Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti Íslands gjörir kunnugt: „Ég hefi ákveðið, samkvæmt tillögu forsætisráðherra, að Alþingi skuli koma saman til framhaldsfunda mánudaginn 21. janúar 2019 kl. 15. Gjört á Bessastöðum, 17. janúar 2019. Guðni Th. Jóhannesson. Katrín Jakobsdóttir. Forsetabréf um að Alþingi skuli koma saman til framhaldsfunda.“ Ég býð í framhaldinu hv. þingmenn og forseta þings velkomna til starfa að nýju og hlakka til samstarfsins fram undan á komandi mánuðum.

Hv. alþingismenn. Alþingi kemur nú saman til framhaldsfunda að loknu jólahléi og ég býð alla hv. alþingismenn sem og starfsfólk Alþingis velkomið til starfa. Ekki er svo að skilja að setið hafi verið auðum höndum undanfarna daga. Þannig funduðu nefndir þingsins í síðustu viku og einnig þingflokkar. Það má búast við annasömum tíma á vetrarþingi þegar ýmis stór mál koma til kasta Alþingis. Þó að skiptar skoðanir séu vissulega um mörg þeirra mála sem við eigum eftir að ræða vona ég að okkur auðnist að halda áfram því góða samstarfi sem hér ríkti á haustþinginu. Það væri líka góður svipur á því að halda þingstörfum innan ramma starfsáætlunar Alþingis líkt og okkur gekk svo vel með á haustþingi. Ég hef áður ítrekað mikilvægi þess að þingmenn geti skipulagt störf sín eftir starfsáætlun þingsins, að starfsáætlunin sé frágengin og birt tímanlega og sé þannig liður í bættu skipulagi og auknum fyrirsjáanleika í störfum Alþingis. Í þessu sambandi skiptir líka máli að Alþingi hafi reglulegar og góðar upplýsingar frá Stjórnarráðinu um þau mál sem ráðherrar ætla að leggja fyrir þingið. Það er því ánægjuefni að á þessu kjörtímabili hefur komist á sú venja að hæstv. forsætisráðherra eigi samráðs- og upplýsingafundi með forystu þingsins um slík mál, ekki síst um framvindu þingmálaskrár ríkisstjórnarinnar. Fagna ég þessum vilja hæstv. ráðherra og tel til mikilla bóta jákvæða þróun í gagnkvæmri upplýsingamiðlun milli framkvæmdarvalds og löggjafarvalds. Eins og hv. alþingismönnum er kunnugt tóku um áramót gildi breytingar á lögum um þingfararkaup alþingismanna og þingfararkostnað sem er ætlað að skapa lagaramma utan um ráðningu starfsmanna þingflokka. Með fjölgun starfsmanna þingflokka á þessu kjörtímabili verður hægt að auka aðstoð við þingmenn en um leið er þess vænst að sú ráðstöfun styrki almennt Alþingi og starf þess. Ég vil greina hv. þingmönnum frá því að forsætisnefnd hefur samþykkt breytingar á reglum um skráningu á fjárhagslegum hagsmunum alþingismanna. Þær breytingar felast m.a. í því að skýra betur hlutverk skrifstofu Alþingis er kemur að leiðbeiningum og ráðgjöf til þingmanna um hvernig skal taka á brotum vanræki þingmaður að skrá hagsmuni sína. Þá er tekið upp ákvæði um skráningu á skuldum þingmanna að sænskri og finnskri fyrirmynd. Skrá skal skuldir, sjálfskuldarábyrgðir og aðrar ábyrgðir sem tengjast rekstri fasteigna eða atvinnustarfsemi og eru hærri en mánaðarlegt þingfararkaup. Breytingarnar taka gildi 1. febrúar nk. og skulu þingmenn sem falla undir áðurgreindar reglur um skuldir og ábyrgðir skrá þær fyrir 1. maí nk. Hv. þingmönnum verða sendar nánari upplýsingar um þessar breytingar á næstunni. Síðar á þessum fundi fer fram umræða um stöðuna í stjórnmálum og verkefnin fram undan. Það er ánægjulegt að sú venja skuli vera að festast í sessi að hefja þingfundi eftir jólahlé með slíkri almennri stjórnmálaumræðu milli forystumanna flokkanna, auk þess sem tækifæri gefst til að koma með innlegg í umræðuna með andsvörum. Ég vil hafa sem mín lokaorð hér við upphaf vetrarþings að ég vona að við getum í störfum okkar á komandi vikum og mánuðum átt gott og uppbyggilegt samstarf, sameinast um að sýna hvert öðru vinsemd og virðingu þó svo að við tökumst á um málefni og á slíkum grundvelli skilað góðu verki.

Líkt og tilkynnt var á vef Alþingis tók Jóhanna Vigdís Guðmundsdóttir sæti á Alþingi þriðjudaginn 15. janúar 2019 sem varamaður fyrir Ágúst Ólaf Ágústsson og vék þá Ellert B. Schram af þingi sem varamaður fyrir hann. Þá barst bréf frá formanni þingflokks Pírata um að Helgi Hrafn Gunnarsson geti ekki sinnt þingstörfum á næstunni. Líkt og tilkynnt var á vef Alþingis tók Sara Elísa Þórðardóttir, 2. varamaður á lista Pírata í Reykv. n., sæti sem varamaður fyrir hann 15. janúar sl., en 1. varamaður hefur boðað forföll. Jóhanna Vigdís Guðmundsdóttir og Sara Elísa Þórðardóttir hafa áður tekið sæti á Alþingi og eru boðnar velkomnar til starfa að nýju. Borist hafa bréf frá Þórhildi Sunnu Ævarsdóttur, Loga Einarssyni og Birgi Þórarinssyni um að þau geti ekki sinnt þingstörfum á næstunni þar sem þau verði fjarverandi í opinberum erindum. Í dag, mánudaginn 21. janúar, taka því sæti á Alþingi sem varamenn fyrir þau 1. varamaður á lista Pírata í Reykv. s., Olga Margrét Cilia, 2. varamaður á lista Samfylkingarinnar í Norðaust., Bjartur Aðalbjörnsson, en 1. varamaður hefur boðað forföll, og 1. varamaður á lista Miðflokksins í Suðurk., Elvar Eyvindsson. Olga Margrét Cilia og Elvar Eyvindsson hafa áður tekið sæti á Alþingi og eru boðin velkomin til starfa að nýju.



Kjörbréf Bjarts Aðalbjörnssonar hefur þegar verið rannsakað og samþykkt en hann hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni.

Bjartur Aðalbjörnsson hefur undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðinn velkominn til starfa á Alþingi.

Forseti vill tilkynna að honum hefur borist erindi frá þingflokki Pírata um mannaskipti í nefndum, samanber 16. gr. þingskapa, þannig að Þórhildur Sunna Ævarsdóttir taki sæti Helga Hrafns Gunnarssonar í allsherjar- og menntamálanefnd og Helgi Hrafn Gunnarsson taki sæti Þórhildar Sunnu Ævarsdóttur í atvinnuveganefnd. Skoðast þessar mannabreytingar samþykktar án atkvæðagreiðslu ef enginn hreyfir andmælum.

Forseti vill tilkynna að með bréfi, dagsettu 21. desember 2018, hefur forseti óskað eftir því, samanber 8. tölulið 1. mgr. 13. gr. þingskapa, við stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd að hún fjalli um skýrslu Ríkisendurskoðunar um eftirlit Fiskistofu.

Borist hafa bréf frá eftirtöldum ráðherrum þar sem óskað er eftir fresti til að veita skrifleg svör við fyrirspurnum, frá utanríkisráðherra vegna fyrirspurnar á þskj. 748, um vernd úthafsvistkerfa, frá Snæbirni Brynjarssyni, frá ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra vegna fyrirspurna á þskj. 772, um vistvæn atvinnutæki á svæðum í umsjá stofnana sem heyra undir ráðuneytið, frá Kolbeini Óttarssyni Proppé, og á þskj. 576, um kærur og málsmeðferðartíma, frá Birni Leví Gunnarssyni, frá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra vegna fyrirspurnar á þskj. 570, um kærur og málsmeðferðartíma, frá Birni Leví Gunnarssyni, og loks frá félags- og barnamálaráðherra vegna fyrirspurnar á þskj. 763, um fjölda félagsbústaða, frá Snæbirni Brynjarssyni.

Samkomulag er um fyrirkomulag umræðunnar sem gerir ráð fyrir að formenn allra stjórnmálaflokka, eða staðgenglar þeirra, taki til máls og hafi til þess tíu mínútur hver. Andsvör verða leyfð. Óski fleiri en fjórir þingmenn eftir að veita andsvör gilda rýmri reglur þannig að allir stjórnarandstöðuflokkar eigi þess kost að veita andsvör við ræðum stjórnarliða og er þá ræðutími styttur í eina mínútu í báðum umferðum. Röð flokkanna verður eftirfarandi: Vinstrihreyfingin – grænt framboð, Samfylkingin, Miðflokkurinn, Sjálfstæðisflokkur, Píratar, Framsóknarflokkur, Viðreisn og Flokkur fólksins.

Herra forseti. Ég kem hér upp undir fundarstjórn forseta til að benda á hið augljósa. Ég er annar tveggja þingmanna sem með bréfi hinn 3. desember sl. tilkynntu forseta að þeir hygðust starfa á þingi utan flokka og hafa með sér samstarf. Óskaði ég jafnframt eftir því að sérstakt tillit yrði tekið til þessarar samstöðu okkar í störfum þingsins. Nú ber svo við að hér fara fram stjórnmálaumræður. Við þessu erindi okkar frá 3. desember sl. höfum við engin svör fengið. Svar forseta og forsætisnefndar til okkar liggur í augum uppi. Það verður og er ekkert tillit tekið til þessa erindis. Við þessa stjórnmálaumræðu er okkur ekki úthlutuð ein einasta mínúta. Þetta er óboðlegt, herra forseti.

Herra forseti. Ég kem hér upp til að lýsa furðu minni og vonbrigðum með þá ákvörðun forseta að fulltrúi tveggja óháðra þingmanna utan flokka sem hafa með sér samstarf fái ekki úthlutað svo mikið sem einni mínútu í umræðum dagsins nema þá í andsvörum. Af hálfu skrifstofu Alþingis var okkur boðið að halda fimm mínútna ræðu sem við undum glaðir við, en svo bregður við að skömmu áður en umræðan átti að hefjast er okkur tilkynnt sú ákvörðun forseta að fulltrúi okkar, sá sem hér stendur, yrði ekki á mælendaskrá. Ég áfellist engan í þessu efni og alls ekki skrifstofu Alþingis. Ég bar þá von í brjósti að forseti vildi vera forseti allra þingmanna og greiddi honum því atkvæði mitt í forsetakjöri. En ég hlýt að viðurkenna að ákvörðun forseta í dag, auk ýmislegs annars sem við hefur borið að undanförnu, hefur ekki styrkt þá trú mína. Orð forseta í ræðu hans hér á undan, um vinsemd og virðingu í samskiptum þingmanna, vöktu athygli mína og þykist ég átta mig vel á innihaldi þeirra.

Forseti vill aðeins upplýsa að forseta bárust engar óskir um þátttöku hv. þingmanna í umræðunni. Þau skilaboð komust aldrei þangað þannig að þegar gengið var frá samkomulagi um þessa umræðu á vettvangi formanna þingflokka lá engin slík beiðni fyrir. Af þeim ástæðum telur forseti sig ekki geta horfið frá því samkomulagi sem búið var að gera um umræðuna og þann ramma sem utan um hana gildir. Forseti heitir hv. þingmönnum því að þeirra réttur, eins og hann er til staðar í þingsköpum, til að mynda varðandi umræður um stefnuræðu forsætisráðherra, eldhúsdag að vori og eftir atvikum að öðru leyti, verður virtur.

Herra forseti. Hægt væri að ræða mörg mál hér í upphafi nýs vorþings, getum við sagt. Ég ætla sérstaklega að gera tvö mál að umtalsefni og ekki nýta mínútur mínar til að fara í langar upptalningar. Í fyrsta lagi ætla ég að ræða aðeins stöðuna á vinnumarkaði og í öðru lagi að ræða aðeins stöðuna við endurskoðun stjórnarskrár. Vinnumarkaðsmál hafa verið fyrirferðarmikil á undanförnum vikum og mánuðum og verða það áfram í pólitískri umræðu. Þar hafa stjórnvöld unnið mikið starf í því að styrkja samtal aðila vinnumarkaðarins og stjórnvalda. Fjórtándi samráðsfundur þessara aðila fer fram á morgun og verða þar kynntar niðurstöður átakshóps um húsnæðismál sem ég skipaði fyrir jól. Við höfum lýst okkar einbeitta vilja til að finna lausnir, ekki síst hvað varðar framboðsvanda á húsnæðismarkaði en líka hvað varðar ýmis önnur mál eins og réttindi og vernd leigjenda, innkomu þeirra sem eru að kaupa sína fyrstu fasteign og fleira. Þetta er forgangsmál. Þetta er eitt af því sem verkalýðshreyfingin hefur lagt þunga áherslu á, enda er það forgangsmál að búa við öryggi og fyrirsjáanleika í húsnæðismálum. Átakshópurinn mun kynna niðurstöður sínar á morgun. Þar hafa núna í tvo mánuði setið saman fulltrúar ríkis, sveitarfélaga, atvinnurekenda og launafólks. Þau munu gera tillögur að lausnum. Ljóst er að þörfin er töluverð; hún hefur verið greind á bilinu 5.000–8.000 íbúðir. Þegar tekið er tillit til þess húsnæðis sem nú þegar er í byggingu má segja að óuppfyllt þörf á næstu árum sé um 2.000 íbúðir, sem vantar upp á. Við þurfum að taka höndum saman um að leysa þennan vanda og við þurfum að tryggja fullnægjandi framboð af húsnæði á viðráðanlegu verði fyrir okkur öll. Á næstunni munu stjórnvöld sömuleiðis kynna tillögur sínar að skattkerfisbreytingum, en í tengslum við endurnýjun kjarasamninga fyrir tæpu ári boðaði ríkisstjórnin að þær breytingar sem gerðar yrðu á tekjuskattskerfinu myndu miða að því að koma til móts við tekjulægri hópa og lægri millitekjuhópa. Ég bind miklar vonir við að þær tillögur sem við munum sjá á næstunni, bæði hvað varðar skattkerfið og húsnæðismál, muni greiða fyrir því að lenda kjarasamningum með farsælum hætti á vinnumarkaði. Þriðja atriðið sem ég vil nefna í tengslum við kjarasamninga er félagsleg undirboð, meinsemd sem ekki á að líðast í samfélagi okkar. Við slíkum brotum eiga að vera skýr viðurlög. Starfshópur á vegum félags- og barnamálaráðherra vinnur nú að tillögum til að koma í veg fyrir félagsleg undirboð. Samhliða þarf að líta til nýrrar aðgerðaáætlunar gegn mansali sem er á höndum dómsmálaráðherra. Þá vinnur ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra að frumvarpi um aðgerðir gegn kennitöluflakki. Allt þjónar það því markmiði að byggja heilbrigðari vinnumarkað í sameiningu. Ég hlýt að halda því til haga að nú þegar hafa stjórnvöld lagt sitt af mörkum til að bæta lífskjör almennings, sem skiptir máli fyrir þessa kjarasamninga. Í vor hækkuðum við greiðslur úr Atvinnuleysistryggingasjóði og Ábyrgðasjóði launa. Hvort tveggja skiptir miklu máli núna, ekki síst fyrir þá sem verða fyrir þeirri ógæfu að missa vinnuna þegar um hægist í vexti hagkerfisins, t.d. í þeim fjöldauppsögnum sem við höfum séð á síðustu vikum og mánuðum. Aðrar breytingar sem gerðar hafa verið eru þær að kjararáð var lagt niður. Var það samkvæmt sameiginlegri tillögu nefndar þar sem sátu fulltrúar stjórnvalda og aðilar vinnumarkaðarins. Framtíðarfyrirkomulag launa æðstu embættismanna er nú til þinglegrar meðferðar og er stefnt að því að gera það fyrirkomulag í senn gagnsætt og fyrirsjáanlegt í takt við það sem tíðkast annars staðar á Norðurlöndum. Ég tel að það verði mikið framfaraskref. Sömuleiðis voru gerðar breytingar á barnabótum fyrir jól. Settir voru nýir 1,6 milljarðar inn í kerfið sem gerir það að verkum að barnabætur hækka hjá tekjulágum og þeim fjölgar um 2.200 sem rétt eiga á barnabótum. Sett voru samræmd viðmið fyrir efri og neðri mörk tekjuskattskerfisins sem tryggja aukinn jöfnuð og persónuafsláttur var hækkaður umfram verðlag. Ég hef síðan tekið undir þá kröfu verkalýðshreyfingarinnar að það sé eðlilegt að efnahagslegur og félagslegur stöðugleiki verði ræddur við borð nýs þjóðhagsráðs. ASÍ hefur enn sem komið er hins vegar ekki fallist á að taka sæti í þjóðhagsráði en fulltrúar opinberu félaganna á vinnumarkaði og atvinnurekendur hafa tekið vel í slíkar hugmyndir. Þar með myndum við formfesta vettvang stjórnvalda og aðila vinnumarkaðarins þar sem við myndum ræða þessi mál sameiginlega, þ.e. hvernig við getum náð markmiðum um að tryggja efnahagslegan og félagslegan stöðugleika. Hluti af því að gera umræðu um kjaramál skýrari, gagnsærri og betri er svo sá gagnagrunnur sem við opnuðum nú fyrir helgi, tekjusagan.is, þar sem hægt er að skoða hvernig ráðstöfunartekjur hafa þróast út frá raungögnum undanfarinna 25 ára þar sem hægt er að skoða félagslegum hreyfanleika, þar sem hægt er að skoða hvernig ólíkir hópar koma út þegar tekið er tillit til ráðstöfunartekna. Það er athyglisvert að frá því að vefurinn var opnaður á föstudaginn hafa 15.000 manns heimsótt hann og kynnt sér hann, sem sýnir að það er mikill áhugi á að hafa aðgang að slíkum gögnum. Þau eru algjörlega nauðsynleg til að umræðan skili raunverulegum árangri. Að hafa raungögn, staðreyndir aðgengilegar og opnar öllum, er algjört lykilatriði til þess. Virðulegi forseti. Formenn flokka hafa nú átt níu fundi um stjórnarskrárbreytingar, en í upphafi þessa kjörtímabils lagði ég fram þá hugmynd að við myndum ljúka heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar á tveimur kjörtímabilum, þessu og því næsta. Þar var enn fremur lagt til ákveðið vinnulag, þ.e. hvernig viðfangsefnin yrðu tekin fyrir, í hvaða röð og hvernig staðið yrði að vinnunni. Á síðasta fundi okkar, sem haldinn var sl. fimmtudag, lagði ég fram endurskoðað minnisblað sem tekur mið af því hvernig vinnan hefur þróast. Það er ljóst að umræða um einstök viðfangsefni er mislangt á veg komin. Sumt höfum við rætt árum og áratugum saman. Ég nefni sem dæmi ákvæði um auðlindir í þjóðareign. Sömuleiðis hefur mikið verið rætt um ákvæði um umhverfisvernd og þjóðaratkvæðagreiðslu um framsal valdheimilda. Það eru þau mál sem við settum fyrst á dagskrá formanna og fulltrúa flokkanna, en þetta eru ekki þau einu. Enn fremur höfum við tekið til umræðu forsetaembættið í stjórnarskrá og stöðu framkvæmdarvalds í stjórnarskrá. Ég hef sagt að ég telji þessa vinnu hafa gengið vel. Opinber umræða að undanförnu hefur kannski fyrst og fremst snúist um bókanir einstakra nefndarmanna, um sýn þeirra og skoðanir á stjórnarskránni, og telst mér raunar til að nánast allir formenn hafi ýmist bókað eða tekið undir bókanir annarra á nýliðnum fundum. En vinnan snýst minnst um þessar bókanir. Ég legg á það mjög mikla áherslu að við sem sitjum við þetta borð, formenn og fulltrúar stjórnmálaflokka á Alþingi, tökum þátt í þessari vinnu af fullri alvöru, skilum af okkur góðum tillögum um góðar breytingar á stjórnarskrá, og að um þær verði haft samráð við almenning en ekki endilega sama samráðið um ólíkar tillögur. Ýmist munum við nýta samráðsgáttina, við getum efnt til rökræðukannana og við höfum rætt um að gera skoðanakannanir. Það er mikilvægt að við nýtum kjörtímabilið allt til starfans því að sagan sýnir okkur að hætt er við því að stjórnarskrárbreytingar eða tillögur að þeim sem kastað er inn í umræðuna á Alþingi á síðustu vikum fyrir kosningar nái ekki fram að ganga, m.a. vegna ágreinings um óskyld málefni. Það er í raun ekkert sem stoppar mig í því að leggja bara fram mínar eigin tillögur um stjórnarskrárbreytingar. Auðvitað er ekkert útilokað að ég geri það ef ekki næst góð samstaða um breytingar á stjórnarskrá en það er mín einlæga sannfæring að þessar breytingar verði betri ef við ræðum þær sameiginlega og vinnum sameiginlega að þeim þótt við höfum öll ólíka sýn á hversu miklu eigi að breyta og hvernig eigi að breyta. Ég tel ekki að sú stjórnarskrárumræða skili miklum árangri sem föst er í skotgröfum þar sem ýmist á engu að breyta og gildandi stjórnarskrá er heilagt orð eða sú sýn að þær tillögur sem skilað var á sínum tíma af stjórnlagaráði séu heilagt orð þar sem engu má breyta. Ýmis ákvæði í gildandi stjórnarskrá þarfnast svo sannarlega endurskoðunar. Tillögur stjórnlagaráðs eru mismikið reifaðar í samfélaginu og mismikið ígrundaðar. Það skiptir hins vegar máli að við tökum mark á því sem spurt var um í þjóðaratkvæðagreiðslunni 2012, þ.e. hvort almenningur vildi byggja á þeim drögum sem stjórnlagaráð hafði skilað. Það skiptir máli að við höfum þær tillögur til hliðsjónar. En ég vil segja það hér að ég tel að stjórnmálin skuldi almenningi að gera breytingar á stjórnarskrá og hafi þar til hliðsjónar vinnu undanfarinna ára. En til þess að þær breytingar gangi í gegn þarf Alþingi Íslendinga að samþykkja þær. Þess vegna skiptir raunverulegu máli að ná sem breiðastri samstöðu um slíkar breytingar. Það sem skipta mun almenning hér á landi mestu í þessu máli eru raunverulegar breytingar til framtíðar en ekki upphrópanir nútíðarinnar. Raunverulegar breytingar í þágu  Á þessu ári, þar sem við fögnum 75 ára afmæli lýðveldisins og gildandi stjórnarskrár, held ég að við höfum mikil tækifæri til að sýna fram á að stjórnmálin eru reiðubúin til að gera sitt í þessu mikilvæga máli.

Virðulegur forseti. Mig langar að eiga orðastað við hæstv. forsætisráðherra um húsnæðismál. Það vill nefnilega svo til að aðgerðaáætlun Samfylkingarinnar í húsnæðismálum var rædd á fundi velferðarnefndar í morgun. Fulltrúar verkalýðshreyfingarinnar, atvinnulífsins og Mannvirkjastofnunar lýstu þar yfir áhuga og jákvæðni í garð þeirra tillagna. Þetta eru tillögur sem Samfylkingin lagði fram í haust í formi þingsályktunartillögu í átta liðum. Ríkisstjórnin hefur algjörlega hunsað þær tillögur þrátt fyrir að henni verði tíðrætt um samráð og samvinnu þvert á flokka. Forsætisráðherra lýsti nokkrum markmiðum ríkisstjórnarinnar í húsnæðismálum sem ríma vel við tillögur Samfylkingarinnar, sem er mjög gott. En mig langar að spyrja hvort aldrei hafi hvarflað að hæstv. forsætisráðherra að nýta tillögur Samfylkingarinnar, sem nú eru í meðförum þingsins, eða yfir höfuð að hleypa stjórnarandstöðunni að borðinu í svo veigamiklu máli. Mig langar líka að spyrja af hverju í ósköpunum sú vinna hefur dregist 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið í umræðum um þennan mikilvæga málaflokk. Fyrst vil ég segja að ég lít ekki svo á að vinnan hafi dregist þar sem hæstv. félags- og barnamálaráðherra hefur haft húsnæðismálin á sínu borði og sett í gang mikla vinnu. Ég vil nefna þrennt: Húsnæðisstefnu til framtíðar, fyrstu kaup, en þar er starfandi hópur sem ætlað er að koma með tillögur sem lúta að því hvernig þeim sem eru að kaupa sína fyrstu fasteign verði gert betur kleift að komast inn á þann markað, og síðan hóp um málefni Íbúðalánasjóðs. Ég vísaði áðan í tillögur átakshóps um húsnæðismál. Ég er ekki í nokkrum vafa um það, þó að hv. þingmaður telji ákveðna hunsun hafa átt sér stað þekki ég til inntaks tillagna Samfylkingarinnar, að þar verður ákveðinn samhljómur með því sem átakshópur um húsnæðismál mun leggja til. Stóra málið er auðvitað að við náum árangri. Og það skiptir verulegu máli í því, bara svo að ég segi það hér 

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra svarið. Nú virðist hópur í samfélaginu vera kominn með glampa í augun vegna sölu á bönkunum og hefur hæstv. fjármálaráðherra raunar talað um að helst verði að hefja söluferlið fyrir lok kjörtímabilsins og vísar þar í stjórnarsáttmála. Meiri hluti landsmanna er aftur á móti jákvæður gagnvart því að ríkið eigi áfram hlut í bönkunum. Hver er afstaða forsætisráðherra gagnvart sölu á Íslandsbanka og stórum hlut Landsbankans? Telur hún, eins og félagi hennar í ríkisstjórninni, æskilegt að hefja söluferli á kjörtímabilinu?

