Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Þannig háttar til um 3.--6. og 12. dagskrármál að of skammt er liðið frá útbýtingu þingskjala eða 2. umr. og verður því að leita afbrigða um að þessi mál megi koma á dagskrá og til umræðu. Verður þeirra afbrigða nú leitað.

Hæstv. forseti. Það má segja að það hafi unnist nokkur áfangasigur í sambandi við þetta mál, frv. til laga um Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins. Eins og það var hér fram borið af hæstv. sjútvrh. í vetur þá gerði það ráð fyrir því að Verðjöfnunarsjóður sjávarútvegsins yrði lagður niður án þess að nokkuð kæmi í staðinn fyrir hann. Við stjórnarandstæðingar lögðumst mjög hart gegn þessum áformum og töldum óhyggilegt, svo ekki sé nú fastar að orði kveðið, að leggja þannig niður þennan eina sjóð, þetta eina tæki sem fyrir hendi er til verðjöfnunar eða sveiflujöfnunar í íslenskum sjávarútvegi, án þess að nokkuð kæmi í staðinn. Það kom og í ljós að allir helstu sérfræðiaðilar á sviði hagstjórnar og efnahagsmála í landinu, svo sem eins og Þjóðhagsstofnun, Seðlabanki og aðrir slíkir aðilar, voru sama sinnis og satt best að segja var með ólíkindum að sjá hvernig umsagnir þessara aðila tættu niður málatilbúnað hæstv. ríkisstjórnar. Því ber að fagna þegar svo vel tekst til að menn taka sönsum og hæstv. sjútvrh. féllst á að það væri óráðlegt og óhyggilegt að fella úr gildi lögin um Verðjöfnunarsjóð án þess að nokkuð annað kæmi í staðinn og flutti sjálfur brtt. sem greidd voru um atkvæði áðan og samþykkt sem gengur út á það að lögin um Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins halda gildi sínu en sjóðurinn verður gerður óvirkur um skeið. Má það í sjálfu sér einu gilda vegna þess að aðstæður eru hvort eð er þannig að í sjóðnum er sáralítið fé og engar inngreiðslur væntanlegar í hann á næstu missirum ef svo heldur sem horfir með verðlag á íslenskum sjávarafurðum. Má því segja að þar hafi verið um eins konar sýndarmennskutillögu að ræða því í reynd breytir hún engu í sjálfu sér um starfrækslu Verðjöfnunarsjóðs sjávarútvegsins á næstu missirum. Hitt er að mínu mati mikilvægt og því ber að fagna að með þessu eru viðurkennd þau sjónarmið sem við stjórnarandstæðingar töluðum fyrir, að það gengur ekki að fella úr lögum einu ákvæðin sem til eru um verðjöfnun eða sveiflujöfnun í greininni og vísa því bara út í loftið hvað eigi að taka við eða hvernig eigi með slíka hluti að fara. Öllum sérfræðiaðilum ber saman um að fyrir hendi þurfi að vera með einum eða öðrum hætti tæki varðandi stjórn íslenskra efnahagsmála og/eða sjávarútvegs til þess að grípa til til að draga úr mestu sveiflunum í afkomu og tekjum greinarinnar. Það má segja að með þeim brtt. sem voru afgreiddar áðan hafi því máli verið bjargað fyrir horn og ber að fagna því en þá stendur eftir hinn þáttur málsins, því þetta frv. var frá upphafi tvíþætt, og það er sú græðgi hæstv. fjmrh. að gera upptækar eignir Verðjöfnunarsjóðs upp á liðlega 200 millj. kr. sem eftir standa í þeim sjóði og ekki eru merktar einstökum nafngreinum eigendum og verða þar af leiðandi ekki greiddar út með neinum venjulegum hætti. Þetta á við um innstæður vegna fyrirtækja sem ekki eru lengur starfrækt, hafa orðið gjaldþrota, eða vegna innstæðna sem af öðrum ástæðum er ekki hægt að merkja einstökum aðilum og greiða út sem slíkar. Við teljum við þessar aðstæður með öllu fráleitt að ráðstafa þessum innstæðum eins og hæstv. ríkisstjórn gerir ráð fyrir. Að mörgu leyti væri eðlilegast úr því að sú ákvörðun hefur verið tekin að fella ekki úr gildi lögin um Verðjöfnunarsjóð að þessar innstæður stæðu þar áfram og gætu orðið stofn að nýjum verkefnum á vegum sjóðsins á komandi árum. En komi þær til útgreiðslu nú, eins og hæstv. ríkisstjórn virðist leggja ofurkapp á þannig að eftir stendur raun það eitt af þessu máli að ríkissjóður er að ná sér í, krækja sér í, gera upptækar --- stela, liggur mér við að segja, með leyfi hæstv. forseti, þessum eignum sjávarútvegsins þá tel ég að það sé a.m.k. tilraunarinnar virði að flytja hér tillögu um öðruvísi ráðstöfun á þessu fé. Ég legg því til á brtt., sem ég mun afhenda forseta eftir að hafa talað fyrir henni, að síðasti málsliður 2. gr. frv. orðist svo, hæstv. forseti: ,,Aðrar eignir sjóðsins skulu renna til helminga í byggingarsjóð hafrannsóknarskipa og til Lífeyrissjóðs sjómanna, utan 10 millj. kr. sem skulu renna til Félags rækju- og hörpudiskframleiðenda.`` Um það atriði er samstaða að Félag rækju- og hörpudiskframleiðenda fái greidda út fjármuni sem sú grein getur gert réttmæta kröfu til í innstæðum sjóðsins og verður því varið til sérstaks markaðsátaks á kaldsjávarrækju á mikilvægum mörkuðum félagsins. Það er samdóma álit þeirra sem að þessu hafa komið að þeim hluta fjármunanna sé vel varið en í stað þess að ráðstafa þá því sem eftir stendur, sem lætur nærri að vera um 200 millj. kr., í ríkisreksturinn þá renni það til helminga til byggingarsjóðs hafrannsóknarskipa og til Lífeyrissjóðs sjómanna. Það er alveg ljóst að báðir þessir aðilar eru í ríkri þörf fyrir fjármuni. Lífeyrissjóður sjómanna á í miklum erfiðleikum með að uppfylla sínar skuldbindingar og fyrir dyrum stendur væntanlega, því miður, að skerða bótarétt á næstu missirum og þó að þarna sé ekki á ferðinni einhver fjárhæð sem muni breyta miklu eða skipta sköpum fyrir afkomu Lífeyrissjóð sjómanna þá er þó viðleitni í þá átt að láta hann njóta nokkurs af þeim fjármunum sem ráðstafað skal með þessum hætti. Vísa má til fyrri fordæma svo sem þegar Lífeyrissjóður sjómanna hefur fengið fé úr gengismunasjóði, úr Verðjöfnunarsjóði sjávarútvegsins við fyrri útgreiðslur og fleiri tilvika. Varðandi byggingarsjóð hafrannsóknarskipa er um það mál að segja að það hefur komið glöggt í ljós á síðustu árum að sá skipakostur sem Hafrannsóknastofnun hefur yfir að ráða er á engan hátt fullnægjandi miðað við þau verkefni sem stofnunin þarf að ráðast í og kemur þar sérstaklega til að þau skip sem nú eru í rekstri ráða ekki við aðstæður á dýpra vatni sem mikil þörf er þó á að rannsaka. Þannig hefur Hafrannsóknastofnun ekki getað sinnt rannsóknum eins og til hefur staðið á djúpmiðunum suður og suðvestur af landinu vegna þess annars vegar að stofnunin hefur ekki haft til þess skipakost sjálf, ekki skip sem hafa togkraft og burði til þess að sinna rannsóknum á djúpu vatni, og stofnunin hefur ekki haft fjármuni til að leigja önnur skip, frystitogara eða önnur slík stór skip sem ráða við þessar aðstæður en leigugjald fyrir slík skip er gjarnan á bilinu 1,5--2 millj. á sólarhring og liggur í hlutarins eðli miðað við naumt skammtaða fjárveitingar til Hafrannsóknastofnunar að þær hrökkva skammt til að standa undir margra vikna rannsóknarleiðöngrum á slíkum skipum. Í byggingarsjóði hafrannsóknaskipa munu vera einhverjir fjármunir, m.a. eftirstöðvar af fé sem stofnunin fékk þegar eldra rannsóknaskip, Hafþór, var selt og hér mundi því myndast þó nokkur stofn að byggingarsjóði fyrir nýtt hafrannsóknaskip eða kaup á stóru, notuðu skipi sem með lagfæringum mætti nýta til að sinna þessum þætti hafrannsókna sem mikil nauðsyn er á að gert verði. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa um þetta fleiri orð. Ég legg þessa brtt. fram og fer fram á að umræðunni verði frestað þangað til henni hefur verið dreift og afbrigða leitað þannig að hún fái að koma til atkvæða.

Hæstv. forseti. Það ganga nú mjög hratt fram málin hér og þannig háttar með 5. dagskrármálið, frv. til laga um Áburðarverksmiðju ríkisins, að ég hafði hugsað mér að flytja brtt. við það mál við 3. umr. en hef ósköp einfaldlega ekki haft tóm til að ganga frá henni skriflega. Nú er það að vísu svo að samkvæmt þingsköpunum er heimilt að flytja munnlegar brtt. en það er kannski ekki einfaldasti framgangsmátinn fyrir slíkt þannig að ég leyfi mér að óska eftir því við hæstv. forseta að umræðu um þetta mál verði frestað stundarkorn á meðan ég geng frá þeirri brtt. sem ég hafði hugsað mér að láta koma til atkvæða eftir 3. umr. málsins. Brtt. varðar sérstaklega tvö ákvæði frv. sem urðu að umtalsefni við 2. umr., þ.e. annars vegar stjórn fyrirtækisins eins og hún verður úr garði gerð ef af breytingunum yfir í hlutafélag verður og í öðru lagi meðferð hlutafjárins og heimildir hæstv. ráðherra til að selja það að hluta til eða öllu leyti. Um þessi tvö efnisatriði hafði ég hugsað mér að flytja brtt. og ég óska þess vegna eftir því að umræðunni verði frestað stundarkorn svo mér gefist kostur á að ganga frá þessum tillögum.

Virðulegur forseti. Ég tek eftir því að það er hlaupið yfir 7. dagskrármálið, frv. um vernd og veiðar á villtum fuglum og spendýrum sem var á dagskránni og rætt fyrir atkvæðagreiðslu. Ég gerði hlé á máli mínu í miðri ræðu og undrast það ef ekki er haldið áfram umræðu um þetta mál þannig að ég geti komið mínum sjónarmiðum að og óska eftir því að það verði gert.

Hæstv. forseti. Mér er ljúft að skýra það að ég á sök á þessari breytingu. Þannig stendur á að ég þykist hafa staðið mína vakt hér hverja stund vikum saman en svo stendur á að mér er nauðugur einn kostur að vera fjarverandi milli klukkan fjögur og hálfsex og þess vegna fór ég fram á það við hæstv. forseta að fá að ræða ögn við hv. 5. þm. Norðurl. v. um frv. til laga um Lífeyrissjóð sjómanna. Ég á ekki von á að um það verði mikil umræða og skal reyna að stytta mál mitt sem mest má verða. Ég þakka hæstv. forseta að verða við þessari beiðni.

Ég tek tillit til þess.

Hæstv. forseti. Ég vil mæla fyrir brtt. frá efh.- og viðskn. við frv. til laga um Lífeyrissjóð sjómanna. Tillagan gengur út á það að við frv. bætist ákvæði til bráðabirgða svohljóðandi: ,,Áður en fjmrh. staðfestir reglugerð fyrir sjóðinn, sbr. 6. gr., skal hann leita álits efh.- og viðskn. Alþingis.`` Virðulegi forseti. Mál þetta er þannig til komið í þinginu að samtök þau sem að sjóðnum standa, þ.e. samtök sjómanna og útvegsmanna, hafa eindregið óskað eftir því að lög um Lífeyrissjóð sjómanna verði einfölduð en á einstökum réttindamálum og skyldum aðila verði tekið í reglugerð um sjóðinn eins og gildir um langflesta aðra lífeyrissjóði. Það liggur fyrir að fjárhagsstaða þessa sjóðs er afar slæm og þeir aðilar sem að sjóðnum standa vilja taka á málefnum hans af fullri ábyrgð og leita leiða til þess að þau réttindi sem sjóðurinn lofar séu tryggð þannig að ekki komi til þess innan fárra ára að það verði algjör þurrð í sjóðnum og að réttindi þau sem hafa áunnist verði að engu. Það hefur verið haft mikið samband við þá aðila sem að sjóðnum standa og þeir hvetja eindregið til þess að frv. verði afgreitt. Ég vil sérstaklega lesa bréf sem barst í gær frá Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands og Sjómannasambandi Íslands. Bréfið hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Fyrir Alþingi liggur nú frv. til laga um Lífeyrissjóð sjómanna. Er það ósk fulltrúa neðangreindra samtaka sem eiga aðild að sjóðnum að frv. verði afgreitt hið fyrsta sem lög frá Alþingi. Frv. var unnið af stjórn Lífeyrissjóðs sjómanna með hagsmuni sjóðsins í huga og er þess farið á leit að Alþingi samþykki frv. óbreytt frá því sem efh.- og viðskn. þingsins lagði til.`` Undir þetta rita fyrir hönd Farmanna- og fiskimannasambands Ísland, Benedikt Valsson, og fyrir hönd Sjómannasambands Íslands, Hólmgeir Jónsson. Ég hygg að þegar þau samtök sem að sjóðnum standa lýsa eindregnum vilja sínum til þess að frv. þetta verði afgreitt og hyggjast taka á málefnum sjóðsins af ábyrgð þá sé Alþingi ekki stætt á öðru en að aðstoða við það verk.

Hæstv. forseti. Það er augljóst að það eru ekki margir hv. þm. sem hafa áhuga á Lífeyrissjóði sjómanna og málefnum hans. Í fyrsta lagi vil ég segja, hæstv. forseti, að þegar komið er að þinglokum og við höfum lagt nótt við dag til að ljúka þeim málum sem ríkisstjórnin hefur talið bráðnauðsynleg þá sýna menn hér nýtt mál eða mál sem ekki hefur verið á dagskrá síðustu daga og ætlast til þess að keyra það í gegn með sama offorsi og önnur mál á hinu háa Alþingi. Hv. 5. þm. Norðurl. v. ber fyrir sig að þetta sé mikið hjartans mál sjómannasamtakanna til þess að bjarga sjóðnum, eins og hann svo kallar það. Nú vitum við það öll að á þessu kjörtímabili hefur verið unnið að því leynt og ljóst og fyrst og fremst ljóst að skerða verulega, að rýra verulega kjör sjómanna í sínum eigin lífeyrissjóði og nægir að minna á lög sem gengu í gildi á árinu 1992 þar sem réttur manna til Lífeyrissjóðs sjómanna var stórlega skertur. Ég átti þó nokkuð langar ræður um það mál. Nú er enn hoggið í sama knérunninn og enn skal skerða kjör sjómanna. Fyrir nokkrum árum var barist fyrir því á tímum vinstri stjórnar og í ráðherratíð hv. núv. 9. þm. Reykv., Svavars Gestssonar, að sjómenn mættu fara í land sextugir að aldri og fá lífeyri vegna verulega lækkaðra tekna þó að þeir héldu síðan áfram einhverri vinnu í landi. Nú skal þetta síðasta hálmstrá tekið af sjómönnum. Mér er alveg sama hvað samtök sjómanna segja um þetta mál, ef þeim er annara um sjóðinn en sjómennina þá verður það að vera þeirra mál. Við vitum það einnig að allir lífeyrissjóðir landsmanna verða meira og minna í gjaldþroti í framtíðinni. En ég ætla að segja hv. 5. þm. Norðurl. v. og varaformanni hv. efh.- og viðskn. að einn er sá sjóður sem enginn hefur áhyggjur af að verði gjaldþrota og nú ætla ég að kenna honum nokkrar tölur. Árið 1993 --- og ég bið hv. þm. að hlusta á mig --- fengu 140 manns eftirlaun eða lífeyri úr lífeyrissjóðum alþingismanna og ráðherra. Það voru 140 sálir sem fengu greiðslur úr þessum sjóði. Meðalgreiðsla á árinu var 820 þús. til þessara 140 einstaklinga. Sama ár, árið 1993, fengu 2.000 sjómenn, nánar tiltekið 1.999 og ég nennti ekki að deila með því, fengu 2.000 sjómenn, ekkjur þeirra og börn 524 millj. kr. sem er ekki mikið meira en fimm sinnum meira fyrir 2.000 manns en fyrir 140. Með öllu sem þar er inni í: ellilífeyrir, örorkulífeyrir, makalífeyrir, barnabætur og hvað þetta nú heitir, var meðalgreiðslan handa 2.000 sjómönnum ekki 828.000, hún var 262.000. Ég hef engan heyrt hafa áhyggjur af því að þessi sjóður okkar ágætu hv. alþm. og hæstv. ráðherra sé í neinum sérstökum vandræðum en ég býst við að hann sé það. En ætli því verði ekki bjargað öðruvísi. Það vill nú til, hv. 5. þm. Norðurl. v., það þýðir ekki að ávarpa þann ráðherra sem hér er ekki til staðar, að sem sjómannsbarni úr Hafnarfirði er mér ýmislegt minnisstætt, eins og það þegar heilu skipshafnirnar voru að farast, ekkjur þeirra stóðu uppi með stóran barnahóp og fengu ekki greiddan einn eyri í bætur af nokkru tagi. Þess vegna er mér töluvert sárt um að þessi sjóður sé verndaður eins og unnt er. Það er hins vegar svo einkennilegt að þegar skerðingarlögin voru sett 1992, þar sem tekinn var alls kyns réttur af íslenskum sjómönnum --- hvað var þá gert í leiðinni? Um árabil og ég held allt frá stofnun, ef ég man rétt, þó kann það að vera vitleysa, höfðu þessar greiðslur verið inntar af hendi í Tryggingastofnun ríkisins og munaði svo sem ekkert um það. Það var gert meira og minna af almennum rekstri Tryggingastofnunar með sérbókhaldi en enginn hafði nokkru sinni kvartað yfir því að sú afgreiðsla væri ekki með ágætasta móti. Þegar þessi lög voru sett 1992 þá var Lífeyrissjóður sjómanna tekinn út úr Tryggingastofnun og þessi sárt leikni sjóður --- hvað gerði hann fyrst af öllu? Hann réðist í að kaupa hús undir yfirstjórn sjóðsins sem nú stendur í 35 millj. kr. og er þó langt í land að það sé að fullu innréttað.  Það er nefnilega alltaf hægt að eyða peningum í svona lagað og það hefur enginn áhyggjur af lífeyrissjóði sem greiðir 828 þús. kr. að meðaltali á ári 140 alþingismönnum en það er sjóðurinn sem borgar 262 þús. kr. handa 2.000 sjómönnum sem menn hafa áhyggjur af. Ég veit ekki, satt best að segja, hvað samtökum sjómanna gengur til. Ég held að það sé komið fyrir þeim eins og ýmsum forustumönnum í samtökum sem þessum að menn horfa á einhverja dálka og gleyma fólkinu sem þeir eru umboðsmenn fyrir. Þeir gleyma fólkinu sem hefur trúað þeim fyrir þessum sjóðum. Menn eyða hundruðum þúsunda í fundaferðir út og suður, erlendis og hérlendis, og það er ekki spurt hvort sé til fyrir því. Það eru alltaf til peningar fyrir því. En helst til bjargar sjóðnum skyldi leggja niður réttindi þeirra fáu sálna sem geta t.d. fengið einhvern smávegis lífeyri þegar þeir verða að hætta á sjó og verða að skipta um vinnu. Nú segja menn: Það stendur náttúrlega ekkert um þetta í þessu nýja frv. og það er alveg rétt vegna þess að lagaákvæði sjóðsins eru einfaldlega felld niður. Nú skal þetta allt gert með reglugerð. Ég er með drög að reglugerð hér og ég sé ekki annað en að hún ríghaldi í að allar þær skerðingar sem komu með lögunum 1992. Þess vegna vil ég leyfa mér að spyrja hv. varaformann efh.- og viðskn.: Nægir þetta til að bjarga sjóðnum, eins og það heitir? Það væri líka gaman að spyrja hv. þm.: Hvað skuldar útgerðin núna Lífeyrissjóði sjómanna? Í ræðu sem ég flutti fyrir tveimur árum, og það var nákvæmlega 12. maí 1992, sagði ég, með leyfi hæstv. forseta, ég hef verið búin að lesa ástæðuna fyrir því að það verður að skerða sjómennina af því að sjóðurinn stendur svo illa: ,,Hér hljótum við að stansa við orðin ,,vegna vangoldinna iðgjalda``. Sjómenn hafa greitt sín iðgjöld, þau eru tekin af launum þeirra. Hverjir skulda þá iðgjöld? Það hljóta að vera útgerðarmenn. Ég sneri mér til Tryggingastofnunar ríkisins sem sér um afgreiðslu þessa sjóðs og spurði: Hvað skuldar útgerðin Lífeyrissjóði sjómanna? Ég fékk samstundis svar undirritað af framkvæmdastjóra lífeyrissjóðsins, Árna Guðmundssyni. Ógreidd útgjöld útgerðar 31. mars 1992`` --- sama árið og lögin voru sett --- ,,eru 126 millj. 925 þús. 357 kr. að viðbættum dráttarvöxtum 23 millj. 799 þús. 506 kr.`` Eða samtals skuldaði útgerðin þá 150 millj. 724 þús. 863 kr. Hefði ekki verið hægt að byrja á því að innheimta hjá útgerðinni? Ég segi það eins og er, virðulegur forseti, að ég skil ekki upp eða niður í þessum aðgerðum. Ég skil ekki hvað mönnum gengur til að samþykkja þetta því mér sýnist að með þessu sé mælt á velflestum helstu stöðum, svo sem hjá Farmanna- og fiskimannasambandi, Sjómannasambandi Íslands og öðrum slíkum. En það er kannski Hafnfirðingurinn í mér sem á erfitt með að kyngja þessu. Ég er ekki búin að gleyma þessu hérna og þetta var ekki lítið mál.  Lífeyrissjóður togarasjómanna var stofnaður með lögum nr. 49/1958 og sjóðfélagar voru þá allir þeir sem lögskráðir voru á íslenska togara. Árið 1962 --- og takið eftir hvað er stutt síðan --- þegar þessi mynd birtist 1959 var þessi sjóður ekki til. Þarna stóðu uppi milli 20 og 30 ekkjur með fullt hús af börnum.

Það er rangt. Sjóðurinn var stofnaður 1957.

Hann var þá a.m.k. mjög nýr og það má ímynda sér hversu greiðslurnar hafa verið háar fyrir þá sem voru búnir að vera í sjóðnum í tvö ár. Svoleiðis að það bjargaði líklega litlu. En árið 1962 urðu farmenn aðilar að sjóðnum og þá var nafni sjóðsins breytt í Lífeyrissjóð togarasjómanna og undirmanna á farskipum. Þetta er með ólíkindum. Hér koma einmitt fram upplýsingar sem ég hef aflað mér að einmitt á fyrsta ári sjóðsins, hv. 16. þm. Reykv., fórst togarinn Júlí frá Hafnarfirði, nánar tiltekið 8. febrúar 1959, á Nýfundnalandsmiðum. Á skipinu var 30 manna áhöfn, flest ungir menn, yngsti skipverjinn var 16 ára, sá elsti 48 ára. Flestir voru þessir menn á aldrinum 20--30 ára. Af þessum mönnum voru 19 frá Reykjavík, 5 frá Hafnarfirði og 6 frá öðrum stöðum á landinu. 12 heimilisfeður voru í þessum hópi og létu þeir eftir sig konur og börn. Samtals 39 börn innan 15 ára aldurs urðu föðurlaus í þessu slysi. Hvað er hér á ferðinni? Menn tala um mikilvægi sjávarútvegs öllum stundum og það eru ekki lítið merkileg mál sem við höfum verið að afgreiða hvert á annað ofan um verðjöfnunarsjóði, þróunarsjóði og stjórn fiskveiða. Hverjir veiða þennan fisk? Það eru ekki menn sem semja langlokur á borð við það sem hér er verið að samþykkja sem mestan part er eintóm vitleysa og síst af öllu nokkur stjórn á fiskveiðum. En þegar kemur að sjómönnunum sjálfum þá má vaða yfir þá aftur og aftur á þeim þremur árum sem þessi ríkisstjórn hefur verið við völd og skera niður við trog þann sjálfsagða rétt sem þeir hafa aflað sér á reyndar örfáum árum sem sjóðurinn hefur starfað. Þeir íslenskir sjómenn sem allra lengst hafa starfað eru góðir með að fá núna eftir ævilangt starf á sjó milli 20 og 30 þús. í eftirlaun sem fer svo niður held ég um helming þegar lífeyrishafinn deyr og makinn tekur við greiðslunni. Það má vel vera að þetta þyki gott og gilt hjá Alþýðusambandi Íslands, ég efast ekki um að Vinnuveitendasambandið er að sjálfsögðu, eins og hér segir, ánægt með þetta. Hér segir Sjómannasamband Íslands, með leyfi hæstv. forseta: ,,Er markmið þeirra breytinga fyrst og fremst`` --- þ.e. þessa nýja frv. --- ,,að bæta fjárhagsstöðu sjóðsins`` --- með því að skera niður þann auma rétt sem sjómenn hafa innan sjóðsins. Það hrákalda í þessu máli er nú það að þessi atvinnuvegur, sem veitir okkur u.þ.b. 75% allra tekna þjóðfélagsins, þessi vinna er unnin af svo fáum mönnum að það er ekki hægt að halda úti lífeyrissjóði af iðgjöldum. Það er ekki nema svo sáralítill hluti af vinnandi fólki í landinu sem vinnur þessi störf, svo dýrmæt sem þau eru. Ég vil fá svar við því hvort menn telja ekki lengur, eins og ég hef alltaf skilið á Alþingi Íslendinga þau 14 ár sem ég hef setið hér, að starf sjómanna sé áhættumeira, mikilvægara en nokkur önnur störf í þessu þjóðfélagi. Eru menn hér með hættir að hugsa þannig? Telja menn að þeir vinnandi menn í þessu landi sem setja líf sitt í mesta hættu eigi að vera með lakasta lífeyrissjóðinn? Hafa menn hugsað þetta mál til enda? Nú lofaði ég, hæstv. forseti, af því að ég tróð mér eiginlega fram fyrir hv. áhugamenn um rottur og mýs til að koma þessu máli að, að tala ekki allt of lengi en ég gæti talað lengi um þetta mál.  En ég vil að lokum að segja þetta: Má ekki til samkomulags um lok þingsins þar sem fjöldi hv. þm. er farinn ýmist erlendis eða heim í hérað, fara fram á það við hæstv. forseta að þessu frv. verði hreinlega frestað til haustsins og skoðað betur? Ég segi fyrir mig að ég kysi að fá tækifæri til að ræða augliti til auglitis við samtök sjómanna. Ég held að þeir hljóti að hafa misskilið þetta mál. Ég sé það að hv. 5. þm. Norðurl. v. hristir höfuðið. Fyrir honum og ýmsum þeim sem hann umgengst dags daglega er þetta bara mál sem á að rúlla í gegn, eins og sagt er. Það þarf að rétta stöðu sjóðsins, þetta er eins og sú dæmalausa bætta staða þjóðfélagsins sem hæstv. forsrh. er að guma af. Málið er bara að fólkið í Lífeyrissjóði sjómanna mun ekki finna fyrir neinni bót af þessu frv. nema síður sé fremur en fólkið í landinu hefur fundið fyrir efnahagsbata hæstv. ríkisstjórnar. Þess vegna er sú eindregin bón mín að þessu verði ýtt út af borðinu um sinn og tekið upp aftur í haust eftir nánari skoðun. Ég þakka síðan hæstv. forseta fyrir liðlegheitin að leyfa mér að tala um þetta mál.

Hæstv. forseti. Ég hygg að málið sé það að samtök sjómanna og allra þeirra sem nálægt þessu máli koma hafa áhuga á því að sjómenn búi við góð lífeyrisréttindi. Ég hygg að enginn, sem leggur til þessa breytingu á lögunum um sjóðinn, hafi að markmiði sínu að illskast út í þau réttindi eða sjá einhverjum ofsjónum yfir þeim. Málið snýst einfaldlega um það að þessi samtök vilja ekki að lofa sjómannsekkjum eða öðrum þeim sem þurfa á peningum að halda, fjármunum sem ekki eru til. Þau hafa ekkert vald á því, það er ekki ríkisábyrgð á þessum sjóði, hann er í annarri stöðu heldur en lífeyrissjóðir alþingismanna og ráðherra sem geta lofað réttindum út á ávísanir frá skattgreiðendum. Ég er alveg sammála hv. þm. að því leyti til að að sjálfsögðu ætti að safna í sjóði fyrir lífeyrissjóði alþingismanna og ráðherra alveg eins og fyrir aðra lífeyrissjóði. Það ætti að vera hin almenna regla varðandi alla lífeyrissjóði. Varðandi það hvort það nægir sem er verið að gera í reglugerðinni þá verður það einfaldlega að koma í ljós í tryggingafræðilegri úttekt þegar búið er að setja hana. Markmiðið er það að lífeyrissjóðurinn geti staðið undir sér. Ég vona svo sannarlega að þau samtök sem að sjóðnum standa nái því markmiði sínu að Lífeyrissjóður sjómanna geti staðið uppréttur og staðið um alla framtíð og veitt þau réttindi sem sjómenn eiga eðlilega kröfu á.

Hæstv. forseti. Ég held að hv. 5. þm. Norðurl. v. hafi hitt naglann á höfuðið. Auðveldasta leiðin til þess að sjóðurinn standi undir sér er að borga engum neitt úr honum. Hann sagði líka að það væri sjálfsagt að ríkistryggja lífeyrissjóð alþingismanna og ráðherra. Auðvitað, ekki hef ég á móti því. Það er með alþingismenn eins og sjómenn að við erum fámenn stétt og eigum sjálfsagt afar erfitt með að halda úti eigin lífeyrissjóði. En væri það þá ekki nær að ríkistryggja lífeyrissjóð þeirra manna sem draga að landi næstum allt það sem þessi þjóð lifir af heldur en að skerða réttindi þeirra sem í sjóðnum eiga sér athvarf? Hæstv. forseti. Hvað sagði hv. þm.? Hann talaði um sjómannsekkjur sem þyrftu á peningum að halda. Já, ég býst við að þær þurfi þess. Ég held nefnilega að þær þurfi framfærslu og framfærsla þeirra í núverandi sjóði gæti verið milli 15 og 20 þús. kr. á mánuði. Þetta nær engri átt. Misréttið og óréttlætið í þessu þjóðfélagi er svo yfirgengilegt að það undrar mig að menn skuli geta treyst sér til að verja þetta. Og enn síður, eins og ég hef þegar sagt, skil ég samtök sjómanna. Sjóðurinn hefur samt, eins og ég benti á áðan, efni á að byggja yfir líklega forstjórann og ritarann og deildarstjórann og upplýsingastjórann og hvað það heitir nú sem vinnur á svona skrifstofum. Sjóðinn munaði ekki mikið um að renna út 35 millj. til þess. Það eru til peningar fyrir því. Trú mér til, þeir fara suður til Genfar á vinnumálafundi og einhver alþjóðasjómannasamtök og guð veit hvað. Ég segi aðeins eitt, hæstv. forseti, ég bara mótmæli þessu.

