Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Alþingi Íslendinga hefur örugglega aldrei staðið frammi fyrir vandamáli þeirrar tegundar, sem er tilefni til flutnings þeirrar till., sem þm. Sunnl. flytja á þskj. 493, en það er, að til getur komið, að flytja þurfi íbúa heils kaupstaðar, þ.e. Vestmannaeyjakaupstaðar, um set ásamt atvinnutækjum og allri aðstöðu. Slíkt hefur örugglega aldrei komið til greina áður í sögu þjóðarinnar og á vonandi aldrei eftir að gerast síðar. Ef svo illa fer, að höfnin í Vestmannaeyjum og hafnarsvæði þar fara forgörðum eða að Eyjarnar verða ekki taldar byggilegar, þegar náttúruhamförunum þar linnir, fer ekki hjá því, að Alþ. og stjórnvöld standa frammi fyrir stórfelldu vandamáli, sem krefst skjótrar og ákveðinnar úrlausnar. Að mínum dómi er ekki til nema ein lausn á þessu máli, ef svo hörmulega tekst til, en það er, að Vestmanneyingum verði sköpuð aðstaða til þess að halda hópinn og byggja upp nýtt bæjarfélag á stað, þar sem þeir geta byggt afkomu sína á nýtingu fiskimiðanna í kringum Vestmannaeyjar. Ég er alveg sannfærður um, að þjóðfélagslega séð verður þetta einnig langsamlega hagkvæmast. Það hafa að vísu heyrzt raddir um, að leysa mætti þetta vandamál með því, að Vestmanneyingar tækju sér búsetu í Reykjavík og á hinum ýmsu þéttbýlisstöðum hér í kring og á Reykjanesskaganum. Ég vil mjög eindregið vara við þessari skoðun og vona, að hv. alþm. séu mér um það sammála, enda gengur hún þvert á móti þeirri stefnu, sem Alþ. hefur verið að reyna að marka á undanförnum árum, að halda sem mestu jafnvægi í byggð landsins með því að stuðla að uppbyggingu landsbyggðarinnar utan þéttbýlissvæðisins hér við Faxaflóa, bæði atvinnulega séð og menningarlega. Ef um 5.300 Vestmanneyingar flyttust samtímis inn á þetta svæði, væri það alveg óneitanlega mjög stórt skref aftur á bak í byggðajafnvægismálinu og grundvallar röskun á stefnu Alþ. í þessu máli. Og það eru fleiri rök, sem hníga að því, að þjóðfélagslega séð væri þessi leið síður en svo æskileg. Ef bátafloti Vestmanneyinga og þau atvinnutæki, sem þeim fylgja, ættu að dreifast á hinar ýmsu verstöðvar á Reykjanesi og við Faxaflóa, mundi bátaflotinn hvergi nærri skila þeim verðmætum í þjóðarbúið, sem hann hefur gert fram að þessu og gæti gert í framtíðinni, ef þessir aðilar væru sameinaðir á einum stað við sem svipaðastar aðstæður og þeir áður bjuggu við. Vestmanneyingar hafa á undanförnum áratugum af eðlilegum ástæðum aflað sér meiri reynslu en aðrir, á hvern hátt hin gjöfulu fiskimið í kringum Eyjar verði sem bezt nýtt. Hin langa reynsla þeirra í þessum efnum er verðmæti, ekki einasta fyrir þá, heldur einnig fyrir þjóðarbúið í heild. Ég vil nú víkja nokkrum orðum að efnishlið þeirrar þáltill., sem hér liggur fyrir til umr. Till. gerir ráð fyrir, að Alþ. feli ríkisstj. að láta þegar hefja athugun á staðsetningu nýrrar hafnar á suðurströnd landsins, á svæðinu frá Dyrhólaey og vestur um. Er í till. lögð áherzla á, að þessari athugun verði hraðað eins og kostur er á með tilliti til þess, ef svo illa færi, að höfnin í Vestmannaeyjum og hafnarstæði þar færi forgörðum af völdum eldgossins, sem nú á sér stað á Heimaey. Gerir till. ráð fyrir, að samgrn. skipi 6 manna n. til að framkvæma þessa athugun, þar af verði þrír tilnefndir af þeim ríkisstofnunum, sem fara með hafnamál, skipulagsmál og samgöngumál, og auk þess þrír fulltrúar frá Vestmannaeyjum: einn frá samtökum útvegsmanna, einn sameiginlega frá samtökum sjómanna og verkalýðsfélaganna og einn frá bæjarstjórn Vestmannaeyja. Ég vil leggja áherzlu á, að ég tel, að verkefni fulltrúanna frá Vestmannaeyjum í n. sé fyrst og fremst að gera till. um, hvar þeir teldu hafnarstæði fyrir bátaflota Vestmanneyinga bezt sett, til þess að þeir geti á sem beztan og arðvænlegastan hátt nýtt þau fiskimið, sem þeir fram að þessu hafa byggt afkomu sína á, og ég tel alveg hiklaust, að sjónarmið þessara aðila eigi að ráða úrslitum um, hvar höfnin verði staðsett, ef til nýrrar hafnarbyggingar kemur á suðurströndinni. Vísa ég þar um til rökstuðnings í grg., sem till. fylgir. Verkefni embættismanna í n. er hins vegar að mínu mati að meta það, hvort hægt sé að verða við ábendingum Vestmanneyinga um hafnarstæði. Það kemur til álita hinna sérfróðu manna, hvort af tæknilegum ástæðum sé framkvæmanlegt með eðlilegum hætti að byggja nýja höfn, þar sem Vestmanneyingar kjósa helzt að vera. Einnig kemur að sjálfsögðu til mat hinna sérfróðu manna í n. um skipulagsmál, hvort landrými sé nægilegt, þar sem höfnin kann að verða staðsett fyrir samfélag af eitthvað minni stærðargráðu en áætlunin hafði verið gerð um, að Vestmannaeyjakaupstaður yrði, er fram liðu stundir. Ég vil undirstrika aftur, að ef svo illa fer, að Vestmanneyingar verði að flytjast til frambúðar frá Eyjum, þá verða þeir sjálfir að fá að ráða, hvar þeir vilja setjast að. Annað kemur að mínum dómi ekki til greina, og vona ég, að hv. alþm. séu mér sammála um þetta atriði. Þá kem ég að hugmynd flm. um framkvæmd byggingar nýrrar hafnar á suðurströndinni, og getur það átt við, hvort sem um er að ræða aðstöðu fyrir Vestmannaeyjaflota fyrst og fremst eða úrbætur á almennri þörf. Við teljum, að þessum hafnarframkvæmdum verði ekki blandað saman við aðrar hafnarframkvæmdir í landinu og megi ekki verða til þess að tefja þær, heldur yrði þessi höfn, alveg sérstaklega ef Vestmannaeyjaflotinn þyrfti að skipta um aðsetur, að byggjast að fullu fyrir erlent fjármagn og þá með meiri hraða en tækjakostur, sem Íslendingar ráða yfir, leyfir. Ef svo fer, að náttúruhamfarirnar í Vestmannaeyjum leiða til þess, að nauðsynlegt verður talið að flýta byggingu hafnar á suðurströndinni til að skapa Vestmanneyingum í heild, bátaflota þeirra og atvinnutækjum aðstöðu til að byggja upp nýtt samfélag, er ég sannfærður um, að auðvelt muni reynast að fá erlent fjármagn til greiðslu kostnaðar við byggingu hafnarinnar og möguleiki muni skapast til að byggja upp höfnina með meiri hraða og á fljótvirkari hátt en áður hefur gerzt hér á landi, enda er hvort tveggja þetta forsenda fyrir þeirri hugmynd, að Vestmanneyingar haldi sem mest hópinn og byggi upp nýtt samfélag við höfn, sem byggð yrði á suðurströnd landsins, ef til þess kemur, að þeir þyrftu að flýja heimabyggð sína. Herra forseti. Ég vil að lokum mjög undirstrika, að flutningur þeirrar þáltill., sem hér um ræðir og ég hef nú gert grein fyrir, þýðir alls ekki, að flm. séu búnir að gefa upp alla von um, að höfnin í Vestmannaeyjum bjargist. Sjálfsagt er að horfa raunsæjum augum á hlutina. En það verður að teljast mannlegt og eðlilegt að vona hið bezta, á meðan hið versta hefur enn ekki skeð. Sjálfsagt er þó að vera við öllu búinn, og af þeirri ástæðu er till. sú, sem hér er til umr., flutt. Flm. telja nauðsynlegt, að Alþ. ákveði nú þegar, hvað gera skuli, ef svo tekst til, að Vestmannaeyjar verði ekki lengur taldar byggilegar, þegar náttúruhamförunum þar linnir, og leyfum við okkur að vænta þess, að hv. alþm. séu okkur sammála um þá stefnumörkun, sem í till. felst, og að till. hljóti fullnaðarafgreiðslu nú, áður en þingi lýkur. Leyfi ég mér að leggja til, herra forseti, að till. verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. fjvn.



Herra forseti. Till. sú til þál., sem hér er flutt, þarfnast ekki langrar útskýringar í framsögu. Till. hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að láta semja og leggja fyrir næsta reglulegt Alþingi frv. til laga, er tryggi sjómönnum, er skrásettir hafa verið á íslenzk skip í tiltekinn árafjölda, full lífeyrisréttindi við 60 ára aldur.“. Augljóst má öllum vera, að tilgangurinn með flutningi till. er fyrst og fremst sá að stuðla að því, að sjómenn fái full lífeyrisréttindi nokkrum árum áður en almennt gerist um lífeyrisþega. Hin almenna regla í dag er sú, að 67 ára aldri verður lífeyrisþegi að ná til að öðlast þennan rétt. Það er hins vegar einkum tvennt, sem styður það, að umrædd breyting eigi sér stað. Það er í fyrsta lagi sú þjóðarnauðsyn, sem á því er að gera sjómannsstarfið eftirsóknarverðara en það er í dag og ljósast kemur fram í því, að allt of víða eru skip við störf sín á hafinu án þess að vera fullmönnuð. Nægir í því efni að vitna til nýlegra upplýsinga frá sjútvrn. um, að á fiskveiðiflotann einan vanti nú nálega 500 manns fyrir utan annan eins fjölda til sjálfrar fiskvinnslunnar í landi. Og í öðru lagi: Sjómenn virðast eiga mun erfiðara en fólk úr öðrum starfsgreinum að fá viðunandi starf í landi að loknum áralöngum starfsdegi. Þetta eru staðreyndir, sem á síðari árum hafa orðið enn ljósari en fyrr vegna síaukinna krafna um hvers konar sérhæfingu til starfa í landi. Þegar því þrengist um á hinum almenna vinnumarkaði, nýtast ekki svo sem skyldi hæfileikar sjómanna til starfa í landi, sem þeir hafa e.t.v. öðlazt í áratugastarfi á sjó. Fyrirhafnaminna hefði e.t.v. verið að flytja um þetta efni sérstakt frv. og breyta einfaldlega aldurstölum varðandi sjómenn, svo sem till. þessi gerir ráð fyrir. Eftir nokkra athugun var þó frá því ráði horfið, þar sem málið snertir fleiri atriði í starfsemi lífeyrissjóða sjómanna en í fyrstu kann að virðast. Þess vegna þarfnast till. haldgóðrar athugunar, svo að fyllsta samræmis verði gætt. Af framangreindum ástæðum er gerð till. um sérstaka nefndarskipan til tryggingar nauðsynlegum undirbúningi málsins. Herra forseti. Ég legg til að, að loknum umr. nú verði málinu vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Þm. Alþfl. hafa á þskj. 265 flutt till. til þál. um lífeyrissjóð allra landsmanna. Þetta er stórmál og hefur verið töluvert lengi í athugun, þótt lítt hafi þokazt í átt til viðunandi úrlausnar. Í grg. með þáltill. eru færð nokkur rök fyrir þessu máli, og er því óþarft fyrir mig að fjalla frekar um það, en mig langar þó að bæta við persónulega tveimur eða þremur athugasemdum. Mín persónulega skoðun er sú, að fá mál sýni misrétti í þjóðfélaginu eins og hvernig háttað er um lífeyrissjóði landsmanna. Það eru örfáir lífeyrissjóðir, sem eru vísitölutryggðir, en langflestir sjóðanna eru ekki vísitölutryggðir. Þetta leiðir til þess, að kjör bótaþega eru fjarskalega misjöfn. Enn fremur hagar svo til, að fjölmargir einstaklingar þiggja einungis ellilífeyri frá almannatryggingum, en svo eru dæmi um einstaklinga, sem geta þegið ellilífeyri úr allt að þremur eða fjórum sjóðum allt að upphæð, sem nemur á annað hundrað þús. kr. á mánuði. Ég hygg, að það sé ekki ofsagt, eins og ég sagði áður, að þetta lífeyrissjóðakerfi speglar eitthvert mesta misrétti í þjóðfélaginu. Hins vegar er ljóst, að þetta verkefni er dálítið örðugt úrlausnar. Þess vegna hefur allshn. skilað svofelldu áliti: „ N. telur, að hér sé um brýnt viðfangsefni að ræða og úrlausn þess væri mikilvægur áfangi í átt að auknu efnahagslegu jafnrétti í þjóðfélaginu. Hins vegar telur n. rétt, eins og málavextir eru, að vísa till. til ríkisstj.“



Herra forseti. Ég vil fyrir hönd flm. færa n. þakkir fyrir það, að hún hefur efnislega tekið vel í þetta mál og leggur á það jafnríka áherzlu og flm., hversu þýðingarmikið það er. Hugmyndin um lífeyrissjóð allra landsmanna er ekki ný. Það hafa margir mælt fyrir henni á mörgum vettvangi, en tilgangur Alþfl: þm. með því að flytja þessa till. var ekki aðeins að halda hugmyndinni vakandi og ýta á eftir henni, heldur líka koma á framfæri hugmynd um lausn á meginvanda málsins, sem ég hygg, að ekki hafi komið fram opinberlega fyrr. Hún kemur fram í till. og er á þá lund, að ekki verði lagðir niður, a.m.k. ekki fyrst um sinn, þeir lífeyrissjóðir, sem til eru, heldur verði þeir látnir mynda þennan lífeyrissjóð allra landsmanna. Þetta er hugmynd um lausn á því, sem hefur reynzt vera óyfirstíganlega erfitt í sambandi við sameiningu lífeyrissjóðanna í einn lifeyrissjóð fyrir alla landsmenn. Á þennan hátt trúum við, að væri hægt að ná þessari sameiningu og hefja það starf, sem þarf til þess að samræma lífeyrissjóðina og skapa jafnrétti samtímis því að þeim landsmönnum, sem ekki eru í neinum lífeyrissjóðum, yrði tryggð aðild að slíkum sjóðum. Ég vil því vænta með tilliti til þess, hve n. tekur jákvætt í efni till., að hæstv. ríkisstj. gefi þessu máli gaum og unnið verði rösklega að framgangi þess á næstunni.



