Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég vil beina fyrirspurn til hæstv. forsrh. sem yfirmanns einkavæðingarnefndar, þ.e. hann fer með þau mál, vegna eftirleiksins við sölu á hlut ríkisins í bönkunum og ákvörðunar einkavæðingarnefndar um að ganga til viðræðna og selja tilteknum aðilum ráðandi hlut, fyrst í Landsbanka og síðan Búnaðarbanka. Nú er staðan sú í þessu máli að Búnaðarbankinn er enn á athugunarlista Kauphallar Íslands og hefur verið þar, líklega í hálfan mánuð eða meira. Hvað þýðir það? Það þýðir að í málefnum fyrirtækisins er óvissa sem Kauphöll Íslands telur ástæðu til að vara almenna hluthafa og markaðinn við. Þessa óvissu tengir Kauphöllin m.a. við að ekki liggur fyrir hver erlendi væntanlegi meðeigandi innlendu kaupendanna verður og heldur ekki hvernig innbyrðis hlutföll þeirra koma til með að líta út. Þetta, herra forseti, getur varla talist mjög heppilegt ástand. Ég vil spyrja hæstv. forsrh. hvað hann segi um þessa stöðu. Varðandi Landsbankann þá er litlu betra ástand þar. Í morgun kom tilkynning í Kauphöllinni um að undirritun kaupsamnings mundi dragast. Búið var að gefa það út að samningar yrðu undirritaðir nú fyrir síðustu mánaðamót. En í morgun, samkvæmt tilkynningu sem kom fram í Kauphöllinni, er talað um að það geti vonandi orðið fyrir árslok. Þar er að verða mikill dráttur á. Hvort það er vegna þess að áreiðanleikakönnun taki lengri tíma eða hvað það er, skal ósagt látið. Með öðrum orðum, herra forseti, hefur undirbúningurinn ekki verið vandaðri en svo að þessi mál eru í verulegri óvissu og dragast. Það hlýtur að teljast mjög alvarlegur, a.m.k. óheppilegur, framgangsmáti þegar í hlut eiga mikilvæg fyrirtæki í kauphöllinni. Ég vil því spyrja hæstv. forsrh. hvað þetta segi okkur um vinnubrögð einkavæðingarnefndar.

Herra forseti. Ég tel að þessi vinnubrögð séu nákvæmlega í samræmi við það sem menn gátu ætlað. Það var ekki hægt að ákveða nákvæmlega hvaða tíma áreiðanleikakönnun af þessu tagi og annað uppgjör mundi taka. Ég tel að viðbrögð Kauphallarinnar séu hárrétt. Það er varfærnissjónarmið sem þeir eiga að fylgja og vekja athygli á. Það má segja að það sé einnig gert af formsástæðum að halda þessu uppi til að mynda gagnvart þeim sem sem erlendis eru og þekkja ekki til markaða hér heima. Ég hygg að hvorki ég né hv. þm. sem fyrirspurnina reisti hér þurfi að hafa áhyggjur af því þótt það dragist um örfáa daga eða vikur að ganga frá þessum miklu samningum. Þeir voru gerðir með fyrirvara um áreiðanleikakannanir og öðrum slíkum fyrirvörum sem menn þekkja. Ég á ekki von á öðru en að á endanum gangi þetta fram með þeim hætti sem til var stofnað.

Herra forseti. Það kemur svo sem ekki á óvart að hæstv. forsrh. reyni að bera í bætifláka fyrir sína menn. Ég verð hins vegar að segja að mér fundust þetta ekki sannfærandi útskýringar. Ég tel að það vanti frekari rök til að halda því fram að þetta sé heppilegt ástand og sé það sem til hafi verið ætlast. Þegar það fréttist að þessir aðilar ættu eitthvað lítið af peningum á lausu og mundu ekkert borga í bankanum fyrr en einhvern tíma á næsta ári fannst manni það eitt og sér alveg nóg þótt ekki bætist við að upp sé komin viðvarandi óvissa um stöðu þessara mikilvægu fyrirtækja og að annað þeirra verði áfram á athugunarlista Kauphallarinnar. Ég vildi einnig spyrja hæstv. forsrh. hvort það hafi verið skoðað að hinir nýju eigendur Búnaðarbankans muni e.t.v þurfa að gera öðrum eigendum yfirtökutilboð. Var það inni í viðræðunum um söluna að sá möguleiki kynni að koma upp þegar svo stór hlutur er seldur, þ.e. 45%, sem samkvæmt samkeppnisreglum víðast hvar í nágrannalöndunum mundi sjálfkrafa þýða að eigendurnir yrðu að gera öðrum aðilum yfirtökutilboð?

Herra forseti. Út af þessu síðasta þá er það ekki krafa sem reist er á íslenskum lögum, að yfirtökutilboð þurfi að gera vegna þessara kaupa til þeirra sem þar áttu hlut að. Ég vil einnig undirstrika og árétta í annað sinn að það hefur ekki orðið neinn greiðsludráttur af hálfu kaupenda sem rekja mætti til þess að þeir hafi ekki þá fjármuni sem þeir hafa gefið til kynna að þeir hafi. Enginn slíkur dráttur hefur átt sér stað. Málið fer í réttan farveg, áreiðanleikakönnun. Aðilar koma að bönkunum hvor með sínum hættinum og fá að fara yfir alla þessa þætti sem eðlilegt er. Þeir eru ekki krafnir um greiðslu og þeir fá engin hlutabréf fyrr en þessi þáttur er frágenginn. Við eigum ekki að láta að því liggja að eitthvað óeðlilegt sé í gangi hjá kaupendunum. Það hefur ekkert slíkt komið fram og ekkert sem gefur tilefni til að draga slíkar ályktanir.

Herra forseti. Ég hef aldrei notað orðið óeðlilegt í þessu sambandi. Ég ræði bara þær staðreyndir sem fyrir liggja. Það kom í ljós, eftir að búið var að velja þennan aðila úr hópi þeirra sem til greina komu, að hann mundi ekki greiða neitt fyrir bankann fyrr en á næsta ári og ekki að fullu fyrr en undir lok næsta árs. Menn stóðu í þeirri meiningu að ríkið ætlaði að selja þessi fyrirtæki og fá fyrir þau peninga. Undir venjulegum kringumstæðum í slíkum viðskiptum borga menn a.m.k. eitthvað strax. Það er svona venjan. Þetta vakti því auðvitað mikla athygli og undrun. Í öðru lagi, varðandi yfirtökutilboð, herra forseti, veit ég ekki betur en verið sé að selja kjölfestufjárfesti 45% í Búnaðarbankanum og að á bak við kunni að liggja samningar um kaup hans á stærri hlut. Þá erum við mjög að nálgast þau 50% sem gera það, jafnvel að íslenskum lögum, skylt að gera yfirtökutilboð. Í nágrannalöndunum eru þessi hlutföll yfirleitt mun lægri, 40 eða jafnvel 33%. Í undirbúningi er evrópsk tilskipun sem við munum verða bundin af þar sem líklegt er að þessi hlutföll lækki. Það vekur mikla undrun ef einkavæðingarnefnd og ríkisstjórnin hafa ekki einu sinni velt þeim möguleika fyrir sér að til þessa kynni að koma og jafnvel haft áskilnað um að þessir aðilar, ef þeir fengju svona stóra hlut, byðu upp á yfirtöku.

Herra forseti. Ég get ekki séð að það hljóti að vekja athygli eða undrun hér að íslenska einkavæðinganefndin ákveði að fara að lögum. Hún fer nákvæmlega að íslenskum lögum. Það vekur ekki undrun hjá neinum nema þá hv. þm. Ég vek athygli á því í annað sinn að greiðslutilhögun þessara aðila, hvort sem það varðar Landsbankann eða Búnaðarbankann, og á því er enginn munur, er algerlega í samræmi við það sem ákveðið hefur verið á milli aðilanna. Það er óþarfi að sá einhverri tortryggni út af þeim efnum. Menn munu reiða fram sitt kaupverð þegar öll áreiðanleikakönnun hefur átt sér stað og frá öllu hefur verið gengið. Þá fá þeir afhent hlutabréf sín og fyrr ekki. Þetta eru eðlileg viðskipti --- hönd réttir hendi.

Hæstv. forseti. Í þessari viku er áætlað að halda árlegan samráðsfund ríkis og sveitarfélaga og ræða málefni sveitarfélaganna gagnvart ríkisvaldinu og einkum þá fjárhagsleg samskipti. Ég spyr hæstv. félmrh. út í eitt atriði í þessum samskiptum, þ.e. fjölgun einkahlutafélaga í kjölfar rýmkaðra heimilda til stofnunar einkahlutafélaga. Ég er ekki að andmæla þeim breytingum eða gagnrýna en spyr um þær breytingar sem verða á tekjustofnum sveitarfélaga í leiðinni. Ég spyr því hæstv. félmrh. hvernig hæstv. ríkisstjórn ætlar að bæta sveitarfélögunum það mikla tekjutap sem verður vegna þessara kerfisbreytinga. Eins og fram hefur komið í blaðaviðtölum við formann Sambands íslenskra sveitarfélaga nemur tekjumissir þeirra allt að einum milljarði á næsta ári. Það hefur jafnframt komið fram, herra forseti, að þetta muni bitna mjög illa á minni sveitarfélögum vítt og breitt um landið vegna þess að þar hafi verið margir einyrkjar sem breyta starfsemi sinni yfir í einkahlutafélög. Spurning mín til hæstv. félmrh. er: Hvað á að koma í staðinn fyrir milljarðinn sem sveitarfélögin verða af í tekjum á næsta ári?

Herra forseti. Ég held að í fyrsta lagi sé það ekki staðreynd eða búið að sanna að breytingin skerði tekjur sveitarfélaganna um milljarð þó hún skerði þær eitthvað. Haldinn verður samráðsfundur ríkis og sveitarfélaga á miðvikudagsmorgun. Þetta vandamál verður væntanlega rætt á þeim fundi en það er ekki tekið á því í því samkomulagi sem búið er að gera og náðst hefur milli ríkis og sveitarfélaga um fjármálaleg samskipti á þessu ári.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. félmrh. fyrir svarið þótt ég sé ekki ánægður með það. Hér kemur fram að hann líti á þetta sem vandamál. Það er sannarlega alveg rétt og um það hefur áður verið rætt þegar frv. kom fram um að rýmka heimildir til stofnunar einkahlutafélaga, að þetta mundi stórskerða tekjustofna sveitarfélaga. Hæstv. félmrh. vitnar í samkomulag sem gert hefur verið og bendir á að samráðsnefndin hittist núna í vikunni. Þá spyr ég: Á virkilega ekki að taka á þessu? Hæstv. félmrh. dregur líka í efa að þetta sé jafnstórt vandamál og formaður sambandsins hefur gefið til kynna. Ég held að vandinn sé mikill og krefst þess að fá að vita hjá hæstv. félmrh., þar sem hæstv. ríkisstjórn er oft að gagnrýna sveitarfélögin fyrir að keyra fram úr í fjárhagsáætlunum, hvernig eigi að bæta sveitarfélögunum þennan tekjumissi.

Herra forseti. Ég hef engu að bæta við það sem ég sagði áðan. Þetta mál verður væntanlega rætt á fundi okkar á miðvikudaginn kemur. Ég veit ekki hver niðurstaðan af þeim umræðum verður.

Hæstv. forseti. Ég vil bæta öðru atriði við þessa fyrirspurn nú í síðustu lotu. Það er um hækkun tryggingagjalds og hvernig það kemur líka við sveitarfélögin. Í svari hæstv. félmrh. til mín í vor kom fram að fyrirhuguð hækkun tryggingagjalds mundi hafa það í för með sér að tryggingagjaldsgreiðsla 25 stærstu sveitarfélaga á landinu yrði rúmar 250 millj. við þær breytingar sem gerðar voru á skattkerfi fyrirtækja og sveitarfélaga á síðasta þingi. Ég vil því bæta við þeirri spurningu hvort þetta atriði verði tekið inn á þann fund sem væntanlegur er á miðvikudag, ef ég hef heyrt rétt, og hvernig hæstv. ríkisstjórn ætli að bæta sveitarfélögunum þau auknu útgjöld sem hún er að leggja á sveitarfélögin í landinu með stórhækkun tryggingagjalds.

Herra forseti. Það ríkir ágætt samstarf með ríkisstjórninni og forráðamönnum sveitarfélaganna um fjármálaleg samskipti. Ég veit ekki betur en að þar hafi náðst samkomulag sem báðir telja sig geta vel við unað. Alltaf eru einhver mál óleyst og það er þá framtíðarinnar að leysa þau.

Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs til þess að ræða málefni kræklingaræktenda. Skipuleg ræktun kræklings í atvinnuskyni á sér mörg hundruð ára sögu en hérlendis hefur tæpast verið um mikla rækt að ræða fyrr en á síðustu árum. Þó var gerð tilraun á árunum 1985--1987 í Hvalfirði. Umfang markaðar fyrir krækling er um 600 þús. tonn á ári. Síðustu ár hafa allmargir fengist við tilraunir til ræktunar kræklings hér við land. Mjög erfiðlega hefur gengið að fá stuðning til starfsins hjá opinberum aðilum og nauðsynlegt tilrauna- og þróunarstarf hefur því liðið fyrir fjárskort. Til þess að ræktun af þessu tagi geti gengið þarf að þróa aðferðir og búnað eftir þeim aðstæðum sem ríkja á hverjum stað. Í öllu frumkvöðlastarfi má búast við afföllum og áföllum. Nú er svo komið að flestir þeir sem hófu þessar tilraunir hafa gefist upp. Við blasir sú hætta að þeir fáu sem eftir eru fari sömu leiðina og þá muni tapast sú þekking sem þeir hafa aflað. Við þessu þarf að bregðast og eðlilegast væri að þeir þrír eða fjórir sem eftir eru fái stuðning til þess að halda starfinu áfram. Þannig mundi nýtast sú reynsla sem þeir hafa þegar aflað. Allir sem unnið hafa að þessu hafa gert það fyrir eigið fé. Mikið hefur verið rætt um nauðsyn þess að hlúa að frumkvöðlastarfi og nýjum atvinnugreinum, einkum á landsbyggðinni. Með það að leiðarljósi hafa ræktendur sótt víða um stuðning, m.a. hjá Byggðastofnun, Nýsköpunarsjóði og sjútvrn., en yfirleitt talað fyrir daufum eyrum. Því spyr ég hæstv. ráðherra: Vill ráðherrann beita sér fyrir því að möguleikar til kræklingaræktar hér við land verði kannaðir í framhaldi af reynslu síðustu ára? Telur hann ekki eðlilegt að tilraunir af þessum toga verði skilgreindar sem frumkvöðlastarf og studdar samkvæmt því? Vill ráðherrann beita sér fyrir því að styrkir verði veittir þegar á næstu fjárlögum til þeirra aðila sem nú stunda kræklingarækt? Og að lokum: Verður kræklingaræktinni fundinn farvegur innan sjútvrn. eða verður hún áfram á vettvangi Veiðimálastofnunar?

