Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

forseti (BSv): Það eru nokkuð mörg mál á dagskrá, og sum þeirra allstór. Mælist jeg því til, að háttv. þingmenn veiti mjer atbeina í því, að takast megi að lúka dagskrá í dag.

Jón Baldvinsson Jeg vil bera fram þau tilmæli til hæstv. forseta, að hann skori á nefndir að skila af sjer málum, sem hjá þeim liggja. Og mæli jeg þetta sjerstaklega til háttv.allshn., sem hefir fengið til meðferðar mál frá mjer, sem enn er ókomið frá henni.

Jón Þorláksson Jeg er samþykkur því, að þingnefndir skili af sjer málum sem fyrst; en þetta heyrir undir hæstv. forseta og vinnunefnd deildarinnar, en eigi undir deildarmenn. Viðvíkjandi allsherjarnefnd skal jeg geta þess, út af tilmælum háttv. 2. þm. Reykv. (JB), að nefndin hefir afgreitt í nefndaráliti mál það, er hann ber fyrir brjósti, og kemur fram með till. til þál. um það efni. Getur nefndin ekki afgreitt það mál á annan hátt.

Jón Baldvinsson Jeg skal játa, að jeg hefi sjeð þetta nefndarálit. En vegna þess, hvernig það var orðað, gat jeg ekki skilið, að það ætti við það mál, er jeg spurði um.

Forseti (BSv): Jeg skal, að gefnu tilefni, skora á nefndir að hraða sem mest afgreiðslu mála. Sjerstaklega er nauðsynlegt, að þar sem meiri hl. nefndar hefir skilað áliti, þá komi fram álit frá minni hluta.

Magnús Guðmundsson Mjer kemur það undarlega fyrir, að verið er að finna að seinni afgreiðslu hjá allshn. og nefndum yfirleitt, þegar svo mikið berst að af málum, að ómögulegt er að komast yfir þau vegna hinna löngu þingfunda. Síst er þetta viðeigandi um allshn., sem hefir til meðferðar hjer um bil helming allra mála, sem fyrir þingdeildina leggjast, og er ekki von, að hún taki því vel. Jeg veit ekki heldur betur en að fyrir deildinni liggi mikilvæg mál, sem langt er síðan nefndarálitum var skilað í, svo að það brestur vissulega ekki verkefni fyrir deildina, heldur tíma til að afgreiða málin í henni. Og á því eiga nefndir enga sök.

Forseti (BSv): Enginn má skilja orð mín þannig, að jeg hafi verið að átelja nefndir fyrir drátt á málum. En margir þingmenn óska eftir skjótri afgreiðslu áhugamála sinna. Helsta ráðið til þess að flýta málunum er, að háttv. þingmenn stytti ræður sínar á þingfundum.

Bjarni Jónsson Það er eðlilegt, að háttv.allshn. kvarti yfir annríki; sje jeg það á því, hvernig hún hefir neyðst til að ganga frá máli, sem til hennar var vísað frá mjer, en það var hið mesta flaustursverk. Mjer fanst meiri nauðsyn af háttv. 2. þm. Reykv. (JB) að ganga eftir öðru máli en því, er hann nefndi. En út af orðum hæstv. forseta. vil jeg víkja því til hans aftur, að þegar menn kljúfa nefndir á laun, gleypa frv. hrá og koma með nefndarálit aftan að þeim, þá verður hinn hluti nefndarinnar að fá einhvern tíma til að átta sig og koma viti í málið.

Afbrigði um brtt. 498. 500, 509 og 515, sem öllum var of seint útbýtt. leyfð og samþ. með 23 shlj.atkv.

Frsm. (Jakob Möller) Jeg þarf ekki að hafa langa framsögu í þessu máli. Bæði greinargerðin, sem frv. fylgir, og ræða flm. (JAJ) lýstu svo vel nauðsyninni, sem ber til þess að breyta launakjörum starfsmanna bankans svo sem frv. fer fram á. Það er nefnilega óhjákvæmilegt, að laun þessara manna, sem hjer ræðir um, fylgi enn betur með tímanum en launakjör flestra annara starfsmanna. Svo ábyrgðarmikið er starf þeirra og svo nátengt viðskiftalífinu í landinu, að samræmi verður að vera á milli launa þeirra og þeirra, sem öðrum viðskiftafyrirtækjum stjórna. Svo líkir eru þeir eiginleikar, sem krafist er til þess hvorstveggja, að líkindi eru til, að bestu starfskraftar bankanna geti átt kost á stöðum við önnur fyrirtæki með betri kjörum. En það er bersýnilegt, að vjer verðum að gera alt til þess að fá færustu mennina til þess að stjórna aðalpeningastofnunum landsins, en þá verða launakjörin líka að vera sambærileg við þau kjör, sem slíkir menn gætu annarsstaðar átt kost á. Eigum vjer dæmi nálægt til samanburðar, þar sem er Íslandsbanki, sem hefir yfirleitt launað menn sína betur en Landsbankinn, og hefir nefndin komist að þeirri niðurstöðu, að kjörin í þeim síðarnefnda sjeu hvorki sæmileg nje viðunanleg. Á þetta bæði við um bankastjórana og aðra helstu starfsmenn bankans. Nefndin hefir líka fallist á frv. óbreytt, og er það einróma álit hennar, að launin sjeu þar hæfilega metin. Launakjör starfsmanna í Íslandsbanka voru ákveðin síðastliðinn vetur, og töldum við ekki fært annað en hafa þá laun Landsbankastarfsmannanna í samræmi við þau. Um bókara og gjaldkera er þess að geta, að í Íslandsbanka eru ef til vill stofnlaunin eitthvað lægri, en uppbótin þá líka hærri. Þá er lagt til, að hækkuð sjeu byrjunarlaun aðstoðarfjehirðis frá því, sem frv. gerir ráð fyrir, þannig að ekki muni nema 500 kr. á honum og aðalfjehirði. Þessi aðgreining á störfum fjehirðis og aðstoðarfjehirðis er að vísu aðeins nafnagreining, því báðir eru hliðstæðir, hafa jafna ábyrgð og jafnt starf, eða það er að minsta kosti í ráði að koma því svo fyrir. En munurinn er helst sá, að annar verður oftast nær yngri maður. Þá hefir nefndin lagt til, að mistalningarfjeð yrði hækkað úr 4 þús. kr. upp í 5 þús. kr., vegna þess að umsetningin hefir vaxið og þar með áhættan, og þegar upphæðin á þar að auki að skiftast á milli tveggja, virðist þetta engan veginn of mikið, úr því þetta skipulag er haft á annað borð og bankinn ber ekki sjálfur ábyrgðina, eins og víðast mun nú siður. En nefndin fjell frá því að leggja til það skipulag, í samráði við bankastjórnina. Um brtt.háttv.þm. Barð. (HK) get jeg ekkert sagt fyrir nefndarinnar hönd, því að hún hefir ekki átt kost á að bera ráð sín saman um þær, en hins vegar mun jeg síðar fá tækifæri til að minnast á þær, er háttv.flm. hefir gert grein fyrir þeim.

Magnús Guðmundsson Ástæðan til þess, að jeg skrifaði undir nál. með fyrirvara, var sú, að jeg leit svo á og lít svo á, að það sje miklu öruggari staða að vera bankastjóri við þjóðbanka, eins og Landsbankann, heldur en við einkabanka, ein og Íslandsbanka, og þess vegna eru venjulega lægri laun við þjóðbanka en aðra banka. Stöðurnar eru því ekki fyllilega sambærilegar. Hins vegar sá jeg ekki ástæðu til að kljúfa nefndina í þessu atriði, en komi brtt. fram um þetta, hefi jeg atkvæði mitt frjálst.

Hákon Kristófersson Jeg hefi leyft mjer að bera fram brtt. við frv. þetta á þskj. 447. Ástæðan til þess er sú, að jeg varð að nokkru leyti fyrir vonbrigðum, þegar jeg sá brtt. nefndarinnar. Jeg bjóst við, að hún mundi koma með brtt. við frv., er færu í líka átt og mínar. en að svo varð ekki, kemur líklega til af því, að henni hefir ekki unnist tími til þess, því mjer er kunnugt um, að sumir nefndarmenn, og þar á meðal báðir háttv.flm., eru þeim ekki ósammála. Fyrri breytingin í till. mínum er sú, að fastákveða það, að gjaldkerar við bankann skuli vera tveir. í 4. gr. laga frá 28. nóv. 1919 er svo fyrirmælt, að aðstoðarfjehirðir skuli skipaður, ef „þörf krefur“, og það lagt á vald bankastjórnarinnar, hve nær hún álíti þetta nauðsynlegt. Þegar þessi lög voru samþykt á þingi 1919, var búið að skifta gjaldkerastarfinu í tvent, því það mun hafa verið gert 1. júlí 1919, enda taldi bankastjórnin þá þetta starf orðið ofvaxið einum manni. Og með þetta fyrir augum var þessi heimild sett í lögin 1919. Nú eru bráðum liðin 31/2 ár síðan þau lög gengu í gildi, en enn hefir bankastjórnin ekki notað þessa heimild, og þó hefir þetta starf verið starfrækt þennan tíma, og maðurinn, sem hefir gegnt því, tekið laun og mistalningarfje samkvæmt launaákvæði laganna. Það sýnist því eigi vera ástæða til annars en fastákveða það, að fjehirðarnir skuli vera tveir, eins og þeir nú eru, og báðir sjeu stjórnskipaðir. Það segir sig líka sjálft, að það er mjög óviðfeldið fyrir manninn, sem hefir gegnt þessu starfi alla tíð síðan það var stofnað - og mjer er óhætt að fullyrða, að hefir áunnið sjer vinsældir og traust viðskiftamanna bankans fyrir kurteisi og lipra framkomu - að starfið sje svo árum skiftir hvorki fugl nje fiskur, ef svo mætti að orði kveða, og hann vilji því fá veitingu fyrir því, sem vitanlega er sjálfsagt, að hann fái. Og í þessu sambandi þykir mjer rjett að minnast á það, að jeg tel einnig sjálfsagt, að hann fái hæstu laun strax, eins og hinn gjaldkerinn og bókarinn fær, því á starfsaldri þessara þriggja manna bankanum mun mjög litlu muna - þeir eru búnir að vinna þar í 13–14 ár - og þó hann hafi eigi verið sem sjálfstæður gjaldkeri nema í tæplega 3/2 ár, þá ber þess að gæta, að hann var búinn að vera aðstoðarmaður gjaldkerans áður í 4 ár, og hefir mjög góðan vitnisburð frá honum fyrir trúa og dygga þjónustu. Og á þeim árum gegndi hann gjaldkerastarfinu oft aleinn, í fjarveru og forföllum gjaldkerans. Þetta hygg jeg líka vera tilætlun háttv. fjárhagsnefndar, og komi engin athugasemd frá henni eða öðrum um, að þetta sje ekki rjett, lít jeg svo á, að bæði háttv. nefnd og háttv. deild sjeu þessu áliti mínu samþykkar, að þessi maður fái strax hæstu laun eins og aðrir. Af þeim ástæðum, sem jeg hefi nú fram tekið, vænti jeg, að háttv. deild geti fallist á þessa fyrri brtt. mína. Síðari brtt. mín tekur upp þá breytingu á launum og mistalningarfje, sem felst í brtt.hv.fjhn., og er að því leyti þeim alveg samhljóða. En í henni felst samt sem áður mikilsverð breyting, sem sje sú, að hún fer fram á, að stjórnin, að fengnum tillögum bankastjórnar, ákveði, hvernig mistalningarfjenu skuli skift á milli gjaldkeranna, í stað þess, að bankastjórnin ákveði þetta ein. Þessi breyting finst mjer í alla staði eðlileg og sjálfsögð, úr því sú tilhögun er feld niður, sein verið hefir í bankalögunum alla tíð síðan bankinn var stofnaður, að ákvæði þetta væri í lögunum sjálfum. Báðir þessir menn eiga að vera skipaðir af stjórninni, og hún á að ákveða verkaskiftingu á milli þeirra, að fengnum till. bankastjórnar, og stjórnin ákveður sömuleiðis dýrtíðaruppbót þeirra; þá ætti hún einnig að sjálfsögðu að hafa æðsta úrskurðarvald um það, hvernig mistalningarfjenu milli þeirra er skift, vitanlega að fengnum tillögum bankastjórnar. Það liggur í augum uppi, að það er afarmikilsvert fyrir gjaldkerana, að þessi skifting sje sem allra sanngjörnust, því báðir bera þeir vitanlega ábyrgð á mörgum tugum miljóna króna, er árlega fara í gegnum þeirra hendur, og því virðist mjer það miður heppilegt fyrirkomulag, að aðeins eitt úrskurðarvald, innan bankans, hafi fullnaðarvald til að skifta mistalningarfjenu. Jeg er engan veginn með þessu að vantreysta bankastjórninni, og geri ráð fyrir, að hún í tillögum sínum um skiftinguna verði svo sanngjörn og rjettlát, að stjórnin fallist algerlega hennar tillögur, en ef óánægja ætti sjer stað viðkomandi ráðstöfunum hennar í þessu falli - og það getur vitanlega ætíð komið fyrir, þó jeg vilji helst ekki gera ráð fyrir því, - þá finst mjer sjálfsagt, að veitingarvaldið, sem hefir skipað gjaldkerana, eigi æðsta úrskurðarvald um þann ágreining, og mjer skilst ekki betur en gjaldkerarnir eigi líka kröfu á því. Það fyrirkomulag, að láta bankastjórnina skifta þessu fje upp á eindæmi, getur að mínu áliti haft ýmsa mjög verulega annmarka í för með sjer; og sá fyrsti er, að með því yrðu þeir fjárhagslega háðir bankastjórninni, þegar þeir eiga að sækja ábyrgðarfje sitt alleina í hennar hendur, ef svo mætti segja. Slíkt gæti leitt til ýmislegs, sem miður heppilegt væri, og hygg jeg, að jeg þurfi ekki að útskýra það frekar: það hlýtur að liggja öllum í augum uppi. Annar annmarkinn er sá, að þetta gæti leitt til sundurþykkju og úlfúðar í bankanum sjálfum innbyrðis, og er vissulega ástæða til að forðast alt slíkt, því til þess eru vond dæmi að varast þau. Þá má og minnast á þriðja annmarkann, þann, sem oft hefir orðið okkur Íslendingum að fótakefli á ýmsan hátt - því miður - í okkar fámenna þjóðfjelagi, sem er skiftar skoðanir á viðkvæmum málum, t. d. pólitík. Við höfum mörg dæmi - því er nú ver - fyrir því, að hún hefir gert vini að óvinum og breytt rjettu í langt. Alla slíka ásteytingarsteina tel jeg rjett að forðast eins og heitan eld, og eigi hvað síst í stofnun eins og Landsbankanum, þar sem mjög mikið ríður á, að allir starfi saman í friði og eindrægni. Annars tel jeg rjettast og sjálfsagðast að skifta jafnt störfum milli þessara manna, og láta þá svo hafa jafnt mistalningarfje, en á hætta þeirra fer vitanlega mjög eftir því, hvað mikið þeir hafa að gera, hvað margar afgreiðslur þeir hafa á dag, hver um sig, en ekki eftir umsetningu. Því þótt t. d. 500 þúsund króna víxill sje framlengdur, fylgir því engin áhætta, nema taka á móti rjettum vöxtum af honum, en hann eykur þó umsetninguna um 1 miljón kr. Með alt þetta fyrir augum, sem jeg hefi nú tekið fram, vænti jeg þess, að hv. deild geti einnig samþykt síðari till. mína. Viðvíkjandi breytingu á heiti gjaldkeranna, aðalfjehirðir og fjehirðir, í stað fjehirðir og aðstoðarfjehirðir, er það að segja, að heitið aðstoðarfjehirðir er að mínu áliti ekki rjett, því báðir starfa sjálfstætt, á eigin ábyrgð, og er því hvorugur aðstoðarmaður hins. Aðalfjehirðir og fjehirðir er því að jeg held rjettara, og í fullu samræmi við t. d. aðalpóstmeistara og póstmeistara. Annars skal jeg ekki fjölyrða um frv. að öðru leyti. Jeg er að ýmsu leyti sammála hv. 1. þm. Skagf. (MG) um það, að bankastjórastöðurnar við Landsbankann og Íslandsbanka sjeu ekki sambærilegar að því er launakjör snertir, án þess að jeg vilji þó á nokkum hátt segja, að Landsbankastjórarnir eigi ekki að vera launaðir. Jeg hefi með þessum fáu orðum aðeins viljað gera stutta grein fyrir brtt. mínum og vona, að hv. deildarmenn hafi af því sannfærst um, að hjer sje um rjett og sanngjarnt mál að ræða.

Frsm. (Jakob Möller) Hv. þm. Barð. (HK) hefir nú gert grein fyrir brtt. sínum, og má vera, eins og hann sagði, að hann hafi borið sig saman við einstaka nefndarmenn sjerstaklega, en nefndin í heild hefir ekki um brtt. fjallað. Frá mínu sjónarmiði get jeg sagt það, að mjer virðast þær þýðingarlitlar. Aðallega ætti að felast í þeim það, að tryggja það, að skipa skuli annan fjehirðinn nú þegar. En þetta starf er reyndar ákveðið þegar 1919, og það er á valdi bankastjórnarinnar að gera þetta, hvenær sem nauðsyn er talin á því, og efast jeg raunar ekkert um, að það verði gert mjög bráðlega. - Hinar aðrar brtt.hv.þm. Barð. (HK) verð jeg að telja fremur til óbóta að því leyti, að þær stuðla að því, að pólitísk áhrif geti komið til greina í afskiftum stjórnarinnar af þessum málum, en raunverulega breytingu á frv. er hjer varla um að ræða, þar sem ávalt verður að gera ráð fyrir því, að stjórnin fari eftir till. bankastjórnar. Viðvíkjandi því, sem sagt hefir verið um launamismun þann, sem venjulega sje milli bankastjóra þjóðbanka og einkabanka, vil jeg benda á það, að Íslandsbanki er einmitt nú sem stendur nokkurskonar þjóðbanki; bankastjórar þar skipaðir af stjórninni og laun þeirra ákveðin af henni. Get jeg fyrir mitt leyti ekki fallist á það, að rjett sje að launa Landsbankastjórana lægra en hina, því launakjörin eiga að vera svo, að trygt sje, að góðir menn fáist, en þeir dragi sig ekki í hlje, af því að kostur sje á betur launuðum svipuðum störfum annarsstaðar.

Jón Auðunn Jónsson Jeg vildi bæta hjer við örlitlu atriði, sem háttv. 1. þm. Reykv. (JakM) hefir líklega gleymt. - Nefndin hafði sem sje fengið tilmæli um það, að einn bankastjóranna, hr. Kaaber, mætti halda áfram að hafa á hendi lítilfjörlegan aukastarfa, er hann hefir gegnt, þar sem hann er einn af stjórnendum Sjóvátryggingarfjelags Íslands. Það er ekki launanna vegna, sem hann óskar þessa, því þau eru lítil, heldur hins, að hann hefir mikinn áhuga á starfi þessa fjelags, sem er alíslenskt fyrirtæki, og hefir gegnt starfanum frá stofnun fjelagsins, og það er mitt álit, að það sje gagnlegt bankanum, að hann hafi þann starfa áfram. Jeg vil því spyrja hæstv.forsrh. (SE), hvort hann álítur ekki, að þetta muni geta orðið, þótt frv. geri ekki ráð fyrir, að slíkt sje leyfilegt eftirleiðis.

Hákon Kristófersson Aðeins örfá orð viðvíkjandi því, sem háttv.frsm. (JakM) sagði, að tillögur mínar væru lítils virði. Jeg felst á það, að í þeim felist engin grundvallarbreyting á frv., og þó þær sjeu ef til vill ekki þýðingarmiklar, þá sjeu þær þó óskaðlegar fyrir málefnið. En jeg get þó ekki fallist á, að í þeim felist ekki smáatriði, sem komið gætu til með að hafa töluverð áhrif á ýms atriði, sem felast í frumvarpinu. Þá komst háttv.frsm. inn á það, að aðstoðarfjehirðisstaðan hefði ekki verið veitt í nokkur undanfarin ár, en gerði hins vegar ráð fyrir, að sá dráttur yrði ekki miklu lengri, og virtist yfirleitt hallast að því, að ekki væri neinn raunverulegur munur á setningu í stöðu og veitingu. En jeg skil ekki, hvers vegna veiting á stöðunni hefir dregist svo lengi, því að altaf verður það að teljast tryggara, að skipað sje í stöður heldur en sett. Því tel jeg það vitanlega sjálfsagt, að maður sá, er gegnt hefir aðstoðarfjehirðisstarfinu, sem kallað hefir verið, sje skipaður í það nú á næstunni, því nú hefir hann sýnt það fyrir löngu, að hann er starfinu fullkomlega vaxinn. Enda var svo að skilja á ummælum háttv.frsm. (JakM), að hann teldi víst, að það yrði gert mjög bráðlega. Þá mintist háttv.frsm. á, að óþarft væri, að stjórnarráðið legði sinn síðasta úrskurð á um skipun bókara og fjehirða bankans, eftir tillögum bankastjórnarinnar, því að vitanlega ætlast jeg til þess, að menn þessir sjeu skipaðir eftir tillögum bankastjórnarinnar. Þannig er því líka háttað með ýmsa starfsmenn ríkisins, að stjórnarráðið skipar þá eftir tillögum þeirra manna, sem stöðurnar heyra undir. Og hafi verið brugðið út af því, hefir það verið fyrir þá sök, að tillögurnar hafa ekki fundið náð fyrir augum stjórnarinnar. Það, sem jeg legg áherslu á með till. mínum, er, að þessir menn í bankanum sjeu meðal annara embættismanna ríkisins, þó að starfssvið þeirra sje á öðru sviði en flestra annara embættismanna, og þar af leiðandi heyrir skipun þeirra að sjálfsögðu undir stjórnarráðið. Annars þakka jeg háttv.frsm. (JakM) fyrir það, að hann taldi tillögur mínar þess verðar, að sjálfsagt væri að samþykkja þær, þó að hann í upphafi ræða sinnar teldi þær ekki mikils virði. Vænti jeg því, að háttv. deild geri það og sýni með því, að hún vilji styðja að rjettu máli.

