Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Forseti. Ég hef á þskj. 335 leyft mér að flytja þáltill. ásamt þeim þm. Guðmundi H. Garðarssyni, Sverri Hermannssyni, Lárusi Jónssyni og Friðjóni Þórðarsyni um könnun á atvinnu- og efnahagslegum áhrifum takmarkana á fiskveiðum Íslendinga. Þáltill. er svo hljóðandi: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta gera ítarlega könnun á atvinnu- og efnahagslegum áhrifum þess, ef farið verður að tillögum fiskifræðinga um að þorskveiðar Íslendinga í ár verði takmarkaðar við 250 þús. smál. Enn fremur verði könnuð áhrif þess, ef farið verur að tillögum þeirra um viðgang helstu fiskstofna á næstu árum.“ Það má heyra á till. að það er nokkuð langt um liðið síðan við lögðum hana fram, en ýmissa hluta vegna hefur hún ekki komið á dagskrá fyrr en nú. Það má segja, að nokkur umr. hafi farið fram í þessa átt á síðustu dögum, en samt tel ég að full ástæða sé til þess að flytja till. Grg., sem henni fylgir, er svo hljóðandi, með leyfi forseta: „Undanfarin ár hafa farið fram miklar umr. um veiðiþol fiskstofna innan hinnar nýju 200 mílna fiskveiðilögsögu Íslands. Árvisst hafa fiskifræðingar látið frá sér fara aðvaranir um að ýmsir mikilvægir fiskstofnar væru ofveiddir og að grípa yrði til veiðitakmarkana. Flestir, sem til þekkja, eru sammála um nauðsyn þess að einskis megi láta ófreistað í þeim efnum að afstýra því að fiskstofnanir séu ofnýttir. Hins vegar greinir menn á um hvar draga skuli mörkin. Fara þar ekki alltaf saman skoðanir þeirra, er starfa í sjávarútvegi, og sérfræðinga. Nú liggur fyrir tillaga frá fiskifræðingum um róttækan niðurskurð á þorskveiðum á yfirstandandi ári. Um er að ræða að leyfilegur hámarksafli þorsks verði 250 þús. smálestir, en á s. l. ári var þorskaflinn 330 þús. smálestir. Þá lögðu fiskifræðingar til að þorskafli yrði 270 þús. smálestir. Verði farið að þessari og öðrum tillögum sem fiskifræðingar gera og hníga í sömu átt, mun það hafa gífurleg áhrif á efnahagslega afkomu þjóðarinnar. Án ítarlegrar athugunar er erfitt að gera sér grein fyrir áhrifum þessara aðgerða á útgerð, fiskiðnað og afkomu þess fólks er í þessum atvinnugreinum starfar, auk almennra áhrifa á atvinnu- og efnahagslíf landsmanna í heild. Ljóst er þó, að fjórðungs niðurskurður á veiðum mikilvægasta fiskstofnsins, þorsksins, hlýtur að hafa í för með sér stórfelld samdráttaráhrif í atvinnu- og efnahagslífinu. Engir útreikningar né áætlanir liggja fyrir um stærð þess vanda sem þjóðin stendur frammi fyrir ef farið verður að tillögum fiskifræðinga. Er því lagt til að slíkir útreikningar eða áætlanir verði gerðar hið fyrsta. Án framangreinds mats er þess vart að vænta að gerð verði viðhlítandi grein fyrir því, hvernig vinna beri að lausn þess gífurlega vanda sem verður í atvinnu- og efnahagsmálum í nánustu framtíð verði farið að tillögum fiskifræðinganna. Með tillöguflutningi þessum eru flm. ekki að leggja dóm á tillögur fiskifræðinga í fiskveiðimálum Íslendinga.“ Það liggur nú fyrir hvaða takmarkanir verða gerðar á þessu ári og að ekki verður farið að tillögum fiskifræðinganna um þorskveiðina. En jafnforvitnilegt er eftir sem áður, að þessi könnun fari fram og menn geri sér grein fyrir orsökum og afleiðingum. Umræður leikmanna um takmarkanir og stjórnun fiskveiða markast oft fremur af tilfinningahita og trúarsannfæringu og stundarhagsmunum en raunsæi og köldum staðreyndum. Þarna mætast oft óskhyggja og veiðigleði fiskimannsins, bjartsýni útgerðarmannsins og eðlileg varfærni vísindamannsins, þar sem fiskifræðingurinn er. Fiskifræðin er ung vísindagrein og á við marga óvissuþætti að glíma. En við höfum búið fiskifræðinga okkar góðum tækjum og búnaði og þeir eru vel menntaðir. Óneitanlegt er, að það eru þeir sem gerst vita hvert stefnir um þróun fiskstofnanna, og það verður ekki annað sagt en að vel hafi til tekist þar sem ráðum þeirra hefur verið fylgt. Við getum því ekki leyft okkur þann munað að horfa fram hjá skoðunum þeirra, þótt svör þeirra við spurningum okkar séu ekki endilega þau, sem þægilegust eru hverju sinni, og þau, sem við helst vildum fá. Það er fólkið úti á ströndinni, sem allt sitt á undir svipulum sjávarafla, sem hefur mestar áhyggjur af því, sem fram undan er í fiskveiðum okkar, og á mestra hagsmuna að gæta. En mörkuð stefna hefur mikil áhrif um afkomu þjóðarinnar allrar. Því verðum við að gera okkur glögga grein fyrir beinum og óbeinum áhrifum þeirra tillagna, sem uppi eru, og þeim ákvörðunum, sem teknar verða um veiðitakmarkanir og á hvern hátt megi draga úr neikvæðum áhrifum þeirra á afkomu fiskimanna, fiskvinnslufólks og útgerðar og fiskvinnslufyrirtækja fiskibæjanna úti á ströndinni og þjóðarbúsins alls. Stjórnun fiskveiðanna verður að stefna að hámarksnýtingu og verðmætasköpun úr þeim afla sem á land berst, en framtíðarmarkmiðið hlýtur að vera hámarksafrakstur allra fisktegunda. Það er óhætt að segja það, að nú á tímum allra þeirra upplýsinga og alls þess upplýsingastreymis, sem fram fer í þjóðfélaginu, sé full ástæða til að fólkið, sem býr úti á ströndinni og á allt sitt undir sjávaraflanum, verði upplýst um ekki bara þær ákvarðanir, sem teknar verða, heldur og um líklegar afleiðingar þeirra. Það er ekki nóg að stjórnvöld ein sitji inni með vitneskjuna um líklegar afleiðingar ákvarðana sinna, heldur verður það fólk, sem þetta varðar, líka að hafa vitneskjuna og gera sér grein fyrir hvað fram undan er.



Herra forseti. Ég vil gera hér nokkra grein fyrir till. sem við erum þrír flm. að, auk mín hv. þm. Gunnlaugur Stefánsson og Sighvatur Björgvinsson. Þessi þáltill. fjallar um það að fara þess á leit við ríkisstj. að hún felli niður og lækki leyfisgjöld af litlum fólksbifreiðum. Í till. er gert ráð fyrir að bifreiðum, sem í eru vélar með rúmmál sprengirýmis minna en 1600 cm3, verði 50% leyfisgjaldið alveg fellt niður og lækkað um 25% af bifreiðum með vélar þar sem sprengirými er á bilinu 1601–3000 cm3. Af bifreiðum með stærri vélar verði gjöld óbreytt. Hugmyndin að baki þessari till. er sú, að nú þegar olíuverð fer stöðugt hækkandi verði reynt að gera fólki auðveldara að eignast sparneytnar bifreiðar en nú er. Ýmsir hafa sagt við mig, eftir að þessi till. kom fram hér á þingi, að það hefði verið eðlilegra, um leið og lækkuð væru og niður felld þessi gjöld, að lögð yrðu hærri gjöld á stórar bifreiðar á móti. Þetta tel ég mjög vanhugsað, einfaldlega vegna þess að með hækkandi bensínverði hækka raunverulegir skattar á eigendum stórra bifreiða mjög mikið, og það er hin eiginlega skattlagning sem fram kemur í þrepum ef litið er á stærð bifreiðanna. Þannig tel ég að eigendur stórra bifreiða hér á landi séu nú nægilega skattlagðir, ekki þurfi að bæta þar á. Einnig hefur verið bent á það, að hér hefði þurft að fara þá leið sem Danir fóru í sambandi við skattlagningu á bifreiðum, þ. e. a. s. skattleggja þær eftir þunga. En sú leið hefur gefist misjafnlega, einfaldlega vegna þess að innflytjendur bifreiða hafa leikið þá leiki að flytja þær inn með sem allra minnstum aukatækjum, þannig að þær hafa oft og tíðum komist niður í lægri tollflokka, en síðan hefur þessum tækjum verið komið fyrir í bifreiðunum eftir að þær voru komnar til landsins á lágu tollunum. Þetta mál tel ég vera mikið hagsmunamál fyrir alla þá sem hug hafa á því að spara í rekstri bifreiða sinna. Ég vil benda á að undanfarin ár hefur verið flutt hingað til lands mikið magn af bifreiðum sem varla geta flokkast undir það að vera gæðabifreiðar eða bifreiðar í háum gæðaflokkum. Þetta veldur því að þessar bifreiðar hafa mjög fljótt orðið úreltar og hafa þannig kannske skapað beint eða óbeint meiri erfiðleika en ástæða hefði verið til. Með þessari till., ef hún nær fram að ganga, eru meiri líkur á því að almenningur geti keypt sér vandaðar litlar bifreiðar, sem endast þá betur en hinar sem eru ódýrari í dag. Ég held að enda þótt ríkissjóður kunni að verða fyrir nokkru skakkafalli vegna niðurfellingar á þessu leyfisgjaldi, þá sé nú fram undan veruleg tekjuaukning hjá ríkissjóði vegna hækkana á bensíni, því að ég hef ekki orðið var við að ríkissjóður ætli að taka til sín minna bensíngjald en hann hefur gert að undanförnu að hundraðshluta til, þannig að tekjuaukning ríkissjóðs á næstu mánuðum vegna bensín- og olíuhækkana verður mjög veruleg. Þarf ekki að fara um það mörgum orðum hve miklar tekjur ríkissjóður hefur af innflutningi fólksbifreiða og rekstri þeirra almennt. Ég vil benda á að í grg. með till. eru nefnd tvö dæmi um tekjur ríkissjóðs af innflutningi á bifreiðum. Í fyrra tilvikinu er dæmi um bifreið sem í er vél með minna sprengirými en 1600 cm3, en undir það flokkast nær allar litlar bifreiðar sem fluttar eru til landsins. Bíll af þessari gerð, sem kostar frá framleiðanda 2985 dollara eða tæplega 3000 dollara, sem jafngildir 960 þús. ísl. kr. miðað við gengið eins og það var 23. febr. s. l., kostar kominn á götu hér í Reykjavík rúmlega 3.4. millj. og þá er ryðvörn ekki talin með. Tekjurnar, sem ríkið fær af þessari bifreið, eru í fyrsta lagi tollur 982 þús. kr., í öðru lagi leyfisgjald 546 þús. kr. og í þriðja lagi söluskattur, sem nemur 457 þús. kr. Þetta þýðir að ríkið fær í sinn hlut tæplega 2 millj. kr. af bifreið sem kostar 3.4. millj. Ef leyfisgjaldið yrði hins vegar fellt niður af þessari stærð bifreiða yrði verð til kaupanda hér í Reykjavík 2 millj. 894 þús. kr. Hitt dæmið fjallar um bifreið þar sem sprengirými vélar er á bilinu 1601–3000 cm3. Í þessum flokki eru miðgerðir m. a. af amerískum bifreiðum og stærri gerðir af japönskum bifreiðum sem fluttar eru hingað til lands. Ef við tökum kostnaðardæmið og tekjur ríkissjóðs af þessum bíl, þá lítur dæmið þannig út að hann kostar frá framleiðanda 5000 dollara eða 1.6 millj. ísl. kr. Til kaupanda í Reykjavík yrði verðið hins vegar 5.4. millj. kr. og ríflega það. Af þessari bifreið hefur ríkið eftirtaldar tekjur: tolla tæpa 1.6 millj., leyfisgjald 876 þús. kr. og söluskatt 747 þús. kr. Til ríkisins greiðir því kaupandi þessarar bifreiðar raunverulega 3.2. millj. kr. Ef hins vegar leyfisgjaldið af þessari tegund og þessum stærðarflokki yrði lækkað um 25%, eins og gert er ráð fyrir í till., þá yrði verð bifreiðarinnar um 5 millj. kr. í stað tæplega 5.5 millj. Þá er ráð fyrir því gert að í öðrum stærðarflokkum, þ. e. a. s. bifreiðum sem eru stærri en þær sem um er fjallað í till., yrði engin breyting. Hins vegar þarf að kanna mjög vandlega bifreiðar sem notaðar eru í atvinnuskyni, t. d. sendiferðabifreiðar þar sem rúmtak vélar fer eftir burðarþoli. Ég skal ekki lengja mál mitt um þessa till., herra forseti, en ég held að jafnvel mætti ganga lengra í lækkunarátt á sparneytnum litlum bílum sem fluttir eru hingað til lands, ef það mætti verða'hvatning almenningi til þess að kaupa fremur bifreiðar sem eru sparneytnar og eyða litlu bensíni, heldur en bifreiðar, sem eyða miklu bensíni. Það er augljóst að þetta hlýtur að vera þjóðarbúinu mjög hagkvæmt. Þetta dregur úr innflutningi á bensíni hingað til lands og sparar okkur þar með gjaldeyri, og auk þess mætti vænta þess, að þessi breyting gæti komið því fólki til góða sem í dag hefur annaðhvort ekki ráð á því að kaupa sér nýjar bifreiðar vegna fjárhagsörðugleika eða þá að það treystist ekki til þess einfaldlega vegna þess að þær eru ekki nægilega góðar.



