Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra. forseti. Á fundi sínum í dag tók n. málið til athugunar, og gaf meiri hl. út nál. á þskj. 793, sem ekki er búið að útbýta, en ég vænti að komi fljótlega. Allir nm. að einum undanteknum, hv. 2. þm. Reykv., sem gerði ráð fyrir að gefa út sérstakt nál., voru málinu samþykkir. Hv. þm. V-Ísf. skrifaði undir nál. meiri hl., en tók fram, að hann væri ósamþykkur 1. gr. og mundi greiða atkv. gegn henni. Aðrir nm. leggja til, að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir. Það var rætt í n., að frv. væri ekki í heppilegu formi, en þar sem þetta frv. var þannig afgr. frá Ed., taldi meiri hl. ekki ástæðu til að leggja til, að breyt. yrðu gerðar á því. Aftur á móti vill hann, að það komi fram, að framvegis verði annar háttur hafður á þessu og ekki tekin mörg mál í eitt frv. Það hefur komið fyrir áður en í þessu máli, en verður að teljast óheppilegt. - Ég tel ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þetta. Þrír nm. eru því meðmæltir, að frv. verði samþ. óbreytt eins og það liggur fyrir.



Herra forseti. Það hefur gengið fljótlega með afgreiðslu þessa máls, en það hefur engan veginn verið vandlega gert. Ég minntist á það við 1. umr. og tek fram á nál. á þskj. 794, að það hefði átt að skipta þessu máli í þrennt. 1. gr. er aðalatriðið og ætti að vera áfram undir þessari fyrirsögn. 2. gr. ætti að vera sérstakt frv. eða skeytt aftan við lántökuheimildina, og 3. gr. ætti að vera breyt. á l. út af fyrir sig. Það er óviðkunnanlegt að hafa þetta svona. Það væri nær en að hafa það eins og nú, að aftan við l. komi bráðabirgðaákvæði um 4 millj. dollara yfirdrátt, næst á eftír kaflanum um verðlagsdóm. Það er ekki vansalaust að afgr. þetta svona, - það er óhæft, og má ekkí svo til ganga. Ég sá mér þó ekki fært að koma með slíka brtt., því að meiri hl. vildi ekki skipta frv. Ég hef þegar tekið fram, að ég legg til, að 1. gr. verði felld. Í fyrsta lagi er ég andvígur því að fella niður verðlagsákvæði. Í öðru lagi tel ég, að gr. gefi of víðtæka heimild með því að geta fellt hámarksverð á hvaða vöru sem er um 15% af innflutningi. Ég álít ófært að veita fjárhagsráði heimild til að fella niður hámarksverð á vörum. Í þriðja lagi felst ekkert að mínu áliti í 1. gr., er stj. ætlar að nota sem heimild til sérstakrar álagningar á bátalistavörurnar. Þetta felst ekki í l. um fjárhagsráð, og í 12. gr. er fyrirskipað að haga innflutningnum á sem hagkvæmastan hátt. Tilgangur stj. er að leyfa aukna álagningu á þessar vörur. Það er engin heimild fyrir þessu í l. og er því beint brot hjá stj. Ég vek athygli á því, að stj. fer fram á heimild, sem hún getur ekki fengið. Hún fer fram á að fá þetta frv. samþ., en þetta flaustursverk á ekki að eiga sér stað. Ég er ekki að segja þetta til að tefja málið, en ég kynni betur við, að hún gerði sér ljóst, hvaða heimild hún þarf að fá. Viðvíkjandi 2. gr. vil ég, að á eftir orðunum „4 millj. dollara“ komi: til kaupa á framleiðslutækjum, efnivörum til framleiðslutækja og byggingarefni. - Ég ætla ekki að fjölyrða um þetta, en bendi á, að gjafafé frá Marshallstofnuninni og Marshalllán hefur stj. fengið sem nemur 500 millj. kr. Það er fróðlegt að athuga, hve litlu af þessu er varið til gjaldeyrisskapandi fyrirtækja, nema það sem lagt er til áburðarverksmiðjunnar. Ég held, að það sé ógætilegt að verja mestu af þessu fé til að kaupa neyzluvörur. Það þyrfti fyrst og fremst að kaupa framleiðslutæki og byggingarvörur. Ég vil minna á, að það er engin frjáls verzlun og samkeppni hugsanleg með 1. gr. Bátalistavörurnar eru einokaðar við útflutningsafurðirnar. Það er enginn möguleiki fyrir frjálsa samkeppni, nema samvinnufélögin hafi aðstöðu til að kaupa þessar útflutningsvörur. En þessi möguleiki er ekki fyrir hendi fyrir samvinnufélögin. Stj. bannar samkeppnina og bannar landsmönnum að útvega sér þessar vörur í skjóli einokunar á útflutningi. Ég vil taka fram, að af þessum ástæðum er ekki hægt að tala um frjálsa samkeppni, sem myndar verðlagið. Að afnema hámarksákvæði er ekki að leyfa frjálsa samkeppni. Hv. þm. hafa heyrt þetta, en þetta var það, sem ég vildi, að kæmi fram.



