Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Með frv. því, sem hér liggur fyrir, er leitað eftir heimild til að auka hlutafé Íslands í Alþjóðabankanum úr 26.8 millj. dollara í 82 millj. dollara. Er þetta í samræmi við samþykktir stjórnar bankans um aukningu hlutafjár. Hlutafjáraukningin er í tvennu lagi: annars vegar almenn aukning í hlutfalli við núverandi hlutafjáreign. Hluti Íslands er þar 25.1 millj. dollara. Af þeirri fjárhæð þarf að yfirfæra strax 314% eða 188 þús. dollara. En 614%, jafnvirði 1 694 þús. dollara, þarf að greiða inn á reikning Alþjóðabankans í Seðlabankanum á nokkrum árum. Miðað er við að það gerist á sjö árum og yrði þá árleg greiðsla jafnvirði um 270 þús. dollara á því gengi sem gildir á greiðsludegi. Það er samkomulag í ríkisstj. milli stjórnarflokkanna að afla nauðsynlegs fjár á fjárlögum í samræmi við þetta. Það er nauðsynlegt að menn geri sér grein fyrir því að þessi háa fjárhæð, sem hér er leitað heimilda fyrir, er ekki raunveruleg hvað snertir öflun fjár á fjárlögum, nema 63/4% og svo 3/4% sem ég lýsti hér áður. Það er um sérstaka aukningu hlutafjár að ræða þar sem hverju ríki er heimilt að gerast áskrifandi að 250 hlutabréfum sem nú eru að nafnverði 30.2 millj. dollara samtals. Engar greiðslur eru samfara þessum hluta aukningarinnar. Þótt hlutafjáraukning sé 55.2 millj. dollara þarf ekki að greiða nema jafnvirði 1 882 þús. dollara, sem dreifist á mörg ár, eins og ég tók fram áður. Meginhluti hlutafjárins, sem ekki er greiddur, stendur til tryggingar skuldbindingum bankans í framtíðinni, en í því felst í reynd engin áhætta. Þess gerist varla þörf að gera Alþingi grein fyrir starfsemi Alþjóðabankans og gildi hennar fyrir Íslendinga. Íslendingar hafa verið aðilar að Alþjóðabankanum og Alþjóðagjaldeyrissjóðnum frá stofnun þeirra rétt eftir seinustu heimsstyrjöld. Hlutverk þessara stofnana er að efla framfarir og bæta lífskjör í aðildarríkjunum og auka alþjóðaviðskipti og samstarf í peningamálum. Hafa Íslendingar tvímælalaust haft mikið gagn af þátttöku í þessu alþjóðasamstarfi. Fram til ársins 1973 tóku Íslendingar 10 lán hjá Alþjóðabankanum með hagstæðum kjörum. Heildarupphæð lánanna var 47 millj. dollara og var lánsfénu varið til ýmissa orkuframkvæmda, vegagerðar, hafnarframkvæmda og landbúnaðar. Síðustu lánin voru veitt árið 1973 vegna Sigölduvirkjunar og síðar hafnarframkvæmda í Þorlákshöfn eftir eldsumbrotin í Vestmannaeyjum. Síðan 1973 hafa Íslendingar ekki fengið nein lán hjá bankanum, enda hefur bankinn takmarkað lánveitingar sínar eingöngu við þau lönd sem búa við bág kjör. Alþjóðabankinn og systurstofnun hans, Alþjóðaframfarastofnunin, veita nú aðeins lán til þróunarlandanna og eru þessar stofnanir langþýðingarmestu alþjóðastofnanir sem vinna á sviði þróunaraðstoðar. Fjármagn Alþjóðabankans hefur verið lánað til ýmiss konar framkvæmda, svo sem orkuvera, járnbrautarlagna, vegaframkvæmda og hafnargerða. En á undanförnum árum hefur Alþjóðabankinn aukið útlán til landbúnaðar, húsnæðismála, menntamála og ýmiss konar félagslegra framkvæmda sem mikil þörf er fyrir í þróunarlöndunum. Aukning á hlutafé Alþjóðabankans er nauðsynleg til þess að bankinn geti sinnt hinni sífellt vaxandi fjármagnsþörf þróunarlandanna. Má því líta á fyrirliggjandi frv. sem stuðning Íslands við þróunarlöndin, en á því er nú vaxandi skilningur, að okkur beri að auka framlög okkar á því sviði. Um frekari upplýsingar vísa ég til aths. við frv. og til þeirrar skýrslu sem þar kemur fram um lánveitingar sem við höfum notið frá Alþjóðabankanum á sínum tíma. Ég vil einnig undirstrika það, að Alþjóðabankinn er rekinn, eins og kunnugt er, í mjög nánum tengslum við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, og við Íslendingar eigum mikið undir því, eins og önnur aðildarríki Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, að hafa náin og traust samskipti við þessar stofnanir ef nauðsyn ber til, af ástæðum sem allajafna geta orðið eins og okkar atvinnulífi og efnahagslífi er háttað. Það geta t.d. orðið sveiflur í okkar sjávarafla, eins og kunnugt er, það geta orðið miklar verðsveiflur á erlendum mörkuðum og þetta getur orðið til þess, að við þurfum að grípa til þeirra heimilda og þeirra réttinda sem við eigum hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum til þess að fá það skyndilán meðan illa árar hjá okkur. Þetta var gert á árunum fyrir 1970. Þá voru tekin stór gjaldeyrislán hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, eins og kunnugt er, til þess að við gætum haldið hér uppi frjálsum gjaldeyrisviðskiptum. Ég vil svo leyfa mér að leggja til að málinu verði að lokinni þessari 1. umr. vísað til hv. fjh.- og viðskn.



Eins og allir hv. þdm. sjá hefur hv. deild nú sem mest að vinna. Á dagskrá eru enn óafgreidd 21 mál. Ég bið um góða samvinnu til að sem flest komi fyrir og helst öll, en ég hef ekki áformað að fundur standi lengur en til kl. 7, og enn fremur að hv. þdm. sitji fundinn sem fastast því að vafalaust munu atkv. ganga í síbylju er liða tekur á daginn. Hv. 1. landsk. þm. hefur kvatt sér hljóðs utan dagskrár og tekur nú til máls, en ég get því miður ekki leyft mjög langar utandagskrárumr.



Herra forseti. Ég kom fyrst inn á Alþingi haustið 1959 og nú á síðustu dögum og vikum hef ég, að mér finnst, lifað mestu niðurlægingu Alþingis sem átt hefur sér stað allt þetta tímabil. Ég vil reyndar fullyrða að svo sé allt frá því að lýðveldi okkar var stofnað. Það er illa farið þegar til þess er hugsað að efalaust hafa margir haft trú á að stjórnarmyndunin 1980 yrði til að efla veg Alþingis og auka virðingu almennings fyrir störfum þingsins svo og þeirra sem þar starfa, hv. alþm. Síðustu atburðir á stjórnmálahimninum hafa þó ekki orðið til þess. Hæstv. utanrrh. felur sérfróðum aðilum að kanna það verk sem Alþingi fól honum að leysa af hendi, þ.e. byggingu olíugeyma í Helguvík, með það fyrir augum að framkvæmdir gætu hafist þar í ársbyrjun 1983. Þessi undirbúningsverk höfðu ekki komist í gang þegar hæstv. félmrh., formaður Alþb., sá sig neyddan til að bregða fæti fyrir þær rannsóknir sem áttu að hefjast, og undir þetta tók að sjálfsögðu hæstv. iðnrh. Utanrrh. lét hafa það eftir sér, að ákvörðun iðnrh. varðandi Orkustofnun í þessu sambandi væri á þann veg að hann væri að beita valdi sínu í annarlegum tilgangi, hefði framið valdníðslu. Þessu var vart lokið þegar næsti þáttur í þessum pólitíska farsa hófst. Blönduvirkjunarsamningur kemur til umr. á Alþingi og einn þingflokksformanna, hv. þm. Páll Pétursson, hefur þau orð um að þessum samningum sé böðlað áfram með óeðlilegum hætti, bændum sé hótað, hreppsnefndarmenn hundeltir og leiguliðum hins opinbera sagt hvernig þeir eigi að haga sér. Í Morgunblaðinu í dag er vegna þessa máls vitnað til Egils sögu Skallagrímssonar. Hann ætlaði að ríða til þings með kistur sínar tvær fullar af ensku silfri. Hann ætlaði að bera kisturnar til Lögbergs þegar þar væri fjölmennast og sá síðan silfrinu yfir og meðal þingheims. Taldi gamli maðurinn að þá mundu nokkrar hrindingar og pústrar verða sem líklega mundu enda á að allur þingheimur berðist. Þetta ástand minnir vissulega á það sem er að gerast á Alþingi þessa daga, því að í kjölfar ákvörðunar um Blönduvirkjun og steinullarverksmiðju hefur hæstv. ríkisstj. borið á borð þm. sitt silfur. Það eru hin ýmsu lagafrumvörp sem eiga að vera dúsur ráðvilltra þm. sem hafa ofar í sínum huga og í sinni stefnu hina staðbundnu föðurlandsást en hag þjóðarinnar í heild. Þegar einnig er haft í huga að til viðbótar því, sem ég hef þegar sagt, hefur verið borið á borð fyrir okkur hér á hv. Alþingi að mútum hafi verið beitt norðanlands í formi heykögglaverksmiðju og spennistöðvar, tekur maður óneitanlega minna mark á stórum orðum hv. þm. Páls Péturssonar, enda er framhaldið eftir því, þegar hann lætur þau orð út úr sér hér að það sé alveg sama um arðsemi fyrirhugaðra fyrirtækja, og á ég þá að sjálfsögðu við staðsetningu umræddrar steinullarverksmiðju. Það er eitt sem hv. stjórnarþm. og ráðh. eru sammála um, að til Reykjavíkur skuli ekkert fyrirtæki fara, en hins vegar skuli slegist um staðsetningu þeirra á hinum óarðbærari stöðum með það hugfast að það sé silfur Egils, silfur ríkisstj., sem verið sé að útdeila. Og steinullarverksmiðja, ylræktarver og kóróna þessa alls, sykurverksmiðja, sem öllum ber saman um að sé svo fjarri allri skynsemi að engu tali tekur, slíkt er ekki traustvekjandi fyrir Alþingi og alþm. Um traust á hæstv. ríkisstj. ætla ég að segja sem minnst. Í raun er þetta inngangur að mínu máli, sem ég hef hér utan dagskrár, því að mér virðist svo sem enn eitt málið sé nú komið upp á yfirborðið sem lykli heldur sterkt af silfri Egils. Ég á hér við síðustu skipakaupin til landsins, þegar keypt er um það bil 10 ára gamalt skip frá Englandi, skuttogari, sem kemur með furðulegum forsendum til landsins svo að ekki sé meira sagt. Í málgagni hæstv. sjútvrh. og viðskrh. í dag, Tímanum, gefur sjútvrh. þá yfirlýsingu að hann hafi verið plataður í þessu máli, en viðskrh. segir að hann telji ekki ástæðu til að gera neitt frekar í þessu máli, jafnvel þótt þessi yfirlýsing liggi fyrir frá formanni flokksins, hæstv. sjútvrh. Nú verða sjálfsagt aðrir hv. þm. til að ræða þessi skipakaup frekar frá þessu sjónarhorni, enda ekki mitt meginmál í ræðustól að þessu sinni þótt ég fari hins vegar örfáum orðum þar um, sérstaklega þó þessa yfirlýsingu hæstv. sjútvrh. Það kom fram á Alþingi í gær hjá hv. 1. þm. Vestf., Matthíasi Bjarnasyni, að hann talaði um framsóknarlag á gömlu skipi sem nýkomið er til landsins. Það hefði verið soðið framan af stefni þess svo að mál stæðust og skipið teldist eftir það bátur, en ekki togari. Með ekki mjög miklu ímyndunarafli má álíta að stefnt skuli að því að skip, sem er skuttogskip, yrði eins bæði framan og aftan. Virðist því ekki fjarri lagi hjá hv. 1. þm. Vestf. að tala um framsóknarlag á slíku skipi sem yrði þá eins til beggja enda, opið í báða enda í sjó niður, en óneitanlega læðist sá grunur að manni þegar umrætt skip, sem ber nafnið Einar Benediktsson, kemur til landsins með sínu sérstaka framsóknarlagi, enda ber hofmóður yfirlýsingar hæstv. viðskrh. því best vitni. Það er tvennt sem ég vil ræða um sérstaklega. Það hefur verið mín skoðun og ég veit að svo er um framámenn í röðum sjómannasamtakanna og útgerðarmanna líka og sú skoðun talin réttmæt, að Aldurslagasjóður fiskiskipa, sem er aldurstrygging fiskiskipa, sé sjóður sem eigandi getur sótt bætur í þegar hann vill hætta rekstri skips, enda hefur hann greitt iðgjald af þessari tryggingu. Það má því telja eðlilegt að eiganda skips sé frjálst að ráðstafa tryggingabótum til að kaupa nýtt skip ef bæturnar koma úr þessum sjóð. Úreldingarsjóður fiskiskipa er hins vegar fjármagnaður með hluta af útflutningsgjaldi og má því líta á þá fjármögnun sem framlag sjávarútvegsins, þ.e. útvegsmanna, sjómanna og fiskverkenda. Tilgangur þessa sjóðs er að auðvelda útvegsmönnum að hætta rekstri úreltra skipa með styrk til viðbótar styrk úr Aldurslagasjóði í þeim tilgangi að minnka fiskveiðiflota okkar. Úreldingarsjóði er í sjálfu sér ekki ætlað að örva innflutning skipa eða stuðla að endurnýjun fiskiskipa nema að hluta. Ég vil benda á að sú stefna hefur verið viðurkennd sem eðlileg að í stað skipa, sem farast, skuli smíða ný skip eða afla nýrra skipa, og sú stefna er viðurkennd meðal hv. þm. að þetta eigi helst að gerast hér heima til að styrkja íslenskan iðnað. Nú hefur hins vegar brugðið svo við í tíð núv. hæstv. sjútvrh., að allt virðist eiga að koma tvöfalt ef skip farast eða úreldast, bæði nýbygging og einnig innflutningur- og þá á gömlu skipi í nær öllum tilfellum. Verður að álita að þegar hæstv. sjútvrh. gefur slíkt leyfi beri honum skylda til að láta skoða hvers konar skip er um að ræða, hvort það uppfylli íslenskar kröfur o.s.frv., hvernig búnaði þess sé háttað. En þegar þetta umrædda skip kemur hingað heim kemur í ljós að það getur í hæsta lagi haft 9 eða 10 manna áhöfn. Samningar milli sjómanna og útvegsmanna hljóða hins vegar á þann veg, að á þessu skipi eigi að vera 14 manna áhöfn. Það hefur enginn dregið í efa að á okkar minni togskipum, sem hafa fram til þessa með vitorði hæstv. sjútvrh. og hæstv. dómsmrh. brotið vökulögin svokölluðu, er ærin vinna þegar unnin og æðilangur vinnutími hjá áhöfn þótt um 14 manna áhöfn sé að ræða. Nú er hins vegar stefnt með leyfinu til kaupa á þessu skipi í skjóli hæstv. sjútvrh. og hæstv. viðskrh. að enn frekari vinnuþrælkun en fyrir er og þekkist þegar. Það kemur auðvitað ekki þessu máli við þótt útgerðarmaður umrædds skips hafi hugsað sér að kaupa sér frið með einhverjum yfirborgunum þeirrar áhafnar sem hann hefur í huga að ráða á þetta skip. Þetta gerist á sama tíma og kvartanir berast til viðkomandi yfirvalda dag eftir dag, viku eftir viku, mánuð eftir mánuð, ár eftir ár í sambandi við brot sem eiga sér stað á vökulögunum og um þá óhemjuvinnu sem hvíli á þeim mönnum sem á okkar skuttogurum vinna. Ég veit að hv. þm. þykir sumum hverjum nokkuð leiðigjarnt hjá mér að vera sífellt að minnast á þessi mái. Ég minni þó enn á að um leið og pólitískir stuðningsmenn núv. hæstv. ríkisstj. í verkalýðshreyfingunni hafa átt margs konar kaupskap við suma hæstv. ráðh. um svokallaða félagsmálapakka hafa sjómenn verið skildir eftir að mestu leyti í þeirri gjafakeppni viðkomandi ráðh. Vinnuvernd og hollusta á vinnustað og annað þess háttar hvílir ekki þungt á hæstv. sjútvrh. þegar um íslenska sjómenn og vinnuaðstöðu þeirra er að ræða. Í síðustu kjarasamningum unnu einstakir ráðherrar markvisst að því að brjóta lögmæta vinnustöðvun sjómanna á bak aftur, og í skjóli ríkisstj. eru hálaunaðir embættismenn fengnir til að sanna þá hættu sem þjóðfélaginu sé búin af nokkrum skattfríðindum sjómanna, þeirra sem helst mega ekki á blað þegar um félagslegar framfarir er að ræða hjá landverkafólki, þeirrar stéttar sem skilað hefur í hafið árlega um margra áratuga skeið að meðaltali 20 mannslífum vegna slysa í starfi. Ég skal ekki þreyta hv. þm. með því að benda á allar þær yfirlýsingar sem hæstv. sjútvrh. og reyndar fleiri hæstv. ráðh. hafa haft um stofnstærð okkar fisktegunda, um hættuna af offjölgun skipa, um fjölgun skrapdaganna, um fjölgun þeirra daga, sem skipin verða að bíða í höfn eftir því fá að hefja veiðar að nýju, og um leið minnkandi framleiðni þessa atvinnuvegar og um leið stórminnkandi tekjur sjómanna og minnkandi tekjur útgerðarmanna. Samfara þessu leyfi ég mér að benda á ítrekaðar yfirlýsingar í svokölluðum stjórnarsáttmála, þar sem má heita að á annarri hverri síðu sé vitnað til nauðsynjar á aukinni framleiðni í hinum ýmsu atvinnuvegum. Bendi ég þá hv. þm. aftur á þau frumvörp sem liggja nú á borðum okkar og hafa verið kölluð dúsur til ákveðinna þm., til ákveðinna kjördæma í sambandi við þau átakamál sem eiga sér stað innan hæstv. ríkisstj. og stjórnarflokkanna. Ég vil leyfa mér í tilefni af þessum skipakaupum að óska eftir því bæði við hæstv. viðskrh. og hæstv. sjútvrh., að þeir gefi Alþingi skýrslu um aðdraganda þessara kaupa. Ég skal ekki fara frekar út í það hér sem hefur þegar komið fram í blöðum í dag og öðrum fréttum. Það hefur verið dregið mjög í efa að þeir, sem flytja skipið inn, eigendur skipsins, séu lögmætir eigendur þeirra réttinda sem kölluð hafa verið svo í sambandi við að fá skip í stað eldri skipa. Skal ég ekki fara nánar út í það vegna þess að ég vonast til að það komi fram hjá hæstv. ráðh. En það er ljóst, að hæstv. viðskrh. hefur gefið leyfi til þess að eigendur skipsins tækju 67% af kaupverði þess að láni í erlendri mynt. Spurning mín til hans er til viðbótar, vegna þess að því hefur ekki verið mótmælt hér á Alþingi sem komið hefur fram, að hann hafi útvegað erlend lán til að flytja skip á milli staða hér á Íslandi, hvort þessir sömu aðilar hafi fengið frekari fyrirgreiðslu um erlend lán til að fjármagna þau 33% sem á vantar. Mínar spurningar til hæstv. sjútvrh. eru þessar: Sendi hann lýsingu á þessu skipi til Siglingamálastofnunarinnar og fékk hann álit Siglingamálastofnunar á því, hvort skipið væri búið til að sigla hér á Íslandsmiðum að vetrarlagi og í ís, hvort það væri búið til að veita áhöfn þau hlunnindi um borð, getum við kallað það, sem ber samkv. samningum sem í gildi eru á milli samtaka útgerðarmanna og sjómanna? Ég vil jafnframt spyrja hæstv. sjútvrh. hver svör siglingamálastjóra hafi verið þegar leitað var til hans. Ef ekki hefur verið leitað til hans vil ég gjarnan fá að heyra það frá sjútvrh., hver það sé í hans rn. eða utan þess sem ráðleggur honum slík kaup.



Herra forseti. Hv. þm. Pétur Sigurðsson hóf mál sitt á að ræða um virðingu Alþingis og hélt síðan áfram að tala um silfur Egils og sagði að silfur ríkisstj. væri eins og silfur Egils, því væri dritað um landið eftir hentugleikum. Ég man nú ekki betur - ég er ekkert sérstaklega sögufróður maður þó að ég hafi gaman af sögu - en Egill dræpi þrælana eftir að þeir voru búnir að grafa silfrið, að það hafi aldrei fundist.

Ég biðst vægðar. Þú mátt ekki drepa mig.

Það er fjarri því að mér detti slíkt í hug og ég skal ekki fara lengra út í þessa sögu, en hv. þm. verður að finna snjallari samlíkingu en þessa ef hún á að hitta í mark. Varðandi þetta mál, sem hér um ræðir og ég var sérstaklega spurður um, skal ég að sjálfsögðu verða við þeirri beiðni þm. að gefa skýrslu um afskipti viðskrn. af þessu sérstaká máli, sem hann spurði um, og vil strax taka fram að frekari fyrirgreiðsla en 67% lánveiting hefur ekki verið veitt í viðskrn. og ég veit ekki til að hún hafi verið veitt neins staðar frá - ekki hvað snertir gjaldeyrisfyrirgreiðslu. Hv. þm. minntist nokkuð á skrif í dagblaðinu Tímanum um þetta mál og minntist á að ég hefði verið með hofmóð í svari mínu þar. Ég sagði í sjálfu sér ekki neitt vegna þess að ég frétti fyrst um það í fyrrakvöld og sá í sjónvarpi að það var vefengt að þeir aðilar, sem hafa keypt Einar Benediktsson til landsins, hafi átt það skip sem fór í skiptum fyrir Einar. Ég óskaði eftir því í rn. í gærmorgun að þetta mál yrði athugað. Síðan var hringt í mig í gærkvöld heima hjá mér, og ég var þá ekki búinn að koma í rn. og athuga hvað gerst hefði í þessu, þannig að það var varla von til að ég gæti gefið miklar upplýsingar, hvorki Tímanum né öðrum, um þennan þátt málsins. Ég sagði þess vegna bókstaflega ekki neitt fyrr en ég vissi frekar um hvað þessi athugun leiddi í ljós. Mér finnst því koma úr hörðustu átt þegar þm. er að drótta því að mér, að ég hafi verið með sérstakan hofmóð í mínum yfirlýsingum. Ég hef raunar ekkert sagt um málið enn þá. Mér er það ljúft, eins og ég sagði áðan, að gefa yfirlit um það sem hefur gerst í viðskrn. varðandi þetta mál. Í bréfi, dags. 7. des. s.l., sóttu Ólafur H. Ingimarsson stýrimaður, Tálknafirði, og Níels Anton Ársælsson skipstjóri, Tálknafirði, um heimild til innflutnings og erlendrar lántöku vegna togbáts frá Englandi. Í bréfinu kom fram að umsækjendur hefðu starfað sem sjómenn frá Tálknafirði og verið helmingseigendur að mb. Fálkanum BA-309 frá Tálknafirði, sem fórst 19. sept. 1981, og einnig verið eigendur að ms. Sæhrimni ÍS-100, sem dæmdur hefur verið í Úreldingar- og Aldurslagasjóð. Umsóknin var send til umsagnar sjútvrn. og í bréfi þess, dags. 30. des. 1981, segir m.a., en það er föst regla um meðferð svona mála í viðskrn. að þau eru send til umsagnar sjútvrn. áður en nokkrar ákvarðanir eru teknar um frekari meðferð málsins: „Það sem bæði Fálkinn BA-309 og Sæhrímnir ÍS-100, sem voru í eigu umsækjenda, hafa verið teknir út notkun á árinu getur rn. mælt með umsókn þessari.“ Síðar reis um það deila, hver muni hafa verið lögmætur eigandi að mb. Fálkanum BA-309 þegar skipið fórst. Viðskrn. leitaði því á ný álits sjútvrn., sem hinn 4. mars staðfesti að það mælti með umsókn ofangreindra aðila. Með bréfi viðskrn. frá 4. mars sama dag var heimilaður innflutningur og erlend lántaka vegna umrædds fiskiskips. Heimildin var veitt að vandlega athuguðu máli með hliðsjón af aðild umsækjenda að útgerð báta, en annar hafði farist, en hinn verið tekinn af skipaskrá. Rn. var ekki kunnugt um neinn ágreining um eignaraðild Níelsar Ársælssonar að ms. Sæhrímni ÍS-100. Í tilefni þeirra umræðna, sem orðið hafa varðandi þessi skipakaup, óskaði rn. í gær eftir frekari upplýsingum frá kaupendum vegna þessa máls. Í grg., sem rn. barst í gær frá Benediki Sveinssyni hrl. fyrir hönd kaupenda ms. Einars Benediktssonar, segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Hlutafélagið Vélskip hf., Tálknafirði, var stofnað 19. mars 1980 vegna kaupa á ms. Sæhrímni frá Þingeyri. Hlutafé er kr. 250 þús. og á fjölskylda Níels Ársælssonar 55%, þar af Níels Ársælsson sjálfur 42%. Gunnbjörn Ólafsson og fjölskylda eiga 45%. Ms. Sæhrímnir var gerður út frá Tálknafirði frá maí 1980 til hausts 1980, að skipið fór í Slipp í Reykjavík til viðgerðar. Skipstjóri allan tímann var Níels Ársælsson og Ólafur Ingimarsson stýrimaður. Vélskip hf. reyndi að selja skipið, en sala tókst ekki og var að lokum talið að viðgerð á skipinu mundi ekki svara kostnaði. Úreldingarsjóður og Aldurslagasjóður veittu Vélskip hf. styrki til að eyða bátnum samkv. bréfum Samábyrgðar Íslands, sem eru dags. 4. sept. s.l. Veðhafar knúðu fram uppboð á skipinu áður en til greiðslu kom úr sjóðnum til að nýta þá fyrirgreiðslu, sem samþykkt hafði verið af sjóðnum, varð samkomulag um það milli hluthafa, að Gunnbjörn Ólafsson keypti bátinn á uppboðinu, og fékkst fyrirgreiðslan úr sjóðnum færð yfir á nafn Gunnbjörns, enda þar nánast um nauðsynleg formsatriði að ræða þar sem Vélskip hf. gat ekki verið uppboðskaupandi þar sem félagið var uppboðsseljandi. Af framansögðu er ljóst að Níels Ársælsson hafði yfir að ráða meirihlutaeignaraðild að ms. Sæhrímni með hluthafaeign sinni í Vélskip hf. meðan skipið var gert úr, og skipið er dæmt í Úreldingarsjóð meðan sú eignaraðild varir.“ Þetta er úr skýrslu Benedikts Sveinssonar hrl. sem hann sendi viðskrn. í gær. Gunnbjörn Ólafsson hefur ekki haft samband við viðskrn. vegna þessa máls. Varðandi meðferð málsins vildi ég segja að þegar það var vefengt í fyrradag, að kaupendur ms. Einars Benediktssonar hefðu verið eigendur Sæhrímms ÍS-100, óskaði ég eftir því í gær að viðskrn. athugaði málið nánar. Í morgun lágu þessar upplýsingar fyrir og eftir að hafa fjallað nánar um þær telur rn. ekki ástæðu til frekari aðgerða, nema eitthvað það nýtt komi fram sem gefur tilefni til þess. Kaupendur Einars Benedikssonar, þeir Níels Ársælsson skipstjóri og Ólafur Ingimarsson stýrimaður, óskuðu eftir að innflutningsleyfið væri stílað á væntanlegt hlutafélag sem þeir ætluðu að stofna um kaupin á skipinu, eins og altítt er þegar menn festa kaup á nýjum skipum. Þessir menn eru starfandi sjómenn sem urðu fyrir því mikla áfalli að skip þeirra fórst við Látrabjarg í vonskuveðri í septembermánuði á árinu 1981, og þeir tveir björguðust þar, eins og kunnugt er. Þessa sjómenn vantaði því skip í stað þess sem þeir höfðu misst, og er það raunar upphaf þessa máls. Það sem gerst hefur er að tveir bátar, mb. Fálkinn BA-309 og ms. Sæhrímnir ÍS-100, hafa verið teknir af skipaskrá. Fálkinn var 59 smálestir og Sæhrímnir 89. Einar Benediktsson er skilgreindur sem bátur þar sem hann er styttri en 39 metrar. Hann er 35 metrar að lengd og vélaraflið verður innan 900 hestafla. Þetta eru þær helstu upplýsingar sem ég get gefið um þetta mál. Mér hefur verið sagt að skipið sé tæpar 300 rúmlestir.