Herra forseti. Ég gat því miður ekki verið við, þegar þetta mál var rætt hér við 1. umr., og þess vegna langar mig til að segja hér fáein orð. Ástæðan er m.a. sú, að mér finnst sú grg., sem fylgir með þessari till., vera töluvert ófullkomin eða kannske væri réttara að segja ekki alveg nákvæm sagnfræði. Hér er um stórmál að ræða, ég er sammála um það. Ég er þessu máli dálítið kunnugur. Mér er það dálítið hugstætt, af því að það vildi svo einkennilega til, að fyrsta málið, sem ég flutti á Alþ., var um almennan lífeyrissjóð fyrir landsmenn alla. Það var vorið 1957. Því máli var þá vel tekið, og var skipuð n. undir forsæti ráðuneytisstjórans í félmrn., Hjálmars Vilhjálmssonar. Í henni átti ég sæti. Þessi n. skilaði áliti eftir, að ég ætla, ekkert óeðlilegan tíma. Álit hennar var jákvætt, og ég held, að sú hugmynd, sem hv. síðasti ræðumaður gat um, sé ekki ný af nálinni. Ég held, að ef hann fengi álit þeirrar n., þá mundi hann sjá, að á því er byggt í áliti hennar, að sá almenni lífeyrissjóður yrði viðbótarsjóður við þá lífeyrissjóði, sem þegar hefðu verið stofnaðir. En það var augljóst mál, að ef átti að gera eitthvað raunhæft í þessum málum, þurfti að hefjast handa með nokkurri skyndingu, vegna þess að það var vaknandi áhugi hjá hverri stéttinni á fætur annarri, sem eðlilegt var, að fá sérstaka lífeyrissjóði með samningum. Þess vegna var ljóst, að ef ekki yrði hafizt handa fljótlega, yrði þetta viðfangsefni æ óviðráðanlegra, að sameina alla lífeyrissjóði og setja upp einn lífeyrissjóð fyrir landsmenn alla. Þessi n., sem ég gat um áðan, skilaði ekki frv. um málið. Nál. hennar var ekki á þá lund. En það var skipuð ný n., að ég ætla árið 1961. Mér er ekki kunnugt um, að nokkurt álit hafi komið frá þeirri n. Henni var falið, að ég ætla, að semja frv. um þetta efni. Í tíð þeirrar n. gerðist það að vísu, að fyrrverandi forstjóra Tryggingastofnunarinnar, Haraldi Guðmundssyni, var falið að semja skýrslu um þessi mál á Norðurlöndum, hvað hann gerði. Raunar þurfti ekki langan tíma til þess að kynna sér þau mál, því að gögn um þau lágu þegar fyrir. Alla þá tíð, sem liðin er síðan, hafa fleiri og fleiri sérstakir lífeyrissjóðir verið stofnaðir. Þeir hafa skapað félögum sínum sérstök réttindi. Félagar í þeim hafa þegar áunnið sér réttindi, og það er auðsætt mál, að þeir verða ekki fúsir til þess að sleppa þeim réttindum. Það er alveg rétt, sem kom fram hjá hv. þm. Bjarna Guðnasyni, að það er óeðlilegt í sjálfu sér, að menn geti verið félagar í fleiri lífeyrissjóðum en einum, kannske mörgum, en ég er ákaflega hræddur um, að það verði erfitt að fá menn til að semja af sér þau réttindi, sem þeir hafa þannig áunnið sér. Ég er líka ákaflega hræddur um, að það geti verið erfitt fyrir löggjafann að setja lög á þá lund að taka þessi réttindi af mönnum. En eigi að síður er ástæða til að huga að þessu máli enn. En ég vil bara undirstrika það, að málið er nú orðið margfalt erfiðara en það var fyrir 10-15 árum. Ég get ekki heldur látið hjá líða að benda á, þar sem það er rækilega undirstrikað í grg., sem fylgir till., en annars er hlaupið nokkuð fljótt yfir sögu þessa máls, að Alþfl. hafi alltaf haft sérstakan áhuga á þessu máli, marglýst þeirri stefnu sinni, að allan þennan tíma, sem liðinn er frá því 1957, að samþ. var till. um könnun á því að koma upp lífeyrissjóði fyrir landsmenn alla, fór Alþfl. með stjórn þessara mála, allt þar til núv. stjórn var mynduð. Áhugi Alþfl: manna á þessu máli hefði betur komið í ljós í reynd á þeim árum, þegar þeir höfðu aðstöðu til að koma málinu í höfn. Á þetta vil ég minna. Hitt er gleðilegt og sjálfsagt að þakka, að áhugi þeirra á málinu er enn þá vakandi, að hann hefur ekki alveg dofnað eða sofnað á öllum þeirra stjórnarárum, þegar þeir höfðu tækifærið. Óneitanlega hefði verið skemmtilegra, að þeir hefðu getað látið verkin tala, í stað þess að láta nægja þá ófullkomnu grg. sem fylgir þessari þáltill.



Herra forseti. Hér hefur vissulega ekki aðeins verið hreyft nauðsynlegu máli, heldur líka afar viðkvæmu og erfiðu máli, eins og hefur komið fram í ræðu hæstv. forsrh. Um leið og sjálfsagt er að taka undir það, sem hann sagði um hans forgöngu á sínum tíma um flutning þeirrar þáltill., sem hann flutti 1957 eða allavega var samþ. þá, um lífeyrissjóð fyrir alla landsmenn, þá finnst mér þó skylt að rekja þessa sögu nokkru nánar, þar sem mér virðist hún ekki hafa komið fram hjá viðkomandi aðilum. Áður en að þeim tíma kom, höfðu mörg iðnaðarmannafélög í landinu samið í sínum kjarasamningum um lífeyrissjóði. Þetta var hluti þeirra samninga. Það vissu allir um opinbera starfsmenn, einstaka hópa, og þegar þá var komið, vil ég leyfa mér að halda fram, nær alla opinbera starfsmenn, sem áttu þá aðild að lífeyrissjóði og strax þá jafnvel verðtryggðum lífeyrissjóði. En það var nokkuð nýtt þá, að hin almennu verkalýðsfélög og sjómannafélög eignuðust lífeyrissjóði. Ég held, að fyrsta stóra skrefið, sem var stigið í því efni, hafi verið frv. hinnar fyrri vinstri stjórnar í sambandi við lífeyrissjóð togarasjómanna, sem var einmitt flutt til þess að leysa ákaflega erfiða kjaradeilu. Þegar það frv. var flutt og því heitið framgangi, að mig minnir 1956, voru dregnar til baka ýmsar þær kröfur, sem á þeim tíma voru sambærilegar við það, sem önnur stéttarfélög höfðu fengið, sem höfðu samið fyrir sitt fólk, er í landi starfaði. Meðal sjómanna var þá talið, að þarna væri í fólginn nokkur hluti þeirra launa, sem þeir kannske hefðu átt alveg jafnmikla kröfu á að ná fram í sínum samningum og aðrir þegnar þjóðfélagsins höfðu þá fengið almennt. Ég held, að það hafi verið 1957, að Iðja, félag verksmiðjufólks í Reykjavík, samdi um lífeyrissjóð fyrir sína meðlimi. Að vísu voru þeir samningar þá á nokkurn hátt eyðilagðir af skammsýnum mönnum, sem réðust gegn þessum samningum. Það var m.a. þá talað um, að sú stjórn. sem þá réð í þessu verkalýðsfélagi, hefði fengið sína samninga færða til sín á silfurdiski. En eitt þeirra stóru atriða, sem þá náðust fram, var einmitt þetta atriði, lífeyrissjóður fyrir félagana þar. Um það leyti sem núv. hæstv. forsrh. flutti sína þáltill., stóðu yfir samningar, sem ekki lyktaði fyrr en nær tveimur árum síðar, um lífeyrissjóð fyrir aðra meðlimi Sjómannafélags Reykjavíkur en bátasjómenn, þ.e. farmennina, og þetta var fengið fram á nákvæmlega sama hátt, að það var dregið í land með kröfugerð í sambandi við samninga til þess að ná þessu fram. M.a. þess vegna voru þessir menn nokkru lægri í almennum launum en sambærilegar stéttir í landi, sem tóku, eins og við sögðum alltaf, sem hlut áttum að máli í þessum samningum, allt kaupgjaldið á þeim tíma og eyddu því jafnóðum, meðan þeir aðilar, sem sömdu um þetta, lögðu það fyrir. En því miður varð stór hluti þess verðbólgunni þá eins og nú að bráð, vegna þess að engin verðtrygging var þá á þessum sjóðum og er ekki enn. Þegar svo á sínum tíma fyrir nokkrum árum var samið um lífeyrissjóð fyrir alla sjómenn, bátasjómenn líka, var lífeyrissjóður togarasjómanna orðinn einn stærsti og öflugasti allra lífeyrissjóða hér á landi. Þá var öllum bátasjómönnum boðin aðild að þessum sjóði. En það voru þá heil landssvæði, sem ekki vildu taka þátt í honum, vildu vera með eigin sjóð. Þeim var samt boðin þátttaka í þessari miklu eign, sem þarna hefði skapazt, vissulega vegna ýmissa lagaákvæða í sambandi við þennan sjóð, en samt hefur ekki reynzt nægilegur vilji til þess að verðtryggja lífeyri þann, sem er greiddur úr honum. Ég tel, að það sé fyrst og fremst vegna þess, að þeir, sem tilheyra þessum sjóði, búa kannske við mesta slysafargan og örorkufargan allra stétta, sem í slíkum sjóðum eru. Um leið og lagt er til, að þessir sjóðir, sem hafa náðst fram á þennan hátt, verði sá grunnur, sem þeir byggi á, sem hafa ekki lagt sig eftir því, að fá slíka sjóði. Þá tek ég undir það með hæstv. forsrh., að það verður ábyggilega mjög viðkvæmt mál, að ná því fram. Hitt er annað mál, að það eru auðvitað margir hópar landsmanna, sem ekki hafa aðstöðu til að semja um slíkt, og það er sjálfsagt, að mínu mati, að bjóða þeim aðild að þeim sjóðum, sem fyrir eru, og jafnvel að koma nokkuð á móti skoðun flm. um það, að einhvers konar samvinna skapist á milli þeirra, þannig að það megi draga þá kannske minni og veikari sjóðina inn í þá stærri. En um leið og það er gert, leyfi ég mér aftur að vitna til orða hæstv. forsrh. um það, að þetta er orðið erfiðara nú en var fyrir nokkrum árum. Þetta er viðkvæmt mál, og þarna er fyrst og fremst verið að ræða um það, að löggjafinn með einhverjum öðrum aðilum eigi að fara að ráðstafa sparifé þessara manna. Þeir telja þetta sitt sparifé, sem það vissulega er. En það er auðvitað mál málanna, eins og frsm. tók hér fram í fyrstu, að takist að verðtryggja þessa sjóði. Við gátum lesið það í einu dagblaðanna um daginn, að opinberir starfsmenn njóti í stað 4% greiðslna úr ríkissjóði, eins og í samningum þeirra og lögum, jafnvirðis 14%, og kemur hvergi fram í sambandi við samninga þeirra, laun eða kjör. Ég geri ráð fyrir, að ef að því væri hægt að vinna að verðtryggja alla vega þá mörgu, stóru og sterku lífeyrissjóði, sem eru til staðar, þá mundi ekki standa á þeim aðilum, sem þar stjórna og telja sig eigendur þeirra, að taka með sér þá hina tiltölulega fáu, sem ekki eiga aðild að slíkum lífeyrissjóðum í dag. Ég er hins vegar sammála flm. um, að það væri æskilegt, að það gæti orðið enn meiri samþjöppun, en ég tel það ekki neina nauðsyn eins og er.