Herra forseti. Kræklingarækt hefur fengið nokkurn styrk á liðnum árum. Ég fór reyndar yfir það í fyrirspurn á síðasta þingi. Sá stuðningur hefur aðallega verið í formi rannsókna á lífríki og umhverfi og til undirbúnings útgáfu á heilbrigðisvottorðum. Lítið hefur verið veitt til fjárfestinga ef nokkuð. Fjárfestingar í kræklingarækt eru ekki mjög miklar samanborið við eldi á öðrum sjávardýrum og rekstrarkostnaður þangað til kemur að því að uppskera er ekki mjög mikill miðað við eldi á öðrum sjávardýrum. Hitastig hér er þess eðlis í sjónum í kringum landið samanborið við önnur lönd þar sem kræklingur er ræktaður, að vaxtartíminn er mun lengri. Þar af leiðandi er samkeppnisstaðan mun erfiðari þegar kemur að því að koma afurðunum á markað. Við erum líka talsvert langt frá markaðnum og eins og menn gera sér auðvitað grein fyrir þá er skelin mikil að umfangi miðað við það magn matvæla sem inni í henni felst. Þar af leiðandi er ekki líklegt að við munum keppa á markaði með ferskum kræklingi við afurðir erlendis frá. Við þyrftum þá að vinna frekar úr afurðinni og það mundi kalla á mjög mikið þróunarstarf. Nágrannar okkar í Noregi hafa lagt talsvert mikla fjármuni í ræktun á skel, þó aðallega í gegnum fyrirtækið Norshell sem mjög nýlega þurfti að ganga í gegnum endurfjármögnun vegna þess hversu illa það hefur gengið. Ég sé því ekki á þessari stundu að þeim fjármunum sem við höfum til ráðstöfunar í eldi á sjávardýrum sé best komið í eldi eða ræktun á kræklingi. Ég tel miklu vænlegra að veita þá peninga annað, sérstaklega til þorskeldis þar sem hagsmunir okkar Íslendinga eru mjög ríkir.

Herra forseti. Frekar er ég ósáttur við þessi svör. Það er einfaldlega svo að við höfum stutt mjög rækilega við þorskeldið, m.a. hefur sjútvrn. beitt sér fyrir því að á Alþingi hafa verið sett lög og tillaga ráðuneytisins var samþykkt í þá veru að úthluta 500 tonnum á ári, fimm ár í röð, til þeirra sem eru í þorskeldi. Þetta er auðvitað, ef á það er litið, beinn fjárhagslegur styrkur. Ég verð að lýsa undrun minni á því ef hæstv. ráðherra sér ekki sérstaka ástæðu til þess að leggja þessu máli lið. Hér er ekki um mikla fjármuni að ræða, 10 millj. mundu sjálfsagt duga vel í þetta verkefni til þess að koma því áfram.

Herra forseti. Það er mjög ánægjulegt að heyra það hjá hv. þm. að hann telur að við höfum stutt rækilega við þorskeldið. En ég vil gjarnan gera betur í þeim efnum. Fjármunirnir eru takmarkaðir og ég tel þess vegna að fjármununum sé betur varið í að styrkja þorskeldið en kræklingaræktina. Ef við hefðum hins vegar óendanlega fjármuni til þessara hluta þá má auðvitað segja að frá náttúrufræðilegu sjónarmiði sé kræklingarækt áhugaverð líka. En ég held að hún skapi okkur miklu minni möguleika en eldi á öðrum sjávardýrum. Það er bara svo í henni veröld að maður verður að velja og hafna, eins og í þessum tilfellum. Við þurfum að nota peningana þar sem þeir nýtast okkur best.

Herra forseti. Ég verð enn á ný að lýsa miklum vonbrigðum með afstöðu hæstv. sjútvrh. Ég hefði talið að það væri virkilega þess virði að styðja við það frumkvöðlastarf sem nokkrir einstaklingar hafa unnið í kræklingarækt. Það er svolítið undarlegt að mínu viti ef alltaf þarf að vera um einhverja stórrekstraraðila í sjávarútvegi að ræða svo að hæstv. ráðherra sjái einhverja ástæðu til þess að styrkja það verkefni.

Herra forseti. Það er kannski ekkert óeðlilegt þótt hv. þm. sé ósáttur ef hann hefur aðra skoðun á málinu en ég. Þetta er einfaldlega mín skoðun eftir að hafa rannsakað þessi mál mjög gaumgæfilega. Þetta snýst ekkert endilega um stórrekstur. Þetta snýst einfaldlega um það að við verðum að forgangsraða og nota fjármunina sem við höfum til fiskeldis þar sem við teljum að þeir skili okkur mestu.

Herra forseti. Að gefnu tilefni leyfi ég mér að beina spurningu til hæstv. samgrh. Í fyrsta lagi: Eftir því sem ég kemst næst liggur væntanlega fyrir skýrsla um mat á umhverfisáhrifum staðsetningar Sundabrautar. Er þetta mat á fjórum af fimm leiðum sem munu koma til greina. Þar sem mikill kostnaðarmunur er á hugmyndum meiri hluta borgarstjórnar og Vegagerðarinnar væri gott að fá svar frá hæstv. samgrh. um hver staða þessa máls er í ljósi þess líka að mjög mikil umferð er um Ártúnsbrekku og er nú orðið svo á álagstímum að menn sjá hversu afar brýnt þetta mál er orðið. Í annan stað vildi ég spyrja hæstv. samgrh.: Hvað líður undirbúningsvinnu mislægra gatnamóta Kringlumýrarbrautar og Miklubrautar? Þar má líka sjá að á álagstímum er umferðin orðin slík að til mikilla vandræða horfir, enda fara um þessi gatnamót um 80 þúsund bílar á dag.

Herra forseti. Eins og hv. þingmenn þekkja er unnið að undirbúningi vegna samgönguáætlunar. Bæði þau verk sem hv. þm. nefndi verða til umfjöllunar í þeirri áætlun. Það liggur fyrir, eins og kom fram hjá þingmanninum, að unnið er að áætlanagerð vegna Sundabrautar sérstaklega. Þar eru margir valkostir uppi á borði og þarf að skoða þá mjög vandlega. Þetta eru mjög misdýrir kostir. Þar er um að ræða veg á fyllingu, veg um brú eða botngöng eða jarðgöng. Það er ekki komið að ákvarðanatöku hvað varðar þær framkvæmdir en er unnið að undirbúningi og ég geri ráð fyrir því að á næstunni verði hægt að fjalla um það mál nánar. Ég get ekki sagt meira um þetta á þessu stigi, en endanlegt umhverfismat verður unnið þegar fyrir liggur tillaga ásamt valkosti á móti þeirri megintillögu. Umhverfismatið mun þá fjalla um þá kosti. Hvað varðar mislæg gatnamót eða gatnamót Kringlumýrarbrautar og Miklubrautar þá hefur svo verið til skamms tíma að ekki hefur verið gert ráð fyrir mislægum gatnamótum í skipulagi. Verið er að vinna að aðalskipulagi fyrir borgina. Væntanlega liggur það fyrir innan tíðar og verður þá tekin afstaða til þeirrar leiðar sem þarf að finna og fara við að bæta aðstöðuna á þessum gatnamótum. En það er alveg rétt sem kom fram hjá hv. þm. að þar er að sjálfsögðu heilmikil umferð --- það þekkja allir --- og á því þarf að taka á næstu missirum og árum.

Herra forseti. Ég þakka samgrh. fyrir svör við spurningum mínum. Hins vegar vakna aðrar spurningar þegar málið er rætt, þ.e. í fyrsta lagi hver sé afstaða meiri hluta Reykjavíkurborgar til þessara tveggja mála. Nú hefur þetta mál verið í umræðunni um nokkurra ára skeið. Varðandi mislæg gatnamót Kringlumýrarbrautar og Miklubrautar þá sjá náttúrlega allir sem koma til borgarinnar á álagstímum eða fara þessa leið úr borginni í hvað stefnir. Það stefnir í algert óefni ef þessu máli verður ekki hraðað svo fljótt sem mögulegt er. Sama á við Ártúnsbrekkuna. Þar er geysilegt umferðarálag og þar er sama sagan. Því væri gott að fá svar frá hæstv. samgrh. Hver er afstaða borgarinnar og hversu mikinn metnað leggur borgin eða núverandi meiri hluti stjórnar Reykjavíkurborgar í að reyna að klára þetta mál sem hefur verið í umræðunni hér í mörg ár?

Herra forseti. Ég get ekki svarað hér fyrir stjórnendur Reykjavíkurborgar. En það liggur hins vegar ekki endanlega fyrir hvaða tillögur verða gerðar hvað varðar Sundabrautina inn í umhverfismatið. Þó er alveg ljóst að kostirnir eru margir og misdýrir. Ég á von á því að reynt verði að ná samkomulagi milli Vegagerðarinnar og borgaryfirvalda um þá leið sem þarna verður valin. En ef ágreiningur verður þá þarf auðvitað að taka á því. Við þurfum að velja hagstæða kosti en engu að síður kosti sem uppfylla þær kröfur sem við gerum fyrir umferðina. Ég vil undirstrika það sérstaklega að sem betur fer eru ekki stórkostleg vandamál í umferðinni á höfuðborgarsvæðinu miðað við það sem þekkist í stærri borgum og bæjum í nágrannalöndunum. Það er ekki neitt neyðarástand. Við höfum því enn nokkurn tíma til þess að undirbúa Sundabrautina.

Herra forseti. Ég þakka samgrh. enn fyrir þessi svör en það sem ég er að leggja áherslu á er að málið er grafalvarlegt hvað snýr að Ártúnsbrekku og Miklubraut/Kringlumýrarbraut því að við Reykvíkingar sem förum þessar leiðir verðum varir við vaxandi þunga umferðar og það er vaxandi hætta á umferðarslysum í þessu ástandi eins og það er. Ég spurði hvernig samstarf væri milli samgrn. og meiri hluta borgarstjórnar Reykjavíkurborgar í því efni vegna þess að Reykvíkingum finnst að þetta mál hafi tekið allt of langan tíma. Það hlýtur að stafa af einhverju öðru en því að verið sé að vinna í málinu af miklum krafti. Eins og fram hefur komið er deilt um staðsetningu Sundabrautar, hvar brú eigi að liggja yfir og það hefur líka verið til langs tíma deilt um mislæg gatnamót Miklubrautar og Kringlumýrarbrautar. Það höfum við séð í umræðum í borgarstjórn þannig að hér er afar brýnt mál sem þingmenn Reykjavíkur hljóta allir að leggjast á eitt um að hrinda í framkvæmd sem fyrst.

Virðulegur forseti. Það fyrirspurnaform sem hér er uppi haft er að mínum skilningi til þess að ræða þau málefni sem efst eru á baugi á líðandi stundu. Ég mótmæli því að fá ekki að koma að fyrirspurn sem varðar Sementsverksmiðju ríkisins. Ég setti inn fyrirspurn kl. 10.45 í morgun og þetta er ekki í fyrsta skipti sem virðulegur forseti misbeitir valdi sínu gagnvart þeim sem hér stendur, bæði í málflutningi og í ræðum. Ég mótmæli að þessu fari svo fram þegar um mikilsverð málefni er að ræða sem nauðsynlegt er að fá fram svar við. Það gafst nægilegt tækifæri til þess að ræða málefni sem hér voru rædd áðan milli hv. formanns samgn. og samgrh. án þess að draga það hér fram. Hitt málið sem ég nefndi er málefni líðandi stundar sem er gífurlega mikilvægt gagnvart þeim sem í hlut eiga.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um björgunarsveitir og björgunarsveitarmenn. Frumvarpið er samið af nefnd sem dóms- og kirkjumrn. skipaði. Frumvarpið fjallar um björgunarsveitir og björgunarsveitarmenn sem starfa innan viðurkenndra heildarsamtaka björgunarsveita, hlutverk þeirra, réttindi og skyldur. Gert er ráð fyrir að orðin björgunarsveit, björgunarsveitarmaður, björgun, leit, gæsla og stjórnvöld þau sem fari með stjórn björgunarmála verði skilgreind í lögunum. Þá er gert ráð fyrir að hlutverk þeirra og þátttaka við björgun, leit og gæslu verði á ábyrgð stjórnvalda og í samvinnu við þau og að ósk stjórnvalda verði björgunarsveitum skylt að hefja björgun, leit og gæslu. Það sem fyrst og fremst er átt við þarna, herra forseti, er að þessi störf verði í samvinnu við stjórnvöld. Einnig er gert ráð fyrir að stjórnvöld skuli í samráði við heildarsamtök björgunarsveita gera samkomulag um samskipti og samstarf björgunaraðila þar sem kveðið sé á um skipulag björgunarmála, upplýsingaskyldu, útköll og boðskipti. Gert er ráð fyrir að björgunarsveitarmönnum sé skylt að gæta þagmælsku um mál sem þeir fá vitneskju um við björgunarstörf og að leynt skuli fara samkvæmt fyrirmælum stjórnvalda og eðli málsins. Enn fremur er gert ráð fyrir að björgunarsveitum sé gert skylt að kaupa slysatryggingar fyrir félagsmenn sína og einnig ábyrgðartryggingar vegna tjóns sem björgunarsveitir og björgunarsveitarmenn kunna að valda við störf sín. Nú eru starfandi ein viðurkennd heildarsamtök björgunarsveita, Slysavarnafélagið Landsbjörg sem hefur innan sinna vébanda fimm þúsund björgunarsveitarmenn. Björgunarsveitarmenn innan samtakanna starfa í yfir 100 björgunarsveitum um land allt. Björgunarsveitirnar eru misstórar og -öflugar eftir stærð og gerð þeirra byggðarlaga sem þær starfa í. Innan björgunarsveita starfa einnig sérhæfðir hópar á ýmsum sviðum, svo sem í sjóbjörgun, rústabjörgun, fjallabjörgun, fyrstu hjálp og köfun. Má öllum vera ljós sú mikla vinna og hætta sem björgunarsveitarmenn leggja sig í við leit að fólki og björgun mannslífa. Í íslenskum lögum er ekki að finna ákvæði um björgunarsveitir og björgunarsveitarmenn. Hefur réttarstaða björgunarsveita og björgunarsveitarmanna því verið mjög óljós. Markmiðið með frv. þessu er að treysta réttarstöðu þeirra sem með sjálfboðaliðastarfi vinna óeigingjörn björgunarstörf í þágu almannaheilla. Herra forseti. Ég legg til að frv. verði að lokinni umræðu vísað til hv. allshn. og 2. umr.

