Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Handhafar valds forseta Íslands hafa gefið út svohljóðandi bréf: ,,Handhafar valds forseta Íslands, skv. 8. gr. stjórnarskrárinnar, forsætisráðherra, forseti Alþingis og forseti Hæstaréttar, gjöra kunnugt: Vér höfum ákveðið, samkvæmt tillögu forsætisráðherra, að Alþingi skuli koma saman til framhaldsfunda mánudaginn 24. janúar 1994, kl. 15.00. Gjört í Reykjavík, 24. janúar 1994. Davíð Oddsson, Salome Þorkelsdóttir, Hrafn Bragason. Davíð Oddsson. Bréf handhafa valds forseta Íslands um að Alþingi skuli koma saman til framhaldsfunda.`` Framhaldsfundir Alþingis hefjast því á ný. Hæstv. forseta, hv. alþingismönnum, svo og starfsmönnum Alþingis, óska ég gleðilegs árs og þakka hið liða. Býð ég menn velkomna til þingstarfa og læt í ljós þá ósk og von að störf okkar megi vera landi og lýð til blessunar.

Forseti tekur undir góðar óskir hæstv. forsrh. og óskar hv. þingmönnum og starfsmönnum Alþingis gleðilegs árs og býður þá velkomna til starfa.

Forseti vill geta þess að hér mun fara fram utandagskrárumræða að lokinni afgreiðslu eina dagskrármálsins. Það eru tvær utandagskrárumræður sem eru báðar skv. 1. mgr. 50. gr. þingskapa, annars vegar að beiðni hv. 2. þm. Suðurl., Jóns Helgasonar, um samkeppnisstöðu innlendrar garðyrkju og síðari utandagskrárumræðan að beiðni hv. 6. þm. Norðurl. e., Jóhannesar Geirs Sigurgeirssonar, um forræði á innflutningi búvara.

Herra forseti. Fyrir jólin sótti hv. 8. þm. Reykn. það fast að fá svör við því hjá hæstv. forsrh. hvort hann hygðist nota bráðabirgðalagavaldið í jólahléinu. Forsrh. vék sér undan að svara þessu beint, fór á flótta, en engu að síður það fimlega að flestir trúðu að ekki væri verið að lengja þinghléið með það fyrir augum að tryggja að það gæfist rými til þess að beita bráðabirgðalagavaldinu. Hæstv. forseti þingsins lét aftur á móti að því liggja að það skipti litlu máli hvort lög væru sett með þeim hætti að bráðabirgðalögum væri beitt eða þing væri kallað saman. Hæstv. forseti þingsins skuldar alþingismönnum skýringar á þeim orðum. Við búum við það ofríki framkvæmdarvaldsins að það ræður hvort Alþingi er sent heim eða haft að störfum, en við ætlumst til þess að forseti þingsins verji þingið, líti á það sem nauðsyn að þingið ákveði hvað sé gert að lögum í þessu landi áður en lögin verða til. En hér er látið að því liggja, með yfirlýsingum forseta þingsins, að það gildi nánast einu hvort bráðabirgðalagavaldinu sé beitt og svo séu þingmenn kallaðir saman. Ég mótmæli þessum vinnubrögðum og tel þau vítaverð.

Hæstv. forseti. Það er rétt að um það var spurt við þingfrestun skömmu fyrir jól hvort þá væru uppi ráðagerðir um að beita bráðabirgðalagavaldi vegna fyrirsjáanlegs, a.m.k. hugsanlegs skulum við segja, verkfalls sjómanna. Því var lýst yfir af minni hálfu að engar slíkar ráðagerðir væru uppi, en jafnframt var því auðvitað hafnað að gefa einhverjar fortakslausar yfirlýsingar um að engin sú neyð gæti upp komið að bráðabirgðalagavaldinu væri ekki beitt. Það er enginn vafi á því að sú lögformlega heimild er í góðu gildi, segjum að hún sé í frekara gildi eftir athugun Alþingis fyrir örfáum árum síðar heldur en á undan. Meginbreytingin er sú núna og það er til bóta, að bráðabirgðalög verður að leggja fram þegar í stað og afgreiða innan sex vikna. Slíkur frestur var ekki fyrir hendi áður, þannig að það er búið að tryggja atbeina Alþingis að málunum mjög snemma. Áður gátu mál farið þannig að bráðabirgðalög væru að dankast mánuðum saman í þinginu. Reyndar eru til dæmi um það að bráðabirgðalög hafi verið sett hér í tíð sumra formanna þingflokka, til að mynda, sem náðu yfir atburði sem áttu að gerast þremur mánuðum síðar, þegar þingið væri komið saman. Það létu menn sig nú hafa að gera í jólahléi, eins og menn muna kannski ef þeir rifja það upp í huga sér. Ég vek líka athygli á því að framkvæmdarvaldið rekur þingið ekki heim. Þingfrestunin er byggð á samþykki þingsins sjálfs og þar er tekið til þess tíma sem þingið má lengst vera fjarverandi.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt sem hér hefur komið fram að ég beitti mér fyrir því á síðustu klukkustund þinghaldsins fyrir jól að spyrja hæstv. forsrh. að því hvort hann væri reiðubúinn að gefa þá yfirlýsingu að ef þyrfti að grípa til lagasetningarvaldsins þá yrði þingið kallað saman. Hæstv. forsrh. neitaði að gefa þá yfirlýsingu. Það leiddi síðan til þess að þingflokkur Alþb. greiddi ekki atkvæði með frestunartillögu sem ríkisstjórnin flutti hér. Það gerðu hins vegar, að ég held, allir aðrir flokkar á þinginu. Það er auðvitað mikilvægt að hafa það í huga þegar farið er yfir þessa sögu að Alþb. var eini flokkurinn sem ekki treysti sér til að greiða atkvæði með þingfrestuninni, fyrst forsrh. var að vísa til þeirrar samþykktar þingsins hér áðan, en aðrir flokkar gerðu það allir. Ég vil taka undir yfirlýsingu hv. þm. Ólafs Þ. Þórðarsonar, að yfirlýsingar hæstv. forseta um að það skipti engu hvort bráðabirgðalög væru sett eða þingið kallað saman eru, svo vægt sé til orða tekið, furðulegar. Auðvitað á forseti þingsins að gæta þess að þegar breyting hefur verið gerð varðandi setutíma Alþingis þá sé fylgt þeirri reglu að kalla þingið saman. Nú hefur það gerst til viðbótar að einn af þm. Sjálfstfl., Einar K. Guðfinnsson, hefur lýst því yfir að hann sé andvígur setningu bráðabirgðalaga og hann hefur jafnframt lýst því yfir að það hafi ekki verið kannað í þingflokki Sjálfstfl. hvort stuðningur væri við þessi bráðabirgðalög. Engin annar þingmaður Sjálfstfl. hefur talið ástæðu til þess að bera ummæli hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar til baka. Það er þess vegna algjörlega óljóst, í ljósi ummæla eins þingmanns Sjálfstfl., hvort meiri hluti er á bak við þessi bráðabirgðalög. Þess vegna beini ég því til hæstv. forseta að hann taki þau þegar í stað til umræðu hér á Alþingi, en í dagskrá þingsins fyrir þessa viku og næstu viku er ekki gert ráð fyrir því að bráðabirgðalögin komi til umræðu.

Að gefnu tilefni vill forseti láta þess getið og taka það skýrt fram að það voru ekki orð forseta sem hér voru höfð eftir honum heldur blaðsins.

Herra forseti. Það liggur ljóst fyrir að forsrh. getur sent þingið heim, þingrofsrétturinn er ótvíræður. En varðandi það hvort eðlilegt geti verið að taka ákvörðun um það að lengja jólafrí þingmanna eins og gert var, flytja slíka brtt. vitandi að verkfallið vofði yfir, hlýtur það ekki að segja manni að hæstv. forsrh. var það ljóst að það var ekki siðferðilega hægt að beita bráðabirgðalögum ef þingið átti að koma saman jafnsnemma og ráðgert var í upphafi? Voru það þess vegna ekki klókindi hrein og klár að lengja hléið til þess að hægt væri að réttlæta það að hægt væri að beita bráðabirgðalögum? Ég vil spyrja hæstv. forsrh. þeirrar spurningar: Var haft samband við stjórnarþingmenn og það tryggt að meiri hluti væri fyrir því innan ríkisstjórnarinnar að styðja þetta frv.? Það er alvarlegt mál ef menn eru farnir að líta svo á að það sé allt í lagi að demba á bráðabirgðalögum eftir geðþótta. Ég hygg að það sé líka hollt fyrir hæstv. forsrh. að lesa ræðu hv. 1. þm. Reykn. um þessi mál á sínum tíma og rifja upp hvað þá var sagt. Ef til vill vill hv. 1. þm. Reykn. endurtaka sínar yfirlýsingar þegar þessi mál voru til umræðu og talað var um að verið væri að þrengja réttinn til útgáfu bráðabirgðalaga. Þetta er ekki svo einfalt að það sé bara hægt að snúa sé við og horfa til fortíðarinnar og segja: Þetta var gert, hitt var gert. Við erum að tala um atburð sem átti sér stað núna. Hann er á dagskrá og annað ekki.

