Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv, það, sem hér liggur fyrir um veitingu ríkisborgararéttar, er komið frá hv. Ed. og hlaut í þeirri d. ágreiningslausa meðferð til loka. Strax er málið kom til kasta þingsins, var kjörin fjögurra manna samstarfsnefnd úr allshn. beggja þd. Hún fékk sér til aðstoðar skrifstofustjóra Alþingis við athugun þeirra umsókna um ríkisborgararétt, sem þá lágu fyrir og síðan hafa borizt. Var eftir því sem auðið var hugað að öllum nauðsynlegum skilríkjum, sem jafnaðarlegast fylgja slíkum umsóknum, og reynt að öðru leyti að afla þeirra upplýsinga, sem byggja ber á í þessum efnum. Allshn. þessarar hv. d. fékk til meðferðar nokkrar nýjar umsóknir, sem einnig voru teknar til rækilegrar athugunar, og varð samkomulag um að taka flestar þeirra til greina. Hefur n. því leyft sér að flytja þar um brtt. í samræmi við það samkomulag, og eru þær prentaðar á sérstöku þskj., nr. 367. Hins vegar kom til ágreinings í allshn. um þá 18 ungversku flóttamenn, sem frv., eins og það kom frá Ed., gerir ráð fyrir að öðlist nú ríkisborgararétt. Samkv. þeim reglum, sem Alþingi hefur áður sett sér til hliðsjónar við veitingu ríkisborgararéttar, ættu þessir flóttamenn ungversku að hafa dvalizt hér í landi í 10 ár, en þeir hafa ekki átt hér bólfestu lengur en 6–7 ár. Er því að þessu leyti - og þessu leyti einu um nokkurt frávik að ræða, sem kunnugt var þó um frá upphafi máls hér á hv. Alþingi. Meiri hl. allshn. var og er þeirrar skoðunar, að fallast beri á að veita þessa undanþágu frá hinum almennu reglum vegna sérstöðu flóttafólksins og hinnar sérstöku tilkomu þess hingað til landsins. Minni hl. allshn., hv. 11. landsk., gerir grein fyrir máli sínu og ágreiningi í sérstöku nál. Telur hann engin rök liggja til þessarar undanþágu, sem ég minntist á, og hann gefur jafnvel í skyn í nál. sínu, að þetta ungverska flóttafólk, sem hér um ræðir og sækir um ríkisborgararétt, hafi jafnvel fremur illa komið sér í landinu og hafi margt hvert átt örðugt um að samlaga sig háttum íslenzku þjóðarinnar. Og auk þess telur hann hegningarvottorð einstakra umsækjenda ekki í sem beztu lagi. Þessar aths. minni hl. má sjá á nál. hans á þskj. 359. Skal ég lítils háttar víkja að þessu ágreiningsefni. Svo sem alkunna er, kom þetta flóttafólk, sem nú sækir um ríkisborgararétt, hingað til landsins árið 1956 frá Ungverjalandi. Þar ríkti þá óöld og upplausn, og þá flýðu margir Ungverjar land sitt. Þegar á daginn kom, að nokkur hópur Ungverja vildi leita hér landvistar, höfðu íslenzk stjórnarvöld síður en svo á móti því, og fór svo, að þeim var veitt landvistarleyfi. Það má jafnvel orða það svo að minni hyggju, að Ungverjarnir séu jafnvel komnir hingað að öðrum þræði fyrir opinbera tilstuðlan. Auk þess er okkur tjáð, að Ungverjunum hafi verið gefið nokkurt fyrirheit um, að þeir fengju ríkisborgararétt, jafnvel fyrr en ella, ef þeim líkaði vistin hér og okkur líkaði sæmilega við þá og þeir hygðu á dvöl til langframa hér í landinu. Nú er það alkunna, að um svokallaða flóttamenn gilda nokkuð sérstæðar reglur og hljóta að gilda, og þess vegna er það svo, að fjölmargar þjóðir hafa komið sér saman um það að hafa uppi afbrigðilega meðferð í sambandi við stöðu flóttamanna í því landi, sem þeir hafa leitað landvistar i. Ég held, að ég fari rétt með, að Ísland sé einmitt aðili að flóttamannasamþykkt, sem fjallar um stöðu flóttamanna í því landi, þar sem þeir dveljast. Og mig minnir, að í þeirri samþykkt, sem mun hafa verið birt, að ég held árið 1955, í Stjórnartíðindum, sé vikið að því í einni grein samþykktarinnar, að gert sé ráð fyrir því, að greitt sé fyrr en ella fyrir flóttamönnum um veitingu þeim til handa á ríkisborgararétti, og þar með slegið föstu um það, að þeim sé sköpuð nokkur sérstaða. Og víst er það, að hin óræða réttarstaða flóttamanna, sem hvergi eiga sér ríkisfang, veldur því, að til þessara sérreglna kemur og þeim verður oft og tíðum að beita. Stærri þjóðir þekkja vel til þessa mikla vandamáls, flóttamannavandamáls, sem eftir stjórnbyltingar og styrjaldir kemur upp. Hefur af mannúðarástæðum verið unnið stórvirki í þessum efnum og stórfé af mörkum lagt, stofnanir reistar til þess að létta byrðar af hinu umkomulausa flóttamannafólki, sem flykkzt hefur í lönd víðs vegar og leitað hælis og griða í alókunnugu landi með ókunnugri þjóð. Og víst er það, að slíkt fólk á í raun og veru allt sitt undir því, hvernig þjóðin, sem það leitar til, og yfirvöld þar bregðast við. Það flóttafólk, sem hér ræðir um og óskað hefur íslenzks ríkisborgararéttar, hefur dvalizt hér, eins og ég hef áður sagt, 6 ár, á sjöunda ár, og hefur lagt fram skilríki um, að það hafi komið sér vel, margt mjög vel, og flest af því hefur sakavottorð, sem við köllum hreint, þ.e.a.s. í fullkomnu lagi. Og um allt þetta fólk skilst okkur í meiri hl, allshn. að gildi það, að engar ávirðingar hafi það gert sig sekt um, sem nærri því kemur, að standa ætti gegn veitingu ríkisborgararéttar út af fyrir sig. Og það hefur ekkert það fram komið í skjölum þessa máls, sem bent geti til þess, að það hafi í framkomu og starfi sínu yfirleitt hér í landi hagað sér öðruvísi en óaðfinnanlega. Um flest af því má miklu fremur segja, að það hafi reynzt hið nýtasta í starfi sínu og komið sér, eins og ég sagði áður, sæmilega og margt mjög vel. Þegar allt þetta er virt, sýnist, að því er varðar þessa 18 ungversku flóttamenn, engin frambærileg ástæða vera til þess að synja þeim ríkisborgararéttar, og ég vildi segja, að það hæfði engan veginn, eins og á stendur og þegar málið er skoðað til fulls. Þessir Ungverjar hafa sýnt það, að þeir hafa fest hér rætur, og þeir sýna enn fremur eindreginn vilja til þess að dveljast hér framvegis. Þeim er það að sjálfsögðu þess vegna hið mesta tilfinningamál að eiga með okkur í þessu landi þegnrétt. Og okkur Íslendingum ætti að vera það nokkurt metnaðarmál að sýna þessu umkomulitla fólki, sem hefur gist okkur og við höfum kvatt jafnvel til að dveljast hér á meðal okkar og það unnið okkur lengi, - það ætti að vera okkur metnaðarmál að sýna þessu fólki nokkra tillitssemi og ég segi mannúð, svo sem góðum drengjum sæmir, eins og við viljum allir vera. Af því, sem ég hef stuttlega rakið, hefur meiri hl. allshn. talið sér bæði rétt og skylt að fylgja fram beiðni hinna 18 ungversku flóttamanna um íslenzkan ríkisborgararétt, og það er enda. í fullu samræmi við óskir dómsmrn., sem að sjálfsögðu hefur kynnt sér mjög málefni þessa fólks, skjöl þess og skilríki öll. Og við viljum í meiri hl. með þessari afstöðu okkar undirstrika m.a. og sérstaklega þá ábyrgð, sem við teljum að íslenzk stjórnvöld beri gagnvart tilkomu þessa fólks hingað og tilvist þess hér í þessu landi, auk þess, sem ég hef áður greint frá, að við sjáum ekki af framlögðum skjölum og skilríkjum, að það sé neitt það í fari þessara 18 umsækjenda, sem ætti að standa í vegi fyrir því, að þeir fengju, eins og á stendur, ríkisborgararétt. Ég vil vænta þess, að hv. d. sjái hið sama og við í meiri hi., þegar virt er nánar málið og gengið fram hjá hleypidómum og fullyrðingum, eins og fram kemur að minni hyggju í áliti minni hl., - fullyrðingum, sem við nánari athugun fá ekki staðizt.



