Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hádegishlé verður gert á milli kl. 13 og 14 í dag.

Til svara eru heilbrigðisráðherra, iðnaðar- og viðskiptaráðherra, utanríkisráðherra, innanríkisráðherra og félags- og húsnæðismálaráðherra.

Herra forseti. Eitt af þeim málum sem hér hefur verið hvað mest í umræðu upp á síðkastið er sá möguleiki sem felst í því fyrir Íslendinga að leggja sæstreng til Evrópu til að selja þangað rafmagn. Nýlega birtu sambönd evrópskra flutningsfyrirtækja niðurstöðu þar sem borin voru saman ein 100 orkuflutningaverkefni og niðurstaðan varð sú að íslenska verkefnið bar af varðandi möguleika á arðsemi. Við höfum áður rætt þetta hér í þessum sölum. Í febrúar kom hæstv. iðnaðarráðherra með skýrslu hingað frá ráðgjafarhóp sínum um málið. Ein af niðurstöðum umræðunnar var hin sama og er að finna í 4. lið tillagna í þeirri skýrslu sem sömuleiðis var tekið undir í skýrslu Hagfræðistofnunar og laut að því að afar mikilvægt væri fyrir Íslendinga að hefja könnunarviðræður við bresk stjórnvöld og fá úr því skorið hverjir möguleikar Íslands væru. Það skipti til dæmis máli að komast að því hvort hægt væri að fá aðgang fyrir íslenska endurnýjanlega orku gagnvart hinu nýja ívilnunarkerfi Breta og fá upplýsingar um það hvort hægt væri að gera við þá langtímasamninga sem leiddu til fyrirsjáanlegs tekjustreymis sem aftur leiddi til þess að áhætta Íslendinga eða þeirra sem mundu eignast slíkan streng og reka væri lítil, hugsanlega engin. Þess eru nýleg dæmi að bresk stjórnvöld hafa gert slíka samninga við orkuframleiðslufyrirtæki sem eru í eigu aðila utan Bretlands. Af þessu tilefni langar mig til að spyrja hæstv. ráðherra: Hvenær hyggst hún hefja könnunarviðræður við Breta um slíkan streng?

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður er mikill áhugamaður um þetta mál eins og sést á því að ég er með skriflega fyrirspurn frá honum í meðferð, fyrirspurn sem ég er að leggja lokahönd á að svara. Varðandi þá spurningu sem hv. þingmaður nefndi er það rétt að í vor skilaði atvinnuveganefnd þingsins nefndaráliti sínu, var með skýrslu ráðgjafarhópsins til meðferðar. Í framhaldi af því átti ég viðræður við breska orkumálaráðherrann þar sem við fórum yfir þessi mál. Eins og margoft hefur komið fram kom þar fram áhugi Breta á þessu viðfangsefni en jafnframt kom það skýrt fram hjá breska ráðherranum að hann hafði skilning á því að við þyrftum að ræða þetta hér innan lands og gera ýmsar athuganir, vegna þess að bæði atvinnuveganefndin og sú ráðgjafarnefnd sem hafði málið til umfjöllunar benti á að við þyrftum að vinna frekari vinnu innan lands. Það er akkúrat það sem við erum að gera, eins og mun koma ítarlegar fram í því svari sem ég er að undirbúa til hv. þingmanns. Þar er um að ræða að við erum búin að kortleggja átta verkefni sem við erum ýmist búin að setja af stað eða erum að fara af stað með. Hvað varðar spurningu þingmannsins um könnunarviðræður við Bretland tel ég ekki tímabært á þessu stigi málsins, áður en við höfum sjálf aflað okkur þeirra upplýsinga sem ég nefndi, að fara í viðræður, hvorki við bresk stjórnvöld né aðra en við erum í góðu sambandi við þarlend yfirvöld og erum að vinna þetta mál mjög vel. Það er komið í góðan farveg.

Herra forseti. Ég veit ekki einu sinni hvort þetta svar fellur undir það að hægt sé að segja að hæstv. ráðherra sé að vinna þetta mál á hraða snigilsins. Það kemur skýrt fram hjá hæstv. ráðherra að það sem var lagt fyrir hana, sem var ein af niðurstöðum umræðunnar á Alþingi, þar sem Hagfræðistofnun Háskóla Íslands segir að sé mikilvæg, sem er ein af helstu tillögunum í ráðgjafarhóp ráðherra, hefur ekki verið unnið. Hæstv. ráðherra segir að ekki sé tímabært að fara í þessar viðræður vegna þess að hún hefur ekki unnið heimavinnuna sína. Þannig er það. Það kom fram á ráðstefnu hér í september að hún hafði ekkert gert til þess að undirbúa. Hún hafði ekki farið eftir því sem þingið sagði, ekki eftir því sem þessar stofnanir höfðu sagt. Það er rétt að fram komi að hæstv. fjármálaráðherra sagði á fundi Landsvirkjunar að hann teldi að það væri ekki eftir neinu að bíða. Það kom fram fyrirspurn um norskan og íslenskan streng í breska þinginu um daginn og var sagt frá því hvað var að gerast gagnvart Noregi, en um Ísland var sagt: Það er enn þá beðið eftir því að Íslendingar segi hvað þeir vilji. Með öðrum orðum, Íslendingar vita ekki hvað þeir vilja í þessu mikla hagsmunamáli 

Virðulegi forseti. Ég verð að lýsa mig algjörlega ósammála hv. þingmanni. Það er verið að vinna þetta mál mjög vel, ég leyfi mér að fullyrða það. Það er rangt sem fram kemur hjá þingmanninum, að við höfum ekki verið að vinna í málinu og að ekkert hafi gerst í því. Það er rangt. Hvað könnunarviðræðurnar um breska ívilnunarkerfið sem hv. þingmaður nefndi og kom fram í skýrslu ráðgjafarhópsins hefur það gerst í millitíðinni, og hv. þingmaður ætti kannski að kynna sér málið betur, að bresk yfirvöld hafa klárað þá lagasetningu. Eftir því sem við komumst næst er ekkert því til fyrirstöðu að Ísland geti verið þar undir. Það er algjör óþarfi að fara í viðræður um eitthvað sem er löngu ákveðið. Nú bið ég hv. þingmann að slaka aðeins á, koma með okkur í það verkefni að afla okkur upplýsinga og þekkingar á því hvort þetta sé eitthvað sem við teljum okkur hagkvæmt og hvaða afleiðingar þetta hefur fyrir annað, fyrir iðnað, umhverfið og alla þá aðila 

Herra forseti. Um næstu áramót hyggst ríkisstjórnin stytta það tímabil sem atvinnulausir geta verið á bótum úr 36 mánuðum í 30 mánuði. Tilgangur þessarar styttingar er sá einn að spara 1.130 millj. kr. Þetta er framlag velferðarráðuneytisins, eða félagsmálaráðherra réttara sagt, til þess að loka fjárlagagatinu sem búið var til með því að létta sköttum af auðmönnum og af útgerðinni í landinu. Af þessu tilefni langar mig að leggja nokkrar spurningar fyrir hæstv. ráðherra. Samkvæmt frumvarpinu er um að ræða 600–700 manna hóp, en sem betur fer er nú sýnt að þetta mun ekki verða nema 500–520 manns, sem er gott fyrir alla nema kannski hæstv. ráðherra, vegna þess að með því minnkar að sama skapi sparnaðurinn sem hún á að skila í gatið og það verða ekki 1.130 milljónir heldur rúmlega milljarður. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Hvernig ætlar hún að bregðast við þessari hagræðingarkröfu? Hvar ætlar hún að taka 100 milljónir og skera niður í velferðarráðuneytinu til þess að skila sínu í gatið? Það eru 500–520 manns sem fara af bótum um áramót. Hvaða fólk er þetta? Eru þetta konur? Eru þetta karlar? Á hvaða aldri er það? Hvar er greiningin á þessum hópi? Hvar býr þetta fólk? Samband íslenskra sveitarfélaga telur að þessi aðgerð ein muni leiða til 500 millj. kr. kostnaðarauka fyrir sveitarfélögin í landinu. Við sem hér erum inni og fleiri vitum, reyndar vita það allir að þau sveitarfélög þar sem atvinnuleysi er mest og hefur verið hvað lengst og langvarandi eru verst í stakk búin til að taka við þessari sendingu. Þess vegna kallar Samband íslenskra sveitarfélaga eftir fjárframlagi frá ríkinu í þessu skyni. Hver er afstaða ráðherra til þess?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Álfheiði Ingadóttur kærlega fyrir fyrirspurnina og gaman að sjá hana hér aftur á þingi. Það er rétt að þetta er megintillagan um niðurskurð í félags- og húsnæðishluta velferðarráðuneytisins, að stytta atvinnuleysisbótatímabilið um hálft ár. Ástæðan fyrir því er, eins og þingmaðurinn fór í gegnum, hagræðingarkrafa. Þrátt fyrir þessa tillögu verðum við enn þá með lengsta bótatímabilið á öllum Norðurlöndunum en við verðum samt að færa okkur meira í áttina að því hvað þekkist annars staðar á Norðurlöndunum. Ég lagði líka áherslu á að verja það fjármagn sem fer í vinnumarkaðsaðgerðir og bæta aðeins í. Það hefur sýnt sig að þau úrræði sem við höfum verið að beita skila árangri. Þessi ákvörðun byggðist náttúrlega á þeim frábæru fréttum sem komu fram í máli þingmannsins að atvinnuástandið er að batna verulega. Við erum með hvað lægstu atvinnuleysistölur af öllum OECD-ríkjunum. Ég held að við séum þar í hóp með Noregi, Þýskalandi og Austurríki, ég kannast ekki við að þau hafi farið í gegnum nein áföll á síðustu árum. Ég geri því ráð fyrir að við munum líka sjá almennt lægri atvinnuleysistölur. Við erum að fá mjög bjartar hagspár, eins og frá ASÍ í gær, og þær eru í takt við það sem Seðlabankinn hefur verið að spá. Málið er núna í höndum þingsins. Þingið mun fara yfir hagspár og grípa til þeirra aðgerða sem nauðsynlegar eru til þess að fjárlögin endurspegli þær. Ég hef átt þó nokkur samtöl við Samband íslenskra sveitarfélaga. Sveitarfélög hafa verið að vísa fólki sem fær fjárhagsaðstoð hjá þeim til Vinnumálastofnunar og við höfum séð að þeir einstaklingar hafa náð umtalsverðum árangri. Við munum leggja mjög mikla áherslu á það að sveitarfélögin nýti sér þá þjónustu sem Vinnumálastofnun býður upp á og alla þá reynslu sem hún er búin að byggja upp 

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið en ég tók auðvitað eftir því að hún svaraði því ekki hvernig ætti að skera meira niður í velferðarráðuneytinu, í félagsmálaráðuneytinu, vegna þess að það verður minni sparnaður af þessari fyrirhuguðu aðgerð. Það er ekki aðeins verið að stytta bótatímann, það er verið að auka á vanda þessa hóps með niðurskurði hjá Vinnumálastofnun og með niðurskurði á Starfsendurhæfingarsjóði. Það er því greinilega ekki á dagskrá hjá ríkisstjórninni að auka virkniúrræðin fyrir þennan hóp, því miður. Þetta mun setja þetta fólk úr erfiðri stöðu í vonlausa stöðu eins og var fullyrt við okkur á fundi velferðarnefndar í gær. Herra forseti. Ég vil hvetja hæstv. ráðherra til þess að auka virkniúrræðin fyrst, setja meiri peninga á næsta ári í virkniúrræði í stað þeirrar sveltistefnu sem hér er boðuð og athuga hvort 

Virðulegi forseti. Ég vil ítreka það sem ég sagði í svari mínu að í hagspám og atvinnuleysistölum sem við erum að fá núna fyrir næsta ár er gert ráð fyrir að atvinnuleysi verði minna en er áætlað í fjárlagafrumvarpinu sem liggur  Ég vil líka ítreka það sem ég sagði í svari mínu að við erum að bæta fjármunum í vinnumarkaðsúrræði VIRK. Ég vil líka minna hv. þingmann á að þegar hún var formaður velferðarnefndar og setti lög um starfsendurhæfingarsjóðina var lögð mjög mikil áhersla á að ekki væri byggður upp varasjóður hjá VIRK Starfsendurhæfingarsjóði. Núna eru hins vegar um 2 milljarðar í varasjóði. Ég tel mjög eðlilegt í ljósi stöðu ríkissjóðs að við tæmum kannski þann sjóð fyrst áður en við setjum meiri pening þar inn.

Virðulegi forseti. Mig langar til að beina fyrirspurn til hæstv. innanríkisráðherra vegna nýlegs dóms Mannréttindadómstóls Evrópu í máli Erlu Hlynsdóttur blaðamanns. Ég geri mér grein fyrir því að það er ákveðið millibilsástand í utanumhaldi og umsjón dómsmála í íslensku stjórnkerfi en mig langar engu að síður til að beina þessari fyrirspurn til hæstv. innanríkisráðherra enda hefur hún lengi farið með málaflokkinn og er að auki varaformaður Sjálfstæðisflokksins. Nú er það svo að í úrskurði Mannréttindadómstólsins nú í vikunni er snúið við dómi íslenska ríkisins í máli Erlu Hlynsdóttur og reyndar annarrar blaðakonu sem hafði verið dæmd til að greiða skaðabætur vegna ætlaðra meiðyrða. Mér þykja þessir dómar mjög mikilvægir enda er gríðarlega mikilvægt að blaðamenn upplifi sig frjálsa og óhindraða í því að hafa hluti eftir viðmælendum sínum. Ljóst er af þessum dómi Mannréttindadómstólsins að hann gerir minni kröfur til sönnunarbyrði blaðamanna í þessum efnum en Hæstiréttur Íslands. Það eru ekki bara þeir tveir dómar sem falla í þessari viku í þessu máli heldur er þetta í annað skiptið sem annar þessara blaðamanna vinnur mál fyrir Mannréttindadómstóli Evrópu. Af því tilefni langar mig að fá umræðu um það í þennan þingsal og fá viðbrögð frá hæstv. innanríkisráðherra og varaformanni Sjálfstæðisflokksins, hvaða ályktanir hún dragi af þessari niðurstöðu. Þurfum við að bæta lagaumhverfið til þess að dómstólar standi sig í samræmi við alþjóðlegar skuldbindingar okkar og verndi tjáningarfrelsi íslenskra blaðamanna?

Virðulegur forseti. Það er rétt sem hv. þingmaður bendir á að þeir dómar sem vísað er til vekja ýmsar spurningar, spurningar sem ég held að við þurfum aðeins að fara yfir og átta okkur á og velta fyrir okkur. Í röksemdunum koma líka fram ákveðnir hlutir sem ég held að við þurfum sem samfélag að fara yfir. Það lýtur auðvitað að lögum um fjölmiðla, fjölmiðlalöggjöfinni sem er í landinu, við þurfum einhvern veginn að rýna það og fara yfir það. Það heyrir reyndar ekki undir mig sem ráðherra en ég held samt sem áður að við þurfum að ræða það enda vekja þessir dómar upp ákveðnar spurningar sem við þurfum að rýna. Íslenska ríkið brást reyndar við með ákveðnum hætti eftir fyrri dóminn. Ég er ekki með nákvæmar upplýsingar um hvernig það var en það var gert. En við þurfum að mínu mati miklu lengri umræðu en við getum tekið okkar á milli í fyrirspurnum á þingi til að fara yfir það hvort það er eitthvað í íslenskri löggjöf sem stangast á við eða er ekki í fullu samræmi við alþjóðlegar skuldbindingar okkar eða alþjóðleg lög. Við getum sannarlega ekki, ég er sammála hv. þingmanni um það, litið fram hjá því að nú hefur þetta gerst í tvígang og það er eitthvað sem við verðum að rýna. En það heyrir að stærstu leyti undir fjölmiðlalöggjöfina.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. innanríkisráðherra þessi svör og hvet hann til dáða í þessum efnum. Það er gríðarlega mikilvægt að menn sporni gegn þeim kælingarákvæðum sem svona dómar, bæði héraðsdóms og Hæstaréttar, hafa á blaðamenn. Það er mikilvægt að blaðamenn átti sig á því að þeir geta ekki haft hvað sem er eftir viðmælendum sínum. Þeir þurfa að hafa það í huga og ég held að flestir blaðamenn geri það. En það er hins vegar mjög mikilvægt að þeir upplifi sig ekki þannig að efnahagur þeirra sé settur í hættu ef þeir ganga fram með þeim hætti sem nauðsynlegt er. Í þeim tilfellum sem hér um ræðir hefur Mannréttindadómstóllinn tekið af allan vafa um að blaðamenn voru í fullum rétti og ég fagna því.

Virðulegi forseti. Það er svo sem ekki miklu við þetta að bæta en ég held reyndar að það sé ýmislegt í okkar fjölmiðlaumhverfi og löggjöf í kringum það sem við þurfum að rýna. Það er líka þannig, hv. þingmaður, að í þessu eins og öllu öðru fylgir frelsi ábyrgð þannig að við þurfum líka að fara yfir það hvernig það allt saman virkar. En við eigum auðvitað að vera í stöðugri endurskoðun. Við áttum mikla umræðu, eins og menn muna, um fjölmiðlaumhverfi á sínum tíma. Kannski þurfa menn aftur að hefja þá umræðu. Miklar breytingar hafa orðið að undanförnu og við stöndum frammi fyrir dálítið nýjum veruleika í mörgum skilningi. Ég tek því undir það með hv. þingmanni að málið er eitthvað sem við þurfum að ræða og fara yfir og auðvitað viljum við tryggja að umhverfi fjölmiðla á Íslandi sé með sambærilegum og svipuðum hætti og gert er ráð fyrir annars staðar.