Hæstv. forseti. Meginmarkmið með breytingum sem gerðar voru varðandi bráðabirgðalagaþáttinn var það að fækka þeim tilvikum að bráðabirgðalög væru gefin út. Ég treysti mér algjörlega og auðveldlega til þess að gera samanburð á því hversu oft núv. ríkisstjórn miðað við sambærilegan starfstíma hefur sett bráðabirgðalög og gert var áður en þessi breyting varð. Ég tel nefnilega markmið þingsins um að fækka bráðabirgðalögum hafi náð fram að ganga. Menn hafa orðið miklu varkárari í þeim efnum heldur en áður og þingið þannig náð þeim markmiðum sem það ætlaði sér. En um leið ákvað þingið með pósitífum hætti að það vildi alls ekki að þessi réttur forsetans og ríkisstjórnar á hverjum tíma yrði numinn á brott. Það var ítrekað og ákveðið við athugun á greininni að hann skyldi standa með þeim breytingum sem ég áðan nefndi um það hvenær þingið skyldi ræða lögin. Það er enginn vafi á því í mínum huga að þessi breyting hefur orðið til þess að bráðabirgðalögum hefur fækkað og það er æskilegt og gott. Það vakti ekkert fyrir mér sérstakt á þessum dögum fyrir þingslit annað en að vænta þess og vonast til þess og trúa því að samningsaðilar sjálfir í þessari viðkvæmu deilu mundu leysa sín mál. Það er það sem við viljum öll að gerist. Ég treysti því, vonaðist til þess og vænti þess og hafði engar ráðagerðir í huga á þessu augnabliki varðandi það mál.

Virðulegi forseti. Það er alveg ljóst að framganga hæstv. forsrh. og hæstv. sjútvrh. í þessari deilu var eingöngu látalæti vegna þess að Kristján Ragnarsson var ekki til viðræðu um neitt allan tímann af því að hann treysti því að ríkisstjórnin mundi setja bráðabirgðalög um verkfallið. Það hefur komið í ljós að Kristján Ragnarsson gat alveg treyst því. Hann hafði stuðning forsrh. og sjútvrh. til þess að halda þannig á málum að hann þurfti ekki að semja við sjómenn um eitt eða neitt. Þess vegna er það alveg óskiljanlegt að hæstv. forsrh. skuli vera svona hræddur við að koma með þetta frv. inn í þingi og taka það til umræðu. Ég átti satt að segja von á því að hæstv. forsrh. mundi vera nú þegar búinn að setja fram þá ósk við forsætisnefnd að þessi bráðabirgðalög yrðu eitt af fyrstu málum þessarar viku. En nú er búið að birta þingflokkum dagskrá vikunnar og þar er hvergi minnst á bráðabirgðalögin. Hæstv. forsrh. verður að horfast í augu við þá staðreynd að einn þingmaður stjórnarflokkanna sem hefur tjáð sig um bráðabirgðalögin með skýrum hætti. Það er hv. þm. Einar K. Guðfinnsson. Hvað hefur hann sagt, hæstv. forsrh.? Hann sagði að það hefði verið rangt að kalla þingið ekki saman. Hann sagði að það hefði verið rangt að setja bráðabirgðalög og hann sagðist ekki styðja þau. Sá eini af þingmönnum stjórnarliðsins sem hefur dirfst að tala um málið hefur þannig sagt alveg skýrt að hann sé ósammála hæstv. forsrh.

Ég get ekkert um það dæmt.

Hæstv. forsrh. getur þá sjálfur komið upp í ræðustólinn og tínt upp þá þingmenn sína sem hafa opinberlega treyst sér til þess að styðja forsrh. í þessu máli. Þess vegna ítreka ég fyrirspurn mína sem hæstv. forsrh. svaraði ekki áðan: Er hann reiðubúinn að beita sér fyrir því að þessi bráðabirgðalög komi strax til umræðu? Hvers vegna dregur hann það að taka þau fyrir í þinginu? Nú segir hæstv. forsrh. úr sæti sínu að hann hafi þegar talað tvisvar. Það vissi hann áðan þegar hann svaraði ekki minni fyrirspurn og þess vegna vakir sú spurning alveg skýrt: Hvers vegna er ríkisstjórnin að bíða með að taka bráðabirgðalögin fyrir í þinginu?

Virðulegi forseti. Það er rangt sem hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson hafði hér eftir mér úr blaðaviðtali í Tímanum. Það sem ég sagði í blaðaviðtali í Tímanum var ósköp einfaldlega að ég teldi að það hefði verið eðlilegast að kalla saman þingið til þess að fjalla um þessa lagasetningu ef til hennar þyrfti að grípa. Það felur hins vegar ekki í sér að ég hefði verið á móti þeirri efnislegu ákvörðun að það þyrfti að setja lög á þessa deilu. Hér var eingöngu um að ræða afstöðu mína til þeirrar aðferðar, til þess forms við lagasetninguna sem verið er að ræða um. Að öðru leyti tel ég ástæðulaust að ræða þetta mál efnislega fyrr en að því kemur að það verður sett á dagskrá. Við erum að ræða þessi mál undir dagskrárliðnum ,,Um störf þingsins`` sem er afar knappt form. Það eru tvær mínútur fyrir hvern þingmann til að tala tvisvar sinnum. Þess vegna er óeðlilegt að ræða þessi mál efnislega vegna þess að þetta eru í raun og veru býsna flókin mál sem þarf að ræða nokkuð ítarlega til þess að eitthvert vit sé í þeirri umræðu. En ég ítreka að það sem ég sagði í þessu blaðaviðtali í einni setningu var það að ég hefði talið eðlilegast að kalla saman þingið til þess að taka afstöðu til lagasetningarinnar án þess að ég hefði tækifæri til þess í viðtalinu að færa að því frekari efnislegri rök en það mun ég að sjálfsögðu gera þegar málið kemur til efnislegrar umræðu í þinginu alveg eins og vera ber.

Frú forseti. Vegna ummæla hv. 8. þm. Reykn. skal það tekið fram að frv. til staðfestingar á bráðabirgðalögunum verður lagt fram á þinginu í dag eins og eðlilegt er. Það er ekkert að vanbúnaði að taka það síðan til umræðu í samræmi við ákvæði þingskapa þar að lútandi.

Tími sá sem leyfður er samkvæmt þingsköpum til þessarar umræðu sem hér hefur farið fram er liðinn. Það er því ekki hægt að gefa fleirum tækifæri til að tala að þessu sinni um störf þingsins.

Það fær ekki staðist.

Þessi umræða má standa í 20 mín.

Það fær ekki staðist að tíminn sé liðinn. Það má leggja það saman hvað menn hafa talað. Umræðan á að standa í 20 mín. Þetta er bara vitleysa.

Borist hefur eftirfarandi bréf, dags. 21. jan. 1994: ,,Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi næstu tvær vikur leyfi ég mér með tilvísun til 2. mgr. 53. gr. laga um þingsköp Alþingis að óska þess að 1. varaþingmaður Framsfl. í Norðurlandskjördæmi eystra, Guðmundur Stefánsson framkvæmdastjóri, Akureyri, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Þetta er yður hér með tilkynnt, virðulegur forseti. Guðmundur Bjarnason, 1. þm. Norðurl. e.`` Guðmundur Stefánsson hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa. Þá hefur borist bréf, dags. 18. jan. 1994: ,,Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi næstu tvær vikur leyfi ég mér með vísun til 2. mgr. 53. gr. laga um þingsköp Alþingis að óska þess að þar sem 1. varaþingmaður Alþb. í Norðurlandskjördæmi vestra getur ekki vegna sérstakra anna tekið sæti á Alþingi taki 2. varaþingmaður, Anna Kristín Gunnarsdóttir bæjarfulltrúi, Sauðárkróki, sæti á Alþingi í fjarveru minni. Þetta er yður hér með tilkynnt, virðulegur forseti. Ragnar Arnalds, 3. þm. Norðurl. v.`` Þá er hér bréf, dags. 18. jan. 1994: ,,Vegna sérstakra anna sé ég mér ekki fært að taka sæti Ragnars Arnalds á Alþingi næstu tvær vikur sem 1. varaþingmaður Alþb. í Norðurlandskjördæmi vestra. Virðingarfyllst, Sigurður Hlöðvesson.`` Anna Kristín Gunnarsdóttir hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa.

Borist hefur bréf, dags. 18. jan. 1994. ,,Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi næstu tvær vikur leyfi ég mér með vísun til 2. mgr. 53. gr. laga um þingsköp Alþingis að óska eftir því að þar sem 1. varaþingmaður Alþfl. í Norðurlandskjördæmi eystra getur ekki vegna sérstakra anna tekið sæti sitt á Alþingi taki 2. varaþingmaður, Pálmi Ólason skólastjóri, Ytri Brekkum, sæti á Alþingi í fjarveru minni. Þetta er yður hér með tilkynnt, virðulegur forseti, með ósk um að fram fari á Alþingi rannsókn á kjörbréfi varaþingmannsins. Sigbjörn Gunnarsson, 7. þm. Norðurl. e.`` Borist hefur bréf, dags. 18. jan. 1994: ,,Vegna sérstakra anna sé ég mér ekki fært að taka sæti Sigbjörns Gunnarssonar á Alþingi næstu tvær vikur sem 1. varaþingmaður Alþfl. í Norðurlandskjördæmi eystra. Sigurður E. Arnórsson, 1. varaþm. Alþfl. í Norðurl. e.`` Kjörbréf Pálma Ólasonar hefur ekki verið rannsakað og þarf því kjörbréfanefnd að koma saman til fundar og rannsaka kjörbréf hans. Verður nú gert fimm mínútna hlé á þessum fundi á meðan.

