Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill láta þess getið að hádegishlé mun standa í klukkustund, frá kl. 13 til 14 vegna nefndafunda.

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa um lengd þingfunda er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um. Er óskað eftir atkvæðagreiðslu um þá tillögu forseta? 

Til svara eru forsætisráðherra, utanríkisráðherra, fjármála- og efnahagsráðherra og velferðarráðherra.

Frú forseti. Ég hygg að komin sé upp alveg fordæmalaus staða í samskiptum ríkisstjórnar við aðila vinnumarkaðarins. Á víxl ganga svika- og lygabrigsl milli ríkisstjórnarinnar og forustu launþegahreyfingarinnar í landinu. ASÍ segir að ríkisstjórnin hafi sett heimsmet í svikum. Forustumenn ASÍ hafa auglýst sérstaklega tiltekna liði sem þeir telja að sviknir hafi verið og svar ríkisstjórnarinnar við þeim ásökunum eru að þau að segja Alþýðusambandið ljúga. Það er hlutverk ríkisstjórnar á hverjum tíma að leiða saman þjóðina, skapa sátt í samfélaginu, koma á friði og ró á vinnumarkaði eftir því sem ríkisstjórnin hefur eitthvað fram að færa í þeim efnum, en ekki að efna til átaka, svika og sundrungar í samfélaginu. Því miður hefur allt kjörtímabilið einkennst af brostnum væntingum launafólks, atvinnuveitenda og launþegahreyfingar. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem svik eru borin upp á ríkisstjórnina. Þetta er bara enn eitt skiptið. Forusta launþegahreyfingarinnar ASÍ segir að fullreynt sé með samskipti við ríkisstjórnina. Nú spyr ég hæstv. forsætisráðherra: Er ekki kominn tími til að viðurkenna uppgjöfina, viðurkenna getuleysið, viðurkenna úrræðaleysið sem blasir við öllum? Er ekki kominn tími til að skila lyklunum? Hvers vegna á að halda þjóðinni í þeirri stöðu að þurfa að bíða eftir kosningum fram á vor þegar við öllum blasir hversu mikilvægt það er að friður sé á vinnumarkaði og að fyrir hendi séu nauðsynlegar forsendur þess að hægt sé að endurnýja kjarasamninga og koma á nýju stöðugleika- og vaxtaskeiði? 

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður talar um fordæmalausa stöðu. Ég hygg að sú auglýsing sem ASÍ kaus að birta í gær sé án fordæmis og algerlega tilefnislaus. Við í ríkisstjórninni höfum þurft að búa við það í gegnum tíðina að sitja undir eilífum svikabrigslum frá ASÍ. Þau eru orðin það mikil að þeir geta varla verið marktækir í umræðunni þegar horft er á málin í heild. Auglýsingin er ósanngjörn og á ekki við nein rök að styðjast. Við getum horft til þess að þeir samningar sem gerðir voru eru mjög viðamiklir og aðkoma ríkisins að þeim var mjög mikil. Margir töldu þar að við hefðum gengið of langt að því er varðar útgjöld ríkisins vegna þess að svo mjög lagði ríkisstjórnin sig fram um að ná þessum samningum. Þeir hafa leitt til þess að friður hefur verið á vinnumarkaðinum. Þeir hafa leitt til þess að kaupmáttur hefur aukist. Þeir hafa leitt til að hagvöxtur er hér meiri en í samanburðarlöndunum og þeir hafa leitt til þess að atvinnuleysi hefur minnkað verulega. Þeir hafa líka leitt til þess að við höfum farið í ýmsar aðgerðir sem stuðlað hafa að jöfnuði í samfélaginu með þrepaskiptum tekjuskatti, fullri verðtryggingu persónufrádráttar, sem ekki var reglan þegar framsóknarmenn og sjálfstæðismenn stjórnuðu, og miklum jöfnuði í samfélaginu. Það stendur ekki steinn yfir steini í þessari auglýsingu vegna þess að þau átta atriði sem þarna eru sett fram eiga ekki við rök að styðjast. Eins og komið hefur fram er misjöfn túlkun á einu atriði varðandi bætur, atvinnuleysisbætur og almannatryggingabætur, en að öðru leyti styðst auglýsingin ekki við nein rök. Virðulegi forseti. Ég skil ekki hvað vakir fyrir forustumanni ASÍ, Gylfa Arnbjörnssyni.

… verkalýðsforustuna.

Forseti. Hér birtist okkur að forherðing ríkisstjórnarinnar er í alveg ótrúlegri stöðu. Þetta er ekkert annað en forherðing. Er ekki kominn tími fyrir ríkisstjórnina að átta sig á því að sökudólgurinn í málinu er ekki ASÍ. Forsætisráðherra beinir orðum sínum að forseta ASÍ. Má ég vekja athygli á því að forseti ASÍ hefur formenn allra aðildarfélaganna að baki sér. Hann stendur ekki einn í þessari baráttu og ASÍ er heldur ekki eitt. Samtök atvinnulífsins hafa verið á sömu nótum. Þess vegna sprakk stöðugleikasáttmálinn. Það er greinilegt að ríkisstjórnin er algerlega komin upp við vegg og kann engin ráð í stöðunni. Kjósendur í þessu landi, landsmenn allir, launþegahreyfingin og atvinnurekendur vita hins vegar að það skiptir höfuðmáli við aðstæður eins og þær sem nú eru uppi í þjóðfélaginu að við höfum ríkisstjórn sem getur unnið með fólki, sem sendir út að stjórnvöld ætli að standa að baki hreyfingum eins og ASÍ, Samtökum atvinnulífsins og öðrum þeim sem eru að reyna að efla atvinnu og auka kaupmátt  
            

Forseti minnir hv. þingmenn á að ávarpa og nefna hv. þingmenn og hæstv. ráðherra fullu nafni.

Forseti. Skila lyklunum, segir hv. þingmaður. Hvert eigum við að skila þeim? Eigum við að skila þeim til Sjálfstæðisflokksins? 

Þið eigið að skila þeim til þjóðarinnar.

Er það það sem hv. þingmaður er að ýja að, að betur væri komið fyrir launafólki ef sjálfstæðismenn og framsóknarmenn stjórnuðu hér? 
             Ég skal segja eitt við hv. þingmann: Ég er sannfærð um það að ef svo illa fer í kosningunum í vor að sjálfstæðismenn taki við völdum  
            

Virðulegi forseti. Er ekki eitthvert máltæki sem segir: Þangað sækir klárinn þar sem hann er kvaldastur. Svo virðist sem hæstv. ráðherra haldi að það gildi um almenning á Íslandi að almenningur fari virkilega aftur að kjósa yfir sig ríkisstjórn sem fer fram með slíkum svikum sem hér eru dregin upp á yfirborðið. Það er með ólíkindum að hæstv. forsætisráðherra skuli halda því fram. 
             En mig langar að segja við hæstv. forsætisráðherra: Getur það virkilega verið að þeir aðilar, bæði Samtök atvinnulífsins og Alþýðusamband Íslands, sem gagnrýnt hafa ríkisstjórnina fyrir svik - forsætisráðherra talar um eilíf svikabrigsl - séu einfaldlega að segja ósatt? Að þeir haldi því bara fram en það sé rangt að ríkisstjórnin hafi svikið eitthvað? Ég ætla að upplýsa forsætisráðherra um það, ef hún hefur ekki kynnt sér það, að í athugasemdum við þingmál 468, um ráðstafanir í ríkisfjármálum, segir orðrétt í umsögn ASÍ: „Einnig er ljóst að þingið var að mati ASÍ vísvitandi blekkt með framlagningu bréfs forsætisráðherra og þáverandi fjármálaráðherra …“ - Vísvitandi blekkt. Síðan segir í umsögn Samtaka iðnaðarins um sama mál, en þar er verið að tala um auðlindaskatta: „Með framlengingu sólalagsákvæðisins ganga stjórnvöld á bak orða sinna..“ Það er ekki bara í eitt skipti og ekki bara í tvö eða þrjú skipti sem aðilar vinnumarkaðarins benda á svik ríkisstjórnarinnar heldur er það aftur og aftur og aftur. Samt kemur hæstv. forsætisráðherra hingað upp og reynir að telja þingheimi og þjóðinni trú um að ekkert hafi verið svikið og að þau hafi ekki gengið á bak orða sinna. Við sjáum það aftur og aftur, virðulegir þingmenn. Við hljótum því að spyrja hæstv. ráðherra hvort ekki sé tilefni til að gera eins og hinn mæti fyrrverandi þingmaður og formaður Framsóknarflokksins, Hermann Jónasson, gerði, mig minnir að hann hafi sagt af sér vegna þess að hann missti traust Alþýðusambands Íslands á sínum tíma. Ég held að hæstv. forsætisráðherra ætti að taka hann sér til fyrirmyndar.

Virðulegi forseti. Það er alveg ljóst að þeir hv. þingmenn frá Framsóknarflokki og Sjálfstæðisflokki sem hér hafa talað treysta sér ekki til að telja upp þau meintu svik  Ég spyr hv. þingmann hvort hann geti staðfest þau svik að við höfum skrifað undir einhverja samninga  Varðandi auðlindaskattinn sem hér var talað um; hvað höfum við nú gert við hann? Við erum að setja á metnaðarfulla fjárfestingaráætlun sem koma mun öllum landsmönnum til góða. Hv. þingmaður nefndi auðlindaskattinn. Skuldastaða heimilanna. Settir hafa verið 50–60 milljarðar kr. í það mál. Hversu mikið hafa lífeyrissjóðirnir sett í það stóra verkefni fyrir heimilin í landinu?  Þannig má rekja öll atriðin sem talin eru upp af hálfu ASÍ  
            

Virðulegi forseti. Ég velti því fyrir mér hvað forsætisráðherra hefur beðið ASÍ um að leggja í púkkið í endurreisninni. Vildi hæstv. forsætisráðherra fá helming af aðildargjöldum félagsmanna? Hvað er það sem ASÍ á að leggja til? Ég reikna með því að hæstv. ráðherra sé að tala um aðild ASÍ að lífeyrissjóðunum. Það hlýtur að vera það sem ráðherrann á við, en skilja mátti orð ráðherra þannig að ASÍ ætti að koma með beint framlag inn í endurreisnina. Það er alveg furðulegt að halda slíku fram. Ég vil benda hæstv. ráðherra á að Alþýðusamband Íslands telur að svik ríkisstjórnarinnar er varða það þingmál sem ég fjallaði um áðan séu svo alvarleg að sambandið hyggst fara í mál, hyggst draga ríkisstjórnina og ríkisvaldið fyrir dómstóla til að fá hnekkt þeirri ósvífni sem þeir telja ríkisstjórnina hafa sýnt þar. Kjarni málsins, það sem er alvarlegast í þessu öllu saman, er að allt traust og allur trúnaður milli ríkisstjórnarinnar, milli aðila vinnumarkaðarins og milli þjóðarinnar er löngu brostið. 

Forseti. Hv. þingmaður segir: Hvað á ASÍ að leggja í púkkið? Hvaða púkk er það sem hv. þingmaður talar um? Við erum að tala um fordæmalaust hrun sem við höfum staðið í að reyna að endurreisa samfélagið úr á síðustu fjórum árum.

Og ekkert gengið.

Þar eiga allir að koma að verki, ASÍ er þar ekki undanskilið, hv. þingmaður.  
            

Forseti. Í 51. gr. þingskapa stendur, með leyfi forseta: „Ef að minnsta kosti fjórðungur nefndarmanna krefst þess að nefnd fái aðgang að gögnum frá stjórnvöldum út af máli sem nefndin hefur til umfjöllunar skal stjórnvald verða við beiðni nefndarinnar þess efnis eins skjótt og unnt er og eigi síðar en sjö dögum frá móttöku beiðninnar.“ Eftir mikla eftirgangssemi í fjárlaganefnd tók fjórðungur nefndarinnar það til bragðs að krefjast þess að beita þessu ákvæði og 6. nóvember var þess krafist að fjármálaráðherra legði fram gögn sem nefndin taldi sig þurfa til að sinna hlutverki sínu við gerð fjáraukalaga. 35 dögum síðar, 10. desember, barst svar frá hæstv. fjármálaráðherra. Efni þess svars var með þeim hætti að þar sem afgreiðslu málsins hefði lokið 19. nóvember, sex dögum eftir að hæstv. ráðherra átti að skrifa og skila okkur gögnum, kæmi fjárlaganefnd málið ekki lengur við. Ég spyr hæstv. ráðherra hvernig í ósköpunum standi á því að ráðherra láti hafa sig út í slíka ósvinnu þegar hún vinnur að framgangi mála sem borin eru upp á grundvelli laga.

Frú forseti. Það er rétt, það kom beiðni um að hv. fjárlaganefnd fengi aðgang að öllum þeim gögnum og minnisblöðum sem lægju að baki vinnu við gerð fjáraukalaga í ráðuneytinu. Við vildum gjarnan verða við þeirri ósk af eins mikilli jákvæðni og hægt var og fórum vandlega í gegnum þetta mál. Svona beiðni hefur komið áður, það var held ég árið 2000 eða 2001 frá þáverandi hv. þingmanni og núverandi hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur. Á þeim tíma töldu menn ekki hægt að verða við þessari ósk meðan fjárlögin væru opin, heldur yrði opnað fyrir allan aðgang að gögnunum eftir að meðferð málsins væri lokið vegna þess að um vinnugögn væri að ræða. Það sem við vildum hins vegar gera var að ganga lengra en þessi fyrri úrskurður hafði í för með sér og að því unnum við þá sex daga sem hv. þingmaður nefnir sem við fórum fram yfir skilafrestinn. Það taka hreinlega önnur lög við, þ.e. lög um upplýsingamál, ef ég man þetta rétt, eftir 19. nóvember þannig að þá hefur hv. þingmaður fullan aðgang að þessum gögnum. Það er ástæðan fyrir því að þetta kom svona seint, það á bara annað við þegar fjáraukalögin hafa verið samþykkt. Ég tek algjörlega á mig að því miður vorum við þessa sex umframdaga að vinna þetta mál vegna þess að við vildum koma til móts við beiðnina. Niðurstaða okkar var sú að ganga lengra en gert hefur verið hingað til og leggja það til að fjárlaganefnd fengi að skoða öll vinnugögn í tengslum við umfjöllun mála í trúnaði og þannig gæti hún uppfyllt skyldur sínar sem þingnefnd. Sú breyting er býsna stórt skref og þess vegna fórum við svona 

Forseti. Það er athyglisvert að hæstv. ráðherra biðjist velvirðingar á því að hafa brotið lög, það er umhugsunarinnar virði. Það er ekki líku saman að jafna þeirri beiðni sem borin var upp af fjárlaganefnd 6. nóvember sl. og því fordæmi frá árinu 2000 sem hæstv. ráðherra vísaði til, þegar Jóhanna Sigurðardóttir, núverandi hæstv. forsætisráðherra, þáverandi almennur borgari, leitaði réttar síns. Frá þeim tíma hefur komið ákvæði í lög, þingsköp Alþingis, sem kveður mjög afdráttarlaust á um að ráðherra beri að verða við beiðni þingsins þegar hún er borin svona upp. Það er algjörlega ólíðandi að svona sé komið fram við þingið. Ég krefst þess, virðulegur forseti, að forsætisnefnd fari yfir þau svör sem ráðherra hefur hér gefið og geri úrbætur í þeim efnum að Alþingi Íslendinga verði gert kleift að sækja sér þær upplýsingar sem þarf til að vinna að fjárlagagerð ríkisins.  
            

Frú forseti. Ég fór vandlega yfir þetta mál með lögfræðingum mínum í ráðuneytinu og það er ekkert sem segir að menn eigi að hafa óheftan aðgang að vinnugögnum sem tengjast öllum þessum undirbúningi. Við reyndum að nálgast málið af eins mikilli jákvæðni og hægt var, vorum tilbúin að opna fyrir aðgang að þessum gögnum undir trúnaði þrátt fyrir að ekkert segi okkur að öll vinnuskjöl og öll minnisblöð eigi að vera lögð fram til fjárlaganefndar þó að beðið sé um þau. Þetta mundi breyta allri fjárlagagerðinni verulega. Ég held að menn ættu að hafa í huga hvaða afleiðingar það gæti haft ef þetta yrði gert, sérstaklega þegar menn biðja um vinnugögn og tillögur sem rata síðan ekki inn í fjárlagafrumvarpið. Frú forseti. Það er eðlilegt að óska eftir gögnum og vinnuskjölum sem tengjast tillögum sem sannarlega eru lagðar fram en það er allt annar handleggur þegar beðið er um gögn sem snúa að tillögum sem ná síðan ekki fram að ganga. 

Virðulegi forseti. Nýlega var í fréttum sagt frá alvarlegum rakaskemmdum í 50 nýjum húsum á Miðausturlandi. Í ljós hefur komið að rangt efni hefur verið notað í loftklæðningar. Málið er afar flókið vegna þess að það heyrir undir marga aðila, mörg ráðuneyti og að sjálfsögðu sveitarfélögin líka, þannig að mig langar að velja hæstv. velferðarráðherra til að ræða við. Málið getur tengst Íbúðalánasjóði og það er að sjálfsögðu heilbrigðismál vegna þess að komið hefur í ljós að þessar rakaskemmdir geta valdið viðkvæmu fólki alvarlegum heilsubresti þannig að það er eðlilegt að velferðarráðherra sem er yfirmaður heilbrigðismála hugi að minnsta kosti að því. Staðan er sú að þetta hefur valdið verulegum vandræðum á þessum stöðum. Þar er ekki mikið um laust íbúðarhúsnæði og því er mjög erfitt að vinna að endurbótum og setja húsin í það horf sem þau þyrftu að vera, en verktakinn hefur verið að vinna í því máli, þegar búið er í þeim. Einmitt á þeim stöðum þar sem þessi hús eru á Íbúðalánasjóður mikið af húsnæði sem stendur autt og mig langar að velta því upp við hæstv. velferðarráðherra hvort ekki gæti komið til greina, í samvinnu við sveitarfélögin, Íbúðalánasjóð og þessa verktaka, að bjóða íbúum að flytja inn í auðar íbúðir tímabundið meðan verið er að gera við húsin þeirra og koma þeim í það stand sem þau þurfa að vera. Það má að sjálfsögðu skoða möguleika eins og þann að verktakarnir greiddu fyrir. Ég heyri að á þessum stöðum er þessi umræða talsvert uppi og mig langar 

Hæstv. forseti. Þetta mál hefur ekki komið beint inn í velferðarráðuneyti til umfjöllunar. Engu að síður er þetta orðið býsna gamalt mál og ég hef haft miklar áhyggjur af því og fylgst með því. Þegar menn lenda í því að hús dæmast ónýt eða að minnsta kosti óíbúðarhæf vegna myglusveppa er eiginlega engin önnur leið en að endurbyggja húsin og oft verður að rífa þau og byggja ný. Hingað til hafa tryggingafélögin ekki séð um þetta og ef verktakarnir sem hafa byggt húsin hafa ekki verið með örugga tryggingu, margir farnir á hausinn, þá stendur fólk uppi í ótrúlega erfiðri stöðu. Það voru vangaveltur um hvort stofna ætti sérstaka deild svipað og varðar óvæntar uppákomur til að tryggja gegn þessu. Ég held að við ættum að skoða það áfram vegna þess að þetta er greinilega að koma upp víðar. Ég geri alls ekki lítið úr því, það er augljóst, að þarna fylgir heilbrigðisvandamál og veikindi í framhaldinu. Að sjálfsögðu mun heilbrigðiskerfið svo sinna því. Fyrirspurnin var hvort Íbúðalánasjóður gæti komið að því að liðka fyrir þannig að fólkið gæti fengið húsaskjól á meðan verið væri að endurbyggja húsin. Ég er að heyra þessa hugmynd í fyrsta skipti hér. Mér finnst sjálfsagt að skoða það. Auðvitað verða menn að spila úr þeim aðstæðum sem eru á hverjum stað og reyna að hjálpast að við að finna lausnir. Ég mun í framhaldi af þessari fyrirspurn ræða við Íbúðalánasjóð eða vekja máls á því að heimaaðilar skoði með hvaða hætti er helst hægt að lagfæra þessi hús. Auðvitað verða menn að fara í þá lagfæringu því að annars heldur þetta áfram og fólk veikist af þeim myglusveppum sem eru í húsunum þarna.