Virðulegi forseti. Sumum fréttum er auðvelt að gleyma, jafnvel þótt þær séu mjög mikilvægar. Eitt af því sem við höfum kannski svolítið misst sjónar á upp á síðkastið eru opinberanir Edwards Snowdens, sem að mati þess sem hér stendur er ein mesta hetja samtímans fyrir að uppljóstra um það hvernig sé í pottinn búið með eftirlitsmál, sérstaklega háttvirtra Bandaríkjanna og Bretlands. 16. maí 2014 samþykkti Alþingi þingsályktunartillögu um gerð sáttmála um verndun friðhelgi einkalífs í stafrænum miðlum. Þar ályktaði Alþingi að fela utanríkisráðherra að beita sér fyrir gerð sáttmála á vettvangi Sameinuðu þjóðanna um verndun friðhelgi einkalífs í stafrænum miðlum sem feli í sér hvenær og á hvaða forsendum megi safna eða vinna úr stafrænum upplýsingum um einstaklinga. Mig langaði að beina þeirri fyrirspurn til hæstv. utanríkisráðherra hvaða sýn hann hefði í þeim efnum og hvernig hann sæi sér fært að vinna að þessum mikilvægu markmiðum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Það er rétt að 16. maí síðastliðinn var samþykkt sú þingsályktunartillaga sem þingmaðurinn vitnar til. Ég náði að afla mér nokkurra upplýsinga um málið af því að þingmaðurinn var svo vinsamlegur að benda mér á hvað hann ætlaði að spyrja um. Það er unnið að málinu nú þegar í ráðuneytinu. Á laga- og stjórnsýsluskrifstofu ráðuneytisins er verið að undirbúa þessa ósk sem við munum fara með til Sameinuðu þjóðanna af því að við fylgjum að sjálfsögðu eftir því sem Alþingi hefur falið okkur að gera. Hvaða sýn og hvort þetta nær fram að ganga innan Sameinuðu þjóðanna get ég í sjálfu sér ekki svarað á þessum grunni. Ég held hins vegar að það sé mikilvægt að við skýrum leikreglur og skýrum þá umgjörð sem gildir í okkar samfélagi. Ef við horfum á stóru myndina, samfélagið allt saman, þá þurfa að vera skýrar reglur og umgjörð um þá sem veita upplýsingar og einnig um meðferð upplýsinga, hvort eðlilegt sé að allar upplýsingar séu veittar óátalið o.s.frv. Þetta er umræða sem þarf að taka. Þingsályktun um verndun friðhelgi einkalífs í stafrænum miðlum er mjög mikilvæg og við munum að sjálfsögðu fylgja henni eftir, en eins og ég sagði áðan er undirbúningur hafinn nú þegar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir svarið. Mig langar að nefna að ég fór til Hollands nýlega og þar var hægt að kaupa lestarmiða og gera það nafnlaust. Mér var sagt af þeim sem höfðu búið þar í nokkur ár að þegar menn fóru að hafa kort sem hægt var að taka upp hver ætti kortið, hvert hann væri að fara o.s.frv., fannst hollensku samfélagi mjög mikilvægt að hægt væri að ferðast án þess að vera nokkurn tímann skráður með nafni eða kennitölu eða nokkurs konar einkenni. Ástæðan fyrir þessu er sú að í seinni heimsstyrjöldinni voru persónuupplýsingar notaðar til þess að fremja ein verstu grimmdarverk sem mannkynið þekkir. Nú stöndum við frammi fyrir því að ill öfl í heiminum geta komist aftur til valda og þá er mjög mikilvægt að innviðir samfélagsins séu ekki þannig að upplýsingar séu úti um allar trissur sem hægt er að misnota. Menn fundu gyðingana vegna þess að þeir voru skráðir, vegna skráningar trúarbragða. Við gerum þetta hér. Það er mikilvægt að við 

Virðulegi forseti. Þetta er vandrataður vegur, hvenær upplýsingar eiga að vera tiltækar, hverjir mega nota þær og hvenær. Ég er sammála hv. þingmanni, það er óhugnanlegt að hugsa til þess að upplýsingar verði notaðar í slæmum tilgangi eins og við þekkjum og þingmaðurinn benti réttilega á. Það má líka velta fyrir sér hvort upplýsingasöfnun af einhverju tagi sé ekki líka mikilvæg til að vernda okkur en um þær þurfa þá að gilda ákveðnar reglur, að sjálfsögðu, um meðferð þeirra, hvað má og hvað ekki. Þarna er vegur sem við þurfum einfaldlega að reyna að rata af mikilli skynsemi og hófsemi í báðar áttir.

Hæstv. forseti. 7. liður þingsályktunar sem samþykkt var í júní 2013 um aðgerðir vegna skuldavanda heimilanna hljóðar svo, með leyfi forseta: „Kannað verði hvernig eignalausum einstaklingum verði gert kleift að greiða kostnað vegna gjaldþrotaskipta á búi sínu. Tillögur liggi fyrir í september 2013.“ Það dróst að vísu nokkuð að frumvarp um þetta efni kæmi fram en það var loks samþykkt í janúar 2014 og tók gildi 1. febrúar. Í lok ágúst höfðu 293 umsóknir borist og 79% þeirra, eða 231, höfðu verið afgreidd. Það er hins vegar eftirtektarvert að einungis 41% umsóknanna var samþykkt og 59% var hafnað. Ástæðan fyrir því er sú að í meira en helmingi umsóknanna taldi umboðsmaður umsækjendur geta notað önnur úrræði. Nú hélt ég að það væri almennt samkomulag um að gjaldþrot væri síðasta úrræði fólks og það færi ekki í það nema það sæi ekki út úr skuldaklafanum. Mig langar því að spyrja hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra hvort hún deili áhyggjum mínum af því hversu litlum hluta þeirra sem vilja fara þessa leiðu leið úrræðið hefur gagnast. Jafnframt langar mig að spyrja ráðherrann um reglugerð sem átti að setja um þessi lög og þessa afgreiðslu og m.a. um málsmeðferð umboðsmanns skuldara og mat á fjárhagsstöðu umsækjanda: Hvers vegna hefur reglugerðin ekki verið sett?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur þessa fyrirspurn. Ég svaraði henni skriflega varðandi ýmislegt sem sneri að kostnaði vegna gjaldþrotaskipta fyrir stuttu síðan. Það var einmitt mjög áhugavert að sjá sundurliðaðar þær ástæður sem umboðsmaður skuldara hafði fyrir að synja greiðslu tryggingar fyrir kostnaði vegna gjaldþrotaskipta. Þar af eru 54% þar sem ekki hefur verið sýnt fram á að önnur greiðsluvandaúrræði hafi verið reynd eða umboðsmaður skuldara metur það svo að önnur greiðsluvandaúrræði séu til þess fallin að leysa greiðsluvanda umsækjanda. Alveg eins og hv. þingmaður sagði hefði maður haldið að það væri neyðarúrræði að sækjast eftir því að fara í gegnum gjaldþrot, en miðað við hvernig afgreiðslan hefur verið virðist vera sem umboðsmaður skuldara, sem er náttúrlega sú stofnun sem hefur mesta reynslu í því að aðstoða fólk í skuldavanda, meti það svo að hægt sé að fara í önnur vægari úrræði og hefur náttúrlega lagaumgjörð til þess, eins og m.a. greiðsluaðlögunina. Við munum einfaldlega fara yfir þetta núna. Það er líka mjög áhugavert að umboðsmaður skuldara birti nýlega nýja könnun þar sem hann hafði spurt fólk sem hefur fengið þjónustu hjá umboðsmanni skuldara um upplifun þess af þjónustunni. Mesta óánægjan með þjónustuna hjá umboðsmanni skuldara var ekki hjá þeim sem fengu þau úrræði sem umboðsmaður býður upp á, heldur hjá þeim sem fengu synjun um úrræði. Það var talað um að 30% hefðu fengið synjun, hefðu ekki fengið að fara í gegnum greiðsluaðlögun og væntanlega ekki heldur fengið aðstoð við greiðslu gjaldþrotaskipta, og verið sagt að á grundvelli laganna væri ekki hægt að aðstoða viðkomandi. Í framhaldi af þessu er næsta skref að fara í gegnum lögin eins og þau voru sett og skoða hvort ástæða sé til þess að rýmka heimildir umboðsmanns skuldara til þess að aðstoða fólk. Ég mun á eftir 

Virðulegi forseti. Ég skil það svo að hæstv. ráðherrann deili þessum áhyggjum að einhverju leyti með mér. Mér sýnist af svörunum sem komu við því hverjir hefðu notið þessa úrræðis að fólk líti þannig á sjálft að það sé komið í öngstræti og vill þess vegna fara í gjaldþrot en á ekki þau 250 þúsund sem það kostar. Ég hélt að það væri einmitt það sem þessi löggjöf ætti að gera, hjálpa því fólki. Mér finnst mikil forræðishyggja ríkjandi hjá umboðsmanni skuldara ef hann treystir sér til að segja við 59% þeirra sem sækja um: Þið hafið ekkert hingað að gera í þetta úrræði. Mér finnst það mjög alvarlegt. Það er bráðabirgðaákvæði í þessum lögum um að þau eigi að 

Virðulegi forseti. Hvað varðar seinni spurninguna í fyrri hlutanum hjá hv. þingmanni, um það af hverju reglugerðin hafi ekki verið sett, þá höfum verið að undirbúa setningu reglugerðar og áætlað er að hún verði sett fyrir lok árs 2014. Við höfum líka verið að huga að öðrum reglugerðum sem snúa að þeim lögum sem umboðsmaður skuldara vinnur eftir og vonandi munum við sjá þær birtast um svipað leyti. Ég tel, og sagði það strax og ég tók við embætti, að mikilvægt sé að fara yfir reynsluna af starfsemi umboðsmanns skuldara og því lagaumhverfi sem honum var sett. Könnunin sem umboðsmaður skuldara fór í er eitt af þeim gögnum sem við ætlum okkur að nota til þess að fara yfir hvað það er sem þarf að lagfæra og hvað það er sem er í lagi í lögunum. Það hefur líka verið þannig að töluverður biðtími hefur verið eftir því að fá úrskurði frá úrskurðarnefnd um greiðsluaðlögunarmál. Við höfum verið að taka á því og erum núna að fá auknar fjárveitingar í það og erum að fara í sameiningar á 

Herra forseti. Ég hef orðið þess áskynja við að vinna breytingartillögu við tekju- og útgjaldafrumvörp ríkisstjórnarinnar að þó að samkvæmt 46. gr. þingskapa megi leggja fram breytingartillögu, og sérstaklega er fjallað um þessi frumvörp í þingsköpum að þau skuli lögð fram fyrst og þeirra vegur er hafður mjög hár í störfum þingsins okkar, þá hef ég samt sem áður ekki sem þingmaður í vinnslu breytingartillagna við frumvörpin aðgang að upplýsingum til að geta unnið þessar breytingartillögur. Ég hef spurt upplýsingasvið Alþingis. Það hefur ekki aðgang að þeim. Ég hef ekki aðgang að þeim. Ég er búinn að spyrja ráðuneytið. Það tefst og tefst að fá svör þaðan þannig að ég hef ekki þær upplýsingar sem ég þarf til að vinna breytingartillögur. Það sem mig langar að vita er: Er forseti meðvitaður um þetta? Ef ekki, mun hann þá gera skurk í því að skoða þetta mál og finna lausn á því þannig að ég geti unnið breytingartillögu við fjárlagafrumvarpið, fengið þær upplýsingar sem ég þarf?

Forseti er allur af vilja gerður til þess að greiða fyrir því að hv. þingmenn geti unnið að efnislegum undirbúningi þingmála sinna, hvort sem um er að ræða breytingartillögur eða með öðrum hætti. Í því skyni hefur nú verið efld þjónusta við þingmenn, en forseti er alltaf tilbúinn til þess að reyna að gera betur og vill gjarnan ræða þessi mál frekar við hv. þingmann í þeim tilgangi að finna leiðir til að bæta starfsaðstöðu þingmanna á þessu sviði.

Herra forseti. Ég held að rétt sé að vekja á því athygli við afgreiðslu þessa máls, þetta leiðréttingarfrumvarp á lögunum um leiðréttingu fasteignaveðlána, sem hefur komið í ljós að er meira lánahreinsun í þágu bankakerfisins en menn áttuðu sig á í fyrstu, að enn er ekki ljóst hvernig framvindu málsins mun reiða af, samanber það að ósamið er við bankana um verðlagningu á þeim uppkaupum lána sem þar eiga að eiga sér stað og Eftirlitsstofnun Evrópska efnahagssvæðisins, ESA, hefur ekki látið álit sitt í ljós enn þá á því hvort þarna kunni að vera um ólögmæta ríkisaðstoð að ræða. Ýmislegt kann að eiga eftir að koma í ljós og skýrast og ganga á í þessari framkvæmd. Þetta er einhver flóknasta pöntun á pítsu sem ég hef orðið vitni að.

Forseti vill árétta það sem margoft hefur komið fram, eftir að hv. þingmenn hafa byrjað atkvæðaskýringar er mælendaskrá lokað varðandi frekari atkvæðaskýringar.

Hæstv. forseti. Mig langar að gera grein fyrir nefndaráliti atvinnuveganefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 42/2009, um visthönnun vöru sem notar orku, með síðari breytingum (innleiðing tilskipunar og viðurlagaákvæði). Í meðförum nefndarinnar fengum við til okkar gesti og eftir að hafa gaumgæft það sem fram kom í máli þeirra var gerð breyting á þessu frumvarpi sem hér segir, með leyfi hæstv. forseta: „Lagt er til að gildissvið laganna verði útvíkkað þannig að þau eigi við um vörur sem tengjast orkunotkun í stað þess að ná aðeins til vara sem nota orku. Vörur sem tengjast orkunotkun eru t.d. gluggar, einangrunarefni og vörur ætlaðar fyrir vatnsnotkun. Hins vegar er einnig lagt til að farþega- og vöruflutningar verði undanskildir lögunum og að heiti laganna breytist þannig að það verði lög um visthönnun vöru sem tengist orkunotkun.“ Breytingin sem nefndin lagði til er sú að eftirlit samkvæmt lögunum verði í höndum Mannvirkjastofnunar en ekki Neytendastofu. Það hangir meðal annars á því að í sjálfu sér var þetta atriði það eina sem eftir sat hjá Neytendastofu sem varðaði eftirlit með rafföngum. Það var álit nefndarinnar að Mannvirkjastofnun byggi yfir meiri þekkingu og betri aðstöðu til þess að fylgja þessu eftirliti eftir og einnig taldi nefndin að það væri til mikilla bóta fyrir viðskiptavini, þ.e. þá sem þetta snertir, að einn aðili sinnti eftirlitinu, að þar væru ekki á ferðinni fulltrúar tveggja ríkisstofnana hvor á eftir öðrum, annar að skoða ein rafföng og hinn önnur. Að því leyti til var þetta fellt undir Mannvirkjastofnun. Nefndin álítur að það muni spara ríkissjóði örfáar milljónir á ári. Í stuttu máli leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt.

Ég vil vekja athygli forseta á því að stýrihópur um IMMI-verkefnið hefur ekki fundað síðan snemma í vor. Ráðherra fullyrti í vor að skýrsla hópsins um ærumeiðingar ættu að fara í kynningu í júní en skýrslan hefur hvergi sést og ekki verið kynnt. Nauðsynlegt er að fá upplýsingar um örlög stýrihópsins en ljóst er að margir bíða eftir því að stýrihópurinn ljúki ákveðnum forgangsverkefnum sem hæstv. ráðherra skilgreindi sjálfur í svari sínu. Þau eru afnám refsingar vegna ærumeiðinga og breyting á stjórnsýslulögum sem eiga meðal annars að auðvelda opinberum starfsmönnum að upplýsa um lögbrot og aðra ámælisverða háttsemi hjá stjórnvöldum. Frumvarpið var á þingmálaskrá stjórnarinnar fyrir 143. þing en hefur nú dottið út af þingmálaskránni. Í svari ráðherra við fyrirspurn minni frá því í vor kemur fram að ráðherra hyggist upplýsa nánar um framfylgd IMMI-verkefnisins nú í haust og ég fer fram á að forseti þingsins beiti sér fyrir því tafarlaust að ráðherra upplýsi þingið um málið, enda ber honum skylda til að gera það á þriggja mánaða fresti samkvæmt ályktun þingsins um málið, en við það hefur sitjandi ráðherra aldrei staðið.

Forseti mun koma þessum sjónarmiðum hv. þingmanns á framfæri við hæstv. menntamálaráðherra.

Virðulegi forseti. Við ræðum við 2. umr. nefndarálit um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 42/2009, um visthönnun vöru sem notar orku, með síðari breytingum. Við 1. umr. gerði ég í ræðu athugasemd við að hér væru allmikil viðurlög, þ.e. að Mannvirkjastofnun væri heimilt að beita dagsektum, allt að 500.000 kr. á dag, við brotum á lögum sem varða visthönnun vöru sem notar orku. Hér er verið að víkka út gildissvið laganna, úr vörum sem tengjast raftækjum og yfir í vörur sem tengjast orkunotkun. Ég held að refsiramminn sé allt of rúmur, það er hægt að sekta fyrir allt að 500.000 kr. á dag fyrir brot gegn lögum þessum. Þetta eru í fyrsta lagi lög sem eiga tiltölulega lítið erindi til Íslands vegna þess að hér er orka til húshitunar fengin með hitaveitu, orka til þess að knýja raftæki er fengin með endurnýjanlegri raforku sem er hrein og veldur ekki útblæstri. Hjá Evrópusambandinu er verið að setja þessar reglur til að draga úr útblæstri koltvísýrings, svo að það getur verið mjög mikilvægt. Það getur líka sparað neytendum mikið að einangra húsin sín betur, það borgar sig. En hér á landi borgar það sig ekki í sama mæli vegna þess að við erum búin að fjárfesta í hitaveitu og við erum búin að fjárfesta í hreinni orku og virkjunum. Ég sé ekki að þessi refsirammi sé í nokkru samræmi við það tjón sem getur leitt af því að merkingar á vörum séu ekki fullnægjandi eða eitthvað slíkt. Refsirammi upp að 500.000 kr. er allt of hár, ég legg til að hann verði lækkaður niður í 50.000 kr. Ég spyr flutningsmann hvort nefndin hafi ekki tekið þetta til skoðunar.

Herra forseti. Sjaldan geri ég athugasemdir við stjórn þessa mikla Salómons sem situr í stóli forseta. Ég verð hins vegar að segja að mér finnst það dálítið erfitt að hér kemur hv. þm. Frosti Sigurjónsson með mjög málefnalega og réttmæta athugasemd við mál sem hefur áður verið deilt hart á bæði af honum og mér í þessum sal og þá er framsögumaður nefndarálitsins ekki við til að svara fyrirspurn. Ég hefði talið að það væri þá í lagi að gera hlé á þinginu á meðan einhver væri fundinn sem getur svarað fyrir þetta mál. Ég sé að vísu að hæstv. iðnaðarráðherra situr hér á ráðherrabekk og gæti hugsanlega svarað. Ég vil hins vegar koma hér til þess að taka undir með hv. þm. Frosta Sigurjónssyni enn einu sinni. Enginn sakar mig um að vera óhóflega andsnúinn Evrópusambandinu, margt gott kemur þaðan. Það er ljóst að Evrópusambandið hefur haft frumkvæði að margvíslegri neytendavernd á Íslandi og sömuleiðis hefur það líka rutt brautina í orkusparnaði og umhverfisvernd. Það breytir engu um það að ég er hjartanlega sammála því sem hv. þingmaður segir í ræðu sinni að þau viðurlög sem eru partur af þessu máli eru út úr öllu korti. Ef hv. þingmaður mundi leggja til breytingartillögu um að lækka þetta niður í 1/10 af því sem er mundi ég styðja hana. Ég tel sem sagt allt í lagi að hafa viðurlög við brotum á reglum sem verið er að samþykkja en þau verða að vera hlutfallsleg og í samræmi við umfang málsins. Ég lít svo á að sá reglupakki sem þetta mál tengist miði fyrst og fremst að því, a.m.k. er okkur á Íslandi varðar sem búum við allt öðruvísi orkuaðstæður en í Evrópu, að beina mönnum í rétta átt, vekja eftirtekt á málinu og hnika mönnum í átt að því að draga úr sóun orku. Ég er þeirrar skoðunar að við sem höfum gnótt endurnýjanlegrar orku eigum líka að fara sparlega með hana. En með þessum viðurlögum, sem eru hálfrar milljón kr. dagsektir - það er ekki hægt að kalla það annað en, með góðu leyfi forseta, svo ég leyfi mér að sletta, „bureaucracy gone wild“. 
             Með leyfi forseta, sem leyfði mér það og hefur ekki skammað mig. -  Það verður að vera samkvæmni í því sem menn segja og gera. Ég hef stutt Evrópusambandið en ég hef líka gagnrýnt ákveðið skrifræði þar. Þetta dæmi sem hv. þm. Frosti Sigurjónsson á hrós skilið fyrir að hafa vakið athygli þingheims á er bara galið. Ég lýsi því enn og aftur yfir að ef hv. þingmaður leggur fram breytingartillögu um að færa dagsektirnar niður í 50 þúsund kall mun ég styðja það. Nú sé ég það að hv. framsögumaður málsins er kominn í salinn. Hann getur þá kannski svarað fyrir þessa vitleysu og hvernig á því stendur að sú nefnd sem við höfum haft mikið traust á þegar kemur að atvinnumálum skuli ekki einu sinni hafa farið í málið og rakið það upp og reynt síðan að tjasla saman með öðrum hætti. Það er til vansa fyrir þingið að ætla að afgreiða þetta athugasemdalaust og ætla ég þó engar athugasemdir að gera við annað í máli í hv. þingmanns. En þó kom fram að nefndin, eins og ég skildi ræðu hv. þingmanns, er meira að segja að teygja þetta út yfir víðara svið. Hvernig er þetta eiginlega, herra forseti, er þá ekki búið að setja hlutina algjörlega á haus þegar ég er kominn hingað til þess að verja Ísland gegn ofríki framsóknarmanna sem hér eru að brjóta út jaðar akurlendis Evrópusambandsins? Fyrr má nú rota en dauðrota.