Herra forseti. Eins og fram kom hjá hæstv. viðskrh. var mál þetta eins og önnur lík sent sjútvrn. til umsagnar og við svöruðum því eins og fram kom í svari hans, enda töldum við mjög eðlilega endurnýjun á þessum tveimur bátum sem nefndir voru í bréfi umsækjanda, Fálkanum og Sæhrímni. Þeirri reglu hefur ætíð verið fylgt, að ef útgerðarmenn óska að endurnýja skip sín fyrir gömul skip, sem tekin eru úr notkun, fái þeir heimild til þess. Ég vil leiðrétta það, sem kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda, að síðan sé flutt annað skip inn út á slíka heimild. Það er alrangt. Þegar þetta er gert eru gömlu skipin tekin af þeirri skrá úreldingar sem Fiskveiðasjóður leggur til grundvallar fyrir almennar leyfisveitingar. Þess er vandlega gætt og um það er samstarf milli sjútvrn. og Fiskveiðasjóðs. Ég kannast því ekki við eitt einasta tilfelli þar sem rúmlestatala skipa, sem sérstök skip hafa verið flutt inn í staðinn fyrir, hefur verið tekin með í því sem lagt er almennt til grundvallar. Ég leyfi mér að fullyrða að svo sé ekki því að þess er vandlega gætt. Hv. þm. taldi óeðlilegt að útgerðarmaður, sem selur skip í gegnum Úreldingarsjóð, fengi heimild til að endurnýja skip sitt. Það var orðað svo af einum ágætum hv. þm., að Úreldingarsjóður væri ekki til þess að taka útgerðarmenn úr umferð, heldur skip. Ég er honum sammála um það, enda vil ég upplýsa að það, sem fæst úr Úreldingarsjóði, dugar yfirleitt varla til að borga þær skuldir sem hvíla á gömlu skipunum. Það gerir það áreiðanlega ekki í þessu tilfelli, þannig að ég hygg að það hafi ekki komið eyrir af úreldingarfé til að kaupa hið nýja skip. A.m.k. kemur mér mjög á óvart ef svo er. Það er haft eftir mér að ég hafi verið plataður í þessu máli. Reyndar átti að bæta við: Ef rétt reynist það sem fullyrt er hef ég verið plataður. - Það kom ekki fram í greininni, en mér heyrist á svari hæstv. viðskrh. að tvímælalaust hafi fyrirtækið Vélskip hf. á Tálknafirði verið meirihlutaeigandi að Sæhrímni og þá m.a. sá ungi maður, sem er að kaupa nýtt skip, og fjölskylda hans. Sú breyting á eignaraðild, sem verður við uppboð á skipinu, virðist vera nánast formsatriði. Hins vegar kom í ljós, í sambandi við Fálkann BA-309 að umsækjendur gátu ekki fært sönnur á eign sína á Fálkanum. Mér er hins vegar persónulega vel kunnugt um að þessir menn gerðu Fálkann út eftir að hann var keyptur og meðan hann var ofansjávar, og ég leyfi mér að fullyrða að þeir menn, sem til þekkja, m.a. á Tálknafirði, hafi talið þessa menn meðeigendur að Fálkanum. En það er rétt, að í ljós kom að þeir hafa ekki afsal til að sanna sitt mál. Þess vegna kom umsóknin aftur til sjútvrn. Þá höfðu þessir ungu menn lagt í töluverðan kostnað til að festa sér þetta einkaskip. Miðað við að Sæhrímnir var 120 rúmlesta skip, var eftir atvikum talið rétt að mæla með því að endurnýjun fengist út á það skip eitt. Ég viðurkenni að okkur þótti stækkunin þá fullmikil miðað við að Fálkinn er dottinn út úr myndinni, en miðað við þessi atvik, eins og ég hef nefnt, þótti þó rétt að mæla með þessu, og mér heyrðist, eins og ég sagði áðan, að fram kæmi hjá hæstv. viðskrh. að það hafi verið út af fyrir sig eðlilegt. Hv, þm. spurði hvort skipið hafi verið skoðað o.s.frv. Að sjálfsögðu. Það fær ekkert skip að koma inn í landið nema með heimild frá Siglingamálastofnun. Það er þá ekki tollafgreitt. Að sjálfsögðu var svo í þetta sinn. 12. jan. 1982 skrifar Siglingamálastofnun umsögn um skipið, sem er þá byggð á teikningum og öðrum upplýsingum sem hún hafi fengið. Þar eru gerðar ýmsar athugasemdir, m.a. aths. við íbúðir. Reyndar kemur fram að klefarnir séu stórir og ýmislegt sé út af fyrir sig jákvætt við klefana, en þó er talið nauðsynlegt að lagfæra þar einangrun, lagfæra gólf, bæta við sturtu o. s. frv„ svo að ég nefni eitthvað af því sem nefnt er í þessari umsögn. Síðan er farið utan og litið á skipið og væntanlegum kaupendum gerð grein fyrir því með bréfi 18. febr. 1982, hvað þurfi að gera við skipið áður en það fái haffæriskírteini. Í þessu bréfi segir m.a., með leyfi forseta: „Getur siglingamálastjóri fyrir sitt leyti fallist á að skip þetta verði flutt til landsins og að skráning þess verði leyfð á Íslandi, að því tilskildu að eftirfarandi atriðum, sem hér eru upp talin, verði fullnægt í síðasta lagi áður en endanlegt haffæriskírteini verður gefið út.“ Síðan eru talin upp 32 atriði, sum mjög smávægileg. það eru nánast lagfæringar sem hver maður getur gert. Það eru að sjálfsögðu gerðar kröfur um að björgunarbátar séu yfirfarnir og séu í lagi og yfirleitt gerðar kröfur um allan þann öryggisbúnað sem er til í íslenskum reglugerðum um slík skip. Sumt af því er mjög lítilfjörlegt. Annað, sem breyta þarf, er stærra. Sé ég ekki ástæðu til að lesa listann hér upp, en hv. fyrirspyrjandi getur að sjálfsögðu fengið aðgang að honum ef hann vill. Þó vil ég nefna atriði sem kunna að vera stærri, eins og t.d. að setja upp vökva- eða rafknúinn skutrennuloka, lagfæra fiskimóttöku í aðgerðarrými, lagfæra lúgur fyrir fisk á þilfari, koma í veg fyrir að sjór geti runnið þar niður um o.s.frv. Það er fjölmargt sem hér er talið upp, þannig að ég hygg að ég geti fullvissað hv. fyrirspyrjanda um að þetta skip hefur verið vandlega athugað og gerðar til þess allar þær kröfur sem eru gerðar til fiskiskipa. Hitt vil ég svo taka fram, að það verður að vera útgerðarmannanna sjálfra að ákveða hvort þeir kaupa skip hafandi fengið þessi skilyrði í hendurnar. Sjútvrn. getur ekki tekið neinn þátt í því, enda hygg ég að útgerðarmennirnir séu sjálfir, a.m.k. í langflestum ef ekki öllum tilfellum, langsamlega færastir um að meta slíkt, a.m.k. þeir sem einhverja reynslu hafa. Sömuleiðis stuðlar sjútvrn. að sjálfsögðu ekki að því að samningar á milli sjómanna og útgerðarmanna séu brotnir. Það kemur vitanlega ekki til mála. Um það allt verða útgerðarmenn sjálfir að fjalla við sjómannafélög á sínum stað, og ég er viss um að svo verði gert í þessu tilfelli. En án þess að fara nú ítarlega út í almenna endurnýjun flotans vil ég fara um það fáum orðum. Ég er þeirrar skoðunar, að það þurfi að endurnýja bátaflotann, og ég vil mjög gjarnan stuðla að því, að það verði gert með innlendri skipasmíði. Ég vil að þau skip séu fullkomin og góð, og því hefur verið að því stefnt að koma hér af stað raðsmíði sem megi lækka verulega innlendan smíðakostnað á skipum. En ég vil taka skýrt fram að takist það ekki kemur ekki til mála að miklu hærri kostnaður við endurnýjun skipa innanlands verði gerður að útgerðarvandamáli. Staðreyndin er nefnilega sú, að við eigum í samkeppni við þjóðir í kringum okkur sem njóta að því er virðist langtum lægri smíðakostnaðar en býðst hér innanlands. Eins og ég segi tekst vonandi að lagfæra það með raðsmíðum. Ég fæ á borðið hjá mér svo að segja daglega frá hinum mætustu og virtustu útgerðarmönnum samanburðartölur á því, hvað kostar að smíða skip hér innanlands og smíða nýtt skip erlendis. Við vitum að í þessu eru alls konar niðurgreiðslur erlendis, sem við ráðum því miður ekki við. Eina leiðin til að reyna að lækka þetta er með raðsmíðinni. En ofan á aðra aðstoð, sem sjávarútvegur erlendis nýtur, sem er gífurleg, er vart unnt að leggja á Íslenska útgerðarmenn að borga þennan mikla kostnaðarmun. Ég endurtek: Vonandi tekst að lækka hann. Þess vegna hef ég talið rétt, að þegar útgerðarmaður tekur skip úr notkun verði honum heimilt á sama ári að flytja inn skip sem er með svipaðan sóknarþunga. Það fer ekki alveg nákvæmlega eftir brúttórúmlestatölunni.  Ég skal ekki hafa fleiri orð um þetta. Ég vil leyfa mér að fullyrða að í mjög mörgum tilfellum hefur tekist að fá ágæt skip, notuð, erlendis, sem hafa sómt sér vel í hinum íslenska flota. Ég er þeirrar skoðunar, að þetta skip sé í eldra lagi, og það er ljóst, að það þarf að gera ýmislegt við það. Ég vil lýsa von minni að þetta skip verði happadrjúgt á íslenskum fiskimiðum.



Herra forseti. Hæstv. samgrh. svaraði því til í fjölmiðlum, að hann hefði verið plataður í þessu máli. Hann er reyndar að reyna að klóra í bakkann núna eftir ræðu hæstv. viðskrh., en ég sé þó ekki að honum hafi tekist það á einn eða neinn hátt. Það er ekki gott þegar hæstv. ráðherrar eru plataðir, og það versta er þegar menn geta komist upp með það hvað eftir annað. Hæstv. samgrh. sagði ekki alls fyrir löngu að kratar hefðu platað sig til að fallast á raunvaxtastefnuna. Það er reyndar furðulegt að hann skuli ekki hafa skipt um kúrs eftir að hafa verið við stjórnvölinn á þjóðarskútunni í nokkur ár síðan. Það bendir ekki til að sá kúrs hafi verið mjög slæmur. Það er slæmt, eins og ég sagði, að menn skuli geta komist upp með að plata ráðh. hvað eftir annað. Ef menn leysa út nokkur hundruð króna ávísanir er gjarnan spurt um skilríki. En ef menn kaupa skip til landsins á fölskum forsendum, koma annars vegar með nafn á skipi, sem er sokkið og greitt af tryggingarfélagi fyrir alllöngu, og hins vegar með nafn á skipi sem Úreldingarsjóður og Aldurslagasjóður eru búnir að greiða, gerir enginn neitt þó að þetta reynist meira og minna falski. Það er auðvitað rétt, sem kom fram hjá hv. 1. landsk. þm., að það nær auðvitað engri átt að hægt sé að kaupa ný skip endalaust út á skip sem Úreldingarsjóður er búinn að greiða, því að í hann koma peningar frá útgerðarmönnum og sjómönnum og hann er annars vegar til að hjálpa mönnum að leggja ónýtum skipum og hins vegar til að draga úr stærð flotans. Einhvern tíma sagði hæstv. ráðh. líka að Flugleiðir hefðu platað hann, ef ég man rétt. Ísleifsútgerðin í Vestmannaeyjum plataði líka hæstv. ráðh. - eða kannske það hafi verið flokksbróðir hans, Björgvin Jónsson, sem plataði hann í því máli. Ísleifsútgerðin keypti ekki alls fyrir löngu í gegnum Björgvin Jónsson nýlegt 430 tonna skip frá Færeyjum, en átti í staðinn að flytja út 240 tonna bát, ágætisbát í góðu standi. Báturinn fór þó aldrei úr landi eins og tilskilið var. Það var Björgvin Jónsson, flokksbróðir hæstv. ráðh., sem sá um kaupin. Hann keypti gamla bátinn. Hvernig fór hann svo að því að uppfylla þau skilyrði að annað skip færi úr landi? Hann kaupir Sporð. Ég veit reyndar ekki hvort hann keypti hann, en telur sig að forminu til hafa eignast hann eftir að Aldurslagasjóður er búinn að greiða hann, eftir að Úreldingarsjóður er búinn að greiða hann. Það er nú verið að rífa þennan sama Sporð í Hafnarfirði, rífa hann í brotajárn, ef ég þekki rétt. Til að kóróna allt saman kemur þriðji flokksbróðirinn inn í spilið, hæstv. viðskrh., og leyfir Björgvin að taka erlent lán til að kaupa bátinn frá Vestmannaeyjum til Þorlákshafnar. Síðan hefur eitt skemmtilegt mál komið hér upp og það er varðandi skipið sem Sjólastöðin í Hafnarfirði keypti. Hún hafði leyfi til að kaupa bát, en kaupir togara og til að kippa því í liðinn var bara klippt framan af skipinu. Þar með var öllu réttlæti fullnægt og allir kátir og ánægðir. Ekki vildi ég vera því skipi stímandi á móti í vondu veðri og miklum sjógangi. Auk þess er skipið herfilega ljótt eins og það er núna og stingur hrottalega í augun. Áður var talað um Færeyjalag á skipi og Breiðafjarðarlag og hitt og þetta lag, og allir vissu við hvað væri átt, en nú er farið hér á hinu háa Alþingi að tala um framsóknarlag, og trúi ég að það muni festast við svona skip. Nokkrir hv. þm. framsóknarmanna hafa lagt fram þáltill. um að lag á skipsskrokkum skuli kannað, kannað hvaða lag sé best til að spara eldsneytið sem mest. Það get ég sagt þessum hv. þm., að það lag að vera með stefnið þversum, framsóknarlagið er áreiðanlega ekki best upp á það að spara olíu. Afkoma sjómanna og útgerðarmanna og reyndar þjóðarinnar allrar þolir ekki svona ævintýramennsku í sjávarútvegsmálum. Það er mál að linni. Hæstv. ráðh. talaði um að hann vildi stuðla að innlendri skipasmíði. Hann stuðlar aldrei að innlendri skipasmíði með því að hleypa niðurgreiddum skipum inn í landið í stórum stíl og ryðguðum kálfum fyrir tombóluprís. Hann stuðlar aldrei að innlendri skipasmíði með því. Hann gengur af innlendu skipasmíðinni dauðri. Hann talar mikið um svipaðan sóknarþunga, réttlætir, að tveir bátar séu teknir út á móti togara, og talar um svipaðan sóknarþunga. Hæstv. ráðh. virðist ekki gera sér grein fyrir að sóknarþungi skipa vex mjög ört, sömu skipanna, vegna breyttra og bættra veiðarfæra, t.d. kraftaverkaneta svokallaðra sem komu fyrir nokkrum árum. Sömu skip veiða miklu meira en áður var. Sama er að segja um siglingatæki og fiskleitartæki. Þau eru orðin svo fullkomin og eru að verða svo fullkomin að það er næstum því hægt að finna hvern einasta fisk í sjónum. Ráðh. getur ekki endalaust sagt að þeir hafi verið plataðir því að það er greinilegt að þeir vil ja láta plata sig í þessum málum. Þá er spurningin: Höfum við efni á að hafa slíka ráðh. sem alltaf eru að láta plata sig?



Herra forseti. Efnislega ætla ég ekki að ræða þessa fsp. sem hv. 1. landsk. þm. bar fram, og til þess liggja persónulegar ástæður að ég geri það ekki þó að ég gæti margt um þetta mál sagt. En ég kveð mér hér hljóðs vegna ummæla og svars hæstv. viðskrh. þar sem hann sagði að þetta leyfi hafi verið veitt og veitt leyfi til 67% erlendrar lántöku. Ég vil spyrja hann eftir hverju hann fer og hvernig hann meti og vegi menn sem sækja um innflutning skipa. Áður en ég kem að því vil ég að það komi alveg umbúðalaust fram, að ég hefði talið skynsamlegast að leyfa ekki innflutning á einu einasta skipi á árinu 1981 og viðhalda því einnig á árinu 1982. Þá væri ekki verið að mismuna neinum, þá hefði erlend skuldasöfnun orðið mun minni og þá hefði verið léttara undir fæti á mörgum sviðum. En þegar farið er út í það að veita einum og neita öðrum, þá skil ég ekki þankagang hæstv. viðskrh. Á s.l. hausti sótti útgerðarmaður frá patreksfirði um leyfi til að kaupa skip erlendis frá, sem var af sömu stærð og skipið sem hann átti fyrir og var orðið ónýtt eða svo gott sem. Það borgaði sig ekki að gera við það. Þetta er fullorðinn maður sem búinn er að vera sjómaður allt sitt líf, skipstjóri og útgerðarmaður nú sennilega í tvo áratugi. Hann sækir um innflutning á skipi. Hann fær svar að lokum frá viðskrh. um að honum sé heimilað að taka 67% erlent lán. Það var það sem hann bað um. En svo bætti hæstv. viðskrh. við því skilyrði, að Fiskveiðasjóður tæki við og endurlánaði, vitandi að Fiskveiðasjóður hefur tekið upp þá stefnu að bæta ekki við flotann og síst af öllu að veita lán til skipakaupa erlendis frá. Nú segir sami hæstv. ráðh. áðan um útgerðaraðila sem hefur gert út í fimm mánuði: Ég veiti honum leyfi til að taka 67% lántöku án nokkurs skilyrðis frá Fiskveiðasjóði. - Hvar er réttlætið hjá þessum hæstv. ráðh.? Hvernig ætlar hann að réttlæta þessar gerðir sínar gagnvart Alþingi og gagnvart þjóðinni? Það er eitthvað þarna á bak við. En hvað er það? Vill ekki hæstv. ráðh. upplýsa hvað það er, af hverju hann dregur menn þannig í dilka? Á að refsa mönnum sem eru við þennan atvinnuveg alla ævina?



Herra forseti. Ég skal ekki níðast á velvilja forseta í því að leyfa mér að vekja athygli á þessu máli utan dagskrár í dag, hafandi í huga hvað mikið er hér á dagskrá. Mér finnst þó að fsp. mín. og svör ráðh. og þær umr., sem á eftir hafa farið, sýni fram á að hæstv. ráðherrar Framsfl. hafa misnotað ráðherravald sitt til þess að hygla pólitískum flokksgæðingum og veitt þeim leyfi, eins og þegar hefur komið fram hjá hæstv. sjútvrh., sem virðist ákaflega dýrmætt hjá íslenskum útgerðarmönnum og öðrum, bæði sjómönnum og öðrum sem vilja fara í útgerð í dag, og sú fsp., sem kom áðan fram frá hv. 1. þm. Vestf., er auðvitað þannig að hæstv. viðskrh. þarf að svara henni. Ég skal ekki fara frekar út í að eltast við svör hæstv. sjútvrh., en bendi hins vegar á að samkv. svari hans kemur í ljós að umrætt leyfi hefur ekki getað fengist út á 57 tonna bátinn sem fórst, vegna þess að þessir menn gátu alls ekki talist eigendur hans. Samkv. kenningu hans átti ekki og var ekki hægt að veita leyfi til skipakaupa út á það úreldingarfé sem fékkst út á 59 tonna bátinn. Það dugði mjög skammt til þess, enda mennirnir ekki eigendur að því skipi heldur. En allt í einu tromma þessir menn upp með leyfi fyrir 312 tonna skipi, 10 ára gömlu. Eins og kom fram hjá hv. 1. þm. Vestf. þurfa þessir menn ekki að gangast undir þær kvaðir að fara til Fiskveiðasjóðs til þess að fá þar endurlánað fyrir 17% erlenda láninu. Af hverju skyldi það vera? Það skyldi þó ekki vera vegna þess að umræddir menn eru framsóknarmenn?



Herra forseti. Ég vona að það sé rétt, að þessir ágætu menn séu framsóknarmenn.  Ég vil líka taka það fram, að ég er sannfærður um að sóknarþungi þessa nýja skips er ekkert eða litið meira en tveggja bátanna. Ég gæti trúað að þetta væri svona álíka. En ég sagði líka áðan að það var miðað við aðstæður og miðað við þá fjárfestingu, sem þarna var orðin, að ég fyrir mitt leyti taldi rétt að fallast á að hann fengi þetta skip fyrir Sæhrímni sem var 120 lesta bátur. Ég skal ekki fara mörgum orðum um það sem hv. 1. þm. Vestf. sagði áðan, en ég vil segja fyrir mitt leyti að ég tel ekki óeðlilegt að láta á það reyna, hvort Fiskveiðasjóður fellst á að lána út á viðkomandi skip. Hins vegar er Fiskveiðasjóður með reglur um aldur skipa sem hann víkur ekki frá og ég hef ekki óskað eftir að hann víki frá. Það kann í ýmsum tilfellum að vera eðlilegt að menn fái að flyt ja inn skip þó að það fari ekki í gegnum Fiskveiðasjóð, en að þetta sé lagt fyrir Fiskveiðasjóð og látið á það reyna. Út af því ákveðna máli, sem hv. 1. þm. Vestf. talaði um áðan, get ég upplýst að það mál var samþykkt í gær á fundi Fiskveiðasjóðs.

Hann veit það.

Hann veit það kannske. Já, það var samþykkt í gær, og ég tel það mjög gott mál. Þar er um endurnýjun á mjög gömlu skipi að ræða fyrir mílu nýrra skip, sem er meira að segja heldur minna að brúttórúmlestatölu, ef menn eru að bera slíkt saman, og mjög eðlilegt að stuðla að því að Fiskveiðasjóður fjalli um það mál. Það, sem hv. þm. Magnús H. Magnússon sagði áðan, minnir mig á viðræður sem ég átti við nokkra Vestmanneyinga nýlega. Einn þeirra sagði að Vestmanneyingar væru ekkert of góðir til að sækja sjóinn á gömlu bátunum eins og þeir hafa gert í áratugi. Ég er þessu mjög ósammála. Ég held að t.d. þar eins og í fjölmörgum verstöðvum hér sunnanlands sé endurnýjunarþörfin ákaflega brýn, m.a. vegna sjómanna. Ég held að hún sé mjög brýn. Og ég vil leyfa mér að fullyrða um mörg þau eldri skip sem hafa komið inn, m.a. til Vestmannaeyja, að það sé veruleg framför að þeim skipum sem menn nota nú og sækja út á ystu brún. Ég tel að það sé lika öryggismál sjómanna að bátar séu endurnýjaðir og stækkaðir og vinnurými um borð bætt. Ég tel að það sé nauðsynlegt.



Herra forseti. Ég er hér með í höndunum afsal þar sem Sæhrímnir hf., Þingeyri, selur og afsalar Vélskipi hf., Tálknafirði, vs. Sæhrímmi, ÍS-100. Þetta afsal er dags. 20. mars 1980 og það hefur legið í viðskrn. þannig að það fór ekkert á milli mála á þessum tíma hver átti Sæhrímni, þó að upp kæmi ágreiningur milli aðila um það, hver ætti minni bátinn, Fálkann. Hv. þm. Pétur Sigurðsson sagði að það væri framsóknarlag á þessu nýja skipi. Það er skuttogaralag á því og það er þá framsóknarlag. Ég uni því ágætlega ef skuttogaralagið er orðið að framsóknarlagi, vegna þess að skuttogarafloti þjóðarinnar - þó menn séu að skammast út í hann daginn út og daginn inn - færir meiri björg í bú og er meiri undirstaða undir íslenskt efnahagslíf, atvinnulíf og þjóðarbú heldur en kannske margan grunar. Ég get þess vegna vel fellt mig við það að skuttogaralagið sé framsóknarlag.  Það hefur komið fram í þessu máli, að það eru tvö skip, sem hafa verið tekin af skrá, og veitt leyfi fyrir einu í staðinn. Ég hef raunar engu við það að bæta sem ég hef áður sagt í því efni. Hv. þm. Matthías Bjarnason gerði að umræðuefni þær reglur sem farið væri eftir í sambandi við veitingu á innflutningsleyfum fyrir skip. Ef um er að ræða notuð skip eru í raun og veru engar fastákveðnar reglur. Þegar um er að ræða ný skip erlend er reglan sú, að Fiskveiðasjóður verður að lána 50%, 17% fá menn að láni beint erlendis frá, og það verður að skipta á skipum, taka skip af skrá. Hins vegar er ekki tekið fram að það þurfi að vera nákvæmlega jafnstór skip, og það getur vel verið ágreiningsefni í þessu máli að stærra skip er keypt. En ég verð að segja það, að þó að ég viðurkenni þau sjónarmið að gæta þarf þess, að fiskiskipastóllinn verði ekki allt of stór, þá er ég algerlega mótfallinn því, að spenna þetta í spennitreyju þannig að menn, sem vinna við þessa atvinnugrein, geti sig hvergi hrært, þeir verði að kaupa nákvæmlega jafnstórt skip og það sem tekið er af skrá. Ég er algerlega mótfallinn því og ég tel mjög eðlilegt að útgerðarmenn fái heimild til þess að stækka við sig skip, ef þeir á annað borð þurfa að skipta, þó að ég viðurkenni að reglurnar um mörkin milli togara og báta séu þýðingarmikil mörk sem verður að hafa í huga. Það verða að vera sérstakar ástæður fyrir hendi að mínu mati ef veitt er leyfi fyrir láni fram hjá Fiskveiðasjóði. Og ég áleit að það væru sérstakar ástæður fyrir hendi í þessu máli. Það voru sjómenn, það var skipstjóri og það var stýrimaður, sem misstu sitt skip og munaði minnstu að þeir týndu lífinu, og ég tel að það séu svo ríkar ástæður í sambandi við slík mál að ástæða sé til að gera undantekningu. Um þetta kunna að vera skiptar skoðanir. En ég verð að segja það, að þegar menn eru hér að tala um virðingu Alþingis finnst mér spurning hvort svona mál á að gera að stóru og löngu umræðumáli á Alþingi, að menn, sem hafa misst skip, sjómenn, fá leyfi til að kaupa annað skip. Mér finnst það vera mikil spurning. Hv. þm. Matthías Bjarnason sagði fyrst að það hefði ekki átt að veita leyfi fyrir neinu skipi á þessu ári - engu skipi. Ég veit ekki betur en hann hafi talað við mig um að vinna að þessu sérstaka máli, og ég taldi það ekkert athugavert. Þessi maður, sem hann nefndi, hefur nú fengið lán úr Fiskveiðasjóði og hann fær innflutningsleyfi fyrir skipi. Það er rangt hjá Matthíasi að ég hafi unnið á móti því. Ég hef verið því vinveittur að svo miklu leyti sem ég hef komið að því máli.



Herra forseti. Þetta er ákaflega einkennilegt mál. Það kemur maður í sjútvrn. eða viðskrn. Viðskrn. virðist vera orðið hliðarráðuneyti við sjútvrn. hvað varðar fiskiskipakaup, og er aldeilis óeðlilegt að þau skuli vera í margra höndum. En þessi maður kemur í rn. og langar í skip og segist hafa átt tvo báta sem hafi annaðhvort sokkið eða farið í úreldingu. Svo kemur í ljós að hann átti hvorugan bátinn. Annan bátinn átti hann einhvern tíma áður, en annar aðili hafði eignast hann í milli. þannig að þegar hann gerir þetta á hann engan bát til að láta í staðinn. Hvað heitir þetta á íslensku? Þetta heita svik. Þetta eru svik við stjórnvöld. Maðurinn hefur sem sagt svikið sér út leyfi fyrir skipi. Því miður er það þannig. Þessu skipi ber þess vegna skilyrðislaust að skila aftur, enda er nóg af skipum nú í flotanum. Við höfum verið að bæta við einu og einu skipi, sumum allt of dýrum og allt of stórum fyrir þá sem eiga að reka þau, enda vonlaust, og reyndar á það eftir að koma í ljós. Því miður er staðreyndin sú. En á þessu ári höfum við ekki verið að bæta við einu og einu skipi í þorskveiðiflotann. Á einum degi bættust 52 stór og vel búin fiskiskip í sóknina í þorskinn. Það er mikill hópur. Meira en 50 harðduglegir formenn á stórum og vel útbúnum skipum bætast nú í þessa sókn. Þó að við viljum endurbæta úreltan bátaflota er þarna komin algerlega ný mynd fram. Flotinn stækkar stórkostlega í einu vetfangi og með þá staðreynd í huga verða menn að athuga sinn gang. Ég undrast dálítið það sem menn hafa verið að segja hérna. Hæstv. sjútvrh. hefur verið að reyna að klóra svolítið í bakkann. Hann viðurkenndi þó að hann hefði verið svikinn, og það var karlmannlega mælt. En ég held að menn eigi ekki að reyna að tína til rök til þess að réttlæta þetta á einn eða annan hátt. Það er óréttlætanlegt. Þessir bátaræflar, sem voru teknir út í staðinn, voru ekki skip til þess að sækja sjó á Íslandsmiðum. Þess vegna er augljóst að sá togari, sem kemur í staðinn, hefur miklu meiri sóknarmöguleika. Það er enginn vafi. Það þýðir ekkert að segja: Ég held að þetta skip hafi ekki meiri sóknarþunga en þessir bátar. - Það þýðir ekki neitt, það er svo augljóst. Við skulum hætta að reyna að afsaka okkur með rökum sem halda ekki. Það er ekki góður siður. Við eigum bara að viðurkenna að þarna hafi orðið hrapalleg mistök. Þau geta átt sér stað og ekki ætla ég að dæma menn fyrir það. Hins vegar eru þetta svik af hálfu þess manns sem var að sækja um leyfi til að kaupa skip. Hæstv. sjútvrh. sagði réttilega að margir sjómenn á Íslandi þurfa að vinna sína vinnu við erfið skilyrði á smáum bátum og með vondum aðbúnaði. Þar er ekki hægt að beita lögum um hollustuhætti og allt það á vinnustað sem við höfum verið að samþykkja hér fyrir alla sem vinna á þurru landi. En hvað svo sem um það má segja, þann vilja ráðh. að bæta vinnurými, eins og hann orðaði það, þá er það aldeilis ekki gert með þessum ryðkláfi sem verið er að kaupa núna og hefur aðeins pláss fyrir 10 menn, en á skuttogurum eiga auðvitað að vera miklu fleiri menn. Með því að hafa svona fáa menn er auðvitað verið að bjóða upp á að vökulög séu brotin og vinnuálag verði óeðlilega mikið. Ég held að ráðh., hvort sem er í þessari ríkisstj. eða annarri, eigi ekki að beita sér fyrir slíku - alls ekki. Það mætti auðvitað margt um þetta segja. En ég vil vekja athygli á því og lýsa þeirri skoðun minni, að menn geti ekki farið í eitthvert annað rn. og krækt sér í skip, ef ekki er hægt að ná í það í sjútvrn. Það er nauðsynlegt að þetta sé allt á einni hendi. Það ber brýna nauðsyn til að breyta þeim reglum, sem til kunna að vera í þessum efnum, þannig að smíði innanlands eða utan, kaup á skipum innanlands eða utanlands frá fari öll í gegnum sama aðilann. Við höfum ekki efni á því að bæta við fleiri og fleiri skipum, auka fjárfestinguna, án þess að það komi nokkurri krónu meira inn í afla. Aflinn er takmarkaður, þessi stærð er föst. Svona mikið megum við veiða og svona mikið fáum við fyrir þennan afla. Ef við bætum við 10 skipum í flotann fer allur rekstrarkostnaður þessara nýju skipa inn á sama fiskverð. Ég vona að menn skilji hvað ég á við. Það kemur bara minna í hvers hlut og það verður verra að reka þau skip sem fyrir eru. Svo kemur auðvitað að lokum að því, að það verður ekki hægt að reka eitt einasta skip með nokkru lagi. Þetta ýtir undir óeðlilega hækkandi fiskverð, lækkandi gengi og enn frekar bullandi verðbólgu. Við megum ekki í einu orðinu vera að tala um að við ætlum að telja niður verðbólguna, eða hvernig svo sem menn orða það, og stórauka svo í landinu á mörgum sviðum fjárfestingu sem engu skilar. Ef nokkuð ýtir undir verðbólgu, þá er það slíkt. Menn verða að horfast í augu við þessar staðreyndir. Ég álít að sjútvrh. - hver sem hann er - eigi að setja þröngar reglur í þessum efnum sem gefi ekki þrýstihópum þann möguleika að liggja stöðugt og ýta á að fá leyfi til þessa eða hins. Þá geta menn vísað hreinlega til þessara reglna, að þetta megi ekki, þetta sé ekki hægt, og það gengur jafnt yfir alla. Hins vegar ef ráðherrar hafa of miklar heimildir, þá er tilhneiging til að láta undan þrýstingi, enda hefur sú raun orðið á. Ég legg enn á það áherslu, að ég álít nauðsynlegt að öll skipakaup, hvaðan sem er, fari í gegnum einn stað. Það er hægt að takmarka aðsóknina í þetta með því ósköp einfaldlega að lækka lánahlutfall Fiskveiðasjóðs þannig. að ekki sæki aðrir í þetta en þeir sem hafa eitthvert bolmagn til þess og eru færir um að reka sín skip. Herra forseti. Hæstv. ráðh. nefndi hér áðan að við í Vestmannaeyjum hefðum fengið að kaupa einhver eldri skip til notkunar. Það er rétt. Ég verð að viðurkenna það, að ég var hlynntur því á sínum tíma. En nú er komin upp allt önnur mynd, eins og ég nefndi áðan, með tilkomu loðnuflotans í þorskinn. En þó að við höfum keypt eldri báta, þá hefur engum dottið í hug að kaupa afgamla báta. Eins og ráðh. sagði og flestallir, sem hér eru inni, vita geta menn fengið 50% lán í Fiskveiðasjóði til þess að kaupa notuð skip erlendis frá, með einu skilyrði þó ásamt öðrum, og það er að skipið sé ekki eldra en fimm ára. Það eru aldursmörk sem ætíð hefur verið miðað við. Og það er skynsamlegt að vera ekki að flytja inn eldri skip en þetta. Ef við kaupum fimm ára skip á það þó ekki nema þrjú ár eftir í stóra skoðun, átta ára klössun. Það hefur hingað til ekki þótt skynsamlegt að flytja inn svo gömul skip. En þetta er afgamalt skip. Það er tvöfalt eldra en þau mörk sem Fiskveiðasjóður setur, og er raunar ekkert vit í því að gera slíkt., Sá dugnaðarmaður, sem reyndi að ná sér í þetta skip, átti ekkert skip til þess að úrelda og fá annað í staðinn, sem ég álit að eigi alls ekki að setja sama-sem-merki á milli. Við erum að reyna að draga úr flotanum. En með því að eignast þetta skip hefur hann þó fengið eitt gamalt í hendurnar sem hann kannske getur sett í Úreldingarsjóð áður en langur tími líður.



