Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Í þessari nýju dagskrá er að finna tvö ný mál sem koma hér til 1. umr. í dag, annars vegar mál er varðar málshöfðun gegn Bretum og hins vegar svokallað eftirlaunamál. Ég fagna því að þau séu hér fram komin. Ég vil hins vegar spyrja hvort ekki sé að vænta á dagskrá þingsins frumvarps til breytinga á lögum um neyðarlögin, um kyrrsetningu eigna auðmanna, sem ég tel að sé ekki síður mikilvægt en þau tvö nýju mál sem hér eru tekin á dagskrá með afbrigðum í dag.

Forseti er þessar stundirnar, sem líða mjög hratt, að fara yfir öll þau mörgu mál sem eru hér til meðferðar í þinginu. Sum hafa ekki komið til 1. umr., önnur eru til vinnslu í nefndum og forseti mun í samráði við formenn þingflokka fara yfir þau mál öll og leita leiða til að þingið geti fengið þau til meðferðar.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá hv. efnahags- og skattanefnd á þskj. 380 um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 47/2006, um kjararáð. Í þingskjalinu kemur fram hvaða gestir komu á fund nefndarinnar og hvaða umsagnir nefndin fékk. Í frumvarpinu er lagt til að kjararáð úrskurði fyrir lok ársins að laun alþingismanna og ráðherra lækki tímabundið um 5–15%. Einnig er lagt til að kjör annarra sem heyri undir ráðið verði endurskoðuð í kjölfarið og til samræmis. Lögð er sérstök áhersla á að þeir sem hæstu launin hafa lækki hlutfallslega mest. Aðilar almenna vinnumarkaðarins styðja frumvarpið og telja eðlilegt að laun þeirra sem frumvarpið varðar taki mið af almennri þróun á vinnumarkaði. Þar hafi margir misst vinnu að undanförnu eða orðið að sæta launalækkun og/eða minnkun starfshlutfalls sem rekja megi til efnahagsástandsins. Fram kom það sjónarmið á fundum nefndarinnar að skerðing á launum starfsmanna ríkisstofnana ætti í mörgum tilvikum ekki rétt á sér þar sem núverandi árferði hefði leitt til aukins vinnuálags. Dómarafélag Íslands taldi, öndvert við það sem haldið er fram í almennum athugasemdum, að héraðsdómur í máli E-1939/2006 gæfi ekki tilefni til að ætla að frumvarpið samrýmdist grunnreglum um sjálfstæði dómsvaldsins, sbr. 2. og 70. gr. stjórnarskrárinnar. Félag forstöðumanna ríkisstofnana taldi að 2. mgr. 75. gr. stjórnarskrár reisti því skorður að löggjafinn breytti málsmeðferðarreglum um starfskjör embættismanna endurtekið og lagði til að frumvarpið yrði einskorðað við alþingismenn og ráðherra. Prestafélag Íslands taldi að frumvarpið væri til þess fallið að draga úr hlutleysi kjararáðs. Nefndin ræddi hvort einskorða ætti frumvarpið við alþingismenn og ráðherra en eftir ítarlegar umræður telur hún að þannig verði tilgangi þess ekki náð með fullnægjandi hætti. Bendir hún á að mikil áföll hafa dunið yfir þjóðina og tekjustofnar ríkissjóðs hafa skroppið saman. Viðbúið er að ríkissjóður muni þurfa að standa undir miklum útgjöldum á næstunni vegna falls bankanna og jafnvel vegna innlánsreikninga íslenskra banka erlendis. Einnig er viðbúið að vaxtagreiðslur vaxi umtalsvert. Á sama tíma er gerð krafa um að ríkissjóður verði innan skamms tíma hallalaus. Því má mæta með skattahækkun eða með niðurskurði gjalda. Skattahækkunum þarf að beita mjög varlega þar sem bæði einstaklingar og fyrirtæki standa mjög veikt eftir áföllin þó að eitthvað megi beita þeim. Niðurskurður gjalda markast af því að yfir 70% ríkisútgjalda eru launakostnaður og flestir aðrir liðir eru tengdir gengi erlendra mynta sem hefur stórhækkað og því erfitt að lækka þá liði. Því verður ekki séð hvernig hægt verður að komast hjá lækkun launakostnaðar hjá ríkinu. Slíkri lækkun má ná fram með eftirfarandi hætti: fækkun starfsmanna með uppsögnum eða ráðningastoppi, ráðningu starfsmanna í hlutastarf í stað fullrar stöðu, afnámi yfirvinnu og aukagreiðslna eða með beinni lækkun launa í kjarasamningum. Ekki er talið æskilegt að auka atvinnuleysi með fyrstu leiðinni og því verður að fara blöndu af síðari leiðunum þremur. Síðasta leiðin, bein launalækkun, þarf að hlífa þeim sem lægst hafa launin, t.d. þeim sem eru með tekjur undir 250.000 kr. á mánuði. Það er sú leið sem bent hefur verið á á hinum almenna markaði. Nefndin telur að frumvarpið sé einmitt leið að því marki og leggur því til að frumvarpið verði samþykkt. Nefndin leggur til að felldur verði burt fyrirvari um að kjararáð endurskoði kjör annarra sem undir ráðið heyra svo fljótt sem unnt er og verði það gert samtímis endurskoðun á kjörum alþingismanna og ráðherra. Jafnframt telur nefndin að fengnum ábendingum ekki þörf á að hafa sérstakan fyrirvara í frumvarpstextanum er lýtur að stjórnskipulegri sérstöðu dómstóla og leggur til að hann falli brott. Kjararáð tók ekki efnislega afstöðu til frumvarpsins en lagði áherslu á að tryggja yrði greiðari aðgang þess að upplýsingum um laun til að það gæti sinnt starfsskyldum sínum. Nefndin tekur undir það sjónarmið og leggur því til breytingu á 6. gr. laga um kjararáð um það efni. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingu sem kemur fram í þingskjalinu. Hv. þm. Gunnar Svavarsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Hv. þm. Grétar Mar Jónsson sat fund nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og styður álitið. Undir nefndarálitið rita hv. þm. Pétur H. Blöndal, Ellert B. Schram, Ögmundur Jónasson, Bjarni Benediktsson, Birkir J. Jónsson, Lúðvík Bergvinsson, Rósa Guðbjartsdóttir og Árni Þór Sigurðsson.

Virðulegur forseti. Ég lýsti skoðunum mínum á málinu við 1. umr. frumvarpsins þannig að þær liggja í megindráttum fyrir. Ég vil þó bæta við í þessari umræðu og segja, virðulegur forseti, að mér sýnist á öllu að nefndinni hafi verið falið það erfiða hlutverk að finna rökstuðning fyrir málinu, fyrir þessum afskiptum ríkisstjórnarinnar af kjörum alþingismanna sem ég gagnrýndi mjög harðlega við 1. umr. málsins, sérstaklega ummæli hæstv. utanríkisráðherra og hæstv. forsætisráðherra sem mér finnst vera fyrir neðan allar hellur gagnvart þinginu sem slíku, þ.e. að tilkynna það að ríkisstjórnin hafi tekið ákvörðun um kaup og kjör alþingismanna og það verði svo fundin leið til þess að koma því fram fyrst kjararáð var ekki nógu þægt í taumi til að gera það sem því var sagt í blóra við lög. Ég verð að segja, virðulegur forseti, að ég kann ekki við svona stjórnsýslu, ég kann ekki við þetta oflæti í ráðherrunum gagnvart þinginu burt séð frá málinu sem þeir bera fram. Mér finnst að ráðherrarnir báðir hafi gert sig seka um valdhroka. Sumir verða fljótt gegnsýrðir af honum sýnist mér á öllu ef þessi ummæli eru til marks um almennt viðhorf þessara tveggja ráðherra til þingsins sem ég vona að sé ekki. Ég vona að þetta hafi verið einstakt, afmarkað tilvik, að ráðherrarnir sjái að sér og hagi ekki orðum sínum og gjörðum gagnvart þinginu framvegis líkt og þeir gerðu í aðdraganda þessa frumvarps. Ég lýsti því að ég teldi eðlilegast að hafa hlutina eins og þeir eru í lögunum um kjararáð. Kjararáði er falið að úrskurða kaup og kjör alþingismanna og fleiri stétta og þau eiga að taka mið af viðmiðunarstéttum sem kjararáð fylgist með þannig að breytingar á kjörum þeirra eiga að fylgja því sem gerst hefur áður og hjá öðrum stéttum. Við erum ekki að ryðja nýja braut í kaupi og kjörum heldur að sigla á eftir því sem aðrir hafa ákveðið. Ég tel það skynsamlega stefnu og að menn eigi að halda sig við hana í öllum megindráttum. Hins vegar get ég alveg fallist á að taka þátt í því ef menn vilja breyta út af núna við sérstakar aðstæður eins og eru sannarlega uppi. Ef menn ætla að láta æðstu embættismenn ríkisins ganga á undan með góðu fordæmi get ég fallist á það. En að ganga á undan með góðu fordæmi þýðir að aðrir verða að ganga á eftir. Það er til lítils að ganga á undan með góðu fordæmi ef aðrir sem í hlut eiga ganga ekki á eftir. Það er hlutverk ráðherranna að sjá til þess að svo verði. Helst hefði ég kosið að í frumvarpinu hefði verið ákveðin tiltekin lækkun launa þeirra sem kjararáð úrskurðar kaup og kjör um, sú lækkun gilti í afmarkaðan tíma og félli svo niður. Sá er tilgangur málsins. Mér sýnist að nefndinni hafi ekki tekist að fá fram breytingar á því sem er í frumvarpinu sem er miklu lakari leið, sérstaklega vegna þess að með henni er ekki gengið á undan með góðu fordæmi með tímabundinni lækkun, heldur með varanlegri lækkun. Varanleg lækkun verður niðurstaðan af þessu frumvarpi og það er eins gott að þingmenn geri sér grein fyrir því. Því aðeins verður lækkunin tímabundin að ráðherrunum mistakist það hlutverk sitt að láta aðra ganga á eftir hinu góða fordæmi sem gefið er. Þá hækka launin aftur vegna þess að viðmiðunarhóparnir eru þá nokkurn veginn á sínum stað og þegar lögin taka aftur gildi og kjararáð ber saman launin hjá alþingismönnum annars vegar og viðmiðunarhópum hins vegar munu þau hækka ef viðmiðunarhóparnir hafa ekki lækkað. Hafi þau hins vegar lækkað eins og sagt er að eigi að gerast verður lækkunin varanleg. Ég held að það sé alveg nauðsynlegt að þingmenn geri sér grein fyrir því að hér er um varanlega lækkun að ræða og menn séu þá bara meðvitaðir um það. Eitt fannst mér dálítið athyglisvert í nefndarálitinu, málið er rökstutt með því að færa þurfi niður kostnað. Ég hef minnst á svokallaða niðurfærsluleið í þingsölum fyrr á þessu hausti og rifjað upp tilraunir sem voru uppi í aðdraganda þjóðarsáttarinnar fyrir nærri 20 árum sem Einar Oddur Kristjánsson leiddi ásamt fleirum þegar reynt var að ná saman en tókst ekki á þeim tíma. Þá byggðist efnahagsaðgerðin á því að ná tökum á erfiðri stöðu þjóðarbúsins í mikilli verðbólgu á því að fá marga aðila samtímis til að lækka sinn hlut, lækka laun, lækka vexti, lækka kostnað. Ef allir gerðu það sama, allir tækju þátt í aðgerðinni sýndist mönnum að von gæti verið til þess að ná verðbólgunni mjög hratt niður sem allir mundu hagnast á, ekki hvað síst launþegarnir. Rökstuðningurinn hér er í raun og veru niðurfærsluleið, það er sagt berum orðum að vegna þess að ríkissjóður er að missa svo og svo miklar tekjur verði að lækka kostnað og 70% af kostnaði ríkissjóðs séu laun. Þá vil ég segja við hæstv. ríkisstjórn: Gangið þá götuna á enda. Það eru þær aðstæður uppi - 

Láttu hana hafa það óþvegið.

Já, já, það er alveg óhætt að gera það þegar það á við, en ég leitast við, virðulegur forseti, að gera það bara þegar það á við. Það átti við áðan að mínu mati í upphafi ræðu minnar sem ég hygg að hv. þingmaður hafi misst af en ég er ekki viss um að hann sé ósammála mér um að það eigi við. Ég ráðlegg þá ríkisstjórninni: Gangið þá þessa götu áfram og farið í niðurfærsluleiðina af alvöru. Það eru að mörgu leyti betri aðstæður til þess núna en voru fyrir 20 árum í ljósi þess að ríkið ræður þremur stærstu bönkum landsins. Hví skyldu menn ekki gera það? Hví skyldu menn ekki verða glaðir með að ganga til þess leiks að taka þátt í því að ná verðbólgunni niður fljótt og vel og öllum til hagsbóta, sérstaklega þeim tugum þúsunda sem menn telja að eigi á hættu að missa íbúðarhúsnæði sitt í hugsanlegri verðbólguholskeflu á næstu mánuðum? Ef það gengur eftir óttast margir að greiðslubyrðin af lánunum verði meiri en fólk getur staðið undir. Hví skyldu menn þá ekki leggja mikið á sig til að koma í veg fyrir að verðbólgan kæmi nokkurn tímann? Hér er þó upphafsskrefið í því og það er hægt að gera það að árangursríkri göngu ef menn kjósa svo. Ég spyr hæstv. ríkisstjórn, sem ég sé því miður að er ekkert nálæg í augnablikinu: Eruð þið tilbúin til þess að leggja það á ykkur að ræða við alla þá sem hlut eiga að máli til að ná fram þessu markmiði? Það mundi bjarga fjárhag heimilanna betur en margt annað sem menn leggja til um þessar mundir. Ég trúi því ekki að Alþýðusamband Íslands leggist á móti því, ég á ekki von á því að launþegasamtökin telji það ganga gegn hagsmunum sínum að taka þátt í efnahagsaðgerð sem leiðir til lítillar verðbólgu og ef allt gengur upp verði hagur heimilanna betri eftir en áður. Þá teldi ég að menn hefðu gert gott upphaf í gönguför með því að ganga á undan með því fordæmi sem frumvarpið geymir ef það leiddi til þess áframhalds. Ég bendi, virðulegur forseti, líka á það sem ég hygg að hafi lítið komið fram í fjölmiðlum um stöðu launakjara alþingismanna. Það virðist meira um að ætlað sé að þau laun séu óhófleg en unnt er að sýna fram á með staðreyndum og mér finnst margir leggja sig fram um að tala af nokkurri óvirðingu og ósannsögli um stöðu alþingismanna og kjör þeirra. Eru ýmsir alþingismenn í þeim hópi fyrr og síðar sem hafa lagt það á sig að fara með villandi upplýsingar skulum við segja um það efni. Lítum aðeins á það sem kjararáð á að gera, úrskurða um laun æðstu embættismanna ríkisins og alþingismanna og ráðherra. Það eru býsna margir sem heyra undir þennan hóp, allt frá sendiherrum, prestum, ráðuneytisstjórum, forstjórum ríkisstofnana og framkvæmdastjórum ýmissa stofnana. Það er gefin út launatafla og þessum hópi er raðað niður í tvær töflur. Önnur taflan gildir fyrir þjóðkjörna fulltrúa, lægsta talan í þeirri töflu eru 562.020 kr. Hverjum skyldi vera raðað neðst á langan lista? Það eru alþingismenn. Efst er forseti Íslands með 1.827.143 kr. Staðreyndin er því sú að alþingismenn eru lægstir í hópi þjóðkjörinna fulltrúa. Þeir eru ekki hæstir, þeir eru lægstir. Önnur launatafla er gefin út fyrir embættismenn og þar er lægsta talan 300.303 kr. og hæsta talan 1.638.865 kr. Hæsta talan sýnist mér vera þrisvar sinnum hærri en laun alþingismanna og ríflega það. Ég spurðist fyrir um tvo hópa ríkisstarfsmanna sem eru á embættismannatöflunni í dag og þær upplýsingar sem ég fékk eru að laun skrifstofustjóra hjá ríkinu eru 596.960 kr. sem eru 34 þús. hærri en laun alþingismanna. Þeir þurfa ekki að fara í neinar kosningar, en að auki hafa þeir að jafnaði 15 til 20 einingar ofan á þannig að heildarlaun þeirra eru um 680–750 þús. kr. á mánuði. Þingmenn eru um 20% lægri í launum en skrifstofustjórar hjá ríkinu. Hinn hópurinn sem ég spurðist fyrir um er sendiherrar. Laun sendiherra eru 617.413 kr. Þeir hafa að auki um 15 til 20 einingar ofan á eru þær upplýsingar sem ég fæ og þá eru heildarlaun þeirra 700–750 þús. kr. Það er svipað, alþingismenn eru um 20% eða jafnvel ívið meira lægri í launum en sendiherrar. Ég spyr: Er þetta til marks um það að kjör alþingismanna séu óhófleg og tilefni til að sitja árum saman undir þungri umræðu úr þjóðfélaginu, m.a. frá fjölmiðlum, um að þau séu óhófleg á ýmsa vegu? Mér finnst það ekki. Mér finnst laun alþingismanna vera mjög hófleg í samanburði við aðra sem hægt og eðlilegt er að miða sig og jafnvel lægri en það ef eitthvað er. Það má benda á og segja að eftirlaunaréttindi alþingismanna séu rýmri en þessara sem ég miða við. Ég býst við að það sé rétt og munurinn minnkar eitthvað ef við tökum það inn í dæmið og reiknum til launa.

Hærra iðgjald.

En ég held að þrátt fyrir þann mun séu kjör alþingismanna mjög hófleg í þessum samanburði og ég er alls ekkert viss um að þau séu hærri en þessara stétta sem ég nefndi jafnvel þó að mismunurinn á eftirlaunakjörum sé reiknaður með. Nú stendur til að breyta eftirlaunaréttindunum, lækka þau umtalsvert hjá alþingismönnum og þá eykst munurinn. Ég held að menn verði aðeins að vita hvað þeir eru að gera. Ef menn vilja fá öflugt Alþingi geta þeir ekki vænst þess að fá Alþingi þar sem menn standa á rétti sínum og bjóða ríkisstjórninni birginn þegar það á við með launakjör sem eru ekki betri en verið er að veifa framan í þjóðina um þessar mundir að þau verði. Það vil ég segja, virðulegur forseti. Menn eru að veikja Alþingi með þessum aðgerðum í heild sinni. Það er ríkisstjórnin sem er að veikja Alþingi, það er hún sem knýr þessi mál fram. Mér hefur fundist ég heyra dálítið mikið í þjóðfélagsumræðunni um þessar mundir, frá almenningi sem er agndofa yfir falli bankanna og er að leita skýringa á því hvernig þetta gat gerst, að ein af skýringunum sé sú að Alþingi er of veikburða, það ráði ekki við að bjóða ríkisstjórninni birginn, fara almennilega yfir málin sem ríkisstjórnin leggur fram, hafi ekki aðstöðu til þess, ekki mannskap og málin séu oft keyrð áfram á þvílíkum hraða að þau fara nánast óskoðuð í gegn. Mér finnst töluvert til í því. Hluti af vandanum sem þjóðin horfir á og glímir við um þessar mundir er veikburða Alþingi. Við réttum ekki stöðu Alþingis með því að raða alþingismönnum neðst á listann. Svo þegar reynt er að skapa alþingismönnum betri aðstæður til að vinna verk sitt eins og með því að hafa aðstoðarmenn til að aðstoða sig í starfi sitja menn undir stöðugum árásum utan úr þessu sama þjóðfélagi og menn segja að það sé algjör óþarfi. Ég hvet menn til að líta á stöðu Alþingis í heild sinni, ekki bara þetta eina frumvarp sem við erum hér að ræða eða það sem á að ræða síðar í kvöld. Menn eru ekki að ganga fram götuna til góðs í þessum efnum þegar á málið er litið í heild sinni. Menn eru að veikja þingið og það er vondur gangur, virðulegur forseti.

