Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Klukkan fjögur síðdegis fer fram umræða utan dagskrár um stefnu í málefnum barna og unglinga. Málshefjandi er hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir. Hæstv. forsætisráðherra, Halldór Ásgrímsson, verður til andsvara.

Virðulegur forseti. Ástæða þess að ég kem hér upp um störf þingsins eru misvísandi og óljós skilaboð sem fengist hafa af viðræðum milli íslenskra stjórnvalda eða samninganefndar íslenskra stjórnvalda og samninganefndar Bandaríkjamanna út af varnarmálum. Skemmst er að minnast þess að fram hafa farið umræður um það að utanríkismálanefnd hafi ekki verið kölluð saman eða henni ekki gerð sérstök grein fyrir því sem fram kom á fundum samninganefndarinnar núna fyrir skemmstu. Það var viðtal við hæstv. forsætisráðherra í tilefni þessara viðræðna og þar kom fram að ekkert nýtt hefði komið fram í þeim viðræðum þegar samninganefndirnar hittust. Hæstv. utanríkisráðherra sagði í umræðum á þingi, þegar hann flutti skýrslu sína, að íslensk stjórnvöld hefðu spurt ýmissa spurninga, orðaði það með þeim hætti. Nú sá ég í leiðara Morgunblaðsins á laugardaginn, og kom mér það dálítið spánskt fyrir sjónir, að þar var því haldið fram að í „samningaviðræðunum við Bandaríkjamenn á dögunum“ - eins og segir hér, virðulegi forseti - „komu svo fram nýjar og forvitnilegar hugmyndir, sem lítil skynsemi væri í að vísa frá á þessu stigi.“ Þetta þykja mér nokkur tíðindi, virðulegur forseti, að Morgunblaðið skuli telja sig hafa upplýsingar um nýjar og forvitnilegar hugmyndir sem utanríkismálanefnd hefur ekki verið gerð grein fyrir. Forsætisráðherra hefur talað um að ekkert nýtt hafi komið fram og utanríkisráðherra talar um að það hafi verið spurt spurninga. Þess vegna spyr ég, virðulegur forseti, hvað sé rétt í þessum efnum. Er Morgunblaðið að fara með fleipur og gefa í skyn að það viti eitthvað sem það veit ekki eða hefur það upplýsingar undir höfðum sem öðrum eru ekki útbærar?

Hæstv. forseti. Það væri ákaflega áhugavert að fá að vita hvað liggur í þessum mismunandi skilaboðum sem hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir gerði að umræðuefni. Sagt var á fundum um daginn að utanríkismálanefnd yrði upplýst um málið og haldið vel upplýstri um stöðu þessara mála. Þess vegna er ekki óeðlilegt að spurt sé héðan úr þessum ræðustól hvort upplýsingar sem verið hafa í fjölmiðlum eigi við einhver rök að styðjast eða hvort misskilningur sé á milli tveggja hæstv. ráðherra í ríkisstjórninni.

Frú forseti. Þetta er nokkuð merkilegt ferli sem nú er að eiga sér stað í varnarmálum Íslendinga. Þar er kannski merkilegast af öllu hvernig Sjálfstæðisflokkurinn er að einangrast í utanríkis- og varnarmálum með nokkuð afdráttarlausum hætti á þessum mánuði sem liðinn er frá 15. mars, einum þeim svartasta degi í langri sögu Sjálfstæðisflokksins þegar ósköpin öll dundu yfir. Og nú síðast lýsir hæstv. forsætisráðherra því yfir í ræðu í gær í einum af háskólum borgarinnar að að hans mati komi vel til greina að segja upp varnarsamningnum og líta frekar til samstarfs við Evrópuríkin í varnar- og öryggismálum. Þarna tekur hæstv. forsætisráðherra undir þau viðhorf sem Samfylkingin og stjórnarandstöðuflokkarnir hafa haldið uppi upp á síðkastið. Það er orðið að nokkuð þverpólitísku viðhorfi að líta frekar til Evrópulandanna í öryggis- og varnarmálum en til Bandaríkjanna og segja má að hæstv. forsætisráðherra hafi í gær verið að segja áralöngum undirlægjuhætti íslenskra stjórnvalda við Bandaríkjamenn stríð á hendur. Nú er spurningin hvernig Sjálfstæðisflokkurinn og Morgunblaðið ætla að bregðast við þessari nýju stöðu þar sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur einangrast einhvers staðar úti á jaðrinum í varnar- og öryggismálum Íslendinga. Þessu hlýtur hæstv. utanríkisráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins að svara í dag rétt eins og hann upplýsti í umræðum um utanríkismál í síðustu viku, að krafan um sýnilegu varnirnar og þoturnar fjórar sem fyrrverandi forsætisráðherra, Davíð Oddsson, hafði margoft lýst afdráttarlaust yfir, væri orðin að einhverjum ósýnilegum vörnum sem yrði sinnt frá Skotlandi eða annars staðar frá, eða svo mátti skilja hæstv. ráðherra. Sýnilegu varnirnar voru því orðnar mjög ósýnilegar enda ógnin nokkuð ósýnileg og illa skilgreind, en þessu hlýtur hæstv. ráðherra að svara okkur í dag.

Forseti. Það þótti fáheyrð ósvífni hjá þeim hæstv. og hv. félögum Geir H. Haarde og Halldóri Blöndal þegar hv. þm. Össur Skarphéðinsson fann að því að utanríkisráðherra skyldi ekki hafa ráðgast við utanríkismálanefnd þingsins eftir viðræðurnar um daginn. Halldór Blöndal, hinn víðsýni og háttvirti og ágæti formaður utanríkismálanefndar, sagði að það yrði ekki gert fyrr en málin væru orðin nógu þroskuð til að þau gætu komist á borð þessarar nefndar. Síðan gerist það að Styrmir Gunnarsson, ritstjóri Morgunblaðsins, segir í leiðara sínum á laugardag orð sem allir sem hafa vit á pólitík á Íslandi túlka þannig að þótt hæstv. utanríkisráðherra hafi ekki gengið á fund utanríkismálanefndar Alþingis hafi hann gengið á fund ritstjóra Morgunblaðsins og kynnt honum þær fersku og nýju hugmyndir sem Bandaríkjamenn hafa lagt á borðið. Hér er eðlilega spurt: Ætlar Geir H. Haarde fyrr eða kannski miklu síðar að upplýsa Alþingi um þessar hugmyndir? Í öðru lagi er spurt í tilefni af orðum hæstv. forsætisráðherra um helgina: Hefur hæstv. utanríkisráðherra sagt hæstv. forsætisráðherra frá þessum nýju og fersku hugmyndum Bandaríkjamanna um varnarmál Íslands?

Virðulegur forseti. Hafa forustumenn ríkisstjórnar Íslands misst málið? Hér hefur leiðtogi stjórnarandstöðunnar beint alvarlegum spurningum um öryggismál Íslands á hinu háa Alþingi til hæstv. forsætisráðherra og hæstv. utanríkisráðherra og annaðhvort hafa þeir misst málið eða hvorki Geir Haarde né Halldór Ásgrímsson treysta sér til að tjá sig um málið sem hlýtur þá að endurspegla þann vandræðagang sem er á milli þeirra í því öllu. Enda stangast yfirlýsingar þeirra á og virðist ekki ein stefna uppi í ríkisstjórninni. Þannig segir Halldór Ásgrímsson okkur að ekki sé útilokað að segja upp varnarsamningnum meðan hæstv. utanríkisráðherra beitir þeirri ótrúlegu samningatækni að lýsa því yfir á fundi sjálfstæðismanna á Akureyri að við Íslendingar eigum engra kosta völ annarra en samstarf við Bandaríkin. Við hljótum að undrast það hvernig Sjálfstæðisflokkurinn virðist vera að einangrast í varnar- og öryggismálum Íslands og spyrja hæstv. utanríkisráðherra hvernig hann haldi á stöðu Íslands í þessum viðræðum þegar hann í upphafi þeirra lýsir því yfir opinberlega að okkur sé nauðugur einn kostur að taka þeim samningum sem Bandaríkjamenn bjóða okkur því við eigum engra kosta völ. Ég skil það vel að hæstv. forsætisráðherra sjái sig knúinn til þess að gefa þá þegar út opinbera yfirlýsingu þvert á yfirlýsingar hæstv. utanríkisráðherra um að því sé ekki þannig farið heldur komi vissulega til greina að segja varnarsamningnum upp, enda hlýtur hæstv. forsætisráðherra að reyna að tryggja að landið hafi þó einhverja samningsstöðu í þeirri neyðarlegu aðstöðu sem það er þegar bandaríska sendiráðið færir því 200 bækur um varnar- og öryggismál í staðinn fyrir herinn sem er að fara burt.

Frú forseti. Við skulum nota þessar mínútur á hinu háa Alþingi til að festa okkur í minni þá mynd sem við blasir. Hér sitja forustumenn ríkisstjórnarinnar, hæstv. ráðherrar, forsætisráðherra og utanríkisráðherra, og þegja þunnu hljóði. Það má vera að það sé úthugsuð taktík þennan morguninn í varnarviðræðum við Bandaríkjastjórn. Það má vel vera að þar að baki liggi djúp pólitísk hugsun. Ég held, frú forseti, að hún lýsi miklu frekar því að þessir ágætu menn, hæstv. forsætisráðherra og hæstv. utanríkisráðherra, hafa einfaldlega ekkert um málið að segja. Þeir hafa ekkert um málið að segja vegna þess að þeir eru að bíða eftir símtali frá Bandaríkjunum þar sem lagðar verða línurnar um framtíðina. Þeir eru að bíða eftir símtali frá Bandaríkjunum þar sem lagðar verða línurnar um framtíðina og þeir ætla síðan að segja já, fínt, takk, við skulum nota þetta. - Eða hvað? Um leið og þeir stíga út fyrir þröskuld þessa húss þá stendur ekki á þeim að halda lærða fyrirlestra við háskólann um öryggis- og varnarmál og framtíðina væntanlega eða tala bæði í austur og vestur samtímis um hvert skuli haldið í þessu máli. Hæstv. utanríkisráðherra í vestur og hæstv. forsætisráðherra í austur ef einhver skyldi efast um hvor stefnir hvert. Mér þykir þessi uppákoma hér lýsa því að þessir ágætu menn hafa einfaldlega ekkert til málanna að leggja.

Virðulegur forseti. Ég hóf þessa umræðu um störf þingsins með því að vekja athygli á litlum og misvísandi upplýsingum sem íslenskir ráðamenn, ráðherrarnir í ríkisstjórninni, hefðu látið frá sér fara um viðræðurnar við Bandaríkjamenn nýverið. Ég spurði ákveðinna spurninga og hún er auðvitað alveg hrópandi sú þögn sem er á ráðherrabekknum sem svar við þeim spurningum. Hér sitja bara tveir hnípnir menn í vanda og hafa sammælst um einhvers konar þagnarbindindi í þingsölum, þagnarbindindi væntanlega vegna þess að þeir hafa báðir sagt of mikið. Hæstv. utanríkisráðherra hefur sagt of mikið við ritstjóra Morgunblaðsins og hæstv. forsætisráðherra hefur sagt of mikið á opinberum vettvangi um hvert beri að stefna í utanríkismálum sem er ekki sama stefna og hæstv. utanríkisráðherra hefur. Þeir hafa því sammælst um að best sé að þegja. Þegja hér í þingsölum og segja sem allra minnst. Greinilegt er að það er rétt sem hefur verið sagt að ritstjóri Morgunblaðsins taki ráðherra á teppið og þeir eigi að skrifta fyrir honum, sem hæstv. viðskipta- og iðnaðarráðherra hefur ekki viljað gera, en ég geri ráð fyrir að hæstv. utanríkisráðherra geri viljugur enda Morgunblaðið öflugur liðsmaður Sjálfstæðisflokksins og tekur upp hanskann fyrir flokkinn í þessum leiðara eins og endranær. Virðulegi forseti. Hún er hrópandi þessi þögn af ráðherrabekknum og sérkennilegt að þeir ráðherrar skuli ekki telja sig þurfa að ræða þessi mál við þing eða þjóð en við ritstjóra Morgunblaðsins gildir öðru máli, enda eins og ég benti á, er þar haukur í horni. Við hljótum að gera þá kröfu, virðulegi forseti, að utanríkismálanefnd verði kölluð saman og henni verði gerð grein fyrir þessum nýju og forvitnilegu hugmyndum sem settar eru fram og sem kynntar hafa verið ritstjóra Morgunblaðsins.

Virðulegi forseti. Þessi málflutningur Samfylkingarinnar hér í dag er nú bæði vandræðalegur og broslegur. Hér fór fram mjög ítarleg umræða af minni hálfu um þessi mál síðastliðinn fimmtudag þar sem ég gerði grein fyrir stöðu þessa máls og reyndar mörgu öðru af vettvangi utanríkismála. Það voru ekki allir viðstaddir þá umræðu sem hér hafa tekið til máls og úttalað sig um það sem ég sagði þar eða úttalað sig um samanburðarfræði sín á því sem ég hef sagt og hins vegar forsætisráðherra. Ég get fullvissað þingmenn um að þar er ekki ágreiningur. Samfylkingin er auðvitað í miklum vanda með þetta mál eins og margoft hefur komið fram hér í þingsalnum. Samfylkingin hefur ekki getað upplýst þjóðina um hver hennar stefna er í þessu máli, enda eru þar margir gamlir herstöðvaandstæðingar, fólk sem marséraði um bæinn, Ísland úr NATO og herinn burt, eins og við vitum. Þetta fólk hefur ekkert erindi í dag með sinn boðskap. Samfylkingin ætti að huga betur að stefnumótun í sinni svokölluðu þverpólitísku nefnd um utanríkis- og varnarmál. Samfylkingin er eini stjórnmálaflokkurinn mér vitanlega sem hefur stofnað upp á eigin spýtur þverpólitíska nefnd. En það veitir ekkert af miðað við þær skoðanir og þann skoðanafjölbreytileika sem uppi er í þessum efnum innan Samfylkingarinnar þar sem flóran úr Alþýðubandalaginu gamla, Kvennalistanum og Alþýðuflokknum kemur saman. Það er ekkert skrýtið að þetta fólk telji sig knúið til að stofna þverpólitíska nefnd. En ég frábið mér að það sé komið hér og snúið út úr ummælum mínum um þessi mál. Þau liggja fyrir og ég mun auðvitað gera utanríkismálanefnd þingsins grein fyrir þessu máli þegar það er tímabært eins og ég hef áður sagt í þessum þingsal og mun ekki standa á því af minni hálfu.

Frú forseti. Það er enginn ágreiningur um þessi mál í ríkisstjórninni. En að gefnu tilefni væri fróðlegt að vita hvað Samfylkingin vill í þessu máli. Það síðasta sem heyrðist frá Samfylkingunni í þessu máli er frá framtíðarhópnum 2004, og þar stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Um afstöðu til herbúnaðar Bandaríkjastjórnar á Íslandi eru skiptar skoðanir innan hópsins. Sumir vilja helst slíta öllu hernaðarsamstarfi við Bandaríkin en aðrir vilja viðhalda því eins og kostur er.

Forseti vill biðja þingmenn um að gefa hæstv. forsætisráðherra hljóð.

Við teljum ráðlegt að viðurkenna þennan ágreining hiklaust en sameinast jafnframt um stefnu sem flestir flokksmenn telja horfa til hins betra og næstum allir geta sætt sig við.“ Þetta er það síðasta sem heyrðist frá Samfylkingunni um málið og á landsfundi Samfylkingarinnar í stjórnmálaályktun er ekki stafur um þetta mál.  
            

Frú forseti. Ég ætla að taka hér til umræðu um störf þingsins mál sem skiptir mjög miklu en það er að Hæstiréttur dæmdi síðastliðinn fimmtudag ákvæði í tóbaksvarnalögum ógild. Í dómsorði segir svo: „Verður að leggja til grundvallar niðurstöðu að með algjöru banni 6. mgr. 7. gr. laga nr. 6/2002 við að sýna tóbak á sölustöðum hafi löggjafinn farið út fyrir þau mörk, sem 75. gr. og 73. gr. stjórnarskrár setja,“ - þ.e. frelsi til atvinnu og frelsi til tjáningar. Það þarf sem sagt að breyta lögum. Þegar Hæstiréttur fer svona í hlutverk stjórnlagadómstóls finnst mér reyndar, og hef sagt það áður, að hann eigi að vera fullskipaður, þ.e. sjö, en þeir voru fimm hæstaréttardómarar sem felldu þennan dóm. Ég tel ástæðu til að ræða þetta hér í Alþingi, ekki síður en aðra dóma þar sem Hæstiréttur hefur kveðið upp úr um að lög frá Alþingi standist ekki stjórnarskrá, eins og dóma um öryrkja og kvótadóma. Ég vil líka segja í þessu sambandi að umræða um tóbaksvarnir er með ólíkindum. Mér finnst hún mjög einkennileg. Nú er ég ekki reykingamaður sjálfur en mér ofbýður oft einstrengingsleg og kreddukennd umræðan sem minnir allt að því á trúboð. Það má t.d. ekki nefna tóbakstegundir í opinberri umræðu. Ég má ekki segja Camel eða ég veit ekki hvað þetta heitir allt, af því að ég er ekki reykingamaður. Þetta er alveg með ólíkindum. Ég má ekki segja að afi gamli hafi reykt þessa og hina tóbakstegundina. Ég má það ekki. Hvað er eiginlega að gerast? Það má ekki sýna fullorðnu fólki tóbak. Forsjárhyggjan er alveg með ólíkindum. Þannig að ég vil vekja athygli á að hér hefur Hæstiréttur komist að því að Alþingi hafi sett lög sem eru í blóra við stjórnarskrána.

Hæstv. forseti. Í raun eru þetta tveir dómar sem þarf að lesa saman. Ég er hér með dómsmálið. Þetta er upp á 57 síður, hæstv. forseti, og ég hef ekki haft tíma til að lesa þetta yfir með kunnugum. En ég tek undir það að maður deilir ekki við dómarann, maður deilir ekki við Hæstarétt. En Hæstiréttur telur að farið hafi verið út yfir meðalhóf hvað varðar sérverslun með tóbak. Það má vel vera. En hvort þurfi að breyta lögum varðandi þessa sérverslun eða hvort við viljum áfram hafa sérverslun með tóbak, það er eitthvað sem við þurfum að skoða. En það er ekki að ástæðulausu að hart er barist gegn tóbaksneyslu, sérstaklega barna og unglinga en einnig fullorðinna, og áhersla lögð á að fá fólk til að hætta að reykja því að skaðsemin er ótvíræð og þarf ekkert að vitna í fleiri rannsóknir hvað það varðar. En sú leið sem við höfum farið, bæði auglýsingabannið og eins sú staðreynd að það er óheimilt að sýna tóbakið í almennum verslunum, er leið sem aðrar þjóðir eru nú að skoða, bæði Norðmenn og Kanadamenn. Það er trúlega ástæðan fyrir því að þetta ameríska fyrirtæki sækir svona hart inn á þennan litla íslenska markað sem skiptir í rauninni engu máli hvað varðar sölu, að fordæmið er fordæmisgefandi fyrir aðrar þjóðir sem líta hingað til okkar og sjá hvað þetta gefur góða raun og hve almenn ánægja er með þetta úti í þjóðfélaginu, og eru að hugsa sér að fara sömu leið. Þá fer þetta fordæmi að skipta máli á hinum stóru mörkuðum.

Frú forseti. Ég kveð mér hljóðs hér til að finna því hvernig hæstv. forseti stýrir fundi. Þetta er annan daginn í röð sem umræður verða um stjórn þingsins þar sem hæstv. forseti raðar mönnum þannig niður að þeir hæstv. ráðherrar sem málið brennur á, sem fyrirspurnum er beint til, fá að tala síðastir í bæði skiptin. Í gær gerðist þetta og aftur núna. Það er því mjög erfitt fyrir okkur þingmenn sem hingað komum til að reyna að fá svör við ákveðnum spurningum að eiga við þá orðastað. Mér finnst þetta ekki vera farsæl leið hjá hæstv. forseta til að stýra þinginu. Ég vil fyrir mitt leyti mótmæla þessum vinnubrögðum. Ég tel ekki að þetta sé eðlilegt, bara svo það komi alveg skýrt fram. Í annan stað, frú forseti, er það svo að hér eru í gangi einhver erfiðustu mál í samskiptum okkar við aðrar þjóðir sem hafa komið fram lengi. Það vill svo til að sá málaflokkur hlítir sérstökum lögum. Þar segir að ríkisstjórnin eigi að hafa samráð við utanríkismálanefnd.

Forseti vekur athygli hv. þingmanns á því að hann er að ræða hér um fundarstjórn forseta en ekki efnislega um málið.

Frú forseti. Eru þetta einhver ný vinnubrögð hjá hæstv. forseta? Hversu oft hafa þingmenn, þar á meðal ég, ekki komið hingað upp til að biðja um liðsinni og atbeina forseta til að þingnefndir fái starfað eðlilega. Ég var að koma að því í mínu máli.

Forseti leggur áherslu á …

Hún getur auðvitað rekið mig úr stólnum ef hún vill.

Forseti er hér að tala og leggur áherslu á að hér er þingsköpum fylgt. Það ber að ræða um fundarstjórn forseta, ekki efnislega um málið.


             Frú forseti. Hér er frá því greint af hæstv. forseta að það sé verið að ræða þingsköp. Það vill svo til að í lögum um þingsköp er nákvæmlega þetta atriði sem ég er hér að taka upp. Í lögum um þingsköp segir að það eigi að hafa samráð við utanríkismálanefnd um meiri háttar utanríkismál. Það eru lög. Ég kem hér upp til að spyrja hæstv. forseta hvernig hún ætli að greiða því atbeina að þau lög séu haldin. Hvernig ætlar hún, eða ætlar hún ekki, að hlutast til um að eðlilegt samráð sé haft við utanríkismálanefnd? Hér hefur það komið fram, og ég ætla ekki í neina efnislega umræðu um það, að hæstv. forsætisráðherra hefur sett fram ákveðnar hugmyndir um utanríkismál sem reyndar eru þess eðlis að þær falla vel að hugmyndum Samfylkingarinnar. Hæstv. utanríkisráðherra er allt annarrar skoðunar eins og hann hefur lýst. Erum við þá ekki komin að þeim tímapunkti að það eigi að hafa samráð við þingið um hvaða stefna á að vera uppi? Ég spyr hæstv. forseta: Ætlar hann ekki að beita sér fyrir því að á morgun, þegar reglulegur fundur utanríkismálanefndar er haldinn, að þá komi hæstv. utanríkisráðherra, jafnvel þó það þurfi að draga hann með tólf hestum, til að uppfylla þingsköp og hafa samráð?

Forseti sér að sjálfsögðu til þess að þingsköpum sé fylgt. En út af öðru sem hv. þingmaður spurði um þá fá ráðherrar orðið þegar þeir biðja um það samkvæmt þingsköpum.

Frú forseti. Ég ætla að vanda mig við að halda mig við fundarstjórn forseta af því að ég er nefnilega ekki fylgjandi því að færa umræðuna yfir á röng málefni. Þegar ræða á um störf þingsins er oft verið að ræða eitthvað allt annað en störf þingsins og þegar ræða á um fundarstjórn forseta er verið að ræða allt annað.  Ég ræddi við hv. þm. Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur fyrir fundinn vegna þess að það komu fram tvær hugmyndir um umræður um störf þingsins, að við skiptum með okkur tímanum, fengjum 10 mínútur hvort. Það varð ekki. Fundarstjórn forseta var þannig að mitt málefni, sem ég tel ekkert minna merkilegt, að Hæstiréttur hafi dæmt lög frá Alþingi ómerk, fékk bara tvær ræður. Mér finnst það ekkert ómerkilegra. Mér finnst það reyndar mikið merkilegra. En það fékk bara tvær ræður. Þetta er um fundarstjórn forseta.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um kjararáð. Frumvarpið er afrakstur starfs þverpólitískrar nefndar sem ríkisstjórnin skipaði hinn 30. janúar sl. til að fara yfir lög um Kjaradóm og kjaranefnd, nr. 120/1992. Nefndinni var falið að gera tillögur um breytingar á lögunum um Kjaradóm og kjaranefnd í ljósi reynslunnar og ábendinga sem fram höfðu komið um annmarka á þeim. Ekki þarf að fara mörgum orðum um aðdraganda þess að nefndin var skipuð en með úrskurði hinn 19. desember 2005 endurákvarðaði Kjaradómur laun þeirra aðila sem undir hann falla samkvæmt lögum nr. 120/1992. Úrskurðurinn fól í sér að hinn 1. janúar 2006 skyldu laun forseta Íslands hækka um 6,15% og laun annarra sem undir dóminn heyra að jafnaði um 8,16%. Frá sama tíma hækkuðu laun á vinnumarkaði almennt um 2,5%. Úrskurðurinn vakti mikil viðbrögð aðila vinnumarkaðarins sem töldu nýgerðu samkomulagi um kjaramál stefnt í hættu. Eftir að hafa farið yfir málið og rætt við aðila vinnumarkaðarins og jafnframt við stjórnarandstöðuna ákvað ríkisstjórnin annars vegar að leggja til við Alþingi að úrskurðurinn yrði felldur úr gildi með lagasetningu þannig að í stað þeirra hækkana sem þar voru ákveðnar kæmi 2,5% hækkun frá 1. febrúar 2006. Var þetta gert með lögum nr. 2/2006. Hins vegar ákvað ríkisstjórnin að endurskoða lögin í heild og leggja fram frumvarp þar að lútandi fyrir þinglok. Nefndin, undir formennsku Jóns Sigurðssonar, fyrrverandi ráðherra, hélt 11 fundi og hitti að máli formenn Kjaradóms og kjaranefndar, talsmenn Alþýðusambands Íslands og Samtaka atvinnulífsins og fulltrúa helstu félaga ríkisstarfsmanna. Nefndin skilaði af sér innan tilsetts tíma með bréfi, dags. 22. mars sl. Fullt samkomulag var í nefndinni um tillögurnar. Það var niðurstaða nefndarinnar að gera þyrfti allnokkrar breytingar á lögum nr. 120/1992 í ljósi reynslunnar. Þannig hefði það skapað nokkur vandkvæði að hafa tvo úrskurðaraðila um kjaramál opinberra starfsmanna og í því væri fólgin hætta á misræmi. Vert væri að auka áhrif Alþingis um skipan einstaklinga til setu í úrskurðaraðilanum til að undirstrika ábyrgð þingsins á störfum hans. Taka bæri af skarið um stjórnskipulega stöðu úrskurðaraðilans því skiptar skoðanir væru uppi um það hvort hér væri á ferð lögbundinn gerðardómur eða sjálfstæð stjórnsýslunefnd. Þá bæri að leggja skýrari línur um það hverjir ættu að falla undir úrskurðaraðila en samkvæmt gildandi lögum gætti ekki fyllsta samræmis um það hverra kjör skyldu ákveðin með þessum sérstaka hætti. Loks væri ástæða til að skerpa á þeim viðmiðum sem úrskurðaraðilanum bæri að fara eftir. Í því frumvarpi sem hér er mælt fyrir og nefndin samdi er brugðist við þessum annmörkum á gildandi lögum. Meginefni þess eru eftirfarandi: Komið verði á fót nýrri stofnun, kjararáði, sem leysir Kjaradóm og kjaranefnd af hólmi. Í hinu nýja ráði munu eiga sæti fimm menn valdir að meiri hluta af Alþingi, þ.e. þrír. Þá er tekið af skarið um að kjararáð sé sjálfstæður úrskurðaraðili á stjórnsýslustigi og að ákvörðunum þess verði ekki skotið til annarra stjórnvalda. Eftir sem áður verður hægt að bera ákvarðanir ráðsins undir dómstóla. Ætla má að eftirlit dómstóla muni fyrst og fremst lúta að því hvort ráðið hafi farið að lögum og að málefnaleg sjónarmið ráði för. Ekki verði um það að ræða að dómstólar endurskoði efnislega launaákvarðanir ráðsins. Í frumvarpinu er lögð áhersla á sjálfstæði ráðsins í störfum. Þannig mun það sjálft velja sér formann og setja sér starfsreglur. Í þágu sveigjanleika er kveðið á um að ráðið starfi í tveimur deildum. Þegar ákvarðanir verða teknar um laun forseta, þingmanna, dómara og ráðherra er ráðið fullskipað fimm mönnum. Ákvarðanir um laun annarra embættismanna, sem eru miklum mun fleiri, eru hins vegar teknar af þriggja manna deild innan ráðsins. Með frumvarpinu er mörkuð sú stefna að lögbundinn úrskurðaraðili skuli einungis ákveða laun þeirra ríkisstarfsmanna sem svo er háttað um að kjör þeirra geti ekki ráðist með samningum á venjulegan hátt vegna eðlis starfanna eða samningsstöðu. Ráðinu sjálfu er ætlað að skera úr um hverjir uppfylli þessi skilyrði laganna aðrir en þeir sem lögákveðið er að falli undir ráðið. Þannig er ljóst að forseti, þingmenn, dómarar og ráðherrar heyra undir ráðið á grundvelli 3. gr. frumvarpsins. Sama á við um suma embættismenn á grundvelli sérákvæða í lögum, eins og t.d. ríkisendurskoðanda og umboðsmann barna. Til þess að ekki verði óeðlileg röskun á kjörum þeirra sem nú heyra undir Kjaradóm eða kjaranefnd er mælt fyrir um í bráðabirgðaákvæði að þeir heyri undir kjararáð uns annað hefur verið ákveðið. Það er þó alveg ljóst að meginreglan hlýtur að vera samningsfrelsi og ekki stendur til að fjölga þeim sem undir kjararáðið munu heyra. Að því er varðar launaviðmið fylgir frumvarpið í meginatriðum ákvæðum núgildandi laga en sterklega er áréttað að kjararáð skuli ætíð taka til almennrar þróunar kjaramála á vinnumarkaði. Má þannig vera ljóst að ekki beri einungis að líta til þróunar kjara hjá sambærilegum hópum á vinnumarkaði. Er með þessu vonandi girt fyrir uppákomur eins og þá sem varð skömmu fyrir síðustu jól. Þá er kjararáðinu heimilað að taka ákvarðanir um launakjör á nokkurra ára fresti og binda þau almennri launavísitölu þess á milli. Fulltrúar Alþýðusambands Íslands, sem komu á fund nefndarinnar sem undirbjó frumvarpið, bentu á þessa aðferð og þótti rétt að gefa kjararáði færi á að fara þessa leið og kann það að þykja hentugt varðandi afmarkaða hópa sem undir ráðið heyra, ekki síst hina þjóðkjörnu. Vandinn er hins vegar að finna ábyggilega og nothæfa vísitölu og er kjararáðinu eftirlátið að velja hana ef svo ber undir í samráði við Hagstofu Íslands. Um starfshætti kjararáðsins eru að öðru leyti þau nýmæli að kveðið er á um að því beri að birta ákvarðanir sínar og ástæðurnar fyrir þeim opinberlega á skipulegan og aðgengilegan hátt. Núverandi fyrirkomulag hefur nokkuð verið gagnrýnt fyrir að vera ógagnsætt og að ekki hafi alltaf legið ljóst fyrir hvernig ákvarðanir voru rökstuddar. Frumvarpinu fylgir ítarleg greinargerð þar sem m.a. er rakin saga löggjafar um sérstaka úrskurðaraðila um kjör opinberra starfsmanna. Því fylgja einnig greinargerðir núverandi formanna Kjaradóms og kjaranefndar ásamt fleira ítarefni sem mun auðvelda hv. Alþingi að taka afstöðu til málsins. Það er afar mikilvægt að sátt ríki um skipan úrskurðaraðila um kjaramál helstu embættismanna ríkisins og um tilhögun ákvörðunar á kjörum þeirra. Þess vegna er það einkar ánægjulegt að fullkomin samstaða skyldi nást um þessar tillögur í nefndinni sem þær samdi, en í henni voru fulltrúar frá öllum flokkum sem eru starfandi á hv. Alþingi. Ríkisstjórnin bindur vonir við að með frumvarpinu sé lagður grunnur að víðtækri sátt um þessi launamál ríkisins til frambúðar og þannig leggi Alþingi sitt af mörkum til að tryggja áframhaldandi frið á vinnumarkaði. Frú forseti. Ég er kominn að lokum máls míns og að þessum orðum sögðum legg ég til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. efnahags- og viðskiptanefndar.

Virðulegur forseti. Þegar hæstv. forsætisráðherra kemur fyrir hið háa Alþingi og ræðir um kjaramál þjóðkjörinna fulltrúa, þingmanna, ráðherra og annarra æðstu embættismanna, er óhjákvæmilegt að inna hæstv. forsætisráðherra eftir efndum á yfirlýsingum sínum og loforðum í þeim efnum fyrir, að ég hygg, rúmu ári síðan. En sem kunnugt er var þá þröngvað í gegnum þingið, í miklu tímahraki og með röngum tölulegum upplýsingum, eftirlaunafrumvarpi um alþingismenn og ráðherra sem kostað hefur ríkissjóði mörg hundruð milljónir króna umfram það sem ætlað var. Í því var m.a. að finna ákvæði sem gerði það að verkum að miklu yngri menn en áður gátu á sama tíma tekið sér drjúg eftirlaun og verið í stöðum á vegum hins opinbera. Ég hygg að nú sé liðið ár síðan hæstv. forsætisráðherra lýsti því yfir að á þessu yrði ráðin bót og gerð yrði breyting á því frumvarpi þannig að menn gætu ekki hvort tveggja í senn þegið laun í stórum opinberum embættum og með hinni hendinni eftirlaun úr eftirlaunasjóðum hins opinbera, sem með eftirlaunalögunum voru gerð ansi rífleg. Unnið var lögfræðiálit í snatri til að breyta mætti þessu á þinginu fyrir ári síðan en svo virðist vera að hæstv. forsætisráðherra hafi ekki haft styrk eða fylgi til að fylgja yfirlýsingum sínum eftir. Og af því að við eigum því að venjast að forsætisráðherrar gangi eftir yfirlýsingum sínum og skili þeim inn í þingið hljótum við að nota þetta tækifæri og spyrja hæstv. forsætisráðherra: Hvað dvelur orminn langa? Hvers vegna er þessi lágmarksleiðrétting á eftirlaunafrumvarpinu, sem hæstv. forsætisráðherra var sjálfur í eigin persónu búinn að lýsa yfir að yrði lagfærð, ekki komin?

Frú forseti. Ég hef beitt mér fyrir því að samið væri frumvarp um þetta mál og lagt það fyrir forsætisnefnd þingsins. Ég og minn flokkur erum tilbúin að standa að slíku frumvarpi ef um það næst þverpólitísk samstaða. Sú samstaða hefur ekki náðst. Það er þingsins að flytja slíkt mál, þingið lagði til að eftirlaunalögunum yrði breytt. Ef samstaða næst um það í forsætisnefnd þingsins að flytja það frumvarp sem ég hef beitt mér fyrir að yrði undirbúið, þá er ég tilbúinn að styðja það. Það liggur alveg fyrir og hv. þingmaður veit það og ætti ekki að þurfa að spyrja um það. Hann hefði getað spurt um það í sínum eigin flokki.

Virðulegur forseti. Hæstv. forsætisráðherra lýsti því sjálfur yfir að eftirlaunalögin yrðu leiðrétt og að hann, sem nýr forsætisráðherra yfir Íslandi, ætlaði að ganga í það. Nú er liðið ár síðan. Það er liðið eitt þing og nú er frestur til að skila málum á öðru þingi líka liðinn og ekkert bólar á málinu. Mér þykir það satt að segja ekki stórmannlegt af hæstv. forsætisráðherra að skýla sér nú ári síðar á bak við forsætisnefnd þingsins og það standi upp á forsætisnefnd þingsins að efna yfirlýsingar hæstv. forsætisráðherra. Ég hefði haldið, virðulegi forseti, að það væri verkefni forsætisráðherra í ríkisstjórn Íslands að efna sínar eigin yfirlýsingar. En fyrst þessi mikla andstaða er hljótum við einfaldlega að spyrja hæstv. forsætisráðherra: Er það samstarfsflokkur hans í ríkisstjórn, Sjálfstæðisflokkurinn, sem stendur í veginum fyrir því að þessi lágmarksleiðrétting á eftirlaunalögunum verði gerð? Við fáum það þá alveg klárt og kvitt að það sé Sjálfstæðisflokkurinn sem varni því að yfirlýsingar forsætisráðherrans í þessu efni gangi eftir. Ég vek athygli á því, hæstv. forseti, að hæstv. forsætisráðherra hafði enga fyrirvara á yfirlýsingum sínum. Þær voru algerlega skilyrðislausar um að þetta yrði lagfært. Það sýnist þess vegna vera býsna mikil andstaða sem brýtur á bak aftur þennan eindregna vilja forsætisráðherra sem gerir það að verkum að hann nær málinu ekki fram í ríkisstjórn. Ég ítreka því spurninguna hvort Sjálfstæðisflokkurinn standi í vegi fyrir þessu og ef hæstv. forsætisráðherra fengi til þess tilstyrk stjórnarandstöðunnar, eins og hæstv. iðnaðarráðherra hefur leitað eftir í öðru máli, væri hæstv. forsætisráðherra þá tilbúinn til að afgreiða þessa leiðréttingu með tilstyrk stjórnarandstöðunnar í andstöðu við Sjálfstæðisflokkinn?

Frú forseti. Það er afskaplega erfitt að eiga orðastað við þennan hv. þingmann. Málflutningur hans er með þeim hætti að hann er hvorki í þessu máli né ýmsum öðrum sæmandi. 

Hæstv. forseti. Ég vil fyrst halda einu atriði til haga. Eftirlaunafrumvarpið svokallaða var í andstöðu við Vinstri hreyfinguna – grænt framboð  Ég tek undir með hæstv. forsætisráðherra að það er mjög mikilvægt að það ríki sátt um launakjör þjóðkjörinna fulltrúa og embættismanna. Ég hef flutt frumvarp þar sem lagt var til að launakjör þjóðkjörinna fulltrúa verði á endanum borin upp til samþykktar af Alþingi. Það byggi ég á þeirri hugsun að það eigi undir öllum kringumstæðum að vera hægt að draga til ábyrgðar þá sem ákvarða launin. Það gerist í kjarasamningum. Þar eru samninganefndir, hvort sem það er fulltrúa atvinnurekenda, þess opinbera eða einkarekinna, eða launafólks. Í báðum tilvikum er hægt að draga þessa aðila til ábyrgðar. Það er það sjónarmið sem ég hef viljað halda mig við og tala fyrir á Alþingi. Hins vegar eru mörg önnur sjónarmið uppi í þessu máli og nú hefur verið leitað eftir samstöðu um þá lausn sem liggur á borðinu. Ég mun fyrir mitt leyti styðja hana þótt ég vilji gera grein fyrir þeirri grundvallarafstöðu sem ég hef til þessara mála. En það hefur verið leitað eftir því að skapa um þetta sátt og þverpólitísk nefnd hefur verið að störfum sem hefur síðan borið málið undir þingflokka. Það hefur fulltrúi okkar gert og ég fyrir mitt leyti mun styðja þetta mál þó ég hafi viljað koma hingað upp til að gera grein fyrir þessu meginsjónarmiði sem ég hef. Með þessu frumvarpi ná menn því fram, sem ég held að hafi verið breið samstaða um, að fækka þeim sem heyra undir þessa skipan, hvort sem það var Kjaradómur eða kjaranefnd. Þeim verður greinilega fækkað og þeir þá færðir yfir á svið almennra kjarasamninga. Það þykir mér eðlilegt. Hæstv. forseti. Ég vildi aðeins gera grein fyrir þessum meginsjónarmiðum við þessa umræðu. Ég geri ráð fyrir að þetta mál fari síðan til nefndar eins og hæstv. forsætisráðherra gat um og fái afgreiðslu í þinginu fyrir vorið.

Virðulegur forseti. Ég vil í upphafi máls míns koma aðeins inn á það mál sem var rætt í andsvörum áðan, þ.e. eftirlaunafrumvarpið svokallaða og breytingar á því. Það er út af fyrir sig rétt, sem kom fram hjá hæstv. forsætisráðherra, að hann hafi látið vinna drög að breytingartillögum við þau lög og kynnt þau fyrir stjórnarandstöðunni skömmu fyrir jólaleyfi ef ég man þetta rétt. Það var afstaða stjórnarandstöðunnar, úr því að farið er að tala um þetta mál þá vil ég segja það hér, í fyrsta lagi að þetta væri allt of seint fram komið, við vildum ekki afgreiða þetta í einhverjum hvelli rétt fyrir jól eins og gert var með frumvarpið sem varð að lögum á sínum tíma og menn höfðu mikið við að athuga. Við töldum einfaldlega að þannig ætti ekki að standa að þessu máli og þar að auki höfðum við efnislegar athugasemdir við frumvarpið og töldum það ekki ganga nægilega langt. Mér skildist, virðulegi forseti, að það hefði orðið niðurstaðan að það kæmu önnur drög sem við gætum þá skoðað eftir jól en sú hefur ekki enn orðið raunin en það er svo sem ekki öll nótt úti enn í þeim efnum. En þetta vildi ég sagt hafa vegna þeirrar umræðu sem hér fór fram. Varðandi frumvarp til laga um kjararáð þá sýnist mér af lestri þess, þó hann sé kannski ekki mjög nákvæmur, að þar sé ágætt mál á ferðinni og það ætti að geta náðst um þetta frumvarp nokkuð víðtæk samstaða á þingi. Ég gagnrýndi það hér, þegar umræðan fór fram í þinginu um síðasta úrskurð Kjaradóms, að ekki væri nógu mikil samfella á milli Kjaradóms og kjaranefndar. Þar vísaði hvor á annan og Einbjörn togaði í Tvíbjörn sem togaði í Þríbjörn og svo vissi enginn hver væri upphafsmaður eða bæri ábyrgð á þeirri bólgu sem yrði í kjörum þeirra sem heyra undir Kjaradóm og kjaranefnd. Ég lagði á það áherslu að það yrði að vera ein stofnun sem um þetta fjallaði og mér sýnist að það sé nú orðin raunin að hér sé eitt kjararáð þó það sé eftir sem áður tvískipt og fjalli annars vegar um þröngan hóp, sem eru þjóðkjörnir fulltrúar og dómarar, og hins vegar um aðra sem undir það heyra. En mér sýnist að það sé til mikilla bóta að hafa eitt kjararáð þó að það vinni tvískipt því það á að tryggja það að annar hópurinn viti hvað hinn er að gera og geti ekki skýlt sér bak við aðgerðir annarra. Ég tel því að þetta sé til bóta, virðulegur forseti. Ég er þeirrar skoðunar, og sagði það líka þegar umræðan var um síðasta úrskurð Kjaradóms, að það ætti að stefna að því að fækka þeim sem heyrðu undir Kjaradóm og kjaranefnd. Það hefur verið gert núna. Hópurinn sem heyrði undir Kjaradóm hefur verið þrengdur og eins er stefnt að því, ef ég skil þetta frumvarp rétt, að kjararáð ákveði hverjir heyri undir ráðið og það muni reyna að vinna að því að fækka þeim aðilum. Ég er t.d. þeirrar skoðunar, virðulegur forseti, að engin ástæða sé til þess að ýmsir sem nú heyra undir kjaranefnd, eins og prestar og prófessorar, geri það. Prófessorar geta einfaldlega samið við sína háskóla og prestarnir við sína kirkju og geta gert kjarasamninga eins og aðrir hópar. Það getur verið að það eigi við um aðra líka sem heyra undir kjaranefnd, að það sé hægt að fækka talsvert í hópnum og mér sýnist að að því sé stefnt. Þá er skerpt á ákvæðinu um tillit til almennrar launaþróunar í þessu frumvarpi og ég held að það sé líka kostur að það sé gert því eins og við vitum þá var það einmitt sú ákvörðun að Kjaradómur úrskurðaði þeim sem undir hann heyrðu laun sem voru ekki í samræmi við það sem um hafði verið samið á hinum almenna vinnumarkaði skömmu áður sem skapaði það uppreisnarástand sem hér varð skömmu fyrir jól. Þá er gert ráð fyrir því í þessu frumvarpi að kjararáðinu verði heimilt að ákvarða laun þeirra sem undir það falla sjaldnar en árlega, t.d. einu sinni á kjörtímabili, og launin breytist þess á milli eftir vísitölu. Þetta tel ég að geti verið ágætur kostur hvað varðar þingmenn, að einfaldlega sé úrskurðað um þeirra laun á kjördag og það sé birt daginn eftir kjördag og síðan fylgi það einhverri almennri launavísitölu fram að næsta kjördegi. Ég tel að það sé til bóta að það sé ákvæði inni í þessu frumvarpi sem gerir ráð fyrir því að þannig sé hægt að haga málum þó það sé auðvitað ekkert í þessu sem segir að það skuli gert. Þá er kjararáði núna, samkvæmt þessu frumvarpi, gert skylt að birta ákvarðanir sínar og ástæður fyrir þeim opinberlega og á aðgengilegan hátt. Þetta tel ég, virðulegur forseti, að sé mjög mikilvægt atriði. Við höfum talað mikið um gegnsæi í stjórnsýslu og eitt af því sem ég held að hafi valdið þessum óróa og usla skömmu fyrir áramótin þegar Kjaradómur úrskurðaði var að rökin fyrir úrskurðinum lágu ekki fyrir fyrr en nokkrum dögum síðar þannig að menn áttuðu sig ekki á því hvað það var nákvæmlega sem Kjaradómur var að gera og hvaða tillit hann var að taka og hvert hann sótti sína viðmiðun. Ég tel því mjög mikilvægt að þegar kjararáð birtir ákvarðanir sínar geri það grein fyrir þeim opinberlega og rökstuðningurinn fylgi með. Ég tel að það sé mjög margt í þessu frumvarpi sem er til bóta við þessa fyrstu skoðun og ég geri ráð fyrir því að það verði ekki andstaða við þetta frumvarp í okkar hópi. En þetta fer náttúrlega til nefndar og þá verður það skoðað hvort eitthvað þurfi betri skoðunar við en það kemur þá bara í ljós í nefnd. En almennt talað, virðulegur forseti, sýnist mér að þetta frumvarp sé til mikilla bóta og geti tekið á ýmsum þeim annmörkum sem voru á lögunum og fært til betri vegar.

Frú forseti. Ég vildi aðeins leiðrétta hv. þingmann. Það er rétt sem hv. þingmaður sagði að það var haldinn fundur um þetta tiltekna mál skömmu fyrir jól og síðan að nýju eftir að þing kom saman eftir áramót. Ég vildi halda því til haga að það var haldinn annar fundur um málið vegna þeirra almennu athugasemda að ekki væri rétt að leggja fram það frumvarp sem hafði verið samið í sambandi við eftirlaunamálið skömmu fyrir jól, en síðan var haldinn annar fundur eftir áramót og að loknum þeim fundi var það mitt mat að ekki væri vilji til þess að flytja það af fulltrúum allra þingflokka á Alþingi eins og var þegar frumvarp var flutt um þetta mál þegar eftirlaununum var breytt. Það liggur alveg ljóst fyrir að það voru fulltrúar allra flokka sem beittu sér fyrir breytingunni á sínum tíma og það hlýtur að vera grundvallaratriði að þeir sömu flokkar séu tilbúnir til að standa að breytingum á málinu. Ég vildi minna hv. þingmann á það að sá fundur var haldinn í byrjun þings og hún hlýtur að muna eftir því þegar hún rifjar það upp.

Virðulegur forseti. Ég skal ekki draga það í efa, þó mig ræki ekki minni til þess hér áðan, að þessi fundur hafi verið haldinn í upphafi þings. Ég geri ráð fyrir því að þetta sé alveg rétt og skal staðfesta það þó mig hafi minnt að hann hafi verið fyrir jól. En varðandi það að fulltrúar allra flokka hafi flutt eftirlaunafrumvarpið á sínum tíma í þingi þá er það rétt og það stendur líka upp á alla flokka á þingi að leiðrétta þau mistök sem þá voru gerð. Það var einfaldlega afstaða mín og margra annarra, og ég tjáði hana, að ekki væri nógu langt gengið í þessu frumvarpi í þá átt að leiðrétta þau mistök sem ég tel að hafi verið gerð með eftirlaunafrumvarpinu á sínum tíma.

Forseti. Áður en ég kem að því efni sem rekur mig upp í ræðustólinn verð ég að segja að ég hef fylgst nokkuð með mannlífinu þar sem ég er staddur hverju sinni eins og allir gera. Hér á þingi og í stjórnmálunum hefur mér orðið nokkuð starsýnt á ráðherrana. Það er örugglega ekki auðvelt hlutskipti að verða ráðherra og vera það lengi. Eitt af því sem breytir mönnum í því starfi er það að þegar menn verða ráðherrar eru þeir orðnir líkamningar valdsins - saman fer í einum manni bæði sú persóna sem hann hefur alltaf verið og síðan það vald sem hann hefur og ber. Það kemur auðvitað þannig fram hjá ráðherranum að hann kann að eiga erfitt með á valdatíma sínum, eins og valdsmenn allir fyrr og síðar, venjuleg heiðarleg samskipti við annað fólk vegna þess að afstaða annars fólks gagnvart ráðherranum, valdsmanninum, ber þess merki að hann er valdsmaður. Hann ákveður, hann ræður, hann getur breytt lífi manna, fjárhag þeirra, árangri þeirra í starfi og í persónulegu lífi og aðstæðum þeirra hvers kyns. Því er hætt við að menn hagi sér öðruvísi við valdsmanninn, við ráðherrann, en þeir mundu gera við hvern annan jafningja sinn eða kunningja sinn eða náunga eftir atvikum. Hættan sem menn af þessu tagi standa frammi fyrir, þeir sem veljast til ábyrgðarstarfa af þessu tagi eða taka sér þau, þannig að við lítum til mannkynssögunnar, er auðvitað sú að það komi að þeim punkti að valdsmaðurinn kunni ekki lengur skil á sinni eigin persónu annars vegar og hins vegar þeim valdsþætti sem í starfinu felst. Hættan er sú að hann fari að taka framkomu manna við sig - sem oft einkennist af einhvers konar hagsmunahyggju, jafnvel smjaðri, undirlægjuhætti af ákveðnu tagi, a.m.k. þeim hyggindum að styggja ekki valdsmanninn, í okkar tilviki ráðherrann, að óþörfu, þannig að engin hætta sé á að hann taki ákvörðun sem er í óhag þeim sem við hann talar. Ég held að þetta hljóti að vera erfitt og menn sem í þessum vanda lendi hljóti a.m.k. framan af að skoða mjög hug sinn og reyna að átta sig á þessu nýja lífi sem þeir hafa fengist við. Einu mega þó íslenskir ráðherrar fagna og það er það aðhald sem þeir hafa frá Alþingi Íslendinga. Þegar þeir koma þar er vonandi ekki um það að ræða að menn hagi sér við þá eins og öll hegðun manna við þá einkennist af því að þeir séu ráðandi valds heldur eru alþingismenn hér kjörnir til að halda að ráðherranum, vera honum sá spegill sem hann þarf á að halda, vera gagnrýnir á hann, tala við hann eins og hvern annan jafningja, vera jafnvel hortugir við hann og ókurteisir, sem hann hefur gott af. Auðvitað má það ekki ganga í öfgar út, það verður að gæta venjulegra samskipta en ég tel að ráðherrar og valdsmenn hafi gott af því að koma á Alþingi og tala við menn eins og fara gerir milli jafningja sem hafa verið kjörnir á sama hátt á Alþingi Íslendinga og jafnvel eru dæmi um það að þeir sem í ráðherrasætunum lenda hafa verið kjörnir með færri atkvæðum en þeir sem tala á þinginu. Það er engin skömm að því. Það er bara eins og lífið er og einn fer aðra leið en hinn, en ég tel að þetta sé mjög þarft. Þess vegna, forseti, finnst mér að hæstv. forsætisráðherra ætti að skoða sinn hug með það að koma hér glaðbeittur og ánægður niður í þingið ofan frá valdstað sínum til umræðna við sína jafningja hér, ekki jafningja vegna þess að þeir séu jafnir honum að viti, gáfum reynslu eða störfum, sem eru jafnir honum vegna þess að þeir eru jafnmiklir fulltrúar alþýðu og almennings á Íslandi og hann. Þannig er það. Þess vegna, forseti, kann ég ekki við þá árás sem hæstv. forsætisráðherra gerði að hv. þm. Helga Hjörvar fyrir það eitt að hann hafi með nokkuð hortugum hætti en algerlega sanngjörnum bent forsætisráðherranum á að hann hefði gefið út ákveðna yfirlýsingu sem honum bæri, og honum einum, að standa við, engum öðrum, ekki þinginu, ekki forsætisnefnd þingsins, ekki öðrum flokkum enda gáfu þeir ekki út yfirlýsinguna með honum heldur bæri forsætisráðherranum sjálfum að standa við hana. Ég tel að það væri affarasælla fyrir forsætisráðherrann, sérstaklega í þeim tilteknu vandræðum sem hann er nú í í pólitískum efnum, þó sjálfsagt rætist úr eins og oft gerist í einkalífi og opinberu lífi, að hugsa jákvætt og koma hér hress og ánægður í þingið til samskipta við okkur sem hér sitjum, jafningja hans, en berja frá sér lunta og valdsmannsleg hrokaviðbrögð af því tagi sem við horfðum upp á áðan. Þetta vil ég segja í mátulega góðu. Hins vegar var þetta ekki erindi mitt hingað í ræðustólinn heldur það frumvarp til laga um kjararáð sem hér er til umræðu og um leið og ég tek undir þau orð síðustu hv. ræðumanna að margt sé til bóta í þessu frumvarpi og það sé þannig úr lagi gert að vonandi verði minna fjargviðri í framhaldinu um kjör þau sem hér um ræðir þá vil ég gera þá athugasemd af minni hálfu að ég tel að þetta frumvarp sé ekki mikið nær því en fyrri skipan að skapa þau skil sem ég tel vera nauðsynleg í þessum efnum milli embættismanna annars vegar, þar á meðal dómara eftir atvikum, og kjörinna fulltrúa hins vegar. Hér er um allt aðra stöðu að ræða. Embættismaður er ráðinn til starfa. Hann er í vinnuréttarlegu sambandi, eins og það heitir á lögfræðimáli, við vinnuveitanda sinn sem í okkar tilviki er ríkisvaldið, og það eru dómarar að sínu leyti einnig þó þeir hafi auðvitað tiltekna sérstöðu sem stafar af þrískiptingu valdsins einkum. Hins vegar eru fulltrúar almennings sem eru kjörnir til starfa en ekki ráðnir þannig að þeir eru í raun og veru ekki í sams konar vinnuréttarlegu sambandi og embættismennirnir. Embættismaðurinn er vonandi, og ég hygg að flest dæmi séu um það, ráðinn til starfa í samræmi við menntun sína og fyrri störf og það er eðlilegt að þeirra kjör taki mið af öðrum þeim sem hafa svipaða menntun og svipaða starfsreynslu og eru búnir svipuðum hæfileikum í starfi, bæði hjá hinu opinbera og á einkamarkaði. Það eru lögmálin í okkar samfélagi þar sem við erum enn á því stigi í mannkynssögunni að menntun og fyrri störf ráða launum og hæfileikar, og það er gott. Það er framþróun frá því að það var ættgöfgi eða samband við valdsmenn eða aðrir slíkir þættir sem réðu því. Einhvern tíma kann að koma að því að gamla Karli Marx verði að sínum vilja og menn fái laun í samræmi við þarfir sínar en leggi fram eftir getu. Ég hygg að það sé nokkuð langt í það þó ekki skulum við örvænta um slíkt. Hinir þjóðkjörnu komast auðvitað í störf sín á allt annan hátt. Þar er ekki miðað við menntun eða fyrri störf og hæfileikar eru metnir á allt annan veg en gerist í starfsumsókn. Þeir eru einfaldlega kjörnir. Fólkið í landinu treystir ákveðnum mönnum til að vera fulltrúar sínir á þingi og þar með í ríkisstjórn alla jafna og það kýs sér líka forseta á öðrum grunni en eingöngu þeim hvert stigatalið væri í Bandalagi háskólamanna eða launaflokkurinn í verkalýðshreyfingunni. Ég tel að þess vegna þurfi að skilja þetta miklu betur í sundur en gert hefur verið og mér þykja þau skil sem þó má sjá í þessu frumvarpi ekki vera nægileg. Ég kem ekki auga á stjórnviskuna í því að tala um tvær deildir í þessu kjararáði þar sem þrír eru í annarri deildinni, sem á að ákvarða laun þorra manna, og fimm í hinni, sem á að setjast yfir hina kjörnu fulltrúa. Það er auðvitað æskilegt að það sé sem mestur samhljómur þegar ákveðin eru kjör hinna kjörnu fulltrúa en ég sé ekki að það þurfi ekki að vera samhljómur í hinu líka og viðmiðin eru ekki sjáanleg önnur milli þessara hópa í þessu frumvarpi þótt jákvætt sé að mínu viti og annarra sem hér hafa talað að miðað skuli meira við almenna launaþróun en hinn sérstaka samanburð við sambærilega hópa. Ég tel sem sé í stuttu máli að ekki sé til neinn sambærilegur hópur við kjörna fulltrúa. Þeir hópar sem tala má um í tengslum við embættismennina séu hreinlega ekki til um hina kjörnu fulltrúa og það þarf ekki annað en líta yfir salinn og horfa á þingheim til að sjá að sem betur fer koma þingmenn og þar með ráðherrar alla jafnan úr ólíkum störfum. Þeir hafa ólíka menntun. Starfsreynsla þeirra er afar misjöfn og eðlileg viðmiðun þeirra sjálfra við hópa í samfélaginu hvað kjör varðar eða aðra stöðu fer líka gersamlega eftir hverjum og einum. Ég tel því að það eigi að nota allt aðrar aðferðir til að ákvarða laun hinna kjörnu fulltrúa. Það sé eðlilegt að marka þeim ákveðinn launastað en síðan eigi mjög stranglega að miða við almenna launaþróun og ekkert annað í breytingum á þeim launastað vegna þess að sambærileg störf eru ekki til. Ég bendi á að það að miða við menntun, starfsreynslu og ábyrgð, sem algengt er á almennum vinnumarkaði hér og í okkar heimshluta og í opinberum störfum einneginn, á miklu síður við um laun hinna kjörnu fulltrúa. Þau á að ákvarða af öðru sem viðurkennt er í umræðum fyrr og síðar um þingfararkaup á Íslandi. Þau laun eiga að miðast við aðrar forsendur. Það eiga að vera laun sem duga í fyrsta lagi. Það eiga að vera laun sem gera mönnum kleift að einbeita sér að þessari vinnu, mikilvægri skulum við vona, fyrir umbjóðendur sína og fyrir samfélagið í heild án þess að freistast til að taka að sér önnur störf og það eiga að vera laun sem eiga að vera í einhvers konar tengslum við hin almennu laun og þar með ekki of há, eins og sumir hafa haldið fram, og það eiga líka að vera laun sem ekki freista manna til að þiggja óeðlilegar greiðslur eða greiða á efnahagslegum forsendum. Ég vil segja þetta almennt til að þessi sjónarmið komist áfram til nefndar þeirrar sem fær frumvarpið til meðferðar og ég vona að í störfum sínum geti nefndin komið þessu þannig fyrir að meira mark verði tekið á þeim sjónarmiðum sem ég hef fært fram en gert hefur verið í undirbúningi frumvarpsins.