Herra forseti. Ég skal reyna að stytta mál mitt sem mest ég má, en í fyrsta lagi langar mig til þess að leiðrétta það sem kom fram hjá hæstv. sjútvrh. og var af. hans hálfu talin ein veigamesta forsenda fyrir því að réttlæta það, að Einar Benediktsson yrði fluttur inn í landið í staðinn fyrir Sæhrímni ÍS-100. Það er það atriði sem hann gat um hér skýrt og greinilega í ræðustól, að hann hafi talið að Sæhrímnir væri 120 brúttólestir að stærð. Samkv. skrám og upplýsingum, sem hægt er að ná í, á bls. 186 í skipaskrá, var þetta skip 87 brúttólestir. Þó að við leggjum saman brúttólestatölu Sæhrímnis og Fálkans nær sú brúttólestatala ekki helmingnum af stærð hins nýja skips, Einars Benediktssonar, sem er 312 brúttólestir. Auðvitað er þetta ekki einhlítur mælikvarði á sóknarþungann, en þetta segir samt sína sögu, og vegna þess að hæstv. ráðh. gerði þetta að stóru máli í sínum málflutningi taldi ég rétt að þetta kæmi hér skýrt og greinilega fram. Sæhrímnir ÍS var 87 brúttólestir en ekki 120. Fálkinn, sem núverandi eigendur Einars Benediktssonar geta ekki sýnt fram á að þeir hafi verið eigendur að, er 59 brúttólestir. Einar Benediktsson er, eins og hér hefur komið fram, 10 ára gamall togari, 312 lestir. Og það hélt ég að allir, a.m.k. allir hv. þm. Vestfirðinga vissu, að við þær gæftir, sem þar verður að sæta í útgerð, er stórkosttegur munur að vera á togara - ég endurtek - togara á borð við Einar Benediktsson eða á smábátum eins og Sæhrímni og Fálkanum. Þetta vita þeir sem hæla sér mest af því að hafa flutt skuttogara til landsins. Sóknarþunginn er því engan veginn sambærilegur. Þá hefur það komið fram, herra forseti, í þessum umr. að heimiluð var 67% erlend lántaka í þessu skyni. Þetta ber að skoða með tilliti til ákvörðunar Fiskveiðasjóðs í gær um að lækka lánshlutfall úr 66% í 60%. Í hvaða skyni? Í því skyni að koma í veg fyrir og draga úr innflutningi fiskiskipa til landsins. Á þetta ber að leggja áherslu og sýnir annars vegar ákvörðun hæstv. ráðh. og hins vegar viðleitni stjórnar Fiskveiðasjóðs til þess að koma í veg fyrir þá þróun sem hefur átt sér stað hér að undanförnu. Við þetta allt saman bætist - svo sem kom réttilega fram hjá hv. síðasta ræðumanni, 4. þm. Suðurl. - að sóknin hefur verið að aukast í þorsk vegna þess að loðnuflotinn hefur að verulegu marki verið settur á þorskveiðar, þar sem loðnuveiðar hafa brugðist. Þeir menn, sem bera ábyrgð á því að leyft er að flytja inn 312 tonna togara í staðinn fyrir 87 lesta bát bera ábyrgð á því að við búum hér á landi við sífellt rýrnandi lífskjör. Þessir hæstv. ráðherrar hafa lýst því yfir að þeir vilji telja niður verðbólguna, en þeir eru að telja niður lífskjörin.



Herra forseti. Hæstv. viðskrh. sagði að ég hefði talað við sig út af umræddri umsókn og það er rétt. Ég hef sótt á um innflutning skipa. En ég hef líka sagt að það hefði ekkert skip átt að flytja inn á s.l. ári og þessu ári, það er líka rétt. En ég fór ekki að tala við hæstv. viðskrh. um innflutning skipa fyrr en búið var að veita leyfi fyrir innflutningi skipa. Þá fannst mér eðlilegt að þessi aðili fengi skip. Ég hefði hiklaust veitt þessum aðila með þeim allra fyrstu leyfi til að flytja inn skip sakir langs starfs hans við útgerð og á sjónum sem skipstjóri og útgerðarmaður. En við því hefði ekkert verið hægt að segja þótt hann hefði fengið synjun ef enginn innflutningur hefði átt sér stað. Hvenær hefur verið ríkari þörf á að koma í veg fyrir innflutning skipa, ef það er ekki þegar fór að líða á árið 1981 og á þessu ári, ef hæstv. ríkisstj. vill reyna að hugsa? Það er verið að byggja ný skip, stór og afkastamikil skip innanlands, og það er engin smáaukning sem hefur orðið á fiskiskipaflotanum við það að loðnuveiðar eru hættar og allur sá floti, um 50 skip, fer á bolfiskveiðar. Það er ekkert litið sem er verið að rýra kjör þeirra, sem bolfiskveiðarnar hafa stundað, við þessa óumflýjanlegu breytingu sem er ekki við neinn um að sakast. Hitt get ég ekki fallist á, að menn hagi sér þannig að þegar skip fer í úreldingu eða aldurslagatryggingu hjá einhverjum og einhverjum, þá geti menn á allt öðrum stað á landinu sagt: Ég ætla að gera þetta skip ónýtt, ef ég fæ innflutning hjá honum Tómasi, sbr. skip sem heitir Sporður. Ég held að hæstv. viðskrh. ætti að hafa mynd af sporði yfir skrifborðinu sínu, því að það ætti vel við eftir þau sporðaköst öll sem þar hafa átt sér stað að undanförnu.



Herra forseti. Ég verð nú að byrja á því að segja það, að mér finnst einkennilega farið með þennan tíma hér í dag. Ég vissi ekki betur en ákveðið hefði verið að halda þennan föstudagsfund vegna þeirra óvenjulegu aðstæðna að hér bíður fjöldi mála afgreiðslu milli deilda sem mjög er kallað eftir og allir þm. væntanlega sammála um að þurfi að flýta, og þess vegna hefði þessum degi verið betur varið í þær umr. heldur en það sem hefur farið hér fram til þessa. Ég verð að segja það með fullri virðingu fyrir hv. 1. landsk. þm., að mér finnst að þeir þm., sem hafa þá aðferð að draga hér inn á Alþingi, gjarnan utan dagskrár, ónákvæmar fréttir úr blöðum um ýmis mál, án þess að leita áður staðreynda um viðkomandi mál, eru að mínu mati að kasta rýrð á virðingu Alþingis, það er mitt mat, og eyða þannig dýrmætum tíma þm. frá nauðsynlegri afgreiðslu mála sem allir viðurkenna að þurfi að fara fram. Þessi tímasóun er því flestum til tjóns. Ég vil líka nota þetta tækifæri til að segja það, að mér finnst furðulegar og mjög ósmekklegar þær aðdróttanir hv. 1. landsk. þm. í garð sjútvrh. þar sem hann ýjar að því, að hæstv. ráðh. vilji stuðla að því að öryggi sjómanna minnki og öryggi sé ekki fyrir hendi á þeim skipum sem verið er að flytja til landsins. Þetta er ósmekkleg fullyrðing, ekki síst frá hv. þm. sem a.m.k. vill láta trúa því, að hann beri hag sjómanna fyrir brjósti sérstaklega. Ég verð að játa í sambandi við þessar umr. að það er mín skoðun,-má vel vera að það sé vegna þess að ég er alinn upp í sjávarútvegsþorpi og þekki þess vegna vel það sem þar fer fram, - að það sé lífsnauðsyn fyrir þessa þjóð að endurnýja fiskiskipaflotann og sú stefna sé viðurkennd, að við eigum ávallt fullkomnasta fiskiskipaflota í heimi. Við erum að státa af því á mörgum málþingum, að við séum meðal mestu fiskveiðiþjóða heimsins. Við eigum að minna á það, sem auðvitað allir vita, að lífsafkoma þessarar þjóðar byggist á fiskveiðum og sjósókn. Ég verð að segja það, að mér finnst furðulegt ef hv. þm. gera sér ekki grein fyrir gildi þess að hafa fullkominn fiskiskipaflota. Hafa þm. hér verið í verstöðvum þessa lands og séð gömlu bátana okkar koma að landi í vitlausum veðrum? Hafa þeir séð hvernig þessi fiskiskip eru útleikin? Þau eru yfirhlaðin ísingu svo að við liggur að þeim hvolfi, öryggi sjómanna í lágmarki. Ég þekki fjölda sjómanna í verstöðvum vestanlands sem hafa verið nú síðari árin að laga sig eftir þeim aðstæðum sem orðnar eru í okkar fiskveiðum, að það verður að sækja helmingi fastar og miklu meira á djúpmið heldur en áður hefur þekkst. Þeir gera þetta á sömu litlu bátunum sem þeir hafa áður sótt eingöngu á grunnmið. Þess vegna segi ég það, að það á að vera vilji fyrir því að endurnýja þennan flota. Ég tel að í fiskveiðistefnu eigi fyrst og fremst að taka mið af fullkomnum fiskiskipum. Við erum fiskveiðiþjóð. Við verðum að byggja okkar afkomu á sjávarútvegi og fiskveiðum, og við eigum í þeim efnum að hugsa um öryggi þeirra manna sem sækja sjóinn, okkar sjómannastéttar, þeim er ekki bjóðandi nema fullkomin skip. Þess vegna á úrtölutal um endurnýjun fiskiskipaflota okkar ekki að heyrast hér í sölum Alþingis.



Herra forseti. Ég skal ekki flytja langt mál. Hv. þm. Matthías Bjarnason gagnrýndi það að veitt væru leyfi fyrir lánum utan við Fiskveiðasjóð á sama tíma sem hann skýrði frá því, að óskað hefði verið eftir því við mig, að ég gerði það. Auðvitað má deila um það, hverjum á að veita leyfi og hverjum ekki. En ég vil endurtaka það, að ég álit að það þurfi að vera sérstakar aðstæður fyrir hendi. Hv. þm. Garðar Sigurðsson flutti hér talsvert mikla ræðu um að það ætti ekki að flytja inn fleiri skip. Ég man ekki betur en hann væri á eftir mér eins og grár köttur í sambandi við innflutning á bátum til Vestmannaeyja. Það er langbest að menn fái að heyra það, hvernig þeir tala utan þingsala og hvernig þeir tala hér inni í þingsölum. Ég kann ekki við þetta. Vestmanneyingar fengu endurnýjun á skipum, nokkrum bátum. Ég hef ekki verið að telja það eftir. Ég held að varla verði talið að þeir hafi allir verið samflokksmenn mínir, það held ég ekki, ef menn eru að blanda þeim málum saman. Og ég verð að segja það, að ég hefði áhuga á að gerð væri úttekt á þeim leyfum, sem ég hef veitt til innflutnings á skipum, með tilliti til þess, hvar menn eru í pólitík. Ég er ansi hræddur um að það mundu verða fleiri en framsóknarmenn sem þar koma við sögu - miklu fleiri. Ég er dálítið þreyttur á þessum söng um sjávarútveginn, söngnum um að það sé allt of mikil fjárfesting í sjávarútvegi, undirstöðuatvinnuvegi þjóðarinnar. Ætli það sé ekki víðar pottur brotinn í sambandi við fjárfestingu í landi voru heldur en í sjávarútvegi? Er ég þó á engan hátt að draga úr því, að það sé sjálfsagt að stækka fiskiskipaflotann ekki of mikið. Hitt er annað mál, að sagan sannar að það er hægt að fiska mikið á gömul skip. Það var veitt leyfi hér fyrir tveimur árum líklega, - ég held að það hafi verið áður en ég varð viðskrh., - fyrir 10 eða 11 ára bát til Þorlákshafnar. Hann var keyptur fyrir mjög lágt verð. Þetta var aflaskipið, þetta var toppurinn á aflanum á næstu vertíð, þannig að það eru mörg sjónarmið sem koma til greina þegar rætt er um þessi mál. Ég álít, og hef það mikið traust á útgerðarmannastéttinni, þeim sem gera út skip í landinu, að þeir hljóti að hafa mikið um það að segja hvernig þeir vilji fjárfesta, hvaða skip þeir vilji kaupa o.s.frv. Það er kannske ýmislegt fleira, herra forseti, sem ég vildi segja að gefnu tilefni.

Það verður að bíða.

Ég skal láta máli mínu lokið.



Herra forseti. Ég er hræddur um að ég ætli aðeins að syndga upp á náðina núna, eftir að samstarfsmaður forseta hér, hv. þm. Alexander Stefánsson, leyfir sér að viðhafa þau orð sem hann hafði. Að vísu læt ég það liggja á milli hluta hvort ég sé borinn þeim sökum af þessum sveitastjórnarmanni á Vesturlandi, að ég vilji ekki öryggi sjómanna sem mest, enda geta þeir sjálfir frekar borið um það heldur en hann og flokksbræður hans. Hitt vil ég leiðrétta hjá honum, að ég hef ekki í þessum umr. borið hæstv. sjútvrh. þeim sökum að hann vildi ekki sem mest öryggi þeirra sem sjó stunda. Hins vegar benti ég á það, að hann og framsóknarmenn og aðrir ráðherrar ríkisstj. hafi ekki látið íslenska sjómannastétt fylgjast með í þeirri félagslegu þróun, sem þeir hafa keypt sér fylgi við hjá öðrum stéttum þjóðfélagsins. Þá vil ég einnig benda þessum hv. þm. á það, þegar hann talar um að við megum ekki koma hér upp utan dagskrár vegna sérstakra mála, - ég vil benda honum á það og jafnframt flokksbróður hans, forseta Sþ., að tvisvar fór ég fram á það við þessa menn í síðustu viku að fá að taka til máls utan dagskrár vegna ósannra orða sem þessi hv. þm., Alexander Stefánsson, viðhafði í blaðagrein fyrir skömmu. Þeir sögðu báðir: Nei, það er enginn tími til þess. Þú verður að bíða. Við þurfum að pumpa áfram mútufrv. ríkisstj., sem flokksbróðir þessa hv. þm. kallar svo, formaður þingflokksins, hv. þm. Páll Pétursson. - Þá er þessari setningu lokið, herra forseti.



Herra forseti. Ég hef ekki orðið til að flytja hér ræðu áður við þessa umr. og tel að það sé sanngjarnt að ég segi hér örfá orð vegna þeirrar fullyrðingar, sem fram kom hjá hv. 1. landsk. þm., að staðbundin ættjarðarást réði gjörðum manna frekar en ást til þjóðarinnar allrar. Það er nefnilega svo að vissulega hafá menn misjafnar tilfinningar til svæða eftir því, hvernig þeir þekkja þetta land. Þetta var einu sinni af góðu skáldi orðað á þann veg: Hún elskaði ekki landið, en aðeins þennan blett, af ánni nokkra faðma og hraunið svart og grett. Það getur vel verið að þetta sé orðin óeðlileg ættjarðarást. Ég hef hlustað hér á það jafnframt í sömu ræðu að látið er að því liggja, að þm. telji að innlend skipasmiði eigi alfarið að ganga fyrir. Mér sýnist nefnilega að ef svo yrði, þá væri um ansi staðbundna ættjarðarást að ræða, svo að ekki sé meira sagt. Hvað skyldi sá skattur vera mikill á fámenn byggðarlög sem lagður er á með því að þvinga þau til að gera viðskipti við innlendar skipasmíðastöðvar á miklu hærra verði en hægt er að fá skip erlendis frá?

Hver þvingar hvern?

Hver þvingar hvern? spurði 1. þm. Vestf. Hann ætti að lesa sína ræðu frá því í gær og átta sig á því sem hann sagði þá um innlenda skipasmíði. Hvað er það sem hefur orðið til þess að Íslendingar hafa sótt sjóinn í kringum landið? Það er þörfin fyrir skip sem þvingar staði úti á landi til að leita eftir því að fá skip. En víkjum þá aftur að innlendu skipasmíðinni. Því er haldið fram hér og það mál sótt fast, að aðföng til iðnaðar eigi að fást á heimsmarkaðsverði. Ég er hlynntur því, að sú stefna sé ríkjandi. En á hvaða verði eiga þá aðföngin, sem útgerðarmenn og sjómenn þurfa að nota, að fást? Á að selja þau eftir einokunarreglum sem banna viðskipti við erlendar skipasmíðastöðvar ef þær bjóða miklu hagstæðari kjör? Hvar er samræmið í þessum málflutningi? Ég fyrir mína parta mótmæli þeim mikla skatti, sem lagður hefur verið á fátæk byggðarlög hér á landi, með því að koma í veg fyrir að þeir aðilar fengju að kaupa skip þar sem hagstæðast væri að kaupa þau. Og ég kalla það þvinganir, hvað sem hv. 1. þm. Vestf. segir um það mál. Ég veit ekki betur en með fullri sanngirni sé hægt að líta svo á, að landshlutarnir eigi réttinn til veiðanna í sjónum út af sinni strönd. Var það ekki sú regla sem gerði það að verkum að við Íslendingar fengum veiðileyfið hringinn í kringum landið? 



Ég vil geta þess vegna þeirra, sem gagnrýna langar umr. utan dagskrár, að forseti á að gæta málfrelsis hér á hinu háa Alþingi. Það er áreiðanlega eitt æðsta hlutverk til þess að halda virðingu þessarar virðulegu stofnunar að gæta þess.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, felur í sér þá breytingu á umferðarlögum, að eigin áhætta, sjálfsábyrgð þess sem fébótaábyrgð ber á tjóni af völdum skráningarskylds vélknúins ökutækis, verði ákveðin af dómsmrh. að fengnum tillögum frá Tryggingaeftirlitinu. Fjárhæð þessi er nú fastákveðin í lögum 360 kr. og hefur verið frá því á árinu 1980. Hefur fjárhæð þessi nú minnkað að verðgildi og hefur þannig ekki sömu áhrif til varnar gegn umferðarslysum eða til lækkunar á iðgjöldum og áður. Því er brýnt að heimild fáist til að hækka þessa fjárhæð. Er lagt til að dómsmrh. verði veitt heimild til að ákveða fjárhæð eigin áhættunnar að fengnum tillögum Tryggingaeftirlitsins. Eins og frv. hefur verið breytt í Ed. má fjárhæð þessi ekki vera hærri en 1.25% af lögboðinni vátryggingarfjárhæð ökutækis. Herra forseti. Ég tel eigi ástæðu til að viðhafa fleiri orð um frv. þetta. Ég vil beina því til hv. þingnefndar, að athugun máls þessa verði hraðað, en iðgjöld bifreiðatrygginga hafa nýlega verið ákveðin og þá gert ráð fyrir hækkun eigin áhættunnar. Að svo mæltu legg ég til að frv. þessu verði vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Eins og hv. þd. er kunnugt voru samþykki fyrr á þessu þingi lög um breytingu á lögum um kosningar til Alþingis, þar sem m.a. var ákveðið að nota skyldi stimpla við utankjörfundakosningu. Þessi lög koma til framkvæmda við sveitarstjórnarkosningar á vori komanda. Er farið var að undirbúa framkvæmd laga þessara kom í ljós að hér var um að ræða allverulegan kostnað, sem óvíst var að menn hefðu gert sér fulla grein fyrir, og að hæpið var að takast mætti að afla nægilegs magns stimpla í tæka tíð, en stimplarnir þurfa að liggja fyrir hjá kjörstjórum strax og utankjörfundakosning hefst. Var hér um að ræða dreifingu á um 4500 stimplum til allra kjörstjóra, sem eru um 300 talsins hérlendis og erlendis, og kostnaður áætlaður um hálf millj. kr., var enn þá hærri í fyrstu. Varð að ráði að leggja til við Alþingi að lagaákvæðinu yrði breytt á þá lund, að kjósanda yrði heimilt að velja um hvort hann stimplar eða ritar listabókstaf á kjörseðilinn og að stimplar verði ekki hafðir á öllum kjörstöðum, heldur einungis á skrifstofum sýslumanna og bæjarfógeta og hjá nokkrum hreppstjórum og í sendiráðum. Er þá miðað við að stimplar verði á um 50 kjörstöðum, 15 á hverjum stað, og keyptir verði 1000 stimplar og kostnaðurinn um 100 þús. kr. Er frv. þetta var upphaflega lagt fram var það haft í huga, að áður en stofnað yrði til frekari innkaupa fengist reynsla af notkun stimpla við utankjörfundaratkvgr., en hér er um að ræða algera nýjung við kosningar. Hv. Ed. hefur nú breytt frv. á þann veg, að gert er ráð fyrir að ákvæðið, eins og það var lagt fram, gildi aðeins til áramóta, hins vegar komi ákvæðið eins og það var afgreitt fyrr í vetur þá til framkvæmda. Herra forseti. Ég tel eigi ástæðu til að fjalla um frv. frekar á þessu stigi, en vísa til nokkru ítarlegri framsögu er ég flutti í hv. Ed. Vegna undirbúnings utankjörfundakosninga er æskilegt að afgreiðslu frv. þessa verði flýtt af hálfu þingnefndar og þd. Ég legg að lokum til að frv. þessu verði að umr. lokinni vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Á s.l. vori var samþykkt á Alþingi þáltill. varðandi menntun fangavarða. Samkv. henni hefur nefnd skilað tillögum um hvaða skilyrði væri rétt að setja um grunnmenntun fangavarða og hvernig námskeiðahaldi mætti haga til að mennta fangaverði m.a. Skýrslu nefndarinnar hefur verið dreift á Alþingi. Til þess að skapa grundvöll fyrir setningu reglugerðar um menntun fangavarða svo og um önnur skilyrði, sem rétt þætti að setja um ráðningu manna til fangavarðarstarfa, hefur frv. þetta verið samið. Það er breyting á 12. gr. laga nr. 38/ 1973, um fangelsi og vinnuhæli, en þessi grein hefur verið endurskrifuð þannig að hún taki til alls starfsliðs fangelsa í stað þess starfsliðs eingöngu sem veitir sérhæfða þjónustu, eins og nú er. Er gert ráð fyrir að nánari ákvæði um fyrirkomulag sérhæfðrar þjónustu séu sett með reglugerð. Ég tel ekki ástæð til að fylgja þessu litla frv. úr hlaði með fleiri orðum, en legg til að því verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Mánudaginn 16. nóv. s.l. var frv. til l. um breytingu á lögum nr. 75 frá 21. júní 1973, um Hæstarétt Íslands, fylgt úr hlaði í hv. Ed. Það er nú nýkomið til Nd. Ég verð að leyfa mér að fara um þetta frv. nokkrum orðum. Eins og kunnugt er segir í ríkisstjórnarsáttmálanum eitthvað á þá leið, að unnið skuli að umbótum í dómsmálum og stuðlað að hraðari meðferð dómsmála með því m.a. að einfalda meðferð minni háttar mála. Ég tel að nokkuð hafi áunnist í þessum málum m.a. á liðnu þingi, sem samþykkti nokkur frumvörp, sem horfa í þessa átt. En þá er komið að því, að Hæstiréttur ræður ekki við að anna öllum þeim málum, sem þangað berast, á skömmum tíma. Fjöldi mála, sem skotið er til Hæstaréttar, hefur verið þessi síðustu árin: Árið 1974 223, 1975 185, 1976 244, 1977 240 og 1980 250. Dæmd mál þessi sömu ár voru sem hér segir: 1974 127, 1975 141, 1976 141, 1977 159 og 1980 168. Gefur því auga leið að með ári hverju fjölgar þeim málum sem bíða dóms, og má segja að stefni í algert óefni ef ekki verður gripið til einhverra ráða. Það er enn fremur deginum ljósara að skjót afgreiðsla dómsmála er höfuðnauðsyn í hverju réttarríki, en jafnframt verður að gæta hins fyllsta réttaröryggis. Ber því mikla nauðsyn til að bæta starfsaðstöðu Hæstaréttar til þess að hann geti með skjótum og öruggum hætti leyst úr þeim mikla málafjölda sem þangað berst. Þær leiðir, sem helst koma til greina til að stuðla að skjótari úrlausn mála fyrir Hæstarétti, eru þessar - ég leyfi mér að rifja þær upp því að það er ekki alveg einsýnt að ein ákveðin leið sé leiða best, heldur þarf að velja á milli eins og oft er: 1. Hækkun áfrýjunarfjárhæðar í einkamálum. Þessa leið verður að fara varlega og þó að áfrýjunarfjárhæð væri hækkuð leysir það ekki mikinn vanda. 2. Fela mætti Hæstarétti vald til að ákveða hvort áfrýja megi máli eða ekki. Slíkar reglur eru í gildi sums staðar á Norðurlöndum, en telja verður þó að fara verði með mikilli gát í því að takmarka rétt borgaranna til að skjóta málum sínum til æðri dóms til endurskoðunar. Það eru mannréttindi sem varasamt er að skerða til muna. 3. Þá er hægt að hugsa sér millidómstig sem yrði áfrýjunardómstóll í minni háttar málum. Á undanförnum árum hefur nokkrum sinnum verið lagt fyrir Alþingi frv. til l. um lögréttu, en ekki fengið afgreiðslu. Í því frv. er gert ráð fyrir millidómstigi milli héraðsdóms og Hæstaréttar sem yrði að jafnaði endanlegur áfrýjunardómstóll í þeim málum, þ. á m. kærumálum, sem héraðsdómur dæmdi á fyrsta dómstigi, en fyrsta dómstig í öllum stærri málum. Þeim málum mætti síðan áfrýja til Hæstaréttar. Með stofnun slíks dómstóls verður að vænta þess, að miklu álagi yrði létt af Hæstarétti og þörf fjölgunar hinna reglulegu dómara þar yrði tæpast nauðsynleg fyrst um sinn. Einhvern veginn þyrfti þó að leysa úr þeim vanda sem steðjar nú að vegna hins mikla fjölda óafgreiddra mála. 4. Mjög mikil nauðsyn er á að Hæstiréttur fái að ráða sérfróða menn dóminum til aðstoðar, eins og tíðkast annars staðar á Norðurlöndum. Úr því er nokkuð bætt með þessu frv. 5. Fjölgun reglulegra dómara í Hæstarétti. Árið 1973 var hæstaréttardómurum fjölgað úr 5 í 6 og úr 6 í 7 1979. Vissulega kæmi mjög til álita að fjölga dómendum í 10–11, en þá gæti rétturinn starfað í tveimur 5 dómara deildum. Það er þó tæpast tímabært meðan ekki er ráðið hver örlög lögréttufrv. fær. Hins vegar væri ugglaust rétt að fjölga dómurum strax í 8, en þá gæti dómurinn starfað í tveim deildum í senn sem þriggja manna dómur, er dæmdi kærumál og minni háttar áfrýjunarmál, og 5 manna dómur, er dæmdi meiri háttar mál. Reynt hefur verið, eftir því sem hægt hefur verið talið, að dæma sem flest mál af þrem dómurum eftir að það var heimilað með lögum nr. 43 frá 1973. 6. Sú leið, sem einna helst kæmi til greina til að hraða úrlausn þeirra mála sem nú bíða dóms fyrir Hæstarétti, væri líklega að lögleiða heimild til að setja 3–4 eða 2–3 varadómara um stuttan tíma í einu til að reyna að ljúka þessum málum eða a.m.k. fækka þeim. Gæti þetta orðið með þeim hætti, að slíkir varadómarar yrðu settir um þriggja eða fjögurra mánaða skeið á ári. Dómurinn mundi þá starfa í tveim deildum þann tíma og hinir föstu dómarar yrðu í meiri hluta í báðum deildum. Svipað fyrirkomulag og þetta hefur tíðkast um nokkurn tíma í Finnlandi og var einnig í gildi í Noregi um skeið eftir stríðið. Þetta fyrirkomulag er að ýmsu leyti gallað. T.d. hafa settir hæstaréttardómarar ekki sama starfsöryggi og hinir skipuðu og þeir eru ekki jafnóháðir framkvæmdavaldinu og hinir skipuðu vegna þess að þeir þurfa aftur að hverfa að fyrri störfum eða öðrum störfum er setningu lýkur. Nokkrir annmarkar eru á því, að Hæstiréttur starfi í tveim deildum, a.m.k. til langframa. T.d. kynni þá að verða meiri hætta á ósamræmi í dóminum en ella. Samt sem áður verður að telja að þetta sé eina færa leiðin til að leysa úr þeim vanda sem Hæstarétti er nú á höndum. Þess ber að geta og er skylt að geta, að talsverð reynsla er hér á landi af setningu hæstaréttardómara, bæði í einstökum málum og um tiltekinn tíma, jafnvel svo árum skiptir. Sýnir sú reynsla að hinir settu dómarar hafa rækt starf sitt með miklum ágætum. Ég hef nú rifjað upp fyrir hv. alþm. þær leiðir, sem helst koma til greina til að ráða fram úr þeim vanda sem hér er um að tefla. Sú leið, sem er valin í frv., er nánast 6. leiðin sem ég nefndi. Hún gerir ráð fyrir að fjölga hinum reglulegu dómendum Hæstaréttar úr 7 í 8, eins og 1. gr. frv. ber með sér. Þá gerir hún enn fremur ráð fyrir að heimila Hæstarétti að ráða ritara og aðra sérfróða aðstoðarmenn og annað starfslið til að létta undir við störf eða flýta fyrir störfum í Hæstarétti. Loks er í frv. ákvæði til bráðabirgða þess efnis, að árin 1982 og 1983 geti dómsmrh. samkv. tillögu Hæstaréttar sett 2–3 dómara úr hópi þeirra manna, sem greindir eru í 1. mgr. 5. gr. laga nr. 75/1973, til viðbótar hinum reglulegu dómurum allt að sex mánuði hvort ár. Ég held að ég hafi þessi orð ekki miklu fleiri. Ég bendi á að frv. hefur fengið ítarlega umfjöllun í Ed., var þar lengi í allshn. og allshn. kallaði á sinn fund ýmsa fróða menn til að spyrja þá spjörunum úr um frv. þetta. En það kemur frá Ed. nær alveg óbreytt frá því það var lagt fyrir deildina hinn 16. nóv. s.l. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri, en vænti þess aðeins, að þetta mál hljóti hraða og örugga meðferð og afgreiðslu í þessari hv. þd. Leyfi ég mér að leggja til að því verði að þessari umr. lokinni vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. á þskj. 548, sem er 260. mál þessa hv. þings, um breytingu á tvennum lögum raunar: annars vegar lögum nr. 42/1903, um verslanaskrár, firmu og prókúruumboð, og hins vegar lögum nr. 53/1963, um veitingasölu, gististaðahald o.fl. Flm. þessa frv. eru úr allshn. Nd. Svo sem kunnugt er hafa í vetur orðið allnokkrar umræður um erlend nöfn á íslenskri atvinnustarfsemi og kemur þar raunar tvennt til. Í fyrsta lagi ber að taka fram, að árið 1959 var gerð lítils hátta breyting á lögum nr. 42 frá 1903 - raunar um sama mál - þar sem lagt var bann við því, að atvinnustarfsemi, sem heyrði undir þau lög, bæri erlend nöfn. Hins vegar tókst svo illa til í það skipti, að í lögunum varð prentvilla. Sagt var að ágreiningi, sem rísa kynni, skyldi vísa til Örnefnanefndar. Hún starfar samkv. lögum nr. 35 frá 1953, en í lögunum frá 1959 var vísað til laga nr. 33 frá 1953. Ef menn skoða lagasafn er raunar tekið fram neðanmáls að hér sé um augljósa prentvillu að ræða. Engu að síður hefur þessi prentvilla staðið framkvæmd laganna fyrir þrifum. Eftir allítarlega athugun í allshn. er þessi augljósa prentvilla í fyrsta lagi leiðrétt. Í annan stað er viðbót í 8. gr. laga nr. 42 frá 1903. Í lögunum sagði að nafn það, sem notað er við atvinnuna, og undirskrift fyrir hana eigi að lúta ákvæðum sem hér fara á eftir o.s.frv., „enda beri fyrirtækið nafn, sem samræmist íslensku málkerfi að dómi skrásetjara“. Nú hefur reynslan leitt í ljós að þetta er ekki alveg svona einfalt vegna þess að það er gerlegt að skrá fyrirtæki og þá undir alíslensku nafni, en síðan rekur fyrirtækið atvinnustarfsemi undir öðru nafni og þá nafni sem ekki samrýmist íslensku málkerfi í hvívetna. Fyrir vikið er bætt inn í lagagreinina þessum orðum: „enda beri fyrirtækið og atvinnustarfsemi þess nöfn, sem samrýmist íslensku málkerfi að dómi skrásetjara“. Síðan kemur, eins og reyndar verður í lögunum þegar prentvillan hefur verið leiðrétt: „Ágreiningi, sem rísa kann út af nafni, má skjóta til nefndar þeirrar, sem starfar samkv. lögum nr. 35/1953“. Þessi breyting er gerð við 8. gr. laga nr. 42 frá 1903 og þá lagt til að jafnframt falli úr gildi lög nr. 24 frá 1959, sem er sú lagagrein, sem ég hef vísað til, með prentvillunni. Í annan stað er lagt til að inn í 4. gr. laga nr. 53 frá 1963, sem er um veitingasölu, gististaðahald o.fl., þar sem talin eru upp skilyrði fyrir því, að menn geti rekið slíka starfsemi, sé bætt fjórða skilyrði, sem sé því, að óheimilt sé að veita leyfi ef nafn á fyrirtæki og eða atvinnustarfsemi falli ekki að hljóðkerfi og beygingum í íslensku máli. Og enn fremur til samræmis: Ágreiningi, sem rísa kann út af nafni, má skjóta til nefndar þeirrar sem starfar samkv. lögum nr. 35 frá 1953. Herra forseti. Ég hygg að í raun og veru sé hér aðeins um að ræða leiðréttingar sem gangi til þeirrar áttar sem áður hafði vakað fyrir löggjafanum í þessum efnum, en í ljósi reynslunnar sé nauðsynlegt að gera þessar breytingar svo að þau lög nái tilgangi sínum, þ.e. þeim tilgangi sem þeim áður var ætlað. Svo sem ég hef tekið fram er þetta mál flutt af nefndarmönnum í hv. allshn. Nd., en í desembermánuði barst nefndinni bréf þar sem á þessi efni var bent. Þar sem frv. er flutt af nefnd læt ég, herra forseti, nægja að óska þess, að málinu verði vísað til 2. umr.