Frú forseti. Við ræðum hér í 2. umr. frumvarp til laga um kjararáð, sem er mál sem er þannig til komið að hæstv. utanríkisráðherra lýsti því yfir að ríkisstjórnin hefði tekið ákvörðun um hvernig kjörum æðstu embættismanna þjóðarinnar og ráðherra ríkisstjórnarinnar yrði háttað. Það var gert í framhaldi af því að kjararáð tilkynnti ríkisstjórninni að það tæki ekki við fyrirmælum frá henni heldur þyrfti að breyta lögum og því fengum við þingmenn að heyra það í fjölmiðlum frá hæstv. utanríkisráðherra, Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur, að ríkisstjórnin hefði tekið ákvörðun um að breyta þessu og mundi finna leið til þess, finna bara einhverja leið. Þetta sýnir kannski, hæstv. forseti, í hnotskurn hvernig þingræðið er hér á landi, eða óþingræðið, því að við alþingismenn heyrum þegar hæstv. ráðherrar gefa út skipanir til þingmanna sinna, meiri hlutans hér á þingi, og ætlast til að þeim sé fylgt í blindni og ég hef ekki trú á að einhver undantekning verði í þessu máli frekar en öðrum, enda svo sem ekki ástæða til. 
             Málið sem við ræðum hér kemur ekki til af góðu. Íslenskt efnahagslíf er í rúst, held ég að megi segja. Mjög alvarleg staða er uppi í íslensku efnahagslífi og ég hef hreinlega orðið orðlaus vegna margra tillagna sem hafa komið frá stjórnarmeirihlutanum um auknar álögur á lágtekjuhópa og niðurskurð í velferðarþjónustunni. Við ræddum í gær, hæstv. forseti, frumvarp sem ríkisstjórnin lagði fram sem felur í sér það að kjör aldraðra og öryrkja verða skert um 3,9 milljarða kr. Leggja á um 800 millj. kr. álögur á bændur með því að draga þá fjárhæð af búvörusamningunum. Mér sýnist að tekjur háskólastúdenta og þeirra sem stunda nám í atvinnuleysinu verði ekki upp á marga fiska í framhaldinu og ræddi það við hæstv. menntamálaráðherra í dag. Skerða á vaxta- og barnabætur um 10% á næsta ári og taka 400 millj. kr. af foreldrum sem eru að hefja töku fæðingarorlofs. Ljóst er að verið er að skerða þar sem síst skyldi og auðvitað mælumst við þingmenn til þess að það sé ekki forgangsröðunin heldur byrji menn á hinum endanum og taki af þeim sem eru aflögufærir. M.a. þess vegna er þetta frumvarp komið fram um lækkun launa embættismanna ríkisins, eða þeirra sem heyra undir kjararáð.  Við sjáum að sveitarfélögin grípa nú til aðhaldsaðgerða og lækka laun starfsfólks síns. Almenni vinnumarkaðurinn er langt á undan hinu opinbera og starfshlutfall fólks á almennum vinnumarkaði er minnkað. Þess vegna þótti mér og öðrum nefndarmönnum ekki annað fært en að æðstu embættismenn þjóðarinnar gengju í takt með þjóðinni þegar allir taka á sig kjaraskerðingu - því miður - en við þurfum að draga úr útgjöldum ríkissjóðs. Ég vil af þessu tilefni þakka hv. formanni nefndarinnar, Pétri H. Blöndal, fyrir gott samstarf, hann hélt ágætlega á málinu og við fengum m.a. á fund okkar formann kjararáðs, Guðrúnu Zoëga, sem fór yfir málið með okkur. Það er bjargföst skoðun mín að ef við ætlum að halda frið á íslenskum vinnumarkaði og viljum að Alþingi og þjóðin gangi í takt verði þessi breyting að eiga sér stað. Við tölum um æðstu embættismenn ríkisins sem margir hverjir - óneitanlega í ljósi þess að þeir eru opinberir starfsmenn - njóta meiri verndar í starfi en fólk á almennum vinnumarkaði. Óumflýjanlega þarf að minnka kostnað hjá hinu opinbera, við verðum að gera það m.a. til að geta staðið vörð um ákveðna þætti, til að mynda um kjör aldraðra og öryrkja sem því miður hefur þurft að skerða að undanförnu. Ég tel að ef Alþingi hefði ekki lagt fram þetta frumvarp hefðum við rofið almenna sátt í samfélaginu því að ekkert annað á gilda um æðstu embættismenn þjóðarinnar en venjulega vinnandi menn. Í ljósi þess að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson flutti mjög athyglisvert mál hér fyrir rúmri klukkustund - í framhaldinu var fundi frestað - vil ég vekja athygli á því og þeim orðum hans þegar hann rifjaði upp þá tilraun sem gerð var á sínum tíma til þjóðarsáttar þar sem menn settust niður og reyndu að horfa á heildarmyndina, þannig að allir tækju á sig einhverja skerðingu. Við í stjórnarandstöðunni, ég held úr öllum flokkum hennar, höfum á undangengnum 12–16 mánuðum hvatt ríkisstjórnina til að kalla saman aðila vinnumarkaðarins, sveitarfélögin og aðra helstu aðila sem um véla í samfélaginu til að koma á fót nokkurs konar þjóðarsátt. Að mínu viti er þetta virðingarverð tilraun til að hefja slíkt ferli en að sjálfsögðu hefðu stjórnvöld og ríkisstjórnin átt að vera búin að setjast niður með helstu hagsmunaaðilum í samfélaginu og móta og gera einhverja tilraun til þess að koma á þjóðarsátt í samfélaginu. Staðreyndin er sú að engin þjóðarsátt er í dag og við þurfum ekki nema að horfa til mótmælanna á Austurvelli á hverjum laugardegi þar sem ósköp venjulegt fólk kemur til þess að mótmæla ríkjandi ástandi og það er ekkert óeðlilegt. Að sumu þessa fólks hefur aldrei fyrr hvarflað að mótmæla, jafnvel á langri ævi, en nú er margt þeirra að missa vinnuna og hlýtur að gera þá kröfu til okkar að við göngum í takt við samfélagið, ekki bara þingmenn og ráðherrar heldur líka aðrir æðstu embættismenn ríkisins. Ekki kemur til greina að við samþykkjum hér fjárlög sem fela það í sér að við setjum heilmikinn niðurskurð á heilbrigðis-, velferðar- og menntakerfi landsins og skiljum svo undan æðstu embættismenn ríkisins. Mér finnst því mjög brýnt að samþykkja frumvarpið sem allra fyrst með því fororði að kjararáð lækki laun æðstu embættismanna ríkisins og öll tvímæli verði tekin af í þeim efnum. Hæstv. forseti, í ljósi þess sem við höfum heyrt og séð varðandi framtíðargrundvöll íslensks velferðarkerfis þurfum við að gæta hófs og aðhalds á ýmsum sviðum. Þessi hluti hins opinbera, þ.e. þessar stéttir eru ekki undanþegnar því að þurfa að taka þátt í því að endurreisa íslenskt samfélag. Reyndar var það svo og það kemur fram í nefndarálitinu að við fengum andmæli við þetta frá ákveðnum stéttum sem heyra undir kjararáð og þar getum við nefnt Dómarafélag Íslands, Félag forstöðumanna ríkisstofnana og Prestafélag Íslands, svo nokkur séu nefnd. Auðvitað gegna þessar stéttir mjög mikilvægu hlutverki í samfélaginu, og haft var á orði að í ljósi ástandsins ykist álag á þær til muna. Ég ætla ekkert að draga úr því og held að ég tali af eigin reynslu, þar sem ég mælist hér til þess að laun þingmanna og ráðherra verði lækkuð, að ég held að sjaldan hafi verið eins mikið álag á kjörnum fulltrúum þjóðarinnar og á síðustu tveimur og hálfum mánuði og ég held að hv. þingmenn geti staðfest það, hvað þá hæstv. ríkisstjórn. Ég held að þannig sé það í raun og veru um allt samfélagið. Mikið álag er á fjölskyldunum, starfsfólki á heilbrigðisstofnunum og æðstu embættismenn þjóðarinnar geta ekki tekið sig út fyrir sviga og sagt að í ljósi ástandsins verði vinnuumhverfið miklu erfiðara fyrir þá. Vegna þess að ég held að almennt séu mjög erfiðir tímar að ganga í garð fyrir okkur öll og ef við viljum halda þjóðarsátt á þessum erfiðu tímum þurfa þessar stéttir rétt eins og við hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar að taka þátt í uppbyggingarstarfinu sem fram undan er. Hæstv. forseti. Ég vil að lokum lýsa því yfir að ég tel brýnt að við afgreiðum þetta mál með skjótum hætti. Ég vil líka segja í ljósi orða forseta lýðveldisins, en hann hefur óskað eftir því að tekjur hans dragist saman, að ég tel að mjög mikilvægt sé að allir taki þátt í þessu. Hann er reyndar með stjórnarskrárvarinn rétt en mér finnst að við þurfum öll að vera í sama bátnum í þessu máli. Þess vegna beini ég því til allra og líka þeirra stétta sem ég hef nefnt hér að við stöndum saman í þessu því að ekki er réttlátt á meðan nær allir launamenn á Íslandi taka á sig kjaraskerðingar að einhverjar stéttir taki sig þar úr. Það er einfaldlega þannig komið að við tökum margar óvinsælar ákvarðanir og ég vil frekar byrja á þessum enda en að við skerðum kjör aldraðra og öryrkja og vegum að velferðar- og menntakerfi landsins. Helst hefði ég viljað að við hefðum tekið þetta mál á dagskrá fyrir löngu. Reyndar er það svo í þessu árferði að hlutir sem gerast á einum degi jafnast á við það sem gerðist jafnvel á heilli viku fyrir ári síðan þegar allt var rólegra í samfélaginu og reyndar hefur verið mikið álag á störfum Alþingis. Ég hvet hv. þingmenn til þess að ganga hratt í málið og það verði að lögum vonandi á morgun, þannig að kjararáð geti tekið sig til og ákvarðað laun æðstu embættismanna ríkisins. Það er nauðsynlegt á þessum tímum fyrir okkur öll og til hagsbóta fyrir samfélagið því að við verðum öll að taka þátt í því að endurreisa íslenskt samfélag sem á núna í verulegum erfiðleikum.

Hæstv. forseti. Þegar ljóst var hvert stefndi í íslensku efnahagslífi fóru að heyrast raddir, þar á meðal mín eigin, um nauðsyn þess að jafna kjörin í landinu. Nokkuð sem við, mörg hver, höfum talað fyrir um langt skeið og gagnrýnt hve mjög stefndi í átt til aukinnar mismununar, kjaraójafnaðar á Íslandi, en nú þegar þrengdi að væri augljósara en nokkru sinni fyrr að grípa þyrfti til róttækra aðgerða til að jafna kjörin á Íslandi. Ríkisstjórn Íslands hefur því miður ekki sýnt tilburði í þá veru. Það birtist ekki í fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar, þar er ekki að finna neinn hátekjuskatt, þar er stefnt í jafna skattahækkun á alla landsmenn í fyrsta skipti frá því að lögum var breytt árið 1998 í þá veru að þeir sem hafa viðurværi sitt af greiðslum frá almannatryggingum yrðu varðir þannig að annaðhvort hækkuðu greiðslurnar samkvæmt neysluvísitölu eða raunvísitölu og farið eftir hvor vísitalan væri hærri, við hana átti að miða. Það er kaldhæðni örlaganna að stjórnmálaflokkur sem kallar sig jafnaðarmannaflokk Íslands skuli ríða á vaðið og ganga gegn þessum lögum í fyrsta skipti sem á þau reynir og það eftir allt talið og allt glamrið, ekki bara í aðdraganda síðustu alþingiskosninga heldur á undanförnum missirum og árum. Þetta er um hina raunverulegu kjarastefnu ríkisstjórnarinnar eins og hún birtist okkur. Síðan að því frumvarpi sem hér liggur á borðum, um að beina því til kjararáðs að lækka alla þá sem undir ráðið heyra varðandi launaákvarðanir um 5–15%. Ég og við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði styðjum þetta frumvarp en að sumu leyti með blendnum huga. Við höfum lagt fram annað frumvarp sem gerir ráð fyrir því að einvörðungu verði ráðist í skerðingu á tekjum yfir tilteknu marki. Við gerum tillögu um kjaraskerðingu á launum umfram 450 þús. kr., að þau verði skert um 20% og það verði ekki hróflað við þeim krónum sem liggja þar undir. Og af því að menn tala um fordæmi og skilaboð út í samfélagið finnst mér þetta skipta mjög miklu máli. Mér finnst skipta miklu máli að við gefum ekki þau skilaboð til launamarkaðarins almennt að ráðast eigi í skerðingu á launum allra, Það á ekki að gera slíkt, það á ekki að fara að skerða kjör sjúkraliða eða strætisvagnastjóra eða annarra almennra launamanna, það á ekki að gera að mínu mati. Sannast sagna er það áhyggjuefni hve hart er gengið fram í þessum efnum á ýmsum vinnustöðum sem notfæra sér ástandið til að skerða laun og skerða kjör. Hér er verið að horfa til þeirra sem starfa í þessu húsi og þá ráðherra, þingmanna og æðstu embættismanna en undir kjararáð heyra ýmsir aðrir hópar, t.d. prestar. Þegar ég tala um að við samþykkjum þetta frumvarp, og þar tala ég fyrir mig sjálfan persónulega, er ég með ákveðnar efasemdir t.d. varðandi þann hóp sem er stétt manna sem er ekki ofsæl af sínum kjörum. Ég er ekki alls kostar sáttur við að samþykkja kjaraskerðingu á hendur þessari stétt. Ég er fylgjandi því að taka hátekjufólkið á Íslandi og færa það niður í kjörum, ekki aðra, og ég vil að lægst launaða fólkið hækki í launum. Með öðrum orðum, við erum að tala um kjarajöfnun. Það er sú stefna sem ég er fylgjandi og í þeim anda er okkar frumvarp um skerðingar á kjörum einvörðungu umfram tiltekna upphæð. Við getum síðan rætt hver hún eigi að vera, hvar sé eðlilegt að skerða kjörin. En ég legg áherslu á það, hæstv. forseti, að mér finnst það fordæmi sem hér er verið að tala um ekki eiga að vera eitthvert fordæmi, einhver vísbending, einhver skilaboð, einhverjar óskir út á launamarkaðinn gagnvart öllu fólki, alls ekki. Verðbólgan er að vinna kjaraskerðingarverkið og því miður allt of hratt hjá lágtekju- og millitekjufólkinu á Íslandi og í komandi kjarasamningum hljóta menn að horfa til stöðu þessara hópa, bæði hvað varðar laun en ekki síður hvernig velferðarsamfélagið kemur til móts við þessa hópa, þá er ég að horfa til skattanna og til millifærslukerfisins. Við skulum ekki gleyma því að verið er að skerða vaxtabætur, það er verið að skerða barnabæturnar, þær hækka í samræmi við þær hækkanir sem gert var ráð fyrir í fjárlögum þegar lagt var af stað með það í byrjun október en ekki miðað við verðbólguna eins og hún er núna. Ég nefndi presta sérstaklega vegna þess að prestar eru hópur, stétt fólks sem á að mínu mati í rauninni ekki samleið með þeim sem heyra undir kjararáð. Þar eru forstjórarnir og æðstu embættismenn en prestar eru stétt manna sem eru á öðrum kjörum. Ég held að það hljóti að verða þeirri stétt og forsvarsmönnum hennar umhugsunarefni að hafa yfirleitt óskað eftir því að fara undir kjararáðið og hefði hún verið betur komin innan heildarsamtaka opinberra starfsmanna, í þessu tilviki BHM, Bandalagi háskólamanna, í stað þess að fara í vinarklærnar hjá kjararáði sem er að vísu alltaf óskaplega gott við æðstu forstjórana og þá sem tróna hæst í kerfi hins opinbera. Þessum almennu sjónarmiðum vildi ég gera grein fyrir, hæstv. forseti.

Frú forseti. Ég vil taka undir margt af því sem hv. þm. Ögmundur Jónasson nefndi áðan. Ég tel það mjög góð skilaboð út í samfélagið þegar Alþingi ályktar og ákveður að hvetja til þess að laun þingmanna og ráðherra verði lækkuð svo og annarra sem eru á mjög háum launum. En undir kjararáð heyrir líka prestastéttin eins og hv. þingmaður nefndi. Ég er ekki alveg sammála honum í því að það sé mjög auðvelt eða gott fyrir presta að vera í sams konar launabaráttu og aðrar stéttir því að það hefur sýnt sig að prestar geta mjög illa beitt verkfallsvopni og staðið í grimmri kjarabaráttu. Þess vegna varð það niðurstaða að laun presta heyrðu undir kjararáð. Hins vegar tek ég undir að það sé ekki rétt að Alþingi ákveði að kjararáð eigi að endurskoða laun presta til lækkunar, því að prestar eru á svipuðum kjörum og mjög margar aðrar háskólamenntaðar stéttir og gegna ýmsum störfum í þágu ríkisins og þjóðarinnar. Ef farið verður út í að lækka laun presta þá er spurning hvort menn ætli næst að lækka laun t.d. menntaskólakennara, hjúkrunarfræðinga, félagsráðgjafa, lækna og fleiri stétta? 

Hæstv. forseti. Það er hreinlega ólöglegt að skerða kjarasamningsbundin kjör, það er ólöglegt. Það sem hægt er að gera er að taka á einstaklingsbundnum kjörum en þó einvörðungu þannig að það sé gert samkvæmt uppsagnarfresti. Ég vil nota þetta tækifæri til að vekja athygli á því að í ýmsum stofnunum er sá lagalegi réttur starfsfólks ekki virtur. Ég hef það fyrir satt að hjá Ríkisútvarpinu sé verið að lækka einstaklingsbundna samninga frá og með næstu áramótum. Mér var greint frá þessu í dag. Það er ekki í samræmi við lög. Ég óttast að hér sé að myndast í landinu einhver lenska, einhver stefna, einhver hugsun, einhver sefjun sem gengur út á það að þeim sem ráða för í fyrirtækjum og stofnunum sé í sjálfsvald sett hvernig þeir fara með kjör starfsfólksins. Það er af og frá. Ég ítreka að það er ólöglegt að skerða kjarasamningsbundin kjör og ef ráðist er í kjarajöfnun eða kjaralækkun á að sjálfsögðu ævinlega að gera það í samstarfi og samráði við samtök starfsfólksins. Hvað varðar þá sem heyra undir kjararáð gegnir öðru máli að því leyti að þeir hópar hafa afsalað sér rétti sínum til samninga, það er staðreynd. Þeir hafa staðið í biðröðum forstjórarnir sem hafa óskað eftir því að komast út úr stéttarfélögum og undir kjararáð. Varðandi prestana þá geta menn deilt um hvar þeim væri best borgið og 

Ég tek undir það með hv. þm. Ögmundi Jónassyni að það er mjög alvarlegt ef sú staða er uppi í samfélaginu að fyrirtæki eða stofnanir sem kannski hafa nægar tekjur og möguleika til að hafa sitt starfsfólk á sömu launum og það var með fyrir fall bankanna lækki þær eða skerði. Hins vegar vil ég bara ítreka að reynslan sýndi á sínum tíma að prestar óskuðu eftir því að fara undir Kjaradóm, og kjararáð seinna, vegna þess að þeir voru í svo erfiðri stöðu við að sækja rétt sinn. Þetta er í raun og veru eina stéttin sem er undir kjararáði. Í þessari stétt er fólk að vinna úti um allt land, eins og t.d. kennarar, lögreglumenn og læknar og fleira fólk þar sem er alveg heil stétt, yfir hundrað manna stétt, hátt á annað hundrað manns sem er töluvert stór hópur miðað við alla hina sem eru meira, hvað eigum við að segja, einstaklingar eða kannski Hæstiréttur sé þá það næsta sem komi á eftir. Þess vegna hafa prestar verið hafðir undir kjararáði. Ég held að ef raunin verður sú í framtíðinni þurfi þeir að fá þá meiri stuðning og styrk frá bræðrum sínum og systrum í öðrum stéttarfélögum ef þeir ættu að taka þátt í kjarabaráttu og njóta þá meiri skilnings. Því miður er það oft þannig á milli stétta að menn bera sig sífellt saman hver við annan  
            

Hæstv. forseti. Samstaðan getur verið fólgin í því að vilja jafna kjörin og stuðla að réttlátum skiptum. En ég held að prestar ættu að drífa sig hið fyrsta undan kjararáði. Það er erfitt fyrir margar stéttir að heyja kjarabaráttu. Ég nefni það t.d. að lögreglumenn búa ekki við verkfallsrétt. Menn geta háð kjarabaráttu sína í samvinnu og samstöðu með öðrum og í heildarsamtökum leggja allir leggja sitt af mörkum, t.d. til þess að efla og styrkja réttindabaráttuna eða standa vörð um réttindi ef því er að skipta. Ég ætla ekki að fara að deila við hv. þingmann. Ég held að í grundvallaratriðum séum við sammála um að ekki gegni sama máli um hóp eins og prestana og hér er um að ræða svokallaða „æðstu embættismenn“ og aðra þá sem á einstaklingsgrunni standa utan kjarasamtaka. En sameinumst um það að koma þeim skilaboðum áleiðis til prestastéttarinnar að drífa sig undan kjararáði og ganga inn í heildarsamtök opinberra starfsmanna. Þar eiga þeir samleið með öllu launafólki.

Virðulegur forseti. Eftir að bankarnir hrundu og efnahagshörmungarnar riðu yfir vildi Alþingi fyrir sitt leyti sýna fordæmi með því að leggja til að laun alþingismanna yrðu lækkuð. Sá vilji kom fram í yfirlýsingum hjá hæstv. ráðherrum fyrir nokkrum vikum að óskað yrði eftir því að kjararáð færi að þessum tilmælum og lækkaði laun ráðherra og alþingismanna og eftir atvikum fleiri stétta í stjórnsýslunni. Kjararáð lýsti því yfir að það gæti ekki orðið við þessum tilmælum með hliðsjón af þeim lögum sem um ráðið gilda og með vísan til þeirra forsendna sem eru að baki því þegar kjararáð tekur ákvarðanir um launahækkanir eða launalækkanir. Vegna þessara viðbragða frá kjararáði sem eflaust eru lögmæt og eðlileg var lagt hér fram frumvarp til laga um breytingu á lögum um kjararáð sem felur það í sér að kjararáði er gert að kveða upp nýjan úrskurð sem felur í sér 5–15% launalækkun hjá alþingismönnum og ráðherrum sem gildi frá 1. janúar 2009. Jafnframt var gert ráð fyrir því að kjararáð endurskoðaði og lækkaði laun annarra sem undir það heyra. Þannig er þetta frumvarp hér til komið og er nú til meðferðar og lokaafgreiðslu. Í þeirri græðgistíð sem við höfum upplifað á undanförnum árum hafa laun ákveðinna yfirmanna, forstjóra o.s.frv. farið upp í himinhæðir, ofurlaun sem enginn hefur satt að segja botnað upp eða niður í. Þetta hefur ekki aðeins viðgengist í fjármálafyrirtækjunum, heldur höfðu þau áhrif alla leið inn í hinn opinbera geira. Ég minni á það að á sínum tíma, í fyrra eða hittiðfyrra voru laun seðlabankastjóra hækkuð mjög verulega með vísan til þess að bankastjórar einkabankanna hefðu slík laun og laun seðlabankastjóra þyrftu að vera sambærileg til að almennilegt fólk fengist inn í þann banka. Í Seðlabankanum sitja menn sem eru með laun sem ég kann ekki einu sinni að nefna en teljast vissulega til ofurlauna og í samræmi við alla þá vitleysu sem viðgengist hefur í einkabönkunum og víðar. Jafnvel teygði þetta anga sína inn í opinber hlutafélög, ohf., opinber eignarhaldsfélög, þar sem forstjórar og æðstu yfirmenn eru með sambærilega há laun, ofurlaun eins og hér er verið að ræða um. Ég held líka að sú krafa sem kom frá þjóðinni um að alþingismenn endurskoðuðu kjör sín og réttindi hafi átt sér skýringar í eftirlaunalögunum sem að margra mati, þar á meðal mínu, eru algerlega út úr kú. Þetta er að margra manna mati óréttlátur og ósanngjarn forréttur sem þingmenn og ráðherrar hafa eftir atvikum fært sjálfum sér þótt ég vilji taka fram að það er kannski ekki alveg rétt að nefna þingmenn í þessu sambandi vegna þess að þetta sneri að ráðherrum, formönnum flokka og fyrrverandi ráðamönnum. Þá held ég að þetta hafi líka haft einhver áhrif á sektarkennd eða tilfinningar og aukið þrýstinginn á að Alþingi brygðist við og ég tel það m.a. vera ástæðuna fyrir því að þetta frumvarp var lagt fram. Þetta segi ég vegna þess að á sama tíma og ég samþykki þetta frumvarp tel ég ekki endilega að þingfararkaupið teljist í flokki ofurlauna. Þingmenn verða að teljast vera með góð laun en þau eru ekki upp úr öllu valdi. Það er rétt sem hv. þm. Birkir Jón Jónsson nefndi áðan, hér hefur verið mikið annríki á undanförnum vikum og mánuðum. Vinnudagur hefur verið langur og þingmenn hafa áreiðanlega unnið vel fyrir sínum launum án þess að ég sé í sjálfu sér að kvarta undan þessu vinnuálagi. Ég skil þetta frumvarp og styð það sem fordæmi og kröfugerð til annarra sem hafa góðar stöður, eftir atvikum góð kjör í kerfinu, að þeir stígi skrefin í sömu átt og deili þá með öllum almenningi þeirri lífskjaraskerðingu sem við erum núna að upplifa. Eins og hér hefur komið fram í umræðunni er gert ráð fyrir því að kjararáð endurskoði kjör annarra í stjórnsýslunni sem heyra undir það. Nefndin sem fékk þetta mál til meðferðar fékk umsagnir frá a.m.k. þremur félögum þeirra stétta sem hér um ræðir. Því miður voru viðbrögð þeirra allra neikvæð, þau gerðu athugasemdir við þessa ráðagerð og gagnvart þessu frumvarpi og töldu bæði lagalega og siðferðilega rangt að kjararáð gæti lækkað hjá þeim kjörin. Engu að síður gerir frumvarpið ráð fyrir því að kjararáð endurskoði ekki aðeins kjör alþingismanna og ráðherra heldur líka annarra þeirra sem heyra undir kjararáð, þar á meðal presta, og það verður svo að koma í ljós hver niðurstaðan verður eftir þá endurskoðun. Það er ekki gert ráð fyrir því í þessu frumvarpi að hreyft verði við launakjörum forseta Íslands og honum sjálfum er eftirlátið að taka ákvarðanir um það hvernig hann vill koma til móts við þau sjónarmið sem búa að baki þessu frumvarpi. Fyrst og fremst er þetta frumvarp fordæmi og skilaboð út í þjóðfélagið, skilaboð um það að þingmenn vita vel um þær hræringar sem eru í þjóðfélaginu. Þeir hafa sínar tilfinningar gagnvart almenningi og högum hans og vilja bera byrðar eins og aðrir þegar gefur á bátinn. Kjarni málsins er í rauninni sá að í kjölfarið á þessari efnahagskreppu og í upphafi endurreisnar á íslensku þjóðfélagi þarf það að vera eitt af forgangsmálunum að jafna kjörin, lækka hæstu laun og afnema þá gegndarlausu vitleysu sem hér hefur viðgengist síðustu árin, að menn fái ofurlaun sem hvorki við né jafnvel þeir sjálfir skilja hvernig hægt er að vinna fyrir.

