Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Haraldur Guðmundsson Ég vildi með leyfi hæstv. forseta mega koma hér að skriflegri brtt. við frv. Samkv. ákvæðum 1. gr. frv. er sú skylda lögð á herðar allra þeirra, sem eru fastir eða ráðnir leikfimikennarar í skolum landsins, að taka próf til starfa síns. Ég álít þetta rétt, en ákvæði gr. eru hinsvegar ekki nógu víðtæk, því að eins og kunnugt er, er stórmikill þáttur íþrótta og leikfimikennslunnar ekki í höndum skólanna, heldur í höndum íþróttafélaga og ungmennafélaga. Leikfimi- og íþróttakennsla þessara félaga er því svo mikill þáttur í þessari kennslu með þjóðinni, að sjálfsagt er, að prófskylduákvæði gr. nái einnig til hennar. Ég vil því leyfa mér að bera fram brtt. við frv., þess efnis, að aftan við gr. bætist svo hljóðandi málsliður: „Sama er um leikfimi- og íþróttakennara, sem eru fastir starfsmenn íþróttafélaga eða ungmennafélaga“. Er hér um svo ljóst mál að ræða, að ég þykist ekki þurfa að fara um þetta fleiri orðum.

Frsm. (Páll Hermannsson) Við fyrri hluta þessarar umr. gerði hv. 4. landsk. nokkrar aths. við brtt.n. Hann gat þess um 1. brtt., að hann sæi enga hættu við það, als félagið hefði frjálsan aðgang að því að eignast land til afnota. En ég fyrir mitt leyti sé enga hættu í því fyrir félagið, þó að íslenzka stjórnin hafi hönd í bagga með því , hvaða land félagið fær til eignar. Hv. 4. landsk. taldi hugsanlegt, að félaginu yrði neitað um land, en það held ég, að sé ekki nema hugsaður möguleiki. Ég tel lítt hugsanlegt, að þjóðfélagið vilji meina félaginu að eignast nauðsynlegt land til afnota, ef það fer vel með störf sín hér, sem ekki er ásæða til að efast um fyrirfram. En það væri hugsanlegt, að félagið eignaðist lönd, sem bagalegt væri, að það ætti, ef ekki væri haft eftirlit með því. Það vakti sérstaklega fyrir n., að til öryggis væri rétt, að ríkisstj. hefði alltaf hönd í bagga með landakaupum félagsins, en jafnframt gekk hún út frá því, að félaginu yrði ekki neitað um nauðsynlegt land. Hv. 4. landsk. undraðist það einnig, að n. skuli fara fram á styttingu leyfistímans, en láta sérleyfistímann óátalinn. En svo stendur á því, að n. leit svo á, að 15 ára sérleyfi væri svo mikilsvarðandi fyrir félagið, að ekki mætti við því hrófla, en að öðru leyti áleit n., að ekki væri nú sjáanlegt, að 75 ára leyfistími væri félaginu svo nauðsynlegur, að það hefði nokkur áhrif, þó að styttur yrði. Fyrir n. vakti að sameina það tvennt, að bregða ekki fæti fyrir þessar merkilegu framkvæmdir, en gefa samt félaginu ekki meiri ívilnanir en þörf gerðist. Þá benti hv. 4. landsk. á, að orðalag 11. gr. frv. væri eðlilegra óbreytt, af því að þetta væru heimildarlög. Þar segir svo: „Ákveða má í leyfinu“ o. s. frv. En t. d. í 3. gr. stendur: „Atvmrh. skal heimilt“ o. s. frv., - og eins er það í 5. og 6. gr. frv. Þar er líka notað orðið skal. Yfirleitt er komizt mjög ákveðið að orði, þegar talað er um réttindi leyfishafa, en þarna í 11, gr., þar sem ákvæði er um skyldur leyfishafa, er orðalagið vægara. N. sá enga ástæðu til þess að láta ekki sama orðalagið gilda, hvort sem talað er um réttindi eða skyldur leyfishafa, og því bar hún fram brtt. við orðalag 11. gr. Ég get þess, viðvíkjandi brtt.hv. 4. landsk., að ég tel, að það, sem vakti fyrir n., náist eins þó að hún verði samþykkt, nefnilega það, að alltaf verði haft gott eftirlit með landakaupum félagsins. Ég get því í raun og veru gengið inn á brtt.hv. 4. landsk., þótt ég hinsvegar áliti hennar ekki þörf.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Því miður gat ég ekki hlustað á byrjun þessarar umr., og heyrði því ekki rök hv.frsm.n. fyrir brtt.n. En ég ætlaði einkum að gera aths. við 3. brtt.n., sem fer fram á að stytta leyfistímann úr þeim 75 árum, sem frv. fer fram á, niður í 50. Ég lít svo á, að það væri mjög æskilegt að koma þessum samgöngum á, og þar sem við mál þetta eru riðnir þeir menn meðal Vestur-Íslendinga, sem við höfum ástæðu til þess að bera einna mest traust til, fellur að mestu leyti í burt sú ástæða til tortryggni, sem við annars hurfum að hafa gagnvart erlendum atvinnufyrirtækjum, sem hér sækja um sérleyfi. En eftir upplýsingum, er ég hefi fengið, verð ég að álíta, að þessi stytting leyfistímans gæti orðið Þrándur í Götu félagsins. Ég vildi því mælast til þess við hv.n. að falla frá þessari brtt., og ef það getur ekki gengið, þá vil ég skjóta því til hv. d., hvort hún muni ekki sjá sér fært að halda þeim leyfistíma, sem upphaflega var ákveðinn, 75 árum.

Halldór Steinsson Ég skil ekki, hvernig það getur orðið hæstv. ráðh. þyrnir í augum, að leyfistíminn sé styttur eins og n. fer fram á, og hvernig það ætti að geta orðið Þrándur í Götu félagsins. Fulltrúi félagsins, sem hér er staddur, hefir ekki bent á neitt, sem gæfi tilefni til að álíta, að félagið gæti ekki jafnt byrjað á framkvæmdum. Þó að leyfistíminn yrði styttur þetta. Ég get ekki séð, að hér sé um neina tortryggni að ræða, þó að farið sé fram á þessa styttingu. Fyrir n. vakti ekkert annað en að tryggja rétt landsins, því að þegar um mikilsvarðandi sérleyfi er að ræða, þá er það skylda Alþ. að vera á verði fyrir landsins hönd og sjá um, að engin hætta geti af þessu stafað, eða verði landinu á nokkurn hátt til bága. Svo framarlega sem þetta fyrirtæki kemst á laggirnar og synir sig vera landinu til gagns, þá er held ég hægurinn hjá með að framlengja sérleyfi félagsins að 50 árum liðnum. En sé eitthvað athugavert við atvinnureksturinn, þá er gott, að þing og stjórn geti tekið í taumana, áður en allt of langt um líður, og gert sínar varúðarráðstafanir. Ég get þess, að þótt ég skrifaði undir nál. fyrirvaralaust, hefði ég óskaði nokkrum öðrum atriðum dálitið breytt, en þau voru þó ekki svo mikilvæg, að ég vildi gera ágreining út af þeim. T. d. álít ég, að síðasta málsl. 2. gr. frv., sem byrjar á orðunum: „Á stöð þessari“ o. s. frv., hefði alveg mátt sleppa. Ég held, að það sé hreinasti óþarfi að gefa landssímastjóra það vald að leyfa eða banna skeytasendingar um veðurfregnir eða annað viðvíkjandi fluginu. Sömuleiðis þykir mér hundraðstalan af fargjöldunum, 5% af brúttófargjöldum, vera fulllagt ákveðið, og því frekar, sem það er aðeins af flutningsgjaldi héðan; það mætti gjarnan vera einnig af flutningsgjöldum hingað. En ég legg ekki svo mikið upp úr þessu, að ég vildi gera það að ágreiningsatriði í n., en aftur á móti legg ég talsverða áherzlu á það, að leyfistíminn verði styttur.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Það er öðru nær en að ég ætli að fara að stofna til deilu við hv.þm. Snæf. út af þessu máli, og það þeim mun síður, þar sem ég er alveg sammála þeim almennu aths. hans um sérleyfis- og réttindabeiðnir erlendra fyrirtækja. En ef þessi beiðni ameríska flugfélagsins er borin saman við ýmsar beiðnir, sem borizt hafa Alþ. á undanförnum árum frá erlendum atvinnufyrirtækjum, þá sjáum við fljótt muninn. Og hann er fyrst og fremst sá, að við erum um það eitt beðnir, sem skiptir litlu máli fyrir okkur, en mikið í aðra hönd. Flest önnur félög, sem hafa farið fram á að hafa hér atvinnurekstur, hafa krafizt miklu meira og látið miklu minna í aðra hönd. Og auk þess ber ég fyllsta traust til þeirra manna, sem hér hafa komið fram af hendi stofnunarinnar. Ég er sem sagt alveg sammála hinum almennu aths. hv.þm. Snæf., en vil vegna hinnar sérstöku aðstöðu halda því fast fram, að leyfið verði veitt til 75 ára. Vitanlega þarf félagið mikið fé til að byrja þetta fyrirtæki, og ég tel víst, að öflun þessi gæti gengið ólíkt betur, ef það gæti sýnt fram á, að það hefði hér þá aðstöðu sem 75 ára leyfistími mundi veita því.

Frsm. (Páll Hermannsson) Hv. þm. Snæf. tók í rauninni alveg af mér ómakið með að svara hæstv.forsrh. - Hann lýsti alveg rétt, hvað vakti fyrir n. með þessari breyt. Það var ekki tortryggni, heldur varúð. Við erum hér að gera ráðstafanir fyrir ókomna tímann, sem enginn veit, hvað kann að bera í skauti sínu. Og þó að við treystum vel þeim ágætu íslendingum, sem hafa flutt mál þetta fyrir félagsins hönd, þá ber okkur skylda til að gera varlegar ráðstafanir fyrir framtíðina, þar sem hvorki þeirra né okkar nýtur við. Hæstv. ráðh. benti á, að þetta félag færi ekki fram á mikil réttindi sér til handa. Það má vera, að svo sé ekki í samanburði við önnur félög, sem sótt hafa um leyfi svipaðs eðlis. En mér finnst það hreint ekki svo lítið, sem þetta félag fer fram á. Bæði er það undanþegið almennum gjöldum til ríkissjóðs og sveitar, og auk þess gefinn einkaréttur á þessum atvinnurekstri hér um langt árabil.

