taldi bráðnauðsynlegt, að til þess yrði varið, og nokkrum millj. lægra, en þetta kostaði reikningslega árið 1951 við miklu minni dýrtið, en nú er. - Á fjárl. yfirstandandi árs voru veittar 3.475 þús. kr. til brúargerða, en nú eru það 3.100 þús. kr. Það varð að lækka það um 375 þús. kr. - Alveg er sama sagan um fjárveitingar til hafnargerða og lendingarbóta. Á fjárl. yfirstandandi árs voru veittar 5 millj. og 145 þús. kr. til þeirra mála, en á þessu fjárlfrv. fyrir næsta ár eru það 4 millj. og 475 þús. kr. Það er 770 þús. kr. lækkun frá árinu áður, og er alveg augljóst mál, að þarna hefði þurft að hækka fjárveitinguna að krónutölu verulega, ef nokkur von hefði átt að vera til þess, að takast mætti að framkvæma neitt því líkt sem árið áður í hafnargerðum. Ég hygg, að flestir séu mér sammála um, að í þessu sé öfugt stefnt. Nú hefði þurft að auka verklegar framkvæmdir á vegum ríkisins í stað þess að draga úr þeim, eins og gert er í þessu fjárlfrv., því miður. Það eru vissulega augljós sannindi, að þegar einkaatvinnurekstrinum vegnar erfiðlega og atvinnulífið dregst saman og atvinnuleysi sækir þjóðfélagið heim, þá er tvöföld skylda á herðum ríkisins að auka þá einmitt verklegar framkvæmdir og gera þannig sitt til að minnka atvinnuleysið. Ég vil ekki trúa því, að hæstv. ríkisstj. hafi getað lokað augunum fyrir því, að nú er atvinnuástandið viða um land þannig, að þessarar stefnu hefði verið hin fyllsta þörf og meira að segja að henni hefði fylgt sköruleg framkvæmd af hendi ríkisstj. Það er rétt að taka sem dæmi iðnaðinn í landinu. Það vita það allir og viðurkenna, að hæstv. ríkisstj. hefur með stefnu sinni leikið þennan þriðja aðalatvinnuveg þjóðarinnar fremur grátt. Iðnaðurinn er nú í mörgum greinum lagður í rústir með þeim óhóflega innflutningi á unnum iðnaðarvörum, sem fluttar hafa verið inn í landið. Þetta hefur leitt til þess, að mikill fjöldi fólks, sem áður stundaði iðju og iðnað, gengur nú atvinnulítill eða atvinnulaus og berst við mjög þröng kjör. Menn skyldu nú ætla, að þess sæjust einhver spor á fjárlfrv. og í till. meiri hl. fjvn., að ríkisstj. og stjórnarflokkarnir vildu að einhverju leyti bæta fyrir þessi brot sín gagnvart iðnaðinum, t.d. með riflegum fjárveitingum til iðnaðar og iðnaðarmála. Og hverjar eru nú þessar fjárveitingar til iðnaðarins í fjárlfrv., eins og það liggur núna fyrir? Jú, það er lagt til, að það verði veitt ein milljón króna sem byggingarstyrkur til iðnskólahúss. En að öðru leyti eru það svo 700 þús. kr. samtals, sem ætlaðar eru til iðnaðarmála, að meðtöldum ýmsum smástyrkjum til einstaklinga. Þetta virðist mér vera eins konar undirstrikun stjórnarherranna á því, að iðja og iðnaður séu þeim óviðkomandi, og það mætti næstum ætla, að þessi atvinnuvegur ætti engan rétt á sér og væri jafnvel talinn til þjóðhættulegrar starfsemi. - Einar 700 þús. kr. til þriðja stærsta atvinnuvegar þjóðarinnar, fyrir utan byggingarstyrk til iðnskólahúss! Ég hefði vænzt þess, að þess hefðu sézt einhver spor í fjárlagafrv. eða í tillögum hv. meiri hl. fjvn., sem vitanlega gerir tillögur í anda ríkisstj., að ástandið í landinu er næsta alvarlegt, svo alvarlegt, að ríkisstj. getur ekki látið eins og það sé sér óviðkomandi, látið undir höfuð leggjast að gera þar einhverjar tillögur til aðstoðar og úrbóta. Það er nefnilega komið svo í landinu, að það er orðið ólíft fyrir verkalýðsstétt landsins með þeim launakjörum, sem hún hefur, í þeirri ægilegu dýrtíð, sem nú hefur heltekið þjóðfélagið. Verkamaður, sem jafnvel hefði vinnu upp á hvern einasta virkan dag í hverjum mánuði ársins, ætti samt í örðugleikum með að geta keypt fyrir sig sínar brýnustu lífsnauðsynjar. En nú er fjarri því, að verkamenn búi yfirleitt við þá sæmd að eiga að verki að ganga hvern virkan dag. Það er mikill hluti af íslenzkri verkalýðsstétt nú, sem fær ekki verk að vinna, hversu feginn sem hann vildi. Og þar hefur skorturinn heimsótt heimilin, og hann er orðinn daglegur gestur á þúsundum heimila í landinu. Það er afleiðing af þessu, að samtök verkalýðsins hafa hafið kjarabaráttu með samstilltu átaki og á víðtækari grundvelli, en nokkur dæmi eru til áður í sögu landsins. Menn skyldu ekki halda, að það sé neitt leikfélag, sem þarna hefur verið stofnað. Það eru samtök, sem eru stofnuð vegna sárrar neyðar, sem heimsækir nú margt af þessu fólki, sem þarna á því hendur sínar að verja vegna þess þjóðfélagsástands, sem hæstv. ríkisstj. hefur skapað viljandi eða óviljandi. En þrátt fyrir það að þetta ástand hljóti að blasa við augum allra, hæstv. ríkisstj. ekki síður en annarra, þá er samt haldið áfram á sömu eyðslu- og ráðleysisbraut með allan ríkisbúskapinn. Og þó er það vissulega krafa alþjóðar, að ríkið og æðstu ráðamenn þess gefi það fordæmi, sem þegnunum sé hollt að fylgja og hlýða, ekki síður þegar að þrengir, heldur en á velti- og velgengnisárum. Ég tel, að það verði naumast séð fyrir afleiðingar þess, ef Alþingi gerir engar ráðstafanir til að stöðva dýrtíðarflóðið og stemma stigu við taumlausu okri og fjárplógi, sem nú um sinn hefur fengið að geisa eins og logi yfir akur og hefur eytt tekjum vinnandi fólks, að því er virðist undir allra hæstri velþóknun ríkisstj. Það er vissulega ekki hægt að búast við því, að auðurinn og örbirgðin búi miklu lengur, en orðið er friðsamlega hlið við hlið í íslenzku þjóðfélagi, ef ekkert verður að gert. Með tilliti til þessa, sem ég nú hef verið að segja, - þó að fáir hafi á það hlýtt og bekkirnir séu hér þunnskipaðir eins og oftar, - þá er það sannfæring mín, að hæstv. ríkisstj. ætti að láta endurskoða alla afgreiðslu fjárlagafrv. með það fyrir augum, að nema burt úr því öll þau útgjöld, sem ekki verða að teljast lífsnauðsyn fyrir fátækt þjóðfélag. Jafnframt þessu eigi að framkvæma lækkun á tollum og sköttum, og löggjafarvaldið verði jafnframt þessu að gera löggjafarráðstafanir til lækkunar á vöxtum til aðstoðar við atvinnulífið, lækkunar á farmgjöldum, lækkunar á álagningu bæði heildsala og smásala og setja upp öruggt eftirlit með því, að hinum nýju lagaákvæðum verði fylgt. Því yrði vitanlega til svarað, að það fyrsta, að lækka tolla og skatta, þyldi ríkisbúskapurinn ekki, en ég nefndi það líka, að það yrði að skera öll lítt þörf útgjöld burt úr fjárlagafrv., öll útgjöld önnur en þau, sem jafnvel fátæk þjóð kæmist ekki hjá að inna af hendi. Ef jafnframt væru gerðar ráðstafanir til lækkunar á verðlagi í landinu, þá kæmi að því innan stundar, að vísitalan lækkaði. Þar með drægi úr útgjöldum ríkisbúskaparins. Þar með drægi úr útgjöldum allra atvinnuvega í landinu. Þar með yrðu þeir sterkari og gætu haldið uppi meiri atvinnu. Þá drægi úr atvinnuleysinu. Þá létti þeim byrðum af þjóðfélaginu að þurfa að aðstoða atvinnulífið, eins og það verður nú að gera með allháum fjárupphæðum, þegar út í neyðina er komið. Þá væri stefnt til betra lífs á Íslandi. En ef fjárlög verða nú afgreidd með þessum hætti og engar lagaráðstafanir gerðar til þess að bæta lífsafkomu þess fólks, sem nú þjáist af atvinnuleysi og tekjuskorti, þá er þetta sama fólk knúið til að beita afli samtaka sinna til þess að fá kjör sín bætt með einhverju móti, e.t.v. á þann hátt, sem þjóðfélaginn væri ekki til eins mikillar farsældar og ef hæstv. ríkisstj. væri vakandi á verðinum og sýndi vilja og einbeitni til þess að opna aðrar farsællegri leiðir. Ég geri mér að vísu harla veikar vonir um það, að núverandi ríkisstj. hafi nægilega einbeittan vilja til þess að framkvæma svona niðurfærslu- og sparnaðarleið, sem vissulega hlyti að koma nokkuð við marga aðila í þjóðfélaginu, og ég veit það vel, að ríkisstj., sem ætti að færast slíkt í fang, yrði að trúa á einhvern annan guð, en sína eigin pyngju. En um þá trú er ég hræddur um að sé fullmikið innan hæstv. ríkisstj. Hv. meiri hl. fjvn. hefur nú víkið frá þeirri venju, sem fylgt hefur verið nokkur undanfarin ár, og hefur nú gert brtt. við tekjuhlið fjárlagafrv. við 2. umr. Þetta eru þó frekar smávægilegar breytingar við tekjuhliðina, en á undanförnum árum hefur það verið svo, að tekjuhliðin hefur verið áætluð of lág, svo að milljónatugum hefur skipt. Og það hefur áreiðanlega ekki verið neitt óviljaverk, heldur verið hagað þannig með það fyrir augum, að hægt væri að segja, þegar til útgjaldanna kæmi: Við höfum ekki tekjustofna til þess að taka á okkur þessi eða hin - jafnvel fremur nauðsynleg útgjöld, og víkjum þeim því frá okkur. - En svo hefur reynslan sýnt, að tekjurnar hafa orðið miklu hærri, og þær till., sem ég hef gert til hækkunar á tekjuhliðinni, hafa frá ári til árs nú í mörg undanfarin ár staðizt og sýna, að það hefði verið óhætt að áætla tekjurnar mun hærri. Í upphafi nál. hv. meiri hl. n. er það upplýst, að 1951 hafi tekjur ársins orðið 413.5 millj. kr., eða 115.5 millj. kr. hærri, en áætlað var í fjárlögum. Þarna er ekki hlífzt við að segja sannleikann, og hann er á þá leið, að tekjurnar hafi verið áætlaðar nokkuð á annað hundrað millj. kr. lægri, en þær voru, og svo miklu skeikar ekki skýrum fjármálamönnum um áætlun frá ári til árs. Þetta hefur því miður verið vitandi vits of lágt áætlað til þess að koma sér hjá að áætla á móti gjöld, og verður þetta því að teljast tilraun til þess að taka fjárveitingavaldið úr höndum Alþ. miklu meira, en góðu hófi gegnir og miklu meira, en nokkrir fjmrh. eða ríkisstj. á þingræðislegan rétt til. Ég hef nokkuð kynnt mér þá skýrslu um tekjur og gjöld ríkissjóðs, sem fjvn. var send núna um síðustu mánaðamót, og ég þykist af því sjá, að það sé óhætt að hækka tekjuhlið þessa fjárlagafrv. nokkru meira, en meiri hl. fjvn. hefur þegar lagt til. Ég tel, að það sé einsætt, að þar sem tekju- og eignarskattur, að meðtöldum tekjuskattsauka, hefur nú verið á lagður 58 eða 59 millj. kr., þá sé óhætt að áætla hann 55–56 millj. kr., gerandi þá ráð fyrir, að 4–5 millj. kr. innheimtist ekki eða verði að teljast afföll vegna hugsanlegra lækkana hjá ríkisskattanefnd. En í mörg undanfarin ár hefur það ekki komið fyrir, að þessi lækkun væri meiri en 2–3 millj. kr. Nú er þetta áætlað í fjárlagafrv. 52 millj., og hv. meiri hluti held ég að telji óhætt að hækka það um 2 millj. Það virðist líka af þessu yfirliti, sem fjvn. hefur verið sent frá ríkisbókhaldinu, að óhætt sé að hækka vörumagnstollinn um allt að 4 millj., innflutningsgjald af benzíni einnig nokkuð, og það er alveg augljóst mál, ef menn ætla ekki vitandi vits að áætla söluskattinn of lágan, að þá má hækka hann um 10–12 millj. kr., kannske öllu betur. Ég tel alveg öruggt, að það megi hækka tekjuhlið þessara fjárlaga, - ef menn ætla að vera eitthvað nálægt raunveruleikanum og verða sér minna til skammar, en á undanförnum árum með alrangar áætlanir, - um fast að 30 millj. kr., 28–30 millj. kr. En þar sem ég, eins og ég sagði í upphafi máls míns, lít svo á, að þessi 2. umr. um fjárlögin núna sé raunverulega málamyndaafgreiðsla, þá tel ég miklu réttara, að við Alþýðuflokksmenn bíðum með allar okkar meginbrtt., bæði við tekju- og gjaldahlið fjárlagafrv., til 3. umr. Þá er betur séð, hvernig hæstv. ríkisstj. hugsar sér að afgreiða frv. endanlega, og þá liggja líka fyrir upplýsingar um það, hvernig tekjur nóvembermánaðar hafa gefizt, og er þá skammt til áramóta og lítill vandi að áætla tekjuhlið frv. nokkurn veginn rétt, ef vilji er fyrir hendi. Ég hef haft nokkurt gaman að því að sjá hið langa og ýtarlega nál. hv. meiri hl. fjvn. og verð að játa það, að það er í raun og veru fullt af gagnrýni á stjórnarstefnuna og afleiðingar hennar í þjóðfélaginu. Það er t.d. tekið fram í upphafi nál., að opinberum stofnunum og ríkisfyrirtækjum virðist vera veitt mjög lítið aðhald. Þar er skýrt frá því, að embættismenn, jafnvel sumir forstjórar og skrifstofustjórar, hafi að ýmsum leiðum fengið laun sín hækkuð umfram launalög. Sumir fái verulega greiðslu fyrir aukavinnu, sem geti leitt til allt að tvöföldun embættislauna. Og það er tekið fram alveg réttilega, að svona nokkuð valdi óánægju. Það raskar líka með öllu samræmi í launagreiðslum, og þegar þetta er orðið jafnalgengt og nú á sér stað, þá væri miklu réttara að afgreiða ný launalög, sem væru hækkuð frá þeim núgildandi, því að við það fengist samræmi milli launa, frekar en nú á sér stað, því að sumir sitja við sín lögboðnu laun, en aðrir eru með aukatekjur, sem gera það að verkum, að laun jafnvel, meira en tvöfaldast. Meiri hl. n. lætur í ljós, að það væri æskilegt, að skýrslum væri safnað um þessar aukagreiðslur í ríkisbákninu, og ég tek undir það, og hefði verið æskilegt, að sú skýrsla hefði legið fyrir í upphafi þessa þings, svo að hægt hefði verið að lagfæra þetta núna í sambandi við afgreiðslu fjárlagafrv. En hv. meiri hl. n. telur, að þessi skýrsla þyrfti að liggja fyrir, áður en þessu þingi lýkur. Ef þeirri bæn væri nú fullnægt, þá væri það svo, að við gætum fengið að vita rétt undir þinglokin, hvernig þetta ófremdarástand lítur út og hversu alvarlegt þetta ástand sé, en engin aðstaða væri til að gera þar nokkra lagfæringu á. Hv. meiri hl. fjvn. segir nú og hefur sagt mörg undanfarin ár, að það væri nauðsynlegt að veita stofnunum ríkisins í heild miklu meira aðhald, en gert sé, og það er hárrétt. En það þýðir lítið að segja þetta frá ári til árs og gera engar till. um aukið aðhald, og það hefur hv. meiri hl. fjvn. látið undir höfuð leggjast nú eins og öll undan farin ár, enda þótt jafnan hafi verið haft orð á þessu. Það er getið hér í nál. meiri hl. um stofnanir, sem hafi greitt mörg hundruð þús. kr. fyrir aukavinnu til starfsmanna sinna. Og þegar þetta er dregið saman, eftir því sem nefndin hefur komizt næst samkvæmt nafnkenndum upplýsingum, sem lágu fyrir n., þá er talið, að það sé 7–8 millj. kr., sem greitt sé hjá ríki og ríkisstofnunum fyrir aukavinnu. Þegar heildarskýrsla lægi fyrir, þykir mér þó ekki ólíklegt, að þetta yrði meira. Ég gæti vel trúað að þetta nálgaðist milljónatuginn. - Þar, sem halli er á ríkisstofnunum, virðist ekki vera lögð höfuðáherzla á að skipa þeim stofnunum að útrýma rekstrarhallanum með auknum sparnaði. Þegar það blasir við, að pósturinn er rekinn með halla, þá er tekið á því sem fyrsta úrræði, að það þurfi að hækka burðargjöld, sérstaklega fyrir prentað mál, og þannig koma hallanum yfir á almenning. Ekki yrði það lækning á dýrtíðarvandamálinu, ef það ætti að vera aðalúrræðið enn, í viðbót við allt annað, að hækka gjöldin, sem almenningur á að greiða fyrir þá ríkisþjónustu, sem veitt er, t.d. þarna hjá póstinum. Þegar ég fletti svo við og kem á næstu síðu, þá er það sama hjá ríkisútvarpinu, þar er lagt til, að afnotagjöldin hækki úr 125 kr. á ári í 200 kr., og þar með á að lækna hallareksturinn hjá þeirri stofnun. Það er þessi sama stofnun, sem upplýst er og allir vita að býr í bæði dýru og jafnframt ónógu leiguhúsnæði, en á þó meira en hálfa fjórðu millj. kr. sjóð, sem mun heita framkvæmdasjóður, en mun nú vera í lánum hjá hinum og þessum, m.a. hjá stórauðugum kaupsýslumönnum hér í borginni, - lánum, sem eru með svo lágum vöxtum, að þeir eru lægri, en af því fé, sem sama stofnun verður að taka að láni. Það virðast vera heldur ömurlegir viðskiptahættir og ekki forsjál fjármálaráðsmennska að koma ríkisstofnun í þá aðstöðu, og vitanlega hefur þetta gerzt með ráðherrasamþykki. Það er líka frá því skýrt, að n. hafi borizt erindi frá dómsmrn. og fleiri ráðuneytum, sem boði verulegar hækkanir, og við getum átt von á því, að þær eigi eftir að sýna sig betur áður en fjárlagafrv. verður afgr. við 3. umr. Og í nál. meiri hl. er vikið að því nálega í sambandi við hverja grein fjárl., að starfsmenn hins opinbera hafi haft aðstöðu til að öðlast kjarabætur og sumir allverulegar. Ég verð nú að segja, að þegar stjórnarflokkarnir vita um þetta, að embættismannalýður þjóðfélagsins, sem hefur allt annað og meira lífsöryggi, en verkalýðsstéttin, hefur fengið stórkostlegar kjarabætur undir handarjaðri ríkisvaldsins og með samþykki þess og fær blessun ríkisstj. yfir það á hverju einasta ári með afgreiðslu fjárl., þá getur ríkisstj. ekki litið á það með vanþóknun, að þær stéttir þjóðfélagsins, sem verða fyrir barði atvinnuleysisins, fái kjarabætur, svo að þær geti dregið fram lífið á sómasamlegan hátt. Og mér skilst, að samræmis og réttlætis vegna hljóti sú sama ríkisstj. raunverulega að veita lítilmagnanum lið í því efni, að hann fái einnig slíkar kjarabætur, sem miklu betur settar stéttir þjóðfélagsins hafa fengið með fullri vitund hinna ráðandi afla á hverjum tíma. Ég vil svo að síðustu víkja að því, sem ég talaði hér um áðan, að ég geri mér til síðustu stundar vonir um það, að hæstv. ríkisstj. láti endurskoða alla afgreiðslu fjárlagafrv. með það fyrir augum að nema úr því öll lítt þörf útgjöld, þannig að ekkert standi í því nema hin óumflýjanlegustu útgjöld fátækrar þjóðar, og jafnframt geri hún viðtækar lagaráðstafanir til að lækka verðlag í landinu og veita atvinnulífinu á þann hátt þá aðstoð, sem það nú mjög þarfnast, og hinu vinnandi fólki í landinu aukna möguleika til þess að fá að starfa og möguleika til bættrar afkomu gegnum aukinn kaupmátt launanna, sem því verða greidd. Það er þetta, sem ég tel að sé hlutverk ríkisstj. og Alþ. í sambandi við afgreiðslu fjárl. og lagasetningu á síðari hluta þessa þings. Ég tek að síðustu fram, að a.m.k. allar megintill. Alþfl. í sambandi við afgreiðslu fjárl. verða látnar biða 3. umr., þegar séð er betur, hvaða endanleg afgreiðsla er fyrirhuguð þessu frv., sem hér er til umræðu.