Herra forseti. Fjhn. hefur athugað frv. á fundi sínum nýlega og hefur gefið út nál., sem verður á þskj. 792, en liggur ekki fyrir enn, - það er ekki komið frá prentsmiðjunni. Ég skal með fáum orðum gera grein fyrir efni þess. Í fyrsta lagi er gerð orðalagsbreyt. á 1. gr. frv., en 2. málsgr. 1. gr. hljóðar þannig: „Heimilast henni að nota til þess lán það, er um ræðir í 1. gr. laga þessara, og taka til viðbótar þau lán, sem með þarf.“ Nefndin leggur til, að í staðinn fyrir orðin „taka til viðbótar þau lán. sem með þarf“ komi: önnur lán, sem heimilað er að taka í þessu skyni. - Því það er ekki þörf á að láta nýja lántökuheimild vera í þessari gr., vegna þess að í l., sem hafa verið sett, og í frv., sem liggur fyrir og verður að l. á þessu þingi, er heimild fyrir ríkisstj. til viðbótarlántöku; því þótti þetta heppilegra orðalag. - Hin brtt. frá n. er um það, að á eftir 2. gr. komi ný gr., sem ég vil leyfa mér að lesa upp. Hún hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Ríkisstjórninni er heimilt að ábyrgjast allt að 2 millj. króna lán til kaupa á gömlum togurum og til að setja olíukyndingu í þá, gegn fyrsta veðrétti í skipunum, enda fari ábyrgðin ekki fram úr 75% af kostnaðar- eða matsverði skipanna með olíukyndingu.“ Þessi brtt. er borin fram af n. í samráði við ríkisstj. Ég skal taka það fram, að 2 nm., hv. þm. V-Ísf. og hv. 2. þm. Reykv., áskilja sér rétt til að flytja viðbótartill. um breyt. á frv., og skilst mér, að þeir muni ætla að flytja slíkar till. - Fleira sé ég ekki ástæðu til að taka fram af hálfu n.