Herra forseti. Ég verð að játa að þessi till. kom mér lítils háttar á óvart þegar ég sá hana á borðinu mínu. Það má alls ekki skilja mig svo að ég sé að svo stöddu að mæla gegn þessari till. Þetta er sjónarmið út af fyrir sig, að gera hóflega sparneytnar bifreiðar aðgengilegri fyrir almenning, og í því er að sjálfsögðu viss búmennska. Hitt tel ég þó í fljótu bragði eðlilegra, að reyna að halda niðri verði á bensíni og skattleggja þá fremur nýja bíla á móti heldur en láta eldsneytið bera skattheimtuna uppi. Það verður auðvitað að afla tekna og þetta er ein aðferðin. En ég held nú, eftir því sem mál hafa þróast í seinni tíð varðandi olíu- og bensínverð, að það sé alveg óhjákvæmilegt að fara að taka til athugunar fyrr en seinna hvort ekki verði að breyta innheimtuaðferðum ríkisins og skattlagningu á þetta eldsneyti. Það er ekki hóf á því verði sem orðið er á þessari vöru, og ég held að það sé mjög brýnt að taka á vandamálinu með mikilli einbeitingu. En það er annar bílaflokkur, sem ég tel að sé enn þá meiri ástæða til að athuga hvort er ekki í röngum tollflokki, heldur en þessir litlu bílar, og þar á ég við jeppana. Jeppar eru óhóflega dýrir, og það er svo sem ekkert við því að segja um þá bíla, sem fara til sportmennsku, og þá bíla, sem menn veita sér sem sérstakan lúxus þó að þeir séu dýrir, og töluvert af jeppunum er þannig notað. En ég vil minna á það, að jeppar eru nauðsynleg tæki til atvinnurekstrar, gersamlega óhjákvæmileg tæki til atvinnurekstrar, t. d. við landbúnað, og ég lít svo á að það hafi verið mjög slæmt verk hjá fyrrv. ríkisstj. þegar hún breytti tollflokkun á jeppum. Ég stóð í þeirri meiningu þegar ég átti þátt í þeirri afgreiðslu, að það væri ætlun fjmrh. að finna form fyrir undanþágur á jeppatollinum þar sem um bifreiðar, sem tvímælalaust væru nauðsynlegar til atvinnurekstrar, væri að ræða. Og ég tel ástæðu, þegar þetta mál verður skoðað í n., til þess að ganga úr skugga um hvort ekki væri unnt að hnika þarna einhverju til, vegna þess að verðmunur á jeppum - þar á ég við raunverulega jeppa, en ekki gervijeppa - og fólksbílum er orðinn geysilega mikill og vandaðir jeppar orðnir ókaupandi fyrir bændur, þó að þeir séu gersamlega tilneyddir atvinnurekstrar síns vegna og aðstæðna að eiga slíka bíla.



Herra forseti. Aðeins örstutt. - Ég vil þakka hv. þm. Páli Péturssyni þessar undirtektir og taka undir með honum, að í þessu sambandi þarf að skoða sérstaklega þennan flokk sem hann tilgreindi í tölu sinni, þ. e. a. s. jeppabifreiðar. Þær hafa staðið fyrir utan fólksbílaflokkinn síðan breyting var gerð á tollalögum, og ég get fallist á að það þurfi að athuga það mál gaumgæfilega. Hins vegar vænti ég þess, að menn geti almennt orðið sammála um nytsemd og gagnsemi þeirrar till., sem hér er lögð fram, og að hún geti fengið nokkuð skjótan framgang, og ég teldi eðlilegast, ef hæstv. forseti samþykkti, að hún færi til allshn. að þessari umr. lokinni.



Herra forseti. Við Ólafur Björnsson höfum leyft okkur að flytja hér á Alþingi till. til þál. um endurskipan varnarmálanefndar utanrrn. Þessi þáltill. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að fela utanrrh. að endurskoða varnarmálanefnd utanrrn. á þann hátt að fulltrúum frá samtökum launþega, vinnuveitenda og sveitarfélaga á Suðurnesjum verði tryggð aðild að nefndinni.“ Þannig hljóðar till. og síðar fylgir henni grg. Eins og öllum hv. þm. er kunnugt skipar utanrrh. varnarmálanefnd til að fara með og fylgjast í umboði hans og þá náttúrlega Alþingis að nokkru leyti líka með samskiptum við bandarísk stjórnvöld vegna framkvæmdar varnarsamningsins um veru bandaríska setuliðsins á Keflavíkurflugvelli. Þessi n. hefur verið skipuð fyrst og fremst embættismönnum sem hafa aðsetur hér í Reykjavík. Þessi till. gengur aftur á móti út á það að fulltrúum þeirra aðila, sem mikilla hagsmuna eiga að gæta í samskiptum við bandarísk stjórnvöld vegna veru hersins á Keflavíkurflugvelli, verði tryggð aðild að nefndinni með fullum réttindum. Þá er hér fyrst og fremst átt við samtök launþega, vinnuveitenda og sveitarfélaga á Suðurnesjum. Það hlýtur að liggja í augum uppi, eins og oft hefur komið í ljós hér á Alþ., að fólkið, sem býr í nágrenni Keflavíkurflugvallar, hefur mikilla hagsmuna að gæta um það, hvernig málum er raunverulega skipað á Keflavíkurflugvelli. Má benda á að fjöldi fólks á Suðurnesjum vinnur jafnan á Keflavíkurflugvelli, í öðru lagi, að sveitarfélög hafa orðið að leggja út í nokkurn kostnað vegna bandaríska setuliðsins á Keflavíkurflugvelli og einnig að þola ýmsan kostnað vegna ýmiss konar rasks, sem ekki er endurgreitt, vegna þeirrar starfsemi sem fer fram á Keflavíkurflugvelli, og síðast, en ekki síst, að nokkur atvinnufyrirtæki á Suðurnesjum veita þjónustu á Keflavikurflugvelli sem rétt er að taka tillit til að einhverju leyti þegar þessi mál eru til umr. Það má segja að varnarmálanefnd sé nokkurs konar hreppsnefnd á Keflavíkurflugvelli, og það hefur oft verið gagnrýnt og sú gagnrýni komið fram hér í þingsölum. Ef hv. þm. bregða sér suður á nes verða þeir fljótt áskynja um það, að sú gagnrýni er hávær að samráð um skipan mála á Vellinum við þá aðila, sem mál snerta sérstaklega, eru ósköp lítil oft og tíðum. Það má t. d. benda á það mál sem hefur verið í deiglunni að undanförnu hér á þingi, olíumengunarmálin, að þrátt fyrir það að vilji sveitarfélaga hafi verið mikill til að eitthvað yrði gert í olíumengunarmálunum til úrbóta fyrir mörgum árum tókst aldrei að koma málinu fram, m. a. vegna þess að það voru engin bein tengsl á milli hagsmunaaðila á Suðurnesjum og þeirra sem ákvarðanirnar áttu að taka, og þá á ég við varnarmálanefnd utanrrn. Málið kom að vísu ekki til kasta Alþingis í tillöguformi fyrr en nú þennan vetur, og því reynir nú fyrst á hvað Alþ. getur gert í málinu. Þetta vildi ég benda á til að undirstrika nauðsyn þess að þessi till. nái fram að ganga á þessu þingi. Svo er einnig hitt, að samskiptin við bandarísk stjórnvöld vegna hersins á Keflavíkurflugvelli, meðan hann er hér, verða að vera í stöðugri endurskoðun. Það hlýtur að segja sig sjálft varðandi það fólk, sem býr í nágrenni við jafnmikinn flugvöll og Keflavíkurflugvöllur er og býr við alla þá flugumferð sem um þann flugvöll fer, að af slíkri umferð hlýtur að stafa nokkur hætta umfram það sem önnur sveitarfélög í landinu þurfa að setja sig í. Það eru til nokkrar skýrslur með frásögnum um það að hætta hefur verið á ferðum þegar flugvélar á vegum hersins á Keflavíkurflugvelli í æfingaflugi og áætlunarflugi hafa nærri verið búnar að valda slysum. Það hlýtur að segja sig sjálft að þetta svæði er í nokkurri hættu vegna nágrennis við þennan alþjóðlega flugvöll. Síðast, en ekki síst, er spurt: Hverjir eru ábyrgir ef eitthvað kæmi upp sem ylli þarna stórtjóni vegna nágrennis við flugvöllinn? Um þetta hefur oft verið spurt, en aldrei fengist svör. Hitt er rétt, að varnarmálanefnd fjallar í mörgum tilfellum um þessi mál að nokkru leyti, a. m. k. hvað snýr að hernum og þeirri umferð sem herinn stjórnar um Völlinn. Þess vegna tel ég rétt og eðlilegt að fulltrúum þessara aðila, sem ég hef nefnt, verði gefinn kostur á að fá sæti í þessari nefnd sem fer með þessi mál á Keflavíkurflugvelli. Herra forseti. Ég held að ekki beri brýna nauðsyn til að hafa fleiri orð um þetta mál. Það er einfalt í sniðum. Þetta tel ég vera sjálfsagt lýðræðis- og réttindamál gagnvart því fólki sem þarna býr. Við þekkjum það að málin varðandi samskipti við herinn hafa oft verið í brennidepli og kannske stundum valdið ágreiningi. En ég held að það þurfi ekki að valda neinum ágreiningi, sérstaklega með tilliti til þess hvað þm. bera hagsmuni lýðræðisins heitt fyrir brjósti, að þessari einföldu breytingu verði komið á. Nú felur þessi till. í sér að Alþingi álykti að fela utanrrh. að gera þessa breytingu, enda er það hann sem skipar þessa nefnd. Nú er utanrrh. fjarstaddur, því miður, þannig að hann er ekki hér til að gefa eina eða aðra yfirlýsingu um það, hvernig honum líst á málið. Eigi að síður skiptir það ekki meginmáli, heldur skiptir það meginmáli að Alþ. sameinist um þessa beiðni og að þessi beiðni verði síðan framkvæmd ef Alþ. fellst á hana. Að lokum, herra forseti, legg ég til að umr. verði frestað og málinu vísað til utanrmn. Alþingis.



