Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. til l. um menntaskóla var flutt á síðasta þingi og var þá vísað til menntmn. þessarar hv. d. Menntmn. tók frv. þá til rækilegrar athugunar og hafði samband við alla aðila, sem það beinlínis varðar. N. gerði margar brtt. við frv. og voru þær samþ. hér í d. Nú hefur frv. verið endurflutt og hafa verið gerðar á því þær breytingar, sem óskað var eftir og samþ. voru í n. á síðasta þingi. Þess vegna hefur menntmn. ekki séð ástæðu til þess að hefja nú aftur ýtarlega athugun á frv., en vill greiða fyrir framgangi þess með því að afgreiða það fljótt. Þó gerir n. tvær brtt., sem ekki eru um efnisatriði, en þær eru á þskj. 72. Önnur brtt. er orðalagsbreyting varðandi yfirkennara. Í 13. gr. eru taldar upp þær stöður, sem eiga að vera við menntaskóla. Samkv. ósk menntaskólakennara var þar bætt inn yfirkennurum, sem hafa gegnt fullri kennslu við menntaskóla í 16 ár, en að sjálfsögðu er ekki ætlunin, að neinum menntaskóla beri skylda til þess að ráða menn, sem hafa kennt lengi, heldur er aðeins verið að halda við hefð, sem tíðkazt hefur við menntaskólana til þess. Síðari brtt. er um að breyta orðalaginu „frjálsra valgreina“ í „valgreina“, þ.e. sleppa orðinu „frjálsra“. Það var gert í öllu frv. s.l. vor, en þá hefur sézt yfir þetta eina atriði. Með þessum tveimur smávægilegu breytingum leggur menntmn. einróma til, að frv. verði samþ.



Herra forseti. Frv. þetta er alger hliðstæða við frv. það, sem ég mælti hér fyrir áðan, og vísa ég til þeirra orða minna þar. Ég legg til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og heilbr.- og félmn.

Flm. (Bragi Sigurjónsson) : Herra forseti. Meginefni þessa frv. er það, að ótakmarkað lækningaleyfi geti þeir einir fengið, sem gegnt hafa læknishéraði eða aðstoðarlæknisstarfi hjá héraðslækni allt að 6 mánuðum að loknu námi. Frv. er nauðvörn gegn þeim læknaskorti, sem nú hrjáir landsbyggðina utan Faxaflóasvæðisins. Kann sú læknavöntun að hljóma einkennilega, þegar í öðru orðinu er rætt um offjölgun í læknastéttinni. En staðreyndin er sú, að fjölmörg læknishéruð um Vestfirði, Norðurland og Austurland eru læknalaus og þangað hafa ekki fengizt læknar, þótt maður hafi gengið undir manns hönd til þess að fá úr þessu bætt. Margir ala þá von í brjósti, að svonefndar læknamiðstöðvar leysi þennan vanda, en öðrum er það mjög til efs, og víst er, að sú þróun gengur svo hægt fyrir sig, að ekki verður eftir henni beðið aðgerðalaust. Landsbyggðin er víða nánast skelfingu haldin af því öryggisleysi, sem læknaskorturinn þar veldur, en ofan á bætist ótrúlegur kostnaður við útvegun meðala, þótt til læknis náist t. d. um síma, ef enginn er í héraði til að afgreiða lyfseðla, sums staðar um hundruð km að fara í ófærð um vetur. Hér er ein ástæðan fyrir því, að margir strjálbýlisbúar taka með nokkru seinlæti áróðrinum fyrir ágæti læknamiðstöðva, þeim finnst hann bera keim af því, að hagsmunir læknanna sitji þar fyrir þjónustuhollustunni við þá, sem starfa þeirra þurfa að njóta, auk þess sem persónuleg kynni og tengsl við lækna manns, sem margir telja mikilsverð, tapist að mestu. Samt sem áður reikna flestir með því, að læknamiðstöðvar muni, áður en lýkur, leysa héraðslæknakerfið af hólmi, en sú breyting gengur svo seint fyrir sig, að ekki verður beðið úrbótalaust á meðan. Því er lögð hér til bráðabirgðalausn, sem komið getur að haldi fljótt og vel um sinn. Sama gildir um þá þáltill. að freista þess að fá erlenda lækna um sinn til að gegna héraðslæknisstörfum hérlendis, og vil ég nota tækifærið til að hvetja til að sú till. verði einnig samþ. Til að sýna fram á, hve læknaleysið er tilfinnanlegt vandamál víða, tek ég hér dæmi úr Norðurl. e., þar sem ég þekki bezt til. Hygg ég þó, að sums staðar séu dæmi jafnvel verri, og mun þeim þá væntanlega lýst af þingbræðrum mínum, sem betur þekkja til þeirra. Í Norðurl. e. eru 8 læknishéruð, og eru skipaðir héraðslæknar í fjórum þeirra aðeins, en í einu að auki til bráðabirgða og alls óvíst um framhald. Er þar um Kópaskers- og Raufarhafnarlæknishéruð að ræða, en þar búa um 1200 manns. Það hefur verið óskipað svo árum skiptir, en læknar á faraldsfæti setið þar stopult sum sumur, en ella hefur orðið að leita læknis til Húsavíkur eða Reykjadals, og er það mikið langræði á vetrum og stundum ófært með öllu nema á snjóbíl. Ekki er vitað, að hér sé úrbóta að vænta á næstunni, nema læknir verður þar vísast í vetur, eins og áður er getið, en óbundið þó. Þá er Þórshafnarlæknishérað óskipað og hefur verið um 3–4 ára skeið, en héraðinu þjónað frá Vopnafirði, ef þar hefur þá verið læknir. Er þá yfir snjóþunga heiði að sækja á vetrum, og hefur Vegagerðin ekki viljað takast þær skuldbindingar á hendur að halda fjallvegi þessum færum einu sinni í viku hverri vetrarlangt. Við þetta öryggisleysi um læknisþjónustu búa um 900 manns á Þórshöfn og í Skeggjastaðahreppi og Þistilfirði, en ágætt íbúðarhús og góð aðstaða við algeng læknisstörf bíða læknis á Þórshöfn, sem enginn fæst. Þá er nú orðið læknislaust í Breiðumýrarlæknishéraði í Suður-Þingeyjarsýslu, en það er bæði víðlent og fjölmennt, og eru á því svæði fjölmennur héraðsskóli og kvennaskóli auk 3–4 barnaskóla. Mun héraðsbúum nú ætlað að sækja læknisþjónustu til Húsavíkur, og þó að það sé vandræðaminna en aðrir verða sums staðar að búa við, bregður þar öllum stórlega við, þar sem þeir höfðu úrvalshéraðslækni til skamms tíma. Margir hafa leitt huga að því, hvað valdi tregðu lækna til að taka að sér læknishéruð til fastrar þjónustu. Sumir eru svo dómharðir að segja, að hinn ungi læknir í dag líti ekki á læknisstarfið sem líknarstarf, heldur álitlega leið til tekjuöflunar, ef vel sé á málum haldið og á góðum stað setið. Vera kann, að einhverjir í læknastétt hugsi svo, en ósanngjarnt er að dæma heila stétt eftir fáeinum einstaklingum. Ýmsir forsvarsmenn læknasamtakanna mikla í augum aðbúnaðarskort og lélega aðstöðu til læknisstarfa í héruðunum, en þó er hvort tveggja til í bezta lagi, þar sem læknar fást þó ekki. Enn er talað um einangrun héraðslækna og slæma aðstöðu til að mennta börn sín. Sumir eru sagðir mikla fyrir sér ábyrgðina gagnvart erfiðum sjúkdómstilfellum einir og óstuddir, en fyrr hefur margur læknirinn orðið að glíma við þá ábyrgð og ekki hopað af hólmi. En vafalaust eru orsakirnar fleiri en ein og fleiri en tvær, og mér kæmi ekki á óvart, að sú væri ekki veigaminnst, að héraðslæknisstarfið er nú svo bindandi, að nærri stappar héraðsfjötrum. Þeir verða að vera viðbúnir kalli allan sólarhringinn árið um kring. Um regluleg sumarfrí hefur ekki verið að ræða, né frí um sinn til náms og þekkingaröflunar, því að lækna til afleysingar hefur ekki verið hægt að fá, svo að ganga mætti að sem vísu. Hefur þannig aðstaða héraðslæknis stórspillzt frá fyrri tíð, þegar það var fastur liður í læknismenntun hvers læknis að þjóna héraði í 3–4 mán. að loknu háskólanámi. Vil ég því leyfa mér að halda því fram, að við eigum að taka upp þá gömlu skipan, meðan við bíðum annarrar nýrrar, læknamiðstöðvanna, og slá þannig tvær flugur í einu höggi - bæta aðstöðu héraðslækna til fría og endurmenntunar og veita læknislausum héruðum þjónustu verðandi lækna, en fyrir því er gömul og ný reynsla, að slík læknisþjónusta hefur gefizt ágætlega. Æskilegast hefði verið, að læknasamtökin sjálf hefðu hér komið með skjótvirkar úrbætur, en fyrst svo hefur ekki orðið og fjölmörg læknishéruð eru læknislaus og engar horfur á skjótum umskiptum, nema eitthvað róttækt sé tekið til bragðs, er hér lagt til, eins og fyrr segir, að engir læknar fái ótakmarkað lækningaleyfi nema þeir, sem hafa áður gegnt læknishéraði eða verið aðstoðarlæknar héraðslæknis um allt að 6 mánaða skeið. Svo margir læknar útskrifast hér árlega, að þessi ráðstöfun ætti að gefa skjótvirka raun. Þyki lagabreyting þessi harðleikin og óþörf, þegar stundir líða, er hægurinn hjá að nema hana úr gildi, er hún hefur lokið sínu hlutverki og gert sitt gagn, en í dag er hún bráð nauðsyn, áður en enn meiri vandræði standa af læknaskorti úti í strjálbýlinu. Ég legg svo til, herra forseti, að frv. þessu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Ég vil ekki láta hjá líða að segja fáein orð í sambandi við frv. það, sem hér er til umr., og það mikla vandamál, sem því er ætlað að ráða nokkra bót á. Ég átti núna ekki alls fyrir löngu tal við héraðslækni nokkurn og spurði hann álits á meginákvæði þessa frv. Hann taldi það ótvírætt spor í rétta átt, og að sínum dómi væri reyndar engin goðgá, þótt gerður væri helmingi lengri skyldutími ungra lækna úti í héruðunum en hér er lagt til, þ. e. a. s. að hann yrði ekki aðeins 6 mán. heldur 12, eða heilt ár. Með þessu væri ekki ætlazt til annars en að hinir ungu læknar sýndu þjóð sinni sjálfsagða hollustu, veittu henni, eða þeim hluta hennar, sem úti í dreifbýlinu býr, hjálp í miklum erfiðleikum, og maður, sem væri að upplagi sannur læknir, gæti ekki brugðizt illa við slíku. Þessi læknir, sem ég ræddi við og á að baki sér langa reynslu sem héraðslæknir, taldi, að það væri mjög hættulegt fyrir þjóð eins og okkur, sem búum í tiltölulega stóru og erfiðu landi, að ala lækna okkar, eins og hann sagði, eingöngu upp á sjúkrahúsunum hérna í Reykjavík, eins og nú hefur viðgengizt um langt skeið. Þetta veldur því, að þegar þessir ungu menn koma til starfa út í dreifbýlið, hrökkva þeir við. Það liggur við, að þeir fái hroll, segir þessi reyndi læknir, og þeir snúa við fyrsta tækifæri aftur í það skjól í þéttbýlinu, sem einhverra hluta vegna virðist orðið svo mörgum Íslendingum einna eftirsóknarverðast í lífinu. Og þarna er að finna eina helztu ástæðuna til þess, hve erfitt er að fá lækna til þess að setjast að úti á landsbyggðinni. Ef þjálfun við störf í dreifbýlinu væri ófrávíkjanlegur þáttur í undirbúningi hinna ungu lækna undir lífsstarfið, væri mikil von til þess, að þeir fengjust frekar til þess að setjast að úti á landsbyggðinni. Þau nánu kynni, sem þeir fengju þar af mannlífinu sjálfu í öllum sínum margbreytileik, kynni, sem hætt er við að verði harla lítil á hinum stóru sjúkrahúsum höfuðstaðarins, þar sem sjúklingar greinast oft á tíðum í augum læknanna frekar eftir heiti þess sjúkdóms, sem að þeim gengur, heldur en af þeim persónum, sem þeir hafa að geyma - að dómi hins reynda læknis, hlytu þessi kynni að verða hverjum manni, eða a. m. k. hverjum þeim manni, sem að upplagi væri sannur læknir, mikils virði, vekja hjá honum áhuga og löngun til þess að viðhalda þessum kynnum, eða m. ö. o. að setjast að úti á