Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Í lögum um samvinnufélög er svo ákveðið, að félögin skuli greiða 1% af sölu, aðkeyptra vara og afurða til varasjóðs árlega. Enn fremur er ákvæði um, að arður af viðskiptum, sem utanfélagsmenn kunna að hafa gert við félagið, skuli lagður í varasjóð, nema honum sé varið á annan hátt til almenningsþarfa. Upphaflega voru þessi ákvæði rökstudd þannig, að nauðsynlegt væri að setja þau, til þess að löggjafarvaldið hefði íhlutun um, að samvinnufélögin styrktu sérstaklega fjárhag sinn með þessu tillagi til varasjóðsins. Á hinn bóginn er engum öðrum félögum, en samvinnufélögum lögð sú skylda á herðar að leggja þannig til varasjóða sinna. Öllum öðrum félögum er þetta í sjálfsvald sett. Segja má, að það hafi ekki verið óeðlilegt, að þessi ákvæði væru í lögum, á meðan samvinnufélögin voru ung og lítil reynsla orðin af þeirra starfi. En nú sýnir reynslan ótvírætt, að það er engin sérstök ástæða til þess að leggja samvinnufélögunum þessar kvaðir á herðar með löggjöf og að það er alveg óhætt að láta þau vera fjár síns ráðandi að þessu leyti eins og önnur félög. Þess vegna er lagt til með þessu frv., að þetta ákvæði, að samvinnufélagi sé skylt að leggja 1% af sölu aðkeyptra vara og afurða til varasjóðs, skuli falla niður. Á hinn bóginn er gert ráð fyrir, að það ákvæði standi, að arður af viðskiptum, sem utanfélagsmenn kunna að hafa við félagið, skuli lagður í varasjóð. Er því ákvæði haldið vegna þess, að samvinnufélögin hafa þá sérstöðu, að þeim er alls ekki ætlað að ráðstafa til félaga sinna neinum arði af utanfélagsmannaviðskiptum, heldur verði honum varið til þess að efla félagssamtökin og verði varasjóður sá, sem þannig myndast, almannaeign, ef félögin eru lögð niður, en aldrei einkaeign þeirra, sem í félögunum eru. En höfuðatriði málsins er þetta: Reynslan sýnir, að það er alveg eðlilegt, að samvinnufélög verði hliðstæð öðrum félögum að þessu leyti, að þeim sé ekki skylt að greiða 1% af sölu aðkeyptra vara í varasjóð, heldur ráði þau því sjálf, að hve miklu leyti þau leggja til varasjóðs af félagsmannaviðskiptum. Ég vil leyfa mér að leggja til, að málinu verði vísað til nefndar, og ég held, að ég muni það rétt, að allshn. hafi orðið fyrir valinu í Nd., og legg til, að þessu máli verði vísað til hennar.



Herra forseti. Ég vil í sambandi við þetta mál spyrja hæstv. ráðh.: Hvernig er háttað sambandi þessa frv., ef að lögum verður, við skattgreiðslu samvinnufélaga til ríkissjóðs? Verður nokkur breyting að þessu frá gildandi reglum um skattgreiðslu samvinnufélaga, og ef svo er, þá spyr ég: Hver er breytingin, og hvaða verkanir getur hún haft? Það er ekki að tilefnislausu, að ég spyr um þetta. Þegar þetta mál var rætt í hv. Nd. og sjálfstæðismenn gagnrýndu það sem skattamál, sögðu flokksbræður hæstv. ráðh. í deildinni, að allt þetta væri á misskilningi byggt, hér væri ekki um skattamál að ræða, sögðu þeir. Blað hæstv. ráðh. hefur sagt hið sama, og það hefur gengið lengra. Það hefur staðhæft, að sjálfstæðismenn hafi með gagnrýni sinni verið að ofsækja samvinnufélögin. Ég kann ekki við þessa framkomu. Það, sem máli skiptir, er þetta: Snertir þetta frv. skatta samvinnufélaganna til ríkissjóðs, eða snertir það ekki skattamál? Þetta er aðalatriði málsins. Hitt er ekki sæmandi, að vera að fara í felur með tilgang frv. Sé það hins vegar vilji manna að leysa samvinnufélögin að mestu undan skattgreiðslu til ríkissjóðs, þá er að ganga hreint til verks. Af þessum ástæðum hef ég leyft mér að beina þessari fyrirspurn til hæstv. ráðh. og óska svars hans.