Herra forseti. Það var flm. þessarar till. ekkert fjær skapi, þegar þeir sömdu hana og lögðu hana fram, en að ætla sér að reyta skrautfjaðrir af hæstv. forsrh. Við virðum hann fyrir áhuga hans á þessu máli, og ef hans hlutur er ekki nægilegur í grg. skal ég gjarnan biðja hann velvirðingar á því og biðja hann að taka viljann fyrir verkið. Það er þá ekki í fyrsta sinn, sem þm. er kunnugast um það, hvað þeirra eigin flokksmenn hafa áður gert. Þess vegna er okkur Alþfl.-mönnum minnisstætt það verk, sem Haraldur Guðmundsson á sínum tíma vann og var gott verk og þýðingarmikið, þó að fjölmargir aðrir aðilar hafi við þetta mál komið. Hæstv. forsrh. gaf í skyn, að undanfarinn áratug eða svo, hafi skort áhuga Alþfl. á þessu máli. Ég get sagt honum, ef hann veit það ekki, að fyrrv. ríkisstj. hafði þetta málefni hvað eftir annað til meðferðar og gerði margar tilraunir til að koma á einhverri heildarskipan lífeyrissjóða, enda þótt það reyndist ekki vera mögulegt. Á þessu tímabili höfðu sumar stéttir komið sér upp sjóðum, en aðrar ekki. Þær, sem ekki höfðu eignazt lífeyrissjóði, voru að reyna að koma þeim upp. Þess vegna var jarðvegur fyrir sameiginlega skipan þessara mála í heild mjög erfiður. Ég get t.d. minnt hæstv. forsrh. á tímabilið, þegar húsnæðismálalöggjöf var sett síðast í ráðherratíð Emils Jónssonar. Þá var gerð ein síðasta stórtilraunin til þess að koma þessari hugmynd fram, en hún mætti þeirri mótstöðu, að hún tókst ekki. Það er rétt hjá hæstv. forsrh. og hv. 10. þm. Reykv., að þetta er mjög viðkvæmt og vandmeðfarið mál. Það munu vera rúmlega 100 lífeyrissjóðir í landinu, og þessir lífeyrissjóðir hafa hver sinn hóp félaga og hver sína stjórnendur. Þetta fólk mun að sjálfsögðu ekki hafa í huga að semja af sér réttindi, svo að ég noti orð hæstv. ráðh. Það er ekki heldur okkar ætlan að það þurfi að fara fram á, að það semji af sér réttindin. Einmitt vegna þess, hve erfitt er að sameina þessa 100 sjóði, sem raunverulega hafa 100 bankastjórnir, þó að bankarnir séu mismunandi stórir, vörpuðum við fram þessari hugmynd, hvort ekki sé hægt að koma sameiningu fram á þann hátt, að sjóðirnir verði til áfram og þeir verði aðilar að heildarsjóðnum og stjórni honum. Tilgangurinn með heildarsjóðnum er í fyrsta lagi að koma á meira samræmi en er á milli sjóðanna, þannig að það sé ekki mismunandi hvaða lífeyrissjóðsréttinda einstaklingar njóta í landinu, og í öðru lagi að gera ráðstafanir til þess, að þeir landsmenn, sem eru ekki í neinum sjóði, fái notið þeirra hlunninda að vera í lífeyrissjóði. Ég get tekið undir það með hv. 10. þm. Reykv., að í þeim efnum kemur mjög til greina að reyna að koma heilum starfshópum, sem enga lífeyrissjóði hafa, fyrir í einhverjum af þeim sjóðum, sem fyrir eru. Það er ein af þeim leiðum, sem sjálfsagt er að athuga. Ég fagna því, að hæstv. forsrh. skyldi láta í ljós skoðanir sínar og áhuga, sem ég efast ekkert um að sé bæði mikill og einlægur í þessu máli, og ég vil leyfa mér að líta svo á, að undir forustu hans megi vænta alvarlegra tilrauna til þess að koma þessari gömlu hugsjón hans í verk. Ég held mér sé óhætt að lofa því, að það muni ekki standa á stuðningi míns flokks við heiðarlegar tilraunir í þá átt.



Herra forseti. Ég skal ekki þreyta ykkur á langri ræðu, en satt að segja finnst mér enginn þurfa að hæla sér af því að hafa átt þátt í þessu kerfi, eins og það er núna, eða haft frumkvæði í þeim málum, því að ég held, að það mætti lengi leita til að finna jafnvitlaust tryggingakerfi og er hjá Íslendingum. Ég verð satt að segja að bera blak af krötum, aldrei þessu vant, þá eiga þeir afar lítinn þátt í þessari vitleysu. Þeir greiddu raunar atkv. með þessu vitlausa lífeyrissjóðakerfi, en frumkvæðið eða upphaflegi samningurinn var milli hæstv. núv. félmrh. og fyrrv. forsrh. út af vinnudeilu. Það er allt annað frjálsir lífeyrissjóðir eða þessar skyldutryggingar, sem komið er á. Vitanlega eru ellitryggingarnar eða almannatryggingarnar ekkert nema lífeyrissjóður, þ.e. lífeyrir, sem gömlu fólki er greitt. Svo koma skyldutryggingarnar, svo koma alls konar aukasjóðir, og svo, eins og búið er að benda á, að sumir eru í 4-5 lífeyrissjóðum og fá allt að því fimmföld eftirlaun. Ég hygg, að séu dæmi til, að menn fái fimmföld eftirlaun. Haldið þið ekki, að væri meiri hagsýni að hafa þetta allt í einu kerfi. Svo geta menn tryggt sig frjálst þar fyrir utan, eins og gert er yfirleitt í nágrannalöndum okkar. Þar eru frjálsar tryggingar, en þær eru óhagkvæmar hér, af því að við erum alltaf að fella gengið. Lífeyrissjóðirnir eru gerðir hreinlega verðlausir. Og hvernig hefur verið farið með sjómennina? Tekið af þeim 10%. Svo þegar þeir hafa viljað fá endurgreitt það, sem þeir hafa lagt í sjóð, þá hafa þeir fengið 4%, en ekki 6%, og var þó auðvitað greitt vegna þeirra eigin vinnu. Afar margir tóku þessi 4%, sem þeir voru búnir að borga. Menn vinna nokkur ár við sjávarútveg, þeir hafa heimild til að taka sín 4%, en fengu ekki 6%. Enn þá er sami leikurinn leikinn við unga fólkið. Ég hef skrifað og talað um þetta svo víða, að ég ætla ekki að orðlengja um það hér. Það er t.d. með fádæmum, að óbreyttur verkamaður þarf að fara að borga 16 ára gamall og borga til 67 ára aldurs, í 51 ár, en ríkisstarfsmenn borga yfirleitt ekki nema í 30 ár, og svo er allt verðtryggt hjá þeim. Hugmynd mín er sú, að allir landsmenn búi við sömu kjör, og svo má hækka lífeyrinn, ef þjóðin hefur efni á því. Ég hef látið mér detta í hug, að það yrði greitt eins og 2/3 af venjulegum starfslaunum og það hækkaði svipað og gerist hjá opinberum starfsmönnum, ef gengið breyttist. Ég geri ekki ráð fyrir, að þetta yrði jafnhátt fyrir alla, þeir fengju lægra, sem gætu verið í fullu starfi áfram, - verulega lægra. Ég álít þá hugmynd rétta, því að það er meira virði fyrir aldraða fólkið að hafa vinnu en að fá meiri tekjur fyrir að gera ekki neitt, því að við vitum ósköp vel, sem búnir erum að vinna alla ævina, að lífið er búið, þegar við hættum að vinna. Sama er að segja um sjúkra- og atvinnuleysistryggingarnar og örorkubætur. Það er miklu einfaldara að hafa eitt kerfi en margfalt. Ef fólk vill vera tryggja sig þar að auki getur það gert það. Ég las skýrslu Haralds Guðmundssonar. Jú, þetta var vel orðað. Haraldur var gáfaður maður, og niðurstaðan var einfaldlega þessi: Íslendingar hafa efni á að koma á þessu tvöfalda kerfi? En því gera nágrannaþjóðir okkar þetta ekki, og höfum við efni á því? Af hverju var gengið lækkað í vetur? Af því að við vorum of fátækir. Ég hef lesið töluvert mikið af sagnritum um það, hvernig stóð á því, að frankinn lækkaði í verði eftir stríðið. Það var af því, að Frakkar voru of fátækir. Ríkissjóðurinn stóð sig of illa. Ef íslenzki ríkissjóðurinn hefði haft 2-3 milljarða í vetur, þegar gengið var lækkað um 10%, þurfti ekki að lækka gengið. Og allir lífeyrissjóðir eru einskis virði, ef alltaf er verið að lækka gengið. Við höfum ekki efni á að verðtryggja spariféð. Við þurfum að fara betur með fjármunina til þess að hafa efni á þessu. Það eru sennilega allt að því 3 milljarðar, sem koma í lífeyrissjóðina í ár. Verið er að basla við framkvæmdaáætlun og ráðgera að taka erlend lán. Ef ríkisvaldið tæki á þessu af einhverju viti, ætti að skylda lífeyrissjóðina til að lána fé í þessar framkvæmdir, heldur en láta þá eyða því í alls konar brask og vitleysu. En það einfalda er að afnema hreinlega þessa tvöföldu og þreföldu skyldutryggingu og hafa bara einfalda skyldutryggingu, sem ríkiskerfið ræður yfir og borgararnir eru þannig tryggðir með hæfilegum tryggingum, eins háum og við höfum efni á og við álítum þörf á, þ.á.m. séu sjúkratryggingar og örorkubætur. Þetta ætti hverjum manni með heilbrigða skynsemi að vera alveg ljóst. Það yrði miklu ódýrara og viturlegra kerfi heldur en að hafa u.þ.b. 100 banka í kringum þessa lífeyrissjóði eins og Benedikt Gröndal minntist réttilega á hér áðan. Ég skal ekki deila um þetta meira að sinni.



Herra forseti. Ég stend upp til þess eins að láta í ljós ánægju okkar flm. þessarar till. yfir því, að n. skuli hafa mælt með henni og að henni skuli vísað með jákvæðri umsögn til hæstv. ríkisstj. Ég skal ekki fjölyrða um efni till. Hún var rædd ítarlega við fyrri hl. umr., og ég vil aðeins vekja athygli á því, að allir, sem til máls tóku um till., úr hvaða flokki sem þeir voru, tóku undir þá skoðun, sem fram kemur í grg. okkar þm. Alþfl. og kom fram í framsöguræðu minni, að hér væri um mjög athyglisvert og mikilvægt mál að ræða. Fyrst hv. frsm. er ekki viðstaddur, ég hygg, að hann hafi óskað fjarvistarleyfis, þá vildi ég aðeins að lokum láta þess getið, að við flm. till., þm. Alþfl., væntum þess mjög eindregið, að till. fái þá meðferð hjá hæstv. ríkisstj., sem n. var einhuga um, að hún skyldi fá, að n. verði skipuð og fyrir næsta Alþ. verði lagt frv., sem tryggi framkvæmd þeirrar hugmyndar, sem till. fjallar um, þ.e. að veita starfsmönnum allra fyrirtækja á Íslandi aukna hlutdeild í stjórn þeirra og athuga alveg sérstaklega þá hugmynd, sem nú er ofarlega á baugi, sérstaklega í Danmörku, að veita starfsmönnum fyrirtækja smám saman eignaraðild að fyrirtækjunum. Á þá hugmynd legg ég ekki minni áherzlu en að veita starfsmönnunum aðild að stjórn fyrirtækjanna. Þessi fáu orð vildi ég leyfa mér að óska, að kæmu í stað framsögu hv. frsm.



Herra forseti. Af því að ég á sæti í þeirri n., sem um þetta mál fjallaði, finnst mér, þótt hv. frsm. sé ekki viðstaddur, ekki rétt, að það fari alveg umræðulaust hér í gegn, því ég álít, að hér sé um mjög þýðingarmikið mál að ræða, könnun á samkeppnisaðstöðu íslenzks skipasmíðaiðnaðar við erlendan. Ég satt að segja álít, að hér sé um mál að ræða, sem þurfi að fjalla um á mjög rækilegan hátt. Atvmn. var sammála um afgreiðslu þessa máls, að samþ. till. Hér mundi vafalaust verða gerð nokkuð umfangsmikil könnun á þessari samkeppniaðstöðu, og ég sé ekki, að með öðrum hætti sé hægt að komast að því betur, hvort íslenzkur skipasmíðaiðnaður geti í raun og veru staðið erlendum skipasmíðaiðnaði á sporði. Sjálfur álit ég, að það sé hægt. Ég get ekki meint annað en að ef þekking og fjármagn í sambandi við þennan iðnað væru flutt inn í landið, - og þessi könnun mundi vafalaust skera úr um það, þá yrði hér komin umtalsverð iðngrein. Og er það ekki það, sem við erum að leita eftir, til að fullkomna þá iðabyltingu, sem hæstv. iðnrh. hefur tilkynnt og ég hef margoft sagt honum, að ég styðji hann fullkomlega í. En þá verðum við líka að taka einhvers staðar á. Og hér held ég, að sé verkefni, sem er mjög þýðingarmikið, að tekið sé á sterklega, og fyrst allir hv. nm. eru sammála, ætla ég líka eins og fleiri að leggja traust mitt á hæstv. ríkisstj. um það, að hér verði vel að unnið.