Herra forseti. Þetta mál hefur nú verið hér á dagskrá nokkuð á aðra viku, en það er mikið að snúast og varla við nokkurn að sakast í þeim efnum. Hér er um að ræða breytingu á lögum um útflutningsgjald af sjávarafurðum. Í fyrsta lagi fjallar frv. um að lækka skal útflutningsgjald af söltuðum matarhrognum og frystum þorskhrognum úr 5.5% í 2.5%. Ástæðan fyrir þessari lækkun er sú, að á þessar afurðir leggst 3% fullvinnslugjald og með því að hafa útflutningsgjaldið óbreytt bera þessar afurðir samtals 8.5% gjald, sem er auðvitað ósanngjarnt miðað við aðrar. Er þetta þá aðeins fært til samræmis við aðra útflutningsvöru sjávarútvegsins. Í öðru lagi er breytt 1. gr. laga nr. 84 frá 1981 þannig að sjútvrh. er heimilt að ákveða, að áður en útflutningsgjald er lagt á söltuð matarhrogn megi draga frá fob verði samanlagt verð umbúða og sérstakra hjálparefna. Þetta er einnig til samræmingar því að þetta má gera við saltsíld og eins varðandi umbúðir um ediksöltuð síldarflök. Þetta mál er samkomulagsmál og er eiginlega ekki um annað en réttláta samræmingu að ræða, enda leggur nefndin til að frv. verði samþykkt óbreytt.



Herra forseti. Segja má að tvö mál séu til umræðu sem hljóti að fara saman, þ.e. 12. dagskrármálið, útflutningsgjald af grásleppuafurðum, og 11., sem er breyting á lögum um Aflatryggingasjóð sjávarútvegsins og varðar einnig grásleppuafurðir. Samkv. 12. dagskrármálinu er lagt til að 3.25% útflutningsgjald verði lagt á grásleppuafurðir, og í 3. gr. frv. er lagt til að því verði skipt þannig, að 41% þessa gjalds renni til greiðslu iðgjalds af líf-, slysa- og örorkutryggingum skipverja, 20% renni til Aflatryggingasjóðs sjávarútvegsins, 24% til Fiskveiðasjóðs Íslands og 15% til Samtaka grásleppuhrognaframleiðenda. Aðrar greinar þessa frv. eru í fullu samræmi við þær reglur sem gilda um greiðslu útflutningsgjalds. Tel ég mig ekki þurfa að rekja það nánar. Ég vil hins vegar upplýsa að þetta mál er reyndar fylgifrv. frumvarpsins um Aflatryggingasjóð sjávarútvegsins og hafa þau verið lengi í smíðum. Þau voru samin í samráði við Samtök grásleppuhrognaframleiðenda fyrir tveimur árum og lögð fram á hinu háa Alþingi á síðasta þingi, en urðu þá ekki útrædd. Hins vegar var mikið fjallað um þau í nefnd í hv. Ed., og eftir þá umfjöllun ákvað sjútvrn. að taka málið til endurskoðunar. Það var gert s.l. sumar. Þessi mál, um útflutningsgjald af grásleppuafurðum svo og Aflatryggingasjóð sjávarútvegsins, voru tekin til gagngerðrar endurskoðunar og lögð fram að nýju nú nokkru fyrir áramótum. Þau hafa að nýju fengið ítarlega meðferð í sjútvn. Ed. og hefur þar enn verið breytt nokkuð til samkomulags, m.a. fellt niður ákvæði til bráðabirgða um greiðslu gjalds til byggingar á geymsluskemmu hér í Reykjavík. Þetta var nauðsynlegt til að ná samkomulagi um frv., og er ekki farið fram á að þetta verði endurskoðað að neinu leyti. Þó tel ég sjálfsagt að geta þessa hér, vegna þess að þar var um samkomulagsatriði með grásleppukörlum að ræða, og ég tei alveg tvímælalaust að góð geymsla sé nauðsynleg til að varðveita þessa afurð. Það hefur komið mjög fram í vetur. Ég vil jafnframt geta þess, að til samkomulags hef ég heitið því að aðstoða samtökin við að koma upp geymslu eftir nánari athugun, m.a. með því að mæla með lánveitingu til byggingar á slíkri geymslu úr Fiskveiðasjóði, þannig að þó ákvæðið til bráðabirgða um geymsluna sé fellt úr frv. hef ég heitið því að aðstoða við framgang þess. Þetta vil ég að komi fram. Ég veit ekki hvort hæstv. forseti leyfir mér að fara örfáum orðum um 11. dagskrármálið, það er svo nátengt. Eins og ég las upp úr frv. um útflutningsgjald af grásleppuafurðum, 3. gr., er ætlað að 20% gjaldsins renni til Aflatryggingasjóðs sjávarútvegsins. Það er einmitt ráðstöfun þess fjármagns hjá Aflatryggingasjóði sjávarútvegsins sem frv, á þskj. 138 fjallar um. Gert er ráð fyrir að þegar fjallað sé um ráðstöfun á þessu fé vegna grásleppuhrognaframleiðenda taki fulltrúi frá Samtökum grásleppuhrognaframleiðenda sæti í stjórn Aflatryggingasjóðs. Ég vil geta þess, að einnig það frv. var endurskoðað í sumar. Gert var ráð fyrir því áður, að við Aflatryggingasjóð yrði sérstök deild, en það mætti andstöðu og var því fallið frá því og náðist fullt samkomulag við stjórn Aflatryggingasjóðs sjávarútvegsins um að sá háttur yrði á hafður sem nú er gert ráð fyrir í frv. Hefur það farið óbreytt í gegnum hv. Ed. Ég vil svo, herra forseti, leggja til að frumvörpunum báðum, ef ég má orða það svo því að ég geri ekki ráð fyrir að hafa aðra framsögu um frv. um Aflatryggingasjóð, verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.



Herra forseti. Samtök grásleppuhrognaframleiðenda eiga að fá samkv. þessu frv. 15% af útflutningsgjaldi til starfsemi sinnar. Það hlýtur því að vera eðlilegt að menn hugleiði hvernig þau eru byggð upp og hvort þau gefi rétta mynd af þeim fjölda sem stundar þennan veiðiskap. Við höfum oft og tíðum félög í þessu landi sem mynda svo heildarfélagsskap. Það má t.d. í því sambandi nefna Alþýðusamband Íslands og þar er um fulltrúalýðræði að ræða. Ástæðan fyrir því, að þessi háttur er á hafður, er sú að það væri ákaflega erfitt að boða til fundar á einum stað allan þann hóp sem þar hefði rétt á fundarsetu. Mér sýnist einnig að það sé ákaflega hæpið að gera ráð fyrir að Samtök grásleppuhrognaframleiðenda geti starfað með eðlilegum hætti nema þar verði tekið upp fulltrúalýðræði, þ.e. grásleppuhrognaframleiðendur á hinum ýmsu stöðum myndi félög og sendi svo fulltrúa þegar aðalfundur er haldinn hér í Reykjavík. Ef aðalfundur er aftur á móti haldinn með þeim hætti að hann er auglýstur hér í Reykjavík liggur í hlutarins eðli að þeir, sem fjærst búa, muni undir flestum kringumstæðum eiga verst með að sækja þann fund og trúlegt að heimtur frá þeim verði litlar á fundinn. Ég geri þetta hér að umræðuefni vegna þess að mér hafa borist í hendur undirskriftir þar sem óskað er eftir breytingum á þessu. Ég tel að það væri æskilegt, ef sú nefnd, sem fær þetta til meðferðar, gerði könnun á því, hvort ekki er hægt að ná fram því eðlilega sjónarmiði, að Samtök grásleppuhrognaframleiðenda byggist á fulltrúalýðræði svo deilur um þetta atriði geti fallið niður.



Herra forseti. Mér finnst óeðlilegt að Alþingi eða ríkisstj. fari að skipta sér af því, hvernig Samtök grásleppuhrognaframleiðenda haga sínum félagsmálum, og ég verð að segja að ég er dálítið undrandi á að hv. 5. þm. Vestf. skuli gera þessa einu aths. við þetta mál. Ég held að við hljótum að geta treyst mönnum í þessum samtökum fyrir því að hafa þá skipun á sínum málum sem þeim sýnist.



Herra forseti. Hv. 4. þm. Suðurl. virtist ekki hafa mikinn skilning á þessu máli, enda mun hægt að fara á stuttum tíma úr hans kjördæmi á fund í Reykjavík, og kannske speglar það afstöðuna. Hins vegar væri fróðlegt að vita hvert þessi 15% ættu að fara, ef samtökin mundu nú klofna, og hvort það væri réttlætanlegt, ef stærri hópur stæði fyrir utan, að skattleggja hann til að greiða til þess hóps sem hefur nokkurs konar prókúruumboð fyrir nafninu Samtök grásleppuhrognaframleiðenda. En hitt, hvort við eigum að skipta okkur af hvernig félög skipuleggja sín mál í þessu landi, hlýtur náttúrlega að vera spurningin um hvort við gerum einhverjar kröfur til skipulagningar félaga ef við ætlum að fara að lögþvinga greiðslur til þeirra. Hin almenna regla félaga er sú, að félagsmenn greiði skatt af fúsum og frjálsum vilja til þeirra samtaka sem þeir eru í.



Herra forseti. Aðeins út af þessu máli. Ég hef að vísu fullan skilning á því sem hv. 5. þm. Vestf. fjallar hér um, og ég get tekið undir það með honum, að æskilegt er að lýðræði í hverjum félagsskap sé sem allra mest. Hins vegar verð ég að tjá mig sammála hv. 4. þm. Suðurl. því að ég fæ alls ekki séð hvernig við getum skyldað Samtök grásleppuhrognaframleiðenda í þessari lagasmíð til eins eða neins í þessu sambandi. Ég held að það sé ekki hægt. Hins vegar vil ég láta það koma hér fram, að ég hef átt marga fundi með stjórn þessara samtaka og ég hef sannfærst um að það er ekki bara út af þessu máli, heldur fjölmörgum öðrum hagsmunamálum grásleppuhrognaframleiðenda algerlega nauðsynlegt að þarna séu ein samtök. Ég verð að segja að t.d. í sambandi við stjórnunarhugmyndir sem við erum líklega neyddir til að framkvæma, þ.e. að takmarka grásleppuveiðar, er mjög mikils virði fyrir okkur í sjútvrn. að hafa þessi samtök til að styðjast við. Allt, sem við höfum gert í þessum málum, hefur verið gert í fullu samráði við þau samtök. Mér er hins vegar ljóst að innan samtakanna eru töluverðar deilur. Það kunna að vera ýmsar skýringar á því, m.a. kannske þær, að menn telja sig ekki hafa nægilega mikil áhrif á stjórn samtakanna. Í stjórninni eru þó menn sem stunda grásleppuveiðar annars staðar en á Suðvesturlandi. Ég ætla ekki að fara að ræða um þær deilur, en það er eindregin von mín að þær sjatni og þessi samtök eflist. Ég held að það sé ákaflega nauðsynlegt fyrir grásleppuhrognaframleiðendur. Áður en við hófum að skipta að ráði við þessi samtök gengum við úr skugga um að yfirgnæfandi meiri hluti þeirra, sem hafa haft leyfi frá sjútvrn. til grásleppuveiða er í þessum samtökum. Sá fjöldi hefur stöðugt farið vaxandi. Ég hef leyft mér að líta svo á að þetta væru þau einu samtök sem við gætum stuðst við. Ég endurtek: Það er von mín og, ef ég má orða það svo, ráðlegging til grásleppuhrognaframleiðenda að þeir komi sér saman í einum samtökum og ráði þar sínum málum á þann veg að sem lýðræðislegast sé.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um sykurverksmiðju í Hveragerði, sem er 266. mál þessarar deildar. Í 1. gr. frv. segir svo: „ Ríkisstj. er heimilt að taka þátt í hlutafélagi, er reisi og reki sykurverksmiðju í Hveragerði, og að leggja fram í því skyni allt að 40% hlutafé þess, enda verði hlutafé félagsins minnst 30% af stofnkostnaði verksmiðjunnar.“ Gert er ráð fyrir að einstaklingar, fyrirtæki og sveitarfélög verði eigendur að a.m.k. 60% hlutafjár og er það hliðstætt því sem gert hefur verið ráð fyrir í heimildarlögum um miðlungsstór iðnfyrirtæki að undanförnu, þar sem áhugafélög hafa staðið að undirbúningi, svo sem varðandi steinullarverksmiðju og stálbræðslu, svo að þekkt og nýleg dæmi séu tekin. Vil ég leggja áherslu á það atriði, að ríkið ætlar sér ekki að vera frumkvæðis eða meirihlutaaðili að stofnun sykurverksmiðju, enda segir í ákvæði til bráðabirgða í frv. svo: „Ekki er ríkisstj. heimilt að taka þátt í hlutafélagi samkv. 1. gr. né leggja fram fé ríkissjóðs sem hlutafé samkv. 1. tölul. 2. gr. né veita ríkisábyrgð eða taka lán samkv. 2. tölul. 2. gr. fyrr en tryggð hafa verið hlutafjárframlög annarra aðila fyrir 60% af hlutafé væntanlegs félags.“ Í 2. gr. er kveðið á um að framlag ríkissjóðs sem hlutafé verði allt að 29 millj. kr. og að ríkissjóður ábyrgist allt að 25% heildarlánsfjárþörf vegna stofnkostnaðar fyrirtækisins. Stofnkostnaður sykurverksmiðju er áætlaður 241 millj. kr. á verðlagi 1. mars 1982. Framlög og ábyrgðir ríkissjóðs eru í samræmi við þessar tölur. Samkv. 2. gr. er ríkinu heimilt að leigja væntanlegu hlutafélagi lóð úr landi ríkisins í Ölfusdal undir verksmiðjubyggingu og tryggja því rétt til nýtingar jarðgufu á jarðgufusvæði í eigu ríkisins. Í 3. gr. er kveðið á um að iðnrh. og fjmrh. skipi fulltrúa á aðalfundi félagsins að jöfnu. Hugmyndin um byggingu sykurverksmiðju á sér nokkurn aðdraganda. Málið kom til kasta Alþingis vorið 1977, en þá var samþykkt þáltill. þess efnis, að gerð yrði hagkvæmniathugun á að byggja sykurhreinsunarverksmiðju á Íslandi. Var finnska fyrirtækið Finska Socker AB fengið til að gera skýrslu um málið á grundvelli athugunar. Skýrslan var tilbúin í oki. 1977. Lagt var til í henni að framleiða sykur úr melassa og var hér um grundavallarbreytingu að ræða, þar sem áður hafði verið reiknað með að hreinsa hrásykur. Rófumelassi er tiltölulega ódýrt og vannýtt hráefni, sem fellur til í venjulegum sykurverksmiðjum sem framleiða sykur úr rófum. Á árinu 1978 var stofnað Áhugafélag um sykuriðnað hf. Beitti félagið sér fyrir því í samvinnu við Finska Socker AB með stuðningi Norræna iðnaðarsjóðsins að vinna ítarlega skýrslu um sykurvinnslu í Hveragerði. Skýrslan inniheldur m.a. forhönnun á verksmiðjunni. Í skýrslum Áhugafélags um sykuriðnað og eins í skýrslu starfshóps iðnrn., sem ég vík að síðar, eru flestir útreikningar sýndir í finnskum mörkum. Er ástæðan sú, að fyrirtækið Finska Socker AB vann upphaflega útreikninga og var áfram miðað við finnsk mörk til að halda samræmi víð fyrri athuganir. Niðurstöður úr skýrslu Áhugafélags um sykuriðnað hf. og Finska Socker AB frá því í febr. 1980 eru prentaðar í grg. með frv., en þar kemur m.a. fram eftirfarandi: „1. Það er fullkomlega tæknilegur möguleiki að byggja sykurverksmiðju sem grundvallast á melassahráefni. 2. Það er mögulegt að framleiða 1. flokks kristallaðan sykur úr sykurinnihaldi frummelassa með venjulegri kristöllunaraðferð. 3. Sú orka, sem vinnslan þarf á mismunandi stigum, sérstaklega eiming á sykurupplausninni og lokamelassanum, fæst úr jarðgufu. Einnig er hægt að framleiða raforku til eigin þarfa með jarðgufunni. 4. Það er hagkvæmt að velja verksmiðjunni stað í Hveragerði, þar sem nauðsynlegar forsendur fyrir framleiðslu af þessu tagi eru fyrir hendi: vinnuafl, vatn, kælivatn og það sem mikilvægast er: jarðgufa, en tilraunir sýna að nægjanleg jarðgufa með heppilegum eiginleikum er fyrir hendi. 5. Núverandi dreifi- og sölukerfi á Íslandi getur séð um dreifingu og sölu á allri ársframleiðslunni, um 10 þúsund tonnum á ári. 6. Tilraunir sýna að það er mögulegt að þurrka þann hluta hráefnisins, sem ekki er sykur, hinn svokallaða lokamelassa, og gera úr honum þurrt fóður, svokallað melassamjöl eða mjölkenndan melassa. Það ætti að vera mögulegt að koma melassamjölinu með tiltölulega skjótum hætti á markaðinn með hjálp íslensku fóðurblöndunarfyrirtækjanna. 7. Á grundvelli tiltölulega nákvæmrar forhönnunar er fjárfesting í verksmiðjunni áætluð 106.3 millj. finnskra marka reiknað á verðlagi í nóv. 1979. Fjárfestingin nær yfir verksmiðjulóð, verksmiðjubyggingar og vélbúnað, búnað til öflunar og dreifingar á orku, geymslur fyrir hráefni og framleiðsluvörur og flutningatæki svo og annan óhjákvæmilegan kostnað. Það vekur athygli að hlutdeild tolla, skatta og opinberra gjalda í heildarfjárfestingunni er um 20%. 8. Ef 15 ára endurgreiðslutími og 12% ársvextir eru notaðir við fjárfestinguna verður kostnaðarverð sykursins í finnskum mörkum talinn 2.4 á kg. Þegar 36% verslunarálagningu er bætt við fæst verðið í íslenskum krónum gömlum á þeim tíma 350 á kg á venjulegum kristölluðum sykri. Þetta verð er vel samkeppnishæft við sykurverð eins og það var á Íslandi í nóv.–des. 1979, segir í þessari skýrslu frá Finska Socker og Áhugafélaginu á þeim tíma. Almennt er hægt að draga þá ályktun, að sykurframleiðsla á Íslandi tryggi sykurverð til neytenda sem er hóflegt og sambærilegt verðlagi í öðrum Evrópulöndum. Þetta er mögulegt við núverandi aðstæður án niðurgreiðslna og með lítils háttar stuðningi eins og tíðkast í flestum löndum Evrópu. 9. Hin áframhaldandi mikla hækkun á eldsneytisverði eykur stöðugt verðið á hreinsuðum sykri á heimsmarkaði. Þar sem jarðvarmi er fyrir hendi á Íslandi býður eigin sykurframleiðsla upp á mikilvæga möguleika til að hagnýta þessa orku. Þurrkun lokamelassans eykur enn notkunargildi jarðvarmans. 10. Þjóðhagsleg áhrif fjárfestingarinnar verða í fyrsta lagi tiltölulega jafnt og hóflegt sykurverð, í öðru lagi næst umtalsverður gjaldeyrissparnaður, um það bil 158 millj. finnskra marka á ári. Þar fyrir utan er hægt að reikna með hagstæðum áhrifum á atvinnuástand þar sem verksmiðjan býður upp á ný störf fyrir 60–70 manns. Einnig hlýtur hin nýja tækni, sem berst til landsins, að vera áhugaverð.“ Iðnrn. skipaði í maímánuði 1980 starfshóp til að yfirfara skýrslu Áhugafélags um sykuriðnað hf. og Finska Soeker AB. Samkv. bréfi rn. bar starfshópnum að leggja mat á niðurstöðu skýrslunnar og tæknilegar forsendur og hagkvæmni þess að reisa og reka sykurverksmiðju í Hveragerði. Jafnframt bar starfshópnum að athuga aðra framleiðslu sem tengst gæti rekstri verksmiðjunnar og ábendingar hafa komið fram um. Starfshópur þessi skilaði niðurstöðum sínum í jan. 1981 og var skýrslu hans dreift hér á hv. Alþingi í maímánuði 1981. Ég tel rétt að drepa á helstu niðurstöður og upplýsingar úr þeirri skýrslu, þó að hún sé hv. alþm. aðgengileg í heild. Í fyrsta lagi segir þar: „Heildarframleiðsla á hrásykri í heiminum er um 90 millj. tonna á ári. Þar af eru framleidd um 30 millj. tonna af rófusykri og falla þá til um 10 millj. tonna af rófumelassa, sem mundi verða aðalhráefni íslenskrar sykurverksmiðju. Ekki er líklegt að verulegar breytingar verði á sykurframleiðslutækninni á næstu árum, svo að gera má ráð fyrir áframhaldandi framboði af melassa. 2. Hrásykur er landbúnaðarafurð og gilda hliðstæðar reglur, höft og innflutningskvótar í sykurræktunarlöndum og gilda almennt um landbúnaðarafurðir. Hrásykurverksmiðjur eru yfirleitt nálægt ræktunarsvæðunum. Alþjóðleg samtök hrásykurframleiðenda reyna að sporna á m'oti verðsveiflum á hrásykri. 3. Óverulegur hluti, eða 10–15% af hrásykri er seldur á frjálsum uppboðsmarkaði. Þar hafa verðsveiflur verið mjög miklar og virðist reglan um framboð og eftirspurn ein ráða þar verðlagningu. 4. Eftirspurnin eftir hvítum sykri hefur farið vaxandi ár frá ári á hinum frjálsu mörkuðum. Láta mun nærri að 67 millj. tonna af hvítum sykri séu seldar á þessum mörkuðum. Afgangurinn af framleiðslunni er seldur á lokuðum mörkuðum, eins og t.d. innan Efnahagsbandalags Evrópu, en ríki innan þess framleiða um 12 millj. tonna af hrásykri og flytja út um 3 millj. tonna af hvítum sykri, aðallega til Afríku og Asíulanda. 5. Íslendingar flytja nær allan sinn sykur inn frá Efnahagsbandalagi Evrópu, aðallega frá einu fyrirtæki í Danmörku. Íslensku innflytjendurnir eru taldir um 50 talsins, enda er hvítur sykur fluttur inn í mjög smáum sendingum. Við njótum þannig kosta og galla hins frjálsa uppboðsmarkaðar. 6. Tæknilega virðist ekkert því til fyrirstöðu að framleiða hérlendis sykur úr melassa. Líklegt má telja að framboð af melassa verði nægilegt. Spurningin er einvörðungu um verðið. Verð á melassa hefur farið hækkandi á undanförnu. Verðlagning á melassa ákvarðast af eftirspurn eftir skepnufóðri og grundvallast á samsvarandi fóðurgildum. Nokkur skoðanaágreiningur er um þessi atriði milli erlendra kunnáttu- og hagsmunaaðila. 7. Íslendingar nota um 10 þús. tonn af hvítum sykri árlega. Talið er að það magn breytist lítið á komandi árum þótt þjóðinni fjölgi. Erfitt er þó að fullyrða um það. Neysla á íbúa hefur farið minnkandi að undanförnu. Rétt er þó að nefna að samdráttur í kex- og sælgætisiðnaði gæti vissulega haft veruleg áhrif á innlenda eftirspurn. Til þess að fullnægja þörfum landsmanna fyrir sykur koma þrjár leiðir til álita, ef einvörðungu er horft á hag neytenda. 1. Óbreytt ástand, þ.e. að kaupa sykur á dagverði á uppboðsmörkuðum og leyfa mörgum innflytjendum og frjálsri samkeppni að sjá um verðmyndun. 2. Opinber innkaup og verðjöfnunarsjóður, þ.e. að fylgja í fótspor flestra Evrópulanda og setja lög og reglugerðir um sykurinnflutning. 3. Að reist verði sykurverksmiðja. Ekki er á neins manns færi að segja til um með fullkominni vissu, hvernig verð á hvítum sykri þróast í hlutfalli við melassaverð á komandi árum. Samkv. útreikningum miðað við tilteknar forsendur er líklegt að hér sé unnt að reisa og reka sykurverksmiðju, er ynni hvítasykur úr melassa og seldu á hliðstæðu verði og er.á hvítum sykri innan Efnahagsbandalagslandanna og framleiddi einnig melassamjöl og seldi á heldur lægra verði en innflutt fóður.“ Þetta var tilvitnun úr skýrslu starfshóps iðnrn. frá jan. 1981. Eins og segir í aths. með frv. er ekki einfalt mál að leggja mat á arðsemi sykurverksmiðju hérlendis. Verð á aðföngum, hinum svokallaða melassa, hefur verið nokkuð stöðugt en stórar sveiflur hafa verið á verði hvítasykurs. Áhugafélag um sykuriðnað hf. og starfshópur rn. voru ekki sammála um viðmiðunarverð á melassamjöli og verð á sykri frá verksmiðjunni. Áhugafélag um sykuriðnað telur eðlilegt að miðað sé við meðalverð áranna 1970–1980 og reyndist það vera 2.90 finnsk mörk á kg eða 6.40 kr. á kg. En starfshópur rn. taldi eðlilegt að miða við 2.50 finnsk mörk á kg eða 5.50 ísl. kr. Einnig eru skiptar skoðanir um á hvaða verði ætti að reikna melassamjölið og hvort verksmiðjan geti selt allt það magn af melassamjöli sem til fellur. Reiknað er með að framleiða um 10 þús. tonn af sykri, en við þá framleiðslu fellur til jafnmikið magn eða 10 þús. tonn af melassamjöli. Yrði þetta melassamjöl notað í fóður og kæmi að hluta í stað innflutts fóðurkorns. Veltur á miklu hvaða viðtökur melassamjölið fær hjá bændum. Melassi hefur verið notaður sem fóður fyrir búfé í mörgum löndum og í Finnlandi hefur búfé verið gefinn afgangsmelassi, sem svo er kallaður. Áhugafélag um sykuriðnað áætlar verð á melassamjöli 1.92 kr. á kg miðað við verðlag í júlí 1981, og er það verð vel samkeppnisfært við innflutt fóðurkorn, þ.e. um 80% af verði innflutts fóðurkorns miðað við sama þurrefnisinnihald. Í des. 1981 lagði Áhugafélag um sykuriðnað hf. fram endurmetna útreikninga um stofnkostnað, rekstrarkostnað og arðsemi fyrirhugaðrar sykurvinnslu í Hveragerði og eru allar tölur færðar til verðlags í júlí 1981 eins og fram kemur í fskj. I með frv. Miðað við þær forsendur, sem Áhugafélagið leggur til grundvallar sínum útreikningum, er hér um arðbært fyrirtæki að ræða. Í útreikningum félagsins kemur fram að afkastavextir séu 29.4 sbr. fskj. I. Ég vil sérstaklega undirstrika að hér er átt við afkastavexti af hlutafé. Yfirleitt er venja að reikna með afkastavöxtum af heildarfjárfestingunni. Iðnrn. hefur gert útreikninga á arðsemi miðað við nánast sömu forsendur og Áhugafélag um sykuriðnað hefur í sínum útreikningum. Útreikningar rn. byggðir á þessum forsendum sýna að afkastavextir heildarfjárfestingar yrðu rétt um 11%, rétt tæp 11 reiknað á föstu verðlagi, en skylt er að taka fram að þá var miðað við verðið 2.83 finnsk mörk á kg, en síðan hefur sykurverð lækkað niður í 2–2.20 finnsk mörk á kg, sem er mjög sérstætt ástand og í algeru lágmarki miðað við verðþróun um langt árabil. Helstu rekstrarliðir í fyrirhugaðri sykurvinnslu eru, miðaðir við þriðja starfsár verksmiðjunnar, hráefnisútgjöld 34%, launakostnaður 15, afskriftir 29, vextir 6 og ýmis kostnaður 16, sbr. sundurliðun í aths. Stofnkostnaður er áætlaður, eins og áður er getið, 241 millj. kr., sem skiptist þannig: Byggingar o. fl. 43 millj. kr., vélar o. fl. 184 millj. kr. og rekstrarfé 14 millj kr., samtals 241 millj. kr. Starfshópur iðnrn. benti á að hugsanlegt væri að smíða eitthvað af vélum, sem þarf til verksmiðjunnar, hérlendis. Um staðsetningu er það að segja, að Áhugafélag um sykuriðnað hf. stefnir að því að reisa verksmiðjuna við Hveragerði. Felast staðarkostir fyrst og fremst í nálægð við jarðgufu. Melassa yrði skipað á land í Þorlákshöfn og þarf að reisa aðstöðu þar fyrir móttöku á hráefninu. Samkv. uppdrætti er verksmiðjunni ætlaður staður við mynni Grænadals austan Varmár. Ríkið á þetta land og var það á sínum tíma keypt að frumkvæði raforkumálastjórnarinnar með það fyrir augum að sem best færi saman nýting lands og jarðhita á þessum hluta ásamt því landi sem ríkið átti fyrir í Ölfusdal. Jarðhitasvæðið í Ölfusdal er hluti af háhitasvæðinu í Henglinum og er einstakt að því leyti, hvað það er nálægt byggð. Fyrir eru á þessu svæði fjórar borholur sem mögulegt væri að nýta í tengslum við verksmiðjuna. Orkustofnun hefur framkvæmt mælingar á tveimur þeirra og reyndust þær vera nothæfar. Þrátt fyrir þetta hefur Áhugafélag um sykuriðnað hf. tekið inn í áætlun sína allan stofn- og rekstrarkostnað þriggja nýttra 1000 metra djúpra borhola ásamt tilheyrandi gufuveitu fyrir verksmiðjuna. Af þessum þremur borholum yrði ein ávallt til vara ef loka þyrfti annarri af hinum tveimur, t.d. vegna hreinsunar og bilana. Gert er ráð fyrir að verksmiðjan framleiði raforku til eigin þarfa úr jarðgufu og er gert ráð fyrir því í áætlunum um borholur og gufuveitu. Orkukostnaður í heild er áætlaður um 7% framleiðslukostnaðarverðs sykursins. Í sambærilegri verksmiðju erlendis, sem fullnægði orkuþörf sinni með olíu, yrði orkukostnaður um 24% af kostnaðarverði innflutts sykurs sem kominn væri í vörugeymslu heildsala á Íslandi. Sykurnotkun hér á landi var árið 1980 9723 tonn samkv. hagskýrslum og er skipting á þeirri notkun sýnd á fskj. II sem unnið er af Félagi ísi. iðnrekenda. Á þessu yfirliti kemur fram að heimili nota um 30% af innfluttum sykri en iðnaður ýmiss konar 70%. Framboð af hrásykri og þar með hvítum sykri er mjög háð hversu gengur með ræktun á sykurreyr og sykurrófum. Uppboðsverð á hrásykri hefur sveiflast mjög undanfarna áratugi. Verðbreytingar á sykri hafa leitt til þess, að tilraunir hafa verið gerðar til þess að hafa stjórn á ræktun á sykurreyr og sykurrófum, framboði á hrásykri og söluverði. Verð á hvítum sykri hefur haldist lágt undanfarin tvö ár og seinustu mánuði hefur, eins og áður er getið, innflutningsverð á sykri farið lækkandi. Er vissulega erfitt að spá um verðþróun. Með bréfi Áhugafélags um sykuriðnað hf. til iðnrn., dags. 7. des. 1981, er spurst fyrir um hvort rn. vilji beita sér fyrir því, að sykurvinnslu í Hveragerði verði tryggður sykurmarkaður á Íslandi t.d. í 10 ár. Starfshópur rn. áleit á sínum tíma að nauðsynlegt kynni að reynast að setja lög um sykurinnflutning og afurðir er innihalda sykur. Ef sett væru lög um að sykurinnflutningur verði háður leyfum og tollaður til jöfnunar á framleiðslukostnaði íslenskrar sykurverksmiðju yrði jafnframt nauðsynlegt að leggja verðjöfnunartolla á allar þær vörur er innihalda sykur eigi samkeppnisaðstaða innlends iðnaðar ekki að raskast. slík lagasetning yrði á marga lund erfið í framkvæmd og krefst mikillar skriffinnsku. Mál þetta var tekið upp við Félag ísl. iðnrekenda, sem lagðist eindregið gegn hugmyndum um slíka lagasetningu, sbr. bréf þess á fskj. III með frv. Því er ekki fyrirhugað að setja lög um sykurinnflutning og verður því fyrirhuguð verksmiðja að gera ráð fyrir því í áætlunum sínum að geta keppt við heimsmarkaðsverð á sykri. Herra forseti. Eins og fram kemur í 1. gr. frv. er hér um heimildarlög að ræða og þátttaka ríkissjóðs í fyrirhugaðri sykurvinnslu svipuð og gert er ráð fyrir í heimildarlögum sem Alþingi samþykkti í fyrra um steinullarverksmiðju og stálbræðslu, en að baki beggja þessara iðnaðarkosta standa áhugaaðilar eins og varðandi sykurvinnsluna, sem óska eftir vilyrði um stuðning og fjárhagslega aðild ríkisins. Ríkisstj. hefur því talið rétt að afla heimildar til þátttöku í hugsanlegri sykurvinnslu, en í ákvæði til bráðabirgða, sem ég rakti áðan, er sett það skilyrði, að tryggt hafi verið hlutafjárframlag annarra aðila fyrir 60% hlutafjár væntanlegs félags. Ýmsar hugmyndir hafa að undanförnu komið fram um breytingar á vinnslu sykurs til iðnaðarnota og nýtingu efna, annarra en hefðbundin hafa talist, til sykurvinnslu. T.d. hefur nýlega verið nefnt að úrvinnsla sykurefna úr mysu gæti komið til álita hérlendis. Skylt er að hafa auga á þróun af slíku tagi þegar metin er sú verksmiðja sem hér er til umr., því að hér er um verulega fjárfestingu að ræða og engum er greiði gerður með því að veðja á rangan hest í þessu máli fremur en öðrum. Hlýtur það að vera forgönguaðila í fyrirtæki, sem stofnað yrði, að hafa vakandi auga á öllu sem að hag þess lýtur. Ég vænti þess, að hv. þdm. og iðnn. beggja deilda taki málið til gaumgæfilegrar meðferðar og stuðli að því, að það fái afgreiðslu með eðlilegum hætti og helst á þessu þingi. Ég legg því til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til hv. iðnn. þessarar deildar.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka iðnrh. fyrir að hafa lagt fram þetta frv. um sykurverksmiðju í Hveragerði. Þetta mál hefur verið á dagskrá nokkuð lengi eða síðan 1977, að þál. um það var samþykkt hér í þinginu. Þá var ríkisstj. falið að kanna það og nú kemur það hér í lagafrv. til þess að Alþingi geti tekið ákvörðun um framhald þess. Áhugamannafélag um sykuriðnað var stofnað 1978 af nokkrum áhugamönnum, aðallega í Hveragerði. Þetta áhugamannafélag hefur unnið að málinu síðan eftir því sem það hefur haft aðstöðu til. Það hefur unnið margar skýrslur um þessi mál og það safnaði hlutafé til að gera athuganir og rannsóknir á hagkvæmni sykurvinnslu á Íslandi. Hinrik Guðmundsson verkfræðingur og framkvæmdastjóri Verkfræðingafélags Íslands hefur unnið þarna mikið og gott starf og átt stærstan hlut í vinnslu þessara athugana sem hafa legið fyrir nú um nokkurt skeið. Ásamt með því hefur Finska Socker lagt margvíslegar upplýsingar í þá skýrslu, enda hefur það mikla reynslu í þessari vinnslu sykurs og því fyrst að nota þessa aðferð. En hún byggist á melassa frá venjulegum sykurverksmiðjum. Rófnamelassi er talinn hafa 50% sykurinnihald og ef þessi melassi er unninn áfram í svona verksmiðjum kostar töluvert meira að ná því sykurmagni en því sem búið er að taka. Þess vegna er það yfirleitt ekki unnið meira en að 50% lokamelassa. Hann er síðan notaður til fóðurs búfénaði þeirra þjóða sem rækta sykurrófur. Þegar búið er að taka það auðveldasta úr sykurrófunum er mun kostnaðarsamara að ná því sem eftir er ef nota þarf olíu til þeirra hluta. Fyrirhugað er að vinna þetta hráefni áfram hér á landi, flytja inn þennan 50% melassa og vinna hann áfram með jarðgufu, sem er nægilega mikið til af hér á landi víða, m.a. í Hveragerði, eins og stefnt er að með þessu frv. til laga. Það er stefnt að því, að í þeirri verksmiðju, sem hér um ræðir, verði hægt að vinna úr þessum melassa 40% svo að ekki verði eftir nema 10% af lokamelassa. Er áformað, eins og kom fram hjá hæstv. ráðh., að þurrka þennan melassa í sérstakri verksmiðju sem yrði sett upp við sykurverksmiðjuna og gert er ráð fyrir í stofnkostnaði. Að lokinni þurrkun á þessu er ráðgert að nota hann til íblöndunar í fóðurblöndur sem yrðu á markaði hér innanlands. Þessi lokamelassi er talinn mjög góður og er eftirsóttur a.m.k. meðal annarra þjóða, en hefur lítið verið notaður hér á landi og þá ekki öðruvísi en eins og síróp eða eins og melassinn er þegar ekki er búið að þurrka hann. Í landinu eru notuð um 10 þús. tonn af sykri. Af þessum sykri fara í kringum 70% til ýmiss konar iðnaðar, en um 30% fara til einkaneyslu. Það er þess vegna langstærstur hlutinn sem fer til iðnaðar. Þess vegna er mikið atriði að þeir, sem nota sykurinn, geti verið með í að vinna hann hérlendis. Hefur verið rætt um það hjá áhugamönnum um sykuriðnað að reyna að fá þessa aðila til samstarfs um verksmiðju. Til þess að framleiða þetta magn innanlands, 10 þús. tonn, þurfum við að flytja inn um 25 þús. tonn af melassa sem yrði síðan unninn hér. Úr honum kæmu þá um 10 þús. tonn af sykri eins og neyslan er í landinu. Þessi 25 þús. tonn yrðu flutt inn á tankskipum og mundi þar af leiðandi verða ódýrara að flytja þau inn í landið. Er gert ráð fyrir að okkar skip, sem flytja frá landinu ýmiss konar lýsi t.d., gætu tekið þennan melassa aftur frá Evrópu, t.d. frá Finnlandi, Þýskalandi eða einhverjum öðrum Evrópulöndum. Úr þessari vinnslu, þessum 25 þús. tonnum kæmu í kringum 10 þús. tonn af þurrum lokamelassa. Honum þyrfti að koma á markaðinn hérna innanlands. Hann er talinn mjög gott fóður og ætti að vera vel samkeppnisfær að verði til við annað fóður hér á landi eða innflutt fóður og þess vegna ólíklegt annað en auðvelt sé að selja þetta magn, því að í landinu notum við 600 þús. tonn af innfluttu kjarnfóðri. Ég kem þá að því með nokkrum orðum, hver kostnaðurinn er við að byggja svona verksmiðju. Hann er mjög mikill og er áætlaður, eins og segir í þessu frv., 1. mars 1982 um 241 millj. kr. En mér finnst að við þurfum að athuga þessa tölu ofurlítið. Í þessari tölu eru ekki innflutningsgjöld, eins og reyndar er tekið fram í frv. Þetta er því sú upphæð sem það kostar að byggja þessa verksmiðju að frádregnum innflutningsgjöldum. Þetta er kostnaður við að reisa fullkomna og fullbyggða sykurverksmiðju með öllum tækjum og geymslum, skrifstofubyggingum og öðru sem til þarf. Enn fremur er þarna kostnaður við að bora þrjár borholur í Hveragerði sem eru 1000 metra djúpar hver og yrðu notaðar til orkuöflunar eða til þess að fá nægilega gufu. Eins og hæstv. iðnrh. nefndi er áformað að nota tvær holur og að ein hola yrði til öryggis ef einhver þeirra bilaði. Þessi borkostnaður er innifalinn í þessum 241 millj. En ég má benda á það, að í Hveragerði er nægilega mikið af holum, sem ríkið á, og ætti því að vera hægt að spara sér a.m.k. í byrjun að bora þessar holur og þá yrði þeim upphæðunum ódýrara að koma fyrirtækinu af stað. Það er einnig gert ráð fyrir í þessari kostnaðaráætlun að koma upp sérstakri gufutúrbínu til framleiðslu á nægilegri rafmagnsorku fyrir fyrirtækið. Er þá reiknað með að nota sömu gufuna og er notuð við vinnsluna á sykrinum. Auk þess, eins og fram kemur í frv., eru bílar og flutningatæki, tankar og geymslur í Þorlákshöfn, sem þarf til þess að taka á móti melassanum og flytja til Hveragerðis, reiknaðir með í stofnkostnaðinum. Ég vil þá aðeins minnast á nokkra þætti í sambandi við það sem vinnst við það að koma upp svona verksmiðju í landinu. Það mundi veita 60–70 manns atvinnu. En þegar við tölum um 60–70 manns, sem fá atvinnu, þá held ég að það leiði af sjálfu sér að þessir 60–70 manns þurfa ýmiss konar þjónustu og margt í kringum verksmiðjuna sjálfa, þannig að ekki væri ólíklegt að bæta mætti við kannske allt að 100 manns sem yrðu starfandi óbeint í kringum verksmiðjuna. Hér er því um verulegt atvinnufyrirtæki að ræða sem veitir mörgu fólki atvinnu, og yrði þess vegna að teljast mjög hagkvæmt hvað það snertir að færa þessa vinnslu á sykri inn í landið. Með því að flytja melassann inn í tankskipum mundi sparast mikið í flutningskostnaði. Við mundum spara í erlendum gjaldeyri 15–18 millj. finnskra marka, sem þýðir um 25–30 millj. ísl. kr„ með því að flytja inn svona hálfunninn melassa. Minna yrði flutt inn af erlendu kjarnfóðri, sem notað er handa búfjártegundum okkar í dag, sem nemur þessum 10 þús. tonnum. Þetta er líka atriði í þessu máli. Við fáum líka eitt sem mér finnst verulega ástæða til að minna á, og það er að við öðlumst dýrmæta reynslu af notkun jarðgufu til iðnaðar. Það er líka hægt að hugsa sér áframhaldandi nýtingu á þeirri orku sem afgangs er frá verksmiðjunni. Það mætti byggja upp annan iðnað eða ylræktarver eða nýta hitann til upphitunar húsa, svo að eitthvað sé nefnt. Vandinn er sá, sem reyndar kemur fram í þeirri greinargerð sem fylgir frv., að við þurfum að kosta nokkru til að koma í veg fyrir mengun af því heita vatni sem kemur frá verksmiðjunni. Það er reiknað með því í þeim stofnkostnaðaráætlunum, sem hér liggja fyrir frá áhugamönnum um sykuriðnað, að það verði annaðhvort að byggja geyma til að kæla afgangsvatnið eða dæla því ofan í jörðina aftur. Sá kostnaður er nokkur og ef hægt væri að losna við hann mundi stofnkostnaður verða minni. Þá vil ég líka minna á það, að orkukostnaðurinn í heild við þessa framleiðslu mundi vera um 7% af framleiðslukostnaðarverði sykurs. Til samanburðar má geta þess, að ef þetta væri unnið erlendis með olíu mundi þessi kostnaður verða 24% af kostnaðarverði innflutts sykurs. Stafar það eingöngu af því að olía yrði notuð til þessarar vinnslu. Sést best af þessu hvað hagkvæmt er að nýta þá gufu og orku sem við höfum hér í landinu, auk þess sem það skapar gífurlega mikla vinnu og sparar gjaldeyri. Samkv. skýrslu Guðmundar Björnssonar verkfræðings frá 4. des. 1981 yrði sykurverð til heildsala eftir 9 ára rekstur 2.30 kr. ísl., eða lægra verð en það hefur verið lægst á síðustu 10 árum, 1970–1980. Það hefur sem sagt aldrei orðið lægra en það, jafnvel þó að verð hafi sveiflast mikið til eins og línuritið með frv. sýnir. Ég vil nú ekki hafa þessi orð öllu fleiri, en ég vona að sú nefnd, sem fær þetta til umfjöllunar, athugi málið vel og að það verði skoðað af færustu mönnum svo að ekki verði um mistök að ræða. En vegna þess, að ég veit að það er ýmislegt mjög hagstætt við að koma þessari verksmiðju upp, er ég þess fullviss að hér er um mjög gott. mál að ræða. Ég legg áherslu á að frv. fái eins fljóta afgreiðslu og unnt er svo að hægt sé að fara sem fyrst af stað með undirbúning og uppbyggingu á góðu fyrirtæki.



