Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og nál., sem hér liggja fyrir, bera með sér, hefur utanrmn. klofnað um þessa till. Meiri hl. leggur til, að hún verði samþykkt, minni hl. leggur hins vegar til, að hún verði felld. Það mál, sem þessi till. er raunverulega hluti af, var mjög ýtarlega rætt hér á Alþingi í fyrra, og þess vegna sé ég ekki ástæðu til við þessa umr. að stikla nema á örfáum atriðum. Ég tel þá rétt að minnast fyrst á þann árangur, sem hlotizt hefur af útfærslu fiskveiðilandhelginnar 1. sept. 1958. Ég held, að það sé sammæli sjómanna og fiskimanna í verstöðvum um allt land, að árangur þessarar útfærslu hafi verið hinn mikilvægasti og að þessari útfærslu megi það þakka fyrst og fremst, hve vel útgerðin hefur gengið víða um land og hve nú er blómleg afkoma í mörgum verstöðvum landsins. Þetta hefur átt sér stað þrátt fyrir þá vaxtapólitík, sem hæstv. ríkisstj. hefur rekið og mundi hafa verkað eins og móðuharðindi fyrir útgerðina, ef árangurinn af útfærslu fiskveiðilandhelginnar 1958 hefði ekki komið til sögunnar. Þessi árangur er svo mikill og glæsilegur, að það er ekki hægt að láta þessa umr. fara svo fram, að ekki sé sérstaklega á hann minnzt. Og það er enn fremur ástæða til að minnast á þann árangur, þegar þess er gætt, að gegn útfærslu fiskveiðilandhelginnar 1958 átti sér stað hin mesta mótstaða. Sú mótstaða var ekki eingöngu sprottin frá erlendum aðilum, sem beittu sér eftir megni gegn því, að Íslendingar réðust í þessa framkvæmd, heldur átti hún sina öflugu mótstöðumenn hér innanlands, því að það er mönnum áreiðanlega minnistæðara en frá þurfi að segja, að sú stjórnarandstaða, sem þá var í landinu, beitti sér gegn þessari framkvæmd á allan hátt. Eigi að síður var ráðizt í þessa framkvæmd þrátt fyrir öfluga erlenda mótspyrnu og mótspyrnu innanlands, með þeim árangri, sem ég hef nú vikið að. Ég hygg, að þegar tímar líða fram, verði þessi framkvæmd talin ein af þeim merkustu í sjálfstæðis- og atvinnumálasögu þjóðarinnar og þeirrar ríkisstj., sem að þessari framkvæmd stóð, verði lengi minnzt að ágætum fyrir þetta verk hennar. Þetta finnst mér alveg sérstök ástæða til að minnast á í sambandi við þessa umr. Annað atriði, sem ég tel rétt að gera einnig nokkra grein fyrir, er það, að þegar brezki landhelgissamningurinn var gerður í fyrra, þá stóð málið þannig, að fullur sigur var þá þegar unninn í landhelgisbaráttumálinu, þ.e.a.s. í baráttunni fyrir 12 mílna landhelginni. Fullur sigur í því máli var raunverulega strax unninn 1. sept. 1958, þegar allar þjóðir aðrar en Bretar virtu þá útfærslu, sem þá hafði átt sér stað. Bretar reyndu að þráast á móti með því að beita herskipavernd innan fiskveiðilandhelginnar, en án nokkurs teljandi árangurs, enda féllu þeir frá því strax veturinn 1960 að beita slíkum aðferðum. Fullur sigur var þannig unninn í landhelgismálinu, - fullur sigur fyrir 12 mílna landhelginni var þá þegar unninn. Þess vegna gerðist ekkert annað en það, þegar teknir voru upp samningar við Breta sumarið 1960, en verið var að hverfa frá þeim sigri, sem búið var að vinna. Það var verið að hefja eitt hið ömurlegasta undanhald, sem um getur í allri sjálfstæðissögu hinnar íslenzku þjóðar. Niðurstaða þessa undanhalds varð svo landhelgissamningurinn, sem gerður var við Breta á s.l. ári, en hann var, eins og ég nú hef lýst, algerlega óþarfur, af þeim ástæðum, að það var þegar búinn að vinnast fullur sigur í þessu máli og þurfti þess vegna ekki á neinum samningum um það við Breta að halda. Þetta atriði er svo mikilvægt, að menn mega ekki láta það sér úr minni ganga, að það var búið að vinna fullan sigur í þessu máli, áður en undanhaldið var hafið, sem leiddi til brezka landhelgissamningsins. Mér finnst svo rétt að minnast á það í þriðja lagi, sem alimikið bar á góma í umr. á seinasta þingi, þegar þetta mál var til umr. Þá var á það bent, að þeir flokkar, sem að því undanhaldi stóðu, sem þá átti sér stað, hefðu vorið 1959 staðið að samþykkt hér á Alþingi, þar sem lýst var yfir fullum stuðningi við undanþágulausa 12 mílna fiskveiðilandhelgi. Þessir sömu flokkar höfðu endurtekið þetta loforð sitt hvað eftir annað í tvennum alþingiskosningum, sem fóru fram sumarið 1959. Þrátt fyrir þessar skýlausu yfirlýsingar, bæði hér á Alþingi og í tvennum alþingiskosningum, að hvergi skyldi hvika frá undanþágulausri 12 mílna landhelgi, gerðu þessir flokkar það nokkru eftir kosningarnar að hefja samninga við Breta með þeim árangri, að Bretar fengu verulegar undanþágur - um þriggja ára skeið til að byrja með - innan fiskveiðilandhelgi Íslands og þar að auki stöðvunarrétt hvað snertir frekari útfærslu landhelginnar í komandi framtíð. Þetta var algert brot á þeim yfirlýsingum og loforðum, sem viðkomandi flokkar höfðu gefið, og því var spáð hér á Alþingi, þegar rætt var um brezka landhelgissamninginn á seinasta ári, að þetta yrði ekki nema upphaf að öðru og meira undanhaldi, sem koma mundi á eftir. Sá samningur, sem hér liggur fyrir, er staðfesting á því, að þeir, sem þessu spáðu, höfðu rétt fyrir sér, því að hér liggur fyrir samningur, sem felur í sér nýtt undanhald. Það má segja, og ég skal viðurkenna það, að eftir að búið var að hleypa brezku togurunum inn í fiskveiðilandhelgina, var erfitt að sporna gegn því, að aðrir erlendir togarar færu þar inn á eftir, vegna þess að þótt ekki sé tekið upp nema það eitt sjónarmið, þá er að sjálfsögðu alveg óframkvæmanlegt fyrir íslenzku varðskipin að ætla að flokka erlenda togara þannig í sundur, að þegar brezkir togarar eru að veiða fyrir innan línuna, þá sé hægt að vinza aðra útlenda togara þar frá. Það leiddi því af sjálfu sér, að þýzku togararnir og aðrir erlendir togarar mundu nokkurn veginn njóta af sjálfu sér sömu réttinda og brezku togararnir voru búnir að fá með brezka landhelgissamningnum. En þó að þetta hefði átt sér stað, þurfti aldrei að stíga það spor að gera nýjan samning, annan samning við Þjóðverja um það, að þeir öðluðust nákvæmlega sama stöðvunarréttinn gagnvart frekari útfærslu á fiskveiðilandhelginni og Bretar fengu samkvæmt samningnum í fyrra. Það var fullkomlega óþarft. Og það sýnir ekkert annað en nýtt undanhald í þessum málum, að til viðbótar því að afhenda Bretum þennan stöðvunarrétt skuli Þjóðverjum einnig vera látinn hann af hendi. Mín skoðun er líka sú, að svo varhugavert sem það er að láta þennan rétt í hendur Breta eða brezku stjórnarinnar, þá sé enn íhugunarverðara og varhugaverðara að láta þennan rétt í hendur Þjóðverja, því að það hefur sagan sýnt okkur margsinnis, að þótt erfitt hafi verið fyrir smáþjóðir að sækja rétt sinn í hendur brezku þjóðarinnar, þá hefur oftast verið enn örðugra að fá Þjóðverja til undanláts í þeim efnum, því að þeir láta það yfirleitt ekki af hendi, sem þeir hafa klófest einu sinni. Af þeim ástæðum álít ég, að þessi samningur, þýzki landhelgissamningurinn, sé varhugaverðari hvað framtíðina snertir en þó brezki samningurinn nokkru sinni var. En við höfum nýtt dæmi fyrir augunum einnig um það, að núv. stjórnarflokkar eða núv. ríkisstj. getur hugsað sér enn frekara undanhald í þessum málum en það að gera þýzka landhelgissamninginn. Því er yfir lýst af ýmsum hæstv. ráðh., var hér á þingi fyrir áramótin og hefur, að ég hygg, verið endurtekið síðan, að ríkisstj. hafi haft það mjög til athugunar að hleypa íslenzkum togurum enn frekar inn í fiskveiðilandhelgina en þegar hefur átt sér stað. Og það liggur nokkurn veginn ljóst fyrir, að ef ekki verður af því, að íslenzkum togurum verði veitt enn þá meiri veiðiréttindi innan fiskveiðilandhelginnar en þegar er orðið, þá er það ekki vegna þess, að hæstv. ríkisstj. hafi staðið á móti því, heldur vegna þeirrar andspyrnu, sem hefur risið gegn þessu í verstöðvunum úti um allt land, síðan af þessu fréttist. Við höfum þannig þrjú ljós dæmi fyrir augunum um það, að hæstv. ríkisstj. og þeir flokkar, sem að henni standa, eru hvenær sem er reiðubúnir til undanhalds í þessum efnum. Brezki landhelgissamningurinn er fyrsta dæmið, þýzki landhelgissamningurinn annað dæmið, og þriðja dæmið eru þær ráðagerðir, sem hafa v erið uppi um það að hleypa íslenzkum togurum enn meira inn í fiskveiðilandhelgina en þegar hefur átt sér stað. Þetta undanhald hæstv. ríkisstj. og stjórnarflokka í þessum málum mætti vissulega verða þjóðinni til hinnar mestu umhugsunar. Við vitum, að fyrr en seinna mun að því koma, að við þurfum að hefja einhverja samninga við Efnahagsbandalag Evrópu um viðskipta- og tollamál, og við vitum það jafnframt, að í sambandi við þá samninga mun mjög verða reynt af hálfu þeirra aðila að fá það fram, sem þeir hafa verið að reyna að fá fram í sambandi við samninga við okkur að undanförnu. Ef þeir komast ekki inn í íslenzka landhelgi með beinum aðferðum eða hreinum aðferðum, eins og átt hefur sér stað með þeim samningum, sem ég hef nú minnzt á, þá verður áreiðanlega reynt að komast þá leið bakdyramegin. Þess vegna þarf þjóðin að gera sér þessi mál vel ljós, gera sér mjög góða grein fyrir þeirri undanhaldsstefnu, sem hæstv. ríkisstj, og hennar flokkar hafa fylgt í þessum málum og hægt er að sýna fram á með ljósum dæmum, eins og ég hef hér gert, því að það er víst, að ef á að halda á málum í þessum efnum eins og gert hefur verið í sambandi við brezka landhelgissamninginn og í sambandi við þýzka landhelgissamninginn, þá er voði fyrir dyrum, þegar nýir, viðtækir samningar þurfa að hefjast við Efnahagsbandalag Evrópu um þessi mál. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um þetta mál að sinni. Þau atriði, sem ég hef bent hér á, tel ég skipta höfuðmáli, sérstaklega í sambandi við framtíðina, og þau séu líka þannig vaxin, að það sé rétt og sjálfsagt af Alþingi að fella þá tillögu, sem hér liggur fyrir.