Virðulegi forseti. Það var við 2. umr. þessa máls að ég áttaði mig á því í salnum hvernig ég taldi málið vaxið. Það er þannig vaxið að það er ætlunin hjá forráðamönnum Lífeyrissjóðs sjómanna að skerða lífeyrisrétt sjómanna við 60 ára aldur um 0,4% á mánuði fyrir hvern mánuð sem þeir hefja töku lífeyris áður en þeir verða 65 ára gamlir. Þar með er verið að afnema má segja þessi sérstöku réttindi sem voru ákveðin á Alþingi 1981 í þágu sjómannastéttarinnar með breytingu á lögum um Lífeyrissjóð sjómanna annars vegar og hins vegar með breytingu á lögum um almannatryggingar. Eins og væntanlega margir þingmenn vita þá er það þannig að sjómenn eiga rétt á lífeyri við 60 ára aldur frá almannatryggingum og sú breyting sem hér er verið að gera tillögu um mun engu breyta um þau ákvæði almannatryggingalaganna að því ég best fæ séð, ég vænti að það sé alveg á hreinu. Þegar málið var lagt fyrir þingið þá voru bornar fyrir því ýmsar tæknilegar röksemdir, t.d. þær að það væri skynsamlegt að vera með þessi lög öðruvísi en verið hefur og það væri mat ákveðinna starfsmanna Alþingis. Eftir að ég hafði farið yfir þetta mál í ræðu þann 25. apríl sl. þá drógu menn til baka með þessar tæknilegu röksemdir vegna þess að í raun og veru skiptu þær engu máli í þessu sambandi heldur væru það fjárhagslegar röksemdir sjóðsins sem réðu úrslitum um það að málið er lagt fram á Alþingi sem stjfrv. Þær fjárhagslegu röksemdir eru einhvern veginn þannig að það eru u.þ.b. 200 sjómenn sem fá lífeyri á aldrinum 60--67 ára gamlir. Þessir 200 sjómenn skiptast þannig að einn þriðji þeirra er ekki í neinu starfi lengur, u.þ.b. einn þriðji hópsins er á sjó enn þá og u.þ.b. einn þriðji hópsins er í landi. Hér er um að ræða nokkrar upphæðir en í rauninni ótrúlega smáar miðað við þá staðreynd að rekstrarkostnaður þessa sjóðs, sem er ótrúlega hár, er upp á 35 millj. kr. á ári. Sá sparnaður sem menn eru að tala um varðandi lífeyrinn til sjómannanna er þess vegna mjög athyglisverður með hliðsjón af þeirri háu upphæð sem þessi sjóður eyðir í rekstur. Ég get út af fyrir sig tekið undir það með hv. 5. þm. Norðurl. v. og öðrum sem þannig tala að lífeyrissjóðir eiga auðvitað að eiga fyrir sínum skuldbindingum eins og mögulegt er. Staðreyndin er hins vegar sú að fjöldinn allur af lífeyrissjóðum stendur ákaflega tæpt. Mín spurning er því sú: Hvernig stendur á því að það er byrjað að taka til í Lífeyrissjóði sjómanna en aðrir lífeyrissjóðir fá að halda áfram uppteknum hætti án þess að gripið sé til neinna ráðstafana eða nægilegra ráðstafana, skulum við segja, til að tryggja að þeir sjóðir eigi fyrir sínum skuldbindingum? Það er mjög athyglisvert að velta þessu fyrir sér og þetta dæmi þekki ég dálítið vegna þess að fyrir tveimur árum eða svo kom til mín lífeyrisþegi í Hafnarfirði og skýrði mér frá því að hún hefði fengið bréf sem var nokkurn veginn á þessa leið: Þar sem lífeyrissjóðurinn á ekki fyrir neinum greiðslum enn þá hefur verið ákveðið að fella niður greiðslur til þín frá og með 1. júní nk. Þetta var eftirlaunasjóður Rafha-starfsmanna í Hafnarfirði. Ég fór þá á stúfana og kannaði hver bar þarna ábyrgð? Gat t.d. verið að ríkið bæri ábyrgð af því að ríkissjóður var eigandi að þessu fyrirtæki að hluta til? Fjmrn. hafnaði því algerlega og ég fór yfir þessi mál með forustumönnum lífeyrissjóðanna, m.a. samtaka lífeyrissjóðanna og niðurstaðan var sú að þetta fólk væri algerlega réttlaust eins og staðan er. Það er hrikalegur veruleiki og það er frammi fyrir þessu sem forustumenn lífeyrissjóðanna standa. Þeir vilja ekki draga sitt fólk inn í þessa mynd að óþörfu heldur taka það á sig að skera niður réttinn í núinu þó það þýði ákveðna erfiðleika fyrir þessa aðila með hliðsjón af því að sjóðirnir geta ekki staðið við þann vanda sem uppi er. Ég tel hins vegar nauðsynlegt að draga það inn í þessa mynd varðandi Lífeyrissjóð sjómanna að hann er nokkuð sérstakur. Þessi ákvörðun um 60 ára lífeyrisaldur var pólitísk ákvörðun. Hún var tekin af ekki bara meiri hluta Alþingis, af Alþingi. Nál. heilbr.- og trn., sem hv. þm. Guðrún Helgadóttir veitti forstöðu á sínum tíma í þeirri deild sem þá hét neðri deild, var samhljóða. Það var enginn fyrirvari í þessum efnum frá einum einasta þingmanni. Sjómenn gátu litið þannig á að Alþingi hlyti að ætla að tryggja að það væri hægt að inna þessar greiðslur af hendi. Mér er þess vegna spurn: Er það svo að það hafi verið lagðar fram núna á síðustu mánuðum fyrir ríkisstjórnina formlegar óskir um það hvort hún er tilbúin til þess að greiða með þessum lífeyrissjóði fjármuni á grundvelli hinna pólitísku ákvarðana beint út úr ríkissjóði? Hefur þessara upplýsinga verið leitað? Hefur verið talað við forráðamenn ríkisstjórnarinnar og ríkisstjórnarflokkanna í þessu sambandi? Hæstv. forseti. Það er nauðsynlegt að fá svör við því. Ef það er þannig staddur meiri hluti á Alþingi að það sé útilokað að fá þessa fjármuni þá vil ég ekkert útiloka að það geti verið óhjákvæmilegt og eðlilegt að mati forustumanna sjóðsins að breyta reglunum. En fyrst verður að spyrja: Hefur Sjálfstfl. neitað sjómönnunum um þessa fjármuni? Hefur Alþfl. neitað sjómönnunum um þessa fjármuni? Ef það liggur ekki fyrir þá er einn þáttur í málinu óunninn. Að því hlýt ég að spyrja. Hér hef ég fyrir framan mig bréf sem er á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: ,,Reykjavík, 10. maí 1994. Fyrir Alþingi liggur nú frv. til laga um Lífeyrissjóð sjómanna. Er það ósk fulltrúa neðangreindra samtaka sem aðild eiga að sjóðnum að frv. verði afgreitt hið fyrsta sem lög frá Alþingi. Frv. var unnið af stjórn Lífeyrissjóðs sjómanna með hagsmuni sjóðsins í huga og er þess farið á leit að Alþingi samþykki frv. óbreytt frá því sem efh.- og viðskn. þingsins lagði til.`` Þá vil ég segja, hæstv. forseti, að það er mjög erfitt að hafna þessari ósk. Ég skil það ákaflega vel að hv. efh.- og viðskn. telji sig eiga erfitt með að hafna þessari ósk. Þannig háttar til með langflesta lífeyrissjóði að þeir starfa eftir reglugerðum en ekki lögum og þess vegna geta stjórnir sjóðanna einhliða breytt reglugerðunum án þess að leita með það til Alþingis. Það er öðruvísi með Lífeyrissjóð sjómanna en það er ljóst að stjórn Lífeyrissjóðs sjómanna mundi breyta reglugerðinni svona ef hún hefði vald til þess. Spurningin er þá sú: Á Alþingi að neita eignaraðilum Lífeyrissjóðs sjómanna um þessa breytingu þar sem svo vill til að það eru lög um þennan sjóð en ekki bara reglugerð eins og gengur og gerist með aðra lífeyrissjóði? Þess vegna tel ég út af fyrir sig ekkert sérkennilegt við það þó hv. efh.- og viðskn. hlusti vandlega á þær óskir sem þarna koma fram. Hins vegar er ekki hægt að neita því, hæstv. forseti, að ég tel að ekki einasta hafi sú heimavinna verið vanrækt að spyrja stjórnarflokkanna hvort þeir vilja koma sjóðnum inn undir ríkissjóð heldur hafi sú heimavinna líka verið vanrækt að ræða við forustumenn viðkomandi sjómannasamtaka. Ég sé ekki betur en að menn hafi látið nægja að ræða fyrst og fremst við stjórn lífeyrissjóðsins eða hún við sjálfa sig. Voru haldnir fundir t.d. í stjórn Sjómannasambands Íslands áður en frv. var lagt fram? Var haldinn fundur í stjórn Farmanna- og fiskimannasambandsins áður en frv. var lagt fram? Var haldinn fundur í Vélstjórafélagi Íslands áður en frv. var lagt fram? Hefur verið rætt við Vélstjórafélag Íslands? Var rætt við fulltrúa Landssambands smábátaeigenda t.d. áður en frv. var lagt fram? Eftir að frv. var lagt fram? Hefur verið farið yfir þessi mál t.d. sérstaklega með Alþýðusambandi Íslands? Ég held að svarið við þessum spurningum öllum sé nei. Ég segi alveg eins og er að forustumenn sjómannasamtakanna geta sjálfum sér um kennt, forustumenn sjóðsins geta sjálfum sér um kennt með að vera komnir með málið í þennan vanda. Og koma núna til Alþingis eftir að hafa vanrækt að sinna eðlilegri heimavinnu í þessu máli með því að tala við ríkisstjórnina og með því að tala við forustumenn viðkomandi samtaka sjómanna. Ég tel þess vegna að þeim sé engin vorkunn. Þeir hefðu átt að búa betur um hlutina en þeir hafa gert og ég gagnrýni þá fyrir það. Ég gagnrýni þessa aðila fyrir það. Ég beitti mér fyrir því við 2. umr. þessa máls, hæstv. forseti, að það færi aftur til efh.- og viðskn. og efh.- og viðskn. varð við þeirri ósk að málið fór þangað og var eitthvað rætt nánar um það þar. Ég sé að efh.- og viðskn. hefur nú flutt brtt., eða ég hygg að það sé efh.- og viðskn., þar sem gert er ráð fyrir því að leita þurfi samráðs við efh.- og viðskn. áður en reglugerð um sjóðinn verður sett. Út af fyrir sig tel ég að svona yfirlýsing sé merkingarlítil. Ég tel það líka vera ákaflega sérkennilegt að þingnefnd sé að blanda sér í reglugerðarútgáfu með þeim hætti sem menn eru að gera tillögu um. En ég skil þetta þannig að menn séu að reyna að finna pólitíska lausn á þessu máli vegna þess að mönnum sé mikið í mun að þoka málinu í gegnum þingið. Það verður að vera mat þeirra sem á því bera ábyrgð. Ég ætla ekki að blanda mér í það. En ég tel satt að segja að tillöguflutningur af þessu tagi breyti í sjálfu sér sáralitlu. Ég tel hins vegar ekki að ég hafi sem þingmaður, einn af mjög fáum, neina stöðu til að leggja mig þvert um dyr í máli af þessum toga þegar fyrir liggja þessar óskir frá þessum aðilum og þegar það liggur líka fyrir að efh.- og viðskn. leggur bersýnilega mikla áherslu á að málinu verði lokið. Ég teldi hins vegar miklu skynsamlegra að fara þá leið, sem hv. þm. Guðrún Helgadóttir lagði til áðan, að þessu máli yrði ósköp einfaldlega slegið til hliðar, það yrði saltað í sumar og kæmi svo aðeins betur undirbúið í haust. Ég held að það hryndu nú ekki gullhringarnir af Alþingi Íslendinga, þingmönnum og forustumönnum sjómannasamtakanna þó að menn hinkruðu til haustsins með að ljúka þessu máli. En úr því að menn eru svona í blóðspreng að ljúka því þá verða þeir að gera það sem eru í sprengnum en það á ekki við um undirritaðan.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu mikið en hér heyrði ég heitar ræður og fór að hugsa um stöðu Alþingis gagnvart lífeyrissjóðakerfinu og framtíðinni. Mér fannst að þingmenn töluðu sig í hita og segðu sem svo að það væri dæmalaust gáleysi af hálfu Alþingis að hugsa ekki meira um lífeyrissjóðina og stöðu þeirra og skal ég fullkomlega taka undir það um leið og ég minni hv. formann efh.- og viðskn. á það að í hans nefnd er frv. um lífeyrissjóðina. Frv. sem miðar að því að setja þeim reglur og marka þeim framtíðarskipulag sem er mikilvægt. Því staðreyndin er nú sú, að ég hygg, að þessi neyðarsending sem er komin inn á þing á síðustu dögum, breyting á lögum um Lífeyrissjóð sjómanna, stafar fyrst og fremst af því sem var sagt áðan, þ.e. fjárhagslegar röksemdir. Yngri kynslóðin er að tapa fyrir þeirri eldri í lífeyrissjóðakerfinu. Yngri kynslóðin verður að greiða þar inn, hin eldri er að fá þar út. Yngri kynslóðin stendur frammi fyrir því að hún fær ekkert úr þessum sjóðum þegar hún kemur að dyrunum ef ekki verður stefnubreyting. Þetta á við um Lífeyrissjóð sjómanna, þetta á við um lífeyrissjóði landsins. Í lífeyrissjóðakerfinu er fólgin ógnvænlegasta tímasprengja framtíðarinnar ef menn ekki þora að taka á því. Hér gerast menn heitir í þessari umræðu. Þing eftir þing hef ég flutt mál sem snýr að heildarhagsmunum fólksins gagnvart eftirlaunasjóði. Hvað oft hafa þessar ræður ekki verið fluttar? Ég hef vakið athygli á því hversu illa margir lífeyrissjóðirnir eru reknir, hversu rekstrarkostnaðurinn er mismikill og hver staða þeirra er og margoft bent á að þeir væru margir fleiri í þeirri stöðu að þegar yngra fólkið kemur að dyrum þeirra þá verða þeir tómir. Hvar hafa þessir þingmenn verið þegar ég hef rætt þetta? Ég vil, hæstv. forseti, lýsa því yfir að ég treysti mér ekki til að stöðva þetta mál. Ég hygg að þessi bæn stjórnar sjóðsins verði að takast til greina og það verði að viðurkennast að þessi sjóður, einn fárra, er vafinn í fjötra laga þannig að menn ráða ekki við reksturinn og auðvitað hafa engir viljað koma inn í þessi mál. Ég get tekið undir það að starf sjómanna og hagsmunir þeirra og það mikilvæga starf sem þeir vinna gerir það kannski að verkum að menn ættu að líta málið öðrum augum. En ég vildi fyrst og fremst minna á að hér hefur verið flutt mál sem snýr að því að gjörbreyta lífeyrissjóðum landsins. Þau mál hafa ekki verið mikið rædd. Ég hef rætt um það og flutt um það tillögu að stofnaðir verði eigin eftirlaunasjóðir sem væru miklu hagstæðari fyrir íslenska sjómenn og landsmenn alla. Eigin eftirlaunasjóðir sem væru þannig að þegar ungi maðurinn kemur út á markaðinn þá á hann sína lífeyrissjóðsbók sem fylgir honum gegnum lífið og er í bankanum hans. Ég hef reiknað það út að þó hann hefði einungis 70 þús. kr. á mánuði og fengi aðeins 5% vexti á þessa bók sína í þessi 45 ár þá ætti hann inni á bókinni þegar kæmi að eftirlaunum 13,5 millj. og gæti greitt sjálfum sér 74 þús. næstu 30 árin. Við þessari tillögu hefur verið daufheyrst. Þingið hefur ekki einu sinni viljað skoða hana. Jafnframt hef ég bent á það, sem er mjög mikilvægt í mínum huga, að samhliða svona breyttu kerfi verði stofnaður örorkusjóður og líftryggingarsjóður sem greiddi maka- og barnalífeyri þegar illa fer og að eitthvert gjald rynni þar inn. Ég ætla ekki, hæstv. forseti, að fara út í þetta mál þótt ég hafi ekki getað setið á mér að minnast á það að þingið hefur á þeim átta árum sem ég hef verið hér ekki viljað ræða málefni lífeyrissjóðanna. Þó blasir það við, sem hefur verið minnst á í dag enn þá frekar en áður var, að þeir verða tómir. Hvers vegna verða þeir tómir? Þeir verða tómir vegna þess að í dag eru 26 þús. manns á Íslandi 65 ára og eldri. Árið 2020 þegar hv. þm. Svavar Gestsson kemur að þessum dyrum þá verða þeir 50 þús. og þá fer nú að þrengjast um hag sjóðanna. Þetta eru þær staðreyndir sem blasa við. Ég vil að vísu segja um þetta mál að ég trúi ekki öðru en að formaður hv. nefndar og nefndin hafi haft samband við alla þá sem málið snertir og þar á meðal Vélstjórafélag Íslands. Hæstv. forseti. Eins og ég sagði þá treysti ég mér ekki til að stöðva þetta mál. Ég geri mér grein fyrir því að þetta er neyðaróp stjórnarinnar vegna þess að þeir yngri eru að tapa fyrir þeim eldri vegna þess að sjóðurinn er vafinn í fjötra laganna. Hann þarf meira frelsi til að mæta þeim vanda sem hann býr við og að vera í svipaðri stöðu stjórnað eftir reglugerð eins og margir aðrir sjóðir.

Virðulegur forseti. Ég er algerlega sammála hv. 5. þm. Suðurl. um það að í lífeyrissjóðsmálunum er tímasprengja íslenskra efnahagsmála ef maður lítur svona 10 til 20 ár fram í tímann. Það er augljóst mál. Ég tel hins vegar að frv. hans um eftirlaunasjóði leysi ekki þennan vanda. Og ég teldi miklu skynsamlegra að það yrði reynt að skapa sem víðtækasta samstöðu um nýtt frv. að rammalöggjöf fyrir starfsemi allra lífeyrissjóða í landinu. Mér er kunnugt um að það frv. hefur lengi verið til í drögum í fjmrn. Og ég teldi að það væri þess vegna langskynsamlegast að hinkra aðeins með þetta sjómannafrv. þangað til þessi heildarendurskoðun lægi fyrir enda verði frv. um heildarendurskoðun á lífeyriskerfinu lagt fyrir í haust. Það er alveg hárrétt hjá hv. þm. að það er til vansa að við sem hér sitjum og höfum setið um skeið skulum ekki hafa tekið á þessum lífeyrismálum. Menn þurfa að gera sér grein fyrir því að eins og sakir standa og horfur eru þá munu menn engan veginn standa undir þeim kröfum sem gerðar verða hér til lífeyris eftir nokkur ár ef svo heldur fram sem horfir, engan veginn, þannig að það er óhjákvæmilegt að sníða sér á þessu sviði stakk eftir vexti og það verður ekki gert nema með tiltölulega mjög sársaukafullum aðgerðum sem geta komið niður á hinum ólíklegustu stöðum en menn verða að búa sig undir vegna þess að núverandi fyrirkomulag er stórhættulegt. Það er tímasprengja hér í efnahagskerfinu og í velferðarkerfinu á Íslandi eins og lífeyrissjóðirnir eru að mínu mati.

Virðulegur forseti. Við erum að fjalla um frv. til laga um Lífeyrissjóð sjómanna sem er flutt að beiðni stjórnar þess sjóðs. Ég held einmitt að síðustu orð síðustu ræðumanna, þ.e. hv. þm. Guðna Ágústssonar og Svavars Gestssonar, hafi verið kjarni þessa máls. Lífeyrissjóðakerfið og lífeyrissjóðirnir eru tímasprengja. Það er alveg ljóst að það fé sem streymir inn í þá sjóði mun alls ekki duga til að mæta þörfum framtíðarinnar og ég tek mjög sterklega undir að það er lífsnauðsynlegt að við förum að snúa okkur að þessum málum og við þurfum að átta okkur á því hvernig við þeim verði brugðist. En þegar litið er á þetta mál sérstaklega þá háttar þannig til eins og ég nefndi hér áðan að um Lífeyrissjóð sjómanna gilda sérstök lög og eins og menn vita hér á hinu háa Alþingi þá gildir það einnig um einstaka aðra sjóði, örfáa sjóði eins og Lífeyrissjóð opinberra starfsmanna, alþingismanna og ráðherra. Til þess að bregðast við þeim vanda sem þessi sjóður stendur frammi fyrir þá verður einfaldlega að breyta lögunum. Það sem hér er að gerast er það að settur er lagarammi utan um Lífeyrissjóð sjómanna en sjóðurinn fær síðan sjálfdæmi um að haga sínum innri málum. Það hefur komið fram að það stendur til að gera breytingar á reglum sjóðsins sem munu fela í sér skerðingu fyrir ákveðinn hóp og það er bara staðreynd málsins að eins og sjóðurinn er staddur þá verður ekki hjá því komist. Það verður ekki hjá því komist. Ég veit ekki hvort mönnum er kunnugt um það að Samband almennra lífeyrissjóða eða þeir sjóðir sem þar eru hafa breytt sínum reglum. Þetta kom fram á fundi sem efh.- og viðskn. átti með stjórn og framkvæmdastjórum Sambands almennra lífeyrissjóða. Þar kom fram að þeir hafa þegar gripið til þess ráðs að breyta reglum og að skerða kjör sinna félagsmanna vegna þess að þetta er tifandi tímasprengja. Þegar menn eru að býsnast yfir því að stjórn þessa sjóðs ætli að gera á honum breytingar þá hljótum við auðvitað að spyrja: Hver á að borga? Ef reglunum verður ekki breytt og sjóðurinn heldur sig við sínar skuldbindingar, hver á þá að borga, hvaðan á að taka þá peninga? Hvers vegna ætti ríkissjóður að beina fjármagni inn í þennan sjóð en ekki til annarra? Ég get tekið undir það að störf sjómanna eru mikilvæg en ég er ekki tilbúin að fallast á það að sjómenn séu mikilvægasta stétt í heimi. Það eru aðrir í þessu þjóðfélagi sem vinna afar mikilvæg störf og mér verður t.d. hugsað til þeirra sem annast uppeldi barna og umönnun sjúkra. Það er ekki hægt að tala svona að einhver ákveðin stétt, þó hún sé mikilvæg og þó hún sé sá hópur sem aflar okkur gjaldeyris, að hún sé mikilvægari og nánast heilagri en allar aðrar stéttir. Svona er ekki hægt að tala. Það sem við þurfum að gera er að tryggja öllum almennan lífeyri og sjá til þess að fólk geti lifað góðu lífi í ellinni. En það er auðvitað fyrst og fremst málefni sjóðsins sjálfs hvernig hann hagar sínum málum og þeirra sem að honum standa. En þar kem ég nú kannski fyrst og fremst að því atriði sem ég vil gera athugasemd við varðandi þetta mál og okkur tókst því miður ekki að finna lausn á en það er varðandi skipan stjórnar sjóðsins. Vélstjórafélag Íslands hefur margoft haft samband bæði við nefndina og einstaka nefndarmenn og þeir eru mjög ósáttir við það að úr því að verið er að gera þessar lagabreytingar þá skuli þeir ekki fá aðild að stjórn sjóðsins. Þetta er stórt félag og málið snertir þeirra félagsmenn og í rauninni harma ég það mjög að það skyldi ekki takast að finna lausn á málinu. En ef það hefði átt að gerast þá hefði einfaldlega þurft að fresta þessu máli vegna þess að það hefði þurft að ræða ítarlega við þá aðila sem eiga aðild að stjórn sjóðsins, hvort um það hefði verið að ræða að stækka stjórnina eða einhver hefði vikið fyrir Vélstjórafélaginu. Menn hafa efast um að það hafi verið rætt við aðila. Það var auðvitað rætt við þá aðila sem eiga hér aðild að og okkur barst bréf í gær sem kannski hefur verið dregið inn í þessa umræðu. Bréf dagsett í gær, þar sem ítrekuð er af hálfu Farmanna- og fiskimannasambandsins og Sjómannasambands Íslands ósk um að þetta frv. verði samþykkt. Mín skoðun er sú, virðulegi forseti, að það sé ekki löggjafans að hafa vit fyrir þessum sjóði þótt okkur sé ljóst að þar eru vandamál á ferð. Ef í ljós kemur að einhver hópur verður illa úti og það illa að löggjafanum þyki ástæða til að taka sérstaklega á hans málum þá er auðvitað hægt að tengja þann vanda við Tryggingastofnun og taka upp sérstaka reglu sem snertir sjómenn sem eru á aldrinum 60--65 ára. Menn verða einfaldlega að athuga það mál ef svo reynist. En fyrst og fremst hlýtur það að vera verkefni stjórnar sjóðsins að skipa málum eins og þeir telja best. Þessi stóru sjómannasambönd eiga aðild að sjóðnum og þeir hljóta að gæta hagsmuna sinna félagsmanna. Þannig að ég treysti mér til að standa að þessu máli, virðulegur forseti, en ég harma það að við skyldum ekki hafa tíma til að ganga betur frá skipan stjórnarinnar og ég hefði stutt það dyggilega að Vélstjórafélagið fengi aðild að stjórninni og við hljótum að athuga það mál á næsta þingi.

Virðulegur forseti. Það líður nú að lokum þessa þings og því skal ég stytta mál mitt  fáist svör við þessum spurningum: Ef hér voru gefin fyrirheit við gerð kjarasamninga árið 1981, hverjir eru það sem hafa brugðist í þessu máli? Það verður auðvitað að fást svar við því, hv. þm.

Hæstv. forseti. Ég hygg að það geti verið hægt að segja sem svo að ýmist hafi allir brugðist eða enginn brugðist í þessu máli. Eins og hv. þm. gerði grein fyrir þá hygg ég að flestum hafi ljóst verið þegar þessi breyting var gerð að sjóðurinn ætti ekki fyrir þessum skuldbindingum. Síðan eru liðin 13 ár, hv. þm., og á þeim árum hafa setið margar ríkisstjórnir sem hafa ekki verið tilbúnar til að velta öllum þessum skuldbindingum yfir á ríkissjóð. Á þessum tíma hafa líka verið gerðir, hv. þm., nokkrir kjarasamningar milli sjómanna og útvegsmanna og í þeim hafa hvorki sjómannasamtökin né útvegsmenn staðið þannig að málum að iðgjöld til sjóðsins væru hækkuð til að hægt væri að standa undir þessum réttindum sem þarna var lofað. Þannig að ég hygg að það megi segja sem svo að þetta sé annaðhvort öllum að kenna eða engum. Staðan er einfaldlega þessi að réttindin eru meiri en eignir sjóðsins standa undir og framtíðarskuldbindingar eru slíkar að sjóðurinn getur ekki staðið undir þeim og það verður að taka á þessu máli. Samtök sjómanna og útvegsmanna vilja taka á málinu og þinginu er ekki stætt á öðru en að leyfa þeim að gera það.

Hæstv. forseti. Þótt vissulega sé tilefni til að halda hér langt mál um stöðu lífeyrissjóðanna almennt og um stöðu Lífeyrissjóðs sjómanna og um forsögu þess máls hvernig til kom þessi 60 ára regla þá ætla ég að stytta mál mitt með tilliti til þess sem bent var réttilega á að það eru orðnir fáir í þingsalnum og komið að lokum þingstarfa. Ég get þó ekki látið hjá líða að byrja á því að taka upp þráðinn þar sem hv. 14. þm. Reykv., Guðrún Helgadóttir, talaði hér af miklum fjálgleik um lífeyrissjóðinn og hneykslan sína á því hvernig að málum væri staðið, fortíð sjóðsins og hversu lítið hann greiddi almennt út og undraðist mjög hvernig menn voguðu sér að standa svo að málum Lífeyrissjóðs sjómanna með þeim smánargreiðslum sem inntar væru af hendi þar. Hún minntist hins vegar ekki á það hafandi setið hér líklega í 14 ár að Lífeyrissjóður alþingismanna gefur miklu meiri rétt en almennt þekkist á vinnumarkaðnum og ekkert við því að segja annað en að þau lög hafa verið svo frá gengin og hafa verið lengi við lýði þannig. Fyrir hvert fjögurra ára tímabil alþingismanna þá vinna þeir sér inn rétt sem samsvarar sex árum opinberra starfsmanna. En hún sleppti því. Ekki trúi ég því að hv. þm. Guðrún Helgadóttir viti ekki meira en það um sín eigin lífeyrissjóðsmál.  Það er talað um hvað gangi forustumönnum sjómanna til með því að samþykkja að lögum verði breytt svo hægt sé að koma á reglugerð eins og allir aðrir sjóðir hafa gert? Þeim gengur það eitt til að vera ábyrgir verka sinna og ábyrgir gerða sinna vegna þess að það er eitt mál hér sem ekkert hefur verið komið inn á og það er sá alvarlegi þáttur sem snýr að Lífeyrissjóði sjómanna umfram alla aðra sjóði, það er örorkulífeyririnn, það er örorkan. Árið 1993 var greitt í örorkulífeyri 220 millj. kr. en í ellilífeyri 194 millj. kr. Þannig að menn sjá að hverju stefnir. Og af því að ég sé að hv. 9. þm. Reykv., Svavar Gestsson, er kominn í salinn þá held ég að ég megi til með að rifja upp nokkur atriði varðandi 60 ára regluna og tilurð hennar. Það vill nefnilega svo vel til eða illa að ég var þá einn af forsvarsmönnum forustumanna sjómanna í samningum þegar verið var að ræða um þessa 60 ára reglu. Hvers vegna kom hún til? Jú, vegna þess að 1979 var þáv. ríkisstjórn að deila út félagsmálapökkum og enginn félagsmálapakki hafði þá komið til sjómanna. Haft var þá á orði við samninganefnd sjómanna hvort það væri ekki eðlilegt og rétt að þeir kæmu inn í þessa mynd og fengju félagsmálapakka. Jú, það var upplagt og lausnin var þessi: Það væri eðlilegt að í félagsmálapakka sjómanna kæmi m.a. þessi réttur að þeir mundu njóta lífeyris við 60 ára aldur eftir 25 starf á sjó. En ég átti líka orðastað við þáv. hv. félmrh., ef ég man rétt, núv. 9. þm. Reykv., Svavar Gestsson, ásamt Ingólfi Ingólfssyni, þáverandi formanni Vélstjórafélags Íslands, um það hvernig ríkið ætlaði, vegna þessa félagsmálapakka sem talið var að við værum að fá, að mæta þessari auknu skuldbindingu lífeyrissjóðsins. Hvernig hygðist ríkið mæta þessari skuldbindingu vegna þess að okkur var það alveg ljóst að Lífeyrissjóður sjómanna stæði ekki undir þessum þunga sem á hann var lagður. Mér er það minnisstætt að þá fóru fram orðaskipti eitthvað á þann veg, og ég held ég fari með þau nærri orðrétt: Ráðherra, við viljum fá ávísun hjá þér vegna þess kostnaðarauka sem hlýst af þessari 60 ára reglu. Svar ráðherrans var: Ég læt ykkur ekki hafa óútfyllta ávísun vegna þessa kostnaðarauka lífeyrissjóðsins. Ég vil fyrst fá að sjá hver kostnaðurinn verður áður en ég fylli út ávísunina.