Virðulegi forseti. Kjörbréfanefnd hefur fengið kjörbréf Pálma Ólasonar skólastjóra til afgreiðslu. Því fylgdi bréf frá 1. varamanni Alþfl. í Norðurlandskjördæmi eystra um að hann gæti ekki tekið sæti Sigbjörns Gunnarssonar næstu tvær vikur vegna anna. Er kjörbréf Pálma Ólasonar skólastjóra gefið út af landskjörstjórn 21. jan. 1994 sem 2. varaþingmaður Alþfl., Jafnaðarmannaflokks Íslands í Norðurlandskjördæmis eystra. Kjörbréfanefnd sér ekkert athugavert við þetta kjörbréf og leggur einróma til að það verði samþykkt.

Pálmi Ólason hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi. Honum ber því að undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni.

Pálmi Ólason hefur undirritað drengskaparheit um að halda stjórnarskrána. Hann er boðinn velkomin til starfa á Alþingi.

Eins og áður hefur verið tilkynnt hefst nú utandagskrárumræða. Fyrst fer fram utandagskrárumræða að beiðni hv. 2. þm. Suðurl., Jóns Helgasonar, um samkeppnisstöðu innlendrar garðyrkju. Sú umræða fer fram skv. 1. mgr. 50. gr. þingskapalaga, þ.e. er hálftíma umræða.

Hæstv. forseti. Um áramótin gekk í gildi samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið ásamt fylgisamningum hans. Reyndar átti samningurinn um árstíðabundinn tollfrjálsan innflutning á sumum tegundum blóma og grænmetis að taka gildi snemma á síðasta ári samkvæmt ákvörðun ríkisstjórnarinnar. Sá samningur var gerður á milli einstakra EFTA-landa og Evrópubandalagsins. Milli annarra EFTA-landa en Íslands var samið um gagnkvæma rýmkun innflutningsheimilda þannig að hinar þjóðirnar fengu einnig betri kjör á útflutningi landbúnaðarafurða til Evrópubandalagsins. Þessu var þveröfugt varið hvað Ísland varðar því ekki var farið fram á neitt slíkt fyrir íslenskar útflutningsvörur. Íslendingar létu því allt fyrir ekki neitt. Hæstv. utanrrh. sagði að við ættum að kaupa meira af framleiðslu fátækra þjóða í Suður-Evrópu en nú hefur komið fram í fréttum að innflutningurinn að undanförnu sem byggður er á þessum samningi kemur bæði frá Afríku og Ameríku svo sá málflutningur átti ekki við rök að styðjast. Þó skammt sé um liðið er þegar ljóst að þessi samningur er mikið áfall fyrir íslenska garðyrkju. Á síðustu árum hafa garðyrkjumenn lagt í mikinn kostnað við búnað til að geta einnig haldið uppi framleiðslu grænmetis og blóma í skammdeginu. Er það framleiðendum mikilvægt að geta þannig tryggt framboð allt árið. En fyrst og fremst er það ómetanlegt fyrir neytendur að innlend matvæli geti fullnægt sem stærstum hluta af matvælaþörfinni. Við fáum sífellt meiri viðurkenningu erlendra sérfræðinga á einstökum aðstæðum á Íslandi til framleiðslu heilnæmra matvæla sem verða í vaxandi mæli talin mikil forréttindi að eiga kost á að fá. Til þess að íslenskir garðyrkjumenn geti haldið áfram að vinna þetta þjóðnytjastarf þarf ríkisvaldið að veita þeim sanngjarnan rekstrargrundvöll. Landbrn. hefur að undanförnu látið gera úttekt á samkeppnisstöðu garðyrkjunnar og gefið út um það skýrslur. Þar kemur fram að tollar, orkuverð og fleira, sem ríkisvaldið ákveður, er hér mjög óhagstætt. Á sama tíma og vatnið rennur ónotað fram hjá orkuverum Landsvirkjunar eru samningar um raforkusölu til garðyrkjubænda þannig að rafmagn til lýsingar er rofið til þeirra meiri hluta sólarhringsins vegna þess að annars margfaldast orkuverð sem þó er fyrir miklu hærra en í nágrannalöndum okkar. Sem dæmi um tollamismunun má nefna að nellikkugræðlingar sem garðyrkjubændur eru nú að flytja inn til ræktunar eru á sama verði og innfluttar nellikkur sem seldar eru beint til neytenda. Það er augljóst að það er útilokað fyrir íslenska garðyrkju að búa við slíka samkeppnisstöðu. Ég vil því spyrja hæstv. landbrh. hvort ríkisstjórnin ætli ekki tafarlaust að laga aðstæður garðyrkjunnar þannig að hún njóti sanngirni þegar ríkisstjórnin hefur opnað fyrir ótakmarkaðan tollfrjálsan innflutning ýmissa tegunda frá öllum heimshornum u.þ.b. hálft árið. Geri ríkisstjórnin ekki nauðsynlegar ráðstafanir mun það kippa rekstrargrundvelli undan mörgum garðyrkjustöðvum sem hafa búið sig til að fullnægja innlendri eftirspurn við þau skilyrði sem ríkisvaldið hefur skapað fram að þessu. Ef svo færi mundi það ekki aðeins gera garðyrkjubændur atvinnulausa, því að í annað hús er ekki að venda við ríkjandi stjórnarfar, heldur yrðu eignir þeirra verðlausar. Það er ótrúlegt ef ríkisstjórnin telur siðferðilega réttlætanlegt að gera samning sem hún telur til mikils ávinnings fyrir þjóðarbúið að gera það svo gróflega á kostnað einstaklinga innan einnar atvinnugreinar að þeir verði bæði eigna- og atvinnulausir. Ég vil að minnsta kosti ekki trúa því að það sé vilji meiri hluta alþingismanna. Að lokum vil ég geta þess að í 112. gr. samningsins um Evrópska efnahagssvæðið segir: ,,Ef upp koma alvarlegir efnahagslegir, þjóðhagslegir eða umhverfislegir erfiðleikar í sérstökum atvinnugreinum eða á sérstökum svæðum sem líklegt er að verði viðvarandi getur samningsaðili einhliða gripið til viðeigandi ráðstafana.`` Gildir þetta einnig um hin tvíhliða samning við Evrópubandalagið og hefur landbrh. hæstv. haft í huga að nota sér slíkar heimildir?

Hæstv. forseti. Ég vil fyrst minna hv. þm. á að þegar þessi ríkisstjórn var mynduð 30. apríl 1991 hafði verið gengið frá ,,cohesion-listanum`` algjörlega milli Íslands og Evrópubandalagsins og það með þeim hætti að garðyrkjubændur komu hvergi að því máli. Það tókst hins vegar að lagfæra samningsdrögin eins og þau lágu fyrir. Eins og ég hef áður skýrt frá nutum við þar mjög vináttu Kiechle, þáv. landbúnaðarráðherra Þýskalands, sem þá, eins og stundum endranær, hefur sýnt í raun hversu mikill Íslandsvinur hann er. Það stendur því síst á hv. þm., sem bar ábyrgð á landbúnaðarstefnu síðustu ríkisstjórnar, að vera með svigurmæli í sambandi við þau mál. Auðvitað hefði verið æskilegra ef landbrn. hefði fylgst með samningaviðræðunum um Evrópska efnahagssvæðið, sem ekki var gert, frá því í febrúarmánuði eða í janúarmánuði 1991 eins og ég hef áður rakið hér í þessum stól og má kannski segja að væri ástæða til að minna á oftar. Ég vil líka taka . . . 

Enda hefur þú ekkert annað að segja um þessi mál.