Hæstv. forseti. Við ræðum skipan kjaramála alþingismanna og annarra æðstu embættismanna, forseta, ráðherra, dómara og annarra sem hafa á undanförnum árum heyrt undir kjaranefnd og Kjaradóm. Ég hygg að í þessum efnum sé ekki um mjög margar leiðir að ræða, þ.e. að ákveða laun þeirra sem á einhvern hátt eru þjóðkjörnir til starfa. Það eru í raun og veru kannski aðeins tvær leiðir þó að segja megi með góðum vilja að nefndinni hafi tekist að fara hálfgerða millileið og kem ég að því síðar í ræðu minni. Í meginatriðum tel ég að skipan launamála þeirra sem kjörnir eru til starfa geti aðeins verið með tvennu móti, annars vegar að nefnd sem kosin er af Alþingi ákveði launin og hins vegar að einhver úrskurðaraðili sem hefur lagastoð eins og hér er verið að leggja til, og hafði áður í lögum um Kjaradóm og kjaranefnd, ákveði launin. Í þessum tillögum nefndarinnar sem samstaða hefur náðst um, og ég sé ekki neina ástæðu til að gera ágreining um og tel að þessu máli verði skipað eins og tillögurnar í frumvarpinu kveða á um, hefur nefndinni kannski tekist að hluta til að fara bil beggja þessara kosta sem ég taldi upp, þ.e. nefndin hefur komist að þeirri sameiginlegu niðurstöðu að Alþingi skuli kjósa meiri hluta ráðsmanna eða þrjá af fimm. Þar með liggur það fyrir að Alþingi hefur samþykkt að setja málið í þennan farveg og skipar til þess þrjá fulltrúa. Í raun og veru er Alþingi því orðinn beinn aðili, ekki aðeins með lagasetningunni heldur einnig að því hverjir koma að þessum málum og leggja til niðurstöður. Því mætti líta svo á að Alþingi hafi í rauninni samþykkt niðurstöðuna þegar hún birtist og að samþykktu þessu frumvarpi. Kjararáðinu er ætlað nýtt hlutverk því eins og segir í 3. gr. gegnir fullskipað kjararáð tvíþættu hlutverki en það ákveður laun æðstu embættismanna, handhafa ríkisvaldsins sem taldir eru upp í þeirri grein, og að viðbættum þeim sem ég hef áður talið upp eru þar einnig hæstaréttardómarar og héraðsdómarar og síðan ákveður fullskipað kjararáð hverjir heyri undir ráðið. Fullskipað kjararáð getur því tekið ákvörðun um það hvort allir þeir hópar sem heyrt hafa undir Kjaradóm og kjaranefnd á undanförnum árum eigi að vera þar til framtíðar eða hvort þeir eigi að færast undan ákvörðunum kjararáðs og semja um laun sín eins og flestar starfsstéttir í landinu gera. Um þessi efnisatriði málsins og fyrirkomulag í ákvarðanatöku og hverjir muni hugsanlega heyra undir kjararáð í framtíðinni geri ég ekki ágreining. Ég tel að þarna hafi verið lögð til aðferð sem eðlilegt er að sé í þessum lögum, að kjararáðið geti tekið afstöðu til þess hvort allir hóparnir eigi að heyra undir ákvarðanir um laun eftir þessari aðferð eða hverjir eigi ekki að heyra undir úrskurði kjararáðs. Þá verður launum þeirra væntanlega skipað með öðrum hætti, með samningum við ríkisvaldið eða þær stofnanir sem viðkomandi hópar starfa hjá. Niðurstaða mín er að tillaga sú sem gerð er í þessu frumvarpi um kjararáð sé vel ásættanleg leið til að leysa þessi mál. Mér finnst það liggja í hlutarins eðli og hef tjáð það áður á hv. Alþingi og opinberlega að alþingismenn og ráðherrar geti ekki verið leiðandi fyrirmynd um breytingar á kjörum í landinu. Þeir hljóta eðli málsins samkvæmt að taka mið af öðrum sambærilegum hópum og hins vegar almennri launaþróun í landinu og í þeim tillögum sem hér birtast er m.a. mælt fyrir um það, sem er nokkru skýrara en var áður, að ætíð skuli taka tillit til þess sem gerst hefur í þróun kjaramála á almennum vinnumarkaði eða eins og segir í niðurlagi 8. gr. frumvarpsins: „Kjararáð skal ætíð taka tillit til almennrar þróunar kjaramála á vinnumarkaði.“ Í 10. gr. segir enn fremur: „Kjararáð skal taka mál til meðferðar þegar því þykir þurfa og ætíð ef orðið hafa verulegar breytingar á þeim launum í þjóðfélaginu sem höfð skulu til viðmiðunar samkvæmt lögum þessum eða á störfum þeirra sem úrskurðarvald þess tekur til.“ Það liggur því skýrt fyrir í þessari stefnumótun í lögunum að þær launabreytingar sem kjararáð mun ákveða í framtíðinni skuli ætíð taka mið af þróun kjaramála á almennum vinnumarkaði og raunar einnig af öðrum verulegum breytingum sem orðið hafa á launum. Hæstv. forseti. Ég tel að það geti auðvitað gerst sem var í raun og veru tilefni þess að þessi mál fóru í þann farveg sem þau fóru fyrir jólin og í kringum áramótin og varð til þess að úrskurður Kjaradóms var ekki látinn standa, þ.e. að á ákveðnum tímapunkti höfðu launabreytingar sem gengu eftir í þjóðfélaginu ekki verið settar inn í laun alþingismanna, þeirri ákvörðun hafði verið frestað. Það tengdist m.a. því, held ég, að mikill órói varð um mál, sem m.a. kom til umræðu áðan, varðandi lífeyriskjör ráðherra og alþingismanna. Kjaradómur lét viðmiðunarhækkun sem þá átti sér stað bíða en kippti henni svo inn í þennan úrskurð sem olli því fjaðrafoki sem um þetta varð. Það var að mínu mati misráðið að gera það úr því að sú viðmiðun hafði verið látin liggja. Og þá kem ég að því sem ég vildi sagt hafa, að ef Kjaradómur, eða kjararáð í framtíðinni, kemst að þeirri niðurstöðu af einhverjum ástæðum sem málefnalegar teljast, þrátt fyrir fyrirmæli í þessu frumvarpi, ef að lögum verður, að hækkanir skuli ekki ganga til alþingismanna og ráðherra, þá verði slíkt ekki leiðrétt eftir á, einu eða tveimur árum síðar, því að ég tel að slíkar leiðréttingar, þ.e. ef gengið hefur verið á skjön við þær viðmiðanir sem hafa verið settar fyrir ákveðnar stéttir í úrskurði, eigi eingöngu að gera þegar kjörtímabili er lokið. Ég er út af fyrir sig ekki ósáttur við að slíkar ákvarðanir séu birtar mönnum strax eftir kjördag vegna þess að þeir sem eru í kjöri vita ekki nákvæmlega hvaða breytingar verða á launakjörum þeirra. Í raun og veru er þetta eina millibilsástandið til að úrskurða mönnum sem eru í starfi og hins vegar mönnum sem koma til með að taka við starfi launabreytingar. Ef svo vill til að eitthvað fari úrskeiðis, eins og má að hluta til færa rök fyrir varðandi þá deilu sem reis upp um áramótin, þá verður bara svo að vera út það kjörtímabil og menn geta ekki verið að hífa það inn einu eða tveimur árum síðar, slíkar lagfæringar verða að fara fram þegar alþingismenn hafa í raun og veru misst umboð sitt og aðrir hafa ekki tekið endanlega við. Ég held að þetta sé sá tímapunktur þar sem hægt er að leiðrétta ef eitthvað hefur farið verulega úrskeiðis og að mati ráðsins beri þess vegna að leiðrétta með einhverjum hætti en eins og segir í frumvarpinu ber kjararáðinu „að taka mál til meðferðar þegar því þykir þurfa og ætíð ef orðið hafa verulegar breytingar á þeim launum í þjóðfélaginu sem höfð skulu til viðmiðunar samkvæmt lögum þessum eða á störfum þeirra sem úrskurðarvald þess tekur til“. Þarna er nokkuð fast að orði kveðið. Ég tel að lagagrein svona orðuð hefði m.a. orðið til þess að ráðinu hefði ekki verið heimilt að skilja eftir þá umræddu hækkun sem skilin var eftir á sínum tíma og miðað við þessa uppsetningu á lögunum hefði orðið að taka tillit til hennar og afgreiða hana en fresta því ekki að taka afstöðu til hennar og láta þá viðmiðun liggja eins og síðan varð raunin og varð til þess að viðbrögð við úrskurði Kjaradóms urðu veruleg í þjóðfélaginu, og er kannski ekkert að undra vegna þess að ekki voru gefnar nægilegar skýringar á því hvernig Kjaradómur komst að þeirri niðurstöðu fyrr en eftir á þegar miklar deilur höfðu risið í þjóðfélaginu sem nauðsynlegt var að lægja. Við í stjórnarandstöðunni töldum hins vegar að best hefði verið að taka dóminn úr sambandi fyrir áramót áður en hann kom til framkvæmda en það var ekki gert. Það hefði verið hægt að kalla þing saman og klára það en niðurstaðan varð önnur. Vinna þeirrar nefndar sem sett var á laggirnar til að skoða þessi mál liggur nú fyrir og mér sýnist í meginatriðum að niðurstaða hennar sé ásættanleg leið í þessum málum en eins og ég sagði áðan eru leiðirnar kannski aðeins tvær í mínum huga. Annaðhvort höfum við svona dóm eða nefnd, sem ég vil kalla gerðardóm, sem festir niður launin okkar um ákveðinn tíma og annarra viðmiðunarhópa sem þeirra njóta, eða við tökum beina ábyrgð á þessu sjálf, a.m.k. hvað varðar laun alþingismanna í hv. Alþingi, með því að setja sérstakan starfshóp á vegum þingsins til að klára þessi mál. Eins og ég sagði áður virðist mér nefndin hafa komist að ákveðinni millileið en Alþingi ber auðvitað beina ábyrgð á þessum niðurstöðum, bæði með setningu laganna og ekki síður með því að skipa þrjá menn eða meiri hluta kjararáðsins. Varðandi umræðuna um lífeyrismál sem vikið var örlítið að áðan þá virtist vera meiningarmunur á milli manna þar. Ef ég man það rétt sem fór okkar á milli, mín og hæstv. forsætisráðherra, í þeim málum þá lýsti ég þeirri skoðun minni að sá ágreiningur sem e.t.v. væri milli manna í því máli ætti að ræðast í þinginu og menn ættu að ræða þessi mál opinskátt. Ég tel að það sé alveg full þörf á því að við alþingismenn ræðum lífeyrismál okkar fyrir framan þjóðina og förum yfir stöðuna. Það er umdeilt sem gert var síðast í þeim málum og margir í þjóðfélaginu hafa staðið í þeirri meiningu að allir hópar sem við það áttu að búa hafi hagnast verulega á þeirri breytingu. Ég hygg að venjulegir óbreyttir þingmenn hafi ekki gert það varðandi lífeyrisréttindi sín. Þeir sem nú eru starfandi eiga að vísu val en breytingin færði alþingismönnum í raun og veru ekki sérstaka kjarabót að því er varðar lífeyrisréttindi þeirra. Hins vegar gegnir öðru máli um ráðherrana. Hæstv. forseti. Aðeins í lokin. Ég held að við eigum ekki að vera feimnir við það, alþingismenn, að ræða um launakjör okkar. Þau eru ekkert til að fela á nokkurn hátt og við eigum að tala um slík mál eins og þau eru. Ég stóð sjálfur í því í áratugi að tala um kjör þeirrar stéttar sem ég vann fyrir, sem voru reyndar mín eigin laun eins og annarra skipstjórnarmanna, og ég tel ekki að alþingismenn þurfi á nokkurn hátt að bera sig undan því að ræða launakjör sín. Sú nefnd sem sett var í þetta mál, að ákveða hvernig þessum málum verður skipað, hefur hins vegar komist að sameiginlegri niðurstöðu og mér sýnist að eftir atvikum hafi tekist alveg þokkalega til.

Hæstv. forseti. Aðeins fáein orð. Mér líst prýðilega á þetta frumvarp á margan hátt. Ég held að þessi endurskoðun á lögunum um Kjaradóm og kjaranefnd hafi verið tímabær og góð. Ég kem hins vegar upp út af því að ég vil gera athugasemdir við 8. gr. og ég tel að í henni sé innbyrðis ósamræmi sem muni auðvitað koma í ljós þegar á á að herða, það hlýtur að verða. Aðeins um aðdraganda málsins. Eins og allir muna urðu mikil mótmæli vegna ákvörðunar Kjaradóms fyrir áramótin og eftir þá uppákomu sem því fylgdi var tekin ákvörðun um að endurskoða þessi lög. Ákvörðunin um endurskoðun var einhvers konar svar við mótmælum sem urðu vegna niðurstöðunnar fyrir áramótin. Þess vegna ætti að vera hægt að lesa út úr þessu frumvarpi einhvers konar viðbrögð sem gætu slegið á þá óánægju. Þegar grannt er skoðað þá finnst mér ekki líklegt að þessi ákvörðun, sem er fólgin í því að breyta lögunum með því að setja kjararáð í stað Kjaradóms og kjaranefndar, muni breyta þeim launakjörum sem mótmælt var á sínum tíma, þ.e. fyrir síðustu áramót, vegna þess að þegar 8. gr. er skoðuð þá segir þar, með leyfi hæstv. forseta: „Við úrlausn mála skal kjararáð gæta innbyrðis samræmis í starfskjörum þeim sem það ákveður og að þau séu á hverjum tíma í samræmi við laun í þjóðfélaginu hjá þeim sem sambærilegir geta talist með tilliti til starfa og ábyrgðar.“ Svo segir áfram: „Við ákvörðun launakjara skv. 4. gr. skal kjararáð sérstaklega gæta samræmis milli þeirra og þeirra kjara hjá ríkinu sem greidd eru á grundvelli kjarasamninga annars vegar og ákvarðana kjararáðs skv. 3. gr. hins vegar.“ Hvað er þarna á ferðinni? Ef 3. og 4. gr. eru skoðaðar þá er þarna mikil flóra sem þarf að gæta samræmis á milli. 8. gr. gengur alveg upp þangað til kemur að síðustu málsgreininni en þar stendur, með leyfi forseta: „Kjararáð skal ætíð taka tillit til almennrar þróunar kjaramála á vinnumarkaði.“ Nú vandast málið, hæstv. forseti, vegna þess að þegar menn hafa tekið tillit til og gætt samræmis milli þeirra aðila sem eiga laun sín undir þeim lögum sem hér eru og þurfa svo að láta þau kjör líka taka tillit til almennrar þróunar kjaramála á vinnumarkaði þá virðast málin hreinlega hætta að ganga upp. Ég álít því að úr 8. gr. sé hægt að lesa, alveg þangað til kemur að síðustu setningunni, að komin sé upp nákvæmlega sama staða og fyrir áramót og ekki sé ástæða til að halda að laun alþingismanna og dómara hefðu verið metin neitt öðruvísi þó að þessi lög hefðu verið búin að taka gildi. Þá hlýtur að þurfa að svara þeirri spurningu: Er þessi lagasetning í raun og veru nokkurt svar við þeirri óánægju og mótmælum sem urðu vegna kjaradómsins í desember? Svar mitt við því er að svo sé ekki. Ég tel ekki að þetta sé niðurstaða sem komi til móts við þá óánægju. Það kann þó að vera að óánægjan brjótist út með öðrum hætti einfaldlega vegna þess að það hefur verið talað um að t.d. laun alþingismanna gætu verið ákveðin á fjögurra ára fresti en þau yrðu síðan látin halda verðgildi sínu með einhvers konar verðviðmiðun þess á milli. Eftir kosningar sem fara fram á fjögurra ára fresti væri þá gefið svigrúm til að taka út óánægju með hækkanir launa alþingismanna og dómara. En að öðru leyti get ég ekki séð að þessi lagasetning sé neitt svar við mótmælum sem urðu við niðurstöðu Kjaradóms fyrir áramótin. Ég vil koma þessu á framfæri vegna þess að ég tel ástæðu til að menn horfist í augu við það að mat á þeim launakjörum sem hér er um að ræða er í rauninni ekki líklegt til að verða neitt annað en verið hefur, þó að þessum lögum verði breytt. Það getur orðið betra samræmi á milli þeirra sem eiga þarna undir vegna þess að það var kannski heldur lengra milli kjaranefndar og Kjaradóms en heppilegt var. Þarna ætti að vera tryggt að vel væri að málum staðið og mér finnst hugsunin í þessu öllu vera ágæt og ég styð málið en ég vil koma því á framfæri að ég tel ekki að það sé ástæða til að halda að mat á launum muni verða mjög frábrugðið því sem áður var en vísa þó til þess sem ég sagði áðan um samræmið.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á upplýsingalögum, nr. 50/1996. Frumvarp þetta er samið í því skyni að auka möguleika fyrirtækja og einkaaðila á að endurnota upplýsingar frá hinu opinbera og gera þeim kleift að hagnýta þær til virðisaukandi starfsemi. Einnig eru með frumvarpinu uppfylltar skyldur íslenska ríkisins samkvæmt ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar frá 8. júlí 2005 um að fella tilskipun nr. 2003/1998, um endurnot opinberra upplýsinga inn í IX. viðauka við EES-samninginn. Frumvarpið gengur þó að hluta til lengra en tilskipun ESB, með víðtækari stefnumótun um endurnot opinberra upplýsinga sem m.a. felur í sér þrengri gjaldtökuheimildir á upplýsingum úr opinberum skrám. Einnig er kveðið á um að ríkið taki ekki gjald af höfundarrétti sínum af þessum upplýsingum. Er þetta gert til að reyna að auka enn frekar endurnot opinberra upplýsinga. Fjármálaráðherra skipaði nefnd hinn 6. febrúar 2001 til að móta almenna stefnu um verðlagningu fyrir notkun opinberra upplýsinga. Afrakstur starfs nefndarinnar birtist í skýrslu er ber heitið „Verðlagning opinberra upplýsinga“ og kom út í desember 2002. Niðurstaða nefndarinnar var að leggja til að sett yrðu lög um endurgjald fyrir notkun opinberra upplýsinga sem byggðu á þeirri meginreglu að verðlagning tæki mið af frjálsu aðgengi allra aðila gegn sanngjörnum þjónustugjöldum. Áhersla var lögð á að heildartekjur af sölu upplýsinga væru ekki hærri en nemur kostnaðinum við að afhenda, afrita eða dreifa þeim auk hóflegra afskrifta. Hverju stjórnvaldi væri þó heimilt að taka lægra gjald fyrir upplýsingar eða veita þær ókeypis. Voru rökin m.a. þau að allir, ríki, sveitarfélög, fyrirtæki og einstaklingar nytu þess ávinnings sem opinberar upplýsingar hafa að geyma öllu samfélaginu til heilla. Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á upplýsingalögum, nr. 50/1996. Frumvarp þetta er samið í því skyni að auka möguleika fyrirtækja og einkaaðila á að endurnota upplýsingar frá hinu opinbera og gera þeim kleift að hagnýta þær til virðisaukandi starfsemi. Einnig eru með frumvarpinu uppfylltar skyldur íslenska ríkisins samkvæmt ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar frá 8. júlí 2005, um að fella tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2003/98/EB um endurnotkun upplýsinga frá hinu opinbera inn í IX. viðauka við EES-samninginn. Frumvarpið gengur þó að hluta til lengra en tilskipun ESB með víðtækari stefnumótun um endurnot opinberra upplýsinga sem m.a. felur í sér þrengri gjaldtökuheimildir af upplýsingum úr opinberum skrám. Einnig er kveðið á um að ríkið taki ekki gjald af höfundarrétti sínum af þessum upplýsingum. Er þetta til þess gert að reyna að auka enn frekar endurnot opinberra upplýsinga. Fjármálaráðherra skipaði nefnd hinn 6. febrúar 2001 til þess að móta almenna stefnu um verðlagningu fyrir notkun opinberra upplýsinga. Afrakstur starfs nefndarinnar birtist í skýrslu er ber heitið „Verðlagning opinberra upplýsinga“ sem út kom í desember 2002. Niðurstaða nefndarinnar var að leggja til að sett yrðu lög um endurgjald fyrir notkun opinberra upplýsinga sem byggðu á þeirri meginreglu að verðlagning tæki mið af frjálsu aðgengi allra aðila gegn sanngjörnum þjónustugjöldum. Áhersla var lögð á að heildartekjur af sölu upplýsinga væru ekki hærri en nemur kostnaðinum við að afhenda, afrita eða dreifa þeim auk hóflegra afskrifta. Hverju stjórnvaldi væri þó heimilt að taka lægra gjald fyrir upplýsingar eða veita þær ókeypis. Voru rökin m.a. þau að allir, ríki, sveitarfélög, fyrirtæki og einstaklingar, nytu þess ávinnings sem opinberar upplýsingar hafa að geyma öllu samfélaginu til heilla. Ríkisstjórnin samþykkti þá stefnumótun sem tillögurnar fólu í sér þann 13. desember 2002 og var forsætisráðherra falið að halda áfram meðferð málsins. Forsætisráðherra skipaði 3. september 2003 starfshóp til þess að undirbúa lagasetningu um verðlagningu á notkun opinberra upplýsinga sem byggði á niðurstöðum nefndar fjármálaráðherra. Halldór Árnason skrifstofustjóri í forsætisráðuneytinu var formaður starfshópsins. Aðrir í starfshópnum voru Arnar Þór Másson sérfræðingur, tilnefndur af fjármálaráðuneyti, dr. Vilhjálmur Lúðvíksson skrifstofustjóri, tilnefndur af menntamálaráðuneyti, Sigríður Auður Arnardóttir skrifstofustjóri, tilnefnd af umhverfisráðuneyti, Gunnar Eydal skrifstofustjóri, tilnefndur af Sambandi íslenskra sveitarfélaga, og Guðrún Johnsen hagfræðingur, tilnefnd af Samtökum atvinnulífsins. Guðrún Björk Bjarnadóttir lögmaður tók sæti Guðrúnar Johnsen á árinu 2005. Starfshópurinn fékk þá dr. Pál Hreinsson lagaprófessor og Kristján Andra Stefánsson, fyrrverandi skrifstofustjóra í forsætisráðuneytinu, til liðs við sig við samningu lagafrumvarpsins. Enn fremur fékk starfshópurinn Jón Vilberg Guðjónsson, lögfræðing í menntamálaráðuneytinu, til að gera athugun á eignarhaldi ráðuneyta og stofnana á gögnum og upplýsingum og þeim takmörkunum sem endurnýting opinberra upplýsinga kann að vera háð vegna höfundarréttar þriðja aðila að gögnum eða hluta þeirra. Starfshópurinn sem skilaði sameiginlegri niðurstöðu lagði til að stefnumörkun um endurnot á opinberum upplýsingum yrði felld inn í upplýsingalögin, nr. 50/1996, sem sérstakur kafli. Það lagafrumvarp sem hér er mælt fyrir er óbreytt niðurstaða þessa starfshóps. Stefnumörkun stjórnvalda sem fram kemur í þessu frumvarpi er byggð á þeirri forsendu að miklir möguleikar geti verið fólgnir í að skapa ný verðmæti úr upplýsingum sem eru í vörslu stjórnvalda, t.d. með því að tengja þær við aðrar upplýsingar og búa þannig til nýjar afurðir, ef svo má segja. Eftirspurn eftir opinberum upplýsingum til endurnotkunar hefur alltaf verið nokkur og fer vaxandi. Markmiðið er því að setja samræmdar lágmarksreglur um heimil endurnot þeirra opinberu upplýsinga sem almenningur á rétt til aðgangs að. Stjórnvöld skulu veita aðgang að upplýsingum þar sem því verður við komið á því formi eða með því sniði og á þeim tungumálum, sem þær eru varðveittar á, nema þær séu þegar aðgengilegar almenningi. Þegar upplýsingar eru varðveittar á rafrænu formi skal aðili geta valið á milli þess að fá aðgang að þeim á því formi eða prentaðar á pappír. Stjórnvöld skulu birta á heimasíðum sínum lista yfir þær skrár sem hafa að geyma upplýsingar í þeirra vörslu sem heimilt er að endurnota, svo og upplýsingar um þau skilyrði sem endurnotin eru bundin. Sú stefnumörkun sem fram kemur í þessu frumvarpi leggur áherslu á hóflega verðlagningu á opinberum upplýsingum. Telji stjórnvald gjaldtöku nauðsynlega megi gjaldið að hámarki nema kostnaðinum við að afhenda, afrita eða dreifa upplýsingunum auk hóflegra afskrifta. Almennt skuli því ekki taka gjald fyrir söfnun eða framleiðslu gagna sem safnað er í opinberum tilgangi af stjórnvöldum. Þá leiðir einnig af þessari stefnumörkun að hið opinbera taki almennt ekki sérstaka þóknun fyrir endurnot á upplýsingum sem hið opinbera kann að eiga ýmist höfundarrétt að eða rétt samkvæmt 50. gr. höfundalaga. Eigi þriðji maður jafnframt réttindi yfir gögnunum samkvæmt höfundalögum falla gögnin utan við gildissvið þessa frumvarps. Hlutaðeigandi stjórnvald skal setja sér gjaldskrá fyrir að veita aðgang að upplýsingum eða gögnum til endurnota fyrir einkaaðila sem ráðherra staðfestir. Gjaldskrána skal birta í B-deild Stjórnartíðinda auk þess sem hún skal vera aðgengileg á heimasíðu stjórnvaldsins. Vakin er athygli á því að sérlög og reglugerðir um verkefni ákveðinna stofnana veita nú rýmri heimildir til gjaldtöku fyrir upplýsingar úr opinberum skrám en gert er ráð fyrir í þessu frumvarpi. Má þar nefna Fasteignamat ríkisins, Landmælingar Íslands og fyrirtækjaskrá ríkisskattstjóra. Þetta frumvarp haggar ekki þeim lagaákvæðum. Það er því í verkahring viðkomandi ráðuneytis að fara yfir þau ákvæði og leggja til nauðsynlegar breytingar sem samræmast anda þeirrar stefnumörkunar sem fram kemur í þessu frumvarpi. Endurnot opinberra upplýsinga eru þó ekki leyfileg með hvaða hætti sem er. Ekki má endurnota þær þannig að það fari í bága við önnur lög eða réttindi þriðja manns. Engin einhlít regla gildir um höfundarrétt að verkum sem kunna að falla undir endurnýtingarheimild frumvarpsins. Meginregla höfundalaga er sú að höfundur verks er eigandi þess. Það ræðst af sambandi starfsmanns og atvinnurekanda hvort og með hvaða hætti höfundarréttur að verki, sem unnið er í þágu atvinnurekanda, yfirfærist frá starfsmanni til atvinnurekanda. Að lágmarki verður þó að ætla að stofnun öðlist óheftan nýtingarrétt á þeim verkum sem starfsmenn stofnunar hafa skilað af sér. Þannig má t.d. ætla að höfundarréttur að greinum, skýrslum, ljósmyndum og þess háttar efni sem starfsmaður hefur gagngert unnið að til birtingar á vegum stofnunar yfirfærist til hennar, að svo miklu leyti sem slíkt er stofnuninni nauðsynlegt til starfsemi sinnar. Upplýsingalögin taka almennt til stjórnsýslu ríkis og sveitarfélaga. Ákvæði í kaflanum um endurnot opinberra upplýsinga sem hér er mælt fyrir tekur enn fremur til stofnana ríkis og sveitarfélaga og annarra opinberra aðila samkvæmt nánari skilgreiningu sem þar er að finna. Þó ná ákvæðin ekki til Ríkisútvarpsins, skóla, bóka- og skjalasafna, rannsóknarstofnana og menningarstofnana. Er það í samræmi við fyrrnefnda tilskipun Evrópusambandsins um endurnot opinberra upplýsinga. Í 1. og 2. gr. frumvarpsins er kveðið skýrar en í gildandi upplýsingalögum á um afmörkun á upplýsingarétti almennings til samræmis við það sem lá að baki setningu laganna. Er það gert til að taka af allan vafa sem komið hefur upp við framkvæmd laganna, annars vegar með því að tiltaka þau gögn sem stjórnvöldum er skylt að veita almenningi aðgang að taki einvörðungu til fyrirliggjandi gagna í vörslu stjórnvalda og hins vegar með því að taka upp sérstakt ákvæði um að á stjórnvöld verði ekki lögð skylda til að útbúa ný gögn sérstaklega til að verða við beiðni. Frú forseti. Ég hef hér stuttlega farið yfir þau helstu áhersluatriði sem fram koma í frumvarpi til laga um breytingu á upplýsingalögum og snúa að mestu um innleiðingu nýrra ákvæða um að heimila þriðja aðila endurnot á opinberum upplýsingum í virðisaukandi starfsemi. Að svo mælti legg ég til að þessu frumvarpi verði vísað til 2. umr. og hv. allsherjarnefndar.

Frú forseti. Við erum að ræða frumvarp til laga um breytingu á upplýsingalögum, en eins og allir í þessum sal vita og þjóðin líka þá eru upplýsingalögin afar mikilvæg í stjórnsýslu- og stjórnkerfi okkar og hafa margítrekað sannað gildi sitt. Því skiptir miklu máli að þessi lög séu í stakk búin til að mæta því markmiði sem þau eiga að ná. Hér er um að ræða frumvarp sem leggur til að lögleidd verði ákvæði um endurnot opinberra upplýsinga. Frumvarpið ku vera byggt á tilskipun Evrópusambandsins um endurnot opinberra upplýsinga þó að í því sé lagt til að gengið verði lengra í að þrengja gjaldtökuheimildir af upplýsingum og opinberum skrám og af höfundarrétti ríkisins á þessum upplýsingum en er í sjálfri tilskipuninni. Samkvæmt frumvarpinu verður stjórnvöldum víst skylt með ýmsum takmörkunum þó að veita aðgang að fyrirliggjandi gögnum sem varða tiltekið mál og það eru stjórnvöld sem ákveða hvort gögn sem heimilt er að veita aðgang að skulu sýnd eða veitt af þeim ljósrit eða afrit. Í þeim tilvikum sem stjórnvald ljósritar eða afritar gögn og lætur einkaaðila í té ber að taka gjald samkvæmt gjaldskrá sem forsætisráðherra ákveður. Mig langaði að beina fyrstu spurningu minni til hæstv. forsætisráðherra um þessa gjaldskrá sem komið er inn á í 4. mgr. 4. gr. um að hann ákveði gjaldskrána. Er það réttur skilningur að hér sé um að ræða gjaldskrá sem byggist á meginreglunni um þjónustugjald, þ.e. að ekki megi rukka hærra verð en sem nemur þeim kostnaði sem hlýst af viðkomandi þjónustu? Hluti skilgreiningar á þjónustugjaldi er að ekki má rukka hærra verð fyrir en það sem viðkomandi þjónusta kostar. Þetta aðskilur t.d. þjónustugjald hjá skatti. Við höfum oft tekist á í þessum sal um þjónustugjald annars vegar og hins vegar skatt. Síðast man ég eftir umræðunni um skráningargjöld í Háskóla Íslands. Þar héldu margir stjórnarliðar að um væri að ræða þjónustugjald þrátt fyrir að þar hefði komið skýrt fram að það gjald var hærra en sem næmi kostnaði við skráninguna. Það var alveg ljóst að okkar mati að í því tilviki var ekki um þjónustugjald að ræða heldur upphæð sem var ákveðin í lögum og á meira skylt við skatt. En mig langar að spyrja, eins og ég segi, hæstv. forsætisráðherra hvort hér sé um að ræða þjónustugjald. Eða getur hann ákveðið hærra verð í þessari gjaldskrá? Ég man líka eftir því þegar almenningur var að nálgast útprentanir af dómum héraðsdómstóla. Þá þurfti, alla vega þegar ég kynntist því, að borga 100 kr. fyrir hverja blaðsíðu. Þá áttaði maður sig á því að það var ekki í neinu samræmi við þann kostnað sem hlaust af viðkomandi ljósritun. En þetta var ákveðið með sérstökum hætti í lögum hvað þetta varðar. Alla vega vil ég að fá það á hreint hvort hér sé um að ræða þjónustugjald. Önnur spurningin til hæstv. forsætisráðherra lýtur að hugsanlegu tekjutapi viðkomandi stofnana. Hvernig verður því mætt? Verður eitthvert slíkt tekjutap. Í umsögn fjárlagaskrifstofunnar er sagt að frumvarpið muni hafa óveruleg áhrif á útgjöld ríkisins. En það er líka ágætt að taka undir meginmarkmið þessa frumvarps. Það er að sjálfsögðu jákvætt að auka eigi aðgang almennings að opinberum upplýsingum. Við eigum að stuðla að gegnsæju og opnu stjórnkerfi og allar gjörðir ríkisstjórnarinnar og stjórnvalda eiga að þola dagsins ljós nema mjög ríkar ástæður séu til annars. Þriðja spurning lýtur að punkti sem bent er á í umsögn fjárlagaskrifstofunnar. Þar stendur, með leyfi forseta: „Hugtakið stjórnvald er skilgreint mun víðtækara í 5. gr. en í 4. gr. frumvarpsins og nær til velflestra aðila sem starfa á vegum hins opinbera, bæði ríkis og sveitarfélaga. Undanþága er veitt fyrir skóla, rannsóknastofnanir og menningarstofnanir þótt hlutaðeigandi ráðherra verði heimilað að fella starfsemi stofnana á þessu sviði undir kaflann í heild eða að hluta til.“ Svo kemur þetta sem lýtur að minni spurningu, með leyfi forseta: „Frumvarpið veitir takmarkaðar leiðbeiningar um flokkun aðila sem njóta undanþágu frá ákvæðum kaflans. Í athugasemdum eru nefnd dæmi um flokkun stofnana sem stunda rannsóknir án þess að fram komi hvaða munur er á stofnunum í hvorum flokki og að Iðntæknistofnun Íslands, Veiðimálastofnun, Orkustofnun og Íslenskar orkurannsóknir falli ekki undir kaflann en það geri Landmælingar Íslands, Náttúrufræðistofnun Íslands og Veðurstofa Íslands. Óskýrar flokkunarreglur valda ákveðnum vanda við kostnaðarmat frumvarpsins.“ Svo stendur í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins sem fylgir með þessu frumvarpi. Ef hæstv. forsætisráðherra treystir sér til að skýra og svara þessari athugasemd sem fjárlagaskrifstofan bendir á um að flokkunarreglur séu óskýrar, þá væri það til bóta fyrir okkur sem tökum við þessu máli í allsherjarnefndinni. Mig langar einnig að spyrja um 6. gr. Hún lýtur að sérleyfissamningum. Þar stendur, með leyfi forseta: „Sérleyfissamningar um endurnot opinberra upplýsinga sem ekki uppfylla skilyrði 2. mgr. 28. gr. skulu renna út eigi síðar en 31. desember 2008.“ Mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort honum sé kunnugt um að slíkir sérleyfissamningar séu til staðar nú þegar. Hefur hið opinbera samið um svona sérleyfissamninga um nýtingu á opinberum upplýsingum sem samkvæmt þessari grein þyrfti þá væntanlega að rifta með einhverjum hætti. Það er ýmislegt jákvætt í þessu frumvarpi að sjálfsögðu þó að við munum skoða þetta betur í nefndinni. Markmið frumvarpsins sem lýtur að því að auka möguleika fyrirtækja og einkaaðila á að endurnota upplýsingar frá hinu opinbera og gera þeim kleift að hagnýta möguleika þeirra og stuðla að hagvexti og atvinnusköpun er í sjálfu sér jákvætt. Við eigum að opna fyrir okkar stjórnkerfi. Rauði þráðurinn, það sem liggur að baki upplýsingalögunum og stjórnsýslulögunum einnig sem voru sett á svipuðum tíma, er að gjörðir og ákvarðanir stjórnvalda eigi að þola dagsins ljós og það er um að gera að þessar opinberu upplýsingar geti nýst öðrum en einungis opinberum aðilum. En þetta munum við að sjálfsögðu skoða betur í allsherjarnefndinni og ekki síst með hliðsjón af þessari ákvörðun sem hefur verið tekin úti í Evrópu og hefur áhrif á framlagningu þessa frumvarps ef ég skil það rétt.

Forseti. Almennt ber að fagna þessu frumvarpi. Það er árangur starfs sem farið hefur fram innan lands og undir leiðsögn evrópskra reglna. Ég tek undir þann jákvæða tón sem fyrri ræðumaður, hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson, viðraði fyrir hönd Samfylkingarinnar gagnvart þessu. Einu tilteknu máli vildi ég gjarnan fá skýringu á. Það varðar verðandi 27. gr., næstsíðustu málsgrein hennar sem er að finna á bls. 3 í prentaðri útgáfu frumvarpsins. Hún hljóðar svo, með leyfi forseta: „Ekki þarf að greiða fyrir endurnot á upplýsingum, sem falla undir ákvæði þessa kafla og eru háðar höfundarétti ríkis og sveitarfélaga, umfram það sem segir í 6. mgr., nema lög mæli sérstaklega svo fyrir.“ - Í 6. mgr. eru þjónustugjöld vegna vinnu við að útvega upplýsingarnar og reiða þær fram. Það eru þessi síðustu orð, síðasti setningarhlutinn: „nema lög mæli sérstaklega svo fyrir“, sem ég vil spyrja um. Hvaða almennu forsendur skapa löggjafanum þá heimild að mæla sérstaklega fyrir um að ákveðnar upplýsingar séu háðar gjaldtöku? Hvaða upplýsingar er um að ræða eða hvers konar upplýsingar er hægt er að mæla fyrir um í sérlögum að heimta megi sérstakt gjald fyrir, umfram það þjónustugjald sem um er rætt. Þegar maður fer í athugasemd um þessa grein á bls. 14 er þar ekkert frekar sagt. Það er aðeins endurtekið að önnur lög geti mælt svo fyrir að greiða þurfi fyrir endurnot á upplýsingunum. Það er ekki skýrt út með hvaða hætti það er. Það virðist almennur réttur þingsins að taka hvaða upplýsingar sem þinginu sýnist til handargagns og mæla fyrir um að sett séu á þau gjöld. Þá spyr maður auðvitað: Getur þá þingið, með ríkisstjórninni væntanlega, komið því svo fyrir í kreppu að fleiri og fleiri gögn eða upplýsingar séu gjaldlagðar, þ.e. settur á þær skattur, en ekki þjónustugjald, eftir því sem því sýnist? Eru engar reglur sem mæla fyrir um að sérstök skilyrði þurfi að uppfylla til að þetta sé hægt? Það er ljóst í tilskipuninni, í 6. gr. tilskipunarinnar á bls. 20 í þessu plaggi, að þar er ekki miðað við að menn hagi sér svona. 6. greinin heitir „Meginreglur um gjaldtöku“ í tilskipun Evrópusambandsins og hljóðar svo, með leyfi forseta: „Ef gjald er tekið skulu heildartekjurnar af því að láta í té og leyfa endurnotkun gagna ekki vera meiri en kostnaðurinn við söfnun, framleiðslu, fjölföldun og dreifingu auk sanngjarns hagnaðarhlutar af fjárfestingunni.“ Síðan er eitthvað um kostnaðartengingu o.s.frv. en hér er beinlínis mælt fyrir um að meginreglan sé sú að um þjónustugjöld sé að ræða. Þetta virðist hæstv. forsætisráðherra, flutningsmaður frumvarpsins, taka undir. Hann vill jafnvel ganga lengra, eða sú nefnd sem hann styðst við. Það er sérstaklega tekið fram í almenna V. kaflanum á bls. 9 í hinni prentuðu útgáfu. Þar segir, með leyfi forseta: „Sú stefnumörkun sem fram kemur í þessu frumvarpi leggur áherslu á hóflega verðlagningu á opinberum upplýsingum og gengur þannig að hluta til lengra en 6. gr. tilskipunarinnar.“ Ég skil það þannig, og það hlýtur að eiga að skilja það þannig, að frumvarpshöfundarnir og flytjandinn telji að það gangi lengra gegn gjaldtöku, í átt að því að aflétta gjaldtöku en 6. gr. tilskipunarinnar leyfir. Þarna segir einnig, með leyfi forseta: „Þá leiðir einnig af þessari stefnumörkun að hið opinbera taki almennt ekki sérstaka þóknun fyrir endurnot á upplýsingum sem hið opinbera kann að eiga ýmist höfundarrétt að eða rétt skv. 50. gr. höfundalaga.“ Ég reyndi að finna staðinn í athugasemdum við frumvarpið, fann hann ekki en þetta er ákveðin stefna sem kemur fram. Ég tel að það sé góð stefna. Hún er sú að ekki einungis af lýðræðislegum ástæðum séu þessar opinberu upplýsingar látnar í té gegn vægu gjaldi, þ.e. þjónustugjaldi, heldur einnig og ekki síður vegna þess að þær upplýsingar sem sækja má í opinbera gagnabanka af einhverju tagi geta verið mjög mikilsverðar fyrir atvinnulíf og starfsemi af öllu tagi, sérstaklega á okkar stafrænu tímum, í því samfélagi sem nú er að verða til og við höfum leyft okkur að kalla þekkingarsamfélag, sem við stefnum öll að þótt deilur standi um það hvernig það eigi nákvæmlega að vera. Um það er fallegur kafli einhvers staðar í frumvarpsgögnunum sem ég vísa til eftir minni. Það má kannski enn fremur minna beinlínis á stefnumörkun ríkisstjórnarinnar sem til er á prenti, þ.e. „Framtíðarsýn ríkisstjórnar Íslands um upplýsingasamfélagið“ frá 1996. Í hana er vísað á bls. 6 í prentuðu útgáfunni, almennum kafla III, 2. gr., með leyfi forseta: „Tryggt verði fullt jafnræði milli opinbers reksturs og einkareksturs á sviði upplýsingatækni og upplýsingaiðnaðar. Stjórnvöld auðveldi, með hjálp upplýsingatækninnar, aðgang að opinberum upplýsingum og þjónustu, til að jafna stöðu einstaklinga og fyrirtækja óháð búsetu eða efnahag. “ Það má enn fremur taka fallega kafla á bls. 4, í I. kafla almennra athugasemda við lagafrumvarp þetta. Þar segir út frá 6. gr., með leyfi forseta: „Frumvarpið gengur þó að hluta til lengra en tilskipun ESB með víðtækari stefnumótun um endurnot opinberra upplýsinga sem m.a. felur í sér“ - þarna kemur auðvitað ástæðan fyrir því sem ég sagði áðan, túlkun minni sem ekki þarf lengur að vera túlkun - „þrengri gjaldtökuheimildir af upplýsingum úr opinberum skrám.“ Síðan kemur þessi setning sem er sérlega athyglisverð: „Einnig er kveðið á um að ríkið taki ekki gjald af höfundarétti sínum af þessum upplýsingum. Er þetta til þess gert að reyna að auka enn frekar endurnot opinberra upplýsinga.“ Þá kemur aftur að þessu. Þrátt fyrir alla þessa vel hugsuðu stefnu sem hér kemur fram, sem er margítrekuð í athugasemdum við frumvarpið, enda byggð á 6. gr. tilskipunarinnar, er sagt að Alþingi geti sem sé með lögum víkkað gjaldið út aftur þannig að ekki sé um þjónustugjald að ræða heldur í raun skatt sem komi þá eins og sértekjur inn í þær stofnanir sem um er að ræða. Það er gert í áður tilvitnaðri verðandi 27. gr. án skýringa. Á bls. 23, í lok athugasemdanna, eru tilteknar nokkrar stofnanir sem nú hafa miklar sértekjur af sölu upplýsinga úr gagnaskrám sínum. Það er Hagstofa Íslands, úr þjóðskrá 75 millj. kr. árið 2002; Fasteignamat ríkisins, 20 millj. kr. af upplýsingum úr landskrá fasteigna og 100 millj. kr. að auki frá öðrum hlutum stjórnvalda; Skráningarstofan hf. hafði 28 millj. kr. tekjur af sölu upplýsinga, ótiltekinna og Landmælingar Íslands eru nefndar síðastar en þær höfðu 11 millj. kr. í tekjur af sölu upplýsinga á þessu ári. Í gærkvöldi ræddum við um nýtt frumvarp frá umhverfisráðherra um Landmælingar. Ég verð að segja, þótt skömm sé að, að ég vissi ekki að frumvarpið væri komið fram sem við erum nú að ræða. Ég hafði það þess vegna ekki í höndunum þegar við áttum orðastað um frumvarp umhverfisráðherra um nýskipan Landmælinga, sem er ágætt frumvarp á margan hátt. En í því frumvarpi er áfram gert ráð fyrir að Landmælingar geti heimtað gjald fyrir upplýsingar sem þær selja frá sér. Í 7. gr. þess frumvarps eru þrír tekjuliðir nefndir. Tveir af þeim eru þjónustugjöld en sá fyrsti hljóðar svo að Landmælingar Íslands afli sér tekna, með leyfi forseta: „Með sölu á afnotum af efni í vörslu stofnunarinnar og framleiðslu sem nýtur höfundaréttar ríkisins, sbr. 5. og 6. gr.“ Þetta stangast auðvitað á við það sem ég var áðan að lesa upp úr athugasemdum forsætisráðherra við frumvarp sitt, að einnig sé kveðið á um að ríkið taki ekki gjald af höfundarrétti sínum af þessum upplýsingum. Í landmælingafrumvarpi umhverfisráðherra sem flutt er á sama tíma, með svipuðu málsnúmeri, og rætt kvöldið áður en við ræðum frumvarp forsætisráðherra, er kveðið á um forsendulausa heimild nema að því leyti er varðar tilvísunina í höfundarréttinn. Sú tilvísun er sem sé efnislega gagnstæð yfirlýsingu forsætisráðherra í athugasemdum við frumvarp hans. Nú skal þess getið að hugsanlega kann að vera um að ræða, hjá Landmælingum og öðrum þeim stofnunum sem nefndar eru hér, annan höfundarrétt en höfundarrétt ríkisins. En á því er líka tekið í frumvarpinu með skýrum hætti. Það er auðvitað ekkert leyfi til þess. Það hafa ríkisstofnanir ekki og almannavaldið hefur ekkert leyfi til að selja afnot af efni sem háð er öðrum höfundarrétti án þess að viðkomandi höfundum sé það bætt. Þetta vildi ég spyrja um. Mér finnst vanta í frumvarpið skilyrði fyrir því hvaða upplýsingar hægt er að selja án þess að um þjónustugjald sé að ræða þannig að sértekjur myndist hjá stofnuninni. En slík sala er ekkert annað en skattur á þá sem kaupa, framleiðendur annars efnis og síðan kaupendur þess efnis sem framleitt er. Hugsunin virðist standa þvert gegn þeirri meiningu sem ég, hæstv. forsætisráðherra og ríkisstjórnin og sennilega allt þingið erum sammála um, að best sé að hinar opinberu upplýsingar standi sem flestum til boða þannig að þær verði aflvaki og eldsneyti framleiðslu, atvinnustarfsemi, rannsókna og nýsköpunar á Íslandi.

Frú forseti. Fyrst að því er varðar spurningu hv. síðasta ræðumanns, Marðar Árnasonar, vil ég endurtaka það sem ég sagði í framsögu minni og vitna beint í það. Ég sagði eftirfarandi, með leyfi hæstv. forseta: „Vakin er athygli á því að sérlög og reglugerðir um verkefni ákveðinna stofnana veita nú rýmri heimildir til gjaldtöku fyrir upplýsingar úr opinberum skrám en gert er ráð fyrir í þessu frumvarpi. Má þar nefna Fasteignamat ríkisins, Landmælingar Íslands og fyrirtækjaskrá ríkisskattstjóra.“ Þetta frumvarp haggar ekki þeim lagaákvæðum, en síðan segir, sem er mikilvægt: „Það er því í verkahring viðkomandi ráðuneytis að fara yfir þau ákvæði og leggja til nauðsynlegar breytingar sem samræmast anda þeirrar stefnumörkunar sem fram kemur í þessu frumvarpi.“ Sú stefnumörkun er skýr, eins og hv. þingmaður tók fram. Þá vil ég svara því sem hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson nefndi, þ.e. að talað er um að það sem innheimt er standi undir þeim kostnaði sem viðkomandi stofnun verður fyrir. Eins og hv. þm. Mörður Árnason sagði er stefna frumvarpsins að gera þessar upplýsingar sem aðgengilegastar og stuðla að því að þær verði nýttar. Nú man ég það rétt að þegar hæstv. umhverfisráðherra kom með frumvarp sitt til ríkisstjórnar um breytingu á lögum er varða Landmælingar Íslands þá lá fyrir að sú ágæta stofnun mundi missa tekjur við þá breytingu. Þá er komið að því sem hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson spurði um: Hvernig verður því tekjutapi mætt? Svarið er einfalt: Því tekjutapi verður að mæta á fjárlögum. Það liggur fyrir að þegar nauðsynlegar breytingar hafa verið gerðar á lögum sem varða einstakar stofnanir mun framlag til nokkurra stofnana þurfa að hækka nokkuð til þess að andi þess frumvarps sem hér er flutt fái notið sín. Að því er varðar spurningu hv. þm. Ágústs Ólafs Ágústssonar um sérleyfissamninga er mér ekki kunnugt um slíka samninga og get því miður ekki svarað því en vænti þess að hv. þingmaður fái skýr svör um það í meðferð nefndarinnar. Hið sama á við um það sem fjárlagaskrifstofan segir um að ekki sé nægilega skýrt hvaða stofnanir falli hér undir. Ég vænti þess að þær leiðbeiningar sem hér eru séu alveg nægilega skýrar en það liggur fyrir að viðkomandi ráðuneyti þurfa að koma með frumvörp til laga um breytingar til þess að andi þessara laga komist að öllu leyti til framkvæmda. Málið verður ekki endanlega skýrt fyrr en viðkomandi ráðuneyti hafa farið endanlega í gegnum það.

Forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir svör við spurningu minni um þetta. Ég skil hann þannig að misræmi sé milli þessara tveggja frumvarpa, frumvarps hans sem gerir ráð fyrir gjaldtöku fyrir upplýsingar á þann hátt að um þjónustugjald sé að ræða og síðan þessa töluliðar í greininni í frumvarpi umhverfisráðherra um skattheimtu í gegnum Landmælingar á þeim upplýsingum sem þær búa yfir. Ég skil forsætisráðherra þannig að þessi viðbót við upplýsingalögin marki stefnu fyrir öll önnur ráðuneyti og að baki þeim lögum sem minnst er á í frumvarpinu þurfi að búa einhver tiltekin ástæða, einhver ákveðin forsenda, fyrir því að gjald sé heimt sem skattur, þ.e. umfram þá þjónustu sem að baki liggur fyrir afnot af upplýsingum sem opinberar teljast. Þetta munum við í umhverfisnefnd skoða rækilega þegar við förum yfir frumvarpið um Landmælingarnar. Ég hvet til þess að allsherjarnefndarmenn íhugi einnig þessi orð hæstv. forsætisráðherra hér í stólnum, þetta svar hans við fyrirspurn minni, og skoði vandlega þau lög sem nú heimila gjaldtöku umfram þjónustugjöld, að ég tali nú ekki um frumvörp sem berast inn í þingið með slíkum ákvæðum.

Frú forseti. Ég vil hvorki nota orðið þjónustugjald né skatt í þessu sambandi. Ég vænti þess að andi frumvarpsins sé skýr. Að því er varðar Landmælingar Íslands get ég ekki staðfest það sem hv. þingmaður sagði hér, að það væri misræmi þarna í milli. Það var a.m.k. ætlunin að fullt samræmi væri milli þessara frumvarpa. Ef um eitthvert misræmi er að ræða verður að sjálfsögðu að líta á það en ég get ekki gert orð hv. þingmanns að mínum, en ef svo er mun verða farið yfir það í nefnd eins og hv. þingmaður sagði. Það verður að vera alveg ljóst að fullt samræmi sé í því sem þar er verið að gera. Frumvarp umhverfisráðherra er flutt í framhaldi af þeirri vinnu sem hér hefur verið unnin og þetta frumvarp byggir á. Það má því segja að frumvarp umhverfisráðherra sé líka afrakstur þeirrar vinnu sem þarna er unnin og að því leytinu til átti það að vera ljóst að þarna væri fullt samræmi á milli. Ef svo er ekki verður að leiða það í ljós.

Forseti. Þótt ég sé nú hortugur og ókurteis er ég ekki að biðja hæstv. forsætisráðherra að gera mín orð að sínum. Ég er ánægður með það sem hann sagði hér, a.m.k. í fyrra andsvari sínu. Það er ekki samræmi á milli þessara tveggja frumvarpa eins og ég hef sýnt og þess vegna þarf að skýra það sérstaklega þegar brugðið er út af meginstefnunni í frumvarpi forsætisráðherra. Því miður, eins og ég skýrði áður, hafði ég, og kannski fleiri, ekki séð eða kynnt okkur frumvarp forsætisráðherra nægilega áður en við tókum þátt í þessari umræðu en það verður auðvitað gert í nefndinni. Ég spyr hins vegar forsætisráðherra um það almennt - það var hluti af spurningunum mínum í upphafi: Hvers eðlis þurfa þær upplýsingar að vera sem hægt er að setja þau sérlög um sem ganga gegn meginstefnu frumvarpsins sem hann flytur, þ.e. að heimt sé af þeim þjónustugjald, við skulum orða það hlutlaust og segja endurgjald sem er umfram þau þjónustugjöld sem við erum öll sátt við að eðlileg séu á upplýsingarnar?

Frú forseti. Svo að það sé ljóst voru það ekki mín orð að hv. þingmaður væri hortugur og ókurteis, hann hefur alls ekki verið það í þessari umræðu. Ég veit ekki af hverju hann kaus að gefa sjálfum sér þessa einkunn af þessu tækifæri, mér fannst það óþarfi. Að því er varðar þessi sérlög er hér fyrst og fremst verið að vísa til þess að það þarf að breyta ákveðnum lögum sem eru í gildi. Ég vænti þess að stefnumörkunin sé alveg skýr, enda væri það út í hött að setja þessi lög ef svo mætti fara fram hjá þeim í öðrum lögum að vild. Þá væri miklu betra að láta þetta eiga sig. Það er hins vegar staðreynd að þetta er fyrir hendi í lögum, t.d. að því er varðar Landmælingar ríkisins, og því þarf að breyta til samræmis við þetta frumvarp. Það er fyrst og fremst það sem vitnað er til. Síðan koma ýmis önnur undantekningartilvik fyrir í þessu frumvarpi. Það er náttúrulega ljóst að í sumum tilvikum er um að ræða ríkisstofnanir, ríkisfyrirtæki, í samkeppnisrekstri þar sem er beinlínis vikið frá. Þar má nefna frumvarp sem hér liggur fyrir á Alþingi, um Ríkisútvarpið. Sú stofnun er í samkeppni við aðrar stofnanir, það er ljóst. Síðan er um það að ræða að ef við deilum höfundarrétti með einhverjum öðrum þá gilda aðrar reglur, eins og skýrt kemur fram í frumvarpinu.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum um Vísinda- og tækniráð. Með lögum um Vísinda- og tækniráð sem Alþingi samþykkti í ársbyrjun 2003 um málefni vísinda og tækni voru þessi mál samræmd og færð upp á efsta stig stjórnsýslunnar. Í ljósi aukinnar samkeppni og alþjóðavæðingar þótti nauðsynlegt að tryggja svo sem kostur er á að fjármunir sem varið er til vísindarannsókna og tækniþróunar séu nýttir á markvissari hátt en áður var og dugi til þess að ryðja nýrri þekkingu braut og auka samkeppnishæfni íslensks atvinnulífs. Í Vísinda- og tækniráði koma saman ráðherrar, vísindamenn og fulltrúar atvinnulífsins. Ráðið sem skipað er til þriggja ára í senn mótar stefnu í málefnum vísindarannsókna og tækniþróunar. Meginmarkmið stefnunnar er að treysta menningarlega og efnahagslega stöðu Íslands í alþjóðlegu samkeppnisumhverfi þar sem höfuðáhersla er lögð á að auka úthlutunarfé opinberra samkeppnissjóða, að efla háskóla sem rannsóknastofnanir og endurskilgreina skipulag og starfshætti opinberra rannsóknastofnana. Frumvarp þetta er lagt fram samhliða frumvörpum iðnaðar- og viðskiptaráðherra um opinberan stuðning við tæknirannsóknir, nýsköpun og atvinnuþróun og frumvarpi til laga um breytingar á lögum um Nýsköpunarsjóð atvinnulífsins. Í fyrrnefnda frumvarpinu er m.a. gert ráð fyrir að sameina Iðntæknistofnun Íslands, Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins og Byggðastofnun í nýja stofnun: Nýsköpunarmiðstöð Íslands. Miðstöðin verður þekkingarsetur þar sem saman koma tæknirannsóknir með tengsl við rannsóknir í háskólum og háskólasetrum annars vegar og þróunarstarfsemi fyrirtækja hins vegar. Með síðarnefnda frumvarpinu er Nýsköpunarsjóður atvinnulífsins tengdur við stefnumótun ríkisstjórnarinnar í málefnum rannsókna, nýsköpunar og atvinnuþróunar. Þess vegna er lagt til í frumvarpinu að útvíkka starfsemi Vísinda-, og tækniráðs til samræmis þannig að það taki til umfjöllunar málefni atvinnuþróunar auk málefna vísinda-, tækni- og nýsköpunar eins og nú er gert. Útvíkkun starfsemi Vísinda- og tækniráðs með þessum hætti eykur þýðingu þess í stefnumótun ríkisstjórnarinnar í atvinnuþróun. Vegna þessarar viðbótar við verksvið ráðsins er lagt til að nafn þess taki breytingum til samræmis og það nefnt Vísinda- og nýsköpunarráð. Þá er hér tillaga um að fulltrúum ráðsins verði fjölgað um tvo sem forsætisráðherra skipi án tilnefningar og komi þeir úr atvinnulífinu. Jafnframt er gert ráð fyrir að forsætisráðherra verði heimilt að kveðja allt að fjóra ráðherra til setu í ráðinu í stað tveggja nú. Eftir sem áður verða tvær nefndir starfandi á vegum ráðsins sem undirbúa málefni Vísinda- og tækniráðs á milli funda þess. Annars vegar er vísindanefnd sem undirbýr stefnu stjórnvalda á sviði grunn- og hagkvæmra vísindarannsókna. Hins vegar verður nýsköpunarnefnd sem undirbýr stefnu á sviði tækni, nýsköpunar og atvinnuþróunar. Náið samstarf þarf að vera á milli þeirra enda er um eina samfellda stefnu að ræða. Sú stefna þarf að taka til þátta sem fram til þessa hafa ekki verið á dagskrá ráðsins. Markmiðið er að vísinda- og nýsköpunarstefna ríkisstjórnarinnar geti orðið svo heildstæð að ýmiss konar sérstök stefnumótun verði samræmd með henni eða jafnvel falli inn í hana. Hér er m.a. vísað til stefnumótandi byggðaáætlunar sem er á verksviði iðnaðarráðuneytisins. Byggðaáætlunin byggir nú þegar að talsverðu leyti á stefnu Vísinda- og tækniráðs og tekur einnig tillit til fjarskiptaáætlunar og stefnu í sveitarstjórnarmálum svo dæmi séu nefnd. Atvinnupólitísk stefnumótun Vísinda- og nýsköpunarráðs gæti orðið samnefnari slíkrar afmarkaðrar stefnumótunar. Frú forseti. Ég vil taka fram af þessu tilefni að það hefur verið afar ánægjulegt að starfa í Vísinda- og tækniráði. Ég tel að þar hafi tekist afskaplega vel til og þeir fulltrúar sem þar hafa setið hafa jafnframt lýst yfir mikilli ánægju með starf í ráðinu. Þar er nú verið að vinna að stefnumörkun fyrir næstu þrjú ár og ég vil hvetja hv. alþingismenn til að kynna sér þá stefnumörkun sem þar fer fram. Ég tel mjög mikilvægt að atvinnulífið komi í ríkari mæli að þessu máli enda hafa fulltrúar atvinnulífsins lagt á það mikla áherslu. Ég tel að þarna sé mjög góður vettvangur til að marka stefnu fyrir hina nýju stofnun sem hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra hefur mælt hér fyrir. Ég bind miklar vonir við að þessi skipan mála geti orðið til að efla samstarf milli menntastofnana, vísindastofnana, rannsóknastofnana og atvinnulífsins sem komi fram í störfum þeirrar stofnunar sem við erum hér að tala um og er m.a. forsenda þess að atvinnulífið hefur almennt lýst ánægju sinni yfir þessum breytingum með tilliti til þess að þeir komi í ríkari mæli að Vísinda- og tækniráði sem, ef þetta frumvarp verður að lögum, mun heita Vísinda- og nýsköpunarráð. Gert er ráð fyrir að ákvæði þessa frumvarps taki gildi 1. september 2006 og þá komi þessir tveir nýju fulltrúar til setu í ráðinu til loka mars 2009. Eins og ég sagði áður er unnið að nýrri stefnumörkun í ráðinu sem mun taka gildi núna í maímánuði. En ég vænti þess að verði þetta frumvarp að lögum muni stefnumörkunin í framhaldi af því verða endurskoðuð og taki tillit til breyttra aðstæðna samþykki Alþingi þau frumvörp sem lúta að þessum málum. Ég vildi svo, frú forseti, að þessum orðum sögðum leggja til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. allsherjarnefndar.