Herra forseti. Þingmenn eru að vísu ýmsu vanir, en þó hygg ég, að menn hafi sjaldan heyrt meiri öfugmælaræðu en hjá hv. síðasta ræðumanni, hv. 7. þm. Reykv., og má hann að vísu e.t.v. nokkuð vel við una að komast lengst í öfuguggahætti, vegna þess að ekki hafði hann möguleika til þess að komast framarlega þar, sem fram er sótt, þegar rétt er við haft. Hann hóf mál sitt með því að segja, að þáv. stjórnarandstæðingar hefðu 1958 mjög lagzt á móti stækkun landhelginnar út í 12 mílur. Þetta eru alger ósannindi, og ég leyfi mér að fullyrða, að þetta eru alger, vísvitandi ósannindi hjá hv. þm. Það er að vísu rétt, að það var mikill ágreiningur um landhelgismálið á árinu 1958. Sá ágreiningur hófst innan þáv. hæstv. ríkisstj. Mun í fyrstu hafa verið þannig, að hver þeirra flokka, sem í ríkisstj. voru, hafði nokkuð sitt sérsjónarmið; og þó einnig töluverður ágreiningur innan þeirra flestra eða allra sín á milli. Litlu mátti muna, að ríkisstj. klofnaði út af málinu. Það er þó rétt að geta þess, að sá ágreiningur var ekki um það, hvort sækja ætti eftir því að öðlast 12 mílna fiskveiðilögsögu, heldur með hvaða hætti ætti að sækja það mál. Og niðurstaðan í stjórninni varð sú, að þó að hún að nafninu til væri sammála, þá hélzt mjög verulegur ágreiningur innan hennar um málið alla þá tíð, sem hún stóð eftir þetta. Það var verulegur ágreiningur á milli hæstv. þáv. sjútvmrh. og hæstv. þáv. utanrrh. um það, hvernig á málinu ætti að halda, eins og raunar kom þá þegar nokkuð í ljós, en hefur orðið enn þá augljósara síðan. Við sjálfstæðismenn töldum, að það væri mjög illa farið, að þannig væri á þessu máli haldið, að jafnvel ríkisstj. sjálf gæti ekki verið sammála í slíku höfuðmáli, og það er ekkert launungarmál heldur, að við töldum, að þannig væri í fyrstu og lengi vel haldið á málinu af hálfu nokkurs hluta ríkisstj., að jafnframt því, sem við efuðumst ekki um, að tilgangurinn væri sá að ná 12 mílna fiskveiðilögsögu, væri jafnframt og ekki síður annar tilgangur því samfara, og hann væri, sá að efna til sem mests ófriðar um málið, halda þannig á því, að ef verða mætti, þá yrði það til þess að sprengja Íslendinga frá eðlilegum bandamönnum þeirra í alþjóðamálum. Þetta veit allur landslýður, að er rétt og satt, og þarf ekki um þetta að efast. Við töldum, að unnt mundi vera að ná fullum sigri í þessu máli án þess að viðhafa þær aðferðir, sem til slíks leiddu. Og reynslan hefur einnig sýnt, að eftir að okkar áhrifa fór að gæta í málinu, hefur þetta tekizt. En það er einnig algerlega rangt, og ég vil segja það sama og ég sagði áðan, að það er einnig algerlega vísvitandi rangt með farið hjá hv. síðasta ræðumanni, þegar hann leyfir sér að halda því fram, að við höfum verið búnir að vinna fullan sigur í þessu máli á árinu 1958. Ég vil segja, að því fer svo fjarri, að þetta sé rétt, að sjálfstæði íslenzku þjóðarinnar, eðlilegu sambandi hennar við nágrannaþjóðir og lífi íslenzkra sjómanna, bæði fiskimanna og varðskipsmanna, hafi aldrei verið teflt í meiri tvísýnu að óþörfu en með þeim aðförum, sem við voru hafðar á sumrinu 1958. Þetta vissu hv. framsóknarmenn þá þegar. Þess vegna var það; að þeirra ríkisstjórnarfulltrúar, þáv. hæstv. forsrh. og að því er ég hygg einnig þáv. hæstv. fjmrh., þeir voru því samþykkir að bjóða fram á sumrinu 1958 samsvarandi og sízt hagkvæmari undanþágur til handa Bretum en síðan hafa verið samþykktar. Þeir vissu, að málinu öllu - og meira en sjálfu þessu einstaka máli, var stefnt í ófyrirsjáanlega hættu, ef ekki var að gert. Þeir voru hins vegar þá ekki reiðubúnir til þess að halda á málinu af þeirri lipurð og stjórnvizku, sem þeim er stundum gefin, vegna þess að þeir sáu fyrir, að ef þeir færu eftir því, sem sannfæring þeirra sagði í málinu, þá mundi vinstri stjórnin endanlega klofna, þá mundi kommúnistaflokkurinn hverfa úr ríkisstj. En Framsfl, var þá enn á sumrinu 1958 reiðubúinn til þess að leggja allt í sölurnar til þess að halda vinstri stjórninni við, vegna þess að þá var það Framsfl. æðsta stolt, sem kom fram hjá hæstv. þáv. forsrh. á fundi í Hólmavik, þegar hann sagði, að eitt hefði þó áunnizt með vinstri stjórninni, þótt margt hefði mistekizt, og það væri að setja „íhaldið.“ til hliðar í þjóðfélaginu. Það var árangurinn af tveggja ára stjórnarstarfi vinstri stjórnarinnar að geta þó hælzt um það, að búið væri að setja nær helming þjóðarinnar til hliðar í þjóðfélaginu. Þetta var sá andi, sem réð hinni ógæfusamlegu meðferð málsins 1958 og leiddi til þess, að því fór fjarri, að það tækist þá að vinna fullnaðarsigur í málinu sjálfu, og miklu meira var stefnt í hættu og algerlega óþarfa hættu. Málinu var ekki lengra komið en svo, jafnvel á sumrinu 1960, að þá var það á fundi í hv. utanrmn., fundi, sem var haldinn hér í suðurstofu Alþ., að hv. þm., fyrrv. forsrh., Hermann Jónasson, stakk upp á því, að við leituðum eftir íhlutun Bandaríkjanna samkvæmt herverndarsamningnum til þess að hrekja Breta héðan á brott, vegna þess að hann taldi, að málið hefði aldrei ískyggilegar staðið en einmitt þá. Svo leyfir þessi hv. þm. sér að koma og halda því fram, að fullur sigur hafi verið unninn í þessu máli strax 1958. Það má að vísu segja, að það sé óþarft að svara slíkum fjarstæðum með mörgum orðum, en það er einnig rangt að láta slík öfugmæli standa ómótmælt í Alþingistíðindum. Þá hélt hv. þm. því fram, að við hefðum gert samning, sem hefði í bráð veitt Bretum rétt til þriggja ára fiskveiða innan okkar fiskveiðilögsögu. Það voru annaðhvort þessi orð: „í bráð“, eða eitthvað því samsvarandi, sem hann notaði, orð, sem áttu að gefa til kynna, að Bretar ættu von á einhverjum meiri veiðiheimildum en þessi 3 ár. Nú get ég ekki sagt um þetta eins og ég sagði um þau atriði, sem ég áður drap á, að hv. þm. færi þarna vísvitandi rangt með, vegna þess að af þeim atriðum hafði hv. þm. sjálfur náin kynni, og fer því ekki á milli mála, að hann leyfir sér að koma hér og skrökva framan í augsýn alls þingheims á Alþingi Íslendinga. Það getur verið, að hann skrökvi án þess að vita, að hann fari með rangt mál, þegar hann gefur hitt til kynna, að það eigi sér stað eða hafi orðið einhverjir leynisamningar milli ríkisstj., sem veittu Bretum vonir um meiri veiðiréttindi en eru fólgin í sjálfum samningnum. Hv. þm. var þó margfullvissaður um það í fyrra, að svo væri ekki. Hann var fullvissaður um það af réttum aðilum á Alþingi, og slíkt kom einnig berlega í ljós í umr. í Bretlandi um málið, svo að þarna má hv. þm. vita betur en hann lætur. Og það er alveg áreiðanlegt, að því fer fjarri, að Bretum hafi verið gefið nokkuð slíkt undir fótinn, heldur hefur þvert á móti margsinnis verið tekið fram við þá, að þeir gætu ekki átt von á neinni framlengingu þessara veiðiréttinda. Hitt kynni að vera, að það egni þá til frekari kröfugerðar og vandræða gegn okkur Íslendingum, þegar málsvari annars stærsta flokksins á Íslandi kemur hér fram á Alþingi og lætur svo sem þarna sé gatan greiðfær, ekki þurfi annað en að þrýsta á, þá mundi verða undan þeim látið. Hvað er frekar líklegt til þess að egna ofstopamenn í Bretlandi til áframhaldandi illinda og vandræða gegn okkur Íslendingum heldur en slíkur málflutnings af hálfu hv. þm., talsmanns annars stærsta stjórnmálaflokks landsins? Mér dettur ekki í hug að halda því fram, að hv. þm. mundi vilja ljá slíku fylgi, en hann á þá ekki heldur að gera sig að slíkum ódreng að gefa í skyn, að við hinir viljum gera það og höfum þarna einhverju að leyna, þvert ofan í það, sem við höfum marglýst yfir, og þvert ofan í það, sem viðsemjendur okkar og allir aðilar í Bretlandi hafa einnig lýst yfir af sinni hálfu. Erfiðleikar eru nógir, þó að menn séu ekki að búa til tyllisakir og halda þeim uppi æ ofan í æ, þó að margoft sé búið að sýna fram á, að þær fái ekki staðizt. Enn fremur hélt hv. þm. því fram, að það hefði verið samið við Breta um, að þeir hefðu stöðvunarvald á útfærslu landhelginnar. Mörg eru nú öfugmælin í því, sem ég er búinn að hrekja af ummælum hv. þm., en þó er þetta mesta öfugmælið. Sannleikurinn er sá, að vinstri stjórnin með atbeina okkar hinna, við vorum reiðubúnir til þess strax 1958 og við vorum enn reiðubúnir til þess 1960 að gera samning og skuldbindingar, ef við hefðum náð því á Genfarráðstefnunum, um 12 mílna fiskveiðilögsögu til allrar frambúðar. Þetta liggur alveg ljóst fyrir. Það var að vísu þar opnuð leið til vissrar undanþágu, ákaflega óviss og hæpin leið, en við vorum með í því að gera það að alþjóðalögum með okkar atkvæði, að slíkt yrði ákveðið, 12 mílna fiskveiðilögsagan. Þeir samningar tókust ekki. Við þurfum ekki að fara að rekja það, af hverju þeir tókust ekki. Í samningunum við Breta tökum við það berum orðum fram, að við ætlum að sækja eftir öllu landgrunninu, og áskiljum okkur að nota alþjóðalög hverju sinni, eins og þau verði, sem veiti heimild til slíks, og komum okkur saman um og tryggjum, að eitt af mestu herveldum heimsins skuldbindur sig til þess fyrir fram að láta þá ekki aflið eða valdið skera úr, heldur bera þetta undir alþjóðadómstól, þá réttarstofnun, sem er helzta vernd smáríkjanna í heiminum. Svo leyfir þessi hv. þm. sér að koma hingað og halda því fram, að þarna hafi Bretum verið veittur stöðvunarréttur. Hvaða stofnun var það, sem opnaði Íslendingum leið til sóknarinnar í landhelgismálinu frá 1951 og fram á þennan dag? Hvaða stofnun var það, sem opnaði dyrnar? Það var alþjóðadómstóllinn í Haag með dómi sínum í máli Norðmanna og Breta. Þar setti hann fram glögglega þær meginreglur, sem við síðan höfum byggt okkar mál á. Þar gerðist dómstóllinn túlkandi þróunarinnar í alþjóðarétti gegn hagsmunum stórveldisins brezka og annarra mikilla sjóvelda í heiminum, en til hags og verndar þeim fátæku og lítilsmegandi þjóðum og fólki, sem á afkomu sina undir fiski við strendur sinna eigin landa. Og það er þessi sama stofnun, sem þarna opnaði leiðina og hefur búið til rökin, sem við síðan æ og æ höfum hamrað á, - það er þessi stofnun, sem við höfum tryggt að á að skera úr hugsanlegum ágreiningi milli okkar og Breta um þetta efni. Betri og meiri tryggingu gátum við Íslendingar ekki öðlazt í þessu máli. Það er heldur ekkert nýtt, að við Íslendingar sækjumst eftir því, að alþjóðadómstóllinn sé æðsti úrskurðaraðili í þessum efnum. Strax og deilan við Breta kom upp 1951, vitnuðum við Íslendingar í það, að það væri eðlilegt, að við biðum eftir dómi alþjóðadómstólsins í deilumálinu milli Norðmanna og Breta. Þegar við vorum í undirbúningi með okkar mál, þá voru framsóknarmenn, sem voru í ríkisstjórn undir forustu Steingríms Steinþórssonar, ekki siður eindregnir stuðningsmenn þess, að þessi aðferð væri viðhöfð, að bíða eftir leiðsögn alþjóðadómstólsins, heldur en við Sjálfstæðisflokksmenn og Alþýðuflokksmenn, sem þá voru raunar í stjórnarandstöðu. Þá voru það hinir virðulegu eða ekki virðulegu kommúnistar einir, sem snerust þarna á móti. Og ég vildi ráðleggja hv. þm. að lesa nú nokkrar af þeim skeleggu greinum, sem hann þá skrifaði í Tímann um hugarfar þeirra manna, sem vildu þannig snúast á móti höfuðverndara smáþjóðanna, alþjóðadómstólnum, og ekki lúta forustu hans í slíku máli. En það var ekki einungis, að hv. þm. skrifaði þá skeleggar greinar í Tímann þessu til styrktar, heldur eftir að við vorum búnir að færa landhelgina út og deilan við Breta var komin á erfiðara stig, þá var það ríkisstj. Steingríms Steinþórssonar, sem ég var utanrrh. í, sem að vísu fyrir forustu mína, en með samþykki okkar allra bauð fram, að úr ágreiningnum yrði skorið af alþjóðadómstólnum gegn vissum tryggingum um, að við yrðum ekki beittir ofbeldi á meðan, þangað til dómurinn fengist. Þetta mál var í fyrstu tekið upp undir leiðsögn alþjóðadómstólsins. Allir sigrar, sem unnizt hafa í málinu, hafa unnizt samkvæmt þeirri leiðsögn, sem alþjóðadómstóllinn gaf, og bezta tryggingin fyrir okkar fámennu, máttvana þjóð í framtíðinni er að byggja á alþjóðalögum, túlkuðum af þeirri alþjóðastofnun, sem ætlað er að hafi úrskurðarvaldið í því efni. Með því er ekki verið að stöðva framsókn málsins, heldur verið að tryggja, að Íslendingar geti áreitnislaust og án hættu um ofbeldi notið allrar framþróunar í alþjóðarétti, sem verða kann í þessum efnum. Þetta er hiklaust einn mesti stjórnmálasigur, sem íslenzka þjóðin hefur unnið fyrr og síðar.