Virðulegi forseti. Ég þakka þessar jákvæðu undirtektir hæstv. ráðherra, enda átti ég ekki von á öðru en að þær yrðu á þann veg. Mig langar einnig að beina því til hæstv. ráðherra hvort ekki þurfi að skoða þetta mál í kerfinu heildstætt. Þarna er um mjög flókið mál að ræða vegna þess að engar tryggingar virðast ná yfir þessa tegund tjóna. Það þarf því að skoða tryggingahlutann. Það er greinilegt að eitthvað er byggingareftirlitið ekki í nógu góðu lagi. Þar að auki virðist þessi tegund veikinda vera vanmetin í heilbrigðiskerfinu því að oft og tíðum þegar fólk leitar læknis er leitað að öðrum skýringum. Ég held að í raun og veru séu síendurtekin slík mál að koma upp. Maður heyrir um fleiri og fleiri sem eru í þeirri stöðu að þurfa að leggja fram mikla fjármuni því að jafnvel húsbúnaður og annað er ónýtt vegna þessarar 

Hæstv. forseti. Ég tek undir það, ég held að það þurfi að taka þetta mál upp í heild og skoða það einmitt út frá þeim þáttum sem hv. þingmaður nefndi, þ.e. ábyrgð verktakanna sem hafa fyrst og fremst þá ábyrgð að fylgja lögum og reglugerðum, eftirliti með því og tryggingum. Af hverju stafa þessi undanþáguákvæði? Hver á að tryggja viðkomandi aðila? Hvað gerist ef verktaki er kominn í gjaldþrot eða fyrirtækið er hætt? Hvernig getum við þá tryggt að þeir sem eru fórnarlömb rangra vinnubragða fái úrbætur? Hinn þátturinn er þekkingin. Ég held að þekking á þeim sjúkdómum sem geta leitt af myglusveppum hafi aukist mjög mikið. Stofnuð hafa verið félög sem hafa fylgt því eftir og vakið athygli á því. Ég held að það sé alveg óyggjandi að margir hafa veikst og verið í vandræðum og líðanin tengist beint ástandi húsa. Ég treysti nú á að sá þáttur sé fyrir hendi en það þarf að fara heildstætt yfir þetta mál. Við höfum ekki litið svo á að það sé velferðarmál nema sá þáttur er varðar heilbrigðiskerfið, hitt sé meira og minna regluverk annars vegar í umhverfisráðuneytinu í tengslum við byggingarreglugerðir 

Frú forseti. Í gær birtist viðtal við hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra Steingrím J. Sigfússon á cnn.com þar sem hann er spurður meðal annars út í stöðuna í makríldeilunni og áhrifin á aðildarviðræðurnar við Evrópusambandið. Í frétt mbl.is af þessu er haft eftir hæstv. ráðherra, með leyfi forseta: „Þessum viðræðum hefur seinkað, hugsanlega vegna deilna líkt og um makrílinn. Það verður sífellt erfiðara að halda áfram eins og ekkert hafi í skorist og það segir sig sjálft að refsiaðgerðir og annað slíkt getur skaðað mjög andrúmsloftið.“ Einnig er haft eftir Steingrími að deilan hafi kallað fram efasemdir um það hvort Íslendingar vildu ganga í Evrópusambandið eða ekki Í fyrsta lagi finnst mér orðalagið „sífellt erfiðara að halda áfram eins og ekkert hafi í skorist“ lýsa ákveðinni firringu gagnvart þessu verkefni. Um það snýst fyrsta spurningin til hæstv. utanríkisráðherra: Er ekki kominn tími til þess að hæstv. ríkisstjórn horfist í augu við staðreyndir í þessu aðildarferli? Þessi ummæli hæstv. ráðherra lýsa vel stöðunni innan annars stjórnarflokksins, Vinstri grænna. Þau koma í kjölfar ummæla hæstv. menntamálaráðherra, varaformanns Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, í haust og hæstv. umhverfisráðherra og nýlegra ummæla hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar, formanns utanríkismálanefndar, sem viðraði það að gera hlé á viðræðunum í útvarpsviðtali ekki alls fyrir löngu. Ég spyr því hæstv. utanríkisráðherra hvort ekki sé kominn tími til að horfast í augu við staðreyndir. Við göngum sem betur fer til kosninga eftir ekki svo langan tíma. Er ekki ráð, allra vegna, 

Frú forseti. Sá sem hér stendur hefur gert sér far um að horfast í augu við staðreyndir og hefur tekist það býsna vel. Meðal annars blasir við sú staðreynd að forustan í Evrópusambandinu hefur sagt það algjörlega skýrt að makrílmálið sé óskylt aðildarumsókninni. Það vill svo til að það hafa flestir íslenskir forráðamenn, jafnvel úr stjórnarandstöðu, líka sagt. Það hentar hagsmunum Íslendinga að halda þessu algjörlega skýrt fram. Hins vegar tel ég að það hafi hjálpað Íslendingum í makríldeilunni að Íslandi skuli vera í umsóknarferli. Ég tel að einmitt vegna þess hafi ekki verið gripið til þeirra þvingunarráðstafana sem mjög harðir hagsmunahópar innan Evrópusambandsins hafa krafist. Það er partur af þeim staðreyndum sem við erum að horfast í augu við að gagnvart Evrópusambandinu hafa samningarnir gengið býsna vel hingað til. Okkur hefur gengið vel að opna kafla. Eins og kemur fram munum við í næstu viku opna nokkra kafla til viðbótar þeim sem við höfum þegar hafið samninga um. Hv. þingmaður veit að okkur hefur ekki gengið vel að opna kaflann um sjávarútveg. Ég hef ekki dregið nokkra dul á að hugsanlegt er að því valdi meðal annars einstakar makrílþjóðir sem eru okkur ákaflega reiðar vegna þessarar deilu. Því er ekki fyrir að synja að sumar þeirra liggja undir grun um að hafa af þeim sökum seinkað því að rýniskýrsla Evrópusambandsins um sjó komi fram. Hún liggur í hópi aðildarlandanna, þ.e. í hinum svokallaða COELA-hópi. Að öðru leyti gekk mér nokkuð illa að skilja spurningarnar í sjálfu sér. Hv. þingmaður vísaði til dæmis til hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar. Hann sagði í viðtali um daginn, rétt er það, að aðstæður kynnu að verða þannig 

Virðulegur forseti. Ég verð að lýsa vonbrigðum mínum með svör hæstv. utanríkisráðherra. Það er ljóst að firringin sem ég nefndi í fyrri ræðu minni er algjör. Það er ekki rétt að viðræðurnar gangi vel. Áætlunum er sífellt breytt til þess að segja að allt gangi eftir áætlun. Við vitum það öll hér inni og íslenska þjóðin horfir á og sér að þetta gengur ekki neitt. Ég var á fundi og ræddi þetta beint við stækkunarstjóra Evrópusambandsins um daginn í Strassborg með þingmannanefnd héðan frá Alþingi og Evrópusambandsins. Það var alveg kýrskýrt af orðum hans að auðvitað tefði makríllinn fyrir. Auðvitað hefur þetta ekki gengið eins hratt og vel og menn lögðu upp með. Við skulum ekki gleyma því, hæstv. ráðherra, að núna hafa skoðanakannanir snúist við. Það er ekki einu sinni meiri hluti lengur fyrir því að halda viðræðunum  Ég ítreka spurningu mína um hvað honum finnist um ummæli hæstv. 

Frú forseti. Ég er sammála hæstv. atvinnuvegaráðherra um að ekki sé hægt að láta sem ekkert sé. Við horfumst í augu við það að makríldeilan harðnar og það er einmitt þess vegna sem helmingurinn af starfi utanríkisráðuneytisins síðustu mánuði hefur miðað að því að reyna að nudda og sverfa niður þær fyrirhuguðu eða boðuðu viðskiptaþvinganir sem hafa komið frá Evrópusambandinu, sér í lagi sjávarútvegsnefnd Evrópuþingsins. Ef hv. þingmaður vill horfast í augu við staðreyndirnar sér hún til dæmis að þetta hefur leitt til þess, fyrir atbeina íslenskra stjórnmálamanna og framkvæmdarvaldsins, að það er búið að nudda burt verstu agnúunum, verstu tillögunum sem þar voru. Líkurnar á viðskiptaþvingunum núna eru minni en áður. Hitt er alveg rétt sem hv. þingmaður segir, ef til þeirra kemur þurfa menn auðvitað að meta stöðuna og sér í lagi ef um er að ræða aðgerðir sem eru eitthvað í líkingu við það sem til dæmis gengur af munni makrílþingmannanna frá Skotlandi og Írlandi. Það liggur alveg fyrir. Íslendingar láta ekki berja sig 

Virðulegi forseti. Vegna ummæla hæstv. forsætisráðherra í umræðunni áðan um þann trúnaðarbrest sem orðinn er á milli Alþýðusambands Íslands og ríkisstjórnarinnar verður að segja að sannleikanum verður hver sárreiðastur. Ef gluggað er í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar vegna kjarasamninga frá 5. maí 2011 er auðvitað heilmikil tenging á milli þess máls sem við ræðum nú, þ.e. rammaáætlunar um verndun og nýtingu orkuauðlindanna, næstu skrefa í virkjunarmálum og þeirra vanefnda sem Alþýðusamband Íslands heldur fram að hafi orðið af hálfu ríkisstjórnarinnar í þessum málum. Hæstv. ríkisstjórn hefur algerlega mistekist að efla hér fjárfestingu í landinu, eyða atvinnuleysi, auka verðmætasköpun. Það eru þessir grunnþættir sem eru síðan grunnurinn að því að styrkja gjaldmiðilinn og bæta lífskjör í þessu landi. Á meðan ekki verður fylgt annarri stefnu í atvinnumálum en hæstv. ríkisstjórn hefur boðað, sem er í raun ekkert annað en innihaldslaust froðusnakk, munum við búa við þann veika hagvöxt sem er í þessu landi, hagvöxt sem ekki byggir á raunverulegri verðmætaaukningu en er einhvers konar neysluhagvöxtur, en við munum ekki ná vopnum okkar. Það hefur ítrekað komið fram í umræðunni og það er grunnurinn að því sem er að finna í gagnrýni Alþýðusambands Íslands. Ég ætla aðeins að fara yfir yfirlýsinguna, með leyfi forseta. Þar segir: „Með þessari yfirlýsingu skuldbinda stjórnvöld sig til að vinna af einurð að því að leggja grunn að varanlegum hagvexti og velferð.“ Hefur það tekist? Nei. Þar segir áfram. „Meginatriðið er að örva hagvöxt með arðsömum og sjálfbærum fjárfestingum, án þess að markmiðum um afkomu ríkissjóðs sé ógnað.“ Hefur það gengið eftir? Það þarf ekkert að deila um það. Hér er fjárfesting í sögulegu lágmarki. Þar segir einnig: „Mikilvægt er að aðilar vinnumarkaðarins og stjórnvöld gangi samhent til þeirra verkefna sem fram undan eru við endurreisn samfélagsins og er brýnt að allir aðilar eigi með sér reglubundið og náið samráð á samningstímanum. Stjórnvöld eru reiðubúin til að stuðla að því að svo verði, m.a. með því að skuldbinda sig til að framkvæmd kjarasamninga verði háð því að þau áform sem hér er lýst nái fram að ganga.“ Stjórnvöld skuldbinda sig til að láta þessi fjárfestingaráform ná fram að ganga. Hér er vitnað til þess að fjárfestingar eigi að fara úr 13% af landsframleiðslu í 20%. Hefur það gengið eftir? Hér segir líka að kostnaður ríkissjóðs vegna yfirlýsingarinnar sé verulegur en að ríkisstjórnin hafi náð þvílíkum tökum á hallarekstri ríkissjóðs að nú sjái ríkissjóður sér fært að standa við bakið á launamönnum og atvinnulífi með umfangsmiklum aðgerðum. Hér segir að lækka eigi atvinnutryggingagjaldið. Hefur það gengið eftir? Nei, það er svikið. Hér er talað um í sókn í atvinnumálum, sem er nú kannski grunnurinn að öllu því sem Alþýðusambandið vitnar til og gagnrýnir að það sé sameiginlegt markmið stjórnvalda og aðila vinnumarkaðarins að vinna bug á atvinnuleysi og skapa fjölbreytt og vel launuð störf hér á landi. Stjórnvöld eru reiðubúin til samstarfs við samtök launafólks og atvinnurekenda um sókn í atvinnumálum. Hér er farið yfir marga aðra þætti og þegar kemur að orkumálum segjast stjórnvöld vilja greiða fyrir aukinni fjárfestingu á sem flestum sviðum, einkanlega þeim sem stuðla að auknum útflutningstekjum. Lögð verður áhersla á fjárfestingar í virkjun. Svo ræðum við rammaáætlun sem spilar eitthvert stærsta hlutverkið í öllu þessu, hún ætti að vera sá grunnur sem við byggjum á. Er eitthvað skrýtið að verið sé að væna ríkisstjórnina um svik? Það liggur í augum uppi þegar það er lesið sem býr að baki ásökuninni og það er ósæmandi 

Virðulegi forseti. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann telji líklegt að hér verði einhver breyting á með tilliti til umræðunnar um rammaáætlun og afstöðu meiri hlutans og stjórnvalda eins og við höfum heyrt hana koma fram í yfirlýsingum hæstv. ráðherra atvinnuvega og nýsköpunar, Steingríms J. Sigfússonar í gær í viðtölum í Kastljósi og Speglinum og í yfirlýsingum hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur áðan og reyndar líka með tilliti til viðbragða stjórnarþingmanna úr meiri hluta samgöngunefndar sem hafa komið hingað upp í umræðunni síðustu daga. Ég hef vitnað til þess að verkalýðshreyfingin á Suðurlandi hefur á síðustu þremur árum ítrekað haldið fundi með okkur þingmönnum Suðurkjördæmis þar sem fulltrúar hennar hafa einfaldlega spurt: Hvenær verða virkjunarkostirnir í neðri hluta Þjórsár boðnir út? Hvenær fer sú atvinnustarfsemi af stað sem tengist því? Hvenær verður sú verðmætasköpun að veruleika og forsenda vaxandi hagvaxtar þannig að hægt sé að standa undir velferðarkerfinu, greiðslum í sjóði til öryrkja, eldri borgara og atvinnulausra? Það hefur alltaf verið sagt: Við skulum bíða eftir rammaáætlun. Nú er rammaáætlun komin hingað. Það er væntanlega ástæða þess að forusta ASÍ hefur gripið til svo harkalegra aðgerða sem raun ber vitni gagnvart ríkisstjórninni. En finnst þingmanninum líklegt að hér verði breyting á eða heldur þetta stefnuleysi áfram? Eins og þingmaðurinn fór yfir í ræðu sinni er talað um að forsendur hagvaxtar séu þetta og forsendur fjárlaga séu hitt og hér á allt að fara að gerast en þegar til kastanna kemur, þegar rætt er um einstaka stefnu, á ekkert að gera heldur halda öllu í stöðnun.

Virðulegi forseti. Þrátt fyrir að hæstv. ríkisstjórn sem er við völd í landinu hafi tekið við á erfiðum tímum og við erfiðar aðstæður hafa tækifærin verið fyrir hendi í íslensku samfélagi. Um það eru allir sem um þau mál fjalla sammála. Ég vil vitna sérstaklega til fjárfestingarsviðs Íslandsstofu en hjá því hefur komið fram að á missirunum og árunum eftir hrun var mikill áhugi erlendra fyrirtækja á að fjárfesta á Íslandi, mikill áhugi, aldrei verið meiri. Það hefur einnig komið fram hjá fulltrúum utanríkisráðuneytisins sem hafa fjallað um þessi mál. Hér voru öll tækifæri til að greiða leið. Vandamál okkar, þjóðarinnar og okkar í þinginu, liggur í óeiningunni innan ríkisstjórnarflokkanna. Það hefur verið fyrirsjáanlegt um langan tíma að þessi ríkisstjórn er ekki til þess bær að ná þeirri samstöðu sem þarf til að stíga næstu skref í mikilvægustu málum okkar. Ríkisstjórnin hefur stuðlað að óvissu og miklum óróa í grundvallaratvinnugreinum þjóðarinnar, sjávarútvegsmálum og orkufrekum iðnaði, með þeim afleiðingum að fjárfestingar fara ekki af stað. Ósamstaðan er svo mikil innan ríkisstjórnarflokkanna að það er engin von til þess að við munum sjá einhvern árangur af störfum þeirra. Sú fjárfestingaráætlun sem kynnt var með flugeldasýningu á vormánuðum og síðan endurtekin nú í haust er hvorki fugl né fiskur og byggist reyndar á því að koma öðrum grundvallaratvinnugreinum okkar á vonarvöl. Við sjáum það endurspeglast núna í afkomu og erfiðleikum innan sjávarútvegsins. Þetta er hræðilegt ástand, virðulegi forseti. Ég hef oft minnt á það úr ræðustól þingsins 

Virðulegi forseti. Ég túlkaði auglýsingu ASÍ í gær á þann hátt að samtökin væru búin að gefast upp á ríkisstjórninni. Þetta væri ákall til þingmanna, væntanlega þeirra þingmanna sem hingað til hafa hreinlega látið teyma sig á asnaeyrum og haldið að hægt sé að halda áfram hagvexti og uppbyggingu atvinnulífsins án þess að nýta undirstöðuatvinnugreinar eins og sjávarútveg og orkugeirann. Ég ætla að rifja það upp að í umsögn ASÍ í vor, um veiðigjöldin og stjórn fiskveiða, var bent á að svo virtist vera sem ríkisstjórnin reiknaði með því að gengi íslensku krónunnar héldi áfram að vera lágt og varað við þeim forsendum. Þeir hjá ASÍ benda einmitt á að þetta sé eitt af þeim brotum sem ríkisstjórnin hefur staðið fyrir en forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar hafa svarið það af sér með því að ráðast harkalega að þeim. Það eru óvenjulegar og stórpólitískar fréttir hvernig trúnaðarbrestur hefur orðið milli ríkisstjórnarflokkanna og Alþýðusambandsins. ASÍ varaði einmitt við þeirri stefnu sem ríkisstjórnin hafði um veiðigjöldin, hún mundi hafa þau áhrif að halda krónunni niðri. Svo sér ASÍ að í rammaáætluninni er heldur ekki tilgangurinn eða markmiðið að auka atvinnustarfsemi, innstreymi erlends fjármagns og þar af leiðandi styrkingu íslensku krónunnar í þessum atvinnugeira. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann hafi ekki fullan skilning á sjónarmiðum ASÍ sem telur að ríkisstjórnin sé að brjóta samninga vegna þess að í kjarasamningunum var reiknað með því að gengið mundi styrkjast og til þess að forsendur þeirra héldu þurftu ýmsir aðrir hlutir að gerast. Það er augljóst að ríkisstjórnin hefur hvergi reynt að gera neitt, ekki í einu einasta máli 

Virðulegi forseti. Segja má að það sem hefur kannski helst komið á óvart sé langlundargeðið sem aðilar vinnumarkaðarins hafa sýnt hæstv. ríkisstjórn á þessu kjörtímabili. Það er ekki hægt að segja annað en að aðilar vinnumarkaðarins, Samtök atvinnulífsins, ASÍ og fleiri, hafi virkilega verið tilbúnir til að leggjast á árarnar með hæstv. ríkisstjórn og sýnt það í verki. Stöðugleikasáttmálinn sem gerður var á sínum tíma er auðvitað eitt skýrasta dæmið um það. Kjarasamningarnir frá því vorið 2011 og sú yfirlýsing sem þá var gefin, samstarfið sem þar tókst og það traust sem þessir aðilar vinnumarkaðarins sýndu ríkisstjórninni á þeim tímum sýna það einnig. Þetta hafa menn gert þrátt fyrir að hæstv. ríkisstjórn hafi ítrekað svikin gefin loforð. Í raun blasir við öllum þegar lesin er yfirlýsing ríkisstjórnarinnar frá 5. maí 2011 að fullyrðingar hæstv. forsætisráðherra og þær hártoganir sem hún fór með hérna standast enga skoðun. Ég fór yfir þetta í ræðu minni áðan. Það er alveg ljóst af orðalagi yfirlýsingarinnar að ríkisstjórnin var vísvitandi að blekkja, með loðnu orðalagi, þessa aðila vinnumarkaðarins og nú leggur hún allt annan skilning í þann texta en mátti augljóslega skilja hann við þær aðstæður sem þá voru uppi. Þetta er stóralvarlegt og ég held að það sé tímabært að fjölmiðlar gefi því meiri gaum hversu alvarleg staðan er. Það er ótrúlegt að umræðan til dæmis um rammaáætlun skuli ekki hljóta meiri umfjöllun í fjölmiðlum en raun ber vitni, að við skulum sitja uppi með það að umræðan um hana felist helst í því að menn séu gagnrýndir fyrir eitthvert málþóf. 

Virðulegi forseti. Án árangurs höfum við reynt að fá fram hvernig unnið var að undirbúningi þeirrar þingsályktunartillögu sem hér er á dagskrá. Við vitum að ríkisstjórnin fékk málið í hendurnar og hæstv. ráðherrar, umhverfisráðherra og atvinnu- og nýsköpunarráðherra, fóru síðan höndum um það og margoft hefur verið bent á hvernig það var gert. Við vitum að það var gert mjög einhliða. Sex virkjunum, sem áður höfðu verið í nýtingarflokki á grundvelli draganna að þingsályktunartillögu sem byggðist á vinnu verkefnisstjórnarinnar, var skyndilega ýtt út af borðinu með mjög hæpnum rökum, svo ekki sé meira sagt. Ég hef þó velt því upp, vegna þess að ég hef viljað reyna að nálgast þetta efnislega og af sanngirni, að í raun og veru getum við litið þannig á að með sínum rökum hafi ríkisstjórnin tekið þá ákvörðun að færa þessa sex virkjunarkosti. Ég er ósammála þeim rökum og tel að þau séu mjög veik. Það er hægt að benda á það varðandi neðri hluta Þjórsár og marga aðra orkukosti. Á sama tíma gerðist það að ríkisstjórnin hafði í höndunum efnislegar upplýsingar um aðra virkjunarkosti sem höfðu verið til að mynda í biðflokki. Ég hef nefnt í því sambandi bæði Hólmsárvirkjun og Hagavatnsvirkjun. Þar voru komin fram ný gögn sem að öllu óbreyttu hefðu óhjákvæmilega leitt til að þessir virkjunarkostir hefðu farið með sama hætti úr biðflokki í nýtingarflokk. Þá vaknar spurningin: Af hverju gerðist það ekki? Af hverju voru þessir virkjunarkostir áfram í biðflokki? Ástæðan er mjög einföld: Það var engin efnisleg forsenda. Þetta var ekki skoðað á efnislegum forsendum. Það var leikurinn, það var leikritið sem var sett á fjalirnar. Niðurstaða hæstv. ríkisstjórnar var nefnilega fundin fyrir fram. Menn komust fyrst að niðurstöðu um að taka ætti virkjanir úr nýtingarflokki og setja í biðflokk og helst úr biðflokki í verndarflokk, en það mátti ekki skoða neina aðra kosti sem mögulega gátu farið til að mynda úr biðflokki í nýtingarflokk. Þetta á til dæmis við um Hólmsárvirkjun. Ég ætla að fara efnislega yfir þetta. Við undirbúning málsins urðu þau mistök eins og fram hefur komið að menn höfðu ekki nýjustu gögn. Þau komu hins vegar fram við lok umræðunnar við vinnuna. Þá hefði verið kjörið fyrir ríkisstjórnina að skoða og meta með efnislegum hætti hvort þessi virkjunarkostur ætti þá ekki að fara í nýtingarflokk. Það hafði legið fyrir býsna jákvæð niðurstaða um Hólmsárvirkjun í 1. áfanga rammaáætlunar og á grundvelli hennar var síðan unnið að frekari rannsóknum og útfærslum á virkjun Hólmsár. Í apríl 2009 var farið að athuga þann möguleika að virkja Hólmsá um miðlunarlónið við Atley. Í raun og veru var verið að búa til nýja útfærslu á þessari virkjun sem hefði verulega minni umhverfisáhrif en sú útfærsla sem fyrst var metin í rammaáætluninni. Það er þetta atriði sem skiptir svo miklu máli að menn hafi í huga og hefði skipt svo miklu máli ef hæstv. ríkisstjórn hefði látið svo lítið að skoða gögnin, en það var ekki gert. Gögnin voru til staðar og þau voru meira að segja unnin í iðnaðarráðuneytinu. Iðnaðarráðuneytið sjálft vann þessi gögn upp í hendur hæstv. ráðherra þannig að það var hægur vandi fyrir þá að taka afstöðu til þeirra. Það hefur verið sagt að óvissa hafi verið um áhrif virkjunarinnar á skóglendi. En þegar þetta er skoðað betur kemur fram að birkikjarr á þessu svæði þekur 17 ferkílómetra á rannsóknarsvæði Hólmsárvirkjunar. Af þessu kjarri sem þekur 17 ferkílómetra munu 0,42 ferkílómetrar fara undir vatn við myndun Atleyjarlóns. Það er þess vegna ekki rétt sem haldið hefur verið fram að einhver óvissa sé um áhrif virkjunarinnar á skóglendi eða frekari upplýsingar vanti. Það er ekki óvissa, það er búið að meta þetta og reikna út. Það vantar ekki frekari upplýsingar, þær liggja allar fyrir. Það liggur fyrir að áhrifin á t.d. birkiskóginn, sem er gert dálítið mikið með í umræðunni, eru sáralítil og óvissan er engin. Það er þetta sem mér gremst við þessa vinnu, hún var svo einhliða. Það var greinilega þannig að fyrst var niðurstaða fundin og síðan búinn til einhvers konar málamyndarökstuðningur fyrir niðurstöðu ríkisstjórnarinnar. Með slíku háttalagi er grafið 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að koma að málinu um Hólmsárvirkjun, þ.e. neðri virkjunina. Í rammaáætluninni var líka skoðaður annar kostur, efri kostur við Einhyrning, sem hefur umtalsvert meiri umhverfisleg áhrif á ósnortin víðerni og einnig á vatnasvið á svæðinu þannig að menn féllu frá þeim kosti að eigin frumkvæði og settu meiri þunga á þennan. Þess vegna var það mjög dapurlegt að fyrir einhver mannleg mistök hefðu þau rök sem hv. þingmaður fór ágætlega yfir þar sem öllu hefur verið svarað - og því til viðbótar var ágreiningur um línulögn, hvar línan ætti að liggja. Það eru rúmir 30 km í byggðalínuna, suðausturlínuna, þannig að það er augljóslega alveg vandræðalaust, enda kemur það allt fram í áðurnefndu minnisblaði frá orkuskrifstofu iðnaðarráðuneytisins. Ég átti samtal við hæstv. umhverfisráðherra í gærkvöldi þar sem ég spurði af hverju þessi gögn hefðu ekki verið tekin til skoðunar og hvar frumkvæðisskylda stjórnvalda væri. Nú hefur hv. þingmaður verið ráðherra og þekkir því þessi vinnubrögð. Telur hv. þingmaður að hér sé einhver brotalöm eða jafnvel að brotið hafi verið á frumkvæðisskyldu stjórnvalda þegar gögnin lágu fyrir, sem þau gerðu svo sannarlega? Í lokaniðurstöðu orkuskrifstofu iðnaðarráðuneytisins segir einfaldlega um þennan virkjunarkost að komið hafi fram upplýsingar sem sýni fram á að ekki sé ástæða til að ætla að það sé nein óvissa og því séu næg rök til að færa Hólmsárvirkjun neðri við Atley úr biðflokki í orkunýtingarflokk þar sem fullnægjandi upplýsingar séu til staðar? En ráðherrarnir gerðu ekkert.