Frú forseti. Hér er til umræðu frumvarp til launalækkunar hjá þingmönnum, ráðherrum og öðrum opinberum starfsmönnum þó svo að kannski megi draga í efa að þingmenn og ráðherrar séu opinberir starfsmenn í sömu merkingu og aðrir sem ráðnir eru til starfa hjá ríkinu, jafnvel æviráðnir. Við erum þó bara ráðnir eitt kjörtímabil í einu og auðvitað er það með öðrum hætti en hjá öðrum starfsmönnum. En það var að skilja í efnahags- og skattanefnd að allir væru sammála um að það þyrfti að lækka laun þingmanna og ráðherra og sýna gott fordæmi. En spurningin var hvort frumvarpið ætti einungis að fjalla um laun þingmanna og ráðherra eða hvort þar ætti að fjalla um alla sem tilheyra eða eru undir kjararáði með laun sín settir. Auðvitað má taka undir með Ögmundi Jónassyni að kannski væri eðlilegast að prestar sem eru kannski lægst launaðir í þeim hópi sem er undir kjararáði væru teknir út og yrðu með öðrum opinberum starfsmönnum. Það væri gaman að því að þá væri hv. Ögmundur Jónasson orðinn æðsti prestur. En það þyrfti ekki að verða verra fyrir prestastéttina þannig lagað séð. En það eru víða ofurlaun í samfélaginu enn þá þrátt fyrir að við horfum upp á hrun bankanna og að við höfum aldrei séð kreppu neitt líka þeirri sem blasir við núna og það er sorglegt að vita til þess að enn þá skuli einhverjir vera með ofurlaun. Það eru ofurlaun að vera með tvöföld laun forsætisráðherra sem eru 1.100 þús. kr. Það eru líka ofurlaun í orkufyrirtækjunum, hjá Landsvirkjun og öðrum orkufyrirtækjum í landinu eru ofurlaun. Einnig hjá eftirlitsstofnunum sem eiga að hafa eftirlit með öðrum stofnunum, hjá eftirlitsnefndum sem hafa skipað skilanefndir yfir nýju bönkunum og gömlu bönkunum. Forustumennirnir og hæst launuðu mennirnir í samfélagi í dag eru í þeim fyrirtækjum. Þess vegna finnst mér að þegar nýráðinn bankastjóri fyrir einum og hálfum mánuði var með 1.750 þús. kr. í laun og þeir menn sem eru í því hlutverki að skipa bankastjóra láta það viðgangast þá séum við bara að halda áfram á sömu braut og við vorum. Við lærum ekkert af kreppunni eða þeim mistökum sem hafa verið gerð í þjóðfélaginu. Það er auðvitað sorglegt. Þingfararkaup upp á 560 þús. kr. eru ágætislaun og það er ekkert undan þeim að kvarta og þó að þau lækkuðu um 10% þá eru það samt ágætislaun miðað við laun annarra þjóðfélagsþegna.

Ekki miðað við skipstjóra.

En, fyrst að hv. þm. Birkir Jón Jónsson minntist á skipstjóra þá ættu íslensk stjórnvöld og kannski aðrir að taka það launafyrirkomulag sem er til sjós til fyrirmyndar, þ.e. að æðsti maður hafi aldrei meira en tvöföld eða þreföld laun hásetans, þess lægst launaða. Þetta eru nú þau skipti sem við höfum búið við í gegnum Íslandssöguna nánast, að skipstjóri væri á tvöföldum til þreföldum launum. Það færi kannski betur að í þessum opinberu stofnunum bæði bönkum og öðrum eftirlitsstofnunum, Orkustofnun, fyrirtækjum og öðru að yfirmennirnir væru bara með tvöföld eða þreföld lægstu launin. Ég held að þeir kæmust alveg af með það. En við erum ekki bara að tala um þau launamál sem eru undir kjararáði. Við erum líka að tala um að breyta eftirlaunum alþingismanna. Það vill nú svo til að ég sat á þingi árið 2003 þegar frumvarpið um eftirlaun alþingismanna, ráðherra, forseta og efstu ráðamanna varð að lögum og ég var fyrsti maður í ræðustól á eftir flutningsmanninum, Halldóri Blöndal, sem þá talaði fyrir málinu um eftirlaunafrumvarp alþingismanna. Og ég varaði við því að gera þetta og greiddi atkvæði á móti því að það eftirlaunakerfi sem alþingismenn og ráðherrar búa við í dag yrði tekið upp. Það er töluverður munur á því hvort menn eru þingmenn eða ráðherrar hvað varðar eftirlaun. Greiðslurnar voru hækkaðar um 25%, inngreiðslur inn í ríkissjóðinn hjá þingmönnum. Menn þurftu að sitja í tólf og hálft ár á þingi eða meira til þess að ná því, eins og gömlu lögin voru. En aftur á móti nutu ráðherrar mjög góðs af þessu. Bæði gátu þeir farið á full eftirlaun 55 ára gamlir ef þeir höfðu verið ráðherrar og síðan ef þeir stunduðu ritstörf eða eitthvað þess háttar þá urðu þeir ekki fyrir skerðingum út af þeim tekjum sem þeir höfðu fyrir það. Það er því partur af því sem við erum að ganga í gegnum núna, það er að ræða líka eftirlaunafrumvarp alþingismanna, ráðherra og æðstu embættismanna þjóðarinnar. Eins og ég sagði áðan þá er spurning hvort við tökum alla undir þennan lið í frumvarpinu, alla sem heyra undir kjararáð, eða bara alþingismenn og ráðherra. Auðvitað mundu hinir fylgja á eftir þegar fram líða stundir, kannski eftir þrjá, fjóra til fimm mánuði, í síðasta lagi 1. apríl í vor þegar vænta má að kjarasamningar verði lausir hjá einhverjum opinberum starfsmönnum. Það þarf auðvitað að stefna að því að jafna laun fólks í landinu. Þetta ofurlaunabrjálæði sem við höfum búið við síðustu ár er náttúrlega bara - og við hér í þinginu erum skyldug að beita okkur fyrir því af fremsta megni að reyna að jafna launakjör í landinu. Lægst launaða fólkið er með um það bil 150 þús. kr. á mánuði í dag og á þá eftir að borga skatta af þeirri upphæð.  Við eigum að læra af þessu og reyna að búa til meira jafnræði. Ég held að það sé engin spurning að það verður stuðningur við þetta frumvarp kannski með einhverjum breytingum. En hættum þessu brjálæði sem hefur verið í gangi og reynum að snúa okkur að því að búa til jafnara launakerfi í landinu. Við erum að fara að byggja upp nýtt Ísland og við þurfum að gera það frá grunni. Við þurfum að gera það með þeim hætti að það sé snúið ofan af þeirri vitleysu sem við erum búin að vera í og ég trúi því og treysti að Alþingi, eftir þau ósköp sem yfir okkur hafa gengið, stuðli að því að búa til réttlátara og betra samfélag til framtíðar litið.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um breytingar á lögum um dýravernd frá hv. umhverfisnefnd, á þskj. 378. Hér er um að ræða stjórnarfrumvarp um breytingu á lögum um dýravernd sem varðar tilraunir með dýr og felst fyrst og fremst í því annars vegar að skerpa á kröfum um menntun þeirra sem stunda slíkar tilraunir og hins vegar um gjaldtökuheimildir fyrir eftirlit með tilraunum á dýrum. Það er niðurstaða nefndarinnar að mæla með því að frumvarpið verði samþykkt af Alþingi. En þó gerir nefndin lítils háttar breytingar á frumvarpinu sem felast í því að skerpa á kröfum um menntun þeirra sem fá að stunda tilraunir á dýrum á Íslandi. Bæði að þeir hafi sótt sérstök námskeið þar um og sömuleiðis að þeir hafi framhaldsgráður úr háskóla á sínu sviði er varða þær tilraunir sem um ræðir. Á fund nefndarinnar komu fulltrúar bæði frá tilraunadýranefnd, frá dýraverndarráði og svo dýraverndunarsambandi Íslands. Þetta er eitt af fjölmörgum skiptum á undanförnum mörgum árum sem gerðar eru breytingar á lögum um dýravernd og löngu tímabært að ráðast í heildarendurskoðun laganna. Það hefur áður komið fram af hálfu umhverfisnefndar og nú hefur verið settur starfshópur til þess að vinna að heildarendurskoðun laganna til þess að taka á dýraverndarmálum í landinu í heild sinni. En þess má geta að í umsögnum um málið m.a. frá Samtökum atvinnulífsins var lögð áhersla á mikilvægi þess að einfalda eftirlitskerfið í þessu efni til þess að tryggja betri skilvirkni þar að lútandi.

Frú forseti. Bara örstutt um það mál sem hér er til umræðu og hv. þm. Helgi Hjörvar, formaður umhverfisnefndar, hefur gert grein fyrir nefndarálitinu. Ég á sæti í hv. umhverfisnefnd og skrifaði undir þetta nefndarálit með fyrirvara þó. Það gerði einnig hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir og ég vil í stuttu máli gera grein fyrir þeim fyrirvara sem ég hef við afgreiðslu þessa máls. Ég er í meginatriðum sammála efni frumvarpsins og þeim breytingartillögum sem koma fram í nefndaráliti á þskj. 378. Ég vil þó vekja athygli á umsögnum um þetta mál frá aðilum sem starfa á þessu sviði talsvert með tilraunadýr, ég nefni sérstaklega umsögn frá Bændasamtökum Íslands og umsögn frá tilraunastöð Háskóla Íslands í meinafræði að Keldum þar sem umsjónardýralæknir tilraunadýrahalds skrifar umsögn. Þar er vakin athygli á því að í breytingartillögunum sé gert ráð fyrir að við bætist eftirlit tilraunadýranefndar og gjaldtökuheimild vegna þessa og þar er mótmælt auknum álögum á þá sem stunda dýratilraunir sem þessar breytingartillögur hafa í för með sér. Sambærilegar athugasemdir koma fram í athugasemdum með umsögn Bændasamtaka Íslands þar sem vakið er máls á því að þar sem aðeins séu 30 leyfi til dýratilrauna á ári þá virðist kostnaður af starfi tilraunadýranefndar vera nokkuð hár eins og segir í umsögn Bændasamtakanna. Þar segir líka að mikilvægt sé að dýraverndunarsjónarmið séu virt án íþyngjandi kostnaðar við veitingu leyfa og eftirlits. Fyrirvari minn lýtur í raun og veru fyrst og fremst að þessu því ég tel mikilvægt að þeim aðilum sem stunda rannsóknir og nota tilraunadýr í rannsóknarskyni sé ekki gert óhægt um vik með of mikilli gjaldtöku. Tilraunadýr er mikilvægur liður í rannsóknarstarfsemi bæði að því er varðar heilbrigði manna og dýra og eru stundaðar víða í rannsóknarstofnunum hér á landi. Ég held að það sé mikilvægt að við stöndum þannig að málum að þessir aðilar geti sinnt þeim án þess að á þá sé lagður sérstakur aukakostnaður eða kostnaður sem mætti segja að væri óþarfur. Ég leyfi mér því að gera fyrirvara við þetta nefndarálit hvað þessi atriði varðar og vil gjarnan halda þeim fyrirvara hér til haga í þessari umræðu.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um veitingu ríkisborgararéttar sem flutt er af allsherjarnefnd. Aðdragandi þessa máls er eins og venja hefur verið að allsherjarnefnd hefur fjallað um þetta mál og sérstök undirnefnd á vegum nefndarinnar hefur farið yfir lista þeirra sem óska eftir að öðlast íslenskan ríkisborgararétt. Niðurstaða nefndarinnar var sú að mæla með því að 31 einstaklingur fái ríkisborgararétt með lögum á Alþingi á þessu haustþingi og liggur listinn fyrir í þskj. 379.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um heimild til fjárhagslegrar fyrirgreiðslu úr ríkissjóði í tengslum við málshöfðun fyrir erlendum dómstólum vegna íþyngjandi stjórnvaldsákvarðana erlendra stjórnvalda á tímabilinu 1. október til 1. desember 2008. Flutningsmenn þessa frumvarps eru ásamt mér hv. þingmenn Árni Páll Árnason frá Samfylkingu, Katrín Jakobsdóttir frá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði, Höskuldur Þórhallsson þingmaður Framsóknarflokksins og Jón Magnússon þingmaður Frjálslynda flokksins. Í þessu frumvarpi er mælt fyrir um og gerð sú tillaga að fjármálaráðherra verði heimilt að veita fjárhagslega til þess að standa undir kostnaði af undirbúningi og rekstri dómsmála fyrir erlendum dómstólum vegna íþyngjandi stjórnvaldsákvarðana erlendra stjórnvalda á tímabilinu sem ég nefndi áðan. Í frumvarpinu er kveðið á um að fyrirgreiðslan skuli byggja á samningi milli aðila sem getur falið í sér beint fjárframlag, lánveitingu eða fjárhagslega aðstoð að öðru leyti með þeim skilyrðum sem kveðið er á um í 2. gr. frumvarpsins. Frumvarpið er samið af þeim sem hér stendur ásamt Helga Áss Grétarssyni, lögfræðingi og sérfræðingi við Lagastofnun Háskóla Íslands. Tilurð þess að málið er komið fram er beiting breskra stjórnvalda á hryðjuverkalögum gagnvart Íslendingum og íslenskum hagsmunum. Er þar einkum átt við frystingu eigna Landsbankans, að Landsbanki Íslands hafi þurft að sæta því að vera settur á hryðjuverkalista. En einnig hafa flutningsmenn í huga þær aðgerðir sem gripið var til gagnvart Kaupþingi banka, þ.e. dótturfélagi Kaupþings, Singer & Friedlander, sem knúið var í greiðslustöðvun sem síðar leiddi til þess að Kaupþing banki hf. varð ógjaldfær. Það þarf svo sem ekki að rekja þessa sögu og þær hörmungar sem þessar aðgerðir breskra yfirvalda hafa kallað yfir íslensku þjóðina, það þekkjum við allt saman. Tilgangurinn með þessu frumvarpi er fyrst og fremst sá að tryggja að þeir aðilar sem orðið hafa fyrir tjóni eða telja sig hafa orðið fyrir því að bresk stjórnvöld hafi með ólögmætum hætti ráðist gegn hagsmunum þeirra með beitingu hryðjuverkalaga, geti farið í dómsmál fyrir erlendum dómstólum, og þá dómstólum í Bretlandi, og fengið til þess fjárhagslega fyrirgreiðslu frá fjármálaráðherra. Það eru skilaboðin sem felast í þessu frumvarpi. Það er óvenjulegt að fjármálaráðherra sé veitt heimild til þess að styðja við bakið á einstaklingum eða fyrirtækjum sem vilja fara í dómsmál erlendis en allt þetta mál er auðvitað mjög óvenjulegt. Það varðar íslenska almannahagsmuni og það réttlætir þær reglur og tillögur sem fram koma í frumvarpinu. Af þeim ástæðum leggjum við frumvarpið til og teljum að vegna þess hversu óvenjulegt málið er, hversu miklir hagsmunir eru í húfi, sé nauðsynlegt að lagastoðin á bak við heimild fjármálaráðherra til þess að veita slíka fyrirgreiðslu sé skýr. Ég vil síðan segja að verði frumvarpið að lögum felst í því gríðarlega mikil pólitísk yfirlýsing frá Alþingi Íslendinga um að þingmenn á Alþingi og íslenska þingið sætti sig ekki við það framferði Breta að beita Íslendinga þeim aðgerðum sem þeir gerðu. Við Íslendingar viljum ekki sæta því að vera meðhöndlaðir sem hryðjuverkamenn, að við séum beittir hryðjuverkalögum, við erum ekki hryðjuverkamenn. Sé það gert viljum við senda þau skilaboð að við munum bera hönd fyrir höfuð og leita réttar okkar fyrir dómstólum og að slík málshöfðun njóti stuðnings Alþingis Íslendinga. Ég vil, frú forseti, að lokum þakka hæstv. forseta þingsins og forsætisnefnd fyrir að taka þetta mál hér á dagskrá. Það er auðvitað óvenjulegt þegar svona lítill tími er eftir af þingstörfunum að þingmannamál eins og þetta fái meðferð á þinginu þannig að ég vil þakka þeim sem að því stóðu að koma málinu á dagskrá kærlega fyrir það. Það er til mikils að vinna vegna þess að málshöfðunarfrestur vegna yfirvofandi dómsmála er að renna út. Þess vegna er mikilvægt að þessi heimild fáist og frumvarpið verði að lögum svo að hagsmunir Íslendinga verði ekki fyrir borð bornir. Ég vil líka þakka meðflutningsmönnum mínum, sem eru þingmenn allra stjórnmálaflokkanna á þinginu, fyrir að flytja málið með mér og veita því stuðning sinn. Það sýnir að það er víðtæk pólitísk sátt um að fara þá leið sem hér er lögð til. Frú forseti. Með þessum orðum lýk ég máli mínu og legg til að þessu máli verði vísað til hv. allsherjarnefndar og 2. umr.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um þetta mál en vil þó gera grein fyrir því að ég hef ljáð þessu frumvarpi stuðning minn af því að ég tel að málið varði almannahagsmuni. Sá atburður þegar Bretar beittu íslensk fyrirtæki hryðjuverkalögum er einn sá ótrúlegasti í þessum efnahagsþrengingum öllum. Hryðjuverkalöggjöfin er auðvitað mjög umdeild og sértæk löggjöf í Bretlandi sem sett var á í svokölluðu stríði gegn hryðjuverkum og var líklega aldrei ætluð til nota í efnahagslegum tilgangi og hvað þá sérpólitískum tilgangi sem þessum. En leiddar hafa verið líkur að því að þessi verknaður hafi verið liður í pólitískum keilufellingum. Björg Thorarensen, forseti lagadeildar Háskóla Íslands, ræddi þetta mál í ávarpi sem hún flutti á fullveldisdeginum, þennan gjörning. Með leyfi forseta, langar mig að vitna í hana. Þar segir hún: „Með aðgerðum breskra stjórnvalda var í raun brotið bæði gegn þjóðréttarskyldum í samskiptum við annað ríki sem er sjálfstætt skoðunarefni sem íslenska ríkið getur sótt rétt sinn vegna. Auk þess var brotið gegn réttindum íslenskra aðila sem þannig eignast kröfu á hendur breskum stjórnvöldum. Um það síðarnefnda eru afdráttarlausar skyldur leiddar af Mannréttindasáttmála Evrópu sem Bretland hefur gengist undir og jafnframt leitt í lög. Frysting á eignum og aðrar þungbærar aðgerðir sem Landsbankinn varð fyrir á grundvelli hryðjuverkalaganna brutu gegn eignarréttindum sem vernduð eru af sáttmálanum, þar sem lagastoð fyrir þeim skorti. Aldrei fyrr hefur hryðjuverkalögunum verið beitt við slíkar aðstæður og ég tel af og frá að þeim hefði verið beint að nokkru öðru ríki í Evrópu- innan eða utan ESB. En ekkert annað Evrópuríki innan Evrópusambandsins brást við til að taka undir augljós mótmæli íslenskra stjórnvalda.“ Afleiðingar þessa verknaðar eru auðvitað ekki enn komnar að fullu í ljós en þó má telja nokkuð líklegt að þetta hafi haft það í för með sér að eignir Landsbankans hafi rýrnað verulega. Þess vegna varðar þetta almannahagsmuni því að þetta er auðvitað nátengt Icesave-skuldbindingunum. Þar mun íslenska ríkið gangast í ábyrgðir að tryggja innstæður breskra sparifjáreigenda  Af þessum orsökum lýsi ég stuðningi við þetta frumvarp og tek undir þau orð hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar sem hér talaði að það skiptir líka máli að þetta mál gangi hratt fyrir sig því að fresturinn til málshöfðunar rennur út 7. janúar. Hér þarf því að bregðast skjótt við því að annars gætu mjög mikilvægir hagsmunir farið forgörðum. Af þessum sökum tel ég æskilegt að Alþingi afgreiði þetta mál héðan.

Hæstv. forseti. Hér er komið mál sem ég tel mikilvægt og er sátt á hv. Alþingi um að flytja það. Vænti ég þess að það geti orðið að lögum áður en þingið fer heim í jólaleyfi þar sem við megum engan tíma missa í þessu mikilvæga hagsmunamáli íslensku þjóðarinnar gagnvart Bretum sem beittu okkur hryðjuverkalögum fyrr á þessum vetri, sem er mjög alvarlegur gjörningur. Málið er þannig vaxið að það skiptir máli og styrkir málstað okkar Íslendinga að mínu mati, að þetta frumvarp verði að lögum. Þetta er líka mál sem varðar ímynd lands og þjóðar og að því leyti til er óhætt að segja að hér séu orð í tíma töluð. Ég þakka hv. 1. flutningsmanni fyrir framsögu hans og er henni algjörlega sammála. Hæstv. forsætisráðherra Íslands hefur látið þau orð falla að réttarstaða Íslands gagnvart breskum stjórnvöldum verði könnuð. Hann hefur líka sagt að það sé ófyrirgefanlegt að beita hryðjuverkalögunum gegn Íslendingum. Því er ekki neita að okkur þingmenn, a.m.k. þingmenn stjórnarandstöðunnar, var farið að lengja eftir því að eitthvað heyrðist frá ríkisstjórninni í sambandi við að fylgja eftir þessum stóru orðum sem hæstv. forsætisráðherra lét falla. Ég hef óljósan grun um að það hafi ekki verið full samstaða á milli stjórnarflokkanna um það hvernig taka skyldi á málinu. Kannski verður sá orðrómur sem uppi hefur verið hrakinn af hálfu þingmanna Samfylkingarinnar eða ráðherra, ég reikna frekar með því að alla vega verði gerð tilraun til þess. Hæstv. forseti. Þetta er mál sem er eiginlega alveg á síðasta snúningi vegna þess að við erum að tapa tíma. Það styttist í að fresturinn fyrir kröfuhafa til að bregðast við, renni út. Málið gengur út á að gera kröfuhöfum fjárhagslega kleift að sækja málið af hálfu íslenska ríkisins, bæði að undirbúa og sækja mál gagnvart Bretum sem varðar þennan gjörning.

Frú forseti. Að setja hryðjuverkalög á litla þjóð er mjög sorglegt og ekki þarf að fara yfir það. Við höfum gert það margoft og það er óþarfi nú. Það sem furðar mig mest eru rólegheit ríkisstjórnar Íslands og aðgerðaleysi og furðulegt að hér skuli þurfa að koma frumvarp frá óbreyttum þingmanni um að fá samþykkt fyrir að farið verði í mál við breska ríkið út af beitingu hryðjuverkalaganna. Ótrúlegt er að þess skuli þurfa og að ríkisstjórnin skyldi ekki strax í upphafi ákveða hvað hún ætlaði að gera. Þegar við fengum yfir okkur hryðjuverkalögin áttum við að slíta stjórnmálasambandi við Breta, reka sendiherra þeirra á Íslandi heim til sín og kalla okkar sendiherra í Bretlandi heim. Við áttum að beita sömu aðferðum og þegar við vorum í landhelgisstríði við Breta og þess vegna hóta því að segja okkur úr NATO, út af því að Bretland er í NATO eins og við. Við áttum að beita öllum brögðum og möguleikum sem við höfðum til að gera þeim ljóst að við ætluðum ekki að sætta okkur við þetta. Við höfum nú skuldbundið þjóðina langt umfram það sem margir af okkar best lögfræðimenntuðu mönnum telja að hefði þurft. Við stöndum frammi fyrir því að hér verður lífskjaraskerðing hjá nánast öllum út af þeim samningum og út af því sem gert hefur verið og kannski ekki síst hryðjuverkalögunum. Þess vegna er sjálfsagt mál að beita þeim aðferðum sem við getum og fara í mál við breska ríkið út af hryðjuverkalögunum. Það er mikill dónaskapur af Bretum að gera þetta og sýnir að þeir eru ekki vinir okkar nú frekar en áður, þó svo að þeir fagni því að eiga viðskipti við okkur þegar við sendum þeim fiskinn okkar, því þeir hafa meiri þörf fyrir að fá fiskinn okkar heldur en við að selja þeim hann. Það er nú einu sinni þannig. Ákveðin svæði í Bretlandi þurfa á viðskiptum við okkur að halda og við höldum uppi mikilli atvinnu og sköffum þeim þann mat sem þeir vilja helst borða, þ.e. íslenskan fisk. Af mörgum ástæðum er því mikil þörf fyrir okkur að tryggja að farið verði í mál og að við tryggjum peninga til þeirra sem ætla að fara í málaferli við breska ríkið út af hryðjuverkalögunum. Við þurfum kannski að beita enn þá meiri hörku en við höfum gert til að knýja fram réttlæti og að við fáum miklar skaðabætur fyrir að þeir skyldu voga sér að setja á okkur hryðjuverkalög með þeim hætti sem þeir gerðu.