Herra forseti. Þegar hér var til umr. frv. um heimild fyrir ríkisstj. til lántöku fyrir stuttu, þá bárum við hv. þm. V-Ísf. fram till. um það, að ríkisstj. yrði heimilað að ábyrgjast fyrir eigendur gömlu togaranna lán, sem þyrfti til að breyta kyndingaraðferðinni í þessum gömlu skipum, þannig að það væri hægt að setja í þá olíukyndingu í staðinn fyrir kolakyndingu. Það hafa verið færð rök að því, hversu þýðingarmikið atriði þetta er um rekstur skipanna, og sýnt fram á, að það mundi vera hægt að gera þá út þannig, en ekki öðruvísi, en viðbúið, að það þurfi flestir einhverja aðstoð ríkisins til þess að fá þetta gert. Þar sem um er að ræða a.m.k. 10 skip, sem gætu kannske komizt á veiðar með þessu móti, en hafa flest eða öll legið óarðbær undanfarið, þá er það ákaflega þýðingarmikið atriði, að hægt sé að koma þessum skipum á veiðar. Við urðum við því flm. þessarar till. þá, fyrir tilmæli ríkisstj., að taka þessa till. til baka og gengum út frá því, að þetta mundi verða athugað af ríkisstj., enda mun það hafa verið gert milli umr. En árangurinn virðist ekki hafa orðið annar en sá, að nú eigi að hjálpa með kaup á 2–3 af gömlu togurunum og koma þeim út á land og hjálpa til þess að þeir verði olíukyntir, en engar ráðstafanir eru gerðar til þess að hjálpa eigendum þeirra togara, sem eftir eru, til þess að koma þeim á veiðar. Án þess að fara að tefja umr. með langri ræðu, þá langar mig til að koma með brtt. við brtt. fjhn. á þskj. 792, sem er svo hljóðandi: „Aftan við 2. tölulið bætist: Enn fremur er ríkisstjórninni heimilt að ábyrgjast allt að 2 millj. kr. lán fyrir eigendur eldri togara til þess að setja í þá olíukyndingu, þó ekki yfir 75% af breytingarkostnaði, með þeim tryggingum, sem ríkisstjórnin metur gildar.“ Í fyrri till. okkar var farið fram á, að þessi upphæð yrði ekki takmörkuð, en vegna þess, hve daufar undirtektir þetta hefur fengið, þá höfum við ákveðið að hafa ekki heildarupphæðina hærri en 2 milljónir og takmarka um leið, hversu mikinn hluta af breytingarkostnaðinum má ábyrgjast, eða 75%. Vil ég vænta þess, að hv. dm. og hæstv. ríkisstj. sjái sér fært að afgr. þessa till. jákvætt, því það er þýðingarmikið atriði, að þessu máli verði hægt að þoka áfram. - Vil ég leyfa mér að biðja hæstv. forseta að fá afbrigði fyrir þessari brtt.



Ég get í sjálfu sér lýst ánægju minni með brtt. hv. fjhn., sem borin er fram í samráði við ríkisstj.; ég sé þó ekki, að þar muni vera rúm fyrir fleiri en í hæsta lagi 3 togara til að breyta kyndingu þeirra í olíukyndingu. Ég skil till. svo, enda kom það fram í fjhn. og hjá ríkisstj. varðandi þessa 3 togara, sem þarna mundi verða um að ræða, að sú ábyrgð mundi verða veitt til þeirra kaupstaða og kauptúna, sem orðið hafa útundan í úthlutun þeirra skipakaupa, sem eftir eru. Það er á þessu stigi erfitt að áætla, hvað það mundi kosta að gera þessar breyt. á togurunum og koma þeim á veiðar, og það er ekki séð um þessa staði, sem úthlutað verður þessum skipum, hvað mikið framlag þeir kynnu að hafa sjálfir. En ég vænti þess, að ríkisstj. muni í framkvæmdinni sýna góðan vilja og sníða af agnúana, sem annars mundu verða á því að koma þessu máli af stað. Ég er sannfærður um, að það á að gera þessa til raun með gömlu togarana; það eru á ýmsan hátt breyttir útgerðarhættir nú, bæði geta togararnir farið á karfaveiðar með betri árangri en áður og á ufsaveiðar og eins geta þeir stundað veiðar fyrir frystihúsin, og ef þeir gera það, með ekki allt of löngum útivistum, þá má fullyrða, að sá fiskur er eins góður og bátafiskurinn. Þess vegna er skylt að gera þessa tilraun, því að það gæti orðið mjög gróðavænlegt fyrir þjóðarheildina og miklar gjaldeyristekjur, ef sú tilraun heppnaðist. Ég er einnig meðflm. með hv. þm. Hafnf. að viðbótartill. Það er ekki um svo mikla viðbót að ræða, þó það séu 2 milljónir, eða sem svarar 1/4 af ábyrgðinni, sem tekin verður fyrir einn nýsköpunartogara, en sú upphæð gæti þó komið 4–5 togurum á veiðar. Mér er kunnugt um sæmilega stæða menn, sem hafa ráð á slíkum togurum og hafa hug á að breyta kolakyndingu í olíukyndingu, en ráða þó ekki við það án aðstoðar ríkisvaldsins. Tel ég mjög heppilegt að liðsinna þeim mönnum, einkum ef þeir hafa tryggingu fram að leggja. Þess vegna er það sem ég er einnig á þessari brtt. Með báðum till. mundi vera hægt að breyta 7 togurum, sem um er að ræða, - má vera, að það kæmi ekki til mála að breyta fleirum, en það er áreiðanlegt, að það er allt of kostnaðarsamt að gera það við alla gömlu togarana.



