Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Frv. þetta hefir, eins og hv. þm. sjá, tekið allmikið breytingum síðan það fór hjer úr deild. Þegar frv. fór hjeðan var gert ráð fyrir kr. 248,176,92 tekjuhalla; en þegar það kom hingað aftur eftir eina umr. í hv. Nd., þá var tekjuhallinn orðinn 356,869,92 kr. Þegar þar við er bætt útgjöldum, sem greiðast eiga, samkv. öðrum lögum og ráðstöfunum, en þau munu nema um 80000 kr. minst, þá er tekjuhallinn kominn upp í hálfa miljón króna; og þótt lögin um verðhækkunartoll, sem nú eru á ferðinni í þinginu, verði samþykt, þá er ekki gjört ráð fyrir meira en 300000 kr. tekjuauka við þau; og auk þess, sem ekki er mikið á þeim tekjuauka að byggja, þá er ætlast til að fje því, sem fást kann við tekjuauka þennan, sje til annars varið en venjulegra landsútgjalda. Með því að svo er háttað fjárhagshorfunum, vildi nefndin reyna enn að lækka tekjuhallann, og í því skyni hefir hún borið fram brtt. sínar á þgskj. 924; miða þær flestar að því, að lækka gjöldin, þó ekki allar. Verði allar tillögur nefndarinnar samþyktar, mun þó tekjuhallinn minka um 90–100000 kr. Nefndinni duldist það eigi, að ekki hæfði að hleypa kappi í málið, og stofna fjárlögunum í sameinað þing, nema því að eins, að verulega bæri á milli um skoðanir deildanna. Nú verður varla öðru vísi litið á en að svo sje, þar sem ágreiningur er um nálega 100000 kr. Jeg get búist við því, að sumar af brtt. nefndarinnar þyki lítilfjörlegar, til þess að fara að hrekja þær milli deilda og í sameinað þing. En flestar byggjast þær annaðhvort á stefnumun eða fordæmi, þótt jeg neiti því ekki, að einstöku ein kunni að hafa flotið með, sem hvorugt þetta verður sagt um. Þess skal jeg geta, að auk. tekjuhallans, sem greiðast á úr viðlagasjóði, eru lánsheimildir um 200 000 kr. í fjárlögunum, og hafa þær hækkað í háttv. Nd. um 77000 kr. Nefndin vonar að hv. deild styðji þessar brtt. hennar. Geta má þess, að þótt nefndin hafi ekki komið með fleiri brtt., þá er það ekki af því, að hún sje ánægð með alt annað í fjárlögunum, heldur af því, að hún vildi ekki halda fleiru til streitu; en hv. Nd. á auk þess að bera höfuðábyrgðina á fjárlögunum, enda er auðsjeð, að hún vill gjöra það. Að svo mæltu sný jeg mjer að hinum einstöku brtt. nefndarinnar. Fyrsta brtt. er um miðstöðvarhitunina í Holdsveikraspítalanum. Nefndin getur ekki fallist á athugasemd þá, sem hv. Nd. hefir hnýtt við þá fjárveitingu. Þingið verður að sýna þá mannúð, að hjálpa aumingjum þeim, sem hjer eiga hlut að máli, þótt verkið kunni nú að kosta nokkrum krónum meira, en það kynni að kosta á öðrum tíma; það hefir sennilega dregist of lengi að bæta upphitunina í spítalanum, og jeg vona að hv. deild sýni samúð sína með því, að allir standi upp, þegar þessi brtt., kemur til atkv. Þá hefir hv. Nd. sent hingað aftur fábjána-fjárveitinguna. Við umr. benti jeg á, hvað því hefði valdið, að vjer vildum ekki samþykkja fjárveiting þessa. Jeg tek það enn fram, að nú munu vera um 100 fábjánar hjer á landi, og mun líkt standa á með minsta kosti helming þeirra, eins og aumingja þennan. Ef gera ætti þeim öllum jafnt undir höfði, þá ætti ekki að veita einar 350 kr., heldur 17500 kr. Þess ber hjer vel að gæta, að ef þingið segir hjer a, þá hlýtur það síðar að segja b. Þá kem jeg að þriðju brtt. við 13., gr. B. III. 5. Nefndin vildi ekki halda til streitu skoðun sinni á vegamálunum við fjárlaganefnd Nd., einkum af því, að hv. Nd. hefir tekið sumt til greina af því, sem hjer var lagt til, en lengra vildi hún ekki ganga en fjárlaganefnd Nd. Því leggur hún til, að fjárveitingin til Öxnadalsvegar sje feld niður, ekki þó af því, að hún vilji sjerstaklega leggjast móti þeirri vegagjörð, heldur fremur af því, hvernig um fjárveiting þessa hefir farið í hv. Nd., sem sýnir, að sú deild hefir áður álitið hana mega sparast. Við 2. umr. var feld þar fjárveiting til þessa vegar með 16:5 atkv.; en síðan var samþykt að vísu nokkuð lægri fjárveiting þar með 13:4 atkv. Slíkt gæti ekki komið fyrir hjer í deild. Jeg ætla ekki að fjölyrða nú um brúargjörðina á Jökulsá á Sólheimasandi; það hefir þegar verið svo mikið um hana rætt,að varla er á bætandi, enda ekki hægt að segja neitt nýtt. Fimta brtt. nefndarinnar er um, að úr athugasemdinni um brúargjörðirnar sjeu feld orðin: „eða af öðrum ástæðum“. Nefndinni finnast þau óviðkunnanleg, og nokkuð viðsjárverð, með því, að með þeim sje stjórninni gefið mikið undir fótinn; hún gæti lengi fundið ástæðu til að fresta brúargjörðunum, ef henni sýndist svo. En mjer hefir skilist svo, þangað til þetta innskot kom, að eigi væri tilætlunin, að svo væri gjört, nema því að eins, að efni væri sjerlega dýrt eða torfengið, eða þá fjárhagur landsins mjög þröngur. Þá er að minnast á Hvítárbátinn. Nefndin hefir, um fjárframlag til hans, viljað halda sjer við tillögur strandferðanefndarinnar sem fyrr, og ekki viljað hækka tillagið til hans. Oss er kunnugt um, að víðar er eins mikil þörf að styrkja bátaferðir eins og um Hvítá. Þó leggur nefndin ekki til, að styrkur þessi sje feldur burtu, heldur færður í sama horf og hann var samþyktur hjer í deild. Fleiri breytingar hefir nefndin eigi borið fram á 13. gr. En þá kemur að 14.gr. Fyrsta brtt. þar er við B.I.a. Það er sem áður, að nefdin vill ekki hækka laun eins háskólakennarans; henni þykir ekki rjett að taka hann einan út úr með launahækkun, einmitt nú meðan á rökstólum situr nefnd, sem á að athuga launakjör allra starfsmanna landsins; það væri að taka fram fyrir hendurnar á henni; og því minni ástæða virðist henni til þess, þar sem hjer er um mjög nýlegt embætti að ræða, og sá, sem um það sótti, vissi vel, að hverju hann gekk, og getur ekki verið mikil breyting á orðin síðan. Auk þess verður líklega samþykt frv. hjer á þingi, um dýrtíðaruppbót handa starfsmönnum landsins.  (Stgr. Jónsson: Hún nær ekki til þessa manns)  . Það er eftir því, hvað þessi deild gjörir við það frv. Þá kem jeg að styrknum til húsmæðrakenslunnar á Eyrarbakka. Nefndin getur ekki fallist á, að veita hann; og er það þó engan veginn af því, að hún tími ekki að sjá af þessum 200 kr., heldur af því, að vænta má, að sje þetta veitt, þá muni koma fram margar aðrar beiðnir um styrk til samsvarandi námsskeiða, sem hefðu alveg sama rjett á sjer til landssjóðsstyrks, en að svo vöxnu máli þykir nefndinni ekki ráðlegt, að stefnt sje inn á þá braut. Nefndin vill halda því til streitu, að Hólmfríði Árnadóttur sje veitt nokkurt fje til kvöldskólahalds hjer í Reykjavík. Þó hefir nefndin nú fært styrkinn ofan í 500 kr. á ári, og vonar að það geti orðið til samkomulags. Hjer í Reykjavík er næsta mikil þörf á slíkum skóla sem þessum, þar sem stúlkur geti í tómstundum sínum notið góðrar og hollrar fræðslu, og leiðst við það frá einhverjum gjálífisginningum bæjarlífsins á kvöldin. Þá kemur að 15. gr., og er fyrsta brtt. nefndarinnar þar sú, við 3. d., að sett sje „gefa út“, í staðinn fyrir „semja“ skýrslur um Fornmenjasafnið frá 1876. Breytingin, sem á varð í hv. Nd., var samþykt án atkvæðagreiðslu, og var þar þó um verulega efnsbreytingu að ræða. Ef orðið „semja“, er látið standa, þá má skoða þessar 300 kr. á ári sem einskonar persónulega launaviðbót, við hinn núverandi fornmenjavörð, en með því að þegar hefir verið samþykt handa honum veruleg persónuleg launaviðbót, þá virðist þessa nú eigi þörf; enda hefir styrkur þessi að undanförnu verið ætlaður til útgáfu skýrslnanna, þótt jeg hafi að vísu heyrt, að honum hafi verið varið til að semja þær; en það er ekki samkvæmt því, sem í fjárlögunum stendur. Þá er um aðgjörðir á Þingvöllum það að segja, að nefndin hefir talað við þjóðmenjavörðinn um málið. Í hv. Nd. var helsta mótbáran gegn fjárveitingunni sú, að hún væri alt of lítil, og mundi því eigi koma að notum. Nú segir þjóðmenjavörður, að hjer sje ekki um óslitið, samfelt verk að ræða, heldur megi að skaðlitlu skifta því í sundur, og halda því síðar áfram, er meira fje fæst. Fjeð mundi hvort sem væri vera ódrjúgt, ef halda ætti dýran eftirlitsmann með verkinu; en hann hefði hugsað sjer, að hann gæti haft eftirlit með því, jafnhliða því, sem hann ynni að rannsóknum á Þingvelli, og gæti látið sjer nægja, að hafa bara 2–3 venjulega verkamenn þar við vinnu. Það sem mest riði á, væri að dýpka árfarveginn og girða vellina. Þó þyrfti að vísu að flytja til vegarspotta um 320 m. á lengd, en það mætti þá bíða í bili, því að eigi gjörði það mikið tjón, þótt vegurinn lægi enn um stund þar, sem hann er nú, ef vellirnir að eina væru girtir. Nefndin sjer því eigi ástæðu til annars en að halda fast við þessa fjárveitingu. Næst kem jeg að 15. gr., 24., styrkveitingunni til Hjartar Þorsteinssonar til að ljúka námi við fjöllistaskólann í Kaupmannahöfn. Það mun vera af misskilningi, að hv. Nd. hefir lækkað hana; hún vitnaði í styrkveitingu til Steingríms Jónssonar, en þar er sá munur, að Steingrímur Jónsson hefir í núgildandi fjárlögum 800 kr. styrk fyrir yfirstandandi ár, eða til ársloka 1915, og þá tekur við hinn nýi 800 kr. styrkur fyrir 1916; en Hjörtur Þorsteinsson hefir engan styrk, frá því hann missir Garðsstyrk sinn, nú í septemberbyrjun, og til ársloka. Hann ætlar að taka fullnaðarpróf eftir nýár 1917, og verða það þá um 16 mánuðir, frá því hann endaði Garðsstyrkstíma sinn. Vjer höfum því viljað hækka styrkinn til hans, til að koma meira samræmi á styrkveitinguna til hans og Steingríms Jónssonar. Þá skal jeg minnast á styrkinn til Einars Hjaltested. Eins og áður leggur nefndin til að hann sje látinn niður falla, og það af sömu ástæðum sem fyrr; hún lítur svo á, að hann mundi ekki muna mikið um, þótt hann fengi sendar einar 1000 kr. til Ameríku. Það gæti naumast orðið til að gjöra úr honum frægan mann. 3000 kr. gætu má ske orðið honum að einhverju liði, en þessar 1000 kr. að litlu eða engu. Auk þess er það, að ætti þessi fjárveiting að standa, þá ætti að skipa henni í flokk með styrkveitingum til skálda og listamanna, en ekki hafa hana sjerstaka, nafnbundna. Jeg þarf ekki að fjölyrða um styrkinn til búnaðarfjelaganna; það hefir svo margt verið um hann talað áður. Það er full ástæða til að halda þessu máli til streitu, þar sem fjárlaganefndirnar í báðum deildum eru sammála um það, og margir bændur á sama máli. Nefndin vill fella burtu litla athugasemd við 16. gr. 5. b., um að skógfræðingi Einari Sæmundsen sje veitt 250 kr. persónuleg launaviðbót; ástæðurnar fyrir tillögu þessari má sjá í nefndarálitinu, Nefndin tók tillit til brjefs skógræktarstjórans, en það er þannig vaxið, að jeg mun ekki lesa það upp, nema krafist sje. 1 16. gr. 19. a. vill hv. Nd. fella niður síðara árið fjárveitinguna til leiðbeiningar við ullarverkun og ullarmat. Eins og jeg tók áður fram, hefir maður sá, sem þessi starfi er ætlaður og sjálfsagt er manna best til hans fallinn, lýst því yfir, að hann vildi alls eigi taka hann að sjer, nema fyrir bæði árin væri; því vill nefndin heldur slaka til við hann, en bera ábyrgð á að missa hann frá þessu áríðandi starfi; hún telur rjettast, að hv. Nd. taki þá ábyrgð upp á sig, ef hún endilega vill. Um næstu brtt. hefir áður verið talað; hún er að eins lítilfjörleg, og því ólíklegt, að hún þurfi að verða verulegt þrætuepli. Í hv. Nd. hefir verið lækkuð fjárveitingin til að leita eftir vatni í Vestmannaeyjum úr 5000 kr. í 3000 kr., og sett sú athugasemd við, að það, sem til vanti, skuli koma annarsstaðar frá. Nefndin hefir fengið upplýsingar um, að þessi vatnsleit og undirbúningur undir vatnsveitu, muni kosta alt að 7000 kr. Henni þykir því rjett, að fjárveitingin sje látin vera 5000 kr., eins og áður var samþykt hjer í deild, en athugasemdin látin standa, og hygg jeg að hv. Nd. muni gjöra sig ánægða með þau málalok. 20. brtt., um lánið til Guðm. E. Guðmundssonar, er í því fólgin, að meiri hluti nefndarinnar vill, að bætt sje við þeirri athugasemd: „Lánið veitist þegar í stað“. Þó má eigi skilja þetta þannig, eins og jeg hefi heyrt varpað fram, að lán þetta eigi að borga út strax eftir nýár, hvort sem handbært fje sje í landssjóði eða ekki. Tilætlunin er að eins sú, að þetta lán sje látið ganga fyrir öðrum lánum. 21. brtt. tekur nefndin aftur. Nefndin hefir borið fram á sjerstöku þgskj., 948, tillögu um breytingu á orðalagi í 14. gr. B. XVII. b. Þessi breyting er borin fram eftir ósk sjálfs sundkennarans. Ef liðurinn væri orðaður eins og nú er, þá efaðist hann um, að sjer leyfðist að keppa sem „amatör“ á sundmótum erlendis, heldur mundi talinn „professionel“, en það mundi hann fá, ef liðurinn væri orðaður eins og hjer er gjört. Fleira hefi jeg svo ekki að sinni að segja, um brtt. nefndarinnar. Jeg bið með að tala um brtt. háttv. þdm., þangað til jeg hefi heyrt þá færa rök fyrir þeim.

