Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 23 kom fram ósk um skýrslu frá fjmrh. um veittar aukafjárveitingar á tímabilinu 16. júlí til 15. okt. 1985. Óskin er borin fram af hv. 10. landsk. þm. ásamt fleiri þm. Alþb. Í beiðninni segir, með leyfi forseta: "Með vísan til 30. gr. laga um þingsköp Alþingis óskum við undirritaðir alþm. eftir því að fjmrh. flytji Alþingi skýrslu um aukafjárveitingar frá 15. júlí s.l. sem ekki eiga rætur að rekja til breytinga á forsendum fjárlaga. Í skýrslunni verði framlögin sundurliðuð og tekið fram hverjum framlögin voru veitt og til hvaða verkefna. Þess er óskað að skýrslan verði tekin til umræðu á fundi Sþ. fljótlega eftir að henni hefur verið útbýtt meðal þm." Á þskj. 93 er birt skýrsla sem dreift var á Alþingi fyrir skömmu. Í skýrslunni er ítarleg sundurliðun á aukafjárveitingum á umræddu tímabili og þær jafnframt flokkaðar eftir ráðuneytum og eftir eðli máls. Óþarfi er að fara mörgum orðum þar um til frekari skýringa. Af þessari ástæðu mun ég aðeins draga fram meginlínur í þessari munnlegu greinargerð fyrir skýrslunni. Veittar aukafjárveitingar á umræddu tímabili námu alls 214 millj. kr. Að því er varðar flokkun aukafjárveitinga má til sanns vegar færa að greining eftir ráðuneytum segir ekki alla sögu. Ástæðan er m.a. sú að útgjöld vegna kjarasamninga eru af tæknilegum ástæðum til að mynda öll talin til aukinna útgjalda fjmrn. Flokkun aukafjárveitinga með hliðsjón af orsök gefur mun fyllri skýringu á afgreiðslu þeirra. Allstóran hluta veittra aukafjárveitinga má rekja til lagafyrirmæla eða um 60 millj. kr. Þar af eru t.d. 50 millj. kr. framlag til áhafnadeildar Aflatryggingasjóðs vegna fæðispeninga sjómanna, sbr. lög nr. 12/1985. Aukafjárveitingar vegna ákvæða samninga, sem ríkið er bundið af, nema 18 millj. kr. Þar af má t.d. nefna tæpar 9 millj. kr. vegna bóta fyrir niðurskurð á riðuveiku fé og 5 millj. kr. vegna framkvæmda við mötuneyti að Reykholti. Veittar aukafjárveitingar til skuldagreiðslna námu 31 millj. kr. sem má rekja að mestu til þyrlukaupa Landhelgisgæslunnar og kaupa á kirkjuhúsi við Suðurgötu. Hér er um að ræða flokk aukafjárveitinga sem mikilvægt væri að geta dregið úr á markvissan hátt. Þá námu aukafjárveitingar vegna ófyrirséðra útgjalda 51 millj. kr. Hér er um fjölmarga liði að ræða og má þar nefna 10 millj. kr. vegna rekstrarerfiðleika Bifreiðaeftirlitsins en aðrar aukafjárveitingar af þessu tagi námu alls 54 millj. kr. Eins og ég hef þegar sagt sé ég ekki ástæðu til að fylgja þessari skýrslu úr hlaði með langri munnlegri greinargerð. Hins vegar vil ég taka fram að ég tel þarft verk að athugað verði hvernig haga beri samvinnu framkvæmdavalds og löggjafarvalds í þessum efnum. Það er mitt álit að ógerlegt sé að svipta framkvæmdavaldið allri heimild til fjármálastjórnar og afskipta innan fjárlagaársins. Þar koma til margs konar ófyrirséðar aðstæður. Í því tilliti eru almennar verðlags- og launabreytingar veigamestar. Hitt skiptir vitaskuld meginmáli að með þetta vald sé farið þannig að það raski ekki þeirri stefnumörkun sem fjárveitingavaldið, Alþingi sjálft, hefur ákveðið. Ég hygg að í tíð flestra fjármálaráðherra hafi komið upp álitaefni að þessu leyti sem taka hefur þurft ákvarðanir um. Í sumum tilvikum er óhjákvæmilegt að taka ákvarðanir með skjótum hætti en í annan tíma gefst ráðrúm til íhugunar og frekara samráðs. Til athugunar er til að mynda hvernig og í hversu ríkum mæli á að hafa samráð við fjvn. Alþingis vegna mála af þessu tagi. Því fylgja auðvitað bæði réttindi og ábyrgð. Birting upplýsinga um aukafjárveitingar er sjálfsögð og eðlileg því að í fjárlagafrv., sem lagt var fram í byrjun þings og unnið var af fyrrv. fjmrh., er gerð grein fyrir aukafjárveitingum frá 1. jan. 1985 til 30. sept. Í þessari skýrslu er því í öllum aðalatriðum um að ræða upplýsingar sem áður voru fram komnar.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir umbeðna skýrslu sem við þm. Alþb. fórum fram á að gerð yrði 14. okt. s.l. Það liggur fyrir að aukafjárveitingar hafa verið á árinu 1 089 919 kr. sem er ærið há tala svo að ekki sé meira sagt. Ástæðan fyrir því að spurt var sérstaklega um tímabilið frá 16. júlí til 15. okt. var sú að spurnir höfðu borist um óeðlilegan fjölda aukafjárveitinga á þessu tímabili, enda kemur í ljós að þær hafa verið alls 213 971 000 kr. Þetta er allhá tala og tala sem við hv. þm. verðum oft að sætta okkur við að sé ansi miklu lægri þegar um er að ræða ýmis þjóðþrifamál. Í skýrslu hæstv. fjmrh. er tíundað lið fyrir lið í hvað þessir peningar hafa farið. Margt af því eru að sjálfsögðu hin mætustu málefni og ekkert út af fyrir sig við því að segja að slík málefni séu styrkt. Enda er það ekki aðalatriði í þeim athugasemdum sem ég mun hér gera, heldur það að fjvn. situr svo til allt árið við að reyna að deila út því fé sem til skiptanna er í þjóðfélagi okkar, verður að neita ótal beiðnum um fjármuni og oft er það áreiðanlega þvert um geð fyrir hv. þm. sem þar sitja og síðan flytja hv. þm. hér á hinu háa Alþingi hvers kyns brtt. sem er umsvifalaust hafnað. Ég er alveg sannfærð um að það er stundum gert gegn betri vitund eða vegna þess að peningarnir einfaldlega eru ekki til. Það hlýtur því að vekja þó nokkra athygli þegar hægt er að finna skyndilega á þremur mánuðum 213 971 000 kr. sem, ég leyfi mér að segja, er skipt af nokkru handahófi og að því er virðist skv. beiðnum hinna ýmsu aðila. Við það hef ég það að athuga að það hlýtur að skiptast nokkuð óréttlátt milli manna því að það er því einu háð að menn hafi farið í fjmrn. og beðið um styrk til hinna ýmsu málefna og verkefna. Enn þá meiri athygli vekur þó að þegar litið er á þessar tölur reiknast mér til að 44 882 000 kr. hafi farið út úr fjmrn. án þess að nokkur fagráðherra hefði um þær beðið. Það hlýtur að vera dálítið vandræðalegt fyrir viðkomandi ráðherra, sem eflaust hafa hvað eftir annað orðið að neita þessum beiðnum, þegar síðan er hægt, án þess að nokkurt samráð sé við viðkomandi ráðherra haft, að greiða þessa peninga út. Ég vil taka hér eitt lítið dæmi. Annars geta menn að sjálfsögðu lesið þetta sjálfir. Hér er veitt 1 millj. kr. til útgáfu þriggja ritverka á vegum stofnunar Árna Magnússonar. Ekki skal ég telja þessa milljón eftir þeirri mætu stofnun. En ég hygg að hæstv. fyrrv. menntmrh. hljóti að verða dálítið undrandi þegar slík upphæð er umsvifalaust greidd. Ég efast ekki um að hún hefði gjarnan viljað hafa þessa upphæð inni í fjárlögum. Svona mætti lengi telja. Mergurinn málsins er sá að við erum oft, hv. þm., að flytja mál sem kosta peninga og ekki nærri eins mikla peninga eins og þetta. Ég vil minna menn á að ég flutti frv. til l. um daginn þess efnis að mæðralaun yrðu greidd til 18 ára aldurs í staðinn fyrir 16 ára aldur. Slíkt kostar 30 millj. kr. á ári. Ég hefði mjög gjarnan viljað sjá þessar 48 millj. kr. fara í t.d. málefni eins og það. Vitaskuld má endalaust deila um hvaða verkefni eru verðugri en önnur í landinu, en fá eru trúlega verðugri en að tryggja afkomu barna í landinu. Ég get vel ímyndað mér að flestir hv. þm. hefðu viljað samþykkja það hér á hinu háa Alþingi að greiða 1,5 millj. kr. í styrk til Ólympíunefndar Íslands. Ég býst við að við hefðum næstum því öll orðið að hafna þessu vegna þess að okkur fyndist þetta ekki sérstakt forgangsverkefni. Þess vegna hlýtur það að koma dálítið annarlega fyrir þegar hægt er að sækja þetta upp í fjmrn. án þess að nokkur hafi um það fjallað. Þetta er langur og mikill listi og ástæðulaust að vera að tíunda hann, en meginefni málsins er að það liggur við að það sé niðurlægjandi fyrir hv. alþm. að sjá upphæðir eins og þessar sem greiddar eru án alls samráðs við þá. Vissulega skal ég taka undir að hæstv. fjmrh. verður að hafa eitthvert svigrúm til að taka ákvörðun um fjármuni. En ég verð að segja eins og er: Fyrr má nú vera! Ég held að það hljóti að vera ankannalegt að eftir að hv. fjvn. hefur farið vandlega ofan í allar greiðslur til skólabygginga ár hvert skuli vera veitt fé til skólabygginga fram hjá þeirri áætlun sem fyrir liggur og svo verulega að um umtalsverðar upphæðir er að ræða. Þannig mætti lengi telja. Það er ekki sýnilegt að hæstv. menntmrh. hafi farið fram á neinar breytingar að þessu leyti. Ég held þess vegna að þessar fjárveitingar hljóti að hafa verið töluvert tilviljanakenndar og það sé full ástæða fyrir hv. þingheim að gera nokkuð strangari kröfur til þess að fjárlögum sé fylgt sem mest má vera. Vitaskuld verðum við að sætta okkur við að breytingar á kjarasamningum og annað slíkt veldur óhjákvæmilega aukafjárveitingum, en það hlýtur að vera heldur óviðeigandi að alls kyns aðilar í þjóðfélaginu eigi beina leið að ráðuneytinu sjálfu og fari þaðan út með stórfé, hversu góð mál sem þar annars eru á ferðinni. Það hlýtur að vera verkefni hins háa Alþingis og fjvn. að taka ákvörðun um í hvað þeir fjármunir, sem til skiptanna eru, fara. Ég vil að lokum þakka hæstv. fjmrh. fyrir skýrsluna sem ég tel að sé vel og heiðarlega unnin. Þó er erfitt að sjá, og má vera að ég hafi ekki kunnað að leita að þeim liðum, en ég sakna ýmissa stórra upphæða, sem eru einhvers staðar annars staðar í dálkum fjmrn., sem ég hef ekki haft tíma til að gera leit að. Nægir þá að nefna 40 millj. sem fóru í að kaupa hús fyrir Áfengisverslun ríkisins í nýjum miðbæ. Slíkt er á einhverjum eignaskiptareikningum eða jafnvel í reikningum Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins sjálfrar, ég veit það ekki, en vissulega eru það fjárveitingar líka sem koma einum þegn í landinu betur en ýmsum öðrum. Ég hygg að þegar allt kemur til alls geti fleira heitið aukafjárveitingar en það sem hér er talið, en ég hygg að hæstv. ráðherra hafi gert sem hann gat og þakka fyrir það.