Herra forseti. Ég vil lýsa ánægju minni yfir því, að það er þó samkomulag í n. og ríkisstj. um þá till., sem þegar er flutt, um þessar 2 milljónir, sem eiga að stuðla að því að setja olíukyndingu í gömlu togarana og koma þeim út á land. Enn fremur vil ég lýsa fylgi mínu við þá till., sem flutt er nú, viðbótartill. frá hv. þm. Hafnf. og hv. þm. V-Ísf. um að bæta við 2 millj. króna, og ég álít, að það sé mjög sanngjarnt að gera þarna meira, og ég flutti þáltill. um það ásamt fleiri þm., sem nú er hjá fjvn., að skora á ríkisstj. að reyna að stuðla að því, að allir gömlu togararnir komist út. Ég vil benda hv. þm. á það í sambandi við þær athuganir, sem farið hafa fram á gömlu togurunum, að þegar talað er um gróða eða tap eða að lána ákveðna fjárhæð á mánuði til eigenda gömlu togaranna upp í taprekstur, þá hefur verið reiknað þannig, að eigendurnir hafa sagt: svo framarlega sem það væri olíukynding í gömlu togurunum, þá mundum við ekki þurfa á að halda nokkrum styrk. - Ef það er rétt, að það sé hægt að gera þessa breyt. hér heima, að setja olíukyndingu í togarana, og það kosti ekki nema 1/2 milljón, þá ætti það eftir því að dæma að borga sig á einu ári, út frá því verði, sem menn nú reikna með á fiskinum, og jafnvel með því að hjálpa í bráð. Ég vil benda á, að framundan virðist vera ekki aðeins hækkun á síldarverði, heldur líka síhækkandi verð á fiski, og ef við breytum sem flestum af gömlu togurunum nú og höfum þá til undir síldarvertíðina, þá getur það þýtt, að þetta borgi sig fjárhagslega þegar á þessu ári; og það væri blóðugt að sleppa því tækifæri og fara svo kannske að eiga við þetta, þegar síldarvertíðin er komin. Ég held þess vegna, að hæstv. ríkisstj. ætti, úr því hún hefur brugðizt vel við þeim uppástungum, sem fram hafa komið hvað snertir að koma gömlu togurunum út á land, að taka vel undir þessa till., sem komin er fram frá hv. þm. Hafnf. og hv. þm. V-Ísf. Það er tvímælalaust þarna á ferðinni að geta notað sér möguleika, sem nú eru framundan viðvíkjandi okkar fiskveiðum, sem okkur veitir ekki af að reyna að nota í tíma. Það er ekki það mikið í húfi, þó að hæstv. ríkisstj. leyfi stuðningsmönnum sínum að samþ. þessa till., hún er þá ekki nema heimild, ef eitthvað breytist, þannig að stjórninni virtist vera fásinna að leggja í þetta, og hún þarf þá ekki að nota þessa heimild. - En ég held, að það sé rétt gert að taka á móti þessum möguleika, sem þarna er boðið upp á.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. fjhn. fyrir afgreiðslu hennar á þessu frv. - N. hefur borið fram 2 brtt. Fyrri brtt., sem hv. frsm. lýsti, var alveg í samræmi við það, sem ég gat um við 1. umr., að þótt orðalagið sé eins og það er, þá er alls ekki meiningin að fá neina nýja heimild til lántöku, og get ég því fallizt á þetta og tel það betur farið að orða þetta eins og þarna er gert ráð fyrir. Hitt er svo nýtt efnisatriði, sem kemur hér