Frsm. (Ragnar Arnalds) : Herra forseti. Atvmn. hefur haft til athugunar till. til þál. um samstarf Íslendinga, Norðmanna og Færeyinga að fiskveiðum og fisksölu. Till. fjallar um það, að Alþ. skori á ríkisstj. að beita sér fyrir viðræðum milli áður nefndra aðila um samstarf þessara þjóða að skynsamlegri hagnýtingu fiskimiðanna á Norðaustur-Atlantshafi, verndun fiskstofna og að fisksölumálum, jafnframt verði athugað með hvaða hætti Grænlendingar geti orðið aðilar að slíku samstarfi. N. leitaði umsagnar ýmissa aðila um þessa till., og var á það bent í sumum umsögnunum, að samstarf af þessu tagi ætti sér nú þegar stað að nokkru leyti. En almennt var í umsögnunum látið uppi jákvætt viðhorf til þess, að lengra yrði haldið á þeirri braut og að þessi till. yrði samþ. á Alþ. N. mælir því einróma með því, að till. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Atvmn. sendi till. til umsagnar til Fiskifélags Íslands og Hafrannsóknastofnunarinnar. Fiskifélagið mælti með henni, en Hafrannsóknastofnunin taldi hana ástæðulausa. Í umsögn Hafrannsóknastofnunarinnar segir, að það hafi verið framkvæmd mikil skelfiskleit fyrir Norðurlandi, en fjárveiting til þeirra hluta hafi verið felld niður, svo að það hefur orðið minna úr framkvæmdum s.l. ár. Nú er búið að gera ráðstafanir til þess, að stofnunin fái bát til að inna þessar rannsóknir af hendi, þannig að í raun og veru er forsenda fallin niður fyrir því að samþ. þessa till. N. leggur því til, að henni verði vísað til ríkisstj. Nál. er svo hljóðandi: „ N. hefur rætt till. og sent til umsagnar til Fiskifélags Íslands og Hafrannsóknarstofnunarinnar. Svar Fiskifélagsins er jákvætt, en Hafrannsóknastofnunin bendir á, að það sé rangt, að eigi hafi verið leitað að rækju- og skelfiskmiðum fyrir Norðurlandi, fjárveiting til rækju- og skelfiskleitar hafi hins vegar verið felld niður á fjárl. í vetur, en úr því muni verða bætt með fjárveitingu til að leigja eða kaupa hæfilega stóran bát. - N. leggur því til, að till. verði vísað til ríkisstj.“ Ég álit að þetta mál sé í þann veginn að leysast og þess vegna sé ástæðulaust að haga tillöguflutningi n. á annan hátt en þennan. Og ég held, að það sé einnig um þetta mál. Ég vil taka það fram, þótt það sé orðað svona, að staðhæfing flm. um vanrækslu í þessu efni hafi ekki að öllu leyti verið rétt, þá dettur mér ekki í hug, að flm. hafi sagt vísvitandi ósatt, heldur hitt, að þeir hafi ekki verið viðbúnir að kynna sér málið nógu rækilega, áður en þeir fluttu till. Vitanlega hefur þeim ekki gengið nema gott til með tillöguflutningnum. Ég vil taka það fram, að það eru alls ekki mín orð, að þeir hafi farið rangt með, heldur er það Hafrannsóknastofnunin, sem segir það. Ég væni þá heiðursmenn a.m.k. ekki um að hafa sagt vísvitandi ósatt.



Herra forseti. Við nokkrir þm. úr Norðurlandskjördæmunum tveimur flytjum hér þá till., sem nú er á dagskrá og er þess efnis að skora á ríkisstj. að skipa n. í samráði við Fjórðungssamband Norðlendinga til þess að kanna leiðir til raforkuöflunar fyrir Norðurland. Till. er flutt samkv. eindregnum tilmælum Fjórðungssambands Norðlendinga. Það er að vísu ekki nýtt, að Fjórðungssamband Norðlendinga óski eftir þessari málsmeðferð á þeirra rafvæðingarmálum. Þeir gerðu þetta á s.l. ári án þess að fá undirtektir hjá hæstv. iðnrh. Ég flutti fyrr á þessu þingi fsp. til ráðh. um það, hvort hann hygðist ekki verða við þessari ósk Fjórðungssambandsins, sem ég verð að segja, að er sú hógværasta og sanngjarnasta, sem hægt er að gera ráð fyrir í sambandi við þessi stóru og miklu mál, að fá að ræða um þau við viðkomandi stjórnvöld. Hæstv. ráðh. svaraði því út í hött eða nánast þannig, að það hefði þegar verið haft nægilegt samband við þessa aðila. Það kemur hins vegar glöggt í ljós á síðari erindum, sem send hafa verið Alþ. og okkur þm. Norðlendinga, að því fer víðs fjarri, að þetta sé skilningur þeirra manna, sem með orkumál fara á Norðurlandi, og Fjórðungssambandsins, og þess vegna hefur þessi ósk verið ítrekuð og bent á, hversu alvarlega horfi í orkumálum Norðlendinga og hversu nauðsynlegt væri að leita allra tiltækra úrræða til þess að ná samstöðu um þær leiðir, sem skynsamlegastar gætu talizt til lausnar þessum vanda. Ég skal ekki fara út í þá sálma að ræða hér um orkumál Norðurlands, það yrði langt og mikið mál, og til þess gefst enginn tími. En þetta er vissulega slíkt alvörumál og slíkt grundvallaratriði fyrir alla byggðaþróun norðanlands, að leyst verði með viðunandi hætti orkumál fjórðungsins. Það virðist í rauninni gegna furðu, að ekki skuli þegar hafa verið orðið við þessari ósk, að setja þessa n. á laggirnar til að ræða þennan mikla vanda og kanna allar leiðir, sem gætu komið til greina til lausnar honum. Það eru engir hleypidómar í þessum ályktunum Fjórðungssambandsins, heldur aðeins bent á alvöru málsins og hversu þýðingarmikið það sé, að hinar hagkvæmustu leiðir séu valdar til að leysa úr þessu mikla vandamáli Norðlendinga. Ég sé ekki ástæðu til, herra forseti, að hafa þessi orð mín fleiri, en leyfi mér að leggja til, að till. verði vísað að lokinni þessari umr. til hv. fjvn.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Ég var ekki viðstaddur, þegar þessi þáltill. var lögð fram. Mér hefur verið tjáð, að mér hefði þá verið boðið að standa að flutningi hennar, og ég vil lýsa því yfir, að ég hefði gert það, ef ég hefði verið hér viðstaddur. Mér finnst hér vera um svo hófsama beiðni að ræða, að það komi nánast ekki neitt annað til greina en að þetta verði samþ. Þótt allir þm. Norðurl. hafi ekki treyst sér til að standa að flutningi till., vil ég ekki trúa öðru en hv. þm. sjái sér fært yfirfeitt að samþ. jafnhógværa beiðni og þá, að þessi mál séu athuguð, því að í raun og veru er það innihald till. Ég fyrir mitt leyti styð hana því eindregið.



Herra forseti. Fjvn. hefur haft þessa till. til meðferðar og leitað um hana umsagna hjá allmörgum aðilum. Það var álit n. að mæla með afgreiðslu þessa máls, en flestir nm. voru þeirrar skoðunar, að það væri rétt að breyta till., - þar sem hún gerði ákveðið ráð fyrir, að samið yrði frv. til 1. um stofnun verðjöfnunarsjóðs vöruflutninga, sem hafi þann tilgang, að verð á allri vöru verði það sama á öllum stöðum, - breyta því á þann veg að kanna fyrst þátt flutningskostnaðar í mismunandi vöruverði. Varð að lokum samkomulag í n. um það, að tillgr. orðist svo: „ Alþ. ályktar að kjósa 5 manna mþn. til þess að: 1) Kanna þátt flutningskostnaðar í mismunandi vöruverði í landinu. 2) Skila áliti um, hvort tiltækt væri að jafna kostnað við vöruflutninga með stofnun og starfrækslu verðjöfnunarsjóðs, þannig að verð á allri vöru verði hið sama á öllum stöðum á landinu, sem vöruflutningaskip sigla til og flugvélar og vöruflutningabifreiðar halda uppi áætlunarferðum til. 3) Kanna, hver kostnaður væri af rekstri slíks sjóðs og hver ætla mætti að yrðu þjóðhagsleg áhrif af starfrækslu hans. 4) Gera till. um bætt skipulag vöruflutninga á sjó, landi og í lofti. Skulu þá m.a. hafðar í huga breytingar á tilhögun flutninga frá helztu viðskiptaborgum Íslendinga erlendis til hinna ýmsu hafna á landinu. Kostnaður við störf n. greiðist úr ríkissjóði“. Eins og fram kemur á nál., mælir fjvn. með, að till. verði samþ. þannig orðuð eins og ég hef lesið.



Herra forseti. Fjvn. hefur haft þessa till. til þál. um innheimtu veggjalds af hraðbrautum til athugunar. N. ræddi till. á fundum og fékk vegamálastjóra til fundar við sig, og gaf hann nefndinni svör við ýmsum spurningum hennar, sem eru vissulega mikilvæg, þegar efnisleg afstaða er tekin til málsins. N. náði ekki samstöðu um afgreiðslu þess. Sá meiri hl. fjvn., sem stendur að því nál., sem ég mæli hér fyrir, hefur ekki tekið afstöðu til till. efnislega, og mun ég þess vegna ekki ræða þann þáttinn að þessu sinni. Hins vegar teljum við, sem stöndum að nál. á þskj. 559, ekki rétt að taka till. til afgreiðslu nú, þar sem okkur sýnist eðlilegast, að allir þættir vegáætlunar séu ákvarðaðir samtímis, og þar sem svo er mælt fyrir í lögum, að vegáætlun skuli gerð til fjögurra ára í senn, og ákvæði eru um, að hún skuli endurskoðuð á tveggja ára fresti, þá er það með öllu óeðlilegt að taka þennan eina þátt vegáætlunarinnar til endurskoðunar á árs fresti, enda ekki gert ráð fyrir þeirri vinnutilhögun, eins og ég sagði áðan. Því er það till. meiri hl., að þáltill. á þskj. 97 verði afgreidd með rökst. dagskrá, eins og tilgreint er á þskj. 559. Ég tel ekki ástæðu til að svo stöddu að hafa öllu fleiri orð um afgreiðslu málsins. En ég vil að lokum leggja á það áherzlu, að ekki er með till. okkar í meiri hl. tekin efnisafstaða til þáltill., enda ekki kominn sá tími, að það geti talizt tímabært, heldur viljum við með dagskrártill. undirstrika þá skoðun okkar, að málið beri ekki að með eðlilegum hætti, og ber því ekki að afgreiða það efnislega á þessum tíma. Meiri hl. mælir því með, að þáltill. verði afgr. með þeirri rökstuddu dagskrá, sem er að finna á þskj. 559.



