Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur eftirfarandi bréf, dags. 1. mars 1994: ,,Þar sem Lára Margrét Ragnarsdóttir, 13. þm. Reykv., er erlendis í opinberum erindum og getur ekki sótt þingfundi á næstunni leyfi ég mér með vísun til 2. mgr. 53. gr. laga um þingsköp Alþingis að óska þess að 1. varaþm. Sjálfstfl. í Reykjavíkurkjördæmi, Þuríður Pálsdóttir yfirkennari, taki sæti á Alþingi í fjarveru hennar. Þetta tilkynnist yður hér með, virðulegi forseti. Geir H. Haarde, formaður þingflokks Sjálfstfl.`` Þuríður Pálsdóttir hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa.

Hæstv. forseti. Góð ræða er aldrei of oft flutt. Ég ætla að ræða við hæstv. forsrh. um þyrlukaupamálið sem er að fá á sig nýja mynd. Ég byrja auðvitað ræðu mína á því að vitna í afdráttarlaus fyrirheit hæstv. forsrh. Davíðs Oddssonar fyrir rúmu ári síðan eða hinn 25. febr. í fyrra. Með leyfi forseta sagði hæstv. forsrh.: ,,Ég get skýrt frá því og sagt það sem ég þegar hef sagt. Það stendur ekki annað til heldur en ríkisvaldið og ríkisstjórnin geri samninga um þyrlukaup á þessu ári alveg óháð því hvernig þessi hv. þm. lætur.`` Enn fremur sagði hann: ,,Þetta er nú skrípaleik líkast. Það er þannig að ég hef margítrekað hér bæði í minni fyrstu ræðu, sem ekkert var loðin í þessum efnum, og í öllum þeim ræðum síðar að ríkisstjórnin muni innan fárra vikna meira að segja ganga til samninga um kaup á þyrlu. Þetta hef ég sagt hér inni. Allir þeir sem vilja heyra, a.m.k. þeir sem þessu máli fylgja af heilindum en ekki af einhverjum pólitískum skrípaleik, hafa skilið það sem sagt er.`` Svo mörg voru þau orð. Nú berast fréttir um það í hádegisfréttum að hafin sé ný og nýstárleg deila í þessu máli þar sem hæstv. sjútvrh. segir að hæstv. utanrrh. muni enn ætla að tefja þetta mál og vilji ganga til viðræðna við varnarliðið um björgunarsveitina og samninga þar um. Þess vegna spyr ég hæstv. forsrh.: Hvenær verður staðið við fyrirheitin? Hvernig stendur hæstv. forsrh. í þessari nýju og nýstárlegu deilu innan ríkisstjórnarinnar?

Hæstv. forseti. Eins og hv. þm. gat um, þá hófust samningaviðræður um þyrlukaup sl. vor og stóðu alllengi. Menn hafa verið að fá ný og ný tilboð, breytt tilboð og lækkuð tilboð á sumum sviðum. Reyndar hafa líka þyrlur sem áður voru taldar líklegastar gengið úr skafti, ekki þó í þyrlulegri merkingu heldur í verslunarlegri merkingu og verið seldar öðrum. Síðan gerðist það að gerðir voru viðbótarsamningar tengdir varnarsamningnum íslenska og þar hafði Bandaríkjastjórn frumkvæði að því að opna fyrir þann möguleika og vilja ræða það að Íslendingar tækju með einum eða öðrum hætti yfir þyrluþjónustu varnarliðsins. Þetta eru töluvert breyttar forsendur frá því sem menn höfðu áður rætt og þennan kost vildu menn skoða nákvæmlega, ekki vegna þess að slík breyting mundi geta komið til á skömmum tíma því að ef af henni yrði, þá er ég viss um að það tæki 1--2 ár að koma henni fram því þar er um flókið og viðamikið verkefni að ræða, en hins vegar gæti hún haft áhrif á það hvaða þyrlutegundir menn vildu kaupa. Svo hafa menn reyndar bent á að það væri kannski ekki akkúrat viðeigandi að menn séu að standa í stórkostlegum viðskiptum við Frakkland um kaup á franskri þyrlu núna í augnablikinu eins og viðskiptaháttum er háttað þar. En viljinn hefur staðið til þess að kaupa þyrlu eins og menn vita, bæði hjá þingi og ríkisstjórn, en þessir þættir hafa orðið til þess að endanleg niðurstaða hefur dregist, en viljinn er óbreyttur.

Hæstv. forseti. Ég held að það hafi ekki farið á milli mála í svari forsrh. að hvorki þingið eða þjóðin veit hvar hann stendur í þessu nýja deilumáli. Hann svaraði ekki spurningunni. Hann svaraði því ekki hvernig hann stæði gagnvart þessari nýju deilu sem rædd var í hádegisfréttum í dag, deilunni á milli hæstv. dómsmrh. og hæstv. utanrrh. um þetta mál þar sem hæstv. dómsmrh. gerir kröfu um að málið verði afgreitt en hæstv. utanrrh. vill teygja það inn á nýjar slóðir og tefja það um sinn. Nú er það ljóst, hæstv. forseti Alþingis, að vilji þingsins er skýr og allar heimildir til kaupa á björgunarþyrlu liggja fyrir. Hvers eiga íslenskir sjómenn að gjalda og fjölskyldur þeirra? Er ekki tímabært að gamalt loforð verði efnt? Meðan menn eru að ræða um Hvalfjarðargöng upp á 5 milljarða, meðan menn eru að ræða um að endurbyggja gamalt fjós uppi í Mosfellsbæ fyrir 2--3 milljarða, þá fæst ekki skýrt úr því skorið hvernig ríkisstjórnin ætlar að fara með vilja Alþingis í þessum efnum.

Hæstv. forseti. Nefnd til undirbúnings undir ár fjölskyldunnar hefur starfað í mörg ár og í upphafi þessa árs var haldin ráðstefna um vanda barna og unglinga og allt það sem gera mætti til að styrkja fjölskylduna í þjóðfélaginu. Voru flestir málaflokkar ræddir og ljóst að velferð fjölskyldnanna í landinu tekur til skattamála, heilbrigðismála, skólamála, atvinnumála, dagvistarmála, skipulagsmála og allra þeirra annarra málaflokka sem undir hv. Alþingi heyra. Þessa dagana stöndum við frammi fyrir því að 7 þúsund manns fá ekki atvinnu í landinu. Fátækt sem við höfum ekki þekkt lengi bíður nú fjölmargra fjölskyldna. Það er því ekki úr vegi að spyrja þegar farið er að líða að sumarhléi og ég beini máli mínu til hæstv. forsrh.: Hvaða ráðstafanir ætlar ríkisstjórnin að gera til þess að efna loforð hæstv. félmrh. um raunhæfar lausnir í málefnum fjölskyldnanna í landinu? Vandann þekkja allir. Er hafin vinna við frumvörp sem bera í sér nýjar hugmyndir og ný tök á nýjum vanda sem við höfum ekki þekkt áður?

Hæstv. forseti. Þessi spurning var reyndar ansi viðamikil því að ég skildi það fyrst í upphafi að hv. þm. væri að ræða um atvinnumálin almennt, það er auðvitað viðamikil spurning, en undir lokin skildi ég spurninguna svo að hún væri að spyrja um einstök frumvörp sem lúta að málefni fjölskyldunnar. Slíkri spurningu ætti efnislega að beina til félmrh. Eins og hv. þm. veit og ábyggilega gleðst yfir, þá er til meðferðar í þinginu frv. um umboðsmann barna. Það hlýtur að verða að tengjast þessum þáttum. Einnig er unnið að stefnumótun og stefnuáætlun um málefni fjölskyldunnar af hálfu ríkisstjórnar.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir að svara en heldur þótti mér svarið lítið upplýsandi. Mér var fullljóst að frv. um embætti umboðsmanns barna er loksins komið inn í þingið og ber að þakka hæstv. félmrh. fyrir það. En er ég virkilega að heyra að ekkert sé í gangi á ári fjölskyldunnar, engin marktæk vinna til þess að horfast í augu við nýtt þjóðfélag og öðruvísi en við höfum áður haft? Eins og ráðstefna sem haldin var í janúar fjallaði um höfum við horft upp á það um skeið að æ fleiri börn og unglingar lenda í umtalsverðum vanda. Fólk er í þúsundatali við að missa íbúðir sínar ofan af fjölskyldunum. Vandinn blasir alls staðar við og ég hélt að til þess hefði ráðstefna þessi verið haldin að hæstv. ríkisstjórn ætlaði að setjast niður og reyna að leysa þessi mál. Það er ekkert einkamál hæstv. félmrh. Það er verkstjóri hæstv. ríkisstjórnar, hæstv. forsrh., sem ber ábyrgð á framkvæmdum vegna árs fjölskyldunnar svo það verði ekki orðin tóm.

Hæstv. forseti. Nú fór þingmaðurinn reyndar aftur í upphafið að sinni fyrri spurningu. Auðvitað er það svo að á öllum sviðum þjóðlífsins er unnið að málum sem snerta fjölskylduna, bæði á vegum ríkis, sveitarfélaga og reyndar hjá einstaklingunum sjálfum. Fjölmargir þættir sem eru vaxandi viðfangsefni hjá sveitarfélögum, til að mynda íþróttastarfsemi, hafa mikið að segja fyrir fjölskylduna. Uppbygging heilsugæsluþjónustu um landið allt hefur haft mikið að segja. Allir þessir þættir eru mikilvægir. Varðandi atvinnumálin þá vitum við það líka að atvinnuástandið hjá okkur hefur verið erfitt vegna þess að við höfum lent í utanaðkomandi erfiðleikum. Á hinn bóginn hefur okkur tekist að forða því að atvinnuleysisvofan æddi yfir landið með sama hætti og gerst hefur í okkar nágrannalöndum. Það er árangur sem við getum verið þakklát fyrir meðan við stöndum í þessari dýfu sem við erum núna að komast í gegnum.