fram í síðari brtt., en ég gat um það við 1. umr., að ríkisstj. væri fús til að athuga þann möguleika, að einhver heimild yrði veitt til þess að gera tilraun með það að gera gömlu togarana út á veiðar, og sérstaklega á þann hátt að koma í þá olíukyndingu, og sú brtt., sem öll n. stendur að, er þannig, að ríkisstj. mun mjög vel geta sætt sig víð hana, en hún er á þá leið, að verja megi allt að 2 millj. kr., þó ekki yfir 75% af kaupverðinu, í þessu skyni. Ríkisstj. telur rétt og sjálfsagt að gera tilraun til, hvort ekki megi hagnýta þessi gömlu skip. Þess ber að geta, að það eru skiptar skoðanir um það, hvort þetta sé rétt eða ekki. Ýmsir menn, sem hafa þekkingu á skipum og skipasmíði, telja vafasamt, að þetta borgi sig. Út frá því sjónarmiði álítur ríkisstj., að þær heimildir, sem nú eru veittar, eigi að vera takmarkaðar. Er þetta fyrst og fremst tilraun til, hvort hægt sé að búa togarana út til veiða með tiltölulega litlum kostnaði. Það, sem fyrir ríkisstj. vakir, er að geta veitt nokkrum stöðum, sem hafa orðið hart úti vegna aflaleysis o.fl., aðstoð til að gera tilraun með þessa hluti. Ríkisstj. lítur svo á, að nauðsynlegt sé, að hún hafi þessa heimild. - Hér hefur komið fram viðbótartill. frá hv. þm. Hafnf. og hv. þm. V-Ísf. um að verja til viðbótar 2 millj. kr. til þeirra eigenda gömlu togaranna, sem vildu gera þá út á þennan hátt. Ég tel vafasamt, að það sé rétt að samþ. þessa viðbótartill. Ég held, að ekki sé heppilegt, að Alþingi geri slíkar ráðstafanir, án þess að gengið sé úr skugga um, hvort þessar aðgerðir svöruðu kostnaði. Ríkisstj. telur, að nóg sé að taka 2 eða 3 skip til tilrauna og þannig bæta þörf þeirra staða, sem verst eru settir. - Ég held, að það hafi ekki stafað af fjárskorti, að eigendur gömlu togaranna hafa ekki gert þá út, heldur af trúleysi á, að þessar aðgerðir væru réttmætar, og hafa eigendurnir ekki þorað að ráðast í þær. Hygg ég, að þetta hafi ráðið miklu um, að ekkert hefur verið gert áður. Ríkisstj. lætur sér ekki detta í hug að gera þetta nema eftir umsögn fróðra manna um, að þetta væri skynsamlegt. Er því þetta nægileg tilraun. Hv. 2. þm. Reykv. lýsti því yfir, að stórkostleg hækkun á sjávarafurðum væri framundan, og mætti því leggja stórfé til skipanna. Þetta er nú vafasamt. Það er ekki hægt að segja neitt um það enn, en betur að rétt væri. En ekki er vert að rasa um ráð fram. En sem sagt, ég vil leggja til, að brtt. fjhn. verði samþ., en ég sé mér ekki fært að mæla með viðbótartill. þeirra hv. þm. Hafnf. og hv. þm. V-Ísf. Ég álít ekki rétt fyrir Alþingi að ganga lengra en það hefur gert. En við þessa tilraun vinnst tvennt: 1) kemur í ljós, hvort þetta borgar sig, 2) verður hægt að veita ýmsum stöðum aðstoð, og þá ekki sízt þar, sem staðir, sem byggja sína afkomu á sjávarafurðum og veiðum, hafa orðið fyrir tilfinnanlegu aflaleysi. - Þetta vildi ég leyfa mér að taka fram í sambandi við þetta mál.