Ábyrgur ráðherra, greinilega.

Þannig voru þessi mál. Hvergi var þetta hins vegar sett niður á blað, því miður, og hvergi er að finna neitt sem hendi er á festandi um það hvort ríkið sé ábyrgt gerða sinna þegar þessi félagsmálapakki var réttur sjómönnum, sem betur hefði líklega aldrei verið opnaður vegna þess að sjómenn hefðu getað samið við sig sjálfir um þetta atriði. Það var líka athyglisvert að lesa ræðu hv. 9. þm. Reykv. þegar hann fer svo frjálslega með það að Lífeyrissjóður sjómanna sé rekinn með sérstökum hætti og, með leyfi forseta,  
            

Hann er að hækka mig í tign.

þar segir hv. þm. Svavar Gestsson: ,,Þegar frá þessu máli var gengið var það alveg ljóst öllum þeim sem að því stóðu að hér væri auðvitað um að ræða tilteknar skuldbindingar sem Lífeyrissjóður sjómanna og ríkissjóður var að taka á sig. Lífeyrissjóður sjómanna annars vegar vegna sjálfs síns og hins vegar ríkissjóður vegna almannatrygginganna og framkvæmd þeirra laga.`` Það var bara hluti af málinu, hv. þm.

Það var staðið við það.

En þú hefðir betur komið inn á hinn hlutann þar sem talað var um líka að ríkissjóður ætlaði að standa straum af þeim kostnaðarauka sem hlytist vegna 60 ára reglunnar.

Ertu að segja að það hafi verið lofað fé úr ríkissjóði? Er þingmaðurinn að segja það?

Ég hef borið það sem ég hef sagt hér undir fyrrv. aðstoðarmann ráðherra, Arnmund Backman, og hann hefur staðfest það sem ég hef sagt að þessi orðaskipti fóru fram. 
             Varðandi það sem hér kemur síðan fram um fullyrðingar Svavars Gestssonar um það að Lífeyrissjóður sjómanna sé einn af fjárfrekustu lífeyrissjóðum hvað rekstur varðar þá rek ég það til föðurhúsanna aftur vegna þess að hér eru frá Seðlabanka Íslands upplýsingar um rekstur lífeyrissjóðanna. Þá kemur í ljós að Lífeyrissjóður sjómanna er þriðji lægsti sjóðurinn hvað rekstur varðar af líklega einum 25 sjóðum sem hér er um getið.

Hvenær?

Þetta er vegna reksturs 1992 og ég get lánað hv. þm. þessar tölur vegna þess að þegar menn ætla að blanda saman, eins og hér kom fram hjá hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur áðan, rekstri og fasteignakaupum þá eru menn náttúrlega að bera saman tvo óskylda hluti. En allt um það. Ég held að það sé sá hluti sjóðsins sem tryggingafræðingar hafa sagt okkur að sé það erfiðasta í málinu og rekstri lífeyrissjóðsins það er að hann byrjar að greiða lífeyri 10 árum fyrr en aðrir sjóðir og það er kannski það sem er mest íþyngjandi fyrir sjóðinn. Þess utan er Lífeyrissjóður sjómanna þannig til kominn að hann greiðir hæstu örorku miðað við lífeyri sem fyrirfinnst hjá öðrum sjóðum í landinu. Þótt hér liggi fyrir frv. til breytinga á lögum um Lífeyrissjóð sjómanna sem síðar mun verða gefin út reglugerð um varðandi þær skuldbindingar sem sjóðurinn mun taka á sig vegna sjóðfélaga þá er samkomulag um að reglugerðin muni ekki taka gildi fyrr en á haustdögum eða næsta vetur að fenginni yfirferð og umsögn sjómannasamtakanna, efh.- og viðskn. og fjmrn. þannig að ég mun beita mér fyrir því að sættir muni verða sem næstar öllum þeim sem um þetta mál munu fjalla og beita mér fyrir því að skerðingar verði ekki meiri en það sem menn geta sætt sig við og þá í harmoníu við það sem gerist hjá öðrum og hefur gerst hjá öðrum lífeyrissjóðum hér í landi.

Hæstv. forseti. Hér hafa verið dregin fram mikil tíðindi og ég þakka hv. 16. þm. Reykv. fyrir að hafa gert það. Mér finnst það að vísu vonum seinna. Er þingmaðurinn ekki formaður Sjómannafélags Reykjavíkur enn þá? Er það ekki rétt hjá mér?

Jú, jú.

Þetta er vonum seinna að hann skuli bera það upp með þeim hætti sem hann gerði áðan að ríkið hafi gefið ákveðin fyrirheit um greiðslu í þennan sjóð.

Kannast þingmaðurinn ekkert við það?

Ég hef aldrei heyrt þetta áður frá hv. þm. Hvernig stendur á því að hann kom þessu ekki á framfæri fyrr? Af hverju gerði hann það ekki? Hvers lags málafylgja er það fyrir sjómannasamtökin í landinu að núna kortéri fyrir afgreiðslu málsins eins og til stóð þá skuli þingmaðurinn loksins anda því út úr sér að ríkið hafi gefið fyrirheit um fjármuni í þennan sjóð? Og hvers lags málafylgja er það líka af hv. þm. að ræða það ekki við þann sem hér stendur og þannig að reyna að efna til samstöðu um það að knýja á ríkissjóð í málinu? Það gerði þingmaðurinn ekki. Hann kaus að fara fram með alveg óvenjulega lítið merkilegum hætti. Ég verð að segja alveg eins og er að mér þykir afar leitt til þess að vita að forustumaður sjómannasamtakanna skuli koma fram með þessum hætti eins og hv. þm. gerði hér áðan. Það er alveg örugglega rétt hjá hv. þm. sem hann sagði hér áðan að hafi ég verið spurður að því, ekki sem félmrh. heldur sem heilbr.- og trmrh., hvort greitt yrði úr ríkissjóði í þetta verkefni þá hafi ég sagt: Ég gef ekki út opna ávísun á ríkissjóð. Það hef ég aldrei gert með þeim hætti sem hv. þm. lýsti hér áðan og mun aldrei gera. Og það er ólíkt því sem er með Sjálfstfl. 
             Nei, umræðunni var frestað þannig að hann hafði talað tvisvar. Hann mælti fyrir nál., er það rétt?) Nú er þetta nokkuð erfitt fyrir forseta, því forseti er búinn að sleppa þingmanninum í stólinn þannig að spurningin er: Hvað ætlar forseti að gera við þingmanninn?

Forseti getur ekki rekið hv. þm. úr stólnum, það er ljóst, og mun ekki gera það en biður hv. þm. ef hann vildi vera svo vinsamlegur að stytta frekar mál sitt vegna þessara mistaka hjá forseta.

Já, hæstv. forseti, ég neyðist til að gera það vegna þess að svona stendur á. Ég hafði að vísu hugsað mér að fara allrækilega yfir þessi mál vegna þess að það hefur verið borið á mig með þeim hætti að hafa staðið að málum á tiltekinn hátt fyrir 10 eða 13 árum eða svo að mér finnst ég þurfa að bera af mér sakir. Ég segi alveg eins og er, hv. 16. þm. Reykv., mér finnst málið ekki heiðarlega flutt með þeim hætti sem hér er gert, mér finnst það óheiðarlegt. Ég hef að vísu heyrt það að ýmsir af forustumönnum Sjálfstfl. séu að láta sér þau orð um munn fara að það hafi í raun og veru verið ríkisstjórnin sem þarna hafi gefið fyrirheit og ekki hafi verið staðið við þau. Er hæstv. sjútvrh. þeirrar skoðunar að það fyrirheit hafi verið gefið til dæmis?

Já.

Hæstv. sjútvrh. segir hér já. Hæstv. sjútvrh. játar því að ríkisstjórnin hafi gefið þessi fyrirheit á sínum tíma, hann lítur þannig á. Af hverju stendur hann ekki við þetta fyrirheit sem sjútvrh. í núv. ríkisstjórn?

Af hverju stóð ekki ráðherrann við það sem . . .

Hvað er hann að hugsa í dag? 

Var það Ragnar Arnalds sem . . . ?

Hins vegar er það ljóst að við neituðum því báðir, hæstv. sjútvrh., að gefa út opna ávísun á ríkissjóð og ég tel reyndar að þessi fyrirheit hafi ekki verið gefin með þeim hætti sem hv. 16. þm. Reykv. lýsti hér áðan. En að það skuli núna koma upp á síðustu stundu málsins að hæstv. sjútvrh. telji að málið liggi svona, það þýðir það auðvitað, hæstv. forseti, að ekki er hægt að ljúka málinu á þessu þingi. Það er ekki hægt vegna þess að þetta verður að fást algjörlega á hreint og þó að undirritaður sé búinn að tala sig dauðan þá eru örugglega hér til menn sem eru tilbúnir til þess að fara í umræður um þessi mál með þeim hætti sem kallað hefur verið á af forustumönnum Sjálfstfl. núna. Það er lítilmennska að mínu mati að hæstv. sjútvrh. skuli þá ekki hafa döngun til þess að fara í stólinn. --- Er hann búinn að tala sig dauðan, hæstv. forseti? Af hverju fer hæstv. sjútvrh. ekki í stólinn og lýsir því yfir að hann muni beita sér fyrir því að tryggja fjármuni úr ríkissjóði með þeim hætti sem hann var að lýsa að fyrirheit hefðu verið gefin um? Af hverju gengur hann ekki í stólinn þegar tækifæri gefst? Hvað er hæstv. sjútvrh. að hugsa? Ég bendi á að það hefur verið rætt um það við mig, m.a. af fulltrúa Alþb. í efh.- og viðskn., að það verði greitt fyrir afgreiðslu málsins á þessu þingi. En hvað gerist þá? Þá koma högg undir beltið af því tagi sem koma frá hæstv. sjútvrh. og hv. 16. þm. Reykv. á síðustu stundu. Þetta er ódrengilegt. Ef hv. þingmenn Sjálfstfl. kjósa að vinna með þessum hætti þá er það þeirra vandamál en ég vorkenni öðrum samflokksmönnum þeirra sem þurfa að búa við ódrengileg vinnubrögð af þessu tagi.

Virðulegi forseti. Ef síðasta ræðumanni gefst það og telur að það séu þingsköp Alþingis að tala um að hér standi menn í ræðustól og andi út úr sér þá get ég sagt að síðasti ræðumaður hafi öskrað eitt og annað út úr sér og biðst ekkert afsökunar á því.

Hvernig gera menn það, að öskra út úr sér?

Það var athyglisvert að hlusta á síðsta ræðumann þegar hann gat þess, hann sagði: Ég tel að þessi fyrirheit hafi ekki verið gefin. Ég tel að þau hafi ekki verið gefin.

Með þeim hætti sem . . .

Hann man betur sjálfur. Þetta er ekkert högg undir beltisstað, hv. þm. Svavar Gestsson, þetta er ekkert högg þar undir. Þú veist það að margsinnis var rætt við þig sem ráðherra og margsinnis eftir að þið ágætu alþýðubandalagsmenn komuð í ríkisstjórn og margar ríkisstjórnir, allra flokka sem hafa setið í ríkisstjórn, hafa sjómannasamtökin og ég verið þar fremstir í flokki að leita leiðréttinga á þessum væntanlegum loforðum sem mátti skilja en ekki var staðið við.

Talaðu við Þorstein.

Ég tel að þessi fyrirheit hafi ekki verið gefin. Það segir allt. Sjómenn bjuggust við miklu meira frá þér, hv. þm. Svavar Gestsson.

Ekki ávarpa einstaka þingmenn.

Því miður var ekki staðið við þau fyrirheit sem menn reiknuðu með vegna þess að þetta hétu þá félagsmálapakkar.

Virðulegi forseti. Það er alveg hugsanlegt að hægt sé að setja málin upp með þeim hætti sem hv. 16. þm. Reykv. gerði en þá legg ég til að umræðunni verði frestað og í nafni sjómanna, hagsmuna sjómanna og Lífeyrissjóðs sjómanna, verði umræðunni frestað og hafnar viðræður þegar í stað við hæstv. fjmrh. um að tryggja þá fjármuni sem nauðsynlegir eru í þessu skyni. Ég er reiðubúinn til þess að styðja hv. þm. í þeim efnum ef hann vill taka hagsmuni sjómanna fram yfir hagsmuni Sjálfstfl. Vill hv. þm. taka hagsmuni sjómanna fram yfir hagsmuni Sjálfstfl.? Það er spurningin sem ég ber fram. Er þingmaðurinn tilbúinn að beita sér fyrir því að umræðunni verði frestað og þessir fjármunir sóttir í fang hæstv. fjmrh.? Eða hvað?

Hæstv. forseti. Ég tók síðustu orð hv. þm. Svavars Gestssonar þannig að þetta mál hafi verið á herðum Ragnars Arnalds, þáv. hæstv. fjmrh., en það kom aldrei í ljós, við vissum það ekki. Ég tel að þetta mál sé komið fram með þeim hætti hvað varðar breytingu á lögum Lífeyrissjóðs sjómanna að það sé eðlilegt að halda áfram með það þannig að reglugerðin verði unnin með þeim hætti sem ég gat um áðan með fulltrúum stéttarfélaga sjómanna og með stjórn Lífeyrissjóðs sjómanna. Ég tel eðlilegt að hér verði ekki látið staðar numið heldur lögin afgreidd frá hinu háa Alþingi.

Virðulegi forseti. Hér hafa mikil tíðindi gerst. Formaður Sjómannafélags Reykjavíkur hefur neitað að reyna að efna til samstöðu um það að tryggja hagsmuni sjómanna. Hann kýs á þessu augnabliki að taka hagsmuni Sjálfstfl. fram yfir hagsmuni sjómanna og sjómannasamtakanna og Lífeyrissjóðs sjómanna. Það eru auðvitað mikil undur, verð ég að segja. Ég tel að það sé nauðsynlegt fyrir sjómenn í landinu að gera sér grein fyrir því hvað hér er á ferðinni. Hér er maður sem í öðru orðinu telur sig vera talsmann sjómanna. Það harður flokksmaður að þegar honum býðst liðsinni til að sækja hagsmuni sjómannasamtakanna í landinu og sjómannastéttarinnar þá neitar hann samstöðunni um það mál. Það er mjög alvarlegur hlutur, hæstv. forseti. Hæstv. forseti. Ég hvet síðan til þess í framhaldi af þessum orðaskiptum að meðferð þessa máls verði frestað á þessu þingi þannig að hægt verði að leiðrétta mistök hv. þm. Guðmundar Hallvarðssonar í sumar þannig að það verði hægt að búa þetta mál með eðlilegum hætti í hendur Alþingis. Ég er tilbúinn til þess að hjálpa til við það.

Hæstv. forseti. Ég óska eftir að hæstv. sjútvrh. verði kallaður til umræðunnar, hann tók þátt í henni með býsna beinum hætti með frammíköllum og merkjasendingum í þingsalnum áðan. Er ekki hægt að verða við því að fá hæstv. sjútvrh. hingað? --- Hv. þm. Árni Johnsen er eitthvað óvenju ruglaður í ríminu ef hann heldur að hann sé sjútvrh. Það er nú sem betur fer ekki svo illa komið fyrir íslenskum sjávarútvegi. --- Má ég ekki bara gera hlé á ræðu minni, hæstv. forseti?

Forseti óskar eftir að hv. þm. bíði andartak. Hæstv. sjútvrh. hlýtur að vera hér alveg á næstu grösum.

Það dugar bara ekki.

Hæstv. sjútvrh. mun vera alveg á næstu grösum. Hv. þm. verður að doka andartak.

Hæstv. forseti. Mér leiðist nú frekar biðin, er ekki hægt að fresta þessari umræðu og taka eitthvað annað fyrir á meðan? Ég vil ekki tefja fyrir því að önnur mál komist hér að á meðan hæstv. sjútvrh. er dreginn hingað. --- Hæstv. forseti, ég held að þetta sé nú illa farið með tímann.

Hæstv. sjútvrh. er kominn í hliðarsal.

Já, hæstv. sjútvrh. heldur uppteknum hætti að hafa sig ekki inn í þingsalinn. Ég held að það verði að slá saman í sjóð og standa einhvern veginn straum af kostnaði til þess að senda hæstv. ráðherra í meðferð gagnvart þessari miklu fælni sem hæstv. ráðherra er haldinn, að taka með eðlilegum hætti þátt í þingstörfum. Það kann að vera að þeir séu orðnir óþægilegir ráðherrastólarnir í þessari hæstv. ríkisstjórn, og hafa sennilega alltaf verið það fyrir suma ónefnda hæstv. ráðherra, sem hafa átt erfitt með það að vera undir ýmsa aðra settir, eins og kunnugt er. En það er sérlega áberandi og pínlegt hvað hæstv. sjútvrh. þolir illa við í sínu sæti í þingsalnum. Staðreyndin er sú að hér gerðust mjög óvæntir og satt best að segja alveg fáheyrðir hlutir undir lok þessarar umræðu, eða það héldum við að væri, sem ég held að sé algjörlega óhjákvæmilegt að taka hér upp með nýjum hætti. Það gerist hér að hv. 16. þm. Reykv., Guðmundur Hallvarðsson, kemur undir lokin á umræðunni með þau brigsl, með þann áburð á þá sem gegndu ráðherrastörfum í ríkisstjórn á þeim tíma þegar tilteknar breytingar voru gerðar á lögunum um Lífeyrissjóð sjómanna, að sökum vanefnda þeirra, svika á gefnum loforðum, um að ríkissjóður stæði straum af þeim útgjöldum sem leiddu af auknum réttindum sjómanna, m.a. til töku lífeyris við 60 ára aldur, væri þessum málum komið eins og komið er. Og hæstv. sjútvrh. bætti um betur og kom í hliðarsal, í dyr og með frammíköllum og merkjasendingum lét það álit sitt í ljós að þetta væri rétt, að m.a. hv. þm. Svavar Gestsson, þáv. hæstv. heilbr.- og trmrh., væri vanefndamaður af þeim fyrirheitum sem gefin hefðu verið á sínum tíma um það að bæta Lífeyrissjóði sjómanna þau útgjöld sem hann yrði fyrir vegna þessara auknu réttinda. Hvað er hér á ferðinni? Hér er það á ferðinni að til afgreiðslu er viðkvæmt og vandasamt frv., sem allir vita að er enginn gleðiboðskapur neinum manni, eða vonandi er það ekki svo, þar sem verið er m.a. að breyta lagaákvæðum þannig að úr lögum hverfi þau ákvæði sem tryggt hafa sjómönnum réttindi umfram aðra eftirlaunaþega, m.a. það að hefja töku lífeyris við 60 ára aldur eftir 25 ár á sjó, og þetta vald sé fært yfir í reglugerð í höndum stjórnar sjóðsins, sett með tilteknum hætti. Ég er nú í hópi þeirra þingmanna, hæstv. forseti, sem hafði á því skilning að stjórnendum Lífeyrissjóðs sjómanna þætti bera brýna nauðsyn til að reyna að taka á málum sjóðsins og ná þar endum saman og þess vegna vildu þeir m.a. fá í hendur heimildir til að takmarka þessi réttindi. En ég átti ekki von á því að stuðningur minn m.a. við það, með fyrirvara þó og skilyrðum, að þetta mál yrði afgreitt hér, yrði m.a. metinn með þeim hætti sem hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson og hæstv. sjútvrh. Þorsteinn Pálsson eru hér bersýnilega að gera. Að kenna mönnum um þann vanda sem orðinn er í Lífeyrissjóði sjómanna og væntanlega er þá fundin skýringin sem hv. þingmenn Sjálfstfl., hæstv. sjútvrh., hinn hláturmildi í hliðarherbergjum, ætla að koma með gagnvart þeim sjómönnum m.a. sem stendur til að skerða stórkostlega lífeyrisréttindin gagnvart. Þetta er Alþb. að kenna. Þetta er ráðherrum Alþb. á sínum tíma, þeim hv. þingmönnum Svavari Gestssyni og Ragnari Arnalds, að kenna. Þeir sviku gefin loforð um að bæta Lífeyrissjóði sjómanna þessi útgjöld. Nú liggur það auðvitað þannig að hefði ríkisstjórn gefið með einhverjum skuldbindandi hætti loforð um það að bæta Lífeyrissjóði sjómanna útgjöld af þessum sökum þá er það ekki þannig að það sé bundið við einhverja einstaka ráðherra sem sitja í augnablikinu á ráðherrastólum. Hæstv. sjútvrh. hefur sennilega ekki heyrt um það að það er þannig með gildar embættisákvarðanir ráðherra að þær binda embættið sem slíkt og það verður þar með embættisskylda þeirra sem á eftir koma að framkvæma réttmætar og gildar ákvarðanir forvera sinna. Þannig að væri þetta tilfellið þá liggur málið þannig að það hefði verið embættisskylda allra þeirra ráðherra í embætti fjármálaráðherra og/eða tryggingaráðherra sem síðan hafa setið að uppfylla þessi fyrirheit. En hvar eru þessi fyrirheit annars staðar en í ómerkilegum tilraunum þingmanna Sjálfstfl. hér til þess að hengja vanda þessa máls á pólitíska andstæðinga sína? Hvar eru þau, hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson, hvar eru gögnin? Hvar eru skjölin? Hvers vegna er það sem forráðamenn Lífeyrissjóðs sjómanna óska nú eftir því að flutt sé frv. um þessa skerðingu? Það er vegna þess að það hafa aldrei verið dregin fram í dagsljósið nein gögn sem sýndu það að með skuldbindandi hætti hefðu verið gefin fyrirheit um það að Lífeyrissjóði sjómanna væru bættir þessir fjármunir. Og láta menn sér detta það í hug að frá slíku hefði verið gengið með einhverjum munnlegum hætti úti undir vegg, undir fjögur augu eða hvað? Hverjum heilvita manni dettur það í hug að fjmrh. mundi undir nokkrum kringumstæðum, nokkurn tímann, ganga þannig frá hlutunum? Auðvitað ekki. Hér kom það fram að við það sem snýr að tryggingahlið málsins hefur verið staðið og því er ekki á móti mælt, þannig að eftir hanga í lausu lofti þær fullyrðingar hv. þingmanna Sjálfstfl. um að þarna hafi verið gefin væntanlega þá einhver munnleg loforð sem svo hafa verið svikin. Og það verður að segjast alveg eins og er að það er náttúrlega óvenjuómerkilegur og lélegur málflutningur að fá þetta upp undir lokin á umræðunni með þeim hætti sem raun ber vitni. Það verður að vísu að segjast, hæstv. forseti, í fullri alvöru af þeim sem hér talar, að hér eiga að vísu í hlut þeir tveir hv. þm. Sjálfstfl. sem mér kemur einna minnst á óvart að standi fyrir ómerkilegheitum í málflutningi af þessu tagi og þar á ég við hv. þm. Guðmund Hallvarðsson og hæstv. sjútvrh. Þorstein Pálsson. Að mörgu leyti er það því miður þannig að þessi hv. þm. og hæstv. ráðherra leggjast á köflum óvenjulega lágt í ómerkilegum málflutningi sínum, eins og ég tel þetta atvik sýna og sanna. Þetta er að mínu mati óvenjulega léleg framkoma í garð annarra þingmanna og þeirra sem hafa átt aðild að afgreiðslu þessa máls eða meðferð þess hér á þinginu, óvenjulega léleg. Ég margóskaði eftir því í efh.- og viðskn. þegar þetta mál kom þangað öðru sinni til umfjöllunar að það yrði upplýst hvort eitthvað lægi fyrir í málinu um það að ríkisvaldið eða stjórnvöld væru með einhverjum hætti skuldbundin eða samningsbundin til að bæta Lífeyrissjóði sjómanna þessi útgjöld. Og hvaða svar fékk ég? Ég fékk það svar að það væri þýðingarlaust, gagnslaust, að reyna frekar í því máli. Það hefði aldrei borið neinn árangur og það hefði aldrei verið hægt að sýna fram á það með neinum sannanlegum hætti að nokkuð lægi fyrir um það að ríkisvaldinu bæri að bæta þennan halla. Það voru svörin sem ég fékk. Var verið að ljúga að efh.- og viðskn.? Fékk hún ekki allar upplýsingar um málið? Sé svo, og geti þeir hér sannað mál sitt, hæstv. sjútvrh. og hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson, þá skora ég á þá að gera það og vera þá menn að meiri, en fara ekki hér með dylgjur af þessu tagi annaðhvort úr þessum ræðustóli eða á göngunum hringinn í kringum salinn, eins og hæstv. sjútvrh. hefur verið að gera í dag. Það er svo afspyrnuómerkilegt að jafnvel hæstv. sjútvrh. lækkar í loftinu við það að ganga þannig fram í þessu máli. Ég skora á hæstv. sjútvrh. að koma hér og standa við það, ef hann getur það, að það sé hans skoðun að það hafi verið gefin bindandi loforð um það á sínum tíma að Lífeyrissjóði sjómanna yrði bættur hallinn af því að flýta t.d. eftirlaunatökurétti sjómanna. Ef svo er og ef hæstv. sjútvrh. eða hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson hefur eitthvað fyrir sér í þessu máli þá er auðvitað sjálfgefið, hæstv. forseti, að fresta afgreiðslu þessa máls. Sjálfgefið vegna þess að þá er það rekið á röngum forsendum og þá er sú ótrúlega staða uppi að sjálf stjórn Lífeyrissjóðs sjómanna er að afsala Lífeyrissjóði sjómanna þessari leiðréttingu, þessum fjármunum frá ríkinu. Því hvað væri að gerast ef þetta mál, undir þeim formerkjum sem það er hér rekið, nær fram að ganga núna? Þá geta menn í öllu falli gleymt því að það þýði að koma eftir það til ríkisvaldsins og biðja um lagfæringu á fjárhagsstöðu sjóðsins á grundvelli einhverra fyrr gefinna loforða. Auðvitað á þá að fresta afgreiðslu málsins og það mun væntanlega ekki standa á þeim sem bera hagsmuni þessa sjóðs fyrir brjósti að ganga þá í lið með sjómönnum og sækja þessi réttindi sem á nú að fara að skerða. En að ætla sér að koma málinu í gegnum þingið með þessum hætti. Annars vegar að þrýsta á um að fá það afgreitt eins og hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson hefur hér gert, gengið á milli manna og óskað eftir því að fá málið afgreitt, m.a. leitað til þess sem hér talar og beðið um stuðning við það, að ég ræddi við mín flokkssystkin sem hafa haft efasemdir um málið og greiddi fyrir því að það næði fram að ganga. En á hinn bóginn segja, það er hins vegar þannig að þeir lofuðu því á sínum tíma, Svavar og Ragnar, hv. þingmenn, að ríkið ætti að bæta sjóðnum þetta upp og þeir eru auðvitað svikarar. Þetta gengur ekki upp, svona málflutningur gengur ekki upp því þetta er í fyrsta lagi þversögn og mótsögn. Ef hv. þm. og hæstv. sjútvrh. meina það sem þeir eru að segja þá verða þeir auðvitað að koma hér og gera hreint fyrir sínum dyrum. Eru þeir eru þá tilbúnir til að leggja til frestun á málinu og safna liði í því að það verði staðið við þessi svokölluðu loforð sem þeir eru að vitna til? Og hvar eru þau? Koma með þau. Ég geri því ekki skóna að mennirnir fari bara með tómt fleipur, ekki fullyrða menn þetta út í loftið. Eitthvað hljóta menn að hafa fyrir sér þegar þeir bera svona lagað upp á menn eins og hér var gert. Það er alveg á hreinu. Hæstv. forseti. Ég óska því eindregið eftir því að umræðunni ljúki ekki við þessar aðstæður. Ég skora reyndar á hæstv. sjútvrh., en það er auðvitað neðan við allar hellur að hann skuli ekki geta haldist við hérna inni í þingsalnum þegar reynt að eiga orðaskipti við hann. Það var tekin dálítil lota á þeirri lítilsvirðingu sem hæstv. sjútvrh. sýndi í raun og veru umræðum um sjávarútvegsmál í gær, þegar hér voru til umræðu stórmál á hans málefnasviði. Hæstv. ráðherra bar það ekki við að sitja inni í þingsalnum. Hann bar það ekki við að svara spurningum sem fyrir hann voru lagðar í þessu efni og hneykslaði auðvitað þá sem voru í þingsalnum við þetta tækifæri með framkomu sinni, leyfi ég mér að fullyrða, því það hafa fleiri en einn og fleiri en tveir rætt það við mig eftir þá frammistöðu hæstv. sjútvrh. í gærkvöldi. Nú er það sama upp á teningnum. Það er auðvitað ekkert hægt að ráðleggja hæstv. sjútvrh. annað en að gera það sem bersýnilega væri honum fyrir bestu og það er að segja af sér í hvelli því hæstv. ráðherra er greinilega gjörsamlega uppgefinn á því að gegna sínu embætti. Auðvitað er hann búinn að brotlenda með sinn málaflokk líklega harkalegar heldur en nokkur einstakur fagráðherra hefur gert í langan tíma, a.m.k. ráðherra sjávarútvegsmála, og það er skiljanlegt að hæstv. sjútvrh. sé svona heldur álkulegur á fluginu, hæstv. forseti, ef svo má að orði komast, sem sjútvrh. En það breytir ekki því að á meðan hæstv. sjútvrh. teppir stólinn þá verður hann að bera sig að sem slíkur þó hinn kosturinn sé auðvitað fyrir hendi og nærtækastur fyrir hann, að rýma hann, eins og þetta ber allt saman að. Hæstv. forseti. Ég ætla svo sem ekki að hafa um þetta fleiri orð. Ég var í þeim hópi sem ætlaði að standa að því, þó ég hefði vissulega um það efasemdir, að þetta mál yrði afgreitt nú hér á þinginu, þó það sé á margan hátt ekki í góðum búningi til þess, m.a. vegna þess að það hefur komið í ljós að málið er ekki nógu vel unnið. Það er ekki nógu vel unnið gagnvart baklandi sjómanna, það er ekki í sjónmáli samstaða um stjórn þessa lífeyrissjóðs og þar með um það hvernig staðið verði að setningu þeirrar reglugerðar sem hann á að starfa eftir og það er greinilegt að af þessum sökum einum væri að mörgu leyti æskilegast að fresta afgreiðslu málsins og vinna það betur. Þetta tel ég að menn hafi viðurkennt m.a. með því að fallast á að flytja þá brtt. sem hér er til umræðu við þessa 3. umr., að það verði ekki af þessum breytingum fyrr en efh.- og viðskn. þingsins hefur fengið til umsagnar þá reglugerð sem sjóðurinn á að starfa eftir í kjölfar breyttra laga. Ég lít svo á að með því séu menn í raun og veru að viðurkenna það að nokkru leyti að hér sé verið að taka mjög afdrifaríkt spor. Lífeyrisréttindi sjómanna hafa verið bundin í lögum í miklu ríkari mæli heldur en aðrar stéttir hafa átt við að búa og í raun og veru er það svo með flesta almenna lífeyrissjóði að þeir starfa eingöngu á grundvelli reglugerða en ekki laga. Það kemur til af því að um þessi réttindamál sjómanna hafa á Íslandi um áratugi og aldir gilt sérstakar reglur og það er ekkert nýtt og ætti ekki að vera neitt nýtt fyrir mönnum að t.d. um skattamál og lífeyrismál sjómanna væri búið með sérstökum hætti og þess vegna hér í lögum á Alþingi. Þannig að auðvitað eru það tímamót í sjálfu sér ef lögin verða nánast felld niður eða gerð að einfaldri rammalöggjöf og útfærsla þeirra að öllu leyti sett yfir í reglugerð. Hæstv. forseti. Þetta hefði svo sem verið alveg nægjanlegt af minni hálfu til þess að ég hefði talið það ekki síður skynsamlegt að fresta afgreiðslu málsins, þó fyrir því séu vissulega líka rök að núverandi ástand sé erfitt og óþægilegt fyrir stjórnendur sjóðsins. Það skiljum við líka sem höfum skoðað stöðu hans. En þetta sem hér hefur bæst við í umræðuna kallar á alveg nýja upptekt á málinu, nema það skýrist þá í umræðum og svörum hæstv. sjútvrh. eða hv. þm. Guðmundar Hallvarðssonar, sem reyndar er nú flúinn, hvernig þetta mál er vaxið 

Hæstv. forseti. Það hefur nú komið í ljós við umræðu þessa máls að það er full ástæða til þess að skoða það betur. Það er liðið nokkuð á daginn og það hefur a.m.k. verið ljóst fyrir mér eftir fund með formönnum þingflokka í morgun að stefnt væri að því að ljúka þingstörfum í dag, en það yrði að gerast fyrir miðnætti, ef það ætti að takast, vegna þess að hæstv. forseti þingsins hefur ákveðið að ekki verði frestað fundum þings nema það takist að gera það fyrir miðnætti. Það eru ýmis mál eftir á dagskrá þingsins í dag sem þurfa umræðu og ekki er hægt að skilja við með einhverjum stuttum umræðum. Það er búið að boða töluverða umræðu t.d. um frumvarpið um villidýrin sem menn hafa talað mikið um áður. Mér finnst að það sé full ástæða og fullur rökstuðningur fyrir því að taka þetta mál af dagskránni og menn geta þá kannski rætt um það hvort einhver samkomulagsflötur er á því að taka það inn á dagskrá aftur í dag ef menn finna einhverja leið til að ná sátt í málinu. Það er alveg greinilegt að hér mun halda áfram umræðu um nokkra stund um þetta mál að óbreyttu. Og það er auðvitað krafa hv. þingmanna að hæstv. sjútvrh., sem hefur látið koma fram sínar skoðanir á þessu máli með samtölum við hv. þingmenn í hliðarsölum og annars staðar, geri grein fyrir sínum skoðunum í ræðustól í þinginu þannig að menn viti nákvæmlega hvað hann er að fara. Ég held að þetta ætti ekki að vera mjög erfitt, að ná samkomulagi um gang málsins. Það verður síðan að reyna á það hvort sá meiri hluti sem ber fram þessa tillögu vill taka sér þann tíma sem þarf þá til þess að ræða þetta mál. En ég legg áherslu á það, hæstv. forseti, að menn fresti þessari umræðu um stund á meðan málið verður kannað nánar.