Herra forseti. Allshn. Nd. hefur haft ríkisborgararéttarmálið til umr. á nokkrum fundum. Meiri hl. n. leggur til, að það verði samþ. eins og það var áður afgreitt frá Ed., með þeirri breytingu þó, að bætt verði við 8 nýjum umsækjendum, sem fá skuli ríkisborgararétt til viðbótar þeim, sem Ed. hafði samþykkt. Alls eru það, eftir því sem mér telst til, 68 manns, sem meiri hl. mælir með að öðlast skuli ríkisborgararétt á þessu þingi. Á undanförnum þingum hafa allshn. beggja deilda unnið saman að rannsókn umsóknanna ásamt skrifstofustjóra Alþingis. Þá hafa og n. haft ákveðnar reglur til að fara eftir. Minnist ég þess ekki þau ár, sem ég hef átt sæti í allshn., að út frá þessum reglum hafi veríð brugðið nema í eitt skipti, en þá stóð þannig á, að nefndir beggja deilda töldu það rétt út frá hreinu mannúðarsjónarmiði að stytta tiltekinn dvalartíma hérlendis, svo að viðkomandi gæti þá öðlazt ríkisborgararétt. En nú bregður svo undarlega við, að eftir till, dómsmrn. er lagt til, að 18 ungverskum flóttamönnum skuli veittur ríkisborgararéttur, þó að vitað sé, að þetta fólk hefur ekki dvalizt hérlendis nema 6 ár. Samkv. þeim reglum, sem farið hefur verið eftir og allshn. Ed. hefur birt á sérstöku þskj., nr. 273, og eru mjög litið breyttar frá þeim reglum, sem samþykktar voru 17. maí 1955, segir svo í tölulið 2, með leyfi hæstv. forseta: „Útlendingar, aðrir en Norðurlandabúar, skulu hafa átt hér lögheimili 10 ár, Norðurlandabúar 5 ár." Í síðustu mgr. í sama nál. segir: „Umsækjendur, sem greindir eru í tölul. 4–5, 8–9, 12 og 16 í brtt. n., eru ungverskir flóttamenn, sem leyfð var landvist hér í árslok 1956, og er það í samræmi við till. dómsmrn. að veita þeim ríkisborgararétt, er sýnt þykir, að þeir muni ílendast hér á landi. Hér er sem sagt lagt til, að þessir 18 ungversku flóttamenn skuli nú gerðir að íslenzkum ríkisborgurum, þó að fyrir liggi, að þetta ágæta fólk hefur ekki verið búsett hér á landi nema 6 s.l. ár. Meiri hl. allshn. er samþykkur þessari ákvörðun Ed. Ég aftur á móti er á annarri skoðun. Ég tel slíka afgreiðslu á jafnþýðingarmiklu máli og veiting ríkisborgararéttar er mjög hæpna ráðstöfun, svo að ekki sé meira sagt. Að veita erlendum manni ríkisborgararétt, er í raun og veru stórmál, sem verður að rannsaka ofan í kjölinn, eftir því sem hægt er, og afla allra þeirra upplýsinga um umsækjanda, sem hægt er. Þegar erlendum manni er veittur af Alþingi ríkisborgararéttur, öðlast viðkomandi aðili dýrmæt réttindi. Jafnframt tekur hann vitanlega á sig allar þær skyldur, sem þjóðfélag okkar leggur á herðar samborgurum sínum. Með því að veita erlendum manni ríkisborgararétt er verið að gera hann að íslenzkum þegn. Lágmarkskrafa til þess fólks, sem æskir þess að öðlast þennan rétt, ætti að vera sú, að það væri sæmilega talandi og lesandi á íslenzkt mál. A slíku er mikil vöntun, enda hefur slíkt ekki verið gert að skilyrði, þótt merkilegt megi teljast. Mér er ekki kunnugt um það, hvernig þessum málum er háttað hjá öðrum þjóðum. Þó er mér nær að halda, að víða erlendis muni vera strangari reglur um veitingu ríkisborgararéttar en hér. Íslenzka þjóðin er ein fámennasta þjóð í heimi. Í þúsund ár hefur þjóð vorri tekizt að varðveita mörg séreinkenni sín og hefur tekizt að varðveita dýrmætasta arf sinn, tungu sína, lítið breytta allan þennan tíma. Af því, sem hér hefur verið sagt, verðum við að gæta fyllstu varasemi og glöggskyggni í hvert skipti, sem við veitum erlendum manni eða mönnum ríkisborgararétt. Um þetta hafa menn verið almennt alveg sammála, og einmitt þess vegna var 10 ára búseta gerð að skilyrði fyrir því, að erlendir menn, aðrir en Norðurlandabúar, gætu fengið ríkisborgararétt fyrr en eftir 10 ára dvalartíma hér. Ég fæ engan veginn séð, hvað það er, sem hinir ágætu ungversku umsækjendur kunna að hafa fram yfir aðra útlendinga, sem eins stendur á fyrir, vantar máske ekki nema 1–2 ár til þess að uppfylla skilyrðin. En við erum bara öll sammála um að veita ekki slíkum mönnum ríkisborgararétt, fyrr en þeir hafa dvalizt í landinu tiltekinn tíma. A