landsbyggðinni, þrátt fyrir aðstöðumun og margvíslega erfiðleika, sem þar er við að etja fyrir lækna umfram það, sem gerist í skjóli þéttbýlisins. Kennarastóll í almennum lækningum, taldi hann líka, þessi læknir, að væri spor í rétta átt. Það hefði reyndar verið fróðlegt að heyra, hvað því máli líður, en hæstv. menntmrh. er því miður ekki staddur í salnum. Stórt spor í rétta átt taldi hann líka vera þær læknamiðstöðvar, sem nú eru á döfinni og eiga að draga mjög úr erfiðleikum lækna úti á landsbyggðinni. En hann var mér sammála um það, þessi læknir, að kennarastóll í almennum læknavísindum og læknamiðstöðvar væru í sjálfu sér engin trygging fyrir því, að ungir læknar fengjust til að setjast að úti á landsbyggðinni. Til þess þyrfti jafnframt að verða hugarfarsbreyting hjá þessum læknum. Þeir þyrftu að læra að meta þá ánægju, þá lífsfyllingu, sem fengist af því að starfa úti á landsbyggðinni í nánum tengslum við fólkið sjálft, en ekki bara ópersónuleg sjúkdómsheiti. Þegar læknarnir hefðu lært þetta, þá myndu læknamiðstöðvarnar ná tilgangi sínum. Þá yrðu engin vandræði að fá unga lækna til að starfa við þær. Og það er einn höfuðkosturinn við þetta frv., sem hér er til umr., að meginákvæði þess felur í sér tilraun til þess að kenna ungum læknum þessa þýðingarmiklu lexíu. Ég lýsi sem sé yfir eindregnum stuðningi við þetta frv. Fyrir Alþ. liggja svo tvö önnur mál, sem einnig er ætlað eins og þessu að ráða nokkra bót á því öngþveiti, sem ríkir vegna læknaskortsins í heilbrigðismálum landsbyggðarinnar, þ. e. a. s. till. á þskj. 69 um bætta læknisþjónustu í strjálbýli og till. til bál. á þskj. 77 um endurskoðun læknaskipunarlaga. Ég held, að þessi síðari till. sé góðra gjalda verð, en ég get ekki, eins og hv. 1. flm. þessa frv., sem hér er til umr., mælt með hinni fyrrnefndu, þ. e. a. s. till. á þskj. 69 um læknisþjónustu í strjálbýli, þar sem gert er ráð fyrir, að „ríkisstj. athugi möguleika á því að fá lækna frá nálægum löndum, og þá fyrst og fremst frá hinum Norðurlöndunum, til þess að gegna um lengri eða skemmri tíma læknisþjónustu í einstökum læknishéruðum hér á landi, sem nú eru læknislaus.“ Ég verð að segja um þessa till., að mér virðist hún ekki aðeins óraunhæf, heldur harla óviðkunnanleg, og mér kemur það mjög á óvart, ég er satt að segja hissa á, að maður með jafn heilbrigt hugarfar og 1. þm. Vestf. skuli hafa gerzt 2. flm. hennar. Og í till. eða grg. þeirri, sem fylgir henni, felst líka svo alvarleg aðdróttun í garð læknastéttarinnar íslenzku, en þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Vitað er, að bæði í Noregi og Svíþjóð hafa læknar tekið að sér þjónustu í afskekktum héruðum um takmarkaðan tíma einungis í mannúðarskyni.“ Er það þá skoðun hv. flm., að slíka mannúð sé alls ekki að finna hér heima hjá okkur sjálfum, meðal okkar eigin lækna? Ef svo er, þá sýnist það vera spurning, hvort ekki væri rétt að breyta titlinum á þessari till. þeirra og láta hana heldur heita: „ Till. til þál. um að flytja inn mannúð frá Noregi og Svíþjóð.“



Herra forseti. Það mun hafa verið á fyrsta þinginu, sem Alþ. hafði fjárveitingarvald, 1875, að gerð var bylting á einu sviði a. m. k. Það var í læknaskipunarmálum þjóðarinnar. Læknishéruðunum var fjölgað úr 8 og upp í 20, og auðvelt er að sjá, hversu mikil þjónustuaukning það hefur verið fyrir fólkið í landinu. Það þarf ekki að hugsa lengi um það, að þarna hefur verið á ferð sameinaður vilji, sem hefur byggzt á þörf fólksins, enda munu ekki hafa spunnizt miklar umr. um málið, þrátt fyrir sparnaðaranda þingsins, um að þetta skyldi gert. Það var stílað upp á eins læknis héruð á þessum árum, en síðan þetta gerðist eru liðin tæp hundrað ár og mörg vötn hafa til sjávar runnið og margt hefur breytzt, og kannske ekki hvað sízt, að hugarfarsbreyting hefur átt sér stað, bæði hjá þjóðinni sjálfri og eins hjá læknastéttinni sem broti af henni. Eins-læknis-héruðin, sem þá voru talin góð ;og gild, virðast nú hafa runnið sitt skeið, og bera m. a. breytingar, sem gerðar voru á læknaskipunarl. á Alþ. í fyrra vott um það, að löggjafarvaldið hefur tekið undir þá rödd læknastéttarinnar, að í framtíðinni verði áformað, að samstarfi tveggja lækna eða fleiri verði komið á sem víðast um land. Læknamiðstöðvarnar eru í sjálfu sér ákaflega merkilegt fyrirbæri, og vonandi eiga þær eftir að komast á sem víðast um land, en þó ber að athuga það, að ekki er alls staðar hægt að koma við þeirri þjónustu, sem læknamiðstöðvarnar eru í rauninni hugsaðar fyrir. Í einangruðum byggðarlögum, þar sem e. t. v. er fátt fólk, er varla möguleiki fyrir hendi til þess að vera með tvo lækna. Það gerir fólksfæðin, en þörfin fyrir lækni er eftir sem áður brýn. Við vitum það einnig, að það er gert ráð fyrir talsverðum tilkostnaði í sambandi við læknamiðstöðvar, og við gerum ekki ráð fyrir því, að þær greiðslur fari fram á örfáum árum eða stuttu tímabili. Þegar skoðuð er sú mynd, sem komið hefur fram í ræðum tveggja hv. síðustu ræðumanna, verður séð, að víða úti um land blasir við alger óáran í þessum efnum og ófremdarástand og öryggisleysi ríkir. Og þegar við skoðum jafnframt það dæmi, að læknamiðstöðvunum verður ekki komið á í öllu landinu á örskömmum tíma, þá hlýtur að vakna sú spurning hjá okkur, hvað hægt sé að gera í þeim byggðarlögum og læknishéruðum, sem í dag hafa engan lækni eða stopula læknisþjónustu, og sem ekki koma til með að njóta þjónustu frá læknamiðstöðvum á næstu árum. Þó svo, að ég álíti þetta frumvarp að vissu leyti neyðarúrræði og ólíkt skemmtilegra og ólíkt heillavænlegra hefði verið, að frumkvæði til breytinga hefði komið frá læknastéttinni sjálfri, Þá tel ég samt, að frumvarpið geti orðið til þess að bæta nokkuð aðstöðu hinnar dreifðu byggðar í landinu og bæta úr hinni stopulu læknisþjónustu, ef það verður samþ. Þar af leiðandi hlýt ég að mæla með því, að svo verði gert. Ég geri ráð fyrir því, að allir hv. þm. geri sér grein fyrir því, hversu mikið ófremdarástand er um að ræða í þessum málum. Að rekja það aftur á bak að einhverjum ákveðnum punkti ætla ég mér ekki, enda er oft betra að vera ekki að sakast um orðinn hlut, heldur setjast niður og reyna að finna bætur á því ástandi, sem allir viðurkenna, að sé til ófremdar. Og það er einmitt vegna þess, sem ég hef reynt að sýna fram á, að læknamiðstöðvarnar munu ekki í framtíðinni þjóna allri landsbyggðinni, ekki í náinni framtíð. Ég hef líka reynt að sýna fram á það, að þar af leiði, að ýmsir hlutar landsins verði út undan með læknisþjónustu. Því hygg ég, að okkur sé nauðugur einn kostur - að taka 1. gr. læknaskipunarl. og reyndar fleiri greinar þessa lagabálks til gaumgæfilegrar endurskoðunar og það verði bezt gert í mþn., eins og við höfum reyndar borið hér fram í þáltill. - milliþn., sem skipuð sé mönnum frá flestum þeim ábyrgðarhornum, sem viðkoma læknisþjónustunni. Ég mundi segja, að á Austurlandi væri ástandið komið í lágmark, hvað læknaþjónustu snertir. Ef við lítum á A.-Skaftafellssýsluna, þá þjónar þessari sýslu og suðurhluta S.-Múlasýslu einn einasti læknir. Þetta er að vísu karlmenni, en hann hlýtur að vera farinn að þreytast, og það orkar ekki tvímælis, að verði hann einn um að þjóna allri þessari sýslu og stórum hluta annarrar sýslu einhver ár í viðbót, þá hljóta þau mannlegu örlög að henda hann, að hann gefist upp, og ég er því miður ekki kominn til með að sjá ungu læknana í dag hoppa inn í hlutverkið hans Kjartans Árnasonar á Hornafirði. Hann er búinn að rækja það af dæmafárri samvizkusemi undanfarin ár, en hann er búinn að gera miklu meira en hægt er að ætlast til af einum manni. Djúpavogslæknishérað er til á pappírnum, en því þjónar enginn læknir. Þar er einungis myndarlegur læknisbústaður, en læknishéraðinu er skipt, hvað þjónustu snertir, á milli tveggja annarra lækna. Á Fáskrúðsfirði situr eldri læknir, þar vantar læknisbústað. Innan tíðar mun sá læknir hætta fyrir aldurs sakir, og við vitum ekkert, hver tekur þá við. Á Eskifirði, þ. e. í Eskifjarðar- og Reyðarfjarðarhéraði, höfðum við lengi vel mjög stöðuga læknisþjónustu og góða, en nú síðustu ár höfum við einungis haft kandídata. Þeir hafa reynzt misjafnlega vel eins og gengur með unga og lítt reynda menn, og mér þykir það dálítið einkennilegt, ef það er eins og sá, sem nú er læknir, hefur látið eftir sér hafa, að hann, kandídatinn, sé ráðinn til að þjóna þessu héraði sem héraðslæknir næstu tvö ár. Mér þykir það satt að segja mjög sérkennilegt, ef hægt er að ráða mann, sem ekki hefur full réttindi til starfa svo langan tíma, og ef heilbrmrh. hefði verið hér í salnum, þá hefði ég gjarnan óskað upplýsinga um þetta frá honum, hvort þetta væri rétt. Í Neskaupstað er enginn héraðslæknir, enda víkur nú svolítið öðru vísi við þar. Þar þyrfti vissulega að vera héraðslæknir, en þar eru hins vegar tveir læknar á myndarlegu sjúkrahúsi. Seyðfirðingar þurftu að grípa tannlækninn sinn og hafa notazt við hann með ágætum árangri undanfarin misseri. Hann lærði á sínum tíma líka læknisfræði, og þó að hann hefði ekki mikið stundað almenna læknisfræði undanfarin ár, þá hefur þessi ágæti maður dugað mæta vel. Fljótsdalshéraðið er allvel mannað, en þeir hafa líka Borgarfjörð, og þar er yfir erfiðan fjallveg að fara, sem þyrfti að halda eins vel opnum og hægt er á vetrum til þess að þetta litla og þróttmikla byggðarlag gæti fengið sem bezta þjónustu. Vopnafjarðarhérað er eitt af þessum héruðum, sem býr við sorgarsögu. Þar var gripið til þess ráðs með þennan lækni, sem nú er, að láta hann einnig þjóna Þórshafnarhéraði, og við vitum ekki betur, Austfirðingar, en hann sé einmitt að fara burt, vegna þess að hann treystir sér ekki til þess að þjóna þessum tveimur héruðum. Ég ætla ekki að hafa þessa skýrslu um ástandið á Austurlandi lengri. Það sjá sjálfsagt allir, að ástandið er þar ekki betra en hv. flm. fyrir þessu frv. sýndi fram á úr sínu kjördæmi. Alls staðar þarf þetta úrbóta við, og ég trúi ekki öðru en Alþ. í dag sé jafn stórhuga á sína vísu og Alþ. var 1875. Í okkar kjördæmi, á Austurlandi, tengjum við miklar vonir við læknamiðstöðina, sem nú er að rísa upp á Egilsstöðum, og við munum þakka öllum þeim alþm. vel fyrir, sem hana styðja, því þar er virkilegt þjóðþrifamál á ferðinni. Mér vitanlega mun það verða fyrsta læknamiðstöð, sem reynt verður að hrinda í framkvæmd. Ég álít, að hér sé hreyft mjög þörfu máli. Það hefði verið æskilegt, að ekki hefði þurft að koma með það, en ástandið er þannig, að það verður ekki komizt fram hjá því. Þar af leiðandi mæli ég með því, að þetta verði samþ.