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Hv. þm. V-Sk, spurði, hvernig þetta frv. kynni að snerta skattgreiðslur samvinnufélaga. Hv. þm. er nokkuð kunnugur skattamálum sem yfirskattanefndarformaður, og ég geri ráð fyrir, að hann hafi gert sér þetta ljóst. En fyrst hann spyr, skal ég gjarnan segja örfá orð um skattamál samvinnufélaga. Annars gefst tilefni til þess að ræða það, þegar frv. um breytingar á tekjuskattslögunum, sem liggur nú fyrir þinginu, kemur hingað. En verði þetta frv., sem hér er, samþykkt, sem alls ekki er skattamál, heldur fjallar um, hvort skylda skuli samvinnufélög til þess að leggja í varasjóði, - verði það samþykkt, þá búa samvinnufélögin við nákvæmlega sömu kjör að því er þetta snertir og öll önnur félög, þ. á m. hlutafélög. Hér er því um það eitt að ræða í sambandi við þetta mál, að það séu ekki frekari kvaðir á samvinnufélögunum um varasjóðsframlög, að því er varðar viðskipti þeirra við félagsmenn, en eru á öðrum félögum í landinu. Þeir, sem ekki vilja samþykkja þetta frv., vilja hafa í lögum sérstakar kvaðir á samvinnufélögunum umfram það, sem er á öðrum félögum. Um skattamál samvinnufélaga er svo aftur það að segja, að ráði þau því sjálf, hversu mikið þau leggja í varasjóð af félagsmannaviðskiptum, þá eru þau varðandi skattauppgjör einnig nákvæmlega sett á sama hátt og hlutafélög. Hlutafélögin ráða því sjálf, hversu mikið þau leggja í varasjóð, og samvinnufélögin mundu þá gera það líka. Og þó að skattafrumvarp það, sem liggur fyrir Nd., sé ekki hér til umr., þá er ástæða til þess út af því, sem hv. þm. V-Sk. sagði, að benda á, að verði það frv. samþykkt, munu samvinnufélögin borga skatt eftir sama skattstiga og öll önnur félög. Þau munu þá einnig að því er varðar framlög til varasjóða af félagsmannaviðskiptum búa við sömu reglur og önnur félög. Þetta er aðalatriði málsins. Þeir, sem ekki vilja samþykkja þær reglur um skattálagningu, sem eru í frv., sem liggur fyrir Nd., og þeir, sem vilja ekki fallast á að afnema þá kvöð á samvinnufélögunum, sem hér er gert ráð fyrir að afnema, vilja alls ekki unna samvinnufélögunum jafnréttis. Þeir vilja halda í lögum eða hafa í lögum sérstakar kvaðir á samvinnufélögin, sem gerir þeim erfiðara að starfa, en öðrum félögum. Menn geta svo kallað þessa afstöðu hvað sem þeir vilja. En vitanlega dylst engum, að slík afstaða getur ekki mótazt af öðru en, kala til samvinnufélaganna, andstöðu við þau og jafnvel fjandskap, því að það getur ekki verið, að sú afstaða að vilja hafa sérstakar kvaðir á tilteknum félögum umfram önnur félög byggist á nokkurri jafnréttishugsun eða því, að menn vilji unna jafnréttis. Þeir, sem mæla í móti því að létta þessari varasjóðskvöð af félagsmannaviðskiptum samvinnufélaga, eiga að færa rök fyrir því, hvers vegna þeir telji nauðsynlegt að hafa hana áfram í lögum. Og það væri fróðlegt að heyra þessi rök. Og það væri fróðlegt að heyra hv. þm. V-Sk. svara þessari spurningu t.d.: Telur hann þá ekki sjálfsagt, ef hann vill halda áfram þessari kvöð í lögum, að það sé þá líka lögfest, að hlutafélög borgi 1% af vöruumsetningu sinni í varasjóð? Og kannske hann vilji líka lögleiða það, að hlutafélög borgi allar tekjur af utanfélagsmannaviðskiptum í varasjóð, eins og raunar samvinnufélögunum er ætlað að búa við, jafnvel eftir að þessi breyting hefði verið gerð? Ég vildi því beina þessum spurningum til hans: Í fyrsta lagi: Hvaða rök sér hann fyrir því, að það verði að lögskylda samvinnufélögin áfram til þess að leggja 1% af félagsmannaviðskiptum í varasjóð? Í öðru lagi: Álítur hann þá ekki sjálfsagt, ef hann telur þetta nauðsynlegt, að festa það í lög, að hlutafélögum beri að gera hið sama?