Herra forseti. Á þskj. 417 hef ég leyft mér ásamt hv. 8. landsk. þm. að flytja till. um könnun á vissum þáttum heilbrigðisþjónustunnar með tilliti til hugsanlegs sparnaðar og bættrar þjónustu. Upphaf tillgr. er svo hljóðandi: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að hlutast til um að fram fari könnun á skipulagi og virkni neðangreindra þátta heilbrigðisþjónustunnar: 1. heimilislækninga og heilsuverndar, 2. sérfræðilæknisþjónustu, 3. þjónustu við sérstaka sjúklingahópa, 4. rekstrar sjúkrahúsa, 5. öldrunarþjónustu og endurhæfingar.“ Svo sem fram kemur í grg. með till. er hún efnislega svipuð till. sem við Sverrir Bergmann læknir, þá varaþm. Framsfl., fluttum á 97. löggjafarþinginu. Þeirri till. var vísað til ríkisstj. En okkur finnst fullkomin ástæða til að flytja þessa till. nú vegna þess að ýmsar aðstæður hafa breyst hér síðustu árin. Við væntum þess, að með bættu skipulagi og breyttu vægi megi ná betri árangri í heilbrigðisþjónustunni en við nú búum við. Heilsuvernd og heimilislækningar eru fyrsta atriðið sem við leggjum til að farið sé gaumgæfilega ofan í saumana á. Til heilbrigðismála fara nú um 7.5% af okkar þjóðartekjum, þ. e. um 30–40 milljarðar kr. árlega. Það er því þjóðhagslega mjög mikilvægt að þessu fjármagni sé vel varið. Að vernda heilsuna hlýtur að vera hið mikilvægasta verkefni heilsugæslunnar. Hún á að gæta heilsunnar, vernda einstaklinginn gegn líkamlegum og andlegum sjúkdómum. Það er miklum mun auðveldara og ódýrara og þar að auki affarasælla fyrir einstaklinginn að fyrirbyggja heldur en að fresta aðgerðum uns sjúkdómar hafa grafið um sig. Til þessa verkefnis, þ. e. heilsuverndarinnar, notum við þó ekki nema um 1% af því fjármagni sem heilbrigðisþjónustan fær til afnota í dag. Þá er það og viðurkennt að fullkomin og vel skipulögð heimilislæknaþjónusta er árangursrík og forðar fjöldamörgum frá því að þurfa að leggjast inn í sjúkrahús. Á undanförnum árum hefur verið undirbúin mikil umbót á heilsuvernd og heimilislæknaþjónustu í þessu landi með byggingu heilsugæslustöðva. Gallinn er þó sá að svæði, þar sem um 60% landsmanna búa, hefur að mestu leyti orðið út undan í þessu efni. Þess vegna verða þær umbætur, sem þannig fást, takmarkaðar. Það er alveg augljóst að það er til hagsbóta fyrir alla landsmenn að aukin áhersla verði lögð á að bæta heilsuvernd og aðstöðu til nýtísku heimilislækninga hér á þéttbýlissvæðunum þar sem meiri hluti landsmanna býr. Fyrr þarf ekki að búast við því að allir landsmenn geti notið sjúkrahúsvistar þegar þeir þurfa þess með. Í sept. s. l. var haldin ráðstefna á vegum Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar í Alma Ata í Sovétríkjunum um heilsuvernd og heimilislæknaþjónustu. Ráðstefnu þessa sóttu fulltrúar frá 134 þjóðum, þ. á m. frá Íslandi. Í ályktun ráðstefnunnar, sem er alllöng, segir m. a., lauslega þýtt: „Ríkisstjórnir bera ábyrgð á heilsufari þegnanna, sem aðeins er hægt að hafa í lagi með viðunandi heilsufars- og félagslegum aðstæðum. Markmið ríkisstjórna og alþjóðasamtaka ætti að vera það, að um aldamótin byggju allar þjóðir heims við heilsufar er gerði þeim fært að lifa fjárhagslega og félagslega eðlilegu lífi. Heimilislæknaþjónusta er lykillinn að þessu marki.“ Helstu flokkar heilsuverndar eru þessir: Mæðravernd og vernd ungbarna og smábarna. Þessi málaflokkur hefur verið vel ræktur hjá okkur á fjöldamörgum undanförnum árum og áratugum og er vafalaust ein meginorsök þess að við búum nú við gott heilsufar í landinu og lifum lengur en aðrar þjóðir. Þar að auki er skólaeftirlit, íþróttaeftirlit, atvinnusjúkdómaeftirlit og vinnuvernd. Þetta allt saman eru mjög mikilvægir þættir sem miklu fjármagni þarf í framtíðinni að verja til. Þar að auki koma svo áfengis- og tóbaksvarnir, fíkniefnavarnir, ýmiss konar félagsráðgjöf og sjón- og heyrnarvernd, og fleira mætti upp telja. Þessi upptalning gefur okkur þó hugmynd um hið geysiþýðingarmikla verkefni heilsuverndarinnar. Verkefnin eru þar að auki síbreytileg vegna breyttra þjóðfélagshátta og vegna breyttrar þekkingar og neysluvenju þjóðarinnar. Enn eitt verkefni heilsuverndar, sem hefur vaxandi þýðingu, en vanrækt hefur verið hjá okkur, er heilbrigðisfræðsla. Framfarir í fjölmiðlun hafa skapað geysimikla möguleika til þess að gera fólki grein fyrir heilbrigði og hollustuháttum, fræða það um skaðsemi vissra hluta og gagnsemi annarra. Útvarp og sjónvarp gætu, ef rétt væri á haldið, orðið mikilvirk tæki til eflingar heilsu landsmanna og þannig stuðlað að bættu lífi og bættum fjárhag. Það er hörmulegt að sjá glæsilegar auglýsingar til hvatningar um neyslu á vöru sem vitað er að betra væri að neyta ekki, í stað þess að kynna hollustuhætti með slyngum auglýsingum í þessum hinum sömu fjölmiðlum. Varðandi þau verkefni heimilislæknisins að vera ráðgjafi og trúnaðarmaður fjölskyldunnar um heilsufar heimilisfólksins hefur það sýnt sig á undanförnum árum, að slíkur aðili veitir heimilinu nauðsynlegt öryggi og fráhvarf frá heimilislæknunum niður í fjölmennar miðstöðvar er vafasöm umbót. Þetta þarf að rannsaka gaumgæfilega og m. a. kynna sér reynslu annarra þjóða í þessum efnum. Nú er aukinn áhugi hjá okkur á heimilislækningum og nokkur fjöldi ungra lækna er í framhaldsnámi í þessum fræðum. Ætti slíkt að geta orðið til heilla fyrir heilbrigðisþjónustu okkar ef við berum gæfu til að skapa þessum starfsmönnum viðunandi aðstöðu. Varðandi 2. lið till. okkar, þ. e. um sérfræðitæknisþjónustu, er full ástæða til að rannsaka á hvern hátt mætti nýta sérfræðingana betur, t. d. hvort störf þeirra ættu að fara fram eingöngu á spítölum og göngudeildum þeirra og enn fremur á heilsugæslustöðvum úti á landi, á hvern veg mætti skipuleggja ferðir þeirra út um dreifbýlið. Það ætti að vera mun auðveldara nú heldur en áður var og vafalaust hægt að gera mjög miklar umbætur einmitt á þessu sviði. Um 3. liðinn, þjónustu við sérstaka sjúklingahópa, má segja hið sama. Göngudeildir sjúkrahúsa geta unnið mun mikilvægara verkefni á þessu sviði en þær hafa gert hingað til ef þeim væri sköpuð betri starfsaðstaða. Enn fremur er ærið verkefni að leita eftir því, hvernig rannsókn og lækning þeirra, sem búa úti á landinu, verði tryggð á þessu sviði. Breyttir atvinnuhættir, ný efni og fleira veldur því, að flokkar vissra sjúkdóma stækka nú og eiga fyrir sér að stækka. Við þessu verður að finna svar og tryggja að sérfræðingar og aðstaða sé fyrir hendi til hjálpar þessu fólki. 4. þáttur till. okkar, þ. e. rekstur sjúkrahúsa, er sá hinn fjárfrekasti, mikilvægur rekstur, flókinn og ýmsar leiðir á því sviði færar. Þar ætti þess vegna raunsæ rannsókn hæfra sérfræðinga að geta leitt til umbóta sem vonandi leiddu til enn betri þjónustu og e. t. v. hægari útgjaldaaukningar en ella. Við dveljum um 1200 þús. daga árlega í sjúkrahúsum. Mikill þjónustu- og kostnaðarmismunur er á sjúkrahúsdvöl í þessu landi okkar eftir því á hvaða heilbrigðisstofnun dvalið er, og væntanlega gæti aukin samvinna og sparnaðaráhugi gefið hvað bestan árangur á þessu sviði. Þótt viðurkenna verði að aukin skipulagning á þessu sviði gæti leitt til enn hærri kostnaðar á legudag á dýrustu sjúkrahúsunum, þá er það þó víst að nýtingin ætti að aukast enn þá meira en kostnaðaraukningunni nemur. Talið er að við eigum nægan rúmafjölda af almennum sjúkrarúmum. En ýmsa hópa vantar tilfinnanlega rúm, t. d. bæklunarsjúklinga og langlegudeildir fyrir aldraða sem vantar hér á Reykjavíkursvæðinu. Miðað við mannfjölda ætti að vera nægur rúmafjöldi úti á landi, og væri verðugt verkefni að athuga hvort ekki mætti létta á sjúkrahúsunum hér á höfuðborgarsvæðinu með aukinni starfsemi sjúkrahúsa úti á öðrum svæðum landsins. Án efa mundi könnun sem þessi ná til þess, hvort annað rekstrarform kynni að vera heppilegra á sjúkrahúsum en það sem hér er, t. d. hvort ríkið ætti að reka öll sjúkrahúsin eða hvort heilbrigðisráð kjördæma ættu í framtíðinni að vera stjórnunaraðili og fjárhagslega ábyrg fyrir rekstri sjúkrahúsanna þannig að hvert kjördæmi greiddi kostnaðinn af sínum sjúklingum, í þriðja tagi, hvort lífeyrissjóðir gætu í framtíðinni tekið í vaxandi mæli þátt í kostnaðinum við sjúkrahúslegu, og í fjórða lagi, hvort hugsandi væri að félög heilbrigðisstétta tækju að sér að einhverju leyti rekstur sjúkrahúsa. Endurhæfing og þjónusta við aldraða, síðasta atriðið í till. okkar, gegnir þeirri sérstöðu að hafa lengst af verið rekin að verulegu leyti á vegum félagasamtaka. Þessar greinar eiga það sameiginlegt að hafa verið í meira fjársvelti en aðrir þættir heilbrigðisþjónustunnar og eiga það einnig sameiginlegt að aukning þjónustuþarfar hefur þar vaxið hraðar en á öðrum sviðum. Þetta byggist m. a. á því að meðalaldur okkar hækkar stöðugt og öldruðum fjölgar þess vegna, og það hefur sýnt sig við rannsóknir að þeir, sem eru 60 ára og eldri, þurfa fjórum sinnum meiri læknisþjónustu heldur en þeir sem eru á aldursskeiðinu 20–60 ára, Þess vegna þarf sannarlega rannsóknar við á því, hvað beri að gera til þess að á þessu sviði verði bætt úr bæði fjárþörf og e. t. v. framkvæmdur hagkvæmari rekstur. Flm. ætlast til þess, að það verði sérfræðingar lærðir í heilsuhagfræði sem geri þá könnun sem hér er lögð áhersla á að framkvæmd verði. Ég legg til, herra forseti, að till. þessari verði við frestun umr. vísað til allshn.



Herra forseti. Ég vil lýsa yfir fyllsta stuðningi við þessa ágætu till. Hér er komið inn á mál sem hefur of lengi legið í láginni að mínu mati, þ. e. að gera ákveðna könnun á þessum þáttum heilbrigðisþjónustunnar sem er að allra mati eitt þýðingarmesta í okkar þjóðfélagi. Það er mikilvægt, sem stendur í 1. gr. laga um heilbrigðisþjónustu, að allir landsmenn skuli eiga kost á fullkomnustu heilbrigðisþjónustu sem á hverjum tíma eru tök á að veita til verndar andlegri, líkamlegri og félagslegri heilsu. Mitt mat er að stigið hafi verið mjög mikilvægt spor þegar lög um heilbrigðisþjónustu voru sett 1973. Þar með var náð vissum mikilvægum áfanga í okkar heilbrigðislöggjöf, og í þeim lögum tel ég að kaflinn um heilsugæslustöðvarnar eða heilsugæsluna hafi verið mjög mikilvægur, ekki síst fyrir skipulag þessara mála úti um landið. Það vakti athygli mína þegar þessi lög voru á lokastigi, á ráðstefnu sem haldin var á vegum heilbrrn. um þessi lög, að eitt af því, sem höfundar laganna lögðu mikla áherslu á eða töldu að væri eitt af stærri vandamálunum í sambandi við meðferð heilbrigðismála, var að heimilislæknar væru vart fáanlegir lengur. Kennsla í heimilislækningum hafði fallið niður í Háskóla Íslands og þessi grein var sem sagt í mjög slæmu ástandi. Það var talað um það í sambandi við þessi nýju lög um heilbrigðisþjónustu, að eitt af því mikilvæga, sem þyrfti að koma í verk, væri einmitt að efla þessa kennslu við Háskóla Íslands og reyna að hefja heimilislækningar upp á það svið að þær væru metnar jafngildar og aðrar greinar fyrir þá lækna eða læknanema sem í námi væru hverju sinni, svo að heimilislæknar yrðu alltaf fáanlegir. Sem betur fer hefur þetta þokast í rétta átt, eins og hv. flm. nefndi áðan. En þetta er eitt af þeim vandamálum sem þeir, sem búa úti um landið, finna fyrir. Það er þessi mikli læknaskortur sem á að vissu marki orsakir að rekja til skorts á heimilislæknum. Ég get tekið undir allt það, sem flm. sagði hér áðan, og vil leggja sérstaka áherslu á t. d. þáttinn í sambandi við sérfræðiþjónustuna. Með uppbyggingu heilsugæslustöðvanna víðs vegar um landið skapast grundvöllur fyrir að nýta þá sérfræðiþekkingu sem sérgreinalæknar búa yfir, sem starfa í meira þéttbýli og við sjúkrahúsin, - nýta þá sérfræðiþekkingu miklu betur víðs vegar um landið í heilsugæslustöðvum. En þetta kostar skipulag og þetta er einn af þeim þáttum sem er nauðsynlegt að kanna. Ég hef oft í umr. um þessi mál á ráðstefnum sveitarfélaga deilt á það, að ekki skuli hafa verið komið í verk að setja reglugerðir samkv. lögum um heilbrigðisþjónustu. Það liggur ljóslega fyrir að það hafa fáar eða nær engar reglugerðir verið settar í sambandi við þessi lög, þrátt fyrir það að í flestum greinum laganna er gert ráð fyrir að settar verði reglugerðir um meðferð málsins eða um útfærslu á lögunum. Þetta er mjög bagalegt að því er varðar skipulag ekki síst heilsugæslustöðvanna og innra starf þeirra. Það gleður mig sannarlega að heyra að hæstv. heilbrrh. er nú með þetta á vinnslustigi, og ég vonast til að það líði ekki langur tími þangað til þessar reglugerðir sjá dagsins ljós. En eigi að síður vil ég nota þetta tækifæri til þess að árétta það sérstaklega, að ég tel að það þurfi að taka lögin sjálf um heilbrigðisþjónustuna nú þegar til endurskoðunar og ekki hvað síst þann þáttinn sem snýr að fjárhagshlið þeirra, þannig að það verði gerð ítarleg skoðun á skiptingu kostnaðar eða rekstrarformi heilsugæslunnar í landinu. Ég tel að þessi till., sem hér er til umfjöllunar, komi inn á þetta svið að nokkru leyti. Og það rökstyður það einnig, sem þar kemur fram, að þessi mál þurfa öll miklu ítarlegri skoðun. Það er alveg öruggt mál, ég þori að fullyrða það, að hægt er að spara gífurlega fjármuni í sambandi við heilbrigðisþjónustuna almennt ef hún er betur skipulögð og er byggð á raunhæfri könnun sem farið er fram á í sambandi við þessa þáltill. Og það er einmitt eitt mesta gildi tillögunnar, að hún ætlast til þess að gerð sé fagleg könnun á allri heilbrigðislöggjöfinni eða heilbrigðisþjónustunni í landinu. Þetta vantar. Þegar er verið að ræða um fjárlagagerð og taka ákvarðanir um fjármagn til heilbrigðisþátta almennt, þar sem þarf að fjalla um þessi mál, þá er einmitt skortur á upplýsingum í sambandi við meðferð mála mjög tilfinnanlegur. Og ég vil sérstaklega undirstrika það sem kom fram í ræðu hv. frsm. till., að það er nauðsynlegt að þeir, sem koma til með að annast þessa endurskoðun, séu sérfræðingar af réttri gerð.



