Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þegar málið var til 2. umr., flutti ég brtt. við 2. gr., sem fól í sér, að gerðar væru ráðstafanir til þess að tryggja bæjar- og sveitarfélögum lánsmöguleika, svo að þau gætu keypt skipin. Þar var lagt til, að allt að 85% af verði skipanna væri lánað, eins og gert var við nýsköpunartogarana. En þessi till. mín var felld. Nú vil ég freista að fá samþ. brtt. við 2. gr., sem gengur miklu skemur en sú, sem felld var í dag, eða þannig, að í stað 10% í 2. gr. komi 50% og til samræmis við það komi 7,5 millj., sem fjmrh. er heimilt að lána í stað 1,5 millj. áður. Ég álít að vísu, að þessi heimild sé ekki nægileg, en hún er þó í rétta átt og gerir vonandi einhverjum bæjarfélögum kleift að kaupa togara. Ég vil sem sagt sannprófa, hvort ekki er hægt að komast eitthvað áleiðis í þessum efnum.

Forseti (BSt): Þessi till., sem ég hef nú fengið í hendur, er of seint fram komin og auk þess skrifleg, svo að hún þarf tvöföld afbrigði.



Herra forseti. Það mun hafa verið í l. um kaup á togurum þeim, sem búið er nú að kaupa, sams konar ákvæði og nú eru í 1. gr. þessara l. um greiðslu á skipunum. Nú langar mig til að spyrja hæstv. fjmrh., sem einnig er sjútvmrh., hvort þessu ákvæði hafi nokkurn tíma verið framfylgt. Mér hefur verið sagt, að enn sé eftir að greiða ríkinu sumt af andvirði nýju togaranna og ákvæði eldri l. séu því aðeins dauður bókstafur. Ef svo hefur verið, að stofnlánadeildin hafi verið tæmd og ávísanir nýbyggingarráðs reynzt falsávísanir einar, eins og ávísanirnar á jeppana, þá vildi ég spyrja hæstv. ráðh., hvernig hann héldi, að það yrði með þessa. Nú er enginn slíkur sjóður til að lána úr, svo að ekki er hægt að ávísa á hann, og hvert á þá að vísa þeim mönnum, sem þessa togara kaupa? Ég vil einnig fá um það upplýsingar, hvort gjaldeyrisástæður eru til að kaupa þessi skip. Mér er að vísu sagt, að nægur gjaldeyrir sé fyrir hendi til kaupa á því, sem á innflutningsáætlun er, en ekki eru þessi skip þar á skrá. Ég spurði um það á sínum tíma, hvernig væri með mannskap á nýju skipin, sem keypt hafa verið, og núverandi fjmrh., sem þá var form. nýbyggingarráðs, sagði þá, að alltaf kæmu nýir menn, það væri ástæðulaust að óttast um mannleysi. Í sama streng tók þá hv. 2. þm. Reykv. En þetta reyndust allt rangir spádómar. Reynslan hefur sýnt, að bændum hefur fækkað frá því að vera 6.200 1940 í 5.586 1948. Einnig standa nú uppi 80–90 bátar, sem ekki er hægt að gera út vegna mannleysis. Mér er nú spurn: Hvar á að taka mannskap á þessi skip? Eiga þeir að koma frá landbúnaðinum, eða á aðeins að leggja skipunum? Það er sem sagt þrennt, sem ég vil spyrja hæstv. ráðh. um. 1. Hvernig er með greiðslu á gömlu togurunum? 2. Hvar er ætlazt til, að lán sé fengið til að kaupa þessa?. 3. Hvar á að taka mannskap á skipin? Það vantar fólk alls staðar, hvar sem litið er. Hvaðan á fólk að koma á þessi skip? Allt þetta vildi ég fá upplýsingar um, áður en ég greiði atkv., því að það gæti orðið mér leiðbeining um það, hvernig ég ætti að gera það.



