Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill geta þess að kl. 3.30 síðdegis fer fram umræða utan dagskrár um endurmat á verðmæti Landssímans og ríkisstuðning. Málshefjandi er hv. þm. Lúðvík Bergvinsson. Hæstv. samgrh. Sturla Böðvarsson verður til andsvara. Að öðru leyti vill forseti taka fram um þinghaldið í dag að að lokinni utandagskrárumræðu verða atkvæðagreiðslur um þau mál sem þá verður lokið umræðu um, þ.e. upp úr kl. 4. Það er reiknað með kvöldfundi en gert verður hlé á fundinum milli kl. 19.30 og 20.30. Að öðru leyti verður reynt að fylgja hinni prentuðu dagskrá. Þó má gera ráð fyrir að einhverjum málum verði frestað eða þau færist aftar á dagskrána eftir því sem á stendur fyrir flutningsmönnum eða framsögumönnum. Forseti vill biðja þingmenn að gaumgæfa það.

Þá vill forseti geta þess að í gær kom í Alþingishúsið stjórn Gideonfélagsins og færði Alþingi að gjöf eintök af Nýja testamentinu í tilefni kristnihátíðarárs. Forsn. tók við gjöfinni fyrir hönd Alþingis við athöfn í efrideildarsal. Forseti hefur óskað eftir því að eintak af Nýja testamentinu verði lagt inn á skrifstofur alþingismanna í dag eða næstu daga.

Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs um störf þingsins af því tilefni að það virðist ekki vera alveg ljóst hjá Ríkisútvarpinu að þingflokkar á Alþingi eru fimm. Vil ég mælast til þess við hæstv. forseta að hann sendi sérstakt bréf til Ríkisútvarpsins um að þannig sé því háttað á hv. Alþingi að þingflokkar eru fimm og að í samræmi við 15. gr. laga um Ríkisútvarpið gæti það fyllstu óhlutdrægni í frjálsri túlkun og dagskrárgerð.

Hafi það eitthvað farið á milli mála að þingflokkar á hinu háa Alþingi eru fimm talsins hjá Ríkisútvarpi og sjónvarpi, þá mun forseti gera það sem í hans valdi stendur til að koma þeim skilaboðum áleiðis milliliðalaust.

Herra forseti. Fyrir nokkru beindi ég fyrirspurn til hæstv. fjmrh. um launaþróun innan heilbrigðiskerfisins og í gær var svari hæstv. ráðherra dreift. Það er svo hroðvirknislega unnið og svo illa að því staðið að ég lít svo á að þingið geti ekki látið bjóða sér þau vinnubrögð sem fram koma í því svari. Það sem verra er, svörin eru ekki aðeins hroðvirknislega unnin, heldur er svarað út í hött, sum svörin eru beinlínis fölsk og misvísandi, en öðru er ekki svarað. Ég spyr, hvað vakir fyrir fjmrn. með vinnubrögðum af þessu tagi? Að sjálfsögðu er það á ábyrgð hæstv. fjmrh. hvernig svarað er en í ráðuneytinu eru þessi svör unnin. Spurt er um grunnlaun stétta innan heilbrigðisþjónustunnar en svarað er með heildarlaunum án tillits til vinnuframlags. Ráðherrann segir í svari sínu að ekki sé ljóst hvað átt sé við með grunnlaunum eða föstum launum. Ég spyr þá á móti: Hvernig fer B-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins að taka iðgjöld af föstum launum eins og hún gerir og hvernig fara menn að því að reikna yfirvinnu ef menn vita ekki hver eru föst laun og hver eru grunnlaun? Á sínum tíma var talað í þessum ræðustól fyrir svokölluðu nýju launakerfi sem átti að vera gagnsætt. Það var höfuðmarkmiðið með hinu nýja launakerfi. Þessi svör bera þess ekki vott að við höfum gagnsætt launakerfi. Sams konar spurningu var beint til fjmrn. árið 1994. Þá komu svörin, skilmerkilega fram sett. Nú er svarað út í hött og ég vil beina því til hæstv. forseta Alþingis hvort hann muni beita sér fyrir því að við fáum viðunandi svör við þeim spurningum sem hér eru settar fram. Ég mun ekki sætta mig við þessi vinnubrögð. Ég tel að sómi þingsins sé í húfi. Þetta er hroðvirknislegt rugl.

Forseti hefur hlýtt á athugasemdir hv. þm. en eins og hann gat um sjálfur eru svör við fyrirspurnum þingmanna til ráðherra á ábyrgð hinna síðarnefndu. Þannig háttar til að hæstv. fjmrh. hefur fjarvistarleyfi í dag og getur því ekki tekið til svara en forseti mun eins og venja er til koma þeim ábendingum sem hér hafa verið færðar fram rétta boðleið.

Herra forseti. Það eru mjög alvarlegar upplýsingar sem koma fram hjá hv. 13. þm. Reykv., Ögmundi Jónassyni. Af því tilefni að hann kemur hér og lýsir því að hann fái illa unnið svar, hroðvirknislegt og eins og hann orðaði það sjálfur út í hött, þá vil ég vekja athygli á því að skrifleg svör sem þingmenn hafa beðið um koma seint og illa og skýrslur sem þingmenn biðja um taka óheyrilegan tíma. Þingmenn Samfylkingarinnar fóru yfir það á þingflokksfundi í gær að nokkuð er um að skrifleg svör við fyrirspurnum sem eru orðnar mjög gamlar hafa ekki borist og nokkrar skýrslur hafa verið mjög lengi í vinnslu og við erum komin á lokadaga þingsins. Skýrslur, fyrirspurnir og svör við því sem kallað er eftir eru mjög þýðingarmiklir þættir í störfum Alþingis. Þarna verða upplýsingar oft grundvöllur umræðu og grundvöllur þingmála. Upplýsingar leiða fram ágalla í stjórnsýslu sem mikilvægt er að leiðrétta og þingmenn fá samanburð af ýmsu tagi sem oftar en ekki hefur orðið til þess að umræða sem hefur verið vakin á grundvelli slíkra fyrirspurna eða skýrslna hefur orðið til þess að ráðherrar hafa sjálfir komið með leiðréttingar inn í þingið. En það er alls ekki nógu gott ef svörin koma seint, skýrslurnar unnar hægt og illa, og þegar svörin koma eru þau illa ígrunduð, hroðvirknisleg og út í hött eins og hér var orðað. Þessu verður að breyta, herra forseti.

Herra forseti. Við erum á síðustu dögum þingsins og það eru fjölmörg mál sem fyrir þinginu liggja, mörg af þeim stór og mikil. Athygli vekur að ráðherrarnir eru eiginlega allir fjarverandi. Það er aðeins einn hæstv. ráðherra viðstaddur þingfund í upphafi þessa fundar. Ég vek athygli á þessu vegna þeirrar athugasemdar sem hv. þm. Ögmundur Jónasson gerði. Það er enginn ráðherra viðstaddur til að geta svarað og tekið við slíkri gagnrýni. Ég vek athygli á því að í gær var til umræðu mjög umdeilt frv. um þjóðlendur. Þar kom fram mjög hörð gagnrýni á nefnd sem fjmrh. hefur skipað til að undirbúa kröfur ríkisins á hendur bændum. Það kom m.a. mjög hörð gagnrýni frá landbrh. á störf þeirrar nefndar sem er á ábyrgð fjmrh. og fjmrh. var víðs fjarri og engum spurningum var hægt að beina til hans. Það eru eindregin tilmæli mín til hæstv. forseta að hann hvetji ráðherra til þess á síðustu dögum þingsins að mæta til þingfunda, a.m.k. vera viðstaddir í upphafi fundar ef eitthvað sérstakt mál kemur upp á eins og gerðist hér áðan sem krefst þess að ráðherrar séu viðstaddir.

Herra forseti. Mig langaði aðeins að fjalla um svar fjmrh. við fyrirspurn hv. þm. Ögmundar Jónassonar um launaþróun í heilbrigðisþjónustunni sem var upphaf þessarar umræðu. Ég hef skoðað þau svör sem koma hér fram og ég verð að segja að þegar hv. þm. spyr beint um meðallaun, þá fær hann svör. Hins vegar þegar hann spyr beint um byrjunarlaun eða mánaðarlaun, þá koma ekki svör fram varðandi janúar 2000 og það er skiljanlegt vegna þess að það er ekki til neitt sem heitir byrjunarlaun eða byrjunarlaunaflokkur hjúkrunarfræðinga eða þeirra stétta sem eru í nýja launakerfinu. Hv. þm. hefði því þurft að spyrja nákvæmar til að fá betri svör því að byrjunarlaun þeirra sem eru í nýja launakerfinu eru ekki þau sömu. Jafnvel nýútskrifað fólk er ekki á sömu launum þegar það útskrifast. Það fer eftir því á hvaða deild eða stofnun það ræðst o.s.frv. Ég mundi því ráðleggja hv. þm. Ögmundi Jónassyni að spyrja nákvæmar ef hann vill fá svör við þessum spurningum.

Herra forseti. Mig langar til að nota tækifærið til þess að vekja athygli á því að sjö skýrslubeiðnir er að finna í skjölum Alþingis nú á 125. þingi. Þar af eiga hv. þm. Samfylkingarinnar fimm og þar af á ég tvær. Þann 2. nóvember sl. voru samþykktar tvær beiðnir mínar um skýrslur, um eina frá heilbrrh. um ófjósemisaðgerðir sem gerðar voru samkvæmt lögum sem giltu á árunum 1938--1975, og hin er til umhvrh. um framkvæmd alþjóðasamninga um umhverfismál hér á landi. Ég vil inna hæstv. forseta eftir því hvort þessar skýrslur muni líta dagsins ljós á 125. þingi hins háa Alþingis. Ég vil líka taka fram í umræðunni að nú líður að lokum fyrsta þings míns sem þingmanns og ég er mjög hugsandi yfir vinnubrögðum sem þessum og ég er ekki viss um að þetta mundi líðast í venjulegum fyrirtækjum á Íslandi.

Herra forseti. Mér finnst læknar vel komnir að launum sínum og mér finnst hjúkrunarfræðingar vel komnir að launum sínum en ég vil vita hver þau eru. Ég sætti mig ekki við það þegar fjmrn. eða pólitískir stuðningsmenn ráðherrans reyna að koma í veg fyrir að upplýsingar af þessu tagi séu birtar. Ég vil vita hvaða launakjör eru hjá öðrum stéttum innan sjúkrahúsanna, sjúkraliða og ófaglærðs starfsfólks. Það sem við vitum er að það er að gliðna þar í sundur á milli þeirra annars vegar sem hafa hærri tekjurnar og hinna sem hafa lægri tekjurnar. Ég spyr: Er það þetta sem fjmrn. vill fela og stuðningsmenn þess hér í þingsal? Ég bendi hæstv. forseta á að það er rétt að þau svör sem hér berast eru á ábyrgð viðkomandi ráðherra. En ég beindi spurningu minni til þingsins og yfirstjórnar þingsins um hvað þingið hygðist gera þegar ráðherra svarar út í hött eða eins hroðvirknislega og hér hefur gerst. Ég mun ekki sætta mig við að þetta mál verði látið kyrrt liggja.

Herra forseti. Eitt af markmiðum hins nýja launakerfis er að launamyndunin sé gagnsæ. Mér er jafnmikið kappsmál og hv. þm. Ögmundi Jónassyni að launin séu gagnsæ og öllum ljós. Það sem ég benti á í ræðu minni hér á undan var að til þess að fá betri svör frá fjmrn. þarf hv. þm. að koma með nákvæmari spurningar.

Ég þarf engar vísbendingar.

Ég mundi ekki sem fyrrverandi formaður Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga geta svarað þessum spurningum hvað almennir hjúkrunarfræðingar eru með í laun, hvað hjúkrunarfræðingar með viðbótarnám eru með í laun, öðruvísi en á ákveðnu launabili. En það var ekki það sem hv. þm. bað um. Ég mundi því hvetja hann til þess að varpa fram þessari spurningu aftur en á nákvæmari máta.

Nú er þessi umræða um störf þingsins að verða af margþættum toga. Forseti vill árétta það sem hann sagði áðan vegna orða málshefjanda, 13. þm. Reykv., að svör ráðherra eru fyrst og síðast á þeirra ábyrgð. En forseti mun koma gagnrýni hv. þm. á framfæri við viðkomandi ráðherra. Hér hefur einnig borið á góma skil hæstv. ráðherra vegna fyrirspurna, skýrslubeiðna og fleiri þátta. Yfirstjórn þingsins mun nú þegar, eins og hún reynir ævinlega, fylgjast með því að frestir, sem þingsköp kveða á um, verði virtir að fullu. Vegna þeirra tilvika sem hv. 12. þm. Reykn. tilgreindi sérstaklega verður það skoðað sérstaklega og ýtt við viðkomandi ráðherrum. Viðvera ráðherra er nýtt mál og gamalt. Sömu reglur gilda um viðveru ráðherra og þingmanna almennt og ekki meira um það að segja.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 38 frá 15. maí 1990, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum, á þskj. 1046 frá meiri hluta sjútvn. Megintilgangur frv. er að fresta um eins árs skeið gildistöku nokkurra ákvæða varðandi veiðar smábáta sem taka áttu gildi 1. september nk. Helsta ástæða þess er sú, eins og raunar kemur fram í athugasemdum við frv., að nú stendur yfir heildarendurskoðun laga um stjórn fiskveiða og því þykir ekki heppilegt að taka upp nýja skipan við stjórn veiða smábáta meðan endurskoðunin stendur yfir. Ljóst er að á þeim tíma sem liðinn er frá því að að fyrrgreind atriði, sem við erum að fresta með frv., gengu í gildi 15. janúar árið 1999, hafa ýmsir aðilar, útgerðarmenn og þeir sem hafa hugsað sér að hasla sér völl í sjávarútvegi tekið ákvarðanir byggðar á lögunum og því að þau kæmu til framkvæmda 1. september nk. eins og gildandi lög gera ráð fyrir. Þannig hafa allnokkrir aðilar ákveðið nýsmíði á bátum og stofnað til fjárhagslegra skuldbindinga með það í huga að hefja veiðar á þeim innan hins nýja krókaaflamarks frá 1. september nk. Meiri hluti sjútvn. leggur þess vegna til að gerðar verði breytingar á frv. sem gera þetta mögulegt. Við erum með öðrum orðum að bregðast við upplýsingum sem nefndin fékk í meðförum málsins til að koma í veg fyrir að þeir sem unnu í góðri trú eftir gildandi lögum af eðlilegum ástæðum, lendi í vandræðum, að þeir króist ekki af og hafi möguleika að vinna áfram samkvæmt ...

Forseti vill biðja hv. þm. að gefa ræðumanni hljóð.

Virðulegi forseti. Það er ljóst að þetta mál hefur ekki mjög víðtæka skírskotun, heyri ég, en hins vegar er ljóst að það frv. sem hér um ræðir hefur mikla þýðingu fyrir fjölmarga aðila sem hafa verið að vinna samkvæmt þessu kerfi. Enginn vafi er á því að fyrir ýmsar byggðir landsins skiptir það gríðarlega miklu máli hvernig lagasetningu á þessu sviði sjávarútvegsins er háttað. Eftir því var auðvitað tekið þegar hæstv. sjútvrh. lagði fram þetta frv. sem fól í sér frestun á framkvæmd laga sem samþykkt voru í ársbyrjun 1999 og hefðu falið í sér kvótasetningu á allmörgum tegundum sem allir vita að hefðu haft gríðarlega mikil áhrif. En við vitum að ýmsir hafa brugðist við af eðlilegum ástæðum, axlað skuldbindingar sínar og meiri hluti sjútvn. taldi þess vegna nauðsynlegt að bregðast við með einhverjum hætti og gerir það í þeim brtt. sem hér er kveðið á um og fela í sér að horfið verði frá því að binda veiðileyfi með krókaflamarki við 6 brúttótona stærðarmörk. Þess í stað er veiðileyfi þeirra eingöngu bundið við tegundir sem þeir hafa krókaaflamark í og tegundir sem sæta ekki takmörkunum á leyfilegum heildarafla. Er þessi ákvörðun tekin í ljósi þess megintilgangs frv. að fresta gildistöku lagaákvæða er snerta fiskveiðistjórn báta innan við 6 brúttótonn en að öðru leyti er ekki um efnislega breytingu á stjórn fiskveiða að ræða. Við skulum ekki gleyma því að grundvallarhugsunin í þessu frv. er sú að breyta gildistöku laganna. Gert er ráð fyrir því í gildandi lögum að þetta ákvæði um stærðarmörkin sé ekki til staðar. Við vitum að á sínum tíma þegar þáv. sjútvn. lagði fram brtt. í þessa veru í ársbyrjun 1999 var það gert í ákveðnum tilgangi, m.a. til þess að gera mönnum kleift að þróa áfram þessar veiðar og tryggja öryggi sjómanna. Þess vegna þykir ekki eðlilegt að gera breytingar í ljósi þess að við erum fyrst og fremst að fresta málinu um eins árs skeið. Ástæða er til þess að árétta að við erum eingöngu að fresta gildistöku tiltekinna lagaákvæða. Hins vegar er brýnt að um þennan hluta fiskveiðistjórnarinnar verði mótaðar heildstæðar reglur til lengri tíma, líkt og um aðra útgerð í landinu, eins og gefur augaleið. Má ljóst vera að slíkt er ekki einasta þýðingarmikið vegna þeirra sem hafa beina hagsmuni af útgerð þessara báta heldur ekki síður til þess að tryggja stjórnskipulega stöðu þessa útgerðarflokks til framtíðar. Þetta er nefnt ekki síst vegna þess að við vitum að á sínum tíma í ársbyrjun 1999 var brugðist við með þeirri lagasetningu, sem verið er að fresta, í þeim tilgangi að koma til móts við og bregðast við dómi Hæstaréttar í svokölluðu Valdimarsmáli í byrjun desember 1998. Það er augljóst mál að samkvæmt þeim dómi hefur Alþingi ekki heimild til þess eða getur ekki endalaust frestað gildistökuákvæði þessara laga. Við teljum því að ekki verði gengið lengra í þeim efnum en hér er verið að leggja til, að fresta þessu um eitt ár til viðbótar og framtíðaráform í þeim efnum verður þess vegna að binda niður til lengri tíma með lögformlegum og stjórnskipulegum hætti. Meiri hluti sjútvn. leggur til eftirfarandi breytingar á frv.: 1. Lagt er til að kveðið verði á um að hafi krókaaflahlutdeild í þorski á fiskveiðiárinu 1999/2000 verið flutt af báti sem veiðileyfi hefur með föstu hámarki í þorski til báts sem veiðileyfi hefur með þorskaflahámarki skuli úthluta þeim báti sem þorskaflahlutdeildin var flutt af veiðileyfi með þorskaflahámarki nema valið sé fyrir þann bát veiðileyfi með krókaaflamarki. Ef ekki væri kveðið á um þetta leiddi flutningur á þorskaflahlutdeildinni á fiskveiðiárinu 1999/2000 til þess að aflaheimildir í þorski mundu aukast á fiskveiðiárinu 2000/2001 á þeim báti sem aflahlutdeildina hefði fengið, án þess að þorskveiðiheimildir þess báts sem aflahlutdeildina lét mundu minnka þar sem hann hefur fast hámark á þorski á því fiskveiðiári. Fái hins vegar sá bátur sem krókaaflahlutdeildin var flutt af veiðileyfi með þorskaflahámarki eða krókaaflamarki á fiskveiðiárinu 2000/2001 skerðast veiðiheimildir hans í þorski í samræmi við það magn sem af honum var flutt. 2. Lagt er til að horfið verði frá því að binda veiðileyfi með krókaaflamarki því skilyrði að viðkomandi bátur sé ekki sex brúttótonn eða stærri. Í staðinn er lagt til að bátum sem veiðileyfi hafa með krókaaflamarki verði einungis heimilt að stunda veiðar á þeim tegundum sem þeir hafa krókaaflamark í og tegundum sem ekki sæta takmörkunum á leyfilegum heildarafla. Með þessu móti er komið í veg fyrir að krókabátar sem leyfi hafa til veiða með krókaaflamarki fái ríkari heimildir en aðrir bátar til að stunda veiðar á tilteknum tegundum. Þá er lagt til að allir bátar eigi kost á veiðileyfi með krókaaflamarki frá og með fiskveiðiárinu 2000/2001. Er þetta gert til að koma til móts við þá sem gert höfðu ráðstafanir á grundvelli laga sem samþykkt voru um stjórn veiða smábáta í janúar og mars 1999. Í 2. málslið greinarinnar er kveðið á um að þeir sem stundað hafa veiðar samkvæmt leyfum með föstu hámarki á þorskafla eða þorskaflahámarki skuli sækja um veiðileyfi með krókaaflamarki fyrir 15. maí 2000, en úthlutað krókaaflamark þeirra geti þó aldrei orðið hærra en sem leiðir af þeirri krókaaflahlutdeild sem bundin var viðkomandi skipi 1. apríl 2000. Þessi takmörkun er sett til að koma í veg fyrir að flutningur á krókaaflahlutdeildum milli skipa --- og þetta er ákaflega mikilvægt --- á fiskveiðiárinu 1999/2000 geti leitt til þess að óeðlilegar umframveiðiheimildir skapist hjá skipi sem veiðileyfi fær með krókaaflamarki á fiskveiðiárinu 2000/2001, án þess að veiðimöguleikar þeirra sem krókaaflahlutdeildin var flutt af skerðist. Loks er lagt til að heimilað verði, með ákveðnum skilyrðum, að flutt verði krókaaflahlutdeild af báti sem ekki hefur veiðileyfi með krókaaflamarki á fiskveiðiárinu 2000/2001 til báts sem slíkt leyfi hefur. Er þetta sérstaklega gert til þess að leysa mál þeirra aðila sem hafa til ráðstöfunar veiðiheimildir sem ekki eru tímabundið bundnar við báta í eigu þeirra. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Undir þetta álit rita auk formanns og frsm. sem hér stendur hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, Hjálmar Árnason, Vilhjálmur Egilsson, Guðmundur Hallvarðsson og Árni R. Árnason sem ritar undir málið með fyrirvara. Ég hafði skilið það sem svo að hann mundi síðar gera grein fyrir fyrirvara sínum, þ.e. við upphaf atkvæðagreiðslu. En hann þarf að hverfa héðan vegna annarra skuldbindinga sinna.

Herra forseti. Það frv. sem lagt er fyrir þingið er um frestun á lögum sem áttu að taka gildi 1. september um krókabáta. Ég hef stutt það mál og geri. En mig langaði til að fá frekari útskýringu á því frá formanni sjútvn. Ég greip ekki nákvæmlega hverju verið er að velta upp gagnvart þeim bátum eða þeim einstaklingum sem hafa fjárfest í skipum með tilliti til þess að breytingin hefði náð fram að ganga eins og lögin gerðu ráð fyrir. Menn hafa farið út í verulegar fjárfestingar en sitja uppi núna sumir hverjir með það að þurfa jafnvel að fjárfesta í mjög dýrum úreldingarbátum sem hafa hækkað í verði vegna þess að verið er að fresta lagasetningunni um eitt ár. Þetta hefur valdið mörgum erfiðleikum. Ef formaðurinn hefur tíma til að hlusta á þetta vildi ég gjarnan fá að vita hvort þetta mál hafi ekki komið til sérstakrar umræðu í nefndinni og hvernig nefndin hafi afgreitt það vandamál sem kom augljóslega upp og kemur upp með tilkomu þessarar frestunar.

Virðulegi forseti. Það mál sem hv. 8. þm. Reykn. spyr um var eitt það mál sem við ræddum ótvírætt mest í nefnd okkar varðandi þessa breytingu. Hv. þm. vakti athygli á stöðu þeirra sem hafa gripið til fjárhagslegra skuldbindinga á grundvelli gildandi laga í ljósi þess að svokallað krókaaflamark ætti að taka gildi 1. september nk. og að þau lög gerðu ráð fyrir því að menn þyrftu ekki að kaupa sér úreldingu til að komast inn í þann veiðiflokk. Það er ljóst mál að ýmsir í þeirri stöðu hefðu komist í mikil vandræði ef frv. hefði verið samþykkt óbreytt. Við skoðuðum þetta mál mjög rækilega. Mjög víða var leitað eftir viðbrögðum og áliti á því hvernig hægt væri að bregðast við þessu þannig að sanngjarnt væri fyrir alla aðila. Niðurstaða meiri hluta nefndarinnar varð sú að eðlilegast væri að opna leiðina fyrir þessa aðila til að fara inn í hið svokallaða krókaaflamark sem hefur það í för með sér að menn hafa ekki aðeins aflahámark í þorski heldur líka í öðrum tegundum. Gert er ráð fyrir því að krókaaflamarkið heimili mönnum veiðar að tilteknu marki í þorski, ýsu, ufsa og steinbít og jafnframt að menn geti þá farið inn í þetta krókaaflamark án þess að kaupa sér úreldingu. Þeir eru því í raun í þeirri stöðu sem þeir voru í þegar þeir tóku fjárhagslegar skuldbindingar sínar þannig að ég hygg að fyrir þeim vanda sé séð sem hv. þm. vekur réttilega athygli á að menn hefðu lent í. Það hefði auðvitað verið röskun og það væri inngrip í ákvarðanir sem menn tóku í góðri trú í ljósi lagasetningar Alþingis. Þess vegna er það eina sem hægt er að gera að búa til umhverfi sem færir þessa aðila á sama stað og þeir voru á þegar þeir tóku ákvarðanir sínar um fjárhagslegar skuldbindingar.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir svör hans sem mér finnst vera góð og skýra nokkuð og leysa það vandamál sem var augljóslega uppi ef ekkert hefði verið að gert. Mig langar aðeins að forvitnast frekar um hvort þessi breyting hafi verið borin undir t.d. Landssamtök smábátaeigenda sem hagsmunasamtök þessara aðila og hvort eitthvert samband hafi verið haft við þessa aðila sem ég veit að ræddu sérstaklega um þetta við nefndarmenn í sjútvn. og eru víðs vegar um landið. Ég vildi gjarnan að það kæmi fram hvort þetta mál hafi orðið í samkomulagi við þessa aðila.

Virðulegi forseti. Nefndin hafði samráð við forustumenn Landssambands smábátaeigenda og formaður nefndarinnar hafði allnokkrum sinnum samband við forustumenn Landssambands smábátaeigenda þannig að þeim er mjög vel kunnugt um niðurstöðuna. Það er svolítið erfitt út af fyrir sig að segja að þeir blessi þetta algjörlega en ég held að þeir geri engar athugasemdir við þessa niðurstöðu nefndarinnar og telja að þetta mundi leysa þann vanda sem annars hefði komið upp hjá einstökum útgerðarmönnum. Ég á ekki von á því að það séu mörg tilvik þar sem menn eru í þeirri stöðu að vilja fara inn í þetta krókaaflamark því að auðvitað er það augljóst mál að það fyrirkomulag sem við höfum kallað þorskaflahámark er miklu vænlegra fyrir langflestar útgerðir smábáta í landinu. Það eru út af fyrir sig vissar skorður sem menn hafa varðandi þorskinn. Menn hafa hins vegar frjálsar hendur varðandi aðrar tegundir. Þess vegna munu væntanlega langflestir útgerðarmenn kjósa að vera áfram í þorskaflahámarkinu. Það eru auðvitað tilvik útgerðarmanna þar sem þeir sjá hagsmunum sínum betur borgið með því að fara inn í þetta krókaaflamark og auðvitað mun reynslan leiða í ljós hvora leiðina menn fara. Ég vek athygli á því að menn fara ekki inn í þetta krókaaflamark með meiri heimildir en þeir höfðu með bátunum sínum 1. apríl sl. Út af fyrir sig er því sett undir þann leka sem alltaf er við svona breytingar, að menn vilja fara að reyna að spila á kerfið. Ég vonast til þess að við höfum sett undir þann leka og komið í veg fyrir að menn væru með einhverja spilamennsku í kringum þetta. Ég held að með þessum efnum sé verið að ná því markmiði í meginatriðum, í fyrsta lagi að verja þorskaflahámarkið sem frá mínum bæjardyrum séð er stóra markmiðið með þessu máli öllu saman, verja það a.m.k. um eins árs skeið, skapa okkur þá a.m.k. nýtt svigrúm í málinu og í öðru lagi að koma í veg fyrir að þeir sem hafa gripið til fjárhagslegra skuldbindinga á grundvelli gildandi laga fari illa vegna lagasetningar Alþingis.

Herra forseti. Mér þykir nauðsynlegt að gera grein fyrir þeim fyrirvara sem ég hef sett við nefndarálitið og við afstöðu mína til þeirra brtt. sem meiri hluti nefndarinnar hefur gert við frv. Málið liggur þannig, herra forseti, að með lögum nr. 1/1999 voru gerðar þær breytingar almennt á stjórnkerfi fiskveiða að horfið var frá því að skylda útgerðir til að fjárfesta í úreldingu sérstaklega þegar þær hygðust hagræða með því að sameina veiðiheimildir eða stækka skip, hvort heldur væri. Niðurstaðan varð þó sú að um skamman tíma yrði þetta fyrirkomulag, þ.e. þessi fjárfestingarskylda, viðvarandi um krókaveiðar smábáta. Það er einmitt þeim atriðum sem er nú verið að fresta enn um sinn. Þá kemur í ljós við a.m.k. síðustu athugun mína, að með þessum brtt. á frestunarfrv. komast þeir undan slíkri skyldu sem ætla enn að stunda veiðar samkvæmt ákvæðunum um krókaveiðar smábáta nema þeir stundi veiðar eftir ákvæðum um daga. Þeir sem ætla enn að stunda veiðar í sóknardagakerfi eru, eins og hinir þeir sem nefndir voru áðan af frsm. meiri hluta nefndarinnar, þegar búnir að gera ráðstafanir, búnir að setja sig í fjárhagslegar skuldbindingar til að hagræða í starfsemi sinni. Þeir verða enn samkvæmt þessu að kaupa sér úreldingu. Ég tel það ekki viðunandi og ekki við hæfi að við ljúkum málinu þannig. Fyrirvari minn er þessa efnis og ég vænti þess, herra forseti, að við náum á milli 2. og 3. umr. utan um þetta atriði þannig að þeir sem stunda veiðar á smábátum standi eftir sem áður jafnir. Ég tel hitt annars eðlis ef þeir hefðu allir orðið að una við það enn um sinn, um tiltekinn tíma, að verða að kaupa úreldingu. Það er tiltekið tímabil sem gildir um þá alla. En ef niðurstaða verður sú sem hér virðist verða tel ég það ekki geta átt við um alla.

Herra forseti. Frv. sem við ræðum hér var á sínum tíma kynnt af hálfu sjútvrh. og var að efni til, að því er varðar frestunarákvæði, nánast sams konar og frv. sem við hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson lögðum fram í byrjun mars sl. Það var um frestunarákvæði ásamt nokkrum öðrum lagfæringum sem við töldum eðlilegt að gera á lögum um stjórn fiskveiða, sérstaklega með tilliti til þess að ákveðin endurskoðun laganna væri að eiga sér stað og með tilliti til þess að þingflokkar frjálslyndra og vinstri grænna hafði lagt fram sérstaka þáltill. um stefnumótun eða grundvöll nýrrar fiskveiðistjórnar sem mundi óhjákvæmilega taka einhvern tíma. Þess vegna lögðum við fram þetta frv. í marsbyrjun, mig minnir að það hafi verið 8. mars, um að fresta kvótasetningu á smábátaflotann og síðan önnur ákvæði eins og róðrarlag þeirra sem stunda veiðar með dagatakmörkunum og þurfa að uppfylla 24 klukkustunda sóknarákvæði ásamt því að taka á vanda þeirra sem hafa á undanförnum árum orðið að una því að vera leiguliðar þeirra stóru og öflugu í sjávarútvegi og verða að greiða þeim stórfé fyrir að fá að veiða fisk í sjó og einnig ákvæði um að víkja að vandamálum skipa og útgerðarmanna, sjómanna sem eru á skipum undir 20 rúmlestum og eru með minna aflamark en 15 þorskígildistonn. Allt þetta var í því frv. sem hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson lagði fram ásamt mér í byrjun mars. Frv. sjútvrh. sem við ræðum nú og nál. meiri hluta sjútvn. ásamt brtt. er að hluta til eins og fyrri hluti frv. okkar sem við lögðum fram í marsbyrjun eins og áður sagði. Ég vil að gefnu tilefni varðandi þessa umræðu sem nú fer fram vekja athygli á því að í gærkvöldi horfði ég á þátt í ríkissjónvarpinu þar sem formenn fjögurra þingflokka mættu til viðtals og rökræðu um hin ýmsu mál í þinginu. Þá sagði formaður þingflokks Samfylkingarinnar eitthvað á þá leið að þingflokkur Frjálslynda flokksins, sem hefði beinlínis verið kosinn á þing út á stefnumál sín í sjávarútvegsmálunum, hefði ekki lagt neitt málefnalegt til þessara mála og eingöngu komið fram með hugmyndir um enn eina nefndina. Ég vek sérstaka athygli á þessum ummælum sem mér finnast reyndar ómakleg og ekki í samræmi við raunveruleikann vegna þess að við frá Frjálslynda flokknum vorum ekki boðaðir í þennan umræðuþátt og vorum þar ekki til andsvara. Ég vil hins vegar draga það fram að í þessum málaflokki, um stjórn fiskveiða, hefur Frjálslyndi flokkurinn lagt fram þó nokkrar tillögur. Við lögðum fram fyrstu tillögur okkar sl. haust, ef ég man rétt var það í október, og síðan lögðum við aftur fram í nóvember tvö frv. um að minnka þau vandamál sem eru í núverandi lögum um stjórn fiskveiða. Annað frv. gekk út á að takmarka að á frystitogaraflotann væru færðar frekari aflaheimildir en orðið hefur á undanförnum árum og koma í veg fyrir þá samþjöppun veiðiheimilda sem safnast hefur til frystitogaraflotans. Það hefði auðvitað þýtt að ef frystitogaraflotinn, að samþykktu slíku frv. hefði viljað bæta við sig aflaheimildum, þá hefði hann orðið að gera það innan útgerðarflokks síns. Við vorum sem sagt ekki að leggja til að frystitogaraflotinn mætti ekki bæta við sig heldur að hann yrði þá að kaupa innan útgerðarflokks síns en mætti ekki halda áfram að kaupa aflaheimildir úr öðrum útgerðarflokkum sem eru enn þá óskilgreindir þrátt fyrir þessa tillögu okkar. Síðan hefur komið fram í þáltill. okkar og vinstri grænna hvernig menn hygðust skipta upp slíkum útgerðarflota sem íslenski flotinn er. Ég sé það í nýlegu frv. Samfylkingarinnar að þeir hafa einmitt hallast að þeim sjónarmiðum að skynsamlegt sé að hafa einhverja skiptingu í útgerðarflokka. Þær tillögur sem við og vinstri grænir lögðum fram á sínum tíma eru ekki vitlausari en það að Samfylkingin hefur séð ástæðu til að taka hluta af þeim upp í málflutning sinn og er það auðvitað vel. Ég vil líka taka fram að í byrjun janúar leitaði ég eftir því hvort hugsanlegt væri að stjórnarandstaðan í heild sinni gæti náð saman um það að leggja fram stefnumótun um hvernig við hygðumst sjá breytingar á lögum um stjórn fiskveiða til framtíðar og hvernig að því mætti standa. Niðurstaðan varð sú að við og vinstri grænir náðum saman um að leggja fram leiðarlýsingu um stefnumótun í sjávarútvegsmálum og hvernig sú vegferð liti út frá sjónarhóli okkar. Ég tel, og tala þá fyrir Frjálslynda flokkinn, að sú greinargerð sem fylgir með þeirri þáltill. um nýjan grundvöll fiskveiðistjórnar, sú greinargerð Frjálslynda flokksins sem fylgir þar með sé þannig uppsett og í það mörgum liðum og vel skilgreind að upp úr henni væri ekki mjög erfitt mál að semja lagatexta og við í Frjálslynda flokknum treystum okkur algerlega til þess. Við töldum hins vegar eins og málin höfðu þróast að rétt væri að reyna að leita sátta um það hvort hægt væri að fá víðtækara samráð um hvernig við gætum skipað þessum málum til framtíðar. Ég ætla ekki að ræða sérstaklega tillögu Samfylkingarinnar sem hefur birst í frumvarpsformi um stefnumótun. Til þess gefst tækifæri síðar. Ég vil aðeins leggja áherslu á að sú þáltill. sem við lögðum til var góður vegvísir um það til hvaða atriða menn þurftu einmitt að taka tillit við mótun nýrrar sjávarútvegsstefnu. Ég fagna því auðvitað að Samfylkingin hefur tekið upp hluta af þeim málflutningi sem við höfum sett fram. Þess vegna er mér algerlega óskiljanlegt að formaður þingflokks þeirra skuli halda því fram í beinni sjónvarpsútsendingu að Frjálslyndi flokkurinn hafi ekkert lagt til þessara mála, hafi ekki komið fram með neinar málefnalegar tillögur eða frv. um það hvernig mætti ná tökum á því mikla vandamáli sem ég held að allir þingmenn sem á annað borð hafa ekki ofurtrú á núverandi kvótakerfi sjái að er innbyggt í fiskveiðistjórnarkerfi okkar. Því var síðast haldið fram úr þessum ræðustól í gær að núverandi fiskveiðistjórnarkerfi tryggði líffræðilega viðkomu fiskstofna. Á sama tíma var verið að birta niðurstöður úr togara- og netaralli sem sýndu 20% samdrátt á milli ára. Á sl. tveimur árum hefur lítið verið lagt eyrun við málflutningi skipstjórnarmanna um það að veiðar úr þorskstofninum væru frekar að dragast saman. Sérstaklega hefur þetta komið fram varðandi veiðar hjá togurum sem hafa þurft að hafa meira fyrir því að veiða aflann en var árin þar á undan þó að vissulega hafi aflabrögð verið þokkaleg hjá stærstu og öflugustu skipunum. Skipstjórnarmenn á íslenska flotanum þóttust sjá þessi merki fyrir tveimur árum að þorskveiðin væri að dragast saman og sögðu það í útvarpsfréttum. Meira að segja skipstjórinn á á Arnari HU, sem hefur, ef ég man rétt, sett flest aflametin á undanförnum árum, lýsti því að fiskurinn væri greinilega minnkandi og þyrfti að hafa meira fyrir því að veiða sérstaklega þorskinn en hafði verið árin þar á undan. Við þessum varnaðarorðum var lítið brugðist við á Hafrannsóknastofnun eins og jafnan áður. Hefur það verið sérstakt einkenni Hafrannsóknastofnunar að þurfa ævinlega að vera nánast tveimur árum á eftir tímanum varðandi það hvernig þorkstofninn þróast, bæði í uppsveiflu og niðursveiflu, og því miður virðist svo vera enn. En því verður varla haldið fram og hv. þm. Sverrir Hermannsson leiddi það mjög skýrt fram í rökræðunni í gær að kvótakerfi okkar væri að byggja sérstaklega upp fiskstofnana. Það er ekki svo. Ef menn halda því fram ættu þeir bara að fara heim og lesa skýrslur Hafró og sjá hvaða tillögur eru þar fyrir næstu ár og ekki eru vísbendingarnar frá togara- og netarallinu sem sagt var frá í gær merki um sérstaklega stækkandi fiskstofna eða aukna fiskgengd á miðunum. Þó er þetta breytilegt eftir veiðarfærum og veiðar línubáta hafa verið mjög góðar. Víkjum aftur að þeirri tillögu sem er til umræðu. Í málflutningi okkar í Frjálslynda flokknum höfum við bent á marga galla á þeirri fiskveiðistjórnun sem viðhöfð hefur verið á undanförnum árum. Við lögðum m.a. fram í nóvember sl. frv. um svokallaða tegundatilfærslu þar sem menn notuðu strandveiðifisktegundir kvótakerfisins eins og steinbít, grálúðu og sandkola til að framleiða karfa og grálúðu. Þetta hefur viðgengist í mörg ár og verið á þetta bent af skipstjórnarmönnum og því haldið fram að veiðar á þessum stofnum, karfa og skrápflúru, væru of miklar og væru hættulegar eins og þær hafa verið stundaðar miðað við viðkomu og viðgang þessara stofna. Þrátt fyrir það að við höfum lagt þessa tillögu okkar fram í nóvember, sem hefði gert það að verkum að a.m.k. ákveðinn ágalli í núverandi fiskveiðistjórnarlöggjöf hefði verið lagfærður, virðist formaður þingflokks Samfylkingarinnar ekki hafa veitt því athygli að slíkt frv. hafi verið lagt fram eða rætt. Ég verð að segja alveg eins og er að þau ummæli sem hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir viðhafði í beinni útsendingu sjónvarps í gærkvöldi komu mér á óvart og tel að þar hafi verið ómaklega vegið að þingmönnum Frjálslynda flokksins. Við höfum staðið vakt okkar nokkuð vel í því að koma fram með hugmyndir og lagfæringar á lögum um stjórn fiskveiða. Við í stjórnarandstöðunni búum hins vegar öll við það að hér er mikill þingmeirihluti stjórnarþingmanna og það hefur ekkert komið fram hjá stjórnarliðum um að þeir séu mjög til viðtals um að gera einhverjar verulegar lagfæringar á núverandi kerfi um stjórn fiskveiða. Þess vegna var það sem við í þingflokki frjálslyndra ákváðum sl. haust að byrja á því að leggja fram svona stutt frumvörp sem komu beinlínis inn á verstu galla kerfisins eins og uppkaup frystitogaraflotans, á aflaheimildum bátaflotans, eyðingu bátaflotans, sem hefur verið kallaður hinn gleymdi floti, og nokkrir þingmenn í þessum sal hafa stundum talað um fjálglega og talað um að margt þyrfti fyrir þann flota að gera. Síðan lögðum við til breytingar á tegundatilfærslunni sem kæmi í veg fyrir að stórútgerðirnar héldu áfram að nota kvótakerfið til að kaupa upp kvóta strandveiðiflotans og nota þær fisktegundir til breytinga í karfa- og grálúðukvóta. Þess vegna er það líka sem við hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson höfum lagt fram frv. um það að fisktegundir eins og steinbítur og ufsi verði teknar út úr kvótakerfinu meðan á endurskoðuninni stendur og hinn gleymdi floti, strandveiðiflotinn og annar floti, væri þá jafnsettur krókaveiðibátunum að veiða þessar tegundir meðan á endurskoðunartímabilinu stæði og mönnum væri sem sagt aðeins hjálpað til að lifa af það endurskoðunartímabil sem fer í hönd. Við höfum hins vegar ummæli hæstv. sjútvrh. úr þessum stól síðan í gær um það að þetta endurskoðunarár sé ekki bara eitt heldur verði þau sennilega tvö. Út frá því þurfum við kannski sérstaklega að ræða það frv. sem hér er til umræðu og velta því fyrir okkur hvort það dugir að vera með þær breytingar sem hér eru lagðar til til eins árs miðað við að við höfum heyrt það á sjútvrh. að hann gerir ekki ráð fyrir miklum breytingum frá stjórnarflokkunum á lögunum um stjórn fiskveiða í grundvallaratriðum. Stjórnarandstaðan öll hefur hins vegar lagt fram hugmyndir um það að gera verulega breytingu. Bæði við og vinstri grænir höfum í þingsályktunum okkar um grundvöll nýrrar fiskveiðistjórnar lagt fram hugmyndir í þá veru og að menn nálguðust aflaheimildirnar með því að nálgast þær með uppboðum á aflaheimildunum en það er í greinargerð okkar, Frjálslynda flokksins, og að flotanum væri skipt upp í sérstaka útgerðarflokka og að uppboðinu væri stýrt þannig að það væri ekki eingöngu sá floti sem öflugastur er og fjárhagslega sterkastur á hverjum tíma sem gæti náð til sín aflaheimildum í gegnum slíkt uppboð heldur yrði það að vera stýrt og eftir útgerðarflokkum, landsvæðum og tekið tillit til byggðasjónarmiða. Ég sé þegar ég skoða tillögur Samfylkingarinnar að þeir víkja m.a. að sumum þeirra atriða sem við settum fram í þingsályktun okkar. Frv. sem við ræðum hér og brtt. við það tekur eingöngu til þess að fresta kvótasetningu á þorsk, ýsu og steinbít í smábátakerfinu, en brtt. hins vegar til þess að opna nýtt hugtak og gera það virkt í þessu kerfi smábátanna og kallast það hér krókaaflahlutdeild. Þeim sem gert er mögulegt að fara inn í það kerfi, fara þangað með þær aflaheimildir sem þeir hafa og fá þá kvóta jafnt í ufsa, ýsu og steinbít sem þorski og þurfa þá að leigja til sín aflaheimildir af öðrum tegundum ef þeir eru komnir yfir í þetta krókaaflahlutdeildarkerfi. Ef menn fara þessa leið þá geta menn eftir það stækkað þessa báta sem við höfum kallað smábáta, krókaaflafiskibáta, sem hingað til hafa verið með takmörkunum miðað við 6 tonn, en samkvæmt brtt. sem meiri hlutinn flytur verður að henni samþykktri hægt að stækka bátana sem fara yfir í krókaaflahlutdeildina. Og ég get ekki séð að þar sé um neina takmörkun að ræða á stærð. Menn gætu þess vegna breytt þessum bátum í 60 tonna bát eða gert eitthvað annað. Þarna finnst mér menn vera að stíga skref án þess að hafa vegferðina klára fyrir framan sig. Það er verið að taka ákveðna áhættu varðandi það hvernig þessi mál geta þróast. Við höfum vissulega bent á að eðlilegt væri að skilgreina strandveiðiflotann upp á nýtt en það er umræða sem ég held að menn eigi að taka og reyna að finna flöt á því hvað við viljum kalla strandveiðiflotann og hvernig við viljum útfæra veiðimynstur hans og aðgengi hans að aflaheimildum. Ég hef stundum sagt að strandveiðiflotinn ætti að fá sem mest frjálsræði og mestan forgang enda gengist hann þá undir þá kvöð að hann hefði ekki heimild til þess að fara með heimildirnar úr byggðarlögunum og það yrði að tryggja þann rétt með einhvers konar ákvæðum um að þá væri ekki sjálfgefið að sá floti sem slíkar heimildir fengi og slíkt stýrikerfi fengi gæti farið og selt aflann burt frá byggðarlögunum eins og átt hefur sér stað í fiskveiðikerfinu almennt og í raun rifið grundvöllinn undan byggð sums staðar í landinu svo mjög að mörg byggðarlög standa nú mjög höllum fæti í atvinnulegu og tekjulegu tilliti. Það hefur orðið mikill tekjusamdráttur í mörgum sveitarfélögum sem áður voru mjög öflug í útgerð fiskiskipa. Þetta á m.a. við Ísafjarðarkaupstað og eru sennilega tveir þriðju af tæplega 30 þúsund þorskígildum Ísafjarðarkaupstaðar horfin, eða Ísafjarðarbæjar eins og hann heitir nú. Eftir standa af aflaheimildum sem voru á stærri fiskiskipum aðeins rétt rúmlega 10 þúsund þorskígildi í stóra aflamarkskerfinu í Ísafjarðarbæ sem nú tekur yfir Þingeyri, Flateyri, Ísafjörð og Suðureyri. Þetta er auðvitað geysileg breyting í einu sveitarfélagi og í byggðinni fyrir vestan. Sama hefur auðvitað komið upp í öðrum byggðarlögum eins og Hrísey og stöðum á Austurlandi. Í Ólafsfirði eru gerð út skip sem eru undir merkjum útgerðar Þormóðs ramma -- Sæbergs, en þar eru aflaheimildir bundnar því fyrirtæki. Atvinnuástand hefur víða því breyst með söluheimild útgerðarmanna á óveiddum fiski í sjó. Ég held að það væri mikið gæfuspor ef menn kæmu í veg fyrir það framsal sem þar á sér stað, enda er engin þörf á því ef þær hugmyndir sem stjórnarandstaðan hefur verið að leggja fram hljóta hljómgrunn, a.m.k. vil ég skilja tillögu Samfylkingarinnar í þá veru að það megi taka á þessu vandamáli, en það er ekki að finna í þeirra tillögu. Þar sýnist mér að áfram megi braska eftir að menn hafa fengið þessar heimildir til sín fimm ár inn í framtíðina. Það sem menn opna hér með stækkun fiskiskipanna í smábátakerfinu er vegvísir án neinnar markaðrar stefnu um hvað þessir bátar megi stækka mikið og hvort strandveiðikerfið eigi þá að vera fyrir báta frá 6 tonnum til 60 tonna eða eitthvað annað. Ég tel að þarna séu menn að stíga ákveðið skref sem sé ótímabært og að brtt. meiri hlutans við 3. gr. frv. sé hættuleg að þessu leyti. Ég mun ekki styðja þá breytingu. Að öðru leyti held ég að við getum stutt þetta frv. eins og það er flutt því það er í mjög svipaða veru og frv. okkar hv. þm. Árna Steinars Jóhannssonar. Við höfum hins vegar ákveðið að leggja fram brtt. við frv. sem hér er til umræðu, taka inn þau ákvæði sem voru í okkar frv. og leggja þau til sem brtt. við það frv. sem hv. formaður sjútvn., Einar K. Guðfinnsson, mælti hér fyrir. Þessar brtt. eru þrjár og ganga út á það í fyrsta lagi að heimilt verði að taka 24 tíma sóknarákvæðið í tólf tíma tímabilum þannig að ekki sé sjálfgefið að menn þurfi að stunda veiðar í 24 tíma. Við teljum að þarna sé um eðlilega lagfæringu að ræða og að það sama eigi að eiga við varðandi aðrar greinar í bráðabirgðaákvæðunum þar sem getið er um fjölda sóknardaga, sem eru ýmist 32 eða 40, að menn eigi rétt á að taka þá daga út með tólf tíma veiðiferðum ef þeir kjósa svo. Sumir hafa haldið því fram að með þessari tillögu værum við að efla mjög sóknina í þessu kerfi. Ég held að svo sé ekki. Ef menn ætla að taka veiðiferðirnar í tólf tíma tímabilum þá þýðir það einfaldlega að menn sigla á einum sólarhring tvisvar sinnum oftar að og frá landinu og þar af leiðandi verður virkur veiðitími á miðunum minni. Ég held líka að þetta sé mjög eðlilegt ákvæði með tilliti til vinnutíma manna og þess að menn séu ekki að pína sig til þess að vera við fiskveiðar jafnvel í hátt í 20 klukkustundir samfellt, fyrir utan það að ákvæðið sem við erum að mæla með í brtt. okkar hlýtur að valda því að meiri líkur séu á því að aflinn sem að landi berst verði betri að gæðum. Nýlega var að koma skýrsla frá starfshópi á vegum sjútvrn., nefnd um meðferð sjávarafla, tillögur, greinargerð o.s.frv. um afla dagróðrabáta, sem víkur einmitt að því að gera þurfi átak til þess að bæta meðferð á afla dagróðrabátanna. Ég held að brtt. sem við leggjum hér til sé einmitt í þá veru að stuðla að því að gæði fisksins sem veiddur yrði á krókabátunum og stunda veiðar eftir dagakerfi, mundi aukast. Fyrir utan það nú að hin eðlilega sjósókn væri þá þannig að menn hefðu meira val, gætu valið róðralag og fiskilag og valið að nýta þessa daga sína öðruvísi. Í annarri brtt. okkar við frv. leggjum við til að steinbítur og ufsi verði tekinn út úr kvótakerfinu. Ef menn lesa skýrslu Hafrannsóknastofnunar fyrir fiskveiðiárið 1999/2000 finna menn ekki mörg rök þar fyrir því að kvótasetja skuli steinbítinn. Þar er ekkert sem segir að steinbíturinn sé í neinum hættumörkum. Ekkert kemur fram um það. Enda hefur það verið svo að þessi göfuga fisktegund, sem Vestfirðingar hafa oft kallað bjargræðið, hefur á undanförnum árum verið notuð til þess að framleiða aðrar fisktegundir, t.d. karfa og grálúðu, eins og ég gat um áður. Það hafa einkum verið stórútgerðir sem hafa nýtt sér þá breytingarmöguleika. Um ufsann er það að segja að hann er viðurkenndur flökkufiskur í íslenskri lögsögu. Hann kemur stundum án þess að nokkur viti hvaðan og fer að veiðast þar sem menn eiga síst von. Og hann hverfur stundum þegar menn eiga alls ekki á von á því að hann hverfi. Enda er ufsinn sennilega sú fisktegund sem jafnaðarlega heldur sig við Ísland, sem hvað mestan hreyfanleika hefur og er talið að ufsinn geti synt með allt að tíu mílna hraða á klukkustund langtímum saman. Ég sjálfur hef a.m.k. fylgt fiskitorfum vestan frá Hala og suður á Látragrunn á rétt rúmum einum og hálfum sólarhring og er það nú allnokkur vegalengd. Við teljum sem sagt að rökin fyrir því að hafa þessar tegundir í kvótakerfinu séu mjög léttvæg og að þess vegna væri eðlilegt að taka þær út og gefa öðrum hluta flotans frjálsræði við veiðar á þessum fisktegundum, t.d. þeim hluta flotans sem krókabátarnir eru og fá samkvæmt brtt. frjálsa veiði í ýsu, ufsa og steinbít. Þar væri þá a.m.k. komið eitthvað til móts við þann flota sem hefur litlar aflaheimildir og mönnum væri gert svolítið jafnara undir höfði við að lifa af þann endurskoðunartíma sem í hönd fer enda eru, eins og sjútvrh. sagði hér í gær, líkur fyrir að hann verði ekki eitt ár heldur jafnvel tvö. Þá kemur auðvitað upp spurningin hvort á næsta þingi þurfi einnig að flytja frestunarákvæði í þessu máli og fresta kvótasetningunni á smábátana enn um eitt ár. Þar komum við hins vegar að spurningu sem snýr að heimild Alþingis. Miðað við það hvernig hin svokallaða lögfræðingaráðgjafanefnd túlkaði málið fyrir sjútvrn., Alþingi og ríkisstjórn á sínum tíma í kjölfar Valdimarsdómsins svokallaða í desember 1998, þá taldi hún að ákvæði um frestun og úreldingu fengist ekki staðist. En hér er auðvitað verið að festa í sessi úreldinguna að ákveðnu marki. Þriðja tillagan sem við hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson flytjum í þessu máli, viðbótartillagan, er um það að sá bátafloti sem orðið hefur fyrir miklum niðurskurði aflaheimilda á undanförnum árum, hinn hefðbundni vertíðarfloti, fái sérstaka ívilnun á næsta fiskveiðiári og til þess verði tekin allt að 1,5% af ýsu- og þorskveiðiheimildum þannig að úthlutað verði dálítilli uppbót til þessara báta. Það er að vísu gegn mörgum ströngum skilyrðum að þessi floti fengi úthlutun samkvæmt tillögu okkar. Í fyrsta lagi er hún miðuð við stærðartakmörkun skipa. Ekkert skip yfir 200 brúttórúmlestum fengi úthlutun samkvæmt þessari tillögu okkar. Í öðru lagi kveður tillagan á um að hafi skip meira en 80 þorskígildistonn í varanlegum kvóta þá fái menn heldur ekki úthlutun samkvæmt tillögu okkar. Í þriðja lagi er það skilyrði að viðkomandi skip hafi leigt til sín meira en 40 þorskígildistonn, hafi sem sagt raunverulega verið í útgerð með litlar aflahemildir og verið leiguliðar stórgreifanna að þessu leyti. Þeir verða að hafa leigt 40 þorskígildistonn og vera raunverulega í útgerð til að geta fengið tímabundna úthlutun með þessu undanþáguákvæði til næsta fiskveiðiárs á meðan á endurskoðun stendur. Þetta teljum við réttlætismál gagnvart þeim hópi manna og þeim sjómönnum sem á þessum skipum starfa. Margir eru þetta sjómenn sem á undanförnum árum hafa misst pláss sín á stærri skipum eða að aflaheimildir skipa sem þeir voru áður á hafa verið sameinaðar á stærri hluta fiskiskipaflotans. Þar með hafa þeir misst lifibrauð sitt. Margir þeirra hafa starfað til sjós í 20--30 ár og jafnvel lengur, hafa í raun aldrei gert neitt annað en að stunda fiskveiðar og kunna ekki sérstaklega annað verk sem fellur þeim betur úr hendi. Þeir vilja fá að stunda fiskveiðar en standa frammi fyrir hinu lokaða kvótakerfi stórgreifanna þar sem aflaheimildir eru hvorki lágt verðlagðar né leigðar á neinum spottprís. Nú síðast hafa aflaheimildir á þorski gegnum kvótaþing farið í 127 kr. á kílóið. Þá er svo komið auðvitað að útgerð kvótalítilla skipa er orðin nánast algerlega vonlaus. Jafnvel þó að menn séu með veiðarfæri sem taka til stærsta fisksins og jafnvel þó að menn velji úr aflanum, sem er í dag hin viðtekna venja á mörgum fiskiskipum sem hafa litlar aflaheimildir, þá ná menn samt sem áður ekki endum saman í því útgerðarmynstri að þurfa að leigja aflaheimildirnar á ofurverði og reyna síðan að stunda fiskveiðar sér og sínum til framfæris eða til að tryggja afkomu útgerðarinnar sem þeir eru í forsvari fyrir eða eiga. Þess vegna leggjum við þessa tillögu fram og teljum að hér sé um ákveðið réttlætismál að ræða og eðlilegt að verða við því að útiloka ekki ákveðinn hluta manna í trausti þess að í endurskoðun laga um stjórn fiskveiða leynist sá vonarneisti að þetta kerfi verði mönnum aðgengilegt á ný, ekki bara þeim sem eru þar fyrir heldur einnig nýliðum þannig að kerfið opnist til framtíðar og þar muni ríkja jafnræði og eðlileg samkeppnisskilyrði milli manna. Þetta er sú stefnumótun sem menn hafa viljað sjá. Ég tel að þrátt fyrir misjafna framsetningu stjórnarandstöðuflokkanna þá hafi þeir í raun allir lagt fram þessi meginsjónarmið, að í framtíðinni skuli kerfið opnast þannig að það verði kerfi þar sem menn geti komið inn í þessa atvinnugrein. Menn hafa kannski lagt til mismunandi aðferðir í því en sú umræða bíður betri tíma. Þetta held ég að séu samt hin gildu sjónarmið stjórnarandstöðunnar, að það verði að hugsa til þess að atvinnugrein eins og sjávarútvegurinn geti tekið við nýju fólki. Hvaða atvinnugrein lifir af í þessu landi sem ekki býður velkomna þá sem hafa áhuga? Hvaða atvinnugrein lifir það af til framtíðar að vera svo lokuð að þar séu þeir einir fyrir sem þar voru á sínum tíma og byggðu þann rétt sinn á fiskveiðum áranna 1980--1983, sem eru svokölluð viðmiðunarár? LÍÚ hefur nýlega haldið því fram að mikill hluti veiðiheimildanna hafi skipt um hendur á undanförnum árum og aðeins um 20% þeirra, ef ég man rétt, hvíli á grunni hinnar raunverulegu skiptingar gjafakvótans á árunum 1981--1983. Ég held því fram að þessi framsetning LÍÚ sé fölsun á sögunni. Hún byggist á því að þetta er hengt á svokallaða kennitölubreytingu og að þegar fyrirtæki hafi sameinast þá hafi aflaheimildirnar skipt um hendur. Það er einfaldlega þannig að fyrirtæki hafa verið að renna saman á undanförnum árum. Samt sem áður eru eigendurnir að stærstum hluta þeir sömu að mörgum sjávarútvegsfyrirtækjunum og hafa verið sl. 15 ár þó svo að skipt hafi jafnvel verið tvisvar til þrisvar um kennitölur á liðnum 15 árum. Það er því umdeilanlegt hvenær heimildirnar hafa raunverulega skipt varanlega um hendur. Ég held þess vegna að þessi framsetning LÍÚ um að 80% fiskveiðiheimilda hafi skipt um hendur sé röng eins og hún er matreidd og til þess eins gerð að slá ryki í augu manna varðandi það að gjafakvóti sem miðaður var við einhver viðmiðunarár eigi ekki lengur við rök að styðjast. Menn geta auðvitað velt upp þeirri spurningu og rætt um hvort það hafi verið eðlilegt á sínum tíma að skipta kvóta eftir veiðireynslu. Ég held að þegar menn töldu í svartsýniskasti haustið 1983 að þorskstofninn væri kominn ,,að fótum fram`` og ætti lítið annað eftir en eyðast, þá hafi í raun ekki verið tiltæk önnur viðmiðun en veiðireynsla. En hvað var veiðireynsla skipa? Var það ekki það sem áhöfnin á viðkomandi fiskiskipi afkastaði? Jú, það var svo. Það var meira að segja viðurkennt við framkvæmd laganna á fyrstu fiskveiðiárunum í þessu kvótakerfi því að áhafnir sumra skipa, sem fóru á milli skipa, fengu veiðireynsluna með sér. Þar af leiðandi var veiðireynslan auðvitað byggð á afköstum áhafnarinnar og þátttöku hennar í að veiða aflann. Þess vegna litu menn til þess að þegar meiri hluti áhafnar færi á milli skipa væri unnt að færa viðkomandi veiðireynslu yfir á það skip. Þar af leiðandi var veiðireynslan byggð á afköstum áhafnar og skipstjórnarmanna. Þessi regla var síðan fljótlega afnumin og aðeins fáir útgerðarmenn, skipstjórnarmenn og áhafnir nutu þessa. En hvort heldur er þá liggur samt fyrir að veiðireynslan og afköst manna á þessum tíma lögðu grunninn undir kvótakerfið. Að mínu viti þýðir það hins vegar ekki að á því verði byggt um alla framtíð. Í raun held ég að allar tillögur sem ég hef séð frá stjórnarandstöðunni um nýja og breytta skipan feli í sér að menn telji að slíkt geti ekki varað um alla tíð, enda held ég að alveg óumflýjanlegt sé að gera slíka breytingu. Það væri hið mesta gæfuspor fyrir íslenska útgerð og íslenska þjóð ef nýliðun yrði opnuð inn í þessa grein og menn gætu enn á ný tekist á við að berjast til áhrifa í útgerð og auka tekjur fyrir íslenskt samfélag. Allar þær atvinnugreinar sem loka sig af í klúbbi þeirra sem þar eiga réttindi bera feigðina í sér. Ég held að það sé mikið ógæfuspor íslenskra útgerðarmanna að ætla að halda sig við það kerfi sem nú er við lýði. Ég held að það sé mikið ógæfuspor sem mun þar fyrir utan sennilega aldrei halda velli til frambúðar. Í fjórða lagi er í síðustu brtt. einnig ákvæði um að taka til við að leysa úr vanda manna á fiskiskipum undir 20 brúttórúmlestum sem hafa minna en 15 þorskígildistonn. Þarna er ekki um mjög mörg skip að ræða en samt sem áður er vandi þeirra stór. Þarna eru t.d. þeir sem stundað hafa grásleppuveiðar á undanförnum árum og hafa minni kvóta í botnfisktegundum en 15 þorskígildistonn. Þeir tóku þegar í fyrra á sig mikinn tekjusamdrátt og ekki er útlitið björgulegt varðandi verðlagningu á grásleppuhrognum á þessu ári. Þess vegna lögðum við til að þessi skip, undir 20 brúttólestum með minni en 15 tonna þorskígildiskvóta, fengju úthlutun eins og þau hefðu á sér og hefðu veitt af sínum þorskígildum á síðasta fiskveiðiári og þyrftu ekki að hafa leigt til sín heimildir til að fá þessa sérstöku úthlutun, enda er þarna um að ræða skip og sjómenn og útgerðarmenn sem reynt hafa að lifa af þeim litlu heimildum sem þeir hafa haft á undanförnum árum samhliða því m.a. að stunda grásleppuveiðar eða stunda eingöngu veiðar yfir sumartímann í smábátakerfinu og í aflamarkskerfinu. Sumir eldri sjómenn völdu sér á sínum tíma að fara í stóra aflamarkskerfið þó að þeir væru á bátum undir sex eða tíu tonnum. Þeir hafa vissulega ekki riðið feitum hesti frá þessu kvótakerfi síðan né heldur hinn gleymdi vertíðarfloti sem svo er kallaður. Fá skip geta sótt fisk í sjó með jafnlitlum kostnaði og hinn hefðbundni vertíðarbátur sem gerir út frá ströndinni á tiltölulega nærliggjandi fiskimið með litlum útgerðarkostnaði. Það á jafnt við um krókabátana og vertíðarbáta sem hafa svipað róðrarlag og krókabátarnir og stunda veiðar með svokölluðum kyrrstæðum veiðarfærum sem ekki þarf að eyða mikilli orku við að færa um sjóinn til að ná í fiskinn. Þetta er auðvitað sá floti sem hefur að stærstum hluta verið að leigja til sín aflaheimildir á undanförnum árum á því okurverði sem verið hefur vegna þess að nánast enginn annar floti en þessi hefur fjárhagslegan hag af því að leigja til sín aflaheimildir, því hann gerir út með tiltölulega litlum kostnaði. Auðvitað hafa sumar stórútgerðir leigt til sín nokkra tugi tonna til viðbótar við aflaheimildir sínar, en það eru bara jaðarviðskipti sem skipta ekki sköpum í tekjuöflun þeirra yfir árið. Það breytir ekki því að réttur þeirra sem þurfa að búa við núverandi aflamarkskerfi hlýtur líka að vera einhver þegar kemur að því að endurskoða lögin og velta eftirfarandi spurningu upp: Á að gera mönnum kleift að lifa af endurskoðunartímabilið? Sú spurning vaknar eftir ummæli sjútvrh. í gær og ummæli hans í Dagblaðinu eftir Vatneyrardóm --- mig minnir að það hafi verið 10. apríl --- um að endurskoðunartímabilið yrði ekki eitt ár heldur tvö ár, að það kalli á að menn þurfi að hugleiða að endurnýja svona ákvæði eða breyta þeim ef til kæmi. Ég tel eðlilegt að þeim sem starfa í þessari atvinnugrein, hvort sem þeir hafa mikið eða lítið aflamark, hvort sem þeir starfa í krókakerfi með aflahámarki, krókakerfi með aflahámarki og dögum eða öðrum afbrigðum --- þau eru, held ég, fjögur afbrigðin sem hægt er að stunda veiðar eftir í smábátakerfinu --- eða almenna aflamarkskerfinu, sé gert nokkuð jafnt undir höfði með að eiga einhverja möguleika á að lifa af endurskoðunartímann sem í hönd fer. Það er auðvitað alveg ljóst að 38 manna þingmeirihluti í þinginu ræður för ef svo vill vera. Ef menn vilja viðhalda mismunun inn í framtíðina og viðhalda mismunun á endurskoðunartímanum tekst þeim það auðvitað með því að hafna tillögum eins og við Árni Steinar Jóhannsson höfum lagt til um breytingar. Ég held hins vegar að það væri skynsamlegt að menn tækju málið aftur upp á milli 2. og 3. umr. í sjútvn. --- sérstaklega þar sem í hönd fara nefndardagar --- og ræddu þessi mál betur og hvort að baki einhverra þeirra hugmynda sem við höfum hér verið að setja fram liggi ekki nokkur sanngirnisrök og hvað menn treysta sér þá til að ganga langt til móts við þá sanngirni í þessum málum um leið og þeir fylgja eftir því frv. sem meiri hlutinn hefur lagt fram um að fresta ákvæðum varðandi smábátakerfið. Þetta tel ég eðlilega málsmeðferð og mun síðar í umræðunni víkja nánar að þessum málum og því sé þá eðlilegt að ræða í því sambandi. Einnig þyrfti þá að taka til umræðu það sem við settum nú ekki inn í þessa brtt. okkar, þ.e. sólarlagsákvæðið um að núverandi lög um stjórn fiskveiða féllu úr gildi. Við vorum með slíkt ákvæði og miðuðum það við september 2001. Nú liggja hins vegar fyrir, eins og ég áður sagði, ummæli hæstv. sjútvrh. um að þessi dagsetning gæti alveg eins orðið árið 2002. Það er auðvitað alveg ljóst að slíkar dagsetningar fá ekki náð fyrir augum stjórnarmeirihlutans miðað við þá yfirlýsingu sem sjútvrh. gaf hér í gær um að allt eins líklegt sé að við séum að tala um tvö ár en ekki eitt. Ég vil svo enda mál mitt á því að vekja enn á ný athygli á því að Frjálslyndi flokkurinn hefur staðið sig, að viti okkar sjálfra, nokkuð vel í því að reyna að halda málum um sjávarútvegsmál til umræðu í hv. Alþingi. Við hófum að leggja fram tillögur í þá veru þegar á haustþinginu. Þess vegna finnast mér dálítið ómakleg þau ummæli að við höfum ekki reynt að leggja okkar af mörkum eða ekki staðið við það sem við sögðum í kosningabaráttu okkar að það skyldi verða aðalmál okkar að leggja fram málefnagrunn sem hægt væri að vinna út frá til þess að takast á við breytingar laga um stjórn fiskveiða. Okkur er ekkert sérstakt að vanbúnaði að breyta greinargerð okkar Frjálslynda flokksins í lagafrv. Við töldum hins vegar í ljósi stöðunnar í þinginu og stöðunnar í þessum málum eins og þau voru, þ.e. í alls konar óvissu, að rétt væri að reyna að leita eftir víðtæku samstarfi um það hvort m.a. íslenskir útgerðarmenn væru ekki að öðlast skynsemi til þess og að gæfa þeirra lægi í því að bjóða fram þá sátt og að þeir afsöluðu sér sölu- og leiguréttinum gegn því að þeir héldu veiði- og nýtingarrétti. Þess vegna lögðum til í tillögu okkar um grundvöll nýrrar fiskveiðistjórnar að m.a. Landssamband íslenskra útgerðarmanna, Samtök kvótalítilla útgerða, Samtök fiskvinnslustöðva án útgerða og Samtök fiskvinnslustöðva almennt, sveitarstjórnir, Samband ísl. sveitarfélaga og fiskvinnslufólk, kæmu að þessu máli og færu yfir umræðuna í þessum hópi sem mestra hagsmuna á að gæta í því að sátt náist og viðhlítandi framtíðarsýn í stjórn veiða á Íslandsmiðum og að kerfið horfi til þeirra átta að vera fiskverndunarkerfi og nýtingarkerfi en ekki eingöngu sölu- og braskskerfi með aflaheimildir eins og reyndin hefur orðið í þróun þess að stórum hluta á undanförnum árum. Hér hefur verið flutt tillaga í nokkur ár, ég held tvisvar ef ekki þrisvar, af hv. þingmönnum Guðmundi Hallvarðssyni og Guðjóni Guðjónssyni um að afnema kvótabraskið. Sú tillaga hefur ekki fengið hljómgrunn. Ég held meira að segja að það hafi þurft að endurflytja hana í hvert sinn vegna þess að hún hafi ekki fengið afgreiðslu úr sjútvn. Ég held að að öllu samanlögðu sé orðið tímabært að takast á við það sem þjóðin segist hafna. 75% af þjóðinni segir að hún hafni kvótabraskskerfinu eins og það er upp sett. Vafalaust hefur fólk auðvitað margar ástæður fyrir því að setja fram þessa skoðun. Hún virðist aðallega birtast í skoðanakönnunum, ekkert endilega í alþingiskosningum. Við sem höfum sett það fram sem aðalmál, eins og Frjálslyndi flokkurinn, að ná fram breytingum og lagfæringum á þessu kerfi og í raun lagt til afnám þess, gerum okkur auðvitað vonir um að sá hópur þjóðarinnar sem myndar þessi 70%--75% í hverri skoðanakönnuninni eftir aðra, taki virka afstöðu og hverfi frá stuðningi við þá flokka sem vilja viðhalda kerfinu óbreyttu. Ég lít svo á að það sé einhver mesta meinsemd sem við gætum búið við til framtíðar litið ef kerfið festist í sessi eins og það er. Ég hef stundum orðað það á þann veg að við ættum tvær leiðir við stjórn fiskveiða. Við ættum þá leið að halda áfram með kerfið nánast eins og það er og að sú leið mundi leiða til þess innan 10--20 ára að við færum algjörlega öfugir og skakkir, skuldsettir og vitlausir, út úr kerfinu vegna þess að þá væri það búið að ganga sér til húðar og þjóðin orðin skuldsett. Þetta getur gerst hvenær sem er. Smáútgáfa þessa gerðist í raun og veru þegar rækjuveiðin hrundi úr 70 þús. tonnum í 20 þús. tonn og menn sáu þar ekki neinn rekstrargrundvöll lengur. Hvar var veðsetningin sem menn tryggðu á bak við skip sín í óveiddri rækju eftir að slíkt hafði gerst? Hvað getur ekki gerst í íslensku lífríki varðandi stækkun eða veiðimöguleika fiskstofna? Hvað getur ekki gerst í markaðskerfinu sem getur orðið þess valdandi að íslenski sjávarútvegurinn verði ekki í neinni stöðu til að standa til framtíðar litið undir þeim merkjum sem hann er í dag? Hafa menn hugleitt það að Norðmenn eru núna að ala lax fyrir 12 norskar krónur kílóið? Það kostar 12 kr. að framleiða norskt laxeldiskíló. Fyrir tveimur áratugum var laxveiðiframboð úr Norður-Atlantshafi aðeins um 17--18 þús. tonn. Hvað eru Norðmenn að gera í dag? Þeir eru að bjóða fram 400 þús. tonn af laxi og selja það allt. Ef framleiðslukostnaður þeirra á laxkílóinu er kominn niður í 12 kr. hvað mundi þá gerast ef Norðmenn settu kraft í þorskeldi og kæmu þorskeldisframleiðslunni þannig fram að hægt væri að framleiða þorskkílóið fyrir 10--12 kr.? Við hvað ætlar íslenskur sjávarútvegur þá að keppa í framtíðinni? Eru menn nokkuð vissir um að þeir peningar og veðsetningar sem menn hafa lagt í íslenskan sjávarútveg standist framtíðarsamkeppni í heiminum? Ég er ansi hræddur um að menn þurfi virkilega að velta því fyrir sér hvort sú skuldsetning sem lent hefur á íslenskum sjávarútvegi í kvótabraskskerfinu hafi við nokkur skynsamleg rök að styðjast. Ég held að hún hafi það ekki og við séum algjörlega á kolvitlausri leið með þróun mála eins og hún hefur verið. Það skyldi þó ekki vera eftir kannski fjögur til fimm ár að við stæðum frammi fyrir talsverðu framboði af eldisþorski sem væri kannski seldur í Bretlandi á 180--200 kr. kílóið. Ef það kostar okkur að meðaltali 60 kr. að veiða kílóið, bara að veiða það fyrir utan að vinna úr því, þá held ég að menn sjái hvar þeir geta lent. Sennilega kæmi þá upp sú staða að eingöngu hinn hagkvæmasti floti, strandveiðiflotinn með kyrrstæðu veiðarfærin og minnsta útgerðarkostnaðinn, stæðist slíka samkeppni. Þetta held ég að menn ættu allt svolítið að hugleiða og líta til þess að eðlilegt sé að þróa íslenskan sjávarútveg út úr því vitlausa kerfi sem hann hefur verið að festa sig í undanfarinn einn og hálfan áratug.