Hæstv. forseti. Mig langar að leita mér upplýsinga vegna þess sem stendur í athugasemdunum með frumvarpinu um Vísinda- og tækniráð - en ég er reyndar á þeirri skoðun að það sé mjög gott mál og sú starfsemi sem þar er unnin sé bæði nauðsynleg og hafi tekist vel að því leyti til sem ég hef af henni heyrt. Það stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Að frumkvæði Vísinda- og tækniráðs hefur verið unnið að sameiningu rannsóknastofnana.“ Og síðan svolítið neðar í textanum þar sem er verið að vitna til hvaða stofnanir er átt við: „Einnig var fyrirkomulag stofnana iðnaðarráðuneytisins tekið til endurmats og er niðurstaðan sú að sameina beri Iðntæknistofnun Íslands, Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins og Byggðastofnun í nýja stofnun, Nýsköpunarmiðstöð Íslands.“ Ég spyr hvort Vísinda- og tækniráð hafi nokkurn tímann fjallað um sameiningu Byggðastofnunar og hinna stofnananna? Ég spyr líka vegna þess að í gögnum sem fylgdu frumvarpi til laga um opinberan stuðning við tæknirannsóknir, nýsköpun og atvinnuþróun er vitnað til Vísinda- og tækniráðs og sagt, með leyfi hæstv. forseta: Vísinda- og tækniráð tók undir niðurstöðu starfshópsins í ályktun ráðsins frá 17. desember. Þar segir að Vísinda- og tækniráð styðji sameiningu Iðntæknistofnunar Íslands og Rannsóknarstofnunar byggingariðnaðarins og beini því til iðnaðarráðherra að vinna áfram að þeirri sameiningu á grundvelli greinargerðar starfshóps iðnaðarráðherra um tæknirannsóknir með áherslu á náin tengsl við háskóla. Þarna er hvergi talað um Byggðastofnun og hennar starfsemi. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hefur Vísinda- og tækniráð nokkurn tíma fjallað um þá sameiningu?

Frú forseti. Á þeim fundum sem ég hef setið í Vísinda- og tækniráði hefur almennt verið hvatt til að sameina alla skylda starfsemi. Ég tel það einmitt vera það sem verið er að gera. Það er verið að sameina í frumvarpi iðnaðar- og viðskiptaráðherra meginhluta atvinnu- og þróunarstarfsemi í landinu og tengja það við menntastofnanir og rannsóknastofnanir vegna þess að það er það sem skiptir meginmáli í nýsköpun. Þetta hefur verið sá andi sem hefur verið í störfum Vísinda- og tækniráðs. Ég tel að þessar stofnanir falli afskaplega vel saman. Því það liggur fyrir að allar þessar stofnanir eru að vinna að atvinnuþróun. Ég sé enga ástæðu til að aðskilja sérstaklega atvinnuþróun eftir landshlutum. Atvinnuþróun í landinu í heild hlýtur að skipta meginmáli. Síðan munu starfa atvinnuþróunarfélög í einstökum landshlutum sem skipta meginmáli. Með þessum hætti er verið að sameina kraftana og samræma þá og það er nákvæmlega í anda þess sem hefur verið rætt um í Vísinda- og tækniráði.

Hæstv. forseti. Ég var að spyrja hvort Vísinda- og tækniráð hefði fjallað um þessa sameiningu, þ.e. Byggðastofnunar og hinna stofnananna. Það er greinilegt á þeim gögnum sem við höfum fengið í hendurnar í sambandi við sameiningu þessara stofnana að það hafði verið unnið verulega og vel að undirbúningi að því að sameina Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins og Iðntæknistofnun. En síðar var greinilega tekin ákvörðun um að bæta Byggðastofnun inn í þetta. Þau gögn sem við höfum virðast eindregið benda til að Vísinda- og tækniráð hafi alls ekki fjallað um sameiningu Byggðastofnunar og þessara tveggja stofnana. Það er það sem ég var að spyrja hæstv. ráðherra um. Ég get vel skilið að hann hafi þessa skoðun sem hann lýsti að þetta fari vel saman og ástæða sé til að sameina sambærilegar stofnanir. Ég hef verið að leita mér upplýsinga og reyna að átta mig á stöðunni um það hvernig menn hafi unnið að þessi máli og hvort menn hafi skoðað það með sama hætti hvað varðar Byggðastofnun eins og hinar stofnanirnar hvaða hagkvæmni fylgdi sameiningunni og hvað væri skynsamlegt að gera. Málið er sett fram í þessum gögnum með þeim hætti að það má skilja það þannig að Vísinda- og tækniráð hafi fjallað um sameiningu Byggðastofnunar og hinna tveggja stofnananna. En ég held að full ástæða sé til þess, og ég bið hæstv. ráðherra að svara því bara skýrt, að hafa þá skoðun að það hafi alls ekki þar verið fjallað um að sameina Byggðastofnun og hinar stofnanirnar.

Frú forseti. Það er að sjálfsögðu fyrst og fremst pólitísk ákvörðun hvort beri að sameina stofnanir eða ekki. Að endingu er það pólitísk ákvörðun. Það ekki ákvörðun ágætra embættismanna. Ég vænti þess að hv. þingmaður sé ekki að tala um að Vísinda- og tækniráð eigi að ákveða þetta og það skipti meginmáli hvaða orð hafi fallið þar. En ég fullyrði að það sem þar er verið að gera er í anda þeirrar umræðu sem hefur verið í Vísinda- og tækniráði þegar ég hef setið þar.  En ef hv. þingmaður er andvígur því að fara út í þessar nýjungar og samræma þessa hluti við það sem almennt gerist í öðrum löndum og fara út í þessar mikilvægu breytingar verður hann að eiga það við sig. Ég ætla ekkert að hjálpa honum í þeim efnum. Ég er sannfærður um að þetta er mjög mikilvægt mál, til mikilla bóta og nákvæmlega í anda alls þess sem hefur farið fram í Vísinda- og tækniráði. Að öðru leyti getur hv. þingmaður að sjálfsögðu óskað eftir því að fulltrúar úr því ágæta ráði komi til fundar við nefndir og fari yfir þetta. Ég vænti þess að hann muni gera þetta upp við sjálfan sig og taki um það pólitíska ákvörðun en leiti ekki aðallega í smiðju annarra í því sambandi.

Ég vil vekja athygli hv. alþingismanna á því að forseti skoska þingsins, George Reid, er staddur á þingpöllum ásamt fylgdarliði. Forsetinn og fylgdarlið eru stödd hér á landi í boði Alþingis. Ég vil fyrir hönd Alþingis bjóða forseta skoska þingsins, George Reid, og fylgdarlið velkomið í Alþingishúsið og vænti þess að heimsókn þeirra til Íslands verði til að styrkja enn frekar þau góðu tengsl sem eru á milli landanna. Alþingi vottar forseta skoska þingsins og skosku þjóðinni vináttu og virðingu. Ég bið hv. alþingismenn að taka undir orð mín með því að rísa úr sætum. - 
            

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum um vísinda- og tækniráð. Eins og kom fram í máli hæstv. forsætisráðherra er þetta frumvarp lagt fram samhliða frumvarpi hæstv. iðnaðarráðherra um opinberan stuðning við tæknirannsóknir, nýsköpun og atvinnuþróun þar sem lögð er til sameining Iðntæknistofnunar Íslands og Rannsóknastofnunar byggingariðnaðarins auk Byggðastofnunar. Ég lýsti þeirri skoðun minni í umræðu um það mál í gær að ég teldi sameiningu Iðntæknistofnunar Íslands og Rannsóknastofnunar byggingariðnaðarins ágæta hugmynd og að það frumvarp sem við ræddum í gær og ég minntist á væri að mörgu leyti mjög gott nema Byggðastofnun væri þar skeytt inn í eins og skrattanum úr sauðarleggnum og ætti þar ekki heima. Ég ætla þó ekki að taka þá umræðu hér heldur vísa til orða minna um málið í gær hvað það varðar. Mér fannst ég þó þurfa að nefna það hér þar sem þessi mál tengjast að ég hef verulegar efasemdir um að rétt sé að spyrða byggðamálunum inn í þennan mikilvæga málaflokk og þá mikilvægu uppbyggingu að sameina stofnanir sem hafa með atvinnuþróun að gera. Virðulegi forseti. Í frumvarpi til laga um breytingu á lögum um Vísinda- og tækniráð er margt ágætt og ljóst að þar er góður hugur að baki. Í fyrsta lagi vil ég nefna að í greinargerð með frumvarpinu segir, með leyfi forseta: „Meðal annars hefur skilningur aukist á mikilvægi vísindarannsókna fyrir efnahagslegar framfarir.“ Ég ætla að byrja á því að fagna því að loksins hafi fengist hjá þessari ríkisstjórn skilningur á mikilvægi vísindarannsókna fyrir efnahagslegar framfarir vegna þess að framlög til þessa málaflokks á undanförnum árum hafa ekki sýnt það að sá skilningur hafi verið fyrir hendi. Því fagna ég því að það sé þó alla vega komið í texta að menn telja að þeir skilji nú mikilvægi vísindarannsókna fyrir efnahagslegar framfarir vegna þess að við í Samfylkingunni höfum ítrekað bent á að aukið fjármagn þurfi til rannsóknastofnana í landinu og þá ekki síst til rannsókna innan háskólanna. Ég vonast til þess að samhliða svona yfirlýsingu og því að menn hafi öðlast skilning á mikilvægi þessa muni koma til aukið fjármagn til rannsóknastofnana og þá ekki síst til rannsókna innan háskólanna. Mér þætti vænt um að heyra frá hæstv. ráðherra hverjar þær fyrirætlanir eru og hvort menn hafi sett niður fyrir sér með hvaða hætti sú uppbygging ætti að vera innan háskólastofnana í landinu. Ég óska eftir því að hæstv. ráðherra greini okkur frá því hvort einhver markmið hafi verið sett og þá hver þau eru um aukin framlög til þeirra. Virðulegi forseti. Þá er það alveg ljóst að við þurfum að byggja upp fjölbreytt atvinnulíf hér í landi. Við getum ekki haldið áfram að einblína eingöngu á frumgreinar eins og gert hefur verið. Þarna vil ég nefna það nýjasta, þ.e. stóriðjan og þær sterku áherslur sem hafa verið á hana, heldur verðum við að fara að líta til annarra þátta atvinnulífsins og þar vil ég ekki síst nefna hátækniiðnaðinn. Það er mín skoðun, frú forseti, að gamaldags verkaskipting ráðuneytanna hafi staðið slíkri uppbyggingu fyrir þrifum vegna þess að fimm ráðuneyti fara með atvinnumál í landinu. Það er augljóst þegar maður skoðar þá skiptingu að hún er löngu úr sér gengin og til að byggja upp fjölbreytt og öflugt atvinnulíf til framtíðar þurfi að taka til í Stjórnarráðinu og sameina atvinnuvegaráðuneyti. Virðulegi forseti. Þá er það þannig að sóknarfærin til framtíðar eru í hátækninni. Í svari iðnaðarráðherra við ágætri fyrirspurn hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar um hátækni- og nýsköpunargreinar kemur fram að framlag hátækniiðnaðarins til landsframleiðslu hefur aukist frá því að vera 0,2% árið 1990 í 3,9% árið 2004. Þetta er þó nokkur aukning en þó ekki nærri því eins mikil og hún ætti að vera. Það er áhugavert í þessu svari og ég tel að Vísinda- og tækniráð ætti að skoða það sérstaklega að verulega hefur hægt á vextinum í hátækniiðnaðinum á undanförnum árum, sem er auðvitað áhyggjuefni, og verðmæti hátæknigreina, þ.e. aukning milli ára hefur dregist verulega saman frá árinu 2000. Þetta er eitthvað sem verður að skoða sérstaklega og ég legg áherslu á vegna þess að við verðum að byggja hátækniiðnaðinum í landinu almennilegt umhverfi vegna þess að við viljum ekki missa þau úr landi af því að sóknarfærin þar eru gríðarleg og vaxtarmöguleikarnir mjög miklir eins og sjá má á þessu svari. Hátækniiðnaðurinn er ekki að skila nema 3,9% af landsframleiðslunni í dag þannig að ef einhvers staðar þá eru vaxtarmöguleikarnir þar og að byggja upp fjölbreytt atvinnutækifæri fyrir unga fólkið í framtíðinni. Því verður að búa vel að þessum fyrirtækjum. Þá vil ég aðeins koma inn á þann þátt að það verði að búa vel að þessum fyrirtækjum. Umhverfi fyrirtækja á Íslandi í dag er að mörgu leyti ágætt en það dugar ekki þessum nýsköpunar- og sprotafyrirtækjum að vera með hið almenna regluverk um umhverfi fyrirtækja. Lágur tekjuskattur á fyrirtæki dugar þessum fyrirtækjum ekki vegna þess að fyrstu 10–15 árin í sinni starfsemi skila þessi fyrirtæki ekki tekjum og eru þar af leiðandi ekki að greiða tekjuskatt og þar með gagnast þetta þeim ekki. Því tel ég, og við höfum talað fyrir því í Samfylkingunni, að það verði að koma til sértækar aðgerðir fyrir þessi fyrirtæki á meðan þau eru að byggja sig upp og afurð þeirra er að verða að verðmæti. Eins og ég segi er talað um að það geti tekið 10–15 ár og því þurfa þau önnur úrræði. Eitt þeirra úrræða er svokölluð norska leiðin. Það er sú leið að endurgreiða og ívilna í gegnum skattkerfið. Þar er endurgreitt um 20% af rannsóknar- og þróunarkostnaði skilgreindra verkefna upp að ákveðinni upphæð sem getur verið 10 milljónir eða 100 milljónir eftir því hvernig stefnumótunin fer fram. Þetta teljum við mjög góða aðferð og gagnsæja til að ívilna sprotafyrirtækjum á sínum uppvaxtarárum og hefði ég viljað heyra viðhorf hæstv. forsætisráðherra til þessarar leiðar að nota skattkerfið með þessum hætti og fara þessa norsku leið. Hæstv. fjármálaráðherra svaraði fyrirspurn um þetta í síðustu viku, fyrirspyrjandi var hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson, og sagði að vegna þess hve mikill áhugi væri á því að fara þessa leið þá teldi hann rétt að skoða það. Ég mundi þess vegna vilja heyra frá hæstv. forsætisráðherra hvernig hann líti á þessa leið og hvort hann sjái möguleika í því að taka hana upp hér á landi. Þetta tel ég mikilvægt, virðulegi forseti, að við ræðum vel vegna þess að það hefur sýnt sig að hið almenna regluverk fyrir fyrirtæki hér á landi er ekki að gagnast þessum sprotafyrirtækjum neitt og því verði að grípa til sértækra aðgerða. Í lokin vil ég segja það aftur að ég tel að í hátækniiðnaðinum liggi sóknarfæri til framtíðar. Það er að mínu mati ekki viðunandi að hátæknifyrirtæki séu eingöngu að skila tæplega 4% af landsframleiðslunni og ég tel að stuðningur hins opinbera á uppbyggingarárum og uppvaxtarárum þessara fyrirtækja sé gríðarlega mikilvægur. Því ber ég töluverðar væntingar til Vísinda- og tækniráðs í þá veru að hlúa betur að þessum málaflokki. Það er mikilvægt að Vísinda- og tækniráð fái verkfæri sem eru peningar að sjálfsögðu og gott lagaumhverfi. Sömuleiðis að umhverfi þessa Vísinda- og tækniráðs verði gott og þar tel ég norsku leiðina vera afar spennandi. Ég hefði viljað heyra frá hæstv. ráðherra hvort lögð hefði verið fram einhvers konar áætlun um fjármagn til verkefna þessa ráðs. Þá hefði ég líka viljað heyra hver séu markmið ríkisstjórnarinnar um aukningu á framlögum á næstu árum til annars vegar rannsóknastofnana og þar er ég ekki síst að tala um rannsóknir innan háskólanna. Sömuleiðis hver hlutdeild hátækniiðnaðar hæstv. ríkisstjórn telur að sé æskileg í landsframleiðslunni vegna þess að ef við setjum okkur ekki markmið í þessum efnum verður okkur áreiðanlega minna úr verki. Mér þætti því mikilvægt að fá að heyra frá hæstv. ráðherra hvort einhver slík markmið hafi verið sett. Virðulegi forseti. Þá hefði ég líka viljað heyra frá hæstv. ráðherra um það sem ég nefndi í upphafi ræðu minnar, þ.e. um viðhorf hans til sameiningar ráðuneyta og hvort hann telji ekki rétt að sameina þau fimm atvinnuvegaráðuneyti sem í dag fara með atvinnumálin og líka viðhorf hans til þessarar norsku leiðar sem og ég nefndi áðan. Virðulegi forseti. Ég hef lokið máli mínu en ég óska eftir því að hæstv. ráðherra komi inn á þessi þrjú atriði sem ég spurði um.

Frú forseti. Ég vil fyrst nefna að mér finnst mikils um vert þegar ríkisstjórn Íslands tekur til máls sem varðar nýsköpun, þróun og tækniframfarir. Þess vegna vil ég vera jákvæður í garð þessa máls. En þó ætla ég að benda á eitt og annað sem mér finnst vera umhugsunarefni. Þá vil ég fyrst nefna að 1. gr. frumvarpsins endar með þeim orðum að það eigi að auka lífsgæði í landinu öllu. Mér finnst það vera orðið tímanna tákn að taka þurfi það fram í lagafrumvarpi að það eigi að ná til alls landsins. Það segir kannski sína sögu um hvernig byggðamálum er fyrir komið í landinu að þegar frumvarp er lagt fyrir þingið þurfi að taka það sérstaklega fram að það eigi að ná til alls landsins. Mér finnst þetta vera mjög sérstakt svo vægt sé til orða tekið. Það er fleira sem ég vil nefna og mér finnst vert að taka til umhugsunar í þessari umræðu. Þegar verið er að ræða um vísindi þá snúast vísindi um gagnrýna hugsun þar sem menn velta hlutunum fyrir sér og láta þá lönd og leið ýmsa aðra hagsmuni og taka heldur rökhugsun um hvað sé rétt og hvað sé rangt. Mér finnst umhugsunarefni að þegar verið er að fara yfir hverjir eiga að skipa Vísinda- og tækniráð er lögð ofuráhersla á flokkspólitíska nefndarmenn í vísindaráði þar sem gagnrýnin hugsun á að ráða för. Ég get ekki betur séð en að leggja eigi enn meiri áherslu á það með þessu frumvarpi. Það væri þarft fyrir umræðuna að hæstv. forsætisráðherra segði frá hvað kallaði á að enn meiri áhersla væri á að hið flokkspólitíska vald setti enn fleiri fulltrúa í þessa nefnd. Það kemur fram að verið er að fjölga setu hæstv. ráðherra í þessu Vísinda- og tækniráði. Það væri ágætt að fá það fram hvað kallaði á það. Í sjálfu sér tel ég að menn eigi að gera ákveðinn greinarmun á vísindum og tækni. Það kemur fram í frumvarpinu á bls. 3 að þessi deildaskipting sé ekkert skýr og menn eigi að vinna náið saman. Það má vel vera rétt. Auðvitað byggja tækniframfarir á vísindum. En hún er óneitanlega sérstök þessi ofuráhersla pólitískra flokka á að skipa og vera með sína fulltrúa í því hvernig eigi að fara fyrir gagnrýnni hugsun í landinu. Fleira má nefna í þessu sambandi. Það er umhugsunarefni hvað hagsmunaaðilar eigi að ganga langt varðandi kostun á ýmsu. Það er vissulega jákvætt þegar atvinnulífið kemur inn í háskólana með ákveðin verkefni sem þarf að þróa. Það kom upp mál í síðustu viku þar sem Háskóli Íslands ákvað að kosta rannsóknarstöðu í auðlindafræðum, miklu pólitísku deilumáli. LÍÚ sá um að fjármagna kostun á þessum fræðum. Ég er á því að það sé mjög umdeilt frá hvaða kostunaraðilum Háskóli Íslands, sem á náttúrulega að vera miðstöð gagnrýnnar hugsunar í landinu, taki peningana. Ég hef nefnt að þetta sé svona álíka, og ég sé að hæstv. forsætisráðherra brosir að þessu, og Háskóli Íslands taki við öðru máli sem snertir hæstv. forsætisráðherra, innflytjendur á hinum og þessum vímuefnum svo sem áfengi og tóbaki. Hvort þeir mundu kosta eina rannsóknarstöð í lýðheilsufræðum í Háskóla Íslands. Ég teldi það vafasamt. Fleira má nefna sem væri mjög vafasamt að Háskóli Íslands tæki að sér og hvaðan hann tæki kostunaraðila. Það má nefna rannsóknarstöð í samkeppnisrétti sem væri kostuð af olíufélögunum og fleira má nefna. Það er því um að gera að menn horfi á þessa hluti með gagnrýnum huga og fari í gegnum þetta mál. Að lokum erum við mjög jákvæðir í Frjálslynda flokknum og þökkum í rauninni fyrir þann áhuga sem ríkisstjórnin sýnir þó með þessu frumvarpi. En við erum ekki endilega á að auka þurfi flokkspólitísk tök á þessum málaflokki. Alls ekki. Ég er á því að málinu og þessum málaflokki væri jafnvel betur borgið ef þessum flokkspólitísku tökum væri sleppt.

Frú forseti. Það komu nokkrar spurningar til mín frá hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur. Fyrsta sem hún spurði um voru fjárframlög til þessa málaflokks. Nú er það svo með þennan málaflokk eins og flesta aðra að það skortir ávallt fé. Ég vil hins vegar nefna að á síðustu þremur árum hafa framlög til samkeppnissjóða aukist um helming. Það hefur því verið mikið áhersluatriði í starfi núverandi ríkisstjórnar. Það er líka rétt að halda því til haga þegar því er haldið fram að ekki hafi verið áhersluatriði hjá núverandi ríkisstjórn að auka fjármagn til nýsköpunar, rannsókna og háskólastarfsemi að síðan 1998 hafa framlög til háskóla í landinu aukist að raungildi um 80% á sama tíma og raungildi fjárlaganna hefur aukist um 20%. Þetta er sá málaflokkur þar sem hefur orðið langmest aukning. Auðvitað er þetta að verulegu leyti vegna breyttra áherslna og aðstæðna í þjóðfélaginu, gífurlegrar fjölgunar nemenda. En það er algerlega rangt þegar því er haldið fram að þetta hafi ekki verið áhersluatriði hjá núverandi ríkisstjórn. Eitt af því sem hefur verið fjallað um í Vísinda- og tækniráði er starfsemi Háskóla Íslands og sú stefnumótunarvinna sem þar fer fram. Undir þá stefnumótunarvinnu er tekið í drögum að stefnumótun fyrir Vísinda- og tækniráð fyrir næstu þrjú ár. Ég tel þess vegna mikilvægt að hv. þingnefnd sem fær þetta mál til umfjöllunar kynni sér þá mikilvægu stefnumörkun sem þarna fer fram þar sem koma saman fulltrúar ráðuneyta, fulltrúar atvinnulífs, háskólastofnana og rannsóknastofnana. Ríkisstjórnin hefur tekið mikið tillit, eftir því sem nokkur kostur er, til þeirrar stefnumörkunar sem þarna hefur farið fram. Ég vildi aðeins segja um þær efasemdir sem hafa komið fram hjá hv. þingmönnum um að Byggðastofnun sé hluti af þessu máli í víðara samhengi að ég er þeirrar skoðunar að menntun, vísindi, nýsköpun sé mikilvægasta mál ekki bara alls landsins heldur kannski sérstaklega landsbyggðarinnar. Það er afar þýðingarmikið að halda áfram að byggja upp það háskólastarf og þau þekkingarsetur sem hafa verið í uppbyggingu úti um land og er góður vísir að. Þess vegna finnst mér lykilatriði að þetta starf tengist einmitt Vísinda- og tækniráði sem verður Vísinda- og nýsköpunarráð. Ég hefði talið að ekkert gæti orðið landsbyggðinni jafnmikið til framdráttar og það starf. Þess vegna er ég nokkuð undrandi á því af hverju menn sjá ekki það jákvæða í að tengja þetta betur saman. Ég hefði haldið að ekki síst landsbyggðin og hinar dreifðu byggðir gætu notið góðs af því vegna þess að það verður að viðurkennast að þessi starfsemi sem hér er verið að tala um hefur verið í meira mæli til umfjöllunar á höfuðborgarsvæðinu og er mikilvægt að breiða hana sem mest út um allt land. Það er hugsunin á bak við þetta. Að því er varðar spurningu hv. þingmanns um hátækniiðnaðinn þá held ég að ég muni það rétt að svokallaður hátækniiðnaður sé talinn vera um 7–8% af okkar atvinnustarfsemi í dag. Það var nefnt á síðasta fundi Vísinda- og tækniráðs að ekki væri óeðlilegt að hafa það markmið að þetta hlutfall verði komið í 15% um eða eftir 2010. Mér finnst eðlilegt að við setjum okkur markmið í því sambandi og eitt af því sem verið er að fjalla um í Vísinda- og tækniráði er með hvaða hætti við gætum staðið sem best að því. Þar hefur jafnframt verið fjallað um með hvaða hætti er best að standa við bakið á nýsköpun í fyrirtækjum í landinu, m.a. hvort hægt sé að gera það með skattalegum ráðstöfunum. Ég hef almennt verið þeirrar skoðunar að slíkar leiðir séu ákveðnum vandkvæðum bundnar vegna þess að það er oft erfitt að skilgreina á milli þess hvað er nákvæmlega nýsköpun og hvað er það ekki. Hvað eru rannsóknir og þróun? Það liggur t.d. alveg ljóst fyrir að fyrirtækið Íslensk erfðagreining er eingöngu rannsóknar- og þróunarfyrirtæki og nýsköpunarfyrirtæki þannig að öll útgjöld þess fyrirtækis eru af þeim toga. Þetta er eitt af því sem hin norska leið hefur tekið tillit til. Þar er sett ákveðið hámark vegna þess að menn hafa ekki talið að hægt sé að skilja þarna algerlega á milli og verulegum vandkvæðum bundið. Þetta atriði er til athugunar hjá ríkisstjórninni og er verið að fara yfir það. Hæstv. fjármálaráðherra hefur komið með yfirlýsingar af hálfu ríkisstjórnarinnar í þessu máli og það er til sérstakrar athugunar í fjármálaráðuneytinu. Af því er varðar síðustu spurninguna hvort ég sé því fylgjandi að það verði aðeins eitt atvinnuvegaráðuneyti. Það er mál sem er núna til athugunar og er verið að fara yfir það. Persónulega er ég þeirrar skoðunar að það sé verulegum vandkvæðum bundið að allir atvinnuvegirnir verði í einu og sama ráðuneytinu. Ég ætla ekkert að útiloka það. En ég tel að atvinnumálin séu afar þýðingarmikil mál og það þurfi að breyta og sameina atvinnuvegaráðuneytin. Þar með talið erum við að tala um nýsköpun sem ég tel að þurfi að tengjast atvinnuvegunum í mjög ríkum mæli. Nýsköpunarmálin tengjast að sjálfsögðu líka menntun og rannsóknum á sviði allra atvinnuveganna og mjög náið menntamálaráðuneytinu. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að það þurfi að sameina þessi mál betur en mér finnst að minnsta kosti í fyrsta áfanga ekki ráðlegt að flytja það allt saman í eitt ráðuneyti þó ég ætli ekki að útiloka það. Ég vænti þess að með þessu hafi ég svarað spurningum hv. þingmanns.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir góð svör. Ég verð samt að segja að ég er honum ekki sammála um að skattaleiðir til að mæta þróunar- og rannsóknarkostnaði sprotafyrirtækja þurfi að vera svo miklum vandkvæðum bundnar. Ég tel að það væri lítið mál að skilgreina og marka skýran ramma utan um slíkar endurgreiðslur. Ástæðan fyrir því að mér finnst þetta athyglisverð leið er sú að með henni eru fyrirtæki ekki háð þeim sveiflum og þeim gríðarlega kostnaði sem fylgir því að sækja fé í þessa samkeppnissjóði. Það sem skiptir máli á uppbyggingartíma þessara fyrirtækja er stöðugleiki, stöðugleiki í innkomu og að þau geti gert áætlanir fram í tímann. Vandamálin sem tengjast þessum samkeppnissjóðum eru tíminn sem fer í að sækja féð og það kostar þessi fyrirtæki fé. Ég vildi koma því á framfæri að mér finnst að við ættum að skoða þessa leið mjög ákveðið. Ég tel hana afar spennandi til að mæta þessum fyrirtækjum og mæta kostnaði þeirra. Ég hefði viljað heyra frá hæstv. ráðherra minni neikvæðni gagnvart þessari leið, að hún sé svo miklum vandkvæðum bundin. Ég hefði viljað heyra jákvæðari tón um að stefna bæri í þá átt. Virðulegi forseti. Mig langar einnig að nefna það að aukning á framlagi til háskóla að raungildi 80% frá 1998 er nánast eingöngu bundið við fjölgun nemenda. Þarna hefur ekki komið neitt nýtt fé inn 

Frú forseti. Það er rangt að ekki hafi komið inn nýtt fé til háskólanna. Það hefur komið verulega mikið nýtt fé til háskólanna í landinu. Það er ekkert smáræði að það skuli hafa aukist um 80% að raungildi á þessum tíma. Hvers vegna hefur það gerst? Það hefur gerst vegna þess að okkur hefur tekist að auka verðmætasköpun í landinu gífurlega með efnahagsstefnu sem hefur skipt sköpum fyrir landið, sem stjórnarandstaðan hefur gagnrýnt ótæpilega. Ef við hefðum ekki fylgt þeirri efnahagsstefnu hefðum við ekki getað gert þetta. Þar er því augljóst samband á milli, þeirrar efnahagsstefnu sem rekin hefur verið og aukningar sem við höfum getað sett til menntamála og heilbrigðis- og velferðarmála. Þetta hafa verið aðaláhersluþættir ríkisstjórnarinnar. Stuðningur við nýsköpun með skattalegum hætti er til athugunar. Það er vandkvæðum bundið en það er ekki útilokað. Það er ljóst. Ríkisstjórnin hefur ekki útilokað það. En það kemur líka til greina að halda áfram að auka fé til samkeppnissjóðanna. Í báðum tilvikum eru það útgjöld fyrir ríkissjóð. Ef það er hentugra fyrir atvinnulífið og atvinnulífið kýs frekar að það sé gert með sköttum þá höfum við alls ekki útilokað það. En vandkvæðin koma m.a. fram í því að það er ekki hægt að gera án takmarkana. Með því viðurkenna menn vandkvæðin á slíkri leið. Ég hef ekki fundið þau upp. Það hafa allir viðurkennt þau en við munum vinna áfram að málinu og mun koma niðurstaða í það fljótlega.

Frú forseti. Það er gott að heyra að hæstv. forsætisráðherra er ekki uppfinningamaður vandkvæðanna. En varðandi háskólana verð ég að nefna að við vitum að orðið hefur sprenging í fjölgun nemenda. Þessi framlög til háskóla, þessi mikla aukning sem orðið hefur, hefur verið vegna fjölgunar nemenda. Hún hefur ekki svo neinu nemi farið til rannsókna innan háskólanna enda hefur það birst í að háskólarnir kalla eftir auknu rannsóknafé til að halda starfsemi sinni áfram, sérstaklega til að byggja upp nám á meistara- og doktorsstigi, sem er auðvitað undirstaða alvöru nýsköpunar. Ég tek undir það með hæstv. ráðherra að auðvitað helst þetta allt í hendur. Vegna þess að ég hef bara einnar mínútu ræðutíma þá ætla ég ekki að ræða um efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar. Henni hefur ítrekað verið gefin falleinkunn á undanförnum mánuðum og árum. Mér finnst því sérkennilegt að ráðherra standi hér og berji sér á brjóst vegna hennar. En ég fagna því að það komi til greina að fara þessa norsku leið, að ívilna í gegnum skattkerfið þessum fyrirtækjum í uppbyggingu. Þótt við séum með ágætt umhverfi fyrir fyrirtæki sem eru komin á legg þá er það ekki jafngott fyrir fyrirtæki sem eru í uppbyggingu. Þetta eru eðlisólík fyrirtæki, fyrirtæki sem eru að byggja sig upp í þróun á fyrstu árum og síðan fyrirtæki sem eru orðin þroskuð og komin með mótaða afurð. Þetta eru eðlisólík fyrirtæki og þurfa því ólíka umgjörð fyrir starfsemi sína.

Frú forseti. Það er skrýtin einkunnagjöf sem hv. þingmaður vill gefa efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar. Hagvöxtur á Íslandi hefur verið 60% undanfarin 10 ár. Það er ekkert land hér í kringum okkur sem hefur haft jafnmikinn vöxt. Hvaða einkunn fá þá þau lönd eða er það ekki vöxturinn sem skiptir máli? Er það ekki vöxturinn?  Það þýðir ekkert fyrir Samfylkinguna, í máli eftir máli, að koma og segja: Það verður að fá meira í þetta og meira í hitt og segja svo að vöxturinn sé vandamál. Það bara gengur ekki upp. Hagvöxturinn er það sem skiptir máli. Það er það sem skiptir máli inn í framtíðina, um hvort við getum sett meira fjármagn, m.a. til háskólanna. Núna eru 165 doktorsnemar við nám við Háskóla Íslands, sem er mikil aukning. En við þurfum fleiri doktorsnema, það er rétt. Það er fullur stuðningur við það af hálfu ríkisstjórnarinnar, að halda áfram að efla Háskóla Íslands, efla menntun, þekkingu og vísindi í landinu. Það höfum við gert í miklum mæli á undanförnum árum og við ætlum að halda því áfram. En til þess þarf öflugt atvinnulíf og hagvöxt til að standa undir því. Hjá því komumst við ekki.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um staðfestingu Norðurlandasamnings um almannaskráningu. Með þingsályktunartillögu þessari er leitað heimildar Alþingis til staðfestingar samnings milli Danmerkur, Finnlands, Íslands, Noregs og Svíþjóðar um almannaskráningu sem gerður var í Stokkhólmi 1. nóvember 2004. Gert er ráð fyrir að hinn nýi Norðurlandasamningur um almannaskráningu öðlist gildi 1. október 2006, enda hafi öll norrænu ríkin staðfest samninginn fyrir 1. júlí 2006. Samningurinn mun leysa af hólmi núgildandi samning sem gerður var 8. maí 1989 og öðlaðist gildi 1. október 1990. Megininntak núgildandi samnings er að flutningur manna milli norrænu ríkjanna verður ekki skráður nema á grundvelli samnorræns flutningsvottorðs, sem svo er kallað. Með nýja samningnum verður samnorræna flutningsvottorðið lagt niður en í stað þess verða við flutninga fólks tekin upp rafræn samskipti og tilkynningar milli höfuðstöðva skráningaryfirvalda í hverju norrænu ríkjanna. Norrænu ríkin munu áfram skiptast á sömu grunnupplýsingum og verið hefur og áfram verður sá skilningur hafður í heiðri að Norðurlöndin séu, hvað almannaskráningu varðar, eitt skráningarsvæði. Þannig verður áfram tryggt að enginn geti átt lögheimili samtímis í tveimur norrænu ríkjanna. Áfram mun hvert ríkjanna um sig taka ákvörðun um skráningu lögheimilis hjá sér á grundvelli eigin löggjafar. Sú nýbreytni í samningnum að taka við flutninga fólks milli norrænu ríkjanna upp rafrænar flutningstilkynningar í stað samnorrænna flutningsvottorða kallar á breytingu á lögum um tilkynningar aðsetursskipta, nr. 73/1952, með síðari breytingum. Kveðið er á um þessa breytingu í 1. gr. frumvarps til laga um breytingar á ýmsum lögum vegna flutnings á þjóðskrá og almannaskráningu frá Hagstofu Íslands til dómsmálaráðuneytisins sem forsætisráðherra leggur fram á yfirstandandi löggjafarþingi. Ég legg til, virðulegi forseti, að frumvarpi þessu verði vísað til 2. umr. og utanríkismálanefndar.

Virðulegi forseti. Með þeirri þingsályktunartillögu sem forseti hefur kynnt er leitað heimildar til Alþingis til staðfestingar á samningi milli Íslands og Færeyja um fiskveiðar innan íslenskrar og færeyskrar lögsögu á árinu 2006 sem gengið var frá með bréfaskiptum í Þórshöfn og Reykjavík 16. janúar síðastliðinn. Samningur þessi sem kveður á um allar heimildir aðila til veiða á uppsjávarfiski í lögsögu hvors annars á árinu 2006 er nær samhljóða samningi aðila frá því í fyrra. Meðal þess sem samkvæmt venju er kveðið á um í samningnum er að færeyskum skipum sé heimilt að landa loðnuafla sínum úr íslensku efnahagslögsögunni til vinnslu á Íslandi en þeim sé óheimilt að vinna eða frysta afla sem veiddur er á tímabilinu janúar til apríl um borð og að utan Íslands sé einungis heimilt að landa þeim afla til bræðslu. Færeyingar hafa á undanförnum árum leitað mjög eftir því að fallið yrði frá þessum takmörkunum á möguleikum þeirra til manneldisvinnslu á loðnu um borð í veiðiskipum og í Færeyjum. Var fallist á það af hálfu Íslands að sjávarútvegsráðherra tæki til athugunar og ákvörðunar fyrir upphaf næstu loðnuvertíðar hvort þeim takmörkunum skuli aflétt og er kveðið á um það nýmæli í samningnum. Áður en samningur þessi var gerður var á grundvelli samnings landanna frá 1976 um heimildir Færeyinga til veiða í lögsögu Íslands ákveðið að færeyskum skipum væri heimilt að veiða 5.600 lestir af botnfiski við Ísland á árinu 2006. Er þar um óbreyttar veiðiheimildir að ræða frá því í fyrra. Ég legg til, virðulegi forseti, að tillögu þessari verði vísað til síðari umræðu og hv. utanríkismálanefndar að lokinni umræðu.

Hæstv. forseti. Þetta er nokkuð hefðbundinn samningur um samskipti Íslendinga og Færeyinga að því er varðar veiðiheimildir og fátt sem kemur á óvart þar. Í raun er verið að tala um nánast sömu aflaheimildir. Þó er eitt atriði í samningnum sem snýr að því að Færeyingar hafa á undanförnum árum sótt í að fá að fullvinna afla um borð í veiðiskipum, þ.e. uppsjávarafla og loðnu, og fyrirhugaðar eru viðræður um það fyrir 20. júní 2006 eftir því sem hér segir, með leyfi forseta: „Sjávarútvegsráðherra Íslands tekur fyrir 20. júní 2006 til athugunar og ákvörðunar hvort þessum takmörkunum skuli aflétt.“ Út af fyrir sig er mjög skiljanlegt að Færeyingar sæki á í þessum efnum því vissulega hafa menn verið að gera verðmæti úr loðnunni, bæði með að frysta hana í landi til manneldis og eins um borð í skipum úti á sjó. Færeyingum hefur verið heimilt á undanförnum árum að landa loðnu hér til frystingar á Íslandi. En það hefur ekki verið heimilt að frysta hana um borð í skipum eða fara með hana til Færeyja til frystingar. Og einungis hefur verið heimilt að landa aflanum til bræðslu annars staðar en utan Íslands. Þetta mál verður vissulega snúnara fyrir okkur að leggjast algjörlega gegn breytingum í þessa veru, ekki síst þegar við Íslendingar höfum verið að taka upp vaxandi vinnslu um borð í veiðiskipum á uppsjávarfiski, bæði síld og loðnu, og höfum þannig verið að reyna að gera meiri verðmæti úr tiltölulega litlum aflaheimildum, eins og voru t.d. á síðustu loðnuvertíð. En þetta mál er nú samt þannig vaxið að ekki er einfalt fyrir okkur Íslendinga að gefa eftir þessa heimild um fullvinnslu. Það markast m.a. af því að við höfum ýmsa aðra samninga. Við höfum t.d. samningana sem tengdust EES-samningnum á sínum tíma um veiðar á 3.000 lestum af karfa í íslenskri lögsögu og nokkurs meðafla, og hefur fyrirspurnum um hve mikill hann hafi verið á undanförnum árum verið svarað hér í þinginu. Það var alveg vitað frá fyrstu tíð frá því þessi samningur var gerður að Evrópusambandsþjóðirnar, einkum Þjóðverjar, Bretar og Frakkar hafa sótt á um að inn í þann samning kæmi fullnustuákvæði. Var mjög sótt á um það á sínum tíma þegar samningurinn var gerður og Íslendingar neituðu því. Veiðar þessara skipa ganga eingöngu út á að veiða afla og landa honum sem ferskfiski, annaðhvort hér á landi eða á fiskmörkuðum í viðkomandi löndum. Við höfum ekki viljað fallast á að opna inn á fullvinnslu varðandi samning Evrópusambandsins um þann afla sem það hefur mátt veiða í íslenskri lögsögu. Með því að gefa þetta eftir við Færeyinga að leyfa þeim að fullvinna aflann um borð í veiðiskipum værum við búin að skapa okkur ákveðið fordæmi sem væri mjög snúið fyrir okkur þegar sótt yrði á um samninginn við Evrópusambandið. Því vafalaust mundi Evrópusambandið taka upp þá kröfu á nýjan leik, sem það hefur reyndar aldrei fallið frá og vakið máls á af og til. Síðast, ef ég man rétt, var veiðisvæði þess stækkað hér við land til að mæta að nokkru gagnrýni þess en ekki heimiluð fullvinnsla. Þess vegna vil ég benda á það, hæstv. forseti, sem er kannski leið í þessu máli. Ég skil hins vegar mjög vel áhuga Færeyinga, sem eru mjög háðir fiskveiðum og verðmæti sjávarfangs, að þeir vilji gera sem mest verðmæti úr þessum heimildum. Vissulega höfum við Íslendingar gert mikil verðmæti úr samningum okkar og veiðiheimildum okkar úr norsk-íslensku síldinni sem m.a. hefur veiðst innan færeyskrar lögsögu og ekki verið takmörk þar á. Það sem ég held að væri kannski skref sem hægt væri að ganga í átt til Færeyinga, væri að breyta 2. mgr. 1. gr., þar sem segir: „Heimilt er að landa aflanum til vinnslu á Íslandi. Óheimilt er að vinna eða frysta afla sem veiddur er á tímabilinu janúar til apríl um borð og utan Íslands …“ Hugsanlegt væri að bæta þarna inn í einu orði og segja: … utan Íslands og Færeyja. Þar með hefðum við eingöngu leyft Færeyingum að landa afla af loðnu sem veidd er á þessum tíma frá janúar til apríl, annars vegar til fullvinnslu á Íslandi og hins vegar til fullvinnslu í Færeyjum en hefðum ekki leyft fullvinnslu um borð í veiðiskipum og ef loðnunni væri landað annars staðar en utan Íslands og Færeyja yrði henni eftir sem áður eingöngu landað til bræðslu eins og lagagreinin er nú. Þetta gæti verið leið sem við gætum farið í svona samningaviðræðum til að koma eitthvað til móts við óskir Færeyinga sem eru mjög skiljanlegar, án þess að búa til sérstakt fordæmi varðandi Breta, Þjóðverja og Frakka sem munu örugglega nýta sér ef við opnum þetta alfarið til að sækja á um rétt til að fullvinna afla um borð í veiðiskipum á miðunum við Ísland og munu reisa þá kröfu á nýjan leik. Ég vildi benda á þetta, hæstv. forseti, og stinga þessu hér inn í umræðuna ef það gæti ef til vill orðið til að stíga þarna skref án þess að við værum þar með búin að búa til fordæmi um að semja við aðrar þjóðir um fullvinnslu á afla um borð í veiðiskipum innan íslenskrar lögsögu.

Virðulegi forseti. Ég vil aðeins þakka hv. þingmanni fyrir ábendingar hans í þessu efni hvað varðar 2. mgr. 1. gr. samningsins. Ég er sannfærður um að þær muni verða teknar til athugunar þegar gengið verður til afgreiðslu á málinu. En eins og segir í sömu málsgrein mun sjávarútvegsráðherra Íslands taka til athugunar fyrir 20. júní næstkomandi hvort þessum takmörkunum skuli aflétt. Ég þakka þingmanninum fyrir ábendingar hans.

Frú forseti. Ég kem ekki í stólinn til að finna að neinu sem hæstv. utanríkisráðherra hefur sagt í þessu efni. Ég vil einungis nota tækifærið og segja að ég er í öllum aðalatriðum sáttur við þennan samning. Ég hlustaði með athygli og gaumgæfni á þau varnaðarorð sem hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson mælti áðan. Ég er hins vegar almennt þeirrar skoðunar að við eigum að meðhöndla Færeyinga eins og okkur sjálfa. Ég er ákaflega hlynntur þeim og vinveittur og ég held að svo gildi um alla þingmenn. Ég hef stundum gert athugasemdir um eitt lítið atriði sem tengist fiskveiðisamningum okkar og þeirra, um veiðar þeirra á lúðu. Ég hef ekki verið sáttur við að þeim sé veitt opin heimild til tiltekinna veiða á lúðu sem ég held að eigi mjög erfitt uppdráttar. En það er önnur saga. Þessi samningur sem hér liggur fyrir er mjög svipaður þeim sem áður hafa verið gerðir. Samningurinn frá fyrra ári sem vísað er til í þessari tillögu var okkur hagstæður um ýmislegt eins og t.d. kolmunnaveiðar og ekki síst möguleika til veiða á makríl. Almennt er ég þeirrar skoðunar að við eigum að efla samstarf okkar eins og hægt er við Færeyinga og reyndar aðrar grannþjóðir eins og Grænlendinga. Ég kem einungis hér til að lýsa fullum stuðningi við efni þessa máls.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um heimild til handa ríkisstjórninni að staðfesta fyrir Íslands hönd samning milli Sviss, Íslands og Noregs sem gerður er vegna þátttöku Sviss í Schengen-samstarfinu og Dyflinnar-samningnum. Sviss hefur nýlega lokið gerð samnings við Evrópusambandið um aðild að Schengen-samstarfinu og Dyflinnar-samningnum. Er stefnt að því að Sviss verði orðið fullgildur þátttakandi í Schengen-svæðinu árið 2008. Í tengslum við þátttöku Sviss í Schengen-samstarfinu og Dyflinnar-samningnum var einnig nauðsynlegt að Sviss gerði samning við hin Schengen-ríkin tvö sem standa utan Evrópusambandsins, þ.e. Ísland og Noreg. Efni þess samnings er tvíþætt. Annars vegar fjallar hann um hvernig samstarfi við Ísland og Noreg skuli háttað er varðar Schengen-samstarfið, þ.e. hvað varðar afnám persónueftirlits á landamærum innan Schengen-svæðisins og sameiginlegar reglur um hvernig staðið skuli að persónueftirliti á ytri landamærum Schengen-ríkjanna. Hins vegar fjallar samningurinn um samstarf Sviss við Ísland og Noreg varðandi framkvæmd svonefnds Dyflinnar-samnings sem fjallar um meðferð beiðna um hæli sem lögð er fram í einhverju aðildarríki Evrópusambandsins, Sviss, Noregi eða Íslandi. Rétt er að árétta að samningurinn fjallar aðeins um hvernig samstarfi Sviss við Ísland og Noreg skuli háttað á framangreindum sviðum en hefur ekki í för með sér neina efnislega breytingu á stöðu Íslands í Schengen-samstarfinu. Ég legg til, virðulegi forseti, að lokinni umræðu verði tillögunni vísað til síðari umræðu og til hv. utanríkismálanefndar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um heimild til handa ríkisstjórninni að fullgilda fyrir Íslands hönd fríverslunarsamning milli ríkja Fríverslunarsamtaka Evrópu og Suður-Kóreu sem undirritaður var 15. desember 2005. Samningurinn við Suður-Kóreu kveður á um tollfrjáls viðskipti með iðnaðarvörur og sjávarafurðir og unnar landbúnaðarvörur. Kórea mun afnema tolla á flestum mikilvægustu útflutningsvörum Íslands frá og með gildistöku samningsins en samið var um stuttan aðlögunartíma fyrir niðurfellingu tolla á fáeinum viðkvæmum vörutegundum að hámarki fimm ár. Mikil hefð er fyrir neyslu sjávarafurða í Kóreu. Fram til þessa hefur landið hins vegar lagt tolla á bilinu 10–20% á innflutning á íslenskum sjávarafurðum. Af þeim sökum standa vonir til að samningur þessi muni skapa aukin tækifæri fyrir viðskipti með sjávarafurðir milli Íslands og Kóreu. Þá kann Suður-Kórea einnig að vera áhugaverður markaður fyrir aðrar útflutningsvörur Íslendinga enda er mikill uppgangur í efnahagslífi landsins og margs konar viðskiptatækifæri að finna þar í landi. Í samningnum er einnig að finna nánari ákvæði um vöruviðskipti, þjónustuviðskipti, vernd hugverkaréttinda, samkeppnismál og opinber innkaup. Í tengslum við gerð samningsins gerðu Ísland, Liechtenstein og Sviss samning við Suður-Kóreu um gagnkvæma vernd fjárfestinga. Þá gerði Ísland tvíhliða samning við Suður-Kóreu um viðskipti með óunnar landbúnaðarvörur. Tel ég að þessir samningar allir séu íslensku atvinnulífi mjög til hagsbóta. Legg ég til virðulegi forseti, að lokinni umræðu verði tillögunni vísað til síðari umræðu og til hv. utanríkismálanefndar.

Frú forseti. EFTA hefur reynst okkur ákaflega vel sem tæki til að ná hagstæðum fríverslunarsamningum við lönd sem eru nokkuð mikilvæg viðskiptalönd og eiga eftir að verða enn mikilvægari. Hæstv. utanríkisráðherra gat þess réttilega að Suður-Kórea væri eitt af þeim löndum sem stundum væru kölluð ljón austursins. Ríki sem er að rífa sig upp af fádæma hörku á efnahagssviðinu og allt virðist þar í miklum uppgangi. Samningurinn er því ákaflega mikilvægur fyrir okkur. Ég hef ekki nokkrar athugasemdir við hann nema síður sé. Á viðskiptasviðinu höfum við verið að renna hýru auga til fleiri landa í austrinu, landa eins og Kína. Hæstv. ráðherra hefur upplýst það hér í þinginu áður að í gangi sé þýðingarmikil vinna sem miðar að því að Ísland geri sérstakan fríverslunarsamning, tvíhliða hefur mér skilist, við Kína. Mig langaði til að spyrja hæstv. ráðherra út í gang þess máls og hvort þar sé um að ræða samning sem gerður er fram hjá EFTA? Ef svo er langar mig líka að spyrja hann hvaða þýðingu það kynni að hafa fyrir framtíð EFTA sem samtaka sem við höfum notað sameiginlega, löndin sem að því standa, til að ná fríverslunarsamningum. Í framhaldi af því vildi ég gjarnan að hæstv. ráðherra segði okkur hvort einhver vinna sé nú í gangi sem miðar að því að ná tvíhliða samningi um fríverslun við Kanada. Ég ætla ekki að eyða tíma í að rekja það mál. Við höfum oft rætt það hér. Hugur minn stendur mjög til þess. Ég minnist þess þegar Kanadamenn sendu hingað sendinefnd fyrir sennilega tíu árum. Það var að þeirra frumkvæði og þeir höfðu af ýmsum ástæðum mikinn áhuga á að ná slíkum samningi við okkur. Við höfum alltaf talist til mikils skyldleika við Kanadamenn og óvíða á kringlunni er að finna fleiri einstaklinga sem líta á sig sem Íslendinga en einmitt þar. Þess vegna eigum við að rækta það íslenska samfélag og tengslin við þá þjóð eins og hægt er. Það komu upp hnökrar innan EFTA sem einkum vörðuðu skipasmíðar sem tengdust Norðmönnum. En því kem ég hér líka og hnýti þessu aftan við spurningu mína um Kína, hvort ekki sé mögulegt að við ráðumst í það sjálf að gera tvíhliða samning við Kanada þó það sé ekki hægt vegna þessara erfiðleika að ná nokkru landi fyrir tilstilli EFTA.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður nefnir hér nokkur mál til sögunnar sem ég skal með ánægju fjalla um. Það er rétt að mál það sem ég hef hér mælt fyrir byggist á samningi milli EFTA-ríkjanna sameiginlega og Suður-Kóreu. Það hefur verið stefna EFTA að reyna að gera sem flesta samninga af þessum toga við ríki sem skipta máli í viðskiptum fyrir aðildarríki EFTA. Að formi til eru þetta að vísu samningar sem hvert ríki gerir fyrir sig en unnið er að þeim sameiginlega á vettvangi EFTA. Þegar hafa verið gerðir nokkrir slíkir samningar eins og ég rakti hér í ræðu minni síðastliðinn fimmtudag í umræðum um utanríkismál. Það hefur verið okkar stefna að fara frekar þá leið en að fara í tvíhliða viðræður vegna þess að það er einfaldara mál og skilar yfirleitt jafngóðum árangri. Það hefur verið okkar stefna upp á síðkastið. Kínverjar hafa hins vegar kosið að reyna frekar að ná samningi við okkur eina. Við höfum að vísu reynt að koma því inn í EFTA-farveg en það hefur ekki tekist. Hvort það næst síðan samkomulag við Kínverja um fríverslunarsamning vitum við náttúrulega ekki enn þá. Í fyrra var undirrituð yfirlýsing þar sem staðfest var að áhugi væri fyrir hendi að fara í slíkar viðræður. Fyrsta viðræðulotan átti sér stað fyrir nokkrum vikum og gert er ráð fyrir að hittast aftur eftir fáar vikur hér heima í Reykjavík. Ég er vongóður um að þetta takist og ég tel að þetta muni skipta máli fyrir okkur í sambandi við útflutning á þennan stóra markað. Varðandi önnur atriði vildi ég bara upplýsa það hér að EFTA-löndin hafa náð samningum við svokallað fríverslunarsvæði í suðurhluta Afríku. Það stendur til að undirrita þann samning fljótlega. Hann mun þá koma hingað til staðfestingar með sama hætti og það mál sem ég mælti hér fyrir. Þannig er ýmislegt í gangi á þessum vettvangi og búið að vera víða. Menn hafa líka verið að velta fyrir sér samningi við Taíland og fleiri ríki í Asíu. En hvað varðar Kanada er það rétt sem þingmaðurinn gat um að það hefur ekki náðst samkomulag milli EFTA og Kanada sem þó var lengi talið að góðar líkur væru á að mætti ná. Ég skal ekki fullyrða núna hvernig það mál stendur nákvæmlega vegna þess að það er komin ný ríkisstjórn í Kanada og ekki farið að reyna á hvort hún er viljugri til að semja um þetta en verið hefur. Ég get því heldur ekki svarað því hvort grundvöllur sé fyrir því að hefja einhvers konar tvíhliða viðræður um fríverslun við Kanada. En það er hugmynd sem sjálfsagt er að halda vakandi og láta reyna á ef þurfa þykir.

Frú forseti. Ég held að það yrði ákaflega mikilvægt fyrir Íslendinga, ekki síst með tilliti til uppbyggingarinnar og hins hraða vaxtar í hagkerfi Kína, að okkur tækist að gera slíkan tvíhliða viðskiptasamning. Það er fagnaðarefni að Kínverjar leggi svo mikla áherslu á að halda góðum tengslum við okkur að þeir hafi frumkvæði að því að gera slíkan samning. Það er hægt að sjá vissar ástæður fyrir því að þeir kjósa að fara þessa leið en ekki í gegnum EFTA. EFTA hefur jafnan reynt að fylgja eftir samningum sem Evrópusambandið hefur gert við ýmis ríki. Ég held að EFTA hafi ekki gert samninga við nokkurt ríki eða ríkjasvæði sem ESB hefur ekki áður gert slíkan samning við. Ef Íslendingar næðu svona samningi við Kína væru þeir með vissum hætti búnir að ná ákveðnu forskoti á ESB. Á meðan við erum í EFTA og utan ESB er ég þeirrar skoðunar að við eigum að gera allt sem við getum til að bæta okkar viðskiptastöðu. Þetta er góð leið að því. Ég velti síðan upp, frú forseti, þeim möguleika að ef þetta gerist þá gæti það hugsanlega veikt EFTA. Á sínum tíma, þegar ég starfaði á vettvangi EFTA fyrir Alþingi Íslendinga og í ljós komu þessir hnökrar sem erfitt var að fjarlægja á gerð fríverslunarsamnings við Kanada af EFTA hálfu, var ég ákafur talsmaður þess að Íslendingar gerðu það bara sjálfir. Þá guldu menn innan EFTA varhuga við því. Þeir töldu að ef Íslendingar færu þá leið að gera slíkan samning væru þeir búnir að brjóta sig frá EFTA og það gæti veikt möguleika EFTA í framtíðinni. Það eru út af fyrir sig rök. Mér finnast þau ekki veigamikil. Það er hins vegar alveg ljóst að við erum búin að gefa ákveðinn tón með því að reyna að ná tvíhliða samningi við Kína. Mér finnst því ekkert að því að við förum þá leið við aðrar þjóðir þar sem ekki hefur tekist á ná slíkum samningi gegnum EFTA. Samningurinn við Kanada á sér langa sögu. Það er, held ég, fullreynt. Hæstv. ráðherra sagði að það væri komin ný ríkisstjórn í Kanada. Það eru komnar þrjár nýjar ríkisstjórnir, muni ég rétt. Alla vega þrír nýir forsætisráðherrar í Kanada frá því við hófum þetta mál fyrst. Það gengur hvorki né rekur. Það er mál sem er ekki okkur að kenna. Það er mál sem tengist skipasmíðum Norðmanna og deilum Norðmanna og Kanada sem eiga í harðri samkeppni á því sviði. Ég held þess vegna að það sé farsælt fyrir okkur að feta í sömu slóð varðandi Kína. Ég held að við eigum að notfæra okkur þessa miklu vild sem við eigum að mæta hjá Kanadamönnum og eigum að reyna að koma svona samningi á. Ég held að það skipti máli. Mig langar að varpa fram spurningu til hæstv. ráðherra: Telur hann að ef við förum í svona mál einir án atbeina EFTA geti það með einhverjum hætti veikt þau samtök?

Hæstv. forseti. Ég tel ekki að þetta geti skaðað EFTA með neinum hætti enda er þetta ekki gert á bak við EFTA heldur í fullu samráði og opnu ferli gagnvart EFTA. Okkar von er sú að EFTA-ríkin geti komið síðar meir inn í svipað ferli gagnvart Kínverjunum.

Virðulegi forseti. Á þingskjali 999 er þingmál sem ég mun mæla fyrir hér á eftir og varðar staðfestingu á svokölluðum Hoyvíkur-samningi milli Íslands og Færeyja. Hér mæli ég fyrir frumvarpi til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna þessa samnings en hann er gerður milli ríkisstjórnar Íslands annars vegar og ríkisstjórnar Danmerkur og heimastjórnar Færeyja hins vegar. Frumvarp þetta er lagt fram í tengslum við áðurnefnda þingsályktunartillögu um heimild handa ríkisstjórninni að fullgilda áðurnefndan Hoyvíkur-samning. Ég leyfi mér að vísa til hennar varðandi tilurð og efni sjálfs samningsins. Vegna framkvæmdar Hoyvíkur-samningsins hér á landi er hins vegar nauðsynlegt að gera margvíslegar breytingar á íslenskri löggjöf. Er það lagt til með frumvarpi því sem ég mæli nú fyrir. Frumvarpið varðar löggjöf sem heyrir undir dóms- og kirkjumálaráðuneyti, félagsmálaráðuneyti, fjármálaráðuneyti, menntamálaráðuneyti, samgönguráðuneyti og iðnaðar- og viðskiptaráðuneyti en frumvarpið var unnið af þessum ráðuneytum í samstarfi við utanríkisráðuneytið. Miðar frumvarpið að því að tryggja að íslensk lög veiti Færeyingum og færeyskum fyrirtækjum þá réttarstöðu sem þeim skal tryggð samkvæmt ákvæðum Hoyvíkur-samningsins. Ég legg til, virðulegi forseti, að þessu frumvarpi verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. utanríkismálanefndar.