Herra forseti. Ég get ekki að því gert, að orð hæstv. forsrh. um till. okkar hv. þm. V-Ísf. urðu mér nokkur vonbrigði. Að vísu má segja, að hann andmælti till. ekki, en hann treysti sér ekki til að mæla með henni. Þetta rökstuddi hann með því, að hann teldi ekki rétt að veita heimild fyrir svo stórri fjárhæð að órannsökuðu máli. Ég verð að segja, að ég held, að Alþingi hafi oft áður veitt stærri upphæðir að minna athuguðu máli. Málið liggur þannig fyrir, að ef skipin færu á veiðar, ekki óvissar síldveiðar, heldur á veiðar strax í dag, og veiddu fyrir frystihús, mundu þau standa undir sér, ef í þeim væri olíukynding. Þetta væri grundvöllurinn að því, að skipin færu á veiðar strax í dag fyrir frystihús og fiskimjölsverksmiðjur. Þetta hefur verið athugað nýlega, sérstaklega eftir að kolaverð hefur hækkað frá mánuði til mánaðar, og óhugsandi er að gera skipin út með þeim til lengdar. Bæjarútgerð Hafnarfjarðar á þann eina togara, sem nú er rekinn, og hafa kolin verið keypt í Englandi, en nú er sá markaður búinn í bili. Er þá ekki um annað að gera en að leggja skipinu eða reka það með 80–100 þús. kr. halla. Þessa þarf ekki, ef olíukynding er sett í skipin. Er það ekkert smáræði, sem hér er um að ræða. T.d. eru í Hafnarfirði 4 skip, sem mætti gera þannig út. Ég hygg, að það verðmæti, sem þessi skip gætu fært landinu, væri slíkur gjaldeyrisgróði fyrir þjóðfélagið, að hann væri ekki auðveldar fenginn annars staðar. Auk þess mundi þetta vera hin ákjósanlegasta úrlausn í yfirvofandi atvinnuleysi. Ég verð að viðurkenna, að ekki er rannsakað til hlítar, hvort hægt er að koma olíukyndingu fyrir í skipunum, með góðum árangri. Sumir segja, að það sé auðvelt, aðrir ekki. Líklega hafa þeir rétt fyrir sér, sem segja, að það sé gerlegt. Leyfi ég mér að fara fram á það við Alþingi, að það heimili ríkisstj. að veita ábyrgð fyrir 2 millj. kr., ef henni sýnist svo. Hvorki mér né neinum af þeim, sem að málinu standa, dettur í hug að fara fram á, að þessi ábyrgðarheimild verði notuð, nema eigendur skipanna og ríkisstj. séu sammála um, að þetta borgi sig. En það er of seint að biðja um heimildina, þegar komið er langt fram á ár, því þá situr ekkert Alþingi. Ég teldi það ekki mikla áhættu, þótt heimildin væri samþ. og ríkisstj. fengið vald til að úrskurða þetta, hvort sem hún notaði það eða ekki. Vænti ég þess, að hæstv. forsrh. láti ekki við það sitja að vera svo hlutlaus sem hann var, heldur mæli með tili. á þeim grundvelli, að heimildin verði ekki notuð, nema rétt og skynsamlegt þyki.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að benda á þrjú atriði í sambandi við brtt. hv. þm. Hafnf. og hv. þm. V-Ísf. Í fyrsta lagi vil ég taka það fram, að það er áreiðanlegt, að ef núverandi eigendur skipanna, t.d. í Reykjavík og Hafnarfirði, álitu, að hagkvæmast og bezt væri fyrir þá að setja olíukyndingu í skipin, væru þeir búnir að gera það eða byrjaðir á því, þar sem þeir eru það vel efnum búnir, að þeir geta gert það án ríkisábyrgðar. Þessir menn eiga um tvo kosti að velja: að láta skipin liggja með nokkru tapi eða