Eiríkur Einarsson Jeg skal taka það fram, viðvíkjandi brtt. frá hæstv. atvinnumálaráðherra, um styrk til ullariðriðnarnema, að mjer þykir vænt um, að veittur verði styrkur til þess að vinna að framgangi ullariðnaðarmálsins. En meira þarf en styrkja pilt til náms; málið þarf í heild sinni atfylgi þingsins og forgöngu stjórnarinnar. Jeg vænti, að hæstv. atvrh. (KIJ) svari fyrirspurn frá mjer um ullariðnaðannálið.  (Atvrh. KIJ: Jeg er búinn að gefa út tilkynningu um það)  . Það gleður mig að heyra, að hæstv. ráðh. ætlar að svara henni. Jeg tek það fram, að jeg tel allan óþarfadrátt á að sinna þessu mikilsverða máli illan og óforsvaranlegan. Þá eru nokkrar brtt. frá mjer, sem jeg vil minnast á. Um lán til Skeiðaáveitunnar hefi jeg áður rætt og bæti litlu við það, sem háttv.frsm. (MP) mintist á í gær. Fjvn. hefir lagt það til, að lán verði veitt til þessa fyrirtækis, sem á svo erfitt uppdráttar, og vona jeg, að því verði lofað að ganga fram til háttv.Ed. Hjer hefir verið farið fram á það minsta, sem hægt er að láta sjer nægja. Það var styrkur en ekki lán, sem beiðst var og þurfti, og er ilt, að þingið skuli ekki vilja sinna þeirri nauðsyn, en betra er lítið en ekkert, og mun betur sjást síðar, að hjer var ekki til of mikils mælst. En um það mun ekki tjá að deila. Þá er brtt. frá fjvn., um styrk til bifreiðaferða austur yfir fjall; er jeg þakklátur fjvn. fyrir að hafa tekið þetta upp og háttv. samgmn. fyrir að hafa stutt það, enda þótt hún hafi fært þessa fjárveitingu nokkuð niður frá því, sem farið var fram á, og síst hefði veitt af, ef nokkru hefði átt að nema, en þetta er þó spor í rjetta átt. Vænti jeg, að þetta nái samþykki háttv. deildar og að háttv.þdm. líti á málið frá þeirri hlið, hversu lítils Sunnlendingar njóta af styrk þeim, sem veittur er til báta- og strandferða, og vona jeg, að hjer verði mjór mikils vísir. En af bátastyrknum hafa þeir lítil eða engin not. Jeg vil taka það fram, að til þess er ætlast, að bifreiðaferðirnar verði undir eftirliti stjórnarinnar og að hún ráði allri tilhögun ferðanna. Vil jeg skjóta því til hæstv. atvinnumálaráðherra, að þessa. ódýru ferðir verði hafðar sem tíðastar, þegar þörfin er mest, t. d. um lestaferðir vor og haust, þegar flutningur kaupafólks er mestur til og frá sveitunum. En um hásumarið mættu þær vera færi. Það hefir ekki verið tekið fram. hvort þessar ferðir ættu fremur að vera til vöru- eða fólksflutninga En á þessu stigi málsins geri jeg ráð fyrir, að aðallega sje átt við fólksflutninga. Þá er síðast að minnast á brtt. um styrk til dr. Helga Pjeturss, sem tveir háttv.þm. flytja með mjer. Auk þess hefir háttv. 4. þm. Reykv. (MJ) komið með brtt. um hærri styrk til handa þessum manni en við höfðum sjeð okkur fært að fara fram á. Jeg get upplýst það, að þessi maður er styrksþurfi, því að hann er gersnauður, og háttv.þm. geta vel staðið sig við að greiða fyrir honum, því það er kunnugt, að hugir fólks úti um land stefna mjög að því að sýna honum sóma og veita honum viðurkenningu fyrir margt, sem hann segir því ágætlega, ólíkt að efni og orðum því, er aðrir tala. En við, sem hjer sitjum, erum fyrst og fremst umboðsmenn þjóðarinnar, og er oss auðvitað skylt að taka nokkurt tillit til óska hennar. Og gott er oss til þess að vita, að víðs vegar að berast raddir um það, að styrkja beri þennan merka mann, því það sýnir, að enn þá á þjóðin hæfileika til að dást að því, sem fagurt er, og þá frjálsmannlegu hugsun, sem druknar ekki í pólitískum illdeilum og matarmálaþrasi. Þá er innsiglingaleiðin á Stokkseyri, endurveiting, sem jeg býst við, að þingið telji sjálfsagða, enda er hún það. Þörfin brýn og hlutaðeigendur reiðubúnir að leggja mikið í sölurnar sjálfir.

Sveinn Ólafsson Það er aðeins ein brtt., sem jeg á, undir tölulið XXI á þskj. 405. Og eins og menn sjá, þá er þar ekki farið fram á bein fjárframlög, heldur einungis endurgreiðslu á 2000 kr. til Guttorms Pálssonar á Hallormsstað, sem er eftirstöðvar af byggingarkostnaði hússins þar. Það vita allir, að Hallormsstaður er, sökum fegurðar sinnar, einhver mesti gersemi, sem ríkið á, og fjöldi manns sækir þangað á ári hverju til að skoða skóginn. Hann var girtur nálægt aldamótunum og jörðin tekin til bústaðar handa skógarverðinum. En jörðin, ásamt húsum þeim, sem á henni standa, er eign landsins. Þarna hefir lengi verið mjög fornfálegur sveitabær, með áföstu litlu timburhúsi, sem reist var fyrir nærfelt 50 árum og síðar hefir verið endurbætt. Var lengi reynt til þess að fá fje til þess að endurbæta húsið, en fjekst ekki fyr en árið 1921, og var þá timburhúsið endurbætt og gert íbúðarhæft, en jafnframt bætt við það búri, eldhúsi og þvottahúsi. Sigurður Björnsson trjesmiður á Seyðisfirði hafði áætlað kostnaðinn við þessa byggingu 5500 kr., og veitti stjórnin þá upphæð. En það kom brátt í ljós, að upphæðin hrökk ekki til að fullgera þessa endurbót, og tók skógarvörður að sjer í samráði við skógræktarstjóra að fullgera húsin. Fóru til þess 1500 kr. og auk þess málning á húsin fyrir 500 kr., eða alls 7500 kr. öll húsabótin. Það eru því 2000 kr., sem skógarvörður hefir orðið að greiða úr eigin vasa, og farið í því eftir óskum skógræktarstjóra, sem fullvissaði hann um endurgreiðslu á þessu fje, ef ekki eftir beinni fjárveitingu, þá af skógræktarfje; en til þessa hefir fjeð ekki fengist greitt. Skógarvörðurinn hefir því snúið sjer til þingsins um að fá þessa upphæð greidda, og vænti jeg þess, að háttv.þm. sjái, að hjer er um vitaskuld ríkissjóðs að ræða, sem óhjákvæmilegt er að greiða. Aðra brtt. á jeg ekki, en hæstv. atvrh. (KIJ) skírskotaði til mín, er hann mælti fyrir tillögu sinni undir tölulið VIII. um vitana við Berufjörð. Fór jeg fram á við meðferð fjárlaganna fyrir 1924, að veittar yrðu til vitanna 5480 kr., eða með öðrum orðum, að greiddur yrði mismunurinn á fje því, sem til vitanna er lagt, og byggingarkostnaðinum eins og hann varð. Gerði jeg þá grein fyrir því, af hvaða óhöppum kostnaðaraukinn stafaði. Lá það, svo sem kunnugt er, í því, að flutningur á sementi til Berufjarðar, sem Eimskipafjelagið hafði lofað að annast á ákveðnum tíma, brást um margar vikur og tafði verkafólkið lengi. En fyrir þá skuld varð að byggja úr sementi, sem varð 7 kr. dýrara tunnan en ella hefði orðið. Auk þess tók vitamálastjóri þann upp að breyta ljóstækjum eins vitans og setja gasljósker í stað olíuljóskers, og nam kostnaðaraukinn af því. eftir sögn hans sjálfs, 1500–2000 krónum. Var þetta gert til að færa niður rekstrarkostnaðinn, því svo stendur á, að vitinn stendur langt frá mannabygðum og dýrt að senda þangað daglega. Að því er snertir þessar 5480 kr., þá verður eigi nákvæmlega hægt að sundurliða þær og sjá, hve mikið kynni að vera skylt að greiða af hjeraðinu og hve mikill hluti kostnaðaraukans stafar af áðurnefndu óhappi og ljóskeraskiftum. Eftir áliti vitamálastjóra liggja skiftin einhversstaðar á milli 3000 og 5000 kr. Þess vegna hefir hæstv. ráðherra, eftir samráði við mig og vitamálastjórn, farið fram á 4000 kr. greiðslu úr ríkissjóði, móti því að sýslan greiddi hitt. Eins og hæstv. ráðherra tók fram, er með þessu ekki verið að gera nokkurt hættulegt fordæmi, þar sem aðrir innsiglingarvitar hafa að fullu verið bygðir fyrir landsfje, en þessir mundu aðeins verða það í ca. 1/8. Í þessu sambandi má og minnast á það, að þetta hjerað, Suður-Múlasýsla, hefir lagt mikið á sig til þess að gera siglingaleiðina örugga á þessari hættulegu leið fyrir strandferðir. Það er sem sje alkunnugt, að leiðin fram hjá Papey og Berufirði er ein sú allra varasamasta í strandferðum að hausti og vetri eða í dimmviðrum, og í raun og veru eini hættulegi staðurinn við Austurland. Skerjaklasi og grynnsli ná þar langt frá landi og enda við svo nefnt Geirfuglasker eða Hvalsbak. umflotinn stakan klett, sem liggur 8 sjómílur frá landi. Telja kunnugir menn líklegt, að þessi klettur hafi grandað mörgum þeirra skipa, sem týnst hafa á leið til Austfjarða eða þaðan, og nefna sumir svæðið kringum hann grafreit hafsins. En nú eru þarna komnir vitar, sem ekki aðeins gera strandsiglingarnar öruggari, en vara menn einnig við þessari gömlu óvætti. Og hjeraðið hefir fullnægt öllum skilyrðum, sem sett voru fyrir byggingu vitans, sem hjer ræðir um, og tekið þannig að sjer þunga byrði, hreint og beint í almennings þarfir. Þetta er aðeins lítil árjetting á ræðu hæstv. atvrh. (KIJ), og get jeg verið honum mjög þakklátur fyrir. hvernig hann tók í málið.

Stefán Stefánsson Eins og hæstv. forsætisráðherra tók fram í gær, þá hafði jeg minst á það við stjórnina, hvort hún myndi ekki sjá sjer fært að bera fram frv. eða tillögu um framlög úr ríkissjóði til byggingar sjóvarnargarðsins á Siglufirði. Nú er frv. komið fram, og verð jeg að segja það, að mjer finnast skilyrðin fyrir fjárveitingunni, þar sem Siglfirðingum er gert að greiða kostnaðarins og síðan alt viðhald, ærið harðsnúin. Ekki hvað síst er það viðhaldið, sem veldur óhug hjá mjer, vegna reynslunnar á því, hvernig garðurinn hefir bilað hvað eftir annað. Garðurinn var upphaflega bygður eftir tillögum og undir umsjón hafnarverkfræðings, þess manns, sem búast mátti við, að væri færastur manna til þess að hafa verkið á hendi. Þetta var árið 1915–1916 og voru þá veittar til hans alls 34515 kr. Síðar skemdist hann á árunum 1919–1922, og voru þá aftur lagðar til hans frá ríkinu rúmlega 8 þús. kr. Og nú er enn svo komið, að garðurinn má heita gersamlega fallinn, þótt hann sje frá upphafi gerður af þessum lærða hafnarverkfræðingi ríkisins. Það er þessi sorglega reynsla, sem gerir það að verkum, að mjer finst harla óvarlegt að ganga að þessu harða skilyrði um viðhaldið. Hefi jeg átt tal um þetta við bæjarfógetann á Siglufirði, og var hann gersamlega mótfallinn því fyrir hönd bæjarins, að viðhaldsskyldunni væri að öllu leyti dembt á bæjarfjelagið. Hins vegar býst jeg við, að þeir telji sjer fært að taka á sínar herðar 1/3, af byggingarkostnaðinum. Því er það, að jeg hefi leyft mjer að koma fram með brtt., sem fer fram á, að viðhaldið verði miðað við sama hlutfall, og Siglfirðingum sje því gert að greiða 1/3 af því. Með því ætti að vera sæmilega trygt, að þessi dýra eign landsins fari ekki forgörðum vegna hirðuleysis. En þessari brtt. minni hefir hv.fjvn. ekki talið sjer fært að sinna, og er síst hægt að segja, að henni hafi farist betur en stjórninni, því hún gengur enn lengra og fer fram á, að Siglfirðingar taki að sjer helming kostnaðarins og alt viðhald, sem jeg verð að telja með öllu óforsvaranlegt, og vil jeg því fastlega vænta þess, að mín tillaga hljóti náð fyrir augum háttv.þm. Þá er enn tillaga um, að ríkið veiti alt að 15000 kr. lán til byggingarinnar. Er það auðvitað miðað við það, að bærinn leggi fram aðeins 1/3, því annars er sýnilegt, að sú upphæð nægir ekki. Og jeg get verið þakklátur nefndinni fyrir það að hún vill, að heimild til þessarar lánveitingar verði veitt, enda má segja, að hvorki hún nje hæstv. stjórn geri málið of aðgengilegt fyrir Siglufjarðarkaupstað, þó það nái fram að ganga. Annars er örðugt að skilja, að svona skuli vera tekið í þetta mál, þar sem þetta dýra mannvirki hefir tvívegis farið forgörðum, þrátt fyrir það, að forstöðu verksins hafði á hendi sá maður, er stjórnin vissi hæfastan til þess. Jeg sje nú ekki ástæðu til að fara frekar út í þetta að sinni, en vildi ekki láta hjá líða að skýra háttv.þm. frá skoðun minni, sem jeg hygg, að muni vera í fullu samræmi við einróma álit Siglfirðinga sjálfra. Og að endingu vil jeg taka það fram, að mjer finst hæpin sanngirni í því, að Siglfirðingar gangi undir þessi hörðu skilyrði, eftir alt, sem á undan er gengið, þar sem þó tæplega er að vænta, að betri forstöðumaður fáist fyrir verkið en sá, er áður hefir haft það á hendi, og síst ódýrari tímar nú en þegar garðurinn var bygður.

Magnús Jónsson Jeg á brtt. á þskj. 426. Það er beiðni um námsstyrk til verkfræðinema Magnúsar Konráðssonar, sem nú stundar nám við fjöllistaskólann Kaupmannahöfn. Er þetta 5. námsár hans og hefir hann þegar lokið fyrrihlutaprófi. En nú er fjárhag hans svo farið, að næsta tvísýnt er, að hann geti lokið náminu að fullu, án þess að hann fái þennan styrk frá ríkinu. Hefir stundum áður verið veittur slíkur styrkur til lokanáms fátækum stúdentum. Jeg hefi farið fram á, að honum yrðu veittar 2400 kr., og mun það vera sú minsta upphæð, sem hann getur komist af með, þar sem hann er sjálfur alveg fjevana og hefir þegar tæmt sitt lánstraust, svo, að lítil von er fyrir hann að geta sjálfur bætt sjer það, sem á vantar. Jeg sje, að fram er komin tillaga um að veita dálitla upphæð í því skyni að bæta stúdentum upp halla þann, sem þeir verða fyrir af gengismun peninganna. Tel jeg þetta vel ráðið. Jeg hefi kynst því persónulega, einmitt í sambandi við þennan stúdent, sem jeg var nú að tala um, hve hörmulegt það er, að gengismunurinn skuli höggva stórt skarð í þær smáupphæðir, sem þessir fátæku stúdentar hafa náð sjer í að láni eða með öðrum hætti. Varatillögu flyt jeg við þessa brtt. mína, ef hið háa Alþingi sæi sjer ekki fært að veita alla upphæðina í einu. Vona jeg þó, að aðaltillagan nái samþykki. Þá vil jeg minnast örlítið á 2 þús. kr. til dr. Helga Pjeturss. Nokkrir hv.þm. hafa komið fram með aðra till. á þskj. 405. XIV. um nokkuð lægri viðbótarstyrk, og sýnir það, að margir þingmenn vilja unna honum einhvers styrks, enda er maðurinn alkunnur, þó allmjög sje um hann deilt og hann sje álitinn alt frá því að vera frábærlega mikill spekingur og ofan í frávita mann. Er oft erfitt að dæma um slíkt, en hvað svo sem því líður, þá er maðurinn frábær að lærdómi og gáfum. náttúrufróður og tungumálamaður ágætur. Les hann og skrifar ensku, þýsku og frönsku, auk Norðurlandamálanna, og hin erfiðustu latnesku og grísku rit les hann eins og við lesum danskar bækur, t. d. gríska heimspekinga viðstöðulaust. Hann er orðinn fádæma fjölfróður og víðlesinn. Hann skrifar íslensku svo, að haft er að ágætum. Eru þeir ekki margir, sem lesnir eru með meiri aðdáun, og er þó efni hans ekki við alþýðuhæfi. Að vísu er vandgert við slíka menn. Enga bletti er erfiðara að má af þjóðunum en þá, ef þær hafa ekki gert vel við sína bestu menn. En meðal okkar er nú enginn, sem hættulegri er í þessum efnum en dr. Helgi Pjeturss. Að vísu munu kannske sumir segja, að allvel hafi verið til hans gert með styrknum til jarðfræðirannsóknanna. Jeg hefi nú breytt orðalaginu og kallað styrkinn til vísindaiðkana, og jafnframt hækkað hann, því hann getur ekki lifað á því, sem hann hafði áður, en á hinn bóginn hefir hann, svo sem kunnugt er, upp á síðkastið fengist við önnur vísindi en jarðfræði. Mjer eru að vísu ekki kunnar heimilisástæður hans, en jeg hygg, að þær hafi fremur versnað síðan móðir hans fjell frá, því þó hún væri fjörgömul, kendi hún mikið hljóðfæraslátt, og mun ekki síst hafa munað um það fyrir heimilið. Þá á jeg eina till. enn, um kaup á handritum dr. Jóns J. Aðils, alt að 10 þús. kr. Það er ekki vert að ákveða neina vissa upphæð; það verður að fara eftir því, hvernig samningar takast, en þarna er þó miðað við minni upphæð en þegar bækur hans hafa verið gefnar út. Handritin eru fyrirferðarmikil og ná yfir mestan hluta af sögu landsins Jeg veit ekki, hvort þau eru hæf til prentunar, - látnum mönnum er stundum óleikur gerður með því að gefa út rit, sem þeir hafa ekki gengið frá sjálfir. En handritin ættu að liggja frammi í Landsbókasafninu að minsta kosti. Jeg skal líka geta þess, að dr. Jón Aðils skrifaði allra manna fegursta rithönd, og væri því meiri fengur að þessu fyrir safnið, því að óhugsandi er, að handrit geti verið aðgengilegri en þessi. Jeg hefi einnig borið fram varatillögu um 2500 kr. afborgun fyrst og svo greiðslur smámsaman árlega. Jeg hafði hálfvegis búist við því, að hæstv.forsrh. mundi bera mál þetta fram.  (Forsrh. SE: Jeg hefi ekki verið beðinn um það)  . Mjer þykir þá að minsta kosti vænt um að heyra, að hann hefir ekki synjað um það, og því ekki afskorið, að hann veiti því liðsinni sitt. Mig langaði að vísu til að minnast á nokkrar fleiri brtt., en vil ekki tefja tímann með því. Till. um bætur á gengishalla stúdentanna hefi jeg minst á áður og vil mæla hið besta með henni. Mig hefði einnig langað til að mæla með till. um styrk til Sigurðar Guðmundssonar húsagerðarmeistara. Hann var mjer um eitt skeið allkunnugur sem listhneigður og áhugasamur maður. Sömuleiðis hefði jeg viljað mæla með launabótinni til vinar míns, prófessors Sigurðar P. Sívertsens, en get það ekki vegna tímaskortsins og af sömu ástæðum verð jeg einnig að sleppa því, að tala um orðabók Sigfúsar Blöndals. En jeg vil skjóta því hjer fram, sem einn greinargóður maður sagði við mig nýlega, að tvö merkustu verkin, sem nú væri verið að vinna hjer, væri þessi orðabók og kortagerð herforingjaráðsins. Sjerstaklega vil jeg vekja athygli á því, að orðabókin á að eiga sig sjálf, svo að þetta er ekki einungis lokaveiting í þetta skifti, heldur um alla tíð, en verkinu verður haldið áfram, enda reynast málin alveg ótæmandi, þegar á að fara að skrá þau í orðabækur.

Magnús Guðmundsson Jeg vildi leggja dálítið liðsyrði styrknum til Gísla sýslumanns Sveinssonar. Mjer er kunnugt um það. af því að jeg hafði með fjárreiður hans að gera meðan á veikindum hans stóð, að hann hafði mikinn kostnað af utanför sinni og var lengi veikur. Á sama tíma fengu aðrir menn, sem skemur voru veikir, miklu hærri sjúkrastyrk en hjer er farið fram á. Hjer er því mjög lágt í farið, samanborið við þá menn. Annars skal jeg taka það fram, að mjer mundi ekki detta í hug að leggja með styrk sem þessum, ef svo stæði ekki á, að þessi ágætismaður var veikur samtímis þeim embættismönnum, sem fengu styrk 1921. Finst mjer því, að það væri hróplegt ranglæti að setja hann alveg hjá. Annars skal jeg ekki fjölyrða um brtt., en geta þess alment út af því, sem hæstv. atvinnumálaráðherra (KIJ) sagði. áð deildin hefir ekki óskað eftir neinu fjáraukalagafrv., hedur fjárveitinganefnd, og jeg fyrir mitt leyti hefði miklu fremur viljað, að það hefði alls ekki komið fram því að það mun sannast, að það verður ríkissjóðnum til stórskaða.

Lárus Helgason Jeg á brtt. á þskj. 405. III, sem jeg af vissum ástæðum tek aftur. Háttv. 1. þm. Skagf. (MG) hefir þegar mælt með sjúkrastyrk til Gísla sýslumanns Sveinssonar, og er það, er hann skýrði frá í því sambandi, síst ofmælt. Það er kunnugt, að þessi maður varð fyrir mjög miklu áfalli á heilsunni. Einnig er það kunnugt, að hann og bróðir hans komu sjer áfram á námsárunum með óvenjulega litlu fje. Þessari reglu hefir þessi háttv. herra ætlað sjer að halda í lengstu lög. Hann er þannig skapi farinn, að hann kann best við að bjarga sjer án hjálpar annara, og því hygg jeg, að hann hafi ekki sótt um styrk til að leita sjer heilsubótar á sama hátt og aðrir gerðu á þeim tíma. Þessi litli styrkur, sem hjer er um að ræða, er næsta lítill móts við það, sem aðrir fengu, sem líkt stóð á fyrir. Að Gísli Sveinsson fór að leitast við að fá styrk, hygg jeg vera einungis fyrir það, að ferðin til útlanda og dvöl hans þar varð honum svo dýr, að hann gat illa staðist það, sem vonlegt er. Jeg vænti, að háttv. deild sjái, hve hjer er sanngjarnlega farið eða sparlega í garð landssjóðs, og samþykki þessa litlu upphæð, sem hjer er átt við.