Frú forseti. Ég er þakklátur fyrir að heyra að hv. þingmaður hyggst styðja málið. Ég vil bara árétta eitt atriði sem fram kom í ræðu hv. þingmanns þar sem hann taldi að í frumvarpinu fælist einhvers konar gagnrýni á aðgerðir eða aðgerðaleysi ríkisstjórnarinnar, eins og hann orðaði það. Svo er auðvitað ekki og ég get upplýst hv. þingmann um það. Ég ætti nú að vita það sem annar af tveimur höfundum frumvarpsins. Ég verð hins vegar að segja og ég vona að hv. þingmaður taki undir það með mér að kannski er meira viðeigandi að þingið taki þessi mál í sínar hendur með þverpólitískum hætti eins og gert hefur verið frekar en ríkisstjórnin. Ég held að hv. þingmaður hljóti að vera sammála mér um að verði frumvarp eins og þetta samþykkt sýni það svart á hvítu að þingið hefur mikið vægi og getur sýnt styrk sinn þegar menn standa saman um mikilvæg mál eins og þetta. Ég vildi koma þessu sjónarmiði mínu á framfæri. Engin gagnrýni er fólgin í frumvarpinu með þeim hætti, sem hv. þingmaður álítur. Skárra væri það nú. Ekki gagnrýni ég sem þingmaður ríkisstjórnarinnar mína eigin ráðherra og ég veit að aðrir stjórnarþingmenn á frumvarpinu gera það ekki heldur, eins og sá sem hér stígur í salinn. Ég vil bara leggja áherslu á að um þetta ríkir þverpólitísk sátt og ég fagna því sérstaklega að þingmenn allra flokka sameinast um þetta mikla mál.

Frú forseti. Af hverju var þetta frumvarp flutt nema af því að þingheimur óttaðist að ríkisstjórnin stæði sig ekki í stykkinu hvað undirbúning að málshöfðun gegn Bretum varðaði, óttaðist á hvaða stigi það mál væri og fór þess vegna út í þetta? Ég skil þetta ekki. Ef stjórnarþingmenn töldu enga ástæðu til að gera þetta og að ríkisstjórnin stæði sína plikt fæ ég ekki séð að koma þyrfti fram með þetta frumvarp um málaferlin. Þá hefði ríkisstjórnin gert það. Hún hefur fullt umboð til að koma hér sjálf með tillögu um það en hún fer út í það að láta einhvern þingmann - eða hv. þm. Sigurður Kári telur sig þurfa að flytja þetta frumvarp til að tryggja að við missum ekki af tímamörkum, en við erum kannski komin á síðasta dag með að klára þetta fyrir jólafrí. Því ef ég skil rétt rennur fresturinn til að höfða mál út 7. janúar. Þetta mun kosta mikla peninga og auðvitað er gott að það kemur fram í frumvarpinu. En það er dálítið skondið að ríkisstjórnin hefur ekki óskað eftir því að Alþingi samþykki að fara þessa leið. Lái mér hver sem vill ef mér finnst þetta vera ákveðið vantraust á ríkisstjórnina að hún skuli ekki koma með þetta sjálf heldur þurfi þingmenn úr öllum flokkum til að koma með frumvarpið. Ég lít svo á að ríkisstjórnin sé að bregðast og hér taki þingmenn úr öllum flokkum sig saman og komi í veg fyrir að við missum af lestinni í þessu og glötum því tækifæri að fara í mál við Breta.

Frú forseti. Ég held að hv. þingmaður sem talaði á undan mér hafi ekki lesið frumvarpið. Hafi hann lesið það þá hefur hann gjörsamlega misskilið efni þess og tilgang. Hv. þingmaður talar eins og frumvarpið tryggi að farið verði í málsóknina. Svo er ekki, eins og ég skil það. Í 1. gr. frumvarpsins kemur fram að meginmarkmið þess er að veita fjárhagslega fyrirgreiðslu til að standa undir kostnaði af undirbúningi og rekstri máls sem kynni að verða reist. Ef hv. þingmaður les síðan ágæta greinargerð þeirra sem flytja málið kemur fram að flutningsmennirnir telja að fyrst og fremst þrotabúin, þ.e. leifar bankanna, muni taka ákvörðun um hvort ráðist verður í málshöfðun af því tagi sem hér er lagt til að verði studd fjárhagslega. Í máli þeirra sem skrifa greinargerðina, þ.e. flutningsmanna, kemur fram að þeir telja líklegt að kröfuhafarnir hafi annaðhvort takmarkaðan áhuga á að fjármagna málshöfðun gegn breskum stjórnvöldum eða þá að þeir treysta sér ekki til þess af einhverjum öðrum ástæðum. Með öðrum orðum kemur fram í greinargerðinni að tvíþættar orsakir kunni að vera sem liggi til þess að ekki verði tekin ákvörðun af þrotanefndum, þ.e. skilanefndum, að fara í málshöfðun. Annars vegar er það skortur á fjármagni og hins vegar að menn telja að slík málshöfðun yrði svo vafasöm að ekki væri áhættunnar virði að leggja í þá sjóferð. Hins vegar kemur fram sú skoðun hv. flutningsmanna að jafnvel þó að frumvarpið yrði samþykkt og þar með sú fjárhagslega fyrirgreiðsla sem því fylgdi tryggi það ekki að í slíka málshöfðun verði farið. Ég tel þess vegna að hv. þm. Grétar Mar Jónsson hafi algerlega misskilið tilganginn með frumvarpinu. Ef hv. þingmaður vill koma hingað og fimbulfamba um að ekki sé verið að ráðast í málshöfðun, ef hann vill tryggja að þingið leggi sinn atbeina að því að í gadda sé slegið, þá verða hann og Frjálslyndi flokkurinn að leggja fram frumvarp þar sem Alþingi samþykkir að fela ríkisstjórninni að ráðast í slíka málshöfðun. Það er ekki gert hér. Hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir kom hingað og fór með orðasveim og sagði orðróm vera um að ríkisstjórnin hefði ekki áhuga á því að réttar Íslendinga í málinu yrði með einhverjum hætti leitað fyrir dómstólum. Það er alrangt. Margsinnis hefur komið fram bæði frá forustumönnum beggja stjórnarflokkanna og mörgum ráðherrum og mörgum þingmönnum úr öllum flokkum að mjög einbeittur vilji er fyrir því að Íslendingar taki sér allt það fyrir hendur sem hægt er til að tryggja þennan rétt. Ég rifja það upp að í nefndaráliti, ég held allrar eða meiri hluta utanríkismálanefndar sem hv. þm. Bjarni Benediktsson mælti hér fyrir á sínum tíma og varðaði Icesave-reikningana og ákveðna hluti sem þeim tengdust, er skýrt tekið fram að íslensk stjórnvöld áskilji sér allan rétt þrátt fyrir þá samninga sem kunna að vera gerðir að sækja þann rétt sem þau telja að þeim beri fyrir dómstólum. Það er algerlega klárt. Ljóst er að til þess liggur skýr vilji íslensku ríkisstjórnarinnar. Ég held að rétt sé hjá hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni 1. flutningsmanni og hv. þm. Grétari Mar Jónssyni að vel kunni að vera að það sé málinu og þeirri glímu sem við eigum eftir að heyja við Breta út af þessu máli til styrktar að fyrir liggi óskoruð yfirlýsing Alþingis. Hennar má afla með ýmsum hætti. Vel hugsanlegt er að ef það er það sem menn leita eftir, eins og mér fannst vera hér ríkjandi í máli hv. þingmanns sem talaði næstur á undan mér, þá hefðu menn hugsanlega getað farið þá leið að Alþingi samþykkti ákveðna yfirlýsingu um afstöðu í málinu. Ég vil hins vegar segja, eins og ég hef margsinnis sagt úr þessum ræðustól, að ég tel að Bretar hafi komið svívirðilega fram gagnvart okkur á sínum tíma. Ég tel að engin ástæða og engin rök hafi verið til þess að þeir gripu til notkunar hermdarverkalaganna. Ég held raunar varðandi Singer & Friedlander banka Kaupþings að þá eigi eftir að koma í ljós að sá banki stóð með þeim hætti að bresk stjórnvöld höfðu enga ástæðu til að telja að með einhverjum hætti væri hag breskra borgara fjárhagslegur háski búinn. Ég held að það sé algerlega klárt. Enginn hefur getað sýnt fram á hvaða rök lágu til grundvallar því að Bretar fóru inn í og lokuðu þeim banka Kaupþings. Það olli hruni Kaupþings og hafði í för með sér ómældan skaða fyrir eigendur Kaupþings og marga þá sem telja má í hópi lánardrottna þess ágæta banka. Þannig að út af fyrir sig er það sérstakt rannsóknarefni að reyna að grafast fyrir um hvað olli þessu. Ég held, til að taka undir það sem hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson sagði í upphafsræðu sinni, að þetta hafi fyrst og fremst verið viðleitni forsætisráðherra sem var í veikri stöðu í breska ríkinu til að slá pólitískar keilur. Sá sem hér stendur bjó í Bretlandi á tímum Falklandseyjastríðsins. Ég sá þá hvernig breskur forsætisráðherra sem stóð í harðri vörn og átti undir högg að sækja notaði milliríkjadeilu sem tengdist átökum um yfirráð Falklandseyja til þess að snúa almenningsálitinu sér í vil. Lítill vafi er í mínum huga um að Gordon Brown forsætisráðherra Breta fór sömu leið. Það sést glöggt þegar yfirlýsingar hans eru skoðaðar, þar sem hann talaði m.a. af lítilli kunnáttu og litlu viti og engri fyrirhyggju um að bresk stjórnvöld mundu leggja undir sig íslensk fyrirtæki, eins og hann orðaði það, í Bretlandi. Það sýndi bara í hvað var stefnt þarna. Þarna átti að sópa breskum almenningi undir vængi stjórnmálamanns í erfiðleikum. Þetta er gamalt trix sem menn kunna að nota þar í landi og þetta gekk að hluta til um stund hjá þeim manni. Að því er varðar síðan Landsbankann og beitingu hermdarverkalaganna gagnvart honum er ég litlu nær hvað raunverulega olli því. Ekkert sem komið hefur fram af hálfu íslenskra stjórnmálamanna í bréfum eða í samtölum, sem hafa verið birt, gefur tilefni til þess. Enginn hefur heldur haldið því fram ef frá eru taldir tveir einstaklingar. Hinn fyrri er talsmaður Framsóknarflokksins í utanríkismálum sem skrifaði um það mál í áliti Framsóknarflokksins í utanríkismálanefnd, sem ég vísaði til hér áðan, að tiltekið samtal sem þar er tilgreint hefði leitt til þess og samskipti íslenskra stjórnmálamanna, þ.e. ráðherra, við Breta hefðu gefið tilefni til þess að Bretar fóru fram með þessum hætti. Ekkert hefur verið lagt fram sem rökstyður það. Þar að auki tel ég mjög gáleysislegt af íslenskum stjórnmálamönnum að tala með þessum hætti án þess að geta rökstutt mál sitt vegna þess að það beinlínis grefur undan þeim hagsmunum sem t.d. hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson reifaði hér sem eitt af markmiðum þessa frumvarps væri að verja. Annar Íslendingur hefur líka talað með þessum hætti og það er aðalbankastjóri Seðlabanka Íslands. Þegar hann hélt ræðu sína á viðskiptaþingi og sagði að honum væri kunnugt um óbirt samtöl sem gæfu tilefni til þess að ætla að þar lægi ástæðan fyrir því að bresk stjórnvöld gripu til þessara viðbragða þá tel ég að seðlabankastjórinn hafi þar gáleysislega mælt og án þess að geta lagt fram frekari rök máli sínu til stuðnings hafi hann líka grafið undan málstað Íslendinga. Með því var hann í reynd að greina frá því að hann sem seðlabankastjóri byggi yfir vitneskju sem gæfi tilefni til þess að réttlæta þessa misgjörð breskra stjórnvalda. Þetta vildi ég nú sagt hafa hér í ræðu minni um þetta mál, herra forseti. Ég er sem sagt þeirrar skoðunar að ágætt sé að Alþingi Íslendinga ítreki þann sterka vilja sem fram hefur komið frá þeim sem hér sitja og ríkisstjórn Íslands um að Íslendingar neyti þeirra ráða sem þeir hafa til að leita réttar síns. En ég segi hins vegar alveg fortakslaust að ég tel að jafnvel samþykkt þessa frumvarps muni ekki endilega tryggja að farið verði í slíka málsókn af hálfu skilanefndar að minnsta kosti annars þessara banka. Skýrt kemur fram að það er álit þeirra sem flytja málið að einhverjar aðrar ástæður en fjárhagslegar kunni að leiða til þess að þeir treysti sér ekki til þess. Nú ætla ég ekki að rekja garnirnar úr hv. flutningsmönnum frumvarpsins um hvað það kunni að vera. En þetta vildi ég segja í tilefni af orðum Grétars Mars Jónssonar hér áðan. Ég vil ítreka það, herra forseti, að ég tel að þarna hafi Bretar farið með miklu harðræði, mikilli ósanngirni og ranglæti á hendur Íslendingum og ég tel að þetta mál og framkoma þeirra gagnvart okkur muni verða þeim til ævarandi hneisu.

Herra forseti. Þetta virðist koma eitthvað við kaunin á hæstv. iðnaðarráðherra eða réttara sagt olíumálaráðherra í dag, að maður skuli voga sér að draga í efa eða þora að tala um verk ríkisstjórnarinnar með einum eða öðrum hætti. Það vill svo til að það er verið að leggja fram frumvarp og ég spyr bara: Af hverju er það lagt fram? Það er lagt fram til þess að tryggja að það verði til fjármagn handa skilanefnd KB-banka til að fara með málið áfram. Það er minn skilningur á þessu frumvarpi, og tilgangur frumvarpsins er sá að tryggja að það verði ekki peningar sem komi í veg fyrir að farið verði í þessi málaferli. Við erum að falla á tíma. Eftir því sem sagt hefur verið hér í þinginu rennur fresturinn út 7. janúar, þá er síðasti frestur til að fara með málið áfram. Það er auðvitað sorglegt fyrir ríkisstjórnina að hafa ekkert verið að vinna í málunum og jafnvel ekki talað um þessi mál við skilanefndina. Hvað á maður að halda þegar hæstv. olíumálaráðherra talar á þessum nótum? Hrun KB-banka er augljóslega út af gjörðum bresku ríkisstjórnarinnar eða réttara sagt skoðanabróður og flokksbróður hæstv. olíumálaráðherra, Gordons Browns, sem er jafnaðarmaður eins og hæstv. olíumálaráðherra. Það er auðvitað hann sem setur þessi hryðjuverkalög á okkur og við ætlum okkur að fara í mál við hann og hans ríkisstjórn. Ég man þess ekki betur en að hæstv. olíumálaráðherra hafi margsagt 

Forseti vill vekja athygli hv. þingmanns á því að virða ávarpsreglur sem eru viðhafðar í þingsal.

Herra forseti. Ég verð að viðurkenna að mér fellur miklu betur að vera kallaður hæstv. olíumálaráðherra því að það er titill sem ég mun a.m.k. af fremsta megni reyna að standa undir. Það er nú ekki svo, herra forseti, að sá olíumálaráðherra sem hér stendur hafi kysst, eins og ég nefndi það í ræðu minni, á vönd kvalara minna. Sú umræða spannst af því að ég sem starfandi utanríkisráðherra um tíma taldi að það væri fráleitt að Bretar væru fengnir til þess að veita hér loftrýmiseftirlit. Það var dregið í efa af sumum að þar fylgdi hugur máli. Hv. þingmaður veit að það er kominn desember, ekki eru Bretarnir komnir og þeir munu ekki koma. Nei, herra forseti, ræða mín hér áðan kviknaði af því tilefni að olíumálaráðherra er nú hlýtt til allra þeirra sem hafa einhvern kvóta og hv. þm. Grétar Mar Jónsson hefur alltaf villukvóta hjá mér. Ég kom hingað einungis til að benda honum á þau augljósu sannindi að oft væri betra, ekki endilega alltaf en a.m.k. stundum og örugglega af þessu tilefni, að hv. þingmenn læsu frumvarpið sem þeir töluðu um. Það kom í ljós í ræðu hv. þingmanns að hann taldi þetta frumvarp tryggja málshöfðun. Svo er ekki. Ég benti honum á að samþykkt þessa frumvarps mun tryggja  Það tryggir hins vegar ekki ef, eins og kemur fram í greinargerð af hálfu flutningsmanna, einhverjar aðrar ástæður kröfuhafa í Kaupþing t.d. liggja til þess að fara ekki í slíka málshöfðun. Mætti þá kannski spyrja hvaða ástæður það gætu verið. Ég þekki þær ekki. Ég er alveg sannfærður um að hv. þingmaður sem ég 

Herra forseti. Auðvitað er það útúrsnúningur sem hæstv. olíumálaráðherra heldur hér fram að því leyti að hann -  
             En auðvitað sneri hann út úr. Ég var að tala um að hér væri verið að tryggja fjármagn í það verk að menn gætu farið í málaferli. Og ég var að tala um að það væri ekki tryggt að fara í málaferli. Ég gef mér það að það sé öruggt mál að það verði farið í málaferli og það verði tryggt að til þess fáist fjármagn. Út á það gengur þetta frumvarp, að tryggja peninga til handa skilanefndunum eða öðrum kröfuhöfum sem munu vilja fara í málaferli við breska ríkið. Enn og aftur segi ég að svo virðist sem þetta komi við kaunin á ráðherrum ríkisstjórnarinnar og ekki þá síst þeim sem höndla með olíumál. Hvet ég þá til að líta í eigin barm og skoða sinn hug betur en þeir hafa gert og tryggja það og leggjast á árar með þingmönnum með að það verði tryggt að farið verði í málaferli og að peningar verði til í þau. Svo óska ég þess auðvitað að hæstv. iðnaðarráðherra sem vonandi einhvern tímann á eftir að verða olíumálaráðherra muni standa með Alþingi Íslendinga í þessu máli.

Herra forseti. Nú sýnist mér eins og hv. þingmaður hafi fengið olíu í fiðrið sitt og eigi erfitt bæði með flug og sund. Ég get staðfest gagnvart hv. þingmanni að það skortir ekkert á minn hug til að fylgja því að Íslendingar sæki allan sinn rétt sem þeir hafa í þessu máli. Ég held að sá réttur sé umtalsverður. Ég held að hann standi bæði andspænis bönkunum tveimur, Landsbankanum gamla og Kaupþingi gamla. Ég held eins og hér hefur áður komið fram í mínu máli við 2. umr. að það sé fyrst og fremst skilanefndanna að standa fyrir slíkri málssókn. En ég held líka að íslenska ríkisstjórnin eigi að leita þeirra ráða sem kunna að vera fyrir hendi til að sækja þennan rétt á öðrum vettvangi. Ég er ekki nægilega lögfróður til að geta bent nákvæmlega á með hvaða hætti það er. Ég hjó líka eftir því að sá maður sem hv. 1. flutningsmaður þessa máls nefndi sem annan höfund greinargerðarinnar ásamt sjálfum sér sagði í sjónvarpi að hann teldi sjálfur að það kynni að verða erfitt að finna beinlínis leiðirnar til að sækja það mál fyrir alþjóðlegum dómstólum en mér sem ólögfróðum manni finnst ákaflega merkilegt að ekki skuli vera þannig samskiptaleiðir og þannig samningar millum þjóða heimsins að þeir tryggi að þegar ein þjóð fer með slíkri gerningahríð og slíku ranglæti á hendur annarri skuli ekki vera fortakslaus farvegur til að sá sem fyrir mótlætinu verður geti sótt sinn rétt ef hann telur að hann hafi hann, eins og við höfum alveg klárlega í þessu tilviki. Þá vísa ég aftur til Helga Áss Grétarssonar stórmeistara, hann var ekki alveg handviss um að slíkur farvegur væri fyrir hendi.

Virðulegi forseti. Það er rétt sem hér hefur komið fram í umræðu að þetta frumvarp tryggir auðvitað ekki að mál verði höfðuð fyrir erlendum dómstólum vegna þeirra aðgerða sem Bretar gripu til. Það sem frumvarpinu er hins vegar ætlað að gera er að taka af allan vafa um að það verður ekki vegna fjárskorts hinna gömlu banka sem það verður ekki gert. Það hefur flogið fyrir að a.m.k. einhverjar skilanefndanna hafi áhyggjur af því að þær geti ekki forsvarað það út frá hlutverki sínu að verja fé til málshöfðunar og því er þessu frumvarpi ætlað að taka á þeim vanda og tryggja að fjármunir verði til reiðu. Það er síðan eftir sem áður í höndum skilanefndanna að meta hvort mál verði höfðað. Í því efni hljóta auðvitað að koma til álita þær aðstæður sem voru fyrir hendi þegar af aðgerðunum varð og skilanefndirnar hafa vonandi upplýsingar um því að ég geri ráð fyrir að skilanefndirnar hafi núna getað kannað atburði og aðstæður í viðkomandi bönkum, þá sérstaklega hvort eitthvað þar gæti verið þess eðlis að það hefði getað útskýrt beitingu hryðjuverkalaganna. Þess vegna held ég að það sé mikilvægt að við ryðjum þeirri hindrun úr vegi, ef það er ekki skýrt, sem felst í því að af málshöfðun geti orðið vegna fjárhagsaðstæðna. Þessu frumvarpi er ætlað að gera það. Virðulegi forseti. Ástæða þess að þetta frumvarp er þingmannafrumvarp er einfaldlega sú, eins og hefur komið fram í umræðum hér á Alþingi og síðast í umræðum um störf þingsins fyrir einni eða tveimur vikum, að það er mjög mikilvægt að mínu áliti að víðtæk pólitísk samstaða sé um fjárútlát af þessum toga. Það er einfaldlega þannig að ekki má inna af hendi greiðslur úr ríkissjóði nema til þess sé lagaheimild þannig að það þarf að skapa lagaheimildina í formi annaðhvort sérlaga og/eða fjárlagaheimildar. Það sem við reynum að gera með þessu frumvarpi er að leggja fram lagagrunn til að unnt sé að veita stuðning þeim bönkum sem vilja láta reyna á þessi réttaratriði. Það er eðlilegt og nauðsynlegt að um það ríki víðtæk samstaða meðal þingmanna. Það kann vel að vera að reikningarnir verði mjög háir. Það hef ég ítrekað bent á í umræðu um þessi atriði í þinginu á undanförnum vikum. Það getur vel verið að málaferlin verði mjög kostnaðarsöm og kostnaður geti þess vegna auðveldlega hlaupið á hundruðum milljóna. Þess vegna skiptir miklu máli að það sé víðtæk pólitísk samstaða um málið og að stjórnarandstaðan standi með okkur í þessu verki. Því er þetta lagt fram hér í formi þingmannafrumvarps. Ég vil sérstaklega  Virðulegi forseti. Okkur ríður mikið á að fá að vita nákvæmlega hvað gerðist í þessu máli. Það er mikilvægt fyrir þjóðina og það er mikilvægt til þess að við áttum okkur á samhengi hlutanna. En það er ekki síður mikilvægt fyrir sjálfsmynd okkar til lengri tíma litið. Það kann vel að vera, við skulum ekki útiloka það, að í aðdraganda málshöfðunar eða jafnvel fyrir dómi komi í ljós einhverjir hlutir sem gætu kollvarpað þeirri sýn sem við höfum í dag sem er sú að við höfum verið órétti beitt. Það kann vel að vera að við málsmeðferð fyrir dómi eða í aðdraganda málshöfðunar komi upp úr dúrnum að einhverjir atburðir hafi verið þess eðlis að þeir útskýrðu frekar hvers vegna þessum lagaheimildum var beitt og kannski ættu slík málaferli þá annaðhvort eftir að staðfesta þann grun sem við höfum í dag um að við höfum verið órétti beitt eða kollvarpa þeirri hugsun og útskýra fyrir okkur betur af hverju þessum heimildum var beitt. Þá verður væntanlega auðveldara fyrir okkur að sætta okkur við afleiðingarnar og lifa með þeim. Það hlýtur að vera mjög mikilvægt, held ég, fyrir þessa þjóð að öll tildrög þessa máls og aðdragandi fáist hreint upp á yfirborðið og þess vegna skiptir miklu máli að allir þeir sem yfir upplýsingum búa um þetta hjálpi skilanefndunum að átta sig á stöðunni þannig að þær geti raunsætt lagt mat á aðstæður áður en til málshöfðunar kemur þannig að málarekstri yrði hagað með eins skynsamlegum hætti og kostur er. Að síðustu, virðulegi forseti, er það auðvitað þannig að ríkið mun áfram horfa til sinnar lagalegu stöðu varðandi þau úrræði sem ríkið kann að hafa til að bera þessi mál undir dómstóla. Það er rétt sem hér hefur komið fram í umræðunni að það eru nokkur álitamál um það hversu auðvelt það kynni að vera. Það er áfram sjálfstætt úrlausnarefni. Þar eru ekki neinir sérstakir tímafrestir að renna út en hins vegar er greinilega fullur vilji til þess af hálfu forsætisráðuneytisins og utanríkisráðuneytisins að vinna vel í því máli eins og gert hefur verið hingað til.

