Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um alþjóðareglur til að koma í veg fyrir árekstra á sjó. Með lögum nr. 7/1975 var ríkisstjórninni heimilað að staðfesta fyrir Íslands hönd samþykkt frá 1972 um alþjóðareglur til að koma í veg fyrir árekstra á sjó. Tilgangur var sá að auka öryggi skipa og mannslífa á höfunum og tryggja að íslensk lög séu í samræmi við alþjóðlegar siglingareglur. Flest aðildarríki Alþjóðasiglingamálastofnunarinnar eru aðilar að þessum alþjóðareglum. Í samræmi við 6. gr. samþykktarinnar hefur verið unnið að breytingum og lagfæringum á þessum alþjóðareglum, einkum er varða viðbótarmerki fyrir fiskiskip og ratsjárvara á björgunarbátum. Þegar vörpu í togara er kastað þá verður skip á togveiðum að hafa tvö hvít ljós en hvítt ljós lóðrétt yfir rauðu ljósi þegar varpan er hífð upp. Þetta var áður heimildarákvæði en er nú skylt. Einnig má nefna að lögfestir eru ratsjárvarar á björgunarbátum. Með frv. þessu er lagt til að lögfestar verði framangreindar breytingar á samþykktum alþjóðareglum til að koma í veg fyrir árekstra á sjó. Hæstv. forseti. Ég legg til að frv. verði að lokinni umræðu vísað til 2. umr. og hv. samgn.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir breytingu á lögum nr. 107/1999, um fjarskipti. Breytingarnar eru tvíþættar. Annars vegar er um það að ræða að tryggja enn frekari aðgang að heimtaug en gildandi fjarskiptalög mæla þegar fyrir um og hins vegar að tryggja varanlega fjármögnun alþjónustukvaða sem Póst- og fjarskiptastofnun hefur ákveðið. Samskipti á fjarskiptamarkaði hafa stóraukist frá því að gildandi fjarskiptalög voru samþykkt á Alþingi. Ein meginbreytingin sem varð við gildistöku þeirra var að aðgangur nýstofnaðra fjarskiptafyrirtækja var tryggður að heimtaugum Landssíma Íslands hf. Ísland var þannig eitt af fyrstu ríkjum til að tryggja þennan aðgang með lögum. Nú hefur Evrópusambandið sett reglugerð um sama efni sem er orðinn hluti samningsins um Evrópska efnahagssvæðið. Sú EES-regla sem hér um ræðir er reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins nr. 2887/2000, frá 18. desember 2000, um opinn aðgang að heimtaugum. Með ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar, nr. 47/2001 frá 30. mars sl. um breytingu á XI. viðauka EES-samningsins, var ákveðið að reglugerðin yrði hluti samningsins. Alþingi staðfesti þá ákvörðun með þál. 11. maí 2001. Efni hinnar nýju reglugerðar leiðir til þess að nauðsynlegt er að endurskoða gildandi ákvæði fjarskiptalaga þar sem hún mælir afdráttarlaust fyrir um rétt fjarskiptafyrirtækja til aðgangs að heimtaugum fjarskiptafyrirtækja með umtalsverða markaðshlutdeild. Gildandi lagaákvæði mæla hins vegar aðeins fyrir um að Póst- og fjarskiptastofnun geti ákveðið aðgang að heimtaugum þegar það er réttlætanlegt vegna eðlis eða umfangs fjárfestinga í heimtaug sem er forsenda viðskiptasambands, þ.e. fjarskiptafyrirtæki ætti rétt á að fá aðgang að heimtaug í umráðum fjarskiptafyrirtækis með umtalsverða markaðshlutdeild þegar það gæti ekki sjálft komið honum á vegna þess kostnaðar sem það hefur í för með sér að grafa fyrir símalögnum í grónum hverfum. Í reglugerðinni felst að rekstrarleyfishafar með umtalsverða markaðshlutdeild skuli uppfæra viðmiðunartilboð sín þannig að þau innifeli aðgang að heimtaug og ýmiss konar aðstöðu og þjónustu sem er nauðsynleg til að sambandi verði komið á milli notanda og fjarskiptafyrirtækis. Viðmiðunartilboð eru eins konar heildsöluverðskrá fyrir fjarskiptaþjónustu. Þetta getur falið það í sér að ef nýstofnað fjarskiptafyrirtæki vill bjóða almenningi almenna talsímaþjónustu eða háhraðagagnaflutningaþjónustu í samkeppni á það þess kost að leigja af Landssíma Íslands hf. aðgang að koparþráðum í jörðu hvort sem heimtaugin er leigð í heild sinni eða afmarkað tíðnisvið. Fyrirtækið ætti einnig rétt á því að leigja aðgang í símstöð fyrir búnað sem nauðsynlegur er fyrir tenginguna. Reglugerðin hefur einnig ákvæði um skyldur innlendra stjórnvalda til að tryggja að gjaldtaka fyrir aðganginn stuðli að sanngjarnri og lífvænlegri samkeppni. Með þessu öllu er stuðlað að því að þrátt fyrir áratuga forskot eins fyrirtækis á fjarskiptamarkaði geti samkeppni komist á og þrifist. Í þessu sambandi ber að hafa í huga að talið er sannað að ekkert efli eins framþróun fjarskiptaþjónustu í síbreytilegu umhverfi og lágt verð til neytenda og heilbrigð samkeppni. Frv. þetta hefur einnig að geyma ákvæði um gildistöku í þágu jöfnunarsjóðs alþjónustunnar. Samkvæmt gildandi fjarskiptalögum er gert ráð fyrir að hægt sé að kveða á um skyldu fjarskiptafyrirtækja til að veita alþjónustu. Umfang alþjónustu er skilgreint í 13. gr. laganna og ákvæðum reglugerðar nr. 641/2000, um alþjónustu, þar sem nánar er mælt fyrir um hvaða þættir fjarskiptaþjónustu geta fallið þar undir. Þurfi fjarskiptafyrirtæki að veita alþjónustu þrátt fyrir að hún sé rekin með tapi eða óarðbær vegna ákvörðunar stjórnvalda getur það öðlast endurkröfurétt á hendur sérstökum jöfnunarsjóði. Sá sjóður er fjármagnaður með gjaldi sem lagt er á fjarskiptafyrirtæki sem starfrækja almenn fjarskiptanet og/eða almenna talsímaþjónustu í hlutfalli við bókfærða veltu þessarar starfsemi. Þjónusta Neyðarlínunnar sem lýtur að neyðarsímsvörun verði talin til alþjónustu sem fjármagna bæri með framlögum úr jöfnunarsjóði. Tvö undanfarin ár hefur gjaldstofn sjóðsins verið ákveðinn með sérstökum lögum fyrir hvert einstakt ár en með frv. þessu er ætlunin að gjaldstofn verði ótímabundinn og því þurfi ekki að leggja sérstakt frv. fram á hverju þingi nema breytingar verði á fjárþörf eða tekjum jöfnunarsjóðsins. Hæstv. forseti. Ég legg til að frv. verði að lokinni umræðu vísað til 2. umr. og hv. samgn.

Hæstv. forseti. Það frv. til laga sem hæstv. samgrh. hefur mælt fyrir er svo sem ekki frv. sem þarf að vera ágreiningur um. Eins og fram kom eru meginmarkmið frv. tvö, þ.e. að tryggja rekstrarleyfishafa sem hafa umtalsverða markaðshlutdeild aðgang að heimtaugum og hins vegar að koma gjaldstofni vegna jöfnunarsjóðs alþjónustu í varanlegt form. Aðeins varðandi jöfnunarsjóðinn, herra forseti. Ég er sammála því atriði. Ég á sæti í hv. samgn. og þangað fer frv. til frekari útfærslu en mér sýnist að hér sé verið að fara inn á það að búa til gjaldstofn sem geri það að verkum að hæstv. samgrh. þarf ekki að koma með frv. til laga á hverju ári til að ákveða þann gjaldstofn sem á að vera. Það er svo með mörg önnur gjaldskrárákvæði sem koma frá hinu háa Alþingi að menn hafa verið að því undanfarin ár að festa þetta í lög og koma síðan með lagafrv. til að breyta þeim. Það var eftir kröfu frá einhverjum eftirlitsstofnunum sem það er gert en hér er farið inn á það svið að búa þetta til til lengri tíma. Ég vil því leyfa mér að spyrja hæstv. samgrh. út í það rétt að lokum hvað þennan lið varðar hvort engin hætta sé þá á því að við verðum rekin til baka með þetta vegna kröfunnar um að þetta þurfi að ákveða í lögum fyrir hvert og eitt ár. Í annan stað er í frv. farið inn á það að setja fastar niður ákvæði um skilyrðislausan aðgang fjarskiptafyrirtækja að heimtaugakerfi landsmanna sem er vistað hjá Landssíma Íslands, því stóra fyrirtæki. Þetta atriði er auðvitað ákaflega mikilvægt, að fest sé í lög og fest sem allra fastast um skilyrðislausan aðgang og að ekki sé hægt að nota neinar aðferðir til að hefta aðgang fjarskiptafyrirtækja að heimtaugum landsmanna. Það vinnst náttúrlega margt með því og er þjóðhagslega hagkvæmt að allir fái aðgang að heimtaugunum. Og ef ég má aðeins minna á það frá umræðum um sölu Landssímans á sl. vori, þá rifjaðist það upp fyrir mér að við erum að tala um allt að 140 þús. heimtaugar í landinu sem eru grafnar í jörðu, sem eru koparleiðslur sem Póstur og sími, eins og hann hét þá, gróf í jörðu vítt og breitt um landið inn á hvert heimili og margar línur inn á sum. Það eru með öðrum orðum 95 þús. einstaklingar sem eru með þessar heimtaugar og 45 þús. fyrirtæki. Hér, herra forseti, er það sett fastar niður, eftir tilskipun og ákvörðun frá hinu Evrópska efnahagssvæði, að festa í reglugerð og lagabálk hjá okkur þessar afdráttarlausu kvaðir á rekstrarleyfishafa um að veita aðgang að heimtaug, festa það betur en verið hefur hingað til. Eins og kom fram í máli hæstv. samgrh. hefur það þurft að fara í gegnum Póst- og fjarskiptastofnun þó að ég vilji taka skýrt fram að ég telji að það hafi ekki verið neinum vandkvæðum bundið en þarna er þetta sett miklu fastar og betur niður. Ég vil rétt nefna annað atriði í lokin. Við getum endalaust deilt um á hvað eigi að selja aðganginn að þessum heimtaugum. Í umræðum um sölu á Landssímanum kom það fram, m.a. hjá nokkrum viðmælendum okkar í hv. samgn., að leigugjaldið sem þeir greiddu Landssímanum nálgaðist allt að því okur, eins og einn samkeppnisaðilinn komst að orði. Ég minni á að leigulínuverðið, þ.e. leiga fyrir heimtaug, er 1.111 kr. í dag, hafi það ekkert hækkað frá því í vor. Það kom fram hjá einum viðmælanda, einum fulltrúa fjarskiptafyrirtækis sem er að hasla sér völl á hinum íslenska markaði, að ýmislegt benti til þess að hvati væri til að auka þann kostnað af kerfinu, heimtaugakerfinu og grunnlínukerfinu. Hann taldi að það mundi síðan hafa þær afleiðingar að gjaldið yrði reiknað út, eftir einhverjum forsendum sem Landssíminn, leyfishafinn fyrir allar þessar heimtaugar hefur, til Póst- og fjarskiptastofnunar sem gæti ekki annað en samþykkt gjaldskrána. Hjá starfsmönnum Landssímans, á þessum fundi með samgn. út af sölu Landssímans eins og ég hef áður vikið að, kom fram að um 29% starfsmanna Landssímans vinna við grunnlínukerfið. Ekki veit ég hve margir tengjast eingöngu heimtaugakerfinu, en það eru auðvitað fjölmargir. Herra forseti. Ég held að það sé ekki mikill ágreiningur um þetta mál. Hér er verið að stíga eðlilegt skref í takt við nútímann, þar sem allir aðilar á fjarskiptamarkaðnum eiga að fá skilyrðislausan og óhindraðan aðgang að heimtaugum, sem Landssíminn ræður yfir, sem liggja í hvert hús og eru mikil verðmæti. Verðmæti þeirra á sennilega eiga eftir að aukast sitt ef eitthvað er með nýrri tækni eins og málin eru að þróast í dag. Herra forseti. Ég á sæti í hv. samgn. þar sem málið verður tekið fyrir og ég held að hér sé hið besta mál á ferðinni.

Herra forseti. Ég þakka hv. 3. þm. Norðurl.v. fyrir undirtektir við frv. Vegna þess sem kom fram hjá hv. þm. þá vil ég í fyrsta lagi nefna að eins og fram kom í ræðu minni áðan er verið að setja þessi ákvæði inn í fjarskiptalögin, þ.e. ákvæði um gjaldstofn vegna jöfnunargjaldsins. Gert er ráð fyrir því að það gjald verði innheimt með álagningu og innheimtukerfi þinggjalda þannig að það þurfi ekki á hverju einasta ári að taka málið upp í þinginu og afgreiða sérstaklega. Þetta skiptir heilmiklu máli, ekki síst fyrir fyrirtæki eins og Neyðarlínuna sem hefur þurft að sæta því að vera í óvissu fram eftir ári um það hvort Alþingi féllist á þessa heimild. Með þessu er rekstrargrundvöllur og aðstaða fyrirtækisins sem rekur Neyðarlínuna tryggð að því marki sem lögin gera ráð fyrir. Það er afskaplega mikilvægt og þannig er hægt að innheimta jafnframt fyrir fram hjá fyrirtækjunum þar sem það á við. Að hinu leytinu vil ég segja að vonandi er engin hætta á því að þingið reki okkur til baka með þetta, eins og hv. þm. orðaði það. Umgjörðin um þetta ákvæði er afskaplega traust og í öllu falli í samræmi við heimildir til skattlagningar, sem eru styrktar mjög með þeirri aðferð sem við höfum hér. Hvað varðar heimtaugarnar, aðgang að þeim og verðlagningu, þ.e. fastagjaldið sem hv. þm. talaði um að væri okur, þá vil ég aðeins rifja það mál upp. Verðlagningin á heimtaug er byggð á kostnaðarmati og yfirferð Póst- og fjarskiptastofnunar, sem er eftirlitsstofnunin sem á að gæta hagsmuna neytenda og annarra fjarskiptafyrirtækja gagnvart markaðsráðandi fyrirtæki. Það skiptir miklu máli að öllum sé það ljóst. Ég veit að hv. þm. er það vel inni í þessu máli að honum er það ljóst. Verðlagningin er byggð á gögnum frá Landssímanum sem Póst- og fjarskiptastofnun hefur farið yfir. Reynt er að leggja vandað mat á hver raunkostnaður er við heimtaugarnar. Hvers vegna er það? Jú, það er til þess að sú hætta sé ekki fyrir hendi að það sé verið að undirverðleggja heimtaugargjaldið. Þannig er komið í veg fyrir að önnur fjarskiptafyrirtæki sem velja þann kost að selja aðgang að heimtaug lendi í vandræðum í samkeppninni við stóra markaðsráðandi fyrirtækið, þ.e. vegna þess að verðinu sé haldið óeðlilega lágu. Það er í raun og veru í þágu annarra fjarskiptafyrirtækja að verðið sé rétt metið, það sé nægjanlega hátt til að dekka þann kostnað sem sannarlega er af lagningu heimtaugar. Þetta er mikið grundvallaratriði og skiptir miklu til þess að tryggja samkeppni á þessu sviði. Ég vil jafnframt vekja athygli á því að í frv. er gert ráð fyrir því, það er partur af regluverki Evrópusambandsins og hins Evrópska efnahagssvæðis, að hægt sé að koma á viðskiptum um heimtaug, annað hvort vegna símaþjónustu eða vegna internetþjónustu. Fólk getur því valið að nýta heimtaugina sem Landssími Íslands á með viðskiptum við eitt fyrirtæki vegna símaþjónustunnar og annað fyrirtæki vegna internetþjónustunnar. Neytendur eiga hverju sinni kost á að tryggja sér hagstæðustu viðskiptin á grundvelli þessarar löggjafar og samkeppninnar.

Hæstv. forseti. Út af orðum hæstv. samgrh. um orð mín um okur á heimtaugagjaldi þá vil ég að það komi skýrt fram að það voru ekki mín orð. Ég minntist hins vegar á orðalag samkeppnisaðila Símans á fundi samgn. þegar fjallað var um sölu Landssímans. Ég hef ekki haft þau gögn undir höndum sem gerðu mér kleift að vega og meta hvort um okur er að ræða eða ekki. Ég vil að það komi skýrt fram að samkeppnisaðilarnir töldu þetta nálgast okur. Það voru samkeppnisaðilarnir sem orðuðu það þannig að þessi gjaldskrá, eins og hún er byggð upp, það kostnaðarmat sem lagt er fyrir Póst- og fjarskiptastofnun til þess að samþykkja eða hafna heimtaugagjaldinu, væri óeðlileg vegna þess að það væri hvati til að auka kostnað við heimtaugar til þess að fá hærra gjald. Það er alveg hárrétt hjá hæstv. samgrh. að þetta tryggir að ekki sé verið að selja þetta á of lágu verði til þess að svína á samkeppnisaðilanum. En samkeppnisaðilar orðuðu það líka þannig að þetta skapaði möguleika á því að færa tekjur milli liða hjá Landssímanum sem heldur utan um heimtaugakerfið. Þannig er líka hægt að nálgast þetta í þá áttina. Með öðrum orðum, menn sögðu stutt og laggott: Hversu margir eru starfsmennirnir og hve mikill er hinn eiginlegi kostnaður við heimtaugarnar? Kostnaðurinn var sá sem Póst- og fjarskiptastofnun hafði samþykkt. Um þetta tjáði sig ekki verri maður en Eyþór Arnalds, forstjóri Íslandssíma, á fundi með samgn. Það er sem sagt klárt að ég hef ekki haft aðstöðu eða þekkingu til að leggja mat á kostnaðinn, við verðum að taka þetta trúanlegt. En þeir sem starfa í þessum bransa höfðu þessar áhyggjur. Ég get reyndar sagt, svona þegar maður lítur á tölurnar og fer að leika sér með þær --- ef maður ruglast ekki á núllunum við að margfalda þær á blaði --- að tekjur Landssímans eru eitthvað um 160 millj. á mánuði af þessum heimtaugum. Ég ætla hins vegar ekki að leggja neinn dóm á kostnaðinn eða annað slíkt í þessu sambandi. Það er sannarlega rétt að þetta kostnaðarmat er unnið eftir gögnum sem Landssíminn safnaði og Póst- og fjarskiptastofnun hefur farið yfir og samþykkt. Herra forseti. Ég vildi aðeins láta það koma skýrt fram, án þess ég ætli að orðlengja það meira --- enda held ég að það sé best að þetta frv. komist sem fyrst til samgn. og þarf ekki að teygja tíma Alþingis við að ræða þetta sjálfsagða mál sem hér er --- að það voru ekki mín orð að þetta væri okur, það voru orð samkeppnisaðilanna.

Herra forseti. Örstutt. Það sem við erum að ræða hér í fyrsta lið er svokallað jöfnunargjald. Ég verð alltaf dálítið hvumpinn þegar ég heyri orðið ,,jöfnunargjald`` vegna þess að það á væntanlega að jafna vöruverð eða eitthvað slíkt. Hér er ekki um það að ræða. Hér er um það að ræða að leggja gjald á alla símnotendur til að greiða alþjónustu, þar á meðal öryggisþjónustu, Neyðarlínuna og annað slíkt, sem hugsanlega finnast einstök dæmi um hjá símnotendum að þeir hafi ekkert við að gera. Ég get séð fyrir mér fyrirtæki sem er í rekstri og þarf aldrei á Neyðarlínunni að halda. Þá vaknar spurning um hvort þetta sé yfirleitt þjónustugjald, hvort ekki sé um að ræða skatt á það fyrirtæki. Gangi maður út frá því að hér sé um skatt að ræða þá verður maður dálítið efins um hvort hægt sé að framselja skattlagningarvald til þess aðila sem hér á að ákvarða gjaldið, sem er Póst- og fjarskiptastofnun, hvort Alþingi megi framselja skattlagningarvaldið með þessum hætti. Ég vil að hv. nefnd sem fær þetta til umfjöllunar skoði það mál sérstaklega, hvort um sé að ræða skatt eða þjónustugjald og hvort öruggt sé að allir þeir sem greiði þetta gjald noti þá þjónustu sem það á að fjármagna. Þetta er nefnilega ekki jöfnunargjald í þeim skilningi að það eigi að jafna verðlag á einhverjum vörum, eins og jöfnunargjald á sement eða mjólk o.s.frv., heldur er hér um að ræða gjald sem á að renna til annarrar þjónustu, sem er alþjónusta.

Virðulegi forseti. Vegna orða hv. þm. vil ég segja að það er ljóst að hér er um skatt að ræða sem við erum að ákveða. Það er ákveðið hver skatturinn á að vera. Auðvitað er ekki nokkur einasta leið að segja til um hver þurfi að nota Neyðarlínuna. Þetta er aðferð sem við höfum viðhaft til að tryggja þá starfsemi. Aðferðin er sú að öll fjarskiptafyrirtækin greiði í þennan sameiginlega sjóð og auðvitað koma neytendur að því fyrr eða seinna. Ég vil bara undirstrika að þetta er aðferðin sem við töldum eðlilegt að samþykkja hér á Alþingi á sínum tíma til að afla tekna til þess sem við köllum alþjónustu. Í þessu tilviki erum við eingöngu að tala um Neyðarlínuna. Að öðru leyti er alþjónusta, eins og við höfum skilgreint hana, m.a. hin almenna síma- og gagnaflutningaþjónusta. Hún er hins vegar ekki styrkt úr jöfnunarsjóði enda er það aðallega Landssími Íslands sem veitir þá þjónustu og mundi greiða í þann sjóð. Þannig er þetta og ég vildi að þetta kæmi skýrt fram hér við umræðuna.

Herra forseti. Ef það er rétt skilið hjá mér að hæstv. ráðherra segi að þetta sé skattur, þá er náttúrlega fráleitt að Póst- og fjarskiptastofnun geti ákvarðað fjárhæð skattsins því Alþingi má ekki framselja skattlagningarvald samkvæmt stjórnarskránni.

Herra forseti. Það segir hér í 1. gr.: ,,Jöfnunargjald samkvæmt lögum þessum skal nema 0,12% af bókfærðri veltu ...`` Það er því fastbundið í 1. gr. frv. hver upphæðin á að vera. Þetta skal raunar endurskoða árlega á Póst- og fjarskiptastofnun. Það er alveg ljóst eins og segir hér, með leyfi forseta, að: ,,Verði útgjöld meiri en nemur jöfnunargjöldum á árinu skal gjaldfæra þann mismun á skuldbindingar næsta árs.`` Það millifærist því eins og hér er gert ráð fyrir. En upphæðin er ákvörðuð, þ.e. skatthlutfallið er ákvarðað eins og er um aðra skattlagningu almennt.

Forseti vill geta þess að hann telur mikilvægt að koma málum hið fyrsta til nefndar. Forseta er kunnugt um að á morgun er fundur í samgn. og þess vegna er nú þetta bráðræði á.

Herra forseti. 1. mgr. 1. gr. laga um stjórn fiskveiða kveður á um að nytjastofnar á Íslandsmiðum séu sameign íslensku þjóðarinnar. Þetta þýðir að allir íslenskir þegnar eiga jafnmikið í þeim villtu fiskum, skeljum og öðrum sjávardýrum sem lifa á Íslandsmiðum og skiptir þá ekki máli hvort Íslendingurinn er nýfætt barn fátækrar konu, gamalmenni á elliheimili, sjö ára stúlka, tvítugur háseti eða fimmtugur útgerðarmaður. Nytjastofnar á Íslandsmiðum eru sameign íslensku þjóðarinnar. Þetta er nokkurs konar forsenda laganna og árétting þess hvaða hugarfar og viðhorf voru ríkjandi fyrir einum áratug þegar lögin voru sett. Sameign íslensku þjóðarinnar. Þetta eru dýr orð og mjög mikilvæg. Í þeim felst virðing fyrir öllum þegnum landsins og þau eru árétting þess að við búum í lýðræðisríki. Enn fremur kemur fram í 1. gr. I. kafla laganna um stjórn fiskveiða hvert markmið þeirra sé, þ.e. að þau eigi að stuðla að verndun og hagkvæmri nýtingu nytjastofna, svo og að þau skuli einnig tryggja trausta atvinnu og byggð í landinu. Að lokum er kveðið svo á um að úthlutun veiðiheimilda myndi hvorki eignarrétt né óafturkallanlegt forræði einstakra aðila yfir veiðiheimildunum. Ég les nú, með leyfi forseta, 1. gr. I. kafla laga um stjórn fiskveiða: ,,Nytjastofnar á Íslandsmiðum eru sameign íslensku þjóðarinnar. Markmið laga þessara er að stuðla að verndun og hagkvæmri nýtingu þeirra og tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu. Úthlutun veiðiheimilda samkvæmt lögum þessum myndar ekki eignarrétt eða óafturkallanlegt forræði einstakra aðila yfir veiðiheimildum.`` Nú skal spurt: Hvernig hefur tekist til með framkvæmd þessara laga? Getum við sagt með sanni að nytjastofnar á Íslandsmiðum séu sameign íslensku þjóðarinnar? Getum við sagt að lögin hafi stuðlað að verndun nytjastofna Íslandsmiða? Getum við sagt að lögin hafi stuðlað að hagkvæmri nýtingu þessara sömu nytjastofna? Getum við sagt að lögin hafi tryggt trausta atvinnu og byggð í landinu? Getum við sagt að það viðhorf sem birtist í þessari 1. gr. um eignarréttinn eða óafturkallanlegt forræði yfir veiðiheimildunum hafi verið rétt og virt? Þegar við veltum þessum spurningum fyrir okkur er okkur öllum ljóst að við neyðumst til að svara öllum þessum spurningum neitandi. Sú virðing sem kemur fram í 1. gr. fyrir eignarrétti íslensku þjóðarinnar hefur verið fótum troðin. Í mörgum tilvikum getum við sagt að lögin hafi ekki stuðlað að verndun nytjastofnanna, a.m.k. má leiða að því sterkar líkur. Það er áreiðanlegt að lögin hafa illa stuðlað að hagkvæmri nýtingu nytjastofnanna og enn áreiðanlegra er að þessi lög hafa alls ekki stuðlað að tryggri og traustri atvinnu og byggð í landinu. Herra forseti. Öll ákvæði 1. gr. I. kafla þessara laga hafa verið brotin. Hægt er að sanna með upptalningu á ótal dæmum brottkast á smáum og stórum fiskum sem er staðreynd. Einnig er hægt að sanna með því að sýna fram á að ákveðinn hluti fiskiskipaflotans hendir í hafið þúsundum tonna af hausum, hryggjum og afskurði sem gætu aflað þjóðinni hundruð milljóna króna í gjaldeyristekjur, fyrir nú utan hvaða aðferðir eru notaðar þegar nýtingarstuðlar eru reiknaðir út í þessu sambandi. Það er svo sannarlega rétt þegar sagt hefur verið að samkeppnisstaðan í greininni sé kolvitlaus, röng og ill. Við höfum einnig séð hvernig aflaheimildir hafa á einni nóttu skipt um handhafa eða jafnvel leigjendur svo þeir sem höfðu trygga atvinnu að kveldi voru allt í einu orðnir atvinnuleysingjar að morgni af því að aflaheimildirnar voru seldar eða leigðar kvöldið áður. Já, 1. gr. I. kafla laganna um stjórn fiskveiða felur í sér háleita sýn og markmið. En margar aðrar greinar þessara laga eru ekki í anda 1. gr. a.m.k. verður ekki annað sagt um hvernig tekist hefur til með framkvæmdina, því framkvæmd þessara laga hefur orðið til þess að hinir efnilegustu útgerðarmenn og skipstjórar hafa breyst í spekúlanta verðbréfa og aura, sem hefur leitt til þess að skuldir útgerðarinnar í landinu hafa stóraukist og sumar þeirra svo mikið að nokkur fyrirtæki eru í stórhættu. Á þeim rúma áratug sem lögin hafa verið í gildi má segja að bókstaflegt hrun hafi orðið víða um land. Einn af öðrum sigldu togararnir burt og kannski var ekki hjá öðru komist í sumum tilvikum. En að aflaheimildirnar hafi ekki verið eftir í byggðunum eða að fólkinu sem þar bjó hafi ekki verið gefinn kostur á að halda þeim eftir, er hin mesta ósvinna, ranglæti og heimska. Framkvæmd og ýmis ákvæði fiskveiðistjórnarlaganna hefur orðið til þess að nú er sundur slitinn friður í landinu og svo hefur reyndar verið undanfarin ár. Þetta friðarrof og ósætti var orðið svo augljóst að hæstv. forsrh. sá sig knúinn til að gefa loforð fyrir síðustu alþingiskosningar um að komið yrði á sáttanefnd um sjávarútveg á Íslandi. Hæstv. ráðherra stóð við þetta loforð. Sáttanefnd var sett á laggirnar. En því miður eru vonbrigðin mikil. Naumur meiri hluti nefndarinnar hefur skilað áliti sem er í rauninni allt að því lítilsvirðing við lög og rétt í landinu. Niðurstaða þessa meiri hluta er að engu skuli breytt nema að hóflegt auðlindagjald skal nú lagt á sjávarútveginn, en þó þannig að önnur gjöld falli niður í staðinn. Herra forseti. Um daginn fór ég niður á bryggju í sjávarplássi. Við hana lá u.þ.b. 30 tonna bátur. Þar um borð voru bræður tveir að gera netin klár. Ég spurði hvernig gengi hjá þeim. Þeir svöruðu að reksturinn gengi frekar illa því þeir hefðu veitt fisk fyrir 60 millj. kr. en hefðu mátt borga í leigu fyrir það 30 millj. Annar hver fiskur sem veiddist, og auðvitað komu aðeins stórir fiskar um borð í þennan bát, fór í lestar þess sem skráður var fyrir kvótanum og leigði þeim á kvótaþingi, sem sumir hafa kallað ,,leynimarkaðinn``. Herra forseti. Allt frá því í vor þegar Alþingi Íslendinga fékk ekki að afgreiða frv. til laga um veiðar smábáta, sem hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson og undirritaður lögðu fram, hafa verið haldnir fjölmennir fundir um allt land. Á Ísafirði var haldinn 800 manna fundur Vestfirðinga og í fyrradag var haldinn fjölmennur fundur á Austfjörðum. Þá hafa verið haldnir fundir sveitarstjórnarmanna og fjölmargra annarra. Alls staðar hafa þessir fundir krafist þess að þau lög sem gilda um veiðar smábáta verði tekin til gagngerrar endurskoðunar því fjölmargar byggðir landsins eru enn á ný komnar í uppnám. Mönnum hlýtur senn að verða ljóst hversu mikilvæg smábátaútgerð er orðin atvinnulífi og byggð í þessu landi. Herra forseti. Gjaldþrot og atvinnuleysi blasa nú við fjölmörgu fólki og ríkisstjórnin daufheyrist við enda er hún ekki að hlusta. Það er að vísu eitthvað farið að tala um aukinn byggðakvóta til að setja enn einn plásturinn á hina miklu und íslensks sjávarútvegs. Hvar á þetta að enda? Öllum hlýtur að vera ljóst hvers vegna þingflokkur Samfylkingarinnar hefur nú lagt fram það frv. sem hér er til umræðu. Það er gert til þess að jafna aðstöðu manna til að sækja sjóinn og koma á réttlátri úthlutun veiðiheimildanna. Það er gert til þess að 1. gr. I. kafla laganna um stjórn fiskveiða verði á ný hafin til vegs og virðingar og til þess að skapa megi sátt við íslenska útgerðarmenn og íslenska þjóð. Þetta verður að gerast. Frumvarpið sem hér um ræðir gerir ráð fyrir fyrningarleiðinni sem æ fleiri sjá nú sem vænstan kostinn. Takmarkið er síðan að allar aflaheimildir til veiða á Íslandsmiðum fari á uppboð en að útgerðinni sé skipt í þrjá mismunandi flokka. Þá er möguleiki til þess að bæta þeim útgerðum sem keypt hafa sér aflaheimildir með ýmsu móti en auðvitað er það útfærsluatriði sem verður, eins og ég sagði áðan, að gerast í sátt við alla hagsmunaaðila eins og oft er komist að orði. Herra forseti. Á þeim tímum sem við lifum núna verður okkur að vera ljóst að sættir og friður eru nauðsyn þess að gott og blómlegt líf þrífist í landi okkar. Þetta á ekki síst við innan þeirrar atvinnugreinar sem er grundvöllur afkomunnar um allt land. Þess vegna hlýtur Alþingi Íslendinga að taka fagnandi þessu frv. Samfylkingarinnar sem gerir ráð fyrir miklum og jákvæðum breytingum á stjórn fiskveiða hér í landinu.

