Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Jóhannes Jóhannesson Jeg leyfi mjer að stinga upp á, að málinu verði vísað til fjárveitinganefndar.

Framsm. (Magnús Torfason) Nefndin hefir leyft sjer að gera brtt. við 2. málslið 1. gr. frv. Sú brtt. fer í þá átt að færa oddvitalaunin til sams vegar og ákvæðin eru um hreppstjóra, þannig að þau takmarkist einungis af mannfjöldanum. Að öðru leyti hygg jeg þarflaust að fara um þetta fleirum orðum, því að ástæðurnar, sem færðar eru fyrir þessu í nefndarálitinu, munu nægja.

Guðmundur Ólafsson Það mun ekki vera þakklátt verk að hafa á móti launahækkunum í þessari háttv. deild, en jeg get þó ekki stilt mig um að geta þess, að mjer virðist ekki brýn þörf á að hækka laun sýslunefndarmanna. Hækkunin er að vísu ekki mikil, en nemur þó ½. Hins vegar er jeg alveg sammála háttv. nefnd um það, að nauðsynlegt sje að hækka laun oddvita; um þá er alt öðru máli að gegna. Þeir hafa miklu verki að sinna, og það er illa borgað. En um laun sýslunefndarmanna er það að segja, að þótt þau sjeu að vísu ekki mikil, þá hygg jeg, að þeir þurfi naumast að eyða meiru, af því að fundir eru altaf haldnir að vetrarlagi. Mjer finst því litlu skifta, þótt þá sje ekki um verulegt kaup að ræða, því að menn eru óvanir því að fá mikið fyrir ómök sín um þann tíma árs. Mönnum kann að virðast, að þetta skifti ekki miklu máli, en mjer er kunnugt um, að tekjur sýslusjóða eru víðast hvar svo litlar, að þeir eru naumast færir um að gjalda þetta, eða hafa að minsta kosti margt þarfara við þær að gera. Jeg get þess t. d., að í Austur-Húnavatnssýslu nemur öll upphæðin, ef þessi brtt. nær fram að ganga, um 200 kr. á ári. Jeg treysti mjer því ekki til að greiða atkv. með 2. gr. frv., en er ánægður með 1. gr.

Framsm. (Magnús Torfason) Mjer þykir vænt um að heyra, að háttv. 2. þm. Húnv. (G. Ó.) er ánægður með 1. gr. frv. En að því er snertir þessa þóknun yfirleitt, þá er það um hana að segja, að venja hefir verið að níðast sjerstaklega á alþýðumönnum, sem gegnt hafa opinberum störfum. Nauðsyn ber til að kippa þessu í lag, því að hætta getur af því stafað fyrir sveitarfjelögin. Sjerstaklega skiftir það miklu máli, að ekki sje ofoft skift um oddvita. Við, sem höfum verið sýslunefndaroddvitar áratugum saman, vitum, hvað það getur oft valdið mikilli óreiðu og ringulreið og staðið áhugamálum sveitarfjelaganna ónotalega fyrir þrifum.

Frsm. (Guðmundur Ólafsson) Jeg þarf ekki mikið um þetta mál að tala. Því hefir verið vel tekið af hv. Alþingi, og sama sem engar breytingar hafa verið gerðar á frv., eins og það kom fram í háttv.Nd., og nefndinni, sem fjallaði um málið þar, hefir farið eins og nefndinni hjer, að hún hefir lítið haft við það að athuga. Þingmenn Múlsýslunga og Austur-Skaftfellinga báru frv. fram samkvæmt óskum manna þar eystra, um að fyrirkomulagi Eiðaskóla yrði breytt á þennan hátt. Hann hefir verið búnaðarskóli frá því að hann var stofnaður, en aðsókn hefir lítil verið að honum í seinni tíð. En nú er álitið, að alt annað muni verða uppi á teningnum, ef hann verður gerður að alþýðuskóla. Það er meiri þörf á slíkum skóla, og auk þess er alment litið svo á, að þeim skólum sje best borgið, sem stjórnin sjer um og landssjóður kostar. Hjer er líka nokkuð öðru máli að gegna en um nýja skóla, því að þessi skóli er nú orðinn nokkuð gamall og á talsverðar eignir. Húseignir eru miklar og viðunandi fyrst um sinn, svo að ekki er sjáanlegt, að byrðar landssjóðs geti aukist mikið, þó að þessi breyting kæmist á. Skólinn nýtur 3000 kr. styrks í núgildandi fjárlögum, og getur það ekki numið miklu, sem landssjóður yrði að kosta meiru til, þótt frv. verði samþykt. Í greinargerð frv. er gert ráð fyrir, að eignir skólans muni að minsta kosti vera 100,000 kr. virði. Nefndinni hefir virst þetta síst ofhátt reiknað. 8 jarðir fylgja honum, og eru þær metnar 88 hndr. Auk þess á skólinn um 400 fjár og 10-12 stórgripi og mörg þús. krónur í húsum, innbúi og skólaáhöldum. Skuldir skólans eru um 10 þús. kr. Eins og háttv. deildarmönnum er kunnugt hefir verið útbýtt hjer í deildinni áliti fjárveitinganefndar um þetta mál, og hefir hún ekkert haft að athuga við fjárhagshlið þess. Það mun hafa gleymst að leita álits háttv. fjárveitinganefndar Nd. um málið, en það ætti ekki að skifta svo sjerstaklega miklu máli fyrir þessa háttv. deild, því að vjer munum síst gera minna úr skoðun þeirra mætu manna, sem sitja hjer í fjárveitinganefnd. Að svo mæltu leyfi jeg mjer að mæla með því, fyrir nefndarinnar hönd, að mál þetta nái fram að ganga.