Eiríkur Briem : Það er að eins eitt atriði í brtt. hv. nefndar, sem jeg vildi minnast á. Það er út af 10. brtt. hennar um að setja orðin „gefa út“, í staðinn fyrir „semja“. Nefndin minnist á þetta í áliti sínu, og segir að hún telji ekki rjett, að veita fje sjerstaklega, til þess að semja skýrslu um Þjóðmenjasafnið, því hún álíti, að þetta heyri undir starf þjóðmenjavarðarins, einkum þar sem hann nú fær allríflega launahækkun, og vilji hún því halda fast við, að styrknum sje varið til að gefa út skýrslurnar, eins og staðið hefir í frumvarpinu. Út af þessu vil jeg taka það fram, að hjer er um misskilning að ræða. Fram að 1876 gaf Bókmentafjelagið út skýrslurnar um Forngripasafnið fyrir tímann þar á undan, og lagði fram kostnaðinn við prentunina, en borgaði líka ritlaun. Eftir 1876 hefir engin skýrsla um safnið verið gefin út á sama hátt og áður. Fyrst eftir andlát Sigurðar Vigfússonar 1892, var farið að prenta í Árbók Fornleifafjelagsins stuttan lista yfir það, sem safninu bættist árlega. Þessu var haldið áfram meðan þeir Pálmi Pálsson og Jón Jakobsson voru forngripaverðir. En eftir að lögin um Forngripasafnið komu í gildi og núverandi Fornmenjavörður tók við umsjón safnsins, hefir Fornleifafjelagið tekið að sjer að gefa árlega út hina ítarlegu skýrslu, sem safnvörðurinn hefir samið, og það verð jeg að skoða sem skylduverk hans, að semja þessa árlegu skýrslu, enda hefir hann líka gjört það. Í fjárlögunum 1913 voru svo veittar 300 kr. á ári, til að gefa út skýrslu um Forngripasafnið frá 1876. Þjóðmenjavörðurinn tók að sjer að semja skýrslu þessa; en það sjá allir, að það getur ómögulega heyrt undir starf hans, að semja skýrslu yfir safnið um 30–40 ára skeið. Þegar þjóðmenjavörðurinn hafði samið nokkuð af skýrslu sinni, sneri hann sjer til Bókmentafjelagsins um útgáfu hennar, en það vísaði frá sjer til Fornleifafjel., en efnum þess er þannig farið, að það getur alls eigi tekið að sjer útgáfu þessa, nema þá með auknum fjárstyrk. Nú gengur hjer um bil helmingur árbókar fjelagsins til hinnar árlegu skýrslu safnsins, og meira getur fjelagið ekki afkastað fyrir þann styrk, sem því er nú veittur. Form. Fornleyfafjel. sendi því Alþ. brjef frá fornmenjaverðinum þess efnis, að sjer yrðu veittar 300 kr., til þess að semja skýrsluna. Jafnframt því var glögg grein gjörð fyrir kostnaðinum við prentun og pappír. Það er þessi breyting, sem gjörð var í háttv. Nd. um að semja skýrslu um safnið; nú vill háttv. fjárlaganefnd breyta þessu, og skil jeg ekki annað en að það sje sprottið af misskilningi, og vona því, að háttv. deild verði ekki með því. Það er ómögulegt að láta það vera starf þess núverandi fornmenjavarðar að vinna það, sem að rjettu lagi hefði átt að vera starf fornmenjavarðanna, sem voru fyrir 20–30. árum, ef þeim hefði verið goldið svo fyrir starf sitt, að þess hefði verið hægt að krefjast af þeim. En þeir höfðu 200 kr. að launum, og því tæplega hægt að ætlast til þess af þeim. En þar sem þetta var ekki gjört á þeim árum, er ómögulegt að ætlast til þess af fornmenjaverði nú. Það, sem út frá er gengið, er að prentun .og pappír fáist ókeypis, en svo er ekki, því að Bókmentafjelagið hefir neitað að gefa skýrsluna út, og vísað til Fornleifafjelagsins, sem gefur út ársskýrslu safnsins, en hefir engin efni á því. Það á fult í fangi með að halda úti árbók sinni, og sem sagt, helmingur árbókarinnar er skýrslan, sem það hefir tekið að að sjer að gefa út ókeypis fyrir þennan 400 kr. styrk, sem því er veittur í fjárlögunum.



Þegar jeg samdi breytingartillöguna, gjörði jeg það vegna þess, að jeg kunni ekki við að brúin á Ólafsfjarðarós hefði hærri styrk en brúin á Hamarsá. Brúin á Ólafsfjarðarós á að vera úr timbri, en brúin á Hamarsá úr steinsteypu, og því rjettara að láta hana njóta hærri styrks. Síðan hefi jeg fengið upplýsingar um það, að á þessum vegi í Ólafsfirði sjeu tvær aðrar ár, Þverá og Garðsá, sem líka þarf að brúa, og er ætlað að kosti um 1700 kr. Til þessara brúa er ekki beðið um styrk, og sje jeg því. að ekki er ósanngjarnt að veita heldur ríflegan styrk til Ólafsfjarðaróss brúarinnar, fyrst landssjóður á annað borð veitir styrk til brúa úr timbri. Jeg tek því tillögu mína aftur.  (Karl Finnbogason: Jeg tek hana upp aftur. Forseti: Og svo verður henni líklega vísað frá)  .