Herra forseti. Ég skal ekki vera langorður. Ég vil með nokkrum orðum lýsa yfir stuðningi mínum við þetta frv., en þar er lagt til, að sú forsenda sé ófrávíkjanleg fyrir ótakmörkuðu lækningaleyfi, að þeir, er fá það, hafi gegnt læknishéraði eða aðstoðarlæknisstarfi hjá héraðslækni í 6 mánuði. Það er vissulega tímabært, að þetta komi inn í lög, eins og gert er hér ráð fyrir, og vona ég, að þetta verði samþ. hér á hv. Alþ. Tveir hv. þm. úr Norðurl. e. og Austurl. hafa lýst ástandinu í heilbrigðismálum þessara tveggja kjördæma, og ég sé ástæðu til að rifja hér ofurlítið upp ástand og horfur í heilbrigðismálum í Norðurl. v. og þá sérstaklega í Skagafirði. Þann 1. september s. l. sagði héraðslæknirinn á Hofsósi upp starfi. Hann hafði gegnt því um allmörg ár með prýði. Hann var skagfirzkrar ættar og hafa tengslin við Skagafjörð sjálfsagt dregið hann nokkuð föðurtúna til, en nú bauðst honum betra hérað, Borgarfjarðarhérað, og hann flutti þangað þann 1. september. Síðan hefur Hofsós og Austur-Skagafjörður verið læknislaus. Á þessu svæði búa nú 1100 manns og háttar þannig til, að þeir, sem þurfa að leita læknis, þurfa að fara annað hvort til Siglufjarðar eða Sauðárkróks. Að fara til Siglufjarðar er sæmilegt, þegar Strákagöng eru fær og vegurinn að þeim, en því miður er það ekki alltaf og nú, þegar þetta er talað, er vegurinn búinn að vera lokaður nokkra daga. Það má segja, að hægt sé að fara til Sauðárkróks. Oftast eru opnir vegir frá Austur-Skagafirði til Sauðárkróks. Þó er það ekki alltaf. Og þessum málum er nú þannig háttað, að ef Austur-Skagfirðingar þurfa á lækni að halda, þá er haft símasamband við lækni á þessum tveimur stöðum, sem ég nefndi. Ef það er ekki um stærri tilfelli að ræða, eru símaðir lyfseðlar annað hvort til Siglufjarðar eða Sauðárkróks, en þá þarf viðkomandi heimili, sem lyfin þarf að nota, að senda bifreiðir á þessa staði, ef ekki er hægt að koma því við að nota áætlunarferðir, sem ekki er alltaf. Þessu fylgir mikill kostnaður fyrir heimilin. Það sjá allir, að þetta er mjög óhagstætt. Þá hefur verið lýst yfir óánægju í Austur-Skagafirði yfir því, að nætursamband skuli ekki vera milli Landsímans á Hofsósi við símann á Sauðárkróki. Ég sé ekki ástæðu til að koma með þáltill. um, að úr þessu verði bætt, þar sem hæstv. heilbrmrh. er viðstaddur umræður þessar, en ég treysti því, að hann athugi þetta mál og hlutist til um, að úr þessu verði bætt, ekki aðeins í Austur-Skagafirði, heldur þar sem svo háttar til, að læknislaust er í héruðum, en væri þó nokkur bragarbót á því að hafa opið nætursamband. Það er talandi tákn um ástandið í heilbrigðismálum, að á Hofsósi er ágætur læknisbústaður. Skagafjörður er dásemdarhérað og Hofsós vel í sveit settur. En engu að síður er útilokað í dag að fá þangað héraðslækni. Hér er ekki um afdalabyggðir að ræða. Þá skal geta þess, að læknirinn hefur leyfi til lyfjasölu, en það þýðir auknar tekjur. En allt ber að sama brunni. Það er útilokað að fá þangað lækni. Þá vil ég minna á, að fyrir nokkru var auglýst laus til umsóknar læknisstaða við sjúkrahúsið á Sauðárkróki eða fyrirhugaða læknamiðstöð, sem þar á að koma upp. Mér er ekki kunnugt, að nokkur læknir hafi sótt um þá stöðu. Þó er þarna um að ræða prýðilegan kaupstað, sem er í örum vexti. Þar eru miklir tekjumöguleikar, en það er eins og að tala fyrir daufum eyrum að óska eftir því, að læknir flytji í þessa ágætu byggð. Ástandið í þessum málum er vissulega alvarlegt, þó að það sé e. t. v. í mörgum kjördæmum verra heldur en í Norðurl. v., þar sem sjúkrahús er á Hvammstanga, prýðilegt héraðssjúkrahús á Blönduósi og hið myndarlegasta héraðssjúkrahús á Sauðárkróki. Ég er eindreginn stuðningsmaður þessa frv. og vona, að það verði samþ.

Flm. (Bragi Sigurjónsson) : Herra forseti. Frv. þetta til l. um breyt. á l. um gjöld til holræsa og gangstétta í kaupstöðum öðrum en Reykjavík og Akureyri flutti ég á næstsíðasta þingi, en það kom ekki til afgreiðslu, enda kom þá fram stjfrv., sem náði að mörgu leyti til þessa máls, en því var síðar kippt til baka. Af þeim sökum er þetta frv. flutt hér aftur nú, og vænti ég þess, að það hljóti afgreiðslu á þessu þingi. Í nær hverju kauptúni og hverjum kaupstað bíða stórfelld verkefni í gatnagerð. Fram að þessu hefur gatnagerð verið næsta ófullkomin hérlendis, sumpart vegna kunnáttuskorts, sumpart vegna fjárskorts, sumpart vegna vélaskorts. Hins vegar er ekki umdeilanlegt, að fátt eða ekkert stuðlar meir að hreinlæti og bæjarprýði en vel gerðar götur með varanlegu slitlagi og gangstéttum, enda nú komnar til sögunnar stórvirkar vélar til að leggja malbik, steypu eða olíumöl á götur, svo að hugur er í öllum bæjarfélögum að koma slíku í framkvæmd. En framkvæmd þessa verks er fjárfrek og takmarkað, hve mikið af útsvörum má ætla í slíkar framkvæmdir árlega. Af þeim sökum er allvíða tekið að krefjast gatnagerðargjalds fyrir nýjar byggingarlóðir, þegar þær eru veittar, og því gjaldi ætlað að standa undir nýlagningum gatna. En mjög víða þarf að gera eldri götur, sem þegar hefur verið byggt við, upp að fullu, skipta jafnvel að öllu um undirbyggingu, holræsa- og vatnslögn, áður en hægt er að leggja á þær varanlegt slitlag. Vafasamt þykir, að nú sé stoð í l. til að leggja á þegar reist hús gatnagerðargjöld við þessar aðstæður, þótt þessi endurgerð götu sé jafndýr og nýlagning, og er frv. það, sem hér um ræðir, flutt með það fyrir augum að taka af öll tvímæli og gera sveitarfélögum frjálst að velja á milli að endurbyggja götur að öllu fyrir útsvarsfé eða hluta fyrir álögð gatnagerðargjöld. Ég leyfi mér svo að leggja til, að frv. þessu verði að lokinni 1. umr. vísað til 2. umr. og heilbr.- og félmn., og hef ekki um þetta fleiri orð.



Herra forseti. Það er nokkuð langt liðið síðan þetta mál var seinast til meðferðar. Maður er kannske farinn að gleyma einhverju, sem þá kom fram og ástæða hefði verið til þess að víkja að. En nokkur atriði eru samt þannig löguð varðandi það, sem þá var sagt af hæstv. ráðh., að ekki verður komizt hjá því að víkja að þeim nokkrum orðum. Ég verð þá fyrst að lýsa undrun minni yfir því, hvernig hæstv. tveir ráðh., hæstv. raforkumrh. og hæstv. iðnmrh. hafa tekið í þessa till. Ég held, að margir flokksbræður þeirra hafi búizt við því, þegar þessi till. var flutt, að henni yrði tekið fagnandi af hæstv. ráðh., því að nú væri þeim gefið tækifæri til þess að ná sér niðri á tveimur andstæðingum sínum, sem þeir hafa átt talsvert sökótt við. Nú ætti að taka þá á orðinu og láta þessa rannsókn fara fram og sýna þannig svart á hvítu, að það, sem þeir höfðu haldið fram um þetta efni, væri algerlega rangt. En það er síður en svo, að hæstv. ráðh. hafi tekið þessari rannsóknartill. á þennan veg. Þeir hafa báðir andmælt henni mjög ákveðið, sérstaklega þó hæstv. iðnmrh., og talið, að hún væri flutt til þess að reyna að sanna á þá eitthvert ódæði að því er manni helzt skildist í hans seinustu ræðu. Ég held, að ef ráðh. heldur þetta, og þessar ásakanir væru með öllu rangar, ætti hann að grípa tækifærið til að sýna, að hann hafi ekki framið neitt ódæði, heldur gert rétt og gott verk. En þessar undirtektir hæstv. ráðh. sýna betur en nokkuð annað, að þeir treysta ekki á þann málstað, sem þeir halda fram. Hæstv. raforkumrh. hélt því fram, og iðnmrh. tók undir það líka, að Búrfellsvirkjun hefði verið óframkvæmanleg nema í tengslum við álbræðsluna. Haestv. raforkumrh, er ekki gamall maður, og maður getur ekki þess vegna haldið, að hann sé farinn að tapa minni. En þessi ummæli hans sýna eigi að síður, að hann er búinn að gleyma því, sem hann sjálfur sagði á Alþ., þegar hann mælti fyrir frv. um Búrfellsvirkjun. Hæstv. ráðh. lagði þá ríka áherzlu á það, að virkjunin væri vel framkvæmanleg án álbræðslunnar, þó að það sé rétt að viðurkenna, að hann hélt því fram, að hún yrði ódýrari með þeim hætti. En hann marglagði áherzlu á það, að virkjunin væri vel framkvæmanleg og það væri sjálfsagt að ráðast í hana, þó að álbræðslan fylgdi ekki, og í þskj. eða grg., sem fylgdi frv. um Búrfellsvirkjun, er skýrt tekið fram, að það, að ráðast í Búrfellsvirkjun án álbræðslu, sé ekki örðugra verkefni en það hefði verið á sínum tíma að ráðast í fyrstu virkjun Sogsins, miðað við aðstæður á þessum tveimur tímabilum. Það er þess vegna mjög furðulegt að heyra hæstv. ráðh. halda því fram nú, að Búrfellsvirkjun hefði verið óframkvæmanleg, nema álbræðslan hefði verið byggð í tengslum við hana. Það stangast fullkomlega á við það, sem hæstv. ráðh. sagði sjálfur fyrir fjórum eða fimm árum, þegar frv. til l. um Búrfellsvirkjun eða Landsvirkjun voru til meðferðar. Ég held, að hæstv. ráðh. hafi haft rétt fyrir sér þá, því að þá talaði hann ekki með neinum hita og þurfti ekki neitt að verja hendur sínar eins og núna, heldur lagði málið fyrir Alþ. eins og hann taldi að væri rétt og eðlilegt. Ég ætla svo ekki að ræða frekar um þetta atriði, en ég held, að það sé rétt, úr því að málið hefur komizt á þetta stig, að hæstv. ráðh. hafa efnt til svona langra umr. um það, að reynt sé að rifja það upp, eins glöggt og unnt er, hvort Búrfellsvirkjun fær greitt kostnaðarverð fyrir þá raforku, sem hún selur álbræðslunni, og ég held, að það sé einna auðveldast að gera sér grein fyrir þessu með því að leggja til grundvallar þá áætlun um Búrfellsvirkjun, stofnkostnað og rekstraráætlun Búrfellsvirkjunar, sem var lögð fyrir Alþ. þegar raforkusamningurinn við álbræðsluna var til meðferðar, en á þessari áætlun var raforkusamningurinn byggður. Þessi áætlun var á þá leið, að gert var ráð fyrir því, að stofnkostnaður við fyrsta áfanga Búrfellsvirkjunar yrði 1354 millj. kr., eða 31.5 millj. dollara miðað við þáverandi gengi. Hins vegar var áætlað, að síðari hluti verksins kostaði 310 millj. kr., og allur kostnaðurinn við virkjunina yrði þess vegna um 1660 millj. kr. Varðandi rekstrarkostnaðinn var tekið fram, að hann væri áætlaður 9.2% af stofnkostnaði og þá reiknað með 6% vöxtum og lánum, sem eru greidd á 25 árum með jöfnum afborgunum, og í öllum þeim áætlunum, bæði um Búrfellsvirkjun og aðrar virkjanir til samanburðar, sem þá voru lagðar fyrir Alþ., var gert ráð fyrir, að þær væru borgaðar upp á 25 árum með 6% vöxtum. Það er alveg nýtilfundið, sem farið er að tala um núna, að áætla með 7% vöxtum á 42 árum. Allar áætlanir á þessum tíma voru byggðar á 6% vöxtum og 25 ára lánum. Samkvæmt þessu var það upplýst sem og þeim tölum, sem ég hef