Forseti vill hvetja hv. þingmann til þess að taka fordæmi forseta sér til fyrirmyndar og biðjast afsökunar þegar upp úr honum golpast erlend orð 

Virðulegi forseti. Þetta þótti mér mjög vænt um að hæstv. forseti leiðrétti. Mig langar aðeins að koma í andsvar við hv. þingmann og skýra þessa sektarupphæð. Nú get ég ekki, þar sem ég á ekki sæti í hv. atvinnuveganefnd, fjallað um það hvort nefndin hafði þetta atriði til skoðunar eða ekki, en ég get útskýrt hvað fyrir okkur vakti þegar þetta ákvæði var skrifað inn í lögin. Það er einfaldlega þannig að þessi upphæð er til samræmis við önnur sektarákvæði sem varða svipuð mál og Mannvirkjastofnun hefur undir höndum. Ég get líka upplýst að ákvæðinu hefur verið breytt. Áður var þetta eftirlit í höndum lögreglu og okkur þótti það nú ansi dramatískt þannig að það var fært til Mannvirkjastofnunar. Sektarákvæðinu hefur aldrei verið beitt og ef menn telja það of hátt hvet ég nefndina eða einstaka þingmenn til að skoða það. Það er alveg rétt sem hér hefur komið fram, við erum í öfundsverðri stöðu hvað varðar orku, hreina og sjálfbæra orku, og eigum nóg af henni. En það kemur samt ekki í veg fyrir að við gerum það sem við getum og eigum að leggja okkur fram um að nýta orkuna sem allra best vegna þess að þá getum við nýtt hana til annarra hluta. Ég legg því áherslu á að þetta mál, þó svo að við séum í öfundsverðri stöðu, er skynsamlegt og felur í sér það að við nýtum orkuna okkar betur.

Herra forseti. Ég hlýði alltaf hæstv. forseta sem ég met meira en flesta menn í þessum sal. Þess vegna ætla ég að biðjast afsökunar á því að mér varð á sú ósvinna að láta út mér erlent orð. Vona ég að hæstv. forseti taki þetta sem fyrirheit um bætt líferni, alla vega héðan úr þessum stól. Síðan er ég ekkert hissa á því að hæstv. forseti detti nokkur ár aftur í tímann og kalli mig iðnaðarráðherra, þó að fimm eða sex ár séu síðan ég var iðnaðarráðherra. En það sýnir það, sem mörgum okkar finnst, að núverandi ríkisstjórn og stjórnarlið er dálítið fast í gamla tímanum. Hins vegar er ég glaður yfir því að vera ekki sá iðnaðar- og viðskiptaráðherra sem ber fram þetta mál  En yfirbót hæstv. ráðherra var náttúrlega hálfu verri en hin upprunalega synd. Eina skýring hæstv. ráðherra á þessu er sú að það séu einhver önnur lög sem hafa sömu viðurlög líka. Þarna held ég að sé komið verðugt rannsóknarefni fyrir hv. þm. Frosta Sigurjónsson til að fara með smásjá sína yfir þau lög og leggja fram breytingartillögu um að minnka viðurlögin. Og þá ætla ég að halda áfram á þeirri samstarfsbraut sem hér er verið að malbika millum mín og hv. þingmanns, ef hann gerir það mun ég líka styðja hann í því. Mér finnst sjálfsagt að hafa viðurlög og það er sjálfsagt að leggja fram mál sem leiða menn inn á betri veg, t.d. varðandi það að fara betur með orkuna, en herra trúr, að gera það með þessum hætti, það er umhendis svo ekki sé meira sagt. Það er náttúrlega bara klikkað, herra forseti.

Hæstv. forseti. Fyrst af öllu vil ég biðjast velvirðingar á því að hafa þurft að stökkva úr þingsal meðan á þessu stóð en ég ætla að hugga minn góða kollega, hv. þm. Össur Skarphéðinsson, með því að sektarákvæði þessa frumvarps er ekki evrópskt, það er alíslenskt. Það er því ekki verið að taka það upp úr smiðju Evrópusambandsins. Eins og hæstv. ráðherra benti á þá eru sambærileg sektarákvæði í sambærilegum málum. Nú ætla ég að benda þessum tveimur ágætu hv. þingmönnum á að lágmarkssekt samkvæmt þessum lögum er 0 kr. Það kemur fram í greinargerð með frumvarpinu að sektarákvörðun skuli á hverjum tíma falla að ákvæðum stjórnsýslulaga um meðalhóf. Ef menn halda að fara eigi að sekta menn um 500 þús. kr. á dag fyrir að einangra ekki einn glugga þá hafa menn meira hugmyndaflug en ég. Þegar eftirlit og framkvæmd þessa verks var falið Mannvirkjastofnun þá skal sá sem hér stendur viðurkenna það fúslega að hann ber fyllsta traust til starfsmanna Mannvirkjastofnunar og stjórnenda þeirrar stofnunar til að umgangast þetta mál af þeirri natni og varúð sem þeir umgangast öll mál sem þeim eru falin. Ég hef ekki hugmyndaflug til að ímynda mér að menn fari að beita sektarákvæðum upp á 500 þús. kr. út af einum glugga sem er ekki einangraður í samræmi við þessi lög. Það er hins vegar annar vinkill á þessu máli. Menn segja: Við höfum nóga orku og getum þess vegna leyft okkur að einangra minna. Ég er algerlega ósammála þessari fullyrðingu.

Ég sagði það ekki.

- Nei, ég veit það, en það kom fram hér í umræðunni. Ég er algerlega ósammála þeirri fullyrðingu vegna þess að sú staðreynd að við búum yfir ódýrri orku veitir okkur ekki bessaleyfi til þess að umgangast hana af léttúð. Við búum í köldu landi. Auðvitað eigum við að einangra. Auðvitað eigum við að spara orku. Við gætum t.d. notað afgangsorku til að kynda eina áburðarverksmiðju, eins og sá sem hér sendur hefur lagt til, þjóðinni til heilla og skapað útflutningstekjur. Ég held að menn eigi að vera slakir yfir því að hámarkssektarupphæð sé þarna 500 þús. kr. vegna þess að ég hallast að því að hinir grandvöru embættismenn í Mannvirkjastofnun muni vera nær lágmarksupphæðinni sem er 0 kr.

Herra forseti. Það er stundum við sérstakar aðstæður hægt að fallast á að menn eigi ekki annars kost en að skrifa undir samninga við erlent vald grátandi, eins og Árni Oddsson á Kópavogsfundinum. En hér eru færðar alveg nýjar upplýsingar inn í umræðuna. Ég og að ég hygg hv. þm. Frosti Sigurjónsson, sem höfum verið standandi hlessa yfir refsigleðinni í þessu frumvarpi, fáum alveg nýjar upplýsingar um að þetta sé ekki krafa frá EES heldur upplýsir hv. þingmaður mig og þingheim um að þetta sé heimasmíð. Með öðrum orðum er það íslensk uppfinning að ætla að veita grandvörum og góðum embættismönnum heimild til að sekta íslenska einstaklinga um allt að 500 þús. kr. á dag ef glugginn þeirra er ekki nægilega vel einangraður. Hvað kallar maður það? Er þetta ekki hringavitleysa? Er þetta ekki skrifræði sem er komið út úr öllu því sem hægt er að kalla skynsamlegt? Ég segi það sem stuðningsmaður Evrópusambandsins að ég er ákaflega glaður að heyra það hér upplýst af talsmanni nefndarinnar að þessi vitleysa sé ekki ættuð frá Brussel. Hún er heimasmíðuð. Mér finnst engin rök í þessu máli að þetta hafi verið svona og enn síðri rök eru þau að starfsmenn Mannvirkjastofnunar séu svo vel af guði gerðir. Nú vill svo til að marga þeirra þekki ég, hef af þeim reynslu og ég er sammála því. Það breytir engu um það að þessi möguleiki er fyrir hendi og það er vel hugsanlegt að það dásamlega fólk sem er svona vel innréttað hjá Mannvirkjastofnun verði ekki þar til eilífðar. Það gætu komið einhverjir aðrir, jafnvel fyrrverandi alþingismenn. Ég veit ekkert um það. Málið er að þetta er óskynsamleg regla. Rökin sem fyrir henni hafa verið færð eru engin nema þau að þau sé líka að finna í einhverjum öðrum lögum og eru þá jafn vitlaus þar. Hv. þingmaður ætti frekar að koma hingað og taka undir með mér og ráðast í þá vegferð sem hv. þm. Frosti Sigurjónsson hefur hafið, að kroppa úr öllum lögum svona vitleysur.

Herra forseti. Ég hélt að ég væri stórum tortryggnari manneskja en hv. þm. Össur Skarphéðinsson en þrátt fyrir það hef ég svo mikla trú á mannlegu eðli að ég held að það skipti ekki máli þó að núverandi starfsmönnum Mannvirkjastofnunar verði skipt út fyrir einhverja aðra. Ég held að það sé margt að athuga í þessu máli vegna þess að nú fullyrðir hv. þingmaður að önnur þau lög sem sett eru undir svipaðar dagsektir séu jafn vitlaus. Ég ætla ekki að taka svo stórt upp í mig án þess a.m.k. að gaumgæfa efni þeirra aftur, en þetta var sett upp á þennan hátt í því skyni að sambærileg mál lytu sambærilegum dagsektum. Þannig var málið hugsað. Vegna þess að hv. þm. Frosti Sigurjónsson hafði ákveðnar efasemdir um þetta atriði fékk ég í hendur erindi frá atvinnuvegaráðuneytinu þar sem það var skýrt. Persónulega tel ég að þetta sé út af fyrir sig ekki jafn dramatískt og hv. þingmaður vill halda fram. Ég ítreka það að ramminn í dagsektunum er frá 0 kr. upp í 500 þús. kr. og það er yfirleitt þannig á Íslandi þegar við ákvörðum, hvort sem það eru sektir eða refsingar, að hámark þess ramma er sárasjaldan notað. Ég held því að hv. þingmaður geti alveg verið rólegur yfir þessu máli.

Herra forseti. Ég get fullvissað hv. þingmann um að ég er fölskvalaus í trú minni á hið góða í manninum og það kann að stafa af því að ég hef umgengist framsóknarmenn mikið um mína ævi. Ég tel hins vegar að þetta sé mjög skrýtin lagasetning. Ég ítreka það sem ég sagði áðan að ég þakka guði mínum fyrir að þessi vitleysa er ekki komin frá Evrópusambandinu. Þannig var hún kynnt upphaflega og það var eina skýring mín á því. Ég held að hv. þm. Frosti Sigurjónsson hafi líka haldið að þetta væri einhver vitleysa hjá einhverjum kontóristum í Brussel. Svo kemur bara í ljós að þetta er búið til í íslenskum ráðuneytum. Það sem mér þykir verra er að mér sýnist að hin ágæta fagnefnd hafi farið um þetta skrýtnum höndum. Þetta er það sem ég kalla kranaþingmennsku, að taka við einhverjum fyrirmælum úr ráðuneytunum án þess að viðhafa gagnrýna hugsun og velta því upp hvort það sé sanngjarnt að mögulega sé hægt að refsa íslenskum einstaklingi, setja á hann dagsektir upp á hálfa milljón á dag af því t.d. að glugginn hans er ekki nógu vel þéttur. Það er dálítið skrýtið. Það er ekki í samræmi við veruleikann og alls ekki í samræmi við skoðanir sem hér hafa ítrekað komið fram frá stjórnarandstöðu en ekki síður frá stjórnarliðinu um að reyna að draga úr því sem kalla má eftirlitsiðnað. Þetta er eftirlitsiðnaður á hæsta stigi vegna þess að hann færir ekki ríkisvaldinu einungis möguleikana á því að fara og skoða koppa og kirnur og meira að segja hvernig glugginn er einangraður heldur lemja menn fast í hausinn með sekt sem enginn getur staðið undir. Þetta er ekki í hlutfallslegu samræmi við andlagið. Slík lög eigum við ekki að setja. Það er skoðun mín en að öðru leyti gef ég hv. þingmanni upp sakir. Ég sé að strax er kominn iðrunarsvipur á hann og það er alla vega upphafið að fyrirgefningunni.

Hæstv. forseti. Mig undrar ekki að trú hv. þingmanns á hið góða í manninum hafi aukist eftir að hafa kynnst framsóknarmönnum sem eru upp til hópa hjartahreint og vel innréttað fólk. En af því að hann talaði um að þetta væri kranaþingmennska af verstu sort þá vil ég nú aðeins andmæla því vegna þess að kannski var sú breyting sem nefndin gerði á frumvarpinu sú veigamesta, þ.e. að fela þetta þeirri ríkisstofnun sem höndlar með sambærileg mál í stað þess að skilja málið eftir í annarri ríkisstofnun sem er vanbúin til að hafa eftirlitið, að einfalda líf þeirra sem sæta eftirlitinu ef við getum orðað það svo, það var það sem nefndin gerði. Því andmæli ég því að málið hafi verið tekið og því hafi verið kyngt hráu af hv. atvinnuveganefnd. Þvert á móti unnum við á því þær breytingar sem verða ríkinu til sparnaðar og eftirlitsþolendum til þæginda. Ég deili ekki þeim áhyggjum manna af því að íslenskir embættismenn séu svo refsiglaðir eða peningagírugir fyrir hönd ríkissjóðs að hætta sé á að þessu hámarksákvæði verði nokkurn tíma beitt. Ég sé ekki ástæðu til að færa þá upphæð niður og bendi enn og aftur á það að hún byrjar á núlli.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir áhugaverðar umræður um málið. Ég vona að nefndin taki það til skoðunar milli 2. og 3. umr. Ég hvet nefndina til þess en að öðrum kosti mun ég flytja breytingartillögu sem gefur þá kost á því að ræða þetta nánar. Hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson missti því miður af andsvari mínu, en ég vék ekki að því að það ætti að umgangast orkuna af léttúð eða sólunda henni á nokkurn einasta hátt. Það er ekki það sem mér gengur til með því að leggja til að refsiramminn sé í samræmi við tilefnið. Það er staðreynd að í Evrópusambandinu er orka miklu dýrari en hér og þar er þess vegna miklu mikilvægara að fjárfesta í orkusparandi einangrunarefnum og slíku því að það borgar sig. En þegar orkan er tíu sinnum ódýrari til húshitunar, eins og er hérna þar sem við erum með hitaveitu, þá borgar sig aldrei að fara út í allan þann kostnað að einangra með 20% þykkari einangrun. Það eina sem gerist er að fasteignaverð hækkar og fólk þarf að borga meira fyrir fasteignir. Fólk nær aldrei að spara það til baka og það sparar engan útblástur gróðurhúsalofttegunda. Í Evrópusambandinu er það hins vegar alveg fyllilega réttlætanlegt. Það er líka annað sem ég vil vekja athygli á að þetta er ekki krafa Evrópusambandsins, mér var kunnugt um það, og ég skil ekki hvers vegna íslensk stjórnvöld vilja setja dagsektir upp á 0,5 millj. kr. eða 0–0,5 millj. kr. Af hverju vill þingmaðurinn þá ekki hafa þetta 0–5 millj. kr. á dag? Getur hann svarað því?

Hæstv. forseti. Mér þykir leitt ef ég hef haft rangt eftir hv. þingmanni. Ég vil samt sem áður benda honum á það að orkuverð til húshitunar er ekki það sama alls staðar á Íslandi og einangrun sem borgar sig kannski ekki hér á þessu þrönga svæði sem við búum á getur vissulega borgað sig á köldum svæðum annars staðar á landinu. Af hverju þingmaðurinn stakk ekki upp á því að þetta yrðu 5 milljónir, af nákvæmlega sömu ástæðu og ég sagði áðan, þ.e. að þessa upphæð, hámarksupphæð, 500.000, er að finna í lögum sem varða sambærileg málefni og þess vegna leituðu menn að því að hafa þetta með samræmdum hætti. Ég sé hins vegar ekkert að því að taka þetta mál upp milli 2. og 3. umr. í nefndinni, það teljum við ekki eftir okkur og munum eflaust gera í ljósi þessarar umræðu áður en málið fer til 3. umr., hver svo sem úrslitin í því máli verða. En það þarf náttúrlega skoðun vegna þess að við viljum ekki að lækkun ákvæðisins hér skapi hættu á því eða skapi rök fyrir því að í öðrum lögum, sem kannski eru bitastæðari og mikilvægari, að það verði til þess að hámarksupphæð þar þurfi að lækka. Þetta þurfum við að skoða. En það er sjálfsagt að gaumgæfa þetta milli 2. og 3. umr.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir góðar undirtektir um að taka málið aftur inn í nefndina og skoða þetta. Ég er sammála honum að þetta ætti einmitt ekki að vera almenn regla. Þarna er verið að tala um viðurlög við brotum á ákveðnum lögum og það er allt í lagi að ákveðinn refsirammi sé í því sem er í samræmi við tilefnið og lögin. Það getur vel verið að í öðrum lögum sé tilefni til þess að hafa strangari refsiramma, ég legg ekkert mat á það. En ég held að það eigi að vera alveg hægt að setja það skýrt bæði í greinargerð og nefndarálit að hér sé átt við þessi lög. Ég fagna þessum jákvæðu undirtektum og vona að nefndinni gangi vel í störfum sínum að fjalla um málið.

Virðulegi forseti. Ég fagna þeirri umræðu sem er í gangi og sérstaklega áhuga hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar á því að berjast gegn skrifræði og öðru sem kemur bæði frá Íslandi og frá Evrópusambandinu. Það er alltaf full ástæða til að velta því fyrir sér og skoða lagafrumvörp út frá þeim skrifræðisgleraugum, sektarákvæði og annað slíkt. Við horfum upp á að skrifræðið er að aukast gríðarlega og það er á mörgum sviðum farið að vinna svolítið gegn, vil ég segja, markmiðum sínum. Hvað varðar málið sem við erum að tala um fagna ég því að nefndin ætlar að skoða það milli 2. og 3. umr. Það væri mjög fróðlegt að fá upplýsingar um það hér - en ef ekki að það yrði skoðað milli 2. og 3. umr. - að nefndin fengi til sín hagsmunaaðila, fengi til sín þá sem þessar dagsektir verða mögulega lagðar á, aðila sem vinna daglega með mál sem þessu tengjast, sem flytja inn vörur og annað því um líkt, hvort traust þeirra á Mannvirkjastofnun við að halda viðurlögunum lágum sé það sama eða hvort tilefni sé til að endurskoða þessa tölu. Við getum líka skoðað önnur sambærileg lög og hvort ástæða sé til að skoða í framhaldinu hvort sektarákvæði annars staðar séu hugsanlega líka of há, varðandi aðra flokka, ég skal ekki dæma um það. Ég verð að segja, með fullri virðingu fyrir því góða fólki sem vinnur hjá Mannvirkjastofnun og öðrum stofnunum, að mín persónulega skoðun er sú að við eigum ekki að hafa opnar heimildir í of miklum mæli sem gera það að verkum að einstaklingar sem vinna hjá stofnunum fá svona mikil völd. Ef við teljum eðlilegt að þetta sé hærri talan eigum við að hafa það þarna inni. Ef við teljum að sektarákvæðið eigi að vera lægra eigum við að hafa það lægra. Það á ekki að hafa áhrif á önnur lög, það á ekki að hafa áhrif á aðra þætti. Við erum að fjalla um þessi lög. Okkur ber engin skylda til að hafa sömu sektarákvæði í þeim og í einhverjum öðrum lögum. Við getum skoðað þessi lög út frá tilefninu hér og við erum í rauninni að segja í lögunum að undir einhverjum kringumstæðum geti verið eðlilegt að sektarákvæðið séu 500 þúsund, þannig les ég það alla vega. Ég vil því hvetja nefndina til þess að skoða milli 2. og 3. umr. hvort ekki sé eðlilegt að kalla Mannvirkjastofnun til og fjalla sérstaklega um þetta atriði og þá aðila sem þessum sektarákvæðum verður mögulega beitt gegn. Hvað segja þeir um að sektarramminn sé 0–500 þúsund? Ég skal ekki segja, en ég hef þá trú að niðurstaða verði sú að menn telji eðlilegt að talan sé lægri. Þá vil ég að nefndin skoði það og velti fyrir sér fyrir 3. umr. hvort skynsamlegt sé að sektarákvæðin verði lækkuð. Svo fagna ég því, eins og ég sagði í upphafi, að menn séu opnir fyrir því að vinna gegn skrifræði og öðru slíku, vegna þess að það er farið að vera mjög mikið á mörgum sviðum samfélagsins, ekki aðeins á því sem tengist Evrópusambandinu - og þá er enginn að tala gegn skrifræði almennt, enginn að tala gegn því að við höfum nákvæma skráningu og eftirlit og annað - og vinnur oft og tíðum gegn tilgangi sínum. Það er mín persónulega skoðun. Þess vegna ber okkur skylda til sem löggjafarvaldi að skoða þetta á hverjum tíma og það eigum við að gera með þetta mál eins og öll önnur. Ég fagna því að nefndin ætlar að skoða þetta milli 2. og 3. umr.