Herra forseti. Till. þeirri, sem hér er til umr. á þskj. 68, var útbýtt hér á Alþingi þann 31. okt. og síðan ákveðin um hana ein umr. þann 1. nóv. Til utanrmn. er till. vísað þann 29. nóv., og eins og getið er um í nál. á þskj. 162, klofnaði n. Meiri hl. gaf út nál. 1. des. og minni hl. nál. 5. des. Síðan hefur málið ekki verið tekið á dagskrá nema einu sinni og þá hafði meiri hl. framsögu í málinu, en annars hefur málinu verið frestað þar til í dag. Ég verð nú að segja, án þess að ég vilji á nokkurn hátt beina ásökun til hæstv. forseta um að hafa dregið mál þetta svo lengi, að það hefði verið eðlilegt, að þetta mál hefði fengið skjótari afgreiðslu en raun ber vitni um. Ástæðan til þessa er sú, eftir því sem mér er tjáð, að hv. 7. þm. Reykv., sem er frsm. minni hl., hefur ekki setið hér á Alþingi, hefur þó haft hér mann til þess að gegna sínum störfum og hefði þar af leiðandi getað sett hann inn í þetta mál, og auk þess voru tveir aðrir hv. þm., sem undirrituðu nál., hv. 2. þm. Vestf. og hv. 5. þm. Reykn., og hefðu sjálfsagt verið færir um að hlaupa hér í skarðið. En máske er aðalástæðan sú, að þessum mönnum flökrar meira við að halda fram öðrum eins fjarstæðum og hér hefur verið haldið fram af hv. frsm, og ekki annar fengizt en hann til þess að bera fram hér á Alþingi slík rök. Öðruvísi verður varla skýrður sá dráttur, sem hér hefur verið hafður á og þá sjálfsagt að ósk Framsfl. Ég vil leyfa mér að geta þess hér, að raunverulega hefði ekki þurft að ræða hér um annað í sambandi við þetta mál en það, hvort samþykkja ætti að leyfa hina sömu samninga við Þjóðverja og leyfðir voru við Breta. Um það fjallar þáltill. og ekki neitt annað. En það er allt annað en að hér sé verið að ræða það mál út af fyrir sig, þó að hv. frsm. kæmi að því á einum stað, sem ég skal síðar koma að, heldur er aðalræða hans hreinar eldhúsumr. á hæstv. ríkisstj. í sambandi við afgreiðslu máls, sem var afgreitt hér á s.1. þingi og kemur út af fyrir sig sáralítið þessu máli við, nema að tyggja upp aftur öll þau sömu ummæli, sem Framsfl. skipulagði hér að láta hvern einasta þm. sinn bera fram, þegar málið var afgreitt hér á Alþingi á s.l. ári. Að þetta er nú tekið upp þannig, er skýrasta sönnun þess, að Framsfl. sér, að hann hefur ekki sigrað í þessum málum meðal þjóðarinnar, eins og hann ætlaði sér þó að gera. Hann hefur tapað þar á öllum vígstöðvum og er nú að reyna að vekja upp aftur þennan draug til þess að setja svolítinn plástur á þessi sár. En hann þarf áreiðanlega miklu sanngjarnari og meira sannleikselskandi mann til þess að fá þjóðina til að hlusta á þau rök heldur en hv. frsm. minni hl., eftir því sem hann hefur rætt hér. Ég get stytt mikið mál mitt, þar sem hæstv. dómsmrh. hefur hrakið mest af því, sem hv. frsm. sagði hér um meðferð málsins fyrr á árum, og skal ég ekki endurtaka það. En ég skal aðeins benda á, að sigurinn í þessu máli, sem hv. frsm. minni hl. leggur áherzlu á að hafi verið unninn 1. sept., var þá ekki unninn betur en svo, að ég er alveg viss um það, að ef ætti að ganga til þjóðaratkvæðis í dag um það mál, hvort við vildum aftur sama ástand í þessum málum og við höfðum, þar til samningarnir voru gerðir, þá mundu sárafáir Íslendingar vilja greiða atkvæði með því, og jafnvel ekki einu sinni hv. frsm. minni hl., þegar hann væri einn í þeim kjörklefa, svo að sigurinn hefur nú ekki verið alveg eins stór og hv. frsm, hélt fram. Það eina atriði, sem hv. frsm. kom að, sem snertir þessa till., eru þau ummæli hans, að það hafi verið óþarfi að semja við Þjóðverja um afbendingu þessara veiðisvæða, enda þetta enn varhugaverðara en að láta af hendi þessi fríðindi við Breta. Þetta er afstaða út af fyrir sig og snertir að sjálfsögðu mjög það mál, sem hér er til umr. Ég veit ekki, hve margir Íslendingar kunna að vera sammála hv. frsm. minni hl. um þetta atriði. En einkennilegt er það, ef þeir menn, sem kunnugir eru þessum málum öllum, telja það vera ósanngjarnara og hættulegra að gefa hér Þjóðverjum sömu réttindi og viðurkennd eru til Breta á fiskveiðasvæði Íslendinga, mönnunum, sem í fyrsta lagi höfðu þó sýnt okkur fulla viðurkenningu fyrir því, sem við höfðum gert, án samninga og viðurkennt þær aðgerðir fullkomlega, ekki beitt okkur neinum rangindum eða neinum þvingunum í löndun á okkar afla, og það var okkur mjög mikils virði, kannske eins mikils virði að halda þeim mörkuðum og að opna brezka markaðinn á ný. Þeir menn þekkja sáralítið inn í viðskipti milli þjóða, sem halda því fram, að það sé yfirleitt hægt að koma þannig fram í almennum viðskiptum. Ég hygg, að það séu mjög fáir Íslendingar, sem hefðu látið sér koma til hugar að neita um þessa samninga við Þjóðverja, eftir að búið var að gera þá við Breta, enda kom það fullkomlega fram í umr. á Alþingi á s.l. ári um þessi mál, þegar samningurinn var endanlega lögfestur, að Íslendingar yrðu að vera við því búnir og væru við því búnir, að aðrar þjóðir óskuðu eftir að njóta sömu réttinda og beygja sig þá einnig undir sömu skyldur. Og með samningnum við Þjóðverja er þó ekki það einasta eitt, að þeim sé hleypt inn á sömu svæði með þeim samningi, heldur er það og skilyrði, að þeir gefa þar um leið fulla viðurkenningu fyrir rétti okkar til þess að hafa breytt fiskveiðilöggjöfinni, sem þeir höfðu þó ekki gert opinberlega, þó að þeir viðurkenndu okkar aðgerðir, en því leggur sjálfsagt hv. frsm. minni hl. ekkert upp úr. Hv. frsm. gat þess, að það hefði verið til umr. í hæstv. ríkisstj. að hleypa íslenzkum togurum inn fyrir núv. fiskveiðitakmörk. Hann fullyrti, að það hafi ekki verið fyrir skilning á því máli hjá hæstv. ríkisstj., að þeirri hættu hafi verið vikið frá, heldur væru það aðrar raddir, sem hefðu verið svo þungar hér á vogarskálunum, að ríkisstj. hefði orðið að beygja sig fyrir því valdi, og var þá helzt að skilja, að það væri Framsfl., sem hefði haldið uppi þeirri baráttu. Mér er fullkunnugt um það, að þetta er byggt á álíka miklum rökum og ýmislegt annað, sem hann hefur sagt hér. Íslenzka ríkisstj. hefur aldrei hugsað sér að bera fram neinar tillögur um þetta hér á Alþingi. Það sat í þessu nefnd, sem frá sjónarmiði útgerðarmanna benti á þetta atriði, og hæstv. ríkisstj. hefur ekki tekið undir, svo að það er alveg óþarfi fyrir hv. frsm. að vera að ásaka hæstv. ríkisstj. fyrir þetta atriði sérstaklega. Þá vil ég einnig benda á það, sem hv. frsm. leyndi fullkomlega, að í þeim samningum, sem gerðir voru við Breta í þessum málum, voru fengin aftur - gagn því að færa inn á einstökum stöðum og á ákveðnum tímabilum - í landhelgi stórkostleg svæði, sem friðuð voru og viðurkennd og voru færð út til hagsbóta fyrir allan almenning í landinu. Og það er enginn efi á því, að þegar menn höfðu tíma til þess að komast út úr því moldviðri, sem Framsfl. þyrlaði upp í sambandi við þetta mál, og gátu farið að hugsa rökrétt um málin, þá viðurkenndu þeir menn, sem hér áttu hagsmuna að gæta, og ekki hvað sízt minnstu bátarnir, að þeirra hagur hefði verið miklu betri, eftir að þeir samningar voru gerðir, heldur en áður. Vegna þess að hv. þm. gat þess, að sýnilega yrði hæstv. ríkisstj. og hennar flokkar að láta undan síga í landhelgismálinu, ef til þess kæmi, að ræða þyrfti um inngöngu í Efnahagsbandalag Evrópu, vil ég í sambandi við það leyfa mér að geta þess, að ég átti sem fulltrúi Sjálfstfl. sæti á NATO-fundi í París í nóvember í haust, þar sem það mál bar á góma, hvernig þátttaka Norðurlanda almennt gæti orðið í bandalaginu. Þar var þetta mál sérstaklega rætt, vegna þess að þingmenn litu svo á, að nauðsynlegt væri, að Evrópulönd, sem vilja hafa vestræna samvinnu, sameinuðu sig um inngöngu í bandalagið. Ég átti sæti í efnahagsmálanefndinni, þar sem þetta mál var til umr., og ég lýsti því þar yfir, að Íslendingar mundu aldrei treysta sér til þess að taka þátt í þeirri samvinnu, nema eftirfarandi þremur atriðum yrði fullnægt: í fyrsta lagi, að fjárflutningur frá öðrum stærri þjóðum til Íslands yrði ekki ótakmarkaður, því að með því móti væri hægt að brjóta niður hagkerfi Íslendinga á skömmum tíma, ef ótakmarkað fjármagn yrði flutt frá stórum, fjársterkum þjóðum til svo lítillar þjóðar. Í öðru lagi, að Íslendingar gætu aldrei tekið þátt í slíkri samvinnu nema hafa sérstöðu um það atriði, að innflutningur á fólki frá stærri þjóðum yrði einnig takmarkaður. Það væri ekki hægt fyrir þjóð, sem hefur aðeins 170 þús. íbúa, að hafa ótakmarkaðan innflutning á fólki frá stærri þjóðum. Það mundi þurrka þjóðerni hennar út á skömmum tíma, og það mundu Íslendingar aldrei beygja sig undir. Og í þriðja lagi, að Íslendingar mundu aldrei sætta sig við undir neinum kringumstæðum að gefa nokkuð eftir af þeirri landhelgi, sem þeir hafa þegar unnið með viðurkenningu annarra þjóða. Formaður efnahagsmálanefndarinnar, senator Javits, sem er mjög áhrifaríkur maður í þessum málum í Bandaríkjunum, viðurkenndi, ekki aðeins í ræðu, heldur einnig við mig persónulega á eftir, að að sjálfsögðu yrði að taka fullt tillit til sérstöðu slíkra þjóða og það yrði gert, - ef vestræn samvinna ætti að haldast og hana ætti að gera sterka, þá yrði að sjálfsögðu að finna leiðir, þar sem þjóðum, sem hefðu slíka sérstöðu, væru sköpuð sérstök skilyrði. Það er því alveg óþarft fyrir hv. frsm. minni hl. að vera að núa okkur því um nasir, sem styðjum hæstv. ríkisstj., að við viljum ganga í eitt eða annað bandalag og fórna okkar réttindum til slíks. M.a. var fulltrúi frá Framsfl. áheyrandi á þessum fundi og vissi vel um þessa yfirlýsingu og hvaða orð um hana fóru á eftir. Ég skal svo að síðustu aðeins benda á, að hefði það verið heppilegasta lausnin í þessu máli og hefði okkar þjóð verið sammála um það atriði að taka upp og fylgja fram tillögu Framsfl. í utanrmn. á s.l. sumri, þegar rætt var um það, hvort ætti að taka upp viðræður við Breta eða ekki um málið, þá bar hv. 2. þm. Vestf., formaður Framsfl., fram tvær tillögur, aðra þess efnis að kalla til ameríska setuliðið hér til þess að gæta landhelgi okkar, þ.e.a.s. að afhenda landhelgina amerískum herverði til gæzlu. Það þótti langt gengið á sínum tíma, þegar við afhentum landhelgisgæzluna til sambandsþjóðar vorrar, Dana. En hvað mundi þjóðin segja í dag, ef Alþingi hefði fallizt á þá tillögu að samþykkja að afhenda landhelgisgæzlu Íslands ameríska sjóhernum? En það var tillaga Hermanns Jónassonar, og hv. frsm. minni hl, féllst á þessa tillögu og gerði enga aths. við hana. Hv. 5. þm. Reykn., Finnbogi R. Valdimarsson, tók þessu með opnum örmum og var mjög ánægður yfir þessari till. frá Hermanni Jónassyni. Varatill. Hermanns Jónassonar var svo sú, að ef þetta yrði fellt, þá yrði fyrirskipað að reka herinn úr landi. Hefði íslenzka þjóðin verið ánægðari með slíka afgreiðslu á þessu máli, og hefði það leitt til betri árangurs en þess, sem náðist af samstarfi ríkisstjórnarflokkanna í þessum málum, að vísu gegn fullkomnum fjandskap stjórnarandstöðunnar? Ég þekki nógu vel íslenzka þjóðarsál til þess að vita það, að slíkri tillögu hefði ekki verið tekið vel meðal þjóðarinnar, eins og ég líka veit, að hv. 2. þm. Vestf. bar síður en svo þessa till. fram af heilum hug. Hann bar hana aðeins fram til þess að fá hana fellda í nefndinni. En það var ekki honum að þakka eða þeim mönnum, sem studdu tillöguna. Það var hinum að þakka, sem höfðu vit fyrir þeim að vilja ekki samþykkja till. Ég held því, að það hefði verið mesti heiðurinn fyrir hv. minni hl., að þetta mál hefði nú farið í gegn, á meðan hv. frsm. minni hl. var fjarverandi, og hafa engar umr. um það og sízt af öllu þær, sem hann hefur haft hér í dag um þetta mál.