Herra forseti. Það hefur komið fram í umræðunni og á fundi sem seðlabankastjóri var á fyrir skömmu, morgunverðarfundi, þar sem hann lýsti því yfir að hann vissi um ákveðna hluti sem hefðu kannski haft úrslitaáhrif í þessu máli og það væri kannski gott hjá okkur að fá það á hreint hjá seðlabankastjóra hvað hefði verið í gangi, eða er ríkisstjórnin kannski að hylma yfir með honum til að koma í veg fyrir það að menn fari í einhvers konar uppgjör eða jafnvel málaferli við Breta af því að seðlabankastjóri veit eitthvað sem ráðherrar í ríkisstjórninni hafa verið að gera sem olli því að hryðjuverkalögin voru sett á okkur og okkar banka? 
             Ja, margt er skrýtið í kýrhausnum og því er ekki að neita að hæstv. iðnaðarráðherra, sem vonandi verður einhvern tíma olíumálaráðherra, mun kannski neyðast til þess, til að bjarga ríkisstjórninni frá falli eða því að ríkisstjórnin springi eða lendi í einhverjum verri ógöngum en hún er í núna og upp komist um einhverja gjörninga hjá ráðherrum ríkisstjórnarinnar sem hafa verið í þeim dúr að menn séu búnir að gera hér mikið af óhæfuverkum, sumt sjálfsagt löglaust og annað siðlaust. 

Virðulegi forseti. Það hefur komið skýrt fram hjá hæstv. forsætisráðherra, fjármálaráðherra og utanríkisráðherra að þau kalla öll skýrt eftir því að seðlabankastjóri upplýsi hvað það er sem hann telur sig vita sem ástæður þess að hryðjuverkalögunum var beitt. Þess vegna er algjörlega fráleitt að halda því fram að af hálfu ríkisstjórnarinnar eða ríkisstjórnarflokkanna sé einhver ótti við að fá það fram í dagsljósið sem seðlabankastjóri þykist vita. Ég ætla hins vegar að setja fram aðra tilgátu. Ég tel engar líkur á að seðlabankastjóri viti nokkurn skapaðan hlut um málið. Ég held að þetta sé einfaldlega smjörklípa af hans hendi til að draga athygli frá öðrum málum og þá sérstaklega slakri framgöngu Seðlabankans á ýmsum sviðum í kringum hrunið og aðdraganda þess. Þetta minnir óneitanlega á hátterni drýldins smápatta sem þykist búa yfir einhverju sem hann í reynd býr ekki yfir og spilar sig stóran með því. Ég held að við eigum ekki að gera því skóna að seðlabankastjóri viti nokkurn skapaðan hlut í þessu efni, ég held að það sé eðlilegra að lesa þetta sem einhvers konar tilraun til að gera sig breiðan í umræðunni.

Herra forseti. Seðlabankastjóri segist vera með upptökur og geyma upptökur lengur núna en hann gerði áður eða hafi verið vinnuregla Seðlabankans sem var að geyma upptökur í sex mánuði en nú séu þær geymdar lengur. Af einhverjum ástæðum sér hann ástæðu til að halda þessum upptökum, væntanlega segja þær eitthvað. Það er samt ótrúlegt, hæstv. forseti, að við skulum búa við það að ríkisstjórn Íslands skuli líða seðlabankastjóra það að upplýsa ekki og segja það sem hann veit um þessi mál. Eða er óeðlilegt að óbreyttir þingmenn í þinginu álykti að það sé meiri maðkur í mysunni en komið hefur fram um að ráðherrar í ríkisstjórninni hafi gert einhver afglöp, stærri og meiri afglöp en þeir hafa orðið uppvísir að áður? Er óeðlilegt að við og almenningur í landinu spyrjum: Hvað er undir steininum, hvað er undir? Af hverju fæst þetta ekki upp og af hverju situr seðlabankastjóri í skjóli ríkisstjórnarinnar,  Það getur vel verið að það sé rétt hjá hv. þm. Árna Páli Árnasyni að hann viti ekkert og hann sé bara eins og lítill drýldinn strákur að monta sig af einhverju sem hann hefur ekki hugmynd um, það getur vel verið að það sé alveg rétt. En þetta er samt með ólíkindum, við erum að tala um einn hæst launaða embættismann Íslands sem ber mikla ábyrgð á þeirri ógæfu sem búið er að setja þessa þjóð í núna. 

Herra forseti. Ég vil við lok umræðunnar nota tækifærið og þakka þeim sem tóku þátt í henni. Það hefur auðvitað verið farið um víðan völl eins og orðaskipti tveggja hv. þingmanna og hæstv. iðnaðarráðherra bera merki um, en eitt er þó ljóst af þeirri umræðu sem farið hefur fram að það er þverpólitísk sátt um að fara þá leið sem frumvarpið mælir fyrir um, þ.e. að tryggja fjárhagslega fyrirgreiðslu til þeirra sem kjósa að fara í mál fyrir erlendum dómstólum vegna aðgerða breskra stjórnvalda. Og það er þverpólitísk sátt um það og skilningur hér að Alþingi Íslendinga eigi að senda Bretum skýr skilaboð um að við aðgerðir þeirra og beitingu hryðjuverkalaga gagnvart Íslendingum og íslenskum hagsmunum verði ekki unað. Það er ljóst að fulltrúar allra flokka sem tekið hafa þátt í umræðunni styðja málið og ég fagna því sérstaklega. Ég fagna líka þeim stuðningsyfirlýsingum sem komið hafa frá fulltrúa ríkisstjórnarinnar, hæstv. iðnaðarráðherra Össuri Skarphéðinssyni, sem lýsti hér yfir stuðningi við málið. Það sýnir hversu víðtækur stuðningurinn er.  Ég ítreka að ég vil nota tækifærið og þakka fyrir stuðninginn við málið og fyrir þá umræðu sem hér hefur farið fram.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til breytinga á svonefndum eftirlaunalögum. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á eftirlaunakjörum alþingismanna, ráðherra og hæstaréttardómara samkvæmt lögum nr. 141/2003, um eftirlaun forseta Íslands, ráðherra, alþingismanna og hæstaréttardómara. Lög nr. 141/2003, sem öðluðust gildi 30. desember 2003, fólu í sér gagngerar breytingar á eftirlaunakerfi æðstu embættismanna þjóðarinnar. Í almennum athugasemdum við frumvarp það sem varð að fyrrgreindum lögum var því lýst að markmið með setningu laganna væri m.a. að veita alþingismönnum og ráðherrum sem hefðu gegnt störfum lengi og verið í forustusveit í samfélaginu rýmri rétt en áður til að hverfa af opinberum vettvangi og draga sig í hlé frá stjórnmálum. Með því væri stuðlað að hæfilegri endurnýjun í þjóðmálum og þeim sem varið hefðu meginhluta starfsævi sinnar á þessum sviðum tryggður fjárhagslegur grundvöllur til að svo gæti orðið. Tekið var fram að gera ætti þeim sem lengi hefðu verið í forustustörfum í stjórnmálum kleift að hverfa af vettvangi með sæmilega örugga afkomu og án þess að þeir þyrftu að leita nýrra starfa seint á starfsævinni. Síðan lög nr. 141/2003 voru sett hafa þau sætt margs konar gagnrýni. Í þeirri umræðu hefur þó einkum verið staðnæmst við það atriði að þeir sem þiggja eftirlaun samkvæmt lögunum hafa samhliða getað verið í föstu starfi, þar á meðal hjá hinu opinbera, en sæta þá jafnframt skerðingu eftirlaunanna, þó ekki lengur en til 65 ára aldurs. Skerðing eftirlaunagreiðslna skv. 19. gr. laganna er 6% af áunnum réttindum fyrir hvert aldursár sem vantar upp á að viðkomandi nái 65 ára aldri. Enginn greinarmunur er gerður á því hvort starfið er á vegum hins opinbera eða annarra. Vert er að vekja athygli á því að þetta skerðingarfyrirkomulag var ekki að öllu leyti nýjung. Þeir sem eiga aðild að A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins og hefja töku lífeyris fyrir 65 ára aldur sæta sambærilegri skerðingu, sbr. 3. mgr. 15. gr. laga nr. 1/1997, um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. Þá er rétt að taka fram að hjá lífeyrissjóðum á almennum markaði hefur ekki tíðkast að skerða greiðslu ellilífeyris þrátt fyrir að lífeyrisþegar taki að sér önnur störf. Geta sjóðfélagar því notið fulls ellilífeyris og jafnframt notið fullra launa vegna starfa án þess að til nokkurrar skerðingar komi. Á þetta bæði við um þá sem hefja töku ellilífeyris fyrir 65 ára aldur og þá sem hefja töku lífeyris síðar. Þótt of snemmt sé að segja til um hvort þau markmið sem stefnt var að með setningu laga nr. 141/2003 hafi náðst að fullu er ljóst að tilteknar hliðar á eftirlaunakerfi æðstu embættismanna þjóðarinnar mæta ekki almennum skilningi í þjóðfélaginu. Við því þarf að bregðast, meðal annars til að varðveita nauðsynlegt traust milli almennings og ráðamanna. Reynsla af framkvæmd laganna sýnir þó að alþingismenn og ráðherrar með langan feril að baki virðast almennt ekki kjósa að setjast í helgan stein þegar eftirlaunaaldri er náð eins og ráð var fyrir gert. Vegna reynslu sinnar er ekki óeðlilegt að þeir veljist í ýmis opinber störf og eiga þeir samkvæmt núgildandi lögum rétt á eftirlaunum, með ákveðinni skerðingu, samhliða launum fyrir það starf sem þeir gegna. Fyrir vikið njóta þeir kjara sem eru almennt mun betri en almenningur á kost á. Þykir þessi aðstaða sérstaklega óeðlileg þegar um er að ræða störf á vegum hins opinbera þannig að viðkomandi aðilar njóta þá bæði eftirlauna og launagreiðslna frá ríkinu. Með hliðsjón af framangreindu eru með frumvarpinu lagðar til eftirfarandi breytingar á núgildandi lögum: Í fyrsta lagi er lagt til að aldurslágmark alþingismanna, ráðherra og hæstaréttardómara til töku eftirlauna verði hækkað úr 55 árum í 60 ár. Í öðru lagi er lagt til að réttindaávinnsla hjá alþingismönnum, ráðherrum og hæstaréttardómurum verði eftirleiðis 2,375% fyrir hvert ár í embætti og samsvarandi fyrir hluta úr ári, í stað 3% ávinnslu hjá alþingismönnum og 6% ávinnslu þegar ráðherrar og hæstaréttardómarar eiga í hlut eins og í núgildandi lögum. Samhliða er lagt til að fellt verði á brott ákvæði um að skylda til greiðslu iðgjalda falli niður þegar fullum réttindum samkvæmt lögunum er náð. Í þriðja lagi er lagt til að girt verði fyrir það að þessir hópar njóti samtímis eftirlauna og launa frá ríkinu. Er það gert með því að kveða á um að launagreiðslur frá hinu opinbera komi að fullu til frádráttar eftirlaunum á grundvelli laganna. Gert er ráð fyrir að skerðingarregla núgildandi laga eigi áfram við um launagreiðslur vegna starfa hjá öðrum aðilum. Í fjórða lagi er lagt til að sérákvæði um eftirlaunakjör forsætisráðherra verði felld á brott þannig að um fyrrverandi forsætisráðherra gildi eftirleiðis sömu reglur og um aðra ráðherra. Gert er ráð fyrir því í frumvarpinu að áunnin réttindi alþingismanna og ráðherra skerðist ekki. Þá er ráðgert að þær breytingar, sem lagðar eru til á 15. gr. laganna gildi einungis um þá hæstaréttardómara sem skipaðir verða eftir fyrirhugaða gildistöku frumvarpsins. Þegar hugað er að takmörkun eða skerðingu á þeim eftirlaunarétti sem alþingismenn, ráðherrar og hæstaréttardómarar njóta á grundvelli laga nr. 141/2003 þarf að tryggja að fyrirhuguð breyting brjóti ekki gegn ákvæðum stjórnarskrárinnar. Í dómum Hæstaréttar og álitum umboðsmanns Alþingis hefur verið fallist á þann skilning að löggjafinn hafi rýmra svigrúm til að takmarka væntanleg lífeyrisréttindi en þau réttindi sem þegar eru orðin virk. Ekki er þó útilokað að skerða megi slík virk réttindi sé það gert með málefnalegum og almennum hætti. Í samræmi við framangreind sjónarmið er í frumvarpinu gert ráð fyrir því að áunnin réttindi viðkomandi hópa á grundvelli laga nr. 141/2003 frá gildistöku þeirra til 1. júlí 2009 séu ekki skert. Þannig er lagt til að við útreikning eftirlauna, makalífeyris og örorkulífeyris verði tekið tillit til áunninna réttinda eftir atvikum hlutfallslega. Með þessu móti er ekki hróflað við áunnum réttindum á grundvelli laganna en hins vegar er gert ráð fyrir því að ekki verði unnt að ávinna sér frekari rétt á grundvelli núverandi fyrirkomulags eftir 1. júlí 2009. Hvað varðar sjónarmið um réttmætar væntingar geta þau tæplega vegið þungt í ljósi þess að núgildandi lög eru aðeins fimm ára gömul og hafa frá upphafi sætt stöðugri gagnrýni. Það er því ósennilegt að rétthafar samkvæmt lögunum geti talist hafa verið í góðri trú um fyrirvaralaus eftirlaunakjör á grundvelli laganna til framtíðar. Í samræmi við sjónarmið um meðalhóf er gert ráð fyrir því að ákvæði frumvarpsins taki ekki gildi fyrr en 1. júlí 2009. Er þeim hópum sem falla undir lög nr. 141/2003 þannig veittur ákveðinn aðlögunartími. Athugasemdir við einstakar greinar frumvarpsins. Með 1. gr. frumvarpsins er lagt til að lokamálsliður 2. mgr. 1. gr. laganna verði felldur brott þannig að skylda til greiðslu iðgjalda haldist þó svo að fullum réttindum samkvæmt lögunum verði náð. Slík breyting er í samræmi við það sem almennt gildir um sjóðfélaga í Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins, sem og á almennum markaði. Þykir því eðlilegt að sama regla eigi við um þá aðila sem lög nr. 141/2003 taka til. Með hliðsjón af þeim breytingum sem lagðar eru til á réttindaávinnslu alþingismanna, ráðherra og hæstaréttardómara í 3., 6. og 7. gr. frumvarpsins má ætla að þessi breyting muni ekki hafa teljandi áhrif í framkvæmd. Með 2. og 5. gr. frumvarpsins eru lagðar til breytingar á þeim ákvæðum laga nr. 141/2003 sem gera ráð fyrir því að þeir alþingismenn og ráðherrar sem hafa gegnt starfi sínu hvað lengst geti hafið töku eftirlauna fyrr en ella, þ.e. í einstaka tilfellum allt niður í 55 ára aldur. Verði frumvarpið að lögum munu þessir aðilar fyrst geta hafið töku eftirlauna samkvæmt lögunum við 60 ára aldur í samræmi við það sem gildir um sjóðfélaga í Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins. Um 3. og 6. gr. Með 3. og 6. gr. frumvarpsins er lagt til að réttindaávinnsla alþingismanna og ráðherra verði 2,375% fyrir hvert ár þingsetu eða eftir atvikum í embætti og samsvarandi fyrir hluta úr ári. Er þannig gert ráð fyrir að eftirlaunahlutfall þessara aðila verði lægra en samkvæmt núgildandi lögum. Verði frumvarpið að lögum verður réttindaávinnsla alþingismanna og ráðherra í hlutfallslegu samræmi við réttindaávinnslu sjóðfélaga í A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins að teknu tilliti til hærri iðgjalda. Með 4. gr. frumvarpsins er lagt til að sérákvæði 6. gr. laganna um eftirlaunarétt fyrrverandi forsætisráðherra verði fellt brott. Með 7. gr. frumvarpsins  Samkvæmt 11. gr. frumvarpsins munu breytingarnar þó einungis ná til þeirra hæstaréttardómara sem skipaðir verða eftir fyrirhugaða gildistöku laganna, en um röksemdir fyrir því vísast til athugasemda við það ákvæði. Með 8. gr. frumvarpsins er lagt til að gerðar verði umtalsverðar breytingar á skerðingarreglu 19. gr. laganna. Verði frumvarpið að lögum verður 19. gr. gildandi laga eftirleiðis 1. mgr. 19. gr. að undanskildum lokamálslið ákvæðisins sem verður 3. mgr. 19. gr. Þá bætist ný málsgrein við ákvæðið sem verður 2. mgr. 19. gr. og mælir fyrir um fulla skerðingu eftirlauna vegna launagreiðslna fyrir störf á vegum ríkisins, stofnana þess eða félaga í meirihlutaeigu þess. Verði frumvarpið að lögum verður þannig í 1. mgr. 19. gr. mælt fyrir um að ef sá sem nýtur eftirlauna samkvæmt lögunum tekur við nýju starfi skerðist eftirlaunagreiðslur til hans fram að 65 ára aldri um sem nemur 0,5% af áunnum rétti fyrir hvern mánuð eða brot úr mánuði sem vantar á 65 ára aldur og að sama skerðing verði á eftirlaunum þess sem er í starfi er hann öðlast rétt til eftirlauna samkvæmt lögunum. Í 2. mgr. verður svo mælt fyrir um að ef sá sem gegnir starfi á vegum ríkisins, stofnana þess eða félaga í meirihlutaeigu þess nýtur réttar til eftirlauna samkvæmt lögunum komi launagreiðslur fyrir það starf að fullu til frádráttar þeim eftirlaunum sem ákvörðuð eru samkvæmt þeim. Í 3. mgr. verður svo mælt fyrir um að skerðing greiðslna skv. 1. og 2. mgr. falli niður þegar látið er af starfi. Ekki er lagt til að sérstakt aldurshámark verði á þessari skerðingarreglu og er henni því ætlað að gilda uns látið er af hinu opinbera starfi sem að jafnaði yrði ekki síðar en við sjötugt. Þessi nýja skerðingarregla mun jafnan leiða til þess að eftirlaunagreiðslur til þeirra aðila sem gegna föstu starfi á vegum ríkisins falla niður á meðan viðkomandi gegnir starfinu. Þó er ekki útilokað að um einhverja gildi að laun þeirra séu lægri en eftirlaunagreiðslurnar og er talið eðlilegt að þeir einstaklingar sem þannig er ástatt um haldi þeim mismun. Um 9. gr. Með 9. gr. frumvarpsins er orðalagi 2. málsl. 1. mgr. 22. gr. laganna breytt og tekið fram að þegar þeir sem höfðu öðlast rétt samkvæmt eldri lögum fyrir gildistöku laga nr. 141/2003 þann 30. desember 2003 og ákveða að taka eftirlaun eða makalífeyri samkvæmt þeim, sæti eftirlaunagreiðslur til þeirra skerðingu skv. 2. mgr. 19. gr. laganna. Ákveði rétthafi að taka eftirlaun eða makalífeyri samkvæmt eldri lögum munu greiðslur til hans þannig skerðast í samræmi við nýtt ákvæði 2. mgr. 19. gr., en um skýringu þess ákvæðis vísast til athugasemda við 8. gr. frumvarpsins. Með þessu móti er tryggt að þeir sem njóta réttinda á grundvelli laga nr. 141/2003 sæti allir sams konar skerðingu eftirlaunagreiðslna vegna starfa á vegum hins opinbera. Er þetta í samræmi við almenn sjónarmið um jafnræði og það markmið frumvarpsins að færa kjör ráðamanna nær kjörum almennings. Með 1. mgr. 10. gr. frumvarpsins er áréttað að áunnin réttindi frá 30. desember 2003, er lög nr. 141/2003 tóku gildi, fram að gildistöku lagabreytinga samkvæmt frumvarpinu skerðist ekki. Þannig er lagt til að við útreikning eftirlauna, makalífeyris og örorkulífeyris verði tekið fullt tillit til áunninna réttinda, eftir atvikum hlutfallslegt, eins og þau standa við fyrirhugaða gildistöku laganna 1. júlí 2009. Gert er ráð fyrir því að nánar verði mælt fyrir um fyrirkomulag útreiknings í þeim reglum sem fjármálaráðherra setur á grundvelli 2. mgr. 20. gr. laganna. Með 11. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir því að fyrirhugaðar breytingar á eftirlaunaréttindum hæstaréttardómara taki ekki til þeirra sem skipaðir hafa verið í Hæstarétt fyrir 1. júlí 2009. Þykir þetta eðlileg regla með hliðsjón af stöðu æðstu handhafa dómsvaldsins og með hliðsjón af þeim stjórnskipulegu sjónarmiðum sem rakin voru í almennum athugasemdum. Virðulegi forseti. Að þessu sögðu legg ég til að frumvarpi þessu verði vísað til hv. allsherjarnefndar og 2. umr. að lokinni þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Ég hef hálfgerða samúð með hæstv. fjármálaráðherra að þurfa að flytja þetta mál enda var greinilegt að hann vildi ljúka ræðunni sem fyrst  Það sem ég vildi taka upp í andsvari er að í frumvarpinu er gert ráð fyrir því að færa lífeyrisréttindi alþingismanna frá því sem þau eru að því sem er í A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins og þeim reglum sem þar gilda. Í fyrsta lagi er alþingismönnum gert skylt að greiða áfram iðgjald af launum sínum þrátt fyrir að engin réttindaávinnsla verði við það, það er í samræmi við A-deild Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. Í öðru lagi er árleg réttindaávinnsla miðuð við 1,9% sem er í A-deild LSR. 2.375% kemur til vegna þess að alþingismenn greiða 5% af launum sínum í iðgjald en aðrir 4%. Þess vegna skýtur skökku við, virðulegi forseti, að ekki skuli þá gilda sömu ákvæði og varðandi þá sem greiða í A-deild LSR og fá lífeyri sinn greiddan þaðan. En lagaákvæðin um þann sjóð eru þannig að þeir sem fá lífeyri þaðan geta aflað sér tekna með öðru starfi. Þær launatekjur skerða ekki lífeyrisgreiðslur sjóðsins. Ef þingmenn eiga að vera á sömu kjörum og í A-deild LSR, af hverju á það ekki að vera að öllu leyti? Ég minni á að meðalstarfstími alþingismanna er 11 ár og það mætti því ætla að lífeyrisgreiðslur til þeirra að venjulegum starfstíma loknum væru um 146 þús. kr. á mánuði. Hvers vegna á að skerða þær greiðslur þó að þeir alþingismenn hafi síðar, eftir að þeir hafa látið af störfum, einhverjar tekjur hvort sem það er hjá ríkinu eða öðrum 

Herra forseti. Ég held að þetta sé ekki alls kostar rétt sem hv. þingmaður sagði áðan um A-deildina. Ég gerði grein fyrir því í framsöguræðunni að þeir sem eiga aðild að A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins og hefja töku lífeyris fyrir 65 ára aldur sæta sambærilegri skerðingu og gert er ráð fyrir í þessu frumvarpi, samanber 15. gr. laga nr. 1/1997, um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. Þessi sambærilega skerðing sem ég nefndi er einnig í gildandi lögum, lögum 141/2003, þannig að hún er ekki ný.