Herra forseti. Ég vil segja aðeins örfá orð nú við þessa umr. Ég vil fyrst þakka meiri hl. fjvn. fyrir afgreiðslu hans á fjárlagafrv. nú við 2. umr. Það hefur tekizt gott samstarf á milli meiri hl. og ríkisstj. um afgreiðslu málsins, og það liggur nú fyrir, að með því að gæta hófs um hækkun útgjaldaliða á fjárlagafrv. er hægt að afgreiða greiðsluhallalaus fjárlög fyrir árið 1953 án þess að hækka skattaeða tollaálögur. Takist þetta, eins og horfir nú við 2. umr. eftir till. meiri hl. fjvn., þá verða þetta fjórðu fjárlögin, sem afgreidd hafa verið frá hv. Alþ., án þess að grípa hafi þurft til hækkunar á sköttum eða tollum. Það þarf ekki að rekja það, hversu langt er siðan slíkt hefur heppnazt. Ég vona, að engir þeir hlutir eigi eftir að gerast, sem geri það að verkum, að þessu takmarki verði ekki náð. Ég get lýst því yfir, að yfirleitt er ég samþykkur þeim brtt., sem hv. meiri hl. fjvn. gerir við fjárlagafrv., eins og raunar hefur þegar komið fram í þeim orðum, sem ég hef sagt. Um nál. minni hl. og framsögur þeirra hv. þm., sem að þeim standa, er ekki ástæða til þess að vera fjölorður. Því miður var ég önnum kafinn við störf, sem ekki þoldu neina bið, og tókst því þannig til, að ég heyrði ekki framsöguræðu þess hv. þm., sem nú var að ljúka máli sínu, en hann hafði framsögu fyrir nál. 2. minni hl. fjvn. Ég get því ekki gert ræðu hans að umtalsefni þegar af þeirri ástæðu. En ég heyrði aftur á móti ræðu hv. 5. landsk. þm. (ÁS), sem talaði fyrir nál. sínu, en hann skipar 1. minni hl. n. Þessi nál. eru í raun og veru bæði byggð á sömu grundvallarhugsuninni, en hún er sú að krefjast þess, að það verði felldir niður tollar og felldir niður skattar, en jafnhliða eru heimtuð stóraukin fjárframlög úr ríkissjóði. Þessar álitsgerðir eru sem sé byggðar á því að deila á þingmeirihlutann fyrir allt of háar skattaálögur og jafnhliða að deila á þann sama þingmeirihluta fyrir að vanrækja framlög til ýmissa nauðsynlegra mála. Þessi nál. dæma sig sjálf. Hv. 5. landsk. kvaðst hafa lagt það til í fyrra í sambandi við afgreiðslu fjárlaganna, að fjvn. tæki sér fyrir hendur að hugsa upp möguleika til þess að lækka ríkisútgjöldin, en þessu hefði verið illa tekið í n. Þessi hv. þm. kvartaði nú yfir þessu. Ég vil benda honum á það nú, á svipaðan hátt og ég hef gert áður, að hann á sjálfur setu í fjvn., hefur góða aðstöðu til þess að þekkja til þessara mála og hefur nú haft nægan tíma til þess að hugsa, því að hann er búinn að sitja í n. í mörg ár. En honum hefur ekki tekizt betur að notfæra sér þennan tíma, sem hann hefur haft til umhugsunar, heldur en það, að engar nýtilegar till. koma frá hv. þm. eða hafa komið í þá átt að koma fram sparnaði í ríkisrekstrinum. Ég held þess vegna, að þessi hv. þm. ætti að fara fram á það við flokksbræður sína, að hann yrði ekki oftar settur í þann vanda að vera þeirra fulltrúi í fjvn., því að fyrst honum hefur ekki tekizt betur, en orðið er að gera grein fyrir stefnu sinni í till., þótt hann hafi hugsað sig um í mörg ár, þá sé vonlaust, að honum takist betur framvegis. Hann sé sem sagt orðinn fullreyndur.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér brtt. á þskj. 314 við frv. til fjárlaga fyrir árið 1953 og við brtt. á þskj. 282. Það er í fyrsta lagi rómv. Il, við 13. gr. fjárlaganna, c-lið, rómv. VIII, nýr liður, til hafnarframkvæmda á Hellnum í Breiðuvík, 15 þús. kr. Þessari beiðni hefur hvorki verið beint til vitamálaskrifstofunnar né til hv. fjvn., sem stafar af því, að hafnarnefnd Hellna kom svo seint fram með þessa beiðni, að hún barst mér fyrst í hendur í gær. Ég tel víst, að hefði þessa beiðni borið að nógu snemma, þá hefði bæði vitamálaskrifstofan og sömuleiðis hv. fjvn. mælt með því, að þessi upphæð yrði veitt, þar sem hér er um mjög aðkallandi mál að ræða í sambandi við hafnarbætur á þessum stað. Þá er önnur brtt. mín á sama þskj., rómv. VII. Það er einnig nýr liður, breyt. við 15. gr. A. XXV. Er það fjárframlag til lúðrasveitar Stykkishólms, gegn a.m.k. jafnmiklu framlagi annars staðar að, 10 þús. kr. Eins og hv. þm. er kunnugt, þá er veitt töluvert af almannafé í fjárlögum til lúðrasveita og til annarrar slíkrar starfsemi. Lúðrasveit Stykkishólms hefur starfað í mjög mörg ár, var upphaflega stofnuð 1914 og hefur starfað síðan að mestu óslitið í Stykkishólmi. Þeir, sem hafa heyrt í þessari hljómsveit, telja hana mjög færa í sínu starfi, og undrast margir, að jafnfámennt kauptún og Stykkishólmur skuli hafa jafngóða lúðrasveit innan sinna vébanda. Það er farið fram á þessa fjárveitingu nú af þeirri ástæðu, að lúðrasveitin hefur orðið að afla sér nýrra hljóðfæra og hefur þröngan fjárhag til þess að geta sinnt málefnum sínum svo sem þörf er á. Báðar þessar till. vil ég þó leyfa mér að taka aftur til 3. umr. fjárl. Ég mun þá endurflytja þær í þeirri von, að hv. alþm. geti fallizt á að ljá þeim liðsinni.



Herra forseti. Ég flyt hér á þskj. 344 ásamt hv. þm. Siglf. till. um, að upphæð sú, sem ætluð er til styrktar íslenzkum námsmönnum erlendis, - þ.e. á 14. gr. B. Il. a., - verði hækkuð úr 875 þús. kr. í 1.275 þús. Þessi upphæð, sem við leggjum til, er hin sama og verið hefur undanfarin 2 ár. En í þetta sinn hefur framlagið til þessara styrkja verið lækkað um 400 þús. kr., en um leið er gert ráð fyrir 400 þús. kr. framlagi til „styrktarsjóðs námsmanna“, eins og það er orðað í frv. Það ákvæði er að vísu næsta óljóst, en ganga má út frá því, að það, sem þarna segir um styrktarsjóð námsmanna, eigi við sjóð þann, sem í frv., sem er til athugunar í menntmn. Nd., er kallaður „lánasjóður fyrir íslenzka námsmenn erlendis“. Gerir það frv. ráð fyrir, að sjóður þessi starfi við hlið menntamálaráðs og í sambandi við það, en úr honum á, eins og nafnið bendir til, að lána fé til íslenzkra námsmanna erlendis. Málið horfir þá þannig við, að framlag til beinna styrkja handa námsmönnum er lækkað um 400 þús. kr., en sú upphæð færð yfir á sjóð, sem enn er aðeins til á þskj. og ekki er víst að yfirleitt verði stofnaður. Og ef svo færi nú, að hann yrði ekki stofnaður, þá hafa námsmennirnir þar með verið sviptir 400 þús. kr., sem þeir áður fengu sem beina styrki, en gætu nú ekki einu sinni fengið sem lán. - Þó að frv. yrði að lögum og lánasjóður þessi stofnaður, þá væri alls ekki heldur hægt að sætta sig við þessa lækkun á styrkjunum. Þeir mega auðvitað alls ekki minnka, eins og nú er komið námskostnaði. En veiting lána, sem gert er ráð fyrir að verði endurgreidd, ætti að vera þeim óviðkomandi og koma sem aukning við aðstoð þá, sem námsmönnum er veitt, en ekki sem skerðing á henni. Ég þykist með þessu hafa sýnt fram á réttmæti þessarar brtt., en ég vil aðeins láta þess getið að lokum, að út af fyrr nefndu frv. ríkisstj. um lánasjóð fyrir íslenzka námsmenn erlendis hefur menntmn. Nd. borizt bréf frá menntamálaráði, þar sem það lýsir sig m.a. þeirrar skoðunar, að mjög óeðlilegt væri að lækka framlag til beinna námsstyrkja, þó að slíkur lánasjóður yrði stofnaður.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér tvær brtt. við frv. til fjárl. Og þessar brtt. hafa nú verið prentaðar hér á þskj. 314 undir tölul. l. Fyrri brtt. er um mál, sem er orðið gamall kunningi hér á hv. Alþ., þ.e. um framlag til byggingar fjórðungssjúkrahússins á Akureyri. Ég hef á hverju þingi undanfarin ár flutt brtt. um aukið framlag til þessarar byggingar vegna þess, hversu seint hún hefur gengið, en niðurstaðan hefur allajafna verið sú, að aukið framlag hefur ekki fengizt. Þrátt fyrir það hef ég nú leyft mér að gera enn þá eina tilraun til þess að fá þetta framlag hækkað úr 500 þús. kr., eins og það er á fjárlfrv., upp í 1 millj. Bygging þessa sjúkrahúss er nú búin að standa í rúm 7 ár, og er það nokkuð langur tími, þegar tekið er tillit til þess, hversu brýn þörfin var fyrir sjúkrahúsið og hversu allt of lengi það hafði dregizt, að byrjað væri á þessari nauðsynlegu byggingu. En nú eru þessar byggingarframkvæmdir búnar að standa í rúm 7 ár, og er nú loksins svo komið, að byggingin sjálf má heita næstum fullbúin. Það er aðeins minni háttar, sem eftir er að ljúka við í sambandi við sjálfa bygginguna. Hins vegar vantar enn þá húsgögu, sem náttúrlega kosta mikið fé í svona stóra byggingu, sjúkrarúm og ýmisleg húsgögn, sem þarna þarf, svo og sængurfatnað og annað slíkt, og svo enn fremur ýmislegt við bygginguna úti og inni og þá sérstaklega við að laga til þá stóru lóð, sem byggingunni fylgir. Þetta er það, sem einkum er eftir að gera. En þó er komið svo eftir þennan langa tíma, að nú er það þó ekki nema herzlumunurinn, sem vantar, til þess að byggingunni sé að fullu lokið utan og innan og hún geti tekið til starfa. Og ég álít, að sá tími, sem þessar framkvæmdir þegar hafa staðið, sé orðinn svo langur, að Alþ. ætti að sjá sóma sinn í því að auka nú svo framlagið til þessarar byggingar, að hægt væri að ljúka því, sem eftir er, og að sjúkrahúsið gæti tekið til starfa á næsta ári. Ég skal geta þess, að kostnaður við bygginguna, eins og hún er nú, mun vera því sem næst 9 millj. kr. Af þessu er ríkið búið að leggja fram um 3 millj. kr., eða nákvæmlega tiltekið 3 millj. og 60 þús. kr., eða um 1/3 af byggingarkostnaði, en samkv. l. á ríkið að leggja fram 3/5 byggingarkostnaðarins, eins og hv. alþm. mun kunnugt, en það mundi nema 5,4 millj., og lætur þá nærri, að ríkið skuldi nú af framlagi sinn til byggingarinnar um 21/2 millj. kr. Nú er hins vegar, eins og ég nefndi áðan, ekki nema 1/2 millj. á frv. til þessarar framkvæmdar, og ef með einhverjum ráðum yrði útvegað fé til þess að ljúka byggingunni, svo að sjúkrahúsið gæti tekið til starfa á næsta ári, þá mundi með þessari fjárveitingu enn vaxa sú skuld, sem ríkissjóður er í lögum samkv. við þessa stofnun. Ég álít aftur á móti, að það væri meiri þörf á því, að ríkissjóður minnkaði þessa skuld og greiddi þannig fyrir því, að hægt væri á næsta ári að láta stofnunina taka til starfa, því að um þörfina fyrir það verður áreiðanlega ekki deilt. Ég vil þess vegna vænta þess, þrátt fyrir þær undirtektir, sem ég hef fengið undir brtt. minar um þetta efni á undanförnum þingum, að þetta fari nú á annan veg og þessi till. um hækkun á framlaginn upp í 1 millj. kr. verði nú samþ. sem vottur þess, að þm. vilji stuðla að því, að hægt verði að taka þessa byggingu í notkun. Ég ræddi það nokkuð í fyrra og kannske ekki ástæða til að fara út í það nú, að það leiðir af sér þó nokkuð mikinn rekstrarkostnað að hafa þessa byggingu svona ónotaða árum saman. Þó að ekki sé hægt að hafa af henni það gagn, sem til er ætlazt, sem sjúkrahúsi, þá kostar það mikið fé að hita bygginguna upp og halda henni við á sómasamlegan hátt og hafa með henni þá umsjón, sem óhjákvæmileg er. En sá verulega mikli rekstrarkostnaður, sem á þessu er þessi ár, fer að sjálfsögðu allur til ónýtis, á meðan ekki koma í staðinn þau not, sem til er ætlazt og eiga að verða af þessari stofnun, svoleiðis að það er ekki fjárhagslega séð - að mínu áliti - neitt hyggilegt að draga þessar fjárveitingar um of á langinn, og ég tel, að það hafi verið óhyggilegt af ríkisstj. að leggja ekki örara fram fé til þessarar stofnunar, en gert hefur verið. Ég skal þá ekki ræða frekar um þessa till., en ég flyt hérna eina litla till. aðra við brtt. hv. fjvn. á þskj. 282, við 15. liðinn þar, þ.e.a.s. brúargerðir, og 13. tölulið í brúargerðunum, þ.e. framlag til byggingar brúar á Glerá. Ég leyfi mér að leggja til, að það verði hækkað úr 50 þús. kr., eins og n. leggur til, og upp í 100 þús. kr. Á fjárlögum yfirstandandi árs voru veittar 100 þús. kr. til þessarar brúarbyggingar. Því miður hefur framkvæmdin á byggingu brúarinnar dregizt úr hömlu, - ég veit ekki vel, hvaða ástæður eru til þess, - en það stafar þó út af fyrir sig ekki af því, að fé hafi ekki verið fyrir hendi, því að auk þessara 100 þús. kr., sem veittar voru á fjárlögum yfirstandandi árs til brúarbyggingarinnar, þá veitti Akureyrarbær einnig jafnháa upphæð af sinni hálfu. Og mér er kunnugt um það, að bæjarstjórn bauð að leggja fram það fé, ef framkvæmdinni yrði haldið áfram á s.l. sumri, svo að mér skilst, að það hafi staðið á umboðsmönnum ríkisins í þessu efni. En það tel ég hins vegar ekki vera neina ástæðu til þess, að nú sé dregið úr fjárframlagi til brúarinnar, og tel þess vegna sjálfsagt, að það verði ekki minnkað frá því, sem var á síðasta ári, heldur verði aftur veittar nú 100 þús. kr. til brúarbyggingarinnar. Og ég vildi þá vona, að framkvæmdavaldið gerði skyldu sína í því að koma framkvæmdinni á, því að þessi brú er orðin mjög nauðsynleg vegna samgangna Akureyrarbæjar og sérstaklega Glerárþorps, en þó ekki aðeins það, heldur líka vegna samgangnanna almennt til Akureyrarbæjar, eins og ég gerði grein fyrir hér áður í sambandi við þetta mál, og ég ætla ekki að þreyta hv. þm. á að endurtaka þau rök hér að nýju. Ég vona hins vegar, af því að hér er um tiltölulega litla fjárhæð að ræða, sem áreiðanlega væri hægt að ná, jafnvel kannske með innbyrðis hreyfingu á milli framlaga til brúanna, án þess að ég sé að leggja það sérstaklega til, - en hvort sem það yrði nú gert eða ekki, þá er hér um svo litla upphæð að ræða, að það yrðu áreiðanlega engin vandræði úr því að leggja hana fram, ef til þess væri fullur vilji. Og þó að mér sé ekki fyllilega kunnugt um það, þá held ég þó, að ég megi segja, að vegamálastjóri hafi lagt til, að þetta framlag til Glerárbrúar yrði eins á næsta árs fjárlögum eins og það var á fjárlögum þessa árs og eins og ég nú legg til að það verði. Vona ég þess vegna, að það verði samþ.



Herra forseti. Ég ætla með örfáum orðum að mæla fyrir tveim brtt., sem ég er 1. flm. að og flyt ásamt þrem öðrum hv. þm. Hin fyrri er um 8 þús. kr. framlag til Styrktarfélags lamaðra og fatlaðra. Félag þetta var stofnað fyrir rúmu ári hér í Rvík og hefur það markmið að veita lömuðum og fötluðum aðstoð í baráttu sinni við sjúkdóm sinn. Félagið hefur hafið fjársöfnun og orðið allvel ágengt í starfi sínu og þegar hafizt handa um ýmsar framkvæmdir í þágu þessa sjúka fólks. Eitt af því, sem félagið hófst handa um á s.l. sumri, var,. að það réð sérfróðan lækni til þess að ferðast um ákveðinn landshluta, nokkurn hluta af Vestfjörðum, til þess að safna skýrslum um það, hversu margir kynnu að reynast sjúkir á því svæði. Grunur hafði nefnilega leikið á um, að ekki væri með vissu vitað, hversu mikið kvæði að slíkum sjúkdómi hér á landi, og reynslan varð sú, að miklu meira virtist kveða að þessum sjúkleika, en grunur hafði áður verið á um. Hinn sérfróði læknir fann á þessum ákveðna hluta Vestfjarða, sem ferðazt var um, miklu fleiri sjúkdómstilfelli, en vitað hafði verið um áður, svo að ótvírætt kom í ljós, að þörf mundi vera á því, að sérfróður maður ferðaðist um land allt til þess eins að safna skýrslum um það, hversu margir væru haldnir þeim sjúkdómi, sem hér er um að ræða, og væru því læknisþurfi. Félagið er reiðubúið til þess að leggja fé af mörkum til þess, að þessi starfsemi megi halda áfram, en er þess ekki megnugt að kosta hana upp á eigin spýtur að öllu leyti, og þess vegna er það, sem við berum fram þessa till., að því verði veittur þessi litli fjárstyrkur, 15 þús. kr., til þess að þessi skýrslusöfnun megi halda áfram. Vona ég, að hv. þm. sjái, að hér er mikið nauðsynjamál á ferðinni, og greiði því atkvæði sitt, að félagið verði styrkt með þessari litlu fjárupphæð. Hin till. er um það að veita Jóhannesi Áskelssyni jarðfræðingi 8 þús. kr. til rannsókna á íslenzkum surtarbrandsjarðlögum og plöntusteingervingum, einkum við Brjánslæk á Barðaströnd, en einnig víðar á landinu. Jóhannes Áskelsson menntaskólakennari er einn af kunnustu jarðfræðingum þjóðarinnar og hefur þegar mikið fengizt við rannsóknir á þessum efnum, ekki aðeins hér á landi, heldur hefur hann einnig ferðazt til nágrannalanda, fyrst og fremst til Norðurlands og Skotlands, til hliðstæðra rannsókna. Hann hefur ritað allmikið í erlend og innlend sérfræðirit um þessar rannsóknir sínar og fullyrðir þar, að hinir íslenzku plöntusteingervingar séu stórum fjölskrúðugri og fróðlegri helmildir um jarðsögu hinnar atlantísku basaltmyndunar og þá um leið jarðsögu Íslands, en hliðstæðir steingervingar úr surtarbrandslögum nágrannalandanna. Einkum telur hann, að surtarbrandslögin hjá Brjánslæk á Barðaströnd séu merkilegt rannsóknarefni. Það leiðir af líkum, að opinber starfsmaður hefur ekki tíma til þess að fást mikið við þessar rannsóknir í tómstundum sínum og verja til þess því fé, sem nauðsynlegt er, ef hann hefur til þess engan styrk. Og þess vegna er það, að við fjórmenningarnir höfum borið fram þessa till. um, að þessi vísindastörf yrðu styrkt með 8 þús. kr. Vona ég, að hv. þm. ofbjóði sú fjárhæð ekki, þegar um slíkt verkefni er að ræða. Ég vil enn fremur taka það fram, að í bréfi til hv. fjvn. hefur Jóhannes Áskelsson lýst því yfir, að náttúrugripasöfn hans, sem eru allmikil og merkileg, muni á sínum tíma verða afhent jarðfræðideild hins íslenzka náttúrugripasafns, öllum að kostnaðarlausu, svo að ríkið mun þar á sínum tíma eignast allmikið verðmæti. Og með tilliti til þess, að vitað er, að þessi vísindamaður mun þannig gera árangurinn, bæði hinn sýnilega og fræðilega árangur af þessum rannsóknum sínum, að almenningseign, þá finnst mér það enn mæla með því, að hv. Alþingi taki vel í þessa mjög svo hóflegu tillögu okkar um styrk honum til handa.