Virðulegi forseti. Það er auðvitað kjarni málsins. Það sem gerðist var að hæstv. ráðherrar brugðust trausti Alþingis. Alþingi ákvað samhljóða að búa til það sem ég hef kallað stoppistöð þar sem hæstv. ráðherrar gátu farið yfir málið. Hvers vegna var það? Ekki til að leggja eitthvert pólitískt mat á málið heldur pólitískt mat sem byggðist á efnislegum forsendum. Það sem blasir hins vegar algjörlega við og er eins og opin bók þegar maður skoðar málið er að hæstv. ráðherrar skoðuðu þessi mál ekki efnislega. Ef þeir skoðuðu þau gerðu þeir ekkert með niðurstöðurnar. Þess vegna voru þetta fordómar, búið var að dæma þetta fyrir fram. Það er fordómafull aðferð við að leggja fram tillöguna og dregur auðvitað algjörlega úr trúverðugleikanum. Ég ítreka: Segjum að það hafi verið efnisleg rök fyrir því sem hæstv. ráðherrar voru að gera með því að færa úr nýtingarflokki í biðflokk. Ég er að vísu algjörlega ósammála því, en gefum okkur það samt sem áður svona fyrir umræðuna. Þá hljótum við að gera nákvæmlega sömu kröfur til þeirra virkjunarkosta sem gátu mögulega farið í hina áttina. En það var auðvitað bara ætlunin að fækka í nýtingarflokknum. Það var hin pólitíska meining, stefnumörkunin, „dírektívið“ sem kom úr flokksskrifstofunum, að gera þetta með þeim hætti. Það er auðvitað algjörlega óviðunandi að vinnubrögðin séu svona. Og hvað línulögnina áhrærir er það alveg rétt sem hv. þingmaður sagði, hún lá líka fyrir, 30 km í Sigöldulínu. Það er athyglisvert, eins og hv. þingmaður fór yfir, að það er svo ríkur vilji virkjunaraðila til að draga úr umhverfisáhrifunum af því að þeir sjá það í hendi sér að það er líklegast til að ná árangri og til að geta farið í virkjanirnar. Ég ætla að koma betur að því í síðara andsvari mínu.

Virðulegi forseti. Ég ætla að segja meira frá samtali mínu við hæstv. umhverfisráðherra í gærkvöldi og fjalla um þau rök sem hv. þingmaður leggur fram og er mér sammála um, að hér hafi ráðherrar brotið frumkvæðisskyldu stjórnvalda að rannsaka mál til hlítar og gæta meðalhófsins, henda málinu bara til hliðar af því að þeir voru búnir að ákveða niðurstöðuna fyrir fram. Það kom einmitt fram í máli hæstv. umhverfisráðherra í gærkvöldi. Meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar og þeir stjórnarþingmenn sem samþykkir eru málinu, þar með taldir einstaka ráðherrar, hafa einmitt komið hér upp og haldið því fram að viðhöfð séu fagleg vinnubrögð og við séum að fara að lögum. Vísa þeir þá til laga nr. 48/2011, ef ég man númerið rétt, sem samþykkt voru í þinginu um meðferð rammaáætlunar. Þau voru samþykkt hér samhljóða en það hvarflaði bara ekki að nokkrum manni að hægt væri að túlka þau lög með þeim hætti sem hæstv. ráðherrar gerðu. Það kom líka fram í máli hæstv. umhverfisráðherra í gær að ekki hafi staðið til að færa einn einasta virkjunarkost úr biðflokki í nýtingarflokk, alveg sama hvaða gögn hafi legið fyrir. Stóð það í þessum lögum? Las hv. þingmaður það út úr þeim lögum þegar hann ýtti á græna takkann og samþykkti lögin að þetta 12 vikna umsagnarferli þýddi að aldrei væri hægt að færa kost úr biðflokki í nýtingarflokk þó að öll rök hnigju að því? Við höfum til að mynda nefnt Hagavatnsvirkjun sem komu fimm umsagnir um og allar jákvæðar, það kom engin neikvæð umsögn. Ef menn væru nú bara samhljóma og trúverðugir í málflutningi sínum. Ef menn segja að virkjunarkostur sé færður í biðflokk vegna margra neikvæðra umsagna ættu þeir að sama skapi að færa annan kost í nýtingarflokk. Varðandi Hólmsárvirkjun þá hníga öll rök að því að færa þann kost í nýtingarflokk vegna þess að það voru mannleg mistök að 

Virðulegi forseti. Þau svör sem hv. þingmaður vísar til frá hæstv. umhverfisráðherra eru mjög alvarleg. Þau koma ekki á óvart, það virðist hafa blasað við. Hæstv. umhverfisráðherra gerir þá ekki annað en að staðfesta allt sem við höfum sagt um málið, að stoppistöðin sem búin var til í góðri trú var misnotuð. Það var aldrei ætlunin að fara efnislega yfir málin. Það var bara ætlunin að finna leið til að geta fullnustað pólitíska stefnumótun stjórnarflokkanna, lægsta samnefnarann sem dygði til þess að koma málinu áfram af því að við vitum það öll að það er bullandi ágreiningur um það á báða bóga, sérstaklega innan Samfylkingarinnar og þar með á milli stjórnarflokkanna. Það eru annars vegar sjónarmið sem segja: Auðvitað á að nýta orkukostina til atvinnulegrar uppbyggingar og verðmætasköpunar í samræmi við hugmyndir okkar um sjálfbæra nýtingu orkuauðlinda, og hins vegar hinna sem vilja setja þetta allt saman í stóra stopp og eru þegar búnir að gera það með annars vegar þessari þingsályktunartillögu og efnismeðferð meiri hluta umhverfisnefndar. Auðvitað sjá orkufyrirtækin og framkvæmdaraðilarnir sér hag í því að reyna að útfæra virkjanirnar með þeim hætti að það dragi úr umhverfisáhrifunum. Af hverju? Jú, vegna þess að þeir gera sér grein fyrir því að það er líklegast til þess að sleppa í gegnum öll þau litlu skráargöt sem menn þurfa að fara í gegnum áður en hægt er að fara af stað með framkvæmdir. Það þarf að fara í gegnum rammaáætlun, það þarf að fara í gegnum skipulagsmál, það þarf að fara í gegnum umsagnir sveitarfélaga o.s.frv. Ef menn ganga ekki sæmilega um landið og umhverfi sitt er ekki von til þess að þessar virkjanir nái nokkurn tíma að komast á framkvæmdastig. Þess vegna er svona ríkur vilji til þess að gera vel og þess vegna er það auðvitað ömurlegt að vita til þess að ráðherrar hafi hins vegar kosið að bregðast svona trausti þingsins og nota þetta eingöngu í pólitísku duttlungaskyni.

Forseti. Mig langar til að byrja á því, með leyfi forseta, að vitna hér í blogg Guðmundar Harðar Guðmundssonar þar sem hann segir: „Stríðsmenn stóriðjustefnunnar unnu orrustuna um rammaáætlun.“ „Þeir fengu Mývatn, nær öll jarðhitasvæði Norðausturlands, Reykjanesskagann eins og hann leggur sig og þeir þurfa ekki að bíða nema í ár eftir að fá að virkja neðri hluta Þjórsár.“ Ég ætla líka að leyfa mér að vitna í annan Guðmund, Guðmund Pál Ólafsson heitinn, sem sendi athugasemdir við 2. áfanga rammaáætlunar eins og fjöldi annarra landsmanna. Hann sagði, með leyfi forseta: „Virkjunarkostir eiga að vera afgangsstærð og þeir væru það ef aðferðafræði rammaáætlunar væri þroskuð og samfélagslega heilbrigð.“ Hann heldur áfram, talar um þann veruleika sem við blasir í 2. áfanga rammaáætlunar og segir: „… orkukostir nýtingarflokks í öðrum áfanga rammaáætlunar [eru] gerræðislegir svo vægt sé til orða tekið. Verulegar upplýsingar skortir, aðferðafræðin er ákaflega broguð og jafnvel ónýt þegar litið er til samfélagslegra og hagrænna þátta; úttektir standast ekki lágmarkskröfur um sjálfbærni. Og að ætla sér að velja af skynsemi og visku orkukosti til framtíðar með aðferð sem er sumpart í lagi og að sumu leyti ónýt - er einfaldlega ónýt aðferð, ekki boðleg.“ Hann spyr: „Er okkur Íslendingum fyrirmunað að vinna vel, vanda til verka þegar náttúruauðæfi eru annars vegar?“ Hann segir áfram, með leyfi forseta: „Þrátt fyrir allt sem á undan er sagt hefur rammaáætlun möguleika til að verða mikilvæg aðferðafræði en til þess þarf mun lengri meðgöngutíma fyrir alla hópa og vandaðri vinnubrögð í flestum hópum. Langtímamatsferli er nauðsynlegt vegna þess að við höfum ekki enn þá unnið heimavinnuna okkar í úttekt á íslenskri náttúru en til þessa hefur mestöll úttektin verið unnin í skugga virkjana, hamagangs og tímaskorts.“ Hann spyr hvers vegna tugir virkjunarhugmynda og landsvæða hafi verið metin en ekki bara nokkrir, því að það sé það sem þurfi ef fólk ætli raunverulega að vanda sig, þetta sé langtímaverkefni. Ég gæti vitnað í ótal umsagnir sem hafa borist í þessu ferli áður en ráðherrarnir lögðu hér fram þingsályktunartillöguna, löngu áður, og líka eftir að hún kom inn í þing og lýst þar ákalli fólks um allt land að gera þessa rammaáætlun náttúruvænni þannig að hún standi raunverulega undir sér. Þurfum við frekari upplýsingar? Þarf ég sem náttúruverndarsinni frekari upplýsingar um Skjálfandafljót? Nei. Ætlar einhver hér inni að voga sér að eiga við Aldeyjarfoss, einhvern fegursta foss landsins, eða Goðafoss? Þetta er í bið. Af hverju er þetta ekki í vernd? Hvað með Búðartunguvirkjun, Hvítá í Árnessýslu, sem skerðir vatnsrennslið í Gullfoss? Af hverju er þetta í bið? Af hverju er þetta ekki í vernd? Ég spyr. Af hverju eru jökulsárnar í Skagafirði ekki í vernd? Hvers vegna er ég að segja þetta? Hvers vegna spyr ég þessara spurninga? Vegna þess að í þessari umræðu er talað eins og í þessari rammaáætlun, 2. áfanga, hafi náttúruverndarfólk og umhverfissinnar, jafnvel umhverfisöfgasinnar, unnið einhvern stórkostlegan sigur. Svo er ekki. Það er okkur mörgum hverjum erfitt að standa að þessari áætlun en við metum það samt svo að þessi vinna sé til góðs og að hún eigi að halda áfram. Ef náttúruvernd hefði þann sess hér sem hún ætti skilið og á skilið til langs tíma væri Reykjanesskaginn ekki í biðflokki, hann væri í vernd. Sveifluháls, Sandfell sunnan Keilis, ótrúlega verðmæt svæði eins og umsögn Náttúrufræðistofnunar bendir á, þar sem jarðvísindamenn hvaðanæva í heiminum koma, þar sem er einstakt á heimsvísu, þar sem ferðaþjónustan biður okkur með ákalli um að setja þetta svæði í vernd, ekki í bið, í vernd, vegna þess að þetta sé ótrúlega gjöfult svæði þegar litið sé til framtíðar. Við getum nefnt mörg önnur dæmi. Þessi svæði í Reykjanesfólkvangi, sem var stofnaður 1975 af framsýnu fólki, eru ekki í bið, þau eru ekki í vernd eins og þau ættu að vera, þau eru í nýtingarflokki. En hér talar fólk eins og öfgamenn hafi tekið völdin, eyðilagt 2. áfanga rammaáætlunar og allt sé upp í loft. Fólk hlýtur að sjá, ef það bara les allar þær umsagnir sem borist hafa um þetta mikla verk, að það stenst ekki skoðun. Jú, ýmsir þeir sem vilja virkja meira eru ekki alls kostar sáttir, jafnvel mjög ósáttir. Ýmsir þeir sem vilja setja meira í vernd eru ekki sáttir, ekki alls kostar sáttir, jafnvel mjög ósáttir. En þessi niðurstaða byggir á því mikla ferli sem unnið hefur verið og á að vinnast áfram og hún byggir líka á þeim lögum sem Alþingi sjálft hefur sett þar sem skipað var fyrir um að þetta ætti að fara í opið samráðs- og umsagnarferli og því hefur verið hlítt. Frú forseti. Það eru um það bil 7–8 megavött á ári sem þarf til að sinna raforkuframleiðslu til almennrar notkunar. Hvað skyldu vera mörg megavött í orkunýtingarflokki? Skyldi það vera tíu sinnum það eða 20 sinnum það eða 30 sinnum það eða 40 sinnum eða 50 sinnum eða 60 sinnum eða 70 sinnum eða 80 sinnum eða 90 sinnum eða 100 sinnum eða 110 sinnum eða 120 sinnum? Eða skyldi það kannski vera rúmlega 130 sinnum það? Ein og hálf Kárahnjúkavirkjun? Samt segir fólk: Heyrðu, hér er búið að riðla öllu, hér er bara stóriðjustopp í þágu náttúruverndar. Nei, því miður er það þannig að jafnvel þótt við sem viljum setja náttúruvernd í öndvegi sjáum að þessi 2. áfangi rammaáætlunar er ekki á forsendum náttúruverndar, er enn þá, rétt eins og 1. áfangi, allt of mikið á forsendum orkunýtingar þótt það hafi tekið framförum í rétta átt, þá viljum við samt standa við þetta vegna þess að við vitum líka hve hörð baráttan er og hvernig við þurfum áfram, þvert á flokka, en ekki bara þvert á flokka heldur úti í samfélaginu öllu, að vinna að sáttum, vinna að því að þessi mál verði farsælli til framtíðar en þau hafa verið á liðnum árum og áratugum. Ég vil samt líka segja að þessi umræða og sérstaklega framan af hefur að ýmsu leyti verið ágæt. Ég er nefnilega ekki ein af þeim sem segja að sjálfstæðismenn séu bara stóriðjusinnar eða að framsóknarmenn vilji bara spilla náttúrunni. Ég held að sjálfstæðismönnum og framsóknarmönnum þyki líka mjög vænt um landið sitt og vilji líka passa upp á náttúruna og sérstaklega kannski kjósendur þessara flokka. Skoðanakannanir sem komu jafnvel eftir hrun sýndu að kjósendur þessara flokka vildu auknar umhverfisáherslur. Skoðanakönnun meðal landsmanna var gerð 2011 um miðhálendisþjóðgarð. Hver var niðurstaðan? Meiri hluta kjósenda allra flokka leist vel á þá hugmynd. Aðeins 18% voru andvíg, 56% hlynnt. Þetta eru skilaboð til allra flokka á Alþingi. Þess vegna segi ég: Vöndum okkur þegar við ræðum þessi mál, reynum að tala okkur í átt til sátta, frekar saman en sundur. Já, ég skil það að ýmsir séu ósáttir. Mér finnst það skiljanlegt, rétt eins og ég sjálf er ósátt. Mér finnst hörmulegt og mér finnst það svo rangt að þessi dýrmætu svæði, svo að ég nefni þau aftur, fyrir utan ýmis önnur svæði sem ég ætla ekki að nefna en gæti nefnt og haldið hér um langa tölu, á Reykjanesfólkvanginum okkar séu í nýtingarflokki. Fólk skal ekki voga sér að tala þannig að við séum öll svo sátt. En ég skil hina líka, ég skil það sjónarmið. En leyfum okkur ekki að tala eins og hér hafi öllu verið hleypt upp - þegar hvað var gert? Jú, það var ekki gert að öll þessi svæði sem mér finnst að eigi að taka okkur hálfa sekúndu að vita að eigi heima í vernd. Þau voru ekki sett í vernd af virðingu við það ferli sem hér er í gangi. Það á að koma í ljós með tímanum, það á að halda áfram í þessari faglegu vinnu. Nei, það voru sex svokallaðir virkjunarkostir settir í biðflokk, það hlýtur fólk að sjá að er mun hófsamlegri aðgerð en að taka flokk og setja annaðhvort í vernd eða nýtingu. Þær eru settar í bið - sem þýðir hvað? Að það eigi að rannsaka betur, fara betur yfir um stutt skeið til að betri og upplýstari ákvörðun liggi fyrir. Frú forseti. Óvissan er verst fyrir fjárfesta og atvinnulífið í landinu. Ég er að falla hér á tíma, og ekki í fyrsta sinn, en vil koma að einu atriði sem mér finnst mjög mikilvægt fyrir alla þingmenn að hafa í huga í framhaldi málsins og þá meina ég til langrar framtíðar því að, eins og þingheimur veit, verð ég því miður ekki hér um langt skeið enn til að tala yfir hausamótunum á samstarfsfélögum mínum. En það er sú hugmynd að opna eigi biðflokkinn miklu meira, gera hann að einhvers konar nýtingarbiðflokki, og þá vil ég bara, sérstaklega hvað varðar jarðhitasvæði, vara fólk við, að við vitum hvað við erum að gera þegar við erum að segja þetta. Við erum að gera að minnsta kosti tvennt, við erum að raska jarðhitasvæðunum mjög alvarlega. Þeistareykir eru mjög gott dæmi, ég hvet alla til að fara þangað. Það er allt í þágu rannsókna, það verður ekki tekið til baka. Í annan stað erum við líka í reynd að auka þrýstinginn. Ég er ekkert ónæm fyrir því, að sjálfsögðu ekki, þegar fjárfestar koma og segja: Heyrðu, við erum búin að leggja svona og svona mikinn pening í þetta. Af hverju megum við þá ekki halda áfram, er þá bara allt fyrir bí? Það er enginn ónæmur fyrir slíku. Ég finn til með fólki, en það er ekki það sem á að skera úr um ákvörðunina heldur eigum við fyrst að segja - það er betra fyrir alla að vita að hverju þeir ganga. Ef við ætlum að vernda Skjálfandafljót gefum við það út og þá þarf enginn að eyða tíma eða orku eða fjármunum í að huga um það. Þeir sem nýta sér biðflokk til að henda í það peningum að „rannsaka“, bora hér og bora þar - þrýstingurinn verður allur sá að það endi í nýtingarflokki vegna þess að þá er fólk búið að fjárfesta, búið að setja þetta allt saman í og búið að raska svæðinu og þá er sagt: Heyrðu, þetta er hvort eð er orðið raskað svæði. Ég segi við fólk í öllum flokkum - og ég endurtek það að ég er ekki ein af þeim segi að sjálfstæðismenn eða framsóknarmenn vilji landinu sínu illt, sannarlega ekki. Ég veit að svo er ekki, og það á síst við um kjósendur þessara flokka, eins og ég segi. En tölum okkur örlítið saman en ekki bara í sundur eins og 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ágætt innlegg hér og einlægt. Við þekkjum skoðanir hv. þingmanns og ég virði þær. Ég hef hins vegar velt því upp í nokkrum ræðum hvort niðurstaða þessarar þingsályktunartillögu hafi færst of nálægt skoðunum hv. þingmanns og fjær hinni breiðari samstöðu. Ég veit það ekki. Hv. þingmaður las hér upp gagnrýni á aðferðafræðina og ég vildi spyrja hv. þingmann hvort hún deili þeirri skoðun að aðferðafræðin sem við nýtum við þessa flokkun, kannski í öllum fjórum faghópunum eða kannski bara í heild sinni, sé ekki nægilega góð. Ég hef einmitt talað fyrir því að við getum líka treyst komandi kynslóðum til að taka skynsamlegar ákvarðanir þannig að við þurfum ekki núna að taka allar þær ákvarðanir  Ég ætla að fá að koma aðeins inn á biðflokksumræðuna í seinna andsvari.

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Ég vil fyrst taka fram að ég held að margt hafi verið gríðarlega vel gert í 2. áfanga rammaáætlunar, að fólk hafi lagt mjög mikið á sig og unnið mikla vinnu við satt best að segja engar kjöraðstæður og undir tímapressu. Ég er ekki sammála því sem sumir hafa sagt, að þetta sé bara ónýtt. Margt þarna er gott. Hins vegar er alveg á hreinu að mjög margt þarf að þróa áfram, mjög margt þarf að bæta, mjög margt þegar kemur að því að meta land- og náttúrugæði og annað og líka hagsmuni annarra, líka fjárhagslega hagsmuni annarra sem vilja nýta svæðið í annað en orkunýtingu. Það vantar mjög. Þar erum við of stutt komin og ég er alveg sammála því, ég hef alltaf sagt að hluti af grunnupplegginu til að byrja með var einmitt að biðflokkur yrði mjög stór til að halda vinnunni áfram til langs tíma. Hv. þingmaður Sjálfstæðisflokksins, Unnur Brá Konráðsdóttir, sem sat í verkefnisstjórninni, hefur einmitt staðfest þetta. Það hefur alltaf verið mín nálgun.