Jeg á hjer tvær brtt. og ein lítil er á leiðinni, sem menn fá bráðum að sjá, og skal jeg því mæla fram með henni undir eins. Það er þá fyrst efnisbreyting við 15. gr. 16, þar vil jeg bæta við nýjum lið, þess efnis, að veitt, verði fje til þess að gefa út heildarútgáfu af ritum Hallgríms Pjeturssonar. Öllum er kunnugt um þennan mann, hvílíkur þjóðarsómi var að honum, og þarf því hans vegur að verða sem mestur. Rit hans þarf að birta og gjöra að alþýðueign, því að ekki má láta þau liggja óprentuð eða í þeim ritum, sem óaðgengileg eru fyrir alla alþjóð. Útgáfa þessara rits hefði þurft að liggja fyrir þinginu 1914, á 300 ára afmæli hans, en það hefir því miður gleymst. Nú hefi jeg dirfst að koma með þessa breytingartillögu, því að það er mín skoðun, og jeg hygg flestra, að þetta megi ekki vera ógjört. Spursmál er þá, hvort þetta fje muni nægja, og hygg jeg að varla muni hjá því fara, að hægt verði að komast að samningum við eitt¬hvert fjelag um útgáfu ritanna fyrir þessa upphæð. Jeg þarf ekki að tala fleira um manninn, því að hann er svo alkunnur að hvert mannsbarn á landinu þekkir hann, og öllum er hann kær. Jeg hefi leyft mjer að gjöra þá breytingartillögu við 15. gr. 19, að hin hlálega athugasemd aftan við liðinn falli burt. Klausan er orðin svo kunnug, að jeg fjölyrði ekki mikið um hana. Við þessa litlu fjárveitingu á að elta háskólaráðið, Bókmentafjelagið og Stúdentafjelagið til álita um, hvort óhætt sje að veita 100 kr. eða ekki til ýmsra skálda og listamanna. Ef landið ætti þessar stofnanir, svo að lög¬gjafarvaldið gæti skotið fjárveitingarvaldi sínu undir þær, þá væri öðru máli að gegna. Því verður ekki neitað, að þingið á ef til vill með það, að því er Háskólann snertir, og sama má segja um Bókm.fjel., því að það hefir notið landssjóðsstyrks langa lengi. Hins vegar er það að segja um Stúdentafjelagið, að þótt okkur þyki vænt um það, þá er það ekki þessháttar stofnun, að landið geti skotið fjárveitingarvaldi sínu undir það. Þessi klausa virðist því ekki eiga heima i fjárlögunum og gjörir þar ekkert gagn. Stjórninni hefir verið fengið fje til útbýtingar handa skáldum og listamönnum, og hefir það verið gjört til þess að forðast alt skraf um einstaka menn. En hjer i þess¬ari athugasemd er einmitt ætlast til að þessi fjelög viðhafi bæði skraf og skrif um mennina. Jeg hygg því flestum falli illa þessi athugasemd, og finnist hún óviðeigandi, ef þingið ætlar á annað borð að treysta stjórninni til að útbýta þessum styrk. Jeg vona því að háttv. deild sam¬þykki þessa breytingartillögu mína. Breytingartillaga, sú sem jeg býst við að komi bráðum hingað inn á borðin, stendur í nánu sambandi við lög, er samþykt voru í dag í háttv. Nd., um laun aðstoð¬arskjalavarðar. Jeg hefi leyft mjer að fara fram á að þau verði hækkuð upp í 1800 kr., og verði jöfn launum 1. bókavarðar við Landsbókasafnið. Þessar 600 kr., sem jeg vil láta bæta við laun hans, færast að eins til í fjárlögunum, því að þær eiga að dragast frá þeim 2000 kr., sem Hannesi Þorsteinssyni eru ætlaðar fyrir að rita æfi¬sögur merkra manna. Jeg legg til að sá liður verði færður niðar i 1440 kr. hvort árið. Þetta hefi jeg gjört i samráði við Hannes Þorsteinsson sjálfan, því að þetta fyrirkomulag er betra og tryggara fyrir mann¬inn en laus ritstyrkur. Jeg þarf ekki að tala meira. Háttv. 1. kgk. þm. (F. B.) tók ágætlega til athugunar þann lið í brtt. nefndarinnar, sem jeg annars hefði talað um, og tók því þar af mjer ómakið.

Steingrímur Jónsson : Jeg á hjer tvær brtt., sem eiga saman. Önnur þeirra er á þgskj. 939, en hin á þgskj. 944. Þessar breytingartillögur snerta báðar brimbrjótinn í Bolungarvík. Fyrri tillagan fer fram á að setja inn þá athugasemd, að annarsstaðar frá skuli koma að minsta kosti 1/8 kostnaðar. Það er með öðrum orðum tekið upp sama skilyrðið, sem hv. fjárlaganefnd áður hafði við þessa fjárveitingu. Þessi orð hafa verið feld niður í háttv. Nd., og veit jeg ekki ástæðurnar til þess. Jeg hygg þó að aðalástæðan hafi verið sú, að það hafi verið talið of erfitt fyrir Bolvíkinga að leggja fram þessar 10,000 kr., en þó rjettlátt að þeir gerðu það. Jeg hefi því leyft mjer að koma fram með aðra breytingartillögu, sem snertir sama mál. Hún er þess efnis, að landsstjórninni veitist heimild til að veita Hólshreppi 10,000 kr. lán gegn ábyrgð sýslusjóðs, svo framkvæmdir málsins þurfi ekki að stansa vegna fjárskorts; því að ef hreppsnefnd og sýslunefnd vilja fá lán, þá geta þær það. Jeg vona að þessum brtt. verði vel tekið, og að jeg þurfi ekki að ræða þetta frekar. Orð háttv. fjárlaganefndar eru að eins tekin upp og sveitinni sýnd meiri linkind en áður. Það urðu talsverðar umræður um þetta mál á þingi 1913, og var deilt um það, af okkur hv. þm. Ísaf. (S. St.) annars vegar um það, hve hátt landssjóðstillagið ætti að að vera, og hins vegar, hve mikinn hluta hjeraðsbúar sjálfir ættu að leggja fram. Það varð ofan á, sem háttv. þm. Ísaf. (S. St.) vildi, nefnilega, að upphæðin yrði hærri, og eins að sá hluti, sem Hólshreppur legði fram, yrði lægri en jeg vildi. Þá datt engum í hug, að landssjóður ætti að borga meira en helming. Svo kom á þessu þingi tillaga um að strika út þetta skilyrði; það áleit nefndin rangt og breytti því aftur. Jeg skil ekki hvernig þetta getur kallast forsvaranleg fjárhagspólitík, að taka þetta eina fyrirtæki, sem sjávarútveg snertir, út úr öllum öðrum sams konar fyrirtækjum á kostnað þeirra. Sá er munurinn á Húnvetningum og Bolvíkingum, að Húnvetningar verða að borga 2/3 bryggjukostnaðar á Blönduósi, en Bolvíkingar ekki nema 1/3 kostnaðar hjá sjer, og er þó lífsnauðsyn fyrir Blönduósinga að fá þessa bryggju. Og hvers vegna er gjörður þessi mikli munur á Bolungarvík og Sauðárkróki, sem ekki fær nema 1/3 kostnaðar, eða Eyjafirði, sem ekki fær nema 1/7 eða 1/8. Sama er líka að segja um Húsavík. Þá vík jeg að höfuðstaðnum ; það er álitið að hann eigi að fá í mesta lagi ¼ kostnaðar. En hvað Vestmannaeyinga snertir, þá er með lögum ákveðið, að þeir skuli ekki fá meira en ¼, og vita þó allir, að sú höfn er fyrst og fremst fiskveiðahöfn og þar að auki er landið alt, sem að henni liggur, eign landssjóðs. Eða fær Bolungarvík þenna háa styrk, af því að landið þar er ekki landssjóðseign, af því að eigandi landsins er verzlun ein þar á staðnum. Það hefði verið sanngjarnt að heimta, að landeigandi legði fram það, sem á vantaði. Ef þetta verður samþykt, þá fara að tíðkast þau hin breiðu spjótin, það, að heimta með frekju háar upphæðir, án þess að vissa sje fyrir að það borgi sig. Afleiðingin er sú, að aðrir staðir á landinu fá ekkert. Ef 300,000 kr. eru veittar Bolungarvík, verða aðrir staðir á landinu að bíða, meðan landssjóður er að vinna sjer inn fje. Jeg vil láta Bolungarvík fá brimbrjót, en. jeg vil ekki láta ausa svona miklu fje úr landssjóði til þess. Til samkomulags vil jeg láta þá borga 1/3 kostnaðar, en lengra get jeg ekki gengið og vona að deildin samþykki breytingartillögur mínar. Jeg skal ekki fjölyrða meira um þetta mál; jeg vil ekki lengja umræður um þetta mál, með því að fara út í einstakar brtt. Það er búið að ræða þær flestar, og jeg hefi minst á þær áður, og mun með atkvæði mínu skýra hvernig jeg lít á þær.