Herra forseti. Viðurlög verða alltaf að vera í samræmi við verknaðinn sem þau beinast að. Eins og þessi lög eru upp sett er þetta óhæfilegt, það held ég að sé niðurstaða þessarar umræðu. Hv. þm. Frosti Sigurjónsson á hrós skilið fyrir að hafa vakið athygli þingsins og ýmissa nefnda á málinu. Að því er varðar ræðu hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar þarf hann ekki að undra að ég sé sammála þeim sem vilja draga úr skrifræði, ég hef alltaf verið það. Mín krítík á Evrópusambandið hefur alltaf verið að það sé of mikil skriffinnskustofnun. Það er þess vegna sem ég hef talið að það góða samband hafi mjög gott af því að það komi inn ferskur andblær frá litlu ríki eins og Íslandi sem hefur yfirleitt  Það má draga aðra ályktun af þessari umræðu því að þeir sem helst hafa varið þetta eru framsóknarmenn, einn tiltekinn framsóknarmaður sem er ekki lengur hér, hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson. En á móti kemur að það var líka framsóknarmaður sem benti á þetta og eins og ég hef sagt á hann þökk skilda fyrir það. Núna liggur fyrir að hv. þm. Ásmundur Einar Daðason vill að þetta mál verði skoðað milli 2. og 3. umr., og það sé skoðað rækilega hvort þarna séu menn ekki að seilast fullhátt. Ég er þeirrar skoðunar. Ég tel þess vegna að eftir umræðuna sem við höfum átt hérna liggi alveg ljóst fyrir að allir þeir sem hafa tekið þátt í henni, hugsanlega fyrir utan einn, eru þess fúsir að skoða hvort ekki sé rétt að breyta þessu. Ég tek sömuleiðis algjörlega undir þá röksemd sem hv. þm. Ásmundur Einar Daðason flutti áðan að það eru engin rök fyrir þessu tiltekna ákvæði að það kunni að vera eitthvað svipað í öðrum lögum. Frekar ættum við að skoða ef svo er, sem virðist vera raunin, að menn eru sammála um að þetta séu fullströng viðurlög hvort það gefi okkur ekki tilefni til þess að fara í önnur lög 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður talaði um eða gaf í skyn að heppilegt væri fyrir það skrifræðisbákn sem Evrópusambandið er að fá þangað þjóð eins og Íslendinga sem vill breyta slíku.  Hins vegar vil ég segja að ég deili áhyggjum hv. þingmanns af því að Evrópusambandið sé að verða of mikið skrifræðisbákn. Við horfum upp á það í samanburði Evrópusambandsins, þar sem er samanburður við önnur þjóðríki, að skrifræði er að aukast mikið í Evrópusambandinu. Menn eru farnir að hafa af því miklar áhyggjur og það er farið að vinna gegn fyrirtækjarekstri og öðru þess háttar. Ég hef lesið greinar í virtum erlendum ritum um að oft og tíðum sé það ekki einungis vinnuafl eða annað slíkt sem geri það að verkum að stórfyrirtæki flytja starfsemi sína frá Evrópu heldur sé það skrifræðið, skrifræðisbáknið og eftirlitsbáknið sé orðið slíkt að það sé farið að vinna gegn atvinnulífinu í mörgum þessara ríkja. Ég vil segja það að ég gat ekki fundið annað en að hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson tæki mjög vel í að málið yrði skoðað milli 2. og 3. umr. Ég er ekki viss um, miðað við umræðuna hér, að nefndin hafi skoðað þetta mál svo mikið. Ég vil hrósa hv. þm. Frosta Sigurjónssyni, líkt og hv. þm. Össur Skarphéðinsson gerði, fyrir að koma auga á þetta. Ég held að samstaða sé um það, alla vega meðal framsóknarmanna, ég hef ekki skynjað annað, að vinna almennt gegn óþarfaskrifræði. Ég hygg að það hafi engin breyting orðið þar á, enda á það að vera verkefni okkar þingmanna allra, óháð flokkslínum, að vinna gegn slíku. Það er engin ástæða til að efla og auka skrifræði í landinu að óþörfu.

Herra forseti. Ég er alltaf fús til þess að fallast á það ef röksemdir mínar eru veikar og bent er á það með sterkari rökum. Hv. þingmaður bendir á að kannski sé fulllangt gengið hjá mér að halda því fram að koma Íslands í Evrópusambandið mundi færa þar ferskan andblæ minna skrifræðis. Hv. þingmaður bendir á það sem auðvitað er rétt og ég átti að sjá strax, að í þessu tiltekna máli er skrifræðið á Íslandi miklu meira en í Evrópusambandinu. En það er út af fyrir sig mikilvægt að það skuli vera þessi tiltekni hv. þingmaður sem bendir á það. Vissulega gagnrýnir hann líka ESB fyrir skriffinnsku en hann hefur þó dug og heiðarleika og einurð til þess að koma hingað og benda á að þrátt fyrir það hvernig Evrópusambandið er statt í þeim málum er Ísland verr statt í þessu tilviki a.m.k., líka í öðrum tilvikum. Mér hefur til dæmis alltaf, fyrst við erum farin að tala um þetta, þótt alveg stórundarlegt hversu niðurnjörvuð löggjöf og regluverk eru um landbúnað á Íslandi. Þegar ég fer til að mynda til Evrópu sér maður að þar er hægt á einstökum búum að vera með sérstaka framleiðslu á ostum, víni og öðru sem þeir - og ég ætla ekki að segja hverjir það eru - sem hafa ráðið fyrir landbúnaði á Íslandi hafa hins vegar fjötrað í slíkar reglur að tekur öllu fram sem Evrópusambandið hefur nokkru sinni látið sér koma til hugar. Frá því að því laust niður í höfuð mér, alveg eins og þegar Sál var á leiðinni til Damaskus, allt sá ég í öðru ljósi. Þetta hlýtur að vera rétt ef það er hv. þm. Ásmundur Einar Daðason, hinn harði gagnrýnandi Evrópusambandsins, sem kemur hingað og bendir á að líkast til sé staðan þannig eftir allt saman að Evrópusambandið sé þokkalegra en Ísland þegar kemur að regluverki og skrifræði. Það er gaman að heyra það úr munni hans.

Virðulegi forseti. Ætli ég byrji ekki seinna andsvar mitt með sama hætti og hv. þm. Össur Skarphéðinsson. Hv. þingmaður hefur líklega oftúlkað orð mín lítillega hér áðan. Það er alltaf ánægjulegt þegar hv. þm. Össur Skarphéðinsson viðurkennir að skrifræðið í Evrópusambandinu sé orðið of mikið. Ég hef hins vegar oft sagt að ég hafi áhyggjur af því að þegar kemur að öllum skrifræðispappírunum sem koma frá Evrópusambandinu erum við Íslendingar oft kaþólskari en páfinn að fara eftir því.  Þetta er það sem hv. þingmaður ýjaði að í fyrra andsvari sínu, að það væri svo gott fyrir okkur Íslendinga að koma til Evrópusambandsins og hafa áhrif á það að löggjöfin færi ekki í átt til aukins skrifræðis. Miðað við það að flestöll samskipti yrðu á milli embættismanna Evrópusambandsins og Íslands þá hef ég áhyggjur af hinu gagnstæða, að Íslendingar mundu í auknum mæli taka við skrifræðinu frá Evrópusambandinu. En ég fagna því að hv. þm. Össur Skarphéðinsson sé núna kominn í hóp með þeim sem vilja berjast gegn þessu skrifræði og mér sýnist styttast mjög í að hv. þingmaður muni deila þeirri skoðun með mér að Íslandi sé best  
            

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Ég ítreka það sem fram kom áðan að auðvitað er nefndin fús til þess að skoða málið milli 2. og 3. umr. Ég tel hins vegar að þær breytingar sem nefndin vann á frumvarpinu séu fullkomlega í anda samstarfssamnings ríkisstjórnarinnar að einfalda fyrirtækjum og einstaklingum lífið með því að einfalda reglur og reglusetningu, t.d. með því að færa þetta mál til Mannvirkjastofnunar en skilja það ekki eftir í annarri stofnun. Ég kemst hins vegar ekki hjá því að spyrja hv. þingmann, af því að það kemur líka fram í greinargerð með frumvarpinu, að við sektarákvörðun skuli menn hafa í huga meðalhófsreglu stjórnsýslulaga. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hann treysti embættismönnum í þjónustu ríkisins ekki til þess að virða þá meðalhófsreglu eða hvort hann telji að þeir séu almennt illa að sér um stjórnsýslulög.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að nefndin ætli að skoða þessi mál á milli 2. og 3. umr. Ég hygg að embættismenn séu almennt misvel að sér um meðalhófsreglu líkt og gengur og gerist annars staðar. Ég vil þó segja að ég dreg ekki í efa að Mannvirkjastofnun og embættismenn þar séu vel að sér þegar kemur að meðalhófsreglu stjórnarskrárinnar. Hins vegar vil ég segja að ég hefði viljað, og ég hvet nefndina til þess, að á milli 2. og 3. umr. yrði spurningunni sem hv. þingmaður er að spyrja þann sem hér stendur, beint að hagsmunaaðilum eða þeim sem eiga hættu á því að þessar sektir verði lagðar á. Á þeim grunni verði skoðað hvort eðlilegt sé að þessi sektarákvæði verði eitthvað lægri. Ég ætla ekki að dæma sjálfur um það. Þetta er það sem ég hefði viljað að nefndin skoðaði milli 2. og 3. umr. og fagnaði svo mjög hér áðan að nefndin væri tilbúin til þess að gera. Það verður mjög fróðlegt að sjá hver niðurstaðan úr því verður þegar málið kemur til 3. umr.

Hæstv. forseti. Ég deili ekki þeirri skoðun með þingmanninum að það sé misjafnt hvernig embættismenn þekkja stjórnsýslulögin, því að þau eiga náttúrlega að vera öllum embættismönnum og starfsmönnum ríkisins heilög. Burt séð frá því þá vil ég árétta enn þá einu sinni að að sjálfsögðu munum við taka til greina þær vinsamlegu ábendingar sem hér hafa komið fram úr fleiri en einni átt um að fara yfir sektarákvæðin og kalla til þá sem nauðsynlegt er til að komast að réttri niðurstöðu, hver sem hún verður.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um sölu fasteigna og skipa á þskj. 234 í máli nr. 208. Markmiðið með frumvarpinu er að tryggja að viðskipti með fasteignir og skip fari fram með tryggum og öruggum hætti. Fasteignaviðskipti eru oftar en ekki viðskipti með aleigu fólks og því nauðsynlegt að löggjafinn marki skýra en sanngjarna löggjöf í þeim efnum og þetta frumvarp er samið með það í huga. Jafnframt er markmið frumvarpsins að tryggja þeim sem telja á sér brotið í fasteignaviðskiptum hraða og vandaða málsmeðferð til þess að þeir geti fengið úrlausn sinna mála og verður nánar vikið að því á eftir. Þetta frumvarp er endurflutt. Það hefur verið flutt á nokkrum þingum og var í upphafi samið af nefnd sem skipuð var í kjölfar nefndarstarfs árið 2007. Frumvarpið felur ekki í sér róttækar breytingar á núgildandi lögum, heldur eru ákvæði núgildandi laga, nr. 99/2004, uppistaða löggjafarinnar. Í frumvarpinu hafa ákvæði gildandi laga að meginstefnu verið fínpússuð og skýrð nánar og bætt við önnur án þess að efnisleg breyting eigi sér stað. Frumvarpið er því ekki kúvending á ríkjandi framkvæmd sem hefur gengið ágætlega. Tilgangur frumvarpsins er fyrst og síðast að gera lögin skýrari, auka úrræði neytenda og vernd þeirra. Í frumvarpinu er þó að finna fjórar veigamiklar breytingar frá núgildandi lögum. Í fyrsta lagi er hert á reglum sem varða verktöku sölufulltrúa fasteignasala til að tryggja að fasteignasalar sinni sjálfir þeim störfum sem þeir hafa einkarétt til. Í annan stað hefur skylduaðild að Félagi fasteignasala verið afnumin. Í þriðja lagi er lagt til að afnema einkarétt fasteignasala til að hafa milligöngu við sölu fyrirtækja. Í fjórða lagi er eftirlitsnefnd fasteignasala falið að taka við kvörtunum neytenda og gefa álit. Verður nú vikið nánar að þessum atriðum. Hvað varðar verktökuna er lagt til að fasteignasali megi ekki fela öðrum að vinna þau störf sem löggilding nær til, sbr. 1. mgr. 6. gr. frumvarpsins. Þó er lagt til að fasteignasölum verði heimilt að fela einstaklingum sem ráðnir eru til starfa hjá honum einstök afmörkuð verkefni sem verða nánar útfærð í reglugerð. Ástæða þessarar breytingar er sú að óljóst er hvaða verkefni fasteignasali má fela öðrum. Hér er ekki verið að koma í veg fyrir að fasteignasali geti látið starfsmenn vinna einföld verk. Með þessu er verið að leitast við að setja bönd á svokallaða verktöku sem nokkuð hefur verið gagnrýnd. Jafnframt er tekið af skarið um að fasteignasali beri skaðabótaábyrgð á því tjóni sem valdið er af þeim sem starfa í þágu hans, óháð því hvort starfsmaður er ráðinn með verktakasamning eða ráðningarsamning, til að tryggja réttarstöðu neytenda. Því næst er lagt til að skylduaðild að Félagi fasteignasala verði felld niður. Ein meginástæða þess að fasteignasalar voru skyldaðir með lögum til að vera aðilar að Félagi fasteignasala var að gefa félaginu tækifæri til þess að eflast að burðum og skapa sér þá stöðu að verða leiðandi hér á landi, eins og fram kemur í áliti allsherjarnefndar sem fylgdi frumvarpi núgildandi laga. Taldi nefndin að félagið kynni að styrkjast svo verulega í starfsemi sinni í framhaldi af lögfestingu að ekki yrði nauðsynlegt að kveða á um skylduaðild til frambúðar. Því var lagt til að það fyrirkomulag yrði tekið til sérstakrar skoðunar árið 2008 eftir fjögurra ára reynslu. Vinnuhópar þeir er unnu að endurskoðun gildandi laga hafa komist að þeirri niðurstöðu að ákvæðið hafi þjónað tilgangi sínum. Þá hefur Hæstiréttur komist að þeirri niðurstöðu í máli nr. 144/2014 að skylduaðild að Félagi fasteignasala brjóti gegn 2. mgr. 74. gr. stjórnarskrár Íslands. Þá er lagt til að afnuminn verði einkaréttur fasteignasala til að hafa milligöngu um sölu fyrirtækja, eins og kveðið er á um í núgildandi lögum. Fasteignasalar geta þó sinnt slíkum störfum áfram þótt það falli ekki undir einkarétt þeirra. Vandséð er að menntun og reynsla fasteignasala veiti þeim meiri sérfræðiþekkingu til sölu atvinnufyrirtækja en öðrum, svo sem endurskoðendum og viðskiptafræðingum. Að lokum er lagt til að auk eftirlits með fasteignasölum skuli eftirlitsnefnd fasteignasala taka við kvörtunum frá kaupendum og seljendum fasteigna telji þeir að fasteignasali hafi valdið sér tjóni. Þannig geti kaupendur og seljendur fasteigna borið undir eftirlitsnefndina ágreining um þóknun á skaðabótaskyldu og aflað álits hennar um ágreiningsefnið. Um er að ræða mikilvæga réttarbót í þágu neytanda þar sem kostnaður verður hóflegur og málsmeðferð stutt. Hæstv. forseti. Ég tel að hér sé á ferðinni frumvarp sem muni stuðla að öruggari fasteignaviðskiptum og tryggja betur hag neytenda. Í frumvarpinu felast skynsamlegar breytingar og hógværar endurbætur sem taka mið af þeirri reynslu sem hefur skapast. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar til umfjöllunar.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir kynningu á því frumvarpi sem hér liggur fyrir. Ég er með nokkrar vangaveltur varðandi þetta mál. Mig langar fyrst að heyra hvort samráð hafi verið haft við Félag fasteignasala um samningu þessa frumvarps. Eins og hún kom inn á þá eru kaup á fasteignum oft stærsta fjárfesting hvers einstaklings og þess vegna liggur mikið undir. Í frumvarpinu koma fram skilyrði til löggildingar í b-lið 3. gr., að viðkomandi þurfi að vera lögráða og hafi „aldrei orðið að sæta því að bú hans sé tekið til gjaldþrotaskipta, eða hann sviptur réttindum til starfa sem fasteignasali ótímabundið“. Síðan kemur síðar í 3. gr. að það megi víkja frá þessu skilyrði að fenginni umsögn eftirlitsnefndar fasteignasala ef umsækjandi hafi haft forræði á fé sínu að minnsta kosti þrjú undanfarandi ár. Ég bið hæstv. ráðherra að útskýra betur breytingarnar frá því sem nú er. Óttast hún ekki að við séum að opna þarna leið aftur inn hjá aðilum sem hafa ekki verið nógu varkárir í fjármálum og eru kannski ekki traustsins verðir að sinna svona veigamiklum viðskiptum? Síðan þetta varðandi skaðabæturnar. Breytast þær með einhverjum hætti í þessu frumvarpi frá því sem nú er?

Virðulegur forseti. Fyrst hvað varðar spurningu hv. þingmanns um samráð við Félag fasteignasala. Já, það hefur verið haft samráð. Þetta mál er ekki að koma hingað inn í fyrsta sinn. Það hefur ítrekað verið haft samráð við Félag fasteignasala. Ég dreg enga dul á að það eru nokkur atriði í þessu frumvarpi sem ekki er einhugur um innan Félags fasteignasala. Það er ekki bara skoðanamunur á milli okkar og félagsins heldur líka innan fasteignasalagreinarinnar um ákveðin atriði, þar á meðal um skylduaðild að félaginu. Ég hef komist að þeirri niðurstöðu að það séu veigameiri rök fyrir því að afnema þá skylduaðild en að styrkja félagið með þeim hætti sem Félag fasteignasala leggur til. Það mun koma fram við vinnslu málsins í nefndinni, er ég fullviss um, að Félag fasteignasala er ekki algjörlega með því. Við höfum svarað öllum erindum frá Félagi fasteignasala. Það sendi bréf fyrr í haust til mín sem hefur verið svarað. Aðallega fjögur atriði standa upp úr. Sumt erum við ósammála um, annað getum við nálgast. Varðandi b-lið 3. gr., um skilyrði til löggildingar, þá er það alveg skýrt í greininni að almenna reglan er sú að fasteignasali sé lögráða og hafi aldrei orðið að sæta því að bú hans sé tekið til gjaldþrotaskipta. Hins vegar er opnað fyrir það að menn geti leitað til eftirlitsnefndarinnar og séu þar málefnalegar ástæður til getur nefndin eftir atvikum veitt undanþágu frá þessu. Ég er þess fullviss vegna mikilvægis þess að hafa þetta umhverfi skýrt og tryggja neytendaverndina að það verði ekki auðsótt mál að fá þessari meginreglu hnekkt.