Herra forseti. Því miður er ekki búið að útbýta þeim brtt., sem ég hef flutt við fjárl., svo að það er eiginlega ekki að öllu leyti gott að fara að mæla fyrir þeim strax. Hins vegar er það máske hægt, þótt ekki sé það eftir þingsköpum, sérstaklega ef maður færi þá eitthvað að hugleiða um leið frekar viðvíkjandi afgreiðslu fjárlaganna eins og þau nú eru lögð fyrir. Mér finnst nú satt að segja hálfundarlegt að vera að afgreiða fjárlög á þinginu. Ég sé ekki betur, en núverandi hæstv. ríkisstj. áliti sig ósköp vel komast af án þess að fá fjárlög frá Alþ. Ég held, að þetta sé að verða bara gamall síður, sem ríkisstj. sé ekki búin alveg að átta sig á að hún ætti að losa sig við, að vera að afgreiða fjárlög héðan frá Alþingi - eins og yfirleitt það að vera að hafa þing hér sitjandi. Svo að segja hvert einasta mál, sem flutt hefur verið á þessu þingi, liggur í n., nema stjórnarfrv. Hér er leikinn sá skollaleikur, að þingmenn stjórnarflokkanna flytja fram hvert frv. á fætur öðru um stórkostleg útgjöld úr ríkissjóði, stórkostlegar ábyrgðir, stórkostleg lán. Öllum þessum frv. er vísað til nefnda. Siðan slást þeir sjálfir á móti því í n., að það sé afgreitt úr nefnd. Þegar svo fjárl. koma fram, þá er náttúrlega ekki eitt einasta atriði af öllu því, sem þessir hv. þm. stjórnarflokkanna eru að koma fram með, í fjárlögunum. M.ö.o., það er verið að leika sér að því að gera þingið og þingstörfin að argasta skrípaleik með þessu móti. Á þingfundunum í deildunum eru þm. stjórnarflokkanna látnir koma fram með frv. upp á 7 millj., 4 millj., 30 millj., 90 millj., bjóða hver öðrum betur. Svo kemur ríkisstj. og lætur sinn meiri hluta í fjvn. afgreiða fjárlög, og þar sést ekki tangur né tetur af öllu þessu, sem þm. stjórnarinnar eru látnir flytja þess á milli, og það allt saman svæft í n. Svo er tilkynnt: Þingið heim fyrir jól - Það er alveg auðséð, að hæstv. ríkisstj. er nú, af því að svo vill til, að þetta er síðasta þing fyrir kosningar, að leika sér að því að gera þingstörfin að skrípaleik. Hvað svo um sjálfa afgreiðslu fjárlaganna? Á sama tíma sem hér er verið að deila um, hvort maður eigi nú að veita ríkisstj. heimild til að greiða t.d. 2 þús. kr. eða 5 þús. kr. eða 10 þús. kr. eða 1 millj. kr., og verið er að deila um, hvort það eigi nú að áætla 2 millj. kr. hærra, 5 millj. kr. hærra söluskatt, vörumagnstoll, verðtoll eða eitthvað slíkt, hvað gerir þá hæstv. ríkisstj.? Jú, hæstv. ríkisstj. fer í vasa almennings, tekur 100 millj. kr. og riflega það úr vasa almennings og úthlutar til einstakra manna í landinu án heimildar í lögum, án ráðstöfunar í fjárlögum um, hvernig því skuli úthlutað. Ég á hér við bátaútvegsgjaldeyrinn. M.ö.o. það, sem Íslendingar og Danir voru einu sinni að slást við Estrup-stjórnina út af, að taka fé af almenningi án heimildar ríkisins, án heimildar þings, - það er þessi núverandi ríkisstj. alltaf að láta framkvæma. Þegar þetta er tekið fyrir hér til þess að ræða það, þá fást ráðh. ekki til þess að svara. Það virðist nú svo, þegar haft er svo mikið við okkur þm. að fara að leggja hérna fyrir okkur allt niður í 800 kr. útgjöld á fjárlögunum, að þá hefði mátt taka með smápósta, kannske 60 millj. kr. á einu ári eins og bátaútvegsgjaldeyrinn, og láta ekki þessa hluti vera alveg utan við öll fjárlög. Það er ekki nóg með, að þetta sé gert, sem er náttúrlega það stórkostlegasta í því. Það er auðséð, að hæstv. ríkisstj. er smám saman að skapa sér hin og þessi fyrirtæki utan við fjárlögin, sem hún eigi að geta ráðstafað ágóðanum af, eftir því sem henni þóknast. Hv. frsm. 1. minni hl. benti hér á það, að það væri orðið nokkuð óviðkunnanlegt bæði viðvíkjandi fjárhagsráði og fleiru slíku. Gróðinn af fjárhagsráði er, eins og sýnt var fram á, 31/2 millj. kr., og hér var nýlega verið í Sþ. að ræða um gróðann af sölu setuliðseigna, sem vafalaust verður hægt að auka nokkuð mikið, ef farið verður að selja allt ruslið, sem núna er verið að safna saman á Keflavíkurflugvelli, og ef ríkisstj. á að fá það eins og smáprovision til þess að ráðstafa utan fjárlaganna. Þegar farið verður að setja þá tiltölulega nýju bíla, sem Ameríkanarnir eru að leika sér að, að keyra í klessu, þá fer þetta ekki að verða neitt smáræði. Hvað var það nú, sem var upplýst að salan á svo kölluðum setuliðseignum væri utan fjárlaganna? Voru það ekki einar 2–3 milljónir, sem var hægt að hafa upp úr því? Maður sér ekki betur, en að ríkisstj. sé að mynda sér smávegis svartamarkaðssjoppur eins og fjárhagsráð og annað slíkt utan við fjárlögin, til þess að ná sér í aura, sem hún getur disponerað eins og henni þóknast og þarf ekki að leggja fyrir þingið. Og þegar hæstv. fjmrh. siðan er af einum hv. þm. krafður sagna um þetta, þá segir hann: „Jú, það er nú kannske rétt að setja þetta á næstu fjárlög.“ Sjálfur fyrirskipaði hann fyrir skömmu - eða hans flokkur - að taka fjárhagsráð út af fjárlögum. Svo býst ég við, þegar við höfum sýnt fram á, hvernig eigi að taka tekjurnar fyrir útgjöldin, sem við leggjum til að framkvæmd séu, þá verði sagt: „Þið bendið ekki á nokkrar tekjur fyrir þessu“ - og hæstv. fjmrh. fari jafnvel að tala um ábyrgðarleysi í sambandi við þetta. Ég er nú hérna með smávægilegar till. Ein till. er um, að það sé lögð fram ein millj. kr. til þess að koma í framkvæmd - þótt ekki sé nema að hverfandi litlu leyti - l. um útrýmingu heilsuspillandi íbúða. Þau l. voru sett út úr funktion, af því að það var sagt, að ekki væru til peningar. Þriðjungurinn af gróðanum af fjárhagsráði væri nægilegur til þessa. Og svo legg ég til samsvarandi þessu, að veitt sé heimild til lántöku eins og gengið er út frá, að gert sé, í 3. kafla l. um opinbera aðstoð við byggingu íbúðarhúsa í kaupstöðum og kauptúnum, þeim kafla l., sem fjallar um útrýmingu heilsuspillandi íbúða. Og það virðist nú satt að segja ekki til mikils mælzt, að ofur litlu af þeim svartamarkaðsálögum ríkisstj., sem hún stingur undan og sýnir ekki í fjárlögunum, sé varið í því skyni, að ríkið hjálpi til þess að bæta ofur lítið úr húsnæðisleysinu og láti rífa ofur lítið af verstu bröggunum, meðan enn þá er við haldið þeim einokunarlögum að banna Íslendingum sjálfum að byggja yfir sig. Hv. frsm. fjvn. talaði um það í sinni framsöguræðu, að það væru gerðar kröfur til ríkisins og allt væri heimtað af ríkinu. Ég vil minna stjórnarflokkana á það, að það, sem þjóðin heimtar af ríkinu, er að fá að vera í friði fyrir afskiptum ríkisstjórnarinnar, fá að vinna í friði fyrir ríkisstjórninni, fá að veiða sinn fisk og selja hann út úr landinu í friði fyrir ríkisstjórninni, fá að byggja sér hús og búa í þeim í friði fyrir ríkisstjórninni, - að hún komi ekki nærri þessum hlutum. Og það, sem hér hefur verið farið fram á, á Alþ., er, að einokuninni á þessum hlutum, einokuninni og banninu á byggingunum, einokuninni og banninu á fiskútflutningnum, sé aflétt, en það er það, sem ekki fæst. Af hverju ekki? Af því að það er lítil klíka, sem ræður þessu ríki, ræður útflutningnum, ræður byggingarstarfseminni, og vill ekki létta þessari einokun af, af því að hún vill hagnýta ríkisvaldið fyrir sig og banna almenningi í landinu allt frelsi. Það er ekki til neins að koma með neinar ásakanir á alþýðu þessa lands, á meðan henni eru bannaðar bjargirnar af þeim, sem völdin hafa í þjóðfélaginu. Ég vil minna á, að ástandið, sem nú er í þjóðfélaginu, er ekki sök alþýðu manna. Að svo miklu leyti sem alþýðan hefur haft einhver áhrif á stjórnarfarið á undanförnum árum, þá hefur hún knúið það fram, að stórkostleg atvinnutæki væru keypt hingað inn í landið. En sú hönd, sem nú hindrar, að þessi tæki séu hagnýtt að fullu, er auðmannaklíkan hérna í Reykjavík, sem með lánsfjárbanninu og útflutningseinokuninni kemur í veg fyrir fulla hagnýtingu togaranna, hraðfrystihúsanna og okkar fiskiðjuvera. Öll þau tæki, sem á tímum nýsköpunarstjórnarinnar voru lögð upp í hendurnar á þjóðinni, er nú meira eða minna bannað að nota til fulls sakir þeirrar stjórnmálastefnu, sem núna ríkir í landinn, þeirrar stjórnmálastefnu, sem vill skapa atvinnuleysi og markvisst vinnur að því að skapa atvinnuleysi og viðheldur banninu á útflutningi íslenzkra afurða og á byggingu íbúða hér á Íslandi til þess að geta við haldið og haft mátulega mikið atvinnuleysi og stjórnar meira að segja, því ekki betur en svo, að atvinnuleysið verður hörmulega mikið, þannig að það sverfur að fólki um allt land. Það er ekki aðeins hérna á Íslandi nú sem stendur, sem þessi háttur er hafður á. Ég tók eftir því, að af öðru Marshalllandi, Danmörku, hafði sá fulltrúi alþýðunnar, sem þaðan hefur verið sendur hingað nú til þess að mæta á alþýðusambandsþinginu, alveg sömu lýsinguna að gefa. Ritari danska verkalýðssambandsins, Karl P. Jensen, sem er gestur Alþýðusambands Íslands nú, fór í ræðu, sem hann flutti á yfirstandandi þingi Alþýðusambandsins, eftirfarandi orðum um þá stefnu, sem ríkir í Danmörku, með leyfi hæstv. forseta: „Stefna sú, sem ríkisstjórnin og flokkar hennar hafa haldið uppi undanfarið, stöðvun lánveitinga og lítt takmarkaður innflutningur tilbúinna vara, sem við gætum framleitt sjálfir, hefur leitt til þess, að atvinnuleysi hefur aukizt og iðnaðarframleiðslan minnkað. Atvinnuleysið hefur vaxið samhliða framkvæmd þessarar stefnu, og nú eru 65–75 þúsundir atvinnulausar í Danmörku. Þessi ískyggilega þróun hefur hins vegar ekki valdið dönsku ríkisstjórninni áhyggjum. Hún álítur það vera takmark sitt, eins og það er takmark atvinnurekenda, að koma upp nokkurs konar varaliði atvinnulausra iðnaðarverkamanna og hafa þannig áhrif á vinnumarkaðina með það fyrir augum að geta ráðið að mestu árangrinum af launabaráttu verkamanna og geta stöðvað eðlilega hækkun launanna.“ Þetta voru orð þessa ritara danska verkalýðsfélagasambandsins um þá stefnu, sem rekin er í Danmörku, og ég býst við, að menn kannist við sömu myndina hérna heima, hvernig atvinnuleysið hefur verið skipulagt til þess að skapa ríkisstj. þar með betri aðstöðu til þess að halda laununum niðri, hvernig afkoma almennings hefur verið rýrð með ráðstöfunum ríkisstj. Á sama tíma er svo skapaður stórkostlegur gróði í landinu fyrir einstaka aðila, meiri gróði, en þeir hafa haft nokkurn tíma áður. Útvegurinn og atvinnurekendurnir eru látnir tapa. Málunum er stjórnað þannig, að togaraeigendur og vélbátaeigendur eru neyddir til að tapa. Á sama tíma græðir - við skulum taka bara eina stofnun, sem ríkið ræður yfir - Landsbankinn 28 millj. kr. á síðasta ári. Og ég veit, að hv. þm., sem hafa staðið í því á undanförnum árum að gefa eftir tapið á fimm síldarvertíðum, muna, hvað það var, 15–16 millj. kr. fyrir mislukkaðar síldarvertíðir, en á hverju af þeim árum græddi Landsbankinn 15–16 millj. kr., og nú síðasta árið, meðan atvinnureksturinn er að sligast undir pólitík ríkisstj., græðir Landsbankinn 28 millj. Hvað Eimskipafélagið græðir, - ég veit, að það er náttúrlega komið fram með frv. um skattfrelsi þess núna, - hvað olíuhringarnir græða, það skulum við ekki ræða um. Það er enginn smáræðis gróði, sem skapaður er hérna í landinu, og þó sér ríkisstj. til þess, að mesti gróðinn, sem skapaður er á Íslandi, safnast fyrir erlendis, og til þess er einokuninni á íslenzkum afurðum haldið við. Ég vil aðeins taka þetta fram vegna þess, að í fyrsta lagi er skapaður með þeirri vinnu, sem nú er unnin á Íslandi, stórfelldur gróði, sem það vinnandi fólk sjálft fær ekki að njóta. Í öðru lagi eru þau atvinnutæki og það vinnuafl, sem til er á Íslandi, ekki hagnýtt nærri því til fulls fyrir hringlandi vitlausa pólitík eða vísvitandi tilgang ríkisstj. að skapa atvinnuleysi, sem hún þarf á að halda í baráttu sinni við verkalýðinn til að ræna af honum arði hans vinnu. Ég vil taka þetta fram vegna þess, að það þýðir ekki neitt að koma svo á eftir, þegar þau atvinnutæki, sem alþýðan hefur átt sinn þátt í að fá hingað inn í þetta land, eru hagnýtt svona, og fara að predika sparnað fyrir vinnandi stéttum landsins, - það er ekki til nokkurs skapaðs hlutar. Svo framarlega sem þær fengju að hafa áhrif á stjórn landsins, þótt ekki væri meira en á svipaðan hátt og gert var á tímum nýsköpunarstjórnarinnar og í svipuðum anda, anda þess að skapa atvinnu handa öllum, tryggja, að allt vinnuafl væri hagnýtt, allir kraftar þjóðarinnar hagnýttir, þá þyrftu menn ekki að kvarta yfir sívaxandi fátækt og vaxandi hörmungum í okkar landi. Við erum ríkari, en við vorum þá. Við njótum nú þeirrar giftu að eiga þau tæki, sem þá voru keypt inn, og gætum haft þau öllsömun í gangi, ef ekki væri fyrir ómögulega stjórn á málum þjóðarinnar, skipulagt yfir okkur atvinnuleysi og hörmungar. En það leiðir af sjálfu sér, að það er ekki til neins að ætla að gera brtt. við fjárlögin til þess að breyta þessu. Fjárlögin verða endurspeglun af því þjóðfélagsástandi, af því atvinnuástandi, sem er á hverjum tíma. Hæstv. fjmrh. er máske einhver bezti gjaldkerinn, sem Ísland hefur átt, en hann er líka sá versti stjórnandi á atvinnulífi þess, sem nokkurn tíma hefur komið nærri atvinnumöguleikum Íslendinga. Fyrir honum er allt gums, sem heitir að skapa möguleika fyrir þessa þjóð til að geta lifað, framleitt og látið sér líða vel. Fyrir honum eru togararnir, sem við núna byggjum okkar tilveru á, gums, sem honum þótti líklegast, að þjóðin sæti bara uppi með og gæti ekki notað. Þegar hæstv. fjmrh. kemur þess vegna hér í stólinn til þess að fara að hnýta í einstaka þm., þá situr það sannarlega ekki á honum. Það, að nú er reynt að halda þessu þingi við það að takmarka sig við þessi fjárlög, eins ömurleg og þau eru, er vegna þess, að það er búið þannig að atvinnulífi þjóðarinnar, að undirstöðunni, að grundvellinum, að það þyrfti fyrst og fremst að breyta þeim grundvelli, til þess að hægt væri að breyta þessum fjárlögum. Gangandi út frá þeim grundvelli, sem er, gangandi út frá þeirri atvinnupólitík, sem hæstv. fjmrh. ríkisstj. rekur, þá skil ég það ákaflega vel, að hv. form. fjvn. líti eiginlega á það sem sitt verkefni að reyna að halda öllu innan þeirra vébanda, sem þessi fjárlög núna eru. Það er ekki svo gott að ætla að deila á meiri hl. fjvn. í þessu sambandi. Þeim aðilum eru skapaðar aðstæðurnar annars staðar frá með þeirri heildarstefnu, sem rekin er í þjóðfélaginu, með þeirri hringavitlausu stefnu, sem þar er rekin. Og við höfum horft framan í slíka stefnu áður, þannig að við þekkjum þetta, og sama eymdarsönginn. Það er misskilningur, að atvinnulífið dragist saman. Það er dregið saman. Það er visvitandi verið að draga úr því af þeim mönnum, sem ráða í þjóðfélaginu. Það, sem við getum þess vegna gert, er í hæsta lagi að koma fram með smávægilegar till. í sambandi við fjárlögin, sem okkur hlýtur ákaflega vel að vera ljóst að eru við þær aðstæður, sem fjárlögin eru samin, langt frá því að ná tilgangi sínum. Ég flyt hér ásamt fleiri hv. þm., till. um 10 millj. kr. til atvinnuframkvæmda. Ég flyt þessa till. vegna þess, að ég veit, að það er gífurlega mikil þörf á þessu. Ég veit enn fremur, að það eru nægir peningar til fyrir henni. Meira að segja bara, ef ekki væri sleppt út af fjárlögunum ákveðnum upphæðum núna, sem faldar eru, þá nægði það til þess. En ég veit hins vegar, að þessar 10 millj. duga ekki neitt. Ég vil þó minna á, að það liggur lítið frv. í fjhn. Nd., ef ég man rétt, frá allmörgum þm. Sjálfstfl., ósköp fallegt frv. Það er frv. um, - ég man ekki, hvað milljónirnar eru margar, ég held, að það séu nú bara 4 millj. fyrsta árið og svo bætt dálitlu við áfram, en alls er verið að ráðstafa í því frv. um 10–20 millj., ef ekki meiru, og svo náttúrlega svo og svo miklu úr mótvirðissjóðnum. Þannig eru þessar 10 millj., sem ég kem hérna með ásamt fleiri hv. þm. Sósfl., náttúrlega ósköp lítið, samanborið við það, sem þessir þm. Sjálfstfl. eru að leggja til. En mér sýnist líka það frv. þm. Sjálfstfl. eiga að fá að sofa ósköp rólegum svefni í þeirri n., sem það er komið til. Og ég hef ekki séð örla neitt á því, að það væru teknar upp samsvarandi till. hjá fulltrúum ríkisstj., þegar nú er verið að afgreiða fjárlögin. Ef til vill mætti þess vegna ætla, að nokkur grundvöllur væri fyrir að fá samþ. þessa litlu till. um 10 millj. til atvinnuframkvæmda, en það vil ég svo taka fram, til þess að firra misskilningi, að það væri ekki þörf á að taka þetta inn á fjárlög, ef sjálf stefnan í atvinnumálum þjóðarinnar væri heilbrigð. Ég vil svo að síðustu minnast á eitt mál, sem ég flyt ekki, en er í þeim till., sem hv. frsm. 1. minni hl. fjvn. flytur, og ég hef áður komið nokkuð nærri að flytja hér á þingi. Það eru till. viðvíkjandi raforkumálunum. Ég ætla ekki að fara að mæla fyrir þeirri till hans, en ég ætla aðeins að minna á eitt. Ég ætla að minna á það, að það hefur rignt niður hér á Alþ. frv. viðvíkjandi raforkumálum, og það rignir niður kröfunum yfir raforkuráð um rafmagnsveitur, um raforkuver, um allar mögulegar aðgerðir í þessum efnum úti um allar sveitir landsins og ekki hvað sízt frá báðum stjórnarflokkunum og þm. þeirra. Og allar þessar tili. þeirra liggja í nefnd. Og öllum þessum till. þeirra er auðsjáanlega ekki ætlað að fara neitt lengra, sem sé bara að vera til að sýnast. Svo á að koma heim til kjósendanna rétt fyrir kosningarnar og segja: Ja, ég flutti nú svona og svona ágætt frv. í þinginu um framlög til raforkumála. - En ég vil bara minna hv. þm. á, að afgreiðslan á því, hvernig um raforkumálin fer, er ákveðin við meðferð fjárlaga, þannig að afstaða þeirra kemur þar í ljós, hvort þeir eru á móti því að fá rafmagn út í sveitirnar eða ekki. Þá vildi ég að síðustu mæla fyrir brtt., sem ég flyt við 12. gr. fjárlaganna, um heilbrigðisstofnanir í Reykjavík, að í staðinn fyrir 1 millj. komi 2 millj. kr. Ég veit, að öllum hv. þm. eru kunn vandræði viðvíkjandi okkar heilbrigðisstofnunum, spítölum og öðrum, og hver nauðsyn er á að bæta þar úr. Þetta er ekki há upphæð, sízt af öllu miðað við það, sem haldið er utan fjárlaga, eins og ég gat um áðan. Það mætti ákaflega hæglega, ef t.d. gróðinn af fjárhagsráði væri tekinn inn, skipta honum þannig, að eln millj. færi til heilbrigðisstofnana í Reykjavík, önnur millj. færi til útrýmingar heilsuspillandi húsnæði og t.d. þriðja millj. til raforkumálanna. En það getur verið, að ríkisstj. vilji heldur halda þessu utan við, það gæti verið þægilegra fyrir hana, en ég kann nú samt ekki við þá afgreiðslu fjárlaganna. Ég vil leyfa mér að vona, að hv. þm. athugi nú þessar litlu brtt. og láti þann áhuga, sem þeir hafa haft fyrir flutningi frv. hér á Alþ., sem nú því miður liggja í n., koma fram í atkvgr. þeirra við afgreiðslu fjárlaganna nú við þessa 2. umr.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér brtt. á þskj. 314 varðandi það framlag, sem í frv. er ákveðið til flugvallagerðar, og að vísu með þeirri athugasemd, að sú upphæð, sem ég þar fer fram á að verði við aukið, sé notuð til þess að stækka, þ.e.a.s. að lengja Vestmannaeyjaflugvöll, til þess að hann komist sem fyrst í fullöruggt horf. Umferð um þennan flugvöll er orðin fjarska mikil. Má t.d. á það benda, að á s.l. ári var flogið á þennan stað tvo daga af hverjum þremur árið um kring. Flugbrautin er aðeins ein, þ.e.a.s., það liggur ekki krossbraut þar, heldur ein löng braut, og fyrir því er það oft svo, að vindstaða er nokkuð óheppileg til lendinga, og verður þó að notast við þá aðstöðu, sem fyrir hendi er. En til þess að slíkt megi verða, er nauðsynlegt, að svo einhæfur völlur hafi nægilega lengd, þannig að vélarnar hafi nægt pláss til þess að renna á. Þessi völlur var upphaflega 800 m á lengd og hefur verið lengdur upp í 1.000 metra, en þyrfti nauðsynlega, til þess að geta heitið sæmilega öruggur, að verða 1.200 m á lengd. Nú er það svo, að þarna er oft ærið veðrasamt, og eins og ég sagði áður, verður oft að notast við lakari flugskilyrði, en ella mundi. - Í nærfellt tvö ár hafa umbætur á þessum stað svo að segja legið niðri bæði árin og alveg á þessu ári. Ég tel það mjög óforsvaranlegt og hef þess vegna ekki viljað láta undir höfuð leggjast að benda á og gera tilraun til að fá hið háa Alþingi til þess að veita fé, sem nægja mætti til þess að fullgera þessa flugbraut, eins og ég áður sagði. Það er að vísu kostnaðarsamt verk, því að það kostar allmikla uppfyllingu á vesturenda hennar. Austur verður hún varla lengd til muna, þar sem sjórinn tekur við, eins og vitað er. Nú kann að vera, að þeir, sem yfir fjármálunum ráða á þessu þingi, mundu segja, að ég hefði átt að koma fram fyrr með till. slíka sem þessa. Er þá því til að svara, að ég hef ekki fyrr en alveg nýlega fengið staðfestingu á því frá hv. flugmálastjóra, að af þeirri fjárveitingu, sem í frv. er, sé ekki neitt, sem hann geti lofað til þeirra framkvæmda, sem ég hér fer fram á, en ég hafði lengst af vonað, að þar mundi nokkur úrlausn verða á gerð. Þegar svo er komið, þá verð ég, um leið og ég bið hv. fjvn. afsökunar á þessum drætti, samt sem áður og tel nægan tíma til að gera tilraun til að fá úr þessu bætt. Fyrir því hef ég leyft mér að flytja þessa brtt., sem ekki er svo stórvaxin, að hún ætti að geta valdið umróti, þegar horft er fram á þann tekjuafgang, sem hv. frsm. fjárlaganefndarinnar lýsti að yrði á þessu ári og aðrir hv. þm., sem hér hafa talað, sumir hverjir, hafa talið að yrði miklu meiri en hann gerði þó ráð fyrir. Annars verð ég að segja það, að eins og flugsamgöngur eru orðnar miklar hér á landi, þá undrar mig, hversu smávaxin sú upphæð er í frv., - ekki frekar frá hálfu hæstv. n. heldur en frá hálfu hæstv. ríkisstj., - sem ætluð er til flugvallagerðar. Það eru í frv. 1 millj. og 300 þús. kr. nú, sem virðast eiga að deilast um allt land, þar sem þessara framkvæmda er þörf. Nú er þess að gæta, að í sambandi við gerð flugvalla er það meira en moldin sjálf, sem þarf að vinna á, eða grundin. Flugvallagerðinni tilheyrir ýmiss konar öryggisútbúnaður, sem völlunum er talinn nauðsynlegur og er nauðsynlegur, og gefur auga leið, að fyrir 1 millj. og 300 þús. kr. er ekki hægt að fullnægja nema örlitlu af þeim bráðnauðsynlegustu þörfum, sem fyrir hendi eru í þessu efni. Þetta er þeim mun furðulegra, þegar þess er gætt, að þrátt fyrir það að fjárlagafrv. vaxi að tölum hröðum þrepum og útgjöldin verði nálægt 400 millj. kr., þá stendur þetta atriði svo að segja í stað. Það er eiginlega nokkuð táknrænt, - og það er ekki nýlunda hér á Alþingi, - að þessum málum og öryggi þeirra er á vissum köflum minni gaumur gefinn en skyldi. Ég skal ekki hafa hér um fleiri orð, en ég flyt með þessari brtt. ekki aðeins nauðsyn Vestmannaeyinga, heldur fjölda margra annarra manna, sem þessa leið þurfa að fara. Till. miðar að því að auka svo sem unnt er að þessu leyti það öryggi, sem þarf að vera á Vestmannaeyjaflugvelli. Vonast ég til, að hv. fjvn. og aðrir hv. ráðamenn taki þetta mál til íhugunar, áður en fjárlögin verða endanlega afgreidd.