Herra forseti. Ég þakka aftur. Ég hefði gjarnan viljað halda áfram að ræða húsnæðismálin en það er líka ágætt að ræða aðeins um bankasölu. Í stjórnarsáttmála kemur fram það markmið að eðlilegt sé að stefnt skuli að því að draga úr eignarhlut ríkisins í bönkum, enda á íslenska ríkið stærri hlut í innlendu fjármálakerfi en tíðkast annars staðar í Evrópu. Hins vegar er það ekki svo að slík sala sé fyrirhuguð í dag eða á morgun. Það sem fyrir liggur er að ráðist var í gerð hvítbókar um fjármálakerfið. Þar eru lagðar til ákveðnar tillögur um það hvernig við getum bætt laga- og regluverk fjármálakerfisins, sem auðvitað hefur tekið stórfelldum breytingum á undanförnum árum, tillögur sem ég tel rétt og mikilvægt að verði hrundið í framkvæmd. Ég vil nefna varnarlínu milli fjárfestinga- og viðskiptabankastarfsemi sem er eitt af því sem ég hef lagt mikla áherslu á. Það eru aðrar tillögur sem þarf að vinna að, t.d. hvað varðar aukið samstarf fjármálafyrirtækja á sviði upplýsingatækni í gerbreyttum heimi. Hins vegar er það ekkert launungarmál að það er síðan í kjölfar þess að við höfum 

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir ræðuna. Ég tók eftir því að þegar hún ræddi samráð við verkalýðshreyfinguna minntist hún ekki á eitt atriði sem ákveðinn hluti verkalýðshreyfingarinnar, og kannski sá ferskasti, hefur talað mjög fyrir, þ.e. vaxtaokur og afnám á vísitölu eða breytingu á vísitölugrunni í verðtryggðum lánum almennings. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort það hafi ekki komið til umræðu vegna þess að samþykkt var á þingi í fyrra sárameinlaus tillaga um að málið yrði skoðað og átti að koma svar fyrir 1. desember sl. Annaðhvort hefur svarið farið fram hjá mér eða það hefur ekki komið fram. Mig langar því að spyrja ráðherra hæstv. hvort málið hafi ekki komið til umræðu á hinum svokölluðu samráðsfundum og hvort kannski sé ekki ætlunin að taka það upp á þeim vettvangi.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið þó að ég leyfi mér að gera athugasemd við þá orðanotkun að tala um „svokallaða samráðsfundi“. Þetta hafa svo sannarlega verið samráðsfundir sem ég þekki ekki fordæmi fyrir í minni sögu á Alþingi. Ég vil ítreka það sem ég sagði í ræðu minni, það er mjög mikilvægt í framhaldinu að formfesta með skýrari hætti umrætt samtal aðila vinnumarkaðarins og stjórnvalda. En það er hárrétt hjá hv. þingmanni að ég nefndi þrjú atriði sem kannski hefði borið hvað hæst í þessu samtali. Það þýðir ekki að önnur mál hafi ekki verið til umræðu. Þeirra á meðal hafa svo sannarlega verið málefni verðtryggingar og sömuleiðis hefur húsnæðisliður í neysluvísitölu verið ræddur. Það liggur fyrir að í undirbúningi hefur verið greinargerð um það mál af hálfu fjármála- og efnahagsráðuneytis. Ég tel að við eigum von á henni í þessum mánuði, janúarmánuði. Það var von á henni í desember en hún frestaðist fram í janúar. Ég vænti þess að í kjölfarið munum við taka þau mál til umræðu hér á þingi.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra svörin. Það er bagalegt að skýrslan um þau mál hafi ekki komið fram fyrr vegna þess að ég held að það hljóti að vera ein af meginforsendum fyrir því að hér náist kjarasamningar sem allir sætta sig við, að vaxtakjör og verðbætur verði með einhverjum skikkanlegum hætti. Ég hjó eftir því að hæstv. ráðherra talaði líka um aðgerðir gegn kennitöluflakki. Það flaug fyrir í síðustu viku að ríkisstjórnin væri með í undirbúningi að leggja fram frumvarp um varnir gegn kennitöluflakki í febrúar nk. Svo vill til að Miðflokkurinn lagði fram frumvarp um kennitöluflakk á haustmánuðum og spurningin er því: Er ríkisstjórnin að búa til einhverja vægari útgáfu af því frumvarpi? Vill hún ekki nýta sér að þarna er búið að vinna þó nokkurt starf og flýta fyrir því að hægt sé að taka á því vandamáli sem kennitöluflakk vissulega er?

Herra forseti. Á Alþingi fæðast margar góðar hugmyndir, sem betur fer. Hv. þingmaður Samfylkingarinnar reifaði tillögu þeirra um aðgerðir í húsnæðismálum og eins og ég sagði áðan er ég ekki í nokkrum vafa um að þar verður ágætissamhljómur með ýmsu af því sem átakshópur í húsnæðismálum leggur til. Ég þekki ekki nákvæmlega inntak frumvarps Miðflokksins um aðgerðir gegn kennitöluflakki en ég er viss um að við erum sammála um markmiðið, sem er að berjast gegn kennitöluflakki. Ég er ekki í nokkrum vafa um að þar munum við líka geta fundið góðan samhljóm. Líkt og ég sagði í ræðu minni er mjög mikilvægt að við náum saman um að byggja heilbrigðari vinnumarkað. Við eigum ekki í okkar góða samfélagi að líða að þar tíðkist félagsleg undirboð, kennitöluflakk eða aðrir slíkir þættir sem í raun og veru kasta skugga á vinnumarkaðinn allan, þó að ekki sé nema um lítið hlutfall fólks að ræða sem iðkar slíkt. Það skiptir miklu máli að við náum samstöðu um markvissar og góðar aðgerðir gegn slíku og ég fagna því að Miðflokkurinn hafi sett það mál á dagskrá.

Hæstv. forseti. Rúm sex ár eru liðin síðan fram fór þjóðaratkvæðagreiðsla þar sem þjóðin samþykkti að frumvarp stjórnlagaráðs yrði lagt til grundvallar nýrri stjórnarskrá, eins og hæstv. forsætisráðherra nefndi hér áðan. Niðurstöður þeirrar atkvæðagreiðslu hafa náttúrlega, eins og við flest vitum, verið svo gott sem hunsaðar allar götur síðan. Stjórnarskrá er skrifuð af þjóðinni og afhent ráðamönnum sem aðhaldsplagg fyrir þá til þess að vinna og starfa eftir. Ráðamenn eiga ekki að vera að krukka í plagginu sjálfir, það er mjög óeðlilegt að þeir geri það. Eins er það eiginlega tvöfaldur glæpur að þeir geri það undir skorti á gagnsæi en það er að gerast núna. Mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort hún hafi áform uppi um að bæta í hið minnsta úr því er varðar gagnsæið. Þá væri gaman að það yrði afturvirkt eins og kostur er.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Eins og ég sagði í ræðu minni, og ég veit að við erum ekki öll sammála um það, er það er mín eindregna skoðun að mjög mikilvægt sé að við ljúkum tilteknum breytingum á stjórnarskrá á þessu kjörtímabili og því næsta. Ég held að við munum ekki ljúka þeim ef við ætlum að festa okkur við það að engu megi breyta eða að drögum stjórnlagaráðs verði ekki breytt. Ég vil minna á að í þjóðaratkvæðagreiðslunni var spurt hvort ætlunin væri að byggja á þeim drögum en ekki hvort við ættum að samþykkja þau óbreytt. Ég vil líka minna á að stjórnarskrárbreytingar munu ekki fara í gegn nema við samþykkjum þær á Alþingi og ef næsta þing samþykkir þær, miðað við núgildandi breytingarákvæði stjórnarskrár. Það er veruleikinn og innan hans tel ég mig vera að vinna. Hvað varðar gagnsæið ætla ég að segja við hv. þingmann: Jú, við getum gert betur í því. Rætt var á síðasta fundi að við myndum birta vinnuskjöl okkar og vinnugögn til að almenningur fengi meiri innsýn í það 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra kærlega fyrir greinargóð svör. Mér hefur fundist viðkvæðið hjá þessari ríkisstjórn, það sem af er kjörtímabilinu, vera framtíðin. Það er í sjálfu sér mjög ánægjulegt og vonandi sjáum við fram á að langtímahugsun komi í meira mæli inn í þingið. Í frumvarpi stjórnlagaráðs er undurfallegt ákvæði um málskotsrétt þjóðarinnar. Þar segir að tíu af hundraði geti krafist þjóðaratkvæðagreiðslu um lög sem Alþingi hefur samþykkt. Það er, eins og hæstv. forsætisráðherra segir, framtíðarmál að ný stjórnarskrá verði sett á koppinn, það er raunsætt mat að einhver tími sé í það. Hæstv. forsætisráðherra sagði áðan að henni væri í sjálfsvald sett að setja ýmis ákvæði inn ef hún liti svo á að það væri þjóðinni til haga. Þess vegna langar mig til að spyrja út í beint lýðræði eins og áðurnefnt ákvæði og þá í tengslum við traust. Hæstv. forsætisráðherra hefur lagt mikla áherslu á traust í stjórnmálum. 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni aftur fyrir. Ég vil þó árétta að ég sagði ekki að ég gæti sjálf sett inn breytingar á stjórnarskrá heldur að ég gæti sjálf gert tillögur um þær. Að sjálfsögðu myndu þær ávallt hanga á samþykki ykkar allra hér. Mér finnst mikilvægt að við leggjum það á okkur að eiga þetta samtal á milli ólíkra sjónarmiða, á milli ólíkra stjórnmálaflokka, um stjórnarskrárbreytingar og komum þannig með tillögur sem við teljum vænlegastar til að skapa sömuleiðis þá samstöðu hjá þjóðinni. Hvað varðar spurningu hv. þingmanns um málskotsrétt þjóðarinnar er það eitt af því sem við settum í forgang í okkar vinnu, að ræða hvernig honum ætti að vera háttað, þ.e. að almenningur geti krafist þjóðaratkvæðagreiðslu um samþykkt lög á Alþingi. Ég hef viljað forgangsraða því ákvæði, að við skoðum það sérstaklega, en annað ákvæði sem ég tel að við ættum að gefa gaum er svokallað þjóðarfrumkvæði. 

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir ræðuna. Eðli málsins samkvæmt var ekki hægt að taka mjög mörg málefni til umfjöllunar. Mig langar að drepa á þrennt. Í ljósi þess að ríkisstjórnin er samstöðustjórn mikil og mikil eindrægni í samstarfi hennar langar mig að spyrja í fyrsta lagi varðandi bankakerfið og hvítbókina um það og bið að því sé svarað skýrt hvort það sé á stefnuskrá forsætisráðherra að hefja sölu banka á kjörtímabilinu og að hve miklu leyti. Er eindrægni og samkomulag innan ríkisstjórnarinnar um að gjörbreyta skattheimtu á umferð og vegamannvirkjum í landinu? Er eindrægni um þær aðferðir sem gerð hefur verið tilraun til að kynna,  Er eindrægni innan ríkisstjórnarinnar um þau mál?

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Hann sagðist ætla að spyrja um þrennt og ég náði tvennu. Það var rétt hjá mér, er það ekki? Annars vegar er það bankakerfið. Ég sagði mjög skýrt áðan að það er í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar að draga úr eignarhaldi ríkisins á fjármálafyrirtækjum. Þar hef ég sagt að ég telji rétt að við forgangsröðum sölu á eignarhlutum í Íslandsbanka. Þar hef ég líka sagt algerlega skýrt að fyrst þurfi hvítbókin að koma fram, sem nú er komin fram, og Alþingi að taka afstöðu til þeirra tillagna sem þar er að finna um ýmsar breytingar sem ekki eru hluti af því sem hefur verið unnið að, þ.e. innleiðingu evrópska regluverksins, sem er samt mjög mikilvægt, um fjármálamarkaðinn, en eru kannski aðeins umfram það regluverk. Þetta liggur skýrt fyrir. Hins vegar verðum við að átta okkur á því að það getur allt tekið sinn tíma, en þetta er skrifað nokkuð skýrum stöfum í stjórnarsáttmála. Hvað varðar skattheimtu af umferð er tími minn liðinn en ég skal 

Ég þakka hæstv. forsætisráðherra svarið. Ég skil það þannig að það sé forsenda þess að menn geti selt banka að menn breyti tilteknu regluverki fyrst þannig að það er þá skilyrt því að gerðar verði einhverjar breytingar á regluverki áður en til sölu kemur. Var talað um að selja hugsanlega hluta Íslandsbanka. Landsbanki var ekki nefndur. Ég velti fyrir mér hvort það sé af ásettu ráði. Hið þriðja er létta spurningin í þessum andsvörum. Hún er um hvalveiðar. Nú er nýbúið að gefa út merka skýrslu um þjóðhagslega hagkvæmni hvalveiða og þykir nú mönnum sitt hvað um ágæti þeirrar skýrslu og efnistök. Hafa sumir tekið býsna sterkt til orða um ýmis atriði þar. Hver er stefna hæstv. forsætisráðherra varðandi hvalveiðar við Íslandsstrendur? Er hún ánægð með þessa skýrslu?

Herra forseti. Það er svo að ekki liggur fyrir ákvörðun um það hvernig nákvæmlega verður staðið að sölu á eignarhlutum í bönkum. Það liggur hins vegar fyrir að ríkisstjórnin er sammála um að það sé skynsamlegt markmið og gott að draga úr eignarhaldi ríkisins á fjármálafyrirtækjum. Þar höfum við talað um forgangsröðun. Það útilokar til að mynda ekki að Íslandsbanki verði allur seldur á kjörtímabilinu ef kaupandi finnst, af því að hv. þingmaður spurði um hluta. En þetta er stefnan. Við þurfum svo auðvitað að taka mið af aðstæðum hverju sinni. Hv. þingmaður spurði áðan um veggjöld. Ekki er fjallað sérstaklega um veggjöld í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar. Hins vegar hefur hæstv. samgönguráðherra sett af stað skoðun á því hvernig við getum horft til þess annars vegar að flýta framkvæmdum til að mæta þeirri miklu uppsöfnuðu þörf sem er fyrir hendi í samgöngukerfi landsmanna og hins vegar hvernig við ætlum að takast á við þá staðreynd að við  Hvað varðar hvalveiðar 

Virðulegi forseti. Ég þakka forsætisráðherra fyrir umræðuna. Mig langar að spyrja hana. Nú eru kjarasamningar fram undan og lágmarkskrafa um laun eru 420.000 kr. þannig að fólk fái 300.000 kr. útborgað. Er ekki betra að hækka persónuafsláttinn, koma honum í það sem hann var fyrir þremur áratugum síðan, þannig að fólk fái 300.000 kr. skatt- og skerðingarlaust? Svo langar mig líka að vita: Er ríkisstjórnin með útreikning á því hver lágmarkslaun í landinu þurfi að vera til þess að fólk geti lifað með reisn og ekki í fátækt? Ef sú tala er ekki til er þá verið að reikna hana út? Eða er verið að reyna að finna út hvað fólk þarf að hafa til að geta lifað með reisn og ekki í fátækt hér á landi?

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir. Nú er það svo, eins og kom fram í ræðu minni, að þeim breytingum sem við munum leggja til á skattkerfinu er ætlað að koma til móts við þá sem hafa lægri tekjur, lægri millitekjur. Hv. þingmaður spyr um persónuafsláttinn. Ég vil bara segja að mér finnst mikilvægt að við horfum heildstætt á skattkerfið þannig að við náum þeim árangri að skila ágóðanum til þessara hópa. Það er í raun markmið vinnunnar. Þar er hægt að fara ýmsar ólíkar leiðir en þetta er markmið vinnunnar. Það skiptir auðvitað máli fyrir alla sem eru í þessum tekjuhópum að skattkerfið komi til móts við þá. Hvað varðar þá spurningu hv. þingmanns hvað það kostar að lifa hefur auðvitað verið gerð atlaga að svari við því í gegnum framfærsluviðmið velferðarráðuneytisins, þ.e. framfærslu- og neysluviðmið. Það er auðvitað ekki nákvæmlega það sama og að greina hvar við getum síðan skilgreint fátæktarmörk sem er eiginlega önnur umræða. Neysluviðmiðin miðast við tiltekna þætti, en síðan höfum við rannsóknir sem sýna að of margir búa við fátækt. Við þekkjum t.d. skýrslu um fátækt barna svo að ég nefni hana.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir svörin. Við erum með ákveðinn útreikning á því hvað þarf til að lifa. Það heita listamannalaun. Ég er ánægður fyrir hönd listamanna sem fá rúmar 392.000 kr. í laun skatta- og skerðingarlaust. Og ég spyr mig: Er það ekki viðmið sem við getum látið lífeyrislaunaþega og vinnandi fólk hafa? Við erum með stóran hóp öryrkja, 70%, á tæpum 240.000 kr. sem er síðan skert algjörlega og skattað. Ég segi: Þarna virðist hafa verið búið til viðmið, og sem betur fer fyrir listamenn, sem er flott, en ég spyr mig: Er ekki jafnræði? Hugsið ykkur ef við tækjum þetta til athugunar og settum það inn núna, 392.000 kr. skatta- og skerðingarlaust. Ég er viss um að lífeyrislaunaþegar og öryrkjar myndu fagna því.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni aftur. Aðeins til að ljúka því sem ég sagði áðan um neysluviðmiðin eða framfærsluviðmið velferðarráðuneytisins. Þau eru kannski ekki nákvæmlega það sem hv. þingmaður spurði um því að þau eru meira viðmið sem skilgreina dæmigerða neyslu. Eins og ég sagði áðan skilgreina þau ekki t.d. hvað telst vera fátækt eða ríkidæmi ef út í það er farið. En listamannalaun. Já, ég vil nefna það að listamannalaun eru ekki skattfrjáls. Þau eru verktakagreiðslur áætluð í verkefni, eins og ég þekki þennan heim. 

Virðulegi forseti. Það er auðvitað allt of mikið sagt að lífið sé handbolti þó að stundum finnist okkur það. En kannski mætti samt líkja stjórnmálunum við handboltann þar sem lið takast á og skiptast á um að vera í sókn og vörn. Í stjórnmálunum takast þau á sem hugsa um samfélagið út frá almannahag og svo hin sem gæta sérhagsmuna. Þau takast á sem telja réttlátt og sanngjarnt og hagkvæmt að jöfnuður í samfélaginu sé sem mestur og svo hin sem telja réttlætið ekki borga sig. Þau takast á sem líta á íslenska náttúru sem hráefni og vettvang fyrir iðnað og mengandi stóriðju og svo hin sem telja að ósnortin náttúra sé verðmæti í sjálfu sér, verðmæti fyrir okkur mannfólkið og jafnvel þjóðarbúið og að þau verðmæti beri að vernda. Þar takast á þau sem telja loftslagsmálin brýnasta úrlausnarefni okkar tíma, því að framtíð lífs á jörðinni sé í húfi, og svo hin sem vilja láta reka á reiðanum. Þar takast á þau sem fagna fjölbreytni mannlífsins og vilja tengjast ólíkum þjóðum og menningarstraumum og svo hin sem aðhyllast einangrun og óttast hið ókomna. Vissulega getur verið erfitt að greina á milli í kraðakinu. Hver er eiginlega hvað og hvað er hvurs og hver er ekki hvað? Hvar er boltinn eiginlega? Það er samt svo að í stjórnmálunum takast á tvær meginfylkingar. Núverandi ríkisstjórn er mynduð þvert á þessar fylkingar og þar með er hún mynduð um það sem þessir flokkar geta komið sér saman um. Værum við stödd í handboltaleik má líkja því við að nokkrir burðarásar í öðru liðinu gangi skyndilega og í miðjum leik til liðs við hitt liðið. Virðulegi forseti. Síðasta ár var gott og hagfellt að ýmsu leyti en því miður þykir okkur jafnaðarmönnum sem tækifærin hafi ekki verið nægilega vel nýtt á toppi hagsveiflunnar. Fólk með lágar tekjur og millitekjufólk fékk ekki að njóta þessa góðæris og ekki heldur sá mikli fjöldi aðkomufólks með sínar vinnufúsu hendur sem hefur skipt sköpum fyrir efnahagslegan uppgang sem hér hefur verið á flestum sviðum. Með leyfi forseta ætla ég að lesa hér nokkrar fyrirsagnir úr nokkrum fjölmiðlum frá árinu 2018 sem ég held að varpi vissu ljósi á forgangsröðun ríkisstjórnarinnar: Ljósmæður að bugast. Fjármálaáætlun ávísun á fátækt og eymd. Börn bíða í níu mánuði eftir sálfræðiþjónustu á Suðurlandi. Öryrkjar í hart gegn Tryggingastofnun og ríkinu. Vaxtabætur lækka áfram. Óviðunandi húsnæðisástand á Íslandi. Skattbyrði tekjulægstu hefur aukist langmest á Íslandi. Segja ríkisstjórnina hafa svikið loforð um eflingu háskólastigsins. Veiðigjöld lækka um milljarða. Svona gæti ég, virðulegi forseti, haldið lengi áfram en verstu fréttirnar eru þó ekki endilega í fyrirsögnum. Þær finnast alls ekki því að þær eru fólgnar í sjálfu fréttaleysinu, þ.e. aðgerðaleysi ríkisstjórnarinnar í ótal brýnum úrlausnarmálum. Hún hefur verið þeim mun duglegri að búa til aðgerðaáætlanir og mynda starfshópa um aðgerðaáætlanir því að þetta er ríkisstjórn sem er mynduð til viðhalds ríkjandi ástandi sem hún kallar sjálf stöðugleika. Þetta er ríkisstjórn íhaldssemi og kyrrstöðu, ríkisstjórn sem vill varðveislu um hagsmuni og kerfi sem hafa verið þróuð og langræktuð af stærsta flokknum í þessari ríkisstjórn, Sjálfstæðisflokknum. Virðulegi forseti. Stefnu stjórnvalda mætti kenna við heljarþrömina, að halda öllu og öllum ævinlega á heljarþröm þannig að reksturinn sé alltaf í járnum og aldrei hægt að búa í haginn. Stofnanir eru alltaf á heljarþröm í rekstri sínum, jafnt skólar sem sjúkrahús. Öryrkjar skulu alltaf vera á heljarþröm. Leyfi þeir sér að afla tekna eru bætur snarlega lækkaðar til samræmis svo að tryggt sé að viðkomandi nái aldrei alveg að búa við sómasamleg kjör - heldur sé á heljarþröm. Hið sama gildir um gamalt fólk sem er svo ósvífið að afla sér tekna á vinnumarkaði, ellilífeyririnn er snarlega skorinn niður svo að þetta fólk haldist áreiðanlega á heljarþröm. Fjölskyldufólk er svo sannarlega salt jarðar og undirstaðan í farsælu samfélagi en stundum er eins og allt samfélagið sé sett á herðarnar á því fólki á sama tíma og það ætti að vera að einbeita sér að því að ala upp börnin sín. Barnafólk þarf að vinna hörðum höndum til að hafa í sig og á og standa undir stórfelldum kostnaði við þau lágmarksréttindi að hafa þak yfir höfuðið, eiga heimili. Það þarf að borga námslánin, það þarf að borga matinn sem er óhóflega dýr hér vegna krónu- og vöruverndar. Það þarf að borga virðisaukaskattinn á nauðsynjavörur, það þarf að borga tómstundastarfið og heimsóknir til lækna og skóladótið og allt hitt sem fylgir blessuðum börnunum. Það þarf að borga af láninu af bílunum til að komast á milli með börnin og sig. Það er kannski líka á ótryggasta leigumarkaði í Evrópu og þarf að rífa sig og sína upp á fardögum með nýjum áskorunum. Hjá einmitt þessu fólki þykir ástæða til að barnabæturnar séu skertar ef það dirfist að afla sér tekna sem gætu komið því spölkorn frá heljarþröminni. Nái áform ríkisstjórnarinnar fram að ganga þarf einmitt þetta fólk brátt að borga vegaskatta til að komast milli bæjarhluta og þessir skattar eru ætlaðir til að byggja upp ónýtt vegakerfi. Virðulegi forseti. Kjaraviðræður hafa farið stirðlega af stað og ber mikið á milli að því er fregnir herma. Stjórnvöld geta haft mikið að segja þar eins og dæmin sanna, en það á enn eftir að koma í ljós hvers er að vænta af núverandi ríkisstjórn sem byrjaði síðasta ár á því að fara í hart við ljósmæður í kjarabaráttu og endaði það án þess að koma neitt til móts við þá hópa í samfélaginu sem hafa verið skildir eftir. Breytingar á skattkerfinu gætu haft þar mikið að segja, enda búum við hér við tiltölulega lága eignarskatta og fjármagnstekjuskatta en óbeinir skattar leggjast þyngra á fólk með lægri tekjur, að ógleymdum kostnaðinum af krónunni. Virðulegi forseti. Mig langar að enda þessa ræðu á því að vitna til formanns BSRB, Sonju Ýrar Þorbergsdóttur, sem skrifar í Fréttablaðið í dag. Hún segir, með leyfi forseta: „Við eigum ekki að hika við að beita skattkerfinu sem jöfnunartæki til að auka hér félagslegan stöðugleika. Við hjá BSRB viljum frekari þrepaskiptingu í tekjuskattskerfinu og að mögulegar skattalækkanir eigi að útfæra þannig að þær komi þeim tekjulægri til góða. Þá er það ekki síður mikilvægt réttlætismál að skattlagning tekna komi eins út fyrir fólk sama hvort tekjurnar heita launatekjur eða fjármagnstekjur. Eigi launafólk að geta lifað af laununum sínum verður að grípa tafarlaust til aðgerða á húsnæðismarkaði og tryggja ódýrara og hagkvæmara húsnæði um land allt, enda fer hátt hlutfall ráðstöfunartekna launafólks í kostnað við leigu eða kaup á húsnæði.“ Svo mörg voru þau orð og undir þessi orð tökum við jafnaðarmenn heils hugar. Spurningin er hins vegar sú hvort þau séu sama sinnis í hinu liðinu.