Herra forseti. Ég kem eingöngu í þennan ræðustól til þess að lýsa yfir stuðningi við frv. Ég held að það sé mjög þarft að marka björgunarsveitastarfseminni lög, ábyrgðir og skyldur og tryggja að ákveðnar tryggingar og önnur atriði sem snúa að starfi björgunarsveitanna sé til staðar. Eins og gerð er grein fyrir í athugasemdum með frv. hefur skort slíka löggjöf og ég mæli eindregið með því að þetta mál fái skjóta og góða afgreiðslu.

Herra forseti. Ég kem hingað til að lýsa stuðningi við frv. til laga um björgunarsveitir og björgunarsveitarmenn. Ég tek undir orð síðasta ræðumanns með að tímabært er orðið að setja löggjöf um það mikilsverða starf sem björgunarsveitirnar og björgunarsveitarmenn inna af hendi, og þá sérstaklega hvað varðar tryggingar, réttindi og skyldur björgunarsveita og björgunarsveitarmanna. Ég trúi því að málið fái skjóta og góða afgreiðslu á þinginu.

Hæstv. forseti. Ég tek undir að gott er að þetta frv. er komið fram. Ég held að það sé hið besta mál og vona að það gangi hratt fyrir sig í nefnd og skili sér aftur til afgreiðslu hér. Ég vil minna á að ég ásamt nokkrum öðrum hv. þm. hef flutt till. til þál. um úttekt á skipulagi sjóbjörgunarmála. Sú tillaga er reyndar nr. 63 en hefur ekki komið til umræðu í þinginu. Þetta frv. ber þingskjalsnúmer 427 og mér hefði fundist að það hefði kannski verið betra skipulag á hlutunum hér ef mætti ræða mál saman sem væru af svipuðu tagi. Ég tel reyndar að full ástæða sé til að fara yfir ýmis mál hvað varðar aðstæður og aðstöðu björgunarsveita og starfsemi þeirra yfirleitt. Ég vona, og beini því til hæstv. forseta, að þessi þáltill. sem við þingmenn, auk þess sem hér stendur, hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir, Gísli S. Einarsson, Sigríður Jóhannesdóttir, Karl V. Matthíasson og Lúðvík Bergvinsson fluttum fái að koma til umræðu og í hendur nefndarinnar þannig að menn geti skoðað þau sjónarmið sem þar koma fram í samhengi við það sem verið er að gera hér.

Herra forseti. Ég vil nota tækifærið til að þakka hv. þingmönnum sem hafa tjáð sig um frv. Ég fagna því hversu vel því er tekið á hinu háa Alþingi og treysti því að það fái skjóta afgreiðslu. Ég heyri að við erum öll sammála um hversu mikilvægu hlutverki björgunarsveitirnar hafa að gegna í okkar litla samfélagi.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breyting á lögum um kosningar til Alþingis. Frumvarpið er lagt fram vegna nýrrar kjördæmaskipunar og er megintilgangur þess að heimila talningu atkvæða á fleiri en einum stað í hverju kjördæmi. Í þessu skyni er lagt til að yfirkjörstjórn verði heimilt að kjósa umdæmiskjörstjórn sem þá framkvæmi talningu annars staðar í kjördæminu en á aðsetri yfirkjörstjórnar. Þykir þetta nauðsynlegt, einkum í stóru kjördæmunum þar sem vegalengdir eru miklar og gæti hugsanlega tafið fyrir talningu atkvæða. Heimildin til að kjósa umdæmiskjörstjórn er þannig fyrst og fremst hugsuð fyrir stóru kjördæmin þrjú, þ.e. Norðvesturkjördæmi, Norðausturkjördæmi og Suðurkjördæmi. Lagt er til að í umdæmiskjörstjórn eigi sæti þrír menn og jafnmargir til vara samanber 2. gr. frv. Ekki er lagt til ákveðið tímamark í þessu sambandi en það leiðir af hlutarins eðli að umboð umdæmiskjörstjórnar er jafnlangt umboði þeirrar yfirkjörstjórnar sem kaus hana. Umdæmiskjörstjórn er ætlað að vinna sama verk og yfirkjörstjórn við talningu atkvæða og er fjallað nánar um það í athugasemdum við einstakar greinar frv. Gert er ráð fyrir að yfirkjörstjórn mæli nánar fyrir um störf umdæmiskjörstjórnar eftir því sem þörf þykir. Aðrar efnisbreytingar í frv. eru eftirtaldar: Í fyrsta lagi er lögð til lagfæring á upptalningu á sveitarfélögum í 6. gr. laganna í samræmi við breytingar sem orðið hafa á heiti þeirra vegna sameiningar eða af öðrum ástæðum, samanber 1. gr. frv. Í öðru lagi er lagt til að á kjörseðla komi ferningur eða ferningslaga reitur fyrir framan listabókstafina þar sem kjósendur setja kross samanber 6. gr. frv. Notkun fernings af þessu tagi þykir vera til almenns hagræðis við talningu auk þess sem reynslan hefur sýnt að núverandi fyrirkomulag er ekki nógu skýrt. Er vonast til að með þessari breytingu verði óvissu kjósenda eytt um það hvar á kjörseðlinum hann á að merkja með krossi og til að draga úr hættu á að atkvæði verði talið til vafaatkvæða. Er síðarnefnda atriðið mjög mikilvægt. Þó skal tekið fram að taka skal gilt atkvæði þótt merkt sé utan fernings, svo lengi sem ljóst er við hvaða listabókstaf er átt samanber athugasemdir við 14. gr. frv. Er þar að auki tekið fram að brýnt sé að vafaatkvæði verði skýrð með hliðsjón af vilja kjósandans. Loks eru lagðar til breytingar á 7. gr. frv. sem miða að því að auðvelda kjósendum sem eiga erfitt með að komast á sinn rétta kjörstað eða greiða atkvæði þar, t.d. vegna fötlunar, að afsala sér kosningarrétti í sinni kjördeild og að fá atkvæði í annarri kjördeild. Herra forseti. Ég legg til að frv. verði að lokinni umræðu vísað til hv. allshn. og 2. umr.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um eftirlit með skipum. Tilgangur frv. er þríþættur. Í fyrsta lagi að samræma ákvæði íslenskra laga tilskipunum EES-samningsins um skoðun og eftirlit með skipum og alþjóðasamningi um öryggi mannslífa á hafinu. Í öðru lagi er tilgangur frv. að breyta ákvæðum laga um gjaldtöku vegna þjónustu og eftirlitshlutverks Siglingastofnunar með skipum í framhaldi af áliti nefndar fjmrn. og álits umboðsmanns Alþingis. Í þriðja lagi er veitt heimild til Siglingastofnunar til að fela öðrum að framkvæma skoðun og gefa út starfsleyfi þeim til handa. Frv. er ætlað að leysa af hólmi ákvæði laga nr. 35/1993, um eftirlit með skipum. Tímabært er orðið að endurskoða þau lög, einkum til að gæta samræmis við ákvæði alþjóðasamþykkta og EES-tilskipana hvað varðar tíðni skoðana og eftirlits með skipum. Í 11. gr. gildandi laga er gert ráð fyrir að öll skip skuli skoðuð aðalskoðun einu sinni á ári en á undanförnum árum hafa verið fullgiltir alþjóðasamningar og innleiddar EES-tilskipanir sem að sumu leyti ganga á skjön við það ákvæði. Í því sambandi má nefna þjú atriði: Alþjóðasamning um öryggi mannslífa á hafinu, svokallaðan SOLAS-samning, sem tekur til farþegaskipa og flutningaskipa. Þar er miðað við lengri skoðunartímabil en í gildandi lögum. Í því felst að öll ný skip eiga að sæta upphafsskoðun, aðalskoðun, á fimm ára fresti, milliskoðunum á tveggja til þriggja ára fresti, árlegum skoðunum þar sem við á og botnskoðunum á a.m.k. þriggja ára fresti. Samningurinn miðar við að farþegaskip sæti upphafsskoðun og aðalskoðun á tólf mánaða fresti. Í EES-tilskipun frá 11. des. 1997, um að setja samræmdar reglur um öryggi fiskiskipa sem eru 24 metrar að lengd og lengri, er kveðið á um að hvert nýtt fiskiskip skuli sæta upphafsskoðun, reglubundinni aðalskoðun, með fjögurra ára millibili hvað varðar bol- og vélbúnað með heimild til eins árs framlengingar en með tveggja ára millibili skuli skoða búnað skips og árlega fjarskiptabúnað. Milliskoðanir skulu vera á tveggja ára fresti en fiskiskip úr tré skulu skoðuð árlega. Skoðunin skal einnig tryggja að breytingar sem geta rýrt öryggi skipsins eða áhafna þess hafi ekki verið gerðar. Í tilskipun ráðsins 98/18/EB frá 17. mars 1998, um öryggisreglur og staðla fyrir farþegaskip, er kveðið á um að öll farþegaskip skuli skoðuð áður en þau eru tekin í notkun og síðan reglubundinni aðalskoðun á tólf mánaða fresti og viðbótarskoðunum eftir því sem ástæða er til. Helstu áhrif þessara breytinga eru að lengri tími mun líða milli þess sem skoðanir fara fram á skipum, þ.e. eins og áður sagði verður aðalskoðun á fimm ára fresti og milliskoðanir á tveggja ára fresti í stað árlegrar aðalskoðunar. Aðalskoðunum mun því fækka með tilliti til skoðunar á bol skips og vélbúnaði. Ég vil hins vegar leggja áherslu á að þótt skoðunartímabil lengist getur Siglingastofnun hvenær sem er beitt skyndiskoðunum á skipum og þannig fylgst vel með ástandi skipa og búnaði þeirra. Jafnframt vil ég árétta að frv. og reglugerðardrög sem birt eru sem fylgiskjal með frv. byggja á því að skoðun á öryggisbúnaði skipa fari ætíð fram árlega. Það er því á engan hátt verið að slaka á kröfum um öryggi skipa og áhafna þeirra með frv. Eins og ég gat um áðan er annar megintilgangur frv. að breyta fyrirkomulagi á gjaldtöku fyrir skoðun og eftirlit með skipum. Hingað til hafa skipaeigendur greitt skipagjald einu sinni á ári. Innifalið í því hefur m.a. verið skoðun skips. Með frv. er lagt til að gjaldinu verði skipt í tvennt. Annars vegar fast gjald sem rennur í ríkissjóð, þ.e. hið eiginlega skipagjald sem leggst jafnt á alla skipaeigendur miðað við stærð skipa þeirra. Hins vegar þjónustugjald sem innheimt verður af Siglingastofnun Íslands fyrir þá þjónustu sem hún lætur í té. Er gert ráð fyrir að þeir sem þjónustunnar njóta greiði kostnað samkvæmt gjaldskrá sem samgrh. setur upp að tillögu Siglingastofnunar. Gjaldskráin skal aldrei nema hærri upphæð en sannanlegum kostnaði stofnunarinnar af því að veita þjónustuna, svo sem tímagjaldi skoðunarmanna, prentun skírteina o.fl. Ég sé ekki ástæðu til að rekja efni einstakra greina frv. og vísa til ítarlegrar greinargerðar með því. Ég vil þó vekja athygli á ákvæðum 10. gr. frv. þar sem opnuð er heimild til að viðurkenndum skoðunarstofum verði auk flokkunarfélaga gert kleift að sinna einstökum þáttum skoðunar á skipum eða skoðuninni í heild sinni að tilteknum skilyrðum uppfylltum. Samkvæmt ákvæðum gefur Siglingastofnun út starfsleyfi þeim til handa. Ég tel að slíkt fyrirkomulag geti bæði leitt til einföldunar og sparnaðar. Ég vil að lokum leggja til, herra forseti, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. samgn.

Virðulegi forseti. Ég sit í samgn. þingsins og mun því fá ágætt tækifæri til að fara yfir frv. sem við ræðum hér. Ástæða þess að ég kem upp í andsvar, virðulegi forseti, er fyrst og fremst sú að í frv. er verið að leggja til nýja aðferð við að innheimta gjöld af skipum. Mér leikur forvitni á að vita, það kom ekki nægilega skýrt fram hjá hæstv. ráðherra, hversu háa fjárhæð ríkissjóður ætlar sér að innheimta með gjöldum á þessi skip en eins og fram kemur í athugasemdum fjmrn. eru það um 36 millj., minnir mig, sem á að innheimta með föstum gjöldum og 28 millj. með svokölluðum þjónustugjöldum. Það sem mig langaði að vita, virðulegi forseti, er hversu mikil þessi gjaldtaka er í dag og hversu mikið hún breytist við þá leið sem fyrirhugað er að fara í samkvæmt frv.