Herra forseli. Ég flyt hér ásamt þrem öðrum hv. þm. brtt. á þskj. 320, en hún er um það, að heimild verði gefin til þess, að Svavari Guðnasyni listmálara verði greiddur byggingarstyrkur að upphæð 30 þús. kr. Svavar Guðnason er allvel þekktur listamaður, einn af þekktustu málurum okkar Íslendinga. Hann hefur tekið þátt í mörgum sýningum erlendis og haft sjálfstæðar sýningar hér heima. Hann vinnur eingöngu að list sinni, og gefur það heldur rýran sjóð, eins og menn vita, þannig að honum væri mikill styrkur að því, ef Alþingi yrði við því að veita honum þá upphæð, sem farið er fram á hér, til byggingar. Ég segi ekki, að það sé fastur siður, en það hefur verið nokkur venja um það, að slíkur byggingarstyrkur hafi verið veittur oftast nær einum listamanni á hverju þingi. Ég var að aðgæta í fjárlagafrv. og einnig í brtt. hv. fjvn. Ég sé ekki, að þar séu till. um neinn slíkan styrk eins og þennan, sem hér er borinn fram, þannig að ég tel, að af þeirri ástæðu og til þess að bregðast ekki venju sinni, þá ætti Alþingi áð samþ. nú að veita Svavari Guðnasyni þennan styrk. - Ég mun svo ekki fjölyrða frekar um þessa till. okkar. Bernharð Stefánsson: Herra forseti. Ég skal ekki tefja tímann mikið hér og það af ástæðum, sem augljósar eru. Ég hélt, að það væri nú 2. umræða fjárlaganna, sem hér stæði yfir. En á meðan hv. 2. þm. Reykv. flutti sína ræðu, sem var reiðilestur að mestu leyti á stjórn og þing, þá fór ég að efast um, að þetta væri 2. umr. Mér fannst það miklu líkara því, að hann væri í eldhúsinu, og sjálfsagt á þingheimur eftir að heyra þessa ræðu aftur, þegar að eldhúsumræðunum kemur. Ég ætla nú ekki að fara að svara þeirri ræðu, enda er hann hér ekki viðstaddur. En hann talaði m.a. um það, að það væri óþarft að vera að samþykkja fjárlög hér á Alþ., það ætti að láta ríkisstj. um það að ákveða fjárveitingarnar, og jafnvel talaði hann um það, að það væri óþarft með öllu að halda þing, því að ríkisstj. réði öllu og þá einhver klíka í kringum hana, sem hún hefði til ráðuneytis. Þetta, sem hann er að tala um, mun nú aðallega vera það, að því er fjárlögin snertir, að það er vitanlegt, að stjórnarflokkarnir hafa hugsað til að hafa samtök um afgreiðslu fjárlaga, þannig að þau gætu orðið tekjuhallalaus og forsvaranlega afgreidd. Og þetta er ekki beinlínis neitt nýtt í sögu Alþ., að samtök séu um afgreiðslu fjárlaga. Ég á satt að segja bágt með að hugsa mér, hvernig afgreiðsla þeirra yrði, ef engin slík samtök væru fyrir hendi meðal þingmanna. Meira að segja þegar þessi hv. þm. studdi hér stjórn í tvö ár, þá höfðu þáverandi stjórnarfiokkar samtök um afgreiðslu fjárlaganna. Ég man svo langt, að þá þýddi ekki mikið fyrir stjórnarandstæðinga að bera fram brtt., og var þessi hv. þm. og hans flokksmenn engir eftirbátar annarra stjórnarstuðningsmanna þá í því að halda sig eingöngu við það, sem samkomulag hafði verið um í stjórnarflokkunum. Ég á enga brtt. við fjárlfrv. vegna míns kjördæmis. Það er ekki sökum þess, að ríkisstj. banni það, að hennar stuðningsmenn flytji till. Og allir þm. hafa aðgang að hv. fjvn. um það að bera þar fram óskir viðvíkjandi sínum héruðum. Það er ekki heldur fyrir það, að ég sé að öllu leyti ánægður með það, sem hv. fjvn. af sinni réttvísi úthlutar mínu kjördæmi. Mér þykir t.d. vera veitt of lítið til vega í Eyjafjarðarsýslu og þó einkum vegna þess, að við þm. Eyf. vorum neyddir til þess að fallast á, að 100 þús. kr. af því fé, sem veitt er, færu til þess að byggja upp að nýju gamlan akveg, sem að réttu lagi ætti að gera fyrir það fé, sem veitt er til viðhalds vega. En þessi akvegur er eins konar lífæð meginhéraðsins í okkar kjördæmi og er að verða með öllu ófær oft og tíðum, t.d. mestan hluta vetrar. Ekki hefur fengizt nægilegt fé til hans af viðhaldsfé vega, og þá er ekkert annað að gera en að fara þessa leið, en vitanlega gengur það þá út yfir aðrar nýbyggingar vega í héraðinu, sem eru mjög litlar þar af leiðandi. Ég get út af fyrir sig líka verið hv. fjvn. þakklátur fyrir till. hennar um framlag til Ólafsfjarðarhafnar. En það vil ég þó segja henni, sem henni er sjálfsagt þegar ljóst, að þrátt fyrir þessa fjárveitingu muni verða hin mestu vandræði á ferðum með höfnina. Ég sé ekki, þrátt fyrir þessa fjárveitingu, hvernig t.d. um 100 þús. kr., sem höfnin skuldar nú verkamönnum fyrir vinnu, verða greiddar. Þetta er sjálfsagt til athugunar og úrlausnar á öðrum vettvangi en beinlínis við fjárlagaafgreiðsluna, þó að ég nefni þetta hér. Þá hefði mér einnig þótt öruggara, ef hv. fjvn. hefði tekið upp sem beina till. fjárveitingu til brúar á Hörgá. Þessi brú var byggð 1901 og er því meira en 50 ára. Hún var byggð á sama hátt og með sömu gerð eins og Ölfusárbrúin gamla, og hún er að fara alveg nákvæmlega eins og Ölfusárbrúin fór. Það veit enginn, hvenær að því kemur, að hún hrynur undan bílhlassi. Ég hef fengið eins konar boð um það, að möguleikar mundu verða á því að byggja þessa brú fyrir fé brúasjóðs, og vildi gjarnan fá staðfestingu á því frá hv. fjvn., ef yfirlýsing hefur legið fyrir hjá henni um það. En ástæðan til þess, að ég ber ekki fram brtt. fyrir mitt kjördæmi við þessa umr. fjárlaganna, er sú, að ég tel, að þingmenn yfirleitt verði að beygja sig fyrir því, að fjármunir eru ekki til, til þess að láta í allt það, sem menn kynnu að óska, og að fjárlagafrv., eins og það er nú, þolir ekki hækkanir að neinu ráði fram yfir það, sem hv. fjvn. hefur lagt til. Ég efast ekkert um það, að hv. fjvn. hefur gert sitt bezta til að úthluta því fé, sem hægt er að veita í verklegar framkvæmdir úti um landið, í hin einstöku héruð, eins réttlátlega og hún taldi bezt vera. Og þegar á að úthluta meðal margra, þá er það ævinlega svo, að hverjum fyrir sig finnst, að hann fái of litið. En betra ráð verður nú ekki tekið, held ég, svona yfirleitt, heldur en að sætta sig í þessu efni við það, sem hv. fjvn. hefur lagt til. En þrátt fyrir þetta hefur það nú farið svo, að ýmsir hv. þingmenn og það stuðningsmenn ríkisstj. hafa flutt hækkunartillögur til sinna kjördæma. Ef það færi nú svo, að eitthvað verulegt yrði samþ. af þeim hækkunartillögum, þá er þetta vitanlega farið úr böndunum. Með því, að slíkt verði samþ., en aðrir dragi sig alveg í hlé, skapast misrétti, og ég vil þess vegna lýsa yfir því, að ég bind mig alls ekki við það að bera ekki fram brtt. til hækkunar við 3. umr. fjárlaga, ef ég sé það, að sú stefna verður ofan á hér að samþ. hækkunartill. til einstakra héraða. Þó að ég beri ekki fram hækkunartill. til míns héraðs, þá er ég þó riðinn við eina brtt. En hún er ekki kjördæmamál og snertir meira að segja alls ekki menn í mínu kjördæmi, svo að mér sé kunnugt um. Hún hækkar ekki heldur reikningsniðurstöðu fjárlaganna. Þessi brtt. er XII. liður á þskj. 314, við 22. gr. fjárl., um að heimila ríkisstj. að verja allt að 140 þús. kr. til þess að bæta tjón vegna slysfara á Bolungavíkurvegi, sem varð 1951. Ég er nú ekki 1. flm. þessarar till., og ég veit, að hv. 1. fim., þm. N-Ísf., muni gera rækilega grein fyrir þessari till. En ég vil aðeins minna á það, hvers konar atvik þetta var, sem till. vísar til, að sumarið 1951 vildi það til á Bolungavíkurvegi, að stór steinn eða bjarg hrundi úr fjallinu, lenti á bíl, sem þar var á ferð, með þeim afleiðingum, að sumir farþegarnir biðu bana, en sumir slösuðust mjög mikið. Ég þekki t.d. persónulega einn farþegann, sem að vísu beið ekki bana, en varð að liggja marga mánuði og er mjög eftir sig eftir þetta enn í dag. Hefði það nú verið bili, sem rakst á þessa bifreið, og þó að það hefði haft sömu afleiðingar, þá hefði þetta verið bætt. Aðstandendur þeirra dánu hefðu fengið dánarbætur, og þeir, sem urðu fyrir slysum, hefðu fengið bætur af bílatryggingunni. En af því að það vill svona til, að hægt er að segja, að þetta sé af náttúrunnar völdum, þá eru engar bætur. Allir sjá það nú að sjálfsögðu, að farþegunum, sem þarna urðu fyrir slysum, eða aðstandendum þeirra, sem urðu fyrir líftjóni, er þetta allt alveg eins tilfinnanlegt, þó að það væri af náttúrunnar völdum, eins og þó að það hefði verið af völdum bifreiðar. Og mér getur ekki fundizt annað, en að það mæli öll sanngirni með því, að ríkið hlaupi þarna undir bagga, þegar ekki er í annað hús að venda. En það virðist ekki vera. Ég vildi því mjög mælast til þess, að hv. Alþ. vildi samþ. þessa brtt. Það er svo hæstv. ríkisstjórnar að meta það, að hve miklu leyti hún vill nota þessa heimild og sér ástæðu til þess, því að þetta er ekki annað en till. um heimild.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér ásamt hv. samþm. mínum tvær brtt. við fjárlögin að þessu sinni. Ég ætla mér ekki að gera að umtalsefni fjárlagafrv. og hinar einstöku brtt. aðrar, sem fyrir liggja. Ég tel, að það sé tilgangslítið, sé ekki nema til þess að lengja umr. Ég get reyndar lýst því yfir, að mér kom dálítið á óvart, hvernig tillögurnar um fjárveitingar til vegamála í okkar héraði líta út. Ég bjóst við, að þær mundu verða með dálítið öðrum hætti, eftir því sem þær voru í fyrra og þeirri reglu, sem mér var sagt að mundi gilda um þær. Það hefði einnig verið mjög æskilegt fyrir okkur í héruðunum austan fjalls, að unnt hefði verið að verja meira fé til Þorlákshafnar, en þarna er lagt til. En þá sögu hafa sjálfsagt margir að segja, að mönnum hefði þótt æskilegra, að fjárveitingar til hinna ýmsu mannvirkja væru ríflegri. Í sambandi við þessi atriði, sem ég hef nú minnzt á, vil ég beina því til hv. frsm., hv. þm. Barð., hvort okkur muni ekki vera óhætt að ganga út frá því, Árnesingum, að eitthvað verði sinnt brúarsmiði á næsta ári hjá Iðu. Það er mál, sem Alþ. var á sínum tíma búið að ákvarða, að sú brúarbygging skyldi fara fram árið 1948. Þá kom annað, sem talið var að kallaði meira að. Og ég var samþykkur því fyrir mitt leyti, að það skyldi ganga fyrir, en það var smíði á brúnni yfir Þjórsá. En vitaskuld var til þess ætlazt af hálfu okkar þm. Árnesinga þá, Eiríks heitins Einarssonar og mín, að þegar því verki væri lokið, þá skyldi næst sinnt brúarsmíðinni hjá Iðu. Nú hefur það farið nokkuð á annan veg, en eigi að síður mundi maður ekki fjölyrða mjög um það, ef það drægist nú ekki úr hömlu lengur en orðið er. Ég vil mega vænta þess að heyra það frá hv. frsm. n., að það sé tilætlunin, að þessi brú verði byggð á næsta sumri, í það minnsta brúarsmiðinni verði haldið áfram, - það er aðeins lítillega byrjaður undirbúningur. Við hv. samþm. minn og ég, flytjum till. á þskj. 320,V. Það er til húsmæðraskóla Árnýjar Filippusdóttur í Hveragerði. Hún hefur notið styrks um langt árabil til síns skóla, og hann hefur verið rekinn af mesta myndarskap. Þar hafa stúlkur haft skólavist, svona frá 15 til rúmlega 20 á hverjum vetri. En auk þess hefur hún haft námskeið við og við til að liðsinna ungum stúlkum og auka mennt þeirra. Nú mun ekki vera í þessu frv. neitt ætlað til hennar skóla, og teljum við það miður farið og vonum, að hv. Alþ. sjái til þess, að hún fái nokkurn styrk til síns skólahalds. Þá flytjum við á sama þskj. aðra brtt., rómv. II. Það er, að Brynjólfi Gíslasyni gestgjafa í Tryggvaskála verði greiddar til gistihúshalds að vetrinum 30 þús. kr. Þessi gestgjafi er búinn að reka gistihús þarna með hinum mesta myndarskap. Ég ætla, að hann hafi byrjað að reka gistihúsið 1942, og hann heldur uppi því starfi enn, en nú seinni veturna hefur gistihúsið verið rekið með halla, og hefur hann farið vaxandi. Það er vitaskuld ómögulegt fyrir einstakling að halda uppi slíku starfi árum saman, þegar tjón er á því á hverju ári. Ég veit til þess, að hann hefur haft við orð að hætta rekstri gistihússins að vetrinum, en mundi þó miklu fremur hafa kosið að gera gistihúsið svo úr garði, að það gæti tekið á móti mörgum mönnum og veitt þeim næturgistingu, en það er mjög takmarkað eins og er. En til þess hefur hann engin ráð. Hann hefur sent Alþ. bréf, sem ég hef fengið að sjá, og ég ætla, að bezt yfirlit verði gefið um þetta starf hans með því að lesa bréfið. Það er ekki mjög langt og tekur ekki langan tíma: Það er dagsett 15. okt. þessa árs og hljóðar svo: „Sumarið 1942 hóf ég rekstur gistihússins í Tryggvaskála. Húsnæði gistihússins var þá í ýmsu áfátt og ófullkomið. Ég endurbætti húsnæðið eftir föngum og stækkaði það nokkuð, aflaði nauðsynlegra heimilisvéla, kælitækja o.s.frv. Þessar umbætur var mér unnt að gera sakir þess, að rekstur gistihússins gekk sæmilega fyrstu árin, eða til ársins 1948. Síðan hefur rekstur gistihússins verið afar erfiður og einkum að vetrarlagi, sérstaklega tvo síðustu veturna. Færð milli héraða og um héruðin hefur verið þung og vegfarendum oft gengið mjög erfiðlega að komast leiðar sinnar og stórtafizt á þessum ferðum. Það hefur þrásinnis komið fyrir, að ég hef orðið að fara í jeppanum mínum út á Hellisheiði til að hjálpa fólki, sem setið hefur í bilum, sem hvergi hafa komizt vegna ófærðar og stundum verið bilaðir. Í sumum þessum ferðum hef ég haft einn eða tvo menn með mér til hjálpar. Dæmi eru um það, að fólk var búið að vera 30 klukkustundir úti á heiði, þegar því var bjargað. Eitt sinn var ég alla nýársnótt að koma fólki í húsaskjól. Í annað sinn fór ég ásamt öðrum manni með fimm hesta út á Hellisheiði til að bjarga mönnum til byggða. Þá var gersamlega ófært öllum ökutækjum. Áreiðanlega hefði illviðrið orðið einum þessara manna að fjörlesti, ef hjálpin hefði ekki komið á þann hátt og nógu fljótt. Á jeppa mínum fór ég eitt sinn með manni, er fór með sjúkling í sjúkrabíl í ófærð um Þingvöll. Lagt var af stað kl. eitt um nótt. Lágum við úti á Mosfellsheiði um nótt í blindhríð í 18 stiga frosti. Eftir þriggja daga þrotlaust stríð var komið heim aftur. Í hittiðfyrra var um 80 manns veðurteppt hér. Þá var hér m.a. staddur póst- og símamálastjóri, og mundi hann geta um þetta borið. Um páskaleytið í fyrra voru hér um 80 manns, er ekkert komst vegna veðurs og ófærðar. Síðast liðinn vetur fór ég aldrei úr fötum í janúarmánuði. Á þessi dæmi er drepið til að sýna, hvernig háttað er um ferðir hér að vetrarlagi, þegar vetrarríki er. Síðan minnkaði um fjárráð fólks, hefur margt af þessu fólki ekki auraráð til þess að borga fyrir sig. En hingað til hef ég ekki spurt um það, áður en beini var veittur hungruðu og köldu fólki, hvort það gæti borgað beina, sem því væri veittur, og fyrir ferðirnar, sem ég hef farið til að bjarga fólki, hef ég ekki hingað til tekið borgun. Til að annast heimilisstörf á gistihúsinu hef ég að vetrinum haft tvær stúlkur í borðstofu og tvær í eldhúsi. Á svona gististað verða að vera vaktaskiptí. Launagreiðslan að vetrinum nemur milli 10–20 þús. kr. Eins og nú er háttað um ferðir hér, þyrftu húsakynnin að vera allmiklu stærri en þau eru, til þess að hægt væri að taka á móti því fólki, sem er að ferðast, sérstaklega að vetrinum, þegar veður eru ill og færð er þung. En til að stækka gistihúsið hef ég ekki fjárráð. Vegna þessarar reynslu, sem ég hef af gistihúshaldi yfir veturinn hin síðari ár, sé ég mér ekki fært af eigin rammleik að halda þessu starfi áfram að vetrarlagi án fjárhagslegs stuðnings. Fyrir þessar sakir leyfi ég mér að fara þess á leit við hv. Alþ., að það veiti mér 30 þús. kr. rekstrarstyrk úr ríkissjóði til gistihússins. Ég ætla, að hér sé ekki síður nauðsyn á að greiða fyrir þessu starfi heldur en á öðrum stöðum á landinu, þar sem það er gert. Ef nauðsyn hefði ekki borið til, mundi ég ekki hafa hreyft þessu máli. Virðingarfyllst. Brynjólfur Gíslason.“ Ég ætla, að þetta stutta erindi tali skýru máli um, hvað þarna er um að ræða, og fleiri orð hafa í raun og veru ekkert að segja. Einu get ég þó bætt við frá síðasta vetri. Það var, að þangað komu í ófærð - ég ætla, að það hafi verið eitthvað um 30 nemendur frá einum skóla. Búnir voru þeir að hrekjast langdrægt upp í sólarhring, þegar þeir komu að Tryggvaskála. Gestgjafinn veitti þeim þá strax nokkurn beina, en svo var ráðgert að halda áfram. Þá var ófærð yfir Flóann og Holtin. Brynjólfur spurði þá þann, sem leiðsögn hafði með fólkinu, hvort það ætlaði ekki að fá sér einhverja næringu, áður en það legði í þessa ferð, því að ósýnt væri, hvort það næði áfangastað næstu nótt. Sá, er með unglingunum var, mun hafa látið á sér skilja, að líklega væri eitthvað lítið í buddunni. Gestgjafinn sagði þá, að þörf þeirra væri ekki minni fyrir því að fá hressingu. Lét hann bera mat á borð fyrir allan hópinn og bjó hann undir ferðalagið. Þessi velgerningur hans kom að góðu haldi, því að alla næstu nótt voru þessi ungmenni á ferð og komu ekki fyrr en daginn eftir á áfangastað. Nú á það sér stað, að greitt er fyrir ferðamönnum; sem eiga erfiðar ferðir. Það er að minnsta kosti á tveim stöðum, sem ég þekki til. Vera má, að það sé víðar, þar sem svipað er ástatt um. Eins og nú er komið samgöngum hér vestan yfir fjall og austan, get ég sagt, að þá er þetta eini greiðastaðurinn, sem getur liðsinnt svona fólki. Ef sú starfsemi leggst niður, kvíði ég fyrir því, hvernig fer um margan ferðamanninn á þessum ferðum, þegar færð er ill og illviðri eru. Ég vil þess vegna mega vænta þess, að hv. Alþ. sýni þessu máli fullan skilning og láti þennan gestgjafa njóta ósérplægni sinnar og þess, hvað hann er nokkuð öðruvísi gerður, en mjög margir menn, því miður, meðal okkar þjóðar nú. Þá flyt ég eina till. enn ásamt tveimur öðrum hv. þingmönnum. Ég ætla, að hún muni vera á öðru hvoru þessu þskj., sem hæstv. forseti var að tilkynna að hefði verið útbýtt. Það er hv. þm. Hafnf. og hv. 11. landsk., sem flytja þessa brtt. með mér. Það er við 15. gr. IX, 12, til Ara Arnalds rithöfundar, að fyrir 7.500 kr. komi 9 þús. kr. Ari Arnalds er þjóðkunnur rithöfundur, eins og kunnugt er. Hann hefur haldið til haga á hinn prýðilegasta hátt ýmsum þjóðlegum fræðum og góðum minningum. Fyrir nokkrum árum var borin hér fram till. í því skyni að veita honum nokkurn ritstyrk. Hann var þá helzt til klipinn við nögl og gerður nokkru minni en við, sem fluttum það mál, ætluðumst til. Dálítið var þó úr því bætt síðar, en þó ekki til fulls, eins og við höfðum nú talið, að vera hefði átt. Nú leggjum við til, að bætt verði við þennan ritstyrk 1.500 kr. Í stærra er nú ekki farið. Og þá mun það vera orðin sú upphæð, sem var upphaflega flutt. Ég hygg, að þeir, sem lesið hafa ritgerðir Ara Arnalds, og þeir eru margir meðal þessarar þjóðar, telji ekki eftir þennan ritstyrk, heldur þvert á móti. Menn hafa lesið það, sem frá honum hefur komið, með mestu ánægju. Ekki ætti hann það sízt skilið að fá þessa viðbót fyrir síðustu bók sína, sem hann sendi frá sér og var á allan hátt hin prýðilegasta og mjög ánægjuleg og gaman að lesa, ekki sízt fyrir það, hvað honum er auðvelt að setja fram á fögru máli og skemmtilegu það, sem hann vill segja. Íslenzka þjóðin hefur jafnan - og ég vil vona, að svo sé enn – kunnað að meta það, sem gott er og vel sagt og hefur bókmenntalegt gildi. Og vafalaust eigum við því að þakka fyrst og fremst, að við höldum enn tungu okkar og menningu og sennilega tilveru okkar sem sjálfstæðrar og sérstakrar þjóðar. Það merki álit ég að við eigum aldrei að láta niður falla, heldur hafa í heiðri og meta og hlynna að hverjum þeim, sem gerir vel í því efni. Það mun gefa þjóðinni margfalda uppskeru.