Hæstv. forseti. Nú loksins er ég búinn að átta mig á því hvernig hugtakið „góða fólkið“ varð til. Hérna er til fólk sem vill jöfnuð sem mestan og svo erum við hin, væntanlega í Sjálfstæðisflokki, Framsóknarflokki og VG, sem teljum réttlæti ekki skipta neinu máli. Til er fólk sem er líka gott, sem vill samstarf, sem elskar aðra, en svo erum það við hin sem viljum bara einangrun og ótta. Þetta er alveg ótrúleg einföldun og ótrúleg pólitísk greining, hv. þm. Guðmundur Andri Thorsson. Svo eru allir á heljarþröm, allar stofnanir, einstaklingar og launamenn, þrátt fyrir að sjálfsagt hafi engin þeirra stofnana haft meiri fjárráð til að reyna að sinna sínum verkefnum en nú. Launafólk hefur aldrei staðið betur og jöfnuður aldrei verið meiri. Þessi ræða, hv. þingmaður, var mjög sérkennileg. Ég fullyrði að þeir sem hafa efasemdir um að ganga inn í fámennt bandalag sem heitir Evrópusambandið eru ekki á móti alþjóðlegu samstarfi eða fólki frá öðrum löndum. Heimurinn er miklu stærri en Evrópa og örfá Evrópulönd. Ég vil líka mótmæla tilvísunum hv. þingmanns í fyrirsagnir í blöðum sem eru auðvitað handvaldar eftir hentugleika. Þær lýsa ekki raunveruleikanum í íslensku samfélagi. Margt má betur gera og að mörgu er unnið en þetta eru hreinar 

Virðulegi forseti. Ég er ekki alveg með það á hreinu hvernig ég á að bregðast við þessu andsvari Brynjars Níelssonar nema mér er það ljóst að hann var ekki að öllu leyti ánægður með ræðu mína.  Hann hóf mál sitt á því að segja að ég væri hér sem fulltrúi einhvers sem hann kallaði „góða fólkið“ sem er reyndar hugtak sem ég hef aldrei alveg skilið, þ.e. hvernig hægt er að nota orð eins og „góður“ sem einhvers konar skammaryrði. Ég hef einhvern veginn alltaf staðið í þeirri trú að maður eigi að keppa að því að vera góð manneskja, það sé eftirsóknarvert í sjálfu sér að vera góð manneskja, en ég þykist vita að hv. þingmaður hafi í huga að ég þykist bara vera góð manneskja en sé það ekki í raun og veru. Það má vel vera að það sé mat hv. þingmanns en eins og fyrr segir get ég í sjálfu sér ekki gert neitt við því. Hvað varðar skoðanir hv. þingmanns á aðild Íslendinga að Evrópusambandinu verð ég að segja að þær voru mér áður kunnar 

Hæstv. forseti. Það er auðvitað mjög eftirsóknarvert að vera góður. Ég efast ekkert um að hv. þingmaður sé góður, en vandamálið í ræðunni var að hann var góður en við hin ekki jafn góð. Þess vegna notar hann orðin „við sem viljum jöfnuð sem mestan“ og „hin sem telja réttlæti ekki skipta máli“. Það er mjög eftirsóknarvert að vera góður. Ég hef ekki frekar en hv. þingmaður skilið orðið „góður“ og hef aldrei litið á það í neikvæðri merkingu, fjarri lagi. Það sérkennilega við þetta er að aðrir séu vondir eða ekki eins góðir. Ég vil mótmæla því, hv. þingmaður. Við höfum mismunandi leiðir að ákveðnu marki og þess vegna geri ég líka athugasemdir við það að þeir sem ekki vilja endilega vera í þessu fína alþjóðlega samstarfi sem heitir Evrópusambandið séu taldir á móti alþjóðlegu 

Virðulegur forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að ég dró hér upp kannski að nokkru leyti einfaldaða mynd af þeim meginlínum sem ég þykist sjá í íslenskum stjórnmálum og meginfylkingum sem ég tel að takist á. Auðvitað litaðist lýsing mín örlítið af hugmyndum mínum og hugsjónum og því sem ég tel æskilegt. Þar með er ekki sagt að ég telji að þeir sem eru ósammála mér vilji ekki starfa að þjóðarhag, vilji ekki öðrum vel og vilji ekki heill annars fólks. Það ber ekki að skilja mig þannig, heldur var ég að reyna að draga upp mynd af annars vegar þeirri fylkingu sem aðhyllist félagslegar lausnir og hins vegar þeim sem telja að einstaklingsframtakið sé best til þess fallið að ráða fram úr öllum málum og að 

Herra forseti. Ég verð líka að taka undir að þetta var heldur myrk ræða og ekki bara á köflum, mér fannst hún það heilt yfir þegar talað var um að nánast allt væri á heljarþröm. Ríkisstjórnin hefur setið í rétt rúmlega ár. Hvað höfum við gert? Eitt af því sem hv. þingmaður nefndi áðan voru barnabætur. Hann getur ekki horft fram hjá því að 2.200 fleiri aðilar bættust í þann hóp sem fær barnabætur nú um áramótin. Einstætt foreldri með 300.000 á mánuði og tvö börn, annað yngra en sjö ára, fær núna ríflega 114.000 kr. meira en það fékk áður. Foreldrar í sambúð með í kringum 600.000 á mánuði með tvö börn á sama aldri hækka um 170.000. Allt hlýtur þetta að skipta máli. Persónuafsláttinn hækkuðum við umfram verðlag. Komugjöld eru felld niður hjá eldri borgurum og öryrkjum. Við lögðum til mikla peninga í tannlækningar eldri borgara og öryrkja. Ég get því ekki verið sammála hv. þingmanni í því að allt þetta fólk sé á heljarþröm. Ég hef setið nokkuð lengi í fjárlaganefnd og kom meira að segja inn í hana áður en ég varð þingmaður, kom sem varaþingmaður. Ég man satt að segja ekki eftir því að jafn fáar stofnanir hafi kvartað yfir því að fjárframlög til stofnana séu ekki sæmileg og að meira að segja þurfti að kalla Landspítalann sérstaklega inn vegna þess að hann óskaði ekki eftir því að fá að koma og sendi ekki inn umsögn. Það hefur ekki gerst frá því að ég tók sæti í fjárlaganefnd 2013. Þetta er sitt lítið af hverju sem hægt er að tala um sem ríkisstjórnin hefur gert, að ég tali ekki um umhverfismálin, hv. þingmaður, 1,5 milljarðar, 9% aukning. Það hlýtur að vera eitthvað sem við getum glaðst yfir saman.

Virðulegi forseti. Ég held að mér sé alveg óhætt að tala fyrir hönd Samfylkingarþingmanna þegar ég segi að ég gleðst yfir öllum þeim framlögum til samneyslunnar sem koma. Og ég gleðst alveg sérstaklega yfir öllum framlögum til umhverfismála og náttúruverndar þó að mér finnist að sjálfsögðu að þar sé hægt að gera betur. Þegar ég var að búa mig undir að flytja þessa ræðu las ég grein eftir Stefán Ólafsson, sem er prófessor við Háskóla Íslands og hefur, held ég, að öðrum ólöstuðum rannsakað manna best lífskjör á Íslandi. Þessi grein birtist í Kjarnanum núna 8. janúar og Stefán Ólafsson segir, með leyfi forseta: „Skattbyrði láglaunafjölskyldna hefur aukist meira hér en í nokkru öðru vestrænu OECD-ríki á síðustu tveimur áratugum.“ Það er enn þá svo að barnafólk á höfuðborgarsvæðinu hefur dottið út úr þessu vaxtabótakerfi og fær ekki nægar vaxtabætur til að losna undan heljarþröminni.

Herra forseti. Ég þakka þingmanninum svarið. Ég ætla samt að halda mig á svipuðum slóðum og segja við hv. þingmann að auðvitað þurfum við að takast á við það sem við höfum áður rætt, að jafna kjör fólks með ýmsum hætti. Ég verð að minnast á hópinn sem hv. þingmaður veit að hefur verið að vinna og ríkisstjórnin er með í stjórnarsáttmála um tekjuskattsbreytingar, sem er gott og verður væntanlega gott innlegg inn í kjaraviðræðurnar þegar sú niðurstaða liggur fyrir. Ég gleymdi meira að segja að minnast á það áðan þegar talað var um eldri borgara á heljarþröm að okkar fyrsta verk um áramótin 2017/2018, þegar þessi ríkisstjórn tók við, var að hækka frítekjumarkið eins og sá hópur hafði óskað eftir. Það er aðeins eitt af því sem við höfum gert. Ég vil minna þingmanninn á að stundum er líka gott að vera með jákvæðu gleraugun á nefinu þótt maður gagnrýni það sem gagnrýna ber. 

Virðulegi forseti. Auðvitað á maður alltaf að vera jákvæður og maður á að umvefja sig jákvæðri orku. Það er mjög gott og alveg rétt hjá hv. þingmanni. Það er samt svo að 12.000 fjölskyldur hafa dottið út úr barnabótakerfinu síðustu ár. Það er samt svo að persónuafsláttur hækkaði um 500 kr. Það er hægt að kaupa sér pylsu fyrir 500 kr., sem er náttúrlega ágætt og sjálfsagt að vera jákvæður í garð þess að fá sér pylsu, en ég tel þó að það sé ekki nóg. Það er gott að sjá viðleitni til að bæta kjör þeirra sem lægri hafa launin en augljóslega vantar mikið upp á að nóg sé að gert.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni framsöguna. Ekki ætla ég að fara að gefa ræðunni einkunn en mér fannst nokkuð skemmtileg framsetning á henni þótt ég væri ekki sammála innihaldi hennar. Mér fannst þingmaðurinn varpa fram svart/hvítri mynd af tilverunni sem sýnir okkur að við lítum misjöfnum augum á hlutina, það fer eftir því hvaða sjónarhorn við höfum. Þingmaðurinn hefur greinilega oft önnur gleraugu en ég, sem eðlilegt er því að ekki getum við notast við sömu gleraugu. Ég sé ekki annað en að Ísland sé ítrekað í efstu sætum á heimsvísu þegar talað er um jöfnuð lífsgæða, félagslegan jöfnuð, efnahagslegan jöfnuð og jafnrétti almennt. Horft er til okkar í þeim efnum. Hvernig má það vera, vil ég spyrja þingmanninn, að við erum ítrekað að keppa um gull, silfur eða brons? Þingmaðurinn líkti okkur hérna við kappleik, setti það fram þannig. Hvernig má það vera að við séum ítrekað í því sæti? Ef sýn þingmannsins er þessi, sér hann ekkert út úr henni? Getur það verið röng sýn að við séum á réttri leið? Ríkisstjórnin sem nú situr hefur verið hér í rúmt ár. Þetta er ríkisstjórn innviðauppbyggingar og uppbyggingar í samfélaginu og hún er að leggja grunninn að enn þá betra samfélagi en við búum í núna. Getur þingmaðurinn ekki séð þetta með þeim augum að hér sé margt harla gott þótt ýmislegt megi vissulega betra vera?

Virðulegi forseti. Í mínu fyrra lífi stundaði ég það að skrifa skáldsögur og þá þurfti maður að setja á sig alls konar gleraugu og setja sig inn í alls konar hugarheim. Ég verð þó að játa að ég skrifaði aldrei sögur með Framsóknarmönnum. Ég á það eflaust eftir og það er bæði forvitnilegur hugarheimur og ágætur, held ég, að mörgu leyti. Ég verð að játa að ég get ekki alveg séð heiminn með augum Framsóknarmanna enn sem komið er, hvað sem síðar kann að verða. Ég held mig enn við grein Stefáns Ólafssonar frá 8. janúar sl. sem var í Kjarnanum, sem ég nefndi fyrr í þessum umræðum, þar sem hann talar um að skattlagning á láglaunafólk hafi verið meiri hér á landi en víðast hvar í Evrópu, sérstaklega á Norðurlöndunum. Hann nefnir líka að eignarskattar, skattar á eignir, séu lægri hér en annars staðar á Norðurlöndum. Þetta er kerfi sem við höfum byggt upp á undanförnum áratugum, ekki síst vegna þess að jafnaðarmenn hafa ekki fengið mikið að stjórna hér, og við það kerfi búum við enn.

Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir andsvarið. Það get ég sagt að hv. þingmaður á margt gott eftir fyrst hann á eftir að nota gleraugu Framsóknarmanna af því að við tölum fyrir jöfnuði og jafnrétti í samfélaginu, við tölum fyrir innviðauppbyggingu og jöfnum tækifærum um allt land. Það er það sem við erum að vinna að hér. Það var eftirspurn eftir innviðauppbyggingu fyrir þessar kosningar, fyrir þetta kjörtímabil, og að því er klárlega unnið. Framlög hafa verið stóraukin til heilbrigðismála, menntamála og inn í samgöngukerfið, sem var kallað eftir og þar erum við á góðri leið. Margt þarf að gera betur en við erum svo sannarlega á réttri leið. Það er mín bjargfasta trú. Ég vona að við náum saman um það af því að líkt og hv. þm. Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir taldi upp hafa aldrei færri stofnanir komið á löngu tímabili til fjárlaganefndar með ákall um að eitthvað vanti. Við erum komin með fleiri greiningargögn. Við getum haldið betur utan um þá 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég veit að í Framsóknarflokknum er mjög sterk og gömul og traust og góð félagshyggjutaug sem hefur kannski ekki verið nýtt mikið á undanförnum árum, getum við sagt. Ég get þó sagt að ég hlakka til að starfa með Framsóknarflokknum í félagshyggjustjórn sem ég er alveg sannfærður um að mun koma hér fyrr eða síðar. Varðandi innviðauppbygginguna finnst mér dálítið kvíðaefni þau áform sem eru undir forystu hæstv. ráðherra Framsóknarflokksins, formanns Framsóknarflokksins, um vegaskatta, þ.e. að byggja upp innviði, áratugavanrækslusyndir í vegakerfi landsins, 

Forseti. Jafnt og þétt kemur betur og betur í ljós að þetta er í rauninni tilgangslaus ríkisstjórn, ríkisstjórn sem snýst ekki um annað en að halda sjó og halda stólum. Menn gátu raunar gefið sér það þegar ríkisstjórnin var mynduð og kynnt til sögunnar að þessir ólíku flokkar myndu líklega, fremur en að kynna einhverja framtíðarsýn, einbeita sér fyrst og fremst að því að samstarfsflokkarnir í stjórninni næðu sem minnstu fram. Það er þá stöðugleikinn sem ríkisstjórnin boðaði. Afleiðing af þessari tegund stöðugleika er að tækifærin eru ekki nýtt og ekki er brugðist við hættum sem steðja að. Ríkisstjórnin hefur gert afskaplega lítið, að því er virðist, til að bregðast við stöðunni á vinnumarkaði eða búa sig undir það að leysa þar úr málum. Hæstv. forsætisráðherra nefndi reyndar að ríkisstjórnin væri búin að setja upp vefsíðu þar sem hægt væri að skoða kjaraþróun. Rétt er að geta þess, forseti, að sú síða er mjög áhugaverð og vel til fundin, ágætisinnlegg hjá hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra, en það fylgdi reyndar sögunni þegar síðan var opnuð að hún hefði ekkert með kjaraviðræður að gera. Annað mátti að vísu skilja á hæstv. forsætisráðherra áðan. Á meðan ríkisstjórnin setur upp vefsíðu sem ýmist er innlegg í þær viðræður eða ekki sýnir hún ekki á nokkurn hátt vilja til að leysa þau stóru mál sem stórir hlutar verkalýðshreyfingarinnar leggja áherslu á og hafa beðið úrlausnar lengi og eru brýn og stór hagsmunamál alls almennings, hluti eins og endurskipulagningu fjármálakerfisins. Þar birtist heil bók, svokölluð hvítbók, um vangaveltur sérfræðinga úti í bæ um fjármálakerfið - en engin sýn ríkisstjórnarinnar, engin stefna, ekkert innlegg í kjaraviðræður í þessu stærsta hagsmunamáli jafnvel, sem vextir, verðtrygging og það hvernig fjármálakerfið á Íslandi starfar er. Heilu atvinnugreinarnar eru svo að segja í lausu lofti, þar með talin undirstöðuatvinnugrein byggðar í landinu frá upphafi, landbúnaður og matvælaframleiðsla yfir höfuð á Íslandi. Bændur eru eina stéttin þar sem er yfirlýst stefna stjórnvalda að kjör þeirra muni skerðast ár frá ári. Þetta kemur fram í fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar þar sem framlög til þeirrar greinar, þeirrar stéttar, munu lækka jafnt og þétt á meðan gert er ráð fyrir stighækkandi framlögum til allra annarra stétta og starfsgreina. Engin úrræði birtust við lok fjárlagaumræðunnar um hvernig menn ætluðu að bregðast við neyðarástandi í greininni, ekki einu sinni bráðabirgðaframlag eins og þó tókst að knýja á um síðast. Á sama tíma eru starfsaðstæður greinarinnar stöðugt að verða erfiðari með stórauknum innflutningi á ófrosnu kjöti þar á meðal. Byggðamál almennt eru reyndar í lausu lofti. Í stað þess að ráðast í þær úrbætur sem þörf er á þar og nýta þau gríðarlegu sóknarfæri sem væru til staðar ef menn hefðu framtíðarsýn í þeim málaflokki er ekkert að frétta af byggðamálum. Stærsta útflutningsatvinnugrein landsins, ferðaþjónustan, er líka í óvissu, viðvarandi óvissu, svoleiðis að menn leggja ekki í framkvæmdir vegna þess að stjórnvöld veita enga sýn um hvers sé að vænta og fyrir vikið hefur samfélagið og greinin sjálf ekki þær tekjur af greininni sem hægt væri að skapa. Lífeyrisþegar bíða enn eftir réttlæti á meðan ríkisstjórnin viðheldur stórskaðlegum skerðingum í stað þess að innleiða jákvæða hvata, hvata til að framleiða meiri verðmæti - það er þá til að auka um leið skatta í ríkissjóð - og hvata til að leyfa fólki að starfa lengur án þess að refsa því fyrir að nýta reynslu sína og þekkingu. Talandi um lífeyrisþega, hlutverk, stöðu og framtíð lífeyrissjóðanna - veit einhver eitthvað um stefnu ríkisstjórnarinnar í þeim efnum? Hún hefur a.m.k. ekki komið henni á framfæri með hætti sem talist gæti eftirtektarverður. Heilbrigðismálin, stærsti útgjaldaliðurinn og margir myndu segja að mikilvægasta hlutverk stjórnvalda væri að tryggja velferð og heilbrigði eins og kostur er. Þar ríkir ekki bara óvissa, heldur einbeittur vilji ráðherrans til að innleiða marxískt heilbrigðiskerfi á Íslandi með þeim afleiðingum að nú er að verða til tvöfalt heilbrigðiskerfi á Íslandi. Á sama tíma er haldið áfram með fráleita framkvæmd við nýbyggingu Landspítala við Hringbraut, þó að jafnt og þétt viku frá viku og nánast dag frá degi komi betur og betur í ljós að allar þær viðvaranir sem við höfum viðhaft um þá framkvæmd hafa reynst réttmætar. Síðast í dag sáum við að mikill meiri hluti lækna er þeirrar skoðunar að byggja ætti nýjan spítala á nýjum stað. Eðlilega, allt skynsamt fólk gerir sér grein fyrir því. En áfram heldur verkefnið með þeim hávaða, jarðskjálftum og þungavinnuvélum og miklu flutningum sem því fylgja og óþægindum fyrir starfsmenn og sjúklinga. Menn eru einfaldlega ekki reiðubúnir að skoða nokkurn skapaðan hlut upp á nýtt og hafa ekki kjark til þess að skipta um skoðun og gera það sem er skynsamlegt. Samgönguáætlun var hafnað, virðulegur forseti, og þótti miklum tíðindum sæta. Ég hygg að það hafi aldrei gerst áður að samgönguáætlun ráðherrans og þar með ríkisstjórnarinnar sé hent. Það gerði samgöngunefnd. Meðal annars og ekki hvað síst lögðu stjórnarliðar - það verður að viðurkenna það sem vel er gert - sitt af mörkum við að ráðast í endurskoðun eða réttara sagt skrif nýrrar samgönguáætlunar. Hins vegar á eftir að koma í ljós hvað kemur út úr því. Þar hljótum við að ætla að leggja áherslu á að fækka slysum, auka framkvæmdir og nýta meira fjármagn í samgöngubætur en þó án þess að auka heildarálögur á almenning. Nóg er nú samt og skilaði sér ekki nema að litlu eða takmörkuðu leyti í samgöngumálin. Svo eru enn ókláruð stór mál sem þó höfðu gengið vel framan af, á meðan til staðar var einhver framtíðarsýn og einhver festa í stjórnmálum, mál eins og losun hafta. Sem betur fer eru þau langt komin en það á eftir að klára þau og þar hefur ósköp lítið gerst mánuð eftir mánuð og reyndar núna orðið ár eftir ár nema eftirgjöf, menn bakka sífellt meira og meira frá því plani sem þó hafði reynst svo vel. Nýjasta kaflann sjáum við birtast núna og koma væntanlega inn í þingið fljótlega, þ.e. áform um að aflétta höftum af vogunarsjóðunum sem sitja hér uppi með aflandskrónur og höfðu neitað að taka þátt í heildaraðgerðum stjórnvalda í trausti þess að þeir gætu beygt stjórnvöld. Nú bendir allt til þess að það mat þeirra muni reynast rétt. Fjölmargt annað mætti rekja hér sem gefst ekki tími fyrir í tíu mínútna ræðu. Þó vil ég geta þess sérstaklega að ég hef áhyggjur af því að ríkisstjórnin í tilraunum sínum til að halda sér á floti og gera ekkert sem gæti styggt hina stjórnarflokkanna sé um leið að vanrækja það sem gat þó talist til helstu kostanna í stefnu þessara flokka. Sjálfstæðisflokkurinn var eitt sinn undir forystu formanns sem studdist við kjörorðið: Gjör rétt, þol ei órétt. Hvernig standa mál sem varða rétt og frelsi einstaklingsins? Hver talar máli slíkra grundvallaratriða í núverandi ríkisstjórn? Ég hef a.m.k. ekki orðið mikið var við það en á sama tíma orðið var við tilburði sumra í stjórnarliðinu til að endurskoða, jafnvel endurrita eða a.m.k. líta fram hjá, grundvallarreglum réttarríkisins. Virðulegur forseti. Eins og sjá má á þessari stuttu upptalningu, sem gæti verið miklu lengri, bíða mörg stór verkefni úrlausnar. Tækifærin eru auk þess mörg en ef okkur á að auðnast að nýta þau á Alþingi þurfum við að fara að ræða stjórnmál á Alþingi í stað þess að láta vinnuna snúast um eitthvað allt annað.

Herra forseti. Það var víða farið í ræðu hv. þingmanns. Ég ætla að staldra aðeins við það sem hv. þingmaður sagði um heilbrigðiskerfið og uppbyggingu þess. Þingmaðurinn talaði um að stefnt væri að því að setja upp það sem hann kallaði marxískt heilbrigðiskerfi á Íslandi. Í mínum huga er þetta náttúrlega ekkert nema orðhengilsháttur og hér er verið að velja heiti sem hljóma nógu dramatísk í eyrum áheyrenda án þess að neitt innihald liggi á bak við það. Þeim sem á heyra er eftirlátið að sjá í huga sínum stærstu hryllingsmyndir sem þeim gætu dottið í hug í þessu samhengi. Hv. þingmaður skuldar þingheimi að útskýra í smáatriðum hvar þessa sér stað í heilbrigðiskerfinu okkar núna. Er það marxískt heilbrigðiskerfi að fella niður komugjöld fyrir aldraða og öryrkja? Er það marxískt heilbrigðiskerfi að auka kostnaðarþátttöku ríkisins í tannlækningum aldraðra og öryrkja? Og svo mætti lengi telja. Hv. þingmaður getur ekki komið hingað upp með orðaleppa um tiltekin mál í þeim tilgangi einum að slá dulu yfir umræðuna án þess að neitt annað sé á bak við.

Virðulegur forseti. Ég hafði ekki gert mér grein fyrir því að orðið marxismi væri orðið skammaryrði í Vinstrihreyfingunni – grænu framboði. Lengi vel hafa einmitt verið þar starfandi meðlimir sem hafa státað sig af því að vera marxistar en nú sárnar a.m.k. einum hv. þingmanni að flokkur hans sé kenndur við þá stefnu. En ég skal útskýra við hvað ég á þó að mér vinnist að sjálfsögðu ekki tími til að rekja það í neinum smáatriðum. Við höfum að undanförnu séð mörg dæmi um það að hæstv. heilbrigðisráðherra sé í baráttu við allan rekstur sem fellur ekki undir Landspítalann. Þessi samrunastefna, að færa sem mest inn á Landspítalann, og þar með undir ríkið beint, hefði ég talið að væri yfirlýst markmið flokks hv. þingmanns. Þá væri einfaldlega hægt, ef ég væri með það hjá mér, að lesa upp stefnu Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs. Ef til vill getur hv. þingmaður gert það fyrir mig og þá sjáum við hvort í því felist leiðrétting eða staðfesting á því að flokksráðsfundur Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs gerði mjög ítarlega og ágætlega grein fyrir stefnu flokksins í þessum efnum. Sú stefna hefur tekið á sig ýmsar birtingarmyndir í starfi hæstv. heilbrigðisráðherra að undanförnu, m.a. í andstöðu ráðherrans við alla þá lækna, að því er virðist, sem eru starfandi utan Landspítalans sem nær það langt að ráðherra telur betra að senda fólk til útlanda í aðgerðir á einkastofum og borga fyrir það þrefalt það sem það myndi kosta að framkvæma aðgerðirnar á Íslandi vegna þess að það sé á einhvern hátt svo ljótt að starfa á einkastofu að það verði þá a.m.k. að gerast utan landsteinanna.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að geta þess að ég hafði aldrei þau orð hér í ræðustóli að marxísk stefna væri endilega vond eða góð eða betri en annað. Það sem ég sagði hins vegar er að þingmaðurinn velur orðalepp. Hann velur orðalepp án þess að skýra með nokkru móti hvað hann á við. Síðan kemur hv. þingmaður hér og sakar hæstv. heilbrigðisráðherra um að vera á móti öllum læknum sem starfa utan Landspítalans.  Það er hins vegar fullkomlega eðlilegt, og ég vona að hv. þingmaður sé mér sammála um það, að heilbrigðisráðuneytið reyni með sínum undirstofnunum að gera einhvers konar kostnaðar- og þarfagreiningu á því hvaða þjónustu á að kaupa og til hverra á að leita með það. Og ef það er hagkvæmara að sinna læknisþjónustunni hjá stofnunum ríkisins, er þá ekki langeðlilegast að gera það með þeim starfsmönnum sem ríkið hefur þegar í vinnu? Er skynsamlegra að leita út fyrir stofnanir þegar ríkið er raunverulega þegar með þær í sinni þjónustu og fullt af starfsmönnum?