Hæstv. forseti. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst öll þau orð sem hæstv. forsrh. hefur sagt bera vott um að hann hafi ekki hugmynd um hvað er að gerast í þessu þjóðfélagi. Það eina sem hann getur gripið til til uppbyggingar unglingunum í landinu er íþróttastarfsemin. Ég er ekki viss um að hæstv. forsrh. viti að það kostar 17 þús. kr. yfir veturinn að vera í knattspyrnufélagi í Reykjavík og ef fólk á nokkur börn, þá er það allmikill peningur einkum þegar fólk hefur niður í 60 þús. kr. á mánuði. Ég held að hæstv. forsrh. ætti að reyna að skoða sig svolítið um í þjóðfélaginu og reyna að gera sér grein fyrir hver kjör fólki hér í landi eru búin. Það er að stefna í algert ófremdarástand og því fyrr sem hv. þm. gera sér grein fyrir því, að ég ekki tali um hæstv. forsrh., þeim mun betra. Ég held að þjóðin hljóti að bíða eftir einhverjum aðgerðum.

Virðulegur forseti. Ég beini máli mínu til hæstv. heilbr.- og trmrh. Það var sagt frá því í kvöldfréttum útvarpsins í gær að Félag geðlækna hefði fundað og ályktað þar á meðal um stöðu atvinnulausra í heilbrigðiskerfinu og bent á að vegna atvinnuleysis þarf fólk oft og tíðum að leita talsvert mikið til lækna vegna þess andlega ástands sem m.a. getur fylgt því að ganga um atvinnulaus kannski mánuðum saman og eins vegna þeirru líkamlegu kvilla sem herja á fólk í því sambandi. Þeir bentu hins vegar á að atvinnuleysingjar þurfi að greiða heilbrigðisþjónustuna fullum fetum rétt eins og allir aðrir. Þeir njóta ekki sömu afslátta í heilbrigðiskerfinu og t.d. örorkulífeyrisþegar eða ellilífeyrisþegar. Í dag greiða t.d. örorku- og ellilífeyrisþegar 200 kr. fyrir hverja heimsókn á heilsugæslustöð þegar aðrir greiða 600, þeir greiða þriðjung af því sem almennt þarf að greiða sérfræðingum og þeir fá afsláttarkort þegar þeir eru komnir upp í 3.000 kr. hámarksgjald en aðrir þurfa að komast upp í 12.000. Nú vil ég spyrja hæstv. heilbr.- og trmrh. hvort hann hafi hugsað sér að taka eitthvað á þessum málum í framhaldi af þessari ályktun geðlæknanna um mikilvægi þess að þess hópur bótaþega, sem núna er greinilega afskiptur í heilbrigðiskerfinu og þarf mikið að leita til þjónustu lækna fái einhverja lagfæringu á þessum málum.

Virðulegi forseti. Því máli sem hér er hreyft hreyfði raunar landlæknir seint á síðasta ári. Að minni hyggju er hér um að ræða mál sem er fullkomlega skoðunar virði og er það raunar til athugunar í ráðuneytinu. Það er hárrétt hjá málshefjanda að sérstaklega sá hluti atvinnulausra sem hefur verið án atvinnu um langan tíma þarf af ýmsum orsökum að sækja sér læknisþjónustu og sækja til heilbrigðiskerfisins í auknum mæli frá því sem áður var og í ljósi breyttra fjárhagsaðstæðna og hinna félagslegu aðstæðna finnst mér það fyllilega koma til greina að skoða þennan hóp sérstaklega og það mun verða gert mjög fljótlega.

Virðulegur forseti. Ég þakka ráðherra fyrir svarið. Ég vissi reyndar ekki að landlæknir hefði hreyft þessu máli seint á síðasta ári en þeim mun ríkari ástæða er þá til þess að fara að taka á málinu því að nú eru komnir þrír mánuðir síðan þessu máli var hreyft fyrst. Þá eru geðlæknarnir að feta í fótspor landlæknis til þess að reyna að þrýsta á að þarna gerist eitthvað. Ég vil benda mönnum á að þessi hópur sem ég er hér að tala um og sem er, eins og hv. 14. þm. Reykv. benti á, 7 þúsund manns, sem ganga núna um atvinnulausir, hefur oft og tíðum mjög lítið á milli handanna og hefur orðið fyrir miklum tekjumissi sem er kannski miklu meiri og sárari en ellilífeyrisþegar verða fyrir vegna þess að þeir hafa þó sinn undirbúningstíma að því. Og ellilífeyrisþegar eru almennt ekki búnir að binda sér sömu skuldabagga og þetta fólk, ekki sömu skuldbindingar og ekki með jafnþungan heimilisrekstur. En til þess að menn viti um hvað er verið að tala, þá ætla ég að nefna hérna tölur. Hámarksörorkulífeyrir í dag, og þá er ég að tala um með sérstakri heimilisuppbót, er 48.600 en hámarksatvinnuleysistryggingabætur eru 44.900 kr. Það er nú allt og sumt.

Virðulegi forseti. Ég vil árétta það sem ég sagði áðan að þessi mál eru til skoðunar. Ástæður þess að það er ekki kannski eins einfalt og ætla mætti við fyrstu sýn að gera þessar breytingar eru þær að sem betur fer geta aðstæður þessa hóps breyst, með öðrum orðum getur viðkomandi fengið vinnu á mjög skömmum tíma. Það er öðruvísi fyrirkomulagið gagnvart örorku- og ellilífeyrisþegum. Þar er varanleikinn til staðar. Þar er það ástand sem verið er að taka á til framtíðar í langflestum og nánast öllum tilfellum, en því er ekki til að dreifa í tilvikum atvinnulausra. Menn hafa staldrað til að mynda við tímabilið eftir 6 mánaða atvinnuleysi og það er þá sú viðmiðun sem menn eru að skoða. Menn eru með öðrum orðum að reyna að nálgast þetta vandamál og finna á því lausnir til þess að geta haldið í praxís, haldið í útfærslu þeirra.

Virðulegur forseti. Ég beini máli mínu til hæstv. utanrrh. Tilefnið er það að eins og menn þekkja hefur staðið yfir málarekstur í Bretlandi vegna starfsleyfis fyrir endurvinnslustöðina fyrir geislavirkan úrgang, kennd við THORP hjá Sellafield og málflutningi lauk 17. febr. í máli sem höfðað var af Lancashire County Council og Greenpeace-samtökunum gegn breskum stjórnvöldum og nú er dóms að vænta í þessu máli á föstudaginn. Alþingi fjallaði um þetta mál tveim dögum eftir eða degi eftir að ákvörðun breskra stjórnvalda var tekin 15. des. sl. og ályktaði einróma 17. des. að tillögu umhverfis- og utanríkisnefnda þingsins og þar segir orðrétt: ,,Alþingi væntir þess að ríkisstjórnin grípi til skjótra viðbragða í tilefni þessarar ákvörðunar sem ógnar lífshagsmunum íslensku þjóðarinnar vegna áhrifa á lífríki hafsins og nýtingu auðlinda þess.`` Nú skal ósagt látið hvernig dómur fellur. En ég spyr: Hafa íslensk stjórnvöld, hefur hæstv. utanrrh. skoðað þetta mál í ljósi þess að þarna er væntanlegur dómur? Hefur ríkisstjórnin borið sig saman um það, ráðherra utanríkismála, við aðra í ríkisstjórn, þar á meðal hæstv. umhvrh. hvernig taka eigi á þessu máli af Íslands hálfu þegar og ef þessi endurvinnsla hefst nú mjög innan skamms? Ég tel að hér sé slíkt alvörumál á ferðinni að ekkert annað en mjög ákveðin og einörð viðbrögð af hálfu íslenskra stjórnvalda geti verið svarið strax og þessi starfsemi færi af stað.

Virðulegi forseti. Ég tek eindregið undir með hv. 4. þm. Austurl. þegar hann segir að í framhaldi af ályktun Alþingis frá því í desember komi ekki til greina annað heldur en viðbrögð okkar Íslendinga verði einarðleg og ákveðin og við leitum samstöðu annarra þjóða sem svipaðra hagsmuna hafa að gæta og hafa tekið þátt í því með okkur að andmæla þessum áformum Breta harðlega. Það hefur verið gert. Það hefur verið gert að frumkvæði umhvrh. Við höfum að sjálfsögðu rætt þetta mál þótt ég geti ekki á þessari stundu sagt nákvæmlega til um það hver viðbrögðin verða. Það hlýtur að ráðast af því hver verður niðurstaða þessa dómsmáls í Bretlandi milli sveitarfélagsins og stjórnvalda. En ég árétta það að við umhvrh. höfum rætt málið. Við munum vissulega gera allt sem í okkar valdi stendur til þess að halda fast og einarðlega á því. Við munum leita samstöðu með öðrum þjóðum sem hafa áður komið á framfæri svipuðum mótmælum og hafa svipaðra hagsmuna að gæta og við munum að sjálfsögðu gera það í anda þeirrar ályktunar Alþingis sem fyrir liggur.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. utanrrh. viðbrögð hans og svar við fyrirspurn minni. Ég tel að það sé svo mikið í húfi hér að ekkert annað heldur en mjög hörð og e.t.v. óhefðbundin viðbrögð eigi við. Ég minni í þessu sambandi á grein sem birtist í Morgunblaðinu 29. jan. sl. eftir Davíð Ólafsson, fyrrv. hv. þm. og seðlabankastjóra, þar sem hann ræddi þetta stóra mál og bar það saman við landhelgisdeilu okkar við Breta. Hann sagði í niðurlagsorðum, með leyfi forseta: ,,Engin þjóð á eins mikið undir því komið að kjarnorkustöðin THORP verði ekki virk til frambúðar. Hingað til hafa Bretar ekki tekið tillit til mótmæla okkar og nokkurra þjóða sem telja sér hættu búna af þessari starfsemi. Við það má ekki sitja.`` Og að lokum segir hann: ,,Hér er mikið verk að vinna og sú skylda hvílir á okkur sem þeirri þjóð sem mest á í húfi að taka forustuna og fá aðrar þjóðir til liðs við okkur. Þetta er mál sem þolir enga bið.``