Herra forseti. Í fjárl. þessa árs eru 100 þús. kr. veittar til menntaskóla á Laugarvatni. Í l. um menntaskóla segir svo: „Stofna skal menntaskóla í sveit, þegar fé er veitt til þess á fjárl.“ Nú hef ég af ýmsum ástæðum ekki séð mér fært að fara eftir þessu og ætla því að gera nokkra grein fyrir málinu og minni afstöðu til þess, eins og það stendur nú. Ég skal þá fyrst geta þess, að með bréfi, dags. 11. jan. á þessu ári, skrifaði rn. skólanefnd héraðsskólans á Laugarvatni í sambandi við þetta mál og spurðist fyrir um það, hvort héraðsskólinn gæti látið menntaskóla í té nauðsynlegt húsnæði, ef hann yrði stofnaður þar. Í bréfinu segir m.a., „að rn. muni aðeins samþ. stofnun skóla, sem starfar algerlega sjálfstætt og með svipuðum hætti og þeir menntaskólar, sem nú eru starfandi. Enn fremur að nemendur allir geti haft heimavist í skólanum. Rn. vill beina þeirri fyrirspurn til skólan. héraðsskólans, hvort hún geti látið af hendi við væntanlegan menntaskóla húsnæði, er fullnægt gæti þörfum hans fyrst um sinn til kennslu og heimavistar.“ Þessu svarar svo skólan., og skal ég leyfa mér að lesa hér stutta kafla úr bréfi n., sem gefa góða mynd af svarinu. Þar segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Skólanefndin er ekki reiðubúin að ráðstafa eignum héraðsskólans til annars skóla nú þegar. Til þess þarf margs konar athuganir og samninga, eins og rn. hlýtur að vera ljóst. Nýja skólahúsið er enn í smíðum, og gamla skólahúsið er eins og það var gert eftir brunann 1947. Á þessu stigi málsins vill skólan. því bjóða rn. til leigu nægan húsakost fyrir menntaskólann, þ.e. kennslustofur, íbúðarherbergi fyrir nemendur og aðgang að mötuneyti. Enn fremur er starfandi við skólann kennaralið, sem hefur sýnt, að ekki stendur að baki kennurum menntaskólanna hvað kennslu snertir. Hins vegar sér n. ekki önnur ráð nú, en að samvinna verði fyrst um sinn milli beggja skólanna um húsakost.“ - Enn fremur segir: „Vilji ráðun. setja sérstakan skólastjóra yfir menntaskólann nú þegar, bendir n. á, að engin íbúð er til fyrir hann, fyrr en byggt verður.“ Ég skal í þessu sambandi geta þess, að núverandi skólastjóri héraðsskólans gæti ekki orðið skólameistari í væntanlegum menntaskóla, vegna þess að hann uppfyllir ekki þau skilyrði, sem l. setja fyrir skólastjóra menntaskóla. Hér segir því skólan., að íbúð handa skólameistara sé ekki til á staðnum og því verði að byggja hana. Enn fremur segir skólan.: „Skólan. er það ljúft að ræða við rn. um skiptingu húsakostsins á Laugarvatni milli héraðsskólans og menntaskólans, og er n. einhuga á sama máli og rn. um, að hvor skólinn fyrir sig verði sjálfstæð stofnun, óháð hvor annarri, en n. telur ókleift að koma á slíkri skipan nú þegar, þ.e. að stofnanirnar séu óháðar hvor annarri, og bendir því á það auðvelda fyrirkomulag, að samvinna verði um stund milli skólanna, eins og verið hefur á fimmta ár og reynzt ágætlega, þ.e., að menntaskólinn sé eins konar deild í héraðsskólanum.“ Þetta eru kaflar úr bréfi skólan. sem svar við bréfi rn. Eftir að hafa fengið bréf þetta skrifaði rn. fræðslumálastjóra og fól honum að gera till. um skiptingu húsakosts og kennaraliðs á Laugarvatni milli héraðsskólans og fyrirhugaðs menntaskóla, miðað við, að menntaskólinn verði þegar í öndverðu sérstök stofnun. Þetta er með bréfi 10. marz. Þessu svarar svo fræðslumálastjórinn 25. s.m. og gefur þar skýrslu um samtal, sem hann átti við skólastjóra héraðsskólans á Laugarvatni, Bjarna Bjarnason, um þetta mál, og niðurstöðurnar af því samtali eru í stórum dráttum þessar: „Héraðsskólinn þarf sjálfur, eftir því sem skólastjórinn segir: a) Nýja skólahúsið óskert eins og gert hefur verið ráð fyrir því á teikningu húsameistara, nema hvað aðrir skólar fái sameiginleg afnot af mötuneyti og samkomusal. b) Heimavistarhús þau og kennaraíbúðir, sem þegar eru á staðnum, að frátöldu húsi því, er húsmæðraskóli Suðurlands hefur nú til umráða. Héraðsskólinn getur ekki selt eða látið af hendi til frambúðar neitt af húsnæði því, er hann á nú. Framtið menntaskóla á Laugarvatni verður þess vegna að byggja á því, að byggt verði sérstakt eða sérstök hús handa honum.“ Svo er talin upp húsnæðisþörf menntaskólans, og skal ég ekki lesa það upp. Af þessu kemur fram álit skólastjórans, Bjarna Bjarnasonar, og þetta álit er staðfest af honum 20. marz í samtali við fræðslumálastjórann. Eftir að hafa fengið þessa umsögn skrifaði rn. aftur 2. apríl til fræðslumálastjóra og óskaði svars hans um þetta: „1) Er möguleiki að setja upp sjálfstæðan menntaskóla á Laugarvatni á þessu ári með þeim húsakasti og aðbúnaði, sem þar er nú? 2) Ef svo er ekki, hvað mætti áætla núverandi kostnað við að koma upp nauðsynlegum húsakosti? 3) Hversu mikil mundi verða árlegur rekstrarkostnaður skólans fyrstu árin lauslega áætlað?“ Þessu svarar svo fræðslumálastjóri 9. apríl, eða 7 dögum síðar, og segir: „1) Ég tel ekki fært að hafa bæði héraðsskóla og menntaskóla til frambúðar í sömu húsakynnum. 2) Skrifstofa húsameistara ríkisins hefur áætlað lauslega, að menntaskóli á Laugarvatni kosti 6–7 millj. kr. Er miðað við byggingarkostnað eins og hann er um þessar mundir og þann húsakost, sem um getur í samtali okkar Bjarna skólastjóra (sem var sundurliðað á þessu plaggi - ég las ekki upp sundurliðunina) og ég greindi menntmrh. frá 25. f. m. 3) Árlegur rekstrarkostnaður menntaskóla á Laugarvatni mun vart geta orðið minni en hátt á fjórða hundrað þús. kr., miðað við núverandi verðlag og þá áætlun um kennarafjölda, er ég sendi rn. 14. júní.“ Þetta er þá endanlegt svar við þeim tilraunum, sem rn. gerði til þess að fá úr því skorið, hvort hægt væri á þessu ári að setja á stofn menntaskóla á Laugarvatni, og niðurstöðurnar eru í fáum orðum þessar: 1) Fyrir menntaskóla sem sjálfstæða stofnun er nú ekkert húsnæði á Laugarvatni, er héraðsskólinn gæti látið af hendi og fullnægt til frambúðar þörfum hans fyrir kennslustofur og heimavist. 2) Ekkert húsnæði er fyrir skólameistara eða kennara. Núverandi skólastjóri héraðsskólans getur ekki tekið að sér skólameistarastarfið, sökum þess að hann uppfyllir ekki skilyrði laga til þess. 3) Ef stofna ætti menntaskóla á Laugarvatni, er talið óhjákvæmilegt að byggja skólahús og heimavist, íbúð fyrir skólameistara og 3–4 kennaraíbúðir. Samkv. núverandi verðlagi er byggingarkostnaður áætlaður 6–7 millj. kr., eins og ég gat um, og rekstur skólans mundi fyrst í stað nema um 400 þús. kr. á ári samkv. áætlun fræðslumálaskrifstofunnar. 4) Rn. telur frágangssök að stofna menntaskóla á Laugarvatni með 100 þús. kr. fjárveitingu eins og er í fjárl. þessa árs. Þegar undirbúningur fjárl. stóð yfir, gerði rn. till. um fjárveitingu til stofnunar menntaskóla á Laugarvatni. Upp í frv. hefur verið tekin í 14. gr., 6. lið, till. um rekstrarkostnað skólans og á 20. gr. til byggingar skólastjóraíbúðar við menntaskólann 250 þús. kr. En rn. hafði gert till. um og talið að þyrfti 61/2 millj. kr. til þess að stofna menntaskóla og hafa til frambúðar á Laugarvatni. Sökum þess að till. rn. höfðu ekki verið teknar á frv. til fjárl. eins og rn. gekk frá þeim, taldi rn. nauðsynlegt að gera fjvn. grein fyrir afstöðu sinni til málsins. Þess vegna skrifaði rn. fjvn. bréf 27. okt. og skýrði málið, og ég ætla að leyfa mér - með leyfi hæstv. forseta - að lesa þetta bréf, vegna þess að það skýrir fyllilega afstöðu rn.: „Í sambandi við frv. til fjárl. fyrir 1953 vill rn. vekja athygli á, að fjárhæð sú, sem ætluð er til menntaskóla á Laugarvatni, er ekki í samræmi við till. héðan að því er stofnkostnað varðar. Þetta rn. lét athuga, hver verða mundi kostnaður við menntaskólahald á Laugarvatni, og reyndist hann sem hér segir: 1) Stofnkostnaður: Bygging skólahúss og heimavistar 4.5 millj. kr. Íbúðir skólastjóra og kennara 2 millj. kr. Samfals 6.5 millj. kr. 2) Rekstrarkostnaður árið 1953 kr. 339.844.00. Samtals kr. 6.839.844.00. Till. um þessi framlög voru sendar fjmrn., ekki af því að þetta rn. sé hlynnt því, að efnt sé að svo stöddu til menntaskóla á Laugarvatni, heldur til þess að Alþ. geri sér ljóst, í hvern kostnað er stefnt, ef það vill sinna þessu máli, og að ekki þurfi um að sakast síðar, að menn verði duldir þess, hver fjárhagsbyrði er með þessu skólahaldi lögð á landsmenn. Að stofnun menntaskóla á Laugarvatni hefur verið unnið af miklu kappi, en minni forsjá og án alls tillits til gildandi l. og gegn fyrirmælum rn., sem hefur að sjálfsögðu hvorki getað né viljað fallast á, að slíku máli væri hrundið af stað, án skýlausra fyrirmæla Alþ. Í landinu eru nú 3 skólar, sem brautskrá menn með rétti til innritunar í háskóla, þ.e. menntaskólarnir í Reykjavík og á Akureyri og Verzlunarskóli Íslands. Menntaskólinn á Akureyri gæti með þeim húsakosti, sem hann hefur og í smíðum er, tekið við um 170 nemendum í heimavist, en í heimavist eru nú 137, þar af 22 í miðskóladeild. Rn. er út af fyrir sig alls ekki andvígt því, að menntaskóli verði stofnaður í sveit. Það telur slíka skólastofnun að mörgu leyti æskilega. En tvö frumskilyrði verða að vera fyrir því, að hafizt sé handa. Hið fyrra, að þörf sé fyrir skólann og að ekki sé lagt í mikil útgjöld að þarflausu. Í öðru lagi, að skólinn, er stofnaður verður, fullnægi þeim kröfum, sem gera verður til slíkrar menntastofnunar, að hann sé að öllu leyti hliðstæður öðrum menntaskólum ríkisins og starfi sem sjálfstæð stofnun. Um fyrra skilyrðið er það að segja, að sá menntaskóli, sem hefur heimavist, er ekki nærri fullsetinn, og getur bann, er miðskóladeildin verður lögð niður, bætt við 60-70 manns í heimavist. Ef menntaskóli verður nú stofnaður á Laugarvatni, má búast við, að enn dragi. úr aðsókn að Akureyrarskóla, svo að húsnæði hans og kennslukraftar notist ekki að fullu. Kostnaður við heimavist á Akureyri er svipaður og að Laugarvatni. (Ég skal upplýsa, að 1950–51 var fæðiskostnaður á Akureyri um 548 krónur á mánuði á nemanda, en á Laugarvatni 465 krónur.) Að því er snertir hitt skilyrðið, munu flestir sammála um, að ekki megi draga úr þeim kröfum, sem gerðar eru til þeirra skóla, sem búa menn undir háskólanám, og ekki komi til mála að stofnsetja menntaskóla í sveit, nema sá skóli sé sérstök stofnun, sjálfri sér nóg og hlutverki sínu vaxin. Ástæðan til þess, að rn. neitaði að stofnsetja formlega menntaskóla á Laugarvatni samkv. fjárveitingu á 14. gr. B, Vl. í fjárl. þessa árs, var sú, að fjárveitingin, 100 þús. kr., er ekki nema litið brot af því fé, sem þarf til þessarar skólastofnunar. Ýmsum þykja útgjöld vegna skólamála ærið há nú þegar, þótt menn skirrist við í lengstu lög að skera niður framlög til þeirra, en misráðið er að efna til nýrra skóla umfram þarfir, þótt fullnægt verði, ef til vili með því metnaði og þrengstu sjónarmiðum eins manns eða fáeinna. Rn. vill vísa af höndum sér allri ábyrgð af þeirri gjaldabyrði, sem stofnun menntaskóla á Laugarvatni hefði í för með sér nú, en taldi rétt, ef Alþ. vildi samt sem áður stíga þetta skref, að horfzt væri í augu við hinn raunverulega kostnað, sem skiptir milljónum, í stað þess að málinu yrði lætt gegnum þingið með lágum og óraunhæfum fjárveitingum, er leiða til þungra gjalda síðar.“ Þetta er bréfið, sem rn. skrifaði fjvn. til þess að skýra sína afstöðu til málsins. - Annars skal ég segja það, að mér væri mikil ánægja að stofnsetja menntaskóla í sveit, ef öll skilyrði eru fyrir hendi til að framkvæma það á þann hátt, að skólinn fullnægi þeim kröfum, sem gera verður til slíkrar menntastofnunar. Fyrirmælin í l. um menntaskóla í sveit eru því aðeins framkvæmanleg, að unnt sé með fjárveitingu Alþ. að búa skólanum þau skilyrði, sem nauðsynleg eru hvað snertir húsakost til kennslu, heimavistar og íbúðar fyrir kennara. Ég tel það enn fremur frumskilyrði fyrir stofnun menntaskólans, að skólinn sé sérstök menntastofnun, byggð upp sem aðrir menntaskólar landsins, en ekki sem útibú eða deild úr héraðsskóla.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja örfáar brtt. við fjárlfrv. að þessu sinni og vildi leyfa mér að gera grein fyrir þeim í stuttu máli. Það er fyrst brtt. á þskj. 314, um að fé verði veitt til tveggja ferjuhafna við Ísafjarðardjúp. Að því hefur verið unnið s.l. 10 ár að bæta afgreiðsluskilyrði fyrir flóabát þann, sem gengur um Djúpið og flytur mjólk og aðrar búsafurðir bænda, með þeim árangri, að þar er nú búið að koma upp einum 6 ferjubryggjum. Þetta er til stórkostlegs hagræðis fyrir bændur í héraðinu og flýtir einnig mjög fyrir afgreiðslu flóabátsins. Hv. Alþ. er kunnugt um þessar framkvæmdir, svo að ég sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða um þær. Vil ég aðeins leggja áherzlu á það, að brýna nauðsyn ber til þess, að framlengd verði ferjubryggjan í Vatnsfirði, en ég legg til, að til hennar verði veittar 100 þús. kr. Það mundi sennilega nægja til þess að lengja mannvirkið nægilega til þess, að af því yrðu full not, en svo er ekki nú, þar sem flóabáturinn flýtur ekki við bryggjuna, nema þegar hásjávað er. Svipuðu máli gegnir um Melgraseyri, en ég hef flutt till. um 90 þús. kr. fjárveitingu til þeirrar ferjubryggju. Segja má, að það sé jafnvel enn þá nauðsynlegra að lengja þá bryggju, þar sem Melgraseyri er nú endastöð fyrir bifreiðaferðir frá Reykjavík að Djúpi, og er raunar óhætt að fullyrða, að það sé mjög miklum vandkvæðum bundið að hafa þar endastöð, meðan bryggjan er ekki lengri og fullkomnari, en hún nú er. Ég hafði skrifað fjvn. um bæði þessi hafnarmannvirki og hafði gert mér von um, að hún mundi taka þau upp í brtt. sínar. Hún hefur ekki gert það, en þar sem ég veit, að hv. n. hefur ekki að fullu lokið till. sínum, geri ég ráð fyrir því, að þess megi ef til vill vænta, að hún taki einmitt þetta til athugunar milli umr. Ef ég verð þess áskynja, að hv. n. hafi það í hyggju, þá er ég fús til að taka þessar brtt. aftur til 3. umr. Önnur brtt., sem ég flyt ásamt nokkrum öðrum hv. þm., er um bætur til handa því fólki og aðstandendum þess fólks, sem varð fyrir hinu sorglega slysi, sem varð á Bolungavíkurvegi sumarið 1951. Ég flutti slíka till. á siðasta hv. Alþ., og munaði þá litlu, að hún yrði samþ. Nú flyt ég - ásamt nokkrum öðrum hv. þm. - till. um nokkru lægri bætur, 140 þús. kr. Efni þessa máls er það, að í þessu slysi létust tveir menn og tveir stórslösuðust. Langferðabifreiðin, sem flutti fólkið, gerónýttist. Þannig hagar til, að þetta fólk eða aðstandendur þeirra, sem létust, getur engar bætur fengið. Annar þeirra manna, sem stórslösuðust, verður örkumlamaður alla sína ævi. Þetta fólk fær, elns og ég sagði, hvorki slysa- né örorkubætur, og venzlamenn þeirra, sem létust, fátækt fólk og gamalt, fær heldur engar bætur. Fátækur maður, sem átti bifreiðina, fær hana ekki heldur bætta hjá tryggingarfélagi sínu. Ég held, að það skapi ekki hættulegt fordæmi að koma nokkuð til móts við það fólk, sem svo hörmulega hefur verið leikið, og bæta því lítillega þann miska og meiðsl, sem það hefur orðið fyrir. Ég hygg þess vegna, að hv. Alþ. geti með góðri samvizku samþ. brtt. sem þessa. Þriðja brtt., sem ég flyt, er um, að veittar verði 15 þús. kr. í stofnstyrk til Handíðaskólans í Reykjavík. Þessi skóli er ein hin þarfasta menntastofnun hér á landi og bætti úr brýnni nauðsyn fyrir slíka skólastofnun. Hún hefur aldrei fengið neinn stofnstyrk frá ríkissjóði. Hins vegar hefur nú á síðari árum hafizt um hana nokkur samvinna milli hins opinbera og þess einstaklings, sem af miklum ötulleik og dugnaði hefur barizt fyrir þessari menntastofnun. Við, sem þessa brtt. flytjum, væntum þess, að hv. þm. meti það merka skólastarf, sem þarna hefur verið unnið, svo mikils, að þeim þyki ekki fram á mikið farið, þegar flutt er till. um 15 þús. kr. stofnstyrk til handa þessari stofnun, en mér er kunnugt um það, að fjárhagur hennar er mjög þröngur, og gæti þessi litilfjörlega fjárveiting greitt nokkuð götu hennar, a.m.k. næstu mánuði og ár. Fjórða till., sem ég flyt einnig ásamt nokkrum öðrum hv. þm., er brtt. við 22. gr. fjárl., um að greiða Jóni Björnssyni rithöfundi 20 þús. kr. byggingarstyrk. - Það er alkunna, að Alþ. hefur á undanförnum árum og áratugum veitt einstökum listamönnum, sem átt hafa við fjárhagslega erfiðleika að búa, byggingarstyrk. Fyrst og fremst munu slíkar fjárveitingar hafa verið veittar málurum, sem mjög hafa þurft á því að halda að geta unnið störf sín í sæmilegum húsakynnum. Hins vegar er það auðsætt, að menn, sem vinna önnur listastörf, eins og t.d. rithöfundar, eiga litlu hægara með að búa í gersamlega óviðunandi húsnæði. Svo stendur á um þennan rithöfund, sem brtt. er flutt um að fái 20 þús. kr. byggingarstyrk, að hann býr í bragga hér, svo kölluðum Herskálakamp, við skilyrði, sem eru - mér liggur við að segja gersamlega óviðunandi og naumast mannsæmandi. Ég hygg, að hér eigi að hafa svipaðan hátt á og gagnvart málurunum og einhverjum myndhöggvurum áður og koma lítillega til móts við þennan listamann, ef þessi lága upphæð, sem brtt. er um, mætti verða til þess, að aðstaða hans batnaði lítillega, en mér er kunnugt um, að þessi upphæð mundi nægja til þess, að gata hans yrði greidd verulega í þessum efnum. Ég vildi svo aðeins minnast lítillega á brtt., sem ég er meðflm. að á þskj. 314, um að veittar verði 500 þús. kr. til byggingar nýs kennaraskóla. Ég geri ráð fyrir, að 1. flm. till., hv. 7. þm. Reykv., muni mæla fyrir henni. En ég vil aðeins leggja áherzlu á það, að þessi skóli, Kennaraskóli Íslands, er langsamlega hraklegast á vegi staddur allra skóla hér í höfuðborginni um húsnæði sitt, og er all illt til þess að vita, að sú skólastofnun, sem á að ala upp og mennta sjálfa kennarastétt landsins, skuli vera svo illa á vegi stödd um húsnæði. Skólinn er í eldgömlu húsi, sem engan veginn fullnægir þeim kröfum, sem gera verður til slíks skólahúss. Ég hygg, að það megi ekki dragast lengur, að Alþ. sýni nokkurn lit á því, að úr húsnæðisvandamáli þessarar skólastofnunar verði bætt. Að lokum vil ég svo segja það, að ég sætti mig sæmilega við till. hv. fjvn. varðandi fjárveitingar til framkvæmda í mínu héraði, Norður- Ísafjarðarsýslu. Ég vil þó aðeins endurtaka það, sem ég hef drepið á áður við fjárlagaumræður, að fyllsta ástæða væri til þess, að það hérað landsins, sem ég hygg að sé allra héraða verst á vegi statt um vegabætur, nyti nokkurrar sérstöðu, fengi langsamlega hæstar fjárveitingar til umbóta á þessu sviði, til vega- og brúargerða. Svo hefur nú ekki verið á undanförnum árum og svo er ekki enn. En allverulegar fjárupphæðir eru samt veittar samkv. till. hv. n. í þessu skyni og sé ég ekki ástæðu til að gagnrýna það. Ég veit, að hv. n. hefur í mörg horn að líta, nú ekki síður en áður. Ég vil þó vekja athygli á því, að fjárveiting sú, sem ætluð er til brúargerða í héraðinu, á eina á, sem er á aðalþjóðveginum út með Ísafjarðardjúpi að vestanverðu, Ísafjarðará, nægir engan veginn til þess, að hægt verði að byggja þessa brú á komandi sumri. Það er því aðeins, ef lán fengist á móti framlagi ríkissjóðs gegn fjárveitingu síðar, sem slíkt yrði unnt, eða ef heimilað yrði að vinna fyrir hærri upphæð við þetta mannvirki, heldur en veitt er í fjárl. Það má vera, að það sé nauðsynlegt að búta svona í sundur fjárveitingar til einstakra brúarmannvirkja, sérstaklega þegar um dýrar brýr er að ræða, en það er engu að síður mjög óhentugt. Þessi á er á aðalþjóðveginum út með Ísafjarðardjúpi, sem nú er verið að leggja og verður lögð megináherzla á á næstu árum, en að þeim vegi verður litið gagn fyrr en þessi á hefur verið brúuð. Ég skal svo ekki fara fleiri orðum um þessar brtt., en vænti þess, að þar sem svo mjög er í hóf stillt í brtt. mínum, þá megi vænta þess fylgis við þær, að þær nái samþykki.