Góð vísa verður sjaldan of oft kveðin, stendur einhvers staðar. Annað sem ég vil víkja að er að ég er fullkomlega sammála hv. þm. um að nauðsynlegt sé að fella í lög ákvæði um endurgreiðslu á tollum og gjöldum sem falla á rekstrarvörur og aðföng til garðyrkjubænda. Þetta mál tók ég upp við fjmrn. á sl. ári Fundur um þau efni var í nóvembermánuði þar sem farið var mjög rækilega yfir þessi atriði af Indriða Þorlákssyni frá fjmrh. og Eiríki Einarssyni hagfræðingi frá landbrn. En því miður gerðist ekkert í málinu fyrr en á þessu ári. Ég hef hins vegar tekið málið upp á nýjan leik og nú er góður skriður á því. Það er talið heppilegra, ég hygg bæði fyrir ríkissjóð og bændur að tollar og álögur á aðföngum og rekstrarvörum verði endurgreidd en ekki felld niður með lögum. Þessi atriði eru til skoðunar. Ég á von á því að frv. þessa efnis verði lagt fyrir Alþingi mjög fljótlega. Ég geri mér vonir um að það geti orðið ekki síðar en í næstu viku. Þetta mál er því á fleygiferð en ég tek undir með hv. þm. að ég hefði gjarnan viljað að þegar væri búið að festa í lög ákvæði þessa efnis. Undir þetta falla græðlingar, almennar vörur eins og perur, lampar og fleira. Um raforkumálin er það að segja að ég tók það mál upp á árinu 1991 bæði við Landsvirkjun og þáv. iðnrh. Ég hef tekið málið upp nokkrum sinnum síðan og síðast 23. des. sl. skrifaði ég iðnrh. minnisblað um þessi efni. Ég talaði við stjórnarformann Landsvirkjunar og aðstoðarforstjóra þar sem ég óskaði eftir að verð á raforku á roftímabili yrði endurskoðað og hvernig með öðrum hætti væri unnt að draga úr kostnaði við raforku. Rökin fyrir því eru þau að á undanförnum árum hafa framleiðendur blóma og grænmetis aukið mjög raflýsingu í gróðurhúsum til að lengja ræktunartímann. Þær vörur sem þannig eru framleiddar eru í beinni samkeppni við þær vörur sem nú eru fluttar inn tollfrjálsar í tengslum við samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. Það er rétt sem hv. þm. sagði að ylræktin nýtur opinberra styrkja í Hollandi m.a. gagnstætt því sem er hér á landi og þess vegna með öllu óþolandi í fyrsta lagi að aðföng skuli vera tolluð og eins er nauðsynlegt að við reynum að lækka kostnaðinn við ylræktina. Garðyrkjubændur hafa nýlega gert samninga um rafmagnskaup, annars vegar við RARIK um kaup á víkjandi orku og hins vegar við Landsvirkjun um afslætti til samlaga sem garðyrkjubændur mynduðu með sér vegna kaupa á umframrafmagni. Heildarraforkukaup vegna lýsingar garðyrkjubænda eru nú um 20 millj. kr. Framleiðendur sem gert hafa samning um víkjandi orku geta keypt sig frá rofunum og er raforkuverðið þá þrefalt hærra. Ég vil að lokum geta þess, hæstv. forseti, að aflgjöld hafa verið felld niður af rafmagni til garðyrkjubænda í Hveragerði að frumkvæði rafveitunnar þar og munar mikið um það.

Virðulegi forseti. Áhrifa EES-samningsins er farið að gæta hjá garðyrkjubændum. Nú er leyfður innflutningur á ákveðnum tegundum blóma og grænmetis sem hefur í för með sér að sala á þeim blómum sem þeir framleiða á þessum árstíma minnkar verulega eða hættir alveg. Fer það þó nokkuð eftir því hve buddan er harður húsbóndi hjá kaupendum og það er hún eflaust hjá mörgum í dag, ekki síst með vaxandi atvinnuleysi. Sama gildir um það grænmeti sem má flytja inn. Vissulega er það ódýrara en innlend framleiðsla, en hvenær fáum við að sjá það í versluninni hvernig framleiðsluferlið er á viðkomandi vörum? Hvernig er sú jörð sem ræktunin fer fram á og hvaða efni eru notuð við framleiðsluna? Hvaða efni eru notuð til að halda vörunni ferskri í flutningi á milli landa? Mér eru minnisstæð kalkúnalærin sem ég sá þegar Bónus reyndi þann innflutning. Það var hægt að geyma þau í stofuhita að ég held í a.m.k. fjóra mánuði. Við erum að fá hér í verslanir spænska tómata núna. Garðyrkjubændur, sem hafa kynnt sér þessi mál erlendis, segja mér að þeir séu úðaðir með efni sem ekki sé einu sinni notað til að verja blóm hér á landi og það reyndar má ekki samkvæmt þeirri eiturefnalöggjöf sem hér gildir. Ég tel tímabært að stjórnvöld taki á því máli hvernig þau ætla að bæta samkeppnisstöðu garðyrkjubænda. Eða á kannski að fara eins með þá og skipasmíðaiðnaðinn? Þegar allt er komið í óefni þá vakna menn loksins upp og telja að nú þurfi að gera eitthvað en þá er það bara of seint. Það eru mörg verkefni fram undan til að bæta stöðu garðyrkjunnar. Það er raforkuverðið eins og hæstv. ráðherra nefndi hér áðan, það er annar rekstrarkostnaður og það er eftirlit með því hvað verið er að flytja inn og hvaðan það er. Hver er hollusta þeirra vara sem okkur er boðið að kaupa? Hvenær ætla menn að setja sér markmið yfirleitt með íslenskan landbúnað? Það væri gott að ráðherra gæti gefið svör við því hvernig hann ætlar að styðja við íslenskan garðyrkjuiðnað.

Herra forseti. Ég þakka hv. málshefjanda fyrir að hreyfa þessu máli hér. Það vill svo til að þjóðin hefur verið að fá nýjar tölur um atvinnuleysi síðustu daga og það er enginn vafi á því að ein ástæða þess mikla atvinnuleysis sem nú herjar er sú að við höfum verið að missa heilar atvinnugreinar út úr landinu á undanförnum árum og sumar eru að berjast fyrir lífi sínu í andarslitrunum einmitt þessa mánuðina eins og skipasmíðaiðnaðurinn. Hér er í reynd um hliðstætt dæmi að tefla. Ég held að það sé því miður enginn vafi á því að innlend garðyrkja berst nú fyrir lífi sínu og hún er að gera það við þær aðstæður sem eru bersýnilega henni ósanngjarnar og óhagstæðar. Það er enginn vafi á því að niðurstaða samninganna um Evrópska efnahagssvæðið og tvíhliða samningur milli Íslands og Evrópubandalagsins um landbúnaðarmál er þessari grein mjög óhagstæð. Hún er í raun fórnarlamb þessara samninga í mjög grófum mæli. Það vill nú svo til að þessi grein hefur verið að byggjast talsvert upp á undanförnum árum. Okkur Íslendinga hefur dreymt um það drauma, jafnvel að geta gert þetta að útflutningsgrein í framtíðinni. Menn hafa lagt hér í fjárfestingar, aukið lýsingu og súrefnisgjöf í gróðurhúsum og það hefur skilað þeim árangri að það hefur hillt undir það að við Íslendingar gætum verið sjálfum okkur nógir um þessa framleiðslu jafnvel allt árið innan skamms í stórum stíl. Nú sé ég ekki annað en menn geti ekki bara afskrifað drauma um þetta sem stóriðju til útflutnings heldur jafnvel kastað rekunum á þessa grein í landinu ef svo heldur sem horfir. Þetta gerist þannig að greinin fær engan aðlögunartíma, hún fær engan stuðning og á hún þó nú í höggi við niðurgreiddan innflutning. Og það er auðvitað stór hætta á því að með þessu hrynji greinin. Hæstv. landbrh. verður að átta sig á því að það er árið 1994 og það er garðyrkjan sem er að berjast fyrir lífi sínu í dag sem spyr um úrræði hæstv. ríkisstjórnar. Sagnfræði hæstv. ráðherra er létt í mal þeirrar greinar sem nú berst fyrir lífi sínu. Ég skora á hæstv. ríkisstjórn að gera það sem hún getur til að jafna samkeppnisstöðu þessarar greinar og grípa til ráðstafana þannig að hún verði ekki undir í þessari óhagstæðu samkeppni.

Herra forseti. Hæstv. landbrh. mun varla líta á það sem skyldu sína að þurfa að samþykkja allar gerðir og standa ábyrgur fyrir öllum fullyrðingum hæstv. utanrrh. á erlendri grund. Ég hygg að hann meti það svo að sá hæstv. utanrrh. sem þetta land hefur beri ábyrgð á sínum orðum þar og gerðum. Við sem studdum fyrrv. ríkisstjórn vissum vissulega að það væri verið að vinna að samningum en við áskildum okkur rétt til þess að samþykkja eða fella þá samninga. Og þeir sem vildu að þeir samningar yrðu felldir bera ekki ábyrgð á verkum Jóns Baldvins úti í Evrópu. Það liggur alveg ljóst fyrir. Sú málsvörn er út í hött að halda því fram. Hin mikla alvara þessa máls er aftur á móti sú að það er eins og Jón Hreggviðsson sagði forðum: ,,Sá er eldurinn heitastur sem á eigin skinni brennur.`` Og þeir gróðurhúsabændur þessa lands sem nú horfa fram á að það verður verðhrun á eignum þeirra vegna þess að gróðurhús fara á útsölu að öllu óbreyttu, þeir spyrja sig náttúrlega að því: Hver er hin samfélagslega ábyrgð? Húseigendafélag Reykjavíkur hélt fund hér í Reykjavík í desembermánuði undir yfirskriftinni: Er verðhrun fram undan? Og það var greinilegt að ef svo hefði verið þá fóru þeir ekki í neinar grafgötur með það hverjir bæru ábyrgðina og þá fyrst var hreyft við vaxtamálunum í þessu landi. Núna blasir það aftur á móti við að röðin er komin að gróðurhúsabændum. Spurningin er: Hvað ætla menn að gera?