Forseti. Er skynsamlegra að leita út fyrir stofnanirnar þegar ríkið er hvort eð er með þær og alla þessa starfsmenn? Þannig spyr hv. þingmaður. Á sama tíma lýsir Landspítalinn yfir neyðarástandi af því að hann ræður ekki við ástandið. Og hvað verður þá um þá sjúklinga sem fá ekki hjálp þar? Þeir geta leitað til útlanda og hæstv. ráðherra er frekar tilbúin að borga þrefalt fyrir það en að semja við sérfræðilækna á Íslandi eða greiða fyrir starfsemi sem er þó sambærileg og sams konar og verið er að borga fyrir í útlöndum. Nú eru 400 manns eða þar um bil sem ættu rétt á því að fara til útlanda á morgun og láta ríkið borga fyrir sig þjónustu þar; það myndi kosta um 2 milljarða, vel á annan milljarð, en hægt væri að fá þá sömu þjónustu hér á Íslandi fyrir 480 milljónir. Á sama tíma leyfir hv. þingmaður sér að halda því fram að menn séu að greina hlutina og skoða hvað sé hagkvæmast o.s.frv. en ætlar engu að síður að halda áfram að senda fólk til útlanda í dýrari aðgerðir á einkastofum þar á meðan verið er að sauma að slíkri starfsemi hér á landi. Þetta, virðulegur forseti, kalla ég marxískt heilbrigðiskerfi.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Ég hjó eftir því að honum varð tíðrætt um samgönguáætlun. Hann lýsti því hér yfir, að vísu mér til ánægju, að hann væri ekki fylgjandi auknum álögum til að fjármagna það sem við teljum nauðsynlegar framkvæmdir í vegamálum. Þá spyr ég hv. þingmann: Hvernig ætlar hann að gera þetta? Ef álögur eiga ekki að aukast, hvernig á að fjármagna það átak sem við stöndum frammi fyrir? Með hvaða hætti telur þingmaðurinn eðlilegt og sanngjarnt að gera það? Sér hv. þingmaður fyrir sér einhverjar nýjar tekjur sem teljast þá ekki til aukinna álagna? Eða hvernig vill þingmaðurinn gera þetta? Ég hjó eftir öðru atriði sem hv. þingmaður verður að skýra aðeins út fyrir mér. Hann telur að ekki sé nóg að gert í málefnum aldraðra, þ.e. þegar kemur að lífeyrisgreiðslum aldraðra. Við getum svo sem verið sammála um það. En það breytir ekki hinu að við erum samt sem áður að tala um að raunaukning til málefna aldraðra er um 150% frá árinu 2010, það eru 50 milljarðar eða svo. Mér fannst þingmaðurinn gefa til kynna að hann líti þannig á að tryggingakerfið okkar, almannatryggingakerfið, sé réttindakerfi en ekki tryggingakerfi. Ég bið hv. þingmann að skýra það aðeins út fyrir mér hvort það geti verið að hann líti þannig á að almannatryggingar séu réttindakerfi en ekki 

Virðulegur forseti. Árangur á sviði samgöngumála veltur á því að menn líti til langtímaáhrifa þeirra ákvarðana sem eru teknar og heildaráhrifanna sem hefur því miður ekki verið gert að nógu miklu leyti. Nefni ég þar sem dæmi það að menn meti kostnaðinn af slysum sem hægt er að forðast með því að ráðast í tilteknar samgöngubætur og dragi það þá í raun frá kostnaðinum sem menn reikna við framkvæmdina. Það má alveg skoða, eins og menn hafa verið að velta fyrir sér í nefndinni, ólíkar gjaldtökuleiðir. En það sem ég hef alltaf lagt áherslu á í þeim efnum er að það verði þá ekki til að hækka heildarálögur á almenning, því að eins og sakir standa greiða vegfarendur gríðarlega mikið í ríkissjóð fyrir það að fá að komast leiðar sinnar. Það hefur verið rökstutt með því að það kosti að sjálfsögðu sitt að halda uppi samgöngukerfinu. En þetta hefur ekki skilað sér í mörg ár og það er vissulega ekki nýtilkomið, ég skal viðurkenna það. Í mörg ár hefur það ekki skilað sér sem skyldi í það sem til var ætlast, í samgöngubætur. Þar þurfa því að eiga sér stað lækkanir á móti en ekki áframhaldandi hækkanir eins og birtast með sífellt nýjum gjaldauppfinningum, eins og þessum svokallaða kolefnisskatti, kolefnisgjaldi eða hvað þetta nú heitir, sem ríkisstjórnin fann upp til þess að auka enn álögur á fólk sem þarf að komast leiðar sinnar. Varðandi seinni spurninguna, eldri borgara og réttindakerfið, kalla ég þetta réttindakerfi þó að vissulega sé það rétt sem hv. þingmaður kemur inn á, að það hafi verið notað sem tryggingakerfi að miklu leyti, einfaldlega vegna þess að fjármagnið leyfði ekki annað. Ég tel hins vegar víst að þeir sem greiða í lífeyrissjóð telji sig eigendur þess fjármagns sem þeir greiða í lífeyrissjóðina og, eins og ég nefndi áðan, þó að kostnaður hafi ekki staðið undir því 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég skildi það svar hans ekki alveg þegar kom að fjármögnun vegaframkvæmda. Er hv. þingmaður að tala um að það sé í lagi að hækka gjöld, leggja á veggjöld - ef hægt sé að draga frá skaðann sem menn verða fyrir vegna ástands vega líti hann svo á að ekki sé um auknar álögur að ræða? Ég skildi hv. þingmann þannig, að hann sé þá fylgjandi því að leggja auknar álögur á umferðina. Hann segir: Ja, það er réttlætanlegt vegna þess að við verðum fyrir ákveðnum skaða vegna slysa o.s.frv. Og að hinu atriðinu: Ef hv. þingmaður lítur þannig á að almannatryggingar, Tryggingastofnun, séu réttindakerfi er hann um leið að segja að það sé eðlilegt og sanngjarnt að allir fái greitt úr almannatryggingum. Þar með skulu þeir sem best standa og njóta bestu lífeyrisréttinda - sumir eru með á aðra milljón eða jafnvel meira - fá sínar 300.000 kr. eða hvaða fjárhæð það er sem við ákveðum að skuli vera lágmarksgreiðsla úr almannatryggingakerfinu. Ef hv. þingmaður er að boða það getum við illa orðið samferða í framtíðinni. Það er grundvallaratriði, þegar kemur að almannatryggingum, að við tryggjum að til staðar sé öryggisnet sem grípi þá sem þurfa á aðstoð að halda, að við beinum takmörkuðum fjármunum okkar í þá átt en leggjum ekki álögur á ungt fólk 

Virðulegur forseti. Ég minni hv. þingmann á áhersluna sem ég lagði á að menn litu á heildarmyndina og langtímaáhrifin. Ef við teljum að slys hafi verulegan kostnað í för með sér fyrir samfélagið hljótum við að gera ráð fyrir því að ef menn ráðast í úrbætur verði kostnaðurinn, útgjöldin í framtíðinni, fyrir vikið minni, að með þeim hætti sé hægt að meta hvaða framkvæmdir séu mest aðkallandi og til þess fallnar, ekki bara að auka útgjöld heldur að auka sparnað í framtíðinni. Það sama má segja að eigi við um lífeyrisumræðuna. Þar þurfum við að líta meira á heildarmyndina og langtímaáhrifin. Þar er ég sérstaklega að tala um skerðingar vegna atvinnutekna sem hafa í för með sér að vinna sem ella væri unnin, framleiðsla sem ella yrði til, skatttekjur sem ella myndu skila sér, er ekki unnin og skilar sér ekki vegna þess að hvatinn sem ríkið sendir út, eins ósanngjarn og hann er, er sá að maður hafi ekkert upp úr því að vinna þegar hann er kominn á ákveðinn aldur. Þá verður hann bara skertur að fullu eða því sem næst og þar af leiðandi á hann bara að ljúka störfum og hætta að framleiða þau verðmæti sem hann hefur aflað sér reynslu og þekkingar í að framleiða, jafnvel um áratuga skeið. Það er mjög undarlegt að heyra nálgun margra Sjálfstæðismanna á lífeyriskerfið. Þess vegna kallaði ég sérstaklega eftir meiri umræðu um það hér áðan. Ekki er annað að heyra þar en að þegar menn borgi í lífeyrissjóði sé eins og menn séu að borga hverja aðra skatta, rétt eins og skattar sem renna í velferðarkerfið að öðru leyti, í almannatryggingar. Ég efast um að stór hluti þess fólks sem í hverjum mánuði sér háa greiðslu í sinn lífeyrissjóð á launaseðlinum átti sig á því að þetta sé viðhorf Sjálfstæðismanna.

Hæstv. forseti. Sú ríkisstjórn sem nú situr var mynduð um sókn í þágu sterkara samfélags á grundvelli breiðrar samstöðu og stöðugleika. Stjórnin er mynduð á óvenjulega breiðum pólitískum grunni. Það felur í sér áskoranir en það getur líka, þegar vel tekst til, kallað fram góðar hliðar hjá okkur stjórnmálamönnum, þ.e. að við hlustum hvert á annað og tökum tillit til mismunandi sjónarmiða. Það er vissulega kallað eftir þessum vinnubrögðum í þjóðfélaginu. Stjórnarsamstarfið hefur einkennst af trausti, virðingu og góðri samvinnu sem hefur getið af sér sameiginlega sýn á mörg af brýnustu viðfangsefnum okkar. Á þessum sterka grunni hefur stjórnin afgreitt fjölmörg framfaramál og mun með sama áframhaldi uppfylla sinn metnaðarfulla stjórnarsáttmála. Beinar skuldir ríkissjóðs eru ekki áþreifanlegar fyrir hinn almenna Íslending, en þær eru ekkert annað en skattar á framtíðina. Skuldir ríkissjóðs frá miðju ári 2017 til miðs árs 2018 lækkuðu um 90 milljarða, þ.e. 10 milljónir á klukkutíma. Frá ársbyrjun 2013 hafa skuldir ríkissjóðs verið greiddar niður um 660 milljarða. Gert er ráð fyrir að þær fari á þessu ári í fyrsta sinn undir viðmið laga um opinber fjármál og að vaxtagjöld verði af þeim sökum um 34 milljörðum lægri en þau voru árið 2012. Það jafngildir u.þ.b. 20% af öllum greiddum tekjuskatti árið 2018. Í tvennum fjárlögum stjórnarinnar hafa framlög til innviða og samfélagslegra verkefna verið aukin um u.þ.b. 80 milljarða. Þetta er hægt núna eftir grundvöllinn sem lagður var árin á undan. Þetta eru gríðarlegir fjármunir og þeir fara í verkefni sem almenningur mun finna fyrir með áþreifanlegum hætti. Átak í vegaframkvæmdum, veruleg hækkun barnabóta, sérstaklega hjá þeim tekjulægri, hækkun vaxtabóta umfram verðlag, efling löggæslu, efling heilbrigðiskerfisins, verndun íslenskrar tungu, uppbygging innviða á ferðamannastöðum, aukinn stuðningur við rannsóknir og þróun og þannig mætti lengi telja. Samhliða auknum útgjöldum hefur tryggingagjald verið lækkað og persónuafsláttur hækkaður um meira en sem nemur verðbólgu. Þannig mætast ólíkar áherslur um aukin útgjöld og lægri skatta. Það segir sig sjálft að við getum ekki sett fé í ný verkefni ásamt því að lækka skatta nema tvennt komi til, í fyrsta lagi að einkaframtakið búi við hagfelld skilyrði til að skapa meiri verðmæti og stækka þannig kökuna sem er til skiptanna og í öðru lagi að við séum tilbúin til að lækka útgjöld á einhverjum sviðum í stað þess að beita okkur eingöngu fyrir sífelldum hækkunum á öllum sviðum. Sem lítið dæmi, og kannski táknrænt, má nefna að við komumst að þeirri niðurstöðu í ráðuneyti mínu á liðnu ári að Átak til atvinnusköpunar sem var stofnað árið 1996 sem átak til að vinna bug á atvinnuleysi á þeim tíma ætti einfaldlega ekki lengur rétt á sér, m.a. með hliðsjón af auknu hlutverki og umsvifum Tækniþróunarsjóðs í stuðningi við frumkvöðla. Verkefni ríkisins verða þannig alltaf að vera til endurskoðunar og í þessum efnum má gera betur. Hvað varðar aukna verðmætasköpun er lykilatriði að atvinnulífið geti staðið undir þeim kjörum sem samið verður um í komandi kjarasamningum. Við þekkjum það of vel af fenginni reynslu að launahækkanir sem efnahagslífið stendur ekki undir hverfa jafnskjótt í verðbólgu. Á undanförnum árum hefur gríðarlegur vöxtur ferðaþjónustunnar átt drjúgan þátt í að halda aftur af verðbólgu með því að styðja við gengi krónunnar. Nú hefur vöxturinn í ferðaþjónustu minnkað verulega. Það þýðir að varnarveggurinn gegn verðbólgu er ekki lengur til staðar í sama mæli. Staðan er því viðkvæmari en áður og það skiptir máli, og það er í allra þágu, að verja árangurinn sem náðst hefur. Stjórnvöld hafa lagt sitt af mörkum til að skapa fyrirtækjum og neytendum hagfelldar aðstæður á grundvelli viðskiptafrelsis, ásamt stuðningi og ívilnunum þar sem við á. Tryggingagjald er á niðurleið og persónuafsláttur hækkar umfram verðlag eins og ég hef þegar nefnt. Afnám flestra vörugjalda og tolla er annað mikilvægt atriði sem er að mínu mati of sjaldan nefnt í þessu sambandi. Nú er svo komið að Ísland er eitt af aðeins sex aðildarríkjum Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar sem hefur næstum alveg afnumið tolla á iðnaðarvörur, svo dæmi sé tekið. Frjáls milliríkjaviðskipti eru þjóðum heims hagfelld og eru til þess fallin að auka verðmætasköpun á nákvæmlega sama hátt og verkaskipting milli einstaklinga. Það er allra hagur að hver sinni því sem hæfileikar hans eða hennar standa til og eigi síðan viðskipti við aðra. EES-samningurinn varð 25 ára um áramótin. Aldarfjórðungur er drjúgur tími. Enginn vafi er á því að samningurinn hefur átt stóran þátt í bættum lífskjörum Íslendinga, og ekki bara lífskjörum heldur líka lífsgæðum, m.a. með frelsi okkar til ferðalaga, búsetu og atvinnustarfsemi innan svæðisins. Þannig á ungt fólk auðveldara með að sækja sér menntun í Evrópu og jafnvel hasla sér völl í atvinnulífi og setjast þar að um lengri eða skemmri tíma síðar á lífsleiðinni. Það eru veruleg lífsgæði að eiga kost á slíku. Aðgangur íslenskra fyrirtækja á þessum mörkuðum skiptir sömuleiðis sköpum. Aðrar þjóðir öðluðust á sama tíma sambærilegan rétt hér á landi. Það var að sjálfsögðu umdeilt á sínum tíma. Sumir töldu að erlendir aðilar myndu seilast til of mikilla áhrifa hér og hirða af okkur bæði eignir og störf, að erlendar eftirlitsstofnanir og erlendir dómstólar fengju hér allt of mikil völd, að fullveldinu væri kastað og stjórnarskráin brotin. Háværar kröfur voru uppi um þjóðaratkvæðagreiðslu um slíka grundvallarbreytingu á stöðu landsins. Þeim kröfum var hafnað af þáverandi stjórnvöldum sem sögðu þær fráleitar. En það er alveg hárrétt hjá þeim sem bentu á sínum tíma á að samningurinn myndi hafa hér gífurleg áhrif. Samkeppnisreglur, ríkisaðstoðarreglur, fjórfrelsið og vald ESA og EFTA-dómstólsins, allt hefur þetta sett íslenskum stjórnvöldum og fyrirtækjum alls kyns skorður. Samruni er bannaður í krafti samkeppnislaga. ESA fer yfir hvort orkusölusamningar séu á markaðskjörum og ívilnanir standist Evrópureglur. 44.000 erlendir ríkisborgarar eru búsettir hér á landi, langflestir í krafti EES-samningsins. Það er íslensku samfélagi mjög til hróss að fréttir um núning af þessum sökum eru fremur fátíðar. Og það er EES-samningnum til hróss að í aldarfjórðung hafa íslensk stjórnvöld aldrei hvikað frá þeirri stefnu að styðja hann og standa vörð um hann, óháð því hvaða flokkar hafa verið við stjórn. Sú ríkisstjórn sem nú situr er þar engin undantekning og hefur einsett sér að efla hagsmunagæslu okkar innan EES og standa vörð um þennan mikilvæga samning. Það verður eitt af meginverkefnum þessarar ríkisstjórnar. Annað meginverkefnið er að sjá til þess að aðgerðir okkar séu ekki bara í þágu skammtímaávinnings heldur í þágu komandi kynslóða. Lækkun skulda er dæmi um slíkar áherslur. Stofnun Þjóðarsjóðs sem liggur fyrir Alþingi að afgreiða er annað dæmi um langtímahugsun. Ætlunin er að tekjur ríkissjóðs af nýtingu orkuauðlinda á forræði ríkisins renni í sjóðinn sem hafi þann tilgang að treysta fjárhagslegan styrk ríkissjóðs til að mæta meiri háttar ófyrirséðum áföllum. Hæstv. forseti. Við stöndum á næstu árum og áratugum frammi fyrir gífurlegum breytingum á atvinnuháttum vegna þeirra fjölbreyttu tæknibreytinga sem saman eru nefndar fjórða iðnbyltingin. Sumir málsmetandi hugsuðir ganga svo langt að spá því að af þessum sökum sé í vændum stórkostlegt atvinnuleysi og meiri stéttaskipting en áður hefur þekkst í mannlegu samfélagi. Ekkert samfélag getur staðið gegn þessum breytingum með því að byggja múra í kringum sig eða horfast ekki í augu við breytingarnar og ekki vera tilbúin að vinna samkvæmt því. Valkostirnir eru að verða undir öldunni eða búa sig undir hana, lyfta sér upp á henni og láta hana bera samfélagið áfram til aukinnar velmegunar. Þetta gerum við eingöngu með því að efla menntun, nýsköpun, vernd hugverkaréttinda og fjárfestingu. Þannig verðum við í fararbroddi breytinganna, getum séð þær fyrir og búið okkur undir þær. Nýsköpun er ekki notaleg og áhugaverð, hún er lífsnauðsynleg fyrir öll samfélög á öllum sviðum. Mótun nýsköpunarstefnu stendur yfir og hún mun gegna lykilhlutverki við að varða veginn í þessum efnum. Stóraukinn stuðningur við rannsóknar- og þróunarverkefni í atvinnulífinu er líka mikil tímamót. Eins krefjandi og ótal verkefni samtímans eru tel ég að þegar frá líður verði þessi ríkisstjórn ekki síst dæmd af því hversu vel henni mun takast að búa okkur undir breytta framtíð. Ég hef sterka sannfæringu fyrir því að við séum á réttri leið og má segja að það sé a.m.k. minn tilgangur í þessari ríkisstjórn þrátt fyrir að ýmsir haldi því fram að tilgangurinn sé enginn.

Herra forseti. Eins og alltaf við upphaf nýs árs er sannarlega hollt að taka stöðuna og eins og hæstv. ráðherra fór yfir er sannarlega margt gott sem hefur átt sér stað. En það hefur líka ýmislegt verra átt sér stað. Tökum sem dæmi stöðu lágtekjuhópa. Eins og sjá má í nýja gagnagrunninum sem hæstv. fjármálaráðherra opnaði nýlega eru hópar sem enn í dag eru með jafn lág laun og þeir voru fyrir 15 árum. Við þurfum að hlúa að þeim tekjulægstu. Ég myndi gjarnan vilja heyra frá hæstv. ráðherra hvort og hvernig hún sjái fyrir sér að leiðrétta þann ójöfnuð. Staðreyndin er að íslenskir hátekjuhópar greiða mun lægri skatta af hæstu tekjum sínum en tekjuháir annars staðar á Norðurlöndunum. Hins vegar er meðalskattbyrði lágtekjufólks með hæsta móti. Hæstv. ráðherra talar um mikilvægi þess að viðhalda stöðugleika, viðhalda kerfinu. Það er þó því miður ekki útlit fyrir mikinn stöðugleika fram undan, eins og hæstv. ráðherra nefndi raunar sjálf, hvorki efnahagslega né samfélagslega. Það er sama hversu mikið ríkisstjórnin reynir að hlaupast undan pólitískum álitaefnum, stöðugleiki verður ekki tryggður með því að afneita stöðunni. Því hlýt ég að velta fyrir mér hvort við munum sjá í fjármálaáætlun breytingar í átt að auknum jöfnuði. En það var ýmislegt áhugavert sem hæstv. ráðherra kom inn á í ræðu sinni, þar á meðal hlýt ég að fagna jákvæðni ráðherra gagnvart EES og Evrópusamstarfinu. Ég tek undir með henni að þar er mjög margt jákvætt sem við hljótum að fagna. En áhugavert væri að heyra í ljósi þeirrar umræðu sem þegar hefur átt sér stað í þingsalnum hvernig hún sjái fyrir sér framhaldið, hvort ekki séu áfram tækifæri í þessu og ekki síst í orkumálum.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég tek undir með hv. þingmanni að margt merkilegt kemur í ljós þegar þessi nýi vefur er skoðaður. Það er alveg rétt að þar er hópur sem virðist eiga erfiðara með að hreyfa sig á milli tekjutíundanna. En það sem er áhugavert líka er að langstærsti hluti þess hóps, sem í gegnum árin hefur verið í þessum lægstu tekjutíundum, hreyfist upp. Félagslegur hreyfanleiki á Íslandi er mjög mikill. Í mínum huga þýðir það að Ísland er alla jafna land tækifæranna. Langflestir sem fæðast hér á landi eða flytja hingað til lands hafa mjög góð tækifæri. En það á ekki við um alla. Þess vegna skiptir öllu máli að vera með sterkt öryggisnet fyrir þá. Og það sem maður sér í þessu er að þá skiptir einnig máli að einblína enn frekar á þann hóp sem hreyfist ekki úr þessum lægstu tekjutíundum, þ.e. hægt er að leggja sérstaka áherslu á þá hópa. Í umræðunni eru alls konar hópar með alls konar sjónarmið um sína stöðu. En þarna er hægt að sjá það mjög svart á hvítu. Og ég fagna þessari vinnu mjög. Varðandi jöfnuð og tekjulægri hópa hlýt ég að halda því til haga að jöfnuður er mjög mikill á Íslandi í alþjóðlegum samanburði og sömuleiðis vil ég vekja athygli á þeirri vinnu sem unnin er á vegum ríkisstjórnarinnar varðandi skattkerfisbreytingar þar sem gert er ráð fyrir að töluverðir fjármunir, um 14 milljarðar ef ég man rétt, fari í kerfisbreytingar í þá veru að bæta sérstaklega stöðu tekjulægri hópa. Varðandi EES-samstarfið er það ekki tilviljun að ég lagði ríka áherslu á það í ræðu minni. Ég geri mér grein fyrir að við munum þurfa að ræða þau mál 

Herra forseti. Mig langar að byrja á að biðjast velvirðingar á að ég fór með smáfleipur í ræðustól áðan. Það var að sjálfsögðu hæstv. forsætisráðherra sem opnaði gagnagrunninn en ekki hæstv. fjármálaráðherra. Rétt skal vera rétt hvað það varðar. Það má alveg hrósa þeim gagnagrunni því að þetta er sannarlega mikilvægt gagn í umræðu um tekjur og stöðu ólíkra hópa í landinu. Við eigum einmitt að nýta þann gagnagrunn vel í að bæta stöðu þeirra verst settu og hjálpa þeim sem hafa staðið í stað, eins og gagnagrunnurinn sýnir svo sannarlega. Í síðara andsvari mínu var tvennt sem mig langar örstutt að koma inn á. Það er annars vegar með stöðu nýsköpunar sem er, held ég, gríðarlega mikilvæg, ekki bara í ljósi nýsköpunar í atvinnulífi heldur líka samfélagslegrar nýsköpunar stofnana og fleira slíks og sérstaklega í ljósi þeirrar raunverulegu hættu sem við stöndum frammi fyrir núna í loftslagsbreytingum. Ég held að við sjálf, sú kynslóð sem er núna, þurfum að breyta okkur. Við getum ekki beðið eftir börnunum okkar. Hluti af því er einmitt að auka jöfnuð í samfélaginu og sömuleiðis að minnka og breyta neysluháttum samfélagsins. Mér þætti áhugavert að fá smásamtal við hæstv. ráðherra um hvort hún sjái fyrir sér að við gætum gert enn meira í loftslagsmálum. Er Sjálfstæðisflokkurinn t.d. tilbúinn til að skoða aukna hvata og reyna að hafa þannig áhrif á neyslumynstur Íslendinga? Sömuleiðis langar mig að forvitnast um stöðu nýsköpunar í ljósi stöðu krónunnar sem hefur verið kvartað sáran undan. Væri ekki spurning um að fara að skoða annan gjaldmiðil?

