Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill geta þess að til þess að koma umræðunni um eina dagskrármálið fyrir í dag hefur verið vikið frá hefðbundnum fundartíma þingsins á mánudögum. Fundur er því settur kl. 13.30 í dag og tími þingflokksfunda hefur því raskast að því leyti.

Áður en umræðan hefst vill forseti geta þess að samkomulag er á milli þingflokka um fyrirkomulag umræðunnar og stendur hún í 5 klukkustundir með 6 umferðum. Ekki er gert ráð fyrir andsvörum.

Herra forseti. Góðir áheyrendur. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um vantraust á ríkisstjórnina, þingrof og nýjar kosningar. Flutningsmenn ásamt mér eru hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir, formaður Framsóknarflokksins, og hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson, formaður Frjálslynda flokksins. Tillögugreinin hljóðar svo, með leyfi forseta: Alþingi ályktar að lýsa vantrausti á ríkisstjórnina. Alþingi lýsir þeim vilja sínum að þing verði rofið fyrir 31. desember og efnt til almennra þingkosninga í framhaldinu. Meginástæður þessarar vantrauststillögu og kröfu um þingrof og nýjar kosningar eru að um þetta, um breytingar, um að menn axli ábyrgð, er gerð krafa hvaðanæva úr þjóðfélaginu. Ríkisstjórnin er sundurþykk og lítt starfhæf. Ríkisstjórnin er sek um mikið andvara- og aðgerðarleysi í aðdraganda efnahagshrunsins. Ríkisstjórnin nýtur ekki trausts og hefur ekki þjóðina með sér. Innan við þriðjungur þjóðarinnar treystir nú ríkisstjórninni samkvæmt nýjum skoðanakönnunum. Ríkisstjórninni eru og hafa verið ákaflega mislagðar hendur í svokölluðum björgunaraðgerðum, aðgerðum sem fyrst og fremst hafa falist í ákvörðunum ríkisstjórnarinnar um gríðarlegar erlendar lántökur og skuldsetningu þjóðarinnar. Tillagan er sett fram með ábyrgum hætti, sem sagt þannig að verði vantraust samþykkt sé miðað við að þingrof verði í síðasta lagi um áramót og kosningar þá fyrir eða um miðjan febrúar. Það þýðir að tími gefst til að afgreiða fjárlög eða fjárheimildir og gera aðrar nauðsynlegar ráðstafanir sem þurfa þykir. Það þýðir að nokkur aðdragandi gefst til að undirbúa kosningar en þó yrði um stutta og vonandi snarpa kosningabaráttu að ræða sem færi fram frá því upp úr áramótum og stæði í 4–6 vikur. Hæstv. ríkisstjórn ber fyrir sig að við séum stödd í miðjum björgunaraðgerðum og því sé ekki hægt að ganga til kosninga sem stendur. Sumir stjórnarliðar virðast reyndar telja að tímabært sé að kjósa í vor eða í haust, bara ekki núna. Aðrir stjórnarliðar virðast beinlínis hræddir við kosningar og kjósendur og finna hugmyndinni um að lýðræðið hafi sinn gang allt til foráttu. En hve lengi eiga þá hinar tímabundnu björgunaraðgerðir að standa? Sjálfir tala stjórnarliðar um að það séu tvö, jafnvel þrjú, erfið ár fram undan. Hæstv. forsætisráðherra hefur nefnt það til sögunnar að það sé óráð að kjósa því við séum að fara inn í áætlun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. En á hún ekki að standa í tvö ár hið minnsta? Á Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn nú að fara að ráða því líka hvort kosið verður eða hvaða ríkisstjórn situr í landinu? Er það kannski eitt af skilyrðum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins að hin samvinnufúsa ríkisstjórn Geirs H. Haarde og Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur skuli sitja við völd? Nei, auðvitað eru þetta allt saman aumlegar viðbárur ráðþrota ríkisstjórnar. Staðreyndin er að okkar bíður risavaxið verkefni sem mun taka mörg ár, það er verkefnið að vinna Ísland út úr erfiðleikunum og þjóðin treystir ekki þeim sem komu okkar á kaldan klaka til að leiða endurreisnina. Það er öllum fyrir bestu og þetta mun ekki takast án þess að kjósa sem fyrst um leið og til þess er svigrúm þannig að nýtt þing, ný ríkisstjórn, ný andlit með endurnýjað umboð og þjóðina á bak við sig, geti hafist handa um endurreisn íslensks þjóðarbúskapar. Víkjum þá nánar að helstu röksemdum fyrir þessari tillögu. Í fyrsta lagi er sundurþykkja ríkisstjórnarinnar öllum ljós. Það talar í raun og veru fyrir sig sjálft. Stjórnarliðar, þingmenn og ráðherrar deila opinberlega í þingsölum sem annars staðar. Þingmenn og jafnvel ráðherrar tala um nauðsyn kosninga sem auðvitað er ekkert annað en vantraustsyfirlýsing. Sumir stjórnarliðar tala um að stjórnarsáttmálinn sé úr gildi fallinn, fornleifar held ég að einhver þeirra hafi kallað hann, stjórnarsáttmálann. Í öðru lagi er andvaraleysi og aðgerðaleysi ríkisstjórnarinnar allan sinn tíma frægt að endemum. Um það eru dæmin svo dapurleg, ég vil ekki segja hlægileg, að engu tali tekur. Frægt er t.d. þegar hæstv. forsætisráðherra sagði, í lok marsmánaðar sl., að botninum væri náð. Hann sagði í viðtali við Ríkisútvarpið að það væri gleðilegt að krónan skyldi hafa styrkst og hlutabréfamarkaður sömuleiðis sem benti til þess að botnum væri náð - í lok marsmánaðar sl. Í sumar sagði hæstv. forsætisráðherra, í ágústbyrjun, að aðgerðaleysi væri að bera ávöxt. Með leyfi forseta, þetta svokallaða aðgerðaleysi ríkisstjórnarinnar, sem stjórnarandstaðan og hinir og þessir í blogginu tala um, það er meðal annars að bera þennan ávöxt. Aðgerðaleysið var að bera þennan rokna ávöxt 5. ágúst sl. Hvað sagði hæstv. utanríkisráðherra, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, í lok ágúst? Hún sagði í viðtali við Viðskiptablaðið að hér væri engin kreppa. Við eigum við ákveðna erfiðleika að etja, ákveðna erfiðleika í efnahagsmálum, en þó má ekki tala eins og það sé kreppa í landinu. Hér er engin kreppa, sagði hæstv. utanríkisráðherra, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, í lok ágústmánaðar. Í marslok fór ríkisstjórnin í almannatengslaherferð gagnvart útlöndum og ráðherrarnir, hæstv. utanríkisráðherra og hæstv. forsætisráðherra, fóru til útlanda til að leiðrétta það sem þeir kölluðu misskilning um íslenska efnahagsundrið. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir taldi þá efnahag íslensku þjóðarinnar sterkan og sagði m.a., með leyfi forseta: „Það er nauðsynlegt að gera grein fyrir því að íslenskur efnahagur stendur styrkum fótum. Raunar er staða íslensks efnahags sterkari en sumra annarra Norðurlanda. Bankar okkar eru einnig mjög sterkir og þrautseigir.“ Þetta sagði hæstv. utanríkisráðherra í almannatengslaúthlaupinu í mars. Það er vert að þetta komi skýrt fram. Hæstv. fjármálaráðherra var ekki að skafa utan af því heldur þegar hann talaði um ágæti bankanna o.s.frv.

Hvað sagði iðnaðarráðherra?

Hæstv. fjármálaráðherra sagði t.d. í lok febrúar að engin þörf væri á breyttri efnahagsstjórn, það væri ekkert í þeirri þróun sem kallaði á breytingar á stefnu okkar. Vissu hæstv. ráðherrar ekki betur? Hefur það ekki komið fram? Lágu ekki á borðum þeirra skýrslur frá Seðlabanka Íslands, frá alþjóðlegum greiningarfyrirtækjum og fleiri aðilum sem sögðu hið gagnstæða en engu að síður var þessu statt og stöðugt haldið fram og ekkert gert nema þá helst þetta að fara í almannatengslaúthlaupið til að leiðrétta misskilning. Hinn 24. september sagði hæstv. forsætisráðherra, í viðtali við kanadíska sjónvarpsstöð, að staða íslensku bankanna væri mjög sterk og traustar stoðir undir íslenskum þjóðarbúskap, nokkrum dögum áður en fyrsti bankinn komst í þrot. Ríkisstjórnin hefur vandræðast með það sem hún kallar björgunaraðgerðir allan október og það sem af er nóvembermánuði. Ísland hefur hrakist úr einu víginu í annað og einangrast uns að lokum var gefist upp, t.d. í Icesave-deilunni. Eina úrræðið, eina spilið sem ríkisstjórn hafði eftir á hendi, var að leita á náðir Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og undirgangast skilmála hans, m.a. um stórhækkun stýrivaxta og meira er boðað í þeim efnum. Upplýsingagjöf til þjóðarinnar hefur verið í skötulíki en hins vegar eru sviðsettir blaðamannafundir, svokallaðir karamellufundir, haldnir síðdegis á föstudögum þar sem reynt er að koma með góðar fréttir til að slá á væntanleg mótmæli helgarinnar. Fyrir næstsíðustu helgi var kynntur ákaflega innihaldsrýr heimilispakki. Einu fjármunirnir í honum voru til að fella niður gjöld vegna útflutnings á notuðum bílum en þagað var um uppgjöfina í Icesave-deilunni fram á sunnudag. Það hefur örugglega verið að ráðum norska hernaðarráðgjafans nema það skyldi vera hinn nýráðni almannatengill forsætisráðuneytisins, þrautreyndur af störfum fyrir m.a. FL Group. Fyrir síðustu helgi var kynntur kattarþvottur gagnvart eftirlaunafrumvarpinu. Veruleikinn er sá að í svokölluðum björgunaraðgerðum hefur ekkert bitastætt litið dagsins ljós enn hvað varðar heimilin. Og atvinnulífið hefur ekkert fengið frá ríkisstjórninni eða Alþjóðagjaldeyrissjóðnum nema vaxtahækkun. Stendur kannski til að kynna málamyndapakka gagnvart atvinnulífinu á karamellufundi næsta föstudag? Er það kannski inni í myndinni? Hvað segir norski ráðgjafinn? Við skulum sjá hvað setur. Það verður fróðlegt að sjá. Ýmsar ákvarðanir sem hæstv. ríkisstjórn hefur tekið, eða aðilar sem starfa í skjóli hennar í bönkunum eða skilanefndunum, eru vægast sagt umdeildar. Það er því af mörgu að taka þegar kemur að því hvernig hæstv. ríkisstjórn hefur haldið á málum þegar út í það algera óefni var komið sem raun bar vitni í fyrstu viku októbermánaðar. Alvarlegastar eru til framtíðar litið hinar gríðarlegu lántökur sem áformaðar eru og þvingunarskilmálar fyrst Evrópusambandsins í Icesave-deilunni og síðan Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Það er fljótreiknað hver greiðslubyrðin verður ef t.d. 1.000 milljarðar kr. af þeim 1.400 sem nú eru samanlagðir í lánapakkanum frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og vegna lántöku út af Icesave-deilunni falla að lokum á ríkið. Ef þetta verða 1.000 milljarðar upp á 4,5%, og þó það sé afborgunarlaust fyrstu árin, gerir þetta afborganir upp á 300–340 milljarða kr. á ári á árunum 2012–2015. Menn geta þá sett það í samhengi við fjárlögin og séð að lítið verður eftir til innlendra nota ef fjárlögin verða áfram af sömu stærðargráðu. Ef við erum bjartsýn og segjum að þetta verði 700 milljarðar erum við engu að síður að tala um greiðslubyrði sem er gríðarleg, afborganir og vextir upp á um 200–220 milljarða á ári þau árin sem þetta félli til. Þá mun taka í að ná saman fjárlögum árin 2012–2015 ef pakkinn verður svona saman settur. Sautján og hálft ár Sjálfstæðisflokksins við völd á Íslandi, og eins og málum er nú komið undir hans stjórn, eru eitt og sér næg ástæða til kosninga. Málflutningur og ábyrgðarleysi Samfylkingarinnar, sem heldur þessum sama Sjálfstæðisflokki við völd, er líka næg ástæða til kosninga. Samfylkingin segir: Krónan er ónýt og Seðlabankinn trausti rúinn. Samt ætlar Samfylkingin að taka 700 milljarða erlent lán, setja það á herðar komandi kynslóða til að bjarga þessari ónýtu krónu. Og hver á að fá peningana? Hvert á lánið að fara? Það á að fara inn í Seðlabankann, til Davíðs Oddssonar til að reyna að bjarga krónunni sem ungliðahreyfing Samfylkingarinnar var að leggja til við fólk að henda helgina var. Er þetta frambærilegt? Er þetta ekki stórbrotið? Er þetta ábyrgt? Nei. Herra forseti. Góðir áheyrendur. Þetta er örugglega Íslandsmet ef ekki heimsmet í óábyrgum málflutningi og óábyrgri framgöngu stjórnmálaflokks. Eins og áður sagði nýtur ríkisstjórnin ekki trausts frekar en Seðlabankinn, Fjármálaeftirlitið, bankarnir og margir fleiri. Innan við þriðjungur þjóðarinnar treystir ríkisstjórn sem lagði upp með tveggja þriðju hluta fylgi og stuðning í samræmi við það. Kosningar eru því óumflýjanlegar til að endurheimta traust. Það er rétt að muna að ríkisstjórnin afþakkaði tilboð stjórnarandstöðunnar, í sumar, í haust, í byrjun október, um myndun þjóðstjórnar. Ríkisstjórnin ber því alfarið ábyrgð á hinni pólitísku stöðu, hún taldi sig einfæra um að ráða við verkefnið en annað er að koma á daginn.  Herra forseti. Ég legg til að tillaga um vantraust á ríkisstjórnina, þingrof og nýjar kosningar verði samþykkt.

Herra forseti. Í dag eru liðnar sjö vikur frá því að ég ávarpaði íslensku þjóðina vegna ástands á fjármálamörkuðum og í dag eru sjö vikur síðan Alþingi samþykkti hin svokölluðu neyðarlög til bjargar íslensku efnahagslífi. Við erum enn önnum kafin í ríkisstjórn og Alþingi við björgunarstörf og einmitt þá sér stjórnarandstaðan ástæðu til að flytja tillögu á Alþingi um vantraust á ríkisstjórnina. Það er undarlegur gjörningur, burt séð frá því að tillagan er meingölluð að formi til og gerir ráð fyrir alþingiskosningum á gamlársdag - látum það nú vera. Þegar neyðarlögin voru samþykkt gerðum við okkur flest grein fyrir því að í hönd færi óviss og erfiður tími. Þá þegar gerðum við okkur grein fyrir því að hið versta væri ekki endilega yfirstaðið og við vissum það flest að mjög mundi reyna á hvert og eitt okkar í þeirri rás atburða sem fyrir höndum væri. Við gerðum okkur grein fyrir því að tjón margra yrði mikið og að fjölskyldur í landinu sæju fram á erfiðari tíma. Við vissum að margir mundu verða fyrir kjaraskerðingu og jafnvel atvinnumissi og við gerðum okkur grein fyrir því að margir draumar og margar áætlanir mundu ekki verða að veruleika. Við vissum að mikið uppbyggingarstarf væri fyrir höndum þar sem reyna mundi á skynsemi, þolgæði og samstöðu þjóðarinnar. Sá efnahagslegi fellibylur sem nú geisar um heim allan á ekki upptök sín á Íslandi en örlögin hafa hagað því svo að hann skall á ströndum okkar af bylmingsafli og í ljós kom að rætur íslenska fjármálakerfisins voru ekki nægilega traustar til að standast mátt illviðrisins. Eins og hv. þingmaður gat um í ræðu sinni, hv. 1. flm. tillögunnar, komu þessir atburðir mönnum svo á óvart að aðeins nokkrum dögum áður en þeir gerðust hélt ég öðru fram í sjónvarpi í útlöndum. Það er hárrétt og það hef ég margoft rifjað upp sjálfur. Íslensku bankarnir þrír voru rifnir upp með rótum í ofsaveðrinu. Þessir sömu bankar höfðu ítrekað hlotið lof fyrir frammistöðu sína og höfðu í farteski sínu margítrekuð heilbrigðisvottorð frá hinum ýmsu aðilum sem álitnir eru sérfróðir um hvernig meta skuli stöðu slíkra fyrirtækja. En þegar andvarinn í alþjóðlegum efnahagsmálum breyttist í fellibyl kom í ljós að skoðanir allra þessara sérfræðinga reyndust haldlitlar eða haldlausar með öllu og jafnvel skaðlegar, öll þessi heilbrigðisvottorð veittu falskt öryggi. Auðvitað höfðu ýmsir uppi varnaðarorð og efasemdir, en sé umfjöllun síðustu ára skoðuð kemur í ljós að yfirgnæfandi meiri hluti þeirra sem fjölluðu um stöðu íslenska bankakerfisins komst að þeirri niðurstöðu að bankakerfið stæði traustum fótum og ekki væri ástæða til að óttast verulegar þrengingar, hvað þá kollsteypu á borð við þá sem nú er orðin. Þegar við lítum um öxl sjáum við vitaskuld ýmislegt. Það er sagt að erfitt sé að spá og einkum um framtíðina. Að sama skapi er auðvelt að spá um fortíðina og ekki vantar að ýmsir hreyki sér nú mjög af slíkum spásögnum. Það má raða saman vísbendingum úr fortíðinni og þótt rás atburða geti leitt til margra ólíkra niðurstaðna virðist allt býsna augljóst hafi maður við hendina þá einu niðurstöðu sem varð raunin. Þá er hægt að segja: Bara ef þetta hefði verið gert. Auðvitað erum við öll sammála um að við hefðum öll viljað geta gripið til þeirra ráða sem hefðu dugað til að forða okkur frá þessari stöðu, við hefðum auðvitað gert það. En raunveruleikinn heimilar ekki slík inngrip inn í fortíðina. Staðreyndin er sú að hin ótrúlega atburðarás, sem við Íslendingar lentum í við hrun bankakerfisins, var að stærstu leyti ófyrirsjáanleg. Sumt þóttust glöggir hafa séð fyrir en höfðu engin úrræði til að bregðast við og auðvitað hafa einnig verið gerð mistök sem þarf að fara í saumana á og leiðrétta. Enginn hér á Íslandi gat séð fyrir hrun ýmissa stærstu fjárfestingarbanka Bandaríkjanna, hrun fjölda banka um heim allan, alkul á lánsfjármarkaði á milli fjármálastofnana og skyndilega einangrun íslenska hagkerfisins. Allt þetta dundi þó af fullum þunga á okkur Íslendingum nánast samtímis og ekki þarf annað en að hlusta á fréttir dagsins í fjölmiðlum hér á Íslandi, fréttir frá útlöndum, til að átta sig á því um hve mikla alheimskreppu er að ræða í löndunum hér í kringum okkur. Um sumt af því sem nú hefur gerst höfðu klingt viðvörunarbjöllur. Skuldsetning Íslands var vissulega orðin mikil og útrás bankanna var um skeið mjög fjármögnuð af skammtímalánsfé frá öðrum fjármálastofnunum. Það var óhyggilegt. Við því var reynt að bregðast þegar bankarnir hófu að taka innlán á starfssvæðum sínum erlendis en þegar allt kerfið hrundi reyndust þær aðferðir, sem áttu að stuðla að auknum styrk bankanna, vera dýrkeyptar. Skuldbindingar okkar samkvæmt EES-samningnum gerðu það að verkum að við þessu var ekki hægt að bregðast. Þá hefðu miklar og skyndilegar aðgerðir til þess að hefta vöxt bankanna getað orðið til þess að auka mjög líkur á því að fjármálakerfið lenti í erfiðleikum því að slíkar aðgerðir hefði mátt túlka sem vantrú á bönkunum. Þar með hefðu líkur staðið til þess að viðbrögð alþjóðlegra aðila yrðu að yfirgefa þá og hrinda þar með af stað þeirri atburðarás sem verið var að reyna að koma í veg fyrir. Enda er það því miður svo að viðvörunum um hugsanleg vandamál fylgdu nánast aldrei gagnlegar tillögur um úrbætur. Auðvitað hafa ýmsir aðilar innan lands og utan, sem þessum málum tengjast, gert mistök þótt ekki sé auðvelt að greina á milli þess hvaða ákvarðanir voru bersýnilega rangar og hverjar líta einungis út fyrir að hafa verið rangar í ljósi þeirra atburða sem urðu. Þau mistök sem gerð hafa verið þarf að draga fram í dagsljósið til þess að læra af þeim. Komi í ljós að um kæruleysi, vankunnáttu eða hirðuleysi hafi verið að ræða af hálfu þeirra sem fara áttu með eftirlit verður ekki hikað við að gera nauðsynlegar manna- og skipulagsbreytingar. Ef í ljós koma lögbrot í rekstri bankanna, sem stefnt hafa lífsafkomu þjóðarinnar í tvísýnu, verður heldur ekki hikað við að leita réttlætis fyrir hönd þjóðarinnar með öllum tiltækum og löglegum leiðum. Nú þegar hefur verið lagt fram á Alþingi frumvarp um embætti sérstaks saksóknara og frumvarp um rannsóknarnefnd, sem gera mun ítarlega úttekt á orsökum og aðdraganda bankahrunsins, er langt komið í ágætu samstarfi allra flokka hér á Alþingi. Það er fyrsta skrefið í átt að uppgjöri við þá stöðu sem við okkur blasir. Raunveruleikinn sem blasir við okkur heimilar okkur ekki inngrip í fortíðina en hann leggur á okkur þá skyldu að vanda okkur af öllum mætti við þær ákvarðanir sem blasa við okkur og varða framtíðina. Hversu slæm sem staðan er höfum við alltaf kosti í stöðunni og ætíð þarf að taka ákvarðanir sem geta ýmist orðið okkur til happs eða hnjóðs. Ég vil fara stuttlega yfir þá atburði sem orðið hafa á síðustu vikum og skýra hver forgangsröðun stjórnvalda hefur verið. Þegar ljóst varð í lok september að Glitnir næði ekki að endurgreiða eða endurfjármagna þær skuldir sem hann þurfti að standa skil á var ljóst að afleiðingar þess yrðu stórbrotnar. Von stjórnvalda stóð auðvitað til þess að hinir stóru bankarnir stæðu af sér þá stöðu sem uppi var á alþjóðlegum mörkuðum. Því miður kom í ljós að staða þeirra var ekki heldur nægilega sterk og við íslenskum stjórnvöldum blasti nánast algjört hrun í fjármálakerfi landsins. Þessar aðstæður eru líklega algjört einsdæmi. Aldrei hefur ein þjóð horfst í augu við svo snöggt fall í fjármálakerfinu. Við ríkisstjórninni blasti að greiðslumiðlunarkerfi innan lands hefðu getað hrunið þannig að fólk gæti hvorki sótt innstæður sínar í bönkum né notað debet- eða kreditkort í verslunum. Óvissan sem greip um sig meðal fólks hefði getað leitt til þess að gerð yrðu áhlaup á bankana með þeim afleiðingum að þeir yrðu óstarfhæfir. Þær aðgerðir sem gripið var til með neyðarlögunum höfðu það markmið að tryggja að greiðslukerfið væri virkt þannig að fólk gæti treyst á að undirstöðuatriðin í hversdagslífinu, í venjulegu lífi fólks, stæðust þessi áföll. Hitt markmiðið með aðgerðunum var að tryggja að ekki léki vafi á því að íslenska ríkið mundi ekki taka yfir skuldir bankanna á erlendri grund. Með neyðarlögunum var sá skuldabaggi klipptur frá íslensku þjóðinni. Ríkisstjórnin er þakklát fyrir að hafa í þessu mikilvæga máli notið stuðnings Framsóknarflokksins. Ekki er víst að allir átti sig á því hversu viðurhlutamikil þessi aðgerð var. Víða um heim starfa bankar í þeirri trú að ríkisvaldið muni taka yfir skuldir þeirra ef illa fer og vera má að einhverjir lánardrottnar íslensku bankanna hafi haldið að þetta gilti einnig um þá íslensku. Ákvörðun Íslands um að verja íslenska bankakerfið, grunnþjónustuna í samfélagi okkar, að þessu leyti til, en taka ekki ábyrgð á þeim skuldum sem bankarnir efndu til á erlendri grundu í starfsemi sinni var því gríðarlega mikilvæg til að verja hagsmuni Íslendinga en eigendur skuldabréfa í íslensku bönkunum sátu eftir með verðlitla pappíra. Eftir stóð þó að íslensku bankarnir höfðu tekið við innlánum frá almenningi og um slíkt er erfiðara að höndla eins og við höfum kynnst. Deilurnar um Icesave-reikningana og innlánsreikninga Kaupþings hafa orðið að harðvítugri milliríkjadeilu sem vissulega hefur tafið framgang ýmissa annarra mála sem þarf að hyggja að. En niðurstaðan í þessum málum mun þó að öllum líkindum fela í sér miklum mun minni skuldbindingar fyrir okkur en kröfur yfirvalda í Hollandi og Bretlandi stóðu til. Þar var um slíka hagsmuni að tefla að eðlilegt var að þeir hefðu algjöran forgang á verkefnalista stjórnvalda á meðan málið hafði ekki verið leitt til lykta. Næsta stóra málið á borði ríkisstjórnarinnar var síðan að tryggja að til væru í landinu nægir sjóðir til þess að bregðast við þeirri óvissu sem ríkir nú víða í heiminum. Til þess var nauðsynlegt að leita til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins um samstarf og nú höfum við tryggt fyrirgreiðslu frá sjóðnum og nokkrum vinaþjóðum okkar. Við höfum jafnframt gengið til samkomulags um aðgerðir við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, m.a. um að endurvekja gjaldeyrismarkaðinn og skjóta styrkum stoðum undir nýtt markaðsgengi krónunnar en jafnvægisleysið í þeim efnum hefur orðið fjölda fyrirtækja og fólks til mikilla vandræða og tjóns. Þetta er það mikilvægasta um þessar mundir og það er algjör fjarstæða, sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon gefur hér til kynna, að öllum þessum fjármunum sem samið hefur verið um við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og ýmsar vinaþjóðir verði varið til að fjármagna innflutning eða annað þess háttar. Það stendur ekki til að nota þessa peninga nema sem varasjóð og til inngripa á gjaldeyrismarkaðnum og algjörlega óvíst hvort grípa þurfi til þeirra í miklum mæli en nauðsynlegt er að hafa aðgang að þessum fjármunum ef í harðbakkann slær. Ríkisstjórnin gerir sér einnig grein fyrir því að grípa þarf til aðgerða til þess að slá á ótta meðal þjóðarinnar og til þess að bæta stöðu heimila og fyrirtækja. Nú þegar hafa verið kynntar aðgerðir til varnar heimilunum í landinu og á næstunni verður aðgerðaáætlun um stöðu íslenskra atvinnufyrirtækja kynnt. Mjög mikilvægt er að vanda til þessara verka svo að verðmæti og þekking glatist ekki í þeirri óvissu sem nú er. Hér mun reyna mjög á stjórnvöld, embættismannakerfið, starfsmenn fjármálafyrirtækja og ekki síst stjórnir nýju bankanna. Við aðstæður eins og þær sem komu upp er því miður ekki hægt að bregðast við öllum vanda samtímis og ég skil mætavel þá gremju sem það veldur hjá þjóðinni. Sjálfum gremst mér auðvitað að ekki skuli vera hægt að leysa alla hluti hraðar en staðreyndin er sú að verkefnin sem við stöndum frammi fyrir eru svo umfangsmikil að ekki er raunhæft annað en að þau taki sinn tíma. Við öll þau skref sem stigin hafa verið hefur ríkisstjórnin eftir fremsta megni leitast við að eiga gott og náið samstarf við þingmenn og sérstaklega formenn stjórnarandstöðuflokkanna. Svo mun áfram verða því að verkefni dagsins eru að mínu áliti stærri en svo að um þau gildi hefðbundin flokkapólitík. Um aðgerðir ríkisstjórnarinnar hingað til hefur ríkt ágætissátt hér á Alþingi. Í nánast hverju einasta máli sem komið hefur til kasta þingsins undanfarnar sjö vikur hefur ríkisstjórnin fengið stuðning frá stjórnarandstöðunni, a.m.k. að hluta til. Þó hafa ákveðnir þingmenn hennar haft ákveðna fyrirvara við sumt eins og eðlilegt er. En í öllum aðalatriðum hefur verið unnið með stjórnarandstöðunni eins og hægt er og í góðri sátt. Ég nefni sem dæmi setningu neyðarlaganna 6. október sl. og aðstoð frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum en við bæði þau mál var stuðningur frá stórum hluta stjórnarandstöðunnar. Skýtur það ekki skökku við í kjölfarið á þannig vinnubrögðum og samstarfi á þinginu að bera fram tillögu um vantraust á ríkisstjórnina? Sá stuðningur sem lykilaðgerðir ríkisstjórnarinnar fengu á sínum tíma gerir þessa vantrauststillögu óskiljanlega og sýnir í hnotskurn þann leikaraskap sem að baki býr. Herra forseti. Þegar jafnstór áföll verða og íslenska þjóðin hefur gengið í gegnum að undanförnu vakna eðlilega margar spurningar hjá fólki. Það er skiljanlegt og eðlilegt. En þær spurningar mega ekki eingöngu snúa að fortíðinni og því sem er að baki heldur verðum við líka að horfa til framtíðar og velta því fyrir okkur hvað við getum lært af því sem gerst hefur. Um leið og við hljótum að spyrja hver beri ábyrgðina verðum við líka hvert og eitt að taka þá ábyrgu afstöðu að vera þátttakendur í að snúa vörn í sókn fyrir íslenskt samfélag, heimili og fjölskyldur. Ég veit að margir eru kvíðnir, hagur okkar allra hefur versnað og framtíðarhorfur eru óljósari en áður. Sumir horfa fram á þrengingar og aðrir fram á raunverulega erfiðleika. Þeir sem hafa verið óheppnir eða of djarfir í fjárfestingum hafa margir misst allt og jafnvel hinar venjulegustu fjölskyldur horfa upp á slæma stöðu eða jafnvel vonlitla. Við þessar aðstæður væri óskandi að það væri í valdi stjórnvalda að leysa úr öllum vanda en slíkt tal væri falskt og engum til góðs. Ég get þó sagt að þrátt fyrir að næstu missiri muni reyna mjög á okkur höfum við engu glatað af þeim verðmætum sem gera Ísland eitt lífvænlegasta samfélag heims. Auðlindir okkar á hafi og landi eru undirstaða öflugs iðnaðar og útflutnings. Menntun þjóðarinnar og tungumálakunnátta gerir okkur kleift að leita tækifæra og markaða víða um heim. „Íslenska vonin, af bjartsýni full“ er líka auðlind því að hún gerir okkur kleift að sjá fram úr erfiðleikunum og treysta á eigin rammleik, dugnað og hæfileika til að skapa nýjungar og gera úr þeim verðmæti sem gagnast okkur öllum. Sú tillaga sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon mælti hér fyrir áðan ásamt öðrum formönnum stjórnarandstöðuflokkanna, sem flytja hana með honum, virðist vanhugsuð enda líklega sett fram í fljótræði án mikillar ígrundunar eða yfirlegu og einkum í þeim tilgangi, sýnist mér, að kalla fram óróa frekar en að tillögusmiðirnir telji raunverulegar líkur á að tillagan nái fram að ganga. Það er ekkert vit í því að steypa þjóðinni út í kosningabaráttu og hatrammar deilur og skilja landið eftir stjórnlaust nú um hávetur á þeim mánuðum sem í hönd fara. Það er ekkert vit í því að ekki verði starfhæf ríkisstjórn í landinu á meðan fólk og fyrirtæki þurfa nauðsynlega á því að halda að leyst verði úr brýnustu vandamálum. Formenn stjórnarandstöðuflokkanna leggja nú til, þegar öllu skiptir að Ísland endurheimti traust á alþjóðavettvangi, að ríkisstjórnin láti af störfum og við efnahagslega óvissu verði bætt fullkominni pólitískri óvissu. Formaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sér áreiðanlega í hillingum að geta innleyst þann pólitíska hagnað sem hann þykist sjá í skoðanakönnunum en um hag þjóðarinnar eða hagsmuni er því miður lítið skeytt. Af fullkomnu ábyrgðarleysi er haldið út í þennan leiðangur og hlýtur það að vekja kjósendur til umhugsunar um hvernig skipherrar þeir væru sem fara svona fram þegar mikið liggur við. Mig grunar að formönnum stjórnarandstöðuflokkanna sé vel kunnugt um það og þessi tillöguflutningur þjóni ekki öðrum tilgangi en þeim að beina að þeim tímabundnu fjölmiðlakastljósi því að þeir vita mætavel að stjórnin hefur öflugan meiri hluta og hún mun ekki falla í þeirri atkvæðagreiðslu sem fer fram hér síðar í dag. Ágætu tilheyrendur. Herra forseti. Þeir sem bjóða sig fram til þess að sitja á Alþingi vita ekki alltaf hvaða verkefni muni mæta þeim og hvaða aðstæður muni rísa. Oft kann að virðast sem stjórnmál séu hálfgerður málfundur, það kann þeim að finnast sem t.d. fylgjast í sjónvarpi með umræðum hér á Alþingi. En nú eru ekki þannig tímar. Við sem vorum kosin þann 12. maí 2007 gátum ekki látið okkur detta í hug að við stæðum frammi fyrir svo viðamiklum verkefnum sem nú blasa við. Með því að gefa kost á okkur til að sinna þessum störfum gáfum við þjóðinni þá skuldbindingu að sinna þeim störfum, hvort sem þau eru auðveld eða erfið og hvort sem þau eru ánægjuleg eða óþægileg. Sú ríkisstjórn sem nú er við störf hefur traustan þingmeirihluta og er samhent í því verkefni að leiða íslensku þjóðina út úr þeim þrengingum og þeirri kreppu sem við blasir. Það er ekki í eðli okkar Íslendinga að hopa af vettvangi þegar mest á reynir og það sama á við um ríkisstjórnina. Við munum halda ótrauð áfram.