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Jóni Helgasyni fyrir að hefja máls á þessu mikilvægu máli sem hlýtur að snerta okkur öll meira og minna í því atvinnuástandi sem ríkir í dag þegar hvert starf er dýrmætt. Við þingmenn Sunnlendinga verðum vör við það nánast í hverjum mánuði hver staða garðyrkjunnar er. Það er fjöldi garðyrkjubænda á Suðurlandi og við sjáum það hvernig staða þeirra hefur farið niður á við undanfarið ár og við tilkomu EES kvíða menn því að uppboðum á gróðrarstöðvum fjölgi verulega. Ég fagna þeirri yfirlýsingu ráðherra að fljótlega munum við sjá frv. um endurgreiðslu á tollum og vörugjöldum af aðföngum fyrir garðyrkjuna. Það er frv. sem búið er að bíða lengi eftir og langt síðan yfirlýsingar þess efnis að þarna væri aðeins um lítið lagfæringaratriði að ræða lágu fyrir eftir þeim upplýsingum sem við höfum frá garðyrkjubændum. En ég vil einnig minna á það hér að samkeppni við garðyrkjubændur kemur ekki bara erlendis frá. Það liggur fyrir erindi hjá Samkeppnisstofnun, eftir því sem ég best veit óafgreitt, þar sem garðplöntuframleiðendur leituðu til Samkeppnisstofnunar vegna samkeppni frá ríkisreknum eða ríkisstyrktum fyrirtækjum. Og það er mál sem verður ekkert síður að horfa á hvort það er rétt í þeirri stöðu, sem garðyrkjubændur eru í í dag, að ríkið sé í beinni samkeppni um plöntuframleiðslu og sölu við þessa garðyrkjubændur sem standa mjög höllum fæti í dag. Og ég vil bara minna á það að samkeppnin kemur ekki aðeins erlendis frá. Við verðum líka að halda vöku okkar hvaða við getum gert hér heima til þess að styrkja stöðu þessarar greinar.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. landbrh. fyrir svör hans og fyrir þær yfirlýsingar að hann væri að reyna að gera eitthvað til þess að mæta þarna óskum garðyrkjubænda og skyldu ríkisvaldsins að jafna þessa stöðu. En bæði vegna þess hversu hægt hefur gengið og líka af reynslu á öðrum sviðum þá óttast ég að þetta muni hrökkva skammt til að skapa viðunandi rekstrargrundvöll en það á eftir að koma í ljós. Vonandi nær það sem lengst. En hæstv. landbrh. svaraði því ekki hvort það væri hugsanlegt að ákvæði í EES-samningnum um öryggisráðstafanir gætu náð til þessa tvíhliða samnings þannig að það væri þá hægt að grípa til annarra ráðstafana ef þær sem hann nær fram í sambandi við tolla hrökkva hvergi nærri til. Eins og ég benti á áður er hér um að ræða hættu ekki aðeins af atvinnuleysi fyrir stóran hluta garðyrkjubænda heldur líka eignaupptöku þar sem eignir þeirra verða verðlausar. Og ég hygg að þeir sem studdu þennan samning við atkvæðagreiðslu hér á Alþingi hefðu ekki gert það ef þeim hefði verið það nokkurn veginn ljóst að það mundi leiða til þess að hann svipti þá öllum eignum sínum. Ég tel því að þarna sé um mikla siðferðislega skuldbindingu Alþingis og ríkisstjórnar að ræða að láta ekki svo fara. En hér er ekki aðeins um að ræða einkamál garðyrkjubænda því að segja má að þetta sé prófsteinninn á það sem fram undan er. Um næstu áramót er gert ráð fyrir að nýgerður GATT-samningur gangi í gildi. Allir eru sammála um að við verðum að gerast aðilar að honum. Hins vegar var honum lokið þannig að í honum eru ákvæði um verslun með búvörur sem mun hafa mjög alvarlegar afleiðingar fyrir flestar búgreinar ef ríkisvaldið heldur illa á málum við framkvæmd hans. Komi ríkisstjórnin ekki rækilega á móti kröfum garðyrkjubænda þá er það illur fyrirboði um framhaldið.

Hæstv. forseti. Ég vil taka það fram fyrst að þeir rekstrarerfiðleikar sem garðyrkjan stendur nú frammi fyrir er ekki nýir af nálinni. Þetta er arfur frá fyrri tíma eða uppsafnaður vandi í mörgum tilvikum og ekki hægt að tala um hann með þeim hætti enda eru samningarnir um hið Evrópska efnahagssvæði nýgengnir í gildi og ekki hægt að rekja til þeirra þann uppsafnaða vanda sem það er, kemur m.a. inn á sjóðakerfi landbúnaðarins, lánamál, lánakerfi hans og fleiri þætti. Ég tek undir með hv. 4. þm. Suðurl., Margréti Frímannsdóttur, að auðvitað skiptir það miklu máli að hinn frjálsi rekstur standi ekki í samkeppni við ríkisstyrktan rekstur og kemur mér það út af fyrir sig ekki á óvart að þessi þingmaður Alþb. skuli öðrum fremur í þeim hópi vera sammála okkur sjálfstæðismönnum um þau efni. En þá er á hitt að líta að það fyrirtæki sem kannski munar mestu um og veldur vissulega erfiðleikum í þessu efni er fyrirtækið Barri sem byggt var upp að verulegu leyti með opinberu fé og má vera að reynslan verði sú að það forskot sem það fyrirtæki hefur þannig notið muni nýtast því vel í sambandi við þau útboð á trjáplöntum sem nú eru í gangi. Ég skal ekki um það segja. En á þessu ári verða boðnar út 800 þús. trjáplöntur sem er nýmæli. Síðan verða boðnar út eins og þetta dæmi er nú sett upp 400 þús. plöntur á ári sem á að þýða að 1.200 þús. trjáplöntur séu á hverju ári í ræktun hjá einkaaðilum fyrir skógræktina í heild sinni. Ég vil sem sagt taka undir það að nauðsynlegt er að styrkja rekstrargrundvöll garðyrkjunnar hér gagnvart ríkisreknum fyrirtækjum um leið og ég legg áherslu á að það er mjög brýnt að ljúka þeirri endurskoðun á rekstrarumhverfi garðyrkjunnar sem nú fer fram og beinist annars vegar að því að fella niður óeðlileg innflutningsgjöld á garðyrkjuna vegna hinnar hörðu samkeppni sem hún á við erlenda aðila og hins vegar að reyna að lækka ýmsa kostnaðarliði innlenda eins og orkuna og í þriðja og síðasta lagi að reyna að greiða fyrir almennri hagræðingu innan garðyrkjunnar og þróun í þeim efnum og ég er ekki í vafa um að þegar því verki er lokið þurfum við ekki að óttast um framtíð hennar.

Virðulegur forseti. Tilefni þessarar umræðu er að fá úr því skorið hvað fólst í samkomulagi stjórnarflokkanna frá því fyrir áramót um forræði varðandi innflutning á búvörum. Það var látið að því liggja að um það væri samkomulag að þetta forræði væri hjá landbrh. Það kom síðar í ljós þegar utanrrh. tók til máls í umræðum um búvörulagabreytingarnar fyrir jólin að samkomulagið, sem lagabreytingin byggðist á, tók aðeins til þeirra takmörkuðu innflutningsheimilda sem eru vegna EES og tvíhliða samninga sem EFTA hefur gert við einstök ríki. Utanrrh. sagði að hvernig tollaígildum vegna GATT yrði beitt væri óleyst pólitískt úrlausnarefni sem biði seinni tíma enda kom í ljós að þegar hæstaréttardómurinn í skinkumálinu féll að innbyrðis deilur í ríkisstjórninni blossuðu upp á nýjan leik. Nú dettur mér ekki í hug að það sé deila um dóm Hæstaréttar. Hitt er jafnljóst að hann skapar á nýjan leik réttaróvissu í málinu. Ég hlýt því að leita eftir því á hvern hátt ríkisstjórnin ætlar að eyða þeirri réttaróvissu. Við höfum af því fregnir að nú sé verið að vinna að lagabreytingum í þá átt án þess að landbrn. komi þar að. Ég hef reyndar fengið það staðfest ofan úr landbrn. að svo sé. Í þessu sambandi vil ég benda á að það kom fram á fundi landbn. nú í morgun með lögfræðingunum Sveini Snorrasyni og Tryggva Gunnarssyni að ef Alþingi hefði samþykkt að afgreiða búvörulagabreytingu eins og meiri hluti landbn. lagði til sl. vor og meiri hluti var fyrir á Alþingi hefðu ekki þurft að koma til þessar síendurteknu uppákomur varðandi innflutning búvara sem síðan hafa dunið yfir. Þetta staðfestir að mínu mati það að sá vandræðagangur sem verið hefur í þessu máli stafar ekki af vanhæfni Alþingis til þess að taka á því eins og sumir hafa viljað vera láta. Vilji Alþingis hefur legið fyrir. Málið er það að hér er um að ræða pólitískt úrlausnarefni sem ríkisstjórnin og stjórnarflokkarnir eru ófærir um að leysa. Það endurspeglast í því að öll lagasetning í málinu er fálmkennd og markast í raun af því samkomulagi eða e.t.v. væri réttara að segja ósamkomulagi sem er á milli stjórnarflokkanna um þetta mál á hverjum tíma. Það er verið að lögfesta pólitískar málamiðlanir. Virðulegi forseti. Ég hef oft lýst því yfir hér á Alþingi að það hvernig þeir samningar sem við höfum gert koma við landbúnaðinn sé frekar innanríkismál en utnaríkismál, það hvernig þeir koma við atvinnuveginn ráðist af pólitískum vilja til þess að beita þeim heimildum til verndar sem við höfum. Í þessu sambandi vil ég nefna að hagsmunasamtök bænda hafa alltaf sagt að við hljótum að vera aðilar að GATT og að bændur landsins hafa á síðustu árum samið um verulegar verðlækkanir á afurðum sínum, m.a. til þess að vera betur í stakk búnir til þess að takast á við breyttar aðstæður. Nú liggur það fyrir að GATT-samkomulagið tekur gildi um næstu áramót. Það verður því að mínu mati að liggja fyrir áður en þessu þingi lýkur hvernig ríkisstjórnin ætlar að beita þeim heimildum til að leggja á tollígildi sem í samkomulaginu felast þannig að hægt sé að gera nauðsynlegar lagabreytingar þar að lútandi áður en þing fer heim í vor. Það er algjörlega óviðunandi að bíða með það þangað til á haustþingi, ég tala ekki um ef það á að afgreiða það á tveim síðustu dögum fyrir jól eins og raunin varð á síðasta ári. Ef ríkisstjórnin getur ekki tekið á þessum málum á næstunni er það enn eitt dæmið um að hún er algjörlega vanhæf að taka á mikilvægum pólitískum úrlausnarefnum. Ég vil í þessu sambandi ítreka það að hvernig til tekst um lagasetningu vegna GATT-samninganna ræður algjörlega starfsskilyrðum íslensks landbúnaðar á næstu árum. Virðulegi forseti. Ég vil leggja fram þrjár spurningar til hæstv. forsrh.: 1. Hvað fólst í samkomulagi stjórnarflokkanna frá því fyrir áramót um forræði varðandi innflutning á búvörum? Var gengið út frá því þar að landbrh. færi með forræði varðandi innflutning vegna GATT-samkomulagsins? 2. Hvernig hyggst ríkisstjórnin eyða þeirri réttaróvissu sem uppi er eftir hæstaréttardóminn í skinkumálinu? 3. Hvernig hyggst ríkisstjórnin nota heimildir til að beita tollígildum vegna GATT-samningsins og ætlar ríkisstjórnin að beita sér fyrir að nauðsynlegar lagabreytingar verði gerðar á þessu þingi til þess að hægt sé að beita þeim heimildum sem þar eru til gjaldtöku?