Herra forseti. Eins og fram hefur komið, hefur fjvn. ekki orðið sammála um afgreiðslu þessa máls. Meiri hl. leggur til að vísa þessari till. frá með rökst. dagskrá, en minni hl., sem ég mæli hér fyrir, leggur til, að till. verði samþ, óbreytt. Við 1. umr. þessa máls var till. rædd nokkuð ítarlega á efnislegan hátt, og ég fer ekki að lengja umr. um þann þáttinn án sérstaks tilefnis, enda lýsti ég þá skoðun minni svo ítarlega sem ég kunni. En þar sem meiri hl. í fjvn. flytur nú dagskrártill. um að vísa málinu frá, finnst mér nauðsynlegt að athuga sérstaklega rökstuðning hv. meiri hl. fyrir þessari afstöðu. Þá verður maður fyrst að athuga það, hvort óeðlilegt sé eða á einhvern hátt óvenjulegt, að mál, sem fellt er á einu þingi, sé tekið upp á því næsta til endurskoðunar og nýrrar afgreiðslu. Þetta atriði út af fyrir sig var töluvert rætt við 1. umr. málsins, og það er varla fleiri orðum eyðandi að þeirri hugsun út af fyrir sig, því að það er fátt algengara á Alþ. heldur en það, að mál séu flutt aftur og aftur, þó að þau séu felld á einu þingi. Það er vissulega ekkert í þingsköpum, sem mælir gegn þessu. Þó eru þar ákvæði, sem takmarka, hversu þétt mál megi taka upp á Alþ. að nýju, en þau eru einmitt á allt aðra lund heldur en banna að þau séu tekin upp á næsta þingi. Þetta er þess vegna út af fyrir sig einnig sá gangur mála, sem þingsköp gera ráð fyrir. Einnig er haldið fram, að það sé óeðlilegt og henti alls ekki að brjóta upp á atriði sem þessu á því ári, sem vegáætlun er ekki í endurskoðun. Nú er það boðið í vegal. að endurskoða vegáætlunina á tveggja ára fresti. Það er hins vegar hvergi bannað í vegal. að huga að einstökum þáttum varðandi vegáætlun á öðrum tíma. Er líka skemmst að minnast þess, að einmitt á þessu þingi voru helztu tekjustofnar vegasjóðsins hækkaðir mjög verulega, þó að heildarendurskoðun vegáætlunar færi ekki fram nú. Okkur virðist því, sem stöndum að áliti minni hl., alveg útilokað að fallast á það sjónarmið, að veggjaldsmál megi ekki hreyfa núna og ekki fyrr en við afgreiðslu næstu vegáætlunar. Hér við er svo þessu að bæta, að við afgreiðslu vegáætlunar á síðasta Alþ. felldi Alþ. till. ríkisstj. um að reikna með veggjaldi af hraðbrautum í tekjuhlið vegáætlunarinnar, eins og menn muna og rætt hefur verið um. Samgrh., sem samkv. 92. gr. vegal. hefur heimild til að innheimta veggjald, taldi sig bundinn af þingviljanum eins og hann birtist við afgreiðslu vegáætlunar síðast og hætti innheimtu veggjalds á Reykjanesbraut við síðustu áramót, þ.e.a.s. frá þeim tíma, sem Alþ. ákvað að hætta að reikna með veggjaldi sem tekjulið í vegáætlun. Þannig stendur þetta mál í dag. Alþ. hefur hafnað innheimtu veggjalds og ráðh. breytt í samræmi við það. Í þeirri till. til þál., sem hér liggur fyrir, er lagt til að taka upp aðra stefnu. Með flutningi hennar er leitazt við að stuðla að því, að Alþ. endurmeti afstöðu sína í þessu máli, þá er það tók við afgreiðslu vegáætlunar á síðasta þingi. Nú felur þessi till. ekki í sér nein tímamörk, en verði hún hins vegar samþ., fær ráðh. aftur fríar hendur í þessu máli samkv. vegal., sem hann telur sig ekki hafa eftir afgreiðslu vegáætlunar frá síðasta þingi, og mér finnst það eðlileg afstaða af hálfu ráðh. Hvenær hann svo beitir heimildinni, er á hans valdi eðli málsins samkv. og samkv. lögum. Fari hins vegar svo, að till. verði felld eða henni verði vísað frá með dagskrá, þá þýðir það, að ráðh. mun vart telja sér fært að hefja innheimtu veggjalds fyrr en þá eftir afgreiðslu vegáætlunar 1974. Það er þá, sem hún verður næst til meðferðar, og ef að líkum lætur og að venju fer um afgreiðslu þess máls, þá verður hún varla afgreidd fyrr en á útmánuðum þess árs. Nú tekur það alllangan tíma að undirbúa töku veggjalda. Og til þess að innheimta veggjalds gæti hafizt með endurskoðunarárinu, þ.e.a.s. 1974, sem ég tel út af fyrir sig eðlilegast, ef á að miða við endurskoðunarárin, þá tel ég eðlilegast, að það byrji með áramótum. Ég sé hins vegar enga nauðsyn á því út af fyrir sig. En ef við eigum að binda okkur við það, þá er einmitt nauðsynlegt að afgreiða þetta mál efnislega núna, til þess að það geti orðið þannig, að innheimta verði miðuð við áramót. Hv. frsm. meiri hl. sagði, að það væri í rauninni ekki tímabært að taka efnislega afstöðu til þess nú og á þessu þingi, hvort þessi tekjuöflunarleið yrði notuð. En ég vil þvert á móti segja, að mér finnst það í raun og veru alltaf tímabært fyrir Alþ. að tjá sig um það, ég get ekki annað séð. Hitt má svo deila um, hvenær eðlilegt sé að hefjast handa, ef Alþ. er á því að nota þessa tekjuöflunarleið, og þrátt fyrir efnisafgreiðslu till. hér, væri það á valdi hæstv. ráðh. samkv. lögum. Af þessu leiðir, að ég vænti nú, að þeir hv. þm., sem eru sama sinnis og flm. þessarar till. og þeir, sem standa að þessu minni hl. áliti, og telja innheimtu veggjalds eðlilega tekjuöflunarleið fyrir févana vegasjóð, sameinist um að fella frávísunartill. meiri hl. fjvn. og taka efnislega afstöðu til till. hér og nú. Minni hl. fjvn. leggur sem sagt til, að till. eins og hún er á þskj. 97, verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Ég vil með fáum orðum gera grein fyrir afstöðu minni til þeirrar þáltill., sem hér liggur fyrir, um að taka upp að nýju álagningu veggjalds á tilteknar hraðbrautir. Við afgreiðslu vegáætlunar fyrir einu ári var eina ágreiningsatriðið í fjvn. varðandi tekjuöflun til vegasjóðs spurningin um, hvort gera skyldi ráð fyrir tekjum af veggjaldi af umferð um Reykjanesbraut og Suðurlandsveg á næsta vegáætlunartímabili. Við þær umr. gerði ég grein fyrir afstöðu minni til álagningar veggjalds á umferð um hraðbrautir með varanlegu slitlagi. Sú afstaða hefur í engu breytzt. Þrátt fyrir ýmsa framkvæmdaerfiðleika og vankanta, sem slíku veggjaldi fylgja, var það og er afstaða mín, að álagning slíks gjalds sé eðlileg og réttlætanleg. Ég tel það ekki ósanngjarnt, að þeir, sem sérstaklega njóta á undan öllum öðrum þæginda og fjárhagslegs hagnaðar af því að aka á vegum með varanlegu slitlagi, greiði nokkurn hluta af þeim fjárhagslega hagnaði í vegasjóð til þess að mæta hluta af vaxtakostnaði vegna þessara dýru framkvæmda. Ég var þeirrar skoðunar og er þeirrar skoðunar, að þeir hafi í raun greitt hæsta veggjaldið sem við vegleysurnar búa. Ég tel hins vegar óhjákvæmilegt, að ákvörðun um, hvort leggja skuli á slíkt veggjald, fari fram við afgreiðslu og endurskoðun vegáætlunar, en óeðlilegt sé, að hringlað sé með slíkar ákvarðanir með þáltill. þess á milli. Ég get ekki fallizt á það, sem stundum hefur verið haldið fram, að afgreiðsla Alþ. á þessu máli, þegar vegáætlun var til meðferðar fyrir ári síðan, hafi á einhvern hátt farið óeðlilega fram. Lögleg samþykkt var gerð um, að ekki skyldi gera ráð fyrir tekjum af veggjaldi í núgildandi vegáætlun, og ég tel, að bæði ég og aðrir, sem urðum undir í þeirri atkvgr., verðum að sæta þeirri niðurstöðu, þar til aftur verði fjallað um vegáætlun. Eðlilegast teldi ég, að vegal. yrði breytt á þann veg, að við ákvæðið um heimild ráðh. til að leggja á veggjald, yrði því bætt, að ákvörðun um beitingu slíkrar heimildar skuli taka við afgreiðslu vegáætlunar, þannig að það kæmi skýrt fram í lögunum, að með veggjaldið væri ekki hringlað frá ári til árs. Ef ný ákvörðun væri nú tekin um álagningu veggjalds, gætum við eins átt von á því, að andstæðingar veggjalds flyttu gagnstæða till. í haust og slíkar till. gengju svo á víxl eftir því t.d. hvaða varamenn ættu sæti á þingi hverju sinni. Ég held, að ég þurfi ekki að hafa fleiri orð um afstöðu mína. Hún er ljós. Ég tel álagningu veggjalds réttlætanlega og eðlilega þrátt fyrir framkvæmdaerfiðleika, en ég tel fráleitt, að ákvörðun um veggjald sé tekin með þáltill., sem geta verið til afgreiðslu á hverju einasta þingi. Við meðferð vegáætlunar kemur jafnan til kasta þingsins að segja til um, hvort gera skuli ráð fyrir tekjum af veggjaldi, og ég tel, að sú ákvörðun, sem þá er tekin, eigi að standa, þar til vegáætlun kemur aftur til endurskoðunar og afgreiðslu. Þess vegna er ég aðili að frávísunartill. á þskj. 569.