Hæstv. forseti. Góðir landsmenn. Ský hefur dregið fyrir sólu hjá ríkisstjórninni sem tók við völdum í lok maí á síðasta ári. Ríkisstjórn sem tók við völdum í sólríkju, í upphafi sumars fyrir 16 mánuðum síðan. Ríkisstjórn sem á að njóta stuðnings ríflega tveggja þriðju hluta þingheims, ríkisstjórn sem fór með himinskautum í vinsældarmælingum í upphafi kjörtímabils og naut þá stuðnings nær fimm af hverjum sex sem svöruðu könnunum. Aldrei fyrr hafði ríkisstjórn mælst með viðlíka vinsældir. Síðan eru liðnir 16 mánuðir og nú er hún Snorrabúð stekkur. Dimma hins kalda vetrar hefur náð yfirhöndinni og ríkisstjórn Íslands er rúin trausti. Ekki aðeins hefur hún hrapað að vinsældum meðal almennings úr ríflega 80% stuðningi niður í rúm 30% heldur er ástandið með þeim hætti að þriðjungur ráðherra Samfylkingarinnar vill boða til nýrra kosninga áður en kjörtímabilið er hálfnað og undir það hafa fjölmargir þingmenn úr báðum stjórnarflokkunum tekið. Ég velti oft fyrir mér hvað veldur því að ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar eru svo mislagðar hendur sem raun ber vitni og hvers vegna hún hefur ekki meiri framtíðarsýn. Einu breytingarnar sem hún hafði komið til framkvæmda áður en bankakreppan skall á voru breytingar á tryggingamálum aldraðra þannig að þeir sem eru yfir sjötugu geta unnið eins mikið og þeir vilja án þess að bætur skerðist og síðan nú á haustþingi grundvallarbreytingar á heilbrigðiskerfinu sem gera auðveldara að koma einkavæðingu og einkarekstri fram í heilbrigðiskerfinu. Báðar breytingarnar eru sérstakt baráttumál sjálfstæðismanna og Samfylkingin kvittar undir. Hæstv. forseti. Hvers vegna tillaga um vantraust? Það er vissulega viðburður þegar slík tillaga kemur fram og má geta þess að á 12 ára ferli Framsóknar og Sjálfstæðisflokks í ríkisstjórn 1995–2007 kom engin slík tillaga fram. Ríkisstjórn Geirs H. Haarde nýtur sem fyrr segir aðeins trausts um 30% þjóðarinnar þrátt fyrir að hafa tvo af hverjum þremur þingmönnum á bak við sig.  Formaður Samfylkingarinnar sagði við flokksmenn sína um helgina að Samfylkingin bæri ekki ábyrgð á mistökum fortíðarinnar og að Samfylkingin hafi varað við bankahruninu. Ekki veit ég hvar þær viðvaranir komu fram. Þvert á móti virðist formaður Samfylkingarinnar ekki hafa gert neitt við allar þær viðvaranir sem hún fékk frá bankastjórn Seðlabankans á sex fundum sem fyrst voru haldnir í febrúar á þessu ári. Það sem meira er þá virðist hún hafa haldið fundunum leyndum fyrir bankamálaráðherranum sem er félagi hennar í Samfylkingunni sem og öðrum ráðherrum síns eigin flokks. Er nema von að þingmenn og ráðherrar Samfylkingarinnar kalli á kosningar? Til að kóróna ástandið þótti formönnum hins stóra stjórnarmeirihluta greinilega ekki taka því að gera stjórnarandstöðunni grein fyrir því að fundirnir hafi verið haldnir og hvað þá íslensku þjóðinni. Blekkingarleikurinn var alger. Á yfirborðinu var allt í lukkunnar velstandi en undir niðri hrönnuðust vandamálin upp hvert á fætur öðru. Hæstv. forseti. Eins og hér hefur komið fram stóð þingflokkur framsóknarmanna að setningu neyðarlaganna að kvöldi 6. október. Það gerðum við vegna þess að um var að ræða að tryggja innstæður á bankareikningum og reyna að koma í veg fyrir að þjóðin stæði uppi algerlega án viðskiptabanka. Frumvarpinu var dreift í þinginu á þingfundi síðdegis á mánudegi og orðið að lögum fyrir miðnætti. Áður en þingfundur hófst hafði forsætisráðherra ávarpað þjóðina og greint frá hinni alvarlegu stöðu og bað guð að blessa Ísland. Ekki hefur komið fram hvað gerðist þennan sögulega dag. Það sem liggur hins vegar fyrir er að alla helgina var mikið fundað í Ráðherrabústaðnum. Seint að kvöldi sunnudags veitti forsætisráðherra viðtal og sagði að engin niðurstaða hefði fengist. Þrátt fyrir það væri fyrir hendi andrými eins og virðulegur ráðherra kallaði það. Andrýmið var ekki meira en svo að sólarhring síðar hafði Alþingi sett neyðarlög þar sem fjármálaráðherra auk Fjármálaeftirlitsins fengu miklar valdheimildir vegna sérstakra aðstæðna. Rétt er að árétta að hremmingar á fjármálamörkuðum hafa dunið yfir um allan hinn vestræna heim og einnig Asíulönd. Bankakreppan hitti Ísland hins vegar einstaklega illa fyrir þar sem bankarnir höfðu vaxið þjóðfélaginu langt yfir höfuð. Þá komum við að spurningunni: Hvernig gat það gerst? Hvers vegna tóku forustumenn ríkisstjórnarinnar ekki mark á viðvörunum Seðlabankans sem komið var á framfæri við þá á a.m.k. sex fundum? Var það af því að ekki var tekið mark á formanni bankastjórnar Seðlabankans? Ef forsætisráðherra tekur meira mark á bankastjórum viðskiptabankanna en formanni bankastjórnar Seðlabankans, sem hann hafði áður fundað með, þýðir það á venjulegri íslensku að hann ber ekki traust til bankastjórans og á að láta hann fara. Þetta er lykilspurning í því máli sem hér er til umfjöllunar. Hvernig stendur á því að á vordögum sagði hæstv. forsætisráðherra á Alþingi þegar gengi íslensku krónunnar rétti örlítið úr kútnum að botninum væri náð? Þá stóð gengisvísitala krónunnar í 155 stigum en núna í 237. Þá hafði Alþingi ekki enn heimilað lántöku til að styrkja gjaldeyrisvaraforðann upp á 500 milljarða kr. Ég hef beðið um sérstaka utandagskrárumræðu um hvernig staðið var að styrkingu gjaldeyrisvaraforðans. Alþingi og þjóðin öll verða að fá að vita hvort lán fengust yfir höfuð í því skyni, hvort þau þóttu of dýr eða hvort tekin var pólitísk ákvörðun um taka ekki lán. Miðað við þær upplýsingar sem formenn stjórnarflokkanna bjuggu yfir á þessum tíma er ómögulegt annað en það hafi verið hægt að koma í veg fyrir að svona illa færi. Hæstv. forseti. Þann 19. nóvember afgreiddi stjórn Alþjóðagjaldeyrissjóðsins lánsheimild til Íslands vegna fjármálakreppunnar. Þar með lauk, í bili a.m.k., einangrun og sérhyggju í stjórn íslenskra utanríkis- og efnahagsmála sem hafði ríkt síðan í lok september. Einhliða lagatúlkun á ábyrgð Íslands og leikreglum hins evrópska og alþjóðlega markaðar átti litla stoð í raunveruleikanum. Yfirlýsingar um að annaðhvort styddu menn stjórnvöld eða styddu þá sem settu á Ísland hryðjuverkalög og að nýtt ástand kallaði á nýja vini minnti meira á þá ríkisstjórn sem brátt kveður Hvíta húsið í Washington en ríkisstjórn sem heldur um stjórnartaumana á einu Norðurlandanna. Þrátt fyrir öll stóru orðin sem voru viðhöfð í stofunni í Ráðherrabústaðnum í von um að þau yrðu túlkuð og flutt breskum stjórnvöldum urðu þau orð hjákátlegri með hverjum deginum sem leið uns ríkisstjórnin viðurkenndi sig sigraða. Spurningin um það hvers vegna stjórnvöld í Bretlandi beittu hryðjuverkalögum á íslensk fyrirtæki svífur enn í loftinu og virðist sem aðeins einn maður á landinu hafi óbrigðult svar við henni. Það er Davíð Oddsson seðlabankastjóri. Á bara að hafa hlutina þannig? Er það ekki dálítið neyðarlegt fyrir íslensku ríkisstjórnina? Í viðtali við Jón Sigurðsson, fyrrverandi ráðherra Alþýðuflokksins, sem er varaformaður bankaráðs Seðlabankans og formaður stjórnar Fjármálaeftirlitsins, í Kastljósi nýlega kom fram gagnrýni á að Seðlabankinn hafi létt á bindiskyldu þann 25. mars. Sú ákvörðun var tekin eftir að bankastjórnin kom skelkuð frá London eftir að hafa fundað þar með stórum bönkum og matsfyrirtækjum, samkvæmt því sem kom fram í ræðu Davíðs Oddssonar á þriðjudag á fundi Viðskiptaráðs. Jón segir enn fremur að bankahrunið á Íslandi sé atburðarás að kenna sem hófst í fjarlægum löndum. Hann segir líka að hvergi sé að finna reglu um að bankar megi ekki vera mörgum sinnum stærri en hagkerfið. Þetta er allt rétt og þetta var vandamál umhverfisins sem íslenska bankakerfið var rekið í. Þetta þarf þó ekki að þýða að engir vegir hafi verið færir. Jón Sigurðsson, sem bæði er varaformaður bankaráðs Seðlabankans og stjórnarformaður Fjármálaeftirlitsins og þar að auki fyrrverandi bankastjóri Norræna fjárfestingarbankans, hlýtur að hafa gert sér grein fyrir í hvað stefndi. Samkvæmt margnefndri ræðu Davíðs Oddssonar í síðustu viku virðist hann hafa talið að hægt hefði verið að bregðast við með einhverjum hætti. Ekki er hægt að skilja sex fundi með forustumönnum ríkisstjórnarinnar á annan hátt. Jón Sigurðsson virðist annarrar skoðunar. Í máli formanns Samfylkingarinnar á fundi flokksins um helgina kom fram að hún hefði lengi varað við afleiðingum bankakreppu og viljað koma við vörnum og hverjar voru varnirnar? Þær voru aðild að Evrópusambandinu og upptaka evru. Enginn þarf að fara í grafgötur með hver átti að fá þessa sneið frá formanninum Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur. Það var sessunautur hennar á ráðherrabekknum, Geir H. Haarde. Ég get tekið undir það með utanríkisráðherra að ef Ísland hefði verið aðili að Evrópusambandinu og með evru sem gjaldmiðil hefði þetta að öllum líkindum ekki gerst. Ég verð hins vegar að segja að ég minnist þess ekki að hafa fundið fyrir miklum stuðningi frá Samfylkingunni þegar ég vildi ræða upptöku evru í tíð minni sem viðskiptaráðherra fyrir nokkrum árum.  
             Hæstv. forseti. Sú aðgerðaáætlun sem ríkisstjórnin hefur kynnt til aðstoðar skuldugum heimilum í landinu er ófullnægjandi með öllu. Vissulega verður hægt að lækka greiðslubyrði verðtryggðra lána tímabundið. Um skammgóðan vermi er þó að ræða því þetta leiðir til aukins kostnaðar lántakenda þegar upp er staðið. Aðrar aðgerðir sem kynntar hafa verið ná einnig of skammt. Það sem ég gagnrýni ríkisstjórnina harðlega fyrir er skortur á framtíðarsýn fyrir hönd Íslands. Forsætisráðherra Geir H. Haarde sagði í viðtalsþætti í gærkvöldi að það þyrfti að framleiða og framleiða, skapa meiri verðmæti. Hann sagði einnig að það þurfi að skapa ný störf. Hvað er ríkisstjórnin að gera til að fylgja þessum orðum eftir? Svarið er: Ekki neitt. Orðið iðnaður kemur ekki fyrir í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar. Þau voru of fín, formenn stjórnarflokkanna, þegar þeir töluðu saman á Þingvöllum í fyrravor til að taka sér það orð í munn.  Hæstv. forseti. Að lokum þetta: Sjaldan eða aldrei í lýðveldissögunni hefur verið mikilvægara en nú að samstíga ríkisstjórn sem nýtur óskoraðs trausts haldi um stjórnartaumana, ríkisstjórn sem hefur styrk til að kalla eftir skoðunum og aðstoð annarra, ríkisstjórn sem er óhrædd við að tala við þjóð sína, upplýsa hana og vinna með henni. Við þurfum ríkisstjórn sem getur tekist á um mál og komist að farsælli niðurstöðu eftir rökræður þar sem tekist er á um ólík sjónarmið. Ríkisstjórnarfundir hafa aldrei verið hugsaðir sem vettvangur sérálita sem sett eru fram í þeim tilgangi að slá pólitískar keilur ekki síst þegar um er að ræða að slíkar bókanir eiga ekki að vera öllum heyrinkunnugar. Til þess þarf hinn fámenni ríkisstjórnarhópur að leka þeim. Við þurfum því ríkisstjórn þar sem traust ríkir og menn geta snúið bökum saman. Það sýnir forustuleysi af hálfu forsætisráðherra að hann virðist láta allt yfir sig ganga, bæði af hálfu samstarfsflokks og einnig af hálfu fyrrverandi formanns síns sem nú situr í stóli seðlabankastjóra. Varaformaður Sjálfstæðisflokksins kallaði þetta umburðarlyndi í viðtalsþætti í gærkvöldi. Nú er það svo að umburðarlynd er dyggð sem aldrei má gera lítið úr. Umburðarlyndi má hins vegar ekki bitna á ákvarðanatöku. Það þarf festu við aðstæður sem þessar. Núverandi ríkisstjórn virðist skorta bæði kjark og festu og því segi ég: Við aðstæður sem þessar þurfa kjörnir fulltrúar að leita eftir nýju umboði þjóðarinnar. Ríkisstjórnin á því að víkja. Það á að boða til nýrra kosninga og þeir sem þjóðin treystir eiga að koma að uppbyggingu hins nýja Íslands með þjóðinni en ekki í andstöðu við hana.

Virðulegur forseti. Ágætu Íslendingar, þið sem fylgist með þessari umræðu heima eða á vinnustöðum. Ég fagna því að það skuli gefast tækifæri til þess að fara vel yfir stöðu mála á Íslandi í dag og að það skuli gefast tækifæri til þess að ræða aðeins ástæður þess að við erum í þeim sporum sem við erum í og hvað verið er að gera af hálfu ríkisstjórnarinnar til þess að byggja samfélagið upp að nýju eftir það kerfishrun sem hér hefur átt sér stað. Formaður Framsóknarflokksins, hv. þingmaður Valgerður Sverrisdóttir, hóf ræðu sína á því að segja að nú hefði dregið ský fyrir sólu hjá ríkisstjórninni sem hefði byrjað svo vel með svo mikinn þingmeirihluta og svo mikinn stuðning hjá þjóðinni á Þingvöllum fyrir 16 eða 18 mánuðum en nú hefði sem sagt dregið ský fyrir sólu hjá ríkisstjórninni. Það er auðvitað algert aukaatriði hvort það hefur dregið ský fyrir sólu hjá þessari ríkisstjórn eða ekki þegar þess er gætt að það hefur dregið ský fyrir sólu hjá þjóðinni við þær aðstæður sem nú eru uppi. Það hefur orðið kerfishrun í íslensku samfélagi og verkefnið sem við stöndum andspænis öll, hvort sem við erum í stjórn eða stjórnarandstöðu, er að byggja upp þetta samfélag aftur. Reisa það úr þeim rústum kerfishrunsins sem við stöndum andspænis. Við getum haft skoðanir á því hvernig á þessu kerfishruni stendur. Við getum farið yfir forsögu mála í því efni og ég ætla að gera það hér á eftir, tæpa á því. Verkefnið sem við stöndum andspænis er að byggja upp þetta samfélag að nýju og gera það saman að því marki sem okkur tekst það. En það er ekki verkefni okkar núna að leggjast í kosningabaráttu og kjósa fyrir áramót. Að verja tíma okkar núna, næsta einn og hálfa mánuðinn til þess að skylmast í kosningabaráttu og láta verkin öll bíða á meðan. Láta það bíða að vinna í áætluninni sem við höfum gengið frá gagnvart Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, láta fjárlögin bíða, láta hag heimilanna bíða og það sem þörf er að gera á þeim vettvangi, láta það bíða að koma með úrræði í þágu atvinnulífsins í landinu, láta gjaldeyrismarkaðinn bíða, láta öll þessi verk bíða af því við erum svo upptekin af því að fara í pólitískar skylmingar og slá okkur til riddara við þær aðstæður sem nú eru í samfélaginu. Það er ekki verkefnið sem við eigum að vera að sinna núna fram að áramótum. Þetta er tillaga stjórnarandstöðunnar hér. Hún er með vantraust á ríkisstjórnina og kosningar fyrir áramót. Það er ábyrgðarkenndin sem stjórnarandstaðan hefur gagnvart þjóð sinni. Við skulum fara yfir ástæður þess að við erum í þeirri stöðu sem við erum. Það láta margir og það tala margir eins og þetta ástand hafi dottið á okkur af himnum ofan. Þetta hafi bara gerst skyndilega og fyrirvaralaust. Það er auðvitað ekki þannig vegna þess að við höfum látlaust allt þetta ár verið að tala um íslenska fjármálamarkaðinn og íslenska fjármálakerfið og þær hættur sem að því steðjuðu. Við töluðum líka um það á síðasta ári og ef menn muna þá voru ýmsir váboðar á lofti á vordögum 2006. Það var talið að íslenska fjármálakerfið væri í hættu statt vegna þess að það væru of mikil krosseignatengsl. Það væri of mikil áhættusækni. Það væri of mikil skuldsetning. Og það var þá sem gripið var til ákveðinna aðgerða, ef menn muna það. Það var gripið til ákveðinna aðgerða m.a. að undirlagi Fjármálaeftirlitsins. Þá kom út skýrsla eftir Frederic S. Mishkin og Tryggva Þór Herbertsson þar sem var talið að þessar aðgerðir hefðu skilað árangri og að þær hefðu skipt máli. Ef ekki hefði verið gripið til þessara aðgerða þá hefðum við verið ver sett á árinu 2007 og 2008 en raunin varð síðan. En váboðarnir voru ekki þar með horfnir vegna þess að heimurinn var allur að fara í gegnum ákveðna fjármálakreppu. Lánsfjárkreppu og hún var ekki horfin. Á árinu 2007, reyndar í nóvember 2007, voru gerð álagspróf á íslensku bönkunum af hálfu Fjármálaeftirlitsins og það var talið að bankarnir hefðu staðist þau álagspróf ágætlega en slík próf eru gerð með reglulegu millibili. Það var líka gefin út skýrsla sem þeir skrifuðu Richard Portes og Friðrik Már Baldursson, báðir virtir og góðir hagfræðingar, og að því ég best veit þá er Portes m.a. hjá seðlabanka Bandaríkjanna núna. Í þeirri skýrslu kom fram að íslenska bankakerfið hefði mikla aðlögunarhæfni og stöðugleika. Í skýrslunni kom líka fram að stofnanir kerfisins fengu góða einkunn. Og nú erum við hér venjulegir leikmenn. Við erum ekki sérfræðingar í fjármálakerfinu. Við tökum auðvitað mark á því sem okkar helstu fræðimenn á þessu sviði segja og eftirlitsstofnanir okkar. Og það var talið að fjármálastofnanirnar okkar stæðu nokkuð vel en við vissum samt öll að það væri tvennt sem ógnaði þeim. Það væri annars vegar áhlaup á bankakerfið og hins vegar alþjóðleg lánsfjárkreppa. Við vissum þetta og við vissum að það var ákveðin kerfislæg áhætta í kerfinu vegna þess að það var of stórt. Það var of stórt fyrir íslenskt hagkerfi. Það var tólf sinnum stærra en íslenskt hagkerfi miðað við það að eiga að búa við gjaldmiðil, íslenska krónu sem skoppaði eins og korktappi á ólgusjó og seðlabanka sem var allt of lítill fyrir þetta stóra fjármálakerfi og hafði byggt upp of litlar varnir, þó að þær væru umtalsverðar borið saman við það sem gerist á Norðurlöndunum en miðað við stærð hagkerfisins voru þær of litlar, miðað við þetta stóra fjármálakerfi. Og nú spyr formaður Framsóknarflokksins sem sat í ríkisstjórn frá 1995–2007, hvernig gat það gerst að bankakerfið óx hagkerfinu yfir höfuð? Hvernig gat það gerst á vakt hv. þm. Valgerðar Sverrisdóttur sem var viðskiptaráðherra á þeim tíma sem bankakerfið óx hagkerfinu yfir höfuð? Ég minni á sérstaka skýrslu um fjármálakerfið sem var unnin, ef ég man rétt, að undirlagi þáverandi formanns Framsóknarflokksins Halldórs Ásgrímssonar þar sem hann talaði einmitt um mikilvægi þessa stóra bankakerfis okkar og hvernig við ættum að nota það til þess að draga meira fjármagn inn í landið. Þetta var stefnumörkunin sem þá var. Það var ekki minnst einu orði á þá hættu sem væri því samfara að vera með þennan litla gjaldmiðil og þessar litlu varnir í íslenskum seðlabanka. Það var ekki minnst á það einu orði í þessari skýrslu þar sem formaður nefndarinnar og skýrsluhöfundur var, ef ég man rétt, Sigurður Einarsson, bankastjóri og forstjóri Kaupþings. Hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir á því ekki að koma hér upp og spyrja þessarar spurningar. Hún á að standa hér og svara því hvernig það gat gerst á hennar vakt að þetta fór með þessum hætti. 
             En ég sagði að það hefði farið fram umræða allt þetta ár um íslenska fjármálakerfið og stærð þess og þá hættu sem því væri samfara, annaðhvort að það væri gert áhlaup á það eða vegna alþjóðlegrar lánsfjárkreppu og nú ætla ég að rifja það upp af því að seðlabankastjóri er að minnast á fund sem hann átti með okkur formönnum stjórnarflokkanna í febrúar. Hér er talað eins og þetta hafi verið eitthvað leyndardómsfullt og þar hafi verið rædd einhver trúnaðarmál um að bankakerfið okkar stæði ekki nógu sterkum fótum, eitthvað sem enginn annar hefði vitað um. Umræðan hófst í mars og ég get nefnt það að á flokksstjórnarfundi Samfylkingarinnar var að mínu frumkvæði m.a. rætt um að varnirnar væru of litlar og það þyrfti að styrkja gjaldeyrisvaraforðann. Það var rætt um þetta látlaust og linnulaust frá því í mars, að gjaldeyrisvaraforðinn okkar væri of lítill og það þyrfti að styrkja hann,  Og þið munið kannski að það var alltaf verið að spyrja okkur stjórnmálamennina m.a. hvenær stóra lánið kæmi. Hvenær kemur stóra lánið sem á að styrkja og standa við bakið á bankakerfinu okkar? Það var umræðan. Þannig ef menn halda því fram að þessi vandi hafi dottið ofan á þá bara rétt si svona af himnum ofan þá er það rangt. Þá hafa þeir sofið a.m.k. frá því í mars á þessu ári því það lengi hefur umræðan um þetta staðið.  En við stöndum ekki einungis andspænis þeim vanda að hið íslenska hagkerfi sé of stórt, það var líka of mikil skuldsetning og áhættusækni í kerfinu. Við getum líka horft til baka og horft til síðasta kjörtímabils og ég ætla ekkert að draga þar undan, að þar hafi menn farið of geyst. Menn fóru allt of geyst og leyfðu allt of mikilli þenslu að ná fótfestu í íslensku samfélagi með stóriðjuframkvæmdum, með skattalækkunum, með því að gefa bönkunum lausan tauminn í íbúðalánunum. Allt þetta gerðist á síðasta kjörtímabili, m.a. á vakt hv. þm. Valgerðar Sverrisdóttur, formanns Framsóknarflokksins. Þess vegna á hún ekki að koma hér og spyrja. Hún á að koma hér og svara. Vantrauststillagan sem hér liggur fyrir er væntanlega lögð fram vegna þess að það er skoðun stjórnarandstöðunnar að stjórnarliðið valdi ekki verkefni sínu við þær aðstæður sem núna eru í samfélaginu.  Ætla menn að segja okkur það að stjórnarandstaðan, Framsóknarflokkur, Vinstri grænir og Frjálslyndir, geti komið fram sem einhver heild og boðið upp á einhverjar lausnir við þær aðstæður sem nú eru? Að sjálfsögðu ekki. Framsóknarflokkurinn logar stafna á milli. Frjálslyndi flokkurinn logar stafna á milli og pólitískt uppgjör hefur ekki enn farið fram hjá Vinstri grænum en á væntanlega eftir að fara fram og það gæti verið spennandi að sjá þegar það mun gerast. Þessir flokkar hafa ekki borið fram nokkra áætlun um hvað þeir vilja gera. Framsóknarflokkurinn studdi áætlunina um Alþjóðagjaldeyrissjóðinn ef ég man rétt og taldi að það væri verið að fara rétta leið í því að leggja fram áætlun og leita lánsfjár hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og mig minnir að frjálslyndir hafi talað í þá veru líka. Vinstri græn eru að sjálfsögðu algjörlega á móti því vegna þess að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn er handbendi hins illa ef maður skilur þá rétt, þessi stofnun sem við höfum samt verið aðilar að mjög lengi. Þeir tala líka þannig að nú eigum við hvergi að draga saman seglin, hvergi að skera niður, heldur þvert á móti að bæta í í fjárlögunum. Bæta nú í í fjárlögunum vegna þess að staðan er eins og hún er. 
             Gott og vel. Það getur vel verið að það eigi að bæta í í fjárlögunum. En það er ekki bæði hægt að bæta í og neita því að taka lán.  Virðulegur forseti. Sjö vikur eru síðan að neyðarlögin voru sett. Á þeim sjö vikum hefur gríðarlega mikið starf verið unnið en það er mikið starf enn þá óunnið. Við erum bara búin að fara í gegnum fyrsta fasann, ef svo má segja, á langri leið. En þessi fyrsti fasi er mjög mikilvægur vegna þess að í honum hefur efnahagsáætlun og samstarf okkar við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn verið samþykkt og samstarfið við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn felur m.a. í sér endurskoðun og uppstokkun í íslensku bankakerfi. Áætlun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins felur það í sér að það á að vera tryggt að hér sé unnið faglega og í samræmi við alþjóðlegar leikreglur í bankakerfi okkar. Ég er ekki viss um að allir viti hvernig að þessu er staðið. Í því sambandi vil ég sérstaklega nefna aðkomu fyrrverandi forstöðumanns finnska fjármálaeftirlitsins sem á að koma hér og stýra endurskoðun alls regluverks á fjármálamarkaðnum okkar. Stýra endurskoðun á öllu regluverkinu og skoða hvar menn hafa farið á svig við það regluverk. Þar er m.a. getið um það að hafi menn gert það þá skuli þeir ekki starfa í bönkum næstu þrjú árin. Þá erum við ekki endilega að tala um refsivert athæfi heldur að menn hafi brotið með einhverjum hætti trúnaðarskyldu. Það ganga líka tröllasögur um það að eignum gömlu bankanna sé auðvelt að skjóta undan og það sé gert núna unnvörpum. Staðreyndin er sú að samkvæmt viljayfirlýsingu ríkisstjórnarinnar hefur alþjóðlegu fyrirtæki, Oliver Wyman, verið falið að verðmeta og taka út hverja einustu eign, hverja einustu færslu sem úr gömlu bönkunum fer í nýjan banka. Þetta var eitt af því sem við gerðum og ákváðum í samstarfi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, að það skyldi vera óháð fyrirtæki sem ekki hefði nein tengsl á Íslandi sem skyldi meta allar þessar eignir, hvernig þær flyttust og væru metnar úr gömlu bönkunum í nýja. Með öllum skilanefndum bankanna starfa endurskoðunarfyrirtæki sem eru alþjóðleg í eðli sínu og hafa tengsl í öðrum löndum til þess að tryggja það að ekki séu hagsmunatengsl á Íslandi. Þannig er unnið að því að velta við hverjum einasta steini í þessum efnum. Það er líka unnið að því og við höfum átt ágætt samstarf við stjórnarandstöðuna um það að koma á sérstakri rannsóknarnefnd sem mun taka sér góðan tíma í að skoða alla þætti þessa máls. Það verður athugað hvort stjórnvöld hafi brugðist, stjórnmálamennirnir, Alþingi, ríkisstjórnin, eftirlitsstofnanir, bankarnir, alla þessa þætti á hún að skoða og velta við hverjum steini og skila Alþingi skýrslu um málið á næsta ári. Embætti sérstaks saksóknara hefur verið stofnað til þess að hægt sé að taka með hraði á öllum þeim refsiverðu málum sem upp kunna að koma í því sambandi. Allt þetta skiptir máli fyrir trúverðugleika þeirrar vinnu sem hér fer fram. En það skiptir ekki síður máli að við vinnum að því núna, og það er verkefnið eftir að við erum búin að koma þessari áætlun varðandi Alþjóðagjaldeyrissjóðinn frá, að tryggja að heimilin í landinu verði ekki fyrir meiri skakkaföllum en óhjákvæmileg eru vegna þeirrar stöðu sem uppi er í samfélaginu. Það er líka verkefni okkar núna að tryggja það að fyrirtækin sem eru mörg góð og eru með ágæta framlegð og eiga ágæta framtíð fyrir sér lendi ekki í kröppum dansi vegna gjaldþrotahrinu. Þetta eru þau verkefni sem við eigum að vera að sinna núna á næstu vikum. Við höfum verið í heilmiklu björgunarstarfi að undanförnu og það mun halda áfram. Og meðan við erum í því starfi þá eigum við ekki að leggjast í pólitískt karp í aðdraganda kosninga. Það er mikið verk fram undan þótt mikið hafi verið unnið. Ég vil nefna hér atriði sem skipta miklu máli, af því það hefur verið talað eins og þetta séu smáhlutir sem gerðir hafa verið varðandi hag heimilanna, en það er mjög mikilvægt að það hefur verið tekið á því og lagt fram frumvarp um að greiðslubyrði verðtryggðra lána lækki um 10–20%, það er frysting gengistryggðra lána, það er sveigjanleiki gagnvart fólki í greiðsluvanda, auknar heimildir til Íbúðalánasjóðs til þess að mæta því fólki, lagabreytingar um að lækka dráttarvexti tímabundið, þak á innheimtukostnað, skilyrði um að það sé gengið varlega gagnvart því fólki sem skuldar opinber gjöld og það sé ekki gengið að launum þess með þeim hætti sem oft hefur tíðkast. Það á að koma í veg fyrir að barnabætur séu jafnaðar út á móti sköttum og tryggja að vaxtabætur fari beint til heimilanna en verði ekki teknar til að skuldajafna og að búinn verði til sveigjanleiki til samninga um skattaskuldir og mildari innheimtuaðferðir. Allt þetta hefur verið ákveðið. Allt þetta skiptir máli. En þetta er ekki það eina sem þarf að gera því það er auðvitað margt fleira sem við verðum að vinna að og við verðum að tryggja það að heimilin í landinu komist sæmilega í gegnum þetta mikla brim sem á okkur skellur núna. Virðulegur forseti. Ég hef nefnt hér aðeins bæði aðdragandann að þeirri stöðu sem við erum í og þau verkefni sem við stöndum andspænis. Ég vil ítreka það sem ég hef sagt að ég tel mikilvægt að við snúum bökum saman og sinnum þessum verkefnum, hvort sem við erum í stjórn eða stjórnarandstöðu á komandi vikum en eyðum ekki dýrmætum tíma fram að áramótum í karp um kosningar og skylmingar sem því fylgja.