Herra forseti. Hér er á ferðinni frv. til l. um sykurverksmiðju í Hveragerði sem gerir ráð fyrir að ríkisstj. sé heimilað að taka þátt í hlutafélagi sem reisi og reki sykurverksmiðju sem að stofnkostnaði er talin vera 241 millj. kr. eða 24 gamlir milljarðar. Er gert ráð fyrir að ríkisstj. sé heimilt að leggja fram allt að 29 millj. kr. af fé ríkissjóðs sem hlutafé í nefndu hlutafélagi og að ríkisstj. sé heimilt að veita ríkisábyrgð fyrir lánum eða taka lán, er hlutafélaginu verði veitt, til byggingar verksmiðjunnar að fjárhæð samtals allt að 43 millj. kr. Að auki er gert ráð fyrir að felld séu niður aðflutnings- og sölugjöld af vélum, tækjum og varahlutum til þessarar verksmiðju. Hér er því um að ræða fyrirtæki sem kostar gífurlega mikið fé, og gert er ráð fyrir að varið sé miklu af sköttum borgaranna til þess að leggja í þetta fyrirtæki. Ég vil strax segja það, að mér finnst við lestur þessara gagna, sem við þm. höfum fengið, að í þessu máli séu svo margar brotalamir að það sé útilokað að þetta mál verði afgreitt á þessu þingi. Ég hef að vísu tækifæri til að fylgjast með því í nefnd, þar sem ég á sæti í iðnn. þessarar deildar, en ég mun eindregið mæla gegn því, að þetta frv. verði samþykki nú. Til þess þarf Alþingi meiri tíma. Það þarf að rannsaka þetta mál mun betur og mér finnst að Alþingi geti ekki látið söguna frá því á s.l. vori endurtaka sig, þegar á örstuttum tíma voru afgreidd frumvörp um þrjú önnur fyrirtæki, þar sem ríkinu var heimilað að leggja fram hlutafé, fyrirtæki sem vafalaust eru mismunandi góð, en nú hefur komið í ljós, eftir að Alþingi gerði sínar samþykktir, að verulegar brotalamir eru á og skal ég ekki nánar fara út í það. Ég vil í þessu sambandi - þó að ég eigi tækifæri á því að fylgjast með þessu í nefnd - drepa á nokkur atriði, sem fram koma í gögnum þessa máls, sem ég tel að séu mjög alvarlegir fyrir.varar af hálfu þeirra sem um þetta mál hafa fjallað af hálfu iðnrn., þó að þeirra till. sé sú, að út í slíkan rekstur verði farið. Þeir benda t.d. á það á bls. 11 í þeirri skýrslu sem við þm. fengum í hendur á s.l. vori, að hrásykur sé landbúnaðarafurð og gildi hliðstæðar reglur, höft og innflutningskvótar í sykurræktunarlöndum og gilda almennt um landbúnaðarafurðir. Hrásykurverksmiðja er yfirleitt nálægt ræktunarsvæðunum. Alþjóðleg samtök hrásykurframleiðenda reyna að sporna á móti verðsveiflum á hrásykri. Þessu fylgir líka atriði sem við þekkjum mætavel úr okkar landbúnaðarsögu, að það eru bæði miklar niðurgreiðslur á sykri og alls kyns framleiðslustyrkir, sem veittir eru framleiðendum í sykurræktarlöndum til þess að tryggja að þeir geti selt sínar afurðir. Sykurframleiðsla er svo mikilvæg atvinnugrein í ýmsum löndum að reynt er að komast inn á markaðinn með miklum fjárgreiðslum af hálfu viðkomandi ríkisstjórna. Þetta er atriði sem verður að sjálfsögðu að hafa mjög vel í huga, þó að ljóst sé að verðið sé að miklu leyti mótað af uppboðsmörkuðum. Markaðsverð sykurs er mjög sveiflukennt. Það kemur fram á bls. 14 í þessari skýrslu, að niðurstaða nefndar iðnrn. sé að verðið þurfi að vera hærra en 2.5 finnsk mörk á kg, er telst hátt miðað við meðalinnflutningsverð undanfarin 10 ár. „Hvernig hvítasykursverð þróast í hlutfalli við melassaverð á komandi árum er á einskis manns færi að segja til um,“ segir í þessari skýrslu. Þeir tala sem sagt um lágmarksverð 2.50 finnsk mörk. En nú kaupum við sykur á 1.80–2.00 finnsk mörk, sem sagt á mun lægra verði en því lágmarksverði sem nefndin, sem um þetta fjallaði, telur að þurfi að vera.

Meðalverð 10 ára.

Já, meðalverð 10 ára, en við verðum að miða við hvað við sjáum fram á og hvernig markaðurinn er líklegur til að þróast. Sannleikurinn er sá, að þó að þetta sé meðalverð sem þarna var talað um og hv. þm. Þórarinn Sigurjónsson nefndi í sinni ræðu, þá er það staðreynd, að verðið í dag er 1.80–2.00, og það er enn reiknað með lækkun á markaðnum eins og ég skal nánar sýna fram á með þeim gögnum sem ég hef undir höndum. Sannleikurinn er sá, að það er á ferðinni ný tækni í sambandi við sykurframleiðslu sem við verðum að horfa á þegar slíkt mál er metið. T.d. í Bandaríkjunum er nú hafin stórfelld framleiðsla á sérstöku kornsírópi sem kemur algerlega í stað sykurs og er um 15% ódýrara en sykur. Notkun þessa efnis eykst jafnhratt og nýjar verksmiðjur taka til starfa og framboðið eykst. Mikilvægi þessarar þróunar má sjá á því, að gosdrykkjaframleiðendur þar í landi, í Bandaríkjunum, nota um 25–30% allrar sykurframleiðslunnar, en hér á landi nota gosdrykkjaframleiðendunum 20% sykurframleiðslu. Ég hef hér úrklippu úr bandarísku fagtímariti sem gefið er út af þeim sem framleiða gosdrykki, og þar er verið að veita upplýsingar um við hverju megi búast einmitt á þessum markaði, upplýsingar fyrir þá sem eru í þessari framleiðslu. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Vegna þess að gosdrykkjaiðnaðurinn er helsti kaupandi á sykri á heimamarkaði“, þ.e. yfir 30% af allri sykurframleiðslunni í Bandaríkjunum, „þá er það skoðun okkar, að notkun sérstaks kornsíróps muni lækka sykurverð í náinni framtíð. Við búumst við því að sykurverð og verð á sérstöku kornsírópi muni halda áfram að lækka til lengri tíma litið.“ Þetta er spá í þessu fagtímariti sem sérstaklega fjallar um þetta mál. Starfshópurinn hefur líka gert ákveðna fyrirvara sem nauðsynlegt er að menn átti sig á og iðnrn. - a.m.k. á tímabili - gerði að sínum. Sá fyrirvari kemur sérstaklega fram í bréfi sem iðnrn. sendi Félagi ísl. iðnrekenda 28. jan. s.l., þar sem rn. var að boða til fundar og óska eftir að Félag ísl. iðnrekenda tæki þátt í slíkum fundi. Í þessu bréfi segir, með leyfi forseta: „Forsenda fyrir byggingu sykurverksmiðju hérlendis er setning sykurlaga.“ - Takið eftir þessu orðalagi hv. þm.: „Forsenda fyrir byggingu sykurverksmiðju hérlendis er setning sykurlaga. Innflutningur á sykri verður þá háður leyfum. Einnig verður að stofna sérstakan sykursjóð, er hafi það hlutverk að tryggja innlendri iðnaðarframleiðslu sykur á heimsmarkaðsverði. Tekna í sjóðinn verður að afla með því að skattleggja innlendu framleiðsluna og hugsanlega innflutning eða með framlagi ríkissjóðs. Hafa Finska Socker“ - þ.e. finnska fyrirtækið sem var ráðgjafi í þessu efni - „gert það að skilyrði fyrir þátttöku sinni við byggingu sykurverksmiðju að sykurlög verði sett. Önnur leið til lausnar þessu er bann við innflutningi á sykri og að settir verði verðjöfnunartollar á allar vörur sem fluttar eru til landsins og innihalda sykur, t.d. kex, kökur, öl, gosdrykki, sælgæti.“ Rn. var sem sagt þeirrar skoðunar í janúar s.l., að forsenda þess að reisa slíka verksmiðju væri annaðhvort að banna innflutning á sykri til landsins eða skattleggja sérstaklega innflutning á sykri til þess að halda uppi verðinu svo að hin íslenska framleiðsla gæti þá orðið samkeppnisfær við þá erlendu. Félag ísl. iðnrekenda snerist mjög hart gegn þessu, og sú varð niðurstaðan í rn., eins og fram kemur í grg. sem fylgir frv., að iðnrn. leggur ekki til að sett verði lög um sykurinnflutning. En það er nokkuð athyglisvert, að forsenda fyrir þeirri ákvörðun rn. virðist ekki vera sú, að þeir telji slík sykurlög óæskileg í sjálfu sér eða innflutningsbann á sykri óæskilegt í sjálfu sér, heldur vegna þess, hversu erfitt verði að framfylgja slíkum reglum vegna þess hve sykur er stór hluti í ýmsum vörum sem fluttar eru til landsins. Starfshópurinn eða nefnd iðnrn. hefur líka látið frá sér fara atriði sem verða að skoðast sem mjög alvarlegir fyrirvarar í þessu efni. Hæstv. iðnrh. las t.d. upp VII. kafla í niðurstöðum nefndarinnar. Ég vil þó, vegna þess að mér finnst það merkilegur kafli, lesa hann upp, með leyfi forseta, en þar segir: „Íslendingar nota nú um 10 þús. tonn af hvítum sykri árlega.“ Ég skýt hér inn í: 10 þús. tonn er það sem reiknað er með að verksmiðjan framleiði, sem sagt alla notkun okkar Íslendinga. „Talið er að það magn breytist lítið á komandi árum þótt þjóðinni fjölgi. Neysla á íbúa hefur farið minnkandi að undanförnu. Rétt er þó að nefna að samdráttur í kex- og sælgætisiðnaði gæti haft veruleg áhrif á innlenda eftirspurn. Til þess að fullnægja þörfum landsmanna fyrir sykur koma þrjár leiðir til álita, ef eingöngu er horft á hag neytanda: 1. Óbreytt ástand, þ.e. að kaupa sykur á dagverði á uppboðsmarkaði og leyfa mörgum innflytjendum og frjálsri samkeppni að sjá um verðmyndun. 2. Opinber innkaup og verðjöfnunarsjóður, þ.e. að fylgja í fótspor flestra Evrópulanda og setja lög og reglugerð um sykurinnflutning. Til álita gæti komið að verðjafna úr sjóðnum þegar uppboðsverð á sykri er hátt, en skattleggja í hann þegar verðið er lágt. Gert er ráð fyrir samningum um innkaup. Hugsanlega kemur þátttaka í ISA til greina, en það eru alþjóðleg samtök hrásykurframleiðenda. 3. Reisa sykurverksmiðju. Verksmiðjan mundi veita um 70 manns atvinnu og sjá fyrir sykurþörf landsmanna á meðalverði er ekki væri langt frá meðalverði EBE. Verksmiðjan mundi nota innlenda orku. Þessi valkostur er sennilega dýrasti valkosturinn í stofnkostnaði og rekstrarkostnaði og sá áhættusamasti.“ Þetta er það sem nefndin tekur sérstaklega fram í sinni greinargerð. Það er rétt að hafa það í huga, að sykurnotkun hér á landi skiptist þannig að 30% eru notuð í einkaneyslu, þ.e. á heimilum, en 70% af sykri eru notuð til iðnaðarframleiðslu, ýmiss konar iðnaðar. Ef við rösuðum um ráð fram í þessu efni, ef farið væri að byggja sykurverksmiðju án þess að það mál væri búið að athuga mun betur en nú hefur verið gert, þá gæti það orðið til þess að hækka verulega verð á fjöldamörgum iðnaðarvörum, ef á að þvinga þær til þess að kaupa hina innlendu framleiðslu og gera annan iðnað okkar verr samkeppnishæfan innan annarra landa sem við erum í harðri samkeppni við, bæði vegna innflutnings þaðan svo og vegna þess að við viljum gjarnan flytja út okkar iðnaðarvörur. Allt það sem ég hef hér tilgreint - og reyndar mætti tilgreina mörg fleiri atriði sem fram koma í þessum skýrslum - bendir til þess, að það sé óráð að ætla sér að ná þessu frv. fram á þessu þingi. Þetta mál þarf miklu betri athugun. Sú nefnd, sem fær það til meðferðar, þarf að gera á því rækilegar sérfræðilegar athuganir sem tekur miklu lengri tíma en eftir lifir af þessu þingi. Áhugi á nýjum atvinnugreinum og nýjum iðnaðartækifærum hér á landi er vissulega góðra gjalda verður og ég tel lofsvert framtak þeirra manna, sem áhuga hafa á þessu máli, að hafa vakið máls á því og hafa lagt í það vinnu og fyrirhöfn að gera þessar athuganir. En reynsla okkar sýnir þó ótvírætt að slíkir áhugamenn hafa alltaf tilhneigingu til að fegra hlutina um of, hafa tilhneigingu til þess að draga úr stofnkostnaði í áætlunum, draga úr rekstrarkostnaðaráætlunum og fegra markaðsaðstæður mun meira en ástæða er til. Ég vil þó segja að þegar þessar skýrslur eru lesnar niður í kjölinn bera þær þó vott um lofsverða hreinskilni, sem við verðum vissulega að taka tillit til þegar við metum þetta mál endanlega. Hér er verið að leggja til að verja miklum fjármunum af hálfu skattborgaranna til að reisa fyrirtæki sem er í meira lagi vafasamt.



