Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forsætisráðherra (SE): Jeg býst ekki við, að langar umræður þurfi að vera um þetta frv., svo sjálfsagt sem það er. Það virðist ekki ofvaxið landsbókaverði að hafa yfirstjórn beggja safnanna, en störfin svo náskyld, að það mælir ekki í móti sameiningu þeirra. Ætlast er til, að þetta komist á, þegar annaðhvort embættið losnar, eða - ef sá embættismaðurinn, sem lengur situr, vill ekki hlíta samsteypunni - þegar þeir eru báðir farnir frá, sem í þessum embættum sitja nú. Sparnaðurinn við þessa samsteypu mundi nema 9500 kr. á ári. - Jeg leyfi mjer að leggja til, að frv. verði vísað til allsherjarnefndar, að lokinni umr.

Magnús Jónsson Þetta frv. er frábrugðið öðrum frv. um sameiningu og afnám embætta, sem hjer hafa legið fyrir, að því leyti, að þar var um alkunn embætti að ræða, er vænta má, að allir hv. deildarmenn þekki og viti deili á störfum þeirra. En hjer er farið fram á að sameina stöður, sem flestum mun lítt kunnugt um, hver störf fylgja. Hefði því mátt fastega búast við, að hæstv. stjórn gæfi þinginu glöggar upplýsingar um störf þessara manna. En stjórnin hefir ekki sjeð ástæðu til þess. í stað þess eru prentaðar fáar línur til stuðnings frv., og ræða hæstv.forsrh. (SE) var sömu tegundar: að þetta væri ekki ofverk einum manni og störfin náskyld. Jeg get eigi að því gert, að jeg hefi ávalt litið svo á, að störf þessi væru mjög fjarskyld og til þeirra þyrfti mismunandi og ólíka menn. Þetta er ef til vill misskilningur, og mun hæstv.forsrh. (SE) geta fært mjer heim sanninn um það. En þó hygg jeg, að hæstv. atvrh. (KIJ) muni mjer ekki mjög ósamdóma í þessu efni, en hann er nákunnugur söfnunum og störfum við þau. Í landsbókavarðarembættið þarf mann, sem hefir nákvæma þekkingu á bókasöfnum með stærri menningarþjóðum, hvernig þar er starfað og söfnunum komið haganlegast fyrir. Landsbókavörður þarf að vera vel heima í heimsbókmentunum; hann þarf að vera viðsýnn, víðlesinn og fjölfróður maður. Aftur á móti þarf skjalavörðurinn umfram alt að vera sjerfræðingur. Þeir, sem nota skjalasöfn og vinna á þeim, vita fullvel, að því nær alt er undir því komið, að þar sjeu menn, sem þekkja að heita má hvert plagg. Hjer er engin skrá til yfir skjalasafnið, er farið verði eftir, og jeg efast um, að auðið sje að gera hana svo úr garði, að ekki þurfi jafnan leiðsögu nákunnugs manns til þess að geta haft safnsins full not. Jeg hygg, að vandfundinn sje sá maður, sem væri hentugur í báðar stöðurnar. Auðvitað mætti sem best sameina yfirstjórn beggja safnanna. En sá ljóður er á því, að þá yrði jafnan ónýtur yfirmaður við annað safnið. Ef Landsbókasafninu stýrði vel hæfur maður, með mikla almenna þekkingu á bókasöfnum og bókmentum, en ekki þá sjerstöku þekkingu, sem er nauðsynleg við þjóðskjalasafnið, þyrfti sjerfróða aðstoðarmenn þar. Auk þess ætti landsbókavarðarstaðan að vera ærið starf fyrir einn mann. Jeg skal svo ekki fjölyrða um þetta efni, en verð að láta í ljós undrun mína á því, hve gálauslega hæstv.forsrh. (SE) fer með tölur. Hann telur 9500 króna sparnað að þessu, og er þó ekki til þess ætlast, að embættið sje lagt niður þegar í stað, heldur þegar það verður laust. Ætti því að telja sparnaðinn eftir hámarkslaunum embættisins, sem er 5500 kr. Frá þessari upphæð verður svo að draga laun þess manns, sem yrði látinn vinna þau störf, er nú hvíla á yfirskjalaverðinum. Því að síst mun nú ofaukið starfsmönnum við söfnin, enda heyrast þaðan jafnan kvartanir um manneklu. Jeg hygg því, að sparnaðurinn við þessa samsteypu muni verða nær 2000 kr. en 9500 kr.

Forsætisráðherra (SE): Háttv. 4. þm. Reykv. (MJ) brá mjer um, að jeg færi óvarlega með tölur. En þar sem enginn veit, hvenær þessi samsteypa muni komast í framkvæmd, hvaða tölur á þá að nefna, aðrar en þær sem nú gilda? Ef þessi sparnaður gengi þegar í gildi, næmi hann 9500 kr., og þó að það verði síðar, þegar launaupphæðin öll er orðin lægri, myndi hann ávalt jafngilda 9500 kr. nú. Og eigi að nefna einhverja upphæð, verður önnur en þessi ekki nefnd með neinum sanni. Þetta er ein af hinum sífeldu tilraunum hv.þm. að gera allar sparnaðartillögur sem tortryggilegastar. Þessi hv.þm. (MJ) er framarlega í flokki þeirra manna, sem standa fast á móti öllum sparnaði. Þeir eru sumir, sem álíta „flott“ að spara ekki, en sem betur fer eru ekki allir jafnhrifnir af þeirri stefnu. Nú rísa að vonum margar raddir gegn þeim sparnaði, sem hjer er farið fram á, og heimta sjerfræðinga í hverri grein. En ef ekki er auðið að sameina þessi embætti, verður sannarlega erfitt að finna nokkuð, sem má spara. Ef sjerstakan grúskara þyrfti á Þjóðskjalasafnið, mætti setja hann og launa honum sem aðstoðarmanni. En ef gera ætti söfnin sem alfullkomnust, þyrfti jafnvel að bæta við 10–20 sjerfræðingum. Þá yrðu þau líka hreinustu fyrirmyndir. Hv. þm. (MJ) mun að líkindum vilja verja fje til þessa, en jeg get ekki verið því fylgjandi. Jeg vil leggja áherslu á, að ef mönnum er nokkur alvara að reyna að spara, verður að samþykkja þetta frv. Vona jeg, að raddir þeirra, sem því fylgja, bergmáli um allan þingsalinn.