Hæstv. forseti. „Fellibylur“ og „brimrót“ voru orðin sem forustumenn ríkisstjórnarinnar notuðu í ræðum sínum, utanríkisráðherra í lok máls síns en hæstv. forsætisráðherra mjög snemma í ræðu sinni. Hæstv. utanríkisráðherra talaði um að þjóðin eigi ekki að tala um pólitík eða kosningar. Þjóðin eigi ekki að taka afstöðu til þess hvort ríkisstjórnin nýtur trausts, ekki eigi að vera pólitísk karp í landinu. Það má bara vera pólitískt karp innan ríkisstjórnarinnar, sérstaklega innan Samfylkingarinnar þar sem ráðherrarnir hafa ekki einu sinni vitneskju um það, miðað við orð hæstv. iðnaðarráðherra, hvort fundir voru haldnir í febrúar um ástand mála eða ekki. Ríkisstjórnin nýtur nú aðeins stuðnings 30% þess fólks sem býr í landinu. Hún er trausti rúin og hluti þingmanna og ráðherrar annars ríkisstjórnarflokksins, Samfylkingarinnar, lýsa vilja sínum til þess að kjósa á næsta ári. Hinn ríkisstjórnarflokkurinn hefur setið samfellt að völdum í 17 ár. Davíð Oddsson, fyrrverandi forsætisráðherra, nú seðlabankastjóri í seðlabanka Geirs og Sollu, veitti forustumönnum ríkisstjórnarinnar, hæstv. forsætis- og utanríkisráðherra, einum sérfréttir af því í febrúar sl. að bankakerfið á Íslandi stefndi í hrun. Menn gera lítið með svo neikvæðar fréttir um að þjóðin verði í skuldafeni vel fram á þriðja tug þessarar aldar. Forustumenn ríkisstjórnarinnar halda þeim upplýsingum leyndum og segja ekki einu sinni ráðherrum sínum frá ef marka má orð hæstv. iðnaðarráðherra, Össurar Skarphéðinssonar, sem var staðgengill hæstv. utanríkisráðherra nýlega, m.a. á þeim mörgu fundum sem forustumenn stjórnarandstöðunnar áttu með stjórnarliðinu. Það er að vísu ekki undarlegt þótt forsætisráðherra þegði sem fastast um neikvæðan boðskap Davíðs í febrúar sl., enda voru hans dyggustu flokksmenn og ráðherrar sannfærðir um að veislan væri til frambúðar, eins og orð hæstv. fjármálaráðherra báru með sér þegar hann sagði úr þessum ræðustól í lok mars 2007, á einum af síðustu starfsdögum Alþingis: „Drengir, sjáið þið ekki veisluna? Sjáið þið ekki veisluna, drengir, sem við erum staddir í?“ Þau orð féllu úr þessum ræðustól í lok mars 2007. Þá var veislan í hámarki. Samkvæmt því kom Samfylkingin að góðu borði í maí 2007 og 43 manna þingmeirihluti stóð að nýrri ríkisstjórn. Allt var í blóma og Þingvallastjórnin, athafna- og velferðarstjórnin, leit dagsins ljós. Gleðin var í hámarki allt það sumar og í fjárlagaumræðu haustið 2007 var bjart í allar áttir sem aldrei fyrr. Bankarnir voru með ofgnótt fjár og allar efasemdir stjórnarandstöðunnar blásnar út af borðinu eins og sjá má í þingtíðindum. Útrásin var á flugi og fjárlög mikillar eyðslu voru lögð fram. Þann 27. nóvember árið 2007 fór fram á hv. Alþingi mikill lofsöngur um að við værum best í heimi. Fyrir þeirri umræðu stóðu þingmenn Sjálfstæðisflokksins. Málshefjandi var hv. þm. Guðfinna Bjarnadóttir sem sagði reyndar nýverið á Alþingi, ef ég man rétt, hæstv. forseti, að þjóðin hefði aldrei séð það svartara en núna, aldrei nokkurn tíma. Það eru ekki margir dagar síðan þau orð féllu af vörum hv. þingmanns hér. En hvert var tilefni þessarar ofurbjartsýni ríkisstjórnarliðsins fyrir ári síðan? Tilefnið var að Sameinuðu þjóðirnar höfðu birt skýrslu um lífskjör meðal 177 þjóða og þar átti Ísland að hafa komið afar vel út í samanburði. Hvað sagði hæstv. forsætisráðherra, Geir Haarde, þá? Jú, hann sagði orðrétt 27. nóvember sl., með leyfi hæstv. forseta: „Það sem er merkilegt við þessa niðurstöðu er að ekki er eingöngu mældur kaupmáttur eða fjárhagslegur hagur viðkomandi landa heldur einnig önnur atriði sem áhrif hafa á velmegun viðkomandi þjóðar og þá batnar staða okkar enn miðað við einfalda mælingu á ráðstöfunartekjum á mann. Þetta er ánægjulegt en jafnframt áskorun til okkar um að halda áfram að standa okkur vel og gera enn betur ...“ Það sagði hæstv. forsætisráðherra og vitnaði þá til orða þingmannsins sem hóf umræðuna. Hæstv. forsætisráðherra bætti um betur og sagði, með leyfi forseta: „Í morgun bárust líka þau tíðindi að hið alþjóðlega lánshæfisfyrirtæki Moody's hefði ákveðið að breyta ekki lánshæfismati á ríkissjóði Íslands, hvorki matinu sjálfu né horfunum hvað það varðar. Ástæða er til að vekja athygli á því að Moody's hefur haft okkur í hæsta flokki nú um nokkurra ára skeið og sér ekki ástæðu til að gera breytingar þar á. Því vil ég líka fagna sérstaklega. Þetta hvort tveggja ætti að vera þeim áminning innan lands sem utan sem reyna að tala niður allan árangur sem náðst hefur. Margt hefur gengið vel. Mörg verkefni þarf að leysa, mörg vandamál eru óleyst, þannig er það alltaf. En sem betur fer fáum við vísbendingar um að við séum þrátt fyrir allt á réttri leið.“ Hæstv. forseti. Ég vitnaði hér í orð hæstv. forsætisráðherra fyrir ári síðan. Svo mörg voru þau orð. Þau áföll sem nú blasa við þjóðinni eru einsdæmi og miklir erfiðleikar bíða almennings í þessu landi. Smám saman skýrist sú grafalvarlega staða sem þjóðin stendur frammi fyrir og þá einnig þeir erfiðleikar og kostnaður sem á okkur fellur sem þjóð á næstu árum. Seðlabankastjóri upplýsti nýverið á fundi Viðskiptaráðs að Geir Haarde og Ingibjörgu Sólrúnu var gert kunnugt í febrúar sl. hvaða hætta vofði yfir Íslandi vegna starfsemi og útþenslu bankanna. Á þeim fundum sem við forustumenn stjórnarandstöðunnar áttum með forustumönnum ríkisstjórnarinnar frá því í byrjun október og fram í miðjan nóvember vorum við aldrei upplýstir um þá váboða sem um var rætt í febrúar sl. á leynifundum Davíðs, Geirs og Ingibjargar Sólrúnar. Þær upplýsingar voru heldur ekki gefnar á sl. vori þegar leitað var heimildar Alþingis um 500 milljarða kr. lántöku erlendis. Ég lít svo á að Seðlabanki Íslands sé ekki aðeins seðlabanki hæstv. forsætis- og utanríkisráðherra sem gefi þeim einum réttar upplýsingar um aðsteðjandi hlut íslenska fjármálakerfisins. Við erum að ræða um Seðlabanka Íslands sem ber skyldur en upplýsir aðeins á leynifundum um alvarlegasta mál sem þjóðin hefur staðið frammi fyrir. Forustumenn ríkisstjórnarinnar hafa brugðist því trausti að upplýsa þjóðina og bregðast við vandanum sem þeim var ljós í febrúar sl. Bæði forsætis- og utanríkisráðherra hafa nú loksins staðfest að þessir fundir voru haldnir um fjármálakerfið í febrúar sl., sá fyrsti 6. febrúar. Svo virðist sem sumum ráðherrum ríkisstjórnarinnar hafi heldur ekki verið sagt frá þessum leynifundum. Þegar ég dró fram þá stöðu í október sl. að skuldir þjóðarinnar gætu orðið 800–1.000 milljarðar kr. var því mótmælt af hæstv. forsætisráðherra sem vafasömum og jafnvel röngum tölum. Nú lítur út fyrir að heildarskuldir ríkissjóðs í lok árs 2009 eða á árið 2010 verði 400 milljörðum kr. hærri eða allt að 1.400 milljarðar kr. Þessi ríkisstjórn er rúin trausti og hún á að segja af sér. Þjóðin á rétt á að kjósa nýja forustu á næsta ári. Menn starfa ekki áfram eftir að leynimakk og svik hafa verið upplýst. Mikið verk er fram undan sem er að rannsaka m.a. allt það ferli sem átti sér stað í gömlu bönkunum og öll þau krosseignatengsl sem þar voru og eru staðreynd á Íslandi. Stjórnarandstaðan fékk aldrei réttar upplýsingar frá starfandi stofnunum sem undir ráðherrana heyra og ekki gáfu ráðherrar þær upplýsingar til þings eða þjóðar. Stjórnarandstaðan hefur í ljósi staðreynda sem nú koma í ljós sameinast um að bera fram vantraust á ríkisstjórnina. Í ljósi vinnubragðanna er stjórnin nú rúin öllu trausti. Það verður ekki létt verk að koma þjóðinni yfir þá kjaraskerðingu og að öllum líkindum skattahækkanir sem fram undan eru næstu árin vegna glæfralegrar fjármálastefnu bankakerfis og ekki hvað síst vegna athafnaleysis núverandi ríkisstjórnar sem fólkið í landinu treystir ekki lengur til að stjórna málum. Það verður fróðlegt að sjá hvort samfylkingarfólk sem sumt hvert úr ráðherraliðinu hefur krafist kosninga, vill félagsleg gildi í öndvegi næstu árin eða ekki. Eða ætlar Samfylkingin og hennar fólk að velja að fylgja Sjálfstæðisflokknum, sem öllu hefur ráðið í 17 ár, til framtíðar? Er það það veganesti sem þjóðin á víst af hendi Samfylkingarinnar? Er það vaktin sem Samfylkingin ætlar að standa? Ég verð að segja, hæstv. forseti, að sú vakt sem staðin hefur verið á þessu landi um hagsmuni þjóðarinnar er vakt vonbrigðanna. Hún gefur þá mynd af hæstv. ríkisstjórn að þó að hún hafi fengið upplýsingar og viðvaranir hafi hún ekkert með þær gert.  Ég minnist orða hæstv. forsætisráðherra sem sagði eitthvað á þá leið að tíminn ynni með okkur. Þau orð hafa reynst vera alger öfugmæli. Á okkur hefur skollið ástand sem ef til vill var hægt að forðast ef menn hefðu tekist á við það verkefni í tíma. Til hvers voru menn að biðja um 500 milljarða kr. lánsheimild í maí ef þeir treystu sér ekki til að nota hana til að reyna að verja stöðu Íslands? Í málflutningi Samfylkingarinnar hefur hún endalaust farið fram með að eina leiðin fyrir Ísland væri að ganga í Evrópusambandið og taka strax upp evru. Ég verð að spyrja í lokin, hæstv. forseti, hvort Samfylkingunni sé alveg nákvæmlega sama um með hvaða eigin lög við Íslendingar færum inn í Evrópusambandið ef til kæmi. Er Samfylkingunni algerlega sama um þótt fiskstofnarnir okkar séu seldir fyrir fjármuni og hver geti keypt þá sem vill ef við förum þangað inn? Ætlar Samfylkingin að fara inn í sambandið þrátt fyrir að þær þjóðir sem væru með okkur í sambandinu ef við færum þangað inn, gætu keypt auðlindir okkar, gætu ráðið þeim? Er ákafinn við að komast í Evrópusambandið svo mikill að öllu má til fórna, íslenskum auðlindum, fallvötnum, jarðhita, fiskinum í sjónum, landbúnaði í landinu o.s.frv.? Geta menn hent öllu bara til að komast inn í hið langþráða Evrópusamband? Ég segi nei, hæstv. forseti. Það er ekki hægt að gera það. Það er margt sem við þurfum að laga í löggjöf okkar áður en okkur er yfirleitt fært að stefna inn í Evrópusambandið.

Hæstv. forseti. Hvers vegna vantraust? Hvers vegna að krefjast þess að ríkisstjórnin fari frá og að efnt verði til kosninga í landinu? Sjálfum finnst mér svarið liggja í augum uppi. Ástæðurnar eru þrjár. Í fyrsta lagi snýst það um að axla ábyrgð fyrir fortíð og fyrir það sem er að gerast núna. Í öðru lagi snýst það um að virða lýðræðið, lýðræðislegan vilja í landinu. Í þriðja lagi snýst það um framtíðina, að þjóðin fái tækifæri til að ákveða sjálf hvert hún nú vilji stefna á þeim tímamótum sem við stöndum. Fyrst að ábyrgðinni. Að sjálfsögðu eiga höfuðpaurarnir í fjármálasvikamyllunni að axla ábyrgð. Fyrir helgina var ungur maður hnepptur í varðhald vegna vangoldinnar sektar sem hann hlaut fyrir að mótmæla umhverfisspjöllum í þágu stóriðju. Á sama tíma og það gerðist ganga lausir þeir menn sem eru valdir að þeim þrengingum sem íslenska þjóðin á nú við að stríða. Þeir eru órannsakaðir, þeir eru ódæmdir og nú berast fréttir af því að enn séu þeir að skáka til milljörðunum, enn séu þeir með sínar þotur, kaupandi fjölmiðlana í landinu og í þann veginn að ryðjast inn í sjúkrahúsin. Hæstv. heilbrigðisráðherra Sjálfstæðisflokksins er þar dyravörður og opnaði nú síðast dyrnar á sjúkrahúsinu í Reykjanesbæ fyrir milljarðamæringinn sem horfir þangað girndaraugum. Skipun ríkisstjórnarinnar um að skera niður um 10% í velferðarþjónustunni  
             Í annan stað eiga eftirlitsstofnanir landsins að sjálfsögðu að sæta ábyrgð, sæta rannsókn og ábyrgð. Þar horfi ég til Fjármálaeftirlitsins, til Seðlabankans og til annarra eftirlitsstofnana.  Geir H. Haarde forsætisráðherra sagði áðan: „Að sjálfsögðu eiga menn að axla ábyrgð.“ Ég spyr: Hvað ætlar hann að gera sjálfur þegar þess er óskað að verk hans verði sett í dóm þjóðarinnar, að lýðræðið fái að ráða? Það er okkar ósk. Íslendingar, við þekkjum það öll, eiga vini og hafa átt vini um allan heim. Hvernig stendur á því að enginn hefur viljað rétta okkur hjálparhönd? Hvernig stendur á því? Það er vegna þeirra, það er vegna þess að þau fóru út í heim með lygar og ósannindi. Þau eru ótrúverðug og verða að víkja. Það eru þau sem hafa komið í veg fyrir að Íslendingar fengju þá aðstoð og þau lán sem við óskuðum eftir. Það er ódýrt að benda á eftirlitsstofnanirnar þegar ábyrgðin er í reynd á þessum bekk hér, hjá þessu fólki sem hefur verkstýrt okkur og leiðsagt okkur út í það forað sem við erum komin og erum að reyna að komast upp úr. Hvað er að gerast í fjármálakerfinu? Í hvað er verið að nota þessa 200 milljarða sem fóru í peningamarkaðssjóðina? Getur einhver svarað því hér? Nei. Þetta er eitt háskólasjúkrahús á ári í tíu ár og enginn hér í salnum getur svarað því hvað varð um þessa peninga, enginn. Er verið að afskrifa skuldir hjá stórfyrirtækjum, eins og haldið var fram í sjónvarpinu í gær, á sama tíma og þrengt er að heimilunum og smáfyrirtækjunum og þau sett á hausinn? Getur einhver svarað því? Nei. Slíkt er ógagnsæið undir verkstjórn þessa fólks. Ekki skipta um hest í miðri á, sagði formaður Samfylkingarinnar, og hæstv. forsætisráðherra bætti því við að þau væru lögst í björgunarleiðangur sem ekki mætti trufla. Hvert var haldið í þann björgunarleiðangur? Til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem lét þau gera það að sínu fyrsta verki að keyra stýrivexti upp um 50% sem verður þess valdandi, og það deilir enginn um það, að skuldug smáfyrirtæki og heimili munu ekki rísa undir klyfjunum. Svo kemur formaður Samfylkingarinnar hingað í ræðustól og montar sig af ráðstöfunum ríkisstjórnarinnar. Hverjar eru þær? Frestun á frest ofan. Það er ekki að ófyrirsynju, það er ekki að ástæðulausu að fólk talar um að lengt sé í hengingarólinni. Það er verið að skjóta vandanum lengra inn í framtíðina. Það er ekki gripið til neinna ráðstafana sem raunverulega létta byrði fólksins til framtíðar. Það er ekki verið að gera það. Fyrst er það fólkið, svo er það flokkurinn og allra síst ráðherrar, sagði formaður Samfylkingarinnar á fundi flokks síns nú um helgina. Hún bætti því við að ef hún væri ekki í ríkisstjórn væri hún úti á Austurvelli að mótmæla. Hvers konar veruleikafirring er þetta? Getur verið að forgangsröðunin sé hið gagnstæða, fyrst er það ráðherrann, svo er það flokkurinn og síðan og allra síst er það fólkið? Góðir Íslendingar. Lýðræðið er okkar eina von, að við getum haft styrk hvert af öðru. Lýðræðið er aðferð til að virkja kraft fjöldans til að hugsa og taka ákvarðanir í sameiningu með lýðræðislegri umræðu. Engin þekkt aðferð er jafnörugg og öflug. Ríkisstjórnin biður um frið, hún biður um frið frá þessari aðferð. Hún biður um frið frá lýðræðinu, hún biður um frið frá fólkinu, hún biður um frið frá þjóðinni en ég er sannfærður um að þegar búið verður að fella okkar tillögu, því að það held ég að gerist, mun rísa og magnast sem aldrei fyrr sú krafa sem heyrist hér á Austurvelli laugardag eftir laugardag og á fjöldafundum sem verið er að efna til um allt land, um að lýðræðislegur vilji í landinu verði virtur. Það sem kosið verður um er um nýtt Ísland og nýja framtíð, að endurheimta auðlindir þjóðarinnar til sjávarins, til landsins, vatnið, raforkuna í hendur íslensku þjóðarinnar að nýju. [Lófatak á þingpöllum.]

Ég verð að biðja gesti á pöllum að hafa hljóð.

Hæstv. forseti. Þær hörmungar sem hafa riðið yfir okkar íslenska samfélag á síðustu vikum snerta auðvitað hvern einasta íbúa þessa lands. Við finnum öll fyrir hækkandi verðlagi. Við finnum öll fyrir hækkandi lánum og við þekkjum öll fólk sem hefur misst atvinnu sína og er í raun uggandi um framtíð sína og sinnar fjölskyldu. Þá kemur stjórnarandstaðan hingað inn á þingið, forgangsraðar og segir: Við viljum vantrauststillögu samþykkta. Ég tel önnur verkefni mikilvægari og brýnni en það. Við erum að upplifa mikla óvissutíma og það skiptir miklu að okkur takist sem allra fyrst að brjóta okkur leið út úr erfiðleikunum og hefja hér að sjálfsögðu uppbyggingu á atvinnustarfsemi og eflingu lífskjara á nýjan leik. En þjóðin er reið, og hún er skiljanlega reið. Það eru mjög margir sem spyrja sig spurningarinnar: Af hverju gerðist þetta? Og yfir það verður að fara. Mörg mistök hafa nefnilega verið gerð. Stjórnmálamenn hér innan þingsins hafa gert mistök. Líka þeir sem hafa setið í lífeyrissjóðum þeirra banka sem tóku þátt í uppbyggingunni. Fjölmiðlamenn hafa gert mistök. Fjármálaeftirlitið og Seðlabankinn hafa líka gert mistök, en fyrst og síðast liggur að sjálfsögðu ábyrgðin hjá forsvarsmönnum fyrirtækjanna, forsvarsmönnum bankanna sem fóru af ákveðnu ábyrgðarleysi með það frelsi og það svigrúm sem þeim var veitt. Ég krefst þess, líkt og aðrir, að aðdragandi hrunsins verði rannsakaður til hlítar og að við hér á þinginu dveljum ekki lengur við það að móta rannsóknarnefndina, heldur að hún komi fram og fari strax yfir alla þætti. Ég fagna því sérstaklega að um það náðist samkomulag milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Á hverjum degi berast nefnilega fréttir af ýmsum gjörningum sem vekja upp spurningar. Þeim spurningum verður að svara. Við verðum að fara yfir fortíðina á trúverðugan hátt þannig að það veki traust meðal þjóðarinnar og þannig að við getum líka nýtt þá vitneskju til að byggja upp til framtíðar fyrir börnin okkar. Sú skýrsla sem vonandi lítur dagsins ljós að ári liðnu má ekki verða að neinni skúffuskýrslu. Við verðum að nýta þá skýrslu enn frekar til uppbyggingar í samfélaginu. Vinna rannsóknarnefndarinnar verður að vera algjörlega gegnsæ. Engan skal furða nú í ljósi okkar sáru og bitru reynslu að margar spurningar vakni um hvernig bankarnir hyggist koma að enduruppbyggingu íslensks atvinnulífs. Fólk verður að geta treyst því að t.d. afgreiðsla nýju bankanna þoli skoðun úr öllum áttum. Ég hef sagt það áður og ítreka nú að allt verður að vera uppi á borðum. Ef svo er ekki geta jafnvel eðlilegustu viðskipti fengið á sig grunsamlegan blæ. Nýju bankarnir verða að marka nýtt upphaf, og ábyrgð þeirra sem þar hafa valist til forustu og í bankaráðin er að sjálfsögðu mikil. En á sama tíma og við gerum upp við fortíðina verðum við að byggja upp fyrir framtíðina. Við verðum að búa hér til verðmæti. Við verðum að búa til störf. Þar er að sjálfsögðu ekkert undanskilið. Við verðum þó fyrst og fremst að koma á stöðugleika í gengismálum. Einungis þannig tryggjum við að þjóðin geti rétt úr kútnum, að verðbólgan hjaðni, að lánin okkar hætti að bólgna út og við náum að fóta okkur á nýjan leik. En það, hæstv. forseti, gerist að sjálfsögðu ekki á einni nóttu. Þangað til verðum við að nýta tímann til að grípa til margháttaðra aðgerða til að milda höggið, hvort sem er vegna húsnæðislána, námslána, áhrifa atvinnuleysis eða annarra þátta sem hafa áhrif á afkomu fólksins. Og við erum byrjuð. Við erum byrjuð að slá skjaldborg um íslensk heimili á þessum erfiðu tímum. Nú þegar hefur margt verið gert og margt er í pípunum en í sjálfu sér má taka undir ákveðna gagnrýni sem hefur komið fram. Við verðum að tala skýrar og við verðum að miðla upplýsingum betur til fólksins því að auknar upplýsingar stuðla að því að óvissu verði eytt. Verkefnin fram undan eru mikil að umfangi og þau eru flókin og brýn. Eitt helsta forgangsverkefni samtímans er að sjálfsögðu að koma hér á eðlilegum gjaldeyrisviðskiptum og stöðugleika á gengi krónunnar. Forsenda þess að íslenskt atvinnulíf geti rétt úr kútnum er að innflutningur og útflutningur komist í eðlilegt horf, að hjól atvinnulífsins taki að snúast af auknum krafti að nýju og skapi fólki störf og tekjur. Það samkomulag sem m.a. hefur náðst við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og nágrannaþjóðir okkar um aðstoð er forsenda þess að uppbyggingarstarfið geti hafist. Sú óvissa sem ríkti vikum saman um það mál var óþolandi og ýtti undir þann ótta og þær áhyggjur sem alls staðar er að finna í samfélaginu. Nú hefur þeirri óvissu verið eytt og við getum tekið ákvarðanir um næstu skref. Þau skref krefjast þess að við stöndum saman, að við stöndum saman um aðgerðir þar sem hagur fólksins og hagur fyrirtækjanna okkar er settur í öndvegi. Þau skref krefjast þess að við einhendum okkur í þau verkefni sem fram undan eru en setjum ekki kraftana í annað. Ég tel mikilvægt að við förum í nánara samstarf við m.a. Samtök atvinnulífsins og ASÍ, við aðila vinnumarkaðarins, til að byggja upp til framtíðar. En tíminn er að sjálfsögðu eitt það verðmætasta sem við eigum í þessari stöðu. Hann verðum við að nýta. Við eigum ekki í þágu flokkshagsmuna að boða til kosninga, heldur eigum við að beina kröftunum í þann farveg fyrir fólkið og fyrirtækin í landinu. 
             Ég vil sérstaklega geta þess að þegar er byrjað á margvíslegum aðgerðum. Hæstv. utanríkisráðherra kom inn á ýmsar aðgerðir sem til að mynda hæstv. félagsmálaráðherra hefur farið í. Hið sama má segja um fjármálaráðherra sem hefur m.a. beitt sér fyrir auknu svigrúmi varðandi dráttarvexti, dráttarvaxtagreiðslum varðandi barnabætur, skuldajöfnun varðandi barnabætur - bara sú aðgerð kostar ein og sér 950 millj. kr. - og allt eru þetta ákvarðanir teknar í þágu fjölskyldnanna. Ég veit það líka að hæstv. samgönguráðherra og ráðherra sveitarstjórnarmála hefur þegar beitt sér fyrir því að fara í aukið samstarf við sveitarfélögin. Það er gríðarlega mikilvægt að sveitarfélögin fái styrk og samvinnu við ríkisvaldið til að þau geti sinnt brýnni grunnþjónustu, til að mynda með því að tryggja þjónustuna í skólunum. Allt eru þetta verkefni sem við erum nú þegar byrjuð í. Við erum á fullu í þessari vinnu til að tryggja grunnþjónustuna. Ég get auðvitað farið í mitt eigið ráðuneyti og litið til þeirra aðgerða sem við erum að vinna að þar. Það má ekki bíða. Við verðum að huga að því hvernig við breytum m.a. lánasjóðnum svo við getum haft samspil á milli atvinnuleysisbóta og námslána þannig að fólk geti nýtt tímann þegar það dettur inn í atvinnuleysi og farið í nám. Það verður að taka ákvarðanir strax sem beinast að því hvernig við getum til að mynda nýtt menntakerfið til skemmri tíma, hvernig við komum til móts við fólk sem er núna að missa vinnuna. Þar þurfum við að huga að ýmsu. Hvernig getur fólk sem er með litla grunnmenntun farið inn í skólakerfið? Hvernig getum við nýtt framhaldsskólana? Símenntunarmiðstöðvarnar? Ég tel mikilvægt að ég hraði þeirri vinnu sem tengist fullorðinsfræðslufrumvarpinu til þess að við getum sinnt því fólki sem hefur litla grunnmenntun. Þar verðum við líka að líta á raunfærnimatið. Hvernig getum við hjálpað fólki út úr þeim ömurlegu örlögum að þurfa að fara inn í atvinnuleysi? Við erum smátt samfélag en við erum líka með skilvirka stjórnsýslu. Við sem erum í ríkisstjórninni berum ábyrgð á því að við bregðumst við, að við notum lánasjóðinn, að við notum Íbúðalánasjóð til að slá skjaldborg um heimilin okkar. Þetta eigum við að halda áfram að gera. Hvernig eigum við síðan að koma til móts við það menntaða fólk sem er líka að missa atvinnuna? Við eigum að nýta háskólana. Við eigum að nýta rannsóknirnar sem þar eiga stað. Við eigum, og ég hef þegar stuðlað að því, að leita m.a. eftir stuðningi og þekkingu hjá OECD og líka Finnum sem tengist uppbyggingu á menntamálum og rannsóknum. Í þessi verkefni verðum við að fara, annars vegar með skammtímahagsmuni í huga til að lina þá erfiðleika sem fylgir atvinnuleysi en ekki síður hitt að taka ákvarðanir sem stuðla að því að slíkar ákvarðanir byggi upp samfélagið til lengri tíma litið. Þetta skiptir allt máli þegar við erum núna í þessum önnum við að reyna að byggja upp samfélagið til lengri tíma. Það vitlausasta sem við gætum gert akkúrat við núverandi aðstæður er að eyða kröftum stjórnmálamanna og stjórnsýslunnar í kosningar. Ef ákveðið yrði að ganga til kosninga nú beindum við kröftum stjórnmálaflokkanna að öðru en einmitt þessum brýnu verkefnum sem ég hef farið inn á. Við værum að missa dýrmætan tíma og í stað þess að draga úr hinni efnahagslegu óvissu værum við að bæta við pólitískum óstöðugleika sem gæti reynst okkur mjög dýrkeyptur þegar fram í sækti. Ég geri mér að sjálfsögðu grein fyrir því að hlutverk stjórnarandstöðu hverju sinni og á hverjum tíma er að veita sitjandi ríkisstjórn aðhald. Nú, þegar stjórnvöld standa frammi fyrir einhverjum flóknustu og erfiðustu ákvörðunum íslenskrar stjórnmálasögu, er slíkt aðhald brýnna en nokkru sinni fyrr, að stjórnarandstaðan komi með uppbyggilega gagnrýni og bendi á aðrar hugsanlegar leiðir. Með slíkri lýðræðislegri umræðu næst besta niðurstaðan. En stjórnarandstaðan hefur fram til þessa, á þessu þingi og á hinu síðasta líka, því miður talað í kross. Hún segir í aðra röndina að hún vilji ganga til liðs við og til samninga við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og síðan bara alls ekki. Fyrir nokkrum vikum voru umræður í þinginu þar sem hluti stjórnarandstöðunnar sagði: Við skulum fara strax í kosningar. Síðan kom annar hluti af stjórnarandstöðunni og sagði: Bara alls ekki.  Vandamál þjóðarinnar er að stjórnarandstaðan vill eyða dýrmætum tíma, tíma sem við þurfum í uppbyggingu, tíma sem við þurfum að nýta til endurreisnar, 

Þið hafið …

Við öll hér í þessum sal gerum okkur fulla grein fyrir því hvað það þýðir að halda úti kosningabaráttu. Og ég segi það, hæstv. forseti: Ef einhvern tímann er mikilvægt að menn víki flokkshagsmunum til hliðar er það einmitt núna. Við verðum fyrst og fremst að nýta tímann í brýn verkefni, aðkallandi verkefni til uppbyggingar fyrir þjóðina okkar og fyrir landið okkar og fyrir börnin okkar. Að mínu mati væri allt annað ábyrgðarleysi ef við værum ekki með fókusinn á það. Það er ekki tími fyrir kosningar.

Virðulegur forseti. Það er algjörlega greinilegt að þessi ríkisstjórn er óstarfhæf. Hún nýtir tímann í að rífast innbyrðis og hún snýr ekki bökum saman. Meira að segja ráðherrar úr öðrum stjórnarflokknum, ráðherrar úr Samfylkingunni, vilja kosningar. Svo kemur hér hæstv. menntamálaráðherra, varaformaður Sjálfstæðisflokksins, og klifar á því að nú eigi að láta hagsmuni flokkanna til hliðar, það eigi ekki að kjósa. Virðulegur forseti. Það þjónar ekki hagsmunum Sjálfstæðisflokksins að kjósa núna, er það? Ég skil alveg að Sjálfstæðisflokkurinn vilji  
             Þessi ríkisstjórn hefur líka leynt okkur upplýsingum. Ríkisstjórnin hefur vitað í þó nokkuð langan tíma að bankarnir væru komnir út á brún hengiflugsins. Það er líklega í eitt ár sem menn hefðu getað gripið til aðgerða. Þetta varð ljóst í lok síðasta árs. Það hafa komið rauð og gul ljós til ríkisstjórnarinnar en ekkert var gert. Þessi ríkisstjórn verður að fara frá. Ef það væri einhver töggur í henni hefði hún vaðið í nokkra hluti strax, t.d. að taka bankastjórn Seðlabankans og stjórn Fjármálaeftirlitsins frá, leyfa því fólki að segja af sér. Ég er ekki að fullyrða að þetta fólk hafi gert eitthvað saknæmt en þetta fólk er búið að missa trúverðugleikann. Það er búið að missa traust þjóðarinnar og það hefur ríkisstjórnin líka gert. Í öðru lagi ætti að stöðva án tafar það verklag að fyrri eigendur fái fyrirtæki sín að nýju frá skilanefndunum - nýskúruð af skuldunum. Fjármálaeftirlitið skipaði þessar skilanefndir og það starfar á ábyrgð hæstv. viðskiptaráðherra. Það er hreint með ólíkindum að horfa upp á að fjölmiðlar 365 eru afhentir svona gömlu eigendunum. Við skulum hafa í huga að þessir fjölmiðlar höfðu fyrir stefnu sína að koma Samfylkingunni til valda og studdu hana með ráðum og dáð í síðustu kosningabaráttu og alveg til dagsins í dag. Það sjá allir sem hafa augun opin, virðulegur forseti. Í þriðja lagi á að taka án tafar úr umferð alla þá yfirmenn í gömlu bönkunum sem létu hluta starfsmanna sinna plata fólk á kerfisbundinn hátt. Það var platað til þess að hafa peningana sína í sjóði og því var sagt að það væri jafnöruggt og að hafa þá í innlánum. Það á að draga þessa aðila til ábyrgðar strax. Það er ljóst að mjög margir hafa tapað fjármunum vegna þessa, líklega skattborgararnir mestu því að nýju bankarnir hafa verið látnir niðurgreiða tjón fjármagnseigenda. Áhöld eru um það hvort nýju bankarnir séu í raun ekki gjaldþrota vegna þessa ráðahags. Í fjórða lagi á að rannsaka án tafar innherjaviðskipti sem áttu sér stað rétt fyrir hrun bankanna. Það blasir við að viðskipti með Landsbankann á föstudegi fyrir hrunið, þar sem aðili sem hefur aftur og aftur tengst umræðu um að vera hálfgjaldþrota kaupir bréf í Landsbankanum fyrir um 25 milljarða, eru innherjaviðskipti. Það blasir við. Af hverjum keypti þessi aðili? Af hverjum? Það tekur yfirvöld innan við klukkutíma að komast að þessu þannig að hægt verði að gera þetta fé upptækt. Þá þarf líka, virðulegur forseti, að komast að því af hverju Kauphöllin hafði opið fyrir viðskipti við bankana í örfáar mínútur mánudaginn sem hrunadansinn byrjaði. Það voru engar forsendur til að hafa opið til þess að fara í gegn með viðskipti fyrir bankana. Þá höfðu margir aðilar meiri upplýsingar um stöðu bankakerfisins en aðrir. Þetta var óréttmætt. Af hverju var opið í nokkrar mínútur í Kauphöllinni? Hver getur svarað því? Enginn vill svara því. Virðulegur forseti. Hér talaði áðan hæstv. utanríkisráðherra, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, og sagði: Hvernig gat þetta skeð? Hún fór að tala um núverandi formann Framsóknarflokksins, hv. þm. Valgerði Sverrisdóttur. Ég spyr til baka: Hvernig gat bankahrunið átt sér stað á vakt Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur, hæstv. utanríkisráðherra? Hvernig gat þetta átt sér stað á hennar vakt? Hver ber ábyrgð á bankaeftirlitinu í landinu? Það er aðallega Samfylkingin, líka Sjálfstæðisflokkurinn. Hver ber ábyrgð á Seðlabankanum í þessu landi? Það eru Samfylkingin og Sjálfstæðisflokkurinn. Hvernig gat bankakerfið á Íslandi hrunið á vakt Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur, hæstv. utanríkisráðherra? Ég vil fá svar við því. Það er algjörlega ljóst, virðulegur forseti, að þessi ríkisstjórn er rúin trausti. Fólkið hefur talað. Fólkið talar hér úti á Austurvelli á hverjum einasta laugardegi. Það talar líka í skoðanakönnunum. Því fyrr sem þessi ríkisstjórn fer frá, því betra. Ég skora á þingheim að samþykkja þá tillögu sem hér liggur fyrir og ég hlakka til að sjá hvernig hæstv. umhverfisráðherra Þórunn Sveinbjarnardóttir mun greiða atkvæði. Því miður er hæstv. viðskiptaráðherra ekki hér, Björgvin Sigurðsson, þannig að augu allra munu beinast að hæstv. umhverfisráðherra, og að sjálfsögðu aðallega Samfylkingunni sem hefur talað hér út og suður í hverju málinu á fætur öðru og væri kannski líklegust til að samþykkja vantraust á eigin framkvæmd mála hér inni.