Herra forseti. Það er ofurlítið í sambandi við það sem hv. þm. Birgir Ísl. Gunnarsson sagði. Ég vil taka það fram, að það er mjög nauðsynlegt að gefa gaum öllum nýjum atvinnugreinum sem hugsanlega gætu orðið til þess bæði að auka atvinnu í landinu og spara gjaldeyri, eins og þessi atvinnugrein gefur tilefni til að ætta að muni vera hægt. Það er þó hægt að segja að það sé tilhneiging til að fegra hlutina, en ég held að það sé búið að athuga þetta mál mjög vel af mjög gætnum mönnum, eftir því sem ég þekki best til. Þó vil ég eindregið taka undir það sem hv. þm. sagði, að við athugum þetta mál mjög vel og látum það ekki fara öðruvísi frá okkur en að það sé fullkomlega athugað um hagkvæmni þess að gera þetta. Ég stend í þeirri meiningu eftir þá vinnu sem við höfum lagt í þetta, að hér sé um verulega gott mál að ræða. Í sambandi við það, sem hv. þm. vitnaði til greinar sem birtist í amerísku blaði, Beverage World, um þessi mál, vil ég lesa hér upp bréf sem ég fékk í hendurnar viðvíkjandi því. Greinin heitir “State of the Botfling Market“ og birtist í Beverage World í nóv. 1981. Það er Hinrik Guðmundsson verkfræðingur sem skrifaði bréfið. Þar segir með leyfi hæstv. forseta: „Í greininni reynir Thompson að spá fyrir um þróun í framleiðslu gosdrykkja og hráefna til þeirra í Bandaríkjunum á næstu árum og ráðleggur um fjárfestingar í því sambandi. Hann hugsar að sjálfsögðu í samræmi við stærð og gerð bandaríska samfélagsins, sem er öðruvísi að gerð en hið íslenska og auk þess þúsundfalt mannfleira. Greinin er vissulega fróðleg fyrir þá sem vilja eða þurfa að fylgjast með þróun gosdrykkjaframleiðslu þar í landi, en hefur ekki beina þýðingu fyrir okkur Íslendinga. Thompson víkur að því, að meira en 30% af sykurframleiðslunni (væntanlega í Bandaríkjunum) fari til gosdrykkjagerðar og því sé líklegt að maíssíróp verði að einhverju leyti tekið til gosdrykkjagerðar í stað sykurs, ef verulegur verðmunur er á sykri og maíssírópi, og muni það valda verðlækkun á sykri. Það er vissulega hægt að nota maíssíróp í staðinn fyrir sykur að hluta til við gosdrykkjaframleiðslu og það var gert um tíma í Ölgerðinni Egill Skallagrímsson hf. eftir stríðið, þegar sykurskortur var í heiminum. En þetta var neyðarúrræði og því hætt þegar sykur var aftur fáanlegur á viðhlítandi verði, enda voru gosdrykkir gerðir úr maíssírópi ekki eins góðir og úr sykri. Maíssíróp er framleitt úr maíssterkju með því að brjóta hana með sýru og hvötum niður í dextrósu, maltósu og glúkósu, sem er langtum minna sæt en venjulegur sykur, enda þótt sykurmagnið sé það sama, sykurtegundin er önnur. Thompson gerir ekki grein fyrir efnasamsetningum HFCS, en nafnið bendir til að í maíssírópi sé bætt frúktósu eða sætefnum til bragðbætis, en sætefnin hafa lengi legið undir grun um að vera krabbameinsvaldar og því verið bönnuð í matvælaiðnaði, m.a. hér á Íslandi. Sé gert ráð fyrir því, að stórframleiðsla á maíssírópi fari í hönd, jafnvel svo milljónum eða tugmilljónum tonna skipti á ári, þá fer ekki hjá því að eftirspurn eftir maís vex að sama skapi stórlega og verð hans hækkar. Verðmunurinn, sem Thompson telur vera 15%, er þá fljótur að fara. Verðsveiflur á maís og sykri vegna veðurfars og mismunandi uppskeru halda auðvitað áfram eftir sem áður. Í þessu sambandi má geta þess, að í hverri 0.25 lítra flösku af sætum gosdrykk eru um 25 grömm af sykri, sem kostar 1/40 af verði 1 kg af strásykri eða 10–15 aura ef strásykursverðið er 4–6 kr. kg. Þá skal þess einnig getið, að fyrirhuguð sykurverksmiðja í Hveragerði gæti selt gosdrykkjaframleiðendum fljótandi sykur á lægra verði en sykur í sekkjum. Fljótandi sykur yrði fluttur eftir þörfum með tankbílum til gosdrykkjaframleiðenda og dælt þar í geymslutank, sem síðan mætti dæla úr til safagerðar eftir hentugleika. Framleiðendur mundu þá losna við allar sekkjatilfærslur, geymslupláss mundi nýtast betur og ekki þyrfti að hafa fyrir því að leysa sykurinn upp í vatni fyrir notkun í safagerð. Þannig mundi tilkostnaðurinn lækka. Af fyrrgreindum ástæðum og með hliðsjón af því sykurverði, sem áætlanir ÁS eða (Áhugamannafélags um sykuriðnað) og FS (Finska Socker) hafa leitt í ljós, tel ég ekki ástæðu til að hafa áhyggjur af verðfalli á sykri vegna samkeppni af hálfu maíssírópsframleiðenda“. Ég hef svo ekki fleiru við þetta að bæta, en af því að hv. þm. Birgir Ísl. Gunnarsson vitnaði til greinar Thompsons hér áðan fannst mér eðlilegt að þetta kæmi fram.



Herra forseti. Ég ætla ekki að bæta miklu við það sem ég sagði áðan, aðeins að taka það fram til að fyrirbyggja misskilning, ef hann væri h já mönnum, að iðnrn. ber þetta mál ekki fram með það í huga, að sett verði einhver verndarlöggjöf í sambandi við innflutning á sykri, og gerði þeim áhugaaðilum grein fyrir því sem hafa mjög eindregið óskað eftir að aflað yrði heimilda til stuðnings og þátttöku af ríkisins hálfu í þessu fyrirtæki, þó sem minnihlutaaðila eins og hér er gert ráð fyrir. Það er fyrst eftir að það lá fyrir, að áhugaaðilarnir, sem hafa lagt mikla vinnu í þetta mál, vildu eftir sem áður að þessara heimilda yrði aflað, að þetta frv. er flutt sem stjfrv. Það er alveg ljóst, að ef við færum að taka hér upp eða setja sérstaka löggjöf um þessi efni, þá, mundi því fylgja margháttaður vandi og fyrirhöfn og einnig hætta á að menn færu þá inn í niðurgreiðslu varðandi íslenskan iðnað, því að fyrirheit eru um að íslenskur iðnaður fái að njóta verðs á aðföngum sínum sem sambærilegt sé við heimsmarkaðsverð. Ég tel ekki skynsamlegt að bæta á þann vanda, sem við glímum þar við, eða þá stefnu, sem við höfum framfylgt og þurfum að framfylgja sérstaklega þegar um er að ræða innflutt hráefni. Það háttar vissulega öðruvísi til þegar um er að ræða úrvinnslu úr innlendum afurðum, svo sem ull og skinnum, í sambandi við okkar eigin iðnað. - Þetta vildi ég að hér kæmi fram.



Herra forseti. Málefni aldraðra hafa verið mjög í sviðsljósinu í hinum vestræna heimi, en einkum þó á Norðurlöndum um þessar mundir. Ástæða þess er sú þjóðfélagsþróun sem leiðir til þess, að hlutfall aldraðra meðal þjóðfélagsþegnanna fer hækkandi og þeim fer fjölgandi sem eru í elstu aldurshópunum. Þetta vil ég ekki kalla vandamál, eins og heyrist stundum. Ég tel að hér sé um að ræða vísbendingu um verkefni sem við verðum að fást við og leysa. Hvergi hafa umskipti orðið eins glögg og hér á landi á þessu sviði því að fyrir aðeins einni öld, eða á árunum 1860–1870, voru meðalævilíkur kvenna á Íslandi 37.9 ár, en karla 31.9 ár. Okkur finnst þessar tölur ótrúlegar, en við megum ekki gleyma því að um miðja síðustu öld gengu farsóttir yfir þetta land nær árvisst, en viðnámsþróttur þjóðarinnar var lítill, matarskortur verulegur og húsakostur lélegur. Manndauði var því mikill. Á það má minna, að á 10 ára bilinu frá 1841–1850 dóu að meðaltali 343 af hverjum 1000 lifandi fæddum börnum áður en þau náðu eins árs aldri. Á þeim tíma var þetta tvisvar til þrisvar sinnum hærri tala en t.d. í Danmörku. Mislingaárið 1846 komst ungbarnadauði hér á landi upp í 644 börn af hverjum 1000 lifandi fæddum börnum. Ísland er því eitt gleggsta dæmið um hvernig þjóð vinnur sig upp frá því að vera vanþróað land til þess ástands sem við nú höfum og kennum við velmegun eða velferð. Í dag eru Íslendingar í þeim hóp þ jóða sem getur stært sig af því að hafa lægstan ungbarnadauða. Á árinu 1980 dóu 7.7 af hverjum 1000 lifandi fæddum, og það er hvergi vitað um lægri tölu í heiminum. Jafnframt getum við greint frá því, að Íslendingar ná hærri meðalaldri en þekkist með öðrum þjóðum: konur 79.7 árum og karlar 73.7 árum. Almenn dánartala hér er 6.7–6.9 af hverjum 1000 íbúum og er óvíða lægri í heiminum. Allt eru þetta taldir góðir mælikvarðar á heilbrigðisástand þjóðanna. Á þetta vil ég minna þar sem við erum að leggja fram frv. til l. um málefni aldraðra, en eins og ég sagði í upphafi hlýtur þjóðin að eignast vaxandi hóp aldraðra með batnandi heilsufari og það verður að taka sérstakt tillit til þessa hóps. Í fyrra lagði ég fram stjfrv. um heilbrigðis- og vistunarþjónustu fyrir aldraða og á sama þingi var lagt fram þmfrv. um sérhannað húsnæði fyrir aldraða og öryrkja. Hvorugt þessara frv. náði fram að ganga, en samkomulag var um að ákvæði stjfrv. um Framkvæmdasjóð aldraðra yrðu að lögum og var stofnun þess sjóðs staðfest með lögum nr. 49/1981. Í nál. heilbr.-og trn. Nd., sem fjallaði um það frv., var lagt til að skipuð yrði nefnd til að endurskoða stjfrv. ásamt þeim brtt. og aths. sem fram höfðu komið, og jafnframt var vísað til ríkisstj. þáltill. þm. Alþfl. um heilbrigðis- og félagslega þjónustu við aldraða. Í framhaldi af þessu skipaði ég 24. júlí s.l. nefnd sjö manna, sem fékk það hlutverk að gera tillögur um samræmingu á skipulagi í heilbrigðisþjónustu fyrir aldraða með tilliti til félagslegra og heilsufarslegra sjónarmiða, og vitnaði þá til þáltill. sem fyrr var greind. Í þessari nefnd eiga sæti Aðalheiður Bjarnfreðsdóttir formaður starfsmannafélagsins Sóknar, tilnefnd af Alþýðusambandi Íslands, Þórarinn V. Þórarinsson lögfræðingur, tilnefndur af Vinnuveitendasambandi Íslands, Gunnhildur Sigurðardóttir hjúkrunarforstjóri, tilnefnd af Öldrunarfræðafélagi Íslands, og Adda Bára Sigfúsdóttir, tilnefnd af Sambandi ísl. sveitarfélaga. Án tilnefningar skipaði ég Pétur Sigurðsson alþm., Hrafn Sæmundsson prentara og Pál Sigurðsson ráðuneytisstjóra í nefndina og var hann jafnframt skipaður formaður nefndarinnar. Dögg Pálsdóttir lögfræðingur hefur unnið með nefndinni sem starfsmaður og ritari. Þessi nefnd tók til starfa í byrjun sept. s.l. og hefur hún samið það lagafrv. sem hér hefur verið lagt fram. Nefndin varð sammála um upphaflega gerð frv., en lítillegar breytingar hafa verið gerðar á því við meðferð málsins í ríkisstj. og mun ég gera grein fyrir þeim hér síðar. Aðaltilgangurinn með því að semja sérstakt frv. um málefni aldraðra er sá, að það verði komið á samræmdu skipulagi á allri þjónustu við aldraða og þar verði tekið tillit til heilsufarslegra jafnt sem félagslegra sjónarmiða. Þá hefur það verið markmið nefndarinnar að tengja öldrunarþjónustu við þá þjónustu sem þegar er fyrir hendi þannig að ekki verði byggt upp nýtt bákn þjónustustarfsemi í þessu skyni. Hefur því niðurstaðan orðið sú að tengja þessa starfsemi við heilsugæslustöðvar, þar sem þær eru í hraðri uppbyggingu og munu verða um landið allt, og tengja hana síðan við félagslega þjónustu sveitarfélaga þegar hún kemur og þar sem hún er þegar komin. Áður en ég greini frá efni þessa frv. vil ég benda á mjög gagnleg fskj., sem frv. fylgja, sem geta orðið þm. til leiðbeiningar þegar þeir taka efnislega afstöðu til þessara mála. Sérstaklega vil ég benda á að í þessum gögnum er að finna mannfjöldaspá fyrir Ísland árabilið 1980– 2000. Í þessari spá kemur fram að gert er ráð fyrir að almenn mannfjölgun verði á bilinu 19.4–23.3% á þessum tíma, en gert ráð fyrir að þeim, sem eru 70 ára og eldri, fjölgi um 39.7% á sama tíma eða næstum tvisvar sinnum hraðar en heildarmannfjöldinn eykst. Það er því gert ráð fyrir að aldraðir, þ.e. þeir sem eru 70 ára og eldri, verði nálægt því 6200 fleiri um næstu aldamót en þeir eru í dag. Þetta rennir að sjálfsögðu sterkum stoðum undir þá fullyrðingu hér að framan, að málefni aldraðra séu verkefni sem við verðum að líta á sérstaklega til þess að þeim verði sinnt svo viðunandi sé. Nú má enginn skilja orð mín svo, að ég telji að þessu máli hafi ekki verið sinnt til þessa. Margt hefur verið vel gert í þeim efnum, bæði af hálfu ríkis og sveitarfélaga og einstakra áhugaaðila á þessu sviði undanfarin ár og áratugi. Í þessu sambandi vil ég t.d. nefna að tala rúma og vistmannafjöldi á dvalarheimilum aldraðra jókst um tæplega 500 á tímabilinu 1972–1981. Þar að auki hafa mörg sveitarfélög tekið þessi mál til sérstakrar meðferðar, einkum stærri sveitarfélög, og er þar Reykjavík að sjálfsögðu mjög í fararbroddi, en borgin hefur sinnt þessum málefnum í vaxandi mæli á síðustu árum. En til þess að starfið verði hnitmiðað tel ég að löggjöf eins og sú, sem hér hefur verið lýst, sé nauðsynleg, a.m.k. um einhvern tíma meðan ríki, sveitarfélög og aðrir, sem að þessum málum vinna, eru að aðlaga sig þeim breytingum sem í vændum eru. Ég vík þá að helstu nýmælum þess frv. sem ég legg hér fram. Þau eru: 1. Sett er fram það markmið, að aldraðir eigi völ á þeirri heilbrigðisþjónustu og félagslegri þjónustu, sem þeir þurfa, og að þessi þjónusta sé veitt á því þjónustustigi sem er eðlilegast og hagkvæmast miðað við ástand og þörf hins aldraða. 2. Lagt er til að yfirstjórn öldrunarmála sé í höndum eins rn., heilbr.- og trmrn., og að þar verði sett á stofn sérstök deild til að annast þennan málaflokk. 3. Lagt er til að sett verði á stofn samstarfsnefnd um málefni aldraðra. Hlutverk þessarar nefndar yrði allvíðtækt; annars vegar stefnumótun og hins vegar er henni ætlað að vera ráðgefandi aðili. 4. Lagt er til að stjórnum heilsugæslustöðva, í samvinnu við félagsmálaráð þar sem þau starfa, verði falin stjórn öldunarmála á sínu svæði. 5. Lagt er til að við hverja heilsugæslustöð starfi þjónustuhópur aldraðra. Þessi þjónustuhópur yrði samstarfshópur starfsfólks heilsugæslustöðvar, starfsfólks félagslegrar þjónustu svo og þeirra stofnana sem vinna að öldrunarþjónustu á starfssvæði þjónustuhópsins. 6. Lagt er til að komið verði á fót heimaþjónustu fyrir aldraða. Með heimaþjónustu er átt við þá aðstoð sem veitt er á heimili aldraðs einstaklings. Þessi þjónusta er tvíþætt, annars vegar heilbrigðisþjónusta og hins vegar félagsleg þjónusta. 7. Sett er fram tillaga um skilgreiningu á því, hvaða stofnanir teljist dvalarstofnanir fyrir aldraða. 8. Lagt er til að vistunarmat fari fram áður en menn verði vistaðir á dvalarstofnunum fyrir aldraða. 9. Lagt er til að kostnaður af vistun á dvalarstofnunum fyrir aldraða verði greiddur af sjúkratryggingadeild Tryggingastofnunar ríkisins eða með beinum framlögum úr ríkissjóði. Þó er gert ráð fyrir að vistmenn taki þátt í greiðslu dvalarkostnaðar eftir ákveðnum reglum í samræmi við tekjur. Frv. skiptist í fimm kafla, en auk þess eru þar ákvæði til bráðabirgða. Í l. kafla frv. er rætt um skiplag öldrunarþjónustunnar og það markmið sem miða skuli að. Þar er gert ráð fyrir að yfirstjórn öldrunarmála sé í heilbr.- og trmrn., og til þess að undirstrika mikilvægi málsins er gert ráð fyrir að sett verði á stofn sérstök deild innan rn. sem annist þessi mál. Þá er gert ráð fyrir að stofnaður verði samstarfshópur um málefni aldraðra, sem í eigi sæti fulltrúar frá Öldrunarráði Íslands; frá félagsmálaráðuneyti og Sambandi ísi. sveitarfélaga, og sé þessi samstarfsnefnd tengd rn. þannig að deildarstjórinn sé ritari ráðsins og ráðh. skipi tvo menn án tilnefningar. Í 4. gr. eru verkefni þessarar samstarfsnefndar tilgreind, en þau eru fyrst og fremst að hafa frumkvæði að stefnumótun um málefni aldraðra og að annast áætlanagerð um málefni þeirra fyrir landið í heild. Þá er gert ráð fyrir að nefndin verði tengiliður milli ráðuneyta og stofnana um starfsemi að málefnum aldraðra og sé ráðh. og ríkisstj. til ráðuneytis um hvaðeina sem snertir þessi málefni. Þá er gert ráð fyrir að samstarfsnefndin skeri úr ágreiningsmálum sem upp kunna að koma, og að lokum er gert ráð fyrir að samstarfsnefndin geri tillögu til ráðh. um reglur um vistunarmat aldraðra, sem gert er ráð fyrir að fari jafnan fram þegar aldraðir þurfa að vistast á stofnunum til langs tíma. Frv. gerir, svo sem ég áður sagði, ráð fyrir að starfsemi fyrir aldraða sé tengd við heilsugæslustöðvar, og er gert ráð fyrir að stjórn heilsugæslustöðvar, í samráði við félagsmálaráð þar sem þau eru starfandi, fái tiltekin verkefni á sviði öldrunarmála. Þessi verkefni eru talin upp í 5. gr. frv. og er þar fyrst og fremst um að ræða skipulagningu á öldrunarþjónustu í umdæmum, að kveðja menn til starfa í þjónustuhóp aldraðra, að gera tillögur til sveitarstjórna um starfslið í heimaþjónustu umdæmis og að sjá um að ákvæðum og reglugerðum, sem lúta að málefnum aldraðra, sé framfylgt. Þá er gert ráð fyrir að á hverri heilsugæslustöð sé til kallaður sérstakur starfshópur innan stöðvarinnar sem hefur þessi mál með höndum, svokallaður þjónustuhópur aldraðra, en þar sem það á við getur þessi þjónustuhópur starfað við aðra heilbrigðisstofnun en heilsugæslustöð, allt eftir ákvörðun sveitarstjórnar. - Til að fyrirbyggja misskilning vil ég taka fram, að þjónustuhópur við aldraða er samstarfshópur starfsfólks í heilsugæslustöð eða félagslegri þjónustu viðkomandi sveitarfélags, en hér er ekki verið að byggja upp starfsemi sem krefst aukins starfsliðs. Hlutverk þjónustuhóps aldraðra er fyrst og fremst að fylgjast með heilsufarslegri og félagslegri velferð aldraðra í umdæminu, að meta vistunarþörf, eins og áður var á minnst, og sjá til þess, að aldraðir á heilsugæslusvæðinu fái þá þjónustu sem þeir þarfnast. Þá á ávallt að hafa það markmið fyrir augum að aldraðir geti sem allra lengst búið eðlilegu heimilislífi. Í II. kafla frv. er rætt um Framkvæmdasjóð aldraðra og má segja að þessi kafli sé að mestu leyti óbreyttur frá gildandi lögum um þetta efni sem gildi tóku í lok s.l. árs. Þó vil ég geta eftirfarandi breytinga: Í fyrsta lagi er frv. gert ráð fyrir sérstöku gjaldi sem innheimt verði í þennan sjóð í fimm ár. 2. Þar er gert ráð fyrir að skipaðir séu varamenn sjóðsstjórnarmanna og að deildarstjóri öldrunarmála í heilbr.- og trmrn. sé ritari sjóðsstjórnar. Þá er lagt til að kostnaður við vörslu og stjórn sjóðsins verði greiddur af honum sjálfum. 3. Í sambandi við hlutverk sjóðsins er lögð til sú breyting frá gildandi lögum, að heimilt sé að veita framlög til að standa straum af breytingum og endurbótum á dvalarstofnunum aldraðra sem nauðsynlegar eru og leiðir af ákvæðum laganna. 4. Þá er og gert ráð fyrir að sjóðurinn geti fjármagnað önnur verkefni sem sjóðsstjórnin telur brýn og ráðh. samþykkir og tengd eru öldrunarmálum, svo sem kannanir á málefnum aldraðra og því um líkt. Í III. kafla frv., sem ber heitið Heimaþjónusta, er rætt um þá aðstoð á heimili aldraðs einstaklings sem lögin gera ráð fyrir. Hér er um að ræða tvíþætta þjónustu: Annars vegar heilbrigðisþjónustu, þ.e. heimilislækningar, heimahjúkrun og endurhæfingu sem fram getur farið þar. Hins vegar er um að ræða félagslega þjónustu, svo sem heimilishjálp, félagsráðgjöf, heimsendingu matar og annað því um líkt. Þá er gert ráð fyrir að ráðh. geti með reglugerð ákveðið að fleiri þjónustuþættir heyri til þessari þjónustu og að hún taki til fleiri en aldraðra þyki það henta. Hinir ýmsu þættir heimaþjónustunnar eru skipulagðir af stjórn heilsugæslustöðvarinnar, svo sem fram kemur í 5. gr. frv., þegar stjórnin hefur fengið tillögur þjónustuhóps aldraðra. Er þetta gert í samvinnu við félagsmálaráð þar sem þau eru starfandi. Frv. gerir ráð fyrir að þessi þjónusta sé sem víðtækust og ekki einvörðungu veitt að degi til, heldur einnig sem kvöld-, nætur- og helgardagaþjónusta ef aðstæður eru þannig að skynsamlegt sé að reyna að koma slíku við. Í IV. kafla frv. er rætt um dvalarstofnanir fyrir aldraða. Í þessum kafla er gert ráð fyrir dvalarstofnunum aldraðra á fimm mismunandi vegu. Í fyrsta lagi er þar um að ræða sérhannaðar íbúðir þar sem sérstaklega er tekið tillit til þarfa aldraðra. Er gert ráð fyrir að þessar íbúðir geti verið tvenns konar hvað þjónustustig snertir, þ.e. annars vegar þjónustuíbúðir þar sem bæði er húsvarsla og afnot af sameiginlegu rými, en hins vegar verndaðar þjónustuíbúðir búnar kallkerfi með vörslu allan sólarhringinn þar sem fólk getur fengið ýmsa sameignlega þjónustu, svo sem máltíðir, ræstingu og því um líkt. 2. Dvalarheimili fyrir aldraða eru ætluð öldruðu fólki sem ekki er fært um að annast eigið heimilishald með aðstoð. Þar er gert ráð fyrir einstaklingsherbergjum og fjölbýliseiningum. Gert er ráð fyrir að dvalarheimili aldraðra veiti þjónustu í ríkum mæli og að þar séu sameiginlegar vistarverur til vinnu, tómstundastarfa og þjálfunar. 3. Hjúkrunarheimili eða hjúkrunardeildir eru ætluð öldruðum sem eru svo lasburða að þeir geta ekki notfært sér þá þjónustu sem veitt er í dvalarheimilum fyrir aldraða eða í íbúðum af neinu tagi. Hjúkrunarheimili og hjúkrunardeildir eru því hönnuð með það í huga að hægt sé að veita þar góða hjúkrunar- og læknisþjónustu. Þá er það nýmæli í frv., að gert er ráð fyrir að á slíkum heimilum sé a.m.k. helmingur vistrýmis í einstaklingsherbergjum. Frv. gerir ráð fyrir að hjúkrunarheimili séu tvískipt eftir vandamálum sjúklinga þannig að sjúklingar með sérstök geðræn vandamál geti verið á sérstökum deildum. 4. Sjúkradeildir fyrir aldraða er gert ráð fyrir að séu hannaðar á svipaðan hátt og spítaladeildir eru nú. Þessar deildir eru fyrst og fremst ætlaðar langlegufólki því sem þarfnast mjög mikils eftirlits og hjúkrunar. Frv. gerir ráð fyrir að slíkar deildir séu í starfstengslum við öldrunarlækningadeildir sjúkrahúsa, lyflækningadeildir eða almenn sjúkrahús og þau séu nánast hluti af almenna sjúkrahúsakerfinu. 5. Dagvist fyrir aldraða er talin upp í frv. þessu sem sjálfstæð starfsemi, en þó er gert ráð fyrir að hún gæti ýmist verið sjálfstæð eða hluti stofnunar, hvort heldur er dvalarheimilis, íbúðar eða hjúkrunarheimilis. Þá er gert ráð fyrir að vistmenn í dagvist geti sótt hana daglangt daglega eða tímabundið. Nokkur umræða varð um það, þegar rætt var um frv. um öldrunarmál á síðasta þingi, hvernig haga skyldi ákvörðun um innlögn á þessar stofnanir. Í 18. gr. þessa frv. er gert ráð fyrir að stjórn dvalarstofnunar ákveði vistun, en áður en stjórnin ákveður vistun þarf hún bæði að fá tillögur forstöðumanns stofnunar og mat þjónustuhóps aldraðra á þjónustuþörfinni. Þó er gert ráð fyrir að vistmenn á dvalarstofnun eigi forgang að vistun á hjúkrunardeild á sömu stofnun án þess að sérstaki mat þurfi að fara fram og að stjórnir dvalarstofnana og daglegir stjórnendur ráði flutningi vistmanna innan dvalarstofnunar þannig að ekki sé verið að gera kerfið allt of flókið. Í frv. eru tekin upp ákvæði gildandi laga um dvalarheimili fyrir aldraða og er þau að finna í 19.–22. gr. í frv. Þá er gert ráð fyrir að þær dvalarstofnanir fyrir aldraða, sem starfandi eru við gildistöku laganna, verði að lúta ákvæðum þeirra. Er stefnt að þriggja ára umþóttunartíma til að uppfylla skilyrði um búnað sem leiðir af ákvæðum 17. gr. Er þá sérstaklega minnt á ákvæði sem bætt er inn í reglur um Framkvæmdasjóð aldraðra til að stuðla að því, að þær stofnanir, sem nú eru starfandi, geti haft fjárhagslegt bolmagn til þessara nauðsynlegu breytinga. V. kafli frv. fjallar um ýmis ákvæði og er þar fyrst til að taka, að í 24. gr. eru ákvæði um að vistmenn í þjónustuíbúðum greiði húsaleigu samkv. ákvörðun rekstraraðila, en vistmenn í vernduðum þjónustuíbúðum greiði bæði húsaleigu og sérstakt þjónustugjald samkv. ákvæðum sömu aðila. Er gert ráð fyrir að daggjaldanefnd ákveði að öðru leyti daggjöld á dvalarstofnunum fyrir aldraða, þ.e. dvalarheimilum aldraðra, hjúkrunarheimilum, hjúkrunardeildum og sjúkradeildum. Hins vegar er gert ráð fyrir í 27. gr. að ráðh. setji gjaldskrá um dagvist fyrir aldraða og fari þar að ráðum samstarfsnefndar um málefni aldraðra samkv. 3. gr. Í 26. gr. er það nýmæli í frv. þessu, að sjúkratryggingadeild Tryggingastofnunar ríkisins greiði dvalarkostnað á þjónustustofnunum aldraðra öðrum en íbúðum og dagvistun. Greinin gerir ráð fyrir að vistmenn sjálfir taki þátt í þessum kostnaði þannig að lífeyrir þeirra hjá lífeyristryggingadeild Tryggingastofnunar ríkisins renni til sjúkratryggingadeildar. Þá er gert ráð fyrir að eigi vistmaður rétt í lífeyrissjóði renni hluti þess lífeyris til sjúkratryggingadeildar til að greiða kostnað. Þó gerir greinin ráð fyrir að vistmaður á dvalarheimili fyrir aldraða haldi eftir til eigin þarfa 25% tekna sinna og aldrei lægri fjárhæð en 1500 kr. á mánuði, en vistmaður á hjúkrunarheimili, hjúkrunardeild eða sjúkradeild haldi eftir til eigin þarfa 15% tekna sinna og ekki lægri upphæð en 1000 kr. á mánuði, og er gert ráð fyrir að þessar upphæðir breytist í samræmi við breytingar á upphæðum bóta almannatrygginga. Í ákvæði til bráðabirgða er gert ráð fyrir að ákvæði þessarar greinar, 26. gr., geti komið til framkvæmda í áföngum því að augljóst er að hér er um að ræða mjög mikla breytingu á gildandi greiðslufyrirkomulagi og getur þurft aðlögunartíma bæði fyrir Tryggingastofnun og lífeyrissjóði að koma greininni til framkvæmda svo sem frv. gerir ráð fyrir. Í 27. gr. er gert ráð fyrir að kostnaður af rekstri heimaþjónustu sé greiddur af sjúkrasamlögum, en þó þannig að kostnaðarþátttaka ríkis og sveitarfélaga í þessari þjónustu sé önnur en gildir um aðra þjónustu, þannig að sveitarfélög greiði 65% og ríkissjóður 35%, og verður annaðhvort að gera þennan kostnaðarþátt upp sérstaklega milli ríkis og sveitarfélaga eða reikna þennan kostnaðarþátt inn í heildarkostnaðarskiptingu ríkis og sveitarfélaga í sjúkratryggingum og breyta þannig hlutfallstölu þeirri sem nú gildir. Gert er ráð fyrir, verði frv. þetta samþykkt, að lögin öðlist gildi 1. jan. n.k., en í ákvæðum til bráðabirgða er gert ráð fyrir að undirbúningur að framkvæmdinni verði þegar hafinn; annars vegar með því að setja á stofn samstarfsnefnd um málefni aldraðra og hins vegar að koma á hinni sérstöku deild í heilbr.- og trmrn. sem á að sjá um framkvæmd þessa málaflokks. Þá er í bráðabrigðaákvæði einnig gert ráð fyrir að lögin skuli endurskoðuð innan fimm ára með sérstöku tilliti til Framkvæmdasjóðs aldraðra. Þá er í bráðabirgðaákvæði einnig gert ráð fyrir að 26. gr. komi til framkvæmda í áföngum, svo sem ég hef þegar lýst. Herra forseti. Ég hef rakið ákvæði frv. í allstuttu máli. Þm. hafa eflaust veitt því athygli, að með þessu frv. fylgja mjög ítarleg fskj. um ýmis atriði sem þessu máli eru viðkomandi. Það vinnst ekki tími til að gera grein fyrir þessum fskj., en ég vil ítreka að í þeim er að finna mjög mikilvægar upplýsingar um ástand þessara mála hér á landi í dag. Í fyrsta lagi er að finna upplýsingar um vistrými fyrir aldraða eins og það var 1. nóv. s.l. Í öðru lagi eru þar ítarlegar upplýsingar um hvern þátt Tryggingastofnun ríkisins á nú í greiðslu fyrir vistun á dvalarheimilum fyrir aldraða. Í þriðja lagi eru verulegar upplýsingar um ákvæði dönsku félagsmálalaganna hvað snertir aldraða svo og um stofnanir á vegum sveitarfélaga þar í landi. Í fjórða lagi er þar að finna yfirlit yfir ýmsa þætti tryggingamála er snerta aldraða. Í fimmta lagi eru upplýsingar frá heilbrigðismálaráði Reykjavíkur um heimahjúkrun í Reykjavík, en eins og ég sagði áður er Reykjavík að mörgu leyti til fyrirmyndar í sambandi við starfsemi að málefnum aldraðra. Í sjötta lagi er yfirlit yfir kostnað kaupstaðanna allra á árinu 1980 vegna rekstrar heimilishjálpar, og kemur það sama fram og áður, að Reykjavík er þar í nokkurri forustu, en mjög mörg sveitarfélög, jafnvel kaupstaðir, sinna þessu verkefni lítið sem ekki. Að lokum eru í fskj. ýmis sýnishorn af því, hvernig lífeyrisrétti, þar með töldum lífeyrisjóðsrétti, er háttað hjá einstaklingum sem fæddir eru á árabilinu 1901-1905, eftir því í hvaða lífeyrissjóði þeir eiga rétt og eftir því hvernig fjölskylduaðstæðum þeirra er háttað. Í þessari framsöguræðu ætla ég ekki að fara fleiri orðum um það frv. sem hér er lagt fram. Ég vil hins vegar minna á það, að Alþingi hefur áður með sérstakri þál. gert árið 1982 að ári aldraðra. Í tilefni af því eru starfandi tvær nefndir; annars vegar nefnd, sem Alþingi kaus sérstaklega af því tilefni, og hins vegar nefnd sú sem fyrr greinir og annaðist samningu þessa frv. Sameinuðu þjóðirnar hafa ákveðið að halda á þessu ári heimsráðstefnu um öldrun og verður hún haldin í Austurríki í sumar. Þar að auki hefur Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin ákveðið að árið 1982 verði helgað málefnum aldraðra og alþjóðaheilbrigðisdagurinn 7. apríl er valinn til að koma þessum málefnum á framfæri og kynna þau fyrir þjóðum heims. Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin velur hverjum heilbrigðisdegi sérstakt kjörorð og kjörorð Alþjóðaheilbrigðisdagsins í ár er „a life to years“, sem við höfum snúið á íslensku þannig að við segjum: gæðum ellina lífi. Með þessu viljum við minna á að ellin er ekki sjúkdómur í sjálfu sér og ellin veldur ekki sjúkdómum. Þeir, sem aldraðir eru, eru hins vegar móttækilegri fyrir sjúkdóma á því aldursskeiði en sumir aðrir. En menn eldast misvel og margt fólk, sem náð hefur háum aldri, er líkamlega og andlega hraust. Líklega eru þó elliárin um margt viðkvæmasti hluti ævinnar næst á eftir ungbarnaaldrinum. Fram hjá því verður þó ekki litið, að ellinni fylgir fyrr eða síðar hrörnun af einhverjum toga sem getur rutt sjúkdómum braut, og að því þarf að hyggja í tíma. Verði menn aldraðir kemur að því að þeir, sem næstir standa, geta ekki lengur veitt nauðsynlega aðstoð og þá verða aðrir aðilar að koma til: fyrst vinir, kunningjar og nágrannar, síðan opinberir aðilar, sveitarfélög, ríki og áhugamannasamtök. Það er hlutverk þess frv., sem ég hef lýst hér, að reyna að koma skipulagi á málefni aldraðra fyrir þjóðfélagið í heild, að hætta að líta á málefni aldraðra sem vandamál, en líta í staðinn á það sem eitt af þeim verkefnum sem við verðum að vinna saman að. Markmið þess verkefnis er það sem segir í kjörorði ársins: að gæða ellina lífi. Herra forseti. Ég legg til að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn.