Herra forseti. Þessar tölur hef ég ekki á reiðum höndum við umræðuna en það er ljóst að hér er verið að gera grundvallarbreytingu, þ.e. eins og fram kom í framsöguræðu minni, sem byggist á því að hluti gjaldsins verður skattur sem fer eftir stærð viðkomandi skips og síðan er gert ráð fyrir því að þjónustugjald standi undir breytilegum kostnaði sem fylgi þessari skoðun. En skatturinn á að standa undir kostnaði stofnunarinnar, m.a. við sameiginlega þjónustu. Hér er ekki gert ráð fyrir, sem er grundvallaratriði, að auka skattheimtu eða gjaldtöku í heild sinni hjá stofnuninni. Markmiðið er að aðlaga þessa breytingu þeim kröfum sem fram hafa komið sem ég gerði grein fyrir, bæði frá nefnd á vegum fjmrn. sem fór yfir alla gjaldtöku og skattlagningu á vegum opinberra aðila. Umboðsmaður Alþingis gerði einnig athugasemdir við þessa gjaldtöku og taldi hana ekki styðjast við lög.

Virðulegi forseti. Það er dálítið erfitt að fjalla um málið á þessum nótum. Við getum ekki fengið upplýsingar um það í umræðunni hversu mikil gjaldtakan verður. Eins og fram kom í framsöguræðu hæstv. ráðherra er gjaldtakan eitt af þremur meginatriðunum sem verið er að breyta með þessu frv. Það er mikilvægt að við áttum okkur á því hvað þetta hefur í för með sér, ekki aðeins að forminu til, þ.e. hvort verið er að innheimta skatta eða þjónustugjöld, heldur fyrst og fremst hvað þetta þýðir fyrir þá sem eiga að greiða þessi gjöld. Hversu miklar tekjur á að taka inn í gegnum þessa gjaldtöku? Eitt af því sem stöðugt verður meira áberandi í umræðunni á hinu háa Alþingi undanfarna daga er hin sérstæða árátta hv. ríkisstjórnar, að leita allra leiða til þess að auka tekjur sínar. Síðast var það með sérstæðu áfengisgjaldi sem keyrt var í gegn í skjóli nætur í síðustu viku. Ég harma að hæstv. ráðherra skuli ekki hafa á takteinum hversu háar fjárhæðir ætlunin er að innheimta með þessum gjöldum, kannski einkum og sér í lagi með tilliti til þess hver sú fjárhæð verður. Það er mikilvægt að átta sig á hversu miklar breytingar er um að ræða í þessum efnum.

Herra forseti. Hér er á ferðinni heildarlöggjöf um skoðanir og eftirlit með skipum og gott að það skuli vera hér til meðferðar og endurnýjunar. Við snöggan lestur á þessu frv. rak ég augun í málsgrein í 11. gr. sem ég fann enga sérstakar skýringar við í texta frv. nema mér hafi yfirsést það. Þessi málsgrein er svohljóðandi: ,,Samgönguráðherra er heimilt með reglugerð að ákveða að skip sem ekki eru notuð í atvinnuskyni skuli skoðuð af Siglingastofnun Íslands með reglulegu millibili.`` Mig langaði einfaldlega að vita hvaða hugsun er þarna á bak við. Er t.d. verið að segja að það megi taka upp þá reglu að skip sem ekki eru notuð í atvinnuskyni séu ekki skoðuð árlega heldur, t.d. á tveggja eða þriggja ára fresti? Eru menn þarna að hugsa um að það fari að einhverju leyti eftir notkun skipanna, notkunartíma? Við vitum að til er þó nokkur fjöldi skipa sem ekki eru notuð í atvinnurekstri en sumir nota skipin mikið og aðrir lítið og aðrir ferðast eingöngu innan fjarða og flóa o.s.frv. Mönnum hefur á undanförnum árum stundum fundist að eftirlit með þessum skipum væri nokkuð dýrt og umfangsmikið. Þess vegna langar mig að fá nánari skýringu á þessum texta og því hvernig þessi skoðun er hugsuð.

Virðulegi forseti. Hv. þm. vekur athygli á því sem kemur fram í 2. mgr. 11. gr. um skoðun skipa. Eins og fram kom í framsöguræðu minni er lögð mikil áhersla á að eftirlit með skipum, þ.e. skoðun skipa sé regluleg en þó þannig að þar séu frávik. Aðallega snýst þetta um þau skip sem nýtt eru í atvinnuskyni. Hins vegar er ljóst að skip sem ekki eru nýtt í atvinnuskyni eru á floti og í notkun. Það er talið nauðsynlegt að hafa möguleika á að skoða slík skip reglulega. Út á það gengur þetta ákvæði og er gert ráð fyrir því að um það sé nánar fjallað í reglugerð sem gefin verði út. Ég tel að ætlunin sé ekki að standa fyrir því að hamla notkun slíkra skipa heldur fyrst og fremst að skapa heimild til að sinna eftirliti með þeim skipum sem ekki eru notuð í atvinnuskyni. Ég vil undirstrika það.

Hæstv. forseti. Í 1. gr. þessa lagafrv. segir, með leyfi forseta: ,,Markmið þessara laga er að tryggja öryggi íslenskra skipa, áhafna þeirra og farþega og efla varnir gegn mengun sjávar. Þessu markmiði skal náð með því að gera tilteknar kröfur um gerð og búnað skipa, skoðun skipa og eftirlit með þeim.`` Mér sýnist í fljótu bragði, og ég bið nefndarmenn að gæta vel að því þegar þeir fara að fjalla um þetta mál, að frv. gangi út á tvennt, þ.e. í fyrsta lagi að draga verulega úr því að skoða íslensk skip, líklega sleppa út heilum flokki skipa, þ.e. skipum sem ekki eru notuð í atvinnuskyni. Það geta verið skemmtibátar og aðrir slíkir. Ég hef ekki farið nægilega vel yfir frv. til að vita það nákvæmlega. En ég sé ástæðu til þess að menn skoði gaumgæfilega hvort þörf sé á því. Í öðru lagi virðist mér frv. ganga út á það að fækka mjög skoðunum á skipum sem nýtt eru í atvinnuskyni, þ.e. að aðalskoðun fari ekki fram nema á fimm ára fresti. Það vekur athygli mína að einungis er talað um það í frv. að þetta gæti hugsanlega sparað Siglingastofnun 7 millj. á ári sem er í raun einskis virði hvað fjármuni varðar þegar það er haft í huga hvort verið er að veikja eftirlit með skipum. Ég bið þess vegna nefndarmenn að fara varlega yfir þetta og skoða vegna þess að eins og er er krafan sú að skip fái haffæriskírteini á hverju ári, þ.e. að einu sinni á ári fari menn í gegnum aðalskoðun með skip sín. Það kann vel að vera að samsetning þeirra skoðunarforma sem verið er að tala hér um tryggi að eftirlitið sé í raun allt að því sambærilegt því sem nú er. Þó held ég að það geti varla verið vegna þess að mér sýnist að það verði a.m.k. tvö ár á milli skoðana nema menn beiti skyndiskoðunum. Ég skil reyndar ekki það sem stendur í frv. um aðalskoðun á fimm ára fresti og síðan milliskoðun á tveggja ára fresti. Ég hefði talið að það hefði þurft að hafa annan hátt á ártölunum ef menn ætluðu sér að skipta sér af skipunum annað hvert ár. Þetta vil ég gjarnan biðja hæstv. ráðherra að útskýra betur. Ég tel aðalatriði þessa máls að menn veiki ekki eftirlit með skipum. Ég hef fram að þessu staðið í þeirri trú, og það hefur verið stefna Siglingastofnunar Íslands, að gera ætti meiri kröfur um öryggi skipa hér en gerðar eru í löndunum í kringum okkur og fyrir því hafa verið sterk rök. Hér sækja menn sjó í miklu verra veðri en yfirleitt annars staðar. Ef við skoðum skip af ýmsu tagi sem eru flutt hingað til landsins annars staðar frá kemur ævinlega í ljós að menn vilja gera breytingar til að bæta skipin þegar þau koma til Íslands. Menn vilja betri aðstæður og meira öryggi í skipum á Íslandi. Það er engin spurning að það þarf að gá að sér hvað varðar þetta mál. Síðan vil ég vekja athygli á öðru hér og bið hæstv. ráðherra að fara betur yfir það með okkur, þ.e. 10. gr. frv. Í henni er heimild til Siglingastofnunar um að fela alla skoðun skipa og eftirlit öðrum aðilum. Þetta þýðir að hægt er að taka ákvörðun um að einkavæða algjörlega eftirlit með skipum. Nú getur vel verið að menn hafi þá skoðun og stefnu og þá er líka eins gott að það komi fram. Ég tel að það sé a.m.k. lágmarkið að menn hafi aðra stefnuna uppi en ekki báðar. Ef menn ætla sér að veikja Siglingastofnun Íslands með því að taka í burtu hluta af núverandi starfsemi hennar þá er alveg eins gott að menn gangi alla leið og geri Siglingastofnun að eftirlitsstofnun. Ég er ekki að mæla með því hér. Ég tel að eftirlit með skipum á Íslandi sé ekki það mikið starf að ástæða sé til að skipta því upp og dreifa því í hendur skoðunarstofa eða eftirlitsaðila með þeim hætti. Við höfum aldeilis dæmi um spor sem hræða í þessu efni þegar menn fundu upp á því að leggja niður eftirlit í sjávarútveginum með framleiðslu á fiski og því sem þar var unnið. Áður fylgdist ein eftirlitsstofnun á vegum ríkisins með þessu. En þær urðu átta þegar búið var að koma á skoðunarstofunum og mörg ár tók að minnka fækka þeim aftur í einhverja skynsemi. Menn keyrðu hver á eftir öðrum allt í kringum landið til þess að skoða skip, fiskvinnslustöðvar og annað slíkt. Ég tel ekki hollt fyrir öryggi íslenska skipastólsins að hluta Siglingastofnun niður og dreifa verkefnum hennar tvist og bast. Það er ekki það stórt verkefni að fylgjast með þessu og mjög nauðsynlegt er að hafa heildaryfirsýn og faglega stjórn á þessu eftirliti í heilu lagi. Ég verð að segja það alveg eins og er að ég hef fullar efasemdir um þessi tvö mál sem ég hef aðallega rætt. Annars vegar er þessi breyting á eftirlitinu sem ég sé ekki að sé hægt að rökstyðja með neinum hætti með tilvísun til reglna sem gilda annars staðar. Okkur er algjörlega fært að halda uppi betra eftirliti hjá okkur ef við kjósum að gera svo vegna aðstæðna hér. Við þurfum ekki að láta reglur á EES-svæðinu skammta okkur eitthvað minna öryggi en við höfum kosið sjálf að þróa. Ég held því ekki fram að ekki megi breyta eftirliti skipa í neinu og að megi ekki fara yfir málið. En ég vil vekja athygli á þessu og tel fulla ástæðu til að koma þessum skilaboðum til nefndarinnar og biðja hana um að kalla til þá sem best þekkja til frá Siglingastofnun og aðra aðila, útgerðarmenn og fleiri, til ráðslags um hvort það sé allt saman mjög skynsamlegt sem í frv. er. Ég skal svo sem ekki útiloka að ýmislegt skynsamlegt geti verið í frv. En mér finnst við fyrsta yfirlestur að ástæða sé til að skoða það vandlega.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Jóhanni Ársælssyni fyrir yfirferð hans og varnaðarorð vegna þessa máls en vil þó undirstrika að ég legg að sjálfsögðu ríka áherslu á að allt eftirlit með íslenskum skipum og sú löggjöf sem varðar eftirlit með skipum þarf að vera þannig úr garði gerð að við tryggjum öryggi sjófarenda. Það er mikið atriði. Hins vegar þarf jafnframt að gæta þess, og stundum er nú rætt um það, að eftirlitsiðnaðurinn ofgeri ekki en tryggi engu að síður þessa öryggishagsmuni sem eru mjög miklir. Í frv. er lögð rík áhersla á það að þó að föstum skoðunum sé fækkað eða dregið úr þeim þá eru skyndiskoðanir afar mikilvægar og Siglingastofnun beitir þeim og heldur uppi góðu eftirliti með góðum, öguðum og skipulögðum vinnubrögðum hvað það varðar. Ég vil sérstaklega undirstrika það. Hvað varðar 10. gr. sem hv. þm. gerði að umtalsefni þar sem veitt er heimild til þess að Siglingastofnun geti falið öðrum hæfum aðilum að framkvæma einstaka þætti skoðunarinnar þá er ekki verið að leggja á ráðin um allsherjareinkavæðingu þess eftirlits sem Siglingastofnun sinnir heldur vilja menn hafa skýrar heimildir til þess að fela þær einstökum aðilum, samanber t.d. það sem segir í 10. gr. frv., með leyfi forseta: ,,Ákvæðið tekur einnig til þess þegar sérstakar skoðunarstofur annast skoðun á einstaka búnaði skips, t.d. gúmmíbjörgunarbátum, sleppibúnaði björgunarbáta og slökkvitækjum.`` Þarna er verið að opna leið til þess að einstakar skoðunarstofur geti veitt þessa þjónustu. Til þess að svo geti verið þarf Siglingastofnun að viðurkenna viðkomandi skoðunarstofu þannig að tryggt sé að hún uppfylli þær kröfur sem lög og reglur kveða á um og að viðkomandi skoðunarstofur hafi á að skipa starfsmönnum sem séu til þess bærir og færir að sinna þessu. Þetta vildi ég að kæmi hér skýrt fram. Ég held að út af fyrir sig sé ekki á vísan að róa með það að við getum endilega tryggt ódýrari þjónustu með því að fela þetta öðrum en Siglingastofnun. Hins vegar þarf auðvitað að hafa möguleika á þessari skipan mála, ekki síst, eins og ég nefndi, þar sem um er að ræða mikla sérhæfingu varðandi einstaka búnað sem skipum fylgir. Ég vildi bara að þetta kæmi fram, herra forseti, við lok þessarar umræðu.