Herra forseti. Það er að vísu hæstv. forsrh., sem stendur aðallega fyrir þessu máli fyrir stj. hönd, en með því að hann er ekki staddur hér, þá get ég minnzt á einstök atriði viðvíkjandi þeim spurningum, sem þessi hv., mjög svo spuruli þm. bar fram. Hv. þm. getur tæplega ætlazt til þess, að hann geti bara staðið hér upp, óundirbúið, og heimtað upplýsingar frá ráðh. um greiðslur og lán í svona stórfelldu máli eins og hér er um að ræða. Hv. þm. talaði um falskar ávísanir og jeppa, en hann er búinn að tala svo mikið um jeppa hér á Alþ., að ég hélt, að hann væri búinn að tæma sig í því efni. Um innflutning nýbyggingartogaranna er það að segja, að ég held, að allir, og þar með hv. 1. þm. N-M., mundu nú vilja með Ingólfi ganga hvað þá snertir. Hv. þm. bar það á mig og hv. 2. þm. Reykv., að við hefðum farið með rangt mál varðandi mannskap á togarana. Ég veit ekki til þess, að það vanti menn á nýsköpunartogarana. Gömlu togurunum hefur ekki verið lagt vegna þess, að það vanti mannskap á þá, heldur af því, að það borgar sig ekki að gera þá út. Ef í hart færi, mætti kannske fá eitthvað af ráðunautunum frá landbúnaðinum á togarana. Þeir mættu helzt missa sig. Ég kæri mig ekki um, að venjulegir sveitamenn leiti á togarana, en ef hægt væri að nota eitthvað af ráðunautunum í kolaboxin, þá mætti setja þá í það starf. Nýbyggingarráð gaf ekki út neinar falskar ávísanir, en hitt var annað mál, að stj. landsins vissi ekki um það á þeim tíma, að togararnir mundu verða miklu dýrari en ráð var fyrir gert. Þess vegna reyndist sú upphæð, sem lögð var til hliðar til togarakaupa, að vísu nógu há til þess að standa straum af þeim, en ekki nóg í lán til allra, sem fengu þessi skip. Það hefur verið gert samkomulag við Landsbankann um þetta, svo að þeir, sem hafa fengið nýbyggingartogarana, hafa ekki þurft að bíða einn einasta dag af þeirri ástæðu, að það hafi verið tafið fyrir þeim hvað lánsmöguleika snertir. Um greiðslur á þessum togurum hefur ríkisstj. gert sérstakt samkomulag við Landsbankann, sem ég kann ekki svo utan að, að ég vilji tala um það í einstökum atriðum. En hv. þm. N-M. er ekki bundinn við að fylgja þessu máli. Þess æskir enginn. Frv. hefur nægilegt fylgi á Alþ. Það vita allir hv. þm., að þessi hv. þm. fylgir engu góðu máli af heilum hug.



Herra forseti. Ég mun ekki svara beinum brigzlyrðum hæstv. fjmrh. Þau skipta mig engu máli, vegna þess að slíkar hnútur kastast í steinvegg og lenda aftur á þeim, sem senda þær frá sér. Ég vænti þess, að ef hann vill gæta að því, sem hann sagði í hv. Nd., þegar umr. fóru fram um gömlu togarakaupin, þá muni hann sjá, að því var haldið fram, að þeir ættu ekki að taka menn frá annarri atvinnu. Það var nú eitthvað annað. Ég ætlast til þess, að stj., hver sem hún er og hverjir sem að henni standa, gæti allra aðstæðna, áður en hún leggur svona mál fram. Hæstv. ráðh. viðurkenndi að svo hefði farið, að eigendur togaranna, sem komnir eru, væru enn ekki búnir að greiða þá.

Ég hef ekkert um það sagt.