Herra forseti. Mér virðist hæstv. ráðh. fara í kringum þá spurningu, sem ég lagði fyrir hann. Ég spurði beint: Hvaða áhrif hefur þetta frv., ef að lögum verður, á skattgreiðslu samvinnufélaga? Þessu svaraði ráðh, ekki, heldur kom með alls konar útúrdúra. Hæstv. ráðh. sagði í sinni frumræðu, að samvinnufélögin væru einu félögin, sem lögum samkvæmt er skylt að leggja í varasjóð. Þetta er rétt. En hann gat þess ekki, hæstv. ráðh., að þetta eru einu félögin, að ég hygg, þar sem skattgreiðslan er miðuð við varasjóð. Og það er þetta, sem máli skiptir í þessu sambandi. Ef kippa á þessum grundvelli burt, þá hlýtur að verða að gera breytingu á hinum almennu skattalögum, ef það á að koma fram, sem hæstv. ráðh. gefur hér í skyn, að samvinnufélögin eigi að lúta sömu reglum um skattgreiðslu og önnur félög. Það er alveg rétt, að samvinnufélögunum er skylt að leggja hundraðsgjald af veltu, 1%, í varasjóð. 2/3 þessa eru skattskyldir samkvæmt núgildandi reglum. Með þessu frv. er hins vegar lagt á vald félaganna sjálfra, hvort þau leggja nokkurn eyri í varasjóð, - ef það eru félög, sem eingöngu skipta við félagsmenn, - eða ekki. Það þýðir vitaskuld að óbreyttum lögum að öðru leyti, að þessi samvinnufélög verða skattfrjáls í ríkissjóð. Er það ekki rétt skilið hjá mér? Ég vil, að þetta komi skýrt fram, að það sé ekki farið í neinn feluleik með þetta. Er það meiningin að gera þessi samvinnufélög skattfrjáls í ríkissjóð eða ekki? Það er þetta, sem máli skiptir. Allt annað eru málalengingar, sem koma ekki þessu máli við. Félögin þurfa ekki annað, en leggja í stofnsjóð, og stofnsjóður er skattfrjáls. Þetta er þungamiðja þessa frv.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Hv. þm. fannst, að ég hefði ekki svarað þeirri spurningu, sem hann bar fram. Það er auðvitað á algerum misskilningi byggt. Ég svaraði henni fullkomlega. En ég vil upplýsa það aftur, til þess að það verði algerlega ljóst, að ef þetta frv. verður samþ. og skattalagafrv., sem liggur fyrir Nd., þá búa samvinnufélögin, að því leyti sem varðar ríkisskattana, við sömu kjör og önnur félög. En á meðan það ákvæði er í l., sem þetta frv. fjallar um að afnema, þá eru samvinnufélögunum lagðar á herðar sérstakar kvaðir með ákvæðum um framlög í varasjóð, Hv. þm. V-Sk. sagði, að samvinnufélögin væru einu félögin, þar sem varasjóður væri lagður til grundvallar skattálagningu, því að þau borguðu eftir núgildandi lögum skatt af 2/3 þess, sem lagt væri í varasjóðinn. Þetta er náttúrlega alveg á misskilningi byggt, því að þetta gildir um hlutafélögin líka. Ef þau leggja í varasjóð af frjálsum vilja, þá greiða þau af hluta þess skatt eins og samvinnufélögin. En hlutafélögin eru frjáls að því, hvort þau leggja nokkuð í varasjóð eða ekki, og það verður nákvæmlega sama aðstaða fyrir samvinnufélögin, eftir að þetta frv. er samþ., að þau eru frjáls að því, hvort þau leggja nokkuð í varasjóð eða ekki af félagsmannaviðskiptum. En aftur á móti verður á þeim sú sérstaka kvöð áfram, að þau verða að leggja allan hagnað af utanfélagsmannaviðskiptum inn í varasjóðinn og borga þar með skatt af 2/3 af þeim tekjum. Þannig verður sérstök kvöð áfram á samvinnufélögunum umfram nokkra aðra, umfram hlutafélögin, þó að þessu ákvæði verði breytt, sem þetta frv. fjallar um. Hversu mikla skatta samvinnufélögin borga, áður en svona l. eru sett og eftir, fer vitanlega algerlega eftir því, hversu miklar tekjur samvinnufélögin hafa, alveg eins og það fer eftir því, hvort hlutafélögin hafa háar skattskyldar tekjur eða ekki, hve mikið þau borga. Ef hlutafélögin hafa háar skattskyldar tekjur, borga þau mikla skatta. Ef þau hafa litlar eða engar skattskyldar tekjur, borga þau litla eða enga skatta. Það, sem hv. þm. spurði um þetta, er algerlega út í hött. Ef hlutafélag væri rekið þannig t.d., að það greiddi viðskiptamönnum sínum svo mikið sem afslátt, að það hefði litlar eða engar tekjur, þá mundi það