Herra forseti. Það eru í rauninni tvö plögg sem þm. hafa á borðum sínum varðandi þessar aukafjárveitingar. Annars vegar er sú skýrsla sem hér er til umræðu og hins vegar svar við fyrirspurn frá mér. Munurinn er einungis í tíma, þ.e. að fyrirspurnin tekur til aukafjárveitinga á öllu árinu, en skýrsla sú sem hér er til umræðu tekur til aukafjárveitinga frá 15. júlí til 10. október. Skýringin á þessum mismun er sú að ég lagði inn mína fyrirspurn áður en ljóst varð að það mundi fylgja fjárlagafrv. yfirlit yfir aukafjárveitingar fram til þess tíma sem skýrslan nær til. En það er ekki meginatriði málsins. Mér telst reyndar svo til að hér sé um 201 aukafjárveitingu að ræða á þeim níu og hálfa mánuði sem liðinn var ársins hinn 15. okt. Að jafnaði voru þetta þá 17 aukafjárveitingar á mánuði þangað til í október, en þá urðu þær 45 á hálfum mánuði eða sem samsvaraði því að þær hefðu getað orðið 90 ef mánuðurinn hefði orðið heill. Það var því nokkuð vel að verið þarna seinustu dagana. Það kemur líka mjög glöggt fram af þessu að það liggja ekki fyrir skriflegar óskir frá ráðherrunum um nema hluta af þeim fjárveitingum sem hér um ræðir og það virðist vera að 60 eða þar um bil hafi verið veittar án þess að viðkomandi fagráðherra hafi óskað eftir því. Það er tæpur þriðjungur sem er af því tagi. Í þessu yfirliti kemur fram að mjög margar fjárveitingar eru til ýmiss konar líknarfélaga, klúbba og félagasamtaka, áhugasamtaka, og sjálfsagt eru flest þessi félög að fást við mjög áhugaverð verkefni, en menn hljóta að spyrja hvað hafi ráðið því að einmitt þessi félög og þessir klúbbar urðu fyrir valinu. Enn fremur kemur fram að að það er veitt til ýmiss konar bygginga, eins og skólabygginga, án þess að fagráðherra hafi um það vitað. Þá kemur fram hvað snertir m.a. kjördæmi formanns fjvn., sem ég þykist vita að hafi gætt ýtrustu aðhaldssemi að því er varðaði fjárveitingar í eigið kjördæmi, Sauðárkrók og Siglufjörð, að ráðherra hefur ekki talið ástæðu til að fara eftir vilja Alþingis í því efni og veitt ríflegar aukafjárveitingar til einmitt skólabygginganna sem ég gerði að umtalsefni og ég veit reyndar að höfðu verið skornar niður í fjvn. Þetta gildir reyndar um fleiri skóla, t.d. Seljaskóla í Reykjavík. Án þess að fagráðherra hafi vitað það eða óskað eftir því skriflega hefur verið veitt sérstaklega til hans aukalega álitlegri upphæð, 2,5 millj. kr. Eins og ég sagði kennir hér ýmissa grasa, en það er einkennandi að ýmis samtök fá halla frá fyrri árum greiddan. Ég veit ekki hvaða félagasamtök það eru sem mega gera ráð fyrir því, ef þau fara upp í fjmrn. og það reynist hafa verið halli á búskapnum hjá þeim, að þá verði sá halli jafnaður af hálfu fjmrn. Hér er um ýmislegt að ræða. Listahátíð í Reykjavík fær 1658 þús. kr. svo dæmi sé tekið. Þar er halli sem hefur verið jafnaður með sérstakri aukafjárveitingu úr ríkissjóði. Þetta kemur fram víðar. Körfugerð Blindrafélagsins, ágætisverkefni, er rekin með halla 1984, verndaður vinnustaður, Bjarg, er rekinn með halla 1983, Sjálfsbjörg á Akureyri er með halla 1983 og 1984, endurhæfingarstöð Þroskahjálpar er með halla 1984. Þetta eru tölur á bilinu 300 þús. og upp í 1,5 millj. hverju tilviki. Þetta eru þau dæmi sem ég tek eftir af þessu tagi við tiltölulega fljótan yfirlestur. Eins og ég sagði eru þetta ágæt verkefni. Ég hugsa að hjarta flestra þm. slái með ýmsu því starfi sem þarna er unnið. En það eru bara svo mörg félagasamtökin í landinu sem sjálfsagt eru að sinna ekki síður áhugaverðum verkefnum. Það eru ýmsar aðrar fjárveitingar sem maður hlýtur að spyrja hvers vegna svo brýna nauðsyn bæri til að verja til fé og hvers vegna aukafjárveiting skuli vera sú aðferð sem notuð er. Hér er Friðarhreyfing íslenskra kvenna, hér er Pólýfónkórinn, hér er Úlfljótsvatn, hér er Langholtssöfnuður, hér er MFA, hér er kirkjuviðgerð, hér er heimsframboð fyrir JC, hér eru rekstrarerfiðleikar hjá Vernd, hér er styrkur til ljóðahátíðar, styrkur til Frjálsíþróttasambandsins og vel þekkt upphæð vegna Vesturgötu 3 upp á 2 millj. kr. Hér er Hið íslenska bókmenntafélag, hér er stórstúkan og Hallgrímskirkja, ólympíunefnd og síðan er ÍSÍ, Fram og KR af íþróttafélögum. Kannske eru íþróttafélögin fleiri. M.a. er HSÍ hér vegna þátttöku í heimsmeistaramóti og Bridgesamband Íslands hefur tekið þátt í Evrópumóti. Enn fremur er sérstök fjárveiting til dómara til að fara í kynnisför, væntanlega til útlanda. Ekki hafa þeir verið að kynna sér dómsmál innanlands, trúi ég. Þetta eru dæmi. Alþingi hefur fjárveitingavaldið. Alþm. setja sig í þær stellingar, venjulega að kröfu ríkisstjórnar, að sýna nú fyllsta aðhald, að skera niður. Við erum búin að hlusta á það, eiginlega frá því á miðju sumri, hvernig þáv. fjmrh. var byrjaður að munda hnífinn í niðurskurði, fjvn. situr nú að störfum í niðurskurði, það er sérstök nefnd á vegum stjórnarflokkanna í niðurskurði, sem í sitja alþm., og ráðherrarnir hafa hver um sig fengið það verkefni að skera niður. En síðan gerist það með aukafjárveitingum að hlutunum er lyft. Hvers virði er þá Alþingi? Til hvers er þá Alþingi? Getum við af þessari skýrslu séð að það hafi verið einhver sérstök, brýn og bráð nauðsyn sem réð hverri einstakri úthlutun þannig að Alþingi gæti ekki einu sinni verið viðræðuhæft um það eða fjvn., að það hafi verið brýn og bráð nauðsyn sem ekki var kannske ástæða til að viðkomandi fagráðherrar vissu um eða formaður fjvn.? Ég fæ ekki séð það. Ég get ekki séð annað en að þessi úthlutun sé ákaflega tilviljanakennd. Ef menn vilja vera með styrki af ýmsu því tagi sem hér er talið upp á það að vera öllum ljóst í þjóðfélaginu að slíkir styrkir séu veittir, að halli sé jafnaður þannig að menn geti gert upp hug sinn um það að sú úthlutun sé þá skynsamlega unnin og réttlátlega unnin. Þetta plagg eins og það liggur fyrir bendir til að tilviljun ráði, að kylfa ráði kasti í ýmsum tilvikum. Ég veit að aukafjárveitingar hafa tíðkast um þó nokkurt skeið og mér er vitanlega ljóst að þegar óhjákvæmileg og lögbundin útgjöld, geta verið samningsbundin launahækkun, geta verið önnur lögbundin útgjöld, eiga sér stað verði að veita aukafjárveitingu fyrir því. En þá er Alþingi í raun búið að marka stefnuna vegna þess að það hefur sett þau lög sem þar um ræðir og það hefur gert ráð fyrir þeim mannskap á ákveðnum launum sem í fjárlagafrv. eru og ef launin hafa breyst hefur ekki verið farið út fyrir ákvörðun Alþingis. En þegar tilviljun er farin að ráða úthlutun af þessu tagi og þegar tilviljunin er orðin svo rík að seinustu ráðherradaga einhvers tiltekins ráðherra verði útstreymið ekki þrefalt heldur sexfalt meira en í venjulegum mánuðum er eitthvað meira en lítið að. Ég tel að Alþingi geti ekki unað slíkum vinnubrögðum. Ég veit að aukafjárveitingarnar eru allar meira og minna lögleysa, en þær eru helgaðar af hefð í vissum greinum. Hér hefur verið farið langt út fyrir það sem getur talist helgað af hefð, eins og lögfræðingarnir segja. Ég tel að það sé nauðsynlegt að Alþingi taki þetta mál fyrir alveg sérstaklega, hvernig með aukafjárveitingavaldið skuli fara, breyti þá þeim lögum sem það varða til þess að hafa ákvæðin skýr og skilmerkileg. Ég ætla að leyfa mér að skilja hæstv. fjmrh. þannig að hann hafi verið að tala í þá veru og fyrir því að þannig yrði að málum staðið þegar hann talaði um að þetta mál væri vandmeðfarið og að ekki mætti raska stefnu fjárlagafrv. Ég held að hann hafi líka gert að umræðuefni að það þyrftu að vera nokkuð skýr mörk