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér eina brtt. ásamt hv. 8. þm. Reykv., við 14. gr., þess efnis, að tekin verði upp fjárveiting til æskulýðshallar, byggingar íþróttasalar, 160 þús. kr. Bygging æskulýðshallar í höfuðstað landsins hefur verið alloft á dagskrá hér á Alþingi, án þess að raunhæfar samþykktir hafi verið um það mál gerðar. Ég tel, að á þeim tíma, sem nú er liðinn frá því að þessu máli var fyrst hreyft hér á Alþingi, hafi skapazt nokkuð ný viðhorf, og vil leyfa mér í sambandi við þessa till. að gera grein fyrir þeim. Menn voru á þeirri skoðun, að æskilegt væri að byggja eitt allsherjar tómstunda- og félagsheimili fyrir æskulýð höfuðstaðarins, sem þá var kallað æskulýðshöll. En síðar, við útþenslu bæjarins á undanförnum árum, hefur æ meira komið fram sú hugsun, að eðlilegra væri að velja slíkum tómstunda- og félagsheimilum staði í hinum einstöku bæjarhverfum og hafa þau þar af leiðandi minni og á fleiri stöðum, enda er það svo nú, að sum íþróttafélögin hér í bæ hafa þegar komið sér upp myndarlegum félagsheimilum, og af þessum sökum er það, að till. okkar nú er orðuð þannig: Til æskulýðshallar, byggingar íþróttasalar. - Og það er byggt á þeirri hugsun, að enda þótt við flm. getum fallizt á, að eðlilegt sé að velja félagsheimllum og tómstundaheimilum staði í hinum einstöku bæjarhverfum og hafa þau fleiri og minni, þá sé þó full þörf og ástæða til að byggja í höfuðstað landsins einn allsherjar íþróttasal eða íþróttahús, sem er þá ekki aðeins hugsaður til afnota fyrir æsku höfuðstaðarins, heldur verður einnig til afnota fyrir æsku landsins sem einn allsherjar samkomustaður, þegar meiri háttar íþróttasýningar eru haldnar. Í bæjarstjórn Reykjavíkur hefur svipuð þróun átt sér stað í viðhorfi til þessa máls, og kemur það fram í ákvörðun bæjarstjórnar á s.l. árí, þar sem veittar eru allt að 200 þús. kr. til æskulýðshallar og fjárveitingin orðuð þannig, að þessu fé skyldi varið til byggingar íþróttahúss í samráði við Bandalag æskulýðsfélaganna í Reykjavík. Nú má að vísu segja, að slík bygging í höfuðstaðnum ætti þá að njóta styrks úr félagsheimilasjóði eins og aðrar hliðstæðar byggingar. Það er vitað, að æskulýðsfélögin hér eða bandalag þeirra mun hafa nú á reiðum höndum um 150 þús. kr., sem safnað hefur verið í þessu skyni. Og eins og ég sagði áðan, hefur bæjarstjórnin ákveðið að verja 200 þús. kr. til þessarar byggingar á þessu ári, ef hafizt yrði handa. Það hefur nú ekki verið byrjað neitt á byggingunni, en samt hafa verið greiddar 50 þús. kr. úr bæjarsjóði, þannig að ef Alþingi vildi sýna þessu máli nokkurn sóma með ekki stærri fjárveitingu, en hér er farið fram á, væri þó öruggt, að það væri hægt að hefjast handa og gera allverulegt átak til þess að koma upp þessu allsherjar íþróttahúsi, sem hér um ræðir. Eins og ég vék að áðan, kann að vera, að menn telji, að það sé ekki ástæða til þess að hafa sérstaka fjárveitingu til þessa, og vísi á félagsheimilasjóð. Hef ég heyrt þær skoðanir. En þeir, sem þekkja nokkuð til fjárhagsgetu félagsheimilasjóðsins, vita, að það mundi líða langt árabil, þar til hann væri aflögufær til slíkrar byggingar. Og það er mín skoðun, að alveg eins og það sé eðlilegt, að Alþingi verji sérstöku fé til allsherjar íþróttaleikvangs í höfuðstað landsins, sem er ekki aðeins leikvangur höfuðstaðarbúa, heldur landsmanna allra, þegar allsherjar íþróttakeppnir eru, þá sé einnig ekki óeðlilegt, að Alþingi sýni æsku höfuðstaðarins nokkuð sérstaka tillitssemi með því að verja sérstaklega á fjárlögum nokkru fé til byggingar íþróttasalar eins og hér um ræðir. Það hefur ekki verið tíundað, hvaðan það fé er komið, sem félagsheimilasjóður er byggður upp af. Ef það væri gert, þá kæmi í ljós, að langsamlega mestur hluti þess fjár kemur frá höfuðstað landsins, Reykjavík. Engu að síður hafa bæði ég og aðrir þm. Reykjavíkur verið stuðningsmenn félagsheimilasjóðsins, og við höfum verið stuðningsmenn hans þrátt fyrir þetta, vegna þess að við höfum skilið þá ríku og miklu þörf, sem æskan í sveitum landsins og hinum dreifðu byggðarlögum hefur til þess, að þar sé komið upp félagsheimilum og íþróttahúsum. Ég vil segja það, að því þjóðþingi, sem hefur svipaða afstöðu til höfuðborgar sinnar eins og Alþingi Íslendinga hefur til Reykjavíkur, - og þegar á þetta er litið, sem ég nú hef greint, því er of þröngur stakkur skorinn, ef það telur ofrausn að veita nokkurt fé sérstaklega til málefna eins og hér er farið fram á. Og einmitt í trausti þess vil ég mega vænta þess, að þessi till. hljóti nú góðar undirtektir hjá hv. þm. Og miðað við það, að þróun þessara mála sé bundin við, að komið sé hér upp allsherjar íþróttasal, og fjárveitingin við það miðuð, treysti ég á, að þeir þm., sem eru úr hinum dreifðu byggðum, sem njóta fjárveitinga úr félagsheimilasjóði, sem, eins og ég sagði, hefur fyrst og fremst tekjur sínar frá Reykvíkingum, telji sér fært að sýna æsku höfuðstaðarins þá viðurkenningu, sem felst í þessari litlu fjárveitingu, með því að vera henni hliðhollir og samþykkja hana.



Herra forseti. Það lítur nú út fyrir, að hægt verði að ljúka þessum umr. alltímanlega, því að bæði er það, að óvenjulega fáar till. hafa borizt við þessa umr., og að það er ekki mjög margt, sem ég þarf að svara hér í sambandi við umr. síðan ég hélt mína framsöguræðu. Ég vil þó aðeins svara hér nokkrum atriðum, sumpart þeim, sem hefur verið beint til mín út af ákveðnum till., og sumpart út af þeim orðum, sem fallið hafa hér í umr. Hv. 5. landsk., frsm. 1. minni hl. fjvn., sagði hér áðan í sinni framsöguræðu, að Alþingi hefði verið blekkt við afgreiðslu fjárlaganna fyrir árið 1951. Mér þykir rétt að leiðrétta þennan misskilning hjá hv. frsm. minni hlutans. Það hefur verið margsinnis upplýst hér á Alþingi, að afgreiðsla fjárlagafrv. fyrir 1951 var gerð á þann veg, að tryggt væri, að ekki yrði greiðsluhalli á fjárlögunum, þótt ekki fengist sá tekjustofn, sem síðar var um samið. Þetta veit hv. frsm. mjög vel, og allar fullyrðingar hans um blekkingar í sambandi við afgreiðslu fjárlaganna það ár eru því heilaspuni einn. - Það er annað atriði, sem ég gjarnan vildi leiðrétta hér í sambandi við hans ræðu. Hann sagði, að það hefði verið hörkurifrildi í fjvn. um hverjar 5 og 10 þús. kr. till. til menningarmála. Mér þykir illa mælt, að einn af okkar ágætu meðnm. skuli láta slík ummæli frá sér fara hér í Alþingi, því að sannleikurinn er sá, - og ég segi það mínum meðnm. til hróss, - að þar hefur ekkert rifrildi átt sér stað. Það væri ekki hægt að rífast þar, nema því aðeins að einhver mótmæli hefðu komið um ákveðin mál. Þau hafa öll verið rædd með fullri ábyrgð af meiri hl. n., og þá sjaldan að mótmæli hafa komið frá minni hlutanum, hafa þau ekki skapað neitt rifrildi. Þau hafa verið flutt, bæði af hv. 1. minni hl. og hv. 2. minni hl. með fullri prúðmennsku og hafa ekki gefið tilefni til neins rifrildis, enda venjulega felld án frekari umræðna. Þykir mér rétt að láta þetta koma fram, vegna þess að ég kann því illa, að einn af okkar meðnm. skuli vera að bera út slíkar ósannar slúðursögur. Þá minntist hv. frsm. minni hl. á húsaleigu ríkisins. Það er alveg rétt, sem hann heldur fram, að ríkið greiðir svo og svo mikið fé í húsaleigu, ef til vill þá upphæð, sem hann hefur minnzt á, - ég hef nú ekki reiknað það saman, - en, ég vil þá benda honum á, að til þess að ríkið gæti sparað alla þá húsaleigu, þyrfti það að fjárfesta að minnsta kosti 20 millj. kr. eða jafnvel stærri upphæð, til þess að koma upp slíkum húsakynnum sem það leigir nú af öðrum. Og ég hygg, að það yrði að skera allverulega niður á fjárl. nauðsynlegar framkvæmdir, ef á einu ári ætti að byggja yfir allar skrifstofur ríkisins. Ég sé ekki ástæðu til þess að svara neinu öðru í ræðu hv. frsm. 1. minni hl. en því, sem. ég þegar hef minnzt á. Hv, frsm. 2. minni hl. sagði hér, að þetta væri ómerkileg afgreiðsla fjárlaganna nú við 2. umr., vegna þess að ýtt hefði verið til hliðar öllum stærstu málunum. Þessi ummæli hv. frsm. 2. minni hl. eru byggð á hreinum misskilningi og stafa sjálfsagt af því, að hann hefur vegna anna ekki getað tekið þátt í síðustu fundunum, þegar þessi mál voru afgr. Og hefur hann því sagt hér meira, en hann hefur vitað um. Það er rétt, sem ég tók fram í framsöguræðu minni, að nokkur atriði hafa verið sett til hliðar, m.a. 20. gr., en það er ekki neitt, sem veltur á um afgreiðslu fjárlaganna almennt, ef ekkert nýtt kemur til. Get ég fullvissað um, að það verða engar stórkostlegar breytingar á því, sem hafa nein veruleg áhrif á afgreiðslu fjárlaganna, þótt það hafi verið látið bíða. Það er því allt annað, en að aðeins sé verið að fullnægja forminu um afgreiðslu fjárl. hér. Það er verið að fullnægja þeim lagafyrirmælum, sem ákveðin eru um, hvernig skuli farið með fjármál. Og það er siður en svo, að það hafi verið undirbúið lakar nú, en önnur þau ár, sem ég hef þekkt til hér, meðan ég hef verið á þingi. Þá talaði hv. frsm. 2. minni hl. nokkuð um risnufé og getur einnig um það í sínu nál., að allir stjórnarstuðningsmenn hafi rétt upp hendurnar gegn því, að það væri tekið af. Ég hef lýst því í minni framsöguræðu, hvernig farið hefur verið að því að bæta mönnum upp laun að ýmsum leiðum í embættum í landinu, og skal ekki endurtaka það. En mér þykir rétt að segja frá því í sambandi við þetta mál, vegna þess að hér var um að ræða risnufé til nokkurra aðila í stjórnarráðinu, sem hafa haft þetta í fjöldamörg ár, að einmitt í þessari stofnun er svo að segja engin - eða jafnvel engin yfirvinna. Og meiri hl. fjvn. sá ekkert réttlæti í því að breyta hér um á þessum eina stað, á meðan ekki væri hægt að koma því fram á öðrum stöðum. En ég hef gert grein fyrir því annars staðar, hversu það muni vera erfitt fyrir fjvn. að fá þar nokkrar breyt. á. Ég vil hins vegar benda hv. frsm. 2. minni hl. á það, sem honum er vel kunnugt, að þegar farið var að rannsaka, í hvaða embættum það væri, sem helzt þyrfti að grípa til sparnaðar, þá var síður en svo, að þau embætti væru undanskilin, sem ýmist hafa verið stofnuð af hans ágætu flokksmönnum eða hans ágætu flokksmenn stjórna nú. Skal ég svo ekki ræða frekar um það atriði. Hv. frsm. sagði, að iðnaðurinn hefði verið lagður í rústir, leikinn grátt vegna innflutnings á alls konar vörum. Um það atriði skal ég ekki deila hér. Hann getur deilt um það í hv. Nd. við hæstv. viðskmrh., en ég vil mótmæla því, sem hann sagði hér, að veittar væru aðeins 700 þús. kr. til iðnaðarmálanna, eins og hann lýsti í sinni ræðu. Það verður ákaflega erfitt að gera upp á milli þess, hvað er raunverulega til iðnaðar, sjávarútvegs eða landbúnaðar, þegar öllu er á botninn hvolft. Þetta grípur svo hvað inn í annað. Og erfitt verður að segja m.a., að ekkert af því, sem fer til raforkumálanna, sé viðkomandi iðnaðinum. Þess utan er nú iðnfræðslan á bls. 32 í frv. nærri 500 þús. kr. Er það þó beint framlag til iðnaðarmálanna. Sama má segja um ýmislegt annað, svo sem framlag til ríkisprentsmiðjunnar eða það fé, sem ríkissjóður leggur til hennar á hverju ári, landssmiðjunnar, tunnuverksmiðja, verksmiðjueftirlitsins o.fl., o.fl. Ég vil aðeins taka upp þessi dæmi. Það sýnir greinilega, að hv. frsm. 2. minni hl. hefur mælt hér án þess að hugsa, þegar hann fullyrti um þetta hér áðan. Hv. frsm. minntist hér á, að rétt væri, eftir að ég hefði gefið þær upplýsingar, sem koma fram í nál. og minni ræðu, að afgr. nú ný launalög. Ég hef sannað það bezt með minni ræðu, hversu það væri ógerlegt að starfa undir þeim launalögum, sem nú væru í landinu. Nákvæmlega þessi sömu rök voru færð fram þegar launalögin voru endurskoðuð síðast, að það þyrfti að leiðrétta laun hinna lægst launuðu og laga launalögin í heild vegna þess misræmis, sem þá var í launakjörum starfsmanna ríkisins. En hvernig fór svo, eftir að þau launalög voru sett? Þá var öllum uppbótunum, sem embættismennirnir fengu eftir gömlu l., haldið, þrátt fyrir það þótt búið væri að setja ný launalög, og ekki einu sinni að þeim væri haldið, heldur var líka greidd víðast hvar vísitöluuppbót á þær bætur, sem þó var búið að fella inn í hin nýju launalög. Ef ætti að fara eins að hér, þá væri að fara úr öskunni í eldinn í sambandi við greiðslur til starfsmanna ríkisins. - Hann sagði einnig, að það hefði komið fram í minni ræðu, að rétt væri að veita meira aðhald þeim stofnunum, sem væru reknar af ríkinu. Það er alveg rétt. En ég vil í því sambandi leyfa mér að benda á, að á sínum tíma flutti Sjálfstfl. frv. um ríkisráðsmann, á meðan hv. þm. Vestm. sat sem fjmrh., en ég hygg, að þá hafi flokkur þessa hv. þm. staðið á móti því, að þær umbætur væru gerðar. Kynni að vera, að ástandið í þessum málum væri ekki slíkt sem því hefur verið lýst nú, ef sú till. hefði náð fram að ganga. Hv. þm. Snæf. hefur borið hér fram till. Ég sé ekki ástæðu til þess að ræða þær neitt sérstaklega. N. mun athuga milli 2. og 3. umr., hvort ástæða sé til þess að taka upp till. um Hellnar, en að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til þess að óska eftir, að neinar aðrar af hans till. verði teknar aftur. Annars ræður hann því að sjálfsögðu sjálfur. Hv. 4. landsk. minntist á till. sína um sjúkrahús á Akureyri. Þetta hefur verið rætt í n. Það lá ekki fyrir henni neitt erindi um þetta, en ég hygg, að það sé ekki möguleiki fyrir því, að n. taki upp þessa tillögu. Það er ýmislegum öðrum liðum að sinna í sambandi við heilsugæzlumálin. Ég hygg, að það verði ekki rúm fyrir hans till., nema því aðeins að það sé hægt að benda á frekari tekjur. - Um till. hans um brú á Glerá skal ég upplýsa, að þetta hefur einnig verið athugað í n. og talið, að það mundi ekki standa á því eina atriði, hvort brúnni yrði lokið á þessu ári, þó að vantaði þær 50 þús. kr., sem hann gat um og við vitum um að þarf til lokagreiðslu. Ef hann athugar um aðrar brýr, þá hefur ekki heldur verið sett full greiðsla til þess að ljúka þeim, og eiga ekki að þurfa að verða nein vandræði af. Hv. 3. landsk. minntist nokkuð á till. sína á þskj. 214 um að styrkja skýrslusöfnun um lamað fólk. Ég vildi spyrja hv. 4. þm. Reykv., hvort þetta hefur ekki verið að nokkru leyti gert af Tryggingastofnun ríkisins eða hvort það sé ekki í hennar verkahring. Ég minnist þess, að það fór fram fyrir nokkru skýrslusöfnun um alla öryrkja í landinu. Ég geri ráð fyrir því, að það falli einmitt undir þann lið og Tryggingastofnun ríkisins ætti að hafa með höndum að safna skýrslum um alla lamaða menn í landinu. Ég sé ekki, að það ætti að þurfa að leggja sérstaklega fé úr ríkissjóði til þess að afla þeirra upplýsinga, en till. fer einmitt fram á, að það verði gert. Hin till. hans er um að veita nokkurt fé til Jóhannesar Áskelssonar í sambandi við vísindarannsóknir á Vestfjörðum. Fjvn. hefur athugað þetta mál, og hún hefur ekki getað orðið sammála um að leggja til, að fé verði til þess veitt. Ég vil í sambandi við þetta gjarnan upplýsa, að þessi ágæti maður hefur allverulegar tekjur fram yfir sín laun, eins og aðrir menntaskólakennarar, og skal ég leyfa mér að vísa í mína fyrri ræðu um þau atriði, og sé ég ekki, hvers vegna hann ætti sérstaklega að verðlaunast til þess að gera slíkt starf, eftir að hafa allar þær launauppbætur, sem hann hefur í þeim skóla, og síðan þriggja mánaða frí frá störfum. En færi svo, að meiri hl. Alþ. vildi samþ. þessa till., þá þætti mér illa við eiga, ef ekki yrði hækkaður styrkur til Guðmundar Kjartanssonar til rannsókna og vísindastarfa, því að mér er það ljóst, að þær 15 þús. kr., sem hann hefur á 15. gr., notar hann allar til þess að greiða kennara, er gegnir starfi hans á veturna, svo að hann geti unnið að þeim verkefnum, sem hann aflar sér á sumrin. Hann vinnur því þetta verk raunverulega án þess að fá nokkuð fyrir það og leggur þó í það alla sína vinnu yfir sumarmánuðina og kostar sjálfur öll ferðalög. Ég sé ekki, að það sé mögulegt fyrir hv. Alþ. að samþ. till. um fjárveitingu til Jóhannesar Áskelssonar, án þess að þetta yrði bætt upp á einhvern hátt, og vildi ég beina því til þeirra manna, sem bera umhyggju fyrir þessum málum. Þá get ég ekki látið vera að minnast ofur lítið á hina mjög svo skemmtilegu og hressilegu ræðu hv. 2. þm. Reykv. Ég hef heyrt um menn, sem hafa ofnæmi fyrir ýmsu. Ég hef heyrt um gripi, sem hafa ofnæmi fyrir rauðum lit, t.d. naut á Spáni. Einstaka menn fá ofnæmi af heita vatninu í Reykjavík, af seltu í loftinu o. s. frv. En ég hef aldrei fyrr á ævinni komizt í kynni við nokkurn mann, sem hefur ofnæmi fyrir orðum eins og hv. 2. þm. Reykv. Hann má ekki heyra nokkurn tíma nefnda Ameríku, svoleiðis að hann verði ekki „of sterkur“, eins og þeir kalla þá menn, sem geta ekki ráðið við sig. Hann má aldrei heyra nefndan Landsbankann, og hann má aldrei heyra nefnt S.Í.F. Það hefur slík áhrif á hann, að hann getur ekki stjórnað geði sínu eða orðum og verður eins og maður, sem ekki fær ráðið við sig. Ég veit engin betri ráð, en að hann reyndi að hitta lækna, sem gera það að sératvinnu að lækna ofnæmi. Hv. þm. Vestm.- talaði hér fyrir till. sinni um flugmál. 20. gr. hefur ekki verið athuguð í fjvn. Hans till., ef hún verður tekin til baka, - án þess að ég sé að óska þess, - mun þá verða athuguð af n. í sambandi við afgreiðslu þeirrar gr., en ég get hins vegar ekkert sagt um það, hvort hún fær fylgi hjá n. eða eigi. Út af þeim till. frá hv. 8. þm. Reykv. og öðrum, sem fram hafa komið hér í sambandi við byggingarstyrki til listamanna, þá vildi ég gjarnan spyrja þessa hv. þm. að því hvort þeir séu nokkuð kunnugir því, hvort þessir menn séu að byggja yfirleitt eða ekki. Ég veit ekki, hvort nokkurn tíma hefur verið fylgzt með því, að þeir listamenn, sem hafa fengið byggingarstyrki, hafi nokkurn tíma uppfyllt það skilyrði að byggja fyrir féð eða hvort rn. hefur nokkurn tíma fylgzt með því, að féð væri ekki látið af hendi, nema viðkomandi aðill væri að byggja. Mér þykir það nefnilega ákaflega einkennilegt, eftir að heyra það frá þessum viðkomandi hv. þm. hér, að þessir menn séu svo fátækir, að þeir búi í húsum, sem ekki sé verandi í, bröggum og grenjum, eins og þeir lýsa því, að þeir skuli allt í einu hafa möguleika til þess að byggja yfir sig sæmilegar íbúðir, ef þeir fái 10–20 þús. kr. styrk úr ríkissjóði. Að öðru leyti skal ég ekki ræða þessar till., en ég vildi gjarnan heyra þær upplýsingar frá þeim, áður en verður gengið til atkv. um þær. Hv. 1. þm. Eyf. óskaði nokkuð eftir því að fá yfirlýsingu í sambandi við byggingu á brú yfir Hörgá. Þegar fjvn. fékk skýrslu frá vegamálastjóra og till. um fjárveitingu til brúa fyrir árið 1953, þá lagði hann fyrst til, að brú yfir Hörgá í Eyjafirði yrði tekin á fjárlög þessa árs með 800 þús. kr. En síðar, þegar hann var beðinn um að athuga skiptinguna á ný og honum var tilkynnt, hvað væri hámark þeirrar upphæðar, sem setja mætti inn á fjárlögin í sambandi við nýjar brýr, þá skiptir hann þessu í bréfi til fjvn., dags. 18. nóv., og segir þar í niðurlagi þess bréfs: „Fé til nýrrar brúar á Hörgá komi úr brúasjóði.