Bjarni Jónsson Jeg á till. viðvíkjandi Sigurði P. Sívertsen og aldursuppbót á launum hans hjer við háskólann, en við hann hefir hann starfað frá stofnun hans 1911. Var hann fyrst það, sem dósent er kallað - með s auðvitað - með venjulegum launum. Síðan varð hann prófessor; 1916 fjekk hann 400 kr. launabót og einnig nokkuð seinna. En þegar hann varð prófessor, var talið svo, sem það væri nýtt embætti og ætti að byrja með lægstu launum án tillits til þjónustuára hans sem dósents á undan. Það er hart, að þessi maður, sem hefir verið kennari og kent það sama frá 1911, skuli enn ekki vera kominn á hæstu laun. En þetta hefir komið til af því, að maðurinn hefir ekki altaf borið sama nafn, enda þótt hann hafi kent það sama. Fyrst var hann nefndur dósent, sem er hluttaksorð af doceo, en síðar prófessor, sem er komið af profiteor, en bæði orðin þýða í latneskri tungu það sama: að kenna. Í 7. gr. launalaganna frá 1919 segir: „Þá skal og talinn til þjónustuára þeirra embættismanna, sem hlut eiga að máli, sá tími, sem þeir hafa gegnt stunda- eða aukakennarastörfum við skóla ríkisins, með eigi minni stundafjölda á viku en krafist hefir verið af föstum kennurum. Sömuleiðis skal telja til embættisára þau ár, sem prestar hafa gegnt sem aðstoðarprestar, læknar sem aukalæknar og núverandi vegamálastjóri sem aðstoðarverkfræðingur“. Þessir menn allir eiga að njóta sömu launa, sem þeir hefðu verið skipaðir, og þótt þeir hafi aðeins verið auka eða tímakennarar, er því auðsætt, hversu ranglátt það er, að farið sje ver með þennan mann en þessa. Ætti ekki að þurfa annað til þess, að maðurinn fengi þessa uppbót, en að stjórnin skildi lögin skynsamlega. Skildi þau svo, að aðrir menn, sem ekki eru taldir í þessum tilvitnuðu orðum 7. gr. launalaganna, en líkt stendur á með, ættu að falla undir lögin. Með öðrum orðum, sem háttv.þm. skilja ef til vill betur, að stjórnin beitti ákvæði launalaganna per analogiam. En stjórnin þykist nú ekki geta skilið lögin á þennan veg, og vill því enga ábyrgð taka á sig, heldur láta þingið útkljá þetta, en stuðning átti stjórnin að veita svo sjálfsagðri sanngirniskröfu. Vænti jeg, að háttv. deild láti manninn njóta sama rjettar og aðrir hafa fengið. Jeg vil geta þess, að jeg mun ekki ljá fylgi mitt till.háttv.þm. Borgf. (PO) um að fyrv. fjrh. (MagnJ) skili aftur þeim 1500 kr., er hann veitti sjer. Læt jeg ósagt um, hvernig mjer líkaði þetta, en eggjað mundi jeg hann að láta af þessu. En það er víst, að fyrv. ráðherra hefir talið sjer þetta heimilt og fundist sjálfsagt, að hann væri lengur til viðtals en hægt var, ef hann átti aðeins að taka á móti mönnum í stjórnarráðinu. Þetta hefir verið tilgangur hans, og er því ekki rjett að viðhafa svigurmæli um það, að hann hafi tekið fje þetta með röngu. Hefir honum nægilega verið hegnt með orðum þeim, er út af þessu hafa fallið hjer í þinginu, þótt ekki sje hann eltur með fjárkröfum og ofsóknum, þegar hann er farinn hjeðan.

Kallar þingmaðurinn þetta ofsókn?

. Já, jeg kalla það ofsókn. Er það ekki íslenskt orð ?

Jú, en það á ekki við hjer

. Það á einmitt við hjer. Þetta er ofsókn. Er það líkast því, sem sumir háttv. þm, hafi fengið hjer feitan bita til að smjatta á, sem þeir geta aldrei út úr sjer látið. Væri karlmannlegra að stefna manninum fyrir landsdóm, ef þeim finst sakirnar svo miklar. (PO. Það er ekki útilokað fyrir þessu).

Sigurður Stefánsson * Jeg ætlaði að minnast á eina till. á þskj. 405 hjer í gær, en gleymdi því. Þessi brtt. er frá hæstv. atvrh. (KIJ) um aukastyrk til Breiðafjarðarbátsins Svans. Er mjer ekki ljóst, til hvers á að verja þessum styrk, þar sem hann getur ekki verið ætlaður til rekstrarkostnaðar bátsins, því að samgmn. hefir ætlað honum 10 þús. kr. til þess. Er ætlunin líklega sú, að borga með þessu skuldir, er báturinn stendur í. Ef þetta er svo, þá held jeg, að hjer sje komið inn á hættulega braut. Bátur þessi mun hafa verið keyptur of háu verði og einstakir menn gengið svo í ábyrgð fyrir hann. Er auðvitað slæmt, að einstakir menn tapi, en hitt er þó verra, að landssjóður fari að borga skuldir einstakra manna. Get jeg ekki fundið, að það sje nein skylda fyrir þingið að fara að hlaupa undir bagga með þessum mönnum. Í þessu sambandi vil jeg geta um Djúpbátsfjelag Ísfirðinga. Skuldir þess munu nú vera um 85 þús. kr. Nokkuð af þessu lendir á sýslufjelaginu og kaupstaðnum, ef fjelagið þrýtur, en auk þess standa einstakir menn í ábyrgðum fyrir 30 þús. krónum. Neyðist jeg til, ef þessi styrkur verður samþyktur til Svans, að fara fram á það sama fyrir þetta fjelag. En mjer sýnist, að það sje hin mesta ósvinna, að menn skuli leita til þingsins í svona erindum. Má hvorki þing nje stjórn láta það fá á sig, þótt hjeraðshöfðingjar komi hingað og knýi bæði á þing og stjórn að gera þetta. Mun jeg, eins og jeg hefi áður tekið fram, neyðast til að koma fram með brtt. um styrk til Djúpbátsfjelagsins við 3. umr. fjáraukalagafrv., ef till. þessi verður nú samþykt.

Frsm. (Magnús Pjetursson) Jeg skal geta þess viðvíkjandi brtt.hæstv.forsrh. (SE) á þskj. 405,11, að fjvn. mælir með þeim till. Hefir hún áður sýnt, að hún vill, að fje verði varið til útrýmingar geitna, og hinum till. undir þessum lið er hún einnig meðmælt. Er þá best að snúa sjer að því, sem aðallega ber á milli fjvn. og hæstv.forsrh. (SE), en það er um hlutfallið í millum Siglufjarðar og ríkissjóðs í kostnaðinum við Siglufjarðargarðinn. Hann sagði, að það mundi erfitt að fá Siglfirðinga til að greiða meira af kostnaðinum en hann hafði stungið upp á, og háttv. 1. þm. Eyf (StSt) studdi það. Jeg get vel skilið þetta, því það er líkast því, sem Siglfirðingar vilji engan þátt taka í kostnaðinum. En það eru ekki Siglfirðingar, sem eiga að setja þinginu skilyrði, heldur er það Alþingi, sem á að setja þeim þau. Hugsa jeg, að fullmikið sje gert úr þeirri hættu, sem lífi og eignum Siglfirðinga stafi af garðinum eins og hann nú er; bendir það líka í þá átt, hve Siglfirðingar vilja lítið á sig leggja. Vil jeg einnig, þessu til sönnunar, lesa upp kafla úr brjefi vitamálastjóra. Hann segir svo: „Siglfirðingar hafa jafnan borið sig mjög illa yfir þeirri hættu, sem þeir telja, að stafi af bilun garðsins; hafa árlega sent hingað símskeyti um, að garðurinn væri nú stórskemdur og mundi algerlega fara í næsta brimi, að öll eyrin mundi eyðileggjast o. s. frv., en samt sem áður veit jeg ekki til, að Siglufjarðareyri hafi minkað nokkuð enn sem komið er“. Og hann endar með því að segja: „Og álít jeg, að mjög mikið sje ýkt af því, sem þeir skrifa um málið“. Brjef þetta hefir legið fyrir Alþingi og fjvn., og er rjett, að háttv.þm. athugi það alt. Háttv. 1. þm. Eyf. (StSt) gat þess, að þegar væri mikið fje lagt í garðinn, og vil jeg þá í sambandi við þetta geta þess, að þegar litið er á alt, sem á undan er gengið, þá er búið að gera mikið fyrir Siglfirðinga. En þar sem hann segir, að þessi lánsupphæð, þó hún fengist veitt, sje of lítil, þá veit jeg, að þetta mun vera rjett, og fjvn. er ekki ófús til að hækka þetta að nokkru. Þá er það, að viðhaldið mun verða allkostnaðarsamt. Þar held jeg muni verða hægt að byggja á reynslunni, þannig, að kostnaðurinn yrði minni eftirleiðis. Mjer þætti undarlegt, ef ekki mætti læra af reynslunni í þessu efni. Þá leyfi jeg mjer að mæla með fjárveitingunni til Gísla Sveinssonar. Viðvíkjandi ummælum háttv.þm. Borgf. (PO) um, að þetta skapaði hættulegt fordæmi, vil jeg benda á, að þetta er ekki rjett, því það er alllangt síðan embættismaður nokkur fjekk að halda fullum launum meðan hann var utan, en ríkið borgaði manni þeim, sem gegndi embættinu á meðan, og síðan hafa fleiri fengið hið sama. Ef því það eru fordæmi fyrir þessu, þá finst mjer háttv.þm. ættu að vera fegnir að fá tækifæri til að samþykkja þetta, því hjer er einmitt verið að breyta fordæminu. Því áður fengu embættismenn ríkisins að halda fullum launum sínum, en ríkissjóður borgaði mönnum fyrir að gegna störfum þeirra meðan þeir voru forfallaðir. Hjer er ekki farið fram á neitt þess háttar, og ættu því háttv.þm. að veita þessu góðan atbeina, þar sem hjer er haldið inn á nýja braut með þessa sjúkrastyrki. Mjer þætti og allundarlegt, ef Alþingi, sem áður hefir veitt embættismönnum fulla sjúkrastyrki, eins og jeg var að taka fram, yrði nú á móti 1/3 styrks til þess mannsins, sem alþingismenn þekkja best og síst mun vera illa kyntur hjá þeim. Þá var það hæstv. atvinnumálaráðherra (KIJ). Hann byrjaði, að mjer fanst, ræðu sína dálítið undarlega, er hann sagði það hafa fljótt sýnt sig, að þegar þetta fjáraukalagafrv. var loksins komið fram, þá hefði það haft lík áhrif og þegar flóðstífla bilar einhversstaðar. Jeg veit nú varla. hvaða stífla það gæti verið, sem hefði nú bilað, nema það þá væri, að tappinn hefði farið úr hæstv. stjórn. Hæstv. stjórn er hjer með hæstar tillögur til fjárveitinga. þ. e. um 240 þús. kr.; fjárveitinganefnd með um 55 þús. kr., og einstakir þingmenn um 70 þús. kr. Mjer finst, að stjórnin hefði átt að gleðjast yfir þessu fyrirkomulagi, vegna þess, að allar þessar fjárveitingar hefðu annars orðið að koma inn í fjárlögin, og get jeg ekki sjeð, hvernig nokkur maður gæti hugsað sjer að setja þetta alt inn í fjárlögin og breyta þannig útliti þeirra ranglega. Þá get jeg og ekki skilið annað en að stjórnin hefði þóst þurfa samþykkis þingsins t. d. til 75 þús. kr. gengismunar á vitabyggingafjenu. Þessi gengismunur stafar frá árinu 1922, og er undarlegt, að það skyldi ekki koma fram sem brtt. við fjáraukalögin fyrir 1922. Þá þykja mjer og undarlegar undirtektir háttv. 1. þm. Skagf. (MG), því mjer skildist hann hafa á móti því, að fjáraukalagafrumvarp þetta kæmi fram. Jeg fæ ekki skilið, hvers vegna hann vill ekki veita stjórninni heimild um þetta, hvers vegna hann vill heldur láta greiða þetta í heimildarleysi. Hæstv. atvrh. (KIJ) vildi slaka til á sínum fjárbeiðnum. ef aðrir þm. og fjvn. vildu gera það sama; t. d. að klaka til með styrkinn til endurbyggingar sjómannaskýlisins; en þetta er enginn afsláttur frá sjónarmiði nefndarinnar, þar sem hún sjer ekki ástæðu til að veita þetta fje nú, enda getur þetta hús, að áliti vitamálastjóra, staðið nokkur ár enn þá. En fjvn. veit, að það þarf að gera þar við staura og sjómerki. Fjvn. er því á móti þessu, en að öðru leyti fellst hún á brtt.hæstv. ráðherra (KIJ). Viðvíkjandi því, að fjvn. taki aftur eitthvað af sínum brtt., þá er hún ófáanleg til þess, því að hún hefir aðeins tekið þær fjárgreiðslur til greina, sem hún telur óhjákvæmilegar. Þá telur hæstv. ráðherra (KlJ) tillöguna um Breiðafjarðarbátinn gerða samkvæmt till.fjvn. Það er rjett, að fjvn. vill leyfa þetta, en hún á ekki frumkvæði að þessu. Þó fer jeg ekki í matning um þetta atriði, úr því fjvn. hefir fallist á þetta til samkomulags. Þá eru það alveg nýjar upplýsingar, sem hæstv. ráðherra (KIJ) hefir gefið Alþingi um kjör vitavarða. Bæði Alþingi og öðrum var það áður ókunnugt, að vitaverðir hefðu frían bústað og oft jarðarafnot, auk launa. En fjvn. vill ekki styðja að því, að keypt verði húsið á Garðskaga. Vjer vitum, að þessi vitavörður var ráðinn til starfans með sömu kjörum og fyrirrennari hans, og þarf hann því eigi að vænta, að hann fái meiri hlunnindi en áður hefir tíðkast. Þá er og fjvn. ekki sannfærð um, hvort þetta sje sannvirði hússins, er hún hefir heyrt þess getið, að hús þetta sje alls eigi sem álitlegast. Kem jeg þá að till.hæstv. ráðherra (KIJ) um vitabyggingarnar við innsiglinguna til Berufjarðar, og mjer liggur við að segja, að það hefði síst mátt vænta slíkra tillagna frá nokkurri stjórn; ekki vegna upphæðarinnar, heldur vegna hins, að maður álítur, að það eigi að halda gerða samninga. Þegar Alþingi veitir loforð um styrk, gegn vissum ákveðnum skilyrðum, sem svo eru síðar rofin, þá má búast við, að ef slíkum samningsrofum er gefinn byr undir báða vængi, þá muni mörgum ef til vill þykja allvíða ótryggilega um hnútana búið í fjárlögunum, og getur þetta haft illar afleiðingar, og þær með afbrigðum. Þá hefir og háttv. 1. þm. S.-M. (Sv0) og eins hæstv. ráðherra (KIJ) gleymst að geta þess gagnvart þessum vitabyggingum, að þær hafa alls eigi farið varhluta af opinberu fje, þar sem Fiskifjelag Íslands hefir lagt fram fje til þeirra, en það hefir ekki fje til umráða annarsstaðar frá en úr ríkissjóði. Jeg býst við, að hæstv. ráðherra (KIJ) viti um ýmsa aðra vita, t. d. á Norðurlandi, sem bygðir eru gegn svipuðum skilyrðum, og er það þá líklega tilætlunin að taka á sama hátt þátt í byggingarkostnaði þeirra líka. Um styrkinn til þessa ullariðnaðarnema á Englandi vil jeg tilkynna hæstv. ráðherra (KIJ), fyrir hönd fjvn., að henni þykir hann of hár, borinu saman við aðra námsstyrki. Samkvæmt skýrslu hæstv. ráðherra (KIJ) lítur út fyrir, að stjórnin, og þá Alþingi, ef það samþykkir þetta, hafi ákveðið, að reisa skuli þessa stóru ullarverksmiðju, sem lýst hefir verið. Að minsta kosti skildi jeg það svo. Því er eigi þannig varið, að fjvn. þyki eigi gott, að til sje lærður maður í þessum efnum, en þessi upphæð er svo há, að nefndin vill ekki fallast á hana. Þá benti hæstv. ráðherra (KIJ) rjettilega á ósamræmi, er væri í ýmsum styrkveitingum til prestsekkna. Jeg hefi tekið það fram áður, að þetta getur vel verið, en er ekki sök Alþingis. Það hefir verið reynt að meta ástæður í hverju máli og alls eigi verið tekið tillit til, hverra ekkjur ættu í hlut, en einvörðungu farið eftir fjárhagsástæðum umsækjenda. Væri það mannúðarverk af hendi stjórnarinnar að láta rannsaka þetta mál nánar, til þess að koma meira samræmi á í næstu fjárlögum. Háttv. þm.N.-Ísf. (SSt) get jeg glatt með því, að fjvn. fylgir eindregið varatillögu hans, og vænti jeg því, að hann falli frá aðaltillögunni, þegar svona vel hefir verið við þessu vikist af fjvn. Jeg get að nokkru leyti tekið undir með háttv.þm. Dala. (BJ) um að vera á móti till.hv.þm. Borgf. (PO). Jeg get ekki sjeð, að það sje rjett að krefja um þessa litlu upphæð, sem er eitthvað um 1500 kr., þar sem þessi maður hefir nú vikið úr ráðherrasessi og öllum er það vitanlegt, að aðstaða hans til þessa embættis var miklu verri en hinna annara, er það höfðu á hendi. Enn fremur er það alkunnugt, að enginn ráðherra getur lifað af laununum einum. Meiri hluta fjvn. finst því óeðlilegt að krefjast þessarar upphæðar. En háttv.þm. (PO) er líka opin leið með þetta til landsdóms, ef hann vill, enda lítur svo út, að það sje tilgangur hans, er hann segir, að eigi sje enn fengin full kvittun þessa máls, þótt þetta gyldist. Þá vil jeg víkja að brtt.háttv.þm. Barð. (HK). Þar veit jeg ekki um afstöðu allrar fjvn., um þessa nýju tillögu hans, en um þá eldri get jeg sagt það, að fjvn. tók henni vinsamlega og verð jeg henni meðmæltur, eins og jeg var við umræður um fjárlagafrv. fyrir árið 1924. Þá var það 1. þm. Reykv. (JakM), og þarf jeg ekki að rökræða við hann um þessa brtt. hans, en vil aðeins drepa á styrkinn til Páls Vigfússonar. Jeg er þessu máli eigi óhlyntur, en vegna orði þessa háttv.þm. vil jeg beina þessu til deildarinnar: Jeg vil undirstrika það, að jeg tel sjálfsagt, að einskis manns atkvæði í þessu atriði standi að nokkru í sambandi við hina ósæmilegu og ranglátu árás á Vífilsstaðahælið, sem framin hefir verið, enda þykist jeg vita, að tilgangur flm. sje engan veginn sá. Þá er jeg með styrknum til Elínar Sigurðardóttur. Þingmaðurinn (JakM) sagði, að hún kæmist ekki undir berklavarnalögin, er hún væri eigi á því stigi veikinnar, en það er ekki rjett. Lögin taka til allra. Hún er nú á spítala, kostuð af opinberu fje, og verður að vera þar áfram, og er þetta því sparnaður, þar sem þessir sjúklingar verða ekki reknir af spítölunum, en engin hæli til fyrir þá, sem ekki beint þurfa sjúkrahúss eða hælis með. En jeg hafði hugsað mjer, að þessi upphæð hefði mátt vera eitthvað lægri. t. d. 600 kr., og mundi þó koma að gagni. Um tillöguna á þskj. 405,XXI skal jeg geta þess, að fjvn. bjóst við, að sú till. mundi koma frá hæstv. stjórn. En sú hefir ekki raun á orðið, heldur valin þessi leið. Þá hafa komið nokkrar till. um að veita stúdentum erlendis námsstyrki. Get jeg tekið alla þá styrki undir eitt og lýst yfir, að nefndin verður á móti þeim. En hún mun koma fram með till. við næstu umr. um, að stjórninni verði heimilað að veita stúdentum erlendis lán til lokanáms, á sama hátt og við fjárlögin.  (Forsrh. SE: Á að heimta veðtryggingu í fasteignum? Ef svo er, þá er lánsheimildin alveg þýðingarlaus)  . Nefndin hefir ekkert talað um það, en ábyrgð sýslufjelaga ætti að vera jafntrygg og fasteignaveð, og jafnvel ábyrgð einstakra manna ætti að mega taka gilda í sumum tilfellum. Þá eru 2 brtt. frá meiri hluta sjútvn. Viðvíkjandi fjárveitingunni til Bjarna Sæmundssonar, þá mun nefndin vera henni meðmælt eins og við fjárlögin. Hinni till., um hækkun á launum tveggja yfirfiskimatsmanna, er nefndin hins vegar mótfallin. Er það af þeim ástæðum, sem jeg hefi áður tekið fram, að nefndin vill ekki, að verið sje að breyta launalögunum með ákvæðum í fjárlögunum. Ef ástæða þykir til breytinga, þá á að fara frumvarpsleiðina og breyta með sjerstökum lögum. Um brtt. frá háttv. 4. þm. Reykv. (MJ). á þskj. 426, skal jeg einungis geta þess, að nefndin er þeim öllum mótfallin, nema um varatill. við e-lið hefir hún óbundnar hendur. Skal jeg svo ekki tefja tímann lengur. Nefndin mun með atkvæði sínu skýra frá áliti sínu á þeim till., sem jeg hefi ekki minst á.