Herra forseti. Þegar till. um samninginn við Breta til lausnar á landhelgisdeilunni var til umr. á seinasta Alþingi, þá hygg ég, að nær allir stjórnarandstæðingar hafi tekið til máls og flutt langar og ýtarlegar ræður, sumir þeirra töluðu oftar en einu sinni. Á þeirri ræðu, sem hv. frsm. minni hl. flutti hér áðan, mátti glöggt heyra, að nú er vindurinn úr þeirri andstöðu, sem var við lausn málsins í upphafi. Hv. þm. minntist aðeins á tvö atriði, sem eftir standa, að því er varðar samkomulagsúrlausn á landhelgismálinu. Hann hélt því fram, þessi hv. þm., í fyrsta lagi, að það hefði verið með öllu ástæðulaust og óþarfi að semja við Breta, vegna þess að fullur sigur hafi verið unninn í deilunni og Bretar hafi verið búnir að gefast upp. Hann hélt því að öðru leyti fram, að illa hefði verið samið og að við hefðum samið af okkur. Þetta eru þau tvö atriði, sem þeir, sem enn andmæla samningunum, byggja andmæli sín á. En það þarf ekki nema rifja upp með fáum orðum það, sem áður hafði gerzt í þessu máli, til að sýna, að ummæli sem þessi eru algerlega í mótsögn við allt það sem Framsfl. hefur áður sagt um málið, og allt, sem hann hefur áður í því gert. Þessi skoðun og þessi afstaða er til orðin, eftir að málið leystist, en þeir voru á gagnstæðri skoðun, áður en málið var leyst. Mér þykir rétt, til yfirlits, nú þegar umr. um þetta mál er að ljúka, að draga þessar staðreyndir fram aðeins í örfáum orðum. Ég ætla fyrst að víkja að þeirri fullyrðingu, að við höfum verið búnir að vinna sigur í landhelgisdeilunni 1960, Bretar hafi verið uppgefnir og þess vegna hafi verið óþarfi að leysa málið með samkomulagi. Það var einmitt um sumarið 1960, rétt áður en til viðræðnanna við Breta var gengið, að fulltrúi Framsóknarflokksins sneri sér til ríkisstj. og óskaði eftir sérstökum fundi í utanrmn. til þess að ræða um ástandið í landhelgismálinu. Á þessum fundi lýsti Framsfl. því yfir, að ástandið hefði aldrei verið jafnalvarlegt í málinu og það væri nú og ekki væri sjáanlegt annað en við værum gersamlega að missa málið út úr höndum okkar. Eina leiðin, sem Framsfl. sá til lausnar á þessu, var sú að snúa sér til Bandaríkjanna og biðja þau um að senda sinn flota hingað til þess að vernda okkar landhelgi fyrir Bretum. M.ö.o.: nokkrum dögum áður en gengið er til viðræðna við Breta, lýsir Framsfl. yfir, að ástandið sé alvarlegra og verra en nokkru sinni áður, flokkurinn sjái ekki annað en við séum að tapa málinu, og eina leiðin, sem hann sér okkur til verndar, er sú að biðja eitthvert stærsta herveldi heims um vernd. Svo kemur Framsfl. nú, þegar allt er leyst, og segir: Það var alveg óþarfi að semja, við vorum búnir að leysa málið. - Það væri fróðlegt, ef hv. frsm. minni hl. vildi reyna að samræma þessar tvær afstöður sins eigin flokks. Því er haldið fram, að illa hafi verið samið, við höfum samið af okkur. Á meðan Framsfl. sat í ríkisstj., frá því að fiskveiðilögsagan var færð út 1. sept. 1958 og þangað til hann hvarf úr ríkisstj. undir árslok 1958, voru með atbeina Framsfl. gerðar ýtarlegar tilraunir til að leysa málið við Breta, og það er rétt að rifja það upp í örfáum orðum, hvernig Framsfl. vildi láta semja til lausnar á málinu og hvernig var samið. Framsfl. stóð að því og hafði reyndar forustuna um það, að Bretum var boðið, að þeir mættu í næstu fimm árin veiða innan 12 mílnanna, ef þeir vildu viðurkenna 12 mílna fiskveiðilögsögu þar frá. Það var samið ekki um fimm ár, heldur um þrjú ár. Framsfl. hafði forustuna í því að bjóða, að Bretar mættu fiska á öllum 6 mílunum kringum allt landið allt árið um kring í þessi fimm ár. Það var samið um, að þeir skyldu fá að veiða á mjög takmörkuðum svæðum á mjög takmörkuðum tíma úr hverju ári af þessum þremur árum. Framsfl. vildi fá nokkrar grunnlínubreytingar. Það var samið um miklu viðtækari grunnlínubreytingar en Framsfl. vildi ganga að, þ. á m. alla þá breytingu, sem varð á Selvogsbanka, og breytinguna, sem varð út af Faxaflóa. Meðan reglurnar um fiskveiðilögsögu og landhelgi voru til umr. á alþjóðaráðstefnunum í Genf 1958 og 1960, stóð Framsfl. að því í bæði skiptin að fylgja tillögum um það, að fiskveiðilögsaga yrði ákveðin 12 mílur og að ekki yrði um útfærslu þar fyrir utan að ræða, án þess að þeir, sem teldu á sig hallað, gætu borið það undir alþjóðadóm. Um það var samið við Breta, að þeir í framtíðinni skyldu ekki beita ofbeldi við Íslendinga, ef þeir flyttu út sína fiskveiðilögsögu, heldur sætta sig við niðurstöður alþjóðadóms. Þannig er samkomulagið, sem gert var við Breta til lausnar fiskveiðideilunni, í hverju einasta atriði miklu hagstæðara fyrir Íslendinga en það, sem Framsfl. átti sjálfur aðild að því að bjóða á sínum tíma. Þeim tveim atriðum, sem frsm. minni hl. hefur borið hér fram, að óþarfi hafi verið að semja og að illa hafi verið samið, hefur verið svarað af Framsfl. sjálfum, með hans framkomu, með hans tillögum í málinu. Ég verð að segja, að mér hefði fundizt það miklu karlmannlegra hjá Framsfl., þegar hann sá, hvaða lausn var hægt að fá á þessu máli, að fagna henni, eins og flestir Íslendingar vissulega gerðu, í stað þess að taka upp það ráð, eftir að lausnin er fengin, að fordæma allt það, sem hægt er að fá, sem er þó betra en Framsfl, hafði farið fram á, gegn því að láta minna en það, sem Framsfl. hafði boðið. Hv. frsm. minni hl. sagði, að lofað hefði verið í kosningunum 1959 af stjórnarflokkunum að hverfa í engu frá 12 mílna fiskveiðilandhelginni og að petta loforð hefði verið svikið. Það er alrangt hjá þessum ræðumanni, að nokkuð af því, sem stjórnarflokkarnir sögðu í kosningunum, hafi verið svíkið. Þvert á móti, það hefur verið staðið við það allt og meira til. Stjórnarflokkarnir lýstu því báðir yfir, að þeir mundu berjast fyrir viðurkenningu 12 mílna fiskveiðilögsögunnar og ekki hverfa frá henni. Hvað hafa þeir gert? Viðurkenningin liggur þegar fyrir, ekki aðeins á 12 mílna fiskveiðilögsögunni, heldur stórkostleg og mjög þýðingarmikil útfærsla frá því, sem var ákveðið 1958. Og Bretar veiða núna á þrengri og færri svæðum og styttri tíma úr ári en þeir gerðu, þegar núv. ríkisstj. var mynduð. Og því til viðbótar kemur, að þegar núv. ríkisstj. var mynduð, var ekki séð fram á, að Bretar mundu víkja um ófyrirsjáanlega framtíð. Nú er tryggt, að þeir víkja eftir tvö ár. Ríkisstj. og stjórnarflokkarnir hafa þannig ekki aðeins staðið við það, sem þeir lofuðu í kosningunum 1959, heldur gert miklu meira.