Virðulegi forseti. Ég beini fyrirspurn minni til hæstv. heilbr.- og trmrh. Þann 25. okt. sl. spurði Guðrún Helgadóttir dómsmrh. að því hvort ekki hillti undir starfslok nefndar sem er að undirbúa löggjöf um glasafrjóvganir og réttaráhrif tæknifrjóvgunar. Hæstv. ráðherra sagðist mundu beita sér fyrir því að nefndin hraðaði störfum og upplýsti einnig að ári fyrr hefði fulltrúi frá heilbr.- og trmrn. bæst í hóp nefndarmanna. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra heilbrigðis- og tryggingamála hvort honum sé kunnugt um hvort þessi nefnd sé að ljúka störfum og hvort frv. sé á leiðinni í þingið. Einnig langar mig til að fá að vita hvort í þessu frv. verði skýrð staða deildarinnar sem þegar hefur hafið glasafrjóvganir við Landspítalann. Það hlýtur að vera mjög til óþæginda, bæði fyrir starfsfólk deildarinnar og það fólk sem bíður eftir að komast til að fá þjónustu hennar að það gilda engin ein skýr lög um starfsemi hennar. Nú veit ég að Landspítalinn hefur sett sér starfsreglur til að fara eftir en þær byggjast ekki á lögum því að þau eru ekki til.

Virðulegur forseti. Ég get ekki svarað fyrir um það hvar þetta nefndarstarf er statt en vænti þó þess að það sé á góðum vegi og tel raunar nauðsynlegt að því ljúki fyrr en síðar því það er hárrétt hjá hv. málshefjanda að sú starfsemi sem fram fer á Landspítalanum í þessum efnum hefur tekist vonum framar og raunar er það svo að árangur hér á Íslandi er langt umfram það sem þekkist í nágrannalöndum okkar og það er áhugi fyrir því í heilbrrn. að bæta enn um betur og færa enn út kvíarnar, ganga á þá biðlista sem fyrir hendi eru. Og raunar eru menn að horfa lengra fram á veg um þá möguleika að við Íslendingar getum boðið útlendingum upp á þá þjónustu sem hér er þegar Íslendingum hefur verið sinnt. Í húsnæðismálum er þröngur stakkur skorinn þessari deild og það er vilji og menn hafa farið ofan í saumana á því hvernig bæta megi þá starfsaðstöðu með það í huga sem nefndi áðan, að ganga lengra og hraðar fram og veita víðtækari og betri þjónustu, ekki síst vegna þeirrar hvatningar sem liggur í þeim veruleika að árangur hér er langt umfram það sem þekkist annars staðar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Það var fyrst samþykkt um þetta þál. árið 1986 og þá var skipuð nefnd í framhaldi af því. Síðan var reyndar önnur þál. samþykkt árið 1989 um tæknifrjóvganir og enn gerist ekkert í þessum málum, þ.e. nefndin lýkur ekki störfum enn. Ég veit að vísu að þetta er mjög flókið mál, það eru örar og miklar framfarir þessari grein. Það er sífellt verið að auka tæknina sem þessu er samfara. En þarna eru mörg álitamál uppi og það nægir að nefna það nýjasta sem er ekki langt síðan var í umræðu hér í fjölmiðlum og annars staðar að það sé hægt að frjóvga egg úr fóstri sem hefur verið eytt og koma því fyrir í legi einhverrar konu. Barnið sem fæddist síðan úr þessu eggi gæti sagt: Móðir mín var fóstur sem aldrei fæddist. Það eru mörg fleiri svona álitamál sem eru komin upp. Það eru svo örar framfarir í þessu og það er mjög nauðsynlegt að þessi nefnd fari að skila af sér. Það væri fróðlegt að vita hver nefndarkostnaðurinn væri orðinn frá 1986.

Þar sem breytingartillögur nefndarinnar við þetta frv. eru óvenjumargar og nefndin stendur að þeim einhuga mun forseti, ef enginn hreyfir andmælum við því, bera upp í einu lagi breytingartillögur á þskj. 621, 3.--25. tölul.

Virðulegi forseti. Deilan um meinta þátttöku sjómanna í kaupum á aflaheimildum leiddi til verkfalls sjómanna þann 2. jan. sl. Þann 14. jan. setti ríkisstjórnin bráðabirgðalög sem stöðvaði það verkfall sem sjómenn höfðu boðað til. Ég var og er andvígur setningu þessara bráðabirgðalaga og taldi m.a. eðlilegra að ríkisstjórnin staðfesti í lagafrv. þá yfirlýsingu sem samþykkt var af Sjómannasambandi Íslands og Vinnuveitendasambandi Íslands þann 26. apríl 1992 þar sem segir: ,,Samningsaðilar eru sammála um að útgerðarmanni sé óheimilt að draga útlagðan kostnað vegna leigu eða kaupa á aflaheimildum frá heildarsöluverðmæti aflans áður en skiptaverð til sjómanna er reiknað.`` Yfirlýsing þessi hefur engin áhrif á frjáls viðskipti útgerðarmanna sín á milli með aflaheimildir né samninga áhafna einstakra útgerða við fiskkaupendur um fiskverð. Ég tel einnig nauðsynlegt að koma upp svonefndri álitanefnd til úrskurðar í álitamálum er kunna að rísa vegna þessa máls. 
             Ríkisstjórnin hefur ekki tekið raunhæft á þessum vanda, raunverulegum kjarna deilunnar. Ríkisstjórn og stuðningsmenn hennar hafa valið aðra leið í þessu máli sem við þingmenn Framsfl. erum andvígir og þess vegna greiðum við atkvæði gegn þessum lögum.

Hæstv. forseti. Það hefur komið fram rækilega í umræðum um þetta mál að öll vinnubrögð hæstv. ríkisstjórnar við setningu þessara bráðabirgðalaga voru forkastanleg og er þetta í þriðja sinn sem ríkisstjórn Davíðs Oddssonar, hæstv. forsrh., grípur til setningar bráðabirgðalaga við aðstæður þar sem slíkt er undir engum kringumstæðum réttlætanlegt. Í öllu falli ef til lagasetningar þurfti að koma á annað borð hefði átt að kalla Alþingi saman til funda. Í öðru lagi liggur það fyrir að þau loforð og þær yfirlýsingar sem voru gefnar sjómönnum m.a. af hæstv. utanrrh. sem lofaði lausn á þessu vandamáli með frv. hér í byrjun febrúar hafa nú verið að engu hafðar, sviknar eins og fara gerist og ekkert með þær gert af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Það er þess vegna bæði af þeim sökum hvernig að lagasetningunni var staðið og eins hvað efndirnar varðar engar forsendur til þess að samþykkja þessi lög. Við erum algjörlega andvíg setningu þeirra og ég segi nei.

Virðulegi forseti. Það var spurt um það m.a. í umfjöllun sjútvn. um þessi lög hvort menn teldu það, og þá sjómenn, teldu það til bóta að lögfesta yfirlýsingu og úrskurðarnefnd eins og hv. þm. Stefán Guðmundsson fjallaði hér um áðan. Þessir aðilar töldu það ekki vera til bóta. Sú afstaða stjórnarandstöðunnar að greiða atkvæði gegn þessum lögum kemur mér mjög á óvart. Menn geta haft á þeim ýmsar skoðanir en það væri algerlega glórulaust --- glórulaust að senda sjómenn í verkfall á þessum tíma. Ég segi því já.

Hæstv. forseti. Þegar ríkisstjórnin tók þá ákvörðun að stöðva verkfall sjómanna með lögum þann 14. jan. sl. var deila sjómanna og útvegsmanna komin í óleysanlegan hnút og ekkert útlit fyrir að deiluaðilar næðu samkomulagi. Þrívegis hafði slitnað upp úr viðræðum og forsvarsmenn deiluaðila lýstu því yfir að tilgangslaust væri að halda viðræðum áfram og engin lausn væri í sjónmáli. Málið var því komið í harðan, óleysanlegan hnút. Langvarandi stöðvun fiskiskipaflotans hefði valdið víðtæku atvinnuleysi og haft lamandi áhrif á allt þjóðlífið. Fiskiskipaflotinn hafði legið aðgerðalaus í hálfan mánuð og hefði augljóslega legið í a.m.k. viku í viðbót ef bíða hefði átt eftir að Alþingi kæmi saman, fjallaði um málið og samþykkti lög til að stöðva verkfallið. Með tilliti til atvinnuástandsins í landinu þoldi það enga bið að koma flotanum til veiða og því tel ég að ríkisstjórnin hafi gert rétt þegar hún stöðvaði verkfallið með bráðabirgðalögum að kvöldi 14. jan. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Það er mín skoðun að ekki hafi verið fullreynt að ná kjarasamningum milli sjómanna og útgerðarmanna þá lög um stöðvun verkfalls fiskimanna voru sett 14. jan. sl. Lög á frjálsan samnings- og verkfallsrétt hafa of oft séð dagsins ljós hvar fjölmargar ríkisstjórnir á umliðnum árum hafa beitt sér fyrir slíkri lagasetningu. Á miðju sl. ári hófu fulltrúar útgerðarmanna óskiljanlegar og ótímabærar yfirlýsingar í fjölmiðlum varðandi kjaramál sjómanna sem leiddu af sér hluta þess vanda sem á milli deiluaðila stóð. Það átti að láta reyna á málsmetandi aðila sem í broddi fylkingar kjaradeilunnar stóðu frekar en gert var. Það var þeirra, sjómanna og útgerðarmanna, að standa að lausn kjaradeilunnar í stað þeirrar frestunar á kjarasamningum sem þessi lög kveða á um. Virðulegi forseti. Ég segi því nei.