Jeg bjóst við að þessar breytingartillögur mundu koma og úr þessari átt. Jeg skal játa, að þær hafa talsvert til síns máls, en sá samanburður, sem háttv. 2. kgk. þm. (Stgr. J.) viðhafði, er mjög athugaverður. Hjer erum við að ræða mál, sem ekki getur heyrt undir vegalög eða samgöngubætur. En það er verið að ræða sjerstaka þörf, sem verður að fullnægja, án þess að fara eftir ströngustu reglum. Í Bolungarvík er enginn þjóðvegur, engar brautir eða brýr, og alt eru þetta liðir, sem kosta miljónir króna. Þegar landið hefir lagt miljónir í samgöngubætur, má ekki fara of hart í sakirnar við þetta fyrirtæki, sem strangt tekið ekki heyrir undir vegalög, og því verður að styrkja að ríflegar en ströngustu reglur heimta. Það er svo um Ísafjarðarsýslu, að meðan þingið hefir lagt miljónir króna til nauðsynlegra mannvirkja, þá hefir þessi sýsla engar fjárveitingar fengið, nema fáeinar þúsundir króna til Breiðdalsbrautarinnar. Það má segja, að hjer sje ekki um neina samgöngubót að ræða, er geti heyrt undir nokkura sjerstaka grein vegalaga, en jeg vil segja að hjer er um stórkostlega samgöngubót að ræða - stórkostlega samgöngubót, þótt það sje ekki þjóðvegur, sýsluvegur eða hreppavegur. Það, sem hjer er um að ræða, er að bæta einn fjölfarnasta veginn á öllu landinu, það eru varirnar í Bolungarvík. Um þenna veg er það að segja, að mikinn hluta ársins fara því nær daglega um hann mörg hundruð manna, með hundruð þúsunda króna í skipum, veiðarfærum og afla, um hann hafa verið fluttar miljónir króna til lífsviðurværis landsmönnum og stórfje í vasa landssjóðs. En það er eins víst um þenna geysi fjölfarna veg, að þar hafa árlega þúsundir króna tortímst. Þar hafa árlega farið þúsundir króna í eignatjón í lendingunni. Það er fljótt að koma er menn t. d. mjölbrjóta skip sín í lendingunni, jafn dýr og þau eru orðin nú á tímum. Og þó að brýr sjeu nauðsynlegar á stórfljót landsins, þá er þó þessi lendingarbót enn þá nauðsynlegri. Það hafa mörg mannslíf tortímst í stórfljótum landsins, en þó eru þau enn þá fleiri, sem fyr og síðar hafa farist í lendingunni í Bolungarvík. Það er því miður ekki fátítt, að menn verði þar að horfa á þá sorglegu sjón, að sjá lík heilla skipshafna velkjast í brimrótinu, án þess nokkuð að geta að gjört, sökum ofureflis höfuðskepnanna. Þótt nú Bolvíkingar fengju 20 þús. kr. til þessarar samgöngubótar, án nokkurs tillags frá þeirra hálfu, þá hafa þeir áður lagt svo mikið af mörkum til fyrirtækisins, að þeir hafa að fullu greitt þriðjung kostnaðarins móts við landssjóð, þótt þeir fengju þessar 20 þúsundir, án þess að leggja nokkuð á móti. Fyrir hjer um bil 20 árum, áætlaði Sigurður verkfræðingur Thoroddsen, að bátahöfn í Bolungarvík kostaði 220 þús. kr. Þetta varð til þess, að hætt var við málið þá; mönnum fjell allur ketill í eld. Svo leið og beið. Svo kom Krabbe verkfræðingur til sögunnar, og hann gjörði lauslega áætlun um, að unt væri að gjöra þar mikla lendingarbót fyrir, á að giska 80 þús. kr. Þetta gladdi mjög mikið þann fjölda manna þar vestra, þar á meðal mig, sem var þetta áhugamál, og gaf málinu byr undir báða vængi. Það var stór munur á því, hvort hægt væri að fá þar góða lendingarbót fyrir 80 þús. kr., eða fyrir ekki minni upphæð en 220 þús. kr., og því komst aftur skrið á málið; þingið tók að styrkja það og Bolvíkingar lögðu mikið fje fram. En nú kemur það upp úr dúrnum, að Krabbe segir, að þetta muni kosta 225 þús. kr., en ekki 80 þús. kr., og tel jeg líklegt, að það verði til þess, að Hólshreppur treysti sjer ekki til að vinna verkið til fulls. En hvað sem því líður, þá er það víst, að hver meter, sem garðurinn er lengdur, gjörir Bolvíkingum mikið gagn. Það hefir þegar sýnt sig, að með þeim garði, sem þegar er kominn, er mikið betra .að lenda þar en áður var. Þetta hefir og gefið Bolvíkingum vind í seglin, með að reyna að fá garðinn lengdan.  (Steingr. Jónsson: Hvað kostar meterinn ?)  . Um 1000 kr., en hann verður vitanlega dýrari, eftir því sem hann nær lengra fram og dýpka tekur. En það er sýnt, að hann stendst bæði brim og hafís. Þar sem háttv. 2. kgk: þm. (Stgr. J.), var að tala um það, að með þessu væri öðrum hjeruðum, t. d. Húnvetningum, órjettur gjör, þá get jeg ekki sjeð að svo sje. Bryggjan á Blönduósi er þörf, en þar fer ekki daglega um jafn mikill mannfjöldi og um varirnar í Bolungarvík. Sama er að segja um hafnarbótina á Sauðárkróki, að hún er ekki sambærileg, þó þar sje um sjálfsagða nauðsyn að ræða, er þarf að bæta úr. En í sambandi við þetta ber háttv. 2. kgk. þm. (Stgr. J.) fram lánsheimild handa Hólshrepp; það á að vera til að bæta úr. En jeg býst við, að jafn glöggum manni og háttv. 2. kgk. þm. (Stgr. J.), sje það full ljóst, að þessi lánsheimild gefi mjög litlar vonir um, að fá peningana, þótt Bolvíkingar treystu sjer til að taka lánið, eftir því útliti sem nú er. Hvað við víkur því, að landið sje eign einstaks manns, þá er það rjett, en á því liggur sú kvöð, að það má ekki brúka. Bolungarvíkurmalir til annars en skipauppsáturs og verbúðabyggingar. Björn Jórsalafari gaf landið, og á Vatnsfjarðarkirkja hálfa vertolla, og eru samningar um það gjörðir, að þar megi engar byggingar byggja, sem koma í bága við uppsátrið og rjettindi verbúðarmanna. Þetta er trygt, og þessu er ekki hægt að rifta, og eftirgjaldið getur ekki hækkað, nema í samráði við prestinn í Vatnsfirði. Vertollur hefir nýlega verið lækkaður; er nú 13 krónur af skipi fyrir vertíð. Það er því engin hætta á því, að landeigandi geti beitt nokkurri kúgun, svo að menn hætti að leita þangað til sjósókna. Jeg skal taka það fram, að færi svo, að jeg sæti á þingi aftur, þá hygg jeg, að það yrði nú í síðasta sinn, sem jeg hjeldi því fram, að fje úr landssjóði yrði lagt fram í þessu skyni, án þess að hjeraðið sjálft legði fram fje á móti. En jeg verð að telja það minna principsbrot, þó 20 þúsundir sjeu nú veittar skilyrðislaust, en mörg önnur sem við gjörum hjer árlega á þingi, svo sem að leggja tugi þúsunda í vegi, sem landssjóði ber engin skylda til að styrkja. Jeg tel að hjer sje um sjerstaka nauðsyn að ræða. Til Bolungarvíkur sækja menn úr öllum fjórðungum landsins. Þar stunda menn sjó úr því nær öllum sýslum landsins. Svo þetta snertir í raun og veru alt landið. Þetta hefir verið einhver fiskisælasta veiðistöð landsins alt frá ómunatíð, en það getur raunar breytst með breyttum veiðiaðferðum. En síðan tollur komst á sjávarafurðir, hefir þetta verið einhver besta mjólkurkýrin, er landssjóður hefir haft, og jeg býst við, að það eigi langt í land að það breytist. Jeg vona því, að háttv. deild sýni þessari fjárveitingu linkind og felli breytingartillöguna.



Jeg verð að biðja fjárlaganefnd velvirðingar á því, að jeg varð að brjóta þá reglu, er jeg hafði tekið mjer, og það loforð, er jeg hafði gefið, að gera ekki brtt. við fjárlögin. En sú er bót í máli, að tillaga sú, er jeg flyt, hefir áður verið samþykt hjer í hv. deild en var strikuð út í hv. Nd. Það er um kenslu í líffærameinfræði. Jeg hygg, að það sje enginn hjer í hv. deild, sem hefir betri þekkingu á kenslukröftum við læknadeild Háskólans heldur en jeg. Og jeg verð að segja það, að jeg tel brýna nauðsyn á þessu. Nú er svo háttað, að kenslustörfum er ofhlaðið á suma kennarana, sjerstaklega á Guðmund prófessor Magnússon; það hvílir alt of mikil kensla á hans herðum, og það er brýn nauðsyn á að kenslukraftarnir sjeu auknir. Þessi grein, líffærameinfræðin, er ein af aðalgreinum læknisfræðinnar. Greinar læknisfræðinnar eru margar, og við getum ekki búist við sjerstökum kennara í þeim öllum, en við þurfum að fá sjerstakan kennar í höfuðfræðigreinunum. Í sambandi við þessa fræði er sóttkveikjufræðin, og jeg verð að segja, að það sje nauðsynleg fræðigrein, sjerstaklega í læknadeild Háskólans. Nú er svo háttað, að það er enginn hjer, sem sjerstaklega hefir lagt stund á þessa fræðigrein, jafn mikil og merk sem hún er. Okkur vantar því færan mann til að kenna hana, en jeg endurtek það, að jeg legg áherslu á; hversu afarnauðsynleg hún er. Jeg hefi nú um nokkur ár haft á hendi stjórnina á sóttvarnarstörfunum. En undirstaða sóttvarnanna er sóttkveikjufræðin, og því er það mjög þýðingarmikið, svo allt sje í sem bestu lagi, að læknar sjeu vel að sjer í þeirri fræðigrein. Og þegar verið er að tala um hið mikla gagn, sem læknarnir hafi gjört, þá vil jeg segja það, að höfuðgagnið eru sóttvarnirnar; með þeim hafa þeir unnið þjóðinni mest gagn. Jeg verð því .að telja það hörmulegt, ef þingið vill ekki sinna þessari brýnu nauðsyn, því þjóðin vill hafa lækna, þó hún fari ver með þá en aðra starfsmenn sína. Það er augljóst, að hjer er um nauðsyn að ræða, og mjer er óskiljanlegt, að þingið þverskallast við því, að bæta úr þessu. Þetta er tvímælalaust mesta nauðsynin fyrir Háskóla vorn, nauðsynlegra en margt annað, sem talað hefir verið um.