Herra forseti. Þessi fyrirspurn þarf ekki framsögu við eða skýringa, og leyfi ég mér að vísa til hennar eins og hún er á þingskjalinu.



Herra forseti. 1. liður þessarar fsp. er um það, hve mikil vörukaupalán PL-480 voru tekin í Bandaríkjunum árið 1961. Árið 1961 var gerður samningur milli ríkisstjórna Íslands og Bandaríkjanna um kaup á bandarískum umframbirgðum af landbúnaðarvörum fyrir 1840 þús. dollara. 2. spurning: Hve mikil slík lán hafa nú verið tekin samtals og hve mikið á hverju ári? Heildarupphæðir þeirra vörukaupasamninga, sem gerðir hafa verið árlega árið 1957 og síðan, eru sem hér greinir: Árið 1957 2 millj. 785 þús. dollarar. Árið 1958 3 millj. og 60 þús. dollarar. Árið 1959 2 millj. 575 þús. dollarar. Árið 1960 1 millj. 925 þús. dollarar. Og árið 1961 1 millj. 840 þús. dollarar. Samtals á þessum 5 árum 12 millj. 185 þús. dollarar. 3. spurningin: Hve mikið af því fé kemur til útlána innanlands? Innkomið fé til ráðstöfunar til útlána innanlands var 8. þ.m. alls 213 millj., sem sundurliðast milli samninga eftir árum þannig: Af samningi ársins 1958 36.1 millj. Af samningi ársins 1959 55.9 millj. kr. Af samningi ársins 1960 48.5 millj. kr. Af samningi ársins 1961 37.9 millj. Samtals 213 millj. Til viðbótar þessu er áætlað, að enn komi samkv. samningnum frá 1960 um 1 millj. kr. og samkvæmt samningnum frá 1961 um 14 millj. kr. Verður þá heildarfjárhæð, sem kemur til útlána innanlands, væntanlega um 228 millj. 4. spurning: Hve mikið hefur nú verið samþykkt að lána út innanlands af þessu fé og í hvaða framkvæmdir? Samþykktar lánveitingar nema alls 174 millj., sem sundurliðast milli framkvæmda sem hér segir: Til virkjunar Efra-Sogs 80.7 millj. kr. Til rafmagnsveitna ríkisins vegna Keflavíkurlínunnar 15 millj. kr. Til verkstæða í einkaeign 1.3 millj. kr. Til hitaveitu Reykjavíkur 25 millj. kr. Til Keflavíkurvegar 10 millj. Til hafnarmála 15 millj. Til Rafmagnsveitu Reykjavíkur vegna varastöðvar við Elliðaár 5.5 millj. Til iðnlánasjóðs 21.5 millj. Alls, eins og ég gat um, 174 millj. 5. spurning: Hvað er áætlað, að við þessi vörukaupalán bætist á árinu 1962? Það er gert ráð fyrir, að á þessu ári verði gerður nýr vörukaupasamningur að upphæð um 1 millj. 740 þús. dollarar, og að 75% af innkomnum greiðslum samkv. honum á árunum 1962 og 1963, þ.e. um 59 millj. kr., komi til lánveitinga hér á landi.



Herra forseti. Ég þakka fyrir þessar upplýsingar. Mér sýnist þessu öllu vera svarað



Herra forseti. Í 22. gr. fjárlaga 1959 er svo hljóðandi liður: „Að taka erlent lán að upphæð allt að 6 millj. dollara (þ.e.a.s. heimild fyrir ríkisstjórnina). Af þeirri fjárhæð skulu eftirtaldar upphæðir endurlánaðar sem hér segir: Til raforkusjóðs 45 millj. kr. Til ræktunarsjóðs 25 millj. kr. Til hafnarframkvæmda 28 millj. kr., og skal nefnd sú, sem um getur í 20. gr., skipta lánsfénu til einstakra hafna: Ég sakna þess, að núna síðustu missirin eða síðustu tvö árin a.m.k. hefur ekki verið gefið yfirlit í sambandi við fjárlagaumræðurnar eins og áður hafði verið venja, um lántökur ríkisins og hvernig því fé hefur verið ráðstafað. Ég man því ekki til þess, að það hafi nokkurn tíma verið í sambandi við fjárlagaumræður gerð grein fyrir því hér á hv. Alþingi, hversu lántaka hefur farið fram samkv. þessari lagaheimild, hve há fjárhæð lánið varð samtals í íslenzkum krónum, og því síður rekur mig minni til þess, að hv. Alþingi hafi verið gerð grein fyrir því, hvernig lánsfénu hefur verið varið, þó að ég hafi grun um, að því hafi nú þegar öllu verið varið á einn eða annan hátt. Þá vil ég leyfa mér að minna á, að núv. hæstv. utanrrh., sem var fjmrh. 1959, lýsti yfir því, að ekkí yrði ráðstafað af þessu lánsfé nema með samþykki Alþingis umfram það, sem heimilað var í fjárlagagreininni. sem ég las, enda mun öllum finnast það eðlilegt. Mér sýnist því, að þetta mál þurfi allt að upplýsa á hv. Alþingi, og því hef ég borið fram þessa fyrirspurn á þskj. 267, II. lið, sem ég vænti að hæstv. ráðh. svari.