Virðulegur forseti. Það ber út af fyrir sig að virða það að eitthvað nagar samviskan hv. stjórnarliða, svona einn og einn í þessari atkvæðagreiðslu. En vegna orða sem féllu hér áðan frá framkvæmdastjóra Verslunarráðs Íslands og hv. 5. þm. Norðurl. v., þá væri fróðlegt að fá það upplýst eftir þessa atkvæðagreiðslu á hvaða tíma framkvæmdastjóri Verslunarráðsins og hv. þm. telur að það sé glóra í að senda sjómenn í verkfall. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi erum við kvennalistakonur alfarið á móti því að setja bráðabirgðalög á verkföll og yfirleitt að beita þessu ákvæði þar sem við teljum ekki neina þörf á því þar sem þingstörf hafa breyst mjög mikið. Í öðru lagi kveður 1. gr. í þessum lögum á um tilgang laganna og það mál er óleyst eins og hér hefur komið fram áður. Þar er kveðið á um að leysa skuli þetta mál og tímafrestur til þess er liðinn. Það er því algjör markleysa að samþykkja lögin eins og þau líta út núna. Við kvennalistakonur munum þar af leiðandi greiða atkvæði gegn þessum öllum greinum og lögunum í heild. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Samgn. hefur fjallað um þetta frv. og fengið á sinn fund Ragnhildi Hjaltadóttur, skrifstofustjóra í samgrn. Frv. var sent allmörgum aðilum til umsagnar og bárust umsagnir frá Sjómannasambandi Íslands, Slysavarnafélagi Íslands, Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, Sambandi ísl. kaupskipaútgerða, Slysavarnaskóla sjómanna og Vélstjórafélagi Íslands. Í flestum þessum umsögnum var mælt með því að frv. yrði afgreitt óbreytt. Sú varð og niðurstaða nefndarinnar sem birtist á þskj. 624. Nefndin sem heild mælir með því að frv. verði afgreitt og samþykkt óbreytt.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breyting á lögum nr. 29/1988, um Kennaraháskóla Íslands. Eins og fram kemur í greinargerð með frv. er það lagt fram í tvíþættum tilgangi. Annars vegar til að gera nokkrar minni háttar breytingar á lögunum að ósk skólaráðs Kennaraháskóla Íslands og hins vegar til að fresta gildistöku ákvæða er fela í sér lengingu almenns kennaranáms úr þremur árum í fjögur ár. Skólaráð Kennaraháskóla Íslands samþykkti á fundi sínum 12. jan. 1994 að fara fram á eftirtaldar breytingar á lögunum: 1. Breyting á 3. gr. sem felur í sér að ákvæði um lágmarksþátttöku í rektorskosningum er fellt brott. Til að kjör geti orðið gilt í fyrstu umferð við núverandi skipan er þess krafist að frambjóðandi hljóti meiri hluta atkvæða 2 / 3 hluta atkvæðisbærra manna. Reynslan sýnir að vegna dræmrar kosningaþátttöku kemur þetta nánast í veg fyrir að kjör geti orðið gilt í fyrstu umferð. Breytingin á sér efnislega hliðstæðu í 3. mgr. 3. gr. laga nr. 131/1990, um Háskóla Íslands. 2. Breytingar á 2., 4. og 5. gr. fela í sér að deildarráðum er falin framkvæmd ýmissa atriða er varða próf og mat á námi nemenda úr öðrum skólum. Þetta var áður í höndum skólaráðs. Að mati Kennaraháskóla Íslands samræmist þetta betur verkaskiptingu milli skólaráðs og deildarráða en núverandi skipan. Eftir sem áður mó þó vísa þessum málum sem öðrum til skólaráðs. 3. Felld eru úr 14. gr. ákvæði sem fjalla um skiptingu kennaranáms í faglega þætti og vægi þessara þátta. Slík ákvæði eiga sér ekki hliðstæðu í nýrri lögum um sambærilegar stofnanir, sbr. 9. og 16. gr. laga nr. 131/1990, um Háskóla Íslands, og 9. gr. laga nr. 51/1992, um Háskólann á Akureyri. Ekki þykir ástæða til að binda slík ákvæði í lög, enda eiga sjálfstæðir háskólar að hafa ákvörðunarvald um faglegar áherslur af þessu tagi. Breyting á 32. gr. laganna, það er í 6. gr. frv., felur í sér að hún verður efnislega hliðstæð 11. gr. laga nr. 131/1990, um Háskóla Íslands, og verður að teljast eðlilegt að samræmi sé milli stofnana í þessum efnum. Eftirfarandi nýmæli eru í greininni: Fulltrúar stúdenta skulu ekki hafa atkvæðisrétt er skólaráð fjallar um stöðu- eða embættisveitingar. Í stað þess að leitað skuli álits skólaráðs um umsækjendur er nú kveðið á um að engum megi veita stöðu eða embætti nema meiri hluti viðstaddra á skólaráðsfundi greiði honum atkvæði. Nýmæli er að ef fleiri umsækjendur en tveir eru í kjöri við atkvæðagreiðsluna og enginn þeirra hlýtur meiri hluta við fyrstu atkvæðagreiðslu skal kosið á ný milli þeirra tveggja sem flest atkvæði hlutu. Enn fremur er það nýmæli að ef menntmrh. fellst ekki á tillögur skólaráðs skal auglýsa embættið eða starfið að nýju. Eins og ég hef nefnt eru framangreindar breytingar lagðar fram að ósk skólaráðs Kennaraháskólans og fela þær fyrst og femst í sér að ákvæði laganna eru samræmd hliðstæðum ákvæðum laga nr. 131/1990, um Háskóla Íslands. Í annan stað er þetta frv. lagt fram til að fresta gildistöku ákvæða sem fela í sér lengingu almenns kennaranáms úr þremur árum í fjögur ár. Samkvæmt ákvæðum til bráðabirgða í XI. kafla gildandi laga nr. 29/1988, um Kennaraháskóla Íslands, skulu ákvæði 13. gr. um lengingu almenns kennaranáms við Kennaraháskóla Íslands koma til framkvæmda innan 6 ára frá gildistöku laganna. Almenna kennaranámið er enn skipulagt sem þriggja ára nám og 7. gr. þessa frv. felur í sér að ákvæði um að námið lengist í fjögur ár skuli koma til framkvæmda innan 10 ára frá gildistöku laga nr. 29/1988. Það hafa vissulega verið skiptar skoðanir um lengd kennaranámsins. Þegar gildandi lög um Kennaraháskólann voru sett þótti rétt að stefna að lengingu úr þremur árum í fjögur. Nefnd um framtíðarskipan náms við Kennaraháskóla Íslands, sem skilaði áliti í nóvember 1991, komst að þeirri niðurstöðu að lögum um Kennaraháskóla Íslands skyldi ekki breytt og að fjögurra ára kennaranám skyldi tekið upp ekki síðar en haustið 1993. Af því varð hins vegar ekki. Í nóvember 1991 var skipuð nefnd til að fjalla um stofnun kennaradeildar við Háskólann á Akureyri og skilaði hún tillögum sínum í júní 1992. Í vinnu sinni gekk nefndin upphaflega út frá áætlun um fjögurra ára kennaranám eins og kveðið var á um í lögunum um Kennaraháskóla Íslands, en ákvað síðan að stilla einnig upp áætlun um þriggja ára nám. Eftir ítarlega athugun í menntmrn. ákvað ég í desember 1992 að heimila stofnun kennaradeildar við Háskólann á Akureyri þar sem miðað væri við þriggja ára nám á grundvelli fyrrnefndrar skýrslu. Í febrúar 1993 skipaði ég nefnd til að undirbúa rammalöggjöf um kennaramenntun í landinu og fjallar þessi nefnd m.a. um lengd kennaranámsins. Eins og ég hef nefnt þá hafa verið skiptar skoðanir um lengd kennaranámsins og með hliðsjón af því sem ég hef hér rakið að framan, þá tel ég eðlilegt að bíða eftir niðurstöðum nefndarinnar sem nú er að undirbúa rammalöggjöf um kennaranámið og heimila þá frestun á lengingu námsins sem þetta frv. gerir ráð fyrir.