Hæstv. forseti. Ég vil aðeins í upphafi nefna það vegna þess sem hv. þm. nefndi og hefur komið fram hjá öðrum hv. alþm. fyrr að líkur standa fremur til þess eftir þeim upplýsingum sem ég hef að GATT taki ekki gildi um næstu áramót heldur fremur um mitt ár 1995 og auðvitað á þingið eftir að samþykkja fyrir sitt leyti ályktun um aðild okkar að GATT-samningunum. Þó vilji standi til þess, eins og ég hef heyrt hjá hv. þm., að gera það þá vantar þá afgreiðslu og heimild þingsins. Þetta vildi ég aðeins nefna fyrst vegna þess að þetta hefur aðeins verið rætt í þessari umræðu og reyndar hinni fyrri. Menn gætu ætlað það vegna þeirrar umræðu sem orðið hefur víða í þjóðfélaginu að það væri meiri háttar ágreiningur um það á þinginu með hvaða hætti ætti að haga innflutningi á landbúnaðarvörum. Ég held að þessi ágreiningur í ýmsum fjölmiðlum sé mjög orðum aukinn, það sé almenn sátt um að það eigi að auka frelsi á innflutningi á landbúnaðarvörum í samræmi við þá samninga sem við höfum gert, EES-samningana og síðan GATT-samninga, en menn eigi líka að halda sig við aðra þá niðurstöðu sem þingið nánast samhljóða hefur komist að. EES-samningurinn tekur ekki til landbúnaðarmála nema að litlu leyti, alls ekki til að mynda til kjötvara, og GATT-samningurinn hefur ekki tekið gildi. Þingviljinn hefur að mínu viti komið mjög glöggt og skýrt fram um að það stendur ekki til að leyfa hömlulausan innflutning á landbúnaðarvörum, sá innflutningur skal leyfður í samræmi við þá alþjóðasamninga sem við höfum gert eða munum taka þátt í. Dómur meiri hluta Hæstaréttar, sem reyndar var sá minnsti mögulegi meirihluti sem myndast getur í Hæstarétti, hefur nokkuð breytt stöðunni, ekki þó þannig að þingviljinn hafi breyst og ég hygg að enginn vilji fara að setja lög til þess að breyta dómum Hæstaréttar. En á hinn bóginn segir þessi dómur okkur það að færa má rök fyrir því að sú staðfesting þingviljans sem við töldum okkur vera að staðfesta í haust liggi hugsanlega ekki nógu skýrt fyrir og ummæli hafa fallið bæði af hálfu áfrýjanda þess máls sem dæmt var í Hæstarétti og af hálfu annarra aðila sem gefa til kynna að efasemdir séu uppi um þessa stöðu og þingviljann og því er að mínu mati og að mati ríkisstjórnarinnar nauðsynlegt að taka af allan vafa í þeim efnum og hnykkja á þessum þáttum. Það breytir ekki þessum vilja stjórnarflokkanna eða þingsins, vil ég segja, að viljinn stendur til þess að rýmka heimildir til innflutnings á landbúnaðarvörum í samræmi við þá samninga sem við gerum. Þess vegna mun ríkisstjórnin leggja fram hér í þinginu á morgun frv. að lögum, brtt. við tiltekna grein búvörulaganna, til þess að taka af allan vafa og eyða þeirri réttaróvissu sem þarna hefur skapast og ég vænti þess að gott samkomulag geti orðið um afgreiðslu þess máls í þinginu. Ég tel nauðsynlegt að það fái auðvitað góða skoðun en um leið gangi hratt fram til þess að eyða allri þeirri óvissu sem uppi hefur verið þannig að menn fari ekki til að mynda að efna til innflutnings án þess að efnisskilyrði séu í raun til þess, þannig að það sé æskilegt að frv. af því tagi megi fá hraða meðferð hér í þinginu en þó auðvitað vandaða. Varðandi samkomulag um forræði á innflutningi búvöru þá liggur fyrir í lögum nú þegar hvar það forræði liggur. Það sem hins vegar mun breytast varðandi GATT er það að menn eru ekki lengur að fjalla um bannreglur í þeim mæli sem nú gerist heldur verður samkeppnisstöðu landbúnaðarins gætt með verðjöfnunarþáttum. Sú breyting breytir ekki forræði málsins. Það forræði er eftir sem áður hjá landbrn. Vegna þess sem ég áður nefndi um GATT þá bendir flest til þess að samningarnir komi ekki til framkvæmda fyrr en um mitt ár 1995 og þingið þarf að staðfesta heimild fyrir sitt leyti til þess að Ísland sé aðili að þeim samningum. Jafnframt hefur ríkisstjórnin ákveðið að skipa nefnd tilnefnda úr fimm ráðuneytum til að laga okkar löggjöf að þeim veruleika sem GATT skapar í framtíðinni. Um þetta er góð sátt í ríkisstjórn og ég vænti þess að um þetta verði líka góð sátt í þinginu.

Hæstv. forseti. Ég held að það sé löngu fullreynt að hvort sem við ræðum það lengur eða skemur þá fáum við ekki botn í landbúnaðarstefnu þessarar ríkisstjórnar. Hitt er nauðsynlegt og óhjákvæmilegt að skýra þannig að ekki verði um það deilt hver er vilji Alþingis, hvaða lög Alþingi vill að gildi um þessi efni í landinu. Nú liggur fyrir sú niðurstaða Hæstaréttar að búvörulögin feli ekki í sér sem slík sjálfstæða og almenna heimild til þess að banna eða takmarka innflutning. Sú niðurstaða kann að koma ýmsum á óvart en hún gildir og þar með verður Alþingi að svara því: Er það sú skipan mála sem það vill hafa eða einhver önnur? Það verður ekki horft fram hjá því að þetta mál er nú þegar orðið mikill álitshnekkir fyrir stjórnsýsluna á Íslandi. Dómar ganga þannig að í undirrétti er utanrrh. dæmdur brotlegur og hans embættisgjörðir ómerktar en í Hæstarétti eru það landbrh. og fjmrh. Þetta ástand er óþolandi fyrir stjórnsýsluna í landinu og það kemur því miður líka við löggjafann. Alþingi verður nú að taka af allan vafa í þessu efni. Eftir það sem á undan er gengið er ekki nokkur leið að una því að minnsti vafi geti leikið á um réttarstöðuna í málinu. Það verður að afmarka það skýrt og afdráttarlaust í lögum hvar þetta vald liggur, hvert það er og hvernig það er afmarkað og virðing Alþingis að mínu mati er í húfi. Það er ekki hægt að una því áfram að hingað inn á þingið komi frv. sem feli í sér pólitísk hrossakaup dulbúin í óljósu orðalagi, en það er í raun og veru ógæfa þessa máls að pólitísk hrossakaup hafa verið dulbúin í óljósu orðalagi sem síðan hafa verið túlkuð og dæmd á víxl úti í þjóðfélaginu. Við getum ekki búið við það ástand lengur. Þess vegna tel ég að það stæði Alþingi sjálfu næst að leysa þetta mál og landbn. og efh.- og viðskn. þingsins ættu að hafa forustu um það og senda hins vegar til föðurhúsanna frumvörp sem samin eru af þremur ráðuneytum úti í bæ að manni skilst, 