Virðulegi forseti. Hér mæli ég fyrir þeirri þingsályktunartillögu sem ég áður gat um, um heimild til handa ríkisstjórninni að fullgilda fyrir Íslands hönd samning milli ríkisstjórnar Íslands annars vegar og ríkisstjórnar Danmerkur og heimastjórnar Færeyja hins vegar. Frá 1993 hefur verið í gildi fríverslunarsamningur milli Íslands og Færeyja. Sá samningur er hefðbundinn fríverslunarsamningur og var vörusvið hans takmarkað við viðskipti með iðnaðarvörur og sjávarafurðir. Í ljósi hinna nánu tengsla milli Íslands og Færeyja og vaxandi viðskipta á milli þjóðanna var áhugi meðal beggja aðila á að dýpka og breikka viðskiptasamstarf þjóðanna. Af þeim sökum hófust viðræður um gerð nýs viðskiptasamnings milli Íslands og Færeyja vorið 2003. Lauk þeim með undirritun samningsins í Hoyvík í Færeyjum hinn 31. ágúst 2005. Markmið Hoyvíkur-samningsins er að koma á fót sameiginlegu efnahagssvæði á yfirráðasvæðum Íslands og Færeyja. Tekur samningurinn til vöruviðskipta, þjónustuviðskipta, frjálsrar farar fólks og búseturéttar, fjármagnsflutninga, fjárfestinga og staðfesturéttar. Þá er í samningnum að finna ákvæði um samkeppni, ríkiseinkasölu, ríkisaðstoð og opinber innkaup. Megininntak samningsins er að Íslendingar og íslensk fyrirtæki skuli njóta sömu réttinda í Færeyjum og Færeyingar – og gagnkvæmt. Þá er einnig vert að nefna að samningurinn mótar þau tímamót að þetta er fyrsti samningur sem Ísland gerir sem mælir fyrir um fulla fríverslun með landbúnaðarvörur. Má því segja að hér sé á ferðinni víðtækasti viðskiptasamningur sem Ísland hefur gert fram til þessa. Framkvæmd samningsins skal vera í höndum sameiginlegrar nefndar samningsaðila. Jafnframt mælir samningurinn fyrir um stofnun ráðs samningsaðila sem skipað skuli ráðherrum frá Íslandi og Færeyjum sem er ætlað að vera pólitískur hvati við framkvæmd samningsins. Með samningnum er að öðru leyti ekki komið á fót sérstökum eftirlitsstofnunum með framkvæmd hans. Viðskipti milli Íslands og Færeyja hafa aukist á undanförnum árum. Í dag eru Færeyjar mikilvægur og vaxandi markaður fyrir íslensk fyrirtæki. Vonir standa til þess að Hoyvíkur-samningurinn muni efla enn frekar viðskipti milli landanna tveggja jafnframt því sem honum er ætlað að skapa ramma utan um aukna samvinnu milli landanna á ýmsum öðrum sviðum. Ég legg til, virðulegi forseti, að að lokinni þessari umræðu verði tillögunni vísað til síðari umræðu og hv. utanríkismálanefndar.

Frú forseti. Fyrir fimm árum samþykkti Alþingi tillögu til þingsályktunar sem var flutt af þingmönnum úr öllum flokkum þar sem ríkisstjórninni var falið að undirbúa heildstæða stefnu í málefnum barna og unglinga. Á grundvelli stefnumótunarinnar átti að gera fimm ára framkvæmdaáætlun sem leggja átti fyrir Alþingi til staðfestingar eigi síðar en á haustþingi árið 2002. Það tók fimm ár að vinna skýrsluna sem lögð var fyrir Alþingi í lok síðasta þings. Engin framkvæmda- eða aðgerðaáætlun fylgdi, heldur upplýsti hæstv. forsætisráðherra að eftir fimm ára starf nefndar að skýrslugerð sem að komu 130 einstaklingar, m.a. helstu sérfræðingar á sviði félags- og heilbrigðisþjónustu um málefni barna, yrði málið sett aftur í nefnd og nú í svokallaða fjölskyldunefnd forsætisráðherra. Þessi gagnrýnisverðu vinnubrögð eru ekki þinginu bjóðandi og kaldhæðnislegt að í skýrslu forsætisráðherra komi fram það álit að nefndir væru ofnotaðar við úrlausn á vandamálum. Maður spyr: Hvers lags vinnubrögð eru þetta? Það er umhugsunar virði hvernig framkvæmdarvaldið hunsar vilja Alþingis sem fyrir fjórum árum átti að fá til umfjöllunar og staðfestingar aðgerðaáætlun í þessum málaflokki. Heildstæð stefnumótun og framkvæmdaáætlun í málefnum barna og unglinga hefur verið í gildi í áratugi hjá hinum Norðurlandaþjóðunum og umboðsmaður barna hefur árlega í á annan tug ára kallað eftir slíkri stefnumótun hér á landi en án árangurs utan þeirrar þverpólitísku tillögu sem fimm ára nefndarstarf hefur byggt á. Afraksturinn er sú skýrsla sem hér er rædd. Í skýrslunni er að finna upplýsingar um mikla brotalöm í málefnum barna og unglinga, en þessum hópi tilheyra um 80 þús. landsmenn. Gagnrýni er mikil í skýrslunni á óskilvirkni kerfisins, að alla heildarsýn vanti í málaflokknum og að skortur sé á samhæfingu og pólitískri stefnumótun. Kallað er einnig eftir endurskoðun á verkaskiptingu milli ráðuneyta og stofnana sem sé orðin úrelt, óskýr og óhagkvæm. Ég spyr hæstv. forsætisráðherra: Hvað segir hann við þessari gagnrýni sem er mikill áfellisdómur um stöðuna í málefnum barna og ungmenna í stjórnsýslunni? Miklum agnúum er lýst á bóta- og velferðarkerfinu varðandi hag barna, m.a. að bætur velferðarkerfisins séu svo naumt skammtaðar að þær hrökkvi ekki fyrir lágmarksframfærslukostnaði og skorti þar mikið á enda væri fátækt fólk oft fast í svonefndri fátækragildru. Sérstaklega er nefnt að úrbóta sé þörf í málefnum fátækra barna, nýbúa, barna með geðraskanir og barna og ungmenna í vímuefnavanda. Einnig kemur fram hve fljótt dregur úr skólasókn ungmenna því að einungis innan við helmingur tvítugra ungmenna stundar nám. Ástæða er til að spyrja hvernig hæstv. ráðherra ætlar að bregðast við í þessum efnum og hvort fylgt verði ágætum tillögum í skýrslunni um úrbætur í málefnum þessara hópa sem er afar brýnt að setja í forgang. Það er líka grafalvarlegt að í skýrslunni kemur fram að kynferðisleg misnotkun barna sé stórum útbreiddari en álitið hefur verið hingað til og nærri fimmta hvert barn sem nær 18 ára aldri hefur orðið fyrir henni, auk þess sem stór hópur barna, 5–10%, verður reglulega fyrir einelti í skóla. Nefnt er einnig að slys á börnum og unglingum sem leita á slysadeild séu tíðust á Íslandi í Norðurlandasamanburði og hlutfallslega slasist helmingi fleiri börn á Íslandi en t.d. í Svíþjóð. Allt þetta, virðulegi forseti, sýnir að þörf er á skipulagðri aðgerð á framkvæmdaáætlun í málefnum barna og ungmenna hér á landi ekki síður en annars staðar á Norðurlöndunum. Þar hefur hún verið í gildi í áratugi. Gallinn við þessa skýrslu er að hún tekur þó ekki á heildstæðan hátt á því að bæta stöðu allra barna og ungmenna í samfélaginu, heldur miðast stefnumótun og aðgerðir nær eingöngu við afmarkaða hópa sem vissulega þarf að taka sérstaklega á. Tillagan sem samþykkt var á Alþingi gerir hins vegar ráð fyrir því að til komi stefnumótun sem tryggi hag og velferð allra barna og unglinga á öllum sviðum þjóðlífsins og búi þeim sem best og jöfnust skilyrði til þroska. Ég hefði viljað sjá tillögur í málefnum ungbarnafjölskyldna en eitt brýnasta verkefni í málefnum þeirra er að brúa bilið frá því að fæðingarorlofi lýkur og þar til börn komast í leikskóla og að vinna markvisst að því að gera leikskólann gjaldfrjálsan. Vildi ég gjarnan heyra afstöðu hæstv. forsætisráðherra til þessa brýna máls í málefnum ungbarnafjölskyldna. Ég sakna þess líka að sjá ekki markvissar tillögur í málefnum fatlaðra barna í þessari skýrslu en úr því þarf að bæta þegar fimm ára framkvæmdaáætlun verður lögð fyrir Alþingi í samræmi við tillögu sem flutt var af þingmönnum í öllum flokkum á árinu 2001. Um það spyr ég hæstv. ráðherra: Hvenær má vænta þess að þessi framkvæmdaáætlun verði lögð fyrir Alþingi til staðfestingar? Hvað hefur fjölskyldunefndin gert sem fékk þetta mál til skoðunar fyrir ári síðan? Ég trúi því ekki sem ég hef heyrt að nefndin hafi nákvæmlega ekkert gert með þessa skýrslu á heilu ári, varla litið á hana og að engin framkvæmdaáætlun sé í undirbúningi. Ég trúi því að hæstv. ráðherra hafi önnur skilaboð til þingsins en þau sem ég hef heyrt.

Frú forseti. Það er mjög mikilvægt að mínu mati að málefni barna og ungmenna séu til stöðugrar umræðu í þjóðfélagi okkar og ekki síst á Alþingi. Þess vegna er mjög gott að þessi mál skuli koma hér til umræðu. Eins og hv. fyrirspyrjandi tók fram var nefnd sem þáverandi forætisráðherra skipaði haustið 2002 falið að undirbúa stefnu í málefnum barna og unglinga. Hún skilaði skýrslu til forsætisráðherra í lok mars á síðasta ári. Sú skýrsla var send Alþingi með bréfi þann 1. apríl sama ár og nokkrum dögum síðar ræddi ég efni hennar á hv. Alþingi í svari við fyrirspurn hv. málshefjanda í þessari umræðu. Margt af því sem kom fram í svörum mínum þar á einnig við nú, eins og hv. málshefjanda er kunnugt um. Þann 1. febrúar í fyrra skipaði ég með samþykki ríkisstjórnarinnar nefnd til að meta stöðu íslensku fjölskyldunnar og koma með tillögur í því augnamiði að styrkja stöðu hennar. Fjölskyldunefnd ríkisstjórnarinnar fékk það verkefni í fyrra að fara yfir þær tillögur sem í skýrslunni er að finna með það í huga að fella þær að öðrum tillögum sem miða að því að styrkja stöðu fjölskyldunnar í landinu. Ég tel eðlilegan farveg að fela fjölskyldunefndinni næsta skref í mótun opinberrar stefnu í málefnum barna og ungmenna, enda hlýtur slík stefna að vera hluti af opinberri stefnu í málefnum fjölskyldunnar. Mér er kunnugt um að fjölskyldunefndin hefur haft þessi málefni til umfjöllunar og skoðunar og fengið á sinn fund formann nefndar um stöðu barna og unglinga, hv. þm. Drífu Hjartardóttur sem nú situr á forsetastóli. Af lestri þessarar skýrslu er augljóst að þar er að finna afskaplega mikilvægar upplýsingar um þennan málaflokk sem mjög skipulega eru settar fram og eru gagnlegar á allan hátt við umfjöllun þessara mála enda mun það starf koma að mjög góðu gagni, bæði við mótun stefnu í málaflokknum og við gerð áætlunar um framkvæmd hennar og eins í umræðunni almennt um málefni barna og ungmenna. Nefndin setur fram sjö meginmarkmið í stefnu í málefnum barna og ungmenna sem hún telur vera brýnustu úrlausnarefnin á þessu sviði. Í fyrsta lagi að aðgerðir hins opinbera í þágu barna og ungmenna, stjórnun þeirra og framkvæmd séu ávallt markvissar, skilvirkar og árangursríkar. Í öðru lagi að ávallt liggi fyrir heildstæðar og áreiðanlegar almennar upplýsingar um börn og ungmenni hérlendis. Í þriðja lagi að styrkja foreldra í uppeldishlutverki sínu. Í fjórða lagi að efla heilsugæslu í skólum. Í fimmta lagi að fjárhagslegur stuðningur hins opinbera við fátækar barnafjölskyldur sé nægur og skilvirkur. Í sjötta lagi að forvarnir í greiningu og meðferð geð- og atferlisraskana hjá börnum og ungmennum verði aðgengilegar, skilvirkar og árangursríkar. Í sjöunda lagi að börn af erlendum uppruna fái öflugan stuðning opinberra aðila til að aðlagast hinu nýja, íslenska samfélagi. Ég vil hins vegar árétta það að þó að þetta ágæta starf hafi verið unnið og vinna að stefnumótun í þessum mikilvæga málaflokki haldi áfram er ekki þar með sagt að það sem gert er þurfi að bíða þess á allan hátt. Við hljótum ávallt að vera að vinna að þessum málum hvað sem líður þessu og öðru góðu starfi. Sem betur fer er hvern einasta dag unnið viðamikið starf er varðar börn og ungmenni og miklar framfarir hafa orðið á þessum sviðum. Ég nefni t.d. það að forsætisráðuneytið í samstarfi við Velferðarsjóð barna og þjóðkirkjuna er í mikilvægu átaki undir heitinu „Verndun bernskunnar“. Á Alþingi hafa verið samþykktar tillögur um stórhækkaðar barnabætur sem verður til þess að styrkja stöðu barnafjölskyldna. Við höfum ákveðið að styrkja stöðu langveikra barna og foreldra þeirra, styrkja stöðu kjörforeldra og þannig mætti áfram telja. Á undanförnum árum hefur verið unnið mikið starf með því að efla menntun barna og ungmenna, styrkja skólastarfið í landinu, efla forvarnir í landinu og svo mætti lengi telja. Þetta mun halda áfram og ég er alveg viss um að hv. þingmaður mun nú sem hingað til halda áfram að vinna að þessum góðu málum, enda er fyrir því mikill áhugi á Alþingi. Þess sér stað í mörgum málum sem hafa 

Frú forseti. Ég þakka hv. málshefjanda fyrir eljusemina við vinnuna í þessum málaflokki og fyrir mjög góða framsöguræðu. Ég verð að segja að mér rann til rifja deyfðin og áhugaleysið sem skein af hæstv. forsætisráðherra í ræðu hans rétt í þessu. Mér finnst að forsætisráðherra íslensku ríkisstjórnarinnar þurfi að tala um þessi mál, málefni barna og ungmenna hér í landinu, af meiri ástríðu en hæstv. ráðherra gerði núna. Ég er kannski ekki sú manneskja sem á að gefa einkunnir í þessum stóli og auðvitað er ekki gott að vera að gera slíkt en ég verð að viðurkenna að þessar ofnotuðu úrlausnir, nefndaseta, endalaus nefndaseta í málefnum barna, eru bara orðnar úreltar og það kemur fram í þessari skýrslu sem við erum að ræða. Það er verið að kalla á aðgerðir, öflugar, og það er ekki nóg að heyra hæstv. forsætisráðherra segja: Við hljótum alltaf að vera að vinna að málefnum barna á hverjum degi. Auðvitað erum við að því. En við gerum ekki nóg. Það er svo víða pottur brotinn og það er svo nauðsynlegt að þessi ríkisstjórn taki til hendinni á afmörkuðum sviðum. Það kemur fram í þessari skýrslu hvar helst þarf að taka til hendinni. Og það þarf aðgerðir. Hvaða flokkur er að reyna að segjast vera framkvæmdaflokkurinn í Reykjavíkurborg núna? Er það ekki Framsóknarflokkurinn? En hvar eru framkvæmdirnar í málefnum t.d. geðfatlaðra barna? 

Hæstv. forseti. Sem formaður þeirrar nefndar sem skilaði þessari skýrslu sl. vor er ég afskaplega ánægð með að hún skuli vera rædd hér í sölum Alþingis. Við ræddum við fjölda fólks og ég vil meina að þó að nefndarstarfið hafi tekið langan tíma höfum við skilað af okkur afskaplega góðri skýrslu. Það sem við notuðum til grundvallar í upphafi var Barnasáttmáli Sameinuðu þjóðanna. Við ræddum við fjölda manns sem sýslar með börn alla daga og það er ýmislegt sem við töldum, og teljum, að þurfi úrbóta við. Ég tel að svo sannarlega sé unnið að því alla daga eins og hæstv. forsætisráðherra sagði. Það var rangt sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir sagði áðan, að þessi skýrsla væri ekki notuð. Ég veit að hún er notuð hjá fjölskyldunefnd forsætisráðherra. Ég hef mætt fyrir nefndina og farið yfir skýrsluna með því fólki sem vinnur þar. Sem betur fer hefur alveg gríðarlega margt gott gerst síðan þessi nefnd hóf starf sitt. Bara til að nefna eitt, hvað almennur efnahagur hefur batnað til muna þessi ár. Það er ekkert lítið sem bæði hagvöxtur og aukinn kaupmáttur hefur orðið öllum til góða, 

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. málshefjanda, Jóhönnu Sigurðardóttur, fyrir að taka þetta mál til umræðu og vekja athygli á þörfinni á að taka þennan málaflokk til gagngerrar endurskoðunar. Það er einfaldlega hægt að vitna í Bændablaðið, ekki ómerkara rit, en þar sjá menn að úrbóta er þörf. Þar var frétt af því að fámennir skólar reka sig á að börn með þroska-, atferlis- og geðraskanir koma í vaxandi mæli í sveitaskólana án þess að sérstaklega sé gert ráð fyrir því. Sent hefur verið erindi til Sambands íslenskra sveitarfélaga til að spyrja hvað er til ráða. Það sýnir kannski í hnotskurn vanda málaflokksins að menn láta bara reka á reiðanum. Það kom skýrsla árið 2001 og síðan var skýrslan sett í aðra nefnd. Að vísu segir hv. formaður þeirrar nefndar, Drífa Hjartardóttir, að þessi skýrsla sé afskaplega góð. En síðan á ekkert að framkvæma af tillögum skýrslunnar. En mér finnst hún mjög hógvær þegar hún segir að hún sé bara ánægð með að engar framkvæmdir hafi orðið í kjölfar skýrslunnar, nema að taka skýrsluna fyrir í nýrri nefnd. Þar vonandi gagnast hún til góðra verka. En þetta finnst mér lýsa afskaplega mikilli hógværð. Mér finnst hógværðin þó fullmikil í þessum mikilvæga málaflokki, sérstaklega í ljósi þess að hæstv. forsætisráðherra lýsti því yfir í einu fyrsta áramótaávarpi sínu að í þessum málaflokki ætti að taka til hendinni. En niðurstaðan virðist því miður sú að setja eigi þennan málaflokk í enn eina nefndina.  
            

Virðulegur forseti. Athafnaleysi hæstv. forsætisráðherra og viðvarandi niðurskurður á barnabótum og öðrum stuðningi við fjölskyldufólk lýsir auðvitað sinnu- og áhugaleysi eins og ræða hæstv. forsætisráðherra sjálfs um þetta efni fyrr í umræðunni. Hvernig er þessu máli varið? Það er þannig að á síðustu öld, fyrir meira en áratug, sagði umboðsmaður barna með skýrum hætti að við værum langt á eftir nágrannaþjóðum okkar að því leyti að við hefðum enga stefnu eða framkvæmdaáætlun í málefnum barna og ungmenna og úr því yrði að bæta. Síðan eru liðin 11 ár og enn kemur hæstv. forsætisráðherra án þess að framkvæmdaáætlun liggi fyrir. Þó vitum við öll að ef okkur er alvara í málaflokki, t.d. virkjunum og stóriðju, sem ætti að vera nærtækt hæstv. forsætisráðherra, þá gerum við framkvæmdaáætlun um hvernig ná eigi árangri. Þessu máli hefur verið hreyft í þinginu í sjö ár. Það eru fimm ár síðan það var samþykkt en það var fjögur ár í einni nefnd. Hún skilaði drögum að stefnu. Nú hefur það verið í heilt ár í nefnd hjá Birni Inga Hrafnssyni, formanni fjölskyldunefndarinnar og aðstoðarmanni Halldórs Ásgrímssonar. En Björn Ingi Hrafnsson er enn ekki kominn með neina framkvæmdaáætlun fyrir ríkisstjórnina í málefnum barna. Við hljótum auðvitað að kalla eftir því að oddviti Framsóknarflokksins í Reykjavík, sem býður sig fram til að sinna brýnustu hagsmunamálum barna og ungmenna í skólum og leikskólum, skili þessu verki áður en kemur að kosningum. Hæstv. forsætisráðherra sagðist hafa áhuga á að ræða þessi mál og þá hlýt ég að spyrja hann hvers vegna hann er ekki búinn að skila mér skýrslu 

Ég bið hv. þingmann að taka tillit til annarra ræðumanna og virða tímamörk.

Virðulegi forseti. Ég vil lýsa yfir ánægju minni með þessa umræðu og ræðu hæstv. forsætisráðherra. Skýrslan er vel unnin og nefndin tiltekur mörg mikilvæg mál. Það sem ekki síst stendur upp úr er að ríkisstjórnin hefur unnið að mörgum málum sem snerta málaflokkinn. Ég vil t.d. minnast á greiðslur til foreldra langveikra barna, fjölskyldunefnd forsætisráðherra, verkefni um verndun bernskunnar, stórauknar barnabætur o.s.frv. Það er mikilvægt að ná fram heildstæðri samvinnu allra aðila um málefni barna. Þar er þáttur foreldra og samfélagsins stór. Kerfið skal hafa það að leiðarljósi að fjölskyldan sé númer eitt. Það þarf að styðja við hana. Við verðum að gæta okkar á því að sjúkdómavæða ekki vandamálin heldur mæta þeim þar sem þau eru, hvort sem er í skóla eða á heimili. Við þurfum því enn betri samþættingu skóla, heilsugæslu og félagsþjónustu og að því er unnið. Heilbrigðisráðuneytið hefur brugðist við þessu með því að mynda þverfaglegt teymi fagfólks sem sinnir börnum og ungmennum. Slíkt samstarf gengur vel, til að mynda í Grafarvogi. Með þessu vinna ólíkir aðilar saman að því að nálgast vandann og styðja við fjölskyldur. Í dag var hæstv. heilbrigðisráðherra einmitt staddur í Reykjanesbæ, þar sem kerfið verður einnig tekið upp. Það er verið að vinna á þessum nótum víða um land. Ég mótmæli orðum hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur um deyfð og sinnuleysi hæstv. forsætisráðherra. Hann fór í máli sínu yfir það sem ríkisstjórnin hefur gert til að vinna að málefnum barna. Hv. þingmaður talaði um aðgerðir framsóknarmanna og Framsóknarflokksins í Reykjavík. Ég veit ekki betur en að Vinstri grænir sitji einnig við stjórn í Reykjavíkurborg og við séum öll afar stolt af okkar verkum. Ég veit ekki alveg hvaðan sá málflutningur kemur. Hæstv. forsætisráðherra setti málefni fjölskyldunnar í forgang og verkin tala sínu máli.

Virðulegi forseti. Ég ætlaði að þakka hv. málshefjanda fyrir góða yfirferð yfir þá skýrslu sem hér er til umræðu. Ég ætlaði að taka fyrir þann hluta sem snýr að skóla og heilsugæslu í málefnum barna og ungmenna. Þar segir í 4. tölulið kaflans um heilsugæslu í skólum, með leyfi forseta: „Að heilsugæsla í skólum taki með skipulegum hætti til leikskóla, grunnskóla og framhaldsskóla. Efla skal unglingamóttökur í framhaldsskólum og á heilsugæslustöðvum og víkka starfssvið þeirra.“ Ég er ekki sammála ræðumanninum sem var hér á undan mér og sagði að svo væri orðið mjög víða um landið, þetta tilraunaverkefni sem hefur verið starfrækt í Grafarvogi. Vissulega er mjög gott að heyra að segja eigi slíkt verkefni í gang í Reykjanesbæ en ég tel að það þurfi að gerast mun víðar. Það hefur ítrekað komið fram, m.a. hjá kennurum, að verkaskipting milli skólans, sem sinna á kennslu, og heilsugæslunnar, sem sinna á heilbrigðisþjónustu, er ekki alltaf skýr. Mikið hefur verið talað um geð- og atferlisraskanir hjá börnum og ungmennum, hvort skólinn eigi að sinna því með starfsliði sínu eða hvort og hvenær eigi að vísa eigi vandanum frá skólanum til heilbrigðiskerfisins. Þessi óvissa bitnar á börnum og aðstandendum þeirra sem og úrvinda kennurum sem oft fást við vandamál sem þeir hafa ekki þekkingu eða menntun til að sinna. Sem dæmi um vanda barns má nefna sértæka námserfiðleika, þroskafrávik, hegðunarvanda, einelti og tilfinningalega erfiðleika. Í skýrslunni er talað um að ná þurfi samkomulagi um skýrari og skilvirkari verkaskiptingu í þessum málum. Þær tillögur sem hér eru nefndar og margoft hafa komið fram eru að efla þurfi heilsugæsluna í skólum verulega þannig að frumþjónustu sé sinnt og þannig hægt að ráða bót á vandanum snemma. Ómeðhöndlaðar geð- og atferlisraskanir valda auknu álagi í skólum, í heilbrigðis- og félagsþjónustunni, og kosta okkur ómælt fé, fyrir utan að skerða möguleika barnanna til lífsgleði og almenns þroska. Áðan var minnst á félagsþjónustuna í Grafarvogi en þar telja menn að þetta sé mjög góð viðbót við þá þjónustu sem fyrir var. Í því samhengi er vert að minnast á nýja barnið á heilsugæslustöð Akureyrar, þ.e. samstarf heimilislækna, mæðraverndar, ungbarnaverndar, fjölskylduráðgjafar og skólaheilsugæslu. Því spyr ég hæstv. ráðherra: Hvenær er að vænta niðurstöðu 

Frú forseti. Ég vil hefja ræðu mína á að lýsa yfir undrun minni á ræðum þingmanna stjórnarandstöðunnar. Hér er um þverpólitískan málaflokk að ræða og ég tel ekki gott að fólk reyni að slá pólitískar keilur í þessu sambandi. Ég held að það hljóti að vera sammerkt með okkur öllum að vilja hag barna okkar og ungmenna sem mestan. Ég þakka þó hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur fyrir að færa þetta mál til umræðu. Í október árið 2001 skipaði Davíð Oddsson, þáverandi forsætisráðherra, sjö manna nefnd sem undirbúa átti samræmda og heildstæða opinbera stefnu í málaflokknum. Fyrir þessari nefnd fór hv. þingmaður Sjálfstæðisflokksins, Drífa Hjartardóttir. Ég hef farið allvel yfir skýrsluna og tel nefndina hafa unnið gott starf að stefnumótun til framtíðar í málefnum barna og unglinga. Í skýrslunni eru markmið og framkvæmdir tíundaðar í nokkrum ferlum, svo sem afskiptum hins opinbera af málefnum barna og unglinga, foreldrahæfni, heilsugæslu í skólum, börnum með geð- og atferlisraskanir, fátækum barnafjölskyldum, börnum útlendinga og hælisleitenda, og að síðustu viðmóti við börn. Allir þessir undirflokkar eru jafnmikilvægir en ég vil þó nota tækifærið og fjalla um þau mikilvægu markmið sem við Íslendingar eigum að tryggja með skipulegum framkvæmdum fyrir börn útlendinga og hælisleitenda. Þar ber hæst, eins og segir í skýrslunni, að tryggja fjármuni og mannafla til öflugrar fræðslu og íslenskukennslu í gegnum menntamálaráðuneytið. Tryggja ber þátttöku foreldra í skólastörfum barna sinna. Fræðsla um fjölmenningu verði stórlega efld. Tryggja ber túlkaþjónustu þegar hennar er þörf í mikilvægum samskiptum aðstandenda og/eða barna við opinberar stofnanir sem lúta að velferðarmálum. Að lokum tel ég rétt að að rifja upp orð hæstv. forsætisráðherra þar sem hann áréttar að skýrsla nefndarinnar sem hv. þm. Drífa Hjartardóttir fór fyrir mun áfram nýtast í þeim störfum sem fjölskyldunefndin hefur 

Frú forseti. Svör hæstv. forsætisráðherra valda mér gífurlegum vonbrigðum. Í fyrsta lagi staðfesta þau að Framsóknarflokkurinn meinar ekkert með því að hafa börn og fjölskyldur í fyrirrúmi. Hann talar einungis um slíkt rétt fyrir kosningar. Í annan stað staðfesta orð forsætisráðherra að það að vísa málinu til fjölskyldunefndarinnar, þessari skýrslu, var leið forsætisráðherra til að drepa málið. Í þriðja lagi staðfesta orð forsætisráðherra að ráðherraræðið er algjört hér á landi. Þinginu er hreinlega gefið langt nef og vilji þingsins hunsaður. Þingið kallaði fyrir fjórum árum eftir framkvæmdaáætlun og heildarstefnumótun í málefnum barna og ungmenna. Umboðsmaður barna og allir flokkar á Alþingi hafa kallað eftir því sama í mörg ár. Ég spyr hæstv. forsætisráðherra: Veit forsætisráðherra að í skýrslu Íslands til barnaréttarnefndar Sameinuðu þjóðanna árið 2003, sem starfar á grundvelli barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna, en hlutverk hennar er að hafa eftirlit með að aðildarríkin virði barnasáttmálann, gáfu íslensk stjórnvöld, íslensk sendinefnd, þær upplýsingar að lögð væri áhersla á að í gangi væri heildarstefnumótun í málefnum barna sem væri að ljúka? Þetta var árið 2003. Íslandi var hrósað sérstaklega fyrir að vinna að þessari heildarstefnumótun sem þá átti að ljúka. Hvað verður gert þegar barnaréttarnefndin kallar eftir þessari framkvæmdaáætlun? Þetta eru álitshnekkir fyrir Ísland hvernig að þessu hefur verið staðið gagnvart barnaréttarnefndinni og varðandi barnasáttmálann. Ég spyr hæstv. ráðherra: Veit hann að Ísland gaf þessa skýrslu á árinu 2003? Hvar er framkvæmdaáætlun og heildarstefnumótun í málefnum barna og ungmenna sem þingið hefur kallað eftir í mörg ár?

Frú forseti. Það veldur mér miklum vonbrigðum þegar hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar tala um, og virðast meina það, að enginn hafi áhuga á málefnum barna og ungmenna og málefnum fjölskyldunnar nema þeir. 
             Hver haldið þið að trúi þessu? Ég trúi að hver einasti þingmaður á Alþingi hafi áhuga á þessum málefnum.

Hvar er framkvæmdaáætlunin?

Framkvæmdaáætlun, kallar hv. þingmaður ávallt á. Er ekki aðalatriðið það sem verið er að gera? Ég minni hv. þingmann á að þegar hún fór úr ríkisstjórn og hennar flokkur 1995 var atvinnuleysi hér á landi milli 6–7%.

Kárahnjúkavirkjun, er það svarið?

Hvað ætli það hafi nú skipt máli fyrir fjölskyldurnar í landinu hve margir gengu hér atvinnulausir? Ætli það hafi ekki skipt nokkuð miklu máli? Það er alveg rétt sem hv. þm. Drífa Hjartardóttir sagði, að auðvitað skiptir ráðstöfunarfé, kaupmáttur og atvinna fjölskyldna í landinu jafnvel mestu varðandi það hvernig fjölskyldum og börnum líður. Það ræður mestu um hvað við getum gert fyrir börnin okkar. Það er náttúrlega út í hött að halda því fram, og er ekki samboðið hv. þingmanni, að ekki nokkur maður hafi áhuga á þessum málum nema hv. þingmaður sem hóf þessa umræðu. 
             Auðvitað hafa allir hv. þingmenn áhuga á þessu máli. Margt gott hefur verið gert þótt mikið vanti upp á. En það mun alltaf verða þannig. En við skulum líka leggja áherslu á að fjölskyldurnar sjálfar, foreldrarnir, bera mikla ábyrgð og þetta er ekki eingöngu málefni hins opinbera. Það má aldrei taka ábyrgðina af foreldrunum sjálfum.

Frú forseti. Við tökum aftur til við umræðu um þingsályktunartillögu um fullgildingu samningsins sem ríkisstjórn Íslands, ríkisstjórn Danmerkur og heimastjórn Færeyinga gerðu í Hoyvík í ágúst á síðasta sumri. Ég lýsti fyrr í dag þeirri skoðun að ég tel að við eigum að efla samskipti okkar við Færeyinga eins og hægt er og á alla lund. Við höfðum áður ágætan samning, hefðbundinn fríverslunarsamning við Færeyjar frá árinu 1992. Hann tók einungis til verslunar með sjávarafurðir og iðnvarning. Þessi samningur er hins vegar miklu dýpri og breiðari og má segja að hann taki til allra hugsanlegra viðskiptasamskipta okkar og Færeyinga. Honum svipar að ýmsu leyti til EES-samningsins. Við Íslendingar og fyrirtæki á okkar vegum munum hafa í Færeyjum sömu stöðu og þeir sem þar eru sérstaklega skilgreindir sem Færeyingar samkvæmt þessum samningi. Það er gagnkvæmt, sem er ákaflega gott. Ég er þeirrar skoðunar að Íslendingar eigi að efla tengslin við Færeyjar, ekki bara á viðskiptasviði heldur og á menningarsviðinu og öllum sviðum. Ég tel að þessar tvær þjóðir sem eru svona náskyldar annars vegar, og hins vegar grannþjóð okkar í vestri, Grænlendingar, eigum að hafa eins rík og náin samskipti og hægt er. Þessi samningur mun örugglega greiða fyrir samskiptum þjóðanna. Hann er líka visst fordæmi og lýsir inn í framtíðina að því marki að með honum er tekin upp fríverslun með landbúnaðarafurðir. Ég tel óhætt að taka undir með hæstv. ráðherra sem sagði, þegar hann mælti fyrir málinu, að þetta væri að öllum líkindum víðtækasti viðskiptasamningur sem við hefðum gert. Ég held að við höfum aldrei gert nokkurn samning við einstaka þjóð eða ríkjasamband sem tekur til svo margra sviða. Að þessu leyti er þetta samningur um viðskiptafrelsi sem ber að hafa sem fordæmi í samskiptum okkar við aðrar þjóðir þegar fram líða stundir. Ég tel að auðvitað eigum við að stefna að því í framtíðinni að hafa frjáls viðskipti með landbúnaðarvarning við aðrar þjóðir, að teknu tilliti til krafna um hollustu og heilbrigðis sem sjálfsagt er að setja fram. Ég minnist þess að þegar þáverandi utanríkisráðherra Davíð Oddsson fór til Færeyja til að gera þennan merkilega samning þá lýsti hann því í samtölum að þessi samningur sem hér er til umræðu væri þannig úr garði gerður að hægt væri að kippa fleiri þjóðum inn í hann. Hann vísaði þar sérstaklega til Grænlendinga. Ég tel að svona samning eigum við að taka upp við Grænland líka. Ég er þeirrar skoðunar að samskipti þessara þriggja þjóða, með sem nánustum hætti, geti ekki gert annað en að styrkja þær allar. Við vitum að Færeyingar eru á fullri ferð í átt að því að verða frjáls og fullvalda þjóð. Við vitum líka að innan einhvers tíma, þótt vissulega verði það töluvert seinna en í Færeyjum, munu Grænlendingar krefjast fulls sjálfstæðis. Þeir hafa möguleika á að nota sjálfstæðið sem auðlind eins og við gerðum á sínum tíma. Þeir hafa margvísleg tækifæri til að skapa auð og verðmæti á Grænlandi. Ég sé fyrir mér framtíð þar sem þessar þrjár þjóðir starfa náið saman á mörgum sviðum, menningarsviði, viðskiptasviði og síðast en ekki síst varðandi fiskveiðar. Ég er eins og menn vita þeirrar skoðunar að Ísland eigi að ganga í Evrópusambandið. Ég hef talað fyrir því, eins og hæstv. núverandi forsætisráðherra að við myndum ákveðið fiskstjórnarsvæði í norðurhöfum sem geri okkur kleift að hafa fullt sjálfstæði varðandi fiskauðlindina, líka þann þátt hennar að ákveða heildarkvótann sem eins og sakir standa yrði ella alltaf í höndum manna í Brussel. Það var hæstv. forsætisráðherra sem fyrstur kom fram með þessa hugmynd. Undir hana hafa ýmsir tekið og þar á meðal forsætisráðherra Svía. Við slíkar aðstæður tel ég að þessar þrjár þjóðir gætu orðið sterkari saman, sérstaklega varðandi nýtingu og varðveislu auðlindanna í hafinu. Við höfum gert samninga við þessar tvær þjóðir, eins og þann sem hæstv. ráðherra utanríkismála reifaði fyrr í dag. Þar erum við að aðstoða Færeyinga og þeir okkur. Við höfum gert svipaða og eðlisskylda samninga við Grænlendinga varðandi fiskveiðar og að því eigum við að stefna. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra, af því ég sé það ekki í þessari tillögu og ekki í þessum samningum: En var það ekki svo, þegar Davíð Oddsson fór til Færeyja til að gera þennan samning á sínum tíma, að sérstaklega hafi verið reifað að mögulegt væri að Grænlendingar gætu gerst aðilar að þessum samningi ef þeir vildu? Er eitthvað frú forseti, í samningnum sem við erum að ræða sem opnar á þann möguleika? Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um það vegna þess að það kom ekki fram í máli hans og ég sé það ekki í þessari tillögu eða í samningnum. En mér þætti vænt um ef hægt væri að staðfesta það.

Hæstv. forseti. Ég kom í pontu til að lýsa yfir stuðningi við þennan samning og markmið hans sem eru, eins og hér segir, með leyfi forseta: „Markmið Hoyvíkur-samningsins er að koma á fót sameiginlegu efnahagssvæði á yfirráðasvæðum Íslands og Færeyja. Tekur samningurinn til vöruviðskipta, þjónustuviðskipta, frjálsrar farar fólks og búseturéttar, fjármagnsflutninga og fjárfestinga, staðfesturéttar; samkeppni, ríkiseinkasölu, ríkisaðstoðar og opinberra innkaupa. Mælir samningurinn fyrir um bann við mismunun á grundvelli ríkisfangs, staðfestustaðar eða upprunastaðar vöru innan efnislegs gildissviðs hans. Þannig skulu Íslendingar og íslensk fyrirtæki njóta sömu réttinda í Færeyjum og Færeyingar - og gagnkvæmt.“ Ég tel að hér sé um mikinn tímamótasamning að ræða við nágranna okkar Færeyinga og lýsi yfir miklum stuðningi og ánægju með að þessi samningur skuli hafa verið gerður. Ég tek undir orð hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar um að leita beri eftir samkomulagi og samningi við Grænlendinga, nágranna okkar. Hvort hann verði nákvæmlega í þessa veru skal ég ekkert fullyrða um en það væri mjög æskilegt að þjóðirnar í Norður-Atlantshafinu miðju hefðu sem besta gagnkvæma samninga og réttindi. Ég tel að það geti eingöngu orðið þessum eyþjóðum til framdráttar og auki samskipti þjóðanna á öllum sviðum. Ég tel það mjög eftirsóknarvert fyrir okkur, að standa þannig að málum. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu. Ég lýsi yfir stuðningi við þennan samning og vænti þess að slíkur samningur verði ef til vill gerður við Grænlendinga á næstunni. Ég spyr að því, eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson, hvort eitthvað sé í veginum fyrir því að taka upp viðræður við Grænlendinga sem gætu verið í svipaða veru og þessi Hoyvíkur-samningur.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu mikið með langri ræðu. Mig langar fyrst og fremst að lýsa sérstakri ánægju minni með þennan Hoyvíkur-samning. Ég tel að það skipti miklu máli að efla sem mest samvinnu við Færeyinga. Stundum er sagt að Færeyingar séu ekki útlendingar á Íslandi heldur gestir okkar. Á sama hátt skynjum við að við erum ekki útlendingar heldur gestir þegar við komum til Færeyja. Mér finnst því mjög mikilvægt að efla sem mest samvinnu þessara landa á menningarsviði, á viðskiptasviði og á hinu félagslega sviði. Þess má til gamans geta að Flugfélag Íslands hefur nýlega sett saman pakkaferðir til Færeyja þar sem Íslendingar fara í helgardvöl til Færeyja og kynnast með þeim hætti, til þess að gera á stuttum tíma, menningu Færeyinga. Við eigum að gera allt sem í okkar valdi stendur til að tengja þessar þjóðir sem allra best saman. Ég tel að þessi samningur hjálpi til við það. Ég tek líka undir að við eigum að efla vestnorrænt samstarf og vinna með Grænlendingum eins og ætlunin er að vinna með Færeyingum. Ég er líka þeirrar skoðunar að við eigum að gera allt sem í okkar valdi stendur til að styrkja Færeyinga í sjálfstæðisbaráttu þeirra. Auðvitað eigum við ekki að stýra þeirri umræðu. Við eigum fyrst og fremst að styðja þá því að það er vilji margra í Færeyjum að Færeyjar verði sjálfstæð þjóð. Færeyingar eiga marga góða fulltrúa sem kynnt hafa menningu Færeyja á Íslandi. Í morgun var einmitt viðtal við ágæta konu sem heitir Marentza Poulsen. Hún hefur borið saman menningarheimana á Íslandi og Færeyjum, flutt inn færeyska menningu og á þann hátt kynnt okkur fyrir ýmsu skemmtilegu sem er að gerast í Færeyjum. Á sama hátt er mjög merkilegt starf Poul Mohr sem er konsúll Íslands í Færeyjum og leggur mikið af mörkum í Færeyjum til að kynna Ísland og Íslendinga þar. Ég átti þess kost í fyrrasumar að vera fararstjóri hjá Karlakór Rangæinga sem heimsótti Mannskór Thorshavnar og reyndar fór einnig til Klakksvíkur þar sem eru „17 Sangarar“. Meðal annars er þar fyrrverandi innanríkisráðherra sem heitir Jógvan við Keldu. Hann er einmitt stjórnandi 17 Sangara og við getum, ef við stýrum þessu rétt, skipst á í svona menningarsamstarfi. Þetta skiptir þjóð okkar miklu máli og um leið skiptir þetta Færeyinga máli. Ég kom fyrst og fremst til að lýsa mikilli ánægju minni yfir þessum samningi.

Virðulegi forseti. Það kemur ekki á óvart að samningur þessi njóti víðtæks stuðnings á hinu háa Alþingi. Ég hlýt að fagna því og þakka þingmönnum sem tekið hafa til máls til að lýsa stuðningi sínum við hann. Eins og fram kom í máli mínu og fleiri þingmanna er þetta er sennilega víðtækasti samningur sem gerður hefur verið og mest alhliða milli Íslands og annars lands. Það er rétt sem fram kom að honum svipar að nokkru til EES-samningsins, sem eru náttúrulega við miklu fleiri ríki. Varðandi spurningar þingmanna um hugsanlega aðild Grænlands að þessum samningi þá vil ég bara segja fyrir mitt leyti að ég man ekki hvort það var rætt á þeim tíma að Grænlendingar gætu orðið aðilar að þessum samningi. En ef það er raunhæft og ef þeir óska þess þá get ég ekki ímyndað mér að nokkur maður hefði neitt á móti því, hvorki á Íslandi né í Færeyjum.

Hæstv. forseti. Með þingsályktunartillögu þessari, sem ég mæli nú fyrir, er leitað heimildar Alþingis til staðfestingar á ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 31/2005 frá 11. mars 2005, um breytingu á II. viðauka við EES-samninginn frá 2. maí 1992, og til að fella inn í samninginn tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2004/22/EB, um mælitæki. Gerð er grein fyrir efni ákvörðunarinnar í tillögunni og er hún prentuð sem fylgiskjal með henni ásamt þeirri tilskipun sem hér um ræðir. Ákvörðun þessi kallar á lagabreytingar hér á landi og var tekin af sameiginlegu EES- nefndinni með stjórnskipulegum fyrirvara af Íslands hálfu. Hvað varðar efnisatriði þeirrar ákvörðunar sem hér um ræðir nægir í meginatriðum að vísa til greinargerðar er fylgir tillögunni auk gerðarinnar sjálfrar. Tilskipunin mælir fyrir um að aðildarríkin setji almennar reglur um aðferðafræði fyrir framleiðslu, markaðssetningu og áreiðanleika mælitækja, sem og prófanir, vottanir og eftirlit með mælitækjum sem um er að ræða í þessari tilskipun. Eins og segir kallar ákvörðun þessi á lagabreytingar hér á landi. Núgildandi lög nr. 100/1992, um vog, mál og faggildingu, veita ekki fullnægjandi lagaheimild til þess að setja í reglugerðir svo víðtækar og almennar reglur um aðferðafræði varðandi mælitæki, eins og tilskipunin kallar á. Ég hygg að þingmenn minnist þess að á Alþingi hefur verið lagt fram frumvarp um það efni af hálfu viðskiptaráðherra. Ég legg til, frú forseti, að þessari umræðu lokinni verði tillögunni vísað til síðari umræðu og utanríkismálanefndar.

Virðulegi forseti. Með þeirri þingsályktunartillögu sem ég mæli hér fyrir er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 102/2005, um breytingu á IV. viðauka við EES-samninginn, og fella inn í samninginn tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2001/77/EB, um að auka framleiðslu rafmagns með endurnýjanlegum orkugjöfum til notkunar á innri raforkumarkaði. Gerð er grein fyrir efni ákvörðunarinnar í tillögunni og er hún prentuð sem fylgiskjal með henni ásamt þeirri tilskipun sem hér um ræðir. Ákvörðun þessi kallar á lagabreytingar hér á landi og var tekin af sameiginlegu EES-nefndinni með stjórnskipulegum fyrirvara af Íslands hálfu. Hvað varðar efnisatriði þeirrar ákvörðunar sem hér um ræðir nægir að meginstefnu til að vísa til greinargerðar er fylgir tillögunni, auk gerðarinnar sjálfrar. Markmið tilskipunarinnar er að hvetja til frekari notkunar á raforku sem framleidd er með endurnýjanlegum orkugjöfum. Er þetta gert í því skyni að freista þess að draga úr umhverfisáhrifum raforkuframleiðslu sem ekki byggist á endurnýjanlegum orkugjöfum. Í tilskipuninni er gert ráð fyrir að hvert aðildarríki setji sér markmið um að auka raforkuframleiðslu sem byggir á endurnýjanlegum orkulindum. Þau markmið sem ríkin setja sér eru þó ekki bindandi. Hefur það því engar afleiðingar í för með sér þó að markmiðin náist ekki. Frumvarp til breytinga á lögum til innleiðingar á tilskipuninni er í undirbúningi hjá iðnaðar- og viðskiptaráðuneytinu. Nauðsynlegt er að gera breytingar á lögum varðandi tilkynningar um hlutfall raforkuframleiðslu úr endurnýjanlegum orkulindum og vottorð um uppsprettu orkunnar. Ég legg til, frú forseti, að máli þessu verði að lokinni þessari umræðu vísað til síðari umræðu og hv. utanríkismálanefndar.

Virðulegi forseti. Með þeirri þingsályktunartillögu er ég mæli nú fyrir er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 105/2005, um breytingu á XI. viðauka við EES-samninginn, og fella inn í samninginn tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2003/98/EB, um endurnotkun upplýsinga frá hinu opinbera. Gerð er grein fyrir efni ákvörðunarinnar í tillögunni og er hún prentuð sem fylgiskjal með henni ásamt þeirri tilskipun sem hér um ræðir. Ákvörðun þessi kallar á lagabreytingar hér á landi og var tekin af sameiginlegu EES-nefndinni með stjórnskipulegum fyrirvara af Íslands hálfu. Hvað varðar efnisatriði þeirrar ákvörðunar sem hér um ræðir nægir að meginstefnu til að vísa til greinargerðar er fylgir tillögunni, auk gerðarinnar sjálfrar. Tilskipunin mælir fyrir um lágmarkssamræmingu á reglum um endurnot þeirra opinberu upplýsinga sem almenningi er á annað borð heimill aðgangur að. Takmarkanir og skorður við slíkum endurnotum má setja í þágu persónuverndar og friðhelgi einkalífs annars vegar og höfundarréttar og lögverndar annarra hugverka hins vegar. Ákvæði tilskipunarinnar varða markmið og gildissvið, tengsl við reglur um aðgang að upplýsingum, meðferð umsókna og skilmála um endurnot upplýsinga, upplýsingaskyldu um rétthafa verndaðra verka, form aðgangs, gjaldtöku og jafnan rétt til að endurnýta upplýsingar. Þá er kveðið á um að beiting tilskipunarinnar verði endurskoðuð eigi síðar en 1. júlí 2008. Unnið er að innleiðingu þessarar tilskipunar í forsætisráðuneytinu. Virðulegi forseti. Ég legg ég til að máli þessu verði að lokinni þessari umræðu vísað til síðari umræðu og hv. utanríkismálanefndar.

Frú forseti. Með þingsályktunartillögu þeirri er ég mæli nú fyrir er leitað heimildar Alþingis til fullgildingar samnings um tölvubrot sem gerður var í Búdapest 23. nóvember 2001. Tilurð samningsins, sem gerður er á vegum Evrópuráðsins, má rekja til ákvörðunar Evrópunefndar um afbrotamálefni haustið 1996 þar sem lýst var yfir nauðsyn þess að refsilöggjöf héldist í hendur við tækniþróun. Þróun upplýsingatæknisamfélagsins þótti kalla á samstillt alþjóðlegt átak svo bregðast mætti við nýjum tegundum afbrota sem ekki tækju tillit til þeirra landamæra sem valdsvið yfirvalda hvers ríkis væri bundið. Í kjölfar ákvörðunarinnar skipaði ráðherranefnd Evrópuráðsins sérfræðinganefnd sem fékk það hlutverk að vinna að samningi um tölvubrot. Ráðherranefndin samþykkti drög að samningnum haustið 2001. Samningurinn var undirritaður fyrir Íslands hönd 30. nóvember 2001 en hann öðlaðist gildi 1. júlí 2004. Hinn 1. mars sl. höfðu 38 aðildarríki Evrópuráðsins undirritað samninginn og þar af höfðu tólf ríki fullgilt hann. Kanada, Suður-Afríka, Japan og Bandaríkin höfðu einnig undirritað samninginn en þessi ríki tóku virkan þátt í gerð hans og öðluðust rétt til að gerast aðilar að honum á sama tíma og aðildarríki Evrópuráðsins. Bjóða má ríkjum sem hvorki eru aðildarríki Evrópuráðsins né tóku þátt í gerð samningsins aðild að honum. Í inngangsorðum samningsins segir að mikilvægt sé að aðildarríki hans fylgi sameiginlegri stefnu á sviði refsiréttar sem miði að því að vernda þjóðfélagið gegn tölvubrotum, m.a. með því að setja viðeigandi lög og stuðla að samvinnu þjóða á milli. Fram kemur að samningnum sé ætlað að koma til viðbótar öðrum alþjóðasamningum er varða samvinnu á sviði sakamála og aðildarríkin eigi aðild að, og auðvelda málarekstur og öflun sönnunargagna vegna brota sem tengjast tölvukerfum og -gögnum. Samningurinn um tölvubrot er fyrsti alþjóðasamningurinn sem fjallar um glæpi sem framdir eru um alnetið eða önnur tölvunet og á sérstaklega við um höfundarrétt, fölsun og svik tengd tölvum, barnaklám og brot gegn öryggi tölvukerfa, tölvuneta og tölvugagna. Hann felur einnig í sér heimildar- og málsmeðferðarreglur sem aðildarríkjum ber að innleiða svo koma megi fram rannsókn og saksókn einstaklinga og lögaðila. Með samningnum er í senn brugðist við nýjum tegundum brota og nýjum tæknilegum aðferðum við framningu þekktra brota sem komið hafa fram samhliða þróun á sviði upplýsingatækni. Gera þarf breytingar á nokkrum ákvæðum almennra hegningarlaga, laga um meðferð opinberra mála og laga um fjarskipti til þess að Ísland geti staðið við þær skuldbindingar sem samningurinn um tölvubrot leggur aðildarríkjunum á herðar. Dóms- og kirkjumálaráðherra hefur lagt fram á þessu löggjafarþingi frumvarp um nauðsynlegar lagabreytingar. Ég legg til, hæstv. forseti, að máli þessu verði að lokinni þessari umræðu vísað til síðari umræðu og hv. utanríkismálanefndar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum um framsal sakamanna og aðra aðstoð í sakamálum. Með frumvarpinu eru lagðar til nauðsynlegar lagabreytingar vegna frekari þátttöku Íslands í samningi Evrópusambandsins um gagnkvæma réttaraðstoð í sakamálum frá 29. maí 2000 og bókun við hann. Um er að ræða ákvæði um þær málsmeðferðarreglur sem gilda skuli þegar beiðni er sett fram um gagnkvæma réttaraðstoð í sakamálum á grundvelli fyrrnefnds samnings. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að þegar gagnkvæm réttaraðstoð er veitt á grundvelli samningsins um gagnkvæma réttaraðstoð í sakamálum milli ríkja Evrópusambandsins skuli fylgja þeirri málsmeðferð sem það ríki sem leggur fram beiðni tilgreinir sérstaklega að því tilskildu að hún brjóti ekki í bága við íslensk lög. Er þetta fráhvarf frá eldri reglu um réttaraðstoð milli ríkja en hún er sú að réttarbeiðni skuli framkvæmd samkvæmt lögum þess aðildarríkis sem beiðni er beint til. Tilgangur nýrrar framkvæmdar er að gera það mögulegt að þær upplýsingar sem fást með réttaraðstoð séu tækar sem sönnunargögn í málsmeðferð í því aðildarríki sem biður um aðstoð. Íslensk stjórnvöld geta þó alltaf neitað að verða við framangreindum óskum ef málsmeðferðin mundi brjóta í bága við íslensk lög. Þá er í frumvarpinu gert ráð fyrir að verða skuli við beiðnum um yfirheyrslu vitna eða sérfræðinga í gegnum síma eða með myndfundi eftir því sem unnt er. Yfirheyrsla í gegnum síma skuli þó einungis leyfð ef viðkomandi vitni eða sérfræðingur samþykkir. Þetta nýmæli um yfirheyrslur í gegnum síma eða myndfundi er í samræmi við ákvæði samningsins. Virðulegi forseti. Við samningu frumvarpsins var haft samráð við samgönguráðuneytið vegna ákvæða fyrrgreinds samnings um hleranir og var kannað hvort þau kölluðu á breytingar á lögum um fjarskipti. Reyndist svo ekki vera, a.m.k. ekki að svo stöddu. Í 19. gr. samningsins er að finna ákvæði um gagnkvæmar skyldur aðildarríkjanna í tengslum við hlerun fjarskipta sem fara um gervihnattasambönd, samanber umfjöllun á bls. 6 í frumvarpinu. Markmið 19. gr. er að bregðast við þeim aðstæðum þegar aðildarríki hyggst hlera símtal einstaklings sem staddur er á yfirráðasvæði þess en sjálft samtalið fer um svokallaða gátt sem staðsett er í öðru ríki. Engin gátt er hér á landi og ekki munu vera líkur til að svo verði í náinni framtíð. Ekki er því talin þörf á lagabreytingu vegna fyrrnefndrar 19. gr. að svo stöddu. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allsherjarnefndar og 2. umr.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um starfsemi innri markaðarins í tengslum við frjálsa vöruflutninga innan Evrópska efnahagssvæðisins. Í frumvarpinu er lagt til að reglugerð ráðsins (EB) nr. 2679/98 frá 7. desember 1998, um starfsemi innri markaðarins í tengslum við frjálsa vöruflutninga milli aðildarríkjanna, verði tekin upp í íslenskan rétt en gerðin hefur verið felld inn í samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. Markmið reglugerðarinnar er að koma í veg fyrir alvarlegar hindranir á frjálsum vöruflutningum milli aðildarríkjanna, svo sem vegna vegatálmana eða eyðileggingar á varningi. Í reglugerðinni er annars vegar mælt fyrir um skyldur aðildarríkjanna til að grípa til nauðsynlegra aðgerða til að fjarlægja slíkar hindranir og hins vegar komið á fót kerfi upplýsingaskipta á milli aðildarríkjanna og framkvæmdastjórnarinnar eða eftir atvikum Eftirlitsstofnunar EFTA ef slíkra hindrana verður vart. Eins og fram kemur í greinargerð var upphaflega farin sú leið að innleiða reglugerðina með fyrirmælum dómsmálaráðuneytisins til ríkislögreglustjóra. Það var gert á þeim grundvelli að rétt væri að ríkislögreglustjóri annaðist þær skyldur sem lagðar eru á íslensk stjórnvöld samkvæmt reglugerðinni, enda teldust þau tilvik sem reglugerðin fjallar um almennt til ólögmætra aðgerða. Auk þess gæfi forsaga reglugerðarinnar um þau tilvik sem undir hana féllu ekki tilefni til frekari aðgerða af hálfu íslenskra stjórnvalda. Eftirlitsstofnun EFTA gerði hins vegar athugasemd við þessa innleiðingu og taldi hana ekki fullnægjandi. Í ljósi þessa var kannað hvort unnt væri að fella reglugerðina inn í gildandi löggjöf. Þar sem reglugerðin tekur ekki aðeins til aðgerða sem lögregla getur þurft að grípa til verður hún ekki felld inn í lögreglulög, nr. 90/1996. Þá verður ekki séð að efni reglugerðarinnar eigi heima í öðrum gildandi lögum. Til að fullnægja 7. gr. EES-samningsins er því lagt til að reglugerðin verði innleidd með sérstökum lögum. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allsherjarnefndar og 2. umr.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum um dómstóla. Lögin eru frá árinu 1998 og hefur þeim aldrei verið breytt. Meginefni frumvarpsins lýtur að því að gera réttarkerfið skilvirkara með því að veita aðstoðarmönnum dómara auknar heimildir. Auk þess eru lagðar til breytingar á lögunum sem tímabærar þykja. Meginefni frumvarpsins er eftirfarandi: Í fyrsta lagi er lagt til að dómstjóra héraðsdómstóls verði veitt heimild til að fela löglærðum aðstoðarmönnum héraðsdómara að fara með dómstörf að ákveðnu afmörkuðu leyti, sbr. 5. gr. frumvarpsins. Hér er rétt að leggja áherslu á að um er að ræða heimild til dómstjóra en ekki skyldu og getur dómstjóri ákveðið, ef hann svo kýs, að nota heimildina aldrei. Eins og lögum er í dag skipað er aðstoðarmönnum ekki heimilt að fara með mál í eigin nafni heldur verður héraðsdómari sjálfur að ljúka þeim og á sína ábyrgð. Meginfjöldi þeirra dómsmála sem héraðsdómstólunum berast á hverju ári eru svonefnd útivistarmál, þ.e. mál þar sem þing er ekki sótt af hálfu stefnda eða þingsókn hans fellur niður áður en greinargerð er skilað af hans hálfu og dómur er lagður á málið eftir þeim gögnum sem stefnandi hefur lagt fram. Með þeirri breytingu sem hér er lögð til er dómstjóra m.a. heimilað að fela aðstoðarmanni að ljúka slíku máli endanlega í sínu nafni og ábyrgð. Með því móti sparast tími héraðsdómarans, auk þess sem niðurstaða málsins er í nafni þess sem í raun vann að málinu. Sama má segja um aðra möguleika sem dómstjóra eru opnaðir til að fela aðstoðarmanni einstök dómstörf; þeir eru til þess fallnir að létta verulega vinnuálagi af héraðsdómurum, sem þar með gefst aukinn tími til að sinna því hlutverki að leggja dóm á munnlega flutt mál, hvort sem þau eru einkamál eða opinber mál. Þá er lagt til í frumvarpinu að dómurum, og þá eftir atvikum aðstoðarmönnum, verði heimilað að fallast með áritun á kröfu um staðfestingu lögveðréttar í útivistarmáli. Samkvæmt núgildandi reglum laga um meðferð einkamála, nr. 91/1991, verður að semja dóm í þeim málum þar sem fallist er á slíka kröfu en form þessara dóma hefur verið staðlað. Yrði af þessari breytingu töluverður vinnusparnaður fyrir héraðsdómstólana. Þar sem í frumvarpinu er gert ráð fyrir því að fela megi aðstoðarmönnum dómara ákveðin dómstörf er lagt til að starfsöryggi þeirra verði tryggt og að kjör þeirra verði ákveðin af kjaranefnd. Í öðru lagi er gert ráð fyrir nýmæli um birtingu dóma Hæstaréttar, sbr. 2. gr. frumvarpsins. Heimilt verði að birta dóma á netinu sólarhring eftir uppkvaðningu hans en ekki samdægurs eins og verið hefur. Er frestinum ætlað að tryggja að málsaðilar fái hæfilegt ráðrúm til að kynna sér efni dómsins áður en hann verður gerður opinber á netinu. Þó að æskilegt sé að almenningur og fræðimenn hafi tök á að nálgast dóma Hæstaréttar, sem vegna fordæmisgildis geta augljóslega haft þýðingu fyrir aðra en málsaðila, þykir sem engum veigamiklum hagsmunum sé fórnað þó að almennri birtingu, aðgengilegri í sérhverri nettengdri tölvu, sé frestað um sólarhring. Það er hins vegar tillitssemi við aðila málsins, sem auðvitað dómurinn varðar mestu, að fá svolítinn tíma til þess að kynna sér efni hans eftir atvikum í samráði við lögmann sinn. Sérregla gildi um úrskurði sem kveðnir eru upp í þágu rannsóknar lögreglu, en þeir hafa iðulega að geyma upplýsingar um málavexti sem ekki þykir rétt að verði gerðar opinberar strax að úrskurði gengnum. Hafa verður í huga að upplýsingarnar lúta iðulega að málum sem enn eru til rannsóknar. Í þriðja lagi er gert ráð fyrir banni við myndatökum og öðrum upptökum í dómhúsum, sbr. 6. gr. frumvarpsins. Undanskildar eru þær upptökur sem fara fram á vegum dómstólsins sjálfs og eru þar hafðar í huga þær upptökur sem eðlilegar eru við rekstur dómstólsins, svo sem hljóðritun á framburði vitna og hefðbundin notkun öryggismyndavéla. Þá er rétt að undirstrika að gert er ráð fyrir því að dómstjóri geti heimilað myndatökur og aðrar upptökur í einstök skipti enda sé þess gætt að myndatökum og upptökum verði ekki beint að aðilum dómsmáls án þeirra samþykkis. Eru þetta að nokkru leyti sambærilegar reglur og í dönskum og norskum réttarfarslögum en hér er þó gengið skemmra en Danir og Norðmenn hafa ákveðið að gera því að þar eru einnig bannaðar myndatökur af sakborningum til eða frá þinghaldi. Nánar er fjallað um þetta í athugasemdum með 6. gr. frumvarpsins. Í fjórða lagi hefur frumvarpið að geyma ákvæði er auka sjálfstæði dómara gagnvart dómstjóra, sbr. 4. gr. frumvarpsins, og koma í veg fyrir að dómari verði gegn vilja sínum ávallt settur í sama málaflokkinn, t.d. sakamál. Í frumvarpinu er loks lagt til að hlutverk dómstólaráðs til þess að koma fram í þágu héraðsdómstólanna sameiginlega gagnvart almenningi verði aukið og heimilt verði að ráða sérstakan fulltrúa sem sinni samskiptum við fjölmiðla og aðra sem leita eftir sértækum upplýsingum sem varða málefni dómstólanna. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allsherjarnefndar og 2. umr.