Virðulegi forseti. Ég heyrði þetta einmitt hjá hæstv. ráðherra í framsöguræðu hans en því ber ekki saman við þær upplýsingar sem ég hef frá lífeyrissjóðnum sjálfum. Ég er með svar frá lífeyrissjóðnum við fyrirspurn minni nýlega um þetta efni og þar segir alveg skýrt að þeir sem fá lífeyri úr A-deildinni fái hann óháð öðrum tekjum. Ég er hér með útprentun af heimasíðu Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins og þar stendur einfaldlega undir A-deildinni: „Réttur til lífeyris samhliða starfi.“ Allar upplýsingar sem ég hef um málið eru á þessa lund sem ég rakti og ég hlýt því að spyrja, virðulegi forseti: Hverju sætir það að það á að ganga svo langt að fara á lengra en gildir almennt á vinnumarkaðnum? Hvort sem það eru ríkisstarfsmenn eða aðrir er meginstefnan sú að réttindin eru áunnin með iðgjaldi og þegar menn eiga rétt á að fá sín eftirlaun greidd úr lífeyrissjóði fá þeir þau óháð öðrum tekjum. Þetta er algjör sérregla sem meiningin er að taka upp varðandi alþingismenn og gildir ekki um neinn annan hóp nema þá kannski ráðherra. Hverju sætir það, virðulegi forseti, fyrst færa á, samkvæmt tillögum ríkisstjórnarinnar, alþingismenn algjörlega á sama stað og opinbera starfsmenn. Þeir fá þá ekki sömu réttindi og opinberir starfsmenn? Svo vil ég minna á það, virðulegi forseti, að þegar B-deildinni var lokað og A-deildin stofnuð fengu allir þeir sem þá voru í starfi hjá ríkinu að vera áfram í B-deildinni þangað til þeir létu af störfum. Réttindaávinnslan þar er meiri en hjá A-deildinni.

Nú ber svo við að upplýsingum okkar hv. þingmanns ber ekki saman og það á aldrei að deila um staðreyndir því að það er auðvelt að fá leyst úr því hvað er rétt í þessum efnum. Væntanlega verður hv. nefnd að skoða þær upplýsingar sem hv. þingmaður nefndi hérna og bera þær saman við lögin frá 1997. Ég held þó að við deilum ekki um að þessi skerðingarregla er í gildi samkvæmt lögunum frá 2003 þannig að hún er ekki ný í því frumvarpi sem hér er. Það eru þá aðrar breytingar sem eru á 19. gr. en þessi málsgrein verður þá 1. mgr. ef af breytingunum verður.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að blanda mér í þær stórfenglegu leikfimiæfingar sem við urðum vitni að áðan þar sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson er búinn að finna það út að þingmenn, ráðherrar og æðstu embættismenn verða samkvæmt frumvarpi ríkisstjórnarinnar fluttir í A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. Svo er ekki. Þessi hópur, ráðherrar, alþingismenn og æðstu embættismenn sem svo eru nefndir eru ekki í þessum deildum lífeyrissjóðsins. Um þá gilda sérlög og lífeyrisréttindi þeirra grundvallast ekki á sjálfbærri sjóðsmyndun heldur réttindum sem myndast samkvæmt lögum. Síðan er hitt allt annar handleggur, hvort einhver viðmið sem styðjast við reglur í lífeyrissjóðum kunna að koma til álita. Það sem við erum að fjalla um núna eru lífeyrisréttindi sem mörgum, og þar á meðal mér, finnast ekki rétt en þau eru á þá lund að ráðherrahluti launa vinnur viðkomandi einstaklingi 6% á ári, þingmannshlutinn 3%. Sambærileg réttindaávinnsla í gömlu deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins, B-deildinni sem svo er nefnd, er 2% og í A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins 1,9%. Í öðrum lífeyrissjóðum er þessi ávinnsla minni eða á bilinu 1,4–1,6% nú um stundir. Það sem ég vildi vekja athygli á í ræðu minni er hinn pólitíski þráður í þessari umræðu en hann hefur ákaft verið spunninn frá því í aðdraganda síðustu alþingiskosninga og fram á þennan dag, en Samfylkingin hét kjósendum sínum því að afnema, eins og kallað var, lífeyrislögin, sérréttindalögin sem sett voru 2003. Um það var síðan gerð samþykkt í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar. Hvað þar héngi á spýtu var hins vegar alltaf hulið. Mánuðum saman hefur verið talað um að samningaviðræður standi yfir milli stjórnarflokkanna og menn hafa reynt að kalla þar að fulltrúa allra flokka á þingi þótt staðreyndin sé sú að stjórnarmeirihlutinn, ríkisstjórnarflokkarnir hafi komið sér saman um að verða ásáttir um niðurstöðu í málinu. Hún liggur núna fyrir í þessu frumvarpi sem engan veginn gengur alla leið, enn er verið að festa í lög sérréttindi fyrir þann hóp sem heyrir undir lögin í stað þess að nema þau alveg brott og færa alla spyrðuna undir lög um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins þannig að alþingismenn, ráðherrar og viðkomandi embættismenn njóti sambærilegra kjara og starfsmenn ríkisins gera almennt. Í þessari umræðu hefur verið athyglisvert að heyra málflutning ýmissa talsmanna Sjálfstæðisflokksins og ég vísa þar t.d. í málflutning hv. þm. Péturs H. Blöndals og á stundum hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar sem segja eða láta í veðri vaka að ef ráðist verði í þessar breytingar vilji þeir að lífeyrisréttindi opinberra starfsmanna almennt verði numin brott. Þá er vísað til þess að þeir búi við ríkari réttindi en gerist almennt á launamarkaði. Það er alveg rétt en engu að síður erum við að tala um réttindi stórra stétta, starfsmanna ríkisins, starfsmanna sveitarfélaganna, og það gleðilega hefur verið að gerast á undanförnum árum að lífeyrisréttindi á almennum vinnumarkaði hafa verið að aukast og batna og þá að hluta til vegna viðmiðunar í lífeyrisréttindi eins og þau gerast hjá ríki og sveitarfélögum. Þetta hefur því þegar á heildina er litið verið mjög til góðs og um þetta er bærileg sátt innan verkalýðshreyfingarinnar. Þar er hugsunin sú að jafna kjörin upp á við. Enginn lætur sér til hugar koma að það merki að koma eigi á sambærilegum sérréttindakjörum og þessi fámenni hópur hefur skapað sjálfum sér. Töf ríkisstjórnarinnar á því að koma þessum loforðum sínum í framkvæmd hefur fært þeim svolítinn ávinning vegna þess að umframréttindin sem ráðherrar búa við skapa þeim á ári hverju 23.610 kr., það er nú pínulítil launahækkun, þau hafa alla vega komið í veg fyrir að lífeyriskjör þeirra rýrni um þessa upphæð á ári hverju með því að bíða. Nú ætla þau að bíða fram í júlí á næsta ári og þá eru þau komin í tæpar 50 þús. kr. á mánuði hverjum í eigin vasa. Þetta er það sem hefst upp úr krafsinu fyrir það að standa gegn kröfum um að ráðist verði í jöfnuð. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta núna. Ég hef marglýst því yfir að þegar frumvarp ríkisstjórnarinnar komi fram og gangi það ekki alla leið og færi lífeyrisréttindi þessara aðila til samræmis við það sem almennt gerist hjá starfsmönnum ríkisins muni ég ásamt helst sem allra flestum standa fyrir breytingartillögum í þá veru og óska síðan eftir því að þingið, hver og einn, geri grein fyrir afstöðu sinni til málsins. Það verður gert þegar þetta frumvarp kemur til afgreiðslu. Ég vek athygli á því að það er annað frumvarp í þinginu sem bíður þess að komast í þingsalinn og það væri eðlilegra að fá það hingað inn fyrst, taka það fyrst til afgreiðslu, það gengur lengra. Hvað um það, hver sem niðurstaðan verður í því efni mun ég standa þannig að málum. Ég hef sagt að hægt sé að afgreiða þetta mál á skömmum tíma. Ég fyrir mitt leyti mun beita mér fyrir því að svo verði gert, m.a. með því að stytta nú mál mitt.

Virðulegi forseti. Ég tel rétt að leiðrétta hv. þingmann sem fór rangt með það sem ég hafði sagt. Ég hélt því ekki fram að verið væri að færa þingmenn í A-deildina heldur að að færa réttindi þeirra til samræmis við það sem væri í A-deildinni, á því er auðvitað munur. Mig langar að rifja hér upp það sem fram hefur komið, að samkvæmt upplýsingum á heimasíðu Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins kemur fram að þeir sem eru í A-deild njóta þeirra réttinda að þeir geta tekið út lífeyri sinn samhliða starfi og réttur til lífeyris er ekki bundinn við starfslok. Þeir geta haldið áfram í starfi sínu þegar þeir hafa náð þeim aldri að þeir geta tekið út lífeyri og eiga rétt á því. Fram kom í máli hæstv. fjármálaráðherra að hann taldi að - áður en ég kem að því minni ég á að hv. þingmaður sagði í viðtali í Morgunblaðinu 22. júní 2006 að afnema ætti eftirlaunalögin og, með leyfi forseta: „… láta þessa starfsmenn hins opinbera ganga inn í þá sjóði sem fyrir eru, sem væri þá væntanlega A-deild LSR. [...] Um þessa starfsmenn eiga að gilda sömu reglur og um aðra en ég kem ekki auga á nein rök sem mæla með öðru.“ Ég spyr hv. þingmann: Er hann sammála því að verði eftirlaunaréttindi alþingismanna færð til samræmis við það sem gildir í A-deild LSR að það gildi þá að öllu leyti? Ég spyr hann jafnframt að því hvort það sé rétt hjá hæstv. fjármálaráðherra að þeir sem fá lífeyri úr A-deild LSR búi við skerðingu á þeim lífeyrisréttindum hafi þeir aðrar tekjur.

Hæstv. forseti. Þetta er rétt hjá hv. þingmanni að í A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins geta menn farið á lífeyri, að vísu skertan ef þeir fara fyrr á lífeyri en við 65 ára aldur, og jafnframt aflað launatekna, það er rétt. Um það hvort ég telji að slíkt eigi að gilda um þingmenn og þá sem færu inn í A-deildina samkvæmt breytingartillögum sem ég hyggst flytja, já. Hins vegar er litið svo á, samkvæmt þeim breytingartillögum sem ég mun gangast fyrir, að þegar áunnin réttindi verði ekki hreyfð, sem þýðir að um þá sem eru þegar í þessu réttindakerfi og eru ekki innan A-deildar LSR gildi áfram annars konar reglur. Þeir eru þá ekki komnir inn í þennan sjóð. Þá þarf að setja sérstök lagaákvæði um að þeir geti ekki gert tvennt í senn, tekið lífeyri og aflað sér launatekna. Þeir eru þá í gamla kerfinu, viðkomandi eru ekki komnir inn í A-deild lífeyrissjóðsins. Ég tel mig ekki hafa verið að hafa rangt eftir hv. þingmanni og hann endurtók það hér og sagði að verið væri að færa réttindi þeirra til samræmis við það sem er í A-deild LSR. Svo er ekki, vegna þess að í A-deild LSR, eins og ég gat um áðan, er gert ráð fyrir að viðkomandi afli réttinda sem nema 1,9% á ári en samkvæmt því frumvarpi sem liggur fyrir hér er meiningin sú að réttindaávinnslan verði 2,735, ef ég man rétt. 

Hæstv. forseti. Jú, 1,9% réttindaávinnsla fyrir 4% iðgjald þýðir 2,375% fyrir 5% iðgjald. Það er það sem þingmenn borga og hafa gert síðan 2003. Þetta er því nákvæmlega það sama. Kjarni málsins er sá að frumvarpið byggist upp á A-deildarréttindum, ekki B-deildarréttindum, og þá segi ég: Þá skulum við hafa A-deildarréttindin báðum megin, ekki bara skyldumegin heldur líka réttindamegin. Ég spurði hv. þingmann vegna þess að hann er búinn að vera jafnframt því að vera alþingismaður lengi í stjórn Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins og varaformaður stundum og ég veit ekki nema hann hafi verið formaður líka og er enn í stjórninni. Það er nefnilega þannig að hjá þeim sem byrja að taka út lífeyri og eru í A-deildinni skerðist lífeyririnn ef þeir taka hann út fyrir 65 ára aldur, ef þeir flýta töku lífeyris, en hann skerðist ekki vegna launatekna. Ég vil ítreka það, virðulegur forseti, að hv. þingmaður svari því skýrt hvort það sé ekki rétt hjá mér að lífeyrir úr A-deild skerðist ekki vegna launatekna, hvort sem þær launatekjur eru af sama starfi, öðru starfi hjá ríkinu eða öðru starfi utan ríkisins.

Hæstv. forseti. Lífeyririnn skerðist ekki vegna launatekna en fari menn fyrr á lífeyri skerðast réttindin. Hið sama gerist í lífeyriskerfi þingmanna, ráðherra og æðstu embættismanna, ef viðkomandi fer fyrr á lífeyri en aldur kveður á um skerðast þessi réttindi.  Við skulum horfa á heildarpakkann vegna þess að þetta er ekki bara spurning um prósentuávinning sem er verulega umfram það sem gerist hjá starfsmönnum hins opinbera, starfsmönnum ríkisins, starfsmönnum sveitarfélaga og þess sem gerist á almennum launamarkaði. Þetta eru sérréttindi og þetta er kattarþvottur hjá ríkisstjórninni þótt hún sé að stíga örlítið skref og þá sérstaklega varðandi ráðherraréttindin sem voru 6% en meiningin er að lækka þau núna niður en það verður gert í júlí nk. Þegar litið er á heildarpakkann erum við eftir sem áður með sérréttindakjör fyrir þingmenn, ráðherra og æðstu embættismenn ríkisins. Það er til skammar að menn hafi notfært sér aðstöðu sína á Alþingi til að skapa sjálfum sér slík sérréttindi og vissulega til skammar ef menn ætla áfram að nota þingið til að staðfesta slíkan sérrétt.

Virðulegur forseti. Það mál sem hér er til umræðu er stórmál og væri hægt að hafa um það langt mál en sú er hér stendur mun ekki gera það. Fulltrúi Vinstri grænna talaði að mér taldist til í rúmlega átta mínútur og var það vel af sér vikið mundi ég segja. Ég er búin að skoða fjöldamörg gögn um málið, virðulegi forseti, og ætla ekki að fara yfir þau öll en hér er mikil forsaga að baki sem ég tel óþarft að rifja upp. Árið 2003 breyttum við lögunum og í kjölfarið kom fram mjög mikil gagnrýni á hvernig staðið var að því. Þá má segja allir flokkar hafi staðið að málinu að því leytinu til að fulltrúar allra flokka í forsætisnefnd fluttu málið fram. Síðan urðu miklar uppákomur sem ég ætla ekki að rekja hér. Flokkarnir hafa flestir rætt þessi mál í æðstu stofnunum sínum og það hafa framsóknarmenn gert og árið 2007 ályktuðu þeir mjög ákveðið um að afnema bæri sérréttindi alþingismanna eins og þar stendur. Stefna okkar er algerlega skýr. Stjórnmálaflokkarnir fóru með þetta inn í síðustu kosningabaráttu og það er ágætt að rifja upp hvað Samfylkingin sagði. Hún sagði það sama, það ber að afnema sérréttindin. En það er varla hægt að rökstyðja það að Samfylkingin sé að gera það hér, það er alls ekki hægt að rökstyðja það og því er hægt að færa rök fyrir því að ríkisstjórnarflokkarnir vilji viðhalda sérréttindunum að vissu leyti. Valgerður Bjarnadóttir flutti þó mál fyrir stuttu í þinginu sem var sögulegt að því leyti að samfylkingarmenn brutu sig þar frá Sjálfstæðisflokknum en þeir eru eins og allir vita saman í ríkisstjórn. Þetta var mjög eftirtektarvert af því í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar segir, virðulegur forseti, og ég vitna hér beint í þá yfirlýsingu, með þínu leyfi: „Eftirlaunakjör alþingismanna og ráðherra verði endurskoðuð og meira samræmi komið á í lífeyrismálum ráðamanna og almennings.“ Þarna hljóp því Samfylkingin algerlega fram úr sér. Vildi afnema sérréttindin en gekk svo ekki alla leið loksins þegar hún nær saman við Sjálfstæðisflokkinn um málið. Samkvæmt orðanna hljóðan á ályktun framsóknarmanna um að afnema sérréttindi alþingismanna þá teljum við að stefna beri að því að alþingismenn fari inn í A-deild LSR og við teljum að það eigi að skoða hvort ekki eigi að hafa sömu inngreiðslu og sömu réttindaávinnslu og er þar, þ.e. lækka inngreiðsluna þannig að hún verði 4% en lækka réttindaávinnsluna þannig að hún verði 1,9% á ári. Við viljum skoða það og því má segja að sú er hér stendur tali á mjög svipuðum nótum og fulltrúi VG, hv. þm. Ögmundur Jónasson, gerði áðan. Eftir þessa umræðu mun málið fara til allsherjarnefndar og fá þar skoðun og ég tel að nefndin eigi að hefja það starf hið allra fyrsta. Þar munum við væntanlega skoða breytingartillögur en eins og málið er vaxið þá giska ég á að stjórnarflokkarnir hafi lítinn áhuga á því að fallast á breytingartillögur sem stjórnarandstöðuflokkarnir munu væntanlega flytja við málið. En ég ætla ekki að lengja umræðuna, virðulegur forseti. Ég tel að það hafi ekkert upp á sig. Það er leiðinlegt að þurfa að tala um svona mál að nóttu eða kvöldi til. Klukkan er orðin meira en hálfellefu og ekkert eðlilegt að dvelja of lengi við þetta. Aðalatriðið er að koma málinu til nefndar og fara yfir það og afgreiða það síðan frá Alþingi. Við framsóknarmenn viljum afgreiða það þannig, virðulegur forseti, að sérréttindi alþingismanna verði afnumin og höfum rætt það í flokkssamþykktum okkar og ályktað mjög skýrt um það.

Hæstv. forseti. Það er alltaf jafn ofboðslega skemmtilegt að ræða hér kjaramál alþingismanna í þinginu. Það er ævinlega gert í einhverju tímahraki annaðhvort fyrir jól eða fyrir lok vorþings þar sem menn ætla að hespa einhverju í gegn. Illa grunduðu, illa rökstuddu og ekki endilega í samræmi við það sem menn jafnvel ætluðu sér að gera þegar lagt var af stað. Ég held að það sé algerlega nauðsynlegt þegar við ræðum þessi eftirlaunamál að menn ræði þau eins og þau eru almennt í þjóðfélaginu. Skoði réttindainnvinnslu alþingismanna í samræmi við það og finni reglur sem færa alþingismönnum sambærileg réttindi og einhverjar viðmiðunarstéttir sem menn vilja taka mið af og í þessu tilliti hafa menn aðallega verið að tala um opinbera starfsmenn. En þá þarf auðvitað að horfa líka á öll þau réttindi sem opinberir starfsmenn hafa ef menn ætla að nota það sem grunn til samanburðar. Það er alveg nauðsynlegt í þessari stöðu, hæstv. forseti, að átta sig á nokkrum grundvallarreglum sem hafa verið að þróast í lífeyriskerfi landsmanna á undanförnum árum. Mér fannst nokkuð bera á því áðan hjá hv. þm. Ögmundi Jónassyni að hin svokallaða skerðingarregla væri sett fram eins og hálfgerður misskilningur en það er almenna reglan í úttekt fólks úr lífeyrissjóðum. Það er að á undanförnum árum hefur verið innleitt í reglur flestra lífeyrissjóða að lífeyrisþegum í viðkomandi lífeyrissjóði eða viðkomandi starfsstétt sé heimilt að hefja töku lífeyris úr lífeyrissjóði sínum fyrr en áður var. Meginreglan var sú að menn byrjuðu að taka lífeyri 65 ára og var ekki heimilt að hefja töku lífeyris fyrr. Það gat oft komið upp skrítin staða þegar fólk fór af einhverjum ástæðum út af vinnumarkaði, missti vinnu sína en var heilt heilsu og átti ekki rétt á örorkubótum og þurfti svo kannski að bíða í þrjú, fjögur eða fimm ár eftir að eignast þann rétt að fá greiðslur úr lífeyrissjóði. Þessari reglu hefur almennt verið breytt í lífeyrissjóðakerfinu. Almenna reglan er sú, hvort sem það er í almennu lífeyrissjóðunum á almennum vinnumarkaði eða hjá opinberum starfsmönnum, að menn geta hafið töku lífeyris út úr lífeyrissjóði fyrr en 65 ára. En þá taka menn hann skertan. Menn taka skerðingu fyrir hvert ár sem þeir byrja áður en þeir ná 65 ára aldri. Með sama hætti hefur líka verið búin til sú regla að menn vinna sér inn sérstakan rétt ef þeir fresta töku lífeyris fram yfir 65 ára aldur og allt fram að sjötugu. Þetta er byggt á þeirri einföldu hugsun að ef meðalaldur Íslendinga er, hvað eigum við að segja 81 eða 82 ár og menn taka lífeyri út úr lífeyrissjóði í 20 til 22 ár, hefja töku lífeyris við 60 ára, þá er hugsunin með reglunni sú að sá sem byrjar að taka út lífeyri sextugur og hinn sem byrjar seinna, t.d. 65 ára, ef báðir hafa greitt inn á sömu launum alla sína ævi og lifa báðir til 82 ára aldurs þá hafa þeir báðir tekið sömu upphæð út úr lífeyrissjóðnum í krónum talið. Menn geta flýtt reglunni sér til hagsbóta en þá taka þeir skerðingu fyrir hvert ár. Það er ekki skerðing vegna atvinnutekna úr öðrum störfum eða áframhald í fyrra starfi eða sama starfi eða þó að menn ráði sig í önnur störf. Þetta er innbyggð skerðingarregla sem byggir á því að veita mönnum þann rétt að taka lífeyri fyrr og veita mönnum líka rétt á að taka lífeyri síðar og þá bætast við innvinnsluréttindin. Hugsunin er sú að sá sem byrjar sextugur á að ná nokkurn veginn sömu upphæð miðað við 82 ára aldur og sá sem byrjar sjötugur. En eðli málsins samkvæmt fær sá sem byrjar sjötugur miklu hærri krónutölu á mánuði en sá sem byrjar sextugur. En menn enda u.þ.b. í sömu stöðu.  Það er líka meginregla í lífeyriskerfinu að þegar menn hafa öðlast rétt til að taka út lífeyri sinn í lífeyrissjóði þá er þeim ekki meinað að halda áfram í starfi ef þeir kjósa svo og fá ekki sérstaka skerðingu fyrir það umfram það að byrja að taka fyrr lífeyri út úr lífeyrissjóði sínum. Þetta er atriði sem mér finnst að menn eigi að hafa í huga þegar er verið að ákveða að breyta þessum réttindum alþingismanna og ráðherra, dómara sem verið er að fjalla um í þessu máli. Ef það er viljinn að taka mið af A-deild Lífeyrissjóðs opinberra starfsmanna þá getur reglan ekki verið mismunandi að þessu leyti. Þá skulum við víkja að því hvernig réttindin eru uppbyggð í lífeyriskerfinu. Í lögum um almenna starfsemi lífeyrissjóða er kveðið á um að verkamönnum og öðrum launþegum á vinnumarkaði skal tryggt sem nemur að mig minnir nú 60% af launum.