Virðulegi forseti. Það er kannski ekki ástæða til að hafa mjög langt mál um þetta frv. Það er alla vega einfalt við fyrstu sýn en þó eru í því nokkur atriði sem vert er að velta fyrir sér. Það er vissulega ástæða til þess að ræða nokkuð um kennaramenntun í landinu, stöðu hennar og framtíð og hvernig beri að skipuleggja menntun kennara hér á næstu árum. Það er fyrst til að taka í þessu frv. að hér er verið að samræma það sem gildir um Kennaraháskólann við það sem þegar hefur komist á varðandi Háskóla Íslands og Háskólann á Akureyri og snýr að kjöri rektors og skipan námsgreina, stöðuveitingum og slíku. Við fyrstu sýn hef ég ekki mikið við þetta að athuga. Það kann annað að koma í ljós við rannsókn málsins, en það verður auðvitað að taka tillit til þess að hér er það skólinn sjálfur sem fer fram á þessar breytingar, væntanlega að fenginni reynslu. Það er sérstaklega þetta atriði um stöðuveitingar sem vert er að gefa gaum og minnast þess að það hafa oft orðið deilur í kringum þau efni. Það getur auðvitað verið erfitt að meta umsækjendur sem leggja próf sín og vísindaverk fyrir dómnefndir og ekki síst hvernig skipað er í dómnefndir og hvaða viðhorf er þar ríkjandi og þá er nú ekki síst að nefna það sem snýr að konum og það hve gæta þarf þess að konur beri ekki skarðan hlut frá borði þegar stöðuveitingar eiga í hlut. Allt þetta þurfum við að athuga ítarlega í menntmn. þegar þar að kemur. Ég hef ekki kannað sérstaklega það sem t.d. kemur fram í 3. gr., hvað felst í því að ákveða í reglugerð skipan kennaranámsins og skiptingu í svið og skipan æfingakennslu og hvernig framkvæmdin á því er hugsuð. Ég gæti beint þeirri spurningu til hæstv. menntmrh. að hann skýri nánar 3. gr., hvað felst í þessu og hver á hlutur ráðuneytisins að vera og hver hlutur skólans sjálfs. Ég staldraði við það í þessu frv. að fulltrúar stúdenta skuli ekki lengur hafa atkvæðisrétt þegar stöðuveitingar eiga í hlut. Þetta er vissulega mál sem vert er að velta fyrir sér hvers hlutverk það er að velja í stöður, og hvort fulltrúar nemenda hafa í sjálfu sér eitthvað síðri aðstöðu eða minni skoðanir á því heldur en kennarar og fulltrúar í skólaráði hvernig rétt sé að fara að þeim málum. Ég set spurningarmerki við þetta, þó að óathuguðu máli. Mér er bara ekki kunnugt um hvernig það er í Háskóla Íslands, hvort fulltrúarnir í háskólaráði hafa ekki atkvæðisrétt varðandi stöðuveitingar. Ef ég man rétt þá fara þeir með ákveðinn hluta af atkvæðum í rektorskjöri. Það er því ekki sjálfgefið að þetta nýmæli sem hæstv. menntmrh. gat um hér áðan sé eðlilegt. Þá kemur að því atriði sem snýr að því að fresta lengingu kennaranámsins. Eins og hér kemur fram eru núgildandi lög um Kennaraháskóla Íslands frá árinu 1988 og í 13. gr. frv. segir að námið skuli skipulagt sem fjögurra ára kennaranám. Nú hefur það verið mjög til siðs í umræðu um skólamál á undanförnum árum og ekki síst hjá þeim ríkisstjórnarflokki sem fer með menntamálin að leggja áherslu á styttingu náms, að stytta námsbrautir og gera námið allt hraðvirkara en nú er, en mig langar til að benda á það, og það þarf að athuga að kennaranám er mjög sérstakt nám þegar við erum að miða við háskólanám vegna þess að í því felst starfsþjálfun. Það gildir að vísu um einstakar greinar sem nú eru komnar á háskólastig, við getum tekið sem dæmi hjúkrunarfræði og sjúkraþjálfun, þar er einnig um starfsþjálfun að ræða. En slíkt nám er auðvitað ekki sambærilegt við háskólanám sem eingöngu er bóklegt. Þetta er öðruvísi nám. Þess vegna vil ég vara við því að menn einblíni á það að kennaranám verði áfram þriggja ára nám. Ég vil bæta því við að það er verið að gera sívaxandi kröfur til kennara hvort sem við erum að tala um grunnskóla- eða framhaldsskólakennara. Kröfurnar eru sívaxandi. Það hafa komið fram nýjar námsgreinar, nýjar áherslur. Kennarar þurfa stöðugt að vera að endurmennta sig og eru ákaflega iðnir við það, en það er líka sú hlið sem snýr að heimilunum og þjóðfélaginu sem kennarar verða að taka á sig í síauknum mæli. Ég bendi t.d. á þá umræðu sem orðið hefur um einelti sem börn verða fyrir, ofbeldi í kringum skóla og nú síðast það að við þurfum að taka okkur til og mennta okkar kennarastétt til þess að sinna útlendum börnum, börnum sem flytja til landsins og eru ekki mælt á íslenska tungu. Þannig fara kröfurnar til kennara sífellt vaxandi. Og þá er spurningin: Er hægt að koma öllu þessu námi fyrir með viðunandi hætti í þriggja ára háskólanámi? Á sínum tíma var Kennaraskólanum breytt í Kennaraháskóla og ég get svo sem ekki lagt mat á það hvort sú breyting var til bóta. Þó held ég að það hljóti að vera að það felist bót í því að fólk fari eldra og þroskaðra út í kennslu og sé í rauninni að bæta ofan á sitt nám. Ég held að þeir kennarar sem útskrifast núna hafi að flestu leyti meira nám að baki heldur en gömlu barnaskólakennararnir þó að það sé auðvitað alltaf erfitt að meta slíkt. Þannig hefur Kennaraháskóli Íslands verið í mikilli þróun á undanförnum árum. Hann hefur tekið upp sérstakt kerfi í sinni námstilhögun, kerfi sem er öðruvísi en það sem tíðkast t.d. í Háskóla Íslands og um það er allt gott að segja. Það er einmitt til góðs að skólar fari sínar eigin leiðir og prófi sig áfram í sínum kennsluháttum. Þrátt fyrir það vakna auðvitað spurningar varðandi það hvort rétt sé að skipta námi niður með þeim hætti sem við gerum. Við erum með Háskóla Íslands, við erum með Kennaraháskólann, við erum með Háskólann á Akureyri, við erum með Tækniskólann sem líka kennir á háskólastigi, og eflaust gleymi ég einhverjum skóla, já, Bændaskólinn á Hvanneyri kennir líka á háskólastigi, Samvinnuskólinn í Bifröst. Þegar við erum að horfa á okkar skólakerfi, þá hljótum við að spyrja okkur þeirrar spurningar hvort við séum að dreifa kröftunum um of. Ég veit að það eiga sér stað viðræður milli Kennaraháskólans og Háskóla Íslands um nánari samvinnu, m.a. hvað varðar kennaramenntun þannig að þegar við nálgumst þetta mál þá eru ýmsar spurningar sem vakna. Samkvæmt 7. gr. þessa frv. er verið að fara fram á það að því verði frestað til ársins 1998 að þetta fjögurra ára nám komist á og hæstv. menntmrh. rökstyður það þannig að hann hafi skipað nefnd sem sé að skoða þetta mál. Mér finnst í rauninni að með því sé hann að gefa sér það að þriggja ára nám verði niðurstaðan og ég hlýt af því tilefni að spyrja hæstv. menntmrh.: Hvað líður störfum þessarar nefndar? Hún hefur verið að störfum nú um eins árs skeið. Hvenær er ætlast til þess að hún skili af sér? Það hefur líka verið í gangi eins og við vitum stór nefnd sem fjallað hefur bæði um grunnskólann og framhaldsskólann. Hún er nú búin að skila hluta af sínu verki. Ég held nefnilega að það sé algjörlega nauðsynlegt að við horfum á þetta allt í samhengi. Kennaramenntunin skiptir ekki litlu máli þegar við hugum að skipan grunnskólans og því hvað á að kenna í honum þannig að það þarf að horfa á þetta allt í samhengi. Ég ætla svo sannarlega að vona að það sé ekki meiningin hjá hæstv. menntmrh. að fara að keyra í gegnum Alþingi bút og bút af þessum lögum án þess að við höfum einhverja yfirsýn yfir hvað fram undan er. Ég gæti svo sem notað tækifærið núna og spurt hæstv. menntmrh. hvernig hann hugsar sér meðferð framhaldsskólafrv. vegna þess að það tengist auðvitað grunnskólafrv. og grunnskólafrv. tengist Kennaraháskólanum þannig að þarna hangir Einbjörn í Tvíbirni o.s.frv. Það er margt sem við þurfum að athuga í okkar skólakerfi en ég held að það sé einmitt mjög hættulegt að taka á einhverjum smábútum. Hvað varðar þetta frv. þá ítreka ég að það þarfnast nánari skoðunar í nefnd og ég set spurningarmerki við ýmislegt sem hér kemur fram. Við þurfum einfaldlega að fá röksemdirnar fyrir breytingum eins og t.d. það sem snýr að fulltrúum námsmanna þegar stöðuveitingar eiga í hlut og eins set ég mjög stórt spurningarmerki við það að fresta gildistöku 13. gr. núgildandi laga vegna þess að ég tel fulla þörf á því að lengja kennaranám hér á landi, ekki síst í ljósi þeirra miklu breytinga sem við höfum verið að ganga í gegnum á síðustu árum og þeirra vaxandi krafna sem gerðar eru til kennara í landinu.