Herra forseti. Þessi þáltill., sem við hv. 4. þm. Reykn. flytjum hér, var kynnt fyrir hæstv. heilbr.- og trmrh. áður en við fórum af stað með hana og okkur er kunnugt um að á sumu af því, sem við förum fram á hér að verði athugað, er raunar byrjuð athugun nú þegar. Hins vegar vil ég taka undir með hæstv. ráðh. að það er vissulega nauðsyn á því að lög um heilbrigðisþjónustu séu í stöðugri endurskoðun. Það þarf ekki annað en líta á það að 67 milljarðar kr. fara til þessara mála á fjárl. yfirstandandi árs. Gefur því auga leið að það hljóta að vera einhvers staðar þeir pyttir, sem slíkir fjármunir fara í, sem hægt væri að endurskoða í sparnaðarátt. Ég vil hins vegar aðeins drepa á örfá atriði, sem ég vil fara öllu lengra út í heldur en hv. þm. Oddur Ólafsson, og nefna þá fyrst heimilislækningar. Það var ósköp eðlilegt mál, að fyrir fáum árum væri forgangsverkefni í uppbyggingu heilbrigðisþjónustunnar að koma á heilsugæslustöðvum úti um landsbyggðina, því að þegar sú ákvörðun var tekin var ástandið víða á landsbyggðinni þannig að það fengust ekki læknar til starfa á stórum hlutum landsins, þrátt fyrir það að á Íslandi eru fleiri læknar á íbúa heldur en í nær öllum löndum öðrum í heiminum. Ástæðan var hins vegar fyrst og fremst sú, að starfsaðstaða lækna úti á landi var hörmulega léleg. Hún var svo léleg, að læknum var boðið að koma í lélegan læknisbústað með engar rannsóknaraðstæður, með engan tækjabúnað, og standa að öllu leyti sjálfir undir öllum rekstrarkostnaði sem að þjónustunni laut. Þetta var mönnum, sem nýskriðnir voru út úr skólum, algerlega um megn. Þeir höfðu ekkert fjármagn til þess að koma á nokkurri viðhlítandi þjónustu meðal íbúa læknishéraðanna. Til allrar hamingju er þetta mál núna á miklu skárra stigi og læknaskortur á landsbyggðinni er t. d. ekki mjög tilfinnanlegur á þessum vetri. Enn þá er þó töluvert mikið starf óunnið við uppbyggingu heilsugæslustöðva á landsbyggðinni. En næsta skrefið í þessum efnum hlýtur náttúrlega að vera að leita til þéttbýlisins, og það er alveg augljóst, að heimilislæknisþjónustan hér á Reykjavíkursvæðinu er aldeilis óviðunandi og það er vissulega tími til kominn að reyna að skipuleggja þau mál betur, en sumt af því skipulagi hlýtur að verða kostnaðarsamt. En víða má leita hagræðis. Það þarf ekki alltaf að byggja stórar hallir. Það er stundum hægt að koma málunum á skynsamlegan rekstrargrundvöll án þess að til stórkostlegs kostnaðar komi. Um annað atriði, sem er í þáltill., þ. e. sérfræðilæknisþjónustuna, vil ég fyrst tala um landsbyggðina. Heilsugæslustöðvarnar veita aðstöðu að verulegu leyti til þess að sérfræðileg læknisþjónusta komist í nokkuð gott lag í mörgum læknishéruðum. En hún er ekki komin það enn þá, jafnvel þótt stöðvarnar séu komnar. Þarna er einhver meinbrestur í enn þá. Og allt kostar þetta sjálfsagt peninga. En það kostar líka peninga að senda sjúklinga úr læknishéruðunum til Reykjavíkur og láta þá bíða hér langtímum saman eftir þeirri þjónustu sem undir sömu kringumstæðum væri hægt að fá í héraði á miklu ódýrari hátt. Sérfræðilæknisþjónustan hér í Reykjavík er einnig mjög í molum. Ég vonast til þess, ef þessi rannsókn fengi góðan byr, að þá kæmi í ljós hvort ekki mætti auka sérfræðiþjónustuna á göngudeildum spítalanna og útbúa göngudeildirnar með meira húsrými en þær hafa nú og með meiri starfskrafti og tækjabúnaði. Reyndar er tækjabúnaðurinn oftast fyrir hendi í sjúkrahúsunum. Út úr því kæmi, að ég held, ódýrari þjónusta og betri þjónusta, ef hægt væri að auka þennan þátt. En þetta er vissulega hvort tveggja þarft að rannsaka. Um 4. lið till. okkar, þ. e. rekstur sjúkrahúsanna, þá komum við þar að afskaplega merkilegum þætti ef við athugum rekstur sjúkrahúsa hér á Reykjavíkursvæðinu. Þrjú stór sjúkrahús eru rekin hvert fyrir sig alveg sjálfstætt og samvinna milli þeirra er hörmulega lítil. En svo kemur eitt sem er nokkuð skringilegt. Við tvö sjúkrahúsin, þ. e. Borgarspítalann og Landspítalann, fara greiðslur við annað þeirra fram með ákveðnum daggjöldum, þ. e. við Borgarspítalann, - svipað er reyndar með Landakotsspítalann, - en hjá Landsspítalanum var þetta afnumið fyrir rúmu ári. Nú þarf vissulega að athuga á þessu eina ári, sem Landspítalinn hefur verið rekinn á annan hátt hvað þetta snertir heldur en Borgarspítalinn, hvort hagkvæmari rekstur hefur komið út úr Landspítalanum við að breyta þessu greiðsluformi til sjúkrahúsa. En svo er um Landakot líka að segja, að sá spítali er að sumu leyti rekinn á sama formi og spítalar voru allra fyrst reknir hér á landi og reyndar í Evrópu á öldinni sem leið. Skyldi nú ekki vera komin nokkur reynsla af því rekstrarformi á áratugum og næstum því árhundruðum svo að við gætum borið saman þessi þrjú rekstrarform, sem ég vil segja að séu á hinum stóru spítölum hér í Reykjavík? Ég vil ekki gerast dómari yfir neinum af þessum formum, en það þarf að rannsaka þau með tilliti til þess, á hvern hátt rekstrarformin verða hagkvæmust og hvernig þjónustan kemur best út úr þeim. Við vitum það með spítalana, að það er töluvert mikil vöntun á sérdeildum við íslenska spítala. En sjúkrarúmfjöldinn er fullkomlega sambærilegur við það sem gerist í nágrannalöndum okkar þegar á heildina er lítið. Um síðasta liðinn, þ. e. 5, ætla ég ekki að ræða neitt hér. Ég gerði það nokkuð á fundi í Sþ. fyrir tveimur dögum þó að langt væri liðið á dag og flestir þm. væru farnir úr sal. En þeir, sem hafa áhuga á að athuga það, sjá það síðar í þingtíðindum. Ég vil svo að endingu taka undir sjónarmið hv. 5. þm. Vesturl. um rekstur heilsugæslustöðva. Þar vantar okkur reglugerð enn þá og þar þurfum við að taka til hendi til þess að koma rekstri heilsugæslustöðvanna á eðlilegan grundvöll. Reyndar er nú þegar nokkurt starf unnið í þessu máli, og ég vona að það verði áfram. Hins vegar hef ég persónulega mjög ákveðnar skoðanir um hvernig í heild eigi að reka þessar stöðvar. En það er annað mál.