lítinn eða engan skatt borga að sjálfsögðu. Ef það hefur aftur á móti gróða, borgar það skatt. Alveg eins er með samvinnufélag. Ef það skilar félagsmönnum aftur í afslætti meginhlutanum af þeim tekjum, sem það hefur haft af viðskiptum við þá, hefur félagið litlar skattskyldar tekjur af þeim viðskiptum. En geri það ekki þetta, þá verður félagið vitanlega að borga skatt, nákvæmlega eins og hlutafélagið. Það er alveg hliðstætt. En þó er sú sérstaka kvöð á samvinnufélaginu áfram, að ef um ágóða af utanfélagsmannaviðskiptum er að ræða, þá verður að leggja hann allan í varasjóð. En hlutafélaginu er það frjálst, hvort það leggur ágóðann í varasjóð eða ekki. Hér er einvörðungu um það að ræða að taka þessa sérstöku kvöð af samvinnufélögunum að því er varðar félagsmannaviðskiptin, þannig að þau verði varðandi þau hliðstæð öðrum fyrirtækjum. Hvort þau borga mikinn eða lítinn skatt framvegis, fer eftir því, hvort þau hafa mikinn eða litinn tekjuafgang, alveg eins og um annan rekstur í landinu. Málflutningur sjálfstæðismanna virðist helzt byggður á því, að þeir vilji láta lögbjóða, að samvinnufélög skuli hafa svo og svo miklar skattskyldar tekjur, þó að þau hafi máske raunverulega engar hreinar nettótekjur. En hvað ætli menn segðu um það, ef það yrði sett í l., að hlutafélögin ættu að borga 1% af umsetningu sinni í varasjóð, hvernig sem reksturinn gengi og borga svo skatt af 2/3 af því, jafnvel þó að þau hefðu engar hreinar tekjur? Slíkt getur vitanlega alls ekki staðizt, og þetta ákvæði, sem hér er verið að breyta, fær í raun og veru ekki staðizt. Sannleikurinn er sá, að hv. þm. V-Sk. og aðrir þeir, sem hafa talað á móti þessu máli, geta alls ekki unnað samvinnufélögunum jafnréttis á við annan rekstur. En vitanlega er sannleikurinn sá, að þjóðinni ríður mjög á því að hafa einmitt öflugan samvinnurekstur. Sú eina reglulega samkeppni, sú heilbrigðasta samkeppni, sem á sér stað í landinu, er einmitt samkeppnin á milli samvinnufélaganna annars vegar og annarra fyrirtækja hins vegar. Það er sú samkeppni, sem þjóðinni kemur að mestum og beztum notum. En því aðeins getur þessi samkeppni orðið eðlileg, að hvorugum aðilanum sé íþyngt með sérstökum kvöðum af hálfu löggjafarvaldsins, eins og gert hefur verið með því ákvæði, sem hér er farið fram á að afnema, til þess að aðilarnir verði jafnt settir að þessu leyti. Þetta er mjög þýðingarmikið atriði í málinu. En þegar til kemur, vilja ýmsir alls ekki unna samvinnufélögunum jafnréttis. Ég vil svo benda á það aftur, að hv. þm. V-Sk. svaraði aldrei þeim spurningum sem ég beindi til hans. Hann svaraði aldrei þeirri spurningu minni t.d., hvort hann teldi ekki sjálfsagt til jafnréttis að lögleiða, að hlutafélög væru skyldug til þess að greiða 1% af viðskiptaveltu sinni í varasjóðina. Kannske hann vildi heldur lögleiða, að hlutafélögunum væri skylt að leggja allan gróða sinn af viðskiptum við utanfélagsmenn í varasjóð, eins og samvinnufélögunum verður skylt að gera jafnt eftir sem áður, þótt þetta frv. yrði að lögum? Ég get varla ætlað hv. þm. V-Sk., að hann sé á móti því að afnema skylduna til að leggja í varasjóð hjá samvinnufélögum, nema hann hafi þá í huga að lögleiða sams konar kvöð á önnur félög.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir á þskj. 428, um sölu nokkurra jarða í opinberri eigu og um eignarnám erfðafesturéttinda, er flutt í Nd. og komið hingað til hv. Ed. Þetta frv. var - og fleiri e.t.v. samhljóða - flutt í byrjun í Nd., t.d. frv. um að selja Eyrarbakkahreppi land jarðanna Einarshafnar, Skúmsstaða og Stóru-Háeyrar í Eyrarbakkahreppi með hjáleigum og um eignarnámsheimild á erfðafesturéttindum. Þetta frv. var flutt í Nd., eingöngu um þetta atriði, á þskj. 184. Þetta frv. tók nokkuð miklum breytingum í Nd. á þann hátt, að samþ. var eða steypt í eitt frv., sem nú liggur hér fyrir á þskj. 428, heimildum fyrir ríkisstj. til þess að selja fleiri ríkisjarðir