rakið, að kostnaðarverð orkunnar frá Búrfellsvirkjun yrði 21.1 eyrir á kwst., þegar búið er að umreikna þetta á núverandi gengi, en samið var við álbræðsluna um 22 aura. Samkvæmt þessari áætlun átti því hagnaðurinn að vera um 0.9 aurar á kwst. En þess ber að gæta, að inni í þessari áætlun var ekki gasaflsstöðin, hvorki stofnkostnaður né rekstrarkostnaður hennar, en reiknað var með því, að þessir 0.9 aurar settu að vera þarna afgangs, nægðu til þess að standa undir rekstrarkostnaði gasaflsstöðvarinnar. Nú er hins vegar upplýst af hæstv. ráðh., að rekstrarkostnaður gasaflsstöðvarinnar er 1.6 eyrir á kwst., og ef áætlunin hefur líka verið svipuð því 1965, þá er auðséð, að samkvæmt þeim áætlunum, sem þá lágu fyrir, hefði söluverðið til álbræðslunnar ekki nægt til að standa undir kostnaðarverðinu, því að það hefði þá orðið í fyrsta lagi 21.1 eyrir, sem var kostnaðarverð orkunnar frá Búrfelli, og til viðbótar 1.5 eyrir, sem var framleiðslukostnaðurinn við gasaflsstöðina, að því er nú er reiknað. Þetta gerir samanlagt 22.6 aura, en samið var um 22. Nú skulum við athuga nokkru nánar, hvernig tekizt hefur að fylgja þessari áætlun um stofn- og rekstrarkostnað Búrfellsvirkjunar, sem var lögð fyrir Alþ. 1965 og raforkusamningurinn við álbræðsluna var byggður á. Eins og ég áðan sagði var gert ráð fyrir því í áætluninni 1965, að stofnkostnaður I. áfanga Búrfellsvirkjunar yrði 31.5 millj. dollara, miðað við þáverandi gengi. Samkvæmt þeirri kostnaðaráætlun, sem Harza gerði og miðaði við 1. júlí þessa árs, áætlar Harza, að kostnaður við I. áfanga verði 32.6 millj. dollara. Það er m.ö.o. einni millj. dollara hærra en gert var ráð fyrir í áætluninni 1965. En Harza tekur jafnframt fram, að inn í þessa áætlun vanti ýmsa kostnaðarliði, s.s. gengistap, vexti, sem greiddir hafa verið á byggingartímanum, greiðslu fyrir ýmis réttindi, lántökukostnað o.s.frv. Hæstv. raforkumrh. upplýsti á þriðjudaginn, að nokkra af þessum kostnaðarliðum væri að finna í reikningum Landsvirkjunar, og nefndi m.a. þrjá þeirra og gerði grein fyrir þeim. Þessir liðir voru: Gengistap 245 millj. kr., vextir á byggingartímanum 226 millj. kr., tollar og opinber gjöld 32 millj. kr. Samtals gerir þetta 503 millj. kr., eða 51/2 millj. dollara. Þessari upphæð er rétt að bæta við þá kostnaðartölu, sem er nefnd hjá Harza, 32.6 millj. dollara, og þá er heildarkostnaðurinn við I. áfanga Búrfellsvirkjunar orðinn 38 millj. dollara í stað þess, að áætlað var upphaflega, í þeirri áætlun, sem var lögð fyrir Alþ. 1965, að þessi kostnaður yrði ekki nema 31.5 millj. dollara. M.ö.o.: Samkvæmt þessum upplýsingum, sem er að finna í skýrslu Harza, og þeim viðbótarupplýsingum, sem hæstv. raforkumrh. hefur gefið, kostar I. áfangi Búrfellsvirkjunar nú 6.5 millj. dollara meira en gert var ráð fyrir í þeirri áætlun, sem var lögð fyrir Alþ. 1965 og raforkusamningurinn við Búrfellsvirkjun byggðist á. Hæstv. ráðh. var að gefa í skyn, að þennan halla megi jafna með því, að síðari hluti virkjunarinnar verði miklu ódýrari en gert hafði verið ráð fyrir. Það liggur ekkert fyrir um það, að svo muni verða, og ekki er hægt að fullyrða neitt um það á þessu stigi, vegna þess að það er ekki enn þá farið að ráðast í þennan áfanga. Og a.m.k. þegar farið var fram á viðbótarábyrgð á láni vegna Búrfellsvirkjunar í fyrra, var ekki gert ráð fyrir því, að þessi síðari áfangi yrði jafnódýr og hæstv. raforkumrh. vill nú halda fram. Það, sem ég hef rakið hér, sýnir alveg ótvírætt, að stofnkostnaður Búrfellsvirkjunar er orðinn verulega miklu meiri en gert var ráð fyrir samkvæmt þeirri áætlun, sem Alþ. byggði raforkusamninginn á. En þá er að athuga hinn þáttinn, hvort tekizt hafi að uppfylla þann hluta áætlunarinnar, að vextir á þeim lánum, sem Búrfellsvirkjun fengi, yrðu ekki nema 6% og lánin yrðu til 25 ára. Samkvæmt þeim upplýsingum, sem ég hef aflað mér um þetta og reyndar komu líka fram í þeirri ræðu, sem hæstv. raforkumrh. flutti á þriðjudaginn, hvíla nú um 33 millj. dollara lán á Búrfellsvirkjun. Stærsta lánið er við Alþjóðabankann, 18 millj. dollara með 6% vöxtum til 25 ára, og það fullnægir alveg þeirri áætlun, sem lögð var fyrir Alþ. um þetta 1965. Sama verður ekki uppi, þegar athugað er með hin lánin. Til viðbótar þessu er dollara-lán til 15 ára að því er ég held, og á því eru 7% vextir. Þá er þýzkt lán, sem er um 4 millj. dollara. Það er til 15 ára, að því er hæstv. ráðh. sagði á dögunum, og á því eru 71/2% vextir. Og loks er bráðabirgðalán til 5 ára, 5 millj. dollara, sem á eru 7.5% vextir. Þetta sýnir, að þeir vextir, sem Búrfellsvirkjun verður að greiða, nálgast það að verða 7%, þó að það sé ekki alveg fullkomlega það, eins og nú er, en nálgast það að verða 7% í staðinn fyrir, að gert var ráð fyrir 6% vöxtum. Og í stað þess, að gert var ráð fyrir, að hægt yrði að borga lánin upp á 25 árum, er meira en helmingur lánanna, sem virkjunin hefur tekið nú og hvíla á henni, til 15 ára og jafnvel 5 ára. Það er aðeins helmingurinn, Alþjóðabankalánið, sem er til 25 ára. Á þessu sést, að þær vaxtagreiðslur og þær afborganagreiðslur, sem Búrfellsvirkjun þarf að standa undir, verða miklu hærri en sú áætlun, sem lögð var fyrir Alþ. 1965 og verðið til álbræðslunnar var byggt á. Og samkvæmt þessu hlýtur að vera alveg augljóst, að kostnaðarverðið á orkunni frá Búrfelli verður miklu meira en 21.1 eyrir, eins og gert var ráð fyrir í áætluninni 1965. Það munar áreiðanlega nokkrum aurum á því, miðað við kwst. Ég treysti mér ekki alveg fullkomlega til að segja hve mörgum, það fer dálítið eftir því, hvað menn meta nýtinguna, en það skakkar áreiðanlega orðið nokkrum aurum, hvað kostnaðarverð orkunnar frá Búrfelli verði í reynd miklu meira en gert var ráð fyrir 1965, og þar af leiðandi kemur fram halli, hliðstæður halli á samningum við álbræðsluna. Það kemur svo þarna til viðbótar, að í áætluninni frá 1965 um Búrfellsvirkjun var gasaflsstöðin ekki með, hún var ekki heldur með í þessum áætlunum Harza. En eins og hæstv. ráðh. hefur upplýst hér, að ef kostnaði hennar er dreift á orkuna frá Búrfelli, - sem er tæpast rétt, því að það ætti ekki að koma nema á þann hluta orkunnar, sem álbræðslan kaupir, - en þó að rekstrarkostnaði gasaflsstöðvarinnar sé dreift á alla orkuna frá Búrfelli, þá er það 1.5 eyrir á kwst., og hljóta því allir að sjá, þegar það kemur líka til viðbótar, að raforkan frá Búrfelli að þessu viðbættu kostar orðið miklu meira en það, sem fæst hjá álbræðslunni. Það er fróðlegt að rifja upp í þessu sambandi, hvað það er mikið, sem Búrfellsvirkjun hefur fengið eftirgefið af tollum og söluskatti. Það kom öllum saman um, líka meðhaldsmönnum raforkusamningsins við álbræðsluna, að það væri engin von til þess að fá kostnaðarverðið greitt frá álbræðslunni, ef Búrfellsvirkjun ætti að borga tolla og söluskatt, eins og aðrar virkjanir höfðu gert og hafa gert að undanförnu. Þess vegna var það sett í lög um Landsvirkjun, að Búrfellsvirkjun skyldi undanþegin bæði tollum og söluskatti. En hvað halda menn, að sú upphæð sé orðin mikil, sem ríkið hefur þannig látið Búrfellsvirkjun eftir og er raunverulega ekki annað en styrkur til virkjunarinnar til að koma framleiðsluverðinu niður? Samkvæmt þeim upplýsingum, sem ég hef fengið frá Hagstofu Íslands, - en innflutningurinn til Búrfellsvirkjunar er færður alveg sérstaklega á hagskýrslur, - samkvæmt þeim upplýsingum, sem ég hef fengið frá Hagstofunni, var innflutningsverðmæti efnis og véla til Búrfellsvirkjunar orðið rúmlega 10 hundruð millj. kr. á miðju þessu ári, og hefur bætzt við síðan, rúmlega 1 milljarður króna. Það er innflutningur á efni og vélum til Búrfellsvirkjunar fram á mitt þetta ár. Kunnugir menn halda því fram, að til jafnaðar séu tollar á þessu efni og vélum í kringum 35%. T.d. á stærsta hluta innflutningsins, sem eru túrbínurnar, eru tollarnir 35%. Ofan á innkaupsverð og tolla leggst svo söluskattur hjá sérhverjum innflytjanda, sem flytur inn beint til sín. Sérhver innflytjandi, sem flytur beint til sín, verður að borga söluskatt ofan á innkaupsverðið og tollinn, og það er mat kunnugra manna, að þegar tollar og söluskattur eru reiknaðir þarna saman, nemi það um 35% á innflutninginn til Búrfellsvirkjunar. Og séu þessar tölur réttar, er Búrfellsvirkjun þarna búin að fá eftirgefið hjá ríkinu í tollum, sköttum og söluskatti sem nemur um 450 millj. kr., og þessi tala á enn eftir að hækka, því að frá því á miðju þessu ári hefur átt sér stað verulegur innflutningur til Búrfellsvirkjunar og er að sjálfsögðu ekki lokið enn, þar sem t.d. allur II. áfanginn er eftir, sem er að langsamlega mestu innflutningur eða vélar. Það skiptir þannig mörgum hundruðum millj., sem Búrfellsvirkjun fær eftirgefið, miðað við aðrar virkjanir hjá ríkinu. Ef þessi tala væri tekin með og rafmagnsverðið reiknað út frá því, sjáum við, að það muni vanta meira en lítið á það, að virkjuninni sé fullgreitt með því raforkuverði, sem fæst hjá álbræðslunni. Þessar upplýsingar, sem ég hef komið með og þær upplýsingar, sem hafa komið fram í ræðu hv. 6. þm. Reykv., sýna alveg ótvírætt, að mikið vantar á, marga aura á það, að álbræðslan borgi kostnaðarverð orkunnar frá Búrfellsvirkjun. Hversu marga skal ég ekki fullyrða, en ég er alveg sannfærður um, að það skiptir orðið mörgum aurum á kwst. Ef hæstv. ráðh. treysta sér til þess að mótmæla þessu og halda því fram, að hér sé farið með fleipur eitt og staðlausa stafi, er ekkert auðveldara fyrir þá en að sanna það á þann veg að láta fara fram hlutlausa rannsókn á þeim tölum, sem við höfum flutt, ég og hv. 6. þm. Reykv., og svo þeim tölum, sem þeir hafa flutt af hálfu forstöðumanna Landsvirkjunar, láta hlutlausa athugun fara fram á þessu og leiða þannig í ljós, hvað er rétt í þessum efnum. Þetta er ekki aðeins mikilvægt til þess að kveða niður allar óþarfa deilur um þetta atriði, heldur líka mjög mikilvægt vegna þeirra raforkusamninga, sem við eigum eftir að gera við fyrirtæki á borð við álbræðsluna. Bráðum kemur fyrir Alþ. samningur um aukna orkusölu til álbræðslunnar. Áður en Alþ. tekur afstöðu til hans, þarf það að fá hið sanna upplýst í þessum efnum. Ég tala nú ekki um, ef að því kemur að gera fleiri slíka samninga, þá þurfum við að átta okkur vel á því, hvernig til hefur tekizt í þessum efnum. Ég vil vænta þess í lengstu lög, að málstaður hæstv. ráðh. sé ekki lakari en svo, að þeir treysti sér til þess að láta þessa rannsókn fara fram.