í þessum efnum. Ég tel að það sé nauðsynlegt að Alþingi taki þetta mál upp. Ég ætla ekki að rekja þessar fjárveitingar í öllu fleiri greinum þó að ýmislegt reki á fjörurnar sem mann undrar, en ég skal taka eitt dæmi til viðbótar, kartöfluverksmiðju í Þykkvabæ. Hvers vegna aukafjárveitingu til hennar? Er ekki einhver kartöfluverksmiðja fyrir norðan líka? Fær hún þá kannske aukafjárveitingu á því sem lifir ársins? Hvað er hér á ferðinni? Ég rek líka augun í það að nýr húsaleigusamningur vegna Þroskaþjálfaskóla Íslands á að kosta 350 þús. kr. Ég veit ekki betur til en að Þroskaþjálfaskóli Íslands hafi ekki skipt um húsnæði og sé í nákvæmlega sama húsnæði og áður. Þegar ég kynnti mér málið síðast var það síst lægri húsaleiga sem var greidd fyrir það húsnæði en hliðstætt húsnæði á sömu slóðum og þess vegna engin ástæða, að því að maður getur séð, til að hækka þá húsaleigu sérstaklega nú á útmánuðum og veita til þess aukafjárveitingu. En ég skal ekki rekja þessi dæmi frekar. Aðalatriðið er að Alþingi getur í fyrsta lagi ekki látið bjóða sér að það sitji hér í einhverju tilteknu aðhaldshlutverki, skeri og skeri, en síðan sé aukafjárveitingum dreift um víðan völl með tiltölulega tilviljanakenndum hætti og þannig að það sé ekki tryggt að allir þeir sem að ágætum málum starfa og menn vildu gjarnan umbuna sitji ekki við sama borð, að það sé tryggt bærilegt réttlæti í úthlutun peninganna. Þetta tvennt verður að gilda. Þess vegna endurtek ég að sú skýrsla sem hér liggur fyrir og það svar við þeirri fyrirspurn sem ég hef lagt fram á að vera tilefni til þess að skýrar reglur verði settar vegna þess að vitaskuld þarf að vera heimild í samræmi við stefnu frv. til að gefa út aukafjárveitingar, en umfram það hefur Alþingi í rauninni ekki afsalað sér neinu valdi og það er meira og minna tekið og helgað af hefð. Um það hvernig með þetta skuli farið eiga að vera skýrar reglur og það er öllum fyrir bestu. Ég trúi ekki öðru en að hæstv. fjmrh., og reyndar hæstv. fyrrv. fjmrh., hljóti að vera sammála um það og sammála mér um það að um þetta eigi að vera skýr ákvæði. Svo oft hefur hæstv. fyrrv. fjmrh. gert að umtalsefni hversu óæskilegt væri að vera með aukafjárveitingar og látið okkur heyra það hér á þinginu. Á sama hátt tel ég að hæstv. núv. fjmrh. hafi sýnt á því skilning að um þetta þurfi að vera skýrar reglur.



Herra forseti. Það er virkilegt umhugsunarefni fyrir hv. Alþingi að lesa þau plögg sem hér liggja fyrir og frétta úr dagblöðum til hvers hæstv. fjmrh. hefur efni á að veita fjármagni og til hvers ekki. Það er líka umhugsunarefni til hvers verið er að samþykkja hér á hæstv. Alþingi skerðingarákvæði sem nefnd eru "þrátt fyrir ákvæði laga" og fylgja yfirleitt á hverju ári lánsfjárlögum. Á hverju ári er það samþykkt þar. En um leið og þau eru samþykkt koma aukafjárveitingar, 10 millj. hér og 10 millj. þar. Og hver hefur ákveðið þessar aukafjárveitingar? Jú, það er fjmrh. Jafnvel hefur það í sumum tilfellum verið kynnt fyrir fjvn. en í sumum tilfellum ekki. Í þessu sambandi langar mig til að nefna t.d. Kvikmyndasjóð. Það var mikið rætt um það á síðasta þingi að skert var framlag til Kvikmyndasjóðs, en síðan komu 10 millj. þar og þá var því máli bjargað en ekki samþykkt af hæstv. Alþingi. Upp á síðkastið höfum við séð líka framlög til hlutafélaga. Maður veltir því fyrir sér hvern verið sé að styrkja í því sambandi. Ekki eru það félagasamtök. Ég vil nefna hér t.d. pökkunarverksmiðju í Þykkvabænum. Þar fór heil milljón. Hvern er verið að styrkja? Jú, þá einstaklinga sem eiga þessa pökkunarverksmiðju. Ég er alls ekki að mæla því á mót að það þurfi að styrkja iðnað, en það á þá að vera í formi þess að fella niður söluskatt, aðflutningsgjöld eða lögfesta einhver þau ákvæði sem ganga yfir alla en ekki á að styrkja beint hlutafélög þar sem hluthafarnir hljóta á endanum að vera þeir sem hagnast. Sama má segja um kvennahús. Ég efast ekki um að hæstv. Alþingi hefði samþykkt að veita einhvern styrk til kvennahúss eða einhverrar starfsemi sem þar ætti að fara fram. En 2 millj. til kvennahúss? Það er virkilega spurning. Hvers vegna á að styrkja það hlutafélag sem þar stendur að baki? Fleira má til taka. Ég gerði það að gamni mínu að taka hérna saman frá 1. til 15. október hvað hefði farið til íþróttamála. Það eru rúmar 6 millj. Í fjvn. er svo verið að fara fram á 2, 3, 4 eða 5 millj. til að ljúka við byggingu skóla fyrir börn okkar. Því miður verður að segja að það er ekki bjart fram undan því það eru svo fáar milljónir ætlaðar til slíkra framkvæmda á næsta ári. En á sama tíma er hægt að veita 6 millj. til ýmissa íþróttamála. Þar eru Frjálsíþróttasambandið, ÍSÍ, Fram, ólympíunefndin og Knattspyrnufélag Reykjavíkur. Þetta eru þeir útvöldu þetta árið í íþróttamálunum. Ég vil líka benda á að þessar aukafjárveitingar eru ógreiddar. Það er eftir að hækka skatta til að mæta þessum útgjöldum. Það er bara verið að stækka það fjármálagat sem fyrir er. Og það er engin ábyrgð að baki þessara ákvarðana, ekki nokkur, því að í framtíðinni eigum við eftir að innheimta skatta til að fylla upp í það fjárlagagat sem við stöndum nú frammi fyrir og var talið nógu stórt í upphafi sumars og á liðnu sumri þó að ekki væri bætt um betur. Það er spurning fyrir okkur hv. alþm. til að velta fyrir okkur hvað við erum yfirleitt að gera með að samþykkja fjárlög ef þessu heldur svona áfram. Til hvers sitjum við yfir fjárlagafrv. og deilum niður milljón hér og milljón þar eða 10 milljónum hér og 10 milljónum þar? Við höfum ekki hugmynd um, þegar búið er að samþykkja þessi fjárlög, hvaða upphæðir endanlega fara til framkvæmda. Við höfum ekkert yfir því að segja, ef marka má það sem skeð hefur þetta árið, ekki nokkurn skapaðan hlut, ef fjmrh. getur í krafti síns embættis leyft sér að skrifa út, ekki tugi milljóna heldur milljarð, hátt í það, því þetta er 1 089 919 000 kr. fram að 15. október, án þess að þetta hafi verið samþykkt á Alþingi, þrátt fyrir að haft hafi verið samráð við fjvn. um hluta af þessu, og hluti af þessu er líka vegna launahækkana og því geri ég mér fulla grein fyrir og hefði örugglega verið hægt að samþykkja það á þinginu og hefði enginn rétt upp hendi á móti því. Hér er verið að auka við útflutningsbætur sem var ákveðið að skerða en ekki hægt að standa við. Þó var ákveðið á Alþingi að þær yrðu skertar. Þar er um 40 millj. að ræða. Niðurgreiðsla á rafhitun er 51 millj. Síðan eru Ríkisspítalarnir með 40 millj. og Bifreiðaeftirlit ríkisins með 10 millj. Það fer kannske í leigu á því stóra húsi sem stendur ónotað, er notað sem geymsla. Ekki hef ég heyrt um í hvað þessum 10 millj . hefur verið varið. Kirkjuhús við Suðurgötu hef ég aldrei heyrt minnst á í fjvn. Ég hef ekki hugmynd um hvers vegna þetta kirkjuhús er styrkt upp á 10 millj. og rúmlega það. Þetta eru örfá dæmi sem ég tek af handahófi. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta öllu lengra. Það getur, eins og hér hefur komið fram áður, hver og einn flett þessu plaggi og séð hvaða tölur það hefur að geyma. En það eru líka takmarkaðar upplýsingar sem koma fram í þessu plaggi varðandi þær ákvarðanir sem liggja að baki þessara talna. Það er virkilega kominn tími til að hv. þm. staldri við og hugsi sitt mál. Á að halda þessu áfram, á að ganga svo á virðingu Alþingis að ráðherrar, hver og einn fjármálaráðherra geti skrifað út úr tómu tékkhefti og ætlast til þess að skattar verði sífellt hækkaðir á þegnum þessa lands og fjármálagötin stækkuð?