Jeg á hjer tvær breytingartillögur. Báðar eru þær mjög skaðlausar fjárhag landsins, því að eins er farið fram á lán gegn fullri tryggingu; og báðar miða þeir að því, að styrkja þarflegar framkvæmdir. Önnur þeirra fer fram á það, að veittar verði 5000 krónur til smálána handa verkamönnum í kaupstað, til jarðabóta. Hv. þingdeildarmönnum virðist þetta ef til vill vera nýmæli, en það er það ekki í raun og veru. Jeg vil benda á lán það, sem nú er veitt til þurrabúðarmanna utan kaupstaða. Það er samskonar lán. Það eitt er ætlun mín, að gjöra þurrabúðarmönnum, sem í kaupstað búa, jafnhátt undir höfði og þeim þurrabúðarmönnum, er búa utan kaupstaða. Og jeg sje heldur enga ástæðu til að gjöra neinn mun á þessum mönnum. Ef nokkuð væri, þá væri ekki síður ástæða til að lána fje til jarðræktar utan kaupstaðanna; að minsta kosti er jeg ekki með því undir öllum kringumstæðum, því það er undir atvikum komið, hve rjettmætt er að veita slík lán. Víða hagar svo til, að kaupstaðirnir eiga nóg land, er þeir geta látið verkamennina fá til ræktunar. Og ýmsir verkamenn hafa bæði vilja og talsverðan tíma til að nota landið og rækta. En þá vantar fje. Fje þeirra er af svo skornum skamti, að þeir hafa engan afgang þess fjár, er nota verður til matarkaupa og annara bráðnauðsynja. Þeir vildu margir fegnir rækta landið, ef þeir ættu kost á því, en þeir geta það ekki. Það er því rjett, að veita þeim ódýr og tryggileg lán, til þess að þeir geti ræktað blett í frístundum sínum. Og það er engin hætta, að veita þessi lán; landssjóður á þar ekkert á hættu, því bæjarfjelagið ábyrgist lánin, og mun sjá um sig. Hjer er um fulla rjettlætiskröfu að ræða, og jeg tel víst, að þessi lán mundu koma mörgum manni að fullu gagni. Vona jeg því, að hv. deild samþykki brtt. - - Jeg verð að taka mjer málhvíld, því nærfelt engir þingmenn eru í sætum sínum. Sá ósiður er kominn á hjer í hv. deild, að þingmenn tolla ekki í sætum, en eru að flækjast aftur á bak og áfram, bæði inni í deildinni og utan hennar.  Önnur breytingartillagan, sem jeg flyt, er um það, að veita Samúel Eggertssyni 2000 kr. lán, gegn þeirri tryggingu, er stjórnin tekur gilda. Á lánið að afborgast á 15 árum, með 5% vöxtum Samúel um, til þess að framkvæma verk, sem þingið hefir neitað honum um styrk til að vinna. Það á að vera til þess, að hann geti gert góðan uppdrátt af Íslandi fyrir skólana. Jeg finn ekki ástæðu til að mæla sjerstaklega með þessu nú. Það, sem jeg talaði um þetta við 2. umræðu fjárlaganna, er jeg talaði með styrk til hans, gildir alveg eins um þetta. Maðurinn er fátækur. Hann hefir kostað miklu fje til að undirbúa verkið, svo að hann sjer sjer ekki fært, að halda áfram, nema hann fái hjálp. Nú hefi honum brugðist von um að geta fengið styrk, en honum hefir ekki brugðist vonin um að geta unnið verkið, og vill nú fá lán til að gjöra það, sem tvímælalaust hefði átt að gjöra á kostnað landsins. Og þetta lán vill hann borga aftur með rentum og renturentum, til þess að fá að vinna landinu gagn. Jeg sje ekki, að hv. deild geti, sóma síns vegna, neitað um þetta litla lán. Með því mundi hún neita fátækum manni um stuðning til að vinna verk fyrir landið, ekki á kostnað landsins, en á kostnað mannsins. Til slíks trúi jeg ekki háttv. deild fyr en jeg tek á. Þá er tillagan, sem jeg tók upp. Það gjörði jeg til þess að fult samræmi væri á milli fjárveitinganna til brúar á Hamarsá og brúar á Ólafsfjarðarós. Jeg sje ekki neina ástæðu til, að gera nokkurn mismun á þeim, allra helst þar sem það lítur svo út af skýrslu landsverkfræðingsins, að hann kannist ekkert við brú á Ólafsfjarðarós. Þeim mun síður er ástæða til að taka þá brú fram yfir hina. Upphæðina læt jeg mig engu skifta. Þá er ofurlítið atriði í brtt. háttv. nefndar, sem jeg vildi minnast á. Það er að launahækkun til Einars Sæmundsen skógfræðings falli burt. Finst mjer þetta vera næsta smávægilegt atriði, þó að bygt sje á umsögn skógræktarstjórans, ekki síst þar eð mjer er sagt, að skógræktarstjórinn hafi eggjað hann á að sækja um launahækkun. En svo gefur skógræktarstjórinn slík „meðmæli“, að nefndin sjer sjer ekki fært, að verða við beiðninni. Er það allhart, að maðurinn skuli þar verða að gjalda þess, þó óheppilega sje um málið búið og með því mælt. Þessum manni er verst launað af skógfræðingunum, þegar þess er gætt, að hann hefir engan fastan bústað. Hann verður að flækjast til og frá, og búa við dýrara viðurværi en aðrir skógarverðir. Hinir mega sitja að landkostum og öðru ágæti þess, er heimili fylgir. Leyfi jeg mjer því að leggja til, að brtt. sje feld, og hjer sje farið eftir tillögum hv. ráðherra um málið.



Jeg þarf ekki að vera langorður, því hjer hefir að eins einn háttv. þm. hreyft andmælum gegn brtt. nefndarinnar, og skal jeg því taka það fram, að nefndin leggur ekkert kapp á það mál, og með því að ekki hefir verið hægt að kalla saman fund, hefi jeg ekki leyfi til að taka hana aftur, en jeg gjöri ráð fyrir, að nefndarmenn hafi algjörlega óbundið atkvæði. En mjer er þó enn ekki fyllilega ljóst, hvers vegna styrkur þessi hefir verið notaður til að semja skýrslu Þjóðmenjasafnsins, í stað þess að vera notaður til þess að geta hana út. Kem jeg þá að brtt. einstakra þingmanna. Er þá fyrst brtt, hv. þm. Húnvetninga (G. Ó.), sem hann tók aftur, en hv. þm. Seyðf. (K. F.) tók upp. Nefndin hefir ekki viljað ganga að henni, nema með því móti, að hún hefði verið borin upp í tvennu lagi, þá hefði hún getað gengið inn á síðari liðinn. Ef háttv. forseti sjer sjer fært að bera hana upp þannig, þá getur verið að hún gangi fram. Hins vegar vil jeg benda á það, að nefndin telur rangt, að landssjóður leggi fé til trébrúa, heldur að eins til þeirra, sem eru úr steini eða járni. Er mjer sagt, að þetta sje og hafi verið skoðun landsverkfræðingsins og þingsins áður, og verðum við því að halda henni fast fram. Þó þetta sje ef til vill dýrara, þá er það miklu betra fyrir sveitina, sem hjer á hlut að máli. Þá kem jeg að hv. 6. kgk. (J. Þ,.) og klausunni góðu við skáldin og listamennina, því nefndin getur ekki fallist á brtt. Sama er að segja um styrk til heildarútgáfu rita Hallgríms Pjeturssonar. Nefndinni finst sem sje ekki rjett, að koma með nýja liði til samþyktar við eina umr. í Ed. Svo var ágreiningur um, hvort slík heildarútgáfa væri heppileg, og var það mest með tilliti til útgáfu á ritum Stefáns Ólafssonar. Hv. 5. kgk. (G. B.), þurfti alls ekki að biðja nefndina neinnar velvirðingar, því meiri hluti hennar tekur brtt. aftur, með mikilli. ánægju, og jeg vona, að atkvæði um það nauðsynjamál verði óskift. Þá talaði háttv. 2. kgk. þm. (Stgr. J.), um brimbrjótinn í Bolungarvík, og get jeg lýst yfir því, að nefndin hefir algjörlega óbundin atkvæði í því máli. Sama er að segja um brtt. hv. þm. Seyðf: (K. F.); við hana hefir nefndin ekkert sjerstakt að athuga. Háttv. þm. Vestmannaeyja (K. E.) hefir ekki fært rök fyrir tillögu sinni, en nefndin hefir ekkert um hana að segja að svo stöddu, nema að hún kemur nokkuð seint. Háttv. þm. Seyðf. (K. F.) var óánægður við nefndina út af því, að vilja fella niður launaviðbót til Einars Sæmundssen. En þar fór nefndin eftir skjölum þeim og gögnum, sem fyrir lágu í málinu, og þau mæla ekki með hækkun. Vil jeg síður lesa upp brjefið, en ályktunarorðin eru þau, að ef til vill væri gjörlegt að hækka launin, ef þá fengist fremur hæfur maður til að gegna starfinu. Hins vegar skal jeg ekki segja um, hvað Kofoed-Hansen hefir við ráðherra sagt í þessu efni. Þetta stendur skrifað, og á öðru gat nefndin ekki bygt. Á þgskj. 967 er brtt. frá nefndinni. Hún er þannig til komin, að landsbókavörður hefir sótt um að fá uppbót á fje, sem safnið hefir lagt fram fyrir geymslu. Hefir nefndin fengið brjef frá honum þessu viðvíkjandi. Segist landsbókavörður, vegna hlífðar við safnið hafa skirrst við að reka út Náttúrugripasafnið, eftir að troðfult hafi verið orðið í lögfræðisdeild, lækna og málfræðideild safnsins, og með því sparað landssjóði 2000 til 3000 kr. árlega í húsaleigu. Enn fremur segir hann : „Í september, að afloknu þingi 1913, spyr jeg stjórnarráðið hvað gjöra skuli í þessum efnum. Vandinn á aðra hönd, en úrlausn bráðnauðsynleg á hina. Því bauð jeg stjórnarráðinu, sem ekki vissi hvernig úr ætti að ráða, að lána af 2000 króna aukasjóði, sem jeg hafði ætlað safni mínu til búdrýginda, ef höpp bæru að höndum, það er nægði til bráðabirgða, fyrir geymslu á úreltum bökum og öðrum þeim ritum, sem lítt er eftir sótt. Stjórnarráðið tók þessu boði með þökkum, og leyfði mjer að leggja þetta fje út til bráðabirgða. Jeg hafði vænst þess, að útlagður eyrir til skápa í kjallara Jóns bæjarfógeta Magnússonar, að upphæð kr. 552,50, sem og goldin ársleiga, fyrir árin 1914 og 1915, 180 kr. hvort árið, yrði safninu endurgoldin í fjáraukalögum, sem og áframhaldandi leigukostnaður, með kr. 180,00 á ári framvegis“. Skal jeg geta þess, að þessar 912,50 krónur áttu að koma í fjáraukalög, en brtt, gat ekki komið fyr, sökum þess að beðið hefir verið eftir svari frá stjórnarráðinu, sem fyrst kom í dag. Finst nefndinni óhjákvæmilegt, að veita fje þetta. Nefndin hefir ekki átt neinn fund með sjer, um brtt. hv. 6. kgk. þm. (J. Þ.), því hún kom of seint, en mjer finst hún næsta óþörf, og að liðurinn megi standa óhaggaður, enda óviðkunnanlegt að hækka laun aðstoðarskjalavarðar þannig, að hann verði jafnhár og núverandi skjalavörður.

