Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Fyrir nokkru síðan beindi ég fyrirspurn til hæstv. viðskiptaráðherra þar sem ég óskaði eftir upplýsingum um hve margar fasteignir, þ.e. íbúðir annars vegar og lóðir hins vegar, væru skráðar í veðmálabækur sem eign viðskiptabanka, sparisjóða og annarra lánastofnana sem starfa eftir lögum um fjármálafyrirtæki. Ég óskaði eftir því að þessar upplýsingar yrðu sundurgreindar með tilteknum hætti. Nú hefur borist svar, eða öllu heldur svarleysi, frá ráðuneytinu þar sem segir að ráðuneytið ráði ekki yfir þessum upplýsingum, það hafi leitað til Samtaka banka og verðbréfafyrirtækja og í gögnum sem mér hafa verið send kemur fram að þau samtök telji þetta ekki eiga að vera opinberar upplýsingar, framangreind fyrirspurn beinist að einkamálefnum viðkomandi félaga. Er þá væntanlega átt við banka og verðbréfafyrirtæki. Tildrög þess að ég beindi þessari fyrirspurn til ráðuneytisins eru þau að í opinberri umræðu hefur því verið haldið fram að bankarnir keyptu lóðir og fasteignir, hefðu jafnvel byggingarverktaka á sínum snærum eða í sínum greipum og væru þannig óbeint orðnir áhrifavaldar í eignaverðssprengingunni. Inn í þessar umræður fléttuðust einnig kjör verkamanna í byggingarbransanum, kjör fólks sem hefur verið flutt hingað til landsins svo langt utan við lög og rétt. Samkvæmt lögum sem gilda í landinu um fjármálafyrirtæki er viðskiptabönkum, sparisjóðum og lánafyrirtækjum óheimilt að stunda hliðarstarfsemi nema hún sé í beinu samhengi við bankastarfsemi. Nú spyr ég þar sem hæstv. viðskiptaráðherra er stödd á þingi hvort ráðuneytið ætli að láta hér við sitja eða hvort það komi til með að beina fyrirspurn til Fjármálaeftirlitsins sem hefur þá skyldu að sjá til þess að landslögum sé sinnt 

Hæstv. forseti. Viðskiptaráðuneytið hefur ekki undir höndum upplýsingar úr eða aðgengi að veðmálabókum. Fyrirspurn hv. þm. Ögmundar Jónassonar lýtur beint að upplýsingum úr veðmálabókum. Fyrirspurnin lýtur ekki að eftirliti Fjármálaeftirlitsins með starfsemi banka og annarra fjármálafyrirtækja jafnvel þótt hv. þingmaður, fyrirspyrjandi, reyni að láta í það skína á heimasíðu sinni. Þótt ljóst megi vera samkvæmt álitsgerð þeirri sem Stefán Már Stefánsson lagaprófessor vann fyrir Alþingi á 122. löggjafarþingi að málefni einstakra fyrirtækja séu einkamálefni en ekki opinber málefni er lúti stjórnvaldi einstakra ráðuneyta ákvað ráðuneytið engu að síður að leita eftir því við FBV að samtökin tækju saman svar við fyrirspurninni. Svarið var síðan í samræmi við álit lagaprófessorsins. Fjármálaeftirlitið hefur eftirlit með starfsemi á fjármagnsmarkaði og ég sem ráðherra sem fer með bankamál lít ekki á það sem mitt hlutverk að segja Fjármálaeftirlitinu fyrir verkum í einstökum málum eða segja til um það hvernig það eigi að haga eftirliti sínu frá degi til dags. Þetta er ég búin að segja alloft á hv. Alþingi. Hv. þingmanni til hugarhægðar er hægt að benda á heimasíðu Fjármálaeftirlitsins sem öllum er aðgengileg og það sem kemur fram í umræðuskjali, að eftirlitið ætli sér að leggja aukna áherslu á eftirlit með áhættuþáttum sem tengjast auknum lánveitingum til íbúðakaupa. Ég hef fulla trú á því að Fjármálaeftirlitið ræki eftirlitshlutverk sitt á þessu sviði sem og öðrum.

Frú forseti. Ég ætla að færa hér í tal atvik sem átti sér stað í gær undir liðnum um störf þingsins. Þar hljóp forseti þingsins algerlega á sig þegar hann meinaði Frjálslynda flokknum að beina fyrirspurn til hæstvirtra ráðherra og bar því við að engin fyrirspurn hefði borist frá Frjálslynda flokknum. Það er alrangt. Það má sjá afrit af tölvuskeyti sem ég sendi skrifstofustjóra þingsins, Helga Bernódussyni, á heimasíðu minni, sigurjon.is, og þá sér maður að þetta er einfaldlega rangt. Ég trúði því að prúðmennið Halldór Blöndal, hæstv. forseti þingsins, mundi nota tækifærið í upphafi þingfundar og biðja mig afsökunar á þessum misskilningi. Mér finnst ég eiga heimtingu á því að hann leiðrétti þetta, segi einfaldlega frá því að hér hafi orðið mistök og sjái svo til þess að sú fyrirspurn sem ég ætlaði að beina til hæstv. ráðherra komist sem fyrst á dagskrá. Ég hefði talið það í raun hið eina rétta í stöðunni. Hvað varðar svör og ekki svör get ég tekið undir það með hv. þm. Ögmundi Jónassyni að ég tel að hæstv. ráðherrar eigi að vanda svör sín. Ég hef tekið eftir því að hæstv. iðnaðarráðherra lætur svo lítið að svara. Það eru aðrir sem sjá ekki einu sinni sóma sinn í því að svara erindum. Ég nefni hæstv. utanríkisráðherra. Fyrirspurn frá mér til hans hefur legið fyrir í heila fjóra mánuði og hann sér ekki sóma sinn í að svara. Mér finnst það með ólíkindum. Þess vegna þakka ég fyrir þó að svörin séu ekki ætíð merkileg hjá hæstv. iðnaðarráðherra að hún sjái þó sóma sinn í því að svara þeim fyrirspurnum sem beint er til hennar.

Frú forseti. Ég held að það sé orðið alveg óhjákvæmilegt að taka til sérstakrar skoðunar á Alþingi hvernig er farið með stöðu Alþingis, rétt til að krefja um upplýsingar og veita m.a. með því framkvæmdarvaldinu það aðhald sem Alþingi er ætlað að gera Það gerist æ oftar að það þyki sjálfsagður hlutur að hafa að engu beiðnir sem koma frá Alþingi í formi fyrirspurna varðandi upplýsingar um almenn málefni. Það er ekki reynt að rökstyðja það með að ekki sé þörf fyrir eða gagnlegt að fá viðkomandi upplýsingar fram í dagsljósið. Nei, menn nálgast slíkar beiðnir orðið með því hugarfari að ef þeim sé ekki beinlínis skylt að veita þær eða hægt sé að knýja þá til þess veiti þeir þær ekki. Menn túlka orðið upplýsingalög í veigamiklum mæli ekki sem upplýsingalög heldur sem leyndarlög, þeir gagnálykta af þeim að allt sem ekki er beinlínis skylt að upplýsa og hægt er að draga menn fyrir dómstóla til að gera eigi að fara leynt. Hver eru rök fjármálafyrirtækjanna og hver eru rök viðskiptaráðuneytisins fyrir því að þessar upplýsingar eigi ekki og þurfi ekki að koma fram í dagsljósið? Engin. Hér er ekki verið að biðja um nafngreindar upplýsingar, ekki um eignir einstaklinga eða viðkomandi fyrirtækja, heldur eingöngu að þessar almennu upplýsingar um fjölda fasteigna flokkaðar eftir mikilvægustu fjármálastofnunum líti dagsins ljós. Það eru veigamikil rök að baki. Menn vilja átta sig á því hvað þarna er að gerast og hversu langt inn í þennan geira fjármálafyrirtækin eru komin til að höndla með fasteignir eða lóðir. Það er algerlega óásættanlegt að ráðuneytið skuli þá ekki a.m.k. beita þessar stofnanir þrýstingi, beina þangað eindregnum tilmælum o.s.frv. í krafti 

Virðulegi forseti. Í sjálfu sér geta hæstv. ráðherrar fundið sér leið hverju sinni til að þurfa ekki að svara fyrirspurnum, jafnvel þannig að þeir geta borið fyrir sig álit, lög eða hvaðeina sem þeir vilja. Kannski er þó kjarninn í því að ráðherrar útskýri hvers vegna og með hvaða rökum þeir hafni því að koma fram með svör eða skýringar. Það mál sem við ræðum hérna er vitaskuld stórmál, þ.e. verðmyndun á fasteignum. Það hefur verið veruleg umræða undanfarnar vikur um það hvort þessi verðmyndun sé eðlileg eða ekki, hvort menn séu að móta þessa verðmyndun, hvort bankarnir taki þátt í henni o.s.frv. Ýmsir stjórnarþingmenn hafa haft á þessu skoðanir og m.a. hefur hv. þingflokksformaður Framsóknarflokksins hlaupið fram á sviðið og lýst því yfir að einhverjir fasteignaheildsalar séu að móta markaðinn. Þetta er umræða sem vissulega er ástæða til að taka og ekkert óeðlilegt við það að við tækifæri eins og þetta taki hæstv. viðskiptaráðherra einhverja ábyrgð á sínum málaflokki og setji inn í umræðuna einhver sjónarmið sem skipta máli. Þess í stað kemur hæstv. viðskiptaráðherra inn með einhvern formalisma og segir: Ég þarf ekki að svara. Mér er ekki skylt að svara. Hæstv. ráðherra notar ekki tækifærið til að taka á í umræðunni og koma fram með sjónarmið sem skipta máli sem kannski rétta markaðinn, sem kannski skýra eitthvað. Nei, það er engin ábyrgð tekin, það er engin ábyrgð, það er engin festa, aðeins notuð lagaleg staða til að þurfa ekki að svara. Ég verð að segja alveg eins og er, virðulegi forseti, að mér finnst það létt í vasa að fara þessa leið og hvað þá að beina hv. þingmönnum sem eru með eðlilegar og skynsamlegar fyrirspurnir inn á heimasíður ríkisstofnana til að finna upplýsingar um þau málefni sem þeir hafa áhuga á. Ég verð að segja, virðulegi forseti, eins og er að sá valdhroki sem hér birtist æ ofan í æ á hinu háa Alþingi er alveg fyrir neðan allar hellur.

Hæstv. forseti. Settar hafa verið fram rökstuddar efasemdir um að bankar og fjármálastofnanir hlíti landslögum, staðhæft að þessar stofnanir séu orðnar gerendur á fasteignamarkaði þvert á það sem lögin heimila. Ég stíg þá það skref að óska eftir upplýsingum um þetta efni en fæ þau svör frá ráðuneytinu og hæstv. bankamálaráðherra að engar slíkar upplýsingar sé að hafa. Hæstv. ráðherra ber fyrir sig svar frá Samtökum banka og verðbréfafyrirtækja þar sem segir nánast að þetta sé einkamál sem eigi ekkert erindi út í dagsljósið. Hæstv. ráðherra segir að ég ýi síðan að því á heimasíðu minni að ég hafi beint fyrirspurnum til Fjármálaeftirlitsins. Þar segir, með leyfi forseta: „Ástæða er til að spyrja hvort það sé virkilega svo að upplýsingar um þessi efni séu einkamál. Eins og hér hefur komið fram er ekki krafist nafngreindra upplýsinga heldur aðeins almenns eðlis og einvörðungu í því augnamiði að fá úr því skorið hvort farið sé að lögum í landinu. Í fréttum Ríkisútvarpsins fyrir fáeinum vikum kom fram að Fjármálaeftirlitið væri að skoða þessi mál. Nú verður gengið eftir því á Alþingi við bankamálaráðherra hvort viðskiptaráðuneytið hafi leitað upplýsinga hjá Fjármálaeftirlitinu um athuganir á þess vegum. Það er ráðuneytis og að sjálfsögðu Alþingis að fylgjast með því að eftirlitsstofnanir sinni eftirlitsskyldu sinni og að landslögum sé framfylgt.“ Þetta er mjög skýrt. Hér er ekki verið að ýja að einu eða neinu. Hér er verið að beina mjög skýrum rökstuddum fyrirspurnum til hæstv. ráðherra og það er óskað eftir skýrum svörum. Svo einfalt er það mál.

Hæstv. forseti. Hv. fyrirspyrjandi óskar eftir skýrum svörum. En málið er, eins og ég tók fram áðan, að ég hef ekki aðgang að veðmálabókum og þess vegna lýtur fyrirspurnin ekki að eftirliti Fjármálaeftirlitsins. Verið er að óska eftir upplýsingum um fyrirtæki, meira að segja eftir embættum, og eins og ég tók fram áðan liggur fyrir álitsgerð frá lagaprófessor um að málefni einstakra fyrirtækja séu einkamálefni. Vinstri grænir eru alltaf að flytja tillögur á hv. Alþingi eins og eðlilegt er. Ein þeirra gengur út á að til þess að Fjármálaeftirlitið sé örugglega óháð stjórnvöldum, ríkisstjórn og ráðherra skuli það heyra beint undir Alþingi. Nú er hins vegar hv. þm. Ögmundur Jónasson í þeim stellingum að ég eigi að fara að beina einhverju til Fjármálaeftirlitsins,  Að síðustu vil ég segja að hv. þingmenn Vinstri grænna verða bara að viðurkenna og átta sig á að fyrirtækin í landinu hafa ákveðið svigrúm til starfsemi án þess að um það sé rætt á hv. Alþingi. 

Herra forseti. Það hvar Fjármálaeftirlitið er vistað í stjórnkerfinu, hvort það heyrir undir viðskiptaráðuneytið eða starfar í skjóli Alþingis mundi ekki breyta því að Fjármálaeftirlitið ætti að sinna hlutverki sínu, það ætti að starfa samkvæmt lögum. Í báðum tilvikum væri að sjálfsögðu þannig frá hnútum gengið að réttur farvegur yrði sá að beina tilmælum til stofnunarinnar um störf hennar. Það hefur engu breytt þó að Ríkisendurskoðun heyri undir Alþingi að menn geta komið málum til Ríkisendurskoðunar og óskað eftir því að hún skoði hluti sem eru á verksviði hennar. Þannig yrði það að sjálfsögðu áfram um Fjármálaeftirlitið. Sá hluti ræðu hæstv. viðskiptaráðherra var því náttúrlega hreinn útúrsnúningur. Hæstv. ráðherra virðist forðast að ræða efnið sjálft. Er ekki ærin ástæða til að fá upplýsingarnar fram í dagsljósið í stað þess að skjóta sér á bak við einhvern formalisma? Ef réttur alþingismanna og Alþingis til að krefja upplýsinga um mikilvæg mál, þó að þau séu úti í samfélaginu, þó að þau séu úti í atvinnulífinu, er ítrekað að engu hafður og sú tilhneiging ágerist sífellt, þá verður að grípa til annarra úrræða. Það er ekki þolandi að Alþingi sé algerlega máttlaust gagnvart því að fylgjast með framvindu mikilvægra málaflokka eins og fjármálaþjónustu í landinu eða því hvort menn séu farnir yfir landamæri sem eiga að vera á milli verksviðs fjármálastofnana annars vegar og annarra aðila hins vegar. Bankar og lánastofnanir eiga að starfa eftir lögum og það eru stíf ákvæði um að þau haldi sig við verksvið sitt. Þegar grunur kemur upp um að eitthvað annað geti verið á dagskrá er harla sérkennilegt ef Alþingi, sem setur lögin, hefur engin úrræði til að fylgjast með því hvort svo sé og ef ráðherrar hafa að engu þá skyldu sína að reyna að upplýsa Alþingi um mikilvæg opinber mál.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um Nýsköpunarsjóð atvinnulífsins Málið er á þskj. 1003 og er 659. mál þingsins. Í frumvarpinu er lagt til að Nýsköpunarsjóði atvinnulífsins verði ekki lengur skylt að starfrækja tryggingardeild útflutningslána og að ríkissjóður skuli ekki bera ábyrgð á skuldbindingum sjóðsins. Þó munu ákvæði frumvarpsins, ef það verður að lögum, ekki eiga við um tryggingar eða ábyrgðir sem veittar hafa verið af tryggingardeild útflutningslána í samræmi við II. kafla núgildandi laga um Nýsköpunarsjóðinn. Tryggingardeild útflutningslána var komið á fót með lögum nr. 60/1970, um tryggingardeild útflutningslána við Ríkisábyrgðasjóð. Hlutverk tryggingardeildar útflutningslána skyldi annars vegar vera að tryggja lán er lánastofnanir veittu útflytjendum vöru eða þjónustu til þess að þeir gætu fjármagnað útflutningslán til handa erlendum kaupendum og hins vegar að tryggja kröfu útflytjenda á hendur erlendum kaupendum. Frá árinu 1997 hefur deildin verið rekin sem hluti af starfsemi Nýsköpunarsjóðs atvinnulífsins. Fyrri hluta árs 2002 var ákveðið að stofna til samstarfsverkefnis vegna tryggingardeildar útflutningslána til þriggja ára. Þátttakendur í samstarfsverkefninu voru iðnaðar- og viðskiptaráðuneyti, Nýsköpunarsjóður atvinnulífsins, vöruþróunar- og markaðsdeild Nýsköpunarsjóðs atvinnulífsins og Samtök iðnaðarins. Samningur um samstarfsverkefnið tók gildi hinn 15. apríl 2002 og rennur út 15. apríl 2005. Samkvæmt samningnum var 8 millj. kr. varið árlega til að efla og kynna starfsemi deildarinnar. Var m.a. ráðinn starfsmaður í fullt starf til Nýsköpunarsjóðs til að sinna starfsemi tryggingardeildarinnar. Þrátt fyrir að haldnir hafi verið margir kynningarfundir um tryggingardeild útflutningslána, deildin kynnt í einstökum fyrirtækjum og athygli vakin á starfseminni í fjölmiðlum hefur ekki verið mikill áhugi meðal útflutningsfyrirtækja á því að nýta sér þjónustuna. Rekstur deildarinnar hefur ekki gengið sem skyldi, hafa tekjur tryggingardeildarinnar verið litlar og afkoma slæm. Þá hafa miklar ábyrgðir fallið á tryggingardeild útflutningslána á undanförnum missirum sem ríkissjóður hefur þurft að greiða. Fyrir liggur að þeir sem lögðu fram fjármuni til samstarfsverkefnisins eru ekki tilbúnir til að halda því áfram. Því er ekki talið réttlætanlegt að viðhalda rekstri tryggingardeildarinnar og lagt til að starfsemi deildarinnar verði lögð niður og lögum um Nýsköpunarsjóð atvinnulífsins breytt til samræmis. Gert er ráð fyrir að Ríkisábyrgðasjóður taki að sér umsýslu á þeim tryggingum og ábyrgðum sem eru útistandandi. Hæstv. forseti. Ég mælist til þess að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. efnahags- og viðskiptanefndar.