Atvinnumálaráðherra (KIJ): Hv. þm.N.-Ísf. (SSt) beindi að mjer þeirri fyrirspurn, hvort ekki sje tilætlunin, að styrkur sá, sem jeg fer fram á að veittur sje Breiðafjarðarbátnum Svan, eigi að ganga upp í skuldir hans. Jú, það er meiningin, að svo verði. Stjórninni hefir verið tjáð, að fjárhagur fjelagsins sje í því öngþveiti, að það fái ekki lengur risið undir skuldunum. Eru sumir sýslunefndarmenn við Breiðafjörð orðnir persónulega ábyrgir fyrir skuldum fjelagsins, einungis sakir stöðu sinnar. Fyrst kom tillaga um 18000 króna styrk, en það varð að samkomulagi í háttv.fjvn., að veittar yrðu 16000 kr., 10000 í fjáraukalögunum og 6000 í fjárlögum næsta árs. Háttv. þm.N.-Ísf. (SSt) áleit ekki skyldu þingsins að hlaupa undir bagga hjer í þessu tilfelli, því skuldirnar væru komnar sökum óhagsýni og fyrirhyggjuleysis fjelagsins, og það mundi draga dilk á eftir sjer. Ef svo væri, mundi jeg vera á sama máli og hann. En jeg álít, að svo sje ekki. Atvik geta legið svo til, að nauðsyn sje að leita til þingsins í svona tilfellum, og er honum að sjálfsögðu, sem elsta þingmanni nú, kunnugt um mörg slík tilfelli. Háttv. þm. (SSt) sagði, að líkt væri ástatt með Djúpbátinn; hann væri stórskuldugur, og að hann sæi sig tilneyddan að sækja um samskonar styrk handa honum, ef þessi verður samþyktur, enda þótt honum sje það óljúft. Jeg skil það vel, að hann sje tregur til þess, því að hann er kunnur að því að vera ekki ásælinn í fje handa sínu kjördæmi. En jeg get ekki sjeð, að hann sje neyddur til þess, ef hann álítur það ekki rjett. Jeg býst líka við, að þingið sýni fulla sanngirni, ef sömu ástæður mæla með styrkveitingu til þessa báts og til Svans. Þá sný jeg máli mínu að ræðu háttv.frsm. (MP). Hann tók fyrst fram, að sjer þætti kynlegt, hvernig jeg hefði byrjað ræðu mína í gær. En jeg tók það beint fram, úr því stíflan hefði verið tekin úr, þá hefði stjórnin sjeð sig knúða til að bjarga sem mestu af fjenu til einhverra nauðsynlegra fyrirtækja, og að síðan hafi háttv.fjvn. riðið á vaðið. Háttv. frsm. (MP) hjelt því fram, að jeg hefði með skýrslu minni málað fjárhagsástandið alt of svart. En jeg tók aðeins tölurnar eins og þær lágu fyrir. Tekjur ríkissjóðs þennan ársfjórðung eru altaf litlar, svo að ekki þarf að búast við breytingu til batnaðar fyrst um sinn. Og ríkisbókarinn, sem fengist hefir við það starf í mörg ár, segist oft hafa sjeð svart útlit með fjárhaginn, en aldrei sem nú. Það sje óhugsandi, að hægt sje að komast af, nema taka bráðabirgðalán með vorinu, sem borgast geti væntanlega upp í sumar. Fjárhagsástandið er ekki of svart litað, heldur mun svo reynast, að fjárhagurinn er enn erfiðari en menn gera sjer í hugarlund. Þá mintist háttv.frsm. á einstaka liði. Um Svan þarf jeg ekki að ræða frekar; þar vorum við á sama máli, háttv.frsm. og jeg. Viðvíkjandi brtt. um að kaupa hús ásamt lóðarrjettindum, túni og girðingum við Garðskaga, þá er það kunnugt, eins og áður hefir verið tekið fram, að ýmsir vitaverðir hafa fría íbúð og lóðarrjettindi. Háttv. frsm. sagði, að núverandi vitavörður væri ráðinn með sömu kjörum og fyrirrennari hans. Það mun nú að vísu vera rjett, en launin eru lág, og auk þess fordæmi frá öðrum vitum, svo að þetta er ekki nema sanngjarnt, enda hefir vitamálastjóri mælt með því, og hann álítur vel viðeigandi, að ríkið kaupi húsið, sökum þess að í því sje einnig fólgin viðurkenning gagnvart erfingjum fyrverandi vitavarðar. Annars legg jeg ekki mikið kapp á þennan lið. Þá kem jeg að feitasta stykkinu, fjárveitingu til vitabygginga, vegna gengismunar, 75000 kr. Hjá þessu var ekki unt að komast. Háttv. frsm. (MP) þótti undarlegt, að þetta skyldi ekki koma í fjáraukalögin 1922. En það er ekki von til þess, að það kæmi þar, því það er ekki búið að borga þetta enn, og mjer var ókunnugt um þessa upphæð til skamms tíma. Þetta fór í milli fjármálaráðherra og vitamálastjóra, og skýrði hann mjer nýlega frá því. Er það því ekki mjer að kenna, þótt það sje ekki fyr fram komið. Jeg gat þess í ræðu minni í gær, að jeg gæti fallið frá því, að veitt yrði fje til endurbyggingar sjómannaskýlis á Kálfafellsmelum í ár, þótt skýlið sje mjög ljelegt. En mjer skildist á hv.frsm. (MP), að hann hefði það eftir vitamálastjóra, að húsið væri vel stæðilegt. Jeg get ekki sagt neitt um þetta hús af eigin þekkingu, en vitamálastjóri skýrir svo frá því skriflega, að húsið sje svo ljelegt, að það geti fokið hvenr sem er; svo þetta er beint ofan í ummæli háttv.frsm. (MP). Það er þó ekki útilokað, að það geti lafað eitthvað, og því get jeg fallist á, að það sje látið bíða eitt ár enn. En stauraraðirnar og sjómerkin er bráð nauðsyn til að sett sjeu nú þegar. Háttv. frsm. (MP) þótti styrkurinn til Þorvalds Árnasonar alt of hár. Jeg skal viðurkenna, að mjer þykir hann einnig nokkuð hár, en jeg þykist vita, að hann megi ekki vera minni, ef hann á að koma að notum. Þorvaldur skrifar, að hann komist ekki af með minni styrk, ef hann eigi að ljúka námi, og að hann hafi ekki í önnur hús að venda, til þess að fá fje. því að hann eigi enga vini eða vandamenn, er geti styrkt hann til fulls. Þessi maður er búinn að vera lengi við nám og hefir þegar lokið mjög góðu prófi í London. Finst mjer því sjálfsagt að veita honum annaðhvort svo mikinn styrk, að hann geti lokið námi, eða þá alls ekki neitt. Þar sem háttv.frsm. (MP) hjelt því fram, að með þessu væri slegið föstu, að stofnuð yrði heljarmikil ullarverksmiðja, þá er auðvitað alls ekkert ákveðið með þessari styrkveitingu. En hins vegar virðist mjer alt stefna að því, að þess verði ekki langt að bíða, að slík verksmiðja komist hjer á fót, og að ekki líði mörg þing áður til slíkra framkvæmda komi. Er þá gott að hafa færan íslenskan mann við hendina, sem veitt gæti verksmiðjunni forstöðu. Þá talaði háttv.frsm. (MP) að lokum um það, að það hefði frekar átt að vera stjórnin en háttv. 1. þm. S.-M. (SvÓ), sem kæmi fram með brtt. viðvíkjandi greiðslu á eftirstöðvum byggingarkostnaðar á Hallormsstað. Jeg álít, að mjer hafi ekki borið nein skylda til þess, heldur þvert á móti. Fylgi jeg þar þeirri góðu reglu, sem fylgt hefir verið undanfarið, að ein stjórn ónýti ekki það, sem önnur eldri hefir ákveðið. Guttormur Pálsson skrifaði upphaflega til stjórnarinnar og fór fram á 5500 króna styrk til byggingar á Hallormsstað. Var það eftir sundurliðaðri áætlun Sigurðar Björnssonar trjesmiðs á Seyðisfirði. Var þetta borið undir Jóhann Kristjánsson húsagerðarmeistara og samþykt af honum, og fjelst stjórnin þá á að veita þennan styrk. Seinna kemur skeyti frá Guttormi, þar sem hann fer fram á, að veittar verði 2000 krónur í viðbót. Á þetta skeyti er skrifað af stjórninni: „Þessu neitað“. Eftir að jeg varð ráðherra hafa engin skeyti eða tilmæli borist til stjórnarinnar, svo jeg viti til, og því engin ástæða fyrir mig að taka þetta upp. Jeg hefi þá minst á þau atriði, sem mig snerta. En jeg ætla þá að ganga lítið eitt út fyrir minn verkahring, ef jeg mætti komast svo að orði, og minnast á brtt. XV á þskj. 405. frá minni hluta fjvn., um styrk til hljóðfæraskólans í Reykjavík. 1000 krónur. Eins og háttv.þdm. er kunnugt, hefir verið komið hjer á stofn hljóðfæraskóla, fyrir mikinn og lofsverðan áhuga nokkurra, manna hjer í bæ. Hefir nú verið fenginn þýskur kennari til skólans, sem hefir komið mjög góðu lagi á hann, svo að hljóðfæraflokkurinn hefir tekið miklum framförum og eflst mjög, ekki einungis að mannfjölda, svo að þeir eru nú yfir 20, í stað 7 eða 9 áður, heldur eru einnig hljóðfærin miklu margbreyttari en áður var. Þeir, sem stunda þetta, eru flestir fátækir iðnaðar- og skrifstofumenn, sem gera þetta í tómstundum sínum. Hafa þeir nýlega komið sjer upp húsi til æfinga og fengið til þess fría lóð, en eru illa staddir fjárhagslega. Þarf jeg ekki að taka fram, hve holl og hressandi áhrif góð sönglist hefir, og mun hennar síst vanþörf í þessu landi. Þykir mjer því rjett, að landið leggi eitthvað af mörkum til þessa skóla, og leggur Reykjavík væntanlega sinn skerf til hans. Af þessum orsökum mæli jeg með því, að þessi styrkur verði veittur.

Forsætisráðherra (SE): Jeg vil taka fram til frekari skýringar viðvíkjandi brtt. II a á þskj. 405. um fjárveitingu til sjúkrahúss og læknisbústaðar á Blönduósi, að það verð, sem hjer er miðað við á húsinu, er mjög lágt. Húsið er metið á 52 þús. kr., en verðið, sem sýslan galt fyrir það, er að mun hærra. Held jeg líka, að öll fjvn. hafi verið sammála um þessa till. Jeg vil halda mjer við það, er jeg hefi áður getið um, að jeg ætla, að erfitt muni vera að fá 1/3 kostnaðar við sjóvarnargarðinn á Siglufirði greiddan af kaupstaðnum. Vitanlega er það rjett, að það er landið, sem setur Siglfirðingum skilyrði, en þeir ekki landinu. En þess ber að gæta, að Siglufjarðareyri er ríkiseign, og er það ekki einskisvert fyrir landið, hvernig um þá eign þess fer. Jeg vil leyfa mjer að þakka háttv. 4. þm. Reykv. (MJ) fyrir það, hve vel hann tók í brtt. mína, um að veita 15000 kr. til orðabókar Sigfúsar Blöndals. Hann talaði með svo miklum skilningi á málinu og veitti því svo mikinn stuðning, að mjer ætti að nægja að vísa til orða hans og þess, sem jeg sagði í gær. Þykist jeg vita, að háttv. deild muni skilja, hvílíkt þjóðnytjamál er hjer á ferðinni. Þá vil jeg minnast á IX. brtt. á þskj. 405, um 5000 kr. til þess að bæta íslenskum námsmönnum erlendis upp gengismun á fjársendingum heiman að. Háttv. þm. Borgf. (PO) mælti ekki á móti þessum lið, en kvað mundu veitast örðugt að láta þennan styrk koma rjett niður. Stjórnin mundi gera sjer alt far um, að þessum styrk yrði úthlutað sem rjettilegast, og gæti hún snúið sjer til trúnaðarmanna stúdenta, þeirrar nefndar, sem stýrir málefnum þeirra. Treysti jeg því fastlega, að sú nefnd mundi gefa stjórninni sem bestar upplýsingar í þessu efni.

Hefir gengismunur verið greiddur af námsstyrk?

. Mjer er ekki fullkunnugt um það, því að það kemur ekki undir mína deild, en jeg hygg þó, að svo hafi verið. Jeg leyfi mjer enn að þakka hv. 4. þm. Reykv. (MJ) fyrir það, hve vel hann tók undir þessa tillögu. Enginn mun vera í vafa um það, að það er alveg nauðsynlegt, að ýmsir stúdentar stundi nám erlendis. En þeir eiga mjög erfitt uppdráttar allflestir. Í fyrsta lagi er mjög örðugt fyrir þá að afla sjer nauðsynlegs fjár, og við þetta bætist hinn mikli gengismunur, sem þeir verða að greiða. Þeir, sem stundað hafa nám í Kaupmannahöfn meðan gengismunur var enginn, geta best dæmt um þetta. Jeg hefi fengið vitneskju um, að meðal stúdenta í Kaupmannahöfn gengur yfir hreinasta lestraralda. Stúdentar, sem þar eru, leggja óvenjulega mikla alúð við nám sitt, og er því meiri ástæða til þess að rjetta þeim hjálparhönd og veita þeim þessa litlu upphæð, meðan þeir eru að búa sig undir að taka við störfum fyrir þjóðina. Jeg vona því, að þessari brtt. verði vel tekið, en sjálfsagt er að gæta allrar sanngirni við úthlutun þessa fjár. Jeg tók fram í fyrir háttv.frsm. (MP). þegar hann sagði, að fjvn. mundi snúa styrkjum til ýmsra námsmanna, sem veittir hafa verið stundum í fjárlögum, upp í lánsheimild þeim til handa. Jeg játa, að jeg hefi ekki rannsakað allar tryggingar, sem ríkissjóður heimtar fyrir lánum, en venjulega mun krafist fasteignatryggingar, nema þegar um ábyrgð fyrir sveitarfjelög er að ræða. Það kom einu sinni fyrir, að manni nokkrum var, eftir tillögum fjvn., veitt lán til þess að nema umbúðasmíði. Var þá krafist fasteignatryggingar, og er mjer kunnugt um, að maður þessi átti ákaflega erfitt með að fá slíka tryggingu. Ef ætlast er til, að fasteignatryggingar verði heimtaðar af stúdentum, yrðu þessar ábyrgðir algerlega gagnslausar. Ef þessir menn eiga nóg af veðum, þyrftu þeir alls ekki að snúa sjer til Alþingis. Jeg vil taka þetta greinilega fram, til þess að fjvn. gefist tilefni til að athuga. hvort hún vill gefa bendingu í þá átt, að ekki þurfi í þessum tilfellum að ganga eins ríkt eftir tryggingunum og venja er til.

Þorleifur Guðmundsson Jeg hafði ekki ætlað mjer að taka nú til máls, en þar sem enginn annar ætlar sjer að tala, ætla jeg að fara fáeinum orðum um nokkur atriði. Það er þá fyrst að minnast á brtt.háttv. 1. þm. Reykv. (JakM), og legg jeg fastlega með þeirri hækkun, sem þar er farið fram á á starfsmannalaunum við símann, því að margir þeir, sem við hann starfa, eiga við þröngan kost að búa. Annars er jeg heldur á móti öllum launahækkunum. Jeg hefi heyrt marga telja það rjettmætt, að símastúlkum væri bætt upp, og er það að vísu rjett, en það er ekki rjett, að símaþjónar hafi nægileg laun. Þau eru svo illa viðunandi, að ef þeim býðst vinna annarsstaðar, þá eru þeir óðara farnir. Eins og kunnugt er. hafa þeir ekki nema 250 krónur í mánaðarlaun með dýrtíðaruppbót. Þá ætla jeg að minnast á aðra brtt. sama hv.þm. (JakM), sem virðist koma með sjerstaklega sanngjarnar tillögur að þessu sinni. Þessi brtt. er undir staflið XXII og fer fram á eftirlaun eða ellistyrk til ekkjunnar Ragnheiðar Gísladóttur. Jeg heyrði í gær, að hæstv. atvinnumálaráðherra fann að því, að ekkjum skyldi vera veittur styrkur án þess að taka tillit til, hvort menn þeirra hafi verið merkismenn eða ekki. Hvað sem um það er, þá finst mjer, að ekki eigi síður að taka tillit til, hvort konurnar hafi verið merkiskonur eða ekki. Og það er fullvíst, að prestsekkja sú, er hjer um ræðir. er mesta fyrirmyndarkona, er bjó með prestinum mesta rausnarbúi, eftir að hann var orðinn hrumur og til engra hluta fær, og eftir að hún varð ekkja hefir hún búið góðu búi, svo að með sanni mætti hún vera þjóðarstolt. Þessar 300 kr. eru aðeins örlítill hluti af öllu því, sem hún hefir lagt til ríkisþarfa. Svo að jeg komi nær sjálfum mjer, ætla jeg að minnast svolítið á brtt. mína viðvíkjandi styrk til að dýpka innsiglinguna á Stokkseyri. Deildarmenn muna sjálfsagt það, sem jeg sagði í fyrra um þetta mál, og finst því kannske núna lítil ástæða til að skýra nánara frá málavöxtum. Kringumstæðurnar hafa að ýmsu leyti breyst, sjerstaklega hvað snertir fjárstyrk þann, er menn bygðu á til þessa þarfa fyrirtækis. Það var von á styrkveitingum frá sýslunni, Fiskifjelagi Íslands og mótorbátaeigendum, en loforð um það hefir ekki fengist formlega fyr en nú, og er því nú ekkert í veginum í því tilliti með að taka til starfa. Nú eru menn vissir um að fá þennan fjárstyrk, og er í ráði að byrja verkið í júlí á þessu sumri, en þá væri bagalegt, ef sá styrkur, sem farið er fram á að veita úr ríkissjóði, yrði ekki veittur. Jeg er þess fullviss, að háttv. deild sje samþykk þessari styrkveitingu, því að það hafa heyrst víða raddir um það, hversu mikil nauðsyn væri á að hrinda þessu í framkvæmd. Meðal þingmanna hefir mjer fundist góður byr með þessu máli, og er jeg fyllilega samþykkur því, sem háttv.þm.N.-Ísf. (SSt) sagði, að fje væri hvergi betur varið af oss Íslendingum en í sjónum, ef til nota kæmi. Þarf jeg svo ekki að fara frekari orðum um þetta, því að jeg þykist viss um, að háttv. þingdeild sje ákveðin í að samþykkja þessa brtt. Jeg lít svo á, að það beri að leggja fje til að vernda líf og hagsmuni sjómannastjettarinnar, þar sem hún gefur langmest í ríkissjóð. Og þótt peningum megi heita mjög vel varið til að efla listir og mentir, þá tel jeg þó brýnni nauðsyn að styrkja sjómannastjettina íslensku.

Jón Sigurðsson Jeg get haft nokkuð annan formála fyrir minni ræðu en sumir hv.þm. hafa haft undanfarið, því að jeg á enga brtt., og get því talið mig í hópi þeirra fáu hamingjusömu manna, sem þannig er ástatt með. Jeg verð þó að minnast á nokkur atriði í fjáraukalagafrv., til þess að gera grein fyrir mínu atkvæði, þar eð jeg hefi að nokkru leyti sjerstöðu í fjvn. Enn fremur voru það nokkur atriði, sem hv.frsm. (MP) hefir gengið fram hjá og í mínum augum eru ekki óveruleg atriði. Jeg vil þá fyrst snúa mjer að því, sem hæstv.forsrh. (SE) mintist á viðvíkjandi styrk til námsmanna erlendis og gengismun, sem þeim skyldi greiddur vera af öllum fjársendingum hjeðan heiman að. Eftir því sem jeg best veit, og samkvæmt þeim upplýsingum, sem stjórnin hefir gefið, hafa íslenskir námsmenn erlendis fengið alla námsstyrki úr ríkissjóði greidda í dönskum krónum, þ. e. ríkissjóður borgað gengismuninn, svo að námsstyrkurinn hefir þess vegna orðið mun hærri en fjárlögin heimila. En það er ekki einu sinni látið staðar numið við þetta, heldur á nú ríkissjóður, samkvæmt tillögunni, að borga líka gengismuninn á því fje, er námsmenn, stúdentar, fá frá vandamönnum sínum. En hjer er of langt gengið. Það má t. d. benda á, að það er vafasamt, hvort hægt sje að nema staðar við stúdenta eina. Ýmsir aðrir en þeir, sem eru útskrifaðir af mentaskólanum, stunda nú nám erlendis, sem er engu síður mikilsvert, eða jafnvel margfalt þýðingarmeira; svo er um verklegt nám, ýmiskonar nám við búnaðarháskóla o. fl., en þeir menn þurfa ekki stúdentspróf til framhaldsnáms. Mjer sýnist, að hjer sje verið að opna svo víðar dyr og stofna til svo verulegs útgjaldaauka, að jeg vona, að háttv.þm. athugi það í tíma. Rjettast þætti mjer, úr því sem komið er, að það væri staðar numið við það, að ríkissjóður greiddi námsstyrkina í fjárlögunum í dönskum krónum; hygg, að námsmenn okkar megi við það una. Hjer liggur sömuleiðis fyrir tillaga frá hæstv.forsrh. (SE),um að veita ákveðna upphæð, mig minnir 7500 krónur, til að senda fulltrúa á fundi erlendis. Taldi hann, að um þetta myndu sækja sjálfsagt 9–10 menn  (Forsrh. SE: Jafnvel fleiri.)  eða fleiri, en þó þar með taldir allir, sem gætu komið til mála. Einnig taldi hann þetta brýna þörf. Jeg er nú farinn að þekkja þetta orðatiltæki, þegar verið er að sækja um fje til þingsins: það heyrist í hverju máli. En mjer verður fyrst fyrir að spyrja: Hver hefir árangurinn orðið af sendiferðum þeim, sem þegar eru farnar? Síðan jeg kom á þing hefir árlega verið veitt fleirum eða færri fje til utan fara á ýmsa fundi erlendis, en jeg hefi ekki orðið var við, að af þeim hafi orðið nokkur árangur. Meira að segja man jeg ekki til þess, að einn einasti hafi gefið opinbera skýrslu um ferðir sínar, en það virðist þó vera það fyrsta og minsta, sem slíkir menn ættu að gera. Mjer virðist ástæða til að ætla, að allar þessar utanferðir sjeu miklu frekar skemtiferðir fyrir einstaka menn heldur en nauðsynjaferðir. Þess vegna greiði jeg óhikað atkvæði á móti þessari tillögu. Þá er það 3. liður, sem er enn fremur borinn fram af hæstv.forsrh. (SE), og er um styrk til orðabókar Sigfúsar bókavarðar Blöndals. Af plöggum þeim, sem legið hafa fyrir fjárveitinganefndinni virðist það fulltrygt, að orðabókin geti komist út og verði seld með hæfilegu verði, ef með hana er farið á venjulegan hátt, það er útgáfurjetturinn seldur í hendur forlagi, sem ber svo allan kostnað af útgáfunni. En höfundarnir hafa í stað þess fundið upp á því að láta orðabókina kosta sína eigin útgáfu. Þessi 15 þús. kr. styrkur er því ekkert annað en að leggja í sjóð til þess að halda slíkum málfræðirannsóknum áfram. En hverjum er þetta skyldast? Jeg hefi litið svo á, að orðabókin væri ekki samin handa Íslendingum, heldur fyrst og fremst handa Dönum. Jeg veit um orðabækur, svipaðar þessari, sem gefnar hafa verið út á erlendum tungum án nokkurs stuðnings frá Íslendinga hálfu. Þær þjóðir, sem slíkt hafa gert, hafa ekki sótt um styrk í þeirra þágu til okkar. Mje? virðist því málið þannig vaxið, að Dönum beri fyrst og fremst að kosta verkið, því með því er unnið mikið í hag hinnar dönsku þjóðar og danskra bókmenta. Tilboð Dana um 25 þús. króna styrk til orðabókarinnar, ef við leggjum fram 15 þús. á móti, er vitanlega ekkert annað en kænleg tilraun til að pressa út úr okkur fje, enda er þetta tilboð notað óspart af stuðningsmönnum þessa máls til þess að knýja menn til fylgis því. Þess ber líka að gæta, að við erum að vinna að orðabókarstarfi hjer heima fyrir sem krefst mikils fjár, og þótt jeg hafi ekki verið í tölu þeirra, sem barist hafa fyrir orðabókarstyrknum til Jóhannesar Lynge, þá tel jeg þó miklu nær að styðja fyrst þá starfsemi hjer heima fyrir, áður en menn fari að seilast lengra. Jeg mun því greiða atkvæði móti þessari tillögu. Þá langar mig til að gera eina fyrirspurn til hæstv. atvrh. (KIJ) um, hvernig það er með innkaup þau, er vitamálastjóri hefir gert á efni til vitabygginga, hvort hann leiti jafnan til Svíþjóðar með þau. Tillögur stjórnarinnar bera það með sjer, að 75 þús. kr. hafa farið eingöngu í gengismun, vegna þess að vitamálastjóri, undir umsjón stjórnarinnar, hefir keypt áhöld til vitanna í Svíþjóð, en sænsk króna hefir lengi jafngilt 1 kr. og 60 au. íslenskum; það sýnist lítil hagsýni í slíkum kaupum. þegar hringinn í kring um okkur eru lönd, sem hafa lægra gengi, jafnvel miklu lægra en við, t. d. Þýskaland, svo ef til vill hefði alveg mátt spara landinu þennan gengismun; en 75 þús. eru þó enginn smáskildingur. Það er að minsta kosti alveg óverjandi, að slíku haldi áfram. úr því að bæði þing og stjórn eru búin að reka sig á, án þess að reynt verði annarsstaðar fyrir sjer. Vitanlega þýði ekki að sakast um orðinn hlut, en þetta er svo stór upphæð, að sú spurning hlýtur að vakna, hvort ekki sje hægt að festa hagkvæmari kaup annarsstaðar. Þá er ein brtt enn, sem í raun og veru er enginn nýr gestur, en samt hefir mjer og sjálfsagt mörgum öðrum ekki dottið í hug, að hún næði fram að ganga. Það er uppbót á launum símafólks hjer í Reykjavík, rúmlega 17 þús. krónur, sem háttv. 2. þm. Árn. (ÞorlG) talaði svo fagurlega um. Mjer kom þessi brtt. á óvart, því að fyrir eitthvað viku var felt frv. í deildinni, er gekk út á það að greiða starfsmönnum ríkisins hjer í Reykjavík 15% aukalega dýrtíðaruppbót, og tók þessi uppbót einnig til símafólksins. En frv. þetta var felt með yfirgnæfandi meiri hluta, og var jeg einn í tölu þeirra, er það gerðu. En hvað skeður svo? Fám dögum seinna er svo samþykt tillaga, er fer í þá átt, að tekinn sje einn flokkur manna út úr heildinni, þ. e. símafólkið, og honum gert það hærra undir höfði en öðrum, að honum sje veitt jafnhá uppbót og þetta. Mun hún nema sem næst 1/5, af allri dýrtíðaruppbótinni, eftir því sem nefndin áætlar. Jeg var einn þeirra, sem greiddu atkv. móti frv., og enn þá síður get jeg greitt atkv. með þessari brtt., því hún er til þess eins að skapa misrjetti og greiða götu kröfum um launabætur frá öðrum starfsmönnum ríkisins á næsta þingi. Háttv. þm. Borgf. (PO) mintist lítillega á sjúkrastyrk til einstakra manna, og er þar skemst frá að segja, að jeg verð á móti öllum þeim styrkveitingum. Nú er jafnvel gengið svo langt, að bornar eru fram tillögur um sjúkra- og utanfararstyrki til einstakra manna, sem jafnvel hafa ekki verið einn einasta dag; þjónustu þess. opinbera, og þótt jeg hafi ávalt verið andvígur þessum sjúkrastyrkjum, þá blandast mjer ekki hugur um, að það er þó nær lagi að styrkja starfandi embættismenn; ríkinu ber frekar skylda til þess heldur en að styrkja fólk, sem aldrei hefir verið í þess þjónustu. Með þessu er verið að skapa fordæmi, sem örðugt er að fullyrða um, hve mikið tjón getur leitt af sjer; sennilegast, að endirinn mundi verða sá, að á landssjóði lenti öll fátækraframfærsla. Að lokum vildi jeg spyrja hæstv. atvrh. (KIJ), hvernig því sje háttað, þegar ríkissjóður lætur byggja yfir skógarverðina, hvort þeir sæti hagstæðari kjörum en sveitaprestar, eða sjeu látnir borga vissan hundraðshluta af því, sem byggingin kostaði, eins og prestum er ætlað að gera. Það er ekki nein ástæða til að setja þessa menn skör hærra en sveitapresta, þar eð þeir hafa jafnt jarðir sem þeir til afnota. Að endingu skal jeg geta þess um tillöguna um að kaupa handrit prófessors Jóns J. Aðils, að þótt ástæða væri til þess, sem jeg dreg þó mjög í efa, þá sje jeg ekki, að því bráðliggi svo á, að það þurfi að standa í fjáraukalögum. Að öðru leyti skal jeg ekki fjölyrða um hinar einstöku tillögur, sem fyrir liggja, þótt jeg sje þeim flestum andvígur, en mun láta mjer nægja að sýna með atkvæði mínu, hverrar skoðunar jeg er um hverja einstaka þeirra.