Steingrímur Jónsson : Að eins örfá orð út af ræðu háttv. þm. Ísaf. (S. St.). Jeg get ekki neitað því, að mjer fanst hann svara nokkuð út í hött, er hann var var að verja brimbrjótinn, og eins er hann sagði, að jeg hefði verið að bera hann saman við vegagjörðir, en það gjörði jeg alls ekki, enda þótt það mætti. Það liggur sem sje í augum uppi, að þetta fyrirtæki hlýtur að tefja fyrir vegagjörðum. En jeg tók aðrar umbætur til samanburðar, og þar á meðal höfnina í Vestmannaeyjum. Getur engum blandast hugum um, að þar er um engu þýðingarminni veiðistöð að ræða, nú sem stendur og allra síst í framtíðinni. Satt er það að Ísafjarðarsýsla hefir fengið lítið til vega, en hún hefir fengið ýmislegt annað, svo sem bættar samgöngur á sjó, fje veitt til bátaferða og millilandaferða og hefir að að því leyti alls ekki orðið út undan. Þegar litið er á verk þetta, þá eru margir staðir, sem eiga eins mikla kröfu til þess eins og Bolungarvík, svo sem Keflavík vestra, Þorlákshöfn o. fl. Hjer er um principmál að ræða, sem alls ekki má ana hugsunarlaust út í. Það gladdi mig að háttv. þm. Ísaf. (S. St.) sagði að áætlanin væri að eins lausleg ágiskun frá Krabbe, en í hitt eð fyrra var þetta talin áætlun. Jeg held að tal háttv. þm. Ísaf. (S. St.) um gyllivonir, að því er lánsheimildina snertir, hafi verið ástæðulaust. - Við 2. umr. talaði jeg um að 100 þús. kr. innborguðust af viðlagasjóði, og sjálfsagt er að lána það fje aftur, og jeg hygg háttv. Þingmann vita að þau fyrirtæki, sem landssjóður styrkir, ganga þar fyrir. Háttv. þm. Ísaf. (S. St.) talaði um, að þetta yrði í eina skiftið, sem Bolvíkingar sæktu um fje, án þess að leggja eitthvað af mörkum sjálfir, og vona jeg að þm. segi það satt; en jeg get ekki neitað því, að jeg er hræddur um að það rætist ekki. Og áreiðanlegt er það, að framkoma þessa máls í Nd. stingur mjög í stúf við það, sem gjörðist þar 1913.

Karl Einarsson : Jeg á breytingartillögu á þgskj. 958. Árið 1911 voru veittar 5 þús. kr. til að rannsaka hafnarstæði í Vestmannaeyjum. Þá var meiningin að landssjóður greiddi allan kostnað við undirbúning hafnarinnar og sæi um að gjörðar yrðu áætlanir. Þá gat nefnilega farið svo að Vestmannaeyingar sæu sjer ekki fært að ráðast í hafnargerðina, en 1913 voru samþykt lög um þetta. Fyrir þinginu 1914 lá svo beiðni um að fá endurgreiðslu á því fje, sem til hafði verið kostað fram yfir það, sem veitt var, og var þar farið eftir reikningi hafnarsjóðs, og var kostnaður við rannsóknina kr. 7305,65; en eftir bendingu eins háttv. þingmanns kem jeg með brtt., þannig, að þar standi ekki á aurum, því óvenjulegt mun vera, að svo standi í fjárlögunum. Vona jeg að háttv. deild samþ. brtt., þar eð háttv. framsögumaður fjárlaganefndar hefir ekki hreyft mótbárum, öðrum en þeim, að hún kæmi seint, en jeg sá ekkert athugavert við það, og mun upplýsa málið betur í sameinuðu þingi, ef þarf, og fær þá háttv. nefnd tækifæri til að gera álit sitt gildandi. Hins vegar játa jeg, að brtt. kemur seint, en beiðnin lá fyrir í fyrra, en þá voru fjáraukalögin feld, og varð eigi úr að endurtaka hana, og svo sást mjer yfir hana þar til nú.



Að eins örfá orð út af brjefi skógræktarstjórans. Mjer finst álit háttv. nefndar vera dálítið þversum í þessu máli. Jeg get ekki sjeð, að hjer sje hægt að spilla neinu, því ef maðurinn fær bætt laun og dugir vel, þá er hann verður launanna. En ef hann dugir ekki vel og annar maður fæst í hans stað fyrir það að launin hækka, og sá dugir vel, eins og skógræktarstjórinn virðist gera sjer von um, þá ber alt að sama brunni. En háttv. nefnd vildi ekki unna núverandi skógarverði hærri launa en hann hefir. Og hún vill ekki heldur unna skógræktarstjóranum þess, að fá betri mann, ef þessi dugir ekki að dómi hans. Alt á að sitja við sama, hvorugs kjör má bæta, skógarvarðar eða skógar.

Jón Þorkelsson : Jeg veit ekki hvað háttv. framsm. fjárlaganefndarinnar getur haft á móti tilfærslunni á þgskj. 671. Get jeg ekki sjeð að það spilli neinu frá því, sem nú er. Jeg býst við að háttv. framsögumaður hafi ekki athugað það, að til stendur að auka vinnutímann við safnið og hafa það jafnlengi opið daglega og Landsbókasafnið, þ. e. 6 stundir á dag. Af þessari ástæðu er það, að jeg hefi lagt til að maðurinn fái jafnmikil laun og 1. aðstoðarbókavörður í Landsbókasafninu. Því eins og menn menn sjá, er alsendis ósanngjarnt að starfstíminn sje lengdur, án þess að launin hækki að sama skapi. Annars ætla jeg ekki að þjarka frekar um þetta, en ber það traust til háttv. deildar, að hún taki þessa sanngjörnu kröfu til greina.



Jeg vildi að eins gjöra stutta athugasemd um tvö atriði. Fyrst er að minnast á þennan misskilning háttv. þm. Seyðf. (K. F.). Jeg hefi aldrei heyrt þess getið, að talin væri sjerstök ástæða til þess, að veita þeim mönnum launauppbót, sem illa hafa staðið í stöðu sinni. Staðan var stofnuð með þeim launum, sem nú er, en hefði maðurinn staðið vel í stöðu sinni, þá hefði ef til vill verið ástæða til þess að hækka launin eitthvað. Skógræktarstjórinn hefir mælt með því að launin væru hækkuð, til þess að meiri líkindi væru fyrir því, að hæfur maður fengist í stöðuna. Með öðrum orðum til þess að geta losnað við manninn. En jeg fæ ekki, sjeð að beinasti vegurinn til þess, að fá hæfan mann í staðinn, sje sá, að veita þessum manni launauppbót. Viðvíkjandi því, sem háttv. 6. kgk. þm. (J. Þ.) sagði um launahækkun aðstoðarskjalavarðarins, er það að athuga, að ef tillaga hans nær fram að ganga, þá verður þetta embætti launað með 1800 kr. í stað 1200 kr., í stað þess að rjettara hefði verið að 600 kr. yrðu veittar sem persónuleg launaviðbót til mannsins. Þess vegna. hlýtur nefndin að veiða á móti brtt. hv. 6. kgk. þm. (J. Þ.). Því hvaða meining er í því, að taka af fje því, sem ætlað er þessum manni fyrir alt annað starf og setja það sem launaviðbót við þetta embætti, þó hann nú gegni því.



Jeg á hjer ofurlitla brtt., sem jeg hefi komið fram með, en sökum þess, að jeg hefi ekki haft nógu góðan tíma til að athuga frv., hefir hún ekki komið fyrr. Jeg hefi komist að raun um, að báðar nefndirnar, bæði í Nd. og Ed., hafa haft mikið starf með höndum, og farist það að mörgu leyti vel. Jeg vil þó ekki segja með því, að allar till. þeirra sjeu til bóta, svo sem það, að þingmaður skuli missa kaup sitt, ef hann greiðir ekki atkvæði við nafnakall, en jeg mun ekki gjöra það að ágreiningsatriði. Þó er ekki svo að skilja, að jeg sje ekki samþykkur því, að eitthvað liggi við þessu; en þannig löguð sekt finst mjer ekki heppileg, og má ýmislegt illt af þessu leiða. Reynslan mun skera úr því, en sökum þess, að jeg býst við, að frv, gangi fram að mestu óbreytt, fjölyrði jeg ekki um það. Hins vegar vona jeg, að hv. deild taki brtt. mína til greina. Jeg lít svo á, að ákvæði 32. gr. ríði algjörlega í bág við stjórnarskrána. Þar sem krafist er, að qualificeraður meiri hluti sje skilyrði fyrir því, að brtt. einstakra þm. við fjárlög nái fram að ganga, ef allir nefndarmenn í fjárlaganefnd eru á móti. Það er lítil hætta á, að fjárveitingarbeiðni nái fram að ganga, ef hún hefir ekki fylgi eins úr annari hvorri nefndinni í deildunum, og hefir ákvæði þetta því mjög litla þýðingu. Þetta ákvæði stendur þó í frv., og álít jeg illa farið, ef það verður samþykt. Ef þetta er ekki á móti stjórnarskránni, þá skil jeg ekki hvernig er hægt að brjóta hana. Þessu lík ákvæði mætti setja í þingsköpin, um hvaða lög sem er og hvaða ályktun sem er, ef þetta er leyfilegt. Með þessu mætti alveg gjöra stjórnarskrána að dauðum bókstaf, og gjörbreyta öllu stjórnarfyrirkomulagi. Vona jeg, að menn sannfærist um þetta, er þeir athuga það. Eftir því, sem jeg lít á, og veit að rjett er, er alt stjórnarskrárfyrirkomulag okkar bygt á því, að meiri hluti á að ráða. Vona jeg því, að hv. deild geti fallist á brtt. Hygg jeg, að þingmenn sjeu yfirleitt ekki hrifnir af þessu ákvæði, enda komst það inn í annari mynd, en nú hefir það enga praktíska þýðingu, nema sem hættuleg fyrirmynd.