Jón Baldvinsson Mér finnst eins og hæstv.atvmrh., að nokkru öðru máli sé að gegna um þessa leyfisbeiðni en ýmsar aðrar, sem fram hafa komið. Þótt sjálfsagt sé að gæta fullrar varúðar í þessum efnum, þá er líka til önnur hlið á þessum málum. Það er t. d. almennt viðurkennt, að eitt bann, sem sett hefir verið við atvinnurekstri erlendra manna hér á landi, sé ein aðalorsökin í því, að heill landsfjórðungur virðist nú helzt ætla alveg að leggjast í auðn. Og ég þykist þess fullvís, að a.m.k, hv. 2. þm.N.-M. viti, hvað ég er að fara. Það er fiskiveiðalöggjöfin frá 1921, sem er orsök í því, að atvinnurekstur á Austfjörðum liggur nú allur í kaldakoli og sveitum þar liggur við auðn. Þar var atvinna fólks í stórum stíl bundin við erlenda útgerð, og þegar tók fyrir hana, var engin íslenzk útgerð tilsvarandi öflug, og afleiðingin er vandræði heilla héraða. Ég álít, að sjálfsagt sé að tryggja vel hagsmuni okkar gagnvart slíkum félögum, en eins og þegar hefir verið tekið fram í umr., hefir þetta félag nokkra sérstöðu. Mannaráð hjá þessu félagi hér yrðu aðeins fáir sérfræðingar í flugmálum og nokkrir starfsmenn, svo ekki þarf að óttast nokkra samkeppni við íslenzkt verkafólk. Og allir munu sammála um það gagn, sem af þessum framkvæmdum mundi stafa; ég persónulega teldi það ómetanlegt gagn fyrir okkur, ef hugsjónir um daglegar flugferðir heimsálfanna á milli yfir Ísland kæmust í framkvæmd. Og ég sé engin varhugaverð atriði í frv., nema ef vera skyldi ákvæðið um það, að félagið geti haldið þessu leyfi í 4 ár án þess að byrja á nokkrum framkvæmdum. Ég mun því greiða frv. atkv. mitt, en um hinar einstöku brtt. mun atkv. mitt sýna afstöðuna.

Frsm. (Jón Ólafsson) Eins og nál. ber með sér, mælir n. eindregið með því, að frv. þetta verði samþ.N. lítur svo á, að Bolungavík sé nauðsynlegt að fá þetta uppsátur, sem frv. fer fram á. Hinsvegar leggur n. til, að 2. málsgr. 1. gr. falli niður. Þar er farið fram á, að mat á þessari landspildu skuli byggjast á því verðlagi, sem var á landinu, áður en öldubrjótsbyggingin hækkaði það í verði. Það er ekkert fordæmi fyrir því að fara svo langt aftur í tímann um grundvöll undir mat á landi og vafasamt, hvort þetta sé ekki beint brot á stjórnarskránni. N. leggur því til, að þetta sé heimilað á venjulegan hátt.

Frsm. (Jón Ólafsson) Um þetta frv. er ekkert að segja frá n. hálfu; hún leggur einum rómi til, að það verði samþ. Það er svo um þetta mál, að það er hin mesta nauðsyn fyrir Hnífsdælinga og hafnarmannvirki þeirra, að landspilda sú í Skeljavík, sem um getur í frv., verði eign hreppsfélagsins. Vegna bryggjugerðar, sem nú er hafin, er enginn kostur að komast af án umræddrar landspildu.

Björn Kristjánsson Ég á hér 2 brtt. á þskj. 194, sem ég ætla að gera lítilsháttar grein fyrir. Í 2. gr. frv. er ákveðið, að bann á innflutningi kartaflna skuli auglýst með þriggja vikna fyrirvara. Mér þykir þessi fyrirvari allt of stuttur og hafði því hugsað mér að koma með brtt. í þá átt að lengja frestinn, en við nánari athugun álít ég það varla hægt, vegna þess að skýrslusöfnun Búnaðarfélagsins um kartöfluuppskeruna mundi taka svo langan tíma, og þá mundi bannið koma of seint til framkvæmda, til þess að það kæmi að gagni. Það er áreiðanlegt, að þessi frestur er of stuttur fyrir ýmsa landshluta. Í Reykjavík kemur það kannske ekki að sök eða á öðrum stöðum, þar sem góðar samgöngur eru. En um hafnir úti um land er öðru máli að gegna. Sumstaðar eru samgöngurnar svo slæmar, að skip kemur ekki nema einu sinni í mánuði eða annan hvern mánuð sumstaðar, og á þeim stöðum verður að senda pantanir löngu áður en ætlazt er til, að vörurnar komi. Þær vörur, sem eiga t. d. að koma seint í sept. eða okt., verður að panta seint í júlí eða í byrjun ágústs. Um það leyti veit enginn, hvort innlendar kartöflur muni verða fáanlegar eða hvort banna á innflutning þá. Mönnum er því einn kostur nauðugur, til þess að tryggja sig gegn kartöfluskorti, að senda pantanir löngu fyrirfram. Verði svo innflutningsbann ákveðið, þá eru kartöflurnar, þegar þær loks koma, bannvara. Frv. ákveður, að undir þeim kringumstæðum verði kartöflurnar gerðar upptækar, auk þess sem við liggur 200–20000 kr. sekt að selja þær. Mér finnst þetta ákaflega ranglátt og ég get ekki sætt mig við, að frágangur frv. sé á þessa leið. Ég vildi því leggja til, að við gr. bætist: „Á sama hátt getur atvmrh. veitt undaþágu fyrir afskekktar hafnir“. Með þessu á ég við, að atvmrn. sé heimilt að veita hlutaðeigandi verzlunum undanþága þannig, að þær verði lausar við að greiða sektir, og kartöflurnar verði ekki gerðar upptækar. Ég hefi minnzt á þessar brtt. við suma þá hv.þm., sem sæti eiga í landbn., og heyrðist mér þeir taka því líklega að geta greitt henni atkv., og er ég þeim þakklátur fyrir það. En fari svo, að till. verði felld, þá sé ég mér ekki fært að greiða atkv. með frv. í heild sinni. Ég vildi benda hv. landbn. og öðrum hv. dm., sem ætla sér að ljá þessu máli fylgi, á það, að ef þessu verður ekki breytt, þá megi búast við, að lögin verði óvinsæl, og litlar líkur til, að þau haldist lengi. Ég átti aðra brtt. á sama þskj., við 4. gr., sem ég gerði að umtalsefni við 2. umr., en það samdist svo milli mín og hv. landbn., að ég tæki þessa till. aftur. Að vísu er ég ekki ánægður með að sleppa henni, en þar sem n. tekur fjarri að ljá henni fylgi, þá sé ég ekki til neins að bera hana fram. Ég get líka sætt mig við afgreiðslu laganna, ef fyrri brtt. verður samþ. Aðalástæðan gegn seinni brtt. er sú, að erfitt yrði að framfylgja þessu og dæma um samanburð á verði á innlendum og útlendum kartöflum. Ég hygg, að þetta sé ekki eins erfitt og sumir halda fram, og ég vildi í því sambandi benda á það, að í fjárl. hefir staðið ár eftir ár heimild fyrir ríkisstj. til að borga S. Í. S. verðmuninn, sem kynni að verða á frosnu og söltuðu kjöti, að hálfu leyti. Sá útreikningur, sem er í sambandi við þessar 2 tegundir af kjöti, er miklu erfiðari en útreikningur um verðmun á kartöflum. Að síðustu vil ég minnast á það, þar sem hv. 2. þm. Rang. beinir til mín og hv. 1. þm. Skagf., að við sýnum eigingirni og hlutdrægni í þessu máli og ætlumst til sérstaks styrks til flutninga í viðbót við það, sem við hefðum af almennum strandferðastyrk. Ég vil alls ekki kannast við það, að mínar till. séu þannig lagaðar. Ég ætlaðist ekki til, að þessi styrkur yrði veittur, nema innlendu kartöflurnar reyndust dýrari en þær útlendu. Þennan styrk má því miklu fremur skoða sem styrk til framleiðenda en neytenda, því að hann miðaði þá að því að gera framleiðslu þeirra samkeppnisfæra á innl. markaði, en ekki til hins að lækka kartöfluverð frá því sem það annars mundi verða. En nú hefi ég sem sagt tekið seinni till. aftur og vona, að hv.þd. geti fallizt á fyrri till., og við það sætti ég mig, en verði hún felld, sé ég mér ekki fært að greiða atkv. með frv., þótt mér þyki það mjög leitt.

Sveinbjörn Högnason Það er út af brtt. okkar þm. Rang., sem ég vildi segja nokkur orð. Við förum ekki fram á annað en að öllum framleiðendum landsins sé gert jafnhátt undir höfði að þessu leyti af löggjafarvaldinu. D. felldi till. okkar við 2. umr., um það að greiða fyrir þessari framleiðsluvöru á næsta markaðsstað. Það getur verið, að það hafi við nokkur rök að styðjast, að þeir, sem næstir búa, hafi ekki rétt til að vænta styrks af hinu opinbera. Þess vegna höfum við farið fram á í þessari brtt. okkar, að skylt sé að veita styrkinn, þegar komið er yfir 40 km. frá markaðsstað, þar sem erfið aðstaða er að koma vörunni á markað. Þá fyrst sé tekið tillit til þess, hvernig aðstaðan er, bæði til þess að koma vörunni á markað og til þess að framleiða hana. Ég verð að segja það, að það hlýtur að vera eitthvert fyrsta hlutverk þingsins að líta á þennan aðstöðumun í þjóðfélaginu, hvar borgi sig bezt framleiðslan og hitt, að styrkur sé veittur eftir því, að hvaða niðurstöðu er komizt um það efni.

Sveinn Ólafsson Við 1. umr. þessa máls beindi ég þeirri ósk til hv. landbn., að hún tæki upp minni háttar breyt. við frv. M. a. óskaði ég þess þá, að fyrir orðið kartöflur kæmi hvarvetna orðið jarðepli. En þetta hefir farizt fyrir. Þrátt fyrir það er jarðeplanafnið komið inn í frv. með brtt. við 4. gr., svo að nú standa í frv. bæði nöfnin, og finnst mér fara illa á því. Einkanlega felli ég mig illa við niðurlagsorð 3. gr., og það orkar mjög tvímælis, að þar sé rétt notuð eignarfallsmyndin kartaflna. Auk þess er varla hægt að bera fram þetta orðskrípi. Út af þessu kemur mér því í hug að bera fram skrifl. brtt. um það, að hvarvetna í frv. verði sett jarðepli í staðinn fyrir kartöflur og í viðeigandi falli.

Og tölu líka, er það ekki?

. Fallið mun segja til um tölu. Ég ætla ekki að tala um þetta frekar og ekki heldur um aðrar þær brtt., sem fyrir liggja, en skal þó geta þess um brtt. á þskj. 197, að ég tel það fyrirkomulag, sem þar er bent á, betra en það, sem í frv. er. Ég tel réttara að tolla innflutt jarðepli en að lögbanna innflutninginn, en atkvgr. sker bráðlega úr um það, hvernig um hana fer. Ég vil svo leyfa mér að afhenda hæstv. forseta skrifl. brtt. og vænti góðra undirtekta um hana.