Virðulegi forseti. Þó að hér sé kannski ekki um stórt mál að ræða eru alla vega á því nokkrar merkilegar hliðar sem vert er að hugleiða og fara vandlega yfir. Þar sem málið mun koma til hv. efnahags- og viðskiptanefndar og væntanlega fá þar vandlega umfjöllun munu málin ef til vill skýrast eitthvað betur áður en málið verður endanlega afgreitt á hinu háa Alþingi. Ætlunin er að leggja niður svokallaða tryggingardeild Nýsköpunarsjóðs sem hefur gengist í ábyrgðir og tryggingar fyrir íslensk fyrirtæki sem hafa verið að flytja út vörur til útlanda og kannski fyrst og fremst til landa þar sem efnahagslegur eða pólitískur stöðugleiki er ekki sem skyldi. Þá hefur verið möguleiki á að kaupa eða tryggja sér einhverja ábyrgð á útflutningi á þeim vörum. Þetta hefur því fyrst og fremst verið og er hugsað sem stuðningur við fyrirtæki sem eru að flytja út vörur. Reyndar er ekkert nýtt undir sólinni í þeim efnum, þ.e. svipuð starfsemi er rekin annars staðar. Við erum því ekki með neitt í höndunum sem er einstakt eða séríslenskt fyrirbæri. Hér er um svipaðan eða sambærilegan ríkisstuðning að ræða, ef svo má að orði komast, og samkeppnisaðilar svipaðra eða sambærilegra fyrirtækja hafa a.m.k. á Norðurlöndum og víðar. Þess vegna vaknar spurningin: Er ástæða til að leggja niður aðstoðina við fyrirtæki sem eru hugsanlega að vinna nýja markaði þar sem nauðsynlegt er að kaupa sér einhverjar ábyrgðir vegna óstöðugleika á mörkuðunum? Þó að það hafi ekki komið skýrt fram í framsöguræðu hæstv. viðskiptaráðherra held ég að starfsemin hafi verið stunduð meira og minna frá 1970, kannski ekki á sama hátt og undanfarin þrjú ár. Sumir vilja orða það þannig að það hafi verið meira og minna tilviljanakennd pólitísk afskipti af þessum málum fram undir 2002 þar til sá samstarfssamningur var gerður sem hæstv. viðskiptaráðherra vísaði til og fólk hefur fullyrt að eftir það hafi verið tekin upp vönduð og fagleg vinnubrögð og því megi segja að ekki sé komin full reynsla á það hvort þetta geti orðið sú aðstoð sem skipt gæti verulegu máli til lengri tíma litið. Ég veit að deildin hefur unnið í samstarfi við sambærilega deild í Svíþjóð og sú deild hefur smám saman safnað upp eigin fé. Ég held að sænska deildin hafi starfað frá 1933 og að eigið fé þeirrar deildar sé nú u.þ.b. 3,1 milljarður sænskra kr. Þetta hefur því verið tekjuskapandi fyrir Svíana auk þess að vera stuðningur við útflytjendur. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef hefur reyndar sænska fyrirtækið Ericsson verið helsti viðskiptavinur deildarinnar í Svíþjóð. Það er því ekki hægt að segja að deildin hafi einungis verið að styðja veik eða lítil fyrirtæki, heldur tekið þátt í miklu meiri og stærri uppbyggingu. Það er því full ástæða fyrir okkur að skoða þetta í þessu ljósi og velta því fyrir okkur hvort við séum með niðurlagningu sjóðsins að skaða samkeppnisstöðu íslenskra fyrirtækja til að vinna nýja markaði á sínu sviði. Ég ætla ekki að fullyrða neitt um það en ég held að þetta verði eitt af því sem verði mjög vandlega skoðað í hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Einnig hefur komið fram að það tap sem vísað er til í fylgiskjali frá fjármálaskrifstofu með því frumvarpi sem við ræðum eigi kannski rót sína að rekja til þess tíma þegar fagleg og vönduð vinnubrögð voru ekki eins og þau eru í dag, þ.e. þegar meira var um pólitísk afskipti og því harður dómur að kveða upp úr um það nú að hægt sé að vísa til þeirra raka og þeirra ástæðna að leggja starfsemina niður. Langstærsta tapið þar, ef ég man þetta rétt, er vegna rússneskra togara sem gera átti upp í Slippstöðinni á Akureyri og víðar á síðasta áratug og að til þess tíma megi rekja það mikla tap sem vísað er til sem er á fjórða hundrað milljónir. Ég held að hið mikla tjón sé frá árinu 1997. Einnig er vert að nefna að hér er um mörg merk íslensk fyrirtæki að ræða sem hafa leitað eða kunna að leita eftir aðstoð þessarar deildar, t.d. Össur, Flaga, Sæplast o.fl. Ég vil a.m.k. ekki kveða upp úr um það núna án þess að hafa skoðað þetta frekar hvaða afstöðu við höfum til þessa máls. En ég held að það sé alveg ljóst að með frumvarpinu er verið að vega að samkeppnisstöðu íslenskra fyrirtækja borið saman við þá aðstöðu sem svipuð eða sambærileg fyrirtæki hafa erlendis. Samkvæmt upplýsingum mínum, eftir hið nýja skipulag sem stundum er kallað hin faglegu vinnubrögð sem tekin voru upp árið 2002 í kjölfar þess samstarfssamnings sem hæstv. ráðherra vitnaði til áðan, hefur TRÚ, en það er sú skammstöfun sem deildin gengur undir, veitt ábyrgðir vegna vörusölu íslenskra fyrirtækja fyrir um 1,1 milljarð og fullyrt er að það sé ólíklegt að til þeirra samninga hefði verið stofnað ef þessi deild hefði ekki verið til staðar. Því er ljóst að hér er um mikla hagsmuni fyrir íslenskt samfélag að ræða ef hægt er að koma á viðskiptum og viðskiptasamningum jafnvel við svæði þar sem bæði pólitískur og efnahagslegur stöðugleiki er ekki sem skyldi, ef menn eru tilbúnir að láta á það reyna hvort þar sé hægt að vinna markaði. Það er einnig ljóst að ef vel tekst til mun sjóðurinn smám saman byggja upp eigið fé á sama hátt og gerst hefur til að mynda í Svíþjóð, en ég veit að þessi deild hefur átt gott samstarf við Svía og þeir hafa m.a. tekið að sér áhættumat í þeim tilvikum þar sem umsóknir hafa borist í þennan sjóð. Virðulegi forseti. Þó að ég hafi sagt áðan að ég sé kannski ekki með fullmótaða afstöðu til málsins á þessu stigi þá hallast ég að því að ástæðulaust sé að gefast upp strax þegar fyrir liggur að það er þó þessi árangur af starfinu, þ.e. búið að koma á viðskiptasamningum hjá íslenskum fyrirtækjum fyrir á annan milljarð króna á árunum 2003 og 2004, sem hugsanlega hefðu ella ekki komist á. Það er einnig ljóst að íslensk fyrirtæki kunna að sjá sér hag í því að flytja fyrirtæki sín eða starfsstöðvar til landa sem hafa upp á svona möguleika að bjóða. Ég held að við verðum að gæta þess að fara ekki of hratt í að leggja deildina niður því það er einu sinni svo að það skiptir okkur öllu að tryggja sölu á þeim afurðum sem við flytjum út og að skapa okkur nýja markaði. Það er skoðun mín og innlegg í þessa umræðu að það verði að skoða niðurlagningu þessarar deildar mjög vandlega. Þó ég hafi ekki skýra afstöðu til málsins eru fyrstu viðbrögð mín þau að miðað við þá reynslu sem komin er af þeim tveimur árum þar sem hin faglegu vinnubrögð hafa ráðið för þá sé a.m.k. einhver sjáanlegur árangur. Ég held að við eigum að fara okkur hægt í að leggja þetta starf niður í einu vetfangi. Vel má vera að finna megi annan flöt á því. Vel má vera að færa megi þessa deild frá Nýsköpunarsjóði og að hægt sé að vinna þessa vinnu í hlutastarfi annars staðar, en ég held að ekki sé ástæða til að rjúka upp til handa og fóta af ekki meira tilefni en hér liggur fyrir.

Frú forseti. Ég get tekið undir það með síðasta ræðumanni að ég held að ekki þurfi að viðhafa neinn asa hér. Það er ekki hundrað í hættunni þó að menn taki sér tíma til að skoða þessi mál og fara yfir þau. Sé svo að það sé að draga úr þörfinni fyrir þessa þjónustu þá er varla hundrað í hættunni þó að þeim þörfum, sem þó eru til staðar enn og lýsa sér í allnokkrum umsóknum á ári hverju, sé þó sinnt á meðan menn skoða það vandlega hvort viðbrögðin við núverandi aðstæðum eigi að vera þau að slá þetta einfaldlega af án þess að nokkuð komi í staðinn. Ég hefði reyndar fyrr átt von á því að efnisinnihald frumvarps frá hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra um Nýsköpunarsjóð atvinnulífsins sem kæmi fyrir þetta þing yrði annað, að efnisinnihald þess yrði um fjármuni til Nýsköpunarsjóðs til að sinna sínu almenna hlutverki. En það bólar ekkert á því að hæstv. iðnaðarráðherra ætli á nokkurn hátt að koma til móts við þá stöðu sem nú er orðin uppi í Nýsköpunarsjóði atvinnulífsins, þessu helsta flaggskipi sem átti að vera hvað varðar fjármagn til uppbyggingar í nýjum atvinnugreinum eða nýjum fyrirtækjum þar sem ástæða væri til að opinberir aðilar stæðu á bak við eða tryggðu að til staðar væri eitthvert laust fé til uppbyggingar og hlutafjárkaupa í nýsköpun í atvinnulífinu og þá meira en eitthvert tannfé til rannsókna og stofnunar fyrirtækja, þ.e. í sumum tilvikum um allumtalsverðar fjárhæðir sem gætu runnið sem hlutafjárþátttaka í uppbyggingu fyrirtækja. Staðan er sú eins og kunnugt er að Nýsköpunarsjóður er fullfjárfestur og hann gerir ekki betur en að halda sjó um þessar mundir og hefur ekkert til ráðstöfunar í ný verkefni nema þá það takmarkaða fé sem í einhverjum tilvikum skapast með því að hann selji eign sína í fyrirtækjum sem hann hefur áður fjárfest í. Það er hins vegar í fæstum tilvikum tímabært og niðurstaðan er auðvitað sú að Nýsköpunarsjóður er í raun og veru bundinn og óvirkur þátttakandi á markaðnum um þessar mundir. Við höfum lagt fram frumvarp, frú forseti, um það að Nýsköpunarsjóður fái 1 milljarð kr. á ári næstu þrjú árin til að hann geti sinnt hlutverki sínu af einhverjum myndugleik. Það er tilfinnanlegur skortur á fé á þessum hluta nýsköpunarmarkaðarins ef svo má að orði komast - fagmennirnir kalla það „fjárfestingargat“ - og það er í raun og veru þeim mun tilfinnanlegra sem það blasir við hverjum manni að orka og áhugi innlendra fjárfesta beinist öll að útlöndum um þessar mundir af ýmsum ástæðum. Það virðist fyrir það fyrsta vera mikil tískubylgja en svo er auðvitað augljóst mál að hátt gengi krónunnar ýtir undir það að menn kaupi frekar fyrirtæki í útlöndum en á Íslandi. Það má segja að þau séu á sama útsöluverðinu sem þetta gengi býr til eins og bara bílar eru ódýrir í innflutningi o.s.frv. Þetta kann auðvitað að breytast einhvern tímann á næstu missirum ef gengi krónunnar breytist en svona er staðan í dag og ekkert í svipinn sem bendir til að á því sé að verða breyting. Nei, það er ekki slíkt frumvarp sem kemur frá hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra og byggðamálaráðherra heldur frumvarp um að leggja niður tryggingardeild útflutningslána sem starfrækt hefur verið, var komið þarna fyrir eða fylgdi með í góssinu inn í Nýsköpunarsjóð atvinnulífsins. Sambærileg starfsemi er víða starfrækt á einhverju formi í löndunum í kringum okkur. Ég hef svo sem litlar forsendur til að fullyrða það en mér er þó nær að halda að það sé frekar regla en undantekning að einhvers konar fyrirkomulag í formi útflutningslánasjóða, einhvers konar „export credit“ sjóða eða tryggingardeilda sé við lýði, þ.e. menn geti með einhverjum hætti leitað sér að slíkri aðstoð eða slíkri fyrirgreiðslu þegar þeir glíma við aðstæður af því tagi að á þetta reynir, að á þetta er kallað. Það er þá væntanlega vegna þess að þeir eru að reyna fyrir sér í viðskiptum á mörkuðum þar sem þörf er fyrir þetta eða að eðli starfseminnar eða sú grein sem þeir eru starfandi í er þannig að á þetta reynir. Þetta er að sjálfsögðu mismunandi eftir greinum og mörkuðum o.s.frv. Svo mikið er víst t.d. að á það hefur reynt og það hefur sannarlega háð íslenskum skipaiðnaði í tilraunum til útflutnings sem merkilegt nokk eru aðeins til staðar. Það hefur verið mjög erfitt að tryggja fjármögnun slíks væntanlegs útflutnings á smíðatíma og tryggja yfirfærsluna yfir í það að kaupandinn taki við skipinu, skrái það erlendis ef um smíði á skipi er að ræða, fái á það skipaskrárnúmer sem yfirleitt er forsenda þess síðan að veð sé tækt í viðkomandi skipi. Sem sagt, skrokkur sem er í smíðum og safnar á sig miklum kostnaði, hefur ekki fengið skipaskrárnúmer og er ekki kominn á skrá, eins og sagt er, er þar af leiðandi ekki tækur sem veð. Þannig hafa reglurnar verið. Hvernig leysa menn þetta erlendis? Jú, menn leysa það t.d. með einhvers konar útflutningskreditsjóðum eða tryggingarsjóðum. Ég held að fara eigi mjög vel yfir það í viðkomandi þingnefnd hvort það séu réttu viðbrögðin af hálfu hv. Alþingis sem hæstv. ráðherra leggur hér til að slá einfaldlega þessa starfsemi af. Þó að orðið hafi áföll í starfrækslu deildarinnar á undanförnum árum eru það auðvitað engin rök í sjálfu sér heldur er það eitthvað sem menn þurfa að taka á og reyna að ráða bót á með vandaðri vinnubrögðum. Auðvitað er það svo, eðli málsins samkvæmt, að menn verða að reikna með því að í sumum tilfellum geti orðið einhver afföll. Ef engin minnsta hætta væri á því væri væntanlega engin þörf fyrir starfsemi af þessu tagi. Það er vegna þess að menn eru að glíma við …  Hvernig gat það verið að svo seint sem á árinu 2001 og 2002 væri það niðurstaða af því að skoða málið að þörf væri fyrir þetta áfram og að styrkja þyrfti þessa starfsemi? En nú er allt í einu eins og blaðið hafi snúist algerlega við og það á bara a slá hana af af því að menn hafa lent í einhverjum erfiðleikum þarna. Hver yrði t.d. þörfin eða hvernig mundu menn nýta sér þetta ef reglunum yrði breytt, ef skoðað yrði að fara að einhverju leyti aðrar leiðir í þessum efnum? Kæmi þá kannski allt í einu í ljós að það gæti blómstrað ýmis starfsemi sem á erfitt uppdráttar í dag af því að fyrirgreiðsla af þessu tagi er ekki fyrir hendi? Ég held að þetta sé upplagt verkefni fyrir hv. þingnefnd að fara rækilega í gegnum því það getur ekki verið neitt sérstakt sem kallar á flýtimeðferð þessa máls.

Herra forseti. Ýmsar upplýsingar hafa komið fram í máli hv. þingmanna en mig langar að bæta örfáum atriðum við. Hæstv. viðskiptaráðherra sagði í framsögu sinni að lítill áhugi væri á sjóðnum þrátt fyrir mikla kynningu og jafnframt að miklar ábyrgðir hefðu fallið á sjóðinn á síðustu árum. Eins og fram kom í máli hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar er nýlega búið að endurskipuleggja sjóðinn og hann hefur í raun aðeins starfað í tvö og hálft ár eftir nýju skipulagi. Þetta nýja skipulag felur m.a. í sér að allar umsóknir sem til sjóðsins berast eru áhættumetnar af sænskum sambærilegum lánasjóði og gilda fullkomlega sömu reglur um íslensku umsóknirnar eins og væru þær sænskar. Þær ábyrgðir sem fallið hafa á sjóðinn, tvær stórar, eru báðar frá því fyrir þessi breyttu vinnubrögð hjá sjóðnum. Þær umsóknir hefðu væntanlega ekki fengið fyrirgreiðslu hefðu þær gengið undir sambærilegt áhættumat og nú er viðhaft. Það er jafnframt mat annars staðar í Evrópu, og þess ber að geta að sambærilegir sjóðir eru alls staðar reknir í kringum okkur, í viðmiðunarlöndum okkar. Það er líka búið að koma upp sambærilegum sjóðum í austantjaldslöndunum þannig að það er skýrt vitni um að slíkir sjóðir, slík fyrirgreiðsla við atvinnulífið, eru taldir nauðsynlegir. Í nágrannalöndum okkar er talið að 6–7 ár þurfi til að vinna slíkum sjóðum markað og kynningu. Mér sýnist því rangt mat hjá hæstv. viðskiptaráðherra að það dragi úr þörfinni eða áhuganum á sjóðnum. Eins og allir vita er langt ferli að kynna nýja vöru og vinna henni markað en eitt af því sem íslensk fyrirtæki hafa verið að gera undanfarið er að kynna þennan sjóð og möguleikann sem hann felur í sér fyrir hugsanlegum viðskiptavinum erlendis. Þess má geta að m.a. Marel hefur nýtt sér þessa þjónustu, og ekki til viðskipta við þróunarlönd eða lönd sem teldust hugsanlega vafasöm, heldur á Bandaríkjamarkaði. Það er mjög líklegt að ef þessi fyrirgreiðsla verður lögð af á Íslandi flytji fyrirtæki, t.d. eins og Marel sem hefur dótturfyrirtæki erlendis þar sem þessi þjónusta er fyrir hendi, þjónustu sína þangað. Þar með sjáum við hvernig við stöndum hér í atvinnumálum á Íslandi. Meðal fyrirtækja sem nýta sér þessa þjónustu eða hafa hugsað sér að nýta hana eru 3X-Stál á Ísafirði, Marel, Össur og fleiri fyrirtæki sem við viljum gjarnan hrósa okkur af. Ég tel það mikið feilspor sem hæstv. ráðherra stígur með þessu frumvarpi. Ég tel reyndar mjög líklegt að umsagnir komi úr atvinnulífinu sem staðfesti þá skoðun okkar sem höfum talið að hér sé verið að stíga rangt spor.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu og þann áhuga sem hv. þingmenn sýna þessari starfsemi og reyndar skil ég mjög vel að svo sé. Ég get alveg upplýst hér að það var ekki fyrr en að mjög yfirveguðu ráði sem ég tók þá ákvörðun að leggja fram þetta frumvarp. Í raun sé ég svolítið eftir þessum möguleika og þeirri starfsemi sem boðið er upp á með þessum lögum, ekki þessu frumvarpi heldur lögunum eins og þau eru í dag. Það er hins vegar þannig, eins og hv. þingmenn þekkja, að það er búið að gera þarna ákveðna tilraun. Eftirspurnin hefur ekki verið mikil, ég held að það sé óhætt að segja það. Ég ætla, með leyfi forseta, að lesa hér aðeins upp úr greinargerðinni. Þar stendur: „Þannig bárust tryggingardeildinni sex formlegar umsóknir á árinu 2002, þar af var ein dregin til baka og fimm samþykktar. Á árinu 2003 bárust tryggingardeild útflutningslána níu umsóknir, tvær þeirra voru dregnar til baka, fjórum var hafnað og þrjár samþykktar. Á árinu 2004 bárust tryggingardeildinni fjórar umsóknir og voru þrjár þeirra samþykktar. Á árinu 2002 var ein ábyrgð gefin út, sex ábyrgðir voru gefnar út á árinu 2003 og þrjár á árinu 2004. Varð allnokkurt tap af fjárfestingarverkefnum deildarinnar á árunum 2000, 2001 og 2002 en smávægilegur hagnaður á árinu 2003. Tekjur tryggingardeildarinnar af þessum verkefnum hafa því verið litlar sem engar og ekki staðið undir starfsemi deildarinnar.“ Þetta er sannleikurinn sem við stöndum frammi fyrir um þessa starfsemi og samstarfsaðilar okkar frá árinu 2002 hafa metið málið þannig að ekki sé ástæða til að halda áfram með starfsemina og eru ekki tilbúnir að leggja fjármagn í það, enda hafa þeir lagt fjármagn í tryggingarsjóð útflutningsgreina á móti ríkinu eins og hér hefur komið fram. Þess vegna er þetta mál fram komið. Að sjálfsögðu verður fjallað um það í nefnd en niðurstaða ráðuneytisins varð sú að það væri ekki um annað að ræða en bara að hætta þessu. Það mál var að sjálfsögðu rætt í ríkisstjórn. Fleiri ráðuneyti koma að þessu, m.a. utanríkisráðuneyti og sjávarútvegsráðuneyti, og þetta var sem sagt sameiginleg niðurstaða.

Virðulegi forseti. Það má kannski segja sem svo að hæstv. viðskiptaráðherra hafi ekki bætt miklu við í röksemdapúkkið í þessari seinni ræðu sinni. Þó dró hæstv. ráðherra það fram að tekjur deildarinnar hefðu ekki verið miklar undanfarið, árin 2003 og 2004 væntanlega einhver hagnaður þó, tap 2002 og einhver ár þar á undan. Ég eiginlega nálgast þetta mál frekar út frá því að hér sé um að ræða einhvers konar aðstoð við útflutningsfyrirtæki til þess að vinna sér nýja markaði, jafnvel að fara inn á markaði þar sem pólitískur eða efnahagslegur stöðugleiki er ekki mikill en það sé þó a.m.k. vel þess virði að reyna að sækja fram á nýjum mörkuðum. Þess vegna er þetta fyrst og fremst hagnaður samfélagsins en ekki þessarar tilteknu tryggingardeildar. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef fengið ábyrgðist deildin útflutning upp á 1,1 milljarð kr. samanlagt á árunum 2003 og 2004, þ.e. útflutningsverðmæti upp á 1,1 milljarð kr. Það eru feikilegir hagsmunir. Það er einnig sagt að þessir samningar hefðu sennilega ekki komist á ef ekki hefði verið fyrir tilstilli þessarar deildar. Þess vegna vil ég a.m.k. setja það inn í þessa umræðu að við horfum ekki á tekjur tryggingardeildarinnar, heldur fyrst og fremst hagsmuni samfélagsins. Það er það sem við verðum að skoða mjög vandlega og ekki kannski síst þá í því ljósi að vinnubrögð hafi ekki verið sem skyldi fram undir árið 2003. Við þurfum þá að gefa þessu einhvern tíma. Ég gat ekki heyrt betur en að hæstv. viðskiptaráðherra hefði í þessu máli einhverja eftirsjá, a.m.k. skynjaði ég það í ræðu hennar og gat ekki skýrt hana öðruvísi en svo. 