Hæstv. forseti. Ég hvet menn eindregið til þess að ljúka umræðu um þetta mál. Við vitum að þetta er afar viðkvæmt mál og þegar málið var afgreitt á sínum tíma, fyrir þrettán árum, þá höfðu þeir sem nálægt því komu sjálfsagt misjafnar væntingar og ekkert um það að segja. Það er kannski líka dæmi um það hvað þetta mál er viðkvæmt hvað það hefur dregist lengi að taka á málinu. En mín skoðun er sú, hæstv. forseti, að ef menn ætla sér að leita að einhverjum sökudólgum í þessu máli þá skipti svo sem ekki máli hvað menn taka sér langan tíma í það vegna þess að ég hygg að sú leit geti orðið endalaus. Málið snýst einfaldlega um það að málefni sjóðsins eru í ólestri hverju sem um er að kenna og það er þess vegna afar brýnt sé litið til framtíðar sjóðsins og framtíðarhagsmuna þeirra sem eiga að fá úr honum réttindi að á þessu máli sé tekið og sem fyrst. Ég hygg að það sé best að klára málið þannig að framtíðin sé í lagi og svo geta menn eytt öllum þeim tíma sem þeir vilja til þess að grafa upp hver gerði hvað og hver gerði ekki hvað í fortíðinni.

Virðulegur forseti. Ég undrast það nokkuð að hv. síðasti ræðumaður, hv. 5. þm. Norðurl. v., skuli ekki taka undir þá málefnalegu tillögu af hálfu hv. þm. Jóhanns Ársælssonar að gera hlé á þessari umræðu. Ég tók ekki hugmynd hans svo að það væri verið að leggja til að málið yrði tekið út heldur að það yrði gert hlé á umræðunni og menn áttuðu sig á málinu, hvort ekki væri flötur á því að finna samkomulag í því og það tel ég langeðlilegast. Þessi umræða hófst um klukkan hálffjögur í dag og þá hafði ég gert ráð fyrir því að 7. dagskrármálið, held ég að það sé, kæmi til umræðu þannig að ég gæti lokið minni ræðu í því máli. Ég held að ef menn eru að hugsa um að nýta tíma þingsins þá gerðu menn ekkert betur heldur en að bera sig saman um þetta efni og þá sérstaklega hv. þingmenn Sjálfstfl. til að sjá hversu mikils þeir meta málið og reyna að þoka því áfram með eðlilegum hætti en ekki með þeim dylgjum sem hér hafa komið fram án þess að nokkur rök séu færð fyrir þeim.

Hæstv. forseti. Ég kem hér til þess að taka undir óskir um að þessari umræðu verði frestað. Ég held að hæstv. forseti hljóti að sjá það alveg í hendi sér að hér eru komnar upp gjörbreyttar aðstæður í umræðunni og samkvæmt öllum venjum sem hér hafa ríkt og sanngirnisreglum þá ber að verða við eindregnum óskum af þessu tagi, að gera a.m.k. eitthvert hlé á umræðunni þegar nóg önnur verkefni liggja fyrir á dagskrá þessa fundar og okkur er ekkert að vanbúnaði að færa okkur yfir í umræður um önnur dagskrármál. Þegar nýjar aðstæður skapast í umræðum, meintar nýjar upplýsingar koma fram, eins og hér hefur gerst, þá er auðvitað lágmarkskrafa, finnst mér, að menn fái þá a.m.k. einhvern tíma til þess að athuga slíka stöðu sem upp er komin í máli. Ég fer þess vegna eindregið fram á það að hæstv. forseti geri hlé á þessari umræðu um skeið og tekin verði fyrir önnur mál á dagskrá og menn beri sig svo saman um það hvernig áfram skuli með málið haldið. Ég óska eftir því að hæstv. forseti svari þessari bón minni og felli úrskurð um það hvað hann geri.

Forseti hefur heyrt óskir hv. þingmanna um að fresta þessari umræðu. Það er einungis einn hv. þm. á mælendaskrá eins og er. En forseti vildi verða við þeirri ósk að gera hlé á umræðunni um 8. dagskrármál og taka til við önnur mál sem hér eru á dagskrá. Verður umræðu um 8. dagskrármálið, Lífeyrissjóð sjómanna, frestað um sinn.

Virðulegur forseti. Ég átta mig ekki á því hvort hér er tekið á dagskrá mál þar sem mælendaskrá er eða hvort það tekur einhvern tíma, en ég gerði athugasemd þegar þetta 8. dagskrármál var tekið á dagskrá en varð hins vegar við eindregnum beiðnum um það að falla frá kröfu um það að geta haldið áfram ræðu minni í 7. málinu sem ég ætlaði að ljúka. Ég vildi biðja forseta um að tryggja það að sú umræða geti haldið fram hið fyrsta þannig að það mætti ljúka umræðunni um það mál.

Forseti hefur heyrt þessar óskir.

Hæstv. forseti. Ég vil mæla fyrir þeirri brtt. á nýjan leik sem ég kynnti fyrr í umræðunni og er fram komin á þskj. 1308, brtt. við frv. til laga um afnám laga nr. 39 frá 15. maí 1994, um Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins. Reyndar mun vera búið að gefa þessu frv. nýtt heiti, ef ég veit rétt, eftir 2. umr. þar sem þar var sú breyting gerð að falla frá því að fella þessi lög úr gildi heldur svæfa þau tímabundið með tilteknu ákvæði og þyrfti að athuga hvort ekki er þá rétt að prenta brtt. upp með hliðsjón af nýju heiti frv. En efni brtt. er, eins og áður kom fram, að ráðstafa með öðrum hætti en frv. nú gerir ráð fyrir eftir 2. umr. þeim eignum sjóðsins sem þar eru til staðar og ekki eru merktar einstökum eigendum. Frv. gerir ráð fyrir því að allar innstæður Verðjöfnunarsjóðs sem ekki eru merktar á nafn, fyrir utan 10 millj. kr., skuli renna í ríkissjóð. Að vísu á að heita svo að það sé merkt rekstri Hafrannsóknastofnunar, en það þarf væntanlega ekki að benda þingmönnum á að það má einu gilda hvort þetta rennur beint í ríkissjóð eða er merkt með einhverjum slíkum hætti í einhverjum tilteknum útgjöldum ríkisins. Við höfum áður séð slíkar æfingar í tillögugerð svo sem eins og þegar selja átti veiðiheimildir Hagræðingarsjóðs og merkja það sérstaklega hafrannsóknum og þar fram eftir götunum. Staðreyndin er auðvitað sú að ef frv. verður afgreitt eins og það liggur hér fyrir þá er ríkissjóður að gera upptækar eignir Verðjöfnunarsjóðs sjávarútvegsins svo nemur 200 millj. kr. og er auðvitað alveg ótrúlegt hvað hæstv. sjútvrh. lætur hafa sig í að ganga endalaust á hlut sjávarútvegsins í svona greinum. Hæstv. sjútvrh. er búinn að láta vinda sig svoleiðis eins og tusku í þessum málum, hverju á fætur öðrum, að það er aldeilis með ólíkindum. Það er búið að afgreiða á þessu kjörtímabili, í tíð hæstv. sjútvrh., fjölmargar íþyngjandi aðgerðir gagnvart sjávarútveginum. Sumt af því er að vísu ekki mjög stórt, en það segir sitt um metnaðarleysi hæstv. ráðherra að hafa látið þetta alltaf yfir sig ganga steinþegjandi, því það er reglan hér að hæstv. sjútvrh. segir aldrei orð sjálfum sér né sínum málaflokki til varnar heldur lætur allar hremmingar sem yfir hann ganga gera það þegjandi og hljóðalaust. Það mætti rifja hér ýmislegt upp, hæstv. forseti, sem hæstv. sjútvrh. hefur tekið á sig og sína atvinnugrein, þá sem hann fer með forsvar fyrir, á þessu kjörtímabili. Það var einu sinni búinn til allmikill listi um það, ég hygg að það hafi verið á öðru ári hæstv. ráðherra í embætti, þegar hann var búinn að afreka það m.a. að standa fyrir skerðingu á sjómannafrádrætti, standa fyrir tvöföldun á veiðieftirlitsgjaldi og standa fyrir sölu eða áformaðri sölu á veiðiheimildum Hagræðingarsjóðs upp á um 500 millj. kr., sem allt voru auðvitað íþyngjandi aðgerðir gagnvart sjávarútveginum, og alla þessa fjármuni átti að nýta í ríkissjóð. Hér er á ferðinni ósköp dæmigert mál fyrir metnaðarleysi hæstv. sjútvrh. og endurspeglar annað tveggja, nema hvort tveggja væri, þetta metnaðarleysi og veika stöðu hæstv. ráðherra í ríkisstjórninni, að hann skuli láta það yfir sig ganga að stjfrv. komi fram þar sem á að gera upptækar sannanlegar eignir sjávarútvegsins með þessum hætti. Gera þær hreinlega upptækar. Það er auðvitað alveg ljóst að hæstv. fjmrh. er ofan á í hverju einasta máli þar sem þeir takast á, hæstv. sjútvrh. og hæstv. fjmrh. Hér ætlar sem sagt hæstv. sjútvrh. og örugglega stjórnarliðið eins og það leggur sig, það þorir sjálfsagt enginn maður, nema trúlega hv. þm. Eggert Haukdal, að standa við sannfæringu sína í þessu máli og greiða atkvæði á móti þessum ósóma. Nei, hér skal taka innstæður úr Verðjöfnunarsjóði sjávarútvegsins, sem sjávarútvegsfyrirtæki hafa myndað með inngreiðslum í sjóðinn í gegnum tíðina, og gera þær upptækar á einu bretti á einu ári í ríkishítina, fyrir utan 10 millj. kr. sem fyrir náð og miskunn tókst að bjarga yfir í Samtök rækju- og hörpudiskframleiðenda. Hæstv. forseti. Ég held að það sé ástæða til þess hér við lokin að vekja sæmilega rækilega athygli á þessu, ekki svo sem í von um að mönnum snúist hér hugur og það flæði allt í einu sá kjarkur um brjóst hv. stjórnarliða, svo ekki sé minnst á hæstv. sjútvrh., að þeir manni sig upp í að stoppa þetta og fella þetta, heldur vegna hins að það er þá rétt að þeirra skömm verði rækilega og lengi uppi, að láta fara svona með þetta. Að mínu mati eru þarna á ferðinni fjármunir sem með öllum sanngirnisrökum og samkvæmt hefðum sem oft hafa ríkt væri náttúrlega eðlilegt að ráðstafa til einhverra félagslegra verkefna eða framfaramála innan greinarinnar. Þessir peningar eru eign sjávarútvegsins, það er ekki hægt að deila um það og þetta er eignaupptaka á verðmætum sem greinin hefur myndað. Í þessari brtt. á þskj. 1308 er lögð til tiltekin meðferð þessara fjármuna, það má segja að það sé ákveðin hugmynd, að skipta þessum innstæðum til helminga milli annars vegar Hafrannsóknastofnunar og þá í það verkefni að leggja þetta inn á byggingarsjóð nýs hafrannsóknarskips eða til þess að endurnýja þann skipakost og hins vegar að leggja þessa fjármuni til Lífeyrissjóðs sjómanna, sem hér var nokkuð til umræðu áðan. Það verður fróðlegt, hæstv. forseti, að vita hvernig hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson greiðir atkvæði, sem var að reyna að halda því fram að ríkið væri skuldbundið til að bæta Lífeyrissjóði sjómanna upp hallann vegna m.a. 60 ára lífeyristökuréttar sjómanna. Er þá ekki hv. þm. a.m.k. tilbúinn til að styðja það að Lífeyrissjóður sjómanna fái þessar 100 millj. kr. þó þær komi í sjálfu sér ekki frá ríkinu heldur úr eftirstöðvum Verðjöfnunarsjóðs? Sama mundi væntanlega eiga við um hæstv. sjútvrh. Ef þessi menn eru sjálfum sér samkvæmir, ef það er orð að marka sem þessir menn segja, en um það má náttúrlega efast. Hæstv. forseti. Ég þarf ekki að hafa um þetta fleiri orð. Það hefur áður verið rætt rækilega um það að þessu máli hefur verið bjargað fyrir horn, má segja, með því að hæstv. sjútvrh. hefur sjálfur fallist á og flutt um það brtt. að hætta við að leggja niður Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins og fella þau lög úr gildi. Eftir stendur þetta deilumál um ráðstöfun innstæðnanna og það er auðvitað dapurlegt ef menn ætla að láta það verða eitt af sínum síðustu verkum hér að hirða það með þessum hætti í ríkissjóð.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé óhjákvæmilegt að fara aðeins yfir þetta mál og þær eignir sjávarútvegsins sem hér er um að ræða í ljósi þeirra umræðna sem urðu fyrir nokkrum mínútum um annað mál. Hér er um að ræða allnokkra fjármuni sem sjútvrh. virðist ætla að gefa eftir og ekki ætla að sækja eða halda fyrir sjávarútveginn, þessa undirstöðugrein í landinu, en á sama tíma liggur dæmið þannig fyrir að Lífeyrissjóð sjómanna sárvantar fjármuni. Það hefur einnig komið fram að núv. sjútvrh. er þeirrar skoðunar að það hafi verið gefið fyrirheit um það að Lífeyrissjóður sjómanna fengi þessa peninga. Af þeim ástæðum væri í raun og veru full ástæða til að staldra við og velta því fyrir sér, hæstv. forseti, hvort þetta er ekki einmitt lausn til þess að tryggja það að Lífeyrissjóður sjómanna fái þá peninga sem hæstv. ráðherra og hv. þm. telja að sjóðnum hafi verið lofað. Ég held að það væri mjög æskilegt að hv. Alþingi staldraði aðeins við og spyrði sig að því hvort ekki væri hægt að ljúka þessu deilumáli, sem er Verðjöfnunarsjóður sjávarútvegsins og eftirstöðvarnar þar annars vegar og Lífeyrissjóður sjómanna og vandinn þar hins vegar, þannig að þessir fjármunir yrðu teknir í Lífeyrissjóð sjómanna svo hann geti staðið undir þessum kostnaði. Ég tel að það sé mjög æskilegt að hæstv. ríkisstjórn og hv. meiri hluti geri sér grein fyrir því að hér er hægt að leysa vanda Lífeyrissjóðs sjómanna, að hluta til a.m.k., með þessum peningum. A.m.k. er alveg hægt, hæstv. forseti, að setja þessa fjármuni í lífeyrissjóðinn og fresta síðan málinu sem væri mjög skynsamlegt að gera. Þar með er lífeyrissjóðurinn ekki settur í neinn vanda í sjálfu sér. Lífeyrissjóðurinn fær þessa peninga, frv. er frestað og það er síðan tekið til meðferðar og verður til meðferðar fram á haustið í viðkomandi ráðuneytum þangað til þessum málum hefur verið lent. Ég vil þess vegna hvetja mjög eindregið til þess og ég vil spyrja hæstv. sjútvrh., sem ég geri ráð fyrir að heyri mál mitt þó hann kjósi að sitja í hliðarherbergi --- ég vil spyrja hæstv. sjútvrh. að því, ef það mætti verða til þess að greiða fyrir umræðunni, hvort hann sé tilbúinn til þess að leggja þessa fjármuni til Lífeyrissjóðs sjómanna. Vill hæstv. sjútvrh. tryggja það að þessir peningar fari í Lífeyrissjóð sjómanna? Eða vill hv. 5. þm. Norðurl. v., sem hefur verið svo vinsamlegur að nenna að svara af og til og taka þátt í umræðum, kannski beita sér fyrir því að þessir fjármunir úr Verðjöfnunarsjóði fari í Lífeyrissjóð sjómanna og þar með verði þetta dæmi leyst og allir skilji hér tiltölulega sáttir um það bil sem Alþingi er að ljúka sínum störfum eftir þennan vetur? Ég leyfi mér að endurtaka þessa spurningu, hæstv. forseti, hvort hæstv. sjútvrh. er tilbúinn til að beita sér fyrir því að ríkið standi við þau fyrirheit sem sjútvrh. telur að hafi verið gefin. Hann fullyrti það hér áðan að þessi fyrirheit hefðu verið gefin og nú er upplagt fyrir hæstv. sjútvrh. að standa við þau fyrirheit þannig að Lífeyrissjóður sjómanna fái þessa peninga. Hæstv. sjútvrh. gerir sér örugglega grein fyrir því hafandi verið ráðherra um nokkurt skeið að ráðherra sem gegnir í dag yfirtekur skyldur þeirra ráðherra sem áður voru í sama sæti þannig að það er í raun og veru embættið sem ber skyldurnar, líka þær skyldur sem fylgja yfirlýsingum eða fyrirheitum sem gefin kunna að hafa verið og þess vegna er það alveg ljóst að hæstv. sjútvrh., úr því að hann er þeirrar skoðunar að þessum fjármunum hafi verið lofað í sjóðinn, þá á hann að tryggja að þeir komi í lífeyrissjóðinn. Þess vegna geri ég hæstv. sjútvrh. það kostaboð að standa að því ásamt honum og öðrum þingmönnum hér að flytja þessa fjármuni í Lífeyrissjóð sjómanna og þar með verði því máli lokið. Auðvitað er það svo, hæstv. forseti, ef þessir forustumenn Sjálfstfl. og sjómanna hafna þessu tilboði, þá er bersýnilegt að á bak við frýjuorðin var alvöruleysi sem stafar af því að þeir vildu koma pólitískum andstæðingum sínum á kné. Þeir vildu niðurlægja Alþb. Þeir vildu geta sagt: Já, það er rétt, við urðum að skerða þessi lífeyrisréttindi sjómanna. Já, við neyddumst til þess en það var allt Alþb. að kenna. Það er bersýnilega ætlunin hjá þessum mönnum að kenna Alþb. um niðurstöðuna. Það er hinn göfugi tilgangur hæstv. sjútvrh. að segja við sjómennina í Vestmannaeyjum, á Eyrarbakka, Stokkseyri og Þorlákshöfn: Já, það er rétt, það þurfti að skerða þessi lífeyrissréttindi. Það er ekki okkur að kenna, það er Alþb. að kenna. Það er þetta sem hæstv. ráðherra ætlar bersýnilega að gera. Þetta er satt að segja ekki mjög göfugt og þetta þjónar ekki málstað sjómanna, svo mikið er víst. Ég læt ekki hafa mig í það að hjálpa Sjálfstfl. við að búa til svona rýtingsstungur á mig eða minn flokk, ég geri það ekki, svo að ég vísa þessum vinnubrögðum algerlega á bug, hæstv. forseti, og endurtek þess vegna það tilboð sem hér hefur verið gert af hv. 4. þm. Norðurl. e. og af mér að þessir fjármunir Verðjöfnunarsjóðsins verði notaðir til þess að rétta Lífeyrissjóð sjómanna við. Þar með er málið leyst, hæstv. forseti, og er það ekki það sem er skynsamlegast að gera?

Hæstv. forseti. Er ekki rétt að þetta mál heyri undir sjútvrh.?

Verðjöfnunarsjóður?

Já.

Forseti er nú ekki með þau skjöl hér við höndina nema . . .

Ég held að við getum í sameiningu slegið því föstu að það geri það, en samt er það nú svo bara til þess að athygli sé vakin á því einu sinni enn að að sjálfsögðu er hæstv. sjútvrh. ekki viðstaddur þessa umræðu, ekki inni í þingsal frekar en venjulega. Og að sjálfsögðu svarar hæstv. sjútvrh. ekki spurningum sem hér eru fram bornar frekar en venjulega. Og að sjálfsögðu er ekki hægt að fá hér neina umræðu um það hvort hugsanlega sé hægt að ná einhverju samkomulagi um afgreiðslu þessa máls á grundvelli þess að breyta ráðstöfun þeirra fjármuna sem þarna standa eftir í sjónum eins og hér er annars vegar brtt. fyrir um og hins vegar hefur verið munnlega óskað eftir að tekið yrði upp. Ég tel það alveg nauðsynlegt, hæstv. forseti, að menn átti sig á því við hvaða kringumstæður og með hvaða hætti er verið að bjóða mönnum upp á þingslit, hvers konar eiginlega samskiptamáti það er að verða sem hér er upp tekinn, þvílík hyldýpis lítilsvirðing sem sérstaklega þingmenn Sjálfstfl. og hæstv. sjútvrh. sýna Alþingi við þessar aðstæður. Það er alveg með ólíkindum. Ég held að þessir menn séu á rangri hillu. Þeir líta greinilega svo niður á Alþingi Íslendinga að það getur varla verið samboðið þeirra virðingu að vera að sitja hér sem kjörnir þingmenn. Maður hlýtur að fara að spyrja sig að því hvers vegna í ósköpunum hæstv. sjútvrh. segir ekki af sér þingmennsku úr því að hann lítur svona niður á þennan vinnustað að það er fyrir neðan virðingu hans að sinna hér störfum eins og aðrir menn gera, þingmenn og ráðherrar. Hæstv. sjútvrh. er hér aldrei í þingsalnum, hann svarar aldrei spurningum, hann er aldrei í forsvari fyrir sinn málaflokk, treystir helst á hv. 5. þm. Norðurl. e. sem aðallega flytur svo málflutning Sjálfstfl. í formi frammíkalla undir umræðum. Ég skora einu sinni enn á hæstv. sjútvrh. að koma og svara þeirri spurningu eða þeim spurningum sem fyrir hann voru bornar í umræðu um þetta mál, annars vegar af mér og hins vegar í umræðum um þá brtt. sem ég flyt og hins vegar það sem hv. 9. þm. Reykv. dró inn í umræðuna. Annars er mér skapi næst, hæstv. forseti, að koma með þá stórsnjöllu tillögu til hæstv. forseta að hann fresti nú fundinum um stundarskeið og menn fari niður og fái sér kaffi, labbi jafnvel einn hring í kringum Tjörnina og velti því svo fyrir sér hvort menn geti ekki komið hérna til starfa aftur í svolítið betra skapi og léttara andrúmslofti og ræðst þá við af einhverjum einlægum vilja og viti um það hvort hægt sé að ná einhverjum botni í þinghaldið. Auðvitað er það svo að stjórnleysið og upplausnin í störfum þingsins sem er forustuleysinu og verkstjórnarleysinu að kenna er búið að vera með ólíkindum og það er nálægt að menn reyni nú að ljúka þessu með einhverjum sómasamlegu hætti svo að ég legg til að forseti hugleiði þessa góðu tillögu um að hann geri hlé á fundinum, fresti þessari umræðu og geri hlé á fundinum og hugsi sinn gang.

Forseti vill að gefnu tilefni og vegna ábendinga hv. þm. vekja athygli á því að enn er ýmislegt ógert á þessum fundi og forseta sýnist að hv. þm. séu og hafi verið vissulega fúsir til þess að vinna vel að málum hér í dag og forseti sér ekki ástæðu til þess að fresta fundi. Hann hefur orðið við þeirri ósk að fresta umræðum um tiltekið mál, en hér er á dagskrá og til umræðu 4. dagskrármálið. Það hefur enginn kvatt sér hljóðs til viðbótar og er því umræðu um það lokið og atkvæðagreiðslu frestað.

Virðulegi forseti. Ég er nú ekki vanur að tefja störf þingsins en get því miður ekki orða bundist út af ákveðnu máli sem ég vil hér hreyfa. Fyrir þinginu hefur legið frv. til laga um breytingu á tollalögum, flutt af mörgum þingmönnum Sjálfstfl. Þetta mál var á fullri ferð og var komið frá efh.- og viðskn. inn í þingið. Frv. er um það að fjmrh. sé heimilt að reka eða leyfa rekstur verslana með tollfrjálsar vörur í flugstöðvum í Reykjavík, Keflavík og á mörgum stöðum úti á landi. Annað frv. hafði legið fyrir efh.- og viðskn. um breytingu á tollalögum. Það var frv. þingmanna Sunnlendinga og Austfirðinga um að það fengjust lagabreytingar fyrir aðaltollhöfn á Höfn í Hornafirði og í Þorlákshöfn. Þetta frv. var ekki afgreitt út úr nefndinni. Hv. formaður efh.- og viðskn. sem því miður er nú ekki staddur í salnum, nýr formaður Framsfl., hafði þann hátt á að hann flytur brtt. við frv. Guðmundar Hallvarðssonar og fleiri, flytur brtt. við það frv. um að Höfn í Hornafirði sé tekin inn sem tollhöfn en gleymir að taka Þorlákshöfn með. Því var það að við hv. þm. Guðni Ágústsson lögðum fram brtt. um að Þorlákshöfn og Höfn í Hornafirði yrði tekin inn sem aðaltollhafnir. Við vildum ekki gera greinarmun á þessum höfnum, heldur yrðu þær báðar teknar. Næst er að frétta af þessu máli að hæstv. fjmrh. virðist vera farinn að ákveða dagskrá fundar í stað forseta. Hann stöðvar þetta mál. Hann hafði víst dregist á við hv. formann efh.- og viðskn. að afgreiða Höfn en ekki Þorlákshöfn. Og við það að við leggjum fram tillögu um að Þorlákshöfn gangi líka fram, þá sýnist hæstv. fjmrh. stöðva allt málið, þar á meðal ágætt frv. Guðmundar Hallvarðssonar og fleiri og frv. versnaði ekki neitt við það að þessar tollhafnir yrðu teknar með.

Forseti vill minna hv. þm. á að hann óskaði eftir að ræða hér stjórn fundarins.

Ég gat ekki annað en rætt þetta undir þessum lið þar sem hæstv. fjmrh. virðist vera farinn að ákveða hér dagskrá eða hvað fer á dagskrá. Ég vil mótmæla þessum vinnubrögðum flokksbróður míns, hæstv. fjmrh. Það er alveg furðulegt að enda nú Alþingi á að leyfa ekki þessu frv. að fara í gegn og samþykkja aðaltollhafnir bæði í Höfn og Þorlákshöfn. Þetta er lítið mál. Það er lítill kostnaður við að afgreiða þetta í Þorlákshöfn og er alveg furðulegt að þessi sumargjöf sé ekki send til Þorlákshafnarbúa og svo Hafnarbúa. Hv. formaður efh.- og viðskn. er að vísu ekki hér staddur og er upptekinn, kannski að elta lestina hjá hæstv. lestarstjóra Jóni Baldvini til Brussel, en ég ítreka mótmæli mín, virðulegi forseti, við þessum vinnubrögðum.

Forseti hefur hlýtt á athugasemdir hv. þm. og mun kanna hvaða möguleikar eru á að taka tillit til þeirra.

Hæstv. forseti. Það er spurning hvort hæstv. landbrh. er nálægur. Ég hefði talið það skemmtilegt ef það væri . . .

Forseti mun gera ráðstafanir til þess að hæstv. landbrh. verði viðstaddur.

. . . væri eins og einn ráðherra í salnum að meðaltali. Það er svona skemmtilegri svipur á því að það sé þá a.m.k. eins og svona einn tíundi af ríkisstjórninni til staðar.

Það er a.m.k. einn þingmaður í ræðustólnum.