Virðulegur forseti. Ég vil taka undir það sem hér hefur komið fram, og reyndar hefur það margkomið fram hjá mér líka, á þeim tíma sem ég gegndi embætti fjmrh., að það er alveg nauðsynlegt að fjmrh. hafi ekki þá kvöð á herðum, og þá heimild eða það vald, að veita þær aukafjárveitingar sem fjármálaráðherrar hafa í fortíðinni þurft að veita. Ég vil líka taka það fram að ég er sammála þeim sem hér hafa talað um að Alþingi eigi að vinna fjárlögin og eigi að vinna fjárveitingar almennt miklu betur en það gerir. Ég vil líka taka það fram að það verður að virka í báðar áttir. Ég held að enginn fjmrh. geri það að gamni sínu að fara með þá heimild sem aukafjárveitingar eru. Ekki vegna þess að Alþingi hafi með lögum veitt honum þetta, heldur Alþingi með hefð, með hefð, gert honum þá kvöð að þurfa að gegna því. Hitt er svo annað mál að það er ýmislegt annað sem Alþingi hefur líka gert með opnum augum, það er að samþykkja útgjöldin svo langt, langt umfram tekjumöguleika ríkisins að þjóðfélagið stendur ekki undir því. Er ég þá ekki með erlendar lántökur í huga, því flestar af þeim eru í arðbær fyrirtæki, þó að sjálfsögðu sé hægt að deila hart á sumt af því sem gert hefur verið í erlendum lántökum. En ég vil taka það líka fram að aldrei fyrr, aldrei fyrr hefur nokkur fjmrh. lagt fram opinberlega lista yfir hverja einustu gjörð sína í peningamálum, fyrr en nú, aldrei. Það er kannske þess vegna sem þetta er líklega í fyrsta skipti sem það liggur fyrir prentað í skjölum Alþingis, tilefni fyrir þingheim allan til þess að ræða með rökum gerðir fjármálaráðherra. Og það er ekki ein einasta, ekki ein einasta gjörð fjmrh., Alberts Guðmundssonar, sem hann treystir sér ekki til þess að verja. Það kom, að mér fannst, afskaplega ljóst fram hjá hv. 3. þm. Reykn. að hann skilur þetta. Og hann skilur að þeir sem hafa fengið fjárveitingar hefðu líklega fengið þær, vegna þess að hann vitnaði til hjartalags þm. og taldi þar upp nokkur atriði sem ekki væri kannske hægt með góðu móti að neita. Ég er honum sammála. En það eru ýmis atriði hér í þessum lista sem að sjálfsögðu eru bundin við einstaklinginn sem gegnir embætti fjmrh. hverju sinni. Það er eflaust ýmislegt á þessum lista yfir aukafjárveitingar sem flestir þm., hefðu þeir gegnt embætti fjmrh. þann tíma sem ég gerði það, hefðu ekki samþykkt. Og það hefði þá komið annar listi, ef sá fjmrh. hefði unnið á sama hátt og ég gerði, að gera þann lista opinberan, til umræðu á Alþingi, vegna þess að ég held að það séu rétt vinnubrögð, og ég er nærri viss um að þessum vinnubrögðum verður ekki hætt. Hér eftir verða allir fjmrh. að leggja fram fjárlög eins skýr og þannig úr garði gerð að allir þm. skilji og viti hvað um er rætt. Hv. 3. þm. Reykv. talar um miklar aukafjárveitingar síðustu daga míns tímabils í embætti fjmrh. Það er ekkert óeðlilegt. Það er ekkert óeðlilegt við það að ráðherra, fráfarandi ráðherra hverju sinni, við hvaða kringumstæður sem það er að hann fer frá, reyni að klára óafgreidd mál. Ég er sannfærður um það að allir ráðherrar vilja ganga hreint til verks og skila sínum eftirmanni, í hvaða pólitískum flokki sem þeir eru, eins hreinu borði og nokkur leið er. Það er ekki víst að allir menn afgreiði mál á sama hátt eða með sama hugarfari. Hv. þm. talar um að 1/3 af þeim aukafjárveitingum sem ég hafði veitt hafi verið án beiðni frá ráðherrum. Nú er það svo að oft koma beiðnir frá stofnunum og fyrirtækjum við gerð fjárlaga sem fjmrh. og fjárveitinganefnd hafna. Síðan líður ákveðinn tími og þá kemur kannske í ljós að sá niðurskurður hafi verið of mikill. Einstakar stofnanir og fyrirtæki, einstaka skólar, sem hluti af stærra kerfi, eru komnir í þrot af ýmsum ástæðum. Það er vitnað hér í einn skóla úti á landi, sem var tekinn út öðrum fremur. Það var vegna þess að sá skóli stóð frammi fyrir þeirri staðreynd að það var verið að loka fyrir hita og rafmagn hjá honum. Það eru skýringar hér sem ég skal reyna að gefa þeim sem vilja við einstaka liði, en það er allt of langt mál að fara í hvern lið fyrir sig. Það er talað um klúbba og félög. Það er alveg rétt. Og af hverju þessir, en ekki einhverjir aðrir? Það er tekinn fyrir Lionsklúbbur. Það er vegna þess að þessi Lionsklúbbur var með ákveðna líknarstarfsemi í huga, eða styrkveitingar til líknarstarfsemi, og hafði þar með ákveðinn kostnað til þess opinbera sem ég hafði ekki heimild til lögum skv. að fella niður. En það var fordæmi fyrir því frá öðrum ráðherrum að aukafjárveitingar hafi verið veittar til sama klúbbs til að mæta þessum aukakostnaði, þannig að heildarárangur af sjálfboðaliðsstarfi félaganna færi í þetta líknarstarf. Það er talað um íþróttafélögin. Það er hægt að segja að það sé gæluverkefni mitt. Og það er alveg rétt, vegna þess að ég er alinn upp í íþróttahreyfingunni. Ég þekki starfsemi og innviði íþróttahreyfingarinnar betur en nokkur hér inni. Ég er búinn að vera í íþróttahreyfingunni síðan ég man eftir mér, og ég er búinn að vera forustumaður íþróttahreyfingarinnar. Ég veit að nákvæmlega sama starf er unnið hjá ungmennafélögum og fleiri slíkum samtökum. Það er ekkert starf, sem unnið er hér á landi, meira fyrirbyggjandi fyrir æskulýðinn, og uppbyggjandi fyrir þjóðfélagið, og manndómsskapandi, en einmitt íþróttahreyfingin. En íþróttahreyfingin er gömul í augum þeirra sem ekki þekkja hana, alveg eins og Stórstúkan er að athlægi hjá sumum, vegna þess að hún er gömul og þar sitja gamlir menn, segja sumir, en átta sig ekki á því að þetta er fólk sem hefur eytt æskuárum til elliára í hugsjónir. Og það er bara vegna þess að skilning vantar sem hlegið er að þessum stofnunum í staðinn fyrir að styrkja þær. Það eru komin ný samtök sem eiga að koma í staðinn fyrir þessi gömlu. Íþróttafélögin sóttu ekki öll um aukafjárveitingar. Það voru tvö. Það var KR og það var Fram. En af hverju sóttu þessi félög um aukastyrk, ekki styrk, heldur flýtingu á framlögum sem þeim ber skv. lögum, en fá ekki vegna þess að framlög til byggingarsjóðanna fyrir íþróttahreyfinguna eru ekki nógu stórir og sterkir? Það var vegna þess að þeir eru á því byggingarstigi í æskulýðsmiðstöðvum að þeir eru komnir í strand í staðinn fyrir að opna. Hver þm., ef hann hefur tíma til eða nennu, getur gengið hér vestur í KR-hús og séð hvað er að ske þar. Hvað er að ske? Það er uppbygging íþróttafélags í samstarfi við borgarsamfélagið um æskulýðsmiðstöð í hverfinu. Hlutur þeirra sem gefa til félagsins og á að endurgreiðast af opinberum aðilum kemur ekki til baka. Þar með er það ríkisvaldið sem stöðvar framkvæmdir í þessu, má segja, stóra þorpi sem hverfið er, því það er stórt miðað við bæjarfélög utan Reykjavíkur. Sama á sér stað um knattspyrnufélagið Fram. Það var komið í það mikla þröng með efnisúttöku til þess að halda sjálfboðaliðsstarfi gangandi að starfið var að stöðvast. Það er talað um Íþróttasambandið. Ég verð að segja að bæði íþrótta- og ungmennasamböndin fá allt of lítinn styrk miðað við það verk sem þau vinna. Íþróttasambandið er með 24 millj. núna á fjárlögum, en leggur samt fram, bara í rekstur, milli 2 og 300 millj. s.l. ár. Allt þetta er unnið í sjálfboðaliðsvinnu og sníkjum. En þetta er rekið skv. lögum. Það er talað um halla til félaga og síðan minnst á Listahátíð í því sambandi. Það er samkomulag á milli ríkis og Reykjavíkurborgar um að standa undir kostnaði öllum af Listahátíð. Ég get haldið svona áfram en ég sé ekki ástæðu til þess, enda hefur ekki komið nein sérstök hörð ádeila á neinn einstakan lið, nema framlag til Vesturgötu 3, framlag til menningarmiðstöðvar kvenna.  