og fleiri aðilum. Eins og það liggur nú fyrir, er þetta heimild fyrir ríkisstj. að selja Eyrarbakkahreppi í Árnessýslu allt land jarðanna Einarshafnar, Skúmsstaða og Stóru-Háeyrar í Eyrarbakkahreppi með hjáleigum, að undanskildum eignarlóðum, sem þegar hafa verið seldar úr landi Stóru-Háeyrar. Þetta er nr. 1 í 1. gr. Og í öðru lagi er heimild til að selja Raufarhafnarhreppi allt land jarðarinnar Raufarhafnar. Í þriðja lagi að selja Óskari Hjartarsyni á Grjóteyri í Andakílshreppi í Borgarfjarðarsýslu jörðina Skógarkot í Andakílshreppi. Í fjórða lagi að selja hreppsnefnd Eyrarsveitar jörðina Hrafnkelsstaði í Eyrarsveit. Og í fimmta lagi að selja Þorvarði Einarssyni á Bakka í Stykkishólmi jörðina Kiðey í Stykkishólmshreppi. Þá eru sérákvæði einnig í 1. gr. hvað snertir 1. og 2. lið, þ.e. sölurnar til Eyrarbakkahrepps og Raufarhafnarhrepps, að náist ekki samkomulag um söluverð landsins, skal meta það með gerðardómi, þar sem kaupandi og seljandi tilnefna sinn hvorn aðilanna og sýslumaður Árnessýslu nefnir oddamann fyrir Raufarhafnarhrepp. Hvað Eyrarbakkahrepp snertir, þá er tiltekið, að andvirði landanna skuli hreppnum heimilt að greiða á 25 árum, en hvað Raufarhafnarhrepp snertir, þá er sagt, að greiðsluskilmálar skuli vera hagkvæmir, sbr. 4. gr. laga nr. 64 27. júní 1941, og einnig tiltekið, að hreppurinn má ekki selja jörðina eða hluta hennar nema með samþykki ríkisstj. Þá er einnig tekið fram, að þarfnist ríkið eða ríkisstofnanir byggingarlóða úr landinu undir opinberar byggingar, skal því heimilt að kaupa þær og þá við sama verði hlutfallslega og Eyrarbakkahreppi og Raufarhafnarhreppi var gert að greiða fyrir landið. Þá er um 3. og 4. og 5. tölulið sagt, að söluverð þeirra jarða skuli ákveðið af dómkvöddum mönnum. Í 2. gr. er ákvæði um það, að hreppsnefnd Eyrarbakkahrepps eða Raufarhafnarhrepps er heimilt að taka eignarnámi erfðafesturéttindi í eignarlandi hreppsins, eða hreppanna, ef nauðsyn krefur vegna skipulags. Þetta er í stuttu máli innihald þessa frv., eins og það liggur hér fyrir. Í grg., sem fylgir frv, um söluna til Eyrarbakka, eins og það var flutt í byrjun, eru raktar ástæður fyrir ósk hreppsnefndarinnar, - en frv. var flutt samkvæmt hennar ósk, - að hreppurinn fái land umræddra jarða keypt. Á landi þessara jarða er öll byggð þessa þorps, þ.e.a.s. Eyrarbakka. Og á Eyrarbakka eru nú 500–600 íbúar. Ég skal ekki fjölyrða um rök hreppsnefndarinnar fyrir þessu eða þau rök, sem hún færir fyrir því, að það sé eðlilegt, að hreppurinn fái þessi umræddu lönd keypt. En ég vil taka undir það, sem þar er sagt, að bæjum og þorpum sé nauðsynlegt að eiga land það, sem byggð þeirra stendur á. Skipulag bygginga, gatnagerðar og annarra mannvirkja í slíkum þorpum verður því aðeins vel framkvæmt eða framkvæmt svo, að í lagi sé, að viðkomandi hreppsnefndir og bæjarstjórnir hafi fullt umráð og helzt eignarrétt yfir landi því, er skipuleggja skal. Allar lóðir og lendur innan hinna skipulögðu svæða bæjanna og í næsta nágrenni þeirra hækka mjög í verði við framkvæmdir, sem bæjarfélögin gera á sínum svæðum, t.d. skipulagningu bygginga, gatnagerðar, lokræsa o.s.frv. Það er eðlilegt, að verðhækkanir, sem verða vegna þessara framkvæmda bæjarfélaganna, komi þeim sjálfum að notum í framtíðinni. Þetta, sem ég nú hef minnzt á í þessu sambandi, á við söluna á jörðum eða löndum til Eyrarbakkahrepps og Raufarhafnarhrepps. Þarna er um tvö gömul þorp að ræða, sem við nýja skipulagningu hljóta að breytast mjög mikið. Þar eru vitanlega gamlar byggingar, sem verða að hverfa fyrir öðrum nýrri, öðruvísi staðsettum, þar eru lagðar nýjar götur, sem gamlar byggingar verða að víkja fyrir, o.s.frv. Þetta ýtir allt undir það, að nauðsynlegt sé fyrir bæina að eiga þessi lönd, sem þarna er um að ræða. Við meðferð þessa máls hefur verið leitað umsagna jarðeignadeildar ríkisins, landnámsstjóra og í sumum tilfellum Búnaðarfélags Íslands, t.d. um