Hæstv. forseti. Að sjálfsögðu held ég því ekki fram að þetta hafi ekki skipt neinu máli. Það sem ég er að segja er það að umfangið er mjög lítið og áhugi a.m.k. ekki mikill í þjóðfélaginu fyrir því að þessi starfsemi sé rekin áfram. Það er ástæða þess að frumvarpið er lagt fram. Það er lagt fram núna vegna þess að það samkomulag sem tekið var upp 2002 er að renna út og það verður að grípa til einhverra ráðstafana. Við höfum margrætt þetta og farið mjög gaumgæfilega yfir málið og niðurstaðan varð einfaldlega þessi. Ég endurtek að ég batt miklar vonir við þessa starfsemi þegar hún var tekin upp með nýjum formerkjum árið 2002 í samstarfi við mikilvæga aðila í samfélaginu. Ég hef mikinn áhuga á atvinnulífinu almennt og taldi að þetta væri ein leið til að styrkja það. En auðvitað verðum við líka að horfa á það að við lifum á breyttum tímum og að gríðarlega miklir möguleikar eru í lánamálum sem ekki voru áður. Kannski er bara liðinn sá tími sem það er virkileg þörf fyrir svona starfsemi. Ég er þó þeirrar skoðunar að hún sé enn þá viðhöfð hjá nágrannaþjóðum okkar, annars staðar á Norðurlöndunum, og kannski gengur hún betur þar vegna stærðarmunar og stærðar þeirra samfélaga.

Virðulegi forseti. Það má kannski til sanns vegar færa þegar verið er að tala um lítið umfang að umsóknir sem ekki ná tveggja stafa tölu séu ekki margar. En það verður líka að líta til þess að eftir því sem ég best veit er ekki nema um einn starfsmann að ræða og að þetta séu framlög fjögurra samstarfsaðila upp á tvær millj. kr. á ári hvers. Þessi eini starfsmaður, starfsemi hans og tilvist sjóðsins virðist hafa tryggt útflutningsverðmæti upp á 1,1 milljarð á þessum tveimur árum, 2003 og 2004. Mér finnst það bara vera veruleg réttlæting fyrir því að viðhalda svona starfsemi ef sá er árangur undanfarinna tveggja ára, þ.e. frá því að faglegri vinnubrögð voru tekin upp. Mér finnast rök hæstv. ráðherra ekki mikil. Ég er sannfærður um að við færum létt með það að finna einhver störf hjá ríkinu sem mætti skera af sem skiluðu ekki jafnmiklum eða sambærilegum árangri, og ekki einu sinni í líkingu við það sem þetta skilar. Ég er smám saman, virðulegi forseti, að komast frekar á það að við eigum að gefa þessari starfsemi meiri tíma. Að minnsta kosti vantar miklu betri rök frá hæstv. ráðherra til að sannfæra þann sem hér stendur. Hvað síðan varðar aðra möguleika, þ.e. á lánastarfsemi og lánafyrirgreiðslu, er hér um allt öðruvísi fyrirbæri að ræða. Hér erum við að tala um rekstur á tryggingardeild vegna útflutnings til svæða sem kannski skortir pólitískan og efnahagslegan stöðugleika til að skapa nýja markaði. Ég tel að við þurfum að skoða þetta mál mjög vandlega og kalla fyrir efnahags- og viðskiptanefnd forsvarsmenn þeirra fyrirtækja sem hafa nýtt þessa deild 

Herra forseti. Ég hef setið í salnum og hlustað á þær umræður sem hér hafa farið fram. Ég ætlaði ekki að blanda mér í þær en eftir að hafa heyrt hæstv. ráðherra fara hér með svör við þeim spurningum sem upp voru bornar í umræðunum get ég eiginlega ekki annað. Ég las þetta frumvarp til laga um tryggingardeild útflutningslána og velti fyrir mér hver væri raunveruleg ástæða fyrir því að verið væri að leggja til að þessi sjóður yrði lagður niður. Ég taldi að við mundum fá að heyra það mjög skýrt frá ráðherra hér við umræðuna. Ég gat ekki lesið meginástæðuna út úr frumvarpinu en ég get ekki heldur séð að ráðherra hafi svarað þeim spurningum sem hér voru bornar upp. Hæstv. ráðherra segist hafa gert þetta að mjög yfirveguðu ráði, sér eftir þessu, það sé búið að gera tilraun en eftirspurnin hafi ekki verið mikil. Ég hafði skilið það af lestri greinargerðar með frumvarpinu að meginástæðan fyrir því að verið væri að hætta þessu væri e.t.v. að talsvert mikið tap hefði orðið og að reksturinn undanfarin ár hefði ekki staðið undir rekstrarkostnaði. Þá hlýtur maður að velta fyrir sér: Er ekki kostur í stöðunni að reyna að efla þetta starf frekar en að leggja það niður? Ef önnur Norðurlönd telja sig þurfa að hafa svona sjóði til að styðja við sinn útflutning, hvernig stendur á því að Íslendingar þurfa það ekki líka? Maður veltir fyrir sér hver ástæðan sé fyrir því að eftirspurnin sé þá ekki meiri en svo, á sama tíma og hér er mikil sprotastarfsemi í gangi og mörg fyrirtæki að hefja starf og útflutning. Getur það verið vegna þess að fyrirtækjunum hafi ekki verið nægilega vel tekið eða þau ekki talið sig eiga þarna innkomu vegna þess að kynningin hafi ekki verið nægilega mikil á þessu starfi? Mér finnst hæstv. ráðherra skulda þingheimi svör við þessum spurningum: Hver er meginástæðan fyrir því að leggja sjóðinn niður? Er hún sú að eftirspurnin sé lítil eða að tapið á sjóðnum sé mikið?

Hæstv. forseti. Eftirspurnin er lítil, það er tap og samstarfsaðilar okkar vilja hætta. Samtök iðnaðarins bera hag umbjóðenda sinna mjög fyrir brjósti, ég hef ekki orðið vör við annað, þannig að þetta eru meginástæður þess að við leggjum fram frumvarpið og teljum að mjög lítil þörf sé fyrir starfsemina. Hún getur verið einhver en hún sé það lítil að ekki sé ástæða til að halda henni áfram.

Virðulegi forseti. Eftirspurnin var lítil, starfsemin kostar peninga, það var tap á henni og þess vegna hættum við. Maður hugsar nokkur ár aftur í tímann og veltir fyrir sér vinnunni við að reyna að fá stóriðjufyrirtæki til Íslands. Þeim störfum sem í því voru, þeim kostnaði sem því fylgdi, hve eftirspurnin var lítil og hve tapið var mikið á þeirri starfsemi meðan ekkert gerðist. Er ekki möguleiki fyrir okkur að læra einmitt svolítið af því, að það gæti þurft þolgæði, það gæti þurft þolinmæði í slíku starfi vegna þess að það þurfi ekki að gerast svo ýkja stórir eða miklir hlutir til að slíkur rekstur fari að bera sig og til að slíkur rekstur fari að skila verulega miklum samfélagslegum ávinningi. Mér finnst hæstv. ráðherra gefast allt of snemma upp. Ef kostnaðurinn við að reka þetta innan Nýsköpunarsjóðs eru örfáar milljónir á ári og hægt er að tryggja faglegt starf og faglegt mat á þeim sem sækja þar um og reyna að stýra áhættu eins og best þekkist í dag get ég ekki skilið ástæðu þess að leggja tryggingardeild útflutningslána af og þá aðstoð sem nýjum fyrirtækjum eða eldri fyrirtækjum á markaði stendur til boða. Kostnaðurinn við þetta hleypur ekki á stórum tölum og það þarf, eins og ég sagði áður, ekki mikið að gerast í útflutningi til nýrra markaða eða til nýrra viðskiptavina, sem geta svo staðið í mörg ár þar á eftir, til að greiða þann kostnað. Ég neita að trúa því að eina leiðin sé að leggja þetta niður vegna þess að tímabundið gangi þetta ekki nægjanlega vel. Megintapið, eins og fram kemur í greinargerðinni, átti sér stað áður en farið var að beita nútímalegum faglegum áhættustýringarreglum við að samþykkja ábyrgðir. Eftir að byrjað var á því horfa menn ekki fram á mikið tap á þessu. Ég hefði því talið að það væri allt í lagi fyrir ríkissjóð að bera ákveðna ábyrgð áfram og styðja við fyrirtæki í útflutningi því það er full þörf á því að gera það en ekki bara við stóriðju.

Hæstv. forseti. Það er gjarnan þannig með stjórnarandstöðuna að það er ríkissjóður þetta og ríkissjóður hitt og ríkissjóður allt. En mér fannst hv. þingmaður nokkuð djarfur þegar hann fór að tala um það tímabil þegar kratar fóru með stóriðjumál á Íslandi og ekkert gekk. 

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lyfjalögum, nr. 93/1994, með síðari breytingum, og lögum um heilbrigðisþjónustu, nr. 97/1990, með síðari breytingum einnig. Þær breytingar sem frumvarp þetta felur í sér eru tvíþættar: Í fyrsta lagi er um að ræða nokkrar breytingar á ákvæðum núgildandi lyfjalaga sem unnar hafa verið í nánu samstarfi við Lyfjastofnun vegna innleiðingar Evróputilskipana á sviði lyfjamála. Ekki þótti fært að bíða þeirrar heildarendurskoðunar sem nú fer fram á lyfjalögunum þar sem gert er ráð fyrir að hún taki um tvö ár. Í frumvarpinu er lagt til að Lyfjastofnun verði falið það hlutverk að hafa eftirlit með starfsemi blóðbanka hvað varðar meðferð, geymslu og meðhöndlun blóðs og blóðafurða en landlæknir fari jafnframt með eftirlit með starfseminni samkvæmt lögum um heilbrigðisþjónustu. Samhliða þessu er lagt til að það verði orðað sérstaklega í lögum um heilbrigðisþjónustu að Landspítali – háskólasjúkrahús starfræki blóðbanka sem hafi með höndum blóðbankaþjónustu á landsvísu. Lagt er til að ráðherra verði veitt heimild til nánari útfærslu þessara ákvæða í reglugerð. Þá er lögð til ný skilgreining á lyfjahugtakinu og bætt við ákvæði um gildistíma, endurnýjun og niðurfellingu markaðsleyfa. Úrræði Lyfjastofnunar vegna markaðsleyfa eru skýrar orðuð, þ.e. að Lyfjastofnun geti ekki bara afturkallað markaðsleyfi heldur einnig ógilt það, fellt það niður tímabundið eða breytt því. Einnig er lagt til að Lyfjastofnun geti heimilað tímabundna dreifingu lyfs án markaðsleyfis t.d. til varnar vegna sýkla eða eiturefna. Samkvæmt frumvarpinu mun nú sú skylda hvíla á aðila sem flytur inn samhliða innflutt lyf að tilkynna markaðsleyfishafa lyfsins og Lyfjastofnun um fyrirhugaðan innflutning. Áskilið er að Lyfjastofnun veiti leyfi til samhliða innflutnings lyfsins en gefi ekki út eiginlegt markaðsleyfi eins og kveðið er á um í núgildandi lögum. Lagt er til að þetta verði einnig útfært í reglugerðum samhliða innflutningi lyfja. Einnig er í frumvarpinu lögð til sú breyting á álagningu lyfjaeftirlitsgjalda að gjaldið miðist við heildarsölu lyfja hér á landi en taki ekki til sölu erlendis. Breytingin er gerð til að koma til móts við sjónarmið innlendra lyfjaframleiðenda þess efnis að gjaldtaka þessi sé orðin úr hófi vegna mikillar starfsemi þessara aðila erlendis. Einnig er lagt til að Lyfjastofnun verði heimilt að taka gjald fyrir útgáfu vottorða fyrir lyfjafyrirtæki og vegna sérfræðilegrar ráðgjafar sem er umfram leiðbeiningarskyldu stofnunarinnar samkvæmt stjórnsýslulögum. Með þessu er að hluta til komið til móts við það tekjutap sem breytingarnar fela í sér fyrir Lyfjastofnun. Breytingarnar eru afrakstur vinnu starfshóps sem falið var að fara yfir álagningu lyfjaeftirlitsgjalda. Auk starfsmanna heilbrigðisráðuneytisins voru í starfshópnum fulltrúi Lyfjastofnunar, fjármálaráðuneytisins og fulltrúi Samtaka iðnaðarins. Loks er lagt til að skilgreint verði nánar hvað átt sé við með framleiðslu lyfja og að ákvæði laganna um áminningu verði skýrara. Hæstv. forseti. Í ræðu minni hef ég farið yfir helstu efnisþætti frumvarps til laga um breytingu á lyfjalögum og lögum um heilbrigðisþjónustu. Þær breytingar sem frumvarpið felur í sér eru annars vegar nauðsynlegar breytingar vegna innleiðingar Evróputilskipana á sviði lyfjamála og hins vegar breytingar er lúta að álagningu lyfjaeftirlitsgjalda. Hæstv. forseti. Ég tel mikilvægt að frumvarp þetta nái fram að ganga á þessu þingi og leyfi mér því að leggja til að því verði vísað til hv. heilbrigðis- og trygginganefndar og til 2. umr.

Virðulegi forseti. Sjávarútvegsnefnd hefur fjallað um frumvarp hæstv. sjávarútvegsráðherra um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða sem kemur í eðlilegu framhaldi af því að búið er að leggja sóknardagakerfið af og sameina það krókaaflamarkskerfinu. Hér er aðallega um lagfæringar í lagatexta að ræða í kjölfar framangreindra breytinga. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Vilhjálm Egilsson frá sjávarútvegsráðuneytinu, Örn Pálsson frá Landssambandi smábátaeigenda og Friðrik J. Arngrímsson frá Landssambandi íslenskra útvegsmanna. Þá bárust nefndinni umsagnir um málið frá Vélstjórafélagi Íslands, Landssambandi smábátaeigenda, Landssambandi íslenskra útvegsmanna, Byggðastofnun, Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands og Landssambandi fiskeldisstöðva. Með frumvarpinu eru lagðar til nokkrar breytingar á lögum um stjórn fiskveiða sem felast einkum í lagfæringum á lagatexta vegna niðurlagningar sóknardagakerfisins. Jafnframt er lagt til að ákvæði um heimild skipstjóra, samanber bráðabirgðaákvæði XXIX í lögunum, til að ákveða að hluti af afla fiskiskips teljist ekki til aflamarks þess verði fært til almenns ákvæðis í lögunum og þar með gert ótímabundið. Loks er lagt til að heimild sem ráðherra hefur til að úthluta aflaheimildum til tilrauna með áframeldi á þorski sem að óbreyttu rennur út á þessu fiskveiðiári verði framlengd til fiskveiðiársins 2009/2010. Samkvæmt 1. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir að veiðileyfi séu gefin út til eins árs í senn eins og verið hefur. Í áfangaskýrslu nefndar, sem skipuð var af sjávarútvegsráðherra til að fjalla um starfsumhverfi sjávarútvegsins, sem var gefin út í febrúar sl. er hins vegar lagt til að veiðileyfi verði almennt ótímabundin og hefur sjávarútvegsráðherra jafnframt lýst yfir stuðningi við slíka breytingu. Þá hafa hagsmunaaðilar í umsögnum um frumvarpið mælt með því að útgefin veiðileyfi samkvæmt lögunum verði ótímabundin. Með hliðsjón af þessu leggur nefndin til að 1. gr. frumvarpsins verði breytt í þá veru enda verður ekki annað séð en breytingin leiði til hagræðingar og einföldunar bæði hjá veiðileyfishöfum og í stjórnsýslunni. Samkvæmt tillögu nefndarinnar falla ótímabundin veiðileyfi niður hafi fiskiskipi ekki verið haldið til fiskveiða í atvinnuskyni í tólf mánuði eða þegar fiskiskip er tekið af skrá hjá Siglingastofnun Íslands eða eigendur eða útgerðir þess fullnægja ekki skilyrðum til að stunda veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands sem kveðið er á um í lögum um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri og í lögum um veiðar og vinnslu erlendra skipa í fiskveiðilandhelgi Íslands. Í a-lið 7. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir að 1. mgr. 11. gr. laganna falli brott. Í öðrum málslið þeirrar málsgreinar er mælt fyrir um að farist skip hafi útgerð þess tólf mánaða svigrúm til að flytja aflaheimildir sem skráðar voru á skipið á nýtt skip. Telur nefndin rétt að ákvæði þessa efnis verði áfram í lögunum og leggur hún til breytingu þess efnis. Loks leggur nefndin til að fyrsti gjalddagi veiðigjalds verði 1. október í stað 15. september eins og frumvarpið gerir ráð fyrir. Að öðru leyti er nefndin fylgjandi efni frumvarpsins og leggur til að það verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um á sérstöku þingskjali. Hv. þingmenn Jóhann Ársælsson og Jón Gunnarsson skrifa undir álitið með fyrirvara. Hv. þingmenn Kristján L. Möller og Magnús Þór Hafsteinsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir álitið skrifa hv. þingmenn Guðjón Hjörleifsson, Einar K. Guðfinnsson, Guðmundur Hallvarðsson, Magnús Stefánsson og Birkir J. Jónsson. Breytingartillögurnar eru svohljóðandi: 1. Í stað síðari efnismálsliðar 1. gr. komi þrír nýir málsliðir sem orðist svo: Á sama fiskveiðiári getur skip aðeins haft eina gerð veiðileyfis. Veiðileyfi í atvinnuskyni fellur niður hafi fiskiskipi ekki verið haldið til fiskveiða í atvinnuskyni í tólf mánuði. Þá fellur veiðileyfi niður ef fiskiskip er tekið af skrá hjá Siglingastofnun Íslands og ef eigendur eða útgerðir þeirra fullnægja ekki skilyrðum 2. málsl. 5. gr. 2. Við 7. gr. a. A-liður orðist svo: 1. mgr. orðast svo: Farist skip skal útgerð þess halda aflamarki þess við úthlutun í upphafi næsta fiskveiðiárs eða veiðitímabils þar á eftir, enda hafi aflahlutdeild þess ekki verið flutt til annars fiskiskips. b. B-liður falli brott. 3. Í stað orðanna „15. september“ í 9. gr. komi: 1. október. Virðulegi forseti. Ég legg til að að lokinni 2. umr. verði málinu vísað til 3. umr.