54%.

54%, segir hv. þm. Pétur Blöndal. Það kann vel að vera rétt. Það þýðir svona nokkurn veginn, innvinnsla miðað við laun upp á 0,5%–0,6%. Í opinbera kerfinu eru menn að vinna sér inn ýmist 1,9% af launum eða 2% eftir því í hvorri deildinni þeir eru. Þessar innvinnslur eru miðaðar við að launþegi greiði 4% í lífeyrissjóð og síðan kemur atvinnurekandaframlagið á móti. Alþingismenn eiga samkvæmt frumvarpinu að vinna sér inn 2,37% og þá hygg ég að viðmiðunin sé 1,9% sem er í A-deild opinbera kerfisins. Sú tala, 2,37%, byggir þá á því að vera einfaldlega reikniregla út frá 1,9% af launum á hverju ári og byggir þá eingöngu á því sem er meginreglan líka í öllu lífeyriskerfinu eins og það er orðið í dag, að menn vinna sér inn réttindi miðað við það sem þeir greiða inn í sjóðinn. Þeir sem greiða meira inn í sjóðina og hafa hærri laun þeir vinna sér inn meiri réttindi. Þeir sem greiða minna inn í sjóðina og hafa lægri laun þeir vinna sér inn minni réttindi í krónutölu þegar út er tekið. Það er sem sagt upphæð inngreiðslunnar sem býr til réttindin. Þetta er svona meginregla líka. Þar sem við óbreyttir alþingismenn greiðum 5% af launum okkar í lífeyrissjóð þá hefur verið fundin út þessi tala 2,375. Ef færa á þá tölu niður í 1,9% þá þarf að færa niður það sem við greiðum í lífeyrissjóð úr 5% niður í 4% til þess að þar sé eðlilegt samræmi á milli. Því meginreglan er sú að vinna sér inn réttindi miðað við inngreiðslur þeirra fjármuna sem menn leggja í sjóðinn. Í opinbera geiranum sýnist mér að ef tekið er tillit til séreignarsparnaðarreglunnar líka þá geti opinberir starfsmenn verið að leggja inn í lífeyrissjóðinn samanlagt með launaframlagi sínu og vinnuveitandans 19,5%. 15,5% samanlagt með launum og framlagi atvinnurekandans hins opinbera og hins vegar 2% og 2% á móti í séreignarsparnað. Það jafngildir þá því að einn dag í viku miðað við fimm daga vinnuviku séu menn að vinna við að leggja alla þá fjármuni inn í lífeyrissjóði. Það er þá fimmti dagurinn í vikunni eða fyrsti dagurinn í vikunni, eftir því hvernig menn hugsa um það, sem jafngildir þeim fjármunum sem menn leggja inn í lífeyrissjóð sinn eins og nú er komið í opinbera kerfinu. Hæstv. forseti. Það gengur hratt á tímann en ég held að það sé nauðsynlegt að við ræðum þetta út frá efnislegum rökum, tölum og rökfræði. Ef menn vilja færa inngreiðsluna niður í 4% þá er talan sem við værum að vinna okkur inn samkvæmt þessu frumvarpi, ef samræmi ætti að vera, 1,9% af launum. Hins vegar er það auðvitað þannig í opinbera kerfinu að þar eiga menn kost á að halda starfi sínu öllu jöfnu. Það á auðvitað ekki við um alþingismenn. Við erum kosnir á fjögurra ára fresti og höldum stundum starfinu og stundum ekki eins og gengur.  Ég geri einfaldlega kröfu til þess að við förum efnislega í gegnum þessa rökræðu, að við tölum um þetta út frá staðreyndum í samanburði við aðrar stéttir og í samanburði við laun okkar og lífeyrisréttindi o.s.frv., hvað við vinnum okkur inn. Og númer eitt að við séum ekki að reyna að afgreiða svona mál í algerri tímaþröng fyrir jól. Eða í algerri tímaþröng í maí eða júní þegar þinginu á að ljúka. Að við tökum þetta mál nógu skynsamlega til meðferðar eins og hvert annað þingmál sem kemur hérna inn í þingið. Förum í gegnum það, förum yfir rök með eða á móti, væntanlega með það að markmiði að við stöndum jafnfætis við opinbera starfsmenn. Og þá væntanlega líka að því að taka laun í öðru starfi þegar við förum á lífeyri. Því við hljótum að vera að samræma lífeyrisréttindi okkar að fullu miðað við réttindi opinberra starfsmanna, eins og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson benti réttilega á hér í kvöld. Ég hef ævinlega lýst því yfir að þetta eftirlaunamál mætti koma inn í þing hvenær sem væri mín vegna en ég gerði einfaldlega kröfu til þess að við færum faglega í gegnum þetta og værum ekki með einhverja fljótaskrift á síðustu mínútunum fyrir jólaleyfi eða síðustu mínútunum fyrir þinglok að vori, að við gerðum þetta vandað og vel í þá veru sem við vildum setja þessi réttindi í og kláruðum það fyrir opnum tjöldum og ræddum um þennan hluta launakjara þingmanna opið og eðlilega svo fólk gæti fylgst með ef það hefði áhuga á því. Það er ekkert að fela í því að tala um launakjör þingmanna. Þess vegna sagði ég líka, hæstv. forseti, þegar frumvarp um að fela kjararáði að lækka launin okkar kom inn til þingsins þá lýsti ég því yfir að ég teldi að við ættum að gera það sjálf. Ákveða það hér í þinginu hversu mikið við vildum lækka launin og í hve langan tíma. Ég sé ekkert að því að við þorum að tala um kjör okkar eins og aðrar stéttir. Það eigum við að gera. Það er miklu betra að ræða þetta opið og heiðarlega og vera ekkert að draga neitt undan í því. Ég vænti þess, hæstv. forseti, að við vöndum nú til verka við endurskoðun á þessu þingmáli.

Herra forseti. Við ræðum hér um lífeyrisréttindi þingmanna eins og svo oft áður að kvöldi dags undir lok þings eins og síðasti hv. ræðumaður gat um. Það er vegna þess að laun og lífeyrisréttindi þingmanna eru vandræðamál. Það er alltaf vandræðalegt þegar menn ákveða sín eigin laun.  Það vill nefnilega svo til að ég flutti frumvarp um lífeyrisréttindi þingmanna 1995. Ég er búinn að sitja allt of lengi á þingi. Með mér á þingmálinu voru hv. þm. Árni M. Mathiesen, núverandi hæstv. fjármálaráðherra, hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson heitinn, hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson, hv. þm. Hjálmar Jónsson, hv. þm. Kristján Pálsson og hv. þm. Vilhjálmur Egilsson. Það gengur út á að alþingismaður skuli greiða í lífeyrissjóð sem starfar án ríkisábyrgðar. Þá skuli hann velja sér lífeyrissjóð sem staðfestur hefur verið af fjármálaráðuneyti enda heimili reglur sjóðsins aðild. Framlag Alþingis skuli vera í samræmi við reglur þess lífeyrissjóðs o.s.frv. Kjaradómur átti síðan að taka mið af þeim réttindum sem þingmaðurinn tapaði og bæta mönnum það upp í launum. Nokkrum árum seinna árið 1998 flutti ég frumvarp um þingfararkaup þingmanna næsta kjörtímabil. Þá var hálfnað kjörtímabilið og nægur tími fyrir fólk til að bjóða sig fram með tilheyrandi kostnaði í prófkjörum og slíku hjá þeim flokkum sem viðhafa lýðræði. Þar sem ekki er verið að tilnefna bara á listana. Þá geta menn sem þykja kjörin góð boðið sig fram. Stuttu seinna, árið 2000 - þetta er löng saga - flutti ég aftur frumvarp um þingfararkaup alþingismanna og þá sagði ég: Alþingismaður sem þess óskar getur tryggt sig hjá viðurkenndum lífeyrissjóði án ábyrgðar ríkissjóðs. Forsætisnefnd Alþingis skal meta hvað hækka beri þingfararkaup almennt ef ekki fellur til ábyrgð ríkissjóðs eða aukaiðgjald og birta niðurstöðuna. Það á að segja hvers virði réttindi þingmanna eru umfram almenning. Ég er sem sagt búinn að dunda heilmikið í gegnum tíðina. Svo komu frumvörp um kjararáð. Þegar það lá síðast fyrir kom ég því í gegn í minni ágætu nefnd, hv. efnahags- og viðskiptanefnd sem þá hét, að kjararáð skyldi meta og taka tillit til kvaða sem störfunum fylgja svo og hlunninda og réttinda sem tengjast embætti og launum svo sem lífeyrisréttindi og ráðningarkjara. Kjararáð skyldi birta ákvarðanir sínar og úrskurði og ástæður fyrir þeim opinberlega. Ég hef alltaf beðið eftir því að kjararáð segði okkur hvers virði þessi lífeyrisréttindi okkar eru. Það hefur nú ekki gert það enn þá. Svo var einnig frumvarp um eftirlaun forseta Íslands, ráðherra, alþingismenn og hæstaréttardómara sem ógurlegur styr hefur staðið um gegnum tíðina og það bætti vissulega kjör ráðherra og sumra þingmanna. En flestir þingmenn töpuðu á því eða stóðu á sléttu vegna þess að iðgjaldið var hækkað úr 4% í 5%. Ég hef þurft að sæta ámælum fyrir það alla tíð síðan að þarna hefðu menn skarað eld að sinni köku og þó hafa sumir þingmenn tapað á þessu. En menn gátu reyndar valið þannig að þeir völdu bara náttúrlega gamla kerfið ef þeir töpuðu á þessu nýja. Svo sitjum við frammi fyrir því að við erum með frumvarp til laga um breytingu á þessum lögum klukkan ellefu um kvöld og eigum að fara að ræða þetta. Komið hafa fram tvö frumvörp á Alþingi, annað frá vinstri grænum um að þingmenn eigi að borga í A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins og hitt frá Valgerði Sverrisdóttur svipaðs eðlis. Ég hef sagt að þar er farið úr einu forréttindakerfi í annað vegna þess að Lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins er forréttindakerfi. Í fyrsta lagi er iðgjaldið 15,5%, þarf sennilega að vera hærra, á móti 12% iðgjaldi í almennu sjóðina. Réttindaávinnslan er 1,9% á hverju ári á móti 1,4–1,6% hjá almennu sjóðunum. Það eru mikið betri réttindi. Þarna ætla þingmenn að fara inn með mikið betri réttindi en meginþorri kjósenda þeirra. 70–80% kjósenda okkar hv. þingmanna er fólk sem greiðir í almenna sjóði. Hver skyldi nú vera enn einn munurinn á almennu sjóðunum og Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins? Hann er mjög veigamikill. Réttindin í Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins eru pikkföst með lögum. Iðgjaldið breytist og þegar Lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins lendir í áföllum vegna mistaka eða vegna áfalla eins og allur markaðurinn lenti í núna verður iðgjaldið hækkað. Þegar stjórn Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins stendur frammi fyrir því að iðgjaldið dugar ekki fyrir réttindunum vegna þess að eignirnar hafa rýrnað í bankahruninu er iðgjaldið hækkað. Hvaðan kemur það nú? Iðgjald ríkisins ekki sjóðfélaga. Og hver skyldi nú borga iðgjald ríkisins nema skattgreiðendur, þ.e. hinir og opinberir starfsmenn að sjálfsögðu líka. Það mun koma í ljós annaðhvort í haust eða næsta haust að margur lífeyrissjóðurinn þarf að skerða réttindi sjóðfélaga sinna. Á sama tíma þarf að auka skattheimtu til að standa undir pikkföstum réttindum Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. Ég hef kallað þetta tímasprengju. Svo erum við með annað fyrirbæri sem er B-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. Það er algjör forréttindahópur. Hann er nefnilega eftirmannsreglan. Þar fylgja launin starfi eftirmannsins. Þau réttindi hafa hækkað með ólíkindum í þeirri launahækkun sem við höfum upplifað undanfarin tíu ár. Það fólk er með verulega góð lífeyrisréttindi og það vill svo til að margir af þeim sem heyra undir kjaradóm, þ.e. forstöðumenn ríkisstofnana, ráðuneytisstjórar og fleiri, eru í B-deildinni. Það er tímasprengja númer tvö vegna þess að þarna er mismunurinn milli fólks sem vinnur hlið við hlið. Þeir sem eru nýbyrjaðir eiga að borga í A-deildina en þeir sem voru áður eru í B-deildinni. Hjá sama atvinnurekanda vinnur svo fólk frá Eflingu í umönnunarstörfum og þess háttar og það borgar í almenna lífeyrissjóði. Hjá sama atvinnurekanda erum við með þrenns konar lífeyrisréttindi. Það er tímasprengja númer þrjú. Við erum sem sagt búin að byggja upp tímasprengjur í þessu kerfi og það er mjög alvarlegt. Ég tel eins og kemur fram í þeim frumvörpum sem ég hef flutt hér að þingmenn eigi bara að leggja spilin á borðið og hafa launakjörin gagnsæ. Það er krafan í dag að hlutirnir séu gagnsæir. Ég mun flytja breytingartillögu við 2. umr. um þetta frumvarp þar sem ég legg til að þingmaður geti valið sér lífeyrissjóð í þjóðfélaginu sem er tilbúinn til þess að taka á móti honum, Lífeyrissjóð verslunarmanna, Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins A-deild, Lífeyrissjóð Eflingar o.s.frv. Hann geti valið sér lífeyrissjóð en kjaradómur eigi að reikna út hvers virði hlunnindin eru sem hann afsalar sér og bæta þau upp með launum. Þá kemur loksins í ljós hvers virði þessi lífeyrisréttindi eru. Þá mun koma í ljós hvaða laun þingmenn eru raunverulega með. Í þessu sambandi vil ég minna á að forseti Íslands var skattfrjáls sem og maki hans. Það skattfrelsi var afnumið með frumvarpinu sem ég flutti og hvað gerðist þá, herra forseti? Þá komst kjararáð að því að hann var með mikið hærri laun en menn vissu áður. Þá hækkaði forseti Íslands langt upp fyrir forsætisráðherra. Nú er forseti Íslands með hæst launuðu starfsmönnum ríkisins, en samt ekki alveg, á meðan forsætisráðherra er ekki með voðalega há laun miðað við suma aðra þótt ég teldi að hann ætti reyndar að vera með hæstu launin en það er önnur saga. Ég tel að þingmenn eigi að vera með sömu réttindi og umbjóðendur þeirra, kjósendur. Og þar sem 75–80% kjósenda okkar eru í almennum sjóðum og þurfa hugsanlega að sæta skerðingu, þegar áfall bankanna kemur fram í lakari stöðu lífeyrissjóðanna, er eins gott að þingmenn upplifi það líka að þeir viti hvað brennur á kjósendum og séu ekki með einhver forréttindalífeyrisréttindi. Í mörgum löndum, m.a. í Bretlandi, er nú verið að ræða um forréttindalífeyrisréttindi en menn hafa byggt þau upp mjög víða. Ég vara eindregið við því að viðhalda svoleiðis misrétti því að það er mjög erfitt að koma auga á það. Hjá gömlu ríkisbönkunum voru lífeyrisréttindin t.d. 6% fyrir hvert ár. Þó var hámarkið 90%. Eftir 15 ár voru menn komnir með 90% af bankastjóralaunum. Þá gátu menn skipt um og farið í annan ríkisbanka og byrjað að safna sér réttindum aftur. Ég held að menn ættu að fara að skoða lífeyrisréttindin dálítið í þessu kerfi öllu saman því að þar er verið að fela laun sem enginn sér. Ég er á móti því. Ég vil að laun séu uppi á borðinu. Þegar maður spyr einhvern hvað hann er með í laun þá heyri maður ekki einhverja rullu um að byrjunarlaunin séu þetta og þetta, 70 þús. kr. á mánuði eða eitthvað svoleiðis sem er ekkert að marka. Þegar ég spyr mann um launin hans vil ég að hann segi mér hvað hann er raunverulega með í laun og inni í því eru t.d. lífeyrisréttindi, uppsafnaður réttur o.s.frv. En ég get nú ekki sleppt þessari umræðu um þingfararkaupið öðruvísi en að minnast á að þingmenn eru eina stéttin eða sennilega ein af fáum sem þarf að borga helling fyrir að komast inn í þingsal þar sem þeir fara í prófkjör. Síðast borgaði ég 3 millj., fékk reyndar pínulítið í styrk en að mestu leyti borgaði ég þetta sjálfur svo að ég var kauplaus alla vega fram að jólum. Það er svo sem allt í lagi. Ég er ekkert að kvarta yfir því. Þetta var mín eigin ákvörðun og ég er ekkert að kvarta yfir því en bendi á þetta. Svo vil ég einnig benda á að þingmenn fá ekki greitt fyrir reynslu, menntun eða neitt slíkt. Slíkt skiptir ekki neinu máli. Það skyldi nú ekki vera að það sé þess vegna sem enginn læknir er á þingi.

Virðulegi forseti. Mér fannst einkar athyglisvert að hlusta á ræðu hv. þm. Péturs H. Blöndals. Ég man eftir að hafa hlustað á hv. þingmann einhvern tímann áður í útvarpi þar sem hann talaði að mig minnir um átta ára regluna sína. Þar sem hann sagðist helst ekki vilja stoppa lengur á sama vinnustað en í átta ár. Mér sýndist miðað við upptalninguna að hann hefði gert ansi góða hluti á fyrstu átta árunum. Það er svo spurning hvort eitthvað nýtt kæmi miðað við það sem hann gerði þessi fyrstu átta ár. Ég skal viðurkenna að þegar ég tók þátt í prófkjöri og valdist fyrst á lista fyrir sex árum síðan vorum við með tvöfalt kjördæmaþing og það kostaði mig nú lítið annað en ferðalög um kjördæmið. Prófkjörið hjá Suðurkjördæmi síðast kostaði mig um 700–800 þús. og borgaði ég það að langmestu sjálf, eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal. Ég man ekki eftir því að hafa velt sérstaklega fyrir mér hvert þingfararkaupið væri og því minna hver lífeyrissjóðsréttindin væru. Ég taldi að meira máli skipti að koma hugsjónum mínum á framfæri en endilega hver ættu að vera kaup og kjör á þinginu. Þannig að við ættum kannski að tala aðeins meira um það af hverju við erum hér og hver tilgangur okkar er, frekar en að tala endalaust um hver lífeyrissjóðsréttindi okkar verða eftir ákveðinn árafjölda.

Herra forseti. Ég hef margoft komið inn á það í ræðum mínum að lagasmíð er jú hlutverk Alþingis. Mér þykir það mjög bágborið og mjög lítið í rauninni. Ég hefði talið að þingmenn ættu að vera mikið virkari í samningu lagafrumvarpa. Ég hef flutt hér heilu bálkana af lagafrumvörpum sem ég hef legið yfir heilu sumrin að semja. Hvað gerist? Svona um eitt, tvö leytið á nóttunni er frumvarpið mitt um kvótann, sem ég lá yfir í þrjá mánuði, tekið í gegn. Tveir, þrír koma í umræðuna ef ég er heppinn. Svo fer það í nefnd og aldrei heyrist meira af því. Ég hef líka flutt frumvarp um flatan tekjuskatt á alla þjóðina og nákvæmlega það sama gerðist. Það er ekki mér að kenna að hinir þingmennirnir taka ekki þátt í umræðunni. En varðandi það að ég sé að yfirdraga að ég hafi lofað að vera átta ár á þingi. Það er alveg rétt og ég er eiginlega farinn að skammast mín. Ég hef náð mjög litlu fram þannig að ég hef margoft sagt að hlutverk þingsins sé allt of rýrt. Ég vil endilega að þingnefndir flytji mál sem ráðuneytin biðja þær um að flytja. Ég vil snúa þessu við. Þannig að þingmenn hafi það hlutverk að vera löggjafarsamkunda en vasist ekki í fjárlagafrumvarpinu að reisa kofa og rækta hunda og þýða bækur. Það er ekki hlutverk löggjafarsamkundunnar. Hennar er að setja ramma utan um þjóðfélagið og veita fé til framkvæmdarvaldsins. Framkvæmdarvaldsins er að framkvæma. Byggja brýr, vegi, hafnir og allt svoleiðis. Það er okkar að setja ramma og við, allir þingmenn, eigum að vera miklu duglegri við það.

Virðulegi forseti. Ég skal fúslega viðurkenna að ég held að flestir landsmenn geti tekið undir það að hv. þm. Pétur Blöndal hefur verið virkilega duglegur við að koma hugsjónum sínum og hugmyndum á framfæri. Hins vegar finnst mér alltaf jafneinkennilegt að hann skuli endast í Sjálfstæðisflokknum sem virðist hafa mjög lítinn áhuga á hugsjónum hans og hugmyndum. Það jákvæða við þetta blessaða eftirlaunafrumvarp er að það sýnir okkur að þingmenn og ráðherrar gera eitthvert gagn þegar þeir eru komnir út af þingi. Þannig að kannski er ekki alslæmt að vera með átta ára reglu og að menn sitji ekki lengur. Því eins og stendur hér í greinargerð með frumvarpinu, með leyfi forseta: „Reynsla af framkvæmd laganna sýnir þó að alþingismenn og ráðherrar með langan feril að baki virðast almennt ekki kjósa að setjast í helgan stein þegar eftirlaunaaldri er náð eins og ráð var fyrir gert. Vegna reynslu sinnar er ekki óeðlilegt að þeir veljist í ýmis opinber störf og eiga þeir samkvæmt núgildandi lögum rétt á eftirlaunum.“ Þeir hafa bara þótt mjög eftirsóknarverðir þannig að menn ættu kannski ekki að hafa jafnmiklar áhyggjur af því að þeir fái ekki góð og áhugaverð störf þegar þingstörfum lýkur og hætta að hafa áhyggjur af þingfararkaupi og lífeyrissjóðsréttindum.

Herra forseti. Ég hef ekki haft miklar áhyggjur af þingfararkaupinu eða lífeyrisréttindunum nema að því leyti sem þetta eru forréttindi. Ég er á móti forréttindum almennt. Ég er á móti skattfrelsi. Ég er á móti lífeyrisforréttindum. Þannig að það komi skýrt fram. Ég nefndi í ræðu minni að ég ætlaði að flytja breytingartillögu um það að þingmenn gætu sótt um aðild að öðrum lífeyrissjóðum án ríkisábyrgðar eða með ríkisábyrgð. Gætu bara valið sér sjóð og þá er greiddur mismunur á virði lífeyrisréttindanna. Gaman væri að heyra sjónarmið hv. þingmanns hvernig hún metur það og hvort hún muni greiða slíkri breytingartillögu atkvæði sitt. Þetta eru jú heimildarákvæði. Þetta er bara til bóta. En þá kemur í ljós hvers virði lífeyrisréttindin eru.