Frú forseti. Hér erum við að ræða frumvarp til laga um breyting á lögum um dómstóla og á lögum um meðferð einkamála. Fyrsta atriðið sem mig langar að tæpa á hér við 1. umr. er hið aukna hlutverk aðstoðarmanna héraðsdómara. Hér er svo sannarlega verið að bæta við hlutverk aðstoðarmanna héraðsdómara og segja má að þetta sé mjög efnismikil breyting, hún mun strax snerta viðkomandi mál eftir að þetta frumvarp verður samþykkt. Það ber einnig að vekja sérstaklega athygli á því að þetta frumvarp gerir ráð fyrir að aðstoðarmenn geti lokið málum endanlega og það er nýmæli. Að sama skapi verða aðstoðarmenn dómara einnig með heimild til að úrskurða um gæsluvarðhald. Í eðli sínu er gæsluvarðhald mjög róttækt rannsóknarúrræði. Eðli málsins samkvæmt er um að ræða saklausan mann sem settur er í fangelsi tímabundið vegna rannsóknarhagsmuna. Það er gert ráð fyrir að aðstoðarmenn geti þá úrskurðað um slík úrræði. Þetta aukna hlutverk aðstoðarmanna héraðsdómara er réttlætt í greinargerð með ýmsum rökum og má þar nefna að þetta á að auka hagræði og skilvirkni. Þá kemur að því hagsmunamati sem við stöndum alltaf frammi fyrir, þ.e. aukið hagræði og skilvirkni eða jafnvel sparnaður versus réttaröryggi. Við þurfum alltaf að hafa þetta í huga. Við sjáum að í greinargerð þessa frumvarps er einnig vísað í að hið nýja fyrirkomulag muni fela í sér tímasparnað fyrir dómara og spara fjármuni. Við munum að sjálfsögðu skoða þetta vel og vandlega í allsherjarnefnd, ég ætla ekki að fella dóm hér við 1. umr. um hvort þetta sé skynsamlegt eða ekki. Þetta er breyting sem við þurfum að skoða og ég er opinn fyrir því. En við sjáum líka að með þessu aukna hlutverki aðstoðarmanna héraðsdómara verður þetta kerfi hugsanlega svolítið þunglamalegt í ljósi þess að einungis verður hægt að segja aðstoðarmanni héraðsdómara upp með dómi, sbr. 5. gr. Það er að sjálfsögðu til að tryggja sjálfstæði viðkomandi aðstoðarmanns vegna hans nýja og aukna hlutverks. Það má alveg velta því fyrir sér hvort kerfið verði eitthvað þunglamalegt en á móti kemur, sem er mjög mikilvægt, að þessir aðstoðarmenn vegna sinna auknu valdheimilda verða að öllu leyti sjálfstæðir. Ég sé að kjör þeirra eiga m.a. að vera ákveðin af kjaranefnd og væntanlega kjararáði eftir að það frumvarp verður samþykkt sem við ræddum fyrr í dag. Þetta er mjög áhugaverð breyting. Í 2. gr. frumvarpsins er líka breyting sem gerir ráð fyrir að fresta birtingu dóma Hæstaréttar. Við 1. umr. vil ég lýsa efasemdum um þessa breytingu. Við sjáum að í athugasemdum við einstakar greinar frumvarpsins stendur varðandi þetta ákvæði að gert sé ráð fyrir nýmæli við birtingu dóma Hæstaréttar en að nauðsynlegt þyki að setja í lög nýjar reglur í ljósi þeirra venja sem skapast hafi í tæknivæðingu undanfarinna ára og heimilt verði að birta dóm á netinu sólarhring eftir uppkvaðningu en ekki samdægurs eins og verið hefur. Hér segir, með leyfi forseta: „Er frestinum ætlað að tryggja að málsaðilar fái hæfilegt ráðrúm til að kynna sér efni dómsins áður en hann verður gerður opinber á netinu. Eðlilegt er að þessir hagsmunir málsaðila gangi framar hagsmunum almennings til þess að kynna sér efni dómsins.“ Þetta veltir aftur upp spurningum varðandi hagsmunamat, þarna vegast tvenns konar hagsmunir á. Við þessa umræðu vil ég lýsa smáefasemdum við þetta nýmæli. Það er spurning hvort niðurstaða dómsins eða sjálfur dómurinn muni ekki jafnvel spyrjast út áður og þá til einstakra fjölmiðla en ekki til allra. Sumir fjölmiðlar gætu þá átt betri aðgang að dómnum, ef hægt er að fá dóminn frá málsaðilum, á meðan aðrir fjölmiðlar sitja ekki við sama borð hvað það varðar. Einnig er hætta á að út spyrjist einhvers konar afbökuð útgáfa af niðurstöðu dómsins ef fjölmiðlar fá rangar upplýsingar um innihald dómsins þennan sólarhring sem hann er ekki opinber. Það er náttúrlega grundvallaratriði að hingað til hafa dómar verið birtir á sama hátt og lög og það hefur alltaf verið mjög ríkur þáttur í umfjöllun fjölmiðla um niðurstöður dómstóla að aðgengi þeirra að dómum sé hvað best. Við sjáum að umfjöllun fjölmiðla um niðurstöður dóma er mjög mikilvæg og hún skapar líka ákveðið aðhald og eftirlit með þessu þriðja valdi ríkisvaldsins. Við höfum líka séð að þeir málsaðilar sem vilja ekki tjá sig strax eftir dómsuppkvaðningu geta sleppt því. Málsaðilar hafa nýtt sér það. Þess eru ítrekuð dæmi að fjölmiðlar rjúka til viðkomandi málsaðila eða lögmanna þeirra og vilji fá viðbrögð. Þá taka málsaðilar sér tíma til að skoða dóminn og segja eðlilega: Við viljum kynna okkur fyrst niðurstöðu dómsins áður en við tjáum okkur um hann. Ég sé því ekki alveg þann vanda sem þetta nýmæli á að bregðast við og ég er ekki alveg viss um að það nái því markmiði sem stefnt er að. Ég sé ekki að þetta sé vandamál í dag og ég sé ekki heldur að þetta sé rökstutt í greinargerð með mjög sterkum rökum. Ég hef því efasemdir um þetta. Ég hef einnig efasemdir varðandi 6. gr. sem lýtur að banni á myndatökum í dómhúsi. Það er allt í lagi að það komi fram við 1. umr., svo skoðum við þetta bara í allsherjarnefndinni hægt og rólega. Í athugasemdum um 6. gr. stendur í frumvarpinu, með leyfi forseta: „Gert er ráð fyrir nýmæli um bann við myndatökum og öðrum upptökum í dómhúsum. Undanskildar eru þær upptökur sem fara fram á vegum dómstólsins sjálfs, og eru þar hafðar í huga þær upptökur sem eðlilegar eru við rekstur dómstólsins, svo sem hljóðritun á framburði vitna og hefðbundin notkun öryggismyndavéla. Þá er gert ráð fyrir því að dómstjóri geti heimilað myndatökur og aðrar upptökur í einstök skipti með nánar greindu skilyrði, og er þar átt við upptökur er ekki snerta aðila dómsmáls, sem eru í dómhúsinu vegna málsins. Má hér hugsa sér myndatöku vegna almennrar fréttar um dómstólinn eða viðtals við dómara og svo framvegis. Mjög hefur færst í vöxt að reynt sé að ná myndum af aðilum og vitnum í dómsmáli þegar þeir sinna erindum sínum í dómhúsum. Einkum á þetta við um sakborninga í opinberum málum. Þá er alkunna að þetta er mjög fallið til þess að valda þeim, einkum hinum síðastnefndu, ama og óþægindum. Hafa sakborningar af þessum sökum mjög freistað þess að hylja andlit sín er þeir ganga í dómsal. Á síðustu árum hefur jafnvel verið tíðkað að beina myndavélum inn í dómsali þegar dyr eru opnaðar á meðan á þinghaldi stendur, svo sem þegar nýtt vitni gengur í salinn. Hefur reynslan sýnt að í þeim tilfellum hefur hinn ákærði iðulega freistað þess að hylja andlit sitt einnig við þau tækifæri. Leiðir það aftur til þess að hinn ákærði þarf jafnan að hafa vara á sér að þessu leyti á meðan á þinghaldinu stendur, í stað þess að einbeita sér að málsvörn sinni. Þykir þessi aðstaða vera til þess fallin að auka á ójafnvægi málsaðila.“ Við sjáum að markmiðið með þessu nýmæli í frumvarpinu er að draga úr óþægindum málsaðila. En það má velta því fyrir sér hvort það úrræði sem hér er boðið upp á nái því markmiði. Í staðinn fyrir að myndir séu teknar af aðilum í dómhúsinu má sjá fyrir sér að þær verði einfaldlega teknar þegar þeir ganga í dómhúsið. Þá er spurning hvort við náum því markmiði sem hér er stefnt að - þetta er í sjálfu sér róttæk aðferð sem nær kannski ekki að virka í ljósi þess hvernig fjölmiðlamenn kunna að bregðast við. Það er þá spurning hvort við eigum að fara þessa leið. Blaðamenn hafa lýst efasemdum um þessi nýju úrræði, bæði varðandi frestun á birtingu dóma Hæstaréttar og bann við myndatökum. Þegar um er að ræða starfsemi fjölmiðla, og sérstaklega þegar með einhverjum hætti er verið að hefta starfsemi þeirra, þurfum við að fara mjög varlega. Það er hægt að taka undir það sem formaður Blaðamannafélagsins sagði, að skoða þyrfti betur hvort þetta nái tilætluðum markmiðum. Hvað myndatökur varðar held ég að það verði erfitt í ljósi þess hvernig fjölmiðlar munu laga sig að þessum nýja raunveruleika, myndir verða einfaldlega teknar af viðkomandi á leið í dómhúsið. Það er að sjálfsögðu ekki hægt að koma í veg fyrir það þar sem menn eru þá á almannafæri. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra en svona við 1. umr. lýsi ég a.m.k. efasemdum, sem við ræðum síðan betur í allsherjarnefnd, um 2. gr. og 6. gr. Við munum að sjálfsögðu skoða betur hið nýja hlutverk aðstoðarmanna héraðsdómara sem er mjög áhugavert. Það vekur upp ákveðnar spurningar en getur að einhverju leyti verið réttlætanlegt.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breyting á almennum hegningarlögum. Frumvarpið er samið af Ragnheiði Bragadóttur prófessor og felur í sér endurskoðun á tilteknum ákvæðum kynferðisbrotakafla almennra hegningarlaga, nánar tiltekið á ákvæðum um eftirtalin brot: Nauðgun og önnur brot gegn kynfrelsi fólks, 194.–199. gr., sbr. 205. gr. laganna. Kynferðisbrot gegn börnum, 200.–202. gr., sbr. 204. gr. laganna og vændi, 206. gr. laganna. Ég ákvað vorið 2005 að beita mér fyrir endurskoðun fyrrgreindra ákvæða á grundvelli umræðu þeirrar sem orðið hafði um kynferðislegt ofbeldi gegn börnum og kynbundið ofbeldi. Má m.a. nefna að hinn 21. mars 2005 barst dóms- og kirkjumálaráðuneytinu bréf aðgerðahóps gegn kynbundnu ofbeldi á Íslandi með tillögum að úrbótum við gerð heildstæðrar aðgerðaáætlunar gegn slíku ofbeldi. Viðamestur er kaflinn þar sem kynnt eru ýmis sjónarmið og lagðar til breytingar er tengjast réttarkerfinu. Þar er sérstaklega vikið að kynferðisbrotakafla hegningarlaga. Í ljósi þessa og vegna óska sem lagðar voru fram af hálfu frjálsra félagasamtaka um að fá að koma að sjónarmiðum um frumvarpið ákvað ég að hafa sérstakan hátt á aðdraganda þess að frumvarpið yrði tekið til umræðu hér á Alþingi. Hinn 14. febrúar 2006 var frumvarpið lagt fyrir ríkisstjórn til kynningar. Jafnframt var það kynnt opinberlega og birt á heimasíðu dómsmálaráðuneytisins þar sem gefinn var kostur á að koma á framfæri athugasemdum við það áður en það yrði lagt fyrir Alþingi. Einnig var haldin málstofa í lagadeild Háskóla Íslands hinn 3. mars síðastliðinn þar sem höfundur frumvarpsins ræddi efni þess. Var sú málstofa vel sótt. Tvær skriflegar umsagnir bárust um frumvarpið innan þess frests sem gefinn hafði verið í kynningarferlinu, önnur frá Samtökum um kvennaathvarf og hin frá Atla Gíslasyni hæstaréttarlögmanni. Voru þær sem og aðrar ábendingar um efni frumvarpsins athugaðar gaumgæfilega og tekið mið af þeim eins og unnt var. Þriðja umsögnin barst síðan eftir að tekin hafði verið ákvörðun um efni frumvarpsins en það var umsögn frá Mannréttindaskrifstofu Íslands og mun hún verða áframsend til allsherjarnefndar ásamt hinum umsögnunum. Umsagnirnar eru til stuðnings frumvarpinu. Í þeim er að finna ábendingar sem eðlilegt er að skoðaðar séu, en umsagnaraðilar fagna þessu frumvarpi. Virðulegi forseti. Eins og fram kemur í erindisbréfi mínu til Ragnheiðar Bragadóttur tel ég miklu skipta að við endurskoðun á fyrrnefndum ákvæðum í kynferðisbrotakafla almennra hegningarlaga verði byggt á traustum refsiréttarlegum grunni og tekið mið af alþjóðlegri þróun á þessu sviði auk íslenskrar lagahefðar. Þetta tel ég hafa tekist vel í því frumvarpi sem hér er til umræðu. Frumvarpið byggist eins og fram kemur í almennum athugasemdum í fyrsta lagi á rannsóknum höfundar, bæði á löggjöfinni sjálfri og framkvæmd hennar. Til þeirrar rannsóknar telst könnun á dómum Hæstaréttar á þessu sviði undanfarna áratugi. Í öðru lagi var gerð könnun á löggjöf um kynferðisbrot í öðrum löndum. Í þriðja lagi var byggt á upplýsingum sem fram koma í ýmsum félagsfræðilegum og afbrotafræðilegum rannsóknum og gögnum og loks leitaðist höfundur við að kynna sér reynslu ýmissa aðila sem starfað hafa með þolendum brotanna. Ljóst er að ákaflega vönduð vinna liggur að baki þessu frumvarpi af hálfu Ragnheiðar Bragadóttur prófessors. Gerir hún þeim tillögum sem fram koma í frumvarpinu ítarleg skil í greinargerð með frumvarpinu og vil ég vísa til þeirrar greinargerðar því þar er mikinn fróðleik að finna. Helstu nýmæli frumvarpsins eru eftirtalin: Lagt er til að hugtakið nauðgun verði rýmkað mjög frá því sem nú er, sbr. 1. gr. frumvarpsins. Gert er ráð fyrir að önnur kynferðisnauðgun, nú 195 gr. hegningarlaganna, og misnotkun á bágu andlegu ástandi og því að þolandi getur ekki spornað við verknaðinum eða skilið þýðingu hans, nú í 196. gr. laganna, teljist nauðgun. Við það munu þessi brot varða mun þyngri refsingu en nú er, eða fangelsi frá 1 ári og allt að 16 árum í stað fangelsis allt að 6 árum. Þá er lagt til í 2. gr. frumvarpsins að lögfest verði ákvæði um nokkur atriði sem verka skuli til þyngingar við ákvörðun refsingar fyrir nauðgun. Það á við ef þolandi er barn yngra en 18 ára, ef ofbeldi geranda er stórfellt eða ef brotið er framið á sérstaklega sársaukafullan eða meiðandi hátt. Í 7. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir að lögfest verði almennt ákvæði um refsiábyrgð vegna kynferðislegrar áreitni. Í 11. gr. frumvarpsins er lagt til að lögfest verði ákvæði um ítrekunaráhrif þannig að ítrekunartengsl verði á milli allra kynferðisbrotanna. Fyrra kynferðisbrot getur þá leitt til refsihækkunar ef dómþoli gerist sekur um kynferðisbrot að nýju. Þá er í frumvarpinu lagt til að refsing fyrir samræði og önnur kynferðismök við barn yngra en 14 ára verði þyngd og verði refsimörkin hin sömu og fyrir nauðgun, þ.e. fangelsi frá 1 ári og allt að 16 árum, sbr. 10. gr. frumvarpsins. Með því er lögð áhersla á hve alvarleg þessi brot eru þegar þau beinast gegn börnum og teljast þá nauðgun og kynmök við börn yngri en 14 ára alvarlegustu kynferðisbrotin í stað nauðgunar einnar áður. Í 10. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir heimild til refsilækkunar eða refsibrottfalls þegar sá sem gerist sekur um samræði eða önnur kynferðismök gagnvart barni yngra en 14 ára er sjálfur á svipuðum aldri og þroskastigi og barnið. Virðulegi forseti. Lagt er til í 1. gr. frumvarpsins að upphaf fyrningarfrests kynferðisbrota miðist við 18 ára aldur brotaþola en ekki 14 ára eins og nú er. Þá verði refsihámark fyrir kynferðislega áreitni gagnvart börnum hækkað þannig að brot gegn yngstu börnunum muni fyrnast á lengri tíma en samkvæmt núgildandi lögum. Ég vek athygli á að samkvæmt gildistöku ákvæðis frumvarpsins mun ákvæði 1. gr. frumvarpsins, ef samþykkt verður, einnig gilda um brot sem framin eru fyrir gildistöku laganna enda sé fyrningarfrestur þeirra ekki hafinn. Þetta þýðir að fyrningarfrestur brots sem framið hefur verið fyrir gildistöku laganna gegn brotaþola undir 14 ára aldri byrjar ekki að líða fyrr en brotaþoli verður 18 ára. Ef brotaþoli er hins vegar við gildistöku laganna orðinn 14 ára og fyrningarfresturinn byrjaður að líða er miðað við að eldri reglur gildi um brot og er í þessu sambandi tekið mið af niðurstöðu Hæstaréttar í máli nr. 32/2004. Loks er lagt til í 12. gr. frumvarpsins að ákvæði 1. mgr. 206. gr. um refsingu fyrir að stunda vændi sér til framfærslu falli niður. Til að koma til móts við sjónarmið um að vændi geti við það orðið sýnilegra er lagt til að lögfest verði ákvæði um refsinæmi þess að bjóða fram, miðla eða óska eftir kynmökum við annan mann í opinberum auglýsingum. Ekki er í frumvarpinu lagt til að vændiskaup verði gerð refsiverð og vísa ég í því sambandi til umfjöllunar í greinargerð með frumvarpinu á bls. 36–37 í hinni prentuðu útgáfu. Þar kemur fram að rannsóknir hér á landi bendi til að vændi sé ekki síst að finna meðal barna á aldrinum 13–18 ára. Þá sýna rannsóknir að stór hluti vændismarkaðarins hér sé neðanjarðar enda alkunna að götuvændi tíðkist hér tæpast. Aðstæður hér á landi séu því aðrar en í Svíþjóð þegar refsiákvæði um vændiskaup var lögfest þar. Ég er sammála þessu mati höfundar frumvarpsins og tel í raun fráleitt að ætla að beita hér ákvæðum í refsilögum við brotum af þessu tagi sem eru sett í reglur í Svíþjóð til að bregðast við ástandi þar sem við þekkjum ekki hér á landi. Þann 17. febrúar síðastliðinn var skilað skýrslu starfshóps sem kynnti sér mismunandi löggjöf um vændi og fleira á Norðurlöndum og víðar. Var sú leið að gera kaup á vændi refsiverð skoðuð sérstaklega og má í skýrslunni finna ítarlega greinargerð um þau álitaefni sem þurfa að vera á borðinu þegar þetta mál er rætt. Nefndarmenn komust ekki að sameiginlegri niðurstöðu um hvort gera eigi vændiskaup refsiverð en eftir lestur skýrslunnar taldi ég rök þeirra sem mæla fyrir slíkri leið ekki sannfærandi. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allsherjarnefndar og 2. umr.

Frú forseti. Mig langar í andsvari mínu að beina til hæstv. dómsmálaráðherra spurningu um vændið. Ég og hæstv. dómsmálaráðherra erum ekki sammála um hvaða leið eigi að fara eins og komið hefur fram. Við erum ekki sammála um hvernig megi túlka reynsluna í Svíþjóð hvað varðar þær breytingar sem gerðar voru þar. En mig langar að spyrja hæstv. dómsmálaráðherra út í siðferðisleg skilaboð í löggjöf. Ég held að flestir séu sammála um að oft felast ákveðin siðferðisleg skilaboð í löggjöf, ekki síst í hegningarlögunum. Ég held að ef við færum þá leið sem ég er fylgjandi, þ.e. að gera kaup á vændi refsiverð, værum við að senda út mjög mikilvæg siðferðisleg skilaboð. Við getum síðan deilt um hvort reynslan í Svíþjóð er góð o.s.frv. Við gerum það væntanlega hér á eftir í ræðum okkar. En í þessu stutta andsvari langar mig að spyrja hæstv. dómsmálaráðherra hvort hann telji það vera siðferðislega rétt að geta keypt líkama manneskju með þeim hætti sem vændi er? Er ég þá eingöngu að tala um hin siðferðislegu skilaboð sem í því felast. Ég veit ekki hvort hann treystir sér til að afmarka sig við það vegna þess að það eru auðvitað kostir og gallar við sænsku leiðina. Ég geri mér grein fyrir því. En ég vil bara reyna að einskorða þetta við siðferðislegu skilaboðin, hvort hann telji það vera siðferðislega réttlætanlegt að við höfum löggjöf sem gerir ráð fyrir því að hægt sé að kaupa líkama annarrar manneskju til afnota.

Virðulegi forseti. Ég tel að þær þjóðir sem hafa svipuð ákvæði í lögum og við og lagt er til í þessu frumvarpi hér séu ekki á siðferðislega lægra stigi en Svíar þótt þeir hafi sett þetta ákvæði í sín lög. Að það sé ekki hægt að leggja þann dóm á þjóðir að þær standi lakar siðferðislega en Svíar þótt þær hafi ekki lögfest þessi ákvæði. Svíar eru að lögfesta þetta út af sérstökum vanda í sínu landi út af því að þar var mansal orðið áberandi og götuvændi var orðið áberandi og þeir ákváðu að grípa til þessara ráðstafana í því skyni að sporna við þessum vanda. Þetta snýst ekki um að flokka þjóðir eftir einhverri siðferðislegri mælistiku þegar við ræðum þetta mál.

Frú forseti. Ég held að hæstv. dómsmálaráðherra hafi misskilið mig. Ég hef kannski ekki verið nógu skýr. Ég er ekki að tala um að hann meti siðferðisstig þjóða eða beri siðferðisstig Svía saman við siðferðisstig annarra þjóða. Ég er eingöngu að leita eftir skoðun hæstv. dómsmálaráðherra, hvort hann telji það siðferðislega rétt að hægt sé að kaupa líkama fólks með þessum hætti? Hver er hans skoðun á hinum siðferðislegu skilaboðum sem í því felast að hafa löggjöf sem gerir ráð fyrir að hægt sé að kaupa líkama með þessum hætti? Ég er ekki að kalla eftir mati hans á siðferðisstigi Svía eða annarra þjóða, eingöngu hans eigin skoðun á því hvort það sé siðferðislega réttlætanlegt eða ekki út frá hans eigin siðferði og út frá þeim skilaboðum sem við viljum senda út í okkar löggjöf.

Frú forseti. Það frumvarp sem ég flyt hér í dag samræmist fullkomlega siðferðiskennd minni og ég tel að ekki sé verið að brjóta í bága við siðferði með því að flytja þetta frumvarp.

Frú forseti. Ég fagna framkomnu frumvarpi hæstv. dómsmálaráðherra um breyting á almennum hegningarlögum, þ.e. þeim kafla er varðar kynferðisbrot og vil leyfa mér að segja að það sé auðvitað löngu tímabært að sá kafli í hegningarlögunum sé endurskoðaður. Hins vegar hef ég leyft mér að gagnrýna hæstv. ráðherra fyrir það á hvern hátt hann hefur staðið að vinnunni við að endurskoða kaflann. Ég hefði talið réttara að hæstv. ráðherra tæki tilboði þeirra aðila í kvennahreyfingunni sem hafa boðist til að leggja gjörva hönd á plóg í þessum efnum og hafa beinlínis boðist til að ljá ríkisstjórninni hjálparhönd og miðla af reynslu sinni í þessum efnum. Þar er um að ræða t.d. þá aðila sem hafa starfað hvað mest með fórnarlömbum kynferðisofbeldis. Ég tel að það fólk sé búið að sanna yfirburðaþekkingu sína á þessum málaflokki og að mínu mati hefði það sannarlega verið gefandi fyrir höfund frumvarpsins að fá að hafa til liðsinnis og aðstoðar allt það fólk sem hafði boðið hæstv. ráðherra hjálparhönd í þessum efnum og hafði lagt til að heildstætt yrði tekið á þessum málum og unnið á dýptina á þeim út frá reynslunni sem þetta fólk er búið að afla sér. Þetta er ekki sagt til að kasta nokkurri rýrð á Ragnheiði Bragadóttur, sem samdi frumvarpið, sannarlega ekki, því kunnátta hennar í lögum er auðvitað óumdeild. Sjálf sótti ég fyrirlestur Ragnheiðar í háskólanum þann 2. mars síðastliðinn þegar hún gerði grein fyrir sjónarmiðum sínum í þessu máli og skýrði út fyrir viðstöddum með rökum á hvern hátt hún hafi komist að þeim niðurstöðum sem hún kynnir í frumvarpinu. En svo ég bæti nú aðeins við óskir mínar, þá hefði ég auðvitað talið mjög ákjósanlegt að við hefðum haft meiri tíma til að ræða þetta frumvarp, en treysti mér engu að síður til að segja að allsherjarnefnd kemur auðvitað til með að taka góða umfjöllun um málið jafnvel þó svo að það verði eflaust sett í einhvern brennipunkt og athugað hvort hægt sé að afgreiða það frá Alþingi í vor. Við eigum eftir að sjá hvort það tekst. En auðvitað vita þeir sem í þessum sal sitja að það er ekki langur tími til stefnu í þeim efnum. Varðandi efnisatriði frumvarpsins þá langar mig að fara nokkrum orðum um þrjá þætti þess. Það er í fyrsta lagi um nauðgunarákæruna, í öðru lagi um fyrningarfrestinn og í þriðja lagi um vændisákvæðið. Ég fagna því auðvitað að breytingin á 194. gr. skuli vera að ganga í garð. Það er margt mjög gott í þeirri breytingartillögu eða þeirri tillögu sem hér liggur fyrir. En þó hef ég ákveðnar efasemdir og efasemdir mínar varðandi breytingar á 194 gr. lúta að verknaðarlýsingunni, þ.e. þeirri staðreynd að enn skuli vera inni sá veigamikli þáttur þegar nauðgunin er skilgreind að samkvæmt 1. mgr. er skilyrði það að ofbeldi eða hótun um ofbeldi sé beitt við verknaðinn. Nú er það svo að upp á síðkastið hefur verið umdeilt mál á hvern hátt verknaðaraðferðin skipti máli við nauðgun. Staðreynd málsins er auðvitað sú að nauðgun er grafalvarlegur glæpur sem hefur mjög miklar og varanlegar afleiðingar fyrir fórnarlambið. Þær eru andlegar og þær geta verið líkamlegar. En þær þurfa ekki að vera líkamlegar og þessi ofbeldisþáttur eða hótun um ofbeldi þarf ekki endilega að vera til staðar þó svo að um nauðgun sé að ræða. Auðvitað tekur höfundur frumvarpsins það með í reikninginn í 2. mgr. þar sem viðurkennt er að það teljist einnig nauðgun og varði sömu refsingu og mælt er fyrir um í 1. mgr. að notfæra sér fórnarlambið á einhvern hátt vegna sjúkdóms eða andlegrar fötlunar til að hafa við viðkomandi samræði eða önnur kynferðismök. Það er líka getið um að til ofbeldis teljist svipting sjálfræðis með innilokun, lyfjum eða öðrum sambærilegum hætti. En í mínum huga hefði mátt vera hér til skoðunar, og ég legg til að það verði verulega vel skoðað í allsherjarnefndinni, hvort samþykki fyrir kynmökum geti verið eitthvert atriði sem við ættum að taka hér til umfjöllunar og hvort það sé á einhvern hátt möguleiki að koma því inn í þessa lagagrein, að allt samræði, öll kynferðismök sem höfð eru við einstakling sem ekki hefur gefið samþykki sitt sé í raun nauðgun. Þetta lýtur að því sem kallað hefur verið kynfrelsi kvenna og það er í raun og veru nýtt hugtak í þessum fræðum, að tala um kynfrelsi kvenna. En það byggir einmitt á þessari hugmyndafræði að öll kynferðismök og allt samræði þegar ekki liggur fyrir samþykki sé í raun nauðgun. Atli Gíslason, varaþingmaður minn hér á Alþingi, hefur fjallað um þessi mál í nokkrum blaðagreinum upp á síðkastið og mig langar að vitna hér til greinar sem hann skrifaði í Morgunblaðið fyrir skemmstu, þ.e. hinn 19. febrúar 2006, eftir að Ragnheiður Bragadóttir hafði kynnt þetta frumvarp. Atli hefur talað um sömu grein og ég geri hér að umtalsefni og hann segir í grein sinni, með leyfi forseta: „Hér er sem fyrr lögð megináhersla á verknaðaraðferðina en grafalvarlegar og varanlegar andlegar afleiðingar nauðgana skipta minna máli. Er efnisleg breyting hvað verknaðaraðferðina varðar næsta lítil frá gildandi nauðgunarákvæði. Er það reyndar staðfest í efnismikilli greinargerð með frumvarpinu þar sem meðal annars er tekið fram að eldri dómar í nauðgunarmálum hafi áfram fordæmisgildi varðandi refsinæmi háttseminnar. Það vekur athygli að í greinargerðinni er engu að síður staðhæft að með frumvarpinu sé dregið úr núgildandi áherslu á verknaðaraðferðir og megináhersla lögð á að með nauðgun fari fram kynmök án samþykkis. Hvað sem þeim ummælum líður er deginum ljósara af orðalagi frumvarpsgreinarinnar að nauðgun telst ekki framin nema beitt hafi verið ofbeldi eða hótunum. Verknaðarlýsingin er allt of þröng og áherslan röng. Hafi átt að leggja megináherslu á að kynmök án samþykkis feli í sér nauðgun ber nauðsyn til að umorða ákvæðið þannig að það taki ótvírætt til allra nauðgunartilvika. Segja hreinlega að hver sem hefur kynmök við mann án samþykkis gerist sekur um nauðgun. Það orðalag samræmist 71. gr. stjórnarskrárinnar um friðhelgi einkalífs. Orðalag frumvarpsgreinarinnar gerir það ekki. Það gerir kynfrelsi kvenna lægra undir höfði en til að mynda friðhelgi bréfa og húsa. Samkvæmt hegningarlögum varðar það refsingu að hnýsast í bréf eða ryðjast inn í hús. Refsað er ef samþykki liggur ekki fyrir. Framanrituð sjónarmið og fleiri hef ég rökstutt ítarlega í grein í Morgunblaðinu 12. desember 2005.“ Frú forseti. Ég tek undir þessi sjónarmið Atla Gíslasonar, lögmanns, og tel að þau komi til umfjöllunar hjá allsherjarnefndinni þegar málið verður tekið fyrir þar. Varðandi fyrningarfrestinn sem er annað atriði sem mig langar að gera að umtalsefni hér og í því máli hef ég snúist í ótal hringi. Ég hef verið stuðningsmaður þess frumvarps sem hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson hefur lagt hér fram Alþingi um að fyrningarfrestur í kynferðisbrotum gegn börnum verði afnuminn. Ég hef verið stuðningsmaður þess og tel það vera réttlætissjónarmið að slíkt ákvæði næði fram að ganga, að þessi frestur yrði afnuminn. En svo hef ég skoðað hug minn og ég hef hlustað á Ragnheiði Bragadóttur og fleiri sérfræðinga sem fjallað hafa um þessa fyrningarfresti. Það er kannski komið þar í sögu minni í þessum efnum að ég er tilbúin til að sætta mig við ákveðin rök í þessu frumvarpi, sem hér koma fram, í frumvarpi Ragnheiðar Bragadóttur og í greinargerð hennar þar sem hún rökstyður hvers vegna hún fer ekki út í að afnema fyrningarfrestinn heldur að lengja hann með þeim hætti sem lagt er til. Með þeirri lengingu sem hún leggur til í frumvarpinu erum við að tala um að fyrningarfrestur í svona brotum verði talsvert annar en hann er í dag, þ.e. að vægustu brotin yrðu þá fyrnd þegar fórnarlambið er 23 ára gamalt og alvarlegustu brotin væru fyrnd þegar fórnarlambið væri orðið 33 ára gamalt. Ég verð að segja að alltaf þegar ég horfi á þessi ártöl og þessar tölur þá fæ ég efasemdir. Ég hef sjálf reynslu af að hafa hitt konur sem mjög seint á ævinni eru að koma fram með áföll sín tengd svona brotum, og jafnvel eftir 33 ára aldur, þannig að ég held að hér sé þó um verulega úrbót að ræða því sambærilegur aldur miðað við lögin eins og þau eru í dag, er 29 ára. Þannig að þegar fórnarlömb alvarlegustu brotanna eru orðin 29 ára í dag, þá er málið fyrnt. Þetta yrði 33 ára, ef mér reiknast rétt til samkvæmt frumvarpi því sem hér liggur fyrir. Eins og ég segi er ég opin fyrir því að ræða þessi mál og skoða hug minn í þessum efnum. Ég get svo sem ekki fullyrt neitt um það hér hvort verður ofan á í mínum huga, þ.e. hvort rétt sé að afnema fyrningarfrestinn alveg eða að fara þá leið sem hér er lögð til eða einhverja enn aðra leið sem gæti þá orðið samkomulagsatriði í hv. allsherjarnefnd. Að lokum, frú forseti, varðandi vændisákvæðið þá er það mál sem ég hef borið fyrir brjósti og ég hef oftar en einu sinni, eins og hv. þingheimi er kunnugt, flutt hér mál sem lúta að þessari sænsku leið sem hæstv. ráðherra hefur ekki verið sáttur við, eða sammála. Í ræðu hans hér áðan eða þannig má skilja mál hans, frú forseti, þá segir hann svo frá þessari sænsku aðferð, þ.e. að gera kaup á vændi refsivert, að Svíar hafi einungis innleitt þetta ákvæði til að taka á götuvændi og því mansali sem var orðið verulegt vandamál í Svíþjóð. Þetta er ekki rétt hjá hæstv. ráðherra. Svíar settu þetta ákvæði í lög í gegnum mjög yfirgripsmikla vinnu, það var jafnréttisvinna eða kvenfrelsisvinna sem sett var af stað og er í raun og veru hluti af risastórum lagabálki sem ber heitið „Kvinnofrid“ og kemur inn á gríðarlega marga þætti, margar lagabreytingar sem varða ofbeldismál og kynbundið ofbeldi. Mergurinn málsins er nefnilega sá að Svíar hafa skilgreint vændi sem ofbeldi, kynbundið ofbeldi. Það var til þess að taka á því ofbeldi sem vændi er og viðgengst í vændi sem Svíar settu þetta ákvæði. Þannig að hæstv. ráðherra hefur ekki rétt fyrir sér og hann er faktískt að veikja undirstöðu Svíanna undir þetta ákvæði þegar hann heldur því fram hér að það hafi einungis verið sett til að taka á götuvændi og mansali. Hins vegar hefur aðgerðin reynst afar öflug til að taka á götuvændi og mansali. Því bæði eru sýnileg merki um það í Svíþjóð og þau mjög skýr, að götuvændi hefur minnkað umtalsvert, nánast má segja að í Stokkhólmi heyri það sögunni til og það sem er til staðar er a.m.k. það viðráðanlegt og á það afmörkuðu svæði að það er ekki einu sinni Gamla gatan sem menn þekktu sem þá götu sem menn og konur buðu blíðu sína, heldur er í hæsta lagi hægt að segja að um ein gatnamót sé að ræða þar sem lögreglan þarf að skipta sér af því að götuvændi sé til staðar. Varðandi þá hugmynd sem hér er lögð fram og hæstv. ráðherra styður, þ.e. að það skuli afnumið það refsinæmi sem gilt hefur í lögum hingað til að þeir sem leiðast út í að selja vændi teljist ekki lengur fremja refsinæman verknað. Það er sannarlega af hinu góða og ég lýsi stuðningi við að það ákvæði skuli sett fram með þeim hætti. Hins vegar vil ég meina að full efni standi til að við Íslendingar leiðum í lög þessa sænsku aðferð. Ég tel að þótt ekki væri nema til að gefa þá yfirlýsingu sem sænska ríkisstjórnin þorði að gera á sínum tíma að vændi sé óásættanlegt og það sé ofbeldi, í því felist ofbeldi, kynbundið ofbeldi í langflestum tilfellum. Það er í mínum huga mjög nauðsynlegt. Í lok máls míns vil ég gera að umtalsefni skýrslu starfshóps sem kynnti sér mismunandi löggjöf um vændi og hæstv. ráðherra nefndi. Sjálf átti ég sæti í þessum starfshópi og ásamt hv. þm. Jónínu Bjartmarz og Ágústi Ólafi Ágústssyni skilaði ég lokaorðum eða niðurstöðum af þeirri vinnu. Ég vil taka fram að ég var ekki alls kostar sátt við niðurlag vinnunnar þar sem frumvarp Ragnheiðar Bragadóttur var kynnt, gott ef ekki var bara nánast sama dag eða daginn eftir að við höfðum skilað af okkur þessari vinnu vændisnefndarinnar. Ég hafði auðvitað séð fyrir mér að það gæti orðið meiri umræða um þessa vændisskýrslu en raun bar vitni. Hún var í sjálfu sér kæfð með því að hæstv. ráðherra lagði fram þetta frumvarp þar sem niðurstaða hans í málinu var kunngjörð án þess að hann færi í að kynna sér vinnu nefndarinnar eða niðurstöður þeirra aðila sem störfuðu í nefndinni. En við þessir þrír þingmenn sem ég nefndi áðan áttum sameiginleg lokaorð í skýrslunni. Við erum þeirrar skoðunar að það eigi að breyta almennum hegningarlögum í þá veru að refsiábyrgðin vegna vændis sé færð af þeim sem neyðast til að selja aðgang að líkama sínum og yfir á þá sem búa til eftirspurnina, þ.e. yfir á kaupendurna. Við teljum einnig að það sé brýnt, þar sem margt bendir til að vændi sé vaxandi vandamál á Íslandi, og nefni ég bara vændisskýrslu dómsmálaráðherra frá 2002 máli mínu til staðfestingar, og því mjög tímabært að grípa til aðgerða. Við teljum að það þurfi að gefa gaum að tengslum vændis og mansals. Við teljum óraunhæft að ætla annað en að þeir sem stunda mansal horfi ekki síður til Íslands en annarra Norðurlanda sem markaðssvæðis og ég tel að við höfum vísbendingar í þá veru. Þótt enn hafi enginn verið sóttur til saka eða sannanlega verið upplýst um einhver slík brot hér á landi þá þykir mörgum þeirra sem vel þekkja til og hafa tjáð sig um málin á þessu sviði, að óforsvaranlegt sé að afneita því að viðskiptanet þeirra glæpasamtaka sem stunda mansal vítt og breitt um álfuna teygi sig hingað til Íslands. Mér finnst fólk loka augunum fyrir því að hér á Íslandi séu áberandi vísbendingar um að mansal sé til staðar. Við þekkjum öll fréttir Dagblaðsins sem hafa verið í sviðsljósinu síðustu daga. Ég spyr, hvað er það annað en vísbendingar um að mansal teygi anga sína hingað? Hvers vegna er þá ekki réttlætanlegt að fara að með sama hætti og Svíarnir, að gera kaup á vændi refsivert og gera kaupendurna ábyrga? Nú er það svo að þeir einstaklingar sem leiðast út í vændi eru í langflestum tilfellum, eftir því sem þær rannsóknir sem ég hef kynnt mér sýna, á einhvern hátt fórnarlömb aðstæðna. Fórnarlömb mögulegrar misnotkunar á yngri árum eða fórnarlömb fátæktar eða annarrar félagslegrar aðstöðu sem er ekki sem skyldi og fleira mætti telja í þeim efnum. Hæstv. forseti. Þegar öllu er á botninn hvolft tel ég hér fullt efni til langra umræðna um þetta mál. Ég geri ráð fyrir og vona að hv. alþingismenn taki málið til gaumgæfilegrar skoðunar. Ég veit að það koma til með að verða frjó og mikil skoðanaskipti og ég vona sannarlega að hv. formaður nefndarinnar sýni nú þann dug sem hann hefur sýnt í vinnu við önnur erfið mál hér í vetur, að opna á alla möguleika til breytinga. Því ég tel að við getum gert betur en þetta frumvarp segir til um. Ég tel að svo mæltu, frú forseti, að málið sé í góðum höndum í allsherjarnefndinni, en eins og ég segi, treysti því að á því verði gerðar góðar breytingar í meðförum nefndarinnar.

Frú forseti. Hér er verið að ræða um breyting á almennum hegningarlögum. Mig langar að nota tímann sem best og vinda mér í það sem ég er ekki sáttur við í þessu frumvarpi. Í fyrsta lagi er ég ekki sáttur við þá leið sem er farin í vændismálunum. Ég sat í starfshópi ásamt öðrum þingmönnum á vegum dómsmálaráðuneytisins á sama tíma og þetta frumvarp var kynnt. Ég var hluti af þeim starfshópi sem komst að annarri niðurstöðu en hér er boðið upp á. Hér er um að ræða frumvarp sem heimilar sölu á vændi. Nú þegar, samkvæmt núgildandi lögum eru kaupin leyfileg. Eftir að þetta frumvarp verður samþykkt er hér um að ræða háttsemi sem bæði verður leyfilegt að kaupa og selja. Með góðum rökum má því segja að hér sé verið að lögleiða vændi þó ekki sé leyfilegt að hafa milligöngu um það. Hins vegar verða kaupin leyfileg og sala verður leyfileg. Í starfshópnum sem ég sat í komu m.a. fram áhyggjur lögreglumanna um að ef við færum þessa leið, þ.e. að heimila bæði söluna og kaupin, gætu ákveðnir erfiðleikar falist í því að reyna að ná í milligönguaðilann, dólginn sem við öll viljum reyna að ná í, sem er að nýta sér eymd annarra. Í ljósi þess að við gerum bæði kaupandann og seljandann refsilausan verður kannski erfitt að ná í milligönguaðilann þar sem ekkert verður vitnið. Enginn hefur þá hag af því að koma fram og vitna gegn milligönguaðilanum. Þetta tel ég stóran galla. Að sama skapi tel ég þetta spurningu um siðferði. Eins og kom fram í andsvari mínu við hæstv. dómsmálaráðherra þá felast í löggjöf alls konar siðferðisleg skilaboð. Það er bara viðurkennt. Ég tel að það sé einfaldlega rangt að hafa löggjöf þannig að rétt verði og hægt að kaupa líkama manneskju með þeim hætti sem hér er verið að leggja til. Að sjálfsögðu er eðlismunur á viðskiptum með vörur og viðskiptum með fólk. Við verðum að finna þennan mun í hjarta okkar. Það er erfitt að sannfæra einhvern um þetta ef hann skynjar þetta ekki sjálfur. Ég held að það hefði verið miklu skynsamlegra, og það hefðu verið jákvæð og sterk skilaboð, að senda út í samfélagið að það sé einfaldlega rangt að kaupa manneskju með þeim hætti sem vændi er. Ég held að sama skapi að ef við gerum hlut kaupandans refsiverðan þá muni það draga úr eftirspurninni. Ég trúi því að mannskepnan sé í eðli sínu löghlýðin. Ef umhverfið gerir ráð fyrir að ákveðin háttsemi sé refsiverð, þ.e. kaupin, þá mun draga úr eftirspurninni. Og ef við drögum úr eftirspurninni þá drögum við úr framboðinu. Ég held einnig að varnaðaráhrif slíkrar löggjafar yrðu mikil. Fram kom hjá starfshópnum, hjá prófessor sem samdi þetta frumvarp, að löggjöf hefur varnaðaráhrif, alls konar varnaðaráhrif. Ég held einmitt að ef við hefðum farið þá leið sem Svíar hafa farið, að gera kaupin refsiverð, þá hefðu varnaðaráhrifin verið mjög jákvæð. Við þurfum að nálgast spurninguna um hver sé að brjóta á hverjum í þessu máli. Hver hefur valið? Það er kaupandinn sem hefur valið en ekki seljandinn. Kaupandinn er gerandi. Hann ákveður að kaupa líkama annarrar manneskju með þessum hætti. Aðstæður seljandans eru allt öðruvísi. Ég held að goðsögnin um hina hamingjusömu hóru sé einmitt það sem hún er. Hún er goðsögn. Ég held að hún sé ekki til staðar. Þó hægt væri að finna einhvern sem velur að selja líkama sinn með þessum hætti, hafi kosið það af fúsum og frjálsum vilja þá eigum við ekki að sníða löggjöf að algjörum undantekningartilvikum. Ég er alveg sannfærður um að enginn leiðist út í vændi sjálfviljugur. Ég held að aðstæður vændisseljandans eigi að leysa með félagslegum úrræðum en ekki laga- og refsiúrræðum. Ég tel að vændissalan eigi að vera refsilaus og að við eigum að hjálpa viðkomandi aðila með félagslegum úrræðum. Ég held að sama skapi að með því að hafa þátt vændissalans refsilausan þá hjálpi það okkur að ná milligönguaðilanum því seljandi getur þá leikið stórt hlutverk við að ná dólgnum. Einnig tel ég að ef vændissalinn er refsilaus þá hjálpi það viðkomandi að brjótast út úr þeim vítahring sem vændið er, þ.e. leið hans að opinberum aðilum verður greið. Hann er ekki glæpamaður. Við sjáum að núverandi löggjöf er mjög gölluð. Ísland er hið eina af Norðurlöndunum sem hefur svona löggjöf. Ekkert Norðurlanda nema Ísland hefur refsiábyrgð á vændisseljandanum og í okkar löggjöf í dag snýst aðalumræðan um það hvort það sé til framfærslu eða ekki. En þetta er mikill misskilningur hjá þeim sem bjuggu til þetta ákvæði í núgildandi lögum því alvarleikinn felst ekki í fjárlagslegum hagsmunum. Hann felst í allt öðrum hagsmunum. En til að sýna anda þeirra ákvæða sem nú eru í gildi má rifja það upp að til ársins 1992 var vændi í þeim kafla almennra hegningarlaga sem fjallaði um framfærslu og atvinnuhætti. Ég tel því að við ættum að færa refsiábyrgðina þangað sem hún á heima. Hún á heima hjá kaupandanum en ekki refsisalanum. Heyrst hafa nokkrar röksemdir gegn því að fara sænsku leiðina, m.a. sú að vændið muni færast neðan jarðar. Ég spyr á móti. Er ekki vændið nú þegar neðan jarðar? Hver verður breytingin? Að sama skapi hefur verið bent á að hugsanlega verði hinir verri kúnnar, ef svo má kalla, eftir. Ég sjá ekki hvernig það geti orsakað að einhverjir verri aðilar standi eftir færum við sænsku leiðina. Fyrir mér er aðalatriðið að draga úr eftirspurninni og um leið úr framboðinu. Við eigum að útrýma markaðnum. Við eigum að búa til þannig umgjörð að færri líta á það sem neyðarúrræði að stunda vændi vegna þess að það verður ekki markaður fyrir það. Mikið er deilt um reynsluna í Svíþjóð. Ég tel að reynslan í Svíþjóð hafi verið góð. Jafnréttismálaráðherra Svía hefur staðfest það. Skýrslur í Svíþjóð sýna að reynslan sé góð, að þeir séu á réttri leið, að dregið hafi úr mansali, að dregið hafi úr skipulegri verslun með manneskjur, að dregið hafi úr götuvændi. Ég tel nú talsvert vera unnið ef við náum þessum markmiðum. Það hefur komið fram að það er einfaldlega áhættusamara að kaupa manneskju í Svíþjóð núna eftir að þessi leið var farin. Við sjáum líka að Finnar eru að skoða þessa leið. Stjórnarfrumvarp liggur fyrir finnska þinginu sem lýtur að því að fara sænsku leiðina og menn hafa spáð því að ef Finnar fara þessa leið þá muni Eistar gera það. Þetta komst jafnvel til tals í rússneska þinginu. En að lokum varðandi vændið þá má rifja upp að 14 kvennasamtök og stofnanir hafa stutt að farin verði sænska leiðin. Þessi samtök sem berjast m.a. fyrir hagsmunum kvenna hafa metið það svo að öllum sé í hag að gera vændiskaup refsiverð og vændissöluna refsilausa. Mig langar einnig að aðeins að nefna fyrninguna. Ég hef ítrekað lagt fram á þessu þingi frumvarp sem gengur út á það að afnema fyrningarfrest varðandi kynferðisafbrot gegn börnum. Eðli málsins samkvæmt vil ég ganga lengra en þetta frumvarp gerir því þetta frumvarp hæstv. dómsmálaráðherra mun eingöngu lengja fyrningarfrestinn um fjögur ár, eingöngu fjögur ár. Samkvæmt núgildandi lögum eru öll kynferðisafbrot gagnvart börnum fyrnd þegar viðkomandi þolandi er 29 ára. Eftir samþykki þessa frumvarps mun markið færast til 33 ára aldurs. Þetta mun ekki taka til stórs hluta þolenda kynferðisofbeldis sem þeir verða fyrir sem börn. 40% þeirra sem leita til Stígamóta eru yfir 30 ára. Það er alveg augljóst að þessi málaflokkur hefur sérstöðu. Hún er nú þegar viðurkennd í löggjöf með því að hafa fyrningarfrestinn þannig að hann telur frá 14 ára aldri. Ég vil einfaldlega ganga lengra. Ég vil að hagsmunamatið á bak við fyrninguna vegi minna en hagsmunir þolenda þessara glæpa. Gerandinn á ekki að hagnast á aðstöðumun hans og barnsins. En það gerir hann núna vegna reglna um fyrningu og enn verður hætta á að við munum sjá sýknun vegna kynferðisofbeldis gegn börnum vegna fyrningar. Eftir að þetta frumvarp verður samþykkt er enn þá hætta á því. Það er nokkuð sem erfitt er að sætta sig við að enn þá verði hætta á að við munum sjá sýknun vegna fyrningar. Vísbendingarnar og tölfræðin sýna að fólk leitar sér hjálpar mjög seint í þessum brotaflokki. Það er m.a. grunnurinn að þeirri sérstöðu sem hér er á bak við. Einnig má rifja upp að nú þegar höfum við til staðar í íslenskri löggjöf ófyrnanleg brot, mannrán, ítrekuð rán, landráð og manndráp. Þessi brot eru öll ófyrnanleg. Fram á níunda áratug síðustu aldar voru ófyrnanleg brot enn fleiri og mörg þeirra brota höfðu hámarksrefsingu sem var ekki ævilangt fangelsi. Þar af leiðandi er ég ekki sammála um að við séum að brjóta í blað eða skapa frávik í meginreglu refsiréttar með því að gera kynferðisafbrot gegn börnum ófyrnanleg því staðan er þannig að nú þegar höfum við ófyrnanleg brot. Ég tel einfaldlega að kynferðisafbrot gegn börnum eigi að vera í þeim flokki. Það hafa 20.000 manns undirritað áskorun um að við samþykkjum frumvarp sem lýtur að því að afnema fyrningarfresti í kynferðisafbrotum gegn börnum. Langflestir fagaðilar sem vinna með börnum hafa mælst til að þessi leið verði farin, umboðsmaður barna, Barnaverndarstofa, barnaverndarnefnd Reykjavíkur, stjórn Barnaheilla, Samtök um kvennaathvarf, Mannréttindaskrifstofa Íslands o.s.frv. Við höfum heyrt ákveðin mótrök gegn þessu frumvarpi. Ég er búinn að svara því að ég tel það ekki vera neins konar frávik ef við förum að gera brotin ófyrnanleg í ljósi þess að við höfum nú þegar ófyrnanleg brot í fyrsta lagi. Í öðru lagi erum við nú þegar að taka margs konar tillit til sérstöðu barna í löggjöf okkar. Það er auðvitað rauði þráðurinn á bak við frumvarpið um að afnema fyrningarfrestinn. Í mínum huga snýst þetta bara um refsipólitíska ákvörðun. Þetta er ákveðin refsipólitísk ákvörðun sem Samfylkingin hefur tekið um að þessi brot eigi að vera ófyrnanleg. Við höfum líka heyrt rök, og þau koma m.a. fram í þessu frumvarpi, sem eiga að vera gegn því að gera þessi brot ófyrnanleg. Í fyrsta lagi er vísað til þess að fyrningarreglur skapi aðhald á rannsóknaraðila í rannsókn sinni sé fyrningarklukkan farin að tikka. Ég tel að þolendur þessara brota eigi ekki að líða fyrir slíkt aðhald. Það má líka rifja upp að nú þegar er að sjálfsögðu lagalegur áskilnaður um að rannsóknaraðilar sinni starfi sínu og rannsaki brotið. Það þarf ekki að birtast sem aðhald í fyrningarreglunum með þessum hætti. Bent hefur verið á það í umræðunni að verði þessi brot ófyrnanleg muni viðkomandi aðilar ekki sinna rannsóknum á þessum brotum nægilega vel í ljósi þess að þeir hafi þá nægan tíma. Þetta heldur ekki vatni að mínu mati því nú þegar höfum við ófyrnanleg brot, svo sem manndráp, og ég sé ekki að lögreglan sé að taka sér óþarfa tíma í að rannsaka þau mál þótt þau séu ófyrnanleg. Einnig hefur verið bent á að við breyttum nýlega fyrningarreglunum, fyrir tæpum tíu árum reyndar, og það eigi eftir að koma meiri reynsla á þær. Ég vísa til þess hvort við eigum þá að bíða þangað til við fáum sýknudóm vegna fyrningar sem reynir á ákvæðið eins og það breyttist 1998. Þá held ég að við værum búin að tapa ansi miklu. Þá hefur einnig verið bent á að eftir því sem lengri tími líði verði erfiðara að sanna brot. Þetta á við öll brot og auðvitað veit viðkomandi þolandi um leið og hann sækir sér aðstoð að sönnunarstaðan mun verða erfiðari eftir því sem lengri tími líður. Hins vegar er niðurstaðan bara sú að þetta fólk leitar sér hjálpar svo seint á lífsleiðinni og það er grunnurinn bak við sérstöðu þessara brota. Ég tel þetta því ekki sterk rök gegn því að gera þessi afbrot ófyrnanleg. Að lokum fagna ég því varðandi nauðgunarákvæðið að þar erum við að sameina þrjú ákvæði í eitt. Við höfum talað fyrir því að óeðlilegt sé að hafa þrjú ákvæði sem taki í raun og veru á sama verknaðinum. Þau voru nauðgun, ólögmæt nauðung og misneyting. Samkvæmt núgildandi lögum var t.d. ekki hægt að nauðga þroskaheftum einstaklingi eða rænulausum einstaklingi. Þá átti nauðgunarákvæðið ekki við. Það sýnir auðvitað galla núgildandi laga. Nauðganir á þessu fólki féllu ekki undir nauðgunarákvæðið. Það er mjög mikilvægt að verknaðaraðferðin fái ekki að ráða varðandi þessi brot heldur séu verndarhagsmunirnir aðalatriðið. Það má velta því fyrir sér, og við munum skoða það í allsherjarnefnd, hvað gert verður með nauðgun sem gerist án ofbeldis og án hótana. Hvar mun það lenda í ljósi þess að frumvarpið gerir að skilyrði að annaðhvort sé um að ræða ofbeldi eða hótanir. Það má velta því fyrir sér - ég ætla ekki að taka tíma í það, ég ætla að klára mál mitt fljótlega - hvað verður um slíkan verknað. Í engilsaxneskum rétti er lögð áhersla á samþykki, hvort það hafi verið til staðar eða ekki. Það er leið sem við höfum ekki farið hér og frumvarpið gerir ekki ráð fyrir því en auðvitað ættum við að skoða það. Verndarhagsmunirnir eru aðalatriðið og brotið gegn kynfrelsi viðkomandi, þetta á að vera í forgrunni. Ég vil einnig að allsherjarnefnd skoði af fullri alvöru nauðgun af stórfelldu gáleysi. Umræða um það hófst annars staðar á Norðurlöndum fyrir 20 árum. Noregur hefur slíkt úrræði og má skoða hvernig til hefur tekist þar. En núna þarf að sjálfsögðu að sanna ásetning nauðgunar til allra efnisþátta verknaðarins. Það getur verið erfitt. Ef um er að ræða nauðgun af stórfelldu gáleysi lækka þessar kröfur og þá verður spurning um hvort viðkomandi gerandi hefði mátt vita að viðkomandi þolandi vildi þetta ekki. Þetta gæti verið áhugavert fyrir allsherjarnefnd að skoða. Það á að breyta refsingunum. Maður fagnar því að inn kemur lágmarksrefsing í kynferðisafbrotum gegn börnum. Sú staða hefur verið óskiljanleg í núgildandi lögum að kynferðisleg misnotkun á barni nær upp í 12 ára fangelsi að hámarki en nauðgun á fullorðnum einstaklingi frá einu ári upp í 16 ár. Þessi munur hefur verið óskiljanlegur. Einnig er ástæða til að hvetja dómstóla til að nota nauðgunarákvæðið meira þegar kemur að kynferðisafbrotum gegn börnum. Allsherjarnefnd ætti síðan að skoða alvarlega hvort ekki ætti að hækka kynferðislegan lögaldur úr 14 árum. Fagaðilar hafa bent á að þetta veldur vandræðum. Annars staðar Norðurlöndum er kynferðislegur lögaldur eða sjálfræðisaldur hærri en hjá okkur. Að lokum, af því að þingmenn eru orðnir óþreyjufullir og vilja byrja á atkvæðagreiðslu, er ástæða til að gagnrýna dómstóla landsins fyrir að virða ekki þann refsiramma sem löggjafinn ákveður í þessum í brotaflokki. Mér er óskiljanlegt að dómstólar hafi einungis ákveðið að nota refsirammann að fullu í fíkniefnamálum og manndrápum, en við höfum séð allt að níu eða tíu ára fangelsi í fíkniefnamálum. Meðaltal fangelsisvistar í nauðgunarmáli er eitt og hálft ár þrátt fyrir að refsiramminn sé frá einu ári upp í 16 ár. Þetta eru skilaboð sem ég skil ekki. Þetta býður hættunni heim. Við höfum séð dæmi um að viðkomandi þolendur hafa tekið lögin í eigin hendur. Við höfum meira að segja dæmi um það í réttarframkvæmdinni. Það er ekki nóg að við náum fram réttlæti, það er þarf líka að líta út fyrir að við höfum náð réttlæti. Dómstólar eiga að hlusta á okkur í þessum sal, við höfum ákveðið refsirammann og refsiramminn í nauðgunum og kynferðisafbrotum gegn börnum er nægilega rúmur. Vandinn liggur hjá dómstólunum. Þeir eiga að nota hann í meira mæli en þeir gera núna. Sömuleiðis þarf að vera samræmi á milli alvarleika afbrotanna. Það er flestum óskiljanlegt að sjá að afbrot sem lúta að fjárdrætti varði í raun og veru þyngri refsingu en áralöng misnotkun á litlu barni. Þetta særir réttlætiskenndina og er ekki forsvaranlegt. Við hér inni vitum að þetta snýst ekki bara um lagabreytingar. Við þurfum auðvitað að efla félagsleg úrræði. Við þurfum að efla fræðsluna og meðferðarúrræðin. Kennarar og heilbrigðisstarfsfólk og allir sem vinna bæði með börnum og konum sem lenda í slíku þurfa að vera vel með á nótunum og stunda öfluga endurmenntun svo hægt sé að vinna bug á því böli sem kynferðislegt ofbeldi er.