En ég get útskýrt fyrir ykkur hvers vegna ég lét þessa peninga. Það er hægt að deila á mig fyrir það. Og ég gerði mér það fyllilega ljóst og sagði það við þær: Þetta verður minn "akkillesarhæll", en ég ætla samt að gera það. Vegna hvers? Vegna þess, sem konur ekki skilja sjálfar enn þá, þrátt fyrir það sem þær hafa sagt og koma til með að segja, og karlmenn hér inni, sem ég hef heyrt tala, eru ekki farnir að átta sig á og munu kannske aldrei átta sig á, að konur eru að vakna af þyrnirósarsvefni. Og það pólitíska afl sem gömlu flokkarnir - og á ég við minn flokk ekki síður en aðra - eiga eftir að berjast við er hvorki BJ, né heldur önnur tímabundin fyrirbæri. Það eru ekki þau sem eiga eftir að verða hið nýja afl í þjóðfélaginu. Konur eru að skipuleggja sig. Þær eru að skipuleggja sig. Og við skulum ekki líta á það í einhverju gríni eða gamni. Við skulum taka það afl alvarlega og við skulum reyna að vinna með því.  Það getur vel verið að ég sé sá eini hér inni sem er þessarar skoðunar. En þetta er mín skoðun. Og þetta eru mín varnaðarorð líka um leið: Reynið ekki, reynið ekki að standa í vegi fyrir þessu afli. Reynið heldur að skilja það og kannske breyta því sem er gamalt og hefðbundið í það framfaraspor sem við verðum að taka ásamt með þessu nýja afli. Þess vegna var það að þegar á fyrsta gjalddaga, á fyrsta galddaga þeirrar menningarmiðstöðvar sem konur standa að baki - ekki pólitískt afl því að þær eru úr öllum flokkum - er þær horfðu framan í það svartnætti að missa úr höndum sér það sem þær bundu vonir við að gæti orðið framtíðarsamastaður, þá fannst mér það ekki mikið framlag í þá framtíðarsýn, sem ég hef fyrir konur, að ríkissjóður léti brot af því sem fer í að kaupa dagblöð og halda þeim við, til að styrkja þá starfsemi sem konur eru að byggja upp. Fyrir þetta var ég viss um að ég yrði dæmdur hvað harðast og það var það sem ég sagði við þær. Því get ég bætt við hér að vandamál þeirra var ekki bara afborgunin, heldur líka kvöð frá fyrstu afborgun, þetta var önnur afborgun, sem var um 500 þús. kr. og það fengu þær með og það er innifalið í þessum 2 millj. Fyrir þetta skal ég hvenær sem er falla eða falla ekki. En hér getið þið beint spjótum ykkar að mér. Að tala um milljarða í aukafjárveitingu, þegar vitað er að bara ein fjárveiting vegna kjarasamninga var um 800 millj., það er villandi og engum til sóma og að gefa í skyn að þetta sé allt í smásporslum hingað og þangað. Jafnvel stundum hefur mér fundist deilt á mig vegna aukafjárveitinga, vegna þess að ég birti þær fyrstur fjmrh., í þeim tón að ég hafi jafnvel sjálfur verið að auðgast eitthvað. Ég hefði gaman af að vita hvort sú skoðun þekkist hér inni. Ég er sammála, ég er mjög mikið sammála því að Alþingi getur ekki látið bjóða sér að sitja undir aukafjárveitingunum. En í augnablikinu, eins og kerfið er hjá okkur, virðulegi 3. þm. Reykn., þá býður það ekki upp á annað en að fjmrh. verður að taka ákvarðanir um aukafjárveitingar þó hann vilji það ekki. En hann á ekki að fela það. Hann á ekki að fela það og ég sem þm. í áratug hef aldrei séð aukafjárveitingar fjmrh. fyrr en nú að ég kem í embætti og fer að gera athugasemdir við vinnubrögð. En við skulum ekki gleyma því, á sama tíma og við gagnrýnum þetta, og ég endurtek það sem ég sagði áðan, að Alþingi sjálft hefur samþykkt meira í útgjöldum en þjóðin hefur efni á, með því að útgjöldin eru meiri og hærri upphæðir en tekjumöguleikar þjóðarinnar eru samtals. Því er það sem ég hef látið virðulegan lögmann hér í bæ, Pál Líndal, sortera lögin eftir málaflokkum. Hann hefur þegar, eins og alþm. vita, klárað landbúnaðarþáttinn, og er nú með fjármálaþáttinn í fjmrn., til þess að þm. geti á einum stað séð virkilega þar spegilmyndina af sjálfum sér. Sem sagt tölurnar yfir það sem þeir hafa samþykkt í hvern málaflokk fyrir sig. Hér hafa ekki átt sér stað neinar tilviljanakenndar úthlutanir á peningum. En ég tek undir það að hvort sem þær eru tilviljanakenndar eða ekki, hvort sem þær verða tilviljanakenndar eða ekki, þá eiga þær að vera öllum ljósar. Allar úthlutanir eiga að liggja fyrir. Það tel ég að ég hafi lagt á borðið. Ég tel að aukafjárveitingarnar séu öllum ljósar og ekkert falið. Ég vil líka samþykkja og taka undir að Alþingi breyti lögum, komi í veg fyrir aukafjárveitingar, ef það er hægt. Eða hafi einn lið, hafi einn lið til að ráðstafa fyrir fjmrh. - það er ekkert óeðlilegt heldur - í það sem upp kann að koma. Því mikið kemur upp af aukafjárveitingum sem Alþingi getur ekki ráðið við þó það vildi vegna þess að uppgjör verka er kannske á því stigi rétt fyrir fjárlagagerð að það er ekki tilbúið fyrr en eftir að fjárlög eru gerð og þá þarf að standa í skilum við verktaka og fleiri. Ég ætla ekki að fara að verja hér einstaka liði því að ég held að það sé erfitt að taka mál Þroskaþjálfaskóla eða eitthvað annað út úr. - Ég trúi því ekki að virðulegur 3. þm. Reykn. hafi tekið það sem var auðveldast fyrir fyrrverandi fjmrh. að svara, eða erfiðast, skulum við segja, með því að taka Þroskaþjálfaskólann. Ég held að það sé alveg óþarft að svara þessu vegna þess að Þroskaþjálfaskólinn er þannig stofnun, og Blindrafélagið og fleiri slíkir aðilar, að þeir koma ekki til fjmrh. með beiðni nema af því að þeir eru í vanda með rekstur eða tækjakaup. Það er óhjákvæmilegt að skoða slík mál með velvilja. Það er alveg sama hvaða ráðherra eða þm. fengi það erindi. Og ég vil taka fram að mörg af þessum erindum hef ég fengið frá þm., erindi um viðkomandi stofnanir hafa verið send til mín af þm. Ég vil segja það við Guðrúnu Helgadóttur, hv. 10. landsk. þm., og ég er reyndar búinn að segja það áður, að þessar aukafjárveitingar hafa ekki verið af neinu handahófi. Auðvitað er ekki ástæða til að dreifa til allra í hliðstæðum rekstri, eða með hliðstæð vandamál, ef þeir geta leyst það einhvern veginn öðruvísi. En þeir sem koma með vandamál til einstaklinga, til ykkar hvers og eins, gera það af því að þeir hafa trú á að þið getið leyst það, hver og einn. En það eru ekki öll félög sem hafa sama hlutverki að gegna sem koma með þessi vandamál til ykkar vegna þess að þeir treysta ekki allir jafnt sama manninum. Þess vegna dreifist vandinn á marga. Að sjálfsögðu dregur