nákvæmlega sama hátt vil ég láta fara að gagnvart hinum ungversku umsækjendum. Þau 4 ár, sem þá vantar upp á, til þess að þeir uppfylli 10 ára búsetuskilyrðið, er þeim að sjálfaögðu velkomið að dveljast áfram í okkar landi. Þeir hafa allir atvinnuleyfi hér, og því leyfi eiga þeir að fá að halda áfram. Þetta ungverska fólk er að sjálfsögðu hvorki betra né verra en gengur og gerist um fólk almennt. Af eðlilegum ástæðum liggja engar upplýsingar fyrir frá föðurlandi þess um hegðun þess og framkomu, áður en það kom hingað til lands sem flóttafólk. Hegningarvottorð þess eru vitanlega jafnt gefin út af íslenzkum yfirvöldum, eins og vera ber, flestra á árinu 1962. Við þessi vottorð er mjög lítið að athuga. Einn þeirra, Lajos Klimits bifreiðastjóri, hefur hlotið áminningu fyrir brot á umferðarreglum, síðan sektaður um 2000 kr., sviptur ökuréttindum í 6 mánuði og til vara dæmdur í 7 daga varðhald vegna brota á umferðar- og áfengislögum. Skrifstofustjóri Alþingis hefur tjáð mér, að slík brot hafi ekki að undanförnu verið látin hafa nein áhrif á það, hvort viðkomandi yrði veittur ríkisborgararéttur eða ekki. Því verður ekki á móti mælt, að sumt af þessu ungverska fólki, sem hér var veitt landvistarleyfi árið 1956, virðist hafa átt allerfitt með að samlaga sig íslenzkum staðháttum. Slíkt er alls ekki að undra, þar sem það kemur frá landi með gerólíka staðhætti og hér eru, enda virðist margt benda til þess, að nokkuð stór hiuti af þeim, sem hér sóttu um búsetu sem pólitískir flóttamenn, sé þegar farinn burt héðan af landi. Ég mun ekki á neinn hátt kasta steini að því ungverska flóttafólki, sem hér dvelst og nú hefur sótt um íslenzkan ríkisborgararétt. Til þess hef ég enga ástæðu. Persónulega þekki ég ekkert af þessu fólki, veit þar af leiðandi lítið um störf þess og framkomu að undanförnu. Hinu held ég óhikað fram, að það sé engin frambærileg ástæða fyrir því að veita þessum umsækjendum fram yfir alla aðra, sem líkt stendur á um, sérstaka undanþágu frá þeim reglum, sem hafa gilt og gilda enn um rétt útlendra manna til þess að öðlast hér ríkisborgararétt. Ég vil svo að lokum vegna sérstaks tilefnis taka það fram, að afstaða mín til þessa máls byggist á engan hátt á neinni sérstakri óvild í garð þessa fólks, síður en svo. Ég hef á vissan hátt samúð með því, m.a. af því, að það af ástæðum, sem flestum mun kunnugt, taldi sig ekki geta dvalizt áfram í sínu heimalandi. Slíkt hlýtur alltaf að valda margs konar erfiðleikum fyrir þá, sem slíkt skref telja sig þurfa að stíga. Hefði þetta ungverska fólk, sem nú sækir um íslenzkan ríkisborgararétt, verið búið að dveljast hér á landi í tiltekinn tíma, þ.e. 10 ár, hefði ég að sjálfsögðu verið því samþykkur, að það fengi þennan rétt. En þar sem svo er ekki, tel ég mér ekki fært að mæla með, að því verði veittur ríkisborgararéttur, eins og þessum málum enn er komið. Hv. frsm. meiri hl. lét þess getið, að þegar þetta fólk hefði flutt hingað inn, hefði því verið gefið eitthvert fyrirheit um, að það skyldi fá ríkisborgararétt fyrr en ella. Mér er spurn: Hver hafði leyfi til þess að gefa slíkt loforð? Ég veit það ekki. Það væri mjög upplýsandi að fá að vita um slíkt, ef hv. frsm. veit um það, hver það hefur verið, sem hefur gefið slíkt loforð. Þá gat hv. frsm. enn fremur um það, að framkoma og skilríki þessa fólks væru í lagi og það hefði komið sér mjög vel. Ég dreg það ekkert í efa, að þetta muni vera rétt, svo langt sem það nær. En þó er ég ekki alveg viss um það, að allir séu á sama máli um það, a.m.k. ekki um sumt af því fólki, sem þegar hefur yfirgefið okkar land. Í sambandi við það, sem ég hef sagt hér að framan, hef ég lagt til í nál. á þskj. 359, að frv. um veitingu ríkisborgararéttar verði samþ. með þeirri breytingu, að hinir 1& Ungverjar, sem sótt hafa um ríkisborgararétt og upp eru taldir í nál., verði felldir úr frv., þar sem þeir uppfylla ekki 2. lið nál, um frv. til I. um veitingu ríkisborgararéttar á þskj. 273 frá allshn. Nd. Ég mun svo ekki, nema sérstakt tækifæri gefist til þess, hefja frekari umr. um þetta mál.