frv. um söluna til Eyrarbakkahrepps og Raufarhafnarhrepps. Þeim var vísað til stjórnar Búnaðarfélagsins, sem síðan lagði málið fyrir búnaðarþing, nýafstaðið, og segja má, að umsagnir allra þessara aðila væru jákvæðar, þannig að þeir mæltu með því, að þessum aðilum, sem þarna er um rætt, verði seldar þessar jarðir og þessi lönd, sem þarna um ræðir. Þó skal ég geta þess, að jarðeignadeild ríkisins leggur til, að við sölu Eyrarbakka verði undanskilið vikurnám, sandtaka og malartekja, sem þar á sér stað í fjörunni eða í sjávarmálinu á milli ósa Ölfusár og Eyrarbakka, en á þessu svæði á hreppurinn sjálfur nú þegar nokkurt land, þar sem það fylgir jörð, sem hreppurinn keypti fyrir nokkuð mörgum árum, þ.e.a.s. Óseyrarnesi. En á landi þessara jarða, sem nú er talað um að Eyrarbakkahreppur fái keyptar, þ.e. land jarðarinnar Einarshafnar, Skúmsstaða og Stóru-Háeyrar, á því landi stendur, eins og ég sagði áðan, byggð þorpsins, og á því landi er einnig þessi vikur- og sandtaka, sem hér um ræðir. Jarðeignadeild ríkisins mælti með því, að hreppnum yrðu seldar þessar jarðir, þó með því skilyrði, að vikurnámið yrði tekið undan. Ég vil geta þess, að þarna er um sand og víkur að ræða, sem er notaður í steypu, og hefur verið töluvert af þessu efni flutt hingað til Reykjavíkur og selt hér til bygginga. Þá má geta þess, að þarna er ekki um fast sandnám að ræða, heldur er það þannig, að Ölfusá flytur mikið af vikri til sjávar. Þessi rekavikur flögrar svo um hvert flóð frá árósnum austur með ströndinni, og verður að sæta lagi með lágsjávuðu til þess að ná í hann og flytja hann undan sjó. Vikurinn gerir ýmist að fara eða koma, og verður alltaf að sæta færi til þess að bjarga honum undan sjó. Og menn á Eyrarbakka, bílstjórar, sem hafa haft töluverða atvinnu af því að flytja vikurinn hingað á bílum sínum, - þegar þeir hafa farið hingað til Reykjavíkur til þess að sækja vörur, hafa þeir flutt vikurinn á bílunum, sem annars hefðu verið tómir, - og þeir hafa haft töluverða atvinnu af þessu og hagað því á þann hátt, að þeir hafa notað hvert tækifæri með lágsjávuðu og flutt vikurinn undan sjó og bjargað honum og tekið hann svo þaðan, þegar heppilegt hefur verið og þeir hafa getað flutt hann á ákvörðunarstað. Á meðan málið var til meðferðar í hv. Nd., fóru nm. landbn. ásamt nokkrum fleiri til Eyrarbakka til þess að kynna sér þessar aðstæður, og eftir að hafa kynnt sér aðstæðurnar og skoðað þetta svæði, þá lagði meiri hl. landbn. Nd. til, að hreppnum yrðu seldar jarðirnar skilyrðislaust, þ.e.a.s., að ekki yrði vikurtakan tekin undan, og þannig liggur frv. nú fyrir. Þá vil ég aðeins minnast á þriðja liðinn í 1. gr., þ.e. að selja Óskari Hjartarsyni á Grjóteyri í Andakílshreppi í Borgarfjarðarsýslu jörðina Skógarkot í Andakílshreppi. Það hefur verið leitað, eins og ég sagði áðan, umsagnar sömu aðila og ég nefndi um þessa sölu, og hafa þeir mælt með henni. Þá er kunnugt um, að fjórir af fimm hreppsnefndarmönnum Andakílshrepps hafa einnig skrifað um það, að þeir mæltu með þessari sölu, en skólastjórinn á Hvanneyri hefur skrifað og mótmælt, að þessi jörð yrði seld. Hann færir þar til nokkrar ástæður, og er sú helzt, að hann álítur þetta land, land Skógarkots, sem er eyðijörð, vel fallið til að beita á það nautgripum, væri það girt af, enda hefur komið til orða að leigja það þá Nautgriparæktarsambandi Borgarfjarðar- og Mýrasýslu til þeirra nota. Málið hefur verið til athugunar hjá landbn. þessarar hv. d., og leggur nefndin til, að þessi liður sé einnig samþykktur eins og hann er í frv. Þó hefur hv. 11. landsk. þm. sérstöðu um þennan lið frv. Ég vil þá vísa til nál. n. á þskj. 464. Þar segir, að nefndin hafi athugað frv. og leggur til, að það verði samþykkt eins og það liggur fyrir. Einn nm., hv. 11, landsk., hefur þó fyrirvara um einn lið þess. M.ö.o.: með þessari undantekningu leggur n. til, að frv. verði samþykkt eins og það liggur fyrir.