Hæstv. forseti. Ég ætla að segja nokkur orð um þetta frv. um Kennaraháskóla Íslands sem í flestum greinum gengur fyrst og fremst út á það að verða við óskum skólans. En það er nú svo með 7. gr., hæstv. forseti, að þar gegnir nokkuð öðru máli því þar er kveðið á um það að lengingu skólans í fjögur ár verði frestað enn um nokkuð mörg ár, fjögur ár. Ég geri mér grein fyrir því að þetta er mál sem er í sjálfu sér ekki eining um í þjóðfélaginu hvort eigi að gera en ég held að það sé mjög slæmt fyrir skólann að vera alltaf með þessa óvissu yfir höfði sér, ákvæði í lögum um það að taka þarna upp fjögurra ára nám og síðan á síðustu stundu eru samþykkt lög á hv. Alþingi um að það skuli ekki gert. Það var t.d. þannig árið 1991 að þá var skólinn búinn að skipuleggja fjögurra ára nám algjörlega frá grunni og fékk síðan að vita af því með þriggja vikna fyrirvara að svo yrði ekki, heldur skyldi áfram verða þriggja ára nám og þetta eru náttúrlega vinnubrögð sem eiga ekki að eiga sér stað. Ég var að skoða svolítið gamlar ræður um þetta mál og las m.a. framsöguræðu hæstv. menntmrh. sem þá var Birgir Ísl. Gunnarsson fyrir frv. 1988. Þar færir hann rök fyrir því að þarna eigi að taka upp fjögurra ára nám og gerir það mjög sannfærandi. En í umræðum um skólamál sem fram fóru árið 1991 eftir að ákveðið hafði verið að hér skyldi verða um þriggja ára nám að ræða, a.m.k. til bráðabirgða, þá segir hæstv. menntmrh. sá sem nú situr, með leyfi forseta: ,,Það sem einkum réð ákvörðun minni með að kalla aftur þessa ákvörðun var sú staðreynd að við vorum með þessu að skrifa ákveðna reikninga inn í framtíðina og það er nokkuð sem þessi ríkisstjórn ætlar sér ekki að gera.`` Mér sýnist að hæstv. menntmrh. sé að nota sér það tækifæri að skrifa þann reikning inn í framtíðina að það verði næsta ríkisstjórn sem tekur ákvörðun um það hvort skólinn skuli verða fjögurra ára skóli eða ekki með því að framlengja í svona ótrúlega mörg ár þetta ákvæði að taka upp fjögurra ára nám. Ég hefði skilið það ef það hefðu verið færri ár vegna þess að eins og fram kom í máli ráðherrans, þá er starfandi nefnd sem er að fjalla um kennaranámið í landinu og átti reyndar, eftir því sem ég best veit, að vera búin að skila af sér en hefur ekki gert það, þannig að það segir hæstv. ráðherra að sé ástæða þess að hann kjósi að fresta þessari ákvörðun. Þetta er eitt af því sem við komum til með að skoða í hv. menntmn. en ég veit að þetta stendur allri framþróun í skólanum fyrir þrifum. Þetta er kannski ekki alveg eins kostnaðarsamt og maður skyldi ætla vegna þess að skólinn hugsar sér þetta fjórða ár þannig að það sé heilt missiri sem kennaranemar eru úti í skólunum í starfsnámi. Eins og kennslan fer fram í dag þá vantar þó nokkuð mikið upp á að starfsnámi sé nógu mikill gaumur gefinn, fyrst og fremst vegna þess að það er svo erfitt að koma náminu fyrir á þeim þremur árum sem skólinn hefur til ráðstöfunar. En ég geri mér samt grein fyrir því að auðvitað hefur þetta einhvern kostnað í för með sér. Ég vil líka taka fram að ég vil alveg endilega að það sama gildi þá um Háskólann á Akureyri og Kennaraháskólann hvað snertir lengd náms. Ef niðurstaðan verður sú að taka upp fjögurra ára nám í Kennaraháskólanum, þá muni það líka gilda um kennaradeildina á Akureyri. Ég held að það sé mjög mikilvægt. Hæstv. forseti. Ég held að ekki sé ástæða til að hafa fleiri orð um þetta. Ég er ekkert sérstaklega ánægð með 7. gr. frv. en ég vildi gjarnan fá frekari skýringar hæstv. ráðherra á því að hann skuli fresta því í svo mörg ár sem raun ber vitni, eða leggja það til, að fjögurra ára nám verði tekið upp við Kennaraháskólann.

Hæstv. forseti. Aðeins örfá orð vegna þeirra ræðna sem hér hafa verið fluttar. Ég er alveg sammála hv. þm. Kristínu Ástgeirsdóttur um að það sé ástæða til að ræða skipan kennaranámsins í landinu hér á hv. Alþingi og ég vona að við fáum tækifæri til þess sem allra fyrst. Á því er áreiðanlega full þörf. Hv. þm. spurði hvað breytingin á 14. gr. gildandi laga fæli í sér. Ég hef í sjálfu sér svo sem engu við það að bæta sem ég sagði áðan og er raunar rakið í athugasemdum við greinina, þ.e. að ákvæðið fjallar um skiptingu kennaranámsins í faglega þætti og vægi þeirra og sýnist ekki vera sérstök ástæða til að skipa þessu í lögum og þetta á sér ekki hliðstæðu í lögum um sambærilegar stofnanir. Það er ósk Kennaraháskólans að þessu ákvæði verði svona breytt og mér þótti sjálfsagt að verða við þeirri ósk. Þetta sé sem sagt ákvörðunarvald skólans sjálfs um faglegar áherslur af þessu tagi og ég held að það sé skynsamlegt að hafa þann háttinn á eins og skólinn hefur raunar óskað eftir. Það sama gildir um atkvæðisrétt fulltrúa stúdenta. Það er rétt að þarna er um nýmæli að ræða. Þetta er annað ákvæði í lögunum um Háskóla Íslands. En þetta er á sama hátt ósk Kennaraháskólans og ég taldi rétt að verða við þessari beiðni um að flytja frv. í þessum búningi. En þetta verður að sjálfsögðu kannað í hv. menntmn. Um frekari frestun á lengingu kennaranámsins hafa hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir og Valgerður Sverrisdóttir gert að umtalsefni. Vissulega er rétt að kennaranámið er sérstakt og í því felst veruleg starfsþjálfun og svo það að þarna er um býsna umdeilt atriði að ræða, þótt það hafi ekki verið hér á hv. Alþingi þegar gildandi lög um Kennaraháskóla Íslands voru sett 1988. Ég veit að um það var góð samstaða að hafa ákvæðið eins og það var, að gera ráð fyrir lengingu kennaranámsins í fjögur ár. Síðan hafa komið upp efasemdir og eins og ég benti á í framsöguræðu minni þá varð það niðurstaðan með Kennaraháskólann á Akureyri. Að vísu voru settir þar upp tveir kostir, en þar var ákvörðun tekin um að kennaranámið skyldi vera þrjú ár. Í framhaldi af þessu öllu saman setti ég nefnd á laggirnar sem gera skyldi drög að frv., rammalöggjöf um kennaramenntunina, sem sýnist vera full þörf á. Það eru það margir skólar sem sinna kennaramenntun í landinu og hver þeirra hefur sín lög og sýndist full ástæða til að setja um þetta rammalöggjöf og að því er sem sagt unnið. Og af því að einnig var spurt hvað liði störfum nefndarinnar, þá hefur hún fengið leyfi til þess að taka sér lengri tíma heldur en ætlað var þegar hún var skipuð. Það var gert ráð fyrir að hún lyki störfum fyrir sl. áramót, en verkefnið reyndist viðameira en sýndist í fyrstu. Ég get ekki svarað því nákvæmlega hvenær hún muni ljúka störfum en ég vona að það verði núna fyrir vorið. Það er rangt að ég gefi mér það að kennaranámið verði þrjú ár. Ég gef mér það ekki, en ég vil sem sagt bíða eftir niðurstöðum nefndarinnar. Ég geri mér alveg grein fyrir þessum sívaxandi kröfum sem gerðar eru til menntunar kennara og því kann vel að fara svo að það verði niðurstaða nefndarinnar og þeirra sem hún kemur til með að leita til og hefur leitað til að þessum málum verði ekki skipað með öðrum hætti en þeim að námið verði fjögur ár. Ég ætla ekki á þessu stigi að fullyrða neitt um það. En vegna vafans og vegna þess að málin eru í þessari endurskoðun, þá er mér nauðsynlegt að fá heimildina til að fresta þessu enn. Það hefur svo sem enga dýpri merkingu að farið er fram á þetta langa framlengingu. Ég get ekki spáð í það hversu langan tíma það tekur að koma nýrri löggjöf á hér í þinginu um kennaramenntunina og allur er varinn góður til þess að þurfa ekki að vera sífellt með þetta hér uppi á borðum. Vegna þess sem hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir sagði að hún vonaðist til að það væri ekki ætlunin að keyra þessi frumvörp í gegn bút fyrir bút, eins og ég held að hv. þm. hafi orðað það, þá er það ekki ætlunin. Framhaldsskólafrv., sem er núna í kynningu, var sett í kynningu einfaldlega til þess að vinna tíma, en það er auðvitað ætlunin að ræða hér á hv. Alþingi breytingarnar á skólalöggjöfinni í samhengi og það er nokkuð sem hefur þá aldrei verið gert fyrr. Og ég legg mikla áherslu á það að einmitt ný löggjöf um grunnskóla, framhaldsskóla og raunar leikskóla líka verði rædd hér á hv. Alþingi í samhengi. Ég vonast til að frv. um grunnskóla verði tilbúið nú um miðjan mánuðinn og þá verður það kynnt með sama hætti og framhaldsskólafrv. er kynnt núna og þessi frumvörp ættu því að verða samferða hér á hv. Alþingi. Sama er um leikskólafrv. Það er nú til meðferðar í þingflokkum stjórnarflokkanna og kemur væntanlega fyrir Alþingi nú á allra næstu dögum. Allt verður þetta sem sagt rætt í samhengi og ég ítreka að slíkt hefur ekki verið gert fyrr svo undarlega sem það nú hljómar. Ég held ég hafi engu við þetta að bæta. Ég held að ég hafi komið inn á meginatriðin í ræðum hv. þm. Kristínar Ástgeirsdóttur og Valgerðar Sverrisdóttur. Ég er sammála því sem hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir sagði að það er auðvitað óþægilegt fyrir skólann að vera í vafa um framtíðina, hvort námið verður fjögurra ára nám eða áfram þriggja ára. Ég hef hins vegar látið rektor skólans vita af þessum fyrirætlunum sem hér eru uppi á borði í tæka tíð þannig að þetta er ekkert sem kemur þeim á óvart núna öfugt við það sem auðvitað var haustið eða sumarið 1991 þegar horfið var frá því að taka upp nýja námsskrá vegna fyrirhugaðrar lengingar. Að öðru leyti þakka ég fyrir málefnalegar umræður og legg til, hæstv. forseti, ég held að ég hafi gleymt því áðan, að málið fari til hv. menntmn. að lokinni þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Ég vil sérstaklega fagna því að það sé ekki meiningin að afgreiða á þessu vori þessi stóru, miklu mál sem við munum væntanlega fá hér til meðferðar á næsta vetri. Ég held einmitt að við ættum að læra af sögunni og því hvernig frumvörp, m.a. í skólamálum, hafa verið samþykkt án þess að nokkur undirbúningur hafi átt sér stað. Er mér þá ekki síst minnisstætt þegar samþykkt var að opna framhaldsskólann fyrir alla, eins og það var orðað, án þess að það væri undirbúið á nokkurn hátt. Hér er einfaldlega um svo stór og flókin mál að ræða, mál sem snerta svo marga og þau verða auðvitað að fá mikla og góða kynningu og mikla umræðu í þjóðfélaginu. Hæstv. menntmrh. gat þess að framhaldsskólafrv. væri í kynningu. Við höfum ekki fengið að sjá það í stjórnarandstöðuflokkunum, alla vega hef ég ekki fengið að sjá það. Ég vona að hæstv. ráðherra bæti úr því og fari nú að leyfa okkur að sjá þetta mál sem þegar er komið í umræðu meðal skólafólks í landinu. Ég vil bara ítreka það varðandi 3. gr. að ég er ekki alveg viss um hvernig ber að skilja hana. Er það rétt skilið hjá mér að það sé skólinn sjálfur sem eigi að setja þessa reglugerð? Ráðherrann kinkar kolli þannig að hér er líklega um réttan skilning að ræða. Varðandi lengd kennaranámsins þá er þetta auðvitað svolítið sérstakt ef menn samþykktu mótatkvæðalaust árið 1988 að það væri rétt að hafa kennaranámið fjögur ár en síðan er ákveðið að setja upp kennaradeild á Akureyri nokkrum árum síðar og þá komast menn að raun um að það sé best að hún sé þrjú ár og ég spyr auðvitað: Hver eru rökin? Hvað er það sem hefur gerst þarna á milli sem veldur því að menn taka svona misjafnar ákvarðanir?