Herra forseti. Það kom hér fyrir, - það er víst meira en áratugur síðan, - að lagt var fyrir í þessari hv. d. frv. til 1. um veitingu ríkisborgararéttar, og átti einn ráðh. í þáv. ríkisstj. höfuðþátt í því. Meiningin með því frv. var að veita einum þýzkum manni, sem hér var og hafði dvalizt hér stutt - mjög stutt, íslenzkan ríkisborgararétt. Því var lýst fyrir okkur sem ákaflega þýðingarmiklu atriði, að þessi maður fengi íslenzkan ríkisborgararétt, og það mætti ekki bíða, hann sæti inni með alls konar leyndarmál um, hvernig ætti að vinna m.a. eggjahvítuna úr fiskinum og annað slíkt, og mundi ráðast hér í stórfyrirtæki, ef hann væri gerður að íslenzkum ríkisborgara. Þm. tóku trúanlegt það, sem þeim var tjáð af hæstv. ráðh., og lög um veitingu ríkisborgararéttar voru sett í gegnum þingið á skömmum tíma og án þess að maðurinn hefði dvalizt hér nema skamma stund. Og eftir að maðurinn var búinn að fá íslenzkan ríkisborgararétt, var það hans fyrsta verk að fara af landi burt, líklega suður til Argentínu, og gangast þar að líkindum fyrir þeim fyrirtækjum, sem látið var í veðri vaka að hann mundi gangast fyrir að reisa á Íslandi, ef hann fengi ríkisborgararétta, sem hann hafði þá hvergi. Það er þess vegna ekkert að undra, þó að við þm. ýmsir viljum vera nokkuð íhaldssamir um veitingu ríkisborgararéttar og ekki taka allt, sem kemur frá hæstv. ríkisstj., sem góða vöru í þessu sambandi. Ég vil taka hér undir það, sem minni hl. allshn. hefur haldið fram, að bað eigi að halda fast við þá reglu, sem verið hefur, að útlendingar, aðrir en Norðurlandabúar, skuli hafa verið 10 ár í þessu landi, áður en þeir fá íslenzkan ríkisborgararétt. Mér þótti það nokkuð blandast saman, sem hv. frsm. meiri hl. v ar að ræða hér áðan. Viðvíkjandi afstöðunni til flóttamanna tíðkast það í mörgum löndum og er yfirleitt allgóður siður, sérstaklega þegar um pólitíska flóttamenn er að ræða, að þeim sé veitt landvist. Og það er það, sem almennir flóttamenn ekki síður en pólitískir flóttamenn leggja upp úr að fá, það er landvist í viðkomandi landi. Og hana hafa þessir menn fengið, og hana hafa þeir. Það mundi vart þýða, t.d. í landi eins og Englandi, sem um aldabil hefur skorið sig úr mörgum löndum Evrópu í því einmitt að veita pólitískum flóttamönnum landvist, svo að segja að rugla saman því hugtaki, sem sjálf gestrisnin er í þessu sambandi, landvistin, og hinu að fara að veita t.d. brezkan ríkisborgararétt. Það er tvennt ólíkt, og við eigum ekki að venja okkur á að rugla þessum hlutum saman. Við eigum að halda fast við aðskilnaðinn í þessu efni, og það sýnir okkur m.a. reynslan af þeim manni, sem áður hafði átt þýzkan ríkisborgararétt og ég gat hér um áður. Þeir Ungverjar, sem hér um ræðir, hafa fengið hér landvist, og það er það fyrst og fremst, sem þeir þurftu. Þegar um íslenzkan ríkisborgararétt er að ræða, þá er það allt annað. Það er enginn, sem amast við því, að þessir menn hafi hér landvist, og þegar þeir væru búnir að vera hér sín 10 ár og semja sig nokkuð að íslenzkri umgengni og íslenzkum þjóðháttum, þá væri það máske ekki nema eðlilegt, að þeir fengju íslenzkan ríkisborgararétt, ef þeir hefðu reynzt hér vel. Hins vegar er það vitanlegt, að það ganga kvartanirnar og hafa jafnvei komið í borgarablöðunum hér út af ýmsum þessara Ungverja, út af því, hve létt þeim sé að gripa til hnífsins í sambandi við slagsmál og annað slíkt í verstöðvunum hér suður frá. Við verðum að gá að því, að þeim útlendingum, sem hingað koma, veitir ekki af, sérstaklega þegar þeir eru frá öðrum löndum en Norðurlöndum, að hafa alllangan tíma til þess að laga sig að þeirri sérstöku menningu og þeim sérstöku þjóðháttum, sem við höfum skapað. Og það er engin ástæða til þess að fara að veita þeim íslenzkan ríkisborgararétt, fyrr en þeir hafa dvalizt hér þessi 10 ár, sem ætlazt er til að menn geri það. Það er vitanlegt, að það eru fleiri flóttamenn hérna, sem hafa komið hingað máske fyrir tilstilli íslenzkrar ríkisstj. Ég veit ekki betur en að t.d. ýmsir Júgóslavar hafi verið sóttir suður á Ítalíu, í flóttabúðir þangað, í sambandi við flóttamannaárið og fluttir hingað og hafi hér landvist. Það ganga misjafnar sögur um þá, sumar mjög skemmtilegar, sumar ekki eins skemmtilegar. En það liggur ekki fyrir, að það eigi að fara að veita þeim ríkisborgararétt svona og svona snemma. Þeir hafa hér landvist og jafnvel halda henni áfram, en reyna um leið að læra ýmislegt gott af okkar þjóð, sem til allrar hamingju er fær um að kenna útlendingum enn þá. Og þess vegna sé ég ekki nokkra minnstu ástæðu til þess að breyta þarna um. Hv. frsm. meiri hl. allshn. kom inn á það, að það væri jafnvel metnaðarmái að veita Ungverjunum þennan ríkisborgararétt. Bágt á ég nú með að skilja það. Ef það væri þarna um að ræða menn, sem hefðu verið t.d. pólitískir flóttamenn, menn, sem virkilega hefðu verið að berjast fyrir einhverjum hugsjónum og öðru slíku, þá hefði ég vel getað skilið þetta. Nú hefur maður ekki þá hugmynd um neinn af þessum mönnum, sem þarna er um að ræða. Þeir virðast vera venjulegir flóttamenn, sem flosna upp, þegar mikið gengur á hjá einni þjóð, en ekki menn, sem beinlínis hafa staðið í baráttu fyrir einhverjum hugsjónum. Það gæti oft verið tilefni máske til þess að athuga sérstaklega um slíkt, og hefur það þó ekki átt upp á pallborðið hjá íslenzkum yfirvöldum fram til þessa. Eins og okkur var talin trú um hér einu sinni, að það væri eitthvert geysilegt hagsmunamál að veita vissum fyrrv. þýzkum manni hér ríkisborgararétt, þá er ég jafnvantrúaður á, að það sé nokkurt metnaðarmál að veita þessum Ungverjum hér ríkisborgararétt. Og ég vil spyrja: Að hvaða leyti eiga þeir að hafa sérréttindi fram yfir aðra útlendinga, sem hér eru? Það eru útlendingar hérna meira að segja, sem eru búnir að vera hér miklu lengur en 10 ár, og gefst stundum fullerfitt að tryggja þeim ríkisborgararétt. Það þurfti jafnvel að standa í baráttu fyrir því ár eftir ár um menn, sem voru búnir að vera hér upp undir 15–20 ár, giftir íslenzkum konum og áttu íslenzk börn og voru búnir að vinna hér sem Íslendingar í meira en áratug, að þeir fengju ríkisborgararétt. Það virðist vera farið eftir nokkuð mismunandi reglum í slíku, og ég held, að það sé ekki rétt, að við séum að gera það. Ég held, að við eigum að veita almennt ríkisborgararéttinn, þegar menn eru búnir að vera 10 ár, án tillits til þess, hvaða pólitískar skoðanir viðkomandi hafa, en við eigum líka að bíða, þangað til menn eru búnir að vera 10 ár, þegar um aðra er