Herra forseti. Ég hef undirritað nál. þetta með fyrirvara, að því er varðar 3. tölulið, en er að öðru leyti algerlega sammála því, að frv. nái fram að ganga. Fyrirvarinn varðar sölu á Skógarkoti í Andarkílshreppi til eiganda Grjóteyrar. Land þetta, sem er nú sennilega ekki mjög verðmætt, liggur upp að Grjóteyrarlandi. Hins vegar er mér tjáð, að þeir Grjóteyrarmenn hafi nægilegt land til umráða, nægilegt olnbogarými. Þá er og vitað mál, að meðan land Skógarkots er ógirt og ekki nytjað af Hvanneyri, þá geta Grjóteyrarmenn að sjálfsögðu nytjað það, því að búpeningur þeirra spyr ekki um landamerki. En þá er að athuga hvaða hagsmuni Hvanneyri hefur af því að eiga þetta land. Þeir, sem leitað hefur verið umsagnar hjá, telja þá hagsmuni litla. Skólastjóri Hvanneyrarskólans hefur á hinn bóginn lagt á móti því, að frv. þetta næði fram að ganga, bæði í fyrra og aftur núna. Margir ætla Hvanneyri og Hvanneyrarskólanum enn meira hlutverk í búnaðarfræðslunni hér á landi, en verið hefur hingað til. Á ég þar við, að þeir muni vera ærið margir, sem álíta, að þar eigi í framtíðinni að rísa búnaðarháskóli. Ég sé því ekki, ef ég ber saman hagsmuni þessara tveggja jarða, beina ástæðu til að vera að selja þetta land undan Hvanneyri gegn ítrekuðum og ákveðnum mótmælum skólastjóra. Ég mun því greiða atkvæði á móti þessum tölulið og legg til, að hann verði felldur út úr frv., en að öðru leyti, að það nái fram að ganga.



Herra forseti. Eins og nál. ber með sér, erum við nm. sammála, og frsm. hefur tekið fram ástæðurnar fyrir því og þarf ekki um það að tala, en hins vegar vildi ég gjarnan segja nokkur orð út af Skógarkotinu. Skógarkotið er eyðijörð, sem var byggð þegar Árni Magnússon var á ferðinni, og þá var þar, ef ég man rétt, 1 kýr og 18 eða 19 kindur, sem áttu að fóðrast á útigangi, því að heyskapur var enginn. Mjög stuttu þar á eftir lagðist það í eyði og hefur verið í eyði síðan, en fylgdi Hvanneyrartorfunni, eins og reyndar fleiri jarðir, Kvígsstaðir, Horn o.s.frv. Mikið af þessum jörðum er lagt undir Hvanneyri og eru komnar í eyði, eins og Svíri, Ásgarður, Tungutún, Hamrakot, Hóllinn o.s.frv., og er því Hvanneyri samsteypa af mörgum jörðum, sem komnar eru í eyði, en enn þá eru byggðar Ausan og Kvígsstaðirnir og Hornið. Ég kom á Hvanneyri 1909 sem kennari og var þar til 1920. Öll þau ár bjó Halldór Vilhjálmsson á Hvanneyri sem bóndi og skólastjóri, og þá notaði hann Skógarkotið á þá leið, að hann rak þangað stóðið sitt, ótömdu hrossin, að vorinu og hafði þau þar sumarið yfir og stundum fram á vetur. Þau voru náttúrlega ekki í Skógarkotslandinu, því að það er allt of lítið til þess, og þar að auki er töluvert af því uppblásið, heldur voru þau í Hafnarskógi, í Hafnarlandi, en Hafnarskógur er, eins og kunnugir menn vita, nokkurs konar almenningur fyrir stóð þeirra í Leirár- og Melasveit að sumrinu, sem safnast þar saman og heldur sig þar, - og hefur meira að segja komið fyrir, að hross hafa komið úr skóginum, sem menn hafa ekki vitað hvar voru, eftir tveggja ára skeið. Halldór notaði þetta svona. Svo kom Runólfur. En þá var nú viðhorf til hrossanna dálítið breytt. Það var hætt að hafa mikið af stóði, og það, sem þá var, fyrst eftir að hann kom, var einungis til þess að viðhalda tömdum hrossum. Svo komu dráttarvélar í stað hrossanna, svo að þau hurfu, og ég veit ekki