Virðulegi forseti. Mér finnst ekkert athugavert við að biðflokkurinn sé stór og að á hann sé litið sem geymsluflokk þangað til við höfum frekari upplýsingar. Nú kom hv. þingmaður inn á það að hún þyrfti ekki frekari upplýsingar um til dæmis Skjálfanda, hún gæti tekið ákvörðun. Á sama tíma hefur hv. þingmaður komið hér upp - og í nefndaráliti meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar er ákall um að það þurfi miklu fleiri rannsóknir til að setja alla hluti í nýtingarflokk sem þó er ekki ávísun á nýtingu heldur á rannsóknir. Þess vegna hef ég talað fyrir því að annaðhvort verði innan þessa stóra biðflokks svigrúm fyrir aukadeild eða sérbiðflokk, einfaldlega. Ef við viljum ekki setja kostina í nýtingarflokk þar sem þeir geta þar af leiðandi fengið fjármagn mundum við setja þá í biðflokk til rannsókna eða eitthvað slíkt sem væri þar með vísbending um að við vildum setja fjármagn í þá kosti en síðan væri mjög stór biðflokkur alls kyns kosta sem við vildum geyma til síðari tíma, nýrrar þekkingar og frekari rannsókna, 

Forseti. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni, ég sagði hér áðan að ég gæti gert það hér og nú ef ég fengi ein að ráða, að setja Skjálfandafljót í vernd, jökulsárnar í Skagafirði, Reykjanesskagann, Sveifluháls - beint í vernd, ekki í bið, beint í vernd. En mitt framlag eins og margra annarra hér, vonandi, þvert á flokka, til þessa starfs er einmitt að gera það ekki, heldur segja: Heyrðu, ég ætla að virða þetta ferli, ég virði það af öllum þeim þrótti sem ég get og leyfa þessum faghópum að vinna áfram sitt starf til að komast að niðurstöðu og geta þannig hjálpað fólki þvert á flokka einmitt til að taka upplýstari ákvarðanir. Ég held að ég hafi í reynd svarað spurningum hv. þingmanns um biðflokkinn áðan. Þar þurfum við bara að fara varlega, eftir því hvers konar rannsóknir við erum að tala um, sérstaklega þegar kemur að háhitasvæðunum.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir framgöngu hennar í þessu máli öllu saman, sem er til mikillar fyrirmyndar. Við vitum að hún er ákafur náttúruverndarsinni og hún nálgast þetta mjög málefnalega. Í grunninn er ég henni hjartanlega sammála, það skiptir okkur mjög miklu máli að kortleggja til allrar framtíðar hvað við teljum henta til nýtingar og hvað til verndunar. Það er því sorglegt ef þetta mikla og mikilvæga mál brennur hér upp á átakabáli í stað þess að verða farvegur fyrir mun breiðari sátt í virkjunar- og nýtingarmálum og verndunarmálum sem ég held að verði til allrar framtíðar þegar við erum komin í gegnum þessa umræðu. Þess vegna vil ég spyrja hv. þingmann hverju við þurfum að breyta í aðferðafræðinni í þessu ferli til að það verði ekki svona mikil átök um rammaáætlun eftir flokkspólitískum línum til framtíðar og við getum skapað ferli sem leiðir til frekari sátta eins og við höfum til dæmis séð gerast í Noregi.

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta spurningu. Það sem við þurfum að gera er einmitt að tryggja að þetta ferli eyðileggist ekki. Mér finnst umræðan hér hafa verið góð og fín, en inn á milli hafa menn þó haft tilhneigingu til að segja að nú sé allt eyðilagt. Alls ekki, við erum með mjög mikinn grunn til að standa á og byggja á til framtíðar. Það þarf að skerpa á mjög klárum atriðum, það þarf að skerpa á rannsóknum sem varða landslag og jarðminjar og útivist, sérstaklega í námunda við höfuðborgarsvæðið, og skerpa á alls kyns þáttum sem varða hagræn áhrif og möguleika annarra en orkunýtingaraðila til að nýta svæðin. Samfélagsrannsóknir eru satt best að segja í molum, sem er ein af þremur grunnstoðum sjálfbærrar þróunar. Ef okkur 

Frú forseti. Það er fróðlegt að heyra. Ég held einmitt að þessi fyrsta lota í gerð rammaáætlunar, eftir að Alþingi samþykkti samhljóða lögin hér í fyrra, leiði margt fram sem við þurfum að breyta í ferlinu og við getum lært af til framtíðar. Það getur gert að verkum að meiri sátt verði um ferlið í heild sinni og komið í veg fyrir mjög mikil pólitísk átök um einstaka kosti. Aðferðafræðin leiðir af sér hvort þetta verði til frekari friðar og sátta um þessi mikilvægu átakamál. Ég held að almennt sé þorri Íslendinga nokkuð sammála í þessu máli. Fólk er almennt frekar náttúruverndarsinnað, hófsamt í nýtingarmálum en vill samt nýta það sem talið er skynsamlegt að nýta. Auðvitað skýtur það skökku við að sjá að vegna einhverra gagnasendinga og mannlegra mistaka fari kostur eins og Hólmsárvirkjun neðri við Atley ekki úr bið í nýtingu og svo mætti áfram telja. Einhvern veginn þurfum við að lenda þessu máli og komast í gegnum þetta 

Þetta er alveg rétt hjá hv. þingmanni. Satt best að segja leyfi ég mér að taka ofan fyrir þeim þingmönnum þeirra flokka sem iðulega eru merktir stóriðjustefnunni sem hafa ítrekað sagt hér í ræðustól að þeir vilji áfram tryggja faglegt ferli þessarar vinnu og að þeir vilji fylgja eftir faglegum niðurstöðum. Ég held að það sé mjög jákvætt og til góðs og því beri að hrósa. Fólk hefur meira að segja sagt: Ég er ósammála þessu og hinu, en ég skal beygja mig undir það. Það held ég að sé jákvætt og gott. Um leið ítreka ég það sem er mjög mikilvægt í þessu ferli líka og það er að til framtíðar hefði verið betra að biðflokkurinn væri enn stærri til að þetta væri langtímaverkefni og fólk gæti síðan tekið ákvarðanir. Það er alltaf mikilvægt að fagleg vinna sé líka þróuð áfram. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir bæði heiðarlega og efnislega ræðu. Hv. þingmaður harmaði það helst að ýmis jarðhitaverkefni sem núna eru í nýtingarflokki samkvæmt þessari tillögu væru þar og taldi að þau ættu ýmist heima í biðflokki eða verndarflokki. Við verðum að skoða þetta mál í tilteknu pólitísku ljósi. Ríkisstjórnin lagði mikla áherslu á að koma ákveðnum virkjunum sem ekki hlutu náð fyrir hennar augum úr nýtingarflokki, eins og þær hefðu átt heima í miðað við drög að þingsályktunartillögunni, í biðflokk. Þá stóð auðvitað ríkisstjórnin frammi fyrir því að geta ekki skilað hingað plaggi þar sem enginn nýtingarflokkur næði máli. Þess vegna er áhersla hæstv. ríkisstjórnar á jarðhitaverkefnin. Það sem er hins vegar að gerast í meðferð meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar, og óttast ég nokkuð að formaður hafi átt þar hlut að máli, er að það er verið að stimpla þessar virkjanir út. Það er verið að búa til viðmið sem eru með þeim hætti að það er alveg ljóst mál að þessi jarðhitaverkefni verða líka út úr myndinni 

Forseti. Ég er ekki alveg sammála hv. þingmanni um að þarna séu skrifuð inn einhver viðmið sem séu óeðlileg eða stoppi framkvæmdir. Þetta eru viðmið sem við satt best að segja lesum öll um í fréttum að blasi við, og erum búin að lesa um í fréttum um nokkurt skeið, þ.e. erfiðleikar varðandi jarðvarmann. Eins og hv. þingmaður hefur komið inn á í ræðum sínum varðar það ýmislegt sem enn er óleyst eins og mengandi affallsvatn, jarðskjálftavirkni, brennisteins-, vetnismengun o.fl. Við erum að ítreka þessi sjónarmið og þá varúðarnálgun sem þarna verður að hafa til hliðsjónar. Það er hins vegar alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að ég hefði talið rétt að setja fleiri jarðvarmaverkefni í bið einmitt út af öllum þessum óvissuþáttum. Það stendur í lögunum 

Virðulegi forseti. Það sem Orkustofnun bendir á er mjög mikilvægur þáttur. Hún bendir á að skynsamlegast sé að vinna þessi verkefni, jarðhitaverkefnin annars vegar og vatnsorkuna hins vegar, á sama tíma vegna eðlis jarðhitaverkefnanna. Það tekur lengri tíma að finna út hver raunveruleg orkugeta jarðhitasvæðanna er. Ég er alveg sammála þessu. Þess vegna finnst mér það skjóta svo skökku við og vera algjörlega í ósamræmi við hugmyndafræðina um sjálfbæra nýtingu á orkusviðinu þegar þessu máli er teflt þannig fram að ýta eigi út best rannsökuðu, hagkvæmustu kostunum eins og virkjunum í neðri hluta Þjórsár og fleiri virkjunum en láta jarðhitaverkefnin sitja eftir vegna þess að þau eru í eðli sínu annars konar verkefni og það þarf að vinna þau samhliða. Það er þessi tvískinnungur sem mér finnst blasa við. Ég vildi líka spyrja hv. þingmann hvort hún hefði ekki talið það koma til dæmis til greina að samþykkja að í nýtingarflokki væri efri hluti 

Forseti. Hv. þingmaður spurði hvort það væri skynsamlegt að vinna þetta á sama tíma. Já, en hvar? Það er auðvitað skynsamlegt þegar kemur að jarðhitanum að vinna áfram þau verkefni þar sem er þegar búið að raska svæðunum, en ekki vaða inn á óröskuð svæði þegar svo mikil óvissa er í kringum þau. Það er mikill ábyrgðarhluti. Það eru ærin verkefni nú þegar í orkunýtingu án þess að Krýsuvíkursvæðið á Reykjanesskaga eða Reykjanesskaginn yfir höfuð séu þar. Það er ekki rétt að ekki sé hægt að vinna þau á sama tíma. Reyndar hefur eiginlega alveg vantað í þessa umræðu að fjármögnunarvandinn hefur líka stoppað ýmis verkefni. Tökum Hverahlíð sem dæmi. Hvað hefur stoppað þar? Er það ekki fjármögnunarvandi Orkuveitunnar? Hvar er kaupandinn að allri þessari orku? Hvar er hann? Í stað þess að segja að hér sé verið að stoppa allt, sem er ekki rétt, eigum við þá ekki að fara fram af ábyrgð 

Frú forseti. Ég tek undir þakkir annarra hv. þingmanna til hv. þingmanns fyrir að blanda sér í umræðuna. Það gefur strax svör við mörgum spurningum og varpar ljósi á sjónarmið hennar. Ég ítreka spurninguna sem kom fram áðan um neðri hluta Þjórsár og hv. þingmaður er ekki búin að svara: Vill hún virkja tvær efri virkjanirnar þar? Önnur spurning: ASÍ hefur sagt að það að rammaáætlun hafi ekki verið afgreidd eins og til stóð hjá verkefnisstjórninni muni skaða félagsmenn sambandsins - er hv. þingmaður sammála því? Sér hún samhengi milli þess að virkja og nýta auðlindir landsins og þess að hagur verkamanna og heimila í landinu batni? Eða er ASÍ úti á túni í þessu máli? Nú hefur hv. þingmaður mjög sterka skoðun á ákveðnu sviði - getur hún sett sig í spor hinna sem eru með jafnheitar eða heitari tilfinningar í öfuga átt?

Forseti. Hv. þingmaður spyr ég hvort ég geti sett mig í spor hinna. Já, ég get það satt best að segja nokkuð vel. Eins og ég segi hef ég ekki gert kröfu um að óskum mínum sé framfylgt í þessum efnum. Ég hef reyndar lýst mjög eindregið þeirri skoðun minni að ég hefði mjög gjarnan viljað sjá breytingar þarna en við gefum öll eftir og beygjum okkur undir þessa aðferðafræði. Varðandi ASÍ, hvort þetta skaði félagsmenn þess, þá er stór hluti félagsmanna Alþýðusambands Íslands Íslendingar sem hafa meðal annars, eins og ég kom inn á áðan, sagt í skoðanakönnunum að þeir vilji passa náttúruna okkar, þeir vilji passa landið okkar. Yfirgnæfandi meiri hluti vildi stofna miðhálendisþjóðgarð þegar spurt var um það. Ég held að fólk vilji passa upp á landið okkar og náttúruna og að það líti ekki svo á 

Frú forseti. En tvær efri virkjanirnar í Þjórsá? Það er spurning um þær. Síðan er spurningin með símanúmerið hjá þjóðinni. Ég hef ekki fundið það enn þá og ég á ekki tal við þjóðina alla daga en mér sýnist fjöldi fólks vera á miðjunni, í hvorugum öfgunum, að fólk vilji sátt um þetta mál. Mér finnst framganga hæstv. umhverfisráðherra hafa eyðilagt þá sátt. Hún tefur málið. Þetta kom fram fyrir rúmu ári. Við værum farin að virkja nú þegar í samræmi við þá niðurstöðu verkefnisstjórnarinnar sem fram kom ef ekki hefði verið þetta frumhlaup þar sem menn horfa bara út frá eigin skinni, að mér finnst. Það hefur tafið málið, stöðvað hagvöxt og kemur niður á fjölskyldunum þegar síst skyldi, þegar erfiðleikarnir eru hvað mestir. En kannski kemur fólki það ekkert við.

Forseti. Ég bið hv. þingmann afsökunar á að hafa ekki svarað spurningu hans um neðri hluta Þjórsár. Ég held að þingheimi sé vel kunnugt um afstöðu mína til neðri hluta Þjórsár. Ef ég man rétt  Varðandi þetta með þjóðina þá held ég að það sé alveg hárrétt að fólk vilji að það ríki almenn sátt um þessi mál en hún þarf auðvitað að hafa 

Forseti. Við ræðum tillögu til þingsályktunar um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða. Umræðan hefur staðið í allnokkurn tíma, verið löng og ítarleg. Menn hafa komið mjög víða við í umfjöllun sinni og er kannski ekki að undra í ljósi þess hversu mikilvægt mál er á ferðinni. Við byggjum tilveru okkar og búsetu í landinu á því að nýta gögn þess og gæði til lands og sjávar. Eitt af því sem hefur fleytt okkur áfram í gegnum mikinn vöxt og skapað þau skilyrði að Íslendingar hafa skipað sér á fremstu bekki meðal þjóða heims í lífsgæðum sem þjóðin býr við er meðal annars sú staðreynd að við búum við miklar auðlindir í formi vatnsafls og jarðvarma sem við höfum sem betur fer getað nýtt okkur til góðs og byggt upp þjóðfélag sem er mörgum öðrum til fyrirmyndar. Þau lífsgæði sem við búum við eru á margan hátt eftirsóknarverð fyrir ótölulegan fjölda fólks sem býr vítt um veröld. Aðstæður okkar eru gríðarlega góðar í samanburði við margar aðrar þjóðir veraldar. Þá kynni einhver að spyrja hvers vegna við værum að þrasa um það hvort við ættum að ganga lengra í því að skapa okkur betri lífskjör. Að sjálfsögðu er það fullkomlega eðlileg og heiðarleg spurning að takast á við. Það vill hins vegar svo til að það er enginn tilbúinn til þess að mæla með því að lífskjör, lífsskilyrði og búsetuskilyrði í okkar ágæta landi rýrni frá þeirri stöðu sem við höfum náð. Við þekkjum það einfaldlega af þeirri umræðu sem hefur átt sér stað núna í kjölfar hrunsins að mikil átök hafa verið um það hversu mikið og hvernig við eigum að mæta þeim áföllum sem þjóðfélagið varð fyrir við efnahagshrunið. Þar takast menn á um leiðir til að byggja sig upp aftur. Talað hefur verið um að það mál sem liggur hér fyrir sé ákall um það meðal fólks um allt land að rammaáætlun um þessa þætti sé unnin, þ.e. að við gerum okkur lengri tíma áætlun um hvaða svæði við ætlum að virkja, hvaða svæði við ætlum að vernda og hvar við ætlum að nýta þá orku sem upp úr þeim kann að vera tekin. Það er alveg rétt að eftir því hefur verið kallað í langan tíma og ekki síst af hálfu stjórnmálamanna líka sem hafa lent í því oftar en ekki að standa í þeim sporum að hnakkrífast um hvort það sé til góðs að gera þetta eða hitt og andstæð sjónarmið hafa tekist á. En þannig hefur það verið og þannig mun það að sjálfsögðu alltaf verða. Það er ekkert óeðlilegt við það að menn standi upp og átök séu um hvaða mál séu til framfara og hvernig eigi að koma þeim í höfn. Ég er ekki endilega þeirrar skoðunar að einhver öfgasjónarmið í hvora áttina sem er hafi tekið völd í þessari vinnu. Ég held að það sé ekki skýringin á þeim átökum sem standa um þetta verkefni núna. Ég er þeirrar skoðunar að öll þessi vinna og þau skoðanaskipti sem um þetta eru séu til góðs. Þau skila okkur alltaf eitthvað áfram en eðlilega stendur eitthvað út af og um það erum við að takast á. Ég vil segja líka í ljósi þeirrar umræðu sem oftar en ekki hefur staðið í íslensku þjóðfélagi á undanförnum árum að einhverjir tilteknir einstaklingar geti útnefnt sig sem umhverfissinna, þá fullyrði ég og skal standa með því hvar sem er að Íslendingar allir, þ.e. þeir sem búa hér á landi, eru í eðli sínu og innsta kjarna allir umhverfissinnar. Sá sem treystir sér til og nær þeim árangri að lifa af búsetu í jafnharðbýlu landi og Ísland er, það er töluvert í hann spunnið að umgangast land sitt með þeim hætti að hann geti alið afkomendur sína upp til þess að taka við þeirri arfleifð sem hann skilur við sig. Þannig hefur íslenska þjóðin umgengist landið, sem sögur herma að við höfum numið einhvern tímann fyrir árið 1000. Þannig hefur íslenskri þjóð tekist að lifa af í gegnum aldirnar við sult og seyru oft á tíðum en núna á síðari áratugum við tiltölulega góð skilyrði og mikla búsæld. Við Íslendingar njótum þrátt fyrir allt enn í dag þeirra gagna og gæða sem landið gefur okkur. Það bendir til þess að við höfum umgengist það með þeim hætti að það gefur af sér enn og elur þjóðina. Sambúð manna, Íslendinga og landsins, hefur verið að stærstum hluta með miklum ágætum í gegnum aldirnar. Vissulega hafa menn framið axarsköft og oft á tíðum hefur landið refsað okkur, harðneskjuleg náttúran getur gefið stór högg og við það búum við. Við reynum að laga okkar tilveru að því að þola þau högg þegar þau koma. Því spyr maður og það vekur upp nokkra undrun þegar þessi umræða á sér stað núna með þeim hætti sem raun ber vitni - fyrir allnokkru, allmörgum árum, komu stjórnmálamenn sér saman um að setja þessar deilur í íslensku þjóðfélagi í það sem kallað er faglegan búning, faglega vinnu, þá undrar mann eðlilega, og ef til vill þá sem horfa til umræðunnar hér, hvers vegna stjórnmálamenn á Alþingi takist á um þá faglegu niðurstöðu sem þarna var sett af stað og skilaði síðan vinnu sinni til ráðherra. Það er ekkert skrýtið þó að menn undrist það. Ástæðan er fyrst og fremst sú að verið er að gera breytingar á því faglega starfi sem unnið var í áranna rás á grundvelli þeirra samþykkta sem gerðar voru. Hvort sem mönnum líkar betur eða verr að heyra það standa þau átök fyrst og fremst um það með hvaða hætti á að ganga til verka við þá nýtingu sem þessir ólíku hópar vilja standa að. Að því leytinu til má alveg segja og fullyrða að grunnurinn að þeirri tillögugerð sem fyrir liggur er góður. Um hann ríkti breið samstaða, pólitískt, og líka í hinum faglegu hópum svokölluðu. Lögð var mikil vinna í þetta verk. Henni var ætlað að útfæra skynsamleg markmið. Allt þetta varð til þess að við verkið voru bundnar miklar væntingar. Því eru það mér mikil vonbrigði að við skulum standa í þessu þrasi sem raun ber vitni um við síðari umræðu um þá tillögu sem lögð hefur verið fram í málinu. Ég fullyrði að ástæðan fyrir því að þessar deilur standa er sú að menn hafa gert breytingar á niðurstöðu þess faglega ferlis og þeirri faglegu niðurstöðu sem út úr verkinu kom. Í umræðunni hefur komið fram að áherslubreytingin liggur fyrst og fremst í því að þeim umdeildu virkjunarkostum sem lúta að virkjun vatnsafls er ýtt til hliðar frá því faglega starfi sem áður hafði verið unnið. Eftir standa í rauninni tveir vatnsaflskostir, vatnsaflsvirkjanir, þ.e. Hvalárvirkjun og síðan stækkun á Blöndulóni. Mjög athyglisvert er að það eru þeir einu virkjunarkostir í vatni sem boðið er upp á í þessum efnum og vekur að sjálfsögðu áfram upp spurningar hvers vegna verið er að víkja þeim vatnsaflskostum til hliðar sem tillagan gerir ráð fyrir frá niðurstöðu faghópanna. Jafnvel má fullyrða að verið sé að taka töluvert mikla áhættu á sviði íslenskra þjóðfélagsmála með því að beina sjónum okkar sem þjóðar fyrst og fremst að þeim þætti orkumálanna sem lýtur að jarðvarmanýtingu. Á það bendir hin faglega stofnun sem heitir Orkustofnun, og er í rauninni ríkisstofnun, í umsögn sinni sem hún gefur Alþingi um málið. Í þeirri umsögn sem Orkustofnun sendi inn 8. maí síðastliðinn, þ.e. á þessu ári, er það ítrekað að tillagan eins og hún liggur fyrir muni þrýsta á hraðari nýtingu jarðvarmans, og með þeirri áherslubreytingu sem áður hefur verið í umgengni Íslendinga um þær auðlindir eykst áhættan í tæknilegu og efnahagslegu öryggi. Þar með taka menn ákveðna sénsa eins og sagt er varðandi þá hagkvæmni og þann arð sem af þeim verkum mun leiða. Það þýðir með öðrum orðum að sú hagkvæmni og sú þekking sem við höfum byggt upp verður allt sett undir meiri áhættu en áður hefur verið. Það er ekki mjög æskilegt að mínu mati, ekki síst þegar við erum að horfa til þeirrar stöðu sem íslenskt þjóðarbú er í um þessar mundir. Þar sem ég nefni það vil ég sérstaklega nefna að ein af umsögnunum sem komið hafa inn um þetta mál er frá fyrirtækinu Gamma sem sérhæfir sig í að meta fjárhagslega þætti ýmissa þátta í íslensku þjóðfélagi. Mat þessa fyrirtækis, sem ég held að sé ágætlega virt á sínu sviði, er í þá veru að við þá breytingu sem gerð er í meðförum stjórnmálamannanna á þessari faglegu niðurstöðu, að leggja þetta plagg sisvona fram, þýðir það að á gildistíma þingsályktunarinnar munum við skapa færri störf, við munum fá minni arð inn í þjóðarbúið og við munum fá minni framleiðni, þ.e. hagvöxtur verður ekki jafnmikill. Þetta eru ekki neinar smáræðis tölur. Eftir því sem mér er sagt metur fyrirtækið Gamma þetta þannig að við missum möguleika á því að búa til fimm þúsund ný störf. Við „töpum“ eða getum ekki aflað 270 milljarða tekna og samdráttur í hagvexti frá því sem áður hafði verið er á milli 4–6%. Þetta eru verulegar og miklar stærðir og full ástæða til að gefa því gaum, sérstaklega þegar haft er í huga að undirbúningur eða rökstuðningurinn fyrir þeim breytingum sem lagðar eru til frá niðurstöðu faghópanna, verkefnisstjórnarinnar til þeirrar tillögu sem hér liggur fyrir, er ekki nægilega sterkur. Í því sambandi vil ég nefna það sérstaklega sem fram hefur komið meðal annars í nefndarálitum frá minni hluta atvinnuveganefndar. Þar er rökstutt að iðnaðarráðherra hafi vikið frá þeim tillögum sem verkefnisstjórnin hafi sett fram og það sé augljóst að þjóðhagslega hagkvæmir virkjunarkostir séu látnir sitja á hakanum, og það er sennilega ástæðan fyrir því og þeirri niðurstöðu sem ég gat um hér áðan að ráðgjafarfyrirtækið Gamma hefði komist að. Það er raunar dálítið einkennilegt þegar maður horfir á smærri myndina í þessum efnum að uppgötva sumt sem þar er sagt og tengist - ég vil staldra sérstaklega við eitt atriði sem kemur fram í umsögn um Gjástykki, sem svo vill til að er í því ágæta kjördæmi sem ég sit fyrir á þingi, Norðausturkjördæmi. Þar segir í niðurstöðu verkefnisstjórnar að Gjástykki fái sæti 26 af sjónarhóli verndunar og í textanum frá faghópnum segir svo, með leyfi forseta: „Virkjunarkostur sem liggur í nágrenni náttúruminja […] sem menn eru sammála um að eigi að njóta friðunar.“ Þetta er sem sagt niðurstaða faghópsins. Virkjunarkostur sem menn eru sammála um að eigi að njóta friðunar. Ein lítil spurning af því tilefni er sú að ef menn eru sammála, er þá einhver þörf á umfjöllun um það mál? Fullyrðingin um að menn séu sammála er mjög óskýr í rauninni. Ef hún ætti að standast væri í rauninni engin þörf á að fjalla um þetta. Ef menn væru sammála um það að þetta væri og bæri að friða þyrfti ekkert að ræða það frekar. Annað atriði sem vekur athygli mína um þetta tiltekna svæði, án þess að vera að gera það að einhverju sérstöku ágreiningsefni, sem kemur fram og er bætt í rökstuðning verkefnishóps ráðuneytanna tveggja sem fengu þetta frá verkefnisstjórninni, er að það svæði hafi verndargildi á heimsmælikvarða án þess að það sé með nokkrum hætti rökstutt frekar. Vissulega get ég alveg tekið undir það að það er svæði á heimsmælikvarða, eins og raunar allt kjördæmið Norðausturland en ég þyrfti þá að rökstyðja það með ákveðnari hætti en þeim sem settur er fram í þessari niðurstöðu. Það er vandséð að átta sig á því á hverju það byggir, sú staðhæfing að þetta hafi verndargildi á heimsmælikvarða. Sennilega byggir það á því hversu vel var fylgst með framvindu Kröflueldanna á sínum tíma. Ég vil þó geta þess í þessu samhengi varðandi Gjástykkið, þeirra tveggja þátta sem ég hef gert að umtalsefni úr niðurstöðu faghópsins og hins vegar svokölluðum rökstuðningi frá verkefnishópnum varðandi hugtakið menn og síðan yfirlýsinguna um heimsmælikvarðann, þá er annað atriði sem ég tel vert að nefna í þessu sambandi sem sýnir í rauninni hversu einkennilegar brautir þessi mál geta farið. Þannig háttar til að á árunum 2006–2008 unnu sveitarfélögin í Þingeyjarsýslum ásamt Umhverfisstofnun, landeigendum og öðrum hagsmunasamtökum svæðisskipulag af háhitasvæðunum í Þingeyjarsýslum. Það svæðisskipulag var staðfest af umhverfisráðherra í febrúar árið 2008 og allir sáttir. Um svæðisskipulagið ríkti mikil og mjög víðtæk sátt. Sú áætlun sem tók til Gjástykkis og verndaráætlun þess náði einungis til 2% af því svæði sem þar um ræðir þar sem var gert ráð fyrir takmarkaðri orkunýtingu. Þrátt fyrir alla þá vinnu og þrátt fyrir að sveitarfélögin, hagsmunaaðilar, Umhverfisstofnun og umhverfisráðherra séu búin að staðfesta mjög takmarkaða nýtingu á þessum örlitla hluta svæðisins, 2%, er gerð tillaga um að þetta verði sett í verndarflokk, þau 2% sem þarna um ræðir. Það þykir mér einkennilegt og sérstaklega þegar sú vinna sem ég gerði að umtalsefni, forseti, er ágætisdæmi um það að óvíða sé í rauninni að finna betra dæmi um að hægt er að fara bil beggja, þ.e. hagsmunir þeirra sem vilja nýta og hinna sem vilja ekkert snerta, þá er í rauninni því tækifæri að mínu mati klúðrað með þeirri tillögu sem liggur fyrir. Mér þykir það mjög miður, sérstaklega þegar þeir sem vilja nýta bjóða upp á það að 98% af tækifærinu sé 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hún var afar athyglisverð og margt í henni sem fróðlegt væri að fara dýpra ofan í og fá frekari upplýsingar um. Hv. þingmaður á sæti í fjárlaganefnd og hefur sinnt þeim málum vel og mikið undanfarið og fjárlögin bíða nú 3. umr. hér á þinginu út af þessu máli. Það hefur komið fram í umræðunum að kostnaður við breytingarnar sem gerðar eru sé um 270 milljarðar fyrir þjóðarbúið, 5.000 störf séu að tapast og hagvöxtur sé 4–6%. Hv. þm. Árni Páll Árnason sagði á vefsíðu sinni í gær að ríkisstjórnina skorti algjörlega efnahagsstefnu og þetta væri …