“ Aðrar eða meiri yfirlýsingar hefur fjvn. ekki í sambandi við byggingu brúarinnar. Það er ekki á valdi fjvn. - eða hún hefur a.m.k. ekki tekið sér það vald annað skipta brúasjóðsfé. En eftir að hún hafði fengið þetta bréf, þá taldi hún sér vera óhætt að leggja ekki til, að fé til byggingar brúar á Hörgá yrði tekið af því fé, sem lagt er fram á fjárl. til brúargerða almennt, enda hefði það aldrei rúmast innan þeirra takmarka, sem þar voru sett. Hef ég tekið þetta fram í minni framsöguræðu og endurtek það hér, að það er byggt á þessu bréfi, sem n. fékk frá vegamálastjóra. Ég veit því ekki betra ráð, en að hv. þm. reyni að fá yfirlýsingu frá vegamálastjóra um, að brúin verði byggð fyrir fé úr brúasjóði, ef hann treystir sér ekki til að láta þessar upplýsingar nægja. Hv. þm. sagði, að hann væri engan veginn ánægður með það vegafé, sem hann fengi til vega sinna og sérstaklega til endurbyggingar á vegum í Eyjafirði, en það verður víst almennt allt hjá hv. þm., að enginn þeirra fái nægilegt vegafé, svo að miklu meiri upphæð hefði þurft að skipta. Ég vil hins vegar í sambandi við þessi ummæli leyfa mér að upplýsa, að í Eyjafjarðarsýslu var ekki varið minna en rúmum 1.200 þús. kr. til vegaviðhalds á s.l. ári, og er það tvöföld og þreföld upphæð við margar aðrar sýslur í landinu. Er ekki alveg óeðlilegt, að nokkurt tillit sé tekið til þess, þegar verið er að skipta fé til nýrra vegabygginga í sýslum landsins. Nú er vitað, að Eyjafjarðarsýsla er sæmilega vel veguð, og það er einmitt kannske þess vegna, sem vegaviðhaldið er svo hátt sem ég þegar hef skýrt frá. Ég skal ekki ræða hér mikið um Ólafsfjarðarhöfn. Það er fjvn. kunnugt, hversu mikið fé hún hefur fengið að öðrum leiðum, og sé ég ekki ástæðu til þess að ræða frekar um framlagið, sem ákveðið er hér í okkar till. Ég skal lýsa því yfir, að erindi um bætur fyrir slys í Óseyrarhlíð var sent fjvn. Það var einnig sent henni í fyrra. Afstaða n. til þeirra mála, er ekkert breytt frá því, sem var á fyrra ári, enda engar nýjar upplýsingar komið fram. Er því ekki eðlilegt, að n. tæki það upp. Út af fyrirspurn frá hv. þm. Árn. um það, hvort ég sem frsm. n. geti gefið yfirlýsingu um, að brúin hjá Iðu verði byggð á næsta sumri, þá er nú síður en svo, að það sé á mínu valdi að gera slíkt. Eins og ég skýrði frá áðan, þá skiptir fjvn. ekki því fé. En eftir þeim upplýsingum, sem fyrir liggja og ég gat um í minni ræðu, þá munu vera um 1.800 þús. kr. til ráðstöfunar úr brúasjóði á næsta ári. Ef 800 þús. kr. eru teknar til þess að byggja Hörgárbrú, sem mér sýnist að vegamálastjóri hugsi sér að gera, þá er ekki eftir þar nema um 1 millj. kr., en brúin hjá Iðu er talin kosta 4 millj. og 650 þús. Nú hefur vegamálastjóri gert hér till. um brýr, sem eiga að byggjast úr brúasjóði, og það er þá Skjálfandafljót fyrst. Þar hefur hann geymslufé, 150 þús., og úr brúasjóði 400 þús., eða 550 þús. kr. En áætlað er, segir hann, að enn vanti 1.3 millj. kr. til þess að fullgera brúna með núverandi verðiagi. Ætli hann sér því að fullgera þá brú árið 1953, þá sé ég ekki, að hann hafi neitt fé til þess að byggja fyrir brú á Hvítá hjá Iðu, enda kemur ekkert fram um það í gögnum til n., að það sé fyrirhugað. Hins vegar er það atriði, sem hv. þm. verður að eiga bæði við vegamálastjóra og rn., hvort hugsað er að vinna þar nokkuð eða geyma það enn þar til meira fé er fyrir hendi í brúasjóði. Vegamálastjóri hefur hins vegar lagt mjög mikla áherzlu á það, að tvöfaldaðar séu tekjurnar til brúasjóðs af benzíntollinum. Fjvn. hefur ekki viljað leggja það til, og standa því tekjurnar óbreyttar; nema einhverjar sérstakar aðgerðir komi til frá Alþingi. Um vegagerð í Árnessýslu skal ég vera fáorður. Mér þykir rétt að upplýsa hér samt sem áður, vegna þess að það var minnzt á það, að veitt væri lítið fé í þá sýslu, að sú sýsla hefur fengið á 3. millj. kr. í vegaviðhald á s.l. ári, og þætti okkur gott sumum hverjum öðrum, ef við værum komnir nokkuð nálægt þeirri upphæð í sambandi við vegaviðhaldsfé í sýslunum. Erindi um styrk til skóla Árnýjar hefur borizt fjvn., og hún hefur ekki viljað taka það upp. Það hefur jafnan áður verið veittur nokkur styrkur til þessa skóla sem byggingarstyrkur, en það hefur aldrei verið veittur til skólans neinn rekstrarstyrkur. Erindið um 30 þús. kr. styrk til gestgjafa þess, sem hv. þm. minntist á, hefur einnig verið hér í n., en hún hefur ekki séð sér fært að leggja til, að það verði tekið upp í frv. Það mundi hafa það í för með sér, að ýmsir aðrir gestgjafar í landinu mundu einnig sækja um styrk. Hvort þeir hafa unnið til hans á sama hátt og þessi ágæti maður, skal ég ekkert segja um, en það verður erfitt að stöðvast á þeirri braut, ef byrjað er að veita styrki til slíks rekstrar. Mér er ekki kunnugt um, að neinn gestgjafi hafi styrk frá ríkissjóði, nema veittar eru úr sérleyfissjóði, að ég hygg, einhverjar smáupphæðir, sem ekkert koma ríkissjóði við. Ég vil leyfa mér að flytja hv. 1. þm. Árn. þakkir mínar fyrir hin ágætu orð, sem hann sagði um minn góða vin, Ara Arnalds, og hans dóm um hann sem rithöfund, en fjvn. hefur því miður ekki séð sér fært að hækka þetta, m.a. vegna þeirra tekna, sem hann hefur á 18. gr. sem embættismaður. Ef þessi orð eru ekki ofmælt, og ég veit, að þau eru það ekki, þá held ég, að það ætti að vera hægur vandi fyrir einn flm. till., hv. 11. landsk. (ÞÞ), sem væntanlega fær það skemmtilega verk að úthluta skáldastyrk eða rithöfundalaunum, að bæta þessum ágæta rithöfundi upp eitthvað í sambandi við þá úthlutun. Þá er einnig annar liður á fjárl. til ritstarfa, um 90 þús. kr., sem fjvn. skiptir ekki, og þætti mér ekki ólíklegt, að svo ágætur rithöfundur sem Ari Arnalds er gæti þá fengið einhvern glaðning úr þeim sjóði, þó að þessi till. verði felld hér í þinginu. En fjvn. hefur ekki treyst sér til þess að mæla með henni. Mér þykir nauðsyn að segja hér nokkur orð í sambandi við ræðu hæstv. viðskmrh. um menntaskólann á Laugarvatni. Ég skildi nú eiginlega ekki vel, hvað hæstv. ráðh. meinti, vegna þess að hann endaði ekki sína ræðu með því þá að leggja til, að þetta yrði fellt niður úr frv. En ef hæstv. ráðh. hefur ætlazt til þess, að fjvn. færi að verða einhver dómari í ágreiningsmálum á milli sjálfra ráðh., þá er það alveg misskilningur. Við höfum séð ýmis erindi frá hinum einstöku rn., sem hafa kvartað undan niðurskurði hjá hæstv. fjmrh. frá till., sem þau hafa gert. Við höfum einnig séð það hjá stofnunum. Og fjvn. tekur ekki að sér það vandaverk að vera neinn Salómonsdómari um það, hvor hafi þar rétt að mæla. Það er of lítil samvinna hjá rn., ef þau geta ekki komið sér saman um það, hvað eigi að takast inn á fjárlfrv. í sambandi við rekstur ríkisins, og ekki rétt undir neinum kringumstæðum að leggja þann vanda á fjvn., enda mundi hún ekki ætla sér það. Hins vegar hefur n. ekki haft tækifæri til þess að ræða við rn. sameiginlega um ágreining um einstök atriði, en það mun verða gert fyrir 3. umr., og þá mun að sjálfsögðu einnig bera á góma þetta atriði hér, sem hæstv. ráðh. lýsti, en ég hygg nú, að það hafi aldrei vakað fyrir neinum, hvorki fyrir þeim, sem voru samþykkir 100 þús. kr. framlagi til Laugarvatnsskólans í fyrra, og ekki heldur fyrir þeim hæstv. ráðh., sem nú hefur tekið upp nokkru hærri framlög til skólans, að hér ætti að koma upp sérstökum menntaskóla, sem kostaði nokkrar milljónir eða tugi milljóna. Það hefur a.m.k. aldrei verið mín hugsun, og satt að segja á ég ákaflega erfitt með að skilja, hvernig sami hæstv. menntmrh. heldur því fram, að þetta þurfi að hafa þá þróun, sem hann lýsti hér, á meðan það er staðreynd, að í Reykjavík er menntaskóli, sem er ekki rekinn á þann hátt, sem hæstv. ráðh. minntist á, en það er Verzlunarskóli Íslands. Hann hefur leyfi til þess að kenna og brautskrá að fullu stúdenta, og ég sé ekki, hvernig það ekki mætti verða, að sama fyrirkomulag gilti á héraðsskólanum að Laugarvatni. Og þess vegna held ég, að allt umtal hæstv. ráðh. um nýjan menntaskóla á Laugarvatni, sem verði að byggja yfir fyrir margar millj. og megi ekki koma nálægt héraðsskólanum, frekar en ef svartidauði væri í annarri stofnuninni og taugaveiki í hinni, sé einhverjir hugarórar. Mér finnst það vera ákaflega merkileg mistök á þessu máli, ef ekki er hægt að koma því fyrir á annan hátt, en hann lýsti hér. En sem sagt, ég skal gjarnan sem formaður n. ræða þetta atriði við báða þessa ágætu hæstv. ráðh., ef þeir geta ekki komið sér saman um málið og ef svo mikið ber á milli sem hæstv. menntmrh. skýrði hér frá áðan. Hv. þm. N-Ísf. hefur borið hér fram till. um ferjuhafnir. Ég lýsti því í minni framsöguræðu, að fjvn. vildi ekki ganga inn á það efnislega, að hér sé um ferjuhafnir að ræða, og hún mun því ekki ræða málið á þeim grundvelli. N. er hins vegar viljug til að ræða framlög til hafna á þessum stöðum, ef hv. þm. vill bera fram brtt. við annan kafla þessarar gr. Hvort hann vill taka till. aftur til þess að breyta henni þannig, það skal ég ekki segja um, en verði henni ekki breytt, þá mun fjvn. ekki styðja till. eins og hún er. Ég minntist nokkuð á þetta í minni framsöguræðu og skal ekki endurtaka það meir. Út af till., sem komið hefur fram um kennaraskólann, þá vil ég einnig upplýsa það hér, að erindi um það liggur fyrir fjvn., en vegna þess að það snertir 20. gr., þá hefur ekki verið gengið að fullu frá þeim málum. Hún mun því að sjálfsögðu athuga þá till., eins og hún mun athuga erindið sjálft, sem liggur fyrir. Þess utan hafði fjvn. samtal við skólastjóra, og henni er fullkunnugt um þá þörf, sem hér er á, og það hefur ekkert nýtt komið fram í dag í sambandi við það mál, sem n. vissi ekki áður. Ég vil þá aðeins segja hér nokkur orð um till. hv. 5. þm. Reykv. um framlag til æskulýðshallarinnar eða íþróttasalar fyrir æskulýðshöllina. Það vildi svo til, að ég var staddur norður á Ólafsfirði í sumar og hafði tækifæri til þess að koma þar í íþróttahús, sem var byggt með slíkum ágætum, að ég varð að draga skó af fótum mér til þess að saurga ekki salinn, þegar ég gekk inn. Ég hygg, að það finnist hvergi í heiminum slíkur íþróttasalur hjá nokkrum bæ, sem hefur undir 1.000 íbúa, hvar sem leitað væri. Mér datt þá í hug, að ef sú n., sem stjórnar íþróttasjóði, hefði aldrei gengið á rétt Reykvíkinga, þá ætti Reykjavík að eiga 30 slíka íþróttasali hér. Og ég vildi nú vísa þeim mönnum til þeirrar stofnunar, áður en þeir fara að reyna að knýja hér út fé fyrir nýjan íþróttasal í Reykjavík, og fá þá menn, sem þar stjórna, til þess að gæta nokkru meira réttlætis gagnvart þeim, sem búa hér í Reykjavík, og beina nú íþróttaframlaginu til þessarar æskulýðshallar, þ.e.a.s. til íþróttasalarins við æskulýðshöllina, þar til hann er kominn upp, til þess að jafna metin, sem áður hafa verið gerð á þessum málum. Það er svar mitt við þessari till. N. hefur athugað þetta mál. Hún hefur einnig leyft ekki einasta formanni fyrir þessum félagsskap að ræða við sig, heldur með öllum þeim herskara, sem hann hafði með sér, einum fulltrúa frá hverjum stjórnmálaflokki, og sýndist það eiga að vera trygging fyrir því, að málið næði fram að ganga. Hins vegar leizt okkur í n. þá ekki betur á það en svo, að þegar þeir voru nýfarnir út, þá var till. felld. Ég vil einnig segja, að ef þetta er rétt, sem hv. þm. sagði um tekjur félagsheimilasjóðsins, að þær komi mest úr Reykjavík, þá sé ég ekki heldur, að það ætti að vera neitt því til fyrirstöðu, að þeir hinir sömu menn, sem fá allan félagsheimilasjóðinn til þess að byggja upp félagsheimilí úti á landinu, gæfu þá eftir í eitt eða tvö ár framlag úr íþróttasjóði, svo að hægt væri að koma upp einhverjum svolitlum hluta af þeim íþróttahúsum, sem Reykjavík hefur verið svikin um af þeim mönnum, sem hafa stjórnað sjóðnum undanfarin ár. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að svara öðrum athugasemdum, sem hér hafa komið fram. Ég held, að ég hafi gert nokkra grein fyrir öllu því, sem til mín hefur verið beint í sambandi við þær till., sem hér hafa verið fluttar.



Herra forseti. Ég flyt brtt. við fjárlögin. Brtt. er prentuð á þskj. 320, III og er um styrk til byggingar kirkju á Selfossi, 100 þús. kr. Ég vil leyfa mér að fara nokkrum orðum um þessa till. Ég skal samt ekki vera margorður um hana. Fyrir rúmum 30 árum var ekki byggð á Selfossi, nema tveir sveitabæir og eitt gistihús. Þetta fólk, sem þarna bjó, átti kirkjusókn að Laugardælum, sem er í nálega 5 km fjarlægð. Þar var þá lítil timburkirkja, sem stendur enn og hefur ávallt verið og er enn sóknarkirkja þeirra, sem búa á Selfossi, en söfnuðurinn er nú um 1.200 manns. Það var fyrir rúmum 11 árum, að samþykkt var á safnaðarfundi að flytja kirkjuna frá Laugardælum að Selfossi. Á s.l. sumri var fyrst hafizt handa um byggingu nýrrar kirkju á þeim stað, þar sem hreppurinn hafði keypt land í þessu skyni. Nú er byggingunni þar komið, að allri steypuvinnu er lokið og þessa daga er verið að ganga frá þaki á kirkjuna. Þegar bygging kirkjunnar hófst, átti hún 150 þús. kr. í handbæru fé. Síðan hafa safnazt innan safnaðar í byggingarsjóðinn 50–60 þús. kr. Sýnilegt er, að bygging kirkjunnar tekur langan tíma, ef söfnuðurinn á einn og hjálparlaust að standa að byggingunni, en slíkur styrkur sem hér er farið fram á frá ríkissjóði yrði í fyrsta lagi kærkominn fjárhagslegur stuðningur og auk þess söfnuðinum hvöt til að leggja fram krafta sína við hið menningarlega, stóra' átak, sem kirkjubygging ávallt er litlum söfnuði. - Það er von mín, að hv. alþm. fallist á að veita þessari styrkbeiðni samþykki sitt. Ég vil með nokkrum orðum að gefnu tilefni minnast á menntaskólann á Laugarvatni. Hæstv. menntmrh. hélt hér ræðu um skólann, og það, að ég vil gjarnan segja nokkur orð um þetta mál, er vegna þess, að fyrir ráðh. náð, þessa sama ráðh., hef ég verið formaður skólanefndar héraðsskólans á Laugarvatni, nú um tveggja ára skeið. Ég hef þess vegna, síðan ég öðlaðist það embætti, kynnzt frekar en áður málum héraðsskólans og í sambandi við hann nú síðustu ár málum menntaskólans eða þeirrar kennslu til menntaskólanáms, sem þarna hefur farið fram. Um nokkurra ára skeið hefur farið fram menntaskólakennsla á Laugarvatni, eins og kunnugt er, en próf hafa ekki verið tekin þar við skólann, heldur hafa nemendur orðið að fara til Reykjavíkur og taka próf við menntaskólann hér. Samkvæmt gildandi fræðslul. eru menntaskólar á landinn tveir, í Reykjavík og á Akureyri. En þegar fé er veitt til þess á fjárl., þá skal stofna menntaskóla í sveit, þann þriðja á landinu. Nú var, eins og hv. alþm. er kunnugt, veittur á fjárl. þessa árs 100 þús. kr. styrkur til menntaskóla á Laugarvatni. Þessi styrkur hefur ekki enn verið greiddur og menntaskólinn ekki formlega stofnaður. Hefur það vakið nokkra undrun þeirra, sem að þessum málum standa í héraði, að þetta hefur dregizt svo úr hömlu, þrátt fyrir þessa fjárveitingu. Við, sem stóðum að þessu eystra, álitum, að þá væri ekki neitt því til fyrirstöðu, að skólinn yrði stofnaður, en það hefur orðið nokkurt undrunarefni, að það hefur ekki verið gert. Þeir nemendur, sem stunda nú nám við skólann, vita ekki, eins og sakir standa núna, hvar þeir taka próf á næsta vori, hvort þeir verða látnir fara hingað til Reykjavíkur. En það hlýtur að vera öllum ljóst, að það er töluvert mikil fyrirhöfn og óhagræði að láta rúmlega 60 nemendur fara hingað til Reykjavíkur að vorinu til þess að taka prófið. Ef skólinn er ekki enn stofnaður, þegar að því kemur, þá er ekki annað fyrir hendi en að gera það, ef það verða þá möguleikar á því. Þá hefur skólanum verið mjög bagalegt að fá ekki þessa fjárveitingu, sem hann hefur alveg reiknað með að fá. Nú hefur hæstv. menntmrh. gert grein fyrir því, hvers vegna hann hefur ekki stofnað menntaskólann á Laugarvatni formlega. Ég skal ekki fara mörgum orðum um þetta eða ræðu hæstv. ráðh., en ég ætla aðeins að fara nokkrum orðum um húsakost héraðsskólans eins og hann er núna. Vil ég þá minna á, að 1947 brann ofan af gamla skólahúsinu á Laugarvatni efri hæðin, sem var í háum risum, eins og allir muna, sem þangað hafa komið. Í þessum risum voru íbúðir heimavistarnemenda eða nemenda skólans, því að þar var ekki um annað, en heimavistir að ræða. Strax eftir brunann samþykkti þáverandi skólanefnd, - ég vil taka það fram, að ég var ekki kominn í skólanefndina þá, - í samráði við kennsluyfirvöld að hefjast handa um byggingu á nýju skólahúsi. Þetta var mikið og stórt hús, en það var strax hafizt handa um bygginguna. Þegar það er alveg komið upp, þá verða í þessu nýja húsi 8 skólastofur, heimavist fyrir kringum 100 nemendur, eldhús í kjallarahæð, matsalur o.fl., o.fl. Þetta hús er ekki enn komið lengra en það, að önnur álma hússins er reist, og í henni er heimavist fyrir 90–100 nemendur, notuð að fullu núna. Þá eru einnig tilbúnar 4 kennslustofur, sem einnig eru notaðar, og 2 kennslustofur, sem eru notaðar sem samkomusalur skólanna beggja. Í þessu húsi fer nú fram kennsla nemenda héraðsskólans, en í gamla húsinu, sem brann ofan af, eins og ég minntist á áðan, eru 4 kennslustofur, og þar fer fram kennsla menntaskólanemendanna núna, þannig að eins og stendur eru þessir skólar sinn í hvoru húsi, en það fannst mér hæstv. ráðh. leggja svo mikla áherzlu á, að það væri ekki hægt að blanda skólunum saman, að það væri jafnvel skaðlegt skólalífi og m.ö.o. ómögulegt að hafa það svo.: Nú hef ég lýst, hvernig húsnæði skólanna er núna. Nú hefur skólanefndin ávallt verið reiðubúin til að ræða um þessi mál, eða skiptingu húsnæðisins á milli skólanna beggja, eins og bréf skólanefndarinnar, sem hæstv. ráðh. las upp, ber. með sér, en það er ekki, eins og fram kom í bréfinu, hægt eins og stendur, meðan skólahúsið nýja er ekki nema að hálfu leyti byggt, að ákveða að öllu leyti, hvað menntaskólinn skuli fá og hvað héraðsskólinn skuli hafa. Það er hægt að hugsa sér fleiri aðferðir en eina við skiptingu húsnæðisins, t.d. að menntaskólinn fengi gamla húsið, en þó verður að geta þess í því sambandi, að til orða hefur komið, að íþróttakennaraskóli ríkisins fengi það hús. Þó að það yrði, að hann fengi það hús, þá væri eftir nýja húsið, ef það væri komið upp að öllu leyti, með 10 kennslustofum. Ef það væri athugað nú strax, þegar hugsað væri um áframhaldandi byggingu á því húsi, að haga byggingu þannig að gera mögulega skiptingu á húsnæðinu milli héraðsskólans og menntaskólans, þá stendur ekki á skólanefndinni, - mér er óhætt að fullyrða það, - að athuga þá möguleika. Þá gæti maður hugsað sér það, að nýja húsinu, er það væri orðið fullgert, ýrði skipt á milli þessara skóla. - Ég drep aðeins á þetta að gefnu þessu tilefni og ætla ekki að hafa um það fleiri orð nú eins og stendur. En ég vil að lokum láta þá von í ljós, að hæstv. menntmrh. -láti ekki dragast að stofnsetja menntaskóla á Laugarvatni, er hv. Alþ. hefur samþykkt þá fjárveitingu til hans, sem nú er í fjárlagafrv., sem ég geri ráð fyrir að hv. alþm. geri. Það var samþykkt fjárveiting til skólans á síðasta -þingi með miklum meiri hluta, og ég geri ekki ráð fyrir því, að hugur hv. þm. hafi breytzt svo, að þeir muni ekki greiða atkvæði með því aftur núna. Og þá vildi ég aðeins segja það, að hæstv. menntmrh. ætti eftir þá atkvgr. að vera orðið ljóst, að hv. þm. eru að greiða atkvæði um þetta vitandi vits, en ekki út í bláinn.