að ræða en Norðurlandabúa. Ég verð að segja það, að yfirleitt höfum við ekki verið sérstaklega gætnir í sambandi við veitingu ríkisborgararéttar og mættum gjarnan vera gætnari en við erum. Við eigum að meta íslenzkan ríkisborgararétt allhátt og ekki kasta honum þannig út, að hann sé falur hverjum sem er. Það var minnzt á það hér áðan af hv. frsm. minni hl. í allshn., að það hefði einu sinni verið ætlað, að menn hefðu átt að kunna íslenzku til þess að öðlast íslenzkan ríkisborgararétt, og það var það einu sinni. En það hefur verið horfið frá því, og virðist það þó satt að segja vera eitt af því, sem menn gjarnan ættu að hafa lært. En ég býst við, að 10 ára búsetan hafi átt að koma í staðinn og þó hafi það máske komið fyrir, að menn hafi verið hér í 10 ár og samt ekki verið búnir að læra málið. Ég held, að við megum halda dálítið fastar á okkar meðvitund um, hver eigi að tilheyra okkar þjóð. Það risa það hátt öldurnar núna, sem vilja skola okkar þjóðerni burt, að það er full ástæða til þess að standa þar á móti. Þegar farið er að tala um, að raunverulega sé forngripasafnið orðið aðalverndarinn fyrir íslenzkt þjóðerni, og farið að ganga út frá því sem sjálfsögðu, að við innlimumst sem hreppur í einhver stór og voldug ríki, þá er greinilegt, að það er meiri þörf á aðgætni og íhaldssemi í þessum efnum, hvað snertir íslenzkan ríkisborgararétt, heldur en nokkru sinni fyrr. Það þótti nauðsyn á því hjá okkar forfeðrum, þeirri kynslóð, sem var hér næst á undan okkur, að gæta alls hófs í slíkum efnum þann tíma, sem við höfðum sameiginlegan borgararétt á vissan máta með Dönum, að setja þar viss skilyrði í sambandi við búsetuna og kosningarréttinn. Menn vildu vera aðgætnir um, að það væri ekki allt of auðvelt að fá kosningarrétt á Íslandi, jafnvel þó að menn gætu fengið borgararéttindi. Og ég er hræddur um, að eftir að annað eins er komið á dagskrá þjóðarinnar, þó að reynt sé að taka það af dagskrá fyrir kosningar, eins og innlimun Íslands í Efnahagsbandalagið, þá sé full þörf á að halda fast á þeim reglum, sem verið hafa um, að það þurfi 10 ár minnst til þess, að menn geti fengið ríkisborgararétt, a.m.k. þegar um aðra en Norðurlandabúa er að ræða. Ég vil þess vegna eindregið taka undir þær brtt., sem hv. minni hl. allshn. flytur um, að nöfn þeirra manna, sem hafa ekki verið hér í 10 ár og eru ekki Norðurlandabúar, séu felld út af frv. ríkisstj. og meiri hl. allshn.



Herra forseti. Þetta frv. var rætt allýtarlega við 2. umr. málsins. Ég skal hvorki reyna að hefja þær umr. að nýju né lengja umr. um þetta mál. En ég vildi aðeins freista þess, hvort nokkur möguleiki væri á að koma fram nokkurri endurbót á þessu frv. nú, eins og það lítur út. Í 1. gr. frv., 3. málsgr., stendur: „Ákvæði þessarar gr. skulu gilda, þar til nýir samningar um kaup og kjör verkfræðinga, sem starfa hjá ríkisstofnunum, hafa tekið gildi. Ég er ákaflega hræddur um, að allir þdm. hafi ekki gert sér fullkomlega ljóst, hvað þetta raunverulega þýðir. Það er vitanlegt, að 1. júlí í síðasta lagi verður kveðið á um, hver verði kaup og kjör þeirra manna, sem starfa hjá íslenzka ríkinu. Og það hafa kannske sumir haldið, að verkfræðingarnir, sem eru í stéttarfélagi þeirra, mundu koma þá þarna undir. Svo er ekki. Þessi setning, eins og hún er nú orðuð, mundi raunverulega þýða það, að ríkisstj. hefur allt vald í þessum málum og ákvæði þessarar 1. gr. gilda, þangað til samið hefur verið. Það er hægt að halda þessum brbl. gildandi, þangað til verkfræðingarnir hafa kannske beygt sig einhvern veginn fyrir ríkisstj. Þetta er það óréttláta í þessu efni, og ég á bágt með að trúa því, að það hafi verið meining meiri hl. í þessari hv. deild að ganga svona frá lögunum. Ég vil þess vegna freista þess að leggja hér fram till. ásamt hv. 4. þm. Sunnl. um, að þarna verði gerð sú breyting á, að í stað orðanna „nýir samningar“ og til loka setningarinnar komi: 1. ágúst 1963. Þá mundi þessi síðasta málsgr. 1. gr. orðast svo: „Ákvæði þessarar greinar skulu gilda þar til 1. ágúst 1963. M.ö.o.: þá félli þessi gr. og þar með raunverulega lögin úr gildi. Það þýddi, að eftir að 1. júlí væri endanlega búið á einn eða annan hátt að ganga frá samningunum við ríkisstarfsmenn, þá hefur ríkisstj. júlímánuð til þess að semja við verkfræðingana og reyna að koma þessu á heiðarlegan grundvöll, þannig að það sé ekki gert út um þetta með brbl, og slíku og beitt eins konar lagasetningu gagnvart þeim, heldur séu teknir upp samningar við þá og lokið samningum við þá eins og aðra, sem vilja vera starfsmenn ríkisins. Ég vil svo leyfa mér að biðja hæstv. forseta að leita afbrigða fyrir þessari till., af því að hún er skrifleg og of seint fram komin.



Herra forseti. Sökum þess að ég var ekki hér viðstaddur, þegar 2. umr. málsins fór fram, en hef síðan kynnt mér það, hvernig umr. féllu, þótti mér vert við þessa umr. að láta það koma fram, að ég hef í landbn. svo og hér í d, stutt þetta frv. og skrifað undir nál. um það ásamt með fulltrúum bæði Alþfl. og Sjálfstfl. í landbn. Hins vegar hef ég tjáð mig sammála þeim brtt., sem hv. fulltrúi Framsfl., hv. 2. þm. Sunnl., hefur fram borið við frv., en hann hefur þeirra vegna gefið út sérstakt nál. í landbn. um þetta mál, þar sem hann þó tjáir sig vera samþykkan frv. sem slíku. Ég vil taka það sérstaklega fram, að aðalefni þessa frv. er aukin fyrirgreiðsla fyrir minnstu búin til ræktunar og einnig aukin fyrirgreiðsla til bygginga. Þegar l. um stofnlánadeild landbúnaðarins voru sett hér á þinginu í fyrravetur, bar ég fram við stjfrv. ýmsar brtt. og taldi þá ekki hvað veigaminnsta þá till., að ég lagði til ásamt hv. 2. þm. Sunnl., að einmitt þær breyt., sem eru meginuppistaðan í þessu frv., yrðu þá gerðar. Hæstv. landbrh. lagði að vísu til þá, að þessar till. væru felldar, en viðurkenndi réttmæti þeirra og nauðsyn og hét því, að sú hlið málsins yrði skoðuð, þótt á öðru stigi væri. Og ég tel, að þetta frv. sé fyrst og fremst efndir af hans hálfu á þeirri undirtekt, sem hann þá hafði við þá tilt. mína og 2. þm. Sunnl, um að hækka styrkinn til jarðræktar á smæstu jörðunum með sérstökum styrk allt upp í 15 ha. túnstærð. Af þessum ástæðum tel ég mér skylt og sjálfsagt að fagna því, að þetta frv. er fram komið, og einnig að tjá samþykki mitt við samþykkt þess, enda hef ég skrifað undir nál., sem í þá átt fer. Hitt er annað mál, að ég teldi æskilegt, að lengra hefði verið hægt að ganga í þeim efnum, en læt það að sjálfsögðu ekki ráða úrslitum um stuðning minn við frv. sem slíkt.