Forsætisráðherra (SE): Af því að jeg býst ekki við að taka oftar til máls við þessa umræðu, vil jeg leyfa mjer að gera fáeinar athugasemdir nú þegar. Háttv. 2. þm. Skagf. (JS) sagði, að ef farið væri út á þá breiðu braut að bæta stúdentum upp gengishalla. ættu þeir menn að njóta sama styrks, sem stunda nám við landbúnaðarháskólann. Jeg get fallist á þetta, því að hjer mun ekki vera að ræða um marga menn. Þessi upphæð. 5000 kr., er ekki áætlunarupphæð, og kemur því ekki mikið í hlut hvers eins, en þó mætti hún verða að nokkru gagni. Aðstandendur stúdentanna munu eiga nógu erfitt með að leggja þeim sæmilega fjárhæð í íslenskum krónum, þó þeir losni við nokkuð af gengismuninum. Þá vil jeg minnast á brtt. mína um 7500 kr. til þess að senda fulltrúa á fund erlendis. Svo mun verða álitið, að þetta sje gert í ósparnaðaráttina. En svo ekki. Þetta er beinlínis gert í sparnaðar skyni. Þegar sótt hefir verið um ferðastyrk í gagnlegu augnamiði. hefir Alþingi samþykt það því nær undantekningarlaust. Nú liggja fyrir margar umsóknir; allar er ekki hægt að taka til greina, og þar sem nokkur vandi er að gera upp á milli þeirra manna, sem um styrkina sækja, þá virðist rjett, að þessi vandi sje lagður á herðar stjórnarinnar, heldur en að alt þingið fari í öllu annríkinu að gera upp á milli þessara manna. Þetta er að vísu vanþakklátt verk, en þó mun stjórnin ekki skorast undan að takast það á hendur. Á síðasta þingi var stjórninni falið annað svipað starf, en gegn mótmælum mínum, en það var úthlutun listamannastyrksins.

Það tókst líka illa. Áður hafði sjerstök nefnd haft það hlutverk, og var það fyrirkomulag tekið upp í fyrstu eftir tillögu frá mjer. Jeg mælti eindregið á móti því, að þessi nefnd yrði lögð niður, en því var ekki sint. Háttv þm. Borgf. (PO

sagði, að úthlutunin hefði tekist illa. Jeg var sjálfur óánægður með hana, en þóttist ekki geta gert betur. Upphæðin var svo lítil, að úr mjög vöndu var að ráða, og þó að einhver kunni að segja, að þessi og þessi hefði átt að ganga fyrir, er það jafnan mikið álitamál. Ef jeg ætti að úthluta þessum styrk aftur, mundi jeg láta ýmsa njóta hans, sem afskiftir urðu í þetta sinn. Meðan upphæðin er ekki hærri en þetta, verða menn að skiftast á að njóta styrksins; sömu mennirnir geta ekki fengið hann ár eftir ár. En jeg væri mjög þakklátur, ef það ákvæði yrði aftur tekið upp í fjárlögin, að sjerstök nefnd skuli annast þessa úthlutun. Það má vel gera láð fyrir því, að slík nefnd hefði að jafnaði betra vit á þessu en stjórnin, enda má altaf drótta því að hverri stjórn, að hún ljeti pólitískar ástæður ráða, þó jeg hafi ekki heyrt þá ásökun nú. Jeg vona, að háttv. 2. þm. Skagf. (JS) viðurkenni, að það væri sparnaður að því að ákveða utanfararstyrkinn á þennan hátt, en það væri betra fyrir stjórnina, að þingið sjálft úthlutaði honum, því að úthlutun stjórnarinnar gæti jafnan orkað tvímælis. Þá kem jeg að orðabókinni. Jeg hefi þegar gert allrækilega grein fyrir þessari tillögu, en það var sjerstaklega eitt atriði í ræðu háttv. 2. þm. Skagf. (JS), sem jeg hjó eftir. Háttv. þm. lagði áherslu á, að bókin væri ekki fyrst og fremst fyrir oss Íslendinga. Þetta hygg jeg alrangt. Vjer höfum nú eignast sæmilega orðabók yfir mál vort í ræðu og riti, miklu nákvæmari og fyllri en mjer höfum átt áður. Orðabókin hefir vakið mikla athygli úti um lönd og aðdáun vísindamanna í þessari grein. Um hana hefir verið ritað mjög lofsamlega af vísindamönnum í Danmörku, Noregi, Þýskalandi og víðar, og hjer heima hafa birst lík ummæli frá manni, sem hefir mjög mikið vit á þessu. Þá stuðlar orðabókin betur að því en flest annað að auka þekkingu útlendinga á íslensku máli og lifnaðarháttum, bæði með beinum upplýsingum og í annan stað með því að gera útlendingum aðgengilegra að lesa íslensk rit. Loks stuðlar bókin mikið að því að efla vísindalegar rannsóknir á íslenskri tungu. Jeg hefi borið þetta undir sjerfróða menn, og taka þeir allir undir, að þetta sje rjett í alla staði. Skilningur þessara manna, sem anda og lifa í þessum vísindum, er sá, að orðabókin sje á margvíslegan hátt afar mikilvæg fyrir íslenska tungu og þjóðleg fræði. Við þetta bætist, að með þessari fjárveitingu fást 25000 kr. annarsstaðar, sem orðabókin mundi verða af með öllu, ef þetta yrði felt. Þegar litið er á þetta, og svo hitt, hve afarmikla þýðingu bókin hefir fyrir tungu vora, virðist mjer vel til fallið að samþykkja þessa fjárveitingu. Með því er trygt, að stöðugt verði unt að vinna að þessu verki, án þess að nokkurt hlje verði á. Vona jeg, að jeg hafi, með þessum orðum sýnt fram á, að þetta mál snertir þjóð vora sjerstaklega.

Jakob Möller Jeg vil þakka ýmsum mönnum fyrir góðar undirtektir undir sumar brtt. mínar, og þá fyrst og fremst háttv.frsm. (MP) fyrir það, hve vel hann tók í brtt. á þskj. 405.V. Jeg vil leggja áherslu á það, sem jeg tók fram í fyrri ræðu minni, að jeg tel það illa farið, ef menn ljetu það nokkuð ráða um atkvæði sitt um styrkinn til Páls Vigfússonar. hvernig þeir líta á afstöðu hans til Vífilsstaðamálsins svonefnda. Jeg flyt ekki þessa tillögu í neinu sambandi við það mál. Jeg hefi áður haft persónuleg kynni af hælinu og af lækninum sjálfum fyrr og síðar, og hefi jeg ekki nema alt gott af þeim að segja. Hins vegar treysti jeg mjer ekki til að dæma um Vífilsstaðamálið af eigin reynd, því nú eru nokkur ár liðin frá því jeg hafði nokkur bein kynni af hælinu. En kunnugt er mjer þó um það, að nokkur óánægja hefir verið meðal sjúklinga á hælinu, en þó að sú óánægja væri órjettmæt og árásirnar á hælið óviðurkvæmilegar, þá má ekki láta þennan mann gjalda þess. Þó að árásirnar sjeu ósæmilegar, finst honum það ekki sjálfum, enda er þessi óánægja eldri en svo, að hann geti átt upptökin að henni. Þessari óánægju á hælinu má líkja við samblástur í skóla gegn yfirboðurum. Jeg þekki það af eigin reynslu, að menn líta öðruvísi á það, þegar þeir eldast. En meðan á því stendur, finst mönnum þeir hafa rjettan málstað. Og eftir þeirri viðkynningu, sem jeg hefi af þessum manni, efast jeg ekki um, að hann telji sig hafa haft rjett mál að verja. Jeg hefi heyrt ávæning af því, að hann hafi verið kjörinn talsmaður þeirra, sem óánægðir voru, nokkurskonar framsögumaður. Hann hefir því skoðað sig sem fulltrúa eða trúnaðarmann þeirra manna, og því talið sjer skylt að fylgja fram þeirra málstað sem einbeittast. Jeg teldi því mjög illa farið og engan veginn til að jafna yfir þessi mál, ef hann yrði nú látinn gjalda þessa. Hins vegar er hjer í raun og veru ekki um bein útgjöld að ræða, eins og jeg gat um í fyrri ræðu minni, þar sem hvort sem er yrði gefið með honum af opinberu fje. Um hinn styrkinn undir sama lið er það að segja, að háttv.frsm. (MP) leiðrjetti missögn hjá mjer, er stafaði af ókunnugleika. Jeg hugði, að þessi kona ætti ekki kröfu til styrks samkvæmt berklavarnalögunum, en nú nýtur hún þessa styrks í sjúkrahúsi, og er greitt meira með henni en hjer er farið fram á. Það yrði því beinn sparnaður fyrir það opinbera að samþykkja þetta. En þar sem háttv.frsm. (MP) benti á, að lægri upphæð mundi nægja, skal jeg minna menn á, að þó að sjúklingar sjeu ekki smitandi, eins og þessi kona, þá er þó erfitt fyrir þá að fá góða vist. Þó að menn hafi læknisvottorð um, að þeir geti ekki smitað frá sjer, er fólk mjög hrætt við að taka þá. Jeg tel því litlar líkur til, að þessi kona geti komist af með minni upphæð. Jeg skal endurtaka það, að hjer er í raun og veru um opinberan starfsmann að ræða, þó að hún væri það ekki um langan tíma. Út af tillögu minni á þskj. 405, XII, um styrk til Ásgeirs Þorsteinssonar, gat hv.frsm. (MP) þess, að nefndin gæti ekki fallist á að veita slíkan styrk, en mundi koma með tillögu um lánveitingu. Jeg efast um, að slík lánveiting mundi koma að nokkru haldi, þó að hún yrði heimiluð. Jeg vil leyfa mjer að minna á ummæli hæstv. atvrh. (KIJ) í gær, er hann fullyrti, að ekki mundi verða auðið að veita eitt einasta lán. Hins vegar telur hæstv.forsrh. (SE) mikinn vafa á því, hvaða tryggingu ætti að heimta fyrir slíkum lánum, og gæti það atriði komið í veg fyrir allar þvílíkar lánveitingar. Verður því að ganga til atkvæða um þennan lið með það eitt fyrir augum, hvort maðurinn á að fá nokkurn styrk eða þá alls ekki og hvort háttv. deild vill stöðva þær tilraunir, sem hann ætlar að gera til þess að fullkomna sig í þeirri grein, er hann leggur stund á, svo að hann geti unnið landinu miklu meira gagn en þessari upphæð nemur. Það er sýnilega mjög mikilsvarðandi, að hann geti aflað sjer þeirrar verklegu fræðslu í þessu efni, sem hann hefir hug á. Hjer er verið að koma á fót ýmsum iðnaðarfyrirtækjum, og er ekki annars kostur en að fá útlendinga til að veita þeim forstöðu. Það hefir reynst misjafnlega; sum fyrirtæki hafa oltið um koll af því, að ekki var nógu vel vandað til forstöðumanna Það er því ljóst. hve mikið ríður á því, að menn, sem veita slíkum fyrirtækjum forstöðu, sjeu nógu vel mentir í grein sinni. Mjer dettur í hug, ef það þætti betra og aðgengilegra, að setja mætti inn við 3. umr. aths. um, að þessi styrkur yrði endurgreiddur, ef maðurinn starfar ekki hjer á landi, og að það skuli gert eftir ákveðið árabil. Þetta yrði þá einskonar lán, en kæmi þó fram með beinni útgjaldaskipun. Jeg skal geta þess, að maðurinn fór fram á hærri styrk, en jeg treysti mjer ekki til að fylgja því og varð að klípa af upphæðinni. Þá mótmælti háttv.frsm. (MP) uppbótunum til yfirfiskimatsmannanna. En jeg verð að undirstrika það, að ef þessi launauppbót verður ekki samþykt, þá verður að gera ráð fyrir því, að fiskimatsmaðurinn í Reykjavík að minsta kosti segi upp starfinu. Hæstv. atvrh. (KIJ) lýsti því, hve illa gengi að fá matsmann í Vestmannaeyjum, þar sem við borð liggur, að matsmaðurinn segi upp starfinu vegna ónógra launa, og vafasamt að maður fáist til að taka við því nema gegn kauphækkun. Yfirfiskimatsmaðurinn hjer í bænum á kost á töluvert betur launaðri stöðu annarsstaðar. Jeg bendi aðeins á nauðsyn þessa og hve slæm áhrif það hefir, ef uppbótin verður feld. Jeg legg enn áherslu á, hversu þýðingarmikið fiskimatsstarfið er og hvað er í húfi, ef eftirlitið versnar. Eins og nú stendur, er íslenskur fiskur talinn besti fiskur í heimi, en álit hans á markaðnum veltur mest á matinu og er að mjög miklu leyti því að þakka. Þá vil jeg víkja nokkrum orðum að háttv. 2. þm. Skagf. (JS). Hann mælti á móti launauppbót til símameyjanna og taldi hana fjarstæðu, af því að frv. um aukna dýrtíðaruppbót til starfsmanna ríkisins hefði verið felt hjer í deildinni. En jeg hefi bent á, að þessar umsóknir komu fram áður en það var gert. Þessar óskir um launauppbót eru ekki fram komnar af augnabliksþörf, heldur af því, að símameyjarnar hafa um langan tíma haft lægst laun allra opinberra starfsmanna. Og það er líka viðurkent, að engin sanngirni er í því, að stúlkurnar við bæjarsímann hafi lakari kjör en stúlkur við landssímann. Ætlast er til, að þessi viðbót fari mest til þeirra og geri þær jafnrjettháar kynsystrum sínum. Jeg skal minna háttv.þm. (JS) á það, að háttv. samþm. hans (MG) hefir áður vikið að því, að rjett mundi vera að veita þeim embættismönnum styrk eða uppbót, sem lakast verða úti vegna dýrrar húsaleigu, og gerði ráð fyrir að flytja till. í þá átt, eða styðja, ef hún kæmi fram frá öðrum. Þessi uppbót til símafólksins er alveg samskonar. Það getur ekki talist neitt aðalatriði, af hverju starfsmenn ríkisins verða þurfandi, hvort það er vegna ónógra launa eða of hárrar húsaleigu. En sje það sanngjarnt, að bæta öllum starfsmönnunum upp, sem við húsaleigudýrtíð búa, án tillits til þess, hver laun þeirra eru, þá er auðsætt, að lægst launuðu starfsmennirnir muni hjálparþurfa. Háttv. þm. (JS) mælti enn fremur á móti styrkbeiðni minni til handa Kvenrjettindafjelagi Íslands, á þskj. 430, og bar það saman við bændaförina, sem farin hefði verið styrklaust. Það má vel vera, að til sje þannig eitt dæmi eða tvö. En að því ber að gæta, að ef kvenfólkið á að sækja slíkan allsherjarfund í Reykjavík, þá þarf sterka hvatningu. Það er nú svo, að þær eru meira bundnar við heimilið en karlmennirnir. En það liggur í augum uppi, að ekki er síður nauðsynlegt, að kvenfólkið ferðist og fái útsýn í verkahring sínum en karlmenn; þess vegna virðist sjálfsagt að veita þennan styrk. Meiningin með þessum styrk er sú, að greiða nokkurn hluta ferðakostnaðar fundarkvenna og ef til vill að einhverju leyti dvöl þeirra í bænum. Styrkurinn er hverfandi lítill og þarf ekki að búast við honum í fjárlögum árlega. Verður þetta því að teljast til undantekningar. Vænti jeg svo, að háttv. deild taki sómasamlega þessari styrkbeiðni.

Pjetur Ottesen Það er aðeins stutt athugasemd út af þeim andmælum, sem tillaga mín hefir mætt. Má segja, að meiri hluti fjvn. hafi þótt mikils við þurfa, þar sem tveir gerðust framsögumenn gegn þessari tillögu; en það voru þeir hv.þm. Dala. (BJ) og hv.þm. Str. (MP). Það geta þó tæplega verið skiftar skoðanir um það, að fyrverandi fjármálaráðherra hafi ekki haft neina heimild til þess að ávísa sjer úr ríkissjóði þessari húsaleiguupphæð, og hið sama kom fram hjá háttv.þm. Dala. (BJ). Hann játaði, að hann hefði ekki sjálfur viljað gera þetta og mundi fyllilega hafa ráðið hverjum sem hefði verið frá því að aðhafast slíkt. Því undarlegra er að bregða mjer um svigurmæli. Það er sjálfsagt að krefjast endurgreiðslu á þessu fje, og jeg held því fram, að sú krafa sje einmitt fram komin á rjettum stað og tíma. Þar sem háttv.þm. Dala. (BJ) talaði í þessu sambandi um ofsókn frá minni hálfu, mætti fremur segja, að hann væri að ofsækja alment velsæmi með mótmælum sínum gegn þessari tillögu. Því að jeg geri ekki ráð fyrir, að hann líti svo á, að opinberir embættismenn eigi að fara þannig að, eða afla sjer aukatekna á þennan hátt. Hinn eiginlegi frsm.fjvn., háttv.þm. Str. (MP), sagði, að þessi ráðherra hefði haft aðra aðstöðu og lakari en hinir ráðherrarnir. Jeg held, að hún hafi verið sú sama í því, að honum bæri að rækja trúlega stöðu sína og starf, og því meiri ástæða hefði verið til þess, að hann hefði skilið stöðu sína svo, þar sem honum var falin umsjá með fje ríkisins. Jeg vil geta þess, að hæstv. stjórn hefir ekki minst á þetta mál nje látið þessa tillögu til sín taka, og af því dreg jeg, að fyrverandi ráðherra hafi ekki sjeð sóma sinn í því að greiða þetta fje áður en hann vjek úr ráðherrasessi. Jeg veit, að hæstv. stjórn muni telja sig fúsa á að krefja inn þetta fje. Deildarmenn munu minnast þess, að ráðherrarnir, bæði hæstv.forsrh. (SE) og atvrh. (KIJ), neyttu um daginn fyrsta færis til að skýra frá, að þeir hefðu ekki verið í vitorði með fjármálaráðherranum um þetta; hefi jeg orð þeirra ráðherranna fyrir því, að þeir álíta þetta óhæfuverk. Jeg er ákveðinn í því að láta þessa tillögu ganga til atkvæða deildarmanna; kemur þá í ljós, hve mikla samúð þessi fjölþreifni ráðherrans í fjehirslu ríkisins hefir í þessari háttv. deild. Hæstv. forsrh. (SE) mintist á gengismun á styrknum til stúdenta. Jeg varpaði fram spurningu um, hvort gengismunur hefði verið greiddur af stúdentastyrknum 1922, en fjekk ekkert svar við því. En jeg verð þó að ætla, að svo hafi verið. Þannig hefir 8000 kr. styrkurinn, sem ákveðinn var í fjárlögum, hækkað til muna; og þar eð þetta hefir verið gert, sem jeg ætla, þá er það í algerðu heimildarleysi. Og jeg tel ekki rjett nje ástæðu til að sinna tillögu hæstv. ráðherra um þetta efni. Enda er þá farið inn á mjög hæpna leið.