En að ríkissjóður standi í ábyrgð gagnvart Landsbankanum vegna þeirra togara, sem síðast hafa komið. Það getur farið eins með þessa, sem nú á að kaupa. Og ég spái hæstv. ráðh. því, að svo fari hér, að bæði þetta og reyndar fleira, sem nú er verið að gera, verði til þess að draga úr eða leggja í eyði nokkuð af þeirri atvinnu, sem nú er fyrir í landinu. Þetta nýbyggingarbrölt, sem svo hefur verið kallað, hefur verið framkvæmt svo ört, að það hefur lagt í rústir meira og minna af því atvinnulífi, sem fyrir var í landinu, og það er skaði. Þessi aukning hefði þurft að verða þannig, að alltaf hefði skapazt atvinna vegna fólksfjölgunarinnar, svo að það atvinnulíf, sem fyrir var, gæti blómgazt áfram, en ekki orðið að dragast saman vegna hins nýja. Það hefur þessi ríkisstj., sem fyrst og fremst settist á stólinn með það fyrir augum að gera slíkar ráðstafanir, gersamlega vanrækt. Í stað þess eru lagðir þyngri baggar á herðar allra vinnandi manna til sjávar og sveita. Menn gera verkföll eða hóta að gera þau, ekki aðeins verkalýður landsins, heldur embættismennirnir líka, ef þeir fá ekki launauppbætur. Allt er þetta afleiðing af þeirri verðbólgu, sem þing og stj. hefur, í staðinn fyrir að stöðva, stöðugt látið aukast, og nú síðast með afnámi kjötuppbótarinnar. Þetta frv. mun verða einn liðurinn í því að láta landbúnaðinn fara í rústir, og menn munu fara frá honum og á þessa togara.



Herra forseti. Vegna þeirra manna, sem hafa keypt og eiga þessa togara, sem fluttir hafa verið inn á vegum nýbyggingarráðs á sínum tíma, vil ég leiðrétta þann misskilning, sem kom fram hjá hv. þm. N–M., að þeir hefðu ekki staðið í skilum gagnvart þeim hluta andvirðisins, sem þeir áttu að leysa af hendi. Það er ekki tal gerandi út af þeim upphæðum, sem vantar upp á, að svo sé, hjá einum eða tveimur kaupendum. Yfirleitt hafa þeir, sem skipin fengu, staðið við að greiða hið lögákveðna framlag, sem þeir áttu að láta af hendi. Hitt sagði ég, að lánasjóðurinn hefði ekki reynzt nægur til að inna af hendi vegna síðustu togaranna, þeirra allra síðustu, þau lán, sem gert var ráð fyrir, að kaupendur togaranna fengju, þegar skipin voru keypt. Og það var m.a. út af því, að skipin voru dýrari en ráð var fyrir gert, eða m.ö.o. vegna þess, að það voru 100 millj., en ekki meira, sem lagt var til hliðar í þessu skyni. Varðandi það, að þessi togarakaup hafi orðið til vanblessunar fyrir land og þjóð, þá hygg ég, að hv. þm. N–M. standi nokkuð einn um þá skoðun, eins og hann er ákaflega oft einn með sínar oft og tíðum einkennilegu skoðanir á hlutunum. Það er held ég viðurkennt, að einmitt þeir peningar, sem nýju togararnir, sem til landsins hafa komið, hafa „siglt“ inn á s.l. ári, hafi átt ákaflega mikinn þátt í því að bjarga gjaldeyrisástandi þjóðarinnar, þegar aðrar lindir þrutu. - Ég mun svo ekki fjölyrða frekar um þetta.



Herra forseti. Þetta mál er flutt af sjútvn. og upphaflega samið af stjórn fiskimálasjóðs, utan 10. gr. þess, sem rn. setti inn í frv., sem er um heimild fyrir ríkisstj. til að selja félagi útvegsmanna og útgerðarfyrirtækja Fiskiðjuver ríkisins, en þessari gr. mun hafa verið breytt í hv. Nd. þannig, að bætt hefur verið í hana „eða samvinnufélagi“. Það er næsta nauðsynlegt, að það sé einhver löggjöf til um Fiskiðjuver ríkisins. Það er ákaflega óþægilegt, úr því að það er til og í eigu ríkisins, að hafa enga löggjöf og hefur það gert talsverðan baga, að hún hefur ekki verið til. Ég vildi mjög mælast til þess við hv. d., að hún afgr. þetta mál áður en þingi er slitið. Ég vildi biðja um, að málinu yrði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. sjútvn. Hv. sjútvn. Nd. hafði málið til meðferðar. Eru það tilmæli mín til hv. n., að hún vildi svo vel gera að taka málið til meðferðar helzt í kvöld, svo að hægt verði að halda áfram með það á næsta fundi þessarar hv. d.