Hæstv. forseti. Hæstv. ráðherra nefndi það að eftirlitsiðnaðurinn gæti verið eitthvað hættulegur og að hann ekki mætti ofgera viðkomandi atvinnugreinum. Kannski er það skoðun hæstv. ráðherra að þannig hafi það verið í skipaeftirlitinu. Það getur vel verið að það sé skoðun hæstv. ráðherra og að hann sé þess vegna að fá þessu breytt, og að skyndiskoðanir séu jafngóðar og reglulegar skoðanir. Ég er reyndar ósammála því. Ég tel að reglulegt eftirlit sé mjög nauðsynlegt. En það getur vel verið að það þurfi á því að halda að hafa skyndiskoðanir. Mér finnst hins vegar að hæstv. ráðherra hefði mátt svara því sem ég spurði um, þ.e. hvernig bæri að skilja þessi ákvæði um fimm ár milli aðalskoðana og að tvö ár væru á milli þeirra skoðana sem fara þar fram á milli, þ.e. þessara aukaskoðana. Ég tel að það sé mikið umhugsunarefni ef þetta sparar ekki nema 7 millj. í rekstri stofnunarinnar frá því að vera með aðalskoðun á hverju einasta ári. Í hverju liggja þá þessir fjármunir? Það er ástæða til þess að skoða það. Í sambandi við 10. gr. finnst mér að hæstv. ráðherra ætti að svara því hvers vegna hann telur ástæðu til þess að setja þar opna heimild um að koma öllu skipaeftirliti í hendur á skoðunarstofum ef hann meinar ekkert með því. Hver er eiginlega stefna hæstv. ráðherra í málinu? Hvað ætlar hann sér? Hvers vegna setur hann þessa heimild í 10. gr. ef hann ætlar ekki að nota hana? Fram að þessu hafa verið til sérstakar skoðunarstofur sem skoða gúmmíbáta og annað slíkt og í 10. gr. var alveg hægt að hafa upptalningu á þeim.

Herra forseti. Svo að það liggi alveg ljóst fyrir hver stefna ráðherra er þá er hún ekki sú að leggja af skoðunarsvið Siglingastofnunar heldur tel ég afar mikilvægt að því sé sinnt. Með þessari heimild í 10. gr. er sá möguleiki fyrir hendi að gefa skoðunarstofum færi á að sinna þessari þjónustu með tilteknum skýrum og klárum kröfum til slíkra stofa. Ég tel ekki, eins og fram kom hjá hv. þingmanni, að um ofskoðun hafi verið að ræða. Ég kannast a.m.k. ekki við það. Engu að síður var það niðurstaða höfunda frv. að draga þarna úr og leggja áherslu eftir sem áður á skyndiskoðanir. Aðalskoðanir á fimm ára fresti og síðan milliskoðanir á tveggja ára fresti þýða náttúrlega að ef skoðað er á fimm ára fresti þá liggur það auðvitað fyrir. En með skyndiskoðunum er hægt að hafa skoðun árlega, í það minnsta á tveggja ára fresti, þannig að ég held að framkvæmdin á þessu verði að sjálfsögðu í ljósi þessara ákvæða og síðan ákvæða og áherslu á skyndiskoðanir. Í þeim felst mikilvægt eftirlit og áhersla sem eigendur skipanna verða að taka tillit til. Hvar liggja fjármunirnir ef dregið er úr skoðun? Það er alveg ljóst að skyndiskoðanir kosta töluverða fjármuni einnig. Ef dregur úr þessari vinnu verður kostnaðurinn ekki innheimtur vegna þess að annars vegar er um að ræða fastagjald fyrir hvert skip eftir stærð en síðan er innheimt gjald sem felur í sér það vinnuframlag sem viðkomandi skoðunarstofa eða Siglingastofnun innir af hendi og þarf að innheimta fyrir. Það er því ekki verið að safna upp þarna tekjum sem sparast síðan vegna þess að dregið sé úr eftirlitinu.

Hæstv. forseti. Ég skil ekki enn þá þetta með árin. Tvö ár á milli milliskoðana og tvisvar tveir eru fjórir hjá mér en það eru fimm ár á milli aðalskoðana. Ég átta mig ekki alveg á hvernig menn ætla að útfæra þetta. En það er kannski einhver partur sem leysist í nefndinni. Ég ætla að segja það í lokin sem skoðun mína, hæstv. forseti, að hér eru menn að leggja út á braut sem er varhugaverð. Ef það er meining hæstv. ráðherra að fara að draga hluta af starfsemi Siglingastofnunar út úr henni og afhenda þá starfsemi á skipaflokkum, heilum skipaflokkum þess vegna, einhverjum öðrum aðilum, þá er starfsemi Siglingstofnunar í verulegri hættu og einnig sú samhæfða yfirstjórn og eftirlit með skipum sem við höfum haft. Hér hafa menn fylgt því mjög vel eftir, þrátt fyrir allt, að skip væru þokkalega haffær. Reyndar hefur komið upp eins og allir þekkja þegar á reynir að stundum eru skip á Íslandi ekki nógu vel útbúin. Og við munum ekki verða ánægð með það hér á hv. Alþingi ef það ætti nú eftir að koma í ljós að við værum að draga úr öryggi skipa með breytingum á þeim reglum sem hafa gilt. Þess vegna hef ég tekið til máls og beðið nefndina að skoða vandlega það frv. sem hér er verið að leggja fram.

Herra forseti. Hér liggur fyrir frv. um eftirlit með skipum sem hæstv. samgrh. hefur mælt fyrir. Ég vil taka undir áhyggjur hv. þm. Jóhanns Ársælssonar varðandi 10. gr. þar sem greinilega er verið að undirbúa að einkavæða og framselja verkefni Siglingastofnunar við skoðun á skipum. Það getur varla verið gert út í bláinn. Ég vil því inna hæstv. samgrh. eftir því hver ætlunin sé. Hvaða aðilar eru hafðir í huga þegar slíkt vald og eftirlit er framselt? Annars væri ekki verið að setja þetta inn. Einnig er verið að festa í lög ákveðna skattheimtu, beinlínis skattheimtu á þessari þjónustu og með því að framselja hana síðan til þriðja aðila, einkavæða hana, þá er í rauninni verið að einkavæða heimild til þess að senda reikning á ríkissjóð. Þá vil ég spyrja um 15. gr., um skyndiskoðun skipa. Þeirri grein lýkur þannig, með leyfi forseta: ,,Siglingastofnun Íslands getur falið Landhelgisgæslu Íslands eða öðrum aðila framkvæmd eftirlits á hafi úti.`` Fyrir hverju erum við að opna, virðulegi forseti? ,,Öðrum aðilum`` verði ótiltekið falið að annast þetta mikilvæga eftirlit, eftirlit sem skiptir miklu máli hvað varðar öryggi sjómanna og einnig tryggingamál, bæði sjómanna og skipa.

Herra forseti. Fyrst vil ég nefna vegna þessa andsvars og athugasemdar um 15. gr., að ég vil vísa til þess sem segir í skýringum við 15. gr., en þar segir, með leyfi forseta: ,,Með 3. mgr. er Siglingastofnun Íslands veitt heimild til þess að fela Landhelgisgæslu Íslands eða öðrum aðila framkvæmd skyndiskoðunar á hafi úti. Er þetta í samræmi við gildandi lög og framkvæmdina undanfarin ár og hefur verið gott samstarf milli þessara tveggja ríkisstofnana í þessu efni og sérstakur samstarfssamningur í gildi.`` Hvað varðar það ákvæði að óhætt sé að fela öðrum aðila en Landhelgisgæslunni, þá er ekki neinn sérstakur aðili þarna sem miðað er við, heldur opnað fyrir það að ef um er að ræða samstarfssamninga við aðra aðila sem geta sinnt þessu, þá sé það heimilt. Að öðru leyti tel ég að ég hafi verið búinn að svara því sem fram kom hjá hv. þm. í andsvarinu þegar ég svaraði hv. þm. Jóhanni Ársælssyni.

Herra forseti. Mér finnst hæstv. samgrh. fara í kringum þetta svolítið eins og heitan graut. Það er náttúrlega alveg deginum ljósara að markmiðið er að einkavæða þá þjónustu, ef á að skilja þau orð sem hreina íslensku sem þarna eru sögð. Ef það er ekki ætlunin, þá gæti staðið í þessum texta, virðulegi forseti: Að geta falið Landhelgisgæslu Íslands eða öðrum opinberum aðila o.s.frv. Það er afar eðlilegt að Siglingastofnun geri samning við Landhelgisgæsluna sem er hluti af þessu sama stjórnsýsluapparati og/eða einhverjum öðrum opinberum aðila sem gæti verið þarna ef hann er fyrir hendi. En með því að hafa þetta svona fullkomlega opið, þá er náttúrlega verið að sækja heimild til þess að geta einkavætt þetta og framselt óviðkomandi aðilum og þá jafnframt líka framselt valdið og réttinn til þess að senda reikning fyrir þessa þjónustu, einkavæddu þjónustu, á ríkissjóð. Okkur þarf svo sem ekki að koma á óvart sú stefna sem hér er kynnt. Þetta er í takt við það sem hefur verið að gerast í tíð ríkisstjórnarinnar, þ.e. að einkavæða lögboðna nauðsynlega opinbera þjónustu, öryggismál, og síðan að gefa heimild til þess að senda reikninginn á annars vegar viðkomandi aðila og hins vegar að geta innheimt hann hjá ríkinu. Þeir sem fá þjónustuna verða að borga hana upp í topp, en reikningurinn er innheimtur hjá ríkinu. Virðulegi forseti. Ég vil vekja athygli á því sem er að gerast, þeirri einkavæðingarstefnu sem hér er verið að opna fyrir varðandi eftirlit á skipum.

Herra forseti. Það verður að segjast eins og er að annars vegar er mikill misskilningur á ferðinni hjá hv. þm. Jóni Bjarnasyni og hins vegar tilraun hans til að gera þetta mikilsverða mál tortryggilegt. Frumvarp það sem hér er til umfjöllunar er þeirrar gerðar að verið er að ganga tryggilega frá heimildum í lögum til gjaldtöku annars vegar hvað varðar skattlagningu og svo hins vegar hvernig á að standa að innheimtu þjónustugjalda vegna eftirlits með skipum. Það er afar mikilvægt að það liggi fyrir. Á hinn bóginn er verið að reyna að búa til ramma, og það mun hv. samgn. þurfa að skoða mjög vandlega, utan um þetta eftirlitskerfi þannig að það tryggi öryggi annars vegar og hins vegar að það verði ekki dýrara, hvorki fyrir notendur, þ.e. eigendur skipa, né ríkið, en þarf að vera. Út á það gengur allt málið. Mér finnst að við Íslendingar þurfum að leita leiða til þess að gera eftirlitskerfið hagkvæmt. Við gerum ekki ráð fyrir í þessari löggjöf að leggja niður eftirlit Siglingastofnunar, fjarri því, en við opnum hins vegar fyrir þann möguleika að skoðunarstofur geti sinnt þessari þjónustu. Vegna hvers? Jú, til þess að útvegsmenn og þeir sem þurfa að kaupa slíkt eftirlit geti leitað hagkvæmra leiða, en eftir sem áður sé fyllsta öryggis gætt. Það er aðalatriði málsins.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja umræðuna mikið, en það hefur ýmislegt komið fram sem augljóslega þarf að skoða betur. Ég held að það sé kannski ágætt að reyna að átta sig á einu atriði af því mér sýnist gæta örlítils misræmis í því sem fram kemur í 28. gr. frv. þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Eigandi skips skal greiða árlega í ríkissjóð sérstakt gjald, skipagjald, af hverju skipi sem skráð er á aðalskipaskrá eins og hér segir:`` Þetta verður ekki skilið öðruvísi en svo að eigendur skipa séu skattlagðir um tiltekna fjárhæð og sú fjárhæð renni í ríkissjóð. Ég held að ekki sé hægt að skilja þetta öðruvísi. Er það ekki rétt skilið hjá mér? Ég sé að ráðherra kinkar kolli og ég skil þetta þá þannig. Þá leyfi ég mér að vísa í athugasemdir fjmrn. Þar segir, með leyfi forseta, ef ég les þetta í heild sinni: ,,Samkvæmt 28. gr. frumvarpsins verður breyting á skipagjaldi, en gjaldið hefur að hluta staðið undir kostnaði Siglingastofnunar Íslands við árlega aðalskoðun skipa. Skipagjaldið er áætlað 63,9 millj. kr. í frumvarpi til fjárlaga 2003.`` Síðan segir áfram, með leyfi forseta: ,,Nú er lagt til að hluti skipagjaldsins verði greiddur árlega í ríkissjóð af eigendum skipa á aðalskipaskrá eða u.þ.b. 36 millj. kr., en 28 millj. kr. verði áfram innheimtar til að standa undir kostnaði við skoðun skipanna.`` Ég skil frv. þannig að öll þau skipagjöld sem eru innheimt samkvæmt 28. gr. frv. renni í ríkissjóð, en þegar maður les þessa umsögn getur maður skilið það á þann veg að eitthvert misræmi sé. Ég hef tækifæri til þess að fara betur yfir þetta í samgn., en þetta er atriði, virðulegi forseti, sem ég held að sé mikilvægt að liggi mjög skýrt fyrir. Ef á að fara að innheimta hærri skatta og hærri gjöld, þá er það dálítið sérstakt í því ljósi því ætlunin er að draga úr umfangi skipaskoðunar á sama tíma. Ég held að þetta þurfi að liggja fyrir svo menn séu ekki þannig lagað að koma aftan að eigendum skipa á þann hátt að auka gjaldtöku og skatta en um leið að draga úr skoðunum. Ég held að þetta sé hlutur sem við þurfum að fara mjög vandlega yfir. Þá vil ég taka undir með þeim sem hafa vakið sérstaka athygli á 10. gr. frv., en eins og hún liggur fyrir er Siglingastofnun sjálfri eiginlega falið að úthluta eigin verkefnum til annarra aðila, þ.e. stofnuninni sem slíkri. Því hér segir, með leyfi forseta, í 2. mgr.: ,,Siglingastofnun Íslands hefur heimild til að fela öðrum að framkvæma skoðun og gefur út starfsleyfi þeim til handa. Ráðherra setur reglugerð um starfsemi viðurkenndra skoðunaraðila.`` Með öðrum orðum virðist Siglingastofnun geta gert samninga við tiltekna aðila um að taka að sér tiltekna skoðun og í kjölfarið þá væntanlega gefið út starfsleyfi þeim til handa til að framkvæma þessa ákveðnu skoðun. Ég held að við þurfum að fara mjög varlega í því, virðulegi forseti, að einkavæða eftirlit með öryggi sjómanna. Ég legg á það ríka áherslu að við förum mjög varlega í þeim efnum því slíkt eftirlit þarf að vera öflugt og það þarf að vera skýrt og klárt hver ber ábyrgðina á slíku eftirliti. Eins og þetta er sett fram, virðulegi forseti, vil ég leyfa mér að setja talsvert stórt spurningarmerki við þá útfærslu. Ég held að miklu eðlilegra væri, ef menn vilja fara út í þessa aðferðafræði, að hæstv. ráðherra útdeildi þeim verkefnum og gerði þessa samninga, en ekki að stofnunin sem slík sé að færa verkefni frá sjálfri sér. Þetta verður kannski örlítið ruglingslegra í því ljósi hvort sem skipagjöldin renna nú öll eða að hluta til í ríkissjóð og að hluta til til Siglingastofnunar, ég er ekki alveg klár á því eins og þetta kemur fyrir, þá hljótum við að þurfa að skoða það líka ef Siglingastofnun getur fært verkefni frá sjálfri sér, en haldið áfram þeim tekjuminni sem ætlunin er að innheimta. Ég held því að fara þurfi mjög vandlega yfir margt í frv., virðulegi forseti. Ég ætla ekki að tjá mig um skoðun mína á þessu máli hér og nú, en það er alveg augljóst af því sem hér hefur verið vakin athygli á að þetta þarf að skoða. Ef stærðfræðin bregst mér ekki í þessum efnum, þá sýnist mér að á tíu ára tímabili fari fram svokölluð milliskoðun eins og það er orðað í frv. á tveggja ára fresti en aðalskoðun fari fram fimmta hvert ár, ef stærðfræðin bregst mér ekki. Það fer þá fram væntanlega ein skoðun eftir fimm ár, önnur eftir tíu ár, en á fjórða ári fer fram milliskoðun, á sjötta ári fer væntanlega fram milliskoðun, aðalskoðun þarna á milli og síðan á tíunda árinu bæði milliskoðun og aðalskoðun á sama ári. Mér sýnist því augljóslega að við þurfum að fara vandlega yfir þessa hluti a.m.k. eins og þetta er lagt upp. En ég ítreka líka, virðulegi forseti, að við eigum eftir að fá góðan tíma til að fara yfir þetta og ég sé að formaður samgn. kinkar kolli í þeim efnum, þannig að ég held að við munum gefa okkur góðan tíma til að fara yfir frv. Ég vildi bara vekja athygli á þessu, virðulegi forseti.