ráðherra í hverjum málaflokki að vissa aðila með vanda. Og síðan verður hann að vega og meta. Ef hann er sannfærður um að vandinn sé mikill, vandinn geti valdið tjóni, eða engin önnur úrlausn sé, þá hugsar hann allt öðruvísi um hann. En þetta er ekki af handahófi gert í einu einasta tilfelli. Ekki einu einasta tilfelli. Oft er það svo að aðilar - við skulum segja í kerfinu, því að þetta er allt undir ríkisvæng, það er alveg sama hvort það eru íþróttafélög eða annað, það er allt skv. lögum, og ekki að ósk íþróttahreyfingarinnar að það er undir væng opinberra aðila - koma kannske án þess að fagráðherra viti. Það er alveg rétt. En oftastnær er erindið búið að vera hjá fagráðherra við fjárlagagerð og þá að framkvæmdur hefur verið niðurskurður sem hefur kannske verið of mikill. Þá koma þeir beint til fjárveitingavaldsins. Og framan af, fram að sumarleyfum, og m.a.s. í einu eða tveimur tilfellum í sumarleyfunum, hafði ég mjög náið samband við forustu fjárveitinganefndar, svo lengi sem ég gat haft samband við þá af þeirri ástæðu að Alþingi sat ekki, og að sjálfsögðu þurftu menn á sumarfríum að halda og fóru þá í burtu. Eftir að sumarleyfum lauk hef ég minna haft samband við forustu fjárveitinganefndar. Það er alveg rétt, sem kemur fram hjá virðulegum 10. landsk. þm., að veitt var fjárveiting til Stofnunar Árna Magnússonar. En hún var veitt vegna þess að stofnunin var með verkefni sem gat ekki beðið en hafði verið skorið niður af fjárlögum, en fagráðherra hafði lagt til að stofnunin fengi. Þegar það kom í ljós að þessi niðurskurður á fjárveitingu gat valdið tjóni frekar en hitt, þá var þessi fjárveiting samþykkt. Ég get um þetta af því að hér er talað um þessa fjárveitingu til Stofnunar Árna Magnússonar sérstaklega. Virðulegur 10. landsk. þm. talar um Ólympíunefnd Íslands, að það sé ekki forgangsverkefni. Er nokkurt æskulýðsstarf forgangsverkefni hér á Alþingi? Eitt er víst að Ólympíunefnd Íslands hefur ákveðnu hlutverki að gegna. Og þegar líður að Ólympíuleikum þá fara opinberir aðilar að styrkja ólympíunefndina, ekki í undirbúningsstarfinu sem sjálfir Ólympíuleikarnir byggjast á, heldur til að sækja fundi sem fer fjölgandi eftir því sem nálgast Ólympíuleikana sjálfa. Fólk hefur ekki haft skilning á því að það þarf að undirbúa þátttöku í þessum leikjum. Það er það sem við höfum verið að styrkja núna. Og það getur vel verið að þar sé ég opinn fyrir ákveðinni ádeilu, vegna þess að skilningur minn sem íþróttamanns er allt annar en sá að byrja að styrkja ólympíunefndina þegar líður að Ólympíuleikum, í staðinn fyrir að styrkja undirbúninginn sem þarf oftast nær, ja, tvö til þrjú tímabil Ólympíuleika. Það þarf svona 8-12 ár til undirbúnings Ólympíuleikum. Og hvers vegna fylgi ég því nú eftir fastar en áður? Það er vegna þess að íslenskir íþróttamenn hafa aldrei, hafa aldrei orðið okkur meira til sóma heldur en á síðustu Ólympíuleikum. Við áttum þar verðlaunahafa. Við fylgdumst með handknattleiksmönnum í sjónvarpi hér, sem er meira virði í auglýsingu fyrir þjóðina, bara þeir leikir í handbolta, en nokkur íslensk fjárlög geta staðið undir í gegnum sjónvarp um víða veröld og skrif og tal. Sundmenn okkar, hver á eftir öðrum, komu heim með nýtt Íslandsmet, betri árangur en nokkur Íslendingur hafði nokkurn tíma náð áður. Og það er hægt að telja þannig á öllum sviðum. Spursmálið er: Viljum við taka þátt í Ólympíuleikum eða ekki? Við erum alltaf að þykjast. Við þykjumst vera fjölskylda með fjölskyldum þjóða. Og svo er verið að tala hér um smáaukafjárveitingu til þess að starfið geti hafist fyrr en á síðasta augnabliki fyrir átök. Við skulum kalla þessar aðgerðir, eins og kom fram hjá hv. 10. landsk. þm., niðurlægjandi aðgerðir fyrir fjvn. Ef svo er, ef fjvn. telur þetta niðurlægjandi fyrir sig bið ég hana afsökunar. En látum fjvn. tala fyrir sig sjálfa. Það var þó einn ljós punktur í þessu. Það var þakkað fyrir skýrsluna eins og hún lá fyrir. Mér finnst full ástæða til þess að þakkað sé fyrir skýrsluna. Ég bið hæstv. núverandi fjmrh. að koma því þakklæti til þeirra sem unnu hana faglega í fjmrn. Hún er vel gerð. Hún er gerð á þann hátt að hún veitir meiri upplýsingar á einum stað en áður og spá fram í tímann líka, fyrir utan þessar margumtöluðu aukafjárveitingar. Ég skal reyna að hafa þetta.ekki miklu lengra. En ég vil þó, ef fyrirspyrjendur á tveim þskj. óska eftir, reyna að svara fyrir einstaka liði. Því miður var þessi dagskrárliður settur inn á dagskrána eftir að ég hafði fengið dagskrána senda upp í ráðuneyti þannig að ég er ekki með öll gögn, en það skiptir út af fyrir sig ekki neinu máli. Eitt vil ég minnast á til viðbótar. Það var talað um framlag til kirkjunnar. Ég held að það hafi verið hv. 8. landsk. þm. sem nefndi kirkjuhús við Suðurgötu. Það er alveg rétt. Þar var aukafjárveiting. En það var heimild til að kaupa skrifstofu fyrir biskupsembættið. Það getur vel verið að það hafi verið rangt að staðið, en þannig var að staðið og þannig er ég hugsandi að á meðan Sjálfstfl. er í ríkisstjórn getur kirkjan ætlast til þess að henni sé hjálpað á sem mestan og bestan hátt. Hún getur ekki ætlast til þess að neinn annar stjórnmálaflokkur geri meira fyrir hana. En hvernig var svo staðið að þessu? Kirkjan var í mjög þröngu skrifstofuhúsnæði við mestu umferðargötu bæjarins, sem er Hverfisgatan, á horni Klapparstígs og Hverfisgötu.

Var þessi aukafjárveiting úr flokkssjóði, herra fyrrv. fjmrh.?

Nei, nei. Hv. þm. minnti mig svo mikið á mann úr biblíusögunni þegar hann rak höfuðið þarna inn að ég var hissa að hann skyldi bera fram þessa spurningu. - En þannig var að staðið .. ... Af hverju hlær fólk? Hafa þm. ekki séð biblíumyndir? Þannig var að staðið að kirkjan var í þessu litla, allt of litla og þrönga húsnæði og var búið að taka ákvörðun um að hún skyldi fá betri samastað. Þá bauðst til sölu aðstaða þar sem Krabbameinsfélag Íslands hafði áður haft sína rannsóknarstöð við Suðurgötu. Þetta hús, þrátt fyrir vandamál ríkissjóðs, var keypt undir biskupsskrifstofu og borgað út í hönd vegna þess að andvirðið fór í hús og aðstöðu Krabbameinsfélags Íslands. Með þessari aðgerð var verið að hjálpa tveimur stofnunum í einu og ég vona að menn geti samþykkt að það hafi ekki verið slæm ráðstöfun. A.m.k. sparaði það ríkissjóði að uppfylla óskir frá Krabbameinsfélaginu um frekara framlag í það starf sem þeir voru að undirbúa í nýju húsi. Ég vona að hv. 8. landsk. þm. telji því fé ekki hafa verið illa ráðstafað. Ég vil ekki lengja þessa umræðu frekar, en ég vil reyna eftir minni og eftir þeim plöggum sem ég af tilviljun hafði í skúffunni hér gera grein fyrir einstökum atriðum aukafjárveitinga, einstökum liðum, ef fsp. koma fram. Ég þakka ykkur kærlega fyrir að hafa fengið tækifæri til að ræða þessar fjárveitingar og ég vona að í framtíðinni verði allir fjmrh. með eins gott yfirlit yfir þær og ég hef gert fyrstur fjmrh.