Frsm. (Pétur Ottesen) Það eru ennþá komnar fram brtt. við þetta frv., frá hv.þm.N.-Þ. og hv.þm. Rang. N. helt fund um þessar brtt. í morgun, en ég gat því miður ekki mætt sökum lasleika. Þar var tekin sú ákvörðun, sem ég er samþ., að n. skyldi fallast á fyrri brtt.hv.þm.N.-Þ., en það varð að samkomulagi milli hv.þm. og n., eins og hann sjálfur hefir tekið fram, að hann tæki síðari brtt. aftur. Hv. þm. talaði um það, að fyrri brtt. væri byggð á því, að 3 vikna fresturinn myndi valda heim, sem búa á fjarlægari stöðum, miklum erfiðleikum. Ég býst ekki við, að þetta yrði nema í fyrsta skipti, því að ég geri ráð fyrir, að þegar farið yrði að framkvæma þetta nokkuð til frambúðar, mundi koma fast fyrirkomulag á það, hvenær bannið er sett. Það er svo um kartöfluuppskeruna, að hún fer alltaf fram á sama tíma í landinu, og mundi þá bannið verða miðað við það, svo að engin hætta ætti að vera á því, að þessi frestur muni valda erfiðleikum, nema þá kannske í fyrsta skiptið. Um till.hv.þm. Rang. er það að segja, að þeir vilja fella burt fyrstu gr. frv., m. ö. o., að í staðinn fyrir að banna innflutning á þeim tíma, sem nóg er af kartöflum í landinu, vilja þeir setja, á tímabili, sem þeir tiltaka, 2 kr. toll á hver 100 kg. af kartöflum, sem fluttar eru til landsins. Mér virðist þetta einungis vera tilraun til að gera frv. að skrípi, því að ef þessar brtt. verða samþ., þá standa a. m. k. eftir tvær gr., sem eru í samræmi við ákvæði 1. gr. eins og þau eru nú, nefnilega að banna innflutning um ákveðinn tíma. Það er sýnilegt, að hér fylgir enginn hugur máli hjá heim með að gera umbætur á frv., heldur aðeins lævísleg og lúaleg tilraun til að reyna að gera frv. að því skrípi, sem engri þingdeild er samboðið.  Eins og ég hefi áður lýst, þá var það meining n., að ríkið styrkti aðeins flutninga milli héraða, og þar sem það kom fram við 2. umr., að hv. d. þótti n. ganga þar fulllangt í till. um fjárframlög og sá ástæðu til þess að takmarka þau akvæði í till.n., þá virðist sjálfgefið, að hugmynd þeirra hv.þm. Rang. fái ekki fylgi hjá hv.þd., og er því ástæðulaust að fara lengra út í umr. um þeirra brtt. Ég skilgreindi rækilega við 2. umr. eðlismuninn á milli styrks, sem veittur væri til flutninga á kartöflum milli þeirra heraða, sem framleiddu kartöflur, og hinna, sem keyptu þær til neyzlu, og þess styrks, er veittur væri til flutninga innan héraðs, og læt því útrætt um það atriði. Ég vænti, að hv. d. samþ. frv. án annara breyt. en brtt.hv.þm.N.-Þ., sem n. hefir eftir atvikum fallizt á. Hv. 1. þm. S.-M. drap á það við 2. umr., að ég ætla, að hann felldi sig betur við orðið jarðepli en orðið kartöflur í þessu frv. N. þótti þetta ekki svo mikilsvert atriði, að hún hirti um að gera brtt. um það. Í daglegu tali er orðið kartöflur almennt notað um þessa voru, þótt orðið jarðepli kunni að vera í eðli sínu íslenzkara. Við 2. umr. var samþ.brtt. frá hv.þm. Ak. með þessu heiti, og mælir það með því, að brtt.hv. 1. þm. S.-M. verði samþ. Annars get ég tekið það fram f. h. landbn., að hún gerir það ekki að neinu ágreiningsatriði, hvort heitið verður valið.

Forseti (JörB): Mér hefir borizt skrifl. brtt. við frv. frá hv. 2. þm. Rang., á þá leið, að 6. gr. frv. falli niður. Þar sem þessi brtt. er skrifl. og of seint fram komin, verður að leita afbrigða frá þingsköpum um það, hvort hana megi taka til meðferðar.

Jóhann Jósefsson Ég hefi sökum fjarveru og veikinda ekki fylgzt með umr. og gangi þessa máls hér í hv. d. Mér virðist það á grg.hv. landbn., að hún haldi því ekki fram, að hér á landi sé framleiddur nægilegur forði handa landsmönnum af þessari vöru. Hún segir aðeins, að hér á landi séu nægileg skilyrði til þess að framleiða þessa voru eftir þörfum landsmanna, og að það geti ekki talizt vansalaust, hve skammt við séum komnir í þeim efnum. Með því er ekki sagt, að við getum, eins og stendur, komizt af án innflutnings á þessari vöru. Mér er sagt, að það sé upplýst, að það vanti um 18 þús. tunnur árlega til þess, að innlenda framleiðslan fullnægi þörf landsmanna, og er það ekki smáræðis vörumagn. Það lætur að vísu vel í eyrum að styðja innlenda framleiðslu, en það er mörgum ljóst, ef þetta frv. verður að lögum, að þau verða til stórkostlegra óþæginda fyrir íbúa kaupstaða og þá, er við sjávarsíðuna búa, svo að ég ekki noti sterkari orð. Fyrir sveitirnar er þetta ekki tilfinnanlegt, því að þær þurfa ekki að nota útlendar kartöflur, en almenningur í kaupstöðunum verður fyrir stórtjóni af þessu frv., ef að lögum verður. Í Vestmannaeyjum er allmikil kartöfluræktun, en þessi vara geymist þar svo illa, að þegar liður á veturinn eru kartöflurnar orðnar svo vatnsósa og ógeðslegar, að fólkinu óar við að leggja sér þær til munns, og margir hafa orð á því, að þær muni þá ekki vera orðin allskostar holl fæða. Hitt er vitað og viðurkennt, að kartöflur eru fæða, sem hvert einasta heimili þarf að nota á hverjum degi og oft á dag, og ennfremur, að þær eru hin hollasta fæða. Það er því ákaflega varhugavert fyrir Alþingi að bæta þeim búsifjum ofan á aðra erfiðleika almennings nú á dögum að takmarka svo mjög þessa fæðutegund, en það er gert með þessu frv., ef það nær fram að ganga. Það virðist vera miklu fremur skylda löggjafarvaldsins að stuðla að aukinni neyzlu á kartöflum og grænmeti með því að tryggja það, að þær vörur séu alstaðar fáanlegar með sem vægustu verði; svo að hver sá, er ráð hefir á að veita sér brýnustu lífsnauðsynjar, geti veitt sér grænmeti í sem ríkustum mæli. Þessi skoðun mín er ekki einstæð. Ég geri ráð fyrir, að læknar almennt styðji hana og haldi því fram, að grænmetið er bráðnauðsynlegt, þó að Íslendingar hafi öldum saman því nær farið þess á mis. Ég fer ekki út í það að minnast á einstakar brtt. frv., því að ég tel þær allar aukaatriði, af því að ég tel, að það geti ekki komið til mála að banna innflutning á þessari vöru. Meðmælendur frv. munu segja, að séð sé fyrir því, að alltaf verði nægur forði fyrir hendi á hverjum stað, þar sem stj. sé falið eftir till. Búnaðarfél. Ísl. að upphefja bann, þegar þörf gerist. En ég vil benda á það, að innflytjendur vilja jafnan kaupa inn lítið í einu, til þess að hafa alltaf nýjar kartöflur. Menn eru því ófúsir á að flytja inn í einu birgðir til margra mánaða. Og þó að gert sé ráð fyrir því, að banni sé létt, þegar birgðirnar eru brotnar, þá er Búnaðarfél. að sjálfsögðu skylt að haga sínum till. eftir þeim skýrslum, er því berast frá framleiðendum. Og það má láta sér detta í hug, að þær verði glæsilegri á pappírnum heldur en í reyndinni, þegar fram á veturinn kemur. Er þá við því að búast, að Búnaðarfélagið verði tregt til að veita innflutningsleyfi, jafnvel þó að þörfin kunni að vera brýn. Ég tel það á hinn bóginn vist, að þau héruð, sem framleiða þessa vöru, eigi tryggan markað fyrir hana, þó að hvorki sé beitt verndartollum né banni, og þó að það sé einsætt, að þeim verði mikill styrkur að þessu frv., þá hefir það slíka ókosti í för með sér fyrir aðra, að þeir setja kostina algerlega í skugga. Ég skal svo ekki lengja umr. frekar um þetta mál. Ég taldi mér rétt, fyrir það hve vel ég þekki þörf kaupstaðabúanna fyrir þessa vöru, að sýna fram á það, hve mikið tjón þetta frv. mun valda þessu fólki, og vildi gjarnan bæta mótmælum mínum gegn frv. við mótmæli annara hv.þdm., sem hafa viljað forða alþýðu manna í kaupstöðum og sjávarþorpum frá þeim stórskaða, er þetta frv. mun valda, ef það nær samþykki hv. Alþingis.

Sveinbjörn Högnason Hv. frsm. sagði um brtt. okkar þm. Rang., að tilgangarinn helgaði meðalið. Ég býst við að þessi kenning Jesúítamunkanna sé eina afsökunin, sem hv.flm. frv. hafa treyst á og fyrir þeim hefir vakað við samningu þess. Hv. þm. sagði, að brtt. okkar þm. Rang. væru fram komnar til þess að gera frv. að skrípi, en ég skal segja honum það, að þetta er alveg öfugt. Brtt. okkar eiga að koma í veg fyrir það, að frv. verði skrípi og þingi og þjóð ósamboðið, eins og það er frá hendi flm., mengað hreppapólitík á hæsta stigi. Það, sem við viljum tryggja með okkar brtt., er, að frv. verði ekki aðeins til hagsmuna fyrir einstaka menn, heldur að allir þegnarnir njóti samskonar styrks og verndar. Ég vil svo óska, að hv. landbn. athugi það, að brtt. okkar eru ekki runnar af hreppapólitík, heldur til þess að draga úr þeirri hagsmunapólitík, sem legið hefir til grundvallar við samningu frv.

Einar Arnórsson Ég þarf litlu við það að bæta, sem ég sagði við 2. umr. um þetta mál. frá hv.þm. Rang. eru nú komnar fram brtt., sem lofað var við 2. umr. Tilgangur þessara brtt. er að draga úr þeirri hreppapólitík, sem felst í því, að styrkur ríkissjóðs á aðeins að vera hlunnindi fyrir þá, sem hafa aðstöðu til þess að nota flutninga hafna milli með strandferðaskipunum, en auk þess bæta þeir öðru óyndisúrræðinu við, og það er að leggja verndartoll á innfluttar kartöflur. Þeir vita, að bannið verkar á þá leið að hækka kartöflurnar í verði, og þess vegna vilja þeir heldur toll en bann. Það má segja það þeim til hróss, að þeir ganga þó hreint til verks. Og af tvennu illu verður þó að telja skárra toll en bann. Þessi tollur, sem nú á að vera 2 kr. á hver 100 kg., er ekki sérlega þar og verður hann því ekki til þess að útiloka innflutning á kartöflum svo að orsaki skort á þessari vöru. Þess vegna er skárra fyrir þá, sem þurfa að kaupa kartöflur, að samþ. þessa brtt. en bannið. Þar með er ekki sagt, að ég ætli að greiða þessum verndartolli atkv., því ég álít hann í sjálfu sér illan. Ég býst við, að rök öll með og móti þessu frv. hafi komið fram við 2. umr. Ef frv. verður að lögum, þá vinnst þetta þrennt: Í fyrsta lagi, að verðið hlýtur óhjákvæmilega að hækka, í öðru lagi, að kaupendur fá meira eða minna skemmda vöru þegar líður á veturinn, og í þriðja lagi, að skortur verður á kartöflum á tímabili. Það er þetta þrennt: verðhækkun, skemmd vara og skortur, sem neytendur bera úr býtum. Ég þarf ekki að endurtaka það, að ég treysti ekki því, að stjórn Búnaðarfél. Ísl. verði sanngjarn dómari í þessu máli; bæði hún og hæstv.atvmrh. munu fyrst og fremst líta á hag framleiðenda. Mér finnst það hefði verið sönnu nær að fela hagstofunni tillöguréttinn í þessu efni, því að meiri ástæða er til að ætla, að hún yrði óhlutdrægur dómari.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Þetta mál hefir hlaupið frá mér, meðan ég var forfallaður vegna lasleika, og vegna þess, að ég á fremur óhægt með að tala mikið, mun ég ekki að þessu sinni fara út í það að færa fram almennar ástæður á móti frv.. heldur vil ég nú leyfa mér að bera fram skrifl. brtt. við það, sem gerir þó afgreiðslu málsins skárri en ella, ef samþ. verður. Þótt ég sé þeirrar skoðunar, að verzlun á kartöflum eigi að vera frjáls, þá ber ég nú fram þá brtt., að lögin verði aðeins heimildarlög. Þegar vafasöm mál eru á ferðinni, þá eru þó heimildarlög skárri heldur en bindandi lagaákvæði. 1. og 2. liður brtt. minnar fara í þá átt, að í stað banns komi heimild fyrir atvmrh. til þess að setja innflutningsbann á kartöflur. Ég er hræddur um, að menn hafi ekki enn gert sér fulla grein fyrir afleiðingum frv., og ef þingið fyrir ofurkapp einstakra manna leiðist til að afgr. það sem lög, að þá sé þó ráðh. gefinn frestur til að athuga það nánar, hvort gera eigi leik til þess að auka dýrtíð í landinu. 3. liður í mínum brtt. er við 5. gr. Það hefir margsinnis verið borið fram af hv.flm. frv., að innflutningsbannið eigi ekki að verða til þess að hækka verð á kartöflunum, og hafa þeir talað um, að það væri ekkert annað en setja bara hámarksverð á kartöflurnar. Brtt. mín við 5. gr. frv. fer í þessa átt og er þannig: Við 5. gr. bætist: Þar skal og setja ákvæði, er tryggi, að verð á kartöflum fari ekki fram úr því, sem vera myndi, ef innflutningur væri frjáls. Mér skilst, að hv. landbn. geti, eftir því að dæma, sem hún hefir haldið fram, fallizt á þessa breyt., því að n. hefir marglýst því yfir, að verðið ætti ekki að hækka. sé ég svo ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta meir, en afhendi hæstv. forseta þessar brtt. og óska þess, að hann leiti afbrigða frá þingsköpum vegna þeirra.