Hæstv. forseti. Fyrst um framhaldsskólafrv. og það kynningarstarf sem nú fer fram. Ég verð einfaldlega að biðjast afsökunar á því að það skuli ekki hafa verið sent með formlegum hætti til þingflokka stjórnarandstöðunnar. Það eru einfaldlega mistök vegna þess að þetta er að sjálfsögðu ekkert leyndarmál lengur. Það hefur verið sent til kynningar til ýmissa þeirra aðila sem við óskuðum eftir strax í upphafi að eiga sem best samstarf og samráð við. Þar er fyrst og fremst um að ræða hin ýmsu samtök kennara og skólameistara. Þangað hefur sem sagt þetta frv. verið sent og fundir haldnir með fulltrúum þessara aðila. En ég skal bæta úr þessu og koma frv. til þingflokka stjórnarandstöðunnar. Aðeins frekar varðandi 14. gr. Reglugerð varðandi skólann er að sjálfsögðu sett af menntmrh. en skólarnir sjálfir þurfa að hafa ákveðið frjálsræði og sjálfstæði og þar á meðal ákvörðunarvald um hinar faglegu áherslur. Það er það sem þarna er fyrst og fremst átt við. Um rökin fyrir þriggja ára náminu við Háskólann á Akureyri. Ég hef ekki tíma til að fara út í það. Það var allt rætt hér á sínum tíma, en það eru nokkuð aðrar áherslur sem eru í kennaranáminu á Akureyri. Ég geri mér hins vegar alveg grein fyrir að það kann að vera vafasamt, og kem þá inn á það sem hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir sagði áðan, að það yrði að vera jafnlangt námið, bæði við Háskólann á Akureyri og Kennaraháskólann. Það má vel vera. Ég hef ekki mjög ákveðnar meiningar um það en það kann líka að vera réttlætanlegt að mismunandi áherslur séu milli hinna ýmsu skóla.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir síðustu orð hæstv. menntmrh. Ég held að menn séu allt of fastir í þeirri hugsun að það eigi alltaf að kenna öllum það sama og öllum eins og allt það sama í eins skólum. Það er auðvitað löngu kominn tími til að gefa skólum meira frjálsræði í því hvernig þeir skipuleggja sitt nám og það gildir auðvitað um kennaramenntun líka. Það er ekki þar með sagt að þó að námið sé mismunandi langt að það þurfi að vera eitthvað verra. Það geta verið mismunandi áherslur og menn geta líka verið að gera mismunandi kröfur til þess fólks sem kemur til náms. Þannig að ég tek undir það. En varðandi 3. gr. frv. og þessa reglugerðarsmíð þá finnst mér í raun og veru greinin ekki vera nógu skýr og við í menntmn. þurfum einfaldlega að athuga að það sé alveg ljóst að það sé skólinn sem eigi að sjá um hina faglegu hlið. Þarna er verið að taka úr lögum og færa til reglugerðar hvernig kveðið skuli á um skipan námsins og það þarf að vera alveg skýrt, ef meiningin er að það sé skólinn sem móti þá faglegu stefnu, þá þarf það að vera alveg ljóst í lagagreininni.