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt tveimur öðrum þm. úr Suðurlandskjördæmi að flytja hér frv. til l. um smíði nýs strandferðaskips fyrir siglingaleiðina Vestmannaeyjar–Þorlákshöfn. Efni frv. er það, að ríkisstj. sé heimilað að byggja nýtt strandferðaskip, 500–1000 lesta stórt, til þess að flytja fólk og farartæki, en einnig eigi að vera í skipinu farmrými og hluti af því farmrými eigi að vera búinn kælitækjum, þannig að auðvelt sé að flytja mjólk á milli þessara staða, en fyrir þá flutninga er mikil þörf. Þá er gert ráð fyrir því, að ríkissjóður reki þetta skip, en geti falið Skipaútgerð ríkisins eða öðrum aðilum að annast reksturinn, en reksturinn eigi að vera þannig, að skipið fari jafnaðarlega a.m.k. eina ferð hvora leið á þessari siglingaleið daglega. Ríkisstj. er síðan heimilað að taka lán til þess að standa straum af undirbúningi og byrjunarkostnaði við smíði skipsins. Það má öllum ve ljóst, að á okkar tímum er það miklum annmörkum bundið að halda blómlegri byggð á eyjum, enda höfum við horft á það að undanförnu, að fjölmargar þær eyjar hér við land, þar sem smærri byggð hefur verið, hafa ekki tekið þeirri framþróun, sem aðrar byggðir landsins hafa náð, heldur hafa þær yfirleitt heldur gengið saman og ýmsar eyjar lagzt í eyði, ekki vegna þess, að þar væri síður búsældarlegt eða möguleiki til lífsafkomu heldur en á öðrum stöðum, en hinu er ekki að neita, að samgönguerfiðleikar eru miklir við eyjabyggðir, þannig að fólkið, sem þar býr, fer að verulegu leyti á mis við ýmislegt það í menningarlífi nútímans, sem aðrir geta veitt sér. Einasta ráðið til þess að halda í horfinu um þessa hluti og gera því fólki, sem eyjar byggir, lífið svipað og öðru fólki, er að halda uppi við slíkar eyjar sem allra greiðustum samgöngum. Vestmannaeyjar eru eftir okkar mælikvarða allfjölmennt byggðarlag, þar sem atvinnulíf hefur blómgazt vel, og búskapur þar hefur verið ríkinu sem slíku mjög hagkvæmur. Þar hefur verið dregin mikil björg í þjóðarbúið, svo að illa mætti íslenzka þjóðfélagið við því, að þar yrði á samdráttur, hvað þá að hugsa til þess, að sú framleiðsla gæti lagzt niður. Til þess er heldur engin ástæða, því að það er hægt að búa svo í haginn, að byggð í Vestmannaeyjum sé álíka vel sett og þær byggðir, sem á fastalandinu eru. En til þess verður að leggja verulega rækt við það að halda uppi góðum og greiðum samgöngum við þennan stað. Á því hefur á umliðnum árum verið mikill misbrestur, og um skeið var svo komið, að samgöngur við Eyjar voru með öllu óviðunandi. Þetta kom ekki fram í óánægju Eyjabúa einna saman eða þeirra, sem samskipti þurftu við þá að hafa, heldur kom það beinlínis fram í því, að kyrkingur hljóp í framþróun mála þar á staðnum og fólki fækkaði þar um skeið. En eftir að samgöngur komust þar í betra horf, var bót á þessu ráðin. En það er greinilegt, að á tímum þeirrar framþróunar og þess hraða, sem við lifum á núna, þá er ekki lengi hægt að standa í sömu sporunum um þessa hluti, heldur verður stöðugt að fylgjast með ötlum þeim möguleikum, sem skapast til bættra samgangna, og nýta þá eins og bezt eru möguleikar til á hverjum tíma. Fyrir rúmlega 3 árum kom til sögunnar nýtt skip, sem ríkissjóður lét byggja til að halda uppi samgöngum milli Vestmannaeyja og nálægra hafna. Það var strandferðaskipið Herjólfur, og hefur það nú um skeið sinnt þessu hlutverki með þeim árangri, að Vestmanneyingar segja gjarnan, að það sé næsta óskiljanlegt, hvernig var hægt að komast af án þess skips fyrir tilkomu þess. Og ef það skip hætti ferðum sínum einhvern góðan veðurdag og ekki yrði hlaupið þar í skarðið, er alveg vist, að það mundi hafa verulega þungar búsifjar í för með sér fyrir Vestmanneyinga. En eins og ég hef áður tekið fram, þá er ekki vert að miða Vestmannaeyjasamgöngur eingöngu við það, hvað eru þarfir Vestmanneyinga, því að það eru ekki síður þarfir íslenzka þjóðarbúsins, að byggð sé blómleg í Vestmannaeyjum, heldur en hitt, að Vestmanneyingar geti verið ánægðir og unað vel við sínar samgöngur. Þegar strandferðaskipið Herjólfur var smíðað, var auðvitað undirbúningur þeirrar smíðar míðaður við það, að siglingaleið skipsins væri fyrst og fremst á milli Reykjavíkur og Vestmannaeyja. Þetta er sjóleið, 112 mílna löng, liggur yfir einn erfiðasta kaflann af siglingaleiðinni hér við íslenzku ströndina. Á þessari leið er t.d. yfir Reykjanesröst að fara, en hún er oft mjög ill yfirferðar, og þar hefur margur farþeginn goldið veltuskatt á sinn máta og búið við slæma liðan. Ferð skipsins tekur yfirleitt um það bil 10 klst. Það er svo löng leið, að hún er í rauninni ófarandi, nema því aðeins að farþegar allir geti haft legurúm og notið næðis með þeim hætti á leiðinni. Á hinn bóginn hefur verið tekin upp sú regla, að yfir sumarmánuðina siglir Herjólfur einnig eina ferð í viku hverri á milli Vestmannaeyja og Þorlákshafnar hvora leið. Sú leið er ekki nema rösklega 40 sjómílur - 41 sjómíla nánar til tekið - og verður auðveldlega farin á svo sem eins og 31/2 klst. Sú leið er ekki lengri en svo, að það reynist ekki nauðsynlegt, ekki a.m.k. á öllum árstímum, að farþegar á þeirri leið þurfi að njóta legurúms, heldur eru það fjölmargir farþegar, sem kjósa heldur að sitja uppi á þeirri leið, og þannig er hægt að flytja með sama skiprými miklu meiri fjölda farþega á þeirri leið heldur en á hinni löngu sjóleið milli Reykjavíkur og Vestmannaeyja. Nú hagar því svo til, að fyrirhugaðar eru og raunar á döfinni allmiklar