Framsm. (Guðmundur Björnson) : Að eins örfá orð. Brtt. þessi kom nokkuð á óvænt, en jeg skal vera stuttorður um hana. Hv. þm. Vestm. (K. E.), hjelt að hjer væri að ræða um brot á stjórnarskránni, en það atriði höfðum við þegar íhugað, og borið það undir ýmsa af bestu lagamönnum borgarinnar, og þeir hafa eindregið lýst yfir, að svo væri ekki. Annað er það, sem, ef til vill, gæti komið til mála að óttast að væri brot á stjórnarskránni, sem sje það, að þingsköp vor svifta forseta atkv. sínu, en það álíta menn einnig að sje fyllilega heimilt. Jeg get bent hv. þm. á það, sökum ótta hans við að teknar verði ýmsar mismunandi ákvarðanir um lagafrv., að það er mjög tíðkanlegt, að hafa strangari fyrmæli um fjárveitingar, heldur en um samþyktir annara tillagna. Flm. brtt. talaði um, að meiri hluti ætti að ráða, en um tvenns konar meiri hluta getur verið að ræða, sem sje einfaldan og aukinn, og jafnvel getur verið krafist, að samþ. sje í einu hljóði. Hjer er því að eins verið að koma í veg fyrir, að meiri hlutinn sje of lítill. Jeg álít því, að hjer sje að ræða um eitt það besta í þingsköpum okkar, meiri forsjálni, en engin ástæða til að óttast, að það sje brot á stjórnarskránni.

Karl Einarsson : Ræður hv. frsm. (G. B.), sannaði algjörlega mál mitt. Hann tók fram, að hjer þyrfti meira en venjulegan meiri hluta, og að það væri gagnstætt því, sem annars væri regla. Hjer er því um stjórnarskrárbrot að ræða, því hún gjörir að. eins ráð fyrir einföldum meiri hluta.

Frsm. (Guðm. Björnson) : Jeg mótmæli algjörlega, að hjer sje um stjórnarskrárbrot að ræða. Jeg get ekki ímyndað mjer, að hæstv. ráðh., sem mönnum mun koma saman um, að sje einhver glegsti lögfræðingur þessa lands, myndi koma fram með frv., sem væri brot á stjórnarskránni, og jeg verð að segja, að í þessu máli met jeg meir úrskurð hans en álit hv. þm. Vestm. (K. E.).



Jeg vona að frv. þetta verði nú samþ. hljóðalaust við þessa umræðu. Ágreiningurinn, sem hjer var um daginn út af þessu máli, verður væntanlega jafnaður með þingsályktunartillögu þeirri, sem er 7. mál á dagskránni í dag. Jeg leyfi mjer að vona, að háttv. deild samþykki bæði frumvarpið og þingsályktunartillöguna og vænti þess, að hæstv. forseti og háttv. deild hafi ekkert á móti því, þó jeg mæli með hvorutveggja í einu.

Framsm. (Guðmundur Ólafsson) : Þetta er fremur lítilfjörlegt frumvarp. Það er að eins bót á gamalt fat, og miðar að því, að bæta því við lög vor, að leggja megi útsvar á skip, sem verka síld á höfnum inni, þótt atvinnan sje ekki rekin í 8 vikur. Nefndin er ásátt um, að þetta sje til bóta, því hjer er um arðvæna og útsvarsfæra atvinnu að ræða. Nefndin leggur því til, að frumv. sje samþykt óbreytt.

Framsögumaður (Guðm. Björnson) : Nefndin, sem falið var að íhuga þetta mál, verður að játa það, að frv. ræðir um mikla þjóðarþörf, þar sem annar aðalatvinnuvegur landsmanna er kvikfjárrækt; það er því full þörf á dýralæknum. En nefndin verður jafnframt að leggja áherslu á það, að úr þessari þörf er ekki bætt, þó þrír eða fjórir dýralæknar verði á landinu. Vitanlega má segja, að það sje betra en ekki neitt, alveg eins og betra þótti, að hafa fjóra lækna á landinu en engan; en engu að síður verður því eigi neitað, að meginhluti landsins er jafn dýralæknislaus eftir sem áður. Ef vel ætti að vera, þyrftu að vera því nær eins margir dýralæknar á landinu og mannalæknar. Og þörfin fer sífelt í vöxt. Því í verðmætari, sem skepnurnar verða, því meiri þörf er á dýralæknum, til þess að vernda heilsu þeirra. En nú er það augljóst, að við höfum enn þá ekki efni á því að hafa 30 –40 dýralækna og launa þeim öllum sómasamlega. En jeg hefi oft á ferðum mínum hjer um land vakið máls á því við bestu bændur, hvort ekki mundi að haldi koma, ef hjeraðslæknarnir leituðu sjer þekkingar á dýralækningum, og hafa þeir flestir verið á því máli. Eins og öllum er kunnugt, hafa læknar í mörgum hjeruðum mikinn tíma aflögu frá læknisstörfum sínum, og mundu þá geta gefið sig við dýralækningum. Jeg hefi einnig átt tal um þetta mál við ýmsa unga, efnilega lækna, og hafa þeir tekið vel í þessa uppástungu mína, og jafnframt tjáð mjer, að fólk kæmi oft til þeirra í því skyni, að leita ráðlegginga við dýrasjúkdómum, og þyki þeim leitt, að geta ekki veitt mönnum þá úrlausn í því efni, sem æskilegt væri. Jeg er þess vegna viss um, að ef sett væri hjer upp námsskeið í Reykjavík í dýralækningum, þá mundu margir læknar hagnýta sjer það. Það er tiltölulega auðvelt fyrir lækna, að setja sig inn í þau fræði, því þeir kunna svo margt, sem að þeim lýtur. Með þetta fyrir augum hefir nefndinni litist svo, sem ekki væri rjett að fjölga dýralæknum að mun. Hún vill því færa frumvarpið í það horf, sem það var upphaflega, þannig, að bætt verði við einum dýralækni á Austfjörðum. Þörfin er minni á Vestfjörðum, því þar er fyrst og fremst minni búskapur, og auk þess er hægara fyrir menn þar að ná til dýralæknis í Reykjavík, ef mikið liggur við.



Jeg get skrifað undir margt í ræðu háttv. 5. kgk. þm. (G. B.), t. d. það, að mjög æskilegt væri, ef læknar öfluðu sjer þekkingar í dýralækningum. En jeg er honum ósamdóma um þá breytingu, sem nefndin vill gjöra á frv. Hún viðurkennir í nefndaráliti sínu, að þessir tveir dýralæknar, sem á landinu eru, hafi gjört ómetanlegt gagn og segir jafnframt, að þörf sje á miklu fleirum, en vill þó ekki bæta við einum tveimur mönnum. Ekki verður því neitað, að röksemdaleiðslan er nokkuð undarleg. Háttv. framsm. (G. B.) hjelt því fram, að meiri nauðsyn væri á því, að fá dýralækni á Austfirði en Vestfirði. Ekki fæ jeg komið auga á, hvernig sýnt verði fram á það. Víst er um það, að Vestfirðingafjórðungur er miklu meiri yfirferðar en Austfirðingafjórðungur.  (Steingr. Jónsson: Er völ á nokkrum dýralækni á Vestfirði?)  Já, það hygg jeg muni vera, að minnsta kosti innan skamms. Landssjóður hefir kostað mann utan um nokkur ár, til þess að nema dýralæknisfræði, og mun hann ekki eiga eftir nema 1½ ár, þangað til því námi er lokið. Og ekki verður því neitað, að undarleg er sú ráðsmennska, að kosta ærnu fje til að láta mann læra þessa fræðigrein, en ætlast svo ekki til, að hann fái neitt að starfa, þó að allir viðurkenni, að, brýn nauðsyn sje á slíkum manni. Hvað viðvíkur námsskeiði héraðslæknanna, sem háttv. 5. kgk. þm. (G. B.) talaði um, þá er jeg honum samdóma um það, að það ætti að geta komið að miklu gagni, en enn þá hafa engar ráðstafanir verið gjörðar í þessa átt, og virðist þessu að eins vera slegið fram, án þess að full alvara fylgi. Það hefir ekki verið veitt neitt fje í fjárlögunum í þessu skyni, og þau eru nú farin úr deildinni, svo óhugsandi er, að þessi uppástunga geti komið að nokkru gagni fyrst um sinn. Háttv. framsm. (G. B.) játaði, að hjer væri um mikla þjóðarþörf að ræða, en vildi þó ekki hafa 4 dýralækna á landinu, heldur að eins 3. Þetta er næsta ósanngjarnt, þegar þess er einnig gætt, að þessi dýralæknir á Vestfjörðum mundi ekki kosta landssjóð nema 1200 kr. á ári, því 300 kr., sem veittar eru til Hólmgeirs Jenssonar í fjárlögunum, mundu þá að líkindum falla niður. Jeg verð þess vegna fyrir hönd Vestfjarða að mótmæla þessari brtt. nefndarinnar, þar sem hún er svo alsendis ósanngjörn, og vona að háttv, deild sýni Vestfjörðum sömu velvild og Austfjörðum.