Virðulegi forseti. Ég átti reyndar von á að gert yrði hlé núna vegna atkvæðagreiðslna. Til umræðu er frumvarp til laga um breytingu á kynferðisbrotakafla almennra hegningarlaga sem varða í fyrsta lagi nauðgunarmál og önnur brot gegn kynfrelsi fólks, í öðru lagi kynferðisbrot gagnvart börnum og í þriðja lagi vændi. Sameiginlegt þessum breytingum er fyrst og fremst aukin vernd barna og kvenna sem þolenda kynferðisofbeldis í hvaða formi sem er. Með frumvarpinu er komið til móts við breytingu á viðhorfum í samfélaginu til þessara mála sem hafa verið að þróast á undanförnum árum, ekki síst fyrir tilstilli kvennahreyfinga. Opinská og almenn umræða um kynferðisbrot sem hefur farið fram í samfélaginu á síðustu árum hefur gert það að verkum að ekki á nokkur maður að vera í vafa um að kynferðisbrot eru hluti af íslenskum veruleika. Það má öllum vera ljóst hve gríðarleg og varanleg áhrif kynferðisbrot hafa á líf og þroska einstaklinga sem verða fyrir því áfalli. Sú umræða sem hefur farið fram á síðustu árum hefur dregið mál upp á yfirborðið og jafnframt orðið til að einstaklingar, konur og karlar og ekki síst börn og ungmenni, eru meðvitaðri um stöðu sína og finna hjá sér kjark til að ræða um þau og leita sér aðstoðar. Frumvarpshöfundur hefur jafnframt tekið mið af lagabreytingum í sömu veru í nágrannalöndum okkar. Frumvarpið ber með sér að það er samið af einstaklingi sem hefur yfirgripsmikla þekkingu á þessum sviðum lögfræðinnar og er greinargerðin vel undirbyggð og hin vandaðasta. Er vert að draga þetta fram og þakka Ragnheiði Bragadóttur, prófessor við lagadeild Háskóla Íslands, fyrir þessa góðu vinnu. Almennt vil ég segja að mér finnst þær lausnir sem frumvarpið felur í sér bera merki um skynsamlega nálgun og ákveðnu meðalhófi er fylgt án þess að missa sjónar á meginmarkmiði frumvarpsins sem er að tryggja aukna vernd þolenda sem eru fyrst og fremst konur og börn eins og kemur fram í greinargerð frumvarpsins. Hins vegar verður að hafa í huga að misnotkun á börnum og vændi er alls ekki bundið við stúlkubörn og konur og verður að forðast að setja slíka merkimiða á misnotkun og kynferðislegt ofbeldi. Slíkt gæti orðið til þess að samfélagið sé ekki á sama máta á varðbergi gagnvart misnotkun á drengjum og það er varðandi misnotkun á stúlkum sem hefur verið meira í umræðunni. Í þessu sambandi vil ég benda á að íslenskar rannsóknir benda til þess að í aldursflokknum undir 18 ára séu strákar í meiri hluta þeirra sem falbjóða sig. Erlendar rannsóknir styðja þessar niðurstöður. Ég vil fara nokkrum almennum orðum um ákveðna þætti frumvarpsins. Þannig vil ég sérstaklega fagna þeim breytingum á skilgreiningu á nauðgun sem felst í frumvarpinu. Ljóst er að skilgreiningin í núgildandi lögum er allt of þröng og gengur fyrst og fremst út frá því að nauðgun sé framkvæmd með ofbeldi eða undir hótunum um ofbeldi. Nauðgun við aðrar aðstæður felur í sér vægari refsingu, svo sem þegar þolandinn getur ekki borið hönd fyrir höfuð sér sökum andlegrar fötlunar eða veikleika eða vegna ölvunar og áhrifa lyfja. Í öllum tilvikum er þó um að ræða þvinguð kynmök gegn vilja eða samþykkis viðkomandi. Segja má að þessi skilningur brjóti gegn almennri vitund fólks á hvað telst vera nauðgun. Ákvæði frumvarpsins sem nú er til umræðu tekur fyrir þennan mismun, enda verður að líta svo á að kynferðisbrot gegn geðveiku fólki, þroskaheftu, sofandi eða meðvitundarlausu fólki, er jafnalvarlegt brot og nauðgun undir ofbeldi eða hótunum um ofbeldi. Önnur ákvæði frumvarpsins sem ég tel sérstaklega ástæðu til að nefna varða þyngingu refsinga þegar sérstakar ástæður eru fyrir hendi, svo sem ungur aldur þolenda, þegar um sérstaklega ofbeldisfullt athæfi er að ræða eða ítrekað athæfi. Þá hlýt ég að fagna að ákvæðið um kynferðislega áreitni er gert ítarlegra og skilgreint hvað í hugtakinu felst, og jafnframt lengingu fyrningarfrests á kynferðisbroti sem beint er gegn börnum, svo fátt eitt sé nefnt af efnisatriðum sem frumvarpið tekur til. Samkvæmt núgildandi lögum er vændi til framfærslu bannað svo og er hagnýting vændis bönnuð og er þar átt við milligöngumann, vændisdólginn svokallaða. Ákvæði íslenskra laga um vændi hafa sérstöðu meðal nágrannaþjóða, þ.e. að sala á vændi sér til framfærslu er bönnuð. Í Noregi, Finnlandi og Danmörku eru hvorki kaup né sala á vændi bönnuð. Svíþjóð sker sig hins vegar úr með því að banna kaup á vændi. Það er hin svokallað sænska leið sem deilt hefur verið um. Ég hef reyndar haldið því fram að ákvæði íslensku laganna, sem eru ólík því sem annars staðar gerist og banna fortakslaust skipulegt vændi, feli í sér ákveðna vörn í samfélaginu og sé ein ástæða þess að vændi er hér á landi ekki eins áberandi og í löndunum í kringum okkur. Ég tel að afnám ákvæðisins eins og nú er lagt til geti haft þau áhrif að vændi verði meira áberandi hér á landi en nú er. Hins vegar verður að benda á að ákvæði 12. gr. frumvarpsins, þar sem bannað er að auglýsa vændi á opinberum vettvangi, hafa áhrif til mótvægis. Álíka ákvæði eru t.d. í norskum lögum. Ég get hins vegar fallist á þau rök að erfitt sé að standa frammi fyrir því að refsa öðrum aðilanum þegar tvo þarf til verknaðarins, og í tilviki íslenska ákvæðisins, þar sem þeim sem selur vændið er refsað, er það yfirleitt sá aðili sem stendur veikari í þeim samskiptum og þarfnast fyrst og fremst félagslegrar, fjárhagslegrar og sálrænnar aðstoðar til að hverfa frá iðju sinni. Erfitt hefur verið að meta umfang og eðli vændis hér á landi og vantar frekari upplýsingar um það. Þó liggja fyrir upplýsingar um ákveðna sérstöðu hér á landi þar sem talið er að rúmlega helmingur þeirra sem taldir eru að stundi vændi hér á landi er ungt fólk undir 18 ára aldri sem oft er gert í neyð til að afla sér viðurværis og til að fjármagna neyslu. Jafnframt benda niðurstöður til þess að marktækt fleiri strákar en stelpur á þessum aldri hafa þegið greiðslu fyrir kynmök. Þá er götuvændi nánast óþekkt hér á landi. Jafnframt má nefna að talið er að vændi hafi aukist eftir að nektarstaðir hófu starfsemi á Íslandi. Ég tel í sjálfu sér ekki ástæðu til að fjalla ítarlega um hina svokölluðu sænsku leið í þessari umræðu enda er ekki lagt til sú leið verði farin í því frumvarpi sem hér er til umfjöllunar. Í skýrslu starfshóps sem kynnti sér mismunandi löggjöf um vændi og fleira á Norðurlöndum og víðar, og ég átti sæti í sem fulltrúi míns flokks, eru rökin gegn sænsku leiðinni rakin. Ég er tilbúin að taka þátt í þeirri umræðu við síðara tækifæri. Þó vil ég í tilefni af orðum hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur og hv. þm. Ágústs Ólafs Ágústssonar, benda á að Svíar hafa einir kosið þessa leið og það liggja ekki fyrir haldgóðar upplýsingar um áhrif hennar á þeim sjö árum sem það ákvæði hefur verið í gildi. Ekki hefur t.d. verið sýnt fram á að vændi hafi minnkað í Svíþjóð þótt götuvændi sé minna sýnilegt. Á þessum tíma hafa bæði Norðmenn og Danir tekið þessa leið til ítarlegrar skoðunar en ákveðið að fara hana ekki. Þá hefur ekki verið sýnt fram á varnaðaráhrif sænsku leiðarinnar. Þannig hefur ekki verið sýnt fram á minnkað umfang vændis né að vændisaðilar njóti meiri verndar en áður. Þvert á móti hefur verið sýnt fram á að vændisumhverfi hefur orðið ofbeldisfyllra en áður. Það hefur færst undir yfirborðið. Erfiðara hefur reynst að hafa eftirlit með starfseminni og beita félagslegum úrræðum gagnvart þeim sem stunda vændi. Eins og ég sagði áðan er ég tilbúin til umræðu um þetta mál en vegna þeirra takmarkana sem við ákveðum hér sjálf milli þingflokkanna um tímamörk í þessari umræðu mun ég láta það bíða seinni tíma. Ég vil í lokin segja að ég er nokkuð sátt við það frumvarp sem hér er til umfjöllunar eins og kom fram í ræðu minni hér á undan, sem var nokkuð hratt flutt.

Hæstv. forseti. Maður er aðeins búinn að tapa þræði út af því sem gerst hefur hér í millitíðinni frá því ræða hv. þingmanns var haldin. En svo þráðurinn sé nú upptekinn þá rökstuddi hv. þingmaður með nokkuð yfirgripsmiklum hætti hvers vegna hún teldi sænsku leiðina ekki vænlega hér á Íslandi. Hún nefndi sem dæmi að aðeins Svíar hefðu tekið þessa leið upp. Aðrar þjóðir hefðu hafnað henni og nefndi hún Noreg og Danmörku í því sambandi. Mig langar að það komi hér fram svo því sé til haga haldið að búið er að leggja fram stjórnarfrumvarp í finnska þinginu. Það er að öllum líkindum um það bil komið til afgreiðslu. Það er talið alveg víst að fyrir því sé þingmeirihluti. Gert er ráð fyrir því að ef Finnar samþykkja þetta frumvarp sitt fylgi Eystrasaltslöndin í kjölfarið. Mér finnst mikilvægt að þetta sé sagt hér vegna þess að Finnland og Eystrasaltslöndin eiga gríðarlegra hagsmuna að gæta við að stöðva mansalið sem kemur að hluta til frá Eystrasaltslöndunum og mikið til í gegnum Finnland inn til Skandinavíu. Það hefur sýnt sig að sænska aðferðin við að banna kaup á kynlífsþjónustu er virkt meðal í baráttunni gegn mansali. Stúlkurnar koma yfir landamæri Finnlands og Svíþjóðar og til Noregs og það er sannarlega þess virði að beita öllum þeim ráðum sem við höfum til að reyna að stöðva það flæði og hefur sænska leiðin reynst affarasæl í þeim efnum. Það skiptir hins vegar máli að Svíar séu ekki einir. Það skiptir máli að Finnar taki upp sömu aðferð og einnig baltnesku löndin, Eystrasaltslöndin og þess vegna Noregur. Mér fyndist það sannarlega saga til næsta bæjar og til fyrirmyndar ef úr norðurálfu bærust þau boð að vændi og mansal sé óásættanlegt og til þess höfum við þetta öfluga tæki.

Virðulegi forseti. Það kom fram í þeirri nefnd sem við báðar áttum sæti í, starfshópi sem skilaði skýrslu til dómsmálaráðherra um mismunandi löggjöf um vændi á Norðurlöndum, að ýmsar þjóðir voru að velta þessum hlutum fyrir sér. Málið tafðist reyndar í nefndinni, m.a. vegna þess að verið var að skoða hvað aðrar þjóðir væru að gera, alla vega skildi ég þannig töfina á skilum nefndarinnar. Við vissum af því að það voru ákveðnar hugleiðingar í gangi í Finnlandi. En við höfðum ekki fengið neina staðfestingu frá öðrum þjóðum um þeirra skref. Ekkert sem hægt var að festa fingur á. Hins vegar breytir það því ekki að við Íslendingar munum taka okkar ákvarðanir sem byggjast á okkar eigin veruleika í þessum málum. Veruleiki okkar hér á Íslandi árið 2006 er allur annar en veruleiki Svía á árinu 1999. Við vitum að götuvændi og mansal voru verulegt vandamál í Svíþjóð á þeim tíma. Við vitum líka um þá umræðu sem var þá í gangi um ofbeldi gagnvart konum. Þetta varð kveikjan að því að ákveðið var að fara þessa leið í Svíþjóð. Birtingarmynd vændis hér á Íslandi er allt önnur. Götuvændi er t.d. ekki okkar veruleiki. Í Svíþjóð er sagt að vændi sé ofbeldi karla gagnvart konum en þrátt fyrir skort á rannsóknum sjáum við að birtingarmyndin er önnur hér. Af þeim fáu rannsóknum sem til eru sjáum við að ungir strákar stunda vændi í meira mæli en ungar stelpur. Við getum ekki fært hugmyndafræði sem gengur út frá einum veruleika yfir á allt annan veruleika. Þannig að við megum ekki fylgja því sem aðrar þjóðir gera án þess að vega og meta hvort það hentar þeim aðstæðum sem eru hér á landi.

Hæstv. forseti. Það er ekki rétt hjá hv. þingmanni að það hafi fyrst og fremst verið markmið Svíanna að koma í veg fyrir götuvændi. En það mátti merkja það af orðum hennar. Það var verið að reyna að koma í veg fyrir ofbeldi og það var fyrst og fremst kynbundið ofbeldi, ofbeldi gagnvart konum, en auðvitað líka ofbeldi gagnvart drengjum því vændi er ofbeldi hvort sem það eru drengir eða stúlkur sem selja sig. Hv. þingmaður leggur áherslu á það að samkvæmt rannsóknum hafi komið í ljós að fleiri drengir en stúlkur undir 18 ára aldri selji aðgang að líkama sínum eða falbjóði sig. Þessar rannsóknir hafa verið skoðaðar gaumgæfilega af fræðimönnum. Það hafa verið skrifaðar um það lærðar greinar að líklegt sé, út af þessum niðurstöðum sem vissulega eru til staðar í fleiri en einni og fleiri en tveimur rannsóknum, að stúlkur meti það öðruvísi en drengir hvort þær eru að falbjóða sig eða taka við greiða gegn kynmökum eða ekki. Það er því ekki hægt að taka þessar rannsóknir sem blákaldar niðurstöður, á bak við þær eru mismunandi sjónarmið drengja og stúlkna í þessum efnum. Það þarf að rýna aðeins meira í þær en hv. þingmaður gerir. Að lokum vil ég spyrja hv. þingmann hvaða augum hún líti þá tillögu sem er hér komin í frumvarpinu og hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson segir að megi í sjálfu sér túlka sem lögleiðingu vændis. Ég hallast að þeirri skoðun hans. Ég vil spyrja hv. þm. Ástu Möller hvaða augum hún líti það. Ég vil spyrja hana hvort henni finnist verjandi að með þessu frumvarpi séu sett ákvæði um að ekki megi auglýsa sölu á vændi en það megi, að því er virðist, stunda það. Það er allt í lagi með þetta svo fremi að ég sjái það ekki. Haldið því frá augunum á mér og þá er í lagi að það sé til staðar. Mér finnst misvísandi skilaboð og ekki góð skilaboð í þeirri grein í frumvarpinu.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður dembir á mig spurningum. Ég hef nú ekki nema tvær mínútur til að svara. En ég skal reyna að gera mitt besta. Við ræddum áðan um aðstæður hér á landi, að þær væru aðrar en í Svíþjóð. Af því að hv. þingmaður talaði um mansal er það náttúrlega ljóst að aðstæður hér á landi til að stemma stigu við mansali eru allt aðrar en á Norðurlöndunum þar sem landamærin eru opin á milli landa. Við erum með einn inngang inn í landið. Við erum með haf allt í kringum landið þannig að ég þarf ekki að hafa mörg orð um það að aðstæður okkar eru allt aðrar. Það segir okkur enn frekar að við þurfum að velja leiðir sem við teljum bestar hverju sinni til þess að stemma stigu við mansali. Varðandi rannsóknir um karla og konur, hverjir stundi vændi o.s.frv. Þrátt fyrir að ég hafi dregið fram, og það hefur ítrekað komið fram, bæði í skýrslu okkar og jafnframt í þeim rannsóknum sem þegar hafa verið gerðar, þessa niðurstöðu set ég ákveðinn fyrirvara við hana. Við segjum það í okkar skýrslu að við teljum að það þurfi að rannsaka þetta atriði mun nánar. Við höfum ekki nægilegar upplýsingar um vændismarkaðinn sem er hér í dag til að fara að taka svona drastískar ákvarðanir eins og hv. þingmaður vill gera. Hvort verið er að lögleiða vændi? Ég sagði að ég gæti fallist á þá leið sem lögð væri til í þessu frumvarpi. En jafnframt teldi ég að ákveðin hætta væri á því að vændi yrði sýnilegra með þessu móti. Ég tel að í því sem við höfum verið að gera hingað til, þ.e. banna sölu á vændi, hafi falist ákveðin varnaðaráhrif sem ég hefði nú gjarnan viljað hafa fleiri orð um en get ekki.

Frú forseti. Við erum að ræða frumvarp hæstv. dómsmálaráðherra um breytingu á kynferðisbrotakafla almennra hegningarlaga. Ég vil byrja á að fagna því að þetta ágæta frumvarp er komið fram og lýsa ánægju minni með þá vinnu sem Ragnheiður Bragadóttir prófessor hefur lagt í greinargerð og athugasemdir með frumvarpinu og þá rannsóknarvinnu sem innt hefur verið af hendi. Margar góðar og gagnlegar upplýsingar liggja til grundvallar frumvarpinu. Segja má, eins og hæstv. dómsmálaráðherra gerði grein fyrir, að breytingarnar séu í fimm meginliðum. Til að eiga kost á að stytta mál mitt frekar get ég strax lýst stuðningi við þrjá megindrætti frumvarpsins hér og nú, þó með ákveðnum fyrirvara um þá vinnu sem eftir er í allsherjarnefnd, þ.e. þar sem frumvarpið kemur inn á fyrningarfrestinn í kynferðisbrotum gagnvart börnum annars vegar og hins vegar breytingin á svokölluðu vændisákvæði þar sem greinir á milli þeirrar afstöðu og tillögu sem gerð er í frumvarpinu og afstöðu minnar til þessara mála. Það sem mér finnst ánægjulegast við frumvarpið eru breytingarnar sem gerðar eru á nauðgunarákvæðinu í 194. gr. og þar sem frumvarpið gerir ráð fyrir að fella niður 195. og 196. gr. Við eigum eftir að skoða nauðgunarákvæðið betur í allsherjarnefnd og þær breytingar sem eru lagðar til. Meginmálið er kannski að eins og verknaðaraðferðum brotsins hefur verið lýst hefur megináherslan verið lögð á ofbeldið tengt brotunum. En það sem er hins vegar þungamiðjan í þessum brotum, þ.e. brotin gegn kynfrelsi fólks, hefur í rauninni fallið í skuggann. Aðaláherslan í þessum málum á að vera að þetta sé brot gegn sjálfsákvörðunarrétti fólks varðandi kynlíf og frelsi þess og friðhelgi. Það er það sem er alvarlegast fyrir þolendur þessara brota. Þess vegna er í frumvarpinu núna, með breytingunum á þessum ákvæðum, mikilvægi þess undirstrikað að draga úr áherslunni sem verið hefur á verknaðaraðferðum og megináherslan hins vegar lögð á að kynmök við þolandann séu án samþykkis hans og þannig sé verið að brjóta gegn sjálfsákvörðunarrétti og athafnafrelsi viðkomandi þolanda gagnvart kynlífi. Ég vil lýsa mikilli ánægju með þetta og þessi breyting á ákvæðinu eins og hún er, er í takt við breytingar sem gerðar hafa verið í þeim löndum sem við berum okkur helst saman við og meira í takt við þær áherslur sem eru í breskum og írskum hegningarlögum hvað þetta varðar. Hins vegar voru ákvæðin í 195. gr. og 196. gr. sem var sérstaklega ætlað að veita aukna vernd þeim sem þau ákvæði taka til, en gerðu í rauninni ekki - mér finnst mjög í áttina að þau brot sem þar féllu undir séu núna felld undir nýtt nauðgunarhugtak eins og frumvarpið gerir ráð fyrir. Við hljótum líka að fagna því að verið er að þyngja refsimörkin við samræði eða önnur kynferðismök við börn yngri en 14 ára. Fyrningarfresturinn lengist einnig gagnvart þeim brotum og þetta verður lagt að jöfnu við nauðgunarbrotin fyrir. Þetta er enn eitt. Það er líka til bóta í frumvarpinu að verið er að lengja fyrningarfrestinn í kynferðisbrotum gagnvart börnum og er hann miðaður við 18 ár. En með því að verið er að hækka refsimarkið í þessu mun þetta auðvitað fyrnast á lengri tíma. Þetta er nú allt það sem ég er mjög sátt við í frumvarpinu og styð eindregið og eins almennt ákvæði um refsiábyrgð vegna kynferðislegrar áreitni. Hins vegar er ég síður sátt við að ekki skuli gengið lengra varðandi fyrningarfrest í kynferðisbrotum gagnvart börnum. Á síðasta þingi lá hér frammi þingmannamál, frumvarp til breytinga á almennum hegningarlögum þar sem gert var ráð fyrir að fyrningarfresturinn í kynferðisbrotum gagnvart börnum yrði afnuminn með öllu. Ég var þeirra skoðunar þá og er enn að það frumvarp hafi gengið of langt en taldi hins vegar og tel enn að mikil og sterk rök séu fyrir því að lengja frestinn í alvarlegustu kynferðisbrotunum. Því mikill munur er á refsihæð þessara brota og hversu alvarlegar afleiðingar þau hafa fyrir börn í það heila tekið. Aðalathugasemdir mínar við frumvarpið lúta hins vegar að breytingunni á svokölluðu vændisákvæði. Mér fannst mjög athyglisvert, frú forseti, að lesa í gegnum athugasemdir Ragnheiðar Bragadóttur prófessors, sérstaklega þar sem hún rekur ítarlega helstu kosti og galla þess að leggja refsingu við kaupum á vændi. Þegar ég var búin að lesa þetta í gegn, bæði kostina og gallana eins og prófessorinn tínir þá hérna til, fannst mér svona hending ráða hver niðurstaðan yrði ofan á miðað við rökin sem hún færir. Prófessorinn telur upp í fjórum liðum kosti þess að gera kaupin á vændi refsiverð. Þetta eru svo sem sömu kostir og sömu rök og við þrír hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir og Ágúst Ólafur Ágústsson tíndum til í afstöðu okkar í svokallaðri vændisskýrslu. Ég ætla aðeins að fá að halda þeim hér til haga. Fyrstu rökin eru í rauninni þau að seljandi vændis sé illa settur félagslega og neyðist til að selja líkama sinn. En kaupandi vændis hafi val. Í þessu samhengi er lögð áhersla á þennan mikla aðstöðumun sem er á milli kaupanda og seljanda. Síðan það sjónarmið að líkami fólks eigi aldrei að vera söluvara. Með því að kveða á um það í hegningarlögum að refsivert sé að kaupa vændi þá erum við fyrst og fremst að leggja áherslu á það. Prófessorinn leggur líka áherslu á þau sterku siðferðislegu skilaboð til samfélagsins með að gera þessa háttsemi refsiverða. Í öðru lagi leggur Ragnheiður Bragadóttir prófessor áherslu á almenn varnaðaráhrif þess að gera kaupin á vændi refsiverð sem geti leitt til að eftirspurnin eftir vændi minnki og síðan muni þá framboðið minnka í kjölfarið. Þetta er það sem hún tekur til. Í þriðja lagi leggur hún áherslu á að ef eftirspurn eftir vændi minnki muni einnig draga úr mansali. Í fjórða lagi þau rök að kaupandi vændis sem til stendur að ákæra sé viljugri til að bera vitni gegn vændismiðlara, ef þess er kostur að tekið verði tillit til samstarfsvilja hans við ákvörðun refsinga, samanber 9. tölulið 70. gr. hegningarlaganna. Ragnheiður Bragadóttir gerir ítarlega grein fyrir göllunum líka, en mér finnst þeir mjög veigalitlir og vera léttvægir í þessu samhengi. Hún talar um litla reynslu af sænsku löggjöfinni. Heildarrannsókn hafi ekki farið fram og þá hlýt ég að spyrja: Hvenær almennt fer fram heildarrannsókn á afleiðingum nýrrar löggjafar? Ég minnist þess ekki svona í fljótu bragði að það sé alþekkt að slíkar rannsóknir fari fram. Síðan nefnir hún að þó dregið hafi úr götuvændi í Svíþjóð séu vísbendingar um að vændi hafi færst í undirheimana með þeim afleiðingum að erfiðara sé að hafa eftirlit með því og veita þeim sem stunda vændi félagslega aðstoð. Þannig hafi staða vændismiðlara hugsanlega styrkst með því að kaupendur vændis verði ófúsari að bera vitni. Þá segir, með leyfi forseta: „Þótt mansal dragist saman í einu landi getur það þýtt samsvarandi aukningu í öðru landi.“ Þ.e. að mansal færist úr stað. Svoleiðis verður það auðvitað meðan þjóðir eru ekki allar með sömu löggjöfina að þessu leyti. Hún segir einnig: „Engin lausn er að flytja vandann til annarra landa heldur þarf samstillt átak þjóða til þess að taka á honum.“ En ég vil fyrst og fremst segja að við getum aldrei borið ábyrgð nema á eigin löggjöf. Eins og komið hefur fram í umræðunni hjá fyrri hv. þingmönnum hafa Svíar sett þessi lög. Í Finnlandi liggur fyrir stjórnarfrumvarp á þingi sem á eftir að afgreiða frá þinginu, en það er þó stjórnarfrumvarp. Maður hefur heyrt frá Eystrasaltslöndunum að þau muni síðan fylgja í kjölfarið með sambærilega löggjöf. Þetta dekkar töluverðan hluta af Norðurlöndum og nágrannalöndunum. Það sem vakti sérstaklega athygli mína í athugasemdum prófessorsins er það sem hún segir, með leyfi forseta: „Erfitt er að fullyrða nokkuð um hver almenn varnaðaráhrif lögfesting sænsku leiðarinnar mundi hafa, enda er ekkert vitað um það hverjir eru kaupendur vændis á Íslandi.“ Síðan segir hún: „Hugsanlega fælir sænska leiðin frá þá kaupendur sem talist geta „venjulegir viðskiptavinir“, þ.e. þá sem kaupa þjónustu vændiskvenna sjaldan og stundum nánast fyrir tilviljun. Hins vegar er vafasamt að hún hafi áhrif á þá ofbeldisfyllri, sem hafa sterkari vilja til háttseminnar.“ Ég vil, frú forseti, fá að beina þeirri spurningu til hæstv. dómsmálaráðherra, í ljósi breytinga á þessu ákvæði í frumvarpinu, hvort hann hafi í hyggju að láta fara fram einhverjar frekari rannsóknir. Ef þetta eru rökin fyrir að málið sé ekki nægjanlega rannsakað í Svíþjóð og að rannsóknir séu ekki til á því hverjir séu kaupendur vændis, það séu jafnframt rök, hvort hugsunin sé þá sú, því við hljótum alltaf jafnt og þétt að skoða áhrif löggjafarinnar og breytingar, að ráðast í frekari rannsóknir á þessu. Frú forseti. Þegar ég var búin að lesa í athugasemdunum rökin fyrir og gegn að gera kaupin refsiverð kom það mér á óvart að sjá hver niðurstaða prófessorsins var. Hún segir, með leyfi forseta: „Með hliðsjón af því sem fram hefur komið er ljóst að ýmis sannfærandi rök hafa verið færð fram bæði með og á móti því að lögfesta hér refsiákvæði um vændiskaup. Lagabreytingar verða að taka mið af þjóðfélagsviðhorfum og aðstæðum hverju sinni. Því er nauðsynlegt að frekari rannsóknir fari fram á vændi á Íslandi, umfangi þess og eðli og hvernig best sé að taka á því, áður en lagðar eru til lagabreytingar í ætt við þá sem gerð var í Svíþjóð. Þá er það einnig verðugt rannsóknarefni hvað ræður því að vændi er svo lítt til meðferðar í réttarvörslukerfinu, ekki síst í ljósi þess að vitað er að það er stundað hér í einhverjum mæli.“ Í umræðunni áðan kom fram að samkvæmt frumvarpinu stendur til að fella úr hegningarlögunum að refsivert sé að selja vændi. Ég hef verið þeirrar skoðunar lengi að það sé rétt og eðlilegt, enda ákvæðið allt að því aldargamalt og í raun vekur furðu að það skuli enn vera í íslenskum hegningarlögum miðað við hversu þjóðfélagið hefur breyst og ýmis viðhorf í þjóðfélaginu. Hins vegar kom það mér mjög á óvart þegar hæstv. dómsmálaráðherra fjallaði um þetta mál áðan að þessu sé stillt upp þannig að í stað þessa ákvæðis komi fram annað ákvæði, eða gerð tillaga um annað ákvæði, sem sé ætlað að draga úr sýnileika vændisins. Ég get ekki séð að það sé stóra hættan í öllum þessum málum hvort vændi er meira eða minna sýnilegt. Þá finnst mér aðrir hagsmunir, sem við hv. þingmenn töluðum fyrir sem deildum skoðunum í vændisnefndinni, mun sterkari vitandi það samkvæmt skýrslum sem hafa verið unnar á vegum dómsmálaráðuneytisins að þeir sem hafa verið að bjóða vændi á Íslandi eru alla jafna þeir sem hafa orðið undir í samfélaginu. Börn sem hafa orðið fyrir kynferðislegri misnotkun, ánetjast fíkniefnum og eftir atvikum fátækar konur frá Eystrasaltslöndunum eða einhverjum öðrum heimshlutum þar sem efnahagsleg staða manna er allt önnur. Þetta eru hagsmunir sem mér finnst vert að virða og vernda. En það hvort vændið er sýnilegra eða ekki finnst mér ólíkt minni hagsmunir. En ég geri ráð fyrir að málið fái góða umfjöllun í allsherjarnefnd og síðan langa umræðu og ítarlega eftir að málið kemur úr nefnd. Að endingu langar mig að segja eitt með tilliti til mansalsins. Ég las fyrirsögn í sænsku blaði sem fjallaði um umræðu í finnsku blaði um umræðu á finnska þinginu þegar málið var lagt þar fram fyrir tveimur árum. Fyrirsögnin var í þá veru að það væru tvær forsendur fyrir mansali. Önnur væri eftirspurn eftir vændi, eftir kynlífi til kaups. Hin væri fátækt í þessum nýfrjálsu ríkjum Evrópu. Það eru því tvær leiðir til að draga úr mansalinu og sú sem er miklu nærtækari er með lögum, að reyna með almennum og sérstökum varnaðaráhrifum að draga úr þessari eftirspurn. Menn geta ekki endalaust talað þannig að það sé ekkert samhengi á milli mansals annars vegar, sem allir fordæma, og hegningarlagaákvæða um vændi hins vegar.

Frú forseti. Ég var spurður að því hvort ástæða væri til að rannsaka þessi mál frekar hér. Ég tel að þessi mál verði rannsökuð frekar og dómsmálaráðuneytið hefur á fáum árum sett tvo starfshópa í að fjalla um vændismálin. Áhugi lögfræðinga og félagsfræðinga á þessu sviði er vaxandi. Ég er sannfærður um að rannsóknir verði stundaðar í þessu efni. Ef það kemur til minna kasta að stuðla að því þá er ég síður en svo andvígur því að rannsakað verði frekar hvernig þessum málum er háttað hér á landi. Ég veit hins vegar að þeim er allt öðruvísi háttað, og þarf engar rannsóknir til að sýna fram á það, en í Svíþjóð, Finnlandi og Eystrasaltsríkjunum. Við höfum ekki við nein sambærileg vandamála að glíma í þessu efni og þær þjóðir, sérstaklega þegar litið er til mansals. Við höfum miklu betri tæki og miklu betri aðferðir heldur en þær til að hindra mansal við landamæravörslu okkar. Í því efni eigum við að leggja áherslu á það sem ég er að boða í frumvarpi um nýskipan lögreglumála, áhættugreiningu, greiningardeildir, og slíka starfsemi á vegum lögreglunnar. Það er úrræði sem við eigum að nýta til að koma í veg fyrir mansal í landinu og herða landamæravörslu. Það er úrræði sem við eigum að sjálfsögðu að nýta og miklu virkari úrræði en þær leiðir sem menn fara í Svíþjóð og hugsanlega í Finnlandi og öðrum löndum.

Frú forseti. Ég fagna þessu svari hæstv. dómsmálaráðherra. Hann lýsir í svarinu vilja sínum til að rannsaka vændi nánar. En ég árétta að við búum að og eigum ákveðna rannsókn á þeim sem selja vændi hér á landi. Það er órannsakað, sem prófessorinn Ragnheiður Bragadóttir bendir á, hverjir eru kaupendur vændis á Íslandi. Ég get ekki annað en fagnað því að sú rannsókn eigi að fara fram. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að þetta séu ekki rök fyrir því að fara ekki þá leið sem við höfum lagt til, að gera kaupin refsiverð. Ég árétta að ég hef ekki orðið þess vör, með löggjöf almennt, að fram fari einhvers konar heildarrannsókn á áhrifum löggjafar, hvorki á sviði refsiréttar né á öðrum sviðum löggjafarinnar, sem eru ein rökin fyrir að fara ekki þessa leið að mati prófessorsins. En ég fagna, frú forseti, svari ráðherrans og þeim áhuga sem hann sýnir að vinna áfram í þessu máli.

Frú forseti. Rannsóknir munu fara fram á þessu sviði af hálfu vísinda- og fræðimanna, bæði félagsfræðinga og lögfræðinga. Ég held að það sé tryggt að þessi mál verði rannsökuð áfram. Ég tel hins vegar að Svíar séu í sömu sporum og lýst er í greinargerð prófessorsins. Þeir vilja gjarnan að þessi heildarúttekt fari fram á áhrifum þessarar löggjafar. Ég hef setið fundi með sænska dómsmálaráðherranum þar sem hann hefur verið spurður um áhrif löggjafarinnar og hann hefur sagt: Við vitum að þetta hefur gerst. Við vitum að það hefur dregið úr götuvændi. Við vitum að við höfum kannski betri stýringu varðandi mansalið en við vitum ekki um heildaráhrifin. Við viljum gjarnan fá þá niðurstöðu líka. Það er það sem prófessorinn vísar til. Ef þessi rannsókn af hálfu Svía lægi fyrir þyrfti ekki að orða þetta svona en hún liggur ekki fyrir. Svíar sjálfir telja að sjálfsögðu nauðsynlegt að gera úttekt á því hvernig þessi einstæða löggjöf hefur tekist. Engin önnur þjóð í heiminum hefur tekið þetta í lög sín.

Frú forseti. Ég ætla í þessu samhengi, vegna orða hæstv. dómsmálaráðherra sem ég fagna enn og afstöðu hans til frekari rannsókna á þessu sviði, að árétta að markmið laganna í Svíþjóð, þegar lögin voru sett um að gera kaup á vændi refsivert, var fyrst og fremst að draga úr ofbeldi gegn konum. Markmiðið var ekki að draga úr götuvændi. Það var ekki markmið í sjálfu sér. Önnur afleiðing af þessum lögum er sú að Svíþjóð þykir ekki jafneftirsóknarvert land fyrir þá sem stunda mansal, fyrir milliliðina, og það þótti áður. Það er ekki jafneftirsóknarvert og önnur Norðurlönd, hvað þá önnur Evrópulönd. Ég átti þess hins vegar kost á dögunum að hlusta á sænska dómsmálaráðherrann þar sem hann lýsti mikilli ánægju með árangurinn af þessari löggjöf. Ég man ekki eftir því í nokkuð ítarlegri ræðu hans að hann legði sérstaka áherslu á að það þyrfti að rannsaka þetta frekar. En það er ýmislegt annað sem við þyrftum líka að rannsaka, m.a. kynferðisbrot gagnvart börnum. Það hefur orðið mikil fjölgun mála, fjölgun tilkynninga til lögreglu. Menn velta því fyrir sér hvort brotunum sé að fjölga eða kærunum. Þegar það kemur til tals þá yppa menn öxlum og enginn veit hvers vegna svo er. Ég legg meira upp úr því að fara í viðamiklar rannsóknir á þeim brotum og ástæðum þess að tilkynningum og kærum fjölgar en að rannsaka mismunandi kynhegðun milli landa. Ég held við getum að hluta til stuðst við erlendar rannsóknir á þeim hópi sem kaupir sér vændi. Ég held að það sé ekki svo mikill munur á kúnnahópnum sem slíkum, kaupandanum, eftir því hvar hann býr á Norðurlöndunum. Ég vil fá að leggja áherslu á það, frú forseti.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að lýsa ánægju minni með þetta frumvarp, bæði hvað varðar efnislegar breytingar sem í frumvarpinu er lagt til að gerðar verði á almennum hegningarlögum sem og frumvarpinu að öðru leyti, þ.e. hve vel það hefur verið undirbúið, hversu ítarlegar athugasemdir fylgja því og hvað greinargerðin hefur í alla staði verið vönduð. Mig langar í upphafi máls míns að rifja upp að á síðasta ári var til umfjöllunar í allsherjarnefnd frumvarp til breytinga á fyrningarreglunni sem hefur komið mjög til umfjöllunar í umræðunni í dag. Við afgreiðslu á því máli, sem komst reyndar ekki á dagskrá þingsins í kjölfarið, var niðurstaða meiri hluta nefndarinnar á sama veg og lagt er til í þessu frumvarpi, þ.e. að fyrningaraldurinn er hækkaður upp í 18 ár í frumvarpinu, sem er hið sama og meiri hluti allsherjarnefndar lagði til fyrir um ári síðan. Í nefndaráliti allsherjarnefndar á þeim tíma beindi nefndin því til dómsmálaráðuneytisins að taka kynferðisbrotakafla hegningarlaganna til endurskoðunar. Það var síðan einungis nokkrum dögum, í mesta lagi vikum síðar, að dómsmálaráðherra hafði falið höfundi þessa frumvarps að semja frumdrög að frumvarpi um breytingar á tilteknum ákvæðum kynferðisbrotakaflans. Eins og fram kemur í athugasemdum við frumvarpið hefur víða verið leitað fanga við samningu þess. Ekki verður annað sagt en að frumvarpið geymi, með athugasemdunum, gríðarlegum fróðleik og yfirgripsmikla samantekt á þeim atriðum sem máli skipta þegar þau atriði sem hér eru til umfjöllunar eru skoðuð. Í þessu efni verður ekki annað sagt en að allsherjarnefnd sem fær þetta frumvarp til umsagnar og meðferðar fái sérstaklega gott veganesti vegna þess hvernig búið hefur verið um allan undirbúning að málinu. Mér þykir líka ástæða að geta þess, til marks um fagleg vinnubrögð í ráðuneytinu, að drög að frumvarpinu skyldu kynnt á heimasíðu ráðuneytisins áður en málið var endanlega lagt fyrir þingið. Að öðru leyti vil ég segja um greinargerðina með frumvarpinu að þar eru þau viðkvæmu atriði sem hér eru til umfjöllunar, kynferðisbrot gegn börnum, vændi, nauðgun og önnur brot sem hér er verið að fjalla um, dregin fram í dagsljósið og allar hliðar málanna skoðaðar gaumgæfilega. Farið er yfir meira eða minna öll sjónarmið sem maður þekkir úr umræðunni á Alþingi. Dregin er saman lagaþróunin á öðrum Norðurlöndum. Kannaðir eru kostir og gallar við að fara hinar ólíku leiðir. Í þeirri umræðu sem farið hefur fram í dag kannast maður við þessi sömu sjónarmið. Þeir sem hallast að annarri leið heldur en lögð er til í frumvarpinu tína beinlínis upp rökin sem er að finna í frumvarpinu, um aðra kosti í stöðunni. Þetta er allt saman vegið og metið í frumvarpinu á mjög málefnalegan hátt og komist að niðurstöðu með afar sannfærandi rökum, að mínu áliti. Ég vil lýsa mig sammála öllum meginatriðunum í þessu frumvarpi þegar komist er að niðurstöðu um hvaða leið eigi að fara þegar tekist er á við vændi sem vandamál í þjóðfélaginu og hvaða úrræði við eigum að nýta okkur í refsilöggjöfinni vegna kynferðisbrota gegn börnum. Á fleiri stöðum en einum er komið inn á þau brot vegna þess að refsihámarkið fyrir kynferðislega áreitni gegn börnum er hækkað. Það leiðir til þess að kynferðisleg áreitni gegn börnum er brot sem fyrnist á lengri tíma en gildir samkvæmt hegningarlögum sem nú eru í gildi. Fyrningarfresturinn mun því ekki bara aukast um þessi fjögur ár, sem leiðir af reglunni um 18 ára viðmiðið. Af því að refsihámarkið er hækkað eykst fyrningarfresturinn í þeim brotum sérstaklega. Frumvarpið eins og menn þekkja sem hafa kynnt sér það er upp á 50 síður. Efnisgreinar frumvarpsins eru þrjár blaðsíður en á 47 síðum er farið ofan í grundvöll þessara mála. Það segi meira en mörg orð um hversu vel hefur verið vandað til verksins. Ég ætla ekki að flytja mjög langt mál en vil þó aðeins koma inn á nokkur atriði sem hafa verið áberandi í umræðunni í dag, m.a. um þá niðurstöðu sem hér er að finna um hvernig við eigum að taka á vændi í refsilöggjöfinni. Menn gagnrýna að ekki skuli farin sænska leiðin og vísa til að komið sé fram frumvarp í Finnlandi um að fara sænsku leiðina. Það eru í sjálfu sér engin ný tíðindi vegna þess að frumvarpið sjálft greinir frá því en eins og þar segir er óvíst um hver afdrif þess frumvarps verða í þjóðþinginu. Ekki hafa Danir farið þá leið eða Norðmenn. En við þá umfjöllun sem bíður okkar í nefndinni og hér á þinginu um vændismálin höfum við, auk þeirrar umfjöllunar sem er að finna í þessu frumvarpi, skýrslu vændisnefndarinnar. Því er úr nógu að moða þegar kemur að því að tína til sjónarmiðin um hvaða leið skuli farin í þessu efni. Hér hefur verið talað um að lítið sé fyrir það gefandi að í frumvarpinu er leitast við að koma í veg fyrir að vændi sé sýnilegt í þjóðfélaginu. En það er líka ákveðið þjóðfélagsmein. Staðan er sú að jafnvel í dagblöðunum sem koma út á hverjum degi er hægt að bjóða líkama sinn til sölu án þess að lögreglan geti aðhafst á nokkurn hátt. Það er ekki sjálfgefið að viðkomandi sé að gera slíkt sér til framfærslu. Það kann að vera að aðstæður viðkomandi einstaklings séu þannig að hans háttsemi varði ekki við lögin eins og þau eru í dag. Af þessari ástæðu er það mikilvægt að í frumvarpinu er lögreglunni fengið sérstakt tæki til að bregðast við þegar vændi er boðið opinberlega í auglýsingum. Ég tel að það sé sérstaklega mikilvægt skref til að vændi verði ekki sýnilegt. Ég tel að það hafi þýðingu í baráttunni gegn vændi. Talað er um að hér sé verið að leggja það til að vændi verði lögleitt. Það stenst ekki að líta málið þeim augum. Um þetta er fjallað í löngu máli í frumvarpinu sjálfu og rökin fyrir þeirri leið sem hér er valin eru tínd til. Þar stendur það sjónarmið upp úr að sá sem býður líkama sinn til sölu þarf fyrst og fremst á félagslegum úrræðum að halda en ekki refsingu. Það eru þyngstu rökin fyrir því að sala vændis er ekki lengur refsiverð samkvæmt frumvarpinu. Jafnframt er tekið mjög ítarlega á því í röksemdafærslu fyrir frumvarpinu hvers vegna það sé ekki líklegt til árangurs að velja þá leið að gera kaupin refsiverð. Þegar vændi er skoðað sem þjóðfélagslegt vandamál hljóta menn að reyna að komast að rótum vandans. Með sænsku leiðinni, svona einangraðri sem tiltekinni lausn, láta menn sig engu varða hvar rót vandans liggur. Það eru hin félagslegu úrræði sem langmestum árangri hafa skilað. Um það vitnar lögreglan og aðrir þeir sem um þessi mál hafa fjallað. Í tengslum við frumvarp um vændi sem áður hefur verið til meðferðar í allsherjarnefnd höfum við fengið fjölmarga aðila til að ræða við okkur á faglegum forsendum um þennan málaflokk. Eins og ég vék að hefur meira bæst í þann gagnabanka sem við getum leitað í til að viða að okkur fróðleik um þessi mál. En það kemur fram hjá öllum þessum aðilum að það eru hin félagslegu úrræði sem mestu máli skipta. Mér þykir því einkennilegt hve mikil áhersla er lögð á hin siðferðislegu skilaboð sem felast í að gera kaupin refsiverð. Það má halda því fram að í því felist einhver siðferðisleg skilaboð. En felast ekki líka í því ákveðin siðferðisleg skilaboð að aflétta refsingunni af þeim sem býður fram líkama sinn til sölu? Mitt svar við því er: Að sjálfsögðu. Með því er undirstrikuð sú neyð sem viðkomandi er í og hversu óréttlátt það er að beita viðkomandi refsingu fyrir það sem hann gerir vegna bágra aðstæðna sinna. Aðeins varðandi fyrningarfrest og kynferðisbrot gegn börnum. Ég tel að í þessu frumvarpi hafi verið færð fyrir því mjög sannfærandi rök. Þau eru á sömu nótum og meiri hluti allsherjarnefndar komst að í sinni umfjöllun í nefndaráliti frá því í fyrra og ég vék aðeins að í mínu máli. Það eru ákveðin prinsipp í refsilöggjöfinni sem hér er verið að reyna að varðveita. Að því leytinu til má segja að þau drög sem frumvarpshöfundur hefur skilað af sér fylgi þeim fyrirmælum að við endurskoðun lagaákvæðanna verði byggt á traustum refsiréttarlegum grunni og horft til íslenskrar lagahefðar. Ég vil ekki að menn geri lítið úr mikilvægi þess að við sýnum ákveðna samkvæmni í því þegar við erum að hreyfa við refsilöggjöfinni. Það skiptir máli að við séum ekki með endalausar sérreglur hvað varðar fyrningu, refsihæfi einstakra brota o.s.frv. Það er mikil áhersla lögð á það í þessu frumvarpi sem að öllu leyti er í þessu samhengi faglegt og sannfærandi. Ég ítreka að ég er ekki síst ánægður með að þegar komist er að niðurstöðu um einstök álitaefni í þessu frumvarpi er það eftir að bæði sjónarmiðin hafa verið reifuð. Þetta er nú allt sem ég vildi segja um þetta mál á þessu stigi. Ég ítreka ánægju mína með það góða veganesti sem allsherjarnefnd fær þegar hún fær þetta mál til umfjöllunar með þessu ítarlega rökstudda frumvarpi.

Frú forseti. Mig langaði að spyrja hv. formann allsherjarnefndar nokkurra spurninga. Hv. þingmaður heldur varla vatni yfir frumvarpinu og segist vera sammála öllum meginrökum þess. Mig langar að spyrja: Koma einhverjar breytingar til greina af hans hálfu á þessu frumvarpi í ljósi þess sem hann sagði hér áðan? Þá er ég bara að hugsa um þá vinnu sem hefst núna í allsherjarnefndinni. Í annan stað langar mig að spyrja hv. þingmann út frá siðferðislegu hliðinni. Finnst honum siðferðislega réttlætanlegt að hægt sé að kaupa líkama manneskju með þeim hætti sem vændiskaup eru? Er það siðferðislega rétt að það sé hægt? Ef vændiskaup og vændissala eru í lagi, af hverju er þá ekki milligangan í lagi? Af hverju eru þá ekki auglýsingarnar í lagi? Ef við höfum löggjöfina þannig úr garði gerða að bæði salan og kaupin séu í lagi. Frumvarpið leggur það til að það sé hvort tveggja í lagi. Af hverju leggst þá hv. þingmaður gegn því að milligangan sé ólögleg eða auglýsingarnar? Ég skynja ákveðinn tvískinnung varðandi þennan verknað. Menn vilja fordæma þennan verknað með því að banna auglýsingar á vændi en mönnum finnst í lagi bæði að kaupa vændi og selja. Hv. þingmaður talaði líka um að þetta sé ekki lögleiðing. Hvernig kemst hann að þeirri niðurstöðu í því ljósi að bæði salan og kaupin eru leyfileg samkvæmt frumvarpinu? Hv. þingmaður benti á að það þyrfti að komast að rótum vandans. Er ekki hluti af rótum vandans einmitt eftirspurnin, þ.e. kaupandinn? Kaupandinn á valið. Hann velur hvort hann kaupir viðkomandi einstakling eða ekki. Væri það ekki langskynsamlegasta leiðin til að komast að rótum vandans, eins og hv. þingmaður vill, að ná kaupandanum og draga úr eftirspurninni? Hvað varðar fyrninguna þá talar hann um að hún varði prinsipp í refsilöggjöfinni. Vill hv. þingmaður t.d. breyta hegningarlögunum í þá átt að þau ófyrnanlegu brot sem nú eru til staðar verði fyrnanleg, svo sem manndráp, landráð, mannrán, ítrekuð rán o.s.frv. 

Virðulegi forseti. Ég lýsti hér ánægju minni með efnisatriði þessa frumvarps þegar komist er að niðurstöðu um hvernig við eigum að taka á því vandamáli sem vændi hefur verið í okkar þjóðfélagi. Í frumvarpinu er sænsku leiðinni hafnað. Það hefur verið sannfæring mín að það sé rétt að gera og mér finnst að í frumvarpinu hafi verið færð sannfærandi rök fyrir því hvers vegna sú leið er valin sem þar er gert. Hvort það samræmist mínum siðferðislegu mælikvörðum að hægt sé að kaupa líkama manna, þá virðist hv. þm. Ágúst Ólafur vera haldinn þeirri blindni að einungis sé hægt að taka á þessu vandamáli með breytingu á refsilöggjöfinni. Þetta snýst ekki um það. Það eru fjölmargar aðrar aðgerðir sem stjórnvöld geta beitt til að taka á þeim vanda sem vændi getur verið. Með þeim aðgerðum eru þau að lýsa siðferðislegri vanþóknun sinni á stöðu þeirra sem notfæra sér bágar aðstæður fólks og á því félagslega vandamáli sem þeir sem bjóða líkama sinn til sölu eru í. Það er kjarni málsins. Ég held að við þurfum að fara að beina umræðunni frá því hvaða siðferðislegu skilaboð Alþingi ætlar að fara að setja hér út með lagabreytingum og einblína frekar á vanda þeirra sem eru komnir í þá aðstöðu sem tengist vændinu. Það er miklu mikilvægara að mínu áliti. Varðandi það hvort það komi til álita að gera breytingar á þessu frumvarpi þá er það að sjálfsögðu þannig. En ég er að lýsa ánægju minni með niðurstöðuna, um ákveðnar stórar spurningar sem velt er upp með því að hreyfa við þessum málaflokki. Að sjálfsögðu er engin ástæða til að útiloka breytingar sem við kunnum að reka okkur á í nefndarstarfinu að nauðsynlegt sé að gera. Hins vegar sé ég ekki fyrir mér neinar meiri háttar stefnubreytingar. Og varðandi fyrninguna er það meginprinsippið að alvarlegustu brotin séu ófyrnanleg og ég tel ekkert ósamræmi í að þeirri reglu sé 

Frú forseti. Hv. þingmaður segir í svari sínu að þetta snúist ekki bara um refsilöggjöfina. Ég tók einmitt fram í ræðu minni að þetta snýst ekki bara um lagabreytingar. Ég lagði til að við þyrftum einnig að huga að félagslegum úrræðum. Það þarf ekkert að gerast hvort á annars kostnað. En það er alveg ljóst að refsilöggjöfin getur haft áhrif. Hún hefur varnaðaráhrif. Hún gefur ákveðin skilaboð og hún getur dregið úr eftirspurninni. Ef við drögum úr eftirspurninni drögum við úr framboðinu. Hv. þingmaður segir að við eigum ekki að einbeita okkur að siðferði heldur að vandanum. Vandinn liggur í að þetta þing treystir sér ekki til að senda þau siðferðislegu skilaboð að það sé rangt að kaupa líkama manneskju með þessum hætti. Þar liggur vandinn. Vandinn liggur líka í því að þetta þing treystir sér ekki til að segja að við eigum að einbeita okkur að svokölluðum rótum vandans sem er auðvitað kaupandinn. Það er engin sala án kaupanda. Varðandi fyrninguna - hv. þingmaður talar um samkvæmni í refsilöggjöfinni og segir síðan að hann telji að alvarlegustu afbrotin eigi að vera ófyrnanleg. Nú er staðan sú að við höfum t.d. afbrot eins og ítrekuð rán og mannrán í þessum flokki. Telur hv. þingmaður að þau afbrot, ítrekuð rán, séu alvarlegri en kynferðisleg afbrot gegn börnum? Ég vona ekki og geri ekki ráð fyrir því. En af hverju eiga þá ekki kynferðisafbrot gegn börnum að vera í þessum flokki? Af hverju látum við gerandann njóta þess aðstöðumunar sem hann hefur í ljósi þess að hann brýtur á barni sem þekkir ekki leiðir til að leita sér aðstoðar með réttum hætti? Það er sérstaða þessara brota. En lítum á þetta meinta prinsipp í refsilöggjöfinni. Prinsippið í refsilöggjöfinni er ekki meira en það að nú þegar eru til ófyrnanleg brot. Nú þegar er tekið tillit til barna í löggjöfinni. Það er nú ekki lengra síðan en á 9. áratug síðustu aldar að þá voru til mörg ófyrnanleg brot sem mörg voru með lága hámarksrefsingu. Þannig að hér er ekkert verið að brjóta neitt prinsipp. Hér er einungis verið að mælast til að þetta þing 

Virðulegi forseti. Mér þykir nú býsna langt seilst að segja að vandinn sem tengist vændi snúist um að Alþingi treysti sér ekki til að senda út siðferðisleg skilaboð um hvernig fólk eigi að hegða sér. Ég veit ekki hvers konar ofurtrú þingmaðurinn hefur á þeim skilaboðum sem þingið sendir frá sér og ætlast til að það hafi síðan áhrif á mannlega hegðun. Þetta er ekki þannig að allt verði leyst með því annaðhvort að leyfa eða refsa fyrir einhver tiltekin brot. Ég ítreka að þegar kemur að vændi eiga að vera í forgrunni praktískar lausnir, forvarnir og félagsleg aðstoð við þá sem á henni þurfa að halda. Auðvitað er þetta ekkert prinsippatriði varðandi fyrningu kynferðisbrota gegn börnum. Þetta snýst ekkert um að við viljum halda í prinsippið. Það er fjöldinn allur af öðrum rökum sem tíndur er til og það er einmitt vegna þess að við áteljum sérstaklega kynferðisbrot gegn börnum sem sérregla er smíðuð um í hegningarlögin, sérregla um fyrninguna sem þessi brot lúta. Það er sérregla sem nota bene er sambærileg sérreglunni sem hinar Norðurlandaþjóðirnar hafa kosið að innleiða hjá sér. Engin þeirra hefur valið að fara leiðina sem hv. þingmaður leggur til, þ.e. að fella fyrninguna alfarið niður. Engin önnur þjóð hefur valið að fara þá leið. Ég tel að í frumvarpinu sé að finna afar sannfærandi rök og ákveðna samfellu sem mér finnst líka skipta máli þó hún sé ekki stóra prinsippið í þessum málaflokki. Það eru ákveðin refsipólitísk sjónarmið og hagkvæmnisrök sem koma hér til skoðunar. En auðvitað væri miklu þægilegra að standa hér upp sem málsvari þeirra sem hafa orðið fyrir þessum brotum og segja að það sé engin áhætta af því að aflétta fyrningunni. En málið er kannski ekki, þegar betur er að gáð, alveg svo einfalt.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Bjarni Benediktsson segir í ræðu sinni að sá sem falbjóði sig þurfi á félagslegum úrræðum að halda. Það er auðvitað hárrétt. Auðvitað þarf að grípa til félagslegra úrræða. Það þarf að efla þau úrræði sem eru til staðar því að þau eru nánast engin í dag. Þau eru allt of lítil og veik. Ég treysti þá á stuðning hv. þingmanns í þeim efnum, að sett verði í forgang að efla þau félagslegu úrræði sem þurfa að vera til staðar. Hv. þingmaður talar um rót vandans. Hann segir: Er ekki rétt að við förum að rót vandans? Ég segi jú, auðvitað er það rétt. Hver er þá rót vandans? Í mínum huga og þeirra Svía sem settu lögin á sínum tíma og starfa eftir löggjöfinni í dag - nota bene, um 80% sænsku þjóðarinnar eru ánægð með sænsku löggjöfina. Það hefur ítrekað komið fram í skoðanakönnunum. Rót vandans í okkar huga, sem styðjum þessa leið, er sú að aldagömul viðhorf til kvenna lýsi sér í því að það skuli látið óátalið að líkamar kvenna skuli boðnir til sölu. Viðhorf karla til kvenna, segi ég. Þetta er það sem kom fram hjá sænsku þingmönnunum sem settu löggjöfina á sínum tíma. Á því viðhorfi er alið, t.d. í tónlistarmyndböndum, ákveðnum tegundum fjölmiðla, sérstaklega ýmsum prentmiðlum og það birtist í eftirspurn eftir klámefni. Hvað er klám annað en mynd af vændi? Við verðum að fara að setja samasemmerki á milli hlutanna og getum ekki verið skinheilög í þessu efni, sem mér finnst vera tilhneigingin í 12. gr. þessa frumvarps þar sem sagt er að ekki megi auglýsa kynlífsþjónustu eða kynmök við annan mann gegn greiðslu, það sæti sektum og fangelsi. Það er í mínum huga yfirlýsing um að það sé í lagi að þetta sé til bara ef það er ekki á síðum blaðanna. Mér finnst tvískinnungur í þessu máli og mér finnst þetta feimni eða hræðsla við að horfast í augu við rætur vandans.