Bjarni Jónsson Þá verður ekki mikið bergmál af minni rödd.  (Forsrh. SE: Jeg vona, að svo verði ekki)  . Vonir bregðast mönnum á stundum, jafnvel þeim hæstvirtu. Það er einkennilegt, að stjórnin skuli nú bera fram samskonar frv. og var til umr. hjer 1919 og þingið vildi þá ekki sinna. Ef meta á öll sparnaðarfrv. stjórnarinnar og bera saman, verður það augljóst, að lengi getur ilt versnað, eins og móðir Harðar komst að orði við hann: „Ill varð þín ganga hin fyrsta, og munu hjer margar illar eftir fara, og mun þó verst hin síðasta.“  (Forsrh. SE: Ekki vantar nú lærdóminn)  . Hjá mjer er hann af skornum skamti, en það sakar minna, því að jeg er ekki kenslu- eða mentamálaráðherra. Væri jeg það, myndi jeg reyna að bæta úr fáfræði minni.  (Forsrh. SE: Til þess þarf miklu meira)  . Gott, að hæstv.forsrh. finnur, að hann er stöðu sinni vaxinn. En frv. þetta ber þess ljóst vitni, að hann hefir dottað mjög við samningu þess, eða að hann hefir að öðrum kosti látið annan semja frv. fyrir sig og ekki gætt þess, hve illa og ófimlega hefir tekist til. Í þessu frv. er það sagt, að Jón landsbókavörður Jacobson eigi að taka að sjer verk dr. Jóns Þorkelssonar þjóðskjalavarðar. Þjóðskjalavörður er þó svo verkdrjúgur maður, að öðrum manni er ofvaxið að bæta á sig starfi hans. Hygg jeg, að allir muni játa, að hann sje engin liðleskja, jafnt óvinir hans sem vinir.  (Forsrh. SE: Það er ekki sagt í frv.)  . Það liggur í því, að annar maður geti auðveldlega bætt við sig starfi hans. Jeg veit ekki, hvort hæstv.forsrh. (SE) hefir athugað landsbókasafnið, hvort þar muni nokkur afgangur starfskrafta. Það mun sönnu nær, að fremur þyrfti að bæta þar við 2–3 mönnum í 3–4 ár til þess að kippa safninu í lag, svo mikið verk er þar óunnið fyrir hendi. Það er fróðlegt að bera saman þetta frv. og frv. frá 1919. Þá var það viðurkent af stjórninni, að ógerningur væri að kippa í burtu manninum og ætla landsbókaverði alt starf hans; heldur var svo gert ráð fyrir, að aðrir menn væru settir til að gegna störfum hans. Þá átti að skipa sjerstakan bókavörð og sjerstakan skjalavörð, og auk þess 3 aðstoðarmenn við bókasafnið og einn við skjalasafnið. Hjer kemur sú skoðun fram, að þessi störf sjeu svo náskyld, að vel megi bæta við bókaverði til að sinna skjölunum. Eins og sömu eiginleika og sömu kunnáttu þurfi til þess að stýra bókasafni og skjalasafni. Jeg þarf ekki að rekja þessa fjarstæðu nánar; hv. 4. þm. Reykv. (MJ) sýndi með rökum fram á, að það er svo langt frá því, að hjer sje að ræða um skyld störf, að þau eru einmitt mjög óskyld. Það er alt annað, önnur þekking, annað lundarfar, sem þarf til þess að vera bókasafnsmaður og góður skjalasafnsmaður. Það vill svo vel til, að þessi málstaður er ágætlega rökstuddur í nál. allsherjarnefndar 1919, sem er undirskrifað af 2 núverandi þm., hv.þm. Mýra. (PÞ) og hv. 1. þm. Eyf. (SSt). Auk þess átti sæti í þeirri nefnd Einar prófessor Arnórsson, sem er allra manna fróðastur í þessum efnum. Auk þess er þar prentuð umsögn þjóðskjalavarðar og landsbókavarðar. Leggja þeir báðir á móti sameiningu embættanna, skjalavörður mjög eindregið, landsbókavörður nokkuð hikandi. Hann játar, að hann hefði verið því meðmæltur fyrir 20 árum, en nú væru störfin svo margvísleg og aukin, að það sje alls ekki tiltækilegt. Þar er og það tekið fram, sem hv. 4. þm. Reykv. (MJ) drap á, að sjaldhittir væru þeir menn, sem væru hvorttveggja í senn, góðir bókasafnsmenn og góðir skjalaverðir. Sameiningin er varasöm; er mjög hætt við, að sami maður verði aldrei fær um að gegna báðum störfunum og verði því ónýtur að hálfu leyti. Þá vil jeg víkja að sparnaðinum. Frv. gerir ráð fyrir 9500 kr. sparnaði, en of hátt munu launin þar reiknuð, eftir því sem nú stendur, en auk þess má minna á yfirlitið frá 1919. Þar er landsbókaverði gert 5200 kr. í laun, skjala- og bókaverði samtals 7 þús. kr., þrem bókavörðum samtals 7500 kr. og aðstoðarbókaverði 2500 kr., eða samtals 22200 kr. fyrir hæði söfnin. En nú á landsbókavörður að hafa 5000 kr., 3 bókaverðir hver 2500 kr., eða til samans 7500 kr., þjóðskjalavörður 5000 og aðstoðarskjalavörður 2500 kr., eða samtals 20000 kr. Sparnaðurinn er því 2200 kr. eyðsla. Gangi frv. þetta fram, er vanþekking í stað þekkingar látin stjórna dýrmætustu söfnum landsins, og hæstv. kenslumálaráðherra lætur sjer ekki einu sinni nægja að tala háðulega um forstöðumenn safnanna, kalla þá grúskara, heldur vill hann líka með lögum ákveða það, að vanþekkingin verði þar öllu ráðandi. - En afleiðing þess mundi auðvitað sú, að bæði söfnin yrðu vanrækt. Skjöl týndust, stjórn bókasafnsins yrði ljeleg, bækur yrðu keyptar af litlu viti og alt hrörnaði og alt skemdist. - Er engin þörf að prjedika það fyrir stjórn landsins og alþingismönnum, hve dýrmæt og nauðsynleg söfn vor eru. Þesskonar fræðslu þurfa börn í barnaskólum. En auk vansæmdarinnar yrði líka um peningatjón að ræða, og það tröllaukið fjártjón. Ætti stjórninni að vera það vitanlegt, að tví- og þrígildir menn eru ekki á hverju strái, enda lítil líkindi til, að stjórnin vildi nota slíka menn, þó einhverjir væru. Hefi jeg nú um nokkur ár boðið henni einn slíkan, en hún hefir ekki viljað þiggja. En annars vil jeg benda hæstv. stjórn á það, að hún er ekki sett til þess að spara nje til þess að einblína á vissa hluti skynsemdarlaust, heldur er henni ætlað að verja fje landsins sem viturlegast. Sje viturlegt að spara, á hún að gera það, en sje viturlegra að verja fje til einhvers, er ekki síður skylda hennar að framkvæma það. Má og þess gæta, að þótt sparnaður sje fyrir landssjóðinn að svifta menn atvinnu, þá kemur sá sparnaður niður á þeim einstaklingum, sem fyrir slíku verða, og getur því oft orðið vafasamur. Enn er þess að gæta um sparnaðinn við frv. þetta, að hann verður enginn fyr en að 10–20 árum liðnum, þegar menn þessir eru fallnir frá. Hefir forsætisráðherra boðið öðrum manninum ljettara starf, en hann vildi ekki þiggja. Raunar er ekki í frv. getið um það, að mennirnir skuli vera í embættum sínum áfram, heldur aðeins í aths.; en sá mun þó tilgangurinn, að þeir haldi þeim. Sparnaðarherópið verður því heldur hjáróma, þegar það byggist eingöngu á sparnaðarvon úti í framtíðinni, sem ekki getur ræst fyr en eftir 10 ár. Er því ekki rjett að hreyta í oss ónotum, þótt vjer gerum ekki mikið úr slíkum vonum og álítum nauðsynlegra að verja þingtímanum til að reyna að bæta atvinnuvegi þjóðarinnar heldur en skeggræða um hjegóma þennan. Má vera, þótt vjer sjeum ráðlitlir, að skynsamlegar ástæður vorar bergmáli jafnvel og sparnaðarvonir hæstv. ráðherra og svigurmæli.