Félmrh. (Hannibal Valdimarsson) : Herra forseti. Það er nokkuð um liðið, síðan frestað var umr. um þetta mál, till. til þál. á þskj. 338 um gagngera rannsókn á íbúðum og sameignum í Breiðholti I. Till. er á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á félmrh. að láta fara fram gagngera rannsókn á íbúðum og sameignum í Breiðholti I, þ.e. í fjölbýlishúsunum Ferjubakka 2–16, Grýtubakka 2–16 og 18–32 og Hjaltabakka 2–16 og 18–32. Leiði sú rannsókn í ljós augljósa smíða- eða frágangsgalla á umræddum eignum, verði viðhlítandi lagfæringar gerðar, eigendum að kostnaðarlausu. Jafnframt verði séð svo um, að íbúðaeigendum verði gefinn upp byggingarkostnaður ofangreindra húsa: ` Þó að þáltill. sé öll í þeim anda að ganga út frá því sem gefnu, að hér sé um miklar vanefndir að ræða af hálfu framkvæmdanefndar byggingaráætlunar gagnvart kaupendum að húsunum í Breiðholti I, þótti mér varlegra að afla upplýsinga frá hinni hliðinni og sneri mér því til framkvæmdanefndar byggingaráætlunar, sem er forsvarsaðili fyrir þessum framkvæmdum og þykir rétt við umr. að koma á framfæri sjónarmiði þeirra, sem að samningsgerð stóðu gagnvart kaupendum húsanna og einnig voru aðilar að viðbótarsamningsgerð um að bæta úr ákveðnum göllum, sem fram höfðu komið á byggingunum, og hafði verið sagt til um gallana, áður en verktakarnir, sem ábyrgir voru fyrir verkinu, voru lausir úr allri ábyrgð. Ég hef fengið í hendur ítarlega grg. frá formanni og framkvæmdastjóra framkvæmdanefndar byggingaráætlunar um þessar framkvæmdir og tel alveg sjálfsagt, að þingheimur eigi þess kost að heyra, hvað þeir hafa að segja um þessi mál. Hins vegar legg ég engan dóm á það, hvort sjónarmið húskaupendanna í Breiðholti eða framkvæmdanefndar byggingaráætlunar eru sannleikanum samkvæm, þar getur ýmislegt farið á milli mála og kannske erfitt fyrir ókunnuga að dæma um það. En grg. framkvæmdanefndar byggingaráætlunar er - með leyfi hæstv. forseta - á þessa leið: „Vegna fsp. yðar (þ.e.a.s. fsp., sem ég gerði til framkvæmdanefndarinnar) í sambandi við till. til þál. um gagngera rannsókn á íbúðum og sameignum í Breiðholti I, flm. Bjarni Guðnason og Stefán Valgeirsson, hefur framkvæmdanefnd byggingaráætlunar tekið saman eftirfarandi greinargerð: Framkvæmdanefnd byggingaráætlunar vill í upphafi lýsa yfir undrun sinni á því, að flm. till. skyldu ekki kynna sér viðhorf framkvæmdanefndar byggingaráætlunar til þessara mála, áður en till. var lögð fram, en aðeins taka upp málflutning annars aðila málsins. Íbúðir þær, sem hér um ræðir, voru byggðar á árunum 1967-1969, og eru nú hartnær 5 ár síðan fyrstu íbúarnir fluttu inn, en rúm 4 ár eru frá afhendingu síðustu íbúðanna. Hlutverk framkvæmdanefndar byggingaráætlunar er að byggja þær 1.250 íbúðir, sem ákveðið var að byggja samkv. júní samkomulaginu 1965, en Húsnæðismálastofnun ríkisins ráðstafar síðan íbúðunum. Í afsali fyrir íbúðunum segir m. a.: „Kaupandi hefur kynnt sér ástand eignarhlutans og sætt sig við að öllu leyti.“ Til að uppfylla þetta ákvæði er kaupendum gefinn kostur á að yfirfara íbúðirnar, áður en þær eru afhentar, og gera kvartanir um frágang eða annað. Hugsanlegir gallar eru síðan lagfærðir og kaupendum sýnd íbúðin aftur, og er hún ekki afhent fyrr en kvittað hefur verið fyrir, að öllum aths. hafi verið sinnt. Samkv. þessu kerfi hefur öllum íbúðum framkvæmdanefndar byggingaráætlunar verið úthlutað nema 52 fyrstu íbúðunum. Þrátt fyrir þessa meðferð mála fóru brátt að berast kvartanir um nokkur atriði, sem voru meira eða minna sameiginleg fyrir öll húsin. Í því skyni að koma þessum hlutum í lag voru haldnir nokkrir fundir með forráðamönnum framkvæmdanefndar byggingaráætlunar og formönnum húsfélaganna. Árangur þeirra viðræðna varð samkomulag það, sem birt er með þáltill., um, að framkvæmdanefnd byggingaráætlunar léti fara fram lokayfirferð á blokkunum, þar sem ábyrgðarári verktaka væri um það bil að ljúka. Í samkomulaginu er síðan kveðið nánar á um einstaka liði lagfæringanna, en þeir eru samtals 19. Það hefur ætíð verið eindregin skoðun framkvæmdanefndar byggingaráætlunar, að ofangreint samkomulag væri bindandi af hálfu beggja aðila og samkomulagið myndaði þann ramma, sem starfa bæri eftir. Þegar eftir, gerð samkomulagsins var hafizt handa um lagfæringar samkv. því og lokið við flesta liði samkomulasins fyrir haustið 1970. Í des. 1970 barst framkvæmdanefnd byggingaráætlunar eftirfarandi bréf frá formönnum fjögurra húsfélaga: „Reykjavík, 2. des. 1970. Til framkvæmdanefndar byggingaráætlunar, hr. formaður, Eyjólfur K. Sigurjónsson. Með samningi, dags. 2. des. 1969, samþykktuð þér að framkvæma ýmsar viðgerðir á fjölbýlishúsum í I. áfanga. Þar sem eigendur íbúða í fjölbýlishúsum þessum hafa ekki orðið varir við, að viðgerðir þessar væru framkvæmdar nema að litlu leyti, og kastað höndum til þess, sem gert var, beinum vér þeirri fsp. til yðar, hvort þér hyggizt standa við ofangreindan samning. Verði samningsefndum ekki lokið fyrir árslok 1970, áskiljum vér oss rétt til að láta meta galla þá, sem á húsunum eru, og krefja yður eða ríkissjóð um bætur vegna þeirra. Virðingarfyllst, Hjaltabakka 2-16, Ragnar Björnsson, formaður, Grýtubakka 18-32, Þorvaldur Þorvaldsson, Hjaltabakka 18-32, Friðþjófur Friðþjófsson, Grýtubakka 2-16, Örn Egilsson.“ Þessu bréfi svaraði framkvæmdanefnd byggingaráætlunar 30. des. 1970 með eftirfarandi bréfi, þar sem gerð er grein fyrir stöðu hvers liðar samkomulagsins og þess jafnframt beiðzt, að formenn húsfélaganna komi á framfæri aths., ef einhverjar væru, varðandi þau atriði, sem þegar hefðu verið framkvæmd. Engar slíkar aths. bárust. Þá kemur annað bréf : „Reykjavík, 30. des. 1970. Bréf yðar, dags. 2. des. s.l., var lagt fyrir fund í nefndinni 15. des. s.l. og gerð svofelld bókun: Lagt var fram bréf frá íbúum Hjaltabakka 2-16 og 18-32 og Grýtubakka 2-16 og 18-32, þar sem kvartað er undan því, að ekki hafi verið staðið við yfirlýsingar framkvæmdanefndar byggingaráætlunar um viðgerðir á meintum göllum á íbúðunum. Samþykkt var að svara bréfinu og gera grein fyrir þeim atriðum samkomulagsins, sem ólokið er, svo og því, hvenær viðgerðum verði lokið. Jafnframt var ákveðið að gefa formönnum húsfélaganna kost á að koma á framfæri við framkvæmdanefnd byggingaráætlunar aths., ef einhverjar eru, varðandi þau atriði, sem þegar hafa verið framkvæmd.“ Í samræmi við þessa samþykkt verða nú rakin þau atriði, sem ofangreint samkomulag fjallar um og álit framkvæmdanefndar byggingaráætlunar á stöðu hvers liðar. Eins og hv. þm. sjá af fskj. I, eru í liðunum 1-8 hafðar uppi alls konar aðfinnslur um galla á byggingunum, og það eru þessir ágallar, sem byggingarnefndin telur sig hafa leiðrétt og er gerð grein fyrir í því, sem hér fer á eftir. Það er fyrst um útveggi og þak, liður 1.1.: „Lokið var á s.l. sumri að skipta um gler, er sprungin voru í stofugluggum. Kvörtun hefur þó borizt um, að ein af þessum rúðum hafi sprungið aftur, en viðgerð hefur ekki farið fram, þar sem erfitt er að glerja á þessum árstíma. Það gallaða gler, sem ekki hefur verið skipt um, er gler, sem framkvæmdanefnd byggingaráætlunar keypti af Sandsölunni s.f., og ber hún 5 ára ábyrgð á gæðum glersins. S.l. vetur var Sandsalan s.f. krafin um gler í stað þess, sem þá var gallað, en án árangurs. Lögfræðingur framkvæmdanefndar byggingaráætlunar taldi að svo komnu máli ekki unnt að skipta um þetta gler án undangengins mats, og skiluðu matsmenn áliti sínu í okt. s.l. Um þessar mundir er verið að ganga frá samningum við Sandsöluna s.f., um efndir samningsins, og verður þá væntanlega hægt að skipta um umræddar rúður í febrúar - marzmánuði n. k: ` Þá er það liður 1.2. „Lokið við viðgerð s.l. haust.“ 1.3. liður. „Lokið s.l. vetur og sumar.“ Liður 1.4. „Lokið að öðru leyti en því, að eftir er að mála yfir viðgerðir, sem framkvæmt yrði með lið 1.6.“ 1.5. Lokið s.l. sumar. 1.6. Um ábyrgð á göllum á málun utanhúss spunnust nokkrar deilur um orsök gallanna. Á fundi með aðilum í máli þessu s.l. haust náðist þó fullt samkomulag um álit á orsökum málningargallanna, þ.e. að málun hefði verið framkvæmd, áður en yzta sementshúðin, sem er ónýtust, hefði veðrazt af. Það var og álit fagmanna, að heppilegra væri að fresta viðgerð á þessu til næsta vors. 2.1. Lokið s.l. vetur og sumar. 2.2. Lokið s.l. vetur. 2.3. Lokið s.l, vetur. Þar sem eigendur óskuðu eftir somvyl veggfóðri, er því enn ekki lokið, þar sem verk þetta átti að vinna með lið 4.2. 2.4. Lokið, en á örfáum stöðum hafa komið fram kvartanir um endurtekið los á flísum og hefur þeim kvörtunum verið sinnt eftir föngum. 3.1. Lokið s.l. vetur. 3.2. Lokið s.l. vetur. 3.3. Lokið s.l. vetur. 4.1. Gerðar voru nokkrar tilraunir með lagfæringar á braki í parketi, og virtust nokkrar þeirra bera árangur. 4.2. S. l. sumar var pantaður gólfdúkur til viðgerða af sömu gerð og sá, sem fyrir var. Vegna verkfalla erlendis dróst nokkuð afgreiðsla á dúknum, en hann kom þó til landsins um miðjan okt. Þrátt fyrir margítrekuð loforð um að vinna þetta verk, hefur ekki orðið af efndum, en framkvæmdanefnd byggingaráætlunar mun gera sitt bezta til að fá verkið unnið hið fyrsta. 5. Framkvæmdanefnd byggingaráætlunar hefur látið eftirlitsmann sinn og pípulagningarmeistara athuga þetta mál oftar en einu sinni, án þess að þeir gætu staðfest nokkurn leka. 6. Lokið s.l. haust. 7. Lokið s.l. sumar að öðru leyti en því, að ein stétt, sem þurfti lagfæringar við, mun hafa fallið út af skrá, auk þess sem frágangi við stéttir við Grýtubakka 18-20 er ekki að fullu lokið, enda þótt verktakinn, sem vann þetta verk, hafi oft heitið því, að svo skyldi verða. 8. Tvö húsfélög fengu mold til lagfæringar á lóð s.l. sumar. Væntum við þess, að ofanritaðar upplýsingar skýri málin og takast megi að leysa þessi vandamál í friðsemd. Virðingarfyllst, Eyjólfur K. Sigurjónsson, form. Ríkarður Steinbergsson, framkvstj.“ Í framhaldi af þessu eru svo bréf send Ragnari Björnssyni, Hjaltabakka 2–16, Þorvaldi Þorvaldssyni, Grýtubakka 18-32, Erni Egilssyni, Grýtubakka 2-16, Friðþjófi Friðþjófssyni, Hjaltabakka 18-32. Í tilefni af fsp. frá Húsnæðismálastofnun ríkisins um mál þetta var henni send eftirfarandi grg., sem skoða má sem framhald af bréfi framkvæmdanefnar byggingaráætlunar, dags. 30. des. 1970 og hér kemur þessi grg.: „ Grg. um lagfæringu galla samkv. samkomulagi við formann húsfélaga, dags. 2. des. 1969. Með grg. þessari fylgir ljósrit af bréfi, dags. 2. des. 1970, frá formönnum fjögurra húsfélaga í Breiðholti I. Enn fremur fylgir ljósrit af svarbréfi framkvæmdanefndar byggingaráætlunar, dags. 30. des. 1970, en þar kemur fram álit framkvæmdanefndar á stöðu hvers liðar samkomulagsins frá 2. des. 1969. Við þessu svarbréfi framkvæmdanefndar byggingaráætlunar hafa ekki borizt neinar aths. Hér á eftir verður gerð grein fyrir því, sem síðar hefur gerzt varðandi þetta samkomulag. Öðrum liðum telur framkvæmdanefnd byggingaráætlunar lokið, sbr. ofangreint svarbréf.“ Svo kemur nánari skýrsla þessara aðila, svo hljóðandi : „Liður 1.1. S.l. haust var skipt um allt móðugler, sem matsmenn töldu gallað í okt. 1970. Við endurglerjun kom í ljós, að móða hafði myndazt á fleiri rúðum, og var þá þegar pantað gler til úrbóta. Við glerjunina var notuð geymsla, sem tilheyrir sameigninni að Grýtubakka 2-16, en þegar átti að hefja endurglerjun í marz s.l., var starfsmönnum meinaður aðgangur að geymslunni, nema framkvæmdanefnd byggingaráætlunar greiddi leigu fyrir húsnæðið, 3 þús. kr. á mánuði, sem framkvæmdanefnd byggingaráætlunar taldi allt of hátt leigugjald. Mér er tjáð, að þetta sé lítið kjallaraherbergi. Lögmanni framkvæmdanefndar byggingaráætlunar og lögmanni húseigenda var falið að semja um hæfilega borgun fyrir húsnæðið, en samningar hafa ekki tekizt enn þá milli þeirra og endurglerjun því legið niðri. Í þessu sambandi er rétt að geta þess, að húsfélag þetta stendur í skuld við framkvæmdanefnd byggingaráætlunar að upphæð 184.867 kr. vegna hita frá kyndistöð á árinu 1969. Einnig er rétt að taka fram, að ábyrgð á gleri nær eingöngu til glersins sjálfs, en framkvæmdanefnd byggingaráætlunar hefur þó kostað alla glerísetningu fram til þessa. Liður 1.4 og 1.6. S.l. sumar var ætlun framkvæmdanefndar byggingaráætlunar að ljúka þessum liðum, en það tókst ekki, þar sem erfitt reyndist að fá málara til þess að vinna verkið. Liður 2.3. Lögn. á somvyldúk er ólokið. Liður 4.2. Í ársbyrjun 1971. Liður 7. Viðgerð á stétt þeirri, sem féll. út af skrá um gallaðar stéttir, er ólokið, en öðru mun lokið. Reykjavík, 31. maí 1972. Ríkarður Steinbergsson.“ Eins og áður er getið, bárust framkvæmdanefnd byggingaráætlunar engar aths. við bréf þetta, og var því haldið áfram að vinna að samkomulaginu, þar til starfsmenn framkvæmdanefndar byggingaráætlunar voru hindraðir við störf sín vegna deilu um kostnað vegna aðstöðu og vegna þess að efni og áhöld voru læst inni. Segja má, að þær aths., sem forráðamenn húsfélaganna voru beðnir um í árslok 1970, komi nú fyrst fram í fskj. II með þáltill. Við samanburð á áliti framkvæmdanefndar byggingaráætlunar og hússtjórnarmanna kemur fram nokkur munur, en þó ekki eins mikill og í fljótu bragði gæti virzt. Það er margyfirlýst stefna framkvæmdanefndar byggingaráætlunar, að af þeirra hálfu sé fullur vilji til að standa við ofangreint samkomulag, en að áliti framkvæmdanefndar byggingaráætlunar hefur þetta mál ekki haft eðlilegan framgang vegna annarlegrar afstöðu hússtjórnarmanna til samkomulagsins. Þá er komið að þeim þætti mála, sem forstöðumenn húsfélaganna virðast hafa mestan áhuga á, en það eru kröfugerðir í sambandi við lóðir og brunavarnir. Í samkomulaginu frá 2. des. 1969 er tekið fram, að framkvæmdanefnd byggingaráætlunar muni aðstoða við lóðalögun vorið 1970 með því að leggja fram mold til verksins. Sumarið og haustið 1969 var mjög votviðrasamt, og höfðu grasblettir, sem ýmist voru lagðir þökum eða sáð í, skemmzt illa, og var ætlun húseigenda að gera við þessi svæði að vori. Vorið 1970 gerðu húseigendur kröfu til, að framkvæmdanefnd byggingaráætlunar tæki meiri þátt í lóðalögun en um getur í samkomulaginu frá 2. des. 1969. Varð þá að ráði, að báðir aðilar tilnefndu sinn manninn hvor til að láta í ljós skoðun sína á því, af hverju skemmdir af lóðunum stöfuðu, og var það álit þeirra beggja, að meginskemmdirnar stöfuðu af illri umgengni og átroðningi. Þessum málalokum undu öll húsfélögin nema eitt, sem fékk dómkvadda matsmenn til að meta galla á lóðinni, og var það mat framkvæmt í júní 1972. Mati þessu hefur framkvæmdanefnd byggingaráætlunar hins vegar mótmælt, sbr. meðfylgjandi bréfaskipti milli framkvæmdanefndar byggingaráætlunar og Húsnæðismálastofnunar ríkisins. Í svarbréfi framkvæmdanefndar byggingaráætlunar segir um þetta m. a.: „Framkvæmdanefnd byggingaráætlunar hefur margt við framangreinda matsgerð að athuga og leyfir sér að mótmæla henni í einstökum atriðum og í heild. Sérstaklega er mótmælt þeirri túlkun á ákvæðum afsals varðandi lóðina, sem fram kemur í matsgerðinni. Að dómi framkvæmdanefndar byggingaráætlunar er ekki tímabært að taka afstöðu til þess, hvort ástæða sé að biðja um yfirmat, fyrr en eftirgreind atriði eru fram komin: 1. Að hvaða marki matsgerðin verður notuð sem grundvöllur bótakröfu húsfélagsins á hendur Húsnæðismálastofnun ríkisins eða ríkissjóði? 2. Matsmenn hafi staðfest matsgerðina fyrir dómi og veitt svör við þeim spurningum, sem ástæða er að beina til þeirra.“ Þarna er greinilega um áframhaldandi deiluatriði að ræða. Fskj. III með þáltill. er dags 2. júlí 1972, frá Einari Eyfells umsjónarmanni eldvarna, um auknar kröfur eldvarnaeftirlits, frá því að húsin voru byggð. Að áliti framkvæmdanefndar byggingaráætlunar er hér um að ræða kvaðir, sem lagðar kunna að vera á húseigendur hverju sinni, en byggjendum húsanna óviðkomandi, enda koma þær fram, þegar búið hefur verið í húsunum í um það bil 3 ár. Engar sérstakar kvaðir um lokun stigahúsa, gerð eldvarnarveggja með tilheyrandi eldvarnarhurðum voru settar, þegar teikningar af húsunum voru samþykktar í byggingarnefnd. Þar er vani, að fulltrúar eldvarnaeftirlitsins yfirfari teikningarnar og geri aths., ef einhverjar eru, áður en byggingarleyfi er gefið út. Í þáltill. er farið fram á, að íbúðareigendum verði gefinn upp byggingarkostnaður húsanna. Samkv. efnahagsyfirliti framkvæmdanefndar byggingaráætlunar frá 31. des. 1969 var byggingarkostnaður 1. áfanga 309.420.405,93 kr., að við bættum vöxtum af 5 fjölbýlishúsum að upphæð 7 millj. 870 þús. kr., gerði samtals 317 290 405,93 kr. Seldar voru 260 íbúðir að upphæð kr. 253 millj. 870 þús., og Reykjavíkurborg voru afreiknaðar 52 íbúðir á kr. 49 millj. 200 þús., eða samtals kr. 303 millj. 70 þús. Kostnaður umfram söluverð íbúðanna varð kr. 14.220.405,93, og var hann fluttur á síðari framkvæmdir með tilliti til þeirrar reynslu, sem síðari byggingaráfangar nytu frá þeim fyrsta. Kostnaður framkvæmdanefndar byggingaráætlunar við lagfæringar umfram það, sem verktakar hafa sjálfir lagt í, nam í árslok 1972 kr. 3.602.482,10, en ekki hefur verið ákveðið, á hvern hátt þeim kostnaði verður mætt. „Að lokum vill framkvæmdanefnd byggingaráætlunar ítreka vilja sinn til að leysa þessi mál á eðlilegan hátt og í samræmi við gerða samninga og afsöl. Hins vegar telur framkvæmdanefnd byggingaráætlunar ekki ástæðu til að ganga lengra en samningar hljóða um og ef um ágreiningsatriði sé að ræða, þá séu þau leyst fyrir almennum dómstólum. Reykjavík, 2. april 1973. Eyjólfur K. Sigurjónsson, formaður. Ríkarður Steinbergsson, framkvstj.“ Þetta er sú grg., sem ég hef fengið frá framkvæmdanefnd byggingaráætlunar og ber henni því miður fremur illa saman við staðhæfingar húseigenda, t.d. það, er segir í upphafi fskj. II, en þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Eins og byrjun þessa samnings ber með sér, þá er um miklu fleiri galla að ræða en þá, sem flokkaðir eru undir gr. 1-8. Þær gr. eru aðeins um galla, sem eru í öllum stigahúsum og öllum blokkunum, en ekki bundnir við einstakar íbúðir. Hvað viðkemur því atriði að gefa formönnum húsfélaganna kost á því að fylgjast með lagfæringum og hafa samráð við þá um meðferð ágreiningsefna, hefur það aldrei verið gert.“ Ef þessi staðhæfing er sönn, þá er farið með rangt mál í grg. fulltrúa framkvæmdanefndar byggingaráætlunar, og vil ég þó vona, að svo sé ekki. Ég held, að þær leiðréttingar og lagfæringar til efnda á viðbótarsamningnum, sem fulltrúar framkvæmdanefndar byggingaráætlunar gera grein fyrir, hafi ekki getað farið fram hjá eigendum húsanna. Það er algerlega óhugsandi, en það er ein af staðhæfingunum í þskj., að ekki hafi verið staðið við þessi loforð, sem í viðbótarsamkomulaginu fólust. Ég vil engan dóm leggja á þessi alvarlegu deilu– og þrætumál, en svo mikið er víst, að þeir, sem keyptu þessi hús, eru alveg í sömu sporum staddir og hverjir aðrir húskaupendur. Þeir fá tækifæri til þess að skoða húsin, kynna sér þau, áður en þeir undirrita samning og fá afsal, og ef um dulda galla hefur verið að ræða, þá eiga þeir auðvitað rétt á bótum fyrir þá. En umfram það hafa þeir með opnum augum gert samninga eins og hver annar löglegur aðili og hvort sem þeir hafa gert góð eða vond kaup, þá er það þeirra mál, en ekki annarra. Ég sé ekki betur en full viðleitni hafi verið til þess að bæta úr þeim göllum, sem eigendur húsanna gerðu grein fyrir innan árs, og nokkuð umfram það, ef rétt er frá greint í skýrslunni, og enn lýsa þeir því yfir, að þeir séu reiðubúnir til að standa við samkomulagið að fullu og öllu. Nokkrar tafir hafa orðið á framkvæmd, sem þeir gera grein fyrir, og er leitt til þess að vita, að ágreiningur skuli hafa verið svo magnaður, að tæki til viðgerðarinnar og efni til viðgerðarinnar skyldu hafa verið innilokuð í þessu húsnæði í Breiðholtinu, þannig að ekki var hægt um langan tíma að framkvæma viðgerðirnar þess vegna. Hér er vissulega um leiðindaatvik að ræða, sem gerir þetta mál allt saman heldur óskemmtilegt og óhreinna en æskilegt væri. Hins vegar er vitanlega ekki óskilið mál með öllum þessum íbúðareigendum og erfitt að taka það fyrir í einu lagi. Það gerir hver maður þarna samning fyrir sig um kaup á ákveðinni íbúð, og hann verður auðvitað að krefja gagnaðilann efnda samkv. þeim samningi, - hver um sig verður að gera þetta, - og ef mismunandi ágallar eru þarna, þá er varla hægt að benda á aðra leið heldur en þá, að hver um sig, ef ekki fást sanngjarnar og réttmætar úrbætur, leiti réttar síns fyrir dómstólum. Það verður hver íhúðarkaupandi að gera, ef mál rís út af slíkum gerningi. Ég skal ekki hafa fleiri orð um þetta. Það má vel vera, að þarna hafi ýmiss konar gallar komið í ljós. Þeir voru upp taldir í fskj. nr. I og viðbótarsamkomulag gert um úrbætur, sem að miklu leyti er fullyrt, að sé búið að framkvæma og fullur vilji sé á að framkvæma til fulls og standa að öllu leyti við, bæði við kaupsamninginn samkv. orðalagi hans og afsali og viðbótarsamninginn um úrbætur. Ég vænti, að þessi orð standist, og ef svo er, þá er þetta miklu fremur einkamál þeirra, sem þarna eiga viðskipti saman, heldur en að þetta sé eðlilegt þingmál.