Virðulegi forseti. Sl. vor var lagt fram á þingi frv. til laga um breytingar á búvörulögum. Hefði það frv. verið samþykkt þá mundi að öllum líkindum hafa verið komið í veg fyrir það fjaðrafok sem nú hefur orðið síðustu daga í kjölfar dóms Hæstaréttar í þessu skinkumáli Hagkaupa. Ég er reyndar sannfærð um að þetta verður ekki eina mál þessarar tegundar. Það er augljóst öllum að ríkisstjórnin hefur sífellt verið að klóra í bakkann í þessum búvörumálum. Engin samstaða hefur verið um að taka á málinu og ljúka því. --- Vegna hvers? Vegna þess að innan ríkisstjórnar eru menn ekki sammála um það hvort gefa eigi innflutning búvara frjálsan og það eru í báðum stjórnarflokkunum skiptar skoðanir á því. Með lagabreytingunni í desember sl. var ákveðið að landbrh. hefði á sinni könnu að leggja á verðjöfnunargjöld á landbúnaðarvörur sem fluttar væru inn. En hvað eru landbúnaðarvörur? Er skilgreiningin á hreinu? Það held ég nefnilega ekki. Það getur orkað tvímælis hvenær vara er landbúnaðarvara. T.d. skilgreina ýmsar EB þjóðir sjávarútveg og vörur framleiddar úr sjávarfangi sem landbúnaðarvörur. Formaður landbn. telur að hér sé um lagatæknilegt mál að ræða samkvæmt skilgreiningu hans í hádegisútvarpi. Það er greinilegt að pólitískur ágreiningur er orðinn að lagatæknilegu vandamáli. Það eru líka hreint furðuleg vinnubrögð að nú skuli mörg ráðuneyti, að mér skilst, vera að vinna að því að búa til frumvarp sem á að taka á þessum innflutningsmálum. Svo kemur hv. formaður landbn. í hádegisfréttunum og segir að það sé guði fyrir það þakkandi að það hafi ekki verið haft neitt samráð við hann. Og fyrir nokkrum dögum lýsti hæstv. forsrh. því að frv. hafi verið lætt í gegnum þingið eins og þingmenn væru meðvitundarlausir. Ég tel virðingu Alþingis stórlega misboðið með svona vinnubrögðum og það er ekki von að fólk hafi tiltrú á löggjafarsamkomunni við þessar aðstæður.

Virðulegi forseti. Eins og eðlilegt er hefur í þessari umræðu verið drepið nokkuð á dóm Hæstaréttar þar sem staðfest var að Hagkaup hefði verið í fullum rétti með innflutning á margfrægri landbúnaðarafurð. Það er þess vegna vert að rifja það upp að á sínum tíma þá féllu þung orð í garð hæstv. utanrrh. vegna afstöðu hans í málinu. Hann var sakaður um pólitískar geðþóttaákvarðanir og það var staðhæft að hann hefði hunsað landslög. Nú liggur það hins vegar fyrir skýrt og skorinort með dómi Hæstaréttar að túlkun utanrrh. var rétt og um leið, virðulegi forseti, hljóta öll stóryrði í hans garð að falla dauð og ómerk. Nú er það svo að með samkomulagi um GATT þá hefur tekist pólitísk sátt þar sem aðalatriðið er að framvegis mun landbúnaðarstefnan ekki byggjast á bönnum heldur heimild til frjálsra viðskipta sem helgast af þeim samkeppnisreglum sem gilda á vegum GATT. Eðlilega er spurt um fyrirkomulag og forræði. Síðasta haust skipaði ríkisstjórnin nefnd fjögurra ráðuneyta sem var falið það verk að fara yfir innflutningslöggjöfina með tilliti til skuldbindinga okkar við GATT. Eins og hæstv. forsrh. gat um áðan þá er samkomulag um að þessi nefnd starfi áfram undir forustu forsrn. og þess er að vænta að úr hennar starfi komi tillögur um tilhögun og framkvæmd. Það er hins vegar rétt að minna á að í desember sl. tókst samkomulag um breytingar á búvörulögunum þar sem mælt var fyrir um hvernig ætti að haga innflutningi og verðjöfnun á búvörum sem féllu undir tvíhliða samning við EB sem fylgdi EES og aðra milliríkjasamninga. Þar var landbrh. falið forræðið með þeirri meðferð sem lýst er í 3. mgr. 72. gr. sem bætt var inn í lögin. Þótt sú grein hafi að sönnu ekki átt við GATT þá tel ég að í þeirri málsmeðferð felist fordæmi sem verði væntanlega fylgt. Virðulegi forseti. Frá því að deilur stóðu um landbúnaðarmál í lok sumars þá hefur tekist sátt um GATT. Landslagið er breytt. Með hliðsjón af þessu taldi Alþfl. rétt að styðja að fram að gildistöku þess samnings þá yrði innflutningur á búvörum ekki hömlulaus. 

Hæstv. forseti. Nú liggur það fyrir að málamiðlun gengur ekki upp í lagasetningu. Skýrleikabrestur er aftur og aftur í störfum löggjafans sem veldur svo aftur réttaróvissu. Meiri hlutinn á Alþingi býr nú við það ástand að annar fóturinn undir ríkisstjórninni er visnaður fótur Alþfl. sem engu eirir til að koma höggi á íslenskan landbúnað nema guð láti gott á vita þau sinnaskipti sem hér gerðust undir ræðu hæstv. umhvrh. áðan. Það frv. sem hefði eytt réttaróvissu strandaði í þinginu í fyrravor. Moðsuðan sem komst í gegnum þingið fyrir jól er dæmi um hvernig landbrh. hélt að hann eyddi réttaróvissu með því að fara eins og köttur í kringum heitan graut Alþfl. Ríkisstjórnin býr við alvarlegt vandamál. Það heitir Jón Baldvin Hannibalsson, hæstv. utanrrh. Búvörulagafrv. sem samþykkt var fyrir jól var að fullu smíðað 8. sept. eins og hér stendur. Það kom ekki til umræðu í þinginu fyrr en eftir miðjan desember vegna þess að þá sá stjórnarmeirihlutinn ástæðu til þess þar sem var smuga vegna þess að hæstv. utanrrh. var staddur erlendis. Hér var allt að fara á taugum af því að menn urðu að koma að þessu máli áfram áður en sá maður kæmi heim. 
             Hæstv. forseti. Heiður þingsins er nú í veði. Hæstv. forseti ber þar ábyrgð vegna þess að forsetinn styður þessa ríkisstjórn og blessar og sættir sig við að ríkisstjórnin ryðji vanhugsuðum málum á engum tíma í gegnum þingið. Hæstv. landbrh. fer með málefni landbúnaðarins. Undan því getur hann ekki vikist. Ætlar hann í einhverjum friði við kratana að valda því að þúsundir Íslendinga tapa atvinnu sinni? Hæstv. landbrh. verður að gera sér grein fyrir því að hann getur ekki staðið í eilífum feluleik við Alþfl. Lögin um innflutning verða hér sem annars staðar að vera skýr og afdráttarlaus. 

Hæstv. forseti. Það er eðlilegt að þetta mál sé tekið upp strax á fyrsta degi eftir að þing kemur saman að nýju. Það má raunar segja að þetta sé líka fyrsta málið sem ég lagði fyrir ríkisstjórn eftir að dómur Hæstaréttar féll. Það hefur stunduð verið fundið að því við mig síðan sá dómur féll að ég hafi verið að gera lítið úr dómnum sem er kannski ekki alveg rétt. Ég hef á hinn bóginn bent á að ekkert er einsýnt í þessum heimi og ekkert óskeikult. En dómi ber að hlýða. Það er einmitt af þeim sökum sem þessi umræða var tekin upp, það er af þeim sökum sem ríkisstjórnin ákvað það á föstudegi í síðustu viku að lagt yrði fram frv. sem tryggði það réttarástand sem Alþingi samþykkti með lögunum 21. des. sl. Um það er enginn ágreiningur innan ríkisstjórnarinnar, um það er full samstaða innan ríkisstjórnarinnar og ég vil raunar sérstaklega, bæði í því samhengi og öðru þakka hæstv. umhvrh. fyrir þá góðu samvinnu sem ég hef átt við hann í landbúnaðarmálum og er einmitt til þess fallin að reyna að draga úr þeirri tortryggni sem er milli manna í þjóðfélaginu og sem er milli stjórnmálamanna og stjórnmálaflokka því það er augljóst að á þeirri braut sem við erum nú að ganga til meira frjálsræðis í viðskiptum með landbúnaðarmál, bæði þjóða og landa á milli og eins hér innan lands, ríður á því að það sé traust á milli manna, ríður á því að orð standi, ríður á því að réttarfarið sé öruggt og þau lög sem um þessi mál fjalli ekki umdeild. Til þess að draga úr þeirri réttaróvissu sem nú er verður frv. um þessi efni lagt fram fyrir Alþingi á morgun og ég segi af því tilefni eins og ég raunar lýk oftast ræðu minni þegar ég mæli fyrir frumvörpum sem ég flyt hér að ég treysti því að landbn. muni vinna vel að athugun þess frv. og ekki ana þar né flana að neinu.