Herra forseti. Það er spurt um, hve mikið er búið að borga inn til íslenzkra banka af 6 milljón dollara láni frá Bandaríkjunum, sem tekið var samkvæmt heimild í 22. gr. fjárlaga fyrir 1959, og hve miklu nemur sú fjárhæð í íslenzkum krónum. Og í öðru lagi: Hefur ríkisstj. ráðstafað af þessu lánsfé umfram það, sem Alþingi ákvað í 22. gr. fjárlaga 1959, og ef svo er, hvernig? Því er fyrst til að svara, að inn er komið af þessu fé 5 847 328 dollarar. Þetta er það, sem inn hefur verið borgað af 6 millj, dollara láninu. Þetta er í ísl. kr. 197 907 645.15. Samkv. 22. gr. fjárlaga fyrir árið 1959 var ákveðið að veita 28 millj. af þessu fé til hafnarframkvæmda, 25 millj. til ræktunarsjóðs og 45 millj. til raforkusjóðs, alls 98 millj. Síðan hefur verið ráðstafað til viðbótar þessu til raforkusjóðs 52 millj., til sementsverksmiðju 10 millj. kr., til síldarverksmiðja ríkisins 6 millj, kr., til fiskveiðasjóðs 34 millj. kr., til niðursuðuverksmiðju Kristjáns Jónssonar, Akureyri, 300 þús. krónur.



Ég þakka hæstv. ráðh. upplýsingarnar. Samkv. þessu hefur lánsfénu öllu verið ráðstafað. Ég vil leyfa mér að finna að því, að það hefur ekki verið fengið samþykki Alþingis til ráðstöfunar á þessu fé, eins og gert var um þann hluta lánsins, sem ráðstafað var samkvæmt fjárlögunum frá 1959, og eins og hæstv. þáv. fjmrh, hafði gefið yfirlýsingar um að gert yrði. Vænti ég, að hæstv. ríkisstj. sjái, að á því eru mikil missmíði að ráðstafa milljónum, jafnvel milljónahundruðum af lánsfé, án þess að sérstakar samþykktir Alþingis komi til. Skiptir vitanlega engu máli í því sambandi, hversu ágæt verk það kunna að vera eða eru, sem fjármagnið er veitt til. Það er „prinsip“-atriði og eitt hið þýðingarmesta í okkar stjórnskipun, að slíkt sé ekki gert. Nú má vera, að í öðrum lögum en fjárlögunum frá 1959 séu heimildir, sem hæstv. ríkisstj. hefur notað við þessar lánveitingar, sem hæstv. fjmrh. greindi frá, og það vil ég vona að sé. En þá hefði verið æskilegt, að hæstv. fjmrh. hefði gert grein fyrir því, hvaða lánsheimildir það væru þá.



Herra forseti. Í tilefni af því, að hv. fyrirspyrjandi hefur haldið því fram, að ég hafi á sínum tíma lýst því yfir, að láni því, sem tekið var í Bandaríkjunum samkv. heimild í 22. gr. fjárlaga frá 1959, yrði ekki ráðstafað, án þess að leita fyrir því samþykkis áður, þá kemur mér þessi fullyrðing hv. þm. mjög undarlega fyrir sjónir. Ég minnist þessa alls ekki og vil gjarnan athuga það mál nánar. Ég held, að hv. þingmaður hljóti að blanda hér eitthvað málum.



Herra forseti. Á Alþingi 1960 fluttum við 8 þingmenn Framsfl. till. til þál. um undirbúning löggjafar um framleiðslu- og framkvæmdaáætlun þjóðarinnar, þar sem m.a. var gert ráð fyrir, með leyfi hæstv. forseta, „að undirbúa löggjöf um það, hversu semja skuli fyrir ár hvert og fyrir nokkur ár í senn áætlun um framleiðslu og framkvæmdir í landinu með tilliti til vaxandi fólksfjölda, nauðsynlegra framfara og jafnvægis í byggð landsins.“ Þessi þáltill, varð ekki útrædd á þinginu, en meiri hluti hv. fjvn., sem fékk málið til meðferðar, þ.e.a.s. stuðningsmenn ríkisstj. í nefndinni, lagði til, að málinu yrði vísað til ríkisstj. Siðan höfum við flm. ekki endurflutt till., og her það m. a. til, að snemma á árinu sem leið, þ.e. á árinu 1961, tók það að spyrjast, að hæstv. ríkisstj. hefði tekið sér fyrir hendur að láta gera áætlun nokkuð fram í tímann, líklega til fimm ára, um framkvæmdir hér á landi, og þess varð þá einnig vart. að hingað voru komnir nokkrir útlendir menn, að ég ætla frá Noregi, sem unnu að ýmiss konar skýrslusöfnun fyrir ríkisstj. með aðstoð íslenzkra manna. Í umræðum á Alþingi 25. okt. s.1. gerði hæstv. þáv. forsrh., Bjarni Benediktsson, þetta mál að umtalsefni, þetta áætlunarmál. Forsrh. sagði þá m.a.: „Við styðjumst nú þegar mjög við reynslu þeirra (þ.e.a.s. Norðmanna, sem ráðherrann var að ræða um), við styðjumst nú þegar mjög við reynslu þeirra við samningu fimm ára áætlunarinnar, sem nú er verið að vinna að. Eins og kunnugt er, hefur lengið legið í landi, að við höfum keppzt við að gera allt í senn og ráðizt í að framkvæma meira en unnt var að hrinda áleiðis samtímis. Vegna þess hefur öllu seinkað og leitt til fjármunasóunar og skorts á erlendum gjaldeyri. Fimm ára áætluninni er ætlað að ráða bót á þessu. Efni hennar má skipta í þrjá meginþætti“, sagði ráðherrann. „Í fyrsta tagi verði samið almennt yfirlit eða heildarmynd af þjóðarbúskapnum og væntanlegri æskilegri þróun hans næstu fimm árin. Af þessu heildaryfirliti á að sjást, hvaða fjármunum þjóðin muni væntanlega ráða yfir til þess að fullnægja þörfum sínum og óskum, bæði um neyzlu og framkvæmdir. Á þeim grundvelli verður hægt að ákveða, hve mikið megi ráðast í án þess að bera getu þjóðarinnar ofurliði. Í öðru lagi verða samdar rækilegar og heilsteyptar ásetlanir um opinberar framkvæmdir, svo að þær geti orðið sem mestar og hagkvæmastar. Er þar um að ræða raforkuframkvæmdir, vegagerð, hafnarmannvirki, skólabyggingar, heilsuhæli o.fl. Í þriðja lagi verða gerðar áætlanir um þróun atvinnuveganna: Um þessa fyrirhuguðu áætlun segir ráðherrann í sömu ræðu: „Tilgangur hennar er tvíþættur: Annars vegar að koma fastri skipan á framkvæmdir ríkisins og annarra opinberra aðila og marka stefnu ríkisins í atvinnumálum. Hins vegar að sýna einstaklingum og samtökum landsmanna, hverju þjóðin getur áorkað, ef hún sameinar krafta sína til skipulegrar og frjálsrar uppbyggingar á efnahagskerfi landsins. Enginn efi er á því, að ef vel tekst til um þessa áætlun, getur hún orðið að ómetanlegu gagni.“ Daginn eftir, hinn 26. október s.1., birti Alþýðublaðið kafla úr ræðu eða útdrátt úr ræðu, sem það sagði að hæstv. viðskmrh., Gylfi Þ. Gíslason, hefði haldið á fundi Alþýðuflokksfélags Reykjavíkur í fyrrakvöld. þ.e.a.s. 24. okt. Þessi frásögn um fundinn er birt undir fyrirsögninni: „Framkvæmdaáætlunin er stærsta málið", og segir svo í blaðinu um ræðu ráðh., með leyfi hæstv. forseta: „Í niðurlagi ræðu sinnar ræddi ráðherrann þá miklu framkvæmdaáætlun, sem ríkisstj. væri nú að undirbúa. Kvað hann þar um stórmál að ræða og benti á, að þar væri um mál Alþfl. að ræða, þar eð Alþfl, hefði alltaf barizt fyrir því að taka upp áætlunarbúskap. Sagði Gylfi, að framkvæmdaáætlunin mundi móta starf ríkisstj. síðari helming kjörtímabils hennar. Nú er það svo, að enn þá hefur ekki verið tilkynnt neitt um það hér á hinu háa Alþingi, að þessari áætlunargerð væri lokið, og ekki heldur borizt neinar fregnir af því á annan hátt. En með tilliti til þess, sem haft var eftir hæstv. viðskmrh. á sinum tíma, þá vil ég leyfa mér að benda á það, að kosningar til Alþingis fóru fram í októbermánuði 1959, þannig að nú er komið yfir á siðara hluta kjörtímabilsins. Ef áætlunin á að móta starf ríkisstj. síðari hluta kjörtímabilsins, þá virðist manni ekki seinna vænna, að hún fari að koma fram. Með tilliti til þessa, sem ég nú hef sagt, höfum við þrír þm. leyft okkur að bera fram á þskj. 292 svo hljóðandi fyrirspurn: Í fyrsta lagi: „Hvenær verður lokið fimm ára framkvæmdaáætlun þeirri (þ.e.a.s. samningu áætlunarinnar), sem forsætisráðherra gerði að umræðuefni á Atþingi 25. okt. s.l.?“ Og í öðru lagi: „Verður áætlunin lögð fyrir Alþingi og þá hvenær?“



Herra forseti. Hv. 1. fyrirspyrjandi, flm. fsp. á þskj. 292, vitnaði hér í ummæli þau, sem hæstv. þáv. forsrh. hafði haft um þessa framkvæmdaáætlun í ræðu á hæstv. Alþ. 25. okt. s.l. Ég get gert orð hans að mínum og þarf þess vegna ekki um þá hlið málsins að ræða. Mér er ekki kunnugt um þá blaðagrein, sem hann vitnar til, ég hef ekki lesið hana, og leiði alveg hjá mér, hvað þar hefur verið sagt. En út af því, sem spurt er um í þessari fsp., þá vil ég segja það, að eins og öllum hv. alþm. er kunnugt um, biða mörg viðfangsefni á sviði verklegra framkvæmda úrlausnar, sem ríkisstj. Íslands þarf að hafa forgöngu um að leysa. Fjármunir eru hins vegar af skornum skammti, og þess vegna er að okkar viti nauðsynlegt, að sem gleggst heildaryfirlit sé fyrir hendi yfir þörfina, svo að hægara verði í þeim efnum að hafna og velja. Þetta er sú skoðun, sem liggur til grundvallar fyrir gerð þessarar framkvæmdaáætlunar. Ríkisstj. hefur af þessum ástæðum talið nauðsynlegt að láta gera áætlun um þær framkvæmdir, sem helzt kynnu að koma til greina á næstu árum, og fengið til þess erlenda sérfræðinga, sem hafa verið í samvinnu við íslenzka embættismenn og stofnanir. Nú liggja fyrir drög að þessari áætlun, sem eru í nánari athugun. Þegar ríkisstj. hefur gengið endanlega frá tillögum sinum, verða þær lagðar fyrir Alþingi, eftir því sem talið verður við eiga og efni standa til. Enn er óunnið mikið og vandasamt verk í þessum efnum, sem að mínu viti án efa tekur marga mánuði að ljúka við. Ég vænti þess, að í þessum fáu orðum liggi svar við þeirri fsp., sem borin hefur verið fram hér.