Herra forseti. Ég skal ekki halda eins langa ræðu og hæstv. iðnrh. Það var margt athyglisvert sem kom fram í ræðu hæstv. iðnrh. og fyrrv. hæstv. fjmrh. og fyrst af öllu það að ég held að hann misskilji alvarlega vald fjmrh. Hann sagði að vitaskuld mótuðust fjárveitingar, og ekki síst aukafjárveitingar, af þeim einstaklingi sem embættinu gegndi. Þetta er einmitt mergurinn málsins. Til þess að það gerist ekki er Alþingi og fjvn. falið að taka ákvarðanir um fjárveitingar, allar fjárveitingar. Það mætti verða ærið skrýtið á endanum hvernig farið væri með opinbert fé ef það væri háð duttlungum þess fjmrh. sem embætti gegnir hverju sinni. Það er til þess að koma í veg fyrir slíkar geðþóttaákvarðanir sem Alþingi ber að fjalla um fjárveitingar. Í 15. gr. þingskapa, sem eru lög nr. 52 frá 1985, stendur svo, með leyfi forseta: "Fjárveitinganefnd fjallar um frumvörp til fjárlaga og fjáraukalaga o.s.frv." Það er hins vegar umhugsunarefni fyrir hv. þm. að fjáraukalög eru venjulega lögð fram löngu eftir að greiðslur hafa átt sér stað. Úr því held ég að þyrfti að bæta. Ég held að sú ætti kannske að vera niðurstaðan sem við kæmust að hér í dag eftir þessa umræðu að úr því yrði bætt og frumvarp til fjáraukalaga yrði lagt fram miklu fyrr en verið hefur. Það voru ótal atriði sem hæstv. iðnrh. gerði að umræðuefni og er kannske ekki tími til að ræða það ítarlega hér. Hann benti á að honum bæri þökk fyrir og hans starfsfólki að hafa lagt fram þá skýrslu sem hér hefur verið til umræðu. Við erum háttvíst fólk hér á hinu háa Alþingi og þökkum að sjálfsögðu fyrir það sem við fáum ef við um það biðjum. En ég vil benda hæstv. iðnrh. á að 30. gr. þingskapalaga gerir ráð fyrir að níu þm. geti óskað skýrslu ráðherra um opinbert málefni. Honum ber þá að leggja þá skýrslu fram og forseta að taka hana á dagskrá sé um það beðið.

Skýrslan var komin fram þegar þessi beiðni kom fram.

Hér er um opinbert málefni að ræða. Það er nefnilega verið að fjalla hér um opinbert fé, fé skattborgaranna í landinu, en ekki, eins og hv. 5. þm. Reykv. sagði, flokkssjóð Sjálfstfl. Á tímabili talaði hæstv. ráðherra eins og þar væri verið að fara með fé Sjálfstfl. Ég get alveg lofað hæstv. iðnrh. að komi það til að ég eigi sjálf eftir að verða fjmrh. og jafnframt þm. Alþb. mun ég ekki ráðast að íslensku kirkjunni. Því má hann alveg treysta. Ég mun nefnilega fara nokkuð að vilja þjóðarinnar í þeim efnum. Ég hygg að yfirgnæfandi meiri hluti landsmanna vilji hafa þjóðkirkju og þess vegna beri að standa vörð um hana. En það er einmitt í þessa veru sem hæstv. ráðherra talaði, að vald fjmrh. hlyti að mótast af áhugamálum hans sjálfs. Það er auðvitað fjarri öllu lagi. Ég ætla að vona að við eignumst ekki fjmrh. sem hefur lagt mikið í að sauma í stramma eða stundað módelsmíði eða safnað leikaramyndum. Það væri tæplega talið rétt af öðrum hv. alþm. að leggja mikið fé í félagsskap sem hefði þau áhugamál. Ég er alveg sannfærð um að það er rétt, sem hæstv. ráðherra sagði, að hann hefur ekki með þessum aukafjárveitingum verið að auðgast sjálfur, enda held ég að þess gerist engin þörf. Það hefur heldur enginn hér svo mikið sem ýjað að því og skal það vera alveg ljóst. Hitt er svo annað mál að við hljótum að eiga rétt á því að gera athugasemdir við svo háa tölu sem 213 millj. á þremur mánuðum í fjárveitingar sem enginn hefur tekið ákvörðun um þegar hér er ekki hægt að fá fé til nauðsynlegustu mála. Ég býst við að munað hefði um þessar 213 millj. í krabbameinslækningar, aðstöðu fyrir þroskahefta, fatlaða af öllu tagi eða hver þau önnur þjóðþrifamál sem við höfum því miður orðið að skera alvarlega niður. Það er það sem hv. þm. eru að gera athugasemd við. Ég þekki þá illa flokksbróður minn, hv. 5. þm. Reykn., ef honum hefði fundist í fjvn., þar sem hann hefur nú setið í um 20 ár, vera forgangsverkefni að JC-hreyfingin fengi að fara í kosningaferðalag til að fá heimsforseta, með allri virðingu fyrir því annars göfuga verkefni. Þannig má auðvitað lengi telja. Það getur vel verið að hæstv. iðnrh. telji þetta mikið og brýnt forgangsmál, en ég verð að lýsa því yfir að ég er ekki sömu skoðunar og hefði gjarnan séð því fé varið í önnur og þarfari verkefni. Kvennahús? Nei, ég tel það ekki meðal forgangsverkefna. Mér finnst það afar ánægjulegt ef konur landsins geta eignast menningarmiðstöð, en ég verð að segja hreinskilnislega að ég hefði ekki treyst mér til að gera það að neinu forgangsverkefni meðan mál eru á þann veg í þjóðfélaginu að fjöldi manna, þúsundir manna eru að missa ofan af sér þakið, heimili sín, vegna fjárskorts. Mér finnst sú mynd falleg að sjá hæstv. iðnrh. leika hlut prinsins í Þyrnirósu og hefði gjarnan viljað sjá hinn fræga koss leikinn í kvennahúsinu, en forgangsverkefni held ég að ég geti ekki talið það. Herra forseti. Ég þakka enn fyrir þessa umræðu. Ég tel að það sé af hinu góða að Alþingi hafi afskipti af öllum aukafjárveitingum og ég vil að lokum leggja á það áherslu að ég held að það væri verkefni hæstv. forseta að ræða það við þá sem það mál varðar hvort ekki sé ráð að frv. til aukafjárlaga verði lagt fram miklu fyrr en verið hefur og aðhald stórlega aukið að fjármálaráðherrum þjóðarinnar varðandi aukafjárveitingar.



Herra forseti. Ég skal ekki vera langorð, enda liðið á dag. Hæstv. fyrrv. fjmrh. flutti nokkuð sérkennilega ræðu hér áðan. Hann kann svo sannarlega að verja sig. Hann sagði reyndar margt gott, ekki síst í garð kvenna, og margt af því kunni ég ágætlega að meta. Ég kunni að vísu lítt að meta athugasemd hans um grimmd kvenna hverrar í annarrar garð. Það er gamla klisjan "konur eru konum verstar" sem hv. þm. er ekki sæmandi að fara með að mínum dómi. Það er umhugsunarvert að engar þessara aukafjárveitinga, sem birtast hér á þskj., hafa vakið meira umtal né athugasemdir en fjárveiting hæstv. ráðherra til húseignarinnar Vesturgötu 3. Það er hins vegar minna talað um það yfirleitt þegar konur safna fyrir þessu og hinu, eins og þær gjarnan gera, og verja til hinna ýmsu líknarmála, lækningatækja o.s.frv. Það er ekki haft hátt um þær gerðir. En ræðan var allsérkennileg eins og hæstv. ráðherra er von og vísa. Honum er lagið að snúa öllu í hendi sér. Hann er eins og kötturinn sem kemur alltaf standandi niður, eins og einn þm. heyrðist hvísla hér áðan. Hann snýr þessu máli þannig að það sé ekki við hann að sakast. Ónei, það er hv. Alþingi sem ber sökina. Það hefur verið svo vitlaust að treysta hæstv. ráðherra til að fara með þessi mál. Ég ætla ekki að fjalla um einstakar aukafjárveitingar. Ég hef áður lýst skoðunum mínum opinberlega á þessu háttalagi og þær skoðanir hafa ekkert með það að gera að hér er um mörg hin þörfustu málefni að ræða sem hæstv. ráðherra hefur veitt fé til. Ég segi ekki að mér finnist ég niðurlægð sem fjárveitinganefndarmaður, en það er ekki laust við að örli á gremju og eftirsjá þegar hugsað er til umræðna í fjvn., mikilla umræðna, um hinar smæstu upphæðir í þeirri góðu trú að tekið sé mark á allri vinnunni. Látum nú svo vera. Segjum að allar aukafjárveitingar hafi verið nauðsynlegar og réttlætanlegar. Eftir stendur að í upphafi ferilsins lýsti hæstv. fyrrv. fjmrh. því yfir að fjárlög yrðu raunhæf í sinni tíð og tími aukafjárveitinga væri liðinn. Þessu marglýsti hæstv. ráðherra yfir og hann lýsti því yfir að ef um slíkt yrði að ræða yrði haft náið samráð við fulltrúa fjvn. Ég veit ekki betur en svo hafi verið í upphafi, þ.e. að formaður og varaformaður hafi verið til ráðuneytis, og ég spyr hæstv. fyrrv. fjmrh. hvort sá háttur hafi verið hafður á þetta árið að aukafjárveitingar þessar, sem hér eru til umræðu, hafi verið í samráði við formann og varaformann fjvn., og ef svo var ekki hvers vegna sá háttur hafi þá verið lagður niður. Ég get ekki fallist á að sumarfrí afsaki það að hæstv. ráðherra taki sér alræðisvald, einkanlega ekki með tilliti til þess sem hann hafði margsinnis áður sagt. Ég vona að hann svari þessari spurningu. Og ég tek eindregið undir það með hv. 3. þm. Reykn. og hæstv. iðnrh. að um þetta þurfi skýrari reglur.