Forsætisráðherra (SE): Jeg skil ekki vel vandlætingasemi hv.þm. Dala (BJ). Ef hann læsi athugasemdir frv., mundi hann sjá, að þar er alls ekki um það að tala að neyða embættinu upp á landsbókavörð, en hins vegar hefir hann sagt, að hann sæi engin vandkvæði á því að sameina embættin. Háttv. þm. skilur heldur ekki, að með frv. þessu - og hinum líka - er verið að sniða frambúðarstakkinn fyrir þessa þjóð. Hann er með vandlætingasemi yfir því, að sparnaðurinn á svo langt í land, en þá væri gaman að heyra það, hvort háttv.þm. er með því, að maðurinn verði settur á biðlaun, svo sparnaðurinn komi strax. Það væri auðvitað æskilegt að geta haft sem flesta sjerfræðinga á öllum sviðum, en fjárhagur þjóðar vorrar leyfir það ekki, og hjer álít jeg þess heldur ekki þörf; framtíð safnanna er vel trygð, þótt yfirumsjón þeirra sje falin einum manni, en sparnaðurinn er auðsær. Jeg sje, að háttv.þm. brosir, en jeg get sagt honum það, að víða mundi brosað að erindisbrjefi hans, ef það heyrðist utan þessa sals, því að það er eingöngu um það að spara ekki, heldur einungis greiða fje úr landssjóðnum.

Jeg sagði að greiða fje viturlega

. En annars eru fjármálaræður hv.þm. Dala. svo vel þektar, að óþarfi er að fjölyrða um þær. Er öllum vitanlegt, að hv.þm. er með þeim ósköpum fæddur, að hafa ekkert vit á fjármálum.

Sveinn Ólafsson Jeg hefi að þessu ekkert lagt til um embættafækkunina og engri afstöðu lýst til sparnaðarfrv. stjórnarinnar; þykir mjer því rjett að láta nokkur orð fylgja þessu síðasta frv. í röðinni. Mig furðar að heyra jafnáköf og eindregin mótmæli og hjer hafa fram komið gegn frv., sjerstaklega er gætt er þess áhuga um fækkun og sameiningu embætta, sem fram kom á síðasta þingi, og eindreginna krafna almennings um þetta sama í mörgum þingmálafundargerðum margra sveita og hjeraða. Þarf enginn á því að villast, að þjóðin heimtar meiri hagsýni í launaveislum til opinberrar starfrækslu. Auðvitað er það, að altaf verður álitamál, hvar byrja skuli og hverjir fyrst skuli víkja sæti, og fer það eftir álitum. Vil jeg strax geta þess, að æskilegra hefði mjer þótt, að byrjað hefði verið á afnámi annara embætta en sýslumanna, að minsta kosti jafnhliða þeim, og meira hefði það verið í samræmi við óskir þjóðarinnar, að afnumin hefðu verið sum embættanna hjer í Reykjavík, og fremur mundu þau mega missa sig en embætti í fjarlægum og strjálbygðum landshlutum, því að þar er verkahringur embættanna yfirleitt stærri og þörfin meiri. Þó vil jeg lýsa því yfir, að jeg tel fækkun sýslumannsembættanna forsvaranlega og afnám allra þeirra embætta, sem stjfrv. ræða um, og mun jeg fylgja þeim öllum, í þeirri von, að frekari fækkun embætta og opinberra starfsmanna hjer í Rvík fari á eftir en þeirra þriggja, sem fyrirliggjandi frv. ræða um, svo sem hæstv. stjórn einnig hefir lýst áhuga á. Jeg vil þó geta þess, að afnám eins af embættum þessum er mjer viðkvæmt mál vegna aldurs þess og endurminninga þeirra, sem við það eru bundnar. Á jeg við biskupsembættið, sem jeg líka tel óaðskiljanlegt þjóðkirkjunni. En enga hættu álít jeg trúarlífi voru stafa af niðurlagningu þess, ef sú skipun er gerð á starfi vígslubiskupa, sem hæstv. stjórn hefir bent á við 1. umræðu málsins. Skal jeg eigi fjölyrða frekar um þetta að sinni. En það voru 2 atriði hjá hv.þm. Dala. (RJ), sem jeg hnaut við. Er jeg ekki sammála hv.þm. í því, að núverandi stjórn hafi ekki verið skipuð til að spara. Hún var einmitt til þess skipuð. Sparnaðarraddirnar voru háværar á síðasta þingi, og stjórnin var einmitt skipuð þegar sparnaðaraldan reis sem hæst. Var þessu eigi aðeins haldið að stjórninni af stuðningsmönnum hennar, heldur kom það og fram í stefnuskrárræðu hæstv. forsætisráðherra og við meðferð hinna svo nefndu sparnaðarfrv. Hitt atriðið í ræðu hv.þm. hneykslaði mig þó meira. Hann hjelt því fram, að sparnaðartilraunir stjórnarinnar með afnám embætta leiddu til atvinnuleysis í landinu, líklega fyrir embættismenn og embættismannaefni. Var helst að skilja svo, sem þeir mundu fara á sveitina. Sýnist af þessu, sem hv.þm. liti svo á, að embættin sjeu til fyrir embættismennina, en ekki fyrir þjóðfjelagið. En því trúi jeg ekki, að nokkur þessara manna, þótt úr embætti sínu færi, þyrfti að verða þurfalingur eða öðrum að byrði, enda eigi ólíklegt, að eftirsókn eftir embættisnámi rjenaði, ef skynsamleg fækkun embætta væri lögleidd. Skal svo ekki fjölyrt meira um þetta; jeg vildi aðeins lýsa framangreindri aðstöðu minni til frv. þeirra, sem fram eru komin um fækkun og sameiningu embætta.