Forseti biðst afsökunar og vekur athygli hv. þingmanns á að klukkan er í ólagi. Tímatakan fer fram bara hér hjá forseta. Ég geri viðvart.

Takk fyrir þetta, frú forseti. Mig langaði að spyrja hv. þingmann hvernig hann líti á tengsl rammaáætlunar við fjárlagagerðina og efnahagsstefnuna og hvernig hann líti á stöðu ríkissjóðs í ljósi þeirra fjárútgjalda sem verið var að samþykkja, meðal annars í fjárlagaáætlun - setji þetta í samhengi við fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar. Hér hefur verið talað um að fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar eigi að einhverju leyti að koma til móts við þetta 270 milljarða tap og þessi 5.000 störf. Getur hv. þingmaður farið aðeins ofan í tengsl þessa 

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég nefndi þær tölur sem hv. þingmaður bar hér fram varðandi ársverkin, ábatann og hagvöxtinn. Ég legg áherslu á að þetta er væntur ábati, þetta er ekki eitthvað sem við erum að tapa þó að þetta hafi gerst, en við erum að missa af ákveðnum tækifærum að mati þessa fyrirtækis. Að því gefnu að mat fyrirtækisins Gamma sé rétt rímar það mjög illa við fjárlagagerðina og fjárhagsstöðu ríkissjóðs eins og hún birtist okkur í vinnu við fjárlagagerðina. Það sem verra er er að margt í fjárlagagerðinni sem kallar á að hlutir tengdir orkunýtingu geti gengið fram styður ekki þau áform. Að því leytinu má fullyrða að fjárlagafrumvarpið styðji ekki þjóðhagsforsendur fjárlaga. Það leiðir bara til einnar niðurstöðu sem er sú að fjárlagaramminn skekkist, við töpum tekjum og hin erfiða staða verður erfiðari viðfangs. Þannig að þetta bítur allt í skottið á sér. Ég hef stundum velt því fyrir mér hvernig standi á því. Ég hef ekki fengið neinar haldbærar skýringar á því, þ.e. röksemdir sem hafa verið lagðar fram fyrir þessari forgangsröðun, ef svo mætti kalla, eru litlar sem engar. Það er mjög miður þegar við glímum hér við gríðarlega erfiða stöðu, hvort heldur er á sviði ríkisfjármála eða í afkomu eða búsetu og lífsskilyrðum almennings í 

Frú forseti. Já, ég vil fara aðeins lengra ofan í þessa umræðu því að ég held að þetta sé mikið áhyggjuefni. Ég deili áhyggjum hv. þingmanns þegar kemur að fjárlagagerðinni, að við séum ekki að byggja upp nægilega verðmætasköpun til að standa undir nauðsynlegum útgjaldaliðum í fjárlögunum og hvað þá þeirri aukningu sem verið er að setja í ákveðna málaflokka sem ég held að flokkist ekki undir grunnstoðir samfélagsins. Ég ætla að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi kynnt sér fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar því að borið hefur á því að ákveðnir stjórnarliðar hafa talað um að þetta sé hluti af breyttri forgangsröðun, þ.e. að sleppa þessum verkefnum upp á 270 milljarða, 5.000 störf. Síðan hafa stjórnarliðar haldið því fram að fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar eigi að koma til móts við þetta. Hafa hv. þingmaður og fjárlaganefnd, sem fer með fjárveitingavald ríkissjóðs, kynnt sér þessa fjárfestingaráætlun? Hver er skoðun þingmannsins á því? Telur hv. þingmaður að fjárfestingaráætlunin komi til móts við þessa 270 milljarða? Jafnvel þó að þetta sé, eins og hv. þingmaður kom inn á, væntur ábati hlýtur þetta engu að síður að vera nokkuð nærri lagi, 270 milljarðar, 4–6% minni hagvöxtur og 5.000 störf. Telur hv. þingmaður eftir vinnu sína í fjárlaganefnd að það eigi við rök að styðjast að fjárfestingaráætlunin skili þessum ábata? Ef ekki, hvað áætlar fjárlaganefnd að ábatinn verði mikill? Ég held að það sé mikilvægt hvað varðar nálgun á þeirri umræðu sem við erum í hér.

Forseti. Ég skal svara spurningu hv. þingmanns skýrt og skilmerkilega. Ég hef einfaldlega ekki séð neina fjárfestingaráætlun frá þessari ríkisstjórn. Við höfum leitað mjög lengi í fjárlaganefnd að hinni svokölluðu fjárfestingaráætlun en við höfum hvergi fundið hana. Munurinn á fjárfestingu og stofnkostnaði er sá að fjárfesting er eitthvað sem annaðhvort dregur úr gjöldum eða skapar tekjur, en stofnkostnaður er eitthvað sem kallar á rekstur og er bara hrein og klár útgjöld til viðbótar við það sem fyrir er. Svo háttar til að bróðurpartur þess sem kallað er fjárfestingaráætlun er það sem ég mundi kalla skóflustunguáætlun, því að ætlunin er sú að ríkisstjórnarflokkarnir geti skreytt sig með þessu rétt fyrir kosningar og látið síðan aðra um að reyna að fullnusta þessi áform. Að því leytinu til má kalla þetta skóflustunguáætlunina að þeir ætla öðrum erfiðið en ætla sjálfir að fá heiðurinn af verkinu. Ekkert í fjárlögunum, ekki stafur, er í raun stuðningur á móti hugsanlegu tapi sem kann að verða af þessu. Þetta er mjög sérstakt þegar maður horfir á hvernig þetta er rökstutt. Við erum að tala um að vatnsaflskostirnir séu settir út vegna varúðarsjónarmiða, en jafnframt er í meirihlutaálitinu hafður fullur vari á því að fara svona hratt í háhitavirkjanir. Það er samræmi á milli þessarar tvíbentu afstöðu meiri hlutans í atvinnuveganefnd og meiri hlutans í fjárlaganefnd, við getum talað um tvö andlit í því sambandi. Að þessu leyti til má segja að stjórnarliðar séu sjálfum sér samkvæmir í því rugli sem þeir leggja til.

Frú forseti. Sú var tíðin að menn kröfðust þess að ráðherrar kæmu til fundar um miðjar nætur til að taka þátt í umræðum og hlýða á umræðuna. Ég óska eftir því, frú forseti, að hæstv. umhverfisráðherra, Svandís Svavarsdóttir, mæti hér og hlýði á umræðuna og ekki bara það, heldur að hún taki líka þátt í henni. Það er virðingarvert hvernig hv. formaður umhverfisnefndar, Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, hefur tekið þátt í umræðunni og varpað ljósi á ýmis mál. Ég óska eftir því að hæstv. ráðherra komi hér og varpi ljósi á það af hverju hún fór frá niðurstöðu verkefnisstjórnarinnar? Af hverju hún braut þá sátt sem farin var? Af hverju hún kastaði stríðshanskanum? Ég vil spyrja hæstv. ráðherra að því hvort hún telji það til hagsbóta fyrir umhverfisverndarsinna og umhverfið að sáttin hafi verið rofin og að sáttin gildi eiginlega bara til næstu kosninga. Eftir það hafi menn frjálst spil um að fara á hendur náttúrunni að gefnu fordæmi.

Forseti vill taka fram að hæstv. ráðherra var hér í nótt og hlýddi á umræðurnar, 

Virðulegi forseti. Ég ætla að tala um tvær breytingartillögur sem ég hyggst leggja fram við þingsályktunartillöguna. Þær eru báðar byggðar á að hluta til umsögn sem sá sem hér stendur sendi frá atvinnuveganefnd til umhverfis- og samgöngunefndar og styðst við minnisblað orkuskrifstofu iðnaðarráðuneytisins hvað rökstuðning hvað báðar þessar breytingartillögur varðar. Ég hef reynt í umræðunni að fá fram sjónarmið þingmanna stjórnarflokkanna til þess að taka upp umræðu um á hverju hagvöxturinn í þessu landi eigi að byggjast. Verið hafa hugmyndir um uppbyggingu í Helguvík og orkunýtingu á Suðurnesjum í hagvaxtarspám undanfarin ár. Nú er talað um að hagvaxtarspá næstu ára eigi m.a. að byggjast á orkunýtingu í Þingeyjarsýslum og uppbyggingu þar þó svo að alla fjármuni skorti í fjárlögin til að styrkja þá innviði sem eru forsenda þeirrar uppbyggingar. Það var nú reyndar það sama og varðandi Helguvíkina, ekki var neitt fé ætlað í framkvæmdir þar. Ég kynni hér tvær breytingartillögur, annars vegar breytingartillögu um að færa Hagavatnsvirkjun, þ.e. útfallið, Farið úr Hagavatni, sem braust þar fram fyrir einum 70, 80 árum, í nýjan farveg, að endurheimta það, loka því með stíflu og nýta þá fallhæð sem þar myndast. Það er svolítið skemmtilegt verkefni sem byrjaði sem landgræðsluverkefni og hefur síðan þróast yfir í virkjun. Fimm jákvæðar umsagnir komu í umsagnarferlinu. Engu að síður ákváðu ráðherrarnir að ekki mætti setja neinar virkjanir í nýtingarflokk, vegna þess að búið var að ákveða það pólitískt. Það mætti bara taka þær úr nýtingarflokki og setja þær í bið. Vísuðu ráðherrarnir til þess að það væri hin lagalega umgjörð sem samþykkt var í þinginu. Ég kannast ekki við að sú umræða hafi farið hér fram að það ætti alltaf að færa úr þeim flokkum sem tækju til slíks og færa þá kosti í bið, að það væri verkefni umsagnarferlisins, ég kannast ekki við það. Hins vegar er umsagnarferlið hugsað sem neyðarhemill, stoppistöð, þar sem ráðherrarnir geta komið leiðréttingarsjónarmiðum á framfæri, til að mynda ef skýrari upplýsingar koma varðandi einhvern kost. Auðvitað getur það í mörgum tilvikum verið skynsamlegt að færa hann í bið, en í þessu tilviki hníga öll rök að því að færa þann kost í nýtingarflokk að nýju, orkunýtingarflokk. Það vill svo til að allir fallast á framkvæmdirnar sem eiga að vera þarna, líka umhverfisverndarsinnar, en þeir segja þá: Það má ekki verða arður af þessu. Það má sem sagt ekki setja túrbínu á fallið. Það má byggja stífluna, það má gera vegina, það má gera þetta, það má gera hitt en það má ekki nýta þetta og hafa arð af því. Þá eru nú rökin orðin dálítið hjákátleg, frú forseti. Hin breytingartillagan varðar Hólmsárvirkjun hina neðri við Atley í Skaftárhreppi. Ég hef komið inn á það í máli mínu að það sé hluti af samfélagslegri sátt. Sveitarfélagið átti í samræðum við hæstv. umhverfisráðherra um stækkun Vatnajökulsþjóðgarðs og að setja fjóra virkjunarkosti inn á aðalskipulag. Það er sá kostur sem er bestur, hefur minnst umhverfisáhrif. Það mun augljóslega styrkja innviði sveitarfélagsins með nýjum störfum, mikilli innspýtingu á uppgangstímanum og síðan með varanlegum störfum, ekki mörgum en hugsanlega nægjanlega mörgum til að hjálpa til við að snúa óheillaþróun í atvinnu- og íbúaþróun þessa svæðis með fasteignagjöldum og öðru, svo ekki sé minnst á mikilvægi þess að auka afhendingaröryggi raforku á þessu svæði þar sem leið byggðalínu er löng. Orka kæmi inn á svæðið og gæti líka orðið til þess að auðvelda það að setja upp og ganga frá þriggja fasa rafmagni á bæi á þessu svæði. Orkuskrifstofa iðnaðarráðuneytisins 

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Ég leyfi mér að vitna til álits hv. þingmanns sem er að finna í umsögn 2. minni hluta atvinnuveganefndar með þeirri tillögu sem hér er til umræðu. Það er mjög vandað og greinargott álit og ber að þakka það. Ég vil aðeins eiga skoðanaskipti við hv. þingmann vegna þess að ég sé mjög víða í því áliti að þar er staðhæft allnokkuð um hina pólitísku rammaáætlun og hin pólitísku fingraför sem hv. þingmaður telur vera á því plaggi sem hér liggur fyrir. Sérstaka athygli vekur einmitt það mál sem hv. þingmaður gerði að umtalsefni í ræðu sinni og ekki síður allir þeir sex vatnsaflsvirkjunarkosti sem færðir eru út. Ég hef ekki heyrt fulltrúa þeirra sjónarmiða sem endurspeglast í tillögugerð meiri hlutans, þ.e. þá sem bera tillöguna fram í því formi sem hún liggur hér fyrir þinginu, gefa skýringar á þeim breytingum sem gerðar voru frá niðurstöðu verkefnisstjórnar til þeirrar pólitísku ályktunar sem hér er lögð fram. Þar sem ég veit að hv. þingmaður hefur fylgst mjög vel með málinu og unnið að því væri fróðlegt að heyra hver hans sjónarmið eru og hvort hann hafi orðið einhvers uppvísari í þeirri umræðu sem átt hefur sér stað af hálfu stjórnarliðanna. Hefur hann heyrt einhverja viðhlítandi og skynsamlegar skýringar á þeirri breytingu sem gerð hefur verið?

Frú forseti. Í sjálfu sér væri hægt að svara spurningunni mjög fljótt og vel: Nei, ég hef ekki fengið nægilegar skýringar. Ég ræddi þó við hæstv. umhverfisráðherra í gærkvöldi einmitt um þann þátt. Eiginlega finnst mér það vera brot á frumkvæðisskyldu stjórnvalda að rannsaka ekki virkjunarkost þegar gögn um hann týndust. Síðan fundust þau og voru greinilega metin í ráðuneytunum miðað við jákvæða umsögn orkuskrifstofu iðnaðarráðuneytisins. Engu að síður segja ráðherrarnir: Við ætlum ekki að meta þennan kost af því það stendur ekki í lögunum. Hæstv. umhverfisráðherra reyndi að halda því fram að ferlið væri bæði faglegt og löglegt og að sérstaklega væri farið eftir túlkun laganna. Ég kannast ekki við varðandi lög um meðferð rammaáætlunar, sem samþykkt voru hér samhljóða og unnin í þáverandi iðnaðarnefnd, ef ég man rétt, að tilgangur þess að ráðherrar kæmu að málinu væri að færa verkefni úr verndarflokkum og nýtingarflokkum í biðflokk, að það væri verkefnið. Ég kannast ekki við það. Ég held aftur á móti að menn hafi átt að meta gögnin á faglegan hátt, að það hafi verið skylda þeirra. Í báðum þeim tilvikum er það augljóst. Varðandi neðri hluta Þjórsár vildu menn hlusta á þau rök sem Veiðimálastofnun er ekki sammála, þ.e. að ekki þurfi neinar frekari rannsóknir á fiskigengd. Auðvitað er gott að hafa sífelldar rannsóknir og er Veiðimálastofnun sem rannsóknarstofnun auðvitað fylgjandi því. En hefðu menn viljað taka tillit til þeirra hefðu þeir getað sagt: Ókei, við skulum taka tvær efri virkjanirnar í neðri hluta Þjórsár og setja þær í nýtingarflokk. Landsvirkjun, virkjunaraðilinn, ætlaði meira að segja að prófa seiðafleytu sem átti að vera við Urriðafoss í efstu virkjun, væri þá komin reynsla á það, og setja Urriðafoss í bið. Varðandi 

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég sé það að hin pólitísku fingraför hafa líka valdið því að stærsti hluti þeirra virkjunarkosta sem ekki eru inni og ýtt er til hliðar í annan flokk er í kjördæmi hv. þingmanns, Suðurkjördæmi. Þar sem ég veit að hv. þingmaður hefur mjög mikla þekkingu á því kjördæmi og er vel tengdur þangað inn væri fróðlegt að heyra mat hans á áhrifum þeirra tillagna sem fyrir liggja í þessu formi frá stjórnarmeirihlutanum á búsetuskilyrði í Suðurkjördæmi. Mér virðist oftar en ekki hlutir vera afgreiddir af hálfu stjórnarmeirihlutans undir þeim formerkjum að það sé allt í lagi að bíða á meðan reynt er að greiða úr einhverjum pólitískum ágreiningi. Ég hef ástæðu til að ætla að hluti af stjórnarsamkomulaginu, sem að vísu er ekki ritað í stjórnarsáttmálann, sé einfaldlega sá að vatnsaflsvirkjanir séu ekki á dagskrá meðan Vinstri grænir séu í ríkisstjórn 

Virðulegi forseti. Verkalýðshreyfingin á Suðurlandi hefur haldið fundi árlega síðastliðin þrjú ár með þingmönnum Suðurkjördæmis þar sem hún hefur hreinlega spurt: Hvenær verða virkjanir neðri hluta Þjórsár boðnar út? Hvað munu verða til mörg störf og hvenær hefjast framkvæmdirnar? Hvenær verður verðmætasköpunin til? Á Suðurlandi er stór jarðverktakageiri og byggingargeiri sem orðið hefur fyrir miklum áföllum eftir hrun. Einhverjir hafa orðið gjaldþrota, aðrir hafa dregið verulega úr starfsemi. Mjög margt fólk hefur flutt til útlanda, ýmist til tímabundinna starfa eða að öllu leyti og er verulega erfitt atvinnuástand á Suðurlandi í þeim efnum. Ástandið á Suðurnesjum er auðvitað enn verra hvað atvinnuuppbyggingu varðar, þannig að menn hafa horft til atvinnuskapandi framkvæmda. Í margnefndri skýrslu McKinseys er talað um í hverju við erum góð. Þar segir að við séum góð í fiskveiðum og matvælavinnslu og að við stöndum okkur vel í orkugeiranum, að á því eigum við að byggja skammtímauppbygginguna því að það sé svo auðvelt og við höfum svo góða möguleika þar. Til þessa sama hafa íbúarnir í Suðurkjördæmi horft. Ríkisstjórnin og þingmenn stjórnarflokkanna hafa ætíð svarað því með því að segja að við þurfum að bíða eftir rammaáætlun. En við þurfum ekki að bíða lengur, það stendur ekkert um það. Ég hef bent á það á þessum fundum að hættan sé sú að hér verði ekkert gert. Hv. þm. Birkir Jón Jónsson, sem ætlar nú að hverfa af þingi, sagði að það væri eitt starf sem hann vildi ekki taka að sér, það væri að vera kosningastjóri þingmanna Samfylkingarinnar í Suðurkjördæmi í næstu kosningum með þessa rammaáætlun þar sem ekkert stendur, þar sem engin atvinnuuppbygging á að fara fram. Sveitarfélögin hafa verið að aðlaga aðalskipulög sín og svæðisskipulög að þeirri stefnu sem verið hefur um langt skeið, þ.e. að setja inn virkjanir. Ef það verður síðan hluti af landsskipulagi eða engar verða virkjanir í rammaáætlun 

Virðulegi forseti. Mér skilst að áðan hafi verið nefndarfundir hjá nokkrum nefndum, þar á meðal umhverfis- og samgöngunefnd og atvinnuveganefnd. Í gær kom fram beiðni, m.a. frá þingmönnum Framsóknarflokksins, um að boðað yrði til fundar og ákveðnir gestir fengnir á fundinn. Eftir því sem mér skilst var ekki orðið við því og vil ég gera miklar athugasemdir við það. Ég tel að það þurfi að halda þennan fund í dag sem allra fyrst til að hægt sé að ræða við þá gesti sem óskað var eftir að kæmu.