Herra forseti. Þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Það er spurning með skaðabótaábyrgðina, hvort hún breytist eitthvað frá því sem nú er, að það sé eitthvað slakað á vegna þess að afnema á einkaréttinn varðandi fasteignasölu og milligöngu um fasteignasölu. Varðandi námið, hér kemur fram að lögð sé til breyting á fyrirkomulagi náms og prófa til löggildingar á störfum fasteignasala og gert ráð fyrir að háskólar sjái um námið og prófnefnd verði lögð niður en starfi þó til bráðabirgða til ársins 2019. Hvað þýðir þetta nákvæmlega? Er verið að slaka á kröfum miðað við núverandi námskröfur til þeirra sem hafa haft með þessi mál að gera hingað til og löggildingu til þess? Svo kemur líka fram nokkuð sem ég vil gjarnan fá betri útskýringar á. Þeir sem geta kært til eftirlitsnefndar eiga sjálfir að greiða gjaldið. Hvað er gjaldið? Mun það draga úr því að fólk treysti sér til að kæra einhver viðskipti til eftirlitsnefndar vegna þess að gjaldið sé svo hátt? Það kemur svo sem ekki fram hvert gjaldið muni verða. Ég vildi gjarnan heyra frekar frá ráðherra varðandi þetta.

Virðulegi forseti. Fyrst varðandi skaðabótaákvæðin þá leyfi ég mér að fullyrða að engin breyting er gerð þar á þannig að það er óbreytt. Spurt var um eftirlitsgjaldið og að kæranda sé gert að greiða það. Veigamesta breytingin eða ástæða þess að verið er að koma þessu til eftirlitsnefndarinnar er einmitt að tryggja fljótari og kostnaðarminni málsmeðferð. Ég verð að viðurkenna að ég er ekki alveg með á hreinu hversu hátt gjaldið er, en tilgangurinn með þessari breytingu er að bæta málsmeðferðina og gera hana ódýrari, fljótvirkari og betri. Það er heildarhugsunin að baki því. Það er ekki verið að draga úr kröfum. Gerð er tillaga um að fjölga einingum úr 90 í 180 einingar sem þarf til þess að fá þessa löggildingu. Þetta er unnið núna með sérstakri prófnefnd. Nú er verið að færa þetta meira inn í háskólann, en það er ekki verið að draga úr kröfum eða slaka á þeim með neinum hætti.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að þetta mál skuli vera komið fram einu sinni til viðbótar og ég hvet hv. þingmenn og þá nefnd sem tekur við málinu, hv. efnahags- og viðskiptanefnd, til að vinna málinu framgöngu á þessu þingi. Það hefur komið hérna fyrir alloft, búið að veltast margoft á milli. Hér hefur mönnum orðið tíðrætt um fasteignasalana en mér er fyrst og fremst hugsað til neytendanna í málinu, þ.e. fasteignaeigenda, og þess skaða sem þeir kunna að verða fyrir í fasteignaviðskiptum. Það sem nefndin þarf að tryggja í störfum sínum fyrir neytendur er að fyrir fasteignaeigendur sem eru að gera þarna sín stærstu viðskipti í lífinu oft á tíðum - það er stærsta fjármálaákvörðun hvers einstaklings að kaupa sér fasteign, að minnsta kosti þegar fyrstu viðskipti fara fram - séu viðskiptin góð og með þeim hætti að báðir aðilar fari sáttir frá borði, bæði kaupandi og seljandi. Það er ekki síður ástæða til þess að verja seljanda en kaupanda í þessu máli, þannig að hér er um fullkomna neytendavernd að ræða. Ég veit ekki hvort ég er alveg sammála hæstv. ráðherra um skaðabótaábyrgðina. Mér finnst að á ýmsum sviðum sé í raun verið að herða skaðabótaábyrgð fasteignasala og auka neytendavernd þar. Það er kannski að einhverju leyti opið gagnvart ráðuneytinu með reglugerð og eins hvað felst í þeirri ábyrgðaryfirlýsingu sem gefin er út af tryggingafélagi, en ég ætla rétt að vona að það sé heldur til að bæta neytendaverndina, bæta og herða á skaðabótaábyrgðinni. Þannig að enn og aftur er mér hugsað til neytendaverndar. Það þýðir ekki að ræða skylduaðild, það var í tísku um og eftir síðustu aldamót að aðilar og samtök aðila í viðskiptum gætu haft eftirlit með sjálfum sér, en með skylduaðildinni sem hefur verið dæmd að gangi ekki upp í þessum efnum fellur það brott. Eftirlitsnefnd fasteignasala er eins konar stjórnsýsludómstóll sem á að geta afgreitt mál hratt og vel og ég trúi því og treysti að gjaldið til þess að nefndin fjalli um málið verði ekki það hátt að það skipti sköpum fyrir kæranda, enda skjóta menn ekki máli til eftirlitsnefndar bara að gamni sínu. Hins vegar tel ég að eftirlitsnefndin eigi að hafa ákveðið frumkvæði, hafi frumkvæðisskyldu þegar ranglega er staðið að málum. Hér er meira að segja vísað til þess að eftirlitsnefndin skuli óska eftir því og fara þess á leit við sýslumann að starfsstöð þess sem starfar án réttinda verði lokað. Varðandi fjárræðissviptingu, gjaldþrot fasteignasala, held ég að þetta sé nokkurn veginn í samræmi við þá venju sem helgast af fyrirgefningu og uppgjöf saka eftir ákveðinn tíma þegar fólk hefur fengið forræði á búi sínu. Það er þekkt að lögmenn hafi verið sviptir réttindum og fengið þau aftur, þannig að þetta er nokkurn veginn í samræmi við það. Í svona máli eru tveir hagsmunaaðilar, skulum við segja, fasteignasalinn sjálfur, þetta er atvinna hans, en það eru líka neytendurnir. Ég trúi því og treysti að við nefndarmenn í hv. efnahags- og viðskiptanefnd vinnum okkar vinnu og ræðum við þessa aðila og að neytendur verði betur settir eftir en áður. Þá stendur eftir fyrirtækjasalan og hugsanlega þarf að huga að einhverri umgjörð um fyrirtækjasölu, en það er kannski annar handleggur og komið út af þessu borði hér og ég ætla ekki að ræða frekar. Virðulegi forseti. Ég vona það að okkur auðnist að koma þessu máli í gegn. Ég hef lokið máli mínu.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um ríkisendurskoðanda og endurskoðun ríkisreikninga. Frumvarpið flyt ég fyrir hönd forsætisnefndar Alþingis, en nefndin stendur öll að frumvarpinu ásamt áheyrnarfulltrúa Pírata í nefndinni. Málið var áður flutt á 143. löggjafarþingi og er þetta frumvarp að meginstefnu samhljóða því frumvarpi en hefur verið yfirfarið af forsætisnefnd og endurskoðað í ljósi þeirra athugasemda sem borist höfðu stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd eftir 1. umr. þess. Þær breytingar sem gerðar hafa verið frá fyrra frumvarpi lúta í fyrsta lagi að heiti þess. Lagt er til að það verði frumvarp til laga um ríkisendurskoðanda og endurskoðun ríkisreikninga, í stað frumvarps til laga um ríkisendurskoðanda og Ríkisendurskoðun. Í því felst ekki efnisbreyting þar sem með orðinu ríkisendurskoðun með litlum staf var vísað til þeirra athafna að endurskoða ríkisreikninga. Þykir breytt heiti frumvarpsins skýrara og ná þessari merkingu betur. Í öðru lagi er sú breyting lögð til í 4. gr. frumvarpsins að ríkisendurskoðandi tilnefni óháðan endurskoðanda eða endurskoðunarfyrirtæki sem endurskoði reikninga Alþingis. Samræmist það betur sjálfstæði ríkisendurskoðanda gagnvart Alþingi og því fyrirkomulagi að forsætisnefnd tilnefnir endurskoðanda til þess að endurskoða reikninga Ríkisendurskoðunar. Í þriðja lagi eru ákvæði 16. gr. um skýrslugerð og upplýsingagjöf ríkisendurskoðanda gerð skýrari að því er varðar hvernig ríkisendurskoðandi gerir grein fyrir niðurstöðum sínum við endurskoðun og eftirlit. Er í því sambandi greint á milli skýrslna, greinargerða og endurskoðunarbréfa. Í fjórða lagi hefur 21. gr. frumvarpsins verið breytt þannig að hún kveði skýrar á um gildissvið laga um endurskoðendur gagnvart þeim starfsmönnum Ríkisendurskoðunar sem annast endurskoðun ársreikninga, sjóða og ríkisfyrirtækja þar sem ríkið á helmingshlut eða meira og lög áskilja að endurskoðun sé gerð af endurskoðanda sem fellur undir lög um endurskoðendur. Loks er í fimmta lagi lagt til að frumvarpið öðlist gildi 1. júlí á næsta ári. Frumvarpið byggist á því að Alþingi fari með fjárstjórnarvaldið, kjósi einstakling til þess að stýra Ríkisendurskoðun, annist endurskoðun og hafi eftirlit með rekstri og fjármálum ríkisins. Ríkisendurskoðun er því skrifstofa ríkisendurskoðanda og að þessu leyti verður staða ríkisendurskoðanda ákveðin með sama hætti og umboðsmanns Alþingis. Ríkisendurskoðandi verður þannig trúnaðarmaður Alþingis sem njóti trausts þess í störfum sínum og um leið sjálfstæðis. Í I. kafla frumvarpsins kemur fram sú meginbreyting að ríkisendurskoðandi verði kosinn af Alþingi í stað þess að vera ráðinn af forsætisnefnd. Með þessu er sjálfstæði hans undirstrikað. Frumvarpið gerir ráð fyrir því að ríkisendurskoðandi verði kosinn af Alþingi til sex ára í senn og að einungis verði hægt að endurkjósa hann einu sinni til jafn langs tíma. Þá eru ákvæði um hvernig skuli standa að kosningu ríkisendurskoðanda forfallist hann eða ef víkja á honum úr starfi, en þá er lagt til að 2/3 hlutar þingmanna þurfi að samþykkja slíkt. Enn fremur er tekin upp heimild til þess að setja annan mann til þess að fara með einstök mál reynist kjörinn ríkisendurskoðandi vanhæfur í máli. Í II. kafla frumvarpsins er gerð grein fyrir starfssviði ríkisendurskoðanda og til hvaða aðila endurskoðun og eftirlit hans tekur. Efnislega er ekki um breytingu að ræða frá gildandi lögum, en ákvæðin eru gerð skýrari til að mynda um fjárhagsendurskoðun og stjórnsýsluendurskoðun. Helstu nýmæli kaflans lúta að því að í stað þess að vísa til góðrar endurskoðunarvenju við framkvæmd fjárhagsendurskoðunar er gert ráð fyrir því að um endurskoðunina verði litið til endurskoðunarstaðla og verklagsreglna sem gilda um endurskoðun hjá opinberum aðilum. Ákvæði IV. kafla um meðferð mála hjá Ríkisendurskoðun eru nýmæli. Er þar kveðið á um þagnarskyldu og sérstakt hæfi ríkisendurskoðanda, starfsmanna Ríkisendurskoðunar og annarra sem starfa í þágu stofnunarinnar. Jafnframt er kveðið á um rétt til umsagnar um drög að skýrslum og greinargerðum sem eiga að tryggja betur réttarstöðu þeirra sem falla undir eftirlit ríkisendurskoðanda. Loks er fjallað um aðgang almennings að upplýsingum hjá Ríkisendurskoðun. Í frumvarpinu er lagt til að upplýsingaréttur almennings verði rýmkaður þegar um er að ræða gögn sem til verða í samskiptum ríkisendurskoðanda og eftirlitsskylds aðila. Um meðferð skýrslubeiðna til ríkisendurskoðanda og um upplýsingagjöf hans til Alþingis er fjallað í V. kafla frumvarpsins. Gildandi lög og ákvæði frumvarpsins miða við að ríkisendurskoðandi sé sjálfstæður í störfum sínum og ákveði sjálfur hvernig hann sinnir hlutverki sínu. Er því lagt til að forsætisnefnd geti ýmist að eigin frumkvæði eða samkvæmt beiðni þingflokka eða þingnefnda farið fram á, í stað þess að krefjast þess, að ríkisendurskoðandi taki saman skýrslu um einstök mál er falla undir starfssvið hans. Helstu nýmæli í V. kafla frumvarpsins eru þau að gert er ráð fyrir því að ríkisendurskoðandi greini forsætisnefnd frá umfangi beiðni og áætluðum skýrsluskilum. Þannig skal ríkisendurskoðandi upplýsa forsætisnefnd ef í ljós kemur að umfang athugunar reynist talsvert meira en áætlað var eða ef ekki er unnt að ljúka skýrslu á áætluðum tíma og tillögum þar að lútandi. Í VI. kafla frumvarpsins eru ýmis ákvæði sem flest eru nýmæli. Meðal annars er lagt til að forsætisnefnd ákveði starfskjör ríkisendurskoðanda til samræmis við laun hæstaréttardómara. Heimilt verði að ráða staðgengil ríkisendurskoðanda í fjarveru hans. Þá er ákvæði um heimild stofnunarinnar til aðildar að alþjóðasamtökum ríkisendurskoðana og um heimild til þess að tilnefna Ríkisendurskoðun við endurskoðun þeirra alþjóðastofnana sem Ísland er aðili að. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir því að ríkisendurskoðandi verði kosinn í fyrsta sinn samkvæmt 1. mgr. 2. gr. frumvarpsins þegar núverandi ríkisendurskoðandi lætur af störfum, en núverandi ráðning gerir ráð fyrir því að hann starfi til 1. maí 2018. Hæstv. forseti. Ég hef nú lokið við að greina frá meginefni frumvarpsins og helstu nýmælum þess. Ég legg til að mál þetta gangi til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar að lokinni þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Ég held að þetta sé gott mál og eðlilegt að endurskoða lög um Ríkisendurskoðun af og til. Það er sérstaklega eitt sem vekur athygli mína og mig langar til að fjalla um hér. Það er það að í frumvarpsdrögunum var ekki gert ráð fyrir kröfum um sérstaka menntun ríkisendurskoðanda, að hann þyrfti að vera löggiltur endurskoðandi. Í frumvarpsdrögunum er því haldið opnu að fleiri geti sótt um og sett séu einhver hæfisskilyrði. Ég er því forvitin að vita hvað varð til þess að þessu var breytt og þá væntanlega í meðferð forsætisnefndar. Í athugasemdum við 2. gr. frumvarpsins segir orðrétt í greinargerðinni, með leyfi forseta: „Nefnd sú sem vann að undirbúningi frumvarpsins lagði til að ekki yrði gerð krafa um að ríkisendurskoðandi hefði löggildingu til þess að gegna embættinu. Var þar meðal annars horft til þess að störf ríkisendurskoðanda væru ekki takmörkuð við endurskoðunarstörf heldur tækju þau jafnframt til eftirlits með framkvæmd fjárlaga og ráðstöfunum á fjármunum ríkisins. Þá var enn fremur horft til þess að hjá systurstofnunum Ríkisendurskoðunar annars staðar á Norðurlöndum væri ekki gerð krafa um löggildingu.“ Ég held reyndar að krafa um löggildingu ríkisendurskoðanda, ef þannig má að orði komast, sé hvergi gerð í Vestur-Evrópu. Mér finnst því rétt að fá rökstuðning fyrir því hvers vegna við á Íslandi erum að þrengja svona mikið þann hóp umsækjenda sem getur sótt um þetta starf. Þess má geta að í nefndinni sem samdi frumvarpið sátu tveir löggiltir endurskoðendur og voru á því að ekki ætti að gera þessa kröfu um löggildingu. Það skiptir máli að ríkisendurskoðandi hafi þekkingu á ríkisrekstri og ríkisfjármálum og hann þarf að vera góður stjórnandi. Hann er í raun talsmaður skattgreiðenda. Hann þarf vissulega að njóta trausts og vera óumdeildur. Ég er ekki að segja að meðal löggiltra endurskoðenda sé ekki að finna þannig fólk, vissulega, en mér finnst þessi rök fyrir löggildingu afar veik. Að því er mér skilst þá er það þannig annars staðar á Norðurlöndunum að ríkisendurskoðendur árita ríkisreikning þótt þeir séu ekki löggiltir endurskoðendur. Það er bara eitthvað sem menn ákveða í reglum. Ársreikningar hlutafélaga í eigu ríkisins þurfa hins vegar áritun löggilts endurskoðanda. Það eru að sjálfsögðu alltaf starfsmenn hjá Ríkisendurskoðun sem eru löggiltir endurskoðendur sem geta sinnt því. Þetta er það sem mér finnst helst stinga í augu í þessu frumvarpi af því þetta tók breytingum. Ég vona að einhverjir muni hér í ræðum eða andsvörum koma inn á og rökstyðja hvers vegna við ein þjóða gerum þessa kröfu. Mér finnst þurfa að rökstyðja það.