Sveinn Ólafsson Jeg vildi aðeins leiðrjetta dálítinn misskilning í ræðu háttv.frsm. fjvn, (MP). Mjer fanst hann vilja halda því fram, að gengið væri á gerða samninga, ef veittur yrði 4000 kr. styrkur úr ríkissjóði til smávitanna við Berufjörð. eins og farið er fram á í till. frá hæstv. atvrh. (KIJ ). á þskj. 405. VIII e. Þetta verður víst að skilja svo, að Suður-Múlasýsla hafi gert samning og skuldbundið sig til að byggja vitana, og gangi nú á þann sanming með því að biðja um þennan styrk. En þannig er þó málið ekki skoðað í rjettu ljósi. Að vísu hefir hjer verið gengið á gerða samninga, en ekki af hjeraðinu, heldur af skipafjelaginu, sem lofað hafði vitamálastjóra að flytja efni til byggingar vitanna á Berufirði í tæka tíð. Hjeraðið átti enga sök á þessum samningsrofum, en þau leiddu til þess, að 16 verkamenn, sem áttu að vinna að vitabyggingunni, urðu að mestu verklausir, þegar kom á vettvang, þar til sement var fengið frá fjarlægum stöðum, sem þá var líka 7 kr. dýrara tunnan en sement það, sem átti að koma frá Danmörku og nota til bygginganna. Verður nú að muna, að þetta skakkafall, verkatöfin og verðmunur sementsins, hefir verið talið sýslunni til gjalda, þótt sá kostnaður stafi af vanhöldnum samningi við vitamálastjórann, sem sýslan gat ekkert við ráðið nje gert að. Hjer verður líka að minnast þess, að sýslan gekk ekki að þessu harða skilyrði frá 1919, um að kosta byggingu allra smávitanna, fyr en í marsmánuði í fyrravetur, þegar Fiskifjelag Íslands hafði tekið að sjer að greiða kostnað þann, sem færi fram úr 18000 kr., er sýslan hafði lofað. alt að 25000 kr. En þá var vitað um verð á öllu efni og tækjum til smávitanna og talið, að þeir mundu vart geta farið fram úr 22000 kr. Útkoman varð þó svo, sem kunnugt er, að kostnaðurinn varð yfir 30 þús. kr. Stafaði það, eins og fyr er getið, af vinnutöfinni og ókjaraverði sementsins, en einnig af því, að breytt var um ljósker í Hrómundareyjarvita; settur þar gasviti í stað olíuljóss. Og nam sú breyting ein, eftir sögn vitamálastjóra, 15–29 hundr. krónum. Ef nú á að hengja hattinn á það, að sýslan gekk að harða skilyrðinu, og láta hana gjalda óhappanna með byggingarefnið og breytingarnar á gasvitanum, sem henni var áður ókunnugt um, þá virðist lítið verða úr sanngirninni, og einkennilegt er í þessu sambandi að tala um það, að hjeraðið gangi á gerða samninga, þegar það hefir greitt hvern eyri kostnaðarins sanna, og tekur auk þess að sjer nokkurn hluta þess kostnaðar, sem af óhappinu og breytingunni stafar. Það mætti víst með sama rjetti segja, að gengið væri á samninga, þegar opinberir starfsmenn, svo sem tíðkast, biðja um launabætur eða styrk, þegar laun þeirra endast þeim ekki og ríkið hleypur undir bagga með þeim. Lögmælt launakjör þeirra og móttöku ákveðins starfs má skoða eins og samning, og starf þeirra er í eðli sínu samningsbundið verk. En enginn talar um samningsrof, þótt þeir beiðist launabóta, og því síður, þótt þeir beiðist bóta vegna óhappa, sem þeim voru ósjálfráð. Hjer er í raun og veru um sanngirniskröfu að ræða, með styrk til vitanna, og hana lága, því að hjeraðið hefir sætt hjer þungum kjörum í almenningsþarfir, og skal jeg ekki fara lengra út í það. En á það verð jeg jafnframt að benda, að með því að veita þessa litlu upphæð er ekkert varasamt fordæmi myndað fyrir aðrar vitabyggingar. Hjer er í mesta lagi um áð ræða 1/8–l/9 hluta byggingarkostnaðar vitanna, og þætti mjer ekkert óeðlilegt, þótt ríkissjóður hlypi undir bagga að sama hlutfalli um byggingu vitanna við Eyjafjörð, sem einkum munu hafðir hjer fyrir augum, þegar talað er um hættulegt fordæmi. Annars furðar mig á, að talað er um þetta eins og varasamt fordæmi, þegar ríkissjóður er nýbúinn að leggja fram alt fjeð til innsiglingarvitanna í Sandgerði og á Hvanney, en þriðjung kostnaðar eða meira annarsstaðar. Þau fordæmi er þó öllu erfiðara að verja. Þá eru fá orð til háttv. 2. þm. Skagf. (JS). Að vísu heyrði jeg ekki vel, hvað hann sagði, en mjer fanst hann gefa í skyn, að ófyrirsynju væri beðið um fje til greiðslu á kostnaðarafgangi húsabyggingar á Hallormsstað. Virtist honum sem ábúandinn þar nyti betri kjara en prestar, sem bygt væri fyrir, ef þetta fje væri veitt, því að prestar yrðu að greiða vexti af byggingarkostnaði á prestssetrum. Jeg veit nú ekki, með hvaða kjörum skógarvörðurinn hefir jörðina Hallormsstað; hefi ekki grenslast eftir því, en hitt veit jeg, að ríkissjóður á bæði jörðina og húsin, og mun því verða að halda þar uppi húsum. Má vera, að hæstv. atvrh. (KIJ) geti upplýst um byggingarkjör þarna. Jeg tók eigi eftir, að háttv.þm. (JS) mótmælti þessari fjárveitingu, enda er hún vitaskuld ríkissjóðs. Mjer fanst hann vera að leita frekari skýringa á því, hversu sanngjarnleg fjárbeiðnin væri.

Pjetur Þórðarson Enginn þarf að óttast, að jeg tali langt mál. Að jeg kvaddi mjer hljóðs, kemur ekki af því, að jeg eigi hjer neina brtt., heldur vegna þess, að ýmsir aðrir þingmenn gætu hugsað sem svo, að þingmenn yfirleitt greiði atkvæði eftir þeim miklu meðmælum, er flutt eru með hverri tillögu. En þessu er ekki þannig varið. Um brtt., sem fyrir liggja til launahækkunar, hefir fátt af því, sem sagt hefir verið þeim til meðmæla, getað haft áhrif á mitt atkvæði. Mjer virðist það vera orðin venja hjer að ætlast til, að það hafi mest áhrif, sem borið er fram með mestri frekju og hótunum um, að svona og svona skuli fara, ef allir þingmenn sætti sig ekki við það, sem farið er fram á. En jeg ætla að láta þá þm., sem þann sið temja sjer, vita, að jeg hefi að engu hótanir þeirra, en greiði atkvæði eftir því, sem mjer þykir best henta og jeg tel rjettast vera.

Hvaða hótanir eru þetta?

. Jeg meina t.d. hótanir um það, að landið verði að vera án hæfra fiskimatsmanna, ef þessir fiskimatsmenn, sem nú sækja um launauppbót, fá hana ekki. Þá sje alt fiskimat í veði. Þetta eru hótanir. Sama máli gegnir um símafólkið. Jeg hefi heyrt það hjá fleirum en einum þm., að þá sje alls herjarverkfall í aðsigi, ef því sje ekki veitt uppbót.

Þetta er ósatt

. Nei. Jeg get vitnað í háttv. 2. þm. Árn. (ÞorlG). Orð hans hnigu í þessa átt. Háttv. 1. þm. Reykv. (JakM) sagði það viðvíkjandi styrk þeim, er hann var að mæla með, að það kæmi hlutaðeiganda ekki að haldi að fá lán; það væri ekkert fje til að lána. Ef ekki er fje til þess að lána, þá hygg jeg, að það sje ekki frekar til, til þess að gefa það. Annars skal jeg ekki fara neitt út í einstakar tillögur; jeg býst við að hafa gert grein fyrir því með þessum orðum mínum, að jeg get fullkomlega gert mjer ljóst, hvernig jeg hygg rjettast að greiða atkvæði, og það án þess að tillögumenn þurfi að tala oftar en einu sinni. Af því að jeg er að mörgu leyti sammála hv.þm. Borgf. (PO), þegar um þessi efni er að ræða, þá get jeg ekki látið hjá líða að minnast lítið eitt á tillögu þá, er hann flytur á þskj. 405, og verð jeg þá að lýsa yfir því, að jeg tel ekki allskostar rjett að samþykkja hana og get ekki verið með í því. Jeg hygg, að hjer sje ekki farin rjett leið. Það mun vera rjettara að fara aðra leið, fá dóm um, að hverju leyti afskifti þessa ráðherra eru varhugaverð í þessu efni. Jeg hygg, að þetta geti heyrt undir þau viðskifti ráðherra og Alþingis, þar sem það er ákærandi gagnvart honum, en landsdómur dæmir, og því virðist mjer harla óviðeigandi, að ákærandinn leggi dóm á kæruatriðið. Af þessum ástæðum mun jeg ekki greiða tillögu þessari atkvæði mitt.

Bjarni Jónsson Er jeg talaði síðast, gleymdi jeg að minnast á tillöguna viðvíkjandi hljóðfæraskólanum. Nú hefir hæstv. atvrh. (KIJ) tekið af mjer ómakið og mælt með honum. Jeg þykist vita, að þeir þm., sem fóru með Esju um daginn, hafi heyrt, hver munur er á hornaflokknum nú og áður. Þótt það að vísu hafi verið vel gert áður af kennaralausum mönnum, sem vantaði þekkingu, þá hefir leikurinn þó gersamlega umsteypst til hins betra síðan þeir fengu hinn þýska kennara í sína þjónustu. Jeg þykist vita, að þeir menn, sem unna listum í landi þessu, vilji ekki láta þá list verða útundan, sem best nær til hjartnanna og mest áhrif hefir á alþýðu manna. Það getur ekki talist sæmilega mentuð þjóð, sem ekki hefir sönglistina í hávegum. Hjá Forngrikkjum voru menn þannig uppaldir, að sá þótti ekki maður með mönnum, sem ekki gat í samkvæmum tekið við hörpunni af sessunaut sínum og slegið hana. Og það mun vera skoðun manna, að uppeldi og þjóðarmentun Grikkja hafi verið samræm því, sem holt var og fagurt, og dæmin sjeu helst takandi þaðan. Vísir til þessa hljóðfæraskóla, sem hjer er kominn, er þannig tilorðinn, að bláfátækir menn hafa varið frístundum sínum til þess að æfa sig og lagt fje fram til að launa kennara og komið upp húsi. Bærinn hefir styrkt þá lítið eitt, en landinu ber líka skylda til að hjálpa. Hjer er aðeins farið fram á 1000 krónur að þessu sinni. Þá má minna á fjárhagshlið þessa máls. Eins og kunnugt er, sigla á ári hverju nokkrir ungir menn til þess að læra að leika á hljóðfæri, af því að hjer er engin stofnun til sem kennir slíkt. Ef þessi skóli yrði styrktur og efldur, mundu slíkar ferðir að mestu leggjast niður, og mundi þá miklu meira en þessar 1000 kr. græðast á gjaldeyrissparnaði og gengismun. Jeg skal svo ekki fjölyrða frekar um svona einfalt mál. Þá er það örstutt athugasemd út af ræðu háttv.þm. Borgf. (PO). Hann sagði að jeg hefði sagt, að fyrv. fjármálaráðherra hefði enga heimild haft til þess að taka þessa húsaleigu fyrir herbergið á Hótel Ísland. Jeg sagði það aldrei, en hitt sagði jeg, að jeg mundi ekki hafa gert það, og mundi hafa ráðið honum frá að gera það, ef jeg hefði vitað um það Jeg sagðist mundu hafa verið svona varkár vegna þess, að jeg veit, hversu sumir menn eru frakkir að eigna öðrum illar hvatir og þjófkenna menn. Það er ekki eins einfalt mál og sumir þm. halda að það sje, heimildarlaust að leigja eina skonsu í því skyni, sem þessi ráðherra hefir gert. Ef menn vilja líta í kring um sig, er víðar þar, sem líkt stendur á, notað fje án nokkurrar heimildar, t. d. í Landsversluninni 2–3 eða 5 herbergi, og enginn talar um þetta. Jeg álít, að heimildin sje þörfin, sem sá viðkomandi ráðherra telur vera á þessu. Sama máli gegnir um vínverslunina. Forstöðumenn hennar álíta, að svona og svona margir menn og svona og svona mikið húsnæði sje nauðsynlegt. En þó getur verið, að mjer og háttv.þm. Borgf. (PO) þyki þessar stofnanir eyða of miklu fje í húsaleigu og mannahald, en við heimtum eigi fyrir það, að forstöðumennirnir endurborgi þetta fje. Það mun ekki vera eins viss málsvegur og þessir menn halda, að fá Magnús Jónsson dæmdan til þess að borga þessa upphæð aftur. En ef þeir álíta þetta mikið brot, þá er sú leiðin, sem háttv.þm. Mýra. (PÞ) benti á, hin eina rjetta, að Alþingi gerist ákærandi, en ekki dómari. Háttv. þm. Borgf. (PO) þótti jeg taka mikið upp í mig, er jeg kallaði þetta ofsókn á Magnús Jónsson, varnarlausan hjer. En hví ber hann það af sjer? Hann talaði inn fjölþreifni við ríkissjóðinn, og jeg þykist skilja íslensku svo vel, að jeg viti, hvað það þýðir, og jeg álít óleyfilegt að nota slík orð um þetta. Jeg deili ekki um þetta við háttv.þm. Borgf. af því að Magnús Jónsson sje flokksbróðir minn, ekki af því, að jeg vilji taka tækifærið frá flokksmönnum hans. En hann er gamall lærisveinn minn, og jeg er ekki vanur að láta þá standa óvarða, er jeg sje þá ofsótta.

Jakob Möller Mjer skilst, að háttv.þm. Mýra. (PÞ) hafi misskilið það, sem jeg sagði viðvíkjandi fiskimatsmönnunum, og er sjálfsagt að leiðrjetta, ef menn halda, að komið hafi frá þeim nokkrar hótanir. Svo er ekki. Þeir fara fram á uppbót og segja, að laun sín sjeu ekki nægileg. En hitt veit jeg, að einn þeirra, Jón Magnússon, á kost á betri kjörum annarsstaðar, og jeg taldi mjer skylt að upplýsa það, til þess að hægt væri að hegða sjer eftir því, því að ekki er ólíklegt, að hann taki þeim betri kjörum. Furðar mig því mjög á þjósti háttv.þm. Mýra. (PÞ.) út af þessu. Sama máli gegnir um símameyjarnar. Jeg talaði ekki um neitt verkfall þar. En jeg sagði, að kjör þeirra lægst launuðu við bæjarsímann væru óviðunandi, og ef þeim byðist betra, þá hlytu þær að fara. Og það getur hver maður sjeð sjálfur, að er eðlilegt. Þetta var því alt út í bláinn hjá háttv.þm. Mýra. (PÞ) með þessar hótanir, er hann þóttist verða var við.

Frsm. (Magnús Pjetursson) Vegna orða hv. 2. þm. Skagf. (JS) vil jeg gera nokkrar athugasemdir, þar sem hann talaði um, að jeg hefði ekki minst á sumar till. til mótmæla. Það er þá fyrst gengisuppbótin til íslenskra stúdenta erlendis. Þessi liður var feldur í fjvn., og hv.þm. (JS) gat því varla búist við, að jeg talaði um hann sem frsm. nefndarinnar. Sama er að segja um utanfararstyrkinn. Um hann voru jöfn atkvæði í fjvn. Einn var ekki viðstaddur. Var því engin ástæða fyrir mig að leggja dóm á það sem frsm. nefndarinnar. Út af orðum háttv.þm. (JS) um, að utanfararstyrkir kæmu ekki að gagni, vil jeg benda honum á, að styrkir til utanfara hjeraðslækna munu hafa orðið að miklu gagni, þó ekki liggi fyrir beinar skýrslur um það. Sama má segja um suma þá styrki, sem hæstv. ráðherra nefndi. Alþingi ætti síst að mótmæla styrk til utanfarar yfirlæknisins á Vífilsstöðum. Það ætti frekar að skylda yfirlækna til að fara utan á ákveðnu árabili, sjer til frekari mentunar. Jeg tek þetta sem dæmi um not af utanferðum. Þá hefir verið talað um sjúkrastyrkinn af sumum háttv.þm.Fjvn. gerir till. um styrk til eins manns, sem ekki getur talist til starfsmanna ríkisins. Benedikts Björnssonar kennara. Þetta er ekki að ástæðulausu gert, því þó maðurinn teljist ekki til starfsmanna ríkisins, þá hefir þessi maður helgað þjóðinni krafta sína. Hann hefir haldið uppi unglingaskóla um mörg ár, og auk þess verið forstöðumaður barnaskóla. Og vottorð fylgja honum frá mætum mönnum, sem telja hann mesta þjóðnytjamann. Einnig hefir hann gefið út kenslubók í íslensku. Þótt slíkir hæfileikamenn hafi ekki haft opinbera stöðu fyrir ríkið, þá hefir það þó skyldur við þá. Það dugir ekki að vísa þeim á sveitarfjelagið, því allir vita, að það mundi naumast veita svo háan styrk sem þyrfti, enda þess naumast umkomið. Nefndinni fanst það því vera skylda þingsins að vernda heilsu slíkra manna, svo þeir gætu haldið áfram að vinna þjóðfjelaginu gagn. Um aðra styrki skal jeg ekki ræða. Þá er launauppbót starfsmanna landssímans. Hví mátti ekki koma fram með launabótina í þessum aukafjárlögum? Það er þó naumast annað en formsatriði. Það er meiri ástæða til að bæta upp nú, þegar víst er um launin, heldur en næsta ár, þegar ekki er hægt að segja, hver uppbótin verður. Um uppbót til fiskimatsmannanna er það að segja, að það er stefnumál fyrir fjvn. Hún telur rjettara, að slíkt sje gert með breytingu á launalögunum. Þá vildi jeg skjóta því til hæstv. ráðherra (KIJ), og gæti hann eins vel svarað því síðar, hvort hann geti ekki búist við því, að einhverjar tekjur mundu verða af vínversluninni þetta ár. Mjer finst ekki ósennilegt, að svo geti orðið, þar sem tekjur af henni eru áætlaðar talsvert hátt fyrir næsta ár. Það er víst ekki öllu fleira, sem jeg þurfti að svara. Hv. þm. Borgf. (PO) hefir verið svarað af hv.þm. Dala. (BJ). Jeg skal ekki gefa mig við þrætum þessara háttv.þm. En jeg vil undirstrika það, sem hv.þm. Dala. (BJ) sagði um það atriði, að höfð sjeu óviðurkvæmileg orð um fjarstaddan mann, sem ekki getur borið hjer hönd fyrir höfuð sjer. Íslendingar hafa jafnan þótt drengskaparmenn, en það er ekki drengskapur að vega svo að baki mönnum.

Jeg var búinn að segja þetta áður en hann fór

. Jeg get sagt eins og hv.þm. Dala. (BJ), að jeg hefi ekki sagt þetta sem flokksmaður fyrv. fjrh. (MagnJ), heldur sem frsm.fjvn. Flokksmenn hans hefðu haft ríkari skyldu til að verja hann, en jeg vona, að ekki hafi farið fyrir þeim líkt og rottunum, sem sagt er að yfirgefi hið sökkvandi skip, þó þeir hafi ekki gert það. Þá hjelt hv. 1. þm. S.-M. (SvÓ) sömu ræðu og hann hjelt við 2. umræðu fjárlaganna um vitana. Jeg teldi litlu skifta fjárhagslega, þótt vitar þessir fengju 1/8 –1/10, hluta kostnaðarins af opinberu fje. En það er ekki gott að vita, nema þetta yrði skoðað sem fordæmi, enda mun slíkt jafnvel vera farið að koma í ljós. En svo kemur nú hitt, að það sje ekki meira en 1/8–1/10 hluti, sem kostaður sje af opinberu fje, þá er jeg ekki sammála því. Fiskifjelag Íslands hefir veitt 7000 krónur til þessara vita. Svo bætast við þessar 4000 kr. Það verða þá 11000 kr. eða kostnaðar, og er það þó langt of mikið. Hv. þm. (SvÓ) gat þess, að gengið hefði verið á gerða samninga við vitamálastjóra. En þingið ber enga ábyrgð á því. Það hefir ekki gengið á gerða samninga í þessu efni, heldur hafa þessi hjeruð gert það, er þau vilja undan skjótast að greiða tilskilda upphæð. Jeg skal svo ekki fjölyrða meira um þetta. Það eru líklega fleiri þingmenn eins og háttv.þm. Mýra. (PÞ), að þeim sje ljóst, hvernig atkvæði eigi að falla. En hann verður að fyrirgefa, þótt aðrir rökstyðji sínar till., þótt hann sje svo skjótur að ákveða sig. En jeg vona, að háttv.þdm. sýni brtt. nefndarinnar þann sóma og sanngirni að samþykkja þær.

Atvinnumálaráðherra (KIJ): Jeg ætla að leitast við að svara tveimur spurningum, er háttv. 2. þm. Skagf. (JS) lagði fyrir mig. Það var þá fyrst út af gengismun á efni, sem keypt var frá Svíþjóð af vitamálastjóra, hvort ekki væri ástæða til að kaupa efnið annarsstaðar, þar sem minni gengismunur væri. Því er fyrst að svara, að í gildandi fjárlögum er ekkert fje lagt til vitabygginga. Verður því ekki um nein kaup að ræða til þeirra hluta í ár og hefir ekki verið síðustu mánuðina. Vitamálastjóri hefir skýrt mjer frá því, að fá megi þessi tæki frá ýmsum löndum, t. d. Englandi. Frakklandi og Svíþjóð. Ljósakrónurnar, sem notaðar eru, sjeu t. d. keyptar frá Frakklandi, en gasleiðslur og önnur ljóstæki sjeu keypt í Stokkhólmi, og verði að takast þaðan, því annars passi þau ekki inn í kerfið. En þar sem nú eða næsta ár verður ekki um neinar vitabyggingar að ræða, þá kemur auðvitað heldur enginn gengismunur til greina á þeim árum. Þá spurði sami háttv.þm. (JS), hvort ekki ætti að fara með skógarverðina eins og prestana, þegar bygt væri yfir þá, að þeir ættu að borga eftirgjald. Í 19. gr. launalaganna stendur, að skógarvörðurinn á Vöglum skuli hafa 1200 kr. í laun, auk hlunninda. Hann hafði haft þessi hlunnindi áður, og launaupphæðin er ekki ákveðin hærri með það fyrir augum, að þessi hlunnindi væru partur af launum hans. Þar sem þetta var áður ákveðið, þá er það ekki nema sanngjarnt, þó skógarvörðurinn á Hallormsstað hafi sömu hlunnindi, nema þá að byggingin sje svo dýr, að hún fari fram úr áætlun. Þá var það spurning frá háttv.frsm. (MP), hvort ekki mætti vænta tekna af áfengisverslun ríkisins á þessu ári. Jeg er nú ekki tilbúinn að svara því frá sjálfum mjer. En fyrv. fjrh. (MagnJ) sagði mjer fyrir nokkru, að hann hefði spurst fyrir um það, en fengið það svar, að þess mætti naumast vænta. Samt tel jeg það líklegt, en jeg skal athuga þetta betur síðar. Jeg er ekki mótfallinn því, að bætt sjeu kjör fiskimatsmannanna. En það ætti þá að bæta kjör þeirra allra. Það væri illa farið, ef Jón Magnússon viki frá þessum starfa. Hann hefir reynst mjög góður eftirmaður þess manns, er hafði það áður, og var þó talið, að vandfylt yrði hans skarð. En það liggur engin hótun í þessu frá hans hendi. Aðeins er eðlilegt, að hann vilji hverfa að betur launuðu starfi, ef þessari málaleitun er ekki sint.