Hæstv. forseti. Ég vildi taka undir það sem fram kom hjá hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni. Í umhverfis- og samgöngunefnd var málið tekið upp á fundi nú í hádeginu og eins og fram hefur komið var það í kjölfar beiðni frá þingmönnum Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks í atvinnuveganefnd og umhverfis- og samgöngunefnd í gær um sameiginlegan fund þessara nefnda með gestum, þ.e. aðilum vinnumarkaðarins, vegna stöðu mála í samskiptum þeirra og ríkisstjórnarinnar, ekki síst með hliðsjón af stöðu rammaáætlunar. Við ítrekuðum sem sagt á nefndarfundi í umhverfis- og samgöngunefnd þessa beiðni. Ekki hefur verið orðið við henni í þeim skilningi að fundur hafi verið ákveðinn. Formaður nefndarinnar 

Virðulegi forseti. Ég vil einmitt ræða þá beiðni sem kom hér fram í gær um að boðað yrði til sameiginlegs fundar í umhverfis- og samgöngunefnd og atvinnuveganefnd með fulltrúum og aðilum vinnumarkaðarins. Það er mjög áríðandi og kom fram í þessari beiðni að þeir fundir yrðu haldnir áður en lokið yrði umræðu um rammaáætlun. Það er því einsýnt að við þurfum að fá svör við því hvort þessir fundir verði haldnir í dag. Hæstv. forseti, sem var á forsetastóli í nótt eða seint í gærkvöldi þegar beiðnin kom fram, vitnaði til þessara funda í nefndunum í hádeginu í dag. Það er engin niðurstaða komin; hún kom alla vega ekki á fundi hv. atvinnuveganefndar áðan. Ég vil bara fá að vita hvort þessir fundir verða haldnir í dag. Að öðrum kosti er það einboðið, virðulegi forseti, að við frestum umræðu um rammaáætlun og tökum til við hana aftur eftir að þessir fundir hafa verið haldnir.

Hæstv. forseti. Tími minn var svo naumur hér áðan að ég náði ekki að ljúka máli mínu. Ég vildi geta þess að formaður nefndarinnar, hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, gat þess að hún hygðist halda fund í næstu viku, kannski síðar. Auðvitað getur hún gert nánar grein fyrir áformum sínum um það efni. Við vöktum athygli á því að þegar fram er komin formleg beiðni frá að minnsta kosti þremur þingmönnum í hverri þingnefnd er skylt að halda fund en auðvitað er ákveðið svigrúm varðandi tímasetningu. Hins vegar, eins og hv. þingmaður Jón Gunnarsson benti á, stendur málið í efnislegu samhengi við þá umfjöllun sem fer hér fram um rammaáætlun þannig að það er engin skynsemi í öðru en að halda nefndarfund hvort sem valið verður að halda fund í hvorri nefnd í sínu lagi eða hafa sameiginlegan fund eins og við fórum reyndar fram á. Það er engin skynsemi í því að geyma þessi fundarhöld þangað til umfjöllun um rammaáætlun er búin því að málið hefur efnislega samstöðu með því sem hér er 

Virðulegur forseti. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða. Eins og fram hefur komið í þessari umræðu hefur lengi verið unnið að gerð rammaáætlunar og allan þann tíma var markmiðið að skapa sátt um fagleg vinnubrögð og aðferðir við að meta virkjunarkosti út frá mismunandi sjónarmiðum. Það átti að meta jafnt út frá orkugetu, hagkvæmni viðkomandi kosta, þjóðhagslegum áhrifum, öðrum áhrifum á samfélagið, áhrifum á atvinnulíf og byggðaþróun og áhrifum á náttúrufar, náttúru og menningarminjar. Með það að leiðarljósi var lagt upp í þessa för fyrir margt löngu. Grunnhugmyndin var í raun sú að búa til vinnulag og verkferla sem byggðust á faglegum forsendum, sem dregið gæti úr þeim miklu deilum sem oft hafa staðið um einstaka virkjunarkosti á umliðnum árum. Virðulegur forseti. Mér sýnist á þeirri umræðu sem hér fer fram, þegar fyrir liggur tillaga meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar í þá veru sem hér er, að hún beri ekki merki mikilla sátta. Það hefur meira að segja komið fram hjá þingmönnum sem vitnað hafa í umsagnir aðila að aðferðafræði rammaáætlunarinnar sjálfrar er af einhverjum ekki talin nægjanlega þroskuð. Hún er ekki talin taka mið af samfélagslegum og hagfræðilegum sjónarmiðum og komið hefur fram í umræðunni að svo virðist sem hér takist á þeir sem nefna sig náttúruverndar- eða umhverfissinna og svo aftur virkjunarsinnar. Eins og það tvennt geti aldrei farið saman. Þetta er einhæf framsetning á því sem hér er rætt, að ekki sé hægt að vera umhverfissinni og hafa áhuga á náttúruvernd vilji maður jafnframt virkja. Það hlýtur að þurfa að taka þessa þrjá þætti saman, umhverfið, almenna náttúruvernd og virkjun, og vega og meta hvernig og hvar við ætlum að virkja. Það virðast í mínum huga vera megináherslur hér. Menn hafa stillt því upp sem góðu og vondu, góðum og vondum stjórnmálaflokkum eftir því hvar í flokki þeir sitja eða standa og stillt því upp sem orkunýtingu annars vegar og verndun hins vegar. Ég velti því fyrir mér sem venjulegur borgari þessa lands og ekki eingöngu sem starfandi þingmaður, hvort það sé virkilega verkefni stjórnmálamanna að takast á við jafnsérhæft verkefni og þetta er og horfa fram hjá þeim faghópum sem hafa lagt til rammaáætlun, verkferla og vinnulag. Síðan taka pólitíkusar sig til og breyta. Mér virðist það stundum, og það kann að vera rangt mat, byggjast meira á tilfinningu fyrir einstaka landsvæðum en því sem við erum kannski að velta fyrir okkur, landsins gæðum og því að búa til og tryggja lífsgæði fólksins í landinu. Ég velti til dæmis fyrir mér þeirri ákvörðun að færa Hólmsárvirkjun neðri við Atley sem er virkjunarkostur sem sveitarstjórnarmenn í Skaftárhreppi hafa talið vænlegan fyrir sína hönd. Er vænlegt fyrir lífsgæðin í landinu með tilliti til atvinnuvega og byggðaþróunar að færa þessa virkjun til í flokki? Nú þekkja það flestir sem eru hér inni, hafa setið í nefndum og heyrt af að Skaftárhreppur er lítið sveitarfélag og þar ganga hlutir kannski ekki jafn vel og oft áður. Ein ástæða þess að Skaftárhreppur, og ég leyfi mér, virðulegur forseti, að gera það byggðarlag sérstaklega að umræðu hér, er hvorki samkeppnisfær í landbúnaði né fær til þess að taka við einhverjum annars konar léttum iðnaði í sínu sveitarfélagi er vegna þess að þar er ekki það sem að minnsta kosti við sem búum á höfuðborgarsvæðinu köllum eiginlega sjálfsagt og er þriggja fasa rafmagn. Það mundi gjörbylta því ástandi sem nú ríkir í sveitarfélaginu, í það minnsta í landbúnaði, fengi það að virkja þar sem það hefur óskað eftir því. Svo er ekki. Það er fært til og að því er virðist ætlar Alþingi í staðinn að reisa gestastofu á Kirkjubæjarklaustri til þess að byggja upp atvinnulíf í Skaftárhreppi. Hún mun örugglega laða að fleiri ferðamenn og þjónusta með einum eða öðrum hætti en hún byggir ekki almennt upp atvinnulíf í þessum hreppi sem þarf svo mjög á því að halda. Virðulegur forseti. Ég velti því fyrir mér hvað ræður í raun för þegar fært er úr nýtingarflokki í bið og svo aftur úr biðflokki í vernd. Ég tek það fram hér og nú að ég hef ekki fagþekkingu vísindamannsins til að meta þessa virkjun en samkvæmt rammaáætlun var hún áður sett þannig að hana átti að virkja og um það var sátt. Hún er þar inni í aðalskipulagi sveitarfélagsins o.s.frv. Það leiðir hugann að því sem ég gerði verulegar athugasemdir við í öðru máli og var landsskipulagsáætlunin svokallaða. Mér sýnist að rammaáætlun eins og hún liggur fyrir færi inn í svokallaða landsskipulagsáætlun sem síðan bæði svæðaskipulag og aðalskipulag sveitarfélaga þyrfti að byggjast á. Þá erum við akkúrat komin að því sem varað var við þegar landsskipulagsáætlunin var sett á laggirnar. Það mun meðal annars koma við þann ágæta hrepp sem heitir Skaftárhreppur. Virðulegur forseti. Það er fleira sem kemur venjulegri manneskju sem les þessi nefndarálit og hefur farið að minnsta kosti þokkalega í gegnum það sem hér liggur fyrir undarlega fyrir sjónir. Það er það sem við ræðum og er í mínum huga eiginlega í hróplegu ósamræmi, þegar ákveðið er að hverfa frá eða færa til virkjanirnar í Þjórsá sem hefur nú verið rannsakað lengi og vel eftir því sem fram kemur í umsögnum þar sem Landsvirkjun og Veiðimálastofnun hafa lagt fram ítarleg gögn um rannsóknir á þeim vatnsaflsvirkjunum. Menn telja að þar sé ekki nægilega vel að verki staðið og það þurfi frekari vitnanna við, ef við getum leyft okkur að segja svo. Síðan eru menn reiðubúnir til að halda inni jarðvarmavirkjunum á til dæmis Reykjanesi og fleiri stöðum, virkjanir sem við þekkjum eiginlega miklu minna en nokkurn tímann vatnsaflsvirkjanirnar. Það stendur á tveimur stöðum í nefndaráliti meiri hlutans, með leyfi forseta: „Við nýtingu háhita til raforkuframleiðslu hafa sem áður segir komið fram ýmis álitaefni undanfarin ár, og lúta þau að nokkrum grundvallarþáttum. Efasemdir og áleitnar spurningar hafa vaknað um sjálfbærni orkuvinnslunnar, um mengun grunnvatns af völdum skiljuvökva eða affallsvatns, um mengun lofts af völdum brennisteinsvetnis og um jarðskjálftavirkni vegna niðurdælingar.“ Við þekkjum af Hellisheiðarvirkjun það ónæði, ef við getum orðað það svo, sem hefur hlotist af niðurdælingu og þá jarðskjálfta sem hafa gengið þar á og truflað líf þeirra sem búa í næsta nágrenni. Maður veltir því fyrir sér að þegar þetta er hér hvort í sinni hendi, vatnsaflsvirkjanir í Þjórsá og jarðvarmavirkjanir á Reykjanesskaga og það liggur fyrir meiri þekking og meiri rannsóknir á vatnsaflsvirkjunum í Þjórsá heldur en nokkurn tímann jarðvarmavirkjunum á Reykjanesi, er samt ekki gert neitt í því að færa til eftir því sem ég get lesið kostina og gallana við þetta tvennt. Þjórsá er ýtt út af borðinu og Reykjanesskaga er haldið inni eins og hér segir, með leyfi forseta: Þrátt fyrir það sem fram hefur komið „gerir meiri hlutinn ekki tillögur um að breyta flokkun kostanna á Reykjanesskaga þar sem ekki séu til þess rök samkvæmt aðferðafræði rammaáætlunar.“ Þessi sami meiri hluti telur sig hafa rök samkvæmt aðferðafræði rammaáætlunar til að breyta flokkuninni á vatnsaflsvirkjunum í Þjórsá. Það hefur líka komið fram af hálfu ýmissa í þessari umræðu að við gætum unnið þetta verkefni mun betur. Þá spyr maður sig af hverju það er þessi mikli þrýstingur á að verkinu sé lokið ef hægt er að vinna það betur, og jafnt þeir sem eru hlynntir því meirihlutaáliti sem liggur fyrir, sem er væntanlega meiri hluti þingmanna, gegn því sem þeir segja sem eru andvígir því. Maður veltir fyrir sér ef hægt er að vinna verkið betur af hverju það er ekki gert. Af hverju er þessi ákvörðun meiri hluta ekki lögð til hliðar og sú rammaáætlun og það verklag sem fyrir var tekið aftur upp og skoðað frekar með tilliti til þess að þróa aðferðafræðina, skoðað betur hvort samfélagslegra og hagfræðilegra sjónarmið þeirra sé gætt og dregið úr þeim hraða sem á að vera á þessu verki? Það hefur líka komið fram og hefur verið vitnað til þess að við þær breytingar sem stjórnmálamenn eru að gera á þessu ræður för að sumu leyti tilfinning fyrir gæðum landsins og náttúru, sem er nú svo sem einn og sami hluturinn, og einhverjar aðrar á báða bóga, önnur sjónarmið. Það virðist vera að til dæmis með því að hverfa frá og færa um set virkjanirnar í neðri hluta Þjórsár þýði það einfaldlega færri störf og minnkandi framleiðni vegna þess að það dregur úr hagvexti. Það þýðir minni tekjur, virðulegur forseti. Hér liggur fyrir fjárfestingaráætlun 2013–2015 af hálfu ríkisstjórnarinnar. Verkefni vítt og breitt um landið, misjöfn að gæðum að mínu mati, en fjármunirnir sem eiga að koma í þau verkefni koma annars vegar frá arðgreiðslum úr bönkum, sölu eigna ríkisins í fjármálastofnunum og svo auðlindagjaldi af sjávarútveginum. Það er í sjálfu sér ekkert í hendi hversu hátt verð fæst fyrir eignarhlutina né hversu miklar tekjur af veiðileyfagjaldi skila sér í ríkissjóð. Þar erum við ekki að tala um að fjölga störfum og efla framleiðni. Í fæstum þeim verkefnum sem liggja fyrir innan fjárfestingaráætlunar er það haft að leiðarljósi. Þegar stjórnmálamenn almennt fara að grípa inn í ferli sem er byggt upp eins og aðferðafræði rammaáætlunar er byggð upp og vísindamenn og fagfólk innan geirans hafa komið að og breyta með þessum afleiðingum, m.a. fækkun starfa, minni framleiðni, dregur úr hagvexti og þar af leiðandi tekjum í ríkissjóð, veltir maður því fyrir sér hvort ekki sé verr af stað farið en heima setið. Eftir að hafa hlustað á þessar umræður hér og þær vangaveltur sem margir þingmenn hafa komið fram með, teldi ég affarasælast að umræðunni yrði frestað og menn, þingmenn jafnt sem aðrir, sem komu að rammaáætluninni og því verkefni sem hér er færu yfir það aftur til að ná þeirri sátt sem ég tel nauðsynlegt að við náum um jafnmikilvægt verkefni og vernd og orkunýting landsvæða. Þetta er stórt og mikið verkefni. Það skiptir alla Íslendinga í dag máli. Það skiptir komandi kynslóðir máli. Það er ekki boðlegt að mínu mati að fara fram með jafnmikilvægt verkefni í bullandi ágreiningi, úr takti við það sem lagt var upp með og í ágreiningi innan þings. Virðulegur forseti. Það hefur líka komið fram, og það vita allir sem vilja vita, að hluti af þeirri málamiðlun sem liggur fyrir af hálfu þingmanna er gerð til að halda lífi í ríkisstjórninni vegna þess að í það minnsta einn þingmaður hefur lýst því yfir opinberlega að hann mundi hætta stuðningi við ríkisstjórn Vinstri grænna og Samfylkingar ef farið yrði í virkjanir í Þjórsá. Það liggur fyrir og það er enn dapurlegra að þegar slík yfirlýsing liggur fyrir skuli menn fara þá leið sem hér er farin og umbylta því sem hefur verið gert. Ég tilheyri þeim flokki sem sumir þingmenn hér inni hafa leyft sér að segja að vilji eyðileggja landið og náttúruna. Ég persónulega er ekki umhverfissóði. Mér þykir vænt um landið mitt og hef farið víða um það. Ég hef séð að það er bæði gengið vel og illa um það. Ég vil skila mínu landi til komandi kynslóða eins vel og ég get. Ég sit því aldrei undir því að vera sett í hóp þeirra sem vilja eyðileggja íslenska náttúru eða íslensk landsvæði almennt en ég get ekki fallist á að það sem hér er lagt til að eigi að njóta forgangs og að það sé farið fram með það svona vegna þess að það er í bullandi ósátt. Svona stórt mál, enn eitt, getur ekki og má ekki fara frá þingi í þessari ósátt.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur fyrir ræðu hennar. Hún fór víða og benti á hið pólitíska inngrip í því langa faglega ferli sem hefur staðið yfir hátt í 14 ár, samráð og samvinna við hagsmunaaðila og þá sem hafa komið að þessu máli, Umhverfisstofnun og svo mætti lengi telja, öll ráðuneyti, samstarf allra stjórnmálaflokka o.fl. Á lokametrunum þegar búið var að skjóta lögformlegum reglum undir rammaáætlun fór ríkisstjórnin þá leið að breyta flokkunarröðinni á virkjunarkostum. Þingmaðurinn fór líka yfir að það liti út fyrir að ekki væri hægt að hafa samspil hér á milli þeirra sem vilja virkja og þeirra sem vilja virkjunarbann og er ég alveg sammála þingmanninum um það. Ég sagði hérna í ræðu í gær að mér fyndist þetta mál vera á einhvern hátt þannig að lítill minni hluti kúgaði meiri hlutann. Það ástand er mjög hættulegt, að mínu mati, vegna þess að samfélagið tapar allt á því að fara ekki í framkvæmdir. Það verður því miður tap allra. Þingmaðurinn fór aðeins yfir virkjunarkostina. Mig langar til að spyrja þingmanninn hverju það mundi breyta fyrir Skaftárhrepp að farið yrði af stað með virkjanir þar eins og til stóð í ljósi atburða liðinnar viku, vegna þess að verið var að skrúfa fyrir sorpbrennslu á Kirkjubæjarklaustri sem leiðir það af sér að sundlauginni var lokað og Skaftárhreppur stendur svo illa fjárhagslega að það á að taka rafmagnið af grunnskólanum þar yfir jól og áramót svo að sveitarfélagið þurfi ekki að standa í kostnaði og kaupa rafmagn á því verði sem er á markaði. Væri ekki mikil lyftistöng fyrir þetta svæði að fara í þær virkjanir sem er nú búið að taka 

Virðulegur forseti. Ég held að það sé deginum ljósara að fyrir sveitarfélagið Skaftárhrepp þarf að leiða þangað með einum eða öðrum hætti þriggja fasa rafmagn til að jafnt landbúnaðurinn á því svæði sem og hugsanlega önnur tækifæri geti orðið að veruleika. Ég held að heimamenn hafi náð ákveðinni sátt um þá virkjun sem nú hefur verið færð til, annars hefði slíkt aldrei verið sett í aðalskipulag. Ég er þeirrar skoðunar að með einhverjum hætti verði þeir sem ætla að ráða för þessarar rammaáætlunar að svara Skaftárhreppi því hvernig þeir ætli að sjá til þess að þangað komi þriggja fasa rafmagn ef ekki á að virkja á þeim stað sem heimamenn hafa sjálfir óskað eftir. Í mínum huga gefur það auga leið að menn verða að svara og veita sveitarfélaginu þá von sem það batt við að ef virkjað yrði hefði það í för með sér ákveðna uppbyggingu innan sveitarfélagsins í landbúnaði, eins og ég hef margoft sagt, í iðnaði og fleiri þáttum væntanlega, það verður að svara væntingum fólks til þess að virkjað yrði og síðan þess að ekki verði virkjað. Hvernig á að koma til móts við að það fái til dæmis hið margrædda þriggja fasa rafmagn? Mér finnst sá meiri hluti sem stendur að baki þessari áætlun þurfi einfaldlega að svara því.