Herra forseti. Út af ræðu hæstv. ráðh. vil ég skýra frá því, að ég sé mér ekki fært að ljúka afgreiðslu málsins á kvöldfundi. Þetta er afar mikið deilumál og hefur ekki komið hér fyrr en á síðustu stundu. Ef til vill vill hæstv. fjmrh. láta leita atkv. um það, hvort hægt sé að láta málið fara til 2. umr. án þess að það fari í n. Ég sé mér engan veginn fært að afgreiða svona mál, sem er milljónamál, á svo skömmum tíma og hér er um að ræða.



Það er satt, að málið kemur seint hingað í þessa hv. d., en það er ekki sök sjútvmrh. eða sjútvmrn. Málið hefur tafizt ótilhlýðilega á hv. sjútvn. Nd., og var það ekki vegna þess, að n. sem slík skildi ekki, að það þurfti að setja löggjöf um málið. Brtt. hennar benda ekki til þess, að hún hafi haft mikið við það að athuga, eins og það kom frá stj. Það er satt, að þetta er milljónamál, en mest af því eru millj., sem þegar er búið að eyða. Fiskiðjuverið hefur kostað yfir 7 millj. kr., eins og getið er um í grg. Ég skal ekki halda því fast fram, að málið fari til n. og bið þá um það, að það megi ganga til 2. umr. án n., ef það er vilji hv. form. sjútvn.



Herra forseti. Ég vil bara taka það fram, að málið er mjög umdeilt, ekki um það fé, sem búið er að eyða, heldur hvort heimild hafi verið til að eyða því. Það hefur hvað eftir annað verið bent á, að þeir aðilar, sem á sínum tíma tóku milljónir úr sjóðnum til þess að byggja fiskiðjuverið fyrir, hafi ekki haft heimild til þess. Mér er þess vegna ekki fært að afgreiða málið og vildi þá helzt óska eftir því, að till. um að vísa því til n. yrði tekin aftur, svo að hv. d. geti sagt til um það, hvernig hún vill afgreiða málið.



Herra forseti. Mér skilst, að þetta mál sé það stórt, að það sé alveg ótilhlýðilegt að vísa því til 2. umr. án þess að það fari fyrst í n. Ég skil ekki í því, að hv. form. sjútvn. þurfi að fara að rannsaka það nú í sambandi við afgreiðslu þessa frv., hvort fiskiðjuverið hefur verið stofnað löglega eða ekki. Það er allt búið að vera. Hann getur vítt það í þáltill. í Sþ., en það er þessu frv. alveg óviðkomandi. En ég get ekki samþ. það að láta svona fjárhagslega stórt frv. fara í gegnum þingið án n. og legg því til, að því verði vísað til n.