hafnarbætur í Þorlákshöfn. Þegar þeim áfanga hefur verið náð, sem nú er unnið að í þeirri hafnargerð, verður að ætla, að hægt væri að taka upp fastar siglingar strandferðaskips á milli Vestmannaeyja og Þorlákshafnar allt árið. Að vísu er vitað, að einhverjir dagar, einhverjir aftaka illviðrisdagar koma, sem mundu trufla þá siglingu. En venjan er sú, að slíkt skeður ekki nema fáa daga á ári hverju, og er því greinilega að opnast nýr möguleiki til þess að bæta samgöngur við Vestmannaeyjar með því að taka upp fastar áætlunarsiglingar með góðum farkosti, sem flutt gæti farþega og farartæki, svo sem eins og bíla og bifhjól, án þess að það þyrfti að vera mjög miklum vandkvæðum bundið að koma slíkum farartækjum fyrir í skipi á milli þessara staða, og mundu þá skapazt alveg ný viðhorf hjá bæði Vestmanneyingum og þeim öðrum, sem hygðu á Vestmannaeyjaferðir eða Vestmannaeyjaviðskipti, ef hægt væri að komast hvora liðina sem væri, til Vestmannaeyja eða frá Vestmannaeyjum, hvern dag vikunnar, sem menn óskuðu eftir. En það er greinilega þetta, sem verður að koma, ef framþróun á að geta orðið með eðlilegum hætti í Vestmannaeyjum, þannig að menn fyndu sig í föstu og öruggu sambandi við aðrar byggðir þessa lands. Það hefur frá fornu fari tíðkazt, að Vestmanneyingar og þeir, sem byggja sveitir Suðurlands, hafa haft mikil samskipti hvorir við aðra. Fyrr á árum var það titt, að farið var á milli Vestmannaeyja og landeyja eða Eyjafjalla á bátum, en auðvitað voru það stopular ferðir, þar sem ekki var um annað en brimlendingu að ræða á suðurströnd landsins, á söndum suðurstrandarinnar. Nútímahættir hafa lagt þessar ferðir algerlega niður, og við það hefur rofnað býsna eðlilegt samband og æskilegt, sem vera ætti á milli Vestmanneyinga og íbúa sveitanna á Suðurlandsundirlendinu. Með tilkomu skips eins og gert er ráð fyrir í þessu frv. er líklegt, að hægt væri að tengja þarna gömul viðskipta- og menningarbönd að nýju, þótt rofin hafi verið um skeið. Það er t.d. alkunna, að Vestmanneyingar fá núna langmest af sinni daglegu neyzlumjólk ofan úr sveitum Suðurlands, en allt slíkt gengur nú í gegnum höfuðborg landsins. Það væri til þæginda, ef hægt væri að taka upp beinni samskipti á þessu sviði en verið hafa. Og fjölmargt er það annað í viðskipta- og menningarlífi á þessum slóðum, sem svipuðu máli gegnir um, að ávinningur væri, að hér gætu myndazt beinni tengst en áður hafa verið. En þrátt fyrir það, þótt Vestmanneyingar og íbúar sveitanna á Suðurlandi gætu komizt í nánari tengsli hvorir við aðra en nú er, þá breytir það ekki því, að veruleg samgönguþörf er milli Vestmannaeyja og Reykjavíkur, bæði vegna vöru- og fólksflutninga. Það mundi breyta svo svip á þessum samgöngum, ef til kæmi skip eins og hér er gert ráð fyrir, að það má segja, að það væru alger umskipti. Að vísu geta menn komizt nú á hálfri klukkustund á milli Vestmannaeyja og Reykjavíkur flugleiðis. En þær ferðir eru, eins og allir vita, ærið stopular og aldrei hægt að dagsetja þær fyrir fram með neinu öryggi, því að það fer allt eftir tiltölulega litlum veðrabrigðum, hvort þá leið verður komizt eða ekki. Sjóleiðin er að því leyti og verður um einhverja framtíð a.m.k. miklu öruggari, þannig að þær ferðir mundu geta talizt nokkurn veginn dagvissar þrátt fyrir það, að þar getur aðeins borið af áætlun, en aðeins litið í samanburði við það, sem af ber um flugferðir. Öll leiðin á milli Vestmannaeyja og Reykjavíkur, sem farin yrði þá almennt í farþegaflutningum, væri sú, að það yrði farið með bifreið frá Reykjavík til Þorlákshafnar. Sú leið er 55 km löng nú, eftir að Þrengslavegurinn nýi hefur verið tekinn í notkun. Hana er því auðvelt að fara á einni klst. Síðan tæki við sjóferð, sem tæki um það bil 31/2 stund, eða alls mundi það taka farþegann um það bil 41 klst. að komast á milli þessara staða, og þar af þyrfti hann ekki að vera á sjó nema 31/2 klst., en það er einmitt ósk margra farþega að losna við langar sjóferðir. Það hnígur því allt að því, að um leið og hafnarskilyrði myndast í Þorlákshöfn, beri að taka upp fastar daglegar ferðir á sjó milli Vestmannaeyja og Þorlákshafnar, en síðan yrði farþegaleiðin framlengd með bílferðum milli Þorlákshafnar og Reykjavíkur. Ég tel þess vegna hina brýnustu nauðsyn, að jafnsnemma og hafnarskilyrði leyfa í Þorlákshöfn, verði slíkar ferðir teknar upp. En til þess að svo geti orðið, þarf þegar að fara að huga að farkosti á þessa leið, og ég tel því í alla staði eðlilegt, að það yrði verkefni ríkisins að láta byggja skip til þessara siglinga. Hér á Alþingi hafa að undanförnu heyrzt um það raddir, að tími sé til þess kominn að endurskipuleggja í megindráttum starfsemi Skipaútgerðar ríkisins. Ég tel eðlilegt, að svo verði gert, en ég tel, að sú endurskoðun eigi fyrst og fremst að miða að því, að landsmenn geti notið aukinnar og bættrar þjónustu af siglingum við strendur landsins. Inn í þá endurskoðun, sem fyrirhuguð kann að vera á starfsemi Skipaútgerðarinnar, tel ég nauðsynlegt að taka möguleikana á því að breyta aðalsiglingaleiðinni með farþega á milli Vestmannaeyja og lands á þann hátt, sem hér er gert ráð fyrir í þessu frv. Ég vænti þess svo, að hv. alþm. sjái þá nauðsyn, sem hér er á, og ég vænti þess einnig, að sú nefnd, sem fær þetta frv. væntanlega til meðferðar, muni athuga það í allri vinsemd og leggja sig fram um það að tryggja því greiða afgreiðslu. Herra forseti. Ég legg til, að frv. verði að þessari umr. lokinni vísað til samgmn.