Herra forseti. Hv. formaður sjávarútvegsnefndar fór yfir nefndarálit nefndarinnar vegna frumvarps til laga um breytingu á lögum nr. 38 frá 15. maí 1990, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum. Eins og fram kom í máli hv. framsögumanns erum við fulltrúar Samfylkingarinnar á nefndarálitinu með fyrirvara og ætla ég að gera grein fyrir því í hverju þeir fyrirvarar felast. Það er rétt sem fram kemur í nefndarálitinu að hér er að mestu leyti verið að breyta þremur atriðum. Í fyrsta lagi eru breytingar á lögum um stjórn fiskveiða sem felast einkum í lagfæringum á lagatexta vegna niðurlagningar á sóknardagakerfinu. Í öðru lagi er lagt til ákvæði um heimild skipstjóra samanber bráðabirgðaákvæði í lögum til að ákveða að hluti af afla fiskiskips teljist ekki til aflamarks og í þriðja lagi er lagt til að heimild sem ráðherra hefur til að úthluta aflaheimild til tilrauna með áframeldi á þorski renni ekki út núna eins og hún á að gera, heldur verði hún framlengd til fiskveiðiársins 2009–2010. Um þetta er enginn ágreiningur í nefndinni, en við bentum á það á nefndarfundum og við umfjöllun málsins að rétt væri að taka fleiri atriði í lögunum til skoðunar fyrst verið væri á annað borð að taka þau upp og fara í hreingerningar eins og fram kom í máli hv. framsögumanns og einnig í greinargerð með frumvarpinu að hér væri að mestu leyti um hreingerningu á lögunum að ræða. Það vill þannig til að búið er að breyta lögunum um stjórn fiskveiða ansi oft frá því að þau voru sett. Ég tók saman hvaða breytingar væri búið að gera á lögunum frá 1992 og þá kemur í ljós að sú breyting sem hér er verið að leggja til er breyting nr. 34. Það er því búið að breyta lögunum 34 sinnum á 13 árum um stjórn fiskveiða. Talsmenn kvótakerfisins hafa komið hver á fætur öðrum og sagt að það sem mestu máli skipti í greininni sé stöðugleikinn og þeir séu sífellt að tryggja stöðugleika, en þegar málið er skoðað betur kemur í ljós að oftar en tvisvar að meðaltali á hverju ári frá því að lögin voru sett hefur þeim verið breytt. Þannig er búið að vera að klastra í kerfið alveg frá upphafi, leyfi ég mér að segja, og aldrei tekið á þeim vanda sem við blasir í kerfinu. Verið er að gera við götin á kerfinu með eins litlum bótum og hægt er og ég held að menn þurfi að taka sér tak einhvern tíma á næstunni fyrst þeir eru ekki tilbúnir til að gera það núna og fara í stærri hreingerningar á lögunum en verið er að gera nú. Við nefndum nokkur atriði í sjávarútvegsnefnd sem við vildum láta skoða betur og fengum lítinn tíma til að ræða þau eða skoða. Það var alveg ljóst að meiri hluti nefndarinnar hafði ekki mikinn áhuga á að sökkva sér niður í önnur atriði en akkúrat þessi fáu atriði sem komu fram í frumvarpi frá ráðherra. Ég sakna þess reyndar stundum í þingnefndum að þær leyfi sér að taka meira frumkvæði en þær gera yfirleitt. Þegar verið er að opna fyrir breytingu á ákveðnum lögum ættu menn að leyfa sér að skoða með opnum huga hvort ástæða sé til að breyta einhverjum öðrum atriðum en akkúrat þeim sem ráðherrann leggur til. Oft geta menn lært af reynslunni og eiga þá að gera það og breyta ákvæðum í lögum sem auðsjáanlega hafa ekki gengið upp eða skilað tilgangi sínum. Eitt sem við óskuðum eftir að yrði skoðað þegar verið væri að hreingera þessi lög eða breyta þeim var spurningin um hvort rétt væri núna að skoða möguleikann á því að breyta fiskveiðiárinu þannig að það væri ekki frá 1. september til 31. ágúst, heldur yrði fiskveiðiárið það sama og almanaksárið. Hugmyndin á bak við það var að stór fyrirtæki í rekstri gera upp, flest hver, öll jafnvel, miðað við almanaksárið og því væri í raun uppgjör þessara fyrirtækja mun hreinna ef kvótaárið væri það sama og almanaksárið. Flestir reyndu að vera búnir að nýta kvóta sinn þá í lok kvótaársins og það væri þá ekki verið að meta stöðu aflaheimilda eins og þær standa um áramót inn í bækur þessara félaga, heldur væru það raunverulegar tekjur vegna heimildanna. Hvort sem þær hefðu verið leigðar frá fyrirtækinu eða fyrirtækið fiskað þessar heimildir sjálft væri það komið í ljós og menn gætu fært það í uppgjör fyrirtækisins. Við fengum þau svör í sjávarútvegsráðuneytinu að þetta hefði einhvern tíma verið skoðað. Þar sagði, með leyfi forseta: „Hugmynd kom fram um þetta fyrir tveimur til þremur árum síðan, að miða við almanaksár. Henni var þá hafnað.“ Síðan segir: „Ef gera ætti slíkar breytingar þyrfti að fara í gegnum ítarlega úttekt og taka tillit til ýmissa flókinna álitamála, auk þess sem breyta þyrfti mörgum greinum laganna.“ Það kemur okkur náttúrlega ekkert á óvart að ef menn ætluðu að breyta þessu þyrfti að breyta mörgum greinum laganna en ekkert í þessu svari frá embættismönnum ráðuneytisins geymir í sér nein rök fyrir því að ekki væri rétt að skoða þetta og sjá hvert við kæmumst með því. Við vildum einnig skoða framkvæmd ákvæðis um línuívilnun í ljósi þeirrar reynslu sem fengist hefur. Í dag er ekki um línuívilnun að ræða nema línan sé beitt í landi og að bátur komi í sömu höfn og hann tók línuna innan 24 tíma frá því að róður hófst. Þetta ákvæði um sömu höfn er eitthvað sem virðist vera mjög stíft túlkunaratriði af hálfu yfirvalda því að jafnvel þó að bátur komi í aðra höfn í sama sveitarfélagi gildir það ekki. Nú hafa sveitarfélög verið sameinuð í stórum stíl og það eru kannski margar hafnir innan sama sveitarfélags í einu hafnasamlagi eða undir einni hafnarstjórn. Bátur sem fer út á Reyðarfirði og kemur í land á Eskifirði nýtur þá ekki línuívilnunar miðað við hörðustu túlkun þessa ákvæðis. Sama með bát sem fer á sjó og tekur línuna í Grindavík og leggur út af Garðskaga, ef veður versnar og hann vill komast í land í Sandgerði gerist það ekki nema hann sé tilbúinn til þess að missa þá línuívilnun sem hann annars fengi. Það var skoðun okkar í minni hlutanum að þetta væru allt of þröngar túlkanir. Við vildum að menn skoðuðu það að skýra lagatextann þannig að það væri nægjanlegt að stunda dagróðra, það væri nægjanlegt að koma í höfn innan 24 tíma frá því að lagt var úr annarri höfn Við vildum líka skoða betur en gert hefur verið þann möguleika að þeir bátar sem beita með svokallaðri beitningatrekt um borð og stokka línuna upp í landi mundu njóta þessarar línuívilnunar líka. Öllum er orðið ljóst sem skoða framkvæmd þessa ákvæðis, hvort sem menn voru með línuívilnun á sínum tíma eða ekki, að það er algjör mismunun að aðeins þeir bátar sem stinga beitunni á krókinn í landi fái að nýta línuívilnunina. Það var ekki tími til að skoða þetta af neinu viti og ekki náðist í gegnum meiri hlutann að skoða slíkar breytingar á lögunum. Eitt sem nefnt var og við vildum skoða aðeins betur var hvort rétt væri að leyfa gildruveiðar í krókaaflamarki. Litlu krókabátarnir í þessu krókaaflamarki mega einungis veiða á línu og færi. Það er áhugi hjá sumum þeirra að skoða möguleikann á gildruveiðum, sem eru afskaplega vistvænar veiðar og hafa lítinn kostnað oft og tíðum í för með sér. Reynslan erlendis frá sýnir það en reglurnar eru þannig að þeir verða að gjöra svo vel að taka sinn fisk á krók, þeir mega ekki taka hann í gildru, og við vildum skoða það að breyta því þannig að þeim sem vildu prófa gildruveiðar gæfist færi á að gera það. Við eigum að ýta undir ný veiðarfæri sem hafa sýnt sig annars staðar vera vistvæn og í góðu lagi en ekki að vera með svo forstokkað kerfi að nýjungar séu nánast bannaðar. Eitt sem menn vildu ræða líka í minni hlutanum og gekk lítið að fá meiri hlutann til að ræða við okkur um var að skoða möguleikann á því að þrengja hvar mætti taka fisk sem tekinn er í kvíaeldi og þá með hvaða veiðarfærum. Ekki reyndist áhugi fyrir því. Samstaða var í nefndinni um Hafró-aflann svokallaða, 0,5% í uppsjávarfiski og 5% í öðrum fiski, að það séu þau mörk sem við viljum sjá. Einnig voru menn sammála um að gera þetta ákvæði varanlegt í lögunum en ekki hafa það sem bráðabirgðaákvæði eins og áður hefur verið. Með fiskeldiskvótann það sama, að framlengja heimildina til að úthluta kvóta til kvíaeldis til fiskveiðiársins 2009–2010, um það var enginn ágreiningur. Að endingu kemur fram í umsögn Hafrannsóknastofnunar að þar sem framlengja eigi fiskeldiskvóta og vegna orðalags í lögum varðandi þann kvóta telji þeir sig þurfa að ráða sérfræðing í hálft eða heilt starf til að fylgja eftir þeim lagatexta sem þar er og sinna þeirri rannsóknarskyldu sem á þá er lögð. Þeir telja og benda á að það verði af þessu aukinn kostnaður þannig að það stangast á við umsögn fjármálaráðuneytisins sem segir að verði þetta frumvarp að lögum fylgi því enginn kostnaður. Herra forseti. Ég hef farið aðeins yfir þá fyrirvara sem við þingmenn Samfylkingarinnar í sjávarútvegsnefnd höfum við afgreiðslu þessa máls og ástæðuna fyrir því að við erum með fyrirvara á nefndarálitinu. Skoðun okkar er sú að þegar menn standa í tiltektum sé nauðsynlegt af og til að fara í stórhreingerningu og að ekki sé nægjanlegt alltaf að moppa bara í kringum hluti og þá staði sem mest eru áberandi, heldur þurfi menn að taka almennilega til endrum og eins. Ég held að það að við séum búin að breyta þessum lögum um stjórn fiskveiða 34 sinnum frá árinu 1992 - í skattalögum gætu verið til svipuð dæmi um svona miklar breytingar á lögum á eins skömmum tíma - en í lögum sem heil atvinnugrein starfar eftir, eins og sjávarútvegurinn, er í raun algjört öfugmæli að tala um stöðugleika í greininni á sama tíma og lögum er breytt eins oft og raun ber vitni. Það er vilji okkar í minni hluta sjávarútvegsnefndar að gefa okkur góðan tíma til að fara yfir lögin um stjórn fiskveiða, velta því fyrir okkur í alvöru hvort ekki sé hægt að gera þau manneskjulegri, sanngjarnari og réttlátari en þau eru í dag og taka kannski meira mið af reynslu manna við rekstur í þessari grein en okkur finnst lögin gera í dag. Til þess þurfa þá meirihlutamenn í nefndinni að vera tilbúnir líka og vonum við að þeir vitkist.

Virðulegi forseti. Sjávarútvegsnefnd hefur fjallað um frumvarp um Þróunarsjóð sjávarútvegsins sem miðar að því að lög um hann skuli lögð af frá 1. október nk. samanber breytingartillögu sjávarútvegsnefndar. Er það stytting á gildistíma laganna en þau áttu að gilda til 31. desember 2009. Því ber einnig að fagna að eignum sjóðsins skuli ráðstafað til verkefna sjávarútvegsins. Andvirði þeirra átti í upphafi að verja til hafrannsókna á vegum Hafrannsóknastofnunar en sjávarútvegsnefnd samþykkti að taka út textann „á vegum Hafrannsóknastofnunar“ og taldi eðlilegt að stjórn verkefnasjóðs hefði ákvörðunarvald með ráðstöfun á andvirði Þróunarsjóðs. Á Alþingi og í sjávarútvegnefnd hefur mikið verið rætt um hafrannsóknir og hve mikilvægt sé að hafa fjármagn til enn frekari rannsókna. Því er ráðstöfun eigna sjóðsins mjög mikilvæg fyrir frekari rannsóknir en reikna má með að eigið fé sjóðsins verði í kringum 500 millj. Sú upphæð getur þó breyst eitthvað þar sem ekki er komið lokauppgjör hjá sjóðnum. Sjávarútvegsnefnd fékk til sín fulltrúa sjávarútvegsráðuneytisins, Arndísi Steinþórsdóttur, þar sem hún gerði okkur grein fyrir eignum sjóðsins miðað við síðasta uppgjör og ég ætla aðeins að gera grein fyrir þeim upplýsingum sem þar komu fram. Það eru 800 millj. í sjóði, útlán eru 1.400 millj., þar af 900 millj. óverðtryggð lán með 6% vöxtum og 500 millj. dollara- og/eða evrulán með 1% álag á Libor. Sjóðurinn á sex fasteignir og þær eru metnar á 130 millj. Skuldir sjóðsins eru um 1.700–1.800 millj. Hafrannsóknir eru grunnurinn að því að byggja upp þekkingu um hafið og lífríki þess, sérstaklega til þess að geta metið hvernig hagkvæmast er og skynsamlegast að nýta auðlindir hafsins. Það er mikilvægt að fá viðbótarfjármagn í rannsóknarstarfsemina. Hlutverk Þróunarsjóðsins var að veita styrki til úreldingar fiskiskipa sem og að kaupa eignir sem nýttar voru til fiskvinnslu og framleiðslufyrirtæki sem þeim fylgdu en sjóðurinn hefur starfað í rúm 10 ár. Sjóðurinn hafði einnig heimild til þess að vinna með lánastofnunum við fjárhagslega og rekstrarlega endurskipulagningu sjávarútvegsfyrirtækja, enda um samræmdar aðgerðir að ræða. Síðan var sjóðnum falið að fjármagna að stórum hluta kaup á nýju rannsóknarskipi fyrir Hafrannsóknastofnunina. Fjármögnun á starfsemi Þróunarsjóðs byggðist á gjöldum sem lögð voru á eigendur fiskiskipa og um tíma eigendur fiskvinnsluhúsa. Þær 500 millj. sem komu úr Þróunarsjóðnum til Verkefnasjóðs sjávarútvegsins munu nýtast til enn frekari hafrannsókna og vonandi skila sér til þeirra er buðu upp á þennan sjóð með greiðslu gjalda í hann. Ég ætla að kynna nefndarálitið og breytingartillögur frá meiri hluta sjávarútvegsnefndar: Þetta er nefndarálit um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 152 27. desember 1996, um breytingu á lögum nr. 92 24. maí 1994, um Þróunarsjóð sjávarútvegsins, með síðari breytingum, frá meiri hluta sjávarútvegsnefndar. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Vilhjálm Egilsson frá sjávarútvegsráðuneytinu, Friðrik Arngrímsson frá Landssambandi íslenskra útvegsmanna og Örn Pálsson frá Landssambandi smábátaeigenda. Þá bárust nefndinni umsagnir um málið frá Vélstjórafélagi Íslands, Landssambandi íslenskra útvegsmanna, Byggðastofnun, Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, Landssambandi smábátaeigenda, Landssambandi fiskeldisstöðva og Hafrannsóknastofnuninni. Með frumvarpinu er lagt til að gildistími laga um Þróunarsjóð sjávarútvegsins verði styttur þannig að lögin falli úr gildi 1. júlí á þessu ári. Er frumvarpið lagt fram í kjölfar þess að skylda til greiðslu í sjóðinn var felld niður samhliða upptöku veiðigjalds, sbr. lög nr. 51/2004. Gerir frumvarpið ráð fyrir að eignir sjóðsins umfram skuldir renni til Verkefnasjóðs sjávarútvegsins og andvirði þeirra verði varið til hafrannsókna á vegum Hafrannsóknastofnunarinnar. Meiri hluti nefndarinnar er fylgjandi efni frumvarpsins en telur þó ástæðulaust að áskilja í lögunum að andvirði sjóðsins skuli varið til hafrannsókna á vegum Hafrannsóknastofnunarinnar heldur verði jafnframt heimilt að ráðstafa því til hafrannsókna á vegum annarra aðila í samræmi við almennar reglur um ráðstöfun fjármuna úr Verkefnasjóði sjávarútvegsins. Þá leggur meiri hlutinn til að lögin falli úr gildi 1. október 2005 í stað 1. júlí til að tryggt sé að nægilegur tími gefist til að ljúka uppgjöri sjóðsins. Í samræmi við framangreint leggur meiri hlutinn til að frumvarpið verði samþykkt með svofelldri breytingu: Efnismálsliðir 1. gr. orðist svo: Lögin gilda til 1. október 2005. Skulu eignir sjóðsins umfram skuldir að loknum gildistíma laganna renna til Verkefnasjóðs sjávarútvegsins og andvirði þeirra varið til hafrannsókna. Undir álitið rita Guðjón Hjörleifsson, Einar K. Guðfinnsson, Guðmundur Hallvarðsson, Magnús Stefánsson og Birkir J. Jónsson. Virðulegi forseti. Ég legg til að að lokinni 2. umr. verði málinu vísað til 3. umr.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti minni hluta sjávarútvegsnefndar. Ekki náðist samkomulag í nefndinni um að skila einu nefndaráliti í þessu máli og strandaði þar á einu atriði. Verð ég að lýsa furðu minni á að á því atriði skyldi stranda miðað við þá forsögu sem það mál hefur í sölum Alþingis. Ég fer betur yfir það á eftir en sný mér að nefndarálitinu. Frumvarp það sem hér er til umfjöllunar gerir ráð fyrir að gildistími laga um Þróunarsjóð sjávarútvegsins verði styttur þannig að lögin falli úr gildi 1. júlí nk. Frumvarpið er angi af þeim breytingum sem gerðar hafa verið samhliða upptöku veiðigjalds og tilfærslu gjalda í því sambandi. Frumvarpið gerir ráð fyrir að eignir sjóðsins umfram skuldir renni til Verkefnasjóðs sjávarútvegsins og að andvirði þeirra verði varið til hafrannsókna á vegum Hafrannsóknastofnunarinnar. Á 125. löggjafarþingi, 1999–2000, samþykkti Alþingi með 49 samhljóða atkvæðum tillögu til þingsályktunar (þskj. 1186) sem flutt var af sjávarútvegsnefnd um varðveislu báta og skipa. Með þingsályktuninni var ríkisstjórninni falið að undirbúa tillögur um hvernig staðið skyldi að varðveislu gamalla skipa og báta og móta í því sambandi reglur um fjármögnun sem Þróunarsjóður sjávarútvegsins tæki m.a. þátt í. Í ljósi þess hve Alþingi hefur með skýrum hætti látið í ljós vilja sinn til að ráðstafa a.m.k. hluta af fjármunum Þróunarsjóðs sjávarútvegsins til þessara verkefna telur minni hlutinn einsýnt að Alþingi hrindi þeim vilja sínum í framkvæmd við afgreiðslu þess frumvarps sem hér er til umfjöllunar. Er það í raun ámælisvert hvernig ríkisstjórnin hefur með aðgerðaleysi sínu frá því að framangreind þingsályktunartillaga var samþykkt kosið að virða vilja Alþingis að vettugi í þessu máli. Er framlagning þessa frumvarps nú enn fremur staðfesting á því að aldrei hefur staðið til af hálfu ríkisstjórnarinnar og sjávarútvegsráðherra að virða vilja Alþingis í málinu. Hvað sem því líður liggur nú beint við að Alþingi árétti og staðfesti vilja sinn með skýrum og skuldbindandi hætti. Gerir minni hlutinn það því að tillögu sinni að hluti eigna Þróunarsjóðsins renni til varðveislu gamalla báta og skipa. Þróunarsjóður sjávarútvegsins hafði m.a. það hlutverk að úrelda gömul fiskiskip og er alveg óhætt að fullyrða að hann hafi þannig flýtt fyrir förgun margra gamalla skipa sem ella hefði verið talin ástæða til að vernda. Reglur um úreldingarframlag úr Þróunarsjóði gerðu skýrar kröfur um að bátum sem fengu úreldingargreiðslur skyldi fargað á þann hátt að ekki væri hægt að draga þá á flot að nýju. Bátarnir voru því annaðhvort bútaðir niður eða þeir brenndir. Er því vel við hæfi að hluti fjármuna sjóðsins verði nú notaðir til varðveislu gamalla báta og skipa. Minni hlutinn gerir þó eftir sem áður ráð fyrir að meginhluti andvirðis eigna sjóðsins renni til hafrannsókna enda eru mörg brýn verkefni á því sviði sem bíða úrlausnar. Í því sambandi er minni hlutinn sammála því áliti meiri hluta nefndarinnar að ástæðulaust sé að áskilja í lögunum að andvirði sjóðsins skuli varið til hafrannsókna á vegum Hafrannsóknastofnunarinnar heldur verði jafnframt heimilt að ráðstafa því til hafrannsókna á vegum annarra aðila í samræmi við almennar reglur um ráðstöfun fjármuna úr Verkefnasjóði sjávarútvegsins. Þá er minni hlutinn samþykkur breytingartillögu meiri hlutans um að lögin falli úr gildi 1. október 2005 í stað 1. júlí til að tryggt sé að nægilegur tími gefist til að ljúka uppgjöri sjóðsins. Ekki liggur fyrir á þessari stundu hversu miklir fjármunir munu standa eftir þegar sjóðurinn verður gerður upp, en í umsögn fjármálaráðuneytisins um frumvarpið kom fram að áætlað markaðsvirði eigna Þróunarsjóðs sé um 300–400 millj. kr. Nú er hins vegar talið að markaðsvirðið gæti orðið nokkru hærra eða allt að 500–600 millj. kr. vegna ýmissa ytri skilyrða sem hafa breyst frá því að ráðuneytið lagði mat á virði sjóðsins og því gerir minni hlutinn það að tillögu sinni að kveðið verði á um að 400 millj. kr. af virði Þróunarsjóðsins renni til hafrannsókna en það sem eftir standi við endanlegt uppgjör renni í ríkissjóð og Alþingi og fjárlaganefnd þingsins verði falið við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 2006 að gera tillögur um úthlutun þessara fjármuna til verkefna sem tengjast varðveislu gamalla báta og skipa. Í samræmi við framangreint leggur minni hlutinn til að frumvarpið verði samþykkt með svofelldri breytingu: Efnismálsliðir 1. gr. orðist svo: Lögin gilda til 1. október 2005. Skulu 400 millj. kr. af eignum sjóðsins umfram skuldir að loknum gildistíma laganna renna til Verkefnasjóðs sjávarútvegsins og andvirði þeirra varið til hafrannsókna. Andvirði eigna sjóðsins sem eru umfram 400 millj. kr. skal renna í ríkissjóð og því ráðstafað til varðveislu gamalla báta og skipa. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Jón Gunnarsson og Jóhann Ársælsson. Hv. þm. Kristján L. Möller var fjarstaddur þegar málið var tekið út úr nefndinni en er samþykkur efni þessa álits. Herra forseti. Til viðbótar við álitið eins og það liggur fyrir langar mig aðeins að fara yfir hvernig það getur gerst að Alþingi Íslendinga álykti um einhvern ákveðinn hlut - sú ályktun er borin upp af þingnefnd, sjávarútvegsnefnd í þessu tilviki, og samþykkt mótatkvæðalaust á Alþingi með 49 greiddum atkvæðum - en að slík ályktun komist ekki til framkvæmda, að ráðherra hunsi í raun vilja Alþingis. Þegar hæstv. sjávarútvegsráðherra leggur fram frumvarp um að leggja niður Þróunarsjóð sjávarútvegsins, sem þingsályktunin gerði ráð fyrir að nýttur yrði að hluta til að varðveita gömul skip og báta, hunsar hæstv. ráðherra algjörlega þann skýra vilja Alþingis að þessi sjóður eigi að taka þátt í því verkefni. Í sjávarútvegsnefnd á 125. þingi áttu sæti talsvert margir hv. þingmenn sem nú sitja á Alþingi. Ég skoðaði það, virðulegi forseti, hvernig atkvæðagreiðslan um þingsályktunartillöguna fór fram og mig langar í stuttu máli að gera aðeins grein fyrir því. Eins og ég sagði áðan sögðu 49 hv. þingmenn já. 15 þeirra eru hættir á Alþingi. Kosningar hafa síðan farið fram og menn hafa hætt af eigin hvötum. Eftir eru 34 hv. þingmenn sem sögðu já við þingsályktunartillögu um að Þróunarsjóður sjávarútvegsins taki þátt í að fjármagna varðveislu báta og skipa og sitja enn á Alþingi. Á þessari stundu ætla ég ekki að lesa upp nöfn þeirra hv. þingmanna sem samþykktu þessa þingsályktun. Þeir vita sjálfir hverjir það eru og hverjir ekki, en enginn greiddi atkvæði á móti tillögunni. Vilji Alþingis var því algjörlega skýr. Það var óumdeildur vilji Alþingis að hluti af fjármunum Þróunarsjóðs sjávarútvegsins færi í það verkefni að varðveita gamla báta og gömul skip. Það er ekkert undarlegt í ljósi þess að þróunarsjóðurinn tók á sínum tíma þátt í að úrelda og eyðileggja 459 skip á árunum 1994–1997. Þessir bátar voru afskráðir fyrir atbeina þróunarsjóðsins. Samtals voru þessi skip 7.800 brúttótonn eða um 7% af þáverandi fiskiskipaflota landsins. Hvarflar það að nokkrum manni að menn hafi farið að úrelda nýjustu skipin? Nei, það voru gamlir fiskibátar, að mestu leyti vertíðarbátar og aðrir slíkir, sem farið var í að úrelda og bátar sem annars hefðu örugglega komið upp hugmyndir um að varðveita til að sýna nýjum kynslóðum hvernig þessir bátar voru fyrr á tímum. Sem betur fer og fyrir framsýni margra hist og her um landið eru enn þá til bátar sem full ástæða er til að varðveita. Við getum nefnt Sigurfara á Akranesi. Við getum nefnt bátana sem standa uppi í Síldarminjasafninu á Siglufirði og fleiri slík skip. Það rignir inn beiðnum til fjárlaganefndar Alþingis um styrki til þess að gera upp gamla báta sem mönnum er umhugað um að glatist ekki og týnist ekki. Fjárlaganefnd hefur haft afskaplega litla fjármuni til að veita með beinum hætti í það að varðveita þessa báta. En Alþingi var búið að taka afstöðu. Alþingi sagði: Við skulum gera átak í því að varðveita þessa báta og þessi skip, og Alþingi benti á hvar fjármunirnir voru. Það hefði nú verið betra að hæstv. sjávarútvegsráðherra væri hér til að útlista fyrir okkur alþingismönnum hvernig á því stendur að framkvæmdarvaldið hunsar vilja Alþingis með þeim hætti sem hér er augljóslega gert. Vegna þess að það getur ekki verið nein önnur skýring á því að leggja fram frumvarp um að leggja niður Þróunarsjóð og að andvirðið renni í allt annað en að varðveita báta og skip en sú að hæstv. sjávarútvegsráðherra ætli sér að hunsa með öllu vilja Alþingis. Ég heiti á þessa 34 þingmenn, af þeim eru sjö núverandi hæstv. ráðherrar, að þegar að því kemur að greiða atkvæði um breytingartillögu minni hluta sjávarútvegsnefndar í sölum Alþingis, standi þeir við það sem þeir greiddu atkvæði um þegar lögð var fram þingsályktunartillaga á 125. löggjafarþingi með mjög skýrum texta sem segir nákvæmlega hvað það er sem menn samþykktu þar. Það getur enginn borið því við að hann hafi ekki áttað sig á hvað hann var að samþykkja. Þetta er algjörlega skýrt. Að þeir sömu hv. þingmenn greiði nú atkvæði með sama hætti og tryggi að hluti af fjármunum Þróunarsjóðs sjávarútvegsins renni til þessa verkefnis sem Alþingi er með skýrum hætti búið að lýsa vilja sínum til.