Herra forseti. Ég þakka þessar laufléttu spurningar, fyrir eina mínútu og 55 sekúndur. Fyrst aðeins um gjaldmiðilinn. Það er alveg hárrétt, ég heyri það mikið þegar ég hitti fólk í alls konar nýsköpunarfyrirtækjum að margir í þeim hópi vilja gjarnan hafa annan gjaldmiðil. Hins vegar er það ekki skammstöfun gjaldmiðilsins sem veldur sveiflum á virði hans. Það eru sveiflur í efnahag og í stjórnmálum, óvissa og pólitísk óvissa. Ef fólk vill stöðugri gjaldmiðil verður það - og þeir sem það kýs - að viðhalda stöðugleika. Það er t.d. gert með opnum alþjóðlegum viðskiptum og aukinni framlegð. Festa í ríkisrekstri og fyrirsjáanlegar reglur eru það sem við þurfum og getum komið á. Hvað varðar nýsköpunarmálin almennt er vinna í gangi og ég bind miklar vonir við hana. Og það er líka kannski svo sem ákveðin nýsköpun í þeirri vinnu. Varðandi loftslagsmálin, nýsköpun og það sem hv. þingmaður nefndi - af því að hv. þingmaður er sérstakur áhugamaður um orkumál og nefndi þau í fyrri ræðu - sé ég líka að loftslagsmál, orkumál og nýsköpun eru þríhyrningur sem er ekki hægt að toga í sundur. Við erum náttúrlega í algerri lykilstöðu hvað það varðar. Ákveðin samvinna um orkumál opnar líka á tækifæri í þá veru. Varðandi það hvort við sem stjórnmálamenn getum gert meira í loftslagsmálum held ég að það sé alveg klárt. Við erum auðvitað að gera margt og í aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar eru ýmis verkefni. Ég verð að fá að nefna í lokin að mér fannst sérstaklega áhugavert þegar ég las um daginn að samkvæmt skoðanakönnun Gallups telur fólk að stjórnvöld séu að bregðast í þessari vinnu. Ég er ekki að gera lítið úr því, en ég væri samt til í að segja líka á móti við hvern og einn sem býr í landinu, og mig þar með talda: Erum við hvert og eitt að gera allt sem við getum til að mæta þessum áskorunum? Ef hver og einn gerir það náum við 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra ágæta ræðu. Það eru tvö atriði sem ég myndi vilja koma inn á í fyrra andsvari og snúa bæði að stefnu flokks hæstv. ráðherra. Annars vegar nefndi hún í ræðu sinni að hvergi yrði hvikað frá vörninni um EES-samninginn. Það leiðir auðvitað strax hugann að þeirri áskorun sem við stöndum frammi fyrir núna varðandi innleiðingu á þriðja orkupakkanum. Það hlyti augljóslega að stefna EES-samningnum í töluverða óvissu ef við myndum heykjast á innleiðingunni, enda höfum við áður undirgengist skuldbindingu um að orkupakkar Evrópusambandsins séu hluti af sameiginlegu regluverki Evrópska efnahagssvæðisins og höfum raunar þegar samþykkt að innleiða þann þriðja. Í ljósi þess að ríkisstjórnin hefur enn ekki haft hugrekki til þess að leggja þriðja orkupakkann fyrir þingið til úrlausnar og í ljósi þess hversu ólíkar skoðanir virðast vera uppi, innan allra stjórnarflokkanna mætti segja en ekki hvað síst innan flokks hæstv. ráðherra, vil ég spyrja: Styður flokkur ráðherra innleiðingu þriðja orkupakkans? Getur ráðherra heitið því að þriðji orkupakkinn muni fá framgang í þinginu? Í öðru lagi eru það skattamál. Það vakti talsverða ólgu innan flokks hæstv. ráðherra þegar umræða um kolefnisgjöld hófst fyrir fáeinum misserum. Nú er ríkisstjórn hæstv. ráðherra búin að innleiða þau hækkunaráform að mestu en bætir um betur og hyggst skattleggja umferð enn frekar með álagningu veggjalda að fjárhæð 5–10 milljarða á ári, að sagt er, en hugmyndir eru enn mjög óljósar. Enn og aftur virðast vera uppi mjög ólíkar skoðanir, jafnvel innan flokks hæstv. ráðherra. Er stuðningur innan 

Herra forseti. Varðandi EES-samninginn og þriðja orkupakkann hefur það legið fyrir töluvert lengi samkvæmt þingmálaskrá að stefnt er að því að leggja málið fram í febrúar. Miðað við það er málið auðvitað ekki enn komið inn í þingið. Að einhverju leyti er ótímabært að taka einhverja umræðu um málsmeðferð þriðja orkupakkans hér, þrátt fyrir að það sé ekki óeðlilegt að spyrja um mál þar sem vitað er um ýmsa fyrirvara og óvissu. Það sem ég segi því um hann er að málið í heild sinni er auðvitað bara til skoðunar. Við sögðum það og ég sagði það skýrt að við værum að skoða ákveðna þætti, að þétta enn frekar rökstuðning og svör og upplýsingar varðandi þá gagnrýni sem komið hefur fram. Spurt er hvort ég geti heitið því að málið fari í gegn. Ég get engu heitið í pólitík þar sem hver og einn fylgir sinni sannfæringu. Mín sannfæring er sú að þar sem málið er skaðlaust, og það er eðlilegt, rökrétt framhald á fyrsta og öðrum orkupakka, sé ég ekki að það ætti að vera tilefni til að fara í einhvern leiðangur sem við höfum aldrei áður farið í þegar kemur að EES-samningnum. Þetta er eitt þeirra mála sem á eftir að koma inn í þingið og mun verða töluvert rætt um. Varðandi veggjöldin viljum við fjárfesta meira í vegakerfinu, það er aðalatriðið. Um það ætti að geta tekist góð sátt. Leiðirnar eru margar og ég hef lengi verið þeirrar skoðunar að útiloka ekki veggjöld. Það sem mér finnst skipta máli eru heildarálögur á fólk í þessu landi og þá sem heimsækja það. Breytt gjaldtaka í samgöngukerfinu er óumflýjanleg. Í rauninni hefði mér þótt fínt ef við hefðum byrjað að ræða það fyrir töluvert löngu síðan. Við getum ekki keyrt það fyrirkomulag mjög lengi 

Herra forseti. Ég vil byrja á að ítreka fyrri spurningu mína: Nýtur þriðji orkupakkinn og innleiðing hans stuðnings flokks hæstv. ráðherra? Mér fannst ekki koma skýrt svar fram við því. Nýtur innleiðing þriðja orkupakkans stuðnings ríkisstjórnarinnar? Það hlýtur vissulega að vera mjög alvarlegt mál, og nokkuð sem hver ríkisstjórn tæki varla af neinni léttúð, að stefna samningi um Evrópska efnahagssvæðið í uppnám með þeim hætti sem yrði ef innleiðingin næði ekki fram að ganga. Ég hugðist spyrja hæstv. ráðherra aðeins út í gjaldmiðilinn okkar í ljósi óljósrar stöðu sprotafyrirtækja og ferðaþjónustu. En þar sem ég fékk raunar heldur ekki skýrt svar við skattamálunum hlýt ég að spyrja aftur. Hér er um auknar álögur að ræða. Það er verið að tala um veggjöld til viðbótar við þá gjaldtöku sem þegar er á umferð. Þetta er ekki breyting á gjaldtöku á umferð. Þetta eru viðbótarálögur  Í ljósi þess að við vitum að okkar bíður endurskoðun á gjaldtökukerfi á umferð en við erum einfaldlega ekki komi að henni enn spyr ég: Njóta þessar skattahækkanir stuðnings Sjálfstæðisflokksins?

Herra forseti. Þriðji orkupakkinn hefur ekki farið í gegnum ríkisstjórn og hann hefur hvorki farið í gegnum minn þingflokk né hina stjórnarflokkana. Þar af leiðandi get ég ekki sagt hverjir ætli að vera samþykkir því að hann fari þar í gegn og hverjir ekki. Þetta mál hefur þurft frekari umræðu. Þriðji orkupakkinn er orðinn níu eða tíu ára gamall og hefur í rauninni ekki fengið umræðu í öll þau ár. En núna er sú umræða að eiga sér stað. Hann hefur þurft frekari umræðu og það hefur þurft frekari upplýsingar um það mál. Það truflar mig í rauninni mjög lítið. Ég hef áður sagt að okkur liggur ekki á. Málið er ekki einu sinni komið inn í þingið. Það er ekki einu sinni komið á tíma samkvæmt þingmálaskrá. Það að stjórnmálamenn þurfi að svara gagnrýnum spurningum um einhverja innleiðingu er ekkert óeðlilegt. Það er það sem ég hef að segja um þriðja orkupakkann. Varðandi veggjöldin er útfærslunni ekki lokið. Það er ástæðan fyrir því að þetta var ekki klárað fyrir jól. Útfærslunni er ekki lokið. Ýmsar útfærslur 

Herra forseti. Það er kannski rétt að byrja á því að leiðrétta það sem hæstv. ráðherra sagði rétt í þessu, að ekki hafi verið lokið við veggjöld fyrir jól vegna þess að útfærslu var ekki lokið. Réttara er að segja að minni hlutinn tók það ekki í mál og það var samningsatriði. En ýmislegt má segja um ræðu hæstv. ráðherra. Sumt var gott og annað verra. Ég er til að mynda mjög sammála því sem hún sagði um ágæti EES-samningsins og mikilvægi hans. Mér þykir þó svolítið skrýtið að verið sé að tala fyrir lækkun skulda fyrst og fremst þegar við erum í hópi hlutfallslega minnst skuldsettu ríkja heims í stað þess að tala fyrir lækkun vaxta á ríkisskuldum þegar við erum í hópi þeirra ríkja sem hafa hvað mesta vaxtabyrði á ríkisskuldum. En frekar en að karpa um það tiltekna atriði langar mig til að ræða við hæstv. iðnaðarráðherra um stöðu atvinnuvega landsins. Eins og við þekkjum er mjög erfitt að stofna og reka fyrirtæki á Íslandi. Rekstrarumhverfið er mjög erfitt. Margir hafa kvartað yfir því og munu líklega gera áfram þar til það er lagað. Spurningin er: Sér ráðherra í hendi sér einhverja leið til þess að búa betur um fyrirtækin í landinu? Þá er ég fyrst og fremst að hugsa til þeirra fyrirtækja sem eru í nýsköpun, sem stunda rannsóknir og þróun. Þar gæti markmiðið verið að minnka ýmiss konar kostnað, t.d. með því að lækka skráningargjöld fyrirtækja niður í raunkostnað við skráningu, eins og gert er ráð fyrir, og auka aðgengi að lánsfé á lágum vöxtum og þar fram eftir götunum. Það er náttúrlega ágætt sem gert var í haust, að tvöfalda endurgreiðsluþakið vegna rannsókna og þróunar, en það var bara ein hindrun af svo ótrúlega mörgum þegar litið er til rekstrarumhverfis hér á landi miðað við rekstrarumhverfi fyrirtækja í helstu samkeppnislöndum okkar. Ég væri rosalega til í að sjá einhverja góða lausn á þeim málum á komandi mánuðum.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að í ýmsu tilliti stöndum við ekki eins framarlega og mörg önnur ríki sem við viljum almennt bera okkur saman við og myndum gjarnan vilja standa jafnfætis þegar kemur að rekstrarumhverfi, kannski sérstaklega minni fyrirtækja eða nýsköpunarfyrirtækja. Þingmaðurinn nefnir dæmi um atriði sem hægt væri að laga. Ég hef áður heyrt hann nefna hér dæmi sem ég man ekki til þess að hafi sérstaklega verið skoðuð í ráðuneyti mínu. Hugsanlega, svo ég leyfi mér nú að hugsa upphátt í ræðustól, væri gott að setja í farveg slíkar hugmyndir sem eru ekki endilega svo stórar, flóknar eða kostnaðarsamar en skipta samt máli í heildarsamhenginu. Ég þigg almennt góðar hugmyndir, hvaðan sem þær koma, sérstaklega þegar þær gagnast fólki sem býr í þessu landi sem fær góðar hugmyndir og býr til verðmæti. Síðan erum við auðvitað að vinna að nýsköpunarstefnu. Þar er markmiðið að taka allt umhverfið saman og verða þar unnar ákveðnar tillögur. Þar er reynt að fókusera sérstaklega á þá þætti sem bæta þarf úr til að við komumst upp á næsta pall sem nýsköpunarland. Ég geri ráð fyrir því að hv. þingmaður sé í stýrihópi í þeirri vinnu.  Eins og ég segi er hægt að gera betur hvað margt þetta varðar. Það er margt sem við gerum vel og það er alveg rétt að við höfum verið að taka ákvarðanir sem skipta verulegu máli fyrir nýsköpunarumhverfið. En það verður ekki allt gert í einu. Kannski er hægt að flokka það, t.d. er tvöföldun þaks á endurgreiðslum mjög stór og þung aðgerð fyrir ríkissjóð og skiptir máli. 

Herra forseti. Þetta var ágætissvar sem kom svolítið inn á það sem mér finnst heldur skrýtið. Við erum eitt fárra landa, alla vega sem ég veit um, sem hefur aldrei haft iðnaðarstefnu. Það er náttúrlega annað en stóriðjustefna, við höfum haft fullt af slíkum hlutum í gegnum tíðina, en iðnaðarstefna snýst um með hvaða hætti ríkið ætlar að hlúa að atvinnuvegum landsins og framleiðni og hámarka velgengni og verðmæti útflutnings. Við höfum aldrei haft slíka stefnu. Gerð var tilraun til þess árið 1980 eða eitthvað slíkt, líka árið 1981 og svo einhvern tímann tvö þúsund og eitthvað. Þótt oft hafi verið unnið í áttina að því langar mig til að spyrja hvort hæstv. ráðherra væri tilbúin til að boða hér og nú að gerð verði önnur tilraun til að móta iðnaðarstefnu fyrir Ísland, stefnu sem tekur sérstaklega tillit til krafna í umhverfis- og loftslagsmálum og stofnsetur  Að lokum spyr ég: Telur hæstv. ráðherra að það myndi hafa jákvæð áhrif á getu fyrirtækja í landinu til að keppa á alþjóðavettvangi að taka upp veggjöld?

Herra forseti. Varðandi veggjöldin skiptir örugglega máli hvaða fyrirtæki maður spyr. Auðvitað skiptir samkeppnishæfni máli heilt yfir. Veggjöld geta haft áhrif á hana og það þarf að taka tillit til þess. Ef maður spyr fyrirtæki sem starfa t.d. á sunnanverðum Vestfjörðum, ekki að það skipti öllu máli heldur kannski frekar það að ekki virðist vera hægt að komast að niðurstöðu um hvaða vegalagning sé hentugust, held ég að þar myndu mörg fyrirtæki mjög gjarnan vilja borga lágt gjald til þess að hafa betra vegakerfi, til þess að geta flutt þau verðmæti úr landi sem þar eru búin til, að koma þeim á flugvöllinn og senda þau úr landi. Svo eru örugglega önnur fyrirtæki sem myndu segja að veggjöld myndu ekki hjálpa þeim. Nú erum við að vinna nýsköpunarstefnu sem mun fara inn á svið iðnaðar að einhverju leyti. Við erum með orkustefnu sem hangir algjörlega saman við ýmsar tegundir iðnaðar. Svo þurfum við að endurskoða ívilnanalöggjöfina sem hingað til hefur hangið dálítið saman við orkufrekan iðnað. Þar skiptir líka máli að líta í ríkara mæli til umhverfisþátta, að gerðar séu 

Forseti. Staðan í stjórnmálum er nokkuð augljós, finnst mér. Það er nokkurn veginn status quo þannig að ég ætla að fókusera meira á verkin fram undan. Samfélög manna eru eins mismunandi og þau eru mörg. Öll erum við sammála um mikilvægi þess að tryggja grunnþarfir manneskjunnar en fjölbreytileiki mannkyns undirstrikar líka mikilvægi þess að tryggja raunverulegt frelsi fyrir hvern og einn til að finna sína leið í lífinu. Misskipting gæða, fátækt og frelsisskerðingin sem því fylgir sýnir þó að verulega langt er í land. Hvernig hefur mistekist svona hrapallega að heimfæra vonir og drauma einstaklinga á samfélagið í heild? Ég tel að hluta skýringarinnar sé að finna í mælikvörðum samfélagsins og markmiðum sem snúa helst að efnislegum gæðum. Eitt helsta markmið samfélags okkar gæti verið að gera hverri einustu manneskju kleift að sækja hamingju sína og láta ljós sitt skína. Sameiginlegum gæðum samfélagsins gæti verið ráðstafað í aðgerðir til að ná fram því markmiði. Samfélagið á að stuðla að því að grunnþörfum okkar sé mætt, en er það að geta séð fyrir sér nóg? Eða viljum við að einstaklingar hafi frelsi til að blómstra, prófa sig áfram og gera mistök, öðlast þekkingu og eflast fyrir vikið? Farvegurinn að aukinni þekkingu er hlaðinn síendurteknum mistökum og stöðugri aðlögun að þeim. Frelsi til að gera mistök án þess að enda í skuldafangelsi er mjög mikilvægt. Því miður er samfélagsgerð okkar þannig að fáir hafa raunverulega möguleika á því að feta þann veg og ekkert útlit er fyrir breytingar þrátt fyrir að tækniframfarir séu óðfluga að nálgast þann stað að geta veitt fólki svigrúmið sem þarf til að finna sína einstöku leið að lífshamingjunni í stað þess að óttast alltaf næstu afborgun af láninu. Til að tryggja frelsi fólks þurfum við sem leggjum stjórnmálin fyrir okkur að greiða leið samfélagsins að farsælli framtíð í gegnum ólgusjó tæknibreytinga, loftslagsbreytinga, öldrun þjóðar og ójöfnuðar sem hefur aukist í krafti hugmyndafræði sem er löngu hætt að þjóna okkur. Forseti. Við verðum að tryggja að ungt fólk sjái tækifæri í framtíðinni, sem er ekki raunin nú. Ungt fólk er frumkvöðlar. Ungt fólk býr til ný tækifæri. Ungt fólk skapar verðmæti fyrir samfélagið. Þetta er fólkið sem skapar nýjar tekjur svo hægt sé að huga betur að þeim sem annaðhvort þurfa á aðstoð okkar að halda í samfélaginu eða hafa nú þegar skilað af sér hagsælu og blómlegu ævistarfi. Verkefnið er að ungt fólk sjái tækifæri í framtíðinni, markmiðið er að komandi kynslóðir eigi sér framtíð. Okkur er öllum umhugað um börnin okkar og hefur hæstv. félags- og barnamálaráðherra sýnt það í verki með þeirri góðu vinnu sem hann hefur sett í gang til að endurskoða barnaverndarmál. Þá finnst mér sérstaklega mikilvægt að við horfum heildrænt á þann málaflokk og hugum að því að besta leiðin til að tryggja vellíðan barnanna okkar er að tryggja vellíðan foreldranna og um leið fjölskyldunnar. Hamingjusamt og gæfuríkt heimili er besta og mikilvægasta forvörnin. Þetta gerum við með því að hlúa vel að konum á meðan þær ganga með börnin sín því að við vitum að streita, áhyggjur og depurð móðurinnar hafa neikvæð áhrif á þroska barnsins. Þroski barnsins helst í hendur við tilfinningalíf móðurinnar. Lengjum fæðingarorlofið vegna þess að öll gögn sýna fram á mikilvægi þess fyrir þroska barnsins að eyða tíma með foreldrum sínum fyrstu árin. Foreldrar veita barninu öryggi. Óhófleg streita barna getur aukið líkurnar á ýmiss konar heilsufarsvandamálum, stuðlað að lélegri námsárangri og haft neikvæð áhrif á þroska barnsins. Færum okkur frá námslánum í átt að námsstyrkjum til að minnka skuldabyrði ungs fólks, veitum því svigrúm til að huga að fjölskyldulífinu og frelsi til að taka fyrstu skref sín á vinnumarkaði út frá eigin hugðarefnum frekar en að þurfa að elta hæsta launaseðilinn. Styttum vinnuvikuna vegna þess að kulnun er að aukast á ógnvænlegum hraða. Fólk hefur allt of lítinn tíma í það sem raunverulega skiptir máli, að rækta fjölskyldutengsl, vinatengsl og áhugamál. Stytting vinnuvikunnar hefur jákvæð áhrif á ánægju fólks, heilsu og framleiðni. Að stytta vinnuviku foreldranna felur í sér styttingu vinnuviku barnanna og gefur þeim verðmætan tíma með foreldrum sínum sem getur komið í veg fyrir vanlíðan barnanna seinna meir. Tryggjum öruggt húsnæði og efnahagsleg og félagsleg réttindi samlanda okkar. Fátækt felur í sér frelsisskerðingu fyrir þá sem lifa við hana og hefur gríðarlegan samfélagslegan kostnað í för með sér sem mun aðeins aukast ef fátækt fær að grassera áfram. Við þurfum að endurskoða almannatryggingakerfið okkar með það að markmiði að fjarlægja allar þær fátæktargildrur sem leynast þar. Byrjum á þeim augljósustu, eins og krónu á móti krónu skerðingu. Allt þetta fellur þó í skuggann af þeirri staðreynd að ef við höldum áfram eins og við gerum í dag verður ekkert samfélag fyrir komandi kynslóðir til að taka við. Þeir sem hugsa aðeins um frelsi í skattalegu samhengi og niðurstöður dálksins í excel eru að draga úr tækifærum framtíðarinnar. Frelsi til jafnra tækifæra næstu kynslóðar er illsamrýmanlegt auðsöfnun efsta lagsins. Sá blessaði stöðugleiki sem núverandi ríkisstjórn hefur haft í hávegum er á hraðri niðurleið ef við förum ekki í róttækar breytingar. Það mun ekki duga að koma allri ábyrgð af umhverfis- og loftslagsmálum á herðar neytenda, mengandi iðnaður, fyrirtæki og framleiðendur þurfa að axla ábyrgð og er ábyrgð þeirra mikil. Sökina er einnig að finna hjá þeim sem sitja á endalausum markmiðum um sívaxandi hagvöxt á kostnað alls annars. Hver er samfélagslega ábyrgðin þegar eina markmiðið er aukinn vöxtur? Hún er engin. Forseti. Við Píratar lögðum í dag fram frumvarp að nýrri stjórnarskrá. Frumvarpið byggir á tillögum stjórnlagaráðs ásamt þeirri vinnu sem fór fram á Alþingi í kjölfarið. Frumvarpið felur í sér rökrétt framhald á innleiðingu nýju stjórnarskrárinnar eftir að því var hætt 2013. Þetta er framhald á þeirri vinnu sem Alþingi var falið að vinna í kjölfar þess að meiri hluti landsmanna ákvað í þjóðaratkvæðagreiðslu að hér skyldi setja nýja stjórnarskrá á grundvelli frumvarps stjórnlagaráðs. Þetta er stjórnarskráin sem þjóðin kaus sér. Þingmenn verða að gera sér grein fyrir því að það er ekki þeirra hlutverk að semja stjórnarskrá fyrir Ísland. Eina hlutverk þeirra er að sjá til þess að stjórnarskrá fólksins, meginreglur alls samfélagsins, fái réttmæta meðferð á Alþingi og að þjóðin fái svo að greiða atkvæði um gildistöku eigin stjórnarskrár. Annað ekki. Stjórnarskráin er samin af fólkinu til að tryggja að löggjafarvaldið, dómsvaldið og framkvæmdarvaldið fari ekki út fyrir eðlileg mörk og að eftirlit með ríkisvaldi sé virt. Því er okkur þingmönnum öllum hollt að sýna auðmýkt, átta okkur á því hlutverki sem okkur hefur verið falið og tryggja að frumvarp að stjórnarskrá sem samþykkt var í þjóðaratkvæðagreiðslu árið 2012 verði samþykkt. Það er eina rökrétta og siðferðilega rétta niðurstaðan. Forseti. Við stöndum frammi fyrir einhverjum mestu kjaradeilum síðustu ára, ef ekki áratuga. Lítið þokast í viðræðum atvinnulífsins og launþega og er ákallið um aðkomu stjórnvalda hávært. Ábyrgð ríkisstjórnarinnar og Alþingis hvað varðar úrlausnir í þeim deilum er mikil því að ljóst er að þær verða ekki leystar án aðkomu stjórnvalda. Ef stjórnvöld koma ekki með þær úrbætur sem almenningur og launþegar kalla eftir er hætt við því að verkföll muni leggja samfélagið á hliðina. En það þarf ekki að vera þannig. Við kjörnir fulltrúar getum leitt með góðu fordæmi og haft frumkvæði að því að koma til móts við sanngjarnar og eðlilegar kröfur launþega og almennings. Ef við höfum ekki efni á því þurfum við virkilega að fara að endurmóta hagkerfið til að hvetja til velsældar fyrir alla.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Halldóru Mogensen fyrir ágæta ræðu og að mörgu leyti innihaldsríka. Mig langaði að ræða við hana nánar um stjórnarskrána sem þingmaðurinn kom aðeins inn á og mikilvægi þess að þar sé gengið til verka. Ég er sammála hv. þingmanni að við þurfum að taka á þessu vandamáli, ef við getum kallað það svo, að við erum ekki búin að feta þann veg sem breytingar á stjórnarskránni óhjákvæmilega kalla á, við erum ekki enn þá komin þangað, hins vegar er vinna í gangi. Mig langaði að velta einu upp við þingmanninn og spyr: Er í hennar huga engin leið að hnika neinu til í t.d. þeirri afurð sem varð niðurstaða stjórnlagaráðs á sínum tíma? Ég spyr ekki að ástæðulausu heldur af því að þingmaðurinn gerir sér væntanlega grein fyrir því að þetta mál verður ekki klárað án samþykktar þingsins vegna þess að fyrir liggur sú stjórnarskrá sem við erum með nú þegar. Er að mati þingmannsins engin leið að hnika einhverju til eða gera einhver frávik, þá væntanlega með samkomulagi þingflokksformanna eða þingmanna yfirleitt, í því augnamiði að ná fram því markmiði sem kom fram í atkvæðagreiðslunni um niðurstöðu stjórnlagaráðs, að þjóðin er almennt sammála niðurstöðunum? Almennt dugar kannski 

Forseti. Ég þakka andsvarið. Ég tel, og margir, að það þurfi að vera heildstæð tillaga, að þetta verði að vera byggt á, og ég tek að nokkru leyti undir það sem hæstv. forsætisráðherra sagði í ræðu sinni, tillögum stjórnlagaráðs og því sem var samþykkt í þjóðaratkvæðagreiðslu 2012. Þar var sátt um það. Við sjáum það. Ef það á að breyta því fyrirkomulagi á einhvern hátt verður að vera sátt um það líka. Það er það sem skiptir máli, en kannski meiri sátt hjá almenningi en hjá þingmönnum. Það er alltaf verið að tala um það og hæstv. forsætisráðherra talar mjög mikið um að það þurfi að vera gríðarlega mikil sátt inni í þessu húsi með þessa stjórnarskrá, en því er ég bara ekki sammála. Ég held að það þurfi ekkert að vera sátt um það í þessu húsi. Sáttin á að eiga sér stað hjá þjóðinni. Þjóðin á að ráða þessu.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Það er ljómandi gott að við þingmaðurinn erum sammála um að það eigi auðvitað að byggja á niðurstöðum stjórnlagaráðs og við erum líka sammála um að þetta þurfi að vera heildstæð vinna. Við erum sammála um það. En þá kemur þetta vandamál sem við komumst einhvern veginn aldrei fram úr, hvort sem við hv. þingmaður erum sammála um það eða ekki að þetta sé kannski meira ákvörðunarefni þjóðarinnar en okkar hér inni, að það gerist náttúrlega ekkert nema málið komist héðan út. Það gerist ekkert í málefni stjórnarskrárinnar nema það sé með einhverjum hætti afgreitt af þingi og þingið nái einhverri niðurstöðu í málið. Ég veit það jafn vel og hv. þingmaður að ef ekki er umtalsverð sátt í þessum sal um tiltekin mál fara þau ekki svo glatt hér í gegn, sérstaklega ekki grundvallarmál eins og þetta. Um þau þarf að vera meiri sátt en önnur, þess vegna er kannski ekki skrýtið að það hafi gengið erfiðlega að breyta stjórnarskránni. Vandi okkar liggur kannski í því að einhverju leyti að ferlið að breyta stjórnarskránni er svo seigfljótandi að það er erfitt. Þess vegna er kannski mikilvægt að við í þessari umferð tökum á þeim vanda, þ.e. að við breytum 

Forseti. Kollegi minn var að benda mér á að hæstv. forsætisráðherra minntist í ræðu sinni á að tillögur stjórnlagaráðs ættu að vera til hliðsjónar á meðan ég tel að þær ættu að vera til grundvallar. Þar á er munur. Ég vildi bara að það kæmi skýrt fram. Varðandi þessa blessuðu sátt þarf bara meiri hluta til að samþykkja nýja stjórnarskrá. Það verður aldrei fullkomin sátt um það. Ég sé ekki að það gerist nokkurn tímann. Svo er líka spurning um hvort þeir flokkar sem vilja fá nýja stjórnarskrá fái brautargengi til þess í næstu kosningum. Það er viss sátt sem þjóðin gæti sýnt. En þessi fullkomna sátt, að hver einasti flokkur á þessu þingi verði sáttur við stjórnarskrána, verður aldrei. Við þurfum að nálgast þetta á annan hátt. Þjóðin þarf að koma með sáttina. Þjóðin þarf að segja okkur til verka.