Frú forseti. Góðir landsmenn. Mikið er talað um vaktaskipti hér í þessum stól í dag. Nú síðast talaði hv. þm. Siv Friðleifsdóttir, fyrrverandi hæstv. umhverfisráðherra og fyrrverandi hæstv. heilbrigðisráðherra í ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks til einna tólf ára, held ég, um hvað hafði gerst á hvaða vakt. Ef ég man rétt voru ný lög um Seðlabankann og ný lög um Fjármálaeftirlitið sett á vakt Framsóknarflokksins og af honum og þegar núverandi seðlabankastjóri var ráðinn var Framsóknarflokkurinn svo sannarlega á vaktinni. Ég held því að menn ættu kannski að fara svolítið varlega í sitt vaktatal í þessu samhengi  Frú forseti. Öllum í þessum sal er ljóst að enginn á valdið annar en fólkið í landinu. Það á enginn ráðherrasætið sitt, það á enginn þingmannssætið sitt, því er úthlutað í kosningum. Ég held að það sé hollt að við höfum það í huga í þessari umræðu, það vill stundum gleymast hérna á milli kosninga. Við núverandi aðstæður í samfélaginu hafa Íslendingar að mínu viti sýnt úr hverju þeir eru gerðir. Það er í raun með ólíkindum að fylgjast með deiglunni, gerjuninni og gróskunni sem er í samfélaginu við þær erfiðu aðstæður sem nú er við að etja. Það sýnir úr hverju Íslendingar eru gerðir. Ég held því fram að þessar aðstæður séu með þeim erfiðustu ef ekki þær erfiðustu sem stjórnvöld hafa þurft að glíma við á lýðveldistímanum, í 64 ár, og þá tel ég þorskastríðið með. Það er mikil deigla meðal almennings, sem fjölmargir opnir fundir og heilmikil umræða, hvort sem hún er í blöðum eða á netinu eða annars staðar, sýnir okkur og það er vel og í henni felst afar gott aðhald. Innan stjórnmálaflokkanna er líka mikil deigla, þar á meðal í mínum flokki, Samfylkingunni. Það er líka mikil deigla í Sjálfstæðisflokknum og í Framsóknarflokknum sem ætla báðir að halda landsfund í upphafi næsta árs og væntanlega takast á við grundvallarframtíðarspurningu, spurninguna um aðild að Evrópusambandinu, en hingað til hefur Samfylkingin ein haft slíkt á sinni dagskrá. Við vitum öll að lausafjárkreppan er alþjóðleg, hún er alþjóðleg og miklu fleiri ríki en Ísland þurfa að glíma við hana. Við vitum líka að gjaldeyriskreppan okkar er algjörlega heimatilbúin, úr mynt sem er u.þ.b. að syngja sitt síðasta. Hér er mikið talað um að rekja þurfi hvaða mistök voru gerð, ég er því algjörlega sammála. Öllum steinum verður að snúa við og þeim verður snúið við. En enginn verður hengdur án dóms og laga. Fyrst fer rannsóknin fram, fyrst þurfum við að fá allar staðreyndir upp á borð og ræða þær eins og þær eru. Auðvitað þarf að axla ábyrgð, það segir sig sjálft, og auðvitað þarf að gera upp við spillinguna, eins og sumir kalla það, og það má alveg kalla það spillingu. Skúrkarnir þurfa að svara fyrir sig, þannig er það bara. Þannig er það í samfélagi sem kennir sig við lög og rétt. Það verður gert og að því hefur verið unnið og að því er verið að vinna. Ég fullyrði að hver einasti ráðherra í ríkisstjórn Íslands og hver einasti þingmaður í þessum sal hefur gert allt sem hann eða hún getur til að vinna okkur út úr þessari erfiðu stöðu. Menn hafa lagt nótt við dag. Það getur vel verið að einhverjum hafi verið mislagðar hendur, það getur líka vel verið að upplýsingum hafi ekki verið komið nógu fljótt eða nógu skipulega eða nógu skilmerkilega til almennings eða jafnvel til þingmanna, en ég tel reyndar að sú skipan öll hafi batnað mjög á síðustu dögum og vikum. Og það má alltaf gera betur, það er alveg rétt. 
             Hér flytur stjórnarandstaðan, stjórnarandstöðuflokkarnir þrír, tillögu um vantraust á ríkisstjórn Íslands. Það er mikið talað um ósamlyndi á stjórnarheimilinu og ósamstæða ríkisstjórn. Sem ég sat hér á bekknum var ég að velta því fyrir mér hvað væri svona samstætt við stjórnarandstöðuna. Hún er samsett úr þremur stjórnmálaflokkum. Einn heitir Frjálslyndi flokkurinn. Á þingi fyrir hann eru fjórir þingmenn sem mér sýnist að eigi það eitt sameiginlegt að vera karlmenn. Annar flokkurinn er Framsóknarflokkurinn, þar sem  Síðan er það Vinstri hreyfingin – grænt framboð, þeir ágætu vinir mínir, ekki síst í umhverfismálunum, en þar eru nú réttnefndir einangrunarsinnar á ferð og þar eigum við enga samleið.  
             Hv. þm. Siv Friðleifsdóttir, sem kallar hér fram í, hefur annaðhvort miklar áhyggjur af hinum félögum sínum í stjórnarandstöðunni eða móðurlegar áhyggjur af því hvernig okkur líði í ríkisstjórn Íslands. Það er ágætt að gera það. 

Vildi ekki Samfylkingin í Garðabæ kjósa? Hvað með Samfylkinguna í Garðabæ?

Samfylkingin í Garðabæ hefur ályktað um það og það hafa reyndar mörg önnur félög innan Samfylkingarinnar gert og um þessi mál hefur verið tekin mikil umræða í Samfylkingunni enda hef ég - eins og fram kom fyrst í ræðu minni - sagt að það sé mikil deigla og mikil gerjun innan Samfylkingarinnar í þessum málum. En nú er ekki rétti tíminn til að lýsa yfir vantrausti á ríkisstjórn Íslands, það er bara ósköp einfaldlega þannig. 

Frú forseti. Góðir landsmenn. Í þessu ástandi er eðlilegt að almenningur velti fyrir sér hvort núverandi ríkisstjórn beri að víkja og við kveinkum okkur ekkert undan því. Núverandi stjórnarflokkar geta ekki hlaupist undan þeirri ábyrgð sem á þeim hvílir enda ætla þeir ekki að gera það. Ábyrgð er mikilvægt hugtak í stjórnmálum og okkur ber að taka það alvarlega. Umræða um kosningar er því eðlileg að mínu mati, aðstæðurnar eru breyttar, forsendur brostnar og í raun erum við að horfast í augu við nýtt Ísland. Við slíka stöðu getur verið heppilegt fyrir alla stjórnmálaflokka að endurnýja umboð sitt. Önnur ástæða getur einnig kallað á kosningar fyrr og það eru Evrópumálin. Eftir tíu vikur mun Sjálfstæðisflokkurinn hugsanlega setja aðildarumsókn að Evrópusambandinu á stefnuskrá sína og þar með mundi stefna ríkisstjórnarinnar í þeim efnum breytast. Sú afstaða mundi valda straumhvörfum í íslenskri pólitík, en áður en við getum farið inn í ESB þarf að breyta stjórnarskrá og það eitt getur kallað á kosningar fyrr en áætlað var. Þess vegna geta verið ýmsar ástæður fyrir því að kosningar verði fyrr og auðvitað getur enginn stjórnmálamaður útilokað það. Engin þessara ástæðna kallar hins vegar á kosningar um áramótin eins og þessi tillaga gerir ráð fyrir. Þessar pælingar eiga því ekkert skylt við þá vantrauststillögu á ríkisstjórnina sem hér er til umræðu. Ég hafna því þessari tillögu enda styð ég ríkisstjórnina, ríkisstjórn sem hefur gert marga góða hluti undanfarna 17 mánuði.  Ríkisstjórn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks skilgreinir sig sem frjálslynda umbótastjórn. Það er mikilvæg nálgun sem ég er ekki viss um að yrði fyrir hendi ef stjórnarandstöðuflokkarnir tækju við. Í því sambandi skulum við líta á hinn valkostinn í stjórnmálunum. Hverjar eru lausnirnar sem Vinstri grænir bera á borð? Þær eru helst að vera í áframhaldandi deilum við nágrannaþjóðir okkar, segja upp EES-samningnum, taka upp norska krónu, hafna alþjóðlegri, viðurkenndri aðstoð og fleira í þeim dúr. Ekki er sá flokkur beint að opna á frekari samskipti við aðrar Evrópuþjóðir, þvert á móti ræður einangrunarhyggja þess flokks enn ríkjum og það veldur mér miklum vonbrigðum. Fólk sem krefst inngöngu Íslands í Evrópusambandið á sama tíma og það krefst þess að þessi stjórnmálaflokkur verði við stjórnvölinn þarf að hafa þetta í huga. Lítum þá til Framsóknar, þess flokks sem er nánast búinn að vera samfleytt í ríkisstjórn í 36 ár. Er það sá kostur sem þjóðin er að kalla eftir, flokkur í sárri tilvistarkreppu sem sárlega þarf á hvíld að halda? Ég held ekki, frú forseti, en þetta eru helstu valkostirnir í íslenskri pólitík. Ég geri mér fulla grein fyrir því að stjórnarflokkarnir eru langt frá því fullkomnir og mistök hafa verið gerð. Ég get hins vegar fullyrt að fólkið innan þeirra raða hefur gert sitt allra besta og ætíð haft hagsmuni almennings sem sitt leiðarljós. Förum aðeins yfir þær aðgerðir sem við höfum boðað. Við munum lækka dráttarvexti, fjölga greiðsluvandaúrræðum Íbúðalánasjóðs, milda innheimtuaðgerðir, fella út gildi skuldajöfnunarheimild gagnvart barnabótum og vaxtabótum, létta greiðslubyrði af verðtryggðum lánum, heimila endurgreiðslugjald á notuðum ökutækjum, frysta afborganir á erlendum lánum, takmarka stimpilgjöld og greiða barnabætur út mánaðarlega en ekki á þriggja mánaða fresti. Þá höfum við ákveðið jákvæðar breytingar á atvinnuleysisbótakerfinu og námslánakerfinu og tryggt fjárhagslega aðkomu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og annarra ríkja. Eftirlaunalögin verða afnumin og kallað verður eftir launalækkun æðstu embættismanna og stjórnmálamanna. Þá hafði sú ákvörðun verið tekin áður að hækka skattleysismörk um 20 þús. kr. á kjörtímabilinu, afnema stimpilgjöld fyrir fyrstu kaupendur, minnka eða afnema tekju- og makatengingar og þannig mætti lengi telja. Þetta er ríkisstjórn sem setur hagsmuni almennings í öndvegi. Ég geri mér grein fyrir því að fjölmörg verkefni eru fram undan. Skipa þarf óháða rannsóknarnefnd sem þarf að gera allt málið upp, rannsaka bankana, embættismenn og stjórnmálamenn. Við þurfum að fjárfesta í menntun, sprotum, nýsköpun og þróun. Við þurfum að verja velferðarkerfið og beita öllum tiltækum leiðum til að koma í veg fyrir atvinnuleysi og þann mannlega harmleik sem því fylgir. Og við munum halda áfram að setja hagsmuni almennings í öndvegi og ekki freistast til að stilla klukkuna til baka um áratugi eins og stærsti stjórnarandstöðuflokkurinn vill. Frú forseti. Við vitum öll að erfiðir tímar eru fram undan hjá þjóðinni en endurreisnin er hins vegar að hefjast. Þá skiptir máli að stefnumál jafnaðarmanna, um réttlæti, jöfnuð, jafnræði, frelsi, samhjálp og sanngirni, verði leiðarljósið í uppbyggingu og endurreisn íslensks samfélags og þess vegna styð ég þessa ríkisstjórn.

Frú forseti. Ríkisstjórnin hefur brugðist þjóðinni. Skipstjóri sem strandar skipi er ævinlega látinn taka pokann sinn og missir réttindin. Þegar skipstjóri strandar skipi með stýrimennina uppi í brú hjá sér missa þeir allir réttindin. Miklar hörmungar hafa gengið yfir fólkið í landinu síðustu vikur og eiga eftir að verða verri. Við sjáum enn kannski ekki nema toppinn af ísjakanum. Atvinnuleysi á eftir að aukast og hörmungarnar eiga eftir að verða meiri en þær eru í dag. Þær tillögur sem ríkisstjórnin hefur komið með hafa ekki orðið fólkinu í landinu að gagni. Þetta hafa verið yfirborðskenndar tillögur sem litlu skila til fólks sem stendur og lifir í hörmungunum, hvort sem um er að ræða breytingar á Íbúðalánasjóði eða aðrar aðgerðir. Þær hjálpa fólki ekki út úr vanda. Verðtrygging lána eða erlend lán eru ekki fryst, þótt ekki væri nema tímabundið í einhverja mánuði á meðan mesta óveðrið gengur yfir. Ekki er tekið á málum með neinum alvöruaðgerðum. Þetta er yfirklór, eitthvað sem engu máli skiptir. Þess vegna er ég mjög hissa á umhverfisráðherra þegar hún bullar tóma þvælu um hvað aðrir stjórnmálaflokkar vilja eða hafa viljað gera. Hæstv. umhverfisráðherra bullar tóma þvælu um það sem er að gerast í þjóðfélaginu og stendur í vegi fyrir atvinnuuppbyggingu bæði á Bakka við Húsavík  Fyrir tæpu ári fékk ríkisstjórnin vitneskju um að verið væri að brjóta mannréttindi á sjómönnum á Íslandi. Mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna ályktaði um það og álit hennar var að mannréttindi væru brotin með því að mismuna mönnum með aðgengi að veiðiheimildum og leyfa sumum, sem fengu ókeypis veiðiheimildum úthlutað á hverju ári, að selja öðrum. Síðan var sá þáttur sem snýr að sjómönnum vestur á fjörðum sem mannréttindi voru brotin á. Þetta blessar Samfylkingin með íhaldinu og segir að sé allt í lagi og hugsar ekkert um þessi mál. Auðvitað eiga stjórnarflokkarnir að skammast sín fyrir svona vinnubrögð og hafa vit á því að taka sér tak og kippa svona málum í lag við aðstæðurnar sem við búum við nú um stundir. Ekki þarf að tala um Seðlabankann og klúðrið sem hefur verið þar og í kringum hann, sem margir hagfræðingar hafa varað við, jafnvel í tvö og þrjú ár. Auðvitað er sorglegt að þegar stjórnarandstaðan hefur gagnrýnt ríkisstjórnina, hefur henni verið svarað með stanslausum útúrsnúningum og ömurlegheitum og meðlimir hennar jafnvel kallaðir dónar og vitlausir að skilja ekki hvað ríkisstjórnin væri að gera. Fjölmiðlafólk sem hefur spurt spurninga hefur jafnvel verið kallað dónar. Eftir nokkra daga á þjóðin afmæli og 90 ár liðin síðan hún varð fullvalda. Við stöndum frammi fyrir því á 90 ára afmæli okkar að þurfa að hafa samband við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn um hvort megi hækka eða lækka stýrivexti. Við þurfum að hafa samband við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn um hvort við megum fara fram úr fjárlögum eða ekki og hvað mikið. Við stöndum frammi fyrir því að þurfa blessun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins fyrir öllu sem við ætlum að gera. Þetta er sorgleg staðreynd þegar við ættum að fagna og vera ánægð með að hafa verið fullvalda ríki í 90 ár. En það er aldeilis ekki uppi á borðinu. Við höfum sennilega aldrei frá því 1918 haft jafnlítið um mál okkar að segja og nú. Nánast komin upp á aðra með það sem við viljum gera á flestum sviðum. Síðast en ekki síst eru nýju bankarnir. Það er sorglegt til þess að vita að nú er verið að deila út fyrirtækjum, skera af skuldir og leyfa mönnum að kaupa hluta af fyrirtækjum út. Spurning hvort þau eru rétt verðlögð eða ekki. Það þurfum við að stoppa og leyfa öðrum að komast að. Leyfa fjárfestum sem eiga fjármagn og aðgang að fjármagni að vera þátttakendur í að eignast fyrirtæki sem eru það skuldsett að þau eiga raunverulega að fara í gjaldþrot.

Góðir áheyrendur. Frú forseti. Valdastéttin á Íslandi er hrædd. Hún er hrædd við uppgjörið sem fram undan er og hún er hrædd við kosningar. En hræddust er hún samt við fólkið. Fólkið sem flykkist út á götur og torg. Þúsundir í hverri viku. Fólkið sem skrifar í blöðin og fyllir netið. Fólkið sem heldur úti fundum og segir fréttir. Kynnir tillögur sínar og krefur svara. Fólkið sem er reitt. Menn fara misvel með reiðina. Sumir leyfa henni að sjóða upp úr. Aðrir byrgja hana inni. Sumir eru svo gæfusamir að geta fundið henni farveg í frjórri og gagnrýnni umræðu, hugsun og sköpun og það er þetta sem valdastéttin á Íslandi hræðist. Hún hræðist endurmatið og kraftinn sem er að losna úr læðingi úti í samfélaginu. Kraftinn til að breyta og bylta gæðum græðginnar sem hefur ráðið hér og haft húsbóndavald um langt skeið. En hræddust er þó valdastéttin við unga fólkið því það skilur hún verst. Skríll, sagði hæstv. forsætisráðherra um ungt fólk sem með táknrænum hætti hefur barist gegn ofurefli alþjóðlegra auðhringa og stóriðjustefnu til að verja íslenska náttúru og sína eigin framtíð. Ungt fólk sem hefur sýnt borgaralega óhlýðni. Beitir ekki ofbeldi. Ver sig ekki einu sinni gegn ofbeldi við handtöku en tjáir sig á sinn hátt með myndmáli og gjörningum. Táknmáli sinnar eigin kynslóðar. Þannig var það tákn fyrir dansinn í kringum gullkálfinn þegar gulur Bónusfáni var dreginn að húni Alþingishússins fyrir hálfum mánuði. Þetta var ekki auglýsing fyrir lágvöruverðsverslun og þetta var heldur ekki lítilsvirðing við Alþingi. Þvert á móti var þetta listrænn gjörningur. Tákn þess hvernig lýðræði og þingræði hafa verið lítilsvirt í landinu á dögum græðginnar. Alþingi Íslendinga er mikilvægur þáttur í sjálfsmynd okkar sem þjóðar. Við segjum stolt að hér starfi eitt elsta þjóðþing og löggjafarsamkoma veraldar. Alþingi er í senn elsta og æðsta stofnun þjóðarinnar. Nú leggjum við stjórnarandstöðuþingmenn til hér á Alþingi Íslendinga að ríkisstjórnin fari frá. Við lýsum á hana vantrausti og krefjumst kosninga. Við skulum muna að uppspretta valdsins í lýðræðissamfélagi er hjá fólkinu, þjóðinni, - þeim þúsundum sem nú nýta sér alla daga stjórnarskrárvarinn rétt sinn til skoðanafrelsis. Til tjáningarfrelsis, félagafrelsis og fundafrelsis. Þúsundir manna koma saman í hverri viku. Tveir stórir fundir eru bara í dag og þannig, frú forseti, mun þetta verða allt þar til ríkisstjórnin fer frá. Því það er þjóðin sem mun að lokum ráða því hvenær hún kýs. Það er þjóðin sem á að marka stefnuna til framtíðar með lýðræðislegum hætti en ekki ríkisstjórn sem löngu er rúin trausti. Hér hefur mikið verið fjallað um aðdraganda bankahrunsins og aðgerðaleysi ríkisstjórnarinnar. En ekki tók betra við í eftirleiknum. Í stað þess að krefja eigendur bankanna um eignir upp í skuldir, sem þeir hafa steypt þjóðinni í, skrifaði ríkisstjórnin upp á, og það á bak við þing og þjóð, dýrkeypta nauðasamninga við Evrópusambandið með bros á vör og óskaði svo sjálfri sér til hamingju með árangurinn af samningnum við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. 1.400 milljarðar kr. Meira en öll framleiðsla landsins í heilt ár skal nú tekin að láni með afarkostum. Svo segir formaður Samfylkingarinnar, hæstv. ráðherra Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, að það sé ekki rétt að búið sé að skuldsetja næstu kynslóðir. En er það svo? Húseigendur vita alla vega vel hvað til þeirra friðar heyrir. 240 milljarðar kr. er það sem Seðlabankinn áætlar að muni bætast ofan á húsnæðislán vegna verðbólgunnar fram á mitt næsta ár. 240 milljarðar kr. óbættir á sama tíma og húsnæði hríðfellur í verði. Hér hefur verið sýnt fram á að 1.400 milljarða kr. lán mun strax á árinu 2012 kosta Íslendinga heil fjárlög í vexti og afborganir einmitt vegna samninganna við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn sem krefst þess að við greiðum það mjög hratt niður. Og hvað þýðir það? Jú, það mun þýða gríðarlegan niðurskurð á útgjöldum ríkissjóðs sem við vitum að er merktur heilbrigðis- og menntamálum. Það mun líka þýða skattahækkanir. En hvað með eignir banka og auðmanna, kunna nú einhverjir að spyrja. Eiga þær ekki að koma eitthvað á móti og lækka reikninginn á þjóðina? Hæstv. ráðherra bankamála hefur sagt að ómögulegt sé að vita hver niðurstaðan úr því reikningsdæmi verður. Þegar neyðarlögin voru sett trúðu menn að nú yrði gripið í taumana. Að bönkunum yrði lokað fyrir útrásarliðinu og menn látnir standa skil á skuldum sínum. Allt verður rannsakað, sagði hæstv. forsætisráðherra. Ekkert af þessu hefur gengið eftir og hafi andvaraleysi ríkisstjórnarinnar í aðdraganda bankahrunsins verið skaðlegt þá hefur ráðleysi hennar í eftirleiknum reynst stórhættulegt öllum almenningi í landinu. Nú sjö vikum síðar berast fréttir af því daglega að útrásinni sé langt í frá lokið. Menn eru enn að kaupa tryggingafélög og meira að segja banka í útlöndum. Er það von að þjóðin spyrji fyrir hvaða peninga. Á hvers reikning? Á þessum bæ hefur ekkert breyst. Ríkisstjórnin hefur ekki sýnt minnstu tilburði til að hreinsa út úr bankakerfinu og loka gömlu sjoppunum sem útrásarvíkingarnir áttu allir í kross og virðast enn eiga greiðan aðgang að og góða að. Við þingmenn vinstri grænna höfum nú lagt fram frumvarp til breytinga á neyðarlögunum. Við leggjum til að Fjármálaeftirlitið geti fryst eignir manna sem áttu og stjórnuðu gömlu bönkunum, sem keyrðu þá og þjóðarbúið í þrot. Almenningur hefur nefnilega rökstuddan grun um að eigendur, stjórnendur og aðrir aðstandendur bankanna hafi auðgast með ólögmætum hætti í undanförnu gróðæri og það ótæpilega. Þetta eru klárar forvarnir. Við viljum að þegar rannsókn á bankahruninu lýkur, en hún er ekki hafin, verði eignirnar enn til staðar og þeim hafi þá ekki verið komið undan, hafi ekki skipt um kennitölu og eiganda. Ég get nefnt stórar húseignir í miðborg Reykjavíkur og reyndar heilu göturnar sem eru í eigu aðskiljanlegra fasteignafélaga og geta við núverandi aðstæður skipt um kennitölu oft á dag. Ætlum við að líða þetta ástand áfram? Nei.  Góðir áheyrendur. Hér eru endurtekin einhver mestu mistök sem aðrar þjóðir í kreppu hafa gert. Eitt af því versta við finnsku leiðina var að fólkið gleymdist á meðan öll orkan fór í bankana. Fólkið svalt. Þá kemur fólk hér, ráðherrar ríkisstjórnarinnar, og miklast af aðgerðum í þágu heimilanna og vísar til þessarar auglýsingar. Hvað skyldi vera í henni af peningum úr ríkissjóði? 21,5 millj. kr. í aukið starfslið í Íbúðalánasjóði og 1,5–2 milljarðar kr. til bílaumboðanna á landinu. Eða á ég að segja til heimila þeirra sem eiga og reka bílaumboðin á landinu? Því þetta eru jú aðgerðir í þágu heimilanna! Það kom fram frumvarp á Alþingi sem segir hvers kyns er. Það á að selja 5 þús. bíla í eigu bílaumboðanna úr landi. Frú forseti. Ég skora á þingheim að sýna nú hugrekki. Fylgja sannfæringu sinni en ekki flokksaga. Endurreisn lýðræðis á Íslandi verður að hefjast nú þegar. Valdhafar verða að sleppa takinu á stólunum og gefa þjóð sinni orðið um framtíð Íslands.

Frú forseti. Umræðan um vantraust á ríkisstjórnina hefur að mestu fjallað um liðna tíð, um atburði sem liðnir eru og eiga sumir hverjir rætur sínar jafnvel þó nokkuð langt aftur í tímann og inn í tímabil síðustu ríkisstjórnar. Segja mætti að sumir flutningsmanna eigi hlut að málum. En auðvitað ætti umræðan um vantraust frekar að snúast um þá hluti sem eru að gerast í dag og þau verkefni sem við stöndum frammi fyrir næstu mánuði því að það er það sem skiptir máli. Lítið hefur verið fjallað um neyðarlögin. Lítið hefur verið fjallað um Alþjóðagjaldeyrissjóðinn eða Icesave. Aðeins tæpti síðasti ræðumaður á hag heimilanna. Lítið hefur verið fjallað um hag fyrirtækjanna eða bankanna eða samskipti við lánardrottnana, þau hafa varla verið nefnd hvað þá uppbygging atvinnulífsins fram í tímann. En einhverjir hafa að vísu nefnt að staða ríkissjóðs væri því miður mun lakari eftir þau áföll sem við höfum orðið fyrir. Menn hafa líka fjallað um það eins og við værum hér í algjöru tómarúmi. Eins og engin þjóð væri að glíma við vandamál nema við. En staðreyndin er hins vegar sú að við erum ekki lengur í fjármálakreppu á Íslandi. Við erum ekki lengur í alþjóðlegri fjármálakreppu, við erum því miður komin inn í alþjóðlega efnahagskreppu. Hvert landið á fætur öðru sýnir nú tölur um samdrátt þar sem um er að ræða skilgreindan samdrátt og skilgreinda kreppu eins og Japan, Frakkland, Þýskaland, Spánn, Ítalía og Bandaríkin og nú síðast Singapúr. Hvert landið á fætur öðru sækir nú um lán til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og nú síðast Lettland. Það er ekki hægt að tala eins og við hér á landi séu þau einu sem glíma við vandamál og þar af leiðandi hljóti öll vandamálin að vera ríkisstjórninni að kenna, ríkisstjórn Íslands sem felldi Lehman-bankann í september, eða finnst okkur það vera rétta niðurstaðan? 
             Staðan er sú að uppi eru ótrúlegar væringar á fjármálamörkuðum heimsins og stærstu bankar heims hafa þurft að sækja í skjól ríkisvaldsins til þess að fá styrk og aðstoð, nú síðast næststærsti banki heims, Citigroup í Bandaríkjunum Þróuðu ríki heimsins standa frammi fyrir því nú sem heild að í fyrsta skipti frá lokum síðari heimsstyrjaldarinnar er gert ráð fyrir því að samdráttur verði landsframleiðslu á ársgrundvelli. Þannig er staðan þegar við fjöllum um vantraust á ríkisstjórn Íslands. Og um hvað höfum við fjallað? Við höfum lítið fjallað um neyðarlögin en það er kannski ekki skrýtið því að hluti flutningsmanna studdi neyðarlögin og ég þakka þeim fyrir það. Það hefur lítið verið fjallað um Alþjóðagjaldeyrissjóðinn því að hluti flutningsmanna lýsti yfir stuðningi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Það hefur lítið verið fjallað um Icesave-stöðuna og það er kannski heldur ekkert skrýtið því að hluti flutningsmanna er sammála þeirri niðurstöðu. Það hefur aðeins verið fjallað um hag heimilanna og tillögur ríkisstjórnarinnar í því sambandi og reynt að gera lítið úr þeim. En sannleikurinn er sá að um milljarðaútgjöld og tekjutap er að ræða hjá ríkisstjórninni, ekki svo að skilja að ég sjái eftir því, því að það fer í góðan málstað. En það er fullkomlega ástæðulaust fyrir hv. þingmenn að gera lítið úr þeim aðgerðum sem verið er að fara út í og þar með að drepa umræðunni á dreif. 
             Rekstur fyrirtækjanna, hagur fyrirtækjanna, er það sem nú er sérstaklega verið að vinna að og undirbúa. Skiptir það verulega miklu máli, líka fyrir fjölskyldurnar því að hagur fyrirtækjanna og hagur fjölskyldnanna eru algjörlega samtengdir. Þar skiptir staða bankanna verulega miklu máli. Staða þeirra í dag eftir neyðarlögin, að þeir skuli yfirleitt vera starfandi, skiptir miklu máli og hvað þeir geta gert í framtíðinni til þess að hjálpa fjölskyldum og heimilum. Það hefur mikið verið fjallað um að verið sé að afskrifa þar skuldir, sólunda verðmætum og afhenda fyrrum eigendum fyrirtækin aftur til baka á hrakvirði. Það stenst ekki skoðun. Afskriftir í bankanum fara nú eftir þeim vinnureglum sem bankaráðin setja um slíkt. Í dag eiga allir flokkar á Alþingi fulltrúa í öllum bankaráðum. Þeir eiga því að hafa fullkomna möguleika til þess að meta þá stöðu sem þar er og hvað þar er verð að gera. Leitast er við að gæta jafnræðis og sanngirni í öllum málum sem þar eru uppi á borði og enginn getur gengið frá skuldum án þess að greiða þær eða haldið eftir eignum sem þar voru á móti. Það er afar mikilvægt að það komi fram klárt og skýrt að hvergi er verið að mismuna einstaklingum og láta menn fá eignir fyrir ekki neitt. Samskipti við lánardrottna hefur lítið borið á góma. Þau eru afar mikilvæg en á þeim byggir framtíð bankakerfisins því að það er langt í land með að okkar eiginn sparnaður dugi til þess að fjármagna allar þær framkvæmdir og viðskipti sem fara fram. Eitt af því sem lánardrottnar hafa mestar áhyggjur af er að hér verði upplausn, hér verði ekki unnið að þeim málum sem vinna þarf að á næstu mánuðum til þess að hægt sé að gera sem mest verðmæti úr þeim eignum sem þó eru enn þá í bönkunum. Það er atriði sem ég held að hv. flutningsmönnum hafi sést yfir. Staða ríkissjóðs er vissulega ekki björguleg nú þegar þessi holskefla skellur á okkur en ef vel verður haldið á spilunum ættu eignir gömlu bankanna að koma verulega mikið á móti þeim skuldbindingum sem Icesave mun hugsanlega leggja á okkur. Og ef vel verður að málum staðið við uppbyggingu nýju bankanna ætti ríkissjóður að geta dregið sig tiltölulega fljótt út úr þeim rekstri þannig að hann verði ekki með bundna fjármuni þar. Gangi það hvort tveggja eftir þýðir það að færri breytingar þarf að gera á útgjöldum og tekjum ríkissjóðs á næstu missirum. Þannig ættum við að geta varið stöðu okkar, heimilanna og fyrirtækjanna betur en annars væri. Ég spyr því: Ef við hugum að stöðu ríkissjóðs áður en fall bankakerfisins varð, hver var hún þá? Þá var ríkissjóður skuldlaus og það gerir okkur auðvitað betur í stakk búin að takast á við þá erfiðleika sem dynja hér yfir. Hverjum er þá betur treystandi til þess að vinna okkur aftur til baka í þá stöðu en þeim sem á undanförnum árum greiddu niður skuldirnar?

Hverjir greiddu niður?

Við skulum gæta að því  Frú forseti. Þegar við hugum að tillögu hv. málsflytjenda og reynum að lesa hana eins og ég tel að hv. flutningsmenn hafi ætlað að hún yrði skilin, þ.e. að þing í hinum gamla skilningi verði rofið 31. desember og að kosningar fari þá fram einum og hálfum mánuði síðar - þótt tillagan hugsanlega yrði samþykkt í dag, hvað sjáum við þá fyrir okkur næstu mánuði? Jú, við sjáum fyrir okkur ríkisstjórn sem væri umboðslaus fram að kosningum, hver svo sem hún væri. Síðan tæki það væntanlega einhvern tíma að mynda ríkisstjórn þar á eftir. Við sjáum fyrir okkur þriggja til fjögurra mánaða tímabil þar sem mönnum yrði lítið úr verki, ekki vegna þess að menn vilja ekki vinna, ekki vegna þess að starfsstjórnir hafi ekki stjórnarfarslegt umboð heldur vegna þess að þar væri ekki um raunverulegt pólitískt umboð að ræða. Stjórnmálaflokkarnir og stjórnmálamennirnir allir væru auk þess uppteknir í kosningabaráttu. Mér leiðist ekki kosningabarátta, síður en svo. En ég held að eins og staðan er í dag væri tíma okkar betur varið í að takast á við erfiðleikana, undirbúa okkur undir framtíðina, byggja samfélag okkar upp á nýtt og ná aftur þeirri stöðu sem við höfðum fyrir fall bankanna. Það er verkefnið sem fram undan er og það er nægur tími til þess að vinna það á yfirstandandi kjörtímabili.