til, að Runólfur hafi notað landið nema tvö fyrstu árin, sem hann var á Hvanneyri. Þá rak hann þangað ótömdu hrossin. Svo fækkaði hann þeim, og hann sá þá ekki ástæðu til þess að nota Skógarkot, og Guðmundur Jónsson hefur aldrei notað það til nokkurs hlutar árin sem hann hefur verið á Hvanneyri. Hann hefur aldrei haft þarna nokkra skepnu eða notað það til nokkurs hlutar og hefur því enga ástæðu til að ætla, að Hvanneyri þurfi á neinn hátt á því að halda. Um það, hvort á Hvanneyri verður landbúnaðarháskóli eða ekki, skal ég láta alveg ósagt, það er mál út af fyrir sig. En þó að það yrði gert að landbúnaðarháskóla, þá verður ekkert gert með Skógarkotið. Að vísu væri hugsanlegt að girða Skógarkotið af og planta þar skóg. Það eru þar dálitlir runnar, svona hnéháir, eins og í Hafnarskógi. Það er hugsanlegt að friða hann og í skjóli þessara runna gróðursetja þar barrtré og reyna að fá þar upp skóg. Þetta væri hugsanlegt að gera við Skógarkotið og kannske setja það að einhverju leyti í samband við skólann, þó að honum sé nú ekki beint ætlað það hlutverk að sjá um skógrækt nema sem garðrækt í kringum bæinn. Að öðru leyti kemur ekki til greina, að Hvanneyri noti Skógarkotið. Það er ekki heldur það, sem vakir fyrir þeim, sem ekki vilja láta selja þessa jörð, heldur er það hitt, að það er komið á um Mýra- og Borgarfjarðarsýslu nautgripasamband, sem í eru flestir bændur í héraðinu, sem hafa sameiginlegt nautahald og sæðingarstöð, sem þeir sæða frá. Það hefur ýmsum dottið í hug, einmitt af því að þetta land er ekkert notað, að setja þar upp girðingu til að geyma í naut, sem eru annaðhvort lítið notuð og þó helzt reyndar ekkert notuð, að sumrinu. Ég tel þetta land algerlega óhæft til þess, og hefði ég verið enn þá nautgriparáðunautur og verið borið undir mig, hvort ætti að nota þetta land, þá hefði ég sagt nei. Það er ósköp lítið. Lengdarhliðin á því liggur meðfram alfaravegi, veginum norður í landið, og girðingin yrði meðfram honum. Og þó að maður geri ráð fyrir, að girðingin fái að vera í friði, þá er það nú svona, að það eru á ýmsum stöðum gerð skemmdarverk og girðingin liggur alveg meðfram vegi, sem fólkið fer um og sér nautin fyrir innan og svo er kannske einhver að yggla sig framan í þau o.s.frv., þá tel ég það ekki heppilegt, - það er nú það fyrsta. Í öðru lagi er mikill meiri hluti af þessu litla landi, sem Skógarkot á, flög og ekkert haglendi, en upp undir kverkinni graslendi, og graslendið sæmilegt kannske fyrir eitt eða tvö naut, sem gætu verið þar að sumrinu til, það er ekki miklu meira, sem þar er um að ræða. En þá liggur þetta á því svæði undir Hafnarfjalli, sem á koma slík ódæmaveður, að hver skepna, sem þar er, nema þá því meira ullað sauðfé, blotnar inn að skinni, og er ákaflega óheppilegt að hafa nautkindur úti vörzlulausar í slíkum veðrum. Ég mundi þess vegna aldrei hafa mælt með því, hefði ég verið ráðunautur, að það land væri tekið undir nautagirðingar, - og það er það eina, sem þeir menn hafa talað um, sem halda fram, að landið mætti ekki seljast, af því að það þyrfti að nota það til þess arna, og telja, að þar sem það væri almannaeign, þá væri rétt að nota það á þennan hátt í almannaþágu. Ég vil þess vegna vona, að þeir verði fáir, sem greiði atkvæði með því, að þessi liður falli út úr frv. Ég tel, að hann eigi alveg hiklaust að vera þar.