kosta til olíukyndingar, - og hafa þeir valið fyrri kostinn. Ég tel, að ef ríkið eigi að ganga í þetta mál, sé nauðsyn á betri upplýsingum. Það liggur ekkert fyrir um málið, svo að ríkið taki ábyrgð á lánum til þess að eigendur skipanna komi þessu máli í framkvæmd. - Efa ég stórlega, að ástæða sé til að gera þetta. Í öðru lagi kom fram í ræðu hv. þm. Hafnf., að aðeins væri um 2 millj. kr. að ræða, en ekki talað um, hver væri veðréttur skipanna. Gæti svo farið, að það yrði tvöfaldur veðréttur og yrðu þetta 2 millj. kr. að viðbættum veðrétti. Það er áhættuákvörðun, hvort taka eigi sjóveðið eða sleppa skipunum og taka þetta sem hreint tap. Þetta er ákaflega áhættusamt og 2 millj. kr. ábyrgð gæti alveg eins orðið 4 millj. kr. ábyrgð. Það veit enginn fyrr en á skellur. Ég sé ekki ástæðu til að koma yfir á ríkið ábyrgðinni af endurbót þessara togara. Ef hún er nauðsynleg, efa ég ekki, að bæjarútgerðirnar og eigendur togaranna munu leysa þetta sjálfir. Það er annað mál með staði úti á landi, sem aflabrestir hafa herjað. Mér finnst ekki hægt að mæla með því, að þessi viðbótartill. verði samþ., og mæli ég eindregið gegn því að hún verði samþ.



Herra forseti. Ég get tekið duglega undir þessa viðbótartill., sem fram hefur komið. Það hefur verið þannig í sambandi við lög um togarakaup, að alltaf hefur verið um það nokkur tregða hér á Alþingi. Fyrst þegar lögin voru á Alþingi, árið 1949, kom engin heimild. Ég man, að svo var flutt brtt., ég held, að ég hafi verið 1. flm., um að heimila ríkisstj. að selja til bæjar- og sveitarfélaga 85%, og var till. felld, og till. um 75% var einnig felld. Loks kom fram till. um 40%, og var hún samþ. Á næsta þingi, í maí 1949, var þessu breytt, ef ég man rétt, og þá hafðist í gegn að hafa það 75%. Nú er svo komið, að það er orðið 90%, en var til að byrja með 10%, eða hefur alveg snúizt við. - Það er skiljanlegt, að ríkisstj. var treg í þessu máli, en ég hygg, að í sambandi við viðbótartilli. um gömlu togarana sé hún of treg, þar sem aðeins er um 2 millj. kr. að ræða. Hæstv. forsrh. sagði, að ég hefði verið að tala um, að framundan væri hækkun á sjávarafurðum. Ég býst við, að hæstv. forsrh. og ríkisstj. sé kunnugt um, að verð á síld og öðru er að stórhækka. Ég held, að síldarverðið verði hærra en það hefur verið nokkru sinni áður. Svo að þegar athugað er með gömlu togarana í sambandi við síldarverðið, er þetta hörmulegt, ekki sízt ef sækja þarf síldina lengra burt. Ríkisstj. á ekki að bíða eftir heimildum, heldur á hún að afla þeirra og fá strax úr þessu skorið. Þarf þá að athuga, hvort hægt sé að gera þetta hér heima og hvort það getur gengið fljótt fyrir sig. Það er auðséð, að það er engu að tapa, þótt viðbótartill. fáist samþ. Viðvíkjandi veðréttinum þá er það aðeins samningsatriði, og ræður ríkisstj. því, að hverju hún gengur, og venjulega þarf hún að fá heimild frá Alþingi varðandi það, svo að það er ekkert að óttast. En nú er sannleikurinn sá, að nú sem stendur er ekkí auðvelt að fá lán í bönkunum.

Það gæti orðið verra fyrir málið. Þá gera eigendurnir það ekki sjálfir.