Herra forseti. Ég kem hér til að taka undir álit minni hluta sjávarútvegsnefndar. Ég hafði ekki áttað mig á því að þetta mál væri eins vaxið og raun ber vitni og hér kemur fram og hefur verið gerð vel grein fyrir, að ekkert hefur verið gert með þann vilja Alþingis sem samþykktur var samhljóða á 125. löggjafarþingi, að menn reyndu að bæta fyrir syndir sínar sem orðnar voru. Í raun og veru hafði átt sér stað skelfilegt menningarsögulegt slys í þeim efnum að menn höfðu sökum einhverrar sjúklegrar tortryggni í garð fiskiskipa sem fengu að vera til áfram, jafnvel uppi á þurru landi, komið því inn í hausinn á sér að það væri nauðsynlegt til áframhaldandi þróunar eða til að festa enn betur í sessi kvótakerfi við stjórn fiskveiða að farga skipum sem ekki væru með veiðiheimildir. Svo mikið var offorsið í þessum efnum að gullfalleg og menningarlega verðmæt skip voru brennd á báli, söguð í sundur eða fargað með einhverjum hætti. Þetta jaðraði við að vera hálfgerðar bókabrennur í nútímanum sem þarna fóru fram, auðvitað í tómu tilgangsleysi því að sjálfsögðu var hægt að ganga tryggilega frá því með ýmsum öðrum hætti að viðkomandi skip, sem hefðu verið úrelt sem fiskiskip, mættu vera til áfram og til annarra nota og gengið rækilega frá því, t.d. með svipuðum hætti og þegar fasteignir uppi á landi hafa verið úreldar, sláturhús eða fiskvinnslustöðvar, að þinglýst sé á þeim kvöðum að þau megi þá ekki sinna þeim verkefnum áfram. Slík var tortryggnin í þessu tilviki hvað varðaði fiskiskipin að svona var að málum staðið um langt árabil. Afleiðingin var sú að við töpuðum í stórum stíl stórmerkilegum hluta af sjávarútvegs- og atvinnusögu okkar, máttum þó síst við því vegna þess að staðreyndin er sú að Íslendingar hafa staðið sig illa í því að varðveita skip frá fyrri tíð. Frændur okkar Færeyingar eiga t.d. tvær ef ekki þrjár siglingafærar skútur frá skútuöldinni. Hér tekst varla að verja það skemmdum sem er uppi á þurru landi þar sem er Sigurfari. Við höfum t.d. ekki borið gæfu til þess að varðveita í upprunalegri mynd sinni nýsköpunartogara eða einhvern af stóru síðutogurunumsem ollu byltingu í atvinnusögu þjóðarinnar og svo mætti áfram telja. Sárgrætilegast er þó að sjá að tréskipin hafa farið þessa leið í stórum stíl, báta og minni trébáta sem hafa að geyma bæði svæðisbundna menningarlega áherslu hvað varðar bátalag og annað því um líkt og bera vitni um handbragð og iðnað sem var á sinni tíð í fjölmörgum byggðum landsins. Sem betur fer má segja einstöku hetjusögur af því að menn hafa með útsjónarsemi og dugnaði og ýmsum ráðum bjargað heilmiklu. Það má t.d. nefna það afrek sem hvalaskoðunarfyrirtækið Norðursigling á Húsavík hefur unnið með því að bjarga einum fjórum, fimm fallegum eikarbátum, sem ella hefðu sjálfsagt allir tapast, og gera úr því arðsama atvinnugrein í leiðinni þannig að það verður ekki á betra kosið. Einstöku menn, m.a. sá sem hér talar, eru ekki alveg saklausir af því að hafa hjálpað til í þeim efnum. Við völdum þá leið að bjarga merkilegum bátum með því að selja þá til útlanda, a.m.k. á pappírnum. Þannig var ágætur plankabyggður eikarbátur á ónefndum stað á landsbyggðinni skyndilega skráður sem Dúna II í Málmey og sigldi undir því nafni og ber það sennilega enn, einfaldlega vegna þess að það var eina leiðin til að bjarga skipinu undan söginni eða bálinu en mega áfram nota það og hafa það á sjó og sýna því sóma. Ef maður héldi enn lengra áfram, virðulegi forseti, sem ég veit að væri gaman af því að við höfum nógan tíma þær hræður sem eftir erum við þingstörf á þessum síðasta degi fyrir páska, þá mætti náttúrlega tengja þetta við þann sorgaratburð þegar bátasafn Þjóðminjasafnsins brann. Það er því ekki aldeilis þannig að þessi saga hjá okkur Íslendingum hafi verið áfallalaus. Hún er satt best að segja alveg hörmuleg á köflum þegar allt er lagt saman. Við höfum orðið fyrir stóráföllum af því tagi að Þjóðminjasafnið missti stóran hluta af verðmætu safni sínu á þessu sviði. Þar fóru náttúrlega róðrabátar og enn smærri skip kannski en við erum aðallega að tala um hér og eldri, þannig að það eru stór skörð í þá sögu. Þess þá heldur að reyna að halda utan um það sem eftir er og það er stórkostlega ámælisvert að menn skuli standa frammi fyrir því einum fimm árum síðar að bókstaflega ekkert sé gert með afdráttarlausa samþykkt Alþingis í þessum efnum. Ég fer fram á það, virðulegur forseti, að áður en umræðunni ljúki verði hæstv. sjávarútvegsráðherra inntur eftir því eða svari til um það, hafi hann ekki gert það við 1. umr. málsins sem ég veit ekki hvort var, hvort það sé virkilega ætlunin að hafa algerlega að engu vilja Alþingis. Þá finnst mér líka að það eigi að bera þannig að að hæstv. sjávarútvegsráðherra leggi fyrir Alþingi tillögu um að breyta fyrri afstöðu sinni en ekki að fara þessa aumingjalegu fjallabaksleið að gera ekkert og koma svo allt í einu og leggja til að öllum fjármunum verði ráðstafað þannig að þetta sé búið og gert og ekki um neitt að fást í þeim efnum. Eins og hér kom ágætlega fram í máli ræðumanns á undan mér, hv. þm. Jóns Gunnarssonar, er fiskveiðistjórnarkerfið og sjávarútvegsbatteríið svo sekt í málinu að mér finnst að menn ættu að sjá sóma sinn í að reyna að bæta ráð sitt þó í litlu sé og sýna einhver merki iðrunar og að menn hafi séð að sér og séð hversu óskynsamlegt eða a.m.k. óheppilegt þetta var. Allir eru náttúrlega sammála um að það er engin einasta ástæða fyrir þessu lengur, enda kerfið sem slíkt ekki við lýði og engum dettur í hug í dag að amast við því þó að skip séu á skrá án þess að þau hafi fiskveiðileyfi eða veiðiheimildir. Sem betur fer er búið að endurskoða þá hluti alla og nú breytir það ekki neinu heldur eru veiðiréttindin sjálfstæð í þessu tilviki og geta eins og kunnugt er færst á milli skipa og þau má kaupa á skip ef þau á annað borð eru haffær. Allar úreldingarreglur og öll sú della sem mætti margt um segja er því fyrir bí og farið hefur fé betra. Ein enn hörmungarvitleysan sem menn gerðu í kerfinu var þegar menn stóðu í þessu úreldingarstímabraki um árabil, bjuggu til viðbótarverðmæti eða viðbótarþröskuld í formi þess að rúmmetrar í skipum voru söluvara. Síðan var kerfið allt í einu afnumið eiginlega án nokkurrar aðlögunar þannig að útgerðir sem höfðu lent í skipakaupum árin eða mánuðina þar á undan urðu fyrir stórfelldu fjárhagstjóni og töpuðu fyrir dómstólum málum þar sem þær voru að reyna að leita réttar síns í þeim efnum að þau fengju einhverja lágmarksaðlögun. Ég þekki mætavel slík mál bæði í Vestmannaeyjum og á Þórshöfn þar sem útgerðir höfðu keypt stór skip og úreldingin ein eða rúmmetrarnir einir í skipunum, til viðbótar verðmætinu sem í tækinu voru fólgin og veiðiheimildum, skiptu hundruðum milljóna. Það var einfaldlega þannig að í stórum þúsund brúttórúmlesta skipum eða þaðan af stærri var úreldingin svokallaða ein og sér heilmikið verðmæti. Öll þessi steypa er nú þannig, herra forseti, að ég held að flestir ættu að vera því fegnastir að þurfa ekki að vera að rifja hana upp, en reyna þá að gera gott úr hlutunum eftir því sem kostur er og liður í því fyndist mér vera að menn stæðu myndarlegar að málum en hér er lagt til. Ef hæstv. sjávarútvegsráðherra getur ekki verið við umræðuna áður en henni lýkur óska ég a.m.k. eindregið eftir því að 3. umr. fari ekki fram fyrr en að viðstöddum sjávarútvegsráðherra. Að vísu yrði þá búið að reyna á lyktir þeirrar breytingartillögu sem hér er flutt, sem mér finnst full hógvær ef eitthvað er, ég hefði helst viljað taka meira af peningunum í varanlegan sjóð til að styðja við bakið á góðum málefnum af þessu tagi. Ég held að það hafi ekki bara menningar- og sjávarútvegssögulegt gildi heldur hefur það sýnt sig að slíkt getur verið undirstaða hinnar bestu atvinnustarfsemi. Það er einfaldlega þannig að gömul skip eru vinsæl í ferðaþjónustu til hvalaskoðunar, veitingarekstrar á sjó o.s.frv. Þjóðirnar í kringum okkur eru að bjarga og varðveita stóran hlut af gamla skipakosti sínum af þessu tagi einmitt með því að nýta hann sem tæki í nýjum atvinnugreinum. Á Óslófirðinum skipta t.d. gamlir bátar, skútur og seglskip tugum sem eru í blómlegum rekstri í ferðaþjónustu þar og eins og t.d. dæmið sem ég nefndi frá Húsavík er ekkert því til fyrirstöðu að slíkt geti gerst hér. Það gæti verið hvati og hjálpað til í þeim efnum ef menn gætu sótt styrki í einhvern sjóð til að komast af stað við að bjarga gömlum skipum.

Forseti vill upplýsa að hæstv. sjávarútvegsráðherra er ekki í húsinu en forseti mun koma þeim skilaboðum áleiðis að hv. 5. þm. Norðaust. vilji eiga við hann orðastað í 3. umr.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að taka þátt í umræðunni. Þetta var töluvert rætt í sjávarútvegsnefnd þegar málið kom þangað í upphafi og það er alveg rétt að árið 2000 var málinu vísað til ríkisstjórnarinnar að peningar færu í uppbyggingu gamalla skipa. Við höfum tekist mikið á um hafrannsóknir og fjárvöntun í rannsóknir hér í þingsölum. Ég tel eðlilegt að við notum alla þá peninga sem við fáum úr þróunarsjóði í þær rannsóknir. Ég vil líta á þetta sem sjálfstætt mál, sem þarf að fara fyrir ríkisstjórn eða fjárlaganefnd, að menn sæki um pening í að stofna slíka sjóði en ég held að það veiti ekkert af fjármununum til hafrannsókna. Ég veit ekki hvað það eru búnar að vera margar utandagskrárumræður einmitt um rannsóknir og vöntun á fé til rannsókna. Mér fannst því eðlilegra að taka þetta með þeim hætti að þessu yrði öllu varið til rannsókna og svo væri hitt sjálfstætt mál sem ríkisstjórnin mundi fjalla áfram um.

Herra forseti. Við erum sammála um að mikil þörf er fyrir fjármagn í hafrannsóknir og árlegar umræður hér um það mál og í orði kveðnu mikil samstaða, en þegar á hólminn er komið er naumt skammtað í fjárlögunum eins og kunnugt er og á köflum hafa menn varla getað haldið úti skipakostinum sem tiltækur er til þeirra rannsókna. Vandinn er sá í þessu tilviki að Alþingi er búið að móta stefnu. Þó að hv. þm. Guðjón Hjörleifsson geti vel haft þá skoðun að betra sé að reyna að vinna því máli brautargengi með öðrum hætti, þ.e. að sækja á fjárlög eftir fjármunum í varðveislu skipa, þá var þessi stefna mótuð. Það er uppeldislegt atriði að láta stjórnvöld ekki komast upp með að hafa vilja Alþingis algerlega að engu eins og hér hefur bersýnilega verið gert samfellt í ein fimm ár. Mér finnst að menn eigi að taka upp þykkjuna fyrir hönd Alþingis í slíkum tilvikum og í öllu falli sleppa ekki hendinni af fjármununum, eins og frumvarpið gerir ráð fyrir, fyrr en menn væru búnir að sýna lit í þeim efnum eða vilja í verki að setja fjárveitingar t.d. á næstu fjárlögum í hitt verkefnið. Mér fyndist ekkert að því að áfram væru atvinnuvegatengsl við málaflokkinn. Það færi vel á því t.d. að ákveðnum árlegum fjármunum væri ráðstafað úr sjóði til að styrkja slík verkefni þannig að menn sýndu í því efni hug sinn til málsins úr atvinnugreininni líka. Ég held að ráðlegast væri að fresta afgreiðslu málsins eða depónera sjóðnum, skulum við segja, og láta á það reyna við afgreiðslu fjárlaga næsta haust hvort eitthvað yrði gert sem manndómsbragur væri að í þessum efnum. Og ef mönnum sýndist svo að þeim málum væri vel fyrir komið að láta þetta þá renna sína leið til hafrannsókna. Svo er auðvitað á það að að líta að hér er um að ræða ráðstöfun fjármuna í eitt skipti. Hafrannsóknir eru jú árlegt viðfangsefni þannig að þegar frá líður munar engin ósköp um þessa fjármuni 

Virðulegi forseti. Mér skilst að árið 2000 hafi menn rætt um það í þingsölum hvort sjávarútvegsráðherra eða menntamálaráðherra ætti að sjá um málið, varðveislu gamalla skipa. Þetta er náttúrlega líka menningarmál. Það er alveg rétt að það eru ekki miklir fjármunir á ári hverju sem verið er að veita í endurbyggingu gamalla skipa, þetta eru 20 millj. á ári sem er mjög lítið. Ég held að þegar við ræðum um stórar tölur eins og með kútter Sigurfara, það kostar um 70–80 millj. að gera hann upp, þá verður þetta bara að vera sjálfstætt mál og sjálfstætt verkefni sem yrði kannski að dreifa á þrjú, fjögur ár. Hv. þm. Jón Gunnarsson sagði að 49 aðilar á hinu háa Alþingi hafi samþykkt að vísa þessu til ríkisstjórnarinnar. Af þeim eru 34 eftir á þingi og það þarf ekki nema 32 til að mynda meiri hluta þannig að það á kannski eftir að reyna á þetta við atkvæðagreiðslu við 3. umr. og ég reikna með að umræðan verði tekin þá.