Hæstv. forseti. Þetta frv. er samið í samgrn. og hefur verið leitað umsagnar hagsmunaaðila. Frv. fjallar um aukna neytendavernd í ferðaþjónustu og er flutt í tengslum við samþykkt Alþingis á lögum um Evrópskt efnahagssvæði, nr. 2/1993. Eins og hv. þm. er kunnugt er samningurinn um hið Evrópska efnahagssvæði meginmál hans. Bókanir við hann og viðaukar eru bindandi að þjóðarétti fyrir samningsaðilana. Þær gerðir sem vísað er til í viðaukunum eru einnig bindandi að þjóðarétti. Til þess að einstaklingur í EFTA-ríkjunum geti byggt rétt sinn á ákvæðum samningsins, þar á meðal þeim gerðum sem vísað er til í viðaukum hans, verða ákvæðin að vera hluti af landsrétti aðildarríkjanna. Í 7. gr. meginsamnings hins Evrópska efnahagssvæðis er kveðið á um að gerðir sem vísað er til eða er að finna í viðaukum við samninginn eða ákvörun hinnar evrópsku efnahagssvæðisnefndar bindi samningsaðila og skuli teknar upp í landsrétt. Í greininni segir einnig að gerð sem samvarar reglugerð Evrópubandalagsins skuli sem slík tekin upp í landsrétt samningsaðila. Gerð sem samsvarar tilskipun Evrópubandalagsins skal veita yfirvöldum samningsaðila val um form og aðferð við framkvæmdina. Með lagafrv. þessu er lögfest efni tilskipunar ráðherraráðs Evrópubandalagsins nr. 90/314 frá 13. júní 1990 um ferðapakka, sumarleyfis- og skoðunarferðapakka sem tilgreind eru í viðauka með samningi um Evrópska efnahagssvæðið. Tilskipunin er 7. gerð XIX. viðauka með samningnum en hann fjallar um neytendavernd. Við samningu frv. var ákveðið að fara svipaða leið og hin Norðurlöndin með setningu sérstakra laga sem byggð eru á áðurnefndri tilskipun Evrópubandalagsins og er frv. þetta efnislega samhljóða þeim frumvörpum sem lögð hafa verið fram á löggjafarsamkomum hinna Norðurlandanna. Með samningnum um hið Evrópska efnahagssvæði skuldbinda samningsaðilar sig til að taka upp ýmsar reglur á sviði neytendaverndar og hafa aðildarríkin sett sér það markmið að á hinum innri markaði ríki víðtæk neytendavernd. Aukið frelsi í viðskiptum á því ekki að vera á kostnað nauðsynlegrar neytendaverndar. Löggjöf Evrópubandalagsins á sviði neytendaverndar er víðtækari en íslensk löggjöf og er nauðsynlegt að setja nýjar reglur á því sviði. Engin sérlög hafa gilt um viðskipti með alferðir hér á landi. Neytendavernd í ferðaþjónustu byggir einkum á IV. kafla laga nr. 79/1985, um skipulag ferðamála. Þar eru ákvæði um ferðaskrifstofur, rekstrarleyfi, tryggingafé og fleira. Reglugerð nr. 266/1978 um almennar ferðaskrifstofur tekur einnig til þessa sviðs. Þá er og um að ræða tvær auglýsingar, nr. 328/1990, um ferðaskrifstofur, og auglýsingu nr. 23/1990, um tryggingafé ferðaskrifstofa. Einnig er vísað til reglugerðar nr. 21/1985, um leiguflug, en þar eru ýmis ákvæði farkaupanum til verndar. Löggjöf um skipulag ferðamála er nú í endurskoðun þar sem m.a. verður lögð aukin áhersla á neytendavernd. Hjá Félagi ísl. ferðaskrifstofa hafa verið í gildi reglur um almenna ferðaskilmála milli ferðaskrifstofa og þeirra er kaupa ferðir. Ferðaskilmálar þessir voru settir einhliða af Félagi ísl. ferðaskrifstofa og síðast samþykktir með breytingum á fundi hjá þeim 3. febrúar 1993, sbr. fskj. 3 með þessu frv. Breytingar þær er síðast voru samþykktar á fundi hjá Félagi ísl. ferðaskrifstofa eru að mestu í anda þessa frv. enda höfðu forráðamenn samtakanna tilskipun Evrópubandalagsins og drög að lagafrv. þessu til viðmiðunar. Í eldri ferðaskilmálum var m.a. heimilt að undanskilja flugvallaskatta, innlenda og erlenda, svo og forfallagjöld í auglýstu verði. Þess í stað mátti tilkynna fjárhæð þessara þátta sérstaklega. Með síðustu breytingum ferðaskilmálanna skuldbinda ferðaskrifstofur sig til að auglýsa eitt verð ferðar í fjölmiðlum þar sem innifalin eru öll gjöld er farkaupi þarf að greiða í alferðinni. Einnig var sett inn í nýjustu ferðaskilmálana ákvæði um framsal alferðarbókunar til annars aðila. Þá var einnig í samræmi við frv. þetta sett inn ákvæði er bannar verðbreytingar á alferð síðustu 20 daga fyrir brottför. Með breytingunum var einnig numið brott ákvæði um að ferðaskrifstofur beri ekki ábyrgð á vanefndum sem upp kunni að koma vegna annarra aðila sem veita þjónustu samkvæmt alferðasamningi. Að öðru leyti er vísað til ferðaskilmála Félags ísl. ferðaskrifstofa í fskj. 3 með þessu frv. Er hér einnig vísað til reglna sem fyrrum Verðlagsstofnun setti 1. febrúar 1992, um samræmdar verðupplýsingar og fleira í auglýsingum og ferðum hjá ferðaskrifstofum, ferðafélögum, flugfélögum, skipafélögum og öðrum, sbr. fskj. 4. Drög að þessu lagafrv. voru send til umsagnar Félags ísl. ferðaskrifstofa og til Verðlagsstofnunar, nú Samkeppnisstofnunar. Félag ísl. ferðaskrifstofa gerði nokkrar athugasemdir og vonast er til að þeim hafi flestum verið komið til skila í frv. Verðlagsstofnun hafði hins vegar engar athugasemdir við frv. Ástæða er til að fara nokkrum orðum um tvö hugtök í frv., alferð og farkaupi. Í frv. er hugtakið alferð notað þegar ferð er seld eða boðin til sölu á heildarverði og þegar þjónustan tekur til lengri tíma en 24 klukkustunda eða í henni felst næturgisting. Í heildarverði þurfa a.m.k. tvö eftirtalinna atriða að vera innifalin: Flutningur, gisting og önnur þjónusta við ferðamenn, sem ekki er viðbót við flutning eða gistingu og tekur til verulegs hluta af ferðinni. Nánari skýringar á alferð og skilmálum fyrir henni er að finna í frv. Rökin fyrir því að nota hugtakið ,,alferð`` í stað ,,pakkaferðar`` eru einkum þau að hugtakið ,,alferð`` hefur verið notað í íslenskum rétti um sambærilegar ferðir. Þannig er hugtakið alferð notað í reglugerð um leiguflug nr. 21/1985, en í 7. gr. hennar segir: ,,Alferð nefnist leiguflug þar sem allt hið leigða rými skal notað eingöngu til flutnings á farþegum og farangri þeirra.`` Síðan eru talin upp í 8. gr. þau atriði sem fram þurfa að koma svo að um alferð sé að ræða. Ég vek athygli á því að hugtakið ,,alferð`` er notað í þrengri merkingu í leiguflugsreglugerðinni en í frv. þessu. Flugorðanefnd samgrn., sem lauk störfum árið 1992, notaði hugtakið alferð einnig með sama hætti og er gert í þessu frv. Hugtakið farkaupi hefur mjög sambærilega merkingu og hugtakið neytandi hefur í íslenskri málvitund. Hins vegar var talið betra og skýrara að nota hugtakið ,,farkaupi`` og hefur Íslensk málstöð mælt með notkun þess. Vakin er athygli á því að hugtakið nær ekki einungis yfir þann aðila er gerir samning um kaup á alferð eða þann sem aðalsamningsaðilinn semur um kaup á alferð fyrir heldur einnig þann aðila sem aðalsamningsaðili eða sá sem samið hefur verið fyrir hefur framselt alferð til. Hvað varðar önnur hugtök sem notuð eru í frv. vísa ég til greinargerðar með 2. gr. frv. Frv. þetta fjallar annars vegar um aðdraganda samningsgerðarinnar milli farkaupa og ferðaheildsala eða ferðasmásala, þar með talið auglýsingar og kynningar á ferðum hans, og hins vegar samninga milli sömu aðila. Auk þess fjallar frv. um afleiðingar vanefnda á samningi um alferð. Við það er miðað að óheimilt er að setja reglu sem er farkaupanum í óhag en hins vegar er ferðaheildsala eða ferðasmásala í sjálfsvald sett að veita farkaupa betri vernd. Lögin taka jafnt til alferða sem farnar eru hér á landi og erlendis. Frv. þetta fjallar almennt um bætta ferðaskilmála fyrir ferðamenn. Eins og áður sagði hafa engin sérlög gilt um alferðir og þjónustu tengdum þeim. Reglusetning ætti að verða neytendunum til verndar þar sem réttur neytandans er skilgreindur nokkuð ítarlega. Helstu efnisþættir í frv. eru eftirfarandi: Í fyrsta lagi er skýrt kveðið á um að upplýsingar sem ferðaskrifstofan lætur farkaupanum í té megi ekki vera villandi, hvorki hvað varðar verð né aðrar upplýsingar. Þannig verður að tilgreina ákveðin atriði í kynningarbæklingum, t.d. verð, farartæki sem notuð verða, tegund gistingar og aðra mikilvæga þætti fyrir neytendur. Í öðru lagi er ákvæði um að upplýsingar ferðaskrifstofa eru með vissum undantekningum bindandi fyrir ferðaskrifstofur og aðra þá er sjá um alferðir. Í þriðja lagi er skýrt kveðið á um hvaða upplýsingar þurfi að koma fram í samningi og hvaða upplýsingar ferðaheildsali og/eða ferðasmásali verður að veita farkaupanum fyrir brottför. Í fjórða lagi er ákvæði um að farkaupa sé heimilt að framselja bókun alferðar. Í fimmta lagi eru talin tæmandi ákvæði um undir hvaða kringumstæðum ferðaheildsali eða ferðasmásali megi hækka verð alferðarinnar. Það má t.d. ekki hækka verð alferðarinnar síðustu 20 dagana fyrir brottför, þrátt fyrir gengisbreytingar, hækkun skatta eða eldsneytishækkanir. Í sjötta lagi er ákvæði um bætur til handa farkaupa ef alferð er aflýst eða ef ferðin reyndist ekki í samræmi við þann alferðarsamning sem gerður var. Í sjöunda lagi er ákvæði um ábyrgð ferðaheildsala og ferðasmásala gagnvart farkaupa á því að staðið sé við framkvæmd samnings. Í áttunda lagi er ákvæði um skaðabætur til farkaupa verði hann fyrir meiðslum eða eignatjóni meðan á ferðinni stendur. Þá eru í lokin ákvæði um kvartanir og skyldur farkaupa. Hvað varðar einstakar greinar frv. fjölyrði ég ekki frekar. Vísa ég til ítarlegrar greinargerðar frv. svo og þeirrar tilskipunar sem frv. þetta byggir á. Frv. setur ramma um alferðir og réttindi og skyldur ferðaskrifstofa og viðskiptavina þeirra en rétt þykir að ýmsum framkvæmdaatriðum verði skipað með reglugerð. Einnig vísa ég til fskj. með frv. Þar er um að ræða tilskipun ráðherraráðs Evrópubandalagsins um ferðapakka, sumarleyfis- og skoðunarferðapakka, bæði á ensku og íslensku. Í þriðja lagi er þar um að ræða ferðaskilmála Félags ísl. ferðaskrifstofa. Í fjórða lagi er um að ræða reglur fyrrum Verðlagsstofnunar, nú Samkeppnisstofnunar, um samræmdar verðupplýsingar og fleira í auglýsingum á ferðum hjá ferðaskrifstofum, ferðafélögum, flugfélögum, skipafélögum og öðrum. Í fimmta lagi er í fskj. kostnaðarumsögn fjmrn. vegna frv. Ég legg til, hæstv. forseti, að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. samgn. og 2. umr.

Hæstv. forseti. Með frv. þessu er gerð breyting á skipan skipulagsnefndar fólksflutninga sem starfar á grundvelli laga um skipulag á fólksflutningum með langferðabifreiðum, nr. 53/1987. Nefndin er skipuð til að vera samgrh. til ráðuneytis um leyfisveitingar og önnur þau mál sem þessum flutningum tilheyra og nánar eru tilgreind í reglugerð er ráðherra óskar eftir áliti nefndarinnar á. Í 1. gr. frv. er lagt til að fækkað verði um tvo fulltrúa í nefndinni, þ.e. fækkað úr sjö í fimm. Búnaðarfélag Íslands á þá ekki lengur fulltrúa í nefndinni og samgrh. skipar aðeins einn mann í stað tveggja áður. Verði frv. þetta að lögum mun Alþýðusamband Íslands, Félag hópferðaleyfishafa, Félag sérleyfishafa og Samband ísl. sveitarfélaga eiga einn fulltrúa í nefndinni hver og formaður nefndarinnar skipaður af samgrh. án tilnefningar. Ekki er kveðið á um sérstakan skipunartíma nefndarinnar. Miðað er við að nefndin verði skipuð ótímabundið og getur því skipunartími formanns nefndarinnar verið bundinn við embættistíma ráðherra. Í ljósi þess að nefndinni er ætlað að vera samgrh. til ráðuneytis um leyfisveitingar og önnur mál varðandi fólksflutninga með langferðabifreiðum er eðlilegt að ráðherra hafi eitthvað um það að segja hver sé fulltrúi hans í nefndinni og hafi frjálsar hendur um að skipta um formann í henni. Á sama hátt geta aðilar sem tilnefna í nefndina óskað eftir því að endurskipa sinn fulltrúa. Í 2. gr. frv. er gert ráð fyrir því að skipuð verði ný skipulagsnefnd fólksflutninga á grundvelli þessara breytingar sem frv. gerir ráð fyrir. Umboð starfandi skipulagsnefndar fellur þá niður, en skipunarbréf hennar er til 15. apríl 1995. Ég legg til, hæstv. forseti, að frv. verði vísað til 2. umr. og samgn.