Hæstv. forseti. Mér er nokkur vandi á höndum. Ég hefði gjarnan viljað að hæstv. sjútvrh. yrði viðstaddur ræðu mína. 

Hvaða skens er þetta?

Nú, svör hv. þm. eru þau að þetta sé skens þannig að það gengur þá ekki upp, hæstv. forseti.

Forseti vill upplýsa að hæstv. ráðherra er ekki í húsi en forseti mun, ef hv. þm. óskar eftir, reyna að hafa upp á honum --- hann mun vera væntanlegur á hverri stundu.

Ég þakka fyrir það. Ég ætla þá að ræða aðra hluti á meðan og þá fyrst það að þessi umræða er nú búin að standa þó nokkurn tíma og er komin í gang aftur. Hún hefur farið nokkuð vítt um. Gagnrýni á þá tillögu sem við ræðum hér hefur ekki verið mjög mikil og reyndar er það þannig að þessi tillaga, þ.e. innköllun eða fyrning veiðiheimilda eins og menn vilja kalla núna, hefur átt vaxandi fylgi að fagna. Fleiri og fleiri eru að komast að þeirri niðurstöðu að eina leiðin út úr þeim ógöngum sem við erum í í sjávarútvegsmálunum, a.m.k. áður en menn geti breytt fiskveiðistjórnarkerfinu ef menn vilja gera þá hluti eða til þess að viðhalda aflamarkskerfinu ef menn vilja það, sé fyrningarleiðin. Og hvernig sem menn líta á hina eiginlegu fiskveiðistjórn og hvernig eigi að fara að gagnvart henni sjá allir vandann sem er í því fólginn að kalla veiðiheimildirnar til baka af útgerðinni sem fyrir er, hvort sem það er vegna þess að menn ætli að breyta sjálfu fiskveiðistjórnarkerfinu eða af því að menn vilja koma á réttlæti og jafnræði til þess að nýta auðlindina, eins og er aðalgrunnurinn undir þessari tillögu okkar. Við höfum þó alls ekki útilokað neinar aðrar breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu. Og ég vil ítreka það svo það sé alveg skýrt að við höfum alla tíð verið til viðræðu um það að hafa öðruvísi fiskveiðistjórnarkerfi á t.d. smábátunum heldur en á öðrum hlutum flotans. Og við höfum líka verið afar jákvæðir gagnvart því að menn settust virkilega vandlega yfir niðurstöðurnar af þessu aflamarkskerfi sem við höfum búið við undanfarin ár og skoðuðu það nákvæmlega. Því það hefur svo sannarlega ekki skilað miklum árangri. Mig langar í því sambandi til þess að fara yfir fáeinar tölur. Í upphafi þings var hér útbýtt Þjóðhagsáætlun. Á næstaftasta blaði hennar innanverðu er tafla, Afli og aflaverðmæti 1994--2002, þ.e. áætluð veiði á þessu fiskveiðiári. Og þar kemur það mjög skýrt í ljós hver breytingin er á leyfðum veiðum á þessum tíma. Þarna hefur kerfið virkað alveg eins og menn ætluðust til allan tímann. Og ég ætla að fara yfir töfluna til þess að glöggva þá sem ekki hafa séð hana. Í þorskinum er núna gert ráð fyrir að veiða 9.000 tonnum minna en árið 1994 og þótti nú mörgum illa komið þá. Í ýsunni er verið að leggja til að veitt verði 23.000 tonnum minna, 58.000 voru það 1994 en núna er lagt til að 35.000 tonn verði veidd. Í ufsanum er verið að leggja til helmingi minni veiði en var á árinu 1994, þ.e. 31.000 tonn en 63.000 voru þau á árinu 1994. Í karfanum voru það 95.000 1994 en 25.000 tonnum minna núna. Í úthafskarfanum er þetta svipuð veiði, 2.000 tonnum minna. Í steinbítnum er nákvæmlega sama tala og var 1994. Í grálúðunni er það 8.000 tonnum minna en 1994. Í skarkolanum er það 7.000 tonnum minna, það voru 12.000 tonn 1994 en 5.000 tonn núna. Svona er öll taflan nema hvað varðar síld, loðnu og kolmunna. Við stöndum frammi fyrir því að árangurinn er aftur á bak í öllum tegundunum. Full ástæða er til þess að menn skoði vandlega þetta kerfi sem veiðistjórnarkerfi. Ef menn kæmust síðan að þeirri niðurstöðu að þetta kerfi væri ekki heppilegt sem veiðistjórnarkerfi væru góð ráð dýr. Ekki hoppa menn á augabragði út úr þessu kerfi með því eignarhaldi sem búið er að koma á veiðiheimildirnar. Þetta er ein af röksemdunum sem hlýtur líka að þurfa að horfa á. En auðvitað eru aðrar röksemdir að mínu viti enn þá veigameiri eins og þær að auðvitað þarf að vera jafnræði til atvinnu á Íslandi. Og það þarf réttlæti fyrir byggðarlög og þá sem stunda þennan atvinnuveg. Ég var að vona að hæstv. ráðherra kæmi nú í salinn svo ég gæti spurt hann nokkurra spurninga. Veit hæstv. forseti nokkuð um ...?

Ekki frekar en fyrr, hann mun vera á leiðinni samkvæmt boðum sem frá honum hafa komið en ekki er hann kominn í hús samkvæmt upplýsingum á skjá forseta.

Hæstv. forseti. Það er nú nokkuð farið að líða á tíma minn og ég hefði gjarnan viljað koma að þeim spurningum sem ég ætlaði að leggja fyrir hæstv. ráðherra áður en ræðu minni lyki. Ég ætla því að hinkra áður en henni lýkur alveg og sjá hvort ráðherrann verður kominn. En landsfundur Sjálfstæðisflokksins var haldinn núna fyrir helgina og fram á helgina og menn tóku auðvitað mjög eftir því hvað þar var að gerast í sjávarútvegsmálum. Þar var tekist á um framhald þeirra mála. Ég hlustaði á ræðu hæstv. sjútvrh. sem hann flutti þegar við vorum að ræða þetta mál ...

Forseti biður hv. þm. afsökunar, hann hefur fengið nýjar upplýsingar um stöðu mála hjá ráðherra. Hann mun vera á leiðinni og kemur eftir fimm til sex mínútur. Ég sé hins vegar á töflu minni að hv. þm. á eingöngu sex og hálfa mínútu eftir. Forseti vill bjóða hv. þm. að gera hlé á ræðu sinni.

Hæstv. forseti. Ég ætla að þiggja það.

Það verður gert fimm mínútna hlé á þessum fundi.

Hæstv. forseti. Hæstv. sjútvrh. hélt ræðu við umræðu um þetta mál þegar það var á dagskrá hér áður og hann tók svo til orða, með leyfi hæstv. forseta: ,,... hv. þm. Jóhann Ársælsson hafði ekkert umboð til að semja í þessari nefnd. Hann tók ekki mjög alvarlega það hlutverk að reyna að leita sátta í málinu því að hann átti bara að fara með flokkslínuna eins og hún birtist í frv. sem hér er flutt í þriðja skiptið, ekkert eða lítið breytt.`` Hæstv. forseti. Ég þarf að fá að vitna í Morgunblaðið líka. Þar er verið að segja frá umræðum á landsfundi Sjálfstfl. Hér segir: ,,Síðan sagði Davíð: ,,Menn ræða um (niðurstöðu) endurskoðunarnefndar um sjávarútvegsmál eins og hún sé endapunktur. Þessi nefnd hefur skilað áliti með fyrirvara og meiri hluti stjórnarflokkanna hefur náð þar ákveðinni samstöðu. Minni hlutinn er á öðru máli. Síðan gengur málið til sjávarútvegsráðherrans, þaðan til ríkisstjórnarinnar, þaðan til þingflokkanna, þannig að það er margt sem á eftir að gerast í umræðu um þessi mál og auðvitað mun sú vinna sem fram hefur farið hér á fundinum, þær umræður sem hér hafa átt sér stað, sú vinna sem fór fram í sjávarútvegsnefndinni fyrir atbeina sjávarútvegsráðherra sérstaklega hafa mikið að segja um það hvernig þeirri vinnu lýkur. Hins vegar gerðu fulltrúar stjórnarandstöðunnar í nefndinni sérstaka tillögu. Þeirri tillögu var hafnað. Þessum tillögum hefur nú skolað hér inn á landsfund Sjálfstæðisflokksins. Þær felast í breytingartillögum Markúsar Möllers og fleiri. Það er algjörlega ljóst að ef slík tillaga yrði samþykkt yrði vinna sjávarútvegsráðherrans, ríkisstjórnarinnar og þingflokksins alveg fyrir bí. Þannig að tillagan gengur ekki upp og getur ekki í raun markað stefnuna fram á veginn. Það er áríðandi að sjávarútvegsráðherrann, ríkisstjórnin og þingflokkurinn hafi þá leiðsögn frá landsfundinum sem í nefndaráliti sjávarútvegsnefndarinnar felst. Ég vænti þess að landsfundarfulltrúar muni átta sig á þessari mikilvægu niðurstöðu.`` Að þessum orðum loknum fór fram skrifleg atkvæðagreiðsla ...`` Skilaboðin voru ákaflega skýr. Hvað var á ferðinni þarna? Var það ekki flokkslínan? Hver var það sem var fastur í flokkslínu? Var það ekki hæstv. sjútvrh.? Var þetta ekki lýsing hæstv. forsrh. á því hvernig hæstv. sjútvrh. dinglaði á þessum öngli allan tímann og hafði ekki umboð til að semja um eitt eða neitt í þessari nefnd? Og það stóð aldrei til. Frá upphafi voru það stjórnarflokkarnir sem sömdu um þetta mál og tróðu þessari tillögu inn í auðlindanefndina sem skilaði henni svo út. Síðan hefur hæstv. sjútvrh. unnið að þessu máli í framhaldi með þeim hætti sem við þekkjum þó að hann sé að bregða mér um það að ég hafi verið á flokkslínunni og ekki getað hreyft mig um spönn. Hvaða þýðingu hefur tillaga Sjálfstfl.? Er taumurinn uppi í Framsfl.? Ég spyr. Sjálfstfl. virðist hafa tekið þá ákvörðun á landsfundinum að þessi lína yrði bara keyrð. Við vitum ekki hvort Framsfl. mun hafa þá afstöðu eða ekki. En ég sé ekki að það sé nein leið til baka fyrir Sjálfstfl. Ég spyr hæstv. sjútvrh.: Hefur hann nokkra möguleika til að semja um eitthvað annað en landsfundur Sjálfstfl. komst að niðurstöðu um? Er sú leið sem samþykkt var á fundi Sjálfstfl. orðin eini möguleiki Sjálfstfl. í sjávarútvegsmálum? Hefur það þá ekkert að gera með samstarfsflokkinn heldur, hvað þá stjórnarandstöðuna, hvernig framhaldið á að verða? Ef ekki verður farin veiðigjaldsleið þá virðist hæstv. ráðherra ekki hafa umboð til eins eða neins. Ég spyr þess vegna: Er taumurinn uppi í Framsfl.? Er Framsfl. sammála þessari niðurstöðu sem fékkst á landsfundinum? Svo langar mig að spyrja: Hvaða þýðingu hefur þessi niðurstaða? Hefur hæstv. sjútvrh. farið yfir það og velt því fyrir sér hvaða breyting verður í raun á úthlutun veiðiréttar ef hið opinbera fer að úthluta veiðirétti gegn gjaldi? Verður ekki eðlisbreyting á úthlutun veiðiréttar ef það er gert? Munu ekki vakna möguleikar annarra en þeirra sem nú hafa fengið úthlutunina þegar sú úthlutun verður tekin upp gegn gjaldi sem Sjálfstfl. er núna búinn að samþykkja? Auðvitað er ákveðin eftirgjöf fólgin í því sem Sjálfstfl. var að gera á þessum landsfundi, sem sagt viðurkenning á því að þjóðin eigi þetta. En sú viðurkenning á ekki að ná lengra en það sem raun ber vitni að er í tillögum þessarar nefndar. En að hægt sé að úthluta miklum verðmætum frá hinu opinbera til einhvers útvalins hóps inn í langa framtíð án þess að neitt liggi fyrir á hvaða verðleikum það sé gert, það hlýtur að kalla á áframhaldandi átök um þetta mál. Ég spyr hæstv. ráðherra: Telur hann að ekki muni vakna nein réttindi annarra til þess að fá úthlutun gegn gjaldi ef þeir sækja um því að fram á þennan dag áður en nýja kerfið sem Sjálfstfl. er að boða tekur gildi, var þetta réttur útgerðar byggður á fortíð. En þegar menn fara að láta af hendi réttindi þjóðarinnar úr sameign gegn gjaldi hlýtur að verða eðlisbreyting á þessu. Menn verða að horfast í augu við að það þarf að skilgreina þessa hluti. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hefur hann látið skoða þetta? Hefur hann látið lögfræðinga skoða þetta? Ég endurtek spurningu mína: Er Sjálfstfl. þá búinn að loka fyrir alla aðra möguleika en þá sem voru samþykktir þarna eða hefur manni sést yfir eitthvað í samþykktum landsfundar? Er hæstv. ráðherra sem sagt gjörsamlega fastur á flokkslínunni?

Virðulegur forseti. Við ræðum enn stjórnkerfi fiskveiða og frv. Samfylkingarinnar um breytingu á kerfinu. Það stjórnkerfi sem við höfum búið við hefur kallað á svonefnt kvótabrask. Fínni orð um sömu aðgerð eru viðskipti með aflaheimildir. Ef viðskipti eru á þann veg að þau leiða til skerðingar á kjörum sumra en hossa öðrum fyrir atbeina löggjafans þá er um að ræða brask og siðleysi. Það er fráleitt að lögin hafi verið sett til að vinna eftir þeim á þann máta sem gert er nú. Þess vegna verður að breyta lögunum. Menn eru að selja sameign þjóðarinnar. Þeir komast upp með að leggja skipum, reka áhöfnina, græða á kvótasölu og veðsetja sameign þjóðarinnar og svo gengur sameignin jafnvel í erfðir. Þetta vita menn allt saman og þetta viðgengst fyrir opnum tjöldum og þeir sem græða mest hæla sér af því án þess að löggjafarvaldið grípi inn í atburðarásina. Menn tala um kvótaeign sína og þeir fara með kvótaeignina eins og þeim sjálfum hentar án allra afskipta þrátt fyrir lög og lagasetningu og það sem stendur í 1. gr. laganna. Það var ekki markmið með lögunum um fiskveiðistjórn, ef ég man rétt, heldur áttu lögin að vernda fiskstofnana og leiða til meiri hagkvæmni. En, herra forseti, ég verð að segja að það virðist allt saman gleymt. Ef maður lítur til þess og umræðu sem varð á landsfundi Sjálfstfl. um þessi mál þá virðist fiskverndunin vera dottin fyrir borð hjá þeim ágæta flokki. Kerfið er meingallað. Menn eru að kaupa kvóta dýru verði. Menn eru að leigja til sín kvóta á ofurverði þegar þá vantar heimildir fyrir meðafla og oft er meðafla hent í sjóinn til að sleppa við refsingu fyrir að koma í land með veiddan afla sem ekki er heimild fyrir. Einnig hefur komið fyrir að menn sem eiga nægar heimildir í ýsu hafa lent í því að fá netin full af þorski. Það er svolítið merkilegt að tegundirnar synda nærri því í hvaða tegund af netum sem er og gera engan greinarmun þar á. Það er eins og að hver sú tegund sem verður á vegi togskips með troll eða snurvoðar fari í veiðarfærið. Ef ekki er heimild á viðkomandi skipi er síðasta úrræðið að henda aflanum dauðum aftur í sjóinn. Herra forseti. Ég nefndi að landsfundur Sjálfstfl. væri nýafstaðinn. Þar gerðust reyndar mikil tíðindi. Samþykkt var prinsipp-sjónarmið jafnaðarmanna um árabil, sem er gjald fyrir aðgang að auðlind sjávar. Þar gerðust einnig þau tíðindi að mikill baráttumaður fyrir þeirri leið sem við jafnaðarmenn höfum barist fyrir, þ.e. fyrningarleiðinni eða að kvótakóngarnir skili gjafakvótanum, sagði sig úr Sjálfstfl. Sá aðili var Markús Möller eins og komið hefur fram í fjölmiðlum og var ekki seinna vænna fyrir hann að gera það og ég virði mann sem stendur svo fast við skoðanir sínar. Mér þykir líka merkilegt, herra forseti, að menn sem barist hafa gegn stefnu Sjálfstfl. í fiskveiðistjórnarmálum skuli vera þar áfram og láta traðka á skoðunum sínum. Ég á þar við menn sem segja í viðræðu: Þið verðið að breyta kerfinu, en kjósa síðan sjálfir íhaldið. Ég á við menn eins og forustumenn ýmissa trillukarla sem bölsótast yfir kerfinu í viðræðu við mann en svo mæta þeir á landsfund og kjósa íhaldið með breitt bros á vör. Í DV í gær var umfjöllun um meint misferli sem tengist leigu á aflaheimildum. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Mikill fjöldi viðskipta með aflamark á sér stað á degi hverjum. Til að slík viðskipti séu rakin þarf í fyrsta lagi að vera grunur um að eitthvað gruggugt sé á ferðinni varðandi tekju- og kostnaðarskráningu viðskiptaaðila. Í öðru lagi er samkvæmt framansögðu ekki hægt að rekja viðskiptin samkvæmt reikningum frá kvótamiðlurum. Því þyrftu skattrannsóknarmenn að flokka skýrslur Fiskistofu og reyna að rekja út frá þeim hvaða viðskipti eiga sér stað milli viðkomandi aðila. Kunnugir telja hins vegar að slíkt sé svo mikil vinna að það sé nær óvinnandi vegur að finna út úr þessu.`` Hvað er verið að ræða um? Það er verið að ræða um milljarðaviðskipti sem eru á dökkgráu svæði þar sem verið er að skjóta undan fjármunum sem á að greiða skatt af. Herra forseti. Þessar upplýsingar liggja fyrir og enginn vandi að rekja þær ef menn vilja. Það er verið að framkvæma skattsvik fyrir opnum tjöldum án þess að yfirvöld reyni á nokkurn hátt að skipta sér af því sem fram fer. Slík vinnubrögð eru gjörsamlega óþolandi. Ég spyr hæstv. sjútvrh.: Ætlar hann eða ætlar ríkisstjórnin að láta það viðgangast að það sé upplýst í fjölmiðlum að fram fari stórkostleg skattsvik án þess að lyfta hönd á móti slíkum vinnubrögðum? Án þess að taka í taumana og koma í veg fyrir að menn séu að svíkja undan skatti, hreinlega stela frá þjóðinni? Það hlýtur að vera krafa mín og okkar allra sem hér erum að hæstv. sjútvrh. svari því hvort meiningin sé að taka á skattsvikum og svindli sem er í kringum fiskveiðistjórnarkerfið. Herra forseti. Ég vitna enn í grein í DV í gær þar sem sagt er, með leyfi forseta: ,,Hafa má í huga að samkvæmt tölum á vef frá Fiskistofu hafi meðalverðið oft farið niður fyrir 50 krónur, undanfarna mánuði, reyndar stundum niður í 3 krónur eða minna á kíló.`` --- Hvað skyldu menn vera að segja þarna? Verið er að segja í rauninni að verið sé að falsa tölur. Vita menn að þorskur sem er 8 kg eða meira, 8+ eins og kallað er, gengur á leiguverði á 150 kr.? Vita menn að smáþorskurinn gengur á leigu á 120--130 kr.? Það virðist ekki vera því að upplýsingar liggja fyrir um allt annað. --- ,,Ef samkvæmt því er miðað við að uppgefið verð hjá Fiskistofu sé t.d. að meðaltali 55 krónur á kíló`` --- eins og hér er sagt --- ,,er heildarupphæðin á þessum þorskaflamarksviðskiptum tæpir 2,8 milljarðar króna.`` Þetta er það sem skráð er. En líklegt er að um helmingi hærri upphæð eða meira sé að ræða. Þetta sýnir sem sagt svart á hvítu að gífurlegt misræmi er á milli talna um kvótaleigu og veruleikans og hafa ber í huga að hér er aðeins verið að nefna brot af heildarviðskiptum með aflamarksviðskipti á síðasta fiskveiðiári. Þegar þessar tölur eru hafðar í huga, 2,8 milljarðar, er aðeins verið að nefna brot af þeim viðskiptum sem áttu sér stað á sl. ári. Herra forseti. Tíma mínum er næstum lokið í þessari seinni ræðu. Ég vil enda orð mín með þessu: Það er aðeins spurning um hvenær en ekki hvort gerð verður grunnbreyting á stjórn fiskveiða, eins og gert er ráð fyrir í því frv. sem við samfylkingarmenn erum að tala hér fyrir. Herra forseti. Ég ítreka þá spurningu sem ég beindi til hæstv. sjútvrh. hvort hann muni beita sér fyrir afskiptum af meintu kvótasvindli sem skýrt er frá í Dagblaðinu í gær.

Herra forseti. Í 1. gr. laganna um stjórn fiskveiða eru nefnd fjögur markmið, fjórar göfugar leiðarstjörnur sem lögin eiga að tryggja að farið sé eftir og tryggð séu. Í fyrsta lagi er talað um sameignina, þ.e. sameign þjóðarinnar, í öðru lagi um verndun nytjastofnanna, í þriðja lagi um hagkvæma nýtingu og í fjórða lagi og ekki er það veigaminnsta markmiðið, að tryggja atvinnu og byggð í landinu. Herra forseti. Ef litið er á einstök markmið má segja þetta: Sameign þjóðarinnar er stöðugt að færast á færri hendur. Í skýrslu sem unnin var fyrir Byggðastofnun um sjávarútveg og byggðaþróun á Íslandi, kemur m.a. eftirfarandi fram, með leyfi forseta: ,,Tuttugu stærstu handhafar veiðiheimilda í september 1992 réðu yfir 36% af heildarveiðiheimildunum. Í mars 2001 hafa 20 stærstu handhafarnir nú yfir að ráða 59% af veiðiheimildunum. Af þessu er ljóst að yfirráð veiðiheimilda hafa safnast á færri hendur. Með hliðsjón af því hvernig veiðiheimildir hafa flust milli byggðarlaga og þróun íbúafjölda á landsbyggðinni hefur verið er ljóst að ákvarðanatökur stjórnenda þeirra fyrirtækja, sem fram koma á töflu 2, geta orðið afdrifaríkar fyrir þróun byggðar á næstu árum að öllu óbreyttu.`` Herra forseti. Samkvæmt þessu sést að veiðiheimildir eru stöðugt að færast á færri hendur og nú ráða 20 stærstu handhafar veiðiheimildanna yfir tæplega 60% þeirra. Í öðru lagi er talað um verndun. Setja má stórt spurningarmerki við það hvort það markmið hafi náðst. Mér sýnist að flestir botnfiskstofnar séu í lægð. Eflaust hefur markmið með friðun síldar tekist á sínum tíma, sem oft er vitnað til, en ástand fiskstofnanna er ekki eins og vænta mætti af þessum lögum. Það er langt í frá. Og ég held að setja verði stórt spurningarmerki gagnvart því hvernig nýtingu þeirra er háttað. Í þriðja lagi er talað um hagkvæma nýtingu. Hagkvæm nýting er ekki bara arður fárra fyrirtækja. Fiski er hent, við heyrum stöðugt fleiri sögur af því. Það mætti líka nýta margt af því sem er hent, eins og hausa og hryggi og flytja út, t.d. er Nígeríumarkaður vel móttækilegur fyrir slíku. Af þessu sést að nýtingin er engan veginn eins og best væri á kosið. Herra forseti. Í fjórða lagi var það markmið laganna að tryggja atvinnu og byggð í landinu. Ég held að menn fari ekki í grafgötur um að þar hafi kannski pottur helst verið brotinn. Mig langar til að nefna eitt lítið dæmi um kvóta heima í héraði, ef hann fer hefur hann áhrif á íbúaþróunina á viðkomandi stað. Það er ekki endilega samasemmerki milli þess að fólkið flytji þangað sem kvótinn fer. En óöryggið losar um fólkið og það fer. Með leyfi forseta, vil ég lesa úr áðurnefndri skýrslu: ,,Mynd 8 sýnir sama fyrir Hrísey og mynd 7 sýnir fyrir Ísafjörð og Hnífsdal. Margt er svipað með þessum myndum. Íbúum Hríseyjar fækkar öll árin frá og með 1995. Á tímabilinu frá 1995 til 2000 fækkar íbúum Hríseyjar um 89. Þeir voru 277 í árslok 1994 en í árslok 2000 voru þeir komnir niður í 188. Veiðiheimildir höfðu minnkað úr 4.038 fiskveiðiárið 1992/1993 í 579 fiskveiðiárið 2000/2001, eða um 3.459 þorskígildistonn.`` Herra forseti. Þarna er nefnt dæmi þar sem íbúum í einu sveitarfélagi fækkar um þriðjung á sama tíma og veiðiheimildir minnka í 579 tonn úr 4.038. Niðurstaða skýrslunnar er þessi, með leyfi forseta: ,,Hér að framan hefur verið leitast við að svara þeirri fyrirspurn stjórnar Byggðastofnunar hvort lögin um stjórn fiskveiða hafi haft áhrif á byggðaþróun í landinu. Ljóst er að ákvæði laganna um frjálst framsal veiðiheimilda hefur haft víðtækar afleiðingar á þróun byggðar í landinu með tilflutningi aflaheimilda á milli landshluta og einstakra byggðarlaga. Sem dæmi má nefna að byggðarlög á Snæfellsnesi eru að styrkjast en byggð á Vestfjörðum að veikjast. Þetta hefur leitt til verulegrar skuldaaukningar í sjávarútvegi, lækkunar launa í fiskvinnslu í samanburði við aðrar atvinnugreinar og fólksflótta af landsbyggðinni.`` Herra forseti. Hér ber allt að sama brunni. Sennilega hefur engin ein löggjöf haft sömu áhrif á íbúaþróun í landinu og fiskveiðilöggjöfin. En sem betur fer virðast sumir vera að vakna og maður heyrir jafnvel talað um að auka byggðakvóta til að koma til móts við þá staði sem mest er að blæða eftir skyndileg áföll. Og þess eru dæmi að slík kvótaúthlutun hefur bætt ástand á þeim stöðum.