Hæstv. forseti. Eftir andsvar hv. þm. Guðjóns Hjörleifssonar sá ég mig neyddan til að koma aftur upp og fara aðeins betur yfir málið, því ég verð að segja að ég er svolítið undrandi á því að hv. þingmaður vísi því til ráðherra hvort hann eigi að fara eftir því sem Alþingi hefur samþykkt eða ekki og telur eðlilegt að við á Alþingi beygjum okkur undir það ef ráðherra vill hunsa vilja Alþingis og gera eitthvað annað en samþykkt hefur verið. Þá eigum við bara að beygja okkur undir bununa eins og sagt er. Ég vil byrja á að taka undir kröfu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar um að hæstv. sjávarútvegsráðherra taki þátt í umræðunni áður en yfir lýkur og held að nægjanlegt væri að hann gerði það við 3. umr. og færi aðeins yfir af hverju hann hefur ekki aðhafst neitt í sambandi við þá þingsályktunartillögu sem hér var samþykkt. Ég ætla aðeins að fara yfir feril málsins. Fyrst var lagt fram frumvarp til laga um breytingu á lögum um Þróunarsjóð sjávarútvegsins og flutningsmenn voru hv. þingmenn Guðjón A. Kristjánsson, Jóhann Ársælsson, Guðmundur Hallvarðsson, Árni Steinar Jóhannsson og Hjálmar Árnason. Ljóst er að það var nokkurn veginn þverpólitískur stuðningur við að breyta lögum um þróunarsjóð þannig að honum beri að gera það sem segir í 1. gr. frumvarpsins, með leyfi forseta: „Við 1. gr. laganna bætist ný málsgrein, svohljóðandi: Þróunarsjóður sjávarútvegsins skal veita byggðasöfnum og sjóminjasöfnum styrki til varðveislu skipa. Fjárhæð styrks skal nema 50.000 kr. á hverja rúmlest skips sem tekið er til varðveislu eftir 1. janúar 1990.“ Þarna er sem sagt lagt fram frumvarp til laga á Alþingi. Það fer til 1. umr. og er afgreitt til hv. sjávarútvegsnefndar eins og venjan er með svona frumvörp. Sjávarútvegsnefnd fer yfir málið og ræðir það á fundum sínum. Út úr því kemur einhverra hluta vegna að frumvarpinu sem slíku er ekki hleypt hér til 2. umr., heldur verður sátt um það í sjávarútvegsnefnd að breyta því í þingsályktunartillögu. Öll sjávarútvegsnefnd þingsins leggur þingsályktunartillöguna sameiginlega fram, tekur ákvörðun um að breyta frumvarpi til laga og koma með það hér inn til Alþingis í formi þingsályktunartillögu og væntanlega með það í huga að eitthvað verði með hana gert. Í sjávarútvegsnefnd á þeim tíma sátu hv. þm. Árni R. Árnason, Árni Steinar Jóhannsson, Einar K. Guðfinnsson, Guðjón A. Kristjánsson, Guðmundur Hallvarðsson, Hjálmar Árnason, Jóhann Ársælsson, Kristinn H. Gunnarsson, Svanfríður Jónasdóttir og Vilhjálmur Egilsson. Talsvert af þessum þingmönnum situr enn þá á þingi og muna þeir þingmenn væntanlega eftir þessari umræðu og hvað þarna fór fram, enda alveg ljóst að þegar málið kemur inn til þingsins verður ekki um það mikil umræða og meira að segja mælt með því að málið verði í raun og veru ekki sent til nefndarinnar aftur, það sé búið að hljóta nefndarlega afgreiðslu og menn vilji bara afgreiða málið fljótt og vel því að um það sé mikil sátt innan allra flokka. Þegar greidd eru atkvæði um tillöguna til þingsályktunar liggur alveg fyrir að nánast allir hv. þingmenn sem í salnum voru greiddu atkvæði með henni og sögðu já. Einn hv. þingmaður, Pétur H. Blöndal, greiddi ekki atkvæði og nokkrir þingmenn voru fjarstaddir. Ég held að ég eyði ekkert tíma hv. þingmanna í að lesa upp nöfn þeirra þingmanna sem sögðu já því að ég hef ekki trú á öðru en að þeir muni eftir því sjálfir og muni halda sig við þá afstöðu sem þeir lýstu til þessa máls. Ég lít á það sem hrein svik við þá sem standa að því að vernda gömul skip og báta að drepa málinu á dreif með þeim hætti sem búið er að gera frá því að þessi tillaga var samþykkt á árinu 2000 og sérstaklega það að ætla síðan að hunsa hana alveg með því að koma með lög um að leggja niður Þróunarsjóð sjávarútvegsins án þess að partur af þeim fjármunum sem þar eru inni gangi til þessa málefnis sem Alþingi hefur án nokkurs vafa með mjög auknum meiri hluta tekið ákvörðun um að skuli fara fram með þeim hætti sem áður er lýst. Ég trúi því ekki að alþingismenn séu þær lyddur að þeir láti það yfir sig ganga að framkvæmdarvaldið komi svona fram. Ef það er hægt nægir framkvæmdarvaldinu, þegar fram koma þingsályktunartillögur sem Alþingi samþykkir og beinir til ríkisstjórnar um að framkvæma ákveðna hluti, að bíða í 2–3 ár, 4–5 ár, gera ekki neitt og treysta því síðan að staðfesta þeirra sem sögðu já á þeim tíma sé þrotin og að þeir muni segja nei eftir svona langan tíma. Þannig komast hæstv. ráðherrarnir þá upp með það sem þeir vilja gera en ekki það sem Alþingi leggur þeim fyrir að gera. Þá er illa komið fyrir Alþingi.

Herra forseti. Það er ánægjulegt hvað okkur miðar þrátt fyrir allt í þingstörfunum. Hér gefst loksins tækifæri til að mæla fyrir þessu frumvarpi um breytingu á lögum um tekjustofna sveitarfélaga sem er 194. mál og var lagt hér fram á haustönninni í ákveðnum skyldleika við skattafrumvörp ríkisstjórnarinnar. Efni frumvarpsins er í einfaldleika sínum það að heimildir sveitarfélaganna til að leggja á útsvar aukist að sama skapi og ríkið ákvað í desembermánuði sl. að lækka tekjuskattsálagningu sína, þ.e. að í stað þess að hámarksútsvarsálagning geti numið 13,03% megi hún fara í 14,03% þannig að heildarhámarksskattbyrðin haldist þá óbreytt og það svigrúm sem skapast með lækkun ríkisvaldsins færist yfir til sveitarfélaganna. Flutningsmenn að þessu frumvarpi eru ásamt mér hv. þm. Jón Bjarnason, Kolbrún Halldórsdóttir, Þuríður Backman og Ögmundur Jónasson. Þetta frumvarp er í fullu gildi og ekki síst nú þegar hillir undir niðurstöðu eða svokallaða niðurstöðu í tekjulegum samskiptum ríkis og sveitarfélaga í þeim skilningi að starfshópur eða nefnd, tekjustofnanefnd, hefur nú skilað áliti, klofin að vísu, þar sem lögð er til lítils háttar breyting á tekjulegum málefnum sveitarfélaganna, varanleg úrlausn upp á 600–800 millj. inn í framtíðina en síðan tímabundnar sporslur sem menn leika sér að að reikna allt upp í 9 milljarða kr. á 3–4 árum. Það eru þó falsreikningar því að þar er að hluta til um að ræða áframhaldandi þátttöku ríkisins í kostnaði við sameiginleg átaksverkefni hverjum fylgja auðvitað útgjöld á móti, svo sem eins og að halda áfram að reyna að koma frárennslismálum í landinu í viðunandi horf. Það er algerlega fráleitt að setja dæmið þannig upp að með slíku sé verið að færa sveitarfélögunum nettótekjur sem þau fái til ráðstöfunar í sinn almenna rekstur. Þar er um að ræða að ríkið haldi áfram að taka þátt í kostnaði við mjög útgjaldasamar framkvæmdir. Og hvar skyldu menn enn eiga eftir að koma þessum frárennslismálum í viðunandi horf? Jú, ætli það sé ekki einmitt þar sem það er dýrast að leysa úr vandanum. Það er alveg ótrúlegt hvað menn ganga langt í því að reyna að reikna sér slíkt til tekna. Staðreyndin er sú að um 65% af tekjum sveitarfélaganna eða nálægt því hlutfalli, ég man það ekki nákvæmlega, koma frá útsvarinu. Útsvarið er langstærsti einstaki tekjustofn sveitarfélaganna. Af því leiðir að það er erfitt að gera mikið miðað við óbreytta tekjumöguleika sveitarfélaga sem á að muna um að einhverju ráði nema að notast þá við útsvarið, a.m.k. að hluta til. Ef ekki er vilji til þess að sveitarfélögin fái hlutdeild í nýjum tekjustofnum, í breiðari tekjustofnum en þau hafa í dag, sem eru fyrst og fremst útsvarið og síðan þjónustugjöld til að mæta kostnaði af þeirri starfsemi, þeirri þjónustu sem sveitarfélögin veita, ja, þá er fátt hægt að gera nema hreyfa útsvarinu. Útsvarið er hinn eiginlegi skattstofn sveitarfélaganna sem skilar að uppistöðu til þeim tekjum sem sveitarfélögin hafa til sjálfstæðrar ráðstöfunar. Það má ekki rugla saman síðan þeim þjónustugjöldum sem lögð eru á vegna skilgreindrar veittrar þjónustu og er óheimilt að hafa hærri en sem nemur kostnaðinum við þjónustuna. Það er að sjálfsögðu ekki eiginlegur skattstofn í þeim skilningi að sveitarfélögin hafi þá fjármálalegt sjálfstæði í krafti hans. Þeim mun mikilvægara er útsvarið sem þetta er veruleikinn. Heildarálagningarhlutfall mundi samkvæmt þessu frumvarpi, ef það yrði lögfest og sveitarfélögin fengju þessa viðbótarheimild, halda áfram að vera 38,78%. Það yrði því ekki um neina skattahækkun að ræða. Skattalækkun í þeim mæli sem sveitarfélögin nýttu sér ekki eða ekki til fulls, það aukna svigrúm til útsvarsálagningar, kæmi á móti lækkun tekjuskatts ríkissjóðs. Herra forseti. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um afkomu sveitarfélaganna og þann vanda sem þar er við að glíma. Þau hafa sannanlega verið rekin með halla í nærfellt einn og hálfan áratug. Afkoma þeirra er vissulega mismunandi en að meðaltali er hún óviðunandi og hjá langstærstum hluta sveitarfélaganna er ástandið óviðunandi og versnandi. Menn skjóta sér hins vegar gjarnan á bak við þau örfáu sveitarfélög í landinu sem eru sæmilega aflögufær. Það væru nú meiri ósköpin ef ekki háttaði einhvers staðar þannig til að menn kæmust sæmilega af en þeim fer því miður fækkandi, eins og t.d. kom glöggt í ljós um síðustu áramót þegar allmörg sveitarfélög bættust í hóp þeirra sem fullnýta alla sína tekjumöguleika, eru komin með alla tekjuöflunarmöguleika í botn. Sjálfsagt eru nokkur fleiri í áföngum að þoka þeim upp undir þakið, eins og t.d. sveitarfélagið Reykjavík sem hefur verið að færa sig upp að þakinu ef það er ekki bara komið í það. Ég man ekki nákvæmlega hvort það náði því um áramótin, a.m.k. var þar einhver hækkun. Þetta er auðvitað mjög bagaleg staða út frá því mikilvæga hlutverki sem sveitarfélögin hafa með höndum nú þegar. Þau fara með mjög viðamikla málaflokka sem tilheyra velferðarmálasviðinu, eins og málefni grunn- og leikskólans, þau fara með geysilega mikilvæg og vaxandi verkefni á sviði umhverfismála og ýmiss konar nærþjónustu við íbúa sína sem eru stór hluti af því daglega umhverfi og því samfélagi sem við finnum okkur í. Það gefur augaleið að það er niðurdrepandi fyrir bæði forsvarsmenn sveitarfélaganna og auðvitað íbúana ef ástandið er þannig til lengdar að sveitarfélögin séu algerlega að kikna undan verkefnum sínum. Kröfurnar um þjónustu vaxa og þau sveitarfélög sem ekki geta uppfyllt þær eða eru á góðri leið með að setja sig á hausinn vegna þess að þau eru að berjast við að gera það verða náttúrlega þegar frá líður ekki samkeppnisfær um þjónustu við íbúa sína og lenda í þeim vítahring að af því geti leitt að breyttu breytanda ásamt með öðru fólksfækkun, minni tekjur o.s.frv. En þetta er líka óviðunandi staða, herra forseti, vegna þess að sveitarfélögin þurfa eins og aðrir aðilar að geta þróast. Sveitarfélögin þurfa að geta sótt fram, byggt upp og bætt þjónustu sína. Það eru þau fæst í færum með að gera í dag, samanber rifrildi hér um möguleika sveitarfélaganna til að taka skref í áttina að gjaldfrjálsum leikskóla. Það var kostulegur málflutningur sem hér var uppi hjá Sjálfstæðisflokknum t.d. í gær sem fór hamförum í geðvonsku sinni yfir því að sveitarfélagið Reykjavík ætlaði að taka næstu skref í þá átt eða boðaði þá stefnumörkun. Í staðinn fyrir að fagna og gleðjast yfir því að það væru þó a.m.k. einhver sveitarfélög sem teldu sig geta eitthvað gert í þessum efnum höfðu menn allt á hornum sér og litu á það alveg eins og sérstakt vandamál ef einhver sveitarfélög í landinu ætluðu að ríða á vaðið. Menn töluðu um að þetta setti pressu á önnur sveitarfélög o.s.frv. Menn hafa ekki jafnmiklar áhyggjur af því að það setji pressu á önnur sveitarfélög þegar ýmis ónefnd rík sveitarfélög, t.d. á höfuðborgarsvæðinu, slá um sig með því að þau þurfi ekki að leggja á jafnhátt útsvar og aðrir. Setur það þá ekki pressu á hin sveitarfélögin um að lækka líka útsvarið? Nei. Ef Reykjavíkurborg ætlar hins vegar að vera í fararbroddi í þeirri þróun að innleiða í áföngum gjaldfrjálsan leikskóla þykir það alveg óþolandi. Það er einmitt dæmi um uppbyggingarverkefni, um áframhaldandi þróun velferðarsamfélagsins, sem við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum sérstaklega sett á oddinn og er til að undirstrika mikilvægi þess að sveitarfélögin geti þróast og ráðist í ný verkefni. Eða vilja menn hafa það þannig að þau séu rekin svoleiðis gjörsamlega á kúpunni, á felgunni, að þau geti ekkert gert nema lifað dag frá degi? Kemur hér formaður fjárlaganefndar gleiðbrosandi í salinn. Við fögnum honum alveg sérstaklega á þessum drottins degi. Það er gott að hafa slíka forustumenn hér til skrafs og ráðagerða um þessi mál, fjármál sveitarfélaganna. Það sjá allir heilvita menn að það er lamandi að sveitarfélögin í landinu búi til langframa, ár og áratugi, við þannig afkomu að þau geri ekkert nema safna skuldum og sökkva dýpra og dýpra í þær, eiga orðið í stórum stíl alls ekki fyrir rekstri málaflokka, hvað þá einhverjum fjárfestingum eða nýjum verkefnum og nýjum hlutum í sambandi við þróun sjálfra sín og þeirrar þjónustu sem þau veita. Aðeins nánar síðan að efnislegum áhrifum þessa frumvarps. Það er í sem allra fæstum orðum þannig að tekjutap ríkissjóðs vegna þeirrar lækkunar tekjuskatts sem ákveðin var hér um áramótin var áætlað um 6 milljarðar kr., þ.e. eins prósentustigs lækkun tekjuskatts, nei um 5 milljarðar kr. var það víst brúttó. Ríkið kemur að vísu betur út úr því dæmi vegna þess að það fær talsvert til baka. Nettótekjutapið er því minna, kannski 4 milljarðar. Þetta mundi sem sagt þá gefa sveitarfélögunum svigrúm til hækkunar útsvars af sömu stærðargráðu, að fara úr 13,03 í 14,03. Í fylgiskjali I með þessari tillögu kemur fram að ef notaður er útsvarsstofn vegna launa ársins 2003 sem var tæpir 490 milljarðar þá gaf álagning upp á 12,80% sem var sem sagt meðaltalsálagning sveitarfélaganna 62,7 milljarða kr. tekjur. Hefðu sveitarfélögin nýtt möguleika sína til fulls, þ.e. öll farið í 13,03%, hefði það gefið 63,8 milljarða. Munurinn er þarna rúmar 1.100 milljónir. Þetta leiðir til þess að ef álagningin væri 14,3% þá mundi nýting til fulls gefa 68,7 milljarða, sem væri um 6 milljarða tekjuauki hjá sveitarfélögunum miðað við þáverandi álagningu upp á 12,8%. Ef notuð er hins vegar hækkunin úr 13,03 í 14,03, þ.e. miðað við að sveitarfélögin væru að fullnýta heimildir sínar þá er þessi tala eðlilega nokkuð lægri eða 4,9 milljarðar tæpir. Það er sem sagt um það bil tekjusvigrúmið sem þarna skapast eftir því hvernig menn kjósa að skoða það miðað við raunálagningu eða heimildir til álagningar sem er nokkuð hærri. Þetta er ekki tilfinnanlegt tekjutap fyrir ríkissjóð. Jafnvel þó að svona heimild væri bætt sérstaklega við og bara tekin út úr samhenginu við skattalækkunaráform stjórnarinnar þá skulum við hafa í huga að þau eru upp á um 30 milljarða kr. þegar það verður að fullu komið til framkvæmda á árinu 2007 eða ef það kemur einhvern tímann til framkvæmda þá verður þar orðið um að ræða um 30 milljarða kr. tekjutap ríkissjóðs. Ráðstafanir af þessu tagi mundu bæta stöðu sveitarfélaganna um segjum 5 milljarða sem er lágmark að okkar dómi. Þær eru ekki sú óskaplega stærð í þessu samhengi að það sé mönnum ofviða á nokkurn hátt. Reyndar tökum við flutningsmenn það skýrt fram að við teljum það alls ekki vera svo að þessi ráðstöfun sé einhver allsherjarlausn í fjármálum sveitarfélaganna og ein og sér dugi til frambúðar. Auðvitað ætti þetta aðeins að vera hluti af heildarendurskoðun á tekjulegum samskiptum ríkis og sveitarfélaga sem er löngu, löngu tímabær og að mínu mati er einhver alvarlegasta vanrækslusynd núverandi ríkisstjórnar - er þá mjög mikið sagt - að hafa haldið sveitarfélögunum í þessari úlfakreppu sem raun ber vitni núna um langt árabil. Ég hef að vísu þá kenningu, og er ekkert feiminn við að setja hana fram, að þar sé um að ræða bara hreina pólitík, það sé bara beinharður pólitískur ásetningur að halda sveitarfélögunum í þessari fjárhagslegu spennitreyju. Í gegnum það þjónar einkavæðingar- og frjálshyggjuliðið lund sinni og þrýstir sveitarfélögunum út í ráðstafanir, mörgum hverjum alveg gegn vilja sínum, sem þeim er að skapi, þ.e. að selja eignir, að einkavæða rekstur málaflokka, að fjármagna nýframkvæmdir með einkafjármögnun o.s.frv. Þetta er gert í pólitísku skyni, ekki vegna þess að það sé hagkvæmara eða betra heldur þvert á móti. Það liggja allar upplýsingar fyrir sem þarf til þess að menn geti áttað sig á því að þegar upp er staðið þá eru slíkar aðferðir dýrari fyrir sveitarfélögin. Það var a.m.k. niðurstaða hv. þm. Gunnars Birgissonar í Kópavogi að Kópavogsbúar væru ekki svo vitlausir að þeir létu plata sig þannig þegar þeir fóru að líta á það hvort það væri gáfuleg ráðstöfun í því sveitarfélagi t.d. að fara að byggja skólamannvirki eða íþróttahús eða hvað það nú var í einkaframkvæmd. Ég sá reikninga hjá sveitarfélagi norður í landi þar sem endurskoðunarfyrirtæki hafði verið fengið til þess að líta á það hvernig það dæmi kæmi út að selja íþróttahús staðarins og gera samning um endurleigu á því aftur til 25 ára. Það dæmi kom þannig út að það var fjárhagslega léttara fyrir sveitarfélagið fyrstu sjö árin. Á áttunda ári var dæmið á núlli. En hin árin sautján sem eftir voru tapaði sveitarfélagið samfellt og dæmið versnaði og versnaði. Þegar upp var staðið hefði rekstrarkostnaður þessa íþróttamannvirkis orðið sveitarfélaginu um 15–18% dýrari yfir tímabilið í heild ef það hefði farið hina glæsilegu leið einkaframkvæmdar. Þannig koma þessi dæmi nú yfirleitt út þegar þau eru reiknuð, þannig að það er gegn betri vitund sem menn halda því fram að verið sé að bæta fjárhagsstöðu sveitarfélaganna eða að það sé liður í einhverri skynsamlegri fjármálastjórn að neyða þau út í slíkar aðgerðir. En það er því miður afleiðingin af þessu ástandi sveitarfélaganna og hún er pólitísk. Hún er pólitík. Hún er púra pólitík. Með því eru framkallaðar eða knúnar fram breytingar sem menn myndu alls ekki sjá fyrir að yrðu ella. Ef sveitarfélögin hefðu fjárhagslega burði og fjárhagslegt bolmagn til að velja sér þær leiðir sem þau helst vildu þá mundu þau yfirleitt ekki fara út á þessa braut. Reynslan bæði innan lands svo maður nefni nú t.d. skólaæfingarnar í Hafnarfirði eða í sveitarfélögum sums staðar í nágrannalöndunum er nú ekki beint glæsileg. Ég hef sagt við menn að þeim ætti að nægja að fara til Farum, sveitarfélagsins í Danmörku, og kynna sér æfingarnar þar sem Brixstofte og félagar stóðu þar fyrir. Þeir fóru langt með að setja það sveitarfélag á hausinn. Menn hafa síðan mátt glíma þar við gríðarlega erfiðleika eftir þá nýfrjálshyggjueinkavæðingartilraun sem gerð var í Farum kommune á valdatíma nýfrjálshyggjumanna þar. Því sveitarfélagi var mjög hampað af boðberum þessarar hugmyndafræði hér. Ég man nú ekki hvort það var beinlínis sömu dagana og spilaborgin hrundi, alla vega var það ekki löngu áður, sem einhverjir íslenskir sveitarstjórnarmenn voru svo seinheppnir að vera í kynnisferð einmitt í Farum og ætluðu að læra snilldina sem þar var praktíseruð. Þetta eru allt saman samhangandi hlutir, herra forseti. Það er erfitt að aðskilja annars vegar fjárhagsgrundvöll sveitarfélaganna eins og hann er og hefur verið og svo hins vegar þjónustuna sem þau veita, verkefnin sem þau eiga að sinna og pólitíkina sem á bak við er eða ætti að liggja til grundvallar ákvörðunum forsvarsmanna sveitarfélaga vítt og breitt í landinu. Við getum væntanlega sjálf flest verið sammála um að við viljum að sveitarfélögin séu sjálfstæð og ráði því sjálf hvaða braut þau marka sér í þessum efnum. Þannig virkar nú lýðræðið að menn kjósa sveitarstjórnir og hafa þar einhverjar stefnuskrár. Íbúarnir eiga að sjálfsögðu að ráða því og velja þá sem þeir treysta best eða þær áherslur sem þeir vilja sjá í uppbyggingu sveitarfélagsins. En þá er heldur ekki lýðræðislegt að í reynd sé hið fjármálalega vald og sjálfstæði tekið af kjörnum sveitarstjórnarfulltrúum vítt og breitt í landinu í gegnum það að menn geta sig hvergi hreyft. Það er einn veikleiki lýðræðisins eins og hann birtist okkur í dag að í raun hafa menn sáralítið sjálfstætt ákvörðunarvald og sjálfstæði til þess að koma sínum áherslum fram þegar þeir setjast niður við það borð að reyna að reka illa stætt sveitarfélag. Ætli við þekkjum ekki öll sem hér erum í salnum reynslusögur sem sveitarstjórnarfólk hefur sagt okkur af vonbrigðum sínum þegar það kemur inn í sveitarstjórn fullt af áhuga og spennt að takast á við ný verkefni og verður svo að tæma þann beiska kaleik að reynslan kennir þeim að það er sáralítið hægt að gera. Þetta eru björgunaraðgerðir og reddingar. Menn eru að reyna að halda sér á floti ár frá ári með niðurskurði og alls konar æfingum. Það er auðvitað óskaplega dapurlegt að menn skuli þurfa að vera settir í slíkar aðstæður og hefur síðan aftur þau áhrif, eins og við þekkjum líka, að það gengur líka víða orðið býsna erfiðlega að fá einfaldlega fólk til að gefa sig í þessi verkefni. Það þarf bókstaflega að leita á köflum logandi ljósi að fólki sem hefur þá þegnskylduhugsun eða fórnarlund til að bera að það gefi sig yfir höfuð í að koma nálægt rekstri sveitarfélaganna vegna þess að verkefnið er svo erfitt og lítt spennandi eins og allt er í pottinn búið. Herra forseti. Ég held ég láti þetta nægja og legg til að að lokinni þessari umræðu verði þessu máli vísað til nefndar sem mundi væntanlega vera félagsmálanefnd, nema það sé efnahags- og viðskiptanefnd. Nú man ég ekki alveg undir hvern lög um tekjustofna sveitarfélaga heyra. Þau hljóta að heyra undir félagsmálaráðherra, held ég, þannig að ég ætla að hafa það tillögu mína þangað til ég verð þá sannfærður um að eitthvað annað sé gáfulegra.