Herra forseti. Ég kom því miður 10 mínútum eða stundarfjórðungi of seint, þannig að ég heyrði ekki upphafsorð hæstv. félmrh., en það hafði verið tilkynnt í upphafi þingfundar í dag, að hann hefði fjarvistarleyfi. Engu að síður hygg ég, að ég hafi fengið nokkra hugmynd um megininntakið í ræðu hæstv. félmrh. Hann las upp grg. frá stjórn framkvæmdanefndar byggingaráætlunar, þar sem vikið er að þessum deilumálum milli annars vegar íbúðaeigenda og framkvæmdanefndarinnar, og í þessari skýrslu er síðan málið skýrt frá sjónarmiði framkvæmdanefndarinnar. Ég vil þakka hæstv. félmrh. fyrir þessa skýrslu, en hún kom mér ekki á óvart. Engum þm. gat dottið í hug, að framkvæmdanefnd byggingaráætlunar mundi á einn eða annan hátt játa á sig mistök í þessu máli. Hér eru aðilar, sem deila, og það, sem vekur furðu mína, er, að hæstv. félmrh. skuli taka gildan einhliða málflutning framkvæmdanefndar byggingaráætlunar og láta síðan málflutning íbúðaeigenda, um 250 manns að tölu, lönd og leið. Það kemur mér dálítið á óvart. Málið liggur í raun og veru afskaplega einfaldlega fyrir, eins og ég gerði mér ljóst í upphafi. Þarna eru tveir aðilar, sem deila. Báðir bera fram ákveðin atriði, og þess vegna er þáltill. flutt til þess að óska eftir hlutlausri rannsókn á þessu máli. Í þessari þáltill. er ekki neins staðar fullyrt af frsm., að íbúðaeigendur fari einhlítt með rétt mál. Hins vegar er vikið að því, að þetta mál sé þannig vaxið, að eðlilegt sé, að það sé kannað niður í kjölinn. Það kom líka fram í skýrslu framkvæmdanefndarinnar, að ýmsum verkum var lokið, en þó ekki lokið. Ýmsum verkum var lokið „....að öðru leyti en því.....“ o.s.frv. Þetta ætlaði framkvæmdanefndin að gera í þetta skiptið, en það vantaði málara o.s.frv.,- endalausar úrtölur, hvergi hreinar línur. T.d. í grg. með þáltill. á bls. 2 stendur varðandi 1.1. um útveggi og þak, þar segir berlega í viðgerðarsamningnum: „Skipt verður um móðugler og sprungin gler.“ Nú kom fram í skýrslu hæstv. félmrh., að þessu máli hefði verið sinnt. Í skýrslu íbúðaeigenda segir um þetta atriði á bls. 4: „Hefur verið gert í nokkrum tilfellum, en mikið ógert enn þá.“ Við ætlum að fá úr þessu skorið. Það er vikið að lóðum. Það er deilt um lóðafrágang og kemur í ljós, að ein blokkin hefur látið gera lóðamat, og er það allmikil upphæð, en framkvæmdanefndin dregur þetta lóðamat í efa o.s.frv. Alla þessa hluti þarf að kanna. Yfirleitt má segja um þennan viðgerðarsamning, sem gerður var á milli framkvæmdanefndarinnar og íbúðaeigenda, að hvarvetna er eitthvað, sem ber á milli. Og þegar hæstv. félmrh. telur, að þarna sé eingöngu um einkamál að ræða, þá er það að vissu leyti rétt, en þó ekki öllu. Hér er öðrum þræði um það að ræða, að verkalýðshreyfingin sjálf hefur að nokkru leyti brugðizt þeirri skyldu sinni að styðja við bakið á þeim félögum sínum, sem þarna stóðu í húsakaupum. Og framkvæmdanefnd byggingaráætlunar er fjármögnuð af fé ríkissjóðs. Það er því eðlilegt, að félmrh., sem hefur opinberlega eftirlit með byggingu þessara íbúða öðrum þræði, beri að nokkru leyti ábyrgð á frágangi og smíðagöllum. Það komu fram ýmsar aðdróttanir í garð íbúðaeigenda af hálfu framkvæmdanefndar byggingaráætlunar af því tagi, að starfsmenn hefðu verið hindraðir við störf sín, þessi viðgerðarstörf, og annarleg afstaða réði í ýmsum málum. Þetta eru náttúrlega dylgjur annars deiluaðilans. Og ég sé ekki betur en einmitt þessar deilur séu til þess fallnar að athuga, hver fari þarna með rétt mál og hvernig á þessum málum standi. Hæstv. félmrh. vék að því, að það væri eðlilegast, að þessi mál færu þá fyrir dómstólana, ef íbúðaeigendur væru ekki ánægðir. En við þetta er að athuga, að það er afskaplega torsóttur vegurinn til dómstóla í þessum málum. Það eru nokkrir íbúðaeigendur í málaferlum út af íbúðum sínum, og þau hafa staðið yfir í 3 ár og engan árangur borið enn. Þetta er það sem blasir við, í íslenzku þjóðfélagi, hvernig það er fyrir íbúðakaupendur að ná rétti sínum, ef þeim þykir brotið á sér. Hér er hins vegar um stóran hóp manna að ræða, um 250 íbúðaeigendur, og gagnaðilinn er í raun og veru ríkissjóður og félmrn., og þessvegna er eðlilegast, að félmrn. í eitt skipti fyrir öll láti fara fram hlutlausa könnun á þessum málum. Hæstv. félmrh. vék að því, að það væri mál íbúðaeigendanna einna, ef þeir keyptu með opnum augum íbúðir, sem hefðu smíðagalla eða ef slíkir gallar kæmu síðar í ljós. Þetta þykir mér nokkuð mikið íhaldssjónarmið. Þetta er eiginlega afneitun þess, að neytendur þurfi einhverja tryggingu í þjóðfélaginu. Þetta er gamla sjónarmiðið, sem ríkti fyrir 30 árum, að ef seldur var hlutur og hann reyndist gallaður, bar neytandinn skaðann, því að hann sjálfur réð því, hvort hann keypti hlutinn eða ekki. Við þessi kaup er það að athuga, að þegar íbúðaeigendur keyptu sínar íbúðir, voru þær ekki til, þær voru í smíðum, og gallarnir komu fram síðar. Og þegar ýmsir gallar koma í ljós síðar, eftir að samningar hafa verið gerðir, þá er ekkert eðlilegra en íbúðaeigendur vilji sækja mál sitt til þess aðila, sem byggði íbúðirnar, þ.e.a.s. til framkvæmdanefndar byggingaráætlunar. Ég fæ ekki séð annað en það komi fram í skýrslu framkvæmdanefndar byggingaráætlunar viðurkenning á því, að ýmislegt sé enn ógert, að í íbúðunum séu ýmsir smíða- og frágangsgallar, sem þurfi að lagfæra, þrátt fyrir það að íbúðunum sé skilað fyrir þremur árum eða jafnvel fyrr, þannig að ég sé ekki, hversu lengi íbúðaeigendur eiga að búa við það, að það sé ekki gert við þá galla, sem eru fyrir löngu komnir fram í sambandi við íbúðirnar. Ég skal nú ekki fjalla lengur um þetta. En það, sem ég vil vekja einkum athygli á, er þetta: Hér er eingöngu farið fram á hlutlausa rannsókn á því, sem ber á milli þessara deiluaðila. Hæstv. félmrh. tekur eindregna afstöðu með framkvæmdanefnd byggingaráætlunar og telur ekki ástæðu til að láta gera hlutlausa rannsókn, þó að hann lesi í skýrslunni, að það sé enn ýmislegt ábótavant við frágang á þessum íbúðum. Er félmrh. hæstv. fyrst og fremst umboðsmaður framkvæmdanefndar byggingaráætlunar eða er hann umboðsmaður fólksins í landinu? Eiga ráðh. sífellt að túlka sjónarmið þeirra manna, sem hafa fyrst og fremst aðstöðu í þjóðfélaginu, en láta neytandann lönd og leið? Ég hugsa, að það væri ráð fyrir hæstv. félmrh. að fara upp í Breiðholtsáfanga I og skoða íbúðirnar og sjá, hvernig stéttirnar hafa sigið frá húsunum, skoða móðuglerin. Þessi afstaða hæstv. félmrh., að láta þetta afskiptalaust, er að mínu viti óábyrg. Hún sýnir, að hann telur ekki ástæðu til að taka tillit til vilja þessara íbúðaeigenda, um 250 að tölu, þó að fram komi í skýrslunni viðurkenning á smíðagöllum, sem eru ólagaðir, þrátt fyrir að þau hafi verið 3 ár í smíðum, og allt og sumt, sem farið er fram á, er hlutlaus könnun á þessum vanda. Um þetta er náttúrlega ekkert að fást. Hæstv. félmrh. skilur bersýnilega ekki hlutverk sitt sem ráðh., og hann afneitar þeim nýju hugtökum, sem felast í neytendasjónarmiðum, og telur, að neytendalöggjöf sé miðuð við það, að úr því að þú keyptir gallaðan grip, þá heldur þú honum og berð ábyrgð á því, - ógerningur er að leita réttar síns nema fyrir dómstólum. Þetta eru íhaldssjónarmið, enda á hann heima í flokki íhaldsmanna.