Forseti (JörB): Mér hafa borizt í hendur brtt. frá hv. 4. þm. Reykv. Þessar brtt. eru skrifl. og of seint fram komnar, og þarf því að leita afbrigða frá þingsköpum, til þess að þær megi koma fyrir hv. deild. Brtt. eru á þessa leið: „1. Við 1. gr. Í stað „er bannað“ kemur: er atvinnumálaráðherra heimilt að banna. 2. Við 2. gr. Greinin hefst þannig: Nú ætlar atvinnumálaráðherra að nota heimild 1. gr., og ákveður hann þá, að fengnum till. Búnaðarfélags Íslands, með auglýsingu í Lögbirtingablaði o. s. frv. 3. Við 5. gr. Við greinina bætist: Þar skal og setja ákvæði, er tryggi, að verð á kartöflum fari ekki fram úr því, sem vera myndi, ef innflutningur væri frjáls“.

Forseti (JörB): Það eru nú þegar komnar fram svo margar og víðtækar skrifl. brtt., að ég þykist vita, að ekki sé gott fyrir hv.þdm. að glöggva sig á þeim. Þess vegna vildi ég spyrja hv.frsm., hvort honum fyndist ekki rétt og gæti fallizt á það fyrir sitt leyti, að málið væri tekið af dagskrá og umr. frestað.

Frsm. (Pétur Ottesen) Ég þarf að svara nokkrum hv.þdm., sem beint hafa orðum til mín í ræðum sínum gegn frv. þessu.

Forseti (JörB): Ég spurði hv.frsm., hvort hann gæti ekki fallizt á fyrir sitt leyti, að umr. væri frestað að þessu sinni, svo að hægt væri að prenta þessar skrifl. brtt., sem mér hafa borizt undir þessari umr.

Frsm. (Pétur Ottesen) Ég hafði búizt við, að hæstv. forseti gæti haft biðlund um svar mitt þangað til ég hefi svarað þeim hv.þdm., sem varpað hafa orðum til mín að þessu sinni.

Forseti (JörB): Ég vil aðeins benda hv.frsm. á það, að það standa tveir á mælendaskrá á undan honum, og að ég gaf honum orðið, var aðeins vegna þess, að ég bjóst við, að hann mundi geta fallizt á, eins og málinu er nú komið, að réttara væri að fresta frekari umr. þangað til hinar skrifl. brtt. lægju hér prentaðar fyrir.

Frsm. (Pétur Ottesen) Á ég þá að skilja orð hæstv. forseta svo, að mér sé að þessu sinni meinað að svara þeim, sem á mig hafa ráðizt? Ég skal taka það fram, að svar mitt verður stutt og að mér er talsvert áhugamal að mega koma með það nú þegar.

Forseti (JörB): Hv. frsm. getur þá haldið áfram ræðu sinni.

Frsm. (Pétur Ottesen) Það lítur út fyrir, að andstæðingum þessa máls þyki mikið við þurfa, þegar þeir fara á síðustu stundu að skjóta inn mörgum og víðtækum skrifl. brtt., er á margvíslegan hátt grípa inn í frv., svo að engu er líkara en að samtök þessara hv.þm. miði að því einu að reyna að gera frv. sem allra vitlausast. Og er ekki annað um þau samtök að segja en að þau séu öll runnin af hinni sömu illu rót.

Hver er sú illa rót?

. Það er sú illa rót, sem sumum mönnum virðist vera runnin í merg og bein til þess að spilla góðu máli. Ég ætla nú að minnast á nokkur atriði í sambandi við þau samtök, sem hér virðast vera gerð til þess að rugla þetta mál svo, að erfitt sé að átta sig á því. Það er nú kannske ofsagt, að dauðir menn rísi hér upp úr gröfum sínum til þess að vinna máli þessu tjón, en hitt má segja, að þá hlýtur sérstaklega mikils við að þurfa, er dauðhásir menn rísa hér upp og brýna röddina með það eitt fyrir augum að geta laumað rýting í bakið á þessu máli, og á ég þar við þann, er síðast talaði, hv. 4. þm. Reykv. Ræða hans var að vísu styttri en venja er til, þegar hann þykist eitthvað mikið hafa að segja, en alt um það kom þó skýrt fram, hver hugur hans er til þessa máls. Hann er einn í hópi þeirra manna, er bera nú fram skrifl. brtt. - mér heyrðist þær vera þrjár - til þess að tefja fyrir málinu og gera þau torskildara. Eftir því, sem mér skildist, fara brtt. þessar fram á að gera frv. Þetta að heimildarlögum handa atvmrh., er hann getur notað sér að fengnum till. Búnaðarfél. Ísl. Ég verð nú að segja, að mér þykir undarlegt að heyra frá þeim hv.þm., sem einatt er að tala um, að þeir treysti ekki Búnaðarfél. til þess að halda á þessu máli eða öðrum án þess að beita hlutdrægni, að þeir skuli nú leggja til, að Búnaðarfél. og atvmrh. skuli öllu ráða um þetta mál. Ég endurtek það, að mér þykir undarlegt, að þessir hv.þm. skuli vilja leggja þetta á vald þeirra manna, sem vitað er um fyrirfram, að mundu beita þessari heimild. Það er því auðsætt, að á bak við slíkar till. liggur engin önnur hugsun en sú, að reyna að koma svo miklum glundroða í málið, að takast megi að koma því fyrir káttarnef. Annars vék þessi sami hv.þm. að því, að kartöfluskortur mundi verða í landinu, ef innflutningur yrði bannaður einhvern tíma, og mun ég taka það til athugunar, er ég svara hv.þm. Vestm. Hann hefir ekki sézt hér í hv. d. þá daga, sem mál þetta hefir verið til umr., enda fór ekki dult, að hann vantar tilfinnanlega fræðslu í þessu efni, eins og ég mun sýna fram á síðar. Hv. 2. þm. Reykv. stóð nú enn upp til þess að sýna hug sinn til þessa máls og talaði aðallega um brtt. þeirra Rangæinganna á þskj. 197. Í því sambandi fórust honum svo orð, að hann teldi betra að leggja innflutningstoll á erl. kartöflur en að banna innflutning þeirra ákveðinn tíma. En svo klykkti hann út með því, að þótt hann teldi tollinn betri en þann, mundi hann þó ekki getu fylgt brtt.hv.þm. Rang.

Nei !

. Nei, það er einmitt það, sem hann getur ekki. En hann hugsar, að með þessu geti hann e. t. v. veitt einhverjar lítilmótlegar sálir til þess að vera með brtt. á þskj. 197, svo að takast megi að gera frv. að því skrípi, að ekkert gagn verði að því. Hér ber allt að sama brunni hjá þessum hv.þm. Allt hans skraf stefnir að því að reyna að villa munnum sýn í þessu máli, og það hefir hann reynt að gert eftir helztu getu. Eins og ég sagði áðan, vill hv.þm. heldur innflutningstoll en innflutningsbann á kartöflum.