Herra forseti. Þegar þetta mál var til umr. síðast, urðu smávægileg mistök að því leyti til, að ég mun sem 1. flm. þessarar till. eiga rétt á að flytja þrjár ræður samkv. þingsköpum. Hæstv. forseti gaf mér þá færi á að flytja stutta aths., þannig að ég tel mig eiga öllu meiri ræðutíma inni en örstutta aths. að þessu sinni, en ég skal ekki hafa mál mitt mjög langt þrátt fyrir það. S.l. mánudag gerði ég grein fyrir þeim útreikningum, sem ég hafði byggt á staðhæfingar mínar um kostnað við Búrfellsvirkjun og framleiðslukostnað á raforku. Ég rakti, hvaðan heimildir mínar væru fengnar, og ég gerði grein fyrir því lið fyrir lið, hvernig ég áætlaði kostnaðarliði, sem ekki liggja fyrir enn sem komið er. Ég rakti þetta allt saman í einstökum atriðum og gaf þannig öðrum tækifæri á að gagnrýna þessa útreikninga mína. Ég vil vekja athygli á því, að slík gagnrýni hefur ekki komið fram. Það hefur ekki verið tekið út úr útreikningum mínum eitt einasta atriði og bent á með rökum, að það standist ekki. Þessi staðreynd talar sínu skýra máli. Í stað slíkrar málefnalegrar gagnrýni hafa komið almennar staðhæfingar, sem bera vott um það, að hæstv. ráðh., sem hér hafa talað, hafa ekki nægileg rök í höndum til þess að gagnrýna þær tölur, sem ég hef flutt ásamt hv. 4. þm. Reykv. S.l. þriðjudag gerði hæstv. raforkumrh. að sérstöku umtalsefni þá frásögn mína, að virkjunarkostnaður hefði við fyrri áfanga farið 26% fram úr áætlun, úr 25.8 millj. dollara í 32.6 millj. dollara. Að vísu viðurkenndi hæstv. ráðh., að ég færi rétt með tölur mínar samkv. nýjustu skýrslu Harza. En hann gaf þá skýringu, að Harza hafi áður verið búið að gera áætlun, sem nam 31.5 millj. dollara, en hafi endurskoðað hana vegna gengislækkananna og þannig fengið kostnaðaráætlunina 25.8 millj. dollara. Svo bætti hæstv. ráðh. því við, að þessi endurskoðaða áætlun hjá Harza hefði ekki reynzt raunhæf. Það er vissulega rétt, að Harza breytti áætlunum sínum um byggingarkostnað Búrfellsvirkjunar, þegar gengi krónunnar var lækkað tvívegis. Það væri undarlegur áætlunarsmiður, sem ekki tæki tillit til jafnstórfelldra umskipta og tveggja gengislækkana við áætlun um mannvirkjagerð. En Harza telur þessa endurskoðuðu áætlun sína ekki óraunhæfa. Það er ekki ég, sem hef valið töluna 25.8 millj. dollara til marks um upphaflegan byggingarkostnað, heldur Harza. Og þetta er ekki gamalt og úrelt sjónarmið hjá Harza, heldur hirtir hið bandaríska verkfræðifirma þessa tölu í nýjustu skýrslu sinni frá því í júní í sumar. Það er ekki ég, heldur Harza, sem telur þennan samanburðargrundvöll eðlilegan, og Harza gerir það samkv. þeirri skuldbindingu sinni að gefa Landsvirkjun, íslenzkum stjórnarvöldum og Alþjóðabankanum í Washington rétta grein fyrir kostnaði við virkjunina. Það er hvorki á valdi mínu né hæstv. raforkumrh. að velja úr áætlunartölur, sem okkur henta. Við verðum að fara eftir skjalfestum heimildum þess fyrirtækis, sem sér um allt bókhald Búrfellsvirkjunar, en það er bandaríska verkfræðifirmað Harza. Auðvitað hefði verið hægt að ganga út frá tölunni 31.5 millj. dollara, sem hæstv. ráðh. nefndi. En þá hefði sú tala einnig orðið að hafa áhrif á allt bókhaldið eftir það. Hitt er alger fásinna sem hæstv. ráðh. gerði sig sekan um, að breyta fyrri tölu Harza um upphaflegan byggingarkostnað, en láta áætlunina frá 30. júní í sumar halda sér. Ef miðað væri við áætlunina 31.5 millj., yrði einnig að breyta tölunni frá því í sumar, vegna þess að þá yrði að taka inn ýmsa aðra og breytta liði, þ. á m. gengistap af innlendum kostnaði. Þetta dæmi er að sjálfsögðu hægt að reikna, og hv. 4. þm. Reykv. benti á ýmis atriði í því sambandi áðan. Ég hef einnig litið á þetta dæmi með aðstoð reikningsglöggra manna, og það kemur í ljós, að það skakkar ekki ýkja miklu á þessari aðferð og hinni aðferðinni, sem Harza notar. Engu að síður er það staðreynd, að virkjunarkostnaður hefur farið mjög verulega fram úr áætlun. Hvort það mundi standa í 26% með þessari aðferð, veit ég ekki, en það skakkar ekki ýkja miklu. En slíkar reikningskúnstir sem þessar hafa aðeins fræðilegt gildi. Meginstaðreyndin er hin, sem ekki verður umflúin, að Harza telur sambærilegan kostnað hafa hækkað um fjórðung, og vilji menn vefengja þessa niðurstöðu, stoðar ekki að beina ákúrum sínum til mín, heldur verður að færa rök að því, að Harza sé ekki starfi sínu vaxið og gefi íslenzkum stjórnarvöldum og Alþjóðabankanum upp rangar og villandi tölur. Þetta veit hæstv. ráðh. jafn vel og ég, vegna þess að hann hefur, eins og hann sagði á þriðjudaginn, þá skýrslu í höndum, sem ég hef vitnað til. En séu einhverjir hv. alþm. enn þá í vafa um þessar grundvallarstaðreyndir, bið ég þá að líta á þessa skýrslu hjá mér á eftir, því að hér stendur þetta allt svart á hvítu. Annað atriði, sem hæstv. ráðh. notaði til þess að vefengja þennan samanburð, var það, að gert hefði verið meira í sambandi við Búrfellsvirkjun en upphaflega hefði verið áfarmað. Mér þætti fróðlegt, að hæstv. ráðh. gerði frekari grein fyrir þessu sjónarmiði. Ég þekki ekki þær aðferðir í bókhaldi, að bornar séu saman tölur, ef inni í síðari tölunni eru verkefni, sem ekki var gert ráð fyrir í upphafi. En í samanburði Harza er ekki minnzt á eitt einasta slíkt atriði. Harza ber saman kostnaðarliði nú og upphaflega kostnaðaráætlun og tekur ekki fram, að það sé neins staðar um verkefni að ræða, sem ekki hafi verið gert ráð fyrir í upphafi, enda hef ég engar spurnir af því, að þannig hafi verið að verki staðið. Ég vil í því sambandi minna á frv. um álsamninginn, sem lagt var fyrir Alþ. á sínum tíma. Þar segir svo um framkvæmdir, hvernig þeim verði hagað, á bls. 225, með leyfi hæstv. forseta: „Mikill hluti Búrfellsvirkjunar verður í I. áfanga byggður nægilega stór fyrir 6 vélasamstæður. Stöðvarhúsi, svo og uppsetningu véla, búnaðar og tækja verður einnig fulllokið að þremur vélasamstæðum undanskildum, en þeim verður bætt við einni á hverju virkjunarstigi, eins og áður segir.“ Hér er gert ráð fyrir því, hvernig byggingarframkvæmdum verður hagað, og ég veit ekki betur en þær hafi verið nákvæmlega í samræmi við þetta. Það er glöggt dæmi um það, hve hæstv. ráðh. telja málstað sinn erfiðan orðinn, að þeir eru farnir að grípa til alls konar spádóma um framtíðina, eins og áður hefur verið vikið að, m.a. þeirra, að aflvélarnar muni skila 15% meiri orku en reiknað hafði verið með. Nú skulum við vissulega vona, að svo verði. En við skulum einnig athuga það, að eigi að hagnýta þvílíka getu, þarf ýmislegt til. Það er hægt að fá 15% aukningu og tiltölulega auðvelt, þegar ein vél er í gangi. En eigi að fá 15% aukningu út úr 6 aflvélum í senn, þá verður m.a. að koma 15% meira vatnsmagni í gegnum vatnsvegina, og þá kemur upp erfitt verkfræðilegt vandamál, því að þá fer að tapast afl af þeim sökum. Allir vita einnig, að eins og nú er ástatt, er vatnið í Þjórsá ekki nægilegt að staðaldri. Ef nýta á allar vélarnar í hámarki, verður að framkvæma mjög stórfellda vatnsmiðlun. Hæstv. ráðh. lét þess getið, að hann teldi, að slík miðlun mundi kosta 500 millj. kr. aukalega. En þann tilkostnað verður þá einnig að reikna inn í framleiðslukostnaðinn, og þessi tilkostnaður nemur hvorki meira né minna en 2 aurum á kwst. Það er fráleit reikningsaðferð, sem hæstv. ráðh. beitti, að reikna aðeins með því, að þarna fáist 15% aukning, en gera ekki grein fyrir þeim tilkostnaði, sem óhjákvæmilegur er til að fá aukninguna. Annað atriði, sem hv. 4. þm. Reykv. minntist einnig á áðan, er sú nýja aðferð, sem nú er beitt, að reikna með 40 ára fyrningartíma á þessum mannvirkjum öllum. Það er vissulega rétt, að 40 ára fyrningartími getur átt við um stíflur og önnur slík mannvirki, en ekki um vélar. Fyrningartími slíkra véla í sambandi við vatnsvirkjanir er venjulega áætlaður 25 ár. Og í þessu sambandi er vert að minnast þess, að vélarnar í gasaflsstöðinni mun þurfa að endurnýja trúlega á 10 ára fresti. Ég held, að það sé ekki eðlilegt að beita neinni annarri reikningsaðferð, þegar reiknaður er út rekstrarkostnaður, en þeirri, sem notuð er við allar aðrar virkjanir á Íslandi, að telja rekstrarkostnaðinn 10% af stofnkostnaði. Þannig hefur verið að þessu staðið til skamms tíma. Ég vil minna á það, að í frv. til I. um Landsvirkjun var þannig greint frá rekstrargjöldum á bls. 18, með leyfi hæstv. forseta: „Með rekstrargjöldum er hér átt við stjórn, eftirlit, viðhald, gæzlu og vexti og afborganir lána. Opinberum gjöldum og gjöldum fyrir lands- og vatnsréttindi er þannig sleppt, svo og þeim hagnaði, sem Landsvirkjun er nauðsynlegur. Fyrrgreind rekstrargjöld eru áætluð 9.2% af stofnkostnaði vatnsvirkjana og þá miðað við 25 ára annuitetslán með 6% vöxtum.“ Þarna er reiknað með 9.2% af stofnkostnaði, án þess að meðreiknuð séu opinber gjöld og gjöld fyrir lands- og vatnsréttindi og sá hagnaður, sem Landsvirkjun er nauðsynlegur, eins og komizt er að orði. Ég held, að þessi staðreynd sýni einkar ljóslega, að það er sízt ofmælt að reikna með 10% af stofnkostnaði sem árlegum rekstrarkostnaði, og allt annað er gersamlega óraunhæft. Það mætti æra óstöðugan að fara að minnast á öll þau atriði, sem fram hafa komið, t.a.m. í dagblöðum. Þó held ég, að ég komist ekki hjá því að minnast á eina staðhæfingu, sem birtist í forustugrein í Vísi fyrir nokkrum dögum, en þar var því haldið fram, að ég reiknaði með 10% vöxtum af lánum til Búrfellsvirkjunar. Þetta er náttúrlega alger fásinna. Þetta hef ég aldrei sagt. Það, sem ég sagði, var það, að ég reiknaði vaxtakostnað á byggingartímanum 10%. Byggingartíminn er sem kunnugt er ein 3 ár, og vextir af lánum eru um 7%, eins og menn vita. Fyrsta árið koma 7% vextir á svo sem þriðjung af upphæðinni og svo hærri annað árið og svo fullt síðasta árið. Þetta jafnar sig áreiðanlega upp með ekki lægri upphæð en 10%. Það var þessi tala, sem ég notaði einvörðungu í sambandi við vexti á byggingartímanum, en í dagblöðum ríkisstj. er farið að nota þessa tölu til almenns útúrsnúnings og hártogana, og raunar hefur það mótað skrif stjórnarblaðanna þriggja um þessi efni í vaxandi mæli að undanförnu. Þau eru hætt að ræða um málsatriði og tekin að birta almenna sleggjudóma, staðhæfingar og fullyrðingar, sem ekki eiga neina stoð í veruleikanum. En í sambandi við þær umr., sem hér hafa farið fram, er eitt atriði, sem mestu máli skiptir og lærdómsríkast er. Hæstv. raforkumrh. hefur dag frá degi flutt sig nær þeim tölum, sem ég gerði grein fyrir í upphafi. Í ræðu þeirri, sem hæstv. ráðh. flutti s.l. þriðjudag, gerði hann grein fyrir mati sínu á heildarkostnaði við Búrfellsvirkjun á þessa leið: „I. áfangi 32.6 millj. dollarar, II. áfangi og miðlun 4.1 millj. dollarar, vextir, gengistap, tollar o. fl. 6 millj. dollarar.