Forseti. Ég talaði í þessu máli þegar það var lagt fram í vor og ætla svo sem ekki að endurtaka þá ræðu hér. Þar kom ég inn á það mál sem hv. þm. Brynhildur Pétursdóttir talar hér um, þ.e. það skilyrði að forstöðumaður Ríkisendurskoðunar eða æðsti stjórnandi þar sé löggiltur endurskoðandi. Ég geri athugasemdir við það og eins og kom fram hjá hv. þm. Brynhildi Pétursdóttur er þessi krafa ekki gerð annars staðar. Ég tel að við ættum ekki heldur að gera hana hér. Ég nefndi það í ræðu minni í vor sem dæmi að þá voru 383 löggiltir endurskoðendur hér á landi, ég hef svo sem ekki náð í tölurnar aftur enda held ég að það skipti ekki meginmáli, en 75% þeirra voru karlar. Þó að ég taki ekki annað dæmi en þetta þá er það mjög umhugsunarvert að þrengja hópinn þannig að konur hafi ekki sömu tækifæri og karlarnir til að sækja um þetta embætti. Einnig tel ég rétt að nefna að Ríkisendurskoðun fæst sífellt í meiri mæli við það sem kallað er stjórnsýsluendurskoðun. Það er ekki bara fjárhagsendurskoðun heldur líka stjórnsýsluendurskoðun. Fólk er menntað í stjórnsýslufræðum. Af hverju skyldum við ekki huga að því líka að fólk með þá menntun gæti verið forstöðumenn fyrir þessari stofnun Alþingis? Fram kemur í greinargerð með frumvarpinu að fimm umsagnir bárust um það, að mig minnir, þegar það var lagt fram í vor. Þessar fimm umsagnir eru í skjalasafni þingsins. Þær eru nú flestar frá endurskoðendum, Félagi endurskoðenda eða endurskoðendaráði, þannig að þær eru þá væntanlega litaðar af því hvaðan þær koma. Þar voru líka lagðar til einhverjar breytingar á sérstökum greinum. Ég átta mig ekki alveg á að hve miklu leyti tekið hefur verið tillit til þess, en það verður væntanlega farið yfir það í nefndinni. Ég vil sem sagt fyrst og síðast gera athugasemd við kröfuna um menntun forstöðumanns Ríkisendurskoðunar og segi að það er alveg hægt að koma málum þannig fyrir með lagasetningu eða á annan hátt að forstöðumaður geti skrifað upp á ríkisreikning. Það getur verið yfirendurskoðandi í stofnuninni sem getur skrifað undir reikninginn sem endurskoðandi og síðan forstöðumaðurinn sem forstöðumaður en ekki sem endurskoðandi. Það getur ekki verið ástæða fyrir því að gera þessa kröfu. Ef það er yfirendurskoðandi hjá stofnuninni getur hann séð um lokaáritun á reikninginn og þá sé ég ekki rökin fyrir því að yfirmaðurinn þurfi að vera löggiltur endurskoðandi. Ég tel að það þurfi að fara mjög gaumgæfilega ofan í það atriði.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. forseta þingsins fyrir að hafa lagt fram þetta frumvarp og mælt skörulega fyrir því. Ríkisendurskoðandi og umboðsmaður Alþingis eru burðarstoðir sem Alþingi hvílir á og gerir því miklu betur fært en ella að koma fram undir þeim hatti gagnrýni, aðhalds og eftirlits með framkvæmdarvaldinu sem það á að gera. Báðar þessar stofnanir, umboðsmaður og ríkisendurskoðandi, hafa styrkst í gegnum árin og hafa hvor fyrir sig sýnt það í verkum sínum að það er mikið hald og traust sem þingið getur sótt til þeirra. Það sem mér finnst best í þessu frumvarpi er að í því er gengið enn lengra í ýmsum ákvæðum þess til að tryggja sjálfstæði ríkisendurskoðanda. Það er mjög mikilvægt. Um báðar þessar burðarstofnanir þarf að vera búið með þeim hætti að þær séu sannarlega sjálfstæðar þannig að ekki sé hægt að hrófla við þeim og hvorki Alþingi né framkvæmdarvaldið geti skakað að þeim einhverjum skellum. Þetta er tryggt í þessu frumvarpi með þeim hætti að ríkisendurskoðandi verður ráðinn af Alþingi og sömuleiðis hefur hann síðan fullt frelsi til þess að ráða sér sína starfsmenn. Þetta er ákaflega mikilvægt. Fyrir okkur alþingismenn hefur Ríkisendurskoðun meðal annars gegnt því þarfa hlutverki að þegar upp hafa komið mál sem stundum eru umdeild þá hefur verið hægt af hálfu þingsins að beina til hans óskum um að gera úttekt á tilteknum efnum. Það er líka til marks um sjálfstæði hans að ríkisendurskoðandi getur hafnað þeim óskum ef honum finnst ekki vera hlutlæg rök að baki. Það er ákaflega mikilvægt að þetta liggi algjörlega skýrt fyrir og hvaða verk það eru sem við þingmenn getum leitað til hans með í gegnum forsætisnefnd. Ef ég les saman annars vegar 4. gr. og hins vegar 17. gr., um skýrslubeiðnir frá Alþingi, þá kemur fram í 4. gr. til hvers starfssvið ríkisendurskoðanda á að taka. Ég ætla ekki að rekja þá sjö töluliði sem þar eru, en í skýrslubeiðnargreininni er frá því greint að forsætisnefnd geti ýmist að eigin frumkvæði eða eftir beiðni þingnefnda eða þingflokka farið fram á það að embættið taki saman skýrslu um einstök mál eða málaflokka sem falla undir starfssvið þess. Það er ein tiltekin tegund máls sem ég vil gera hér að umræðuefni. Ég er þeirrar skoðunar að þegar framkvæmdarvald kemur fram með hugmyndir um breytingar á ríkisrekstrinum, t.d. að því er varðar samruna stofnana, þess vegna eftir atvikum flutning stofnana eða hugmyndir um að leggja niður stofnanir, þá tel ég að það eigi að vera réttur þingsins ef sammæli verður um það í forsætisnefnd að fá ríkisendurskoðanda til að gera úttekt á hagkvæmni þeirra tillagna. Ég tel að það gæti sparað ríkinu og hugsanlega komið í veg fyrir að menn önuðu út í ófærur með því að hrinda í framkvæmd einhverju sem virtist við fyrstu sýn vera skynsamlegt en kynni við skoðun að vera það ekki. Þetta er mikilvægt. Mig langar að spyrja hv. flutningsmann hvort það sé ekki alveg ljóst, samkvæmt því sem liggur fyrir í frumvarpinu, að þingflokkur eða a.m.k. þingflokkar stjórnarandstöðunnar gætu komið fram með beiðni til forsætisnefndar með rökum um að lagt yrði mat á tiltekin áform sem varða byggingu ríkisins. Ég tek sem dæmi til skýringar ef leggja á saman stofnanir eða ef leggja á niður stofnanir að lagt verði mat á það fyrir þingið hvort með því sé verið að feta rétta braut. Þetta er spurning til hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar sem flytur þetta fyrir forsætisnefnd. Mér finnst þetta vera óljóst þegar ég les saman 17. gr. og 4. gr. Þá langar mig líka að spyrja hv. framsögumann hvort það sé ekki rétt munað hjá mér að fordæmi séu um það að þingið hafi beint slíkri beiðni til ríkisendurskoðanda og fengið hann eftir umræður og samþykkt í forsætisnefnd til þess að leggja mat á tilteknar fyrirætlanir framkvæmdarvaldsins. Að lokum, herra forseti, vil ég víkja að því sama og þeir hv. þingmenn sem hér hafa tekið til máls hafa sömuleiðis vikið orðum að, þ.e. hæfi ríkisendurskoðanda. Það er hugsanlegt að ég hafi ekki skilið þær þingstöllur nákvæmlega rétt, en ég vil hins vegar segja að ég var og er þeirrar skoðunar að ríkisendurskoðandi eigi a.m.k. að hafa löggildingu sem endurskoðandi. Það á að vera lágmarkskrafa. Það er sjálfsagt að hann hafi líka ef því er til að dreifa einhvers konar aðra sérhæfingu, t.d. í þá veru sem hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir nefndi hér áðan, en ég er þeirrar skoðunar að ríkisendurskoðandinn eigi a.m.k. að uppfylla kröfuna um löggildingu. Þar sem ég held að það sé eitt af nýmælunum í þessu frumvarpi að hann geti tilnefnt staðgengil þá er ég þeirrar skoðunar að í frumvarpinu eða í lögunum, verði frumvarpið að lokum samþykkt, þurfi að slá í skorður hvaða kröfur staðgengill verði að lágmarki að uppfylla. Eitt atriði sem ég vil drepa á að lokum, sem ekki varðar beinlínis frumvarpið, er aðbúnaður og starfskjör þeirra sem vinna hjá ríkisendurskoðanda. Ég hef áður gert það að umræðuefni hér að gagnvart starfsmönnum þeirra stofnana sem vinna hjá þinginu þurfi að skapa sem bestan umbúnað. Ég segi það hér: Ég hef áhyggjur af því vegna þess hve starfsmannafélög þeirra eru lítil og veikburða að starfsmenn sem lenda í einhvers konar vanda á vinnustað, eins og gerist stundum hjá litlum stofnunum, eigi ekki í nægilega sterk hús að venda með sín mál. Þetta segi ég af gefnu tilefni. Þetta hef ég áður sagt á þinginu. Þetta er líka nokkuð sem við þingmenn þurfum að huga að þó að það sé ekki beinlínis tengt þessu frumvarpi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu og hann kom inn á margt sem ég get tekið undir. Hitt virðumst við vera ósammála um hvort ríkisendurskoðandi þurfi að hafa löggildingu eða ekki. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann telji ekki hættu á því í svo litlu landi eins og Íslandi að sú krafa þrengi umsóknarhópinn. Eins og hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir kom inn á erum við í raun að tala allt að því um hóp karla. Ég vil líka spyrja hvort ekki beri að horfa á það sem önnur lönd hafa gert. Ekkert þeirra ríkja sem við berum okkur saman við gerir þessa kröfu, væntanlega vegna þess að menn telja að það þrengi of mikið umsóknarhópinn. Þetta er vandasamt embætti og við viljum fá hæfustu manneskjuna í það. Ef til vill geta lögfræðingar eða hagfræðingar sinnt því. Sá sem var ríkisendurskoðandi í Danmörku áður en sú sem nú sinnir embættinu tók við var hagfræðingur, sem dæmi. Menn hafa því treyst fólki úr ýmsum starfsstéttum fyrir þessu mikilvæga embætti. Ég velti fyrir mér af hverju við gerum það ekki líka, sérstaklega í landi þar sem við erum svo fá að við erum oft að berjast við að fá jafnvel hæfa einstaklinga yfir höfuð í ákveðin störf. Nú er það auðvitað ekki þannig að ríkisendurskoðandi liggi sjálfur yfir ríkisreikningnum. Það er hópur af fólki inni á stofnuninni sem sinnir því. Eins og hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir kom inn á er stjórnsýslusviðið líka mjög mikilvægt. Þá veltir maður fyrir sér hvort gera eigi þá kröfu að viðkomandi sé beinlínis stjórnsýslufræðingur. Það er ekki síður mikilvægt svið innan Ríkisendurskoðunar. Þannig að mig langar að fá smáumræðu um þetta við hv. þingmann því ég met skoðanir hans mikils, ég vil gjarnan ræða þær frekar.

Herra forseti. Ég geri í sjálfu sér ekki mikið úr þeirri röksemd að krafan þrengi hópinn. Hins vegar tek ég mark á því ef hv. þingmaður segir að svo vilji til að með þeim hópi sem þá verði til, með þeim takmörkunum er varða menntunina og ég hef lýst yfir fylgi við, sneyðist kannski um möguleika kvenna. Þá er sjálfsagt að skoða það. Ég hafði ekki gert mér grein fyrir því, kannski vegna þess að ég kem úr fjölskyldu þar sem eru fjölmargir endurskoðendur og þar eru nú nokkrar konur á bekk, að sú stétt væri þannig samansett að í henni væru fyrst og fremst karlar. Það er sjálfsagt að skoða alla hluti, en ég hef almennt talið mikilvægt, sérstaklega í stofnun af þessu tagi sem fer með endurskoðun, að sá sem standi þar með stýrið í höndum sér hafi úrvalsmenntun á því tiltekna sviði sem er endurskoðun. Kannski helgast það af því þegar við berum saman okkar eigin endurskoðun við þær sem eru í öðrum löndum þá hefur okkar stofnun fram undir það síðasta verið mjög lítil í samanburði við þær stofnanir. Það er kannski þess vegna sem í mínum hug í gegnum árin hefur orðið til sú afstaða að mér þykir nokkuð til um það og þætti gott að sá sem þarna trónir efstur hefði þessa tilteknu menntun. Þetta er skoðun sem ég hef haft ákaflega lengi og hefur áður komið fram í sölum Alþingis. Ég er hins vegar reiðubúinn til að skoða allt andspænis mjög sterkum rökum.

Virðulegi forseti. Ég þakka svarið. Nú held ég reyndar að það sé þannig að líklegt væri að löggiltur endurskoðandi mundi vera meðal hæfustu umsækjenda, maður sér það alveg gerast. Það sem ég velti fyrir mér er að ef hæfustu löggiltu endurskoðendurnir sækja ekki um en hæfir hagfræðingar, lögfræðingar eða aðrir stjórnsýslufræðingar, þá fyndist mér ekki gott að ganga fram hjá mjög hæfu fólki vegna þess að um sækir löggiltur endurskoðandi sem ekki er hæfari, svo ég reyni að orða það þannig. Ég mundi líka vilja fá - það snýr kannski ekki að hv. þingmanni - rök þeirra stofnana á Norðurlöndum og í Evrópu sem telja ekki þörf á þessu skilyrði. Það eru einhver rök fyrir því að Danmörk, Noregur, Svíþjóð, Finnland og lönd í Vestur-Evrópu segja: Við ætlum ekki að gera þá kröfu að ríkisendurskoðandi, sá sem er yfirmaður þessarar stofnunar, sé endilega löggiltur endurskoðandi. Væntanlega er það ekki bara tilviljun ein. Menn hljóta að hafa velt því fyrir sér. Það snýr náttúrlega ekki að hv. þingmanni, en mér þætti fróðlegt að heyra þau rök við tækifæri.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka umræðuna sem hefur verið málefnaleg og eðlileg að mínu mati. Það er ekkert óeðlilegt að umræða sé hafin um það með hvaða hætti eigi að gera kröfur um hæfni þeirra sem skipa embætti ríkisendurskoðanda hverju sinni. Það er alveg ljóst mál að við erum með þessu frumvarpi að leggja til að viðhaldið sé því fyrirkomulagi sem hefur verið; við erum ekki að leggja til breytingar á því. Það hefur út af fyrir sig reynst ágætlega, að mínu mati, og í sjálfu sér eru það ákveðin rök. Hins vegar er ekki óeðlilegt að menn velti því fyrir sér hvort nú sé tilefni til þess að gera breytingar á hæfniskröfunum til ríkisendurskoðanda. Það er alveg rétt sem hv. þm. Brynhildur Pétursdóttir sagði hér áðan, að í fyrstu hugmyndum sem lagðar voru fram, ekki reyndar í frumvarpsformi, af nefndinni sem undirbjó þetta mál var lagt til að það yrðu ekki gerðar hæfniskröfur sem eru hins vegar gerðar í þessu frumvarpi og eru í núgildandi lögum. Nú er spurt eftir rökum fyrir því að komast að þeirri niðurstöðu að gera ekki breytingar á því sem er í gildandi lögum. Að mínu mati eru rökin meðal annars þau sem við sjáum einfaldlega þegar við skoðum í fyrsta lagi 3. gr. frumvarpsins um hlutverk ríkisendurskoðanda og um endurskoðun ríkisreikninga. Eins og fram kemur er það hlutverk ríkisendurskoðanda að hafa eftirlit með fjárreiðum ríkisins og stofnana þess o.s.frv. Það er augljóst mál að burðarásinn í verkefni Ríkisendurskoðunar er að fara yfir fjárreiður ríkisins og stofnana ríkisins og þar með auðvitað að vinna þau verk sem lúta að starfssviði endurskoðenda. Það er alveg rétt að í ýmsum öðrum löndum er ekki áskilnaður um þetta, þar á meðal í Danmörku. Þó er það t.d. svo nú, sem er athyglisvert út af fyrir sig, að núverandi ríkisendurskoðandi Dana er löggiltur endurskoðandi. Niðurstaða þeirra er að það sé skynsamlegur og góður menntunarlegur bakgrunnur að ríkisendurskoðandi sé einstaklingur sem hafi þá löggiltu þekkingu á endurskoðun ríkisreikninga. Við getum velt því dálítið fyrir okkur þegar við ræðum þessi mál hvort það sé eðlilegt eða heppilegt að sá einstaklingur sem ber ábyrgð á endurskoðun og áritun reikninga ríkisins og stofnana þess hafi í raun og veru ekki slíka sérþekkingu til að bera jafnvel þó að undirmenn sem starfa í hans umboði hafi hana. Það getur auðvitað verið ákveðið mat í því fólgið, ég skal viðurkenna það, en það er mat okkar sem stöndum að þessu máli að það sé eðlileg krafa að þær hæfniskröfur séu settar fram í frumvarpinu og í lögunum að viðkomandi einstaklingur hafi til að bera þá reynslu og þekkingu sem löggilding endurskoðanda felur í sér. Það er alveg rétt að þessi mál voru mikið rædd af okkur sem undirbjuggum að lokum frumvarpið og við tókum um það ákvörðun að leggja til í frumvarpinu að þetta skyldi vera gert með þessum hætti. Það var auðvitað ekki gert að óyfirveguðu ráði. Við ræddum þetta vegna þess að hin hugmyndin var líka uppi og þess vegna þurftum við að ræða okkur í gegnum þetta og komast að einhverri efnislegri niðurstöðu. Að öðru leyti vil ég vísa í greinargerðina um 2. gr., sem fylgir þessu frumvarpi, þar sem meðal annars er fjallað um þetta álitaefni. Þar segir svo, með leyfi forseta: „Í gildandi lögum er sú almenna hæfiskrafa gerð að ríkisendurskoðandi hafi löggildingu sem endurskoðandi. Að baki þeirri kröfu býr sú röksemd að ríkisendurskoðandi, sem ber m.a. ábyrgð á endurskoðun ríkisreiknings og ársreikninga stofnana ríkisins, skuli hafa þá þekkingu á reikningsskilum og gerð ársreikninga sem nauðsynleg er til þess að geta staðfest réttmæti þeirra og trúverðugleika með áritun sinni. Í ljósi síðastgreindra sjónarmiða er í greininni lagt til að ríkisendurskoðandi hafi löggildingu sem endurskoðandi.“ Með þessum áskilnaði má segja að verið sé að þrengja hópinn sem getur sótt um. Þá er því til að svara að í svo þýðingarmiklu embætti þarf augljóslega að gera tilteknar hæfniskröfur og þær munu í sjálfu sér verða til þess að þrengja þann hóp sem getur sótt um. Ég hef ekki áhyggjur af því að ekki sé nægur hópur hæfs fólks sem hefur hlotið löggildingu í endurskoðun og mundi sækja um slíkt starf. Í þeim hópi gætu bæði verið konur og karlar. Sem betur fer fer konum fjölgandi í þessum hópi. Hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir spurði um þær breytingar sem frumvarpið fæli í sér frá upphaflegu frumvarpi sem lagt var fram á síðasta þingi og var þá vísað til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar sem leitaði síðan umsagna. Umsagnirnar kölluðu á tilteknar breytingar. Ég fór yfir þær í ræðu minni og ætla ekki að rekja þær hverja fyrir sig að nýju. Þó vil ég í þessu sambandi nefna sérstaklega 21. gr. frumvarpsins þar sem um er að ræða allnokkrar breytingar sem eru efnislegar. Þar segir meðal annars, með leyfi forseta: „Lög um endurskoðendur, nr. 79/2008, taka ekki til ríkisendurskoðanda eða Ríkisendurskoðunar. Ákvæði laganna taka til þeirra starfsmanna Ríkisendurskoðunar sem annast endurskoðun ársreikninga, sjóða og ríkisfyrirtækja þar sem ríkið á helmingshlut eða meira og lög áskilja að endurskoðunin sé framkvæmd af endurskoðanda sem fellur undir lög um endurskoðendur.“ Þetta var gert að gefnu tilefni vegna ábendinga og athugasemda sem komu frá endurskoðendum. Hins vegar er nauðsynlegt að árétta það og það var niðurstaða okkar eftir að hafa farið yfir þessar umsagnir að endurskoðun á reikningum ríkisins og stofnana ríkisins lyti að sumu leyti öðrum lögmálum en endurskoðun á reikningum fyrirtækja. Það er mjög mikilvægt að það sé lagt til grundvallar. Ákveðin viðmið eru í gildi varðandi endurskoðun á reikningum ríkisins og stofnana þess, sem eru sjálfstæðar reglur og sjálfstæð viðmið, en endurskoðendur sjálfir hafa síðan önnur viðmið sem hafa bæði verið sótt til Evrópu og til Bandaríkjanna eins og kunnugt er og margt af því er reyndar þegar komið í lög. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson vék að því að það væri algengt að beint væri til Ríkisendurskoðunar af hálfu þingmanna, hóps þingmanna, þingnefnda eða í gegnum forsætisnefnd beiðnum um tilteknar athuganir og spurði hann sérstaklega um athuganir af tilteknum toga, svo sem sameiningu stofnana, flutning stofnana o.fl. Því er til að svara að þetta frumvarp girðir alls ekki fyrir það að slíkar beiðnir geti komið fram. Ég man ekki nákvæmlega, a.m.k. ekki þannig að ég þori að standa á því að slíkt hafi átt sér stað, að slíkt hafi verið gert að beiðni þingmanna. Hins vegar man ég vel að Ríkisendurskoðun skoðaði ýmis svona dæmi, m.a. þegar ákveðið var að sameina ráðuneyti í það sem nú heitir innanríkisráðuneyti. Sú sameining kom reyndar vel út úr mati Ríkisendurskoðunar. Sömuleiðis tók Ríkisendurskoðun til endurathugunar sameiningu stofnana í stofnun sem nú heitir Þjóðskrá Íslands, sem ég man eftir. Þar kom reyndar fram að kostnaður hefði aukist mjög við þá sameiningu, sem er áhugaverð ábending. Sjálfur deili ég þeirri skoðun með hv. þingmönnum að það sé mjög til bóta að einmitt núna þegar mikið er rætt um sameiningu stofnana sé full ástæða til þess fyrir Ríkisendurskoðun að leggja almennt mat á það til þess að við getum haft það sem viðmið í þeirri umræðu sem fram fer. Að öðru leyti tel ég ekki ástæðu til þess að bæta við. Ég þakka kærlega fyrir þessa umræðu. Ég veit að í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd verður farið vandlegum höndum um þetta mál og meðal annars farið yfir þau álitamál sem hv. þingmenn hafa vakið máls á.