Ekki sagði ég það

. Jú, það sagði hann, en þetta eru ekki annað en undanbrögð, sem engan þarf að furða, eins og hann og fleiri andstæðingar þessa máls era orðnir ruglaðir. Innflutningstollur á kartöflum mundi þó aldrei geta haft annað í för með sér en að hækka verð á þessari vöru, en um það eru þessir herrar ekki að fást. Þó að erlendu kartöflurnar verði dýrari á þennan hátt, gerir það ekkert til, bara að smekkurinn af heim sé danskur. Annars er ekkert eðlilegra en að andmælendur þessa máls skilji ekki sjálfa sig lengur, eins og sú hugsun hefir verið skýrð, sem liggur á bak við frv., og tilgangur okkar hinna, sem borið höfum það fram. En hitt hefði mátt ætla, að þm. Reykv. hefðu snúizt öðruvísi við þessu máli, ef þeir teldu sig vera í samræmi við vilja kjósenda sinna. Hér í Rvík hefir sú alda risið hæst nú að undanförnu að efla og styðja innlendan iðnað og innlenda framleiðslu, svo að þjóðin geti búið sem bezt að sínu, en þurfi ekki að snara jafnmiklu út fyrir erlendan varning eins og hingað til. Og núna á næstunni kemur svo „íslenzka vikan“, sem á að sannfæra okkur um, að hve miklu leyti við getum verið sjálfum okkur nógir. Ég hefi á undanförnum vikum lesið fjölda greina í dagblöðunum, er allar stefna í sömu átt, að hvetja menn til þess að efla og styðja innlenda framleiðslu. Og verður ekki annað sagt en að raddir hv.þm. Reykv. séu nokkuð hjáróma við raddir annara bæjarbúa um þessi mál. Ég hefi hér í höndum Vísisblað, þar sem m. a. stendur skrifað, með leyfi hæstv. forseta: „Sú stefna er yfirleitt uppi með öllum þjóðum að búa sem bezt að sínu. Að sjálfsögðu þarf ekki að fjölyrða um, að oss Íslendingum er lífsnauðsyn að búa sem mest að vorri eigin framleiðslu, þegar erfitt er í ári. Og öll viðleitni, allt starf, sem fer í þá átt að hvetja menn til að kaupa íslenzka framleiðslu, er mjög þarft . . . . “. Þetta frv. stefnir í sömu átt og haldið er fram í þessari grein og mörgum fleirum. Andstaða hv.þm. Revkv. gegn frv. er því ekki í samræmi við þann vilja borgaranna í þessu efni, sem virðist þó vera efst á baugi hér í Rvík. Ég gæti lesið mörg ummæli slík, er sýna og sanna, að þm. Reykv. eru hér á öndverðum meið við allan þorra kjósenda sinna. Þá er ég kominn að hv. 2. þm. Rang., og verð ég að segja um hann, að hann var fljótur að sjá að sér, því ég hafði ekki fyrr lokið predikun minni yfir honum en samvizkan slær hann svo, að hann fer að reyna að má af sér stimpil þann, er á hann var kominn, og labbar upp að forsetastól og afhendir hæstv. forseta skrifl. brtt. um það, að 6. gr. falli niður. 
             . En ég byrjaði einmitt á því á benda hv. 2. þm. Rang. á þetta, svo að það sýnir, að samvizkan hefir slegið hann fljótt. En þó er hann ekki kominn á þurrt land enn, því að 3. gr. frv. er óþörf, ef brtt. hans verður samþ. Skýrslur Búnaðarfél. Ísl. um uppskerumagn kartaflna eru óþarfar með öllu, þegar búið væri að fella niður ákvæðin um innflutningsbannið. Ég vona því, að hv.þm. taki sig betur á eftir þessa viðbótarpredikun mína og laumi á ný til hæstv. forseta skrifl. brtt. um að fella 3. gr. niður. Hv. 2. þm. Rang. reyndi að snúa því við, sem ég hafði sagt um brtt. hans á þskj. 197, að tilgangurinn helgaði meðalið og allt væri gert til þess að gera frv. sem vitlausast. Þessu reyndi hann að snúa þannig við, að ég ætti við frv. sjálft, en þetta sagði hann áður en hann bætti ráð sitt. Ég átti vitanlega við brtt. þeirra beggja hv.þm. Rang., að þær gerðu frv. sem allra vitlausast, enda hefir hann viðurkennt að nokkru leyti, að það sé rétt. og þess vegna borið nú fram skrifl. brtt. um niðurfellingu 6. gr. Annars hefi ég margbent á, að brtt. á þskj. 197 stefna að því einu að gæta hagsmuna sérstakra héraða. En þetta skilur hv. 2. þm. Rang. ekki, enda er ég orðinn úrkula vonar um, að mér takist að fá hv. 2. þm. Rang. til þess að skilja muninn á frv. og brtt. hans. Frv. er miðað við hagsmuni allra landsmanna, en brtt. þær, sem báðir hv.þm. Ragn. flytja eru einskorðaðar við þann landshluta eða umhverfi, sem kartöflugarður hv. 2. þm. Rang. er í. Ég veit, að hv.þm. skilur þetta vel, þó að hann vilji heldur berja höfðinu við steininn í lengstu lög og láta líta svo út, að hann skilji það ekki. En ég óska, að frv. fái afgreiðslu hv. d. áður en þessi hv.þm. brýtur höfuð sitt, því að ég vil ekki dauða syndugs manns, heldur að hann lifi og bæti ráð sitt. Út frá því, sem þessi sami hv.þm. sagði, að landbn. þessarar hv. d. hefði samið frv., þá vil ég upplýsa, að svo er ekki, heldur var frv. í upphafi samið af búnaðarþingi því, sem nýlega hefir lokið störfum sínum, þar sem sæti átti meðal annara maður úr Rangárvallasýslu, sem ég held, að óhætt sé að nefna hér, en það er Guðmundur bóndi Þorbjarnarson á Stóra-Hofi. Ætla ég því, að þetta nægi til þess að sýna hv.þm., að búnaðarþingið og þar á meðal fulltrúi Rangárvallasýslu þar hafi gengið svo frá þessu frv., að á því sæist heildarsvipur þess héraðs ekki síður en annara háraða. Fleira held ég, að sé ekki, er ég hefi ástæðu til að svara hv. 2. þm. Rang. að svo stöddu. Hv. þm. Vestm. sagði, að í grg. frv. væri viðurkennt, að kartöfluframleiðslan í landinu væri ekki nándarnærri nóg til þess að fullnægja þörfum landsmanna. Þetta er alveg rétt, og einmitt á þessum kartöfluskorti byggist ákvæði 1. gr. frv., því þar er ekki lengra gengið en að banna innflutning á kartöflum aðeins þann tíma, sem þörf landsmanna er fullnægt með innlendri framleiðslu. Ég held því, að hv.þm. hafi misskilið þetta og skoði þetta ákvæði sem algert innflutningsbann, sem gefa mætti undanþágu á. En svo er ekki. Bannið gildir aðeins á meðan innlend framleiðsla getur fullnægt þörfum landsmanna, eins og margoft hefir verið bent á. Ákvæðið miðast því við, að slakað sé strax á innflutningsbanninu og ljóst er orðið, að kartöflumagnið í landinu fullnægir ekki þörfum landsmanna, og svo líka, þegar ekki er nógu mikið til af þessari voru í landinu til þess að skapa heilbrigt verð. Og ef slíkur skortur er fyrir á einum stað fremur en á öðrum, þá er heimilt að létta banninu fyrr af þar en annarsstaðar. Með frv. er því vel og tryggilega fyrir því séð, að kartöflur skorti ekki af þeim völdum og að óþarfa verkhækkun eigi sér ekki stað, svo að getsakir hv.þm. Vestm. falla algerlega niður. Hv. þm. Vestm. sagði eitthvað á þá leið, að þó að nóg væri kannske framleitt af kartöflum á vissum stöðum, þá geymdust þær svo illa, að eftir litla stund væru þær ekki mannamatur, og nefndi hann Vestmannaeyjar sem dæmi. En ég vil benda honum á, að þarna er einmitt eitthvert mesta þjóðþrifamál kaupstaðanna, að vanda svo til geymslu kartaflnanna, að þær skemmist ekki fyrir handvömm. Ég held, að erlendar kartöflur séu geymdar í sömu geymslu, og geta þær þá líka skemmzt, ef menn sjá ekki gegnum fingur með þeim eða gera þeim hærra undir höfði með geymslu en þeim innlendu. Hann sagði líka, þessi hv.þm., að alltaf væri hægt að fá nýjar kartöflur frá útlöndum. En það er misskilningur. Þær eru oftast jafngamlar og þær ísl. kartöflur, sem seldar eru hér. Í næstu löndum er kartöfluframleiðslan einu sinni á ári og teknar upp nærri á sama tíma og hér, svo að þær verða sízt yngri eða nýrri, er þær koma á markaðinn her, en þær kartöflur, sem framleiddar eru í landinu. Í Vestmannaeyjum eru að sögn góð skilyrði fyrir aukinni kartöfluframleiðslu. Hv. þm. Vestm. ætti því að vinna að því, að kjósendur hans geti sem fyrst framleitt nóg af kartöflum handa sér, svo að þeir þurfi ekki að taka af því litla verði, er þeir fá nú fyrir fiskinn, stóra upphæð til þess að greiða fyrir kaup á erlendri vöru, sem auðvelt er að framleiða heima hjá sér. Hv. þm. ætti því að taka höndum saman við okkur, sem af þessu frv. stöndum, og stæla hann áhuga, sem vaknaður er í landinu til þess að auka kartöfluræktina, svo að þjóðin geti sparað það fé, sem nú streymir út úr landinu fyrir þessa vöru. Ég held, að ég þurfi þá ekki að svara frekar þeim hv.þdm., sem beint hafa máli sínu til mín. En út af fyrirspurn hæstv. forseta vil ég segja, að eins og komið er, með þeim grúa skriflegra brtt., sent honum hefir borizt nú á síðustu stundu, þá mun réttara að fresta umr. nú, og jafnvel nauðsynlegt, til þess að hv. þdm, geti séð í gegnum þann híalínsvef, sem ofinn hefir verið um þetta mál með það fyrir augum að villa sem flestum sýn. Þess vegna get ég fallizt á, að málið verði tekið af dagskrá og brtt. prentaðar, en mælist þó til þess, að hæstv. forseti taki málið á dagskrá á morgun, svo að sem fyrst fáist afgreiðsla þess.

Sveinbjörn Högnason Ég mótmæli því, að málið sé tekið af dagskrá. Ég held, að hv.þdm. séu búnir að taka afstöðu til þess, og hvað hinar skrifl. brtt. snertir, þá eru þær ekki svo margbrotnar, að þm. geti ekki glöggvað sig á þeim.

Forseti (JörB): Ég hefi þegar bent á, að fyrir liggja nú víðtækar skrifl. brtt., sem hv.þdm. hafa ekki átt kost á að kynna sér að nokkru ráði, svo að sjálfsagt er að taka málið af dagskrá, og er það gert hér með.

Flm. (Jón Baldvinsson) Það er eins með þetta frv. og mörg önnur, sem þingið hefir nú til meðferðar, að það hefir sezt á Alþingi fyrr. Þess vegna þarf ég ekki að þessu sinni langar útskýringar eða formála, þar sem hv.þdm. er málið vel kunnugt frá því á fyrri þingum. Þetta er í þriðja skiptið samfleytt, sem ég hefi flutt þetta frv., og það sýnir bezt þörfina á því að breyta fátækral., að nú eru ekki færri en þrjú frv. samtímis í þinginu, sem fjalla um slíkar breyt. á fátækralöggjöfinni, að vísu eftir mismunandi sjónarmiðum. Frv., sem gengur í sömu átt og þetta, er nú til meðferðar í Nd. Þetta frv. er shlj. frv., sem vísað var til n. á þinginu í sumar, að öðru leyti en því, að nú geta bæjar- og sveitarfélög talið með framfærsluútgjöldum það fé, sem veitt er til atvinnubóta og annara ráðstafana, til að forða mönnum frá sveit. Vitanlega getur slíkt orkað nokkurra tvímæla í framkvæmdinni, en það er ekkert efamál, að atvinnubótafé sveitarfélaga og bæja er beinlínis greitt til þess að draga úr fátækrakostnaðinum; það væri rangt að telja þetta fé ekki með, enda gætu sveitarfélögin farið kringum það að öðrum kosti og tilfært slíkar fjárveitingar beint sem fátækrakostnað. Þess vegna er það miklu einfaldara og hentugra fyrirkomulag, sem hér er stungið upp a. Sama er að segja um sjúkrastyrki; það er fé, sem annars færi út úr sveitarsjóðunum beint sem fátækrahjálp að mestu leyti. Að öðru leyti en þessu eina atriði er frv. með öllu óbreytt, og get ég því látið nægja að vísa til aths. og umr. fyrr og síðar um þetta mál, en þó vil ég bæta því við, að þörfin fyrir endurskoðun fátækralöggjafarinnar hefir aldrei verið brynni en nú, því að ég fullyrði, að viðskipti sveitarfélaganna innbyrðis eru nú komin í það öngþveiti, að nú verður úr að skera. Reikningar sveitarfélaganna sýna, að viðskipti milli þeirra eru orðin örðug og fastar fátækraskuldir sumra þeirra nema tugum þúsunda, og mörg sveitarfélög hafa út af þessum sökum leitað til ríkisins um hjálp. Að lokinni þessari umr. vænti ég þess, að frv. verði vísað til n., sem að venju yrði þá allshn. Vil ég mega vænta þar rækilegrar athugunar máli þessu til handa og að n. afgreiði það svo tímanlega, að það megi lúkast á þessu þingi. Ég vil taka það sérstaklega fram, að það getur vel verið, að n. sú í Nd., sem hefir samskonar frv. til athugunar, þurfi að hafa samstarf við Ed.-nefndina, og vil ég skora á hv.n. þessarar d. að taka frumkvæði að því, því að ella gæti vel farið svo, að málið biði í nefndum allt til þinglausna, vegna þess að hvor n. um sig ætlaði hinni að afgreiða málið og losna þannig sjálf við það.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Í sambandi við fyrirspurn frá hv. 6. landsk. um daginn um það, hvað liði aðgerðum ríkisstj. út af þál. síðasta þings um breyt. á fátækralögunum, gat ég þess þá, að á leiðinni væru till. um þau efni. nú leyfi ég mér að afhenda þeirri n., sem frv. þetta fær til meðferðar, frv. með ýtarlegri grg. frá skrifstofustjóranum í atvmrn. og hagstofustjóra. Fylgja grg. nákvæmar skýrslur um, hvernig fátækrakostnaður kemur niður á einstaka hreppa landsins, miðað við mannfjölda, skattskyldar tekjur og skuldlausar eignir. Af þeim skýrslum sest greinilega, hversu gífurlegt ósamræmi er í þessum efnum og hversu brýn þörf er umbóta á fátækralöggjöfinni. Sem dæmi má nefna tvo hreppa, Fáskrúðsfjarðarhr. í S.-Múlasýslu og Fljótshlíðarhr. í Rangárvallasýslu. Í hinum fyrrnefnda eru fátækraútgjöldin 20,90 kr. á mann, á 100 kr. skattskyldar tekjur 49,24 kr., og á 100 kr. af skuldlausri eign 10,92 kr. Hinsvegar eru fátækraútgjöldin í Fljótshlíðarhreppi 0,12 kr. á hverjar 100 kr. skuldlausar eignir, þar sem voru nær 11 kr. í Fáskrúðsfjarðarhreppi. Í sumum hreppum í A.-Skaftafellssýslu er enginn fátækrakostnaður. Með því að nú eru slík mál sem þetta til meðferðar í báðum d. þingsins, má ætla, að einhver lausn fáist á þessi mál á þessu þingi, enda er þess brýn nauðsyn. Ég mun afhenda hv.allshn. þessarar d. þessi gögn til frekari athugunar.