“ Ég bið hv. alþm. að veita þessum tölum hæstv, ráðh. sérstaka athygli. Hæstv. ráðh. viðurkennir, að við kostnaðinn, eins og hann er gefinn upp hjá Harza, verði að bæta vöxtum á byggingartímanum, gengistapi, tollum o.fl., og hann metur þá upphæð á 6 millj. dollara. Þá er kostnaðurinn við fyrri áfanga kominn upp í 32.6 plús 6 millj. dollara, þ.e. 38.6 millj. dollara. Hæstv. ráðh. viðurkennir einnig, að gasaflsstöðin sé ekki með í þessum útreikningum, en kostnaður við hana er um 3 millj. dollara. Þá er heildarkostnaður við fyrri áfanga orðinn 41.6 millj. dollara. Ég vek athygli á því, að þetta eru tölur hæstv. ráðh., en ekki tölur minar. Og þessi dollaraupphæð jafngildir 3660 millj. kr. En hvaða tölu notaði ég í ræðu þeirri, sem ég flutti við 1. umr. fjárlaga? Hún var 3770 millj. kr. Það munar aðeins 110 millj. kr. á þeirri tölu, sem hæstv. raforkumrh. viðurkenndi s.l. þriðjudag, og þeirri tölu, sem ég notaði, þegar ég gerði þetta mál fyrst að umtalsefni. Og hvora töluna, sem menn vilja nota, er niðurstaðan sú, að miðað við þær 840 millj. kwst., sem nú eru framleiddar við Búrfell, er kostnaður á kwst. um 45 aurar, tvöfalt meiri en álbræðslan greiðir. Nú er það að vísu ekki deilumál; að viðskiptin við álbræðsluna voru mjög óhagkvæm í upphafi. Það viðurkennir hæstv. ráðh. En mér þætti afar fróðlegt, að hann greindi frá því í tölum, hver framleiðslukostnaðurinn er að hans eigin mati og hvert árlegt tap er á þessum viðskiptum núna. Ég veit, að þetta ástand stendur aðeins í takmarkaðan árafjölda, en engu að síður verður að reikna með þessu tapi. Það er hægt að deila því á lengra árabil, en með þessu tapi verður maður að reikna. Sem sagt, hæstv. ráðh, var kominn upp í 41.6 millj. dollara sjálfur. Og þar með var hann kominn ákaflega nálægt þeim tölum, sem ég notaði hér í upphafi. Um hvað snýst þá deila okkar? Og hvað svo um áframhaldið? Hæstv. ráðh. segir, að síðari áfangi Búrfellsvirkjunar, vélar og miðlun, muni kosta 4.1 millj. dollara. Á þeirri tölu vil ég fá skýringu hjá hæstv. ráðh., og ég tel, að allir hv. þm, eigi heimtingu á að fá slíka skýringu. Ástæðan er sú, að í vor var lagt fyrir Alþ. frv. til l. um breyt. á l. um Landsvirkjun, og það frv. var samþ. sem lög 28. apríl s.l., fyrir 1/2 ári. Í grg. fyrir þessu frv. var komizt svo að orði, með leyfi hæstv. forseta: „Í des. 1965 var stofnkostnaður seinni áfanga Búrfellsvirkjunar áætlaður 305.5 millj. kr. á þáv. gengi að vöxtum á byggingartíma frátöldum, eða um 520 millj. kr. á núverandi gengi. Að vöxtum og verðhækkunum meðtöldum áætlast þessi kostnaður nú 661 millj. kr. eða 7.5 millj. dollara.“ Og síðar er þetta enn endurtekið í grg.: „Með frv. þessu er lagt til, að umrædd heimild verði hækkuð um 661 millj. kr. eða 7.5 millj. dollara vegna lána, sem nauðsynlegt er að taka samkvæmt framangreindu vegna seinni áfanga Búrfellsvirkjunar.“ Mér er ekki kunnugt um, að þessi áætlun hafi verið lækkuð um 3.4 millj. dollara á þessu hálfa ári, sem síðan er liðið eða hvernig unnt ætti að vera að framkvæma slíka lækkun. Ef við höldum okkur hins vegar við þá tölu, sem lögð var fyrir Alþ. í vor og Alþ. staðfesti með því að samþykkja frv. sem lög, þá bætast 7.5 millj. dollara við þær 41.6 millj. dollara, sem hæstv. ráðh. var kominn upp í með fyrri áfanga Búrfellsvirkjunar. Þá verður heildarkostnaður af virkjuninni 49.1 millj. dollara, eða 4 320 millj. kr. En hvaða tölur notaði ég í ræðu minni við 1. umr. fjárlaga? Ég notaði töluna 4 370 millj. kr. Munurinn á þessum tveimur tölum er 50 millj. kr. og haggar ekki vitund þeirri niðurstöðu, að kostnaður við að framleiða 1680 millj. kwst. á ári verður um 26 aurar á kwst., 4 aurum hærra verð en álbræðslan greiðir. Þegar magnið, sem hún fær, kemst upp í 1120 millj. kwst., verður heildarmeðgjöfin á ári um 45 millj. kr. Þegar ég hef kannað þetta mál betur, hef ég komizt að þeirri niðurstöðu, að áætlanir mínar, sem ég gerði grein fyrir við 1. umr. fjárlaga, hafa verið of lágar. Ég hygg, að reynslan eigi eftir að leiða í ljós, að þessi kostnaður verði nokkru meiri en ég gerði ráð fyrir þá. Engu að síður tel ég, að það sé ákaflega athyglisverð staðreynd, að þær tölur, sem hæstv. ráðh. er kominn upp í smátt og smátt í þessum umr, á þingi, nálgist mjög þær tölur, sem ég nefndi í upphafi. Þetta eru sem sé staðreyndirnar, ýmist játaðar af hæstv. ráðh. eða lagðar fyrir Alþ. fyrir hálfu ári. Og nú spyr ég: Hver fer hér með blekkingar og falsanir, eins og komizt hefur verið að orði? Sú staðreynd er óhrekjanleg, að samningarnir við álbræðsluna eru svo óhagkvæmir, að Íslendingar verða að greiða með orkunni. Og ég býst við, að mörgum verði forvitni á að vita, hvað fyrsta útflutningsuppbótin á að vera há. Mér er kunnugt um, að til stendur, að Landsvirkjun ákveði mjög verulega hækkun á raforkuverði alveg á næstunni, og mér er kunnugt um, að Alþjóðabankinn hefur þrýst á um, að slíka hækkun verði að ákveða, vegna þess að rekstrarafkoma Búrfellsvirkjunar sé háskaleg. Ég vil spyrja hæstv. ráðh., hvað hann áætlar, að verðið til Íslendinga muni verða látið hækka um næstu áramót. Hæstv. ráðh. hlýtur að geta dregið upp álmenna mynd af því. Í umr. s.l. þriðjudag tók hæstv. iðnmrh. einnig til máls, og eins og menn muna, var hæstv. ráðh. í nokkru uppnámi í upphafi ræðu sinnar. Mér þóttu þessi viðbrögð hæstv. ráðh. bæði skiljanleg og einkar mannleg. Það er alkunna, að enda þótt við höfum hér einkum átt orðastað við hæstv. raforkumrh., þá er það hæstv. iðnmrh., sem er hinn raunverulegi sakborningur í þessu máli. Þetta verkefni skiptist á milli þessara tveggja hæstv. ráðh., hæstv. raforkumrh. sér um byggingu orkuversins, en það var hæstv. iðnmrh., sem annaðist samninginn við álbræðsluna. Og ég skil það ákaflega vel, að hæstv. ráðh. sé í uppnámi, þegar þær staðreyndir eru nú að skýrast æ betur, að samningar þeir, sem hann hefur gert og samningar þeir, sem hann hefur reynt að gylla mikið í opinberum umr., reynast baggi fyrir þjóðfélagið, þeir munu ekki lyfta efnahag Íslendinga, heldur draga hann niður. Mér þykir vænt um, að það er viðkvæmur blettur hið innra með hæstv. ráðh., mér þykir vænt um, að hann kveinkar sér, og ég vona bæði fyrir hans hönd og fyrir hönd landsmanna, að sú viðkvæmni haldi áfram hjá hæstv. ráðh. Því miður varð þess þó ekki vart í ræðu hans, að hann væri farinn að læra af reynslunni. Hann hélt áfram að tala um, að orkusölusamningurinn við álbræðsluna væri ákaflega hagkvæmur og viðbótarsamningur sá, sem hann hefur nú þegar undirritað að Alþ. fornspurðu, væri mikil hagsbót. Mig langar að minna á það í þessu sambandi, að einmitt þessi sami hæstv. ráðh. hefur áður gert grein fyrir þveröfugu sjónarmiði á Alþ. Einmitt þessi hæstv. ráðh. hefur sagt okkur það, að fyrsti orkusölusamningurinn til álbræðslunnar væri óhagkvæmur og við mættum ekki gera jafnóhagkvæman samning aftur. Í skýrslu, sem þessi hæstv. ráðh. lagði fyrir Alþ. nokkru áður en samningarnir við álbræðsluna voru gerðir, var vikið að þessu atriði margsinnis, og ég vil leyfa mér að minna á nokkur dæmi, með leyfi hæstv. forseta. Á bls. 24 í þessari skýrslu var komizt svo að orði: „Í fyrsta lagi hugsar Swiss Aluminium sér að byggja hér á landi minnstu stærð aluminiumverksmiðju, sem til greina er talin koma, þ.e.a.s. 30 þús. tonna ársframleiðslu. Hefur það greinilega komið fram af hálfu fyrirtækisins, að það treystir sér ekki til þess að taka meiri áhættu hér á landi, þar sem engin erlend fyrirtæki hafa reynslu af sambærilegri starfsemi hér. Svo lítil verksmiðja er hins vegar ekki eins arðbær og stærri verksmiðja og þarf því á hagstæðari kjörum að halda.“ Og neðar á sömu síðu segir svo: „Að lokum er rétt að benda á, að líklegt er, að Swiss Aluminium mundi vilja teygja sig lengra, ef það fengi um leið fyrirheit um möguleika til stækkunar verksmiðjunnar með sæmilega hagstæðum kjörum. Það hefur hins vegar verið skoðun nefndarinnar, sem Alþjóðabankinn hefur einnig lagt áherzlu á, að Íslendingar ættu ekki að binda sig í þessu efni nema sem allra minnst. Vegna þess, að fyrsti áfanginn í stórvirkjunarmálum er sérstaklega erfiður hjalli fyrir Íslendinga, mundu þeir samningar, sem nú virðast mögulegir, geta orðið Íslendingum mjög hagstæðir. Á hinn bóginn er engin ástæða til þess að jafngóð kjör yrðu í boði, ef til stækkunar kæmi, enda yrðu þá viðhorfin í virkjunarmálum allt önnur en nú. Ef allt gengur vel í þessum efnum, svo að Íslendingar teldu sér hag í frekari stækkun aluminiumverksmiðjunnar í framtíðinni, ættu Íslendingar að geta fengið svo að segja sömu kjör og Norðmenn þá byðu.“ Þetta var í skýrslu frá hæstv. iðnmrh., og að þessu atriði er vikið aftur og aftur. Á bls. 28 segir svo, með leyfi hæstv. forseta, um afstöðu Alþjóðabankans til þessa vandamáls: „Alþjóðabankinn hefur lagt áherzlu á, að þau kjör, sem nú hefur verið rætt um að bjóða aluminiumbræðslunni, væru réttlætanleg vegna þeirrar þýðingar, sem aluminiumbræðslan hefur fyrir fjárhagslega afkomu fyrsta áfanga Búrfellsvirkjunar. Verði aluminiumbræðslan stækkuð í framtíðinni, telur bankinn hins vegar ekki rök fyrir því að bjóða jafnhagkvæm kjör. Hann leggur því áherzlu á, að samningar við Swiss Aluminium nú innihaldi ekki óeðlilega hagstæð skilyrði fyrir stækkun bræðslunnar í framtíðinni.“ Þannig voru fyrirvarar þeir, sem hæstv. ráðh. var með í upphafi, á meðan hann og aðrir hafa vafalaust gert sér vonir um, að áætlanir um Búrfellsvirkjun mundu standast. Þeir lögðu áherzlu á, að við mættum ekki semja nema aðeins um þann takmarkaða skammt, sem þá var gengið frá. En ef hið erlenda auðfyrirtæki vildi fá meira magn, yrði að hækka verðið og þar var fordæmi Norðmanna sérstaklega tekið til viðmiðunar. En Norðmenn fá sem kunnugt er meira en 25% hærra verð fyrir raforku sína en við. Engu að síður hafa þau tíðindi nú gerzt, að hæstv. ráðh. er búinn að semja að Alþ. fornspurðu við aluminbræðsluna um viðbótarsölu á raforku á sama verði, óbreyttu verði, og það þótt hæstv. ráðh. viti, að framkvæmdir við Búrfellsvirkjun hafa tekizt svo til, að við framleiðum raforkuna á hærra verði en álbræðslan greiðir. Þessi vinnubrögð eru að sjálfsögðu algerlega fráleit, hrein fjarstæða. Og ég verð að segja, að þessi reynsla varð ekki til þess, að mér þættu það nein gleðitíðindi, sem ég las í Morgunblaðinu fyrir nokkrum dögum, að hæstv. iðnmrh. ætlaði að taka við raforkumálunum af hæstv. núv. raforkumrh. Ég hef þá trú, að hæstv. ráðh. Ingólfur Jónsson hefði staðið ögn betur að samningum við erlenda aðila en hæstv. iðnmrh., sem virðist vera orðinn býsna taminn við það að láta undan hinum erlendu sjónarmiðum. Nú er lokið þeim ræðum, sem ég mun halda við 1. umr. þessa máls. Ég vil benda á það í lokin, að með till. um rannsókn erum við einnig að leggja til, að rannsakaðar séu þær tölur, sem við höfum lagt fram. Ef slík rannsókn verður framkvæmd, sem við leggjum til, mundi að sjálfsögðu verða farið ofan í allar þær tölur, sem ég hef gert grein fyrir. Ég tel það alveg sjálfsagt. Ég hef reynt, eftir því sem ég er maður til, að gera mér grein fyrir því, hvort þær tölur, sem ég hef farið með, eru réttar eða ekki. Og ég held, að þær séu réttar. Komi hins vegar í ljós, að mér hafi missýnzt um einhver atriði, mun ég að sjálfsögðu taka því mjög vel að hafa það heldur, sem sannara reynist. Þannig tel ég, að menn eigi að standa að öllum málum, og þannig held ég, að hæstv. ríkisstj. væri sæmst að standa að þessu máli.