Bjarni Jónsson Það var unaðslegt að hlusta á ræðu háttv. 1. þm. S.-M. (SvÓ) og yfirlit hans yfir sparnaðarfrumvörp stjórnarinnar og umræðurnar um þau. Hann komst að þeirri niðurstöðu, að háværar sparnaðarraddir hefðu borist hingað utan úr sveitum, um niðurlagning embætta o. fl., jafnvel úr mínu kjördæmi. Jeg las nú nýlega fundargerð úr Dalasýslu, er fer í þveröfuga átt, og er þar krafist, að þeir fái að halda embættismönnum sínum í friði í embættum þeirra. Er það og augljóst, að þeir vilja halda menningaráhrifum þeirra innan hjeraðs. Alt sparnaðarhjal þessa þingmanns er jafnan á einn veg viturlegt, því hann greiðir venjulega atkvæði á móti öllum greiðslum, jafnt hinum nauðsynlegustu og lögskipuðu sem öðrum, nema fjárveitingu til tveggja hreppstjóra, en þeir voru líka af Austurlandi. Þá sagði sami háttv.þm., að þessi stjórn hefði verið skipuð til þess að spara. Við munum báðir hafa verið í samvinnu til að styðja þessa stjórn, og ætti jeg því líka að hafa dálitla ástæðu til að vita eitthvað um það, til hvers stjórnin var skipuð. Þegar jeg styð einhverja stjórn eða lofa hlutleysi, hefir það jafnan verið með því skilyrði, að það yrði ekki „monomania“ hjá henni það eitt - að spara. Er það allóheppileg sýki á stjórn. Jeg hefi aldrei sagt, að stjórnin ætti ekki að spara, heldur að hún ætti að verja fje landsins viturlega. Jeg er ekki með því marki brendur að vilja kitla eyru kjósenda minna með því að láta sífelt hljóma orðið sparnaður, sparnaður, eða það að spara hjer í þingsalnum. Sparnaður getur oft verið skaðlegur, þegar mikil umsvif eru höfð við að spara krónuna, en á öðrum sviðum er miljónum fleygt með aðgerðaleysi eða heimskulegum aðgerðum, þegar hættur utan úr heimi þröngva atvinnuvegum vorum. Það ætti fremur að vera verksvið stjórnarinnar að varðveita traust landsins og rjetta við gengi ísl. krónunnar. Um það er meira vert. Þá var það annað atriði í ræðu háttv.þm. S.-M., þar sem hann hafði það eftir mjer, að væru umrædd embætti lögð niður, yrðu hlutaðeigandi embættismenn að ómögum. Þar sleit hann orð mín úr samhengi, og veit jeg, að skrifararnir hafa tekið orð mín rjett upp, þótt hv. 1. þm. S.-M. hártogi þau, heldur klaufalega auðvitað, en þó skár en búast mátti við úr þeirri átt. Jeg hefi aldrei haldið því fram, að embættin væru til orðin fyrir mennina; en hitt er það, að jeg og þeir, sem vilja vera heiðarlegir menn í meðferð sinni á starfsmönnum landsins, litum svo á, að þegar menn eins og t. d. dr. Jón Þorkelsson skjalavörður eru búnir að vinna langt og mikið starf og slíta sjer út í embættum um 20 ára skeið, eigi ekki að kasta þeim út á gaddinn eða gera þeim þá smán að telja embætti þeirra óþörf.  (Forsrh. SE: Jeg hefi alls ekki talað um að kasta þeim út á gaddinn)  . Jeg sagði það heldur ekki, en þó má skilja frv. þannig, er þetta er ekki trygt í texta þess. Hæstv. mentamálaráðherra talaði um það meðal annars, að jeg væri fæddur með þeim ósköpum að bera eigi skynbragð á fjármál, og jeg hefi heldur ekki haldið sjálfum mjer fram á þeim sviðum; jeg hefi ekki sóttum bankastjóraembætti eða kept um ráðherrastöður, en jeg veit, að hæstvirtur mentamálaráðherra og þeir frændur eru fjármálamenn á sinn hátt.  (Forsrh. SE: Jeg mintist ekkert á ætt)  . Satt er það, en hæstv. mentamálaráðherra talaði um, að jeg væri fæddur með þessum annmörkum, og það hefir maður úr ætt.  (Forsrh. SE: Það er satt)  . Þá er rjett mælt hjá mjer, nema nú eigi að sundurgreina fæðing og ætterni, en sameina söfnin. Að öðru leyti ætla jeg ekki að fara í mannjöfnuð við hæstv.forsrh., en ætla að geyma það þar til síðar og lofa honum þá að eiga fyrri leikinn. Jeg skal játa, að jeg hefi alt að þessu eigi skilið fyrirætlanir stjórnarinnar um þennan stakk handa þjóðinni. En nú fyrst skil jeg, hvað hæstv.forsrh. vill með allan þennan vonarpening hjer inn í þingið (sem sje umrædd stjórnarfrumvörp); mun hann ætla að vinna voð úr ullinni og sníða síðan úr voðinni og sauma þjóðinni þar framtíðar-tóskaparstakk þann, er hann talaði um. Væri því óhætt að lofa embættafækkuninni og þessum sparnaðarmálum öðrum að liggja í láginni næstu 20 árin, meðan hann situr að þessum skraddarastörfum.

Magnús Jónsson Jeg þarf ekki að svara ræðu hæstv.forsrh. mörgum orðum. Fanst mjer hún ekki þess verð, þótt hann ætlaði að drekkja mjer í freyðanda einum og orðagjálfri. Þetta ósjálfræði hæstv.forsrh. (SE) byrjaði hjer í gær og er nú lakara í dag. Menn munu enn hafa í minni frá því í gær, t. d. það, sem hann var að tala um, að stjórnarráðið ætti að hafa eftirlit með rjetttrúnaði í landinu og að syndin væri hið elsta í heiminum. Mundi hann á flestum kirkjuþingum hafa verið dæmdur sekur villutrúarmaður fyrir þau ummæli. Hæstv. forsrh. brá mjer um það að Alþt. 1923, C. (35. löggjafarþing). vera ætíð á móti öllum sparnaði, hvernig sem honum væri háttað. Er það satt að því leyti, að ef hjer mega engar stöður vera eða embætti, er beri vott um, að hjer búi menningarþjóð, er jeg á móti þess háttar sparnaði. Jeg mun ekki vera með þeim ráðstöfunum, sem eru þess eðlis, að ef áfram er haldið, hljóti þær að skilja við þessa fornu menningarþjóð sem menningarsnautt fiskiver. Það er óþarft að vitna í 10–20 sjerfræðinga við stofnanir hjer. Slíkt tíðkast með stórþjóðunum, en við höfum ekki efni á því. En þó að við reynum að hafa hjer vísi að slíku, þó að við gerum okkur ekki að skyldu að kæfa hvern vísindamann í afgreiðslu daglegra anna á söfnum og slíkum stöðum, get jeg ekki sjeð, að það sje svo mikil goðgá, sem hæstv. kenslumálaráðherra (SE) sýnist þykja það. Það er máske ekki heimtandi af hæstv.forsrh., að hann kunni að reikna, en þá ætti að mega ætlast til slíks af hæstv. fjármálaráðherranum. Og vil jeg nú biðja hann að reikna, hvort 5500 kr. laun geri nú, með 60% dýrtíðaruppbót, 9500 kr.? Ef nú svo skyldi reynast, sem jeg hygg að sje, að hjer skakki meira en 1000 krónum, hvar er þá geipan hæstv.forsrh. um, að reiknað sje með þeim tölum, sem nú gilda?