Flm. (Jónas Þorbergsson) Frv. það, sem hér liggur fyrir á þskj. 152, er nú hvorki langt né flókið; það liggur svo ljóst fyrir, að ég sé ekki ástæðu til að halda langa framsöguræðu. Ég vil þó geta þess, að tilgangur þessa frv. er ekki aðallega sá, eins og í fljótu bragði kann að virðast, að það sé til tekjuöflunar fyrir ríkissjóð, heldur, ef vera mætti, að koma til leiðar betri og hagnýtari notkun húsnæðis hér í bænum en nú á sér stað. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að hér í bænum eru mikil húsnæðisvandræði, en hinsvegar mikið húsnæði, sem vist er um, að ekki er hagnýtt eins og skyldi. Og það eru nokkrar líkur til þess, að skattur sá, sem hér er ætlazt til, að greiða skuli af þessu húsnæði, mætti e. t. v. stuðla að því, að það yrði notað á hagnýtari hátt og mundi leiða til betri notkunar þess. Ég vil taka það fram, að lágmarksupphæðin í 1. gr. frv. er ekki nein óhagganleg tala. Það má vera, að það sé of lágt, og er það þá hlutverk n. að meta það, hvort þetta lágmark er hæfilega og sanngjarnlega sett, og færa það til betri vegar, ef hún álitur, að svo sé ekki. Ég legg svo til, að frv. verði að umr. lokinni vísað til fjhn.

Héðinn Valdimarsson Það er ekki í fyrsta sinni, sem frv., sem borin hafa verið fram af Alþýðuflokknum, eru tekin upp af Framsóknarflokknum, breytt eitthvað, og oftast til hins verra, og borin svo fram í allt öðru skyni heldur en ætlazt var til upphaflega. Það eru nú hvorki meira né minna en 3 frv., sem þessi armi Framsóknarflokkur hefir tekið upp úr frv., sem við þm. Alþýðuflokksins fluttum hér á fyrra þingi, og ber þau nú fram, eftir að hafa snúið þeim upp í tekjuöflunarfrv. fyrir ríkissjóð. Þessi málaþjófnaður er orðinn svo algengur, að það veitti ekki af, að við Alþýðuflokksmenn létum, þegar við flytjum frv., prenta á þau: Öll réttindi áskilin. - Við komum í fyrra með þetta frv. sem einn hluta af kreppufrv. því, sem við fluttum, þar sem við lögðum til, að til atvinnubóta væri lagður á háleiguskattur og stóríbúðaskattur. En eins og flm. koma nú með þetta frv., eiga tekjurnar af þessum skatti að renna til almennra ríkissjóðsþarfa. Og þá er allt öðru máli að gegna um það, hvort við Alþýðuflokksmenn sjáum okkur fært að fylgja því. Ég vil þó geta þess, að við munum ekki leggjast á móti því, að frv. gangi til n., en munum flytja við það þá brtt., að tekjur af því renni einungis til að byggja verkamannabústaði í kaupstöðum. því til hvers annars væri þeim betur varið en að reisa fyrir þær íbúðir fyrir fátækari hluta íbúa í bæjunum? Það er sanngjarnt, en engin ástæða til að fara að taka þennan skatt af kaupstaðabúum og verja honum svo til allt annars, e. t. v. til framkvæmda í sveitunum.

Ólafur Thors Ég er hlynntur þeirri stefnu, sem kemur fram í þessu frv. Ég er sem sé þeirrar skoðunar, að það sé rétt að ná sem mestum skatti af eyðslu manna. Og því álit ég það réttlátt, að þeir, sem hafa ráð á því og vilja eyða í það að búa í dýrum íbúðum, greiði skatt af þeirri eyðslu. Að þessu leyti er ég samþykkur stefnu þessa frv. En mér þykir þó gengið of langt í þeim till., sem felast í frv. Hinsvegar er ég sannfærður um það, að það er mesti misskilningur hjá hv.flm., ef þeir halda, að þetta frv. verði til þess að lækka húsaleigu í bænum. Það er augljós sannleikur, sem allir hv.þdm. vita, að flestir þeirra manna, sem búa einir í húsum sínum og þessi skattur mundi lenda á og löggjöf þessi er miðuð við, hafa ráðizt í að byggja þessi dýru hús af því að þeir hafa ætlað sér þau fríðindi að verða einir í þeim. Og þessi hús eru flest þannig byggð, að það mun vera mjög erfitt að leigja út af þeim, svo nokkru nemi. Það er þannig mesti misskilningur hjá hv.flm., að þó þessi skattur yrði lögfestur, mundi af honum leiða það, að þessir menn færu að reyna að leigja út meira eða minna af þeim húsum, sem þeir búa í. En hitt er sannfæring mín, að þessi skattur kæmi til með að leiða til þess að draga úr viðleitni manna til að byggja sér slík hús. En það, að menn hafa ráðizt í slíkar húsabyggingar, hefir þó orðið til að draga mikið úr húsnæðisleysinu hér í Rvík. Þegar ég því játa, að stefna frv. að því er snertir tekjuöflun fyrir ríkissjóð sé rétt, en ég hinsvegar er sannfærður um, að a. m. k. í bili muni afleiðingar þess að öðru leyti verða í framkvæmdinni þveröfugar við þann tilgang í húsnæðismálinu, sem lýst er í grg., sem sé að auka húsnæði í bænum, þá get ég ekki fylgt frv. Ég vil benda hv.flm. á það, að um langt undanfarið skeið hefir það verið aðalvopn Tímans og Framsóknarflokksins á andstöðuflokkana, að þeir hafi ekki gert neitt sérstakt til að ráða bót á dýrtíðinni í Rvík. Þetta er náttúrlega vitlaust út af fyrir sig. En sleppum því. Framsóknarflokkurinn heldur þessu fram, og þar með, að af öllu illu, sem hér sé, sé hin háa húsaleiga allra verst. En svo til þess að ráða bót á dýrtíðinni í Rvík, eru hér á dagskrá í dag 2 frv. frá Framsóknarflokksmönnum, sem bæði miða að því að draga úr byggingum, hækka húsaleiguna og auka dýrtíðina frekar. Ég þykist nú vita, að það sé skilningsskortur, sem veldur þessu, og ég vil gera mér von um, að öll sú umhyggja, sem kemur fram hér frá framsóknarmönnum í húsnæðismálum Rvíkur, verði til þess, að sumir þeirra muni nú láta sér segjast. Og ég vil vona, að nú, þegar ríður á, að hvatt sé til aukinna bygginga í bænum, en ekki dregið úr þeim á neinn hátt með aðgerðum hins opinbera, þá sjái flokksmenn þessara hv.flm. sér ekki fært að lögfesta þetta frv.

Flm. (Jónas Þorbergsson) Hv. 3. þm. Reykv. lét þess getið, að þetta væri ekki í fyrsta sinni, sem við Framsóknarmenn værum að hnupla málum frá þeim jafnaðarmönnunum og gera að okkar eigin málum. Hann gat þess um leið, að þeir mundu grípa til þess ráðs að prenta á frv. sín orðin: „Öll réttindi áskilin“.  Annað var ekki þess vert að svara í ræðu hv. 3. þm. Reykv. Hann gat þess að vísu, að það væri eðlilegt, að þessum skatti yrði varið í einhæfu augnamiði, til þess að byggja verkamannabústaði. En það er mikill vafi, að það sé rétt hjá hv.þm., að þetta sé sú rétta leið. Sú almenna þróun í landinu er borin uppi af almennu samstarfi þjóðarinnar, og það er því eðlilegt, að þeir skattar, sem koma sem afleiðing af þesskonar þróun, renni í ríkissjóð. Þetta er hin almenna regla. En á síðustu árum hefir nokkuð brytt á þeirri stefnu að binda tekjur ríkissjóðs við viss fyrirtæki. En það er þó ýmislegt varhugavert við þá stefnu. Ennfremur má benda á það, að þótt ekki sé í frv. gert ráð fyrir, að skatturinn gangi til að byggja verkamannabústaði, þá miðar hann þó til þess, að þeir, sem búa við þröngan kost, fái fremur en ella úrlausn í því efni, með því að það er gert ráð fyrir, að þetta losi eitthvað af húsnæði, sem er að óþörfu í notkun annara borgara í bænum. Ég þarf litlu að svara hv.þm. G.-K. Mér þótti vænt um að fá þá yfirlýsingu frá honum, að hann gæti fallizt á og væri samþykkur aðalstefnu frv., þó hann hinsvegar hafi ótrú á, að það nái tilgangi sínum, þeim aðaltilgangi að bæta úr húsnæðisvandræðum í bænum, þar sem hann heldur, að það muni verða til að hækka húsaleiguna, af því að það muni draga úr byggingum. Mér skilst, að frv. muni ekki hafa mikil áhrif í þá átt að draga úr framkvæmdum þjóðarinnar. Það miðar aðeins að því að jafna húsnæði milli manna, ef það getur orðið til þess. Það má e. t. v. segja, að það muni draga úr byggingum, en það má þá eins vel segja, að það dragi líka úr þörfinni fyrir byggingar fyrir verkamenn í Rvík, þar sem þetta frv. miðar að því, ef svo má verða, að þeir, sem hafa meira húsnæði en þeir nauðsynlega þurfa, sæju sér hag í því að láta nokkuð af því af hendi til þeirra, sem er í mestum vandræðum með húsnæði, en það eru aðallega verkamenn bæjanna.