Herra forseti. Mig langar til að vekja athygli á nokkrum atriðum í sambandi við þetta mál. Hv. þm. Ak. flutti á þessu þingi frv. um, að Menntaskólinn á Akureyri fengi að starfa áfram óbreyttur í sama formi og hann hefur verið bæði áður en nýja skólalöggjöfin gekk í gildi og eftir að hún gekk í gildi að nokkru leyti. En í nýju skólalöggjöfinni er ætlazt til, að menntaskólarnir verði fjögurra ára skólar og gagnfræðadeildin verði sniðin af. Tilgangurinn með þessu er sá, að inn í fyrsta bekk fjögurra ára menntaskóla ættu rétt á að setjast unglingar úr gagnfræða- og héraðsskólum hvaðanæva af landinu, ef þeir hefðu þreytt landspróf og hlotið minnst aðaleinkunnina 6. En nú mætti kannske spyrja: Til hvers á að afnema þessar deildir hjá menntaskólunum? Jú, til þess að menntaskólarnir á Akureyri og í Reykjavík yrðu ekki búnir að leggja undir sig öll sæti í lærdómsdeildunum. Til þess að jafna leikinn gagnvart nemendum alls staðar að af landinu var gagnfræðadeildin sniðin af menntaskólunum með nýju skólalöggjöfinni eða m.ö.o. til þess, að jafnrétti næðist betur. Ég tel þetta því mjög til bóta og stefnt með setningu þessarar löggjafar mjög í rétta átt, en ef vikið væri nú frá einu eða fleiri ákvæðum hennar, þá væri stigið skref aftur á bak. Þá var með skólalöggjöfinni öllu skólakerfinu nákvæmlega skipað niður þannig, að fyrst er barnaskólastigið í 6 ár, síðan kemur unglinga- eða gagnfræðaskólastigið, sem tekur 4 ár, þá er menntaskólastigið önnur 4 ár og síðast á toppinum háskólastigið. Þannig er því öllu skólakerfinu skipað niður í ákveðna og aðgreinda flokka. Nú er með frv. því, sem hér liggur fyrir, gert ráð fyrir, að bráðabirgða undanþága sé veitt öðrum menntaskólanum í landinu til þess að halda sinni gagnfræðadeild, og skilst mér, að hann eigi þá ekki að vera 6 ára skóli, eins og hann hefur verið, heldur 7 ára og hafa það hlutverk að fræða börn frá 12 ára aldri þar til þau eru orðin 20 og 21 árs. Ég verð að segja, að ef litið er á þessa breytingu frá skólamannsins sjónarmiði, þá er hún síður en svo skynsamleg eða til bóta, þar sem hún gerir ráð fyrir að brjóta svo kerfisbundna og vel hugsaða skólalöggjöf. Þá er og gert ráð fyrir, að þarna verði nemendur með mjög mismunandi þroska, þ.e.a.s. 12 ára börn innan um 20 ára unglinga, og tel ég það frá uppeldislegu sjónarmiði mjög óheppilegt. Ábyggilega fer mun betur á því, að 12–15 ára börn séu sér og 17–21 árs unglingar sér. En með þessu frv. á að veita heimila til að slengja þessu saman. Öðru máli væri um þetta að gegna, ef reynslan sýndi, að slíkt hefði gefizt vel, en því er ekki til að dreifa. Ástæðan fyrir því, að fram á þetta er farið, er líka allt önnur og styðst ekki við nein uppeldisfræðileg rök. Sú raunverulega ástæða er, að verið sé að byggja stórt heimavistarhús og mikið af því húsnæði verði ónotað, ef þessi undanþága er ekki gefin. En allir sjá, hver fjarstæða það er að fara að umturna kerfi, sem byggt er upp af sérfróðum mönnum, þótt ríkið hafi ákveðið að veita fé til steinbyggingar á Akureyri. Það tekur ekki að eyða orðum að því, hve mikil vitleysa það er að ætla að sniða skólalöggjöfinni stakk eftir steinbyggingu sem þungamiðju. Þá er það annað atriði, sem er uppeldisfræðilegs eðlis, og það er, að á Akureyri starfar stór og myndarlegur gagnfræðaskóli, við beztu ytri aðstæður. Þessi skóli hefur nægilegt húsrými og aðrar aðstæður til þess að taka á móti öllum þeim unglingum á Akureyri, sem miðskólastigið vilja taka. Samkv. nýju skólalöggjöfinni á sá skóli og aðrir gagnfræðaskólar að annast bæði bóklega og