Herra forseti. Ég ætla ekki frekar en síðasti ræðumaður að lengja umræðuna, en þó er rétt að taka fram nokkur atriði vegna ummæla hv. þm. Jóns Bjarnasonar. Í sambandi við 10. gr. og hvernig hv. þm. tengir hana við einkavæðingu þá kemur skýrt fram í skýringu með 10. gr. hvað verið er að tala um. Eins og verið hefur á umliðnum árum hefur Siglingastofnun leitað til aðila með sérþekkingu t.d. varðandi gúmmíbjörgunarbáta og sleppibúnað björgunarbáta, slökkvitæki og fleira sem mætti upp telja. Auk þess má nefna þegar verið er að tala um skoðanir að Ísland er aðili að svokölluðu Port State Control sem segir að 25% þeirra erlendu skipa sem koma í íslenskar hafnir verða skoðuð af íslenskum aðilum sem sjá um slíkar skipaskoðanir. Ég tek eftir því að í frv. er talað um að ráðherra geti sett reglugerð varðandi skoðun skemmtibáta en mjög algengt er erlendis, t.d. annars staðar á Norðurlöndunum, að ekki er sett nein reglugerð um skoðun skemmtibáta af hálfu ríkisins, heldur eru það viðkomandi klúbbar sem skemmtibátar tilheyra sem sjá um að skemmtibátarnir séu í lagi og má segja að það sé einkavæðing og er ekkert óeðlilegt í sjálfu sér. Ef talað er við starfsmenn Siglingastofnunar, þá segja þeir: Af hverju förum við ekki með skoðunarkerfi okkar í sama farveg og Bifreiðaskoðun ríkisins gerði með það kerfi sem við þekkjum varðandi eftirlit með bifreiðum hér á landi? Það hefur reynst ágætlega og ég heyri ekki betur en almenningur sé almennt ánægður með þá breytingu sem var gerð á því fyrirtæki. En allt um það. Eins og hér hefur komið fram höfum við í samgn. náttúrlega tíma til að skoða og fara yfir þetta. Ég held að við ættum ekki að eyða meiri tíma hér úr ræðustóli Alþingis til að fjalla um þetta mál, svo ítarlega og vel sem við munum gera það í samgn. En frv. er þarft og nauðsynlegt að taka það til yfirferðar með tilliti til þess umhverfis sem við lifum og hrærumst í og svo mjög breyttra tíma hvað áhrærir skipaskoðanir og almennt eftirlit með skipum. Við munum því skoða þetta í nefndinni, herra forseti.

Virðulegi forseti. Ég sit í samgn. og hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson er formaður samgn. og við munum taka þetta mál rækilega fyrir þar. Það sem hvatti mig aðeins til að koma í andsvar var þegar hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson vísaði til góðrar reynslu varðandi bifreiðaskoðanir á undanförnum árum. Ég hef það einhvern veginn á tilfinningunni að fátt eigi sér nú dapurlegri feril en einkavæðingin á bifreiðaskoðununum. Meðan þetta var opinber skoðun var hún víða um land og góð þjónusta, en eftir að hún var einkavædd, fyrst hálfeinkavædd og svo einkavædd, þá fór þjónustan heldur að daprast og varð æ meiri fyrirhöfn fyrir neytendur að fá þá þjónustu. Ég hef það á tilfinningunni og mig minnir að nú sé verið að draga þetta aftur inn til ríkisins, þannig að ríkið taki aftur til sín stóran hluta af ábyrgð á bifreiðaskoðun. Við erum því að einhverju leyti búin að fara þar í hring. En ég vona að við séum ekki að sigla skipaskoðunum í sama dapurlega farveginn og við erum búin að upplifa á bifreiðaskoðununum á undanförnum árum, virðulegi forseti, ég vona það svo sannarlega.

Herra forseti. Hv. þm. Jón Bjarnason talar um depurð vegna Bifreiðaskoðunar Íslands. Ef þingmaðurinn kaupir sér nýja bifreið þá þarf hann ekki að koma með hana í skoðun fyrr en eftir þrjú ár. Er það dapurt? En áður, þ.e. þegar Bifreiðaskoðun ríkisins var til, þurfti hann að koma með bifreiðina í skoðun árlega. Fleiri þætti mætti telja. Það getur vel verið að þjónusta bifreiðaskoðunarinnar skarist eitthvað á við hina dreifðu byggð miðað við það sem áður var. En a.m.k. heyri ég að almennt séð er þjónustan nokkuð vel látin og það er það sem skiptir máli. Hitt er kannski eðlilegt og rétt að vera ekki að taka þetta í neinu samhengi, þ.e. skoðun skipa og bifreiða, svo gjörólíkt sem þetta er og skiptir auðvitað máli að öryggis sé gætt og það sé eins og best verður á kosið á hverjum tíma varðandi skipin, eins og þarf að gera í sambandi við bifreiðarnar líka, auðvitað skiptir máli að eftirlit með þessu sé gott. En það sem mér finnst hins vegar bera dálítið á er að það er ætlast til of mikils af löggjafanum varðandi þetta öryggiseftirlit. Mér finnst að setja þurfi meira á herðar skipstjórnarmannanna sjálfra. Og þá er náttúrlega vafasamt þegar menn koma og segja: Ja, það gengur ekki að setja þessa ábyrgð, öryggisábyrgð með eftirlitinu sjálfu á herðar skipstjórnarmanna vegna þess að útgerðarmenn geta haldið þannig um taumana að þeir hlýði ekki skipstjórnarmönnum þegar kall kemur um bættan búnað eða útskiptingu blakka, togvíra eða á vindum, krönum og öðru því um líku. Ég trúi því ekki að það sé svo að menn hafi ekki hug á að halda slíkum búnaði í lagi. Kannski vantar bara að setja inn í þessi ákvæði háar fjársektir ef menn standa sig ekki í stykkinu og á það þá við útgerðina sjálfa.

Herra forseti. Ég get alveg tekið undir það með hv. þm. Guðmundi Hallvarðssyni að mjög mikilvægt er að skipstjórnarmenn og áhöfnin öll og útgerð hvers skip sé rækilega meðvituð um öryggismál sín og hafi þau í lagi, þannig að skoðunin eigi ekki að vera sá vöndur sem knýr menn til að hafa alla hluti í lagi. Ég get alveg tekið undir það, þó það sé jafnframt nauðsynlegt að vera með eftirlit. Ég vil árétta það að einkavæðingu á eftirliti og öryggismálum í skipum og hjá sjófarendum ber að varast. Þetta verður að vera í öruggu og góðu lagi og við þurfum að hafa þar hönd á. Að öðru leyti förum við í gegnum frv. í samgn. en með þeim einkavæðingartón og skattheimtutón sem frv. ber með sér tel ég að við séum á rangri leið.

Herra forseti. Aðeins út af þeim umræðum sem hér hafa orðið. Mér finnst að við þurfum að gæta allrar varkárni við að færa eftirlit með skipum frá Siglingastofnun. Ég held að á undanförnum árum hafi ríkt nokkuð góð sátt um hvernig staðið hefur verið að eftirliti með skipum og að starfsmenn stofnunarinnar vítt og breitt um landið hafi annast þau störf af samviskusemi og kostgæfni. Ég tel reyndar að ekki verði saman jafnað skoðun á bíl og skipi eins og hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson sagði í andsvari áðan. Það er náttúrlega einfaldlega þannig að við keyrum bílana á einhverja ákveðna skoðunarstofu, en skipin eru skoðuð vítt og breitt í höfnum, enda tiltók hv. þm. það áðan að því væri auðvitað ekki saman að jafna. Fjöldamörg ákvæði eru í frv. sem segja fyrir um hversu miklar kröfur eru gerðar til öryggis. Það má t.d. leggja farbann á skip beinlínis út frá öryggissjónarmiði. Ýmsir aðilar geta átt rétt á því að krefjast farbanns. Síðan eru mjög skýr fyrirmæli um upplýsingaskyldu, þ.e. löggæslumenn, hafnaryfirvöld, leiðsögumenn, hafnsögumenn, tollgæslumenn, trúnaðarmenn skipverja, starfsmenn tryggingarfélaga, lögskráningarstjórar sem fá vitneskju um ef lögin eða reglur settar samkvæmt þeim eru brotin eða telja að ástæða sé til að ætla að skip sé ekki haffært o.s.frv. Eftirlit með skipum er mikið öryggismál og ég vil eindregið hvetja til þess. Ég veit að frv. verður skoðað mjög gaumgæfilega í hv. samgn. og að við förum varlega í að stíga einhver skref sem gætu síðar orðið til þess að menn segðu sem svo að vegna breytinga á lagaumhverfinu hefði ekki gætt nægilegs öryggis. Þetta er eiginlega það sem ég vildi sagt hafa. Málið á eftir að fá góða umfjöllun í hv. nefnd og á eftir að koma hér aftur til 2. umr. og síðan vonandi 3. En að meginstofni til held ég að það frv. sem hér er verið að leggja fram sé vel unnið, en hvet til þess að ýmis þau atriði sem hér hafa komið fram í umræðunni verði gaumgæfilega skoðuð.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lagaákvæðum er varða vinnutíma sjómanna. Með frv. er lagt til að gerðar verði nauðsynlegar breytingar á sjómannalögum, nr. 35/1985, og lögum um áhafnir íslenskra farþegaskipa og flutningaskipa, nr. 76/2001, vegna innleiðingar tiltekinna EES-gerða sem varða vinnutíma sjómanna. Tilgangur frv. er því að leiða í lög ákvæði tilskipana samkvæmt EES-samningnum sem fjalla annars vegar um vinnutíma sjómanna á farþega- og flutningaskipum sem skráð eru í EES-ríkjum og skipa sem sækja hafnir í EES-ríkjum og hins vegar um vinnutíma sjómanna á fiskiskipum. Helstu breytingar sem í frv. felast eru að lagt er til að ekki megi hafa yngri mann en 16 ára við vinnu á skipum. Í gildandi ákvæðum sjómannalaga er miðað við 15 ára aldur í þessu efni. Þessi breyting tekur til allra skipa sem notuð eru í atvinnuskyni. Meginreglan varðandi vinnutíma sjómanna á fiskiskipum er sú, samkvæmt frv., að sérhver skipverji skuli eiga rétt á nægjanlegri hvíld og að vinnuvika hans sé að hámarki 48 klukkustundir að meðaltali, reiknað yfir viðmiðunartímabil sem ekki er lengra en 12 mánuðir. Með vinnutíma er átt við þann tíma sem skipverji er við störf, til taks fyrir atvinnurekanda og innir af hendir störf sín og skyldur. Í meginatriðum gilda sömu reglur fyrir fiskiskip annars vegar og farþegaskip og flutningaskip hins vegar. Þó er kveðið á um að óheimilt sé að halda sjómönnum yngri en 18 ára við vinnu á farþega- og flutningaskipum að næturlagi nema í sérstökum undantekningartilfellum. Jafnframt er gert ráð fyrir að sömu reglur gildi um vinnu- og hvíldartíma skipverja á erlendum farþega- og flutningaskipum sem sækja hafnir á EES-svæðinu. Ástæður þess eru fyrst og fremst samkeppnissjónarmið. Lagt er til að Siglingastofnun verði heimilt að framkvæma skoðun um borð í erlendum skipum sem fara um íslenskar hafnir til að ganga úr skugga um fyrirkomulag vinnu- og hvíldartíma og skipulag vakta um borð. Framkvæmd skoðana fer eftir ákvæðum laga og reglna um hafnarríkiseftirlit. Ég sé ekki ástæðu til að rekja efni einstakra greina frv. og vísa til greinargerðar með því. Ég hef sem samgrh., frá því að ljóst var að Evrópusambandið var með í undirbúningi að setja reglur um vinnutíma sjómanna, lagt áherslu á að allir hagsmunaaðilar kæmu að undirbúningi þessa máls enda varðar það mikilvæga íslenska hagsmuni. Í maí 1999 skipaði samgrh. samráðshóp hagsmunaaðila, Siglingastofnunar og samgrn. Hópnum var ætlað að upplýsa Evrópusambandið um stöðu og mikilvægi þessa máls fyrir íslenskt atvinnulíf, fylgjast með efni tillagna ESB og móta og koma á framfæri sjónarmiðum og athugasemdum Íslands. Samráðshópurinn lauk starfi sínu 22. október 2001 með því að skila skýrslu til samgrh. sem einhugur var um innan hópsins. Það var mat samráðshópsins að upptaka tilskipana Evrópusambandsins í íslenskar reglur ættu ekki að skapa vandamál fyrir íslenskan sjávarútveg og að ákvæði þeirra mundu rúmast innan ákvæða gildandi kjarasamninga útgerða og stéttarfélaga sjómanna, hvort sem litið væri til hámarksvinnutíma eða lágmarkshvíldartíma. Við undirbúning frv. hefur jafnframt verið haft samráð við hagsmunaaðila og leyfi ég mér að vona að um þetta frv. sé full sátt þeirra á meðal. Ég vil að lokum leggja til, herra forseti, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. samgn.