Herra forseti. Ég kem reyndar í andsvar við hv. þm. út af því að hann hefur orðið fyrir einhverjum ama af orðum formanns þingflokks Samfylkingarinnar í Kastljósþætti í gær þar sem við sem þar vorum vorum innt eftir viðbrögðum við utandagskrárumræðu sem Frjálslyndi flokkurinn stóð fyrir á Alþingi í gær. Þau voru eitthvað á þá lund að margir furði sig á því að Frjálslyndi flokkurinn hafi ekki flutt tillögur um grundvallarbreytingar á lögum um stjórn fiskveiða með tilliti til tilurðar flokksins. Nú hefur þingmaðurinn talið upp hver þingmál þeirra eru og mér finnst sú upptalning staðfesta orð mín. Hins vegar snýst þetta ekkert um mat mitt á því sem stendur andspænis því sem þingmanninum sjálfum finnst um tillögu þeirra heldur meginatriðið sem er að við vorum spurð um viðbrögð vegna utandagskrárumræðu sem Frjálslyndi flokkurinn stóð fyrir án þess að þeir ættu fulltrúa á staðnum. Á þessa staðreynd benti ég í þættinum og við því var hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson að bregðast í upphafi með athugasemd um störf þingsins. Hins vegar vil ég benda á að Vatneyrardómurinn beindist að úthlutun veiðiheimilda og ranglætinu sem hefur þróast í kjölfar þess. Það hefur því ekki verið óeðlilegt að reikna með því að Frjálslyndi flokkurinn kynnti tillögur um grundvallarbreytingar hvað það áhrærir. Það er stóra málið. Þetta er skoðun mín og viðbrögð mín sem ég sýndi í gær mjög kurteislega um leið og ég benti á að þarna vantaði fulltrúa eins þingflokks.

Hæstv. forseti. Ef það er skoðun þingmannsins eftir ræðu mína og upptalningu að Frjálslyndi flokkurinn hafi ekki lagt fram málefnaleg rök fyrir því hvernig breyta mætti stjórnkerfi fiskveiða, get ég ekkert að því gert. Þá er þingmaðurinn bara á þeirri skoðun. Ég er hins vegar eindregið á þeirri skoðun, hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir, að Frjálslyndi flokkurinn hafi lagt fram mjög skýra stefnumótun um það hvernig sé hægt að fara út úr þessu kerfi. Sú framsetning byggði alfarið á því að við værum að vinna okkur út frá lögunum eins og þau eru í dag því að í greinargerð okkar sagði m.a. að gengi Vatneyrardómur í þá veru að núverandi lög og 7. gr. laganna stæðust ekki þá væri ekkert um það að ræða að fara nákvæmlega þá leið sem Frjálslyndi flokkurinn hafði lagt til vegna þess að til þess hefðum við ekki tíma og þá bæri sjútvrh. að bregðast öðruvísi við stjórn fiskveiða eins og hann hefur heimildir til í lögum um veiðar í íslenskri landhelgi og m.a. lögum um umgengni við íslenska nytjastofna. Auk þess hefur ráðherrann fleiri heimildir til þess að stýra fiskveiðum. Allt þetta kom fram í greinargerð okkar. Ég get ekkert gert að því þótt þingmaðurinn sé enn þeirrar skoðunar, þrátt fyrir upptalningu mína hér og rökræðu um þetta mál og greinargerð sem við höfum lagt fram ásamt frumvörpum, að málatilbúnaður okkar sé slakur. Það verður þá bara að vera hennar skoðun.

Virðulegi forseti. Mér hugnast ekki að þingmaðurinn sé að gera mér upp orð eða meiningar. Ég er þegar búin að segja hvað ég sagði, þ.e. að margir hafi furðað sig á því að flokkurinn hafi ekki lagt fram tillögur um grundvallarbreytingar og við það stend ég. Þingmaðurinn hefur vakið athygli á ýmsu, svo sem tegundatilfærslunni, frestunarmálinu og takmörkun tilflutnings aflaheimilda á frystitogaraflotann. Fjölmargar slíkar tillögur hafa komið fram á þingi á hverjum einasta vetri af hálfu flokkanna sem hér hafa starfað. Síðan er það þáltill. sem er eins konar leiðarlýsing um það hvernig sé hægt að móta stefnu. Ég held því enn þá fram að Frjálslyndi flokkurinn hafi ekki flutt beinar tillögur um grundvallarbreytingar á því sem máli skiptir. Það sagði ég í gær. Ég hef ekkert sagt um málflutning eða hvað þeir hafa verið að tala um eða aðrar tillögur þeirra. Við skulum ekki snúa út úr orðum annarra. Ég stend við það sem ég hef sagt. Þetta var skoðun mín. Meira hef ég ekki að segja um það, herra forseti.

Hæstv. forseti. Hv. þm. sagði í ræðu sinni frá því að hann hefði haft samband við okkur í vetur um stefnumótun í sjávarútvegsmálum og við hefðum ekki náð þar saman um málið. Það er alveg rétt. Það er vegna þess að Samfylkingin vildi móta stefnu út frá jafnræðisgrundvelli í heildina. Ég vil bara segja að margt af því sem Frjálslyndi flokkurinn hefur staðið fyrir í umræðu hefur verið til hins mesta gagns og ágætistillögur. En þær heildarhugmyndir sem þarna eru á ferðinni hjá þeim flokki hugnast mér ekki fyllilega. Það varð til þess að við náðum ekki saman um þann grundvöll sem við teljum að þurfi að vera, þ.e. að það þurfi að vera jafnræði til nýtingar á auðlindinni og í þessum atvinnuvegi almennt. Ég vil hins vegar vekja athygli á því að þáltill. vinstri grænna og frjálslyndra segir ekkert um hvort þeir eru sammála um hvað eigi að gera í þessu málum. Þarna fylgir bara stefnuskrá vinstri grænna með eins og hún var lögð fram fyrir kosningar. Út úr henni er ekki hægt að lesa hvað vinstri grænir vilja gera af því sem frjálslyndir segjast vilja gera í yfirlýsingu sinni. Það er svo langt frá því og þau orð sem vinstri grænir hafa látið falla í vetur um útleigu veiðiheimilda og annað slíkt benda til þess að þeir séu fullkomlega andstæðir frjálslyndum í því hvað varðar þann hluta tillagna frjálslyndra sem liggja fyrir í greinargerð þeirra. Í því plaggi sem liggur fyrir er ekki nokkur leið að átta sig á því að þarna fari saman tveir þingflokkar sem vilji stefna samhliða að sama markinu. Lái mér hver sem vill þó ég lesi þetta út úr því.

Herra forseti. Varðandi þau ummæli sem hv. þm. Jóhann Ársælsson hafði um það að þessi stefnumótun væri ekki mjög skýr finnst mér a.m.k. að við höfum lagt fram ákveðinn grunn og að í greinargerð Frjálslynda flokksins sé mjög skilmerkilega settur fram vegvísir að því hvernig menn gætu unnið sig út úr núverandi kvótakerfi. Þar lýsum við því að á fimm árum skuli aflaheimildirnar koma til baka og ganga til þeirra sem nálgast þær með uppboði. Um það erum við þá sammála vinstri grænir og Frjálslyndi flokkurinn, að skipta flotanum upp í útgerðarflokka og þar tel ég að Samfylkingin sé okkur í raun nokkuð sammála. Menn getur auðvitað greint á um hvort miða eigi við tiltekið ákvæði í lögum nr. 97/1997, um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands, og að flota þeim sem þar er undir eða yfir 29 metrum eða 42 metrum ætlum við að stýra eftir ákveðnum reglum. En ég held að grunnurinn í þessari stefnumótun sé þokkalega skýr að þessu leyti. Og að tryggja það að svæðaskipting veiðiréttinda og hlutverk smábáta og strandveiðiflotans sé tryggð. Ég held meira að segja að ég hafi séð þetta í frv. Samfylkingarinnar þannig að ég held að menn sé sammála um margt og fleira en þeir eru ósammála um.

Hæstv. forseti. Ég er sem betur fer sammála því að við erum sammála um mjög margt í því sem betur mætti fara við stjórn fiskveiða. Hins vegar finnst mér að kannski þurfi lengri umræðu til að menn átti sig á því hvað menn eru ekki sammála um. Mér finnst að þegar þingflokkar leggja saman stefnumótun á Alþingi þurfi það að vera svolítið skýrara hvað þeir eru sammála um en kemur fram í þáltill. vinstri grænna og frjálslyndra sem lögð var fram í vetur. Ég segi það bara þrátt fyrir yfirlýsingu hv. þm. að miðað við það hvernig vinstri grænir hafa talað í vetur um uppboð veiðiheimilda langar mig til að fá yfirlýsingu frá þeim um að þeir séu sammála Frjálslynda flokknum um uppboð veiðiheimildanna því að þá þurfi að nálgast býsna mikið og miklu meira en mér hefur fundist að væri látið í veðri vaka frá hendi 

Herra forseti. Ég deili áhyggjum mínum með hv. 4. þm. Vestf. af hinni dreifðu byggð í landinu eftir að hafa hlustað á alla þingmenn sem hafa setið á þingi um langt tímabil tala svo að þeir vilji treysta byggðina. Því var dálítið merkilegt að á 122. löggjafarþingi samþykktu þingmenn með jáyrði sínu eða hjásetu framsalsheimildir smábátanna. Ég stóð á móti þessari breytingu vegna þess að mér fannst rök þau sem þingmenn alls staðar af landinu höfðu talað um að væri eðlilegt að smábátar væru undir öðru kerfi en hinu eiginlega kvótakerfi vera rök vegna hinna dreifðu byggða. Síðan samþykkja menn að það sé í lagi að framsal sé ástundað af hálfu þessara smábáta. Það var ekki svo að þingmenn einir stæðu að því vegna þess að smábátaeigendur, sem höfðu líka haldið þeim rökum fram að þeir ættu að vera utan hins eiginlega kvótakerfis vegna þess að þeir þyrftu að standa fyrir uppbyggingu og jafnvel atvinnu í mörgum dreifðum byggðum, létu aldeilis í sér heyra um að þingmaðurinn sem hér stendur skyldi hafa haft aðra skoðun á því og greitt atkvæði gegn framsalsheimildunum. Þegar kvótakerfið er grannt skoðað, hvernig menn hafa staðið að því og hvað menn hafa sagt og talað þá er náttúrlega jafnmikið rugl þeim megin eins og það kannski er í lögunum sjálfum.

Virðulegi forseti. Tilefni þessarar umræðu er að starfshópur samgrh. komst nýlega að þeirri niðurstöðu að Landssíminn hafi verið vanmetinn um 3,8 milljarða þegar fyrirtækinu var breytt úr stofnun í hlutafélag. Starfshópur þessi var skipaður eftir að annar starfshópur ráðherrans hafði komist að því að rangri aðferðafræði hafi verið beitt þegar Landssíminn var metinn á sínum tíma. Því hefur samgrh. farið fram á að Landssíminn endurgreiði ríkissjóði rúmlega 5 milljarða kr. Allt þetta nefndarstarf og umstang samgrh. er til komið vegna álits samkeppnisráðs frá síðasta sumri. Að mínu mati hefur endanlega verið staðfest að Landssíminn hafi notið ólögmætrar ríkisaðstoðar sem hamli samkeppni. Þó að endurmatsnefndin og samkeppnisráð greini á um hversu há sú fjárhæð hafi verið er niðurstaða þeirra beggja sú sama, þ.e. að fyrirtækið hafi notið ólögmæts ríkisstuðnings. Máli þessu er hins vegar ekki lokið þar sem ríkisstuðningurinn er til skoðunar hjá Eftirlitsstofnun EFTA enda er um að ræða hugsanlegt brot á EES-samningnum. Ríkisstuðningurinn er að sjálfsögðu til þess fallinn að skekkja samkeppnisstöðu fyrirtækja enda greinir sagan frá hörðum og einbeittum vilja forsvarsmanna Landssímans að nýta sér yfirburðastöðu sína, og hafa fá ef nokkur fyrirtæki skipað veigameiri og vafasamari sess í stuttri sögu samkeppniseftirlits á Íslandi. Að mínu mati er þýðingarmikið að stjórnvöld horfi á þessum tímapunkti til framtíðar og setji sér langtímamarkmið um það hvernig þau vilja sjá upplýsingasamfélagið þróast. Öllum má vera ljóst að ein meginforsenda þess að íslenskt atvinnulíf sé samkeppnishæft og almenningur njóti sambærilegra lífskjara og tíðkast í nágrannalöndum, er að okkur takist að skapa það umhverfi að frumkvæði, sköpunarkraftur og samkeppni fái þar notið sín. Í þessu sambandi skiptir staða Landssímans og aðferðafræðin við sölu þess fyrirtækis öllu máli. Skynsamlegt er að horfa til Bandaríkjanna sem lengst eru komin á þessu sviði og reyna að sjá hvaða hugmyndir hafa verið hafðar þar að leiðarljósi. Al Gore sem af mörgum hefur verið talinn einn helsti hugmyndasmiður þarlendra stjórnmálamanna í fjarskiptum og upplýsingamálum, hefur haldið því fram að stjórnvöld eigi fyrst og fremst að einbeita sér að því að efla samkeppni á öllum sviðum fjarskipta en ekki að vera þátttakendur í rekstri fyrirtækja á þeim sviðum. Þessi stefna hefur skilað árangri. Árið 1998 voru um það bil 55% starfa í Bandaríkjunum störf sem voru ekki til árið 1980 og flest þeirra tengjast á einn eða annan hátt upplýsingaiðnaðinum. Það er því augljóst hversu mikilvægt það er fyrir okkur að vel takist til hjá stjórnvöldum varðandi umhverfi og ytri skilyrði þessarar atvinnugreinar. Í ljósi niðurstaðna samkeppnisráðs og endurmatsnefndar þurfum við að reyna að átta okkur á því hvaða afleiðingar þessi ríkisstuðningur hefur haft. Það fyrsta sem kemur upp í hugann er sú staðreynd að fyrirtækið hefur um nokkurt skeið verið að kaupa í heild áhrifamikla eða ráðandi hluti í mörgum fyrirtækjum á fjarskipta- og tölvumarkaði. Samkvæmt mínum heimildum hefur fyrirtækið keypt upp ráðandi eða áhrifamikla hluti í 15--20 fyrirtækjum auk þess sem það hefur hafið samstarf við önnur um rekstur og samkvæmt mínum heimildum er um að ræða fjárfestingar upp á a.m.k. einn til tvo milljarða kr. Fróðlegt væri ef hæstv. samgrh. upplýsti um hver sé nákvæmur fjöldi þessara fyrirtækja auk heildarfjárhæða, jafnframt því að upplýst verði um hvernig fyrirtækið velji sér samstarfsaðila og/eða ákveði hvaða hlutabréf eigi að kaupa. Að mínu viti er mjög mikilvægt að það liggi fyrir hvort þessi ríkisvæðing upplýsinga- og fjarskiptageirans sé framkvæmd með vitund og vilja og í samráði við handhafa hlutabréfsins í Landssímanum, þ.e. hæstv. samgrh. Við hljótum því að spyrja hvað veldur því að íslensk yfirvöld vilji auka áhrif íslenska ríkisins í þessari atvinnugrein. Það verður enn undarlegra þegar þetta er skoðað í því ljósi að Landssíminn hefur um það bil 95--98% markaðshlutdeild í fjarskiptum hér á landi. Er því nema von að menn staldri við og spyrji hvað í veröldinni gangi mönnum til. Þetta er ekki síður undarlegt í því ljósi að í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar stendur eitthvað á þá leið að stefnt skuli að því að selja Landssímann á kjörtímabilinu. Í almennri umræðu um þá sölu hefur komið fram áherslumunur milli stjórnarflokkanna hvernig staðið skuli að henni. Á meðan Framsfl. er meira á línu Samfylkingarinnar og fleiri, sem telja að ef takast eigi að byggja upp öfluga atvinnugrein á þessu sviði upplýsinga og fjarskipta verði að skipta fyrirtækinu upp áður en það verður selt því að það sé allt of stórt til þess að önnur fyrirtæki fái þroskast og dafnað í skugga þess, hafa talsmenn Sjálfstfl., þar á meðal hæstv. samgrh., haldið því fram að símann verði að selja í einu lagi þannig að sem hæst verð fáist fyrir hann. Tökum þessa hugsun íhaldsins aðeins lengra og skoðum hana í ljósi þeirrar þróunar sem hefur átt sér stað á undanförnum tveimur árum með kaupum fyrirtækisins í öðrum fyrirtækjum. Verði fyrirtækið selt í einu lagi er ljóst að ekki er aðeins verið að selja fyrirtæki sem hefur yfirburðastöðu á markaði heldur einnig fyrirtæki sem hefur í skjóli ríkisstuðnings keypt sig til áhrifa í öðrum fyrirtækjum á þessum sama markaði. Það er með öðrum orðum verið að selja yfirráð yfir heilli atvinnugrein. Virðulegi forseti. Það er drungaleg framtíðarsýn og grafalvarlegt mál fyrir almenning og fyrirtæki ef dauð hönd einkaeinokunar muni öllu ráða í íslenskum upplýsingaiðnaði á komandi árum. Því spyr ég að lokum hvort hæstv. samgrh. sé enn þeirrar skoðunar að réttast sé að selja fyrirtækið í einu lagi í stað þess að skipta því upp með einhverjum hætti.

Herra forseti. Það er mjög fróðlegt að hlusta á ræðu hv. málshefjanda, ekki síst með tilliti til þess hver yfirskrift þessarar utandagskrárumræðu er annars vegar og svo hins vegar þeirra spurninga sem lagt er upp með, en útgangspunktur umræðunnar var ríkisstuðningur og endurmat fyrirtækisins. Fyrir nú utan það að það er einnig mjög skemmtilegt að fylgjast með því þegar hv. þm. gerir tilraun til þess að veðra sig upp við annan stjórnarflokkinn sérstaklega og eigna sér stefnu hans í einhverjum atriðum. Burt séð frá því er rétt að koma inn á þessi mál sem hér eru til umræðu. Til upprifjunar er nauðsynlegt að minna á að í ársbyrjun 1997 tók Póstur og sími hf. til starfa sem hlutfélag. Síðan var þessu mikilvæga íslenska fyrirtæki skipt upp í Landssíma Íslands hf. og Íslandspóst og það gerðist 1. janúar 1998. Í samræmi við lögin um Póst- og símamálastofnun hf. var gert ráð fyrir því að meta stofnefnahag fyrirtækisins og til þess var kallaður á grundvelli laganna hópur manna, margnefnd matsnefnd, og hún komst að ákveðinni niðurstöðu um mat á eignum fyrirtækisins. Það kom skýrt fram og það er nauðsynlegt að því sé haldið til haga að matsnefndin sem hafði mjög skamman tíma haustið 1996 til þess að vinna verk sitt, tók það sérstaklega fram að matsaðferðin, eignamatsaðferðin, væri notuð. En vakin var athygli á þeirri aðferð, núvirðisaðferðinni, sem síðan hefur orðið ofan á og er notuð við endurmat á Landssímanum hf. Upphaflega matsnefndin dró því ekki fjöður yfir það að þarna var um tvær leiðir að ræða. Ég vil líka minna á að endurmatið gerir ráð fyrir 3,8 milljörðum sem er hækkun á mati, en upphafið, sem Samkeppnisstofnun nefndi, var að það þyrfti að hækka matið um 10 milljarða. Það er nauðsynlegt að halda því til haga. Eins og fram kom hjá málshefjanda setti ég á laggirnar starfshóp til þess að skoða athugasemdir Samkeppnisstofnunar. Niðurstaða þess starfshóps var sú að eðlilegt væri að endurmeta efnahag fyrirtækisins. En ekki var tekið undir það að um ríkisstuðning væri að ræða vegna meðferðar á lífeyrisskuldbindingum fyrirtækisins, lífeyrisskuldbindingum sem tilheyrðu og voru vegna gamla fyrirtækisins Pósts og síma. Það er alveg nauðsynlegt að minna á það. Til að ljúka þessu verki var síðan skipaður hópur sem hefur nú verið gerður að sérstöku fréttaefni af hálfu málshefjanda. En hv. þm. nefndi það ekki í þessari umræðu. Hann hefur talið skynsamlegt að draga í land. Sá hópur vann sitt verk hratt og vel og komst sem sagt að þeirri niðurstöðu að það væri eðlilegt að hækka mat símans um 3,8 milljarða. Það er alveg hárrétt hjá hv. málshefjanda að eftir sem áður kann vel að vera að ESA geri athugasemdir. Það er auðvitað ekkert við því að segja og það verður að bíða síns tíma. Ég á ekki von á því að það valdi neinum sérstökum vandræðum fyrir Landssímann. Vegna fyrirspurnar sem hv. þm. bar fram vil ég í fyrsta lagi segja að ég tel fullkomlega eðlilegt og í rauninni skyldu símans, þessa stóra og öfluga fyrirtækis, að vera þátttakandi í markaði, ganga til samstarfs við lítil fyrirtæki sem eru að hasla sér völl á hugbúnaðarsviðinu. Ég tel að fremur væri ástæða til þess að gera athugasemdir við það ef síminn ætti ekki samstarf við önnur fyrirtæki. Að gera það tortryggilegt er því ekki skynsamlegt að mínu mati hjá þeim sem á annað borð vilja veg og hag símans sem mestan.

Herra forseti. Svo vill til um þessar mundir að í vöggu frjálsrar samkeppni, Bandaríkjum Norður-Ameríku, kvað hæstiréttur nýlega upp þann dóm að stærsta tölvufyrirtæki heims, einkafyrirtækið Microsoft, væri orðið of stórt og skyldi því skipt upp í a.m.k. tvo hluta. Fyrir þessu eru auðvitað rök. Of stórt og ráðandi fyrirtæki er einfaldlega talið hafa skaðleg áhrif á þróun markaðar og beinlínis geta unnið gegn hagsmunum neytenda til lengri tíma litið. Fákeppni er einfaldlega talin geta drepið í dróma alla eðlilega þróun og skapað hinu drottnandi fyrirtæki hættulega einokunaraðstöðu er bitni endanlega á veskjum neytenda. Meðal annars þess vegna hafa ýmir talið ríkiseinokun skömminni skárri en einkaeinokun. Herra forseti. Landssíminn er ráðandi á íslenskum fjarskiptamarkaði og drottnar yfir nýjum fyrirtækjum sem reyna að hasla sér völl á þessu sviði. Verði hann seldur í einu lagi er einfaldlega verið að koma á Microsoft-ástandi á Íslandi. Ég vara við því. Tækni á fjarskiptamarkaði fleygir mjög hratt fram. Þess vegna spretta upp ný fyrirtæki. Því má segja að að sumu leyti sé rökrétt að ríkið dragi sig út úr almennum rekstri fjarskipta. Hins vegar fer sá rekstur fram að mestu um grunnnet Landssímans, þ.e. dreifikerfið. Ég hef enn ekki séð rök fyrir öðru en því að ríkið eigi áfram netið og leyfi fyrirtækjum að keppa þar og veita landsmönnum öllum sem besta þjónustu rétt eins og á þjóðvegum landsmanna. Þannig tryggjum við jafnan aðgang allra landsmanna að fjarskiptum. Þannig tryggjum við áframhaldandi eðlilega þróun á sviði fjarskipta og þannig komum við í veg fyrir að hér á landi skapist Microsoft-ástand í fjarskiptum.

Herra forseti. Hvað eru 3,8 milljarðar milli vina? Jú, vissulega upphæð sem má nota. Ríkissjóður gæti t.d. byggt einn barnaspítala upp á milljarð og lokið í hvelli við tvöföldun Reykjanesbrautar upp á 2,2 og samt átt afgang eftir til annarra góðra hluta. En eru einhvers staðar 3,8 milljarðar á lausu, einhvers staðar í vindinum? Ó jú, það er einmitt sú tala sem starfshópur samgrh. taldi að Landssíminn væri vanmetinn um. Það vantaði upp á litla fjóra milljarða eða svo. Herra forseti. Þessi tala gæti verið hærri. Samkeppnisstofnun vakti athygli á þessu vanmati sl. sumar og var með öllu hærri tölur, meira en tíu milljarða. Þá átti ég orðræðu við núv. samgrh. um þau mál. Hann gerði lítið úr því þá, taldi þetta fræðilegt úrlausnarefni. Hann dreif þó hins vegar í því að fá menn til verka til að meta fyrirtækið og hægt og bítandi hækkaði matið, nú síðast um 3,8 milljarða. Hvað hækkar það mikið næst? Augljóslega eru lausatök á þessum málum af hálfu ríkisstjórnar og hæstv. samgrh. eins og greinilega kom fram í vanmáttugri ræðu hans áðan. Honum hefur ekki tekist að fá virka samkeppni til að njóta sín. Hann hefur þess í stað farið í föt fyrirrennara síns og gert Samkeppnisstofnun að sérstökum óvini lífs síns, og neitað staðreyndum. Ef selja á Landssímann, eins og ríkisstjórnin ætlar, verða eftirfarandi atriði að vera í lagi: Í fyrsta lagi að samkeppni verði tryggð og því forðað að einkaeinokun ríki í markaði í kjölfar sölunnar, sem er sýnu verri ern ríkiseinokun. Dreifikerfið verði áfram í almannaeigu til að tryggja virka samkeppni og lægra verð. Í þriðja lagi að rétt verð, raunverð, fáist fyrir Landssímann, en hann ekki settur á brunaútsölu til vildarvina í flokki samgrh. eins og ítrekað vanmat á verðmæti fyrirtækisins gefur til kynna. 3,8 milljarðar, hvað þá hærri upphæð, skipta nefnilega máli og þeim á ekki að skáka á milli vina.

Hæstv. forseti. Þegar litið er til þess að meta jafnstórt og öflugt fyrirtæki og Póstur og sími var og er, er ekki óeðlilegt að upp komi mismunandi skoðanir á því hvaða aðferðum skuli beitt við að fá niðurstöður. Upphaflega matið miðaðist við þekktar aðferðir eignamatsaðferðar, en vegna ábendingar Samkeppnisstofnunar sem taldi eigið fé vantalið hefur nú verið beitt nýrri aðferð og eigið fé núvirt. Reyndar er ágreiningsefni hvaða áhrif hvor aðferð um sig hefur á samkeppnismarkaðinn í bráð og lengd. En það er mikilvægt að ná sem nákvæmastri niðurstöðu í matið, ekki síst vegna hagsmuna ríkissjóðs og almennings í landinu. Meginmálið er að nú er beitt þeirri aðferð sem menn þekkja best og mun gilda nú um stundir. Það er gífurlega mikilvægt að sem mest verð fáist þegar fyrirtækið verður selt. Við munum nota það fé sem fæst fyrir sölu Landssímans til mikilvægra verkefna fyrir þjóðarhag við að styrkja innviði þjóðfélagsins á samgöngusviði. Það er mikilvægt að koma þeim verðmætum sem við eigum í Landssímanum í önnur verkefni sem nýtast landsmönnum öllum. Það er mikilvægt að koma Landssímanum á almennan markað og breyta þeim stofnanabrag sem því miður þekkist þar enn og er enn að finna í fyrirtækinu. Fyrirtækið þarf að leita í samkeppnisstöðu á almennum markaði.

Virðulegi forseti. Þessi utandagskrárumræða er tímanna tákn og lýsir stöðunni í þinginu. Draumsýn Samfylkingarinnar um einkavæðingu ríður ekki við einteyming. Ég held að nauðsynlegt sé að menn átti sig á því að Landssími Íslands þjónar okkur af miklum myndarbrag. Það hefur margsinnis komið fram að verðið hjá Landssíma Íslands er með því lægsta í heiminum. Sjálfsagt er fyrir Landssíma Íslands að treysta stöðu sína til þess að þjóna landinu öllu. Ég vara við því í þessari umræðu að tala um samkeppni, samkeppni sem byggist á því að þjónað sé aðeins arðvænlegustu stöðum landsins. Þetta er miklu stærra dæmi en það. Ég vil bara leggja það inn í þessa utandagskrárumræðu um stöðu Landssímans, að það er stefna okkar í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði að það beri að styrkja opinbera þjónustu af því tagi sem Landssími Íslands stendur fyrir. Við erum andvíg því að fyrirtækið sé selt eins og hefur margoft komið fram. Ég frábið mér því fyrir hönd þjóðarinnar allrar, alls landsins, að þetta fyrirtæki sé tætt niður sem óværa vegna þess að það er öðru nær eins og dæmin sanna, eins og verðin sanna og eins og dínamík fyrirtækisins nú um stundir sýnir vegna þess að það er verið að þjóna okkur út um allt landið með miklum myndarbrag. Landssími Íslands hefur alla burði, út frá vilja þingsins og vilja ríkisstjórnar, til að hleypa samkeppnisaðilum inn á netið. Það er praktískt framkvæmdamál og á ekki að skaða samkeppni af neinu tagi.

Herra forseti. Sagan á bak við matið á Landssímanum, þessu óskabarni þjóðarinnar, fer að verða nokkuð flókin. Það þarf engan að undra þegar hún er skoðuð að nokkurrar tortryggni gæti í garð hæstv. ríkisstjórnar vegna þessa. Það er gríðarlega mikilvægt að mat þetta sé framkvæmt af nákvæmni og sanngirni. Um það geta allir verið sammála, hver svo sem afstaða manna kann að vera gagnvart sölu á þessu ágæta fyrirtæki. Ég vil leyfa mér að rifja þessa sögu lítillega upp, herra forseti. Fyrst er þar að telja nefnd númer eitt, matsnefnd sem falið var að meta verðmæti Pósts og síma á sínum tíma, en í henni sátu Guðjón Eyjólfsson, Hreinn Loftsson og Skarphéðinn Steinarsson. Í áliti samkeppnisráðs nr. 6 frá 1999 er m.a. talið að Landssíminn hafi notið allt að 10 milljarða kr. ríkisaðstoðar og farið fram á að fastafjármunir og skuldbindingar fyrirtækisins yrðu endurmetnar ásamt viðskiptavild þess. Ráðherrann skipar síðan 23. júlí 1999 sérstaka nefnd, nefnd tvö, til að fjalla um álit samkeppnisráðs sem er rétt að ítreka að hefur lögformlegt vald til að meta hvort samkeppnisreglur séu virtar í viðskiptalífinu. Nefnd tvö átti að skila tillögu um það hvernig bregðast ætti við tilmælum samkeppnisráðs og þá nefnd skipuðu Baldur Guðlaugsson, Árni Kolbeinsson og Sigurður Þórðarson ríkisendurskoðandi. Nefnd tvö lagði til að nýtt mat færi fram á eignum Póst- og símamálastofnunar sem Póstur og sími hf. yfirtók 1. janúar 1997. Þá skipar ráðherrann nefnd þrjú í nóvember 1999 og í henni eiga sæti Heimir Haraldsson, Hjörleifur Pálsson og Skarphéðinn Steinarsson. Herra forseti. Í fyrsta lagi er það meira en lítið skrýtið að hæstv. samgrh. skuli velja til setu í endurmatsnefndinni einstakling sem sat í fyrstu matsnefndinni sem bæði samkeppnisráð og nefnd tvö telja hafa framkvæmt rangt mat. Hann átti sem sagt að leggja hlutlaust mat á það hvort fyrsta mat hans og félaga hans í nefnd eitt hafi verið rétt eða ekki. Í öðru lagi er seta ríkisendurskoðanda í slíkri ráðherraskipaðri nefnd gagnrýniverð. Hún útilokar að ríkisendurskoðandi geti framkvæmt hlutlausa úttekt á málefnum Landssímans verði eftir því óskað af hálfu Alþingis eða einstakra þingmanna. Seta í slíkum ráðherraskipuðum starfshópi samræmist vart eðli starfa hans sem ríkisendurskoðanda, enda er hann starfsmaður Alþingis og ber ábyrgð gagnvart því. Herra forseti. Þessi vinnubrögð eru ekki nógu góð og þau eiga ekki að viðgangast þegar þvílík verðmæti eru í húfi sem eignir og viðskiptavild Landssímans.

Herra forseti. Hækkun stofnefnahagsreiknings Pósts og síma yrði öll færð sem viðskiptavild. Sem slík er hún afskrifuð á fimm árum eða 20% á ári. Við það lækkar hagnaður fyrirtækisins og þar með tekjuskatturinn sem er 30% og rennur til ríkisins. Skattgreiðslur fyrirtækisins lækka því um um það bil 6% af hækkuninni og bætir það greiðslustöðu fyrirtækisins til þess að berja á samkeppninni.

Gefa það bara. Gefa það.

Samkvæmt lögum nr. 103/1996 átti að gefa út hlutabréf til ríkissjóðs fyrir 75% af stofnefnahagsreikningi. Af því þarf félagið að greiða væntanlegan arð. Ef arðurinn er 10% þá aukast arðgreiðslur um 7,5%. Niðurstaðan er nokkurn veginn núll og breytir engu um samkeppnisstöðu fyrirtækisins eða hæfileika þess til þess að kaupa upp önnur fyrirtæki. Þetta breytir akkúrat engu. Lægri hagnaður fyrirtækisins næstu fimm árin hefur hins vegar bein áhrif á verðmæti fyrirtækisins þegar kemur að sölu þess sem vonandi verður sem allra fyrst. Vegna miklu lægri ávöxtunarkröfu á hlutabréfamarkaði getur verið að verð félagsins lækki miklu meira en sem nemur þeim 5 milljörðum sem ríkissjóður á að fá. Varðandi umræðu um einokun og að fyrirtækið sé mjög stórt, vil ég benda á að Ísland er þegar orðið markaðsvöllur heimsfyrirtækja sem gætu tekið Landssímann hf. í nefið.

Herra forseti. Það kom fram í svari hæstv. samgrh. áðan að frummatsnefndin hafi upplýst hann um að tvær aðferðir væru til þess að meta þetta fyrirtæki. Hún valdi þá aðferð sem gaf lægra mat en gat ekki um matið ef hún hefði valið hina. Í sporum hæstv. samgrh. hefði ég ekki verið ánægður með þetta. Ég hefði krafist þess af nefndinni að hún léti mig hafa í hendurnar niðurstöðu af báðum aðferðunum svo að ég gæti ...  En það er annað sem ég hef áhuga á því að fá að vita hjá hæstv. ráðherra. Nú kemur í ljós að stefna Framsfl., annars stjórnarflokksins, er nokkuð önnur en stefna Sjálfstfl. í málinu. Samt sem áður hefur hæstv. samgrh. falið nefnd, einkavæðingarnefnd, að undirbúa sölu Landssímans. Ég spyr: Sölu á hverju? Sölu á fyrirtækinu eins og það er eða sölu á þeim hluta fyrirtækisins sem Framsfl. virðist vera reiðubúinn til að selja? Það er auðvitað algjör forsenda þess að undirbúningur að sölu geti farið fram að nefnd sem er falið það verkefni fái að vita hvað eigi að selja. Ég spyr hæstv. samgrh.: Hver voru fyrirmæli hans til einkavæðingarnefndar sem hann fól að undirbúa sölu símans? Hvað var einkavæðingarnefnd falið að selja?

Virðulegi forseti. Hæstv. samgrh. skýrði þó a.m.k. einn hlut í umræðunni. Hann telur ofureðlilegt að ríkisfyrirtækið Landssími Íslands haldi áfram að kaupa upp fyrirtæki á þessum markaði, þ.e. framtíðarsýn hans á þessum markaði er sú að þegar fyrirtækið verður selt í heilu lagi þá sé í raun verið að selja atvinnugreinina í heild. Það er vert að hugleiða það á þessari stundu af því að fyrir liggur að ætlunin er að selja símann: Hverjir skyldu fá? Hverjir skyldu fá þegar þar að kemur að síminn verður seldur í heilu lagi og heil atvinnugrein verður seld? Og núna er verið að nota fjármagn sem hefur verið skilgreint sem ríkisstuðningur í því skyni að kaupa upp önnur fyrirtæki sem eru að reyna að sprikla á þessum markaði, eru í raun að sprikla í skugga Landssímans. Landssíminn hefur um margt staðið sig vel sem fyrirtæki. En á hinn bóginn er alveg ljóst að framtíðaratvinnugrein sú sem við Íslendingar verðum að treysta á er í fjarskipta- og tölvumálum. Það liggur fyrir og við þurfum því að hugleiða mjög vandlega hvernig umhverfi í þeirri grein við viljum skapa. Það liggur fyrir að hæstv. samgrh. hefur a.m.k. svarað hvað sig varðar: ,,Óbreytt ástand. Afhendum greinina í heilu lagi þegar við seljum símann.`` Mér finnst hæstv. samgrh. satt best að segja draga upp hryggileg mynd. Það kemur mér kannski ekkert á óvart að í þessu máli þramma í takt vinstri grænir og Sjálfstfl. Það kemur í sjálfu sér ekkert á óvart því það er alltaf að skýrast betur og betur að þegar í harðbakkann slær og menn fara að tala af einhverri alvöru um uppbyggingu og samkeppni og jöfn tækifæri, þá hefur Sjálfstfl. ekkert til þeirra mála að leggja.