Já, það er nú alveg nóg, hæstv. landbrh. En nógu ræfilsleg er nú ríkisstjórnin orðin samt þó að sá ráðherra sem fer með mál hverju sinni sé viðstaddur umræðu. Ég gerði það að umtalsefni, hæstv. forseti, í sambandi við frv. um breytingar á lögum um Áburðarverksmiðju ríkisins að breyta því fyrirtæki í hlutafélag við 2. umr. að það bæri að harma það að hæstv. ríkisstjórn og hæstv. landbrh. hefðu leitað eftir víðtækara samkomulagi um afgreiðslu þess máls heldur en raun ber vitni af því að nú er staðreyndin sú og sést í þingskjölum og sögunni frá undangengnum árum að í sjálfu sér hefur það ekki alltaf þurft að vera ágreiningsmál þó að rekstrarformi ríkisfyrirtækja væri breytt og um það eru allmörg dæmi úr þingsögunni frá undangengnum árum að um slíkar breytingar hefur tekist sæmilegt samkomulag. Þessi ríkisstjórn hefur að vísu ekki leitað mikið eftir því að ná samkomulagi um slíkar breytingar, hvorki við stjórnarandstöðuna á þingi né heldur starfsfólk, samtök þess eða aðra slíka aðila. Það virðist vera svo, því miður, að það sé ógæfa þessarar hæstv. ríkisstjórnar einhver þráhyggja sem stjórnin sé haldin að böðlast áfram með þessi mál sín í ágreiningi og bullandi málaferlum. En það er auðvitað meginniðurstaðan af einkavæðingarofstæki hæstv. ríkisstjórnar sem hefur líka auðvitað orðið fótakefli borgarstjórnarmeirihlutans hér í Reykjavík að þrælast áfram með ótímabæra og illa undirbúna breytingu á fyrirtækjum í nafni einkavæðingar og fá svo allt upp í loft í ágreining, í deilur, í málaferli og verða svo jafnvel að renna á rassinn með allt saman eins og meiri hlutinn í Reykavík varð að gera með strætómálið. Ég kynnti það við 2. umr. að ef hæstv. landbrh. eða meiri hlutinn væri reiðubúinn til að skoða vissar lagfæringar á þessu frv., þá vildi ég fyrir mitt leyti kanna það hvort ekki væri hægt að ná þá um afgreiðslu þess sæmilegri samstöðu því að út fyrir sig er mér það ekki frekar en væntanlega flestum öðrum neitt sáluhjálparatriði hvort Áburðarverksmiðja ríkisins er rekin í formi hlutafélags eða einfalds ríkisfyrirtækis. Hitt er mér nokkuð mikið mál að menn eyðileggi ekki fyrirtækið Áburðarverksmiðju ríkisins og fórni því á altari þessa einkavæðingarofstækis. Og ég þykist líka hafa fært rök fyrir því að nógu óviss sé framtíð fyrirtækisins samt í kjölfar breytinganna á EES og fleiri hluta þó ekki bætist við að stofnað sé til pólitísks ágreinings um meðferð málsins hér á þingi. En það er auðvitað hæstv. landbrh. að gera. Og ef það skyldi nú fara svo að hæstv. landbrh. ætti eftir eins og þrjá mánuði í embætti, er það þá mjög gáfulegt og gott veganesti fyrir verksmiðjuna inn í framtíðina að hæstv. ráðherra nái að nudda hérna í gegn á síðustu klukkutímum þinghaldsins breytingum á þessum lögum sem ágreiningur er um og það komi þá í hendur nýrra manna að fara að reyna að lagfæra það eða snúa ofan af því eftir fáa mánuði? Nú er það svo að það eru svona þokkalegar líkur á því og vonir hafa vaknað víða í þjóðfélaginu um að þessum harðindum af manna völdum fari nú að linna sem er seta hæstv. ríkisstjórnar á valdastólum og víða eru bundnar við það vonir svona með vorkomunni, ekki síst út um landið, að menn fari að losna við þessa ríkisstjórn og þurfi a.m.k. ekki að lifa annan vetur undir oki hennar, einn veturinn einn. Þá held ég að það sé ekki mjög gæfulegt að leggja upp með ágreining um þetta mál inn í þá óvissuframtíð sem Áburðarverksmiðja ríkisins þarf að glíma við í kjölfar samninganna um Evrópskt efnahagssvæði og reyndar fleiri breytingar. Ég teldi þess vegna til mikilla bóta, hæstv. forseti, ef hægt væri að ná hér fram þó ekki væri nema eins og tveimur breytingum á þessum lögum. Sú fyrri væri við 3. gr. frv. og gengi út á það að sambærilegt ákvæði kæmi inn um meðferð hlutafjár í Áburðarverksmiðju ríkisins hf., ef hún verður til, eins og sett var inn í frv. um Lyfjaverslun ríkisins. Úr því að menn gátu orðið sammála um það og menn töldu það sameiginlega til bóta að setja þar inn ákvæði um að ekki skyldi heimilt að selja nema allt að helmingi hlutafjársins nema afla þá til þess á nýjan leik og sérstaklega heimildar Alþingis þegar Lyfjaverslun ríkisins átti í hlut, þá spyr ég: Af hverju er þá ekki hægt að gera það sama með Áburðarverksmiðjuna? Ég hef þess vegna, hæstv. forseti, á þskj. 1309 leyft mér að flytja svofellda brtt. við frv. til laga um stofnun hlutafélags um Áburðarverksmiðju ríkisins, sem er 199. mál, að síðasti málsl. 3. gr. orðist svo en það er sú grein sem fjallar um meðferð hlutafjárins: ,,Landbúnaðarráðherra er heimilt að höfðu samráði við fjárlaganefnd Alþingis að selja allt að helming hlutabréfa ríkissjóðs í félaginu.`` Þetta er í raun alveg sambærilegt orðalag við að sem nú er komið í lögin um Lyfjaverslun ríkisins fyrir utan það að þarna er bætt við samráði við fjárln. Alþingis. Og ég leyfi mér að segja að það eru ærin tilefni til þess að reyna að vanda málsmeðferðina umfram það sem verið hefur í einkavæðingarmálum ríkisstjórnarinnar upp á síðkastið. Og ætli það gæti nú að breyttu breytanda ekki verið heldur til bóta að hæstv. ríkisstjórn hefði þá a.m.k. það aðhald að hafa þyrfti samráð við fjárln. þingsins um meðferð þessara eigna þannig að ekki kæmi til útsöluvinnubragða af því tagi sem hæstv. sjútvrh. ástundaði með miklum endemum þegar seldar voru Síldarverksmiðjur ríkisins eða afhentar. Þetta legg ég því til, hæstv. forseti, að orðist svona, að heimildin nái til sölu á allt að helmingi hlutafjárins og það er jafnframt áskilið að ráðherra skuli hafa samráð við fjárln. Alþingis. Hið síðara varðar breytingu á 7. gr. frv. sem svo stendur nú eftir 2. umr. en staðreyndin var sú að frv. var þannig úr garði gert af hálfu hæstv. landbrh. að í því voru í raun og veru engin nothæf ákvæði um stjórn fyrirtækisins. Þess vegna tóku menn sig til og fluttu um það brtt. að við frv. bættist ný grein aftan við 6. gr. sem yrði 7. gr. og mælti fyrir um fyrirkomulag á stjórn fyrirtækisins eftir að það væri orðið að hlutafélagi. Ég legg til að í staðinn fyrir þetta fyrirkomulag sem lagt var til í brtt. meiri hlutans og hljóðar upp á að kosnir skuli menn í stjórn á aðalfundi fyrirtækisins --- sem er náttúrlega brandari á meðan ríkið er eigandi hlutafjárins að 100% og hæstv. landbrh. fer með þann hlut, ætlar hann þá að halda aðalfund heima hjá sér, hæstv. landbrh., með sjálfum sér og framkvæma þar kosningu á 5 mönnum í stjórn eða hvað? --- Ég legg til að í staðinn komi svofellt ákvæði: ,,Meðan ríkið er eigandi fyrirtækisins að meiri hluta eða öllu leyti skulu fulltrúar ríkisins í sjö manna stjórn kosnir hlutfallskosningu á Alþingi. Landbrh. skipar einn þeirra formann verksmiðjustjórnar.`` Með þessu móti yrði það ósköp einfaldlega þannig eins og verið hefur að meðan ríkið er eigandi verksmiðjunnar að fullu og öllu er öll stjórnin kosin hér á Alþingi eins og gert hefur verið frá upphafi starfsemi fyrirtækisins en mundi nú ríkið selja einhvern hluta af bréfunum til annarra aðila og fækka þar með af eðlilegum ástæðum þeim stjórnarmönnum sem þar ættu rétt á, þá mundi það ósköp einfaldlega endurspeglast í því að færri menn yrðu kosnir inn í stjórnina af hálfu ríkisstjórnarinnar eða Alþingis. Þannig gæti maður hugsað sér að í staðinn fyrir sjö yrðu það fimm eða fjórir sem kosnir yrðu hér á þinginu hlutfallskosningu á meðan ríkið ætti þó meiri hluta í fyrirtækinu. Þetta er framkvæmd sem ég held að geti gengið auðveldlega fyrir sig. Ég sé enga vankanta á því að þessu yrði einfaldlega hagað þannig að fyrst lægi það fyrir gegnum eignarhlutina hversu margir stjórnarmenn annars vegar ríkið og hins vegar þá einhverjir meðeigendur ættu miðað við hlutafjáreign og síðan kæmi til kosninga hér á Alþingi um fjóra, fimm, sex eða sjö stjórnarmenn eftir því hvað ríkið ætti þarna stóran hlut. Hæstv. forseti. Ég held að þessar breytingar eins og þær eru fram bornar af hæstv. ríkisstjórn séu því miður ekki til góðs fyrir Áburðarverksmiðjuna og ég óttast um framtíð fyrirtækisins. Það væri dapurlegt ef þetta stærsta efnaiðnaðarfyrirtæki Íslendinga og talsvert stóri orkunotandi hér ætti eftir að lenda í erfiðleikum og verða undir í samkeppni hér á næstu árum og þarna hyrfi í burtu fjölmennur vinnustaður sem hefur sparað mikinn gjaldeyri og verið í raun og veru hið mesta þjóðþrifafyrirtæki frá fyrstu tíð í okkar landi. Ég endurtek svo að lokum að ég tel að breytingartillögur, ef náðst gæti eitthvert samkomulag um þær í þessa veru, væru til bóta og mundu auðvelda afgreiðslu málsins hér. Það er auðvitað mjög dapurlegt að standa frammi fyrir því ef svo er, hæstv. forseti, í hverju málinu hér á fætur öðru að það er ekki einu sinni hlustað á, virðist vera orðið tilgangslaust að ræða um jafnvel minnstu lagfæringar af þessu tagi við menn. Það kemst ekkert annað að í þverhausum hæstv. ríkisstjórnar heldur en að keyra málin, svo gölluð sem þau eru, óbreytt hér í gegnum þingið með góðu og þó helst endilega með illu því að það er það verklag sem hæstv. ríkisstjórn hefur aðallega ástundað hér síðustu vikurnar.

Virðulegur forseti. Ég vildi óska eftir því að hæstv. starfandi umhvrh., Sighvatur Björgvinsson, væri hér viðstaddur og eins varaformaður umhvn. þar sem formaður á ekki sæti á þingi eins og stendur. Það er hv. 11. þm. Reykn., ef þingamanninum væri gert viðvart að ég óski eftir nærveru hennar hér við umræðuna.

Forseti hefur gert ráðstafanir til þess að hæstv. ráðherra komi í salinn.

Ég þakka, virðulegur forseti. Ég gerði grein fyrir því áður en þessari umræðu var frestað að ég þyrfti að mæla hér dálítið meira um málið vegna efnis þess, en ætla mér ekki að halda sérstaklega langa tölu, reyna frekar að þjappa saman máli því ég hef þrátt fyrir athugasemdir mínar áhuga á því að þetta mál, sem umhvn. þingsins hefur lagt mjög mikla vinnu í, fái framgang hér á þinginu. Þó að ég hefði viljað sjá eitt og annað með öðrum hætti í frv. þá tókst um það málamiðlun fyrir 2. umr. málsins að flytja breytingartillögu sem ég stóð að. Ég hafði fjarvist í nokkra daga vegna erinda erlendis og var ekki við atkvæðagreiðslu í 2. umr. og ræddi málið ekki í 2. umr. nema rétt í andsvörum við hæstv. ráðherra sem hefur síðan ekki verið viðstaddur í þinginu og er erlendis enn í dag eftir um 10 daga fjarvist eða vel það, bráðum hálfan mánuð, hygg ég. En þrátt fyrir þetta þá vil ég reyna að greiða fyrir því að þetta mál fái hér afgreiðslu. Ég er hins vegar afar óánægður með það að við 3. umr. er flutt brtt. sem gengur gegn því sem áður var frágengið í umhvn. við 2. umr. Það tel ég óeðlileg og óæskileg vinnubrögð og ég bregst við því með því að flytja á þskj. 1297, endurflytja í rauninni eða taka upp þá brtt. sem dregin var til baka við 2. umr. varðandi 12. gr. frv. Ég legg til að hún verði borin upp hér og samþykkt í því formi sem nefndin hafði gengið frá málinu áður en umhvrn. fór á ný að blanda sér í málið og koma á fund nefndarinnar með ósk um það að greinin yrði umorðuð. Þetta er enn eitt dæmi um inngrip af hálfu ráðuneytisins sem ekki voru til þess fallin að greiða fyrir málinu. Ég ætla, virðulegur forseti, ekki að orðlengja það miklu frekar. Er von á hv. varaformanni nefndarinnar, virðulegur forseti? Er þingmaðurinn í húsi?

Forseti hefur látið kanna hvar hv. þm. er, en samkvæmt yfirliti forseta er hv. þm. í húsinu.

Þá vænti ég að úr rætist mjög fljótlega. Ég greindi frá því fyrr í umræðunni að ég hefði afar alvarlegar athugasemdir við málafylgju hæstv. umhvrh. í þessu máli og raunar nefndi ég í því sambandi erindreka hans sem hafa starfað að þessu máli. Þar á ég við aðstoðarmann hæstv. umhvrh. sem hefur sinnt þessu máli og forstjóra Náttúrufræðistofnunar Íslands, áður starfsmann umhvrn., sem hafa verið tengiliðir við umhvn., sérstaklega sá síðarnefndi, í umboði ráðherra að sjálfsögðu. Ég greindi frá því að ég hygðist beita mér fyrir því þegar nýtt þing kemur saman að farið væri ofan í saumana á málatilbúnaði ráðuneytisins að því er varðar flutning eða breytingu á högum veiðistjóraembættisins og ráðgerðan flutning þess í annan landshluta og fyrst og fremst út frá því hvernig á því máli hefur verið haldið. Í hvaða formi það yrði nákvæmlega upp tekið af mér hef ég ekki fullmótað enn þá, en þar eru nokkrir möguleikar sem ég vil aðeins nefna hér. Það sem væri skarpast í þessu máli og kannski hæfði efninu er að taka málið upp á grundvelli 39. gr. stjórnarskrárinnar, sem gerir ráð fyrir því að Alþingi geti skipað nefndir alþingismanna til að rannsaka mikilvæg mál er almenning varða. Og þetta er mál og málatilbúnaður sem snertir vissulega almenning. Einnig má hugsa sér 32. gr. þingskapa eða sjálfstætt þingmál sem kæmi til greina til þess að þetta mál yrði hér á dagskrá. Þetta minnir hins vegar á það að okkar þingsköp eru gölluð að því leyti að í rauninni væri mjög eðlilegt að þingnefnd gæti í nefndaráliti gert tillögur um málatilbúnað og rannsókn máls sem tengist viðkomandi þingmáli og það hefði verið það einfaldasta. Slíkur háttur er á í nágrannalöndum, t.d. í Noregi. Þá fylgja þær tillögur álitum nefnda og þá tekur þingið afstöðu til þess um leið og tekin er afstaða til málsins og það hefði verið vel við hæfi í máli sem þessu, sem við ræðum hér, en því miður höfum við ekki tök á því samkvæmt gildandi þingsköpum. Ég sagði frá því að í tengslum við þá ákvörðun hæstv. umhvrh., sem hann endurtók hér áður en hann fór af landi brott, um það að hvað sem liði afgreiðslu þeirrar brtt. sem þá lá fyrir þinginu varðandi það að sameina veiðistjóraembættið Náttúrufræðistofnun Íslands, hvað sem afdrifum þess liði, þá mundi ráðherrann sjá til þess --- svo ég vitni, með leyfi forseta, orðrétt í ummæli ráðherrans 29. apríl: . . . ,,að jafnvel þó sú staða kæmi upp``, segir hæstv. umhvrh., ,,að hv. Alþingi féllist ekki á þessa tillögu þá stendur eftir sem áður óhögguð sú ákvörðun að flytja embætti veiðistjórans norður til Akureyrar.`` Þetta endurtók hæstv. umhvrh. síðar í umræðunni og það er við þessar aðstæður sem við ræðum málið hér að því er þennan lið varðar þó að tillagan hafi verið dregin til baka. Og m.a. af þeim sökum taldi ég mig knúinn til þess að ræða þann þátt málsins hér við 3. umr. málsins. En það væri ástæða til þess, virðulegur forseti, að fara síðan yfir einstaka þætti sem tengjast ákvörðun ráðherrans í þessu efni og aðdraganda þess. Í ljósi þess að ég mun taka málið upp í byrjun næsta þings, eins og ég hef hér gert grein fyrir, þá ætla ég að spara það við þessa umræðu að fara yfir einstök efnisatriði sem fram komu í umhvn. þingsins og tengjast því sem ég er hér að nefna, þörfinni á að málið sé yfirfarið og rannsakað með tilliti til almannahagsmuna og til þess að koma í veg fyrir yfirtroðslu framkvæmdarvaldsins, grófa yfirtroðslu gagnvart hagsmunum einstaklinga og stofnana og eðlilegum vinnubrögðum að því leyti. Ég ætla sem sagt ekki að hafa hér uppi að þessu sinni þann ljóta lestur sem liggur fyrir skjalfestur og tengist því mati af minni hálfu að hér sé á ferðinni pólitísk ákvörðun sem annarlegar ástæður liggi að baki, ómálefnalegar annarlegar ástæður, sem hæstv. ráðherra hafi látið stjórnast af og þess vegna sé nauðsynlegt að fara yfir það efni sérstaklega þannig að málavextir séu ljósir. Ég er ekkert að heimta það að menn taki orð mín gild og trúanleg hér, þetta eru nokkuð stór orð, en það mun gefast tækifæri til þess þegar málið verður til sérstakrar skoðunar, þessi þáttur, í þinginu, sem ég hyggst hlutast til um að verði. Ég vil þó nefna við þessa umræðu annað atriði sem tengist umhvrn. og vinnubrögðunum í sambandi við þetta mál. Hvað haldið þið, virðulegu þingdeildarmenn, þingbræður og systur, að gerist í byrjun mánaðarins um það leyti sem 2. umr. þessa máls er vel á veg komin annað heldur en það að einstakir starfsmenn umhvrn., í þessu tilviki skipaður forstjóri Náttúrufræðistofnunar Íslands, fer að senda umhvn. þingsins skriflegt erindi með athugasemdum og mér liggur við að segja stóryrðum í garð nefndarinnar og formanns nefndarinnar sérstaklega og finna að ummælum, að mínu mati ummælum sem áttu rót í yfirlýsingu hæstv. umhvrh. hér um hlut þessa starfsmanns ráðuneytisins, og fer að heimta það að umhvn. fari yfir þessi ummæli formanns nefndarinnar og geri sér grein fyrir því sem taldar eru aðdróttanir og dylgjur. Ég verð að segja það, virðulegur forseti, að ég hef aldrei kynnst því, og hef þó að baki nokkurn þingferil hér, að embættismenn ráðuneyta fari að senda þingnefndum erindi með inngripum í mál af þessu tagi, óskum um skýringar og geri kröfu til þess að þingnefnd taki ummæli þingmanna til sérstakrar athugunar. Ég gæti, virðulegur forseti, skýrt þetta mál með því að vitna í þingræðu sem ég hef hér og lesa upp úr þessu bréfi, dags. 3. maí, upp á tvær heilar síður. Og svo skilst mér að því hafi verið fylgt eftir með fréttum sem komið var á framfæri við fjölmiðla til þess að sverta formann umhvn. sem lagði sig í líma á liðnum mánuðum til að þoka þessu máli fram. Hvers konar vinnubrögð eru þetta? Það er ekki von á því að það skapist skikkanlegt andrúmsloft í kringum þetta flókna mál þegar svona er að verki staðið. Þetta er átakanlegt, virðulegur forseti, og ég tel að þetta hljóti að vera liður í þeirri athugun málsins sem ég er að tala um. Svona gengur ekki ef menn ætla að standa þokkalega að málum af hálfu Stjórnarráðsins, að það sé farið að gera þingmönnum upp skoðanir og skrifa um það sérstök bréf sem ætla mætti að séu samin og send með vilja ráðherra, sem þó líklega hefur verið erlendis þegar þetta bréf er dagsett. Það er jafnframt látið að því liggja og reyndar er stjórnarformaður Náttúrufræðistofnunar Íslands dreginn inn í þetta mál --- ég er ekki í vafa um að það er samkvæmt þrýstingi sem það er gert, virðulegur forseti, --- stjórnarformaður Náttúrufræðistofnunar Íslands dreginn inn í þetta mál til þess að skýra ummæli sín í þingnefnd og leiðrétta það sem fram hefði komið í umræðum um málið. Og af því að vitnað er í bréfi 3. maí til ummæla af minni hálfu þá vil ég aðeins taka það hér upp örstutt, virðulegur forseti. Ég sagði í andsvari við hæstv. umhvrh.: ,,Ráðherrann tók ákvörðun um þetta efni án þess að tala við nokkurn starfsmann veiðistjóraembættisins um ákvörðun sína áður en hún var kynnt, án þess að tala orð við stjórn Náttúrufræðistofnunar Íslands, án þess að tala orð við forstöðumann seturs Náttúrufræðistofnunar Íslands á Akureyri.`` Þessu ummælum mínum svarar ráðherra engu í sínu andsvari, hann kemur strax á eftir, hann hefur enga athugasemd að gera við þetta. En síðan er umhvn. og mér sérstaklega sent bréf, einnig dags. 3. maí, þar sem stjórnarformaður Náttúrufræðistofnunar Íslands er farinn að leggja út af þessum ummælum, en gerir það ekki betur eða skilmerkilegar en svo að mál mitt er sannað í viðkomandi bréfi. Stjórnarformaður Náttúrufræðistofnunar Íslands telur sig samkvæmt dagbók hafa fengið fyrstu vitneskju um að það stæði til að flytja veiðistjóraembættið 11. jan. Mál sem tekið er upp í ríkisstjórn og tilkynnt þar og frágengið að ég má segja á þrettándanum, 6. jan., þá tilkynnir ráðherrann ríkisstjórn Íslands ákvörðun sína, en 11. jan. hefur hann fyrir því að láta stjórnarformann Náttúrufræðistofnunar Íslands vita af þessu efni. Síðan verður það tilefni sérstakra bréfaskrifta, sem auðvitað eru pöntuð af stjórnarformanni Náttúrufræðistofnunar Íslands, sem er dreginn inn í þetta mál, þar sem verið er að núa þingmönnum því um nasir að þeir fari ekki með rétt mál hér í umræðum. Við þetta er auðvitað ekki búandi, virðulegur forseti, og vegna þess að ég hef hér eigin útskrift af ummælum þessa stjórnarformanns í umhvn. þingsins, þar sem spurt var um það hvenær stjórn Náttúrufræðistofnunar hefði tekið á þessu máli og tekið það fyrir, þá upplýsir stjórnarformaðurinn, og það er eftir mínu minnisblaði: Enginn hefur beðið stjórn Náttúrufræðistofnunar Íslands um álit fyrr en nú, enginn. Það er 15. apríl sem þessi fundur er haldinn í umhvn. þingsins og það er jafnframt greint frá því að í fyrradag hafi verið hringt í stjórnarformanninn og hann fengið, í þessu tilviki hún, nánar upplýsingar í gær um hvað umhvn. vildi og einnig barst þá skýrsla frá umhvn., skýrsla sem ráðherra hafði pantað varðandi þetta mál. Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að orðlengja þetta, en ég vil aðeins segja að þegar umhvrn. og aðilar á þess vegum eru að vekja upp draugagang af þessu tagi sem fer að minna á --- ja, ég veit ekki hvað á að kalla þetta --- þá er ekki von á að vel gangi að þoka málum hér fram í þinginu og ég vara við vinnubrögðum af þessu tagi. Ég vara alvarlega við vinnubrögðum af þessu tagi. Og ég á þá ósk, umhverfismálanna vegna og umhvrn. vegna, að það verði reynt að taka efnislega á málum og gæta velsæmis jafnframt í málsmeðferð gagnvart fólki í landinu sem undir ráðuneytið heyrir, þannig að ekki sé troðið á eðlilegum umgengnisvenjum og rétti fólks til upplýsinga, þó ekki væri nú annað, og sömdum við og samþykktum hér sérstakt lagafrv. um upplýsingaskyldu í umhverfismálum á síðasta þingi til þess að reyna að skapa þar eðlilegar leikreglur. Ekki meira um það, virðulegur forseti. Ég sagði að ég hefði vissulega viljað sjá ýmislegt í þessu frv. með nokkuð öðrum hætti heldur en þó varð samkomulag um í umhvn. þingsins og ég vil nefna þar alveg sérstaklega 8. gr. frv. 8. gr. frv. varðar réttindi til veiða. Og til þess að finna þeim orðum stað vil ég lesa það upp eins og það lá fyrir í frv., með leyfi forseta. Þar segir: ,,Öllum íslenskum ríkisborgurum og mönnum með lögheimili hér á landi eru dýraveiðar heimilar í almenningum, á afréttum utan landareigna lögbýla, enda geti enginn sannað eignarrétt sinn til þeirra, og í íslenskri landhelgi utan netlaga landareigna. Skulu þeir hafa aflað sér leyfis til þess samkvæmt lögum þessum og reglum settum samkvæmt þeim.`` Smávegis breyting var gerð, ef ég man rétt, á vegum umhvn. á þessum ákvæðum en sem breytir samt ekki eðli máls. Hér er um það að ræða að um leið og þetta frv. verður að lögum þá breytir það engu um þá réttaróvissu sem tengist því að ekki hefur verið skorið úr um eignarhald á landi, mörk afrétta og almenninga, og veiðimenn í þessu tilviki skildir eftir í óvissu um rétt sinn, skilin eftir réttaróvissa. Og þetta, virðulegur forseti, tengist því sem ég hef rætt hér á þessu þingi áður og sem hæstv. umhvrh., sá er hér situr nú, þekkir vel og við ræddum fyrir nokkru síðan, þar sem tekið var upp í málefnasamning þessarar ríkisstjórnar, með leyfi forseta, orðrétt: ,,Gerð verður áætlun um rannsóknir og nýtingu orkulinda landsins og landgrunnsins. Lagt verður fram frv. um eignarhald á orkulindum og afréttum og almenningum á 115. löggjafarþingi.`` --- Nú er löggjafarþing 117. --- ,,Þar verður skilgreint hvaða réttur til náttúruauðæfa landsins skuli fylgja bújörðum og öðrum landareignum og hvað skuli teljast almannaeign. Í framhaldi af starfi nefndar sem hefur það hlutverk að skýra og skilgreina mörk eignarlands og almenninga verður einnig sett löggjöf um það efni.`` Þetta er njörvað inn í stjórnarsáttmála. En hér standa menn í sömu óvissunni með þetta algerlega út í buska, þetta ákvæði sem tengist réttindum almennings, almannaréttinum í landinu. Þetta er kannski veikasti þátturinn sem snertir þetta frv. því þegar hafa fallið dómar og eru í gangi málaferli til þess að skera úr þessari réttaróvissu og þetta er auðvitað með öllu ólíðandi. Ég get hins vegar fallist á þau rök að það sé erfitt að taka þetta sérstaka stóra mál upp og ætla að leysa það akkúrat inni í þessu frv. um friðun, vernd og veiðar á villtum dýrum, en jafnmikil þörf er á að úr þessari óvissu verði skorið með löggjöf. Jafnknýjandi er það. Síðan örstutt, virðulegur forseti, um það sem nokkuð hefur verið rætt um og varð til þess að umhvn. klofnaði, þar sem einn stjórnarliði skilar sérstöku nál. Spurningin um heimspekina á bak við þetta mál, ef svo má segja, sem er vissulega umræðunnar verð, þ.e. að nálgast þessa löggjöf út frá friðun sem meginreglu og veita síðan undanþágur og marka undanþágur. Að þessu hefur verið fundið af ýmsum og ég skil út af fyrir sig þann bakgrunn þar sem menn eru að tala út frá íslensku samfélagi, kannski aðallega fyrri tíðar samfélagi, sem nytjaði náttúruverðmæta af ýmsu tagi sem hlunnindi. En við þá ágætu hv. þingmenn sem hafa tekið það mál upp vil ég segja það, að ástæðan fyrir því að ég styð þá nálgun sem er í frv. að þessu leyti, um að friðunin sé sett fram sem meginatriði og síðan undanþágur frá því sem stýri nýtingu auðlindanna, er sú að við lifum á tækniöld þar sem maðurinn á með allt öðrum hætti í tré við aðrar skepnur jarðar heldur en áður var og nauðsynlegt er að nálgast málið út frá verndar- og friðunarsjónarmiðum, nauðsynlegt. Og það er m.a. þess vegna sem ég hef lagt áherslu á að 12. gr. frv. verði með þeim hætti sem ég geri tillögu um, þar sem ég tel það hina mestu óhæfu, virðulegur forseti, að það sé opnað fyrir það í löggjöf að menn séu að elta íslenska fjallrefinn uppi á vélknúnum tækjum á snjó að vetrarlagi til þess að bana honum eins og gerist í stórum stíl í landinu. Við getum sameinast um það að reyna að halda stofninum í ákveðnu jafnvægi eða niðri að vissu marki vegna þess meinta skaða sem hann valdi sauðfjárbændum og hugsanlega öðrum bændum, en það á ekki að vera um leið opnað fyrir það eða greitt fyrir því að menn umgangist þennan fjallkóng okkar, fjallrefinn, með þeim hætti sem sómasamlegt getur talist og séu ekki að sprengja hann á farartækjum eins og vélsleðum og öðru því sem menn þeysa á um öræfi Íslands að vetrarlagi. Ég bið menn um að hugleiða þetta þegar þeir taka afstöðu til brtt. sem ég flyt og hef þegar nefnt á þskj. 1297 og sem kemur væntanlega til atkvæða hér á eftir. Virðulegur forseti. Ég boðaði það að ég mundi ekki tala lengi í málinu, þó að margt sé hér ósagt af minni hálfu, vegna þess að ég tel að sú mikla vinna sem fram hefur farið í þessu flókna máli þurfi að fá niðurstöðu hér á Alþingi, á þessu þingi, í löggjöf, eftir að málið hefur legið jafnoft fyrir þinginu eins og verið hefur og ég á ekki von á því að það komi fram mörg ný sjónarmið í málinu þó að málið yrði lagt enn og aftur fyrir Alþingi. Og þrátt fyrir ágreining sem á rætur í hringlandahætti hæstv. umhvrh. þá var í raun efnislega mjög þokkaleg samstaða í umhvn. þingsins um meginbreytingartillögur í málinu.