Herra forseti. Það er aðeins eitt atriði sem mér finnst þurfa athugunar við. Það varðar aldurstakmarkið. Hér segir í athugasemdum við 1. gr.: ,,Hér er lagt til að ekki megi hafa yngri mann en 16 ára við vinnu á skipum, en í gildandi lögum er miðað við 15 ára aldur í þessu efni. Þessi breyting tekur til allra skipa sem notuð eru í atvinnuskyni og er í samræmi við ákvæði í 6. gr. Evrópusamnings um skipulag á vinnutíma sjómanna á kaupskipum.`` Sjálfsagt er ekkert við það að athuga að við förum að því sem við höfum undirgengist. En síðan segir: ,,Jafnframt er lagt til að miðað verði við 16 ár hvað varðar önnur skip sem notuð eru í atvinnuskyni, þar með talin fiskiskip.`` Ég verð að segja að mér finnst þetta nokkur afturför að sumu leyti, þ.e. af því að við gerum engan greinarmun í lagatextanum eða túlkun hans varðandi hlutverk skipa, eingöngu að þetta séu fiskiskip og notuð í því skyni. Ég hef jafnan talið að hægt væri að gera ákveðinn greinarmun á skipum eftir veiðiaðferðum. Ég hef t.d. ævinlega talið óþolandi og óverjandi að einn maður væri á skipi við togveiðar, eins og hefur einstaka sinnum komið fyrir, t.d. við rækjuveiðar, þar sem miklir vélkraftar eru notaðir við vinnuna uppi á dekki. Mér finnst hins vegar snúið, herra forseti, að vita til þess að 15 ára stráklingur megi ekki fara á grásleppu með einhverjum gömlum manni.

Herra forseti. Þetta er tímanna tákn eins og hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson benti á að aðgangur stráklinga að fiskveiðum sé takmarkaður, að þeir megi ekki fara til sjós. En um þetta er víðtækt samkomulag allra aðila, sjómannasamtaka og útvegsmanna, að láta þessar reglur yfir okkur ganga. Ég flyt þær hér í frumvarpsformi inn í þingið en undirstrika það eitt að um þetta er víðtækt samkomulag allra aðila sem málið varðar mest.

Herra forseti. Það er svolítið skondið og hálfdapurlegt að verða hér að hlusta á mælt fyrir lögum þar sem kveðið er á um að 14 og 15 ára unglingar megi ekki fara á sjó, þó ekki væri nema til grásleppu úti fyrir löndum sínum. Þetta hljómar framandi fyrir okkur sem erum uppalin við þetta sem hluta af hinu daglega lífi, að fara á sjó á grunnslóð. Ég tel að það ætti að skoða þetta mál örlítið betur. Enginn hér mælir gegn því að einhverjar takmarkanir séu á því að unglingar undir 18 ára aldri megi vera á sjó. En það er spurning hvort ekki megi finna leið, t.d. við ákveðnar veiðar og í ákveðinni fjarlægð frá ströndum landsins, til þess að þeir mættu vera á sjó. Þetta er hluti af því að ala upp sjómannastétt. Ég hugsa að flestir sem nú eru í sjómannastétt landsins eigi sér þennan bakgrunn. Ég hygg að ef þessi lög verða innleidd óbreytt verði æ erfiðara að manna flotann. Ég býst við að skilgreining á skólaskipum eða æfingaskipum sé það þröng að það mætti ekki tengja það þarna inn. Virðulegi forseti. Ég vil vekja athygli á því að þarna ætti að huga að því hvort ekki mætti hafa ákveðnar undanþágur eftir veiðiaðferðum, eftir staðsetningu, til að við getum haldið hér nokkurn veginn eðlilegu íslensku samfélagi.

Hæstv. forseti. Þann 4. júlí árið 2000 voru undirritaðir samningar við Landssíma Íslands hf. og Slysavarnafélagið Landsbjörgu um rekstur strandstöðva. Við það tækifæri lýsti ég vilja mínum til þess að láta hefja undirbúning að því að bjóða þessa þjónustu út og er m.a. það frv. sem ég mæli hér fyrir árangur þeirrar vinnu. Með frv. þessu er lagt til að setja á fót eina vaktstöð siglinga hér á landi. Samgönguráðherra fer, samkvæmt auglýsingu um staðfestingu forseta Íslands á reglugerð um Stjórnarráð Íslands nr. 96/1969, með málefni vita, hafna, siglinga og skipulag samgangna á landi, lofti og sjó, en vegna stigskiptingar framkvæmdarvaldsins er eðlilegt að Siglingastofnun Íslands annist framkvæmd laganna sem frv. gerir ráð fyrir. Kæruleið vegna stjórnvaldsákvarðana stofnunarinnar er síðan að sjálfsögðu til ráðuneytisins samkvæmt almennum reglum stjórnsýsluréttar. Markmiðið er að gefa einni strandstöð aukið hlutverk sem byggist á því að vera vaktstöð siglinga í íslenskri efnahagslögsögu. Hlutverk slíkrar vaktstöðvar er að vera miðstöð skipaumferðar og tryggja enn betur öryggi sæfarenda en nú er. Jafnframt er með frv. komið til móts við alþjóðlegar skuldbindingar Íslands á þessu sviði. Gufunes er langstærsta strandstöð landsins með fjölda sérhæfðra starfsmanna og hefur yfir miklum tækjabúnaði að ráða. Það liggur því beinast við að hún verði vaktstöð siglinga og taki að sér nauðsynleg verkefni á þessu sviði. Í Gufunesi er nú starfrækt alþjóðleg neyðar- og öryggisþjónusta, GMDSS, fyrir skip og báta sem byggir á vöktun og hlustun á neyðarskeytum frá sjófarendum, sendingum tilkynninga og aðvarana til skipa og báta. Um er að ræða alþjóðlegt kerfi byggt á ályktunum Alþjóðasiglingamálastofnunarinnar. Gufunes sinnir einnig vöktun á alþjóðlegum neyðarfjarskiptarásum og sér um stjórn neyðarfjarskipta. Auk þess sinnir strandstöðin símtalsþjónustu við skip og báta, svokallaðri NAVTEX-þjónustu fyrir skip, dreifingu á skeytum úr COSPAS/SARSAT-gervihnattakerfinu og þjónustu við INMARSAT-gervihnattakerfið. Þá sér stöðin um að hljóðrita og vinna skýrslur vegna slysa sem verða og senda út siglingaaðvaranir og veðurspár. Í frv. er lagt til að öll þessi verkefni verði unnin af vaktstöð siglinga. Eins og fram kom hér á undan ráku Landssíminn og Slysavarnafélagið Landsbjörg sjálfvirka tilkynningakerfið fyrir öll íslensk skip sem eru sex metrar eða lengri. Sú starfsemi sem rekin er í Gufunesi, svo og allt þetta sem að framan er talið, er nú á einum og sama stað. Ef hugmyndir um eina sameiginlega stjórnstöð leitar og björgunar ná fram að ganga mun hlutverk vaktstöðvarinnar verða að miðla neyðartilkynningum þangað. Sjóbjörgunarþátturinn verður þá væntanlega í stjórnstöð leitar og björgunar. Vaktstöðin gerir henni viðvart og er síðan strax á ný tilbúin til vöktunar. Með frv. er gert ráð fyrir að verkefnum fjölgi og er í því sambandi fyrst að telja nýtt upplýsingakerfi sem ber að taka í notkun í samræmi við skuldbindingar Íslands gagnvart EES-samningnum. Um er að ræða upplýsinga- og eftirlitskerfi vegna umferðar á sjó. Það snýr m.a. að tilkynningarskyldu skipa um að þau hafi hættulegan farm um borð þegar þau sigla inn í lögsögu annarra ríkja og/eða inn á hafnarsvæði. Ljóst er að fara verður í uppbyggingu þessa kerfis á næstu árum. Önnur verkefni sem nefna má eru skráningar skipa sem falla undir hafnarríkiseftirlit, móttaka tilkynninga og miðlun upplýsinga um bilanir og farartálma á sjó og vöktun kerfis um veður og sjólag. Enn fremur er reiknað með því að vaktstöð geti tekið við og hrint í framkvæmd ýmsum alþjóðlegum skuldbindingum Íslands á þessu sviði sem ekki hefur tekist að ljúka á undanförnum árum, eins og uppbyggingu NAVTEX-kerfisins svo eitthvað sé nefnt. Hæstv. forseti. Eins og ég gat um áðan er í gildi samningur við Landssímann og Slysavarnafélagið Landsbjörgu um rekstur strandstöðvanna, en sá samningur rennur út 1. janúar nk. Fyrirhugað er að framlengja þann samning til þess tíma að hægt verður að hefja starfrækslu vaktstöðvar þeirrar sem frv. gerir ráð fyrir. Við samþykkt frv. mundu falla úr gildi lög um tilkynningarskyldu íslenskra skipa, nr. 40/1977, með síðari breytingum, og lög um leiðsögu skipa, nr. 34/1993, með síðari breytingum. Ég vil leggja til, herra forseti, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. samgn. að lokinni þessari umræðu.

Herra forseti. Þetta frv. sem hæstv. samgrh. hefur mælt fyrir um vaktstöð siglinga tekur á eftirlitskerfi, öryggismálum og löggæsluhlutverki varðandi siglingar kringum landið og til fleiri þátta. Herra forseti. Hér vekur athygli það sem kemur fram í umsögn fjmrn. þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Með frumvarpinu er lagt til að komið verði á fót vaktstöð siglinga skipa um íslenska efnahagslögsögu. Verði frumvarpið að lögum mun Siglingastofnun Íslands annast framkvæmd laganna en gert er ráð fyrir að rekstur vaktstöðvarinnar, ásamt tilkynningarskyldu íslenskra skipa, verði boðinn út og lög nr. 40/1977, um tilkynningarskyldu íslenskra skipa, og lög nr. 34/1993, um leiðsögu skipa, falli úr gildi.`` Hérna er enn á ný verið að flytja frv. sem beinlínis hafa það að markmiði að bjóða út, einkavæða öryggismál við strendur Íslands. Einnig kemur fram í umsögn fjmrn. að gert er ráð fyrir aukninni kostnaðarhlutdeild, auknum kostnaði, að þetta verði sem sagt innheimt með þjónustugjöldum. Enn er verið að opna á það að lögboðin eftirlitsskylda sé boðin út og að viðkomandi einkaaðili eða sá sem fær það geti síðan sent reikninginn á ríkið. Virðulegi forseti. Ég leyfi mér að spyrja hæstv. samgrh.: Er búið að ákveða hverjir eiga að fá þessa vakstöð siglinga eða hvernig verður háttað einkavæðingarferli þess sem hér er verið að leggja til?

Herra forseti. Vegna fyrirspurnar hv. þm. er því til að svara að í dag sér Landssíminn um þessa þjónustu. Slysavarnafélagið Landsbjörg hefur haft með að gera og sinnir algjörlega í húsnæði Landssímans uppi í Gufunesi því sem snýr að tilkynningarskyldu skipa. Það sem hér er um að ræða er að verið er að skapa lagaramma um þessa starfsemi sem Landssíminn sér um fyrir okkur í dag samkvæmt sérstökum samningi. Síðan eru þau gjöld innheimt. En við gerum ráð fyrir því að í framtíðinni verði þessi þjónusta boðin út eins og fram kemur í athugasemdum með frv. Ástæðan er sú að þetta er þjónustusamningur af þvílíkri stærðargráðu að allar okkar reglur á hinu Evrópska efnahagssvæði gera kröfu til þess að slík þjónusta sé boðin út þannig að ekki sé hægt að færa hana einum aðila. Landssíminn er hlutafélag í eigu ríkisins og nokkurra annarra aðila og það er ekki hægt að gera ráð fyrir því að slíkur samningur sé færður einu félagi án útboðs þó að við höfum gert það vegna þeirra sérstöku aðstæðna sem hér er um að tefla.