Forseti telur að eðlilegast sé að vísa þessu máli til hv. félagsmálanefndar.

Herra forseti. Þetta mál gefur mér tilefni til að fjalla um það sem ég lít á sem brýna nauðsyn, þ.e. að endurskoða tekjustofna sveitarfélaga í grunninn. Ég hef vakið athygli á því og vil gera það aftur að hér hefur geisað eignaverðbólga frá hausti að því er varðar íbúðaverð sem rekja má til auðs og stórgróða bankanna sem þeir hafa verið í erfiðleikum með að fjárfesta. Það hefur leitt til þess að fasteignaverð, álagningarstofn til fasteignaskatta hefur hækkað að meðaltali á landinu um 10% umfram neysluvísitölu á síðasta ári. Þetta er hins vegar afar mismunandi eftir sveitarfélögum. Þannig hefur fasteignamatsverð lækkað á Vestfjörðum um 1,7% og gjalda sveitarfélög á Vestfjörðum þess. Hins vegar hefur fasteignamatsverð hækkað á Austfjörðum um 30%. Í Reykjavík um 14%. Álagningargrundvöllurinn mismunar því sveitarfélögum. Um almenna hækkun fasteignagjalda 2005 vil ég segja að ég held að allir íbúðareigendur á landinu eða flestir hafi fundið það í pyngjunni - þeir eru núna að fá gíróseðla sex mánuði þessa árs eða sjö - vegna þess að hækkunin er 10% umfram neysluvísitöluna. Þó er verra að í pípunum er 15–35% meðalhækkun á árinu 2006 umfram raunvirði. Þetta hefur bitnað á þessu ári og mun bitna á næsta ári verst og þyngst á eldri borgunum á lífeyrislaunum, á einstæðum foreldrum og á láglaunafólki almennt. Hæstv. félagsmálaráðherra veit af þessu vandamáli en lýsti því yfir hér í ræðustóli í síðustu viku að hann hygðist ekki bregðast við, hann hygðist ekkert gera. Hann ætlaði ekki að breyta eðli álagningarstofns fasteignagjalda. Það er að mínu mati óeðlilegt vegna þess að fasteignaskattarnir eru þjónustugjöld og þjónusta við fasteign á Suðureyri er svipuð og í Reykjavík við fasteign af sömu stærð og annað slíkt. Það skekkir líka þessa mynd enn frekar og kallar á uppstokkun á tekjustofnum sveitarfélaga að lögaðilar greiða enga skatta sem ég vil kalla til sveitarfélagsins ef frá eru talin þessi þjónustugjöld, þ.e. fasteignagjöldin. Það er búið að afnema aðstöðugjaldið sem þau greiddu til sveitarfélaga. Þau greiða ekki útsvör. Síðan hefur það gerst líka að fjölgun einkahlutafélaga hefur leitt af sér lægri tekjur til sveitarfélaga. Hér er um að ræða mismunun bæði gagnvart einstaklingum og gagnvart sveitarfélögum. Sveitarfélögunum er mismunað, einstaklingum er mismunað og félagsforminu er mismunað. Mér er tjáð af sveitarstjórnarmönnum að þeim þyki ekkert sérlega fýsilegt, eins og tekjur af lögaðilum og atvinnurekstri eru í dag, að fá lögaðila til lögheimilis og reksturs innan síns sveitarfélags. Það þykir bara ekki fýsilegt, sér í lagi í minni sveitarfélögum þar sem þarf að kosta töluverðu til til að skapa rekstraraðstöðu fyrir viðkomandi lögaðila eða atvinnurekanda. Þeir borga sem sagt ekkert aðstöðugjald, ekkert útsvar og ekkert fyrir að starfa í þessu sveitarfélagi nema gjöld af sínum fasteignum. Þær fasteignir kunna að vera fátæklegar þó umfang rekstursins og afnot af sveitarfélaginu séu veruleg. Þessi atriði kalla á endurskoðun, á uppstokkun á tekjustofnum sveitarfélaga og þau kalla á að það verði ekki látið reka á reiðanum eins og hæstv. félagsmálaráðherra boðar, algjörlega hugmyndasnauður í þeim efnum. Það verður geymt en ekki gleymt í janúar á næsta ári þegar nýjar álögur dynja yfir, langt umfram raunvirði og neysluvísitölu, hver viðbrögð hæstv. félagsmálaráðherra voru í svörum hér á þingi í síðustu viku, þegar þessar hækkanir munu skella á láglaunafólki og eldri borgurum með fullum þunga. Það er algjört grundvallaratriði og ég átta mig ekki á því að flokkar eins og Framsóknarflokkurinn, sem kennir sig við félagshyggju og hefur gert í mörg ár, skuli ekki taka undir það að leggja skatta á í þessu þjóðfélagi eftir tekjum og efnahag. Fasteignaskattar eru álagðir óháð tekjum, þar borgar fátæka ekkjan jafnmikið og Björgúlfarnir af sínum eignum, þ.e. stökum eignum.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um staðbundna fjölmiðla. Flutningsmenn ásamt mér eru hv. þm. Birkir J. Jónsson, Björgvin G. Sigurðsson, Drífa Hjartardóttir, Gunnar Birgisson, Hjálmar Árnason, Magnús Stefánsson, Sigurjón Þórðarson og Þuríður Backman. Tillagan hljóðar svo: „Alþingi ályktar að fela menntamálaráðherra að skipa nefnd er athugi stöðu staðbundinna fjölmiðla og rekstrarumhverfi þeirra og skili skýrslu. Í skýrslunni verði gerð grein fyrir þróun markaðarins undanfarin ár og, ef þurfa þykir, komið með tillögur um beinar eða óbeinar aðgerðir sem ríkisstjórn og Alþingi gætu gripið til í því skyni að efla rekstrargrundvöll staðbundinna fjölmiðla. “ Virðulegi forseti. Markmið þessarar þingsályktunartillögu er að gerð verði úttekt á þeirri stöðu sem nú er á markaði svæðisbundinna fjölmiðla en slík úttekt getur lagt grundvöll að umræðum um aðgerðir til að efla þessa gerð fjölmiðlunar. Svæðisbundnir fjölmiðlar gegna nú þegar og munu í framtíðinni gegna vaxandi hlutverki fyrir lýðræðislega umræðu. Í skýrslu sem nefnd menntamálaráðherra um eignarhald á fjölmiðlum á Íslandi skilaði í apríl sl. kom fram að sú skylda hvílir á íslenska ríkinu að stuðla að fjölbreytni í fjölmiðlun. Skýrslan fjallaði nær eingöngu um málefni þeirra fjölmiðla sem hafa útbreiðslu um land allt en að litlu leyti um staðbundna fjölmiðla. Þótt finna megi dæmi um öflugan fjölmiðlarekstur utan höfuðborgarsvæðisins hafa staðbundnir fjölmiðlar átt undir högg að sækja hér á landi. Nauðsynlegt er að gera sérstaka úttekt á stöðu þessara miðla svo að ræða megi hvort sérstakra aðgerða er þörf til að efla stöðu þeirra. Í skýrslu fjölmiðlanefndar kemur fram að ríkisstyrkir séu ein þeirra leiða sem til greina komi til að standa vörð um fjölbreytni í fjölmiðlun í landinu. Er þar vísað til tilmæla Evrópuráðsins um að ríki hugi að því hvort ástæða sé til að veita prentmiðlum og útvarpsmiðlum sérstakan fjárstuðning, einkum svæðisbundnum miðlum. Að teknu tilliti til samkeppnissjónarmiða skuli miðað við að stuðningur af þessu tagi sé byggður á hlutlægum sjónarmiðum, á grundvelli gegnsærra reglna og málsmeðferðar sem sæti ytra eftirliti. Ákvarðanir af þessum toga sæti jafnframt reglubundinni endurskoðun til að komast hjá því að þær ýti undir samþjöppun eða óeðlilegan ábata þeirra sem njóta opinbers stuðnings. Nefndin gerði þó ekki tillögu um að þessi leið yrði farin. Virðulegi forseti. Sameining sveitarfélaga leiðir til þess að þörf íbúanna eykst fyrir staðbundna fjölmiðlun sem í senn veitir upplýsingar um verkefni stjórnvalda og er vettvangur opinberrar umræðu um málefni hvers sveitarfélags. Í greinargerðinni er gert er ráð fyrir að nefndin skili skýrslu eigi síðar en 1. mars 2005 og má segja að ákveðin bjartsýni hafi ríkt hjá flutningsmönnum tillögunnar um að hún kæmist fyrr á dagskrá. Eðlilega raskast þessi dagsetning eitthvað en mikilvægt er þó að hún verði sem fyrst og það verði unnið hratt í þessum málum, ekki síst í samvinnu við þau frumvörp sem verða rædd hér, til að mynda um Ríkisútvarpið o.fl., að við getum haft þessa tillögu með í umræðunni. Það er mjög ánægjulegt að á þessari tillögu eru flutningsmenn úr öllum flokkum og þakka ég sérstaklega hv. þingmönnum fyrir að hafa tekið vel í þetta mál. Það má segja að það sé nokkuð þverpólitískt og við gerum okkur grein fyrir mikilvægi þess, ekki síst fyrir landsbyggðina. Það eru margir staðbundnir fjölmiðlar í landinu og við höfum orðið vitni að því að það hefur verið erfitt hjá þeim sem vinna að þeim, oftar en ekki í miklu hugsjónastarfi, og því er ekki að neita að einn þáttur í því er til að mynda mjög há póstburðargjöld. Það er dýrt að senda út blöð og þessi blöð eru kannski ekki það öflug að þau séu með eigið fólk í því að dreifa þeim eins og t.d. stóru dagblöðin. Þetta er einn liður í því að gera þeim erfitt fyrir en ég er ekki í vafa um að það eigi að vera hluti af byggðastefnu að efla þessa staðbundnu fjölmiðla. Eins og ég kom inn á áðan erum við að sameina sveitarfélög og það eru uppi miklar áætlanir um að fækka þeim verulega í landinu. Svæðin verða stærri og stærri og þess vegna er mikilvægt að upplýsingaflæðið sé gott. Við vitum það líka þegar við hlustum á svæðisútvörpin að þar er auðvitað unnt að sinna málefnum svæðanna betur, ýmsu sem mundi aldrei komast að í landsfjölmiðlum, og enginn efast um mikilvægi þess. Virðulegi forseti. Það væri svo sem hægt að koma inn á margt en ég vil bara ítreka mikilvægi þessa máls. Ég hef fengið góð viðbrögð við því og vil að málinu verði vísað til hv. menntamálanefndar þegar þessari umræðu lýkur. Ég vonast eftir skjótri afgreiðslu þar. Þetta er kannski ekki mjög viðamikið mál og ætti ekki að vera dýrt í framkvæmd en ég held að það sé mikilvægt fyrir okkur að fá það inn í umræðuna, sérstaklega af því að við vitum að á næstunni verður hér töluverð umræða um fjölmiðla í landinu. Þetta þarf að koma þar inn í og verða kortlagt. Ég vonast því eftir góðum umræðum hér og þakka fyrir.

Virðulegi forseti. Hér er á ferðinni mikilvægt og gagnmerkt mál sem ég er einn flutningsmanna að, enda er ég sannfærður um mikilvægi þess að gera úttekt á stöðu svæðisbundinna miðla eða svæðisfjölmiðlanna svokölluðu, sérstaklega þá prentmiðlanna eins og hér um ræðir. Þeir eru fjöldamargir um allt land. Í fyrsta lagi þarf að kortleggja stöðu þeirra nú, skilgreina með hvaða hætti væri hægt að koma að stuðningi við rekstur þeirra því að ég er sannfærður um að hann þarf að vera til staðar. Ég held að við þurfum að styrkja útgáfu þessara miðla með einhverjum sanngjörnum og gagnsæjum hætti eins og tillagan tekur sérstaklega til og að sjálfsögðu þarf að skilgreina hvaða miðlar eigi kost á slíkum styrkjum og hverjir ekki. Prentmiðlarnir úti um allt land eru mjög fjölbreyttir og margbreytilegir. Það eru áskriftarblöð eins og Sunnlenska fréttablaðið, það eru blöð sem fara í aldreifingar á hvert heimili í ákveðnum fjórðungi eins og Glugginn, á Suðurlandi líka. Svo eru kannski hefðbundnari dagskrárblöð eða auglýsingablöð sem gera út á það að þeim er dreift á litlu svæði, margar auglýsingar frá viðkomandi stað, en leggja minna upp úr fréttum og samfélagslegu efni öðru. Það þarf að skilgreina hve stór hluti efnis blaðsins skuli vera fréttir og almenns efnis annars en auglýsinga til að miðillinn eigi rétt á einhvers konar ríkisstyrk, t.d. 50:50 eða 60:40, hvernig sem sú lína liggur. Það mundum við sjá þegar sú nefnd sem hér um ræðir væri búin að kortleggja og gera mjög greinargóða úttekt á umfangi, stöðu og fjölbreytileika hinna svæðisbundnu miðla. Hv. 1. flutningsmaður nefndi í framsöguræðu sinni mikilvægi þessara miðla, ekki síst í ljósi þess að nú eru sveitarfélög að sameinast og samsetning byggðanna að breytast. Ég er sannfærður um það sem þátttakandi í pólitískri umræðu á heimasvæði mínu síðustu árin að þessir miðlar hafa mjög mikið vægi. Þeir hafa einnig mjög aukið vægi. Eftir því sem umhverfi miðlanna á landsvísu hefur breyst hefur vægi prentmiðlanna úti um hinar dreifðu byggðir aukist mjög verulega. Þar fer fram að verulegu leyti hin samfélagslega umræða viðkomandi svæðis, um stöðu sveitarfélaganna, helstu og brýnustu hagsmunamál byggðanna málefni sem eðli málsins samkvæmt fá litla eða enga athygli í landsmiðlunum. Það er ekki pláss fyrir þau þar en í svæðisbundnu miðlunum geisar sú umræða sem skiptir kannski hvað mestu máli fyrir hin einstöku svæði. Þessir miðlar fræða, miðla og skemmta, hver með sínum hætti og eru, eins og ég upplifi svæðismiðlana, ríkur þáttur í lími hvers samfélags. Þetta er menningarleg miðja fyrir mörg svæði, það eru sterkir svæðismiðlar víða um land, missterkir auðvitað. Sunnlenska fréttablaðið er gefið út sem áskriftar- og sölublað og selt, mjög metnaðarfullt og skemmtilegt fréttablað sem hefur verið gefið út núna í um tvo áratugi á Suðurlandi, ábyggilega oft við mjög erfiðar aðstæður af því að blaðið er, eins og ég sagði áðan, m.a. selt í áskrift og keppir við aðra miðla, landsmiðlana og þá miðla sem er dreift í aldreifingu. Hækkun póstburðargjaldanna á síðustu árum vó mjög að grundvelli þessarar tegundar af svæðismiðlum sem eru kannski að mörgu leyti metnaðarfyllstu og innihaldsríkustu miðlarnir, fréttablöð sem eru annaðhvort seld eða send inn á hvert heimili. Það er orðið ódýrara hlutfallslega að senda núna í svokallaðri aldreifingu en að senda í áskrift. Það þarf að jafna stöðu þessara miðla. Það þarf að gera þeim sem reka svæðisbundnu prentmiðlana kleift að halda þeim gangandi, sérstaklega með tilliti til mjög hárra póstburðargjalda sem settu stórt strik í reikninginn og rekstur þessara blaða. Flóra svæðisbundnu miðlanna er mjög fjölbreytt og mjög ólík eftir landshlutum. Það væri mjög fróðlegt að gera úttekt á henni og gagnlegt til hliðar við og inn í þá miklu umræðu sem má segja að ríki núna á Íslandi um stöðu fjölmiðlanna, fárið í kringum fjölmiðlalögin og ekki-fjölmiðlalögin í fyrrasumar, Ríkisútvarpsfrumvarpið sem leit dagsins ljós og bíður umræðu hér á Alþingi og væntanlega niðurstöðu fjölmiðlanefndarinnar. Svæðisbundnu og staðbundnu miðlarnir hafa orðið út undan í þessari úttekt og umræðu um framtíð íslenskrar fjölmiðlunar og fyrirkomulag hennar, lagaumgjörð, stöðu ríkismiðlanna þar innan o.s.frv. Það er mjög mikilvægt að staðbundnu miðlarnir séu ræddir í þessu samhengi. Þess vegna er fagnaðarefni að þessi tillaga skuli loksins vera komin á dagskrá og að við getum afgreitt hana til nefndar. Eins og hv. 1. flutningsmaður nefndi áðan munum við vonandi hafa hraðar hendur og afgreiða hana fljótt út úr nefndinni og aftur til Alþingis þannig að hún geti fengið hér afgreiðslu í vor og verið send ríkisstjórn sem ályktun frá Alþingi í maí. Stór hluti menntamálanefndar er meðal flutningsmanna tillögunnar þannig að framgangur hennar ætti að geta orðið ágætur í nefndinni. Ég er sannfærður um að við eigum að styðja með einhverjum hætti við bakið á staðbundnu miðlunum, finna réttlátu leiðirnar til þess og þörfina fyrir miðlana í hinu pólitíska samhengi þar sem stjórnmálaumræðan hefur breyst, hún er mun minni í miðlunum en var, samsetning frétta hefur breyst mikið, það er meira einblínt á viðskiptalíf og slíka hluti og það sem gerist á suðvesturhorninu. Mikilvægi miðlanna verður seint til fullnustu haldið fram á sínum svæðum til að berjast fyrir hagsmunum viðkomandi byggða, til að upplýsa fólkið sem þar býr um stöðu mála og hvert stefnir og eins til að líma samfélögin saman og vera hin menningarlega kjölfesta hvers svæðis. Það er því mjög mikilvægt að kortleggja þetta og finna leið til að standa við bakið og efla rekstrargrundvöll staðbundinna miðla. Ekki síst verður fróðlegt að taka umræðuna í ljósi þess að það frumvarp sem er nýkomið fram um Ríkisútvarpið og er að mínu mati meingallað og tekur alls ekki á því sem það á að taka. En sú umræða bíður betri tíma. Þar til hliðar er áríðandi að hafa stöðu staðbundnu miðlanna að leiðarljósi og hvernig við getum fundið leiðir til að skjóta styrkari stoðum undir þá og gera stöðu þeirra réttlátari og samkeppnishæfari í því fjölmiðlaumhverfi sem nú er uppi, því ég held að aldrei hafi verið meiri þörf fyrir tilvist og útgáfu þeirra miðla en einmitt nú í því gjörbreytta fjölmiðlaumhverfi sem við búum við miðað við fyrir örfáum árum þegar flokksblöðin tröllriðu prentmarkaðnum. Nú eru gjörbreyttir tímar og mikilvægi svæðisbundinna miðla hefur aukist að mínu mati og við þurfum að finna leið til að tryggja rekstrargrundvöll þeirra.