Herra forseti. Mikið hefur verið rætt um það frv. til laga sem þingflokkur Samfylkingarinnar hefur flutt og er nú til umræðu í annað skipti á hinu háa Alþingi. Ég hafði nú ekki hugsað mér að taka mikinn þátt í þeirri umræðu. Í fyrra skiptið sem þetta var rætt urðu orð hæstv. sjútvrh. tilefni þess að ég vil koma og leggja aðeins orð í belg. Þá sagði hæstv. sjútvrh., með leyfi forseta: ,,Hinar veiku byggðir á landsbyggðinni þurfa á öðru að halda en að lífsbjörgin sé rifin frá þeim.`` Ég vona að þetta sé nokkurn veginn orðrétt eftir haft. Það er sannarlega rétt. En spyrja má að því hvort það hafi ekki verið einmitt núverandi kvótakerfi, núverandi fiskveiðistjórnarkerfi, sem hafi sannarlega dregið lífsbjörgina frá mörgum litlum sveitarfélögum á landsbyggðinni. En svo er að þegar eitt er dregið burtu þá bætist það við hjá öðrum og það er sannarlega svo að ýmis önnur sveitarfélög hafa fengið til sín þær aflaheimildir. Herra forseti. Ein af verstu hliðunum á þessu máli er kannski að eftir að hið frjálsa framsal var tekið upp 1990 geta útgerðaraðilar tekið sig til og selt í burtu allan kvótann, þess vegna að nóttu til, og eftir stendur eitt byggðarlag lagt í rúst, ef svo má að orði komast. Og eignir fólksins sem þar býr --- það hefur e.t.v. eytt ævinni í að byggja sér húsnæði og koma sér fyrir --- eru gerðar verðlausar í sömu andránni, um leið og aðrir fara með miklar fúlgur fjár út úr sölu á kvótanum. Ég ætla ekki endilega að nefna nein sérstök byggðarlög, en menn geta spurt sig og menn geta horft til hinna ýmsu staða á landsbyggðinni. Hvað hefði t.d. gerst á Skagaströnd ef áform utanaðkomandi aðila um að yfirtaka Skagstrending hefðu orðið að veruleika? Hvað gerðist á Ísafirði þegar Samherji keypti Guðbjörgina? Þetta gula skip átti að landa áfram á Ísafirði eins og ekkert væri. En skipið sigldi í burtu og kvótinn með. Um þetta hefur verið mikið rætt og ritað. Í skýrslu sem Byggðastofnun hefur tekið saman um sjávarútveg og byggðaþróun á Íslandi kemur margt athyglisvert fram. Ég vil m.a. vitna til samantektar á bls. 2, með leyfi forseta: ,,Markmið laga um stjórn fiskveiða er að stuðla að verndun og hagkvæmri nýtingu fiskstofna og tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu.`` Og byggð í landinu! Hefur það verið gert? Jú, sannarlega á sumum stöðum. En að sama skapi hefur dvínað mjög og dalað á öðrum stöðum sem tekið hefur verið frá. Ég held að menn þurfi ekkert að velkjast í vafa um að miklar framfarir og hagkvæmni hafi orðið í nýtingu og að samþjöppun hefur átt sér stað í greininni. Aftur á móti er það alveg deginum ljósara að lögin hafa ekki styrkt búsetu í dreifðum byggðum landsins á fjölmörgum stöðum sem við þurfum ekki endilega að telja hér upp. Nægir í þessu sambandi að tala t.d. um Vestfirði þar sem úthlutað aflamark í þorski til skipa með heimahöfn á Vestfjörðum náði því að vera 23.295 tonn eins og segir í þessari skýrslu og til samanburðar var úthlutunin á fiskveiðiárinu 2000--2001 12.957 tonn. Þannig hafa verið fluttar frá landshlutanum veiðiheimildir í þorski sem nema tæpum 10.400 tonnum. Skal engan undra að það komi við. Þarna hafa með öðrum orðum verið fluttar í burtu veiðiheimildir í þorski sem verðleggja má á 9--10 milljarða kr. Herra forseti. Þetta er ein versta hliðin á fiskveiðistjórnarkerfi okkar. Hitt atriðið er að sjálfsögðu hið frjálsa framsal, þ.e. að útgerðarmenn sem hafa fengið úthlutað veiðiheimildum geta tekið sig til og selt þær á einu bretti og farið út með fúlgur fjár eins og mörg dæmi eru um. Leiga á kvóta og kvótabrask er annar þáttur. Ég vil nefna enn annað atriði, þó kannski eigi ekki að taka einstök dæmi til þess að dæma heilt kerfi. Í svari hæstv. sjútvrh. við fyrirspurn minni á síðasta þingi um úthlutað loðnumark, aflamark og annað, kemur nokkuð athyglisvert fram. Þar kemur fram að tvö síðustu fiskveiðiár hefur það verið mikið stundað af eigendum smábáta að kaupa loðnu, jafnvel þegar hún er dauð, búin að hrygna, og færa á viðkomandi smábát. Loðnan verður að sjálfsögðu ekki veidd á handfæri af þessum smábát. Jafnvel er hún dauð. En þá er hægt að halda áfram og leigja frá sér þær aflaheimildir í þorski og öðru sem menn hafa á þessum viðkomandi smábát. Finnst hæstv. sjútvrh. þetta hægt? Á að vera hægt að gera þetta svona, þ.e. að menn jafnvel versli með dauða loðnu fyrir þorsk til þess að geta haldið áfram í þessu braski, að leigja frá sér heimildir? Þeir róa ekki. Aðrir nýta það að sjálfsögðu en eru í erfiðleikum með að láta enda ná saman eða gera það nánast ekki heldur. Herra forseti. Ég sagði það hér í umræðum um skattamál og umræðum um Byggðamál að á Íslandi þarf að taka upp svæðisbundna byggðastefnu. Sú svæðisbundna byggðastefna þarf m.a. að koma inn í fiskveiðistjórnarkerfið vegna þess að ef menn komast að þeirri niðurstöðu að Vestfjörðum verði best haldið í byggð og fái að blómstra og sækja fram á ný með smábátum þá á að taka það inn í fiskveiðistjórnarkerfið og gera það þannig. Það á ekki eingöngu við Vestfirði. Við höfum heyrt ályktanir frá ýmisum byggðarlögum jafnt fyrir austan, norðan og annars staðar. Þetta þarf að leiða inn í það kerfi. Annað mjög slæmt sem ég gleymdi að nefna áðan er að þeir sem hafa fengið úthlutað aflaheimildum en selja þær frá sér fara í mjög mörgum tilfellum með peninga sína úr landi, nýta sér heimildir til þess að fara með fé úr landi. Þeir nýta sér einnig alls konar heimildir til þess að þeir þurfi ekki að borga skatta af þessum tekjum. Þetta er að mínu mati stærsti ljóðurinn á fiskveiðistjórnarkerfinu. Það eru líka til sögur um að peningar sem fást fyrir sölu aflaheimilda í sjávarútvegi séu notaðir til þess að koma mönnum inn í aðrar starfsgreinar í þjóðfélaginu. Það er spurning hvort það skekki ekki samkeppnisstöðu fyrirtækja. Það er sennilega töluvert öðruvísi en var á sínum tíma að geta selt kvóta landsmanna, fengið fyrir það fúlgur fjár og keypt tvær, þrjár, tískuvöruverslanir í Kringlunni eða tvö, þrjú verslunarpláss þar. Ég hygg að það skekki dálítið samkeppnisstöðu fyrirtækja á þessu sviði í Kringlunni, að maður tali nú ekki um ef það væri uppi í Smáralind núna. Það skyldi þó ekki vera að eitthvað af þeim peningum sem eru að koma inn og hafa komið inn undanfarið fyrir sölu aflaheimilda séu að fara inn í þennan verslunarrekstur og þessar verslunarmiðstöðvar sem verið er að byggja á höfuðborgarsvæðinu? Hv. þm. Örlygur Hnefill Jónsson ræddi um vanda sem er lýst í þessari skýrslu. Ég ætla ekki að lengja umræðuna um það. Nærtækt er að taka dæmi um hið smáa en góða samfélag í Hrísey. Þar hefur íbúum fækkað um 89 eins og talað er um í skýrslunni. En þar sér maður línuritið alveg í takt við aflaheimildir sem fara í burtu. Til þess að Hrísey fái áfram að blómstra sem byggð þarf ekki mikið að gera þar í byggðamálum. Það er í raun sáraeinfalt sem þarf að gera. Þar eru aðilar sem vilja hefja útgerð. Byggðakvóti gæti hjálpað þar til eins og hann hjálpaði til á Þingeyri og ýmislegt fleira væri þar hægt að gera. En kerfið má hvergi nota í jákvæðum skilningi til þess að breyta vörn í sókn, ef svo má að orði komast, í hinum fjölmörgu byggðarlögum sem hafa farið mjög halloka út af fiskveiðistjórnarkerfinu, að maður tali nú ekki um eftir árið 1990 þegar frjálsa framsalið var leyft. Herra forseti. Þessi sala á aflaheimildum út úr greininni hefur líka orðið til þess að stórauka skuldir sjávarútvegs. Ég blæs á það að öll skuldasöfnun í sjávarútvegi sé eingöngu vegna nýfjárfestinga. Það er ekki rétt. Stór hluti af henni er vegna kvótakaupa. Frá árinu 1995--2000 hækkuðu skuldir sjávarútvegsfyrirtækja um tæplega 61%. Á þessum fimm árum hækkuðu skuldirnar úr 108 milljörðum í 173 milljarða. Veit nokkur hverjar skuldir sjávarútvegsins eru í dag? Sennilega þarf að reikna það daglega miðað við gengiþróun. Mér kæmi ekki á óvart þó það væru rúmar 200 milljónir.

Heldurðu að það sé ekki 300 milljarðar?

Ef ég hef verið að nota hér orðið milljónir þá er það náttúrlega rangt. Það eru náttúrlega milljarðar til að fyrirbyggja misskilning. 
             Herra forseti. Þegar þetta mál var síðast á dagskrá var ákaflega athyglisvert að fylgjast með ræðu hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar, varaformanns fjárln., stærstu nefndar þingsins, fulltrúa Sjálfstfl. í því embætti, sem ég segi að hafi haldið hér líkræðu, eina þá mestu sem ég hef hlustað á á Alþingi um sjávarútvegsstefnu stjórnvalda. Ég get ekki kallað hana annað en líkræðu þegar rætt var um botnfiskveiðarnar. Hann sagði eitthvað á þá leið að kerfið væri ónýtt. Hann nefndi það líka að sjávarútvegsstefnan væri að deyða hin ýmsu sjávarþorp út um allt land. Þetta er hárrétt. Ég spurði hann í stuttu andsvari hvort hann mundi flytja sömu eldræðuna á landsfundi Sjálfstfl.? Nú veit ég ekki hvort hann gerði það, hvorki í nefndinni né á fundinum. Ég veit það ekki. Ég fylgdist ekki svo grannt með því, en ég vona að svo hafi verið. En ég vil aðeins segja að lokum að þó svo að landsfundur Sjálfstfl. hafi komist að einni niðurstöðu um hvað sá flokkur vill í sjávarútvegsmálum þá er það ekki það sama og að verið sé að ákveða sjávarútvegsstefnu Íslendinga. Sem betur fer situr Alþingi enn þá skörinni hærra en landsfundur Sjálfstfl. þó ég geti vel ímyndað mér að forustumenn Sjálfstfl. vilji helst hafa það hinsegin, þ.e. að ákvarðanir landsfundar Sjálfstfl. eigi svo bara að stimpla á Alþingi. Þetta á, eins og hefur komið fram, eftir að fara í gegnum ríkisstjórn. Hæstv. sjútvrh. á eftir að vinna úr málinu. Þetta á eftir að fara í gegnum þingflokkana og þetta á eftir að koma til þings. Ég spái því að miklar og harðar umræður verði um það frv. sem kemur frá hæstv. ríkisstjórn í þessum málum. Ég hlustaði líka um daginn á starfandi formann þingflokks Framsfl., hins stjórnarflokksins, hvernig hann talaði um smábátana og annað í þessum málum þannig að, herra forseti, síður en svo er komin sátt meðal stjórnarliða og það er ekki komin sátt í landinu um sjávarútvegsstefnu til frambúðar. Svo er ekki. Það verður ekki gert með ályktun frá endurskoðunarnefnd sem er mynduð af tveimur þingmönnum Sjálfstfl., einum fulltrúa iðnrh. og síðan prófessor úr háskólanum sem var skipaður af hæstv. sjútvrh. Þetta er hins vegar lítið skref í rétta átt og kannski er það merkilegasta í þeirri samþykkt að Sjálfstfl. var að fallast á veiðileyfagjald eða auðlindagjald, eða hvað við eigum að kalla það. Og íslenskir útvegsmenn hafa fallist á að greiða hóflegt veiðileyfagjald ef það yrði til sátta. Eins og ég segi þá er þetta skref í rétta átt. Ég sem fyrrverandi alþýðuflokksmaður hlustaði á það ungur maður þegar ég var að byrja að fylgjast með pólitík ...  Það sem ég vil enda á að segja, herra forseti, er að lítið hænufet hefur verið stigið í átt til þess að reyna að ná samstöðu meðal Íslendinga um sjávarútvegsstefnu sem er ákaflega brýnt að gera. Þess vegna voru það mikil vonbrigði að svokölluð endurskoðunarnefnd skyldi ekki hafa komist að niðurstöðu og að það hafi ekki orðið til þess að ná frekari samstöðu um þetta mál vegna þess að atvinnugreinin sem slík --- og það er kannski það mikilvægasta --- að atvinnugreinin sem slík þarf að hafa löggjöf í kringum þetta sem gerir það að verkum að menn vita hvaða rekstrarskilyrði og hvaða form þeir eigi að búa við næstu 10--30 ár. Það er ákaflega mikilvægt fyrir greinina en því miður virðist mér að þær tillögur sem hér hafa komið fram verði ekki til þess að draga úr deilum í landinu um sjávarútvegsstefnuna meðal almennings. Almenningi er misboðið þegar hinir ýmsu aðilar selja sig út úr greininni. Fjölmiðlar segja frá hvað menn fá fyrir að selja fiskinn sem syndir einhvers staðar í sjónum og þá er almenningi misboðið hvernig þetta er og því hefur þetta ekki orðið til sátta. En ég segi það í lokin, herra forseti, að Sjálfstfl. steig hænufet í rétta átt og hefur viðurkennt hóflegt veiðileyfagjald eða auðlindagjald og það er kannski það merkilegasta við landsfund Sjálfstfl.

Herra forseti. Mig langar til þess að gera að umræðuefni eina af meginforsendum stjórnar fiskveiða og sennilega meginástæðu þess að kvótakerfið var sett á árið 1984. Ætlunin með því var að bæta nýtingu okkar á auðlindinni, stækka fiskstofnana, vernda miðin og halda við byggð í landinu. Ef menn muna svo langt aftur í tímann að minnast þess hvernig kvótakerfið var 1984 þá byggðist það á því að flotinn gæti allur haldið til veiða. Þá voru beinlínis gerðar ráðstafanir til þess að allir hefðu einhvers konar afkomu af veiðunum, þrátt fyrir niðurskurð í þorski. Það geta menn séð með því að fletta upp í sögunni. Ég ætla ekki að rekja það frekar í máli mínu. Ég staðhæfi að eitt markmið kerfisins var að viðhalda byggðinni í landinu og tryggja þar fulla atvinnu, með þeirri útfærslu sem þá var sett á, jafnvel þó að það markmið kæmi síðar inn í lögin. Reyndin er hins vegar sú að unnið var á móti því markmiði með lagasetningunni árið 1990, um frjálst framsal veiðiheimilda. Það væri ágætt ef hæstv. sjútvrh. færi ekki mjög langt því að ég er að hugsa um að fara yfir það hvernig okkur hefur tekist til við að veiða þessa botnfiskstofna okkar. Um það hefur auðvitað aðalágreiningurinn í þessu veiðikerfi staðið, þ.e. nýtingu okkar á botnfiskafla vegna þess að botnfiskveiðar hafa verið meginstoð atvinnu víðast hvar um landið þó að ákveðin landsvæði hafi vissulega átt betri afkomu í uppsjávarveiðum en önnur. Ef við skoðum hvað við höfum verið að aðhafast á Íslandsmiðum og hvað við höfum tekið af Íslandsmiðum í einstökum fisktegundum, þá höfum við fyrir okkur tímabil sem nær yfir hálfa öld, 50 ár. Á 50 árum kemur í ljós að við höfum að meðaltali, fram til 1998, verið að veiða 371 þús. tonn af þorski á hverju einasta ári. Núna veiðum við 190 þús. tonn. Það er kvótinn sem áætlað er að við veiðum. Mismunur á milli þessara tveggja talna er 181 þús. tonn, sem vantar inn í veiðina. Það er auðvitað rétt að draga það fram að síðasta áratug síðustu aldar var afli okkar iðulega undir 200 þús. tonnum. Ef við lítum á meðaltalsveiðina á ýsu þá var hún 60 þús. tonn í 50 ár. Í dag veiðum við 30 þús. tonn. Þar vantar 30 þús. tonn upp á að við náum meðaltalsafla síðustu 50 ára. Ef við lítum á ufsann þá veiddum við á ári 70 þús. tonn af ufsa í hálfa öld að meðaltali en erum núna að veiða 35 þús. tonn. Ef við lítum á karfann þá veiddum við 92 þús. tonn á ári í 50 ár. Við erum núna að veiða 65 þús. tonn af gullkarfa og djúpkarfa. Ef við lítum á steinbítinn þá veiddum við 15 þús. tonn að meðaltali en veiðum núna 13 þús. tonn. Þar er einna minnsti munurinn en steinbíturinn kom reyndar ekki aftur inn í kvótann fyrr en árið 1996 eins og menn muna. Hann fór inn í kvótakerfið 1994 en var tekinn út úr því aftur og kom svo aftur inn í kvótakerfið 1996. Grálúðan. Þar höfum við aflaviðmiðun í 30 ár. Við byrjuðum eiginlega ekkert að veiða grálúðu af neinum krafti fyrr en eftir 1970. Þar er meðalveiðin 29 þús. tonn í 30 ár. Við erum núna komnir upp í 20 þús. tonn aftur en veiddum um 10 þús. tonn í nokkur ár. Sé mið tekið af þessum 50 árum var meðalaflinn hjá okkur á Íslandsmiðum 637 þús. tonn af þessum botnfisktegundum. Núna vantar í þann afla, ef við ættum að skoða hver frádrátturinn er í þessu dæmi, 288 þús. tonn til að við náum meðalársafla. Það vantar nærri því helming upp á að við fáum svipaðan afrakstur af botnfiskstofnum okkar á því fiskveiðiári sem nú er að byrja og undanfarin fiskveiðiár hefur vantað u.þ.b. 240--250 þús. tonn í botnfiskveiðina til þess að við næðum svipuðum afla á land og við veiddum árlega að meðaltali í hálfa öld. Það er ekki með nokkrum vitrænum rökum hægt að halda því fram, fyrir sæmilega menntaða þjóð eins og Íslendingar eru, að kvótakerfið okkar hafi byggt upp fiskstofnana eða að við séum að ná verulegum árangri við stjórn botnfiskveiðanna. Við getum vel sæst á að stjórn uppsjávarveiða með kvótakerfi hafi gengið upp. Ég held að það sé ekkert svo mikil ágreiningur um það í þjóðfélaginu að menn geti ekki búið við það, þó að vissulega hafi iðulega verið skilið eitthvað eftir af uppsjávartegundum í hafinu og heimildirnar ekki fullnýttar. Þar fyrir utan eru tegundir sem eru algerlega frjálsar uppsjávarflotanum, t.d. kolmunni. En þegar klifað er á því að við séum með heimsins besta fiskveiðistjórnarkerfi við stýringu á botnfiskveiðum þá verð ég að taka þannig til orða að mér finnst verið að ljúga að fólki. Ég get ómögulega orðað það öðruvísi. Það stendur ekki steinn yfir steini í kvótakerfinu og vart hægt að segja að við höfum með því náð árangri við stjórn veiðanna og uppbyggingu fiskstofnanna, því miður. Það hefur allt farið á hinn veginn og ósætti meðal þjóðarinnar hefur aukist. Það verður enginn friður um að hafa til frambúðar þá útfærslu sem við búum við. Ég get ekki séð það, herra forseti og hæstv. sjútvrh., að kvótakerfið hafi nokkurn skapaðan hlut batnað þó að 600--700 manns á landsfundi Sjálfstfl. hafi samþykkt að bæta veiðileyfagjaldi ofan á óbreytt kerfi. Kvótakerfið hefur ekkert batnað við það, ekki nokkurn skapaðan hlut. Kvótakerfið lagast ekkert við að vera óbreytt og við að sett er veiðileyfagjald ofan á það. Það mun áfram viðhalda öllu ósættinu, byggðaröskuninni, takmörkun á nýliðun, lélegri nýtingu og ekki ná að byggja upp fiskstofnana og annað eftir því. Þar fyrir utan er geysilegt ósætti um það meðal þjóðarinnar að á undanförnum árum hafi handhafar veiðiheimildanna getað tekið mjög mikla fjármuni út úr kvótakerfinu í gegnum sölu aflaheimilda. Það getur aldrei orðið sátt um að aflaheimildir sem er merktar í 1. gr. laga um stjórn fiskveiða sem sameign þjóðarinnar verði til frambúðar í eignarböndum fárra manna eða fárra fyrirtækja. Það er einfaldlega þannig að hinar dreifðu sjávarbyggðir landsins þurfa á því að halda að hafa atvinnufestu í sjávarútvegi og í veiðum. Það er m.a. sú niðurstaða sem t.d. stjórnarandstaðan komst að í álitum sínum í hinni svokölluðu endurskoðunarnefnd, þar að auki líka hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson sem sagði í séráliti sínu í niðurstöðukaflanum: ,,Að öllu ofanrituðu samanlögðu legg eftirfarandi til: 1. Að farin verði fyrningarleið. 2. Að veiðar smábáta grundvallist á samkomulagi Landssambands smábátaeigenda við sjávarútvegsráðherra sem gert var 1996, enda brjóti það ekki í bága við stjórnarskrá. 3. Að byggðakvóti verði aukinn. 4. Að dregið verði úr kvótasetningu fisktegunda sem veiðast sem meðafli.`` Skýrara getur það varla orðið.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. mjög skilmerkilega ræðu. Þar fór ekkert á milli mála. Mig langar þó að spyrja hann um eitt, vegna þess að ég hygg að við þekkjum flest til sögu hans í pólitík og þeirrar staðreyndar að hann átti á árum áður samleið með hæstv. sjútvrh. og var í sama flokki og hann og hefur væntanlega setið marga landsfundina. Hér hafa menn verið að minnast á það með réttu að þessi sami landsfundur samþykkti fyrir sitt leyti auðlindagjald, þá grundvallarhugmynd og hugmyndafræði að þessi auðlind, fiskurinn í sjónum, væri seljanleg og hagnaðurinn ætti að renna til þjóðarinnar. Mig langar til að óska eftir því að hv. þm. uppfræddi okkur hin sem ekki hafa verið á svona landsfundum um hvort þetta sé ekki alveg nýtt og hvort ekki sé full ástæða til að staldra við þessa breytingu. Man hv. þm. eftir því að hæstráðandi til lands og sjávar, hæstv. forsrh. eða hvað þá hæstv. sjútvrh., hafi fyrr en nú talað um mikilvægi auðlindagjalds og það að þessi hugmynd og þetta prinsipp ætti við rök að styðjast? Kemur það hv. þm. ekki dálítið á óvart að Sjálfstfl. hafi tekið þessa U-beygju og sé kominn til byggða að þessu leyti? Það er nefnilega eins og mig minni að þegar við jafnaðarmenn héldum ræður um mikilvægi þess að þessum skilmálum yrði til haga haldið þá hafi Sjálfstfl., hæstv. sjútvrh., núv. og fyrrv., hæstv. forsrh. og öll heila hersingin, æpt og gólað og talið það hina mestu ósvinnu. Eða misminnir mig? Ég bið hv. þm. að leiðbeina mér á þeirri braut.

Herra forseti. Ég hygg að ég sé ekki besti maðurinn til að fletta upp í um sögu landsfunda Sjálfstfl. en skal þó af góðmennsku minni reyna að verða við óskum hv. þm. Hin seinni ár hef ég fyllilega gert mér grein fyrir því að ef Landssamband ísl. útvegsmanna muni samþykkja að greiða gjald til að viðhalda kvótakerfinu þá mundi slík stefna verða ofan á í Sjálfstfl. Hún hefur orðið það.

Herra forseti. Hv. þm. vill ætla að hér hafi verið greitt lausnargjald Sjálfstfl. til LÍÚ. Vissulega er öllum ljóst að þær hugmyndir um gjaldtöku, þ.e. þær upphæðir sem nefndar eru, eru á svipuðum nótum og það sem þegar er greitt. Mig langar samt að reyna betur og bið hæstv. ráðherra að koma inn á það hér á eftir hvort það geti verið hreint og klárt misminni af minni hálfu að hér í þessum sal hafi sjálfstæðismenn hver um annan þveran --- ég nefndi það áðan, herra forseti, og fyrirgefðu orðbragðið --- hrópað og galað að þeim mönnum sem voguðu sér að ræða um réttlætið sem í því fælist að þeir sem nýttu veiðiheimildir greiddu eigenda þeirra, þjóðinni, auðlindagjald, eðlilegt afnotagjald. Það eru ekki mjög mörg ár né mörg missiri síðan sömu menn töldu þetta fásinnu og algerlega út úr kortinu. Að því leyti, herra forseti, er þó fagnaðarefni að menn séu komnir til byggða og síðan má lagfæra auðvitað gjaldtökuaðferðina sem slíka. Þetta er þó lítið hænufet. Þá á bara eftir að breyta fiskveiðistjórnarkerfinu líka, fara hina svokölluðu fyrningarleið, ná aflaheimildum aftur til eigandans sjálfs. Menn verða með öðrum orðum að fylgja þessari sókn eftir. Er ekki hv. þm. sammála um að að þessu leyti miði þó örlítið í rétta átt, í ljósi fortíðarinnar, í ljósi hinnar hörðu afstöðu gegn hugmyndum af þessum toga sem hv. þm. og sveitungi minn hefur áður staðið fyrir?

Herra forseti. Það er auðvitað rétt hjá hv. þm. að Sjálfstfl. hefur tekið þá afstöðu sem hann hefur iðulega hafnað á undanförnum árum, undanförnum þingum, fjölda mörgum stjórnmálafundum og landsfundum, að útgerðarmenn ættu ekki að greiða fyrir auðlindina. Hann hefur horfið frá því. En hvers vegna hvarf hann frá því? Hann hvarf frá því vegna þess að hin harða andstaða við núverandi kvótakerfi hefur leitt útgerðarmenn að þeirri niðurstöðu að sennilega væri rétt að taka upp einhvers konar vott af gjaldtöku til þess að festa kerfið óbreytt í sessi. Niðurstaðan sem mér finnst hafa komið út úr landsfundi Sjálfstfl. er að menn hafa viðurkennt það, samþykkt það sem stefnu Sjálfstfl., að leggja auðlindagjald ofan á óbreytt kvótabraskskerfi. Allt annað verður óbreytt þeim til handa sem aflaheimildirnar hafa.

Herra forseti. Ef frv. sem hér um ræðir yrði að lögum, halda menn þá virkilega að það leiddi til þess að tryggja atvinnu á landsbyggðinni og styrkja byggð þar? Þar sem 92% kvótans eru nú á landsbyggðinni, þ.e. utan Reykjavíkur, hversu stór biti væri það þá fyrir landsbyggðina að kyngja ef taka ætti af þeim aflaheimildir í gegnum fyrningarleið, þ.e. gera þær upptækar á tíu árum eins og frv. gerir ráð fyrir og gera útgerðaraðilum að kaupa þær til sín aftur á uppboði þar sem seld eru hæstbjóðanda hverju sinni þau réttindi að fá að veiða í sjónum? Þegar 5% aflaheimildanna eru metin á 8 milljarða, halda menn þá virkilega að þetta geri t.d. trillukörlum úti á landi auðveldar fyrir eða að útgerðir nái að hagræða líkt og verið er að hvetja til? Ég skil ekki hvernig hægt er að setja samasemmerki á milli byggðaþróunar og fyrningarleiðar. Íbúaþróun hefur því miður verið landsbyggðinni afskaplega óhagstæð á undanförnum árum þar sem fylgni hefur mælst á milli þess að kvóti fari frá byggðarlögum og íbúafækkunar. Að sama skapi hefur ekki mælst fylgni í hina áttina, þ.e. þótt kvóti komi í byggðarlög þá virðist fólksfjölgun ekki fylgja þar á eftir. Hv. 3. þm. Vesturl., Jóhann Ársælsson, gerði að umræðuefni í ræðu sinni áðan samanburð á því sem úthlutað hefði verið af aflaheimildum árið 1994 og nú í ár. Hæstv. sjútvrh. hefur hingað til ákvarðað heildarafla einstakra fisktegunda að fengnum tillögum vísindamanna. Það er nákvæmlega það sem farið er fram á í þessu frv. en þar segir, með leyfi forseta: ,,Heildarafli einstakra fisktegunda verður áfram ákveðinn árlega samkvæmt tillögum vísindamanna og fiskveiðiárið verður óbreytt.`` Um leið og hv. 3. þm. Vesturl. Jóhann Ársælsson gagnrýnir það sem haft er að leiðarljósi við úthlutun á heildarafla einstakra fisktegunda og að það hafi ekki gefið góða raun, þá er það sama lagt til í þessu frv. Við verðum að gera okkur grein fyrir að tillögur vísindamanna eru oft og tíðum byggðar á gegnsæjum rökum. Það er erfitt að gera sér grein fyrir stofnstærðum og fyrirsjáanlegum áhrifavöldum þar. Þrátt fyrir að afskaplega faglegum vinnubrögðum sé beitt af Hafrannsóknastofnun og að við höfum góðum fiskifræðingum á að skipa þá geta þeir ekki kveðið upp með staðreyndir heldur líkindi. Ástand fiskstofna fer alls ekki eingöngu eftir veiðum, samanber hrun innfjarðarrækjustofnsins vegna breyttra aðstæðna í sjónum. Ég sé ekki hvernig það getur komið landsbyggðinni til hjálpar, treyst byggð í landinu og tryggt atvinnu þar, að ríkið hrifsi til sín aflaheimildirnar og selji þær hæstbjóðanda hverju sinni.