Halldór Steinsson Jeg leyfi mjer að stinga upp á, að frv. verði vísað til mentamálanefndar.

Frsm. (Magnús Torfason) Jeg vil að eins leyfa mjer að lýsa yfir því, áður en gengið verður til atkv., að fram eru komnar brtt. á þgskj. 502; en nú stendur svo á, að allir nefndarmennirnir og flutnm. brtt. eru dauðir eða hálfdauðir. Nefndinni hefir því skilist, að rjettast sje að lofa frv. að ganga til 3. umr. og taka aftur brtt. sínar, þó með því skilyrði, að háttv.þm. Ak. (M. K.) taki einnig aftur brtt. sínar til 3. umr.

Magnús Kristjánsson Það leiðir af sjálfu sjer, að ef brtt. á þgskj. 419 eru teknar aftur, þá hlýt jeg að taka aftur brtt. mínar á þgskj. 502, því að þær eru einmitt við þær tengdar. Jeg fellst því á uppástungu hv.frsm. (M. T.) um það, að till. komi ekki til atkv. fyr en við 3. umr.

Eggert Pálsson Mig langar til að minnast á þetta frv. með fáeinum orðum. Geri jeg að sjálfsögðu ráð fyrir, að mál þetta komist í nefnd í þessari hv. deild, en jeg vildi leyfa mjer að vekja athygli þeirrar hv. nefndar á því, að ástæða er til að íhuga það vandlega. Þetta mál hefir áður komið fyrir þingið og þá fallið, eða ekki verið afgreitt, og mun það hafa verið sökum þess, að mönnum hefir þótt viðurhlutamikið að afnema hinn forna rjett manna til þess að verja mál sín, önnur en skuldamál, heima í sinni eigin þinghá. Annars má geta þess, að eftir því, sem nú hefir verið skýrt frá, þá komst þetta mál aðallega fyrir slysni í gegnum hv.Nd., án þess að meiri hluti væri í raun og veru með því.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Hvort sem þetta mál hefir komist í gegnum hv.Nd. fyrir sjerstök slys eða eigi, þá álít jeg, að það sje vel komið, ef það fer í hendur hinnar athugulu og tillögugóðu allsherjarnefndar þessarar hv. deildar. Enda mun fullrar aðgæslu þurfa við, áður en vikið verður frá margra alda venju, eins og hjer er farið fram á. Ef þetta nær fram að ganga, þá getur það orðið til þess, að einstakir menn verði að kosta til margra daga ferðalaga, þangað sem málið er rekið. T. d. gæti það komið fyrir, að menn yrðu að fara í slíkum erindum alla leið frá Langanesi til Húsavíkur, svo að jeg nefni dæmi þar, sem jeg er kunnugastur. Jeg þykist þess fullviss, að hægt muni vera að ljetta undir með dómstjórunum á annan hátt, því að fyrir þá mun þetta aðallega gert. Benda mætti t. d. á það fyrirkomulag, sem tíðkast í útlöndum, er dómarar fara um dómhjeruð sín á vissum tímum og taka þá þau mál fyrir, sem fyrir liggja. En yfirleitt þykir mjer víst, að allmikil óánægja muni hljótast af frv. úti um land, ef það nær fram að ganga.