Ég held, að það sé engin hætta á, að einstaklingarnir geri ekki allt, sem þeir megna að gera. Það er aðeins svo erfitt að gera hlutina án samþykkis ríkisstj. Þess vegna er betra að samþykkja heimildina. Vil ég ekki aðeins benda á væntanlega hækkun, heldur einnig möguleikana, sem eru fyrir hendi.



Herra forseti. Mig langar aðeins til að svara hæstv. fjmrh. örfáum orðum. Hann rökstuddi sín andmæli með því, að þessi fyrirtæki væru svo gamalgróin, að þau þyrftu ekki á þessari ábyrgð að halda. Vildi ég taka það fram, að flest þessara fyrirtækja hafa keypt skip og eytt öllu sínu fé og stofnað til stórskulda og geta því ekki gert þetta nema með aðstoð. Hvað viðkemur veðrétti, þá er það á valdi hæstv. fjmrh. og getur hann tekið þann veðrétt, sem hann telur gildan og er ekki eins áhættusamur og hann gerir ráð fyrir. Mér finnst, að hæstv. ríkisstj. sé ekki nægilega ljóst, hvað hér er um að ræða. Það er gjaldeyrisöflun, ef 10 eða 12 togarar eru gerðir út. Það gæti hæglega orðið 30–40 millj. kr. beinn gjaldeyrisávinningur fyrir þjóðina, og væri það ekki lítið atriði í þjóðarbúskapnum, ef þetta kæmist á. Ég verð að segja, að hæstv. ríkisstj. sýndi furðulegt tómlæti, ef hún athugaði ekki þessa möguleika. Ég hef ekki nákvæmar tölur, en ég held, að ég áætli varlega, ef ég segi, að það kæmu 3–4 millj. frá hverjum togara á ári. - Ætla ég ekki að orðlengja þetta frekar. Hæstv. ríkisstj. og hennar háttv. menn virðast ekki treysta sér til að samþykkja þessa heimild, og er ekkert hægt að segja við því frekar. Þessi heimild yrði ekki notuð, nema ríkisstj. og eigendur togaranna hefðu fengið fullvissu um, að það væri rétt. En ég held, að þá væri vandfundin betri leið fyrir ríkisstj. út úr gjaldeyrisörðugleikunum, ef þetta tækifæri væri að engu haft.



Herra forseti. Ég ætla aðeins að segja örfá orð. - Hv. þm. Hafnf. viðurkenndi áðan, að þetta mál væri svo nýtt, að engin athugun hefði farið fram á því, hvort hægt væri að setja olíukyndingu í togarana. Málið horfði öðruvísi við, ef vissa væri fengin fyrir því, hvað hér væri hægt að gera. Þetta mál horfir allt öðruvísi víð. Þessi útreikningur, sem hv. þm. gerði um gjaldeyrisöflun 10–12 togara, er út í loftið. Hann hefur áður viðurkennt, að enginn grundvöllur sé fyrir þessu. Fyrst og fremst telur hæstv. fjmrh. ekki rétt, að heimildin sé víðtækari en nú er. Ef svo fer, að tilraun verður gerð með að setja slík tæki í 2–3 togara og það reynist bjargráð, þá er rétt að taka málið til athugunar. Mér finnst hlægilegt að vera með víðtæka heimild í svo lítið athuguðu máli og hv. þm. Hafnf. viðurkenndi. Af þessari ástæðu tel ég, að við eigum ekki að samþ. viðbótartill. hv. þm. Hafnf. og hv. þm. V-Ísf.



Herra forseti. Ég lít svo á þetta mál, að ef óhætt og skynsamlegt er að lána 90% út á þessi skip, þá er engin hætta að heimila 1/2 millj. til að koma gömlu togurunum á flot, og segi því já.



Herra forseti. Ég álít, að þar sem þetta mál er á byrjunarstigi, sé ekki ástæða til að taka ákvörðun um fjárveitingu til þessara skipa. Ef tilraunin gefst vel, þá ætlar stjórnin að afla sér heimildar til að gera það, sem þarf til að koma fleiri skipum á flot. Ég segi því nei.