Virðulegi forseti. Ég óskaði eftir þessari umræðu vegna þeirrar alvarlegu stöðu sem upp er komin í rekstri Ríkisútvarpsins þegar fregnir berast af því að Ríkisútvarpið eigi ekki fyrir skuldum sem eru á gjalddaga. Það er brýnt að ræða þetta mál í þingsölum, ekki síst vegna þess að það hefur verið dálítið djúpt á skynsamlegum og rökréttum viðbrögðum af hálfu ríkisstjórnarinnar og hæstv. menntamálaráðherra í þessu máli. Það er rétt að minna á það í upphafi að það hefur verið þverpólitísk samstaða um almannaþjónustuhluverk Ríkisútvarpsins frá upphafi og hún hefur dugað þvert á alla flokka allt frá 1930. Það urðu umtalsverðar breytingar árið 2007 þegar Ríkisútvarpinu var breytt í opinbert hlutafélag, að hluta til til góðs vegna þess að þá voru þessar almannaþjónustuskyldur skilgreindar í sérstökum þjónustusamningi sem enn er í gildi og afmarkar þar af leiðandi verkefni Ríkisútvarpsins. Á hinn kantinn urðu breytingarnar til ills með því að í samræmi við hina hugmyndafræðilegu nauðhyggju núverandi og þáverandi stjórnarflokka var breytt um rekstrarform og Ríkisútvarpinu búinn til stakkur í opinberu hlutafélagi sem ekki hentar á nokkurn hátt eðli þess rekstrar sem þar er um að ræða og virðist fyrst og fremst hafa þjónað þeim pólitísku markmiðum þessara tveggja stjórnmálaflokka að veikja almannaþjónustuna. Það var sérstakt undrunarefni að lífeyrisskuldbindingar voru látnar fylgja í RÚV ohf. Hæstv. fjármálaráðherra sem greiddi þessum gjörningi atkvæði sitt á Alþingi sagði nýverið að það væri erfitt að setja sig í spor þeirra manna sem hefðu ákveðið þetta - þó að hann væri einn þeirra og virtist ekki reka minni til þess hvers vegna í ósköpunum tekin hefði verið sú ákvörðun að láta lífeyrisskuldbindingar fylgja í þessu tilviki, það væri svo sem alveg eins hægt að láta lífeyrisskuldbindingar fylgja rekstri menntamálaráðuneytisins eða fjármálaráðuneytisins og jafn órökrétt. Þessar skuldbindingar eru nú að sliga rekstur Ríkisútvarpsins, hafa ekkert með dagskrána að gera og ekki þau verkefni sem stofnuninni er ætlað að sinna. Útvarpsgjaldið var skert á niðurskurðartímanum versta. Það er áfram skert nú þegar jafnvægi hefur náðst í ríkisfjármálum og boðað að það verði lækkað á næstu árum. Á sama tíma hafa kostunartekjur og auglýsingatekjur minnkað vegna tillits til samkeppnissjónarmiða fyrst og fremst þar sem reynt hefur verið að gera stofnunina ekki of djarftæka á markaði. Lausnin í þessu máli hlýtur að vera að óbreytt útvarpsgjaldið, eins og það stendur nú, renni óskert til Ríkisútvarpsins, að við mörkum þá stefnu sem gildi til nokkurra ára og gerum þverpólitískt samkomulag um að þannig verði það, allir flokkar á Alþingi, þannig að stofnunin geti gert áætlanir fram í tímann. Það er líka fullkomlega óeðlilegt að hafa lífeyrisskuldbindingarnar áfram í efnahagsreikningi þessarar stofnunar. Fráleitast af öllu væri að selja útvarpshúsið til að borga þessar lífeyrisskuldbindingar. Þá má eins selja Arnarhvál til að borga lífeyrisskuldbindingar fjármálaráðuneytisins eða húsnæði menntamálaráðuneytisins til að standa undir lífeyrisskuldbindingum þess. Það dettur engum í hug. Ef húsið verður selt, eða hluti þess, eða lóð undir nýbyggingar, er að sjálfsögðu rétt að þeir peningar renni til dagskrárinnar og styrki stofnunina sjálfa til frekari uppbyggingar. Ríkið á að yfirtaka þessar lífeyrisskuldbindingar aftur. Ég vil síðan segja að ég hef sérstakar áhyggjur af yfirlýsingum hæstv. ráðherra og þingmanna stjórnarmeirihlutans um þetta mál. Ég sé alveg hvaða andblær gustar í átt til Ríkisútvarpsins frá stjórnarflokkunum. Maður sér alveg hvernig talað er og reynt að grafa undan almannaþjónustunni í þessu tilviki sem öðrum. Það er þessi ófrægingarherferð sem er í gangi gagnvart opinberri þjónustu sem gætir mjög í umræðu stjórnarmeirihlutans gagnvart Ríkisútvarpinu og við sjáum í þessu máli sem og tilviki Landspítalans og mörgum öðrum sem upp hafa komið á undanförnum vikum og mánuðum að viðvarandi rekstrarvandi ríkisstofnana er glæpavæddur í orðræðu stjórnarmeirihlutans. Einstökum stjórnendum er kennt um langvarandi rekstrarvanda og ekkert horft til þess að rekstrarvandinn er til kominn vegna þess að menn hafa uppfyllt skyldur sem þeim eru lagðar í lögum. Fjárveitingar hafa ekki verið nægar til að standa undir þeim lagaskyldum. Ég beini því eftirfarandi fyrirspurn til hæstv. menntamálaráðherra: Er ekki einboðið að við stöndum áfram við þá þverpólitísku samstöðu sem var um almannaþjónustuhlutverk RÚV og var mörkuð í þjónustusamningi árið 

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi máls míns þakka hv. málshefjanda fyrir þessa umræðu. Ég kemst ekki hjá því að nefna það, úr því að málið var lagt upp með þeim hætti sem hv. þingmaður gerði hvað varðaði hina sögulegu þróun frá 2007, hvernig staðið hefði verið að málum og margt sem ég heyrði að hv. þingmanni fannst ekki rétt og hefði átt að gera öðruvísi, að flokkur hv. þingmanns hefur nær sleitulaust setið í ríkisstjórn frá því ári nema auðvitað frá kosningunum síðast. Nægur tími hefði því getað unnist fyrir hv. þingmann, m.a. þegar hann sat í ríkisstjórn sem hæstv. ráðherra, að koma þá fram með hugmyndir um þetta. Nóg um það. Það hefur komið fram að stjórn Ríkisútvarpsins lét gera sjálfstæða úttekt á fjármálum stofnunarinnar á þeim tímapunkti sem var skipt um yfirstjórn í félaginu síðasta vor og niðurstaða úttektar endurskoðunarfélagsins PricewaterhouseCoopers er að félagið sé yfirskuldsett og skapi ekki nægt sjóðstreymi til að standa undir afborgunum af lánum á næstu missirum. Af þessu má vera ljóst að hér er um að ræða uppsafnaðan vanda til nokkurra ára. Það er því alveg rétt sem hv. þingmaður nefnir í ræðu sinni, hér er um vanda að ræða og augljóst að við erum komin að þeim punkti að hér þarf þá að taka ákvarðanir um framtíð Ríkisútvarpsins, með hvaða hætti við viljum sjá þá stofnun þróast. Ég vil nefna það, af því að hér var talað um skuldastöðu félagsins, að ég tel að núverandi stjórn taki nú af ábyrgð á þeim vanda sem fylgir þessari yfirskuldsetningu og ég vonast til þess að áform hennar um sölu eigna til að greiða niður skuldir gangi eftir. Ég get líka tekið undir það að það er auðvitað umhugsunarefni og kann að vera hluti af lausn í þessu máli að horfa til lífeyrisskuldbindinganna og fyrirkomulagsins í þeim, hvort við viljum láta þetta standa svona óbreytt eins og það hefur staðið allt frá því að þetta ohf. var búið til. Ég hef haft mínar efasemdir almennt um fyrirkomulagið ohf. Það snýr ekkert bara að Ríkisútvarpinu, heldur almennt því fyrirkomulagi, en hluti af þeirri umræðu átti sér stað í þingsölum fyrir ári eða svo þegar við tókumst á um það hver ætti að skipa stjórn þessarar stofnunar. Ég var þeirrar skoðunar að það hlyti að vera Alþingi af því að um þannig starfsemi væri að ræða að Alþingi sjálft ætti að skipa stjórnina enda bæru alþingismenn ábyrgð og þyrftu að standa frammi fyrir kjósendum sínum hvað það varðar. Það er líka rétt sem hér var nefnt að það var þó kostur við það fyrirkomulag sem var komið á fót árið 2007 að hér væru gerðir þjónustusamningar þar sem skilgreint væri sæmilega skýrt til hvers framkvæmdarvaldið og Alþingi ætlaðist af Ríkisútvarpinu. Ég er þeirrar skoðunar að í ljósi þeirrar stöðu sem uppi er hjá Ríkisútvarpinu þurfi menn um leið að horfa til þess hvaða hlutverki Ríkisútvarpið eigi að gegna og hvaða verkefnum það á að sinna. Það verður að fara saman, hlýtur að vera og er eðlilegt verkefni sem við felum ríkisstofnunum og síðan það fjármagn sem þau hafa milli handanna til að sinna þeim. Um það getum við hv. málshefjandi verið sammála. Á undanförnum árum hefur verið töluverður niðurskurður hjá stofnuninni og það hefur orðið fækkun í mannahaldi. Það er líka ljóst að væntingar um aðgerðir sem hófust fyrir um ári til hagræðingar hafa ekki gengið eftir eins og menn væntu og vonuðu. Nú má vera ljóst að kröfur á Ríkisútvarpið um samdrátt eru ekki komnar til af neinu öðru í sjálfu sér en mjög erfiðri stöðu ríkissjóðs. Allar ríkisstofnanir hafa þurft að ganga í gegnum mjög erfiða tíma hvað þetta varðar, Ríkisútvarpið eins og aðrar. Það er síðan önnur spurning og á ekki að leysa beint í gegnum fjárlög, að mínu mati, hvert hlutverk Ríkisútvarpsins á að vera. Það á þá að koma í gegnum þjónustusamning o.s.frv. Þegar velt er upp spurningunni um sátt um starfsemi Ríkisútvarpsins tel ég að sæmileg sátt verði að ríkja um hana sem markast þá af þeim verkefnum sem við felum stofnuninni. Sá niðurskurður sem þessi stofnun hefur mátt sæta á undanförnum árum og takmarkanir á möguleikum á að afla sér tekna á auglýsingamarkaði hafa komið til vegna bágrar stöðu ríkissjóðs og eins líka vegna þess að menn hafa viljað takmarka möguleika þessarar ríkisstofnunar til að afla sér tekna í samkeppni við einkarekna fjölmiðla sem allir hafa mátt þola miklar skerðingar á undanförnum árum, þurft að segja upp mörgu starfsfólki og endurskipuleggja 

Forseti. Þegar rætt er um vanda Ríkisútvarpsins beinast sjónir okkar og hugur fyrst og fremst að fjárhagsvanda þess en ekki öðru sem er að mörgu leyti skiljanlegt. Ég vil þó meina að vandi Ríkisútvarpsins sé tvíþættur, eins og hér hefur komið fram, annars vegar fjárhagslegur og hins vegar vandi sem stafar af viðhorfi stjórnvalda til stofnunarinnar og starfsfólks hennar. Viðhorf stjórnvalda endurspeglast meðal annars í því hvernig ráðherrar og þingmenn tala stofnunina niður og gera starfsemi hennar tortryggilega að flestu leyti. Það eru þekkt dæmi um það, m.a. á síðasta kjörtímabili þegar núverandi stjórnarliði í þingsal sagði að það ætti að fækka vinstri sinnuðum fréttamönnum á fréttastofu RÚV. Nær í tíma eru ummæli núverandi formanns fjárlaganefndar þess efnis að það verði að skera niður hjá stofnuninni vegna fréttaflutnings hennar og meintrar afstöðu fréttamanna til einstakra mála. Ráðherrar ríkisstjórnarinnar hafa sömuleiðis neitað Ríkisútvarpinu um fréttaviðtöl og sniðgengið stofnunina með ýmsum hætti í þeim tilgangi að draga úr vægi hennar og gera starfsemina tortryggilega. RÚV hefur gengið í gegnum gríðarlegar þrengingar frá hruni eins og allt annað í samfélaginu, eins og hæstv. menntamálaráðherra nefndi áðan. Framlög hafa dregist saman og tekjur hafa minnkað. Starfsemin hefur sömuleiðis gjörbreyst. Við munum eftir svæðisstöðvunum, starfsmannahaldinu um allt land o.s.frv., þetta hefur gjörbreyst og er allt annað en áður var. Þegar þetta tvennt fer saman, neikvætt viðhorf stjórnvalda til Ríkisútvarpsins og fjárhagslegar þrengingar, að ég tali ekki um viðhorf til opinberra starfsmanna og opinberra stofnana, er ekki von á góðu. Í þessu fjárhagslega skjóli og skjóli þessa viðhorfs ætlar stjórnarmeirihlutinn og þinglið hægri flokkanna að ná fram pólitískum vilja sínum og knésetja Ríkisútvarpið.

Virðulegi forseti. Ég þakka málshefjanda fyrir að hefja þessa umræðu. Eins og hér hefur komið fram eru skuldir RÚV mjög miklar og eru í rauninni að sliga reksturinn þannig að ekki verður hjá því komist núna að ráðast á vandann. Hann er ekkert nýtilkominn. Það er staðreynd að húsnæðið er óhentugt og stórt og dýrt og sú hugmynd að selja húsið og lóðina gæti verið rökrétt til að grynnka á skuldunum. Mér leist ekki á hugmyndina þegar ég heyrði hana fyrst og kannski á sömu nótum og hv. málshefjandi kom inn á áðan, en ef RÚV skuldar svo mikið að það á í rauninni aðeins 6,5 milljarða eða hvað það er á RÚV ekkert þetta hús. Það á ekki fyrir skuldum sínum og kannski er það vænlegur kostur í stöðunni að selja þetta hús og leigja það áfram. Mér finnst þurfa að skoða það alvarlega og ég ætla ekki að ákveða að það sé slæm ákvörðun. Mér finnst líka ábyrgðarhluti ef stjórnvöld lækka útvarpsgjaldið á næsta ári á meðan staðan er svona. Ég mælist til þess að nefskatturinn verði ekki lækkaður og RÚV fái aukatekjur til að vinna á vandanum - nema það eigi að breyta hlutverki RÚV þannig að reksturinn rúmist innan fjárheimilda. Ég hef hins vegar ekki heyrt neinar þannig tillögur. Þá vil ég beina orðum mínum til hæstv. ráðherra: Er það ekki örugglega pólitísk ákvörðun ef það á að fara í einhverjar drastískar breytingar á hlutverki RÚV? Eða telur hæstv. ráðherra að stjórn RÚV eigi að leggja til róttækar breytingar? Mér finnst oft, ekki bara í þessu máli heldur mörgum öðrum, að menn séu að kasta ábyrgðinni svolítið á milli, að pólitíkin vilji ekki taka erfiðar ákvarðanir og allt fari einhvern veginn í lás. Ég get nefnt Íbúðalánasjóð og fleiri dæmi. Ég hef fylgst með niðurskurði á landsbyggðinni og haft áhyggjur af honum. Ef þetta á að vera útvarp allra landsmanna þarf aðeins að spýta í þar, það er ekki eðlilegt að 5% 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka málshefjanda fyrir að taka þessa umræðu hér upp. Ég tek undir með þeim sem hafa talað um fjárhagsvanda Ríkisútvarpsins og að hann sé ekki nýtilkominn. Sá sem hér stendur er tilbúinn til að skoða þær leiðir sem þarf til að leysa fjárhagsvanda RÚV, m.a. eins og hv. þm. Brynhildur Pétursdóttir kom inn á að skoða möguleika sem varða húsnæðiskost Ríkisútvarpsins. Það þarf að taka á fjárhagsvanda Ríkisútvarpsins til frambúðar. Síðan vil ég aðeins koma inn á það sem hér hefur verið rætt en það er hlutverk Ríkisútvarpsins. Framsóknarflokkurinn hefur alltaf viljað verja Ríkisútvarpið, standa með Ríkisútvarpinu og við teljum Ríkisútvarpið mjög mikilvægan fjölmiðil.  Fréttastofa. Það er mjög mikilvægt fyrir okkur að hér sé fréttastofa sem við getum treyst að sé hlutlaus, henni sé ekki stýrt af pólitík, ekki stýrt af atvinnulífi, ekki stýrt af einu eða neinu. Vegna eignarhalds annarra fjölmiðla getum við ekki treyst því að þar sé gætt hlutleysis í umfjöllun. Ég verð að segja hvað þessa þrjá þætti snertir að þegar maður fer um og hittir fólk, bæði framsóknarmenn, aðra íbúa og í mínu kjördæmi úti á landi, hef ég áhyggjur af því að neikvæðni gagnvart Ríkisútvarpinu hefur vaxið mjög mikið. Ég hef fundið fyrir því og ekki bara á síðasta ári heldur undanförnum árum. Ef Ríkisútvarpið ætlar að halda þeirri stöðu sem er svo mikilvægt að það hafi er ekki nóg að taka bara á fjárhagsvandanum; stjórnendur Ríkisútvarpsins, starfsfólk Ríkisútvarpsins og aðrir verða líka 

Herra forseti. Ég fékk í fyrradag kynningu hjá nýráðnum útvarpsstjóra Ríkisútvarpsins á stöðu RÚV. Þar virðist sem fjárhagsvandamáli hafi lengi verið velt inn í framtíðina í skjóli leyndar sem upplýsingalög ná ekki yfir vegna þess að lög um leynd yfir skuldabréfi eru sterkari. Þetta þarf virkilega að athuga ef við getum ekki fengið samkvæmt upplýsingalögum upplýsingar um fjárhagsstöðu fyrirtækja sem eru í meirihlutaeigu ríkisins vegna þess að það er eitthvert skuldabréf sem leynd á að hvíla yfir. Varðandi kynningu útvarpsstjóra kemur tvennt upp, annars vegar varðandi eignastöðuna og hins vegar skuldir. Það er gamalt skuldabréf, það eru færðir lífeyrisskuldbindingar sem skuldabréf inn í upprunalega RÚV þegar það var gert að opinberu ríkisfyrirtæki. Þetta er mjög einkennilegt fyrirbæri og setur allan rekstur RÚV í uppnám ef það kemur verðbólguskot, eða hvað? Það þarf virkilega að skoða þetta. Þetta gerir ekki útslagið hjá þeim, þeir eru að fara að selja eignir o.s.frv., horfa til þess, og geta þar af leiðandi farið í uppbyggingu sem er nauðsynleg, virðist vera, en þetta setur alla eignastöðu Ríkisútvarpsins í uppnám. Það getur gert það, skulum við segja. Svo er það varðandi reksturinn. Þar er tekjuhliðin. Það er búið að takmarka tekjur af auglýsingum og mér finnst að RÚV eigi ekki að vera í samkeppni á auglýsingamarkaði og ætti algjörlega að fjarlægja það. Útvarpsgjaldið ætti hins vegar að renna óskipt til RÚV og það þarf að tryggja að RÚV fái tekjur til að sinna sínu lögbundna hlutverki sem er ekki í dag samkvæmt útvarpsstjóra. Tekjur Ríkisútvarpsins, sem nota bene eru teknar í gegnum útvarpsgjald, sem Alþingi heldur svo eftir, 550 millj. kr., fær Ríkisútvarpið ekki. Það sem er kallað eftir hjá Ríkisútvarpinu, ef þar á að vera óbreytt þjónusta, er að útvarpsgjaldið sé óbreytt og renni óskipt til Ríkisútvarpsins til að það geti sinnt sínu lögbundna hlutverki. Í síðari ræðu mun ég koma inn á alvarlegan skort á hlutleysi RÚV 