Haraldur Guðmundsson Því fer mjög fjarri, að ég harmi það, að stjórnarflokkurinn hnupli frv. frá okkur Alþýðuflokksmönnum. Þetta er blátt áfram mjög eðlilegt, og liggja til þess margar orsakir. Ein er t. d. sú, að fyrir liggur tveggja ára gömul yfirlýsing frá hv. Framsóknarflokki um að öllum áhugamálum hans sé nú lokið. Og þá er ekki nema eðlilegt, að hann þurfi að fá eitthvað af málum lánað, og ég kann því ekki illa, að þá sé fremur komið til okkar og fengin okkar mál til að bera fram heldur en mál hins andstöðuflokksins, sem við getum ekki fellt okkur við. Hitt er mér náttúrlega miklu verr við, að þegar frv. okkar eru tekin og borin fram, þá sé þeim breytt til verri vegar, og það svo mjög, að stundum er ekki eftir annað óspjallað en nafnið eitt. Ég get nú ekki sagt, að þetta eigi við þetta frv., sem hér liggur fyrir, nema að nokkru leyti. Þó er þetta frv. miklum mun lakara á allan hátt en kafli sá úr kreppufrv. okkar jafnaðarmanna, sem flm. hafa hnuplað. Ég hefi dálítið gaman af því, að hv. framsóknarmenn skuli nú gerast til þess að fá að láni úr þessu kreppufrv. okkar, sem hæstv. fjmrh. þrásinnis hefir reynt að gera gys að, en fær nú flokksmenn sína til að tína upp úr í þeim tilgangi að reyna örlítið að punta upp á fjárhaginn. Hafi verið vansmíði á kreppufrv., þá eru þó miklu meiri missmíði á þessu lánsfé. Í okkar frv. var ekki ætlazt til, að skattur væri lagður á þær íbúðir, sem metnar eru hærra en 20 þús. kr. hér er þetta lækkað ofan í 18 þús. kr., og finnst mér, að ekki hafi verið ástæða til að breyta þessu á þann veg. Í öðru lagi - og það skiptir meira máli - var þessi skattur eftir okkar frv. kreppuráðstöfun aðeins, og var gert ráð fyrir, að hún gilti einungis um 2 ár. En hér í þessu frv. er lagt til, að lögfestur verði skattur, sem vari um tíma og eilífð, eða a. m. k. svo lengi sem núv. hv. stjórnarflokkur hefir ráð á að halda honum í lögum.

Það verður nú varla um tíma og eilífð

. Já, a. m. k. kemst ekki flokkur hv.þm. G.-K. til valda aftur. En annars gefur þetta innskot hv.þm. Mér tilefni til að minnast á annað í þessu sambandi, sem sé mál, sem Íhaldsflokkurinn hefir nú lagt mikla áherzlu á í 21/2 þing, þegar þetta er með talið. Hann hefir gengið mjög vel fram í því að reyna að skreyta sig með fjöðrum, sem hann hefir fengið að láni frá okkur, hann hefir tekið upp kröfur Alþýðuflokksins um jafnan rétt allra kjósenda og stjórnmalaskoðana, um 21 árs kosningaaldur og rétt fátæklinga. ég man það þó, að Íhaldsfl. var ekki vel við að færa aldurstakmarkið til kosningarréttar niður í 21 ár. Hann mátti ekki heyra það nefnt. En nú hefir hann tekið upp harða baráttu fyrir þessu, og þeir eru svo montnir af þessu íhaldsmennirnir, að þeir vita ekki, hvorum fætinum þeir eiga að stíga niður, hoppa upp og kunna sér ekki læti fyrir frjálslyndismonti. Ég man það líka, að þeir ætluðu af göflunum að ganga yfir því, að við vildum veita heim mönnum kosningarrétt, sem þegið höfðu fátækrastyrk. Þeir sögðu, að 90% af mönnum mundu hætta að vinna og lifa á fátækrastyrk, ef þetta yrði samþ. En nú þykir þeim þetta sjálfsagt. Ég man ennfremur, að þeim var svo illa við breytingu á kjördæmaskipuninni, að á þingi 1930 stóð form. flokksins upp við umr. um till. frá okkur jafnaðarmönnum um það mál í Sþ. og andmælti því, að farið væri að taka upp hlutfallskosningar eða uppbótarsæti. Nú er þetta þeim hið mesta hjartans áhugamál. Ég vona, að þeir standi nú við orð sín, þau hin síðari, og ég vona, að þeir haldi áfram að „hnupla“ okkar áhugamálum, fá lánaðar skrautfjaðrir hjá okkur. Því það er nú svo með okkur, eins litinn flokk og við erum ennþá, jafnaðarmenn, að hann á ekki annars kost en að bera fram sín mál og sínar hugsjónir með festu og vinna að því að gera þær vinsælar með þjóðinni. Þegar svo við höfum unnið nægilega mikinn hluta þjóðarinnar til fylgis við áhugamál okkar og hugsjónir, þora hinir stærri flokkarnir ekki annað en að taka málin upp, gera þau að sínum málum, af ótta við það, að ella snúi kjósendur baki við þeim. Að íhaldsmenn skreyta sig nú með lánuðum frjálslyndisfjöðrum er ágætur vottur um stórkostlegan árangur af starfi okkar Alþýðuflokksmanna og áhrifum kenninga þeirra, sem við flytjum. Ég vil gjarnan fá framhald á þessu og óska, að stóru flokkarnir hér haldi áfram að „hnupla“ áhugamálum okkar og koma þeim í framkvæmd, en þá að sjálfsögðu óbreyttum, en ekki eins og átt hefir sér stað með frv. þetta, að breyta meginatriðum þess til hins verra. Við hugsuðum okkur stóríbúðaskattinn sem kreppuráðstöfun og til húsnæðisbóta, að tekjum þeim, er hann gæfi, yrði varið til þess að byggja verkamannabústaði. Það er venja erlendis að nota það fé, sem fæst á þennan hátt, til þess að bæta húsakynni þeirra, er eiga við vondan húsakost að búa. Út af þeim ummælum hv.þm. G.-K., að slíkur skattur sem þessi yrði til þess að draga úr byggingum, vil ég taka það fram, að ég tel ekki óhugsandi, að svo gæti farið. Var því í frv. okkar jafnaðarmanna ákvæði, sem sá við því, þar sem lagt var til, að það, sem byggt væri þau tvo ár, sem skattinum var ætlað að standa, skyldi vera skattfrjálst. Eins og hv. 3. þm. Reykv. tók fram, munum við jafnaðarmenn flytja brtt. við frv. Þetta við 2. umr., og er afstaða okkar til frv. undir því komin, hvernig þeim reiðir af.

Einar Arnórsson Mér hefir þótt gaman og að sumu leyti fróðlegt að hlýða á sennu hv.flm. frv. og hinna tveggja kommúnista, er hér hafa tekið til máls. Það var nógu gaman að heyra þá lýsa sökum á hendur Framsókn og Íhaldinu, sem þeir kölluðu. Hv. þm. Seyðf. tók skynsamlegar á málunum heldur en hv. 3. þm. Reykv., þar sem hann sagði hreinan og beinan sannleikann, að flokkur þeirra væri svo magnlítill, að hann kæmi engu af áhugamálum sínum fram. Hefði svo litla tiltrú hjá landsmönnum. Að hv.þm. Seyðf. skyldi halda þessu fram, er sökum þess, að hann er greindur maður á blettum, og getur því stundum greint skil á réttu og röngu.

Þetta er oflof

. Það má vel vera, en þetta, sem hann nú sagði, ber þó vott um greind hjá honum. Þó að hv. jafnaðarmenn finni börn sín hjá vinum sínum, framsóknarmönnunum, skiptir engu máli. Það fer sennilega vel um þau þar. Er það því mjög á annan veg en fyrir þeim mönnum, sem missa börn sín í hendur bófa og illmenna. Svo ég snúi mér að frv. sjálfu, þá held ég, að það sé rétt, sem kommúnistarnir heldu fram, að upphæð sú, 18 þús. kr., sem miðað er við fyrir 5 manna heimili, sé of lág, því að það mun ekki ætlun flm. að útiloka það, að menn byggi sæmilegar íbúðir fyrir sig. Vænti ég því, að þeir geti fallizt á brtt. til lagfæringar á þessu. Annars var það ánægjulegt að heyra baða kommúnistana, sem töluðu, vera á sama máli og ég er í þessu efni. Þeir skilja nú orðið glöggt sjálfir, hvar skorinn kreppir í þessum hlutum, þar sem þeir eiga skrautlegar hallir og reynslan hefir sýnt, að óhæfilegt er að gjalda skatt af íbúðum, sem í raun réttri gera ekki meira en fullnægja almennum heilbrigðiskröfum og menningar. Eftir því, sem byggingarkostnaður er hér í Rvík, þá eru það ekki góðar íbúðir, sem ekki fara fram úr 18 þús. kr. með lóðarverði. Menn byggja hér alls ekki góð hús fyrir 18 þús. kr., ef þeir þurfa að kaupa. lóðina með. Mér skilst nú, að lög þessi eigi að ná til alls landsins, en þá ber þess að gæta, að byggingarkostnaður er eigi alstaðar hinn sami á landinu. Ég þori t. d. að fullyrða, að hús, sem hægt er að byggja fyrir 18 þús. kr. á Akureyri, myndi kosta nær 30 þús. hér í Rvík. Það er því auðsætt, að úti á landi er hægt að byggja lúksusíbúðir, sem þessi skattur næði ekki til, sem þó myndi lenda skattur á, ef þær væru hér. Þetta vil ég biðja þá hv.n., sem mál þetta fær til meðferðar, að athuga. Þá held ég, að hv.flm. hafi tekið nokkuð léttum tökum á sumum fyrirmælum frv. Í 3. gr. stendur t. d.: „Stóríbúðaskattur samkv. lögum þessum skal ákveðinn af skattstofunni í Reykjavík og af skattanefndum annarsstaðar á landinu“. - Ég geri ráð fyrir, að það verði töluvert margbrotið verk að ákveða þennan skatt. Að vísu er það ekki margbrotið þar, sem einn maður býr í sama húsinu, en þar, sem eigandinn býr ekki aðeins sjálfur í húsinu, heldur margir fleiri, þar hlýtur það að verða margbrotið. Til þess að ákveða þennan skatt þar, sem svo stendur á, fæ ég ekki annað séð en að rannsaka þurfi hverja íbúð. Fasteignamat hússins nægir alls ekki í því tilfelli. Það þarf að meta hverja íbúð út af fyrir sig. Ef t. d. á B og C búa í sama húsinu, getur íbúðunum verið skipt þannig á milli þeirra, að ein íbúðin sé skattfrjáls, en hinar falli undir skattinn. Ég geri nú fullkomlega ráð fyrir, að rannsóknir þær, sem óumflýjanlegar myndu verða til þess að hægt yrði að framkvæma ákvæði þessara laga, myndu hafa mikinn kostnað í för með sér. Er mér því m. a. s. ekki grunlaust, að hann myndi verða svo mikill, að hann hyggi allverulegt skarð í tekjurnar af frv., þar sem varla er vitanlegt um eitt einasta hús fyrirfram, hvaða skattur ætti að greiðast af því. Þá eru nýmæli í 4. gr. frv., að húseigendur skuli vera ábyrgir fyrir skattgreiðslu leigjenda sinna. Það er að vísu til í lögum fyrirmæli um það, að húsbændur greiði gjöld fyrir hjú sín, en það mun ekki vera nema ellistyrktarsjóðsgjald og kirkjugjald, sem hvorttveggja eru mjög lágar upphæðir, og húsbændunum er innan handar að halda því eftir af kaupi þeirra. Ég vil nú spyrja: Hvers vegna eiga húseigendur frekar að vera ábyrgir fyrir þessum skatti leigjenda sinna heldur en öðrum sköttum, t. d. tekju- og eignarskatti? hér getur verið um stóra upphæð að ræða, sem þeir beinlínis eigi erfitt með að greiða. Ég fyrir mitt leyti tel þetta háskalegt og ekki í samræmi við nein skattalög. Það á kannske að bæta úr, að skatturinn á ekki að greiðast fyrr en eftir á, en ég tel það litla bót. Leigusali á undir högg að sækja hjá leigutaka með að ná skattinum, og standi leigutaki í vanskilum með húsaleiguna, tapar leigusali ekki aðeins henni, heldur verður hann að greiða skattinn í ofanálag. Að síðustu vil ég beina því til hv.n., sem málið fær til meðferðar, hvort ekki sé ástæða til þess að taka öll þessi atriði, sem ég hefi bent á, til rækilegrar athugunar.