Sveinn Ólafsson Það er aðeins lítil athugasemd, sem jeg vildi kom með. Háttv. þm. Dala. (BJ) vildi vefenga, að úr fjarlægum sveitum landsins hefðu háværar kröfur borist um sparnað, og jafnvel neita því, að Dalamenn styddu kröfurnar um embættafækkun. Þessa kenningu háttv.þm. held jeg rjett að athuga nánar, og það vill svo vel til, að jeg hefi hjer í höndum fundargerð úr Dalasýslu frá janúar næstl., sem sker úr um þetta. Þar standa meðal annars þessi orð: „....Fundurinn telur líklegt, að betur megi nota starfskrafta ýmsra embættismanna í Reykjavík, og að sameina megi þar ýms skyld embættisstörf og draga úr starfsmannahaldi við ýmsar opinberar stofnanir til sparnaðar. - Samþykt í einu hljóði.“ Og í öðru lagi: „Fundurinn skorar á Alþingi að draga sem mest úr fjárveitingum úr ríkissjóði, nema til samgöngubóta og til að auka framleiðsluna í landinu. Sjerstaklega leggur hann áherslu á, að sem minstu fje sje varið til styrkveitinga og bitlinga til einstakra manna. Samþykt með öllum greiddum atkvæðum.“ Svona líta þá Dalamenn á þetta mál og koma þarna í baksegl við hv.þm. Þetta samþykkja hans elskulegu kjósendur, og virðast mjer þeir höggva allnærri í síðari tillögunni. Jeg mátti til að drepa á þetta; að öðru leyti ætla jeg ekki að lengja umræðurnar, með því að hv.þm. er fjarstaddur.

Forsætisráðherra (SE): Jeg ætlaði aðeins að drepa á, að það er fjarstæða hjá háttv. 4. þm. Reykv. (MJ), er hann er að tala um, að landið verði að menningarsnauðu fiskiveri, ef niður verða lögð embætti þau, er stjórnarfrumvörpin fjalla um. Get jeg alls eigi sjeð neina hættu á, að svo fari, þótt þau verði að lögum. Tel jeg þetta því hina mestu fjarstæðu. En út í hitt ætla jeg ekki að fara, er hv.þm. sagði, að stjórnin ætlaði sjer að líta eftir rjetttrúnaði og kirkjuhaldi í landinu, eða neitaði því, að syndin væri gömul. Þar sem jeg sje, að þm. hefir svo miklar mætur á því, sem gamalt er, skil jeg, að hann vill ekki þess vegna leggja niður biskupsembættið og önnur þau embætti, sem hjer er farið fram á, og þó að mjer hafi verið kent, að syndin væri eitt hið elsta í heiminum, vil jeg spyrja þm., hvort hann vildi samt ekki reyna að draga úr áhrifum eða losna við erfðasyndina, ef þess væri kostur.

Forsætisráðherra (SE): Þótt frv. þetta sje framborið til sparnaðar, þá er þó tilgangurinn framar öllu sá, að koma með því betra skipulagi á heilbrigðismál landsins. Skal jeg strax játa það, að vera má að áætlanirnar um sparnaðinn sjeu nokkru hærri en búast má við að raun verði á; er t. d. ekkert talað um, hvernig fara skuli með kenslu þá, sem landlæknir hefir við yfirsetukvennaskólann, en svo sýnist, sem skylda megi prófessorana til að taka það að sjer án sjerstakrar borgunar. En jeg vil strax snúa mjer að kjarna málsins, og hann er sá, að ef sóttir eða aðra slíka vágesti ber að höndum, þá er tryggingin meiri fyrir viturlegum athöfnum, ef stjórn þeirra mála er í höndum fleiri manna en eins. Má minna á, að mjög orkaði tvímælis, hvort heppilegar hefðu verið ráðstafanir landlæknis, síðast, er innflúensan geisaði. Stjórnin verður algerlega að fara eftir ráðum landlæknis, en öruggara ætti að vera að hafa leiðbeiningar tveggja háskólaprófessora og hjeraðslæknis við að styðjast, heldur en tillögur eins manns, sem oft og einatt kann að vera valinn í starfann af öðrum ástæðum en þeim, hve góður læknir hann er. Jeg get ímyndað mjer, að það verði margt, sem stjórnin skýtur til ráðsins, og vel má vera, að það verði unt fyrir prófessorinn, sem er formaður, að gegna fullum kenslustörfum. En þess má þó geta, að allmiklu hefir verið ljett af landlækni nú upp á síðkastið. Eftirlit með apótekum er t. d. nú hjá sjerstökum manni. Heilbrigðisskýrslur þarf hann nú að gera, en mikið starf getur það varla verið, því nýlega samdi prófessor Guðm. Hannesson heilbrigðisskýrslur fyrir 10 ár; hafði hann þó kenslustörf sín öll með landlæknisembættinu og var auk þess ekki landlæknir lengur en 13 mánuði. Skal jeg svo ekki mæla meira með frv. að sinni, en óska, að því verði vísað til allshn. að loknum umræðum.

Magnús Guðmundsson Jeg sje það, að í athugasemdum við frv. er ekki gert ráð fyrir, að embættið verði lagt niður fyr en það losnar næst, en í frv. sjálfu er sagt, að það skuli þegar lagt niður. Er því hjer um mótsögn að ræða, sem ráða verður bót á, því ella yrði annaðhvort að brjóta 1. gr. eða fara í bága við athugasemdirnar. Er og sami ágallinn á um ýms önnur frv., og er því full ástæða til að vekja eftirtekt á þessari ónákvæmni. Er ekki trygt, nema tekið sje fram í frv. sjálfu, að embættið skuli ekki lagt niður fyr en hlutaðeigandi fer úr því, nema ef ætlunin er sú, að maðurinn fari strax úr embættinu með eftirlaunum. Er sú leið heimil og lögmæt.

Forsætisráðherra (SE): Ef þörf þykir, má gera breytingartillögu við texta frv., svo glögt sjáist, að hlutaðeigandi skuli sitja í embættinu meðan við nýtur.