Herra forseti. Það er auðvitað fjarri öllu lagi að síminn sé að kaupa upp samkeppnisaðila. Ef sanngirni er gætt þá þekkja menn og vita að samkeppnin er á milli símafyrirtækjanna. Síminn hefur verið að kaupa hlut í litlum fyrirtækjum á hugbúnaðarsviðinu. Það er nauðsynlegt að átta sig á því. Það er bullandi samkeppni á milli símafyrirtækjanna þriggja. Það er fróðlegt að heyra t.d. hvað Tali hefur gengið vel á markaðnum. Það er komið með mjög hátt hlutfall GSM-síma á markaði. Markaðshlutdeild þeirra fer vaxandi. Íslandssími er nýbúinn að halda ársfund sinn. Það bárust fréttir um að það fyrirtæki væri 10 milljarða virði. Það er því mjög mikið að gerast á þessum markaði og það er fjarri öllu lagi að halda úti málflutningi á borð við málflutning hv. þm. Lúðvík Bergvinssonar hér. Hvað varðar spurningu hv. þm. Sighvats Björgvinssonar, vil ég bara vekja athygli á því að matsnefndinni upphaflegu var ekki falið að bera saman kosti heldur lagði hún fyrir mat sem var rætt á Alþingi. Alþingi afgreiddi þessar breytingar m.a. í ljósi þess mats sem þar var framkvæmt. Hvað varðar spurninguna um hvað eigi að selja, þá eru hv. þingmenn upplýstir um það bréf sem ég hef sent einkavæðingarnefnd. Það bréf fjallaði um að undirbúa sölu á símanum og m.a. skoða hvort selja bæri símann í einu lagi eða hvort það eigi að skipta honum upp. Ég hef því ekki fyrir fram hafnað neinum kostum í þessu. Ég hef engu að síður talið að ef við ætlum að fá sem mest út úr sölu þessa fyrirtækis þá væri best að selja það ósundurslitið. Hins vegar er á það að líta og 

Herra forseti. Þær lagabreytingar sem hér eru lagðar til eru um margt ágætar en ég treysti mér ekki til að greiða þessu frv. atkvæði og vil að komi fram mjög ákveðnar efasemdir sem ég hef um orðalag 6. gr. frv. en þar er fjallað um ofbeldi gagnvart vitnum. Þar segir að viðkomandi skuli sæta fangelsisvist eða sektum ef sérstakar málsbætur eru fyrir hendi. Í mínum huga er mjög vandséð að fyrir því geti verið sérstakar málsbætur að beita vitni ofbeldi, vitni sem gefur lögreglunni upplýsingar. Ég tel mjög vandséð að fyrir því geti verið nokkrar málsbætur að beita slíkt vitni ofbeldi.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nál. frá minni hluta sjútvn. um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 38 15. maí 1990, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum, sem er 460. mál þingsins. Hæstv. forseti. Alþingi samþykkti þann hluta laganna um stjórn fiskveiða sem hér um ræðir í kjölfar dóms Hæstaréttar í máli nr. 145/1998, í svokölluðu Valdimarsmáli. Stjórnvöld túlkuðu niðurstöðu dómsins á þann veg að úreldingarreglur á fiskiskipum væru í andstöðu við stjórnarskrá og afléttu þeim strax nema af þeim hluta flotans sem hér um ræðir. Smábátarnir skyldu búa áfram við úreldingarreglur af sama tagi og verið höfðu og skyldi svo vera til 1. september 2000. Var að sumu leyti hert á þessum reglum, m.a. með reglu um að ef útgerðarmenn stækkuðu báta sína skyldu þeir úrelda þrefalda mælieiningu á móti stækkun. Með þessari lagasetningu var í raun gengið gegn túlkun stjórnvalda á fyrrnefndum dómi. Þeir lögmenn sem stjórnarmeirihlutinn hafði sér til ráðgjafar í þessu máli töldu Alþingi hafa það svigrúm til að koma til móts við dóm Hæstaréttar að brjóta mætti stjórnarskrána tímabundið meðan annarri skipan væri komið á. Af áliti þeirra mátti draga þá ályktun að hér væri hæfilegur tími valinn og verjanlegur í ljósi þeirrar aðstöðu sem stjórnvöld væru í. Nú er með þessu frumvarpi ætlunin að fresta gildistöku þeirra lagaákvæða sem varða umrædd brot á stjórnarskránni í ár til viðbótar með þeim rökum að yfir standi endurskoðun á stjórn fiskveiða. Fram hefur komið opinberlega sú skoðun sjávarútvegsráðherra að líklega verði ekki nægur tími til að ljúka umfjöllun um það mál á næsta þingi. Verður þá að telja líklegt miðað við þau rök sem færð hafa verið fram fyrir frestun gildistöku þessara laga að henni verði aftur frestað um ár og muni því þau ákvæði sem varða brot á stjórnarskránni ekki falla úr gildi fyrr en haustið 2002. Fari svo hafa lög sem eru samkvæmt dómi Hæstaréttar brot á stjórnarskránni verið í gildi í hátt á fjórða ár. Nefndarmenn í sjávarútvegsnefnd fóru ítrekað fram á að fá fund með þeim lögfræðilegu ráðgjöfum sem kallaðir voru til við setningu þessara lagaákvæða til að fræðast um álit þeirra á því hve lengi teldist hæfilegt að brjóta stjórnarskrána eftir dóma Hæstaréttar en af einhverjum ástæðum vildu umræddir lögmenn ekki mæta til fundar við nefndina. Það er skoðun minni hlutans að þau vinnubrögð sem hér eru viðhöfð séu óvirðing við stjórnarskrá landsins og Hæstarétt og ekki sæmandi Alþingi. Í 3. gr. frv. var lagt til að óheimilt yrði að stækka báta sem verða á krókaaflamarki upp fyrir sex brúttótonn. Meiri hlutinn leggur nú til á þskj. 1047 að báta sem stunda veiðar með krókaaflamarki megi stækka ótakmarkað. Meðan ekki liggur fyrir stefnumörkun um stjórn fiskveiða er mjög óskynsamlegt að eyðileggja þann möguleika að láta annars konar reglur gilda um smábáta en um stærri skip, en það gerist verði þessi breytingartillaga meiri hlutans samþykkt. Minni hlutinn telur að vel komi til greina að hækka stærðarmörk smábáta upp fyrir sex tonn en skynsamlegt sé þó að hafa ákveðin mörk til staðar þannig að smábátaflotinn sé skilgreindur og mögulegt að hafa aðrar reglur um veiðar hans en um aðra hluta flotans og mun því greiða atkvæði gegn breytingartillögu meiri hlutans við 3. gr. frv. Þingflokkur Samfylkingarinnar hefur lagt fram á Alþingi frumvarp til breytinga á lögum nr. 38 15 maí 1990 sem ef að lögum verður gerir þetta frestunarfrumvarp óþarft og getur ekki tekið þátt í því að óvirða stjórnarskrána með þeim hætti sem meiningin er að gera. Þingflokkurinn mun því sitja hjá við lokaafgreiðslu málsins. Hæstv. forseti. Í umræðunni hér á undan hafa ýmis mál borið á góma og það er kannski að vonum vegna þess að umræður um sjávarútvegsmál hafa ekki verið nægilega miklar á hv. Alþingi í vetur. Það hefði þurft að fara miklu betur yfir þau mál og hv. Alþingi hefði þurft að gefa sér tíma til að átta sig á því hver samstaðan er í þessum málum og hvað er fram undan í þeirri endurskoðun á lögunum um stjórn fiskveiða sem stendur í raun og veru yfir. A.m.k. stendur umræðan yfir og maður verður að leyfa sér að vona að hún beri það í skauti sínu að marktækar lagfæringar verði gerðar á því kerfi sem við búum við og tekið verði á því höfuðágreiningsmáli sem við höfum glímt við allan tímann sem er eignarhaldið á veiðiheimildunum. Ég tel að full ástæða sé til þess að gera sér vonir um að hægt verði að ná samstöðu um þá leið sem Samfylkingin leggur til í þessu máli. Hún er einfaldlega skynsamleg niðurstaða sem er a.m.k. áfangi í því að sætta menn vegna þess að hún tekur á aðalágreiningsefninu, eignarhaldinu, og þeir sem eru að berjast fyrir breytingum á hinni raunverulegu fiskveiðistjórn þurfa að horfast í augu við það að á meðan við getum ekki náð niðurstöðu í aðalágreiningsefninu verður lítill árangur í baráttunni fyrir því að breyta hinni raunverulegu fiskveiðistjórn. Um það hefur aðalágreiningurinn ekki staðið undanfarin ár, heldur hefur hann staðið um eignarhaldið á veiðiheimildunum og mun standa um það þar til á því verður ráðin bót. Auðvitað mun aldrei verða friður um það að einkaaðilar á Íslandi geti eignast auðlindina með því móti sem stefna valdhafanna í landinu bendir til að eigi að verða til framtíðar. Það hefur ýmislegt borið á góma hér í dag og mig langar til að ræða það dálítið sem var til umræðu fyrr á fundinum. Hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson kvartaði undan því að formaður þingflokks Samfylkingarinnar hefði verið ósanngjarn með því að tala um þáltill. frjálslyndra og vinstri grænna á þann hátt að þar væri ekki um heildstæðar tillögur að ræða í þessum málum. Ég heyrði nú ekki þessar orðræður en ég tel að ég hafi fengið þær upplýsingar að ég viti nokkurn veginn hvernig tekið var til orða. Ég tel að sú þáltill. sem þarna var nefnd sé þannig til komin og þannig fram sett að hún muni ekki leysa þessi vandamál. Hún er í rauninni álíka leið og er hvort sem er í gangi. Tvær nefndir eru starfandi núna, auðlindanefndin og nefnd um endurskoðun á lögunum um stjórn fiskveiða. Og að bæta við einum starfshópi og annarri 15 manna nefnd í þetta starf mun að mínu viti ekki leysa þau mál sem þarna eru á ferðinni neitt hraðar. Ég tel hins vegar að það sé margt skynsamlegt sem bent er á í greinargerð sem fylgir með og það má auðvitað segja um báðar greinargerðirnar, bæði greinargerð Frjálslynda flokksins og stefnuskrá vinstri grænna, að ýmislegt er í þeim sem maður getur tekið undir. En ég átta mig ekki nógu vel á hvernig sjá á samsvörun í þeim stefnum sem koma fram í þessum tveimur plöggum. Mér varð á að spyrja hér fyrr í dag: Eru menn orðnir sammála í þessum tveimur flokkum um þessi mál? Það er ekki hægt að átta sig á því með því að lesa þessa þáltill. og aðalatriðin sem þyrftu að koma skýrt fram eru þá fólgin í því að fá svör við því hvort vinstri grænir skrifa t.d. upp á þær hugmyndir Frjálslynda flokksins sem koma fram í greinargerð þeirra um t.d. leigu veiðiheimilda á markaði, uppboð veiðiheimilda á markaði fyrir stærri skipin. Ég tel að lykillinn til að ná sáttum í þessu máli sé fólginn í því að menn horfist í augu við að það er engin önnur leið sem bent hefur verið á fram að þessu sem leysir það stóra vandamál að velja úr með jafnræði í huga þá sem fá að veiða fisk á Íslandsmiðum. Og handval eða einhvers konar útdeiling stjórnvalda á þeim gæðum og réttindum sem fylgja því að nýta þessa auðlind getur aldrei orðið niðurstaða sem sátt verður um, og við erum auðvitað að leita að leið sem getur sætt menn í þessu máli. Það er mjög mikilvægt að það komi fram, og væri full ástæða til að svör kæmu þá við því í umræðunni úr því þetta bar á góma. Og úr því að hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson kaus að setja þetta mál hér á dagskrá á þann hátt sem hann gerði, þá komi það skýrar fram hvernig þessi stefna er. Ég viðurkenni að mér finnst mönnum, sem fluttu þessa þáltill., vera svolítil vorkunn að vera ekki alveg vissir um hvað þeir eru sammála um. Frjálslyndi flokkurinn hefur flutt ýmsar brtt. við stjórn fiskveiða í vetur og haldið uppi umræðu um stjórn fiskveiða og hægt er að hæla þeim fyrir það. Þeir hafa kosið að flytja brtt. við þetta þingmál og í rauninni hafa þeir verið að kljúfa upp tillögur sínar og flutt þær sem brtt. við þetta þingmál sem hér er. Ég vil geta þess að í sjálfu sér getum við samfylkingarmenn tekið undir sumt af því sem lagt hefur verið til frá hendi frjálslyndra og vinstri grænna í þessum málum, en við erum í þeirri stöðu að við höfum flutt frv., heildstætt frv. um það hvernig leysa eigi þessi mál. Og þær tillögur sem hér er verið að ræða um, bæði tillaga ríkisstjórnarinnar sem hér er til umræðu og brtt. frjálslyndra og vinstri grænna, eru þess eðlis að við höfum eiginlega varla önnur úrræði en sitja hjá við afgreiðslu flestra þeirra, einfaldlega vegna þess að tillaga okkar leysir þau vandamál sem þarna er verið að taka á. Og ég varð fyrir dálitlum vonbrigðum þegar niðurstaðan varð sú að við fundum ekki flöt á að vinna saman að tillögum sem byggðust á jafnræði til nýtingar á auðlindinni eins og tillögur Samfylkingarinnar voru alfarið byggðar á. Við fórum í þá vinnu með þau markmið að leiðarljósi að niðurstaðan yrði að vera þannig að að öllu leyti yrði farið eftir þeim leikreglum að jafnræði væri í þessari atvinnugrein. Hugmyndir frjálslyndra í þessu efni að skipta flotanum í útgerðarflokka og velja útgerðarflokkana á einhvern hátt, sem ég er ekki alveg búinn að átta mig nákvæmlega á, sýnist mér kalla á einhvers konar uppboð á veiðiréttindum, uppboð á veiðileyfum. Ég sé t.d. ekki hvernig á að velja eða takmarka fjölda veiðileyfa á grunnslóðarflotanum öðruvísi en með uppboði á veiðileyfunum. Ef jafnræði á að vera til aðgangs að þeim réttindum þurfa menn að láta fara fram slík uppboð. Það er afar gölluð aðferð og miklu verri en uppboð á veiðiréttindunum sjálfum. Menn geta t.d. velt því fyrir sér hverju menn stæðu frammi fyrir ef bjóða ætti upp veiðiréttindi á smábátaflotanum. Ættu þeir þá sem eru að veiða með handfæri á smátrillum og veiða kannski 20, 30 tonn á ári að bjóða í kapp við þá sem eru með báta sem geta veitt kannski 300--400 tonn á ári í þessi veiðiréttindi? Það sjá allir að aðstaðan til þess er ekki í lagi og það yrði þá að kljúfa þennan smábátahóp upp í einhvern ótölulegan fjölda báta sem hefðu sambærilega möguleika. Þetta er eitt af vandamálunum við að ætla að skipta þeim flota upp í grunnslóðarflota, sem hefur annars konar veiðimunstur og ekki aflamark, og vera svo með annan hluta flotans á aflamarki. Einnig verður að segjast að dómur Hæstaréttar frá því 1998 um að 5. gr. laganna um stjórn fiskveiða standist ekki stjórnarskrá hefur sett strik í reikninginn. Hann þýðir einfaldlega að ekki er hægt að hafa neinar hömlur á fjölda skipa í neinum útgerðarflokki nema með almennum reglum og þær almennu reglur hljóta þá að vera einhvers konar uppboð. Þæð geta ekki verið handval nema menn vilji mismuna á þann hátt að stjórnvöld velji úr einhverja sem eru verðugir og hinir verði þá að vera fyrir utan. Við erum a.m.k. alfarið á móti slíkri aðferð og teljum að hún muni leiða til áframhaldandi ófarnaðar eins og sú mismunun sem við búum við núna hefur gert fram að þessu. Ég ætla ekki að eyða löngum tíma í þetta núna. Vonandi gefst tækifæri til þess að ræða tillögur okkar og þá vil ég frekar nota þann tíma til að útskýra muninn á tillögum okkar og þeim tillögum sem mér sýndist helst að möguleiki væri á að ná samstöðu um með stjórnarandstöðunni í vetur, sem ekki varð niðurstaðan. Við erum með tillögur okkar heildstæðar út frá þeim grundvelli sem ég lýsti áðan. Við höfum síðan fengið að sjá hugmyndir annarra flokka á Alþingi í þeim greinargerðum og þáltill. sem hér er um að ræða, ásamt brtt. við lögin um stjórn fiskveiða sem hér hafa verið til umræðu í vetur. Og ég er á þeirri skoðun að í rauninni sé ekki komin fram nein heildstæð tillaga um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða nema sú sem við höfum lagt fram. Í þeim tillögum höfum við í aðalatriðum horfst í augu við örugglega allt sem þarf að horfast í augu við og í smáatriðum eins og við höfum mögulega getað séð ...  Mér finnst að menn þurfi að horfast í augu við að það ástand sem er núna þar sem einkaaðilarnir í útgerð á Íslandi hafa fengið skattlagningarvaldið í hendur, geta boðið upp allar veiðiheimildir á Íslandi --- þær eru á uppboði alla daga á hæsta verði --- og hirt af því allan hagnaðinn, að ekki eigi við að menn fari að tala um að það ástand sem yrði ef sjálfur eigandinn mundi taka að sér hlutverkið og bjóða fram veiðiheimildir til leigu á markaði sem væri hugsaður sem þjónustumarkaður við útgerðina á Íslandi, yrði verra en það sem er núna. Það er fráleitt. Ég er alveg sannfærður um að leiga veiðiheimilda yrði mjög fljót að verða eðlilegur hluti af starfsemi útgerða á Íslandi. Það tók ekki langan tíma fyrir atvinnurekendur á Íslandi að læra á að gera tilboð í verkefni þegar það kom loksins. Áður höfðu stjórnvöld handunnið það líka. Það var bara valið úr hverjir væru bestir í það að vinna verkefnin og samið við þá um verð. Nú þykir mönnum yfirleitt ekki ástæða til að deila um það að fara eigi fram útboð á verkefnum á vegum ríkisins og finnst það bara sjálfsagður hlutur. Ég tel aftur á móti að það sé margt sem menn þurfi að velta fyrir sér í þeirri umræðu sem hefur komið upp og menn þurfa að svara því hvað þeir eiga við með því sem þeir hafa haft á stefnuskrá sinni. Mér fyndist t.d. mjög gott að fá að heyra, vegna þess að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon er nú mættur hér í salinn í fullu fjöri þótt hann sé kannski ekki mjög góður til gangs eins og er, og hann svari því ...  Ég man ekki betur en að hann hafi orðað þetta svipað síðast í haust á fundi sem ég var staddur á og ef ég skil það rétt sem stendur í stefnuskrá vinstri grænna, þá er talað um að skattleggja veiðiheimildir eða gera kvótagróðann upptækan. Reyndar kom það mjög skýrt fram að við áttum von á tillögum um það efni frá vinstri grænum. Ég hef reyndar ekki séð þær enn þá en ég býst við að þær séu væntanlegar. En þær tillögur hef ég dregið í efa að mundu ganga og menn munu tæplega koma höndunum yfir þann raunverulega gróða sem menn hafa haft af því að selja veiðiheimildir með þeim hætti því að skattalög virka yfirleitt ekki aftur fyrir sig. Þeir sem hafa nú þegar eignast þessi veiðiréttindi munu tæplega lenda í því að fara að greiða skatt vegna sölu þeirra sem lagður yrði á eftir að þeir hefðu keypt. Ég hefði gjarnan viljað fá að heyra hvernig þessi skilgreining veiðiréttindanna á að vera og hvort hugmyndirnar um þennan blinda markað þar sem útgerðarmenn eiga að geta selt veiðiréttindin á milli sín eru enn þá við lýði eða hvort vinstri grænir hafa fundið aðra leið. Ég get ekki séð mun á þessum tillögum og hinum sem við tókumst á um forðum í Alþb., ég og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon. Í tillögum vinstri grænna stendur t.d. í b-lið 2. gr.: ,,Á meðan að framseljanleg veiðiréttindi eru hluti af fyrirkomulagi fiskveiðistjórnarinnar verði söluhagnaður veiðiheimilda gerður upptækur gegnum skattkerfið.`` Þetta stendur þarna og tillögur hvernig eigi að gera þetta hafa ekki komið fram. Ég er á þeirri skoðun að það verði langt í það að þær komi fram einfaldlega vegna þess að menn muni ekki höndla leiðina til þess að koma höndum yfir hagnað af þessu. Sú leið sem yrði opin til þess mundi einfaldlega leiða til þess að þeir sem keyptu veiðiheimildir eftir að þau lög yrðu til, yrðu skattlagðir en ekki hinir. Það er skoðun mín. Hér stendur að veiðirétturinn verði hreinn afnotaréttur og í þessum tillögum er talað um að framsalið verði bannað. Samt er talað um að veiðirétturinn verði til staðar og klárlega er gert ráð fyrir því að honum sé komið á milli eigenda. Þetta er það atriði sem leiðir að mínu viti til þess að ekki er mögulegt að koma á eðlilegu umhverfi í þessari atvinnugrein. Menn verða að horfast í augu við það að almennar reglur, sem leysa það vandamál að allir sem vilja taka þátt í þessari atvinnugrein verði jafnir, verða að vera til staðar. Þær verða ekki til staðar ef einhver réttindi, sem eiga rökstuðning langt aftur í tímann, eiga að vera í gildi. Það eru ekki atvinnuréttindi. Ekki er hægt að kalla það atvinnuréttindi sem einhver hefur keypt af öðrum. Það er hægt að kalla það atvinnuréttindi sem menn eignast vegna þess að þeir hafa lagt á sig eitthvert nám eða unnið í einhverri atvinnugrein en það er ekki hægt að kalla það atvinnuréttindi sem menn kaupa af öðrum. Það eru a.m.k. ekki atvinnuréttindi af sama tagi og við höfum skilgreint fram að þessu sem slík. Ef menn ætla að burðast áfram með það aftan úr fortíðinni að vilja halda í slík réttindi og halda slíkum réttindum hjá þeim sem eru í útgerð á Íslandi munu menn aldrei leysa þá deilu sem við stöndum í. Hæstv. forseti. Ég vildi gjarnan fá að heyra svör við spurningum mínum til þess að geta betur áttað mig á því hvaða samstaða það er sem er möguleg með mönnum í þessu stóra máli. Það er full ástæða til því við erum vonandi að sigla inn í einhver tímabil þar sem menn opna fyrir möguleika á því að taka á þessum málum. Stjórnarflokkarnir hafa a.m.k. talað þannig að við ættum að geta gert okkur vonir um að fram fari alvöru umræða. Vonandi er stutt í að sú nefnd sem hefur starfað núna nokkuð lengi, auðlindanefndin, skili af sér og önnur nefnd er í gangi sem stjórnvöld skipuðu. Ég ætla satt að segja að vona að hin pólitíska umræða fái líka að halda áfram og menn ætlist ekki til þess að fullsköpuð niðurstaða spretti bara út úr þessari nefnd öðruvísi en að hin pólitíska umræða fari þá fram þar sem menn eiga að taka ábyrgð á framhaldinu. Ég ætla svo að segja um það mál sem hér á í raun og veru að vera til umræðu að það er gjörsamlega ótækt að ætla að bjóða upp á það að þegar Hæstiréttur Íslands hefur komist að þeirri niðurstöðu að stjórnarskráin hafi verið brotin, haldi menn uppteknum hætti í a.m.k. hátt á þriðja ár og jafnvel í hátt á fjórða ár áður en þessum brotum linnir. Skyldi ekki fara þannig að einhverjir af þeim sem verða fyrir einhverjum útlátum vegna þess að þessi lög eru áfram í gildi fari í mál við ríkið og heimti rétt sinn, að stjórnarskráin verði látin halda gildi sínu gagnvart þeim og krefjist skaðabóta vegna fjárútláta sem þeir verða fyrir? Þá held ég að ríkið hljóti að vera í þeim vondu málum að verða að borga brúsann. Æðimargir standa frammi fyrir því að hafa þurft að borga stórar fúlgur vegna úreldingar á skipum á þeim tíma sem nú er liðinn og munu halda áfram að gera það. Þetta er náttúrlega ekki upp á bjóðandi, þannig að það mál sem er til afgreiðslu er að mínu viti vont mál, menn hefðu þurft að finna aðra leið út úr þessu. Við höfum bent á okkar leið, hún mundi leysa þessi vandamál ef hún yrði farin. Ef menn ætluðu hins vegar að fresta málinu með öðrum hætti yrðu menn að taka málið upp að öllu leyti aftur og sennilega leyfa flotanum að einhverju leyti frjálsar veiðar til að losna út úr þeirri klemmu sem menn hafa sett sig þarna í. En ég segi bara enn og aftur: Er það upp á bjóðandi að Alþingi Íslendinga láti dragast í tvö til fjögur ár að koma til móts við þá niðurstöðu Hæstaréttar að fram hafi farið brot á stjórnarskránni með þeim lögum sem voru hér í gildi?

Herra forseti. Ég verð að segja að mér kemur málflutningur þingmanna Samfylkingarinnar í þessum umræðum mjög á óvart. Ég varð vægast sagt undrandi á orðum hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur í sjónvarpsfréttum í gær og hefði frekast búist við því að í upphafi umræðna í dag mundi hv. þm. nota tækifærið og biðja okkur félaga sína í stjórnarandstöðunni afsökunar á ómaklegum og óréttmætum ásökunum um tillöguflutning okkar hér í staðinn fyrir að bæta frekar í og fá til þess liðsinni m.a. hv. þm. Jóhanns Ársælssonar. Ég tel að Samfylkingin hafi ekki efni á því að tala eins og hún ein sé handhafi alls sannleika í þessum málum og gera lítið úr tillöguflutningi allra annarra. Þar tel ég að sé kastað steinum úr glerhúsi. Ætli það reynist ekki svo að það séu ærið mörg göt í tillöguflutningi Samfylkingarinnar sjálfrar eða því frv. sem þar er nú mikið gumað af. Ég sé ekki betur fyrir mitt leyti en þar sé skrifað upp á í aðalatriðum óbreytt kvótakerfi með þeirri einu breytingu að taka auðlindagjald og ég sé ekki annað en gert sé ráð fyrir áframhaldandi leigubraski innan ársins með veiðiheimildir. Það er sérkennilegt ef það á að vera eitt helsta framlag þessa væntanlega jafnaðarmannaflokks að standa fyrir allsherjarmarkaðsvæðingu á íslenskum sjávarútvegi, gera hann að einu 100% markaðstorgi. Fróðlegt verður að heyra það útskýrt hvernig það á að gagnast þeim sem veikast standa að vígi í þessari grein. Ég tel að nálgun þingflokka Frjálslynda flokksins og Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs sé bæði mjög málefnaleg og vænleg til árangurs, að ná saman um aðferðir hvað varðar vinnu að þessu máli og að verulegu leyti um málefni. Ég leyfi mér að varpa fram spurningu á móti til talsmanna Samfylkingarinnar: Fer það e.t.v. í taugarnar á Samfylkingunni að þessir tveir þingflokkar hafa náð jafn vel saman um vinnubrögð og raun ber vitni? Það virðist vera svo.

Hæstv. forseti. Ég held að menn megi ekki vera svo viðkvæmir í pólitík að þeir þurfi að fá afsökunarbeiðni þótt sínum augum líti hver silfrið. Ég verð að segja alveg eins og er að sú þáltill. sem ég hef verið að ræða og var til umræðu gærkvöldi snýst um það að skipa starfshópa og skipa ráðgjafarnefnd og það eru nefndir og hópar í gangi. Ég get ekki séð að það leysi þessi mál og það leysir ekki einu sinni þau mál að hægt sé að sjá sæmilega skýrt hvað menn vilja fara. Við erum ekki handhafar alls sannleika í þessu máli. Við höfum bent á leið til að taka á aðalágreiningsefninu og teljum að ef okkur tækist að gera það muni leiðin opnast til að vinna skynsamlega að framhaldi þessara mála. Auðvitað er það rétt að við erum að tala þarna um óbreytt kerfi. Það er nákvæmlega það sem við höfum sagt, aflamarkskerfið er það sem er í gildi núna. Menn virðast almennt vera sammála um það, a.m.k. meiri hluti landsmanna, að það sé gott fyrir fiskveiðistjórnarkerfi og við verðum bara að horfast í augu við það og leysa aðalvandamálið. Hv. þm. talaði um brask innan ársins. Við gerum ráð fyrir því að sömu reglur verði um framsal veiðiheimilda innan ársins eins og eru núna í gildi á aðlögunartímanum. Það er tillaga okkar til þess að þar hallist ekki á. Þetta er auðvitað markaðskerfi en við lifum líka í markaðsþjóðfélagi. Við kunnum ekki aðra leið til að koma verðmætum milli manna í þessu markaðsþjóðfélagi en að verðmætin, ef þau eru búin til, taki gjald, þau taki á sig verð og menn verði sammála um það, kaupandi og seljandi, hvað það er sem þeir eru að kaupa og hvers virði það er. Þeir sem geta ekki skilið þetta hljóta að vera í vandræðum að fóta sig í því þjóðfélagi sem við búum við.

Herra forseti. Það er spurning hvort menn þurfi að gefast upp fyrir hlutum sem þeir eru ekki sáttir við og leggjast flatir fyrir þeim eins og markaðsöflunum eins og mér heyrist á ummælum hv. þm. að hann vilji. Aðeins þetta: Í fyrsta lagi voru ummæli hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur, formanns þingflokks Samfylkingarinnar, í sjónvarpinu í gær röng. Þau voru bæði röng og ómakleg. Það liggur fyrir. Í öðru lagi er það óvenjulegt, og það fullyrðir sá sá sem hér talar og býr að þó nokkurri þingreynslu, að stjórnarandstöðuflokkur geri það sérstaklega að útgangspunkti í málflutningi sínum að gera málflutning félaga sinna í stjórnarandstöðu í einu tilteknu máli ótrúverðugan. Út á það hefur málflutningur þingmanna Samfylkingarinnar gengið í dag og í gærkvöldi í sjónvarpinu. Það er óvenjulegt en um leið mjög athyglisvert. Auðvitað má leiða getum að því hvers vegna þessi leið er valin en einhvern tímann hefði manni dottið í hug orð eða hugtök eins og vanlíðan og vanmetakennd til að reyna að skýra slíka framgöngu í pólitískum umræðum á Alþingi. Herra forseti. Ég bíð spenntur eftir því að komast á mælendaskrá í þessu máli, sem ég bið forseta að sjá til að verði, og einnig að ræða, ef til kemur, að hið margrómaða þingmál Samfylkingarinnar komist til umræðu en sú kann að vera skýring á því að það gerist ekki að það er svo seint fram komið að það er með einhverju hæsta þingskjalsnúmeri sem fyrir finnst í þinginu. Fyrr gekk nú guðdómurinn ekki út af Samfylkingunni en svo að þá voru öll önnur þingmál um sjávarútvegsmál löngu fram komin þegar þetta frv. leit dagsins ljós.

Hæstv. forseti. Mér finnst að þetta þingmál okkar, þótt seint sé fram komið, hafi komið fram fyrr en ætla mætti. Þetta er fyrsti vetur Samfylkingarinnar á þingi og hún hefur þó unnið það afrek að koma frá sér stefnu í sjávarútvegsmálum, ekki þáltill. heldur stefnu þar sem tekið er á öllum þáttum málsins. Ég held að ýmsir gætu nú bara verið sæmilega kátir yfir því. Og ég segi líka að ég er ekkert hissa á því þó menn fyrtist svolítið yfir því þegar bent er á að stefna þeirra sem fram kemur á Alþingi í þessum málum er byggð á því að setja málin í nefnd og skoða betur, eins og gert hefur verið hér undanfarin ár. Ég get ekki séð að menn þurfi að kvarta neitt yfir því þó að í svona stóru máli ræði menn um stefnu hvers annars. Til hvers erum við hér? Eigum við ekki líka að ræða um stefnu hvers annars sem eru í stjórnarandstöðu? Það er ekki nóg að ræða bara við stjórnina. Ef menn eiga að finna leiðir og ef menn eiga að getað samræmt sjónarmið og fundið leiðir út úr erfiðum málum, þá verða menn auðvitað að ræða þau mál og komast að einhverri niðurstöðu. Ég tel að stjórnarandstaðan eigi möguleika á því að ná saman að ýmsu leyti. Ég hef ekki... 

Herra forseti. Þessi umræða hefur nú snúist upp í það að stjórnarandstaðan deilir um framgang og framsetningu mála. Ég tek undir þau orð hv. þm. Steingríms Sigfússonar að vissulega væri betra ef stjórnarandstaðan væri frekar í því að leita að þeim punktum sem saman mega stefna og til framtíðar horfa, því nógu öflug held ég að andstaða stjórnarflokkanna verði í þessu máli. Þar held ég að sá veggur sé sem þarf að komast í gegnum, þ.e. að fá stjórnarflokkana til að viðurkenna að áframhaldandi óbreytt stefna í kvótamálunum, eins og hún hefur verið í framkvæmd á undanförnum árum, geti ekki verið sá farvegur sem við verðum sátt við. Þess vegna er ekki nema eðlilegt að þingflokkur Frjálslynda flokksins, sem hefur haft það að stefnumáli sínu að fara sem fyrst út úr þessu kerfi eftir mögulegum leiðum og hefur lýst þeirri vegferð í sérstakri greinargerð með þáltill. um grundvöll nýrrar fiskveiðistjórnar, sé ekki alveg sáttur við að í framsetningu Samfylkingarinnar skuli vera á þann veg að í fyrsta lagi skuli ekki komið að grundvelli fiskveiðistjórnar heldur eingöngu að framleigunni og þar að auki skuli leigan eiga sér stað áfram innan ársins. Við sjáum ekki, a.m.k. get ég ekki séð það í tillögum Samfylkingarinnar, að á næstu tíu árum verði nein breyting á þessu braski. Menn geti sem sagt braskað með þetta alveg inn og út eins og þeir hafa verið að gera og að þar festum við ekki hönd á neinu hjá Samfylkingunni.

Hæstv. forseti. Braska í tíu ár, sagði hv. þm. Það er ekki þannig. Tillaga okkar gengur út á að veiðiréttindin verði innkölluð jafnt á tíu árum og að þau fari á leigumarkað. Menn hafi síðan möguleika á að leigja frá sér helminginn af aflamarkinu innan ársins. Ekki er þá lengur fyrir hendi að famselja nein önnur veiðiréttindi en þau. Framsalið mun því jafnt og þétt minnka. Þegar þessum tíu árum er að ljúka verði einungis um að ræða þessi 50% sem megi framselja innan ársins. Þannig er það nú. Menn hljóta síðan að horfa á þetta og skoða eftir því sem líður á þetta tímabil og þegar aðlögunartímabilinu er lokið hljóta menn að taka afstöðu til þess hvernig þetta eigi svo að vera til frambúðar.  Mér finnst nú nokkurrar afbrýðissemi gæta hjá hv. þm., félögum okkar í stjórnarandstöðunni, gagnvart okkur hvað þetta mál varðar. Ég er a.m.k. á þeirri skoðun að við séum með ágæta tillögu og mér finnst að við þurfum að ræða tillögur okkar í fullri einurð og menn eigi ekki að vera neitt fyrtnir yfir því þó verið sé að kalla eftir skýringum á hvaða stefnu menn vilji hafa í þessu. Mér finnst það vera röng skilaboð þegar menn tala og hafa gert hér í allan vetur eins og að frjálslyndir og vinstri grænir séu með sömu stefnu í sjávarútvegsmálum.

Herra forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða sem felur það m.a. í sér að frestað verði um sinn að hluti bátaflotans gangi inn í eins konar kvótakerfi. Út úr því kerfi viljum við fara, enda er þessi tillaga að hluta til byggð á tillögu sem komin var fram áður frá hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni og Árna Steinari Jóhannssyni. Í álitsgerð með frv. segir: ,,Megintilgangur frumvarpsins er að fresta um eins árs skeið gildistöku nokkurra ákvæða varðandi veiðar smábáta sem taka áttu gildi 1. september nk. Helsta ástæða þess er að nú stendur yfir heildarendurskoðun laga um stjórn fiskveiða.`` Það er þessi heildarendurskoðun sem menn hafa gert að umtalsefni í umræðunni í dag og framlag einstakra þingflokka til þeirrar umræðu. Það varð reyndar að umræðuefni í sjónvarpsþætti í gær sem einnig hefur verið fjallað um hér. Ég verð að segja, herra forseti, að ummæli talsmanna Samfylkingarinnar um það efni vekja mér mikla furðu. Menn segja að til umfjöllunar hafi verið í sjónvarpinu í gær --- það kom fram hjá hv. þm. Jóhanni Ársælssyni, sem ég bíð eftir að hlusti á mál mitt, að við hefðum verið að fjalla um tiltekna þáltill. í sjónvarpsumræðuþættinum í gær. Það er rangt. Verið var að ræða um það hvort Frjálslyndi flokkurinn annars vegar og þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs hins vegar hefðu lagt fram tillögur, frumvörp eða tillögur um lagabreytingar á þessum lagabálki. Það var til umræðu. Formaður þingflokks Samfylkingarinnar fullyrti ranglega að hvorugur flokkurinn hefði gert það. Og ég andæfði því. Nú vill svo til að ég hef hér í höndunum frv. til laga um breytingu á lögum nr. 38/1990, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum, þar sem segir m.a. í 2. gr.: ,,Lög þessi falla úr gildi 1. september 2001.`` Hvað felur þetta í sér? Þetta felur í sér að þessi lagabálkur, fiskveiðistjórnarkerfið og lögin sem um það gilda skuli verða sett til hliðar. Sett er inn sólarlagsákvæði í lögin að þau verði numin brott. Lengra er nú varla hægt að ganga. Þegar hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir kemur hér í ræðustól og segir eftir að búið er að vekja athygli á þessu að sér finnist nú eiginlega sinn málstaður hafa heldur styrkst hér í dag, þá er þetta er ekki spurning um hvað fólki finnst. Við erum ekki að fjalla um huglægt mat heldur hlutlægt. Annaðhvort fór hv. þm. með rétt mál eða rangt. Hv. þm. fullyrti að þessir þingflokkar hefðu ekki komið fram með neinar lagabreytingar, tillögur. Það var fullyrðingin og hún er röng. Hún er ósönn. Og hv. þm. ber að koma hingað og biðjast afsökunar á því. 

Farðu nú ekki lengra út á ísinn, Ögmundur minn.

Farðu ekki lengra út á ísinn, Ögmundur minn, segir hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir. Ég veit nú eiginlega ekki hvaða ís hv. þm. er að tala um. Ég er að tala hér um frv. til laga um breytingar á fiskveiðistjórnarlögunum sem fulltrúar tveggja flokka, Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs annars vegar og Frjálslynda flokksins hins vegar, lögðu fram á Alþingi, um breytingar á fiskveiðistjórnarlögunum. Og hvaða ís er það sem verið er að tala um hér?  Hvað er það sem við síðan vildum gera? Og hvað er það sem við höfum síðan lagt til? Hv. þm. Jóhann Ársælsson sagði um Samfylkinguna að hún væri ungur flokkur og ekki væri við því að búast að hún kæmi fram með fullmótaðar tillögur, og var þá væntanlega að réttlæta það að hingað var sett inn frv. rétt áður en frestur til slíkra hluta rann út. Ég hef fulla virðingu fyrir slíku. En það er til önnur ung hreyfing sem heitir Vinstri hreyfingin -- grænt framboð og hún hefur rætt þessi mál mjög rækilega og ítarlega og gerði það þegar á mótunarstigi sínu. Þar voru sett niður ákveðin meginmarkmið. Ég tók eftir því að hv. þm. Jóhann Ársælsson sagði að menn hefðu efasemdir um hverjir ættu að eiga veiðiréttinn. Við höfum engar efasemdir um það. Það er þjóðin sem á hann, það er þjóðin sem á þennan rétt, enda segjum við það í fyrsta áherslupunkti okkar: ,,Auðlindir sjávar verði raunveruleg sameign þjóðarinnar og einstökum byggðarlögum tryggður réttlátur skerfur veiðiheimilda og viðunandi öryggi.`` --- Þarna er meginmarkmið sett niður um eignarhaldið á sjávarfanginu. ,,Sjávarútvegurinn aðlagi sig markmiðum sjálfbærrar þróunar og vinni markvisst að því að bæta umgengni um náttúruna og lífríkið, þ.e. einstaka nytjastofna, vistkerfi hafsbotnsins og hafsbotninn sjálfan.`` --- Þetta er annað markmið sem við viljum stefna að. ,,Sjávarútvegsstefnan treysti byggð og efli atvinnu í landinu öllu ásamt því að stuðla að aukinni fullvinnslu framleiðslunnar og þar með aukinni verðmætasköpun og hámarksafrakstri auðlindanna innan lands.`` --- Þetta er enn annað markmið sem við setjum niður. ,,Sjávarútvegsstefnan stuðli að réttlátri og jafnri skiptingu gæðanna ásamt jöfnum og góðum lífskjörum þeirra sem við greinina starfa og veita henni þjónustu. Markmiðið er að afraksturinn af nýtingu sameiginlegra auðlinda dreifist með réttlátum hætti til landsmanna allra. Sjávarútvegurinn, ekki síst fiskvinnslan, þróist og verði fær um að bjóða vel launuð og eftirsóknarverð störf og standa sig í samkeppni við aðrar atvinnugreinar hvað launakjör, starfsaðstæður, vinnuumhverfi og aðra slíka þætti snertir.`` Þetta var fyrsta stigið í vinnu okkar, að fara yfir sviðið og setja fram þau markmið sem við vildum ná. Hvað er næsta skref sem við stígum? Jú, auk þess að setja fram tillögur um breytingar, lýsa yfir stuðningi við þær aðgerðir sem beri að grípa til þegar í stað, bann við leigu á kvóta, setjum við fram till. til þál., það gerum við í samvinnu við þingflokk Frjálslynda flokksins, þar sem við viljum hefjast handa um að koma þessari stefnu fram, að ná fram þeim markmiðum sem hreyfingin setti sér fyrir síðustu kosningar og kynnti kjósendum. Og hvað viljum við gera til að ná þessum markmiðum sem við settum fram um að stuðla að vistvænum veiðum, efla smábátaútgerð, standa vörð um byggðirnar, einstakar byggðir? Við viljum byrja á því að: ,,Afla gagna og undirbúa tillögur um skiptingu fiskiskipaflotans í útgerðarflokka. Dagróðra- og strandveiðiflotinn verði sérstakur útgerðarflokkur með tiltekna hlutdeild í veiðum helstu nytjastofna. Afla gagna og undirbúa tillögur um mögulega byggða- eða svæðatengingu veiðiréttinda með sérstakri hliðsjón af hlutdeild smábáta og strandveiðiflotans. Afla gagna og móta reglur um skilyrði sem leggja eigi til grundvallar því að einstakar tegundir séu kvótasettar. Einnig reglur um hvernig tegundir skulu teknar út úr kvóta þegar forsendur kvótasetningar eru brostnar. Skipa starfshóp um umhverfismál og sjávarútveg sem móti stefnu um hvernig stuðla megi að þróun íslensks sjávarútvegs í átt til vistvænna veiða og sjálfbærrar þróunar, m.a. með sérstakri hliðsjón af skuldbindingum Íslands samkvæmt Ríó-sáttmálanum.`` Þarna eru vissulega nefndir að störfum. Við leggjum til að einhverjir aðilar vinni þessa vinnu. Við erum meira að segja með tillögu um eina stóra nefnd, þverpólitíska og þverfaglega, gagnstætt því sem ríkisstjórnin hefur lagt til. Við viljum að allir stjórnmálaflokkar sem sæti eiga á Alþingi eigi hlut að þeirri nefnd, fulltrúar allra þingflokka. Það hefur ríkisstjórnin ekki treyst sér til að gera. Í þeim nefndum sem eru að störfum hafa tilteknir aðilar verið útilokaðir, Frjálslyndi flokkurinn, svo dæmi sé tekið. Við viljum að allir þingflokkar komi að þeirri nefnd sem við erum að leggja til og einnig fulltrúar heildarsamtaka sjómanna, Sjómannasambands Íslands, við viljum að Farmanna- og fiskimannasambandið komi að máli og Vélstjórafélagið, við viljum að fulltrúar frá Verkamannasambandi Íslands fyrir hönd fiskverkafólks komi að málinu og fulltrúar frá Landssambandi íslenskra útgerðarmanna, fulltrúi frá Landssambandi smábátaeigenda, frá Samtökum fiskvinnslustöðva og við viljum að tveir fulltrúar frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga eigi aðild að nefndinni en eðlilegt sé að sjútvrh. skipi formann nefndarinnar. Hlutverk þessarar nefndar verði að vera samráðsvettvangur allra helstu hagsmunaaðila og vera Alþingi og ríkisstjórn til aðstoðar og ráðgjafar um vinnu- og stefnumótun á þessu sviði. Hvað er það sem við erum að reyna að gera með þessu? Við erum að reyna í fyrsta lagi að skapa breiða samstöðu um markmið, þau markmið sem beri að stefna að. Við leggjum síðan til hvernig menn skuli bera sig að í þeirri vinnu til að ná þeim tilteknu markmiðum fram. Ef það er rangt skilið hjá mér, sem það eflaust er, að Samfylkingin geti stutt þessi markmið, ég veit það ekki, um byggðatengingu veiðiheimilda t.d., þá þarf náttúrlega að ræða það og það þarf að koma fram. Þar innan borðs eru margir sem fyrr á tíð a.m.k. voru hliðhollir þessum markmiðum. Ég hélt að almennur áhugi væri fyrir því í þjóðfélaginu og áhyggjur yfir því hvernig kvóti og veiðiheimildir hafa verið fluttar frá einum landshluta til annars, úr einu byggðarlagi til annars, frá einum bæ og þorpi til annarra. Við þurfum að finna leiðir til að koma í veg fyrir þetta, leiðir sem t.d. einn stór uppboðsmarkaður mundi ekki leysa. Þess vegna segjum við: Reynum fyrst að koma okkur saman um markmið, hvað það er sem við sameiginlega gætum reynt að vinna að. Og setjumst síðan niður og reynum að ná fram samstöðu um tæknilegar leiðir að þeim markmiðum. Ég er búinn að lýsa því yfir og við erum búin að gera það margoft, að okkur þykir fiskveiðistjórnarkerfið eins og það er rekið ekki ganga upp. Við teljum það rangt og ósæmilegt að kvóti sé leigður og við viljum banna það með lögum þegar í stað. Við erum andvíg því að verslað og braskað sé með kvótann. En við höfum sett fram þessi meginmarkmið og það sem meira er, við höfum lagt til ákveðið vinnuferli um hvernig menn skuli bera sig að til að sjá til þess að þessi markmið nái fram að ganga.

Virðulegi forseti. Ég kem í andsvar vegna þeirra orða sem ég heyrði hv. þm. láta frá sér fara þar sem ég var við vinnu annars staðar í húsinu og ég ætla bara að skila þeim ummælum til baka til föðurhúsanna. Mér fannst þingmaðurinn vera með stóryrði um málflutning minn. Það er engin forsenda fyrir því, það veit hv. þm. því við sátum saman í gær og vorum saman í þessum sal fyrr í dag. Ég hef talað um tillögur um grundvallarbreytingar, ekki eitthvað sem sé að finna í greinargerð í tillögum sem hafa verið fluttar hér eða málflutningi manna þegar þeir eru að ræða hin ýmsu sjávarútvegsmál. Ég ætla að láta þess getið úr þessum ræðustól að það sem ég var að segja í þætti í gær, sem greinilega hefur vakið mikla athygli í þinginu miðað við að verða aftur og aftur tilefni umræðu hér, var ekki bara mitt viðhorf. Þegar ég lendi í umræðum um m.a. sjávarútvegsmál og það sem er að gerast í þinginu, þá hafa fjölmargir rætt það í mín eyru að þeir hefðu átt von á því að Frjálslyndi flokkurinn flytti grjótharðar tillögur um breytingar á ranglætinu við úthlutun veiðiheimilda og það eru margir sem hafa haft væntingar til þess og átt von á öðru en þegar hefur komið fram. Ég hef fulla ástæða til að hafa skoðun á því og láta hana í ljósi, enda er það þá skoðun mín og eitthvað sem ég er að setja fram. Ég hef ekkert að segja um málflutning vinstri grænna eða tillöguflutning, enda hef ég ekki gert hann að umtalsefni, en vísa því alveg til föðurhúsanna að ég hafi verið með ómakleg ummæli, hvorki í gær í viðkomandi pólitískum sjónvarpsþætti né í umræðum hér fyrr í dag.

Herra forseti. Spurningin um ómakleg ummæli eða ekki, röng ummæli, ósannindi. Hv. þm. fullyrti það í sjónvarpsþætti í gær að hvorki Vinstri hreyfingin -- grænt framboð né Frjálslyndi flokkurinn hefðu komið fram með frumvörp, tillögur um lagabreytingar á fiskveiðistjórnarlögum, það voru fullyrðingar hv. þm., og þær eru rangar.

Herra forseti. Það þýðir auðvitað ekkert að vera að elta ólar við umræðu af þessu tagi. Við vorum spurð um utandagskrárumræðu sem hér var hafin í gær af hálfu Frjálslynda flokksins. Frjálslyndi flokkurinn átti ekki fulltrúa í þættinum og ég benti á hversu erfitt væri að ræða slík mál sem lúta að fiskveiðistjórnarkerfinu og dómnum og dómurinn er um óréttláta úthlutun, þegar fulltrúi Frjálslynda flokksins væri ekki á staðnum. Ég benti nákvæmlega á það sem ég er margbúin að endurtaka að það kæmi á óvart að Frjálslyndi flokkurinn hefði ekki flutt beinar tillögur um breytingar á þeim þætti stjórnar fiskveiða. Ég sagði ekki orð um vinstri græna. Ég sagði að flokkurinn hefði hins vegar flutt tillögur sem fyrst og fremst miða að því að skipa nefnd sem skoði hluti ásamt vinstri grænum. Það er það eina sem ég nefndi vinstri græna. Mér finnst þetta satt best að segja heldur lítilmannleg umræða og að segja að ég hafi verið með röng orð eða ósannindi, það er nú svo langur vegur frá málefnalegri umræðu sem hugsast getur. 
            

Herra forseti. Við skulum ekki elta ólar við þetta mál, segir hv. þm. Ég held að við eigum að gera það. Mér finnst trúverðugleiki í stjórnmálum skipta máli. Og þegar alþingismenn fara með rangt mál og ósannindi, þá á það að koma fram. Sem betur fer eru þættir af þessu tagi teknir upp á segulband og við skulum bara fá útskrift á honum sem mun leiða í ljós hvað er satt og hvað er ósatt í þessu máli.

Virðulegi forseti. Í gær var utandagskrárumræða í tvo og hálfan tíma. Í dag er umræða búin að standa hér í einhverja tíma þar sem flokkar geta nákvæmlega útskýrt hvað fyrir þeim vakir, hvað þeir vilja ræða í sambandi við sjávarútvegsmál, hvort þeir hafi flutt tillögur um tilflutning á afla frá eða til úthafsveiðiflotans o.s.frv. Þar kemur ekkert fram af þeirri umræðu og af þeim orðum sem ég lét falla í gær. Menn geta hér komið sjónarmiðum sínum á framfæri, hér geta menn flutt tillögur sínar, þeir geta komið öllu á framfæri sem þeim býr í brjósti. Það breytir því ekki að það getur verið skoðun mín og fleiri að hafa átt von á beittari beinum tillögum frá Frjálslynda flokknum. Og að ég hafi verið með röng ummæli eða ósannindi er bara eitthvað sem ég sætti mig ekki við, herra forseti, og ber af mér hér og nú.

Herra forseti. Það er svolítið erfitt að koma inn í þessa umræðu því að hana hefur borið nokkuð af leið miðað við frv. sem við erum hér að ræða. Mig langaði samt sem áður vegna orða hv. þm. Ögmundar Jónassonar að spyrja hann út úr vegna þess að hann fór hér yfir markmið. Hann fór hér yfir markmið sem hljómuðu fallega, þau hljómuðu kunnuglega, markmið sem við höfum séð ganga aftur og aftur í textum stjórnmálaflokka. Ég hef tekið þátt í að búa til markmið af þessu tagi. Þau hafa hljómað mjög svipað. Herra forseti. En pólitík snýst ekki bara um markmið og hugsjónir. Hún snýst líka um að tengja hugsjónirnar við veruleikann. Þá vaknar spurningin: Hvernig? Það er nákvæmlega eftir því sem kallað er þegar menn eru komnir í pólitík: Hvernig? Þess vegna höfum við lagt áherslu á það, bæði hér í dag og áður, hvaða tillögur menn eru með. Hvaða tillögur eru menn með til breytinga? Hvaða tillögur eru menn með gagnvart stærstu ágreiningsmálum? Hvaða tillögur eru menn með gagnvart stóra ágreiningsmálinu, því sem hæst hefur risið, þ.e. hvernig á að úthluta takmörkuðum gæðum? Svo vildi ég gjarnan, herra forseti, að þingmaðurinn svaraði, af því að hann tók tvisvar fram að þeir vildu banna leigu: Hvað með sölu? Nú er ljóst að formaður Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs hefur sagt og ég held að það komi fram í bók sem hann hefur skrifað, að honum finnist í lagi að menn selji, en leigi ekki. Er það stefna flokksins eða hver er stefnan í þeim málum? Má selja en ekki leigja eða er hvort tveggja bannað?

Herra forseti. Í þeim tillögum til þingsályktunar sem við höfum lagt fram eru hugmyndir um hvernig menn skuli bera sig að í þessari vinnu. Við setjum þar fram hugmyndir og markmið um byggðatengingu kvótans, um skiptingu flotans í útgerðarflokka og þar fram eftir götunum. Það er alveg rétt að það er álitamál hvernig eigi að standa að því að úthluta takmörkuðum gæðum. Við stöndum vissulega frammi fyrir því innan byggðanna eins og við gerðum gagnvart landinu öllu og miðunum öllum. Það er alveg rétt. Við höfum ekki útilokað eitt eða neitt í þeim efnum. En við viljum byrja á að safna liði um þessi meginsjónarmið, þ.e. að standa vörð um einstakar byggðir og tengja hluta fiskveiðanna a.m.k. einstökum byggðarlögum. Við höfum ekki lokað neinum dyrum varðandi það hvernig staðið yrði að úthlutun veiðiheimilda. Við erum andvíg braski með kvóta. Við viljum banna leigu á kvóta. Sjálfum finnst mér hið eðlilega og eina eðlilega að nýti sá sem fær úthlutað eða hefur á hendi veiðiheimild hana ekki þá skili hann henni að sjálfsögðu til eigandans sem er þjóðin. Það er hið eina eðlilega. Brask með kvóta, hagnaður af kvótasölu, gengur að mínum dómi ekki upp, gengur aldrei upp, hvorki nú né síðar.

Ég vænti þess að það hafi þá, herra forseti, glatt hv. þingmanninn er hann las tillögur okkar samfylkingarfólks, að sjá að við teljum að þetta eigi að gerast einmitt þannig. Menn mega ekki selja. Menn verða að skila til baka. Þar eru menn a.m.k. komnir með einhverja sameiginlega niðurstöðu um leið, ekki bara markmið heldur leið. Vandinn er nefnilega að finna leiðir sem ganga upp, finna leiðir sem standast og finna leiðir sem menn geta lifað við, sem greinin getur lifað við og sem geta hjálpað greininni við að þróast áfram í þá átt sem ég held að við viljum flest sjá, þ.e. að sjávarútvegur verði hér áfram sú undirstöðuatvinnugrein sem hann hefur verið þó hann verði auðvitað að vera það undir nýjum formerkjum vegna þess að tímarnir hafa breyst. Þetta er orðin hátæknigrein að stórum hluta. Við erum ekki lengur að tala um einyrkja eingöngu eða þá sem við sjáum við sjónarrönd á rómantískan hátt róa með færi. Þetta er orðið allt annað. Við verðum að hafa rými fyrir þann fjölbreytileika sem kallað er eftir til að þessi grein geti þróast. Þannig viljum við sjá þetta. Þess vegna höfum við líka horft á útgerðarflokka og erum líka með tillögur um þá. Það er líka í okkar tillögu. Eins og hér hefur komið fram í umræðunni þá höfum við reynt að svara ýmsum álitamálum og við höfum svarað stóru spurningunni um úthlutina vegna þess að hún er svo knýjandi. Það er svo knýjandi að það sé undirstrikað beint hver sé eigandi auðlindarinnar, hver hafi vald á því hvernig úthlutunin fer fram, þ.e. að eigandinn leigi öðrum aðgang en ekki útgerðarmennirnir eins tíðkast nú, að það séu ekki þeir sem hafi í raun skattlagningarvaldið.

Herra forseti. E.t.v. er það á þessum nótum sem við eigum að ræða þessi mál í stað þess að vera með útúrsnúninga og rangfærslur, hvert í annars garð. Staðreyndin er sú að Vinstri hreyfingin -- grænt framboð og Frjálslyndi flokkurinn einnig, því að við höfum í sameiningu sett fram þessar hugmyndir, hafa sett fram tillögur um leiðir, um hvernig við eigum að bera okkur að til að ná niðurstöðu í þessum efnum. Ég er sammála hv. þm. Svanfríði Jónasdóttur um að það er grundvallarskilyrði að það sé staðfest hver sé eigandi þessarar auðlindar, þ.e. þjóðin. Við viljum að sjálfsögðu einnig tryggja jafnræði með aðilum um aðgang að þessari auðlind. En vandinn sem við viljum alls ekki horfa fram hjá er sá að ýmislegt ræður því hvað skapar jafnræði með aðilum. Þar á meðal er fjárhagsleg staða fyrirtækja. Þar standa smá veikburða fyrirtæki ekki hinum stóru á sporði. Það er staðreynd. Þetta eru flókin mál og erfið sem við viljum setjast yfir. Við auglýsum eftir samstarfi um þessi mál en ekki sundrungu. Til þess eru okkar tillögur fram settar.