Jeg get ekki stilt mig um að segja fáein orð um þetta mál. Háttv. framsm. (G. B.) tók það fram, að mikil þörf væri á dýralæknum hjer á landi, og sagði, að þessir tveir dýralæknar, sem nú væru hjer, hefðu þegar gjört stórmikið gagn. Jeg skal hvorugt þessara atriða rengja, en jeg verð að taka það fram, að notin af þessum dýralæknum hafa hvergi nærri orðið eins almenn, eins og æskilegt hefði verið, þar sem svo erfitt hefir verið að ná til þeirra víðast hvar að. Það var rjett hjá háttv. framsm: (G. B.), að til þess að dýralæknar gjöri alt það gagn, sem æskilegt væri, þá þurfa dýrin að vera verðmæt. Verðmæti dýranna hjer á landi hefir hingað til verið svo lítið, að það hefir sjaldnast vegið upp á móti kostnaðinum við að ná í dýralækni, ef eitthvað hefir verið að. Jeg verð því að líta svo á, að dýralæknar hafi hingað til ekki komið að fullum notum, vegna þessara atriða, sem jeg hefi nú bent á. Nefndinni hefir þótt augljóst, að ef bæta ætti úr þessu og stíga sporið fult, þyrfti að skipa 30–40 dýralækna á landinu. Ekki hefir hún þó lagt það til, að þetta yrði gjört. En jeg fyrir mitt leyti efast um, að það kæmi heldur að gagni, þó þetta væri gjört, sökum þess, hvað verðmæti dýranna er lítið, eins og jeg hefi þegar bent á. Til þess að ráða bót á ástandinu, sem er, hefir nefndinni komið til hugar að gjöra alla héraðslækna að dýralæknum. Ekki veit jeg hvort það væri alls kostar heppilegt, því jeg held, að hjeraðslæknar hafi víðast hvar nægilegt að gjöra, og óvíst að þeir væru þá viðlátnir, þegar menn vildu leita þeirra til dýralækninga. Háttv. framsm. (G. B.) sagði, að læknastúdentar, sem lokið hefðu námi, ættu tiltölulega hægt með að setja sig inn í dýralæknisfræðina, og má vera að svo sje, en þó býst jeg við, að talsverðum tíma yrðu þeir að verja til þess, ef þeir ættu að verða fullgildir dýralæknar, því fræðigreinin er þó nokkuð önnur. Námskeið fyrir hjeraðslækna til að nema þetta, býst jeg ekki við, að kæmi að fullum notum. Jeg get þess vegna ekki verið eins hrifinn af þessari uppástungu eins og sumir aðrir. Þess er líka að gæta, að engar aðrar þjóðir hafa tekið þennan sið upp, svo mjer sje kunnugt, og þykir mjer þó líklegt, að hann hefði einhverstaðar verið reyndur, ef hann þætti tiltækilegur. En nefndin er mjer ef til vill fróðari í þessu efni, og getur þá upplýst, hvar þetta hefir viðgengist, ,ef nokkurstaðar er. Það, sem mest á ríður í mínum augum, er, að bændur sjálfir fái nokkra þekkingu á því, hvernig þeir eigi að verja dýr sín veikindum og fara með allra algengustu dýrasjúkdóma. Jeg lít svo á, að þessu ætti að mega nokkuð koma til leiðar með því, að útvega bændum fræðslu um þetta hjá dýralæknunum, og ætti að vera hægt að hafa námskeið í þessum tilgangi við búnaðarskólana. Störfum dýralæknanna er þann veg háttað, að þeim ætti að vera í lófa lagið, að verja dálitlum tíma á hverjum vetri til þess, að veita bændum og bændaefnum slíka fræðslu á námsskeiðum við bændaskólana. Mjer dettur ekki í hug að ætlast til, að með þessu sje verið að gjöra bændurna að neinum, dýralæknum, en þetta ætti að geta verið þeim leiðbeining um það, hvernig þeir eigi að fara með algengustu dýrasjúkdómstilfelli, og á þann hátt sjá búpeningi vorum betur borgið. Jeg vil ekki tefja umræðurnar, en jeg vil þó benda á það, að það gæti oft og einatt verið bagalegt, ef mannalæknar hefðu á hendi dýralæknisstörfin. Afleiðingin af því gæti oft og einatt verið sú, að dýralæknisstörfunum væri ekki gegnt, vegna þess, að þeir yrðu að sinna aðalstarfi sínu. Sem dæmi þess vil jeg nefna, að ef að sent væri í bráðri nauðsyn eftir lækni handa einhverju dýri, en jafnframt væri hans annarstaðar að vitjað til sængurkonu, þá yrði hann vitaskuld að gegna aðalstarfinu - mannalækningunum. Í sambandi við þetta vil eg geta þess, að mér finst það langheppilegast, að gjöra dýralæknum að skyldu, að halda námsskeið í dýralækningnm við bændaskólana. Það er rjett stefna og í fullu samræmi við það, sem tíðkast erlendis, að láta nemendur við bændaskólana kynna sjer helstu dýrasjúkdóma, er tíðkast í landi þeirra, og ráð við þeim. Þetta verður og til þess, að oft ;og einatt þarf eigi að leita til dýralæknis. Áður en jeg setst niður vil jeg skjóta því til háttv. nefndar, hvort svo beri að skilja 4. grein, þar sem talað er um að greiða eigi dýralæknum fararbeina og fæði á ferðum þeirra, hvort auk þess eigi að greiða þeim dagkaup? Jeg óska að fá skýrt og ótvírætt svar hinnar háttv. nefndar um þetta.



Jeg vil taka í sama streng og háttv. þm. Ísaf. (S. St.), og mæla hið besta með því, að háttv. deild láti Vestfirðinga njóta allrar sanngirni. Jeg vil benda á, í sambandi við þetta, að öll ferðalög eru mjög erfið á á Vestfjörðum, og eins er um samband þeirra við Suðurland, langt að vitja dýralæknis þangað. Líka vil jeg vekja athygli á því, að menn eru að nema þessa fræðigrein, með von um embætti, einn fulllærður og annar hefir lokið námi eftir væntanlega hjer um bil hálft annað ár. Mjer finst það vera ósanngirni, að Vestfirðingar fái ekki dýralækni, enda hafa þingin að nokkru viðurkent það rjett að vera, þau, sem hafa veitt Hólmgeiri, sem ekki er dýralæknislærður maður, styrk í 15 ár. Hann hefir þótt nærfarinn og koma að góðu liði. Jeg vona að allir skilji það, að þótt jeg sje gamall Vestfirðingur, þá er þetta ekki af hlutdrægni fyrir mjer, heldur af því, að jeg vil firrast það, að Vestfirðingar sjeu hlutdrægni beittir.

Framsm. (Guðm. Björnson) Háttv. þm. Skagf. (J. B.) dró í efa, að bændur gætu lært dýralækningar á stuttum tíma, en aftur hjelt hann að bændur gætu gjört það!  (Jósef Björnsson: Farið með skepnur sínar)  . Jeg gjöri þetta þetta ekki að neinu kappsmáli, en jeg hefi átt tal við bændur víðsvegar um landið, og eru því allvel kunnar skoðanir þeirra, og þeir líta eins og jeg á þetta mál. Um dýralæknir á Vestfjörðum gjörir nefndin ekki að kappsmáli. En nefndin vill ekki stofna dýralæknisembætti það, á meðan enginn maður er til, til þess að gegna því, því hún óttast, að það yrði einhver ekki fullfær maður settur til að gegna því, eða að dýralæknirinn í. Reykjavík yrði skipaður til að gegna því gegn hálfum launum, og yrði það því að eins vasapeningar handa honum. En jeg skal greiða atkvæði með því á næsta þingi, ef maður er til, til þess að gegna því.  (Hákon Kristófersson: Getur háttv. þingm. lofað að greiða atkvæði með því. á næsta þingi?)  Á borð við þm. Barðstr.



Jeg vil mótmæla því,. að jeg hafi sagt, að læknar mundu þurfa mikið lengri tíma en bændur til dýralækninganáms. Jeg sagði, ef að læknar gætu lært það á mjög skömmum tíma, þá hlytu bændur líka að geta lært að hjúkra dýrum sínum í þeim dýrasjúkdómum, sem algengastir eru hjer á landi. Jeg held að háttv. 5. kgk. þm. (G. B.) sje ekki fullljóst, hve mikill munur er á því. að vera mannalæknir og dýralæknir. En til þess að verða fullkominn dýralæknir á skömmum tíma, efa jeg að nokkur sje fær, og það þótt hann sje læknir. Önnur umsögn eða skýring á orðum mínum er rangfærsla ein, sem eingöngu er þá töluð á ábyrgð þess, er þá rangfærslu gjörir.



Útaf þeirri viðbáru háttv. nefndar, að ekki sje hægt, að stofna þetta dýralæknis embætti, af því að manninn vanti, og ef það yrði gjört þá yrði það að eins til þess, að dýralæknirinn í Rvík yrði settur til að þjóna því gegn ½ launum, sem vitanlega er ekki ætlunin og væri ófært, þá vil jeg taka það fram, að þetta er engin ástæða, því slíks eru mörg fordæmi í læknalögunum, og mjög nýstofnuð hjeruð eru læknalaus. Mjer finst. það vera langeðlilegast, að samþykkis lögin eins og þau eiga að verða, svo ekki þurfi strax á næsta þingi að lappa upp á þau.

Framsm. (Guðm. Björnson) : Jeg ætla mjer ekki að deila við háttv. þm. Skagf. (J. B.) um það, hvort rjett er, að gjöra alla bændur eða lækna að dýralæknum. En jeg tel mig hafa meira vit á þeim málum en hana. En út af því, er háttv. þm. Strand. (M. -P.) tók fram - ja, það er satt, hjer er fult af Vestfirðingum, - þá vil jeg geta þess, að jeg vík ekki frá því, að þegar embætti er stofnað, þá tel jeg sjálfsagt, að einhver sje settur til að gegna því, og vanalega eru það nágranna embættismennir gegn hálfum launum.  (Magnús Pjetursson: Stundum launalaust)  . Já, en það er alveg sjerstök ástæða. Það er þó ekki rjett, að fjölga, embættunum fyrr en einhver er til, til þess að gegna þeim. Því er það, að nefndin getur ekki lagt til að stofnað sje nema eitt dýralæknisembætti á Austfjörðum.  (Jósef Björnsson: Vill framsm. (G. B.) ekki svara spurningunni um 4. gr.?)  .



Það er hart, ef háttv. framsm. (G. B.) á að standa einn uppi gegn öllum Vestfirðingum. Jeg álít það engan hagnað fyrir Vestfirðinga, þó dýralæknisembsetti þetta sje stofnað, á meðan enginn er til, til þess að gegna því. Í öðru lagi hafa Vestfirðingar í mörg ár haft styrk til dýralækninga. Í þriðja lagi er meiri þörf á dýralækni í Austfirðingafjórðungi, því þar er meiri búnaður. Þá vil jeg taka undir um það, að hægt sje að hafa hjeraðslækna sem dýralækna. Sem dæmi þess vil jeg benda á kjötskoðunina. Og enginn efi er á því, að þeir gætu fleira gjört. Loks vil jeg benda á það, að nauðsynlegt er, ef brtt. nefndarinnar er feld, að breyta 1. gr. frv., til þess að koma í veg fyrir, að dýralæknirinn í Reykjavík fái hálf launin fyrir ekkert. Vil jeg skjóta því til forseta, að taka málið út af dagskrá til morguns, þó hægt sje að lagfæra þetta við 3. umr.



Jeg vil að eins benda á það, að það er í fullu samræmi við læknalögin, að láta lögin ekki öðlast gildi, fyrr en maður er fenginn til starfans. Það má líta svo á, sem það standi í frv., en það er óskýrt, en það mætti lagfæra við 3. umr.