Hæstv. forseti. Ég vil fyrst fjalla um hvernig þetta geti komið landsbyggðinni til góða. Ég vil minna á að veiðiheimildir eru ekki ókeypis. Þær eru greiddar fullu verði. Það verð er miklu hærra en verðið sem yrði á þeim markaði sem við erum að tala um. Það gengur ekki að menn tali eins og veiðiheimildir kosti ekki neitt á Íslandi í dag. Fyrir þær greiða menn slíkt verð að það er ekki vafi á því að það yrði þægilegra fyrir þá sem búa úti á landi og hafa góða aðstöðu til að sækja gjöful fiskimið að hafa aðgang að leigumarkaði eins og við erum að leggja til að verði. Mundi t.d. trillukörlum ganga betur að komast yfir veiðiheimildir? Ég segi já. Það er ekki vafi á því að ef veiðiheimildir væru almennt boðnar fram á leigumarkaði, eins og við erum að lýsa hérna, þá yrði það mikið framboð á veiðiheimildum og þá þyrfti ekki að kaupa veiðiheimildir til eilífðarnóns eins og núna er verið að kaupa af útgerðarmönnum. Þar af leiðandi mundu þeir sem eru með besta reksturinn, fá hæsta verðið fyrir góðan fisk, eiga auðvelt með að nálgast veiðiheimildir. Síðan vil ég setja út á það, eins og ég er vanur, að menn tali um að kaupa aftur veiðiréttinn af útgerðarmönnum. Útgerðarmenn hafa að vísu sumir hverjir keypt veiðirétt. Ekki nærri allir og ekkert nálægt því 80% af þeim sem eru núna í útgerð. Þeir sem keypt hafa þennan veiðirétt hafa ekki keypt hann í góðri trú, að mínu viti, vegna þess að slíkar deilur hafa staðið um þetta kerfi að enginn hefur keypt í þeirri vissu að kerfinu yrði ekki breytt. Við höfum líka lagt til, í tillögum okkar hefur verið gengið út frá því, að aðlögunartími yrði nægur. Við höfum meira að segja hreyft möguleikum á því að bæta mönnum tjónið af því að tapa veiðiheimildunum með öðrum leiðum.

Herra forseti. Landssamband ísl. útvegsmanna framreiknaði fyrir skömmu hvernig hið hóflega veiðigjald kæmi niður á einstökum byggðarlögum. Mér þætti gaman að sjá þær tölur eða öllu heldur skelfilegt ef framreiknað yrði hvernig sú fyrningarleið sem hér um ræðir kæmi niður á einstökum byggðarlögum.

Hæstv. forseti. Mér finnst eiginlega frábært að hv. þm. skyldi nefna þetta sem LÍÚ var að gera um daginn, að reyna að búa til einhverja grýlu úr þessu veiðigjaldi sem Sjálfstfl. ætlar að leggja á útgerðina ofan á óbreytt kerfi. Ég hef gengið frá fyrirspurn --- ég veit ekki hvort búið er að dreifa henni --- þar sem farið er fram á svör við því hvað útgerðin í landinu borgar fyrir veiðiréttindi í dag. Þau eru ekki borguð til ríkisins. Það er ekki veiðileyfagjald Sjálfstfl. sem var samþykkt um helgina. Það er veiðileyfagjald þeirra sem núna eru handhafar kvótans og það eru engir smáaurar. Það eru ekki einhverjar milljónir af því tagi sem LÍÚ var að lýsa í auglýsingum sínum um daginn. Það eru margfaldar þær tölur sem LÍÚ var með í auglýsingunum.

Hv. 3. þm. Vesturl., Jóhann Ársælsson, sagði í ræðu um daginn að þessi fyrningarleið sem hér um ræðir mundi líklegast kosta 12 milljarða á meðan hóflegt veiðigjald kostar 2 milljarða. Hvernig í ósköpunum halda flutningsmenn frv. að það kæmi við landsbyggðina ásamt þeim neikvæðu margfeldisáhrifum sem óneitanlega fylgdu í kjölfarið? Ég bara spyr.

Forseti vill minna hv. þingmenn á að ávarpa forseta í upphafi ræðu.

Virðulegi forseti. Ég skal ekki lengja þessa umræðu mikið. Tillögur Samfylkingarinnar um sjávarútvegsmál liggja ljósar fyrir. Í þessari umræðu hefur komið fram að stjórnarandstaðan styður að farin verði fyrningarleið þó að kannski sé ekki hægt að tala um fyrningarleið undir einu merki vegna þess að það er ekki sama hvernig henni er hrint í framkvæmd. Það hefur líka komið berlega í ljós í umræðunum. En það eru fleiri en stjórnarandstaðan sem aðhyllast breytt fiskveiðistjórnarkerfi á grunni fyrningarleiðar. Við sáum á landsfundi sjálfstæðismanna að þar er drjúgur hópur sem vill fara þá leið til þess að vinda ofan af kerfinu. Og við vitum af vinnunni í endurskoðunarnefnd að fulltrúi framsóknarmanna þar vill fara þessa sömu leið. Ég vara hv. þingmenn við því að setja verð á aflaheimildir þegar talað er um fyrningarleið og miða við núverandi verðlag á mörkuðum vegna þess að það er ekki marktækt --- það er svo lítið magn sem fer á markaðinn --- en eins og ég sagði er ekki sama hvernig fyrningarleið er hrint í framkvæmd. Eins og kunnugt er höfum við hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði lagt fram tillögu sem byggir á þríliðun á ráðstöfun þeirrar aflahlutdeildar sem er fyrnd þannig að það kemur allt öðruvísi út í raun og veru. Virðulegi forseti. Ég kom í pontu aðeins vegna þess að hæstv. sjútvrh. er í þingsalnum og hlustar á mál okkar. Ég vil nota tækifærið í ljósi þeirrar stöðu sem uppi er á Alþingi. Það er alveg augljóst að stjórnarandstaðan, auk verulegs hluta beggja stjórnarflokkanna, margra þingmanna og margra almennra félaga þeirra, kallar á breytingar. Það er líka jafnaugljóst, held ég, öllum hér að það verður engin sátt um þá línu sem gefin var í endurskoðunarnefndinni um að viðhalda að langmestu leyti óbreyttu kerfi. Og þá vil ég spyrja hæstv. sjútvrh. þegar hann metur stöðuna hér í þingsalnum og þegar hæstv. ráðherra metur stöðuna á sínum heimavígstöðvum í sínum flokki og síðan hjá samstarfsflokknum hvernig hann líti á framhald þessara mála. Ég er viss um að menn vilja reyna allt sem þeir geta til þess að koma að málinu á nýjan leik með það fyrir augum að finna lendingu þannig að allir geti sem best við unað. Tillögur sjálfstæðismanna og meiri hluta endurskoðunarnefndarinnar eru bara ávísun á að menn haldi áfram að keyra með þessi mál í bullandi ósátt við þorra landsmanna. Það liggur alveg klárt fyrir. Síðan eru líka inni í þessum tillögum meiri hluta endurskoðunarnefndarinnar mjög erfið mál sem við hv. þm. getum náttúrlega aldrei sætt okkur við að verði ekki breytingar á, nefnilega áframhaldandi samþjöppun og stækkun fyrirtækja. Við vitum til hvers það leiðir þó að menn séu að tala um framlög til byggðanna upp á 350--500 millj. til þess að slá á það. Síðan eru stórhættuleg atriði inni í tillögunum sem manni sýnast eiga að opna fyrir og það er verslun með áunninn úthafsveiðikvóta Íslendinga. Það er aldeilis ekkert smámál í því farvatninu. Ég get ekki séð fyrir mér að við höfum nokkurt leyfi til þess hér að stuðla að lagabreytingum sem gera það mögulegt að áunninn réttur Íslendinga í úthafinu geti gengið kaupum og sölum til útlanda þannig að þjóðin standi uppi með það að eiga e.t.v. engan úthafsveiðikvóta eftir að næsta tímabili í sjávarútvegsmálum gengur yfir. Eins og menn vita gengur þetta upp og niður og menn sem eru handhafar kvóta hafa neyðst til þess að selja þegar illa gengur, ef þeir hafa haft leyfi til þess, og það er engan veginn hægt að sætta sig við þá óáran. Það er einvörðungu þessi spurning sem ég vildi koma á framfæri, virðulegi forseti, þ.e. hvernig hæstv. sjútvrh. sjái fyrir sér framhaldið, hvort hann geti fallist á einhvers konar aðkomu að þessum málum á nýjan leik til að freista þess að ná sáttum í málinu og hvaða leiðir hæstv. ráðherra telji færar til þess.

Virðulegi forseti. Ekki hafði ég hugsað mér að leggja orð í belg í þessari umræðu en þó fer það svo að gömlum Vestfirðingi rennur blóðið til skyldunnar í þeirri umræðu sem hér fer fram og svo sannarlega hefði ég viljað sjá fleiri í þessum þingsal taka þátt í umræðu um sjávarútvegsmál, fleiri ræða þetta stóra hagsmunamál og hvernig á að leysa það. Ég hefði viljað sjá fjölda sjálfstæðismanna hér í þessum sal fara yfir það hvað felst í tillögum og niðurstöðu landsfundar þeirra um sjávarútvegsmál og veiðigjaldið sem menn ætla að sameinast um að taka upp. Ég hefði viljað heyra þá útskýra af hverju það er ásættanlegt. Ég hefði viljað heyra þá lýsa því hverju við megum búast við, hver raunveruleikinn sé á bak við þá niðurstöðu sem menn hafa kallað sátt í Sjálfstfl., sáttatillöguna sem varð til þess að öflugir menn með sterkar skoðanir í sjávarútvegsmálum og stjórn fiskveiða hafa sagt skilið við og kvatt flokkinn. Og ekki þeir fyrstu sem það hafa gert, einmitt vegna þess hvernig flokkurinn hefur haldið á málum. Það er umhugsunarefni hve litlu stjórnarliðar láta sig þessa umræðu varða, jafnstórt og þetta mál er, stjórn fiskveiða, auðlindin, óveiddi fiskurinn, eignarhaldið á honum, og hvað þeir taka lítinn þátt í henni hverju sinni sem hún er tekin hér upp. Það er í raun og veru að mestum hluta stjórnarandstaðan sem ræðir málin og það er frekar blæbrigðamunur á afstöðu þingmanna í stjórnarandstöðunni en meginmunur. Meginmunurinn er um það hver á óveidda fiskinn í sjónum og hver hefur ráðstöfunarrétt yfir honum, hvort við ættum að kalla hann til baka til eigendanna, þjóðarinnar, eða hvort við ætlum að viðhalda því kerfi sem hefur orðið til, meira eða minna rekist áfram frá því að kvótakerfið var sett á laggirnar á sínum tíma og með þeim aðgerðum sem hafa verið lögfestar í þessum sal og gert það að verkum að við stöndum þar sem við stöndum í dag. Samfylkingin hefur skoðað mjög vel þróun mála í sjávarútveginum sl. áratugi og farið yfir það með hvaða hætti eigi að fjalla um þessi mál og hvert við viljum fara. Við erum sannfærð um að sú leið sem hefur verið kynnt í frv. okkar, sem Jóhann Ársælsson mælti fyrir og við erum í framhaldsumræðu um, sé leiðin sem á að fara, að fyrningarleiðin skili okkur þangað einhvern daginn í framtíðinni að ákveðnu réttlæti hafi verið fullnægt, að við höfum sótt eignina okkar, eign fjöldans, og förum með hana eins og á að fara með sameign, að við lánum hana, að við veitum heimild til að veiða hana, að við hleypum duglegum og þróttmiklum sjómönnum í auðlindina til þess að sækja björg í bú og skaffa okkur þau auðæfi sem þessi þjóð á að eiga og deila með sér. Það er umdeilanlegt hvaða árabil er það rétta. Við höfum stungið upp á 10 árum. Við höfum lagt til að unnt sé að innleysa kvótann á 10 árum en í nefndinni um stjórn fiskveiða sem hæstv. sjútvrh. setti á laggir í kjölfar niðurstöðu auðlindanefndar fór það reyndar svo að við ákváðum að tefla fram eins og unnt væri þessari lausn okkar og frekar að leita sátta með því að leggja til lengra tímabil til að ná inn eignum þjóðarinnar heldur en það sem við höfum talið ásættanlegt, allt í nafni sátta, í nafni þess að komast inn í þessa framtíðarsýn sem við erum sannfærð um að sé það sem þessi þjóð þarf. Við gerum okkur alveg grein fyrir því að flokkur setur fram stefnu en það þarf, ef reyna á að ná samstöðu um stefnuna, oft að slá af og það þarf að reyna að leita leiða til þess að ná samstöðu um réttu leiðina jafnvel þó að hægar sé farið en kosið er. En það dugði ekki í þessu tilfelli. Þess vegna erum við þar stödd að við eigum væntanlega eftir að sjá tillögur útfærðar í kjölfar landsfundar Sjálfstfl. koma inn á þingið náist samstaða í ríkisstjórn um að fara þá leið. Við fáum væntanlega að heyra það allt hér á eftir þegar hæstv. sjútvrh. tekur til máls í þessari umræðu. Spurt hefur verið: Hvernig á landsbyggðin að ráða við fyrningarleiðina? Hvernig á landsbyggðin að ráða við það að kvóta sem hún á sé skilað inn? En landsbyggðin hefur farið hræðilega illa út úr því kerfi sem við erum með í dag. Þeir sem hafa haft umráðarétt yfir kvótanum og talið sig eiga hann og hafa heimild til að ráðstafa honum hafa hvað eftir annað farið með lífsbjörgina úr byggðarlaginu og menn hafa ráðstafað þessari eign að eigin geðþótta og látið sig það einu gilda hvað það hefur þýtt fyrir heimabyggðina. Þegar á reynir verður eigin budda þyngri á vogarskálinni en hagsmunir byggðarlagsins. Og kvótagróðinn hefur hrannast upp eins og menn hafa bent hér á og það er athyglisvert að þegar skyggnst er á bak við eignarhlut í hinum ýmsu mannvirkjum eða í sjóðunum koma nöfn slíkra ósjaldan upp. Ég ætla að staldra aðeins við þetta, hvað útgerðin þolir og hvað byggðarlögin þola. Kannski var ástæðan fyrir því að ég bað um orðið, herra forseti, að í sumar skrifaði Magnús Jónsson afskaplega athyglisverða grein sem vakti mjög mikla athygli. Hluti af þeirri grein fjallar um afskriftaleikinn og ég tel að sá kafli eigi erindi inn í þessa umræðu. Ég ætla að leyfa mér, með leyfi forseta, að lesa þennan kafla: ,,Til að skilja hvað átt hefur sér stað síðustu tíu árin eða svo er nauðsynlegt að setja upp dæmi og skoða laga- og reglurammana sem gilt hafa á mismunandi tímum þessa tímabils. Dæmið sem ég tek er um tvær útgerðir, A og B, sem hvor um sig átti einn góðan togara, og fengu úthlutað 2.000 þorskígildistonnum hvor í fyrstu úthlutun eftir nýjum lögum frá 1990. Á þessum tíma fólust engin bókhaldsleg verðmæti í úthlutuðum aflaheimildum. Fljótlega fóru hins vegar að eiga sér stað kaup- eða leiguviðskipti með kvótann. Verð á óveiddum fiski varð til á gervimarkaði og þeir sem keyptu, töldu sig vera að leggja fé í varanlega eign sem hlyti að mega afskrifa rétt eins og aðrar eignir. Úthlutaðar aflaheimildir mátti hins vegar í fyrstu hvorki afskrifa né eignfæra. Þetta umhverfi skapaði tækifæri. Með því að A ,,seldi`` B sínar aflaheimildir og B ,,seldi`` A sínar án nokkurra raunverulegra fjármagnstilfærslna, varð til 2.000 tonna afskrifanleg kvótaeign hjá báðum auk þess sem ,,salan`` skapaði tekjur í bókhaldi beggja. Bókfært verð kvótaeignarinnar var smám saman hækkað upp í það sem skattayfirvöld og lánastofnanir þoldu. Þau mörk hafa verið um 1 milljón króna á tonn af óveiddum þorski og því varð til afskriftarstofn kvótaeignar upp á allt að 2 milljarða króna hjá hvoru fyrirtækjanna. Afskriftir upp á 20% eða 400 milljónir króna færðust árlega á ,,gjaldareikning`` beggja fyrirtækjanna. Þau urðu tekjuskattslaus og söfnuðu jafnvel inneign á ,,ónýttu tapi``. Svona meðgjöf skattgreiðendanna var síðan notuð til að fyrirtækin gætu keypt nýjar aflaheimildir og stækkað eignastofninn. Bæði fyrirtækin, A og B, keyptu þannig 500 tonn til viðbótar og bókfærð kvótaeign þeirra fór úr 2 milljörðum í 2,5 milljarða króna. Þrátt fyrir að togari hvors fyrirtækis væri aðeins 1 milljarðs virði var bókfærð ,,eign` eftir þessi fáu ár orðin 3,5 milljarðar króna hjá hvoru. Allt var þetta löglegt. Undir ,,afskriftalekann`` var sett með lögum nr. 118/1997. En enn þá voru ónýttir möguleikar kvótakerfisins. Fyrirtækjunum, sem bæði höfðu verið einkafyrirtæki, var nú breytt í hlutafélög og þau síðan sameinuð í AB hf. Fyrirtækið með 7 milljarða eign fór á hlutabréfamarkað og voru 40% boðin til kaups. Gengi bréfanna var 1,2 og á næstu vikum runnu liðlega 3 milljarðar króna inn í rekstur fyrirtækisins, sem var í reynd áfram að fullu undir stjórn fyrri eiganda einkafyrirtækjanna, enda áttu þeir 60% hluta þess. Enn var keyptur kvóti og nú nýtt skip. Þegar upp var staðið var AB hf. orðið einn af útgerðarrisunum með 7 þúsund tonna kvóta og þrjá togara og ,,markaðsvirði`` upp á um 10 milljarða króna. Og allt var þetta löglegt.`` Kannast einhver við frásögnina þó fjárhæðirnar séu e.t.v. aðrar og önnur nöfn sett á skipin? Herra forseti. Þessi grein er einkar fróðleg og vakti verðskuldaða athygli þegar hún birtist. Ég ætla ekki að lesa hana alla upp. Ég hvet þá þingmenn sem til mín heyra til að gera það. Þar er auðvitað farið yfir það hvað menn notuðu svo þennan mikla gróða í, hvort heldur var verðmætt byggingarland, eyjar, firðir, verslunarhallir, laxeldi, fótboltafélög eða annað. En ég ætla að grípa aðeins niður á öðrum stað í greininni: ,,En hver seldi viðbótarkvótana og hvaða afleiðingar hefur ofanlýst atburðarás haft á þjóðfélagsgerð okkar? Þegar margir eigendur smærri útgerða sáu, að ótrúlega fjármuni var hægt að fá fyrir kvótann, jafnvel hundruð milljóna fyrir kvóta lítils báts, stóðust þeir ekki freistinguna að selja og lái ég þeim það ekki. Helför litlu sjávarplássanna hófst, lífsbjörgin var seld, lífæð þorpanna klippt í sundur og rétturinn til sjálfsbjargar var á bak og burt. Enginn rekstrargrundvöllur var fyrir nýliða að kaupa bát og kvóta á milljón krónur tonnið af óveiddum fiski. Allt í einu stóðu ættmenn, vinir og vinnufélagar frammi fyrir því að einn úr hópi þeirra gat gengið út sem moldríkur maður á sama tíma og hinir stóðu eftir réttlausir, án atvinnu og eignalausir.`` Herra forseti. Hér er líka hægt að setja nöfn á byggðarlögin. Hér gæti ég nefnt nöfn úr hópi fólks sem ég þekki. Herra forseti. Þetta er kerfið sem Sjálfstfl. hefur nýlega tekið ákvörðun um að viðhalda. Þetta er kerfið sem Sjálfstfl. hefur ekki leyfi til að víkja frá. Þetta er kerfið þar sem taka á lítið skref, sem við hljótum út af fyrir sig að fagna, með því að setja á veiðigjald. Við fögnum því svo fremi sem það verður ekki bara óbreytt ástand með því að það sé verið að sækja það sama og áður var sótt í Þróunarsjóð. Það verður fróðlegt að heyra hvað sjútvrh. segir okkur um það litla skref, um hvernig hann meti hvað útgerðin þolir. Við höfum undanfarið fengið að heyra af hálfu þessara aðila hvað útgerðin þolir. Það hefur verið nefnt hér af hverju ekki hafi verið hægt að sækja til útgerðarinnar með sköttum það sem menn telja að hún skuldi samfélaginu fyrir að valta og skalta með sameignina. Guðmundur Árni Stefánsson bar fram fyrirspurn fyrir ári síðan um skattgreiðslur útgerðarinnar. Það varð uppi fótur og fit. Auðvitað höfðu engir skattar verið greiddir. Auðvitað er það þannig hjá þessum fyrirtækjum, sem eru með allt á bókhaldsfætinum, að þar fer ekkert til baka. Skattarnir voru varla vinnukonuskattar. Ég held að samanlagt hafi verið, ef ég man það rétt, eitthvað um 200 millj. kr. sem komu í skatta frá útgerðinni í heild sinni. Það segir okkur það sem segja þarf og þessi saga segir okkur að það verður að breyta þessu kerfi. Þessi saga segir okkur að þó að stíga eigi lítið skref, smáhænufet, sem við eigum að fagna vegna þess að dropinn holar steininn. Á þessum landsfundi gerði Sjálfstfl. sér grein fyrir því að hann gæti ekki horfið af vettvangi öðruvísi en gera einhverja samþykkt sem gæti virkað eins og skref í þá átt sem þjóðin krefst að farið verði. Satt best að segja er það svo að þessi þjóð lítur á eitt mál ofar öðrum sem mesta óréttlæti sem yfir hana hefur dunið, þ.e. að örfáir útvaldir skulu hafa ráðstöfunarrétt á óveiddum fiskinum og ráða verðlaginu á honum óveiddum, taka allan afraksturinn af honum í sína eigin þágu. Það er stærsta óréttlæti okkar tíma og þess vegna skildi Sjálfstfl. sinn vitjunartíma. Við höfum verið hávær. Við höfum sagt að nú verði ekki lengur við unað. Nú skal greiða fyrir aðgang að auðlindinni. Ég tel að það sé fyrst og fremst okkar málstaður sem hefur gert það að verkum að núna kemur Sjálfstfl. út af landsfundi með tillögu um greiðslu fyrir afnot af auðlindinni. Ég hlakka til að heyra sjútvrh. skýra okkur frá því hvaða fjárhæðir menn ætli að innheimta fyrir auðlindina okkar. Ég hlakka til að heyra hann segja okkur hvort þessi samþykkt sé undir sömu sök seld og aðrar samþykktir frá landsfundi Sjálfstfl. í velferðarmálum sem við höfum innt sjálfstæðismenn eftir og þeir sagt: Það er sitt hvað, landsfundarsamþykkt eða stjórnarstefna. Nú bíðum við spennt. Er þetta bara landsfundarsamþykkt eða verður þetta stjórnarstefna hjá stóra flokknum sem nú hefur tekið hænufet?

Herra forseti. Ég ætlaði satt að segja að bíða eftir ræðu hæstv. ráðherra og bregðast við henni en er tímabundinn vegna fundar annars staðar innan örfárra mínútna. Ég ætla því að nota tækifærið núna enda er sennilega ekki mjög margt að frétta hjá hæstv. sjútvrh. Það mátti glögglega sjá í Morgunblaðinu í dag þar sem hæstv. sjútvrh. gerir grein fyrir afstöðu sinni þegar afstaða Sjálfstfl. til hinna stóru mála liggur fyrir. Þá sagði nefnilega hæstv. sjútvrh., með leyfi forseta: ,,Árni M. Mathiesen sjávarútvegsráðherra tók fram í upphafi máls síns að hann hefði ekki verið talsmaður auðlindagjalds. ,,En ég hef heldur ekki litið svo á að ég ætti að vinna gegn auðlindagjaldi. Ég hef litið svo á að mitt hlutverk væri að leita sátta í þessu máli og finna lausn sem allir gætu sem best við unað.```` Hefði ég ekki sagt frá því fyrir fram, þá mætti ætla að hér væri að tala sáttasemjari ríkisins en ekki sjútvrh. þjóðarinnar. Hann hefur enga skoðun á þessu máli. Hann mun bara gera það sem honum er sagt. Síðar í þessari sömu grein er að finna viðtal við hæstv. forsrh. Þar segir hann um þessi drög að ályktun um sjávarútvegsmál orðrétt: ,,Í ályktuninni er ekki hvert orð eins og ég vildi hafa það nákvæmlega.`` Síðan sagði hann: ,,... en þetta er besta niðurstaðan sem við gátum sett saman undir forystu sjávarútvegsráðherrans.`` Hún væri með öðrum orðum orðið langtum betri hefði ekki forustan verið í höndum sjútvrh. Þetta var lymskuleg sneið hjá hæstv. forsrh. Það væri ekki betur hægt að gera undir forustu sjútvrh. Hann hefði auðvitað vilja hafa þetta öðruvísi. Þetta er í raun, herra forseti, þó að virki broslegt, sannleikurinn um þennan flokk, Sjálfstfl., þegar kemur að hinum stóru málum. Þessari litlu frétt fylgir mynd af nokkrum fulltrúum, væntanlega á fundi þessarar sömu sjútvn. á þessum sama landsfundi. Hverja má m.a. sjá þar? Fremstan í flokki sér maður Kristján Loftsson, sveitunga okkar hæstv. sjútvrh. og andstæðing hans í hvalamálinu og mesta gagnrýnanda sem hann hefur fyrir hitt í þeim efnum. Þeir eru á öndverðum meiði í því máli. Við hlið hans er hv. þm. Pétur H. Blöndal sem hefur allt, allt aðra stefnu en hér hefur nokkru sinni verið nefnd. Hann vill senda veiðiheimildirnar heim í hvert hús. Þar rétt fyrir aftan glittir í hv. þm. Gunnar Birgisson. Hann talaði mjög fyrir því á þessum fundi að fara hina svonefndu fyrningarleið sem menn hafa rætt um í því frv. sem hér hefur verið fyrir lagt. Með öðrum orðum eru þrír talsmenn ólíkra sjónarmiða á sömu myndinni. Í sömu fréttinni er síðan að finna viðtal við hæstv. forsrh. sem vildi hafa þetta öðruvísi en að betur hafi ekki verið hægt að gera undir forustu hæstv. sjútvrh. Sjútvrh. svarar síðan því að hann hafi eiginlega enga skoðun á þessu máli, hvorki með auðlindagjaldi né heldur á móti því, hann sé bara sáttasemjari ríkisins. Herra forseti. Þetta er skrýtinn flokkur, Sjálfstfl. Og hann þykist stjórna þessu landi. Hann þykist í fararbroddi og marka stefnu til lengri framtíðar. Herra forseti. Ég þekki þennan flokk býsna vel. Ég hef bæði þurft að vinna með honum, gerði það í ríkisstjórninni 1991--1995 og ég minnist þess að ef við alþýðuflokksmenn nefndum hugtakið ,,auðlindagjald`` þá ætlaði allt vitlaust að verða á ríkisstjórnarheimilinu. Um síðir tókst okkur hins vegar að koma ígildi þess gjalds inn, þ.e. þróunarsjóðsgjaldinu, en að það mætti kalla það auðlindagjald, gjald fyrir afnot af þessari auðlind, því var ekki til að dreifa. Á það mátti Sjálfstfl. ekki heyra minnst, ekki eitt aukatekið andartak. Auðvitað vissi ég betur þegar ég spurði hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson áðan um hans reynslu í þessum efnum. Sjálfstfl. er nefnilega að sveigja af braut. Hann er auðvitað, herra forseti, eins og Barbapabbi. Hann breytir um lit og lögun eftir því sem honum hentar best og þykir best. Svo koma þessir sömu menn hér, herra forseti, og vilja halda því fram að Samfylkingin, breiðfylking jafnaðarmanna með 17 þingmenn, sé sundurleit og ekki sjálfri sér samkvæm þegar veruleikinn er auðvitað sá að Sjálfstfl. er samsafn ólíkra sjónarmiða, hefur alltaf verið það og mun alltaf verða. Það endurspeglast best í myndinni sem ég minntist á áðan. Þess vegna held ég, herra forseti, að það þjóni engum tilgangi að spyrja hæstv. sjútvrh. um nokkurn skapaðan hlut. Hann má ekki segja neitt. Hann mun reyna að safna saman sjónarmiðum og reyna að búa til úr því eitthvað í líkingu við heillega sýn og heillega stefnu sem flestir geti sætt sig við. En hins vegar er þessi sáttasemjari í sjávarútveginum ekki allra því að í þessari stuttu grein segir hann líka, með leyfi forseta: ,,... ég held að sú niðurstaða sem þar hefur komið fram sé vel til þess fallin að við getum náð um hana sátt.`` Og áfram heldur Árni: ,,Við verðum að gera okkur grein fyrir því að það er stór hópur sem er algjörlega á móti því að veiðileyfagjald sé lagt á. Þeir aðilar í þeim hópi sem fallast á að veiðigjaldið sé lagt á eru að leggja mikið á sig til að ná sáttum í málinu.`` Hann sagði hins vegar að þeir hinir, sem vildu fyrningarleiðina, séu einstrengingslegir í afstöðu sinni. Þeir vilja með öðrum orðum fá að ráða öllu, segir hæstv. sjútvrh., sáttasemjari Sjálfstfl. Herra forseti. Ég legg til að hús sjávarútvegsins, a.m.k. skrifstofur ráðherra, verði fluttar upp í Borgartún. Sáttasemjari ríkisins á þar heima.