Virðulegi forseti. Hér á Íslandi, annars staðar í Evrópu, í Bandaríkjunum og raunar út um öll lönd og álfur spyrja menn sömu spurninganna: Hvernig gat þetta gerst? Hvers vegna gátu menn ekki séð lausafjárkreppuna, bankakreppuna og fjármálakreppuna fyrir? Núna mitt í björgunarleiðangrinum sjálfum spyrja menn sig að þessu af því að við þurfum að vita svörin til að finna réttu leiðirnar út úr vandanum. Við vitum að við erum ekki þau einu sem hafa ratað í vandræði. Okkar vandi er þó sannarlega meiri nú um stundir af því að fjármálakerfið okkar var svo stórt. En við sjáum á fréttum dagsins að kreppan erlendis dýpkar enn, vandinn sem við er að glíma verður verri við að eiga. Þess vegna spyrja menn út um allan heim spurningarinnar sem enginn getur svarað með afdráttarlausum hætti: Af hverju? Sumt verður örugglega ekki ljóst fyrr en síðar en það breytir því ekki að við þurfum að reyna að skilja sem best hvað fór úrskeiðis til að geta stýrt okkur rétta leið. Þetta er viðfangsefni okkar og þetta er viðfangsefni sem ríkisstjórnir um allan heim glíma við. En hvernig höfum við höndlað þessi mál? Hvernig hefur ríkisstjórnin brugðist við vandanum sem við eru nú stödd í? Í fyrsta lagi með því að koma á laggirnar nýjum bönkum á dagparti sem tóku við almennri bankaþjónustu með lágmarksröskun fyrir almenning. Það er í sjálfu sér afrek sem ég efast um að aðrar hefðu leikið eftir okkur. Í annan stað hefur verið unnið hörðum höndum við að bregðast skipulega við þeim vanda sem heimilin í landinu eiga við að etja. Við samþykktum ný lög fyrir viku síðan til að létta greiðslubyrði einstaklinga með verðtryggð lán. Hér munar mjög miklu, ekki síst fyrir skuldugri heimilin og hjá ungu fólki sem er að hefja lífsbaráttu sína. Þetta getur líka skipt máli fyrir ýmiss konar atvinnurekstur og þá ekki síst í landbúnaði. Gerðar hafa verið ráðstafanir til að skuldbreyta lánum. Afborganir erlendra lána hafa verið frystar. Stimpilgjöld hafa verið felld niður á skuldbreytingalánum, skattalegum úrræðum beitt, innheimtuaðferðir hins opinbera mildaðar, dráttarvextir verða lækkaðir og þannig má lengi áfram telja. Það er alveg ljóst að ríkisstjórnin hefur haft forustu um að koma mjög ákveðið til móts við það fólk sem á í vanda vegna þess gríðarlega höggs sem verður vegna bankahrunsins. Í þriðja lagi hefur verið með einbeittum hætti unnið að því að koma gjaldeyrisviðskiptum okkar í samt lag. Það hefur sannarlega verið snúið verkefni sem þó hefur komist í viðeigandi lag núna. Hið endanlega markmið er að gengisskráning getur orðið á markaðsforsendum eins og gilti fyrir bankahrunið. Þannig verður aðgangur fólks að gjaldeyri eðlilegur og þau milliríkjaviðskipti sem þurfa að eiga sér stað verða snurðulaus. Það er alveg ljóst að allar forsendur eru til þess að gengi krónunnar geti styrkst. Flestir sem tjá sig um þessi mál álíta að gengi krónunnar eigi að verða a.m.k. fjórðungi sterkara en það er núna. Það mundi þýða að gengisvísitalan verði um 170 en hún er núna 230–240. Við þessar aðstæður er líka alveg ljóst að þrálátur vöruskipta- og viðskiptahalli mun hverfa. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn metur það raunar svo að strax á þessu ári verði kominn afgangur á vöruskiptajöfnuð okkar. Það þýðir að þegar þetta ár verður gert upp mun útflutningur verða meiri en innflutningur og það þrátt fyrir að mikill halli hafi verið á þessum efnahagsstærðum fyrri hluta ársins. Það segir okkur hve umskiptin eru snögg og með því að miklar erlendar skuldir hreinsast burtu vegna hruns bankanna verður viðskiptajöfnuður jákvæður strax á næsta ári og þjóðarbúið margfalt skuldminna. Hvað merkir þetta? Þetta þýðir einfaldlega að útflutningstekjur verða meiri en þau útgjöld sem við verðum fyrir vegna innflutningsins, enda er mikil verðmætasköpun í útflutningi okkar. Sjávarútvegsfyrirtækin keyra af fullum dampi og njóta í vaxandi tekjum hins lága gengis. Sama er að segja um aðrar útflutningsgreinar. Nú njótum við ávaxtanna af stóriðjuuppbyggingunni sem færir okkur gríðarlegar gjaldeyristekjur og dag hvern fáum við fréttir af miklum vexti í ferðaþjónustunni. Á sama tíma minnkar innflutningurinn sem áður hafði m.a. verið drifinn áfram af aukinni skuldsetningu fyrirtækja og fjármálastofnana við útlönd. Við þessar aðstæður getur bara eitt gerst, útflytjendur skipta gjaldeyristekjum sínum í innlendar krónur sem skapar framboð á gjaldeyri og eftirspurn eftir krónum. Slíkt mun styrkja krónuna þegar fram í sækir. Það eru þess vegna allar forsendur til þess að gengi krónunnar styrkist. Gengisstyrking krónunnar er líka forsenda þess að við getum styrkt stoðir atvinnulífsins,  Gleymum því ekki heldur að aðstæður til verðlagslækkana eru okkur á margan hátt hagstæðar um þessar mundir. Innflutningsverðlag, mælt í erlendri mynt, hefur lækkað mikið. Olíuverð hefur lækkað um 60%, ýmsar matvörur einnig og þannig mætti áfram telja. Með gengisstyrkingu skapast þess vegna forsendur til snarminnkandi verðbólgu. Okkar stærsta viðfangsefni núna er þess vegna að stuðla að eðlilegri verðmyndun á gjaldeyri sem mun leiða til þess að allur innfluttur kostnaður mun lækka. Þetta er brýnasta hagstjórnarverkefnið, þetta er brýnast fyrir fyrirtækin í landinu og þetta er brýnast fyrir heimilin. Þetta er í rauninni forsendan fyrir öllu því sem við erum að reyna að gera. Þetta er þar með líka forsendan fyrir því að berjast gegn atvinnuleysi sem við höfum aðeins þekkt af afspurn í einn og hálfan áratug, guði sé lof. Það hefur réttilega verið sagt að við þurfum að byggja upp traust, traust innan lands og traust á erlendum vettvangi. Þetta er mikið rétt. Sú efnahagsáætlun sem við höfum lagt fram í samvinnu við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn er einmitt til marks um að við erum að nýju að ávinna okkur þetta traust. Þessi áætlun byggir á starfi sérfræðinga sem gleggst þekkja til. Á grundvelli hennar hafa fjölmargar þjóðir sýnt traust sitt í verki með þeirri lánafyrirgreiðslu sem þær og ekki síst vinir okkar og frændur á Norðurlöndunum hafa veitt okkur. Þessi fjárhagslega fyrirgreiðsla byggir einmitt á því að þessar þjóðir hafa sömu skoðun og við. Þær sýna traust sitt á okkur í verki. Þetta er í raun yfirlýsing þeirra um að með þeirri efnahagsáætlun sem við leggjum til grundvallar megi stuðla að nýrri viðreisn atvinnulífsins og efnahagslífsins, að við getum bætt stöðu okkar að nýju. Enda segir Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn í mati sínu, og sem aðildarþjóðir hans taka undir með aðild sinni, að horfurnar um hagvöxt á Íslandi til lengri tíma séu góðar sakir sterkra innviða þjóðfélagsins, góðrar menntunar landsmanna, aðlaðandi fjárfestingarumhverfis og mikilla náttúruauðlinda. Þessi traustsyfirlýsing alþjóðasamfélagsins er þannig skilaboð til okkar um þá tiltrú sem við njótum, stjórnvöld og íslenskt þjóðfélag í heild. Þess vegna er þetta líka liður í því að skapa það nauðsynlega traust sem þarf að ríkja innan lands á gildi þeirra fjölmörgu efnahagsráðstafana sem við erum að grípa til núna og höfum þegar hrint í framkvæmd, mörgum hverjum, eins og þegar hefur verið rakið. Menn spyrja líka um ábyrgð á því ástandi sem hér hefur skapast. Þetta er eðlileg spurning sem við eigum að svara undanbragðalaust. Það verður hins vegar ekki gert í lýðræðislegu réttarríki nema vandað sé til verka. Við vitum að ýmislegt sem hér hefur um valdið var ekki á okkar forræði en við þurfum einnig að skoða það sem sérstaklega snýr að okkur sjálfum og hvar mistök hafa legið og á ábyrgð hvers. Frumvarp dómsmálaráðherra og aðkoma Alþingis á þann veg sem rætt hefur verið um á milli stjórnar og stjórnarandstöðu eru hvor tveggja aðferðir við að skilja ástæður þess vanda sem við er að glíma núna og kalla til ábyrgðar þá sem ábyrgð bera. Það skiptir þess vegna miklu máli fyrir framgang mála og trúverðugleika að vel takist hér til. Það er skylda okkar sem stjórnvalda og það er skylda þeirra eftirlitsstofnana sem við höfum á að skipa að fylgjast afar vel með þeim ákvörðunum sem teknar verða á næstunni. Allar ákvarðanir sem teknar eru og teknar verða og varða fjárhagslegt uppgjör eiga að vera hafnar yfir allan vafa. Almenningur á heimtingu á því að hér verði unnið faglega og án mismununar. Í þeim efnum verða engir jónar og séra jónar. Hér eiga einfaldlega allir jónar að vera jafnir. Hér gildir að ferlið sé gagnsætt og leikreglurnar almennar. Núna kallar stjórnarandstaðan eftir því að þing verði rofið og efnt til kosninga. Þetta er fráleit krafa sem mun ekki þjóna hagsmunum þjóðarinnar, öðru nær. Nú ríður þvert á móti á að við höldum áfram þeirri markvissu vinnu sem komin er áleiðis við að róa þjóðarskútunni út úr brimskaflinum og á kyrrari sjó. Sú markvissa vinna sem ríkisstjórnin hefur haft frumkvæði að og stjórnarandstaðan hefur í mörgum tilvikum komið að á vettvangi þingsins, þótt klofin sé eins og allir vita, sýnir að við erum á réttri leið þó að við vitum öll að mikið verkefni er eftir. Það er einmitt þess vegna sem það er óskynsamlegt að bæta pólitískri óvissu ofan á efnahagsleg vandræði. Þegar búið er að setja strikið og við vitum hvert við viljum stefna er ekki mikil glóra í því að stökkva frá stýrinu og láta kylfu ráða kasti eins og tillaga stjórnarandstöðunnar felur í raun í sér. Spurt hefur verið hvort þeim sem nú halda um stjórnvölinn sé treystandi fyrir þeirri siglingu sem fram undan er. Svarið er augljóslega já. Hin markvissa stefnumótun sem fylgt er og ég hef gert grein fyrir og einbeittur vilji okkar til að hrökklast ekki undan ábyrgðinni sem á okkur er lögð segir okkur einmitt að ríkisstjórninni er treystandi til þess að vinna að þeim verkefnum sem hún hefur með höndum og sem hvorki hverfa frá okkur með óskhyggju né heldur með óskynsamlegri tillögu um kosningar í miðjum verkum.

Hæstv. forseti. Spurt er af hverju vantrauststillaga sé lögð fyrir hv. Alþingi. Svarið er einfaldlega þannig að hæstv. ríkisstjórn er rúin trausti meðal þjóðarinnar og það hlýtur að vera lýðræðisleg skylda stjórnarandstöðu við slíkar aðstæður að bera upp slíka tillögu. Stuðningur almennings við núverandi ríkisstjórn hefur minnkað frá mánuði til mánaðar frá því að hún tók við völdum og það er auðvitað umhugsunarverð þróun af hálfu stjórnarflokkanna.

Hvað með fylgi Framsóknarflokksins?

Gjammar nú fram í hæstv. iðnaðarráðherra sem hefur setið á stól sínum í dag og gjammað fram í, stundum skemmtilegur en verður því miður þreytandi þegar frá líður. 
             Stórir atburðir hafa gerst sem hér hafa verið ræddir og það er ljóst að ríkisstjórnin eða a.m.k. ráðherrar í ríkisstjórninni höfðu ýmsar upplýsingar og vitneskju um stöðu og þróun mála varðandi bankakerfið og fjármálalífið allt þetta ár. Það hefur komið fram að Seðlabankinn hefur veitt ráðherrum upplýsingar um hvað væri í gangi. Það hefur líka komið fram að þeim upplýsingum var ekki miðlað til annarra ráðherra. Ég held að ég hafi tekið rétt eftir, virðulegi forseti, að hæstv. iðnaðarráðherra hafi sagt að hann hafi ekki haft upplýsingar um þetta. Hann leiðréttir mig þá ef ég fer ekki rétt með. Almenningi var sagt að allt væri í himnalagi. Margir aðilar, bæði innlendir og erlendir, hafa allt þetta ár og jafnvel lengur varað við því sem var í gangi. Stjórnarandstaðan gerði það margoft á síðasta þingvetri, tók upp umræðu um málið, varaði við og kallaði eftir aðgerðum. Það hefur ekki verið hlustað. Hæstv. ríkisstjórn svaf nefnilega mjög djúpum þyrnirósarsvefni, það er bara þannig, og síðan hrökkva menn við þegar allt er komið í óefni. Og þá er spurt um ábyrgð, eðlilega spyr þjóðin hver beri ábyrgðina. Það vakti athygli um helgina þegar formaður Samfylkingarinnar talaði um það fyrir framan klapplið sitt í sínum flokki að Samfylkingin beri enga ábyrgð. Þetta er málefnalegt, hæstv. forseti. Er formaður Samfylkingarinnar þar með að vísa allri ábyrgð á Sjálfstæðisflokkinn, samstarfsflokk sinn í ríkisstjórn? Mér finnst augljóst að það sé þannig. En þetta er, virðulegur forseti, eitt lítið dæmi um það sem Samfylkingin kann best, að halda uppi lýðskrumi. Það var líka athyglisvert áðan að hlusta á ótrúlega palladóma hæstv. umhverfisráðherra um stjórnarandstöðuflokkana. Það vantaði bara í ræðu hæstv. ráðherra að allir hafi verið ömurlegir nema hún. Það er hátt risið á hæstv. ráðherrum Samfylkingarinnar í þessari umræðu eða hitt þó heldur og þetta er ráðherrann sem vill kosningar en bara ekki núna. Það hefur komið fram að tveir hæstv. ráðherrar Samfylkingarinnar hafa lýst vantrausti á ríkisstjórnina og kallað eftir kosningum á næsta ári. Það hefur líka komið fram að nokkrir þingmanna flokksins hafa gert slíkt hið sama. Þetta er líka eitt dæmið um lýðskrum í Samfylkingunni sem er auðvitað alþekkt og við þekkjum. Það hafa orðið alls konar uppákomur milli stjórnarflokkanna og sagt hefur verið úr þessum ræðustól, sem ég held að sé nokkurt korn í, að Samfylkingin sé að berjast um það að taka forustu í stjórnarandstöðunni á Alþingi. Og það er ekki bara á Alþingi heldur hefur komið fram að hæstv. ráðherrar Samfylkingarinnar hafi lagt fram bókanir á fundum ríkisstjórnar sem ég leyfi mér að fullyrða að er nánast einsdæmi. Það varðar m.a. seðlabankastjóra og varðar líka það þegar hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra gaf út veiðikvóta í hvalveiðum, að ég hygg á síðasta ári. Þá sáu ráðherrar Samfylkingarinnar sig knúna til að leggja fram bókun um að þeir væru ekki sammála því. Hæstv. forseti. Ríkisstjórnin hefur líka haldið Alþingi frá umfjöllun um þessi mikilvægu mál að miklu leyti og það er auðvitað með stuðningi og tilstyrk þingflokka stjórnarflokkanna. Þeir bera fyrst og fremst ábyrgð á því. Mér finnst þetta dæmi um hversu óheppilegt það er að ríkisstjórn styðjist við jafnstóran þingmeirihluta og raun ber vitni vegna þess að þá kemst hún einfaldlega upp með að vinna eins og hún hefur gert. Það er auðvitað slæmt út frá lýðræðislegum sjónarmiðum og á ekki að líðast á hinu háa Alþingi. Almenningur hefur ekki mikið verið upplýstur nema með blaðamannafundum þar sem farið hefur verið yfir fréttayfirlit síðustu viku eða síðustu daga og ég hef saknað þess, virðulegi forseti, að hæstv. forsætisráðherra kæmi fram og ávarpaði þjóð sína oftar en hann hefur gert til að upplýsa hana um hvað sé í gangi og hvað sé fram undan. Það kraumar mikið undir meðal þjóðarinnar og þess vegna hefði ég talið að slíkt væri nauðsynlegt. Þegar ríkisstjórnin var mynduð á síðasta ári kom fram hjá formanni Samfylkingarinnar að nú væri loksins komin ríkisstjórn til valda sem mundi hafa að leiðarljósi samráð og sættir. Þetta var mjög fallegt hjá hæstv. utanríkisráðherra. En það hefur líka komið fram á síðustu vikum og mánuðum að það hefur ekki verið mikið um samráð af hálfu ríkisstjórnar við ýmsa aðila í þjóðfélaginu. Aðilar vinnumarkaðarins hafa t.d. kvartað mikið yfir því hversu lítið samráð hefur verið af hálfu ríkisstjórnarinnar. Virðulegi forseti. Ég get tínt margt fleira til hér en það er ekkert skrýtið þó að sú staða sé uppi að hæstv. ríkisstjórn sé rúin trausti meðal þjóðar sinnar. Það er hægt að ræða margt í því sambandi og margt hefur komið fram hér en ég vil segja að lokum að ríkisstjórn sem er rúin trausti meðal þjóðar sinnar á sér ekki tilvistargrundvöll. Þess vegna á hún að fara frá. Ísland er lýðræðisríki og nú á lýðræðið að ná fram að ganga.

Virðulegi forseti. Það eru stór skref að lýsa yfir vantrausti á ríkisstjórnina. Á þeim tímum sem við lifum þarfnast þjóðin einskis meir en samstöðu og samvinnu allra þeirra sem lagt geta hönd á plóginn í því erfiða verkefni sem þjóðin glímir við. Því miður hefur það sýnt sig að fjölmenn ríkisstjórn þýðir ekki styrkleika fyrir þjóðina eða hagsæld eins og skelfileg staða í efnahagsmálum sýnir. Frá upphafi stjórnarsamstarfsins tók annar stjórnarflokkanna þá stefnu að segja eitt en framkvæma annað. Það má vel vera að slíkt sé líklegt til vinsælda en þjóðin hefur einfaldlega liðið fyrir það. Sú umræðupólitík sem tekin var upp hefur ekki gert neitt annað en að tala upp í eyrað á fólki og reka áróður fyrir því að verið sé að vinna að hlutum sem alls ekki er verið að vinna að. Hér kom hæstv. utanríkisráðherra áðan og sagði að ríkisstjórnin hefði vissulega verið að tala um vandann, tala um fjármálalífið, tala um heimilin. Það má vel vera en hefur hún komið með aðgerðir? Er staðan hjá þjóðinni þannig að aðgerðir ríkisstjórnarinnar hafi dugað? Nei, þvert á móti. Hefði ekki verið betra að tala krónuna upp en ekki niður eins og Samfylkingin hefur gert á undanförnum missirum? Málflutningur okkar framsóknarmanna hefur verið skýr. Þótt stutt sé síðan flokkurinn fór í stjórnarandstöðu hefur málflutningur okkar verið málefnalegur og sanngjarn: Þjóðin gengur fyrir. Við höfum heldur ekki látið okkar eftir liggja í að koma góðum málum í gegnum þingið þótt fyrirvarinn hafi oft verið stuttur. Það er óvissan sem enn nagar fólk og heimilin í landinu, óvissan um hvort fólk haldi yfirleitt vinnunni sinni á morgun, hvort það þurfi að taka á sig enn frekari launalækkanir. Óvissan um það hvort það nái að standa undir afborgunum um næstu mánaðamót, hvort það haldi húsinu sínu og hvort það eigi í sig og á á næstu mánuðum. Það er óvissan sem ríkisstjórnin þarf að eyða og það hefur hún ekki gert. Ríkisstjórn þar sem stjórnarliðar ráðast hver á annan er ekki fær um að eyða þessari óvissu og þess vegna styð ég þessa vantrauststillögu. Ég spyr hæstv. forsætisráðherra: Hefði ekki verið nær að koma hér og eyða þessari óvissu í stað þess að vera með útúrsnúninga um formgalla á þingsályktunartillögunni sem er ekkert annað en hrein og klár blekking? Það kemur skýrt fram að Alþingi lýsi yfir þeim vilja sínum að þing verði rofið fyrir 31. desember og efnt verði til almennra þingkosninga í framhaldinu. Þetta ber ekki að skilja svo að það eigi að kjósa á gamlársdag. 
             Fyrr í umræðunni sagði hæstv. forsætisráðherra að ekki hefði verið hægt að sjá fyrir efnahagsvanda heimilanna. Sú fullyrðing gengur einfaldlega ekki upp því að allar aðrar vestrænar þjóðir gripu strax til efnahagsaðgerða meðan hér var setið auðum höndum. Nú koma hæstv. forsætisráðherra og hæstv. utanríkisráðherra fram og furða sig á vantraustsyfirlýsingunni, hún kom algjörlega flatt upp á þau. Stjórnarandstaðan er jafnvel sökuð um að skapa óróa í landinu. Þá vil ég segja: Hverjir hafa óskað eftir kosningum? Voru það ekki þingmenn ríkisstjórnarinnar? Hverjir hafa komið fram og lýst því yfir að stjórnarsáttmálinn væri ónýtt plagg? Voru það ekki þingmenn stjórnarinnar? Eru það ekki fyrst og fremst þingmenn stjórnarinnar sem hafa 


             Frú forseti. Hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir kvartar undan því að ég hafi haldið of margar ræður í dag. Það er hugsanlegt að þegar líður á ræðu mína kunni ég jafnvel að varpa til hv. þingmanns orðum ef hún nennir að hlusta á mig. Frú forseti. Ég er algjörlega andsnúinn þessari tillögu, ég tel ekkert tilefni  Ég vil samt sem áður segja að ég tel margt skiljanlegt við það að stjórnarandstaðan skuli flytja tillögu um vantraust. Hún verður auðvitað, a.m.k. partar af henni, að fá sinn part af fjölmiðlaljómanum, eins og einhver orðaði það hér í dag. Ég hef fullkominn skilning á því að hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafi lært svolítið af markaðshagfræðinni og vilji haga sér eins og spekúlantar á hlutabréfamarkaðnum - þeir eru búnir að tala upp sín bréf og vilja nú innleysa hagnað sinn. Það er ósköp skiljanlegt og þess vegna hafa þeir talað af þrótti og sannfæringu í dag og margt gott hefur verið um þeirra mál. Ég á hins vegar miklu erfiðara með að skilja að Framsóknarflokkurinn vilji kosningar, ekki bara vegna þess að sá flokkur er í því hlutskipti sem hann hefur haldið fram að ríkisstjórnin væri í. Hann er rúinn fylgi, sá ágæti flokkur, og ég sé ekki að hann eigi sér viðreisnar von, sem ríkisstjórnin á hins vegar. Mér finnst sérstaklega undarlegt að undir leiðsögn nýs formanns skuli skyndilega vera búið að snúa við blaðinu. Fyrri formaður var þó nægilegu skyni gæddur til þess að segja það hreint út fyrir örfáum dögum, að mér liggur við að segja, að hann teldi að núverandi ríkisstjórn ætti að fá tóm til að vinna úr þeim verkum sem blasa við þjóðinni og svo skyldu menn dæma hana. Það var skynsamlega mælt. Að öðru leyti hafa þessar umræður verið vasklegar og þróttmiklar. Ég get trúað þingheimi fyrir því að þegar ég var ungur og róttækur stúdentaleiðtogi hafði ég mikinn þokka á löngu genginni byltingarhetju, Leon Trotskí. Mig langaði alltaf til að sjá Leon Trotskí sem auðvitað dó og varð allur löngu á undan mér. En mér fannst í dag sem ég hefði séð hann. Ég fylltist aftur ungæði og krafti bernskunnar þegar ég sá hv. þm. Ögmund Jónasson tala eins og Leon Trotskí endurborinn. Ég var að mörgu leyti ánægður með málefnalega takta í ræðu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar. En í þessar tvær góðu ræður forustuflokks stjórnarandstöðunnar, sem nú virðist algjörlega hafa brutt undir sig Framsóknarflokkinn, vantaði eitt, það vantaði tillögur. Þeir þingmenn og sú stjórnarandstaða sem leggur til vantraust á ríkisstjórn hlýtur að geta lagt fram plan sem er betra en sú áætlun sem ríkisstjórn fylgir. En það blasir við í umræðunni í dag að stjórnarandstaðan hefur engar tillögur, hún hefur engar áætlanir, engin áform. Í máli hennar hér í dag hefur ekkert jákvætt verið. Hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir sproksetti mig meira að segja fyrir að hafa farið jákvæðum orðum um nýja atvinnugrein sem við erum að hefja hér og hún átti auðvitað fyrir löngu að vera búin að hrinda af stokkum.

Ég vil biðja hæstv. iðnaðarráðherra um að stilla mál sitt. Ég vil biðja hv. áheyrendur um að taka þetta niður þegar í stað. Annars á forseti ekki annan kost en að láta víkja ykkur úr salnum.

Þið truflið mig ekkert, elskurnar mínar. Má ég halda áfram?

Nei.


             Ja, ég er undir valdsetningu forseta.

Hv. áheyrendur. Þess er krafist að áheyrendur sýni þinginu tilhlýðilega virðingu og hafi hljóð á pöllunum. Ég bið hv. áheyrendur um að taka niður þetta mótmælaskjal eða þetta plagg sitt þegar í stað.

Jæja, frú forseti, má ég halda áfram ræðu minni? Ég get vel gert það undir …

Forseti æskir þess að hæstv. iðnaðarráðherra geri það ekki.

Ég geri þá hlé.

Frú forseti. Það var eins og við manninn mælt að þegar ég minntist á hina fornu byltingarhetju Leon Trotskí spruttu upp byltingarsinnar hér á pöllunum. Ég verð að segja þessu unga fólki á pöllunum að ég hef sjálfur gert þetta. Fyrsta ræðan sem ég flutti í þessum sal var flutt til að mótmæla lánafrumvarpi Framsóknarflokksins og ræðan var flutt af þaðan sem þið standið og ég var færður í vörslu yfirvalda á eftir. Frú forseti. Ég var að segja að í máli stjórnarandstöðunnar sér varla til sólar í allan dag. Ég er þeirrar skoðunar að sjálfsagt sé að tala um það hve erfið staðan er. Fólk er kvíðið og fólk er hrætt, það sér ekki fram úr vandamálum dagsins. Við megum samt ekki ræna það von um betri framtíð. Af hverju ekki? Vegna þess að það liggur fyrir að fúndamentin öll í íslensku samfélagi eru svo sterk. Við eigum útflutningsatvinnuvegi sem hafa sjaldan haft jafnsterk og mikil sóknarfæri og einmitt núna. Ég nefni t.d. sjávarútveginn sem hæstv. sjávarútvegsráðherra reifaði hér áðan. Þar eru öll teikn frekar jákvæð. Einmitt vegna verndarstefnu ríkisstjórnarinnar blasir nú við að þorskurinn er á uppleið, tvö síðustu togararöll benda til þess. Ég vona að hæstv. sjávarútvegsráðherra sjái sér fært að úthluta aukakvóta vegna þess. Makríllinn er skyndilega orðinn sterk tegund hjá okkur. Báðir síldarstofnarnir eru á uppleið og Hafró hefur bent á að árgangar ungviðis loðnunnar eru miklu öflugri en oft áður. Við eigum ríkar orkulindir sem við eigum að sjálfsögðu að halda áfram að nýta. Ég hef enga fordóma gegn því að nýta hluta af orkunni til hefðbundinnar stóriðju. Það vill svo til að það er frost í því núna vegna þess að lánalínur eru frosnar. En sem betur fer er það líka þannig að ýmiss konar hátæknivædd stóriðja horfir til Íslands. Sem ég tala eiga íslensk stjórnvöld í viðræðum við þrjú mismunandi fyrirtæki um möguleika á því að koma til Íslands með mannmargar starfsstöðvar. Auðvitað er það allt saman fugl í skógi og ekki veit ég hverjar lyktir verða, frú forseti, en vonin er fyrir hendi. Ferðaþjónustan hefur aldrei verið öflugri en núna. Ríkisstjórnin mun um mitt næsta sumar verða búin að setja að nýju fjármagn í hana til að styrkja undirstöður hennar, einhvers staðar á bilinu 700–900 millj. kr. Sprotafyrirtækin hafa aldrei búið við umhverfi eins og þau búa við núna. Ríkisstjórnin hefur verið önnum kafin við að taka góðar hugmyndir og breyta þeim í veruleika. Við erum að setja upp frumkvöðlasetur fyrir kvikmyndafólk, fyrir arkitekta, fyrir fólk sem tapað hefur vinnunni í fjármálalífinu. Við erum að setja upp fjórar mismunandi markáætlanir. Stefna ríkisstjórnarinnar í atvinnumálum er skýr þó að hún hafi farið fram hjá þeim ágætu þingmönnum sem eru hér í stjórnarandstöðu. 
             Mér þótti það vogað af hv. þm. Valgerði Sverrisdóttur að koma hér og tala um að sundurþykkja væri í stjórnarliðinu. Hvað hafa þær þingflokkssystur verið að dunda sér við í vetur, hún og hv. þm. Siv Friðleifsdóttir? Jú, þær hafa verið að pússa og fægja hið margfræga hnífasett í Framsóknarflokknum og skildu það eftir í bakinu á grandvörum og góðum þingmanni sem þær hröktu úr þessum sölum, fyrst úr stóli formanns Framsóknar og síðan beint af þingi. Það sem Framsóknarflokkurinn hefur uppskorið á þessum vetri er sundurþykkja og innbyrðisátök, hann er búinn að rýja sjálfan sig fylgi. Mér þótti það hraustlega mælt af hv. þm. Valgerði Sverrisdóttur að koma hér og ráðast á formann Samfylkingarinnar vegna bankahrunsins. Rifjum það upp, hver var bankamálaráðherra í sjö ár, frá 1999–2006? Hver var bankamálaráðherra þegar ritað var undir heimild vegna Icesave-reikninganna í London? Hvaða flokkur átti bankamálaráðherrann 

Þetta er ómerkilegt.

Nú kemur hv. þingmaður og segir að þetta sé ómerkilegt. Ég skal fúslega viðurkenna að þetta er ekki mjög málefnalegt hjá mér en ég tala svona til þess að sýna hv. þingmanni inn í þann sama heim og hún skók hér að okkur áðan. Ef það er einhver þingmaður í þessum sölum sem ætti ekki að vera með siðferðilegt yfirlæti gagnvart formanni Samfylkingarinnar er það hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir. Sá veldur miklu sem upphafinu veldur.

Virðulegi forseti. Það er í rauninni átakanlegt að standa hér og ræða vantrauststillögu frá stjórnarandstöðu sem hefur hvorki úrræði né lausnir og vantrauststillögu frá formanni Framsóknarflokksins og fyrrverandi hæstv. bankamálaráðherra sem var með bankamálin á sinni könnu, og flokkur hans, í á annan áratug - vantraust frá þeim sem báru ábyrgð á og höfðu forustu um þær aðgerðir og lagabreytingar sem eru án efa ein af ástæðunum fyrir því að efnahagsástandið er í dag eins og það er. Telja framsóknarmenn að þeir hafi efni á því að bera fram vantraust á þá aðila sem leggja nótt við dag til að bjarga almenningi og þjóðinni úr þeim vanda sem þeir ásamt öðrum bera ábyrgð á frá valdatíma sínum? Vantraust á þá sem eru að axla ábyrgð og eru í björgunarleiðangri til að minnka skaðann? Krafa um kosningar nú er algert ábyrgðarleysi í miðjum björgunarleiðangri. Kosningar og kosningabarátta tekur tíma og orku frá brýnni verkefnum en við höfum staðið frammi fyrir á lýðveldistímanum. Ég hef marga kosningabaráttuna háð og veigra mér ekki við að taka slíkan slag en nú á þessum tímum er það óðs manns æði og gerir engum gagn og allra síst almenningi og afkomu heimilanna í landinu. Mikilvægast nú er að standa vörð um velferðarkerfið. Nú þegar hefur þessi ríkisstjórn náð meiri árangri í velferð og jöfnuði en flestar fyrri ríkisstjórnir sem ríktu í góðærinu. Stjórnarsáttmálinn er velferðarsáttmáli og stór hluti hans er kominn í framkvæmd og þar ber hæst velferð aldraðra og barna. Ég nefni verulega bætta stöðu lífeyrisþega, aldraðra og öryrkja. Ég nefni afnám tekjutengingar við tekjur maka, minni tekjutengingar í almannatryggingunum, einfaldara kerfi, hækkuð frítekjumörk hjá öldruðum, lækkuð skerðingarhlutföll, aukna og bætta þjónustu við hjúkrunarsjúklinga og verulega fjölgun hjúkrunarrýma svo að eitthvað sé nefnt. Um þennan árangur verðum við að standa vörð. Samþykkt hefur verið aðgerðaáætlun í málefnum barna. Þar eru margar umbætur þegar komnar fram og aðrar í farvatninu. Ég nefni verulega hækkaða greiðslu til foreldra langveikra barna og aukna þjónustu við börn með geðraskanir og þroskafrávik, aðgerðir til að minnka bið eftir þjónustu hjá fjölbreyttum hópi barna og margt fleira. Þetta verðum við allt saman að verja. Það er aldrei mikilvægara en á tímum sem þessum. Ég skil vel reiði fólks og mótmæli og ég viðurkenni það að mér er oft svipað innan brjósts. Það er eðlilegt að almenningur láti tilfinningar sínar í ljós en látum ekki reiðina hlaupa með okkur í gönur. Nú er mikilvægast að lágmarka skaðann og ríkisstjórnin er að því með margþættum aðgerðum í þágu heimilanna. Vil ég nefna sérstaklega barnabætur, vaxtabætur, lengingu lána, greiðsluaðlögun, aðgerðir til að sporna við atvinnuleysi, greiðslujöfnun og mildari innheimtuaðgerðir, heimild til frystingar lána og svo má lengi upp telja. Það er ekki gæfulegt ef þessi vinna fer í bið á meðan menn ætla að taka sér tíma til að fara í kosningabaráttu. Eina úrræði Vinstri grænna, Framsóknar og Frjálslyndra til að bæta stöðuna í þjóðfélaginu er að nú eigi að snúa sér að öðru en björgunarstörfum og taka hlé á aðgerðum á meðan farið er í kosningabaráttu. Guð hjálpi okkur. Við höfum annað við tímann að gera en það. Við verðum að standa keik og tryggja að við uppfyllum skilyrði þeirra sem eru að lána okkur fé til að komast út úr vandanum ella gæti vandi okkar orðið enn meiri. Til þeirra verka nýtur ríkisstjórnin trausts og stuðnings hér á Alþingi.