Herra forseti. Mér þykir vænt um það, að hv. 6. þm. Reykv. virðist vera í nokkurri framför, þar sem hann endaði með að segja það, að hann héldi, að þessar tölur væru réttar, sem hann hefur farið hér með. En það sagði hann ekki í fyrri ræðum sínum. Þá var enginn efi í hans huga um það, að þær væru réttar. Þá fullyrti hann og þá staðhæfði hann. En nú segir hann sig halda þær réttar, og það var líka auðheyrt á hans framsögu hér áðan, að hann er farinn að efast, því að hann er farinn að snúa út úr því, sem ég sagði, og segir, að ég sé farinn að nálgast þær tölur, sem hann nefndi í upphafi. Það vita þó allir, að þær tölur, sem hann nefndi í upphafi, voru allt aðrar en þær, sem hann var að tala um nú. Í upphafi talaði hann um það, að það væri búið að eyða 3 770 millj. í virkjunina. En heildaráætlun er 3 760 millj., þegar búið er að ljúka virkjuninni. Þetta er vitanlega reginmunur. En það er eðlilegt, að menn spyrji, um hvað er deilt. Hv. 6. þm. Reykv. ber alltaf fyrir sig verkfræðifirmað Harza. Það er hans biblía. Og hann birtir í Þjóðviljanum mynd, kápumynd af þessu plaggi. Og vegna þess að hann hefur líklega ekki haft nema aðra áætlunina, ég hef tvær, þá er þessi till. til orðin, og hann fékk sessunaut sinn, hv. 4. þm. Reykv., til þess að flytja þessa till. með sér á þeim forsendum, að fyrirtækið Harza væri með allt aðrar tölur og allt aðra áætlun en þá, sem unnið var eftir, eða þá, sem kæmi fram í bókhaldi Landsvirkjunar. Og þess vegna fullyrti hv. 6. þm. Reykv. og hv. 4. þm. Reykv. líka, að þetta hlyti allt að vera miklu dýrara en það var áætlað. Þeir fundu út, hvað álverksmiðjan fengi rafmagnið keypt langt undir kostnaðarverði, þetta væri baggi á íslenzka ríkinu, þjóðin yrði að borga á innlendum markaði miklu hærra verð fyrir orkuna en hún annars hefði gert, vegna þess að álverksmiðjan fær rafmagnið svo ódýrt. Þannig er málflutningurinn. Þetta eru forsendurnar fyrir tillöguflutningnum. Og það er náttúrlega raunalegt, að tveir hv. ágætir þm. hafa eytt löngum tíma þingsins í að ræða mál á alröngum forsendum. Þegar forsendurnar eru alveg rangar, hlýtur það, sem út af þeim er lagt, að vera það einnig. Af því að hv. 6. þm. Reykv. var að reyna að snúa út úr því áðan, sem ég hafði sagt s.l. þriðjudag, held ég, að rétt sé, að ég rifji nokkuð upp af því í örstuttu máli, en það var, hvaða misræmi væri í áætlunum Harza og því, sem kemur fram í bókhaldi Landsvirkjunar. Ég tel rétt að rifja það aftur upp vegna þess, sem ég mun síðar minnast á í þessari ræðu. Ég sagði: Ekkert misræmi er á milli talna Harza um stofnkostnað Búrfellsvirkjunar miðað við 30. júní s.l. og talna Landsvirkjunar. Tala Harza er 29.8 millj. dollara eða 2 622 millj. kr. Hins vegar er talan í bókhaldi Landsvirkjunar 3125 millj. kr., enda eru þar meðtaldir vextir á byggingartíma o.fl., eins og sést á eftirfarandi töflu. Kostnaður við framkvæmdir 2 622 millj., vextir á byggingartíma 226 millj., tollar og opinber gjöld 32 millj. Gengistap vegna vaxta og innlends kostnaðar, sem greiddur hefur verið með erlendum lánum, 245 millj. Kostnaður eftir bókhaldi Landsvirkjunar pr. 30. júní 1969 3125 millj. Að undanskildum vatnsréttindum hefur því allt verið tekið hér með, þ. á m. allt gengistap. Rangfærslur eða misskilningur hv. 6. þm. Reykv. felst í því, að hann áttar sig ekki á, að Harza hefur í þessari töflu umreiknað upphaflegu kostnaðaráætlunina á núverandi gengi og þannig lækkað hana úr 31.5 millj. dollurum í 25.8 millj. dollara. Þessi lækkun er hins vegar ekki raunhæf, bæði vegna gengistaps, þar sem mikill innlendur kostnaður hefur verið greiddur með erlendum lánum, auk þess sem innlent verðlag hefur hækkað og allmiklar framkvæmdir verið fluttar úr síðari áfanga í fyrri áfanga. Og það er það, sem hv. 6. þm. Reykv. á afar erfitt með að skilja, að það skuli vera búið að vinna talsvert núna í II. áfanga, á meðan I. áfanga er ekki að fullu lokið. Eini raunhæfi samanburðurinn, sem nú skiptir máli, er samanburður á upphaflegri áætlun ag núv. áætlun, hvort tveggja reiknað í dollurum. Ég hef hér fyrstu framkvæmdaskýrslu Harza frá október 1966. Þar er áætlaður kostnaður 31.5 millj. dollarar, og er það sú sama áætlun, sem byggt var á, þegar álsamningarnir voru gerðir. Síðasta áætlun Harza, sem hv. 6. þm. Reykv. hefur vitnað til, gefur hins vegar áætlaðan kostnað 32.6 millj. dollara. Hækkunin er því aðeins 1.1 millj. dollara, og hún stafar öll af því, að nú hefur verið framkvæmt meira í þessum fyrri áfanga en hin upphaflega áætlun Harza gerði ráð fyrir. Við áætlun Harza um fyrri áfanga, sem var 31.5 millj. dollara, þarf svo að bæta áætlun þeirra um seinni áfanga, miðlun í Þórisvatni og vexti á byggingartíma. Að öllu þessu meðtöldu var hin upphaflega áætlun, sem stuðzt var við í álsamningnum, 42.8 millj. dollarar. Núgildandi áætlun er sem hér segir: I. áfangi 32.6 millj. dollara, II. áfangi og miðlun 4.1 millj. dollara, vextir, gengistap, tollar o. fl. 6 millj. dollara eða samtals 42.7 millj. dollara, 100 þús. dollurum lægra en upphaflega var áætlað. Þetta er það, sem ég sagði í aðalatriðum s.l. þriðjudag, og ég rifja það upp, vegna þess að hv. 6. þm. Reykv. var að leggja skakkt út af því áðan. Og nú vil ég í framhaldi af þessu upplýsa það, hvað Harza hefur um þetta að segja, - hvort álit Harza-fyrirtækisins stangast á við það, sem ég sagði s.l. þriðjudag. Og þá sést, hvort hv. 6. þm. Reykv. hefur lagt rétt út af Harza-skýrslunni sem hann hefur byggt alla sína málfærslu á. Ég hef, með leyfi hæstv. forseta, bréf í höndum frá yfirverkfræðingi Harza, og fyrir milligöngu Landsvirkjunar hef ég fengið þetta bréf. Það er í lauslegri þýðingu, en ég mun láta hv. 6. þm. Reykv. fá það á ensku, því að sannarlega veitir honum ekki af að átta sig betur á þessu, eftir að hann er ákveðinn í því að vilja hafa það, sem sannara reynist, eins og hann sagði áðan. Með leyfi hæstv. forseta vil ég lesa þetta bréf: „Fyrir milligöngu Landsvirkjunar hafið þér farið fram á, að við létum yður í té hina upprunalegu og núv. kostnaðaráætlun okkar fyrir Búrfellsvirkjun fullgerða ásamt áætlun okkar um kostnaðarverð á orkueiningu frá virkjuninni. Stofnkostnaður. Búrfellsvirkjun fullgerð tekur til aflstöðvar við Búrfell með sex 35 mw. vélasamstæðum, 220 kw. aðalorkuveitu frá Búrfelli um Írafoss að Geithálsi og Straumsvík og byrjun á miðlun um 500 millj. teningsmetra úr Þórisvatni. Hér á eftir fer samanburður á núverandi áætlun okkar um stofnkostnað Búrfellsvirkjunar við áætlun okkar í Definite Import frá apríl 1965 og þá áætlun, eins og hún var eftir endurskoðun í febr. 1966. Verkþættir: I. áfangi, 3 vélasamstæður, apríl 1965, 28.37 millj. dollara, febr. 1966 31.5 millj. dollara, nóv. 1969 32.6 millj. dollara. Framtíðarverk: Viðbót 3 vélasamstæður, 6.88 millj. apríl 1965, 5.1 millj. febr. 1966, 2.6 millj. í nóv. 1969. Byrjunarmiðlun við Þórisvatn, apríl 1965 2 millj., febr. 1966 2 millj., nóv. 1969 1.5 millj. dollara. Niðurstaðan verður þá þessi: Kostnaður miðað við áætlun í apríl 1965 37.25 millj. dollara, febrúar 1966 38.6 millj., nóv. 1989 36.7 millj. dollara. Stofnkostnaðaráætlun okkar felur ekki í sér vexti á byggingartíma, vatnsréttindi, lántökukostnað, gengistöp eða flutningsgjöld og skatta. Núverandi áætlun felur hins vegar í sér fjárhæð, sem við teljum vera sæmilega ríflega til þess að mæta kröfum frá verktökum, og er þá byggt á fyrri reynslu okkar af sams konar verkum annars staðar í heiminum. Í framkvæmd hafa verið gerðar ýmsar smávægilegar breytingar, viðbætur og niðurfellingar á heildarverkinu, og er tekið tillit til þessa í áætlunum. Slíkar breytingar eru eðlilegar í þróun verksins frá upphaflegum áætlunum til verkloka. Það er athyglisvert, að stofnkostnaður verksins í heild, sem í dag er þekktur með góðri nákvæmni, kemur mjög vel heim við þá áætlun. sem gerð var fyrir næstum 4 árum og lögð var til grundvallar við ákvörðunina um að ráðast í framkvæmdir við Búrfellsvirkjun og ákvörðunina á rafmagnsverði við álbræðsluna. Okkur er það ánægjuefni að skýra frá því, að ísskolunarmannvirkin í Þjórsá hafa skilað hlutverki sínu næstum fullkomlega í nokkrum meiri háttar ísruðningum, sem átt hafa sér stað þegar á þessum vetri. Það lítur því út fyrir, að þetta vandamál þurfi ekki lengur að valda alvarlegum áhyggjum. Einingarverð orkunnar. Hinn mikilvægi kostnaður vatnsaflsvirkjunar er framleiðsluverð orkunnar á einingu, sem svo aftur er megingrundvöllur söluverðsins. Þetta einingarverð er áætlað sem hlutfall árlegs kostnaðar og árlegrar orkuframleiðslu. Landsvirkjun hefur látið okkur í té áætlun upp á 6.3 millj. Bandaríkjadollara fyrir þá kostnaðarliði að vatnsréttindum undanskildum, sem vísað er til að framan og ekki eru meðtaldir í stofnkostnaðaráætlun okkar, að fjárhæð 36.7 millj. Bandaríkjadollarar.“ - Með þessari viðbót áætlast heildarvirkjunarkostnaðurinn 43 millj. Bandaríkjadollara, - þ.e. 300 þús. dollurum meira heldur en þær tölur, sem ég var með s.l. þriðjudag, og er það vegna þess, að hann tekur þarna inn í nokkrar tölur, sem ekki voru með í þeirri upphæð, enda segir hann, að þetta sé ríflegt, og hann bendir á, að það sé ríflega áætlað fyrir þeim samningum, sem standa á milli verktakanna og Landsvirkjunar. Hv. 6. þm. Reykv. nefndi 700 millj. kr. um daginn, en sannleikurinn er sá, að það er talið, að þarna sé kannske um nokkra tugi millj. kr. að ræða. Það er ekki vitað, hvað það er. Sambærileg tala í hinni upprunalegu áætlun var 42.8 millj. Bandaríkjadollara, þannig að það munar 200 þús. dollurum frá upphaflegri áætlun. „Árlegur kostnaður af vatnsaflsstöðvum að frátöldum tryggingum og sköttum, ef einhverjar eru, felur í sér afskriftir og vexti, rekstur, viðhald, stjórnun og almenn útgjöld. Síðarnefndu liðirnir eru venjulega um einn af hundraði af heildarstofnkostnaði. Afskriftir og vexti má áætla á annuitetsgrundvelli. Tímalengd annuitets fyrir vatnsaflsstöð er aldrei minni en 40 ár.