Virðulegi forseti. Ég þakka þetta andsvar. Við höfum kallað eftir því í þessari umræðu að hæstv. ráðherrar séu viðstaddir þannig að hægt sé að beina spurningum til þeirra. Hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon hefur tæpast sést í umræðunni. Jú, við höfum séð hann í fjölmiðlum og heyrt hann brúka munn við forseta ASÍ. Það er hans aðkoma að þessari umræðu. Að vísu sat hæstv. umhverfisráðherra hér fram á nótt síðastliðna nótt, en sagði ansi lítið þótt hún tæki til máls. Það hefur nefnilega komið í ljós, sem margir hafa bent á, að með því að ryðjast inn í ferli rammaáætlunar eins og ríkisstjórnin er að gera núna og færa til virkjunarkosti þá er verið að keyra ákveðin landsvæði niður. Það er grafalvarlegt að í gangi sé einhver hentistefna þar sem heilu byggðarlögunum og samfélögunum er kippt úr sambandi við alla atvinnuuppbyggingu. Ríkisstjórnin ber mikla ábyrgð á þeim málum og hvernig komið er. Hér er tæpast hagvöxtur. Hagvöxtur mælist aðeins vegna þess að fólk er að taka út séreignarsparnaðinn sinn. Það er enginn vilji hjá ríkisstjórninni að skapa hér störf. Á endanum sjá náttúrlega allir í hvaða farveg þessi mál eru komin, að ríkisstjórnin skuli vera komin upp á kant við verkalýðshreyfinguna sjálfa, sjálf vinstri stjórnin sem ætlaði að breyta hér öllu eins og frægt var. Allir vissu náttúrlega að það voru bara innantóm kosningaloforð og froðusnakk. Það er heldur betur að koma á daginn. Að lokum langar mig til að spyrja hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur: Hvað sér hún fyrir sér í framhaldi samskipta ríkisstjórnarinnar og verkalýðshreyfingarinnar? Kemur þetta til með að hafa afdrifaríkar afleiðingar? Ég minni á að Hermann Jónasson 

Virðulegur forseti. Sem svar við því síðasta sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir spyr mig um held ég að svarið sé augljóslega nei. Það er alveg ljóst að núverandi ríkisstjórn undir forustu Jóhönnu Sigurðardóttur og Steingríms J. Sigfússonar ætlar sér að sitja út kjörtímabilið þrátt fyrir átök við allflesta, átök við verkalýðsforustuna, Samtök atvinnulífsins, átök við fræðasamfélagið að hluta og átök innan þings og átök við einn stærsta atvinnuveg þjóðarinnar, sjávarútveginn. Ég held að það sé alveg ljóst að þessi ríkisstjórn ætlar sér að sitja út kjörtímabilið og er sá meiri hluti sem hér er svo sem til þess kosinn. Það verður þá að koma í ljós þegar farið er í kosningar hvort þessir tveir flokkar nái því flugi sem þeir telja sjálfir að þeir séu á ásamt þeim málum sem hér eru inni, sem þeir telja að séu líka á flugi. Það sem fyrir mér vakti með ræðu minni var einfaldlega að mér finnst rammaáætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða vera svo stórt mál að það sé eiginlega ótækt fyrir Alþingi Íslendinga að taka það út úr ferli þeirra faghópa sem að því komu og setja það í ferli pólitískra flokka og deilna, nokkuð sem átti að taka málið út úr. Ég ítreka það sem ég sagði áðan, að þingmaður hefur lýst því yfir að verði virkjað í Þjórsá segi hann skilið við ríkisstjórnina en ríkisstjórnin hefur nauman meiri hluta. Ég held að flestir sjái að annað liggur kannski að baki 

Herra forseti. Ræða hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur var athyglisverð. Ég er einn af þeim sem hafa alhæft um Sjálfstæðisflokkinn og talið þá vera alla með tölu andsnúna náttúruvernd, ég viðurkenni það. Það er kannski hægt að leiðrétta það. Mig langar að gera athugasemd við ræðu þingmannsins um nokkur svæði. Það er ekki verið að færa virkjanir í Skaftárhreppi eitt eða neitt í rammaáætlun. Hólmsárvirkjun og Búlandsvirkjun voru settar í biðflokk og eru þar áfram. Hólmsárvirkjun er í biðflokki vegna skorts á gögnum þó að menn hafi deilt um það hvort þau hafi borist tímanlega eða ekki. Það er ekki sátt í sveitarfélaginu um þessar virkjanir. Það hefur ekki komið upp neitt mál í þessu sveitarfélagi undanfarin 100 ár sem meiri ósátt er um en virkjanir. Það vill svo til að ég er ættaður úr þessum landshluta og þekki því vel til. Það hefur aldrei í þessu litla fallega samfélagi verið rifist eins mikið. Það er ömurlegt að horfa upp á einhverja lukkuriddara á vegum einkafyrirtækja úr Reykjavík og ríkisfyrirtækja koma á svona svæði og dingla peningum framan í einstaka bændur til að fá þá til fylgilags við virkjanir og sundra þannig samfélaginu. Meiri hluti sveitarstjórnar hefur sett virkjanir á aðalskipulag, en það er það eina sem sá meiri hluti er sáttur við. Virkjanir í Skaftárhreppi hafa ekkert með þriggja fasa rafmagn að gera. Þar sem vantar þriggja fasa rafmagn þarf Rarik að leggja þriggja fasa rafmagn frá byggðalínunni sem er við Kirkjubæjarklaustur og niður í Meðalland. Það hefur ekkert með virkjanirnar sjálfar að gera og því hefur verið lýst yfir að rafmagn úr þeim verði ekki nýtt á þessu svæði til neinnar iðnaðaruppbyggingar. Sú hugmynd að hugsanlega 15 milljónir í fasteignagjöld af virkjun sé næg ástæða til þess að rústa svo stórri og heilli landslagsheild gríðarlega fallegrar náttúru finnst mér alveg galin. Að sjálfsögðu standa einhver sveitarfélög ekki undir sér rekstrarlega, en þá ber okkur að koma með öðrum hætti 

Virðulegur forseti. Ég nefndi það hér áðan að menn yrðu að leggja til með hvaða hætti þeir ætluðu að leggja þriggja fasa rafmagn í Skaftárhrepp. Það er komin hér tillaga frá hv. þingmanni sem segir að svo sé. Ég legg þá til að þeim fjármunum sem á að veita í annars konar uppbyggingarverkefni í Skaftárhreppi upp á 299 milljónir á næstu þremur árum, 900 milljónir samtals, verði varið með þeim hætti sem hv. þingmaður nefnir, til þess að efla landbúnað og sveitarfélagið sjálft til sjálfbærni. Í mínum huga er það algjörlega ljóst að sú ákvörðun sem tekin hefur verið með fjárfestingaráætluninni, að setja á laggirnar ferðamannastofu á Kirkjubæjarklaustri, þótt það sé góðra gjalda vert, muni ekki styðja með sama hætti við blómlega byggð á því svæði og þriggja fasa rafmagn. Hvað varðar það sem hv. þingmaður segir, að hann eigi ættir að rekja þarna austur fyrir, þá vill svo til að ég á það líka og þekki ágætlega til. Sveitarstjórnin þar er í það minnsta búin að koma sér saman um að setja virkjun á aðalskipulag. Það er oftar en ekki fyrsta skref, virðulegur forseti. Hins vegar hef ég meiri trú á fólki en svo að einhverjum pótintátar úr Reykjavík eða norðan úr landi eða hvaðan sem er geti komið í sveitarfélög og dinglað einhverjum peningum framan í fólk og keypt það með þeim hætti. Ég hef miklu meiri trú á fólki en hv. þm. Þór Saari hvað það varðar. Ég held að fólk sé ekki falt.

Herra forseti. Það er ýmislegt sem ég vildi tæpa á í viðbót. Hvað rammann varðar í heild sinni, af því að oft er talað um að um sé að ræða virkjunarsinna sem séu á móti rammanum og umhverfissinna sem séu með rammanum, þá er það alls ekki rétt eins og ég heyri fólk tala hér á þingi. Ég er til dæmis einn af þeim sem eru mjög ósáttir við rammaáætlun eins og hún er. Ég tel hins vegar betra að hún fari í gegn eins og hún er en að hún fari ekki í gegn. Ég er sammála hv. þingmanni sem talaði hér á undan mér um að jarðvarmavirkjanirnar eigi að fara í bið vegna þess að það er einfaldlega svo margt órannsakað í sambandi við þær. Það á við um fleiri virkjunarkosti. Ég lít á þetta sem ákveðna sátt í málinu eins og staðan er. Ég legg mjög margt til hliðar af mínum skoðunum í þessu máli til að samþykkja rammaáætlun eins og hún er í dag. Ég vek athygli á því að það er verið að færa virkjunarkosti úr nýtingu í biðflokk, það er ekki verið að færa þá inn í verndarflokk. Af því að hv. þingmaður talaði um komandi kynslóðir þá lít ég einmitt á það sem frumskyldu okkar við komandi kynslóðir að þær fái eitthvað af gæðum landsins til ráðstöfunar í framtíðinni frekar en að við verðum búin að ákveða til framtíðar hvað á að gera við allar náttúruauðlindir hér. Það finnst mér hugsun sem við eigum að staldra við og velta fyrir okkur hvort ekki sé rétt. Þekkingarsetur á Kirkjubæjarklaustri er talið verða akkeri svæðisins fyrir vetrarferðamennsku sem gerir það að verkum að heilsársferðamennska á svæðinu verður að veruleika sem mun skapa heilsársstörf til frambúðar, miklu fleiri störf en skapast hugsanlega af kornþurrkun í Meðallandi þó að hún sé allra góðra gjalda verð. 
             Það er mjög margt sem því miður gefst ekki tími til að ræða við hv. þingmann. Ég vísa eina ferðina enn í það 

Virðulegur forseti. Það kann að vera að hv. þm. Þór Saari líti á þær breytingar á rammaáætlun sem gerðar hafa verið sem tilraun til sátta. Mér hefur bara heyrst í þeirri umræðu sem hér hefur farið fram að svo sé ekki og að það hafi komið úr fleiri flokkum en Sjálfstæðisflokknum og Framsóknarflokknum að menn séu ekki á eitt sáttir um þá rammaáætlun sem nú liggur fyrir. Ég ítreka, virðulegur forseti, það sem ég sagði hér áðan. Mér finnst þetta verkefni, rammaáætlun um orkunýtingu og vernd, vera svo stórt mál að það eigi að leita allra leiða til að ná meiri og betri sátt en mér virðist vera innan þings varðandi þessa þingsályktunartillögu. Ef ég man rétt var einn þáttur í samkomulagi Samtaka atvinnulífsins og vinnumarkaðarins almennt sá að farið yrði í virkjunarframkvæmdir í Þjórsá. Það var eitt af þeim samkomulagsatriðum sem gerð voru. Það samkomulag er í það minnsta brotið. Ég biðst forláts ef þetta er röng túlkun, en ég tel svo vera. Einhverra hluta vegna stöndum við uppi með þann ágreining sem er í þessu máli innan þings og utan. Ég tek það fram að ágreiningurinn er á báða bóga þannig að hann er ekki bara á annan veginn. Um þetta er ágreiningur. Kannski verðum við að lokum sammála um að um þetta verði ágreiningur. Mér þætti það mjög miður, virðulegur forseti. Ég teldi hitt affarasælla. Þegar ég talaði hér um komandi kynslóðir hef ég ekki þá trú að þó að þessi rammaáætlun eða einhver önnur verði samþykkt verði hún óbreytanleg. Þetta er þingsályktunartillaga, þetta er tillaga sem hægt er að breyta. Telji komandi kynslóðir að þær vilji hafa annan hátt á hafa þær til þess fullt umboð á nákvæmlega sama hátt og Alþingi Íslendinga 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir hélt nokkuð áhugaverða ræðu í morgun og fór yfir og viðraði viðhorf sín og ég virði skoðanir hennar. Hún sagði meðal annars, virðulegi forseti, að við ættum að tala okkur saman en ekki sundur í þessu mikilvæga máli. Ég held að fyrsta skrefið væri auðvitað að þeir sem standa hér í ágreiningi um þessa tillögu sem liggur fyrir til rammaáætlunar tækju sig saman í andlitinu og ynnu þetta út frá þeirri forsendu, eins og hv. þingmaður lagði til, að við færum að tala okkur saman en ekki sundur. Við getum tekist á um einstaka virkjunarkosti og mismunandi skoðanir okkar á þeim en þegar við ætlum að tala okkur saman og ekki sundur verðum við að horfa á stóru myndina sem liggur undir og átta okkur á því hvert við stefnum með rammaáætlun. Það er ljóst að helsti ágreiningurinn sem við gerum sem erum ósátt við þá tillögu sem liggur fyrir er sá að í okkar huga verður algjört stopp í hugmyndum um frekari orkufrekan iðnað og uppbyggingu hans á næstu árum verði þessi rammaáætlun að veruleika. Það má segja að gagnrýnin sem ASÍ kemur fram með á ríkisstjórnina í dag og í gær byggi á sömu skoðunum, þ.e. ef menn ætla að sjá alvörufjárfestingu hér sem svo mikið er kallað eftir í þessu landi, ef menn vilja hefja uppbyggingu af einhverri alvöru, verði að taka slíkt inn í áframhaldandi vinnu og þróun við að nýta orkuauðlindir landsins. Öðruvísi munum við ekki geta náð að kalla til okkar þá mikilvægu, beinu erlendu fjárfestingu sem okkur er svo mikil nauðsyn. Þetta er sjónarmið sem ég held að stór hluti þjóðarinnar deili með okkur sem gagnrýnum rammaáætlun. Klárlega er þetta grunntónninn í gagnrýni ASÍ á núverandi stjórnvöld. Þegar hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir segir að við verðum að tala okkur saman en ekki sundur verða þeir sem telja að jafnvel þurfi að ganga lengra í verndunarátt eða eru tilbúnir að sætta sig við þessa rammaáætlun að gera sér grein fyrir því að ekki getur orðið nein sátt í samfélaginu nema hliðrað sé til fyrir því í rammaáætlun að við getum haldið áfram veginn. Hv. þingmaður sagði líka að með afgreiðslu rammaáætlunar væri ekki búið að segja lokaorðin um framtíðarsýnina. Það er alveg rétt. Auðvitað verður rammaáætlun lifandi plagg. Aðstæður breytast, tækni breytist og svo framvegis þannig að virkjunarkostir sem við sjáum fyrir okkur að eigi bara heima í verndarflokki í dag gætum við, með nýrri tækni og við aðrar aðstæður, mjög réttlætanlega sett jafnvel upp í nýtingarflokk. Að sama skapi geta nýjar upplýsingar, kannski sérstaklega á jarðvarmasviðinu, orðið til þess að við sjáum ástæðu til að vernda enn frekar á þeim vettvangi. Þannig tek ég undir með hv. þingmanni að ekki er búið að segja lokaorðin í málinu. En hvernig nálgumst við þessa sátt? Það gerum við fyrst og fremst með því að taka tillit til stóru myndarinnar og stóru sjónarmiðanna og með því að gera okkur grein fyrir því að sáttin getur ekki verið fólgin í því að hér verði algjört stopp á þessu sviði. Við höfum hreinlega ekki efni á því. Ábyrgð okkar þingmanna er meiri en svo að við getum hunsað viðvaranir til dæmis aðila vinnumarkaðarins, ASÍ og Samtaka atvinnulífsins, þegar kemur að umræðunni um mikilvægar fjárfestingar í landinu. Hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir sagði einnig að fjármögnunarvandræði steðjuðu að þessum geira og að ekki væri hægt að fara í framkvæmdir þess vegna. Þetta stenst reyndar ekki skoðun og ég fullyrði að þetta atriði á ekki við. Ef einhver er tilbúinn til að kaupa orkuna, sem okkur er sagt að séu fjölmargir, munum við einfaldlega geta byggt virkjunina. Hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir verður að svara því, ef hún hafnar því að fara af stað í augljósa virkjunarkosti eins og Holta- og Hvammsvirkjun í neðri hluta Þjórsár, hvar hún er tilbúin til að stinga niður fæti 

Virðulegi forseti. Við höfum rætt hér um mikilvægi rammaáætlunar og þá staðreynd að menn leituðust við að búa til ferli sem sátt gæti verið um. Við höfum talað um að ferlið hafi verið vandað en líka sagt að það sé þó ekki hafið yfir gagnrýni. Í umsögn sem fyrirtækið Suðurorka skilaði inn um rammaáætlun er töluverð gagnrýni, að mörgu leyti nokkuð harkaleg, á verklagið við gerð rammaáætlunar. Það er ekki verið að deila á þær persónur sem unnu hana enda snýst málið ekki um það heldur er deilt á þau viðmið sem notuð voru eða skort á viðmiðum, skort á mælikvörðum og annað slíkt sem átti að nota. Eins og til dæmis er nefnt hér í greinargerð Suðurorku að faghópur II hafi sagt að ekki hafi verið hægt að þróa aðferð til að meta áhrif á ferðaþjónustu og hlunnindi og í faghópi III hafi ekki verið hægt að meta byggðaleg áhrif og því hafi þeim niðurstöðum öllum verið hent út, í raun hafi ekki verið hægt að lesa neitt út úr tillögunum og byggðasjónarmiðum því hent út. Reyndar segir sá er skrifar undir þetta að faghópur III hafi ekki ráðið við verkefni sitt. Ég veit ekkert um það en að minnsta kosti kemur fram mjög mikil gagnrýni á að minnsta kosti tvo faghópa sem unnu að þessu og hvernig aðferðafræðin var. Ég spyr: Segir þetta okkur ekki að þegar hafist verður handa við að gera nýja rammaáætlun þurfi að huga vandlega að því hvaða mælikvarðar og viðmið verða notuð svo að gera megi verkið sem allra trúverðugast?

Virðulegi forseti. Almennt talað ríkir nokkuð mikil sátt um það hvernig unnið var að rammaáætlun. Þetta er ferli sem hefur tekið langan tíma og var þróað eftir viðurkenndum alþjóðlegum stöðlum. Það er auðvitað alls ekki hafið yfir gagnrýni. Þegar við fjöllum um þessi mál þurfum við að hafa fagleg vinnubrögð að leiðarljósi eins og hægt er miðað við allar þær upplýsingar sem við höfum á hverjum tíma. Einmitt þess vegna verður rammaáætlun lifandi plagg. Í lögum um rammaáætlun er gert ráð fyrir að hún skuli endurskoðuð að minnsta kosti á fjögurra ára fresti. Það er ekkert sem segir að það megi ekki endurskoða hana örar en það og verður alveg örugglega gert ef þessi rammaáætlun verður að lögum. Við breytingar á ríkisstjórn mun væntanlega verða samin ný rammaáætlun strax á þessu ári. Við þurfum auðvitað að taka tillit til þeirrar gagnrýni sem hefur komið fram meðal annars á þessum vettvangi og öðrum, en það sem mér finnst samt standa upp úr er að almenn sátt hefur verið um vinnubrögðin og viðurkennt að faglega hafi verið unnið að rammaáætlun. Hún hafi verið unnin á mjög gagnsæjan hátt, fjöldi aðila hafi haft aðkomu að málinu. Það voru margir upplýsingafundir haldnir úti um allt land með hagsmunaaðilum og þannig gátu margir haft áhrif á vinnuna, komið sjónarmiðum sínum á framfæri. Menn reyndu að vanda sig í hvívetna. Almennt finnst mér standa upp úr í gagnrýninni viðurkenning á því að vel hafi tekist til.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með þeim sem segja að þegar litið er yfir ferlið allt var reynt að vanda til verka eins og hægt var. Þeir sem tóku þetta erfiða verk að sér gáfu sig alla í það og okkur ber að þakka þeim fyrir sína vinnu. Eftir stendur samt sem áður að sú vinna er ekki hafin yfir gagnrýni þó að menn hafi að sjálfsögðu gert sitt besta. Það sem við þurfum að gera fyrir vinnu við næstu rammaáætlun er að meta það hvort aðferðafræðin þurfi að vera önnur. Þarf aðra aðferðafræði við ákveðna þætti? Mig langar að lesa aðeins upp úr umsögn og gagnrýni fulltrúa Suðurorku ehf., en þar segir, með leyfi forseta: „Þannig var á einum fundi hent út öllum byggðasjónarmiðum/efnahagssjónarmiðum úr rammaáætlun vegna þess að faghópur II réð ekki við verkefni sitt. Þetta hafði mjög alvarlegar afleiðingar fyrir þá virkjunarkosti sem augljóslega höfðu sterk jákvæð áhrif á nærsamfélag sitt svo ekki sé talað um þjóðhagslegar afleiðingar.“ Ef þessi umsagnaraðili hefur eitthvað til síns máls, sem ég er í sjálfu sér kannski ekki algjörlega fær um að dæma því að hver og einn verður að meta það út frá þeim gögnum sem hann hefur, virðist vera að sjónarmiðum er lúta að framtíð byggðarlaga eða möguleikum á að vaxa, nýta orkuna í bæjarlæknum eða eitthvað slíkt - þegar ég tala um bæjarlæk á ég kannski við fljót frekar en læk, en samt í næsta nágrenni - hafi verið vikið til hliðar vegna þess að það var erfitt að ná utan um verkefnið, erfitt að meta áhrifin. Það segir okkur að við þurfum að finna mælikvarða fyrir þennan veigamikla þátt fyrir vinnu við næstu rammaáætlun. Frú forseti. Það er líka mikilvægt að halda því til haga að það var ekki fyrr en að núverandi ríkisstjórn tók við rammaáætlun að hér fór að gæta óvissu og óánægju með niðurstöðuna og vinnubrögð.

Virðulegi forseti. Það er rétt, ef ég gríp síðasta boltann sem hv. þingmaður gaf upp, að það var í raun eftir að ráðherrarnir tóku við málinu sem ferlið fór að verða að einhverju leyti tortryggilegt. Þessi einstaka athugasemd við þá virkjunarkosti sem Suðurorka nær til í Skaftárhreppi er nokkuð sem þarf að skoða sérstaklega. Varðandi þá virkjunarkosti hefur komið fram að upplýsingar sem áttu að berast verkefnisstjórninni skiluðu sér ekki, þær voru fyrir mistök ekki teknar til umfjöllunar. Það hefði verið hægt að ljúka málinu með tilliti til þessara upplýsinga í meðförum ráðherranna. Hæstv. ráðherrar hefðu getað tekið þessa þætti inn. Við erum að fjalla um gríðarlega mikilvæg atriði í þessu sambandi og það er alveg ljóst og kom mjög vel fram á fundi sem atvinnuveganefnd átti með fulltrúum sveitarstjórna fyrir austan um daginn að mjög er horft til þess, einmitt út frá byggðalegu sjónarmiði, hversu mikilvægt er fyrir þessa sveit að fá svona framkvæmd inn í sveitarfélagið. Það er alrangt sem kom fram hjá hv. þm. Þór Saari áðan að þetta yrði ekki til þess að efla atvinnulíf og mannlíf á þessu svæði. Það gefur náttúrlega augaleið að það mundi gera það. Þetta eru þættir sem mjög mikilvægt er að tekið sé ríkt tillit til við mat á virkjunarkostum og verður að tryggja að það sé gert við vinnu rammaáætlunar. Almennt var tekið tillit til þessara þátta í mati á öðrum virkjunarkostum þannig að ég held að hið 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Gunnarssyni fyrir ræðu hans. Þingmaðurinn situr í hæstv. atvinnuveganefnd og mig langar því til að spyrja hann hvort hann hafi einhver tíðindi af því hvort að boða eigi til sameiginlegs fundar í umhverfis- og atvinnuveganefnd eins og var farið fram á í gær. Ég veit að atvinnuveganefnd fundaði í hádeginu en mér skilst að ekki hafi verið tekin á dagskrá sú ósk að ræða rammaáætlun og fá fulltrúa ASÍ til þess að koma til fundarins, í ljósi þeirra atburða sem gerðust í gær. Það er of seint að funda í þessum nefndum þegar þetta mál verður útrætt og farið í atkvæðagreiðslu þannig að mig langar að inna þingmanninn eftir þessu. Annars á sér stað ansi spennandi atburðarás úti í samfélaginu á kostnað ríkisstjórnarinnar. Eins og við höfum farið yfir í ræðum í gær og í dag þá var það í fyrsta lagi hv. þm. Árni Páll Árnason sem lét hafa eftir sér í gær að íslenska þjóðin ætti betra skilið en þessa ríkisstjórn og hann er fyrrverandi hæstv. ráðherra Samfylkingarinnar. Í öðru lagi er þessi mikla andstaða verkalýðshreyfingarinnar við svik ríkisstjórnarinnar, sem endaði á því um tvöleytið að tilkynning birtist frá forseta ASÍ þar sem hann sagði sig úr Samfylkingunni, hvorki meira né minna. Það er ekki góður bragur á lýsingum hans á Samfylkingunni og kemur hér fram, með leyfi forseta, að: „Það afskiptaleysi, áhugaleysi, skilningsleysi og á stundum bein andstaða flokksforustunnar við mikilvæga hagsmuni almenns launafólks hefur fyllt mælinn.“ Hvað finnst hv. þingmanni um þetta? Er ekki farið að brotna of mikið undan þessari norrænu velferðarstjórn til að henni sé sætt yfir jól og áramót?