Herra forseti. Ég hafði búizt við, að það yrði hér einhver á undan mér, sem mælti fyrir þessu frv. af hálfu hv. n., en það hefur nú ekki orðið. Mér finnst eigi að síður rétt að láta það koma fram nú við 1. umr. þessa máls, að mér finnst þetta frv. vera hér á skökkum stað. Þetta frv. fjallar um það að taka rétt af söfnuðum landsins, rétt, sem þeir hafa lengi haft. Og það hefur verið venja, að þegar tillögur hafa verið gerðar um það að taka rétt af einhverjum aðila, þá hafi honum verið gefinn kostur á því að láta sitt álit í ljós, áður en þingið hefur um það fjallað að taka þennan rétt af honum. Ég veit ekki til þess, að þetta mál hafi enn verið rætt í einum einasta söfnuði landsins. En ég tel það alveg eðlileg og sjálfsögð vinnubrögð, að áður en slíkt mál eins og þetta er tekið til endanlegrar afgreiðslu hér á Alþ., fái þeir aðilar, sem verið er að taka réttinn af, að segja sitt álit um það, sem eru söfnuðir landsins. Ég hygg, að hin rétta vinnuaðferð í þessu máli hefði verið sú, að þegar t.d. kirkjuráð og kirkjuþing og biskup og kirkjumálaráðh. hefðu verið búnir að ganga frá þessu frv., þá hefði það verið sent til umsagnar þeirra aðila, sem það snertir alveg sérstaklega, sem eru söfnuðirnir, og málið fyrst tekið til meðferðar hér á þinginu, þegar þeirra álit lægi fyrir. Þess vegna álít ég, að það hljóti að vera hin eðlilegu vinnubrögð hér á þinginu, að þegar þetta mál hefur gengið til þeirrar n., sem það fer til, þá hlutist hún til um það, að áður en lengra sé haldið, verði málið sent söfnuðum landsins til umsagnar. Mér þykir hins vegar rétt að láta það koma fram strax, að ég er því frv., sem hér liggur fyrir, fullkomlega andvigur. Ég hef heyrt það, og það kemur líka fram í grg. frv., að það megi finna ýmsa ágalla á prestskosningum, og mér dettur ekki í hug að neita því. En hvaða kosningar eru það, sem ekki er hægt að finna sams konar ágalla á? Ég held, að þeir ágallar, sem eru taldir fram í sambandi við prestskosningar, komi ekki síður til greina t.d. í sambandi við alþingiskosningar, bæjarstjórnarkosningar og sveitarstjórnarkosningar. Og ef það er rétt að afnema prestskosningar vegna þessara ágalla, vegna þess að það sé kannske ýmis áróður, sem eigi sér stað í sambandi við þær, þá má náttúrlega nota sams konar rök til þess að réttlæta það, að það eigi að afnema sveitarstjórnarkosningar, bæjarstjórnarkosningar og þingkosningar. En ég hygg, að það verði samt niðurstaða manna, að þrátt fyrir þessa ágalla, sem hægt er að finna á hinum ýmsu kosningum, hvort heldur er um prestskosningar eða þingkosningar að ræða, þá sé þó þetta fyrirkomulag, frjálsar kosningar, hið bezta, sem enn hefur verið fundið upp til þess að ráða slíkum málum til lykta. Og ég óttast það, að ef byrjað er á því að skerða kosningarrétt manna á einu sviði, þá geti það orðið upphaf þess, að hann verði einnig skertur að öðru leyti og víðtækari skerðing geti komið í kjölfarið. Um prestskosningarnar vil ég annars segja það, að ég held, að það megi að öllum líkindum rekja það til þeirra, sem ég tel vera einna bezt fyrir íslenzka þjóðkirkju. Ég tel það íslenzkri þjóðkirkju mest til gildis, að hún er yfirleitt víðsýn og frjálslynd kirkja. Hún er viðsýnni og frjálslyndari kirkja en yfirleitt þekkist í öðrum löndum. Það hafa ekki einstakir trúarhópar, jafnvel sértrúarhópar, náð eins sterkum ítökum innan íslenzku þjóðkirkjunnar og á sér stað í mörgum öðrum þjóðkirkjum, og þetta þakka ég ekki sízt prestskosningunum. Prestskosningarnar hafa verið trygging fyrir því, að það hefur meira víðsýni og meira frjálslyndi fengið að njóta sin innan íslenzkrar þjóðkirkju heldur en yfirleitt annars staðar tíðkast, vegna þess að hinn frjálslyndi kosningarréttur hefur tryggt það, að einstakir trúarhópar og sértrúarflokkar hafa ekki náð eins miklum ítökum og ella. Ég óttast það mjög, ef það fyrirkomulag yrði tekið upp, sem stefnt er að í þessu frv., að það gæti orðið til þess, að einstakir sértrúarhópar og sértrúarmenn næðu tökum á sóknarnefndunum og notuðu svo þá aðstöðu til þess að tryggja það, að prestar væru fyrst og fremst valdir út frá því sjónarmiði, að þeir væru fylgjendur þessa ákveðna sértrúarhóps eða sértrúarmanna, og þess vegna geti fyrir kirkjuna falizt veruleg hætta í því, að þetta fyrirkomulag verði tekið upp, að sú víðsýni og það frjálslyndi, sem hingað til hefur ríkt innan íslenzkrar þjóðkirkju, verði í hættu, ef vikið verður frá prestskosningunum og það fyrirkomulag tekið upp, sem hér er stefnt að. Ég hygg, að söfnuðirnir verði þá ekki eins vel á verði um það að gæta frjálslyndis og víðsýni eins og þeir eru nú, þar sem þeir hafa aðstöðu til þess að velja sér prest hverju sinni. Þess vegna álít ég það frá kirkjulegu sjónarmiði spor aftur á bak að taka upp það fyrirkomulag, sem stefnt er að í þessu frv. Og frá sjónarmiði þjóðfélagsins í heild tel ég það spor aftur á bak, að verið sé að afnema kosningar, því að ef það tekst á einu sviði, getur þess verið skammt að bíða, að það verði gert í öðrum efnum á eftir, því eð eins og ég sagði áðan eru engir þeir ágallar til í sambandi við prestskosningar, sem ekki eru þá í sambandi við aðrar kosningar og ef það er rétt að nota þá sem röksemd til þess að afnema prestskosningar, þá má alveg eins gera það á öðrum sviðum á eftir. Vegna þjóðfélagsins í heild og vegna þjóðkirkjunnar álit ég, að það mál, sem hér liggur fyrir, eigi ekki að ná fram að ganga. Ég vil svo endurtaka það, sem ég sagði í upphafi, að ég tel það vera rétta vinnuaðferð í sambandi við þetta mál, ef það er meiningin að reyna að knýja það fram, að áður en lengra er haldið, hlutist sú þn., sem fær málið til meðferðar, til um það, að það verði sent söfnuðum landsins til umsagnar, því að það er ómótmælanlegt, að söfnuðir landsins hafa enn ekki fengið neitt um þetta mál að fjalla. því hefur verið haldið alveg utan við þá enn sem komið er.