verklega kennslu. En gagnfræðanámið hefur verið framkvæmt þannig í gagnfræðadeild menntaskólans, að verklega námið og sumt af því bóklega hefur alls ekki verið þar á skrá, t.d. hefur þannig verið um kristinfræði og allt verklega námið, sem þó er annar meginþátturinn í miðskólastiginu. Það er því ljóst, að unglingar á gagnfræðaskólastiginu fengju öðruvísi og aðra menntun, en ætlazt er til með nýju skólalöggjöfinni í þeim menntaskólanum, sem þessi réttindi fengi. Mér þykir og eðlilegt, að Gagnfræðaskólinn á Akureyri, úr því að hann hefur allar ytri aðstæður til þess, annist gagnfræðakennsluna á Akureyri og að ekki sé hlaupið í kapp við hann með það. Nú er sagt, að fyrir hendi sé autt húsrúm í Menntaskólanum á Akureyri, en það er bara líka í gagnfræðaskólanum. Ef aftur á móti væri ekki húsrúm þar fyrir þá, sem gagnfræðamenntun vildu hljóta, þá væri fyrst ástæða til þess að veita þessa undanþágu. En er nú ekki líklegt, að allt húsrúm menntaskólans notist við kennslu þeirra unglinga, sem á menntaskólastiginu eru? Ég hygg, að svo muni verða, og skal nú leiða rök að því. Vegna þess að nýja skólalöggjöfin heimilar bæjar- og sveitarfélögum að stofna unglinga- og gagnfræðaskóla, þá hefur verið farið út á þá braut víða norðanlands, t.d. á Húsavík, Dalvík, Ólafsfirði, Siglufirði, Reykjum í Hrútafirði og víðar. Það leiðir af sjálfu sér, að unglingarnir stunda frekar það nám, ef þeir geta, í sinni heimasveit, heldur en sækja það í önnur byggðarlög. Þeir ljúka því miðskólaprófi í gagnfræðaskóla sinnar eigin sveitar og fara að því loknu til Akureyrar í menntaskóla; þeir, sem það vilja. Ég tel því, að þegar nýja skólalöggjöfin er komin verulega í gang, þá komi straumurinn aftur til Akureyrar í menntaskólann, og verður þá húsrými að vera til staðar þar fyrir þá nemendur, sem vilja stunda menntaskólanám. Nú eru kennslustofur á kjallarahæð hússins, og æskilegt væri að flytja þær þaðan á efri hæðir hússins. Yrði aðsóknin nú það mikil, að kennslurúm á efri hæðunum dygði ekki, en gömlu heimavistirnar stæðu auðar, þá teldi ég fyrst koma til mála að breyta þeim í kennslustofur. Ég hygg því, að heppilegra sé að gera ekki þessa bráðabirgðabreytingu á skipun Menntaskólans á Akureyri, þar sem hennar er alls ekki þörf vegna þess húsrúms, sem er í Gagnfræðaskólanum á Akureyri, þótt eitthvað húsrúm sé autt í menntaskólanum eins og er. Heppilegra væri að láta það standa autt í bili, svo að skólinn sé betur undir það búinn að taka við straumnum, þegar hann kemur. Það er kunnugt, að deilt er um þessa breytingu á Akureyri, hvort hún sé til bóta eða ekki. Þeir, sem standa að Gagnfræðaskólanum á Akureyri, eru mjög sárir yfir því, ef þetta nær fram að ganga.



Herra forseti. Ég sé, að hér er búið að útbýta nál. á þskj. 782 frá meiri hl. landbn. Mér vitanlega hefur aldrei verið haldinn fundur í n. um málið og ég því ekki haft aðstöðu til að gefa út mitt minni hl. nál. Ég verð að segja, að þessu kann ég mjög illa. Þorsteinn Þorsteinsson: Herra forseti. Það hefur yfirleitt verið svo í landbn. þessarar deildar, að gott samkomulag hefur verið þar í alla staði. Yfirleitt hefur verið mjög gott samkomulag milli formanns og ritara. Nú hafa allir þeir fjórir nm., sem hér eru greindir, ritað undir þetta nál. með eigin hendi, og héldum við, þar sem við vissum, að hv. 1. þm. N-M. var okkur ekki sammála, að hann mundi skila sérstöku áliti. Ætti þetta því ekki að verða til mikils skaða; þótt ekki sé boðaður sérstakur fundur í nefndinni.

Forseti (BSt): Frekari umr. á þessu stigi eru ekki leyfðar utan dagskrár.