Herra forseti. Aðeins örfá orð vegna ummæla hv. þm. Braga Níelssonar. - Það er ekki sérlega auðvelt að bera saman kostnað á milli hinna einstöku rekstrarforma. Það liggur a. m. k. ekki í augum uppi, vegna þess að þjónustan er afar mismunandi, mismunandi mikil göngudeildarþjónusta og mismunandi mikið af dýrum læknabúnaði og dýrum deildum, geislunarlækningar t. d. sem kosta miklu meira en annað o. s. frv., o. s. frv. Mig langar þó til að upplýsa það, vegna þess að við höfum vitneskju um rekstrarkostnað Landspítalans um langa tíð annars vegar og Borgarspítalans hins vegar, að eftir að Landspítalinn hætti að vera rekinn með daggjöldum núna í eitt ár eða liðlega það, þá sýnir það sig að rekstrarkostnaður hans vex miklu minna en Borgarspítalans, hlutfallslega miklu minna. Gæti það bent til þess, að það væri rétt að hugleiða í alvöru þann möguleika að hætta við daggjaldaformið og fara yfir í beinar fjárveitingar, eins og nú á sér stað um ríkisspítalana. - Þetta vildi ég að kæmi fram í tilefni af orðum hv. þm.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. - Ég lít svo á að hér sé hreyft mjög merku máli og yfirgripsmikið er það vissulega, það fer ekki á milli mála. Ég sé ekki betur en í þessari till. sé stefnt að aðgerðum sem gætu haft fyrirbyggjandi áhrif og áhrif í þá átt að auka hagræðingu og bæta skipulag í heilbrigðisþjónustunni. Það er auðvitað öllum ljóst að þarna eru gífurlegir hagsmunir í húfi, bæði beint fjárhagslegir fyrir samfélagið, en einnig hlýtur aukin hagræðing og bætt skipulag að gefa vonir um betri þjónustu við einstaklingana, m. a. vegna þess að við höfum ekki ótakmörkuð fjárráð til að sinna þessum málaflokki frekar en öðrum. Þess vegna er hætta á því, ef ekki er vel og skipulega að þessum málum staðið, að vissir þættir verði út undan og bókstaflega ekki hægt að sinna þeim. Ég held því að þessi till. og samþykkt hennar gæti verið mjög gagnleg. Hæstv. ráðh. benti réttilega á að þessi mál eru stöðugt í athugun að vissu marki. Ég hygg þó að það sé full ástæða til að gera, líkt og tillögumenn leggja til, alveg sérstakt átak á þessu sviði. Það hefur aðeins verið vikið hér að þörf á því að endurskoða lög um heilsugæslu og heilbrigðisþjónustu. Það er mjög sennilegt að þess sé þörf. Á allra síðustu árum hafa verið unnin stórvirki í að byggja upp aðstöðu til bættrar heilbrigðisþjónustu víðs vegar um landið, bæði í mesta þéttbýlinu og ekkert síður og kannske alveg sérstaklega hefur verið gert stórátak víðs vegar um landið. Og þetta er nr. a. gert samkv. sérstökum lögum þar að lútandi. Nú er þetta auðvitað allt í miðjum klíðum og eftir að vinna mikið í byggingarmálum á þessu sviði. En strax þegar farið er að reka þessar stofnanir - víða er þarna um nýjan rekstur að ræða - koma upp ýmis atriði í sambandi við rekstur þeirra sem ekki er víst að menn hafi séð fyrir þegar löggjöf var sett um þetta efni og hafist handa um uppbygginguna, svo að einnig þar kann að vera þörf á að taka til hendi um endurskoðun í ljósi þeirrar reynslu sem fengin er. Það er eftirtektarvert ef menn líta yfir málatilbúnað á Alþ., hversu það er með gerólíkum hætti hvernig mörg þingmál verða til. Það er raunar eðlilegt og út af fyrir sig mjög æskilegt. Núna t. d. á þessu þingi er á ferðinni alveg nýr flokkur mála sem við höfum ekki séð áður, a. m. k. ekki neitt í líkum mæli og nú. Það eru hugmyndir um alls konar rannsóknir sem Alþ. taki sér fyrir hendur, hlutverk sem það hefur ekki áður sinnt í slíkum mæli, að rannsaka fyrirtæki, atvinnurekstur og ýmislegt þess háttar. Ég hef áður lýst því, að ég er yfirleitt andvígur þessari hugmynd eins og hún er fram sett hér, álit að Alþ. eigi að halda sig við löggjafarstarfið og við það að skipuleggja þjónustu hins opinbera við landsfólkið og skipta því sem til skipta er, sem tekið er til sameiginlegra þarfa þjóðarinnar, og skal ég ekki fara frekar út í það. Svo eru ákaflega mörg mál sem liggja fyrir þessu þingi, um annaðhvort niðurfellingu á alls konar gjöldum ellegar um bein og aukin útgjöld til ýmissa hluta. Þetta eru vitanlega allt mál sem samkv. eðli sínu hlýtur að þurfa að skoða vel, og síst er ég að hafa á móti því. Hins vegar tek ég slíkum málatilbúnaði jafnan með nokkurri varúð. Ég held að það séu ein 10 þingmál um niðurfellingu gjalda á hinu og þessu. Sjálfur hef ég tekið þátt í að flytja eitt slíkt mál, um breyt. á lögunum um niðurfellingu á tollum af tækjum vegna öryrkja. Ég held að það séu önnur 10 sem eru um beina aukningu útgjalda til vissra pósta, fyrir utan það sem tekin eru fyrir stærri mál. Ég á hér við þau smærri sem beint eru um að auka útgjöld að teknir séu fyrir heilir málaflokkar, eins og t. d. gert var á síðasta fundi þegar talað var fyrir víðtækri till. um vegagerðina. Þetta eru mál sem ég álít að menn þurfi alltaf að athuga vandlega, því að tekjur og gjöld verða að standast á. En svo er í þriðja lagi, og sem betur fer er sá flokkur mála nokkuð stór, þar sem þm. leitast við að brjóta upp á atriðum eins og hér er um að ræða, takast á við verkefni til aukinnar hagræðingar, skipulagningar o. s. frv. eða brotið er upp á nýjum þýðingarmiklum málum á jákvæðan hátt. Ég vil að lokum árétta það, að ég tel það skynsamlegast alveg tvímælalaust, að gert sé sérstakt átak í þá stefnu sem felst í þeirri till. sem hér er til umr., og ætla að af því gæti margt gott leitt, væntanlega bæði sparnaður, eða eins og 1. flm. orðaði það: gæti stuðlað að því að minnka útgjaldaaukninguna sem alltaf verður í málaflokkum eins og þessum, og svo beinlínis stórbæta þjónustuna.



Herra forseti. Ég vildi aðeins þakka hæstv. heilbrrh. fyrir góðar undirtektir undir þessa till. svo og þeim öðrum þm. sem hafa talað hér. Mér þykir vænt um þær undirtektir sem till. fær, og ég hef þá trú að ef gengið verður af röggsemi í þessa könnun, þá geti hún orðið til nokkurra umskipta í bæði þjónustu og kostnaði við heilbrigðisþjónustuna í landinn.



Herra forseti. Ég hef ásamt hv. þm. Ellert B. Schram og Lárusi Jónssyni leyft mér að leggja fram þáltill. um nýja aðferð við áætlanagerð sem hljóðar svo: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að beita sér fyrir því að „núllgrunns áætlanagerð“ verði tekin upp sem viðast við gerð rekstrar- og fjárhagsáætlana hjá opinberum fyrirtækjum og stofnunum“. Í upphafi grg. með þessari þáltill. er tekið fram að þessi till. sé komin til m. a. vegna stefnuyfirlýsingar Sjálfstfl. um efnahagsmál, sem kom út nú eftir áramótin, fyrir nokkrum vikum, en þar stóð m. a., með leyfi forseta: „Fjárveitingar á fjárl. verði árlega endurskoðaðar frá grunni og uppskurður gerður á ríkisbákninu“. Sífellt koma fram nýjar og nýjar hugmyndir er varða opinbera stjórnsýslu og hagræðingu í opinberum rekstri. Ástæðurnar eru margar og eðlilegar, ekki síst vegna þess að menn leita eftir nýjum aðferðum úr einkarekstrinum og reyna að færa þær síðan yfir til rekstrar ríkisins og annarra opinberra aðila. Varðandi ríkisreksturinn er ástæða til að benda á að starfsmönnum íslenska ríkisins hefur fjölgað þrisvar sinnum meira á undanförnum árum en landsmönnum í heild. Þá má jafnframt benda á að það hafa komið fram ýmsar efasemdir um að aukin fjárframlög og tilkostnaður í ríkisrekstrinum skili sér í raun með betri þjónustu. Ef bornir eru saman einkareksturinn og opinberi reksturinn, þá viðurkenna menn almennt að aðhaldið í einkarekstrinum er allt annað og þar eru kröfur eigenda miklu meiri mn skilvirkni fjármagnsins og vinnuaflsins og annarra framleiðsluþátta. Það má geta þess, að við kynslóðaskipti í einkafyrirtækjum fer fram meiri háttar hagræðing og uppstokkun á fyrirtækjunum sem nánast gerist aldrei í opinbera rekstrinum. Þegar nýjar opinberar stofnanir eru settar á laggirnar er þeim oftast ætlað það sem kalla má eilíft líf. Það eru engin ákvæði yfirleitt í lögum slíkra stofnana um hve lengi þær eiga að starfa. Stundum er tilgangurinn ekki einu sinni skýr, og það kemur sjaldan fyrir að hann sé endurskoðaður eða spurt hvort ástæða sé til að breyta til. Ekki er heldur spurt að því, hvort markmiðinu sé náð sem að var stefnt í upphafi þegar viðkomandi stofnunum var komið á laggirnar, né heldur er spurt að því, hvort við gætum leyst þá starfsemi af hólmi með öðrum og betri hætti vegna breyttra aðstæðna eða nýrrar tækni í þjóðfélaginu. Einstaka sinnum er þó spurt hvort við séum að gera hlutina rétt, en nánast aldrei hvort við séum að gera réttu hlutina og ég undirstrika að á þessu tvennu er mikill munur. Meðal þeirra nýju stjórnunarhugmynda, sem hafa verið kynntar hér á landi og geta komið til greina í opinbera rekstrinum, eru markmiðabundin stjórnun, kerfisbundnar kostnaðarlækkunaráætlanir, en hvort tveggja hefur verið kynnt hér á landi. Ég ætla ekki að fara frekar út í að lýsa þessum aðferðum. En í þriðja lagi vil ég nefna þá sem helst ber á um þessar mundir og er í tísku jafnt austan hafs og vestan, en það er svokölluð sólarlagsaðferð sem er notuð víða, en hún byggist á því að fjárframlögum er veitt fyrst og fremst til verkefna, en ekki stofnana, og það er tekið fram við slíkar samþykktir að þær skuli aðeins gilda í ákveðinn tíma. Að þeim tíma loknum, sem er kannske 1–4 ár, falla fjárframlögin niður af sjálfu sér. Þetta er auðvitað gert til þess að snúa sönnunarbyrðinni við, til þess að styrkja stöðu þeirra, sem starfa við fjárveitingavald, gagnvart þeim, sem sækja á um aukið fjármagn til þeirrar starfsemi sem þeir vinna við, og er ákaflega mikilvægt atriði. Og það er atriði sem ekki einungis íslenska fjárveitingavaldið á við að glíma, heldur er þetta alþjóðlegt fyrirbrigði. „Núllgrunns áætlanagerð“, - ég skal viðurkenna það fyrstur manna að þetta er ekki fallegt heiti, enda er nú til skoðunar í málnefndinni hvort ekki er hægt að finna annað og betra orð yfir þetta, - þessari tækni er lýst í grg. með till. En áður en,ég lýsi henni frekar þykir mér rétt að fara nokkrum orðum um hvernig hefðbundin fjárlagagerð fer fram hér á landi. Í fyrsta lagi gerist það þannig, að fengnar eru tillögur frá stofnunum og fyrirtækjum hins opinbera og þær eru sendar viðkomandi fagráðuneyti. Í þessum frumáætlunum er fyrst og fremst tekið mið af starfseminni eins og hún var á síðasta ári. Síðan er beðið um það sem kallað er magnaukning í samræmi við óskir stjórnendanna. Loks er spáð um verðbólgu næsta árs, og þeim verðhækkunum sem búist er við, er bætt við. Fagráðuneytin gera síðan stundum aths. við þessar frumáætlanir og stundum ekki, en þær ganga að lokum til fjárlaga- og hagsýslustofnunar sem reyndar um árabil hefur ekki risið nema undir hálfu nafni. En sú stofnun sker síðan niður till. áður en fjvn. menn fá þær til sín. Og það er nánast