Ólafur Thors Mér þótti vænt um að heyra játningu hv.flm., að það væri rétt hjá mér, að frv. þetta, ef að lögum yrði, gæti orðið til þess að draga úr byggingum, en hann bætti því við, að það myndi einnig draga úr þörfinni fyrir byggingar. Hið fyrra er rétt hjá hv.flm., en hið síðara rangt, því að eins og ég benti á, er ekki hægt að setja lagafyrirmæli um það, að þeir, sem hafa stórar íbúðir, skuli minnka við sig. Húsunum er mörgum þannig fyrir komið, að það er beinlínis ekki hægt að leigja þau út. Ég tel það mikilsvert atriði, að hv. 1. flm. skyldi játa, að frv. gæti orðið til þess að draga úr byggingum. Mér er því óskiljanlegt, að hann, sem viðurkennir þörfina á auknum byggingum, skuli bera fram frv., sem dregur úr þeim. Hv. flm. sagði, að ég hefði talið mig samþykkan stefnu frv., en það er ekki rétt. Ég sagðist vera fylgjandi þeirri stefnu, að ríkið aflaði sem mest tekna með sköttum af eyðslu manna, en ég er fyrst og fremst á móti frv. af því, að ég er á móti því að veita núv. stj. nýja tekjustofna, og í öðru lagi af því, að mér er það ljóst, að það mun draga úr byggingum og verða að því leyti til þess að hækka húsaleigu og auka dýrtíðina, en í þriðja lagi er ég á móti því af því, að því er beinlínis stefnt á Rvík eina. Ég tel því ástæðu til þess að athuga, hvort ekki sé rétt að geyma þennan tekjustofn bænum til handa. Ég ætla ekki að fjölyrða um ræðu hv.þm. Seyðf. Það fór fyrir honum í síðustu ræðu hans eins og fyrr. Hann ætlaði að hnýta í Framsókn, en sá ekkert nema Sjálfstæðisflokkinn og réðist að honum með offorsi. En það vil ég segja þessum hv.þm., að hann þarf ekki að hvessa augun á mig. Ég hefi ekki „stolið“ till. hans um kosningarrétt sveitarlimanna. Ég veit ekki betur en ég hafi frá því fyrsta, er ég kom á þing, verið því fylgjandi að fella niður þau ákvæði 29. gr.stjskr., sem svipta þá menn kosningarrétti, sem þegið hafa sveitarstyrk. Ég hefi bæði talað með því og greitt með því atkv.Hv. þm. þarf ekki heldur að bera mér á brýn, að ég hafi hnuplað frá honum till. um það, að atkvæðisréttur allra kjósenda í landinu skuli vera jafn. Ég hefi alltaf fylgt því. Í einu orði sagt, hann þarf ekki að búast við því að finna nokkurn af sínum krögum í mínu bæli. En hitt þarf engan að undra, þótt einhver þeirra finnist í bæli Framsóknar eftir 5 ára hjónaband.

Flm. (Jónas Þorbergsson) Hv. þm. Seyðf. var mjög glaður yfir hugarfarsbreytingu sjálfstæðismanna í kjördæmamálinu. En hversu glaðir mega þeir þá ekki vera aftur yfir hugarfarsbreytingu Alþýðuflokksmanna að því er snertir afstöðu þeirra til eignarréttarins, því að harðvítugri vorn fyrir eignarréttinum getur varla en þeir hafa háð hér í dag. Þeir hafa tileinkað sér hugsanir manna, hvað þá annað, og er þá lengra gengið en ég og aðrir hv.þm. munu telja sæmilegt. Hv. 2. þm. Reykv. fór út í einstök atriði málsins. Honum þótti t. d. upphæð sú, sem skatturinn er miðaður við, of lag. En eins og ég gat um í framsöguræðu minni, get ég vel fallizt á, að svo sé. Við flm. eggjum enga megináherzlu á, hvar takmörk upphæðarinnar eru sett. Það teljum við hlutverk n. þeirrar, er málið fær til meðferðar, að athuga. Það, sem við leggjum aðaláherzluna á, er það, að frv. megi verða sem sanngjarnast og réttlátast fyrir hagsmuni þjóðarinnar. Að því er snertir ákvæði 3. gr. frv., um að skattstofan í Rvík skuli ákveða skattinn, vil ég taka það fram, að okkur flm. virtist það það réttasta, en jafnframt er gert ráð fyrir, að fjmrn. setji reglugerð um allt það, er varðar framkvæmd álagningarinnar. Annars sé ég ekki ástæðu til að ræða mikið um einstök atriði frv. á þessu stigi. ég býst við, að n., sem fær það til meðferðar, athugi það eins vel og hún hefir tók á og færi það til betri vegar, því mér dettur ekki í hug að halda því fram, að í því geti ekki verið einhver atriði, sem betur mættu fara.

Flm. (Halldór Steinsson) Frv. þetta fer fram á að veita Jakob Hansen bakara í Stykkishólmi íslenzkan ríkisborgararétt. Í grg. eru upplýsingar, sem venja er til að fylgi slíkum umsóknum, og tel ég enga ástæðu til að bæta neinu við þær. Það mun venja að vísa slíkum málum til nefndar, og legg ég því til, að því verði vísað til hv.allshn.

Jónas Þorbergsson Ég vildi mega beina þeirri fyrirspurn til hæstv. forseta, hvenær hann ætli að beita ákvæðum þingskapanna gegn þeim, sem neita að greiða atkv. Það kemur fyrir dag eftir dag, að upp undir helmingur dm. neitar að greiða atkv. án þess að færa fram ástæður fyrir því. Og forseti hefir tekið því átölulaust. Ég vildi leyfa mér að spyrja hæstv. forseta um það, hvort það eigi að líðast, að hv.þm. akist undan þessari skyldu sinni án þess að færa fram ástæður fyrir því.

Forseti (JörB): Það er rétt, sem hv.þm. tók fram, að þingsköpin gera ráð fyrir, að ef þm. neitar að greiða atkv. án þess að færa fram ástæður, eða þá þannig lagaðar ástæður, sem forseti metur ekki gildar, þá sé heimilt að beita því refsiákvæði þeirra, að þm. missi af dagkaupi sínu. En til þess hefir mjög sjaldan komið, enda hefir það lengstum verið svo, að þm. hafa ekki neitað að greiða atkv., þó að stöku sinnum hafi borið við, að einn og einn þm. hafi skotið sér undan atkvgr. Mér hefir því ekki þótt ástæða til að beita þessu refsiákvæði. - Hvað viðvíkur afgreiðslu þessara mála, tekjuaukafrv., þá hefir því verið yfirlýst af hálfu sjálfstæðismanna, að þeir mundu ekki að svo komnu máli, þar til þeir sæju um afgreiðslu stjórnarskrármálsins, taka þátt í atkvgr. um tekjuaukamálin. Og ég hefi látið það íhlutunarlaust. En jafnaðarmenn hafa ekki gert grein fyrir því, hvers vegna þeir greiði ekki atkv. Mér hefir þó ekki fundizt nein ástæða til að gera rekistefnu út af því. Hinsvegar vil ég taka það fram, að ef það sýnir sig, að hv.þm. almennt eða alloft ætla að bregðast þeim skyldum á þingi að taka þátt í afgreiðslu mála, þá sé ég mig knúðan til að beita refsiákvæði þingskapanna. En ég vona, að til þess muni ekki koma.

Ólafur Thors Forseti hefir gefið hv.þm. Dal. viðeigandi ráðningu fyrir fljótfærni sína. Hann hefir tekið fram, hvers vegna Sjálfstæðisfl. muni ekki greiða atkv. í þessum málum. Það er hlægilegt, þegar hv.þm. er að beina þeirri fyrirspurn til forseta, hvenær hann ætli að beita því refsivaldi að taka af þm. kaupið, ef þeir neita að greiða atkv. Heldur hann, að það hafi nokkur áhrif á hv.þm., þó að þeir missi af einum 12 kr.? Slíka skoðun hefir enginn nema sá, sem vanur er að selja sannfæringu sína. og það fyrir lítið verð.

Héðinn Valdimarsson Ég hefði getað tekið undir það, sem hv.þm. Dal. kom með, ef hann hefði komið með það í gær, þegar ég kom með mína fyrirspurn. En þá virtist forseti vera á þeirri skoðun, að það væri ótilhlýðilegt. En nú, þegar hv.þm. Dal. kemur með sína fyrirspurn, þá lofar hann að beita refsiákvæðunum. Forseti segir, að íhaldsmenn hafi komið með ástæðu fyrir því að greiða ekki atkv. En það hefir ekki einn einasti maður gert, t. d. kom hv. 2. þm. Skagf. með þá ástæðu í gær í fimmtardómsmálinu, að hann kærði sig ekki um að greiða atkv. Þá ástæðu tók forseti gilda, en þar sem hann gerði það, þá getur hann ekki heldur neitað að taka gildar sömu ástæður hjá okkur jafnaðarmönnum.

Jónas Þorbergsson Ég er eftir atvikum ánægður með það svar, sem ég fékk hjá forseta við þeirri spurningu, sem ég bar upp. Hv. þm. G.-K. svara ég ekki að þessu sinni öðru en því, að ég hefi jafnan rétt og aðrir hv.þm. til að bera fram fyrirspurnir um afgreiðslu þingmála, þegar mér virðist öðruvísi fara um afgreiðsluna en gert er ráð fyrir í þingsköpum, enda var ekki fyrirspurninni beint til hans. Forseti hefir skýrt frá því, að hann mundi eftir atvikum taka gildar ástæður hv.þm., þegar þeir neita að greiða atkv. En þess vegna bar ég fram fyrirspurnina, að mér er ljóst, að það muni stefna í óefni, ef forseti sér í gegnum fingur við hv.þm. að rækja þær skyldur, sem þeim eru lagðar á herðar með þingsköpunum. Á 32. fundi í Nd., 18. marz, utan dagskrár, mælti