“ - Vélarnar við fyrstu Sogsvirkjunina eru orðnar 32 ára. Og eins og ég upplýsti s.l. þriðjudag, sagði verkfræðingurinn mér, að þær væru alveg öruggar næstu 30 árin eða 60 ár. - „6.5% ársvextir, miðað við 40 ára annuitet, samsvara 7.07% á ári í greiðslu, miðað við 7.5% ársvexti eða prósentan 7.94%. Þannig verða árleg útgjöld Búrfellsvirkjunar 3.47 millj. Bandaríkjadollara miðað við 6.5% vexti og 3.85 millj. Bandaríkjadollara miðað við 7.5% vexti. Við höfum áætlað afhenta ársorku Búrfellsvirkjunar í heild 1720 millj. kwst. Þannig verður orkukostnaðurinn á kwst. 2.02 mill miðað við 6.5% vexti og 2.23 mill miðað við 7.5% vexti, en orkusalan er fyrstu árin 3 mill, en síðar 2.5 mill til álverksmiðjunnar. Á genginu 1 dollar = 88 kr. samsvarar þetta 17.8 og 19.6 aurum. Nýlegar prófanir á vélum Búrfellsvirkjunar hafa leitt í ljós, að unnt er að reka þær að staðaldri með 15% meira afli en málraun segir til um og miðað er við að framan í áætlun um orkuframleiðsluna. Þetta varaafl kerfisins, alls 30 mw., getur mætt auknu álagi. Hins vegar er einnig unnt að nota það með viðbótarvatni frá framtíðarmiðlun ofar í ánni til að framleiða orku, sem áætlast um 250 millj. kwst. á ári. Miðað við söluverð 2.5 mill á kwst. yrðu árlegar tekjur 625 þús. dollarar. Gæti þetta nægt til þess að fjármagna fulla Þórisvatnsmiðlun, sem er 2000 millj. teningsmetra.“ - En áðan var talað aðeins um 500 millj. teningsmetra, vegna núverandi Búrfellsvirkjunar. „Í orkukerfi Landsvirkjunar á Suðvestur-Íslandi er gasaflsstöð, sem fyrst og fremst er reist sem varastöð. Heildarstofnkostnaður hennar er 3.2 millj. Bandaríkjadollara. Slík stöð hefur tiltölulega styttri endingartíma en vatnsaflsstöð, en þennan endingartíma má framlengja verulega vegna lítillar notkunar, samanborið við venjulega toppstöð. Venjulegur rekstur og viðhaldskostnaður er hverfandi. Hin nær fullkomna hegðun í ísskolunarmannvirkjunum við Búrfell til þessa bendir til þess, að ekki verði þörf á að nota gasaflsstöðina nema mjög lítið með miklum olíukostnaði á kwst. Árlegur heildarkostnaður, sem nemur 10%, eða 320 þús. Bandaríkjadollurum, virðist hæfilegur. Ef þessi árlegi kostnaður yrði lagður á Búrfellsvirkjun eina, miðað við 1720 millj. kwst. orkuframleiðslu á ári, mundi einingarverðið hækka um 0.19 mill, sem jafngildir 1.7 aurum. Við þetta mundi einingarverðið hækka í 19.5 aura miðað við 6.5% vexti og 21.3 aura miðað við 7.5% vexti. En þess ber að geta, að hér er miðað við 1720 millj. kwst., en ekki 2000 millj. kwst., eins og hugsanlegt er að fá, miðað við það, að vélarnar afkasta 15% meira en áætlað var. Í sambandi við framangreinda útreikninga á einingarverði verður að gæta þess að nota ekki í samanburði hinn upphaflega áætlaða stofnkostnað, sem sýndur er í framvinduskýrslum í Búrfellsvirkjun eftir tvær síðustu gengisbreytingar. Innlendu kostnaðarliðirnir hafa þar verið lækkaðir í þeim tilgangi að endurspegla þessar gengisbreytingar með umreikningi þeirra til jafngildis í Bandaríkjadollurum. Þess vegna eru þeir ekki lengur upphafleg áætlun í réttum skilningi. Breytingar þær, sem gerðar eru með því að beita áhrifum gengisbreytinganna, sýna kostnaðarlækkun, sem að sjálfsögðu er ekki raunhæf. Framangreindar breytingar í síðustu framvinduskýrslum sýna lækkun úr 12 millj. Bandaríkjadollara í 5.86 millj. eða lækkun um jafngildi 6.14 millj. Bandaríkjadollara að öllu leyti á innlendum kostnaðarliðum. Þetta hefði verið upphafleg áætlun, ef núverandi gengi hefði gilt í febr. 1966 og ekkert annað breytzt síðan þá. Efnahagsleg atriði, tengd gengisbreytingunum, sem hækkuðu innlendu kostnaðarliðina, að meðtöldu tapi á erlendum lánum hafa verið notuð til greiðslu á innlendum stofnkostnaði. Sú staðreynd, að framangreindur samanburður á okkar fyrstu og síðustu verkáætlunum sýnir svo litlar breytingar, endurspeglar þá staðreynd, að kostnaðarbreytingarnar, er voru tengdar gengisbreytingum, hafa haft tilhneigingu til að jafnast út. Virðingarfyllst, Harza Engineering Company international, C. K. Willey, director.“ Ég minntist á það hér, að ég vildi láta hv. 6. þm. Reykv. fá þetta bréf á ensku, til þess að hann fari ekki að gefa það út, að það sé ekki rétt þýtt, og ég vil gjarnan, að hv. þm. komi og sæki þetta plagg. Það er ekki til of mikils ætlazt, þó að hann láti í té þá fyrirhöfn.  Það er ljóst af því, sem hér hefur verið sagt, að það er fleipur eitt, sem hv. flm. till. hafa fram borið. Og ég er alveg sannfærður um það, að hvað sem hv. 6. þm. Reykv. líður, mun hv. 4. þm. Reykv. átta sig á þessum staðreyndum, og ég held, að þrátt fyrir það, að hv. 4. þm. Reykv. sé sessunautur hv. 6. þm. Reykv. og geti þar af leiðandi verið í hættu með að truflast, þá geri ég mér vonir um það, að hann átti sig á því, að það, sem hann hefur sagt í þessu máli, hefur ekki við rök að styðjast. En tillöguna hafa þeir flutt og mörg orð hafa verið viðhöfð í þessu máli, sögð algerlega að óþörfu. Báðir þessir hv. þm. hafa fullyrt, að við hæstv. dómsmrh. vildum ekki, að þeir fengju allar upplýsingar í þessu máli. Hvorugur okkar hefur sagt það. Við viljum báðir, að málið sé upplýst, og ég ætla, að málið sé upplýst. Hins vegar mun það fara til n., og ef n. vill spyrja og fá fleiri svör og sannfærast enn þá betur, hlýtur það að vera mögulegt. Ég tel ekki þörf á því að fara mörgum orðum um þetta að þessu sinni, en ég vil aðeins í tilefni af því, sem þessir tveir hv. þm. sögðu áðan, biðja t.d. hv. 4. þm. Reykv. að minnast þess, að þegar frv. um Landsvirkjun var lagt fram 1965, lá það alltaf fyrir, að rafmagn frá lítilli virkjun yrði mun dýrara en frá stórri virkjun. Það er alveg rétt, að ég sagði um það leyti, að það væri mögulegt að virkja Þjórsá í smærri stíl. Það var mögulegt, en það var alltaf ljóst, að það yrði miklu dýrara, og í fskj. með nefndu frv. eru margar fróðlegar töflur, sem sýna þetta alveg svart á hvítu. Það er t.d. talað um virkjun á Þjórsársvæðinu, Búrfell, fyrsta áfanga, og þá er gert ráð fyrir, að kwst. kosti 10.3 aura, með stóriðju og almennri notkun. En með fyrsta áfanga, ef bara er um almenna notkun að ræða, en ekki stóriðju, þá er verðið miðað við 70 mw. 12.9 aurar. Nú er það vitað, að ekki hefði verið byrjað að virkja með 70 megavöttum, heldur aðeins 35, og þá hefði kwst. kostað minnst 15 aura, ef hún kostaði með áli 10.3 aura. Þetta lá alveg fyrir. Og ef við tökum aðrar smávirkjanir til samanburðar, þá verður samanburðurinn enn óhagstæðari. Þess vegna ættum við ekki að þurfa að eyða löngum tíma í að fullyrða, að íbúar á Landsvirkjunarsvæðinu þurfi að borga hærra verð fyrir orkuna, vegna þess að álverksmiðjan kaupir orku frá Búrfellsvirkjun. Það liggur alveg í augum uppi, að ef álverksmiðjan væri ekki, væri rafmagn til hinnar almennu notkunar miklu dýrara en það er nú.  Þá var hv. 4. þm. Reykv. að tala um tolleftirgjöfina, sem þessi virkjun hefur fengið. Það gildir alveg það sama um þessa virkjun og aðrar vatnsvirkjanir, t.d. Sogið, þegar frá er tekin fyrsta virkjunin. Það hefur ekki þótt fært að taka tolla af þessum virkjunum, og þess vegna er ekki um neina sérstöðu að ræða í sambandi við virkjunina við Búrfell. Það er ekki ástæða til að fara fleiri orðum um það, sem hv. 6. þm. Reykv. sagði áðan, því að bæði er það, að ljóst er, að allur hans málflutningur er á sandi byggður og svo er hans ræðutími búinn í þessari umferð, og er því rétt að láta staðar numið, hvað hann snertir. En ég vil að lokum aðeins minna á, að það, sem komið hefur fram við þessar umr., er það, að málatilbúnaðurinn er á skökkum forsendum byggður. Það hefur verið hrakið, sem hv. flm. nefndrar till. hafa haft fram að bera. Notendur á svæði Landsvirkjunar fá rafmagnið á mun lægra verði, vegna þess að álbræðslan er með og virkjað var stórt á Suðurlandsundirlendinu. Álbræðslan stendur undir öllum erlendum lánum vegna virkjunarinnar, og er það vitanlega mikið atriði og mikið hagsmunamál fyrir þjóðarheildina. Álbræðslan veitir fjölda manna atvinnu, og er það einnig mikils virði. Álbræðslan veitir þjóðarbúinu mikinn erlendan gjaldeyri og því meiri, sem frá líður, en það er líka mikils virði. Og álbræðslan borgar ríflega kostnaðinn, ríflega kostnaðarverð fyrir orkuna, sem er alveg öfugt við það, sem hv. 6. þm. Reykv. sagði áðan, því að þrátt fyrir alla viðleitni hans til þess að leita sannleikans, þá fullyrti hann áðan, að álbræðslan fengi rafmagnið langt undir kostnaðarverði. Hv. þm. þarf þess vegna að lesa betur. Álbræðslan borgar ríflegan skatt fyrir hvert tonn, sem er framleitt, og fer skatturinn hækkandi eftir 6 ár og hækkar strax, ef álverð hækkar á heimsmarkaðinum, eins og gerðist í haust. Tekjur vegna skatta álbræðslunnar eru því miklar, og þegar skattar og orkuverð er lagt saman, svarar það til, að rafmagnsverðið væri 4.1 mill. En í Noregi borga álverksmiðjurnar 3.1–3.2 mill fyrir orkuna og skattana í allt öðru formi, og hefur verið fullyrt, að það form sé miklu óhagstæðara fyrir Norðmenn en að hafa ákveðinn skatt af hverju framleiddu tonni eins og er hér. Og það, sem skiptir máli, er, að með þessum skatti getum við byggt upp sterkan sjóð, sem nefnist atvinnujöfnunarsjóður. Meginhluti af þessum skatti rennur í þennan sjóð, og þessi sjóður er og verður notaður til þess að byggja upp margs konar atvinnurekstur um land allt. Þetta er mikið atriði, og þessi sjóður hefði vaxið seinna og orðið síður gildandi í atvinnulífinu, ef við hefðum ekki fengið þennan tekjustofn fyrir sjóðinn. Þess vegna segi ég, að hlutur þeirra, sem voru á móti álbræðslunni, sem voru á móti því að virkja stórt í Þjórsá og fá þessar tekjur, hlutur þeirra verður verri með því að halda áfram að berja höfðinu við steininn í stað þess að viðurkenna staðreyndir og viðurkenna sannleikann, viðurkenna, að Íslendingar hafa gott af álsamningnum og það er eitt mesta framfaraspor, sem við höfum stigið, að byrja stórvirkjun í Þjórsá, og það er nauðsynlegt fyrir okkur að halda áfram virkjunum í fallvötnum landsins. Það urðu mér vonbrigði, þegar tiltölulega góðir menn vilja ekki taka staðreyndum og halda áfram að vinna gegn góðum málum, sem þjóðinni eru nauðsynleg. Herra forseti. Ég tel, að með því, sem fram hefur komið í þessu máli, hafi það verið hrakið, sem hv. flm. hafa sagt, og sé því ekki ástæða til að fara fleiri orðum um málið við þessa umr.