Herra forseti. Margt hefur verið sagt í þessari umræðu. M.a. hefur sú setning verið látin falla að samfylkingarmenn vilji að ríkið hrifsi til sín aflaheimildir. Á það skal minnt að í 1. gr. laga um stjórn fiskveiða er tekið fram að íslenska þjóðin sé eigandi nytjastofnanna á Íslandsmiðum. Þess vegna er skrýtið þegar svona er talað. Einnig er sagt í þeirri grein að þó að menn hafi veiðirétt sé það ekki óafturkræfur réttur. Eins og komið hefur fram í umræðunni hefur verið margbent á að þeir sem leigja til sín kvóta eða jafnvel kaupa kvóta geta ekkert verið vissir um að þeir eigi hann til eilífðar, enda er það greinilega skilningur t.d. sjútvrh. eins og kom fram í vor þegar hann hugðist gefa steinbítsveiðar algerlega frjálsar. Þeir sem brugðust ókvæða við þeim gerningi voru útgerðarmenn sem höfðu keypt steinbítskvóta fyrir t.d. 50 millj. örfáum mánuðum eða vikum áður, og sáu sína sæng útbreidda. Ef þeir hefðu beðið aðeins hefðu þeir mátt fara á fríar steinbítsveiðar. En sem betur fer fór það ekki eins og ætlað var í fyrstu með steinbítinn. Síðan hefur verið sagt að landsbyggðarskattur yrði svo mikill ef veiðiheimildir yrðu boðnar út. Ég spyr eins og margir aðrir: Hversu margar milljónir króna eða hversu margir milljarðar hafa verið greiddir af sjómönnum í dag og útgerðarmönnum, helst lítilla útgerða, í leigu- og kvótakaup? Ég er alveg sannfærður um að þær upphæðir eru ævintýralegar háar og sem betur fer hefur hv. 3. þm. Vesturl., Jóhann Ársælsson, komið með skýra og gagnmerka fyrirspurn í því sambandi. Vissulega er það rétt að mörg sjávarútvegsfyrirtæki hafa keypt til sín aflaheimildir af öðrum. En í tillögum okkar, Samfylkingarinnar, um fyrningarleiðina erum við að nefna ýmsa möguleika til að bæta þetta. Við getum hugsað okkur, svo að ég taki einfalt dæmi, landeiganda nokkurn sem á lóð við bæjarmörk, þorp sem hefur myndast, og lóðir vantar. Ef ekkert gengur eða rekur um að fá lóðir á því landi, er landið tekið eignarnámi í almannaþágu en landeigandinn fær bætur fyrir. Þetta er það sem við erum að benda á að verði auðveldlega hægt. Við gætum kallað það mjúka lendingu. Sú lending yrði mýkri en lendingin sem blasir við í fjármálum ríkisins og margra heimila og fyrirtækja í landinu sem horfa á vexti og undarlega útreiknaðar verðbætur hækka lánin dag frá degi um milljónir á milljónir ofan og um leið skuldir sjávarútvegsfyrirtækjanna sem ekki eru of vel sett fyrir. Mig langar til að beina þeirri spurningu til hæstv. ráðherra ef hann gæti svarað henni á eftir, en það er kannski ekki víst að hann hafi þær upplýsingar og það verður þá bara að hafa það, hvort hann hafi heyrt að norsk fyrirtæki séu farin að leggja inn milljónir króna eða jafnvel hundruð milljóna, a.m.k. tugi milljóna inn á reikninga íslenskra útgerðarfyrirtækja svo þau geti leigt kvóta hér og veitt fyrir þessi fyrirtæki. Ég hef heyrt þessu fleygt. Ég vona að það sé ekki rétt en hæstv. ráðherra veit þetta kannski betur því að auðvitað heyrir hann margt og mikið sem er að gerast í þessum geira. Á sínum tíma þegar verið var að úthluta byggðakvóta var óskað eftir því að sveitarfélögin kæmu með tillögu um hvernig ætti að úthluta kvótanum. Sem betur fer var samkomulag og oftast samkomulag um hvernig þetta var gert og í mörgum tilvikum reyndist þetta mjög vel og jákvæð aðgerð að mínu viti. En eitt sveitarfélagið óskaði eftir því að fá að setja aflann eða kvótann, veiðiheimildina á markað þannig að þeir bátar sem tilheyrðu því byggðarlagi mundu fá að bjóða í. Við því var víst ekki hægt að verða þar sem talið var að lög hömluðu slíkri aðgerð. En þarna hefði verið kærkomið tækifæri til að sjá hvernig þetta hefði virkað. Þetta var lítið dæmi. Einnig má velta því fyrir sér að Sjálfstfl., sem vill kenna sig við frjálsa samkeppni og frjálsa viðskiptahætti og hafa allt opið, skuli berjast svona ákaft gegn því að opna markaðinn, að sem flestir hafi aðgang að honum. Þess í stað eru öll teikn um að þeir vilji loka þessu og viðhalda því kerfi sem hefur verið að myndast, þ.e. að aflaheimildirnar fari á færri og færri fyrirtæki. Er það draumur einhverra að þetta endi síðan bara í einu fyrirtæki? Og hvað er það þá orðið? Er það þá ekki orðið eins og það var í Rússlandi þegar aðeins einn hafði vald yfir öllu og síðan fáir kommissarar sem voru með á jötunni. Þetta er alvarlegt mál og við verðum að breyta þessu kerfi með því að ganga þá leið sem Samfylkingin er að leggja til. Allur þingflokkur Samfylkingarinnar stendur að þessu einhuga. Sjálfstfl. er tvístruð hjörð hvað þetta varðar. Landsfundarfulltrúar voru u.þ.b. 1.200 en tæplega 700 sem tóku þátt í kosningunum um þessi mál. Ég spyr: Hvar var allt fólkið? Er öllum sama eða þorðu hinir sem ekki greiddu atkvæði að tjá skoðun sína? Voru þeir hræddir við eitthvert vald sem er eitt og sterkt?

Herra forseti. Hv. þm. Karl V. Matthíasson vék áðan að því sem Landssamband íslenskra útvegsmanna var að dunda sér við um daginn, að finna út einhverja tölu á hvað væri borgað í fyrningu ef fyrningarleiðin yrði farin annars vegar og auðlindagjaldsleiðin hins vegar. Mig minnir að þeir hafi nefnt töluna 25 þús. kr. á hvern íbúa í auðlindagjald á Ísafirði. Það væri fróðlegt ef það yrði skoðað og hægt væri að reikna út hvað þær byggðir sem misst hafa frá sér allar veiðiheimildirnar --- hvaða byggð ætti maður að taka sem dæmi, ætli það sé ekki best að taka bara Bolungarvík sem missti frá sér svo til allar veiðiheimildirnar í stóra aflamarkskerfinu á nánast einu bretti til Grindavíkur, sennilega einhvers staðar á bilinu 5--6 þús. þorskígildistonn --- hvað skyldi hver Bolvíkingur hafa misst frá sér í eignum og tekjumöguleikum bara við það að horfa á eftir öllum aflaheimildunum burt, plús skipin, plús verðfallið sem varð í byggðunum og minnkandi atvinnu? Ég held að þessi reikningskúnst þeirra hjá LÍÚ hafi kannski vakið menn til umhugsunar um að það má reikna þetta líka á þennan veg og skoða hvað sum byggðarlög hafa raunverulega þurft að fórna í þessu kvótakerfi. Það eru engir smáaurar fyrir fólkið hvorki þegar þetta átti sér stað né til framtíðar.

Herra forseti. Já, sannarlega er þetta góð ábending sem kemur fram hjá hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni að flutningur kvótans, t.d. af Vestfjörðum, hafði mjög mikil áhrif á ekki bara eingöngu atvinnulíf heldur t.d. verð á fasteignum. Ég vil taka undir það sem hv. þm. bendir á að þegar aflaheimildir fara úr byggðinni sem eru undirstaða atvinnunnar, þá rýrnar náttúrlega þar allt. Við höfum séð hvernig fasteignaverð hefur lækkað á landsbyggðinni og það voru margir sem bentu á að það væri óréttlátt hversu há fasteignagjöldin þar væru miðað við fasteignaverð og töluðu um að lækka ætti fasteignaskattinn. En auðvitað hefði besta aðgerðin verið að skapa það umhverfi að fasteignirnar hefðu hækkað aftur í verði. Mig langar að geta þess í þessu sambandi að t.d. á Suðureyri, einu fegursta plássi landsins, lækkuðu fasteignir til muna þegar togarinn var farinn þaðan, Elín Þorbjarnardóttir, og hrun varð í fiskvinnslunni en þegar smábátarnir byrjuðu að róa þar hækkaði verð á fasteignum og í þau hús sem voru farin að tæmast og engar gardínur voru fyrir komu gardínur og fólk, það kom bjartsýni, gleði og von sem núna er verið að reyna að drepa.

Herra forseti. Það er eins og fyrri daginn að þó að umræður séu líflegar er minnst talað um dagskrármálið. Það er helst að hv. þm. annarra flokka en þess sem í heilu lagi flytur frv. reyni að ræða það eitthvað á málefnalegum grundvelli. Hins vegar verð ég að segja að sú ræða sem ber hæst í umræðunni er ræða hv. þm. Guðmundar Árna Stefánssonar sveitunga míns, og leikrænir tilburðir hans í ræðunni sem minna mig á gamla góða daga þegar við lékum saman í skólaleikriti og ef ég man rétt lék hv. þm. eðlisfræðing sem var með þá firru í kollinum að hann væri sir Isaac Newton. En hvað um það, það er önnur saga. Hv. þm. Jóhann Ársælsson bar sig illa undan þeim orðum mínum fyrr í umræðunni að hann hafi ekki haft neinn vilja til þess að semja í endurskoðunarnefndinni, til þess að leita sátta, og hafi verið bundinn við flokkslínuna sem kemur fram í dagskrármálinu sem er frv. flutt hér í þriðja skipti. Síðan heldur hann því fram að bæði ég sjálfur og fulltrúar Sjálfstfl. hafi, ekki síður en hann, verið bundnir á klafa flokkssamþykkta þar sem formaðurinn, hæstv. forsrh., hafi á landsfundi um síðustu helgi hvatt til þess að ályktunardrög, þar sem tekið er undir niðurstöður endurskoðunarnefndarinnar, væru samþykkt. Það er svolítið athyglisvert að skoða tímaröðina í þessu. Við erum annars vegar að tala um frv. sem er flutt á þriðja þinginu í röð, þ.e. búið að flytja það þrjú ár í röð. Hv. þm. vill ekki víkja frá því í nefndarstarfi, hann segir meira að segja frá því í greinargerðinni að hann hafi ekki viljað samþykkja ákveðna hluti og þegar í ljós hafi komið að hann hafi ekki viljað samþykkja þá hafi tilraun til sátta mistekist og hann hafi þar af leiðandi ekki verið með í því að ná sáttinni sem meiri hlutinn náði. Hins vegar er tímaröðin sú að á landsfundi Sjálfstfl. 1999 vék flokkurinn frá fyrri samþykktum sínum, um að leggja ekki á veiðileyfagjald, í þá átt að veiðileyfagjald kæmi til greina og hann vildi vinna að því að leita að sátt í því efni vegna þess að sáttin í sjálfri sér væri mikilvæg vegna stöðugleika greinarinnar. Víðtækari sátt væri mikilvæg vegna greinarinnar. Síðan er þetta nefndarstarf í gangi, fyrst auðlindanefndin og síðan endurskoðunarnefndin, og út úr því kemur niðurstaða, meirihlutaniðurstaða sem formaðurinn leggur til að flokkurinn samþykki og hann samþykki þar með að taka upp veiðileyfagjald. Hann er tilbúinn til að leita sátta og víkja frá skoðun sinni um að ekki sé skynsamlegt að leggja á veiðileyfagjald, og taka upp veiðileyfagjald. Það er greinilegt að hinir sem vilja bara einhverjar sérstakar leiðir í útfærslunni --- og þeim nægir ekki að það sé viðurkennt grundvallaratriði --- vilja láta kné fylgja kviði og að nákvæmlega þeirra leið verði farin. Það er ekki nóg að það sé viðurkennt að allur almenningur eigi að hafa sjáanlega hlutdeild í arðinum af auðlindinni, það sé viðurkennt í orði og verki, heldur á líka að fara aðra leið sem rífur heimildirnar af þeim sem eru með þær, af byggðunum, og guð má vita hvert þær fara. Það sjá auðvitað allir að það er stórkostlegur munur á þessari afstöðu og þessari aðferðafræði. Engin samlíking um flokkslínuna er í þessu. Það er hins vegar athyglisvert að hv. þm. Jóhann Ársælsson spyr síðan um afstöðu hins stjórnarflokksins og hvort ráðherrann sé bundinn flokkslínunni. Framsfl. ákvað að fara aðra leið í því að vinna úr sínu máli. Hann skipaði til þess nefnd. Hann hefur löngum gert það í stórum og miklum málum og það hefur komið ágætlega út fyrir hann. Sú nefnd mun væntanlega skila niðurstöðu mjög bráðlega. Það er auðvitað ekki ljóst hver niðurstaða hennar verður en það er síðan auðvitað hlutverk sjútvrh. að vinna úr þessum efnivið og koma með frv., fara síðan með það inn í ríkisstjórn og þingflokka. Auðvitað eru líkur til þess að þetta frv. verði í samræmi við samþykktir flokkanna. Gangi þær samþykktir eitthvað á misvíxl þurfa auðvitað flokkarnir að leysa úr því ósamræmi en fram til þessa hefur það ekki vafist fyrir þessum flokkum að leysa úr málum og koma fram með farsæla niðurstöðu. Hv. þm. Gísli S. Einarsson vék að alvarlegu máli ef satt reynist. Ég þekki ekki þá frétt nákvæmlega sem hann var að vitna í en hann var að vitna til þess að uppi væru höfð skattsvik í skjóli kvótasvindls. Það er auðvitað skattyfirvalda fyrst og fremst að taka á þessu máli en þurfi þeir atbeina sjútvrn. eða stofnana þess eins og Fiskistofu verður hann að sjálfsögðu veittur. Nokkrir þingmenn, þar á meðal hv. þm. Örlygur Hnefill Jónsson, Kristján Möller og Karl V. Matthíasson og hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson, viku að byggðamálunum. Þeir tína auðvitað til valin dæmi um það hversu illa er farið með byggðirnar. Staðreyndin er hins vegar sú að frá því að kvótakerfið var tekið upp hafa ekki orðið meiri breytingar á milli byggðarlaga í lönduðum afla en var áður. Margsinnis hefur verið sýnt fram á þetta. Það var talað um þegar tilteknir togarar hurfu úr byggðarlögum eftir að kvótakerfið var tekið upp. Hvernig var þetta fyrir daga kvótakerfisins? Þá hurfu líka togarar úr byggðarlaginu, og meira að segja margir á fjórða áratugnum þegar togaraflota Ísfirðinga var siglt til Nýfundnalands og hann seldur. Ég tala nú ekki um þegar síldin hvarf, þá voru uppi erfiðleikar á Siglufirði og á Ströndunum. Þessir hlutir gerast algerlega óháð því hvort það er kvótakerfi eða ekki. En þessi byggðaáhrif eru auðvitað sérmál út af fyrir sig og of langt mál að fara út í hér miðað við þann tíma sem ég hef í þessari ræðu. Hv. þm. Karl V. Matthíasson nefndi norsk fyrirtæki og aðkomu þeirra að íslenskum fyrirtækjum. Ég þekki þetta ekki nema úr fréttum í fjölmiðlum. Þar kom fram að íslensk fyrirtæki væru með skip skrásett á Íslandi sem hefðu tryggingar erlendra aðila í fjármögnun sinni. Það er ekkert ólöglegt við þetta en vel getur verið að einhverjum finnist það óæskilegt. Ég ætla ekki að kveða upp neina dóma um það. En þetta gæti staðið á bak við spurningu hv. þm. um þetta efni. Það kom m.a. fram hjá hv. þm. Karli V. Matthíassyni að hann hefur miklar áhyggjur af því hvað gerist þegar aflaheimildir fara úr byggðarlaginu, og hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson tók undir þær með honum. Þeim virðist hins vegar ekki vera sama um það hvernig aflaheimildirnar fara. Þeim virðist vera alveg sama um það hvað mundi gerast ef þær færu vegna þess að fyrirtækin gætu ekki ráðið við að kaupa þær á uppboði í keppni við fjársterkari aðila annars staðar frá. Þá hafa þeir engar áhyggjur af því að veiðiheimildirnar fari. En veiðiheimildirnar geta alveg eins farið á þann hátt og eru meira að segja miklu líklegri til að fara á þann hátt heldur en á nokkurn annan hátt. Það hefur síðan verið vísað heilmikið til landsfundar Sjálfstfl. Hann er að sönnu merkileg pólitísk stofnun og sennilega eru ekki margar pólitískar stofnanir fyrir utan ríkisstjórn og Alþingi sem eru merkilegri en landsfundir Sjálfstfl. En þar var ákveðið að flokkurinn vildi að tekið yrði upp hóflegt veiðileyfagjald til sátta. Þetta gjald yrði, eins og staðan er í dag, tvisvar til þrisvar sinnum hærra en það gjald sem nú er greitt. Bæði yrði um kostnað að ræða og sýnilega hlutdeild í umframhagnaði útgerðarinnar þannig að þessu á að vera vel til skila haldið. En ef menn eru eitthvað að efast, herra forseti, um að menn þori að taka afstöðu í atkvæðagreiðslum á landsfundi Sjálfstfl. verða menn auðvitað að hafa slíkar efasemdir fyrir sig. Þessi tiltekna atkvæðagreiðsla, herra forseti, var hins vegar skrifleg og leynileg þannig að það þurfti enginn að hafa neinar áhyggjur af því að einhver annar vissi hvernig hann greiddi atkvæði.

Hæstv. forseti. Hæstv. ráðherra hélt því fram að við sem vorum þarna í þessari blessaðri nefnd hefðum bara viljað fara einhverjar sérstakar leiðir. Það var auðvitað ekki hægt. En af hverju var það ekki hægt? Það var af því að hæstv. ráðherra vildi fara sína sérstöku leið og það var ekki um neitt annað að ræða. Sú leið varð til áður en auðlindanefndin skilaði af sér og það var það sem ég átti við. Ég var að reyna að sýna fram á það í ræðu minni hvers konar flokkslína hefði legið allar götur frá því áður en auðlindanefndin skilaði af sér og þangað til Sjálfstfl. samþykkir endanlega sína flokkslínu núna. Ég spyr: Var þetta sáttatal? Sneri það bara að því að það væri hægt að ná sátt milli stjórnarflokkanna um þessa hluti? Er það ekki komið á daginn eftir allan þennan feril að það náði aldrei lengra? Ég segi: Slík sátt verður ekki við þjóðina. Enda er það augljóst í dag.

Herra forseti. Þetta er auðvitað alrangt hjá hv. þm. og þarf ekki annað en lesa greinargerðina með frv. til þess að sjá það. Það var verið að leita leiða til sátta, það var verið að reyna að nálgast sjónarmið hv. þm., en það tókst ekki vegna þess að hann hafnaði því sem þar var verið að bjóða og því náðist ekki sátt nema um það sem meiri hlutinn náði sátt um. Hv. þm. neitaði að vera með í því sem hefði hugsanlega getað orðið víðtækari sátt.

Hæstv. forseti. Það er kannski rétt að ég rifji upp hvað það var sem ég neitaði. Ég neitaði að á því lítilræði af veiðiheimildum sem talað var um að innkalla væri forkaupsréttur handa þeim sem hefðu haft veiðiheimildirnar. Ég vildi fara fram á það að þetta smáræði sem ætti að innkalla yrði til staðar og menn gætu keppt um það á jafnræðisgrundvelli. Það voru fulltrúar hæstv. ráðherra sem gerðu það aftur á móti að skilyrði að ef einhverjar veiðiheimildir yrðu innkallaðar skyldi útgerðin hafa forkaupsrétt að þeim þegar þeim yrði úthlutað aftur. Ég spyr: Hver stillti hverjum upp við vegg?

Herra forseti. Það var mjög eðlilegt að hv. þm. í nefndinni reyndu að leita þeirra leiða sem skapa stöðugleika í sjávarútvegi í byggðum landsins. Þannig voru þær tillögur sem þeir voru að reyna að ná sátt um við hv. þm. Jóhann Ársælsson en hann neitaði þeim. Hann hefur sjálfur kosið að lýsa þessari atburðarás í greinargerðinni. Þar kemur fram að það var fulltrúi Samfylkingarinnar sem hafnaði tillögunni þegar í ljós kom að hann mundi aldrei samþykkja tiltekna hluti sem verið var að vinna að, þá var enginn grundvöllur fyrir því að ná saman um það sem var verið að reyna að gera. Þetta er augljóst --- hans eigin orð á prenti eru til vitnis um það.

Herra forseti. Varðandi orð hæstv. ráðherra Árna Mathiesens áðan langar mig að segja að ég er ekki alveg á sömu skoðun og hann. Þeir stjórnarandstæðingar sem hafa verið að flytja frv. hafa gert mjög vel grein fyrir því en við höfum með því líka verið að lýsa ástandinu eins og það er í dag, hvaða afleiðingar núverandi sjávarútvegskerfi hefur haft og hvað það hefur skapað miklar ósættir í landinu. Þetta er leið sem við erum að benda á og hægt er að fara, fyrningarleiðin, sem fjöldi manna fylgir og miklu fleiri en kemur fram á landsfundi Sjálfstfl. Að lokum þetta. Ef þetta er löglegt og er að gerast sem við vorum að tala um í sambandi við aðkomu Norðmanna að kvótakerfinu er það mjög erfið samkeppnisaðstaða fyrir íslensk fyrirtæki.

Herra forseti. Við erum ekki á sömu skoðun, það hefur komið fram. En það breytir auðvitað ekki þeirri staðreynd að leitað hefur verið sátta, og fulltrúar hv. þm. Samfylkingarinnar hafa ekki viljað taka í þá útréttu sáttarhönd. Þeir hafa viljað halda sig við þær tillögur sem leiða til óstöðugleika, leiða til óvissu um það hvaða veiðiheimildir einstakar útgerðir hafa og hvaða veiðiheimildir einstakar byggðir hafa, óvissu sem er umfram það sem ríkti áður en kvótakerfinu var komið á og hefur ríkt síðan kvótakerfið kom á. Þeir vilja auka óvissuna og það er eitthvað allt annað en það sem sjávarbyggðir okkar þurfa á að halda og þjóðbúskapur okkar þarf á að halda.

Herra forseti. Ég leyfi mér að benda hæstv. sjútvrh. á að það ríkir mjög mikil óvissa nú í sjávarútvegskerfinu. Ég get nefnt dæmi um sjávarpláss á Íslandi sem var að missa tvo togara annað, a.m.k. einn, og hinn er sigldur í burtu og við vitum ekkert hvað verður. Það er mjög mikil óvissa. Og ef kerfið heldur áfram að vera eins og það er heldur þessi óvissa áfram. Tilhneiging kerfisins er sú að rétturinn til veiðanna er með aflaheimildunum að færast á færri og færri hendur og það skapar mikla óvissu. Það er það sem við þurfum að átta okkur á. Við þurfum líka að átta okkur á því að þó að þetta fari á opinn markað hafa allir aðgang að því.

Herra forseti. Það er auðvitað alltaf óvissa í sjávarútvegi og hv. þm. Örlygur Hnefill Jónsson kom reyndar inn á það varðandi líffræðilega þáttinn sem ekki gefst tóm til að fjalla um í þessari umræðu en gefst væntanlega seinna. Hins vegar virðist það vera svo að sjávarútvegsfyrirtækin eru að styrkja stöðu sína og þar með styrkist staða sjávarbyggðanna. Núna er að koma inn tölfræði fyrir síðasta ár og þar virðast, samkvæmt því sem var í Morgunblaðinu, þvert á það sem fram kom í fyrri umræðunni, skuldir útgerðarinnar ekki vera að aukast heldur virðist sem útgerðin hafi greitt niður skuldir um 10--15 milljarða á síðasta ári. Þá er verið að tala um fyrirtæki sem eru utan Verðbréfaþingsins þannig að þvert á það sem kom fram eru þau að styrkja stöðu sína og það minnkar auðvitað óvissuna. Síðan, herra forseti, virðist sem framlegð fyrirtækjanna á Verðbréfaþingi sé 27% á fyrri hluta ársins og verði ekki verri á síðari hluta ársins þannig að stöðugleikinn minnkar við sterkari stöðu fyrirtækjanna, herra forseti.

Herra forseti. Sjútvrh. nefndi fjórða áratuginn og að áður hefði björgin líka verið seld frá bæjunum og nefndi það þegar togaraflotinn var seldur til Nýfundnalands. Nú talar sjútvrh. um grundvallaratriði. Veit hann ekki um lífshættina fyrir vestan? Veit hann ekki hvernig menn gátu tekið höndum saman og sýnt samtakamátt af því að það var hægt að sækja sjóinn? Veit hann ekki að fjölskyldufeður með mörg börn en enga peninga lögðu saman og stofnuðu Samvinnufélag Ísfirðinga, bátaútgerð sem átti eftir að verða lyftistöng fyrir bæjarfélagið árin á eftir, áratugina á eftir, af því að það var hægt að sækja sjóinn. Það er grundvallarmunur á þeim tíma og deginum í dag. Þetta er það sem við erum að ræða um, þennan grundvallarmun í sjósókn. Herra forseti. Ráðherrann er með ólund yfir því að Samfylkingin hafi ekki viljað taka þátt í niðurstöðu hjá nefndinni. Útgerðin hefur ekki borgað skatta. Sjálfstfl. og fyrirliði ríkisstjórnar vill ekki fyrningu en hvaða skref verður veiðigjaldið? Það höfum við ekki fengið að heyra.

Herra forseti. Samtakamáttur er auðvitað enn þá fyrir hendi og það er hægt að grípa til ýmissa ráða í dag eins og áður þegar kvótinn fer úr byggðarlaginu eða skip er selt. Það er einmitt dæmi um það í byggðarlaginu sem hefur verið til umræðu og einmitt í samræmi við það sem fram kom, ef ég man rétt, að gula Guggan hafi verið seld frá Ísafirði en möguleikarnir í útgerðinni hafa ekki verið minni en svo að keypt hefur verið önnur gul Gugga sem nú er gerð út frá Ísafirði.

Herra forseti. Það kemur mér mjög á óvart að ráðherrann skuli falla í þá gryfju að koma með slíkan samanburð. Við erum stöðugt að tala um möguleikann til sjósóknar. Þegar búið er að færa aflaheimildirnar á svo fáar hendur eru það þær hendur sem ráða hvar er veitt og hvar lagt upp. Ég er að lýsa muninum á fjórða áratugnum á Ísafirði og í dag. Það er grundvallarmunur og þetta eru grundvallaratriði. Herra forseti. Auðlindanefndin náði mikilli sátt og maður lítur með aðdáun á það nefndarstarf. Það sama verður ekki sagt um seinni nefndina sem endaði í bullandi ósátt. Hér hefur komið fram að útgerðin hefur ekki verið að borga nema eiginlega þróunarsjóðsgjaldið og ég spyr, enn á ný, af því að þessu skrefi var hælt sem landsfundurinn er að taka: Hvaða skref verður það? Hverju má búast við af þessu veiðigjaldi?

Herra forseti. Ég er ekkert að falla í neina gryfju hér. Ég er bara að lýsa þeirri staðreynd sem hin nýja Gugga er auðvitað tákn um, þær breytingar sem hafa orðið á útgerð fyrir vestan. Þar er bara annars konar útgerð í dag og sá afli sem þar kemur að landi er mjög svipaður og hefur verið síðustu áratugina, og er það vel. Varðandi síðan spurninguna um hvað verður í framtíðinni, þá hef ég lýst því hvernig staðið verður að þeirri vinnu og á hverju þar verður byggt þannig að þingmaðurinn getur leitt að því líkur hver niðurstaðan verður. Varðandi síðan það að auðlindanefndin hafi skilað af sér í sátt sem var gott og að endurskoðunarnefndin hafi skilað af sér í ósátt sem var auðvitað lakara en það er auðvitað auðveldara, með allri virðingu, að ná sátt um tvo valkosti en þegar menn verða að komast að niðurstöðu um bara einn valkost. Við getum ekki samþykkt lög frá Alþingi þar sem sami flotinn á að vera í tvenns konar kerfum. Við verðum að velja þar á milli og það gerði endurskoðunarnefndin.

Herra forseti. Ég lít svo á að eignir fólks á landsbyggðinni séu hluti af útgerðarkostnaðinum --- einn á bát, annar á fiskvinnslu. En síðan er það fólkið sem byggir eignir sínar í kringum kerfið og er búið að vinna með því alla tíð og hefur treyst á það. Þegar báturinn er seldur, og kvótinn, verður það ekki endurreist. Fólk hefur áður misst báta --- bátar hafa farist allt frá þjóðveldisöld --- en menn höfðu rétt á því að endurnýja skip sín og gátu þannig treyst búsetuna. Þetta er stóri munurinn. Það verður að líta til þess og tryggja þessar eignir fólks sem hefur bundið þær í sjávarplássunum í trausti þess að þar gæti það búið, og það fólk hefur verið svipt gríðarlega miklum eignum.

Herra forseti. Það er auðvitað ekki lögfræðilega rétt að þessar eignir sem hv. þm. nefnir séu hluti af eignum eða kostnaði útgerðarinnar. Ég skil hins vegar alveg sjónarmiðið sem fram kemur hjá honum og það sem getur gerst þegar eitthvað óvænt kemur upp á og haft áhrif á verðgildi eignanna. En ég fullyrði að fyrningarleið með uppboði eins og hv. þm. leggja til í frv. er leið hámarksóstöðugleika fyrir sjávarbyggðirnar og sjávarútveginn og það eru mestar líkur til þess að eitthvað hendi sem við vildum ekki að kæmi fyrir og eignirnar rýrnuðu ef það kerfi kemst á.