Virðulegi forseti. Áður en ég kem mér beint að efninu sem hér er til umfjöllunar get ég ekki látið hjá líða að víkja að þeim umræðum sem hér hafa farið fram í dag. Þær voru að mínu mati með dálitlum ólíkindum. Hv. talsmaður Samfylkingar í sjútvn. hefur valið að setja þessa umræðu út um víðan völl og krafið Frjálslynda flokkinn og Vinstri hreyfinguna -- grænt framboð um nákvæma útfærslu á sjávarútvegsstefnu sinni, sem alls ekki er hér til umræðu. Það hvarflar að mér að mikil lifandis skelfing mundi mér líða vel í stjórn ef mér tækist að koma því þannig fyrir að stjórnarandstaðan sæi málum sínum best borgið með því að þar höggvi hver í annan varðandi tillöguflutning eins og hér hefur átt sér stað í mjög ríkum mæli í dag.  Tillögur Samfylkingar fæddust nú rétt fyrir lok tímamarka um að skila inn frumvörpum á þessu vori. Það var erfið fæðing að manni skilst en fullkomin. Síðan kemur fram hér þegar forsvarsmaður Samfylkingarinnar í sjávarútvegsmálum er spurður örfárra spurninga um útfærslu á tillögunum, að það eigi að bíða síðari tíma. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon innti hv. þm. Jóhann Ársælsson eftir svörum og þá kom skýrt fram að þetta væri ekki útfært út í hörgul sem hann hafði þó tilburði til þess að krefjast af bæði Frjálslynda flokknum og Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði að væri gert. En sjávarútvegsstefna flokkanna er ekki hér til umræðu. Eins og margoft hefur komið fram hérna í umræðunni þá hafa bæði Frjálslyndi flokkurinn og Vinstri hreyfingin -- grænt framboð valið að setja fram tillögur sem annaðhvort stöðva þróun í þá átt sem við viljum ekki hafa eða þá seinka málum sem gefa okkur tíma til að vinna að þeim stefnubreytingum sem hugur okkar stendur til. Í því sambandi vil ég minna eða benda á grunninn, þ.e. till. til þál. sem hefur verið gerð allgóð skil hér. Ég vil benda á frv. til laga frá 8. mars --- það er þskj. 697, 429. mál --- um breytingar á lögum nr. 38/1990, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum. Talsmaður Frjálslynda flokksins í sjávarútvegsmálum, Guðjón A. Kristjánsson og áheyrnarfulltrúi Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í sjávarútvegsmálum, Árni Steinar Jóhannsson, lögðu það frv. fram. Miðað við þá tillögu sem hér er til umfjöllunar hljótum við flutningsmenn að þessu frv. til laga um breyting á lögum að vera ánægðir með þann árangur að hálfum mánuði eftir að við setjum fram tillögu okkar komi fram tillaga frá ríkisstjórninni um breytingu á lögum nr. 38/1990, um stjórn fiskveiða. Í öllum aðalatriðum, þó með undantekningum, er þessi tillaga ríkisstjórnarinnar samhliða tillögu frá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði og Frjálslynda flokknum frá 8. mars árið 2000. Nefndarálitið sem hér er til umfjöllunar um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 38 15. maí 1990, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum, er frá meiri hluta sjútvn. Við, fulltrúi Frjálslynda flokksins og áheyrnarfulltrúi Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, gátum ekki samþykkt nefndarálitið þó að margir kaflar í því væru okkur að skapi og við gætum skrifað undir þá. Það er staðreynd málsins. Við fögnum því að í þetta nefndarálit er komið ákvæði sem tekur á málum þeirra sem hafa gert ráðstafanir miðað við að breytingarnar yrðu nú í haust. Það er neglt fyrir þann leka. En mér skilst að 10--15 aðilar hafi gert ráðstafanir, efnahagsskuldbindingar o.s.frv., og þeirra staða samkvæmt þessu nefndaráliti er tryggð. En við, hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson og ég, veljum þá leið að gera brtt. við frv. og vonumst auðvitað til að þessar brtt. verði samþykktar. Í brtt. okkar hv. þm. Guðjóns A. Kristjánssonar eru lagðar til breytingar á núgildandi lögum um stjórn fiskveiða sem teljast mjög brýnar. Markmið þeirra er m.a. að auðvelda útgerðinni, einkum kvótalitlum einyrkjum og útgerðarmönnum smærri skipa, að brúa bilið þar til heildarendurskoðun laganna um stjórn fiskveiða er lokið. Þær snúa m.a. að því að fresta kvótasetningu ýsu, ufsa og steinbíts í smábátaveiðikerfinu og lagfæra ákvæði sóknardagatalningar þannig að veiðitími úr höfn í höfn megi teljast í 12 klukkustunda tímabilum. Með því er verið að gera vinnutíma við þessar veiðar þannig að verjandi sé og samboðið þeim almennu reglum að hvíldartími verði eigi minni en átta klukkustundir á sólarhring. Kjósi sjómenn að veiðiferð þeirra sé lengri en 12 klukkustundir samfellt verður það þeirra eigin ákvörðun sem ekki er knúin fram með lögum og reglum stjórnvalda. Þetta er talið mjög mikið hagsmunamál sjómanna og þess vegna leggjum við til að það sé tryggt og teljum að í nál. meiri hlutans sé alls ekki gengið nógu langt í þessum efnum. Í brtt. er lagt til að við lögin bætist ný ákvæði til bráðabirgða. Í hinu fyrra er lagt til að steinbítur og ufsi verði á næsta ári tekinn út úr kvótasetningu á hvert fiskiskip. Til þess hníga fjölmörg rök. Í hinu síðara er lagt til að á meðan heildarendurskoðun laganna um stjórn fiskveiða stendur yfir verði 1,5% af heildaraflamarki þorsks og ýsu úthlutað sérstaklega til þeirra báta sem hafa litlar heimildir. Hér er um að ræða fiskiskip sem eru raunverulega í útgerð og hafa orðið að leigja til sín að stærstum hluta veiðiheimildir sínar af Kvótaþingi. Heimildin nær aðeins til fiskiskipa minni en 200 brúttórúmlesta sem stunda dagróðra og uppfyllt hafa skyldu sína samkvæmt núgildandi lögum. Að lokum er lagt til að bátar undir 12 brúttólestum að stærð, sem eru með minna aflamark en 15 þorskígildistonn, geti fengið eitt tonn á móti hverju tonni þorskígildis sem skipið veiðir af þorskígildum sínum. Hámarksúthlutun er 15 þorskígildistonn. Hér er um að ræða fá skip og mjög lítið aflamark. Heildarúthlutun til þeirra skipa verður innan við 500 þorskígildistonn. Framangreindar ráðstafanir eru að mati flm. nauðsynlegar til að sporna við því að enn frekar verði gengið á hlut strandveiðiflotans en orðið er meðan á endurskoðun laganna stendur. Við höfum sett fram athugasemdir við einstakar greinar, brtt. sem við teljum mjög mikilvægar og vonumst til að teknar verði til athugunar á milli umræðna. Um fyrstu greinina er það að segja að þar er lagt til að lagfært verði það stífa sóknarákvæði að hver af fáum veiðidögum krókabáta í dagakerfi skuli aðeins tekinn og talinn með samfelldri 24 klst. veiðiferð. Þarna er í raun verið að pína sjómenn, unga sem aldna, til þess að vinna óhóflega langan vinnudag sem fær ekki staðist lög og reglur um almenn hvíldarákvæði. Hér er því um þarfa leiðréttingu að ræða. Auk þess geta ákvæði eins og þessi stangast á við öryggissjónarmið. Sjómenn freistast til þess að fullnýta sóknardagana ef róður er hafinn á annað borð þegar þeir eru jafnfáir og raun ber vitni, jafnvel þótt veður versni, og getur slíkt skapað slysahættu. Þetta ákvæði getur einnig valdið lakari gæðum fiskaflans hjá krókabátum í dagkerfinu þar sem það knýr fram lengri sjóferðir en oft væri æskilegt. Í seinni lið tillögunnar er lögð til sams konar breyting á heimild til 12 klst. veiðiferða sóknardagabáta sem veiðar stunda eftir ákv. til brb. sem lögð er til í 1. lið brtt. Einnig er lagt til að sóknardögum þeirra báta sem starfa eftir 6. og 14. mgr. ákvæðisins, sem er 8. mgr., verði fjölgað í hlutfalli við meiri heildarafla þorsks á næsta veiðiári, ef heildarþorskaflinn verði aukinn frá því sem nú er. Síðan gerum við athugasemdir við 2. gr. Í annarri brtt. er lagt til að við lögin bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða um að kvótasetning á sérhvert fiskiskip verði afnumin í tveimur fisktegundum, steinbít og ufsa. Fjölmörg rök eru fyrir því að standa þannig að málum. Benda má á þá staðreynd að áðurnefndar fisktegundir hafa ekki veiðst á undanförnum árum að því marki sem leyft hefur verið án þess að um nokkurn viðkomubrest sé að ræða. Nýliðun í steinbít virðist góð og viðurkennt er að ufsi er flökkufiskur sem ferðast eftir árferði um lögsögur ríkja í Norður-Atlantshafi. Fá rök hníga því til þess að kvótasetja tegundina sérstaklega í íslenskri fiskveiðilögsögu. Einnig skal vakin athygli á því að í fskj. frá Fiskistofu með frv. til laga um breytingu á svokallaðri tegundatilfærslu, 229. mál, þskj. 275, kemur skýrt fram að áðurnefndar fisktegundir voru mjög notaðar í þeim óeðlilega tilgangi að búa til millifærslu og auka þannig veiðar á karfa og grálúðustofnum sem taldir voru fullnýttir. Því ber ekki nauðsyn til kvótasetningar þessara botnfisktegunda og að taka þær út úr kvóta getur beinlínis komið öðrum tegundum til góða. Við gerum líka athugasemd við 3. gr. frv. og erum með tillögur til breytinga eins og fram hefur komið og dreift hefur verið í þremur brtt. Og það er um 3. gr. Sá mikli niðurskurður sem ár eftir ár varð á þorskveiðiheimildum bitnaði harkalega á þeim bátum sem stundað hafa þorskveiðar á grunnslóð og flokkast flestallir samkvæmt stærð sem hefðbundnir vertíðarbátar. Bátar þessir eru yfirleitt í góðu ásigkomulagi og engin skynsamleg rök til þess að þeir hverfi úr rekstri nú, allra síst þar sem vel horfir með þorskstofninn og allar líkur eru til þess að hann muni stækka ört á næstu árum. Í þeirri grimmu samkeppni sem ríkti, aðallega á fyrstu árunum eftir 1990, um kaup á ,,varanlegum veiðiheimildum`` átti þessi útgerðarflokkur mjög litla möguleika á móti stórum útgerðarfélögum sem öfluðu sér að stærstum hluta fjármagns til slíkra fjárfestinga með útgáfu nýrra hlutabréfa sem oft seldust á margföldu nafnverði. Þvert á móti hafa margar útgerðir þessara báta, vegna vanskila sem þær hafa lent í, séð sig tilneyddar til að selja frá sér hluta af því litla sem til umráða er í veiðiheimildum. Niðurstaðan samkvæmt því sem að framan er rakið er sú að um langt árabil hefur ríkt algjör einstefna í tilflutningi varanlegra þorskveiðiheimilda. Veiðiheimildir sem upphaflega urðu til vegna veiðireynslu í strandveiðum eru nú í verulegum mæli nýttar af frystitogurum í úthafsveiðum. Slíkur stórfelldur tilflutningur hlýtur að teljast óæskilegur út frá sjónarmiðum um skynsamlega nýtingu auðlindarinnar. Afleiðingar þessarar þróunar eru margþættar. Þær koma fram í vaxandi skorti á hráefni til fiskvinnslufyrirtækja víða um land. Þetta leiðir einnig til þess að ekki er hægt að anna eftirspurn á verðmætum afurðamörkuðum, svo sem í stórum saltfiski á Spánarmörkuðum, þannig að skaði hlýst af. Þá er einnig ástæða til þess að benda á að bátar í þessari aðstöðu hafa ár eftir ár orðið að leigja til sín veiðiheimildir á okurverði sem myndast aðallega með samráði nokkurra ráðandi stórfyrirtækja á þessum markaði. Slík verðmyndun er með öllu óforsvaranleg og óviðunandi að kvótinn sé misnotaður á þennan hátt. Að öllu samanlögðu ber því brýna nauðsyn til að löggjafinn bregðist við á þann hátt sem lagt er til í tillögum okkar. Loks er lagt til að bátur undir 20 brúttólestum að stærð með minna aflamark en 15 þorskígildistonn geti fengið í úthlutun eitt tonn á móti hverju veiddu tonni að hámarki 15 þorskígildistonn. Ekki er gert að skilyrði að þessi skip hafi leigt sér kvóta af Kvótaþingi. Þessi úthlutun er á milli 400 og 500 þorskígildistonn. Rétt er að þeir sem lítið hafa og reyna að lifa við það fái einnig nokkra leiðréttingu meðan á endurskoðun laganna stendur. Þetta er úr grg. með frv. okkar til laga um breytingar á lögum nr. 38/1990, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum. En gagnvart framkomnu frv. frá meiri hluta sjútvn. höfum við valið þá leið í samvinnu, Frjálslyndi flokkurinn og Vinstri hreyfingin -- grænt framboð, þ.e. fulltrúar flokkanna, að leggja fram brtt. við framkomna tillögu meiri hlutans. Ég veit ekki hvort ég sé ástæðu til að fara í gegnum þessar brtt. vegna þess að Guðjón A. Kristjánsson hefur gert það svo myndarlega í framsögu sinni. Ég vil frekar nota tíma minn til að fara almennt yfir þær þáltill. sem við höfum lagt fram varðandi stjórn fiskveiða en byrja á því að segja að ég get tekið svo innilega undir með hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni þar sem hann lýsti því yfir fyrr í umræðunni að auðvitað væri algjörlega nauðsynlegt fyrir okkur að gera brtt. og standa að málum þannig að við spilum með eins og málum er háttað í dag og reynum að koma hlutum þannig fyrir að okkur gefist tóm til þess að vinna að þeim breytingum sem hugur okkar stendur til. Það verður ekki gert með því að leggjast alfarið á móti mjög sterkum stjórnarmeirihluta --- þannig er staðan --- áður en menn hafa komið sér saman um niðurstöður. Þess vegna tel ég mjög farsælt fyrir allra hluta sakir að leggjast ekki gegn tillögum sem nálgast kannski að langmestu leyti það sem hugur okkar stendur til meðan við erum að vinna tíma til að vinna breytingar sem fái meirihlutafylgi. Ég tel að sú frestun, sem er verið að tala um, sé algjörlega nauðsynleg í stöðu málsins. Ekki er forsvaranlegt að standa að öðru en að þessi frestun eigi sér stað og það eigi sér ekki stað þessi binding á kvóta í smábátakerfinu. Við þurfum a.m.k. ársfrest og eins og fram hefur komið í máli manna hér í dag þá eru allar líkur á því að það verði um tveggja ára frest að ræða vegna þess að það þurfi meiri tíma til þess að skoða málin. Sjútvrh. hefur sjálfur látið hafa það eftir sér að e.t.v. þurfi tvö ár til þess að ljúka dæminu. Við höfum líka valið þá leið, í raun svipaða leið og varðandi þetta mál, varðandi norsk-íslenska síldarstofninn. Við vildum þar velja þá leið og lögðum til í brtt. að óbreytt ástand yrði í eitt ár eða þangað til við gætum sameinast um heildarstefnu, mótaða stefnu um fiskveiðistjórnarkerfið. Varðandi síldarstofninn hefði það verið langæskilegasta lausnin að mínu mati að geta sameinast um það. En eins og málin standa í þinginu í dag beitir stjórnarmeirihlutinn auðvitað meirihlutaafli til að knýja fram að nú er norsk-íslenski síldarsstofninn kominn í þetta kvótakerfi sem þeir verja með kjafti og klóm. Ég tel að stjórnarmerihlutinn eigi miklu hægar um vik með því að knýja fram lausnir sínar á málum vegna þess hvernig stjórnarandstaðan hefur valið að standa að sínum málflutningi. Ég tel þá leið sem við höfum valið til fyrirmyndar þó hún hafi verið gagnrýnd mjög í dag og sérstaklega af hv. þm. Jóhanni Ársælssyni, þ.e. sameiginlega till. til þál. um grundvöll nýrrar fiskveiðistjórnar. Við verðum öll að gera okkur grein fyrir því að það er ekki vænlegt til árangurs fyrir fimm stjórnmálaflokka, eins og menn hafa talað í dag, að ætla hver um sig að koma inn með fullmótað fiskveiðistjórnarkerfi og ætla að fá það samþykkt, bingó. Það er svo fjarri raunveruleikanum að það hálfa væri nóg. Miklu fýsilegra er að leggja fram plan um aðferðina við að nálgast þau markmið sem flokkarnir setja sér, vera sammála um vinnuaðferðir og markmiðssetningu og ná síðan saman á þeim grundvelli. Það liggur alveg ljóst fyrir að allir þeir flokkar og einstaklingar sem hér eru á þinginu hafa mismunandi sýn á þessi mál. Þetta mál, endurskoðun á fiskveiðistjórnarkerfinu, verður þannig aldrei unnið nema sem málamiðlun. Það er alveg rétt sem hér hefur komið fram og er m.a. drepið á í okkar þingflokksályktunartillögu að það er náttúrlega ekki vænlegt til árangurs og ekki sannfærandi, ef við tökum sem dæmi endurskoðunarnefndina sem sett hefur verið á laggirnar um endurskoðun á lögunum um stjórn fiskveiða, að hafa eitt aflið í þinginu útundan. Það verður að segjast alveg eins og er. Það er ekki heppileg leið. Við verðum að horfast í augu við að einn stjórnmálaflokkur hér inni hefur ekki setu í þeirri nefnd. Það er vont mál. Ég hef marglýst því yfir úr ræðustóli að öll framsetning málaflokkanna varðandi sjávarútvegsmál hlýtur að verða veganesti fyrir endurskoðunarnefnd á lögum um stjórn fiskveiða til að ná fram þeirri málamiðlun sem mönnum stendur hugur til. Það verður að takast á um þessa hluti. Þeir sem vilja breyta eiga að standa saman. Þeir eiga að setja sér meginramma. Ef þeir sem vilja breytingar ætla að vera sundraðir og velja þá vinnuaðferð sem Samfylkingin telur samkvæmt málflutningi hennar svo góða, þ.e. að koma með heilsteypta bestu og fínustu tillögu sem til er í heiminum og fá alla til þess að skrifa upp á hana, þá er það óraunsæi í stjórnmálum. Það er algert óraunsæi. Þetta gengur ekki fyrir sig á þann hátt. Forsvarsmenn Samfylkingarinnar í sjávarútvegsmálum hafa ákveðið að gera lítið úr þeirri samvinnu sem við höfum valið okkur að viðhafa sem hefur leitt af sér till. til þál. sem er lögð fram snemma á árinu, 14. febrúar, ásamt mörgum öðrum tillögum bæði sem við höfum verið með sameiginlega og Frjálslyndi flokkurinn sér í öllu þessu ferli meðan þingið hefur verið starfandi í raun og veru. Þeir gera lítið úr þeim málatilbúnaði að setja sér niður verklagslínur, setja fram skýrt og skorinort stefnu flokkanna sem í mörgu fara saman sem er mjög fýsleg leið. Ég held þegar upp er staðið, vilji menn vera raunsæir, þá verði það einmitt leiðin sem farin verður ef hægt verður að knýja fram breytingar af stjórnarmeirihlutans hálfu í endurskoðunarnefndinni um stjórn fiskveiða. Auðvitað verður þetta verklag viðhaft, þ.e. að setja sér niður formúlu hvernig eigi að vinna verkið og síðan hafa að leiðarljósi áhersluatriði þeirra flokka sem eiga fulltrúa í þinginu. Þetta er brilljant leið sem við höfum farið og ég kann því illa að menn skulu velja það sem aðalskotspón hér í umræðunni að gera lítið úr þessari vinnu og hjálpa stjórnarmeirihlutanum í raun við að geta bara tekið því rólega í þessari umræðu og notið þess að sjá tvær fylkingar stjórnarandstöðunnar takast á og bítast um smáatriðaútfærslu varðandi fiskveiðistjórnarkerfi landsins í heild sinni þegar við erum að tala um í raun og veru bara eitt lítið mál, einn lítinn anga sem miðar að því að við sökkvum ekki enn þá dýpra í það fen sem við erum öll sammála um að við erum í. Þetta er mergurinn málsins, virðulegi forseti. Ég tel að framkomin meirihlutatillaga frá sjútvn. hafi marga augljósa kosti. Við erum stoltir af því báðir tveir, hv. flm. Guðjón A. Kristjánsson og ég, Árni Steinar Jóhannsson, að ríkisstjórnin ákvað í raun að taka mið af okkar tillögum frá 8. mars árið 2000 og gera þær í veigamiklum atriðum að sínum þó svo þeir hafi ekki treyst sér til þess að fara alla leið eða þá leið sem við völdum. Þess vegna eru hér framkomnar þrjár brtt. sem við höfum lagt fram sameiginlega og verða til umfjöllunar í sjútvn. milli umræðna. Ég er svo bjartsýnn að ég tel að ekki sé kannski öll von úti enn um að eitthvert tillit verði tekið til brtt. Annars verða þær að sjálfsögðu bornar upp í þinginu á eðlilegan hátt.

Hæstv. forseti. Að bera fram þessa þáltill. er brilljant leið, sagði hv. þm. áðan. Síðan talaði hann um að þeir sem vildu breyta ættu að standa saman. Til þess að menn geti staðið saman þurfa menn að finna sameiginleg markmið og sameiginlegar leiðir að markmiðunum og við gerðum tilraun til þess í vetur. Hv. þm. sagði að þeirri leið sem hafði staðið þar opin hafi verið hafnað af hálfu Samfylkingarinnar. Það sem við lögðum til grundvallar þeirrar samvinnu var að tillögurnar sem lagðar yrðu fram yrðu byggðar á jafnræði allra sem ætluðu að stunda sjó við Ísland til þess að nýta þessa auðlind. En þær tillögur sem við fengum að sjá byggðust ekki á því. Gert var ráð fyrir því að handstýra hlutunum áfram og gera upp á milli manna með slíkum aðferðum. Ég held því fram að við getum þá alveg eins sagt að okkar tillögum í málinu hafi verið hafnað, þ.e. þeirri leið sem við vildum fara. Mér kemur það svolítið á óvart frá hendi þeirra sem hér eru á þingi fyrir vinstri græna ef þeir hafa komist að þeirri niðurstöðu að það eigi ekki að bera fram tillögur í þinginu. Mér hefur sýnst að þeir væru bara duglegir við að bera fram mótaðar tillögur. Ég held einmitt að þannig eigi að vinna, það eigi að koma sem allra skýrast fram hvað menn vilja. Það höfum við kappkostað að gera í þessu máli og lagt það fram. Ég tel fráleitt að það geti orðið til að spilla málum að setja þau skýrt fram og reyna þau sem allra best. Það segir ekkert um að ekki sé hægt að finna sáttaleiðir í framhaldinu.

Virðulegi forseti. Ég sagði í málflutningi mínum að það væri brilljant að vinna að hlutum eins og við gerðum vegna þess að þar er settur fram samstarfsrammi. Það þýðir ekki að flokkarnir séu sammála í einu og öllu um útfærslu, en það hlyti að verða samningsatriði. Auðvitað gátu fleiri, og Samfylkingin líka, komið í raun að þeirri vinnu --- það var ekkert útilokað --- á sama hátt og gert var við framsetningu málsins. Þar kemur skýrt fram hverjar áherslur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs eru og hverjar áherslur Frjálslynda flokksins eru. Ekkert hefði verið því til fyrirstöðu að í slíku vinnuferli hefðu á sama hátt verið settar fram áherslur Samfylkingar varðandi hlutina. Það reyndi bara aldrei á það.

Herra forseti. Það var mjög gott að fá þetta fram. Þetta lýsir einmitt því sem ég þóttist lesa út úr öllu saman. Þetta var aldrei alvörutilraun til þess að ná saman um leiðir. Þetta var tilraun til þess að ná saman um einhvers konar tillögu í þinginu, þáltill. um það að setja málið í nefnd, en ekki alvörutilraun til að ræða sig til niðurstöðu um leiðir. Við teljum einfaldlega að þessi umræða um stjórn fiskveiða hafi staðið svo lengi að tími sé kominn til að menn taki afstöðu til þess hvaða leiðir eigi að fara. Við kölluðum eftir því af sjálfum okkur að ganga það til enda hvaða leiðir við teldum heppilegastar og skila því af okkur. Það höfum við gert hér á þingi. Ég er út af fyrir sig ekkert að skammast yfir því þó að aðrir hafi ekki gert þetta nákvæmlega eins. En mér finnst að menn þurfi ekkert að vera að kvarta undan því þó að bent sé á að þeim hafi ekki tekist að komast það langt.

Herra forseti. Það kemur mér mjög á óvart, virðulegi forseti, sem nýliða á þinginu ef hv. þm. Jóhann Ársælsson heldur að hlutirnir gangi þannig fyrir sig á hinu háa Alþingi að eitt stjórnmálaafl geti komið með fullmótaða tillögu að máli og fengið það samþykkt. Það held ég að sé alveg af og frá og barnaskapur að halda að slíkt gangi þannig fyrir sig. Þess vegna er það upplegg sem við höfum komið fram með, eins og ég sagði áðan í ræðu minni, miklu fýsilegra til að ná þeim markmiðum sem við erum þó sammála um að við viljum ná. Um það snýst málið. Það væri fáheyrt ef einn flokkur í viðkvæmu ágreiningsmáli --- en Samfylkingin leggur svo ríka áherslu á, virðulegi forseti, að allt sé mótað hjá þeim --- telur að hann geti skautað í gegnum þingið og fengið samþykktar, eins og áherslan er mjög lögð á, fullmótaðar tillögur í sjávarútvegsmálum.

Herra forseti. Það mátti jafnvel skilja hv. þm. þannig að óþarfi væri fyrir flokka að fylgja stefnu sinni eftir með tillöguflutningi á Alþingi, spurningin væri fyrst og fremst að búa til upplegg að vinnuferli svo menn gætu náð saman. A.m.k. virðist það eiga við í þessu máli. Þess vegna er áhugavert, herra forseti, að fá að vita hjá hv. þm. hvort þetta er línan sem áfram verður fylgt hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði, þ.e. að menn leggi hér fyrst og fremst áherslu á að koma í gang vinnuferli, ekkert síður gagnvart ríkisstjórnarflokkunum heldur en öðrum stjórnarandstöðuflokkum, ef marka mátti orð hv. þm., vegna þess að það að flytja hér beinharðar tillögur hafi bara ekkert upp á sig, menn eigi ekkert að láta sig dreyma um að vera með slík vinnubrögð af því að þau skili kannski engu. Mér finnst þetta mjög merkilegt. Ég verð að segja það. Mér finnst mjög merkilegt að leggja mál upp með þessum hætti og sýna í hvers konar vörn menn eru komnir fyrir þá tillögu sem hér hefur verið gerð að umræðuefni í dag og reyndar áður.

Virðulegi forseti. Ég hef ekki lagt mál þannig upp að menn eigi ekki að koma með tillögur sínar inn í þingið, alls ekki. Við umfjöllun um það mál sem hér er rætt hafa hins vegar fulltrúar Samfylkingarinnar í sjávarútvegsmálum, sérstaklega hv. þm. Jóhann Ársælsson, farið út í yfirheyrslu um sjávarútvegsstefnu okkar, Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs. Umræðan hefur farið út um víðan völl. Hv. þm. Jóhann Ársælsson, forsvarsmaður Samfylkingarinnar, talaði mikið um fullmótaðar tillögur. Það hefur klingt núna um tveggja vikna skeið, þ.e. þessar fullmótuðu tillögur. Menn eiga eftir að gagnrýna þær og sjá hvort þær eru svo fullmótaðar. Það er ekki þetta sem ég er að tala um. Ég var að tala um að í þessu máli hefði frá mínum bæjardyrum séð verið heppilegra að geta náð fram meginlínu stjórnarandstöðunnar til að knýja á breytingar. Það er mat mitt á stöðunni. Það hefur ekkert með önnur mál að gera í þinginu. Það er bara mat mitt á stöðunni varðandi þau mál sem við stöndum frammi fyrir núna og það mál sem við erum að afgreiða núna. Ég held að það sé nálgun við það sem þarf að gera þó að við viljum leggja fram breytingartillögur á því eins og fram hefur komið.

Herra forseti. Þetta skýrir málin ekki mikið einfaldlega vegna þess að ef hv. þm. vill ná samstöðu stjórnarandstöðunnar um meginlínur þá verður hann auðvitað að svara því hverjar tillögur þeirra eru. Við getum ekki náð saman um meginlínur ef okkur er ekki ljóst hvað við meinum. Það er eðlilegt að kallað sé eftir tillögum til þess að menn átti sig á hvort um samstöðu geti verið að ræða. Menn geta náð samstöðu um háleit markmið og í sumum efnum er allur þingheimur sammála um háleit markmið. En síðan kemur að leiðunum. Þess vegna er kallað eftir svörum. Við þurfum að vita hver svörin eru til að geta áttað okkur á því hvort um samleið geti verið að ræða. Fyrr er ekki hægt að svara slíkum spurningum.

Virðulegi forseti. Ég held að samkvæmt málflutningi forsvarsmanna Samfylkingarinnar í sjávarútvegsmálum sé þeim ekki ókunnugt um áherslur okkar og stefnu því í umræðunni í dag er margbúið að vitna í hana og krefjast ítarlegra svara um einstök mál í stefnunni. Hún virðist lúslesin af forsvarsmönnum Samfylkingarinnar í sjávarútvegsmálum. Ég held því að málin hljóti að standa þannig að samfylkingarfólki sé fullkunnugt um áherslur okkar hvað varðar sjávarútvegsmál. Standi hugur til samvinnu á þeim grunni þá held ég að það sé auðvelt.

Herra forseti. Ég tel að frv. það sem hér er flutt af hæstv. sjútvrh. um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða sem varða t.d. fyrst og fremst tiltekinn hluta smábátaflotans séu skynsamleg viðbrögð við þeim aðstæðum sem eru uppi í öllum aðalatriðum, þ.e. að fresta um sinn kvótasetningu þess hluta smábátaflotans sem þarna á í hlut og ýmsum tengdum málum. Ég tel sömuleiðis að sú brtt. sem meiri hlutinn leggur til og snýr að því að koma til móts við þá aðila sem hafa í góðri trú skipt um báta á þessu tímabili sé nauðsynleg og óumflýjanleg til að menn verði ekki harkalega fyrir barðinu á tilvonandi lagabreytingum sem taka áttu gildi eða koma til framkvæmda 1. september nk. Þá þætti málsins styð ég og tel að þeir séu í aðalatriðum, eins og ég segi, skynsamleg viðbrögð við aðstæðum sem eru uppi í þessum efnum. Reyndar voru þau efnisatriði reyndar nánast öll fram komin í frv. hv. þm. Guðjóns A. Kristjánssonar og Árna Steinars Jóhannssonar. Í frv. þeirra var hins vegar að finna fjölmargar aðrar tillögur, bæði sem taka á ýmsum þáttum sjávarútvegsstefnunnar eða fiskveiðistjórnarinnar almennt en koma einnig til móts við stöðu annarra hluta bátaflotans sérstaklega. Það tel ég sömuleiðis skynsamlegt og rétt að gera og ég hvet hv. þm. til að skoða brtt. þingmannanna af velvild því að ég er sannfærður um að skynsamlegt væri að koma þannig til móts við þennan hluta flotans eins og málum er nú háttað. Í sjálfu sér, herra forseti, hefði ég ekki þurft að segja öllu meira um það dagskrármál sem hér er á ferðinni hefðu ekki komið til nokkrar umræður sem hér hefur verið stofnað til í dag að frumkvæði formanns þingflokks Samfylkingarinnar, hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur, í sjónvarpsþætti í gærkvöldi. Ég sé mig tilknúinn að gera að umtalsefni þessa óvenjulegu framgöngu félaga okkar í stjórnarandstöðunni, þingmanna Samfylkingarinnar, fyrst hv. þm. og formanns þingflokksins Rannveigar Guðmundsdóttur og síðan í kjölfarið einnig hv. þm. Jóhanns Ársælssonar og nú upp á síðkastið einnig í umræðunni hv. þm. Svanfríðar Jónasdóttur. Þannig tók formaður þingflokks Samfylkingarinnar, hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir, til orða í sjónvarpsþætti í gærkvöldi samkvæmt útskrift sem ég hef frá stjórnanda þáttarins eftir að hafa verið spurð út í utandagskrárumræður um sjávarútvegsmál sem hér höfðu þá farið fram í þinginu sama dag að athygli vekti að Frjálslyndi flokkurinn, eins og þar segir, með leyfi forseta, ,,hefur ekki flutt beinar tillögur um úrbætur í þessu stóra máli sem þeir voru kosnir inn á þing út af. Vissulega hafa þeir ásamt vinstri grænum flutt tillögu um enn eina nefnd.`` Hv. þm. Ögmundur Jónasson, sem var í þættinum, greip þá fram í og sagði: ,,Nei, þetta er rangt hjá þér, Rannveig.`` Hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir hélt áfram: ,,Þið hafið flutt tillögu um að nefnd yrði sett á laggirnar.`` Hv. þm. Ögmundur Jónasson aftur: ,,Þú ferð ekki með rétt mál.`` Síðan hóf hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir að ræða tillöguflutning Samfylkingarinnar. Nokkru síðar í þættinum reyndi hv. þm. Ögmundur Jónasson að koma á framfæri leiðréttingum með svofelldum hætti: ,,Má ég aðeins leiðrétta eitt vegna þess að það er ekki rétt að það hafi ekki komið fram frumvörp og tillögur um lagabreytingar frá þessum þingflokkum, Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði eða Frjálslynda flokknum. Báðir þessir aðilar hafa sett fram slíkar tillögur.`` Þá grípur hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir fram í og segir: ,,um að nefnd skoði`` og hv. þm. Ögmundur Jónasson segir áfram: ,,Það er rangt. Það eru tillögur og frumvarpsbreytingar sem fram hafa komið.`` Eftir þetta fór umræðan út í aðra sálma. Ég held, herra forseti, að þetta sé eins skýrt og nokkuð getur verið. Hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir hélt því blákalt fram að Frjálslyndi flokkurinn og þess vegna einnig þingflokkur Vinstri hreyfingar -- græns framboðs hefðu ekki flutt önnur mál á sviði sjávarútvegsmála en tillögu um enn eina nefnd. Ítrekað var þessu haldið fram þrátt fyrir tilraunir þingflokksformanns Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs sem var í þættinum til að leiðrétta þetta. Öllum getur að sjálfsögðu orðið á, herra forseti, og ég hygg að þetta hefði ekki dregið stóran dilk á eftir sér --- vissulega má deila um orðalagið sem þarna er á ferðinni og hvað fyrir hv. þm. vakti en svona var þetta orðað --- ef hv. þm. hefði valið þann kost í umræðunni í dag, til þess að fyrirbyggja misskilning, að taka það fram að ekki hefði verið ætlun hennar að gera lítið úr tillöguflutningi og frumvarpsflutningi sem hér hefur fram komið. En því er ekki að heilsa heldur hefur hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir og flokkssystkin hennar forherst í þeirri afstöðu sinni í dag í umræðunum að gera nákvæmlega þetta. Þau neita e.t.v. ekki lengur tilvist frumvarpa og tillagna sem fela í sér efnislega hluti á sviði sjávarútvegsmála en gera þá í öllu falli lítið úr þeim. Þetta kalla ég að hafa ekki stærð í sér til að biðjast afsökunar ef mönnum verður á. Hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur varð á í þessum sjónvarpsþætti. Hún hélt því ranglega og ómaklega fram að t.d. Frjálslyndi flokkurinn hefði ekki lagt fram til umræðna um sjávarútvegsmál á þessu þingi frumvörp og tillögur um efnislega hluti á sviði sjávarútvegsmála. Því verður ekki á móti mælt. Það er rangt. Það liggur svo rækilega skjalfest fyrir í formi ekki bara eins heldur líklega þriggja eða fjögurra þingmála, þriggja frv. og einnar þáltill. a.m.k., að augljóslega væri það, herra forseti, vænlegasti kosturinn fyrir hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur að koma og biðjast velvirðingar á því að hafa orðað hlutina svona óheppilega. Ég mundi þá ekki erfa þetta frekar eða gera þetta frekar að umtalsefni. Um málin efnislega að öðru leyti er óhjákvæmilegt að fara aðeins betur fyrir þau. Nú er það að sjálfsögðu þannig að Samfylkingin má hafa þá skoðun sem þingflokkur og einstakir þingmenn þar að málflutningur þeirra á sviði sjávarútvegsmála sé merkilegri en annarra, að málafylgja þeirra í þinginu, tillöguflutningur eða frumvarpsflutningur standi öllum öðrum framar. Hins vegar á að vera óþarfi eftir sem áður, þó að menn hafi slíka skoðun, að gera beinlínis í því að gera tillöguflutning og málflutning annarra ótrúverðugan eða tortryggilegan. Það harma ég að þingmenn Samfylkingarinnar hafa hver á fætur öðrum reynt að gera talandi svo í hinu orðinu um vilja til þess að reyna að ná samstöðu um þessi mál. Mér finnst þetta, herra forseti, svo ég orði það bara eins og það kemur mér fyrir sjónir sem þingmanni og persónu, sérstaklega ómaklegt í garð Frjálslynda flokksins. Eða er það ekki þannig að menn gætu viðurkennt að þar eiga í hlut tveir þingmenn, tveggja manna þingflokkur. Þó að hann hafi vissulega verið kosinn og ekki síst út á málflutning sinn á þessu sviði, þá geri ég ráð fyrir að þeir einstaklingar sem þar eiga í hlut hafi að sjálfsögðu einnig átt ýmis önnur mál á stefnuskrá sinni. Eftir sem áður er feiknarlega ósanngjarnt að reyna að gera lítið úr því framlagi sem sá flokkur, skipaður tveimur þingmönnum, hefur þrátt fyrir allt náð að leggja af mörkum á þessum þingvelli í formi eins og áður segir nokkurra frumvarpa og tillagna gagngert um sjávarútvegsmál. Hv. þm. Jóhann Ársælsson var svo óheppinn þegar hann var að afsaka eða útskýra að málatilbúnaður Samfylkingarinnar var heldur seint fram kominn, rétt náði inn áður en fresti til að leggja fram þingmál á þessum vetri lauk, að gefa þá skýringu á að Samfylkingin væri nýr flokkur. Gott og vel. En þau muna stundum eftir því, herra forseti, hv. þm. Samfylkingarinnar að þau séu hvorku meira né minna en 17. Þarna á hins vegar í hlut tveggja manna þingflokkur og ætli það sé ekki þannig að vinnan að þessu leyti hafi mest mætt á hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni einum. Mér finnst þetta lítið, herra forseti, ef ég má leyfa mér að sletta þannig, ,,solidaritet`` í stjórnarandstöðunni að fjalla um hlutina með þessum hætti. Ég verð að segja það alveg eins og er. Öðruvísi mér áður brá hjá þessum köppum. Ég ætla ekki, herra forseti, að rekja í sjálfu sér efnisatriði þeirra frumvarpa sem liggja fyrir í þinginu og eru sönnun þess að bæði þingflokkur Frjálslynda flokksins og einnig þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs hefur með fullgildum hætti og ítrekað lagt efnislega hluti inn til umfjöllunar um sjávarútvegsmál. Ég vísa til þess aftur að auðvitað geti menn þar haft sínar skoðanir á því hvert framlag hvers eins sé og hversu mikilvægt og merkilegt það sé. Menn geta að sjálfsögðu lengi gefið sjálfum sér þá einkunn, eins og mér sýnist Samfylkingin vera að gera, að hún sé best. En það hefur þótt frekar sandkassalegur málflutningur að byggja á einkunnum um eigið ágæti í svona hlutum. Er það ekki pínulítið holt undir að standa í því að gefa sér fyrstu ágætiseinkunn fyrir tillöguflutning sinn? Á hann ekki að tala þannig máli sínu að ekki þurfi höfundana til þess að hæla honum og um leið gera lítið úr málflutningi annarra eins og við höfum orðið vitni að í dag? Það mundi ég ætla. Í ljós kemur að hin mikla smíð, frv. Samfylkingarinnar, er í sjálfu sér ekki frumlegri hugmynd en að stofni til meira en áratuga gamlar hugmyndir um leiguuppboð á kvóta. Það er það sem þar er á ferðinni. Langt frá því neinar nýjar hugmyndir eða sérstaklega ferskar hafa verið viðraðar í ræðu og riti og jafnvel í þingmálum aftur og aftur í ýmsum útgáfum. Ég minni t.d. á tillögu hv. þáv. þm. Ágústs Einarssonar þar sem gefnir voru ekki færri en sex valmöguleikar á því hvernig mætti hugsa sér að reyna að taka auðlindagjald í sjávarútvegsmálum. Ég neyðist til þess, herra forseti, --- mér þykir eiginlega miður að þurfa að standa í því hér en ég held að ég verði að gera það til þess að jafnt sé á klyfjunum --- að fara aðeins í aðalatriðum yfir tillögur Samfylkingarinnar, sérstaklega vegna þess hvernig hv. þm. Jóhann Ársælsson hefur hamast á þingmálum og stefnumótun annarra flokka í dag. Hann hefur gert það að aðalerindi sínu í ræðustólinn ítrekað að reyna að sjá veikleika í framsetningu eða nálgun annarra manna. Mér sýnist, burt séð frá pólitískum ágreiningi um einstaka þætti eða afstöðu, frv. Samfylkingarinnar harla götótt. Mér sýnast vera í því hlutir sem séu harla lítil framför frá núverandi ástandi. Því er t.d. haldið fram í 1. tölul. í grg. með frv., þar sem að sögn höfunda er farið yfir meginatriði frv. eins og þar stendur, að úthlutun aflahlutdeildar án endurgjalds verði afnumin í 10 áföngum á 10 árum en útgerðum fiskiskipa þess í stað gefinn kostur á öflun aflahlutdeilda til fimm ára í senn á markaði þar sem öllum útgerðum sambærilegra fiskiskipa er fenginn jafn réttur og nýliðun þar með auðvelduð. Eru innstæður fyrir þessari fullyrðingu? Hvar er hún rökstudd? Er sjálfgefið að uppboð veiðiheimilda þar sem hæstbjóðandi fær auðveldi nýliðun? Eru það nýliðarnir sem eru í sterkastri stöðu til að kaupa sér veiðiheimildir á markaði? Er líklegt að þeir hafi betur í keppni um veiðiheimildir en rótgrónar útgerðir sem eiga öll tækin sem til þarf til að sækja aflann? Liggur það þannig? Hefur kvótakerfið í landbúnaði auðveldað nýliðun? Hefur það að þurfa að kaupa kynslóðirnar út eða borga endurgjald fyrir framleiðslurétt þar reynst sérstaklega hvetjandi til nýliðunar? Ó ekki. Það er akkúrat þvert á móti. Slíkir þröskuldar sem myndast fyrir innkomu í greinina eru auðvitað hamlandi. Réttilega geta menn bent á að ástandið í dag sé líka slæmt. Það er alveg hárrétt. Þar er auðvitað ekki nýliðun. En það er ekki víst að menn væru að fara í betra ástand með þessu. Það er ósannað mál og mér sýnist það að mestu leyti órökstutt í þessari tillögu. Ég tel sömuleiðis, herra forseti, að það sé mikill veikleiki í þessu frv. Samfylkingarinnar að áfram er gert ráð fyrir að leigja megi veiðiheimildir innan ársins. Það er í áherslum okkar flokks að reyna að losna við það, sem ég hef lengi talið vera mesta siðleysið í núverandi ástandi, þ.e. að menn geti fénýtt þennan afnotarétt af miðunum ár eftir ár án þess að nota hann sjálfir. Sá er munur á slíkri fénýtingu á grundvelli leiguveiðiréttinda innan ársins að það getur þess vegna orðið að eilífðarvél í höndum manna og skapað þeim gróða um ókomin ár ef slíkt er áfram leyft. En varanlega selja menn sig þó ekki út úr greininni eða öðrum rétt sinn nema einu sinni, þá eru þeir líka farnir og hafa misst þá aðstöðu sem þeir voru í. Ég hefði talið, út frá réttlætis- og siðferðissjónarmiðum ef menn vilja sérstaklega leggja þau til grundvallar í nálgun sinni, að það væri einna erfiðast að horfa upp á í þessum efnum. Sömuleiðis verð ég að segja að frv. Samfylkingarinnar er í reynd í aðalatriðum skrifað upp á óbreytt kvótakerfi að öðru leyti, með þeim frávikum þó sem sótt eru í smiðju til annarra, að flotanum eigi að skipta upp í flokka --- atriði sem lá fyrir í tillögum fluttum af þingflokkum Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs og Frjálslynda flokksins mörgum vikum áður en frv. Samfylkingarinnar kom fram og ég tel, herra forseti, það að sjálfsögðu góðra gjalda vert --- og að reynt verði að útfæra einhvers konar meðaflareglu í aflamarkskerfinu. En í aðalatriðum er skrifað upp á óbreytt kerfi, þ.e. sem slíkt, sem fiskveiðistjórnarkerfi. Það er reyndar gaman að því, herra forseti, að meðaflareglan, þ.e. sú hugmynd að menn geti landað afla utan kvóta og fengið fyrir hann eitthvert mjög hóflegt endurgjald en hann sé að öðru leyti fénýttur í þarflega hluti, er heldur ekki ný undir sólinni. Ætli sá sem hér talar hafi ekki endurtekið flutt tillögur um nákvæmlega þetta á þingi, gott ef ekki ég og hv. þm. Jóhann Ársælsson einhvern tíma sameiginlega. Þannig að Samfylkingin hefur ekki heldur í þessu tilfelli fundið upp hjólið. Það var búið að því áður. Þess vegna verð ég að segja það, herra forseti, að þó að ég virði rétt Samfylkingarinnar til að vera ánægð með eigin tillöguflutning --- það er allt í góðu lagi af minni hálfu að Samfylkingin hrósi eigin frv., geri hún það bara sem oftast og þeim mun meiri þörf á því sem aðrir gera minna af því --- þá ættu menn samt að hafa í hyggju að það er ekki endilega víst að þeir hafi höndlað hinn endanlega sannleika í þessum efnum og þeir hafi einir fundið upp hjólið. Hv. þm. Jóhann Ársælsson fór fram á það við mig að ég skilgreindi viðhorf mín og Vinstri hreyfingar -- græns framboðs til veiðiréttindanna og hvernig við litum á þau mál. Það er sjálfsagt að verða við því. Reyndar gerði hv. þm. Ögmundur Jónasson það ágætlega og ég get í aðalatriðum vísað til þess sem hann sagði. Það er alveg hárrétt að við teljum mjög mikilvægt að skýrt verði að lögum hvers eðlis réttindin eru sem mönnum er úthlutað eða menn fá í hendur. Þá gildir í raun einu hvort þeir hafa leigt þau til sín, keypt þau eða fengið þeim úthlutað án endurgjalds. Eftir sem áður þarf að vera lagalega skýrt hvers eðlis fyrirbærið er. Það held ég að allir hljóti að geta verið sammála um og í þeim efnum nægir að vísa til deilna um nákvæmlega þetta atriði, hvers eðlis kvótinn væri samanber t.d. deilur um veðsetningu eða ekki veðsetningu veiðiheimilda, skattalega meðferð veiðiheimilda, eignfærslu eða ekki eignfærslu í bókhaldi, fyrningu eða ekki fyrningu o.s.frv. Vonandi er öllum hugsandi mönnum ljóst að frá upphafi hefur þetta verið mikill veikleiki í frágangi málsins, að þarna var ekki kveðið skýrt á í lögum um hvers eðlis fyrirbærið væri og hvað fyrir löggjafanum vekti með þessari tilhögun. Þess vegna hafa sprottið deilur, af því hafa orðið dómsmál o.s.frv. Það hefur reyndar aðallega orðið hlutskipti dómstóla að þróa réttinn eða túlka í þessum efnum. Grundvallarviðhorf okkar er augljóslega og kemur skýrt fram í tillögum okkar og stefnumótun að hér eigi að vera um afnotarétt að ræða. Við teljum fiskstofnana sameign þjóðarinnar en það sem handhafar nytjaréttar hafi í höndum sé afnotaréttur. Í samræmi við það er afstaða okkar sú að menn eigi ekki að geta leigt öðrum réttinn, þeir eigi að nota hann sjálfir. Í kerfinu á ekki að vera sá möguleiki að menn fái fyrst réttinn í hendur en láti síðan aðra um að nota hann og fénýti með þeim hætti. Það rímar við nafnið og orðið, afnotaréttur. Ég hef þar af leiðandi verið þeirrar skoðunar að á þessu mætti taka og þessa lagalegu eða réttarfarslegu stöðu veiðiheimildanna mætti einnig undirstrika, t.d. með því að fyrna frá handhafanum að tilteknum hundraðshluta ónýttar veiðiheimildir á hverju ári. Það er býsna skyld nálgun þeirri sem Samfylkingin er núna að ramba á, að trappa kerfið út í áföngum. Menn hefðu í gegnum tíðina getað náð sambærilegum árangri t.d. með slíkri fyrningarreglu. Samtök sjómanna hafa lagt hliðstæða hluti til um árabil, að það mætti taka ónýttan rétt eða lesa raunverulega veiðireynslu undanfarinna ára sem tæki þá tillit til þeirra veiðiheimilda sem menn hafa fengið frá öðrum og endurúthluta á grundvelli hennar. Allt eru þetta leiðir að því marki að innbyggja með tilteknum hætti raunveruleikann eða þróun inn í sjálfa nýtingu veiðréttindanna í staðinn fyrir að hin upphaflega úthlutun ein ráði endurúthlutun ár eftir ár. Þar af leiðandi tel ég að þetta mundi styðji hvað annað þegar svona er frá þessu gengið. Varðandi það sem að öðru leyti stendur um úthlutunina í samþykktum okkar geri ég ráð fyrir því að hv. þm. Jóhann Ársælsson geti lesið það eins og aðrir. Þar er tekið nákvæmlega þannig til orða. Ég held að ég muni það orðrétt að á meðan við lýði sé úthlutun varanlegra veiðiheimilda eins og er til staðar í dag þá sé beitt m.a. skattalegum aðferðum til þess að gera gróða, sérstaklega af fiskveiðistjórnarkerfinu sem slíku, upptækan í gegnum skattkerfið. Hv. þm. Jóhann Ársælsson saknar þess mjög að sá sem hér talar eða aðrir á hans vegum skuli ekki hafa flutt um þetta frv. á þessum vetri. Það hef ég ekki gert, það er hárrétt. Það getur hv. þm. talið til dugnaðarleysis af minni hálfu ef honum sýnist svo. Slíkar tillögur liggja að vísu fyrir í eldra frv., líklega tveggja ára gömlu, og til viðbótar liggur fyrir mikil vinna sem m.a. ég hef staðið fyrir að væri unnin og embætti ríkisskattstjóra lagði í fyrir um einu og hálfu ári síðan. Til er frá ríkisskattstjóraembættinu sjö blaðsíðna greinargerð þar sem farið er yfir álitamál sem þessu tengjast. Þetta mál er þó ekki meira einkamál mitt en svo að nærri lætur að sjálfur Framsfl. hafi gert þetta að kosningastefnuskrá sinni fyrir síðustu alþingiskosningar, að m.a. þetta ætti að skoða. Ég spyr hv. þm. Jóhann Ársælsson á móti: Af hverju ekki? Sakar að fara yfir það hvort hægt væri að beita þessum aðferðum á meðan þetta ástand varir? Eða finnst mönnum hitt betra að koma með upphlaup ár eftir ár í hvert skipti sem einhver selur sig út úr greininni, hneykslast á gróðanum, hvort sem það eru Guðbjargarmenn í dag eða Samherjafrændi í gær og gera svo ekki neitt? Þannig hefur ástandið verið. Má ég biðja um skilning á því að þó sé virðingarvert að reyna eitthvað í þessum efnum eða er ekki svo? Er betra að láta sitja við upphlaupin ein? Ég hef þó lagt vinnu í, sem er meira held ég en aðrir geta sagt, að skoða hvort þarna væru færar leiðir. Ég hef aldrei haldið því fram að þetta væri einfalt. Það gerir enginn maður. Það hefur heldur enginn, nema þá hv. þm. Jóhann Ársælsson, sérfræðingur í skattarétti, haldið því fram að þetta væri ómögulegt. Ríkisskattstjóraembættið og sérfræðingar þess halda því ekki fram. Þeir benda á ákveðin vandamál. Þeir benda á að tilteknir hlutir séu flóknir en í greinargerð þeirra er hvergi sagt að það sé óyfirstíganlegt vandamál. Hvað þýðir svo þetta orðalag af okkar hálfu til að útskýra það nú ,,á meðan þetta ástand varir``? Það þýðir augljóslega, og er á tærri íslensku, að með þessu sé ekki skrifað upp á þetta fyrirkomulag til frambúðar. Það gerum við ekki, þannig að hv. þm. Jóhann Ársælsson og aðrir tilheyrendur hafi það á hreinu. Það gerum við ekki. Við höfum þvert á móti víða reifað hugmyndir um að reyna að komast frá þessu með ýmsum hætti. Þar eru ýmsar leiðir mögulegar. Við höfðum ekki lokað neinum dyrum í því efni þó að það sé ekki sérstakt sáluhjálparatriði okkar nema síður sé að þetta gerist í gegnum leiguúthlutun eða einhverjar slíkar aðferðir. Við höfum ekki hafnað því. Við höfum ekki hafnað því að skoða neinar mögulegar leiðir til að ná betri árangri í þessum efnum. Það virðist mér hins vegar ýmsir þingmenn Samfylkingarinnar gera, a.m.k. núna í umræðunni. Þeir tala af hroka um þessi mál eins og þeir séu einir orðnir handhafar hinnar fullkomnu leiðar í þessum efnum. Ég held að það sé misskilningur. Mér liggur við að segja því miður, því ef svo væri þá væru Íslendingar aldeilis á grænni grein, ef Samfylkingin hefði bara fundið stórasannleik. Menn töldu sig austar á jarðkúlunni stundum hafa fundið stórasannleik fyrir nokkrum áratugum. Ég hélt að sá tími væri liðinn nema hann sé upprunninn á nýjan leik í herbúðum Samfylkingarinnar, að þar gangi nú stórisannleikur í sjávarútvegsmálum ljósum logum. Það væru mikil tíðindi. Ég verð að lokum að segja fyrir mitt leyti, herra forseti, að ég hef aldrei getað skrifað upp á þá uppgjafarleið sem mér finnst fólgin í þeirri trú að markaðurinn leysi þetta mál í eitt skipti fyrir öll, sem í raun er útgangspunktur málflutnings Samfylkingarinnar ef ég má leyfa mér að túlka það. Það er vissulega mín túlkun á því samlagi og skal tekið fram. Mér finnst satt að segja sögulega séð dálítið athyglisvert að nú skulum við eiga orðaskipti, ég og félagi minn fyrrum, hv. þm. Jóhann Ársælsson, undir þessum formerkjum. Vissulega heyrði ég fyrirvarana sem hv. þm. hafði eða mér liggur við að orða það á minn hátt, þær afsakanir sem hv. þm. hafði uppi gagnvart því að gefast upp fyrir því að markaðsöflin ein gætu þarna komið til bjargar. Ég hef t.d. ekki séð það sem sérstaklega geðfellt fyrirkomulag ef við hugsum okkur nú að smábáta- og bátaflotinn yrði sérstakur hópur innan fiskveiðistjórnarkerfisins, síðan yrði þeim aðilum, einyrkjum og fjölskylduútgerðum sigað saman í uppboði á veiðiheimildum. Ég get hugsað mér margar geðfelldari aðferðir til að reyna að jafna þeim réttindum á slíkan hóp og tryggja atvinnuréttindi manna, stöðugleika og góða afkomu en að siga markaðinum á þá. Ég hygg að til þess geti ýmsar leiðir verið færar. Hvers vegna skyldi Ísland ekki geta skoðað leiðir sem farnar eru víða annars staðar? Það sé litið til þess að tryggja ákveðið jafnræði, ekki í skilningi þess að þær geti keppt á markaði því að það sigra ekki allir á markaðnum. Það vinna ekki allir í því lottói. Það verða líka einhverjir undir. Hvar er jafnaðarstefnan gagnvart þeim? Það er líka hægt að hugsa sér að einhver jöfnuður sé ástundaður í því að úthluta tilteknum réttindum þannig að sæmileg afkoma fyrir viðkomandi útgerð, einyrkja eða fjölskylduútgerð sé tryggð, t.d. í því að hverjum aðila sé tryggt eitthvað af ákveðnu lágmarki. Einhvern tíma hefði mönnum dottið það í hug í pólitískum umræðum, sérstaklega þeim sem kenna sig við jafnaðarstefnu eða vinstrimennsku, að kannski mætti hugsa sér að reyna að útdeila takmörkuðum gæðum þannig að allir fengju eitthvað en ekki sumir allt og aðrir ekkert. En það er einu sinni eðli uppboða og markaðarins að sú verður iðulega niðurstaðan. Ég held að þessi aðferð sé miklu sanngjarnari þegar í hlut eiga orðið stærri fyrirtæki og öflugri sem standa þó jafnar að vígi og hafa yfir meira fjármagni að ráða til að keppa um gæðin en t.d. þessir minni aðilar. Er endilega víst að ástandið í sjávarplássunum batni jafnvel þó að sveitarfélögin eða byggðarlögin fengju með einhverjum hætti hlutdeild í þessum réttindum til úthlutunar ef þeim verður svo sigað saman sem búa innan byggðarlagsins á uppboði til að keppa þannig að sumir fá en aðrir ekki o.s.frv.? Og hverjir bjóða í í næstu umferð? Halda menn að þegar réttindunum er úthlutað til fimm ára, ef menn fá þetta stóran hlut til langs tíma á hverju ári, að þeir sem engum réttindum náðu í tvö, þrjú ár og sátu uppi veiðiheimildalausir, bjóði í eftir tvö ár, þrjú, fimm ár eða tíu ár? Nei, þeir verða ekki til því að þeir verða augljóslega að hætta rekstri ef þeir fá engar veiðiheimildir. Og hverjir eru líklegastir til að fá ekki í fyrstu umferð? Það eru þeir sem eru fjárhagslega veikastir. Því að jafnvel möguleikar manna til þess að sækja síðan á grundvelli hagkvæmni ráða ekki einir ferðinni í útboði í upphafi. Þá getur sú aðstaða sem menn eru í í augnablikinu ráðið mestu um hverjir fá og hverjir ekki. Ætli það sé tilviljun að t.d. það fyrirtæki í íslenskum sjávarútvegi sem fyrst tók undir hugmyndir um uppboð á veiðiheimildum og auðlindaskatt er ríkasta sjávarútvegsfyrirtæki landsins eða var a.m.k. þá, Grandi hf. í Reykjavík? Gæti verið að Grandi hafi hugsað sem svo: Jú, við verðum alltaf ofan á. Það er allt í lagi með okkur þó tekinn verði einhver auðlindaskattur og gildir einu hvernig það verður því að við höfum fjármagnið á bak við okkur. Það verða aðrir sem tapa.  Hitt er auðvitað rétt að við lifum í markaðsvæddu þjóðfélagi og alltaf sækir meira og meira í þá áttina. Þess vegna er ósköp eðlilegt að menn spyrji: Verður undan því komist að einnig á þessu sviði verði þau lögmál að einhverju leyti ríkjandi? Og auðvitað eru þau það í dag, bara á annan hátt en þann að veiðiréttindin sjálf sem slík séu keypt á uppboði. Ætli markaðslögmálin hafi nú ekki sitt að segja í þeim sviptingum í atvinnulífinu og í sjávarútveginum sem ræður lífi og dauða fyrirtækja í dag, flytja til veiðiheimildir, sameina og sundra fyrirtækjum o.s.frv.? Það er mér nær að halda. Að lokum, herra forseti, þá finnst mér það þurfi kannski að koma aðeins inn í umræðuna, og það á erindi við frv. hæstv. sjútvrh., hvernig staðan nákvæmlega er hvað varðar vinnu að sjávarútvegsmálum og þá viðleitni sem við skulum vona að sé uppi og vilji sé til af allra hálfu að ná einhverjum árangri í því efni, að sætta þjóðina betur við þá sjávarútvegsstefnu sem hér er framfylgt. Jú, það er þannig að nú ættu að vera að baki þau málaferli sem að ýmissa sögn hafa truflað vinnuferlið fram á síðustu daga og menn geta þá snúið sér að því verkefni sem til hefur staðið að vinna, annars vegar í sérstakri nefnd, að fara yfir alla þessa auðlindagjaldsþætti málsins í svonefndri auðlindanefnd. Sú nefnd var sett á laggirnar á grundvelli tillögu sem talsmaður Samfylkingarinnar svonefndur flutti. Og ég veit ekki betur en þeir flokkar sem að Samfylkingunni standa eigi þar frekar þrjá en tvo fulltrúa. Sjónarmið þeirra ættu því að vera sæmilega dekkuð þar á bæ. Mér er ekki kunnugt um annað en að Samfylkingin taki áfram þátt í því nefndarstarfi. Ég hlýt því að líta svo á að í því felist stuðningur við það að að því sé verið að vinna á þeim vettvangi af hálfu Samfylkingarinnar. Í öðru lagi er að störfum sérstök nefnd skipuð af sjútvrh. með fulltrúum fjögurra af fimm þingflokkum, þar með talið fulltrúum Samfylkingarinnar, að vinna að endurskoðun á heildarlögum um stjórn fiskveiða. Gildir þá ekki sama um það að einnig að því leyti til er Samfylkingin þátttakandi, samþykkur þátttakandi í vinnuferli sem er í gangi? Þetta eru staðreyndir á málinu, herra forseti, en ekki uppdiktun af minni hálfu. Auðvitað ber að skoða málflutning og tillöguflutning þingmanna og þingflokka í ljósi m.a. þessara upplýsinga sem liggja fyrir. Og í samræmi við það er að sjálfsögðu að nokkru leyti tillöguflutningur okkar, bæði þingflokkanna eða þingmanna sitt í hvoru lagi í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði og Frjálslynda flokknum, og eins það sem þessir þingflokkar hafa sameinast um. Hann tekur að sjálfsögðu mið af staðreyndum málsins og þeim veruleika sem uppi er og því vinnuferli sem í gangi er. Nema hvað? Við erum þátttakendur í því að hluta til, höfum fallist á að skipa fulltrúa okkar í endurskoðunarnefnd laga um stjórn fiskveiða þar sem er hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson. Ég hélt satt best að segja að sama ætti við um þingflokk Samfylkingarinnar. Að sjálfsögðu er ekkert við það að athuga eftir sem áður og fagnaðarefni að Samfylkingin sýni sig og geri í frumvarpsformi útfærðar tillögur sínar um ákveðna þætti málsins. Það er bara hið besta mál. Það hefur ekki staðið til og mun ekki standa til af minni hálfu að amast við því sem slíku. En ég get að sjálfsögðu farið út í að segja á þeim kost og löst ef eftir því er sérstaklega óskað, eins og hér var reyndar gert. Ég tel það frv. götótt og langt frá því að ná utan um málið í heild sinni og langt frá því að vera nokkra patentlausn. Ég sé í því ákveðna þætti sem ég er ekki sammála og sé ekki sem mikla framför frá núgildandi ástandi satt best að segja, herra forseti. Sérstaklega er það í raun, svo ég ítreki það og undirstriki, sú útfærsla sem mér kom mjög á óvart, að Samfylkingin gerir ráð fyrir áframhaldandi leigufyrirkomulagi og að því ég fæ best séð fullkomlega frjálsum eftirmarkaði með leiguheimildir í kjölfar uppboðanna innan hvers árs. Það hélt ég að væri hlutur sem menn vildu koma út úr heiminum og öllu því sem leigunni hefur fylgt, því braski, þeim deilum sjómanna og útvegsmanna o.s.frv. sem eins og kunnugt er hafa einkum og sérstaklega tilheyrt því fyrirkomulagi og ég held að mestur ófriður hafi staðið um í raun og veru innan kerfisins allt frá því að þau mistök voru gerð að setja þann möguleika inn í lögin. Herra forseti. Að öðru leyti ætla ég ekki að hafa um þetta fleiri orð. Mér hefur komið málflutningur þingmanna Samfylkingarinnar á óvart, já, það er rétt, undir forustu hv. þingflokksformanns Rannveigar Guðmundsdóttur. Það er frekar óvenjulegt og óhefðbundið að stjórnarandstöðuflokkar geri sérstaklega út á það og geri sér far um að gera lítið úr tillöguflutningi og málflutningi annarra þingmanna eða þingflokka í stjórnarandstöðunni. Auðvitað hafa menn fullan rétt til að gagnrýna það sem þeim finnst vera gagnrýnivert en það hefur vakið athygli mína, og ég tel að ég geti talað þar af nokkurri reynslu, að það er nokkuð óvenjulegt hvernig þingmenn Samfylkingarinnar hafa talað hér í dag og hv. formaður þingflokksins í sjónvarpinu í gær. Oftar en hitt hefur verið venjan að þingmenn stjórnarandstöðu snúi frekar bökum saman og beini kröftunum að því að gagnrýna framgöngu stjórnvalda eftir því sem hún er gagnrýniverð og láti frekar kyrrt liggja í málflutningi eða tillöguflutningi félaga sinna í stjórnarandstöðunni þar sem þeir eru þá kannski ekki fullkomlega sáttir við. Ég minni t.d. á að með afar fáum undantekningum sitja menn hjá í atkvæðagreiðslum við brtt. eða málflutning annarra stjórnarandstöðuþingmanna eða flokka nema sérstök tilefni eða ástæður gefist til þess að beita sér sérstaklega gegn þeim. Allt er þetta auðvitað breytingum undirorpið og kannski erum við að einhverju leyti að upplifa í þessum efnum nýja tíma og þá það. Þá mæta menn því eins og öðru sem á vegi manna verður. En ég verð að segja, herra forseti, að ég átti ekki von á þessu og hefði talið að hitt væri skynsamlegra og þarfara að menn leituðu meira að hinu sem menn gætu sameinast um. Það er þrátt fyrir allt ýmislegt eins og hér hefur verið bent á og væri ágætt veganesti, held ég, í talsverða málefnalega samstöðu þó að vissulega greini menn á um ýmislegt. Einhvern veginn hefur þjóðinni og okkur stjórnmálamönnunum ekki tekist svo vel á þessum hátt í 17 árum sem liðin eru frá því að svokallað kvótakerfi var hér innleitt að ná samstöðu um það og betrumbæta eða finna annað í staðinn sem menn væru ánægðari með, að auðvelt sé að rökstyðja með vísan til sögunnar að skortur sé á því að menn lesi í sundur ágreininginn um hlutina, eins og hv. þm. Jóhann Ársælsson gerði sér sérstaklega far um að gera í máli sínu hér fyrr í dag.