Virðulegi forseti. Ég einfaldlega tel mig hafa hafnað þessum sjónarmiðum áður. Þetta eru sömu sjónarmiðin og hafa verið í umræðunni, þ.e. að gera þurfi breytingar á refsilöggjöfinni til að koma því sjónarmiði að hjá almenningi að eitthvað sé að því siðferðislega að sækjast eftir kaupum á líkama annarrar manneskju. Ég tel að það þurfi einfaldlega ekki breytingu á refsilöggjöfinni til að fólk átti sig á þessu. Ég tel að allur meginþorri almennings sé þessarar skoðunar. Það er bara þannig. Við þurfum ekki að breyta refsilöggjöfinni til að senda út skilaboð um hvernig okkur þykir almennt rétt að fólk hagi sér varðandi einstök mál, það bara er ekki þannig. Hv. þingmaður getur treyst á stuðning minn við að auka félagsleg úrræði, sé sýnt fram á að þau komi að gagni. Ég tel að það eigi fyrst og fremst að nýta þau. Hv. þingmaður er í hópi þeirra sem hefur fyrst og fremst talað fyrir sænsku leiðinni. Ég hef frá upphafi þeirrar umræðu átt afar erfitt með að skilja hvers vegna menn líta á þá leið sem einhverja töfralausn. Menn tala um sænsku leiðina eins og hún sé hin heilaga ritning og hin eina sanna lausn í glímunni við vændi í heiminum. Það eru bara ekki til nein mótrök fyrir sænsku leiðinni. Þeim er bara öllum hafnað þvert á línuna. Þetta er ekki málefnaleg nálgun á því sem við erum að fjalla um. Það er ekkert hægt að horfa fram hjá því að við erum ekki eina þjóðþingið sem hefur velt því fyrir sér að taka upp sænsku leiðina. Það hafa aðrir gert, eins og ég hef bent á, og komist að sömu niðurstöðu og við. En til þess að viðkomandi þingmenn, sem aðhyllast þá leið, eigi einhverja vonarglætu þá er þó í þessu frumvarpi sagt að enn sem komið sé ekki komin nægilega góð reynsla af sænsku leiðinni og henni er því að því leyti 

Frú forseti. Í þessum andsvörum kristallast sá ágreiningur sem áður hefur verið í umræðum um málið hér í þingsal og innan allsherjarnefndar þegar við höfum fjallað um þessi mál. Ég sé ekki að við eigum neitt auðveldari vegferð fyrir höndum í nefndinni en áður. Ég held að við eigum eftir að takast á um þessi grundvallaratriði. Í lokaandsvari mínu við hv. þm. Bjarna Benediktsson vil ég einungis segja þetta: Mansal heyrir til skipulagðri glæpastarfsemi sem veltir orðið álíka miklum upphæðum í veröldinni og vopnasala og eiturlyfjasmygl. Samfélag þjóðanna hefur séð ástæðu til að gera um það alþjóðlegan samning sem kallaður er Palermo-samningurinn til að reyna að takast á við hina skipulögðu glæpastarfsemi í verslun með manneskjur. Það er óásættanlegt í samfélagi þjóðanna að látið skuli viðgangast að konur og börn gangi kaupum og sölum til kynlífsþjónustu, ekki síst á Vesturlöndum, jafnvel í okkar eigin landi. Þess vegna verður að beita öllum þeim aðferðum sem tiltækar eru til að stemma stigu við slíkum glæpum. 
             Því miður hefur ríkisstjórn Íslands ekki séð ástæðu til að lögleiða Palermo-samninginn þótt við séum búin að undirrita hann og það standi til að færa hann í íslensk lög. Mér fyndist sómi að því að innleiða sænsku leiðina, sem hefur reynst virkt tæki í baráttunni gegn mansali þótt ekki væri nema til þess að gefa út yfirlýsingu til stuðnings Svíum í þessum efnum, sem hafa verið brautryðjendur og farið gegn almenningsálitinu, sem hefur verið sterkt. Það hefur verið tregða í gangi við að ráðast gegn kaupendum vændis og verið feimni eða hræðsla við að tala við þá sem búa til eftirspurnina eftir konum og börnum sem seld eru mansali á milli landa. Mér hefði fundist sómi að því að Íslendingar gengju fram fyrir skjöldu og segðu við Svía: Við stöndum með ykkur. Við lögleiðum líka sænsku leiðina af því að við viljum að úr norðurálfu komi þau skilaboð að það sé ekki ásættanlegt að konur og börn gangi 

Virðulegi forseti. Aðeins til viðbótar varðandi sænsku leiðina þá er í sjálfu sér skiljanlegt að Svíar skuli almennt ánægðir með sænsku leiðina. En þar í landi var götuvændi sérstakt vandamál. Það er ekkert skrýtið að kaupendurnir hafi hlaupið í felur þegar búið var að innleiða í refsilöggjöfina sérstakt ákvæði sem bannar beinlínis kaupin og gefur lögreglunni veiðileyfi á þá þegar þeir gefa sig fram. Vandinn við þetta atriði er kannski sá að það eru vísbendingar um að vændið eigi sér enn stað. Þegar við skoðum tölfræðina, um hve mörg mál hafi verið upplýst og afgreidd af lögreglunni og yfirvöldum á grundvelli þeirrar lagabreytingar sem þarna er um að ræða, eru það sorglega fá tilvik miðað við stærðina á vandamálinu sem við er að etja og umfang vændisstarfseminnar. Hér er mansalið gert að umtalsefni. Eins og hv. þingmaður veit höfum við á umliðnum árum innleitt í refsilöggjöfina sérstök ákvæði til þess að sporna við mansali. Það hefur verið gripið til sérstakra aðgerða og eins og hv. þingmaður réttilega benti á tengist mansalið yfirleitt skipulagðri glæpastarfsemi. Skipuleg glæpastarfsemi er einmitt nákvæmlega sama orðið og notað er í öðru frumvarpi sem liggur hér fyrir þinginu þar sem fjallað er um greiningardeildir. Það hefur aldeilis heyrst hljóð frá stjórnarandstöðunni vegna greiningardeildanna sem einmitt er ætlað að rannsaka skipulagða glæpastarfsemi og skila áhættumati út af þeim. En miðað við þau orð sem hér féllu um nauðsyn þess að berjast gegn skipulagðri glæpastarfsemi treysti ég því að hv. þingmaður hafi ekki út á það að setja að ríkislögreglustjóra verði veittar auknar heimildir til að gera það áhættumat sem þarf til að sporna við þeim vanda sem skipuleg glæpastarfsemi er, hvort sem þar er um að ræða fíkniefni, mansal eða aðra starfsemi sem flýtur yfir landamæri og við höfum orðið vör við í auknum mæli hér á landi.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum um álagningu skatta og gjalda vegna alþjóðlegra viðskiptafélaga. Frumvarp þetta er lagt fram í kjölfar dóms EFTA-dómstólsins frá 24. nóvember 2005 varðandi skattalegt umhverfi alþjóðlegra viðskiptafélaga á Íslandi. Samkvæmt frumvarpinu verða sérreglur sem gilda um skattlagningu alþjóðlegra viðskiptafélaga afnumdar. Heimilt verður þó eftir sem áður að veita lágmarksaðstoð að fjárhæð 100 þús. evrur til slíkra félaga á hverju þriggja ára tímabili, enda innan ramma EES-regla um ríkisaðstoð. Jafnframt er í frumvarpinu kveðið á um að þessi takmörk eigi ekki við þegar starfsemi alþjóðlegra viðskiptafélaga er alfarið utan gildissviðs EES-samningsins, eins og það er skilgreint í bókun 3 við EES-samninginn. Ákvæði frumvarpsins ná jafnt til þess tíma sem eftir er hjá starfsemi þeirra félaga sem hafa starfsleyfi og til þeirrar starfsemi sem þegar hefur átt sér stað, þ.e. kveðið er á um að endurgreiða beri til ríkissjóðs ef mismunur á skattgreiðslum alþjóðlegs viðskiptafélags, annars vegar eftir lögum nr. 29/1999 og hins vegar samkvæmt almennum skattalögum, er meiri en sem nemur 100 þús. evrum á hverju þriggja ára tímabili. Með frumvarpinu er því komið til móts við kröfur ESA varðandi þær sérreglur sem gilda um skattlagningu alþjóðlegra viðskiptafélaga. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpi þessu verði vísað til efnahags- og viðskiptanefndar og til 2. umr. að aflokinni þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á tollalögum, nr. 88/2005, og lögum um tekjuskatt, nr. 90/2003, með síðari breytingum. Í frumvarpi þessu eru því einkum lagðar til breytingar á þeim ákvæðum tollalaga sem fjalla um tollumdæmi og stjórn þeirra. Við undirbúning frumvarps þessa var farið vandlega yfir tillögur fyrirliggjandi frumvarps um breytta skipan lögreglustjórnar með tilliti til mögulegra breytinga á skipan tollumdæma. Jafnframt var horft til tölulegra upplýsinga um komur skipa og flugvéla og fjölda tollafgreiddra sendinga í hverju tollumdæmi eins og þau eru afmörkuð í dag til þess að mæla umfang tollamála í hverju umdæmi fyrir sig. Þær sýna glögglega að umfangið er mjög misjafnt milli umdæma og í sumum þeirra er það nánast ekki neitt. Til dæmis afgreiddu þeir tollstjórar sem gert er ráð fyrir að verði tollstjórar í stærri umdæmum næstum 90% af öllum aðflutningsskýrslum sem bárust til landsins á árinu 2004. Að teknu tilliti til þessara tveggja meginþátta er tillagan sú að tollumdæmi á landinu verði 8 talsins í stað 26 umdæma samkvæmt gildandi lögum. Í meginatriðum er lagt til að tollumdæmin fylgi afmörkun lykilembætta hjá lögreglunni, þ.e. þeirra embætta þar sem sérstakar rannsóknardeildir lögreglu verða starfræktar. En þau verða samtals sjö. Þó er gert ráð fyrir að lögreglustjórinn í Vestmannaeyjum gegni áfram hlutverki tollstjóra vegna legu eyjanna þrátt fyrir að ekki sé starfrækt rannsóknardeild við embættið. Jafnframt er lagt til að lögreglustjórinn á Seyðisfirði verði áfram tollstjóri, ekki síst vegna þeirra miklu umsvifa sem þar eru á sviði tollamála, bæði við stóriðjuframkvæmdir eystra og vegna reglubundinna ferjuflutninga til og frá landinu. Þá er gert ráð fyrir að umdæmi tollstjórans á Reykjavík nái yfir umdæmi lögreglustjóranna á Akranesi, Borgarnesi og Stykkishólmi í vestur, og þannig yfir tvö lykilembætti lögreglunnar. Í því sambandi er einkum horft til þess að enginn tollvörður er starfandi á þessu svæði eins og málum er háttað en tollstjórinn í Reykjavík hefur á að skipa öflugu lið tollvarða sem unnt er að samnýta án teljandi hindrana. Eins og áður var bent á kalla miklar breytingar í starfsumhverfi tollstjóra á undanförnum árum óhjákvæmilega á breyttar áherslur við tolleftirlit. Nú er svo komið að þorri aðflutningsskýrslna er látinn tollstjóra í té með rafrænum hætti. Afleiðingin af þessu fyrirkomulagi er að dregið hefur úr beinu eftirliti við tollafgreiðslu vöru og byggist tolleftirlit nú að mestu á skipulagðri tollendurskoðun eftir að innflutt vara hefur verið afhent. Allt tolleftirlit, þar með talin tollendurskoðun, mun á komandi árum í auknum mæli byggjast á skipulegri áhættugreiningu í því augnamiði að finna og takast á við skilgreinda áhættuþætti við inn- og útflutning. Ég tel að með fækkun og stækkun tollumdæma verði skipulag og stjórn tolleftirlitsins á landsvísu og hjá einstökum tollstjórum markvissara. Þá lít ég sérstaklega til mikilvægs eftirlits með innflutningi fíkniefna til landsins. Það er mitt mat að fækkun tollumdæma leiði til þess að auðveldara verði að byggja upp þá sérhæfingu hjá embættunum sem er grundvöllur viss eftirlits með innflutningi fíkniefna og öðrum ólöglegum innflutningi. Fækkun umdæma mun einnig auðvelda samvinnu á milli tollstjóra en nauðsynlegt er að auka sveigjanleika í nýtingu mannafla og tækja á landsvísu og tryggja með því að auknu álagi á einum stað verði mætt með liðsauka frá öðrum. Önnur viðamikil breyting í starfsumhverfi tollstjóra er aukin áhersla alþjóðasamfélagsins á varnir gegn hryðjuverkum og útflutningseftirlit í þeim tilgangi að koma í veg fyrir hryðjuverk. Tollyfirvöldum hefur verið falið veigamikið hlutverk við framkvæmd farmverndar, sem er einn þáttur í siglingavernd er miðar að því að tryggja vernd skipa og hafna. Færri og stærri embætti verða betur í stakk búin til þess að laga sig að nýjum og fjölbreyttum verkefnum. Þá er í frumvarpinu lögð til breyting á lögum nr. 90/2003, um tekjuskatt, í því skyni að tryggja óbreytta skipan varðandi innheimtumenn ríkissjóðs þó svo að til fækkunar komi á tollumdæmum og þar með á tollstjórum, en samkvæmt gildandi lögum eru tollstjórar jafnframt innheimtumenn ríkissjóðs. Minni háttar breytingar á nokkrum ákvæðum tollalaga er einnig að finna í frumvarpinu. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpi þessu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar og til 2. umr. að aflokinni þessari umræðu.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um Náttúruminjasafn Íslands. Með þessu frumvarpi er lagt til að sett verði sérlög um Náttúruminjasafn Íslands sem höfuðsafn, það er rétt að undirstrika það, sem höfuðsafn á sviði náttúrufræði í samræmi við ákvæði safnalaga, nr. 106/2001. Í 5. gr. safnalaga er kveðið á um að höfuðsöfn skulu stofna með lögum þar sem nánar er kveðið á um starfsemi þeirra og í 5. mgr. 5. gr. laganna er Náttúruminjasafn Íslands tilgreint sem höfuðsafn á sviði náttúrufræði. Í bráðabirgðaákvæði safnalaga segir að ákvæði 5. mgr. 5. gr. komi ekki til framkvæmda fyrr en sett hafa verið sérlög um safnið í samræmi við ákvæði laganna. Með frumvarpi þessu er því lagt til að fyrrgreind ákvæði safnalaga verði uppfyllt. Í almennum athugasemdum frumvarpsins er forsaga Náttúruminjasafns Íslands rakin frá árinu 1884 auk þess sem greint er frá húsnæðismálum safnsins og tíðum flutningum þess svo vægt sé til orða tekið. Þá er greint frá tengslum safnsins við Náttúrufræðistofnun Íslands og þeim kaflaskilum sem urðu árið 1990 þegar umhverfisráðuneytið var stofnað og Náttúrufræðistofnun Íslands færð frá menntamálaráðuneytinu til hins nýja ráðuneytis. Jafnframt er því lýst í frumvarpinu að Náttúrugripasafnið hafi tilheyrt umhverfisráðuneytinu frá stofnun þess árið 1990 en á árinu 2001 hafi orðið þáttaskil þegar Alþingi setti safnalög en samkvæmt 2. gr. þeirra fer ráðherra menntamála með yfirstjórn málefna minja- og listasafna og til minjasafna teljast menningarminjasöfn og náttúruminjasöfn. En það má segja að ástæðan fyrir því að það hefur tafist að leggja þetta frumvarp fram sé að mun erfiðara en ráð var gert fyrir reyndist að leysa úr þeim vandamálum sem fylgja aðskilnaðnum sem ég gat um, þ.e. aðskilnaði og verkaskiptingu Náttúruminjasafns og Náttúrufræðistofnunar sem nú starfa samkvæmt lögunum frá 1992. Í frumvarpinu er hlutverk Náttúrugripasafns Íslands skilgreint og gerð grein fyrir skipulagi þess og yfirstjórn. Auk almenns hlutverks safnsins sem höfuðsafns er gert ráð fyrir að safnið hafi jafnframt rannsóknarhlutverk eins og önnur höfuðsöfn samkvæmt safnalögum þó svo að Náttúrufræðistofnun Íslands verði vísindalegur og faglegur bakhjarl safnsins og annist að verulegu leyti rannsóknarskyldu þess, samanber lög nr. 60/1992. Þetta kemur fram í 3. gr. Frumvarpið kveður á um að þessar stofnanir skuli hafa með sér náið samstarf sem skal grundvallast á sérstöku samkomulagi milli þeirra, samanber 3. gr. frumvarpsins. Samkvæmt núgildandi safnalögum hefur Náttúruminjasafn Íslands eitt höfuðsafna ekki rannsóknarskyldu, þ.e. bæði Listasafnið og Þjóðminjasafnið hafa slíka rannsóknarskyldu, en í frumvarpinu er því ætlað þetta hlutverk. Jafnframt er lögð til breyting á safnalögum til samræmis við þetta ákvæði þannig að safnalögunum verði þá breytt líka. Ég hef rakið efni frumvarpsins í megindráttum, frú forseti, og sé í rauninni ekki ástæðu til að fjalla frekar um einstakar greinar þess. Það er að mínu mati brýnt verkefni að við tökum þetta skref því það eru nokkuð mörg skref sem við þurfum að taka áður en við sjáum fullbúið safn á sviði náttúruminja því þetta er að mínu mati það skref, fyrsta skref sem nauðsynlegt er að taka til að forstöðumaðurinn geti farið í það að vinna að stefnumótuninni í samráði við ráðuneyti og fagaðila á þessu sviði og það getur tekið tíma. En sú vinna er afskaplega þýðingarmikil og hún þarfnast ramma og ramminn er lögin og lögin verða því að vera þannig úr garði gerð að það verði hægt að vinna að slíkri stefnumótun til lengri tíma fyrir náttúruminjar. Síðan eru önnur skref, þ.e. að vinna að þessari stefnumótun og huga að uppbyggingu Náttúruminjasafnsins þá m.a. í tengslum við húsnæði og fleira. En það hefur margt breyst í safnamálum á alþjóðavísu varðandi náttúruminjar, ekki síst á síðastliðnum 10–15 árum og það verður hið stóra verkefni hins nýja forstöðumanns í samráði við fagaðila að fara yfir hvernig best verði að hátta og haga stefnumótun á því sviði. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði frumvarpinu vísað til hv. menntamálanefndar.

Hæstv. forseti. Hér er komið fram langþráð frumvarp um Náttúruminjasafn Íslands og almennt séð er það auðvitað mikið ánægjuefni að þetta frumvarp skuli loksins komið fram eftir langa mæðu og ótrúlegar fæðingarhríðir eins og er að nokkru leyti rakið í nokkuð ítarlegri greinargerð með frumvarpinu. Það sem veldur mér mestum áhyggjum þegar ég les þetta frumvarp, sem ég hef svo sem ekki haft tækifæri til að kynna mér neitt ítarlega, er umsögn fjármálaráðuneytisins því mér finnst hún sýna betur en nokkuð annað hversu mikið er óunnið sem varðar þær áætlanir sem þarf að gera varðandi uppbyggingu þessa safns. Ég verð að segja að ég treysti því og vona að í þessari umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins sé ekki fólgin nein forsögn um enn frekari drátt á uppbyggingu Náttúruminjasafnsins en ítarlegar áætlanir um byggingu safnsins og starfsemi þess lágu fyrir fyrir svo mikið sem 15 árum síðan. Það er líka rakið að hluta til í greinargerð frumvarpsins. Ég verð að segja að mér finnst sá undirbúningur sem fór fram í þeirri nefnd sem gerði grein fyrir og skilaði af sér tillögum til ráðuneytisins um Náttúrufræðihús í Reykjavík árið 1990, hefði mátt endurspeglast betur í þessu frumvarpi, a.m.k. í greinargerð eða fylgiskjölum en jafnvel og ekki síður í beinum lagatexta. Ég hef það á tilfinningunni að stefnumörkun um uppbygginguna vanti beinlínis. Ég hefði viljað sjá betur útfærðar hugmyndir í þessu frumvarpi, sérstaklega eftir allan þennan velting málsins í kerfinu í svo langan tíma. Ég held að ég muni rétt að það hafi verið 1985, en það kemur fram í greinargerðinni, sem Alþingi Íslendinga samþykkti mjög ítarlega og vel hugsaða ályktun um að skora á ríkisstjórnina að hraða, m.a. í samráði við áhugamenn og Náttúrufræðistofnun Íslands, undirbúningi að byggingu yfir nútímalega Náttúrufræðistofnun á höfuðborgarsvæðinu. Í ályktuninni var gert ráð fyrir að byggingarundirbúningur og fjárframlög til framkvæmdanna yrðu miðuð við að unnt yrði að opna safnið almenningi á árinu 1989 eða þegar 100 ár yrðu liðin frá stofnun Hins íslenska náttúrufræðifélags og Náttúrugripasafns á þess vegum. En eins og þingheimi er kunnugt var það að frumkvæði Hins íslenska náttúrufræðifélags sem þetta safn yfir höfuð varð til og það hefði sannarlega verið reisn yfir því að opna nýtt safn þegar 100 ár voru liðin frá stofnun þess ágæta félags. Það varð ekki en ég vil halda því fram hér að þessi þingsályktunartillaga og öll sú vinna sem í kjölfarið varð, mikið af henni undir umsjón og leiðsögn hv. fyrrverandi þingmanns Hjörleifs Guttormssonar en hann var 1. flutningsmaður þessarar þingsályktunartillögu og formaður nefndarinnar sem síðan skilaði tillögunni til ráðuneytisins, ég vil meina að þar hafi verið útfærðar hugmyndir um stefnuna og stefnumörkun sem hefði mátt nýta og megi kannski enn nýta í þágu þessa góða máls sem hér er mælt fyrir en í öllu falli er ýmislegt óunnið í málinu. Mér finnst kannski tilefni til að fagna því að hér skuli þó vera þannig á málum tekið að það skuli vera viðurkennt hvernig komið er fyrir safninu og safnamununum eins og þeim er fyrir komið í dag. Þeir liggja margir hverjir undir skemmdum gæti ég trúað í geymslum Náttúrufræðistofnunar Íslands og alveg nauðsynlegt og lífsnauðsynlegt fyrir löngu síðan að ráða bót í þeim efnum. Varðandi 2. gr. og viðbótina um rannsóknirnar inn í 2. gr. þá vil ég segja þetta: Ég hef á tilfinningunni að þar þurfi að skilgreina hluti betur. Mér finnst óljóst hvað við er átt og í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins kemur fram að ekki sé ljóst hvað við er átt eða á hvern hátt þessar rannsóknir geti farið fram eða eigi að fara fram og á hvern hátt þetta kemur við stofnunina sjálfa, Náttúrufræðistofnun Íslands. Það segir í greinargerð að í safnalögum sé ekki samræmi á milli safna og höfuðsafna hvað verkefni og verksvið snertir. Þannig hafi Náttúruminjasafn eitt höfuðsafna ekki rannsóknarskyldu samkvæmt 5. mgr. 5. gr. safnalaga og það sé ekki ljóst, eftir því sem hæstv. ráðherra segir, að höfuðsafn þurfi að uppfylla grundvallarskilyrði safna samkvæmt safnalögum um rannsóknarskyldu. Ég vil brýna það hér strax fyrir þingheimi að við verðum að sjá til þess að þetta leiði ekki til frekari tafa á málinu eða togstreitu og þetta rýri ekki gildi eða rannsóknarskyldu Náttúrufræðistofnunar Íslands. Síðan um aðkomu umhverfisráðuneytisins á þessu máli þá vil ég segja að ég hef verið talsmaður þess að þetta sé unnið í nokkru samráði og það kom fram í svörum hæstv. menntamálaráðherra við fyrirspurn minni fyrr í vetur þegar ég var að inna hana eftir hvað liði þessu frumvarpi að mikið samráð yrði haft við umhverfisráðuneytið. Af þeim fljóta yfirlestri sem ég hef viðhaft á þessari greinargerð þá sé ég ekki eða finn ekki þessu samráði stað og sé ekki alveg á hvaða hátt umhverfisráðuneytið hefur komið að málinu en það mun örugglega skýrast í meðferð menntamálanefndar á frumvarpinu. Ég mundi gjarnan vilja fá skýringu á orðalagi í 3. gr. sem lýtur að því að safnkostur Náttúruminjasafns Íslands ásamt vísindasöfnum Náttúrufræðistofnunar sé undirstaða fræðslu- og sýningarstarfsemi safnsins og rannsókna þess og annarra aðila. Ég hef ekki áttað mig alveg á því hverjir þessir aðrir aðilar eru sem þarna gætu átt greiðan aðgang að safnakosti Náttúruminjasafns Íslands til rannsókna. Kannski er þetta almennt hugsað sem rannsóknarsafn fyrir háskólanema og þá er það auðvitað vel. Ég tel mjög mikilvægt að safnið sé í beinum tengslum við Háskóla Íslands og get þess vegna verið talsmaður þess að Náttúruminjasafn fái veglegan sess og gott og viðeigandi húsnæði, helst sem næst Háskóla Íslands til að vera í sem nánustum tengslum við háskólaumhverfið og það fólk sem þar starfar. Eftir að hið glæsilega náttúruhús reis í Vatnsmýrinni þá finnst mér einboðið að sá reitur sem fyrir nokkuð mörgum árum var tekinn frá fyrir Náttúruminjasafn við hliðina á náttúruhúsinu verði skoðaður sem heimalóð fyrir þetta safn. Ég fagna þeirri hugmynd sem fram kemur í máli hæstv. ráðherra og í frumvarpinu að Náttúrufræðistofnun Íslands og safnið verði nátengd og vonandi þá undir sama þaki líka. Ég vil gera athugasemdir við 5. gr. varðandi það að ekki skuli vera gerð krafa um að forstöðumaður safnsins hafi háskólamenntun. Samkvæmt orðanna hljóðan er gert ráð fyrir því að það sé nóg að hann hafi staðgóða þekkingu á starfsemi safnsins. Ég tel alveg nauðsynlegt að það séu gerðar jafnríkar kröfur varðandi menntun til forstöðumanns og til forstjóra Náttúrugripasafns Íslands en samkvæmt 3. gr. laga um Náttúrufræðistofnun Íslands er gert ráð fyrir að forstjóri þeirrar stofnunar hafi háskólamenntun og þekkingu á verksviði stofnunarinnar. Ég hefði talið eðlilegt að eitthvað svipað væri upp á teningnum hvað varðar forstöðumann safnsins. Varðandi hlutverk eða skyldur þessa safns hef ég örlítið hugleitt hvort þetta sé nægilega vel skilgreint í frumvarpinu, hvort ekki megi kveða sterkara að orði og ég vitna í því sambandi til þjóðminjalaga og laga um Listasafn Íslands þar sem miklu nánar er farið út í það í beinum lagatexta á hvern hátt safnið eigi að starfa. Ég nefni 2. gr. í lögum nr. 58/1988, um Listasafn Íslands, sem segir mjög ítarlega frá því á hvern hátt Listasafn Íslands skuli sinna hlutverki sínu. Ég sakna sambærilegrar greinar í þessu frumvarpi varðandi Náttúrufræðistofnun. Með þessu frumvarpi er lagt til að starfsemi Náttúruminjasafns verði skipað með sambærilegum hætti og starfsemi annarra höfuðsafna og í því felist m.a. að Náttúruminjasafn Íslands verði að sjálfstæðri stofnun í stað þess að vera deild hjá Náttúrufræðistofnun Íslands. Að því hefur auðvitað verið stefnt og við sem höfum unnið að málefnum safnalaganna vitum að þetta var niðurstaða sem hefur verið unnið að og það er vel. En í frumvarpinu er gert ráð fyrir þessu nána samstarfi Náttúruminjasafns Íslands og Náttúrufræðistofnunar Íslands og því segir í greinargerðinni að æskilegt sé á þeirri forsendu að kanna möguleika á því að stofnanirnar sameinist um húsnæði og aðstöðu fyrir þessa starfsemi. Ég vil ítreka að þetta sé inni í greinargerðinni og við þetta var einmitt miðað í tillögum þeirrar nefndar sem ég fjallaði um áðan og skilaði af sér tillögum 1990 og í þeim tillögum var gerð ítarleg áætlun um á hvern hátt þessi tengsl gætu verið. Frú forseti. Að lokum tel ég að það þurfi að skoða mjög gaumgæfilega þessa umsögn frá fjármálaráðuneytinu því mér finnst hún sýna að ýmsu sé ábótavant hvað varðar undirbúning. Það er ekki nægilegt að við samþykkjum frá Alþingi Íslendinga lög um Náttúruminjasafn Íslands ef við sjáum ekki fyrir okkur með hvaða hætti sú stofnun á að lifa eða hvers konar stofnun þetta eigi að verða. Þegar engin stefnumörkun um uppbygginguna er til staðar þá sé ég ekki annað en hér gætum við lent í verulegum vandræðum þegar á að fara að fjármagna safnið á fyrstu árunum sem það kemur til með að starfa og ég á auðvitað þá ósk heitasta að þessi stofnun komi til með að fá ríkulega fjármuni frá hinu opinbera til að ná að skjóta rótum og blómstra því það á hún sannarlega skilið eins og búið hefur verið að safngripunum og þessum þætti hingað til. Það er kominn tími til að við tökum myndarlega á. Til þess að það verði gert tel ég að það þurfi að gera áætlun um uppbygginguna og ég er sannarlega þess fýsandi að menntamálanefnd geti lagt sitt lóð á vogarskálarnar í þeim efnum og gert þetta mál á endanum þannig úr garði að virkilegur sómi verði að og að ríkisstjórnin átti sig líka á því að það þurfi að fylgja þessu máli vilyrði og vilji til að fjármagn verði sett í stofnunina svo hún nái að skjóta rótum og blómstra.

Frú forseti. Ég þakka góðar ábendingar frá hv. þingmanni og beini því sérstaklega til nefndarinnar að taka þær ábendingar vel til skoðunar. Ég vil þó árétta nokkur atriði. Í fyrsta lagi vegna þess inngangs sem er settur fram í athugasemdum með frumvarpinu. Ég taldi nauðsynlegt að menn sæju heildarmyndina, hvað er búið að gera og menn áttuðu sig á líka hvaða gögn liggja til grundvallar. Ég veit að þeir nefndarmenn sem komu að undirbúningi þessa frumvarps á sínum tíma og skiluðu þessu til mín veltu því lengi fyrir sér hvort draga ætti inn í sjálfan lagatextann þessa skýrslu sem hv. þingmaður m.a. bendir á frá 1990. Menn eru sammála um að nauðsynlegt er að koma í gegn lögum sem eru rammalöggjöf, sem eru ekki niðurnjörvandi heldur rammi sem kemur til með að styðja við þá mikilvægu vinnu sem er næsta skref sem er stefnumótunarvinna forstöðumannsins. Hann þarf til þess ákveðið umhverfi sem snertir bæði hans umhverfi sem og annarra starfsmanna. Við höfum fengið þær upplýsingar að slík stefnumótunarvinna kemur til með að taka nokkuð langan tíma af því að hún er það umfangsmikil og hún er það þýðingarmikil. Lögin verða þess vegna að komast í gegn þannig að sú stefnumótunarvinna hafi stuðning í því frumvarpi sem er hér til umræðu. Það kann vel að vera að menn meti það í þeirri stefnumótunarvinnu að draga inn það sem kemur fram í skýrslunni frá 1990. Menn hafa m.a. velt því fyrir sér hvort allt sem þar kemur fram, m.a. samvinna við HÍ og hvernig á að byggja upp það safn, hvort það sé í takt við nútímasafnastefnu eins og hún hefur þróast á umliðnum árum. Þess vegna tel ég mikilvægt að við mótum þessa umgjörð sem verði stuðningur fyrir forstöðumennina og þá starfsmenn sem verða hjá Náttúruminjasafninu þannig að við getum öll sammælst um að fara í þá vinnu, ráðuneyti, forstöðumenn og stofnunin ásamt öllum þeim fagaðilum sem hlut eiga að máli til að móta uppbyggilega safnastefnu á sviði náttúruminja.

Frú forseti. Ég fagna því að hæstv. menntamálaráðherra viðurkennir að auðvitað þurfi stefnumörkunin að fá rými og svigrúm og það þurfi að fara í þá vinnu. Ég fagna því líka að hún skuli benda á niðurstöður nefndarinnar frá 1990, að þær geti verið grunnur þó svo hún hafi kannski einhverjar efasemdir um að þær séu nægilega nútímalegar. Varðandi síðan það sem hún segir um að hennar hugleiðingar ganga út á að það hefði getað orðið niðurnjörvandi og heftandi fyrir væntanlegan forstöðumann þessa safns að fá eitthvað slíkt um stefnumörkunina setta inn í lagatextann, þá vil ég meina að óþarfi sé að óttast slíkt. Við höfum t.d. í vetur verið að vinna í menntamálanefndinni að máli sem varðar stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum og þar gagnrýndi ég einmitt í fyrstu umræðu að mér sýndist skorta ákveðið innra skipulag stofnunarinnar sem ég teldi eðlilegt að væri mælt fyrir um í lagatexta. Í vinnu nefndarinnar síðan í því máli sem var mjög djúp og fín enduðum við með það í sjálfu sér að fyrirskrifa ákveðna stöpla í hið innra starf. Ég sæi fyrir mér að eitthvað svipað gæti gerst í vinnu nefndarinnar með þetta mál, þ.e. sú vinna sem nú liggur fyrir og hefur verið skrifuð út í skýrslum til menntamálaráðuneytisins verði skoðuð gaumgæfilega og kannað hvort ekki væri ráðlegt að setja einhverja þætti, einhverja stöpla úr þeirri stefnumótunarvinnu í þetta frumvarp til að ljóst sé á hvern hátt löggjafinn sér fyrir sér að þessi stofnun geti best fúnkerað.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmönnum sem eru í menntamálanefnd fyrir góða vinnu í tengslum við Árnastofnun og það frumvarp sem er komið núna út með nefndaráliti. Það hefur afskaplega góð vinna verið unnin í menntamálanefnd og það ber að þakka. Ég vil þó geta þess að varðandi þetta frumvarp erum við að reyna að meginstefnu til að byggja það upp eins og lagarammann í kringum Listasafn Íslands og Þjóðminjasafnið af því að í safnalögum eru þrjú höfuðsöfn talin. Þar er ekki Árnastofnun af því að hún er annars eðlis. Þar er Þjóðminjasafnið, Náttúruminjasafnið og síðan Listasafnið þannig að við erum að reyna að haga umgjörð þessara höfuðsafna með svipuðum hætti. Þess vegna drögum við m.a. fram og hv. þingmaður kom inn á það áðan varðandi rannsóknarskylduna að Náttúruminjasafnið hafi ákveðna rannsóknarskyldu. Öll meginsöfn á alþjóðavísu hafa rannsóknarskyldu. Við gerum það reyndar með aðeins öðrum hætti og undirstrikum mikilvægi þessara tengsla við Náttúrufræðistofnun Íslands sem við teljum afar mikilvæga. Ég undirstrika það sem ég sagði í svari mínu fyrr í vetur til hv. þingmanns að ég tel mikilvægt að góð samvinna verði þarna á milli sem og á milli menntamálaráðuneytis og umhverfisráðuneytis varðandi skipulagningu alla í þessu máli. Engu að síður er það þannig að eitt er að sinna rannsóknarskyldu á sviði safna og annað á sviði fræða. Við vitum það og það er eitt og annað sem hefur komið upp sem við teljum rétt að Náttúruminjasafnið hafi þá svigrúm til þess að mæta óvæntri þörf varðandi rannsókn á t.d. uppsetningu stoðsýninga. Þess vegna er þetta ákvæði sett svona fram að það er möguleiki fyrir safnið og forstöðumenn þess að leita þá til annarra ef svo ber undir og ef svo háttar til. Menn hafa verið að nefna Veðurstofuna, Háskóla Íslands og fleira og fleira. Reyndar líka þá aðila sem við sjáum heyra undir þá grein sem hv. þingmaður kom inn á, þ.e. 2. mgr. 3. gr. hverjir þeir væru þessir aðrir aðilar. Ég sé fyrir mér eins og kemur fram í greinargerðinni að það séu aðilar eins og Háskóli Íslands og Veðurstofan.

Ég sé ekki annað, frú forseti, en við hæstv. ráðherra séum sammála um að hér þurfi að rísa sterk stofnun sem hafi alla burði til þess að vera öflug vísindastofnun og um leið nútímalegt safn. Ég minni á alla þá stefnumótunarvinnu sem átti sér stað þegar Þjóðminjasafn Íslands var opnað á nýjan leik. Við sjáum það náttúrlega í hendi okkar þegar við heimsækjum hið glæsilega safn Þjóðminjasafnið hvernig sú stefnumótunarvinna hefur skilað sér. Ég sé ekki annað en hér þurfi að fara fram eins og ég segi svipuð stefnumótunarvinna. Hvar nákvæmlega í ferlinu hún á sér stað getum við svo kannski komist að samkomulagi um en í öllu falli held ég að nefndin verði í sinni vinnu að skoða gaumgæfilega á hvern hátt hún geti komið að þeirri stefnumótunarvinnu. Mér finnst ekki óeðlilegt að löggjafinn sé með í því og leggi sín lóð á vogarskálarnar og tryggi að sjónarmið þingheims alls nái sem lengst í þessu máli. Það tel ég farsælt fyrir málið sjálft og hina væntanlegu stofnun.

Herra forseti. Ég er svo heppinn að hér hefur þegar farið fram rækileg umræða um þetta mál og ég þarf þess vegna ekki að vera langorður. Í henni hefur reyndar komið fram að hér er reyndar bara um hálft frumvarp að ræða eða réttara sagt þingmál sem einungis er skref í áttina að því að til verði raunverulegt náttúruminjasafn. Sú spurning vaknar miðað við hvað það er rýrt kjöt á beinum þeim sem mynda þessa frumvarpsgrein hvort hugsanlega hefði verið nær að flytja þingsályktunartillögu um að hefja það starf sem vinna þarf að til að koma upp þessu safni. Það eru þrjú atriði sem ég ætla að minnast á og tek þá áhættu að það hafi áður verið gert. Það hefur verið gert í flestum atriðum. Í fyrsta lagi getur það orðið nokkur grautur að safnið á að tengjast Náttúrufræðistofnun mjög náið. Um það er tilskilið að gerður verði samningur samkvæmt 3. gr. en umbúnaður þessara tengsla er ekki annar og yfirmaður Náttúrufræðistofnunar og Náttúruminjasafns er ekki sá sami. Það er erfitt að leysa það mál því umhverfisráðherra er hinn eðlilegi yfirstjórnandi Náttúrufræðistofnunar og vegna þess að um safn er að ræða verður að fallast á að menntamálaráðherra sé yfirstjórnandi þess. Þótt um sama fræðasvið, sömu rannsóknir og sömu náttúrugripi sé að ræða á báðum stöðum eru rannsóknir á náttúrunni eitt og safnastarfsemi annað og hvort krefst sinnar tækni og síns sviðs. Nefndin þarf ósköp einfaldlega að athuga mjög vandlega hvernig þessu er háttað og hvernig samningurinn getur litið út, hvernig sú samnýting fer fram um muni og annað sem tilskilin er í frumvarpinu og í athugasemdum við það. Nefndin þarf að sjá út hvernig minnst hætta verður á vandræðum og á því að úr þessu verði einhver grautur þar sem erfitt verði að leysa úr og geti brunnið við, t.d. á milli umhverfisráðherra og menntamálaráðherra sem ekki eru miklir vinir. Þetta er ekki alveg ljóst í frumvarpinu. Náttúrufræðistofnun á t.d. að sinna rannsóknarskyldu Náttúruminjasafnsins en það segir þó ekki hreinlega heldur er það aðeins að verulegu leyti. Maður spyr strax: bíddu við, að hvaða leyti og að hvaða leyti ekki? Ég hef ekki fundið skýringar á því. Það er einmitt orðalag af þessu tagi sem getur valdið vandræðum að lokum. Síðan verð ég að segja vegna umræðu hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur og hæstv. menntamálaráðherra um aðra aðila að ég er engu nær. Ég skil ekki hvað aðrir aðilar eru að gera inni í 2. mgr. 3. gr. sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „Safnkostur Náttúruminjasafns Íslands …“ þarna á væntanlega að vera sögnin „er“ „… ásamt vísindasöfnum Náttúrufræðistofnunar er undirstaða fræðslu- og sýningarstarfsemi safnsins og rannsókna þess …“ þetta skil ég, safnkosturinn og vísindasöfnin eru undirstaða fræðslu- og sýningarstarfsemi safnsins og rannsókna þess „… og annarra aðila.“ Bíðum nú við! Er þá verið að tala um fræðslu- og sýningarstarfsemi annarra aðila og rannsóknir annarra aðila? Þetta er algerlega óskiljanlegt og ég bið hæstv. menntamálaráðherra að skýra þetta fyrir mér aftur til þess að hægt sé að vinna með þetta í nefndinni þegar þar að kemur. Í öðru lagi er frumvarpið aðeins heit og síðan eru eftir efndirnar. Um húsnæðið vitum við ekkert meira að sinni en árið 1884 og höfum ekkert um það fram fært hér stjórnmálamenn annað en frómar óskir. Um starfslið þess stendur þó að ráðinn skuli einn maður og það er gott en þegar maður fer að líta á fé það sem veitt er til starfseminnar er það óljóst hvaða fé það er. Fjármálaráðuneytismenn segja í lok þessara frumvarpsskjala að á þessu ári verði þetta fé að koma af óskiptu fé menntamálaráðuneytisins. Það væri kannski ráð að vita núna hversu mikið það óskipta fé er og hvað hæstv. menntamálaráðherra ætlar sér að taka mikinn hlut af því til þess að undirbúa þessa stofnun á árinu - hann ætlar a.m.k. að ráða safnstjóra - og síðan hvað verður gert, hvað er fyrirhugað á næsta ári, því það verður að ganga frá því innan skamms í fjárlagavinnunni. Þá er kannski rétt að spyrja að því líka hvernig sú úttekt á geymsluþörf safna gengur sem hæstv. menntamálaráðherra lýsti yfir að hann hefði ákveðið að láta fara í í umræðum á þinginu 1. febrúar sl., því ein af helstu vandræðum þeirra gripa sem nú tilheyra Náttúruminjasafninu er að það er geymt víðs vegar og á afar ófullkomnum stöðum. Þessi geymsluvandi leysist ekki við það að komið sé upp safnsölum heldur þarf safn af þessu tagi nokkuð sérstakar geymslur vegna þess að safnið er ekki eingöngu heild gripa heldur sýni úr náttúrunni sem menn þurfa að komast að við rannsóknir og við alls kyns skoðun. Þess vegna þarf að búa um geymslurnar með sérstökum hætti og öðrum en þegar um er að ræða söfn af öðru tagi. Þriðja atriðið sem ég vil nefna er 5. gr. þar sem kveðið er á um hæfnisskilyrði safnstjórans. Ég er ekki mikill kröfugerðarmaður um nákvæm menntunarskilyrði þeirra sem ráðast í störf af þessu tagi en mér þykir þetta ekki mjög metnaðarfullt ákvæði að safnstjórinn skuli hafa háskólamenntun eða staðgóða þekkingu á starfsemi safnsins. Þetta þurfum við að fara yfir í nefndinni.  Að lokum þetta. Það er ánægjulegt að sjá þetta þingmál í umræðunni eftir allan þennan tíma, sem vel og skemmtilega er rakinn í inngangi athugasemda. Björn Bjarnason, sýslumaður í Dölum, Benedikt Gröndal, Helgi Pétursson, Bjarni Sæmundsson og hvert stórmennið af öðru hefur komið nálægt þessu máli og hefur átt þátt í þessari sögu. Því miður er frumvarpið nokkuð seint á ferðinni. Ég minntist áðan á umræðurnar 1. febrúar og þá sagði hæstv. menntamálaráðherra mjög viturlega þegar hann var spurður hvort ekki þyrfti að hafa mikið samráð við menn á vettvangi um þetta að það væri til athugunar að ræða við náttúrufræðinga og náttúruvísindafólk áður en frumvarpið kæmi fram. En, með leyfi forseta, tel ég líka vel koma til greina að tefja ekki um of fyrir málinu þannig að þingið og sú nefnd sem m.a. hv. þingmaður situr í, þ.e. Kolbrún Halldórsdóttir sem kom við sögu áðan, hv. menntamálanefnd hafi tækifæri til að fara gaumgæfilega yfir þetta mikilvæga mál. Þá er bara að ljúka þessari ræðu með því að fagna þeirri umræðu og að mér skilst ákvörðun sem tekin hefur verið á þinginu um að við komum saman eftir kosningar og höfum þá tíma í júnímánuði til að fara gaumgæfilega yfir þetta mál. Ég hlakka til að gera það. Þá er hægt að nota daginn til að skoða málefni Náttúruminjasafnsins og fara í vettvangsferðir um þá náttúru sem safnið á að endurspegla og síðan um kvöldið horfir maður á heimsmeistarakeppnina í knattspyrnu. Ég get varla ímyndað mér betri ævi en að mega fást við þessi störf.

Frú forseti. Við höfum áður horft á ýmsar keppnir saman ég og hv. þm. Mörður Árnason og ég minnist þess að við horfðum á nokkra góða handboltaleiki að kvöldi til í þinghúsinu þegar var stund milli stríða. Mig minnir að við Íslendingar höfum unnið í öll skiptin sem við horfðum á þessa leiki en það virtist vera eitthvert happ þegar við horfðum á sjónvarpið. Því miður eigum við ekki fótboltalið í þetta sinn á heimsmeistaramótinu í knattspyrnu en hvað veit maður þegar fram líða stundir. Aukning knattspyrnunnar er mikil og góð. Ég vil sérstaklega þakka hv. þingmanni fyrir málefnalegar athugasemdir og góðar. Ég fór yfir það áðan að ég veit að hv. þingmaður hefur líka sinnt starfi sínu afar vel í menntamálanefnd í gegnum umfjöllunina á Árnastofnun sem nú liggur fyrir og menntamálanefnd kom með ágætis breytingar í þá veru að styrkja alla þá lagaumgerð. Ég efast ekki um að einmitt þær athugasemdir sem hv. þingmaður kom inn á m.a. út af því sem kemur fram í 3. gr. varðandi tengsl Náttúrufræðistofnunar og Náttúruminjasafnsins eru akkúrat það atriði sem m.a. leiddi til þess að frumvarpið hefur dregist þetta mikið, þ.e. að skera þarna á milli. Eftir að það gerðist á sínum tíma árið 1992 að Náttúruminjasafninu og Náttúrufræðistofnuninni var skipt upp hefur það reynst afar vandasamt að leysa úr því vandamáli sem fylgdi þeim aðskilnaði. Það er kannski fyrst og fremst það sem hefur leitt til þessa dráttar. Ég tel rétt og ítreka það sem ég sagði að þingið fari vel yfir þessi atriði og fái náttúrufræðinga og fleiri til að fara yfir þær ábendingar sem hv. þingmaður og fleiri eflaust kunna að hafa í þessu merkilega máli sem ég veit að við getum orðið samhent og samhuga um.

Forseti. Það fer um mig við þetta hrós frá menntamálaráðherra og mig grunar að hér búi einhver fiskur undir steini, það getur ekki annað verið. En um málið sjálft skulum við hafa góða samvinnu og ég heiti því af minni hálfu og okkar samfylkingarmanna a.m.k. og stjórnarandstæðinga væntanlega allra, að við leggjumst yfir málið og skoðum sérstaklega þetta sem mér finnst standa út af í frumvarpinu að ekki er gerð skýr grein fyrir því hvernig þessi tengsl eiga að vera fyrir utan að menn óska sér þess að þau séu sem best. Síðan vil ég ítreka það að gjarnan hefði ég viljað eiga betri samvinnu við menntamálaráðherra en raun ber vitni í miklu fleiri málum en þeim sem við ræðum hér en þess hefur ekki orðið kostur af ýmsum ástæðum, m.a. ýmsum ástæðum sem hæstv. menntamálaráðherra kannski getur sjálfur gert sér grein fyrir og veit um betur en ég.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni Merði Árnasyni það traust sem hann bersýnilega hefur á hv. 1. þm. Reykv. n. varðandi framtíð þessa safns sem hér er undir. Gott boð. Það er rétt að afþakka það strax ef svo skyldi nú fara að hv. þingmaður yrði einhvern tíma hæstvirtur. Það gladdi mig líka að hv. þingmaður hét hæstv. menntamálaráðherra dyggum stuðningi menntamálanefndar við að fara yfir þetta mál. Það er nefnilega svo, frú forseti, að þegar ég fer yfir þetta frumvarp finnst mér sem það þurfi mjög á sterkum leiðbeiningum og vegvísum að halda. Mér finnst þetta frumvarp nefnilega bera vott um metnaðarleysi. Ég hef um langt skeið, reyndar frá því að ég fyrst tók þátt í stjórnmálum á Alþingi Íslendinga, fylgst með þessu máli og verið umhugað um að yfir Náttúruminjasafnið, eins og það heitir nú eða mun heita, verði byggt. Það verði komið húsi yfir þetta merka safn sem er það safn á Íslandi sem á sér hvað litríkasta og merkasta sögu á sínum fyrstu dögum. Því miður hefur alltaf skort stuðning við það mál og því miður verð ég að hryggja hæstv. menntamálaráðherra með því að metnaðarleysið hefur fyrst og fremst verið í hennar flokki. Það var hennar flokkur sem brá fæti fyrir þetta mál þegar það var komið á þokkalegan rekspöl, komið inn í fjárlög 1991 og 1992. Og allar götur síðan hefur Sjálfstæðisflokkurinn einhverra hluta vegna fremur rekið hornin eða eftir atvikum hnýflana í allar hugmyndir um að ná utan um það verkefni að reisa nægt húsnæði yfir þessa merku starfsemi. Það er þannig að Sjálfstæðisflokkurinn hefur lagt til menntamálaráðherra á þessum tíma sem ég gat um áðan og því miður hefur enginn verið á þessum málum þar. Mér finnst að þetta metnaðarleysi sem ég er að gera að umræðuefni speglist í tilurð þessa frumvarps. Það er ágætt fyrir hæstv. menntamálaráðherra að koma hingað og segja að málið hafi verið svo flókið. Það sé svo ofboðslega flókið að skilja á milli Náttúruminjasafns annars vegar og Náttúrufræðistofnunar hins vegar. Það var ekki talið mjög flókið þegar menn réðust í þetta sem mig minnir að hafi verið í ársbyrjun 2002. Þá var því lýst í þessum sölum að það ætti að taka þrjá mánuði, það ætti að skila því máli strax í apríl á því ári. Það hefur tekið fjögur ár. Helminginn af þessum tíma hefur hæstv. núverandi menntamálaráðherra setið í embætti og vafalaust síst við hana að sakast í því efni. En það hefur tekið Sjálfstæðisflokkinn fjögur ár að koma með þetta frumvarp. Það finnst mér vera alveg í stíl við annað metnaðarleysi í þessu tiltekna máli. Sömuleiðis verð ég líka að segja að þegar ég fer yfir umsögn fjármálaráðuneytisins rekur mig í rogastans. Fjármálaráðuneytið segir hreinlega að það hafi engar forsendur til að meta kostnað við að reka þetta safn. Það hafi heldur engar forsendur til að meta kostnað við það að koma upp húsnæði yfir starfsemina. Því skyldi það ekki hafa neinar forsendur til þess? Vegna þess væntanlega að það eru engar áætlanir um það innan menntamálaráðuneytisins. Í því ráðuneyti hefur ekki neinn haft neinn áhuga á þessu máli og mér sýnist sem hæstv. núverandi ráðherra hafi ekkert meiri metnað en þeir sem á undan honum hafa komið. Hæstv. ráðherra leggur fram þetta frumvarp algerlega undirbúningslaust. Það er bersýnilegt að fjármálaráðuneytið hefur ekki haft nokkurt tilefni til að gera einhverjar þokkalegar kostnaðaráætlanir fyrir þessu. Það kemur í ljós að samkvæmt frumvarpinu, ef að lögum verður, á safnið að taka til starfa væntanlega í næsta mánuði. Þá er ekki liðið hálft ár. Það er auðvelt að gera sér grein fyrir því út frá þeim tölum sem nefndar eru í umsögn ráðuneytisins að kostnaðurinn við málið bara á þessu ári gæti hlaupið á einhverjum tugum milljóna, 20–30 milljónum. Hvar á féð að finnast til þess í aðþrengdu menntamálaráðuneyti? Það á að takast af einhverjum óskýrðum safnliðum. Eru þeir peningar til? Ég spyr hæstv. menntamálaráðherra. Hefur hún það fyrir að þetta fjármagn til að reka safnið á þessu ári ef að lögum verður sé fyrir hendi? Það er sjálfsagt að alþingismenn spyrji hæstv. ráðherra. Menn hafa séð að það hefur verið erfitt fyrir ráðherra að finna fé í sjóðum til að standa straum af annarri lögbundinni starfsemi. Hvað þá þessari. Fyrirhyggjan er þannig að ekki er gert ráð fyrir því í fjárlagafrumvarpinu sem nú er að sjálfsögðu orðið að lögum fyrir yfirstandandi ár að þetta verði. Ég hef ekki neina sérfræðiþekkingu á náttúruminjasöfnum en ég hef skoðað þau ófá. Að minnsta kosti miðað við almenna borgara og alþingismenn þá gjörþekki ég það safn sem hér er undir. Það má segja að vottur af metnaði birtist í því að þetta safn eigi að sinna alhliða náttúrusögu. Það á ekki bara að vera safn sem sýnir einstaka og merka gripi eða eintök af tegundum heldur á að geta varpað ljósi á auðlindir landsins og ýmsa sögulega þætti. En það hvílir á því sú skylda að safna og skrá og það á að afla upplýsinga um náttúrusögu landsins. Þetta er vottur af framsýni. En sá vottur gufar upp fyrir mínum augum þegar ég les með hvaða hætti á að stýra þessu safni. Það hafa að vísu aðrir ágætir alþingismenn bent á á undan mér. En Drottinn minn, hvaða safn skyldi frekar vera til á Íslandi sem þarfnast menntunar í þeim fræðum sem tengjast því ef ekki er þetta. Ég tek undir með hv. þm. Merði Árnasyni að það á ekki að vera algild regla að heimta að menn sem ráðnir eru til mikilvægra starfa hjá ríkinu hafi alltaf margar háskólagráður á bakinu. Þetta er hins vegar mjög sértækt safn. Hér er um að ræða safn sem á að skrá, safna upplýsingum og safna minjum sem endurspegla náttúrusögu Íslands og náttúrufar. Skyldi maður ekki ætla að sá sem stýrði því starfi þyrfti að hafa nokkuð góða þekkingu á því og að sjálfsögðu sérfræðimenntun? Þess vegna langar mig til að spyrja hæstv. menntamálaráðherra hvað veldur því að þær menntakröfur sem gerðar eru til þessa forstöðumanns eru í reynd engar. Það er æskilegt að hann hafi háskólamenntun en hann á að hafa staðgóða þekkingu á safninu. Í fljótu bragði gæti maður haldið að þarna væri hæstv. menntamálaráðherra búinn að handvelja einhvern gæðing innan safnsins núna til að veita því forstöðu. Það er ekki endilega besta leiðin til að finna því farsæla stjórn inn í framtíðina. Ég held ekki að það sé það sem gangi hæstv. ráðherra til. Þegar maður les greinargerðina með þessari grein kemur í ljós að ekki sé nauðsynlegt að mati hæstv. ráðherra að maður með háskólamenntun stýri safninu. Það gæti verið maður með ýmiss konar reynslu. Af einhverjum óskiljanlegum orsökum, kannski í heiðursskyni við hæstv. landbúnaðarráðherra að það er tekin til ein starfsstétt. Bændur. Það segir í greinargerðinni að það væri ákjósanlegt að maðurinn sem gæti stýrt Náttúruminjasafni Íslands væri bóndi. Hvers vegna? Í greinargerð með frumvarpinu kemur fram að þetta safn á að skrá auðlindasöguna. Það á að skrá með hvaða hætti þjóðin hefur lifað af auðlindum sínum. Vitaskuld geri ég ekki, og allra síst í návist hæstv. landbúnaðarráðherra, lítið úr bændum á Íslandi, síður en svo. En mér er algjörlega fyrirmunað að skilja hvers vegna bændur eru teknir sérstaklega til sem ákjósanleg stétt til að stýra Náttúruminjasafni Íslands. Ég spyr hæstv. menntamálaráðherra því ég er gamall sjóari: Hvers eigum við gamlir sjómenn að gjalda? Hvers vegna má ekki taka til einhverja aðra stétt sem líka má sannarlega segja að sé partur af undirstöðu þessa lands og sögu þessarar þjóðar. Þetta er mér algjörlega hulið. Auðvitað er þetta smáatriði en það sýnir, hæstv. forseti, að þetta mál er fráleitt hugsað til hlítar. Ég skal fúslega viðurkenna að ég er sennilega bara þingmaður með slaka meðalgreind miðað við þingmenn Sjálfstæðisflokksins. En gæti hæstv. menntamálaráðherra skýrt þetta út fyrir mér? Það sem mér finnst skipta máli þegar menn leggja fram frumvarp eins og þetta er að fram komi skýr sýn um hvert á þessi leiðarvísir sem er í frumvarpi af þessum toga að leiða. Við vitum að sá hluti Náttúrufræðistofnunar sem hefur verið safnastarfsemin hefur goldið fyrir það áratugum saman að hafa ekki húsnæði. Þessi húsnæðisskortur hefur auðvitað stafað af áhugaleysi þeirra sem hafa stýrt þessum málum og það hafa verið ráðherrar Sjálfstæðisflokksins síðustu áratugina. En gott og vel. Guð láti gott á vita. Nú kemur það fram í máli hæstv. ráðherra að hún vill taka á þessum málaflokki, vill honum vel. En það er tómt mál að tala um að gera eitthvað átak í þessum málum með því einu að samþykkja lög á síðasta endaspretti þingsins ef það er ekki alveg ljóst að þetta á að leiða til þess að loksins verði þeim áfanga náð að reist verði híbýli yfir þessa starfsemi. Mig langar að spyrja hæstv. menntamálaráðherra: Hvaða áætlanir hefur hún um það og hvaða vinna er í gangi í ráðuneytinu sem á að ná því marki sem við unnendur safns af þessum toga höfum slegist fyrir í óþökk eins tiltekins stjórnmálaflokks núna bráðum í 16 ár?