Herra forseti. Þegar frv. um málefni aldraðra var lagt fram á síðasta þingi höfðum við Alþfl.-menn einkum við það frv. að athuga að ekki væri nægilega vel séð fyrir félagslega þættinum í þjónustu fyrir aldraða, svo sem heimilisþjónusta og heimahjúkrun. Á því þingi lögðu því Alþfl.-menn fram fjölmargar brtt. við það frv., einkum að því er snertir félagslega þáttinn og uppbyggingu á heimilisþjónustu fyrir aldraða. Ég vil fagna því, að þetta frv. er fram komið, og kannske sérstaklega því, að auðsætt er að í þessu frv., sem hér er til umr., hefur verið tekið tillit til sjónarmiða okkar Alþfl.manna, eins og fram kemur í grg. frv., en til ríkisstj. var vísað á síðasta þingi till. til þál. frá Alþfl.-mönnum um samræmingu á heilbrigðis- og félagslegri þjónustu fyrir aldraða. Fram kom í nál. að það var gert í trausti þess, að við samningu á nýju frv. um málefni aldraðra yrðu þeir þættir, sem þáltill. fól í sér, teknir til greina. Í 1. gr. frv., sem lagt var fram á síðasta þingi, kom fram, að markmiðið væri að stuðla að samræmingu heilbrigðisog vistunarþjónustu fyrir aldraða. Í því frv., sem við nú fjöllum um, kemur fram að markmiðið sé að aldraðir fái þá heilbrigðis- og félagslegu þjónustu, sem þeir þurfa á að halda, og hún sé veitt á því þjónustustigi sem er eðlilegast og hagkvæmast miðað við þörf og ástand hins aldraða, einnig að lögin miði að því að aldraðir geti svo lengi sem verða má búið við eðlilegt heimilislíf, en að jafnframt sé séð fyrir nauðsynlegri stofnanaþjónustu þegar hennar er þörf. Hér er því um grundvallarmismun á markmiðum í þessum tveim frumvörpum að ræða. Því vil ég sérstaklega fagna, því að ég er þeirrar skoðunar, að þjónustukeðju fyrir aldraða eigi að byggja upp með þeim hætti að hún gefi hinum aldraða valkosti, t.d. á þann hátt að aldraðir eigi þess kost að dvelja í átthögum sínum og umhverfi svo lengi sem þeim er mögulegt ef þeir svo óska. Við þessa umr. ætla ég ekki að fara efnislega ofan í einstaka þætti eða greinar þessa frv. Frv. var lagt fram fyrir tveimur eða þrem dögum svo að mér hefur ekki gefist tími til að skoða það eins og ég hefði óskað fyrir þessa umr. eða gera samanburð á því og þeim fjölmörgu brtt. sem við Alþfl.-menn lögðum fram á síðasta þingi. Ég yil því aðeins við þessa umr. beina einni eða tveimur spurningum til ráðh. varðandi III. kafla frv., um heimilisþjónustu, sem ég tel að frekari skýringa þurfi við, svo og varðandi 26. gr. frv. Í 27. gr. grv. kemur fram að kostnaður af rekstri heimaþjónustunnar skuli greiddur af sveitarfélögunum 65% og af ríki 35% kostnaðar. - Herra forseti. Ég talaði um að ég vildi beina nokkrum spurningum til ráðh. Ég sé að hann er ekki viðstaddur.

Gerið svo vel að athuga um heilbr.- og trmrh. Svavar Gestsson. Það er óskað eftir að hann sé við.

Já, ég talaði um, hæstv. félmrh., að ég vildi beina til þín einni eða tveimur spurningum, þannig að ég óskaði eftir nærveru þinni hér í þingsalnum. Þær eru varðandi III. kafla frv., um heimilisþjónustu, og einnig varðandi 26. gr. frv. Í 27. gr. kemur fram að kostnaður af rekstri heimaþjónustunnar skuli greiddur af sveitarfélögum 65% og af ríki 35% kostnaðar. Ég skil það svo að með heimaþjónustu sé hér átt við bæði heilbrigðisþáttinn, þ.e. heimilislækningar, heimahjúkrun og endurhæfingu í heimahúsum, og hins vegar félagslega þáttinn, þ.e. heimilishjálp, félagsráðgjöf og heimsendingu matar. Fyrirkomulagið nú er að heimilisþjónustu er á vegum sveitarfélaganna og hefur kostnaður vegna hennar verið töluvert þungur baggi á sveitarfélögunum. Heimahjúkrun hefur aftur á móti verið á vegum heilsugæslustöðvanna og kostnaðarskipting nálægt 85% í hlut ríkisins og 15% í hlut sveitarfélaganna. Ef skilningur minn á þessu ákvæði frv. nú er réttur er þar gert ráð fyrir að kostnaður vegna heimilisþjónustu og heimahjúkrunar verði borinn uppi þannig að sveitarfélögin greiði 65% en ríkið 35. Hér er því um grundvallarbreytingu að ræða er kostnaðarskiptinguna varðar, bæði að því er snertir heimilisþjónustuna og heimahjúkrunina, sem felst í því, að hlutur sveitarfélaganna í heimahjúkrun verður nú 65 í stað 15, en á móti kemur að ríkið taki nú þátt í kostnaði við heimilisþjónustu og greiði 35% kostnaðar. Erfitt er að átta sig á því nákvæmlega hvernig þessa breytta kostnaðarskipting kemur niður á hinum ýmsu sveitarfélögum. Því tel ég nauðsynlegt, að þingnefnd sú, er málið fær til umfjöllunar, fái samanburð, t.d. hjá stærstu sveitarfélögunum, á hvernig þessi kostnaðarskipting kemur út: annars vegar greiðslubyrði sveitarfélaganna í dag, bæði miðað við heimilishjálp og heimahjúkrun, miðað við núgildandi kostnaðarskiptingu, og hins vegar að fram komi samanburður á því, hvernig greiðslubyrðin verði hjá sveitarfélögunum miðað við ákvæði frv. Þó ég vilji ekki fullyrða neitt fyrr en sá samanburður liggur fyrir, sem ég hef hér minnst á, sýnist mér þó á töflum á bls. 32 og 33 í frv., þar sem fram kemur kostnaður Reykjavíkur við heimilishjálp og heimahjúkrun fyrir árið 1980, að ef þau ákvæði um kostnaðarskiptingu, sem fram koma í frv., hefðu þá verið í gildi hefði Reykjavíkurborg þurft að greiða árið 1980 um 800 þús. kr. meira fyrir heimahjúkrun og heimilishjálp. Samkv. frv. á að stórauka þessa þjónustu t.d. sem kvöld-, nætur- og helgidagaþjónustu.

Má ég aðeins grípa inn í hjá hv. þm. Hér er eingöngu verið að tala um heimilisþjónustu, en hún breytir engu um þann kostnað sem uppi hefur verið um heimahjúkrun.

Ég vil benda hæstv. ráðh. á að í 15. gr. er skilgreint hvað sé heimaþjónusta og það er talað um að hún sé tvíþætt; annars vegar heilbrigðisþátturinn, þ.e. heimilislækningar, heimahjúkrun og endurhæfing í heimahúsum, stendur í frv., og hins vegar félagslegi þátturinn, þ.e. heimilishjálp, félagsráðgjöf og heimsending matar. Ef við lítum svo á 27. gr. er talað um kostnað af rekstri heimaþjónustu. Ef þetta er skilgreining á heimaþjónustunni, sem fram kemur í 15. gr., get ég ekki skilið betur en þetta sé kostnaðarskiptingin varðandi heimaþjónustuna, bæði heimahjúkrun og heimilisþjónustuna. Það er nokkuð ljóst að sá hópur, sem mun njóta heimilisþjónustunnar, mun stórlega aukast verði frv. samþykkt og komist það í fulla framkvæmd. Í því sambandi vil ég benda á 8. gr. frv., en þjónustuhópur við heilsugæslustöðvar hefur það hlutverk að sjá til þess, að aldraðir á svæðinu fái þá þjónustu sem þeir þarfnast. Í aths. með þessu ákvæði stendur að með ákveðnu millibili, t.d. einu sinni eða tvisvar á ári, yrði athugað hverjir úr hópi aldraðra hefðu ekki sótt þjónustu heilsugæslustöðvarinnar, og mundi þá þjónustuhópurinn kannske sérstaklega með símtali eða heimilisvitjun athuga hagi þeirra sem ekki koma, en nákvæma spjaldskrá á að halda yfir alla aldraða og búsetta á svæðinu. Ef við tökum aldraða 70 ára og eldri eru þeir um 15 þús. samkv. töflu í grg. frv., sem fram kemur í grg. með frv. að 543 fengu heimahjúkrun í Reykjavík á árinu 1980, og samkv. upplýsingum frá Heimilishjálpinni í Reykjavík fengu um 1000–1100 manns heimilisþjónustu á árinu 1980 og í dag eru um 100 manns á biðlista eftir heimilishjálp. Það segir sig sjálft, að ef 70 ára og eldri eru um 15 þús. og reglulega á að fylgjast með þeim, sem ekki hafa sótt þjónustu heilsugæslustöðvarinnar, má örugglega gera ráð fyrir að í ljós kæmi verulega aukinn fjöldi sem þyrfti á einhvers konar heimilisþjónustu að halda. Ef þessi breyting á kostnaðarskiptingu á sér stað á þann hátt, sem frv. gerir ráð fyrir, sýnist mér að Reykjavíkurborg, eins og sagði, þurfi um 800 þús. kr. viðbótarfjármagn til að halda uppi þeirri þjónustu sem er í dag. Síðan kæmi öll viðbótarþjónusta samkv. frv., bæði aukning á fjölda þeirra, sem þjónustuna þurfa, og aukin þjónusta, svo sem með kvöld-, nætur- og helgidagaþjónustu. Ef þetta er misskilningur hjá mér þarf það að koma mjög skýrt fram hjá ráðh. og jafnvel gera breytingar á þessum ákvæðum til þess að ekki þurfi að vera misskilningur í framkvæmd þessara laga. En við komum þá að forsendunum fyrir því, að sveitarfélögin geti haldið uppi þeirri þjónustu sem frv. gerir ráð fyrir, en það er hvernig það sé hægt.miðað við núgildandi tekjustofna sveitarfélaganna. Það er sú mynd sem blasir við okkur, og mér sýnist í fljótu bragði að ekki einasta komi ríkið ekki til móts við aukinn heildarkostnað í heimahjúkrun og heimilisþjónustu samkv. frv., heldur að á sveitarfélögin séu lagðar auknar byrðar miðað við þá þjónustu sem veitt er samkv. núgildandi fyrirkomulagi á kostnaðarskiptingu. Vera má að skilningur minn á þessu sé ekki réttur, eitthvað sé í þessu frv. sem breyti þessari mynd, en þá hlýtur það að koma fram hjá hæstv. félmrh. í þessari umr. Auðvitað gæti breytt eitthvað þessari mynd heimild sem fyrir hendi er í 27. gr. um þátttöku einstaklinga í kostnaði samkv. gjaldskrá sem ráðh. setur, en á það ber þá að líta, að undanþegnir kostnaði samkv. gjaldskrá eru þeir sem hafa ekki aðrar tekjur en ellilífeyri og tekjutryggingu, og ugglaust má ganga út frá því að þeir séu stærsti hópurinn sem á heimilisþjónustu þurfi að halda. Það er því mikilvægt að þm. geri sér vel ljóst hvaða áhrif þessi breytta kostnaðarskipting hefur, vegna þess að enn hefur ekki verið hægt að halda uppi fullnægjandi heimilisþjónustu hjá mörgum sveitarfélögum vegna þess kostnaðar sem henni fylgir. Ef í ljóst kemur að sveitarfélögin standa jafnvel að vígi hvað fjármögnun varðar til að geta haldið upp þessari þjónustu eftir að frv. þetta hefur verið samþykkt og hvergi er gert ráð fyrir auknum tekjustofnum í þessu skyni, þá er auðvitað ljóst að við aukum ekki svo sem nauðsynlega þarf félagslega þjónustu við aldraða í heimahúsum. Frá þessu þarf að ganga tryggilega í þessu frv. því að með aukinni félagslegri þjónustu er ekki einasta hægt að gera öldruðum kleift að dveljast lengur í heimahúsum, ef þeir svo óska, heldur getur hér einnig verið um sparnað að ræða fyrir ríkissjóð sem fram kemur í minni þörf fyrir rými á stofnunum. Eins vil ég benda á að athuga þarf vel þá skipulagningu sem hér er lögð til varðandi stjórnun þessa þáttar. Í dag hafa félagsmálaráð og félagsmálastjóri þessa skipulagningu á hendi, en í frv. er gert ráð fyrir skipulagningu af hálfu stjórnar heilsugæslustöðvanna að fengnum tillögum þjónustuhóps aldraðra og í samvinnu við félagsmálaráð. Hér þarf auðvitað að huga vel að kostum og göllum við slíka skipulagsbreytingu, hvaða ávinning við höfum af þeirri breytingu og hvort heilsugæslustöðvarnar eru í stakk búnar til að bæta við sig þessari þjónustu. Eins þarf að huga vel að verkefnaskiptingu sem fram kemur í 2.–8. gr. frv., milli hópa og samstarfsnefnda, hvort um skörun sé að ræða og hvort við séum að set ja af stað svifaseint og kannske kostnaðarsamt bákn sem hægt væri að komast h já. Því miður hef ég ekki haft tækifæri til að skoða vel þessar greinar eða meta þessa skipulagningu á þjónustukeðjunni, en því er ekki að neita, að ég hef vissar efasemdir og óttast að við séum með þessu að setja af stað kerfi sem þungt geti reynst í allri framkvæmd. Samkv. frv. á að setja á stofn deild öldrunarmála. Síðan skal setja á stofn samstarfsnefnd um málefni aldraðra. Í hverju heilsugæsluumdæmi skal stjórn heilsugæslustöðvar hafa ýmis viðamikil verkefni með höndum. Síðan skal skipa þjónustuhóp við hverja heilsugæslustöð sem einnig hefur mörg viðamikil verkefni á sinni könnu varðandi ýmsa uppbyggingu. Þá kemur sérstök sjóðsstjórn, sem sér um úthlutun úr Framkvæmdasjóði aldraðra, sem að mestu er tilnefnd af sömu aðilum og fimm manna samstarfsnefnd um málefni aldraðra samkv. 3. gr. Tel ég t.d. að athuga mætti hvort ekki mætti sameina verkefni sjóðsstjórnar verkum samstarfsnefndarinnar svo um væri að ræða eina stjórnarnefnd sem hefði á hendi verkefni samstarfsnefndarinnar og úthlutun úr sjóðnum, en samstarfsnefndin á að annast áætlanagerð um málefni aldraðra og hlýtur því að hafa góða yfirsýn yfir þörf á uppbyggingu á hverjum stað. Ein spurning að lokum til hæstv. félmrh.: Samkv. 26. gr. er lögð til grundvallarbreyting á greiðslu kostnaðar vegna vistunar á dvalarstofnunum, eins og ráðh. hefur lýst. Samkv. þessu ákvæði á vistmaður á stofnun að greiða allt að fullu vistgjaldi, en halda þó eftir til eigin þarfa 25% tekna sinna og aldrei lægri fjárhæð en 1500 kr. á mánuði. Á hjúkrunardeildum skal vistmaður halda eftir til eigin þarfa 15% tekna sinna og aldrei lægri fjárhæð en 1000 kr. Síðan segir að við ákvörðun tekna vistmanna gildi ákvæði 19. gr. laga um almannatryggingar. Mér sýnist á þessu að skilgreining á hverjar séu tekjur vistmanna sé viðmiðun við greiðslu ellilífeyris og tekjutryggingar samkv. 19. gr. almannatryggingalaga. Ef við tökum t.d. vistmann á dvalarstofnun sem heldur eftir 15% af þessum tekjum er spurning mín til ráðh. hvað verði um tekjur hans t.d. úr lífeyrissjóði. Er meiningin, ef samanlagðar tekjur vistmanns, þ.e. ellilífeyrir, tekjutrygging og greiðslur úr lífeyrissjóði, eru innan við vistgjald á dvalarheimilinu, að þá renni þær til greiðslu á því, en hann haldi eftir 15% af hluta ellilífeyrisgreiðslna úr Tryggingastofnuninni og lífeyrissjóðsgreiðslur hans renni alfarið til greiðslu vistgjalds, eða mun hann einnig njóta greiðslna sinna úr lífeyrissjóðnum að 15% hluta. Ég vil að lokum ítreka sérstaklega ósk mína til ráðh. um að hann beiti sér fyrir að samanburður liggi fyrir um greiðslubyrði sveitarfélaganna miðað við núgildandi kostnaðarskiptingu af heimilishjálp og heimahjúkrun annars vegar og hins vegar hver greiðslubyrði sveitarfélaganna verður miðað við ákvæði frv., þannig að öllum megi ljóst vera hvort með samþykkt þessa frv. megi vænta þess, að við náum m.a. þeim markmiðum sem að er stefnt með þessu frv., þ.e. að auka félagslega þjónustu við aldraða.



Herra forseti. Ég skal ekki vera langorður um þetta frv., enda hef ég tekið þátt, eins og kom fram hjá hæstv. ráðh., í samningu þess. En hins vegar, og kannske svarar það nokkrum þeim spurningum sem komu fram hjá hv. síðasta ræðumanni, voru nokkrar breytingar, þótt hæstv. ráðh. færi ekki mörgum orðum um þær breytingar, gerðar á frv. frá því að það kom frá þeirri starfsnefnd sem skilaði frv. um 20. jan. Hafa orðið nokkrar breytingar á vegum þingflokka stjórnarliðsins og hæstv. ríkisstj. síðan, þ. á m. er sú breyting á 27. gr., sem hér hefur verið vitnað til, að þar hefur verið skotið inn í því ákvæði, að sveitarfélögin eigi að greiða 65% kostnaðar, en ríkið 35% kostnaðar. Samkv. tillögum nefndarinnar átti þetta að vera alfarið í höndum sjúkrasamlaganna. Aðrar breytingar, sem hafa verið gerðar, eru að vísu, eins og kom fram hjá hæstv. ráðh., ekki stórvægilegar. Þó eru ákvæði um að ákvæði 26. gr. komi til framkvæmda í áföngum og einnig um að umrædda samstarfsnefnd eigi að setja strax á stofn sem sérstaka deild í heilbr.- og trmrn. Ég vil þegar taka undir það með hv. síðasta ræðumanni, að mér finnst mjög vel koma til athugunar að samstarfsnefndinni svokölluðu samkv. frv verði líka falið það verkefni sem stjórn Framkvæmdasjóðsins hefur. Í sjálfu sér hefur fyrirkomulagið í frv. ekkert upp á sig, en eru sjálfsagt leifar af því að hv. Alþingi tók þetta atriði út úr ríkisstj.-frv. í fyrra til að flýta fyrir söfnun fjármuna til brýnustu verkefnanna sem þá var verið að vinna að og er verið að vinna að enn þá. Mér finnst sjálfsagt að nefndin, sem fær málið til athugunar, skoði þetta. Aðrar breytingar, sem gerðar voru, eru ekki mikilvægar. Ég vil þó leyfa mér vegna þeirra orða, sem féllu áðan um aukinn kostnað sveitarfélaganna og þá bent á Reykjavík sérstaklega, að geta um að í nefndinni átti sæti einn borgarfulltrúa Reykjavíkurborgar sem ég veit persónulega að er ekki mjög ánægður með frá breytingu á 27. gr. sem ég var að minnast á, en allir féllust á hana vegna áhuga viðkomandi aðila á að koma málinu inn í þingið og fá það til umr. og helst til afgreiðslu sem fyrst. Ég bendi á að á móti útlögðum kostnaði sveitarfélaga kemur mikill sparnaður fyrir sveitarfélögin sem felst í ákvæðum 1. mgr. 26. gr. og reyndar í ákvæðum þeirrar greinar allrar. Þetta mun létta mikið á sveitarfélögunum og ríkinu reyndar líka, þótt ég geri mér fulla grein fyrir að það muni taka nokkurn tíma að svo verði, m.a. vegna þess að þótt við séum sjálfsagt öll hér á hv. Alþingi samþykk því og stefnum að því að koma lífeyrismálum alls almennings í það horf að hann geti orðið sæmilegur til framfærslu, þá vantar enn nokkuð á að svo sé. En það er stefnt að því með frv. vegna þess að hér er um að ræða heimili fyrir aldraða, að þeir, sem hafi tekjur til þess, taki þátt í sínum framfærslukostnaði. Aðilar, sem nú eru t.d. á hjúkrunarheimilum og sjúkratryggingarnar borga fyrir alfarið, fá tekjur frá tveimur eða jafnvel þremur lífeyrissjóðum og það góðum lífeyrissjóðum. Þetta fé kemur hvergi fram annars staðar en hjá aðstandendum, börnum eða öðru skyldfólki þessara aðila, en það fer ekki neitt af því til að greiða fyrir framfærslu viðkomandi einstaklings. Nú er samkv. frv. lagt til að breyta þessu, en samt sem áður í heiðri höfðu gamla kenningin, sem ég geri einnig ráð fyrir að allir þm. séu sammála um, að það verði enginn látinn gjalda þess þótt hann hafi ekki tekjur til að standa undir þessum kostnaði, heldur komi, eins og hingað til hefur verið, sá skerfur sem þarf frá tryggingunum. Ég hef minnst á það hér, að þetta frv. var tilbúið hjá nefndinni og sent hæstv. ráðh. síðari hluta janúarmánaðar. Það er verið að taka það til umr. 2. apríl. Allir, sem tjáð hafa sig um málið, bæði úr röðum stjórnarliða og reyndar hæstv. ráðherrar líka, hafa verið sammála um og látið það koma fram í orðum sínum, að þeir væru áhugamenn um að flýta þessu máli og fá það samþykkt. Nú vildi það til að þetta frv. stöðvaðist á leið sinni til þingsins nokkuð lengi og hefur ekki fengist nægileg skýring á því enn, af hverju svo var. Þó þykist ég nokkuð renna grun í af hverju það hafi verið. Þóttist ég a.m.k. geta það þegar ég las grein eftir hv. þm. Alexander Stefánsson, sem ég hef vitnað til undir öðrum umr. hér í dag. Þessi grein heitir Ár aldraðra og birtist föstudaginn 19. mars í Dagblaðinu og Vísi. Þar segir hann orðrétt, með leyfi forseta, m.a.: „ Ríkisstj. hefur gengið frá nýju frv. til laga um málefni aldraðra, sem þingflokkar fjalla nú um þessa dagana.“ Ég vitnaði m.a. til síðari hluta þessarar setningar í dag og sagði að þarna hefði hv. þm. farið með óstatt mál. Nú skal ég viðurkenna það og bið hann afsökunar á því, að að sjálfsögðu getur verið að hann beri svo mikið traust til hæstv. ráðh. að hann hafi staðið í þeirri meiningu, að hæstv. ráðh. hefði sent öllum þingflokkum Alþingis málið til skoðunar. En svo var ekki. Það var aðeins sent þingflokkum stjórnarliðsins. Áhuginn var ekki meiri en það h já hæstv. ráðh. á því að láta þm. kynna sér málið til að flýta fyrir afgreiðslu þess. Hitt er misskilningur hjá hv. þm., sem ég hef vitnað hér til, að ríkisstj. hafi gengið frá nýju frv. Það var að sjálfsögðu sú nefnd, sem skipuð var, sem samdi frv., og það voru aðeins lítils háttar breytingar gerðar á því hjá ríkisstj., eins og þegar hefur komið fram hjá hæstv. ráðh. og reyndar í orðum mínum líka. Ég vil taka það fram að lokum, að ég undraðist nokkuð skipan þessarar nefndar í byrjun. Þegar Vinnuveitendasambandi Íslands og Alþýðusambandi Íslands var falið að skipa fulltrúa í þessa nefnd, þeim tveim landssamtökum sem hvað minnst hafa komið um dagana að þessum málum, brá mér óneitanlega, en að sjálfsögðu bjargaðist það mjög vel vegna þess að frá þessum samtökum komu hinir ágætustu einstaklingar sem hafa sýnt málinu mikinn áhuga og þekkja það mjög vel og hafa unnið mjög vel í nefndinni, eins og raunar öll nefndin. Ég vil nota þetta tækifæri til að láta það koma fram hér, vegna þess að hæstv. ráðh. skipaði nefndina, að það var mikil samstaða og einhugur í nefndinni um að reyna að leggja fyrir ráðh. heillegt frv. sem tæki mið af þeim skoðunum, sem komu fram á síðasta þingi, með það í huga að okkur takist, ef ekki á þessu þingi, þá a.m.k. fyrir lok þessa árs, að ná þessu frv. fram og þá með þeim breytingum sem þingið telur sig þurfa að gera á því. Ég sé ekki, herra forseti., að ég hafi ástæðu til að ræða þetta frekar efnislega núna. Þetta frv. mun koma til þeirrar nefndar sem ég starfa í. En ég fagna því að það skuli vera komið fram.