Jón Baldvinsson Jeg vildi aðeins minnast á tvent. Fyrst er það XI. brtt. á þskj. 405, frá dómsmálaráðherra, um styrk til að senda fulltrúa á fundi erlendis. Það munu þegar komnar umsóknir frá 6 mönnum og stofnunum. Þetta verður því sýnilega ekki nóg fje. En jeg vildi ekki láta tækifærið hjá líða til að benda hæstv. stjórn á eina umsóknina. Það er handa Emanuel Cortes prentara, utanfararstyrkur til að kynna sjer litprentun seðla og frímerkja Jeg skal ekki fara að mæla sjerstaklega með þessum manni, en læt mjer nægja að vísa til ummæla, sem fylgja umsókninni. Skal jeg lesa kafla úr þeim. Stjórn prentarafjelagsins segir svo: „Hr. Emanuel Cortes er ótvírætt hinn langhæfasti af prenturum hjer til þessarar farar, enda er hann viðurkendur af öllum, sem til þekkja, fyrir þekkingu sína á allri skraut- og myndaprentun, og hefir gert íslenskri bókagerð mikið gagn með þekkingu sinni þau mörgu ár, sem hann hefir dvalið hjer á landi.“ Þá hefir bankastjórn Landsbankans talið heppilegt, að rannsakað sje, hvort tiltækilegt sje, að almenn seðlaprentun verði framkvæmd hjer, og segir: „Teljum vjer mjög ákjósanlegt, að slík rannsókn verði framkvæmd af hr. Emanuel Cortes, sem er viðurkendur afburðamaður í sinni iðn.“ Hr. Cortes hefir dvalið hjer nærfelt 20 ár og er talinn mjög fær í sinni iðn. Ætti því stjórnin að hafa hann í huga við úthlutunina. Þá er það till.háttv.þm. Borgf. (PO), sem mikið hefir verið deilt um. Jeg mun greiða atkvæði móti henni. Það er að vísu álitamál, hvort ráðherra hafi haft leyfi til að nota fje landsins á þennan hátt. En verði þessi till. samþykt, þá er jeg aðeins hræddur um, að vekjast mundu upp fleiri till. af líku tægi, viðvíkjandi einhverjum greiðslum, sem núverandi eða fyrverandi stjórnir hefðu veitt, en vafi gæti leikið á. Menn færu þá að leita að því, hvort ekki mætti innheimta fleira. Það gæti máske verið gott, þó jeg hafi samt ekki hugsað mjer að gera það.

Þorsteinn Jónsson Jeg skal aðeins segja örfá orð, út af ummælum, sem fjellu hjá háttv.frsm.fjvn. (MP) út af till.hv.þm. Borgf. (PO). Hann taldi það skyldu þeirra manna, sem hefðu verið í flokki með fyrv. fjrh. (MagnJ), að verja hann. Mjer er nú ekki annað kunnugt en að þeir tveir háttv.þm. (MP og BJ), sem hafa varið gerðir hans í þessu máli, væru stuðningsmenn hans. Þeir, eins og Framsóknarflokksmenn, skoruðu á núverandi forsætisráðherra að mynda stjórn og lofuðu honum stuðningi. Forsætisráðherra valdi svo hinn nú nýfráfarna fjármálaráðherra í ráðuneytið. Framsóknarflokkurinn útnefndi hann ekki, en ráðherrann fjekk inntöku í flokkinn eftir að hann var kominn í ráðuneytið. En þótt hann gerðist flokksmaður Framsóknarflokksins, bar sá flokkur ekki neina sjerstaka ábyrgð á honum, fremur en aðrir þeir menn, er stóðu að myndun núverandi stjórnar. Og viðvíkjandi þeirri skyldu, sem háttv.frsm. (MP) taldi, að flokkurinn hefði til að verja hann árásum, þá vil jeg taka það fram, að við flokksmenn hans höfum ekki sjeð þörf á frekari röksemdum en fram eru komnar honum til varnar. Annars lít jeg svo á, ef um athugaverðar stjórnargerðir er að ræða, að flokksmönnum stjórnarinnar beri engin skylda til að verja hana fyrir þær. Þeim ber aðeins skylda til að verja hana fyrir ranglátum árásum. Jeg ætla hjer ekkert að rökræða þetta húsaleigumál fyrv. fjrh. frekar. En jeg tel hjer ekki um rjetta aðferð að ræða hjá háttv.þm. Borgf. (PO). Ef þingið vill ákæra fyrv. fjrh. þá er landsdómsleiðin rjett, eins og háttv.þm. Mýra. (PÞ) hefir tekið fram. En fyr en sá dómur væri fallinn gegn ráðherranum er ekki hægt að innheimta fje þetta.

Frsm. (Jakob Möller) Það er gerð nokkur grein fyrir áliti nefndarinnar á þskj. 351, og hefi jeg ekki miklu við það að bæta almenns efnis. Jeg vil þó vekja athygli háttv. deildar á því, að það virðist ekki heppilegt fyrirkomulag við endurskoðun landsreikninganna, að enginn af hinum þremur yfirskoðendum, sem bæði eiga að framkvæma kritiska og tölulega endurskoðun þeirra, skuli eiga sæti á Alþingi. Því að því leyti sem hægt væri að koma við „kritiskri revision“, þá yrði það fyrir aðstoð þess endurskoðandans, sem sæti ætti á Alþingi, því að ómögulegt er fyrir þingnefnd, sem er önnum kafin, að framkvæma slíka rannsókn; það yrði einungis málamyndaverk, því á reikningnum sjest einungis, hvað greitt hefir verið úr ríkissjóði, hvað áætlað hefir verið og hvað ekki hefir verið áætlað. Þarf það því meiri rannsóknar en hægt er að gera af einni þingnefnd. Hvað snertir fjáraukalögin fyrir 1920 og 1921, sem svo mjög hafa verið gerð að umtalsefni, sökum þess, hve háar aukafjárveitingar þar er farið fram á, sem ekki eru minni en kr. 5382100,31, þá hefir aðalniðurstaða nefndarinnar orðið sú, að ekki væri ástæða til að gefa þeirri stjórn, er þá fór með fjármálin, sök á þessu, því að þessir tímar voru óvenjulegir. Á þinginu 1919 var t. d. búist við, að alt verðlag mundi lækka að miklum mun, af því að stríðið var þá nýlega úti, og voru fjárlögin samin í því trausti. En það fór í öfuga átt, því að þá fór alt fyrir alvöru fyrst að hækka í verði, og má best sjá það á dýrtíðaruppbótinni, sem altaf fór stórhækkandi, þangað til í fyrra. Hlutu því öll gjöld að fara langt fram úr áætlun. Þetta er einungis sagt um heildina, en á ekki við um einstakar greiðslur. Um einstakar greiðslur má vitanlega deila, hvort meira hefði mátt halda í en gert hefir verið. Á það leggur nefndin í heild sinni engan dóm, og um það er erfitt að dæma svo löngu síðar. Að öðru leyti hafa og allir hv.þm. í raun og veru jafna aðstöðu til þess að vanda um slíkt. Upphæðin í frv. er óneitanlega há. En nefndin hefir komist að þeirri niðurstöðu, að hún sje þar hærri en hún þurfti að vera í raun og veru; því að þar er leitað aukafjárveitinga fyrir upphæðum, er greiddar hafa verið í fullri heimild, svo sem fyrir lögákveðnum greiðslum, sem farið hafa fram úr áætlun. Er slíkt alveg óþarft. Líka er leitað aukafjárveitinga á greiðslum, sem heimilaðar hafa verið árið áður; en það er ekki venja. Jeg get nú búist við, að háttv. deildarmenn eigi erfitt með að átta sig á brtt. nefndarinnar. En óþarft er þó að eyða löngum tíma í að gera grein fyrir þeim, þar sem í raun og veru eingöngu er um formsatriði að ræða. Þar, sem upphæðir frv. eru lækkaðar eða feldar burt, er sú ástæða til, að nefndin hefir talið lagaheimild til frekari greiðslu en í frv. er gengið út frá. En þar sem við er bætt, hefir yfirskoðunarmönnum sjest yfir umframgreiðslu. Ef hv.þdm. óska frekari upplýsinga um einstakar till. nefndarinnar, skal jeg að sjálfsögðu gera þá grein fyrir þeim, sem jeg kann best. En í sjálfu sjer mætti vitanlega alveg eins samþykkja frv. óbreytt, úr því að ekki kemur til mála að vefengja heimild stjórnarinnar til að inna greiðslurnar af hendi eða koma fram ábyrgð á hendur henni út af þeim.

Fjármálaráðherra (KIJ): Jeg stend nú upp sem fjrh. Jeg skal byrja á því að taka undir með hv.frsm. (JakM), að það er mjög óheppilegt, að enginn endurskoðendanna skuli eiga sæti á Alþingi. Væntanlega verður það ekki oftar. Jeg skal taka fram, þó það sje hv. deildarmönnum kunnugt, að jeg hefi engan þátt átt í samning þessa fjáraukalagafrv., því að ef svo hefði verið, hefði það verið öðruvísi og svipað því; sem hv.frsm. benti á. Alla þá tíð, er jeg var landritari og bjó út fjáraukalagafrumvörpin, fylgdi jeg þeirri reglu að taka ekki neinar fjárupphæðir upp í þau, ef þær fóru ekki fram úr því, sem heimilað var fyrir bæði árin. Það kom iðulega fyrir, að meira fje var notað t. d. til vegagerða fyrra árið en það síðara, en jafnframt var þess gætt að fara ekki fram úr áætlun í heildinni. Stæði upphæðin alveg heima, kom mjer ekki til hugar að sækja um nýja fjárveitingu, þótt meira væri notað fyrra árið. Það var altaf töluverður reipdráttur milli endurskoðenda og stjórnarinnar. Endurskoðendur vildu leita aukafjárupphæðar til margs, sem var hrein áætlunarupphæð, eða enda lögboðin. Jeg get ekki neitað, að mig furðaði dálítið á, að þeirri reglu skuli vera fylgt í frv., að taka blint athugasemdir endurskoðara til greina. Þegar jeg las yfir brtt. nefndarinnar og sá, hvaða liðir höfðu verið burt feldir, þá var jeg háttv.frsm. fyllilega samdóma um það, að óþarfi sje að leita sjerstakrar aukafjárveitingar, þegar um lögákveðin laun starfsmanna landsins er að ræða. Sjerstaklega á það við um brtt. 17, við 4. gr. 29. e, d og e, um bólusetningarkostnað, því að það eru fullkomlega lögboðin útgjöld, og það þarf ekki sjerstakt samþykki þingsins til umframgreiðslu í því skyni. Hins vegar er stjórnin skyldug að lögum að kosta til í þessum efnum, hvað sem það svo verður mikið. Jeg hefi tekið eftir því, að nefndin hefir felt burtu liði, þar sem farið er fram á aukafjárveitingu fyrir eldivið og ljós í skólum, t. d. 45. brtt., og tel jeg það rjettmætt. Aftur á móti minnist jeg ekki, að hv.frsm. hafi minst á eina brtt., sem sje 56. brtt. Mjer er það ekki fyllilega ljóst, hvort sá liður ætti að falla. Svo hefi jeg ekki frekar að athuga við brtt. nefndarinnar, en vildi ráðleggja háttv. deild að samþykkja þær.

Magnús Guðmundsson Jeg stend ekki upp til þess að ræða um brtt. þær, sem hjer liggja fyrir. Það hefir háttv.frsm. (JakM) gert. Ástæðan til þess, að jeg hefi kvatt mjer hljóðs, eru árásir þær, sem blaðið „Tíminn“ hefir hafið gegn mjer og fjármálastjórn minni. Vona jeg, að enginn háttv. deildarmaður lái mjer, þótt jeg vilji bera hjer hönd fyrir höfuð mjer, því hjer er hið rjetta varnarþing slíkra mála, ekki síst þar sem ritstjóri þessa blaðs hefir reynst svo göfuglyndur að neita mjer um rúm í blaðinu fyrir svar við þessum árásum. Mun slíkt einsdæmi. Hvort þessi drenglyndi ritstjóri hefir álitið, að svarið mundi eyða árásunum og hann hafi viljað búa einn að blekkingunum, veit jeg ekki, en vera má, að jeg geti komið vörn minni til almennings, þótt lokuð sje þessi leið. Blaðið heldur því fram, að jeg hafi gefið þinginu villandi skýrslur um útgjöld ríkissjóðs 1920 og 1921, og þegar jeg rak þetta ofan í blaðið og sýndi með tölum, hversu fjarri öllum sanni þessi ásökun var, bætir það aðeins við nýjum blekkingum og telur sig hafa sannað mál sitt með því, að tölur þær, sem jeg gaf upp í skýrslum mínum um útgjöldin, komi ekki heim við tölur þær, sem landsreikningarnir sýna. Þetta kemur mjer síst á óvart, því að jeg tók það fram í skýrslum mínum til þingsins 1921 og 1922, að svo myndi fara, enda ættu allir að geta sjeð, að það er ómögulegt fyrir hvaða ráðherra sem er að segja í miðjum febrúar, en þá gaf jeg skýrslurnar, hver útgjöld verða árið næsta á undan með fullri vissu, þar sem sú ófrávíkjanlega regla gildir, að halda áfram útborgunum úr ríkissjóðnum tilheyrandi síðastliðnu ári til aprílloka næsta ár á eftir. Allir sjá því, að það er gersamlega ómögulegt að segja í miðjum febrúar upp á eyri, hver útgjöld koma á næstu 21/2 mánuði. Mjer kemur ekki til hugar, að ritstjórinn hafi ekki vitað þetta, og er því í engum efa um, að hjer er um vísvitandi blekkingu að ræða, sem er útreiknuð eftir þeirri Jesúítasiðfræði, að tilgangurinn helgimeðalið og altaf verði einhverjir til að trúa ósannindunum, þótt vísvitandi sjeu þau fram borin. Um hluta ríkissjóðs af enska láninu er þess að geta, að jeg ætlaðist ekki til, að ríkissjóður tæki af því nema 1% miljón kr., og nægði það til þess, að tekjur og gjöld samkvæmt landsreikningunum 1920–'21 stæðust á. En fyrv. fjrh. (MagnJ) hefir talið rjett að taka 1 milj. kr. í viðbót, sem hann hafði vitanlega heimild til. Sýnir það væntanlega, að hann hefir talið þetta hentugra ríkissjóði. Jeg er ekki enn þá sannfærður um, að þetta hafi verið rjett, en af því að mjer er sagt, að fyrv. fjrh. (MagnJ) hafi verið fjármálaaðstoðarmaður „Tímans“ og gefið honum þær leiðbeiningar, sem hann gat, um árásir á mig sem fyrirrennara sinn, vil jeg benda á þetta og eins hitt, að óvandari verður eftirleikurinn. Úr því að hann og blað þetta hafa talið rjett að ráðast þannig á mig, án þess að gefa mjer tækifæri til svara á sama vettvangi, þá hefi jeg heimild til að greiða í sömu mynt. Og lofa skal jeg fyrv. fjrh. (MagnJ) því, að verði jeg ofanjarðar næsta ár, hvort sem jeg verð þingmaður eða ekki, þá skal jeg bera saman tölur þær, sem hann gaf þinginu nú í þingbyrjun og hinar, sem koma til að standa í landsreikningnum fyrir árið 1922. Jeg veit fyrirfram, að þær koma ekki heim. Tölurnar í landsreikningnum hljóta að verða hærri, og er þá fyrv. fjármálaráðherra (MagnJ) kominn í sama gapastokkinn, sem hann og blaðið hans ætluðu að setja mig í. Blaðið segir, að jeg hafi ekki þorað að láta þingið vita um hið raunverulega fjárhagsástand ríkisins og að jeg hafi falið það fyrir því í fyrra, og þess vegna ekki lagt fyrir það fjáraukalagafrv. fyrir árið 1922. Þetta hefir verið símað út um alt land og tölublaðinu, sem hafði þennan prestslega sannleika ritstjórans að geyma, hefir verið stráð út yfir landið. En allir háttv. þingdeildarmenn vita vel, að þetta er uppspuni frá rótum, enda hefi jeg sannfrjett, að á flokksfundi í Framsóknarflokknum hafi því verið hreyft, að árásir þessar væru rangar og myndu spilla fyrir flokknum, ef hið sanna kæmi í ljós. Í raun og veru þarf jeg ekki aðra vörn en þessa, að samflokksmenn blaðsins löðrunga það og afneita því. En benda vil jeg þó á það, að það hljóta að vera vísvitandi ósannindi, er blaðið segir, að jeg hafi viljað blekkja þingið, þar sem vitanlegt er: að landsreikningurinn fyrir árið 1920 lá fyrir þinginu í fyrra, að jeg gaf samskonar skýrslu fyrir 1921 og nú í þingbyrjun var gefin fyrir árið 1922, og að fjáraukalög fyrir árið 1922 eru alt annað en fjáraukalög fyrir árin 1920 og 1921, og get jeg ekki talið það annað en vísvitandi blekkingu, að blanda þessu saman, enda vita flestir, að það er ómögulegt í miðjum febrúar 1922 að leggja fyrir þingið fjáraukalög um greiðslur tilheyrandi árinu 1921, þar sem greiðslur þessa síðastnefnda árs standa yfir til aprílloka 1922. „Tíminn“ segir sjálfur, að dómur hans um fjármálastjórnina 1920–'21 sje þungur, og það hefir hann líka ætlað að láta hann verða, en skyldi ritstjórinn hafa athugað það, að dómur hans mun enn þyngri, er hann stendur frammi fyrir alþjóð manna, sannur að sök fyrir að fara með vísvitandi ósannindi og blekkingar, til þess að reyna að svívirða og ófrægja pólitískan andstæðing. Jeg vík þá í fáum orðum að hinum einstöku liðum, sem blaðið hefir gert að umtalsefni. Er því meiri ástæða til þess fyrir mig, þar eð nefndin hafði ekki tíma til að athuga hvern einstakan lið, eins og hv.frsm. (JakM) tók fram, enda er það verk yfirskoðunarmanna, en ekki þingnefnda. Jeg verð að vera stuttorður um hvern lið, því þeir eru margir, og tek jeg þá í sömu röð og blaðið: 1. Blaðið spyr, með hvaða heimild risnufjeð hafi verið hækkað hjá forsætisráðherra. Því er fljótsvarað: Með heimild í lögum nr. 37, 28. nóv. 1919. Hefði ritstjórinn ekki átt að spyrja að þessu, þar sem „positivt“ lagaboð liggur fyrir, en spurningin sýnir einkar vel, hversu ritstjóranum er ant um að forðast blekkingar. 2. Umframgreiðslan til aðstoðar- og skrifstofukostnaðar stjórnarráðsins. Fjhn. leggur nú til, að liður þessi falli niður í frv. því, sem hjer um ræðir, og ætti því ekki að vera ástæða til að fjölyrða um það. Greiðslan stafar vitanlega af launalögunum, er bein afleiðing af dýrtíðaruppbótinni, og mun enginn álíta, að jeg nje aðrir, sem með ráðherraembætti fara, geti neitað að hlýða lögum landsins En fyrst ritstjórinn vill rifja upp hin gömlu skrif sín um fjármáladeildarstarfsmennina, væri ekki úr vegi, að jeg minti hann á, að stjórnin hans, sem nú situr að völdum, hefir ekki fækkað starfsmönnum í stjórnarráðinu, jafnvel þó skrifstofustjórinn í fjármálaráðuneytinu sje orðinn fullfrískur nú, en hann var veikur og alveg frá verki mest af árunum 1920 og 1921. Hann er mjög duglegur maður, og má því nærri geta, hvílíkur missir var að honum bæði þessi ár. Má í raun og veru segja, að fyrv. fjrh. (MagnJ) hafi haft einummanni fleira en jeg hafði. 3. Þá er stjórnarráðshúsið. Jeg viðurkenni, að viðgerðin á því varð dýr, en húsið er ákaflega gamalt og óhjákvæmilegt var að gera við það á þessum árum. „Kvisturinn frægi“, sem blaðið nefnir svo, er mjer óviðkomandi. Hann var settur árið 1917, þegar jeg var norður í Skagafirði, m. a. fyrir tilstilli þáverandi atvinnumálaráðherra Framsóknarflokksins, Sigurðar Jónssonar. 4. Það er rjett, að umframgreiðslur til hagstofunnar voru miklar. En hver getur láð það, þegar tillit er tekið til, hversu alt starf hefir þar aukist, m. a. vegna manntalsins 1920. Annars fer þar lang mest í pappír og prentun, og er öllum kunnugt, hversu alt slíkt margfaldaðist í verði. 5. Um hina erlendu sendimenn er það að segja, að þeir hafa allir verið sendir að tilhlutun þingsins, og þar hefir ekkert farið fram úr áætlun nema skrifstofukostnaðurinn í Kaupmannahöfn, og er það að vonum, þar sem vinnulaun og húsaleiga hækkuðu þar eins og hjer. - Hvað mundi hafa verið sagt, ef laun sendiherrans þar hefðu verið hækkuð um 12000 kr. á ári upp á væntanlega aukafjárveitingu, eins og núverandi stjórn hefir gert á síðastliðnu ári? En þetta nefnir blaðið ekki, og sýnir það sanngirni þess og hversu gjarnt því er að gera mönnum jafnhátt undir höfði. Jeg er ekki að álasa stjórninni fyrir þetta, en get þess til samanburðar. 6. Um ritgerðina um skrifstofukostnað lögreglustjórans og bæjarfógetans í Reykjavík er það fyrst að segja, að þingið 1919 ákvað, að allir starfsmenn þeirra skyldu hafa uppbót samkvæmt launalögunum, auk þess sem sjálf launin voru hækkuð, en við þetta jókst kostnaður við mannahald í þessum skrifstofum um meira en helming. Húsaleiga lögreglustjóra var ákveðin eftir dómkvaddra, óvilhallra manna mati, og var ekki völ á öðru húsnæði Ritstjórinn er svo vingjarnlegur að álíta, að tollvörðunum hjer í bænum hafi verið greiddar alt að 10000 kr. hverjum á ári, en gætir þess auðvitað ekki, að tollverðirnir eru 5, í stað þriggja, sem hann telur. Heimildin fyrir stofnun þessarar tollgæslu er í lögum nr. 26, 26. okt. 1917, en um þörfina vita allir, og síst mun ríkissjóður hafa tapað á þessum ráðstöfunum, heldur hefir hann haft drjúgar tekjur einmitt vegna hinnar auknu tollgæslu hjer í bænum. 7. Blaðið undrast mjög, hversu prentunarkostnaður Stjórnartíðindanna fari fram úr áætlun. Jeg minnist þess, að blað þetta hækkaði á sjer verðið um helming og gat þess um leið, að hækkun sú samsvaraði ekki nándarnærri þeirri hækkun, sem orðið hefði á öllum prentunarkostnaði. Þessu hefir blaðið nú gleymt og telur hækkunina á útgáfukostnaði Stjórnartíðindanna skriffinsku stjórnarinnar að kenna. Veit blaðið ekki, að það er lögskipað, bæði að gefa út Stjórnartíðindin og eins hvað þar á að birtast að mestu leyti? 8. Það er að vonum, að blaðið gleymir ekki umframgreiðslunni til Vífilsstaðahælisins. En hinu furðar mig á, að blaðið skuli ekki geta þess, að ca. 200000 kr. voru greiddar til Klepps umfram áætlun. Nú vita allir, að ráðsmaðurinn á Kleppi er einhver allra sparsamasti, hagsýnasti og hyggnasti ráðsmaður í þjónustu landsins, og þó gat hann ekki annað en notað ca. 200000 kr. umfram fjárveitingu fjárlaganna 1920–1921. Er þetta ágætt dæmi þess, hversu afarfjarri lagi allar áætlanir fjárlaganna fyrir þessi ár reyndust, og er því síst að undra, þótt fjáraukalögin sjeu há. Þegar fjárlögin fyrir þessi ár, 1920–'21, voru samin, var stríðinu lokið og bjuggust allir við verðlækkun. Voru því áætlanir miðaðar við næstu fjárlög á undan. En í stað lækkunar hækkaði alt svo gífurlega, sem raun varð á. Mega því allir sjá, að eigi var að undra, þótt áætlanir fjárlaganna reyndust fjarri sanni. Til samanburðar má geta þess, að í fjárlögunum fyrir árið 1922 var áætlað jafnmikið til spítala eins og gert hafði verið árið 1919 í fjárlögum beggja áranna 1920 –'21 til samans. 9. Þá eru laun aðalpóstmeistara. Það er rjett, að þau voru 13500 kr. hvort árið, og er ástæðan sú, að þessi embættismaður hafði samning frá byrjun sinnar embættistíðar, sem ákvað honum víst „promille“-gjald af póstávísunum, og varð þessum samningi vitanlega eigi riftað. Þess vegna samdi þáverandi atvrh., Pjetur sál. Jónsson, við aðalpóstmeistara um að fast ákveða gjald þetta 4000 kr. árlega, og var það minna en tekjur hans af þessu gjaldi voru áður. Þá telur blaðið laun póstmeistarans á Akureyri yfir 11600 kr. árið 1921. Ástæðan er sú, að aðstoðarkostnaður hans er talinn með, og til þess að vera ekki ósanngjarn í garð ritstjórans, gat hann haft hjer afsökun vegna orðalags landsreikningsins fyrir árið 1921, en ekki er hægt að saka mig um það, því það er eftirmaður minn, fyrv. fjrh. (MagnJ), sem hefir gert þann reikning. Ef hjer er eitthvað aðfinsluvert, þá er best fyrir blaðið að beina broddunum að sinni eigin stjórn. 10. Þá er löng romsa um vegamál, og telur ritstjórinn óforsvaranlegt að láta þau fara fram úr áætlun. Annars er sá ljóður á ráði hans þar, að hann tekur ekkert tillit til, þótt fjárveitingar sjeu færðar milli ára, eins og altaf hefir verið talið heimilt. Og fyrir þessa sök telur hann meiri umframgreiðslur en hafa verið í raun og veru. T. d. telur hann 30–40 þús. kr. umframgreiðslu til Norðurárdalsvegarins. Þar athugar hann ekki, að fjárveiting beggja áranna er notuð fyrra árið. Var það gert til þess að fá veginn áfram upp úr hrauninu, enda hefði hann annars verið ónothæfur með öllu. Annars er enginn leikur að láta fje til vegagerða og viðhalds vega standast áætlun, þegar t. d. vinnulaun þre- og fjórfaldast, því eigi mun það hafa verið tilætlunin, að láta vegamálin dragnast upp. Þykist jeg þess viss, að ekki hefði það þótt betri búhnykkur. En annars má benda á það, að til viðhalds vega má alls ekki klípa svo fje við neglur sjer, að vegirnir fái ekki sæmilegt viðhald, því að þá verður viðgerðin síðar miklu dýrari. Vinnulaun hækkuðu stórkostlega á þessum árum og alt, er til vegalagninga þurfti. Áhaldaliðurinn hefir farið mjög mikið fram úr áætlun, vegna kaupa á vjelavögnum til þess að flytja ofaníburð í vegi, og hefir það áreiðanlega borgað sig vel, því að hestaleiga var afskaplega há. Til að sýna rangsleitnina í þessum skrifum, vil jeg benda á, að 4921 var felt niður að gera þessa vegi, sem fjárveiting var þó fyrir: Hróarstunguveg, Vallaveg, Krossárdalsveg, Öxnadalsveg og Kjalarnesveg. Um Norðurárdalsveginn er fyrst og fremst skýrt rangt frá um umframgreiðslumar á fjárhagstímabilinu, og í öðru lagi mátti til að koma veginum upp úr hrauninu, og við það var fjárveitingin miðuð í byrjun, því að ella var hinn nýi vegur að engum notum. Og hver, sem þann veg fer, sjer, að hann er ekki fullgerður, og það var eingöngu gert af sparnaðarástæðum. Hefði vegurinn endað í miðju hrauninu, var hann ónýtur fyrir ferðamenn. Annars segir blaðið, að gætt sje sparsemi að því er snertir 13. gr. fjárlaganna, og á það víst að vera plástur, til þess að draga úr árásum þessa sprengvirðulega blaðs á Pjetur sál. Jónsson, en heilindin í þessu sjást best, þegar það er athugað, að umframgreiðslurnar í þessari grein einni nema, samkvæmt frv. stjórnarinnar, hjer um bil jafnmiklu og í öllum hinum greinum fjárlaganna til samans, enda ekkert undarlegt við það, þar sem þar sem talin gjöld öll til póstmála, vega, strandferða, síma og vita. Kvennaskólinn í Reykjavík gat ekki starfað nema að fá aukna fjárveitingu, en ófært þótti að leggja hann niður. Styrkurinn til Jóh. L. L. Jóhannssonar var hækkaður eftir ákvörðun þingsins, vegna þess, að styrkurinn til Jakobs Smára, sonar hans, til að vinna að hinni íslensku orðabók, fjell niður. Þá fjargviðraðist blaðið yfir hinum óvissu útgjöldum, og telur undarlegt, að þau fara mjög fram úr áætlun. Til þessa var áætlað 20 þús. kr. á ári, árin 1920 og 1921, en til þess að sýna, að umframgreiðsla á þessum liðum er óhjákvæmileg, nefni jeg nokkra liði, sem telja má lögákveðna, eða sama sem, og er það alt tekið eftir landsreikningnum: 1. Fjárkláðakostnaður kr. 21180,41 2. Eyðublöð, bókband o. fl. - 25772,49 3. Fyrir eignarnám (þessi upphæð er endurgreidd) .. - 15000,00 4. Vextir og afborgun af Landsbankahúsinu ... - 7187,37 5. Vextir af lánum hjá út- flutningsnefnd - 31200,00 6. Stimpilgjald á ríkissjóðs- láni 1919 - 45000,00 7. Greiðslur samkv. reikn- ingsúrskurðum .................... - 4093,85 8. Endurgreiddur tollur sam- kvæmt tolllögum - 16841,98 9. Kaup á síld handa bændum til fóðurbætis - 95261,00 Samtals kr. 261537,10 Þetta er alt á árinu 1920, og ætti hver maður að sjá, að ekki er gott að láta 20 þús. krónur nægja til þessara greiðslna allra. Svipað er að segja um árið 1921. Tíðrætt er blaðinu um „legátana“, sem það kallar, en allir hafa þeir verið sendir eftir ráðstöfun þingsins, svo jeg get ekki orðið um slíkt sakaður. Meinilla er blaðskæklinum við, að íslenski fáninn skuli vera dreginn við hún á bústöðum sendimanna þeirra, sem fara með umboð okkar erlendis. Jeg sleppi því alveg að fást um, að ritstjórinn vill ekki láta fóðra stjórnarráðshesta, og við reiðtýgi og klifsöðla má stjórnin alls ekki láta gera (!!). Vísvitandi ósannindi fer blaðið með, er það segir, að fálkaorðan hafi verið stofnsett ofan í vilja Alþingis. Í fyrra var blaðið altaf að klifa á krossum þessum, en síðan þess stjórn settist á laggirnar hefir það ekki nefnt þá, þó krossum hafi rignt eins og skæðadrífu. Er það skiljanlegt, að blessuðum ritstjóranum komi það betur að þegja um þetta nú sem múlbundinn rakki, því að tengdafaðir hans, hæstv. atvrh. (KIJ), mun nú vera mestur krossberi þessa lands.  (Atvrh. KIJ: Ekki satt)  . Hver þá?  (Atvrh. KIJ: Fyrverandi forsætisráðherra (JM))  . Hæstv. atvrh. (KLJ) verður þó áreiðanlega næstur.  (Atvrh. KlJ: Já, það vona jeg)  . Aðdróttun blaðsins um byssukaup út af rússneska drengs málinu tel jeg naumast svaraverða, því að flestir munu vita, að ríkissjóður keypti enga byssu. Að öðru leyti tel jeg ekki ástæðu til að fara út í það mál, nema sjerstakt tilefni sje gefið til þess, en þá skal ekki standa á mjer um svör. Að blaðið níðir mig og meðstjórnendur mína út af því máli, kemur mjer vitanlega ekki á óvart, en vart mun núverandi stjórn fá betri dóm hjá almenningi fyrir það mál en hin fyrverandi. Tollaendurgreiðslan, sem blaðið gerir að umtalsefni, hefir farið fram samkvæmt skýlausum fyrirmælum tolllaga og vörutollslaga. Skilagreinir fyrir þessu hafa yfirskoðunarmenn landsreikninganna haft með höndum og ekkert fundið að athuga. Blaðið lætur það líta svo út, að mörg hundruð0000 þúsund króna tekjuhalli hafi orðið af símanum hjer í Reykjavík, en þetta er annaðhvort blekking eða vanþekking, því að allár tekjur af síma þessum eru taldar tekjumegin, eins og af öðrum símum, en kostnaðurinn gjaldamegin. Það er þessi einkennilega Laufásrjettsýni, sem þykir það sanngjarnt, að líta aðeins á aðra hliðina. Lengra en þetta er blaðið ekki komið enn í athugunum sínum, en von mun á framhaldi, og skal jeg þá við tækifæri taka það til bænar. En út af tveimur fyrirspurnum, sem blaðið hefir beint til mín, skal jeg taka það fram, að jeg hefi ekki fundið ástæðu til að svara þeim í blaðinu, fyrst ritstjórinn neitar mjer um rúm þar til andsvara, en hjer get jeg tekið það fram, að tekjuskattsmál það, er hann spyr um, var á sínum tíma borið undir fjárveitinganefnd þessarar háttv. deildar, og samþykti hún allar mínar gerðir í því, og er því best fyrir ritstjórann að spyrja sína eigin stjórn, hvað málinu líði. Hann segir reyndar, að málið muni aldrei hafa verið borið undir þingið, en þetta er hans venjulega meðferð á sannleikanum. Hitt atriðið, sem hann spyr um, er um það, hvers vegna jeg hafi tekið að mjer að verja ýmsa menn hjer í tekjuskattsmálum, og telur það óhæfilegt af mjer, sem höfundi tekjuskattslaganna. En þessu get jeg mjög vel svarað, og svarið er á þá leið, að einmitt vegna þess, að jeg er höfundur tekjuskattslaganna, er mjer ant um, að þeim sje rjett beitt, en svo var ekki í sumum atriðum, og snerta þau fyrverandi fjármálaráðherra dálítið óþægilega, því að hann hefir orðið þessa valdandi með drætti sínum á útgáfu tilsk. 1. apríl í fyrra, og með þessu hefir hann bakað ríkissjóðnum tap, sem enn er ósjeð, hversu mikið verður. Meira held jeg, að jeg þurfi ekki að taka fram að sinni út af ummælum oftnefndrar patentblekkingarverksmiðju hæstv. stjórnar. Jeg vil þó aðeins bæta því við, til að sýna heilindi ritstjórans, að í fyrra, um það bil, sem stjórnarskiftin urðu, fjekk jeg boð frá ritstjóranum með þingmönnum, sem sitja hjer í þessum sal, að ef jeg vildi vera fjármálaráðherra áfram, skyldi „Tíminn“ styðja mig eindregið, en þegar jeg kærði mig ekki um að hafa það starf lengur á hendi, sneri hann strax við blaðinu og hefir altaf síðan haft mig milli tannanna. Þessi aðferð minnir á það, sem sagt er um einstaka menn - en þeir eru sjálfsagt örfáir, - er biðja sjer kvenna og fá hryggbrot, en gera síðan alt til að níða þessa konu, er þeir vildu fá; en þá sjaldan þetta kemur fyrir, er það talinn sjerstakur ódrengskapur. Það hefir komið í minn hlut að standa fyrir fjármálum þessa lands þau árin, sem erfiðust hafa verið um langa hríð. Ef jeg hefi gert það illa, sem jeg ekki skal um dæma, er það næsta undarlegt, að harðsnúnasti andstæðingurinn vildi hafa mig áfram í þeirri stöðu, og jeg fæ ekki betur sjeð en að með þessu hafi þessi andstæðingur minn viðurkent, að undangengnar árásir hans allar sjeu að alls engu hafandi - vægast talað út í bláinn og gerðar af hvötum, sem auðsæjar eru, en jeg hirði ekki að nefna.