Magnús Pjetursson Hjer er komið fram eitt frv., sem auglýsir sig sem sparnaðarfrumvarp, en raunar tók nú hæstv.forsrh. það aftur, sem slíkt, í byrjun ræðu sinnar. Er satt að segja ekki bætandi á áhyggjur stjórnarinnar út af meðferðinni á óskabörnum hennar. En þótt fyrri krógarnir sjeu allóefnilegir, þá kastar fyrst tólfunum við fæðing þessa, og það svo, að ekki dugar að láta slíkt mótmælalaust. Sem kunnugt er, er ekki lengra síðan en 1919, að frv. var borið fram í þá átt, að breyta yfirstjórn heilbrigðismálanna og láta hana í hendur heilbrigðisráðs, en frv. það var felt, og mætti ætla, að ekki hefðu orðið miklar breytingar síðan, sem gerðu breytingar nauðsynlegri nú en þá var. En ástæða er til að bera þetta frv. saman við frv. frá 1919, svo að munurinn sjáist. Frv. 1919 var borið fram eftir tillögu landlæknis og læknadeildar háskólans. Hafði læknadeildin kosið þriggja manna nefnd til að athuga málið og auk þess rætt það vandlega á fundum sínum; síðan ljet hún stjórninni í tje tillögur sínar og fylgdi hún þeim í öllu. Aðalástæðan til breytingarinnar var sú, að frv. taldi það of ætlun einum manni að hafa embættið á hendi. Vil jeg, svo hv. deildarmenn sjái, að hjer er rjett með farið, lesa upp kafla úr till. læknadeildarinnar: „Deildin leggur til, að stjórn heilbrigðismála sje breytt þannig, að í stað landlæknis komi 3 manna heilbrigðisráð, með 2 varamönnum. Formaður þess sje fastur embættismaður, sem ekki gegnir öðrum opinberum störfum eða lækningum, enda sje svo launaður, að hann neyðist ekki til þess. Konungur skipi formann, en stjórnarráðið hina 4, að fengnum tillögum frá læknadeild háskólans.“ Er hjer skýlaust tekið fram, að embættið sje ofvaxið einum manni, og að ekki geti komið til mála, að maðurinn gegni öðrum störfum, heldur þurfi hann að helga því starfi alla krafta sína. En frv. þetta var ekki samþykt. Hafði læknafundur lagst í móti því, og talið, að embættið væri ekki ofraun einum manni, ef engin önnur störf hefði, en það var ótvírætt álit læknafundarins, og læknadeildar háskólans, að landlæknisembættið væri ekki til þess að hafa það í hjáverkum. En nú þýtur nokkuð á aðra leið í skjánum í frv. þessu. Ef lesnar eru ástæður frv. með athygli, þá sjest, að landlæknisembættið er talið óþarft, og engin vandkvæði þykja á því að skifta störfum landlæknis niður á hina og þessa. Mætti undarlegt vera, ef sömu aðiljar stæðu bak við þetta frv. sem hið fyrra, og mun svo ekki vera, að hæstv.forsrh. (SE) þó undanteknum, sem líka var í stjórn 1919, og nú má teljast aðalflutningsmaður frv. Er einkennilegt, að skoðanir hans skuli nú vera þveröfugar við það, sem þær þá voru, og hlýtur eitthvað nýtt að hafa komið fyrir, sem breytt hefir skoðun hans. Því varla get jeg trúað hviksögum þeim, sem um bæinn hafa gengið, um það, að frv. hafi ekki fæðst í stjórnarráðinu, heldur í einhverri útungunarstofnun stjórnarfrv. utan stjórnarráðsins. En þá vildi jeg leyfa mjer að víkja lítið eitt nánar að frv., þó jeg hirði ekki að gera það nákvæmlega nú. Má fyrst geta þess, að mjög ónákvæmlega eru talin upp störf landlæknis í frv. Er það líklega af gáleysi, en ekki öðru verra. Er t. d. ekkert getið um öll þau störf, sem landlæknir verður að hafa við framkvæmd berklavarnalaganna nýju. En aðalatriðið er þó það, að alveg er gengið fram hjá því, að landlæknir á að vera og hefir æ verið forustumaður heilbrigðismálanna, en ekki eingöngu skrifstofumaður. Hafa nú verið 8 landlæknar hjer, og allir verið hinir nýtustu menn og átt frumkvæðið að flestu því, sem til bóta hefir verið í heilbrigðislöggjöf landsins; á þetta ekki hvað síst við um þann mann, sem nú skipar þetta sæti. Má óhætt segja, að hann hefir verið þeirra atkvæðamestur um þá hluti alla, enda má svo segja, að hann hafi um 20 ára skeið átt frumkvæðið að öllum breytingum og endurbótum á heilbrigðislöggjöf þjóðarinnar, og nærfelt öll sú löggjöf sje hans verk. Er auðsætt, að ef heilbrigðisráð yrði stofnað, þá mundi það aðeins verða vikapiltur stjórnarráðsins en engin frumkvæði mundi það eiga að heilbrigðislöggjöfinni eða endurbótum á því sviði. Jeg þarf ekki að tala mikið um sparnaðinn í sambandi við þetta mál. Hæstv. forsrh. (SE) gerði ekki mikið úr honum; enda hlýtur þetta að verða dýrara en með því fyrirkomulagi, sem nú er. Jeg gæti skilið það, ef hæstv.forsrh. vildi taka upp, eða beina til væntanlegrar nefndar að taka upp frumvarpið frá 1919. En ef hún gerði það, hlyti það að vera af því, að starfið væri svo umfangsmikið, að ekki yrði komist hjá að skifta því. Heilbrigðisráðið gæti ekki komist af án þess daglega að hafa læknisfróðan ráðunaut. Jeg hefi kynst því, sjerstaklega nú, síðan jeg fluttist til Reykjavíkur, að stjórnarráðið getur ekki komið þar í stað landlæknis eða sjerfræðinga, og verður því að hafa læknisfróðan mann til aðstoðar. Enda verður ekki hjá því komist, að stofna slíkt embætti, og hefir heyrst, að slíkt hafi þegar komið til orða. Viðvíkjandi því, sem hæstv.forsrh. (SE) talaði um, að skifta ábyrgðinni, sem á landlækni hvílir, milli fleiri manna, þá er jeg algerlega mótfallinn því. Jeg minnist þess, að á þingi 1919 talaði einn þingmaður á móti heilbrigðisráðinu, einmitt vegna þess, að það dreifði ábyrgðinni, og get jeg skrifað undir hvert orð af því, sem þar var sagt, og vísa til þess. Það er rjett fram tekið hjá hæstv.forsrh. (SE), að ljett hefir verið störfum á landlækni síðustu árin, tekin burtu störf, sem eigi komu landlæknisembættinu beint við, og þetta á og verður að gerast. En þetta frumv. stjórnarinnar fer í bága við allar stefnur og skoðanir, fram komnar í þessu máli á síðustu árum. Sje þess þörf, vegna sparnaðarins, að búa svo um heilbrigðisráðið og skipa þannig heilbrigðismálunum, að engar framkvæmdir verði mögulegar, þá er það dauðadómur á öllum framförum í þeim efnum. Jeg vil spyrja stjórnina, hvort kraftar sjeu í stjórnarráðinu til þess að taka við skrifstofustörfum landlæknis. Ef á að leggja undir stjórnarráðið slík störf, án þess að bæta við mönnum með sjerþekkingu, þá vil jeg benda á, að tekin sjeu heldur þau embætti, sem ekki þarf mikla sjerþekkingu til að inna af hendi. Mætti þar nefna t. d. póstmeistara- og landssímastjóraembættin. Væri að líkindum ekki síður ástæða til að leggja þetta undir stjórnarráðið, úr því starfsmenn stjórnarráðsins hafa svo lítið að gera, að þeir geta bætt við sig að ósekju heilum skrifstofum. Vænti jeg þess nú, eftir orðum hæstv.forsrh. (SE), að hann taki þetta frumvarp aftur, eða fari þess á leit við nefndina, að breyta því í það horf, sem það var í 1919. En reyni ekki til að höggva nein skörð í framtíðarhugsjónir heilbrigðisfrömuða þjóðarinnar.