Virðulegi forseti. Við ræðum tillögu stjórnarandstöðunnar um vantraust á ríkisstjórnina og fleira. Það hefur verið mjög merkilegt að fylgjast með talsmönnum stjórnarinnar í dag þar sem hv. þingmenn Ágúst Ólafur Ágústsson, Þórunn Sveinbjarnardóttir, Geir H. Haarde og Ingibjörg Sólrún Gísladóttir hafa öll talað um þessa tillögu með ákveðnum hætti, nánast eins og um hafi verið að ræða vel æfðan leikkór sem komi hér fram og flytji mál sitt af eindrægni. Það er þá í fyrsta skipti í langa hríð sem ríkisstjórnin sýnir þvílíka eindrægni og þvílíka samstöðu. En hvað hefur stjórnin sagt um þessa tillögu? Í fyrsta lagi fordæmt að fram skuli sett tillaga um vantraust á ríkisstjórnina. Í öðru lagi sagt: Þessi tillaga er röng, hún er tóm vitleysa. Í þriðja lagi hafa þessir hv. þingmenn sem ég nefndi og fleiri hneykslast á því að tillagan væri sett fram. Í fjórða lagi hafa þeir ítrekað að nú loksins væri full samstaða í stjórnarliðinu um að standa að bráðum björgunaraðgerðum. Ítrekað er sagt hér: Nú er ekki tími til að fara í kosningar. Hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir sagði: Það á ekki að vera kosningabarátta á aðventunni. Það er enginn að tala um það. Það er einhver meiri háttar misskilningur sem er í gangi hjá talsmönnum ríkisstjórnarinnar hvað þetta varðar. Við skulum athuga hvað hér er um að ræða. Í 1. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands segir: „Ísland er lýðveldi með þingbundinni stjórn.“ Hvað þýðir það? Það er þingið sem ræður því ef það verður að þola ríkisstjórnina og það er þessi þingræðislegi réttur sem við í stjórnarandstöðunni erum að nýta okkur með því að bera fram þá tillögu sem hér er til umræðu. Það er ekki flóknara en það. Við erum að nýta okkur lýðræðislega möguleika okkar í þingræðisríki. Í öðru lagi varðandi að verið sé að vega að lýðræðislegum stoðum með því að hafa þennan hátt á. Það er þvert á móti. Það er ein af grunnstoðum lýðræðis þingbundins ríkis að stjórnarandstaða geti komið fram með vantrauststillögu eins og verið er að gera hér. Ummælin í þingsályktunartillögunni eru öll í samræmi við ákvæði stjórnskipunarlaga og stjórnarskrárinnar hvað þetta varðar. Allar hugmyndir og sjónarmið varðandi fordæmingu, vitleysu eða að þetta sé hneykslanlegt eru í raun andstaða við eðlilega lýðræðislega umræðu og umfjöllun. Það er verið að vega að þingræði og þingræðissjónarmiðum með því að halda svona firrum fram - ríkisstjórnin líður hugsanlega fyrir það í dag að hafa ekki menn sem hafa víðtækan lagaskilning og það gæti verið að menn mundu nálgast þessa hluti öðruvísi ef öðruvísi væri farið. En þetta er eðlilegur lýðræðislegur réttur og verið er að halda fram eðlilegum lýðræðislegum kröfum. Þvert á við það sem hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir sagði, að nú væri ekki tími til að fara í kosningabaráttu, er kominn tími til að fara í kosningabaráttu. Sú aðstaða er uppi í þjóðfélaginu að það hefur aldrei verið brýnna en nú að þingmenn færu út, að stjórnmálamenn færu út, og gerðu þjóðinni grein fyrir því hvað þeir vilja, hvert þeir vilja stefna og hvaða lausnir þeir hafa á vandamálum. Stefnuyfirlýsing ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokksins og Samfylkingar hefst á þessum orðum, með leyfi forseta: „Ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar endurspeglar sögulegt samstarf tveggja stærstu stjórnmálaflokka landsins. Þessir flokkar hafa einsett sér að mynda frjálslynda umbótastjórn um kraftmikið efnahagslíf, öfluga velferðarþjónustu og bættan hag heimilanna og aukna samkeppnishæfni atvinnulífsins.“ Ef það fólk sem samdi þennan stjórnarsáttmála kæmi að þessu núna og horfði yfir sviðið þá mundi það segja: Hver sú ríkisstjórn sem hefði eyðilagt það góðæri og þá möguleika sem voru fyrir hendi þegar lagt var af stað ætti tvímælalaust að segja af sér. Ríkisstjórnin gat ekki stjórnað í góðærinu og þá er sagt: Það má ekki trufla okkur í miðjum björgunaraðgerðunum. Hvenær eru miðjar björgunaraðgerðir og hvenær lýkur björgunaraðgerðum? Í raun lít ég þannig á, virðulegi forseti, að verði þessi tillaga felld feli það í sér þá yfirlýsingu af hálfu stuðningsmanna ríkisstjórnarinnar að þeir ætli að sitja út kjörtímabilið og það er óásættanlegt fyrir íslenska þjóð.

Frú forseti. Ríkisstjórn hæstv. ráðherra Geirs H. Haarde og Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur er rúin trausti þjóðarinnar. Þau eru kannski ein um það að gera sér ekki grein fyrir því, lokuð inni í sinni veruleikafirringu. Það er fróðlegt að rifja upp hvað hæstv. forsætisráðherra, Geir H. Haarde, var lukkulegur í upphafi ríkisstjórnar með Samfylkingunni. Þar sagði hann, með leyfi forseta, í Morgunblaðinu 30. september 2007: „Það eru ótrúlega miklir möguleikar fram undan sem Samfylkingin er tilbúin til að vera með okkur í en aðrir flokkar hefðu ekki gert.“ Það var spennandi og nú á síðasta flokksráðsfundi sagði hæstv. menntamálaráðherra og varaformaður Sjálfstæðisflokksins í viðtali í sjónvarpinu: „Núna eru geysilega skemmtilegir og spennandi tímar fram undan fyrir okkur sjálfstæðismenn.“ Já, en ég er ekki viss um að það séu eins skemmtilegir og spennandi tímar fyrir þjóðina. Það hefur verið sagt að þessi efnahagskreppa sé eins um allan heim og við séum að súpa seyðið af því. Hvar hafa verið sett hryðjuverkalög í öðrum löndum, eins og voru sett á Íslendinga, íslensk fyrirtæki? Hvergi. Hvar hefur heilt ríkjasamband eins og Evrópusambandið gengist undir og samþykkt að sett verði hryðjuverkalög á heila þjóð? Hvar hefur það komið fram að þeir séu sóttir til saka sem verða þess valdandi að hryðjuverkalög verða sett? Eru það ekki einhverjir? Ganga þeir allir lausir? Á bara að segja: Ekki benda á mig, ekki benda á mig, það er bara þjóðin. Ef við lítum á þær aðgerðir sem nú er verið að vinna að - verið er að tala um að ríkisstjórnin sé að grípa til svo merkilegra aðgerða, auðvitað að skipan Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Hverjar voru þær fyrstu? Stórkostleg hækkun á stýrivöxtum sem eru að sliga allt atvinnulíf í landinu. Hver var hin tilkynningin? Hin tilkynningin var stórfelldur niðurskurður í velferðarkerfinu. Af því að hæstv. heilbrigðisráðherra hefur ekki kannast við bréfasendingar síns eigin ráðuneytis, þá stendur hér, með leyfi forseta: „Sent á allar stofnanir heilbrigðisráðuneytisins. Efni: Áríðandi. Óskað er eftir tillögum frá stofnunum um a.m.k. 10% niðurskurð frá fjárlagafrumvarpi 2009 sem senda skal ráðuneytinu eigi síðar en þriðjudaginn 18. nóvember nk.“ Það er feitletrað í þessu bréfi til þessara stofnana að lækka útgjöld sem nemi a.m.k. 10%. Síðan kemur hæstv. heilbrigðisráðherra í fjölmiðla og segir að þetta sé ekki satt. Það er aumt. Það er bölvað að gera slæma hluti en verra að fara með ósannindi. Frú forseti. Það hefur líka verið rætt um hæstv. landbúnaðarráðherra. Hvert var fyrsta málið sem hann ætlar að flytja varðandi landbúnað? Það er hömlulaus innflutningur á hráu kjöti sem mun rústa bæði matvælaiðnaði og fæðuöryggi þjóðarinnar. Hæstv. ráðherra hefur ekki enn bakkað með þetta frumvarp sitt um að innleiða Evrópulöggjöfina um matvæli sem hefur þetta í för með sér. Er það ekki veruleikafirring, forseti? Fulltrúar Seðlabankans og Hagfræðistofnunar komu á fund fjárlaganefndar í morgun til að greina frá ákveðnum atriðum í samkomulaginu við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Þar kom fram að þeir töldu að það þyrfti alla upphæðina, eða 1.400 milljarða íslenskra króna, til að mæta þessari fjárþörf. Forsætisráðherra segist ekki þurfa að nota nema brot af því. Hann er ekki að segja satt, held ég. Samfylkingin kallar á Evrópusambandið til að koma til bjargar. Í upplýsingum sem við fengum í morgun var sagt að í fyrsta lagi eftir 2014 gangi allt svo vel að okkur takist að uppfylla öll þau skilyrði sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn setur. Það sé í fyrsta lagi eftir 2014 sem megi hugsa sér að við getum uppfyllt einhver þau skilyrði sem gæti réttlætt það að við gætum sótt um aðild að Evrópusambandinu á þeim grunni. Frú forseti. Spaugstofan sér hlutina með augum þjóðarinnar. Ríkisstjórnin og æðstu stjórnendur fjármála og bankalífs í landinu, sem hafa komið þjóðinni í þessa stöðu, sitja sem fastast. Ekki benda á mig, ekki benda á mig, hrópar hver þar. Þar segir enginn af sér. Þar er enginn sóttur til saka. Þetta er allt þjóðinni að kenna. Það er þjóðin sem verður að segja af sér eins og Spaugstofan komst svo rækilega vel að orði. Ég er á annarri skoðun: Ríkisstjórnin á að hafa þá sjálfsvirðingu til að bera að hún geti horfst í augu við þjóðina, sagt af sér og boðað til kosninga og tekið afleiðingunum.

Virðulegi forseti. Hafi það verið tilgangur þess að flytja þessa tillögu og stofna til þessara umræðna í dag að leiða í ljós ágreining hjá stjórnarflokkunum þá held ég að tillöguflutningurinn hafi algerlega misheppnast. Tillagan og umræðan hafa þvert á móti leitt það í ljós sem lá náttúrlega fyrir í upphafi að stjórnarflokkarnir standa saman og þeir ætla sér að takast sameiginlega á við þau viðfangsefni sem við blasa og sigrast á þeim vanda sem við þjóðinni blasir og því er þessi tillöguflutningur mjög sérkennilegur í öllu tilliti. Hann stingur raunar líka í stúf við þá góðu samstöðu sem náðist í þinginu hinn 6. október sl. Þá voru í salnum 62 þingmenn og 50 þingmenn greiddu atkvæði með svokölluðum neyðarlögum til að bregðast við þeim bráða vanda sem við stóðum frammi fyrir og mörkuðu þáttaskil í fjármálastarfsemi þjóðarinnar. Ég vil aðeins, virðulegi forseti, minna hv. þingmenn á hvað þá var í húfi með því að vitna til þess sem stendur í upphafi almennu greinargerðarinnar með neyðarlögunum þar sem segir: „Að undanförnu hafa dunið yfir fjármálamarkaði hremmingar sem einkum hafa lýst sér í skorti á lausafé vegna takmarkaðs lánsframboðs. Íslensk fjármálafyrirtæki hafa ekki farið varhluta af þessum hremmingum frekar en fjármálafyrirtæki í öðrum löndum. Við þessar erfiðu aðstæður hafa stjórnvöld víða um heim neyðst til að grípa til ráðstafana er miða að því að tryggja virkni fjármálakerfisins og efla traust almennings á því.“ Það var þetta, virðulegi forseti, sem við vorum að tryggja með samþykkt okkar mánudaginn 6. október og með þeirri samstöðu sem þá myndaðist hefði mátt ætla að menn mundu líka ganga til þess verks sameinaðir að takast á við það sem í kjölfarið sigldi. Svo hefur ekki orðið eins og við vitum og þessi tillaga er til marks um það. En tillagan er fyrst og fremst til marks um það að stjórnarandstaðan hefur ekki getað komið fram með neitt málefnalegt viðhorf varðandi þróun mála sem hún leggur fram sem er önnur stefna eða annað viðhorf heldur en síðan hefur komið fram í tillögum ríkisstjórnarinnar og samþykkt hefur verið líka almennt í þinginu með góðri samstöðu allra þingmanna. Ef sú hætta hafi verið svona mikil 6. október sem við stóðum frammi fyrir þá og vorum sammála um að takast á við með þeim hætti að samþykkja svonefnd neyðarlög þá hefur þróunin síðar á hinum alþjóðlega fjármálamarkaði ekki verið á þann veg að það sé ástand sem ber að líta til af minni ábyrgð en menn gerðu 6. október. Hvarvetna sem litið er til, hvort sem það er austan hafs eða vestan, eru menn að grípa til ráðstafana, róttækari ráðstafana en nokkru sinni hafa sést í sumum löndum og þær eru gerðar til að tryggja stöðugleika í fjármálakerfinu. Það hefur því miður ekki tekist í öðrum löndum að ná því markmiði sem ríkisstjórnir hafa sett sér þar með þeim aðgerðum sem gripið hefur verið til og nægir þar að nefna til sögunnar Bandaríkin sem eru eins konar eimreið í efnahagskerfi heimsins en síðdegis í gær tilkynnti t.d. ríkisstjórn Bandaríkjanna að hún mundi vernda næststærsta banka Bandaríkjanna, Citigroup, gegn óvenjumiklu tapi og styrkja hann með 20 milljörðum dollara. Það er von bandarískra fjármálayfirvalda að þessi stuðningur við þennan stóra banka dugi til að styrkja fjármálakerfið og vernda bandaríska skattgreiðendur eins og sagt er og bandarískt efnahagslíf. Þetta er síður en svo fyrsta björgunaraðgerð bandarískra stjórnvalda. Ég tel að átta stórbankar í Bandaríkjunum, risabankar, hafi fengið aðstoð eða orðið gjaldþrota á undanförnum vikum eða þegið þá aðstoð sem ríkisvaldið hefur ákveðið að veita þeim til að reyna að halda fjármálakerfinu þar í landi á floti. Það er enn algerlega óvíst hvort þetta takist, hvort það takist að ná þeim tökum á fjármálastjórninni að við séum komin fyrir vind og ég segi við í þessu tilliti því að að sjálfsögðu erum við Íslendingar hluti af þessari siglingu heimsins í þessum miklu hremmingum. Við gerðum sameiginlegar ráðstafanir hinn 6. október sl. með þeim lögum sem við samþykktum þá til að takast á við þennan vanda hér á landi. Það má líka geta þess að í dag berast fréttir um það frá Þýskalandi að efnahagshorfur þar séu verri en nokkru sinni síðan árið 1948, síðan árið sem Þjóðverjar hófu að hefja sig upp úr hörmungum stríðsins með öllum þeim efnahagsþrautum sem þeir þurftu síðan að ganga í gegnum til að byggja upp það öfluga efnahagslíf sem síðan hefur dafnað. Á þessum degi stöndum við hér og ræðum hvort lýsa eigi vantrausti á ríkisstjórn Íslands sem greip til ráðstafana með góðum stuðningi þingmanna 6. október sl. Það er verkefni okkar núna þegar aðrar þjóðir standa í þeim verkum að bjarga efnahagslífi sínu og við eigum að sjálfsögðu að gera það líka, en þá stöndum við hér og veltum því fyrir okkur hvort það sé brýnasta viðfangsefnið að efna til kosninga og skipta um ríkisstjórn í landinu. Ég tel að þessi tillaga sé í fyrsta lagi málefnalega á skjön við allt sem menn þyrftu að ræða hér og í öðru lagi er hún tímaskekkja fyrir utan formgalla á henni sem ég ætla ekki að ræða hér en menn geta velt fyrir sér. Við stóðum í þeim sporum að bankakerfið var orðið of stórt fyrir efnahagslíf þjóðarinnar. Það hafði einfaldlega vaxið þjóðarbúinu yfir höfuð. Yfirbyggingin hrundi í þeim skjálfta sem skók alþjóðlega fjármálakerfið og ríkisstjórnin brást við með aðgerðum, með góðum stuðningi Alþingis og viðunandi sátt allra flokka á þinginu. Við gerðum okkur grein fyrir því þá og gerum okkur grein fyrir því enn að með neyðarlögunum var tekið af skarið um ákveðna lausn á fjármálakerfisvandanum án þess að menn hefðu getað lagt niður fyrir sér það sem af því leiddi og hvaða framtíðarverkefni blöstu við. Á þessu viðkvæma stigi þegar við vitum nú hvaða verkefni það eru og betur en við gerðum hinn 6. október sl. þá telur stjórnarandstaðan það brýnasta viðfangsefnið að stofna til umræðna um vantraust á ríkisstjórnina í þeim tilgangi að stofna til pólitískrar upplausnar og stjórnmálabaráttu sem mundi snúast um allt annað en þau viðfangsefni sem við þurfum að sinna núna. Það er mjög ósanngjarnt að halda því fram og gera þetta með þeim rökum að fjármálastjórn hins opinbera hafi á undanförnum árum verið á þann veg að ástæða sé til að vantreysta þeim sem fara með stjórn fjármála ríkisins. Þvert á móti er alveg skýrt þegar litið er á stöðu íslenska ríkisbúsins og fjárhag þess að haldið hefur verið ákaflega vel á fjármálum ríkisins undanfarin ár og markvisst unnið að því að greiða niður skuldir þess. Þegar litið er á hlut stjórnmálamanna og stjórnvalda er ástæðulaust með öllu að láta þess ógetið eins og það hafi verið sjálfsagður hlutur að ríkissjóður sé nú orðinn skuldlaus eða hafi verið skuldlaus áður en til þessara hremminga kom. Sé litið til annarra ríkja sést að vandi þeirra er meiri en ella væri ekki síst vegna þess hve illa hefur verið staðið að ríkisfjármálum í mörgum löndum og það hefur orðið þeim um megn að takast á við viðfangsefnið, núverandi stórvanda með því að leggja auknar byrðar á eigin ríkissjóði. Þetta verða menn að hafa í huga þegar fjallað er um vantraust á ríkisstjórnina og látið í veðri vaka að við stjórnvölinn sitji menn sem geti ekki tekist á við viðfangsefni og skilað góðum árangri. Það sést best á stöðu ríkissjóðs hve vel hefur verið staðið að stjórn ríkisfjármálanna á undanförnum árum. Þegar ég las tillöguna um vantraust á ríkisstjórnina saknaði ég rökstuðnings með henni því að það er enginn rökstuðningur með tillögunni eins og hv. þingmenn sjá. Það fylgir ekki orð tillögunni um það hvers vegna hún er flutt  Ég vil láta þess getið að báðir stjórnarflokkarnir hafa efnt til funda í æðstu stofnunum flokka sinna sem hafa vald innan flokkanna á milli landsfunda þeirra. Í báðum tilvikum hafa forustumenn flokkanna fengið eindreginn stuðning flokksmanna sinna við þá stefnu sem mótuð hefur verið og það samstarf sem fer fram innan ríkisstjórnarinnar. Það gerðist hins vegar þegar Framsóknarflokkurinn efndi til síns fundar laugardaginn 15. nóvember síðastliðinn að mánudaginn 17. nóvember var lesið bréf af forsetastóli um að formaðurinn hefði sagt af sér. Framganga flokksmanna gagnvart formanni Framsóknarflokksins hefði verið þannig á þessum stjórnarandstöðuflokksfundi að formaðurinn sá sér þann kost vænstan að segja af sér. Er þetta traustvekjandi fyrir þá sem velta því nú fyrir sér hvort betra sé að hafa þá flokka við stjórn sem eru við stjórn eða kalla yfir sig þá óvissu sem fælist í því að stjórnarandstöðuflokkarnir kæmust til valda?

Leyfum þjóðinni að dæma.

Þetta er sjónarmið sem hefur komið fram og blasir við okkur þingmönnum sem hér störfum og berum ábyrgð á ríkisstjórninni og það er undir okkur komið, meiri hluta þingmanna hér, hvort stjórnin nýtur meiri hluta eða ekki og það liggur fyrir að hún gerir það. Tillagan er misheppnuð að þessu leyti og hefur dregið fram sundurlyndi stjórnarandstöðunnar og sundurlyndi innan stjórnarandstöðuflokkanna því að hún rifjar upp þær miklu deilur sem eru innan Framsóknarflokksins. Og ef svo hefði verið á undanförnum árum að við hefðum fylgt stefnu Vinstri grænna í landsstjórnarmálum, andstöðu Vinstri grænna við uppbyggingu atvinnuveganna, virkjanir bæði á vatnsorku og gufuorku, ef við hefðum fylgt þeirri stefnu, hvar stæðum við núna í þeim erfiðleikum sem við stöndum í? Ef við hefðum fylgt þeirri stefnu að fjölga ekki störfum, virkja ekki vatn og orku, byggja virkjanir og stóriðjufyrirtæki, hvar stæðum við þá? 

Þjóðin dæmir það, þjóðin dæmir.

Virðulegi forseti. Síðastliðinn föstudag var til umræðu frumvarp frá mér um sérstakan saksóknara og ég vona að hv. allsherjarnefnd flýti afgreiðslu þess máls og það verði að lögum. Það er nauðsynlegt að velta hverjum steini varðandi þau mál sem upp hafa komið, bæði af hálfu saksóknara og einnig af hálfu annarra aðila, og ég fagna því að á Alþingi er unnið að því að móta tillögur um sérstaka nefnd sem taki þetta að sér. Það var undarlegt að heyra hv. þingmann Vinstri grænna kvarta undan því áðan í ræðu að það hefði tafist að koma þessu starfi á vegum þingsins á legg þegar við þingmenn vitum að það er hv. formaður Vinstri grænna sem helst hefur tafið fyrir þessu verki innan veggja þingsins. Það er helst hann með fyrirvörum sínum og sinni afstöðu sem hefur spillt því að samstaða næðist um það 

Étt'ann sjálfur.

Virðulegi forseti. Er þetta orðbragð sem á við í þingsölum?

Forseti biður hv. þingmenn um að gæta hófs í orðavali.

Þingmenn Vinstri grænna geta ekki komið hér og staðið og sagt að verið sé að tefja það að koma á laggirnar rannsóknarnefndum og síðan stendur formaður þeirra í vegi fyrir því að samstaða náist í þingsalnum um þetta og meðal forsætisnefndar.

Forseti biður hv. þingmenn um að gæta hófs í framgöngu.

Það verður að hafa þessa hluti eins og þeir eru og menn verða að ræða þá eins og þeir eru og ekki fara í neinn feluleik með þetta frekar en annað sem þarf að ræða í þingsalnum og meðal þjóðarinnar þegar fjallað er um þessi mál. Menn verða að standa við það og ef þeir geta það ekki og vilja ekki samstöðu um þetta í þinginu þá verður það að koma fram að þá verður að upplýsa það. Virðulegi forseti. Ég tel að þessi tillaga og framganga formanns Vinstri grænna í þingsalnum í dag sýni að tillagan er flutt til þess að koma illu af stað en ekki til að sætta þjóðina.

Hæstv. forseti. Við lifum mikla ólgutíma eins og við höfum öll orðið vitni að í dag. En það er merkilegt að heyra forustumenn stjórnarinnar koma hér hvern á fætur öðrum upp í ræðustól, alveg yfir sig fulla af sjálfsánægju. Ríkisstjórnin hefur nú aldeilis töglin og hagldirnar og hefur haldið vel utan um öll mál og það er alveg gjörsamlega óábyrgt af einhverri lítilli stjórnarandstöðu að varpa því inn í þingsalinn sem er altalað úti í samfélaginu að stjórnin hafi ekki staðið við sitt. Eða er það svo þegar alþjóðlegir fjölmiðlar segja að íslensk stjórnvöld séu aðhlátursefni að það sé bara eitthvert snakk? Staðreyndin er sú að alþjóðasamfélagið ber ekki traust til íslenskra stjórnvalda í dag og það er m.a. þess vegna sem við komum hér upp og tölum um það að við viljum sjá kosningar á næsta ári. Misheyrðist mér eitthvað í síðustu viku, frú forseti, eða voru það ekki tveir ráðherrar í Samfylkingunni sem töluðu fyrir því að það ætti að kjósa á næsta ári? Hefur ekki varaformaður Samfylkingarinnar talað fyrir því að það ætti að kjósa á næsta ári? Hafa ekki fleiri þingmenn Samfylkingarinnar talað fyrir því að það ætti að kjósa á næsta ári? Lifi ég bara í einhverjum draumaheimi hérna? Svo koma fulltrúar stjórnarinnar og tala um þá fásinnu að okkur detti í hug að það eigi að kjósa á næsta ári. Hvað er að marka þessa ríkisstjórn, hæstv. forseti? Það hefur verið merkilegt að hlusta á Samfylkinguna. Samfylkingin er ein í heiminum. Hún ber sko enga ábyrgð á stöðu efnahagsmála í dag. Hún varpar ábyrgð á stöðunni í dag algjörlega á síðustu ríkisstjórn og þar á meðal á þá ágætu herramenn, hæstv. ráðherra Sjálfstæðisflokksins, að það sé í raun og veru allt þeirri ríkisstjórn að kenna. En staðreyndin er sú að Samfylkingin hefur farið með yfirstjórn bankamála í eitt og hálft ár. Samt voga fulltrúar Samfylkingarinnar sér að koma hér í umræðuna og varpa af sér allri ábyrgð. Þessi málflutningur hjá þingmönnum Samfylkingarinnar sem ég kalla lýðskrum dæmir sig fullkomlega sjálfur. Auðvitað ber Framsóknarflokkurinn sína ábyrgð á stöðu efnahagsmála í ljósi forsögu sinnar. En það er fráleitt að hlusta á núverandi stjórnarflokk Samfylkingarinnar sem toppar alla stjórnarandstöðuna í málflutningi sínum og hamast allra mest á samstarfsflokknum, sem er Sjálfstæðisflokkurinn. Þetta hlýtur að sýna okkur fram á það, frú forseti, að það er ekki búandi við þessa stjórn. Keisarinn er nakinn. Hann er ekki í neinum fötum. Þetta er ósamstarfshæf ríkisstjórn. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að halda langa ræðu því það hefur gjörsamlega gengið fram af mér að hlusta á málflutning stjórnarinnar talandi um að hún standi einhuga þegar yfirlýsingar ráðherranna eru eins misvísandi og raun ber vitni. Það er einfaldlega ótrúlegur vandræðagangur sem hefur einkennt íslenskt samfélag á síðustu sex vikum. Hver samfylkingarmaðurinn hefur komið fram á fætur öðrum og lýst yfir vantrausti á yfirstjórn Seðlabankans. Sömu yfirstjórnina og á að taka við fjármunum frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Yfirstjórn Seðlabankans hefur ekki farið frá þó að forustumenn Samfylkingarinnar segi eitthvað annað. Það er alveg ljóst að Samfylkingin er bæði í stjórn og hún er líka í stjórnarandstöðu í þessari ríkisstjórn og almenningur mun dæma þá stjórnarhætti sem eru ekki boðlegir. Og ég hafna því algjörlega að stjórnarliðar skuli koma hér upp hver á fætur öðrum eins og allt sé í himnalagi á stjórnarheimilinu. Það er nefnilega ekki þannig og það dylst engum, frú forseti.

Hæstv. forseti. Frá því að efnahagskreppan skall yfir hef ég ekki séð neitt það koma fram hjá stjórnarandstöðunni sem máli skiptir sem tryggt hefði betri úrlausnir fyrir hag heimilanna og fyrirtækjanna í nútíð og framtíð en fram hefur komið hjá ríkisstjórninni. Aukinheldur eru tveir af þremur stjórnarandstöðuflokkunum haltrandi vegna innbyrðis sundurlyndis og ekki líklegir til stórra verka. Þjóðin þarf ekki á lausnum að halda sem færa okkur til fortíðar og einangrunar frá alþjóðasamfélaginu sem er helsta hugmynd Vinstri grænna. Það er líka í besta falli broslegt að Framsóknarflokkurinn sem var við stjórnvölinn þegar bankarnir voru einkavæddir og stýrði viðskiptaráðuneytinu í gegnum tíð sukks og óráðsíu í bönkunum skuli standa að þessu vantrausti. Ég ráðlegg fyrrverandi viðskiptaráðherra Framsóknarflokksins að fara yfir allar þær fyrirspurnir sem ég lagði fyrir hana á liðnum þingum. Þær skipta tugum á þeim tíma sem hún bar ábyrgð á bankakerfinu og var spurð um fjármálastöðugleika, möguleika bankanna til að ráða við skakkaföll, um óeðlileg innherjaviðskipti, stöðu innstæðusjóða, óeðlileg hagsmunatengsl og krosseignatengsl um þátttöku viðskiptabankanna í óskyldri starfsemi og fleira. Svör fyrrverandi bankamálaráðherra Framsóknarflokksins voru yfirleitt þau að allt væri í besta lagi og ekki væri tilefni til sérstakra aðgerða. Virðulegi forseti. Ég tel að það sé ekki rétt að þing verði rofið nú í jólamánuðinum eins og stjórnarandstaðan kallar eftir. Við stöndum í miðjum björgunaraðgerðum og stjórnarflokkarnir verða að fá svigrúm til að sýna hvort þeir nái saman um allra brýnustu aðgerðir og sameiginlega leið til framtíðar út úr vandanum áður en farið er að fastsetja kosningar. Ég skil hins vegar vel óþreyju fólks og reiði og veit að einstaklingar og fjölskyldur lifa nú í óvissu og ótta yfir versnandi hag. Fjöldi fólks hefur misst vinnuna eða sér fram á atvinnumissi og þúsundir einstaklinga, bæði ungir sem aldnir hafa misst stóran hluta af sparnaði sínum í yfirstandandi hremmingum. Það er hlutverk okkar, bæði ríkisstjórnar og Alþingis að berjast fyrir hagsmunum þessa fólks. Það er hlutverk okkar að vísa veginn út úr vandanum og verja heimilin eins og kostur er og endurreisa atvinnulífið. Brýnustu viðfangsefnin sem stjórnarflokkarnir verða að ná saman um á næstu dögum og vikum eru að mínu mati eftirfarandi: Það þarf að koma gjaldeyrisviðskiptum aftur í lag þannig að vöru- og þjónustuviðskipti milli landa komist í eðlilegt horf og hjól atvinnulífsins fari að snúast. Það er grundvallaratriði að vandað verði til verka, fagaðilar standi þar að málum og að skýrar verklagsreglur liggi fyrir um hvernig það verði gert. Á því veltur hvort við náum okkur fljótt út úr gjaldeyriskreppunni og þar hefði þurft að fylgja að við stefnum sem fyrst að aðild að Evrópusambandinu til að auka og treysta trúverðugleika gjaldmiðilsins. Það þarf líka sem allra fyrst og er raunar forgangsverkefni, að endurskoða peningamálastefnuna, stjórnkerfi hennar og eftirlitsstofnanir. Það er lykilatriði að þessar mikilvægu stofnanir öðlist traust og trúnað á nýjan leik. Mikilvægt er að af stað fari ítarleg rannsókn á aðdraganda og orsökum hruns fjármálakerfisins til að endurskapa trúnað og traust í samfélaginu og það er grundvallaratriði að henni verði hraðað eins og kostur er. Það er líka lykilatriði að bankastjórnirnar gæti hagsmuna eigendanna sem er fólkið í landinu og ekki verði hægt að draga það í efa. Eyða verður þegar í stað öllum efasemdum um að eitthvað óeðlilegt eigi sér stað með eignir í bönkunum. Virðulegi forseti. Á næstu dögum þarf ríkisstjórn og þing að ná saman um fjárlög fyrir komandi ár. Í ljósi gjörbreyttra aðstæðna og samdráttar í tekjum liggur fyrir að sú fjárlagagerð verður erfið og mun kalla á skýra forgangsröðun ríkisstjórnarflokkanna. Velferðarkerfið verður að verja í þeim hremmingum sem fram undan eru. Í því efni er flatur niðurskurður fullkomlega óásættanlegur og mundi flytja velferðarkerfið mörg ár aftur í tímann. Efnahagskreppan mun ekki síst reyna á heimili og einstaklinga sem nú þegar standa höllum fæti og treysta á velferðarkerfið og þörfin fyrir aðstoð í velferðarkerfinu mun enn aukast á næstu mánuðum og missirum. Við slíkar aðstæður er óskynsamlegt að þrengja að velferðarkerfinu og dýpka þannig kreppuna heldur eigum við að slá skjaldborg um velferðarkerfið og kjör þeirra sem minnst hafa. Þetta er stóra verkefnið sem bíður stjórnarflokkanna að ná saman um á næstu dögum. Virðulegi forseti. Þegar á næstu dögum þarf líka að setja fram kröftugar aðgerðir fyrir efnahagslífið sem veitir traust á því að endurskipulagning atvinnulífsins sé hafin. Lög um hlutastörf í stað uppsagna hjá starfsfólki eru þegar í höfn. Unnið er að enn frekari tillögum á reglum Atvinnuleysistryggingasjóðs þannig að hann geti stutt við fyrirtæki og einstaklinga til aukinnar virkni og atvinnusköpunar. Á vettvangi sjóðsins munum við gera allt sem í okkar valdi stendur til að berjast gegn atvinnuleysi og fyrirbyggja að langtímaatvinnuleysi festi hér rætur. Áfram þarf líka að vinna að aðgerðum til að verja betur stöðu heimilanna, svo sem frumvarp um greiðsluaðlögun fyrir skuldugustu heimilin og hvort hægt sé að opna fyrir að heimilt verði að nýta séreignarsparnað í sérstökum tilvikum. Við höfum þegar sett af stað fjölda aðgerða til að verja heimilin, m.a. til að draga úr greiðslubyrði heimilanna, sporna gegn misgengi launa og lána, tímabundna frystingu gengistryggðra lána, afnám stimpilgjalda og þinglýsingargjalda af skuldbreytingum, að ekki verði hægt að skuldajafna barnabótum og vaxtabótum upp í opinber gjöld og lán hjá Íbúðalánasjóði. Þegar hefur líka verið ákveðið að lækka dráttarvexti og milda allar aðgerðir innheimtumanna hjá þeim sem komast í vanskil eða eru í nauðungarsöluferli. Þá skiptir líka miklu máli heimildir hjá Íbúðalánasjóði um að leigja fólki íbúðir í stað þess að þær fari á nauðungarsölu og einnig að heimilt sé að breyta óseldum íbúðum sem átti að selja í leiguíbúðir. Virðulegi forseti. Ríkisstjórnin er stödd í miðjum björgunaraðgerðum eftir bankahrunið og uppbyggingarstarfið er handan við hornið. Í öllum ráðuneytum er unnið hörðum höndum að tillögum til að vinna þjóðina út úr vandanum. Á sama tíma birtist okkur stjórnarandstaða sem hefur engar lausnir, engin úrræði og engan styrk til að takast á við verkefnin. Þessi vantrauststillaga er ein birtingarmynd getuleysis hennar. Hún er sýndarmennska.