síðan starf fjvn. að snurfusa þær till. Það eru álíka mikil áhrif, sem fjvn. hefur, eins og múrarinn sem er við húsbyggingu þar sem er verið að byggja steinhús, það er að múra í mestu misfellurnar á sjálfri aðalbyggingunni. Stofnanir með sérstakan aðskilinn fjárhag komast sjaldan í kast við löggjafann og reyna þess vegna að hafa hljótt um sig og gera það sama í dag og þær gerðu í gær, nema þegar þær þurfa á einhverjum sérstökum fjárstuðningi að halda. Þá er auðvitað sýnt fram á slíkt með alls konar þrýstiaðgerðum, svo sem blaðamannafundum og öðru slíku. Allt er þetta alkunnugt. Hér er auðvitað verið að lýsa þessum framgangi í afskaplega grófum dráttum og reynt að mála sterkum litum. Ég held þó, að í þessu séu fleiri en eitt og fleiri en tvö sannleikskorn. Þegar svo ríkisstj. þurfa að skera niður fjárl., eins og stundum hefur verið gert og bæði vinstri og hægri stjórnir hafa staðið að, þá er gripið til þess ráðs að beita svokölluðum flötum niðurskurði, t. d. 10% eða 15% niðurskurði, svo að dæmi séu nefnd, og þá á slíkur niðurskurður sér stað alls staðar í gegnum kerfið án tillits til mikilvægis einstakra verkefna eða rekstrar. Venjulega svara síðan stjórnendur fyrirtækja og stofnana þessu með því að slá á frest ákveðnum nauðsynlegum aðgerðum, svo sem viðhaldi húseigna, þannig að í raun og veru er aðeins verið að fresta hlutum, fresta útlátum, en í raun er þetta enginn sparnaður. Það má meira að segja sýna fram á það, að í vissum tilvikum, þegar skorið er niður með þessum hætti, dettur skilvirkni stofnana niður miklum mun meira. Við getum t. d. tekið það ef fjármagn stofnunar, sem hefur fastráðinn mannafla, er skorið verulega niður, við skulum segja um 15–20%, þá er auðvitað engum sagt upp, en þetta getur orðið til þess að stofnunin sé gerð gersamlega óvirk að öðru leyti en því, að þeir, sem þar starfa, geta sótt laun sín einu sinni í mánuði. Slíkar niðurskurðaraðgerðir eru þess vegna algerlega úreltar, þó að oftast sé til þeirra gripið. Það er rétt að gera sér ljóst að gerð fjárhagsáætlana fer auðvitað mest eftir formlegri stöðu þeirra sem að þeim vinna. Frá sjónarhóli handhafa fjárveitingavalds eða æðstu stjórnenda eru dæmigerðustu vandamálin þessi: 1. Fjárbeiðnir stofnana og deilda eru hærri en það fjármagn sem er til ráðstöfunar, og í fjárbeiðnum kemur ekki fram hvort draga megi úr eða sleppa einhverjum hluta þeirrar starfsemi innan deildarinnar sem fjármagna á. 2. Erfiðleikar eru á því að færa langtímamarkmið yfir í framkvæmda- og fjárhagsáætlanir, enda er markmiðssetningin og áætlanagerðin ekki samtengd. 3. Ekki eru kannaðar nægilega ítarlega ólíkar leiðir til að framkvæma einstök verkefni. 4. Erfitt er að tengja beint saman fjárhagsáætlun og þær framkvæmdir sem koma á til leiðar með ráðstöfun fjármagnsins. Frá sjónarhóli framkvæmda- og rekstrarstjóra má nefna hins vegar eftirfarandi vandamál: 1. Fjárhagsáætlanir eru jafnan í stórum dráttum endurtekning á áætlun fyrra árs, eins og ég lýsti áður. 2. Ekki eru möguleikar á því að gera í sjálfri fjárhagsáætluninni nægjanlega grein fyrir meiri háttar verkefnum stofnunarinnar. 3. Stærsti hluti starfseminnar er ekki tekinn til endurskoðunar sökum þess að ekki er innbyggður í kerfinu hvati til hagræðingaraðgerða stjórnenda einstakra stofnana og deilda. 4. Ekki kemur nægjanlega skýrt fram, hvernig meta má framlag kostnaðar deilda eða stofnana til árangurs af einstökum verkefnum. 5. Óþarflega mikið er um sundurliðun talna í kostnaðartegundir. 6. Stundum er gerð fjárhagsáætlunarinnar annars vegar og ákvörðunartaka um áætlunina í heild hins vegar alveg aðskitin, þ. e. a. s. fjárhagsáætlunin verður nánast formsatriði. 7. Lokaákvarðanir æðstu stjórnenda eru ekki byggðar á undirbúningsvinnu undirmanna sökum þess hve erfitt er að nota undirbúningsvinnuna sem grundvöll fyrir ákvörðunartökunni. 8. Kerfið er talið leiða af sér óréttlátar og handahófskenndar ákvarðanir, eins og ég minntist á hér áðan, þegar um flatan niðurskurð er að ræða, annaðhvort vegna yfirlýsingar ríkisstj. og Alþ. eða vegna þess að tekið er þannig á málum af hendi fjárlaga- og hagsýslustofnunarinnar. Eitt einkenni á „núllgrunns áætlununum“ er það, að með þeim er hægt að raða verkefnunum í forgangsröð og áherslan hvílir fyrst og fremst á verkefnum, en ekki á stofnunum. Í fjármálakerfi okkar eins og annarra þjóða er vaxandi skilningur á þessu atriði ef ná á einhverri raunverulegri stjórn á þessum hlutum. Þannig er nú t. d. farið með ýmsa ráðningarsamninga við opinbert starfsfólk. Það er ráðið til ákveðinna verkefna um tímabundið skeið. Því miður virðist erfitt sums staðar að halda þessu kerfi úti, en alla vega lýsir það þó vilja löggjafans. Ég nefni dæmi eins og í Þjóðleikhúsinu og Orkustofnun til merkis um það hve erfitt hefur verið að láta kerfið verka í raun. Þórður Sverrisson framkvæmdastjóri Stjórnunarfélagsins hefur ritað um „núllgrunns áætlanagerð“ og byggir sína ritgerð á gögnum sem safnað var í Bandaríkjunum, en ég átti þess kost, þegar ég var þar staddur s. l. sumar, að eiga viðtöl við menn sem störfuðu við slíkar áætlanagerðir og þar sá ég hvernig þetta fór fram. Í viðtölum mínum við þessa aðila kom fram, að þeim þótti a. m. k. fyrst um sinn sem of mikið væri af pappírsvinnu í sambandi við þessa nýju tækni, en þegar fram í sótti töldu þeir að þessi tækni væri til mikilla bóta. Sá maður, sem hér á landi varð fyrstur til að kynna þessa hugmynd, var Björn Friðfinnsson núv. fjármálastjóri Reykjavíkurborgar, en hann kynnti þessa hugmynd á ráðstefnu sem haldin var fyrir rúmu ári. Hann hefur síðan flutt erindi um þetta mál fyrir opinbera starfsmenn, og ég vil leyfa mér, ef hæstv. forseti leyfir, að fara hér með smákafla úr þeirri ræðu, en hann er á þessa leið: „Núllgrunns áætlanagerð eða grunnstigs áætlanagerð (á ensku Zero Base Budgeting) er nýjung í gerð fjárhagsáætlana sem nú er víða efst á baugi í opinberri stjórnsýslu. Aðferðin er upprunnin hjá bandaríska fyrirtækinu Texas Instruments. Fyrirtækið hafði vaxið mjög ört, en skipulagslítið frá bílskúrsiðnaði til risavaxins iðnreksturs á sviði rafeindatækni og annarra greina háþróaðrar iðnframleiðslu. Fyrirtækið átti í örðugleikum vegna minnkandi arðsemi þegar stjórnunarfræðingur að nafni Peter Phyrr var fenginn til þess að vera rekstrarráðgjafi fyrirtækisins. Hann lagði til að beitt yrði í enn ríkari mæli markmiðsbundinni stjórnun, kostnaðarlækkunaráætlunum, nákvæmu fjárfestingarmati og fleiri þekktum aðferðum, en hann bætti athyglisverðum þætti við, sem hann kallaði núllgrunns áætlanagerð (Zero Base Budgeting). Hugsunin að baki þessari síðast töldu aðferð er að sigrast á þeim göllum sem samfara eru hefðbundinni áætlanagerð og við allir þekkjum. Tekin eru útgjöld yfirstandandi árs, bætt er við þau einhverjum verðbólgustuðli og síðan er gerð tillaga um viðbótarhækkun vegna nýrra verkefna eða aukinnar mannaflaþarfar. Síðan er prúttað um viðbótarhækkunina við þá aðila sem eiga síðasta orðíð um fjárhagsáætlunina, og niðurstaðan verður venjulega eitthvað minni aukning en beðið er um. Árangurinn fer svo eitthvað fram úr áætlun, og þá er stökkið minna þegar kemur að áætlanagerð næsta árs og viðbótin fæst samþykkt á endanum sem hluti nýrrar viðbótarbeiðni. Það, sem er athyglisvert í þessari hefðbundnu viðureign, er að það er einungis rætt um viðbótina, en enginn nefnir þau útgjöld sem fyrir eru. Eru þau yfirleitt nauðsynleg? Peter Phyrr lét breyta þessu. Stjórnendur hverrar deildar eða stofnunar urðu að réttlæta það, að yfirleitt bæri að veita til þeirra einhverju fé. Síðan urðu þeir að skilgreina lágmarksþarfir sínar og þar næst að gera grein fyrir því, hvaða viðbótarárangri þeir gætu náð með aukningu fjárframlaga umfram lágmarksfjárveitingu. Þessu var síðan skipt niður í ákvörðunarpakka sem síðan voru bornir saman innbyrðis og metnir með hliðsjón af því heildarfjármagni, tækjum, húsnæði, mannafla o. s. frv., sem til ráðstöfunar var. Markmið hverrar deildar voru grandskoðuð og metin og það kannað hvort þau samrýmdust þeim viðhorfum sem stjórn fyrirtækisins hafði á hverjum tíma. Í stuttu máli náðist mjög mikill árangur hjá Texas Instruments, sem nú stefnir hratt að því markmiði að verða eitt af stærstu fyrirtækjum heims. Það hefur nú þróað enn nýja útgáfu af fjárhagsáætlunar- og stjórnkerfi sínu sem það byggir á samspili þeirra aðferða sem ég hef áður nefnt. Peter Phyrr skrifaði grein um „núllgrunns áætlanagerð“ í tímaritið Harvards Business Review árið 1970 og greinina bar fyrir augu frambjóðanda nokkurs til ríkisstjórastarfa í ríkinu Georgíu. Frambjóðandinn varð svo hrifinn af greininni, að hann skrifaði höfundi og bað hann að leggja sér efni í kosningabaráttuna. Eftir að hann náði kjöri sem ríkisstjóri var eitt af hans fyrstu verkum að ráða fræðimanninn til þess að vera ráðgjafi sinn um endurskipulagningu opinberrar þjónustu í ríkinu og árangurinn varð meiri en dæmi voru til um slíka herferð á þeim slóðum. Að vísu féll ríkisstjórinn í næstu kosningum, en árangur hans í stjórnsýslu varð verulegur þáttur í því að Bandaríkjamenn kusu hann til forseta í síðustu forsetakosningum. Þetta var nefnilega Jimmy Carter og með honum hefur „núllgrunns áætlanagerð“ haldið innreið sína í skrifstofubákn bandarísku alríkisstjórnarinnar og er nú lögfest. „Núllgrunns áætlanagerð“ er nú á öðru ári sínu í rekstri Bandaríkjastjórnar, og að sögn hefur þegar náðst verulegur árangur í því að gera starf ríkisstofnana markvissara og árangursríkara. Fjöldi einstakra ríkja og sveitarfélaga, stofnana og fyrirtækja hafa einnig tekið upp „núllgrunns“ aðferðina, og þar sem hún er ekki komin í framkvæmd í opinberri stjórnsýslu er heiti hennar eftirlætisslagorð frambjóðenda. Auðvitað er árangurinn misjafn og dómar manna um árangur á ýmsa lund. Aðferðin er ógnun við hagsmuni ýmissa þeirra sem haft hafa áreynslulaust hlutverk í kerfinu, og víða hafa menn því reynt að spilla framkvæmdum. Aðferðin hefur þann kost helstan að hún leiðir í ljós hvort starfsemi er orðin úrelt eða a. m. k. hvort einhver starfsemi hefur færst til í forgangsröð þannig að hún falli niður þegar ekki fást fjármunir til allra hluta. Hún gerir menn líka betur vakandi um það, að stofnun þeirra eða deild standi sig og fullnægi þeim hagkvæmniskröfum sem gerðar eru við röðun ákvörðunarpakkanna.“ Hér lýkur tilvitnun í ræðu Björns Friðfinnssonar sem hann flutti á fjármálaráðstefnu Sambands ísl. sveitarfélaga í Reykjavík 22. nóv. á s. l. ári. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa orð mín fleiri þegar ég fylgi þessari till. úr hlaði, en vænti þess, að hún fái stuðning þingsins og fyrst um sinn verði hún send til hv. fjvn.