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir með hv. þm. Hjörleifi Guttormssyni sem ræddi áðan um forkastanleg vinnubrögð hæstv. umhvrh. og það er mjög slæmt að hæstv. umhvrh. skuli ekki hafa getað verið við þá umræðu sem hér hefur farið fram um þetta mál. Þar að auki hefur hann einnig beitt sér í því að koma sjálfur inn með brtt. bæði um veiðistjóraembættið og raunar fleira, sem verður einnig að teljast ámælisvert af hæstv. ráðherra að hafa ekki látið slíkt fara inn í nefndina og vinnast þar. Hvað varðar það að hér sé verið að reyna að ljúka máli sem hafi verið í umræðu og vinnslu á síðustu þremur þingum þá er það vissulega rétt að þetta frv. var lagt fram á 115. löggjafarþingi og einnig á 116., en það er einnig um að kenna hv. formanni þeirrar nefndar sem þá var, sem var samflokksmaður hæstv. umhvrh., sem ekki tók málið til neinnar vinnslu. Þannig að ég vil benda bæði hv. þm. Hjörleifi Guttormssyni og fleirum á það að vinnslan á þessu frv. hefur fyrst og fremst farið fram í vetur. Þó að frv. hafi verið lagt hér fram fyrir þremur árum síðan þá hefur engin vinnsla farið fram á því fyrr en núna síðustu mánuði. Hæstv. ráðherra er enn erlendis og virðist ekki hafa mikinn áhuga á því að koma hér og fylgja því eftir, nema í gegnum síma og fax, að þetta mál sé klárað. Ég hef gagnrýnt það og ég vil endurtaka það að ég tel að hér séu komnar fram svo margar breytingartillögur við þetta frv., mjög margar til bóta, mjög margar bæta frv. eins og það leit út þegar það var lagt fram. En það voru hér 50--60 breytingartillögur inni við 2. umr. málsins og afgreiðslu og nú sýnist mér vera komnar a.m.k. sjö eða átta tillögur til viðbótar sem eftir er að afgreiða nú við 3. umr. Það er ýmislegt enn þá sem er athugavert í þessu frv., þó ég endurtaki það enn og aftur að fram hafi farið góð og mikil vinnsla í þessu máli í nefndinni. En ég vil nefna eitt rétt sem ábendingu og það er í 9. gr. frv. þar sem verið er að tala um hvernig megi fara að veiðum og þar segir, í 17. liðnum, að við veiðar sé m.a. óheimilt að nota, með leyfi forseta: ,,Vélknúin farartæki, nema báta á sjó til fuglaveiða enda gangi þeir ekki hraðar en 9 sjómílur meðan á veiði stendur.`` Vita menn það ekki að venjulega eru notaðir hraðbátar og þeir ganga miklu hraðar heldur en 9 sjómílur? Það eru aðeins hægfara trillur sem ganga ekki meira en 9 sjómílur og þeir sem stunda einhverjar fuglaveiðar á sjó eru venjulega á hraðbátum. Þannig að ég held að það væri þá miklu réttara í þessu frv. að banna bara veiðar á sjó á hraðbátum. Það væri miklu eðlilegra heldur en að nota svona orðalag. Þetta er svona eitt dæmi um það sem mér finnst vera enn þá ábótavant í þessu frv. Menn verða að vera í takt við raunveruleikann til þess að geta unnið þetta frv. þannig að menn geti sætt sig við það að það sé svona sæmilegt tæknimál á því líka og það sé tæknilega mögulegt að samþykkja það. Það er eitt líka sem ég raunar gleymdi að nefna í 2. umr. um þetta mál og það er það að hér er verið að ræða um friðanir á ákveðnum tegundum, en það er ekki tekið á því ef friðaðar tegundir eins og fuglategundir valda skaða á öðrum tegundum sem eru ýmist notaðar til nytja eða eru einnig friðaðar. Og mér finnst vanta algerlega inn í þetta frv. ákvæði um að það sé tekið á því þegar um er að ræða tegundir sem Alþingi hefur ákveðið að friða algerlega og þá get ég nefnt t.d. örninn sem veldur oft verulegum skaða í æðarvarpi, sérstaklega við Breiðafjörð. Í þessu frv. er ekkert tekið á því hvort hægt sé að fara með þau mál á einhvern hátt. Það er sem sagt ekki nefnt neitt í sambandi við það með hvaða hætti eigi að taka á slíkum málum. Það er eins og þau séu ekki til. En það er eitt af því sem menn þurfa líka að vera í takt við raunveruleikann við og vita að þessir hlutir eru til. Ég ætla ekki að lengja neitt þessa umræðu. Ég tel enn og aftur að þó að þetta frv. sé komið til með að líta miklum mun skár út, og það þakka ég þeirri vinnu sem fram fór í nefndinni, þá finnst mér enn þá vera ýmsu ábótavant við það, bæði orðalag og ýmis ákvæði sem ég er enn ósátt við að séu þar inni. Og ég tel að þetta mál, þó það hafi tekið breytingum til bóta, þá held ég að staða málsins sé með þeim hætti að það væri eðlilegt að fresta því að þessu sinni og taka þá aftur upp þráðinn á því stigi sem það er núna og vinna það áfram í nefndinni. Og ég er alveg sannfærð um að þá tækist að ljúka því á haustþingi.

Virðulegi forseti. Ég lofaði hv. þingmönnum sem hér hafa flutt fyrirspurnir að afla upplýsinga um tiltekið atriði og mér er ljúft að upplýsa menn um það, þ.e. um hugsanlegan flutning veiðistjóraembættisins út á land. Það liggur fyrir álitsgerð sem umhvrh. hefur látið semja varðandi annað mál og þar segir svo, með leyfi forseta: ,,Í 2. mgr. 13. gr. stjórnarskrárinnar segir að ráðuneytið hafi aðsetur í Reykjavík, en löggjafinn er að sjálfsögðu bundinn af þessu fyrirmæli í stjórnarskránni sbr. 2. mgr. 1. gr. laga nr. 73/1969, um Stjórnarráð Íslands. Að öðru leyti er almenna löggjafanum það í sjálfsvald sett hvort hann ákveður staðsetningu tiltekinna ríkisstofnana með því að setja fyrirmæli um það í almenn lög. Eru nokkur dæmi þess að svo hafi verið gert, einkum þegar stofnunum er valið aðsetur utan Reykjavíkur. Ef almenn lög geyma engin fyrirmæli um það hvar stofnun skuli staðsett og ef engin ályktun verður heldur dregin af lögunum sjálfum eða lögskýringargögnum um vilja löggjafans í því efni er það álit mitt að ráðherrar, sem æðstu handhafar framkvæmdarvaldsins, sbr. 13. og 14. gr. stjórnarskrárinnar, geti ákveðið það án atbeina löggjafans. Hér verður að hafa í huga verkaskiptingu löggjafans og framkvæmdarvaldshafa þar sem almenna reglan er sú að almenni löggjafinn hefur nokkurn veginn óbundnar hendur um að gefa handhöfum framkvæmdarvaldsins fyrirmæli meðan stjórnvöld hafa á hinn bóginn tiltölulega frjálsar hendur um að taka ákvarðanir um ýmis framkvæmdaratriði er löggjafinn hefur einhverra hluta vegna látið afskiptalaus, sbr. Stjórnskipun Íslands eftir Ólaf Jóhannesson, útgáfa 1960, einkum bls. 286--287 og 335--336. Þegar stofnanir eða hluti þeirra hefur verið fluttur úr Reykjavík í önnur sveitarfélög hefur slíkt ýmist gerst með eða án atbeina löggjafans. Sem dæmi um hið fyrrnefnda má nefna að þegar aðalstöðvar Skógræktar ríkisins voru fluttar úr Reykjavík austur á Fljótsdalshérað var það gert með breytingu á lögum nr. 3/1955, um skógrækt. Þegar Vita- og hafnamálastofnun var flutt úr Reykjavík til Kópavogs fyrir nokkrum árum mun það hins vegar hafa gerst án lagabreytingar, en hvorki í lögum nr. 56/1981, um vitamál, né í hafnalögum, nr. 69/1984, er að finna fyrirmæli um það hvar stofnunin, sem reyndar greinist nú í tvær stofnanir, skuli vera staðsett. Þessi tvö dæmi sýna að það virðist háð nokkurri tilviljun hvort sérstakrar lagaheimildar sé aflað þegar ákveðið er að staðsetja stofnun utan Reykjavíkur.`` Síðan segir, með leyfi forseta: ,,Þegar fjallað er um heimild ráðherra til þess að ákveða hvar einstakar ríkisstofnanir skuli vera staðsettar, þar á meðal hvort stofnun skuli flutt frá einum stað til annars, verður að greina á milli löggjafarvalds Alþingis annars vegar og fjárstjórnarvalds þingsins hins vegar. Hér að framan hefur einvörðungu verið miðað við stöðu ráðherra gagnvart hinum almenna löggjafa. Þegar flutningur á stofnun leiðir augljóslega til útgjalda sem ekki er heimild fyrir í fjárlögum verður ráðherra að leita slíkrar heimildar Alþingis.`` Samkvæmt þessu finnst mér ljóst vera að ef flutningur stofnunar, sem ekki er tiltekið í almennum lögum hvar skuli hafa aðsetur, leiði til kostnaðar þá verði slíkur flutningur ekki að veruleika nema Alþingi afgreiði og samþykki í fjárlögum þær fjárveitingar sem til þarf. Þannig kemur málið til kasta Alþingis. Við þetta vil ég aðeins bæta því, virðulegur forseti, að það er að sjálfsögðu dæmi þess að starfsmenn ráðuneyta sem unnið hafa að ákveðnum málatilbúnaði fyrir hönd ráðherra sinna og hafa síðan flust til annarra starfa hafi fylgt málunum eftir á Alþingi að beiðni ráðherranna. Ég man t.d. ein tvö dæmi um það frá því að ég var starfandi heilbrrh. að skrifstofustjóri sem var í heilbrrn. og hafði undirbúið tiltekin þingmál og réðst svo til starfa annars staðar, á öðrum vettvangi, fylgdi að minni beiðni málunum eftir til Alþingis og veitti heilbr.- og trn. Alþingis upplýsingar og var ekkert við það að athuga og nefndin gerði engar athugasemdir við það. Mér er ekki kunnugt um annað en svipað fyrirkomulag hafi verið haft við vinnu fyrrv. skrifstofustjóra í umhvrn., þ.e. að hann hafi fylgt málinu eftir inn á Alþingi að ósk ráðherra og hann hafi mætt í umhvn. þingsins að ósk nefndarformanns og veitt þar upplýsingar að ósk formannsins.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir að gera grein fyrir máli frá sjónarhóli ráðuneytisins. Ég þarf ekki að gera margar athugasemdir við það sem þar kom fram að öðru leyti en því að ég tel að í sambandi við flutning stofnana þá sé eðlilegt að fyrir liggi vilji Alþingis í málinu, a.m.k. á meðan ekki hafa verið mótaðar almennar reglur varðandi það hvernig ráðherra beitir valdi í þeim efnum. Í þessu tilviki hefur verið gengið á svig við það nál. sem fyrir liggur og nefnd sem kennd er við fyrrv. hv. þm. Þorvald Garðar Kristjánsson, alveg sérstaklega að því er varðar samskipti við starfsmenn viðkomandi stofnunar. Hitt liggur svo fyrir og ég tek undir það sem ráðherra sagði, að auðvitað verður Alþingi að samþykkja fjárútgjöld sem slíku tengjast og kemur þá í flestum tilvikum að málinu, en hitt er þó eðlilegt og sjálfsagt að vilji þingsins liggi fyrir áður en í flutning stofnana er ráðist. Ég hef ekki rætt þetta mál út frá flutningnum sem slíkum. Ég er meðmæltur dreifingu stjórnsýslunnar með skynsamlegum hætti og vel undirbúið að vissu marki og tengi það ekki málflutningi mínum í þessu máli. Varðandi það sem síðast kom fram hjá hæstv. ráðherra, þá hef ég ekki gert neinar athugasemdir við það að hæstv. umhvrh. hefur stuðst við fyrrv. starfsmann sinn í samskiptum við umhvn. Engar athugasemdir hef ég við það að gera út af fyrir sig. Auðvitað verða slíkir starfsmenn að gæta hagsmunaárekstra ef hætta er á slíku, það getur farið eftir eðli máls, en það var ekki neitt sem tengdist mínum athugasemdum í málinu.

Hæstv. forseti. Aðeins örfá orð. Til viðbótar við það sem ég sagði í ræðu minni hér í upphafi umræðu vil ég benda á, þar sem ég gerði það ekki þá, að trillusjómenn eru auðvitað algerlega utan við rétt til Lífeyrissjóðs sjómanna og um þeirra mál er engin sátt. Þannig að ég tel enn að það þurfi að skoða þetta mál miklu, miklu betur. Það hefur komið fram að frv. hefur alls ekki verið sent til umsagnar hjá Landssambandi smábátaeigenda. Ég held því enn fram að þarna þyrfti að skoða málin betur og fresta málinu til haustsins. Komi það hér til afgreiðslu, sem auðvitað er ekki á mínu valdi að stöðva, þá greiði ég að sjálfsögðu atkvæði á móti því og mun taka þessi mál upp á hausti komanda. Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessa umræðu nú þar sem ég hygg að það sé í allra þágu að fara að ljúka þingfundi.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nál. félmn. um till. til þál. um rannsóknir á ástæðum og afleiðingum ofbeldis gegn konum á Íslandi. Þessi tillaga hefur fengið hraða afgreiðslu hjá nefndinni. Henni var fyrst vísað þangað 6. apríl sl. Tillagan var ekki send til umsagnar, en formaður félmn. lagði mikla áherslu á að hún yrði afgreidd frá nefndinni fyrir þinglok. Nefndin fjallaði um málið og varð sammála um að mæla með samþykkt tillögunnar með svofelldum breytingum sem fram koma á þskj. 1295. 1. Tillögugreinin orðist svo: Alþingi ályktar að fela dómsmálaráðherra að skipa nefnd er undirbúi og hafi umsjón með rannsóknum á ástæðum, afleiðingum og umfangi heimilisofbeldis, svo og annars ofbeldis gegn konum og börnum. Nefndin geri tillögur um úrbætur og gangi frá skýrslu um málið sem lögð verði fyrir Alþingi. Nefndin skili áfangaskýrslum um störf sín eftir því sem þeim miðar fram en lokaskýrslan verði lögð fram á haustþingi 1995. 2. Fyrirsögn tillögunnar orðist svo: Tillaga til þingsályktunar um rannsóknir á heimilisofbeldi, svo og öðru ofbeldi gegn konum og börnum á Íslandi. Undir nál. rita allir nefndarmenn í félmn.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um samþykki til frestunar á fundum Alþingis samkvæmt 1. mgr. 23. gr. stjórnarskrárinnar. Tillagan er svohljóðandi: ,,Alþingi ályktar að veita samþykki til þess að fundum þingsins verði frestað frá 11. maí 1994 eða síðar, ef nauðsyn krefur, enda verði það kvatt saman á ný eigi síðar en 17. júní 1994.`` Þessi tillaga, hæstv. forseti, skýrir sig sjálf.

Virðulegi forseti. Í forsendum þessa máls eru þeir erfiðleikar atvinnulífsins sem rekja má til aflasamdráttar of þröngt skilgreindir. Ekki er tekið tillit til fjölmargra annarra þátta sem hafa leitt til mikilla staðbundinna þrenginga í atvinnulífi víða um landið og því mun ég sitja hjá við þessa atkvæðagreiðslu.

Virðulegi forseti. Í því máli sem kemur nú til atkvæða er ekki skilgreint formlega að fyrirtæki eða félög annars staðar á landinu en á Vestfjörðum muni njóta fyrirgreiðslu á sömu forsendum og gert er ráð fyrir í frv. þó að sambærilegur vandi sé staðreynd víða um land og sérstaða Vestfjarða að því leyti lítil, þótt vissulega sé þar við mikinn vanda að glíma. Hér er því fyrst og fremst um mismunun að ræða í garð annarra landshluta, fyrirtækja og félaga og því sit ég hjá við þessa atkvæðagreiðslu.

Hæstv. forseti. Ég vona að þessi atkvæðagreiðsla standi opin sem lengst og sem flestir stjórnarliðar komi hér upp og geri grein fyrir atkvæði sínu með svipuðum hætti og tveir hafa nú gert og taki þar með undir málflutning og tillöguflutning stjórnarandstöðunnar í þessu máli. Þeir fara hér með nákvæmlega sömu rök og við höfðum fyrir því að flytja breytingartillögur við þetta frv., en kjósa að sitja hjá ella að þeim felldum. Staðreyndin er sú að það eru þeir ágallar á framsetningu þessa máls og formi að það er að mínu mati og okkar stjórnarandstæðinga ekki sómasamlegt að afgreiða það í óbreyttri mynd.

Virðulegur forseti. Ég vil við lokaafgreiðslu þessa máls minna á það að við 1. umr. um málið í þinginu lýsti ég því yfir að ég mundi styðja það. Ég skildi vel þann vanda sem við væri að glíma á Vestfjörðum, en það yrði hins vegar að taka tillit til þess að það væru ýmsir fleiri staðir sem ættu við svipaðar aðstæður að glíma. Byggðastofnun var falið að kanna nánar hvernig háttaði til með önnur byggðarlög og það voru eftir því sem ég gat best skilið í því fólgin ákveðin fyrirheit um að málið kynni að taka breytingum í meðförum þingsins þar sem tekið yrði tillit til þess að það yrði að opna lögin fyrir aðstoð við fleiri staði. Nú er það því miður ekki gert og málið er auðvitað allt afar undarlega fram sett og ákvæði í því þess eðlis að það er mjög erfitt að framfylgja því, verður erfitt að láta það yfirleitt þjóna sínum tilgangi eða þær björgunaraðgerðir sem þarna á að vinna að. En þrátt fyrir það stend ég við það sem ég sagði við 1. umr., ég styð þetta mál, en lýsi óánægju minni með hvernig að því er staðið og að ekki skyldu gefast möguleikar á því að opna það frekar.

Virðulegi forseti. Ég vil undirstrika að það ber mikla nauðsyn til að aðstoða fyrirtæki víðar en á Vestfjörðum. Hins vegar er sjávarútvegurinn svo stór þáttur í atvinnulífi Vestfirðinga að það ber brýna nauðsyn til að taka á þeim í þeim landshluta og á þeim forsendum segi ég já við þessu frv.

Virðulegi forseti. Hér er komið að lokaafgreiðslu máls sem hefur átt sér mjög langan aðdraganda. Fyrir sex eða sjö mánuðum ritaði hæstv. forsrh. bréf til stjórnar Byggðastofnunar með ósk um það að þetta mál yrði sérstaklega skoðað, vandi Vestfjarða, en áður hafði stjórn Byggðastofnunar fjallað um það rækilega. Það þarf því engum að koma á óvart að þetta frv. hafi komið fram sem niðurstaða af þessari vinnu. Það hefur rækilega komið fram í þeim umræðum sem átt hafa sér stað um þetta mál, ítarlegum og málefnalegum oftast nær, sérstaða Vestfjarða og um það er ekki þörf að hafa fleiri orð. Ég tel að þetta frv. sé mjög mikilvæg viðleitni í þá átt að koma til móts við þann mikla vanda sem við er að glíma á Vestfjörðum, meiri almennan vanda á einu svæði heldur en nokkurs staðar annars staðar. Þess vegna segi ég já við þessu frv.

Virðulegi forseti. Það er alveg óumdeilt að sérstaða Vestfjarða er þó nokkuð mikil í þessum málum. Ég hef gagnrýnt það hvernig þetta frv. er fram sett. Það eru á því stórir ágallar og ég gerði grein fyrir því í 1. umr. Það hefur lítið breyst frá því að það var lagt fram. Ég hef þess vegna ekki greitt atkvæði með öllum greinum þess þar sem mér finnst á skorta að eðlilega sé að málum staðið. Ég hef einnig greitt atkvæði með þeim breytingartillögum sem gera ráð fyrir því að slík aðstoð nái til annarra svæða á landinu þar sem svipað er ástatt. En að öllu þessu skoðuðu þá tel ég að það sé nauðsyn að þetta mál nái fram að ganga og þess vegna segi ég já.

Virðulegur forseti. Ég vil aðeins við upphaf atkvæðagreiðslu um þetta mál vekja athygli á því að á þskj. 1297 hef ég flutt eða tekið upp brtt. sem umhvn. þingsins hafði komið sér saman um fyrir 2. umr. málsins, sem felur í sér tilvísun til ákvæða í VI. og VII. kafla frv. með það fyrir augum að styrkja stöðu hlunnindabænda. Af einhverjum ástæðum sem mér eru óljósar eða óskiljanlegar þá er komin tillaga frá nokkrum hv. þingmönnum í umhvn. um að víkja frá þessu og breyta þessu. Ég mun greiða atkvæði gegn þeirri tillögu og mæli með stuðningi við brtt. á þskj. 1297.

Virðulegi forseti. Ég er ekki sáttur við þá grundvallarstefnu sem þetta frv. byggir á. Ég tel að Íslendingar eigi að búa þannig um hnútana í löggjöf af þessu tagi að þeir viðurkenni þann veruleika sem hér er og hefur verið um aldir, að við eigum að lifa af náttúrunni, í náttúrunni og í sátt við náttúruna, en ekki að búa til löggjöf sem fyrst og fremst byggist á bönnum að öðru leyti en því sem hæstv. umhvrh. leyfir þá og þá. Af þeirri ástæðu að ég er í grundvallaratriðum andvígur þeim sjónarmiðum sem fram koma í frv. þá kýs ég að sitja hjá við atkvæðagreiðslu um málið.

Virðulegi forseti. Þótt ýmislegt sé brúklegt í því frv. sem hér liggur fyrir til afgreiðslu þá er svo margt í þessu svokallaða villidýrafrv. villt og galið að ég sé mér ekki fært annað en sitja hjá við afgreiðslu þess.

Virðulegur forseti. Hér er lagt til að fylgt verði þeirri tillögu sem meiri hluti umhvn. gerði tillögu um við 2. umr. málsins um reglur varðandi veiðar á fjallref. Samkvæmt þessari tillögu er gert ráð fyrir því að stjórnun veiða verði eftir reglum frá veiðistjóra og framkvæmd af sveitarstjórnum eða mönnum í umboði þeirra en öðrum séu refaveiðar óheimilar. Ég tel að það sé óeðlilegt að heimila almennar veiðar á þessum fjallkóngi íslenskrar náttúru, fjallrefnum, og ég skora á hv. þingmenn að styðja þessa tillögu meiri hluta umhvn. eins og hún lá fyrir við 2. umr. málsins.

Virðulegi forseti. Á þskj. 1310 flyt ég till. til rökst. dagskrár sem er á þessa leið: ,,Þar sem fram hafa komið ábendingar um að ríkissjóður eigi að standa undir kostnaði Lífeyrissjóðs sjómanna vegna 60 ára lífeyrisaldurs sjómanna felur Alþingi ríkisstjórninni að kanna þessar ábendingar og tekur því fyrir næsta mál á dagskrá.`` Ég held að það sé óhjákvæmilegt, hæstv. forseti, að þeim mönnum sem fyrr í dag, hæstv. sjútvrh. og hv. 16. þm. Reykv., töldu að ríkissjóður ætti að standa undir þessum kostnaði, gefist kostur á því að fara betur yfir málið. Ég skora á þá að styðja þessa tillögu vegna þess að þar með gefst þeim kostur á því að láta það koma fram að þeir hafi í raun og veru stuðst við rökrænan veruleika en ekki einhvern áróðurslegan tilbúning í höfðinu á sér. Ég sé að vísu að hæstv. sjútvrh. virðist ætla að greiða atkvæði gegn þessari tillögu sem kemur mér algerlega á óvart. Það bendir til þess að hann ómerki þar með ummæli sín frá því fyrr í dag. Hef ég sjaldan séð ráðherra með þessum hætti ómerkja ummæli sín með jafnstuttu millibili því að það er ekki nema rúmlega klukkutími frá því að hann viðhafði þau ummæli að fyrirheit lægi fyrir um að ríkissjóður ætti að standa undir þessum kostnaði.

Hæstv. forseti. Við þá umræðu sem fram fór í dag um Lífeyrissjóð sjómanna hitnaði mönnum nokkuð í hamsi sem kannski má ekki teljast óeðlilegt þegar litið er til málsins og upphafs þess, sem nú er orðin ein 13 ár, varðandi þá reglu sem mjög hefur verið deilt um, þ.e. 60 ára tökurétt sjómanna á lífeyri. Það er nú svo að ég vona og mér þykir leitt ef menn hafa tekið orð mín svo óstinnt upp sem raun bar vitni um, en eins og ég sagði áðan, hafandi tekið þátt í kjarasamningum sjómanna í gegnum árin, þá er ekki óeðlilegt þó að mönnum hitni í hamsi þegar slíkt mál ber á góma sem þetta. Ég greiði atkvæði gegn þessari frávísunartillögu vegna þess að ég tel það rétt og það sé mjög í anda samtaka sjómanna að frv. fari í gegn til þess að hægt sé að setjast yfir reglugerð og gera sjóðnum það sem best er fyrir hann og sjómannasamtökin í heild.

Hæstv. forseti. Það hafa orðið nokkuð athyglisverðar sviptingar í kringum meðferð þessa máls hér á þingi í dag og komið fram yfirlýsingar sem gerðu það að verkum að við þingmenn Alþb. brugðumst nokkuð hart við og óskuðum eftir því að menn færðu sönnur á mál sitt eða drægju þau ummæli til baka ella, að það væri sérstaklega sökótt við þá menn sem gegndu ráðherradómi á þeim tíma þegar breytingar urðu á lögum um Lífeyrissjóð sjómanna og 60 ára lífeyristökualdur kom til. Í framhaldi af þeim umræðum var svo flutt tillaga um frávísun eða rökstudda dagskrá og hefði þar með þeim mönnum sem töldu sig geta sannað og sýnt fram á að Lífeyrissjóður sjómanna ætti rétt á fjármunum úr ríkissjóði til að standa undir þessum útgjöldum gefist kjörið tækifæri til að fylgja orðum sínum eftir og styðja það að málið yrði skoðað í sumar, dregið fram gögn um þetta atriði. En nú brá svo við að það gerðu þessir sömu hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar ekki. Ég tel að með atkvæði sínu hér áðan hafi þeir ómerkt eigin ummæli, dregið þau til baka, þau hafi fallið dauð og ómerk og þá er í sjálfu sér af minni hálfu ekkert að vanbúnaði að ljúka umfjöllun um þetta mál og ég er eftir atvikum sáttur við það að umræðunni ljúki með þessum hætti, að menn svari sjálfum sér með atkvæði sínu eins og þeir hafa hér gert.

Eins og áður hefur verið tilkynnt hefst nú utandagskrárumræða, reyndar tvær utandagskrárumræður, skv. 1. mgr. 50. gr. þingskapa. Fyrri umræðan er að beiðni hv. 9. þm. Reykv., Svavars Gestssonar, um vanda skipasmíðaiðnaðarins.

Virðulegi forseti. Fyrr á þessum degi fóru hér fram allmiklar umræður um afleiðingar atvinnuleysis á Íslandi á grundvelli skýrslu sem lögð var fram af hæstv. félmrh. í desembermánuði sl. Þær umræður leiddu margt fróðlegt í ljós og er ástæðulaust út af fyrir sig að endurtaka það, en hitt liggur fyrir að það virðist hvað sem öðru líður vera allgóð samstaða um nauðsyn þess að taka sérstaklega á málefnum skipasmíðaiðnaðarins. Því miður er það svo að skipasmíðaiðnaðurinn á Íslandi er kominn mjög að fótum fram og má segja að hann hafi verið um og upp úr áramótunum og sé jafnvel enn í andarslitrunum. Þess vegna var það svo að hv. iðnn. Alþingis ákvað að fara sérstaklega yfir málefni þessarar iðngreinar, gerði það m.a. með því að heimsækja skipasmíðastöðvar á Akranesi og Akureyri og að kynna sér sérstaklega málefni greinarinnar í heild á tveimur eða þremur fundum í nefndinni. Þess vegna má segja að þær aðgerðir sem ákveðnar hafa verið á þessu tímabili, á þeim mánuðum sem liðnir eru frá því í haust, mér liggur við að segja, hæstv. forseti, frá því að skipt var um ráðherra í iðnrn., að á þessum tíma hefur það komið fram að um málin hefur verið allgóð samstaða. Auðvitað er það svo að við sem erum í stjórnarandstöðu hefðum mörg viljað láta standa öðruvísi að málum. Við teljum t.d. að þau nýju lög sem samþykkt hafa verið um jöfnunartolla séu ekki nægilega skýr. Ég tel satt að segja að þau séu mjög gölluð og að hætta sé á því að þau muni ekki koma greininni að þeim notum sem nauðsynlegt er. Ég tel einnig að nauðsynlegt hefði verið að ákveða fyrr og með myndarlegri hætti þá jöfnunaraðstoð sem ákveðin var í vetur og er nú uppurin. Og aðalástæða þess, hæstv. forseti, að ég óskaði eftir þessari utandagskrárumræðu hér í lok þingsins er sú að ég vildi spyrja hæstv. iðnrh. hvort uppi eru hugmyndir um það að halda jöfnunaraðstoðinni áfram. Það var ákveðið, hygg ég, snemma á þessu ári að veita 40 millj. kr. í jöfnunaraðstoð. 13% af þeim verkefnum sem unnin eru eftir tilteknum reglum hafa verið greidd niður með þessum peningum. Staðreyndin er hins vegar sú að þessir peningar eru búnir. Þeir fjármunir sem notaðir hafa verið, þessar 40 millj., hafa nýst mjög vel þannig að það er augljóst mál að skipasmíðaiðnaðurinn á Íslandi hefur aðeins farið af stað aftur með þessum fjármunum. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að þessari tilraun verði haldið áfram og skora á hæstv. iðnrh. að beita sér eins og hann getur fyrir því að þessir fjármunir fáist a.m.k. út árið 1994. Ég tel að það sé ekki sanngjarnt gagnvart öðrum skipasmíðaverkefnum að láta hér staðar numið og þess vegna sé eðlilegt og óhjákvæmilegt að þessari aðstoð verði haldið áfram út árið 1994. Jafnframt tel ég rétt að inna hæstv. iðnrh. eftir því hvort hann hefur gert einhverjar ráðstafanir til þess að kalla fram aukna samstöðu og samvinnu skipasmíðafyrirtækjanna í landinu. Ég er þeirrar skoðunar að það sé í raun og veru alveg óhjákvæmilegt, ef skipasmíðaiðnaðurinn á að komast á legg á nýjan leik, að skipasmíðastöðvarnar taki upp skipulega samvinnu sín á milli í stórauknum mæli og hefji jafnvel verkaskiptingu með skipulegum hætti. Ég tel með öðrum orðum að margar skipasmíðastöðvar á Íslandi sem eru kannski meira og minna allar að fást við það sama geti tæplega gengið. Þess vegna séu full rök fyrir því að stjórnvöld beiti sér fyrir víðtæku samstarfi skipasmíðastöðva hér við Faxaflóann svo að dæmi sé nefnt, þ.e. frá Njarðvíkum og vestur á Akranes. Um þetta atriði vildi ég spyrja sérstaklega hæstv. iðnrh. því ég tel að það sé mjög mikilvægt að fá upplýsingar um það hvort ráðherrann er sammála okkur um það að reyna að ná samstöðu af þessu tagi. Ég vil í þriðja og síðasta lagi spyrja hæstv. iðnrh. að því hvort uppi eru hugmyndir um einhverjar aðrar sérstakar eða takmarkaðar aðgerðir fyrir skipasmíðaiðnaðinn eða einstakar skipasmíðastöðvar. Nú vil ég ekki að orð mín séu skilin þannig að ég sé að hvetja til þess að farið verði í aðgerðir fyrir einstakar skipasmíðastöðvar sem kalla mætti mismunun í greininni. Ég tel að það sé mjög brýnt að það verði farið heildstætt í málefni skipasmíðaiðnaðarins og það verði ekki efnt til verkefna eða annarra aðgerða sem vekja upp úlfúð, draga úr möguleikum á samstarfi eða spilla í raun og veru fyrir framtíðarþróun greinarinnar á annan hátt. Þessar spurningar vildi ég bera fram við hæstv. iðnrh. og þakka hæstv. forseta fyrir að gefa kost á því að taka þessi mál til umræðu í lok þingsins.