Forsætisráðherra (SE): Háttv. þm. Str. (MP) byrjaði á að tala um óskabörn stjórnarinnar, en svo nefndi hann embættafækkunarfrumvörp stjórnarinnar. Þau eru nú sum komin til nefndar, þrátt fyrir mótmæli tveggja prestvígðra manna hjer í deildinni, er reyndust með öllu gagnslaus. Hjer er nú komið með nýtt frv. um nýtt embætti, sem niður á að leggjast. Þá stendur upp þeirrar stjettar maður, sem frv. þetta fjallar um, sem lífvörður hennar, til andmæla frumvarpinu; og svona mun taka við hvað af öðru, hver stjett, sem í hlut á. Háttv. þm. (MP) bar mjer á brýn, að jeg, sem meðlimur í stjórn Jóns Magnússonar, bar fram annað frv. um þetta mál 1919. Þungamiðjan í því frv. var hin sama og í þessu, sem fyrir liggur, þ. e. stofnun heilbrigðisráðs. Háttv. þm. (MP) er svo mikill stjórnmálamaður, að hann veit, að ráðherrar í sömu stjórn gera ekki ágreining sín á milli út af atriðum í rökstuðningi mála hvor hjá öðrum. Annars hafa háttv. deildarmenn heyrt, hve mikil vinna fylgir landlæknisembættinu, samkvæmt hinni átakanlegu lýsingu háttv.þm. (MP) á því. En jeg bið þá að taka eftir því, að stjórn Jóns Magnússonar setti til að gegna embættinu, ca. 12 mánaða tíma, prófessor einn við háskólann, sem auk þess bjó þó til 10 ára heilbrigðisskýrslur og leiðrjetti ýmsar misfellur í embættisrekstrinum. Þó að próf. Guðm. Hannesson sje viðurkendur starfsmaður, þá bendir þetta á, að störfin eru ekki eins afsalega mikil og háttv.þm. (MP) heldur fram, og mætti færa fleira fram því til sönnunar. Annars má nefna annað embætti, sem sje hjeraðslæknisembættið í Rvík, sem er vandasamt og eitt hið erfiðasta hjer á landi. Hjeraðslæknirinn, sem nú gegnir því, er vitanlega duglegur og vel lærður; hefir hann gegnt umsvifamiklum störfum við háskólann, enda þótt hann hafi afarmikinn „praxis“. Er þá ekki hugsanlegt, að sá maður, sem forstöðu heilbrigðisráðs hefði á hendi, gæti og gegnt störfum við háskólann; sannar og Guðm. Hannesson það, sem auk sinna embætta bætti úr syndum margra ára, er hann samdi heilbrigðisskýrslurnar. Háttv. þm. (MP) sagði, af lítilli vinsemd til mín, að frumvarpi þessu væri klakið út á frumvarpsútungarstofnun stjórnarinnar úti í bæ. En hann veit vel, að jeg hefi sjálfur samið það, og skal jeg gefa honum þær upplýsingar, að sá eini maður, sem hefir unnið að því með mjer, er Guðm. Eggerz, fyrv. sýslumaður. Hefir sú vinna hans ekki kostað landið einn eyri, er hann auk þess gegnir öðrum störfum í stjórnarráðinu. Áður hefir það, eins og kunnugt er, viðgengist, að sjervinna við samningu frumvarpa hefir verið sótt út í bæ. Jeg veit, að háttv.þm. hefir nú ekki trúað þessum ummælum sínum, en hefir haldið, að það mundi hljóma vel í þingsalnum. Hann um það. Það má lengi deila um, hvort betra sje að leggja mikilsverð þjóðfjelagsstörf á herðar eins eða fleiri manna. Þó er nú svo, að mest áriðandi málin eru vanalega lögð í fleiri manna hendur; má í því sambandi nefna, að hinir æðstu dómstólar, sem eiga að gera út um deilumál manna, eru vanalega skipaðir fleirum mönnum en einum. Það má vel vera, að þörf sje á að laga ýmislegt í þessu frv., en aðalatriðið, sem fyrir stjórninni vakir, er að skapa með því meiri tryggingu í heilbrigðismálum. Þetta er þungamiðjan. Sparnaðurinn er hjer aukaatriði, og þó getur enginn neitað því, að sparnaður yrði að frv., ef prófessor við háskólann gæti haft formenskuna í þessu ráði sem aukastarf, sem jeg nú reyndar hygg. Undir öllum kringumstæðum mætti krefjast þess af formanninum, að hann hefði á hendi kenslu við háskólann, og yrði þá alt af í þessu einhver sparnaður. Sannleikurinn er sá, að störfin í þessu embætti eru ekki mikil, og líklega of lítil fyrir einn mann, en ábyrgðin er mikil og líklega of mikil fyrir einn mann. Varla skil jeg í, hvernig hv.þm. (MP) getur haldið því fram, að niðurlagning embættisins mundi verða heilbrigðismálunum til niðurdreps. Núverandi landlæknir hefir að vísu verið mikill framkvæmdamaður um heilbrigðismál. Það sannar lítið, því að í embættið gætu líka komið liðljettingar. Nú eru ýmsar bætur á heilbrigðismálum á ferðinni, sem ekki koma frá landlækni, og svo mun verða í framtíðinni, því áhugi læknastjettarinnar á þessum málum er nú að verða meira vakandi en nokkru sinni áður. Jeg vona, að háttv. deild athugi sjerstaklega, að aðalatriðið er tryggari forsjá heilbrigðismálanna en verið hefir, og vænti, að hún samþykki frv. til 2. umr. og vísi því til allsherjarnefndar.