Herra forseti. Iðnrh. hélt alllanga ræðu. Inntakið í þeirri ræðu var í rauninni þetta: Ég, Albert Guðmundsson, er bandamaður stúkunnar, IOGT, íþróttahreyfingarinnar, Lionsklúbbanna, kvennanna og Guðs almáttugs. Þetta var inntakíð í ræðu hæstv. iðnrh. Þm. hafa verið vondir við konurnar, við íþróttahreyfinguna, við stúkuna og við kirkjuna. Þeir hafa skammtað of naumt. Skömmtuðu þeir naumar en það fjárlagafrv. sem fjmrh. lagði fram á sínum tíma? Ég bara spyr. Ég held að þessi einkunnagjöf til þingmannanna sé ekki sanngjörn. Iðnrh. sagði líka að aldrei áður hefði þetta verið birt. Ég veit nú ekki betur en að fjáraukalög verði að leggja fram hér á þingi og samþykkja og þeirri lagakvöð hafi ævinlega verið fylgt. Ég veit ekki hvort þm. hafa verið svo hæverskir hér á árum áður að þeir hafi aldrei borið fram neinar fsp. um aukafjárveitingar, en ef það hefur ekki verið hefur hæverska þeirra verið mikil. En það hefur þeim ævinlega verið frjálst að gera. Vitaskuld. Þeir hafa þá væntanlega ekki talið ástæðu til þess. Ég ætla ekki að halda hér langa ræðu, herra forseti, aðeins gera eina athugasemd vegna þess að hæstv. iðnrh. gerði að umtalsefni að ég hefði minnst á Þroskaþjálfaskólann. Hann sagði: Þroskaþjálfaskólinn kemur ekki til fjmrh. nema hann sé í vandræðum. En það kemur fram í svari við fsp. að það var ekki Þroskaþjálfaskólinn sem var í vandræðum. Það var sá sem hann leigir af. Kostnaðaraukinn er vegna nýs húsaleigusamnings. Þær fjárhæðir sem þar um ræðir renna til þess sem leigir húsnæði til Þroskaþjálfaskólans. Aðalatriðið er vitaskuld að það verður ekki annað ráðið af þessari umræðu en að a.m.k. allir þm., hæstv. iðnrh. og ég trúi hæstv. núverandi fjmrh. séu sammála um að um aukafjárveitingar eigi að vera skýrar reglur, þær reglur þurfi að setja og mál þarfnist endurskoðunar af þeim sökum. Hv. þm. Guðrún Helgadóttir sagði að fjmrh. væri líklega í hlutverki prinsins sem hefði komið til þess að kyssa Þyrnirósu. Ég veit það ekki. En það var líka saga til af gullasnanum sem þurfti ekki annað en að hrista sig og þá hrundu gullpeningarnir úr báðum endum. Kannske er hann hvort tveggja.



Herra forseti. Þessar umræður, sem hér hafa farið fram, eru um margt athygli verðar. Að vísu hafa þær mestmegnis snúist um mismunandi mat á einstökum viðfangsefnum sem fyrrv. hæstv. fjmrh. hefur haft við að glíma í þessu efni, en hitt þykir mér vera meginatriði að í þessum umræðum hefur komið fram mjög skýr afstaða allra þeirra sem hér hafa talað um þau meginviðhorf sem ástæða er til að hafa í huga þegar aukafjárveitingar eru samþykktar. Sannleikurinn er sá að umræðurnar leiða í ljós að það er almennt viðurkennt að framkvæmdavaldið verður að hafa heimild til þess að gefa út eða samþykkja aukafjárveitingar í ákveðnum vissum tilvikum þar sem ófyrirséður vandi kemur upp, þar sem stjórnvöld verða að mæta ófyrirséðum launa- og verðlagsbreytingum svo dæmi séu tekin. Menn eru sammála um að þessar ákvarðanir verða að vera í samræmi við þá almennu stefnumörkun sem fram kemur í fjárlögum sem Alþingi hefur samþykkt. Nú má auðvitað um það spyrja hvort ástæða sé til að setja um þetta skrifaðar almennar reglur. Ég hygg að á margan hátt geti það verið erfitt. Svo fjölbreytileg atriði koma hér til álita að það kann að vera erfiðleikum háð. En meginatriðið er að mér sýnist að um grundvallaratriðin í þessu sé fullkomið samkomulag og einn vilji og eftir því verður auðvitað farið hér eftir sem hingað til.



Virðulegi forseti. Ég vil aftur þakka fyrir þær umræður sem hér hafa átt sér stað og að sjálfsögðu geri ég það vegna þess að ég fagna því að hafa getað tekið þátt í umræðum um aukafjárveifingar. En ég vil minnast á nokkra punkta sem fram hafa komið í seinni hálfleik þessara umræðna. Virðulegur 10. landsk. þm. talaði um að það væri hættulegt ef ákvarðanir fjmrh., hver sem hann er, mótast af einstaklingnum sjálfum. Ég er ansi hræddur um að erfitt verði að koma í veg fyrir það. Að sjálfsögðu verður Alþingi þá og þeir sem kjósa sér ríkisstjórn að kjósa um manninn sem er í framboði, um einstaklinginn sjálfan, og að sjálfsögðu hlýtur svo að vera, hvort sem einstaklingurinn gegnir ráðherraembætti, þingmannsembætti eða nefndarstörfum, að störf hans mótist af eigin persónu. Það hlýtur alltaf að verða svo. Það væri huggulegt ef honum væri skammtaður persónuleiki bara við það að verða þm. eða ráðherra. Ég er hræddur um að það væri erfitt að setja mig í slíkt mót. Ég vona að það eigi aldrei annað eftir að ske en að persónan fái að njóta sín í hvaða starfi sem maðurinn gegnir. Ég vil líka að það komi hér glöggt fram að fjárlagafrv. sem hér liggur frammi var komið fram áður en nokkrar fsp. um aukafjárveitingar komu fram og það fjárlagafrv. er með upplýsingum um allar þær aukafjárveitingar sem þekktar voru fram að þeim tíma að frv. fór í prentun. Síðan komu að sjálfsögðu til viðbótar þau afgreiðslumál sem ég gat um áðan að ég vildi ekki skilja eftir óafgreidd fyrir eftirmann minn. Ég vil líka taka undir það í annað sinn í dag, sem kom fram hjá hv. 10. landsk. þm., að skuldir íbúðaeigenda, sem ekki eru á dagskrá þó að ummæli hafi slæðst inn í þessar umræður, eru að verða einstaklingnum um megn og ekki bara einstaklingnum heldur líka fyrirtækjum. Fyrirtæki sem þurfa á veltufé að halda að láni eru líka í auknum mæli að missa tök á sínum eignum vegna þess hve peningar eru orðnir dýrir. Ég tel það alveg óhæfu og getur ekki gengið lengur. Það er í annað sinn í dag sem ég segi það úr þessum hv. ræðustól að krónan sem er greidd í laun er að tapa verðgildi sínu frá degi til dags. Þetta eru hörð ummæli um sjálfan mig og þá sem ég starfa með, en krónan sem felst í lánum til þessara einstaklinga og launin eiga að standa undir annaðhvort heldur verðgildi sínu með vísitölu eða hún eykur það. Það getur ekki gengið og það sjá allir. Það finna allir! Það horfa allir upp á það í þjóðfélaginu hvert stefnir. Ég vil segja nokkur orð í tilefni af ummælum hv. 7. landsk. þm., sem mikið hefur höggvið að mér frá því fjárlagafrv. kom fram og jafnvel áður í sambandi við aukafjárveitingar, án þess að ég hafi séð ástæðu til þess að svara. Það hefur vakið hvað mesta athygli og hún hefur dregið athygli að því að menningarmiðstöð kvenna að Vesturgötu 3 fékk 2 millj. til að standa í skilum, en ekki er talað um góðgjörðir kvenna. Það er alveg rétt. Það hefur ekki verið gert í þessu sambandi. En svo ung er hv. þm. ekki að hún hafi ekki orðið vör við það í gegnum tíðina og sérstaklega á ákveðnum tyllidögum, afmælisdögum t.d., Vífilsstaða og fleiri, Landspítalans og fleiri staða eða fæðingardeildarinnar, að kvenna hafi verið minnst með virðingu fyrir þau störf sem þær hafa unnið í fjársöfnun og uppbyggingu á þessum stofnunum, bæði byggingunum sjálfum og starfseminni, fyrir utan að styrkja það alla tíð síðan. Kvenfélög Íslands eru ekki bara eitthvað sem á að gleymast vegna þess að nýjar hreyfingar hafa komið upp. Kvenfélög Íslands eru undirrót að öllu sem kvenfólkið er að gera í dag. Við skulum átta okkur á því. Þær hafa unnið mikið og gott starf í gegnum tíðina. En í þessu sambandi er engin ástæða til að minnast á það sérstaklega hvað hinir eða þessir hafa gert í fortíðinni, hvort sem það er kvenfólk eða ekki. Ég vil leiðrétta það, ef einhver hefur misskilið, að ég hafi verið að snúa sök frá mér og yfir á Alþingi. Það er mesti misskilningur og var ekki ætlunin. En hv. þm. sagði að skoðanir sínar byggðust ekki á fjárveitingunum. Ég tók ekki eftir að hún héldi áfram að segði þá á hverju skoðanir byggjast. Það er eins og það væri í lausu lofti og hver og einn yrði að giska á á hverju byggðust þá skoðanir þm. Byggjast þær á pólitík eða eru þær persónulegar? Á hverju byggjast þessar skoðanir þá og þau ummæli sem hún hefur látið falla um mig persónulega og gerðir mínar sem fjmrh. og í skrifum dagblaða líka?