Frú forseti. Ég verð að viðurkenna að ég er hálfhlessa yfir þeim hlýindum sem stöfuðu frá ræðu hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar sem mér fannst merkileg fyrir margra hluta sakir. Ég er hins vegar innilega sammála honum hvað það varðar að við eigum og erum að stefna að því að koma hér upp alvörustofnun á þessu merkilega sviði. Við viljum þess vegna gera þetta með myndarlegum hætti. Ef hv. þingmaður hefur hlustað á það sem ég hef sagt fyrr í dag í þessari umræðu þá er það algert lykilatriði að hér verði samþykkt lög, ákveðinn rammi til að taka þetta skref sem er svo mikilvægt og það er stefnumótunin sem slík. Það er gríðarleg stefnumótun eftir og ég tel mikilvægt að þá stefnumótun muni forstöðumaðurinn leiða sem hv. þingmaður er mjög hæfur til að gegna. Það er alveg ljóst að hv. þingmaður Mörður Árnason undirstrikaði það að hv. þingmaður Össur Skarphéðinsson gæti fyllilega gegnt forstöðumannsstarfinu í þessari merkilegu stofnun. En ég tel brýnt að forstöðumaðurinn hafi svigrúm og tækifæri til þess og stuðning. Bæði stuðning frá ráðuneytinu en líka fjárhagslegan til að sinna þessari stefnumótun í samráði þá fyrst og fremst við fagaðila, ráðuneytið en ekki síður ráðuneyti umhverfismála sem ég veit að hv. þingmaður var í forstöðu fyrir á sínum tíma. En ég vil sérstaklega vekja athygli á því, með leyfi forseta, sem stendur í greinargerðinni á bls. 4. Þar segir m.a.: „Unnið var á vegum umhverfisráðuneytis að undirbúningi hins nýja safns 1990–1992 með það fyrir augum að starfsemi gæti hafist í nýju húsi árið 1995 … Málið strandaði þegar fjárlaganefnd Alþingis samþykkti ekki tillögu ríkisstjórnarinnar …“ Ég veit ekki betur en Sjálfstæðisflokkurinn hafi setið í þessari ríkisstjórn. Það er ekki rétt sem hefur komið fram hjá hv. þingmanni að Sjálfstæðisflokkurinn hafi staðið í vegi fyrir þessu máli. 

Frú forseti. Ég veit allt um það mál, hvernig þau runnu til lykta hérna haustið 1992. Það var ég sem var að slást við Sjálfstæðisflokkinn. Að vísu honum til afbötunar er rétt að rifja upp að fyrirvaralítið sigldi þjóðin inn í dálítið erfiða kreppu. Menn þurftu að ráðast í að draga saman. Eitt af því sem menn gerðu þá að kröfu Sjálfstæðisflokksins var að taka út úr fjárlagafrumvarpinu 10 millj. kr. framlag til að hefja starfið. Auðvitað var það fjarri því að vera nægilegt til að ráðast í einhverjar framkvæmdir af neinu tagi. Kostnaðurinn þá árið 1991 var áætlaður 1 milljarður. Það var hins vegar fyrsta skóflustungan sem skipti máli. Þá var það komið á blað. Þetta þekkir hæstv. ráðherra af fjölmörgum verkum sem hún hefur komið að. Menn verða að byrja. Menn verða að ná því inn á fjárlög svo hægt sé að halda áfram. Það tókst ekki. Síðan hafa sleitulaust setið ráðherrar Sjálfstæðisflokksins og ekkert hefur gerst. Hæstv. ráðherra sagði að fram undan væri gríðarlega mikið stefnumótunarstarf. Hvað hafa þá ráðherrar Sjálfstæðisflokksins verið að gera í 16 ár? Hvað hefur hæstv. ráðherra verið að gera í þessi tæp tvö ár sem hún hefur setið? Auðvitað veit ég að hún hefur haft mörgu öðru að sinna en það kemur bara fram í þessu frumvarpi að engin áætlun er um hvað þetta kostar. Það er engin áætlun um hvað þetta kostar einu sinni á þessu ári. Það hefði verið lágmark að menn hefðu vitað hvað þetta hefði kostað á þessu ári. Að öðru leyti er þetta jákvætt skref. Sjálfsagt að þetta mál fari í gegn á þessu þingi og sem fyrst. Ég hef látið mín viðhorf koma fram en mig fýsir að vita, kannski af því ég hef þennan feril að baki, hvernig stendur á því að ráðherrann telur að ekki sé þörf á manni til að stýra þessari stofnun sem hefur sérfræðimenntun í þeim fögum 

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um eftirlit með aðgangi barna að kvikmyndum og tölvuleikjum. Frumvarp sama efnis var lagt fram á 127. löggjafarþingi en hlaut þá ekki afgreiðslu. Sú meginbreyting hefur verið gerð á frumvarpinu frá fyrri útgáfu þess að skýrar er kveðið á um rétt löggjafans til að hafa afskipti af sýningu, sölu og dreifingu kvikmynda og tölvuleikja til verndar velferð barna. Það er rétt að undirstrika þessi sjónarmið með stoð í þeim sjónarmiðum sem koma fram í 3. mgr. 76. gr. stjórnarskrárinnar. Í hinu tilvitnaða stjórnarskrárákvæði segir að börnum skuli tryggja í lögum þá vernd og umönnun sem velferð þeirra krefjist. Eins og rakið er í athugasemdum með því frumvarpi sem varð að lögum árið 1995 nr. 97 heimilar ákvæðið undantekningar frá öðrum reglum mannréttindakafla stjórnarskrárinnar ef slíkar undantekningar eru nauðsynlegar til verndar börnum. Er því ljóst að tjáningarfrelsi 73. gr. stjórnarskrárinnar stendur ekki í vegi fyrir að lögfestar verði reglur um bann við aðgangi barna að ofbeldiskvikmyndum og tölvuleikjum, sem og kvikmyndum og tölvuleikjum sem kunna að ógna velferð þeirra. Í samræmi við þetta er talið rétt að löggjafinn hafi afskipti af sýningu, sölu og dreifingu kvikmynda og tölvuleikja til verndar velferð barna og ungmenna. Ég vona að við þurfum ekki að deila um þetta atriði. Við samningu frumvarps þessa var einnig tekið mið af þeirri stefnu sem þegar hefur verið mörkuð í ríkisstjórn, að opinber eftirlitsstarfsemi skuli ekki vera umfangsmeiri en þörf er á, samanber lög um opinberar eftirlitsreglur, nr. 27 frá 1999. Samkvæmt lögunum starfar sérstök ráðgjafarnefnd, skipuð af forsætisráðherra að framkvæmd laganna og skal starf nefndarinnar miða að því að opinberar eftirlitsreglur séu í samræmi við þörf fyrir eftirlit, gildi þess og kostnað þjóðfélagsins af því, sem og að eftirlit á vegum hins opinbera sé jafnan eins hagkvæmt og kostur er fyrir þau fyrirtæki og einstaklinga sem eftirlitið beinist að og fyrir hið opinbera. Nefndin getur beint tilmælum til forsætisráðherra og annarra ráðherra um að eftirlitsreglur verði endurskoðaðar. Ráðgjafarnefnd um opinberar eftirlitsreglur hefur meðal annars fjallað um eftirlitsstarfsemi á vegum Kvikmyndaskoðunar, sem starfar samkvæmt lögum nr. 47/1995, um skoðun kvikmynda og bann við ofbeldiskvikmyndum. Í bréfi til menntamálaráðherra, dags. 1. ágúst 2000, benti nefndin á að með lögum nr. 47/1995 væri ekki gætt jafnræðis milli atvinnugreina þar sem eftirlit Kvikmyndaskoðunar beindist aðallega að starfsemi kvikmyndahúsa og dreifingaraðila myndbanda, en sjónvarpsstöðvar væru nánast að öllu leyti undanþegnar því beina eftirliti sem lögin kveða á um. Lagði nefndin til að Kvikmyndaskoðun yrði lögð niður og lög um hana felld úr gildi, en barnaverndarsjónarmiða yrði gætt með öðrum hætti en lögin gerðu ráð fyrir. Með frumvarpinu er einnig fylgt eftir þeim sjónarmiðum er liggja að baki heildarendurskoðun á mannréttindakafla stjórnarskrárinnar frá árinu 1995, einkum að því er varðar, eins og ég gat um áðan, 73. gr. um heimildir stjórnvalda til að setja tjáningarfrelsi mörk, m.a. til verndar siðgæði og í þágu allsherjarreglu. Frá árinu 1996 hefur ráðherranefnd Evrópuráðsins haft þemaeftirlit með efndum aðildarríkja Evrópuráðsins á skuldbindingum sínum. Meðal þema sem sætt hafa skoðun eru tjáningar- og upplýsingafrelsi. Í skýrslu ráðherranefndar Evrópuráðsins frá júlí 2003 kemur fram að ástæða sé til þess að taka til skoðunar reglur um kvikmyndaeftirlit á Íslandi. Í skýrslunni segir nánar að lög um skoðun kvikmynda hér á landi leggi bann við framleiðslu og dreifingu ofbeldiskvikmynda og að sex manna kvikmyndaskoðunarnefnd, skipuð af menntamálaráðherra, skoði allar kvikmyndir fyrir opinbera sýningu þeirra. Í skýrslu ráðherranefndarinnar er dregin sú ályktun að hið lögmælta fyrirkomulag sem er á skoðun kvikmynda hér á landi kunni að fela í sér brot gegn stjórnskipunarvernduðum rétti gegn ritskoðun, sbr. 2. mgr. 73. gr. stjórnarskrárinnar. Í niðurstöðukafla skýrslu ráðherranefndarinnar segir að endurskoða beri fyrirkomulag kvikmyndaskoðunar hér á landi sem felist í því að allar kvikmyndir séu skoðaðar fyrir sýningu þeirra. Í samræmi við þetta sem ég hef nú sagt tel ég rétt að kvikmyndaskoðun af hálfu ríkisvaldsins, eins og hún hefur lengi verið framkvæmd hér á landi samkvæmt settum lögum, nú síðast lögum nr. 47/1995, um skoðun kvikmynda og bann við ofbeldiskvikmyndum, verði afnumin, enda ber sú skipan sem gilt hefur öll einkenni ritskoðunar. Í samræmi við þau sjónarmið sem hér hefur verið lýst og m.a. koma fram í frumvarpinu er gert ráð fyrir að bannað verði að sýna ungmennum undir lögræðisaldri ofbeldiskvikmyndir og tölvuleiki eða kvikmyndir og tölvuleiki sem ógna velferð barna og bönnuð verði sala og önnur dreifing á slíku efni til barna undir lögræðisaldri, þó þannig að allar kvikmyndir megi hafa til sýningar opinberlega fyrir börn sem náð hafa 14 ára aldri, enda horfi þau á myndina í fylgd foreldris eða forsjáraðila, eins og segir í 4. gr. frumvarpsins. Ábyrgðaraðilar samkvæmt frumvarpinu eru þeir sem framleiða kvikmyndir eða tölvuleiki til sýningar eða notkunar hér á landi, hafa kvikmyndir eða tölvuleiki til sýningar, leigu, sölu eða annarrar dreifingar í atvinnuskyni, eftir því sem við á í hverju tilviki. Ábyrgðaraðilarnir bera ábyrgð á framkvæmd laganna undir eftirliti Barnaverndarstofu og lögreglu. Felur þetta í sér eftirfarandi: Í fyrsta lagi að ábyrgðaraðilar skuli setja sér verklagsreglur sem taka til mats á kvikmyndum og tölvuleikjum að fyrirmynd viðurkenndra erlendra skoðunarkerfa. Verklagsreglurnar skulu jafnframt taka til framkvæmda við eftirlit með aðgangi barna að kvikmyndum og tölvuleikjum í kvikmyndahúsum, sölustöðum kvikmynda og tölvuleikja og myndbandaleigum. Í verklagsreglunum skal enn fremur lýsa ferli vegna kvartana neytenda um framkvæmd laganna. Framangreindar reglur skulu birtar almenningi opinberlega á vefsíðu ábyrgðaraðila, kvikmyndahúsum, sölustöðum og myndbandaleigum. Þar skal jafnframt tilgreina nafn matsstjóra og ábyrgðaraðila. Barnaverndarstofu er heimilt að láta fara fram úttekt á framangreindum verklagsreglum og framkvæmd þeirra á kostnað viðkomandi ábyrgðaraðila. Í öðru lagi er ábyrgðaraðila skylt að meta eða láta meta allar kvikmyndir og tölvuleiki sem ætlaðar eru til sýningar eða notkunar fyrir börn undir lögræðisaldri. Það er nýmæli að meta skuli tölvuleiki og kvikmyndir sem sýndar eru í sjónvarpi. Niðurstöður mats skulu birtar opinberlega og þeim viðhaldið í gagnagrunni sem almenningur skal hafa aðgang að. Í þriðja lagi er ábyrgðaraðilum skylt að láta þess getið alls staðar þar sem það á við ef kvikmynd eða tölvuleikur telst vera ofbeldiskvikmynd eða -tölvuleikur eða kvikmynd eða tölvuleikur telst ógna velferð barna. Í fjórða lagi: Ábyrgðaraðilum er skylt að merkja greinilega kvikmyndir og tölvuleiki og umbúðir þeirra um matsniðurstöðu og það hvort mynd eða leikur er aðeins ætlaður til sýningar eða notkunar fyrir fullorðna einstaklinga Skylt er að geta um mat kvikmynda eða tölvuleikja í auglýsingum og annars konar kynningu á þeim og geta þess ef mynd eða leikur er einungis ætlaður til sýningar eða notkunar fyrir fullorðna. Í sjötta lagi er ábyrgðaraðilum skylt að hafa eftirlit með því að aðgangur að sýningum og afhending á kvikmyndum eða tölvuleikjum sé fyrir hendi. Í þessu felst jafnframt nýmæli þar sem ekkert slíkt eftirlit er nú viðhaft á sölustöðum fyrir tölvuleiki. Í sjöunda lagi hefur Barnaverndarstofa eftirlit með framkvæmd mats á sýningarhæfni kvikmynda og tölvuleikjaeftirlit með framkvæmd mats á sýningarhæfni kvikmynda og tölvuleikja með framangreindum úttektum. Barnaverndarstofa fer einnig með stöðvunarheimild á sýningu eða dreifingu kvikmyndar eða tölvuleiks og tekur þátt í endurmati á sýningarhæfni kvikmyndar eða tölvuleiks. Brot á ákvæðum frumvarpsins eða laganna varða refsingu eða fangelsi í allt að sex mánuði. Að öðru leyti, frú forseti, vísa ég til ákvæða frumvarpsins og ítarlegrar greinargerðar þess og vænti þess að málinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. menntamálanefndar.

Forseti. Það er ástæða til að gleðjast yfir því að þetta frumvarp skuli vera komið fram. Um það hefur verið spurt og það er auðvitað einkum það nýmæli að þessar reglur taka nú til nýrrar tækni, til tölvuleikja sem orðin er ein helsta tómstundaiðja og raunar námsgagn má segja hjá börnum og unglingum á voru landi. Það kynni að vera að upp úr þeim spretti, a.m.k. heldur einn ágætur fræðimaður því fram af Proppé-ættinni, að upp úr þeim spretti hugsanlega listform sem kæmi þá úr tölvunum og hefði undirstöðu sína þar. Algengara, a.m.k. um skeið, hefur hitt verið að tölvuleikirnir hafa fyrir utan náttúrlega og ágæta skemmtun svona heldur siglt nær ströndinni og fréttir borist af því að þar fari fram bæði ofbeldi og klám af ýmsu tagi sem börnum er ekki hent. Það var því nokkuð beðið eftir þessu og ánægjulegt að það er komið fram. Ég verð svo að segja að sú meginbreyting önnur sem hér er gerð, þ.e. að leggja Kvikmyndaskoðun ríkisins eða hvað hún nú heitir, af held ég að sé líka jákvæð. Tímarnir hafa sennilega breyst og það er eðlilegra að haga þessu með öðrum hætti fyrir utan þessa tæknilegu ábendingu um að hér sé ritskoðun á ferðinni sem engum datt nú í hug fyrr en þeir góðir vinir okkar í Evrópu, Evrópuráðið í þetta sinn, bentu okkur á það. Við þökkum fyrir það og lögum það náttúrlega þegar okkur er á þetta bent. En við sem höfum haft áhyggjur af tjáningarfrelsi og viljað veg þess sem mestan og staðið á móti ritskoðun, hjá okkur hefur þetta ekki borið fyrir í sjóndeildarhringnum fyrr en nú. Það er svo. Þessum breytingum sem verða, þ.e. þeim að matið er ekki lengur hjá ríkisstofnun á því hvaða aldur skal bundinn við hverja kvikmynd eða tölvuleik gerir það að verkum að matsmenn verða fjölmargir væntanlega eða a.m.k. geta verið það fræðilega og má búast við að annars vegar annist hinir stærri, a.m.k. hinir stærri dreifendur og framleiðendur þetta sjálfir með einhverjum hætti. Hins vegar skipti hinir minni hugsanlega við einhverja sérfræðinga eða einhver fyrirtæki sem menn hafa komið sér upp í þessu skyni. Þess vegna er ákaflega mikilvægt á þessum tímamótum að skýringar allar og matsaðferðir séu á hreinu. Það rekst maður á strax í þessu frumvarpi að það er ekki svo. Þær skilgreiningar sem hafðar eru í 4. og 5. tölulið 1. gr. um ofbeldiskvikmynd eða tölvuleik heitir það annars vegar og hins vegar kvikmynd eða tölvuleik sem ógnar velferð barna, eru heldur óljósar og ekki vel orðaðar. Það er í athugasemdunum vitnað í að þetta sé hermt eftir orðalagi í útvarpslögum. Það er nú ekki alveg rétt. Til dæmis er talað um það í 5. tölulið 1. gr. að kvikmynd eða tölvuleikur sem ógnar velferð barna sé kvikmynd eða tölvuleikur þar sem inntak, efnistök eða siðferðisboðskapur geti vegna orðfæris eða athafna haft alvarleg skaðvænleg áhrif á líkamlegan, andlegan eða siðferðilegan þroska barna. Þetta er nú orðið ansi mikið af stórum orðum í einni setningu sem veldur því að í raun og veru er ekkert orðið eftir af þeirri merkingu sem höfundur væntanlega hefur ætlast til að mætti út úr þessu lesa vegna þess að það ekki inntakið sjálft eða efnistökin eða siðferðisboðskapurinn sem geta haft alvarleg skaðvæn áhrif á þrefaldan þroska barns heldur aðeins ef orðfæri eða athöfn fylgi með. Þetta er orðið álíka flókið og trúarbragðadeilur kristinna safnaða hér fyrr á tímum og raunar enn þann dag í dag þar sem menn deildu um hinn þríeina Guð, um merkingu sakramentisins og annað merkilegt þar sem maður þarf að vera innvígður í launhelgum til þess að fá hinn rétta skilning. Annað dæmi má kannski nefna af marxistum 20. aldar og kannski fleiri öfgastefnum á þeirri öld, t.d. frjálshyggjunni. Halldór Laxness lýsti einhvern tíma samræðum marxista um hinar æðri hagfræðilegu og stéttarlegu kenningar þannig að það væri eins og tvö skip ræddust við út við sjóndeildarhring með þokulúðrum. Þetta er svolítið þokulúðurslegt sérstaklega þegar þessar skilgreiningar eru svo bornar saman við 3. gr. þar sem tekið er fram hvernig þetta á að vera í verklagsreglunum. Þar er önnur skilgreining en í 1. gr. því að í verklagsreglunum á að taka mið af barnaverndarsjónarmiðum, og er nú gott að það er, og einkum litið til þessa: söguefnis, orðfæris, beitingar ofbeldis, sýningar nektar og kynlífs og neyslu fíkniefna. Með ofbeldi, nekt, kynlífi og neyslu fíkniefna er auðskilið hvað við er átt og einungis það álitamál þarna hvað er átt við með fíkniefnum, hvort það eru þá aðeins ólögleg fíkniefni eða hvort það eru líka lögleg fíkniefni. Ég ætla ekki að fara að snúa út úr en það skiptir auðvitað máli að samfélagið horfist í augu við sjálft sig hvað þetta varðar hér og annars staðar. En um söguefnið verður allt óljósara hvernig á að dæma. Ég held að við verðum að gera þetta með einhverjum hætti skýrara. Það er auðvelt að snúa út úr skilgreiningum af þessu tagi og kannski ósanngjarnt af mér að gera það en það er hins vegar grundvallarmál þegar verið er að setja þetta mat út fyrir þessa einu ríkisstofnun þar sem menn geta þá byggt á einhvers konar hefð sem byggst hefur upp og einhvers konar matsaðferðum sem orðið hafa til og menn vita af jafnvel þó að ekki sé beinlínis hægt að skrifa þær út, að menn hafi leiðbeiningar við þær verklagsreglur sem þeir eiga að búa sér til og þær leiðbeiningar verða að vera skýrar. Ég vil svo bara bæta við að Barnaverndarstofu er hér falið nýtt hlutverk og mikilvægt og það verður að gera henni kleift að sinna því hlutverki. Ég vil í því sambandi efast mjög um það mat - enn ræðum við um fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins - sem kemur fram í fylgiskjali frá fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins en er haft eftir menntamálaráðuneytinu, sem hér er persónugert, og sagt að það hafi upplýst að það áætli að þessi verkefni svari til eins starfs eða nálægt 5 millj. kr. og auk þess þurfi að kaupa búnað fyrir 0,5 millj. kr. Ég spyr sérstaklega um þessar upplýsingar sem hafðar eru eftir menntamálaráðuneytinu sem greinilega hefur rætt við fjárlagaskrifstofuna því að ég efast um að þetta sé svo. Ég held að þetta verði mun meira og einkum í upphafi þessa starfs tel ég að þetta verði miklu meira álag á Barnaverndarstofuna en þessu nemur. Ég vil svo segja að lokum að eitt af því sem við þurfum að taka til athugunar í samráði við Barnaverndarstofu og alla þá aðra sem láta sig þetta mál skipta eða koma því við með einhverjum hætti, er hvernig Barnaverndarstofa á að fara að því að hafa alla þá yfirsýn sem henni er skylt að hafa. Hún á að hafa eftirlit með því að ábyrgðaraðilarnir, sem svo eru nefndir, fari rétt að. Hún á að geta tekið út verklagsreglurnar sem menn eiga að búa sér til og hún hefur nýjar heimildir til þess. Í staðinn fyrir ritskoðunina getur Barnaverndarstofa stöðvað sýningar eða dreifingu á efni sem henni ekki líkar og telur ekki vera rétt metið. Ein af spurningunum sem vakna við þetta er: Á að vera tilkynningarskylda til Barnaverndarstofu? Eiga ábyrgðaraðilarnir svokölluðu að segja Barnaverndarstofu frá því þegar inn kemur nýtt efni og hvernig það er metið? Mér sýnist það vera eitt af því sem þarf að spyrja um eða einhverjar aðrar þær aðferðir sem gera Barnaverndarstofu kleift að sinna því hlutverki sem hún hér hefur og er ákaflega mikilvægt. Þrátt fyrir þessa gagnrýni tel ég að hér sé um merkilegt mál að ræða og vona að við komumst til þess á þessu þingi í júní að fara yfir þetta meðfram Náttúruminjasafninu og ég vona að heimsmeistarakeppnin í knattspyrnu taki ekki of mikinn tíma frá okkur þegar þar að kemur. Ég endurtek að ég hlakka mjög til þessa kafla ævi minnar sem hefst á sumarþinginu í júní. Ég sé fyrir mér að gott veður verður ríkjandi og náttúran við Tjörnina og kringum Reykjavík blómstrandi og í góðu standi, allir í góðu skapi á þinginu og við í menntamálanefnd fáumst annars vegar við að skoða barnaefni í kvikmyndum og tölvuleikjum og hins vegar við að ræða við menn um náttúru landsins og það gagn sem má hafa af henni í söfnum áður en við ljúkum deginum á kránum hérna í kringum okkur að horfa á heimsmeistarakeppnina í knattspyrnu. Þetta er yndislegt og ég vil nota tækifærið til að þakka stjórnendum þingsins og hæstv. ráðherrum ríkisstjórnarinnar fyrir að gefa okkur þetta tækifæri til samveru við góð og þörf verk bæði fyrir þjóðina alla og persónur okkar sjálfra sem hér vinnum.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á gildandi lögum um framhaldsskóla Í frumvarpinu eru lagðar til tvær breytingar á lögunum. Annars vegar er lagt til að bóknámsbrautir framhaldsskóla verði fjórar í stað þriggja eins og er í núgildandi lögum. Hins vegar er lagt til að fella niður ákvæði í 24. gr. laganna um samræmd stúdentspróf í tilteknum greinum. Með því að bóknámsbrautir framhaldsskóla verði fjórar í stað þriggja eins og er nú er lagt til að til viðbótar tungumálabraut, félagsfræðabraut og náttúrufræðabraut komi viðskipta- og hagfræðibraut. Með setningu núgildandi laga var námsbrautum til stúdentsprófs fækkað verulega. Ætlunin var að viðskiptanám yrði skilgreint sem starfsnám og viðkomandi starfsgreinaráði falið að gera tillögur þar um. Á undanförnum árum hefur hlaupið mikill vöxtur í háskólanám á sviði viðskipta, fjármála og hagfræði. Sú breyting er í samræmi við þróun í atvinnulífi og þjóðlífi almennt. Hafa bæði framhaldsskólar og viðtökuskólar á háskólastigi kallað eftir því að viðskipta- og hagfræðibraut verði tekin upp aftur sem bóknámsbraut og lagt er til að við því verði orðið í 1. gr. frumvarpsins. Um þá breytingu sem frumvarp þetta felur í sér, að fella niður ákvæði 24. gr. gildandi laga um samræmd stúdentspróf í tilteknum greinum, vísa ég til umfjöllunar í greinargerð frumvarpsins um það hvenær umrætt ákvæði komi inn í framhaldsskólalögin og um framkvæmdina fram að þessu. Eins og fram kemur í athugasemdunum getur tilgangur samræmdra prófa verið margþættur. Þau eru t.d. notuð til að athuga hvort námsmarkmiðum aðalnámskrár í viðkomandi námsgrein eða námsþáttum hafi verið náð eða til að veita upplýsingar um skólahald, tengsl kennsluhátta og námsárangurs. Þeim er ætlað að vera leiðbeinandi um áherslur í kennslu fyrir einstaka nemendur og veita nemendum, forsjáraðilum og skólum, þar með talið viðtökuskólum, upplýsingar um námsárangur og námsstöðu nemenda. Frú forseti. Um sögulega umfjöllun samræmdra prófa vísa ég enn og aftur í greinargerð með frumvarpinu en söguna má rekja aftur til ársins 1929. Ef við hverfum til nútímans komu í ljós við framkvæmd samræmdra stúdentsprófa árið 2005 ýmsir annmarkar og nemendur sáu lítinn tilgang með prófunum, auk þess sem lítil merki sáust um að skólar á háskólastigi kölluðu eftir því að nemendur hefðu lokið slíkum prófum. Nokkrir framhaldsskólanna hafa talið það vandkvæðum bundið að bæta samræmdum stúdentsprófum við prófahald sem þar hefur tíðkast um árabil, bæði í lok vor- og haustannar. Þykir sýnt að prófin í núverandi mynd henti misvel einstökum nemendum, námsbrautum og framhaldsskólum. Með hliðsjón af framansögðu er lagt til í 2. gr. frumvarpsins að 2. og 3. málsl. 2. mgr. og 4. mgr. 24. gr. gildandi laga falli brott og með því verða samræmd lokapróf í framhaldsskóla í tilteknum greinum aflögð. Verði frumvarp þetta að lögum nú á vorþingi er við það miðað að samræmd lokapróf í framhaldsskóla verði ekki haldin á vorönn yfirstandandi skólaárs, enda miðar gildistökuákvæði frumvarpsins við að lögin taki þegar gildi. Samhliða því sem samræmd stúdentspróf verða felld niður í núverandi mynd verður unnið að frekari athugun á kostum og göllum samræmds prófmats á framhaldsskólastigi í tengslum við tíu punkta samkomulag menntamálaráðuneytis og Kennarasambands Íslands um bætt skólakerfi og væntanlega heildarendurskoðun á lögum um framhaldsskóla. Ég tel það vera mikilvægan lið í því starfi sem fram undan er að meta heildstætt hvaða leið sé heppilegust til framtíðar varðandi gæðamat og námsmat, m.a. með hliðsjón af niðurstöðu starfshóps um námsmat á framhaldsskólastigi og áformum um breytta námsskipan. varðandi gæðamatið og námsmatið Meðal kosta sem sérstaklega þarf að gefa gaum er hvort skynsamlegt sé að tekin verði upp einstaklingsmiðuð rafræn könnunarpróf, líkt og nú er verið að þróa m.a. á Norðurlöndunum. Kom það m.a. til umræðu í starfshópi um námsmat og voru fulltrúar nemenda, kennara og fleiri í þeim hópi. Slík próf gefa möguleika á að koma til móts við þarfir einstakra nemenda og skóla, ásamt því að geta nýst viðtökuskólum og fræðsluyfirvöldum. Tilgangur könnunarprófanna væri fyrst og fremst að veita nemendum og skólum upplýsingar um stöðu einstakra nemenda í viðkomandi námsgrein þannig að unnt yrði að taka mið af því í áframhaldandi námi nemandans, bæði á meðan hann er í námi á framhaldsskólastigi og að því námi loknu. Þetta atriði var eins og ég gat um rætt í vinnu þess starfshóps sem fjallaði um samræmd próf. Mikilvægt er að frumvarp þetta, verði það að lögum, taki þegar gildi þar sem gildandi lög kveða á um að nemendur geti ekki lokið stúdentsprófi án þess að hafa lokið samræmdum stúdentsprófum í tilteknum greinum. Eins og ég sagði áðan og ég ítreka enn skiptir þetta máli gagnvart þeim nemendum sem hyggjast ljúka stúdentsprófi á komandi vori. Virðulegi forseti. Ég hef gert grein fyrir innihaldi frumvarps þessa og legg til að að lokinni þessari umræðu verði frumvarpinu vísað til 2. umr. og hv. menntamálanefndar.

Virðulegi forseti. Í upphafi máls míns hlýt ég að fagna því að hæstv. ráðherra hafi ákveðið að láta af því að halda til streitu framkvæmd samræmdra stúdentsprófa í framhaldsskólum. Þetta hefur verið baráttumál okkar samfylkingarmanna í langan tíma og við hljótum auðvitað að fagna því að nú sé að verða að veruleika að framkvæmd samræmdra stúdentsprófa verði aflögð. Eins og ég sagði höfum við í Samfylkingunni barist gegn þessum samræmdu stúdentsprófum í langan tíma, fyrst árið 2003 þegar hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson, sem þá var varaþingmaður, tók málið upp við þáverandi ráðherra menntamála, Tómas Inga Olrich, og krafðist þess að framkvæmd prófanna yrði a.m.k. frestað, ef ekki hætt við hana alfarið. Þetta var í febrúar 2003. Þá sagði ráðherrann nei, það kæmi ekki til greina. Allar götur síðan þar til nú hafa ráðherrar Sjálfstæðisflokksins haldið til streitu framkvæmd samræmdu stúdentsprófanna. Við hljótum auðvitað að fagna því að nú hafi loksins verið hlustað á okkur eftir allan þennan tíma. Við fórum í fundarferð í framhaldsskólana á vordögum 2003, það er gaman að segja frá því í þessari umræðu, þar sem við mótmæltum þessum samræmdu stúdentsprófum. Nú er þetta orðið að veruleika. Virðulegi forseti. Ég vona að þetta sé upphafið að því að Sjálfstæðisflokkurinn fari að sýna það í verki að hann ætli að láta af þeirri miðstýringaráráttu sem hann hefur sýnt í framhaldsskólunum, bæði með þessari framkvæmd á stúdentsprófum og eins því sem hefur birst okkur í hugmyndum um skerðingu á námi til stúdentsprófs. Eins og hæstv. ráðherra kom réttilega inn á í ræðu sinni sýndi auðvitað framkvæmd þessara prófa að þau áttu engan veginn heima í framhaldsskólunum eins og þau voru. Háskólarnir sáu ekki ástæðu til að taka tillit til þeirra þar sem gert er ráð fyrir mismunandi og fjölbreyttum inntökuskilyrðum milli deilda. Sömuleiðis var augljóst að með þessum prófum væri verið að fara í það far að hér yrðu á endanum afar einsleitir skólar á framhaldsskólastigi. Virðulegi forseti. Ég vil í lokin segja að við eigum að byggja framhaldsskólana þannig upp að hér verði fjölbreyttir skólar. Ég skora á Sjálfstæðisflokkinn og hæstv. menntamálaráðherra að gera gangskör að því að láta af miðstýringaráráttu í fleiri þáttum á framhaldsskólastigi og í skólakerfinu öllu um leið og ég fagna því að þessu baráttumáli okkar samfylkingarmanna sé loksins svarað með svo jákvæðum hætti sem raun ber vitni með þessu frumvarpi.

Frú forseti. Ég vil sameinast í þeirri gleði sem skein skært úr ræðu hv. þingmanns yfir þessu frumvarpi. Ég tel mikilvægt og brýnt að þetta fari í gegn. Ég vil reyndar fagna því sérstaklega sem kom fram í lokin varðandi það sem hv. þingmaður ræddi um miðstýringu. Ég tel af og frá að mikil miðstýring hafi verið í gangi en engu að síður fagna ég því að hv. þingmaður sé reiðubúin að fara í þá vegferð að losa um t.d. námskrárnar sem hafa verið sérstaklega til skoðunar núna og verða til skoðunar í samvinnu Kennarasambands Íslands og ráðuneytisins í áðurnefndu tíu punkta samkomulagi. Fram hafa komið hugmyndir, sem ég tel afar fýsilegt að verði skoðaðar gaumgæfilega, um að losa um kjarnann þannig að frelsi skólanna verði meira til að móta sér námskrá. Ég vonast til að ég og hv. þingmaður getum sammælst um það að auka svigrúmið og færa það meira til skólanna. Varðandi það að samræmdu prófin hafi verið sérstakt baráttumál Sjálfstæðisflokksins þá vil ég geta þess sérstaklega að þegar samræmdu prófin voru samþykkt á sínum tíma í þinginu greiddi enginn flokkur því mótatkvæði. Vissulega var Samfylkingin ekki til þá en enginn þingmaður forvera hennar á þingi, m.a. nokkrir sem enn sitja á þingi, greiddi atkvæði gegn samræmdu prófunum. Vissulega hafa flokkar skipt um nafn og kennitölu í millitíðinni og heita núna nýju nafni og nýtt og öflugt fólk er sest á þing, eins og hv. þingmaður sem hefur sýnt mikinn metnað varðandi menntamálin. Ég fagna því einnig að við erum sama sinnis varðandi samræmdu prófin. Við vorum hvorugar á þingi þegar þetta var samþykkt á sínum tíma og þess vegna vil ég undirstrika að aðkoma okkar er með svipuðum hætti hvað það varðar að við viljum samræmdu prófin í burtu, því að við teljum, eða mér heyrðist það á hv. þingmanni, að þau séu til þess fallin að minnka sjálfstæði skólanna varðandi skólastefnu sína og mótun.

Virðulegi forseti. Varðandi það hvernig málið bar að á sínum tíma þá er alveg ljóst að mótmælin gegn samræmdu prófunum byrjuðu í rauninni strax þegar reglugerðin leit dagsins ljós og við og forverar Samfylkingarinnar, þeir flokkar sem stóðu að Samfylkingunni og fólk innan þeirra raða, sáum í hvað stefndi með framkvæmdina. Menn sáu að þetta mundi leiða til aukinnar miðstýringar og til mikillar einsleitni í skólakerfinu og framhaldsskólakerfinu. Ég verð auðvitað að segja að hæstv. ráðherra, og ekki bara hæstv. ráðherra heldur forverar hennar, sjálfstæðismenn í ráðherrastóli menntamála, töpuðu þessu máli vegna þess að mótmæli nemenda voru svo kröftug, mótmæli kennara og síðan okkar þingmanna í Samfylkingunni. Það var alveg ljóst að eitthvað hlaut að gefa eftir í þessu máli og hrósa ber hæstv. ráðherra fyrir að hafa séð það í hendi sér að þetta gengi ekki til lengdar og fyrir að hafa hlustað á þessi mótmæli sem voru kröftug en líka afar málefnaleg.

Hæstv. forseti. Ég verð að segja fyrir mig að ég er farinn að hlakka til páskanna.

En sumarsins?

Ég mæli hér fyrir frumvarpi á þskj. 1075, frumvarpi til laga um breytingu á jarðalögum, nr. 81/2004. Frumvarp þetta er lagt fram til breytinga á núgildandi jarðalögum, nr. 81/2004, sem leystu af hólmi eldri jarðalög. Hin nýju jarðalög færðu löggjöf um jarðir inn í nýja öld og breyttu umhverfi landbúnaðarins. Undirbúningur að gerð nýju jarðalaganna var allur hinn vandaðasti og margir aðilar tengdir landbúnaði veittu umsagnir. Nokkrar breytingar voru gerðar á frumvarpinu í meðferð landbúnaðarnefndar Alþingis. Í því frumvarpi sem hér um ræðir er stefnt að því að bæta jarðalögin með því að auðvelda framkvæmd þeirra en frumvarpið felur ekki í sér neinar verulegar efnisbreytingar á ákvæðum laganna. Í 10. gr. jarðalaga segir að ekki þurfi að tilkynna um eigendaskipti þegar lögaðilar eiga jarðir. Í 1. gr. frumvarpsins er lagt til að undantekning þessi verði felld brott. Í frumvarpinu er lagt til að það verði gert að sérstöku skilyrði að hnitasettur uppdráttur fylgi umsókn um stofnun nýs lögbýlis er sýni á ótvíræðan hátt legu umrædds lands. Í 3. gr. frumvarpsins er lagt til að fellt verði niður undantekningarákvæði 3. mgr. 38. gr. jarðalaga, um auglýsingaskyldu við sölu á leigulóðum, jörðum og jarðahlutum í þeim tilvikum þegar leigutaki hefur haft land á leigu í a.m.k. 20 ár og á eigin kostnað lagt í verulegar ræktunarframkvæmdir á landinu og þannig aukið verðmæti þess umtalsvert. Ástæða þess að ég legg til þessa breytingu er sú að túlkun ákvæðisins hefur reynst erfið þar sem orðalagið „verulegar ræktunarframkvæmdir“ er einkar óljóst og matskennt og sama má reyndar einnig segja um orðalagið að framkvæmdir hafi „aukið verðmæti lands umtalsvert“. Þess ber að geta að sú skylda hvílir almennt á stjórnvöldum að gæta jafnræðis við ráðstöfun eigna ríkisins eins og umboðsmaður Alþingis hefur lagt sérstaka áherslu á. Taka verður fram að með frumvarpinu er ekki verið að útiloka sölu leigulands til leigutaka án undangenginnar auglýsingar ef sérstök rök standa til þess að óska slíkrar heimildar Alþingis. Í núgildandi ákvæði 2. mgr. 39. gr. er mælt fyrir um það að við ákvörðun samkvæmt 1. mgr. greinarinnar um hvaða ríkisjarðir skuli ekki selja skuli landbúnaðarráðuneytið leita umsagnar viðkomandi fagstofnana ríkisins eftir því sem við á. Landbúnaðarráðuneytið fer með forræði ríkisjarða nema undantekningar séu á því gerðar með lögum. Slíkar undantekningar eru allnokkrar og er því fjöldi jarða sem aðrir ríkisaðilar hafa forræði yfir. Ég tel óeðlilegt að landbúnaðarráðuneytið leiti umsagnar vegna þeirra jarða sem ráðuneytið hefur ekkert með að gera. Af þessum sökum er lagt til í 4. gr. frumvarpsins að viðkomandi forráðaaðili beri umsagnarskylduna en ekki landbúnaðarráðuneytið. Í 5. og 6. gr. frumvarpsins legg ég til að auknir verði möguleikar óðalsbænda til þess að veðsetja jarðir sínar til mannvirkjagerðar eða annarra varanlegra endurbóta á óðalsjörð. Óðalsjarðir eru sérstakt eignarform og eiga sér langa sögu bæði hérlendis og á Norðurlöndum. Af 42. gr. jarðalaga leiðir að eignarformið mun hverfa úr íslenskri löggjöf á nokkrum áratugum með fráfalli núverandi óðalsbænda og maka þeirra. Óðalsjarðirnar erfast eftir almennum reglum. Samkvæmt núgildandi lögum geta óðalsbændur einungis veðsett óðalsjörðina til tryggingar greiðslu framkvæmdarlána frá Lífeyrissjóði bænda eða Orkusjóði. Áður var Lánasjóður landbúnaðarins en nafn hans var fellt brott með lögum frá árinu 2005 sem veittu heimild til sölu sjóðsins. Sú breyting skerti til muna möguleika óðalsbænda til lántöku á hagstæðum kjörum. Ég tel að þessi breyting feli í sér réttarbót fyrir óðalsbændur og geri þeim kleift að standa jafnfætis öðrum bændum landsins við öflun lánsfjár til framkvæmda og uppbyggingar hjá hverri þeirri lánastofnun sem þeir kjósa að eiga viðskipti við. Á fylgiskjali með frumvarpi þessu er að finna kostnaðarumsögn fjármálaráðuneytisins og læt ég nægja að vísa þangað. Ég vil að öðru leyti vísa til greinargerðar þeirrar er fylgir frumvarpinu og athugasemda með frumvarpinu. Hæstv. forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og landbúnaðarnefndar.

Frú forseti. Mér varð bylt við undir ræðu hæstv. ráðherra. Er hugsanlegt að skilningarvitin hafi brugðist mér að þessu sinni? Heyrði ég rétt, að hæstv. landbúnaðarráðherra væri að beita sér fyrir lagabreytingum sem leiði til þess að óðalsjörðin muni hverfa sem hugtak úr íslenskum lögum? Fyrr átti ég á dauða mínum von en því að þessi ágæti hæstv. landbúnaðarráðherra, sem alltaf hefur verið dygg stoð fyrir allt sem er gamalt og gott, skuli vera forkólfur að slíkri breytingu. Ég dreg mjög við mig að lofa hæstv. ráðherra stuðningi við þetta. Ég tel að óðalsbóndinn sé tignarheiti sem fylgt hafi landbúnaði á Íslandi frá upphafi sögunnar. Mér er mjög til efs að hæstv. landbúnaðarráðherra hafi nokkurn sögulegan rétt til að verða sá maður sem ýtir þessu fyrir ætternisstapa. Á hinn bóginn langar mig að spyrja: Hvernig stendur á því að hæstv. ráðherra, sem alltaf hefur barist fyrir byggð og því að jarðir og land þjóðarinnar væru í byggð, skuli ekki nota ferðina, fyrst hann á annað borð er að breyta jarðalögum, og beita sér fyrir breytingum sem girða fyrir að auðkýfingar í mínu kjördæmi fari ekki sem logi yfir akur og kaupi upp jarðir um allt land og komi í veg fyrir að þeir sem vilja festa rætur í moldinni geri það? Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Hvernig stendur á því að hann hefur ekki beitt sér fyrir breytingu til að koma í veg fyrir þessa svakalegu þróun sem hefur átt sér stað undir forustu hans? Hann hefur reyndar ekki beitt sér fyrir því en hann hefur látið það átölulaust, þrátt fyrir allt það sem hann hefur sagt um vilja sinn til að land sé byggt og til að efla hag og rétt smábænda og afkomenda þeirra.

Hæstv. forseti. Hvað óðalsjörðina varðar þá er hún leifar af hinu gamla konungsríki, konungshugsjóninni. Elsti sonurinn tók við óðalinu og margar þessar jarðir hafa síðan verið í fjötrum ættardeilna og átaka. Það er ekki víst að elsti sonurinn vilji búa o.s.frv. og þær hafa því verið illa settar í löggjöfinni og eru úreltar í löggjöfinni. Við stofnuðum lýðveldi 1944 og það hefur tekið við. Hins vegar er ég sammála hv. þingmanni um að við skulum tala um óðalið og óðalsjörðina, það er tignarlegt nafn. Óðal Brúnastaðamanna eru t.d. Brúnastaðir, mikil óðalsjörð en lýtur almennum rétti og börnin öll jöfn að því að geta tekið þar við búi svo dæmi séu nefnt. Hvað varðar hitt, með auðkýfingana, stóð ég nú frammi fyrir því þegar ég tók við landbúnaðarráðuneytinu fyrir sjö árum að þá voru jarðir ekki verðmætar eignir á Íslandi. Margur fór fátækur frá sínu ævistarfi. Nú er sveitin í tísku og jarðir seljast dýrt, jafnvel svo að okkur sundlar. Íbúðarverð í Reykjavík norður hefur á einu ári hækkað um 45%. Jarðir hafa hækkað mikið og eru mjög eftirsóttar í dag. Ég hef talað um að fara yfir málefni þeirra sem eru í raðuppkaupum en ég fagna öllum þeim, bæði ríkum og fátækum, sem hafa viljað eignast land og setjast að í sveitinni. Þetta er nýtt ævintýri og þá þróun má ekki stöðva. En ég lofa hv. þingmanni hins vegar því að farið verður yfir það hvort menn séu að kaupa landið til að leggja jarðirnar í eyði. Það væru skemmdarverk. Ég veit að margir þeirra sem keypt hafa jarðir eru líka að byggja upp mikið starf. Það verður að vanda sig í allri þeirri yfirferð og það mun ég auðvitað gera með landbúnaðarnefnd og Alþingi á næsta þingi.

Frú forseti. Ekki ætla ég að núa hæstv. landbúnaðarráðherra um nasir þeim örlögum sem Framsóknarflokkurinn horfist nú í augu við. Hann á sennilega sístan þátt í þeim. En ekki undrar mig að hæstv. landbúnaðarráðherra skuli vera í flokki sem er að tapa fylgi sínu á landsbyggðinni meira en áður þegar hann fer í fylkingarbrjósti þeirra sem vilja leggja af óðalstignina. Ég er hissa á því. Aldrei átti ég von á að þessi hæstv. ráðherra mundi gera það en lengi skal manninn reyna. Það kann að vera í takt við tímans flaum og kannski er ekkert sem getur snúið því, það kann að vera rétt hjá hæstv. ráðherra. Ég varð hins vegar fyrir meiri vonbrigðum varðandi svar hæstv. ráðherra við síðari spurningu minni. Við vitum að það er fólk sem fer um landið í krafti nýfengins auðs og kaupir upp jarðir. Sjálfsagt er að menn geri það og sjálfsagt er að gleðjast yfir því að landspildur bænda skuli verðmætari en áður. En þetta er gert beinlínis í þeim tilgangi að festa sér hlunnindi og ekki til að byggja upp, í fæstum tilvikum. Við höfum dæmi um það, sem við höfum lesið um í blöðum, að menn séu að kaupa upp fjölmargar jarðir og gætu aldrei staðið undir þeirri kvöð að byggja þær upp þótt sumir geri það í einstökum tilvikum. Þó að ég hafi glaðst yfir verðþróun varðandi jarðnæði bænda, sem gerir þeim auðveldara um vik að bregða búi ef svo fer, er þróunin mér ekki að skapi. Hún veldur því að jarðir komast í hendur manna sem ætla sér ekki að rækta jörðina eða byggja þar neitt sérstakt upp, manna sem t.d. eru að slægjast eftir því að eignast vatn, en hæstv. ráðherra beitti sér fyrir því með öðrum ráðherrum að nýtingarréttur á vatni var gerður að séreignarrétti. Þar með voru búin til hlunnindi sem verða verðmæti í framtíðinni. Þetta er ástæðan.

Hæstv. forseti. Ég minnist þess frá því er vatnalögin voru til umræðu að hv. þingmaður sagði úr þessum stól að sú lagasetning mundi engin áhrif hafa, og var þar skynsamur og framsýnn eins og í mörgu öðru. Það munu allir finna að vatnið er nægt á Íslandi og frjálst og enginn sá eignarréttur á því að menn muni hamla öðrum um vatn. Það er bara pólitískur áróður. Það eru ekki bara þeir sem bregða búi sem hafa hag af þróuninni. Segja má að þeir sem eiga landið og fjárfesta hafi bæði betri veð og meiri möguleika, geta þess vegna selt hluta af jörð sinni og látið aðra byggja þar nýbýli sem hefja starfsemi. Þetta hefur gjörbætt hag sveitamanna og breytir sveitinni. Við sjáum þar miklar breytingar sem mönnum finnast sárar í svipinn en það er gríðarlega gaman að sjá nýja atvinnustarfsemi ná fótfestu. Þar er íslenski hesturinn en hrossabúgarðar munu verða fleiri en kúabú áður en varir. Þar er fólk að gera góða hluti í íslenskum sveitum. Það er þáttur í því að menn sækjast eftir landi. Hvað varðar hlunnindin þá hafa þau alltaf verið eftirsótt af auðugum mönnum. Við munum Thorsarana og við munum fleiri og fleiri sem keyptu upp lönd. En bændur eru sem betur fer fastheldnir á sínar jarðir og ættirnar tryggar þannig að menn sitja fast. Við skulum ekki hafa svo miklar áhyggjur af því. En ég hef lofað bæði búnaðarþingi og Alþingi að fara yfir þessi mál faglega og grípa þar ekki til neinna úrræða nema að vel athuguðu máli. Sveitin er í mikilli sókn, er vinsæl í dag og að mörgu leyti í miklu betri stöðu en fyrir fimm eða tíu árum. Örlög Framsóknarflokksins eru kannski svipuð og Alþýðuflokksins 1995 eða 1971. Eftir langt og gjöfult samstarf við Sjálfstæðisflokkinn virðist fylgi okkar ekki mikið. En ég er sama sinnis og hv. þingmaður var 1995, 

Virðulegi forseti. Þetta var orðin fróðleg umræða og hefði gjarnan mátt vera áframhald á henni. Frumvarpið sem hér er til umræðu er að ég held að flestu leyti til bóta. Þó verð ég að viðurkenna að hjá mér vakna spurningar varðandi 4. gr. En samkvæmt núgildandi lögum skal landbúnaðarráðuneytið leita umsagnar viðkomandi fagstofnana ríkisins um hvaða ríkisjarðir skuli ekki selja. Landbúnaðarráðuneytið fer með forræði ríkisjarða nema undantekningar séu á því gerðar með lögum, sbr. 33. gr. jarðalaga. Í athugasemdum segir, með leyfi forseta: „Með frumvarpi þessu er ákvæðið orðað á almennari hátt svo að aðrir forráðaaðilar en landbúnaðarráðuneytið beri einnig samráðsskyldur samkvæmt ákvæðinu en slík skylda sé ekki lögð á ráðuneytið vegna jarða sem það hefur ekki forræði yfir.“ Það kom fram hjá hæstv. ráðherra að um töluvert margar jarðir væri að ræða. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort fjöldi þessara jarða sé þekktur og þeirra forráðaaðila. Þurfa þeir þá undir engum kringumstæðum að hafa samráð við landbúnaðarráðuneytið vegna sölu heldur eingöngu þann sem forráð hefur, t.d. varðandi kirkjujarðir. Það má vera að ég misskilji þetta ákvæði, en verður ekkert samráð við landbúnaðarráðuneytið í þeim tilvikum sem aðrir forráðaaðilar eru að jörðunum?

Hæstv. forseti. Ég skil á margan hátt áhyggjur hv. þingmanns sem er að velta því fyrir sér hvaða jarðir þetta eru. Ég hef nú ekki tölu yfir það en það væri fróðlegt að fara yfir það. Ég hygg samt sem áður að flestar þær jarðir sem undir önnur ráðuneyti heyra séu sérstakar jarðir sem heyra t.d. undir kirkjumálaráðherra, dóms- og kirkjumálaráðuneytið og Biskupsstofu. Undir menntamálaráðuneyti heyra margar jarðir og einhverjar undir fleiri aðila og svo eru það auðvitað þjóðgarðar, Þingvellir og fleiri, sem eru annars staðar. Fæstar þessar jarðir munu vera til sölu nema þá hjá Biskupsstofu og kirkjumálaráðuneytinu. Ég hygg að það sé nú með flestar þessar jarðir að komi þær til sölu þá koma þær einnig hér til umfjöllunar, það þarf heimild Alþingis til sölunnar í fjárlagafrumvarpi. Ef ég man þetta rétt þá held ég að kirkjujarðirnar séu háðar því ákvæði einnig. En því miður, hv. þingmaður, ég hef ekki tölur yfir þessar jarðir en býst nú við að þær séu til og skal útvega þær og koma þeim í hendur hv. þingmanni. En þetta er nú svona þar sem við teljum eðlilegt að hver beri ábyrgð á því sem undir hann heyri og fari með það eftir þeim lögum sem gilda. Þess vegna sjái landbúnaðarráðuneytið um það sem þess er og dóms- og kirkjumálaráðuneytið um það sem þess er og menntamálaráðuneytið um þær jarðir sem því tilheyra o.s.frv. Það eru ýmsar jarðir - ég hygg að Laugarvatn, Reykholt og fleiri skólastaðir séu undir menntamálaráðuneyti. En ég held að það sé ekkert í þessu gert fremur en hjá okkur nema jarðir sem heyra undir 38. gr. og bændurnir eiga kauprétt að sem seljast beint en hvað allar aðrar jarðir varðar þarf leyfi frá þinginu til að selja þær

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Ég vek athygli á að ég velti þessu fyrir mér í framhaldi af þeirri umræðu sem hefur verið um að reyna að koma á einhverjum reglum um jarðasölu þar sem, eins og nefnt var áðan, auðmenn eru að kaupa upp jarðir og aukin hætta er á að ábúð á jörðum leggist af. Hæstv. ráðherra hefur lýst því yfir að hann hafi áhuga á að skoða það með landbúnaðarnefnd og hv. þingmönnum með hvaða hætti sé hægt að mynda heildarlög sem taki á því og tryggi ábúð á jörðum vítt og breitt um landið. Ég er að horfa á það hvort þessi 4. gr. geri með einhverjum hætti erfiðara um vik að setja á heildarlög varðandi jarðasölu t.d.

Hæstv. forseti. Nei. Þessi grein snýr í sjálfu sér ekkert að því. Reglur eru mjög skýrar um jarðasölu, a.m.k. þær sem heyra undir landbúnaðarráðuneytið. Bændur eiga kauprétt eftir sjö ár núna eftir nýju lögunum og geta keypt sínar jarðir sem þeir hafa setið vel og eiga beinan kauprétt að því eftir að ákveðið opinbert mat hefur farið fram á eigninni og jörðinni sem Ríkiskaup annast og fer með. Síðan eru allar jarðir sem seldar eru á frjálsum markaði, þær eru bara seldar hæstbjóðanda og auglýstar sem slíkar. Þannig að það er alveg skýrt. Þessar jarðir eru í sjálfu sér ekki þær sem helst er verið að tala um í þessum raðuppkaupum. Ég held að það sé nú vissara að gæta sín samt í þeirri umræðu því ég held að margir þeir sem séu að kaupa jarðir geri það í góðum tilgangi. Við verðum bara að greina þetta í sundur. Við verðum að fara yfir hvað er að gerast á markaðnum og síðan meta viðbrögðin, hvað er rétt að gera til að breyta. Sveitarstjórnirnar höfðu hér áratugum saman réttinn til að byggja hverja einustu jörð sem fór í eyði. Þær fylgdu því ekki eftir. Þær treystu sér ekki að ná því. Jarðir fóru í eyði og þeim datt ekki í hug að nota lögin sem þeir höfðu í höndunum til að byggja jarðirnar og skipa svo fyrir að eigandinn yrði að setja ábúendur á jörðina. Þær gerðu það ekki. Þannig að það var ekki nein trygging fyrir því. En þetta er auðvitað mjög vandmeðfarið. Við þurfum að horfa hér mjög til nágrannalanda eins og Noregs og kannski Danmerkur. Hvernig fara þau að þessu? Það þarf auðvitað að leggja skyldur á þá sem eignast landið skýrari en eru. Það er gott að heyra að þingmenn vilja fylgjast með þessum hlutum og vilja vera með í að skoða þá út frá þeirri grundvallarskoðun sem menn hafa, og er góð, að jarðir skuli vera byggðar.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi á þingskjali 1076, en um er að ræða frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 96/1997, um eldi og heilbrigði sláturdýra, slátrun, vinnslu, heilbrigðisskoðun og gæðamat á sláturafurðum, með síðari breytingum. Hæstv. forseti. Í núverandi 2. mgr. 11. gr. laga nr. 96/1997, um eldi og heilbrigði sláturdýra, slátrun, vinnslu, heilbrigðisskoðun og gæðamat á sláturafurðum, með síðari breytingum, er kveðið á um með hvaða hætti gjald vegna þeirrar heilbrigðisskoðunar sem fram fer í sláturhúsum eftir ákvæðum 3. kafla laganna er innheimt. Eins og fyrirkomulagið er nú samkvæmt gildandi lögum er eftirlitsgjaldið innheimt sem ákveðin krónutala á hvert kíló kjöts, nánar sundurgreint eftir tegundum, og rennur það í sjóð í vörslu landbúnaðarráðherra. Einnig kemur fram í núverandi 11. gr. að eftirlitsgjaldið skuli miðast við raunkostnað og því sé ætlað að standa straum af heilbrigðiseftirliti kjötskoðunarlækna. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að hætt verði að innheimta gjald fyrir heilbrigðiseftirlit eftir ákveðinni krónutölu sem ákveðin var í lögum. Þess í stað verði innheimta heilbrigðiseftirlitsgjaldsins byggð á gjaldskrá sem landbúnaðarráðherra setur. Áfram er gert ráð fyrir að gjaldið taki mið af raunkostnaði við eftirlitið og skal gjaldskrá byggjast á því. Í núverandi lögum er ekki nægilega tryggt að gjaldtaka sem miðar við fasta krónutölu endurspegli raunverulegan kostnað við eftirlit. Ekki er hentugt að breyta þurfi lögum ef kostnaður eykst eða minnkar við eftirlitið og með því að heimila ráðherra að setja gjaldskrá um eftirlitið er betur hægt að endurspegla raunverulegan kostnað við það. Af lögmætisreglu stjórnsýsluréttar leiðir að ráðherra er einungis heimilt að innheimta raunkostnað af eftirliti. Í frumvarpinu er sérstakur eftirlitssjóður í vörslu ráðherra lagður niður en gjöldin munu þess í stað renna beint til Landbúnaðarstofnunar sem framkvæmir eftirlit. Hæstv. forseti. Með frumvarpinu er skilgreint til hvaða þátta heilbrigðiseftirlitið nær en í núverandi lögum er ráðherra falið að setja nánari reglur um framkvæmd eftirlitsins og um innheimtu kostnaðar vegna þess. En eftirlitið sjálft er ekki skilgreint í núverandi lögum heldur í reglugerð. Þó er í frumvarpinu gert ráð fyrir að ráðherra hafi áfram ákveðnar heimildir til að kveða nánar á um framkvæmd eftirlitsins og innheimtu eftirlitsgjaldsins. Við gerð frumvarpsins var stuðst við reglugerð Evrópusambandsins nr. 882/2004 frá 29. apríl 2004 um opinbert eftirlit með fóðri, matvælum, heilbrigði dýra og dýravernd, enda er reglugerðin ítarleg og má telja æskilegt að mörgu leyti að íslenskur réttur sé samræmdur Evrópurétti á þessu sviði. Evrópugerðin hefur ekki verið tekin upp í EES-samninginn en svo kann þó að verða síðar, enda hafa viðræður átt sér stað í þá veru. Í frumvarpinu er mælt fyrir um að ef þörf er á viðbótareftirliti með sláturafurðum skuli viðkomandi sláturleyfishafi eða framleiðandi greiða fyrir slíkt eftirlit sérstaklega en kostnaður af því verði ekki innifalinn í hinu almenna eftirliti sem mælt er fyrir um í 1. gr. frumvarpsins. Þetta er í anda þess að þeir sem þarfnast nánara eftirlits, ef til vill vegna verri aðstöðu eða verri heilbrigðisstöðu, borgi þann kostnað sjálfir. Þannig ætti það að vera framleiðendum til hagsbóta að hafa ástand búa sinna með þeim hætti að ekki þurfi að koma til sérstakra prófana vegna smitefna hjá þeim. Með þessu er jafnframt tryggt að kostnaði vegna sýnatöku hjá einstökum framleiðendum sé ekki velt yfir á stéttina í heild sinni, sem eykur kostnað allra framleiðenda og leiðir til hækkunar verðlags. Á fylgiskjali með frumvarpi þessu er að finna kostnaðarumsögn fjármálaráðuneytisins um frumvarpið og læt ég nægja að vísa þangað. Ég vil að öðru leyti vísa til greinargerðar þeirrar er fylgir frumvarpinu og athugasemda með frumvarpinu. Hæstv. forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og hv. landbúnaðarnefndar.