Herra forseti. Ég vil aðeins í mjög stuttu máli fagna því, að till. er komin fram um þetta efni, og fagna því, að þeir hv. þm. Friðrik Sophusson og meðflm. hans skuli hafa tekið upp þessar till. sem Björn Friðfinnsson lögfræðingur, eins og kom fram í máli síðasta ræðumanns, vakti að ég held fyrstur manna máls á hér og kynnti ásamt fleirum. Þetta bar m. a. á góma í umr. í Nd. fyrr í vetur er rætt var frv. til l. um ríkisendurskoðun sem hv. þm. Halldór Ásgrímsson flutti á sínum tíma. Þá vakti ég máls á þessu. Ég lýsi stuðningi við þessa till., en tel þó að n. sú, sem fær þetta mál til skoðunar, ætti að athuga, ef flm. geta fallist á, að þetta sé ekki takmarkað við „núllgrunns áætlanagerð“, heldur komi þarna einnig til álita fleiri nútímahugtök og nútímaaðferðir við stjórnun. Má þar minna t. d. á svokallaða „sólseturslöggjöf“, sem hefur einnig vakið athygli og verið að ryðja sér til rúms. Þetta bendi ég á til athugunar. Ég tel að þarna mætti taka inn í fleiri atriði af nútímastjórnunaraðgerðum heldur en „núllgrunns áætlanagerðina“ eina, þótt góð sé, en lýsi annars stuðningi við málið.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja á þskj. 448 till. til þál. ásamt hv. þm. Ragnhildi Helgadóttur um sveigjanlegan vinnutíma hjá ríkisfyrirtækjum og ríkisstofnunum þar sem segir: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að 1) láta kanna, að hve miklu leyti sé hægt að koma við sveigjanlegum vinnutíma starfsmanna ríkisfyrirtækja og ríkisstofnana, og 2) koma slíkri vinnutilhögun á, þar sem slíkt þykir henta.“ Í upphafi grg. er því lýst, að till. þessi sé m. a. flutt vegna yfirlýsingar sem kemur fram í stefnuyfirlýsingu Sjálfstfl. um efnahagsmál, þar sem m. a. er komist svo að orði, með leyfi forseta: „Kaupmáttur á vinnustund verði aukinn með sveigjanlegum vinnutíma, starfshvatningu og hagræðingu.“ Með þessari stefnuyfirlýsingu um sveigjanlegan vinnutíma leggur Sjálfstfl. áherslu á mikilvægi þess, að vinnutilhögun taki sem mest tillit til mismunandi einkaaðstæðna starfsfólks. Þessari þáltill. er þess vegna ætlað það hlutverk að leggja til við stjórnvöld að þau færi sér í nyt kosti sveigjanlegs vinnutíma, þar sem það á við, þegar tekið er tillit til þjónustuhlutverks stofnana og fyrirtækja annars vegar og haft hefur verið samráð við starfsmenn og stjórnendur þeirra hins vegar. Í grg. með þessari þáltill. er því lýst m. a., hvernig sveigjanlegur vinnutími er. Hann er í örstuttu máli sá, að í stað þess að öllum starfsmönnum fyrirtækja sé ætlað að koma til vinnu á ákveðnum tíma er heimilt að menn geti komið á mismunandi tíma að morgni til vinnu og eins farið heim að kvöldi í samræmi við það, en skili annaðhvort yfir sama daginn ákveðnum vinnustundafjölda eða stundum er um það að ræða að vinnustundafjöldi á viku er lagður til grundvallar eða jafnvel á mánuði. Yfirleitt er þó um það að ræða, að svokallaður „kjarnatími“ er eða fastur vinnutími, þegar öllum ber að vera til staðar á vinnustað. Þetta kerfi er að sjálfsögðu hægt að útfæra með mismunandi hætti, en ég tel ekki ástæðu til þess að fara frekar út í þá sálma hér. Það mun hafa verið fyrirtækið Skeljungur hf. sem fyrst íslenskra fyrirtækja kom á hjá sér þessari skipan á árinu 1974, en síðan hafa önnur fyrirtæki jafnframt tekið upp þennan hátt, þ. á m. Olíuverslun Íslands, Flugleiðir, Skýrsluvélar ríkis og Reykjavíkurborgar og líklega Bæjarútgerð Hafnarfjarðar. Á sínum tíma, eftir að þessi háttur hafði verið á hafður hjá Skeljungi um hríð, gerðu forstöðumenn þess fyrirtækis könnun meðal starfsmanna og í þeirri könnun kom fram að á þá 40 starfsmenn, sem breytingin gat náð til, hafði hún ýmis góð áhrif. Í könnun þessari voru lagðar fram ýmsar spurningar og ég vil fara nokkrum orðum um niðurstöðurnar. 25% starfsmannanna breyttu ekki vinnuhegðun sinni og hófu vinnu að öðru jöfnu kl. 9 að morgni. 70% starfsmanna hófu yfirleitt störf fyrir kl. 9 og þar af rúmlega helmingurinn kl. 8. Samkv. könnun þessari óskaði þorri starfsmanna eftir áframhaldandi sveigjanlegum vinnutíma þegar könnunin fór fram. Þegar spurt var um, hvort óhagræði hefði fylgt þessum breytingum, kom fram, að yfirgnæfandi meiri hluti taldi svo ekki vera. Mætingar á milli kl. 9.30 og 10 reyndust vera fáar, þótt að öðru jöfnu væri talið hagræði að því að hafa þann möguleika opinn fyrir starfsfólk að það gæti komið allt til kl. 10, ef þannig stæði á. Þá var breytingin talin m. a. hafa fækkað þeim tilfellum að starfsmenn skiluðu ekki réttum starfstíma, t. d. þegar mætt er kl. 9.10 og farið kl. 5. Það var dregið úr fjarvistarbeiðnum vegna aukinna möguleika starfsmanna til þess að athafna sig í einkaerindum utan skrifstofutíma, annaðhvort á milli 9 og 10 að morgni eða milli 4 og 5 síðdegis. Og það kom jafnframt fram í könnuninni, þegar spurt var, að það var álit starfsmanna að starfsandi hefði batnað almennt meðal starfsliðsins á skrifstofunni. Ótalmargt hefur verið skrifað um kosti og galla þessa kerfis. Á sínum tíma skrifaði Baldur Guðlaugsson lögfræðingur um þetta í Vinnuveitandann. Það var á árinu 1975. Og sjálfur skrifaði ég grein um þessi málefni í Iðnaðarmál á árinu 1976. Það ber að taka fram, að sums staðar, og þó sérstaklega í Bandaríkjunum, var leitað annarra leiða þegar hugsað var um breytingar á vinnutíma starfsfólks. Á tímabili a. m. k. var lögð áhersla þar á fjögurra daga vinnuvikuna, en í seinni tíð hefur sú stefna verið tekin upp í Bandaríkjunum að halla sér fremur að sveigjanlega vinnutímanum, þar sem það á við. Nýlegar bandarískar kannanir, sem ég hef séð, sýna að þar er almenn ánægja með þetta nýja kerfi, en þó ber að geta þess, að það nær síður til þess fólks sem vinnur nætur- og vaktavinnu, þótt eflaust sé hægt að nýta ýmsa kosti kerfisins með því að gera slík störf og þá mætingar sveigjanlegri en hingað til hefur tíðkast. Ég bendi á þetta hér, því að verulegur hluti íslensks vinnuafls vinnur slík störf, og þá á ég fyrst og fremst við sjómennina, sem hafa litla sem enga möguleika til þess að nýta slíka þætti. Í Bretlandi fór fram ítarleg könnun meðal þeirra, sem höfðu unnið við slíkt kerfi, og eins annarra. Þess má geta, að sérstaklega var þar reynt að hafa upp á viðhorfum launþegasamtakanna. Bresku launþegasamtökin, sem hafa látið álit sitt í ljós, eru líklega ein íhaldssömustu launþegasamtök í heimi. Ég vil nú lýsa í örfáum orðum hver viðhorf þeirra voru, en það geri ég í þessari ræðu til þess að benda á nauðsyn þess að haft sé samband við alla aðila áður en slíkt kerfi er tekið upp. Þegar stjórnarstofnunin í Bretlandi, British Institute of Management, gerði þessa könnun, en hún var gerð af Sally Rosham, kom eftirfarandi í ljós sem sjónarmið verkalýðsfélaganna bresku: Í fyrsta lagi benda verkalýðsfélögin á, að hugsanlegt sé að stjórnendur fyrirtækja reyni að lengja vinnutíma starfsmannanna þegar mörg verkefni eru fyrirliggjandi, en beini frítíma starfsmanna á verkefnasnauðari tímabil. Með þrýstingi, beinum eða óbeinum, getur stjórn fyrirtækja dregið úr yfirvinnu og farið þannig á bak við grundvallaratriði kjarasamninga. Í öðru lagi gera launþegasamtökin þá kröfu, að félagar þeirra njóti ágóðans sem meiri framleiðni og minni fjarvistir skila fyrirtækjunum. Í þriðja lagi gjalda verkalýðsleiðtogar varhug við sveigjanlega vinnutímanum vegna þess að hann raskar grundvellinum undir 8 tíma vinnudeginum, sem er árangur áratugabaráttu samtakanna. Í fjórða lagi er í greininni minnst á að sveigjanlegur vinnutími dragi úr samstöðu starfsmanna, enda fækki samverustundum í vinnutímanum. Breska skýrslan greinir frá því, að meiri tortryggni gæti hjá launþegasamtökum verkamanna og iðjufólks en verslunar- og skrifstofumannafélögum. Af því, sem hér hefur verið sagt, má ljóst vera að nauðsynlegt er að launþegasamtökin séu með í ráðum strax frá upphafi. Að vísu eru skoðanir skiptar um þetta meðal verkalýðssamtaka í Evrópu, og þess má geta að það var að frumkvæði verkalýðssamtakanna sem þetta var reynt í Svíþjóð á sínum tíma. Ef lítið er almennt á kosti og galla þessa kerfis má benda á eftirfarandi kosti: 1. Komið er í veg fyrir umferðarteppu við stóra vinnustaði. Aðalferðatíminn til og frá vinnu er jafnaður út og ferðirnar taka styttri tíma. 2. Dregið er úr streitu sem stafar af skyldunni til að mæta stundvíslega. 3. Vinnuveitandinn þarf ekki að hafa slæma samvisku, þótt hann mæti ekki fyrstur á morgnana eða fari fyrr heim á kvöldin. 4. Laun eru aðeins greidd fyrir unnar stundir. Minni yfirvinna er unnin, bæði vegna þess að vinnan dreifist á lengri tíma og eins vegna þess að starfsfólkið tekur sig sjálft til og vinnur styttri vinnudag þegar lítið er að gera, en lengir vinnudaginn þegar verkefnum fjölgar. 5. Eins dags fjarvistir hverfa að miklu leyti. 6. Einfaldara er fyrir fólk að sinna einkamálum sínum í valtímanum, þ. e. a. s. þann tíma sem menn ráða því hvort þeir eru á vinnustað eða ekki. 7. Fólk velur sér vinnudag eins og hverjum hentar best. 8. Kerfið hjálpar til við endurnýjun og ráðningu starfsfólks og eykur möguleika giftra kvenna til þátttöku í atvinnulífinu. 9. Starfskraftur fyrirtækjanna verður stöðugri. 10. Ábyrgð starfsmanna eykst og samband stjórnenda og starfsfólks batnar. Vinnuáhugi verður meiri og framleiðni eykst. 11. Fólk á kost á kyrrð í valtímanum til að vinna að verkefnum sem einbeitingu þarf við. 12. Betri áætlanagerð og virkari boðmiðlun fá aukið gildi. 13. Lokið er við verkefni, en þau ekki geymd til næsta dags. Helstu gallar, sem nefndir hafa verið, eru: 1. Aukinn rekstrarkostnaður, t. d. ljós og hiti, vegna lengingar heildarvinnudags. 2. Aukin vinna og meiri kostnaður vegna eftirlits og vinnutímaskráningar. 3. Ekki eiga allir kost á að vinna sveigjanlegan vinnutíma. Þeir, sem ekki eiga þess kost, fara gjarnan fram á kauphækkun. 4. Boðmiðlun er erfiðari, bæði innan fyrirtækisins og milli fyrirtækja og stofnana. 5. Starfsfólk getur ekki lengur rekið einkaerindi í föstum vinnutíma, yfirvinna minnkar og sérréttindi ákveðinna hópa hverfa. Þessi atriði eru stundum fremur talin til ókosta af hálfu starfsfólksins. Ég vil bæta því við, að undanfarna mánuði hefur talsverður áhugi verið á þessu máli, og ég vil geta þess að Landssamband sjálfstæðiskvenna og sjálfstæðiskvennafélagið Hvöt héldu ráðstefnu um þessi mál og hafa síðan kynnt þetta mál með því að senda um það upplýsingar til stærri fyrirtækja í landinu. Hér er m. a. verið að samræma þarfir atvinnu- og fjölskyldulífsins, og væri vissulega gleðilegt ef þessi till. yrði samþykkt sem stefnumótandi ályktun á barnaári Sameinuðu þjóðanna. Ég leyfi mér síðan, herra forseti, að leggja til að till. verði vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Aðeins nokkur orð. Ég sé fyllstu ástæðu til þess að taka undir með flm. þáltill. þessarar um sveigjanlegan vinnutíma. Ég held að þessi hugmynd eigi eftir að ná fram að ganga. Það er staðreynd, að þessu fyrirkomulagi væri víðast hvar hægt að koma við í ríkisstofnunum hér á landi. Við vitum að aðstæður eru mjög misjafnar hjá fólki, sem hjá þessum stofnunum starfar, og hjá fjölskyldufólki einkum og sér í lagi væri hægt að koma við sveigjanlegum vinnutíma. Það er ekki vafi á því, að t. d. feður eða mæður ættu auðveldara með að koma börnum sínum á dagheimili og sinna þeim verkefnum sem menn verða að gera í daglegu lífi. Ég vil einungis segja þessi örfáu orð og taka undir þessa till. og lýsa yfir fullum stuðningi við hana.



Herra forseti. Ég vil lýsa yfir stuðningi við þessa þáltill. og áhuga á henni. Ég hef þá skoðun, að því miður hafi kjaramálabarátta hjá okkur á undanförnum árum verið í of föstum skorðum í tengslum við fortíðina og ekki tekið nógu mikið mið af ýmsum nýjungum sem þörf væri á að innleiða í þessi mál. Það er skoðun mín, að einmitt sveigjanleiki í sambandi við vinnutíma sé eitt af því sem þarf að taka til athugunar og reyna að koma sem víðast að í vinnumarkaði í þjóðfélagi okkar. Að vísu er það svo í þessu sem mörgu öðru, að við verðum að taka tillit til aðstæðna, þ, e. fámennis, og í aðalframleiðslugreinum okkar, svo sem í landbúnaði og sjávarútvegi, er ákaflega erfitt að koma við takmörkun á vinnutíma í mörgum greinum. Þetta eru staðreyndir sem ekki er hægt að horfa fram hjá. Í þessu sambandi vil ég koma því að, að í stefnuyfirlýsingu okkar framsóknarmanna höfum við einmitt tekið þetta mál alveg sérstaklega til skoðunar. Segir svo í þeim kafla, sem fjallar um tilhögun vinnutíma og launamála, með leyfi hæstv. forseta: „Tilhögun vinnutíma og launamála getur haft mikil áhrif á aukningu þjóðartekna. Bætt nýting fjárfestingar og aukin vinnuafköst eru sameiginlegt áhugamál allra þjóðfélagsþegna. Á vegum ríkisstj. og aðila vinnumarkaðarins fari nú þegar fram athugun á tilhögun vinnutíma og launamála, þar sem m. a. verði tekið mið af eftirgreindum atriðum: 1. Dregið verði úr eftirvinnu og stefnt að því að afnema hana í áföngum í sem flestum starfsgreinum án rýrnunar kaupmáttar. 2. Vinnutími verði sveigjanlegri þannig að fjárfesting nýtist betur og auðveldara verði fyrir foreldra að skipta með sér forsjá heimilanna. 3. Kjarasamningar verði einfaldari, allir launataxtar verði brúttótaxtar og samtökum launþega sé meira í sjálfsvald sett hve miklum hluta af launum er varið til félagslegra þarfa“. Ég taldi rétt að koma þessu að um leið og ég tel að það sé allrar athygli vert að láta skoða þessi mál í alvöru. Þess vegna tel ég að sú till. til þál., sem hér liggur fyrir, sé verðug þess að henni sé gaumur gefinn.