Herra forseti. Ræðustóllinn hér á Alþ. hefur sjaldan verið jafnhart leikinn og af síðasta ræðumanni. Hann hefur verið laminn hér utan og þó af litlu tilefni. En svona er það, dauðir hlutir verða stundum að gjalda þeirra manna, sem umgangast þá. Ég skal ekki vera langorður um þetta mál, en þegar það er fullyrt, að ég hafi gerzt verjandi annars aðilans, þá er það alrangt. Það eru bein ósannindi. Og þau rek ég heim til föðurhúsanna. Ég hef hér í áheyrn alþm. í tilefni af því þskj., sem hér liggur fyrir, flutt skýrslu og gert þm. þannig kunnugt um ýmis atriði, sem óljós voru og enginn vissi um, sem lesið hafði þskj. eitt, en það var túlkun á málstað annars aðilans. Ég er hvorki verjandi né sækjandi í þessu máli, en ég tel mér skylt að reyna að upplýsa málið frá báðum hliðum. Ég hef því enga einhliða afstöðu tekið til þessa máls, og þegar skýrslan er talinn skýrsla félmrh., þá eru það önnur ósannindin í viðbót, því að það var skýrt fram tekið, að þetta væri skýrsla framkvæmdanefndar byggingaráætlunar, en ekki skýrsla mín um málið, enda hef ég enga beina þekkingu á þessu máli. Þessir atburðir gerast á árunum 1968-1969, og ég hafði engin afskipti af þeim málum á þeim tíma sem félmrh. Ég vék að því, að þetta væri einkamál hvers íbúðarkaupanda, og ég fæ ekki séð annað en svo sé. Ég sé ekki, að hægt sé að taka heilan hóp manna, sem hafa gerzt aðilar að samningum um kaup á íbúðum, í eitt númer. Ef hv. 3. landsk. þm. kaupir hús og undirritar samning, fær fyrir þeirri íbúð afsal og hann verður síðan þess var, að gallar eru á eigninni, og hann telur sig eiga réttar að reka samkv. samningi og afsali, dettur honum þá í hug að leita til Alþ. til þess að rétta sinn hlut? Eða hver er annars munur á honum og hverjum einstökum íbúðareiganda í Breiðholti? Mér þætti það hreint og beint broslegt, ef hv. 3. landsk. þm., í stað þess að leita réttar síns fyrir dómstólum landsins, segði, að það væri ómögulegt að ná rétti sínum í þessu þjóðfélagi, og svo hlypi hann til Alþ. með það. Og þótt það væru 30 Bjarnar Guðnasynir, þá breytti það ekkert myndinni. Þeir ættu enga leið til Alþ. með það. Þeir hefðu gert samning, sem þeir eiga sjálfir að standa ábyrgir fyrir annars vegar og viðskiptaaðilinn hins vegar, og verði ágreiningur þar á milli, þá eru dómstólarnir til þess að skera úr um hann. Ef við búum ekki í réttarríki, þá er a.m.k. meira athugavert en í þessu tilfelli einu, og þá er ástæða fyrir hv. þm. að taka það í gegn, ef menn búa ekki við réttaröryggi í þessu landi. Torsóttur vegur fyrir dómstólunum til þess að ná rétti sínum? Það er þá því aðeins, að málin liggi ekki ljóst fyrir. Það er ekki Alþ. að skera úr ágreiningi manna á milli í þjóðfélaginu út af persónulegum gerningum, sem menn gera í viðskiptum við aðra. Hér liggur málið þannig fyrir, að það eru aðilar, sem deila út af samningsgerð og fullnægingu samningsgerðar, og þessir aðilar eiga að leita til dómstólanna og láta þá framkvæma slíkt mat og ganga úr skugga um, hver hafi rétt fyrir sér. Framkvæmdavaldið og dómsvaldið að þessu leyti er ekki í höndum Alþ. Hér liggja fyrir margfaldar yfirlýsingar frá framkvæmdanefnd byggingaráætlunar um það, að hún hafi verið að leiðrétta og sé reiðubúin að lagfæra að fullu og standa við samning og viðbótarsamning, og meðan slík tilboð eru fyrir hendi skjalfest, á auðvitað að fara þá leið að láta þá standa við það. Ég get ekki fundið, að það sé ástæða til að leita til nokkurra annarra aðila, ekki einu sinni dómstóla, þegar slík tilboð liggja fyrir skjallega. Það má vel vera, að það sé mikil freisting fyrir hv. 3. landsk. þm. að koma höggi á mig út af þessu máli, en ég er óviðkomandi málinu.

Alveg saklaus?

Alveg saklaus, já, í þessu máli. Og það verða hans vindhögg og klámhögg í senn.



Herra forseti. Ég ætla aðeins að segja örfá orð. Í fyrsta lagi vil ég benda á það, að þessar íbúðir í Breiðholti voru fjármagnaðar 80% með fé úr ríkissjóði. Það er ríkissjóður, sem er þarna megin byggingaraðilinn, þó að það sé falið n., sem heitir framkvæmdanefnd byggingaráætlunar. Þess vegna er eðlilegt, að það sé ríkissjóður - og þá félmrn., sem þar kemur fram fyrir hönd ríkissjóðs, - sem láti sig það varða, ef þessar íbúðir reynast hafa verið með smíða- og frágangsgöllum. Það er ekki sambærilegt, þegar einstaklingur selur einstaklingi í þjóðfélaginu. Hér horfir málið allt öðru vísi við. Og það eru, eins og tekið er fram í reglugerð um þessi hús, eftirlitsmenn frá félmrn., sem fylgjast með frágangi og hafa eftirlit með þessum húsum, þannig að ábyrgðin liggur verulega á félmrn., og þá er ekkert óeðlilegt við það, þó að félmrn. grípi inn í, ef eitthvert misferli á sér stað. Þetta liggur alveg ljóst fyrir. Í annan stað vil ég segja það, að þessi viðgerðarsamningur var gerður 1969. Hvaða ár er núna, hæstv. félmrh.? 1973, og enn er ekki búið að ganga frá þeim viðgerðarákvæðum, sem kveðið var á um í viðgerðarsamningnum. Er nokkur furða, þó að fólkið fari að ókyrrast? Ég vil líka benda á það, eins og ég hef sagt reyndar áður, að hér eru tveir aðilar, sem deila, og af hverju þá ekki að fá hlutlausa rannsókn í þessum málum? Er nokkuð athugavert við það? Er það ekki skylda félmrn. beinlínis að kanna þessi mál, úr því að eftirlitsmenn frá félmrn. hafa fylgzt með byggingu íbúðanna í Breiðholti? 



Herra forseti. Það var auðheyrt á hv. 3. landsk., að það kom við hann, þegar ég hafði vikið að því, hvort það mundi vera hlutverk Alþ. að skipta sér af því, ef hann keypti hús og á því kæmu svo í ljós gallar, hvort nokkrum dytti þá í hug, að hv: 3. landsk. ætti þá að snúa sér til Alþ. til að fá leiðréttingu sinna mála. Jú, hann segir, að sá sé munurinn á þessu, að ríkið hafi fjármagnað þessi hús. Þess vegna á Alþ, að skipta sér af svona málum. Mjótt er nú í samhengisþræðinum þarna, held ég. Sannleikurinn er sá, að það liggur auðvitað í augum uppi, að kaupirðu hlut gallaðan, þá færðu þá galla, sem þú sérð á hlutnum, þegar þú gerir samning um hann, ekki bætta. Hafi hins vegar hluturinn verið með leynda galla, þá ber að bæta úr þeim af seljandanum. Kaupendurnir að íbúðunum í Breiðholti gera samning, þeir undirskrifa þetta, áður en þeir gera samninginn, að kaupandinn hafi kynnt sér ástand eignarhlutans og sætt sig við hann að öllu leyti. Til að uppfylla þetta ákvæði er kaupendum gefinn kostur á að yfirfara íbúðirnar, áður en þær eru afhentar, og gera kvartanir um frágang eða annað. Hugsanlegir gallar eru síðan lagfærðir og kaupendum sýnd íbúðin aftur. Hún er ekki afhent fyrr en kvittað hefur verið fyrir, að öllum aths. hafi verið sinnt. Samkv. þessu hafa allar íbúðir verið afhentar í Breiðholtinu. Þetta er í afsalinu fram tekið. Menn, sem eru búnir að undirskrifa þetta, verða auðvitað að eiga það við sjálfan sig, hvort þeir hafa keypt góðan hlut eða vondan. En hitt er alvarlegt mál, ef það er satt, sem hv. 3. landsk. heldur fram, að menn nái ekki rétti sínum í þessu þjóðfélagi.

Torsótt, torsótt.

Torsótt, torsótt, segir hann. En mundi það ekki vera skylda þín samt, þó að það sé torsótt, að fara lagalegar leiðir í þessu? Og ég held, að honum dytti ekki neitt annað í hug, hv. þm., heldur en að fara í mál sjálfur og reka það fyrir dómstólum Íslands, ef hann hefði orðið fyrir því að kaupa íbúð með göllum, sem honum hefðu verið leyndir. Það er engin önnur rétt leið til í þessu máli, hvort sem kaupandi húseignar er í Breiðholti eða hvar sem er á landinu. Hann verður að standa ábyrgur fyrir sínum samningum sjálfur og leita réttar síns fyrir dómstólum landsins. Það er ein fásinnan enn, að félmrn. sé lagalegur aðili, þegar þetta fólk í Breiðholti hefur gert kaupsamning, fremur en þegar Pétur eða Páll kaupir eða selur hús. Það er ekkert fremur aðili að þessu heldur en öðrum fasteignasölum og -kaupum. Kaupsamningar eru milli tveggja aðila, seljanda og kaupanda. Að fengnum upplýsingum um málið, upplýsingum fyrir hönd kaupendanna samkv. þskj. annars vegar og upplýsingum að því er snertir framkvæmdanefnd byggingaráætlunar samkv. hennar eigin skýrslu hins vegar, liggur málið nokkuð ljóst fyrir Alþ. og menn gera sér ljóst, að hér er eingöngu um það að ræða, hvernig menn eiga að fá úr því skorið, hvort samningarnir í Breiðholti verði uppfylltir eða ekki. Hér liggja fyrir í skýrslu framkvæmdanefndarinnar skýlausar yfirlýsingar um það, að til þess sé fullur vilji að framkvæma bæði samninginn og viðbótarsamninginn. Og þegar slík boð liggja fyrir, þá á auðvitað að taka þeim, og með engum hætti má það koma fyrir, að sá aðili, sem vill efna samninginn, sé hindraður í því að gera það.



Herra forseti. Ég ætla aðeins að lesa hér upp úr reglugerð um íbúðabyggingar ríkisins og Reykjavíkurborgar, þar sem segir svo í 12. gr., og bið ég nú hæstv. félmrh. að leggja við hlustir: „Félmrh. skipar 2 trúnaðarmenn í samráði við borgarstjóra Reykjavíkur, til þess að hafa eftirlit með öllum byggingarframkvæmdum og fjárreiðum vegna íbúðabygginga þeirra, sem um ræðir í reglugerð þessari. Skal annar þessara trúnaðarmanna vera löggiltur endurskoðandi, en hinn skal vera tæknifróður maður á sviði byggingarmála. Allar meiri háttar framkvæmdir og samningagerðir skulu staðfestar af tæknilegum eftirlitsmanni. Skulu trúnaðarmenn þessir sameiginlega gera félmrn. og borgarstjóra Reykjavíkur grein fyrir eftirliti sínu og endurskoðun missirislega.“ Líklega hefur hæstv. félmrh. ekki séð þessi plögg.

Félmrh. (Hannibal Valdimarsson) : Herra forseti. Þetta var nefnilega einn útúrdúrinn enn hjá röklausum manni. Þetta var um viðskipti félmrn. og Reykjavíkurborgar, meðan á byggingu stæði á þessum íbúðum, en það hefur ekki komið ein einasta kvörtun frá Reykjavíkurborg varðandi íbúðirnar gagnvart félmrn. Þetta var um þau viðskipti, en ekki viðskipti þeirra, sem keyptu íbúðir í Breiðholti.