Hæstv. forseti. Ég þakka þessa umræðu. Það er mikilvægt að halda áfram að ræða Ríkisútvarpið svo að finna megi langtímalausn og skapa frið um þessa mikilvægu stofnun í samfélaginu. Í fyrra ræddum við ágætlega ritskoðunarviðleitni stjórnarflokkanna, tilburði til að hóta RÚV með lækkun framlaga, umfjöllun sem ég ætla að vona að við þurfum ekki að eiga oft hér í þessu þingi. Við ræddum líka, sem ég vil halda til haga og er mikilvægt að ræða í þessu samhengi, því að við erum að ræða um fjármál stofnunarinnar, þann blekkingaleik ríkisstjórnarinnar sem talar um lækkun skatta en seilist um leið dýpra og dýpra í vasa skattgreiðenda með nefsköttum eða álögum fyrir þjónustu. Gott dæmi um það er útvarpsgjaldið sem hækkað var á þessu ári á sama tíma og það var ekki látið renna til Ríkisútvarpsins. RÚV er sá fjölmiðill í landinu sem hefur ítrekað mælst sá miðill sem fólkið treystir best, ekki hvað síst fréttunum. Það er gríðarlega mikilvægt að þessum fjölmiðli sé stýrt vel og hann sinni sínu hlutverki. Það má aldrei, þegar menn tala eins og hæstv. ráðherra hér, tala um að það sé mikilvægt að ganga frá markmiðum hans í gegnum þjónustusamning. Það er jafn mikilvægt að fylgja lögunum sem við höfum sem fela í sér mjög víðtækt hlutverk RÚV. Hlutverk Ríkisútvarpsins, eins og hér hefur komið fram, er bæði menntandi, fræðandi og líka skemmtanahlutverk, auk þess að vera með öfluga fréttastofu. Eitt af því sem Ríkisútvarpið hefur til dæmis núna lýst áhuga á að gera, og ég veit ekki annað en að hæstv. ráðherra hafi stutt það, er að reyna að styrkja landsbyggðarhlutverkið. Það kostar líka peninga. Við þurfum að komast út úr þessari pattstöðu. Mig langar aðeins í lokin að spyrja hæstv. ráðherra, af því að hann náði ekki að svara mér í morgun í allsherjar- og menntamálanefnd, hvað það þýði í fjárlagafrumvarpinu sem þar stendur á bls. 298, með leyfi forseta: „Fjárhagsstaða stofnunarinnar verður til frekari skoðunar í haust í ljósi breyttra áætlana og forsendna.“ Hvaða áætlanabreytingar eru í gangi í ráðuneytinu? Hvað er í undirbúningi? 

Herra forseti. Ég þakka hv. málshefjanda fyrir að eiga frumkvæði að þessari umræðu en þó er sérkennilegt að hann skuli hefja mikla gagnrýni á núverandi hæstv. menntamálaráðherra eftir að hafa sjálfur haft tækifæri frá árinu 2007, allt það tímabil sem útvarpið hefur verið opinbert hlutafélag, til að ganga í þau mál sem hann nú vill og krefur hæstv. menntamálaráðherra um að gera. Við skulum fara aðeins yfir staðreyndir málsins. Mér finnst menn stundum skauta dálítið létt yfir staðreyndir. Það er ljóst að frá því að Ríkisútvarpið varð opinbert hlutafélag hafa skattgreiðendur lagt fyrirtækinu til 26 þús. millj. kr. Ríkisútvarpið hefur haft að meðaltali 500 millj. kr. úr að moða í hverjum einasta mánuði frá þessum tíma. Samt sem áður hefur Ríkisútvarpið tapað 1,6 milljörðum kr. á því tímabili. Samtals hafa tekjurnar með auglýsingum og fé frá skattgreiðendum numið 41 þús. milljónum. Engu að síður er fyrirtækið í raun nær gjaldþrota. Svo ætla menn að standa hér og telja að það leysi vandann að auka framlög til Ríkisútvarpsins um nokkur hundruð milljónir. Það er blekking. Það þarf róttækan uppskurð og skipulagsbreytingar á Ríkisútvarpinu ef menn ætla ekki að sigla aftur í strand að nokkrum árum liðnum. Það hefur verið ljóst í mörg ár að það stefndi í óefni. Þetta er ekki nýtt vandamál og ríkisendurskoðandi hefur staðfest að þessar upplýsingar hafa legið fyrir í mörg ár. Eitt til viðbótar, það er mjög sérkennilegt að þegar menn tala um að auka fé til Ríkisútvarpsins skuli þeir ekki í neinu hafa áhyggjur af því hvort og þá hvernig slíkt hefur áhrif á starfsemi frjálsra fjölmiðla. 

Virðulegi forseti. Eins og fleiri vil ég þakka fyrir að þetta mál sé komið hér inn aftur. Þetta er ein mikilvægasta stofnunin sem við eigum í þessu samfélagi. Ég tek undir með þeim sem hafa talað um lýðræðishlutverk hennar, að viðhafa óháða fréttaumfjöllun og miðla íslenskri og fjölbreytilegri menningu. Margir telja að tilveruréttur ríkisfjölmiðla í framtíðinni muni byggjast á því að þeir tryggi almenningi hlutlæga og áreiðanlega fjölmiðlaþjónustu. Þetta á sérstaklega við þegar framboð misáreiðanlegra upplýsinga á netinu eykst sífellt. Skilin milli hlutlægra upplýsinga og frétta verða óljósari þar sem upplýsingar og fréttir eru beinlínis taldar vera verslunarvara. Aðförin hófst af hálfu Sjálfstæðisflokksins síðasta sumar þegar sú pólitíska ákvörðun var tekin að skipa stjórn RÚV pólitískt. Það er í rauninni gegn því sem fram hafði komið í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og hefur líka kostnaðarauka í för með sér þegar allra leiða er leitað til að spara. Í þeirri miklu skýrslu var samþjöppun valds og spillingar dregin fram í dagsljósið og rakið að hið pólitíska vald og einræði er hluti af því að kerfið brást. Eða hverjum ætlum við að sjá um útsendingar til allra landsmanna án tillits til búsetu og efnahags? RÚV býr við þá kvöð. Við erum búin að reka okkur á þetta með Símann meðal annars. Ætlum við okkur að gera það aftur? Við þurfum þess ekki þegar vá er til dæmis fyrir höndum. Hv. þingmaður Framsóknarflokksins hefur sagt að Ríkisútvarpið geti ekki verið lengur allt fyrir alla eða eigi að gera öllum til hæfis allan sólarhringinn, það gangi ekki upp. Honum finnst allt í lagi að gera allt fyrir alla með skuldaniðurfellingu ríkisstjórnarinnar, þannig að það skiptir máli um hvað er talað þegar við tölum um fjármuni. Það hefur komið fram að vandinn er mikill, það dregur enginn úr því. Hann er hægt að leysa og það skiptir nefnilega máli hvaða pólitík verður höfð að leiðarljósi þegar það er gert. Útvarpsgjaldið þarf að vera óbreytt, það var búið að leggja það til frá og með næstu áramótum að svo eigi það að vera. Hvaða verkefni telur ráðherrann að megi leggja af sem hafa einhvern þunga í dagskrárgerð RÚV? Er hann tilbúinn að breyta tekjumöguleikum, t.d. með 

Hæstv. forseti. Ég þakka þessa umræðu sem er þörf eins og alltaf. Ríkisútvarpið hefur fylgt okkur allar götur síðan það var stofnað árið 1930. Það hefur fylgt okkur í gegnum súrt og sætt, flutt okkur alls konar fréttir, skemmt okkur og frætt okkur. Ríkisútvarpið er án efa ein merkasta menningarstofnunin sem þjóðin á og hefur átt. Það hefur alltaf verið til staðar þegar eitthvað hefur bjátað á og varað okkur við hvers kyns hættum. Það stendur vaktina og leiðir okkur í gegnum gleði og sorg. Þess vegna er sorglegt hvernig stjórnmálamenn hafa hamast, og hamast stöðugt á þessari stofnun sem er okkur landsmönnum svona kær. Það virðist vera alveg sama hverjir fara með völdin, endalaust er RÚV talað niður og flest fundið því til foráttu. Starfsmenn eru vændir um að ganga erinda hinna og þessara stjórnmálaflokka eftir því hvað hentar í það og það skiptið. Afskaplega athyglisverð tilraun var þó gerð á síðasta kjörtímabili til að breyta stjórn stofnunarinnar með það að markmiði að minnka afskipti stjórnmálamanna af henni. Sú tilraun var slegin af með eftirminnilegum hætti strax á vormánuðum þegar ríkisstjórn sjálfstæðismanna og framsóknarmanna tók við á síðasta ári. Síðan þá, og kannski jafnvel áður, má segja að mikil óvissa hafi ríkt um framtíð RÚV, mikil hagræðingarkrafa var gerð á nýja stjórnendur sem óhjákvæmilega leiddi til stórfelldra uppsagna. Meira að segja hafa sumir stjórnmálamenn ýjað að því að selja beri Rás 2 eða leggja hreinlega niður sem er ótrúlegt, ekki síst í ljósi þess að það er sú deild RÚV sem hefur alltaf staðið undir sér og gott betur. Virðulegi forseti. Það verður að segjast að nýr útvarpsstjóri hefur sýnt mikið áræði og dug við að reyna að halda sjó og sinna lögbundnum skyldum stofnunarinnar. Hann hefur einnig verið óþrjótandi við að leita leiða til að grynnka á skuldunum og á hann og hans fólk hrós skilið fyrir einstakt æðruleysi í þeim hremmingum sem starfsmenn og stofnunin sjálf hafa mátt glíma við. Nú stendur upp á hæstv. menntamálaráðherra og ríkisstjórn að segja þessum starfsmönnum og þjóðinni allri hvað þau hyggjast gera við þessa merku stofnun. Lengra verður ekki gengið í niðurskurði og ég tek undir með útvarpsstjóra sem segir að haldist nefskatturinn óbreyttur og gangi allur til stofnunarinnar sé hægt að reka hana svo sómi sé að.

Hæstv. forseti. Sem fulltrúi þess flokks sem átti drýgstan þátt í að koma þessari stofnun á ber maður náttúrlega áhyggjur í brjósti yfir stöðu hennar í dag. Þegar svo er komið að stofnunin sinnir ekki nauðsynlegu öryggishlutverki sínu, virðist ekki hafa möguleika á því að standa undir menningarhlutverkinu sínu, þ.e. að varðveita minjar o.s.frv., þegar svo er komið að hlutleysi stofnunarinnar er ekki eins og áður var, hlýtur maður að staldra við og velta því fyrir sér hvað sé til ráða. Þessir fjórir þættir eru nauðsynlegir í því efni ef Ríkisútvarpið á yfirleitt að starfa áfram. Það er hins vegar annað sem hefur valdið mér áhyggjum upp á síðkastið, þegar fréttir hafa borist af þeim rekstrarvanda sem stofnunin eða félagið glímir við, og það er að þær aðhaldsaðgerðir sem gripið var til á síðasta ári virðast ekki hafa dugað. Ég drap á það í ræðu um daginn að það væri kannski ekki skrýtið vegna þess til dæmis að þegar nýr útvarpsstjóri kom til starfa setti hann á tíu manna framkvæmdastjórn en í stað þess að fækka þar réð hann þegar í stað tíu manna framkvæmdastjórn aftur. Þetta kostar 150 milljónir á ári í launum og launatengdum gjöldum. Ég held að niðurskurður stofnunarinnar hafi verið í öfuga átt undanfarið. Í fyrra var sagt upp fjölda starfsfólks af miklum fautaskap. Það fólk rataði sumt aftur inn bakdyramegin sem verktakar, í staðinn fyrir að skera ofan frá og niður. Ég held að það sé nauðsynlegt, eins og aðrir hafa komið inn á, að finna farveg til að Ríkisútvarpið njóti trausts til framtíðar og unninn sé bugur á þeim rekstrarvanda sem það glímir við. Að lokum vil ég þakka fyrir umræðuna, þakka þeim 

Herra forseti. Ríkisútvarpið getur hreinlega ekki sinnt sinni lögbundnu skyldu að standa fyrir lýðræðislegri umræðu með réttmætri gagnrýni, m.a. á stjórnvöld, þegar niðurskurðarhnífur stjórnvalda hangir yfir útvarpinu, þegar stjórnvöld skipa meiri hlutann í stjórn Ríkisútvarpsins sem ræður síðan útvarpsstjóra sem hefur yfirumsjón með öllum öðrum starfsmönnum. Það getur hreinlega ekki verið óháð, það er ekki óháð. Í lögum um Ríkisútvarpið segir, með leyfi forseta: „Markmið laga þessara er að stuðla að lýðræðislegri umræðu“ o.s.frv. Aftur, með leyfi forseta, í 2. gr.: „Ríkisútvarpið er sjálfstætt opinbert hlutafélag í eigu íslenska ríkisins.“ Nei, það er það ekki, það er ekki sjálfstætt. Og ef við færum okkur neðar - hlutverk og skyldur - kemur fram í 3. gr., 6. lið: „Í starfsháttum sínum skal Ríkisútvarpið: […] 6. Stunda vandaða og gagnrýna fréttamennsku og rýna m.a. störf yfirvalda“ o.s.frv. RÚV getur ekki gert þetta ef fjárveitingaheimildirnar, markaðar tekjur, útvarpsgjaldið, renna ekki til þess, ef stjórnvöld geta á hverjum tíma ákveðið hvort og hve mikið rennur til reksturs útvarpsins. Það getur hreinlega ekki verið sjálfstætt. Þetta er ekki svona annars staðar í Evrópu. Við erum Evrópumeistarar í þessu. Annars staðar er fest til ákveðinna fjölda ára hvernig þetta er og ekki megi taka það upp nema það sé niðurskurður yfir alla línuna, allar aðrar stofnanir. Þetta er það landið sem gengur örlítið lengra en á Íslandi en samt miklu skemur en annars staðar í Evrópu. Þessi fjölmiðill er ekki sjálfstæður í dag og hann verður það ekki nema þessu sé breytt.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka umræðuna hér í lok hennar. Ég ætlaði að þakka fyrir þá miklu samstöðu sem ég varð áskynja í fyrri hluta umræðunnar en eftir að heyra í seinni talsmönnum stjórnarmeirihlutans verð ég að segja að því miður heyrðum við enn einn ganginn hálfkveðnar vísur um skort RÚV á hlutleysi, mikilvægi þess að gera grundvallarskipulagsbreytingar á stofnuninni o.s.frv. Talsmenn stjórnarmeirihlutans verða að fara að koma hreint fram. Hvað viljið þið gera? Á að brjóta upp almannaþjónustuhlutverk RÚV? Á að ganga á bak þeirrar þverpólitísku samstöðu sem verið hefur hingað til um almannaþjónustuhlutverkið? Þarna verða menn að fara að tala skýrt.  Ég bauð hér upp á samstöðu um meginlínur. Það ófært fyrir stofnunina að vera stöðugt í óvissu um rekstrarumgjörð næsta árs. Getum við gert samkomulag? Ég er til í að binda minn flokk fram yfir þetta kjörtímabil, lofa því að förum við í ríkisstjórn eftir næstu kosningar munum við halda útvarpsgjaldinu óbreyttu. Eigum við að gera samkomulag að þessu leyti til fimm ára til dæmis, allir flokkar á Alþingi? Það gæti verið hluti af því að skapa frið og sátt um umgjörðina. Eftirlaunaskuldbindingin verður að fara. Ef hæstv. fjármálaráðherra neitar því, þá er eðlilegt að láta bara eftirlaunaskuldbindingar fjármálaráðuneytisins koma til frádráttar rekstrarfé fjármálaráðuneytisins, láta þetta gilda yfir allan ríkisrekstur. Allir sjá hvers konar ógöngum við lendum þá í. Það er engin ástæða til þess að hengja þessa sandpoka á Ríkisútvarpið eitt nema ef markmiðið er að drepa það og skemma. Það er mjög mikilvægt að breytingar á húsakosti geti orðið til þess að auka svigrúm stofnunarinnar til að brjóta ný lönd í dagskrárgerð því það skiptir miklu máli. Það þarf að bæta í í barnaefni. Það þarf að bæta í við þjónustu við hinar dreifðu byggðir. Það þarf að bæta í þjónustu í almennri, lýðræðislegri umræðu. Við sáum það í aðdraganda síðustu kosninga hversu aðþrengd stofnunin var orðin 

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. málshefjanda fyrir umræðuna og öðrum hv. þingmönnum fyrir þeirra framlag hér. Ég tel að hér hafi farið fram ágæt og uppbyggileg umræða um þetta mikilvæga mál. Ég vil nefna að nauðsynlegt er að hafa í huga að þessi niðurskurður og niðurskurðarkrafa á Ríkisútvarpið hefur staðið nokkuð lengi. Það er rétt að taka það til að frá árinu 2007 hefur verið hagrætt mjög mikið í rekstri Ríkisútvarpsins og starfsmönnum hefur þar fækkað úr 340 í 235 sem er umtalsverð fækkun. Það er rétt að hafa það í huga, en um leið á líka að horfa til þess að aðrir fjölmiðlar í landinu á þessum erfiðu tímum máttu þola það að þurfa að segja upp mörgum af sínum starfsmönnum og breyta rekstri sínum og aðlaga sig nýju umhverfi. Það er eðlilegt að einnig sé gerð krafa til þessarar ríkisstofnunar, rétt eins og við gerum og höfum gert á undanförnum árum miklar kröfur til skólakerfisins, til heilbrigðiskerfisins og annarrar starfsemi á vegum ríkisins. Virðulegi forseti. Ég vil nefna sérstaklega að stjórn og yfirstjórn Ríkisútvarpsins hefur á síðustu mánuðum unnið að lausn á þessum uppsafnaða vanda og ég tel að undirbúningur undir sölu á eignum til þess að grynnka á skuldum hafi verið rétt stefna. Ég vil líka vekja athygli Alþingis á því að í síðustu viku bárust fréttir af því að borgaryfirvöld í samstarfi við Ríkisútvarpið væru að vinna að endurskipulagningu á lóð félagsins með það fyrir augum að hægt verði að hefja þar uppbyggingu í náinni framtíð. Þá hefur líka komið fram að hagrætt hefur verið í starfseminni á síðastliðnum mánuðum og ég ætla að hv. þingmenn hafi tekið eftir því, virðulegi forseti, að það hefur auðvitað verið umræða um ýmsar þær hagræðingaraðgerðir, t.d. eins og hvenær síðasta lag fyrir fréttir er spilað og annað ýmislegt sem þar hefur komið til umræðu. Sú forgangsröðun sem hefur birst í þessum hagræðingaraðgerðum er að mínu mati um flest skynsamleg. Það er lagt upp með að reyna að verja dagskrána sjálfa, sér í lagi innlent efni. Hagrætt hefur verið í umgjörð, tækni og húsnæði. Ég tel að þarna sé stjórn Ríkisútvarpsins á ágætri leið.