Virðulegi forseti. Vitanlega talar hver flokkur fyrir tillögum sínum, reynir að afla þeim fylgis og fær við þær undirtektir eða ekki. Um það erum við hv. þm. væntanlega sammála. Sumt annað í málflutningi þingmannsins erum við svo sannarlega ekki sammála um. Satt best að segja, virðulegi forseti, hlýtur vinstri grænum að líða eitthvað illa vegna þess að með ólíkindum er hvernig málflutningur þeirra hefur verið hér í dag. Mér finnst það ágætt að hv. þm. hefur haft fyrir því að fá útskrift á þættinum í gær og ég legg til og vona að hann fái útskrift af öllum þættinum. Hér hafa þingmenn viljandi valið að mistúlka ummæli mín og láta eins og þau eigi við allar umræður flokkanna um sjávarútvegsmál. Í útskriftinni kemur fram, og hv. þm. var að lesa það, að ég fékk spurningu um utandagskrárumræðu um dóminn, um dóm sem lýtur að úthlutun veiðiheimilda og ranglætinu sem er að kljúfa þjóðina niður í rót. Þingmenn eru búnir að margfara yfir tillögur sínar hér, þær tillögur sem ég var að vísa til og hvaða hugmyndir sé að finna í grg. með þáltill. sem er um nefndarskipun. Og það var sú tillaga sem ég var að vísa til. Þeir hv. þm. hafa sagt um orð mín að þau séu ósanngjörn, röng, ósannindi, og mér finnst þetta alveg fráleit viðbrögð. Ég hef ekkert, herra forseti, út á umfjöllun Guðjóns A. Kristjánssonar að setja. Ég benti á að þeir ættu ekki fulltrúa í þessum umræðuþætti og mér finnst viðbrögð hans bara eðlileg. En stjórnarandstaðan er ekki flokkur. 

Herra forseti. Hún snýst nú samt.

Hæstv. forseti. Ég hef ekki stundað það að gera lítið úr tillögum annarra í sjávarútvegsmálum. Ég ætla að láta það duga sem fullyrðingu. Hv. þm. sagði að ég hefði verið óheppinn að tala um að Samfylkingin væri ungur flokkur og var í rauninni að snúa út úr því sem ég sagði. Ég sagði að Samfylkingin væri hér á fyrsta vetri en 17 manna þingflokkur hefði samt náð saman um þær tillögur sem liggja hér fyrir. Ég býst ekki við að það séu margir þingflokkar sem hafa náð þeim árangri. Sú tillaga er í heilu lagi og heildarniðurstaða sem þingflokkurinn komst að. Það getur vel verið að einhver göt séu á henni og það kemur bara í ljós hvort þeir sem eru ekki hrifnir af henni finna þau. Hv. þm. fór síðan að ræða um einstök atriði og er auðvitað ekki langur tími til að svara fyrir þau hér núna. Leiga innan ársins fannst honum vera af hinu vonda. Vissulega er hægt að fara aðrar leiðir þar en það varð niðurstaðan að hafa hana eins og hún er í hinu kerfinu á meðan þessi aðlögunartími gengur yfir og ég benti á það fyrr í dag en hv. þm. minnti samt á tillögur sínar um að sala á varanlegum veiðiheimildum komi til greina. En það mál sem við erum að taka á í tillögu okkar er einmitt aðalátakamálið í þessu, þ.e. að uppræta eignarhaldið á veiðiheimildunum. Hv. þm. talar um að skilgreina þennan afnotarétt og banna slíka leigu, það megi sem sagt ekki fénýta þetta með leigu, en hann vill að hægt sé að selja þetta. Síðan kom að öðru sem ég vil taka undir, þar er örugglega flötur til að ná saman um, það er úreldingarflöturinn á veiðiréttindum. Ég tel að það hafi alltaf verið góð hugmynd að úrelda veiðiréttinn og færa veiðiréttinn þannig til. Ég tek undir með hv. þm. hvað þetta varðar, að þar er einmitt flötur til sátta í málinu og það er einmitt sú aðferð sem við bendum á.

Herra forseti. Við ræðum hér lítið frv. um að fresta ákvæðum laga um eitt ár. Þessi umræða hefur snúist upp í eins konar eldhúsdagsumræður um fiskveiðistjórnarkerfið og alveg sérstaklega eignarhald á kvóta. Deilan hefur snúist milli stjórnarandstöðuflokkanna um hver eigi mál með lægsta málsnúmeri og hver hafi fyrstur komið fram með tillögur til lausnar á þeim vanda. Ég vil benda á að ég hef sjálfur flutt tillögu í tvígang og ég hygg að tillaga mín sem er nokkuð vel útfærð sé með lægsta númeri sem nú fyrirfinnst.

Þá vinnur þú.

Þá vinn ég sem sagt. En ég er með spurningu til hv. þm. Hann sagði að uppboð á veiðiheimildum, þ.e. markaðsvæðing á árlegum veiðiheimildum, mundi ekki auka nýliðun. Þetta er einmitt það sem ég lagði til, að dreifa ætti kvóta á alla þjóðina og síðan yrðu allar árlegar veiðiheimildir markaðsvæddar. Nú er það svo að hagnaður best reknu fyrirtækjanna í greininni er um 10--30 kr. á kg þorskígildis sem þau mega veiða. Markaðsverðið aftur á móti á þessum sömu þorskígildiskílóum er í dag yfir 100 kr. á kg. Telur hv. þm. að Grandi t.d. gæti nokkurn tíma boðið meira en 20 kr. á kg nema hann færi að skila tapi og hvernig telur hv. þm. að hluthafar Granda mundu líta til þess? Þá er önnur spurning. Hv. þm. talaði um að hætta ætti eiginlega framsali, ég skildi það þannig að hætta ætti að leyfa framsal. Er hann með því að þvinga menn til að gera út sama dallinn, alveg sama hvað hann er orðinn gamall og óhagkvæmur um aldur og ævi eða er hv. þm. að hvetja menn til að sameina enn frekar eða ætlar hann að banna framsal milli skipa hjá sama útgerðaraðila?

Herra forseti. Þetta eru nokkuð margar spurningar og ég efast um að ég ráði við að svara þeim öllum. Ég tel það síður en svo sjálfgefið að uppboð veiðiheimilda auðveldi nýliðun í greininni eða nýjum aðilum aðgang. Það fer að vísu augljóslega mjög mikið eftir því hvernig að öllu er staðið. Það fer t.d. eftir því í hversu stórum einingum boðið er upp og hvort það er skilyrt á einhvern hátt. En uppboð sem væri þannig að hæstbjóðandi fengi eins mikið í einingum og hann vildi kaupa er augljóslega ekki hagstætt nýjum og litlum aðilum. Það held ég að hv. þm. hljóti að viðurkenna. Sérstaklega ekki ef frjáls eftirmarkaður á síðan að gilda þannig að þeir sem keyptu í stórum slöttum til sín í frumkaupi gætu síðan endurleigt eftir atvikum það sem þeir þyrftu ekki á að halda sjálfir eða notuðu sjálfir og haft jafnvel hagnað af. Það eru því ótal álitamál af því tagi sem fyrst þarf að svara áður en ég tel að innstæður séu fyrir fullyrðingum um að þetta auðveldi nýliðun. Almennt talað gera þröskuldar af þessu tagi það ekki, sem menn þurfa að klifra yfir til að komast inn í grein, hvort sem það er sjávarútvegur eða landbúnaður eða einhverjar aðrar greinar. Það er held ég nokkuð augljóst mál. Hverjir stæðu síðan best undir hæsta verðinu þegar kemur að arðsemi veiðanna í raun og veru? Auðvitað er hægt að skoða það og deila um á ýmsan hátt. Vandinn er bara sá, hv. þm., að ekki er endilega víst, herra forseti, að það ráði mestu eða eingöngu í frumkaupunum vegna þess að það er augljóst mál að fyrirtækin munu líta á þetta sem framtíðarfjárfestingu, að verða á meðal þeirra sem ná til sín réttindum í fyrstu uppboðunum vegna þess að ef þau gera það ekki eru þau úr leik. Menn munu því verða tilbúnir til að færa mikinn fórnarkostnað í byrjun til þess að verða innan kerfisins þegar frá líður á grundvelli þessara uppboða og þar standa fjársterkustu aðilarnir best að vígi.

Herra forseti. Ég er sammála hv. þm. að það skiptir verulegu máli hvernig staðið er að uppboðunum. Þess vegna hef ég dálítinn ímugust á því að ríkið fari að bjóða upp í stórum slumpum. Hins vegar ef uppboðið yrði jafnt og samfellt allt árið, t.d. ef einstaklingar færu að selja hlut sinn í veiðiheimildum þjóðarinnar, þá mundi alltaf vera til kvóti alla daga og verðið mundi fara niður í 20--30 kr. því meira gæti Grandi eða best reknu fyrirtækin ekki greitt nema kannski í 1--2 ár. Það mundi leiða til þess að trillukarlinn á Vestfjörðum mundi geta keypt kvóta því að hann getur auðveldlega veitt fisk og borgað fyrir 20 kr. á kg. Það er þar sem nýliðunin kæmi fram, bæði á Vestfjörðum og annars staðar þar sem nýir menn gætu komið inn og þyrftu ekki að borga 100 kr. á hvert veitt kg eins og það er í dag. Þetta er einmitt kosturinn við það ef markaðsvæðingin yrði fljótt mjög umtalsverð. Báðar þær tillögur sem hér hafa verið ræddar, þ.e. tillaga Samfylkingarinnar og sú tillaga sem ég lagði til, ganga út á að markaðsvæðingin verði orðin nokkuð mikil innan ekki langs tíma, 20--30% af öllum árlegum veiðiheimildum verði komnar á markað innan ekki langs tíma sem gerir það að verkum að verðið mun lækka niður í 20--30 kr. nokkuð hratt. Þá geta ungir menn í Vestmannaeyjum, Vestfjörðum, Austfjörðum eða í Hrísey eða hvar sem er, hafið útgerð.

Herra forseti. Hér hefur farið fram allítarleg umræða um ýmislegt sem snýr að stjórn fiskveiða og tengst hefur þessu frv. og þeirri umræðu sem hér hefur farið fram í dag almennt um fiskveiðistjórnarmálin. Það eru nokkur atriði sem væri kannski rétt að koma enn nánar að varðandi þá tillögu sem kemur frá meiri hlutanum. Í nál. meiri hlutans segir m.a., með leyfi forseta: ,,Loks er lagt til að heimilað verði, með ákveðnum skilyrðum, að flutt verði krókaaflahlutdeild af báti sem ekki hefur veiðileyfi með krókaaflamarki á fiskveiðiárinu 2000/2001 til báts sem slíkt leyfi hefur.`` --- Með ákveðnum skilyrðum. Ég hef ekki getað séð nákvæmlega skilgreininguna á þessum ákveðnu skilyrðum. Ég hef áður bent á varðandi þetta frv. að opna stækkunarmöguleika bátanna án þess að hafa fyrir því neinn vegvísi hversu mikið megi stækka bátana sem fara í krókaaflahlutdeildarkerfið. Mér finnst heldur ekki skýrt þarna að það sé lokuð leið að færa til aflamörk eins og má lesa út úr tillögunni. A.m.k. segir í nál. meiri hlutans: ,,Loks er lagt til að heimilað verði, með ákveðnum skilyrðum, að flutt verði ...`` o.s.frv. Ég hef ekki séð það nákvæmlega hver þessi ákveðnu skilyrði væru til að menn gætu farið að sameina heimildir því að áður í tillögunni sagði eingöngu, að menn gætu tekið með sér þann rétt sem þeir hefðu og hefðu haft fyrir 1. apríl árið 2000. Ég hefði viljað spyrja formann eða varaformann nefndarinnar eða einhvern annan úr meiri hluta sjútvn. hvaða skýring væri á þeim texta sem kemur fram í nál., hvað það merkti og hvaða skilyrði væri þá á bak við ,,með ákveðnum skilyrðum``. Ég vil mælast til þess við félaga mína í sjútvn. að þeir skoði þau mál sem við hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson höfum lagt fram sem brtt. í meðferð þessa máls. Hitt liggur eftir sem áður fyrir að í frv. sem við tökum þessar brtt. úr skildum við eftir viljandi eina grein. Hver var hún? Hún var um að sett yrðu sólarlagsákvæði í lögin og lögin féllu úr gildi. Við höfum ekki flutt það sem brtt. við málið og hyggjumst láta á það reyna í sjútvn. að menn fallist á að setja sólarlagsákvæði í lögin. Það kemur þá til þess hvort það fæst eða ekki og það er auðvitað spurning, miðað við yfirlýsingu sjútvrh. í gær að bæta við einu ári í endurskoðunartímann, hvort stjórnarflokkarnir væru þá tilleiðanlegir að setja sólarlagsákvæði við árið 2002. Það lægi þá bara alveg skýrt fyrir að núverandi löggjöf eins og hún er úr garði gerð félli úr gildi og önnur tæki við. Það hefur ekkert komið fram um það í máli manna í dag að slíkt væri inni í myndinni. Þess vegna vil ég við lok umræðunnar vekja athygli á því að við komum ekki með sólarlagsákvæði sem brtt. við málið vegna þess að við munum að sjálfsögðu óska eftir því að tekin verði afstaða til þess í sjútvn. ekki síst í ljósi ummæla hæstv. sjútvrh., hvort sólarlagsákvæðið eigi að ná að ganga fram og hvort ráðherrann vilji þá standa við það að taka það inn í lög þó það verði árið 2002. Að gefnu tilefni dreg ég það einnig fram að þetta ákvæði var í frv. okkar um breytingar á lögunum um stjórn fiskveiða því að varla verður skýrar sagt að menn ætli að breyta lögum um stjórn fiskveiða en að leggja til að núverandi löggjöf falli úr gildi. Í því sambandi vil ég vitna til ummæla sem hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir viðhafði um að við hefðum ekki lagt til beinar tillögur um breytingar á fiskveiðistjórnarlögunum. Við lögðum beinlínis til að þau féllu úr gildi.  Ef ég reyni að draga þá umræðu saman sem hér hefur farið fram í dag, þá finnst mér í raun og veru að við í stjórnarandstöðuflokkunum eigum miklu fleira sameiginlegt í að finna farveg út úr þessu máli en umræðan hér í dag hefur kannski gefið til kynna og þær deilur sem menn hafa verið að fjalla um. Ég held að þetta sé spurning um að stjórnarandstaðan ræði saman og reyni að nálgast sjónarmið hvers annars í þessu máli. Ég á mér þann draum að hægt verði að komast út úr því braskkerfi sem við erum í. Það er eitt höfuðmálið fyrir íslenska þjóð til framtíðar. Ég orðaði það svo í dag og ætla að endurtaka það að í mínum huga eigum við bara tvær leiðir. Við eigum það sem ég kalla skynsemisleið sem er að vinna sig í áföngum út úr þessu kerfi og einhvers konar tillögugerð hefur verið sett fram af öllum stjórnarandstöðuflokkunum, hvort sem það hefur birst í þáltill. eða frv. Samfylkingarinnar, að komast út úr þessu kerfi. Ég held að það sé skynsamlegt. En þá þarf því braski að linna, helst sem allra fyrst, sem verið hefur í gangi og skipt hefur þjóðinni í þær miklu fylkingar og illdeilur sem átt hafa sér stað um mörg undanfarin ár. Það verður engin sátt um að braskið haldi áfram með þeim hætti sem verið hefur á undanförnum árum. Og að hvert verkfallið reki annað og vinnudeilur verði uppi aðallega við samtök sjómanna um hvernig veiðirétturinn hefur gengið kaupum og sölum og hvernig leigurétturinn hefur sett menn í ákveðna stöðu um að samningsbundin og lögbundin kjör þeirra hafi verið notuð. Þetta held ég að sé hið raunverulega stóra verkefni stjórnarandstöðunnar. Eftir því sem stjórnarandstaðan getur nálgast meira innbyrðis í þessu máli, því meiri líkur eru til þess að sameiginleg vigt hennar hafi áhrif á ríkisstjórnarflokkana í málinu, vonandi með stuðningi þjóðarinnar, því að a.m.k. í skoðanakönnunum hefur slíkur stuðningur komið fram á þann veg að breyta þurfi og hverfa frá þessum lögum eins og þau eru útfærð. Ég held að draga megi umræðuna þannig saman að stjórnarandstaðan hafi öll sagt að það væri óviðunandi að hafa til framtíðar litið óbreytt lög um stjórn fiskveiða. Mér finnst hins vegar að í tillögum Samfylkingarinnar sé boðið upp í þann dans að braska í 10 ár í viðbót og það finnst mér óásættanlegt. Að svo mæltu vil ég segja að ég geri mér nokkrar vonir eftir að hafa hlustað á orð hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar um að líta þurfi til réttinda byggðanna og að engin sátt verði um að hér verði bjargarlausar byggðir, kvótalausar eða kvótalitlar, þar sem atvinnan og afkomuréttur fólksins eigi algerlega undir högg að sækja. Ég geri mér nokkrar vonir um að bæði í Framsfl. og í Sjálfstfl. séu menn sem gætu fallist á þá hugmynd að afnema kvótabraskið. Það hefur komið fram í tillögum hv. þm. Guðmundar Hallvarðssonar og hv. þm. Guðjóns Guðmundssonar. Ég geri mér því nokkrar vonir um að ef menn næðu saman um skynsamlega stefnumótun, þá færi að vegast á hvorum megin slíkur málflutningur yrði afgreiddur í þinginu. A.m.k. ef marka má það sem menn hafa verið að segja í umræðu um stjórn fiskveiða á undanförnum dögum, vikum og missirum. Ég vil svo í lokin gefa stjórnarmeirihlutanum kost á því að ræða tillögur okkar með því að draga þær til baka til 3. umr. Ég vonast til þess að á komandi nefndardögum gefi menn sér tíma til að ræða þessi mál meira og betur en gert hefur verið og það komi þá í ljós hvort stjórnarmeirihlutinn vill nálgast eitthvað þá framsetningu sem m.a. felst í brtt. þeim sem við höfum kynnt. Ég mun þess vegna leggja til, hæstv. forseti, að brtt. verði dregnar aftur til 3. umr. og vonast til þess að þær fái frekari umfjöllun í sjútvn.

Herra forseti. Ég hafði ekki hugsað mér það að taka þátt í þessari umræðu umfram það sem ég hafði gert með andsvörum. En vegna þess hvernig hún hefur þróast og vegna orða sem hér hafa fallið held ég að óeðlilegt væri að sitja algerlega hjá. Ég bað þess vegna um orðið í ræðu. Ég vil í fyrsta lagi, herra forseti, fara yfir það nefndarstarf sem hér hefur verið til umræðu, vegna orða hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar. Það er alveg rétt að sú sem hér stendur á sæti í svokallaðri auðlindanefnd. Ég var kosin í hana af hálfu Alþingis, ekki sem fulltrúi Samfylkingarinnar heldur sem fulltrúi Alþingis, einn af níu. Í þessari nefnd situr fólk víða að úr samfélaginu, allt kosið af Alþingi, ekki fyrir sérstaka þingflokka. Ég held að sé rétt að þetta sé alveg skýrt. Þingflokkurinn kýs ekki í svona nefnd heldur er það Alþingi sem kýs, a.m.k. í þessu tilfelli. Ég sit í þessari nefnd kosin af Alþingi en ekki kosin sem fulltrúi Samfylkingarinnar. Mér finnst líka mikilvægt, vegna þess hvernig menn hafa talað hér um stefnur og málamiðlanir í dag, að fram komi að fyrir þá sem sitja í nefndum og eru í pólitískri vinnu er mikilvægt að það liggi algerlega ljóst fyrir hvaða stefnu þeirra flokkur hefur í málum. Menn geta ekki gert málamiðlun ef þeir hafa ekki stefnu. Stefna getur aldrei falist í málamiðlun. Hafi menn ekki stefnu sé ég ekki hvernig hægt er að gera málamiðlun, út frá hverju ætti hún þá að gerast? Það kom mér ekki á óvart að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon var ekki sammála frv. okkar. Ég hef það lengi fylgst með málflutningi hans í þessum efnum og væntanlega hann það lengi með mínum og hv. þm. Jóhanns Ársælssonar að við máttum vel vita að þarna hlaut einhvers staðar að steyta á og auðvitað gerðist það. Það var svo augljóst þegar hann fór yfir frv. okkar, út frá þeim atriðum sem hann valdi til að gagnrýna, að þar hefur lítið breyst. Það kom þannig ekki á óvart. En það kemur mér hins vegar á óvart, þó að það sé heldur ekki nýtt í málflutningi hans, að honum finnist betra siðferði í að selja afnotaréttinn en að leigja hann út að hluta og það tímabundið. Mér hefur alltaf fundist hið öndverða. Mér hefur alltaf fundist fullkomlega óeðlilegt að menn seldu það sem þeir ekki eiga. Ég hefði hins vegar getað fallist á að ef menn hafi borgað fyrir réttindi þá megi þeir ráðstafa þeim með tilteknum hætti tímabundið. Það hefur verið mín pólitík í þessum efnum og það er sú pólitík sem ég tel að komi fram í frv. okkar í Samfylkingunni. Mér finnst það vera rökrétt. Mér finnst það vera ákveðið siðferði. Menn mega ráðstafa því sem þeir hafa greitt fyrir en ekki selja það sem þeir eiga ekki. Afnotaréttur væri það vissulega og það eru dæmi um að menn geti framleigt afnotarétt um tiltekinn tíma. Svo að ég endurtaki það: Ef menn hafa greitt fyrir hlutinn gildir um það annað en fái þeir hann gefins, þess vegna gjafakvótakerfi, herra forseti, en megi síðan selja hann. Það er alveg rétt að þær hugmyndir sem koma fram í frv. Samfylkingarinnar eru hvorki nýjar né ferskar. Það sem er hins vegar nýtt og þá líklega ferskt er að 17 manna þingflokkur skyldi ná saman um þetta stóra álitamál sem enginn þingflokkur hefur enn þá náð saman um, enginn flokkur. Þetta er hið stóra deilumál, eignarhaldið á kvótanum. Hvernig er úthlutunin? Þetta er það sem hefur verið ásteytingarsteinninn og stóra deilumálið sem við teljum að verði að leysa. Ef ég má vitna beint í grg. með frv. okkar, þá segir, með leyfi forseta: ,,Eftir að náðst hefur niðurstaða í meginágreiningsmálinu, sem er eignarhaldið á auðlindinni og hvernig menn fá aðgang að henni, skapast möguleikar á eðlilegri umræðu um sjálft fiskveiðistjórnarkerfið en slík umræða hefur í raun ekki fengið eðlilegan framgang vegna átaka undanfarinna ára um eignarhaldið á auðlindinni.`` Herra forseti. Það er alveg sama hvernig við breytum stjórnkerfinu. Ef við leysum ekki þessa stóru deilu þá muni halda áfram það ósætti sem verið hefur. Á undanförnum árum hafa menn vissulega borið fram ýmsar tillögur, bæði ríkisstjórnin og stjórnarandstöðuflokkar til breytinga á kerfinu, tillögur í svipuðum dúr, en þó kannski ekki um nákvæmlega sama efni, og hér hafa verið ræddar í dag. Lagðar hafa verið fram tillögur um að sníða af agnúa, tillögur til að mæta háværustu gagnrýninni. Sumar slíkar tillögur hafa verið samþykktar og lögunum verið breytt lítillega. Það hefur ekki nægt til þess að þagga niður þann ágreining sem verið hefur, einfaldlega vegna þess að ágreiningurinn stendur um grundvallaratriði. Hann stendur ekki um tæknilegar útfærslur. Hann stendur um það grundvallaratriði hvernig veiðiheimildunum er úthlutað. Hvernig úthlutum við takmörkuðum gæðum og það sem meira er, takmörkuðum gæðum sem samkvæmt lögum eru sameign þjóðarinnar? Það mál þarf að leysa. Það mál tókst okkur að setja fram frv. um og það mál þarf að komast á hreint. Síðan getum við farið að ræða um stjórnkerfi fiskveiða. Hvernig við viljum haga málum að öðru leyti. Það er rétt sem hér hefur komið fram að hugsanlega hefur einhver hiksti verið í þessum tveimur nefndum sem ríkisstjórnin tók ákvörðun um að setja á laggirnar, annars vegar auðlindanefndinni og hins vegar endurskoðunarnefndinni, af því að menn vildu bíða eftir niðurstöðum dóma. Menn vildu, vil ég fullyrða, bíða eftir því að vita hvort þeir mættu áfram mismuna. Af hverju þurftu menn að bíða eftir niðurstöðu Hæstaréttar varðandi Vatneyrardóminn? Gátu menn ekki haldið áfram að vinna málin? Ég sé ekki af hverju menn þurftu að hiksta. Niðurstaða mín er sú að það hljóti að hafa verið vegna þess að menn vildu vita áður en þeir héldu áfram hvort það mætti halda áfram að mismuna eða hvort það bryti í bága við stjórnarskrána. Núna eftir að ljóst er að menn mega mismuna þá ætla þeir að halda því áfram en ég endurtek: Það verður ekki sátt um það kerfi sem heldur áfram að mismuna ef menn hafa ímyndað sér að það gæti orðið. Það verður hvorki sátt um það hér inni á Alþingi né úti í þjóðfélaginu. Svo vil ég, herra forseti, koma aðeins inn á þær umræður sem hér voru um skattalegar aðferðir til að gera kvótagróða upptækan. Ef menn eru tilbúnir að kosta nógu miklu til og hafa kerfin nógu flókin, þá er allt hægt og þess vegna áreiðanlega hægt að elta uppi hver einustu hlutabréfaviðskipti sem fara fram þar sem sjávarútvegsfyrirtæki eiga í hlut, ég tala ekki um þá trillukarla sem eru að selja hver öðrum veiðikvóta. Allt er hægt. Hins vegar er alveg ljóst að settir yrðu við það miklir fyrirvarar ef skattleggja ætti söluhagnað hlutabréfa eða söluhagnað í einni atvinnugrein umfram aðra. Það er þess vegna okkar tillaga og hún er kynnt í þessu frv. Menn geta lesið hana ef þeir gefa sér tíma til að fara vandlegar yfir frv. Þar er gert ráð fyrir að ráðast mætti til atlögu við þetta mál með því að breyta 17. gr. laganna um tekju- og eignarskatt þannig að óheimilt yrði að fresta greiðslu skatta af hagnaði af sölu hlutabréfa eða komast hjá skattgreiðslu af slíkum hagnaði með kaupum á nýjum hlutabréfum. Þetta er vissulega almenn regla, herra forseti, sem mundi eiga við um allar atvinnugreinar. En það er líka eðlilegt vegna þess að það er ekki eðlilegt að menn fari út með óskattaðan söluhagnað vegna bréfa í verslunarhúsnæði fremur en í sjávarútvegi, jafnvel þó um sameign þjóðarinnar sé að ræða. Það er ekkert eðlilegra vegna þess að við erum að tala um skatt af hlutabréfum, skatt af söluhagnaði. Ef við ætlum að taka sérstaklega gjald vegna nýtingar sameiginlegrar auðlindar þá eigum við að taka gjaldið þar. Við eigum að taka gjaldið nákvæmlega þar en ekki gegnum skattakerfið, einfaldlega vegna þess að við teljum að atvinnugreinar eigi að njóta jafnræðis. Þessi leið er vel fær. Hún er tiltölulega einföld og sjálfsögð. Við erum með þetta frv. á okkar borðum. Við munum leggja það fram í haust. Að okkar mati er nauðsynlegt að breyta þessum reglum. Það var e.t.v. nauðsynlegt meðan menn voru að koma á hlutabréfamarkaði og gera hann girnilegan að hafa reglur þannig að menn mættu fresta greiðslu skatta af hagnaði af sölu hlutabréfa og jafnvel hitt að menn gætu komist hjá skattgreiðslu af slíkum hagnaði með kaupum á nýjum hlutabréfum. En í dag þegar fjárfestingar eru orðnar alþjóðlegar þá getum við velt því fyrir okkur af hverju íslenskir skattgreiðendur eiga að taka þátt í því. Væntanlega þýðir þetta þá að aðrir borga þann hlut í samneyslunni sem ekki næst með þessum peningum. Af hverju á að gefa sérstakan afslátt af því að menn fari með fjármagn til kaupa á hlutabréfum í enskum fótboltafélögum eða annars staðar þar sem þeim hugnast að geyma fé sitt? Nei, herra forseti. Þessi breyting er eðlileg. Hún tekur á kvótagróða að svo miklu leyti sem það er einfalt og eðlilegt og hún tekur líka á öðrum atvinnugreinum. Ég vil svo, herra forseti, vegna þess að menn eru gjarnan uppteknastir af sjálfum sér í þinginu og það kom til umræðu áðan að Samfylkingin væri að pompa hér upp með meðafla\-hugmynd --- sem einhverjir þóttust kannast við úr öðrum ranni --- endilega minna á mína sögu í þeim efnum. Þegar menn eru að tala um lægstu númer þá er líka hægt að tala um lægstu númer á þingum. Ég held að það hafi verið á 113. frekar en 112. löggjafarþingi að ég bar fram tillögu þess efnis að heimilt væri að koma með meðafla að landi, áhöfnin fengi að njóta og aflinn yrði seldur á markaði. Á þessum tíma voru þetta viðbrögð við brottkastsumræðu sem þá var í gangi. Ég kom inn sem varaþm. og flutti þessa tillögu. Hún fékk góðar undirtektir en hún var ekki samþykkt.  Menn geta svo sem talað um að verið sé að apa upp og herma eftir en eitthvað þykist ég nú eiga í hugmyndinni. Ég hef auk þess verið í tvígang flutningsaðili tillagna í þá veru að menn reyndu að taka á þessu meðaflamáli með þeim hætti að laða þá hegðun fram að aflinn kæmi að landi til að við fengjum allan þann afla í land sem nýtanlegur er vegna þess að í honum felast verðmæti sem við megum ekki vera án. Mér finnst umræða um solitarited í stjórnarandstöðu vera svolítið sérkennileg. Við sýnum hvert öðru ,,solidaritet`` sem manneskjur undir flestum kringumstæðum en við erum í sitt hvorum pólitískum fylkingum. Mér hefur ekki fundist að á Alþingi væri sérstakt solidaritet í gangi almennt þegar um pólitískar fylkingar er að ræða. Mér kemur þess vegna á óvart krafan til Samfylkingarinnar um meira solidaritet en aðrir virðast eiga að sýna. Nú er ég ekki að víkja mér eða okkur undan því að til okkar séu gerðar meiri kröfur en annarra. Ég er stolt af því ef það er gert en vildi samt sem áður vekja athygli á þessu. Ég ætla ekki að fara yfir það hvernig hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon setti mál sitt fram hér áðan, hvernig hann fór yfir hugmyndir annarra, hver umfjöllun hans um þær var. Vel má vera að honum finnist sjálfum að þar hafi verið mikið solidaritet á ferðinni. Það er mat hans ef svo er en ég endurtek að mér hefur fundist umræðan svolítið sérkennileg. Mér hefur líka fundist sérkennilegt hvernig þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs hafa séð ástæðu til þess aftur og aftur að væna þingflokksformann Samfylkingarinnar, hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur, um óheilindi. Ég hef ekki heyrt það gert fyrr og ég velti því fyrir mér hvað liggi að baki þegar slíkt er gert aftur og aftur. Æskilegt væri að fá að vita nákvæmlega hvað það er vegna þess að þegar þessir hlutir gerast með þeim hætti sem hefur verið í dag, þá er augljóst að það liggur eitthvað annað að baki en það sem í orðunum liggur. Ef einungis það hefði verið hefði nægt að segja hlutinn einu sinni. Það fannst líka hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni nægja en merkilegt nokk að hv. þm. Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs hefur ekki fundist það nægja og mér þætti það sérkennilegt solidaritet ef þeim fyndist nóg komið miðað við hvernig hamast hefur verið í dag. Mér finnst í mörgum málum að Vinstri hreyfingin -- grænt framboð og a.m.k. einstakir talsmenn hennar hafi ekki átt minni samleið með Sjálfstfl. en með öðrum stjórnarandstöðuflokkum, bara svo að við förum út í þetta solidaritet sem á að ríkja í stjórnarandstöðunni. Menn skilgreina sig auðvitað pólitískt og leggja fram tillögur sínar, berjast fyrir þeim, undirstrika sérstöðu sína með þeim hætti af því að menn eru kjörnir til að bera fram tiltekin mál, tiltekna stefnu. Það er beinlínis kallað eftir því að stjórnmálaflokkar geri það og nú eftir hæstaréttardóminn í Vatneyrarmálinu þegar menn hættu að bíða eftir dómum, þá hef ég orðið þess mjög vör að fólkið í landinu bíður eftir pólitískri leiðsögn. Það kallar eftir henni, það spyr eðlilega um svör flokkanna. Málið er komið inn á Alþingi og það er hér sem menn eiga að setja fram skoðanir sínar, það er hér sem menn eiga að setja fram tillögur og takast á um þær. Eins og ég gat um, herra forseti, í upphafi máls míns hafði ég ekki ætlað mér að taka til máls að svo miklu leyti sem það varð ekki í þeim andsvörum sem ég fór hér í en af því að umræðunni vatt fram með þeim hætti sem gerðist þá fann ég mig knúna til að taka til máls. Umræðuna hefur borið nokkuð af leið. Hv. þm. Jóhann Ársælsson gerði grein fyrir minnihlutaáliti okkar fulltrúa Samfylkingarinnar í sjútvn. hvað varðar það mál sem er til umræðu þannig að skoðanir mínar á því liggja þar fyrir. Ég vænti þess, herra forseti, að mál Samfylkingarinnar geti komið fljótlega fyrir þingið og hæstv. sjútvrh. verði viðstaddur fljótlega þannig að hægt verði að taka það mál á dagskrá og ræða það efnislega og væntanlega málefnalega þannig að menn geti þá farið nákvæmar yfir þær hugmyndir sem liggja að baki og sett fram hugmyndir sínar þannig að sú umræða sem fer fram um sjávarútveg á Alþingi geti þroskast áfram. Ég sagði áðan að málamiðlanir hljóta að verða út frá markaðri stefnu. Þess vegna er mikilvægt að hún liggi fyrir svo að ljóst sé hvaða málamiðlanir menn eru að gera. Slíkt hljóta menn að skulda stuðningsmönnum sínum og kjósendum.

Herra forseti. Sjálfsagt þykir einhverjum nóg kveðið. Ég vil taka fram að mér er ljúft að staðfesta að hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir getur mjög vel verið og sennilega er upphafsmaður að því að flytja inn á þing hugmyndir um einhvers konar meðaflareglur. A.m.k. get ég staðfest að ég hygg að ég hafi fyrst tekið þátt í rökræðum um einmitt slíka möguleika á heimili hv. þm. að Sognstúni 4 á Dalvík forðum daga. Varðandi það sem hefur stofnað til þeirrar miklu umræðu sem hér hefur orðið, þ.e. ummæli hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur í sjónvarpsþætti í gærkvöldi, þá liggur það fyrir sem staðreynd sem verður ekki hrakin að hv. þm. fór þar ekki rétt með og tók ekki ábendingum eða leiðréttingum um að það væri ekki rétt að þingmenn Frjálslynda flokksins eða þess vegna Vinstri hreyfingar -- græns framboðs hefðu eingöngu flutt tillögur um enn eina nefnd í sjávarútvegsmálum. Hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir átti þess síðan kost í dag að leiðrétta sig en kaus að gera það ekki og þvert á móti. Ég tel að hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir hefði með einfaldri og þess vegna óbeinni afsökunarbeiðni getað eytt þessu máli og sennilega stytt þingfundinn um eina fjóra klukkutíma. Það gerði hv. þm. ekki og því fór sem fór. Að lokum vil ég leiðrétta þann misskilning að ég geri meiri siðferðiskröfur til Samfylkingarinnar en annarra flokka, það geri ég ekki.

Herra forseti. Það fór sem mig grunaði að málflutningur hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur kæmi enn til umfjöllunar. Ég lít hins vegar svo á að hún sé búin að svara með fullnægjandi hætti, að hún hafi með fullnægjandi hætti í dag gert grein fyrir því hver afstaða hennar er í málinu, hvernig hún lagði málið upp. Ég lít líka þannig á að hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson hafi sýnt því skilning. Hann hefur ekki gengið fram í málinu með sama hætti og hv. þm. Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs. Það var það sem mér fannst merkilegt, nákvæmlega það hver það er sem þykist hafa réttlætisvöndinn í hendi. Það er ekki sá sem meint er að hafi verið brotið á. Nei, það eru aðrir. Það er alltaf gott ef menn taka upp hanskann fyrir lítilmagnann en hanskinn þarf þá fyrst að hafa fallið. Því segi ég, herra forseti, mér kom ekki á óvart að hv. þm. tók málið upp enn. Ég hafði reyndar spáð því en ég er löngu hætt að skilja hvað liggur að baki.

Herra forseti. Hv. þm. verður að sjálfsögðu að eiga við sjálfa sig aðdróttanir hér eða hálfkveðna vísu um að eitthvað annað liggi að baki en það sem sagt er eða tekið upp sem til efni umræðna. Ég elti ekki ólar við slíkt. Staðreyndin er sú að hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson tók þetta mál sjálfur upp í umræðum fyrst í dag og honum var greinilega stórlega misboðið og það var okkur þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs einnig. Mér var kunnugt um það áður en þingfundur hófst að hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson tók þeim kveðjum mjög illa sem hann fékk í sjónvarpsþættinum í gærkvöldi, í raun og veru tvöföldum kveðjum, annars vegar þeim frá Ríkissjónvarpinu að hafa hann þar ekki með og láta sem sá þingflokkur væri ekki til og hins vegar og þeim mun ósmekklegar því hvernig reynt var að gera lítið úr málafylgju þess flokks í sjávarútvegsmálum af hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur. Lái hv. þm. hver sem vill. Þess vegna mættum við þingmenn beggja þessara flokka til fundar mjög óhressir með það hvernig þar hafði verið að verki staðið. Þegar ekki var sýnd nein viðleitni af hálfu talsmanna þingmanna Samfylkingarinnar til að gera gott úr þessum hlutum þá geta menn varla verið mjög undrandi á því að nokkuð þykknaði í mönnum og það harðnaði í umræðunni. Annað hefði verið mikið geðleysi að mínu mati og það verða þingmenn Samfylkingarinnar og einnig hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir að átta sig á, hafi hún ekki áttað sig á því enn þá eftir samskipti okkar í pólitík, að það er ekki mikill skortur á geðríki af minni hálfu.

Herra forseti. Ég hef áttað mig á ýmsu af samskiptum okkar hv. þm. gegnum tíðina í pólitík og ætla ekki að tíunda það allt hér. En ég ætla einungis að segja það að ég tel að hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir hafi með fullnægjandi hætti gert grein fyrir því hvernig hún kom inn í umræðuna, hún hafi hér sem endranær verið mjög skýr í því hvernig hún lítur á þessi mál og það sem hún sagði hafi ekki verið meiðandi með þeim hætti sem hv. þm. er að reyna að leiða fram. Það kann að vera að eitthvað annað liggi að baki en orðin sjálf hafi ekki verið meiðandi með þeim hætti sem hér er haldið fram.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. og brtt. frá efh.- og viðskn. um frv. til laga um lausafjárkaup. Frv. þetta er mikið að vöxtum og er hátt í 100 greinar enda er þessi lagabálkur einn af grundvallarlögum viðskipta. Núgildandi lög eru frá árinu 1922. Frv. þetta sem er til umfjöllunar er byggt á norrænni vinnu í meginatriðum og fyrirmyndin er einkum fengin frá Noregi. Einnig hefur frv. verið aðlagað að svokölluðum CISG-samningi Sameinuðu þjóðanna frá 1980 um sölu á vörum milli ríkja og þá var höfð til hliðsjónar við samningu frv. tilskipun Evrópusambandsins nr. 99/44/EB. Nefndin fjallaði um þetta mál á allmörgum fundum og sendi málið til umsagnar. Hún fékk umsagnir frá ýmsum aðilum, kallaði þá til fundar og þess er getið í nefndaráliti hverjir það voru. Nefndin leggur til ýmsar breytingar á frv. Breytingarnar eru á þskj. 1049. Þær eru í einum 29 liðum. Flestar þessar breytingar eru reyndar orðalagsbreytingar. Efnisbreytingarnar eru einkum sjö. Það er fyrst við 8. gr. frv. þar sem þess er getið að ef söluhlutur sé ekki tryggður í flutningi þá skuli seljandi tilkynna kaupanda um það. Ástæðan fyrir þessu er að það þarf að taka þarna af öll tvímæli um hver beri ábyrgð á því að það sé upplýst eða komi fram hvernig flutningar eru tryggðir. Síðan eru á ýmsum stöðum tekin af tvímæli, þ.e. að þar sem kemur fyrir að heimilað er að semja um að víkja frá efni laganna um neytendakaup, þá þurfi það að vera skilyrði að slíkir samningar séu kaupanda í hag. Í þriðja lagi er lögð til breyting á 25. gr. sem felur í sér ákveðna viðbót þannig að kaupandi geti rift kaupum meðan viðbótarfrestur er að líða og ljóst er að seljandi muni ekki efna sinn hluta samnings. Í fjórða lagi er lögð til breyting á 3. mgr. 32. gr. þar sem fjallað er um byggingarefni. Lagt er til að málsgreinin orðist svo, með leyfi forseta: ,,Við sölu á byggingarefni, sem ætlaður er verulega lengri endingartími en almennt gerist um söluhluti, er frestur til að bera fyrir sig galla fimm ár frá því að efninu var veitt viðtaka.`` Um þetta atriði var nokkuð mikið rætt í nefndinni. Það þykir ástæða til þess að hlutir, byggingarefni, sem ætlað er að endast áratugum ef ekki öldum saman þurfi að sæta því að lengri frestur sé varðandi þá til að tilkynna galla en almennt tíðkast um söluhluti sem hafa miklu skemmri endingartíma. Niðurstaðan varð sú í nefndinni að skilgreina það hugtak að byggingarefni þyrfti að hafa verulega lengri endingartíma til þess að þessi fimm ára regla ætti við. Nú mun eflaust þurfa að þróast einhvers konar dómsvenja um það hvað teljist vera verulega lengri endingartími og það mun væntanlega skilgreinast í tímans rás og einnig geta tekið breytingum eftir því hvernig efni sem notuð eru til bygginga breytast. Í fimmta lagi er lagt til varðandi 2. mgr. 48. gr. að auk greiðslu í reiðufé sé kaupanda heimilt að inna greiðslu af hendi með öðrum viðurkenndum greiðslumiðlum. Þetta er gert með tilliti til þess að greiðslumiðlarnir geti breyst eins og við höfum öll orðið vör við, virðulegi forseti. Í sjötta lagi er lagt til að kveðið verði skýrar á um greiðsluskyldu skuldara. Þar er verið að bæta við greinina upptalningu eins og t.d. á vaxtafæti, upphafstíma vaxta og útreikningi vaxta. Síðasta efnislega breytingin sem nefndin leggur til er bráðabirgðaákvæði sem er ætlað að gilda út árið 2005. Í því felst að viðskrh. skipi kærunefnd lausafjár- og þjónustukaupa. Miðað er við að nefndarmenn séu þrír og að ráðherra skipi einn nefndarmanna eftir tilnefningu Neytendasamtakanna, annan eftir tilnefningu Verslunarráðs Íslands og þann þriðja skipi ráðherra án tilnefningar og skuli hann jafnframt vera formaður nefndarinnar. Sá skal fullnægja skilyrðum til að vera dómari. Kostnaður af störfum þessarar nefndar greiðist úr ríkissjóði. Hlutverk hennar er að greini aðila að lausafjárkaupum á um réttindi sín og skyldur samkvæmt lögum þessum geti þeir, einn eða fleiri, snúið sér til kærunefndar lausafjár- og þjónustukaupa og óskað eftir álitsgerð nefndarinnar um ágreiningsefnið. Niðurstöðum kærunefndar verður ekki skotið til annarra stjórnvalda en aðilar geta að sjálfsögðu lagt ágreining sinn fyrir dómstól með venjulegum hætti. Viðskrh. skal síðan með reglugerð setja nánari ákvæði um valdsvið og verkefni kærunefndar, málsmeðferðarreglur fyrir nefndina og störf hennar að öðru leyti. Virðulegi forseti. Undir þetta nefndarálit rita allir nefndarmenn, en þrír nefndarmenn, hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, Margrét Frímannsdóttir og Ögmundur Jónasson, hafa fyrirvara sem væntanlega verður gerð grein fyrir.

Herra forseti. Ég skrifa undir þetta nefndarálit með fyrirvara og reyndar einnig hv. þm. Margrét Frímannsdóttir og Ögmundur Jónasson. Ég tel að þær brtt. sem hv. formaður nefndarinnar hefur mælt hér fyrir séu allar til bóta og að þetta frv. sé í það heila tekið gott og styrki neytendavernd í landinu. En ég taldi ástæðu til þess að taka upp tvær brtt. sem Neytendasamtökin hafa lagt verulega áherslu á. Það náðist ekki samstaða um þær í nefndinni, en ég tel að þær séu vel rökstuddar og bæti frv. enn frekar. Þær eru um hvernig fara skuli með óbeint tjón þegar það kemur upp og hin tillagan varðar skaðabætur. Ég geri tillögu um breytingu, með leyfi forseta: ,,Við 2. mgr. 11. gr. bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Sé ekki samið um hver skuli greiða sendingarkostnaðinn ber seljanda að greiða hann.`` Um þetta hafa Neytendasamtökin sagt að óbeint tjón geti verið mikið í neytendakaupum og jafnvel meira en kostnaðurinn við að lagfæra hlutinn. Þetta getur t.d. átt við flutningskostnað, en Neytendasamtökin fóru í prófmál fyrir þó nokkrum árum síðan þar sem þau létu reyna á það hvort fyrirtæki gæti með ábyrgðarskírteini kveðið á um að seljandi væri undanþeginn bótaskyldu vegna flutningskostnaðar. Slíkt taldi Hæstiréttur ekki geta staðist, enda var talið að slíkt væri ekki samrýmanlegt þágildandi lögum um verðlag og samkeppnishömlur þar sem ábyrgðarskírteini veitti neytanda lakari rétt en samkvæmt lögum um lausafjárkaup. Neytendasamtökin höfðu sigur í því máli fyrir neytandann og því telja samtökin fráleitt að hægt sé að semja sig undan þessu. En með því að lögfesta þær heimildir er opnað fyrir leið hjá seljendum að semja sig undan slíku. Ég tek undir þessi sjónarmið og rök sem hér hafa verið færð fram og flyt brtt. til þess að færa þetta í þann búning sem Neytendasamtökin telja eðlilegri og réttlátari. Hin brtt. lýtur að því að Neytendasamtökin telja fráleitt að heimilt sé að semja um það í neytendakaupum að ekki skuli greiða skaðabætur vegna óbeins tjóns og leggja því til þá breytingu á 4. mgr. 67. gr. frv. að hún verði felld út og það kemur einnig fram í þeirri brtt. sem ég flyt á sérstöku þingskjali.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir brtt. og nefndaráliti við frv. til laga um breyting á lögum um brunatryggingar, nr. 48/1994. Efh.- og viðskn. fjallaði um þetta mál. Það er flutt í tengslum við svokallaða Landskrá fasteigna sem verið er að koma á fót. Meginefni frv. er að hækka svokallað umsýslugjald sem á að nota til þess að fjármagna uppbyggingu á þessari svokölluðu Landskrá fasteigna. Nefndin sendi málið til umsagnar til ýmissa aðila og fékk þá á fund við sig og þeirra er getið í nefndaráliti á þskj. 1055. Nefndin gerði ákveðnar breytingar á frv. sem fólust aðallega í því að breyta eðli gjaldtökunnar þannig að umsýslugjaldið, sem yrði tímabundið gjald, yrði lagt á á árunum 2001--2004, sem þýddi að árið 2000 yrði gjaldið óbreytt, þ.e. 0,025‰, en á árunum 2001--2004, þessum fjórum árum, skyldi gjaldið vera 0,1‰ af brunabótamati. Vátryggingafélög innheimta þetta gjald samhliða innheimtu brunatryggingaiðgjalda og þetta umsýslugjald á að duga til þess að byggja upp hina svokölluðu Landskrá fasteigna sem allir eru sammála um að sé þjóðþrifamál. Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir hönd meiri hlutans í þessu máli, en hann skipa auk mín hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, Hjálmar Árnason, Sigríður Anna Þórðardóttir, Pétur H. Blöndal, Gunnar Birgisson og Ögmundur Jónasson, sem reyndar er með fyrirvara í málinu.

Herra forseti. Þetta frv. hæstv. fjmrh. felur í sér að fasteignaeigendur verði látnir bera kostnaðinn við að koma á einu samhæfðu gagna- og upplýsingakerfi um fasteignir og réttindi sem þeim tengjast. Við í minni hlutanum, sem hv. þm. Margrét Frímannsdóttir skipar ásamt mér, teljum algjörlega fráleitt að bæta enn einum pinklinum á fasteignaeigendur með þeim hætti sem hér er gert og mótmælum því og munum greiða atkvæði gegn þessu frv. Það kom vissulega fram í starfi nefndarinnar og umsögnum ýmissa aðila að þeir taka undir þetta sjónarmið okkar hv. þm. Margrétar Frímannsdóttur. T.d. kemur fram í umsögn að færa megi rök fyrir því að skráin hafi svo almennt gildi í þjóðfélaginu að eðlilegt sé að fjármagna hana af skatttekjum ríkissjóðs fremur en að hækka umsýslugjaldið, enda flytjum við með nefndarálitinu fylgiskjal sem sýnir allan þann fjölda aðila sem mun hafa not af þessari Landskrá fasteigna, þ.e. opinberir aðilar, stjórnsýslan, sveitarstjórnir, tryggingafélög, fasteignasalar, sýslumenn, tollstjórinn, ríkisskattstjóri, yfirskattanefnd og fleiri. Byggingaraðilar ýmsir munu t.d. hafa gagn af þessari skrá og því er auðvitað rétt að hún hefur almennt notagildi. Þarna er ríkið að fara út í ákveðna fjárfestingu sem síðan er hægt að taka af notendagjöld. Því ætti ríkið að líta á þetta sem ákveðna fjárfestingu og því er rétt og eðlilegt að ríkið standi undir þessu eða taki af þessu notendagjöld. Við erum hér að ræða um töluverðar fjárhæðir eða rúmar 600 millj. sem það kostar að koma á fót þessari skrá. Gert er ráð fyrir að þessi kostnaður skiptist á fjögur ár, um 150 millj. kr. á ári og síðan verði rekstrarkostnaður af Landskránni um 100 millj. kr. á ári. Í nefndarálitinu er farið ítarlega yfir, herra forseti, hve mikil gjaldtakan er núna af fasteignaeigendum, t.d. í formi þessa umsýslugjalds sem mikið hefur verið notað, þ.e. þessi stofn sem hér á enn að fara að bæta á. Það kemur reyndar fram í frv. að þessi stofn er notaður bæði sem viðlagatryggingagjald og sem ofanflóðagjald, þar er þessi stofn notaður, og eins sem brunavarnagjald og síðan umsýslugjald til Fasteignamats ríkisins. Og enn á að bæta á þann pinkilinn fyrir utan ýmislegt annað sem fasteignaeigendur verða að standa undir sem hér er talið upp, herra forseti, í þessu nefndaráliti. Niðurstaða okkar eftir lauslegt mat og skoðun er að áætla má að ríkissjóður hafi ekki undir 8 milljörðum kr., herra forseti, í tekjur á ári af fasteignaeigendum. Því er aldeilis fráleitt að vera enn eina ferðina að leggja þessa gjaldtöku á fasteignaeigendur. Ég ætla ekki að fara nánar ofan í okkar rök eða forsendur í þessu máli. Þau koma mjög skýrt fram í ítarlegu nefndaráliti með þessu máli. Fleiri aðilar hafa tekið undir þetta eins og Samtök íslenskra tryggingafélaga sem m.a. benda á að með þessari leið sem hér er valin séu húseigendur einir látnir standa undir kostnaðinum, en eigendur lóða, jarða, hlunninda og ítaka hvers konar sem virt eru til fasteignamats verða hins vegar undanþegnir þessari gjaldtöku. Sama má segja um ASÍ sem sendi umsögn sem gerir athugasemdir við það --- það var líka mikið gert í starfi nefndarinnar --- að ekki var lagt neitt mat á þann sparnað sem er af þessum breytingum og sem óhjákvæmilega munu verða og hefði ríkissjóður auðvitað getað bætt sér upp þann kostnað ef ríkissjóður hefði staðið undir þessu með því þá að spara á þeim stöðum í ríkiskerfinu þar sem sparnaður sannanlega verður af þessari breytingu. Þess vegna munum við, herra forseti, í minni hlutanum, greiða atkvæði gegn þessu frv.

Herra forseti. Það er rétt hjá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur. Hér er verið að leggja álögur á fasteignaeigendur þó fjöldamargir aðrir í þjóðfélaginu njóti góðs af, bæði opinberir aðilar og aðrir. Hins vegar njóta fasteignaeigendur góðs af þessu líka. Ég vil minna á að umsögn Húseigendafélagsins var mjög jákvæð. Þá var gert ráð fyrir að hækka gjaldið í örfá ár. Hér er lagt til að gjaldið verði þrefalt meira en orðið hefði í fjögur ár. Þarna eru greidd aukaárgjöld en í staðinn fellur gjaldið niður um aldur og ævi frá þeim tíma. Lagt er til að þessi skattur á húseigendur falli niður frá og með árinu 2005 finnst mér vera mjög jákvætt í þessu máli. Hér er um að ræða gjald sem af 13 millj. kr. íbúð var 325 kr. en fer upp í 1.300 kr. eftir breytinguna, þ.e. 975 kr. hækkun á hverja sæmilega góða íbúð.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. frá efh.- og viðskn. við frv. til laga um breytingu á lögum um skráningu og mat fasteigna, nr. 94/1976. Þetta frv. fjallar um uppbyggingu á Landskrá fasteigna. Nefndin sendi þetta mál víðs vegar til umsagnar og fékk nokkra aðila á sinn fund. Þeirra er getið í nál. á þskj. 1058. Nokkrar umræður urðu í nefndinni um kostnaðinn, hver skyldi bera kostnað t.d. við úttekt tölvunefndar á Landskrá fasteigna. Nefndin leggur áherslu á að allur kostnaður við hana verði greiddur af Fasteignamati ríkisins. Forstjóri Fasteignamats ríkisins lýsti því yfir þegar hann kom á fund nefndarinnar vegna málsins að hann teldi ljóst að umræddur kostnaður yrði greiddur af Fasteignamati ríkisins. Nefndin telur að Landskrá fasteigna sé þjóðþrifamál og leggur til að frv. verði samþykkt óbreytt. Þó rita þrír hv. þm., Jóhanna Sigurðardóttir, Margrét Frímannsdóttir og Ögmundur Jónasson, undir málið með fyrirvara og verður væntanlega gerð grein fyrir honum.