Virðulegi forseti. Verkin eru brýn sem bíða okkar nú. Við horfumst í augu við kerfishrun og þegar af þeirri ástæðu er vantraust á ríkisstjórnina og kosningar það síðasta sem okkur ætti að detta í hug. Við erum enn að bjarga miklum verðmætum og við megum engan tíma missa. Við verðum að taka betur á skuldastöðu heimila og fyrirtækja. Við verðum að setja almennar leikreglur sem tryggja það að hægt sé að leysa okkur út úr þeirri erfiðu stöðu sem er komin upp vegna þess að skuldirnar eru meiri en reksturinn fær ráðið við. Og þá skiptir miklu að almennar leikreglur séu markaðar svo ekki komi til pólitískrar spillingar eða misbeitingar valds. Virðulegi forseti. Það er líka mjög mikilvægt að við einhendum okkur í að breyta gjaldþrotalögum. Torveldum einstaklingum að fara í gjaldþrot og auðveldum einstaklingum að losna við þá skuldahala sem eftir standa. Við þurfum að endurreisa gjaldeyrismarkað til þess að koma í veg fyrir að almenningur og fyrirtæki þurfi að axla enn frekari byrðar en þó er ljóst að fólk þarf að bera vegna verðbólgu og gengishruns. Við þessar aðstæður, virðulegi forseti, er það þyngra en tárum taki að við eyðum heilum degi í umræðu um tillögu sem allir vita að er gagnslaus og tilgangslaus. Og eins og kom fram hjá hv. þm. Ögmundi Jónassyni, þingflokksformanni Vinstri grænna, fyrr í dag þá er vitað fyrir fram að tillagan verður felld. Það er sorglegra en tárum taki að koma með þessum hætti fram við fólk og draga athygli frá brýnum verkefnum. Binda þingheim og allt ráðherraliðið í einskisnýt verkefni heilan dag og halda fólki frá brýnum verkefnum. Þetta er ábyrgðarhluti. Virðulegi forseti. Það er vakning um allt samfélagið. Það er vakning og fólk vill snúa baki við liðnum tíma og fólk vill ný vinnubrögð og ný tækifæri.  Virðulegi forseti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon kynnti þá tillögu sem hér er rædd, tillögu um vantraust á ríkisstjórnina, í sjónvarpsfréttum á föstudag með því fororði að það þyrfti nýtt þing, með leyfi forseta: „Nýtt þing, nýja ríkisstjórn og ný andlit til að leiða þjóðina í gegnum þau miklu verkefni sem fram undan eru.“ Og hver eru þau nýju andlit sem okkur bjóðast og boðið er upp á? Er það hið spánnýja andlit hv. þm. Valgerðar Sverrisdóttur, fyrrverandi bankamálaráðherra, sem við höfum þó séð býsna oft og býsna lengi? Eða er það hinn dauðþreytti dúett þeirra hv. þm. Ögmundar Jónassonar og Steingríms J. Sigfússonar? Það hvarflar að manni að tillagan sem hér er sett fram í dag sé tilraun manna sem komnir eru á síðasta söludag til að varpa sér í nýjar umbúðir til að selja sig sem talsmenn nýrra tíma og forðast þannig að verða hluti af þeirri umræðu sem hér mun auðvitað fara fram um stjórnkerfið í heild, um ákvarðanirnar í heild og um fortíðina í heild. Vegna þess, virðulegi forseti, að það sem upp úr stendur þegar horft er til málflutnings Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs á undanförnum missirum er að þar er boðin kyrrstaða og óbreytt ástand og þar eru engar lausnir boðaðar sem breytt geta hlutskipti þjóðarinnar til hins betra. Það sem upp úr stendur í málflutningnum er órofa varðstaða Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um þann gjaldmiðil sem kallað hefur yfir íslenska þjóð og yfir íslenskan almenning hærra matarverð og hærri vaxtakjör en nokkurs staðar annars staðar á byggðu bóli. Þann gjaldmiðil sem skapar stórkostlega umgjörð undir eitt rosalegasta arðrán seinni tíma í Vesturheimi. Þann gjaldmiðil sem býr til farveg fyrir fjármagnseigendur til að mergsjúga atvinnulíf og heimili, daginn út og daginn inn. Og undir þetta arðráð styður Vinstri hreyfingin – grænt framboð og undir þessu arðráni vill Vinstri hreyfingin – grænt framboð halda áfram.

Og þú styður …

Þessar klyfjar vill Vinstri hreyfingin – grænt framboð halda áfram að leggja á almenning í landinu.

Af hverju léttir þá ekki evran?

Það er það sem stendur til, hv. þingmaður. Eitt brýnasta úrlausnarefni íslenskra stjórnmála er að losna við þann gjaldmiðil sem skapar þessar aðstæður. Sem torveldar íslensku atvinnulífi að búa við stöðugleika. Sem kemur í veg fyrir að heimilin fái notið sömu kjara og heimili í nágrannalöndunum.  
             Virðulegi forseti. Það blasir við að við þurfum að horfast í augu við margt sem úrskeiðis hefur farið á síðustu árum. Við þurfum að horfast í augu við þá umgjörð sem við höfum skapað í samfélaginu um efnahagslífið, um viðskiptalífið. Og við þurfum að horfa til forgangsröðunar okkar allra í framhaldi af þessu hruni. Það er mjög mikilvægt að þjóðin fái að byrja með hreint borð eftir þetta hrun. Það er mjög mikilvægt að við leggjum grunn að vandaðri úttekt og umræðu í kjölfar þessa hruns. En það skiptir miklu máli að við búum ekki í haginn fyrir lýðskrumara sem vilja reyna að selja sig þjóðinni sem nýja boðendur nýrrar stefnu. Hér er reyndar ekki um neitt annað að ræða en sömu gömlu lausnirnar í sömu gömlu pakningunum þótt búið sé að breiða yfir gamla litinn. Virðulegi forseti. Við þurfum varðstöðu um nýtt samfélag. Við þurfum að byggja upp nýtt samfélag og íslenskur almenningur á betra skilið en 

Forseti ítrekar ósk sína til hv. áheyrenda að þeir hafi hljóð á pöllunum svo ekki þurfi að grípa til neinna sérstakra aðgerða. 

Hæstv. forseti. Mikið hefur farið fyrir orðum eins og „björgunaraðgerðir“ í dag, að menn væru í miðjum björgunaraðgerðum. Þegar einhver hefur siglt í strand þarf venjulega að bjarga honum, það held ég að fari ekki á milli mála. En ef fólkið í ríkisstjórninni finnur sig sérstaklega í því hlutverki að það sé statt í björgunaraðgerðum held ég að það sé líka vegna þess að menn hafa siglt upp á sker, siglt í strand. Þannig er, held ég, málunum komið fyrir okkur, því miður, og ber að viðurkenna það. Því miður berast sífellt fleiri upplýsingar um í hverju íslenska þjóðin er að lenda. Ég hef nokkrum sinnum sagt í þessum ræðustóli í haust að kominn sé tími til þess að menn tali skýrt og segi satt um það sem þeir vita sannast og réttast varðandi það sem við þjóðinni blasir. Ég hef hugsað mér að tala út frá því sem ég veit best. Á fundum fjárlaganefndar í dag var því lýst yfir af þeim sem mættu þar að allar líkur væru á því að íslenska þjóðin væri að lenda í verulegum erfiðleikum sem hún kæmist kannski út úr á árunum 2025–2027. Við værum að sigla inn í varanlegan halla á íslenskum fjárlögum til langs tíma. Við þyrftum að nota 50–60 milljarða á hverju ári eftir 2012 til að borga niður skuldir okkar og vexti. Það verður fátt annað tekist á við en að reyna að halda sjó og horfa til þess að borga skuldir eins og talað var um á fundi í dag. Það eru allar líkur á að fjárlög næsta árs verði afgreidd með 150–160 milljarða kr. halla, hæstv. forsætisráðherra. Fræðimennirnir sem komu fyrir nefndina í dag upplýstu einnig um að þeir sæju ekkert fram undan annað en skattahækkanir, það lægi fyrir. Þeir töldu að tekjurnar af fjármagnstekjuskattinum yrðu afar litlar á næsta ári ef nokkrar. Þeir töldu að tekjuskattur af atvinnufyrirtækjum yrði sáralítill meðal annars vegna uppsafnaðs taps í atvinnugreinunum. Hverjir eru það þá sem eru eftir? Launþegar, fólkið í landinu, persónuskattarnir. Það eru allar horfur á því að hækka þurfi skatta á næstu árum vegna þeirra erfiðleika sem við lendum nú í og við eigum að segja þjóðinni það. Það er það sem við stöndum frammi fyrir. Þá spyr ég hæstv. ríkisstjórn og sérstaklega hæstv. forsætisráðherra: Er það enn þá stefna Sjálfstæðisflokksins studd af Samfylkingunni á komandi árum að hér verði ekki greiddur hátekjuskattur af því fólki sem háar hefur tekjur? Það var forgangsverkefni Sjálfstæðisflokksins að afnema hátekjuskattinn á sínum tíma. Það var forgangsverkefni í skattamálunum, burt með hátekjuskattinn. Það var fyrsta aðgerðin sem Sjálfstæðisflokkurinn lagði til í skattamálum. Ætlar hæstv. iðnaðarráðherra að styðja slíka forgangsröðun áfram 

Ég veit ekkert um það.

Hæstv. forseti. Það verður ekki undan því vikist að segja þjóðinni satt. Það þýðir ekkert að koma hér og segja að menn séu í góðum málum og ætli að takast sameiginlega á við það sem fram undan er. Við erum ekki í góðum málum. Fram undan eru mjög miklir erfiðleikar og það á að segja fólki það. Allt annað er óheiðarlegt. Það eru mjög erfiðir tímar fram undan og það er alveg ljóst að á mörgu þarf að taka. Hæstv. félagsmálaráðherra talaði um að stjórnarandstaðan hefði ekki lagt fram neinar tillögur til að bæta stöðu heimilanna. Skyldum við eiga von á því í Frjálslynda flokknum að ríkisstjórnin styðji tillögu um að taka upp frítekjumark varðandi lífeyristekjur sem gerðu það að verkum að eldri borgarar og öryrkjar hefðu meiri rauntekjur á næstu árum en ella væri eða ætla menn að fella það eða hunsa og láta það liggja inni í nefnd eins og alltaf hefur verið gert? Hafa ekki verið lagðar fram tillögur af Frjálslynda flokknum undanfarin ár um að afnema verðtrygginguna? Jú, það hefur verið gert. Hefur Samfylkingin tekið undir það? Nei, og ekki heldur Sjálfstæðisflokkurinn. Menn geta staðið hér í pontu og barið sér á brjóst, þeim hafi tekist svo vel upp að aldrei komi neinar tillögur frá öðrum. Þá þurfa menn að líta til baka og sjá hvað aðrir hafa lagt til. Við höfum einnig lagt það til sem er nauðsynlegt fyrir íslensku þjóðina að afla nýrra tekna. Við höfum bent á að það væri hægt í sjávarútvegi og það skipti máli í þessari stöðu að ná í nýjar tekjur fyrir þetta þjóðfélag hvort sem það er til lands eða sjávar. Það er það sem skiptir máli svo að álögurnar á íslenskan almenning keyri ekki algerlega um þverbak.

Hæstv. forseti. Ríkisstjórnin er rúin trausti. Ríkisstjórnin er einnig að því er virðist rúin trausti hluta stjórnarþingmanna sem tekið hafa undir háværar kröfur um kosningar og lýðræði í landinu. Nú er það þeirra að framfylgja stjórnarskrá lýðveldisins og hlýða eigin sannfæringu og samvisku en ekki flokksaga eða ægivaldi framkvæmdarvaldsins. Vantraust á Sjálfstæðisflokkinn er til staðar m.a. vegna þeirra miklu hagsmunatengsla örfárra aðila sem fengið hafa í langri stjórnartíð að búa um sig í fjármálakerfinu og íslensku þjóðlífi í skjóli auðs og valds, í skjóli sem nú hefur leitt hörmungar yfir íslensku þjóðina alla, sett skuldir og skuldbindingar sem hefðu fyrr eða síðar lent á skattgreiðendum. Það var eingöngu spurning um tíma. Það var fjármálakreppan sem skellti þessari staðreynd sem blautri tusku framan í okkur fyrr en ella. Sjálfstæðisflokkurinn ber ekki einn ábyrgð. Meðreiðarsveinar hans bera einnig sök og geta ekki komið sér undan því að axla ábyrgð. Við lýsum vantrausti á Samfylkinguna sem í stuttri stjórnartíð hefur tekið undir blinda markaðsvæðingu bankakerfisins og skellt skollaeyrum við öllum aðvörunarbjöllum sem glumdu vegna stöðu og umfangs bankanna og skuldastöðu þjóðarbúsins. Ekki veldur sá er varar, getum við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sagt í dag þar sem við höfum allt frá árinu 2005 lagt fram tillögur um nauðsynlegar aðgerðir í efnahagsmálum til að forða þeim efnahagsvanda sem þá þegar blasti við og er nú staðreynd. Því til viðbótar hefur svo lagst á hrun alls bankakerfisins. Við höfum lagt fram tillögur og framtíðarsýn sem byggir á félagslegum gildum og sjálfbærri þróun í stað grimmilegrar markaðshyggju sem við höfum búið við og núverandi stjórnvöld hafa fylgt eftir. En nýfrjálshyggjan sem hefur farið eins og eldur í sinu um allan heim hefur náð sínum hæstu hæðum og er fallin með fjármálakreppu á heimsvísu. Það er staðreynd sem þjóðarleiðtogar stærstu ríkja heims hafa viðurkennt og segja að nú verði að endurskipuleggja markaðskerfi heimsins. Á slíkum stundum ríði á að stjórnvöld upplýsi þjóð sína um gang mála og gefi fólki færi á að velja stefnuna til framtíðar, endurnýja umboð sitt og traust. Okkar fámenna þjóð stendur nú frammi fyrir þeim mikla vanda að greiða upp milljarðaskuldbindingar banka og auðkýfinga útrásarinnar svokölluðu sem stóð þó ekki lengur en í fjögur til fimm ár. Ætlar þingheimur virkilega að láta slíkt viðgangast án þess að fólkið í landinu fái að segja sitt með lýðræðislegum hætti? Það skiptir höfuðmáli í þeim miklu þrengingum sem búið er að koma þjóðinni í að skapa traust bæði innan lands og ekki síður meðal þjóða heims. Það getur enginn tekið okkur trúanleg svo lengi sem sama fólkið, sömu öflin og keyrðu okkur í kaf stjórna förinni áfram. Lýðræðið verður að ráða för. Það skiptir öllu máli að efla lýðræðislega og opna umræðu, hlusta á gagnrýni og hleypa íbúum landsins til ákvarðanatöku um þau mál sem varða afkomu næstu kynslóða. Ríkisstjórnin stefnir hins vegar í öfuga átt. Hún felur upplýsingar, hún sniðgengur þjóðþingið, hún hunsar lýðræðið sem er þó hennar æðsta skylda að efla. Hæstv. forseti. Við verðum að efla jafnrétti í raun og tryggja að konur jafnt sem karlar sitji við stjórnvölinn á opinberum vettvangi, að hlustað verði á rök kvenna og framtíðarsýn, að staðinn verði vörður um innlenda framleiðslu, sjávarútveg, landbúnað, ferðaþjónustu, nýjar matvælagreinar og nýsköpun, þær greinar sem nú þurfa að fleyta okkur í gegnum erfiðleikana. Það verður að tryggja sjálfbæra þróun atvinnulífs og íbúaþróun um allt land. Það verður að standa vörð um auðlindir þjóðarinnar til lands og sjávar. Það verður að standa vörð um velferðarþjónustuna og það verður að standa vörð um sjálfstæði landsins. Við lýsum því vantrausti á ríkisstjórn sem ekki hefur burði í sér til að gegna frumskyldum sínum eða efla og standa vörð um lýðræðið í landinu. Við köllum á þingheim að sýna að ríkisstjórnin starfar í umboði Alþingis en ekki öfugt. Við skorum á þingheim að sýna að þjóðþingið situr í umboði fólksins og það er vilji fólksins sem nú verður að taka völdin. Ríkisstjórnin verður að víkja. Kosningar verða að fara fram.

Virðulegi forseti. Við erum að ræða vantrauststillögu stjórnarandstöðunnar. Það sem er kannski sérstakt við að ræða þetta er tímasetningin, eins og við vitum öll erum við núna í miðri fjármálakreppu og með heim í uppnámi. Þetta eru ekki mín orð, virðulegi forseti, þetta er bara það sem ég var að prenta út rétt áðan af vef BBC. Stærsti hlutinn af því sem er í fréttum í dag snýr að þeirri stöðu sem er uppi í alþjóðasamfélaginu. Fyrirsögnin í greinasafninu í útskýringum fyrir fólk er þessi: Fjármálakreppan, heimur í uppnámi. Þar er farið yfir það frá landi til lands hvaða áhrif þetta hefur. Ef einhver hér inni eða sá sem ætlar að láta taka sig alvarlega í umræðunni talar hér eins og þetta sé eingöngu mál Íslands hvet ég viðkomandi  Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lesa þetta allt saman upp, við höfum ekki daginn til þess og ekki vikuna, en ég ætla aðeins að lesa hér upp. Á vefsvæðinu koma fram þau lönd sem þetta hefur haft bein áhrif á. Þá er ég að vísa til, eða réttara sagt þessi fréttavefur, þeirra landa þar sem bein afskipti hafa verið höfð út af því ástandi sem er. Þetta eru Argentína, Brasilía, Kanada, Mexíkó, Bandaríkin, Ástralía, Kína, Hong Kong, Japan, Malasía, Nýja-Sjáland, Singapúr og Suður-Kórea. Í Evrópu eru það Austurríki, Hvíta-Rússland, Belgía, Danmörk, Eistland, Frakkland, Þýskaland, Grikkland, Ungverjaland, Ísland, Írland, Ítalía, Holland, Noregur, Pólland, Portúgal, Rússland, Spánn, Svíþjóð, Sviss, - virðulegi forseti, Sviss - og Úkraína. Síðan eru tekin fleiri og fjarlægari lönd sem eru tilgreind sérstaklega þar sem farið er yfir þann vanda sem maður horfir á í heiminum í dag.

… kosningar …

Virðulegi forseti. Ég heyri að hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni þótti óþægilegt að heyra að þetta væri ekki bara bundið við Ísland. Hann veit sem er - og allir sem hlustuðu á ræðu hans hér áðan og eru búnir að hlusta á fleiri, fleiri ræður frá hv. þingmanni - að það var ekki mikil sannfæring þegar hann flutti þessa vantrauststillögu. Hví skyldi það nú vera? Það er einfaldlega vegna þess að það hvarflar ekki að neinum manni við aðstæður sem þessar að það sé rétt að fara í kosningar, það hvarflar ekki að neinum manni,  Þegar við skoðum rökstuðning hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar - hvað sagði hann? Hvað mælti með því að við færum í kosningar?

Allt.


             Virðulegi forseti. Hann nefndi skoðanakannanir og benti réttilega á að fylgi ríkisstjórnarinnar væri ekki mikið nú um stundir. Skoðum þá röksemd. Þessi hv. þingmaður, Steingrímur J. Sigfússon, var einu sinni í ríkisstjórn. Það eru að vísu bara elstu menn sem muna það og þeir sem hafa haft áhuga á þessu mjög lengi og er ég í þeim hópi. Ég man að þessi hv. þingmaður var í ríkisstjórn frá 1988 til 1991. Virðulegi forseti. Hvernig voru skoðanakannanir þá hjá þeirri ágætu ríkisstjórn?  En að halda því fram, virðulegi forseti, að það sé eitthvað sérstaklega lýðræðislegt eða eðlilegt að fara í kosningar í hvert skipti sem viðkomandi valdhafar eða ríkisstjórn mælist lág í skoðanakönnun hefur bara ekkert með lýðræðið að gera,  Það er ástæða fyrir því að menn eru með kjörtímabil í fjögur ár.  
             Virðulegi forseti. Þrátt fyrir að græðgi vinstri grænna sé svona gríðarlega mikil núna og þá langi svo að innleysa einhvern skoðanakannanahagnað hvet ég, virðulegi forseti, þá aðila til að hugsa hlutina aðeins lengra,  
             Ég held að það sé alveg ljóst af þessum umræðum hér að allir sem töluðu, líka stjórnarandstæðingar, vita sem er að ef það er einhver tími til að fara ekki í kosningar er það nákvæmlega núna. Við erum að fara í mjög erfiða vinnu, fjárlagavinnu, og það skiptir máli, virðulegi forseti, að menn vinni vel. Ég held að allir hafi hér sömu markmið, ég held að allir hér inni hafi þau markmið að við getum haldið vel utan um þá velferðarþjónustu sem er til staðar. Það liggur alveg fyrir að okkur er þrengri stakkur skorinn núna en oft áður. Það liggur alveg fyrir að það er hagur okkar og vilji að sjá til þess að vernda heimilin. Það liggur alveg hreint og klárt fyrir að það er vilji okkar að sjá til þess að hjól atvinnulífsins fari aftur að snúast, sem er grunnurinn að þessu öllu saman. Núna, virðulegi forseti, reynir á okkur öll í þeirri vinnu, svo einfalt er það mál. Þess vegna eigum við að snúa bökum saman og við eigum að vinna saman úr þessu verkefni sem er til staðar því að þrátt fyrir allt er framtíð íslenskrar þjóðar björt. Hér eru fjölmörg tækifæri og það vitum við öll. Ég lýsi mig fúsan til þess að taka af áhuga þátt í þeirri vinnu og ég efast ekkert um að ef þingheimur og þingmenn bera gæfu til að vinna saman að þessu verkefni munum við ná góðum árangri. Virðulegi forseti. Það skiptir líka máli núna að vera ekki að sá efasemdarfræjum, reyna ekki að búa til aukinn óróa í þjóðfélaginu, og þar hafa allir hlutverk. Ég harma það að hv. þm. Jón Bjarnason skuli klifa á því, gegn betri vitund, að það sé búið að taka ákvörðun um 10% flatan niðurskurð í heilbrigðiskerfinu. Virðulegur þingmaður veit að þetta eru hrein og klár ósannindi. Ég get útskýrt það einu sinni enn að það liggur alveg fyrir að það verður ekki farið í flatan niðurskurð í heilbrigðisráðuneytinu. 
             Virðulegi forseti. Hv. þingmaður er að vísa í bréf sem var sent út þar sem beðið var um tillögur um sparnaðaraðgerðir. Þar kemur hvergi fram að búið sé að taka ákvörðun um 1% niðurskurð, 2%, 10% eða neitt slíkt. Þetta veit hv. þingmaður, enda hefur þetta margoft komið fram hjá þeim sem hér stendur, sömuleiðis fjármálaráðherra, en hv. þm. Jón Bjarnason ákveður samt sem áður að klifa á sömu ósannindunum aftur og aftur. Það er bara ekki gott og það er ekki til þess fallið að hjálpa til við þær aðstæður sem nú eru uppi. Ég held að ef menn hugsa þetta alla leið sjái þeir hvaða aðstæður eru uppi. Við sáum um helgina hluti sem við höfum ekki séð hjá íslenskri þjóð áður, í það minnsta ekki svo áratugum skiptir. Við vitum sem er að það eru erfiðir tímar hjá mörgum í þjóðfélaginu, það er ákveðin óvissa uppi og það er krafa, eðlileg krafa, um að málin verði skýrð. Það er eðlileg krafa um að þingið hafi forgöngu um að málin verði skoðuð ofan í kjölinn, þau mál sem snúa að fjármálaumhverfinu og því sem gerðist þar. Það er nokkuð sem við munum gera og ég mundi ætla að góð samstaða ætti að vera um það. Ég hvet til þess að þau sem eru að vinna þá vinnu vinni hana eins hratt og mögulegt er þannig að menn muni sjá niðurstöðu í þeim málum. Virðulegi forseti. Við sem erum kosin á þing eða í ábyrgðarstöður erum ekki kosin bara til þess að vera þegar góðæri er og vel gengur. Okkur ber líka að taka á hlutum þegar herðir að. Það er nákvæmlega sú staða sem er uppi núna. Allir hér inni vita að það er ekki skynsamlegt við aðstæður sem þessar, ekki skynsamlegt þegar við erum að fara í erfiða fjárlagavinnu, ekki skynsamlegt af því að við erum að vinna okkur út úr þeim vanda sem er til staðar, að fara í kosningar. Allir sem hlustuðu á ræður stjórnarandstæðinga hér áttuðu sig á því að það var afskaplega lítil sannfæring á bak við talið um þessa tillögu. Virðulegi forseti. Ég held að öllum sé ljóst, svo sannarlega þeim sem fluttu þessa tillögu, að hún var ekki gerð til þess að samþykkja hana. Því miður, virðulegi forseti, sáu menn ástæðu til þess og duttu í þá freistni að taka heilan dag við þessar erfiðu aðstæður til að fara í einhvers konar umræður sem hafa verið líkari eldhúsdagsumræðum en nokkurn tíma umræðum um jafnalvarlegt mál og jafnalvarlega tillögu og raun ber vitni. Virðulegi forseti. Það er ekki gott. Það verður hins vegar ekki aftur tekið og það er mikilvægt að við ljúkum þessu máli og förum síðan að vinna fyrir þjóðina, það eru mörg verkefni fram undan og ég vonast til þess að það verði sem best samstaða meðal þingmanna um að vinna að þeim verkefnum sem við svo sannarlega erum sammála um og eru þjóðinni til heilla. 
            

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir innihaldsríka og málefnalega ræðu. Ég hefði samt haldið að stjórnarliðar hefðu kosið á þessum degi að verja tíma sínum í annað en að lesa upp úr landafræðibókum svo ég lýsi yfir vonbrigðum. Ég varð líka fyrir miklum vonbrigðum með ræðu hæstv. dómsmálaráðherra áðan þegar hann leitaði svara við því hvers vegna ætti að samþykkja þingsályktun um vantraust á ríkisstjórnina. Hæstv. dóms- og kirkjumálaráðherra ætti að vera ljóst að stjórnvöld sækja umboð sitt til fólksins í landinu. Það umboð hefur ríkisstjórnin ekki lengur og um það snýst tillagan. Hún snýst um það að almenningur treystir ekki fólki sem treystir sér ekki til að skipta um seðlabankastjóra. Það treystir ekki fólki sem nýtir hernaðaráætlanir til að slá skjaldborg um forstjóra Fjármálaeftirlitsins svo fjölmiðlar geti ekki spurt hann óþægilegra spurninga.  Kannski er tímabært að spyrja formann Samfylkingarinnar út í Borgarnesræðurnar. Hvar eru samræðurnar, frjálslynda lýðræðið og umburðarlyndið? Hvar eru nýju leikreglurnar, nýja inntakið og nýja ímyndin? Hvar er nútímaleg og árangursrík stjórnsýsla ríkisins? Hvað varð um loforðin um að verða raunverulegt mótvægi við Sjálfstæðisflokkinn? Samfylkingin flutti á fyrsta degi inn í Valhöll og tók upp stefnu hans. Hún bráðnaði eins og páskaegg í sólskini við fyrsta kossinn undir gömlum húsvegg á Þingvöllum. Samfylkingin ætlaði sér örugglega meira í samstarfi við íhaldið. En nú stendur hún, virðulegi forseti, í þingsal, geltir eins og smárakki á bolabítinn öðru hvoru og eltir hann þess á milli með skottið á milli lappanna. Virðulegi forseti. Á þeim stutta tíma sem ég hef átt sæti á hinu háa Alþingi hefur mér orðið tíðrætt um vinnubrögð, sem miða að því að örfáir útvaldir, miðaldra gæðingar sitja að völdum og deila þeim á milli sín eins og ránsfeng. Vinnubrögð sem kostað hafa þjóðina morðfjár. Það er liðin tíð að slíkt geti viðgengist í upplýstu, vel menntuðu og vel meinandi samfélagi. Í umræðu sem hér fór fram fyrir nokkrum dögum gat hæstv. ríkisstjórn ekki séð sér fært að taka þátt í umræðunni um neyðarlánið mikla frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum nema rétt framan af degi. Þingmennirnir sem viðruðu skoðanir sínar á samningi um 700 milljarða kr. lán sem sjálfstæðismenn gerðu við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn án nokkurrar þátttöku Alþingis töluðu fyrir tómu húsi þegar leið á daginn. Við það að einn einasti áhorfandi prílaði upp á bekk í húsinu fjölgaði í þingsalnum um 20%, úr fimm í sex að meðtöldum hæstv. forseta. Hvar var ríkisstjórnin daginn sem löggjafarþingið ræddi um hennar eigin tillögur um lántöku sem leggja mun þungar byrðar á komandi kynslóðir? Hvar var hún, hæstv. forseti? Fannst ríkisstjórninni kannski að þingið væri aukaatriði í þessu öllu saman, hún færi hvort sem er með öll völd, að þingið væri leiðinlegt formsatriði. Alls staðar í samfélaginu hefur fólk slíðrað pólitísk sverð og tekið höndum saman við að leita lausna á vandamálum. Sveitarfélögin hafa farið þar á undan með góðu fordæmi og þar eru víðast hvar allir kraftar vel nýttir. Slíkum vinnubrögðum er ekki fyrir að fara hér, virðulegi forseti. Þegar mest ríður á er flestum þeirra fulltrúa sem falið var löggjafarvaldið af þjóðinni haldið í myrkrinu og þeir lesa um helstu tíðindi í fjölmiðlum, eins og ekki sé full þörf á að nýta margt af því góða fólki sem hér situr. En ríkisstjórn landsins hefur ekki kjark til að kalla fleiri að borðinu. Hún hefur ekki dug til að leysa sjálf úr þeim hnútum sem hún svo vandlega hnýtti á meðan hún sat að tedrykkju framan af árinu og hún hefur heldur ekki þor til að stíga til hliðar og leyfa fólkinu í landinu að endurnýja umboð hennar. Eða ekki. Við hvað er hún hrædd? Að ástandið verði verra? Lengi getur vont versnað, virðulegi forseti. Fólkið í landinu er einmitt hrætt um það og þess vegna vill það skipta um stjórn. Það vill ný vinnubrögð, það vill djörfung og dug en ekki fleiri innihaldslausar klisjur eins og boðið hefur verið upp á í dag. Virðulegi forseti. Ég held því ekki fram að núverandi ríkisstjórn sé illa meinandi, alls ekki. Ég held að þar sitji upp til hópa fólk sem vill virkilega leggja sig fram um að gera vel og meira að segja held ég að hæstv. dómsmálaráðherra hafi verið full alvara þegar hann talaði um meintan skort á málefnum varðandi umræðuna sem hér fer fram. En ríkisstjórninni eru dálítið mislagðar hendur í því vegna þess að ef hún er vel meinandi þá verður hún að viðurkenna að hún ræður ekki við verkefnið sem fólkið í landinu fól henni. Þó að kjörtímabilið sé fjögur ár er samt sem áður gert ráð fyrir því að hægt sé að rjúfa þing og boða til nýrra kosninga, það þarf engin geimvísindi til að finna það út. Mönnum hefur verið tíðrætt um 6. október og samstöðu sem sýnd var í þinginu þann dag. Það var ekki samstaða með ríkisstjórninni sem framsóknarmenn sýndu þann 6. október þegar þeir stóðu frammi fyrir neyðarlögunum miklu. Það var samstaða sem framsóknarmenn sýndu fólkinu í landinu, enda var ekkert annað í boði. Það var ekkert plan B hjá ríkisstjórninni frekar en áður. Það er rétt hjá hæstv. forsætisráðherra og hæstv. utanríkisráðherra að á þessum tímapunkti eru ekki kjöraðstæður til að rjúfa þing og boða til kosninga í miðri björgunaraðgerð. En megnið af fólkinu í landinu treystir því ekki að það lifi björgunaraðgerðir ríkisstjórnarinnar af. Það hefur séð vinnubrögð hennar framan af og veit að fyrst reynir maður að fyrirbyggja slys og svo reynir maður að koma í veg fyrir frekari slys. Þetta veit hvert mannsbarn en hvorugt tókst ríkisstjórn landsins og ég spyr: Ættu ekki þeir sem raunverulega veita umboðið að njóta vafans? Leiðin er greið, kæru vinir, og nákvæmlega ekkert sem stoppar ykkur nema ykkar eigin hagsmunir. Það er efsti hnappurinn í borðinu hjá ykkur sem merktur er já.