Herra forseti. Ég lít svo á að hér sé verið að leita leiða til þess að geta byggt upp víða þar sem menn hafa misst þessar heimildir og geta ekki lengur sótt fiskimið. Ég segi það að þetta hefur farið illa með landsbyggðina, og er ekkert verra, og eignaupptaka fólks þarna er gríðarleg. Ég hef, herra forseti, lagt fram á hinu háa Alþingi tvær fyrirspurnir um fasteignir fólks á landsbyggðinni, annars vegar um hvað sé verið að byggja þar og hins vegar hvernig verðmætamat sé á eignum á landsbyggðinni annars vegar og á höfuðborgarsvæðinu hins vegar. Það er engin tilviljun að ég óska eftir við hæstv. félmrh. að þetta verði skoðað frá 1990.

Herra forseti. Kerfi þar sem verið er að reyna að takmarka veiðigetuna hlýtur að stangast á við kerfi þar sem verið er að reyna að auka veiðigetuna á einhverjum tilteknum stöðum nema menn ætli að minnka hana einhvers staðar annars staðar á móti. Og í þessu kerfi óstöðugleikans, uppboðs og fyrninga, eru það auðvitað þeir sem hafa verðmætustu eignirnar á bak við sig, sem hafa mesta andlagið gegn lánveitingunum, sem geta boðið hæst í veiðiheimildirnar. Og þá eru það auðvitað þessar veikari byggðir sem, eins og lýst hefur verið, búa við það að þar er fasteignaverð lægra en annars staðar og standa þannig veikast. Þær munu því fara halloka fyrir hinum sterkari byggðum þar sem fasteignaverðið er hærra og andlagið fyrir lánveitingunum er meira. Þess vegna segi ég að það mun koma nákvæmlega í ljós í svörum við þessum fyrirspurnum, sem auðvitað verður svarað, hvaða byggðir það eru sem standa sterkast og hafa sterkustu stöðuna til þess að bjóða í veiðiheimildirnar. Það eru ekki veiku sjávarbyggðirnar sem þingmenn þó vilja gæta hagsmuna fyrir.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka fyrir þessa umræðu um frv. Það er æðimargt sem hefur verið rætt en það er líka fjölmargt sem borið hefur á góma sem er ástæða til að ræða um en verður ekki tími til í þeim ræðutíma sem ég hef hér. Mér finnst þó ástæða til að tala um fáeina hluti. Ég ætla að byrja á því að nefna það sem hæstv. ráðherra var að segja hér áðan um kvótakerfi eða ekki kvótakerfi í byggðarlögum, að skip fari þó að ekki hafi verið kvótakerfi --- en þau koma ekki með sama hætti til baka, og það er málið. Það þýðir ekki að halda því fram að það sé sama staða til þess að byggja upp atvinnuvegi í þessum byggðarlögum eins og var áður en þetta kerfi kom til. Það er einfaldlega ekki skynsemi í því að stofna til útgerðar á þessum stöðum eða yfirleitt undir þessu kerfi. Mér fannst líka alveg frábært að hæstv. ráðherra skyldi nefna, máli sínu til stuðnings, kaup á báti til Ísafjarðar sem ber að vísu sama nafn og stórt skip sem þar var og fór í burtu og margir muna eftir. En þessi bátur sem var keyptur í staðinn er 6 tonn og hann er auðvitað einkaútgerð --- ekkert nema gott um þá útgerð að segja --- en hann er í aflahámarkskerfinu sem nú er verið að þrengja verulega að með þeim tillögum sem komnar eru fram og það er síðasta smugan sem verið er að loka í kvótakerfinu. Fyrir því gerir hæstv. ráðherra sér fulla grein. Allt frá 1990 hefur þessi smuga verið opin en þá átti að loka henni með lögunum sem voru sett. Ef það hefði verið gert hefði smábátaflotinn fengið úthlutað 2.400 tonnum. Það væru, giska ég á, kannski 1.500 tonn í dag sem allur smábátaflotinn á Íslandi hefði til ráðstöfunar ef lögin frá 1990 hefðu verið látin standa fram á þennan dag. Það gerðu menn ekki. Menn ákváðu að opna smugu fyrir smábátaútgerð. Af hverju? Ég hef alltaf litið þannig á að menn hafi talið sig vera að gera aðgerð til bjargar byggðunum. Ég bið menn bara að hugsa til baka og velta fyrir sér hvernig ástandið væri í æðimörgum sjávarbyggðum landsins ef þessi smuga hefði ekki verið opin, og líka að velta því fyrir sér hversu lengi það endist sem hefur verið byggt á möguleikum þessarar smugu. Ég tel ekki að það endist mjög lengi og ég bendi á hvernig fór fyrir litlu bátunum sem fóru inn í aflamarkskerfið í upphafi. Þar er ekki stór útgerð eftir í dag. Síðan var hæstv. ráðherra að tala um að við hefðum slegið á sáttarhönd þeirra í samningaferli þessarar nefndar. Ég segi bara enn og aftur: Þvílíkt og annað eins. Það sem hæstv. ráðherra bar fyrir sig var það að ég hefði ekki getað fallist á kröfu þeirra um að útgerðarmennirnir hefðu forkaupsrétt að þessu lítilræði sem átti að innkalla. Ég vísa algerlega til föðurhúsanna að það hefði átt að ráða úrslitum. Ef einhver sáttatónn var í mönnum hefðu þeir þá ekki gengið lengra en það til móts við okkar sjónarmið? Ég hefði a.m.k. ímyndað mér það. Það liggur fyrir að sú leið sem var staðfest á landsfundi Sjálfstfl. hefur vakað allar götur síðan dró til loka þess að auðlindanefndin skilaði af sér. Nú birtist hún líklega sem samningur --- þó er ekki búið að skrifa undir enn þá --- en að öllum líkindum kemur í ljós að þetta er samningur milli stjórnarflokkanna og honum eigi að troða í gegnum Alþingi með þessum hætti. Það er ekki sáttaleið, það er þó alveg klárt. Menn eiga örugglega eftir að finna áfram fyrir pólitískum átökum um sjávarútvegsmálin. Og ég tel að í raun og veru sé ekki hægt að bjóða upp á neina raunhæfa sáttaleið nema á þeim grundvelli sem við erum að leggja til hér. Þetta er okkar útfærsla. Það má ræða með ýmsum hætti hvernig eigi að gera þessa hluti en ef sérgæðin handa þeim sem eru núna í útgerð á Íslandi eiga að halda áfram verður aldrei sátt um stjórn fiskveiða.

Herra forseti. Eins og fram kom í ræðu minni taldi ég Gugguna vera tákn um þær breytingar sem hafa orðið á útgerð á Vestfjörðum. Ég tel að sú útgerð sé að festa sig í sessi og allt það sem ég hef lagt til í þessu efni hefur miðað að því. Hins vegar lýsti hv. þm. algerlega hugarfari sínu og síns flokks gagnvart sáttinni. Hann orðaði það svona nokkurn veginn, ég skrifaði það niður jafnóðum: ,,Ef það var sáttatónn, af hverju var ekki gengið lengra til móts við okkur?`` Þetta er útgangspunkturinn, herra forseti. ,,Af hverju var ekki gengið lengra til móts við okkur?`` Það er ekki það að hv. þm. og hans flokkur hefði átt að koma til móts við útrétta sáttarhönd. Nei, það var ekki málið. Það átti að ganga lengra til móts við hann en þar með eru menn auðvitað að viðurkenna að búið var að ganga til móts við hann. Hann vildi bara ekki taka í útréttu höndina heldur sló hann á hana og vildi ekki taka þátt í sáttinni. Hann verður að lifa við það, hann sló á höndina.

Hæstv. forseti. Litlu verður Vöggur feginn ef það er tákn um nýja tíma í útgerð á Íslandi að gera út 6 tonna skip. Það er ekki að ég sé að setja út á þá útgerð. Ég tel að hún sé afskaplega skynsamleg oft og tíðum. En það er verið að setja fótinn fyrir hana og framtíð hennar með þeim lögum sem menn ætla að koma í gegnum Alþingi. Af því að hæstv. ráðherra talaði um að ég hefði lýst hugarfari mínu, og hann spurði af hverju við hefðum ekki gengið lengra til móts við þá, þá er það bara þannig að ég á bókstaflega erfitt með að segja frá því hversu langt ég var búinn að ganga til móts við þeirra sjónarmið þegar að þessum kafla kom. Það var ekki um stóra hluti að semja í þessari nefnd og ég tel að við höfum gengið eins langt og mögulegt var til móts við þá sem við vorum þarna að reyna að semja við. Hæstv. ráðherra kýs að kalla það að ég hafi slegið á sáttarhönd, og hann má svo sem hafa það orðalag mín vegna. Ég tel reyndar að full ástæða hafi verið til að slá á þá sáttarhönd sem þar var rétt fram, svo lítið var þar komið til móts við þau sjónarmið sem ég hef barist fyrir. Sjónarmið mín eru þau að í framtíðinni komist á jafnræði til að nýta þessa auðlind, að þessi atvinnuvegur verði jafnsettur öðrum hvað nýliðun varðar og að þar sé réttlæti haft í heiðri og jafnræði til að nýta auðlindina eins og aðrar auðlindir. Það væri þá í fullu samræmi við allar aðrar tillögur um það hvernig eigi að nýta auðlindir á Íslandi. Hvers vegna stöndum við í þessu þrasi um eina auðlind sem ekki má hafa reglur sambærilegar öðrum? Það er vegna þess að Sjálfstfl. er að ganga erinda einhverra fárra á kostnað allra hinna.

Herra forseti. Sjálfstfl. gengur einungis einna erinda. Hann gengur erinda þjóðarinnar.

Hæstv. forseti. Sjálfstfl. ætti þá að hlusta á þjóðina.

Herra forseti. Þessar umræður hafa verið fróðlegar og ekki síður það frv. sem hér liggur fyrir. Maður gat auðvitað sagt sér það sjálfur um leið og það var lagt fram að þegar fyrrv. alþýðubandalagsmenn vilja gera það að grundvelli í atvinnugrein að frjálst markaðsuppboð eigi að stjórna veiðum og vinnslu er auðvitað eðlilegt að leggja við hlustir og velta fyrir sér hvað sé á ferðinni. Kannski er best að athuga fyrst það sem stendur í greinargerð með þessu frv., í kafla sem hefst með þessum orðum, með leyfi hæstv. forseta: ,,Grundvöllur stefnumörkunar.`` Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Stjórn fiskveiða hefur um árabil verið eitt helsta deilumál meðal þjóðarinnar. Eftir að ljóst varð að takmarka þyrfti aðgang að auðlindinni hefur verið harðlega gagnrýnt að sameign þjóðarinnar skuli hafa verið afhent tilteknum aðilum án endurgjalds og að þeir hafi síðan verið sjálfráðir um hvort þeir nýttu veiðiréttindi sín til eigin veiða, leigðu þau öðrum eða seldu. Atvinnuréttindum í greininni og aðgangi að sameiginlegri auðlind þjóðarinnar var þannig breytt í sérréttindi. Þar með var jafnræði og atvinnufrelsi í þessari grein raskað. Útgerðarmenn hafa fengið að hagnast í skjóli sérréttinda samkvæmt núgildandi kerfi. Það verður aldrei sátt meðal þjóðarinnar um núgildandi úthlutun veiðiréttinda. Það stangast á við réttlætiskennd landsmanna að helsta auðlind hennar skuli þannig afhent fáum sem ígildi eignar.`` Þetta er lýsing hv. þm. á því þegar kvótakerfið var tekið upp. Nú er nauðsynlegt að hann og þeir aðrir flutningsmenn sem standa að þessu frv. útskýri nokkru nánar hvað fyrir þeim vakir. Ég var á Alþingi þegar þessir atburðir gerðust og man vel eftir því alvarlega ástandi í fiskveiðimálum þjóðarinnar þegar við sáum fram á að þær aðhaldsaðgerðir sem við höfðum áður beitt dugðu hvergi nærri til. Sú regla hafði verið tekin upp á 8. áratugnum, eins og hv. þm. man, að takmarka fiskiskipastólinn með þeim hætti að óheimilt var að flytja fiskiskip til landsins nema annað væri lagt til hliðar eða úrelt í staðinn. Nokkur dæmi eru um að slíkt var gert. Það var að sjálfsögðu kostnaðarsamt fyrir útgerðina en eins og hv. þm. man kannski, ég veit það ekki, voru oft á þeim tíma mikil átök um það hvort sjávarútvegspláss ættu að fá heimild til þess að kaupa til landsins ný fiskiskip vegna þess að þau fiskiskip sem fyrir voru höfðu verið seld á brott. Í sumum tilfellum höfðu þau strandað. Einstaka sinnum kom það fyrir, og ég man tvö dæmi um það, að staðir fengu togara fram hjá þessari reglu sem ég er að lýsa. Annar togarinn fór til Ísafjarðar og hinn til Hafnarfjarðar. Svo munum við að sjálfsögðu líka eftir því þegar ríkisstjórn Gunnars Thoroddsens veitti heimild til þess að kaupa nýjan togara erlendis frá, Stakfellið, til Þórshafnar. Þetta var undantekningin. En aðalreglan var sem sagt sú að banna innflutning á fiskiskipum nema annað jafnstórt skip færi úr landi. Með þessum hætti var búið að takmarka mjög aðgang að auðlindinni og þetta hafði það í för með sér að verð á fiskiskipum hér á landi var hærra en raunvirði skrokksins á hverjum tíma vegna þess að í kaupunum fólst veiðirétturinn. Ég veit að hv. þm. man mjög vel eftir þessu. Þá trúðum við því að sóknarstýringin mundi duga. Hins vegar kom síðar á daginn að sóknarstýringin dugði hvergi nærri. Mun meira var veitt en gert hafði verið ráð fyrir og það olli því m.a. að þorskstofninn hrundi. Þegar síðan kvótakerfið var lögfest var í því visst svigrúm. Annars vegar var gert ráð fyrir föstum kvóta og hins vegar var gert ráð fyrir því að skip mættu hafa sóknarmark. En aðalatriðið var að heimildir til þorskveiði voru skornar niður um 40% eða svo ef ég man þetta rétt. Nú segir að fram að þeim tíma hafi skipin mátt veiða að vild. Útgerðum var frjálst að beita skipum sínum eins og þær framast gátu, að vísu með þeim takmörkunum sem fólust í sóknarmarkskerfinu. Nú vil ég spyrja hv. þm., 1. flm. þessa frv., Jóhann Ársælsson, beint að því hvort þessi upprifjun sem ég er hér með samrýmist þessari setningu sem ég vil nú lesa úr greinargerð hans, með leyfi hæstv. forseta: ,,Atvinnuréttindum í greininni og aðgangi að sameiginlegri auðlind þjóðarinnar var þannig breytt í sérréttindi.`` Í hverju fólust sérréttindin? Í því að fá að veiða minna en áður? Í því að fá ekki að nota fiskiskipin með jafnmiklu afli og áður? Við höfum hér á þingi hv. 4. þm. Vestf., Guðjón A. Kristjánsson, sem á þessum tíma var togarasjómaður fyrir vestan. Hann var formaður Farmanna- og fiskimannasambandsins um fjölmörg ár. Er það reynsla hans frá þessum tíma að útgerðarmanni hans á þeim tíma, Jóakim Pálssyni, hafi verið veitt einhver sérréttindi með lögfestingu kvótakerfisins? Lítur hann svo á? Auðvitað ekki. Hann lítur auðvitað ekki svo á að sú útgerð hafi fengið kvótann gefins á þeim tíma, enda fékk útgerðin ekki þennan kvóta gefins. Þau réttindi sem útgerðarmenn og skipstjórar höfðu til að beita sínum skipum og sínum bátum voru takmörkuð. Hér stendur síðan, með leyfi hæstv. forseta: ,,Útgerðarmenn hafa fengið að hagnast í skjóli sérréttinda samkvæmt núgildandi kerfi.`` Ég vil spyrja hv. þm. hvort þeir útgerðarmenn, sem höfðu gert út á árunum áður en kvótakerfið kom til sögunnar og urðu fyrir þeirri skerðingu sem kvótakerfið hafði í för með sér, hafi hagnast. Þekkir hv. þm. ekki dæmi þess að útgerðarmenn og skipstjórar á þessum tíma misstu mikið af eigum sínum? Sumir urðu gjaldþrota vegna þess að þeir máttu ekki beita skipum sínum eins og áður. Þekkir hann ekki þessi dæmi? Ég þekki þau. Sú sorgarsaga gerðist ekki aðeins á Norðausturlandi. Hún gerðist víðar. Þetta vita flutningsmenn. Þeir vita að það sem ég segi hér er rétt. Þeir vita líka að þegar kvótakerfið var lögfest heyrðist ekki ein einasta rödd í þessu þingi, hvorki frá framsóknarmönnum, sjálfstæðismönnum, alþýðuflokksmönnum né alþýðubandalagsmönnum, sem sagði að svipta ætti alla útgerðarmenn landsins rétti til veiðanna og bjóða veiðiheimildirnar upp á þeim tíma. Þær raddir heyrðust ekki, auðvitað ekki. Hvers vegna ekki? Vegna þess að það hefði verið eignaupptaka. Hv. þm. mætti kynna sér hvað skrifað hefur verið um þessi mál síðan. Ég minnist þess í því sambandi að hann hefur stundum talað um það að hann vilji virða stjórnarskrána en um það hafa verið skrifaðar glöggar ritgerðir, m.a. af Sigurði Líndal prófessor, að það hefði verið stjórnarskrárbrot á þeim tíma að svipta menn kvótanum. Stjórnarskrárbrot, hvorki meira né minna. Enda hefur Alþingi ekki einhliða heimild til þess, fyrirvaralaust og að ástæðulausu, að svipta menn atvinnuréttindum og eigum sínum. Af þeim sökum var farið mjög gætilega í sakirnar þegar kvótalögin voru sett. Ég vil líka minna á að þetta er ekki í fyrsta skipti sem nauðsynlegt hefur verið að setja kvóta á fiskiskip. Hér í þingsalnum situr núna hv. 4. þm. Vestf., Guðjón A. Kristjánsson. Honum er vel kunnugt um að sá háttur var uppi hafður á Ísafirði að afhenda nokkrum bátum allan rétt til veiði á innfjarðarrækju í Ísafjarðardjúpi. Það voru nokkrir menn sem máttu veiða rækju eftir þar til settum reglum. Ég man ekki eftir því að Ísfirðingar hafi á þeim tíma talað um að rétt væri að svipta þá menn rétti til veiðanna og bjóða þann rétt upp. Ég man ekki eftir því. Mig minnir þvert á móti að krafa þeirra hafi verið að þeir mundu halda þessum rétti til að veiða einir þá rækju sem var í Ísafjarðardjúpi. Hið sama gerðist við Húnaflóa. Ég man eftir því að ákveðinni útgerð var veitt leyfi til að veiða kúfisk fyrir vestan og annarri útgerð fyrir norðan. Það má segja að það hafi kannski verið að afhenda mönnum mikil réttindi án endurgjalds, að leyfa þeim að fara í kúfiskveiðarnar. Hitt er auðvitað algerlega ljóst að við höfum verið með kvótaveiðar hér lengur en kvótaandstæðingar kæra sig um að muna. Ég verð að segja, herra forseti, að mér er það fullkomlega óskiljanlegt þegar menn koma upp í þennan stól, menn sem hafa haft atvinnu af fiskveiðum eða þjónað veiðibátaflotanum, og halda því fram eins og ekkert sé að það sé sjálfsagt að taka 10% af útgerðinni á hverju ári og bjóða upp. Hvað finnst t.d. hv. þm., sem er kunnugur á Akranesi og kunnugur á Snæfellsnesi, Jóhanni Ársælssyni, hv. 3. þm. Vesturl., eðlilegt að bátar almennt á hans svæði megi missa mörg prósent af útgerð sinni þannig að útgerðarmaðurinn geti haldið áfram útgerðinni? 10%, 20%, 30%?  Ég vil segja í annan stað: Hvernig stendur á því að svo margir ungir menn kjósa sér að starfa annars staðar en í sjávarútvegi? Auðvitað vegna þess að þessi atvinnugrein er meira rægð en nokkur önnur atvinnugrein í landinu þó að við eigum allt okkar líf undir henni og efnahag okkar. Ræða þessa hv. þm. var gott dæmi um þá lausung í málflutningi sem einkennir suma menn í þingsalnum og væri vissulega ástæða til að hafa um það langa ræðu. Ég ætla, með leyfi hæstv. forseta, að lesa hluta úr einni málsgrein 3. gr. frv., svohljóðandi: ,,Sé atvinnuöryggi í sjávarbyggð ógnað vegna skorts á afla til vinnslu er ráðherra þó heimilt að láta bjóða aflaheimildir sérstaklega til leigu til útgerða sem skuldbinda sig til að landa afla til vinnslu þar.`` Í þessu sambandi er margt að athuga. Það er t.d. alveg ljóst, ef ég man rétt, að hv. 4. þm. Vestf., Guðjón A. Kristjánsson, getur ekki fallist á að ríkið geti þannig skuldbundið sjómenn og útgerðarmenn til að landa á ákveðnum stöðum fyrir ákveðin fyrirtæki. Fróðlegt væri að heyra hvað hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson, hv. 4. þm. Vestf., segir um þá málsmeðferð. Ég man ekki betur en hann sé þeirrar skoðunar að það eigi að vera fullkominn aðskilnaður veiða og vinnslu og hefur hann með þeim málflutningi haldið fram alveg gagnstæðum skoðunum við þær sem fyrrverandi ráðherrar Sjálfstfl. í sjávarútvegsmálum höfðu, t.d. Matthías Bjarnason. Ég vil líka spyrja hv. þm., af því að hann flytur þessa tillögu. Við skulum rifja upp nokkur pláss. Við getum byrjað í mínu kjördæmi, þar er ég kunnugastur. Ætli sjávarútvegsbyggðinni Hrísey hafi verið ógnað vegna þess að þar vantaði fisk til vinnslu? Hvernig ætli þetta sé á Húsavík? Hvernig gengur með saltfiskverkunina á Kópaskeri? Hvernig er saltfiskverkunin á Raufarhöfn? Er miklu af íslenskum fiski landað þar? Hvernig gengur fiskverkun á Þórshöfn? Svo ég taki bara þessa staði í mínu kjördæmi. Meinar hv. þm. að það eigi að grípa inn í, samkvæmt þessari grein, og bjóða aflaheimildir sérstaklega til leigu til þess að afla hráefnis til þessara staða? Við getum líka talað um Ólafsfjörð í þessu sambandi. Það vantar víðar fisk, t.d. á Bakkafirði og Vopnafirði. Við getum haldið svona áfram, á Stöðvarfirði og Breiðdalsvík. Um hvað er hv. þm. að tala? Ég geri ráð fyrir því að hann geri sér jafnmikla grein fyrir því og ég að þessi orð eru sett á blað af því að þingmaðurinn og þingflokkurinn vita að þeir þurfa aldrei að standa við þau. Þeir vita að það er fullkomlega ómögulegt að hægt sé að útvega leiguheimildir á fiskikvóta til að fullnægja þeirri þörf sem er á fiski til vinnslu um allt land án þess að skapa vandræði á öðrum stöðum. Hvaða aðrir staðir eru það sem hv. þm. hefur í huga þegar hann er að tala um að færa til aflann, leiguafla hvaðan? Er hann að tala um að fara með leiguafla frá Akranesi, frá Grundarfirði, frá Ólafsvík frá Hellissandi þangað norður? Um hvað er hv. þm. að tala? Hvaða staður er það á landinu sem hefur úr svo miklum afla að moða að hann geti liðsinnt öðrum byggðarlögum án þess að það komi niður á fiskverkafólki á þeim stað? Hvað er hann að tala um mikinn fisk, mikinn afla í heildina, þegar hann er að tala um að færa fisk frá einum stað til annars til að halda uppi fiskvinnslu? Þegar hann talar með þessum hætti er hann þá að tala um að útgerðarfélögin og staðirnir séu aflögufærir til fiskvinnslunnar alla mánuði ársins? Hvað er hann að tala um? Heldur hv. þm. að einn einasti sjómaður á landinu eða ein einasta fiskverkakona trúi að í þessum fyrirheitum felist einhver glæta um úrlausn, að menn viti ekki hvernig Íslendingar hafa lifað af sjávarafla og viti ekki hvernig landið er byggt upp? Það er auðvitað lágmark þegar heilir þingflokkar flytja mál, þar á meðal menn sem hafa unnið og þjónað útvegnum, flytji tillögur sem eru nálægt þeim raunveruleika sem við búum við í landinu, eitthvað nálægt atvinnuuppbyggingu í landinu.

Hæstv. forseti. Það hefði verið ástæða til að fagna komu hv. 1. þm. Norðurl. e. í þessa umræðu. Hann velur hins vegar þann kostinn að koma hingað þegar allir hafa lokið ræðum sínum og heimtar svör við hinum fjölbreytilegustu spurningum sem maður á að svara á tveimur mínútum og illa það. Mér finnst að hæstv. forseti þingsins ætti að veita mönnum tækifæri til að svara orðum hans almennilega. Hann spurði hvort menn hefðu hagnast í skjóli sérréttinda. Hann vildi að ég færði rök fyrir því. Ég þarf ekki að færa önnur rök fyrir því en að benda mönnum á það hvernig menn hafa selt aðganginn að þessari auðlind á okurprís, farið út með jafnvel hundruð milljóna. Ég þarf ekki að fara lengra með það. Hann hélt því fram að það hefði verið stjórnarskrárbrot að svipta menn veiðirétti í upphafi. Ég hef aldrei haldið því fram að það hefði átt að svipta menn veiðirétti í upphafi. Ég held því hins vegar fram að það að hafa þetta kerfi lokað til lengdar sé brot á atvinnuréttindum og jafnræði. Því höfum við haldið fram allan tímann. Við höfum aldrei verið á móti því að menn sem fyrir voru í útgerð þegar kerfið var sett á gætu haldið áfram að veiða, en það var fáránlegt, óréttlátt og hefur valdið miklum vanda um byggðir landsins, að menn skyldu ekki bera gæfu til að koma á jafnræði til að nýta auðlindina í framtíðinni. Hv. þm. spurði líka hvers vegna menn vildu ekki fara í útgerð í dag og gaf sér svarið. Það er út af rógnum um kerfið. Hann ætti að spyrja þá sem langar til að gera út hvers vegna þeir séu ekki í útgerð. Hvaða svar skyldi hann fá? Það er ekki möguleiki að stofna til útgerðar í dag svo að glóra sé í.

Herra forseti. Sú spurning sem hv. þm. hlýtur að svara og verður að svara er þessi: Hvað er á bak við þá fullyrðingu hans að sameign þjóðarinnar hafi verið afhent, með leyfi hæstv. forseta: ,,tilteknum aðilum án endurgjalds``? Hvaða aðilar fengu aukin réttindi með kvótakerfinu? Hverjir voru það? Var það Haraldur Böðvarsson? Er það eitt af þessum fyrirtækjum sem hv. þm. hefur sérstaklega í huga að hafi fengið án endurgjalds rétt til veiða á Íslandi? Ég hélt að það fyrirtæki hefði verið um áratugi í sjávarútvegi. Ég man ekki betur en að Haraldur Böðvarsson hafi byrjað þilskipaútgerð fyrir 1900 og meðal annars í Njarðvíkum eða Keflavík. Ekki man ég betur. Fékk þetta gróna fyrirtæki eitthvað án endurgjalds? Hv. þm. er að þjónusta smábáta á Akranesi og Snæfellsnesi. Var smábátakörlunum sem ég get suma nafngreint afhentur einhver réttur án endurgjalds á því herrans ári 1984? Var það? Eða höfðu þessir menn verið sjómenn og höfðu þessir menn byggt upp sín fyrirtæki? Og á næstu árum á eftir voru þeir sviptir rétti til að veiða í sama mæli og áður. Er það að afhenda þeim án endurgjalds einhver sérréttindi?

Hæstv. forseti. Mönnum voru afhent sérréttindi án endurgjalds. Menn fengu ekki bara rétt til þess að sækja sjó. Menn fengu líka rétt til þess að selja öðrum aðganginn að auðlindinni og á því er mikill munur. Menn fengu sérréttindi. Menn fengu að vera í friði fyrir samkeppninni. Það fengu engir aðrir að komast að og þess vegna sitja menn í landi sem annars væru sjómenn. Það eru sérréttindin sem við erum að tala hér um. Það hvort menn hafi fengið einhver réttindi til fiskveiða til viðbótar við það sem þeir höfðu er ekki spurning sem þarf að svara hér, heldur því hvort að réttlæti hafi verið fólgið í því að festa til frambúðar í sessi sérréttindi handa þeim sem voru svo heppnir að vera við fiskveiðar á Íslandi á þeim þremur árum sem menn tóku viðmiðunina af eða fengu úthlutanir með ýmsum skrýtnum hætti sem hv. þm. hefur staðið að hér með ákvörðunum á Alþingi að láta menn hafa veiðiréttindi út á.

Herra forseti. Ég rakti það í ræðu minni að það var á áttunda áratugnum sem sú regla var tekin upp að veiðiréttur fylgdi skipum og það var á áttunda áratugnum, fyrir daga kvótakerfisins, sem skip hækkuðu af þeim sökum í verði. Þetta veit ég að hv. þm. veit þó að hann kjósi að láta öðruvísi. Svo vil ég aðeins rifja upp skemmtilegt samtal sem ég átti við Gylfa Gunnarsson útgerðarmann í Grímsey. Þar sem við sátum og spjölluðum saman á bátnum hans sagði hann við mig: ,,Jæja, Halldór minn. Ég er nú einn af þessum kvótakóngum sem hef fengið þetta allt saman gefins.`` 

Herra forseti. Það er leitt að hv. þm. Halldór Blöndal skyldi ekki hafa komið fyrr inn í þessa umræðu meðan menn áttu eftir einhvern ræðutíma. Hann hefur komið hér fram með margar spurningar og margar fullyrðingar um ýmislegt. Sumu af því hefur hann beint til mín. Þó ætla ég að byrja á því að spyrja hann einnar spurningar. Ég tók eftir því að hann talaði um að þorskstofninn hefði hrunið. Ég vil bara spyrja: Hvenær hrundi þessi þorskstofn? Hvaða ár var það sem hann hrundi?