Herra forseti. Ég get vissulega tekið undir það með hv. formanni nefndarinnar að hér er á ferðinni mjög þarft mál og gagnlegt, þ.e. að koma á fót einu samhæfðu gagna- og upplýsingakerfi um fasteignir. Um það var lítill ágreiningur í nefndinni. Helst greindi menn á um síðasta málið sem við ræddum, þ.e. kostnaðinn af því að koma Landskrá á fót og reka hana. Eitt var töluvert rætt í nefndinni og einnig við 1. umr. þessa máls. Það var um persónuverndina, hvort hún væri nægilega tryggð að því er þetta frv. varðar. Tölvunefnd sendi umsögn til nefndarinnar og ég vil fá að vitna í þá umsögn, herra forseti, en þar kemur fram eftirfarandi: ,,Tölvunefnd telur nauðsynlegt að gerðar verði ráðstafanir til að tryggja meðferð persónuupplýsinga í Landskrá fasteigna. Að mati tölvunefndar þarf að setja skýrar reglur um hvernig upplýsinga megi afla, varðveitta og haga aðgangi að þeim. Því leggur nefndin til að í frumvarpið verði bætt eftirfarandi ákvæðum:`` --- sem ég ætla að lesa, herra forseti, en það eru ákvæði sem ég og hv. þm. Margrét Frímannsdóttir tökum orðrétt upp í brtt. sem eru svohljóðandi: ,,Fasteignamat ríkisins skal gera viðeigandi öryggisráðstafanir til að tryggja vernd persónuupplýsinga í Landskrá fasteigna. Lýsing á þeim öryggisráðstöfunum og öryggisreglum sem fyrirhugað er að innleiða skal lögð fyrir tölvunefnd. Að lokinni umfjöllun tölvunefndar skal laga öryggisráðstafanir og öryggiskröfur að þeim kröfum sem tölvunefnd setur um vernd persónuupplýsinga. Fasteignamat ríkisins ber ábyrgð á því að öryggisráðstafanir séu ávallt í samræmi við kröfur tölvunefndar. Tölvunefnd getur hvenær sem er endurmetið kröfur sínar í ljósi nýrrar tækni, reynslu eða breyttra viðhorfa til öryggismála. Kostnaður af úttekt tölvunefndar á öryggi kerfisins skal greiddur af Fasteignamati ríkisins.`` Þannig hljóðar þessi brtt. sem við flytjum. Ég tel afar brýnt að þetta ákvæði komist inn þannig að hægt sé að útbúa nauðsynlegar aðgangshindranir sem hugsanlega þurfa að vera. Það þarf að greina hverjar þær öryggisráðstafanir séu sem þarna þarf að gera. Þarna er mjög mikilvægt verkefni á ferðinni sem tengist Landskránni. Hv. formaður nefndarinnar nefndi að Fasteignamat ríkisins mundi standa straum af því að gera þær öryggisráðstafanir sem gera þarf í samráði við tölvunefnd. Þetta var vissulega rætt í nefndinni og einmitt að viðstöddum formanni tölvunefndar, Páli Hreinssyni. Hann minnti á, sem ég vil halda til haga í þessari umræðu, að í tengslum við frv. um gagnagrunn á heilbrigðissviði hafi verið getið um það í nál., eins og verið er að gera nú að ,,tölvunefnd ber að tryggja að verklag og vinnuferli, m.a. tæknilegar aðgangstakmarkanir, séu þannig að persónuverndar sé gætt þegar gagnagrunnarnir eru tengdir saman tímabundið.`` Formaður tölvunefndar upplýsti hins vegar að þrátt fyrir að þetta hafi staðið hér hafi ekki verið farið í þetta verkefni vegna þess að samkomulag liggur ekki fyrir um hver eigi að greiða kostnaðinn sem af þessu hlýst. Þess vegna er það mjög mikilvægt öryggisatriði þegar við göngum frá þessu máli í þinginu að þetta ákvæði sé partur af lagasetningunni þannig að tryggilega verði frá þessu gengið og örugglega verði farið í þetta verkefni sem ég tel afar brýnt, að tryggja persónuverndina í þessu máli. Þess vegna flytjum við þessa brtt. sem ég hef hér lýst.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. frá meiri hluta efh.- og viðskn. og brtt. við frv. til laga um breytingu á lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða. Frv. þetta fjallar einkum um tvö atriði. Í fyrsta lagi er verið að rýmka heimildir lífeyrissjóða til fjárfestinga og í annan stað varða ýmis atriði eftirlit og tæknilega þætti í stjórnun og rekstri sjóðanna. Efh.- og viðskn. sendi þetta frv. til umsagnar allmargra aðila. Ýmsir aðilar komu til fundar við nefndina og þeirra er getið í nál. Meiri hlutinn leggur til ýmsar breytingar á frv. Þær eru í sjö liðum. Í 1. lið brtt. er gerð tillaga um að tvær nýjar greinar bætist við frv. Í þeirri fyrri kemur fram að lífeyrissjóðir skuli senda sjóðfélögum sínum yfirlit um iðgjaldagreiðslur eigi sjaldnar en á hálfs árs fresti og skuli fylgja því áskorun til sjóðfélaga að gera án tafar athugasemdir ef sannanlega innheimt iðgjöld hafa ekki borist sjóðnum. Síðan er orðalagsbreyting þar til viðbótar. Í 2. lið er gerð brtt. við 3. gr. frv. er verði 5. gr. þess sem er eingöngu orðalagsbreyting. Í 3. lið brtt. er gerð tillaga til breytinga á 4. gr. frv. þannig að hún orðist eins og þar segir. Annars vegar er eingöngu tilvísanabreyting en síðan er lagt til að þarna komi tvær nýjar málsgreinar sem orðist eins og þar segir. Þetta er reyndar svipaður texti og í 4. gr. frv. eins og hann lá fyrir. Það sem hér er einnig á ferðinni er að 33. gr. laganna, eins og hún stendur í dag, mun halda áfram að verða til en í 33. gr. laganna er fjallað um gerðardóma. Tillaga nefndarinnar er að ákvæði laganna um gerðardóma standi áfram. Í 4. lið brtt. er gerð tillaga til breytinga á 6. gr. frv. sem fjallar um fjárfestingarstefnu lífeyrissjóða. Reiknað með því að lífeyrissjóðir skuli senda upplýsingar um fjárfestingarstefnu sína eigi síðar en 1. desember ár hvert til Fjármálaeftirlitsins. Síðan skuli Fjármálaeftirlitið setja reglur um form eða efni fjárfestingarstefnu lífeyrissjóða og hvernig skila skuli henni til eftirlitsins. Það er efnisleg breyting frá því sem var í frv. þar sem gert er ráð fyrir að þetta verði í höndum fjmrh. Í 5. lið brtt. er gerð tillaga við 8. gr. Þar er enn fremur verið að flytja hlutverk til Fjármálaeftirlitsins frá fjmrh. Þessi tillaga fjallar um að með ársreikningum lífeyrissjóða skuli fylgja úttekt á ávöxtun eignasafna og sú fjárfestingarstefna sem starfað er eftir. Í 6. lið brtt. er einungis verið að flytja til greinar í frv. Í 7. lið brtt. er gert ráð fyrir nýrri grein er verði 12. gr., svohljóðandi: ,,Í stað síðari málsliðar 53. gr. laganna koma fimm nýir málsliðir, svohljóðandi: Um réttindi sjóðfélaga til greiðslu lífeyris úr sjóðum sem starfa samkvæmt greininni fer eftir reglugerðum hlutaðeigandi sjóða sem í gildi voru við gildistöku laga þessara. Þó skal heimilt að breyta ákvæðum um réttindi sjóðfélaga til samræmis við samkomulag sem samtök launþega og vinnuveitenda gera með sér, enda fari slík breyting hvorki í bága við III. kafla laganna né teljist ganga á ólögmætan hátt á áunninn rétt einstakra sjóðfélaga innbyrðis eða annarra sem réttinda njóta, eða hafa teljandi fjárhagsleg áhrif þegar litið er til eigna sjóðsins og lífeyrisskuldbindinga. Við það mat skal m.a. litið til umsagnar tryggingafræðings viðkomandi sjóðs sem fylgja skal ósk um breytingar. Breytingar á réttindaákvæðum skulu koma fram í staðfestum samþykktum fyrir viðkomandi sjóði. Að öðru leyti skulu lög þessi gilda um hlutaðeigandi sjóði eftir því sem við getur átt.`` Virðulegi forseti. Þetta á fyrst og fremst við um sjóði sem búið er að loka en ástæða getur verið til að breyta réttindum með hliðsjón af því sem almennt er látið gilda. Þetta er gert samkvæmt ósk Landssamtaka lífeyrissjóða og taldi nefndin rétt að gera þessa tillögu að sinni. Virðulegi forseti. Undir þetta nál. rita auk mín hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, Hjálmar Árnason, Sigríður Anna Þórðardóttir, Pétur H. Blöndal, sem hefur fyrirvara, Gunnar Birgisson og Ögmundur Jónasson.

Herra forseti. Ég mæli fyrir minnihlutaáliti efh.- og viðskn. sem ég stend að ásamt hv. þm. Margréti Frímannsdóttur. Meginniðurstaða okkar er að geta ekki tekið undir þá rýmkun á fjárfestingarheimildum sem þetta frv. ríkisstjórnarinnar kveður á um. Í frv. er leitað eftir heimild til að rýmka fjárfestingarheimildir sjóðanna á innlendum verðbréfum og hlutabréfum, erlendum verðbréfum og hlutabréfum sem og að rýmka heimildir þeirra til að fjárfesta í óskráðum bréfum. Samkvæmt því sem tíundað er og fram kemur í nokkuð ítarlegu áliti minni hlutans er ljóst að þó örfáir lífeyrissjóðir hafi nýtt sér svigrúm til fjárfestinga sem nú er í gildandi lögum virðist enn verulegt svigrúm til skuldabréfa- og verðbréfakaupa samkvæmt ákvæðum laganna. Það verður því að teljast vafasamt, eins og reyndar Fjármálaeftirlitið bendir á, að nauðsynlegt sé að rýmka heimildir sjóðanna til fjárfestinga eins og gert er með þessu frv. Ljóst er að auknar heimildir til fjárfestinga í innlendum og erlendum verðbréfum og hlutabréfum, eins og frv. gerir ráð fyrir, hafa í för með sér verulega gengisáhættu fyrir lífeyrissjóðina og geta þrýst upp vöxtum til skemmri tíma litið. Með frv. fá lífeyrissjóðirnir heimild til að fjárfesta í erlendum gjaldmiðlum allt að 50% af hreinni eign sjóðanna sem er yfir 500 milljarðar kr., en eignir sjóðanna hafa vaxið á þremur árum frá árslokum 1996 til ársloka 1999 um nálægt 200 milljörðum kr. eða um 65%. Við erum ekki að tala um neitt smáræði, herra forseti. Við erum að tala um að það megi fjárfesta t.d. allt að 50% af hreinni eign sjóðanna, um 250 milljarða, erlendis. Við getum borið upphæðirnar saman við fjárlög íslenska ríkisins og þá sjáum við um hvaða stærðir við erum að tala. Það er ljóst að fjárfestingarstefna sjóðanna getur haft gífurlega mikil áhrif á allt efnahagsumhverfið, svo sem vaxtastig og gengi. Því er nauðsynlegt að eðlilegt eftirlit og leikreglur gildi um fjárfestingu sjóðanna, enda er einnig um skyldubundinn lífeyrissparnað að ræða. Það er eðlilegt, áður en rýmkuð verður heimild sjóðanna til fjárfestinga í innlendum og erlendum verðbréfum, að Fjármálaeftirlitið leggi mat á áhættustýringu sjóðanna í heild. Sjóðirnir virðast nú í auknum mæli beina fjármagni sínu á erlendan hlutabréfamarkað í stað innlenda markaðarins enda eiga sjóðirnir nú mun meira í erlendum hlutabréfum en innlendum. Seðlabankinn hefur reyndar lagt til, í tillögu sem þeir komu fram með í nefndinni, að samhliða því að takmarka eigi áhættu á erlendum gjaldmiðlum í heild við 50% af hreinni eign lífeyrissjóðanna verði kveðið á um áhættu á einstökum myntum, að hún megi ekki fara upp fyrir ákveðið mark. Nefnd voru 20--30% í því sambandi en meiri hluti efh.- og viðskn. féllst ekki á þá tillögu. Reyndar kom fram í svörum við fyrirspurnum, sem sérstaklega voru lagðar fyrir bæði Seðlabanka, Fjármálaeftirlitið og Verðbréfaþing, að Seðlabankinn teldi ekkert knýja sérstaklega á um að rýmka heimildir lífeyrissjóðanna. Ég vil líka nefna að Fjármálaeftirlitið telur vafasamt að tímabært sé að rýmka heimildir til fjárfestinga eins og frv. gerir ráð fyrir. Það bendir á að rýmkunin taki til alls kyns verðbréfa sem ekki uppfylla skilyrði sem aðrar fjárfestingar lífeyrissjóðanna lúta. Fjármálaeftirlitið segir einnig í umsögn sinni að fjárfestingar lífeyrissjóða í Evrópu 1997 í hlutabréfum og öðrum verðbréfum hafi verið undir 35% í öllum tilvikum nema hjá breskum, írskum og hollenskum lífeyrissjóðum en 35% hlutfallið er það sama og er í núgildandi lögum og flestir lífeyrissjóðir í Evrópu eru með heimildir innan þeirra marka. Frv. kveður hins vegar á um að fara með þessa heimild alveg upp í 50%. Einnig var ekki talin ástæða af meiri hluta nefndarinnar til að fara að því sem Fjármálaeftirlitið benti á en það gerði athugasemd við 10. gr. frv. Þar er gert ráð fyrir að lífeyrissjóðir sem njóta bakábyrgðar ríkis, sveitarfélaga og banka verði undanþegnir 2. gr. laganna sem mælir fyrir um lágmarksstærð sjóðs, þ.e. að a.m.k. 800 sjóðfélagar skuli að jafnaði greiða iðgjald til lífeyrissjóðs ella skuli hann tryggja sig með öðrum hætti. Tilgangurinn með tilvitnuðu lagaákvæði er að tryggja lágmarksáhættudreifingu í rekstri lífeyrissjóðs. Bendir Fjármálaeftirlitið á að flestir lífeyrissjóðir sem hér um ræðir séu nú þegar með verulegan halla á skuldbindingum, þ.e. að verulega vanti upp á að eignir standi undir lofuðum skuldbindingum. Ég vildi halda til haga því sem Fjármálaeftirlitið benti á. Þeir lögðu áherslu á þá auknu áhættu sem felist í breytingu skv. 10. gr. sem bætist ofan á þann halla sem fyrir er hjá umræddum sjóðum. Meginástæða þess að við skilum séráliti og vísum allri ábyrgðinni á stjórnvöld, sem að þessu frv. standa, er að við teljum að ekkert knýi sérstaklega á um að rýmka þessar heimildir núna. Við færum rök fyrir því í nál. okkar. Við styðjumst líka við sjónarmið Seðlabankans og Fjármálaeftirlitsins. Miðað við stöðuna í þjóðfélaginu, hvernig þetta hefur þrýst upp vöxtum til skemmri tíma litið og með tilliti til þeirrar gengisáhættu sem hér er fyrir hendi teljum við ekkert mæla með því að fara núna út í þessar breytingar enda svigrúmið nægjanlegt hjá sjóðunum þó að í einstaka tilvikum séu þeir komnir í hámarkið hvað varðar einstaka þætti skuldabréfa eða hlutabréfa. Þetta er meginástæðan fyrir því að við teljum þetta ekki rétt með tilliti til efnahagslegra sjónarmiða. Við vísum ábyrgðinni á þessu frv. til ríkisstjórnarinnar.

Herra forseti. Ég skrifa undir þetta nál. með fyrirvara sem ég mun ræða hér á eftir. Fyrst vildi ég þó tala um þær takmarkanir sem settar eru á fjárfestingarmöguleika lífeyrissjóðanna sem eru í raun einhvers konar fjárfestingarstefna fyrir viðkomandi lífeyrissjóði, fyrir alla lífeyrissjóði í landinu. Auðvitað er í sjálfu sér óþarfi fyrir löggjafann að setja kvaðir á það hvernig lífeyrissjóðir megi fjárfesta. Þetta eiga stjórnir sjóðanna, með fulltingi eigenda sjóðanna, sjóðfélaganna, að sjálfsögðu að gera. Þeir eiga að tilkynna um fjárfestingarstefnu sína, hvernig þeir hyggist verja fjármagninu, hversu miklu í erlendri mynt, hversu miklu í innlendri mynt o.s.frv. Það sem þarna togast á er að mjög stutt er síðan þessir möguleikar gáfust yfirleitt. Allan þann tíma sem sjóðirnir hafa haft möguleika á því að fjárfesta erlendis eða innan lands í hlutabréfum, hafa bæði vísitölur erlendis og innan lands, verðbréfavísitölur, hækkað mjög umtalsvert. Það er eiginlega enginn vandi að skila góðri niðurstöðu í slíku árferði. Það kann þó að breytast og hefur breyst á síðustu tveimur vikum. Við komum úr umhverfi þar sem mjög miklar kvaðir voru á ráðstöfun fjár, þar voru eiginlega bara ríkisskuldabréf, bankabréf sem þá voru öll í ríkisbönkum og svo lán til sjóðfélaga með mjög miklum kvöðum. Þegar menn allt í einu víkka möguleikana og frelsið þá þurfa menn að ganga hægt um gleðinnar dyr og sjá hvernig af reiðir þegar þessar vísitölur verðbréfa erlendis og innan lands lækka, hvernig þá tekst til með ávöxtun sjóðanna. Ég hef áður flutt brtt. við þessi lög. Ég hef flutt brtt. um að kveðið sé á um að lífeyrissjóðirnir séu eign sjóðfélaga sinna. Þetta hef ég gert tvisvar að ég hygg en hef ekki fengið hljómgrunn hjá hv. þm. Eins hef ég flutt tillögu um að sjóðfélagar kjósi stjórn sem er angi af sama máli. Eigi einhver sjóðina þá eru það sjóðfélagarnir og þeir eiga að sjálfsögðu að kjósa sér stjórn þannig að kröfur eigandans til ávöxtunar á fénu komi skýrt fram. Þessu er ekki þannig háttað í dag. Það er langur vegur frá því að sjóðfélagar geti haft áhrif á stjórnarkjör í lífeyrissjóðum sínum, sem þeir eru þó skyldaðir með lögum til að greiða til. Þeir hafa engin áhrif á það hvernig stjórnin ráðstafar því fé sem þeim er falið af hendi sjóðfélaganna og á að standa undir hvorki meira né minna en ellilífeyri sjóðfélaga og er þar af leiðandi mjög mikið mál. Ég hef líka lagt fram tillögur um það áður að sjóðfélögum verði veittar upplýsingar um verðmæti réttinda sinna. Ég hyggst koma með þá brtt. eða nefndin öll ætlar að ræða þá tillögu milli 2. og 3. umr. Hv. efh.- og viðskn. ætlar að fjalla um hvort veita eigi sjóðfélögum upplýsingar um verðmæti áunninna réttinda þeirra hjá sjóðunum hverjum og einum ásamt því sem kveðið er á um í dag, að þeir eigi að fá upplýsingar um upphæð ellilífeyris, örorkulífeyris, makalífeyris og barnalífeyris árlega. Það á sem sagt að veita þær upplýsingar í dag en til viðbótar hef ég lagt til að þeim verði veittar upplýsingar um verðmæti áunninna réttinda sem þeir eiga í sjóðunum. Þá gerist það að heildareignir sjóðanna standa einmitt á móti þessum réttindum. Verðmæti allra réttinda allra sjóðfélaga eru nokkurn veginn hin sömu og heildareign sjóðanna. Með því að upplýsa fólk um þetta, þetta er bara upplýsing um verðmæti réttinda sjóðfélaga hjá sjóðum sínum, átta menn sig betur á því hvað þeir eiga á hjá lífeyrissjóðunum. Eignir lífeyrissjóðanna eru komnar töluvert yfir 500 milljarða kr. og Íslendingar á vinnumarkaði eru eitthvað rúmlega 150 þúsund. Við erum þannig að tala um eign sem er að meðaltali 3 millj. á hvern vinnandi Íslending. Það er skuldlaus eign sem menn eiga hjá lífeyrissjóðunum sínum og það vill svo til að þetta er nokkurn veginn það sama og allar skuldir heimilanna í landinu. Þannig á Íslendingurinn fyrir skuldum sínum að meðaltali með eign sinni í lífeyrissjóðunum. Það er mjög brýnt að menn geri sér grein fyrir þessu. Það mun auka tengsl sjóðfélaganna við sjóðina ef þeim er gerð grein fyrir því hvað þeir eiga. Ef meðaltalið er 3 millj., sem hver sjóðfélagi á hjá lífeyrissjóði sínum, þá eiga að sjálfsögðu sumir meira og margir munu verða hissa á að verðmæti réttinda þeirra hjá lífeyrissjóðnum séu jafnvel 6--7 millj., hrein eign. Annað mál sem styður að þetta verði gefið upp er að verðmæti skuldbindinga Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins árið 1998 jókst um 42 milljarða á einu ári. Opinberir starfsmenn eru um það bil 20 þúsund. Ef við deilum þessari verðmætaaukningu, þ.e. sem ríkissjóður skuldaði meira í Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins, á opinbera starfsmenn, þá eru það um það bil 2 millj. á mann. Á einu ári jukust kröfur opinberra starfsmanna á Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins um 2 millj. Eign þeirra, verðmæti réttindi þeirra hjá Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins, jukust um 2 millj. á mann. Að sjálfsögðu er þarna líka fólk sem ekki er lengur opinberir starfsmenn, þ.e. lífeyrisþegar og þeir sem eru hættir hjá ríkinu. En þó maður tæki þá með er þetta um 1 millj. á hvern opinberan starfsmann sem skuldbinding Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins jókst á einu ári, 1 millj. kr. skattfrjálst. Ég hef ekki orðið var við að opinberir starfsmenn hafi vitað af þessu eða kunnað að meta þessa miklu hækkun sem stafar af því að það er verið að breyta grundvelli lífeyrisréttindanna með því að taka inn öll greidd laun sem grunnlaun. Þess vegna tel ég mjög brýnt að upplýsa sjóðfélaga Lífeyrissjóðs opinberra starfsmanna sem annarra lífeyrissjóða um verðmæti réttinda þeirra hjá sjóðunum. Þess vegna hef ég lagt til að nefndin fjalli um þessa tillögu og þess vegna skrifa ég undir frv. með fyrirvara því að ég hyggst þá leggja fram þessa brtt. sjálfur ef nefndin fellst ekki á að flytja hana.

Herra forseti. Hér er fjallað um frv. til laga um skyldutryggingu lífeyrisréttinda. Ég styð þetta frv. Það felur í sér ýmsar þarfar breytingar, sumar nokkuð umdeildar. Veigamesta breytingin sem ráðist er í er sú að með þessu frv. eru rýmkaðar heimildir sem lífeyrissjóðirnir hafa til fjárfestinga. Með frv. fá lífeyrissjóðirnir heimild til að fjárfesta í erlendum gjaldmiðlum allt að 50% af hreinni eign sjóðanna. Hún er ekki lítil þessi eign, um 500 milljarðar kr. Hér er verið að hækka þau viðmiðunarmörk sem sjóðunum voru sett í lögunum og hafa gilt fram til þessa. Þess ber að geta að lífeyrissjóðirnir vildu ganga enn lengra en hér er gert ráð fyrir í frv. Þeir vildu að þessar heimildir yrðu rýmri en frv. gerir ráð fyrir. Í efh.- og viðskn. vildum við hins vegar fara varlegar í sakirnar. Í stað þess að hækka þetta þak verulega, eins og margir lífeyrissjóðir óskuðu eftir, þá vildum við fara varlega. Við vildum ekki gefa heimild til að flytja fjármagn út úr landinu í meiri mæli en þessu nemur. Sú var tíðin að ég var í hópi þeirra sem höfðu efasemdir um að flytja fjármagn úr landi og ég hef það að sönnu enn. Ég vil helst nýta fjármagnið til uppbyggilegra þátta hér innan lands og sakna þess tíma þegar fjármagn lífeyrissjóðanna var veitt til uppbyggingar velferðarþjónustunnar, í húsnæðiskerfið og til annarra þarfra verka. Þessi tími er liðinn. Við búum við stjórnvöld sem hugsa á annan veg, hafa markaðsvætt alla hluti og þar með þá þætti sem áður voru fjármagnaðir af lífeyrissjóðunum. Eftirspurn eftir fjármagni lífeyrissjóðanna frá opinberum aðilum er þannig ekki lengur fyrir hendi og þá þurfa þeir að koma þessum fjárfestingum sínum á fast. Því er mjög mikilvægt að skynsamlega sé haldið á málum og áhættudreifing sé sem ákjósanlegust og af sem mestu viti og fyrirhyggju. Lífeyrissjóðirnir hafa valið þann kost að fara með þetta fjármagn til útlanda. Það má segja að öruggir fjárfestingarkostir --- við erum að tala um fjárfestingar fyrir lífeyrisskuldbindingar langt inn í framtíðina --- séu hreinlega ekki fyrir hendi hér á landi þegar gerðar eru þessar kröfur. Þess vegna hafa sjóðirnir valið þann kost að fara út fyrir landsteinana með hluta af þessu fjármagni og dreifa áhættunni þar sem víðast. Ég er þessu ekki andvígur en hef ekki viljað stíga þau stóru skref sem margir innan lífeyrissjóðakerfisins hafa viljað stíga. Eitt atriði vil ég þó nefna sem ekki er í þessu frv. Ég tel mjög mikilvægt að lífeyrissjóðirnir búi að öllu leyti við svipuð skilyrði og bankar og verðbréfafyrirtæki eða fjármálafyrirtæki sem ávaxta svokallaðan viðbótarsparnað. Þegar um er að ræða þau mörk sem lífeyrissjóðunum eru sett þá búa þeir við önnur skilyrði hvað þetta snertir en fjármálafyrirtæki. Mismunurinn er lífeyrissjóðunum í óhag að þessu leyti og ég tel að við þurfum að taka þessi mál til endurskoðunar í haust með það fyrir augum að jafna aðstöðuna hvað þetta snertir. Eins og ég segi þá er hér að öðru leyti fyrst og fremst um ýmsar lagfæringar á lífeyriskerfinu að ræða. Gert er ráð fyrir að bæta upplýsingagjöf til þeirra sem sjóðinn eiga. Hv. þm. Pétur H. Blöndal sagði að starfsmenn ríkisins gerðu sér almennt ekki grein fyrir þeim mikla ávinningi sem hlotist hefði af breytingum sem gerðar hafa verið á lífeyriskerfi hins opinbera á liðnum árum. Ég held að almennt séu menn mjög meðvitaðir um hvað þarna hafi áunnist og að það vannst fyrir tilstilli verkalýðshreyfingarinnar, samtaka þess fólks sem á aðilid að þessum sjóðum.

Herra forseti. Hv. þm. Ögmundur Jónasson sagði lífeyrissjóðunum mismunað gagnvart bönkum, verðbréfafyrirtækjum og öðrum aðilum sem veitt geta viðbótarlífeyrissparnaði viðtöku. Þetta er rétt. En hann vill þá kannski líka taka upp að menn geti valið sér lífeyrissjóð? Því ég get nefnilega valið mér tryggingafélag, banka eða verðbréfafyrirtæki til að leggja viðbótarsparnaðinn til hliðar. Þegar ég get valið hef ég strax agavald á þeim sem ráðstafa peningunum. Ef mér finnst sá aðili ráðstafa peningunum mínum illa þá fer ég bara eitthvað annað. Það get ég hins vegar ekki gert hjá hinum venjulega lífeyrissjóði, því miður. Hv. þm. situr reyndar í stjórn míns lífeyrissjóðs, hann er fulltrúi minn í stjórn Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins þó að ég hafi aldrei kosið hann og ég sé þvingaður til að vera í þeim sjóði og vilji ekki vera þar. 

Herra forseti. Þetta er gamalkunn ræða frá hv. þm. Pétri H. Blöndal. Hann sér samfélagið og einstaklingana þannig að menn séu vaknir og sofnir yfir verðbréfavísitölunum, hugsi það fyrst á morgnana hvar þeir geti grætt mest þann daginn, hvernig þeir geti ávaxtað sitt pund, í hvaða sjóði fjármununum sé best borgið. Þannig held ég að þetta sé nú yfirleitt ekki. Ég held að flest fólk vilji vita til þess að það búi við traustan lífeyrissjóð. Þessir lífeyrissjóðir hafa verið byggðir upp af verkalýðshreyfingunni, fyrir tilstilli hennar og kröfur hennar og í gegnum verkalýðshreyfinguna á fólk aðild að þessum sjóðum. Ég veit að hv. þm. Pétur H. Blöndal er talsmaður miklu þrengra lýðræðis. Hann vill að litlir ársfundir áhugamanna um vísitölur ráði þar öllu og hafnar hinu breiða lýðræði verkalýðshreyfingarinnar. Ég er honum einfaldlega ekki sammála um þetta. En mér finnst gott að heyra að hann vilji ekki að lífeyrissjóðunum sé mismunað í óhag gagnvart fjármálastofnunum í öðru. Þar erum við alla vega á einu máli.

Herra forseti. Þetta var yndisleg ræða um álit stjórnarmanns í Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins á sínum eigin sjóðfélögum. Hann heldur að hann sé best til þess fallinn að ráðstafa fé þeirra. Hann segir að fólk sé almennt ekki vakið og sofið yfir verðbréfavísitölum af því að örfáir mæti á ársfund. Af hverju mæta örfáir á ársfund? Af því að menn hafa ekkert að segja þar og engu að ráða. Menn geta ekki kosið stjórn. Menn hafa ekkert um stjórn sjóðsins og ráðstöfun peninga sinna að segja, ekki nokkurn skapaðan hlut. Það er von að ég segi þetta aftur og aftur og að þetta sé gamalkunn ræða. Ég mun halda hana aftur og aftur vegna þess að ég skil það ekki að fólki sé gert skylt með lögum að greiða inn í ákveðinn lífeyrissjóð og hafi engin áhrif stjórnina sem ráðstafar þeim peningum sem eiga að standa undir ellilífeyri þeirra í framtíðinni. Ég mun þannig halda þessa ræðu aftur og aftur og aftur, þangað til hinn almenni sjóðfélagi fær einhverju að ráða um hver stjórnar sjóðnum og hver ávaxtar og vakir yfir verðbréfavísitölunum.

Herra forseti. Sannast sagna hélt ég að hv. þm. Pétur H. Blöndal hefði betri og traustari þekkingu á þessum málum en hér kemur fram. Þekking hans er af afskaplega skornum skammti. Stjórnir lífeyrissjóða móta almenna stefnu. Þessi stefna á að hluta stoð í lögum sem við erum að setja, t.d. þeim lögum sem hér er verið að afgreiða. Síðan er leitað til sérfræðinga, margra sérfræðinga og til fyrirtækja á fjármálamarkaði. Eitt slíkt fyrirtæki kemur mér í hug, það heitir Kaupþing. Þar mun hv. þm. Pétur H. Blöndal einhvern tíma hafa komið við sögu. Þessi fyrirtæki aðstoða við að ákveða hvernig eigi að fjárfesta peningana. Þannig ganga hlutirnir fyrir sig. Sjóðstjórnin fylgist með því að farið sé að settum reglum, að lögum sé fylgt, að vandað sé til mótunar fjárfestingarstefnunnar og kallaðir séu til bestu sérfróðir aðilar á þessu sviði til þess að tryggja hag sjóðfélaga. Pétur H. Blöndal er hins vegar áhugamaður um ársfundi og hefur mætt á nokkuð mörgum slíkum. Ég held að þeir hafi verið þrír, voru þið ekki þrír sem mættuð á ársfund Söfnunarsjóðs lífeyrisréttinda á sínum tíma? Hann vill að þessir þröngu, litlu fundir ráði öllu. 

Herra forseti. Umræða þeirra félaga minna í hv. efh.- og viðskn. hér í andsvörum er kannski komin nokkuð víðs fjarri frv. sjálfu. Ég ætla ekki að lengja umræðuna mikið en leggja hér nokkur orð í belg. Ég hygg að öll meginatriðin séu komin fram en rétt að minna á það að sú var tíðin að lífeyrissjóðir höfðu afskaplega lítið svigrúm til að fjárfesta og ávaxta sitt pund, ef svo má segja, meðan skorður hér á peningamarkaði voru mjög þröngar. Þróunin á síðustu árum hefur verið sú að peningamarkaður hefur verið að opnast. Sú hugsun hefur verið að færast inn í lífeyrissjóðina og þeir í vaxandi mæli verið að fjárfesta til að verja sig til framtíðar, má segja, einkum hér innan lands. Ég hygg að lífeyrissjóðirnir eigi drjúgan þátt í því mikla uppbyggingarstarfi sem fram hefur farið í íslensku þjóðlífi á undanförnum árum og jafnvel áratugum. Hins vegar er íslenskur fjármagnsmarkaður afskaplega lítill í raun og veru og lífeyrissjóðirnir saman lagðir mjög digrir, eins og hér hefur komið fram. Þetta frv. gengur í raun ekki út á annað en að opna möguleika eða auka möguleika lífeyrissjóðanna á því að hafa heiminn undir, ef svo má segja, að geta fjárfest í enn meiri mæli erlendis og þar með dreift áhættu. Það er að sjálfsögðu aðalatriði og lykilatriði í þessu að hér er um það að ræða að dreifa áhættu fyrir lífeyrissjóði þannig að þeir styrki sig betur til framtíðar. En það er rétt, herra forseti, sem hefur verið bent á að þessi skref þarf að stíga varlega. Ég hygg að sú reynsla sem fengist hefur af lífeyrissjóðunum og stjórnun þeirra á síðustu árum sýni að þeim sé fyllilega treystandi til þess og með því að hafa í rauninni heiminn undir eru þeir að auka öryggi sitt til framtíðar litið. Einnig er rétt að vekja athygli á því að hér er lagt til að upplýsingagjöf til sjóðfélaga sé efld og tilfinning þeirra fyrir lífeyrissjóðum sínum þar með aukin. Hvað varðar þær deilur sem fóru fram í andsvörum á milli ágætra hv. félaga minni í efh.- og viðskn. skiptir miklu máli hvort menn beri traust til stjórna lífeyrissjóðanna og starfsmanna þeirra og hvernig þeir véla með þá dýrmætu sjóði sem þeim er trúað fyrir. Ég hef enga ástæðu til að vantreysta þeim og ítreka að aðalatriðið í þessu er að styrkja lífeyrissjóði íslenskra launþega til framtíðar. Þess vegna er ég hlynntur frv.

Herra forseti. Það er athyglisvert að hlusta á félaga minn Pétur Blöndal fara yfir víðan völl í sambandi við lífeyrissjóðsmálin. Stundum má skilja hv. þm. Pétur H. Blöndal þannig að þeir sem stjórna sjóðunum séu algjörir skussar og það þurfi hinn almenna félagsmann, líklega þá þrjá á fundi, til að koma viti fyrir menn hvernig þeir eigi að fjárfesta. Það sem ég vildi segja í þessu sambandi er það að stjórnir lífeyrissjóðanna hafa um langan tíma setið við það, eða allt fram til ársins 1980, að búa við mikla verðbólgu og hafa þurft að vera í harðri samkeppni við Húsnæðisstofnun ríkisins, sem þá hét, vegna íbúðalána og annars slíks. Þá gekk ávöxtunin mest út á að lána sjóðfélögunum til húsbygginga. Árið 1980 verður svo veruleg breyting á. Þá fara menn að sjá að peningarnir brenna ekki upp í óðaverðbólgu. Þeir sjá það líka að mikil nauðsyn er á að þeir standi sig í ávöxtuninni til að lífeyrissjóðirnir geti staðið við skuldbindingar sínar. Sjóðfélagar í lífeyrissjóðum eru engir aukvisar. Þeir vita og skilja hvað er um að vera og þeir fylgjast með ávöxtuninni. Það er gefið út reglulega hvernig ávöxtun lífeyrissjóðanna hafi verið, hvert er meðaltal o.s.frv. Eins og kerfið er nú ríkjandi er það miklu betra að aðilar eins og verkalýðshreyfingin, einstök verkalýðsfélög, stjórnendur þeirra, hafi um það að segja hvaða fulltrúa þeir kjósi í lífeyrissjóðina, hvernig á verði haldið. Svo ætla ég að koma að einum þætti sem hv. þm. Pétur H. Blöndal kemur aldrei inn á og er auðvitað mál út af fyrir sig sem hlýtur að fara að koma alvarlega til skoðunar. Það er örorkuþáttur lífeyrissjóðanna. Ég er alveg sannfærður um að það var aldrei ætlan þeirra sem byggðu upp þetta ágæta lífeyrissjóðakerfi, sem margir úti í hinum stóra heimi öfunda Íslendinga af, að örorkubætur út úr lífeyrissjóði yrðu jafnmiklar og raun ber vitni. Við getum nefnt t.d. Lífeyrissjóð sjómanna þar sem útgreiðsla vegna örorku er hærri en lífeyrisbætur eða ellilífeyri. Ég sé það líka í fleiri lífeyrissjóðum, t.d. verkafólks, þar sem örorkubætur er mjög stór hluti af útgreiðslunni. Þá kem ég að því að menn eru farnir að tala um það í fúlustu alvöru að ekki líði á löngu þangað til lífeyrissjóðirnir taki alfarið við lífeyrisgreiðslunum og nánast verði hægt að leggja Tryggingastofnun ríkisins niður. En hafa menn skoðað hvaða tóm og tíma lífeyrissjóðirnir hafa fengið til þess að vaxa úr grasi til þess að efla fjárhag sinn? Ja, það er svona upp úr 1980--1985. Þeir eru enn þá að ná sér eftir áföll óðaverðbólgunnar, þeir sem voru til löngu fyrir 1980. Þeir eru allir í því að ávaxta fjármagnið þannig að þeir muni og þeir ætla sér að standa við þær lífeyrisskuldbindingar sem þeir taka að sér. Auðvitað eiga örorkutryggingarnar heima einhvers staðar annars staðar en í lífeyrissjóðunum sjálfum. Við erum með dæmi um t.d. fólk sem lendir í umferðarslysum að það virðist vera þannig að það eru annaðhvort lífeyrissjóðirnir eða Tryggingastofnun ríkisins sem taka við örorkubótunum vegna slyssins. Til hvers eru þá tryggingafélögin? Hvar koma þau að þessum málum? Ekki er langt síðan maður hér á götu stoppaði mig af og sýndi mér það. Hann hafði lent í bílslysi, mikilli örorku, og fékk eitt þúsund kr. frá tryggingafélaginu en 20 þús. kr. frá Tryggingastofnun. Hver var þá þáttur tryggingafélagsins í þessu og hver er hann? Það kemur alltaf upp í huga mér þegar rætt er um lífeyrissjóðina að þá gleymast þessir þættir, þ.e. ekknabæturnar, barnalífeyririnn og örorkan. Ég spyr: Á þetta að vera þarna? Erum við að tala um lífeyrissjóð sem á að borga lífeyri eftir hæfilega langan vinnudag eða erum við að tala um samtrygginguna? Samtryggingin skiptir verulegu máli fyrir lífeyrissjóðina og margan ungan manninn hef ég hitt sem hefur einmitt komið inn á það að hann hafi ekki gert sér neina grein fyrir því hvað samtrygging lífeyrissjóðanna væri mikill og öruggur þáttur í starfsemi lífeyrissjóðanna. Hv. þm. Pétur H. Blöndal horfir á tvennt. Það er meginmál hans í umræðunni þegar lífeyrissjóðirnir koma til. Það má skilja hv. þm. svo að stjórnarmenn í lífeyrissjóðunum séu einhverjir aukvisar af því að það er ekki hinn almenni félagsmaður sem kýs þá og að þeir, stjórnarmenn í lífeyrissjóðunum, leggi sig ekkert fram um að ávaxta fjármagn lífeyrissjóðanna til að þeir geti staðið við skuldbindingar sínar. Í þriðja lagi er það kannski álit þingmannsins að þeir sem eru í stjórnum lífeyrissjóðanna hafi ekki hundsvit á hlutabréfum. Það séu bara fáir einir útvaldir og hann sé meðal þeirra.

Herra forseti. Þetta var ótrúleg ræða. Ég hef verið formaður Landssambands lífeyrissjóða í 12 ár, starfað hjá lífeyrissjóði í sjö ár og er tryggingafræðingur. Ég veit að í 2. gr. laganna stendur að lífeyrissjóðirnir eiga að veita ellilífeyri, makalífeyri, örorkulífeyri og barnalífeyri. Þetta veit hver einasti maður. Þetta er samtryggingarþátturinn, þ.e. örorkulífeyririnn, makalífeyririnn og barnalífeyririnn sem er áhættulífeyrir. Svona tal, að ég hafi ekki vit á þessu, og það að ég vantreysti, þýði að stjórnarmenn lífeyrissjóðanna séu aukvisar, það er ekki rétt. Ég bendi aðeins á þá hættu að ef enginn er með agavald á bak við stjórnina, ef enginn eigandi er að fénu þá er hætta á ferðum. Ég er alls ekki að segja að menn séu vanhæfir. Ég hef aldrei sagt það. En ég bendi á það að á meðan sjóðfélaginn er skyldaður til að greiða inn í ákveðinn lífeyrissjóð verður að gefa honum möguleika á því að hafa einhver áhrif á það hvernig farið er með það fé sem hann er skyldaður til að greiða inn í sjóðinn. Það er ekki tryggt í dag. Þó að ákveðið lýðræði sé kannski hjá Lífeyrissjóði sjómanna, hjá Sjómannafélaginu, það þekki ég, þá er það alls ekki alls staðar og langt í frá. Yfirleitt hafa sjóðfélagar engin áhrif á stjórn sjóðs síns, þeir eiga enga möguleika á því. Þeir hafa ekki einu sinni atkvæðisrétt hjá viðkomandi stéttarfélagi. Ég nefni Lífeyrissjóð verslunarmanna sem dæmi þar sem helmingur sjóðfélaganna hefur ekki atkvæðisrétt hjá VR sem tilnefnir helming af stjórninni. Þessar ásakanir eru því alveg út í hött. Það að þrír mæti á ársfundi er vegna þess að þeir hafa ekkert að segja og þeir hafa ekkert að gera. Ef menn hefðu virkilega eitthvað að segja um stjórnina, eitthvað að segja um fé sitt og ráðstöfun þess þá mundu þeir mæta á ársfundi. Ég treysti sjóðfélögunum betur en hv. þm. að því leyti.

Herra forseti. Á venjulegum aðalfundum eru bornir upp ársreikningar og þeir sem mæta á aðalfundi hafa auðvitað áhrif á það hvort ársreikningar eru samþykktir eða athugasemdir gerðar við þá. Ég vona að ég hafi ekki talað svo að það hafi mátt misskilja mig að tryggingafræðingurinn, hv. þm. Pétur H. Blöndal, þekkti ekki og skildi ekki eðli lífeyrissjóðanna. Ég dreg þau orð til baka ef mér hefur orðið fótaskortur á tungunni. Hitt er svo annað mál, eins og ég sagði hér áðan, að mér finnst bera allt of mikið á því í máli hv. þm. Péturs H. Blöndals að það sé ávöxtunin og það séu hin litlu áhrif sjóðfélaganna sem skipti öllu máli um framgang þeirra. Ég nefndi örorkuþáttinn í lífeyrissjóðunum sem ég tel að eigi ekki að vera þar í svo ríkum mæli sem raun ber vitni í lífeyrissjóðunum. Ef hann væri ekki og honum væri fundinn staður annars staðar innan tryggingakerfisins, hvort sem það er á vegum ríkis eða tryggingafélaga, þá væru margir lífeyrissjóðir miklu betur staddir. Og að það skipti öllu máli hve margir mæti á aðalfund til að hafa áhrif, ég sé það ekki í hendi mér í öðru formi en því sem ég gat hér um áðan, að það sé eðlilegt að menn mæti á aðalfundi til þess að hafa áhrif þar á. Hins vegar hafa svo sjóðfélagar í verkalýðsfélögunum auðvitað áhrif á kjör manna í stjórn lífeyrissjóðanna með því að hafa áhrif á hverjir eru kosnir í stjórn viðkomandi stéttarfélags. Núna er þessi feiknarlegi áhugi stjórnvalda á lífeyrissjóðunum sem hafa nánast verið afskiptir í tvo áratugi eða á þriðja áratug þar sem menn hafa verið að berjast við verðbólgu og reyna að vinna af mætti að eiga fyrir skuldbindingum sínum. Núna allt í einu er þessi feiknaáhugi og að þeir standi bara sig ekki nógu vel að áliti margra. En það er rangt.

Herra forseti. Það er hastarlegt að heyra það að ég sem stóð fyrir því 1980 að Lífeyrissjóður verslunarmanna tæki upp verðtryggingu fyrstur lífeyrissjóða vegna þess að iðgjöld sjóðsins brunnu á báli verðbólgunnar 1979 --- það hefði mátt sleppa öllum iðgjöldum til sjóðsins á því ári --- þurfi að heyra það að sjóðstjórnirnar hafi gert eitthvað sérstakt. Þær voru gjörsamlega steinsofandi. Ég sem tryggingafræðingur vissi um stöðu sjóðanna og benti á það aftur og aftur og var talinn vera úrtölumaður og svartsýnismaður. Nú er staða sjóðanna mjög góð eftir að verðtryggingin var tekin upp. En það eru aðrir gallar í núverandi kerfi sem ég hef bent á en hv. þm. hefur sennilega ekki hlustað á. Það er að það að sjóðirnir veita ekki kynja- og aldursbundin réttindi mun leiða til þess að sjóðir sem eru með mikið af gömlu fólki munu standa illa og þurfa að skerða réttindi sín á meðan sjóðir sem eru með ungu fólki geta stöðugt bætt réttindi sín. Þetta kemur í ljós eftir nokkur ár og ég bendi á það. Þetta er ég búinn að benda á aftur og aftur þannig að ég skil ekki ummæli hv. þm. að ég sé að tala eins og ég hafi enga hugmynd um þetta. Svo vil ég að lokum spyrja einnar spurningar: Hver á Lífeyrissjóð sjómanna? Eru það sjómenn eða einhverjir aðrir?

Herra forseti. Hv. þm. Pétur H. Blöndal gat þess að hann þyrfti að hlusta á það sem ég segði, að hann þyrfti að heyra það sem ég segði. Já, sem betur fer þarf hann að heyra það en hins vegar þarf hann þess ekkert frekar en hann vill. Við erum einu sinni í lýðræðisríki og á Alþingi Íslendinga og er málfrelsi. Lífeyrissjóð sjómanna eiga sjóðfélagarnir, það fer ekkert á milli mála, það eru alveg hreinar línur.

Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs öðru sinni til að leggja áherslu á það sjónarmið að ég tel mikilvægt að lífeyrissjóðunum sé veitt aðhald, gagnstætt því sem hugsanlega mátti skilja á orðum mínum áðan. Þetta aðhald kemur fyrst og fremst í gegnum verkalýðsfélögin og verkalýðshreyfinguna. Við skulum minnast þess að fyrir fáeinum árum, og reyndar er það engin nýlunda, það hefur gerst í gegnum tíðina, komu hingað inn á Alþingi frv. sem höfðu í för með sér eða hefðu haft í för með sér, ef þau hefðu náð fram að ganga, umtalsverða skerðingu á lífeyrisréttindum. Þetta fékkst lagað þegar frv. voru dregin til baka og þau urðu viðfangsefni samningaviðræðna milli verkalýðshreyfingar, atvinnurekenda og ríkisvalds. Þar var það verkalýðshreyfingin, þar voru það samtök launafólks sem stóðu vaktina fyrir sjóðfélaga, sem tryggðu að réttindi þeirra yrðu ekki skert. Þetta er staðreynd. Lífeyrismál eru iðulega til umfjöllunar hjá verkalýðsfélögum á fundum þeirra, í málgögnum þeirra, þar sem einstaklingum og hópum gefst tækifæri til að koma sjónarmiðum sínum á framfæri og þar sem kallað er eftir slíkum sjónarmiðum, þar sem efnt er sérstaklega til funda um þessi mál. Hvað ársfundina snertir gerði ég allt of lítið úr þeim í máli mínu og viðhafði galgopalegt orðalag sem ég hefði betur ekki gert og vildi helst draga til baka því að sönnu þá skipta þeir máli. Ársfundir geta skipt máli og eiga að vera mikilvægir upplýsingafundir. Það sem okkur hins vegar greinir á, mig og hv. þm. Pétur H. Blöndal, er hvert eigi að vera hlutverk þessara funda. Ég tel að þeir eigi fyrst og fremst að vera upplýsingafundir, opnir öllum sjóðfélögum og þeim sem greiða í sjóðina einnig. Hv. þm. Pétur H. Blöndal telur að þeir eigi að vera hinn ákvarðandi aðili. Ég tel að sá vettvangur eigi að vera verkalýðshreyfingin, sá aðili sem smíðaði þessa sjóði, barðist fyrir þessum sjóðum og hefur varið þá þegar á hefur reynt. En ég vil leggja áherslu á að ég tel mikilvægt að lífeyrissjóðunum sé veitt aðhald. Ég vil ekki gera lítið úr ársfundunum eins og skilja mátti á orðalagi mínu áðan og hefði betur hagað orðum mínum á annan hátt. En meiningin er sú að ég tel mikilvægt að lífeyrissjóðunum sé veitt sem allra best og traustast aðhald.

Herra forseti. Hv. þm. sagði að verkalýðshreyfingin hefði varið lífeyrissjóðina. Ég spyr: Hvar og hvernig og gegn hverjum? Annað. Hv. þm. segir að verkalýðsfélögin séu sá aðili sem beri ábyrgð á sjóðunum. Þá vil ég setja upp eftirfarandi stöðu: Í stjórn verkalýðsfélags eru einhverjir, segjum, fimm, sex eða sjö menn, ég veit ekki hversu margir. Þeir tilnefna í stjórn lífeyrissjóðs þrjá af félögum sínum. Nú klikkar stjórnun lífeyrissjóðsins af einhverjum ástæðum, þessir þrír félagar bara stóðu sig ekki. Hvernig mun hópurinn taka á því vandamáli næst þegar á að tilnefna í stjórn sjóðsins? Hverjum kemur það í koll að þessir aðilar brugðust? Ég er ekki að segja að þetta gerist, en ef það skyldi gerast, hverjum kemur það í koll? Sjóðfélögunum. En þeir komu bara ekkert að þessu máli. Þess vegna spyr ég hv. þm. hvernig verkalýðshreyfingin, þessi stjórn verkalýðsfélagsins, veitir agavald á þá þrjá fulltrúa í sínum hópi sem hún sjálf tilnefndi.

Herra forseti. Gegn hverjum hefur verkalýðshreyfingin varið lífeyrissjóðina? Það hefur hreyfingin þurft að gera gagnvart ríkisvaldi, t.d. þegar kom fram frv. um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins.  Ég skal nefna annan aðila. Það er úr heimi sem hv. þm. þekkir ágætlega, það er úr fjármálaheiminum. Fjármálafyrirtækin hafa ásælst lífeyrissparnaðinn og því miður verið mjög óábyrg í því efni; lagt minna upp úr samtryggingu margvíslegri en verkalýðshreyfingin hefur lagt áherslu á hana. Ef verðbréfafyrirtækin og fjármálafyrirtækin hefðu haft sitt fram, værum við ekki með eins traust samtryggingarkerfi í lífeyrismálum og við þó búum við. Það er skoðun mín að svo sé. Hvernig yrði farið með einstaklinga sem brjóta af sér í starfi eða standa ekki sína plikt í stjórnum lífeyrissjóðanna? Ég geri ráð fyrir að það eigi við í því eins og öðrum trúnaðarstöðum sem verkalýðshreyfingin velur fulltrúa sína til, ef menn ekki rísa undir þeirri ábyrgð sem þeim er ætlað að axla, þá eru að sjálfsögðu valdir aðrir fulltrúar sem eru líklegir til að gera slíkt.

Herra forseti. Hv. þm. sagði að fjármálafyrirtækin hefðu sýnt óábyrga hegðun. Ég vildi gjarnan að hann nefndi mér dæmi um það. Í öðru lagi segir hann að ef einhver fulltrúi sjóðanna í stjórn brjóti af sér. Ég sagði aldrei að fulltrúinn bryti af sér, alls ekki. Hann gerir eins og hann getur. En fjárfestingin, sem stjórnin lagði út í, hún reyndist röng. Hver er þá ábyrgð þessara stjórnarmanna gagnvart hverjum? Það að það sé bara kosinn nýr maður, er það bara þá allt í lagi? Er þá allt í lagi að ávöxtunin brást? Ég spyr: Hver er ábyrgð þeirra og hvernig tekur stjórn verkalýðshreyfingarinnar á manni sem hefur ekki brotið neitt af sér, gerði bara mistök?

Herra forseti. Ég held að ekki sé til nein patentlýsing á því hvernig er tekið á mistökum innan verkalýðshreyfingar fremur en að slík lýsing sé til á viðbrögðum ársfunda eða hluthafa eða eigenda fyrirtækja. Ég held að allur gangur sé á því og líka hinu hvernig menn fara að því að skilgreina mistök. En hv. þm. innir mig eftir því sem ég sagði að fjármálafyrirtæki hefðu að mínum dómi sýnt óábyrga afstöðu. Hv. þm. minnist þess eflaust að tekist var á um það fyrir fáeinum árum hvernig bæri að skilgreina lífeyrissjóði og lífeyrisréttindi og hvar mörkin ættu að liggja, hve mikið ætti að renna til samtryggingar sjóða. Þar tókust á annars vegar hinir hefðbundnu lífeyrissjóðir og hins vegar fjármálafyrirtæki sem vildu komast yfir þennan sparnað og voru jafnvel farin að vísa til lífeyrissjóða, kalla lífeyrissjóði sparnaðarform, sem í reynd var ekkert annað en bankabækur eða einstaklingsreikningar. Menn tókust á um það hér í þessum sal og mér fannst það óábyrg afstaða að reyna að draga úr samtryggingarkerfinu sem lífeyrissjóðirnir hafa byggt upp og vilja standa vörð um og treysta til framtíðar.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir eigin tillögu sem ég flyt fyrir 3. umr., þetta er einungis tæknilegs eðlis. Tillagan er sú að breyting verði á 2. gr. laganna sem fjallar um skýringar á hugtökum. Í fyrsta lagi verði það þannig að í stað orðsins ,,eignarréttinda`` í skýringu hugtaksins ,,eignarskráningar``, þá verði fjallað um ,,réttindi`` í staðinn fyrir ,,eignarréttindi``. Í öðru lagi er ég að gera tillögu um betrumbót á skýringarhugtakinu ,,efndalok`` sem verði þá þannig að efndalok þýði ,,fullnaðaruppgjör viðskipta reikningsstofnana með rafbréf og fullar efndir á þeim, svo sem með greiðslujöfnun eða peningagreiðslu, sem lagðar eru til grundvallar við lokafærslu á reikning í verðbréfamiðstöð``. Þetta eru, virðulegi forseti, atriði sem komu upp eftir 2. umr. og eru flutt í samráði við viðskrn.

Virðulegi forseti. Það kemur æðioft fyrir þegar við tökum frv. til umræðu að málfar þeirra er þannig að það er ekki fyrir almenning að skilja. Ég vil bara lýsa yfir stuðningi okkar fulltrúa Samfylkingarinnar í efh.- og viðskn við þá tillögu sem hér er flutt af hv. þm., formanni efh.- og viðskn., Vilhjálmi Egilssyni. Þetta orðalag er heldur til bóta, það orðalag sem þarna er lagt til, frá því sem gert er ráð fyrir í frv.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. og brtt. frá efh.- og viðskn. við frv. til laga um þjónustukaup. Þetta er ný löggjöf og kveður á um réttindi og skyldur aðila að þjónustukaupum. Nefndin sendi þetta mál til umsagnar og fékk á fund sinn allmarga aðila sem getið er um í nál. Nefndin hefur fjallað um þetta á fyrri þingum þar sem málið var til umfjöllunar bæði á 122. og 123. löggjafarþingi. Málið er þess vegna nokkuð vel þekkt í þinginu en engu að síður gerir efh.- og viðskn. tillögu til breytinga á málinu í einum 11 liðum. Fyrst og fremst eru þessar brtt. vegna orðalags eða tæknilegra atriða. Ég vil þó geta um nokkrar þessara brtt. Í fyrsta lagi er tekið fram að ef til riftunar samnings kemur geti seljandi aðeins krafist greiðslu fyrir ógallaða vinnu og þannig er tekinn allur vafi af um að neytanda sé ekki skylt að greiða fyrir gallaða vinnu. Þetta er í 5. lið brtt. Síðan er lagt til að tekið verði upp sérstakt bráðabirgðaákvæði um kærunefnd sem er sambærilegt eða sams konar og það bráðabirgðaákvæði sem fjallað er um í brtt. í lögum um lausafjárkaup. Þetta er sama nefndin sem á að fjalla um bæði lausafjárlögin og þjónustukaupalögin. Gert er ráð fyrir því að þessi nefnd starfi frá gildistöku laganna út árið 2005. Það eru þrír nefndarmenn og niðurstöðum þessarar kærunefndar verði ekki skotið til annarra stjórnvalda, en aðilar geti að sjálfsögðu lagt ágreining sinn fyrir dómstóla með venjulegum hætti. Gert er ráð fyrir því að viðskrh. setji með reglugerð nánari ákvörðun um valdsvið og verkefni kærunefndar og málsmeðferðarreglur og störf að öðru leyti. Síðan er gert ráð fyrir því í tillögu efh.- og viðskn. að lögin taki gildi 1. júní 2001 og það verði þá bæði lausafjárkaupalögin og þessi lög sem taki gildi á sama tíma. Virðulegi forseti. Undir þetta rita allir nefndarmenn efh.- og viðskn.