Herra forseti. Það er auðvelt að vera bæði sammála og ósammála hv. þingmanni. Hún sagði m.a. að ungt fólk ætti sér ekki framtíð á Íslandi. Hún sagði líka að ef fram héldi sem horfði yrði ekkert samfélag til að taka við á Íslandi. Ég held að það sé ekki rétt greining. Það er mjög auðvelt að vera ósammála. Það er líka hægt að vera sammála því að endurskoða þurfi almannatryggingar og stytta vinnuvikuna, þannig er nú jafnvægið í þessari ágætu ræðu. En ég ætla að koma inn á tvennt, annars vegar varðandi stjórnarskrána. 37% þjóðarinnar, af þeim sem höfðu kosningarrétt, samþykktu drög sem lögð voru til grundvallar. Þetta var vinnuplagg. Þetta var ekki fullbúin stjórnarskrá. Ég held að það sé algengur misskilningur. Það hefur gengið svo langt að ákveðinn maður í Háskóla Íslands hefur kallað þetta valdarán, við skulum hafa það á hreinu. Ég spyr: Var þetta vinnuplagg eða var þetta fullbúin stjórnarskrá sem lögð var til grundvallar í þjóðaratkvæðagreiðslu sem 37% atkvæðisbærra manna samþykktu? Það er eitt. Hitt varðar loftslagsmálin. Mér heyrðist hv. þingmaður segja að núverandi stjórnvöld væru að reyna að koma allri ábyrgðinni á loftslagsmálum yfir á herðar neytenda. Ég get ekki séð að það sé rétt. Við höfum lagt fram fé og áætlun um orkuskipti. Til er aðgerðaáætlun í loftslagsmálum. Til er loftslagsráð. Stofna á loftslagssjóð. Hér er til frumvarp um ívilnun til fyrirtækja til kolefnisjöfnunar. Ég get ekki séð að það sem ríkisstjórnin hefur gert eða hyggst gera sé brennt því marki að við ætlum að leggja höfuðábyrgðina á herðar neytenda. Þetta er samvinna félagasamtaka, almennings, ríkisstjórnar og sveitarfélaga. Er hv. þingmaður ekki sammála því?

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið, en ég ætla að byrja á því að segja að ég sagði aldrei að ungt fólk ætti sér ekki framtíð á Íslandi, bara svo það sé á hreinu. Ég sagði að við yrðum að tryggja að ungt fólk sæi tækifæri í framtíðinni. Ég taldi það ekki vera svo eins og staðan er núna. Varðandi það að setja ábyrgð á herðar neytenda þegar kemur að umhverfismálum biðst ég afsökunar ef það hefur misskilist á þann hátt að ég hafi verið að saka ríkisstjórnina og framgöngu hennar um að setja ábyrgðina á herðar neytenda. Ég er aðallega að tala um mikilvægi þess og því finnst mér oft vera ofboðslega mikill fókus á ábyrgð neytenda í umræðunni yfir höfuð en minna af aðgerðum þegar kemur að raunverulegum skaðvöldum í samfélaginu okkar sem ég tel hagvöxtinn vera og fókusinn á endalaus markmið um aukinn hagvöxt. Það finnst mér vera stærsti skaðvaldurinn þegar kemur að loftslagsbreytingum og umhverfismálum. Mig langar eiginlega til að virða að vettugi þá athugasemd að of fáir hafi greitt atkvæði í atkvæðagreiðslunni um stjórnarskrána. Þetta var þjóðaratkvæðagreiðsla. Þeir mættu sem mættu. Þeir létu í ljósi vilja sinn. Við virtum það að vettugi. Hvað er langt síðan? Síðan þá eru liðnir 2.284 dagar og við áttum náttúrlega að vera búin að samþykkja þessa nýju stjórnarskrá fyrir löngu.

Herra forseti. Ég ætla að biðja hv. þingmann afsökunar ef ég hef misskilið þetta um unga fólkið. Hv. þingmaður sagði enn fremur að hér yrði ekkert samfélag til að taka við ef fram héldi sem horfði. Það er þungur áfellisdómur yfir íslensku samfélagi. Ég deili honum ekki. Varðandi stjórnarskrána snýst það ekki um hversu margir mættu á kjörstað. Það snýst um hversu margir greiddu atkvæði fullbúinni stjórnarskrá og hversu margir af þeim, sem voru reyndar vissulega ekki nema rétt rúmlega þriðjungur þjóðarinnar, greiddu atkvæði um vinnuplagg. Að skilja orðin að leggja til grundvallar stjórnarskrá er ekki stjórnarskráin sjálf. Það er mjög langt teygt að túlka það svo að þessi 37% þjóðarinnar hafi verið að samþykkja stjórnarskrána. Ég gerði það t.d. ekki með mínu atkvæði. Ég samþykkti að þarna væri komið gott vinnuplagg til að styðjast við í áframhaldandi vinnu og ég fullyrði að mjög margir af þeim sem greiddu atkvæði hafi nákvæmlega verið að gera það. Auðvitað er það ekki góð latína þegar verið er að samþykkja stjórnarskrá að einungis 37% geri það, 75.000 manns af yfir 200.000. Hvar myndi það gerast ef þetta væri raunveruleg þjóðaratkvæðagreiðsla um raunverulega fullbúna stjórnarskrá? Þetta var vissulega ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðsla og verið var að greiða atkvæði um vinnuplagg, jafn gott og það kann að vera. Þetta er ekki valdarán og þó að liðið hafi 2.000 og eitthvað dagar frá því að þetta var gert er það bara vegna óeiningar um plaggið sjálft, ekki vegna þess að stjórnvöld hafi rænt völdum á Íslandi, eins og þessi ágæti háskólaprófessor hefur sagt.

Forseti. Þetta er áhugaverð umræða. Mér finnst gott að fram komi hvar fólk stendur raunverulega í henni. Mér finnst mikilvægt að fram komi að 43,8% tóku þátt í þjóðaratkvæðagreiðslu um setningu sambandslaganna á sínum tíma og 45% um afnám áfengisbanns, en 49% tóku þátt í að greiða atkvæði um stjórnarskrána. 

Virðulegi forseti. Ég ætla að fara yfir nokkur mál í þessari umræðu í dag og byrja á að fjalla um samgöngur. Markmið með metnaðarfullri samgönguáætlun verður ekki mælt í kílómetrum heldur mannslífum og lífsgæðum. Til að stuðla að fækkun slysa og auka umferðaröryggi er áhrifaríkast af ýmsum leiðum að endurbæta vegakerfið sem lætur víða á sjá í kjölfar aukinnar umferðar og þungaflutninga, m.a. vegna fjölgunar erlendra ferðamanna. Sambærileg framlög á undanförnum árum mæta engan veginn uppsafnaðri þörf til að breikka og tvöfalda vegi til að mæta aukinni umferð og tekjur af ökutækjum og eldsneyti renna að langstærstum hluta til vegagerðar, en spár gera ráð fyrir að með aukinni nýtingu annarra orkugjafa muni þær minnka á næstu árum. Þess vegna er horft til þess að ný leið í fjármögnun sé að fólk greiði í vaxandi mæli fyrir notkun sína með beinum hætti. Samgönguáætlun fyrir árin 2019–2033 var lögð fyrir Alþingi í september og mælt fyrir henni og aðgerðaáætlun í október. Þar var kynnt að ríkisframlög til samgangna yrðu rúmlega 600 milljarðar á 15 ára tímabili, en jafnframt gert ráð fyrir öðrum leiðum, þær fjármögnunarleiðir yrðu kynntar síðar. Ég hef sagt að gjaldtaka vegna brýnna samgönguverkefna í þágu umferðaröryggis væri ein þeirra leiða sem skoðuð yrði. Ég vitna í framsöguræðu mína fyrir samgönguáætlun, með leyfi forseta: „Samþykki Alþingi að ráðast í nýjar fjármögnunarleiðir verður hægt að hraða mikilvægum vega- og jarðgangaframkvæmdum í áætluninni.“ Þrír starfshópar hafa starfað í umboði ráðherra samhliða vinnu við samgönguáætlun, einn um uppbyggingu samgangna á höfuðborgarsvæðinu, annar um eflingu innanlandsflugs og uppbyggingu flugvallakerfisins á Íslandi og þriðji starfshópurinn var skipaður til að leggja fram tillögu sem miðaði að því að hraða einstökum framkvæmdum sem eru nú í tillögu að samgönguáætlun með því að nýta nýjar fjármögnunarleiðir að hluta eða öllu leyti. Einnig var starfshópnum falið að móta tillögur um fjármögnun vegakerfisins til lengri tíma vegna orkuskipta og það er hluti af þeim loftslagsaðgerðum sem við í ríkisstjórninni erum að grípa til. Sá hópur hefur það hlutverk að stilla upp tillögum fyrir gjaldtöku fyrir afnot af einstökum mannvirkjum, útfærslu þeirra og mat á tekjum í samvinnu við Vegagerðina. Vinna þessara þriggja hópa hefur verið kynnt fyrir umhverfis- og samgöngunefnd og hefur nefndin verið að fjalla um tillögur þeirra. Starfshópurinn um fjármögnun samgöngukerfisins er enn að störfum og þarf meiri tíma til að útfæra tillögurnar betur en þó liggur ýmislegt fyrir. Veggjöld verða t.d. ekki innheimt fyrr en að loknum framkvæmdum einstakra mannvirkja, sem yrði í fyrsta lagi eftir fáein ár þegar slíkum stórframkvæmdum myndi ljúka. Markmið með nýjum fjármögnunarleiðum í samgöngum, veggjöldum, flýtigjöldum eða hvað við viljum kalla það væri að stórauka öryggi í umferð á vegum landsins, flýta framkvæmdum, stytta vegalengdir á milli byggða, efla almenningssamgöngur og styrkja atvinnusvæði í landinu. Við höfum jafnframt verið að vinna að framkvæmd byggðaáætlunar sem var samþykkt á síðasta ári. Unnið er hörðum höndum að því að hrinda henni í framkvæmd. Það er metnaðarfull áætlun sem felur í sér 54 tilgreindar aðgerðir sem nær öll ráðuneyti bera ábyrgð á og koma við sögu en mjög margir framkvæmdaraðilar koma þar einnig að. Margar aðgerðir eru þegar komnar í framkvæmd og unnið er að því að koma öðrum á framkvæmdastig. Til að mynda var á síðasta ári auglýst eftir umsóknum um styrki vegna þriggja aðgerða, þ.e. sértækra verkefna; sóknaráætlana, fjarvinnslustöðva og verslunar í strjálbýli. Alls var úthlutað um 160 millj. kr. til 19 verkefna á grundvelli aðgerðanna þriggja og þegar er búið að auglýsa styrki vegna þessa árs en sérhæfð valnefnd kemur með tillögu til ráðherra um hvaða verkefni beri að styrkja. Unnið er að skipulagðri framkvæmd annarra aðgerða, svo sem stuðningi við Brothættar byggðir, fjarheilbrigðisþjónustu og Ísland ljóstengt, en 230 milljónir runnu til þessara þriggja verkefna á síðasta ári úr byggðaáætlun. Þá er rétt að geta þess að nú er orðið lögbundið að taka saman í eina áætlun stefnumörkun ríkisins í málefnum sveitarfélaga og meðal atriða sem ráðið þar þarf að taka fyrir eru leiðir til að efla og styrkja sveitarstjórnarstigið, m.a. með sameiningum, og einnig hvernig hægt sé að nýta jöfnunarsjóð betur í því skyni. Þetta eru atriði sem ég kom inn á á landsþingi Sambands íslenskra sveitarfélaga síðasta haust. Meira en helmingur sveitarfélaga er með færri en 1.000 íbúa, þ.e. 39 af 72, og 25 sveitarfélög, ríflega þriðjungur, hafa færri en 500 íbúa. Verkefnisstjórn um stöðu og framtíð íslenskra sveitarfélaga, sem skilaði áliti sínu og tillögum á þarsíðasta ári, komst að þeirri niðurstöðu að sveitarfélögin væru of fámenn. Það viðhorf hefur einnig komið fram í samtölum við einstaka sveitarstjórnarmenn og aðra á þeim vettvangi. Mikill tími og fjármunir fara í rekstur sveitarfélaga og of lítið er aflögu til stefnumótunar og til að móta framtíðarsýn. Það var mat verkefnisstjórnar að núverandi sveitarstjórnarskipan sé að hluta til viðhaldið með samstarfi milli sveitarfélaga, með samningum um samvinnu, byggðasamlögum og vettvangi landshlutasamtaka og að uppbygging núverandi jöfnunarsjóðs komi þar einnig við sögu. Ég get tekið undir þetta og vil gjarnan sjá breytingar í þessu sambandi, en það verður verkefni stefnuráðsins í sveitarstjórnarmálum að móta í samtali við sveitarstjórnarstigið á næstu mánuðum. Við sjáum að öllu óbreyttu fram á yfirvofandi skort á kennurum. Ríkisstjórnin hefur einsett sér að styrkja umgjörð í kringum kennara á öllum skólastigum, stuðla að viðurkenningu á störfum þeirra og efla faglegt sjálfstæði. Unnið hefur verið að tillögum af miklum krafti innan mennta- og menningarmálaráðuneytisins í samstarfi við skólasamfélagið og það styttist í að þeim verði hrint í framkvæmd. Við ætlum að snúa vörn í sókn og byggja upp framúrskarandi menntakerfi. Við sáum jákvæð teikn á lofti sl. haust þegar umsóknum um kennaranám tók að fjölga talsvert, en við þurfum að gera betur. Við erum einnig að efla verk-, iðn- og starfsnám með fjölþættum aðgerðum. Í því felst að styrkja utanumhald með verk- og starfsþjálfun nemenda og auka aðgengi að náminu. Til að mynda voru efnisgjöld felld niður og við erum að fjárfesta í betri aðstöðu og kynna betur þá fjölbreyttu náms- og starfskosti sem í boði eru. Sú vinna er farin að skila árangri. Til að mynda fjölgaði innrituðum nemendum á verk- og starfsnámsbrautum framhaldsskóla hlutfallslega um 33% milli ára á haustönn. Við ætlum að halda áfram á þeirri braut. Við höfum eflt háskólastigið svo um munar en í ár nema framlög til þess um 47 milljörðum kr., það er hækkun um 2,2 milljarða frá árinu 2018. Við ætlum að halda áfram að fjárfesta í háskólastiginu, efla kennslu og rannsóknir og auka gæði náms. Heildarendurskoðun á Lánasjóði íslenskra námsmanna gengur vel og verður frumvarp þess efnis lagt fram í haust. Þá hefur ríkisstjórnin sett íslenskuna í öndvegi og nú þegar hafa verið tekin mikilvæg skref í þá átt. Frumvarp um stuðning við útgáfu bóka er orðið að lögum og mennta- og menningarmálaráðherra hefur lagt fram og mælt fyrir þingsályktunartillögu í 22 liðum um eflingu íslenskunnar, m.a. fjárfestingu í máltækniáætlun þannig að við getum gert íslenskuna gildandi í hinum stafræna heimi framtíðarinnar, einnig að bæta rekstrarumhverfi einkarekinna fjölmiðla, uppbyggingu menningarhúsa á Sauðárkróki og Egilsstöðum og efla barnamenningu sérstaklega með nýjum barnamenningarsjóði. Síðan langar mig að víkja nokkrum orðum að hinu nýja félagsmálaráðuneyti sem tók til starfa 1. janúar við uppskiptingu velferðarráðuneytisins. Þau verkefni sem þar eru í gangi eru margvísleg og sum hver risavaxin. Má nefna vinnu samráðshóps um breytt framfærslukerfi almannatrygginga. Kerfinu er ætlað að tryggja hvata til atvinnuþátttöku þar sem aukin áhersla er lögð á snemmtæka íhlutun og starfsendurhæfingu með þverfaglega nálgun að leiðarljósi. Í framhaldinu verða væntanlega gerðar breytingar á örorku- og endurhæfingarlífeyri almannatrygginga í samræmi við tillögur samráðshópsins. Fyrir þinginu liggur tillaga til þingsályktunar um framkvæmdaáætlun á sviði barnaverndar til ársins 2020, sem er metnaðarfullt plagg, og líkt og nýr embættistitill félags- og barnamálaráðherra ber með sér eru málefni barna helsta áherslumál ráðherrans á komandi misserum. Mikil vinna er lögð í að kanna hvernig umhverfi barna er á Íslandi og víðtækt samráð haft við sérfræðinga, alla þingflokka og aðra utanaðkomandi hvað það varðar. Hvernig getum við bætt íslenskt samfélag börnunum okkar til hagsbóta? Um ofangreint hefur verið undirrituð viljayfirlýsing fimm ráðherra og á grundvelli hennar tekur til starfa í vikunni stýrihópur í málefnum barna sem í eiga sæti fulltrúar forsætisráðherra, samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra, dómsmálaráðherra og heilbrigðisráðherra og er hópnum stýrt af fulltrúa félags- og barnamálaráðherra. Ýmsir hópar eru að störfum, m.a. hópar sem auka við snemmtæka íhlutun, að starfsemi fíkniúrræða fyrir börn og ungmenni verði efld og fram undan er bygging nýs meðferðarheimilis fyrir börn og ungmenni með fjölþættan vanda og hugmynd að svokölluðu lágþröskuldarúrræði þar sem börn og ungmenni getað leitað án þess að hafa fengið sérstakar tilvísanir í því skyni að grípa fyrr og hraðar inn í. Þá eru fleiri starfshópar, hópur sem á að útfæra sértækar aðgerðir til að auðvelda ungu og tekjulágu fólki að kaupa sér íbúðarhúsnæði. Þá er við störf starfshópur sem á að leggja fram tillögur að úrbótum, hvort sem er innan fæðingarorlofskerfisins eða með öðrum hætti fyrir barnshafandi konur á landsbyggðinni. Kynntar hafa verið breytingar um hámarksgreiðslur í fæðingarorlofi. Móttaka flóttafólks hefur verið samræmd, Fjölmenningarsetrið hefur verið eflt og margt fleira. Það er fleira sem ég vildi nefna. Stóru málin sem ríkisstjórnin stendur frammi fyrir eru kjaraviðræðurnar og húsnæðismálin. Það að létta skattbyrði af lágtekju- og millitekjufólki er eitthvað sem við ætlum að kynna á morgun fyrir aðilum vinnumarkaðarins. Það eru mál er varða verðtrygginguna, húsnæðisliðinn í vísitölunni og fleira sem væri áhugavert að ræða á þessum fundi en tími minn dugir ekki til þess frekar núna.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir yfirferðina þótt hraðskreið hafi verið og finn mig knúna til að spyrja: Er hæstv. samgönguráðherra meðvitaður um þær grundvallarbreytingar sem eiga sér stað núna hjá meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar um þær samgönguáætlanir sem hann lagði fram í haust til fimm og 15 ára? Nú er það svo, svo að ég vitni beint í orð hæstv. ráðherra, að ekki er stafkrók að finna í stjórnarsáttmála um veggjöld, en engu að síður hefur meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar lagt til umtalsverðar breytingar á samgönguáætlun hans og ríkisstjórnarinnar og leggur til vegaskatt í öll jarðgöng á Íslandi, óháð framkvæmdum, um allar stofnæðar inn og út úr höfuðborginni, á einstaka vegi og brýr, m.a. í kjördæmi ráðherrans og víða um land, að ótöldum stofnvegum innan höfuðborgarsvæðisins. Er þetta lagt til óháð því hvort framkvæmdir fylgi téðum veggjöldum og því ekki hægt að bera saman t.d. við framkvæmdir og veggjöld í Vaðlaheiðargöng eða Hvalfjarðargöng. Hér er því, herra forseti, um almennan 

Herra forseti. Mér er bæði ljúft og skylt að útskýra enn og aftur muninn á því að setja upp vegtollahlið, sem ég sagði að við værum á móti og ekki stæði neitt um það í stjórnarsáttmálanum, og þeim leiðum sem við höfum verið að reyna að útfæra og ég skrifaði inn í samgönguáætlun. Ég fór aðeins yfir það í máli mínu, vissulega fullhratt til að koma fleiru að, að í samgönguáætlun hefðum við sagt að áhugavert væri í ljósi þess að mikil þörf er fyrir uppbyggingu á vegakerfinu að skoða aðrar leiðir. Það hefur umhverfis- og samgöngunefnd svo sannarlega verið að gera. Ég tel mjög mikilvægt og taldi það í desember þegar var verið að fjalla um þessi mál að við myndum leita allra leiða til að ná sem breiðastri sátt um þessa kerfisbreytingu, sem er m.a. sprottin upp úr orkuskiptum, þeirri löngun okkar og þrá til að uppfylla markmið okkar í loftslagsmálum með því m.a. að skipta um orku í bílunum. Það mun þýða að þær tekjur sem við fáum inn í gegnum eldsneytisgjöld upp á 17, 18, 19 milljarða munu minnka um helming, jafnvel þegar árið 2025. Þær tekjur munu hvergi duga til að standa undir 

Herra forseti. Það er gott að heyra að hæstv. samgönguráðherra viðurkennir að um almenna skattlagningu eigi að vera að ræða sem kæmi í veg fyrir olíu- og bensínskatt, sem eigi þá ekki að falla niður þegar vegaframkvæmdum ljúki eins og kemur fram í meirihlutaáliti umhverfis- og samgöngunefndar. Þar er talað um að þessi gjöld falli niður þegar framkvæmdum ljúki. Hvernig fer saman hljóð og mynd hér þegar hæstv. samgönguráðherra segir að um sé að ræða nýja skatta sem verði að koma inn vegna þess að aðrir skattar falli niður? Árið 2019 fær ríkið 80 milljarða vegna bíla en notar 29 milljarða, 36%, í vegina. Getum við kannski verið sammála um að nota þá skatta sem ríkið fær nú þegar af almenningi í landinu, algjörlega óháð tekjum? Í rauninni er kostulegt að tala um að á morgun ætli ríkisstjórnin að kynna skattalækkanir á þá efnaminnstu í sömu viku og talað er um skattahækkanir á þá efnaminnstu, algjörlega óháð tekjum? Hvernig ætlar ríkisstjórnin að fara 

Virðulegur forseti. Ég er ekki viss um að mér endist mínútan til að vinda ofan af öllum þeim rangfærslum sem hv. þingmaður fór fram með hér, en ég ætla að reyna. Í fyrsta lagi er ekki verið að tala um almennan skatt. Verið er að tala um möguleika á að fara í flýtiframkvæmdir sem myndu standa undir sér með þeim hætti, tilteknar framkvæmdir kosta tilteknar upphæðir. Og þeir sem greiða fyrir afnotin af þeim munu greiða fyrir uppbygginguna að því loknu, alveg eins og ég sagði í máli mínu. Ef það hefði verið gert á 15 eða 20 árum hefði það verið það gert með þeim hætti. Við þurfum hins vegar á sama tíma að horfa til þess að við erum að lækka álögur á bifreiðaeigendur úr 18–19 milljörðum af eldsneytisgjöldum, hugsanlega niður í 9 milljarða. Það eru þeir fjármunir sem hafa verið markaðar tekjur til uppbyggingar í vegamálum, ekki 80 milljarðar, sem er virðisaukaskattur af alls konar hlutum, varahlutum et cetera. Ætli það séu ekki 46 milljarðar sem eru raunverulega gjöld sem koma af bílum. Af því hafa farið um 73% á síðasta ári til vegaframkvæmda, sem er sirka í hámarkinu 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir yfirgripsmikið yfirlit. Mig langar að nota tækifærið og ræða við hann um samgönguúrbætur á höfuðborgarsvæðinu. Það hefur komið skýrt í ljós hjá þremur ráðherrum sem hafa talað að hugmyndir um vegtolla og breytta fjármögnun í samgöngumálum eru á hugmyndastigi. Gott og blessað. Það hefur jafn skýrlega komið í ljós að meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar hyggst taka málið út úr nefnd, ef ekki í þessari viku þá þeirri næstu, á umræðustigi. Og alveg sama hvað hæstv. ráðherra segir, hér erum við að tala um vegtolla, hlið, þótt rafræn séu. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra í ljósi þess að hugmyndin eins og hún er núna er að taka u.þ.b. 40 milljarða út úr samgönguáætlun þeirri sem lá fyrir frá hæstv. ráðherra, verkefni á Stór-Reykjavíkursvæðinu og suðvestursvæðinu og setja þau verkefni frekar inn í vegtollaferli. Er ráðherra til viðtals um þær kröfur, m.a. borgaryfirvalda og okkar sem byggjum þetta svæði, að á móti komi þá alla vega skýr samningur 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir góða spurningu. Ég hef ekki skilið af hverju ekki er hægt að koma því almennilega inn í umræðu í þingsal. Ég veit ekki betur en að það sé umræðan sem er fyrir nefndinni, að menn hafi fullan skilning á því að til standa m.a. þrjár breytingar er varða einhvers konar gjaldtöku. Það er hugmynd um að taka viðbótargjald af jarðgöngum vegna viðhalds og öryggisstigsins sem er hærra en fyrir vegi. Það er enginn að tala um að fara að endurgreiða kostnaðinn við jarðgöng. Það hefur verið flýtiframkvæmd, sem við höfum rætt aðeins fyrr, og síðan hefur verið rædd hugmynd um einhvers konar borgargjald, m.a. að tillögu höfuðborgarinnar, möguleika á að þeir geti lagt fram slík gjöld. Það yrði hluti af því samkomulagi sem verður gert á milli ríkis og sveitarfélaga og stefnt hefur verið að að klára á næstu mánuðum, í febrúar eða mars, þar sem við myndum klára uppbygginguna eða sjá fyrir okkur hvernig við ætlum að klára uppbyggingu almenningssamgangna á næstu 15–20 árum, stofnbrauta á höfuðborgarsvæðinu. Ávinningurinn yrði gríðarlegur í umferðaröryggi og uppbyggingu á því. Allt þetta hef ég séð fyrir mér að væri hluti af lausninni. Ég þakka fyrir tækifærið til að tala um þetta 

Ég ætla að leyfa mér að spyrja hæstv. ráðherra aftur um borgarlínuna, ef ég var ekki skýr áðan, af því að mig langar að vita það. Ég kalla þetta borgarlínu og það má vera að hæstv. ráðherra, líkt og sumir aðrir ráðherrar eða þingmenn meiri hlutans, hiksti á því orði en mér líður vel með það. Spurningin er: Er það inni í myndinni að samhliða þeirri breytingartillögu sem meiri hlutinn hyggst leggja fram um núverandi samgönguáætlun ráðherra verði gengið frá skýru og bindandi samkomulagi milli ríkis og sveitarfélaga um fjármögnun á borgarlínu? Síðan velti ég öðru fyrir mér. Það kemur fram að meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar telur eðlilegt að samgönguáætlun verði lögð fram aftur innan þriggja ára og þá á sama tíma og verið er að skoða fjármögnunarmál, nánari útlistanir á gjaldtöku o.s.frv. Það hefur jafnframt komið fram í máli einstakra nefndarmanna að svo geti orðið strax næsta haust. Ég spyr hæstv. ráðherra: Er hann að vinna að því samhliða 

Virðulegi forseti. Þetta er það sem hefur átt sér stað í samtölum við sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu. Við erum á allt öðrum stað en við höfum verið í mörg ár í samskiptum ríkis og borgar og SSH, Samtaka sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu. Við erum búin að gera viljayfirlýsingu um hvernig við sjáum hlutina fyrir okkur og að því hefur síðan verið unnið og þær tillögur m.a. kynntar fyrir umhverfis- og samgöngunefnd til að þær geti farið inn í samgönguáætlun að einhverju leyti. Síðan lá líka ljóst fyrir að á næstu mánuðum, eins og ég sagði áðan, í febrúar eða mars, í tengslum við fjármálaáætlun og við aðra hluti yrði gengið frá bindandi samkomulagi við SSH, milli ríkis og sveitarfélaga, um fjárhagslegar skuldbindingar. Það er ekki hægt að gera núna vegna þess að við höfum ekki allt í höndunum til þess. Það verður hins vegar hægt á næstu mánuðum. Þess vegna getur skipt máli að við tökum umræðu um samgönguáætlun og hina miklu kerfisbreytingu sem er að verða, þannig að við séum öll betur með það í puttunum og skiljum útfærsluna betur. Það getur vel verið að við þurfum að fara 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra fyrir yfirgripsmikla hraðferð hér áðan. Mig langar aðeins að víkja að fyrirhuguðum veggjöldum svokölluðum. Þetta snýst allt um fjármögnun. Á sama tíma finnst mér alveg með ólíkindum hvernig forgangsröðun fjármuna er hjá okkur. 7 milljarðar fóru í að lækka bankaskattinn um 63%. Var þörf á því? Ég heyri ekki talað um t.d. 2.000 kr. komugjald á 2,5 milljónir ferðamanna. Það eru 5 milljarðar. Hvers vegna er alltaf talað um frekari og víðtækari álögur á landsmenn? Á hverjum bitna þær helst? Hver getur keypt sér fyrir 70.000 kall 100 miða til að lækka verðið á ferð sinni í gegnum Vaðlaheiðargöngin? Ekki öryrki, það er alveg á hreinu, ekki láglaunamaður sem fær útborgað 200.000–220.000 kr. Ég bið bara, virðulegi forseti og hæstv. ráðherra: Í guðanna bænum, ekki gleyma þeim sem þurfa að sitja uppi með þessa klafa. 