Herra forseti. Það er svo sem virðingarvert að hæstv. samgrh. viðurkennir að markmiðið með þessu frv. sé í megindráttum það að setja þessi mál í þann umbúnað að hægt sé að einkavæða þetta og bjóða það út. Ég vek athygli á því að hérna er um snaran þátt í öryggismálum að ræða, t.d. móttöku og miðlun neyðarkalla, tilkynningar um óhöpp og slys á sjó, flutning á hættulegum efnum, mengandi varningi og fleira. Ég vara við slíkri þróun, þessari stefnu sem hefur einkennt þessa ríkisstjórn, þ.e. að einkavæða alla þá opinberu þjónustu sem hægt er. Sérstaklega mótmæli ég því að nú sé verið að undirbúa einkavæðingu öryggismála sjómanna og öryggismála meðfram ströndum landsins og gera þau að öðru leyti síðan að skattstofni. Virðulegi forseti. Þessi mál koma aftur fyrir í samgn. og þar sit ég. Þar verður farið ítarlega í gegnum þetta mál. En þau frv. sem hæstv. samgrh. hefur verið hér að mæla fyrir lúta fyrst og fremst að því hvernig megi einkavæða og framselja þessa þjónustu til einkaaðila.

Virðulegi forseti. Það gerist nú rétt eina ferðina enn að hv. þm. Jón Bjarnason gerir sér það að leik að misskilja málin gjörsamlega og gerir það að aðalatriði að hér sé verið að einkavæða. Staðreyndin er sú í dag að hlutafélagið Landssími Íslands sér um þessa þjónustu fyrir íslenska ríkið  Hv. þm. á eftir að fá glöggar upplýsingar um það í hv. samgn. hvernig þetta er nákvæmlega. Það er ekki verið að efna til neinnar einkavæðingar eins og hv. þm. lætur að liggja. Þessi þjónusta er í mjög traustum farvegi. En við gerum ráð fyrir því í framtíðinni að það verði ekki hægt að færa það einum aðila að sinna þessari þjónustu án útboðs. Aðalatriðið er að þjónustan sé vel skilgreind. Þetta er öryggisþjónusta bæði vegna flugs og siglinga sem veitt er í Gufunesi. Frv. um vaktstöð siglinga sem verið er að fjalla hér um á að ramma þessa þjónustu tryggilega inn.

Herra forseti. Ég fagna því að þetta frv. er komið til umræðu og að hér sé verið að taka heildstætt á ýmsum málum sem varða öryggi og eftirlit með siglingum hér við land. Einkum finnst mér til mikilla bóta að tekið skuli sérstaklega á því að þegar skip koma hér að landi með hættulegan farm eða þegar svo ber undir að ætla megi að vegna aðstæðna geti olíufarmur t.d. mengað strendur eða við strönd eða annað slíkt, þ.e. ef skip væri illa ferðafært af einhverjum orsökum, hvort sem það væri vegna vélarbilunar, veðurs eða annarra orsaka. Þetta mál er búið að vera lengi til umræðu. Ég minnist þess að fyrir meira en áratug var það tekið upp af sjómannasamtökunum, m.a. Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, þar sem rætt var um siglingaleiðir skipa, sérstaklega olíuskipa, hér að landinu og meðfram ströndum þess og reyndar einnig í dag annarra skipa sem flytja oft hættulegan farm eða hættuleg efni í gámum að landinu. Ég tel því að þetta mál sem hér er flutt inn og það virka eftirlit sem hér er ætlað að taka upp sé til mikilla bóta og vonast vissulega til þess að frv. fái góða og vandaða afgreiðslu á hv. þingi og í samgn. Það hefur oft verið mönnum mikið áhyggjuefni hvað gæti gerst á miðunum við landið og hvaða áhrif gætu orðið á lífríki sjávar ef svo illa vildi til að t.d. olíuflutningaskip lenti í sjávarháska við suðurströnd landsins og hér yrði mengunarslys á borð við það sem við höfum t.d. frétt af vestur af Spáni á undanförnum vikum. Við höfum svo sem séð fréttir af mörgum fleiri slysum af vítt og breitt um veröldina, einmitt tengdum olíuskipum. Einnig þurfa ákvæði frv. auðvitað að taka til annarra hættulegra efna. Ég tel að hér sé verið að setja form á gott mál. Vissulega var og er í gildi ákveðin reglugerð um tilkynningarskyldu. Þegar skip leggja úr höfn erlendis og ætla að sigla til Íslands með það sem skilgreint hefur verið hættulegur eða mengandi varningur hefur samkvæmt ákveðinni reglugerð orðið að tilkynna sérstaklega um fyrirhugaða siglingu skipsins og til hvaða hafnar það hygðist leita á Íslandi o.s.frv. Hér sýnist mér að verið sé að setja þessi mál í heildstæðan eftirlitsbúning og það er ekki neitt nema gott um það að segja að því er mér finnst. En af því að hér er talað um ,,Digital Selective Calling``, þ.e. stafrænt valkall, vil ég spyrja hæstv. samgrh. hvort hér séu nú komin upp á strandstöðvum við Ísland móttökutæki til þess að taka við stafrænu valkalli á VHF-bylgjunum. Þessi tækni gerir það að verkum að ekki þarf sérstaklega að hlusta eftir henni heldur eiga þessi tæki að ræsa sérstakan móttakara þannig að þegar menn grípa til þess að nota stafrænt valkall eiga þeir að komast í gegn með sín áríðandi skilaboð. Ég vil þess vegna ítreka þá spurningu hvort þessi móttökutæki séu almennt komin upp í íslenskum strandstöðvum. Að öðru leyti tel ég að hér sé verið að hreyfa ágætismáli sem menn hafa haft áhyggjur af lengi og talið í raun í mörg ár að nauðsynlegt væri að koma í ákveðið form og ákveðið skipulag, einkum með tilliti til flutnings hættulegra efna að og frá landinu og þess að ákveða siglingar skipa hingað að landinu með tilliti til veðuraðstæðna. Ég vil líka spyrja hvar það sé á vegi statt að fyrir liggi að t.d. siglingum olíuflutningaskipa megi ekki haga nema með ákveðnum hætti miðað við veðuraðstæður þannig að sem minnst hætta geti orðið af því að þessi skip taka hér land með mengandi farm sinn.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni fyrir góðar undirtektir við það frv. sem hér er til meðferðar. Það fer ekki á milli mála, og það undirstrikaði ég í framsöguræðu minni, að þetta frv. er afar mikilvægt skref til að bæta skipulagið varðandi eftirlit með siglingum við landið og afar mikilvægt skref samhliða því að sett verði á laggirnar ein leitar- og björgunarstöð. Frv. gerir ráð fyrir því skipulagi sem væntanlega verður komið á innan skamms. Það frv. sem hér er til meðferðar er liður í því að auka öryggi vegna siglinga við strendur landsins og á hafsvæði umhverfis það. Hv. þm. spurðist fyrir um það hvort búið væri að koma upp móttökubúnaði með stafrænum tæknibúnaði. Ég get því miður ekki svarað því og væri eðlilegt að fá tækifæri til þess að fara nánar yfir það í hv. samgn. hvernig sá búnaður er sem boðið er upp á. Ég verð að vísa til þess. Hvað varðar spurningu hv. þingmanns um eftirlit með siglingum olíuflutningaskipa við landið var starfandi hópur á vegum samgrn. sem gerði m.a. tillögur um siglingaleiðir við strendur landsins. Um það hefur verið mikið deilt. Menn eru ekki á eitt sáttir um hvort setja eigi á leiðsöguskyldu og gera kröfur um ákveðnar siglingaleiðir flutningaskipa. Ég vona að áður en langt um líður geti orðið samkomulag sem allir aðilar geti fallist á en það eru deildar meiningar milli annars vegar skipafélaganna og hins vegar annarra aðila sem að þessu hafa komið um það hvort eigi að skylda skipstjórnarmenn til að fara tilteknar siglingaleiðir við strendur landsins þegar um er að ræða flutninga á hættulegu efni. Deildar meiningar eru um það hvort sjólag er betra á einu svæði en öðru. Ég tel engu að síður að það þurfi að hafa miklar og góðar gætur á því þegar skip sigla við landið með hættuleg efni, og vaktstöð siglinga á að hafa eftirlit með því. Þetta liggur ekki fyrir á þessu stigi en þarf að huga að því engu að síður. Ég vil að lokum þakka fyrir málefnalega umfjöllun um frv. og ágætar undirtektir hv. þingmanns.

Herra forseti. Það er aðeins út af mörkun siglingaleiða eða ekki mörkun siglingaleiða fyrir skip sem flytja hættulegan farm. Ein siglingaleið verður auðvitað ekki ákveðin fyrir þessi skip, burt séð frá öllum veðuraðstæðum. Auðvitað þarf að taka tillit til þess hvort við erum að tala hér um sterkan álandsvind, storm eða rok, og þar af leiðandi mætti mjög lítið út af bera ef skip væru nálægt ströndinni og vindur stæði á land á siglingaleiðinni, eða hvort við erum að tala um siglingu sunnan við land í t.d. norðanátt, þótt hvöss sé. Þá hagar náttúrlega öðruvísi til ef eitthvað ber við á leið skipins, það verður fyrir vélarbilun eða einhverri annarri truflun sem leiðir þá ekki til neinnar hættu vegna veðuraðstæðna. Ég hefði talið, herra forseti, að það væri eðlilegt að slíkar siglingaleiðir væru skilgreindar en það þarf vissulega að skilgreina þær miðað við ákveðið ástand á siglingartímanum. Ég þykist vera alveg viss um að það megi finna hóp manna sem getur skilgreint slíkt með nokkurri skynsemi án þess að það sé svo rígbundið niður að ekki sé hægt að taka tillit til eðlilegra aðstæðna eins og breytilegs veðurfars.

Herra forseti. Þessar ágætu umræður hafa spunnist út af því merkilega máli sem hæstv. samgrh. lagði fram í sambandi við vaktstöð siglinga. Allur sá hópur sem kemur með einum eða öðrum hætti að björgunarmálum á Íslandi kom á fund samgn. þar sem við fórum yfir þessi mál. Það var að gefnu tilefni, vegna sjóslyss þar sem mistök höfðu orðið og átt sér stað vegna þessara tilkynninga á milli margra aðila sem fást við björgunarmál. Samgn. var heils hugar um að þetta væri það sem gera þyrfti, þ.e. að taka upp eina vaktstöð siglinga hér á Íslandi. Þess vegna fagna ég þessu máli eins og allir hafa gert sem hafa komið í ræðustól. En af þessu hafa þó spunnist nokkar umræður sem snúa að afmörkuðum siglingaleiðum skipa. Ég flutti einmitt fyrir nokkrum árum þáltill. í þessu sambandi. Hún var samþykkt og í framhaldinu var skipuð nefnd sem settist á rökstóla til að fara yfir þetta mál. Menn voru mjög tvíátta um það hvort þetta ætti rétt á sér eða ekki. Ég benti m.a. í greinargerð minni á þá alvarlegu staðreynd að skip sigla t.d. fram hjá Selvogsbankanum með hættuleg efni. Þar eru uppeldisstöðvar þorsks. Ég benti enn fremur á hversu háð við erum náttúrlega fiskveiðum, Íslendingar, og ef illa til tækist værum við í miklum vanda stödd. Ég er á því að auðvitað eigi að taka upp afmarkaðar siglingaleiðir og við þurfum ekki annað en að horfa til norðurstrandar Spánar þar sem alvarlegt mengunarslys hefur orðið vegna sjóskaða á olíuskipi. Ég velti líka vöngum yfir því hér hversu nauðsynlegt það er að taka þetta upp ef við horfum bara hérna á næsta nágrenni við okkur, Hvalfjörðinn, þegar stór olíuflutningaskip fara upp í Hvalfjörð í myrkri og öllum veðrum vegna þess að það eru engin ákvæði um það hvernig skuli með fara. Dæmi eru meira að segja um það að hafnsögumenn í Reykjavík neituðu að fara með olíuflutningaskip upp í Hvalfjörð því veður var válynt og skyggni slæmt. En þá var annar hafnsögumaður í næsta bæjarfélagi sem var tilbúinn til þess að fara með skipið í mikilli tvísýnu. Þetta er grafalvarlegt mál sem auðvitað verður að taka á og er full ástæða til. Það er einmitt full ástæða til þess að skip tilkynni sig og það séu einhverjar afmarkaðar siglingaleiðir sem þau verða að fara. Tökum líka tankskipin. Lítum á hvernig strandflutningum á olíu er háttað í dag. Erlent skip með erlendri áhöfn sér um dreifingu á olíu hér með ströndum fram. Ég tel að það sé umhugsunarefni sem auðvitað á að taka á eins og Norðmenn gera. Þeir hafa það skýrt í sínum lögum að innan skerjagarða skuli skip sem þar sigla, ef þau eru í reglulegum strandsiglingum, vera með norskri áhöfn. Ef hér verður eitthvert millibilsástand á milli þess að einhver olíuskip verði íslensk, sem eru í smíðum erlendis og koma væntanlega hingað, á auðvitað að setja það skilyrði að það sé íslenskur skipstjórnarmaður um borð í erlendu olíuflutningaskipi sem annast strandflutninga við Ísland. Vaktstöð siglinga, afmarkaðar siglingaleiðir skipa og annað hlýtur að koma inn í þessa mynd. Ég trúi ekki öðru en að hæstv. samgrh. taki á þessu máli og setji nú skýrar reglur um það hvernig skuli með fara. Ég held að það sé full ástæða til þess í ljósi þeirra skaða sem orðið hafa í nágrannalöndunum vegna olíumengunar þá skip hafa sokkið, og með tilliti til þess hve háð við erum fiskveiðum. Það er því full ástæða til þess að taka þetta mál til alvarlegrar og rækilegrar skoðunar og auðvitað að setja sams konar ákvæði og nágrannaþjóðir okkar telja sjálfsagt og eðlilegt.