Herra forseti. Ég leyfi mér að þakka hæstv. forsrh. fyrir að hafa gefið svör við fsp. okkar á þskj. 292, þ.e.a.s. þau svör, sem hann virðist telja sér fært að gefa á þessu stigi málsins. En ef ég skildi hæstv. ráðh. rétt, þá voru svörin á þá leið, ég tek svarið við síðari spurningunni fyrr, að fimm ára áætlun sú, sem um er að ræða, muni verða lögð fyrir Alþingi „eftir því sem talið verður við að eiga og efni standa til, en um það, hvenær lokið verði áætlunargerðinni, væri ekki hægt að segja að svo stöddu, en mundi þó a.m.k. taka nokkra mánuði, eða þannig skildi ég hæstv. ráðh. Hér er ekki tími eða tækifæri til þess að ræða þetta nánar af minni hálfu, og mun ég því láta máli mínu lokið.



Ég vildi aðeins reyna, ef hægt væri, að fá ofurlítið nánari upplýsingar í framhaldi af fsp. Ég hjó eftir því, að hæstv. forsrh. sagði, að þessi áætlun væri gerð í samvinnu við íslenzka embættismenn og stofnanir. Ég vildi leyfa mér að spyrjast fyrir um það, því að það hlýtur að vera mjög ofarlega í huga hæstv. ráðh., hvaða stofnanir það eru, sem hæstv. ríkisstj. hefur látið kveðja til ráðuneytis um þessa áætlunargerð, og hvort það eru þá eingöngu ríkisstofnanir eða aðrar stofnanir líka, og ef hann gæti svarað því, þá hverjar? Þá vil ég líka spyrja hæstv. forsrh., hvort þessi áætlun eða þessi áætlunardrög, sem hafa verið samin, hafi verið lögð fyrir Efnahagssamvinnustofnun Evrópu nú þegar eða sýnd þeirri stofnun, - ég er ekki alveg viss um, að ég hafi rétt nafnið á stofnuninni, það kann að vera, að þessi stofnun hafi skipt um nafn og heiti ekki lengur Efnahagssamvinnustofnun Evrópu, eins og hún hét áður, en ég veit, að hæstv. ráðh. veit, hvaða stofnun ég á við, - og ef þessi áætlun hefur verið lögð fyrir hana eða þessi dróg að áætlun, í hvaða skyni það væri þá gert. Ég vit fyrir mitt leyti nota þetta tækifæri til að leggja hina ríkustu áherzlu á, að þessi áætlun verði lögð fyrir Alþ. til skoðunar nú strax í vetur. Mér finnst það eðlilegt, að sú vinna, sem í þetta mál hefur verið lögð, komi til afnota fyrir þingið nú strax. Því hefur verið lýst yfir, að þarna hafi nú þegar verið gert uppkast að áætlun. Ég tel það miklu vænlegri aðferð, að þetta komi nú strax til athugunar í þinginu sem skýrsla, -þannig er unnið víða erlendis, - áætlunin komi nú strax til athugunar á Alþingi sem skýrsla, þótt ríkisstj, héldi áfram að vinna að málinu fyrir sitt leyti, þá kæmi þessi vinna strax að gagni fyrir aðra, sem ekkert síður en ríkisstj. þurfa að skapa sér skoðun á þessu máli. Ég vildi því mjög eindregið beina því til hæstv. ríkisstj. í framhaldi af því, sem fyrsti talsmaður fsp. sagði, að áætlunardrögin gætu komið sem skýrsla fyrir þetta þing. Loks langar mig að minna á í þessu sambandi, að í Alþýðublaðinu kom um daginn það, sem ég held að hafi verið kallað í blaðinu hluti af þessari áætlun. Það var, má ég segja, alveg berum orðum sagt, að það væri hluti af áætlun þessari - varðandi landbúnaðinn. - Verð ég að segja, að þetta, að stjórnarblaðið birtir hluta af áætluninni, og ég er ekkert að finna að því, styður þessa ósk mína. Ég álít, að því fyrr sem hæstv. ríkisstj. treystir sér að láta birta úr áætluninni, því betra fyrir alla. En ég vil segja, að einmitt þetta, að farið er að birta einstaka hluta úr áætluninni í blöðum, bendir eindregið til þess, að málið sé komið á það stig, að áætlunin eða drögin eigi að sendast Alþingi sem skýrsla, til þess að allir þingmenn geti haft þessa vinnu til stuðnings við að móta sér skoðun um þessi mál. Hér eru engir smámunir á ferðinni, heldur að því er manni skilst tilraun til að raða niður verkefnum næstu ára. Þá varðar það náttúrlega ekki aðeins núv. hæstv. ríkisstj., heldur engu síður hv. Alþingi. Ég vona, að hæstv. ráðh., taki þessum viðbótarspurningum vel, en að sjálfsögðu getur þetta mál komið til umræðu í einhverju formi síðar, ef hæstv. ráðh. vilja heldur hafa þann hátt á að íhuga þetta í stað þess að ræða það núna meira.



Herra forseti. Út af fyrirspurnum hv. 1. þm. Austf. vil ég fyrst svara því, að þessir sérfræðingar, sem hér voru að verki, leituðu til ýmissa stofnana og manna um upplýsingar. Af hendi stjórnarvaldanna var þeim sagt, að þeir skyldu leita hvert sem þeim sjálfum sýndist til þess að fá sem víðtækastar upplýsingar. Við bentum þeim fyrst og fremst á stofnanir eins og vegamálaskrifstofu og vitamálaskrifstofu og póst og síma, banka o.fl. og gerðum að öðru leyti ráðstafanir til, að allar dyr, sem við höfðum nokkur lyklavöld að, stæðu þeim opnar, því að fyrir okkur vakti tvennt: að láta hið glögga gestsauga sjá myndina eins og hún er, og þá að sjálfsögðu að hagnýta þá þekkingu, sem fyrir hendi er hjá mönnunum, sem eru gerkunnugastir málunum vegna sinnar reynslu í störfum, hver á sínu sviði. Veit ég, að allir eru sammála um, að þetta séu hyggileg vinnubrögð. Þá spurði hv. 1. þm. Austf, um það, hvort þessi drög eða skýrslur hefðu verið lögð fyrir OECD, væntanlega í París. Ríkisstj. hefur engar ráðstafanir gert til þess að senda þessi drög þangað, hvort sem svo verður síðar, það getur vel verið, þegar þar að kemur. - Tel ég ekki ólíklegt, þegar stjórnin er búin að ganga frá skýrslunni, að hugsanlegt geti verið að láta vissa erlenda aðila fá þær upplýsingar, m.a. í því skyni að treysta aðstöðu okkar til að afla þess fjár, sem þurfa mun til að framkvæma áætlunina. Þá minntist hv. 1. þm. Austf. á, að Alþýðublaðið hefði birt nokkurn hluta af þessari áætlun. Það er að því leyti á misskilningi byggt, að Alþýðublaðið birti skýrslu úr Árbók landbúnaðarins. Kem ég þá að því síðasta, sem hann gat um, og það var, hvort ekki væri auðið að leggja málið fyrir þetta þing. Ég segi það sem mitt álit, að það sé ekki hægt. Okkur gengur nógu illa hér að koma okkur saman, þó að af hendi stjórnarvaldanna sé sá háttur á hafður, að þau leggi fram sínar tillögur, gangi endanlega frá þeim og segi: Þetta er það, sem við leggjum til, og með þessu viljum við standa eða falla, eða: Við skulum hlusta á breytingar, sem koma fram, og taka þær til athugunar - En ég held, að þessu máli geti aldrei orðið svo langt komið fyrir lok þessa þings, að stjórnin geti sagt: Við eru í fyrsta lagi búnir að grandskoða málið, hver ráðherra fyrir sig í samráði við þær stofnanir, sem undir hann heyra, og við höfum auk þess getað borið þau sjónarmið saman, samræmt þau og fellt þau í heildartillögur, sem nú skulu lagðar fyrir Alþingi. - Það er, eins og allir hv. alþm. án efa gera sér fulla grein fyrir, ekkert áhlaupaverk að ljúka þessu máli eða ganga frá því þannig, að stjórnin telji sig með sæmd geta lagt það fyrir þingið og hafi haft þann undirbúning, sem hún telur nauðsynlegan. Og ég veit, að hv. 1. þm. Austf. þekkir það af langri reynslu, að eins og staðið hefur á fyrir okkur í stjórninni, siðan við fengum þessi drög í hendur, þá hefur ekki verulegur tími unnizt til þess að líta á þetta stóra og mikla mál. Það er svo, að meðan þing stendur og jafnvel í þinghléinu voru svo mörg önnur mál, sem við þurftum að fjalla um, að ekki hefur unnizt tími til að sinna þessu máli nægilega, og ég vil ekki gefa neinar falskar vonir um það; að ég telji möguleika á, að málið verði lagt fyrir þetta þing.



Herra forseti. Ég vil aðeins gefa þá skýringu, sem hæstv. forsrh,. hefur raunar þegar komið að, að sá hluti af framkvæmdaáætlun fyrir landbúnaðinn, sem Alþýðublaðið birti, var eingöngu tekinn eftir Árbók landbúnaðarins. Ef ég man rétt um það mál, þá skilst mér, að samtök landbúnaðarins hefðu um nokkurt skeið unnið að söfnun gagna til tíu ára áætlunar fyrir landbúnaðinn. Úr því að unnið er að slíkri framkvæmdaáætlun, hlýtur það starf að falla mjög saman við fimm ára áætlunina, sem er síðar til komin. Þarna er um aðra áætlun að ræða, sem hægt var að birta um upplýsingar, sem eru í þessari árbók, án þess að brjóta nokkurn trúnað um 5 ára áætlunina. En Alþýðublaðið hefur ekki fengið í sínar hendur né heldur til birtingar þau drög að áætlun, sem ríkisstjórnin hefur með höndum.