Virðulegur forseti. Ég mótmæli því að þetta sé illa ígrundað, þetta er sérstaklega vel og mikið ígrundað. Þetta snýst um umferðaröryggi. Við verðum á ári hverju fyrir því sem samfélag að tjón okkar vegna alvarlegra slysa og banaslysa nemur á bilinu 50–60 milljörðum, fyrir utan örkuml og alls konar afleiðingar sem slíkt hefur í för með sér. Með því að flýta framkvæmdum og hugsa verkefnið þannig gætum við, og ég set það sem markmið, lækkað þessa upphæð um helming, farið með hana niður í 25 milljarða á ári. Á hverju einasta ári gætum við sparað 25 milljarða vegna slysa en auðvitað miklu frekar í færri slysum, minni sorg, töpuðum mannslífum eða töpuðum lífsgæðum fólks sem þarf að búa við einhvers konar örkuml það sem eftir er ævinnar vegna þess að það hefur lent í bílslysi. Ég myndi segja að það væri miklu mikilvægara að leggja áherslu á það en að tala um að veggjöldin séu illa ígrunduð. Ég tel að þau séu gríðarlega vel ígrunduð. Það er hins vegar alveg fráleitt að blanda þessu öllu saman eins og hér var gert, með bankaskatti og öðru. Bankaskatturinn leggst auðvitað 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið en ég botnaði ekkert í því. Á engum tímapunkti mæli ég gegn því að gera gangskör í samgöngumálum og sérstaklega í sambandi við öryggisatriði á vegunum. Ég var aðallega að tala um forgangsröðun ríkisstjórnarinnar á fjármunum borgaranna, á peningunum okkar. Er ekki nær að forgangsraða betur í þágu fólksins í stað þess að leggja á frekari skatta? Er ekki ástæða til að horfast í augu við að það ætti frekar að forgangsraða þannig að láta þá greiða sem geta? Það eru alltaf þeir sem minnst hafa sem borga. Það er alltaf dýrt að vera fátækur. Það kostar 1.500 kr. að fara í gegnum Vaðlaheiðargöngin ef maður er ekki með kort, en það er hægt að lækka það alveg niður í 700 kr. ef maður kaupir 100 miða í einu. Það kostar 70.000 kr., hæstv. ráðherra. Ég vil meina að sá þjóðfélagshópur sem ég tilheyrði, og tilheyri náttúrlega enn þótt ég sé orðin núna alþingismaður á ofurlaunum, geti aldrei nokkurn tíma keypt þetta kort. Það er fyrir utan framkvæmdina á þessu. 

Virðulegur forseti. Forgangsröðun ríkisstjórnarinnar hefur verið og er mjög skýr. Við höfum forgangsraðað fjármunum fyrst og fremst í þágu heilbrigðiskerfisins, m.a. til að lækka greiðsluþátttöku þeirra sem minna hafa á milli handanna. Við höfum verið að skoða breytingar á skattkerfinu til að lækka skattbyrði lágtekjufólks og þeirra sem eru með lægri millitekjur. Við höfum gert ýmislegt í velferðarkerfinu sem snýr nákvæmlega að þessum sömu þáttum þannig að forgangsröðunin hefur verið alveg skýr og er búin að vera það í nokkurn tíma. Afleiðingin er sú að of litlir fjármunir hafa farið til samgöngumála. Við erum þó búin að auka þá umtalsvert, höfum tekið hluta af arðgreiðslum bankanna og sett í framkvæmdir til næstu þriggja ára, 5,5 milljarða á ári í þrjú ár sem fara beint í framkvæmdir. Það gerir að verkum að framkvæmdastigið næstu þrjú ár er miklu hærra en ella. Þegar við lögðum fram samgönguáætlun kom hins vegar í ljós að eftirspurnin eftir framkvæmdum, löngun manna til þess að fá betri öruggari vegi, var miklu meiri en við gátum svarað með henni. Þess vegna orðuðum við það svo í samgönguáætlun að það mætti hugsa sér aðrar leiðir. 

Virðulegi forseti. Það er spurning um öryggi að þið borgið veggjöld. Ég les úr stjórnarsáttmála núverandi ríkisstjórnar, með leyfi forseta: „Brýn verkefni blasa við í innviðauppbyggingu um land allt. Þar má nefna verkefni í samgöngum, fjarskiptum, veitukerfum og annarri mannvirkjagerð. Svigrúm er á næstu árum til að nýta eignatekjur ríkisins í slík verkefni og tryggja þannig þá traustu innviði sem eru forsendan fyrir fjölbreyttu og kröftugu atvinnulífi um land allt.“ Ég hef ekki heyrt marga andmæla þessari stefnu. Allir eru sammála um að verkefnin séu mikilvæg og ef síðustu kosningar snerust um eitt mál umfram önnur var það innviðauppbygging. Í stjórnarsáttmálanum er hins vegar boðuð allt önnur stefna en í drögum að nefndaráliti meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar. Að skipta svona um gír, að leggja fram áætlun um veggjöld, aukinn skatt á íbúa stórhöfuðborgarsvæðisins, án þess að bjóða upp á neina valkosti og án þess að gera það með umboði í kosningum, er ekkert annað en kúgun. Okkur er boðið upp á veggjöld eða ekki, samgöngubætur eða ekki. Ef við viljum ekki veggjöld fáum við ekki neitt. Þegar sagt er að þessar samgöngubætur séu lífsnauðsynlegar er það ekkert val lengur, þá er það tilfinningaleg kúgun. Spurningin á ekki að vera um  Því vil ég spyrja ráðherra: Af hverju fáum við ekki fleiri valkosti? Eða að öðrum kosti: Af hverju fer ríkisstjórnin ekki eftir eigin stjórnarsáttmála?

Virðulegi forseti. Ég gæti svo sem haft mjög stór orð uppi um það sem ég vil nánast kalla ósvífni í þessum málflutningi. Fyrst ætla ég að vitna til minna eigin orða í andsvari við síðasta ræðumann um að við notum einmitt eignatekjur, arðgreiðslu bankanna næstu þrjú árin, í stórfellda uppbyggingu í vegakerfinu; að sjálfsögðu skapast umferðaröryggi við þær aðstæður. Eins og ég fór yfir, þegar samgönguáætlun var lögð fram, var miklu meiri krafa uppi um frekari og hraðari uppbyggingu, sérstaklega í þágu umferðaröryggis, og ég get ekki verið meira sammála. Ef fólk er farið að upplifa að það sé orðið hættulegt að fara í flug til Keflavíkur eða keyra á milli þéttbýlisstaða á suðvesturhorninu - og getur ekki valið sér búsetu eftir þeirri tilfinningu - vegna þess að það treystir sér ekki til þess að aka á vegunum þurfum við einfaldlega að gera eitthvað. Þess vegna var það skrifað inn í samgönguáætlun í haust að við værum að leita annarra leiða og við erum enn að leita annarra leiða. Þær leiðir koma ekki í veg fyrir að við höldum áfram á þeirri braut sem skrifuð er í stjórnarsáttmálann. Við erum hins vegar tilbúin að hugsa út fyrir boxið. Við erum tilbúin að fara í 

Virðulegur forseti. Við þurfum tvímælalaust miklu lengri umræðu um þetta mál og ég hlakka til þegar það kemur inn á þingið. Í seinni hlutanum langar mig að skipta yfir í annað umræðuefni hæstv. ráðherra í framsöguræðu hans. Það er spurningin um málefni barna en sérstök áhersla er lögð á málefni barna eins og kemur fram í nýjum ráðherratitli ríkisstjórnarinnar. Píratar eru alla vega með tvö mál þar sem mjög mikið er komið inn á málefni barna. Annars vegar er það bætt stjórnsýsla í umgengnismálum, sem ég vænti þá að stuðningur verði við ef áherslan er virkilega á málefni barna, og hins vegar er það fullgilding þriðju valfrjálsu bókunar barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna, sem því miður hefur ekki enn verið mælt fyrir. Mér þætti vænt um að heyra að eitthvað slíkt sé á ferðinni á næstunni, við erum með fulltrúa í þeirri nefnd sem sú bókun, ef hún yrði fullgild, myndi gefa okkur leið að.

Virðulegi forseti. Takk fyrir einmitt þessa spurningu um fleira en samgöngumál. Mönnum hefur orðið tíðrætt hér um forgangsröðun. Það er mjög skýr forgangsröðun af hálfu ríkisstjórnarinnar og félags- og barnamálaráðherra sem undirstrikast auðvitað í breytingunni á starfstitlinum - ég held að maður þurfi bara tíma til að venjast þessu orði, barnamálaráðherra, en þetta er til í öðrum löndum. Ég held að með þessu sé hægt að undirstrika að það sé mjög mikilvægt að nálgast málefni barna og gera umhverfi þeirra öruggara og betra. Ég man eftir fyrstu setningunni um markmiðsgreinina í skipulagsmálum í Noregi - nú verð ég að fá að sletta, með leyfi herra forseta - þar sem sagt var að skipulag ætti að vera gott fyrir „barn og unge“, sem sagt gott fyrir börn og unglinga að alast upp. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við búum slíkt samfélag til. Það er akkúrat það sem félagsmálaráðherrann er að gera. Hvernig innleiðum við alþjóðasáttmála? Við undirritum þá, fullgildum og samþykkjum og förum að vinna eftir þeim. Að lokum getum við síðan sagt að við séum búin að ganga frá öllum lausum endum og búið sé að búa til 

Hæstv. forseti. Trú á framtíðina endurspeglast sterkt í grunngildum okkar í Viðreisn, hvort sem við ræðum alþjóðasamstarf, gjaldmiðilsmál, velferðar-, umhverfis- eða jafnréttismál. Við höfum jafnframt talað fyrir því að við megum ekki festast í fortíðinni þótt brýnt sé að við lærum af henni þegar við fetum okkur inn í framtíðina. Það er því vissulega hluti af fortíðinni og sögunni að fyrir rúmu ári sameinuðust þrír elstu flokkarnir á Alþingi um myndun ríkisstjórnar. Yfirlýst markmið þeirra var stöðugleiki. Það markmið studdum við í Viðreisn heils hugar og sögðum að gefa yrði þessari ríkisstjórn tækifæri, að þetta væri áhugaverð tilraun, en við myndum á sama tíma ekki gefa afslátt af þeim málum sem eru okkar hjartans mál. Nú, rúmu ári síðar, er ekki hægt að segja að sá stöðugleiki sem ríkisstjórnin stendur fyrir sé af því tagi sem við í Viðreisn getum stutt því að um hreina og klára kyrrstöðu er að ræða. Á fyrsta heila ári ríkisstjórnarinnar, sem lagði af stað með þau fyrirheit að taka á stóru málunum, er það helst að frétta að stærsta mál ríkisstjórnarinnar á árinu 2018 var að knýja í gegn milljarða króna lækkun veiðigjalda á stórútgerðir fyrir einkarétt á sameiginlegri auðlind þjóðarinnar. Ríkisstjórnarflokkarnir voru fullkomlega einhuga um að forgangsraða í þágu stórútgerðarinnar. Ég held að í engu máli hafi þessi einhugur og samstaða birst okkur jafn ríkulega og í lok síðasta árs. Síðasta haust var síðan samgönguáætlun kynnt með pompi og prakt. Talað var um fullfjármagnaða samgönguáætlun, þrekvirki að mati samgönguráðherra, sem við getum nefnt hér A, þar til að samgönguráðherra sem við nefnum B kom til sögunnar ásamt fylgisveinum og kynnti hugmyndir sínar sem voru af allt öðrum meiði. Vandræðagangurinn í þessu máli ríður ekki við einteyming. Nú er hæstv. samgönguráðherra, eins og við heyrðum áðan, kominn á harðasprett undan eigin orðum og stefnu. Þær tillögur sem nú eru uppi á borðum fela í sér stórfelldar skattahækkanir á suðvesturhornið. Þær eru enn á teikniborðinu. Það er mjög alvarlegt. Þetta er í boði Sjálfstæðisflokksins. Hugmyndinni sjálfri um veggjöld hefur gjörsamlega verið klúðrað af stjórnarflokkunum. Er erfitt eftir alla þessa heimatilbúnu ringulreið þeirra að treysta þeim til að koma með heilbrigða, heildstæða, umhverfisvæna, metnaðarfulla og fjármagnaða samgönguáætlun sem lítur til framtíðar fyrir landsmenn alla og er ekki minnisvarði um hanaslag manna innan stjórnarflokkanna. Lítið meira er svo sem að frétta af stóru málum ríkisstjórnarinnar, en svo að allrar sanngirni sé gætt vil ég nefna til skjalanna umhverfismálin þar sem mikilvæg skref voru stigin. Auðvitað verðum við vör við einhverja ólund af og til í hinum og þessum málum. Sjálfstæðismenn setja vissulega í brýrnar í hvert sinn sem hæstv. heilbrigðisráðherra boðar fleiri breytingar sem þrengja að einkaframtakinu, skrifa jafnvel nokkrar greinar um það í málgagnið en gera síðan ekkert til þess að stoppa ráðherrann. Fjármálaráðherra segist í öðru máli ekki styðja heildarendurskoðun á stjórnarskrá líkt og segir í stjórnarsáttmálanum þó að forsætisráðherra sé að vinna að því af einlægni og mikilli festu. Síðan sjáum við að hvalveiðistefnu er jafnvel breytt í pípunum hjá sjávarútvegsráðherra þvert á vilja Vinstri grænna. Þegar allt kemur til alls er alveg ljóst hver forgangsröðun ríkisstjórnarinnar var á síðasta ári í stóru málunum, það var í gríðarlegri milljarðalækkun til stórútgerðarinnar. Við sitjum enn uppi með það og erum að reyna að redda ríkisstjórninni frá því að fara í stórfelldar skattahækkanir, ekki síst á suðvesturhorninu. En hvað með árið 2019? Til skamms tíma litið snúa mikilvægustu pólitísku verkefnin að því hvernig ríkisstjórnin hyggst koma að kjarasamningum. Það liggur í hlutarins eðli að aðkoma ríkisstjórna á hverjum tíma að kjarasamningum er vandasöm. Gera verður þá kröfu til ríkisstjórnarinnar að hún geri aðilum vinnumarkaðarins og kjósendum skýra grein fyrir því að þátttaka ríkisins í lausn kjarasamninga byggist á að samningsaðilar tryggi frið á almennum vinnumarkaði. Ríkisstjórnin lagði mikið kapp á samtal við vinnumarkað í upphafi þessa samstarfs. Það er gott og blessað. En ég hefði ætlað að fyrir lægi skýr sýn ríkisstjórnarinnar um aðkomu að hugsanlegum skattbreytingum, en við vitum öll að þingmenn þessara flokka eru ekki sammála um þá nálgun. Hér þarf að vanda sig. Mistök stjórnarflokkanna í þessu brýna máli munu koma beint í bakið á launþegum, einkum þeim tekjulægstu, í formi dýrkeyptra vaxta- og verðhækkana ef ekki er rétt á málum haldið. Bæði fyrir kosningarnar 2016 og síðan 2017 lögðum við í Viðreisn fram hugmyndir okkar í þessum efnum. Þær miða að því að nýta það svigrúm sem er til staðar til að ná fram markmiðum um frekari jöfnuð og tryggja aukinn kaupmátt lægstu launa. Það liggur fyrir að skattbyrði þess hóps hefur aukist mest á umliðnum árum. Þetta verðum við að þora að horfast í augu við. Það þýðir lítið að detta í afneitun eða fara í talnaleiki eins og sumir ráðherrar í ríkisstjórninni hafa gert. Okkar hugmyndir byggjast á tillögum samráðsvettvangs um aukna hagsæld og fela m.a. í sér róttæka uppstokkun á núverandi skattkerfi, að það verði meira í átt að auknu tekjujöfnunartæki. Við viljum beina persónuafslættinum til þeirra sem lægst hafa launin, hækka skattleysismörk og lækka skattprósentu lægra skattþrepsins. Við erum líka með tillögur til að lækka matarkörfuna hjá fjögurra manna fjölskyldu um tæplega 70.000 kr. á mánuði með því að afnema hindranir á landbúnaðarvörum en auka á móti beingreiðslur til bænda. Öflugri neytendur þýða sterkara umhverfi fyrir bændur. Þið megið treysta því að við í Viðreisn munum halda áfram að ræða krónuna okkar því að við viljum jafna aðstöðumun í íslensku samfélagi og auka samkeppnishæfni Íslands. Við hvetjum jafnframt aðila vinnumarkaðarins til að taka gjaldmiðilsmálin föstum tökum. Í samanburði við önnur lönd stendur Ísland vel að vígi þegar kemur að mati á launajöfnuði. En þegar horft er á eignadreifinguna er ójöfnuðurinn hins vegar miklu meiri. Ein af ástæðunum fyrir því er gjaldmiðillinn. Það er ekki aðeins að hann viðhaldi hærri vöxtum en eru í samkeppnislöndum okkar, hann leiðir til óréttlætis vegna þess að öflugir fjármagnseigendur geta hvenær sem er farið út úr krónuhagkerfinu en aðrir, eins og almennt launafólk, geta það ekki. Afleiðingin er sú að hvergi á Vesturlöndum er meiri ójöfnuður á fjármagnsmarkaði. Og hvað þýðir það á mannamáli? Það þýðir að þeir efnuðu efnast meira en hinn venjulegi launamaður situr fastur í krónufjötrum. Veruleikinn er því sá að án róttækra umbreytinga í gjaldmiðils- og peningamálum munum við ekki ná markmiðum um varanlegan efnahagslegan og félagslegan stöðugleika. Nútímastjórnmál krefjast þess að við þorum að huga að framtíðinni, að við finnum framtíðarlausnir fyrir landsmenn sem skila sér í aukinni hagsæld og jöfnum tækifærum. Það er það sem Viðreisn stendur fyrir. Við fáum oft að heyra að umræða um ákveðin mál sé ekki tímabær, ekki núna, bara einhvern tímann seinna. En við hljótum að spyrja: Hvenær verður hún tímabær? Eftir næsta hrun eða næstu uppsveiflu eða hrunið þar á eftir? Ef við skoðum söguna vitum við að þetta er það sem við búum við, óstöðugleiki og ófyrirsjáanleiki. Slíkt ástand er vont fyrir heimilin í landinu og þau fyrirtæki sem geta ekki gert upp í erlendri mynt. Ójöfnuðinum er þannig viðhaldið og það í boði þessarar kyrrstöðuríkisstjórnar. Frú forseti. Herra forseti - það er eins gott að hafa það á hreinu. Það var nokkuð ljóst þegar þessi ríkisstjórn var mynduð að alþjóðamálin yrðu sett á ís. Höfum í huga að það er fátt sem ræður í raun meiru um lífskjör fólksins í landinu en það hvernig við komum ár okkar fyrir borð í fjölþjóðlegum samningum um efnahagsmál og viðskipti. Öryggi okkar og fullveldi er líka komið undir ákvörðunum á því sviði. Engin greiningarvinna er í gangi til að greina breytingar á alþjóðavettvangi og áhrif þeirra á Íslandi. Það er ein stærsta brotalömin í stjórnarsamstarfinu þegar horft er til framtíðar. Til þess að breyta því þarf framfararíkisstjórn sem getur leyst þessa kyrrstöðustjórn af hólmi. Sennilega er til of mikils mælst að ríkisstjórnin sjálf breyti um stefnu en hún gæti látið hefja sérfræðivinnu sem gæti orðið grundvöllur umræðu og síðan stefnumótunar. Ég vil því hvetja hæstv. forsætisráðherra til dáða í þessum efnum og til að sýna frumkvæði. Sinnuleysi í þessu mikla hagsmunamáli þjóðarinnar mun reynast okkur afar dýrkeypt. Viðfangsefni stjórnmálamanna og stjórnmálanna allra er fyrst og fremst nútíminn og framtíðin. Framtíðinni sláum við ekki á frest. Fortíðin er það sem við eigum að læra af, skilja og þakka fyrir. Það væri því kærkomið ef við gætum sammælst um það, komið okkur að verki og komið okkur inn í framtíðina.

Forseti er ekki viðkvæmur fyrir því hvernig hann er ávarpaður. Hv. þingmenn verða bara að ávarpa hann eins og þeir upplifa hann. 
            

Virðulegur forseti. Ýmislegt má staldra við í ræðu hv. þm. Þorgerðar Katrínar. Nú heitir þetta orðið skattahækkanir á suðvesturhornið þegar talað er um veggjöld til að flýta framkvæmdum, sem við vorum alveg sammála um, ég og Þorgerður Katrín, þegar við vorum í ríkisstjórn á síðasta ári, að væri sjálfsagt að skoða ef hægt væri að flýta framkvæmdum og gera meira. Það er ekkert í þessu sem hægt er að kalla beinar skattahækkanir á suðvesturhornið. Í tillögunum er talað um gjaldtöku um allt land og ákveðinn jöfnuð í því og talað er um það í niðurstöðu í drögum að nefndaráliti að gjöldin verði ekki umfram það sem sá ávinningur af framkvæmdunum er og færir þeim sem þurfa að nota vegina. Það kemur svo sem ekkert á óvart að heyra þessar breytingar á skoðun hv. þingmanns í þessu máli vegna þess að þær eru alls staðar. Lækkuð veiðigjöld á stórútgerðir þegar það liggur alveg fyrir að samkvæmt eldri formúlu, sem var í gildi þegar hv. þingmaður var sjávarútvegsráðherra hér fyrir skömmu, hefðu lækkað veiðigjöldin meira. Hvaða tillögur var hún með sem sjávarútvegsráðherra í eitt ár um breytingar í þeim efnum? Það er vert að staldra við svona málflutning, virðulegur forseti. Svo er þetta með hvalveiðistefnuna. Talað er um að ríkisstjórnin vilji breyta hvalveiðistefnunni. Ja, það væri breyting á hvalveiðistefnunni að hætta hvalveiðum. Hv. þm. Þorgerður Katrín var meðflutningsmaður minn á máli í þinginu 2007 eða 2008 um að hefja aftur atvinnuveiðar á hval. Hv. þingmaður var í ríkisstjórn þar sem þáverandi sjávarútvegsráðherra, Einar K. Guðfinnsson, tók ákvörðun um að hefja atvinnuveiðar á hval. Hv. þm. Þorgerður Katrín gerði eina breytingu varðandi hvalveiðar í tíð sinni sem sjávarútvegsráðherra og það á síðustu metrunum, þegar hún lokaði stórum svæðum í Faxaflóa án nokkurs 

Forseti minnir hv. þingmenn á að ávarpa hver annan með fullu nafni.