Virðulegi forseti. Ég vil láta í ljós þakklæti mitt við iðnn. Alþingis fyrir góða samvinnu sem hefur tekist á milli iðnrn. og nefndarinnar um aðgerðir til þess að rétta við skipasmíðaiðnaðinn í landinu. Þar hef ég haft samráð við nefndina og hef haft fullan stuðning hennar í því sem gert hefur verið í minni ráðherratíð í því efni. Í því sambandi vil ég skipta aðgerðum í tvennt. Annars vegar eru ráðstafanir sem var gripið til mjög fljótlega og voru hugsaðar til skamms tíma, bráðabirgðaráðstafanir. Þar má t.d. nefna samkomulag iðnrn. og sjútvrn. um að setja á stofn vettvang, samstarfsverkefni málmiðnaðar og útgerðar, sem þegar hefur hafið störf. Ég mun alveg á næstunni skýra frá því hvað unnið hefur verið á þeim vettvangi í samvinnu útgerðaraðila og málmiðnaðar og hvað undirbúið hefur verið í því sambandi, en sú vinna hefur nú staðið um tveggja til þriggja mánaða skeið. Í öðru lagi jöfnunaraðstoðin, sem takmörkuð var við 40 millj. kr., sem við héldum að mundi endast að mestu út árið. Það er rétt sem hv. þm. hefur sagt að viðbrögðin hafa farið fram úr björtustu vonum. Það hefur komið í ljós að þessi aðstoð hefur orðið til þess að útgerðaraðilar hafa farið í endurbætur og viðgerðarverkefni orðið talsvert mikið umfram það sem við áttum von á. Nú þegar er búið að binda í samningum slíkar aðgerðir nokkuð fram á árið. Það verður að sjálfsögðu skoðað aftur hvort möguleiki er að auka eitthvað þarna við. Í því sambandi vil ég aðeins benda á, sem hefur komið fram hjá Þjóðhagsstofnun og raunar fleirum, að það fé sem varið er til að fá umtalsverð endurbótaverkefni, meiri háttar endurbótaverkefni til landsins, skilar sér í meira mæli inn í ríkisjóð aftur vegna þeirra beinu tekna sem ríkissjóður hefur af því að fá slík verkefni flutt til Íslands frá útlöndum. Í þriðja lagi höfum við varið verulegum fjármunum á mælikvarða ráðuneytisins til markaðsaðstoðar við skipasmíðaiðnaðinn og hafa komið margar umsóknir þar um sem sýnir fram á það, jafnframt þeim umsóknum sem hafa komið fram um þróunarhjálp eða þróunaraðstoð við skipasmíðaverkefni í ráðuneytinu, að það er hugur í skipaiðnaðarmönnum. Það eru ýmis verkefni sem þrátt fyrir erfiðleika skipasmíðaiðnaðarins er verið að vinna að og þær umsóknir sem við höfum fengið hafa einnig, satt best að segja, verið bæði fleiri og áhugaverðari heldur en við áttum von á í upphafi þess starfs. Þetta hefur borið góðan árangur. Í fimmta lagi höfum við í ráðuneytinu einnig veitt aðstoð við fjárhagslega endurskipulagningu og rekstrarathuganir bæði hjá einstökum fyrirtækjum og í samstarfi fyrirtækja. Til þess að svara beint spurningu hv. þm. þá er fyrir forgöngu Iðnlánasjóðs og iðnrn. einmitt verið að skoða möguleika á samstarfi skipasmíðafyrirtækjanna á Faxaflóasvæðinu með þátttöku a.m.k. tveggja og helst allra þessara fyrirtækja. Það verður auðvitað að ráðast af stjórnendum og eigendum fyrirtækjanna sjálfra að hve miklu leyti þeir vilja taka þátt í slíkri athugun. Stjórnendur tveggja af þessum fyrirtækjum hafa lýst sig fúsa til þess og það er verið að skoða það og við erum einmitt að fjalla um fjárveitingu, nokkur hundruð þúsund kr., sem eru talsverðir peningar á mælikvarða þessa litla ráðuneytis, til þess að greiða fyrir kostnaði við athugun á samvinnu, jafnvel samruna, fyrirtækja í skipasmíðaiðnaði á Faxaflóasvæðinu til þess að styrkja þá starfsemi sem þar á sér stað og auka möguleika þessa iðnaðar á því að efla sitt gengi. Það má segja að þetta séu svona tímabundin viðbrögð, þau sem hægt er að gera í fljótheitum. Af öðrum aðgerðum má nefna að gert hefur verið samkomulag við Fiskveiðasjóð Íslands af hálfu sjútvrh. um að lengja lán til innlendrar skipasmíði um tvö ár, sem yrðu þá afborgunarlaus, og ég hef náð samningum við Iðnlánasjóð um að veita til viðbótar 20% lán til slíkrar starfsemi. Þannig að þau lánskjör sem boðin eru til innlendra verkefna eru orðin mun hagstæðari en þau sem boðin eru til erlendra. Jafnframt hefur hv. Alþingi afgreitt jöfnunar- og undirboðstolla í lagasetningu sem er margra ára baráttumál starfsmanna og stjórnenda í skipasmíðaiðnaði. Hv. þm. spurði um frekari aðgerðir. Ég get skýrt frá því að nú liggur fyrir ríkisstjórninni skýrsla sem nefnd á vegum iðnrh. hefur samið um Rússaviðskipti, hvað hægt er að gera til þess að greiða fyrir viðskiptum við Rússa, bæði í fisksölu og þjónustu, þar á meðal við skip. Í þeirri skýrslu eru tillögur, sem ríkisstjórnin er nú að fjalla um, um aðgerðir til þess að auka möguleika íslenskra skipasmíðafyrirtækja á að veita hinum volduga, rússneska flota þá þjónustu sem íslensk skipasmíðafyrirtæki vissulega geta veitt.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Svavari Gestssyni fyrir að biðja um þessa utandagskrárumræðu því það er nauðsynlegt áður en þingi verður slitið að það liggi fyrir hvað hæstv. ríkisstjórn ætlar að gera í þessum efnum. Hæstv. iðnrh. kom inn á það áðan hvað hafi verið gert. Það er rétt að það hefur nokkuð verið gert, en það er ekki nægjanlegt. Þær 40 millj. sem lagðar voru til jöfnunaraðgerða komu að gagni, en þær eru uppurnar og það vantar aðgerðir í dag. Það er þannig að flest þessara fyrirtækja hafa verið í greiðslustöðvun og greiðslustöðvunin er að renna út, hún rennur út í næsta mánuði og þá blasir ekkert annað við en gjaldþrot þessara fyrirtækja ef ekki verður gripið inn í með myndarlegum hætti. Hér var rætt um jöfnunartolla og það er allt gott um þá að segja, en það dugir ekki til vegna þess, hæstv. iðnrh., að lánafyrirgreiðsla erlendis til útgerðaraðila er allt önnur og betri en hér heima á Íslandi. Ef við skoðum bara Norðmenn, sem eru okkar aðalsamkeppnisþjóð í skipasmíðaiðnaði, þá niðurgreiða þeir sinn skipasmíðaiðnað um allt að 13%. Ég tel að það hljóti að vera nauðsynlegt að við gerum það sama og Norðmenn. Við komumst aldrei fram úr þessu máli nema gera það sama og samkeppnisaðilar okkar. En það er mikilvægt að það liggi fyrir núna, þegar greiðslustöðvun þessara fyrirtækja er að renna út, hvað hæstv. ríkisstjórn ætlar að gera í þessum málum. Það var ekki skýrt í svari ráðherra hér áðan.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Svavari Gestssyni fyrir að hafa hreyft þessu máli hér. Það er mjög nauðsynlegt og ekki síst í framhaldi af þeirri umræðu um atvinnuleysið og afleiðingar þess sem við vorum að ræða fyrr í dag. Ég tel einnig að sá ráðherra sem nú fer með þessi mál, hæstv. iðnrh. Sighvatur Björgvinsson, hafi tekið með allt öðrum hætti á þessum málum hvað varðar vanda skipasmíðaiðnaðarins heldur en fyrirrennari hans gerði. Og það er rétt að menn njóti sannmælis í því því að vissulega var það mikill sigur þegar ákveðið var í ríkisstjórn með forgöngu hæstv. ráðherra að beita sér fyrir því að ríkisstjórnin legði fram 40 millj. kr. til þess að setja á jöfnunaraðgerðir eða jöfnunartolla. Hins vegar hefur komið í ljós að þær 40 millj. sem ákvarðaðar voru í þessu skyni duga skammt og sú krafa er mjög eðlileg að þetta sé skoðað til þess að hægt sé að halda áfram á þeirri braut að styrkja skipasmíðaiðnaðinn í landinu sem vissulega er kominn á vonarvöl. Og það verður ekki annað séð, ef ekki verður haldið áfram aðgerðum í því skyni, en þá leggist þessi fyrirtæki af. Það væri slæmt fyrir þjóð eins og Íslendinga sem byggir allt sitt á sjávarúvegi og á einn af stærstu fiskiskipaflotum í heimi. Það yrði mjög slæmt fyrir okkur ef svo lítið yrði eftir af skipasmíðaiðnaði hér að hann gæti ekki þjónað skipaflota okkar. Ég vil því vænta þess að hæstv. ráðherra muni áfram vinna að þessu máli og mér heyrðist raunar, þó að e.t.v. væri það ekki nægilega skýrt tekið fram, að hann hafi í hyggju og sé að vinna að þessu máli.

Hæstv. forseti. Ég vil taka undir það með öðrum þeim sem hér hafa talað að það er eðlilegt að um skipasmíðaiðnaðinn sé rætt, bæði í hv. iðnn. og eins hérna utan dagskrár. Nokkrir hv. ræðumenn hafa nefnt jöfnunaraðstoðina svokölluðu, 40 millj. sem samþykktar voru í ríkisstjórn snemma í janúar. Það erfiða við þetta mál er að sjálfsögðu það að ekki var gert ráð fyrir þessum fjármunum á fjárlögum íslenska ríkisins í ár og þess vegna eðlilegt að málið sé skoðað nú með tilliti til þess og með tilliti til hins líka hverjar verða heildstæðar aðgerðir í greininni. Menn hafa rætt hér um það að stokka upp, sameina, sérhæfa og auka samvinnu skipasmiðjanna, t.d. hér við Faxaflóa. Það kom fram hjá hv. þm. Svavari Gestssyni og undir það tekið. Útlánareglur hafa breyst. Það þarf að takmarka fjárfestingar og ekki má gleyma því að ríkisstjórnin hefur beitt sér fyrir lagabreytingu sem gerir það að verkum að hægt er að grípa fremur til jöfnunar- og undirboðstolla en áður. Það þarf að vinna að þessu máli í heilu lagi . . .  Aðalatriðið er að skoða þetta mál með þeim hætti sem hér hefur verið minnst á og láta aðstoð til greinarinnar, ef um hana verður að ræða, byggjast á því hvernig menn sjá greinina þróast á næstunni. En það er auðvitað það sem skiptir miklu máli.

Hæstv. forseti. Í skýrslu þeirri sem var hér til umræðu í dag frá félmrh. um afleiðingar atvinnuleysis er þungur áfellisdómur um hæstv. ríkisstjórn og stefnu hennar í atvinnumálum, en þar segir ráðgjafarnefnd vinnumálaskrifstofu félmrn. að margt bendi til, þó skýrslan fjalli ekki um það mál, að atvinnuleysi verði viðvarandi ef ekki verði verulegar breytingar á áherslum í atvinnumálum, þ.e. áherslum ríkisstjórnarinnar í atvinnumálum. Það er auðvitað ekki hægt að skilja þetta öðruvísi. Ég tel að það vanti verulega á að menn sýni fullan styrk í því að vinna að málefnum skipasmíðaiðnaðarins. Það hefur verið sannað hér í vetur með tölum svo að ekki verður um villst, og er reyndar í þeirri skýrslu sem ég nefndi áðan, að það er hægt að leggja verulega peninga í það að halda atvinnu gangandi í þessari atvinnugrein. Og það er engin spurning að það á að vera staðföst ákvörðun okkar sem Íslendinga að halda þessum iðnaði hér í landinu fyrir okkur og það á ekki að þurfa að ræða það mál sem slíkt til lengdar. Hins vegar er alltaf nauðsynlegt að ræða um aðferðirnar. Ég verð að segja það alveg eins og er að ég hef áhyggjur af því að menn séu að bogna. Mér finnst vera of þokukennt hvað það er sem við eigum von á að gerist í framhaldi af þessari lagasetningu um jöfnunartollana. Mönnum er ekki ljóst hvernig á að nota þá fjármuni og það þarf að koma því á hreint. Það er mikil óvissa ríkjandi í þessari atvinnugrein, m.a. eru bankastofnanirnar farnar að skipta sér af atvinnugreininni og krefjast t.d. sameiningar fyrirtækja. Bankastofnanir ættu að hugsa um annað frekar en fara að stjórna fyrirtækjum í landinu og hvernig þeim er fyrir komið, hvort þau eru sameinuð eða rekin ein og sér. En þannig liggur málið í dag, það er einn vandinn sem við er að eiga að lánastofnanir ætla að fara að stjórna skipasmíðaiðnaðinum.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. 9. þm. Reykv. fyrir að taka þetta mál hér upp. Málefni skipasmíðaiðnaðarins hafa vissulega verið á dagskrá, en það var rík ástæða til þess að vekja athygli á þeim málaflokki nú við lok þingsins. Það er vel þekkt að skipasmíðaiðnaðurinn hefur verið í nokkru uppnámi. Það hefur verið mjög alvarleg staða hjá mjög mörgum atvinnufyrirtækjum í þessari grein. Kemur þar til, einkum og sér í lagi, fyrir utan veika eiginfjárstöðu margra þessara fyrirtækja, mjög hörð samkeppni annars vegar og hins vegar erfið afkoma í sjávarútvegi sem hefur haft áhrif á þessi iðnfyrirtæki í skipasmíðaiðnaðinum. Skipasmíðaiðnaðurinn er auðvitað mikilvægur þáttur í okkar atvinnulífi, bæði sem þjónustugrein við sjávarútveginn og auðvitað ekki síður sem iðnaðarstarfsemi sem hefur verið og er og getur verið mjög atvinnugefandi. Þess vegna vil ég við þessa umræðu, virðulegi forseti, leggja mjög ríka áherslu á það við hæstv. ráðherra, iðnrh., sem fer með þennan málaflokk, og fjmrh., sem hefur verið að vinna að þessum málum einnig, að þeir leiti allra leiða til þess að treysta og tryggja þessa atvinnugrein. Hún er mjög mikilvæg fyrir okkar atvinnulíf. Á Vesturlandi eru hlutfallslega mjög margir sem vinna við skipasmíðaiðnaðinn, bæði á Akranesi og í Stykkishólmi, þannig að þetta skiptir miklu máli fyrir atvinnulífið í því kjördæmi. Ég vil, virðulegi forseti, leggja áherslu á að unnið verði að málum skipasmíðaiðnaðarins og vil þakka þeim hæstv. ráðherrum fyrir þau svör sem þeir hafa gefið og treysti því að þeir muni áfram vinna vel að þessum málum.

Frú forseti. Ég vil taka undir það að það er samstaða í iðnn. og ég fullyrði að það er samstaða í þinginu um öll mál sem eru vaxin á sama veg og það sem hér er verið að fjalla um. Skipasmíðastöðvar hafa verið í miklum þrengingum og staða fyrirtækja er slæm. Allflest fyrirtækjanna eru í gjörgæslu sjóða og banka. En hvað hefur verið gert? Það hafa verið send harkaleg mótmæli gegn ríkisstyrkjunum í Noregi. Það var gripið til aðgerða með 40 millj. framlagi úr ríkissjóði til jöfnunar við sérstök verk. Sú aðgerð og fleira hafa gerbreytt stöðu verkefna í skipasmíði. Staðan er sú að það er núna verið að auglýsa og sækjast eftir vélvirkjum og járnsmiðum til vinnu. Þessi gerbreytta verkefnastaða hefur skapað nýja von um aukna starfsemi og endurreisn. En það eru ýmis atriði sem vert er að hafa miklar áhyggjur af. Fyrirtæki eru mörg í greiðslustöðvun, Þorgeir og Ellert í Njarðvík, Stálsmiðjan og fleiri. Það eru hugmyndir um samruna fyrirtækja og það er nokkuð sem ég geld varhuga við, en ég hvet til samvinnu milli fyrirtækjanna og hvet til endurskipulagningar verkframkvæmda, stoðdeilda og ýmissa tengdra aðila við stöðvarnar. Ég vil minna á að það er eitt fyrirtæki á Vesturlandi, í Stykkishólmi, sem ekki á kost á að nýta sér jöfnunaraðstoðina. Það fyrirtæki er reyndar eitt af fáum, sennilega það eina á landinu, sem er með þokkalega stöðu. Mig langar til að nota þetta tækifæri til að benda á þá breytingu sem hefur orðið frá 3. nóv. 1993 þegar þetta mál var síðast rætt. Það hafa verið skipulögð verkefni sem eru unnin hérna heima og það er vitað að hvert starf í skipasmíði tekur með sér eitt og hálft starf í öðrum greinum. Það er núna verið að leita leiða og samninga um nýsmíði á tveimur skipum, þ.e. togara og loðnuskips, og það er veruleg breyting. Ég tel að það þurfi að gefa vilyrði fyrir 25 millj. kr. viðbótarframlagi til þess að við getum haldið áfram á þeirri braut sem við erum og helst heimild upp á aðrar 20 millj. fyrir fjmrh. í málinu.

Hæstv. forseti. Helsta vandamál íslensks skipasmíðaiðnaðar í dag er hvorki skortur á verkefnum né samkeppnishæfni. Helsta vandamálið er það að flest stærstu fyrirtækin í greininni ramba á barmi gjaldþrots eftir þá gríðarlegu erfiðleika sem þau hafa átt við að glíma síðustu 7--8 árin. Nú er svo komið að fimm af stærstu skipasmíðafyrirtækjunum eru í greiðslustöðvun, Slippstöðin Oddi, Stálsmiðjan, Þorgeir og Ellert, Skipasmíðastöð Njarðvíkur og Skipasmíðastöð Marsellíusar og það hlýtur að vera mál málanna að koma þessum fyrirtækjum í rekstrarhæft ástand að nýju. Hjá þeim unnu fyrir nokkrum árum 700--800 manns, en í dag má áætla að starfsmannafjöldi þeirra sé í mesta lagi 300 og fer niður í núll á næstu vikum ef ekki tekst að rétta fyrirtækin við. Það er nú svo margrætt hér á Alþingi hvers vegna svona er komið fyrir þessum iðnaði að það er kannski ekki ástæða til að vera að rifja það upp enn einu sinni. Ég er þeirrar skoðunar að það áhugaleysi og vantrú á íslenskum skipaiðnaði sem einkenndi sex ára ráðherraferil fyrrv. iðnrh. hafi vegið þar þungt, en þar hefur sem betur fer orðið jákvæð breyting með nýjum ráðherra. Í tíð þessarar ríkisstjórnar hefur ýmislegt verið gert til að laga grundvöll skipaiðnaðarins. Hæstv. sjútvrh. beitti sér fyrir breytingu á lögum um aðgengi erlendra skipa að íslenskum höfnum sem þegar hefur skilað verulegum verkefnum fyrir skipasmíðaiðnaðinn. Lánshlutföllum Fiskveiðasjóðs var breytt þannig að innlend framkvæmd fær hærra lán en erlend. Sett var fé í markaðs- og vöruþróun. Afnám aðstöðugjalds og lækkun vaxta hefur bætt afkomuna verulega. Framlag ríkisins til jöfnunaraðstoðar til að mæta niðurgreiðslum erlendra stöðva hefur skapað mikil verkefni og þarf að auka þau framlög. Þá er í bígerð að taka upp jöfnunartolla. Fleira mætti tína til, en allt þetta hefur gerbreytt samkeppnisstöðu skipasmíðastöðvanna sem jafnframt hafa notað erfiðleikaárin til að fara í nýja framleiðslu, m.a. á sviði fiskvinnslubúnaðar fyrir skip og fiskvinnsluhús. Ég tel því að framtíð þessarar iðngreinar sé bjartari en hún hefur verið um langt árabil að því gefnu að það takist að koma fyrirtækjunum í rekstrarhæft ástand á ný. Þar verður að koma til sameiginlegt átak ríkisvalds og lánastofnana. Ég er sannfærður um að möguleikar á stórfjölgun atvinnutækifæra eru hvergi meiri en einmitt í þessari grein þar sem laun eru hærra hlutfall af veltu en í flestum öðrum atvinnugreinum.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. iðnrh. fyrir svörin og sömuleiðis öllum þeim hv. þingmönnum sem tekið hafa þátt í umræðunni. Það er kannski rétt að rifja það upp að það kom fram þegar jöfnunaraðstoðin var ákveðin að gert var ráð fyrir því að nota hana til að greiða niður verkefnin um um það bil 13%. Það þýðir að við erum hér að tala um að tryggja veltu upp á um það bil 300 millj. kr. og af þeirri veltu er varlegt að áætla að ríkissjóður geti náð inn aftur a.m.k. allt að tvöfaldri þeirri tölu sem hann upphaflega leggur út í jöfnunaraðstoðina, jafnvel þrefaldri hef ég heyrt. Í raun og veru er það þannig að það borgar sig fyrir ríkissjóð að setja þessa peninga í verkið eins og margoft hefur komið fram, m.a. frá hæstv. iðnrh. Ég vil þess vegna hvetja mjög eindregið til þess að þessari jöfnunaraðstoð verði haldið áfram og hæstv. fjmrh. verði gerð grein fyrir því að hann beinlínis græði á því að opna aðeins ríkissjóð í þessu sambandi. Hér er líka um að ræða eina merkilegustu og efnilegustu iðngrein á Íslandi sem getur tekið við um þúsund manns í vinnu þegar upp væri staðið, grein sem hefur traustan alvörumarkað þegar fram í sækir. Greinin stendur hins vegar mjög illa núna þannig að það er brýnt að jöfnunaraðstoðinni verði haldið áfram. Þess vegna skora ég á hæstv. iðnrh. að láta hvergi deigan síga í þessum efnum fyrr en hæstv. fjmrh. hefur gert sér grein fyrir því hvað er ríkissjóði fyrir bestu í málinu.

Virðulegi forseti. Ég ítreka þakkir mínar til hv. þm. fyrir þau orð sem fallið hafa í þessari umræðu. Ég vil aðeins upplýsa það að sú aðstoð sem hér um ræðir tryggir mun meiri veltu heldur en 300 millj. Hún tryggir það vegna þess að inni í veltunni eru ýmsar framkvæmdir, svo sem véla- og tækjakaup sem ekki eru styrkhæf. Þannig að ég gæti trúað því að sú velta sem þessi aðstoð tryggði sé eitthvað á fimmta hundrað millj. kr. þegar saman er talið. Ég ítreka þakkir mínar til hv. þingmanna. Ég held að við séum sammála um það, það fer ekki á milli mála, að þær fjölþættu aðgerðir sem hefur verið gripið til hafa gerbreytt andrúmsloftinu í þessari iðngrein. Þar ríkir nú meiri bjartsýni, meiri framkvæmdavilji og meiri hugur í mönnum heldur en ríkt hefur um langt skeið.

Þá hefst hin síðari umræða utan dagskrár og er umræðuefnið skerðing á eingreiðslum til lífeyristryggingaþega. Hún fer fram að beiðni hv. 4. þm. Norðurl. e. og beinir hann máli sínu til hæstv. fjmrh. Það er sem sagt umræða samkvæmt 50. gr. þingskapalaga, 1. mgr., hálftíma umræða.

Hæstv. forseti. Eins og menn e.t.v. muna var fjallað um það í forsendum fjárlagafrv., greinargerð með fjárlagafrv., að til stæði að endurskoða fyrirkomulag eingreiðslna til lífeyrisþega. Þar er sagt að loks sé áformað að endurskoða fyrirkomulag eingreiðslna í samráði við fulltrúa verkalýðsfélaga og annarra hagsmunaaðila, enda fellur gildandi reglugerð um greiðslur þessar úr gildi um áramót. Fjárhæðir geta því hækkað eða lækkað í samræmi við það, segir þar. Á bak við þessar hugmyndir mun hafa staðið lækkun á þessum greiðslum upp á 200 millj. kr. Þegar kjarasamningar voru endurnýjaðir eða framlengdir í nóvember sl. töldu aðilar vinnumarkaðarins, fulltrúar Alþýðusambands Íslands, sig hafa samið þessar hugmyndir um skerðingu út af borðinu. Það kemur skýrt fram í þeirra gögnum. Það kemur fram í málflutningi talsmanna stjórnarandstöðunnar hér á Alþingi, en m.a. í 2. umr. um fjárlög sagði frsm. minni hlutans að fyrir lægju yfirlýsingar um að fallið yrði frá þessari skerðingu í tengslum við framlengingu kjarasamninga og því var ekki mótmælt. Sömu skoðunar hafa forsvarsmenn samtaka aldraðra og öryrkja verið, að upphæðir þessara eingreiðslna yrðu í samræmi við það sem þær voru á síðasta ári og í takt við það sem gerist á hinum almenna vinnumarkaði, en eins og kunnugt er taka þær mið af desemberuppbót, orlofsuppbót og láglaunauppbót sem greiddar eru til almennra launamanna. Þess vegna komu þær fréttir mjög á óvart þegar af því fréttist að vinnuhópur á vegum ráðuneyta væri að útfæra tillögur um skerðingu á þessum eingreiðslum. Og nú hefur það gerst að fram hafa komið tillögur vinnuhópsins. Þær fela í sér 300 millj. kr. skerðingu á þessum eingreiðslum frá því sem var á síðasta ári eða úr 570 millj. kr. í 270 millj. Að vísu á að færa 100 millj. kr. á móti yfir í heimildabætur laganna um félagslega aðstoð. En það er alveg ljóst að þarna eru á ferðinni tillögur um að fella í raun og veru niður með öllu ígildi láglaunauppbótar til lífeyrisþeganna og taka hana af þeim hópi á sama tíma og þessar bætur halda sér gagnvart aðilum almenna vinnumarkaðarins. Hér er á ferðinni skýlaust brot á þeim forsendum sem fulltrúar launamanna töldu sig ganga út frá þegar þeir mæltu með framlengingu kjarasamninganna á sl. hausti. Eða láta menn sér detta það í hug að Alþýðusamband Íslands hefði staðið að því að framlengja kjarasamningana gagnvart sínum félagsmönnum vitandi að það ætti á hinn bóginn að taka það af lífeyrisþegunum? Ég held ekki að slíkt komi til álita. Það verður líka alveg ljóst af gögnum málsins þegar það er skoðað að hvorki í greinargerð fjárlagafrv. né í yfirlýsingu forsrh. frá 5. nóv. sl. kemur neitt fram um annað en að það sé framkvæmdin á greiðslum þessara bóta sem eigi að endurskoða í samráði við aðila vinnumarkaðarins. Og ég hef fyrir því orð meðal annarra í dag forseta Alþýðusambands Íslands að þetta sé skilningur Alþýðusambandsins á því hvernig frá þessum málum var gengið. Þess vegna er það svo að mínu mati, hæstv. forseti, að hér er verið að koma algerlega aftan að þessum aðilum, þ.e. forustumönnum launamannasamtakanna, forsvarsmönnum aldraðra og lífeyrisþega. Þetta er brot á forsendu framlengingar kjarasamninganna og þarna er síðast en ekki síst verið að ráðast á garðinn þar sem hann er lægstur. Er það virkilega svo að hæstv. ríkisstjórn ætli að skerða þessar eingreiðslur til lífeyrisþeganna í landinu um 300 millj. kr. á þessu ári? Og þó að þarna komi á móti 1 / 3 af þeirri upphæð sem ráðstafað verði yfir í lögin um félagslega aðstoð þá er þar um allt annað mál að ræða og aðrir sem geta komið til með að njóta þeirra greiðslna, þó þeir séu að sjálfsögðu ekki ofhaldnir af þeim. Ég skora því á hæstv. ráðherra að gefa hér yfirlýsingu um það áður en Alþingi lýkur störfum að við þessar greiðslur verði staðið til þessa hóps, að hann njóti þeirra með sambærilegum hætti og aðilar úti á vinnumarkaðinum. Og ég hvet hæstv. starfandi heilbr.- og trmrh. að koma hér upp og gera grein fyrir því hvort heilbr.- og trmrn. eða heilbr.- og trmrh. sé búinn að fallast á þessa skerðingu, því að það er alveg ljóst að þetta kemur eins og köld vatnsgusa í andlit þeirra sem hafa beðið eftir þessum greiðslum. Ég vona að hér sé um einhvern misskilning að ræða, þessi starfshópur sé að starfa af einhverjum misskilningi, að þessar tillögur hverfi og líti ekki framar dagsins ljós. Því ég held að það geti ekki verið ætlun manna að fara svona með þennan hóp þjóðfélagsþegnanna sem síst má við því að verða fyrir þessari skerðingu.