Herra forseti. Ég ætla að halda eina af mínum frægu stuttu ræðum. Ég kem hingað fyrst og fremst til þess að taka undir þingsályktunartillöguna. Ég held að það sé hið þarfasta mál að kortleggja þennan hluta fjölmiðlaakursins. Það má ef eitthvað er helst gagnrýna að þetta skyldi ekki haft með frá byrjun í þeirri skoðun á lagaumhverfi fjölmiðla og ýmsum hlutum sem hafa verið í gangi þar að undanförnu og mætti margt um það segja en verður ekki gert hér. Staðreyndin er auðvitað sú að þennan þátt má ekki vanrækja, þ.e. það sem lýtur að staðbundnum miðlum eða sérhæfðari miðlum sem hefur mikilvægu hlutverki að gegna í þeirri flóru allri saman. Þar er við mjög erfið rekstrarskilyrði að glíma í mörgum tilvikum og ýmislegt í þróun undanfarinna ára hefur orðið slíkri fjölmiðlun mótdrægt, t.d. hafa póstburðargjöld hækkað mikið og margt fleira gert það að verkum að erfiðara er en áður að stunda slíka fjölmiðlun. Hún er jafnnauðsynleg eftir sem áður og stór hluti af því í mörgum byggðarlögum landsins að skapa samkennd og gefa íbúum þá tilfinningu að þeir tilheyri heild á einhvern hátt að eiga sér sína staðbundnu fjölmiðla og tengiliði, hvort sem það eru staðbundnar útvarpsstöðvar, sjónvarpsstöðvar, rekstur vikublaða, tímarita eða hvað það nú er. Ég held þar af leiðandi að full ástæða sé til að hvetja til þess að þetta verði skoðað og unnið sem hluta af viðleitni til að ná utan um fjölmiðlastarfsemina í heild sinni. Það má hugsa sér að gera það með ýmsum hætti. Ein leið væri sú að einfaldlega endurskipuleggja þá fjölmiðlanefnd sem hefur verið að störfum og láta hana halda áfram og hafa þetta sem næsta verkefni. Ástæða kynni að vera til að breyta eitthvað samsetningu hennar, þannig að menn með þekkingu á aðstæðum sem við er að glíma í fjölmiðlun vítt og breitt um landið væru þar til staðar í ríkari mæli en er í núverandi nefnd. Hins vegar hefði það þá kosti að ákveðin samfella væri í verkinu og þetta væri frá byrjun hluti af þeirri heild sem þetta auðvitað á og þarf að vera. Við erum miklir eftirbátar ýmissa nágrannaríkja þar sem stutt er myndarlega við bakið á slíkri starfsemi af ríkinu, fylkjum eða sveitarstjórnum og full ástæða til að þetta sé skoðað hér eins og annars staðar. Þar af leiðandi tek ég undir hugsunina og megintilgang þingsályktunartillögunnar og vona að það verði skoðað af alvöru í þingnefnd að afgreiða hana, hvort sem upphafleg tillaga verður óbreytt, að skipa sérstaka nefnd, eða með einhverjum hætti að tengja það við það starf sem er í gangi og unnið hefur verið að undanförnu. Mætti bæði vísa til frumvarpa sem hér liggja fyrir um Ríkisútvarpið, sem er líka hluti af svæðisbundinni fjölmiðlun í gegnum svæðisútvörpin og stöðvar Ríkisútvarpsins úti um landið, eða til fjölmiðlanefndarinnar sem hefur verið að kortleggja landslag fjölmiðla almennt og er í þann veginn að ljúka störfum eða skila áfangaskýrslu einmitt á þessum dögum.

Herra forseti. Mig langar að leggja nokkur orð inn í umræðuna um tillögu til þingsályktunar um staðbundna fjölmiðla sem er flutt af þingmönnum allra flokka. Hér er á ferðinni mikilvægt mál að mínu mati, vegna þess að verið er að fjalla um að gera úttekt á stöðu svæðisbundinna fjölmiðla í landinu og leita leiða til að styrkja grundvöll þeirra. Það vita allir sem í landinu búa að staðbundnu fjölmiðlarnir sem við þekkjum eru gríðarlega mikilvægir, hver á sínu svæði, í hvaða formi sem er. Um er að ræða blöð, útvarpsstöðvar, sjónvarpsstöðvar eða hverju nafni sem þau nefnast. Við vitum að þeir fjölmiðlar sem starfa á landsvísu sinna ekki mikið staðbundnum málum sem þeir fjölmiðlar sem við fjöllum um taka að sér að fjalla um. Það er sama hvort um er að ræða fréttir af viðkomandi svæðum, menningarmál, íþróttamál, umfjöllun um sveitarstjórnarmál eða hvað sem er. Þetta eru einmitt þeir fjölmiðlar sem taka þetta að sér, stærri landsdekkandi fjölmiðlarnir gera það í miklu minna mæli og sumir varla nokkurn skapaðan hlut. Eins og við vitum eru fjölmiðlarnir sem dekka landið oft fljótir til þegar eitthvað neikvætt gerist úti um landið og eru mættir á svæðið til að fjalla um þau mál, í staðinn fyrir að veita meiri athygli öllu því jákvæða sem á sér stað um allt land. Þetta er auðvitað umræða sem hefur oft komið upp í þessu sambandi. Ég vil nota tækifærið í umræðunni til að ræða ekki beint um svæðisbundna fjölmiðla, heldur anga af fjölmiðlunum úr Ríkisútvarpinu. Ríkisútvarpið rekur landshlutastöðvar víða um land, á Vestfjörðum, Norðurlandi, Austfjörðum og Suðurlandi. Mér hefur löngum þótt skjóta skökku við hversu Ríkisútvarpið hefur dregið fæturna í því að koma upp landshlutafréttastofu á Vesturlandi. Þar hefur reyndar í seinni tíð verið starfandi mjög öflugur fréttamaður sem hefur sinnt því svæði mjög vel, en ég held að það sé algjört forgangsatriði að Ríkisútvarpið komi upp formlegri starfsemi á Vesturlandi til að fjalla um fjölmargt sem þar á sér stað, því við vitum að umfjöllun um einstaka landshluta í landsdekkandi fjölmiðlunum getur skipt verulega miklu máli, t.d. varðandi ímynd svæða o.s.frv. Ég vildi því nota tækifærið og nefna þetta í þessu sambandi. Fram hefur komið að rekstrarskilyrði svæðisbundnu blaðanna hafa verið mörgum mjög erfið og mörg dæmi um slíka fjölmiðla sem hafa lagt upp laupana þar sem menn hafa ekki getað haldið þeim gangandi. Við þekkjum líka að starfsemi margra þessara blaða, svo við tölum sérstaklega um þau, eru rekin meira af hugsjón en af rekstrarlegum grundvelli. Það er virðingarvert að líta til þess hversu margir aðilar hafa gert þetta í gegnum tíðina og eru að því núna. Við getum nefnt dæmi um það. Það er því allur gangur á því hvernig þessir hlutir ganga fyrir sig. Sú þingsályktunartillaga sem hér liggur fyrir er, eins og ég sagði í upphafi máls míns, mjög góð og ég tel mjög mikilvægt að Alþingi afgreiði hana með einhverjum hætti þar sem farið verður í að gera úttekt á stöðu hinna staðbundnu fjölmiðla, skoða rekstrarumhverfi þeirra o.s.frv., því þetta eru fjölmiðlarnir sem ég tel að hafi að miklu leyti verið settir til hliðar í þeirri umfjöllun sem fram hefur farið um fjölmiðlamál á Íslandi. Ábendingar hafa komið fram í umræðunni um að þessi mál ættu jafnvel að fara til umfjöllunar í fjölmiðlanefnd svokallaðri. Ég held að það sé mjög góð hugmynd sem vert er að ræða. Auðvitað eru hinir staðbundnu fjölmiðlar hluti af íslenskri fjölmiðlaflóru og þess vegna eiga málefni þeirra fyllilega heima í þeirri umfjöllun. Varðandi fjárhagslegan og rekstrarlegan grundvöll hafa menn rætt um að þessir fjölmiðlar ættu að fá einhvern opinberan stuðning. Ég ætla ekki að fjalla sérstaklega um það hér, en ég tel að hluti af þeirri vinnu sem hér er gerð tillaga um, að auðvitað eigi að fjalla um það. Við skulum ekki útiloka að í framhaldinu komi til þess að þeir fjölmiðlar fái einhvern opinberan stuðning til starfsemi sinnar. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra en tek undir og fagna tillögunni og tel einsýnt að þingið ætti að leggja sig fram um að afgreiða hana með einhverjum hætti fyrir vorið.

Hæstv. forseti. Hér er hreyft við mjög þörfu máli og ég vil þakka hv. frummælanda, hv. þm. Dagnýju Jónsdóttur, fyrir að flytja hér ágætt mál. Hér er um mjög mikilvægt mál að ræða eins og hv. þingmaður kom inn á í máli sínu. Við vitum að hlutverk staðbundinna fjölmiðla skiptir oftar en ekki mjög miklu máli fyrir viðkomandi byggðarlög, í hverslags mynd sem sú starfsemi er, hvort sem um er að ræða útvarpsrekstur, sjónvarpsrekstur eða dagblöð. Í þessari tillögu til þingsályktunar er lagt til að hæstv. menntamálaráðherra verði falið að skipa nefnd sem eigi að athuga sérstaklega stöðu þessara fjölmiðla og rekstrarumhverfi þeirra og skila skýrslu í framhaldi af því. Jafnframt á nefndin að koma með tillögur um beinar eða óbeinar aðgerðir sem ríkisstjórn og Alþingi gætu gripið til í því skyni að efla rekstrargrundvöll þeirra fjölmiðla. Hæstv. forseti. Ég vil segja að mér finnst mjög brýnt að stjórnvöld komi með beinum aðgerðum að rekstri þessara fjölmiðla með því að styrkja starfsemina og vil færa rök fyrir því hér. Ef við tökum hina staðbundnu fjölmiðla sem dæmi, einkum ritmiðlana, hafa þeir fjölmiðlar gríðarlegt hlutverk. Þeir efla sjálfsmynd íbúa viðkomandi byggðarlaga og byggðarlaganna í heild sinni og varpa oftar en ekki skýru ljósi á þau mál sem hæst ber á góma í viðkomandi byggðarlagi. Þannig efla fjölmiðlarnir samfélagsvitund fólksins, fólkið gerir sér betur grein fyrir því umhverfi sem það býr við og þeim málum sem brenna hvað helst á viðkomandi byggðarlagi. Við könnumst margir hv. þingmenn við það, sérstaklega þingmenn af landsbyggðinni, að þeir fjölmiðlar veita okkur aðhald í störfum okkar með því að benda á mál sem þarfnast úrbóta. Ég get nefnt sem dæmi í því samhengi að fréttablöð eins og Vikudagur eða Skarpur hafa verið mjög dugleg að benda okkur á mál sem við getum ýtt áfram m.a. í þingsölum Alþingis og veitir ekki af, enda höfum við hv. þm. Dagný Jónsdóttir reynt að sinna þeim fjölmiðlum sérstaklega vel. Hæstv. forseti. Hinir staðbundnu fjölmiðlar búa oftar en ekki við mjög lítinn markað, lítinn auglýsingamarkað og tiltölulega fáa áskrifendur. Há póstburðargjöld lögðust sérstaklega á héraðsfréttablöðin fyrir tveimur eða þremur árum og urðu mjög íþyngjandi í rekstri þeirra fjölmiðla. Það hefur verið mjög erfitt fyrir þá fjölmiðla að hafa rekstur sinn réttum megin við núllið og það er náttúrlega mikið áhyggjuefni ef há póstburðargjöld og annað í rekstrarumhverfi hinna staðbundnu fjölmiðla leiðir til þess að þeir verða að hætta starfsemi sinni. Það mun bitna mjög hart á viðkomandi byggðarlögum og alveg ljóst að innri strúktúr viðkomandi byggðarlags mundi veikjast verulega við slíkt. Hæstv. forseti. Ég talaði um það áðan að mér fyndist vert að stjórnvöld kæmu með beinum aðgerðum að því að styrkja rekstrargrundvöll þeirra staðbundnu fjölmiðla sem ég hef á undan rekið. Við höfum fyrirmyndina í þeim efnum. Við verjum nú 2.500 millj. kr. til að halda utan um Ríkisútvarp í landinu, Ríkisútvarp sem reyndar rekur svæðisstöðvar líka, þannig að fyrirmyndirnar eru fyrir hendi. Ég held að ekki þyrfti svo háa fjármuni til að styðja við starfsemi þeirra fjölmiðla sem hér um ræðir. Ég vil gera það að sérstöku umræðuefni að mér finnst að Byggðastofnun hefði átt að vera búin að móta sér stefnu um þessa fjölmiðla fyrir löngu vegna þess að hér er um gríðarlegt byggðamál að ræða. Ég held að ég hafi ágætar heimildir fyrir því að forsvarsmenn Byggðastofnunar séu búnir að átta sig á því. Hér er um mjög mikilvægt mál að ræða og Byggðastofnun á að hafa fjármuni og ætti að vera búin að móta stefnu um að styðja við rekstur þessara fjölmiðla. Hæstv. forseti. Síðastliðið vor fórum við í gegnum mikla fjölmiðlaumræðu og hér ætlaði allt að fara af hjörunum við að ræða um framtíð íslenskrar fjölmiðlunar. Því miður bar ekki mikið á því í þeirri umræðu að rætt væri um hlutverk og framtíð staðbundinnar fjölmiðlunar. Mig minnir að einn hv. þingmaður hafi nefnt staðbundna fjölmiðla á nafn í ræðu og það var hv. þm. Dagný Jónsdóttir og fyrir það ber að sjálfsögðu að þakka. Þetta er mjög mikilvægt mál og í raun og veru er undarlegt að í þeirri miklu umræðu sem fór hér fram sólarhringum saman skyldi ekkert vera minnst á þessa mikilvægu starfsemi. Hér er um mikið hagsmunamál að ræða fyrir landsbyggðina, hefur mjög mikil áhrif á viðkomandi byggðarlög þar sem þessir miðlar eru starfræktir og ég vil minna á að það er ekki einungis í þágu íbúa á viðkomandi svæðum heldur er stærstur hluti áskrifenda að þessum fjölmiðlum oftar en ekki brottfluttir einstaklingar sem hafa flutt úr sveitarfélagi sínu annaðhvort til náms eða varanlega en vilja fylgjast með framvindu mála í heimabyggð sinni. Hæstv. forseti. Ég held að við ættum að reyna að þrýsta á hv. menntamálanefnd að drífa í því að afgreiða málið frá sér og senda það til umsagnar þannig að við getum afgreitt það sem þingsályktun frá Alþingi í haust. Ég fagna yfirlýsingu formanns fjárlaganefndar áðan þar sem hann tók vel í það að tekið verði tillit til umhverfis hinna staðbundnu fjölmiðla við fjárlagagerðina í haust. Það er mikilvægt að við skoðum það mjög gaumgæfilega og ég held að það sé pólitískur vilji fyrir því á Alþingi að við hugum nánar að starfsemi þessara fjölmiðla.

Virðulegur forseti. Ég get tekið undir flest af því sem hv. þm. Birkir Jón Jónsson nefndi í ræðu sinni, sérstaklega það að héraðsfréttablöðin gegna verulega miklu hlutverki á landsbyggðinni, ekki síst í ljósi þess að þau flytja upplýsingar til íbúa þar og auka þar með og styrkja sjálfsmynd þessara svæða. Hv. þingmaður hreyfði því að hann teldi vel koma til greina að ríkið legði fram fjármuni til þess að styrkja rekstur slíkra fjölmiðla. Hann nafngreindi einungis tvo slíka fjölmiðla sem, ef ég skildi hv. þingmann rétt, eru gefnir út við Eyjafjörð. Á hv. þingmaður við að ríkisstyrkur sé takmarkaður við Norðurland þegar hann talar um þetta á almennum nótum og hvernig vill hv. þingmaður þá gera upp á milli fjölmiðla á sömu svæðum, þ.e. ef fleiri en einn héraðsfjölmiðill er gefinn út í sama héraði á þá að gera upp á milli þeirra eða eiga allir að fá slíka styrki?

Hæstv. forseti. Að sjálfsögðu fór ég almennt í þetta mál. Við eigum að koma mjög almennt að staðbundnum fjölmiðlum að mínu mati, en hv. þingmaður tók eftir því í ræðu minni að ég tók tvö dæmi, annars vegar Skarp sem er gefinn út á Húsavík og hins vegar Vikudag á Akureyri. Þar var ég einungis að taka tvö glæsileg dæmi um slíkan rekstur og hvaða áhrif slíkir fjölmiðlar geta haft á nánasta umhverfi sitt og eflt sitt byggðarlag. Að sjálfsögðu munum við fara í það að styrkja öflugustu héraðsfréttamiðla landsins. Ég tel að það sé hlutverk þeirrar nefndar, sem við höfum lagt fram þingsályktunartillögu um að menntamálaráðherra skipi, að móta hvernig og hvaða fjölmiðlar verði styrktir, en að sjálfsögðu verður það gert á almennum nótum. Þótt það væri náttúrlega ágætt að styrkja sérstaklega staðbundna fjölmiðla í Þingeyjarsýslum og Eyjafjarðarsýslu þá held ég að það gangi ekki heilt yfir séð og ég verð ekki stuðningsmaður þess að við förum í svo sértækar aðgerðir. 

Herra forseti. Hv. þm. Birkir Jón Jónsson er oft og tíðum mjög hvatvís maður í umræðunni og er það út af fyrir sig gott mál. Hann vitnaði til þess að ég hefði gefið einhver fyrirheit um það í ræðu minni að staðbundnir fjölmiðlar fengju framlög á fjárlögum til að styrkja rekstur þeirra. Ég bið hv. þingmann að hlusta betur næst vegna þess að ég sagði að það kæmi auðvitað til greina að slíkt gæti gerst en ég er hins vegar mjög varkár í að gefa yfirlýsingar um ríkisútgjöld og í þessu máli gildir hið sama. Ég bið því hv. þingmann að oftúlka ekki orð mín en auðvitað skil ég hug hans því að hann vill auðvitað að grundvöllur þessara fjölmiðla verði styrkur og það er ágætt mál. Hv. þingmaður á sæti í fjárlaganefnd ásamt mér þannig að þetta er viðkvæmt mál í þeirri flóru sem þar er til umfjöllunar. Ég vildi bara sérstaklega koma hér og árétta það við hv. þingmann.

Hæstv. forseti. Það er ekki á hverjum degi sem maður lendir í því að fá andsvör frá tveimur félögum sínum úr eigin þingflokki en það er staðreyndin í dag rétt fyrir páska. Ég taldi að hv. þingmaður hefði haft uppi góð orð um þessa starfsemi og þessa staðbundnu fjölmiðla. Vitaskuld munum við, ég og hv. þm. Magnús Stefánsson, taka umræðu í haust um framtíð þessara miðla samhliða fjárlagagerð án þess að nokkru hafi verið lofað hér af hv. formanni fjárlaganefndar þingsins. Að sjálfsögðu skiptir miklu máli, sérstaklega í þessari umræðu, að formaður fjárlaganefndar þingsins hafi góðan hug til þessarar þingsályktunartillögu, enda er hann einn af flutningsmönnum hennar, og ég tek fram að flutningsmenn að tillögunni eru þingmenn úr öllum þingflokkum sem sæti eiga á Alþingi. Því vonast ég til þess ásamt hv. þingmanni að þingsályktunartillagan eigi greiða leið í gegnum þingið.

Virðulegi forseti. Ég vil í lok umræðunnar þakka fyrir afar góða, málefnalega og skemmtilega umræðu. Það er greinilega smágalsi í hópnum nú rétt fyrir páskafrí. En það sem komið hefur fram í umræðunni sýnir að þó að málið sjálft sé í rauninni ekki stórt skiptir það gríðarlegu máli og mér finnast mörg rök hafa bæst við og margt komið fram. Ég vil sérstaklega taka fram að mér finnst það góð hugmynd sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon kom inn á og einnig hv. þm. Magnús Stefánsson að tengja þessa tillögu starfi fjölmiðlanefndarinnar. Ég held að það væri jákvætt skref, sérstaklega vegna þess að þar er fólk sem búið er að leggja í mikla vinnu varðandi fjölmiðlaumhverfið Íslandi. Þar er komin mikil þekking og reynsla og ætti því ekki að þurfa að leggja í mikla grunnvinnu við það og ég held að það væri mjög álitlegt fyrir okkur í hv. menntamálanefnd að skoða það. Eins og ég sagði vil ég þakka fyrir þessa umræðu og vona og treysti að hv. menntamálanefnd afgreiði málið hratt og vel. Við erum með hv. formann menntamálanefndar sem einn af flutningsmönnum tillögunnar og efast ég ekki um að hann taki vel í málið. - Nú heyri ég það úr hliðarsölum að hlaupinn er verulega mikill galsi í þingmenn vegna páskaleyfis. - Það er skemmtilegt að vera við umræðu þar sem eintómir framsóknarmenn sitja í salnum en eins og við vitum eru hv. þingmenn allra flokka á þessu máli og margir hafa tekið þátt og vil ég þakka fyrir það.