Hæstv. forseti. Sundruð og sundurlaus stjórnarandstaða boðar vantraust á ríkisstjórnina og hyggst bjóða sjálfa sig fram sem valkost í kosningum fyrir áramót eða jafnvel fyrir jól. Ég vil fyrir mína parta segja að mikið ábyrgðarleysi væri að lama stjórnsýsluna og stjórnmálin á þessari ögurstund í íslensku þjóðfélagi. Ekki nóg með að framboðsmál mundu taka allnokkurn tíma fram að kosningum heldur yrði stjórnsýslan lömuð meðan á stjórnarmyndun stæði og í nokkurn tíma eftir að ný ríkisstjórn tæki við. Það er ekki hægt að bjóða fólki upp á svona vinnubrögð, virðulegi forseti. Upp á hvað býður svo stjórnarandstaðan? Er það fumleysi og vönduð vinnubrögð samþykktrar forustu Framsóknarflokksins, flokks innbyrðis deilna sem er á hverfanda hveli í íslenskum stjórnmálum? Eða er það framtíðarsýn Vinstri grænna sem felst í því að vera á móti nánast öllu og mest á móti útlöndum og tekur aldrei ábyrgð og tekur aldrei afstöðu, enda er forustumaður þeirra Íslandsmeistari í stjórnarandstöðu? Eða er það umburðarlyndið og manngæskan í margklofnum Frjálslynda flokknum? Ég spyr. Værum við kannski betur stödd með hv. þm. Jón Magnússon sem félagsmálaráðherra í stað hæstv. ráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur?  Hæstv. forseti. Framsóknarmenn sendu á dögunum bréf til Valgerðar Sverrisdóttur, sem varð formaður flokksins með hálftímafyrirvara, þar sem hún er hvött til að hugleiða hvaða áhrif félagslegur og pólitískur framgangur hennar hefur haft fyrir þjóðina og Framsóknarflokkinn. Hún er þar af sínum eigin flokksmönnum kölluð til ábyrgðar fyrir einkavæðingu ríkisbankanna og regluverkið sem fyrrverandi ráðherra bankamála. Ætlar hún kannski að bjóða sig fram til að sjá um slíkt aftur? Miðla af reynslu sinni þjóðinni til heilla eða þess þó heldur? Nei, herra forseti. Það sér hver maður að ekki stendur steinn yfir steini í Framsóknarflokknum og þar sópa heilu kjördæmin út öllum þingmönnum sínum í einni og sömu vikunni, enda hefur flokkurinn álíka mikið fylgi samkvæmt skoðanakönnun og Frjálslyndi flokkurinn eða rétt rúm 5%.  Frjálslyndi flokkurinn virðist vera og er friðsamur við hliðina á Framsóknarflokknum en þar logar þó stafnanna á milli í hatrömmum bræðravígum og má segja að flokkurinn hafi orðið fyrir fjandsamlegri yfirtöku. Er Frjálslyndi flokkurinn það sem þjóðin þarf á að halda núna? Nei og aftur nei. 
             Herra forseti. Það sem þjóðin þarfnast núna er ríkisstjórn sem sýnir staðfestu, úthald og samheldni og það mun núverandi hæstv. ríkisstjórn gera. Það er eðlilegt, virðulegi forseti, að þegar á móti blási sé fólki í landinu órótt en það mun ekki bæta ástandið að boða til kosninga. Núverandi stjórnarflokkar munu einbeita sér að því að koma okkur út úr erfiðleikunum og þangað til kemur ekki annað til greina í mínum huga en standa í báða fætur og klára vinnu okkar við að leiða land og þjóð út úr kreppunni.  
            

Virðulegi forseti. Ekki eru nema u.þ.b. sjö vikur síðan þingið afgreiddi neyðarlög og hv. Alþingi afgreiðir ekki neyðarlög nema vegna þess að það er neyðarástand og því ástandi hefur ekki linnt. Það er búið að vera neyðarástand og ríkisstjórnin hefur verið á fullu við að vinna úr því ástandi. Það ástand hefur endurspeglast í öllu samfélaginu. Það endurspeglast á mótmælafundum og endurspeglast á nánast öllum heimilum í landinu. Þetta er sú staða sem upp er komin í kjölfar þess sem hér hefur átt sér stað. Hér varð algjört kerfishrun og úr þeirri stöðu er verið að reyna að vinna. Ég leyfi mér að fullyrða hér, virðulegi forseti, að sagnfræðingar framtíðarinnar munu örugglega komast að því að ríkisstjórnin hafi gert einhver mistök á þessari vegferð, alveg klárlega, en menn munu einnig komast að því að ríkisstjórnin hafi verið á réttri leið og þannig er það bara í lífinu. Ríkisstjórnin er að gera eins vel og hún getur og mun halda áfram á þeirri vegferð en einmitt á þeirri vegferð, í miðri þeirri vinnu er lögð fram vantrauststillaga á þinginu. Það er mjög athyglisvert og að minni hyggju ekki til þess fallið að kalla fram nauðsynlega samstöðu til að vinna okkur úr þeirri stöðu sem við nú erum í. Ég hef hlýtt á umræðuna í allan dag og ég hef leitað eftir því hvað það er í raun og veru, hvaða hugmyndir eða tillögur hafi komið fram m.a. hjá stjórnarandstöðunni. Ég hef ekki, virðulegi forseti, orðið var við að þar mætti greina nokkuð sem kalla mætti plan B, sem stundum hefur verið kallað eftir í umræðum á þinginu, þ.e. einhverja aðra leið. Hins vegar hefur verið fundið að öllu sem gert hefur verið en ekki bent á neitt annað, ekki neitt sem hugsanlega hefði mátt ráðast í sem betur mætti fara. Hér hefur verið gagnrýnt mjög harðlega að tekið hafi verið stórt lán til að koma gjaldeyrismarkaðnum af stað á ný en enginn hefur bent á aðra leið til að koma sama markaði af stað, sem er forsenda þess að fá verð á krónuna, forsenda þess að okkur takist að vinna á verðbólgunni eins og nú er, forsenda þess að ná niður skuldum heimilanna. Hér hefur ekkert verið lagt til og maður hlýtur að spyrja eftir alla þessa umræðu um hvað ætti að kjósa. Hvaða hugmyndir hefur stjórnarandstaðan lagt fram hér sem kjósa ætti um? Það hefur ekkert komið fram. Umræðan hefur fyrst og fremst verið um fortíðina, umræðan hefur verið um það sem liðið er. Hér hafa engin svör komið fram um hvert skuli stefna, engin svör um það hvort stefna eigi að nánari Evrópusambandsaðild eða hvert eigi að fara. Fram undan eru landsfundir eða stórir fundir hjá tveimur flokkum sem án efa munu að einhverju leyti greiða úr þessari stöðu. 
             Virðulegi forseti. Að minni hyggju hefur ekkert komið fram hér sem réttlætir þessa tillögu. Það hefur reyndar komið fram, og ég hef tekið eftir því að hv. þingmenn hafa ítrekað vísað til þess, að skoðanakannanir bendi til að ríkisstjórnin njóti ekki trausts. Síðasta skoðanakönnun sem ég hjó eftir sýndi u.þ.b. 31% fylgi, sem er ekki mikið, en í sömu skoðanakönnun kom einnig fram að tveir flokkar af þremur sem leggja þessa tillögu fram njóta samanlagt u.þ.b. 9–10% fylgis. Ef við eigum að draga ályktun af þessum skoðanakönnunum eiga þá forustumenn þessara flokka að segja af sér eða  Virðulegi forseti. Við stöndum frammi fyrir kerfishruni, við stöndum frammi fyrir því að byggja upp nýtt Ísland og ég held að leiðin til þess sé ekki sú að fara í kosningar á þessari stundu.

Herra forseti. Ég óttast spillingu í nýju bönkunum og ég er ekki ánægður með ef fara á að taka hluta út úr fyrirtækjunum og selja fyrir slikk einhverjum flokksgæðingum. Ég hef áhyggjur af sparisjóðakerfinu í landinu og ég hef áhyggjur af því að byrjað sé að skera niður í velferðarkerfinu. Nýtt Ísland þarf að nýta allar auðlindir sínar og skapa atvinnu og tekjur fyrir þjóðina. Við í Frjálslynda flokknum höfum lagt til að það verði gert með því að nýta allar auðlindir til sjós og lands. Við þurfum að auka nýsköpun. Kosningar á nýju ári eru nauðsynlegar, fólkið sem mótmælir á laugardögum á Austurvelli mun knýja fram kosningar. Fólkið mun sigra að lokum. Ríkisstjórnin er ónýt til allra verka.

Herra forseti. Tillaga þessi um vantraust á ríkisstjórnina, þingrof og nýjar kosningar er eðlileg og hún er þingræðisleg. Viðbrögð hv. stjórnarliða eru hins vegar athyglisverð. Sterk ríkisstjórn, samhent ríkisstjórn, ríkisstjórn sem er örugg með sig fagnar vantrauststillögu, hún fellir hana og telur að hún standi sterkari eftir. Hér bregðast stjórnarliðar öðruvísi við. Þeir væla, þeir kvarta og kveina yfir því að fá á sig vantraust og finna því allt til foráttu. Það er ekki mikil reisn yfir því. Hæstv. heilbrigðisráðherra segir það óðs manns æði að kjósa í efnahagskreppu og bætir því við að það sé efnahagskreppa um allan heim. Vill þá hæstv. heilbrigðisráðherra Guðlaugur Þór Þórðarson banna kosningar í heiminum næstu árin á meðan efnahagskreppan gengur yfir? Þvættingi Björns Bjarnasonar, hæstv. dómsmálaráðherra, um að ég standi sérstaklega gegn því að rannsókn fari fram á orsökum og afleiðingum banka- og fjármálahrunsins vísa ég til föðurhúsanna. Hæstv. dómsmálaráðherra, sem með miklu frumhlaupi skrifaði ríkissaksóknara og setti sérstakan saksóknara sem síðan sagði sig frá verkinu þannig að ráðherrann varð að athlægi, kastar steinum úr glerhúsi. Ég frábið mér það að hæstv. dómsmálaráðherra fari hér með dylgjur eða slúður um slíka hluti. Hæstv. dómsmálaráðherra hefur ekki setið á einum einasta fundi um þetta mál og ég kannast ekki við hans málflutning.  Ég neyðist til að gera athugasemd við málflutning hæstv. umhverfisráðherra sem með ákaflega ósmekklegum hætti sagði að meira að segja að vinstri grænir stæðu fyrir sérstakri andúð á útlendingum. Ekkert er fjær sanni. Þetta er fullkomlega óboðlegur málflutningur og enginn flokkur hefur flutt fleiri tillögur á Alþingi á undanförnum þingum en við einmitt um réttindi útlendinga og að sómasamlega sé tekið á móti þeim. Eina málsvörn ríkisstjórnarinnar hér er sú að hún standi í svo mikilvægum björgunarleiðangri og svo er það þetta með óvissuna sem kosningar skapa. Þá má spyrja tveggja spurninga: Er ríkisstjórninni að takast björgunarverkefnið vel? Svari hver fyrir sig. Það má líka spyrja: Getur óvissan aukist? Ég held að svarið sé nei við báðum spurningunum. Ríkisstjórnin þarf líka að svara því: Heldur hún að henni takist ætlunarverkið án stuðnings þjóðarinnar? Ætlar hún að gera þetta í andstöðu við þjóðina? Telur ríkisstjórnin að hún geti gert þetta þegar hún nýtur ekki trausts? Svarið er augljóst. Hvað er svona voðalegt við kosningar? Kusu ekki Bandaríkjamenn í fyrri hluta nóvembermánaðar? Jú. Gerðu þeir það ekki í miðri kreppunni hjá sér og miðjum björgunarleiðangrinum? Og við hvað bindur bandaríska þjóðin núna vonir? Nýja ríkisstjórn með nýtt prógramm. Það er það sem við þurfum hér en ekki þetta þreytta lið sem búið er að klúðra málum, það er ekki trúverðugt. Stjórnarandstaðan hefur staðið hér að verki með ábyrgum hætti, við buðum upp á þjóðstjórn, við buðum upp á samstarf og við héldum að okkur höndum lengi vel í nóvembermánuði en nú er nóg komið. Við erum hér málsvarar þess mikla meiri hluta þjóðarinnar sem vill breytingar og þær verða ekki nema með kosningum. Samfylkingin verður að horfast í augu við það að hún getur ekki bæði verið og farið, bæði setið og staðið. Hún ber núna ábyrgð á því að Sjálfstæðisflokkurinn er enn við völd á Íslandi og ætlar sjálfsagt að gera það hér með atkvæði sínu á eftir. Það er ekki hátt risið á því. Verkefnið fram undan er erfitt. Það er mikið en það mun takast 

Herra forseti. Það líður að lokum þessarar misheppnuðu umræðu í dag sem stjórnarandstaðan hefur efnt til. Hér er í ljós leitt að stjórnarandstaðan er ekki sammála um neitt nema að vera ósammála innbyrðis og leggjast gegn hlutum sem ríkisstjórnin leggur til og þó er hún ekki einu sinni sammála um það vegna þess að ýmsir aðilar í stjórnarandstöðunni, sérstaklega Framsóknarflokkurinn, hafa stutt dyggilega við bakið á ýmsu því sem ríkisstjórnin hefur verið að beita sér fyrir að undanförnu og fagna ég því sérstaklega. Ég gat þess í ræðu minni í dag að vinstri grænir eru byrjaðir að telja upp úr atkvæðakössunum á grundvelli þeirra skoðanakannana sem gerðar hafa verið. Það er mikill misskilningur. Framsóknarflokkurinn reynir að breiða yfir það hvernig sundurlyndisfjandinn hefur leikið þann flokk, svo sorglegt sem það er að fylgjast með þeirri þróun, og ekki veit ég í hvaða leiðangri Frjálslyndi flokkurinn er með þessari tillögu. 
             Sannleikurinn er sá, virðulegi forseti, að ríkisstjórnin er með fangið fullt af verkefnum til að vinna þjóðina út úr þeim vanda sem við er að fást. Þessi umræða, ef eitthvað er, hefur þjappað ríkisstjórninni og stuðningsmönnum hennar í þingflokkunum saman í þeirri baráttu. Þeir sem hafa fylgst með málum vita að við höfum gert samning ekki bara við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn heldur við ýmsar vinaþjóðir okkar. Frjálslyndir og ég tala nú ekki um vinstri græna hafa talað mikið fyrir því að við eigum að leita liðsinnis á Norðurlöndum og annars staðar, en nú haga þessir ágætu þingmenn sér eins og þeir geri sér ekki grein fyrir því að þaðan er enga fyrirgreiðslu að fá fyrr en eftir að fyrsta endurskoðun á áfangaskýrslu fer fram á aðgerðaáætluninni sem við höfum orðið sammála um að ráðast í ásamt Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Hvenær gerist það? Jú, það er í febrúarmánuði. Þá vilja þessir ágætu menn, ef marka má þeirra eigin orð - þó að það standi nú ekki í þeirra tillögu - vera hér í miðri kosningabaráttu og hafa séð til þess í millitíðinni að það væri ekki búið að gera neitt sem þarf að gera næstu þrjá mánuðina. Það er það sem felst í tillögunni frá þeim. Þeir geta staðið hér og æst sig, eins og þeir gera alltaf, þessir ágætu vinir okkar, formaður þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, sem lemur utan ræðustólinn hér í hvert skipti sem hann er að ljúka ræðu sinni milli þess sem hann hækkar röddina og ...  Virðulegi forseti. Við munum vísa þessari tillögu þangað sem hún á heima, þ.e. við munum fella hana, en í staðinn er lýst yfir einu allsherjarvantrausti á stjórnarandstöðuna á Alþingi.

Hæstv. forseti. Ég vil fyrst segja út af orðum hæstv. forsætisráðherra að auðvitað reyna framsóknarmenn að láta gott af sér leiða ef hægt er, vegna þess að hann hafði sérstaklega orð á því að Framsóknarflokkurinn hefði stutt eitthvað af því sem kom frá ríkisstjórninni. En það hefur verið annar bragur á þessari umræðu en við eigum að venjast hér og einhverra hluta vegna hafa samfylkingarmenn haft sig hæga gagnvart sjálfstæðismönnum. Það var greinilega búið að æfa liðið dálítið, æfa kórinn. En það er þá kannski ekki til einskis barist ef það verður meiri friður á stjórnarheimilinu að lokinni þessari umræðu. Hæstv. umhverfisráðherra sagði að hún ætti ekki samleið með Vinstri grænum í pólitík. Ég gat ekki skilið hana betur og þá var ég eiginlega dálítið hissa því mér finnst hún einmitt eiga mikla samleið með Vinstri grænum við að stoppa álversframkvæmdir og annað slíkt.  Síðan kom hæstv. utanríkisráðherra og sagði að íslensku bankarnir hefðu staðist álagspróf í nóvember 2007, þ.e. eftir kosningar, eftir að Samfylkingin tekur við. En samt hélt hún því fram að í minni tíð, í tíð Framsóknarflokksins í ríkisstjórn hefði verið hægt að bregðast við lánsfjárkreppunni sem alls ekki var hafin. Seðlabankastjóri hélt enga fundi með ráðherrum Framsóknarflokksins til að vara þá við hugsanlegu hruni bankanna, svo mikið er víst. En það þýðir ekki fyrir samfylkingarfólk að reyna að koma ábyrgðinni yfir á aðra. Það kemur mér reyndar ekki alveg á óvart að það sé reynt miðað við það innræti sem gjarnan hefur fylgt krötum í íslenskri pólitík  Svör við því hvar ábyrgðin liggur munu koma í framhaldi af þeirri vinnu sem nú er að fara í gang, þeirri rannsóknarvinnu og það verður skilað skýrslu eftir um það bil ár og þar getum við lesið allt um það og þurfum ekki að hafa fleiri orð um það hér. Svo er það hæstv. iðnaðarráðherra Össur Skarphéðinsson. Hann fór hér mikinn og var dálítið óheppinn að hann skyldi fara að tala um það þegar hann stóð á pöllunum og hrópaði á þingheim vegna breytinga á lögum um LÍN því það gerðist nefnilega einmitt á hans vakt þegar hann var umhverfisráðherra að það var hrópað og púað á hann af pöllunum þegar Alþýðuflokkur og Sjálfstæðisflokkur voru að breyta lögunum um LÍN námsmönnum mjög í óhag. Ég lýsi ánægju með það að hæstv. utanríkisráðherra nefndi það að fyrirtækin í landinu væru í kröppum dansi og það gefur mér þá von og trú að það eigi eitthvað að taka á málefnum fyrirtækjanna og kannski líka sveitarfélaganna sem eru í miklum erfiðleikum að geta rekið sig og eins og allir vita þá hafa þau mjög mikilvægu hlutverki að gegna í sambandi við alla nærþjónustu. Að síðustu, hæstv. forseti, vil ég segja að pólitíkin snýst mikið um samkeppnishæfni og þannig var það alla vega þegar Framsóknarflokkurinn var í ríkisstjórn að við lögðum mikla áherslu á samkeppnishæfni. Nú stöndum við frammi fyrir því að halda unga glæsilega fólkinu okkar í landinu. Um það mun pólitíkin snúast á 

Virðulegur forseti. Umræðurnar um vantrauststillöguna á ríkisstjórnina hafa nú staðið yfir í rúmar fimm klukkustundir. Ég hef hlustað grannt í dag og ég verð að viðurkenna að ég er ekki miklu nær um það út á hvað þessi vantrauststillaga gengur, hver rökstuðningurinn sé fyrir vantraustinu. Auðvitað vekur það athygli okkar að það er enginn rökstuðningur á pappírunum. En látum það liggja á milli hluta. 

Ábyrgð ykkar í hruninu.

breytir engu ...

Ábyrgð ykkar í hruninu.

Það breytir engu þó að ...

Forseti vill biðja hv. þingmenn um að gefa hljóð.

Það breytir engu þó að gammar úr Vinstri grænum hrópi hér og kalli  Það sem mér finnst hins vegar hafa skilað sér í þessari umræðu og vakti athygli mína var þegar hv. þm. Lúðvík Bergvinsson benti á hvað þessi tillaga þeirra væri í rauninni ólýðræðisleg vegna þess að hún gerir ráð fyrir því að það verði kosið fyrir áramót  Virðulegur forseti. Þetta tvennt hefur komið skýrt fram í dag, annars vegar hvað tillagan er ólýðræðisleg og hins vegar að það hefur enginn rökstuðningur komið fyrir því hvað hafi ranglega verið gert. Hins vegar hafa menn talað um skoðanakannanir og hvernig ríkisstjórnin standi í þeim. En það geta nú ekki verið rök fyrir kosningum. 
             Virðulegur forseti. Það er vissulega þannig að þessi þjóð á í ákveðnum vanda. Hún á í ákveðnum vanda vegna þeirrar stöðu sem upp er komin og það eru margir sem eiga um sárt að binda, fólk sem hefur tapað sparnaðinum sínum, fólk sem er að tapa vinnunni, fólk sem er að fá þyngri skuldabagga, fyrirtæki sem stefna í gjaldþrot. Þetta er vandinn sem við erum að glíma við og 

Lýðræðið er lausnin og þið óttist það.

Forseti vill biðja hv. þingmenn að gefa gott hljóð.

Virðulegi forseti. Það er einhver meiri háttar misskilningur hjá talsmönnum ríkisstjórnarinnar að tala um að það verði kosið á aðventunni nái tillagan fram að ganga. Það er einfaldlega þannig að nái hún fram að ganga þá er miðað við að það verði kosið um miðjan febrúar. Það er einu sinni þannig. Hæstv. ráðherra Kristján L. Möller sagði: „Hvað mundi hafa breyst ef Jón Magnússon væri félagsmálaráðherra í staðinn fyrir Jóhönnu Sigurðardóttur?“  En það er sagt hér af talsmönnum ríkisstjórnarinnar: „Við erum stödd í miðjum björgunarleiðangri.“ Við erum stödd i miðjum björgunarleiðangri og ég spyr: Er það þess vegna sem atvinnulífið er að fara í þrot? Er það þess vegna sem fjölmargar fjölskyldur sjá fram á að geta ekki haldið húsinu sínu? Hvaða björgun hefur ríkisstjórnin við því, hvaða hugmyndir, hvaða tillögur? Engar sem máli skipta og það er það sem skiptir máli og þess vegna þurfum við breytingu. Verðbólgan æðir áfram. Verðtryggðu lánin hækka og hækka, 18% stýrivextir Seðlabanka Íslands eru á góðri leið með að drepa allan eðlilegan atvinnurekstur í landinu. Hv. þm. Samfylkingarinnar Árni Páll Árnason, stuðningsmaður ríkisstjórnarinnar, talaði áðan um gjaldmiðilinn og sagði að gjaldmiðillinn leiddi til hæsta vöruverðs og lána í okkar heimshluta. Ég er sammála honum. Og hann sagði að um væri að ræða gjaldmiðil sem skapar skilyrði fyrir fjármagnseigendur til að mergsjúga atvinnulífið og heimilin í landinu. Ég er enn sammála hv. þingmanni.  Talsmenn ríkisstjórnarinnar segjast vera í björgunarleiðangri. Það er rangt. Ríkisstjórnin er á leiðinni að leiða nýjar hörmungar yfir þjóðina, því miður. Enn á ný á að taka dansinn í kringum flotkrónuna og láta óprúttna kaupahéðna hér sem erlendis ráða gengisþróun í landinu eins og einn hv. þingmaður stjórnarliðsins, Árni Páll Árnason, réttilega benti á. En það á enn á ný að stíga þennan vonlausa dans. Það á að stíga dansinn um ónýta gjaldmiðilinn sem hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir hefur ítrekað talað um. Það á að nota þá viðbjóðslegu hækju verðtryggingarinnar sem nú ógnar öryggi heimilanna í landinu. Nei, virðulegi forseti. Þetta er ekki björgunarleiðangur. Þetta er helför ráðþrota ríkisstjórnar að hagsmunum heimilanna í landinu. Það sem þarf að gera - af því að verið er að tala um og hæstv. utanríkisráðherra sagðist ekki hafa orðið var við neinar hugmyndir - það sem þarf að gera og það sem er brýnast að gera er að tengjast fjölþjóðlegum gjaldmiðli og það þarf að gefa upp á nýtt og það af sanngirni. 

Herra forseti. Okkur er öllum ljóst að sú ríkisstjórn sem nú situr er rúin trausti. Það bíða mikil verkefni fram undan bæði uppgjör við liðna tíð og líka uppbygging á nýjum grunni. Það gerist ekki á trúverðugan hátt nema Alþingi hafi fengið nýtt umboð frá kjósendum, frá almenningi í landinu. Þess vegna tel ég það skyldu ríkisstjórnar og Alþingis að boða til kosninga svo fljótt sem verða má, eins og þessi tillaga gerir ráð fyrir, og hér sitji ríkisstjórn í endurnýjuðu umboði. Þetta snýst um traust og þetta snýst um trúnað. Sú ríkisstjórn sem nú situr hefur hann ekki. Ég segi því já við þessari tillögu, herra forseti.

Virðulegi forseti. Að mörgu leyti hefur verið áhugavert að fylgjast með umræðunni í dag en ansi hefur hún verið rýr af hálfu þeirra sem til hennar efndu. Fullkomlega ábyrgðarlaust er að vera með eins lítt rökstuddan málflutning og kalla yfir okkur að eyða mikilvægum tíma þingsins í svona orðagjálfur. Við þessar aðstæður  Það sem við þurfum núna er að geta unnið áfram að þeim verkefnum sem unnið hefur verið að undanfarnar vikur og við þurfum að geta lokið verkefninu og við þær aðstæður skulum við taka ákvörðun um hvort við þurfum að efna til kosninga í landinu. En að etja Alþingi  
            

Virðulegi forseti. Hv. þm. Jón Gunnarsson kallar það orðagjálfur þegar leitað er eftir því af stjórnarandstöðunni að við njótum hér þess sem segir í 1. gr. stjórnarskrárinnar, þ.e. þingbundinnar stjórnar, þar sem þingið segir til um hvort það vill þola ríkisstjórnina eða ekki. Þetta er einn af þeim mikilvægu, lýðræðislegu hornsteinum sem við byggjum þjóðfélag okkar á. Þess vegna fer stjórnarandstaðan fram með þessum hætti. Þetta er ekki marklaust orðagjálfur. Við erum að nýta okkur þann lýðræðislega rétt, þá lýðræðislegu möguleika sem við höfum sem löggjafarvaldið til að koma frá ráðþrota, vonlausri ríkisstjórn. Ég segi já.

Herra forseti. Þegar mikinn vanda ber að höndum og áföll dynja á er mikilvægt að fólk standi saman. Þetta á bæði við um líf fjölskyldna og líf þjóðar. Ég vil ekki að við förum út í kosningabaráttu og kosningar núna og síst af öllu vil ég styðja tillögu sem er þannig gerð að ný framboð gætu komið fram.  
             Hluti lýðræðisins er sá að þingmenn fái að tala hér  Að lokum vil ég segja,  
            

Hvað segir hv. þingmaður?

Þingmaðurinn segir nei móti kosningu, á móti glundroða Vinstri grænna.

Forseti vill biðja hv. þingmenn um að gefa gott hljóð. Við erum að greiða atkvæði um tillöguna.

Virðulegi forseti. Það er verkefni stjórnvalda, sérstaklega kjörinna fulltrúa þjóðarinnar, næstu mánuði að vinna að endurreisn fjármálakerfisins og tryggja fjárhag heimila og fyrirtækja landsins. Það er verkefni stjórnvalda að sjá til þess að orsakir bankakreppunnar verði rannsakaðar og upplýstar og þáttur hvers og eins greindur og ábyrgð hans. Þannig að almenningi verði gert kleift að taka yfirvegaða ákvörðun í alþingiskosningum í kjölfarið og velja á milli stjórnmálaflokka sem hver um sig ber fram svar sitt og stefnu. Verkefni stjórnvalda er að virða réttarríkið og tryggja sanngjarna málsmeðferð og traustar upplýsingar. Samþykkt tillögunnar og þingkosningar nú munu færa vinnu stjórnvalda frá lausn á aðsteðjandi vanda yfir til baráttu um hylli kjósenda þar sem þjóðarhagur víkur fyrir flokkshagsmunum. Tillagan er fjarri því að vera tímabær og ég segi því nei.


             Virðulegi forseti. Umræðan í dag hefur dregið mjög skýrt fram að ekki eru aðrir kostir í stöðunni en núverandi ríkisstjórn. Umræðan sem hér hefur farið fram af hálfu stjórnarandstöðunnar hefur dregið fram að það eru engar tillögur, engar hugmyndir og engar lausnir. Í því ljósi, virðulegi forseti, getur meiri hlutinn ekki sagt annað en nei við tillögunni. Þannig að ríkisstjórnin geti haldið áfram að vinna úr því ástandi sem hér ríkir til að tryggja að heimilin og fyrirtækin komist skammlaust frá stöðunni sem nú er uppi. Ég tel að deginum hafi ekki verið vel varið í umræðuna sem hér fer fram vegna þess að nauðsynlegt er að nýta tímann vel og með fullri virðingu fyrir stjórnarandstöðunni, sem mér þykir vænt um, þá hefur hún ekki nýtt tímann vel í dag. 

Herra forseti. Tillaga sú sem hér er til atkvæða er um vantraust á ríkisstjórnina, þingrof fyrir áramót og kosningar fyrir miðjan febrúar. Við höfum rökstutt tillögu okkar. Hún er um vantraust á ríkisstjórnina. Við viljum að þjóðin fái að kjósa. Við viljum að lýðræðið virki. Sjálfstæðismenn, þar á meðal varaformaður flokksins, hæstv. menntamálaráðherra, hafa talað um að nú eigi að víkja flokkshagsmunum til hliðar. Það hljómar fallega. En hverjir skyldu nú víkja flokkshagsmunum til hliðar? Sjálfstæðisflokkurinn þorir ekki í kosningar. Þorir ekki að horfast í augu við þjóð sína. Því miður ætlar Samfylkingin að hjálpa honum við það og bjóða þjóðinni áfram upp á Sjálfstæðisflokkinn við völd eftir sautján og hálft ár og hélt ég þó að nóg væri komið. Ekki er eftir neinu að bíða með að hefja undirbúning að kosningum upp úr áramótum þannig að ný ríkisstjórn með þjóðina að baki sér 

Hvað segir þingmaðurinn?

Þingmaðurinn segir já.

Forseti vill biðja hv. gesti á þingpöllum að gefa góðan frið hér til starfa.

Hæstv. forseti. Fyrr við atkvæðagreiðsluna var sagt að hún snerist um traust og trúnað. Gagnvart hverjum? Gagnvart íslensku þjóðinni. Hvort eigi að trúa henni fyrir eigin örlögum, eigin framtíð. Þetta er atkvæðagreiðsla annars vegar um lýðræði og hins vegar um forræðishyggju. Jafnvel þótt forræðishyggja Sjálfstæðisflokksins og Samfylkingarinnar kunni að verða ofan á í atkvæðagreiðslunni er ég sannfærður um að þetta eru engin endalok. Það er að rísa í þjóðfélaginu alda. Lýðræðisleg alda sem mun feykja valdaflokkunum, Sjálfstæðisflokknum og Samfylkingunni úr valdastólum sínum.

Og þingmaðurinn segir?

Já.

Herra forseti. Valdstjórnin á Íslandi er hrædd. Stjórnarliðið á Alþingi er hrætt. Formaður þingflokks Samfylkingarinnar kveinkar sér jafnvel undan umræðum á Alþingi um störf og stefnu og framtíð ríkisstjórnarinnar. Dapurlegt hefur verið að heyra mótrök stjórnarliða við tillögunni og þeim verður best lýst þannig að menn reyna í örvæntingu að slökkva ljós annarra í þeirri von að þeirra auma tíra skíni þá ögn skærar. Við skulum gefa þjóðinni heimild til að kjósa sér nýja ríkisstjórn. Um miðjan febrúar eða upp úr því er rétti tíminn kominn. Ég skora á þá sem eftir eiga að greiða atkvæði að fylgja samvisku sinni og ég segi já.

Forseti verður að biðja gesti á þingpöllum að virða þær reglur sem gilda á Alþingi Íslendinga.

Virðulegi forseti. Við alþingismenn og hæstv. ríkisstjórn höfum verk að vinna til varnar og sóknar fyrir heimilin og atvinnulífið í landinu. Sjálfstætt Ísland. Við þolum enga bið, engar frátafir, engan verkkvíða, engan hengilmænuhátt. Spúlum dekkið, hv. þingmenn. Lítum upp. Keyrum vélina og setjum hrygg í málið, þótt í hnotskurn sé meiningin sögð til heilla íslenskri þjóð. Ég segi nei.

Herra forseti. Í umræðunum í dag hefur verið leitt í ljós að tillaga stjórnarandstöðunnar, eða réttara sagt hluti hennar, á engan rétt á sér. Glapræði væri við núverandi aðstæður að samþykkja hana. Ég segi nei.

Herra forseti. Skútan er strand og skipstjórinn og stýrimenn hans missa allir réttindin. 

Hæstv. forseti. Það er lýðræðislegur réttur þingmanna í stjórnarandstöðu að bera fram vantrauststillögu á ríkisstjórn. Við núverandi aðstæður styður innan við helmingur þeirra sem lýsa yfir stuðningi við núverandi ríkisstjórnarflokka ríkisstjórnina. Ef þetta er ekki dómur um að ríkisstjórnin standi ekki undir verkum sínum þá veit ég ekki hvað er dómur um það. Ég segi já.