Hæstv. forseti. Ég er dálítið undrandi á því að þetta mál skuli valda slíku uppnámi nú. Ég vil taka það fram að um þetta atriði sem hér er til umræðu var ekki samið í síðustu kjarasamningum. Ég endurtek, var ekki samið í síðustu kjarasamningum á miðju sl. ári. Það hafði hins vegar verið samið um þetta atriði árið áður. Fjárlagafrv. sem lagt var fram var að mínu áliti nokkuð skýrt um þessu efni, enda gat hv. síðasti ræðumaður þess að það hefði komið fram í greinargerð með frv. og einnig í umræðum um frv., sérstaklega við 1. umr. Þá vil ég að það komi fram að 5. nóv. var gefin út yfirlýsing af hálfu forsrh. þar sem annars vegar var sagt að framkvæmdin á eingreiðslunum til lífeyrisþega yrði ákveðin í nánu samráði við samtök launþega og aðra hagsmunaaðila og einnig var sagt að aðgerðir í vaxtamálum væru reistar á þeirri forsendu að halli á ríkissjóði á næsta ári yrði alls ekki meiri en gert er ráð fyrir í fjárlagafrv. Þetta var að sjálfsögðu gert ljóst aðilum vinnumarkaðarins í byrjun nóvember sl. Þann 13. des. á síðasta ári var haldinn fundur með fulltrúum Alþýðusambandsins og á þeim fundi var sérstaklega rætt um það að gera þyrfti tillögur sem væru í samræmi við það sem kemur fram í fjárlagafrv., enda stóð ekki til að breyta frv. og því var ekki breytt eins og ég tel að hv. þingmenn hljóti að vita. Fulltrúar Alþýðusambandsins sögðu þá að þeir væru ekki tilbúnir til þess að standa að breytingum. Niðurstaða fundarins varð að starfshópurinn mundi starfa áfram en kynna sitt starf þegar hann hefði skilað einhverjum niðurstöðum. Þetta er þess vegna hluti af fjárlögunum og öllum varð ljóst allan tímann í hvert stefndi. Í morgun var svo haldinn samráðsfundur með annars vegar fulltrúum aðila vinnumarkaðarins og hins vegar öðrum samtökum sem þetta mál snertir og lagðar fram tillögur á fundinum eða drög að tillögum öllu fremur til skoðunar, en auðvitað koma fleiri leiðir til greina. Það sem kannski skiptir mestu mál er að það er ekki hægt að búast við því að ríkissjóður geti búið við það til framtíðar að ákvörðun um eingreiðslur á borð við þessa sem við erum hér að ræða, ráðist algerlega af niðurstöðum kjarasamninga. Það gerðist til að mynda í næstliðnum kjarasamningum að lágmarkslaun eða þröskuldurinn var hækkaður talsvert og það margfaldaði þær greiðslur sem þarf að greiða út úr Tryggingastofnun ríkisins. Þá var um það samið, en það var ekki gert í síðustu kjarasamningum. Þetta þýðir að ríkisútgjöldin eigi að markast á hverjum tíma af samningum aðila vinnumarkaðarins án þess að þess sé getið eða um það samið við ríkisvaldið. Slíkt getur ekki gengið upp og það sem við erum að gera hér er að viðurkenna það að taka hluta upphæðarinnar sem samið var um í hittiðfyrra og koma henni fyrir í tryggingakerfinu með eðlilegum hætti, en ekki með sama hætti og gert hefur verið á undanförnum árum og fellur mjög illa að almannatryggingakerfinu. Um það eru ráðagerðir uppi. Þetta er það sem skiptir máli og ég held að það byggist á misskilningi ef menn halda því fram að um þetta hafi verið samið á sl. ári. Það var ekki gert. Það er ekki tímabært að ræða einstakar tillögur sem fram hafa komið. Það er skylda okkar í fjmrn. og þeirra sem að þessu koma í heilbrrn. einnig að tala við og eiga samráð við þá aðila sem þetta mál snertir. Það erum við að gera. Fundirnir sem haldnir hafa verið, þar á meðal í morgun, eru liður í því starfi og eiga þess vegna ekki að þurfa að vekja þetta uppnám sem hér hefur orðið í þessari umræðu.

Virðulegur forseti. Ég þakka málshefjanda fyrir að hefja þessa umræðu og ég verð að segja það strax að ég er undrandi á þeirri yfirlýsingu sem kom frá hæstv. fjmrh. um að hann teldi að alls ekki hefði verið samið um þessi atriði í nóvembermánuði sl. Ég hygg að það séu a.m.k. aðrar upplýsingar heldur en þær sem við höfum fengið frá þeim aðilum sem sátu hinum megin við borðið. Þeir töldu að með samningum þá mætti gera ráð fyrir því að þessar bætur í gegnum tryggingakerfið yrðu með svipuðum hætti og verið hefur. Auðvitað er það rétt að það segir í lögum um almannatryggingar að bætur þeirra skuli taka mið af almennum kjarasamningum á vinnumarkaði, þær eru ekki bundnar með kjarasamningum, en það hefur undanfarin ár ríkt, við getum sagt samkomulag um það að þessar bætur, orlofsbætur, desemberuppbótin og láglaunabæturnar, greiddust með svipuðum hætti og gerist á almennum vinnumarkaði. Í fjárlagafrv. í haust var gerð grein fyrir því að það ætti að spara í lífeyristryggingum 525 millj., en það var aðeins ein upphæð sem var þar skilgreind sérstaklega. Það voru 200 millj. kr. sem átti að ná með því að tekju- og eignatengja lífeyrisgreiðslurnar. Nú er það vitað mál að ríkisstjórnin féll frá því að taka upp fjármagnstekjuskattinn, hún treysti sér ekki til þess að ráðast á fjármagnseigendurnar og taka upp fjármagnstekjuskatt, sem hefði þá verið leiðin að því að tekjutengja lífeyrisgreiðslurnar einnig. Því var ýtt út af borðinu og frv. hækkað sem nam þeim 200 millj. sem þar átti að spara. Það var ekki hægt að ráðast á garðinn þar. Núna virðist mér eiga að ráðast á garðinn þar sem hann er lægstur og reyna að plokka þessar smáu greiðslur af bótaþegunum sem hafa fengið þessar tengdu greiðslur, sem við verðum að telja að séu tengdar þeim samningum sem gerðir eru á vinnumarkaðinum. Ég vil taka undir þá kröfu málshefjanda að við hljótum að ætlast til þess af hæstv. ráðherrum fjármála og félagsmála að þeir gefi okkur yfirlýsingu um það að það verði ekki ráðist á garðinn þar sem hann er lægstur með þeim hætti sem hér virðist þó stefna í, ef ekki verða á breytingar á þeim hugmyndum sem nú virðast vera uppi.

Virðulegi forseti. Hér er á ferðinni nokkuð sérkennilegt mál. Það var ljóst þegar frv. til fjárlaga kom fram að það stóð til að skerða lífeyrisgreiðslur um 200 millj., eins og kemur fram í frv. til fjárlaga á bls. 331. Það er líka ljóst að það fylgdu þar með ýmis önnur áform sem áttu að bitna á öllum almenningi, en ASÍ og fleiri brugðust hart við og töldu sig hafa komið í veg fyrir að þessi áform næðu fram að ganga, þar með taldar þessar 200 millj. Það er ljóst að ASÍ taldi að þetta mál hefði verið komið út af borðinu. Nú kemur fjmrh. og upplýsir það að hópur er búinn að vera að vinna í þessu máli og er með tillögur um það að þessi skerðing nái fram að ganga. Ég fæ ekki betur séð en með þessu sé hér verið að koma í bakið á verkalýðshreyfingunni. Það kann að vera að þarna sé einhver misskilningur á ferð, en þeir túlka það þannig og þessar upplýsingar koma þeim mjög á óvart. Og ef hæstv. fjmrh. ætlar að standa við þessi áform þá er hann auðvitað að efna til ófriðar við verkalýðshreyfinguna, það er alveg ljóst, og það gengur þá þvert á þá stefnu sem ríkisstjórnin hefur staðið mjög fast við, að reyna að halda jafnvægi og friði á vinnumarkaði og birtist þessa dagana í þeirri gífurlegu hörku sem meinatæknar eru beittir af hálfu ríkisins. Ég get ekki látið hjá líða að minna á það að verkfall þeirra stendur enn og hefur staðið í sex vikur og virðist ekkert lát á, því miður. En ég get ekki annað en tekið undir það að ég skora á hæstv. ráðherra að lýsa því hér yfir að það verði ekki ráðist á lífeyrisþega með þeim hætti sem hér er fyrirhugað. Ég skora á hæstv. ráðherra að skoða þetta mál betur og standa við þau loforð sem Alþýðusambandið og fleiri töldu sig hafa fengið í þeim mótmælum sem hér áttu sér fyrir síðustu jól.

Virðulegi forseti. Það liggur ekkert fyrir um það að ríkisstjórnin ætli að skerða láglaunabætur til elli- og örorkulífeyrisþega eða eingreiðslurnar með þeim hætti sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon lýsti. Ríkisstjórnin hefur einfaldlega ekkert fjallað um þessar tillögur sem þingmaðurinn hefur í fórum sínum. Í fjárlögunum kemur fram, í greinargerðinni, að það er áformað að endurskoða fyrirkomulag eingreiðslna í samráði við fulltrúa verkalýðsfélaganna og annarra hagsmunaaðila, enda falla úr gildi greiðslur þessar um næstu áramót. Þetta stendur í fjárlagafrv. En það liggur fyrir að það er einhver hópur sem hefur fengið þessar eingreiðslur, sem hefur auk tryggingabóta tekjur, svo sem úr lífeyrissjóði, sem eru hærri en tekjur þeirra láglaunahópa sem eru á almennum markaði og fá eingreiðslur. Eftir því sem ég best veit hefur verkalýðshreyfingin ekki gert athugasemdir við það að framkvæmd á útfærslunni verði endurskoðuð þó að það leiði til sparnaðar, ef elli- og örorkulífeyrisþegar, með tekjur sem eru sambærilegar eða undir því sem þessir láglaunahópar hafa sem fá eingreiðslurnar, haldi sínum hlut. Þannig að ég vil ítreka að það liggur ekkert fyrir um það af hálfu ríkisstjórnarinnar að þetta verði skert með þeim hætti sem hv. þm. lýsti. Það er fyrst og fremst, eftir því sem ég skil málið best, verið að ræða þetta mál við fulltrúa verkalýðshreyfingarinnar og þetta mál er sem sagt í skoðun.

Virðulegi forseti. Þessar yfirlýsingar sem hæstv. félmrh. gefur hér eru vissulega mikils virði og í anda þess sem um var rætt við afgreiðslu fjárlaga í haust. Þegar frv. var lagt fram voru þar áform um að skerða þessar eingreiðslur um 200 millj. sem átti að spara með því að afnema að hluta til eingreiðslur til elli- og örorkulífeyrisþega, orlofsuppbætur, desemberuppbót og láglaunauppbót. Minni hluti í fjárln. mótmælti þessu harðlega og strax við 2. umr. fjárlaga lá það fyrir með yfirlýsingum sem við höfðum fengið frá verkalýðshreyfingunni og samtökum aldraðra og því var ekki mótmælt af formanni fjárln., að verkalýðshreyfingunni hefðu verið gefin loforð um það að fallið yrði frá þessari skerðingu. Í framsögu minni fyrir minnihlutaáliti við 2. umr. fjárlaga segi ég, með leyfi forseta: ,,Má þar fyrst nefna hugmyndir um að lækka eingreiðslu til lífeyrisþega um 200 millj. kr. svo sem áður er getið en síðan hefur aðilum vinnumarkaðarins verið gefið loforð um að þessar greiðslur verði svo til óbreyttar á næsta ári,`` aðeins verði farið í framkvæmdaþáttinn. Þessu var ekki mótmælt, ekki við 2. umr. fjárlaga og þá ekki við 3. umr. Og þegar hv. formaður fjárln. telur upp við 3. umr. fjárlaga hvernig eigi að ná fram sparnaði í lífeyriskerfinu þá voru þessar eingreiðslur hvergi nefndar í ræðunni. Hins vegar var okkur sagt að framkvæmd þessara eingreiðslna yrði tekin til athugunar, framkvæmdin. Í yfirlýsingunni frá forsrh. frá 1. nóv. segir: ,,Sérstaklega skal tekið fram að framkvæmd á eingreiðslum til lífeyrisþega vegna launabóta á næsta ári verður ákveðin í nánu samráði við samtök launþega og aðra hagsmunaaðila.`` Virðulegi forseti. Ég er að ljúka máli mínu. En þar segir einnig: ,,Að því er varðar úthlutunarreglur atvinnuleysisbóta til launþega verða breytingar á þeim kannaðar í samráði við aðila vinnumarkaðarins.`` Við litum á þetta sem eitt og hið sama, framkvæmdina og svo úthlutunarreglurnar. En ekkert um greiðslurnar eða upphæðina er í þessari yfirlýsingu.

Hæstv. forseti. Ég undrast nokkuð þann mun sem var á málflutningi hæstv. ráðherra hér áðan. Hæstv. fjmrh. talaði um að það hefði ekki verið samið um neitt af þessu tagi við síðustu kjarasamninga. Ég spyr þess vegna: Var það ekki þannig að hæstv. ríkisstjórn kæmi að þeim samningum með einhverjum hætti? Vissu menn ekki hvað var verið að skrifa undir í kjarasamningunum? Ég tel það undarlegt að hæstv. ráðherra skuli halda því fram að ríkisstjórnin viti ekkert um hvað stóð í þessum kjarasamningum. Hann kastar sem sagt algerlega ábyrgð af niðurstöðu kjarasamninganna frá sér og talar um eins og það standi til að gera þessa hluti dálítið öðruvísi heldur en hæstv. félmrh. sem kom hér í ræðustól. En ég verð að segja það að afstaða hæstv. fjmrh. er í fullu samræmi við kjara- og félagsmálastefnu þessarar hæstv. ríkisstjórnar sem hefur gengið út á svona hluti. Hún hefur gengið út á hina blindu trú á leiðsögn fjármagnsins og það að snúa sér að því að spara hjá þeim sem minnst mega sín í þjóðfélaginu. Það er einhvern veginn þannig að það hefur legið fyrir þessari hæstv. ríkisstjórn að ganga þannig fram. Ég var satt að segja að vona að það sem hér hefur komið fram og yfirlýsing hæstv. félmrh. vekur vonir um það að þarna verði snúið við á brautinni og þessir aðilar verði ekki látnir gjalda með þeim hætti sem hér virtist standa til að gera. Ég trúi ekki öðru heldur en hæstv. félmrh. hafi afl til að standa við það sem hann sagði hér áðan.

Virðulegi forseti. Svo vel vill til að í salnum er hæstv. forsrh. og það er óhjákvæmilegt að leggja fyrir hann spurningu í framhaldi af þeim upplýsingum sem komu fram frá hæstv. félmrh.: Hefur ríkisstjórnin samþykkt að fella niður eingreiðslur til aldraðra og öryrkja? Félmrh. segir nei. Ríkisstjórnin hefur ekki samþykkt það. Hæstv. fjmrh. segir hér allt annað og hans niðurstaða er greinilega á misskilningi byggð. En það er auðvitað nauðsynlegt í þessu sambandi að spyrja: Hefur ríkisstjórnin á fundi fjallað um það hvort þessar eingreiðslur verða felldar niður eða ekki? Og það er raunar alveg bersýnilegt að á grundvelli þess sem hæstv. félmrh. sagði hér áðan þá verður a.m.k. að ætlast til þess af hæstv. fjmrh. að það verði hætt við niðurskurð á þessum eingreiðslum til þeirra tekjulægstu í landinu. Er ekki hægt að finna aðra til þess að bera vanda ríkisjóðs heldur en aldraða og öryrkja? Það er satt að segja hrottalegur endir á þessu þingi ef svarið við þeirri spurningu er það að ríkisstjórnin finni enga aðra heldur en gamalt fólk og fatlaða.

Virðulegi forseti. Svör hæstv. fjmrh. og hæstv. félmrh. eru dæmigerð fyrir þennan vetur sem er að líða. Menn tala hér algerlega í kross og búnir að gera í allan vetur. Við höfum ekki hugmynd um hvernig þessu máli muni ljúka. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Hvernig stendur á því að þessi reglugerð liggur ekki fyrir núna? Það er komið að því að greiða þessar bætur. Hvernig stendur á því að það hefur dregist svona lengi að semja þessa reglugerð? Í fyrra var greitt í febrúar, ef ég man rétt, en það er ekki farið að greiða þessar bætur enn og reglugerðin liggur ekki fyrir. Mig langar að spyrja: Hvernig stendur á því og á hverju strandar?

Hæstv. forseti. Það er alveg ótrúlegt hvernig þetta ber hér að. Hæstv. fjmrh. setur undir sig hausinn og heldur því fram að þetta hafi allt verið ákveðið í fjárlögunum, sem er rangt. Vegna þess að það er alveg ljóst, bæði í forsendum greinargerðar fjárlagafrv., í umræðum um frv. við 2. og 3. umr., að þar stóðu menn í gagnstæðri trú, að þessi skerðing hefði verið samin út af borðinu. Í yfirlýsingu hæstv. forsrh. er ekki minnst einu orði á skerðingu. Það er talað um endurskoðun á framkvæmd, meira í þeim anda sem hæstv. félmrh. talar hér áðan. Það er greinilegt að hæstv. félmrh. er algerlega á gagnstæðri skoðun við fjmrh. og telur að það eina sem hér sé til umræðu sé endurskoðun á framkvæmd og tilhögun þessara eingreiðslna. En það er ekki hægt að dulbúa 300 millj. kr. skerðingu, þar sem m.a. er felld út með öllu viðmiðun við láglaunabætur almenna vinnumarkaðarins gagnvart lífeyrisþegum, sem einhverja endurskoðun á framkvæmdum. Það er ekki þannig, hæstv. fjmrh. Og þó að 100 millj. færist yfir í lögin um félagslega aðstoð þá er það allt annar hlutur. Ég skora á hæstv. forsrh., sem ber ábyrgð á yfirlýsingunni frá 5. nóv. sl., á grundvelli hvers kjarasamningarnir voru framlengdir, að koma hér upp áður en þinginu lýkur og gefa um það yfirlýsingu að hann muni ekki ganga á bak orða sinna. Það er auðvitað alveg ljóst að Alþýðusambandið mælti með framlengingu kjarasamninganna á grundvelli þess að þessar bætur héldu sér til allra landsmanna, ekki bara sumra, og það er ekki hægt að fara svona með þennan hóp. Hann á það ekki skilið. Það er ömurlegur endir á þinghaldinu og kaldar kveðjur út í þjóðfélagið á síðasta kvöldi þinghaldsins frá hæstv. ríkisstjórn ef hún ætlar að skilja við þetta mál upp í loft, ég tala nú ekki um ef við megum eiga von á því að hæstv. fjmrh. hafi betur í þessari glímu. Það yrði ömurleg niðurstaða að rífa af lífeyrisþegunum láglaunabæturnar eða ígildi þeirra og skerða þessar greiðslur svo nemur um 300 millj. kr. Ég trúi því ekki að hæstv. forsrh. láti hæstv. fjmrh. hafa sig í það að sitja þegjandi undir þessari umræðu og skora á hann að koma hér upp og gefa þessa yfirlýsingu.

Hæstv. forseti. Ég vil í fyrsta lagi taka það fram að það er ekki farið á bak við einn eða neinn í þessu máli því að hinn 13. des. sl. var haldinn fundur með forustumönnum ASÍ og þeim var það fullljóst að starfshópur starfaði að því að gera tillögur í þessum efnum. Starfshópurinn hefur nú starfað í fimm mánuði með vitund ASÍ og forustumenn Alþýðusambandsins vissu nákvæmlega hverjar ættu að vera niðurstöðutölurnar í þessari endurskoðun. Ég vil einnig taka það fram að það er ekki þolandi fyrir ríkissjóð, alveg sama hvaða ríkisstjórn situr, að aðilar að kjarasamningi geti samið þannig að reikningurinn sé sendur blankó á ríkissjóð. Ég ætla að nefna dæmi. Þegar lágmarkslaunin svokölluðu voru núna með ákvörðun hækkuð á milli kjarasamninga úr 60 þús. í 80 þús., þ.e. viðmiðunin, þá tvöfaldaðist reikningurinn sem sendur var úr Tryggingastofnun ríkisins vegna þess að bætur almannatrygginga eru fyrir neðan lágmarkslaunin. Þetta getur auðvitað ekki gengið og þess vegna var það miklu eðlilegra sem ríkisstjórnin er að vinna að, að segja sem svo: Við skulum hætta að láta eldra fólkið og öryrkjana vera undir því komið hvernig semst um kaupin á eyrinni. Við skulum taka ríflegan hluta þessarar upphæðar, 370 millj. kr., hvorki meira né minna, og það er upphæð sem er hærri heldur en upphæðin var í næstliðnum kjarasamningum, og festa þessa upphæð inni í sjálfu tryggingakerfinu. Og ég vil ítreka það að ég lít þannig á þetta mál, þótt það sé enn eingöngu á skoðunar- og samráðsstiginu, það er hárrétt sem kom fram hjá hæstv. félmrh. að málið er enn þá á skoðunar- og samráðsstiginu, þá vil ég taka það fram að hér er ekki að mínu viti um skerðingu að ræða því það var ekki um þetta samið, heldur lít ég svo á að hér sé verið að festa ákveðna viðbót inni í tryggingakerfinu til frambúðar.

Háttvirtir alþingismenn. Nú verður gefið stutt yfirlit yfir störf þingsins: Þingið stóð yfir frá 1. okt. til 21. des. 1993 og frá 24. jan. til 11. maí 1994. Þingfundadagar urðu alls 110. Þingfundir hafa verið 159. Þingmál og úrslit þeirra: Lagafrumvörp voru samtals 213. Stjórnarfrumvörp voru 132 og þingmannafrumvörp voru 81. 93 stjórnarfrumvörp voru afgreidd sem lög, tvö voru kölluð aftur, en óútrædd stjórnarfrumvörp eru 37. 18 þingmannafrumvörp urðu að lögum, sjö var vísað til ríkisstjórnarinnar, en 56 þingmannafrumvörp eru óútrædd. Af 213 frumvörpum urðu alls 111 að lögum. Þingsályktunartillögur voru alls 110. Stjórnartillögur voru 19 og þingmannatillögur 91. 35 tillögur voru samþykktar sem ályktanir Alþingis, tveimur var vísað til ríkisstjórnarinnar og 73 eru óútræddar. Skýrslur voru samtals 25 skýrslur. Beiðnir um skýrslur frá ráðherrum voru sex og bárust skýrslur við öllum nema einni. 20 aðrar skýrslur voru lagðar fram. Fyrirspurnir bornar fram voru 278. Allar voru þær afgreiddar nema þrjár. Munnlegar fyrirspurnir voru 171 og var þeim öllum svarað nema einni sem var kölluð aftur. Beðið var um skrifleg svör við 107 fyrirspurnum og bárust 105 svör. Alls voru til meðferðar í þinginu 627 mál og þar af hlutu 455 þingmál afgreiðslu og fjöldi prentaðra þingskjala var 1320. Eins og sjá má á yfirlitinu hafa störf þessa þings verið með áþekku sniði og á undanförnum árum. Málatala hefur þó hækkað. Það stafar fyrst og fremst af því að fyrirspurnum hefur fjölgað, en hver og ein þeirra er talin sérstakt þingmál. Það er stundum sagt að þriðja þing hvers kjörtímabils sé rólegra þing en önnur á kjörtímabili. Þá hafi slotað stormviðri sem fylgir í kjölfar kosninga og menn séu enn að safna kröftum til nýrra átaka fyrir næstu kosningar. Að sumu leyti finnst mér sem svo hafi verið í vetur. Mörg merk mál hafa engu að síður hlotið afgreiðslu, lög sem vel hefur verið vandað til og vonir eru um að standi um langan tíma og önnur mál sem átök hafa verið um og varða mikilvæga hagsmuni í þjóðfélaginu. Þetta þing hefur verið styttra í tímum og dögum talið en hin fyrri á kjörtímabilinu. Skýringin er sú að sveitarstjórnarkosningar eru fram undan og að venju víkja landsmálin um sinn fyrir málefnum sveitarstjórna. Enn fremur kann skýringar á yfirbragði þinghaldsins að vera líka að leita í þeim breytingum sem gerðar voru á þingsköpum sl. haust, en þá var leitast við að stytta 1. umr. um lagafrumvörp í því skyni að þau fengju athugun í nefnd áður en til mikilla umræðna kæmi hér í þingsalnum. Ekki er að svo stöddu unnt að meta hvort hér hafi orðið veruleg breyting, en ég hef orðið þess vör að margir þingmenn hafa þá skoðun að svo hafi orðið. Það er ljóst að það þarf að gera enn frekari breytingar á þingsköpum Alþingis og koma betra lagi á umræður hér í þingsalnum, eitthvað í þá veru sem við þekkjum frá þjóðunum í kringum okkur. Ég legg mikla áherslu á að slíkar breytingar leiði ekki til þess að réttur minni hlutans til að tjá sig og hafa áhrif á gang mála verði þrengdur. Breytingin á fremur að miða að því að umræðuformið hér á Alþingi komist í betri takt við samtímann, í takt við það upplýsingaþjóðfélag sem við lifum í. Þegar útvarpssendingar hófust frá Alþingi voru settar sérstakar reglur um slíkar umræður. Nú er hins vegar svo að meiri hluti þjóðarinnar hér í kringum þingstaðinn getur fylgst með störfum þingsins í beinni sjónvarpssendingu. Mér finnst eins og Alþingi eigi að athuga sinn gang, sín vinnubrögð með hliðsjón af þessum staðreyndum. Á þessu þingi var lögð fram tillaga til þingsályktunar um að forsætisnefnd Alþingis sjái til þess að sjónvarpsútsendingar frá þingfundum nái til landsins alls sem fyrst. Tillaga þessi á mikinn hljómgrunn í forsætisnefndinni og eflaust hjá þingmönnum öllum, en nauðsynlegt er að þetta mál verði kannað betur, einkum kostnaðarhlið þess, og er forsætisnefnd ráðin í því að ljúka athugun á þessu máli fyrir haustið. Ein af þeim breytingum sem stefnt var að með stjórnarskrárbreytingunni 1991 var að efla nefndastarf Alþingis. Ég hygg að flestir alþingismenn séu sammála um að vel hafi tekist til um starfsemi nefndanna og komist hafi meiri festa á nefndastörfin. Hitt er svo ljóst að við höfum ekki haft tækifæri til þess að búa nefndunum þau starfsskilyrði sem nauðsynlegt er. Þar er komið að húsnæðisvanda Alþingis, sem ekki verður gerður að umræðuefni hér, en óvíða kreppir meira að Alþingi en í nefndastarfinu. Ég hygg að margir þeir gestir sem koma á fund þingnefnda undri sig á því hve starfsaðstaða þeirra er bágborin. Ég vil líka í þessu sambandi minna á að hið breytta skipulag Alþingis hefur aukið vinnuálag á þingmenn. Algengt er nú orðið að þingmenn hefji nefndastörf klukkan átta að morgni og séu bundnir við störf sem tengjast þinginu með einum eða öðrum hætti fram undir kvöldmat flesta daga vikunnar og er þá ekki minnst á önnur störf sem krafist er að alþingismenn sinni utan sjálfra þingstarfanna og eru þau þó að sönnu mjög mikilsverð. Ég er ekki viss um að allir landsmenn geri sér að öllu leyti grein fyrir þeirri miklu vinnu sem krafist er af alþingismönnum. Nú hefur verið samþykkt tillaga til þingsályktunar um frestun á fundum Alþingis fram að þjóðhátíðardegi. Við horfum fram til þess að þann 17. júní verði þess minnst á Þingvöllum að 50 ár eru liðin frá því að stjórnarskrá lýðveldisins Íslands gekk í gildi. Það fór fram á fundi Alþingis að Lögbergi 17. júní 1944. Sá atburður er þeim sem þar voru ógleymanlegur, mitt í skugga styrjaldarinnar úti í heimi. Það er vissulega tilefni til þess að minnast þess nú þegar hálf öld er liðin og því hefur Alþingi ákveðið að halda fund á Þingvöllum í minningu þessa atburðar. Það er mín skoðun að Alþingi mætti oftar halda fundi á Þingvöllum en verið hefur þó tilefnin væru eitthvað minni en nú er. Það er sannfæring okkar að Alþingi það er nú starfar sé framhald þess þings sem forfeður okkar komu á fót fyrir 1064 árum. Alþingi hefur verið rauði þráðurinn í þjóðarsögu Íslendinga alla tíð og það fór því vel á því, og í rauninni kom ekkert annað til greina, en að því yrði lýst yfir að Lögbergi við Öxará að Ísland væri orðið lýðveldi. Ég veit að þingflokkar munu vinna ötullega að því að ná samstöðu um verðug málefni sem fram verða borin á fundinum á Þingvöllum. Nú við lok þinghaldsins vil ég þakka öllum alþingismönnum fyrir ánægjulegt samstarf á þessu þingi. Sérstakar þakkir færi ég varaforsetum fyrir ágæta samvinnu og aðstoð við stjórn þinghaldsins, svo og formönnum þingflokkanna fyrir mjög gott samstarf. Starfsfólki Alþingis þakka ég alla aðstoð og fyrir mikið og gott starf og ágæta samvinnu í hvívetna. Skrifstofustjóra, Ólafi Ólafssyni, þakka ég sérstaklega fyrir hönd okkar alþingismanna. Hann mun senn ljúka langri og dyggri þjónustu í þágu Alþingis, tæplega fjögurra áratuga starfi, en hann lætur af störfum síðla sumars. Hafi hann bestu þakkir fyrir störf sín hér á Alþingi. Ég óska utanbæjarmönnum góðrar heimferðar og ánægjulegrar heimkomu og vænti þess að við hittumst öll heil á ný er Alþingi kemur saman til þess að minnast 50 ára afmælis lýðveldis á Íslandi.

Virðulegi forseti. Fyrir hönd okkar alþingismanna vil ég þakka hæstv. forseta fyrir hlý orð og góðar óskir okkur og fjölskyldum okkar til handa. Árið 1994 hefur verið tileinkað fjölskyldunni og nú óska ég þess að virðulegur forseti og við alþingismenn getum notað þetta þinghlé til að gefa okkur meiri tíma með fjölskyldunni og ég vænti þess að vinna okkar á komandi haustþingi beinist í enn meira mæli að því að bæta hag fjölskyldunnar í þessu landi. Þetta þing hefur um margt verið með betri svip en oft áður og vil ég þakka það m.a. þeim árangri sem náðist við breytingu þingskapalaga á sl. hausti. Ég vona að áframhald verði á því. Þótt við gerum nú hlé á reglubundnum þingfundum um sinn fer því fjarri að um raunverulegt frí sé að ræða, eins og margir fyrir utan þetta virðulega hús virðast álíta. Þingmenn og forseti þurfa áfram að sinna miklu og erilsömu starfi þó að þingfundum ljúki. Það gildir ekki hvað síst um virðulegan forseta vorn sem hefur með höndum skipulagningu allra funda Alþingis. Ég vil óska hæstv. forseta allra heilla í mikilvægu starfi. Ég vil einnig óska forseta og fjölskyldu hennar góðs sumars. Enn fremur færi ég öllu starfsfólki þingsins þakkir okkar þingmanna fyrir frábærlega vel unnin störf í þágu þingsins í allan vetur og ekki síst þann tíma og við þær annir sem ríkt hafa undanfarið. Ég vil einnig taka undir þakklæti og góðar óskir til handa skrifstofustjóra Alþingis. Ég vil biðja hv. þingmenn að taka undir þessi orð mín með því að rísa úr sætum. --- 
            

Ég vil þakka hv. 6. þm. Vestf. fyrir hlý orð í minn garð og minnar fjölskyldu og þakka hv. þingmönnum fyrir að taka undir þau orð. Ég endurtek óskir mínar til allra alþingismanna og starfsliðs Alþingis.

Forseti Íslands hefur ritað svofellt bréf: ,,Forseti Íslands gjörir kunnugt: Að ég, að tilskildu samþykki Alþingis, veiti forsrh. umboð til þess að fresta um sinn fundum Alþingis, 117. löggjafarþings, frá 11. maí 1994 eða síðar ef nauðsyn krefur, enda verði þingið kvatt saman til fundar á ný eigi síðar en 17. júní 1994. Gjört að Bessastöðum, 11. maí 1994. Vigdís Finnbogadóttir. Davíð Oddsson. Forsetabréf um frestun á fundum Alþingis.`` Samkvæmt þessu umboði og með tilvísun til samþykkis Alþingis lýsi ég hér með yfir því að fundum Alþingis, 117. löggjafarþings, er frestað. Leyfi ég mér að óska hv. alþingismönnum og starfsmönnum þingsins, svo og landsmönnum öllum, allra heilla.