Það voru fáein orð aðeins. - Það var fyrst út af því, sem hæstv. forsrh. sagði. Ég spurði, til hvaða stofnana hefði verið leitað um álit og tillögur varðandi áætlunina. Hæstv. ráðh. hafði ekki, sem varla var von, á takteinum upptalningu þeirra stofnana, en hann sagði, að það hefði verið sagt við þá, sem unnu að þessu, að þeir skyldu leita þangað, sem þeim sýndist. Þetta eru vafalaust fyrst og fremst þessir erlendu sérfræðingar, sem þarna voru kvaddir til. Ég vil mjög finna að því, ef þessi háttur hefur verið á hafður. Ég á bágt með að trúa því, að hann hafi verið á hafður, að útlendingum hafi verið sett það í sjálfsvald, til hvaða íslenzkra stofnana þeir leituðu um tillögur í sambandi við áætlunargerðina um íslenzka þjóðarbúskapinn á næstu árum. Um slíka handahófsaðferð væri náttúrlega hægt að hafa sterk orð. Ég tel alveg sjálfsagt, eins og hæstv. forsrh. tók fram, að þeir leituðu til þeirra ríkisstarfsmanna, sem standa fyrir stórum starfsgreinum, eins og vegamálastjóra o.fl., o.fl., en ég vil mjög finna að því, ef það hefur verið hafður sá háttur á að setja þessum útlendu mönnum í sjálfsvald, til hvaða stofnana að öðru leyti þeir leituðu, hverjir skyldu fá rétt til að koma fram með sín sjónarmið og sínar óskir um framkvæmdir á næstu árum. Enda hef ég dálitla hugmynd um, að mikils handahófs hafi gætt að þessu leyti. En ég fer ekki lengra út í það núna. Ég mundi nú vilja ráðleggja hæstv. ríkisstj., ef þessi háttur hefur verið á hafður, og að setja sig vel inn í, til hvaða stofnana hefur verið leitað, og gefa þeim stofnunum, sem kynnu að hafa orðið skágengnar að þessu leyti, kost á því að koma fram með sín sjónarmið, áður en málinu verður lengra haldið. Ég skil ekki í öðru en hæstv. ríkisstj. sé samþykk því, að í þessum efnum eigi að ríkja sem mest samræmi varðandi undirbúning málsins. Hæstv. ráðh. sagði, að á þessu stigi hefðu þessi drög ekkert verið send út fyrir pollinn, og tek ég það gott og gilt, og rétt er það hjá hæstv. ráðh., að ýmsar áætlanir verður að senda í stofnanir erlendis til að vinna þeim málum fylgi, sem Ísland hefur áhuga fyrir þá og þá. En ég vildi leggja hina mestu áherzlu á, og það var þess vegna, sem ég bar þetta í tal, að áður en slíkar áætlanir eru sendar í önnur lönd eða valdamiklar stofnanir erlendis, þá sé búið að ganga að fullu frá þeim hjá þeim aðilum hér, sem með réttu eiga um þær að fjalla, og þar moð meina ég ríkisstj. og Alþingi, að ekki sé farið að flytja mál eða sjónarmið um íslenzkan þjóðarbúskap erlendis og afla stuðnings við þau, án þess að búið sé að ganga áður í gegnum þær stofnanir, sem með réttu móti eiga um þau efni að fjalla. Ég vil leggja aukna áherzlu á þetta. Varðandi það, sem Alþýðublaðið sagði, hafði ég ekki tíma til að fletta blaðinu, áður en kom að mér að tala, en ég held ég fari ekki rangt með, að blaðið hafi sagt, að þetta væri þáttur úr framkvæmdaáætlun ríkisstj. Það er þá mikill misskilningur hjá mér, ef það er rangt. En það var víst ekki hægt að misskilja þetta, því að ég man eftir, að mér kom þetta ákaflega mikið á óvart. Hitt er sjálfsagt alveg rétt, sem Alþýðublaðsritstjórinn, hv. þm., sagði hér áðan, að þess hafi líka verið getið, að það væri úr Árbók landbúnaðarins. En ég kann satt að segja ekki við, að það sé verið að reyna að gera það að einhverri villu, sem ég sagði um þetta, því að ég veit, að það er rétt hjá mér, að þetta var sett upp í blaðinu eins og áætlun Stéttarsambandsins hefði verið tekin upp í framkvæmdaáætlunina og þarna því kominn liður úr henni. Það var ekki hægt að skilja það öðruvísi. En eins og ég sagði, þá var ég ekki að finna að þessu, því að ég álit, að það ætti sem mest að birta af því, sem búið er að vinna til undirbúnings. En ég benti á þetta til rökstuðnings því, að Alþingi fengi nú áætlanirnar sem skýrslu. Mér urðu það vonbrigði, að forsrh. sagði nokkurn veginn afdráttarlaust, að ríkisstjórnin treysti sér ekki til að leggja málið fyrir þetta þing. En ég held kannske, að hæstv. ráðh. hafi dálítið misskilið mig. Ég átti við, hvort hæstv. ríkisstj. treysti sér ekki til að leggja málið á því stigi, sem það er eða verður fljótlega, fyrir hv. Alþingi sem skýrslu. Ég átti ekki við, að ríkisstj. væri tilbúin að leggja fram drög að áætluninni sem frv. eða tillögur frá sinni hendi, heldur legði hana fram sem skýrslu. Sannleikurinn er sá, að það er hægt að viðhafa í þessum stóru málum tvenns konar vinnubrögð. Önnur vinnubrögðin eru þau, eins og mér skilst að viðhöfð séu víða í þjóðþingum erlendis. Stærstu málin eru fyrst lögð fyrir sem skýrslur, - þannig hafa t.d. Norðmenn haft það með efnahagsbandalagsmálið, ef ég hef skilið rétt, - og þá án þess, að tillögur frá ríkisstj. fylgi með. Það er gert til þess, að þingin geti lagt í þessi mál einhverja vinnu, sem vit er í, og byggist á því, að þingmenn hafi tóm til þess að skoða málin. Verður þá líka meiri samvinna á milli þings og stjórnar að öllu leyti og miklu merkilegri vinna lögð fram í þinginu með þessu móti en ef hinn hátturinn er á hafður: að halda öllum skýrslum og upplýsingum í stjórnarráðunum og hjá hæstv. ríkisstj. og á hennar vegum, þangað til hún hefur alveg ákveðið, hvað hún ætlar sér að leggja til og setja í lög í einstökum atriðum. Ég skil vel, að þennan hátt verður að hafa á um margvisleg málefni. En sum málefni eru svo viðtæk og þýðingarmikil, að ég held, að það væri mjög hyggilegt að breyta um vinnuaðferð í þeim og taka upp þann hátt að leggja fram skýrslur á Alþingi, áður en málin eru komin á lokastig. Ég vil biðja hæstv. forsrh. að athuga þetta sjónarmið, því að máske hefur það misskilizt, sem ég sagði áðan um þetta.



Herra forseti. Það er aðeins örstutt aths. - Auðvitað var það misskilningur hjá hv. 1. þm. Austf. (EystJ), að hinum erlendu sérfræðingum hefði verið sagt: Þefið þið nú austur og vestur og norður og suður, og þá getið þið fundið þá, sem eitthvað vita um þessi mál. - Þeir höfðu sér til aðstoðar fimm mjög mikilhæfa starfsmenn ríkisins, tvo ráðuneytisstjóra, hagstofustjóra og tvo bankastjóra og störfuðu í samráði við þá og hvað þetta áhrærir náttúrlega undir þeirra leiðsögu, eins og ég fann að hv. 1. þm. Austf. í sjálfu sér gerði ráð fyrir og þótti skynsamlegt. Ég finn ástæðu til að taka fram, að þessir erlendu menn áttu að leita upplýsinga sem. viðast, en ekki beint tillagna, svo að það er nokkur blæmunur þar á. Varðandi það, sem hv. þm. enn gerði að umræðuefni um Alþýðublaðið, þá er nú svarað fyrir það. Það getur vel verið, að uppsetning greinarinnar hafi gefið mönnum tilefni til að álíta þetta, sem hv. 1. þm. Austf. segir, en þeir, sem lásu greinina til enda, hlutu að sjá, að þetta var, eins og hv. 5, þm. Vesturl., ritstjóri Alþýðublaðsins, sagði frá, tilvitnun í opinbera skýrslu bændasamtakanna eða árbók bænda. Ég get ekki gefið aðrar eða meiri skuldbindingar en ég hef gert í sambandi við málið, og ríkisstj. hefur svo lítill tími unnizt til með gaumgæfni að athuga þetta mikla mál, að ég tel ekki, að það sé ástæða af hennar hendi til frekari skýrslugerðar eða skuldbindinga á þessu stigi málsins heldur en ég í öndverðu gaf.



Herra forseti. Það er aðeins út af því, sem hér hefur verið rætt um frásögn Alþýðublaðsins og það, sem hv. 1. þm. Austf. sagði þar um, sem ég kvaddi mér hljóðs, þar sem hv. 1. þm. Austf. hefur notað þann tíma, sem hann hafði yfir að ráða við þessa fyrirspurn. En í Alþýðublaðinu laugardaginn 10. febr. 1962 er sagt frá tíu ára áætlunargerð í framkvæmd landbúnaðarmála, og er upphaf þeirrar greinar svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „ Ríkisstj. hefur enn ekki birt úr framkvæmdaáætlun þeirri, sem unnið er að, en Alþýðublaðið getur nú skýrt lesendum sínum frá hluta framkvæmdaáætlunarinnar, þ.e. áætlun um framkvæmdir í landbúnaði 1961-1970. Samkvæmt þeirri áætlun er talið, að varið verði til framkvæmda í landbúnaði 2 milljörðum 610 millj, kr. næstu tíu árin.“ Ég tel, að það orki ekki tvímælis. 



Ekki mætti ég biðja hv. þm. að lána mér blaðið, þó að ég eigi ekki að verja Alþýðublaðið, og segja mér, hvar þetta stendur.

Forsrh. hefur ekki takmarkaðan ræðutíma eins og við hinir.

Það hefur nú komið fyrir þennan hv. þm. að hafa ekki takmarkaðan ræðutíma og notað sér mjög af því og meira en ég geri. Nei, mér datt í hug, úr því að verið er að lesa upphaf greinarinnar, þá sé eins rétt að lesa líka niðurlag greinarinnar, því að það leiðréttir skekkjuna. Greinin endar nefnilega þannig: „Landbúnaðaráætlunin er birt í desemberhefti Árbókar landbúnaðarins: Og er tekið fram, að þetta sé tilvitnun í hana. Að öðru leyti vil ég svo segja þessum ágætu mönnum eða spyrja, úr því að hér eru þessar almennu umr. hafnar, hvernig tíu ára áætlun fer að verða partur af fimm ára áætlun.

Eru ekki fyrst fimm ár og svo endurtekið.

Við byrjum nú á þessum fyrstu fimm, en verið er að tala um í greininni, að í árbók bænda sé skýrsla um það, sem bændur og þeirra forustumenn vilji láta gera á næstu 10 árum, en ekki 5, eins og áætlun stjórnarinnar fjallar um.