Og hvaða kerfi var í gangi?

Bara til að ég átti mig á því í hvaða tímaröð hann er að hugsa hlutina. Hann spurði reyndar hvort ég áliti að það hefði verið stjórnarskrárbrot ef menn hefðu verið sviptir veiðirétti. Ég vil tala um þetta sem veiðirétt eftir að við tókum upp kvótakerfið vegna þess að það var ekki einhliða kvótakerfi eins og ég veit að hv. þm. Halldór Blöndal veit mætavel. Það var bæði kvótakerfi og sóknarkerfi. Menn höfðu val. Menn höfðu nánast val allan þann áratug frá 1984 og fram á árið 1990 til að raða sér að nýju upp í fiskveiðum. Þeir sem minni aflaheimildir höfðu gátu valið sér sóknarmark og þannig endurraðað sér í öllu nema þorski framan af, og síðan þorski og karfa síðar. Síðan gátu skip farið á milli svæða og þá fengu menn meðalkvótasvæði. Ýmsar fleiri aðferðir voru til þess að menn sem töldu sig hafa minni veiðiheimildir gætu lagað fyrir sig stöðuna. En rétt er að vekja athygli á einu. Árið 1984 fiskaðist nánast upp á tonn sami þorskafli á Íslandsmiðum og árið 1983. Hins vegar sagði spá fiskifræðinga að við mundum fara mjög neðarlega. En við fiskuðum yfir 280 þús. tonn, ef ég man rétt, bæði árin.

Herra forseti. Eins og kom fram í ræðu hv. þm., að svo miklu leyti sem maður getur dregið ályktanir af ræðu hans, vill hann ekki halda því fram að Jóakim Pálsson hafi fengið einhver sérréttindi með kvótakerfinu. Auðvitað er mikilvægt að fá þá viðurkenningu frá hv. 4. þm. Vestf., Guðjóni A. Kristjánssyni, sem þá útgerð þekkti mjög vel, að Jóakim Pálsson var enginn sérréttindagaukur, enginn sæpáfi sem fékk allt upp í hendurnar og afhent af ríkinu, eins og verið er að gefa í skyn af mönnum eins og hv. 3. þm. Vesturl., Jóhanni Ársælssyni, heldur hafði hann og hans menn, bæði sem skipstjóri fyrst og síðan sem útgerðarmaður, unnið fyrir því sem hann átti og unnið fyrir því sem hann hafði. Það er mikilvægt að hafa þetta í huga. Hitt er svo aftur ekki ný bóla að hv. þm. tali hér í þeim tón að alltaf sé jafnmikill þorskur í sjónum umhverfis landið. Það er ekki svo. Eins og hann á að vita og á að muna varð það hlutskipti Davíðs Oddssonar þegar hann tók við sem forsrh. að skerða mjög verulega veiðar úr þorskstofninum, veiðiheimildir skipanna --- ég man ekki hvort það var um 50%. Hv. þm. man það áreiðanlega betur en ég. En það var mjög tilfinnanlegt --- vegna þess að menn litu svo á að þorskstofninn væri í hættu.

Herra forseti. Það er alveg sjálfsagt að hressa upp á minni hv. þm. Það var eftir 1993 sem þurfti að skera verulega niður kvóta á Íslandsmiðum og fórum við alveg niður í 155 þús. tonn ef mig minnir rétt. Það var hins vegar eftir að við vorum búnir að setja hér á einstefnukvótakerfi sem við gerðum 1990. Frá og með árinu 1990 voru útgerðarmönnum fengnar varanlegar eignarheimildir yfir aflaheimildum. Fram að því höfðu menn bæði sóknarkerfi og aflamarkskerfi og gátu, eins og ég sagði áður, endurraðað sér í útgerðarforminu. Sá útgerðarmáti sem var á árabilinu 1980 til 1990 var því bæði sóknarmarkskvóti og aflamarkskvóti. Þar af leiðandi höfðu menn í sókn sinni, eins og áður var, sjósóknarrétt.

Herra forseti. Ég vék að því í ræðu minni að sóknarmarkskvótinn hafi ekki gengið upp vegna þess að ekki var hægt að stemma stigu við ofveiði. Það er á hinn bóginn mjög gagnlegt að fá þessa upprifjun frá hv. þm. sérstaklega vegna þess að árið 1990 þegar þessar breytingar urðu á kerfinu var Alþýðubandalagið við völd hér og Alþfl., Framsfl. og Borgaraflokkurinn. En Sjálfstfl. var í stjórnarandstöðu á þeim tíma sem hv. þm. 4. þm. Vestf., Guðjón A. Kristjánsson, segir nú að verstu óhöppin hafi gerst. Mesti skaðinn varð þá, sagði hv. þm., þegar Sjálfstfl. var í stjórnarandstöðu. Því er varla að hann geti kennt Sjálfstfl. um það.

Hæstv. forseti. Það er ánægjulegt er að sjá hv. 1. þm. Norðurl. e. taka þátt í umræðunni. Þó hefði verið mun ánægjulegra ef hann hefði komið fyrr því að ræður hans hafa verið mjög skörulegar og áheyrilegar. Ég þakka fyrir það. Hins vegar langar mig til að spyrja hv. þm. hvað hann óttist við frjálsan markað á aflaheimildum og fyrningarleiðina. Hann spurði hvað yrði ef 10% væru tekin af fiskveiðiflota Snæfellinga. Það er eins og hann geri ráð fyrir að þessum heimildum verði bara varpað út í myrkrið og þær komi ekki aftur inn þannig að hægt sé að veiða þær. Það er gert ráð fyrir að þær fari á markað. Það er líka talað um það í greinargerðinni að hægt sé að bæta útgerðarmönnum sem keypt hafa sér kvóta af öðrum það tjón sem þeir kunna að verða fyrir. Það má því koma til móts við þá og ekkert hindrar að svo verði. Þetta hefur komið fram í umræðunni og nefndi ég það fyrr í dag. Ég vil segja að þetta er mjög vel mögulegt og minni á að hv. 3. þm. Vesturl. nefndi þetta einmitt í störfum sínum við sáttatillöguna, bara svo að ég minni á það. Reyndar vil ég segja að það er mjög ósmekklegt að tala eins og við séum að ræða óvirðulega um duglega og dugmikla útgerðarmenn sem stundum hafa fengið á sig nafnið sægreifar. Þetta eru menn sem eru alls góðs maklegir og eiga virðingu skilda. 

Herra forseti. Ég áttaði mig ekki á síðustu orðum hv. þm. Í þessari tillögu kemur berlega fram og það er beinlínis sagt að útgerðarmönnum hafi verið afhent ákveðin sérréttindi. Hver voru þau? Að útgerðarmennirnir máttu veiða minna en áður? Ég vil líka spyrja hv. þm. vegna þess að hann segir: ,,Við erum reiðubúnir til að bæta þeim útgerðarmönnum skaðann sem hafa keypt sér kvóta.`` Þetta segir hv. þm. Hvað heldur hann að ríkið sé reiðubúið til að greiða mikla peninga til þess að bæta slíkt tjón? Eiga skattgreiðendur að greiða það? Hver á að greiða það? Er verið að tala um að ríkið geti boðið upp veiðiheimildir og með þeim staðið undir að endurgreiða útgerðunum? Ef það er gert, spyr ég þá á móti, yrði það þá ekki til þess að hækka verðið kvótanum, þ.e. ef þannig er staðið að málum? Auðvitað yrði það til þess. Ég vil enn fremur segja að ef við hugsum okkur að það eigi að skera kvótann niður um 10% á ári, þá jafngildir það tveim til þrem togurum á Eyjafjarðarsvæðinu, tveim til þrem togurum á ári. Hve lengi skyldu eyfirskar byggðir þola það?  
            

Herra forseti. Skilaboð hv. 1. þm. Norðurl. e. til þeirra sem reka fiskvinnslustöðvar í dag eru þessi: Þið skuluð ekki skapa þannig skilyrði í fiskvinnslufyrirtækjum ykkar að fiskverkakonum verði útrýmt úr húsunum. Það er gott að heyra að fiskverkakonur hafi fengið þennan málsvara. Það er vel. Það hefur alveg gleymst að tala um skipstjórakvóta þegar menn hafa verið að rekja sögu kvótakerfisins, hvers vegna hann var afnuminn. Af hverju var ekki settur á hásetakvóti og sjómannakvóti? Það hefði alveg mátt taka það inn í þessa umræðu áðan þegar verið var að rekja sögu kvótakerfisins. Í sambandi við uppboðið. Í fyrsta skipti sem uppboð af því tagi sem við höfum nefnt færi fram, þá mætti alveg láta útgerðina fá þann pening. Það er alveg rétt og það yrðu góðar bætur.

Herra forseti. Í ummælum hv. þm. felst viðurkenning á því að sumar útgerðir hefðu ekki ráð á að kaupa þann kvóta sem til uppboðs kæmi hverju sinni handa sínu skipi. Þá vaknar auðvitað spurningin um hvernig eigi að bregðast við. Ég vil vekja athygli á því að slíkar útgerðir hafa að sjálfsögðu ekki bolmagn til að halda áfram rekstri sínum eftir að búið er að skera aflaheimildir þeirra niður um 10--40%. Hvað kemur þá upp? Hvaða menn eru í þessum störfum? Og eru þeir undir það búnir að ganga til annarra starfa í landi? Ég spyr. Það sem vakir fyrir hv. þm. er auðvitað að skapa sem mestan glundroða í þessari umræðu. Ég skil ekki hvernig á því stendur að einn þingflokkur skuli gera það og með þessum hætti, veikja sjávarútveginn og fólk úti á landsbyggðinni, þ.e. trú þeirra á að landsbyggðin haldi velli.

Hæstv. forseti. Mér er nú nokkur vandi á höndum. Hér hefur hæstv. forseti þingsins komið inn í umræðuna eftir að manni eru lokaðir flestir möguleikar á að taka þátt í henni. Ég hef svo sem ekki nein ráð handa hæstv. forseta um hvernig eigi að bregðast við þessu en það væri kannski ráð að velta því fyrir sér hvort koma ætti á námskeiði fyrir hv. þm. til þess að þeir viti örugglega hvernig umræðum skuli háttað hér, þannig að ef þeir ætla að taka þátt í þeim þá sé hægt að veita andsvör og koma til skila því sem maður vill í þessari umræðu. Ég hitti hæstv. forseta þegar það lá fyrir að það var búið að fresta þessari umræðu sem nú er í gangi  Ég tel hins vegar fulla ástæðu til 

Herra forseti. Ég ætla ekki að taka þátt í almennri stjórnmálaumræðu undir því yfirskyni að ég sé að tala um fundarstjórn forseta. Það dettur mér ekki í hug. Ég vil á hinn bóginn vekja athygli hv. 1. flm. á því að 17 þingmenn eru flutningsmenn þessa frv. -- 17 þingmenn. Ekki eru þeir allir dauðir. 
            

Hæstv. forseti. Það er rétt að 17 þingmenn sitja fyrir Samfylkinguna á þingi. Ég veit þó ekki betur en hæstv. forseti hafi nefnt nafn mitt æðioft í ræðum sínum hér. Ég hefði viljað hafa tækifæri að svara honum. Þegar ég fór fram á það við hann að þessari umræðu yrði fram haldið sem fyrst þá sagði ég það við hann að auðvitað þyrfti hann að tryggja að hann gæti verið við sjálfur. Ég hafði fulla ástæðu til þess að ætla þyrfti að spjalla þyrfti eitthvað við hann um þessi mál. Hann hefur áhuga á þeim og skoðanir á þeim. Ég botna þó ekkert í því og vil óska eftir því að fá það upplýst hvernig stóð á því að hann þurfti þrengjast til þess að hafa umræðuna þannig að hann kæmist ekki til hennar fyrr en henni væri að ljúka.

Herra forseti. Ég vil enn segja að ég er óvanur því að tala um almenn stjórnmál undir því yfirskyni að ég sé að tala um fundarstjórn forseta. Ég hafði ætlað mér að hafa þessa umræðu á fimmtudaginn en það var m.a. þingflokksformaður Samfylkingarinnar sem óskaði eftir því að hún yrði í dag. Ég vil líka segja að þessi orðaskipti nú eru fyrsta skiptið, allan þann tíma sem ég hef fylgst með störfum Alþingis, sem 1. flm. frumvarps kveinkar sér undan því að aðrir skuli taka til máls um það.

Forseti vill almennt segja að samkvæmt þingsköpum eiga almennir þingmenn kost á því að tala tvisvar sinnum og flutningsmaður þrisvar sinnum. Öllum er heimilt að setja sig á mælendaskrá ef þeim sýnist og nýta þann rétt.

Herra forseti. Eftir síðustu ræðu 1. flm. efast maður nú um að flutningsmenn þessa máls hafi búist við að um það yrði mikil umræða. Þeir óska þess kannski sérstaklega að um þessi mál sé minni umræða en þingmenn almennt vilja. Ég verð að lýsa furðu minni á því að hægt sé að gera athugasemd við það að rætt sé hér um frv. sem eru lögð fram með eðlilegum hætti. Hingað til hefur það verið venja, eftir því sem ég best veit, að sá sem er í forsvari fyrir mál sé síðastur á mælendaskránni og passi upp á það sjálfur að enginn komi eftir það, geri bara samkomulag við hæstv. forseta. Að vera að agnúast úti í þetta er alveg með ólíkindum. Ég vona að ég þurfi aldrei að heyra þetta aftur. Ég ætlaði aðeins að tala stutt, herra forseti, um þetta mál sem, ef af yrði, yrði stórkostleg og stórhættuleg breyting á rekstri helsta atvinnuvegar þjóðarinnar. Sjávarútvegurinn skiptir öllu fyrir afkomu þessarar þjóðar og þá skiptir það öllu hvernig þeim málum er stjórnað. Ég hef tekið til máls einu sinni áður í þessari umræðu. Ég spurði þá um ýmis atriði sem mér fannst ekki koma fram hvernig ætti að stýra. Ég hef t.d. --- og síðasti ræðumaður kom vel inn á það --- spurt hv. flm. að því hvernig eigi að stjórna veiðum í framtíðinni, ég tala ekki um á næstu 10 árum, þegar taka á 10% af aflaheimildum hvers skips fyrir sig, þjóðnýta og bjóða hæstbjóðanda. Ég ætlaði að fá það sérstaklega fram hjá hv. flm.: Hvað felst í því að selja aflaheimildir til hæstbjóðanda? Eru þær þá boðnar hverjum sem er? Ég sé að hér er talað um útgerðarfyrirtæki. Það stendur hér að það megi selja þetta hæstbjóðanda og tekjurnar renni til Hafrannsóknastofnunar, stendur hér. Svo segir, með leyfi forseta: ,,Útgerðir allra skipa sem leyfi hafa til veiða samkvæmt lögum þessum skulu hafa jafnan rétt til að bjóða í þær aflaheimildir sem í boði verða.`` ,,Útgerðir allra skipa`` þýðir í raun ekki að það sé bundið við skip. Það þýðir að það séu útgerðir. Útgerðir eru fyrirtæki. Geta verið fyrirtæki, þess vegna margra skipa og frystihúsa. Þetta getur verið fyrirtæki sem á alls konar aðrar eignir og getur notað þessar aflaheimildir að vild, getur þess vegna deilt þeim til kaupfélagsins sem er einnig í eigu útgerðarinnar. Ég sé ekkert því til fyrirstöðu. Ég sé ekki annað en að þau göt sem eru í þessu hér leiði til þess að aflaheimildir geti farið á hendur hvers sem er í landinu. Ræðan sem hv. 1. þm. Norðurl. e. flutti hér áðan var ágæt. Í henni endurspeglaðist vel hvernig staðið hefur verið að útgerðarmálum á Íslandi frá öndverðu. Við þekkjum það vel að áður en til þess kom að stjórna þyrfti veiðum réðu útgerðarmennirnir sjálfir því hvernig farið var með afla og hvenær farið var á sjó. Þeir stjórnuðu skipum sínum. Þeir báru ábyrgð á skipinu, fjárfestu í því og réðu mannskapinn um borð. Það voru þeir sem réðu skipstjórana sem stýrðu skipunum eftir að þau voru komin frá landi. Eigi að síður var það útgerðin sem réð ráðstöfun aflans, nema í einstöku tilvikum, er farið var út í sérstaka leigu sem gekk til kirkna og annarra aðila. En það er annað mál. Í meginatriðum var málið rekið þannig að útgerðir og útgerðarmennirnir réðu skipunum, aflanum og því hvernig veitt var. Það er ekki fyrr en farið var að stjórna veiðunum að einhverju marki að deilur komu upp um hvernig ætti að standa að veiðum, enda urðu skipin mun stærri á seinni árum og miklu flóknari veiðiskapur en áður hafði þekkst. Eigi að síður hefur það verið innprentað í þjóðina frá upphafi að útgerðarmaðurinn eigi skipið og skipinu fylgi þær aflaheimildir sem útgerðin og skipverjar hafa náð inn á það. Þær hugmyndir sem hér eru, um að taka þennan rétt af útgerðinni og færa hann yfir til ríkisins, þær aflaheimildir sem skipið er búið að afla sér, er grundvallarbreyting sem stríðir gegn allri vitund okkar um hvernig eigi að skapa sér eignarrétt í þessu landi. Það kemur mér í sjálfu sér ekki mjög á óvart að menn með sósíalískar skoðanir, eins og hv. þm. Jóhann Ársælsson, skuli koma með slíkar hugmyndir. Hugmyndir hans um ríkið hafa líka ávallt verið þannig að réttast væri að ríkið ætti allt og stjórnkerfi Ráðstjórnarríkjanna hefur alltaf verið það ofarlega í huga hans sem alþýðubandalagsmanns og sósíalista. Það kemur mér því ekki á óvart þó hann vilji að aflaheimildirnar verði hjá ríkinu, að ríkið leigi þetta út og síðan fái þeir sem vilja til sín heimildirnar. Með kvótanum 1984 var náttúrlega mjög margt gert sem allir voru sammála um, þ.e. sú breyting að aflaheimildir sem menn höfðu öðlast á reynslutímabili, sem þá var þrjú ár, yrði viðmiðun í kvóta sem útgerðir mættu síðan veiða á hverju ári meðan kvótakerfið yrði við lýði. Kvótakerfið var sett á 1984 og þá í eitt ár til reynslu. Þá var eingöngu um kvótakerfi að ræða. Það var ári seinna sem ákveðið var að flækja þetta og koma inn svokölluðu sóknardagakerfi fyrir skip sem ekki höfðu haft neina reynslu. Það sóknardagakerfi raskaði öllum stýringum svo það var engin leið að átta sig á því hver aflinn yrði á hverju ári og aflinn varð sífellt meiri og meiri en ráðleggingar fiskifræðinga gerðu ráð fyrir þannig að endanlega sprakk kerfið. Og þess vegna var því lokað 1991. Eftir sem áður hefur af ýmsum ástæðum, m.a. út af smábátum, ekki tekist að hafa neina alvörustjórn á kerfinu. Það má líka segja, herra forseti, að framúrkeyrslan á níunda áratugnum hafi verið svo gríðarlega mikil að fiskstofnarnir hafa í raun ekki átt sér viðreisnarvon eftir það. Ég held að það sé kjarni málsins að fiskstofnarnir hafa aldrei náð sér eftir þá gríðarlegu ofveiði sem varð hér á níunda áratugnum. Herra forseti. Ég verð að segja að ég hef áður lýst yfir vonbrigðum mínum með hve illa unnið þetta frv. er í rauninni. Ég heyri að hv. þm. Jóhann Ársælsson hefur ekki gert sér neina grein fyrir því hvernig uppboðin koma til með að verða. Það hefur einnig komið fram hér í umræðunum að flutningsmenn gera sér enga grein fyrir því hvernig landsbyggðin og útgerðin munu geta þróast undir slíku kerfi sem hér er verið að tala um. Samkvæmt þessum hugmyndum er verið að kyrkja útgerðina í 10 ár, smám saman verið að draga allan mátt úr þessu rekstrarformi og bjóða upp á eitthvað alveg nýtt sem enginn gerir sér grein fyrir hvernig muni þróast. Það er alveg augljóst mál að enginn gerir sér grein fyrir hvernig þetta getur þróast. Við vitum að þegar útgerðin gengur illa gengur líka illa í byggðunum úti á landi. Það gengur alls staðar illa þegar óvissa er um útgerðina og þá er mikil óvissa um byggðirnar sjálfar. Ég heyri það á útgerðarmönnum sem hafa kynnt sér þetta mál að ef þetta yrði einhvern tímann að veruleika er nokkuð ljóst að útgerðarmenn, eins og þeir kallast í dag, hverfa. Ég held að ekki verði gert út nema undir merkjum einhverra fyrirtækja eða lífeyrissjóða, t.d. einhverra stórra fyrirtækja, deCODE eða einhverra annarra, sem eiga mikla peninga og hafa efni á því og vita alltaf fyrir fram að þeir geti boðið það hátt að þeir hafi einhverjar aflaheimildir í höndunum. Þeir einir geta tekið þá áhættu að kaupa sér skip. Það að kaupa sér skip, eins og kerfið er í dag, er í rauninni áhættusamt en það er þó trygging fyrir því að menn eru með einhvern afla á skipið sem þeir eru með svo lengi sem skipið gengur. Eftir það geta menn selt hann eitthvert annað en samkvæmt þessu nýja kerfi eru menn ekki með neina tryggingu, menn eru jafnvel farnir út í milljarðafjárfestingu með lánum sem eru upp á áratugi en hafa ekki neina tryggingu fyrir veiðum nema í eitt ár í senn. Menn geta þannig alveg eins búist við því að á næsta ári eða næstu þrem, fjórum árum hafi þeir enga veiði. Ég held því að þróunin hljóti að verða sú að það verði einvörðungu fyrirtæki sem alltaf eru með það mikla peninga í höndunum að þau geti yfirboðið ef þau sjá að markaðurinn er að þróast þannig að verðið verði hærra en í fyrra. Þar með er verið að setja landsbyggðina alla á hausinn. Það er verið að setja landsbyggðina alla um koll með þessum hugmyndum. Ég geri ekki ráð fyrir að það sé það sem þessir hv. flutningsmenn eru að leggja til. En ég held að þeir hafi því miður, herra forseti, ekki gert sér neina grein fyrir því hvað mundi gerast ef þessar hugmyndir næðu fram að ganga. Ég held, herra forseti, að þessir hv. þm., eins og svo margir aðrir, séu einfaldlega að skipa sér á bekk með þeim mörgu sem eru að leggja útgerðina í einelti. Það er bókstaflega verið að hundelta það fólk sem stendur í því að gera út skip, sem um leið og oftast nær er að reka mjög öflug fiskvinnslufyrirtæki og er burðarásar í öllum þeim byggðum þar sem það er. Undir þessu kerfi hefur þessu fólki tekist að þroska og þróa gríðarlega öflug útgerðarfyrirtæki sem hafa burði í dag til þess að keppa á erlendum vettvangi, bæði með því að leita á erlend mið og einnig með því að hasla sér völl í útgerð og fiskvinnslu erlendis sem er náttúrlega mjög farsæl þróun fyrir íslenska hagsmuni.  Þannig yrði þessari farsælu þróun sem hefur náðst í gegnum kvótakerfið kastað fyrir róða í einu vetfangi ef slíkar hugmyndir næðu fram að ganga eins og hér eru bornar fram. Það er að sjálfsögðu margt sem hefur því miður farið aflaga í kvótakerfinu. Ég vona að okkur takist að laga það. Það viðurkennist alveg fúslega að kvótakerfið hefur verið rekið með miklum skrykkjum alveg frá því það var sett á 1984, m.a. vegna þess að við höfum ekki náð að stjórna veiðunum eins og ætlast var til. Við höfum ekki ráðið við brottkastið eins og til stóð og okkur hefur heldur ekki í raun tekist alveg að halda afkastagetu flotans í skefjum. En það er út af alls konar glufum í kerfinu sem verið er að reyna að loka núna. Loksins, eftir nærri 20 ár, er verið að reyna að loka síðustu glufunni. En það er ekki þar með sagt, herra forseti, að kerfið hafi ekki fleiri kosti en galla. Sá galli sem hefur fyrst og fremst trónað upp úr núna er brottkast á afla og í því tilliti tel ég að sjómenn þurfi að líta æðimikið í eigin barm. Það er alveg forkastanlegt ef öll sú sóun er í raun staðreynd eins og sjómenn segja sjálfir. Ég þekki það að sjálfsögðu, eins og ég hef margoft sagt hér inni, að brottkast hefur tíðkast mjög lengi en það hefur aldrei verið í þeim gríðarlega mæli sem verið er að tala um, og það eru engir aðrir en sjómenn sem geta komið í veg fyrir það. Það er ýmislegt annað sem hefur því miður ruggað þessum báti óþarflega mikið í kringum kvótakerfið, og það var eins og þegar ákveðið var að veðsetja aflaheimildir. Það var þessi hávirðulega stofnun, Alþingi, sem ákvað það 1996, ef ég man rétt, að aflaheimildir með skipum væru veðsetjanlegar. Það er ástæðan fyrir því að skuldir útgerðarinnar ruku upp úr öllu valdi. Það er ekki kvótakerfinu að kenna heldur var það þessu eina ákvæði að kenna, að veðsetning aflaheimilda var heimiluð. Ég lít svo á að þar séu menn þegar komnir í efsta þrep og að ekki verði meira veðsett en þegar hefur verið gert. Núverandi veðsetning veldur því samt að ekki er hægt að hrófla við þessu kerfi, og alls ekki á 10 árum eins og hv. flutningsmenn eru að leggja til. Veðsetningarnar sem hvíla þegar á flotanum eru flestar frá svona 10 og upp í 20--30 ár og því engin leið að hugsa sér neina afskriftaleið á skemmri tíma nema þá að borga skaðabætur. Ég hef ekki trú á því að þjóðarbúið hafi efni á því fyrir utan þann skaða sem þjóðin mun hljóta við það að þurfa að búa við það kerfi sem hér er verið að leggja til. Herra forseti. Hér hefur verið rætt um ýmsa heiðursmenn, m.a. kom hér forseti þingsins og ræddi um mikla útgerðarmenn af Vestfjörðum og taldi að þeir ættu ekki skilið að vera kallaðir einhverjir sægreifar. Ég get alveg tekið heils hugar undir það, sérstaklega varðandi frænda minn, Jóakim Pálsson heitinn, en hann og fleiri útgerðarmenn á Vestfjörðum, sennilega flestir útgerðarmenn, höfðu mikinn metnað, greiddu reikninga sína með skilum, höfðu gott samband við sjómenn sína og lögðu nótt við dag til þess að tryggja sínar byggðir. Þessir menn höfðu miklar rætur til byggða sinna og þeir fylgdu þróun, þessir aldamótamenn sem voru aldir upp á litlum skipum og þráðu það að sjá sína sjómenn á stórum og traustum skipum sem gætu róið út í hvaða veðri sem væri og mennirnir kæmu samt heilir í land eftir hverja veiðiferð. Ég held að þetta hafi blundað í öllum þessum miklu útgerðar- og framkvæmdamönnum. Þess vegna fylgdu allir þessir aðilar því á sínum tíma að fara af vertíðarbátunum og á togarana. Flestir þessara manna eða margir þeirra voru á lífi þegar kom að því að setja á kvótakerfið og þeir samþykktu það einnig, ekki til þess að ögra byggð í landinu, öðru nær, heldur til þess að tryggja hag þessara útgerða sem hafa þó verið byggðar upp, einmitt í kringum fyrirtæki úti á landi. Það eru einmitt ræturnar í kringum þessi fyrirtæki sem hafa haldið skipunum og þessari vinnu með þeim hætti sem nú er, og er enn. Og ég held að með því kerfi sem verið er að boða hér slíti menn upp allar þessar rætur. Menn slíta upp allar þær rætur sem tengjast byggðum og landi og skapa ekkert annað en glundroða, því miður, með þessum tillögum. Ég legg því til að menn átti sig á þessu þegar málið kemur í nefnd, a.m.k. þeim álitamálum sem hér hafa verið talin upp.

Hæstv. forseti. Vegna þess að hv. þm. byrjaði síðast á því að kenna mér hvernig ég ætti að biðja um mína ræðu þegar ég væri með svona umræðu vil ég upplýsa að ég gerði það en hæstv. forseti, 1. forseti þingsins, bað um orðið eftir að ég hóf þá ræðu. Þannig átti ég ekki kost á því að koma henni aftur fyrir hans ræðu. En það er önnur saga og ætla ég ekki að tala meira um hana. Útgerðir allra skipa geta gert hvað sem er við veiðiheimildirnar, sagði hv. þm. áðan þegar hann var að tala um okkar tillögur. Þetta er alrangt. Það er alfarið gert ráð fyrir því að það verði úthlutað á skip og að ekki verði hægt að selja veiðiheimildirnar aftur nema 50% á því ári sem yfir stendur, þ.e. að því aflamarki sem úthlutað er fyrir árið sem yfir stendur. Þannig er það þá í samræmi við framsalið sem er núna fyrir í kerfinu meðan aðlögunartíminn stendur. Hv. þm. fór að tala um að ég væri úr Alþýðubandalaginu og að ég vildi að ríkið ætti allt. Ef það er þannig er þjóðin orðin býsna sósíalísk í þessu máli og hefur verið það alla tíð. Hún hefur viljað eiga þetta, hún hefur viljað eiga auðlindina. Sjálfstfl. vill hins vegar að þeir sem eru í útgerð eigi auðlindina. Þar greinir Sjálfstfl. og þjóðina á. Ég er mjög stoltur af því að ég skuli vera með sömu skoðun og þjóðin hefur almennt á þessu mikilvæga atriði. Síðan var hv. þm. að spyrja mig hvernig uppboðið mundi virka. Ég hef ekki góðan tíma til að lýsa því. Ég get þó sagt að útgerðarmenn voru ekki í vandræðum með að finna sér grundvöll til að versla með veiðiheimildir þegar þeir fengu tækifæri til þess. Það þurfti ekki að kenna þeim það. Þeir gerðu það á fáeinum vikum eða mánuðum eftir að búið var að gefa þeim tækifæri til þess að framselja veiðiheimildirnar.