Virðulegi forseti. Það er vert að vekja athygli á því að tilefni þeirrar réttaróvissa sem hefur verið rædd og fékkst fram með dómi Hæstaréttar eru ekki lagabreytingar í tíð núv. ríkisstjórnar. Þær eru miklu eldri og af því að menn eru að tala um að langan tíma hafi tekið að koma málum landbúnaðarins að þessu leyti fram í tíð þessarar ríkisstjórnar þá vildi svo til að ég átti sæti í nefnd sem vann að þessari endurskoðun þegar Jón Helgason var landbrh. og það tók þá nefnd tuttugu mánuði að koma fram frv. um breytingar á búvörulögunum. Reyndar var það endurskoðun á því frv. Hafi einhverju þá sérstaklega orðið áfátt þá var það þeirri endurskoðun og þeim stjórnarflokkum, Framsfl. og Sjálfstfl. sem létu þessa grein vera að mestu leyti óbreytta frá því sem var þegar lögin voru upphaflega sett. Það er alveg óþarfi að vera að blása þessar aðstæður sem nú eru uppi sem sérstakt mál núv. ríkisstjórnar. Það er svo annað mál að auðvitað þarf að fjalla nú um málið í því ljósi sem fyrir liggur. Ég sé ekki að það skipti neinu verulegu máli hvernig það berst inn í þingið heldur hitt hvernig til tekst með að vinna því framgang í þinginu og ná fram í þeirri umræðu trúverðugri niðurstöðu. Ég treysti því og raunar veit að landbn. Alþingis mun ekki láta sitt eftir liggja í þeim efnum.

Virðulegi forseti. Ég vil varpa fram þeirri spurningu: Hvenær lýkur þeim ,,farsa`` sem hæstv. utanrrh. hefur staðið fyrir gegn íslenskum landbúnaði sem hófst í tíð fyrrv. ríkisstjórnar og stendur að fullu enn? Lýkur honum með samþykkt þess frv. sem nú er boðað til breytinga á búvörulögum? Við vitum að lengi er búið að togast á um orðalag á hv. Alþingi og í þessu stjórnarsamstarfi. Þetta átti að leysa vorið 1993, þetta átti að leysast fyrir jólin og nú að loknum hæstaréttardómi í janúar á enn að prufa nýjan texta. Hver er virðing Alþingis hjá þjóðinni að svo skuli ganga? Allt stafar þetta af baráttu hæstv. utanrrh. gegn íslenskum landbúnaði, gegn íslenskri atvinnu. Hann hefur unnið óheilt í samningunum við EES. Þá ekki síst í garðyrkjunni eins og rakið var hér áðan. Þar væri hægt að bæta aðeins um vegna skaða ráðherrans með því að lækka raforkukostnað til garðyrkjunnar. Spyrja má: Hvernig getur einn ráðherra, sem ég hélt að hefði nóg að gera, verið stöðugt mánuðum saman að ,,dúlla`` við skinku og kalkúnalappir? Virðulegi forseti. Tekst loksins með þeim texta sem fram kemur í fyrirhuguðu frv. sem senn liggur fyrir að laga þessi mál? Eða verður innflutningsárátta hæstv. ,,kalkúnalappamálaráðherra`` sigurvegari áfram?

Ég vil biðja hv. þm. að gæta orða sinna.

Hæstv. forseti. Það er út af fyrir sig rétt hjá hæstv. umhvrh. eins og hann sagði hér áðan að í reynd snýr dómur Hæstaréttar við öllum þeim ummælum sem áður höfðu fallið og beinst að hæstv. utanrrh., til að mynda eftir að dómur undirréttar féll. Hæstv. umhvrh. var þar með undir rós að segja að einkunnagjöfin um geðþóttaákvarðanir, um að hunsa landslög o.s.frv., ætti nú við um þá landbrh. og fjmrh. Þetta er afleiðing af því, hæstv. umhvrh., þegar ráðherrarnir beita lögreglunni hverjir á aðra. Hæstiréttur, á hvorn veginn sem hann hefði dæmt í málinu, hefði gefið einhverjum ráðherra í ríkisstjórn Íslands þessa einkunn. Því miður lá nú málið einfaldlega þannig. Ef hlutföllin hefðu orðið öfugt, fjórir hefðu skrifað undir sem varð álit minni hluta og þrír undir hitt, þá hefði það verið hæstv. utanrrh. sem sat í súpunni. Í öðru lagi held ég að það sé alveg nauðsynlegt að menn átti sig á því að þetta mál snýst um meira en það að ákveða hver hafi forræði þessara innflutningsmála búvaranna að svo miklu leyti sem þær snúa að tilteknum alþjóðasamningum, GATT og EES. Það verður að komast á hreint hvar hið almenna forræði málaflokksins liggur vegna þess að innflutningsmál geta verið fleira en GATT og EES. Þeirri óvissu verður að eyða í heild sinni. Þess vegna munu menn ekki komast upp með það hér ef einhver manndómur er eftir í mönnum á Alþingi að læða í gegn einhverri moðsuðu sem á að leysa vandann fyrst og fremst með því að vísa til GATT og EES. Það mun ekki duga. Vonandi bera menn enn þá virðingu fyrir sjálfum sér og starfi sínu hér að þeir komi þessu máli nú á hreint og láti það vera alveg morgunljóst samkvæmt alveg óumdeilanlegum lagatexta hver fer með hvaða vald í þessum efnum. Það má svo spyrja að lokum hvar forræði liggi orðið yfirleitt í þessum málum. Ef það er rétt að frv. til laga um breytingu á búvörulögum hafi verið í smíðum í forsrn. og ráðgjafarnir hafi verið úr utanrrn. og viðskrn., hvar er þá orðið forræði í landbúnaðarmálum?

Virðulegur forseti. Hæstv. forsrh. sagði hér áðan að það lægi alveg fyrir hver væri vilji Alþingis í þessu máli. Það er einmitt kjarni málsins, virðulegur forseti, það liggur alveg fyrir. Það lá fyrir sl. vor að það var meiri hluti til að ganga þannig frá þessum málum hér á Alþingi að þessum efa væri eytt. En hvers vegna var það ekki gert? Það var vegna þess að hæstv. forsrh. sleit þinginu í hvínandi hvelli vegna þess að hann sá það fyrir að ríkisstjórnin mundi springa ef vilji Alþingis næði fram að ganga. Þannig að það er ekki við Alþingi að sakast eins og ég sagði hér í minni fyrri ræðu. Málið er það að ríkisstjórninni hefur algjörlega mistekist að skapa þá sátt innan sinna raða sem nauðsynleg er til að það sé hægt að koma lagabreytingum fram. Það þýðir ekki lengur fyrir hæstv. ráðherra Sjálfstfl. að skammast stöðugt út í krata út af því máli. Hér er um að ræða stjórnarstefnu sem báðir flokkarnir bera jafna ábyrgð á. Virðulegur forseti. Það hlýtur að vera nokkurt umhugsunarefni hvernig við vinnum úr þessu máli á næstunni. Það hlýtur einnig að vera umhugsunarefni þegar menn hafa verið að ræða, m.a. hæstv. landbrh., um forræði landbrh. varðandi innflutning. Nú er það orðið ljóst að þá vinnu við lagasetningu um landbúnaðinn varðandi GATT-samningana á ekki að vinna í landbrn., það á að gera væntanlega eins og er unnið við þá breytingu sem hér á að leggja fram á morgun, í forsrn. og ráðgjafarnir verða úr viðskrn. og fjmrn. Sem sagt, það er búið að taka málið úr höndum landbrh., sem gumaði af því um áramótin að vera búinn að fá forræðið.

Þetta er ekki rétt.

Það er búið að taka málið úr höndum landbrh. og setja það í yfirnefnd ráðherra skipað fulltrúum fjögurra annarra ráðuneyta.

Hæstv. forseti. Tillaga sú sem lögð verður fram á morgun var unnin að frumkvæði forsrh. í samvinnu við landbrh. Síðan var tillagan send öðrum ráðherrum til athugunar. Vegna þess sem menn hafa sagt hér um þetta mál og óskýr vinnubrögð á þinginu, ef menn hafa lesið dóm Hæstaréttar, þá er það svo eins og hér hefur komið fram rétt áðan að dómur Hæstaréttar tekur til 41. gr. laga 46/1985. Það er sá málatilbúnaður sem er ekki nógu skýr. Meiri hluti Hæstiréttar kýs að túlka það svo að hin ljósu ákvæði laganna sjálfra, lagatextans, víki til hliðar vegna skýringar í greinargerð. Um þetta var héraðsdómur þriggja dómenda ósammála Hæstarétti og þrír af sjö hæstaréttardómurum þannig að hér er bersýnilega um mikið lögfræðilegt vafaatriði að ræða. Þó auðvitað, eins og sagt hefur verið, gildir meirihlutadómur Hæstaréttar. En það er þetta atriði sérstaklega og síðan hitt að meiri hluti Hæstaréttar virðist telja að 1992 hafi hér orðið breyting þrátt fyrir að í því tilvikinu séu öll lögskýringargögnin, ræða þáv. viðskrh., samhljóða álit efh.- og viðskn. og framsaga formanns þeirrar nefndar, gengur ekki í þá veru. Þá eru lögskýringargögnin ekki látin gilda heldur lagatextinn. Þarna eru sem sagt notaðar tvær aðferðir sem ganga hvor á móti annarri. En þetta þýðir það með öðrum orðum að þegar við fórum heim í vor þá var í sjálfu sér ekki nein óvissa að okkar áliti í þessu máli. Við höfðum ekki talið, neitt okkar hygg ég vera, að það hefði orðið nein breyting á árinu 1992 í innflutningsmálum. Enginn okkar taldi það vera.  En meginmálið er að það frv. sem lagt verður fram á morgun af hæstv. landbrh. er að mínu viti algjörlega ótvírætt og full samstaða er um það mál í þinginu. Ég vil líka taka það fram að dómur Hæstaréttar hefur ekkert með innflutning á kalkúnalöppum í Keflavík að gera. Fjallar ekkert um það mál og snertir það ekki.