Virðulegi forseti. Það má í raun segja að í kvöld sé á ferðinni 2. umræða um þrjú mál sem varða kaup og sölu á vöru og þjónustu, þ.e. frv. til laga um þjónustukaup, húsgöngu og fjarsölu og lausafjárkaup sem þegar hefur verið rætt. Frv. um þjónustukaupin var lagt fram, eins og hér kom fram, á 122. og 123. löggjafarþingi en ekki náðist að ljúka málinu og var það lagt fram aftur óbreytt, en segja má að það hafi hlotið heilmikla umfjöllun, bæði í þinginu og í efh.- og viðskn. En eins og fram kemur í athugasemdum við frv. eins og það er lagt fram er orðin mikil þörf á lagasetningu sem tekur til seldrar þjónustu. Slík löggjöf hefur þegar verið sett annars staðar á Norðurlöndum, þó ekki í Danmörku að mig minnir. Ýmsar þjónustugreinar hafa vaxið gríðarlega á síðustu árum sem sést m.a. á því að velta þeirra hefur aukist um allt að 20% á síðustu 8--10 árum. Og líklega skiptir veltan í tölvuþjónustunni þar hlutfallslega mestu um, en aðrar greinar þjónustunnar hafa einnig vaxið gífurlega og sífellt bætast við nýjar þjónustugreinar. Þetta þýðir að hluti þjónustu í einkaneyslu almennings hefur einnig aukist verulega á síðustu árum og er löngu tímabært að setja löggjöf hvað varðar vernd þess sem kaupir þjónustuna, en varðar þó einnig öryggi þess sem selur. Efh.- og viðskn. hefur farið ítarlega yfir málið og fengið fjölda umsagna eins og fram kemur í áliti nefndarinnar sem formaður hennar, hv. þm. Vilhjálmur Egilsson, fór yfir áðan. Í niðurstöðu okkar tökum við tillit til ýmissa ábendinga sem fram hafa komið og eru brtt. í fullu samræmi við þær. Virðulegi forseti. Eins og fram kemur í áliti nefndarinnar stöndum við öll að þessari niðurstöðu og teljum við frv. með þeim breytingum sem við leggjum til vera orðið nokkuð gott og mikið framfaramál og tímabært að Alþingi ljúki loks afgreiðslu málsins sem komið hefur til umræðu á þremur þingum. Þó að allar brtt. sem hér liggja fyrir séu bornar fram af nefndinni allri, og þær eru allar til bóta, vil ég lýsa sérstakri ánægju með ákv. til brb. þar sem gert er ráð fyrir að hæstv. viðskrh. skipi kærunefnd lausafjár- og þjónustukaupa sem ætlað er að starfa frá því lögin taka gildi til ársins 2005. Hér er ekki um að ræða nema að litlu leyti breytingar á eldri lögum. Þetta er nýmæli og frekar yfirgripsmikil löggjöf og er eðlilegt að í það minnsta fyrstu árin geti þeir sem lögin varða leitað til óháðra og sérfróðra aðila hvað varðar túlkun á lögunum. Miklu máli skiptir, eins og kom fram áðan í þeirri brtt. sem hv. þm. Vilhjálmur Egilsson flutti við annað frv., að lög sem sett eru séu á skýru og vel skipulögðu máli. Því miður er því ekki að heilsa hvað varðar mörg þau frv. sem héðan eru afgreidd. Sum frv. í afgreiðslu efh.- og viðskn. eru engin undantekning hvað þetta varðar, en það vill stundum verða þegar nefndarmenn hafa legið klukkutímum saman yfir efni og orðalagi frv. þá hætta þeir að taka eftir því hvernig málfarið er og hverjir helstu málfarsgallar frv. eru. Jafnvel orðnir sátt við orð eða setningar sem þeir í upphafi skildu alls ekki. Það vill gleymast að þeir sem eiga að vinna eftir lögum eða lögin ná til, í þessu tilviki hver einasti einstaklingur í landinu hefur ekki við höndina sérfræðinga eða höfunda frv. sem skýra orðalag og merkingu hverrar greinar. Lög verða að vera sett fram á skýran og skilmerkilegan hátt á fallegu, auðskiljanlegu máli. Ég tel að okkur hafi ekki tekist nógu vel hvað þetta varðar í frv. því sem hér er til afgreiðslu eða í þeim brtt. sem lagðar eru fram af okkar hálfu í nefndinni. Í 6. lið brtt. er lagt til að fyrirsögn V. kafla frv. orðist svo: Afhendingardráttur seljanda þjónustu. Þó að þetta sé niðurstaða nefndarinnar get ég ekki sagt að mér finnist þetta vera í lagi og hef þegar gert athugasemdir við þetta orðalag í nefndinni, en að öðru leyti stend ég að öllum þeim brtt. sem í þskj. eru. Mál þetta á eftir að koma til 3. umr. og ef hv. þingmönnum dettur í hug á milli umræðna betri lausn á fyrirsögn V. kafla væri vel til fallið að flytja brtt. við 3. umr.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir brtt. og nál. frá efh.- og viðskn. um frv. til laga um húsgöngu- og fjarsölusamninga. Frv. þetta mun leysa af hólmi lög nr. 96/1992, um húsgöngu- og fjarsölu. Frv. er flutt með hliðsjón af ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 7/1994, um að fella inn í EES-samninginn og taka upp í innlendan rétt ákvæði tilskipunar ráðsins frá 20. desember 1985. Síðan er verið að taka upp í rétt okkar aðrar EES-gerðir nr. 15/1998. Frv. fjallar um atriði sem eru vel þekkt í slíkum viðskiptum og í sjálfu sér er ekki mikið um þau að segja og ekki mörg nýmæli í frv. sem slíku, en nauðsynlegt er að hafa ákvæði af þessu tagi á lögbókinni til þess að kveða á um réttindi og skyldur þeirra sem taka þátt í eða eru aðilar að slíkum viðskiptum. Að sjálfsögðu eru miklar breytingar á ferðinni á þessum sviðum, bæði varðandi miðla sem notaðir eru fyrir seljendur til að ná til kaupenda og eins greiðslumiðla og annað. Um þetta er fjallað í frv. Nefndin gerir tillögur til breytinga á frv. í fjórum liðum. Það er einungis ein efnisleg breyting sem þar er gerð tillaga um, þ.e. að 4. tölul. 10. gr. falli brott og með því nái réttur neytanda til að falla frá húsgöngu- eða fjarsölusamningi til fjarsölusamninga um áskrift að dagblöðum og tímaritum. Ef frv. verður samþykkt nái lögin þá einnig til slíkra áskriftasamninga. Að öðru leyti er rætt um orðalagsbreytingar í brtt. Virðulegi forseti. Allir hv. nefndarmenn skrifa undir án fyrirvara.

Virðulegi forseti. Eins og fram kom hjá hv. frsm. nál. efh.- og viðskn. og formanni efh.- og viðskn. stöndum við í minni hluta í efh.- og viðskn. að því nál. og þeim breytingum sem nefndin leggur til á sérstöku þskj. Ég vil þó, virðulegi forseti, nefna að frv. er samið í viðskrn. í þeim tilgangi að lögleiða ákvæði tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins 97/7/EB frá 20. maí 1997. Sameiginlega EES-nefndin tók þá ákvörðun 6. mars 1998 að fella inn í EES-samninginn tilskipun þessa frá 20. maí 1997, um neytendavernd, að því er varðar fjarsölusamninga. Tilgangurinn með tilskipuninni er að samræma löggjöf aðildarríkjanna að því er varðar vernd neytenda við gerð samninga milli þeirra og seljenda vöru og þjónustu í fjarsölu. Með fjarsölu er átt við að seljandi vöru eða þjónustu noti fjarskiptatækni, t.d. síma, sjónvarp, bréfasíma og tölvu, við sölu og gerð samnings um kaup á vöru eða þjónustu. Ákvarðanir sameiginlegu EES-nefndarinnar um breytingar á viðaukum eða bókunum við EES-samninginn eru þjóðréttarsamningar. Þær verða skuldbindandi fyrir aðildarríkin um leið og þær hafa verið teknar, nema eitthvert aðildarríkjanna beiti heimild 103. gr. EES-samningsins til að gera fyrirvara um að ákvörðun geti ekki orðið bindandi strax vegna stjórnskipulegrar skilgreiningar heima fyrir. Aðildarríkin hafa sex mánaða frest frá ákvarðanatöku sameiginlegu nefndarinnar til að aflétta fyrirvaranum. Fyrirvörum samkvæmt 103. gr. EES-samningsins hefur aðeins verið beitt hér á landi þegar ljóst þykir að ákvörðun EES-nefndarinnar kalli á lagabreytingar, eða alls 38 sinnum frá því EES-samningurinn tók gildi. Virðulegi forseti. Í utanrmn. höfum við verið að fjalla um þáltill. þar sem einmitt þessa máls, frv. til laga um húsgöngu- og fjarsölusamninga, er getið. En samkvæmt grg. með þáltill. sem er til umfjöllunar í utanrmn. hefur safnast fyrir nokkur fjöldi ákvarðana sameiginlegu EES-nefndanna sem Ísland hefur gert stjórnskipulegan fyrirvara við og er hluti þeirra ákvarðana orðinn eldri en sex mánaða. Í athugasemd með þáltill. segir, með leyfi forseta: ,,Það hefur annars vegar í för með sér að viðeigandi ákvarðanir sameiginlegu EES-nefndarinnar ganga hvorki í gildi að því er Ísland né hin aðildarríkin varðar og hins vegar að Ísland gæti staðið frammi fyrir því að önnur aðildarríki færu fram á að frestað yrði framkvæmd einstakra viðauka samningsins eða hluta þeirra gagnvart Íslandi, sbr. 102. gr. samningsins. Þótt aðdragandi að slíkri frestun sé allnokkur og þar með takmarkaðar líkur á því að mál gangi svo langt verður ekki fram hjá því litið að áhrif frestunar gætu orðið mjög alvarleg.`` Vegna þess að þó nokkur mál hafa safnast upp er gripið til þess ráðs að fara í það form að taka öll þessi mál og safna þeim saman í eina þáltill. Þarna er um tiltölulega stór mál að ræða og mörg hver merkileg og mikilvæg. Þetta mál er hins vegar eitt af þeim sem þarf að lögleiða þar sem við höfum ekki staðið okkur sem skyldi við að ganga frá því á tilskildum tíma. Þó að það sé innifalið í þessari þáltill. sem utanrmn. er að fjalla um hljótum við að fagna því að frv. verði afgreitt á undan þáltill. Það er þá einu málinu færra í því syndaregistri sem kom til okkar frá utanrrn. Í athugasemd með þáltill. segir: ,,Tilgangurinn með tilskipuninni er að samræma löggjöf aðildarríkjanna að því er varðar vernd neytenda við gerð samninga milli þeirra og seljenda vöru og þjónustu í fjarsölu. Með fjarsölu er átt við að seljandi vöru eða þjónustu noti fjarskiptatækni, t.d. síma, sjónvarp, bréfasíma og tölvu, við sölu og gerð samnings um kaup á vöru eða þjónustu. Tilskipunin kallar á breytingu á lögum nr. 96/1992, um húsgöngu- og fjarsölu, og hefur iðnaðar- og viðskiptaráðherra lagt fram á Alþingi frumvarp þar að lútandi.`` Og merkilegt nokk, virðulegi forseti, Alþingi er u.þ.b. að afgreiða málið og í samkomulagi.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir brtt. og nál. efh.- og viðskn. við frv. til laga um lagaskil á sviði samningaréttar. Þetta er heilmikill bálkur sem fjallar um lög hvaða lands gilda þegar það er ekki ljóst í viðskiptum sem gerð eru milli landa. Frv. hefur afmarkað gildissvið og þar eru kaflar um meginreglur, um sönnunarbyrði o.fl. Nefndin sendi málið til umsagnar og fékk á sinn funda fulltrúa ýmissa aðila eins og fram kemur í nefndaráliti Hugmyndin með frv., að búa til nýjan lágabálk á þessu sviði, er að bæta úr brýnni nauðsyn á því að í lögum sé að finna skýrar reglur um það hvaða lög eigi að leggja til grundvallar í viðskiptum tveggja aðila sem ekki eru búsettir í sama ríki. Þetta er byggt á samningi um lagaskil sem aðildarríki Evrópusambandsins undirrituðu 1980, á sjálfan kvennadaginn. Sá samningur er kallaður Rómarsamningurinn, en er hins vegar ekki stofnsamningur Evrópusambandsins. Nefndin ræddi sérstaklega 6. gr. frv. um vinnusamninga og dvaldist dálítið lengi við það mál. Málið var í rauninni afgreitt út úr nefndinni fyrir alllöngu síðan en af ýmsum ástæðum hefur það ekki komið inn í þingið fyrr en nú þar sem verið var að fjalla um þetta eina atriði, þ.e. spurninguna um hvort eðlilegt væri að setja einhver tímamörk á hugtakið tímabundið í a-lið 2. mgr. 6. gr. sem fjallar um vinnusamninga. Nefndin ákvað eftir ítarlega skoðun að leggja það ekki til þar sem rétt er að dómstólar taki ákvörðun um það á grundvelli málsatvika hverju sinni. Þá er þetta hugtak ekki tímabundið í neinu af ríkjum Evrópska efnahagssvæðisins, þ.e. það er ekki niðurneglt hvað tímabundið nákvæmlega þýðir langan tíma heldur fer það eftir ýmsum ástæðum sem geta verið mjög misjafnar í hverju tilviki. Nefndin leggur þó áherslu á það í sínu nefndaráliti að að jafnaði eða almennt verði hugtakið tímabundið í þessu sambandi ekki látið ná til lengri tíma en tveggja mánaða. Nefndin gerir ýmsar tillögur um breytingar á frv. og eru þær í ellefu liðum. Í 1. lið brtt. er orðalagsbreyting. Í 2. lið brtt. er gerð tillaga um breytingu á 3. mgr. 3. gr., þ.e. að endurorða greinina þannig að hún verði til samræmis við þann texta sem í hinum alþjóðlega samningi gildir. Í 3. lið brtt. eru gerðar orðalagsbreytingar við 4. gr. frv. Í a-lið 4. liðar brtt. er orðalagsbreyting við b-lið 4. mgr. 5. gr. frv. en í b-lið 4. liðar brtt. er verið að bæta við 5. gr. frv. nýrri málsgrein, svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. eiga ákvæði þessarar greinar við um samning um kaup á ferð þegar gisting er innifalin í kaupverði.`` Ákvæði þessa efnis eru í samningi þeim sem frv. byggir á og rétt að það sé líka í lagatextanum ef frv. verður samþykkt. Í 5. lið brtt. er gerð tillaga til breytinga á 6. gr. frv. Ég fjallaði reyndar aðeins um 6. gr. hér fyrr. Í a-lið 5. liðar er gert ráð fyrir því að hugtakið vernd verði notað í stað réttarstöðu. Í b-lið er verið að bæta inn, í stað 2. mgr., tveimur málsgreinum, með leyfi forseta, svohljóðandi: ,,Þrátt fyrir ákvæði 4. gr. skulu eftirfarandi lög gilda um vinnusamninga sem ekki hafa ákvæði að geyma um lagaval: a. lög þess lands þar sem launþegi starfar að jafnaði, enda þótt honum hafi tímabundið verið falin störf í öðru landi, eða b. ef launþegi starfar að jafnaði ekki í neinu tilteknu landi gilda lög þess lands þar sem sú starfsstöð er sem réð hann til starfa. Ákvæði 2. mgr. eiga ekki við ef annað leiðir af aðstæðum í heild eða samningurinn hefur meiri tengsl við annað land en það sem a- og b-liðir vísa til. Í því tilviki gilda lög þess lands.`` Þetta eru breytingar á uppsetningu og orðalagi. Í 6. lið brtt. er gerð tillaga til breytingar á 9. gr. frv. þar sem eru orðalagsbreytingar. Í 7. lið er enn fremur lögð til orðalagsbreyting á 10. gr. frv. Ástæða þessarar breytingar er að bætur vegna vanefnda, sem þar er fjallað um, eru ekki alltaf byggðar á settum lögum heldur eru þær alloft byggðar á öðrum réttarheimildum, svo sem dómafordæmum og óskráðum meginreglum laga. Það er líka verið að taka tillit til þess í þessu orðalagi, þ.e. að vísað sé í lagareglur en ekki beint í lög. Í 8. lið brtt. er lagt til að orðalag 12. gr. frv. verði lagfært til samræmis við Rómarsamninginn. Í 9. lið brtt. er lögð til orðalagsbreyting á 14. gr. frv. Í 10. lið brtt. er lagfæring á orðalagi í 17. gr. frv. Síðan er í 11. lið brtt. lögð til breyting 18. gr. frv., þ.e. endurorðun á greininni til þess að gera hana skýrari og markvissari. Þá telur nefndin að frágangur málsgreina í frumvarpinu sé ekki í samræmi við þá meginreglu í frágangi frumvarpa að hafa málsgreinar ónúmeraðar. Ekki er rökstutt sérstaklega af hvaða ástæðu málsgreinar eru númeraðar og því verða númer málsgreina felld niður og stafliðum breytt í töluliði í lokafrágangi verði frv. samþykkt. En nefndin leggur til að frv. verði samþykkt með þessum breytingum og undir þetta nefndarálit rita allir hv. nefndarmenn.

Virðulegi forseti. Þetta er enn eitt frv. sem við fáum þar sem fjallað er um verslun og viðskipti. Hér er þó fyrst og fremst verið að tala um verslun og viðskipti milli landa. Aukið viðskiptafrelsi milli landa hefur kallað á lagasetningu eins og þessa sem er frekar flókin. En eftir alla þá vinnu sem efh.- og viðskn. lagði í frv. erum við að skila sameiginlegri niðurstöðu. Ég bendi á það enn og aftur --- þetta er þriðja eða fjórða frv. frá efh.- og viðskn. sem ég kem hér til þess að ræða --- að stærstur hluti brtt. felst í orðalagsbreytingum. Brtt. sem getið er um í nefndarálitinu eru í 11 liðum. Af þessum 11 liðum eru líklega einir sjö eða átta þar sem um er að ræða orðalagsbreytingar, þ.e. eins og segir lagfæringu á orðalagi, breytingar á uppsetningu og orðalagi og smávægilegar orðalagsbreytingingar, lagfæringar á orðalagi, lagfært orðalag, lagfæring á orðalagi, þá er lögð til lagfæring á orðalagi og lagðar til breytingar til að gera greinina skýrari og markvissari. Svo virðist vera æðioft að við erum að fá til okkar frv. þar sem ekki er eingöngu um að ræða beinar efnislegar breytingar heldur er fyrst og fremst verið að laga orðalag til þess að gera frv. sem verða að lögum skiljanlegri fyrir þá sem þau snerta. Ég ætla ekki að lengja umræðuna hvað þetta varðar. Ég vil aðeins ítreka að þarna hefur náðst mjög gott samstarf og ég vil, virðulegi forseti, þakka hv. þm. Vilhjálmi Egilssyni formanni efh.- og viðskn. --- við erum hér með þó nokkuð mörg mál á dagskránni í dag --- og fyrir þá góðu samvinnu sem er í þessari ágætu nefnd og hefur verið um þau mál sem við erum hér að klára frá okkur.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá efh.- og viðskn. við frv. til laga um breytingu á lögum um viðskiptabanka og sparisjóði. Frv. þetta er einungis tvær greinar, þ.e. ein efnismálsgrein og svo önnur gildistökugrein. Með frumvarpinu er lagt til að viðskiptabönkum og sparisjóðum verði heimilað að veita póstþjónustu fyrir hönd aðila sem leyfi hafa til að veita slíka þjónustu. Er það mikilvægt þar sem samvinna um slíka þjónustu leiðir til þess að unnt verður að veita hana víðar en ella. Við meðferð málsins urðu nokkrar umræður um fækkun starfsmanna póstsins vegna þessara breytinga. Leggur nefndin áherslu á að þar sem fjölga þarf starfsfólki í bönkunum til að sinna póstþjónustunni verði starfsmenn póstsins látnir hafa forgang til starfanna eftir því sem kostur er. Efh.- og viðskn. skrifar öll undir þetta án fyrirvara að öðru leyti en því að hv. þm. Ögmundur Jónasson er með fyrirvara við þetta mál.

Virðulegi forseti. Við í stjórnarandstöðu eða minni hluta höfum undirritað þetta nál., þó einn fulltrúi, hv. þm. Ögmundur Jónasson, með fyrirvara. Þarna er um það að ræða að viðskiptabönkum og sparisjóðum sé heimilt samkvæmt sérstökum samningi að taka að sér að veita póstþjónustu fyrir hönd aðila sem leyfi hefur til að veita slíka þjónustu. Til framangreindrar starfsemi þarf samþykki Fjármálaeftirlitsins og það þurfti lagabreytingu til þess að þessi breyting væri heimilt. Það hefur gerst í þó nokkrum tilvikum að bankar hafa tekið að sér að sjá um póstþjónustuna fyrir Íslandspóst og það færist í vöxt á landsbyggðinni þar sem um smærri póststöðvar er að ræða að verið sé að loka þeim, leggja niður starfsemi þeirra og færa þjónustuna yfir í viðskiptabanka sem staðsettur er á viðkomandi svæði. Fyrir stuttu síðan var tekin ákvörðun um að loka fjórum póststöðvum á Suðurlandi: í Vík, á Klaustri, Flúðum og Laugarvatni. Í gangi voru samningaviðræður um að færa þessa þjónustu yfir í verslanir á staðnum, sjoppur eða bankana. Ég tel að ef niðurstaðan verður að leggja af sérstakar póstþjónustustöðvar þá sé skömminni skárra að færa þjónustuna yfir í bankana en í næstu verslun eða sjoppu. Þarna er um að ræða þjónustu þar sem m.a. er trúnaðarskylda á starfsmönnum, sem hlýtur að reynast erfitt að framfylgja þegar búið er að setja póstþjónustuna í næstu sjoppulúgu eða í næstu verslun. Við hljótum að vekja athygli á því að þarna eru lögð niður kvennastörf. Bara í þessum fjórum póststöðvum sem þarna um ræðir, er líklega verið að leggja niður sjö eða átta stöðugildi sem allt eru kvennastörf. Konur hafa unnið þarna árum saman og þær munu eiga erfitt með að fá aðra vinnu. Þetta er allt saman gert í hagræðingarskyni hjá Íslandspósti sem um leið auglýsir ókeypis pakkadreifingu hér í Reykjavík, pakkaþjónustu og heimkeyrslu. Á meðan er á vissan hátt dregið úr þjónustunni úti á landi. Fyrir stuttu var rætt um það í sölum Alþingis að fá fimm daga póstdreifingu í dreifbýlið, að það væri mikið sanngirnismál fyrir dreifbýlið. En ég efast um, virðulegi forseti, væri það sett í atkvæðagreiðslu í dreifbýlinu að velja milli þess að loka póststöðvunum og þeirri þjónustu sem veitt er á póststöðvum og þess að fara í fimm daga dreifingu á pósti, að menn veldu fimm daga dreifinguna. Það kostar sitt en væri gert á kostnað þess að vera með sérstakar póstþjónustustöðvar. Þó væri alla vega skárri kostur að færa póstþjónustuna yfir í viðkomandi viðskiptabanka en í næstu sjoppulúgu.

Herra forseti. Til umræðu er frv. til laga um breytingu á lögum um viðskiptabanka og sparisjóði. Þetta er frv. sem ekki er mikið að vöxtum, tvær greinar. Önnur er um hvenær lögin skuli öðlast gildi og hin er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Viðskiptabönkum og sparisjóðum er heimilt samkvæmt sérstökum samningi að taka að sér að veita póstþjónustu fyrir hönd aðila sem leyfi hefur til að veita slíka þjónustu. Til framangreindrar starfsemi þarf samþykki Fjármálaeftirlitsins.`` Undir nál. sem fylgir þessu frv. skrifa ég nafn mitt en með fyrirvara þó og ætla ég að gera grein fyrir þeim fyrirvara mínum. Frv. er sett fram til að auðvelda Póstinum að gera samninga við sparisjóði og bankaútibú á landsbyggðinni um að taka að sér rekstur í tengslum við póstþjónustuna. Þetta er til komið af þeim sökum að Pósturinn hefur verið að hagræða, eins og kallað er. Sú hagræðing felst ekki síst í því að fækka útibúum á landsbyggðinni. Þetta hefur komið landsbyggðinni mjög í koll enda skiptir það fámenn byggðarlög miklu máli að þar sé fyrir hendi sem fjölþættust þjónusta. Fjölþætt þjónusta þýðir fjölbreyttari atvinnutækifæri fyrir þá sem þar búa. Nú er verið að fækka þessum tækifærum, m.a. með fækkun póstútibúa. Þetta er fylgifiskur svokallaðrar einkavæðingar sem þýðir í reynd að arðsemissjónarmið og köld peningahyggja er látin ráða för. Einungis er spurt um hvað borgar sig á hverjum stað. Það er ekki hirt um byggðarlögin eða hvaða áhrif þetta hefur á þau. Ég er þessari stefnu mjög andvígur. Ég tel heppilegast og æskilegt að Pósturinn viðhaldi póstþjónustunni um landið allt með útibúum og þar sé ekki þröngsýn peningahyggjan látin ráða för. Ég er þeirrar skoðunar. Ég held það skipti mjög miklu máli fyrir fámenn byggðarlög. En hvers vegna styð ég þá þetta frv., þótt með fyrirvara sé? Hvers vegna er ég reiðubúinn að setja nafn mitt á nál. með fyrirvara, svo ég endurtaki það? Það er vegna þess að Póstinum er þegar heimilt að gera samninga af þessu tagi við önnur fyrirtæki, við verslanir t.d. og önnur fyrirtæki. Það sem vantar hins vegar upp á að hann geti gengið frá slíkum samningum við sparisjóði eða banka er þessi breyting á lögum um viðskiptabanka og sparisjóði. Ég verð að segja að ef og þegar ákvörðun hefur verið tekin um að leggja útibú niður og valið stendur á milli verslunar eða annars reksturs og síðan banka eða sparisjóða þá finnst mér rangt að lagalegar sperrur komi í veg fyrir að bankaútibúið eða sparisjóðurinn sé valinn fremur en önnur fyrirtæki ef póstþjónustan telur það heppilegra. Mér finnst óeðlilegt að mismuna þessum stofnunum að þessu leyti. Inn í þetta kemur náttúrlega að innan bankanna og póstþjónustunnar fer fram skyld starfsemi. Það er ánægjuefni að samtök póstmanna og bankamanna, Samband ísl. bankamanna, hafa rætt þessi mál og komist að ágætu samkomulagi um samstarf ef til þess kemur. En grundvallarafstaða mín er engu að síður þessi: Ég er því mjög andvígur að leggja niður útibú póstþjónustunnar á landsbyggðinni. Ég tel að það komi landsbyggðinni í koll, veiki byggðarlögin og fámenn sveitarfélög en þjóni hugsanlega einhverjum þröngum peningasjónarmiðum hér syðra. Hins vegar orkar margt tvímælis þegar menn tala um hagræðingu. Þannig er það að gerast innan Póstsins og ýmissa annarra stofnana sem kveðast vera að hagræða að þar blómstra og dafna og blása út hagræðingardeildirnar með öllum sérfræðingunum sem þar koma við sögu en á sama tíma er skorið niður við gólflistann, þar er fækkað. Þeir sem síst skyldi verða fyrir barðinu á niðurskurðarhnífnum. Það eru hin fámennu byggðarlög. Það er svolítið grátlegt að hugsa til þess að sama ríkisstjórn og sömu aðilar og tala hér fjálglega um byggðastefnu og nauðsyn þess að efla byggðirnar, treysta þær, eru jafnframt með hinni hendinni að grafa undan þessum sömu byggðum og veikja þær, t.d. með því að veikja póstþjónustuna. Ég er andvígur þeirri stefnu sem hér er fylgt en ég hef gert grein fyrir því hvers vegna ég styð þetta frv. og hvers vegna ég hef á því strangan fyrirvara.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. um frv. til laga um breyting á lögum nr. 2/1990, um Íslenska málnefnd, með síðari breytingum. Með frv. er lagt til að gerðar verði breytingar á lögum um Íslenska málnefnd er varða ráðningu forstöðumanns og rekstrargrundvöll stofnunarinnar. Þannig er lagt til að menntmrh. skipi forstöðumann til fimm ára í senn í samræmi við meginreglu laga nr. 70/1996, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, og jafnframt er gert ráð fyrir að Íslensk málstöð verði sjálfstæð stofnun og ekki rekin í lögbundinni samvinnu við Háskóla Íslands. Fram kom í máli forsvarsmanna Íslenskrar málnefndar og Háskóla Íslands að sátt ríkir um frumvarpið, enda er hér einungis um tæknilegar breytingar að ræða en ekki efnislegar, og jafnframt var lögð áherslu á áframhaldandi tengsl stofnananna. Nefndin tekur undir framangreindan skilning gesta. Nefndin er sammála um að breyta þurfi orðalagi 2. gr. og leggur til að frv. verði samþykkt með breytingu sem kynnt er í nál. Breytingin varðar 2. gr. frv. og er þar lagt til að 4. gr. laganna orðist svo: ,,Menntamálaráðherra skipar forstöðumann Íslenskrar málstöðvar til fimm ára í senn. Forstöðumaður skal hafa lokið meistaraprófi eða jafngildu prófi í íslenskri málfræði. Leita skal álits Íslenskrar málnefndar um umsækjendur um stöðu forstöðumanns áður en skipað er í stöðuna. Forstöðumaður ræður annað starfsfólk. Hann stjórnar daglegum rekstri málstöðvarinnar og gefur ráðherra árlega skýrslu um starfsemi stöðvarinnar.`` Hér er ekki um að ræða ýkja efnismiklar breytingar. Ég verð þó að segja eins og er, af því að sá sem hér stendur er einn af nefndarmönnum sem skrifar undir þetta nál., að sennilega hefði nefndin mátt sitja lengur yfir þessu litla frv. Hér spunnust áðan nokkrar umræður um málfar á lagatextum og játaði hv. þm. Margrét Frímannsdóttir að stundum væri svo komið fyrir þingmönnum, þegar þeir væru búnir að sitja klukkustundunum saman yfir texta, að þeir yrðu sáttir við texta sem þeir upphaflega hefðu alls ekki skilið. Þegar ég les nú þetta frv. þá tek ég eftir setningu í 1. gr. laganna sem er svo: ,,Íslensk málnefnd er málræktar- og málverndarstofnun ...`` Það væri nú nokkuð hastarlegt ef það kæmi svo í ljós í 2. gr. frv. að þar væri einhver málfarslegur hortittur. En þegar ég les 2. gr. þá sé ég að þar stendur: ,,Leita skal álits Íslenskrar málnefndar um umsækjendur um stöðu forstöðumanns áður en hann er skipaður í stöðuna.`` Það er mjög mikilvægt að það sé ekki gert eftir að hann er skipaður í stöðuna. Reyndar er það nú svo að eftir að búið er að skipa forstöðumann þá er hann ekki lengur umsækjandi heldur er hann orðinn forstöðumaður og það ekki bara venjulegrar stofnunar heldur forstöðumaður Íslenskrar málnefndar, sem er skv. 1. gr. málræktar- og málverndarstofnun. Nú hefur þessu reyndar verið breytt en ekki mikið til batnaðar þó. Því að í brtt. stendur: ,,Leita skal álits Íslenskrar málnefndar um umsækjendur um stöðu forstöðumanns áður en skipað er í stöðuna.`` Þetta hefði góður lærifaðir minn, Gísli Jónsson magister, sagt mér að héti á fræðimáli ,,pleonasmi`` en það er einhvers konar ofhlæði eða þegar menn stunda þá íþrótt að bera í bakkafullan lækinn. Væntanlega er nóg að segja: ,,Leitað skal álits Íslenskrar málnefndar um umsækjendur um stöðu forstöðumanns.`` Punktur. Ef menn vilja stunda mikla nákvæmnisvinnu í lagatextum þá hefði kannski líka þurft að taka fram að það ætti að leita álits áður en forstöðumaður er skipaður en eftir að umsóknarfrestur væri runninn út. Ég held að rétt væri að hv. menntmn. gæfi sér tíma til þess að fara yfir málfarið á þessu frv. til breytingar á lögum um Íslenska málnefnd milli 2. og 3. umr. og mun ég jafnvel taka að mér að hafa forgöngu um það.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga á þskj. 592, það er 339. mál, um breytingu á barnalögum nr. 20/1992, með síðari breytingum. Flm. ásamt þeirri sem hér stendur eru hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir, Einar Már Sigurðarson, Gísli S. Einarsson, Guðmundur Árni Stefánsson, Guðrún Ögmundsdóttir, Jóhann Ársælsson, Jóhanna Sigurðardóttir, Kristján L. Möller, Lúðvík Bergvinsson, Margrét Frímannsdóttir, Rannveig Guðmundsdóttir, Sighvatur Björgvinsson, Sigríður Jóhannesdóttir, Svanfríður Jónasdóttir, Þórunn Sveinbjarnardóttir og Össur Skarphéðinsson, þ.e. ásamt mér flytja þetta þingmál allir þingmenn Samfylkingarinnar. 1. gr. frv. er í þá veru að við 32. gr. laganna bætist tvær nýjar málsgreinar sem hljóða svo: ,,Áður en forsjá barns er skipað skv. 2. mgr., samningur um forsjá skv. 33. gr. hlýtur staðfestingu sýslumanns og áður en forsjármál er tekið til úrlausnar skv. 34. gr. skulu foreldrar sækja ráðgjöf á vegum dómsmálaráðuneytisins sér að kostnaðarlausu. Tilgangur ráðgjafar er fyrst og fremst að ná sáttum milli foreldra um forsjá, umgengnisrétt og fasta búsetubarns en jafnframt að upplýsa foreldra um sameiginleg réttindi þeirra og skyldur gagnvart börnunum eftir skilnað. Ráðherra skal með reglugerð setja nánari reglur um framkvæmd þessa ákvæðis, m.a. um skipulag og efni ráðgjafartíma og um viðurkenningu aðila sem annast skulu ráðgjöfina. Þeir sem annast ráðgjöf samkvæmt þessari málsgrein eru bundnir þagnarskyldu um atriði sem þeir komast að í starfi sínu og leynt skulu fara samkvæmt lögum, venju eða eðli máls. Ákvæði 5. mgr. gilda þó ekki ef ógilda skal hjúskap á grundvelli 27. gr. hjúskaparlaga, nr. 31/1993, eða ef skilnaðar er krafist á grundvelli 40. gr. sömu laga.`` Herra forseti. Þetta frv. er flutt í þeim tilgangi að setja í lög ákveðin atriði, þ.e. leiðir til þess að tryggja umgengni barna við báða foreldra sína. Í tvígang á síðasta kjörtímabili flutti ég ásamt hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni till. til þál. um bætta réttarstöðu barna til umgengni við báða foreldra sína þar sem var farið fram á að Alþingi ályktaði að fela dómsmrh. að skipa nefnd til að gera úttekt á íslenskum lögum og réttarframkvæmd sem varðar réttarstöðu barna til umgengni við báða foreldra sína og nefndin geri tillögu sem miði að því að tryggja að börnin fái notið umgengni og samvista við báða foreldra sína betur en nú er. Þingmenn Samfylkingarinnar hafa einnig flutt þingmál til að tryggja réttindi barna samkvæmt Barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna og er þetta mál einnig til þess að festa slík réttindi í lög. Í þingmálinu þar sem lagt var til að Alþingi færi í þá vinnu að tryggja rétt barna til umgengni við báða foreldra sína voru lagðar til ýmsar leiðir til að ná þessum réttindum og meðal þeirra leiða sem bent var á var skilnaðarráðgjöfin sem hér er verið að setja fram í frv. Í umsögnum um þetta þingmál kemur einnig fram að mjög mikil þörf sé á slíkri ráðgjöf og einnig er eitt af stefnumálum Samfylkingarinnar að koma á slíkri ráðgjöf í þágu barna. Einnig má geta þess að nú er á vegum dómsmrn. verið að gera tilraun í þessa veru. Í 42. gr. hjúskaparlaga, nr. 31/1993, er að finna ákvæði um sáttaumleitan meðal hjóna sem hafa ákveðið að leita skilnaðar. Þar kemur m.a. fram að skylt sé að leita sátta milli hjóna sem fara með forsjá ósjálfráða barns. Sáttaumleitan felst í því að kanna áframhaldandi grundvöll hjúskapar. Hins vegar er ekkert ákvæði í lögum sem skyldar fólk til að sækja sérstaka skilnaðarráðgjöf áður en gengið er frá hjónaskilnaði þar sem rætt sé um skyldur foreldra gagnvart börnum eftir að skilnaður er um garð genginn, þ.e. um umgengnisrétt og réttindi og skyldur forsjárlauss foreldris. Þá er ekki að finna slík ákvæði um fólk í óvígðri sambúð sem er að slíta samvistum. Í frumvarpinu er lagt til að ákvæði verði bætt við 32. gr. barnalaga, nr. 20/1992, um skyldu hjóna og sambýlisfólks til að sækja skilnaðarráðgjöf sem dómsmálaráðuneytið annist og fjármagni að öllu leyti. Það er sem sagt verið að leggja til vandaða skilnaðarráðgjöf sem á að vera þeim að kostnaðarlausu sem eru að slíta samvistum og eru með börn á framfæri. Ef þetta ákvæði verður sett í lög er það skilyrði fyrir staðfestingu sýslumanns á samningi um forsjá barna að fólk hafi sótt ráðgjafartíma. Þá er það einnig skilyrði fyrir úrlausn dómstóls eða dómsmálaráðuneytis. Gert er ráð fyrir að ráðherra kveði nánar á um skipulag skilnaðarráðgjafar í reglugerð. Slík ráðgjöf gæti t.d. falið í sér viðtöl með fagfólki, svo sem félagsráðgjöfum, sálfræðingum og lögfræðingum, þar sem fólk fengi aðstoð við að ganga frá forsjár- og umgengnismálum þannig að sátt ríkti um þá skipan og reynt væri að leysa vandamálin áður en þau koma upp. Lögð er áhersla á að ráðgjöf af þessu tagi verður að vera endurgjaldslaus og aðgengileg fyrir foreldra hvar sem er á landinu. Þá er gert ráð fyrir að ráðherra viðurkenni ákveðna aðila sem fullnægi skilyrðum dómsmálaráðuneytis til að taka að sér skilnaðarráðgjöf en þar getur verið um að ræða einstaklinga, félög eða stofnanir. Ákvæðið er hugsað sem hrein viðbót við þá vinnu sem sýslumenn og dómarar sinna skv. 43. gr. hjúskaparlaga, nr. 31/1993, en telja verður vænlegra til árangurs að fólk geti sótt tíma hjá sérfræðingum til að fara yfir þessi viðkvæmu mál í ró og næði, einkum hvað varðar forsjá og umgengnisrétt, áður en komið er að því að ganga frá samningum hjá sýslumanni eða dómara. Þrátt fyrir breytingu á barnalögum hvílir áfram sú skylda á sýslumanni eða héraðsdómara að reyna að koma á samningum um skilnaðarkjör samkvæmt hjúskaparlögum. Í síðari efnismálsgrein 1. gr. er að finna tvær undantekningar frá skyldu til að sækja skilnaðarráðgjöf. Í fyrsta lagi ef hjúskap skal ógilda skv. 27. gr. hjúskaparlaga, nr. 31/1993, en þar er kveðið á um skyldu til að ógilda hjúskap ef brotið er gegn skyldleikaskilyrði 9. gr. eða tvíkvænisskilyrði 11. gr. laganna. Í öðru lagi er ekki skylt að sækja skilnaðarráðgjöf ef krafist er skilnaðar á grundvelli 40. gr. hjúskaparlaga þar sem telja verður grundvöll fyrir ráðgjöf brostinn með öllu í slíkum tilfellum. Í 40. gr. segir að ef annað hjóna hefur orðið uppvíst að líkamsárás eða kynferðisbroti er bitnar á hinu eða barni sem býr hjá þeim getur hitt krafist lögskilnaðar, enda sé verknaður framinn af ásettu ráði og valdi tjóni á líkama eða heilbrigði þess er fyrir verður. Sama máli gegnir ef maki hefur sýnt af sér atferli sem fallið er til að vekja alvarlegan ótta um að hann gerist sekur um framangreindan verknað. Nauðsynlegt er að tryggja rétt barna til umgengni við báða foreldra sína og velferð þeirra við skilnað foreldra. Þessi lagabreyting er ein af þeim leiðum sem stuðlað gæti að því. Flutningsmenn telja nauðsynlegt að koma upp hér á landi vandaðri skilnaðarráðgjöf í tengslum við hjónaskilnaði og sambúðarslit. Hægt væri að setja sem skilyrði fyrir útgáfu skilnaðarleyfis eða staðfestingu forsjárákvörðunar að foreldrar hafi sótt t.d. einn til fimm ráðgjafartíma þar sem lögfræðingar, félagsráðgjafar eða sálfræðingar aðstoða foreldra við að ganga frá forsjár- og umgengnismálum. Um fjölda ráðgjafartíma væri hægt að kveða nánar á í reglugerð. Skilnaðarráðgjöf er fyrirbyggjandi úrræði sem hefur reynst vel annars staðar, m.a. í Noregi, --- samkvæmt nýjustu upplýsingum um árangurinn af þessari leið á Norðurlöndunum hefur það sýnt sig að deilumálum hefur fækkað verulega og einnig dómsmálum í þessum málaflokki --- og er talið að slíkt fyrirkomulag spari einstaklingum og samfélaginu bæði orku, tíma og fjármuni. Í niðurstöðum skýrslu félagsmálaráðuneytis um rannsókn á högum barnafjölskyldna kom fram að brýn þörf væri á endurgjaldslausri ráðgjöf fyrir fólk í skilnaðarhugleiðingum. Í umsögn Félags einstæðra foreldra um þingsályktun þá sem ég nefndi fyrr í máli mínu um bætta réttarstöðu barna til umgengni við báða foreldra sína, kemur fram að eitt viðtal við báða foreldra geti verið árangursríkt í því skyni að eyða spennu milli þeirra. Þar kemur einnig fram að deilur foreldra snúast oftar um óuppgerðar tilfinningar en velferð barnanna. Í þessum málum er brýnt að réttur barnsins verði ávallt í fyrirrúmi. Herra forseti. Í þál. þeirri sem ég hef hér vitnað til og var undanfari þessa frv. eru rakin ýmis rök fyrir því hvers vegna tryggja beri börnum umgengni við báða foreldra sína og einnig farið yfir það hvernig staða mála er hér á landi í málefnum barna þeirra foreldra sem skilja. Þar segir í grg. með leyfi forseta: ,,Margar rannsóknir hafa verið gerðar á áhrifum föðurleysis á börn og ber flestum saman um að það hafi miður góð áhrif á tilfinningaþroska þeirra, félagsmótun og frammistöðu í námi. Nú er svo komið að hjónaskilnaðir eru um 40% á móti fjölda árlegra hjónavígslna. Þannig leysast rúmlega 500 heimili upp á ári hverju vegna hjónaskilnaða, en þá er óvígð sambúð ekki talin með. Við bætast börn fædd utan hjónabands eða sambúðar.`` Nú er það svo, herra forseti, að greidd eru meðlög með á milli 14 og 15 þúsund börnum í landinu í gegnum Tryggingastofnun ríkisins og þá eru ekki taldar meðlagsgreiðslur sem fara ekki þar í gegn. ,,Mikilvægt er að skilnaður foreldra hafi ekki þær afleiðingar að börn missi af öðru foreldri sínu. Rétturinn til samveru með báðum foreldrum telst til grundvallarmannréttinda. Það er ljóst að viðhorf manna og virðing fyrir rétti barna hefur breyst mikið síðari ár. Þá er afstaða til aukinnar þátttöku feðra í uppeldi barna öll önnur en var. Menn líta til aukinnar ábyrgðar feðra á uppeldi barna sinna, svo og réttar þeirra til þátttöku í forsjárskyldum og réttar til rúmrar umgengni við börn sem búa ekki hjá þeim.`` Rannsókn sú sem ég vitnaði til áðan í máli mínu sem gerð var á vegum félmrn. á ,,Ári fjölskyldunnar``, þ.e. árið 1995, leiddi í ljós að feður án forsjár vildu almennt hafa meiri tengsl við börn sín og bera meiri ábyrgð á þeim. Í umsögn og samantekt frá Félagi einstæðra foreldra á erindum sem berast félaginu kemur í ljós að það hefur færst mikið í vöxt að feður leiti aðstoðar í forsjár- og umgengnismálum. Ef umgengnisréttur yrði betur tryggður leiddi það til þess að sameiginleg forsjá barna yrði ákjósanlegri kostur og ráðgjöf eins og sú sem við leggjum til hér í þessu frv. til breytinga á barnalögunum mun að öllum líkindum leiða til þess að sú leið yrði oftar farin. Reynslan hefur sýnt að hugmyndin um sameiginlega forsjá hefur átt frekar erfitt uppdráttar hér á landi. Þær leiðir eða úrræði, sem eru fyrir í lögum, til að koma á aukinni umgengni barna við foreldra sína eru máttlaus. Þess vegna höfum við lagt til skilnaðarráðgjöf í frv., þ.e. ókeypis skilnaðaðarráðgjöf fyrir foreldra sem slíta hjúskap eða samvist. Við erum einnig með tillögu um að barni verði skipaður talsmaður. Það er í öðru frv. sem er síðar á dagskránni og mun ég gera grein fyrir þeirri lagabreytingu aðeins síðar á fundinum. Herra forseti. Mikið hagsmunamál er hér á ferðinni fyrir mjög stóran hóp barna eins og komið hefur fram. Óvenjulega stór hópur barna elst upp aðeins með öðru foreldri sínu. Það hefur komið í ljós að ástæðan fyrir því að oft kemur upp ósætti er að fólk hefur ekki leyst viðkvæm mál, þ.e. foreldrar barnanna hafa ekki gert upp mál sín. Því er skilnaðarráðgjöf mjög góður kostur og eins og ég sagði áður hefur komið í ljós að á Norðurlöndunum hefur þetta reynst ákaflega vel. Herra forseti. Að lokinni umræðu um þetta frv. legg ég til að málið fari til hv. allshn.

Virðulegi forseti. Ég fagna því frv. sem komið er fram um breytingu á barnalögum, nr. 20/1992, með síðari breytingum. Fyrsti flm. þess er Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir, þingmaður Reykvíkinga, ásamt öllum þingflokki Samfylkingarinnar. Það er mjög brýnt hagsmunamál fyrir börn að málum verði komið fyrir með þessum hætti. Við vitum að oft þegar verið er að tala um umgengni barna við foreldra sína er litið á það sem rétt foreldra til samvista við barn sitt. Svo er auðvitað alls ekki því þetta er fyrst og fremst réttur barnsins til beggja foreldra. Það er mjög mikilvægt að við höfum þá hugsun alveg grunnfasta. Við þekkjum líka að börn verða bitbein foreldra í óuppgerðum tilfinningasamböndum og því miður er það allt of oft að börn hljóta mikinn skaða af eftir slíkt. Þess vegna er lykilatriði að þetta verði almenn og aðgengileg ráðgjöf sem sé kostuð af hinu opinbera. Ég kem úr fagstéttarfélagi þar sem þetta hefur verið baráttumál sl. 15--20 ár þar sem faghópur minn hefur setið uppi með mikið af þessum vandamálum og hefur kannski ekki haft eins mikið aðgengi inn í stjórnsýsluna og eðlilegt væri. Við þekkjum líka að eftir að ákveðið var með sameiginlega forsjá vildi oft brenna við, t.d. hjá sýslumönnum, að ákveðin var sameiginleg forsjá þegar síst skyldi þar sem það var einfaldasta leiðin þegar setið var á móts við lögfræðingana. Núna er farið að vinna öðruvísi í þeim málum og eins og sagt var líka þegar þau lög komu, að þar sem mál eru í lagi þarf kannski ekki að setja nein lög, þar er sameiginleg forsjá eðlilegur þáttur í umhverfi barnsins þar sem barnið er í fyrirrúmi. Eitt af því sem hefur oft verið talað um er að tengja ráðgjöfina þessu þó erfitt sé að sjá fyrir þróun slíkra mála. Ég vil líka benda á að gerðar hafa verið tilraunir með fjölskylduráðgjöf og ég vil minna á fjölskylduráðgjöf Reykjavíkurborgar og Mosfellsbæjar. Það sýndi sig strax þar að mjög stór hópur fólks leitaði ráðgjafar í þessum málum. En það sem ég segi líka er að ráðgjöfin þarf að vera almenn og aðgengileg, vel auglýst og má ekki kosta meira en í hæsta lagi göngudeildargjald eins og er á heilsugæslustöðvum þannig að það sé eðlilegur hlutur að leita í ráðgjöf og má hún jafnvel vera ókeypis undir ákveðnum kringumstæðum. Ég vil líka minna á fjölskylduráðgjöf kirkjunnar sem hefur haft talsvert af þessum málum. Félagsþjónustan hefur auðvitað tekið eitthvað af þessum málum en hún fær þau oft þegar hlutirnir eru komnir í óefni og málin koma allt of seint inn. Ég tel því gríðarlega mikilvægt að tekið sé á málunum og ég held að það væri góð búbót við góð mál fyrir þessa ríkisstjórn að státa sig af því að samþykkja tillögu sem þessa. Ég átta mig ekki alveg á því, herra forseti, hvort málinu verður vísað í félmn. eða allshn. en ég efast ekki um að það fái góða umfjöllun enda um afskaplega gott mál að ræða fyrir hönd barna í landinu.

Herra forseti. Frv. þetta sem flutt er af þingflokki Samfylkingarinnar er flutt í þeim tilgangi að skylda fólk til að sækja ráðgjöf við skilnað, eins og hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir, 1. flm., rakti í framsöguræðu sinni. En því miður sanna dæmin að allt of oft verður ágreiningur á milli foreldra við skilnað og sambúðarslit hvað varðar forsjá, umgengnisrétt og búsetu barns. Slík ráðgjöf sem hér er lögð til hefði þann tilgang að reyna að ná sáttum milli foreldra um þessi atriði en ljóst er að þolendur í slíkum deilum eru fyrst og síðast börnin. Frv. byggir þannig um leið á því að styrkja þá meginreglu sem barnalögin byggja á og felst í því að ávallt skuli hagsmunir barnsins hafðir í fyrirrúmi þegar ákvarðanir eru teknar sem snerta framtíð þess. Mjög mikilvægt er að sú regla sem barnalögin eru grundvölluð á sé styrkt í sessi eftir því sem unnt er og þetta frv. er svo sannarlega byggt á þeim grundvelli. Frv. er líka ætlað að styrkja þá meginreglu barnaréttar að barn eigi rétt á að umgangast báða foreldra sína en því miður koma deilur á milli foreldra oft í veg fyrir að sá réttur sé virtur. Við vitum öll að skilnaður getur reynt verulega á tilfinningalíf fólks og það hefur oft þær afleiðingar í för með sér að ákvarðanir sem eru teknar í tengslum við sambúðarslit og skilnað eru kannski ekki alltaf byggðar á skynsemi heldur meira í skugga þeirra erfiðu tilfinninga sem tilheyra slíkum sambúðarslitum. Samþykkt þessa frv. hefði það vafalaust í för með sér að við skilnað og sambúðarslit er a.m.k. líklegra en ella að fagleg sjónarmið yrðu í fyrirrúmi og hagsmunir barnsins yrðu virtir. Vissulega er ekki hægt að tryggja það með slíkri skyldu til ráðgjafar en það er a.m.k. líklegra en ella að þessi sjónarmið yrðu höfð í fyrirrúmi ef fólk er beinlínis skyldað til þess að sækja sér ráðgjöf. Það skortir kannski oft og tíðum vilja þeirra tveggja einstaklinga sem eru að slíta sambúð eða að skilja til þess að fara í slíka ráðgjöf og afleiðingarnar bitna því miður oft á börnunum og hagsmunum þeirra. Það var líka rakið í framsögu hv. þm. Ástu Ragnheiðar Jóhannesdóttur að frv. gerir ráð fyrir undantekningum frá skyldu til að sækja skilnaðarráðgjöf, annars vegar þegar um er að ræða ógildingu hjúskapar skv. 27. gr. hjúskaparlaga, og eins er ekki skylt að sækja skilnaðarráðgjöf ef krafist er skilnaðar á grundvelli 40. gr. hjúskaparlaga þar sem telja verður grundvöll fyrir ráðgjöf brostinn í slíkum tilvikum en sú grein fjallar um það þegar annað hjóna hefur orðið uppvíst að líkamsárás eða kynferðisbroti er bitnar á hinu eða barni sem býr hjá þeim, að þá getur hitt krafist lögskilnaðar enda sé verknaður framinn af ásettu ráði og valdi tjóni á líkama eða heilbrigði þess sem fyrir verður. Og eins ef maki hefur sýnt af sér atferli sem fallið er til að vekja alvarlegan ótta um að hann gerist sekur um framangreindan verknað. Í raun og veru er haft þarna ákveðið svigrúm í tilfellum þar sem ekki er hægt að leggja það, ef svo má að orði komast, á hinn aðilann í hjúskapnum að sækja slíka ráðgjöf vegna slíkra tilvika og það er eðlilegt að frá þessari skyldu séu undantekningar í slíkum tilvikum. Eins og hefur verið rakið höfum við fordæmi fyrir því að svona ráðgjöf reynist vel og m.a. í Noregi höfum við dæmi þess að þetta úrræði hafi reynst vel sem fyrirbyggjandi. Margir eru þeirrar skoðunar að slíkt fyrirkomulag spari bæði einstaklingum og samfélaginu orku, tíma og fjármuni eins og rakið er í athugasemdum með frv. Ég tek hins vegar undir það með hv. þm. Guðrúnu Ögmundsdóttur að ég legg áherslu á að leitast sé við að hafa þessa ráðgjöf ekki það dýra að hún verði skattborgurum ofviða þó að ég hafi reyndar ekki þær tölur. Má vera að hv. frsm. kunni tölur sem segja hversu mikið hún mundi kosta en ég tel eðlilegt að halda slíkum kostnaði í skefjum en þó ekki þannig að komi í veg fyrir að þessari mikilvægu réttarbót yrði komið á vegna þess að ég held að það sé alveg tvímælalaust að hún mundi skapa mun betri grundvöll fyrir börn úr hjónaböndum eða sambúð sem er slitið. Það er fyrst og síðast skylda okkar að tryggja og að styrkja barnalögin og barnarétt þannig að auðveldara sé að tryggja þær meginreglur sem sú fræðigrein byggir á. Þetta frv. er til þess fallið þannig að ég vona það svo sannarlega að það verði samþykkt.

Herra forseti. Ég stend upp til þess að fagna því frv. sem hér hefur verið kynnt, frv. til laga um breytingu á barnalögum nr. 20/1992, með síðari breytingum, sem allur þingflokkur Samfylkingarinnar hefur lagt fram. Þetta er mjög mikilvægt mál og raunar löngu tímabært að taka á því. Í dag er tilraunastarfsemi á vegum dómsmrn. í gangi og það er von okkar margra að það sé tilraun sem eigi eftir að sanna sig og vera brautryðjandi fyrir fastari mótun og þjónustu á þessu sviði. Skilnaður er alltaf erfiður hvort sem það er fyrir hjón eða sambúðarfólk og því miður er oft litið á hann sem þeirra mál og komi ekki öðrum við en það er ekki rétt ef börn eru á heimilinu. Það er skilnaður hjónanna en ekki skilnaður frá barninu. Börnin eiga rétt á umgengni við báða foreldrana og þó að fólk skilji hvort við annað á það ekki að skilja frá börnunum. Hagsmunir barnanna eiga að vera í fyrirrúmi en í því tilfinningalega uppnámi hjá fólki við þessar kringumstæður og oft eftir margra ára sambúðarerfiðleika gleymast börnin oft og hagsmunir þeirra eru ekki hafðir í fyrirrúmi. Því miður verða börnin þar að auki oft bitbein í þessum málum og eru jafnvel notuð sem nokkurs konar kverkatak eða styrking á valdi annars aðilans yfir hinum. Börnin eru því ekki sem hlutlausir aðilar í skilnaðinum heldur kemur það því miður of oft fyrir að þau eru notuð á mjög illskeyttan hátt í erfiðum skilnaðarmálum. Skilnaður er alltaf erfiður fyrir börnin, jafnvel þó að foreldrar skilji í sátt og samlyndi, hvað þá ef ekki er tekið fullt tillit til barnanna. Oft og tíðum er hægt að draga úr sárindum, þeim djúpu sárum sem verða í sálarlífi barnanna, með því að leiðbeina foreldrunum. Oft þarf ekki nema eitt viðtal við foreldrana til að átta sig á hvernig eigi að bregðast við gagnvart börnunum. Þessi þjónusta er á fáum stöðum talin sjálfsögð, hvorki í heilbrigðisþjónustu okkar né félagsþjónustu. Það er ekki inni í okkar kerfi að aðgengilegt og sjálfsagt sé að leita sér þessarar hjálpar og það sé hluti af því ferli sem tengist skilnaðnum. Þess vegna fagna ég því að þetta frv. skuli koma fram. Í raun ætti ekki að vera hægt að ganga frá skilnaði og forsjármálum öðruvísi en að þessarar hjálpar hafi verið leitað. Félagsþjónusta sveitarfélaganna hefur á nokkrum stöðum veitt þessa þjónustu og stundum lenda þessi mál á borðum sveitarfélaganna og félagsþjónustunnar þegar allt er komið í óefni. Þegar málin hafa grasserað einhvern tíma, eru jafnvel orðin að barnaverndarmálum eða umhverfi þessara fjölskyldna orðið algjörlega óþolandi, þá er brugðist við en þá hefur yfirleitt mikið gengið á sem hægt hefði verið að komast hjá. Prestar fá þessi mál til sín oft á því stigi en eru þar ekki sem sömu ráðgefendur og þegar fólk er að búa sig undir að ganga í hjónaband. Margir prestar taka það hlutverk alvarlega að leiðbeina verðandi hjónum fyrir hjónabandið. Að sama skapi er ekki jafnsjálfsagt að fara til prests og leita aðstoðar þegar til skilnaðar kemur og fá samsvarandi leiðbeiningar. Prestar eins og félagsþjónusta sveitarfélaganna lenda oft í að taka við þessum erfiðu málum þegar allt er komið í óefni. Þjónustan þarf sem sé að vera aðgengileg og má ekki vera dýr. En hvað er dýrt? Það mætti miða við einhverja þjónustu, t.d. að þetta væri líkt því að leita sér aðstoðar á heilsugæslustöð. Þetta er það verðskyn sem ég hef gagnvart þessari þjónustu. Heilsugæslan hefur jú skyldur varðandi forvarnir og fyrirbyggjandi aðgerðir og þess vegna lít ég á þetta sem hluta af slíkri vernd. Greiðslur fyrir þetta gætu verið á því bili sem heilsugæslan tekur fyrir sína þjónustu. Það ætti að vera öllum mögulegt hvar sem þeir standa og þrátt erfiðan fjárhag. Í viðbót þarf að huga að einu. Þjónustan þarf að vera aðgengileg alls staðar á landinu. Þess vegna þarf þetta að falla inn í eitthvert kerfi sem fyrir er, þ.e. huga þarf að málum varðandi starfsmenn. Því miður eru eru ekki margir menntaðir félagsfræðingar eða fólk sem hefur sérþjálfað sig á þessu sviði ekki til í miklum mæli. Það þarf sérstaka þekkingu til að geta leiðbeint fólki við skilnað frá maka en ekki börnum. Við eigum slíkt fólk ekki til í kippum í dag. Samhliða þessu þyrfti að huga að því að hvetja ungt fólk til að afla sér þessarar menntunar. Það mætti gjarnan bæta því við að þá þyrfti líka að greiða þau laun að fólk fengist til að sinna þessum störfum.