Herra forseti. Mér sýnist einmitt vera að koma í ljós enn og aftur að hv. flutningsmenn geri sér ekki grein fyrir því hvað það þýðir sem þeir eru að leggja hér til. Hér stendur, með leyfi forseta: ,,Útgerðir allra skipa sem leyfi hafa til veiða samkvæmt lögum þessum skulu hafa jafnan rétt til að bjóða í þær aflaheimildir sem í boði verða ...`` Það segir, útgerðir allra skipa. Útgerð er ekki sama og skip. Það eru skip sem hafa heimildirnar í dag. Það eru ekki útgerðirnar heldur skipin. Ég átta mig ekki á því hvað er verið að meina hérna. Annaðhvort veit hv. flm. ekki betur ellegar hann er vísvitandi að leggja til eitthvað sem er allt annað en hann er samt að meina. Ég held að málið hljóti að þurfa frekari skýringa við af hálfu flutningsmanna þegar það kemur til nefndar. Ég hef út af fyrir sig ekkert verið á móti því, herra forseti, að þjóðin sé kölluð eigandi auðlindarinnar í hafinu, enda er það í eðli sínu svo að enginn einstaklingur getur slegið eign sinn á eitthvað í hafinu. Aftur á móti er veiðirétturinn, þ.e. aflaheimildin og veiðirétturinn á þeim fisk sem má veiða, eign útgerðarmannanna. Mér finnst mikill munur á því og hvort menn eigi einhverja fiska syndandi í sjónum um alla ævi og alla framtíð. Auðvitað getur þjóðin breytt þessu kerfi einhverntíma og lagað til ef hún æskir svo, en ég held að við deilum ekkert endilega um það að þjóðin geti átt ,,fiskinn í sjónum`` en að eftir sem áður hafi útgerðarmennirnir, skipin eða skipstjórarnir einir réttinn til að veiða fiskinn.

Hæstv. forseti. Hv. þm. sagðist ekki hafa á móti því að þjóðin væri kölluð eigandi. Hv. þm. er kannski að vísa til þess að stundum er börnum leyft að eigna sér kindur á fjalli. Ég vandist því a.m.k. þegar ég var í sveit. Það þýddi ekkert endilega að maður hefði af þeim afraksturinn. En þetta er meira en svo. Þetta er stærra mál en svo að menn fái að eigna sér hluti. Þetta snýst um atvinnuréttindi. Þetta snýst um jafnræði til þess að taka þátt í þessum atvinnuvegi. Ég ætla ekki að segja meira um það því mig langar til að reyna að koma því til skila að það að allar útgerðir í þessari tillögu, eins og hv. þm. nefndi, skuli hafa jafnan rétt til þess að bjóða í þetta þýðir, ef hv. þm. hefur lesið frv. vel, að einungis er hægt að nota veiðiheimildirnar á skip og það er einungis hægt að framselja helminginn af þeim veiðirétti sem búið er að úthluta fyrir yfirstandandi fiskveiðiár. Það er líka hægt í núgildandi kerfi og er haft þannig til samræmis. En þetta þýðir í raun og veru að útgerðir geta ekkert gert við veiðiheimildir sem þær fá úthlutað samkvæmt þessu kerfi annað en að nota þær af því að gert er ráð fyrir að þær skili þeim inn aftur ef þær nota þær ekki. Svo nefndi hv. þm. að a.m.k. væri kominn tími til að loka síðustu smugunni, að nú stæði til að loka síðustu smugunni. Ég spyr hv. þm. og ég held að ástæða sé til þess að óska eftir því að hann svari því hér: Hvernig heldur hann að umhorfs væri í hinum ýmsu smærri byggðarlögum allt í kringum landið og jafnvel þeim sem við köllum stærri byggðarlög ef þessari smugu hefði verið lokað 1990 eins og lögin sem þá voru sett stóðu til? Heldur hann að það væri björguleg útgerð í hinum ýmsu smábyggðum allt í kringum landið sem eru að gera núna út með smábátum?

Herra forseti. Þetta er nú ekkert sambærilegt við smábátana 1990. Árið 1990 var sett á hið svokallaða krókakerfi. Ég held ég fari ekki rangt með að gert var ráð fyrir því þá að í krókakerfinu mundu menn veiða milli 3 og 4 þús. tonn þremur til fjórum árum seinna.  Núna eru þessir sömu bátaflokkar að veiða 60 þús. tonn. Ef þessu hefði verið lokað 1990 hefði enginn tekið eftir því. Það er nú bara staðreynd málsins. Það hefði enginn tekið eftir því. 

Herra forseti. Vegna ummæla hv. þm. Kristjáns Pálssonar, þegar hann var að tala um gamla útgerðarmenn, vil ég taka sérstaklega fram að ég ber mikla virðingu fyrir þeim útgerðarmönnum og sérstaklega þeim sem stofnuðu til útgerða eins og hann var að lýsa hér áðan og sem glímdu við Ægi og þróuðu sínar útgerðir. Það er ekki þeim að kenna hvernig við höfum misst stjórn á fiskveiðikerfinu okkar. Og það er ekki rétt að áfellast eigendur útgerða fyrir það hvernig fyrirkomulagið er í dag. Það er mjög slæmt og það hefur leitt til mikilla deilna, svo mikilla að hæstv. forsrh. sá sig tilneyddan að gefa kosningaloforð um að skipuð yrði sérstök sáttanefnd um sjávarútvegsmálin í landinu. Sú sáttanefnd var skipuð eftir síðustu kosningar. En hún hefur ekki skilað neinu sáttaáliti vegna þess að það sem hún er að skila er einfaldlega það sama og er við lýði í dag, nema aðeins er verið að tala um eitthvert veiðileyfagjald eða auðlindagjald, lítils háttar upphæðir miðað við það sem ætti að vera. Þetta vildi ég segja núna.

Herra forseti. Að sjálfsögðu er það ekki þessum gömlu horfnu útgerðarmönnum að kenna hvernig komið er, að sjálfsögðu ekki. Þeir áttu upphafið að því að skapa þann mikla flota sem við eigum í dag  Það eru fyrst og fremst deilusérfræðingar þessarar þjóðar sem hafa getað komið upp þeirri öfund sem nú ríkir í kringum útgerðina þannig að ekki má nokkur einasti maður fara út úr útgerð með einhverjum hagnaði öðruvísi en að hrópað sé hér á torgum að hann hafi nánast stolið sameign þjóðarinnar og tekið með með sér. Það er náttúrlega óþolandi fyrir alvöru atvinnumenn í þessari grein að liggja undir þessum ámælum ár eftir ár og jafnvel áratug að verða, því þó að þessum mönnum þyki vænt um útgerðir sínar og störf og hafi áhuga á þessu þá dregur þetta smám saman máttinn úr kröftugustu mönnunum og þeir reyna að velja sér einhver önnur störf og við töpum einfaldlega frá okkur hæfasta fólkinu til þess að standa í útgerð. Ég held að mikil ástæða sé til þess að þeir menn sem hafa haldið uppi deilum í þjóðfélaginu í öll þess ár fari að átta sig á því hvað þetta getur haft alvarlegar afleiðingar.

Herra forseti. Það er enginn að áfellast þetta fólk. Það er verið að áfellast kerfið. Ég segi svo ekki meira um það. Minn gamli fyrrverandi félagi úr Alþýðubandalaginu, ef ég man rétt, hv. þm. Kristján Pálsson, þarf að tileinka sér það að hinn frjálsi markaður getur líka verið til góðs og það er það sem við sjáum í sambandi við uppboðsleiðina. Þegar við erum að tala um fyrningu, erum við ekki að tala um að fyrningaraflinn sé bara tekinn, honum hent út í myrkrið og ekki veiddur aftur. Það er gert ráð fyrir því að útgerðir muni bjóða í hann, og þegar það er gert í fyrsta sinn má segja --- útfærslan verður til umræðu í nefndinni --- að útgerðir sem hafa greitt fyrir muni fá það til baka í fyrsta sinn. En svo er reiknað með því að að lokum þróist þetta þannig að uppboðsfjárhæðirnar renni til samfélagsins sem gæti orðið m.a. til þess að efla aðra starfsemi í byggðunum og þá hafa fleiri möguleika til þess að koma að þessu, alveg eins og ungu mennirnir hér áður fyrr sem verið var að tala um áðan, sem horfðu út á sjóinn og vissu að þeir máttu róa, vissu að þeir gátu fengið sér bát, lítinn árabát, látið vini sína smíða hann eða smíðað hann með þeim og róið til fiskjar án þess að þurfa að kaupa til þess leyfi af þeim útgerðarmönnum sem þá voru í útgerð. Við þekkjum langa sögu um slíkt einokunarböl sem var á Íslandsmiðum um aldir.

Herra forseti. Hv. þm. Karl V. Matthíasson segir að það sé einungis verið að áfellast kerfið en ekki þá menn sem hófu þetta ævintýri, útgerðarævintýri. Eins og ég sagði áðan samþykktu þessir miklu höfðingjar og lögðu sumir hverjir til það kvótakerfi sem við erum að vinna við í dag. Þó svo að fyrningin renni nú til einhverra sem vilja kaupa, þó svo að hún geri það þá verður þetta frekar spurning um það hverjir verði eftir til að kaupa. Ég er ekki mjög sannfærður um að í því óvissa útgerðarfyrirkomulagi og því umhverfi sem menn þurfa að búa við undir þessum sífelldu uppboðum, hafi nokkur áhuga á því að setja peningana sína í slíkan rekstur því að fjárfestingin getur verið einskis virði á morgun eins og ég var að tala um áðan. Ég held að hv. þm. geri sér ekki grein fyrir því hvað er að gerast með þessu. Ég efast ekkert um að menn séu að reyna að gera sitt besta til þess að finna eitthvert annað kerfi. En því miður gera þeir sér ekki grein fyrir afleiðingunum, herra forseti. Ég vil að endingu skora á hv. flutningsmenn að skoða þetta mjög rækilega og ræða við útgerðarmenn um hvað þetta geti haft í för með sér, ef af verður, því það er ekkert gaman að því að sitja uppi með tillögu í farteskinu það sem eftir er ævinnar þar sem verið er í rauninni að leggja til að leggja núverandi útgerðarform í rúst.

Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um fjárhagslegan aðskilnað í rekstri útgerðar og fiskvinnslu. Þessi tillaga var einnig flutt á 126. löggjafarþingi. Flutningsmenn ásamt mér eru hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir, Árni Steinar Jóhannsson og Jóhann Ársælsson. Tillögugreinin hljóðar svo: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að skipa þriggja manna nefnd sem fái það verkefni að semja frumvarp til laga um fjárhagslegan aðskilnað milli reksturs útgerðar annars vegar og fiskvinnslu í landi hins vegar. Frumvarpið verði lagt fram á þessu þingi og að því stefnt að lögin taki gildi 1. janúar 2003. Lögunum verði ætlað að skapa skilyrði fyrir eðlilega verðmyndun á öllum óunnum fiski á markaði, heilbrigðum og gegnsæjum viðskiptaháttum í fiskviðskiptum og koma þannig á eðlilegum samkeppnisskilyrðum á því sviði.`` Núgildandi lög og reglur fela í sér að gerðar eru miklar kröfur um siðareglur í viðskiptum, virka samkeppni á markaði og gegnsæi hans. Lögleiðing samkeppnislaga, nr. 8/1993, markaði tímamót á þessu sviði. Einnig má vísa til þess að Ísland eru bundið af samkeppnisreglum ESB vegna aðildar að samningnum um Evrópska efnahagssvæðið og hefur sú skuldbinding víðtæk áhrif í íslenskum lögum og reglum. Sem dæmi um viðbrögð löggjafans má nefna þingsályktun um setningu siðareglna í viðskiptum á fjármálamarkaði sem samþykkt var á 125. löggjafar þingi, en þar voru hafðar til hliðsjónar reglur framkvæmdastjórnar ESB. Í greinargerð þeirrar þingsályktunartillögu segir m.a.: ,,Markmið reglnanna er að gefa viðmið fyrir siðlegt athæfi alls staðar á því svæði sem þær ná til, greiða fyrir virkri starfsemi verðbréfamarkaða og gæta almannahagsmuna.`` Á öðrum stað segir: ,,Til þess að hann [þ.e. verðbréfamarkaðurinn] megi þróast eðlilega allri þjóðinni til hagsbóta er nauðsynlegt að hlúa að heilbrigðum og gagnsæjum viðskiptaháttum á öllum fjármagnsmarkaðinum.`` Fullvíst má telja að það viðskiptalega umhverfi sem nú ríkir í verslun með óunninn fisk hér á landi fullnægi ekki settum kröfum EES-samningsins um virka samkeppni. Sú þingsályktunartillaga sem hér er flutt á sér meginstoðir í lögbundnum markmiðum gildandi samkeppnislaga og er ætlað að þjóna þeim, en í 1. gr. laganna segir: ,,Lög þessi hafa það markmið að efla virka samkeppni í viðskiptum og þar með vinna að hagkvæmri nýtingu framleiðsluþátta þjóðfélagsins. Markmiði þessu skal náð með því að: a. vinna gegn óhæfilegum hindrunum og takmörkunum á frelsi í atvinnurekstri, b. vinna gegn óréttmætum viðskiptaháttum, skaðlegri fákeppni og samkeppnishömlum, c. auðvelda aðgang nýrra keppinauta að markaðnum.`` Einnig má vísa til ýmissa annarra ákvæða samkeppnislaganna, svo sem 10. og 11. gr., og að auki er vert að benda á ákvæði 14. gr. en þar segir: ,,Þegar um er að ræða opinbert fyrirtæki eða fyrirtæki sem starfar að einhverju leyti í skjóli opinbers einkaleyfis eða verndar er samkeppnisráði heimilt að mæla fyrir um fjárhagslegan aðskilnað, annars vegar á milli þess hluta rekstrar fyrirtækisins sem nýtur einkaleyfis eða verndar og hins vegar þess hluta rekstrar sem er í frjálsri samkeppni við aðra aðila. Skal þess gætt að samkeppnisrekstur sé ekki niðurgreiddur af einkaleyfis- eða verndaðri starfsemi.`` Sé fullrar sanngirni gætt verður ekki annað séð en að framangreind ákvæði 14. gr. eigi fyllilega við um þann mikla aðstöðumun sem skapast milli útgerðarfyrirtækja sem árlega fá úthlutað aflaheimildum og njóta þannig verndar með slíkum stjórnvaldsbundnum leyfum og hins vegar fiskvinnslufyrirtækja sem engrar slíkrar verndar njóta en starfa í óheftri samkeppni á markaði. Með vísan til framangreindra ákvæða samkeppnislaga hlýtur það ástand sem nú ríkir og varað hefur um árabil á markaði um kaup og sölu á óunnum fiski, og alkunnugt er hvernig er háttað, að teljast óviðunandi. Engin skilyrði eru til eðlilegrar verðmyndunar á fiski og ótruflaðrar samkeppni í fiskviðskiptum þrátt fyrir að í landinu hafi um árabil verið starfandi uppboðsmarkaðir fyrir fisk. Fiskviðskipti við núverandi kringumstæður skapa ófrið um verðlagningu á fiski milli sjómanna og útvegsmanna og grafa einnig undan tilvistargrundvelli innlendra fiskmarkaða. Skiptir þá ekki meginmáli hvort um viðskipti milli óskyldra eða skyldra aðila er að ræða. Þá er ríkjandi mikil samkeppnisleg mismunun í fiskvinnslunni sem bitnar hart á fiskvinnslufyrirtækjum sem ekki tengjast útgerð. Enda þótt sá fiskur sem kemur til sölu á íslenskum fiskmörkuðum seljist að öllu jöfnu á mjög háu verði er samt sem áður ríkjandi mikill fiskskortur á mörkuðunum. Í stað þess að selja fiskinn hæstbjóðanda leita útgerðir í auknum mæli eftir svokölluðum ,,beinum viðskiptum.`` Í slíkum viðskiptum er samið um fast verð á fiskinum sem er langt undir ríkjandi verði á mörkuðum, oftast aðeins um helmingur eða jafnvel minna. Ástæðurnar fyrir slíkum viðskiptum er að finna í ákvæðum gildandi laga um fiskveiðistjórn sem heimila frjálst framsal aflaheimilda án þess að slíku framsali séu settar nægilegar skorður og enn mun framsalið og þessi viðskipti aukast með kvótasetningu smábátaflotans. Þessi ,,beinu viðskipti`` verða vegna þess að útgerð viðkomandi fiskiskips sér hag í því að leggja aflann upp hjá fiskverkanda með þeim skilmálum að hluti aflaverðmætis greiðist með peningum en hinn hlutinn með því að fiskverkandi kaupi veiðiheimildir á viðkomandi skip, eða leggi þær fram og fénýti á þennan hátt, hafi hann yfir slíkum heimildum að ráða. Aflahlutur áhafnar miðast síðan aðeins við þann hlutann sem greiddur er með peningum og sama máli gegnir með lögboðin gjöld, svo sem hafnargjöld. Raunverðið á fiski í þessum viðskiptum, þegar allt er talið, er hins vegar í fullu samræmi við ríkjandi verð á fiskmörkuðum á sama tíma. ,,Viðskipti`` milli útgerðar og fiskvinnslu í eigu sama aðila eru að því leyti sama marki brennd og viðskipti milli óskyldra aðila að viðmiðunarverðið á fiskinum til hlutaskipta er a.m.k. að mestu leyti úr öllum tengslum við ríkjandi markaðsverð. Eigandinn, þ.e. viðkomandi fyrirtæki, er því í raun með þessu að flytja fjármuni frá útgerðinni til fiskvinnslunnar. Hvort sem fiskviðskiptin eiga sér stað milli óskyldra aðila eða innan sama fyrirtækis verður niðurstaðan sú sama, falskt fiskverð sem knúið er fram í krafti þeirrar stöðu sem útgerðin hefur með yfirráðum sínum yfir veiðiheimildum. Hérlendis ríkir feluleikur og óljósir viðskiptahættir um sjávarfang þar sem mörg viðskiptaform eru aldrei upplýst. Þetta ástand leiðir til þess að á Íslandi liggja upplýsingar um afurðaverð á erlendum mörkuðum fyrir unninn fisk og fiskafurðir ekki fyrir mánuðum og jafnvel árum saman. Á sama tíma eru auðfengnar allar upplýsingar um verð afurða hjá öðrum þjóðum, t.d. í Færeyjum og Noregi. Núverandi ástand í fiskviðskiptum með svo brengluðu verðmyndunarkerfi, eins og fyrr er lýst, er algjörlega óhæft. Þær ráðstafanir sem Alþingi greip til árið 1998 með setningu laga um stofnun Kvótaþings og Verðlagsstofu skiptaverðs, og ætlað var að færa ástand þessara mála til betra horfs, hafa samkvæmt fenginni reynslu mistekist með öllu. Lögin um Kvótaþing hafa nú verið afnumin án þess að bæta ástandið og á upplýsingavef Fiskistofu sést að uppgefin leiguverð á óveiddum fiski eru algjör markleysa. Því er brýnt að löggjafinn grípi inn í að nýju með því að áskilja með lögum fullan fjárhagslegan aðskilnað veiða og vinnslu. Að sjálfu leiðir að í slíkri löggjöf fælist algjört bann við því að veiðiheimildir yrðu fénýttar í viðskiptum með fisk. Við fullyrðum að þjóðhagsleg hagkvæmni veiða og vinnslu mundi aukast. Þá fullyrðingu mætti rökstyðja í löngu máli en það verður ekki gert hér, enda ætti þess ekki að gerast þörf. Þingsályktunartillaga þessi miðar að því, eins áður segir, að koma á eðlilegri samkeppni í viðskiptum með fisk. Virk samkeppni er árangursríkasta leiðin til þess að ná sem hagkvæmastri nýtingu framleiðsluþátta þjóðfélagsins eins og kveðið er á um í 1. gr. gildandi samkeppnislaga. Löng reynsla annarra þjóða af virkri samkeppni sem árangursríkustu leiðinni til eðlilegra viðskiptahátta talar skýru máli. Til lengri tíma litið má því einnig telja fullvíst að breytingin yrði til góðs fyrir atvinnugreinina hér á landi. Í grg. með tillögunni eru raktar meginástæður þess að eðlilegt sé að taka upp fjárhagslegan aðskilnað veiða og vinnslu. Þetta fyrirkomulag er þekkt frá öðrum löndum, m.a. í Noregi og Færeyjum og hefur gefist vel. Reyndar hafa t.d. í Færeyjum verið sett, til viðbótar þessu, sérstök skilyrði um að hluti aflans á færeyska flotanum skuli seldur á markaði. Þar er skylt að selja allt að 30% aflans á fiskmörkuðum. Flestir sem fylgjast með sjávarútvegi þekkja vel hversu mikil uppsveifla hefur verið í Færeyjum. Ég fullyrði að ef slíkt skref væri stigið hér á landi, að skilja að fjárhagslega veiðar og vinnslu --- það leiðir ekki endilega til þess að allur fiskur verði seldur á fiskmarkaði en mundi örugglega stuðla að því. Væri á sama tíma stefnt að því að auka sölu afla á fiskmarkaði þá mundi þjóðin hagnast um marga milljarða í auknu verðmæti fyrir sjávarafurðir.

Hæstv. forseti. Ég er meðflutningsmaður að þessari þáltill. og ætla að segja hér nokkur orð. Ég tel þetta afar mikilvægt mál sem hér er til umræðu. Við í Samfylkingunni höfum reynt að móta stefnu okkar gagnvart leikregum þjóðfélagsins sem mest út frá sanngjörnum leikreglum. Hvort sem mönnum líkar það betur eða verr þá verða þær leikreglur til á markaði í markaðsþjóðfélagi. Það þarf að hafa samræmi milli þessara leikreglna, bæði innan þeirra greina sem eiga í hlut og líka milli hinna ýmsu atvinnugreina í þjóðfélaginu. Skondið er að nefna dæmið um að það er ekki langt síðan gerð var krafa um að Póstur og sími, sem áður var en er nú kominn á söluskrána, aðskildi farsímakerfið frá annarri starfsemi sinni. Það þótti það sjálfsagt að Síminn var skyldaður til að gera þetta. Það virðist liggja í augum uppi að aðskilnaður útgerðar og fiskvinnslu ætti að vera sjálfsagður hlutur þó svo að menn gætu átt hlutabréf í hinum ýmsu fyrirtækjum, bæði þeim sem væru í veiðum og öðrum sem væru í vinnslu. Út á það væri í raun ekkert að setja en menn yrðu að ganga frá málum sínum með aðskildu bókhaldi fyrir aðskiljanlegan rekstur. Eitt má nefna líka. Menn hafa leyft takmarkaða þátttöku erlendra aðila í fiskvinnslu á Íslandi. Því er í raun og veru ekki hægt að breyta nema aðskilja veiðar og vinnslu. Eins og mál standa núna gagnvart sjávarútveginum munu fáir mæla því bót að opnuð verði leið fyrir erlenda aðila inn í útgerðina á Íslandi á meðan útgerðarmenn geta keypt upp og eignast Íslandsmið. Kerfið er þannig í dag. Ætli menn að fá erlenda fjárfestingu inn í fiskvinnsluna, sem ég tel ekki síður eðlilegt en fyrir aðra hluta atvinnurekstrar á Íslandi, þá verða menn að stíga þetta skref. Það er ástæða til þess að nefna að nú liggur fyrir tillaga, sem ég heyrði ekki betur en hæstv. sjútvrh. tæki prýðilega undir, um að fiskur ætti að fara á markað á Íslandi. Af því ég veit að hæstv. ráðherra ætlar að tala í þessari umræðu þá vonast ég til að hann gefi okkur upplýsingar um hvenær við megum eiga von á því að tekið verði á þessum markaðsmálum, þ.e. að fiskur fari á markað. Ég sé fyrir mér að sjávarútvegurinn á Íslandi muni blómgast sem aldrei fyrr þegar markaðurinn fær að leysa hans mál, þegar menn hætta að hafa miðstýrðar sérreglur í gangi vegna kvótans, þegar menn setja fiskinn á markað og þegar menn skilja á milli veiða og vinnslu þannig að ekki sé endalaust tekist á um verðmæti aflans eins og nú er gert og allir þekkja. Þetta var nú það sem ég vildi segja um málið, hæstv. forseti. Ég vona sannarlega að menn láti hendur standa fram úr ermum og komi þessu til framkvæmda, því það er alveg ábyggilegt að það mun strax hafa áhrif til góðs. Það mun auka möguleika manna til að starfa í fiskvinnslunni. Maður talar nú ekki um ef um leið yrði aðgangur að fiskinum aukinn á mörkuðum. Það hefur sýnt sig, um það eru nýleg dæmi eins og frá Færeyjum, að í Færeyjum jókst verulega hreyfingin í fiskvinnslu. Ég held að flestir sem vilja leggja það á sig að velta þessum málum dálítið fyrir sér muni komast að þeirri niðurstöðu að þessi tillaga sé mjög skynsamleg. Menn ættu þess vegna að koma henni til framkvæmda sem fyrst.

Herra forseti. Þannig vill til að ég er ósammála hv. flutningsmönnum, bæði í þeim forsendum sem þeir gefa sér og í aðferðunum sem þeir vilja beita í þessu efni. Ég er þeirrar skoðunar að það sé frekar styrkur íslensks sjávarútvegs en hitt, þ.e. sú samtvinning sem er og hefur verið milli veiða og vinnslu í gegnum tíðina. Það má hins vegar alltaf deila um hver hlutföllin eigi að vera í atvinnugreininni, hve mikið þetta eigi að tvinnast saman og hve mikið eigi að vera sitt í hvoru lagi. Ég tel heppilegast að það ráðist af markaðsaðstæðum á hverjum tíma og almennum leikreglum. Ég tel að þegar við komum kvótakerfinu á þá höfum við að vissu leyti flutt þyngdarpunktinn í sjávarútveginum frá vinnslunni og til útgerðarinnar. Ég tel að aðrar aðgerðir sem gerðar hafa verið síðan hafi þá frekar ýtt undir þetta en hitt. Ég held að til þess að markaðurinn og almennar leikreglur geti ráðið því hver hlutföllin eru ættum við frekar að nálgast þetta mál með því að auka frjálsræðið og auka möguleika þeirra sem að þessu koma, og bendi þá m.a. á tillögur endurskoðunarnefndarinnar sem eru mjög athyglisverðar. Ég tel það vænlegra en að setja reglur og hindra menn með boðum og bönnum í að gera það sem þeir mundu e.t.v. telja skynsamlegt að öðrum kosti. Þetta mál er endurflutt og ef mig misminnir ekki hef ég tjáð mig um það áður á Alþingi og læt þetta nægja að sinni.

Herra forseti. Í tilefni af orðum hæstv. sjútvrh. vil ég segja að þessi tillaga setur ekki það skilyrði að útgerð geti ekki keypt eða fiskvinnsla geti ekki keypt afla af útgerð þar sem eignaraðilar eru þeir sömu. Hún kveður hins vegar alveg skýrt á um fjárhagslegan aðskilnað veiðanna og vinnslunnar. Við sem flytjum þessa tillögu teljum hins vegar mikilvægt að koma á eðlilegum viðskiptaháttum á fiskmarkaði og að fiskmarkaðurinn kæmi hér mjög inn í verðmyndunina. Tillagan kveður skýrt á um fjárhagslegan aðskilnað veiða og vinnslu en festir það í sjálfu sér ekki niður að allur afli skuli fara um fiskmarkaðinn. Við teljum hins vegar að breytingin mundi leiða til þess fyrr en seinna. Ég gat þess í framsögu minni að ég væri þeirrar skoðunar að það ætti að láta fiskmarkaðina sjá um verðmyndun á afla og það mundi verða þjóðinni til hagsbóta, það mundi auka verðmæti sjávarfangsins og skapa mikla atvinnu. Ég er alveg sannfærður um það. Í dag eru mörg fyrirtæki vítt og breitt um landið, stór og smá, að kaupa afla á fiskmarkaði, í raun við allt of lítið framboð. Það þekkist að menn á Vestfjörðum kaupi steinbít austur á Hornafirði, keyri hann til Ísafjarðar og vinni hann þar. Alveg á sama hátt og fiskur fer frá Norðurlandi og hingað til Reykjavíkur, nú eða þá af Suðurnesjum og norður í land. Margar fiskvinnslur hafa aðlagað sig því að starfa á markaðnum að stórum hluta og sumar að öllu leyti og hafa starfað þar árum saman. Þarf ekki annað en ræða við þá fiskvinnslumenn sem eru í Samtökum fiskvinnslustöðva án útgerðar, sem kaupa svo til allt sitt sjávarfang eða langmest af öllu sínu sjávarfangi á fiskmörkuðum og hafa staðið sig frábærlega í því að ná háu verði. Að öllu samanlögðu tel ég að þessi tillaga gæti orðið til að flýta slíkri þróun og ég tel það æskilegt. Þó að þessi tillaga lögskipi ekki að menn verði að selja aflann í gegnum markað þá gerir hún ráð fyrir því að það sé algjör fjárhagslegur aðskilnaður milli veiða og vinnslu. Það er vissulega þekkt form í löndunum í kringum okkur og hefur ekki valdið þeim þjóðum skaða að séð verði, frekar er að það hafi lyft upp aflaverðmæti.