Herra forseti. Á þskj. 480 hef ég leyft mér að flytja þáltill. í þá veru, að Alþ. álykti að fela samgrh. að láta endurskoða fjarskiptareglur Pósts og síma að því er varðar notkun farstöðva í bifreiðum og öðrum farartækjum, á vinnustöðum, í heimahúsum og á víðavangi. Endurskoðunin taki mið af þeim tæknilegu framförum, sem orðið hafa í framleiðslu fjarskiptatækja að undanförnu, og stefni að því að um notkun farstöðva gildi raunhæfar reglur sem dragi ekki úr gildi þessara stöðva sem öryggistækja. Það er skemmst frá því að segja, og ég geri ráð fyrir að hv. þm. hafi flestir tekið eftir því og sé það ljóst, hversu notkun þessara handhægu talstöðva hefur vaxið ört undanfarin ár. S. l. haust sendi ég bréf til yfirverkfræðings Pósts og síma með nokkrum spurningum varðandi stöðvar þessar, fjölda þeirra og sitthvað fleira. Þar komu fram ýmsar athyglisverðar upplýsingar sem ég held að sé rétt að geta stuttlega hér. Í fyrsta lagi var spurt um fjölda þessara stöðva. Með leyfi forseta, hljóðar svar Póst- og símamálastofnunarinnar á þessa leið: „Fram að þessu hafa verið skráðar hjá radíoeftirlitinu 10 400 talstöðvar í 27 MHz tíðnisviðinu. Vitað er að 1 000 af þessum stöðvum eru ekki í notkun lengur“. Síðan segir: „Auk þess er í umferð fjöldinn allur af smygluðum stöðvum og telja ýmsir að þær skipti þúsundum“. Ég vek athygli á því, að þetta er umsögn Póst- og símamálastofnunar. Í öðru lagi var spurt: Hve margar slíkar stöðvar hefur Landssíminn gert upptækar og af hvaða ástæðum? Svarið hljóðar svo, með leyfi forseta: „Á þessu ári hafa 36 stöðvar verið gerðar upptækar og er það veruleg aukning frá fyrri árum. Ástæðan fyrir upptöku er í öllum tilfellum of mikið sendiafl, sem í flestum tilvikum var kvartað undan vegna truflana á sjónvarpsviðtöku. Í mörgum tilvikum hefur einnig verið um að ræða smyglaðar stöðvar, sem ekki voru á skrá hjá radíóeftirlitinu“. Í þriðja lagi var spurt um ástæður fyrir takmörkun á styrk þessara stöðva og rásafjölda. Þar er ekki spurt að tilefnislausu, vegna þess að venjulegur styrkur þessara stöðva er 2.5 wött, en samkv, þeim reglum, sem gilda hjá póst- og símamálastjórn, er leyfilegt sendiafl 0.5 wött, sem þýðir að þessar stöðvar eru nánast ónýtar sem öryggistæki, draga stutt, og enn fremur þýðir þetta í raun, að ef menn flytja inn slíkar stöðvar eða kaupa þær verða þeir að láta skrá þær hjá Pósti og síma og þá er dregið úr aflinu með afskaplega einfaldri aðgerð: með því að setja þétti í stöðina. Hef ég það fyrir satt, að afskaplega lítið verk sé og flestir láti sig ekki muna um það að fjarlægja þennan þétti við fyrstu hentugleika til að hafa fullt gagn af stöðinni. Svar Pósts og síma um ástæður fyrir takmörkun á sendiafli er svo hljóðandi, með leyfi forseta: „Ástæðan fyrir takmörkun á sendiafli er fyrst og fremst truflanahætta gagnvart öðrum þjónustum“ - eins og það er orðað hér - „en einnig kemur til aukin truflanahætta milli stöðva sem verið er að nota á sömu rás. Það hefur sýnt sig að í langflestum tilvikum, þar sem kvartað hefur verið yfir truflunum á sjónvarpi og hljóðvarpi og truflanavaldurinn hefur fundist, hefur verið um að ræða stöð með ólöglegu sendiafli. Ástæðan fyrir takmörkunum á rásafjölda er í rauninni tvíþætt: Í fyrsta lagi var ákveðið að taka hluta af 23 rásum til afnota fyrir ríkis- og bæjarstofnanir og ýmis almetin hjálparfélög, t. d. slysavarnir, og heimila hinum almenna notanda ekki þær rásir. Hins vegar gegnir þessi takmörkun því hlutverki að tryggja að hópur notenda geti ekki lagt undir sig allt sviðið og meinað öðrum notkun rásanna.“ Þetta var sem sagt svar Pósts og síma við ástæðum fyrir takmörkun á styrk og rásafjölda. Við þetta má bæta að framfarir, eins og segir í grg., hafa verið mjög örar á þessu sviði, og nú er raunar svo komið að heita má að t. d. í Bandaríkjunum, þar sem þessar stöðvar eru nú mest notaðar og eru flestar, séu ekki framleiddar og séu ekki seldar lengur stöðvar með færri rásum en 40. Póstur og sími hefur sett reglur um fjölda rása, en einfaldlega er ekki lengur hægt eða a. m. k. orðið mjög erfitt að fá keyptar stöðvar sem fullnægja þeim skilyrðum sem sett eru í reglum Pósts og síma. Í fjórða lagi var spurt um reglur er giltu um notkun slíkra stöðva á Norðurlöndunum. Í svari Pósts og síma kemur fram, að Samband póst- og símamálastjórna í Vestur-Evrópu hefur sett reglur um notkun þessara talstöðva sem það mælir með að séu teknar upp. Reglur á Norðurlöndum og þar með talið Íslandi byggjast að mestu á þessum reglum, en þó ekki nema að nokkrum hluta. Þar eru ýmis frávik. T. d. eru mismunandi reglur um þetta á Norðurlöndunum. Sums staðar eru í gildi reglur sem heimila 21/2 watts sendiafl fyrir nokkrar rásir. Þetta var heimilað áður en reglur Sambands póst- og símamálastjórna komu til og menn treystu sér ekki til að afturkalla það. Þessum málum er sem sagt komið þannig hér núna, að í notkun eru skráðar 9–10 þús. stöðvar. Enginn veit, hve margar stöðvar eru ólöglegar, vegna þess einfaldlega að reglurnar, sem Póstur og sími hefur sett um þetta, hafa verið þess eðlis að erfitt hefur verið að framfylgja þeim. Það hefur verið erfitt að hlíta þeim vegna þess að þá koma þessar stöðvar ekki að gagni sem þau mikilvægu öryggistæki sem þær eru. Þær eru nánast gagnslausar. Í þriðja lagi held ég að segja megi að þessar reglur hafi verið gegn vitund almennings um það, hvað væri rétt og sanngjarnt í þessum efnum. Þá er það gömul saga og ný, að fólk hlítir ekki slíkum reglum ef unnt er að skjóta sér fram hjá þeim. Þess vegna held ég að það sé brýnt að breyta þessum reglum þannig að þessar stöðvar nýtist sem öryggistæki. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um það, að þær geti bjargað mannslífum, þær hafa gert það margoft. Og reglurnar þurfa að vera þannig að þeim sé fylgt. Jafnframt skapar þetta þann möguleika fyrir Póst og síma að heimta gjald af þessum stöðvum og hafa af því verulegar tekjur. Ef reglunum yrði breytt ætti auðvitað að gefa þeim, sem eru með ólöglegar stöðvar, kost á að láta skrá þær innan ákveðins tíma án þess að komi til nein veruleg viðurlög, og að um þetta verði settar reglur sem nokkurn veginn sé öruggt að menn muni halda og séu skynsamlegar. Benda má og á það í þessu sambandi, að í ýmsum sveitum þessa lands er ekki óalgengt að slíkar stöðvar séu á mörgum bæjum. Sérstaklega gildir þetta að sjálfsögðu þar sem ekki er kominn sjálfvirkur sími, menn hafa ekki aðgang að þeirri sjálfsögðu og eðlilegu þjónustu sem þeir, sem búa við sjálfvirka símann, telja að geta hringt hvenær sem er, heldur verða að sæta lagi fáeina klukkutíma á dag, og þá hafa menn einfaldlega brugðist við þessari slæmu þjónustu Pósts og síma með því að koma sér upp slíkum stöðvum. Það er mjög eðlilegt og mikið öryggisatriði og vitað mál að það hefur oft komið sér vel. Starfandi eru samtök þeirra sem eiga slíkar stöðvar. Ég tel eðlilegt að við meðferð málsins í n. verði haft tal af þeim og hlýtt á sjónarmið þeirra. Sömuleiðis hefur á vegum Félags ísl. bifreiðaeigenda starfað sérstök farstöðvanefnd, sem m. a. hefur gert till. um hvernig þessum málum skuli fyrir komið. Þær till. voru samþykktar á þingi FÍB, sem haldið var dagana 14. og 15. okt. s. l. Þar eru fastmótaðar till. um þetta, m. a. um sendiafl, sem þeir mæla með að verði 2.5 wött, og ég ætla að leyfa mér, með leyfi forseta, að lesa niðurlag þessarar till. um farstöðvamál sem var samþ. á landsþingi FÍB. Þar segir, með leyfi forseta: „Við teljum að með vaxandi truflun af völdum útlendra stöðva sé útilokað að ná sambandi milli bíla með minna afli ( þ. e. a. s. en 2.5 wött), - þess má geta, að 0.5 watta afl í loftneti á húsum mun nokkurn veginn samsvara 2.5 watta afli í loftneti á bíl, þetta er tæknilega viðurkennt, - enn fremur að viðurkenndar móðurstöðvar verði reknar með fullu afli vegna mikilvægis þeirra. Þá bendum við á að með þeirri endurskoðun á CB-bandinu (það er sú bylgja sem hér um ræðir), sem mælt er með, sé nauðsynlegt að Póstur og sími gerbreyti kallnúmerakerfi þessara aðila. Einnig er lagt til að eitt kallnúmerakerfi verði viðurkennt um land allt og kallmerki verði merkt þeirri persónu, sem það hefur, en ekki þeirri talstöð, sem um er að tefla.“ Það mætti ýmislegt fleira tína til í þessu sambandi. Varðandi það, sem getið var um áðan, að þessar stöðvar hefðu í för með sér truflanir varðandi sjónvarp. er þess að geta að það var rétt. En það er ekki endilega rétt lengur vegna þess að með aukinni tækni og bættri framleiðslu virðast þær stöðvar, sem síðast hafa komið á markaðinn, ekki valda þeim truflunum sem eldri stöðvar gerðu. Raunar eru þær nýju stöðvar, sem fáanlegar eru núna, með þeim hætti að það er ákaflega erfitt að breyta þeim og draga úr styrk þeirra eins og unnt var með gömlu stöðvarnar. Það er meginatriði þessa máls að fá Póst og síma, þar sem það hefur viljað brenna við að gæti töluverðrar íhaldssemi og þverstöðu varðandi allar tæknilegar nýjungar sem koma fram og almenningur gæti hugsanlega notfært sér, - þetta er gömul saga og ný, - meginmálið er að fá þá, sem þar ráða, - og þess vegna miðar þessi ályktun að því að fela samgrh. að láta endurskoða þessar reglur, - til að viðurkenna staðreyndir nútímalífs, til að viðurkenna þær staðreyndir, sem nú eru fyrir hendi, og breyta þessum reglum í samræmi við raunveruleikann, þannig að menn geti átt og notað þessar stöðvar, haft af þeim full not, þær geti komið að fullu gagni sem öryggistæki, eins og minnst hefur verið á oftar en einu sinni í umr. úr þessum ræðustól, en að menn þurfi ekki að gerast lögbrjótar til þess að hafa full not af þessum stöðvum. Það er sem sagt tilgangur þessarar till. að fá þessum reglum breytt í nútímalegt horf. Vonandi lætur Póst- og símamálastofnun af andstöðu sinni gegn þessu og viðurkennir staðreyndir dagsins í dag. Ég hef þessi orð ekki fleiri, herra forseti, en legg til að umr. verði frestað og málinu verði vísað til allshn. til athugunar.