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst segja að ég geri athugasemdir við að þetta mál sé tekið til umræðu á síðustu dögum þingsins fyrir jól og þar að auki seint að kvöldi þegar minnstar líkur eru á að nokkur sé að fylgjast með þannig að umræðan geti skilað sér út í þjóðfélagið, því hún á að fara þangað, sérstaklega í ljósi þess hve umdeilt málið hefur verið síðan 2003 þegar nýju eftirlaunalögin voru sett. Ég sakna þess sérstaklega að hæstv. utanríkisráðherra skuli ekki vera hér, formaður Samfylkingarinnar, sem hefur mjög látið til sín taka í þessu máli og haft miklar skoðanir á því og sett fram miklar fullyrðingar um innihald laganna. Ég verð að segja að erfitt er að eiga samræðustjórnmál við þá sem eru fjarstaddir og fer fram á það við virðulegan forseta að hann sjái að minnsta kosti til þess að ef það er raunverulega ætlun ríkisstjórnarinnar, sem ég held að það sé, að gera þetta að lögum í næturmyrkri á síðustu dögum fyrir jól, þá verði hægt að eiga orðastað og halda uppi pólitískri umræðu við þá sem mest hafa látið sig málið varða og knúið fram þetta lagafrumvarp sem við ræðum nú. Mér finnst svolítil lítilsvirðing við þingið þegar svona stórt mál í hugum margra - ég geri ekkert lítið úr að menn hafi þá skoðun - er tekið til umræðu þá skuli þeir meira og minna allir vera fjarstaddir og vera að sinna öðrum verkum og kjósa að mæta ekki til umræðunnar og standa fyrir máli sínu. Það er eiginlega alveg óásættanlegt, virðulegi forseti, og sérstaklega á þessum stað sem á að vera miðstöð pólitískrar umræðu um málið. Um málið má auðvitað margt segja og vissulega eru í því eftirlaunaákvæði alþingismanna og ráðherra, ákvæði sem eru rýmri en gengur og gerist á almennum vinnumarkaði eða hjá opinberum starfsmönnum og hafa verið lengi. Engu að síður hafa launakjör þessara starfsstétta tekið mið af því og ef við skoðum kjör alþingismanna í heild sinni, laun þeirra og eftirlaunaréttindi, þá segi ég fullum fetum, virðulegi forseti, að þótt finna megi á þeim agnúa sem rétt er að taka til athugunar eru þau hófsöm í samanburði við kjör manna í sambærilegum stöðum í þjóðfélaginu. Þau eru hófsöm og engin ástæða er til af alþingismönnum sjálfum að tala um starf sitt á þann veg að þar sé um að ræða einhver óeðlileg lagaákvæði um starfskjör þeirra. Engin ástæða er til þess. Menn eiga að hafa uppburði í sér til að ræða um sín eigin kjör á réttum forsendum, bæði kosti og galla. Ég held, virðulegi forseti, að það sem hafi kveikt eldana árið 2003 hafi verið ákvæðið sem laut að forsætisráðherranum, hið sérstaka forsætisráðherraákvæði. Ég held að það hafi verið ákvæðið sem var langumdeildast og eðlilegt að það sé tekið til athugunar. Önnur atriði sem hafa verið gagnrýnd frá þeim tíma hafa að mörgu leyti verið ranglega gagnrýnd og ég vil leitast við að fara yfir þau eftir því sem tími vinnst til. Ég vil fyrst segja í ljósi fullyrðinga margra um að afnema þurfi eftirlaunalögin frá 2003. Afnema eftirlaunaósómann eins og það hét í máli margra, m.a. í síðustu alþingiskosningum, og fram kom í máli hæstv. utanríkisráðherra 14. apríl 2007 á landsfundi Samfylkingarinnar þegar ráðherrann sagði, með leyfi forseta: „Í árslok 2003 var friður rofinn í íslensku samfélagi með lagasetningu sem færði ráðamönnum ríkisins eftirlaun langt umfram það sem almennt gerist.“ Þetta er kannski kjarninn í umræðunni. Kjarninn í gagnrýninni á lagasetninguna 2003 er sá að friður hafi verið rofinn og með lagasetningunni hafi ráðamönnum ríkisins verið færð eftirlaun langt umfram það sem almennt gerist. Þá skulum við líta aðeins á hvað var samþykkt árið 2003 og hverju er núna lagt til að gera breytingar á. Þau lagaákvæði sem sett voru 2003 og ekki er lagt til núna að hróflað verði við og standa því áfram eru í fyrsta lagi þau að eftirlaun ráðherra verði 70% af launum þeirra. Það hafði þá verið hækkað úr 50%. Í öðru lagi að formenn stjórnmálaflokka sem ekki eru ráðherrar hafi 50% álag á þingfararkaup. Þetta kom inn 2003 og ekki er lagt til að hrófla við því, virðulegi forseti. Í þriðja lagi er ekki lagt til að breyta því sem þá var samþykkt, að iðgjöld þingmanna og ráðherra hækkuðu úr 4% í 5%. Í fjórða lagi er ekki lagt til að breyta því sem þá var ákveðið, að forseti Íslands greiddi iðgjald. Í fimmta lagi er ekki lagt til að breyta því sem þá var gert, að skerða makalífeyri alþingismanna og ráðherra mjög verulega, sem gert var með lögunum 2003. Þau réttindi eru ekki nema svipur hjá sjón. Réttindi sem eðli málsins samkvæmt eru fyrst og fremst nú og á næstu árum réttindi kvenna. Mér er það mikið undrunarefni að konur á Alþingi skuli ekki taka upp hanskann fyrir maka alþingismanna og ráðherra vegna þessarar skerðingar á makalífeyrinum sem framkvæmd var árið 2003. En ekki er lagt til að breyta þessu. Í sjötta lagi er ekki lagt til að breyta því sem þá var ákveðið að ráðherrar fengju biðlaun. Fram að því hafði það verið svo að ráðherrar fengu ekki biðlaun fyrr en eftir tveggja ára setu sem ráðherrar. Því var breytt þannig að þeir fengu strax rétt til þriggja mánaða biðlauna og eftir árs setu sex mánaða biðlauna. Þessu er ekki breytt. Öll atriðin sem sett voru ný inn árið 2003 standa óbreytt. M.a. af hálfu þeirra sem mest hafa gagnrýnt lögin. Í öðru lagi var 2003 gerð breyting á réttindum alþingismanna á þann veg að ef við miðum við tíu ára setu - en meðalstarfsævi alþingismanna var um 11 ár síðast þegar ég vissi. Lögin sem giltu fram til 2003 voru þannig að eftir tíu ára þingsetu átti þingmaður rétt á 33,33% eftirlaunum af þingfararkaupi. Við lagasetninguna í desember 2003 lækkaði þessi réttur niður í 30%. Hann lækkaði sem sagt um 3,3 prósentustig sem er 10% skerðing. Þannig að það sem formaður Samfylkingarinnar segir að hafi fært ráðamönnum ríkisins eftirlaun langt umfram það sem almennt gerist var 10% skerðing hjá alþingismönnum. Þegar tekið er tillit til þess að til að afla þessara réttinda þurfti að borga meira en áður, 5% í staðinn fyrir 4%, þá er skerðingin 9,33 prósentustig eða 28% í fjárhæðum talið. Það var breytingin árið 2003 á eftirlaunaréttindum alþingismanna, þau voru skert. Menn fengu minna fyrir meira. Menn þurftu að borga meira en fengu minna. Þegar tekið er tillit til hvors tveggja þá var skerðingin 28%. Eftirlaunaréttindi ráðherra voru 6% og voru óbreytt í lögunum 2003. Engin ný réttindi voru færð til ráðherra í þeim lagasetningum. Það kann að vera og er alveg hægt að færa rök fyrir því að réttindaávinnsla ráðherra hafi verið mjög hröð og að mörgu leyti kannski óeðlileg. En það voru ekki eftirlaunalögin 2003 sem færðu mönnum þau réttindi eins og haldið hefur verið fram ítrekað árum saman af þeim sem vita betur. Eða máttu vita betur. Nú er lagt til, virðulegi forseti, að skerða enn eftirlaunaréttindi alþingismanna og reyndar ráðherra því nú eiga þeir að fá sömu réttindaávinnslu. Þannig að eftir tíu ára þingsetu falli eftirlaunaréttindin úr 30% þingfararkaupi niður í 23,75%. Þá er skerðingin orðin 9,58 prósentustig frá 2003 eða 29% af réttindunum sem eru skert. Þegar tekið er tillit til þess að fyrir þessi réttindi þarf að borga hærri iðgjöld þá er skerðingin orðin 43%. Frumvarpið felur það í sér að eftirlaunaréttindi alþingismanna verði, ef það verður samþykkt, 43% lakari en þau voru fyrir lagasetninguna 2003. Þetta heitir að hafa með lagasetningu fært ráðamönnum eftirlaunaréttindi langt umfram það sem almennt gerist. Þetta eru einfaldlega rangar fullyrðingar. Ósannar fullyrðingar og fyllsta ástæða er til þess að þeir sem hafa haldið þeim fram mæti í þingsal til að svara fyrir ef þeir þora. Ef þeir hafa kjark til þess að mæta í pólitíska umræðu sem er byggð á staðreyndum og það heitir, virðulegi forseti, umræðustjórnmál. Eða það lærði ég á sínum tíma. Virðulegi forseti. M.a. er fundið að því að réttindaávinnslan sé svo mikil að, eins og kom fram, það sé óeðlilegt. Ég hef farið yfir hvernig það hefur breyst en mig langar líka að minna á að víða erlendis er það svo að um eftirlaun þingmanna gilda tilteknar reglur. Þau lög sem sett voru 2003 byggðust á þeim reglum sem giltu þá í Þýskalandi að menn gátu farið á eftirlaun 55 ára og fengu 3% af þingfararkaupi í réttindaávinnslu fyrir hvert ár og svipuð réttindi voru þá í Svíþjóð og Noregi. Athyglisvert er að í Svíþjóð og Noregi voru kjörin þannig, eða lögin um þessi mál, að menn höfðu náð fullum réttindum eftir tólf ára þingsetu. Í þessum löndum, eins og í Þýskalandi, er lagt töluvert upp úr því að menn stoppi ekki of lengi við sem þingmenn. Þetta hefur verið eitt af því sem hefur verið gagnrýnt og er tekið út úr frumvarpinu. Ég er ekki sammála því en ætla ekki að gera ágreining um það atriði að þessu sinni. Mér finnst það ekki það stórt að það taki því að gera það að deiluefni. En ég vek athygli á því að með því að taka þetta út er þessu sjónarmiði vikið til hliðar. Að stuðla að því að þingmenn hætti fyrr en ella. Mér finnst ekki framför að víkja frá því. Ég vek athygli á því, virðulegi forseti, að í gildandi lögum um eftirlaun alþingismanna og ráðherra eru ákvæði sem skerða þau hafi þeir aðrar tekjur. Þau komu inn í lögunum 2003 og ástæða er til að hvetja menn til að fara yfir þau ákvæði því að þau eru ítarleg og rökstudd með því að þar sem hin almennu réttindi og réttindaávinnsla er meiri en almennt gerist þá þyki sanngjarnt að á móti komi tiltekin skerðing á eftirlaunum séu menn í öðru starfi hjá hinu opinbera. Þetta var sett inn í lögin 2003 þvert á það sem haldið hefur verið fram í umræðunni. Að menn gætu tekið full laun og full eftirlaun á sama tíma, sem er ekki satt. Ég vek athygli á því að rökstuðningurinn fyrir því að skerða eftirlaunin vegna tekna er sá að þau eru rýmri en almennt gerist í þjóðfélaginu. Stígi menn það skref að fella niður hin rýmri réttindi þá hljóta menn líka að draga úr skerðingum vegna annarra tekna. En mér sýnist að ríkisstjórnin geri hið gagnstæða. Hún þvert á móti herðir á skerðingunum. Bætir við nýjum ákvæðum um frekari skerðingar þannig að þetta er orðið afar ósanngjarnt, virðulegi forseti, svo ég kveði nú ekki fastar að orði. Ég átta mig ekki á því hvernig ríkisstjórnin kemst eiginlega að þessari niðurstöðu í frumvarpi sínu. Virðulegi forseti. 

Herra forseti. Þetta var ágæt ræða hjá hv. þingmanni og hann leiðrétti svo sem ýmislegt sem hefur verið haldið fram í fjölmiðlum. Ég verð að segja eins og er, herra forseti, að ég hef aldrei stundað starf þar sem vinnuveitandi minn sér eins mikið eftir laununum ofan í mig og hef ég þó engan áhuga á laununum í sjálfu sér. Svona endalausu tuði um að þetta séu há laun o.s.frv. hef ég aldrei kynnst áður. Það kannski verndar mig frá því að missa sætið því að það fælir náttúrlega annað fólk frá því að sækja um að verða þingmenn. Ég ætla að koma inn á eitt sem hv. þingmaður sagði um makalífeyrinn. Makalífeyririnn tók áður mið af Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins, makinn fékk 20% strax og maðurinn byrjaði að vinna. Þetta var alveg með ólíkindum. Hér voru varaþingmenn í tvær vikur og þá var maki þeirra kominn með 20% lífeyrisréttindi. Makinn var kominn með 100 þús. kall frá því að varaþingmaðurinn félli frá og alveg til æviloka. 

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að þetta ákvæði um makalífeyri til varaþingmanna var óeðlilegt og það var fyllsta ástæða til að breyta því. Það var samt ekki ástæða til að breyta makalífeyrisréttindunum að öllu leyti eins og gert var því að það var ekki látið duga að afnema það sem var óeðlilegt, heldur var líka allt annað skert. Þessi réttindi maka voru þannig að þeir fengu helminginn af lífeyrisréttindum alþingismannsins fyrrverandi og svo bættust 20% ofan á það. Þessu var breytt þannig að 20% voru strikuð út og þar að auki kom inn nýtt ákvæði sem var þannig að ef eftirlifandi makinn hafði aðrar launatekjur skertist lífeyririnn um þriðjunginn af því sem launatekjurnar voru umfram lífeyrisréttindin, ef ég man þetta rétt. Það voru tvær skerðingar þannig að í heildina var um að ræða mjög mikla skerðingu á makalífeyrinum sem er varla svipur hjá sjón á eftir.

Herra forseti. Ég dundaði mér einu sinni við það að reikna út verðmæti þessara réttinda sem varaþingmaðurinn fékk fyrir tveggja vikna starf og þau voru um 1,7 milljónir - á þeim tíma, það er mjög langt síðan. Makalífeyrir almennt er á undanhaldi í lífeyriskerfinu og það er vegna þess að það hefur orðið þjóðfélagsbreyting. Konur eru ekki lengur heima, þær afla sér sjálfstæðs lífeyrisréttar og flestir lífeyrissjóðirnir eru búnir að þurrka út þennan makalífeyri nema ef um börn er að ræða, ungbörn, og svo einhvern ákveðinn tíma eftir að menn falla frá o.s.frv. Varanlegur makalífeyrir er á miklu undanhaldi í öllu lífeyriskerfinu.

Virðulegur forseti. Ég ætla svo sem ekki að hafa fleiri orð um makalífeyri. Ég vil þó segja að menn eiga að líta á kjör alþingismanna í heild sinni. Ef gengið er til þess verks að breyta eftirlaunaréttindum, sem menn geta auðvitað gert, og þau færð verulega niður eins og hér er lagt til hljóta menn að ætla að taka mið af þeirri breytingu þegar launin sjálf eru ákvörðuð. Það hlýtur að leiða til þess að kjararáð endurmetur laun alþingismanna þegar það ber þau saman við viðmiðunarhópana því að í þessum samanburði hlýtur kjararáð að hafa tekið hliðsjón af lífeyrisréttindunum eins og þau hafa verið. Ef þau eru skert hlýtur það að leiða til þess í samanburðinum að það þurfi að hækka launin. Ég skil þessi lög um kjararáð þannig og starf þess á þá lund að það hljóti að gerast. Annað væri líka óeðlilegt. Það er óeðlilegt, virðulegur forseti, að laun alþingismanna skuli vera mun lægri en laun skrifstofustjóra hjá ríkinu. Samkvæmt upplýsingum sem ég fékk í dag munu laun skrifstofustjóra hjá ríkinu vera um 600 þús. og að jafnaði hafa þeir 15 til 20 einingar ofan á það þannig að heildarlaunin eru um 680–750 þús. Nú þegar lífeyrisréttindi verða eins erum við að bera saman annars vegar 560 þús. fyrir að vera alþingismaður og hins vegar allt upp í 750 þús. fyrir að vera skrifstofustjóri. Það bara gengur ekki, virðulegur forseti, mér finnst bara að við getum ekki litið á starf okkar hér í þinginu þannig að þetta séu eðlileg hlutföll launa á milli þessara tveggja ágætu starfsstétta ríkisins.

Herra forseti. Eftirlaunalögin frá 2003 hafa lengi verið eins og þungur baggi á Alþingi. Það frumvarp sem við ræðum hér er sorgleg tilraun Samfylkingarinnar til að breiða yfir þá staðreynd að hún er að svíkja eitt stærsta kosningaloforð sitt, að fella úr gildi það sem ég og fleiri þingmenn höfum nefnt og hefur verið kallað „eftirlaunaósóminn“ frá árinu 2003. Það hefur svolítið verið kallað eftir því og við söknum þingmanna Samfylkingarinnar í salnum í kvöld, það sést bara ekkert til þeirra. Ég ætla því að leyfa röddum þeirra að heyrast aðeins eða hverjar skoðanir þeirra á þessum eftirlaunaósóma hafa verið. Hv. þm. Árni Páll Árnason sagði í grein í Morgunblaðinu fyrir rétt rúmum mánuði síðan, með leyfi forseta: „Ekkert er annað að gera en afnema þau forréttindi sem veitt voru í árslok 2003 skilyrðislaust og án bóta.“ Það var svo hv. varaþingmaður Samfylkingarinnar, Valgerður Bjarnadóttir, sem lagði fram frumvarp á síðasta þingi og flutningsmenn með henni voru hv. þingmenn Katrín Júlíusdóttir, Ellert B. Schram, Gunnar Svavarsson og Róbert Marshall. Í umræðunni þá var ekki að sjá að þingmenn Samfylkingarinnar hefðu gleymt því hvað umræðustjórnmál þýða því að þeir höfðu margt og mikið að segja og ég mundi gjarnan vilja fá að lesa það. Hv. þm. Árni Páll Árnason sagði þá, með leyfi forseta: „Ég trúi því og treysti að við náum á þessu þingi samstöðu um það á hinu háa Alþingi að færa okkur aftur í rétta átt, fara í þá átt að búa til eitt lífeyriskerfi fyrir alla landsmenn sem hlýtur að vera hið eðlilega ástand. Það er fullkomlega óásættanlegt að löggjafinn hafi um það forgöngu að skerast úr leik í þessu efni. Ég held að það væru líka gríðarlega góð og jákvæð skilaboð til aðila vinnumarkaðarins nú þegar kjarasamningar fara í hönd að við sendum út þau skilaboð að við ætlum ekki að slíta í sundur friðinn á íslenskum vinnumarkaði til lengri tíma litið.“ Þetta er náttúrlega sérstaklega áhugavert í ljósi þess að ég held að það ríki enginn friður í dag á milli ríkisstjórnarinnar og aðila vinnumarkaðarins. Hv. þm. Gunnar Svavarsson sagði í sömu umræðu: „Þegar umrædd lög voru sett á sínum tíma var mikið um þau fjallað og þau eru líklega ein af stóru málunum sem hafa verið í þjóðmálaumræðunni. Ég get sagt að sjaldan hef ég fengið jafnmikla hvatningu til að taka eitt einstakt mál upp við þingheim og þetta tiltekna mál. Því er fagnaðarefni að geta verið í þeim hópi sem fer fram með þetta mál undir forustu hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur en við stjórnarskiptin sem urðu á Alþingi eftir síðustu kosningar hafa líka hugsanlega skapast hér önnur tækifæri til að fara í þetta mál.“ Við sjáum þessi önnur tækifæri nú í dag. Og áfram segir hv. þm. Gunnar Svavarsson, með leyfi forseta: „Ég vil í sjálfu sér ekki lengja umræðuna um þetta, umræðan hefur verið tekin og vissulega ákveðin prinsippumræða. En eins og hér kemur fram er markmiðið með flutningi frumvarpsins að alþingismenn, ráðherrar og hæstaréttardómarar njóti sömu lífeyriskjara og ríkisstarfsmenn, en búi ekki við sérstök forréttindi. Þannig halda þeir þeim réttindum sem þeir hafa áunnið sér en eftir gildistöku laganna gilda almennar reglur um lífeyrisréttindi ríkisstarfsmanna um aðra en forseta Íslands.“ Það er greinilegt á því frumvarpi sem við fjöllum um í kvöld að prinsipp vilja gleymast ansi hratt, alla vega þegar maður er í samstarfi við Sjálfstæðisflokkinn. Síðan vil ég aðeins minnast á það sem hv. þm. Lúðvík Bergvinsson sagði, sjálfur þingflokksformaður Samfylkingarinnar ef einhver skyldi hafa gleymt því: „Lykilatriðið er að allir séu jafnir og það sé eitt lífeyrissjóðakerfi fyrir alla landsmenn. Um það snýst þetta mál.“ Við sjáum árangurinn af því í kvöld. Það sem menn töluðu um var að afnema ætti sérréttindi þingmanna og þingmenn ættu að vera með sömu lífeyrisréttindi og aðrir opinberir starfsmenn. Út á það gekk frumvarp hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur og það var það sem menn töluðu um að þyrfti að gera til þess að leiðrétta eftirlaunaósómann. Hins vegar virðast allir hafa gleymt því að það voru ýmis önnur sérréttindi í þeim pakka sem samið var um á sínum tíma, svo sem eins og það að formenn flokka ættu að fá hærri launakjör, en það virðist enginn ræða það sem hluta af þessari umræðu um sérréttindi. Ég fékk spurningu áðan frá hv. þm. Pétri H. Blöndal þar sem hann spurði hvort ég væri tilbúin að tryggja það að þingmenn nytu sömu kjara og almennir launamenn úti á almennum vinnumarkaði.

Það verði heimilt.

Það verði heimilt. Ég mundi vilja svara því að ég teldi eðlilegt að fyrsta skrefið í þá átt væri að við viðurkenndum það fúslega að alþingismenn séu opinberir starfsmenn og við eigum að njóta sömu kjara og aðrir opinberir starfsmenn. Ég vil hins vegar í framhaldi af því leggja áherslu á að ég tel mjög eðlilegt, eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson benti á í sinni ræðu, að síðan verði kjör opinberra starfsmanna jöfnuð við kjör starfsmanna á almennum markaði. Ég tel ekkert eðlilegt við það að lífeyriskjör starfsmanna á almennum markaði eigi að vera lægri en opinberra starfsmanna heldur eigi menn að geta mæst á miðri leið. Það var einmitt það sem hv. þm. Ögmundur Jónasson benti á að væri að gerast, að lífeyriskjörin hefðu verið að batna, fyrir utan kannski það mikla áfall sem við göngum í gegnum núna varðandi lífeyrissjóðina sjálfa. Ég efast ekki um að hv. þm. Pétur Blöndal hefur athugasemdir við þetta viðhorf mitt en ég tel að þetta væri eðlilegt fyrsta skref og í framhaldinu yrðu kjör opinberra starfsmanna jöfnuð við kjör starfsmanna á almennum vinnumarkaði.

Herra forseti. Talandi um lífeyrissjóð fyrir alla landsmenn þá samdi ég frumvarp sem hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson flutti árið 1969, minnir mig, um lífeyrissjóð fyrir alla landsmenn. Það hefur því þegar komið fram og er dálítið langt síðan. Varðandi það að þingmenn séu opinberir starfsmenn, ég mótmæli því harðlega. Vegna þrískiptingar valdsins erum við hluti af löggjafarvaldinu en ekki framkvæmdarvaldinu. Opinberir starfsmenn eru allir starfsmenn framkvæmdarvaldsins. Ég mundi jafnvel vilja að Alþingi væri með sérfjárlög fyrir sig til að greiða þingmönnum laun. Ef menn fara aftur í söguna frá því að Alþingi var stofnað þá voru þingmenn ekki opinberir starfsmenn. Þingmenn hafa ekki verið opinberir starfsmenn, þeir eru kosnir fulltrúar. Ég legg mikla áherslu á þetta og ég tel að þingmenn eigi að deila kjörum með þeim sem sendu þá á þing.

Virðulegi forseti. Ég mundi svo sem alveg vilja taka undir þetta hjá hv. þm. Pétri Blöndal að því gefnu að það ríkti raunveruleg þrískipting valds á Íslandi, sem er ekki. Það er nefnilega framkvæmdarvaldið sem stjórnar öllu á Íslandi.

Eigum við ekki að breyta því?

Jú, svo sannarlega, við skulum breyta því hér og nú, en þangað til það breytist skulum við bara tala um okkur sem starfsmenn framkvæmdarvaldsins.