Herra forseti. Ég vil þakka þeim hv. þm. sem tóku þátt í umræðunni um þetta frv. og get tekið heils hugar undir þann málflutning. Hér var nokkur umræða um hversu dýr þessi þjónusta mætti vera. Á Norðurlöndum hefur það ítrekað komið fram að þær þjóðir telja sig spara með því að veita þessa þjónustu strax, þ.e. áður en af skilnaði verður, að þar sé verið að fyrirbyggja mikinn kostnað í samfélaginu síðar meir ef ekki væri tekið á þessum málum. Eins og hv. þm. Þuríður Backman sagði er þarna ákveðin forvörn á ferðinni. Í frv. tökum við einmitt á því að þessa þjónustu þurfi að veita alls staðar á landinu og vissulega væri æskilegt að við ættum fagfólk um allt land sem gæti sinnt þessu. Ef þetta verður gert að lögum, sem ég trúi að verði hvort sem það verður núna eða síðar, yrði það jafnvel til þess að menntað fólk settist að á landsbyggðinni til að sinna þjónustu sem þessari enda væri þessi þjónusta þar. Þangað til væri hægt að fara á milli eins og sérfræðiþjónustu í læknisþjónustunni er sinnt víða um landið. Mig langar aðeins, vegna þess að það kom mjög sterkt fram í umræðunni hversu mikilvægt væri að koma á slíkri skilnaðarráðgjöf, að minnast enn á tilraun sem nú er gerð á vegum hæstv. dómsmrh. þar sem þessi þjónusta er veitt hér á höfuðborgarsvæðinu. En þetta er hvergi í lögum og þess vegna er mikilvægt að þetta verði sett í lög. Þegar fjallað var um þetta tilraunaverkefni dómsmrh., sem var sett á laggirnar í kjölfar umræðunnar hér á síðasta kjörtímabili, kom einmitt fram að það væri samfélaginu dýrt að vera ekki með þessa þjónustu. Mig langar aðeins, herra forseti, að lesa hér umsögn frá Félagi einstæðra foreldra sem fylgdi fyrra þingmáli okkar hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar á síðasta kjörtímabili. Þá lögðum við fram þáltill. þar sem lagt var til að koma á úrræðum í þessa veru. Þetta bréf er frá 1997 og hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Frá því snemma á níunda áratugnum hefur Félag einstæðra foreldra boðið félagsmönnum sínum aðgang að lögfræðiráðgjöf og árið 1995 var þjónustan bætt með því að ráðinn var félagsráðgjafi til félagsins. Sérfræðingarnir eru til viðtals hér á skrifstofu félagsins einu sinni í viku. Um helmingur allra þeirra mála sem hingað koma eru forsjár- og umgengnismál. Við sáum fljótlega að þörf væri á endurgjaldslausri aðstoð fyrir báða foreldra til þess að ganga frá svo mikilvægum málum sem þessum til frambúðar. Vönduð ráðgjöf á þessu stigi getur komið í veg fyrir mikil átök innan fjölskyldunnar síðar meir. Fyrir rúmlega ári síðan var tekin upp hér ráðgjöf og viðtalstímar fyrir báða foreldra í tilefni af ágreiningi varðandi umgengnismál. Dæmi er um að nýr maki foreldris komi með í slíkt viðtal. Lögfræðingur félagsins og félagsráðgjafi fara þá yfir ágreiningsmálin með foreldrunum. Eitt slíkt viðtal getur verið mjög árangursríkt því oftar er að deilur foreldra snúast um óuppgerðar tilfinningar sín á milli en velferð sameiginlegra barna. Foreldrar geta komið í fleiri viðtöl ef þau telja þess þörf. Þegar samsetning hópsins sem leitar ráðgjafar hjá okkur er skoðuð kemur í ljós að hlutfall karlmanna sem leita eftir aðstoð hefur aukist um 14% þrjú síðustu ár. Forsjár- og umgengnismál eru u.þ.b. helmingur allra þeirra erinda sem berast. En mikil aukning hefur orðið síðustu þrjú ár hjá karlmönnum sem leita aðstoðar vegna þessara mála en hlutfall þeirra hækkar úr 22% árið 1994 í 63% árið 1996. Á árinu 1996 er mikill meiri hluti þeirra sem leita aðstoðar félagsins í umgengnis- og forsjármálum karlmenn.`` Þetta er auðvitað talandi dæmi um það ástand sem ríkir í þessum málum. Ég hef það frá lögfræðingi Félags einstæðra foreldra að oft eru þessi mál komin í mjög erfiða stöðu þegar leitað er til þeirra til að fá úrlausn mála. Og þess vegna er mikilvægt að tekið sé á þessu strax, tekið á þessu áður en skilnaðarpappírar eru afgreiddir, að allir hafi aðgang að þessu og þjónustan sé veitt foreldrunum þeim að kostnaðarlausu þar sem þetta er samfélaginu mikill sparnaður. Við verðum ávallt að hafa velferð barnanna og réttindi í fyrirrúmi og ávallt sem grundvöll. Herra forseti. Það var nokkuð á reiki hvert þetta mál skyldi fara þegar ég flutti framsöguna. En ég held að réttast væri, þar sem þetta er mál dómsmrh. og barnalögin heyra undir hana, að það fari til allshn.

Herra forseti. Eins og ég gat hér fyrr á fundinum þá mæli ég hér fyrir tveimur frv. um breytingar á barnalögum, nr. 20/1992, með síðari breytingum. Ég hef núna mælt fyrir fyrra málinu en þetta frv. er á þskj. 654, 396. mál, og fjallar um að barni skuli skipaður talsmaður ef upp komi ágreiningsmál um umgengni þess við foreldri, þ.e. forsjárlaust foreldri eða nána vandamenn. Flutningsmenn ásamt þeirri sem hér stendur eru allir hv. þm. Samfylkingarinnar, þ.e. allur þingflokkurinn flytur þetta mál. 1. gr. frv. snýst um að við 37. gr. laganna, þ.e. barnalaganna, bætist ný málsgrein sem hljóði svo: ,,Sýslumanni er skylt að skipa barni talsmann meðan ágreiningsmál um umgengni þess við forsjárlaust foreldri eða nána vandamenn, sbr. 5. mgr., er til meðferðar hjá sýslumanni. Einnig er sýslumanni skylt að skipa barni talsmann ef foreldri sinnir ekki umgengnisskyldu við barn sitt og ósk þar að lútandi kemur fram. Þóknun talsmanns skal greiðast úr ríkissjóði. Dómsmrh. setur nánari reglur um þóknun talsmanns.`` Þetta atriði er eitt af stefnumálum Samfylkingarinnar varðandi það að tryggja börnum betur umgengni við báða foreldra sína. Þetta var lagt til í þál. þeirri sem ég gerði að umtalsefni hér er ég mælti fyrir frv. til laga um breytingu á barnalögunum þar sem lögð var til skilnaðarráðgjöfin. Þetta er nýtt úrræði, að skipa barni talsmann á þennan hátt. Það var lagt til í grg. með þál. þeirri er ég hef áður vísað til frá 122. lögþ. Þessi hugmynd hefur vakið athygli víðar en hér á landi því að þetta vakti einnig athygli er sagt var frá þessari leið á Norðurlöndunum. Frv. er lagt fram í þeim tilgangi að tryggja betur rétt barns eða barna til umgengni við báða foreldra sína. Til að tryggja þann rétt þá er mikilvægt að barni sé skipaður talsmaður um leið og ágreiningur verður um umgengni. Talsmaður getur þá verið milligöngumaður, annars vegar á milli foreldranna og hins vegar á milli foreldra og barns. Hlutverk hans yrði fyrst og fremst að gæta hagsmuna barnsins og tryggja því umgengni við forsjárlaust foreldri eða forsjárforeldri sem það býr ekki hjá. Gert er ráð fyrir að þóknun talsmannsins verði greidd úr ríkissjóði og dómsmrh. setji nánari reglur um hana. Hlutverk talsmanns er að gæta hagsmuna barnsins í hvívetna í umgengnisdeilum foreldra. Á þetta jafnt við þegar ágreiningsmál um umgengnina sjálfa eru til meðferðar hjá sýslumanni og þegar dagsektamál eru til meðferðar hjá honum. Skylt er að skipa talsmann ef forsjárlaust foreldri sinnir ekki lögbundinni umgengnisskyldu ef krafa þar að lútandi berst sýslumanni. Dæmi eru um að áhugaleysi foreldris, þ.e. að foreldrið sinnir ekki barni sínu, sé vegna þess að óuppgerðar tilfinningar gagnvart barnsmóður eða barnsföður eru fyrir hendi. Skipaður talsmaður, sem hefur aðeins það hlutverk að standa vörð um hagsmuni barns, gæti hugsanlega komið á sambandi milli foreldra þegar svo háttar. Hér er um að ræða nýtt úrræði sem ekki felur í sér þvingun eða refsingu heldur miðar gagngert að því að styrkja fjölskyldutengsl. Þau úrræði sem eru fyrir í lögunum eru meira þvingunarúrræði og hafa ekki skilað þeim árangri sem menn vonuðust eftir þegar þau ákvæði voru sett í lög. Reynsla og rannsóknir sýna að aðgerðir til stuðnings barnafjölskyldum geta beinlínis komið í veg fyrir að börn bíði skaða af óhjákvæmilegum skilnaði. Mikill fjöldi barna er fæddur utan hjónabands og er oft erfitt fyrir þau að ná fram grundvallarrétti sínum til umgengni við það foreldri sem það býr ekki hjá, jafnvel að kynnast því foreldri. Ég hef sótt þó nokkuð marga fundi hjá Félagi einstæðra foreldra þar sem þessi mál hafa verið rædd og ég verð að segja að oft hefur verið átakanlegt að hlusta á hve mörg börn líða fyrir það að geta ekki umgengist annað foreldri sitt eða jafnvel kynnst því foreldri sínu sem það hefur ekki alist upp með eða þegar börn eru fædd utan hjónabands. Í slíkum tilvikum er hægt að óska eftir því við sýslumann að barni sé skipaður talsmaður sem sinni því verkefni að koma á kynnum, samskiptum og umgengni milli barnsins og föður þess eða móður eftir atvikum. Oftar eru það feður sem eru í slíkri stöðu og börnin eiga því erfitt með að kynnast. Flutningsmenn telja að við úrlausn á því vandamáli sem hér er til meðferðar skuli réttur barnsins ávallt lagður til grundvallar. Heimild til að skipa barni sérstakan talsmann við úrlausn barnaverndarmála er til staðar í barnaverndarlögum, nr. 58/1992. Einnig er skv. 5. mgr. 34. gr. barnalaga, nr. 20/1992, heimilt að skipa barni talsmann til að gæta hagsmuna þess við úrlausn forsjármáls. Eðlilegt væri að skylt yrði að skipa barni talsmann um leið og umgengnismál er komið í hnút. Það úrræði ásamt vandaðri ráðgjöf --- og þá er ég að tala um vandaða skilnaðarráðgjöf sem var til umræðu í frv. því sem ég mælti fyrir hér á undan --- gæti og mundi miða að því að laða fram hæfni foreldra til að rækja hlutverk sitt og skila hamingjusamari einstaklingum út í þjóðfélagið. Herra forseti. Þessi lagabreyting er ekki síður mikilvæg en skilnaðarráðgjöfin. Hún felur í sér úrræði til handa börnum sem skilnaðarráðgjöfin hjálpar ekki. Þetta er úrræði fyrir börn sem fæðast utan hjónabands og vilja kynnast foreldri sínu og þá er hægt að fara fram á það við sýslumann að skipa talsmann til að koma á slíkum kynnum og umgengni eftir því sem hægt er. Þetta er því mjög mikilvægt úrræði fyrir stóran hóp barna á Íslandi því að mjög mörg börn, eins og við vitum og kom fram í tölum hjá mér áðan, fæðast utan hjónabands á Íslandi og því enn ríkari þörf fyrir úrræði sem þetta hér á landi en víða annars staðar, þ.e. að barni verði skipaður talsmaður. Herra forseti. Ég legg til að að lokinni umræðu fari frv. einnig til hv. allshn. til umræðu. Ég vona að nefndin taki vel í þessi mál og samkomulag verði um að afgreiða þau þannig að þessum börnum verði tryggð úrræði og leiðir til að tryggja þann grundvallarrétt sem þau hafa og eiga að hafa og við eigum að tryggja þeim til umgengni við báða foreldra sína.

Virðulegur forseti. Ég vil fagna því frv. sem hér er fram komið, um breytingu á barnalögum, nr. 20/1992, með síðari breytingum. Eins og 1. flm. frv., Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir, skýrði frá áðan er frv. um að skipa barni talsmann þegar um ágreining um umgengni er að ræða. Þetta er mjög brýnt. Það er auðvitað þannig að ýmsar heimildir er að finna á hinum og þessum stöðum en það er líka mjög mikilvægt að skylda á sumum stöðum. Þetta varðar fyrst og fremst þrjá hópa barna, þ.e. börn fædd utan hjónabands, við vitum vel að stærsti hópurinn á Norðurlöndunum er á Íslandi. Í öðru lagi til að tryggja að börn sem fædd eru í hjónabandi verði ekki bitbein foreldra við skilnað. Talsmaður gæti líka komið þar inn í til þess að hlusta á sjónarmið þeirra og tryggja hag þeirra þar sem ráðgjöfin sem rædd var hér áðan ekki dugir. Í þriðja lagi og ekki hvað síst í almikilvægustu málunum, þ.e barnaverndarmálum. Að vísu er heimild í barnaverndarlögunum núna, en eins og barnaverndarmálum er háttað um landið efa ég að sú heimild sé nýtt sem skyldi, því miður. Auðvitað ætti hagur barnanna alltaf að vera í fyrirrúmi og þess vegna er mjög mikilvægt að í þeirri endurskoðun sem núna fer fram á lögum um vernd barna og ungmenna verði tekið á þessu og ég veit að svo mun verða. Mjög mikilvægt er að hagsmunir barnanna séu í fyrirrúmi en ekki hagsmunir foreldra því að þá mundi kannski lítið breytast. Við þekkjum líka að Félagsþjónustan nýtir þetta að hluta til í úrræðum, þ.e. hún er með talsmann og í rauninni manneskju sem annast alveg barnið í sambandi við umgengni sem er mjög erfið milli hjóna eftir erfiðan skilnað og/eða þegar börn eru að kynnast foreldri. Þetta er því miður ekki algilt, enda álagið mikið í Félagsþjónustunni. Ég tel því að þetta frv. sé veruleg bót til að bæta og tryggja réttindi barnanna með því að á þau sé hlustað og aðstæður þeirra skoðaðar þannig að réttur þeirra til foreldranna sé virtur. Ég vona þess vegna að þetta fái góða umfjöllun, þó að seint sé, í nefnd núna en ef það tekst ekki, þá verði það tekið upp að hausti.

Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um úttekt á aðstöðu til hestamennsku en 1. flm. tillögunnar er Jónas Hallgrímsson, sem sat hér á þingi í vetur sem varaþingmaður. Ég mæli fyrir tillögunni sem ég flyt með honum ásamt Árna Johnsen, Ísólfi Gylfa Pálmasyni og Einari Má Sigurðarsyni. Hún hljóðar á þessa leið:. ,,Alþingi ályktar að fela landbúnaðarráðherra að skipa nefnd sem geri úttekt á aðstöðu til hestamennsku á landsbyggðinni og leggi fram tillögur um stuðning ríkissjóðs við uppbyggingu hennar. Nefndin skili áliti fyrir 1. október næstkomandi.`` Í grg. með tillögunni segir svo, með leyfi forseta: ,,Undanfarin missiri hafa einstaklingar, félög og hið opinbera sem kunnugt er sameinast um að auka kynningu og sölu á íslenska hestinum, bæði innan lands og utan. Samhliða þessu viðamikla átaki hafa verið byggðar nútímalegar reiðhallir sem jafnframt þjóna víða sem félagsmiðstöðvar hestamanna. Á þetta einkum við um suðvestanvert landið og Norðvesturland. Landbúnaðarráðuneyti og Reykjavíkurborg hafa stutt þetta málefni með myndarlegum fjárframlögum. Meðal annars hefur verið gerður samningur um miðstöð íslenska hestsins í Skagafirði. Einnig hafa einstaklingar í greininni byggt upp slík mannvirki og hafa í sumum tilfellum notið aðstoðar fyrirtækja í ferðaþjónustu. Landsvæði sem eru fjarri höfuðborgarsvæðinu, frá Eyjafirði norður og austur um land, allt til Hellu á Rangárvöllum, virðast eiga erfiðara uppdráttar hvað sölu- og markaðsmál áhrærir og er þá ekki alltaf lélegum hrossum um að kenna, nema síður væri. Frekar má nefna fjarlægð frá aðalkomustað erlendra ferðamanna til landsins ásamt aðstöðuleysi þeirra sem hlut eiga að máli. Er nú svo komið að höfuðborgarsvæðið og nærsveitir austan fjalls ásamt afmörkuðum hluta Norðurlands hafa yfirburðastöðu vegna hagstæðrar staðsetningar og framúrskarandi möguleika til þjálfunar, sýninga og sölu á hrossum. Af byggðaástæðum er því tímabært að spyrna við fótum og leita leiða til úrbóta fyrir þau landsvæði sem fjærst liggja markaðinum. Stefna stjórnvalda hefur verið að æska þessa lands skuli eiga jafnan rétt til náms og þar með félagslífs, óháð búsetu. Ungt fólk víða um land hefur í auknum mæli haslað sér völl í hestamennsku, bæði í leik og starfi. Vitað er að nýjar og glæstar reiðhallir ásamt keppnisvöllum utan dyra skapa mikinn aðstöðumun milli unglinga sem annars vegar eiga greiða leið að góðu og heilbrigðu félagsstarfi þar sem aðstaða er fyrir hendi til tamningar og þjálfunar hesta og þeirra sem búa í dreifbýli og enga aðstöðu hafa. Eðlilegt er að móta stuðning ríkisvaldsins við uppbyggingu í greininni og gengur þáltill. út á að hestamennskan verði nýtt sem sóknarfæri fyrir dreifðar byggðir landsins.`` Við þessa grg. er í rauninni ekki miklu að bæta. Ég vil þó bæta því við að í starfi fjárln. höfum við fulltrúar í nefndinni orðið varir við aukna ásókn til nefndarinnar um að styðja byggingu reiðhalla eins og minnst er á í tillögunni. Engar fastmótaðar reglur eru um þennan stuðning og það væri mjög þarft mál og þarft fyrir þetta málefni að gerð yrði úttekt á þeirri aðstöðu og sköpuð stefna um hvort ríkisvaldið eigi ekki að styðja þetta málefni frekar en það hefur gert. Tónninn hefur verið gefinn í því efni og þegar hefur verið hafinn stuðningur á nokkrum stöðum, en gera þyrfti heildarúttekt á þessum málum. Um það fjallar tillagan. Hún fjallar um að setja vinnu í þetta mál og skila tillögum um hvernig stuðningur ríkisvaldsins kæmi jafnt niður í öllum byggðarlögum landsins. Að lokinni þessari umræðu fer ég fram á að tillögunni verði vísað til síðari umræðu og landbn.

Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um aðlögunarstuðning við lífrænan landbúnað. Flm. auk mín eru hv. þm. Jón Bjarnason og Kolbrún Halldórsdóttir. Þáltill. er svohljóðandi: ,,Alþingi ályktar að skora á ríkisstjórnina að beita sér fyrir aðgerðum til að veita bændum sérstakan aðlögunarstuðning við lífrænan landbúnað sambærilegan þeim sem veittur er annars staðar á Norðurlöndum.`` Í grg. kemur fram að í þál. um aðlögun að lífrænum landbúnaði, sem samþykkt var á Alþingi 4. júní 1998, skoraði Alþingi á ríkisstjórnina að undirbúa viðeigandi breytingar á landbúnaðarlöggjöfinni til að unnt yrði að veita bændum stuðning við aðlögun búskapar að lífrænum búskaparháttum. Í 6. gr. búnaðarlaga, nr. 70/1998, sem voru einnig samþykkt á Alþingi 4. júní 1998, er því markmiði m.a. lýst að stuðla beri að framþróun lífrænna búskaparhátta. Landbrh. og fjmrh., fyrir hönd ríkissjóðs, og Bændasamtök Íslands gerðu samning 5. mars 1999 um verkefni samkvæmt búnaðarlögum og framlög ríkisins til þeirra. Í samningnum er með tilvísun í 6. gr. búnaðarlaga Bændasamtökum Íslands heimilað að veita stuðning til lífrænnar ræktunar á árunum 1999--2003, nánar tiltekið til endurræktunar lands. Stuðningur mætti vera að hámarki 25.000 kr. á ha lands og 250 kr. á fermetra í gróðurhúsi. Um eingreiðslur er að ræða. Þá veitir Áform, átaksverkefni, sem unnið er samkvæmt lögum nr. 27/1995, sauðfjárbændum stuðning til lífrænnar dilkakjötsframleiðslu, þ.e. 25.000 kr. til greiðslu kostnaðar við eftirlit og vottun á fyrsta ári aðlögunar, og það er eingreiðsla. Auk þess eru greiddar 25 kr. á kg dilkakjöts sem flutt er út samkvæmt staðfestingu vottunarstofu. Þessi stuðningur var veittur haustin 1998, 1999 og árið 1999 var farið að veita stuðning samkvæmt áðurnefndum búnaðarsamningi frá 5. mars 1999. Þótt þessar greiðslur stuðli að lífrænni ræktun og búskap eru þær ekki sambærilegar þeim stuðningi sem bændur, sem eru að laga búskap sinn að lífrænum landbúnaði, njóta annars staðar á Norðurlöndum. Hér er einkum um eingreiðslur að ræða en þar eru greiddir styrkir um nokkurra ára skeið. Hér á landi er eðlilegt að reikna með fimm til tíu ára aðlögunartíma og væri æskilegt að miða greiðslurnar við það. Samkvæmt ályktun búnaðarþings frá 1996 starfaði vinnuhópur með fulltrúum frá VOR, þ.e. VOR stendur fyrir Verndun og ræktun, Félagi framleiðenda í lífrænum búskap, og Bændasamtökum Íslands. Vinnuhópurinn skilaði áliti til Bændasamtaka Íslands í nóvember það ár. Þar voru gerðar tillögur um stuðning að aðlögun að lífrænum búskap og tilgreint hvernig það yrði best gert að teknu tilliti til aðstæðna hérlendis. Þetta álit var haft til hliðsjónar við gerð áðurnefnds búnaðarsamnings og er birt í fskj. með þáltill. þessari þótt það sé orðið fjögurra ára gamalt. Búnaðarþing ályktaði aftur um stuðning við lífrænan búskap árið 1999 og taldi að stefna bæri að því að vaxandi hluti landbúnaðarframleiðslunnar yrði vottaður lífrænn, m.a. með möguleika á útflutningi lífræns dilkakjöts í huga. Svipaðar skoðanir komu fram í skýrslu nefndar um útflutning dilkakjöts sem landbrh. skipaði sumarið 1999. Í skýrslunni, sem er frá 8. nóvember 1999, er greint frá því að náðst hafi allt að 25% hærra skilaverð til bænda fyrir lífrænt vottaða framleiðslu í útflutningi árin 1998 og 1999. Nefndin leggur til að í sjö ár verði veittar allt að 20 millj. kr. í fjárlögum hvers árs til þróunar og aðlögunarverkefna hjá bændum sem hefja lífræna framleiðslu dilkakjöts, einkum til útflutnings. Hér má geta þess að á síðasta hausti vantaði stórlega lífrænt vottað kjöt til útflutnings á Bretlandsmarkað og þangað hefðum við getað flutt út miklu meira en við höfðum kjötframleiðslu til. Ljóst er að markaður fyrir lífrænt vottaðar vörur eykst stöðugt. Í fyrstu var einkum um að ræða grænmeti, ávexti og kornmeti en á seinni árum búfjárafurðir á borð við mjólk, egg og kjöt af ýmsum skepnum. Framleiðslukostnaður er nokkuð hærri en í hefðbundinni framleiðslu en á móti vegur hæsta afurðaverðið. Lífrænn landbúnaður er vaxtarbroddur nýsköpunar sem hefur mjög jákvæða ímynd enda slíkir búskaparhættir í góðu samræmi við sjálfbæra þróun og virðingu fyrir jarðvegi, gróðri og búfé. Með meiri hvatningu og stuðningi gæti lífrænn landbúnaður jafnframt stuðlað að eflingu sveitabyggðar í landinu og úrvinnsluiðnaðar. Þessi valkostur getur hentað sumum bændum. Nú vantar meira lífrænt dilkakjöt til útflutnings og innan lands er markaður fyrir grænmeti og fleiri lífrænar vörur. Því verður að teljast eðlilegt að aðlögunarstuðningur við þessa grein landbúnaðar verði a.m.k. jafnmikill og í öðrum norrænum ríkjum. Herra forseti. Nú höfum við á Alþingi til afgreiðslu frv. til laga um breytingu á lögum nr. 99/1993, um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, með síðari breytingum. Þetta frv. er hjá hv. landbn. og ber okkur að afgreiða frv. nú fyrir þinglok því frv. er forsenda sauðfjársamningsins sem bændur hafa þegar samþykkt. Í þessu frv. og þeim samningi, sem skrifað hefur verið undir með fyrirvara um samþykkt þingsins, eru nokkur ný ákvæði og m.a. um gæðastýringu í sauðfjárframleiðslunni. Sú gæðastýring, eins og hún er lögð upp, er mjög heppilegur áfangi eða heppileg leið til þess að þróa sauðfjárræktina inn í lífrænan landbúnað. Gæðastýring ein og sér er ekki lífrænn landbúnaður en er hluti af því ferli sem lífrænn landbúnaður verður að tileinka sér og er því mjög heppileg leið, eins og ég sagði, til að koma sauðfjárræktinni inn í vottað lífrænt ræktað dilkakjöt. En í samningnum er í raun enginn sérstakur hvati fyrir bændur til þess að taka skrefið til fulls og fara í lífræna ræktun. Hvatinn er til að fara í gæðastýringuna og notfæra sér hana, sem er mjög gott, og eins og ég sagði áðan ákveðið ferli sem er hægt að nota til frekari markmiðssetningar. Ég hef saknað þess að sjá ekki þennan hvata inni í lagabreytingunni. Þessi till. til þál. um aðlögunarstuðning við lífrænan landbúnað er í sjálfu sér óháð frv. til laga um sauðfjársamninginn. En þar sem ég flyt þetta núna á þessum tímamótum --- það er nokkuð síðan þetta var lagt fram í þinginu --- finnst mér rétt að ítreka að hægt væri að notfæra sauðfjársamninginn núna til að koma með einhvers konar hvata og aðlögunarstuðning inn í samninginn, aðlögunarstuðning við lífræna sauðfjárframleiðslu því að þetta er samningur til sjö ára. Framleiðsluferlið í lífrænum landbúnaði tekur nokkur ár og það vantar kjöt til útflutnings. Verð á lífrænt vottuðum afurðum er hærra. Bændur í lífrænni ræktun þurfa meiri stuðning en bændur í hefðbundinni framleiðslu. Þannig er það allt í kringum okkur og við verðum að laga okkur að því enda er þetta dýrari framleiðsla. Ég óska eftir því um leið og ég vísa tillögunni til hv. landbn. og að hún verði hér tekin til 2. umr. að hv. landbn. skoði eða afgreiði þessa þáltill. samhliða frv. til laga um breytingu á lögum um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, með síðari breytingum, eða sauðfjárræktarsamninginn, og taki það skref sem mundi verða sauðfjárbændum og okkur öllum til mikilla hagsbóta því það tekur tíma að breyta framleiðsluferli og væri rétt að nota næstu sjö ár. Það er of seint að bíða með aðlögunarstuðninginn þangað til í næsta sauðfjársamningi.

Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um öryggi á miðhálendi Íslands, sem ég flyt ásamt þeim hv. þm. Guðmundi Árna Stefánssyni, Jóni Kristjánssyni, Jónasi Hallgrímssyni, Margréti K. Sverrisdóttur og Þorgerði K. Gunnarsdóttur. Þáltill. er svohljóðandi: ,,Alþingi ályktar að fela dómsmrh. að skipa nefnd sem geri tillögur um aðgerðir til að auka öryggi þeirra sem ferðast um hálendi Íslands að vetrarlagi. Einkum verði athuguð dreifing NMT-kerfisins, TETRA-kerfisins, samstarf við Slysavarnafélagið Landsbjörg um ferðaáætlanir ferðalanga og nýtingu björgunarbúnaðar almennt.`` Herra forseti. Markmiðið með tillögu þessari er að hæstv. dómsmrh. skipi nefnd til þess að gera tillögur er feli í sér aukið öryggi ferðalanga á miðhálendi Íslands. Tilefni tillögunnar er að á síðustu árum hefur það ítrekað gerst að efnt hefur verið til víðtæks leitarútkalls þegar fólk hefur týnst á hálendinu, einkum að vetrarlagi. Svo rammt hefur kveðið að þessu að á fyrstu tveimur mánuðum þessa árs má segja að efnt hafi verið til leitarútkalls að meðaltali annan hvern dag þegar ferðalangar týndust á fjöllum uppi að vetrarlagi í misjöfnu veðri. Enda er það svo að á síðustu árum hefur með bættum bílakosti og auknum áhuga á vetrarferðamennsku það færst stöðugt í vöxt að ferðalangar hafa lagt leið sína upp á miðhálendið en svo sem kunnugt er þá eru veður þar válynd og geta skjótt skipast veður í lofti eins og dæmin sanna. Í þeim miklu vetrarveðrum sem brostið geta á og bresta reglulega á á miðhálendinu þá geta í miklum ferðamannastraumi oft orðið slys og fólk hreinlega týnst. Við slíkar aðstæður getur oft verið um mínútuspursmál þar sem skilur á milli lífs og dauða fólks sem hrakið er eða fast í miklum vetrarhríðum. Við þær aðstæður getur verið afskaplega erfitt að finna fólk og því mikilvægt að auka öryggið þannig að mannslífum sé ekki stefnt í voða. Það er mjög mikilvægt að grípa til fyrirbyggjandi aðgerða þar sem mannslíf eru í húfi. Þáltill. er í rauninni ekki með beinar tillögur um það hvernig þessum fyrirbyggjandi aðgerðum verði komið á heldur er mælst til þess að hæstv. dómsmrh. skipi nefnd fagfólks til að fara faglega og vandlega yfir þá hættu sem hér er gerð að umtalsefni og birti síðan tillögur til úrbóta. Hins vegar bendum við í grg. á þskj. 713 á ýmsar leiðir sem hafa komið upp í umræðum, bæði í fjölmiðlum og manna á milli. Við bendum m.a. á að símakerfið, dreifikerfi símans er æðigloppótt uppi á miðhálendinu, bæði NMT-kerfið og GSM-kerfið ná ekki til nema takmarkaðs hluta miðhálendisins og við bendum á það sem eina leið að bæta úr þeim gloppum þannig að ferðalangar geti notað fjarskiptabúnað þegar í nauðir rekur. Þá má benda á að í umræðu, sem m.a. varð á hv. Alþingi, kom fram að í bígerð er að koma upp svonefndu TETRA-kerfi þar sem m.a. er ætlunin að nýta fjarskiptabúnað Landsvirkjunar í tengslum við mannvirki Landsvirkjunar á miðhálendinu og skapar það ákveðna möguleika til úrbóta. Þá er rétt að benda á að nú spretta nánast daglega upp ný fyrirtæki á fjarskiptamarkaðnum, m.a. hefur komið fram nýtt fyrirtæki, Martel ehf., sem vinnur að uppbyggingu GSM-endurvarpskerfisins um gervihnetti og hefur unnið að því frá árinu 1996. Þar er m.a. stefnt að því að ná yfir landið allt og m.a. á svonefndum Globalstar-lausnum sem fyrirtækið Martel byggir á. Það á að vera tiltölulega auðvelt að koma staðsetningarbúnaði fyrir í síma ferðalanga þannig að við erfiðar aðstæður eigi leitarflokkar að geta staðsett ferðalanga með nokkuð mikilli nákvæmni. Þá er aðeins um það fjallað í greinargerð hvort taka þurfi upp einhvers konar tilkynningarskyldu þegar fólk leggur upp á miðhálendið að vetrarlagi og jafnframt er bent á ýmiss konar búnað, neyðarbúnað, og því velt upp hvort æskilegt sé að skylda ferðalanga um miðhálendið að vetrarlagi til þess að hafa slíkt með í för. Þetta eru nokkrir af þeim þáttum sem við bendum á sem, má segja, veganesti til þeirrar nefndar, ef skipuð verður, sem hún getur fjallað um og örugglega fleiri þætti, þ.e. fjarskiptakerfið, spurninguna um tilkynningarskyldu í samstarfi við Slysavarnafélagið Landsbjörg og hinn almenna búnað sem æskilegt er að fólk hafi með sér í slíkar svaðilfarir sem vetrarferðir á miðhálendið geta verið. Að öðru leyti vil ég vísa, herra forseti, til greinargerðarinnar sem fylgir þáltill. og að svo mæltu leyfi ég mér að vonast til þess að tillagan fái farsæla afgreiðslu og leyfi mér að vísa henni til hv. allshn.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á vegalögum, nr. 45/1994, með síðari breytingum. Flm. auk mín er hv. þm. Jón Kristjánsson. Breytingarnar eru eftirfarandi, þ.e. frv. hljóðar svo: ,,1. gr. Við 9. gr. laganna bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Tengistígar eru göngu- og hjólreiðastígar milli þéttbýlisstaða, þar sem börn og unglingar fara daglega á milli til að sækja skóla, íþrótta- og tómstundastarf eða nauðsynlega þjónustu af öðrum toga, og eru kostaðir af opinberum aðilum.

Forseti vill beina þeim tilmælum til gesta okkar hér í þinginu að það er ekki leyfilegt að trufla þingstörf. Það verður að hafa hljóð.

2. gr. Fyrri málsliður 1. mgr. 11. gr. laganna orðast svo: Ráðherra getur að fengnum tillögum vegamálastjóra heimilað eignarnám lands til lagningar tiltekinna almennra vega, einkavega og tengistíga, enda komi fullar bætur fyrir. 3. gr. Fyrirsögn IV. kafla laganna verður: Almennir vegir, einkavegir og tengistígar. 4. gr. Lög þessi öðlast gildi 1. júní 2000.`` Í greinargerðinni kemur fram að löngu tímabært sé gefa meiri gaum að umferð hjólreiðafólks og gangandi vegfarenda í samgöngumálum á Íslandi. Sú umferð er hluti af eðlilegri útivist og íþróttaiðkun, veitir holla hreyfingu og fellur afar vel að nútímaviðhorfum til umhverfismála enda fylgir henni hvorki hávaði né mengun af öðrum toga. Eðlilegt er að gera ráð fyrir að betri þjónusta við þessa tegund umferðar leiði til þess að landsmenn tileinki sér hana í auknum mæli. Frumvarp þetta er lagt fram til að veita mikilvægum göngu- og hjólreiðastígum eðlilegan sess í vegakerfi landsins. Sums staðar háttar þannig til, m.a. í tengslum við samvinnu og/eða sameiningu sveitarfélaga, að börn og unglingar þurfa daglega að fara á milli þéttbýliskjarna til að sækja skóla, taka þátt í íþrótta- og tómstundastarfi eða sækja ýmsa nauðsynlega þjónustu án þess að það kalli á akstur milli staða. Þar af leiðandi fara börn og unglingar þessara ferða ýmist gangandi eða hjólandi og sú umferð kallar á að lagðir séu fullnægjandi stígar fyrir göngu- og hjólreiðafólk. Öllum má vera ljós sú hætta sem stafar af því að beina þessari umferð inn á vegi fyrir vélknúin ökutæki. Hingað til hefur uppbygging slíkra stíga einkum strandað á óvissu um hverjum bæri að annast lagningu þeirra, umsjón og viðhald. Með þeirri lagabreytingu sem lögð er til í þessu frumvarpi eru slíkir stígar settir í umsjá opinberra aðila. Stígunum er valið heitið tengistígar þar sem þeim er ætlað að tengja saman þéttbýliskjarna með fyrrgreindum hætti. Herra forseti. Hér eru nefnd börn og unglingar sem fara daglega á milli til að sækja skóla af þeirri ástæðu að þrengja ákvæði þessara lagabreytinga. Hér er ekki verið að tala um almenna hjólreiða- og göngustíga sem æskilegt væri að leggja sem net um landið samhliða vegakerfi fyrir ökutæki. Hér fyrir hinu hv. þingi liggur frammi till. til þál. um skipan nefndar um hönnun og merkingar hjólreiðabrauta. Það sýnir að þingmenn eru eins og aðrir í okkar þjóðfélagi farnir að huga miklu meira að þeim möguleikum sem hjólreiðar og holl hreyfing býður upp á, þ.e. til þess að hægt sé að stunda þessa útiveru, ferðast á milli og draga úr umferð ökutækja þá verður að leggja hjóla- og göngustíga sambærilega við þá sem ánægjulegt er að sjá hvað Reykjavíkurborg, höfuðborgin, hefur lagt í á undanförnum árum. Þeir tengistígar sem eru innan höfuðborgarsvæðisins eru alveg til fyrirmyndar. Slíka stíga væri hægt að hugsa sér víða um land, sérstaklega á fjölförnum ferðamannastöðum eins og í kringum Mývatn, Þingvallavatn og á fleiri stöðum. En það er ekki verið að tala um slíka almenna stíga í þessu frv. heldur þessa sérstöku tengistíga á milli þéttbýliskjarna þar sem ákveðin þjónusta er veitt. Ég get nefnt tvo þéttbýlisstaði, þ.e. Fellabæ og Egilsstaði. Börnin fara þar á milli og auðvitað fullorðnir líka til þess að sækja þjónustu og börn og unglingar sækja þar í ýmsa félagsþjónustu sem þeim stendur til boða. Ef þessi tengistígur verður lagður þá liggur hann innan þéttbýlissvæða í tveimur sveitarfélögum og auk þess á landi utan þéttbýlis. Það hefur verið deiluefni nokkuð langan tíma hver eigi að greiða, hver eigi að sjá um og leggja tengistíginn og hver eigi að sjá um viðhald á honum, ef lagður verður. Aftur á móti eru allir sammála um nauðsyn þess að leggja þennan stíg. Svona háttar til á fleiri stöðum þar sem tveir þéttbýliskjarnar eru og svæði á milli sem fellur utan þéttbýlissvæðanna, þ.e. þá er það tilvalið þrætuepli hver eigi að greiða og hver eigi að sjá um viðhald. Þetta frv. er lagt fram til þess að taka af allan vafa þegar svo háttar til að börn og unglingar sækja þjónustu á báðum stöðum --- þarna er verið að takmarka eins og ég sagði áðan vegalengdina og tilgang stíganna --- um að það sé á ábyrgð Vegagerðarinnar að leggja þessa stíga. Þetta eru nú ekki mjög margir staðir. Og vonandi verður það til þess að þessir stígar verði lagðir og öryggið bætt. Síðan fagna ég því ef farið verður í að koma því inn í svæðisskipulag, aðalskipulag og deiliskipulag alls staðar á landinu að hugsa um umferð gangandi og hjólandi vegfarenda jafnhliða því sem settir eru á teikniborðið og skipulagðir eru akvegir, þ.e. að jafnsjálfsagt sé að skipuleggja þessa vegi á hverjum tíma. Herra forseti. Ég óska eftir því að frv. verði tekið til 2. umr. og legg til að því verði vísað til hv. samgn.

Herra forseti. Ég fylgi hér úr hlaði till. til þál. um endurskoðun kosningalaga. Þáltill. er svohljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: ,,Alþingi ályktar að fram fari á vegum Alþingis endurskoðun á kosningalöggjöf með það fyrir augum að tryggja a. að sjúklingar, aldraðir og öryrkjar geti ávallt nýtt kosningarrétt sinn, b. að jafnan fjalli óháður aðili um kærumál sem upp kunna að koma í tengslum við framkvæmd kosningalaga.`` Að því eru brögð að sjúklingar, aldrað fólk og öryrkjar geti ekki neytt kosningarréttar síns. Víða hefur tíðkast að láta fara fram atkvæðagreiðslu á sjúkrastofnunum og dvalarheimilum aldraðra. Þó er það ekki algilt og hafa í þessu samhengi risið deilumál og dómsmál. Brýnt er að tryggja jafnræði með þegnunum til kosningarréttar og nauðsynlegt að fram fari athugun á framkvæmd kosningalaganna hvað þetta atriði snertir. Í þingsályktunartillögunni er gert ráð fyrir að einnig verði kannað hvernig unnt verði að koma því á að óháður aðili skeri jafnan úr um deilumál sem rísa við framkvæmd laganna. Í deilumálum sem risið hafa í tengslum við kosningar um sameiningu sveitarfélaga hlýtur að teljast í hæsta máta óeðlilegt að þeim sé skotið til úrskurðar í félagsmálaráðuneytinu eins og lög gera ráð fyrir þar sem það málefni sem greidd eru atkvæði um er á vegum þess ráðuneytis. Það getur í slíkum tilvikum ekki talist hlutlaus aðili. Ef fram kemur kæra um framkvæmd kosninganna kæmi til álita að hún væri milliliðalaust látin ganga til dómstóla.

Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. á þskj. 818, 518. máli, um framtíðarskipulag og uppbyggingu landsvega á hálendi Íslands. Flm. auk mín eru hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir, Guðjón Guðmundsson, Ásta Möller, Hjálmar Jónsson og Ísólfur Gylfi Pálmason. Tillagan er svohljóðandi: ,,Alþingi ályktar að fela samgrh. að skipa nefnd sem geri tillögur um framtíðarskipulag og uppbyggingu landsvega á hálendi Íslands. Nefndin verði skipuð fimm mönnum, einum tilnefndum af ráðherra, tveimur af Sambandi íslenskra sveitarfélaga, einum af Náttúruvernd ríkisins og einum af Vegagerð ríkisins.`` Herra forseti. Umferð á hálendi Íslands fer sívaxandi. Samkvæmt tillögunni skal skipuð nefnd sem semji drög að framtíðarskipulagi og uppbyggingu landsvega á hálendi Íslands þannig að hægt sé að komast um hálendið án mikilla svaðilfara, en með nokkrum takmörkunum þó. Aðalleiðir, þ.e. Kjölur, Sprengisandur, Kaldi\-dalur/Uxa\-hrygg\-ir og Fjallabaksleið nyrðri, þurfa að vera færar dugmiklum fólksbílum, venjulegum jeppum og fólksflutningabílum yfir helsta ferðamannatímann, þ.e. frá júní til september. Vinsælar leiðir eins og að Öskju, Gæsavötnum, Herðubreið og Snæfelli, Fjallabaksleið syðri, hringleið um Heklu, Emstruleið, inn í Þórsmörk, Dómadalsleið í Landmannalaugar, um Haukadalsheiði, Eyfirðingabraut, yfir Öxi, að Lakagígum og fleiri vinsælar ferðaleiðir á hálendinu þurfa að vera færar öllum venjulegum jeppum og fólksflutningabílum yfir sumartímann. Til að þetta geti orðið til frambúðar þarf að veita fé til uppbyggingar og viðhalds þessara vega á hverju ári. Í flokkun veganna þarf að koma fram tilgangur þeirra, þ.e. hverjir fara um þá og hvert. Setja þarf viðmiðunarreglur um hvar á að brúa og hvar ekki. Rétt er að fjármagnið skiptist eftir þessari flokkun og ástandi og mikilvægi hvers vegar eins og reynt er að gera í byggð. Með góðum og greiðfærum vegum á hálendinu er hægt að draga úr utanvegaakstri og stuðla þar með að verndun gróðurs og ósnortinna svæða, auka öryggi ferðamanna á ferðum um hálendið og tryggja að ekki verði ,,óvart`` til nýjar slóðir hér og þar. Með efldu vegakerfi á hálendinu er auðveldara að stýra umgengni ferðamanna og náttúruunnenda. Almenningi er þannig gefinn kostur á að njóta stórkostlegrar náttúru, nokkuð sem ekki hefur hingað til verið mögulegt á venjulegum farartækjum. Nauðsynlegt er að taka mið af skipulagi miðhálendis Íslands við skipulagningu vegakerfis um hálendið. Það ætti að einhverju leyti að taka mið af hugmyndafræðinni um að ferðamenn fari um hálendið og njóti náttúrunnar að degi til en dveljist eins og við verður komið við jaðar þess eða á skipulögðum svæðum yfir nætur. Herra forseti. Ég legg til að till. til þál. um framtíðarskipulag og uppbyggingu landsvega á hálendi Íslands verði vísað til hv. samgn. og til síðari umræðu.

Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um að að komið verði í veg fyrir uppsagnir eða mismunun í starfi vegna aldurs. Þáltill. er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að hefja undirbúning að lagasetningu með það að markmiði að fólk sé ekki látið gjalda aldurs síns á vinnustað, hvort heldur er með uppsögnum eða mismunun í starfi.`` Margt bendir til að það færist í aukana að stjórnendur á vinnustöðum leggi áherslu á það við mannaráðningar að ráða ungt fólk til starfa fremur en þá sem eldri eru, jafnvel þótt síðarnefndi hópurinn búi að lengri starfsreynslu. Sums staðar er jafnvel gengið lengra, eldra fólki sagt upp störfum til að rýma fyrir þeim sem yngri eru. Við þekkjum dæmi þessa úr ýmsum bankastofnunum, fjármálastofnunum, og því miður þá þekkjum við einnig dæmi þessa hjá stofnun sem er í eigu þjóðarinnar og í umsjá okkar, Íslandspósti hf. Þar er að sögn, samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef fengið, því miður farið að segja upp fólki sem er komið yfir 65 ára aldur. Það hefur verið sagt við þá einstaklinga sem hafa verið látnir fara eða sagt að þeir þurfi að ljúka störfum að þetta sé hin nýja svokallaða 65 ára regla, að það séu aldursmörkin, að þá þurfi fólk að víkja úr starfi. Þetta eru þær upplýsingar sem ég hef fengið, m.a. frá einstaklingum sem í hlut eiga. Ég á eftir að taka þetta mál upp við annað tækifæri vegna þess að fyrir þinginu liggur fyrirspurn sem ég hef beint til hæstv. samgrh. um þá starfsmannastefnu sem Íslandspóstur rekur og þá ekki síst á landsbyggðinni, en þaðan hef ég heimildir fyrir þeim fréttum sem ég er hér að tíunda. Þetta finnst mér algjörlega ófært. Með þessari þáltill. er ég að fara þess á leit að ríkisstjórnin kanni hvernig unnt sé að tryggja og treysta réttarstöðu þessa fólks. Ég veit að erfitt er að gera það svo afdráttarlaust sé. Það verður aldrei tryggt með lagasetningu að einstaklingum verði aldrei nokkru sinni sagt upp störfum þótt þeir séu komnir á þennan aldur en að þeir séu ekki látnir gjalda aldurs síns er önnur saga. Ef viðkomandi fær lagastoð til að vísa í þannig að sönnunarbyrðin hvíli hjá atvinnurekandanum, þeim sem segir honum upp störfum, þá held ég að það geti verið til góðs. Ég er að mælast til að kannað verði hvernig að þessu yrði staðið. Jafnhliða þessari þróun hefur verið losað um ráðningarfestu þar sem hún hefur verið hvað traustust, þ.e. hjá opinberum starfsmönnum. Opinberar stofnanir og fyrirtæki hafa jafnvel gengið svo langt að taka upp þá stefnu að segja fólki upp störfum þegar það hefur náð tilteknum aldri, eins og gerðist hjá Íslandspósti. Mér er sagt að slíkt gerist þar, að það sé stefna þar, því miður. Þetta gerist langt innan við aldursmörk sem lög og samningar kveða á um. Í þessu sambandi er rétt að benda á að þegar lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna var breytt árið 1996 var tekin upp sú nýbreytni að ráða embættismenn aðeins til fimm ára í senn. Þetta á einnig við um heilar starfsstéttir og má þar nefna lögreglumenn, tollverði og fangaverði. Allir þessir starfshópar eru ráðnir til fimm ára í senn. Þetta var gert þrátt fyrir mikil og kröftug mótmæli hér í umræðum á Alþingi. Og að lokinni þessari fimm ára ráðningu er metið að nýju hvort viðkomandi skuli endurráðinn. Þetta hefur valdið óöryggi hjá eldra fólki og ekki að ástæðulausu. Mikilvægt er að fram fari endurskoðun á lögum með það fyrir augum að tryggja stöðu einstaklinga svo að þeir verði ekki látnir gjalda aldurs síns á vinnustað. Þannig yrðu til dæmis mjög veigamikil rök að vera fyrir því að launamenn sem starfa samkvæmt framangreindri fimm ára reglu fái ekki endurráðningu. Mikilvægt er að endurskoðun laganna fari fram í nánu samstarfi við samtök launafólks. Mér er kunnugt um að innan samtaka launafólks er áhugi á að taka á þessum málum. Mér er einnig kunnugt um að víða á meðal atvinnurekenda eru uppi áhyggjur vegna þeirrar tilhneigingar sem gætir í þessa átt í starfsmannahaldi í fyrirtækjum og stofnunum. Þess vegna er rangt að alhæfa um viðhorfin í þessum efnum. Staðreyndin er sú að þessarar tilhneigingar gætir mjög víða í stofnunum og fyrirtækjum og ég hvet til þess að það verði tekið til skoðunar af hálfu ríkisstjórnarinnar hvernig réttindin verði bætt og treyst. Ég legg til að þessari þáltill. verði vísað til efh.- og viðskn. að lokinni þessari umræðu. Ég geri mér reyndar ekki alveg grein fyrir því hvort það er rétti aðilinn til að fjalla um málið en tel þó svo vera. Ég fel stjórn þingsins í hendur vald til þess að ákveða hvar þessi þáltill. verður best vistuð.

Herra forseti. Ég kem hér upp til þess að taka undir þessa tillögu hv. þm. Ögmunar Jónassonar. Ég tel að hún sé mjög mikilvæg og vil minna á tillögu sem hefur legið fyrir þinginu og komið til umræðu, um sveigjanleg starfslok þar sem 1. flm. er Guðmundur Hallvarðsson. Ég tel allt of mikla æskudýrkun í þessu landi og að við eigum að meta þann auð sem býr í fólki á hvaða aldri sem það er meðan það treystir sér til þess að vinna. Við eigum að bera virðingu fyrir því að það geti ráðið því sjálft hvort það hættir fyrr eða seinna. Sumir vilja hætta fyrr og það á að leyfa fólki það. En þeir sem hafa starfsþrek eiga að fá að vinna lengur. Ég benti á það í ræðu minni um þáltill. um sveigjanleg starfslok að það er mikill sparnaður fyrir heilbrigðiskerfið þegar fólk er ekki neytt til að hætta að vinna. Ég tel það mjög mikilvægt að fólk fái að njóta sín í starfi eins lengi og það hefur vinnuþrek.

Herra forseti. Ég kem fyrst og fremst upp til að fagna þeim góðu undirtektum sem þessi þáltill. fær frá þingmanni Sjálfstfl., hv. þm. Drífu Hjartardóttur. Ég tel að baki tillögunnar mætti mynda breiða pólitíska samstöðu. Þetta er ekki þröngt mál í þeim skilningi en þetta er brýnt hagsmunamál og félagslegt réttlætismál að það nái fram að ganga.

Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um vegamál. Tillagan hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að heimila Vegagerðinni að ráðstafa árið 2000 þeirri inneign sem safnast hefur upp á síðustu árum vegna hærri tekna af lögboðnum tekjustofnum til vegagerðar en reiknað hefur verið með í vegáætlun. Þessu fé verði ráðstafað með eftirfarandi hætti: 1. Varið verði 200 millj. kr. vegna aukins kostnaðar við vetrarþjónustu. 2. Varið verði 150 millj. kr. til að flýta áætlun um uppbyggingu tengivega. 3. Varið verði 150 millj. kr. til að flýta áætlun um uppbyggingu safnvega. 4. Varið verði 50 millj. kr. til að flýta framkvæmdum við breikkun einbreiðra brúa. 5. Varið verði 150 millj. kr. til undirbúnings jarðgangagerð.`` Herra forseti. Um síðustu áramót var inneign hjá ríkissjóði vegna innheimtu lögboðinna gjalda til vegagerðar um 700 millj. kr. eða nánar tiltekið 707 millj. kr. en markaðir tekjustofnar vegna vegagerðar hafa skilað meiri tekjum en gert var ráð fyrir í fjárhagsáætlun við gerð vegáætlunar. Í 2. gr. laga um fjáröflun til vegagerðar, nr. 3 frá 1987, með síðari breytingum, segir: ,,Tekjum samkvæmt lögum þessum skal einungis varið til vegagerðar.`` Herra forseti. Þessi inneign er þannig til komin að frá árinu 1998 er inneign upp á 108 millj. kr., frá árinu 1999 inneign upp á 216 millj. kr. og eldri inneign er upp á 383 millj. kr. eða samtals 707 millj. kr. sem þarna standa inni og hefur ekki verið ráðstafað annað en lög gera ráð fyrir, þ.e. til vegagerðar. Margáréttuð er sérstök þörf á auknu fjármagni til ,,sveitaveganna``. Í þingsályktun um stefnu í byggðamálum fyrir árin 1999--2001 sem samþykkt var á Alþingi vorið 1999 er lögð þung áhersla á bættar samgöngur í byggðum sem standa höllum fæti. Í allri vegagerð á síðustu árum hafa tengivegir og safnvegir, sem við köllum í daglegu tali ,,sveitavegi``, dregist hlutfallslega aftur úr í nýframkvæmdum og viðhaldi. Jafnframt hefur þörfin fyrir góðar samgöngur í sveitum aukist, t.d. vegna daglegs heimanaksturs nemenda, vinnu sveitafólks utan bús, daglegra aðdrátta og flutninga á vörum og þjónustu, svo og aukinnar ferðaþjónustu í sveitum landsins. Eðlilegt er að þessu uppsafnaða fé verði nú ráðstafað í vegáætlun og þá með þeim áherslum og þeirri forgangsröðun sem hér er lagt til. Þetta fjármagn komi til viðbótar því sem lagt er til að varið verði til þessara verkefnaflokka samkvæmt tillögu til þingsályktunar um vegáætlun fyrir árin 2000--2004 og nú liggur fyrir Alþingi. Ljóst er að þetta viðbótarfé er engan veginn nægjanlegt til að hleypa af stokkunum því stórátaki sem flestir eru sammála um að þurfi til að laga ,,sveitavegina`` og til annarra brýnna framkvæmda á vegum í dreifbýli. Því er ástæðulaust að láta fjármagn sem þegar hefur verið innheimt til vegamála liggja ónotað. Herra forseti. Þegar þessi tillaga var lögð fram var ekki ljóst að varið yrði neinu fjármagni til undirbúnings jarðgangagerð. Ekki hafði fengist við afgreiðslu fjárlaga fyrir síðustu jól nein fjárveiting til þess að vinna að undirbúningi jarðgangagerðar. Því var lagt til og lögð á það áhersla að einnig yrði varið fé til þess undirbúnings en samkvæmt þáltill. um jarðgangaáætlun er lagt til að þar komi sérstakt fjármagn til þeirra verkefna þannig að það sem hér er lagt til gæti þá færst með auknum þunga á tengivegina og safnvegina, þ.e. ,,sveitavegina``. Herra forseti. Oft eru mörg stór verkefni vegamála tekin út fyrir vegáætlun þegar á að vinna stórvirki. En þessir vegir hafa orðið hlutfallslega út undan við eflingu samgöngukerfis og samgönguæða landsins. Því er fyllilega réttmætt og sanngjarnt að þessu fjármagni, sem er ekki verið að taka frá neinni markaðri framkvæmd en hefur réttilega verið innheimt til vegamála, verði varið til þessara samgöngubóta, til veganna í hinum dreifðu byggðum landsins og flýta þar þeim áætlunum sem þar eru um samgöngubætur. Ekki er verið að taka neitt frá neinum í því en þarna er í litlum mæli en þó markvisst verið að koma til móts við þær auknu kröfur og auknu og þarfir og þær yfirlýsingar sem hv. þm. á Alþingi og víðar lýsa svo fjálglega um brýna nauðsyn á, þ.e. að bæta samgöngur í sveitum landsins. Því legg ég til, herra forseti, að að lokinni fyrri umræðu um þessa þáltill. verði henni vísað til hv. samgn. til afgreiðslu. Ég vænti þess að bæði hv. samgn. og Alþingi taki undir með mér hversu mikilvægt málið er og góð ráðstöfun fjár.