Hæstv. forseti. Ég biðst enn og aftur velvirðingar á frúarheitinu sem ég gaf áðan, en það má kannski segja að við séum öll konur inn við beinið. Það er ágætt. Það er að mörgu að hyggja og svara þegar hv. þm. Jón Gunnarsson kemur hingað upp. Já, ég ætla ekki að fela það, veggjöld voru til umræðu og það var ekki búið að ýta þeim út af borðinu, en þau voru ekki hugsuð í því formi sem hv. þingmaður hefur nú verið að kynna, síður en svo. Ekki er gengið hreint til verks þegar kemur að töku veggjalda. Eins og hugmyndirnar eru núna á borðinu eru þetta ekkert annað en stórfelldar skattahækkanir á suðvesturhornið og þær eru í boði Sjálfstæðisflokksins. Ég hvet hv. þingmann til að ráðfæra sig við samflokksmann sinn, Óla Björn Kárason, hvað þetta varðar, sem varar sérstaklega við því að fara í almennar skattahækkanir, eins og verið er að gefa til kynna að farið verði í. Og þar fyrir utan, og það kemur mér líka spánskt fyrir sjónir, er ekki lengur margt í samgönguáætlun varðandi höfuðborgarsvæðið. Þær stórframkvæmdir sem við þurfum að fá hér á höfuðborgarsvæðið eru ekki í samgönguáætlun, fyrir utan náttúrlega almenningssamgöngurnar sem hv. þingmaður hefur aldrei sýnt mikinn áhuga frekar en helmingurinn af Sjálfstæðisflokknum. Verið er að þrýsta suðvesturhorninu inn í stórfellda gjaldtöku með Sjálfstæðisflokkinn í broddi fylkingar án þess að við eigum að fá tækifæri til að ræða eitt eða neitt. Talað er um samráð við þingið korteri fyrir jól, en ég spyr: Hvers konar vinnubrögð eru þetta? Það sorglega er að með þessum vinnubrögðum er verið að eyðileggja nefnilega ágætar hugmyndir í mörgum málum sem tengjast samgöngumálum. Ég er alveg reiðubúin að ræða það, og hef marglýst því yfir, að menn greiði fyrir notkun 

Virðulegur forseti. Það er alveg með ólíkindum að hlusta á hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur tala hér, fyrrverandi varaformann Sjálfstæðisflokksins, fyrrverandi þingmann og ráðherra fyrir hönd Sjálfstæðisflokksins til margra ára, hv. þingmann sem ég starfaði með í flokknum í mörg ár. Henni virðist vera orðið eitthvert keppikefli umfram allt annað að höggva í Sjálfstæðisflokkinn og skrumskæla í málflutningi sínum þau markmið sem menn setja fram. Málflutningur hennar er í engu samræmi við þau markmið sem við höfum sett fram, þau markmið sem við höfum í vinnu okkar í að efla samgöngumál, draga úr slysum og greiða fyrir þeim leiðum sem nauðsynlegar eru í landinu til að geta m.a. tekið þátt í þeirri stórkostlegu aukningu ferðamanna sem koma til landsins. Voru Hvalfjarðargöng skattahækkanir? Var hv. þingmaður kannski í hópi þeirra 70% landsmanna sem á sínum tíma voru á móti byggingu Hvalfjarðarganga? Ég þekki það ekki. En ég held að í dag, ef það yrði skoðað hvert viðhorf manna væri til Hvalfjarðarganga, væri það óumdeilt mjög jákvætt. Það er ekki verið að fara í auknar skattahækkanir á suðvesturhorninu. Verið er að fara í gjaldtöku til að flýta framkvæmdum, til að tryggja umferðaröryggi, til að draga úr slysum á slysamestu köflum í vegakerfi okkar fyrir utan höfuðborgarsvæðið. Verið er að reyna að ná til þátttöku alls þess stóra og fjölmenna ferðamannahóps sem kemur hingað til að taka þessi stóru skref. Það er skýrt tekið fram, eins og ég kom inn á áðan, í drögum að nefndaráliti að gjaldtakan verði ekki umfram þann ávinning 

Herra forseti. Ég held að hv. þingmaður verði að fara að átta sig á því að ég er ekki lengur í Sjálfstæðisflokknum; hann verður bara að sætta sig við það og hlusta á þá gagnrýni sem ég hef fram að færa. Ég verð að viðurkenna að mér er hlýtt til míns gamla flokks. Mér svíður að sjá að hann hefur ekki lengur þá breiðu skírskotun sem hann hafði á árum áður. Mér finnst erfitt og allt að því skringilegt að sjá Sjálfstæðisflokkinn leggja beint og óbeint fram tillögur sem fela í sér stórfelldar skattahækkanir á tiltekið svæði á landinu okkar. Mér finnst það sárt og ekki í samræmi við það sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur rætt um í gegnum tíðina. Hv. þingmaður kom inn á það hvernig við viljum byggja upp vegakerfið okkar. Að sjálfsögðu viljum við byggja það upp. Við í Viðreisn erum reiðubúin að fara yfir allar tillögur þar sem málið er skoðað heildstætt. En við viljum ekki þvinga eitt landsvæði umfram annað inn í form veggjalda sem fela í sér stórfelldar skattahækkanir á það svæði. Það snýst ekkert um annað. Hvalfjarðargöngin eru einmitt gott dæmi um það hvernig hægt var að taka veggjöld, hvernig hægt var að fjármagna mikilvæga framkvæmd. Þau eru dæmi um fyrirmyndarframkvæmd. En það var líka hægt að bjóða almenningi að keyra aðra leið. Það var til önnur leið sem hægt var  Þetta er vanhugsað eins og þetta er gert og mér finnst það sárt því að hugmyndin um að greiða fyrir notkun er góð. Mér finnst sárt að sjá að það er ekki síst Sjálfstæðisflokkurinn sem hefur eyðilagt þá aðferðafræði.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og óska honum jafnframt til hamingju með son sinn á heimsmeistaramótinu í handknattleik. Honum kippir greinilega í kynið, hvort kynið sem það er, jafnvel bæði. En hv. þingmaður talaði um elstu flokkana á Alþingi sem væru að sameinast í kyrrstöðupólitík og að hann myndi ekki gefa neinn afslátt af þeim málum sem eru Viðreisn hjartans mál. Eins og ég hef skilið málflutning þingmanna Viðreisnar á þingi eru hjartans málin innganga í ESB og þar með nýr gjaldmiðill, uppboð á aflaheimildum og þar með samþjöppun í sjávarútvegi og breytingar á kerfum eins og landbúnaðarkerfinu. Nú hefur hv. þingmaður og hans flokkur einu sinni setið í ríkisstjórn eftir að hann kom á þing og ekkert af þessum málum var þar í stjórnarsáttmála. Ég spyr því hv. þingmann: Mun Viðreisn halda áfram að gefa afslátt af sínum hjartans málum, þessum stóru málum, ef ríkisstjórnarsamstarf er í boði við til að mynda Sjálfstæðisflokkinn eins og var síðast 2016–2017? Mun flokkurinn halda áfram að gefa afslátt? Sú yfirlýsing kom fram hjá formanni flokksins áðan að Viðreisn gæfi ekki neinn afslátt. Hvenær sér hv. þingmaður fyrir sér að þessir draumar Viðreisnar um prinsippmálin náist í gegn miðað við þá flokka sem eru á Alþingi í dag?

Herra forseti. Ég þakka árnaðaróskir út af syninum en hann verður bara að fá að vera eins og hann er, hann er frábær eins og hann er og á vonandi ekki að líða fyrir það að eiga þá foreldra sem hann á, hann er eins og hann er og allt íslenska landsliðið er stórkostlegt.  Síðan vil ég bara þakka hv. þingmanni fyrir að hafa dregið fram nákvæmlega það sem við í Viðreisn viljum. Við viljum markaðsleið í sjávarútvegi. Það er rétt að draga það líka fram að við erum náttúrlega femínistaflokkur og erum ófeimin að segja það, segja að við stöndum fyrir jafnrétti og femínisma. Það má kannski segja að á því korteri sem við vorum í ríkisstjórn komum við í gegn jafnlaunavottun, sem skiptir okkur Íslendinga gríðarlega miklu máli. Hvað gerðum við fleira? Hv. þingmaður segir að í sjávarútvegi höfum við ekki náð fram markaðslausnum. Við settum fram sáttanefnd í sjávarútvegi sem mér fannst allir flokkar, nema kannski einn, vera tiltölulega ánægðir með, þeir voru af einlægni í þeirri vinnu, allir flokkar nema kannski stærsti flokkurinn á þingi. Ég vil einmitt hrósa Vinstri grænum fyrir að hafa tekið af einlægni og einurð þátt í því samstarfi. Ég er enn þeirrar skoðunar að við getum náð aukinni sátt um sjávarútveginn. Við fáum oft að heyra að við séum alltaf að tala um ESB og gjaldmiðilinn. Já, af því að það er risahagsmunamál fyrir þjóðina að breyta um gjaldmiðil. Við erum með hæstu vexti í Evrópu. Við þurfum að greiða allt að því þrisvar sinnum meira fyrir íbúð á Íslandi en í útlöndum. Fjögurra manna fjölskylda greiðir þrisvar sinnum hærri vexti hér en þar. Hún greiðir allt að því 70.000 kr. meira fyrir matarkörfuna hér en úti. Það er hægt að laga þetta og það er hægt að breyta landbúnaðarkerfinu með því að styrkja bændur og fjölskyldur í landinu. 

Herra forseti. Ég vil bara segja að ég var að hrósa hv. þingmanni fyrir glæsilegan árangur hjá syni hennar en ekki öfugt og hrósa henni sem móður. Varðandi þau stóru mál sem Viðreisn hefur flaggað svo mikið hér á þingi fannst mér ekki koma fram í máli hv. þingmanns hvort flokkurinn væri tilbúinn áfram að gefa afslátt af þeim ef möguleiki væri á ríkisstjórnarsamstarfi. Það kom fram í hennar máli áðan að enginn afsláttur yrði gefinn af prinsippmálum, afsláttur sem búið er að gefa við fyrstu ríkisstjórnarmyndun sem flokkurinn hafði möguleika á að ganga inn í. Ég held að hann sé enn að sleikja sárin eftir að sú ríkisstjórn sprakk. Stórmál eins og ESB og innganga í ESB hefur auðvitað einhverja kosti og galla. Mér hefur í gegnum tíðina aldrei þótt verið dregnir fram þeir vankostir við að ganga í ESB þegar allt logar í deilum innan Evrópusambandsins í dag með Brexit og eins og ástandið er í ýmsum ríkjum innan sambandsins. Varðandi gjaldmiðil hefur mér þótt það vera einföldun í umræðunni að hægt væri að taka upp evruna án þess að ganga í Evrópusambandið og allt sem fylgir þeim pakka. Það er bara ekki í boði að taka upp evru án inngöngu í Evrópusambandið. Þess vegna hefur mér þótt þetta vera málflutningur þar sem menn fleyta kerlingar til að einfalda málið, það sé hægt með einu pennastriki að lækka vexti á Íslandi, koma vöruverði niður og ýmislegt í þeim dúrnum án þess að með fylgi 

Herra forseti. Við skulum hafa það í huga að einu sinni hefur verið send aðildarumsókn Íslands að Evrópusambandinu. Það var gert í ríkisstjórn Samfylkingarinnar og Vinstri grænna.  Ég vil líka geta þess og undirstrika að sú ríkisstjórn sem sprakk á þarsíðasta ári sprakk vegna ákveðinna prinsippa, m.a. var flokkur líka með okkur í ríkisstjórn, Björt framtíð, sem sleit því stjórnarsamstarfi sem er hægt að skilja mjög vel, að láta ekki bjóða sér allt sem kom frá Sjálfstæðisflokknum. Það verða menn að horfast í augu við. Núna horfum við upp á ríkisstjórn þar sem m.a. Vinstri græn bakka upp ýmis mál. Það verður fróðlegt að sjá hvernig hvalveiðimálin fara á næstunni. Það er hægt að benda á ýmis önnur mál 

Virðulegi forseti. Þar sem þetta er fyrsti dagurinn okkar á þessu vorþingi finnst mér við hæfi að segja: Kæru landsmenn og við öll, gleðilegt nýtt ár. Mig langar pínulítið að líta um öxl. Mig langar að horfa til þess þegar við vorum að fara í jólafríið í vetur, sjá hvernig staðan var þá þegar við vorum búin að leggja fram fjárlögin og þau komin í gegn, sjá hvernig kjarabætur og kaupmáttur skilaði sér til þeirra sem verst eru settir. Kjarabætur til aldraðra og öryrkja, a.m.k. öryrkja, voru núll krónur. Það eina sem þeir fengu var 3,6% leiðrétting sem lögum samkvæmt er skilyrt að framkvæmd sé um hver áramót og vísa ég í lög um almannatryggingar, nr. 100/2007. Í 69. gr. segir - ég kveð hana aldrei nógu oft, ég vona að dropinn holi steininn og einhver hugljómun verði allt í einu hér í þingsal og allir átti sig á því að það sem ég er að segja er stórisannleikur. Í 69. gr. segir svo, með leyfi forseta: „Bætur almannatrygginga […] skulu breytast árlega í samræmi við fjárlög hverju sinni.“ Þess vegna var það sem 3,6% leiðréttingin kom til núna um áramótin, sem skilar sér sennilega í umslagið 1. febrúar, þar sem þetta er greitt mánuð á eftir. Þar segir líka: „Ákvörðun þeirra skal taka mið af launaþróun …“ Ætli það sé svo að þessi 3,6% séu mið af launaþróun, séu í einhverjum takti við launaþróun í landinu? Nei, það er það ekki. En svo kemur hér: „… þó þannig að þær hækki aldrei minna en verðlag samkvæmt vísitölu neysluverðs.“ Það er nákvæmlega það sem hefur verið gert ár eftir ár. Það skiptir engu máli, virðulegi forseti, hver launaþróun hefur verið í landinu, hvort meðallaunaþróun er 7%, 9% eða hvað annað það er. Hér hefur leiðrétting launa eingöngu fylgt vísitölu og engu öðru. Þess vegna er það dapurt í rauninni. En það er ekki öll nótt úti. Ný fjárlög verða næsta haust, er það ekki? Ekki á þessu löggjafarþingi, því miður, en það er enn von. En ýmsir hlutir voru líka þakkarverðir. Hæstv. heilbrigðisráðherra afnam t.d. komugjöld. Ég á ekki að standa hér og mæra svokallaða pólitíska andstæðinga, en við í Flokki fólksins virðum það sem vel er gert, okkur er nákvæmlega sama hvaðan það kemur. Mér fannst þetta frábært og það nýtist sérstaklega þeim efnaminni og sérstaklega þeim sem þurfa oft að leita á heilsugæslustöðvar. En ég ætla ekki að hæla þeim meira en þetta, virðulegi forseti, þetta er eiginlega kannski gott. Hins vegar langar mig að líta pínulítið fram á veginn, sjá hver staðan er í dag. Þetta verður gríðarlega umfangsmikið vorþing, myndi ég segja. Það eru ótrúlega mörg og stór verkefni sem bíða þingsins. Við skulum tala um t.d. stöðuna á vinnumarkaði. Við skulum tala um hvernig farið er að hrikta hér í. Það er hreinlega farið að hrikta í öllum stoðum og fólk kallar á réttlæti. Það kallar á að vera ekki skattlagt þegar því er haldið í fátækt. Mig langar að tala um það sem kom mér verulega á óvart - sem gerðist reyndar 3. desember síðastliðinn, maður ætti kannski ekki að vera þar enn þá - en það er um velferðarráðuneytið. Það lækkaði neysluviðmiðin á milli áranna 2017 og 2018. Mér finnst það algjörlega óskiljanlegt, virðulegi forseti, algerlega nýtt og uppfært neysluviðmið sem unnið var af Rannsóknastofnun Háskóla Íslands og var kynnt á fundi í Stjórnarráðinu þann 3. desember síðastliðinn. Óhætt er að segja að fleirum en mér hafi blöskrað það sem þar var sett fram í alvöru, virðulegi forseti. Verið var að lækka þetta viðmið um hvorki meira né minna en 14,7%, eða um 30.657 kr. Úr 223.046 kr. niður í 192.348 kr. Húsnæðisliðurinn er ekki hér inni. Hér á enginn þak yfir höfuðið og enginn þarf neins staðar að eiga heima. En ég segi: Er það eðlilegt? Getum við ímyndað okkur að hér hafi allt lækkað og þess vegna sé ástæða til að lækka framfærsluviðmiðið og nú sé ástæða til að lækka lágmarksframfærsluna? Það eru ýmis meðul notuð til að koma sér í þessa útreikninga, en staðreyndin talar sínu máli. Það sem við neytendur þurfum venjulega í neysluna; fæði, klæði, húsnæði og mat á diskinn, var sannarlega ekki það sem lækkaði á milli áranna 2017 og 2018. En það er ekki eins og við höfum ekki meðul. Það er ekki eins og við getum ekki komið með raunhæfar lausnir án þess að þurfa alltaf að taka upp sverðið og skylmast. Við erum jú 63 kjörnir fulltrúar. Ég trúi því alveg í hjartanu að við getum haft þá framtíðarsýn og þau markmið sameiginleg að taka saman höndum, hvar í flokki sem við stöndum, eins og við gerðum einmitt fyrir jólin þegar við settum lög sameiginlega um að afnema allar skerðingar á t.d. styrki, bensínstyrki og styrki til tækjakaupa og ákveðna styrki sem áður höfðu verið bæði skattaðir og skertu síðan bætur til þeirra sem þáðu bætur frá almannatryggingum. Við gerðum þetta saman, hver einasti þingmaður. Okkur fannst það réttlátt, sanngjarnt, og mér fannst það frábært. Fólk er vissulega enn að spyrja: Hvað gerðist? Gerðist ekki neitt? Jú, það kemur til framkvæmda 1. febrúar, eins og með annað sem lýtur að almannatryggingakerfinu. Ef lögin taka gildi 1. janúar verða þau ekki sýnileg fyrr en 1. febrúar fyrir þá sem njóta. En mig langar að segja ykkur frá þeirri frábæru lausn til að bæta lífskjör almennings og í raun og veru um leið slökkva þá rosalegu elda sem virðast vera að kvikna allt í kringum okkur á launamarkaðnum. Ég held að við getum öll verið sammála um það, virðulegi forseti, að fyrsta skrefið er að hætta að skatta og skerða fátækt, það er fyrsta skrefið. Annað skrefið er að horfa á það sem Flokkur fólksins hefur verið að leggja fram í vetur, því að hvert einasta frumvarp sem við höfum lagt fram lýtur að því að bæta kjör þeirra sem höllustum fæti standa. Og hér stend ég, formaður Flokks fólksins, og segi: Gjörið svo vel. Frumvarpið okkar um 300.000 kr. lágmarksframfærslu, skatta- og skerðingarlaust. Gjörið svo vel. Frumvarpið sem við höfum unnið í sambandi við verðtryggingu til dæmis, og þó að væri ekki nema að taka húsnæðisliðinn út úr vísitölu sem hefur kostað heimili og fyrirtæki í landinu síðustu fimm árin 118 milljarða kr., þið megið bara eiga þetta. Við þurfum ekki að gera neitt með þetta, ekki nema vita það í hjartanu að við komum því í framkvæmd, ekki nema vita það að við unnum greinargerðir og við erum tilbúin að deila þessu með ykkur. Takið bara utan um þetta. Gerum þetta. Hættum þessu. Eigum við að bíða? Eigum við að bíða eftir því að hér verði allt logandi í verkföllum, sjö eða átta vikur, átta eða tíu vikur, eða hvað eina sem það er? Hvers vegna getum við ekki verið með forvarnir og keyrt á þetta og gert þetta hér og nú og bara strax. Mig langar að eiga frábært þing þar sem við getum tekið fyrir öll þessi stóru og mikilvægu mál sem við þurfum að leysa af hendi. Ég held að kjaramálin og kjarabarátta láglaunafólksins sé það sem stendur langsterkast upp úr akkúrat núna, burt séð frá samgönguáætlun og öllu öðru mikilvægu. Við verðum að byrja þarna. Það er mín skoðun og trú. Virðulegi forseti. Ég segi ekki annað en að ég hef fulla trú á Alþingi og ég vil meina að við eigum að geta staðið saman, tekið saman höndum, hvar í flokki sem við stöndum og gert þetta ærlega og almennilega. Ef við í Flokki fólksins getum hjálpað til erum við tilbúin að gera hvað sem er fyrir fátæka fólkið.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og jákvæð orð í garð ríkisstjórnarinnar. Ég held að það sé mikilvægt að hafa þetta viðhorf, að það sé sama hvaðan gott kemur, maður geti stutt það hugnist manni svo. Ég held að það sé sameiginlegt markmið okkar allra, ég tek undir það, að útrýma fátækt eins og oft hefur komið fram. Við nálgumst hlutina með ólíkum hætti. Við erum ekki alltaf sammála um leiðir. Ég held að vefurinn sem var opnaður nýlega, þessi risastóri gagnagrunnur sem var opnaður undir forystu forsætisráðherra á föstudaginn, sé tæki sem hjálpar okkur til að nálgast þennan hóp enn frekar en verið hefur hingað til. Því er ekki að neita að ekki hafa verið til samantekin gögn þó að við vitum auðvitað um ákveðna hópa. Ég held að þetta sé eitt af því sem getur hjálpað til og leitt okkur áfram. Eins og hv. þingmaður nefndi eru kjarasamningar lausir. Það er beðið eftir ákveðnu útspili, hvort sem það heitir skattbreyting eða annað. Síðast í dag sá ég að ASÍ leggur til allt aðra leið en t.d. VR og Efling. Það eru kannski ekki allir alltaf á sama máli, þeir sem við eigum samtal við, um hvaða leiðir þeir vilja fara til að takast á við verkefnið. En ég tek undir með hv. þingmanni að ég held að við höfum lagt töluvert mikið af mörkum eins og hún nefndi, m.a. með greiðsluþátttöku og ýmsu fleiru sem hefur hjálpað til við að styðja við þá hópa sem hafa minna úr að moða. Ég trúi því að við séum á réttri leið en saman getum við gert betur.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur fyrir andsvarið. Það er gott að við skulum vera komin með þennan gagnagrunn, svo sannarlega en við þurfum kannski ekkert að geta skoðað neitt rosalega mikið. Við þurfum aðallega að einblína á það að þeir einstaklingar sem fá útborgað undir 300.000 kr., kannski 220.000–240.000 kr., fá einfaldlega allt of lítið útborgað. Þeir ná einfaldlega ekki endum saman þannig að ég er bara föst þar. Ég er bara föst þar, að líta þangað sem þörfin er mest og þangað sem fólk hefur verið á hnjánum og beðið um hjálp. Það er þangað sem ég lít. Við skulum segja að í fyrirtæki séu tíu einstaklingar og launin séu rosalega góð, það er talað um að það séu mjög góð meðallaun í þessu fyrirtæki. Níu starfsmenn eru með 400.000 kr. en forstjórinn er með 4 milljónir. Hver eru meðallaunin? Þau eru yfir 700.000 kr. Við verðum líka að horfa kalt á staðreyndirnar. Hvað eru margir sem eru nákvæmlega á þeim stað að þeir geti ekki framfleytt sér, fólkið okkar sem er búið að vera að grátbiðja um hjálp? Það er þar sem ég er. Og ég er að höfða til okkar allra því að ég veit að okkur finnst sanngjarnt og réttlátt að hjálpa þessu fólki. Það er mín trú þannig að það er bara það sem ég er að kalla eftir. Ég er ekki að flækja málin neitt, ég get ekki horft víðar. Ég er föst þarna til að byrja með en mér finnst að þarna sé upphafið að öllum góðum verkum sem við eigum að vinna núna.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég held að við deilum að mörgu leyti þeirri grunnhugsun að ná fátækasta fólkinu upp úr fátæktinni svo að það geti búið við sómasamlegar aðstæður og notið lífsins eins og við hin. Ég vil meina að þetta sé tæki sem hjálpi til, það sem ég nefndi hér áðan með þennan gagnagrunn. Ég tek líka undir það með hv. þingmanni að það þarf að ræða miðgildi launa en ekki endilega bara meðaltalslaun, það er skárri nálgun. Eins og ég sagði áðan tel ég að við séum að styðja við þennan hóp að mörgu leyti, suma en auðvitað ekki alla. Það liggur fyrir að tannlækningar, komugjöld og annað slíkt hjálpar vissulega fátækasta hópnum. Síðan höfum við verið að bæta í barnabætur, vaxtabætur og annað slíkt. Allt telur þetta, allt tikkar. Ég tek undir með hv. þingmanni að betur má ef duga skal. Ég held að það sé einlægur vilji þessarar ríkisstjórnar að stefna þangað. Um þær breytingar sem verið er að gera og verið er að ná saman um, og lagðar eru til af þeim aðilum sem fengnir hafa verið til verksins, m.a. varðandi tekjuskattsmálin, má segja að á vakt okkar Vinstri grænna verði ekki farið í áttina frá því markmiði að styðja við þá sem verr hafa það frekar en hitt, heldur komum við til með að færast nær því markmiði.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni enn fyrir andsvarið. Ég horfi líka til þess að við erum að tala um 220.000 kr. útborgaðar. Ég er með launaseðla frá fólki sem jafnvel fær svo lítið að það er þyngra en tárum taki. Það segir sig sjálft að grunnþörfum verður aldrei mætt, ómögulegt að útvega fæði, klæði og húsnæði. Það að sinna börnum sínum og veita þeim það sem almennt þykir eðlilegt og sjálfsagt er heldur ekki hægt og þar tala ég af reynslu. Við hugsum um hvernig ríkisvaldið getur komið þar inn til þess að styðja enn frekar við þessar fjölskyldur og þá er ég líka að tala um börnin okkar sem búa við fátækt. Ég er að tala um sveitarfélög sem hafa kannski ekki ráð á því að aðstoða við skólamáltíðir eða skóladagheimilin þannig að litlu sex ára krakkarnir fara heim með lykil um hálsinn af því að pabbi og mamma geta ekki greitt fyrir skóladagheimili. Það er í mörg horn að líta. Ef við einblínum á og afmörkum okkur nákvæmlega þarna, og erum ekki að vaða út um víðan völl akkúrat núna, gætum við komið til móts við verkafólkið okkar, láglaunafólkið okkar, og keyrt á þetta. Við verðum að byrja bara strax. Ég vil trúa því að Vinstri grænir fari ekki að skorast undan merkjum. Þeir verða að standa sína plikt. Ég treysti því og trúi að svo verði og ég vil meina að öllum hér inni, þó að hér sé næstum enginn núna, finnist það mikið sanngirnis- og réttlætismál að við getum öll einbeitt okkur að þessu. Það er sagt að það sé betra að einbeita sér að einu í einu og gera það vel og skilmerkilega frekar en að vaða út um víðan völl og gera allt hálfilla. Þetta er það verkefni sem ég sé fyrir mér að við þurfum að takast á við núna strax til að slökkva elda og koma til móts við þá sem hafa verið á hnjánum síðustu árin og beðið okkur um hjálp, þá sem hafa kosið okkur til þess að hjálpa sér.