Herra forseti. Ég vil sérstaklega fagna því, að þetta frv. til l. um málefni aldraðra er nú komið formlega fram á Alþingi, og veiti því stuðning. Ég vil taka það fram í upphafi, að eins og kom fram þegar frv. um heilbrigðis- og vistunarþjónustu fyrir aldraða var hér til umr. á síðasta þingi gerði ég grein fyrir afstöðu þingflokks Framsfl. til þess frv., en þingflokkurinn lagðist þá gegn samþykkt þess eins og það var lagt fram af ríkisstj., en óskaði eftir að það yrði tekið til umfjöllunar og umsamið og endurbætt og stóð síðan að því að Framkvæmdasjóður aldraðra yrði að lögum. Frv., sem hér liggur fyrir, er með þeim hætti að það er ástæðulaust annað en leggja til að það verði afgreitt með eins miklum hraða og hægt er því að hér er tekið á mikilvægu máli. Ég vil vitna til þess, að ég tel að ýmislegt í þessu frv. sé vissulega stefnumarkandi og ástæðulaust annað en fylgja því fram. Þörfin fyrir að taka þessi mál föstum tökum er öllum ráðandi öflum ljós fyrir löngu, og sem betur fer hefur hafist almenn umræða um þessi mál á opinberum vettvangi, sem er tiltölulega nýtt hér á landi í svo miklum mæli sem nú hefur orðið, og ber alveg sérstaklega að fagna því. Í þessum umr. hafa augu manna beinst að því framtaki sem hefur verið í þessu landi, og ástæða er til að undirstrika í umr. nú framtak eigenda Elliheimilisins Grundar og það brautryðjendastarf sem þeir aðilar hafa unnið unnið og eins aðilar og samtök sem hafa staðið að DAS og fleiri félagasamtökum sem vinna að slíkum málum. Hér er um mjög lofsvert framtak að ræða sem ég held að öllum sé ljóst að þjóðinni ber að þakka og efla þessa starfsemi. En það er skoðun mín, að samstillt átak þjóðarinnar allrar þurfi að koma til einmilt nú þegar öllum er ljóst orðið eftir þær miklu umræður, sem fram hafa farið, að það þarf að gera miklar umbætur á þessu sviði. Sumar þarf að gera fljótt, en aðrar þurfa vandaðan undirbúning og taka lengri tíma. Ég vil sérstaklega geta þess hér, að ég tel að sveitarfélögin í landinu hafi mörg hver farið myndarlega af stað í sambandi við þennan málaflokk, bæði að því er varðar byggingu íbúða fyrir aldraða og vistunarheimili, og því hefur verið vaxandi gaumur gefinn að hefja byggingu eða undirbúning að byggingu hjúkrunarheimila fyrir aldrað fólk. Þetta er eitt af því sem er mest aðkallandi og hefur verið mest gagnrýnt hvernig ástand á þessu sviði er hjá okkur. Ég tel líka að stofnun Öldrunarráðs Íslands á s.l. hausti hafi verið merkur áfangi í þessum málum, og það takmark, sem það hefur sett sér, að bæta lífsafstöðu aldraðra og verkefni, er mjög vel til fundið. Þarna eru margir öflugir aðilar sem geta gert stórvirki á þessu sviði ef þeir eru sameinaðir til átaka og vilja í raun vinna að úrlausn þessara mála. Mitt mat er einnig það, að um leið og þessi mál eru tekin föstum tökum sé það rétt stefna, sem kemur fram í frv., að tengja þjónustu við aldraða heilsugæslustöðvum í landinu. Við höfum lagt gífurlegt fjármagn í að byggja upp heilsugæslustöðvar víðs vegar um landið og þá hlýtur að vera eðlilegt að tengja með löggjöf og skipulagi þá starfsemi, sem þar er til staðar, öldrunarþjónustu. Þar kemur til þáttur eins og heimahjúkrun. Ég minntist á sveitarfélögin. Ég tel að þau eigi að hafa meiri og meiri afskipti af öldrunarmálum og ekki hvað síst að því er varðar húsnæðismál aldraðra. Ég tel að það eigi að efla og auka heimilisþjónustuna fyrir forgöngu sveitarfélaga. Út af fyrir sig get ég vel fallist á að sú breyting, sem kemur fram í 27. gr. frv., sé vel viðunandi fyrir sveitarfélögin, miðað við þá aðstöðu sem er, þar sem þau eiga lögum samkvæmt nú að sjá algerlega um heimilisþjónustu með því að taka á sig 65% kostnaðar. Þetta finnst mér ekki óaðgengilegt og trúi því raunar og hef orðið var við að sveitarfélögin hafa áhuga á að sinna þessum málefnum algerlega. Auðvitað koma þau til með að taka þetta sem lið í þeirri kröfu, sem þau hljóta að gera og eru að gera, að fá til sín aukna tekjustofna. Það er eðlileg þróun sem hlýtur að fylgja breyttu skipulagi á málefnum sveitarfélaganna á næstunni. Ég legg einnig mikla áherslu á að haldið verði áfram að virkja samtök áhugafólks og félagasamtaka um þessi málefni og ekki hvað síst að efla samtök aldraðra sjálfra sem hafa sýnt í verki að þeir vilja fá möguleika til að leysa sjálfir sín húsnæðismál og bæta félagslega aðstöðu sína. Í umr. hefur verið komið aðeins inn á grein sem ég skrifaði í Dagblaðið fyrir nokkru. Ég hef ekkert út af fyrir sig við það að athuga og ætla ekki að gera neina aths. við það nú, vegna þess að hv. 1. landsk. hefur leiðrétt það sem mér fannst hann segja ómaklega í minn garð í dag, og ég tek fyllilega til greina þá skýringu sem hann gaf á þessu, og afsökunarbeiðni. Í þessari grein gat ég þess, að Framsfl. hefur haft um langt skeið starfandi hóp af fólki sem hafði það hlutverk að fjalla sérstaklega um málefni aldraðra, safna upplýsingum um þau mál og gera tillögur til úrbóta og móta stefnu flokksins í þessum málum. Þessi starfshópur lauk áfanga í sínu starfi fyrir síðasta miðstjórnarfund Framsfl. og lagði fyrir miðstjórnina fastmótaðar tillögur sem samþykktar voru á síðasta miðstjórnarfundi. Mér finnst ástæða til að grípa ofan í örstuttan kafla, með leyfi hæstv. forseta, - ég skal reyna að tefja ekki umr. mikið, en mér finnst að það sé innlegg í 1. umr. þessa máls. Þar segir m.a.: „Framsfl. minnir á að þjóðin stendur í mikilli þakkarskuld við hina öldruðu, sem búið hafa okkur í hendur það Ísland sem við eigum í dag, og lagt gull í lófa framtíðar. Þróun mála hér á landi bendir ótvírætt til hækkandi hlutfallstölu aldraðra. Bætt ytri skilyrði, eins og húsnæði, fæði, stóraukin heilsugæsla og félagsleg þjónusta, hafa nú afgerandi þýðingu til hærri aldurs. Framsfl. setur það fram sem markmið sitt í öldrunarmálum að aldraðir eigi jafnan völ á þeirri heilbrigðis- og félagslegri þjónustu sem þeir þurfa á að halda. Áríðandi er að þessi þjónusta sé veitt án tillits til efnahags eða búsetu og allir eigi svipaðan kost á að njóta hennar. Þessi þjónusta verði veitt á því þjónustustigi sem eðlilegast og hagkvæmast er miðað við þörf og ástand þess aldraða. Sérstaka áherslu ber að leggja á að öldruðum sé gert kleift að búa á eigin heimilum og í umhverfi sínu eins lengi og heilsa og kraftar leyfa, en fái jafnframt notið nauðsynlegrar þjónustu á stofnunum þegar hennar er þörf. Þá ber einnig að hafa að leiðarljósi grundvallarmannréttindi aldraðra sem og annarra einstaklinga í lýðræðisþjóðfélagi - réttinn til sjálfsákvörðunar, áhrifa og þátttöku.“ Síðan eru skilgreindir í þessari stefnumótun helstu þættir í málefnum aldraðra, þ.e. hlutverk ríkis, hlutverk sveitarfélaga, stjórnun og samræming, lífeyris- og tryggingamál., húsnæðis- og skipulagsmál, þjónusta utan stofnana, atvinnumál, samtök aldraðra og heilbrigðismál. Um hlutverk ríkisins segir svo: „Hlutverk ríkisins skal vera að annast yfirstjórn öldrunarmála, tryggja nauðsynlega samræmingu, vinna að stefnumótun og áætlunargerð og sjá um að fjármagn til þessa málaflokks verði aukið. Framkvæmdasjóður aldraðra verði efldur. Heilbrigðis- og tryggingaráðuneytið annist þessa yfirstjórn. Komið verði á fót samstarfsnefnd um málefni aldraðra sem hafi það hlutverk að annast umsjón með þessum málaflokki og gera tillögur til rn. varðandi hana. Samstarfsnefndin verði skipuð fulltrúum frá sveitarfélögum, frá Öldrunarráði Íslands og frá heilbrigðisþjónustunni. Forðast skal of mikil ríkisafskipti af þessum málaflokki og koma í veg fyrir miðstýringu, sem draga mundi úr frumkvæði og áhuga sveitarfélaga, félagasamtaka og einstaklinga á þessu sviði.“ Um hlutverk sveitarfélaga segir svo: „Hlutverk sveitarfélaga skal vera að annast uppbyggingu og rekstur dvalarstofnana fyrir aldraða og annast heimaþjónustu fyrir þá. Þau skulu annast stjórn öldrunarmála hvert á sínu svæði eða í samvinnu við önnur sveitarfélög eftir því sem við á. Þau skulu tryggja nauðsynlegt samráð starfsfólks heilsugæslustöðva og annarra heilbrigðisstofnana og starfsfólks félagslegrar þjónustu sveitarfélaga um málefni aldraðra á viðkomandi svæði. Þau skulu gefa frjálsum félagasamtökum svigrúm til að vinna að málefnum aldraðra og veita slíkum samtökum stjórnunaraðild að dvalarstofnunum aldraðra, þar sem þáttur þeirra er verulegur í uppbyggingu stofnananna. Sveitarfélögin skulu taka þátt í fjármögnun við uppbyggingu dvalarstofnana fyrir aldraða, enda séu þeim tryggðir tekjustofnar svo að þau geti valdið þessu verkefni.“ Um lífeyris- og tryggingamál segir m.a.: „Flokkurinn vill að átak verði gert til úrbóta í lífeyris- og tryggingamálum aldraðs fólks, sem taki mið af því, að sem mestur jöfnuður ríki í lífeyrisgreiðslum. Óverjandi er að viðhalda því misrétti og misræmi sem nú viðgengst í tryggingamálum aldraðra, þ.e. annars vegar milli þeirra, sem njóta aðeins lífeyrissjóðs Tryggingastofnunar ríkisins, og hins vegar þeirra, sem að auki fá lífeyri úr einum eða fleiri lífeyrissjóðum.“ Þá vil ég koma inn á kaflann um húsnæðis- og skipulagsmál sem mér finnst vera mikilvægur í þessum málum: „Flokkurinn vill stuðla að því að aldrað fólk geti búið sem lengst á heimilum sínum og í því umhverfi sem það best þekkir og er því kærast. Lögð verði megináhersla á fjölþætt úrræði í húsnæðismálum aldraðra. Bent er á að með bættri hönnun og auknu eftirliti með byggingu almenns íbúðarhúsnæðis í landinu er unnt að reisa vandaðar íbúðir sem taka verulega mið af sérþörfum aldraðra umfram það sem hingað til hefur viðgengist. Þannig er líklegt að í mörgum tilfellum sé hægt að lengja dvalartíma aldraðra á eigin heimilum. Mikilvægt er að sveitarfélögin geri á því athugun hvar aðlögun húsnæðis að sérþörfum aldraðra sé raunhæf og æskileg í grónum hverfum þéttbýlisstaða, og hafi sveitarfélögin forgöngu um endurbætur húsnæðis eða nýbyggingar í stað lélegs og heilsuspillandi húsnæðis þeim til handa. Þá skal á það minnt að þýðingarmikið er að sveitarfélögin sjái um að ætíð sé nægilegt framboð aðgengilegra smáíbúða í almennum íbúðahverfum, sem m.a. gætu hentað öldruðu fólki sem vill minnka við sig húsnæði. Slíkar íbúðir gætu ýmist verið í eigu sveitarfélaga, einstaklinga eða samtaka aldraðra. Framtak ýmissa hópa og samtaka aldraðra á síðustu árum er áhugaverður og æskilegur kostur í húsnæðismálum aldraðra. Flokkurinn fagnar og styður heils hugar hina miklu og stórhuga uppbyggingu í öldrunarþjónustu víða um land á síðustu árum, en bendir um leið á að áfram verði unnið að skipulagðri byggingu sérhannaðs húsnæðis fyrir aldraða. Flokkurinn telur eðlilegt, að fjármögnun byggingar íbúða fyrir aldraða komist undir félagslegan þátt húsnæðislöggjafar og fái þar vissan forgang. Kannaðir verði möguleikar fyrir öðru fáanlegu fjármagni, svo sem með skuldabréfasölu til einstaklinga, félagasamtaka, lífeyrissjóða og stéttarfélaga.“ Þá er þjónusta utan stofnana: „Helstu leiðir til að aldraðir geti búið í eins eðlilegu umhverfi og við eins eðlilegar aðstæður og verða má eru m.a. þessar: Að efla heimilishjálp að mun í sveitarfélögum þar sem slík þjónusta er nú þegar til staðar og sérstaklega að koma heimilishjálp á fót þar sem hún hefur ekki verið starfrækt. Hlutverk heimilishjálpar er fjölþætt: að létta undir við heimilishaldið almennt. Enn fremur og ekki síður er það hlutverk heimilishjálpar að rjúfa einangrun fólksins og auka öryggi þess. - Efla þarf heimahjúkrun verulega. Koma þarf á kvöld-, nætur- og helgidagaþjónustu varðandi þessa þjónustuþætti og samræma stjórnun þeirra. Litlar og hentugar íbúðir og aðstoð við viðhald fasteigna fyrir aldraða. Ívilnanir og eftirgjöf á greiðslum fyrir ýmiss konar þjónustu og á gjöldum til ríkis og sveitarfélaga. Öflugt og fjölþætt tómstundastarf er einhver sterkasta vörn gegn einangrun, kvíða og tómleika. Árlegt heilsufarseftirlit 75 ára og eldri. Sálusorgun, húsvitjanir presta og annarra starfsmanna kirkjunnar. Mikilvægi frjálsra félaga í sjálfboðastarfi, t.d. skipulögð heimsóknarþjónusta. Atvinnumál. Það er álit flestra að gefa þurfi því meiri gaum í framtíðinni, hvernig verklokum einstaklingsins er háttað. Umskipti mega ekki vera snögg, heldur aflíðandi. Vinna verði skipulega að undirbúningi og aðlögun þess er hættir störfum. Því þarf að koma til meiri sveigjanleika en nú er. Fólk eigi kost á hlutastörfum síðustu vinnuárin ef það óskar þess. Lögð er á það þung áhersla, að allir eigi kost á einhvers konar viðfangsefnum við hin almennu starfslok, aðstoð þurfi að vera fyrir hendi til að sinna margvíslegum áhugamálum, eins konar smiðja sem hver og einn geti sótt í að vild. Flokknum er það mikið kappsmál að kannað verði rækilega hvort ekki megi nýta reynslu og þekkingu aldraðra, t.d. við ráðgjöf í atvinnulífinu almennt og við fjölþætt uppeldisstörf, m.a. á yngri stigum skólanna, dagvistarheimilum og víðar. Flokkurinn vill forðast of mikil ríkisafskipti, miðstýringu og stofnanaveldi í öldrunarmálum sem og í öðrum þáttum þjóðmála. Vænleg leið til almennrar virkni og þátttöku fjöldans í uppbyggingu öldrunarþjónustu er að efla og virkja samtök aldraðra sjálfra og annars áhugafólks um framgang þessa málaflokks.“ Herra forseti. Ég er nú kominn að lokum máls míns. Ég vil leggja mikla áherslu á þetta síðasta, að virkja samtök áhugafólks og almennan áhuga ýmissa aðila í landinu til átaka, en fyrst og síðast er það einstaklingurinn sjálfur sem taka skal mið af í stefnumótun í málefnum aldraðra. Nauðsynlegt er samkv. framansögðu að styðja aldraða og hjálpa þeim, en aldrei má lama sjálfsbjargarviðleitni þeirra. Einstaklingurinn skal ávallt njóta virðingar og jafnframt eiga kost á að vera virkur og sjálfstæður. Það hlýtur að falla að því markmiði sem ár aldraðra hefur á alþjóðavettvangi: að gæða ellina lífi. Ég endurtek fyrir hönd flokksins: Við styðjum þetta frv.



Herra forseti. Ég hef því miður ekki við höndina stefnuskrá Alþb. í þessum málaflokki né heldur Alþfl. og ekki heldur míns flokks, en að gefnu tilefni frá hv. síðasta ræðumanni, hv. þm. Alexander Stefánssyni, get ég tekið undir allt það sem hann las upp úr stefnuskrá Framsfl. því að ég held að stefnuskrá Framsfl. í þessu máli sé efnislega nákvæmlega sú sama kannske ekki eins orðuð og stefnuskrá allra hinna flokkanna. Ég held að stefnuskrár flokkanna séu allar byggðar á þeirri vinnu sem unnin hefur verið af öllum pólitískum flokkum sem mynda borgarstjórn Reykjavíkur og hafa unnið þar saman ágreiningslaust frá því 1972. Ég vil því að það komi fram í þeim ágætu upptökutækjum, sem hér eru í gangi, að stefnuskrár allra flokkanna eru nákvæmlega eins efnislega, en geta hugsanlega verið mismunandi orðaðar. En það, sem ég vil segja hér, er að ég fagna framlagningu þessa frv. og ég fagna líka þeim áhuga sem ég hef persónulega orðið var við hjá hæstv. ráðh. í þessum málaflokki, á málum aldraðra. Það er enginn ágreiningur milli stjórnmálaflokka eða stjórnmálamanna um átak í þessum málafokki. Ég vil geta þess, að það var árið 1972 undir forustu Geirs Hallgrímssonar borgarstjóra, sem þá var, formanns Sjálfstfl., að borgarstjórn varð sammála um að gera málefni aldraðra að forgangsverkefni borgarstjórnar. Það var ágreiningslaust í borgarstjórn og allir sammála um að taka frá 7.5% af útsvarstekjum borgarinnar eins og þær eru hverju sinni og leggja í byggingarsjóð fyrir aldraða í Reykjavíkurborg. Ég undirstrika að þetta var ágreiningslaust. Þessi svokallaða byggingarnefnd fyrir aldraða í Reykjavík var kosin 1973, þá undir forustu Birgis Ísl. Gunnarssonar borgarstjóra, en alltaf með fullu samkomulagi allra flokka. Byggingarnefndin hélt nokkra fundi til undirbúnings og skipulagningar á byggingarstarfsemi og á fyrirkomulagi eftir að byggingar risu, og náðist fullkomið samkomulag bæði í byggingarnefndinni, í borgarráði og borgarstjórn síðar. Ég sé að þeir, sem störfuðu hvað mest að skipulagningu og að byggingarframkvæmdum á vegum Reykjavíkurborgar frá 1972 fram að því að hæstv. þáv. trmrh., Magnús H. Magnússon, setti á stofn nefnd, samkv. því sem kemur fram í grg. þessa frv., 17. apríl 1979, eru einnig í þeirri nefnd sem hefur undirbúið þetta frv., svo að það er ekki að furða þótt frv. sé að öllu leyti eins og það skipulag sem Reykjavíkurborg hefur starfað eftir síðan 1973. Þar kemur rn. inn sem var borgarstjórn, þar kemur félagsmálaráð inn sem var félagsmálaráð Reykjavíkurborgar, og þar kemur þjónustunefnd inn sem var þjónustunefnd fyrir stofnanir aldraðra þegar starfandi o.s.frv. Það er ekkert nýtt í þessu frv., en þó vil ég taka það fram, að ég er í svolitlum vafa um 27. gr. Hér segir, með leyfi forseta: „Kostnaður af rekstri heimaþjónustu skal greiddur af sjúkrasamlögum“ o.s.frv. Þar er talað um tekjuskiptingu. Ég held að það mundi vera gagnlegt að fá umsögn Reykjavíkurborgar og Félagsmálastofnunar Reykjavíkurborgar, áður en frv. kemur úr nefnd, til að fá fram hvað þetta þýðir fyrir Reykjavíkurborg, sem er með þessa þjónustu í gangi, og hvort það er kostnaðarauki eða ekki. Ég skal ekki segja um það á þessu stigi, en mun bíða eftir umsögn Reykjavíkurborgar til að leggja mat á það. Samkvæmt þeim aðferðum, sem hér eru kynntar, hafa verið byggð á vegum Reykjavíkurborgar Furugerði 2, Norðurbrún 1, Austurbrún, Lönguhlíðarhúsið, Hafnarbúðir, Hvítabandið er nú tekið í notkun, Dalbrautin, Heilsuverndarstöðin Í Reykjavík tekin í notkun - ekki byggð en tekin í notkun á þann hátt sem hér er gert ráð fyrir, og nú á að taka í notkun í næsta mánuði dvalarheimili sem við höfum kallað án þess að hafa skírt það endanlega, Droplaugarstaði, vegna þess að það stendur við götu sem heitir Droplaugarstígur. Í undirbúningsnefndunum voru á sínum tíma haldnir tveir borgarfundir til að ganga frá þessu skipulagi. Í þessum undirbúningsnefndum voru, til viðbótar við þá borgarfulltrúa sem enn þá starfa að þessum sömu byggingarmálum, í sátt og samlyndi allan tímann, þeir Þór Halldórsson, sem er einn af ráðgjöfum ríkisstj. um þessi mál og hafði samvinnu við þá nefnd sem leggur fram þetta frv., Halldór Steinsen, Arinbjörn Kolbeinsson, Gísli Sigurbjörnsson og fleiri. Hafa þeir verið framsögumenn bæði á þeim fundum, sem upphaflega voru haldnir að Hafnarbúðum, Hótel Sögu og á fleiri fundum, þannig að þessar tillögur og hugmyndir fagmanna, sem starfa hvað mest að öldrunarmálum og störfuðu hvað mest að öldrunarmálum, hafa allar komið fram og er þeim safnað saman. Síðan hafa tveir af þessum mönnum farið utan til að kynna sér betur þessi mál og undirstrika það sem áður hafði komið fram. - En í nefndinni - og mjög áhugasamir um þessi mál öll - voru líka læknarnir Úlfar Þórðarson og Páll Gíslason. Ég taldi þá ekki upp áðan vegna þess að þeir voru líka borgarfulltrúar og áhrifamiklir innan byggingarnefndarinnar. Þeir sitja þar enn báðir. Ég fagna þessu frv., en þó með þeim fyrirvara að borgarstjórn eða borgarráð eða félagsmálaráð Reykjavíkurborgar eða sú þjónustunefnd, sem er starfandi, skili umsögn um það. Það hefur að sjálfsögðu verið byggt á þeirri gríðarlega miklu reynslu sem er komin af fyrirmyndarstofnunum eins og Elliheimilinu Grund og DAS. DAS er nú komið með útibú í Hafnarfirði sem ég held að sé með fallegustu og bestu heimilum sem ég hef séð. Þrátt fyrir að okkar nýju heimili í Reykjavíkurborg séu góð fannst mér einhvern veginn bjartara yfir DAS heimilinu og gott andrúmsloft. Ég fagna þessu frv. Ég veit ekki hvort ég má þá tala fyrir hönd Sjálfstfl., ég hef ekki fengið neitt sérstakt leyfi til þess, en ég held að mér sé alveg óhætt að fullyrða að flokkurinn allur stendur að þessu þegar þar að kemur.



Aðeins örstutt, herra forseti, af því að ég var búinn að kveðja mér hljóðs. Hv. síðasti ræðumaður tók að vísu ómakið af mér. Mér fannst í byrjun og fram eftir ræðu hans að það væri ómaklegt í sambandi við þessi mál að minnast ekki einmitt á það sem hann gerði síðast í ræðu sinni, þ.e. þann þátt sem Elliheimilið Grund og forsvarsmenn Grundar og reyndar Áss líka hafa átt í öldrunarþjónustu í Reykjavíkurborg. Það er rétt, sem kom fram hjá hv. ræðumanni, að samþykkt þeirrar tillögu, sem kom fram í borgarstjórn 1972, skipti sköpum og kjör byggingarnefndarinnar sem tók til starfa næsta ár á eftir. Má segja að 10 ára afmæli þessarar starfsemi hjá Reykjavíkurborg sé á þessu ári. Hins vegar á Elliheimilið Grund 60 ára afmæli á þessu ári, en Hrafnista í Reykjavík verður 25 ára á þessu ári. Sú stefna, sem kemur fram í þessu frv., var mótuð 1968, 1969 og 1970 í Sjómannadagssamtökunum og þá á grundvelli þess sem hafði verið unnið á vegum milliþinganefndar í Stórþinginu norska og mér sýnist hafa rutt sér til rúms á Norðurlöndum á seinni árum og er kannske hvað hagkvæmast og heppilegast hjá þeim þjóðum sem ekki fóru of geyst af stað í byrjun í skjóli þess mikla fjármagns sem þær þó höfðu. Ég held að með þessu frv. og þeirri stefnu, sem nú er mörkuð í sambandi við t.d. þær tegundir húsnæðis sem við erum að taka upp og veitum ákveðinn lagalegan rétt, séum við að draga lærdóm af því, sem okkar nágrannar hafa verið að glíma við, og getum dregið lærdóma af ýmsum vandamálum sem hafa komið fram hjá þeim.



Herra forseti. Nú er svo mjög liðið á fundartímann að það er ekki við hæfi að setja á langar ræður. Ég þakka hæstv. forseta fyrir að leyfa okkur að ljúka þessari umr. núna, því að það er mikið atriði að málið komist til nefndar og meðferðar hið fyrsta. Ég vil einnig þakka þeim hv. þm., sem hér hafa talað, fyrir þann áhuga, sem þeir hafa sýnt, og velvilja í garð málsins. Ég vil þá svara þeim fsp. sem til mín hefur verið beint. Í fyrsta lagi var vegna 26. gr. spurt um næstsíðustu mgr. hennar, hvort þar væri átt við tekjur vistmanna frá lífeyrisdeild almannatrygginganna þegar hlutfall lágmarkstekna er reiknað út. Svarið er já. Það er átt við tekjur sem menn hafa úr lífeyrisdeildinni. Ég vek athygli á að í 3. mgr. er í raun og veru gert ráð fyrir mjög verulegri hækkun á svokölluðum vasapeningum. Samkvæmt mínu minni eru vasapeningar, sem menn hafa á stofnunum núna, einhvers staðar á milli 600 og 650 kr. á mánuði. Hér er gert ráð fyrir að verulegri hækkun að því er varðar á dvalarheimilum og dvalarstofnunum og einnig gert ráð fyrir að menn haldi eftir minnst 1000 kr. þegar þeir eru á hjúkrunarstofnun. Hér er um að ræða mjög verulega breytingu, og er gert ráð fyrir að þetta ásamt öðrum ákvæðum greinarinnar komi til framkvæmda í áföngum. Meginbreyting greinarinnar er hins vegar sú, að sjúkratryggingadeild Tryggingastofnunar ríkisins á að greiða fyrir vistun á dvalarstofnun samkv. 2.–4. tölul., 17. gr., en upp í það eiga síðan að ganga tekjur manna frá lífeyristryggingadeild, sem falla niður eins og kunnugt er, og úr lífeyrissjóðum, en þó skulu menn aldrei hafa minna eftir en þessum 1000 kr. eða 1500 kr. Hér er sem sagt um að ræða mikla breytingu frá núgildandi kerfi, og þessi breyting byggist á þeirri hugsun, að það skuli vera sama aðferð við fjármögnun á vistun manna hvort sem þeir eru á dvalarstofnun eða hjúkrunarstofnun, en að þeir skuli þó hafa heldur meira fé handa á milli þegar þeir eru á dvalarstofnun en eftir að þeir hafa lagst inn á hjúkrunarstofnun.

Er ekki alveg öruggt að þessir 1000 kr. vasapeningar séu þá tryggðir?

Jú, að sjálfsögðu. Þetta tekur sömu breytingum og aðrar bætur almannatrygginga. Það kemur fram í síðustu mgr. greinarinnar. Talið er að þessi breyting ein, að hækka vasapeninga upp í 1500 kr. á mánuði á dvalarstofnunum, kosti kringum 10 millj. kr. á ári ef hún kæmi til framkvæmda að fullu. Ekki hefur fengist áætlun um hvaða áhrif breytingum á vasapeningum á hjúkrunarstofnun hefði í för með sér. Það er flókið dæmi að reikna út þannig að niðurstaða af því liggur ekki fyrir. Í öðru lagi spurði hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir um heimaþjónustu. Það, sem átt er við, er einfaldlega að ríkið greiðir nú 35% í kostnað við heimilisþjónustu við aldraða. Það er það sem verið er að tala um. Það eru sem sagt ný útgjöld fyrir ríkið. Er talið að á árinu 1981 hefði þetta þýtt 5 millj. kr. í aukaútgjöldum fyrir ríkissjóð. Hér er því ekki verið að ganga á sveitarfélagið, heldur er verið að auka það fé, sem gengur til sveitarfélaganna í þessum efnum, og ýta undir heimilisþjónustu á þeirra vegum, vegna þess að við teljum að það því sé hugsanlegt að spara sjúkravistun og þar með útgjöld ríkisins á öðrum sviðum. Af hverju dróst að leggja málið fram? Það var einfaldlega vegna þess að þegar frv. var lagt fyrir upphaflega frá nefndinni, sem hv. þm. Pétur Sigurðsson sat í og gat um hér áðan, var ljóst að kostnaðurinn af samþykkt frv. varð mjög verulegur eða í kringum 30 millj. kr., eins og það lá upphaflega fyrir, og menn voru nokkurn tíma að meðtaka þann boðskap. Þess vegna dróst málið svo. Það er ástæðan og ekkert annað. Það eru mín mistök að þingflokkarnir fengu málið ekki til meðferðar. Ég hefði gjarnan viljað að þingflokkarnir hefðu fengið frv. strax. En þingflokkar stjórnarandstöðunnar fengu það strax og þeir óskuðu eftir því. A.m.k. gekk ég frá því við ráðuneytisstjóra minn fyrir tveimur vikum eða svo, að þingflokkar stjórnarandstöðunnar gætu fengið málið líka, og ég vona að þeir hafi fengið það. Auðvitað horfa menn á þær upphæðir sem þarna er verið að leggja á ríkið. Þá vil ég geta þess á móti, að í gangi hafa verið samningar á milli heimilislæknafélagsins og ríkisins og Reykjavíkurborgar um heilsugæslukerfi í Reykjavík. Þetta nýja heilsugæslukerfi fyrir Reykjavík hefur í för með sér útgjaldaauka fyrir Reykjavíkurborg sem nemur á verðlagi ársins 1982 10–12 millj. kr. Var talið útilokað af borgarstjórn Reykjavíkur að samþykkja þessa breytingu á heilsugæslu í borginni öðruvísi en eitthvað kæmi þarna á móti af hálfu ríkisins. Mér er kunnugt um að forráðamenn borgarinnar telja að það framlag, sem með þessu frv. kæmi til heimilisþjónustu, sé talið nægilegt af hálfu ríkisins til þess að borgin geti fallist á hið breytta fyrirkomulag. Ég vona að borgarstjórn Reykjavíkur geti í framhaldi af þessu gengið frá þeim málum sem að henni snúa varðandi heilsugæslu í Reykjavík, en gert var ráð fyrir að breytt fyrirkomulag í þeim efnum tæki gildi síðast á þessu ári. Ég endurtek þakkir mínar til hv. þm., sem hér hafa talað, og sérstaklega til hæstv. forseta og vona að þingnefnd og þingheimur taki þessu máli jafnvel og hv. þm. hafa gert á þessum fundi. - Ég vona að ég hafi svarað öllum fsp. sem til mín var beint.



Herra forseti. Hæstv. félmrh. hefur upplýst það, að í 27. gr., þar sem talað er um heimaþjónustu, sé átt við heimilisþjónustu. Það er mjög gott að fá þetta upplýst í þessari umr. Eins og þetta er fram sett í frv. er mitt álit að það sé mjög villandi vegna þess að í 15. gr. er skilgreint hvað sé heimaþjónusta og þar er bæði talað um heimahjúkrun og heimilisþjónustu. Ég tel að til þess að fyrirbyggja allan misskilning í framkvæmd þessa ákvæðis sé mjög nauðsynlegt að nefnd sú, sem fær málið til meðferðar, breyti þessu orði, sem stendur þarna, „heimaþjónusta,“ og í stað komi þá einfaldlega „heimilisþjónusta“ og skilgreint hvað það er samkv. 15. gr. Þetta mun ég leggja mikla áherslu á að nái fram að ganga til þess að fyrirbyggja, eins og ég segi, allan misskilning í framkvæmd á þessu ákvæði.