Herra forseti. Ég gat því miður ekki verið. viðstaddur áðan, þegar hv. frsm., hv. þm. Barð., flutti sína ræðu. En hann hefur tjáð mér viðvíkjandi fyrirspurn, sem ég beindi til fjvn. viðvíkjandi byggingu á brúnni hjá Iðu, að n. hefði ekki haft nein afskipti af því máli og ekki yfir höfuð haft neina íhlutun um, hvernig fé brúasjóðs er varið, en bygging þessarar brúar á að framkvæma af fé brúasjóðs, ekki mundi þó horfa vænlega um þessa brúarsmíði, því að féð mundi ætlað til annarra hluta. Mér dettur ekki í hug að átelja hið minnsta nokkuð hjá hv. fjvn. í þessum efnum, frekar en öðru í hennar starfi. Ég veit, að það er bæði vanþakklátt og vandasamt og hv. n. hefur haft í mörg horn að lita og ærinn vanda á höndum að gera sínar till. En ég vil vona, að betur rætist úr, en á horfist og eitthvað verði unnt að búa í haginn fyrir þessa brúarsmíði, því að Alþ. sjálft sem stofnun á hér hlut að máli. Það er illa farið, ef sú skoðun fer að festa rætur úti á meðal þjóðarinnar, að upp úr samþykktum þess sé ekkert leggjandi. En það eiga menn nokkurn rétt á að álykta, ef það fer svo mjög á milli mála, að það, sem búið er að lofa að framkvæma, dregst svo árum skiptir. Þá er það annað atriði, sem hér hefur komið fram, og það var aðallega þess vegna, sem ég bað um orðið. Það var út af ræðu hæstv. menntmrh. viðvíkjandi byggingu menntaskóla á Laugarvatni og fjárveitingu til hans. Ég sé nú, að hæstv. ráðherra er ekki hér staddur, og þykir mér það leiðinlegt, því að ég hefði fremur kosið, að hann heyrði það, sem ég vildi segja um það mál. En ég get líka dregið mál mitt mjög saman, sakir þess að hv. frsm. fjvn. hefur gert því máli ágæt skil í sinni ræðu, þegar hann minntist á þetta mál og svaraði ræðu hæstv. ráðherra. Enn fremur hefur hv. samþm. minn gefið mikilsverðar upplýsingar um húsakost skólans og hvernig það skipast til betri vegar, þegar búið er að koma upp því skólahúsi, sem er nú í smíðum. Ég ætla þess vegna ekki að fara fleiri orðtum um þessi atriði. En það er viðvíkjandi því atriði hjá hæstv. ráðherra, hvernig hann hefur hagað framkvæmdum - eða öllu heldur framkvæmdaleysi, sem ég vil fara nokkrum orðum, og má þó vera, að það sé óþarft, því að ég gat því miður ekki komið nógu fljótt inn til að heyra alla ræðu hv. frsm. um þetta efni, og má vel vera, að hann hafi eitthvað líka vikið einmitt að því atriðinu, sem ég ætla nú að gera að umtalsefni. Það var utanbæjarmaður, gestur í bænum, sem þurfti að eiga tal við mig, og fyrir því tafðist ég. Annars mundi ég hafa hlustað eftir því, sem hér hefur gerzt, hefði mér verið það mögulegt. Hæstv. ráðherra hefur neitað að framkvæma vilja Alþ. um stofnun menntaskólans. Þó eru skýlaus lagafyrirmæli um það, að þegar Alþ. samþykkir fjárveitingu til stofnunar menntaskóla í sveit, þá skuli skólinn stofnaður. Þessi ákvæði gildandi l. um þetta efni eru svo skýlaus og skýr, að ekki verður um villzt. Alþ., hið síðasta, samþykkti þetta nær einróma. Ég ætla, að það hafi verið einir 5 menn á móti og eitthvað ámóta margir, sem sátu hjá. Mig minnir, að það væru nærri 40 alþm., sem greiddu atkv. með fjárveitingunni til stofnunar menntaskóla á Laugarvatni. Fylgið með þessu máli var það mikið, að það eru mjög fá mál, sem afgreidd eru í Alþ., sem hafa svona eindregið fylgi. Hæstv. ráðh. hefur svo fært þær ástæður fram fyrir neitun sinni, að þessi fjárveiting til stofnunar menntaskóla hafi verið svo lítil, að það næði ekki neinni átt og hrykki hvergi nærri til þeirra gjalda, sem af því leiddi að stofna skólann. Þess ber þó að geta, að þessi fjárveiting á yfirstandandi ári átti aðeins að vera til launagreiðslu í þágu þessa skóla á Laugarvatni, en ekki til bygginga eða neins annars. Það var skýrt tekið fram, þegar málið var borið hér fram, og þurfti enginn að fara í neinar grafgötur um það, til hvers átti að verja þessum fjármunum. Hæstv. ráðh. færir svo fram þær ástæður, að það hefði verið nauðsynlegt að sjá fyrir húsakosti skólans um leið og til þeirra hluta nægði þetta fé auðvitað ekki neitt, og það er rétt hjá hæstv. ráðh. En það var ekki heldur til þess ætlazt - hefur engum dottið í hug. Og þó að hæstv. ráðh. telji sér máske skylt að hafa í þessum efnum sem öðrum, sem heyra undir hans starf, fulla forsjá, - og vil ég sízt verða til þess að misvirða það, ég þykist kunna að meta einmitt þess konar vinnubrögð hjá hæstv. ráðh. sem öðrum, - þá má ráðh. samt ekki ætla sér að fara þannig með nær alla þm., og það margt mætra manna, sem þar eru og greiddu atkvæði með, eins og þeir væru ómyndugir að sínum gerðum eða hefðu ekki gert sér grein fyrir, hvað þessi samþykkt þýddi. Hæstv. ráðh. færir nú fram þær ástæður, að það þurfi að byggja sérstök hús fyrir skólann og þau komi til með að kosta 6–7 millj. og ekkert megi vera sameiginlegt með þeim héraðsskóla, sem þar er, engin sameiginleg hús eða neitt þess konar. Það er vitaskuld mesta fjarstæða, að þetta skuli gert í skyndi og verða að koma samstundis, um leið og skólinn tekur til starfa. Mér skildist á hæstv. ráðh., að þetta fyrirkomulag þyrfti helzt að vera eins og hann setur það fram, til þess að skólinn gæti notið sin. Mig hálffurðar á þessu, m.a., eins og ég býst við, að hv. frsm. hafi einmitt haft á orði, þar sem hér er annar skóli, sem útskrifar stúdenta, og þar fer kennslan fram undir sama þaki og nemendum, sem leggja allt annað nám fyrir sig, er veitt tilsögn. Ég á þar við Verzlunarskólann. Og ég hef ekki heyrt á þessum hæstv. ráðh., að hann hafi neitt við það að athuga. Að minnsta kosti kom það ekki fram í þeirri ræðu, sem hann flutti hér í kvöld. Nú er það vitaskuld um slíkt mál sem þetta, að þá verður vafalaust að því stefnt, að þessi skóli hafi sem mest sín eigin húsakynni. En húsakostur er það mikill á Laugarvatni, eins og hv. samþm. minn hefur gert glögga grein fyrir, að þegar sú nýja bygging er komin í lag, sem nú er í smiðum, þá verður hægt að hafa aðgreiningu nokkuð glögga og góða á milli skólanna, þannig að það komi ekki að sök. Og vafalaust má leggja mikið upp úr því, sem komið er fram við kennslu á Laugarvatni, einmitt þessa kennslu, því að sem betur fer gefur hún góða raun. Það er að vísu ekki nema eitt einasta dæmi. Það er frá s.l. vori, þegar nokkrir nemendur þaðan tóku stúdentspróf. Til þess að taka það urðu þeir að koma hingað til Reykjavíkur, og nokkuð annað er það þó að fara að heiman og vera fjarvistum og taka próf undir þeim kringumstæðum. Þó að vafalaust hafi verið reynt að búa að nemendunum eftir föngum, þá er það nokkuð annað en að taka það í þeim skóla, þar sem þeir hafa stundað námið. En þeir nemendur, sem próf tóku í vor, gerðu það allir vel og flestir með prýði. Og ég vildi óska þess, einmitt hvað áhrærir menntun þeirra ungmenna, sem leggja þetta skólanám fyrir sig, að engir gerðu það lakara og þeim færist sem flestum þáð jafnvel úr hendi. Af því hefðu þeir gott sjálfir og þjóðin líka. Hæstv. ráðh. lét í ljós, að eiginlega væri hann nú fús til þess að stofna menntaskóla í sveit. Ekki kunni ég samt nógu vel við það, þegar hæstv. ráðh. í sömu andránni dró það fram, að húsakostur Akureyrarskóla, sem hann nefndi, væri það mikill, að þetta væri alveg óþarfi, því að sá skóli gæti tekið við þeim nemendum, sem leituðu þessarar menntunar, ásamt menntaskólanum hér í Reykjavík, og þá Verzlunarskólanum, og færði fram sem ástæðu gegn því, að rétt væri að stofna menntaskóla í sveit, að húsakosturinn væri nú þarna fyrst og fremst svona mikill og svo hefðu kennarar við þann skóla ekki nóg að gera, nema skólinn væri fullskipaður, skildist mér. Ég held það geti varla verið misskilningur hjá mér, því að annars áttu þessar röksemdir ekkert erindi hér inn í umr. En hvað ber þá til þess, hví er verið að hafa kennara við skóla, sem ekkert hafa að gera? Mér finnst vera seilzt nokkuð langt eftir röksemdum gegn þessari stofnun, sem Alþingi hefur nú ákvarðað að stofna. Yfir höfuð gengu röksemdir hæstv. ráðh. allar út á það, að ástæða væri til þess að vera á móti því að stofna slíkan skóla í sveit. Ef hæstv. ráðh. meinar það, eins og hann hálfgert gaf í skyn, að hann vildi stofna menntaskóla í sveit, þá hefur honum farizt ákaflega óhöndulega í þessari röksemdafærslu. Hann vill láta okkur trúa því, að hann vilji stofna þennan skóla, eins og mér hefur reyndar fundizt annað veifið. En út í þetta vil ég ekki fara frekar. Það skiptir ekki svo miklu máli héðan af. Ég veit, að hv. Alþingi heldur við sínar gerðir, ég er alls óhræddur um það. Það lætur ekki segja sér það um ákvörðun, sem það tekur svona einróma með atkvæðum margra ágætismanna, að þeir hafi ekki gert sér ljóst, hvað atkvæði þeirra þýddi, þegar þeir greiddu atkvæði á sínum tíma með stofnun skólans. Hæstv. ráðh. las þarna upp úr bréfi, sem hann hafði skrifað. Það hef ég ekki séð og ekki heyrt úr því fyrr, en hæstv. ráðh. las upp úr því. Þar kenndi nú ýmiss misskilnings, sýndist mér. En þar sem hæstv. ráðh. er nú ekki viðstaddur og heyrir ekkert af því, sem ég hef fram að færa, þá ætla ég ekki að gera það frekar að umtalsefni. En eitt má hæstv. ráðh. vera alveg viss um, að stjórn Laugarvatnsskólans mun gera allt, sem í hennar valdi stendur, til þess að greiða fyrir því, að stofnun þessa skóla fari sem bezt úr höndum. Hún mun verða hin fúsasta til samvinnu við hæstv. ráðh. um að uppfylla þær kröfur, sem hann gerir um sem bezt fyrirkomulag á kennslu við þennan skóla og það, hvernig þar er skipað húsum fyrir héraðsskólann annars vegar og menntaskólann hins vegar; það má hæstv. ráðh. vera alveg viss um. Og ég vil vona það, að innan stundar, þegar hann leitar eftir samvinnu um slíkt efni við skólanefndina, þá sannfærist hann um það, að þar er góðum vilja að mæta, eins og málefnið á skilið. Þá mun af hálfu okkar, sem höfum litið öðruvísi á þessa framkvæmd - eða framkvæmdaleysi hans, gleymast fljótt, þótt við hefðum kosið, að hann hefði hagað nokkuð öðruvísi sinni afstöðu gagnvart málefninu hingað til.



Herra forseti. Það eru örfá orð varðandi þær athugasemdir, sem hv. form. fjvn. gerði við þær 2 brtt., sem ég er 1. flm. að og mælti hér fyrir. Ég er honum alveg sammála um, að mjög æskilegt væri, að Guðmundur Kjartansson jarðfræðingur fengi þann styrk, sem honum er ætlaður, hækkaðan nokkuð. Sá vísindamaður er alls góðs maklegur, og ég er því mjög hlynntur og þætti vænt um, ef ég og við flm. gætum átt einhverja samvinnu við hv. form. fjvn. um að koma því fram. Það er ekki meining okkar með flutningi till. um vísindastyrkinn til Jóhannesar Áskelssonar að ívilna honum á neinn hátt fram yfir það, sem Guðmundur Kjartansson á réttilega skilíð. Til þess að betra tóm gefist til þess að athuga þetta, þá munum við taka þessa till. aftur til 3. umr. Varðandi það, sem hv. þm. sagði um till. um 15 þús. kr. styrk til Styrktarfélags lamaðra og fatlaðra, - ég skal geta þess, að það er prentvilla á þskj., þar sem það er kallað Styrktarsjóður lamaðra og fatlaðra, og hef ég þegar gert ráðstafanir til þess, að þskj. verði endurprentað, varðandi það, sem hann sagði, að það væri í verkahring Tryggingastofnunarinnar að safna skýrslum um lamaða menn og fatlaða um land allt, vildi ég aðeins geta þess, að Tryggingastofnunin mun aðeins telja í verkahring sínum að safna skýrslum um öryrkja. En það, sem hér er um að ræða, er, að sérfræðingur geri nána rannsókn á því, hvar sé um að ræða þau sérstöku sjúkdómstilfelli, sem falla undir lömun og fötlun. En reynsla hefur sýnt það, að nauðsyn er á sérfræðilegri athugun til þess að komast að raun um þau sjúkdómstilfelli, sem um kann að vera að ræða. En við munum jafnframt, til þess að athuga þetta mál enn nánar og ræða það við forstjóra Tryggingastofnunarinnar og þá einnig við hv. form. fjvn. og fjárveitinganefnd, taka þessa till. aftur til 3. umr.



Herra forseti. Á þskj. 323 hef ég leyft mér að flytja tvær brtt. Fyrri brtt., rómv. I, er við 3. gr. A. 2., snertandi fjárframlag til notendasíma í sveitum. Í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir framlagi í þessu skyni, að upphæð 1.740.000 kr., en ég legg til í brtt. minni, að upphæðin hækki um eina millj. kr., eða í 2.740.000 kr. Það verður að teljast mjög brýn nauðsyn, að Alþingi og hæstv. ríkisstj. Leggi mikla áherzlu á að flýta lagningu afnotasíma í sveitum landsins. Hv. alþm. er kunnugt, hve mikilsvert það er fyrir bændur landsins, sérstaklega þá, sem búa á jörðum, sem eru afskekktar, að fá afnotasíma. Þess er ekki sízt þörf nú, þegar margar jarðir hafa fátt heimilisfólk, og afnotasimi veitir slíkum heimilum mjög mikið öryggl. Þá er vitað, að nokkurs misræmis hefur gætt í sambandi við framkvæmdir á afnotasimunum í hinum ýmsu sýslufélögum. Ég hef kynnt mér, hvað þessum málum er langt á veg komið í hinum ýmsu sýslufélögum, og sé, að æði mikils misræmis gætir í þessum efnum. Það er sem sé búið að leggja afnotasíma í einstöku sýslum á allt að 90% af býlum og í mörgum sýslum á 70–80% býla. Þó eru nokkrar sýslur, sem eru langt á eftir. T.d. munu aðeins tæplega 50% af býlum í Snæfellsnes- og Hnappadalssýslu og í Eyjafjarðarsýslu hafa fengið afnotasíma. Hef ég í huga, að ef brtt. mín um hækkun á fjárframlagi til afnotasíma verður samþ., sem ég vona að verði, þá verði sérstaklega gætt hagsmuna þeirra sýslufélaga, sem skemmst eru á veg komin með afnotasíma. Treysti ég hæstv. ráðh., sem þessi mál heyra undir, og sömuleiðis hv. póst- og símamálastjóra að gæta allrar sanngirni í þessum efnum. Þá má benda á það, að í fjárlagafrv. fyrir árið 1953 er gert ráð fyrir sömu upphæð til afnotasíma í sveitum og veitt var á yfirstandandi ári. Öll sanngirni mælir með því, að þessi upphæð verði hækkuð verulega, og treysti ég á fylgi hv. þm. til þess að það megi takast. Þá er önnur brtt. mín, rómv. III á þskj. 323, við 14. gr. A. II, nýr liður, til endurbyggingar Búðakirkju á Snæfellsnesi 30 þús. kr. Ég hafði beint óskum mínum til hv. fjvn. um fjárframlag á fjárlögum 1953 í þessu skyni. Enn sem komið er hefur hv. fjvn. ekki séð sér fært að verða við áskorun minni. Ég skrifaði hv. fjvn. bréf og sagði í því m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Búðakirkja á Snæfellsnesi var eign ríkissjóðs, en á árinu 1948 var hún afhent söfnuðinum ásamt fjárhæð, 22.500 kr. Var kirkjan þá með öllu ónothæf til messugerðar. Réðst hinn fámenni söfnuður, sem telur aðeins 46 gjaldendur, í að endurbyggja kirkjuna. Því verki var lokið að mestu á s.l. ári, og var kirkjan vígð af biskupi landsins sumarið 1951. Endurbyggingin á kirkjunni ásamt því, sem enn er óhjákvæmilegt að gera henni til góða, er áætlað að muni kosta 80–90 þús. kr. Í sjálfu sér hefði verið eðlilegt, þar sem ríkið óskaði að koma kirkjunni yfir á söfnuðinn, að nægileg fjárhæð hefði fylgt henni, svo að hægt væri að nota kirkjuna til messugerðar. Er það varla sæmandi ríkissjóði að hafa þennan hátt á í samskiptum sínum við fámennan söfnuð og efnalítinn. Eru það því vinsamleg tilmæli mín til hv. fjvn., að hún mæli með fjárveitingu til kirkjubyggingar á Búðum, 30 þús. kr., á fjárlögum ársins 1953.“ Eins og ég tók fram áðan, hefur hv. fjvn. ekki enn séð sér fært að verða við þessum tilmælum, en með því að ég tel ekki enn vonlaust, að það náist samningar um það, vil ég leyfa mér að taka aftur til 3. umr. báðar þessar brtt. mínar, í þeirri von, að þær fái þá góða afgreiðslu þingsins.



Herra forseti. Það er aðeins stutt athugasemd, sem ég þarf að gera hér, áður en umr. lýkur. Mér hefur láðst að taka það fram, að á þskj. 282, í 15. till. frá meiri hl. fjvn., tölulið 3, stendur „Stóra-Langá“ í staðinn fyrir „Stóra- Langadalsá“. Og í 17. till., tölul. 22, stendur Hafnir í Höfnum“ í staðinn fyrir „Hafnir“. Ég vil vænta þess, að hæstv. forseti geti fallizt á, að þetta sé lagað í prentun, svo að ekki þurfi að bera fram brtt. við frv. af þeim ástæðum. Úr því að ég stóð hér upp, skal ég aðeins minnast örfáum orðum á þau atriði, sem hv. þm. Snæf. ræddi hér um áðan. Mér er fullkomlega ljóst, að það er mjög mikil þörf á að hækka framlag til sveitasíma, alveg eins og mér er líka ljóst, að það er mjög mikil þörf á að hækka til ýmissa annarra verklegra framkvæmda. En það hefur á undanförnum árum verið tekinn upp sá háttur, að ýmis sveitarfélög hafa lánað fé til að koma þessu í framkvæmd. Og það hefur nú komið fram, að vextir og afborganir af þessum lánum eru teknir af því fé, sem varið er til framkvæmdanna á ári hverju. Það hefur þá einnig íþyngt áframhaldandi framkvæmdum, þannig að fé til raunverulegra framkvæmda hefur orðið minna, en vænta mátti. Á þessu stigi málsins hefur fjvn. ekki séð sér fært að leggja til að hækka þennan lið, og þá jafnvel líka með tilliti til þess, að það, sem simanum væri langmestur hagur af að framkvæma, væri að fjölga símum í kaupstöðum landsins, vegna þess að það mundi gefa honum miklu betri fjárhagslega afkomu. En það hefur ekki þótt tiltækilegt að leggja í meiri fjárfestingu á hverju ári heldur en það, sem síminn hefur gefið í arð, og það, sem á hverjum tíma hefur þótt gerlegt að bæta við þær upphæðir. Skiptingu á fénu til, hinna ýmsu héraða hefur fjvn. ekki haft nein afskipti af, og þarf ég því ekki að svara til fyrir það. Út af hinn atriðinu, erindi í sambandi við styrk til Búðakirkju á Snæfellsnesi, vil ég upplýsa það, að engin af þeim erindum, sem komu til n. í sambandi við styrk til kirkna, hafa verið samþ. af n. sjálfri. Því hefur öllu saman verið hafnað, og er það m.a. af því, að þetta mál er svo umfangsmikið, að það er engin leið að leysa það á þann hátt, sem óskað er eftir hér á hverju ári, með smáum upphæðum fyrir hverja kirkju. Ég get upplýst það, að ég hef átt samtal um þetta við biskup Íslands, og mér skilst, að hann sé að undirbúa heildarlöggjöf í sambandi við þessi mál. Það er sýnilegt, að þessum málum verður ekki komið í viðunandi horf, nema því aðeins að takast mætti að finna ákveðinn tekjustofn, sem treysta má, líkt og til félagsheimilanna, ef á að byggja upp allar kirkjur landsins, og þess er sannarlega mikil þörf. Þjóðin hefur hins vegar fyrst kosið að koma upp félagsheimilum og danshúsum umhverfis allt land, þar sem fólk gæti skemmt sér, - látið kirkjurnar bíða. Er þess að vænta, að þegar biskup hefur gengið frá sínum till., verði þær lagðar fyrir Alþingi. Ég býst þó ekki við, að það verði á þessu þingi.