Magnús Pjetursson Það var ekkert nýtt í ræðu hæstv.forsrh. (SE), sem jeg þarf að svara. Þó var það eitt atriði, er jeg vil taka til athugunar, þar sem hann blandar málum og telur mig í flokki þeirra, sem berjast á móti sparnaði. Mjer þykir dálítið skrítið, er hæstv.forsrh. sagði, að sá sparnaður, sem þetta frv. hefir í för með sjer, verði sem svarar árslaunum landlæknis.  (Forsrh. SE: Jeg sagði það ekki, heldur að sparnaðurinn gæti orðið minni en ætlast væri til)  . Jæja, látum það gott heita, úr því að forsrh. gengur nú frá því. Þá sagði hann, að þungamiðjan væri hin sama í þessu frv. og í frv. frá 1919. En þetta er fjarri öllum sanni Því það frv. fór fram á mjög svipað fyrirkomulag og nú er. Þar átti að vera fastur embættismaður, sem engin önnur störf hefði á hendi, enda var það kallað grímuklætt landlæknisembætti. Hæstv. forsrh. (SE) vildi sanna, að starf landlæknisembættisins væri ekki eins mikið og jeg taldi, og ræddi mikið um afrek Guðm. Hannessonar í því embætti, og var leitt að heyra úr þeirri átt, hve mikla áherslu hann lagði á endurbótastarfsemi hans á fyrri embættisfærslu landlæknis, og taldi bætt fyrir gamlar syndir.  (Forsrh. SE: Er það þá ósatt ?)  . Já, jeg tel það ekki vel sæmandi af hæstv.forsrh. (SE) að bera landlækni á brýn gamlar syndir, en hitt er aftur á móti víst, að Guðm. Hannesson vann mikið verk og gott, við samning 10 ára skýrslnanna. Samt sem áður er það engin sönnun fyrir því, að lítið sje að starfa í landlæknisembættinu, því ekki þykir mjer líklegt, að mikið hafi þá jafnframt verið um önnur störf, og síst þá annað en dagleg störf, en ekkert af hinum meiri eða alvarlegri störfum. Enda mun þetta satt vera. Hæstv. forsrh. (SE) sagði, að fleira mætti nefna því til sönnunar, að ekki væri mikið að gera í landlæknisembættinu, og var þar með hálfgerðar dylgjur. Jeg býst við, að hann hafi þar viljað láta skilja, að núverandi landlæknir starfaði lítið í sínu embætti. Um leið og jeg auðvitað mótmæli þessu, þá vil jeg benda á, hversu hjákátleg skoðun það er, að þó einhvern tíma væri miður starfandi maður í einu embætti, þá ætti þess vegna að rjúka í að leggja embættið niður. Í samræmi við það ætti að hætta við að hafa stjórn í landinu, ef einhver stjórn eða einhverjir ráðherrar reyndust óstarfhæfir, eins og stundum þykir koma fyrir. Hæstv. forsrh. (SE) vildi halda því fram, að ekki hvíldu á landlæknisembættinu eins mikil störf og jeg ljet í veðri vaka. En þetta er ekki skoðun mín eins, heldur álit læknadeildar háskólans og Læknafjelagsins, og verður ekki hjá því komist að taka mark á því, sem öll læknastjett landsins segir einróma. Þá var hæstv.forsrh. (SE) að minnast á, að tryggilegar væri um hnútana búið, ef fleiri menn en einn bæru ábyrgð á heilbrigðisstjórn landsins, og mun hann þar hafa aðallega átt við sóttvarnirnar. Jeg get frætt hann á því, að um þetta eru skoðanir manna víða skiftar. Með ýmsum þjóðum er nú verið að hverfa frá því, að fjölmenn ráð eða nefndir stýri þeim málum, en hitt tekið upp, að fela einstökum mönnum yfirstjórn þeirra. Víða eru slík ráð einungis ráðgefandi, en bera enga ábyrgð. Það var einnig aðeins nokkurs konar ráðgefandi ráð eða nefnd, sem allsherjarnefnd lagði til að stofnað væri hjer á þinginu 1919, sem sje sóttvarnarráðið. Mjer skildist á ræðu hæstv.forsrh. (SE), að hann teldi nú fyrirkomulagsatriðið, en ekki sparnaðinn, þungamiðju frv., sem sje, að taka einn af prófessorum læknadeildarinnar eða einhvern annan og gera hann að landlæki, auðvitað undir öðru nafni. En þá er hann kominn aftur inn í hið dauðadæmda frv. frá 1919. Annars man jeg ekki eftir fleiru í ræðu hæstv.forsrh. (SE), er jeg þurfi að svara; virðist mjer ráð stjórnarinnar mjög á reiki, því að eftir ræðum hæstv.forsrh. (SE) stendur nú ekki steinn yfir steini af hinum upphaflegu fyrirætlunum hennar í þessu máli. Og breyti hv.allshn. þessu frv. samkvæmt tillögum hæstv.forsrh. (SE), geri jeg ráð fyrir, að það verði tæplega þekkjanlegt, er það kemur aftur hingað í deildina.

Forsætisráðherra (SE): Mjer þóttu niðurlagsorð hv.þm. Str. (MP) nokkuð einkennileg. Jeg hefi alls ekki stungið upp á því, að hv.allshn. geri breytingar við frv. Það hljóta allir að sjá, að með þessu frv. er heilbrigðisráði falið að fara með yfirstjórn heilbrigðismálanna, eins og stendur berum orðum í athugasemdum við frv.: „- - - en hins vegar sum þeirra þess eðlis og svo umfangsmikil, að varla er forsvaranlegt að leggja þau á herðar eins manns. Er hjer sjerstaklega átt við þær ráðstafanir, sem þarf að gera, þegar hættulegar og næmar sóttir ganga um landið, eða þegar verja þarf þjóðina fyrir pestum, er geta borist til landsins frá útlöndum. Í þessum tilfellum er tryggilegra, að ráðin sjeu í höndum fleiri manna. “ Þetta er þungamiðja frumvarpsins, og um leið er reynt að þrengja kerfið, gera það umfangsminna og ódýrara. Það er sama tilætlunin sem þegar frv. var samið. En eftir upplýsingum og vitneskju, er jeg hefi fengið síðar, gæti jeg hugsað, að störfin sjeu meiri en jeg ætlaði í upphafi; því sló jeg þann varnagla í ræðu minni, að kostnaður við hina nýju skipan gæti orðið meiri en gert var ráð fyrir, svo að hjer yrði jafnvel lítill sparnaður. En hjer er um enga stefnubreytingu að ræða, þó að hv.þm. Str. (MP) vildi láta svo heita. Og það er einnig rjett, að í þessu frv. er sami kjarninn sem í frv. því, er stjórn Jóns Magnússonar bar fram á þingi 1919. Jeg gat þess, að Guðmundur prófessor Hannesson hefði, á þeim stutta tíma, er hann gegndi landlæknisembættinu, samið og gefið út heilbrigðisskýrslur fyrir 10 ár, og bætt með því fyrir syndir annara. Hvort það voru syndir núverandi landlæknis, eða hjeraðslækna, að þeir hafi vanrækt skýrslugerðir, gat jeg ekki um, enda hefi jeg ekki rannsakað það mál. Háttv. þm. Str. (MP) þurfti á því að halda að vera „prokurator“, er hann sagði, að lítið hafi verið að gera og fátt komið fyrir á þeim tíma, sem Guðmundur prófessor gegndi landlæknisembætti. Hvaða ástæður geta legið til þess, að þá hafi verið minna að starfa en endranær? það mun ekki vera rjett, en það hefir komið sjer illa fyrir hv.þm. (MP), að einn af læknaprófessorunum gat gegnt embættinu með öðrum störfum sínum og auk þess unnið úr 10 ára skýrslum. það bendir ótvírætt á, að starfið sje hvergi nærri eins mikið og hv.þm. segir. En um hitt erum við samdóma, að starfið sje afar ábyrgðarmikið, og það er aðallega af þeirri ástæðu, sem jeg vil fela það sjerstöku heilbrigðisráði.