Þorsteinn Jónsson Hjer hefir nú við umræðu þessa máls verið haldin löng ræða af háttv. 1. þm. Skagf. (MG), sem að mestu leyti hefði átt heima í blaði því, er styður hann, heldur en hjer á Alþingi, því að hún var svar við greinum, sem komið hafa út í Tímanum. Mjer finst nú sú aðferð ærið hæpin, ef menn tækju upp þann sið að eyða tíma þingsins í að svara blaðagreinum. Það er fjarri mjer, að jeg ætli að fara að svara nokkru af því, sem hann var að deila á ritstjóra Tímans, því að bæði mun ritstjórinn geta svarað fyrir sig sjálfur, og í öðru lagi myndi þingið verða óendanlegt, ef þingmenn ætluðu að taka allar ádeilugreinar blaðanna til rækilegrar rökræðingar. En það var aðeins eitt í ræðu hv.þm. (MG), sem jeg vildi svara, en það var þar, sem hann kom að Framsóknarflokknum í þessari deilu hans og Tímans. Hann sagði, að flokkurinn hefði á einhverjum flokksfundi í vetur deilt á blaðið fyrir þessi skrif þess. En jeg veit nú sannast að segja ekki, hvernig háttv.þm. (MG) veit það, sem gerst hefir á fundum flokksins í vetur, því að hann hefir aldrei komið á fund hjá honum. En aftur á móti ætti mjer að vera allkunnugt um fundi flokksins, því að jeg hefi verið skrifari hans. Get jeg því, að þessu gefna tilefni, upplýst það, að flokkurinn hefir aldrei haft þessa deilu þingmannsins og Tímans á dagskrá, og ekkert stendur um það í gerðabók flokksins, að á hana hafi verið minst. Og mjer er heldur ekki kunnugt um, að það hafi nokkru sinni verið gert; hefi jeg þó verið á flestum fundum flokksins. Annars finst mjer vart viðeigandi að vera að eyða tíma þingsins til þess að svara blaðagreinum. Þeim á vitanlega að svara á hinum rjetta vettvangi, sem er í blöðunum.

Magnús Guðmundsson Jeg skil vel, að háttv. 1. þm.N.-M. (ÞorstJ) vill helst, að þessum greinum Tímans sje ekki svarað. (ÞorstJ. Jú, í blöðum). Mjer hefir verið neitað um rúm í Tímanum til andsvara þessum greinum hans. En jeg hefi ekkert blað, sem sjerstaklega styður mig. Hvar ætti jeg þá að svara þeim í blöðum? En hins vegar sje jeg ekki annað en það sje rjett að ræða þau mál hjer á Alþingi, sem koma dagskránni við, og jeg veit ekki betur en nú sjeu til umræðu fjáraukalögin fyrir 1920 og 1921, og þetta mál kemur þeim beinlínis við. Vil jeg ráða þessum háttv.þm. að vera ekki að sletta sjer fram í störf hæstv. forseta. Hann mun segja til, þegar farið er út fyrir efnið. En annars skil jeg vel þessa framkomu háttv. 1. þm.N.-M. (ÞorstJ), því hann telur blað sitt hafa einkarjett til að flytja rangar frjettir út um land. Háttv. þm. neitaði því, að árásir Tímans á mig hefðu verið á dagskrá í Framsóknarflokknum eða neitt um það bókað. Þessu hefi jeg alls ekki haldið fram. Jeg hefi aðeins sagt, að um þetta hafi verið rætt á flokksfundi, og það get jeg sannað, að er rjett. Hins vegar varðar háttv.þm. ekkert um, hvernig jeg veit þetta. Og aðrir Framsóknarmenn, sem hjer sitja, vita, að jeg fer með rjett mál. Það er mjer nóg. Um orð hv.þm. (ÞorstJ) hirði jeg ekki hið allra minsta.

Þorsteinn Jónsson Jeg vil aðeins taka það fram, að það er föst venja hjá Framsóknarflokknum að bóka öll þau mál, sem til umræðu eru.

forseti (BSv): Jeg skal leyfa mjer að geta þess, að mjer hefir borist krafa frá 6 háttv. deildarmönnum, svo hljóðandi: „Vjer undirritaðir leyfum oss að fara þess á leit við forseta Nd., að hann taki vatnamálið á dagskrá til 2. umr. 27. þ. m.“ SvÓ, ÞorstJ, HK, ÞorlJ, PÞ, SSt.

Bjarni Jónsson Jeg vil láta þess getið við háttv. deildarmenn, að jeg hefi boðað til fundar í vatnamálanefndinni, en þó ekki orðið neitt úr fundahöldum vegna fjárlagafundarhalda, sem eigi þótti rjett að tefja. Hafði jeg því ákveðið fund næsta dag, en er sá dagur rann, var þegar búið að kljúfa nefndina og koma fram með meiri hluta nál., enda þótt nefndin hefði enn eigi komið saman til annars en að kjósa sjer formann og ritara. Nú er sýnilega verið að reyna að koma í veg fyrir, að minni hluta nefndarinnar vinnist tóm til þess að átta sig á því, sem orðið er, og koma með sínar till. og svara þessu nál. meiri hl. Annars vil jeg geta þess, ef háttv. 1. þm. S.-M. (SvÓ) hefir haldið, að jeg hafi dregið þetta mál á langinn af hrekkvísi við hann, að heimilisástæður mínar eru þannig, að mjer er eigi kleift að vera að heiman að morgni dags til hádegis, og get því eigi haldið fundi á þeim tíma dagsins.

Forseti (BSv): Þá vil jeg geta þess, að mjer hefir enn borist ný áskorun, um að taka frv. um hinn nýja fyrirhugaða banka á dagskrá. Áskorun þessi er og undirrituð af 6 háttv. deildarmönnum og hljóðar þannig: „Vjer undirritaðir leyfum oss að fara þess á leit við forseta Nd., að hann taki á dagskrá til 2. umr. þ. 27. þ. m. frv. til laga um heimild fyrir ríkisstjórnina til að veita ýms hlunnindi fyrirhuguðum nýjum banka.“ JakM, PO, MG, ÞórJ, SSt, MP.

Sveinn Ólafsson Það eru aðeins örfá orð til háttv.þm. Dala. (BJ). Jeg verð að vekja athygli háttv. deildar á því, að nú eru liðnir 20 dagar síðan þetta frv. kom frá Ed. Hefi jeg oft farið þess á leit við háttv.þm. Dala., sem er formaður nefndarinnar, að hann kallaði oss nefndarmenn á fund um vatnamálið, en það aldrei tekist, og þó stundum verið ráðgert. Framan af töfðu annir í fjárveitinganefnd, en nú eru nokkrir dagar síðan þeim lauk, og hefir fundur þó ekki fengist. Vitanlegt er oss meiri hluta mönnum það líka, að tafirnar á fyrirtekt málsin eru ekki einvörðungu vegna annríkis, og þetta fundarboð hjá háttv. formanni kemur nú fram, þegar opinberlega er kvartað og ákvörðun tekin út úr neyð. Vjer höfum tilknúðir borið fram álit vort utan funda af því að vjer fundum, að drátturinn stefndi til eyðingar málsins. Hitt var oss einnig löngu ljóst, að einskis samkomulags var að vænta við háttv. minni hluta um undirstöðuatriði málsins, deilumálið gamla, og því var biðin enn hættulegri og líkari til að koma málinu í strand.

Jón Þorláksson Mjer finst þetta alleinkennileg aðferð með vatnamálið, og er það miklu líkast, að einhver ólga sje hjer á bak við; líklega er það eitthvað, sem ekki þykir vel til þess fallið, að það sæti venjulegri meðferð þingmála. Jeg var kosinn í þessa vatnamálanefnd af kosningabandalagi nokkru hjer í deildinni, og var mjer allnauðugt að taka þar sæti. Þó hefi jeg ekki viljað vanrækja þessi störf mín þar, fremur en önnur þingstörf, sem koma undir mig og jeg hefi verið kosinn til að gegna. Um vatnamálanál., sem nú er fram komið, get jeg ekki rætt hjer, er ekki hefir unnist tóm til þess að halda fund í nefndinni, og verði nú þetta samþykt, að þetta langstærsta mál þingsins, sem legið hefir fyrir á seinni árum, verði tekið á dagskrá næsta fundar, 27. þ. m., án þess að oss öðrum nefndarmönnum gefist ráðrúm til að ráða ráðum okkar um það mál, ber jeg fram þau tilmæli til háttv. vinnunefndar deildarinnar, að jeg verði leystur frá nefndarstörfum í vatnamálanefndinni. Jeg vil taka það fram, að það er öldungis óþarft fyrir meiri hluta þessarar nefndar að hafa þessa aðferð í máli þessu, sem þegar hefir verið samþykt í Ed., og er því vitanlegt um, að hægt er að afgreiða með fullu og öllu á þessu þingi, enda þótt frestur yrði gefinn, svo að minni hluti fái tóm til að semja sitt nál. Viðvíkjandi því, sem hv. 1. þm. S.-M. (SvÓ) heldur fram, að nægur tími hafi verið til að halda fundi í vatnamálanefndinni, vil jeg segja, að jeg veit alls ekki, á hvaða tíma það hefði átt að verða. Jeg á sæti í einni hinni allra erfiðustu nefnd þingsins, og þar eru sífeld fundahöld alla daga, og sama á við um fjvn., auk hinna löngu dag- og næturfunda í þingdeildinni; hygg jeg því, að enn sem komið er hafi verið fremur lítill tími afgangs. Þeir, sem nú vilja fá þetta mál tekið á dagskrá 27. þ. mán. eru að leitast við, að þetta stórmerkasta mál þingins fái eigi að sæta venjulegri meðferð mála hjer á þinginu.

Forseti (BSv): Jeg vil taka það fram, að jeg mun alls ekki af sjálfsdáðum taka þessi mál á dagskrá þ. 27. þ. mán. En jeg mun þá í fundarbyrjun bera kröfur þessar undir atkvæði umræðulaust samkvæmt 43. gr. þingskapa.

Bjarni Jónsson Viðvíkjandi sannleiksræðu háttv. 1, þm. S.-M. (SvÓ) vil jeg taka það fram, að hann kom ekki með allan sannleikann fremur venju, eða rjettara sagt aðeins lítið af honum. Fjáraukalögin voru fyrst afgreidd í gær, og hafa því altaf verið fundir þangað til í fjvn. Þetta er allur sannleikurinn. Hafi honum fundist nægur tími til þess að halda fundi í vatnamálanefndinni, hefir það líklega verið eitthvað annað en fossaniður, sem hefir látið í eyrum þessa háttv.þm. Hann sagði, að hann hefði oft beðið um fárra mínútna fund. Sagði hann það vera nægan tíma til þess að kljúfa nefndina og til þess að leggja fram þetta nál. sitt, er hann hafði þegar klofið nefndina fyrirfram. Fundi til þess að ræða málið sameiginlega í nefndinni hefir þessi þm. því alls eigi viljað.