Virðulegi forseti. Það liggur við að líkja megi ástandinu á Íslandi við stríðsástand. Stjórnvöld eru í stríði. Ekki bara við minni hlutann hér á Alþingi heldur við Alþýðusamband Íslands, Samtök atvinnulífsins, ferðaþjónustuna og hægt er að telja upp; aldraða, öryrkja. Hvergi er sátt. Einstrengingsháttur í vinnubrögðum ríkisstjórnarinnar er að kristallast mjög nú þessa dagana og við sjáum afleiðingarnar. Þetta kemur mjög vel í ljós í þessu máli og málsmeðferð þess hér á Alþingi. Það er með engu móti hægt að rökstyðja að einhver sáttaskref séu stigin í þeirri rammaáætlun sem lögð er hérna fram, einu því mikilvægasta máli sem þingið fjallar um. Þetta er nákvæmlega eftir bókinni. Boðið hefur verið upp á að fresta umræðum um málið. Afgreiða það síðar, taka hér á dagskrá þau mikilvægu mál sem þingsins bíða, við að afgreiða fjárlög næsta árs og tengd mál. Við erum tilbúin í það, á meðan við vinnum að því á vettvangi þingsins að ná kannski einhverri sátt um þessa mikilvægu rammaáætlun. Taka tillit til þeirra sjónarmiða sem meðal annars komu fram hjá Alþýðusambandinu í gær, en það skal böðlast áfram. Það er öllu svarað með 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þetta andsvar og er þingmanninum sammála. Miðað við fortakslaust skilningsleysi ríkisstjórnarinnar á þeim vandræðum sem hún stendur nú frammi fyrir, að hafa jafnvel ekki meiri hluta í þessari rammaáætlun, stjórnarskrármálið er að fara úr böndunum því að Feneyjanefndin hefur gefið sér að minnsta kosti þrjá mánuði til að fara yfir frumvarp til stjórnarskipunarlaga og svo framvegis, fiskveiðistjórnarkerfisfrumvarpið í uppnámi, þá raunverulega skil ég ekki hvað það er sem heldur þessari ríkisstjórn við völd annað en hrein og bein valdasýki. Ég sagði í ræðu í gær að það mætti líkja þessu við að ríkisstjórnin sé nokkurs konar plága á íslensku þjóðinni. Hún er ekki að hugsa um almannahag. Það er ekki verið að hugsa hér um almannahag með þessum vinnubrögðum sem hún beitir, bæði þingmenn og þjóðina, Samtök atvinnulífsins, verkalýðshreyfinguna og svo framvegis. Það hefur gerst einu sinni í sögunni að - þegar Hermann Jónasson komst upp á kant við verkalýðsforustuna, fór hann til Bessastaða og skilaði umboði sínu og var þá boðað til kosninga. Ef þessi ríkisstjórn ætlar að halda svona áfram hlýtur forseti Íslands að skoða það alvarlega að mynda utanþingsstjórn, því að það er líka dæmi fyrir því. Það er að skapast hér fortakslaus atburðarás undir handleiðslu þessarar ríkisstjórnar. Málið er mjög alvarlegt. Það er ekki einasta að við sitjum uppi með miklar náttúruhamfarir á liðnum árum, ég er að vísa hér til jarðskjálfta og eldgosa, heldur erum við með ríkisstjórn sem er að skapa og valda meiri skaða heldur en þetta allt samanlagt, sem er alvarlegt. Varðandi sameiginlegan fund í umhverfis- og atvinnuveganefnd, er ekki rétt að stjórnarandstaðan taki sig saman og biðji sameiginlega um þennan fund? Ef mig misminnir ekki þá þarf þrjá þingmenn í hverri 

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt að það þarf þrjá þingmenn og þá ber formanni viðkomandi nefndar að taka tillit til þeirrar beiðnar og halda fund. Ég hef reyndar ekki neina trú á öðru, miðað við það hvernig hv. þm. og formaður umhverfis- og samgöngunefndar Guðfríður Lilja Grétarsdóttir hefur höndlað sín nefndarstörf, en að hún taki tillit til beiðninnar sem hefur komið fram og boði fund hið fyrsta.  Ég held að það sé mikilvægt að þessi fundur verði sameiginlegur. Báðar nefndirnar hafa fjallað mjög ítarlega um þetta mikilvæga mál og eðlilegt er að þær fundi báðar með aðilum vinnumarkaðarins út af þessu. Ég held að mjög mikilvægt sé að meiri hlutinn hér á þingi taki tillit til okkar sjónarmiða þegar við óskum eftir því að umræðu um þetta mál verði frestað. Það hefur komið fram mjög öflug gagnrýni - og við skulum átta okkur á því að það er engin tilviljun að ASÍ setti fram gagnrýni sína á ríkisstjórnina í gær, þar sem þeir gera athugasemdir við eina 8 liði sem ekki hafa gengið eftir að þeirra mati varðandi yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar við gerð kjarasamninga þann 5. maí 2011. Ég hef farið yfir gagnrýnina hér í ræðu minni og það er alveg augljóst þegar hún er lesin að ríkisstjórnin hefur gengið á bak orða sinna og það er engin tilviljun að ASÍ setti hana fram í gær. Það er einmitt vegna umræðunnar sem er hér í þinginu, um kannski eitt stærsta grundvallaratriðið sem snýr að því að ríkisstjórnin geti staðið við gefin fyrirheit. Þess vegna á að sýna launþegasamtökunum í landinu og minni hlutanum á þingi þá virðingu 

Virðulegi forseti. Ég held að sú umræða sem farið hefur fram um þetta mál hafi á heildina litið verið mjög góð. Reyndar hefðum við viljað að fleiri stjórnarliðar tækju þátt í henni þannig að hægt væri að hafa umræðuna á svolítið breiðari grunni en þó hafa nokkrir stjórnarliðar tekið þátt og þökkum við að sjálfsögðu fyrir það. Ég hef í síðari ræðum mínum bent á athugasemdir sem gerðar hafa verið við þetta mál í nokkrum af innsendum álitum. Vissulega eru þessi álit ekki einhlít, sumir vilja ganga lengra í verndun og friðun og að sjálfsögðu virðum við þeirra skoðanir, það er bara eðlilegt að vera ósammála um ákveðna hluti. Svekkelsið er samt það, og ég ítreka það enn og aftur, að rammaáætlun var ætlað að reyna að mæta þessum sjónarmiðum og ná sátt. Það tókst svona hálfa leið eða rúmlega það, síðan var vikið út af brautinni, og það er kannski það sem maður er hvað ósáttastur við. Síðan kemur í ljós að gerðar eru ýmsar athugasemdir við ferlið og af því verðum við einfaldlega að læra þegar við hefjum þessa vinnu á ný. Ég held að það sé mikilvægt að gera okkur grein fyrir því að þetta er lifandi plagg eins og einhver sagði. Það er því mjög eðlilegt að um leið og þessi rammaáætlun verður samþykkt, innan fárra daga væntanlega, hefjist umræður um það hvernig eigi að vinna næstu rammaáætlun, hvaða breytingar þurfi að gera. Það er mjög eðlilegt. Ég held að það sé líka mjög eðlilegt úr því að málið er komið í þennan farveg að einstakir þingmenn, þar á meðal sá er hér stendur, líti svo á að þessi áætlun sé fyrst og fremst pólitísk yfirlýsing stjórnarflokkanna sem nú eru við völd. Það er ósköp eðlilegt að þeir sem telja að rangt hafi verið af hálfu ráðherranna að færa sex kosti milli flokka, úr nýtingu í bið, eða þeir sem eru ósáttir við eitthvað í þeirri flokkun, velti fyrir sér hvort það sé verjandi af öðrum stjórnarflokknum að gera slíkt, flokki sem hefur gjarnan lýst því yfir að hann sé meira atvinnuþenkjandi en hinn, þ.e. Samfylkingin. Er ekki ljóst að þeim flokki er ekki treystandi til að fylgja eftir slíkri umræðu og styðja við atvinnulíf í landinu þó svo að um það sé talað á hátíðisstundum? Samfylkingin hefur vitanlega verið frægust fyrir að vera flokkur útrásarinnar, styðja við útrásarvíkingana einna helst. Hún gerði kröfur um að hvergi yrði slegið af því að hjálpa fyrirtækjum eða styðja við útrásina eins og frægt er orðið. Að klára rammaáætlunin er að sjálfsögðu verkefni okkar á Alþingi, það er það sem við erum að reyna að gera. Við sem viljum þessa sex kosti í annan flokk eða í það minnsta einhverja þeirra munum berjast fyrir því að röðuninni verði breytt og hún löguð hið fyrsta. Eins má ganga út frá því að öll rammaáætlunin verði tekin upp að nýju og það er í raun rétt að gera það samkvæmt lögum. Það er búið að gefa það fordæmi. Ég hygg að ef menn ætla sér að koma í veg fyrir að framkvæmdarvaldið fikti í þessu í framtíðinni þurfi augljóslega að breyta lögunum. Það er að mínu viti eðlilegra að ef umræða á að fara fram um breytingar á rammaáætlun þegar hún kemur frá sérfræðingunum eða verkefnisstjórn fari hún beint inn á Alþingi og verði tekin þar. Að því sögðu vil ég leggja áherslu á það sem ég hef áður sagt að það þarf að fara yfir umgjörðina sem sett var um verkefnið af þessu fína og góða fólki sem tók það að sér, og kannski mun eitthvað af því fólki vinna að því aftur í framtíðinni eða aðrir taka við. Umgjörðin utan um vinnuna, mælikvarðar, viðmiðanir og annað slíkt liggi skýrt og klárt fyrir þegar vinnan hefst þannig að ekki þurfi að finna upp hjólið jafnóðum. Mér sýnist að sú hafi verið raunin í sumum tilvikum með vinnuna við rammaáætlun. Þeir sem tóku verkefnið að sér hafi þurft að útbúa mælikvarða og setja viðmiðanir jafnóðum og vinna fór fram. 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka þingmanninum fyrir þessa ræðu. Við erum sammála um að rammaáætlun þurfi að vera lifandi plagg og forsendurnar sem lagðar eru til grundvallar geti tekið breytingum í ferlinu og til lengri framtíðar. Það er eðlilegt og nauðsynlegt. Í fyrra samþykktum við samhljóða á þingi löggjöf um rammaáætlun og gáfum rammaáætlun lagalegt gildi og bundum í lög hvernig vinnulagið ætti að vera. Það var gert í nokkuð góðri sátt. Ég átti þá sæti í hv. iðnaðarnefnd sem fjallaði um málið og það var mjög góð sátt um það í nefndinni. Ég man ágætlega eftir umræðunum og segja má að sá andi hafi svifið yfir vötnum í starfi nefndarinnar að ákveðið traust ríkti gagnvart þeim faglegu vinnubrögðum sem viðhöfð voru í verkefnisstjórninni og í faghópunum. Ef ég man rétt var þess sérstaklega getið í nefndaráliti hversu fagleg vinnubrögðin hefðu verið og vinnulag allt rómað. Það er mitt mat að svigrúmið sem ráðherrum málanna var gefið í þessum lögum, að senda málið til umsagnar og koma síðan tillögunni til þingsins, hafi verið misnotað. Ráðherrar hafi í raun misbeitt því valdi sem þeim var gefið vegna þess að að mínu mati komu ekki fram neinar veigamiklar nýjar upplýsingar í þeim umsögnum sem ekki höfðu komið fram í öllu ferlinu áður sem 

Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að þetta er nokkuð snúin spurning að því leytinu til að lesa má lögin þannig að ráðherrarnir hafi haft heimild til að gera þetta. Ég held hins vegar að það hafi verið rangt að beita henni og þar er ég sammála hv. þingmanni. Fyrir því eru nokkrar ástæður. Í fyrsta lagi vil ég segja að með því að beita þessu ákvæði var rofin sú sátt sem var reynt að ná, það var ljóst. Í öðru lagi er þetta fyrsta rammaáætlun sem reynt er að gera og því hefði verið mikilvægt að láta hana sigla áfram í þeim farvegi sem við töldum eðlilegan án þess að grípa inn í. Í þriðja lagi voru teknar miklar og mjög umdeilanlegar ákvarðanir af ráðherrunum. Ég segi að þær séu umdeilanlegar vegna þess að þarna voru færðir kostir sem höfðu skorað mjög hátt í vinnu verkefnisstjórnarinnar, þeir höfðu mælst mjög vel fyrir og voru taldir mjög góðir nýtingarkostir. Ég held að allt þetta geri það að verkum að það voru mistök að fara þessa leið, ég tel að það hafi verið rangt að gera þetta. Ég held því, án þess að kveða upp úr með það fyrir fram, að þegar við endurskoðum lögin um rammaáætlun sé mikilvægt að aðkoma framkvæmdarvaldsins að málinu verði skoðuð vandlega áður en það kemur til Alþingis. Ég túlkaði það alltaf þannig að stóra málið væri að reyna að ná sáttinni á þingi. Ég tek því að nokkru leyti undir með hv. þingmanni að þetta hafi verið mistök og það hafi verið rangt að fara þá leið sem framkvæmdarvaldið fór.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin. Mig langar að snúa mér að öðru máli sem er yfirlýsing ríkisstjórnarinnar vegna kjarasamninga til þriggja ára sem gefin var út 5. maí 2011 og er gagnrýnd núna af ASÍ. Hún hefur reyndar haft þær afleiðingar að forseti ASÍ hefur sagt sig úr Samfylkingunni, sem er auðvitað stórfrétt, og sýnir kannski í hvers lags ógöngur ríkisstjórnin er komin og hversu mikið vantraust ríkir nú gagnvart ríkisstjórninni í samfélaginu öllu. Í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar segir meðal annars að stjórnvöld skuldbindi sig til þess að vinna af einurð að því að leggja grunn að varanlegum hagvexti og velferð og meginatriðið sé að örva hagvöxt með arðsömum og sjálfbærum fjárfestingum. Það er til dæmis komið sérstaklega inn á fjárfestingar í orkumálum, að það þurfi að örva þær og tryggja frekari fjárfestingu á þeim vettvangi, og að stjórnvöld séu reiðubúin til samstarfs við samtök launafólks og atvinnurekendur um sókn í atvinnumálum. Í yfirlýsingunni er sagt að þess sé fastlega vænst að samningar takist fyrir lok árs 2011 um a.m.k. tvö umtalsverð fjárfestingarverkefni sem ráðist verði í, þar af annað á Norðausturlandi og að framkvæmdir við þau geti hafist strax á árinu 2012. Síðan höfum við fjárfestingaráætlun hæstv. ríkisstjórnar sem tekur til ýmissa þátta og þess sem ég hef viljað kalla gæluverkefni. Ef við lesum þetta allt er þá hægt að túlka þetta með öðrum hætti en ASÍ gerir, að ríkisstjórnin hafi ekki staðið við gerða samninga, hafi rofið þá sátt sem gerð var við kjarasamninga vorið 2011? Eru einhverjar líkur á því að sú fjárfestingaráætlun sem ríkisstjórnin 

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi vil ég segja að það kemur í sjálfu sér ekki á óvart að forseti Alþýðusambandsins hafi sagt sig úr Samfylkingunni miðað við viðbrögð ráðherra ríkisstjórnarinnar og þann ótrúlega ósvífna málflutning sem þeir hafa haft uppi gagnvart Alþýðusambandi Íslands. Það er rétt að halda því til haga að forseti Alþýðusambandsins starfar í umboði félagsmanna sinna og það eru 112 þús. manns, 1/3 þjóðarinnar, að baki þessum samtökum. Það er því hreint með ólíkindum að ráðherra í ríkisstjórn Íslands skuli hella sér með fúkyrðum yfir forseta Alþýðusambandsins sem er líklega ein stærsta, ef ekki stærsta fjöldahreyfing á Íslandi. Ég verð bara að segja að það sýnir - og ég, frú forseti, er kannski ekki frægur fyrir að hæla sérstaklega forseta Alþýðusambands Íslands, við skulum halda því til haga - í raun mikinn kjark að hann skuli hafa sagt sig úr Samfylkingunni. Það sýnir að menn láta ekki allir beygja sig. Varðandi fjárfestingaráætlunina og kjarasamninga höfum við gagnrýnt það að í fjárlagafrumvarpinu er ekki gert ráð fyrir neinu vegna kjarasamninga, í það minnsta ekki áður en frumvarpið fór til nefndarinnar. Ríkisstjórnin ætlaði bara að láta kjarasamningana sigla fram hjá sér einhvern veginn. Í það minnsta taldi hún ekki ástæðu til þess að gera ráð fyrir einhverjum aurum þeirra vegna í fjárlögum. Fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar er náttúrlega grín, hún er bara grín. Í fyrsta lagi sýnist manni að verið sé að búa til ný nöfn á þætti sem áður voru í safnliðum fjárlaganefndar, setja þá í skárri búning. Það er bara mjög gott ef svo er. En að öðru leyti er ósköp lítið í þessari fjárfestingaráætlun sem mun leiða til meiri hagvaxtar, 

Hæstv. forseti. Við höfum bent á, síðast í andsvörum hv. þingmanna Jóns Gunnarssonar og Gunnars Braga Sveinssonar, að rammaáætlun tengist með beinum hætti stöðunni á vinnumarkaði og stöðunni í efnahagsmálum. Rammaáætlun er í beinum tengslum við þá alvarlegu stöðu sem er á þeim vettvangi. Þau orðaskipti og sá trúnaðarbrestur sem greinilega er fyrir hendi milli forustu launþegahreyfingarinnar og ríkisstjórnarinnar snýst meðal annars um ágreining um niðurstöðu rammaáætlunar. Viðbrögð ríkisstjórnarinnar hafa verið á þann veg að reyna að gera forustu Alþýðusambandsins tortryggilega. Hæstv. forsætisráðherra segir að forusta launþegahreyfingarinnar í landinu sé ekki trúverðug í þessari umræðu. Svipuð orð hefur hæstv. forsætisráðherra haft uppi, af öðru tilefni reyndar, um forustu vinnuveitendasamtakanna og hvert dæmið á fætur öðru hefur komið um að forustumenn ríkisstjórnarinnar, hæstv. forsætisráðherra og hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra, hafa svarað með svipuðum hætti þeim sem gagnrýnt hafa ríkisstjórnina á ýmsum forsendum. Við í stjórnarandstöðunni hér á þingi kippum okkur ekkert upp við það, þetta er daglegur veruleiki fyrir okkur. En það eru hins vegar nokkur tíðindi þegar helstu samtök á vinnumarkaði, helstu lykilsamtök í sambandi við þróun mála á vinnumarkaði í kjaramálum og efnahagsmálum, eru afgreidd með þessum hætti af forustu ríkisstjórnarinnar. Forusta vinnuveitenda, forusta Samtaka atvinnulífsins, er ótrúverðug að mati hæstv. forsætisráðherra, svo að maður tali nú ekki um hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra sem hefur ábyggilega einhver enn dramatískari ummæli uppi um þá forustu. Sama á við um forustu launþegahreyfingarinnar. Satt að segja er það orðið þannig að sú ríkisstjórn sem nú situr - sem reyndar er, bara svo að það sé rifjað upp, minnihlutastjórn; formlega séð er hún minnihlutastjórn vegna þess að þó að stöku maður hér í þingi utan flokka hyggist hugsanlega verja hana vantrausti þá er formlega um að ræða minnihlutastjórn í landinu - er að einangrast sífellt meira. Rammaáætlun, sem við höfum til umræðu hér í dag, er aðeins eitt af mörgum dæmum um það. Hæstv. forseti. Það er freistandi að rifja upp hver er staða stærstu mála þessarar ríkisstjórnar. Er rammaáætlunin, sem hér er í fullkomnu uppnámi, fullkominni upplausn, þó ekki það mál ríkisstjórnarinnar sem lengst er komið? Eru hin stóru málin ekki í enn meira uppnámi, ekki einu sinni tilbúin til umræðu í þinginu? Hvað með sjávarútvegsmálin, hæstv. forseti? Hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra ætlar kannski að leggja þau fram fyrir jól þó að andstaða sé fyrir hendi í samstarfsflokki hans í ríkisstjórn. Það er staðan á þeim málum, forgangsmáli ríkisstjórnarinnar. Og stjórnarskrármálið, það er samfelld sorgarsaga sem ekki sér fyrir endann á. Allt í uppnámi og ringulreið í umfjöllun nefnda hér í þinginu. Raðir af fræðimönnum og sérfræðingum koma fyrir þingnefndir og vara eindregið við því að frumvarpið verði samþykkt óbreytt og leggja til verulegar breytingar á því, margir hverjir. Málið er sent til Feneyjanefndarinnar og okkur er sagt að niðurstaða eigi að koma fyrir janúarlok. Svo upplýsir Ríkisútvarpið um að það sé tæknilega útilokað að niðurstaða fáist fyrr en einhvern tímann í mars. Þetta eru stóru mál ríkisstjórnarinnar. Hvað stendur eftir af áformum hennar? Er það kannski skjaldborgin? Er það skjaldborg heimilanna? Hvað ætli hafi gerst í því? Hæstv. forseti. Þeir atburðir sem átt hafa sér stað undanfarinn sólarhring, yfirlýsingar forustu ASÍ, yfirlýsingar þess frambjóðanda til formennsku í Samfylkingunni sem mests fylgis nýtur, hv. þm. Árna Páls Árnasonar, og annað gefur vísbendingar um að hin innri vandamál ríkisstjórnarinnar að þessu leyti séu jafnvel enn meiri en við sáum fram á. Spurningin er þessi, hæstv. forseti: Hvaða áhrif hefur það á framgang þess máls sem við ræðum hér í dag, hvaða áhrif hefur það á framgang rammaáætlunar?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir ræðuna. Þingmaðurinn kallaði eftir því hvað væri eftir af stefnumálum ríkisstjórnarinnar, hverju hægt væri að byggja á til framtíðar, og minntist á skjaldborg heimilanna. Kannski er það velferðarbrúin, það var nú einn frasinn sem fundinn var upp fyrir kosningar, velferðarbrú og skjaldborg um heimilin. En það er, má segja, nánast ekkert sem stendur eftir af kosningaloforðum ríkisstjórnarinnar. Mjög merkileg tíðindi hafa gerst hér í dag og í gær, eins og hv. þingmaður fór yfir, þ.e. árekstur ríkisstjórnarinnar við verkalýðshreyfinguna sem eru fjölmennustu samtök hér á landi. Þessi árekstur er líka svolítið merkilegur í ljósi þess að ASÍ hefur ályktað um ESB-málið, að halda beri viðræðunum áfram. En þegar vantraustið er orðið slíkt, eins og ljóst varð í dag, að forseti ASÍ segir sig úr Samfylkingunni þá er nú heldur farið að fjara undan ríkisstjórninni. Það er líka svolítið merkileg þessi tækni sem ríkisstjórnin hefur tamið sér. Um leið og einhver verk hennar eða ákvarðanir eru gagnrýnd þá eru viðkomandi aðilar hiklaust teknir niður, má segja. Farið er af stað með mikinn kór á móti viðkomandi einstaklingum, það þekkjum við úr stjórnarskrármálinu, fiskveiðistjórnarmálinu og rammaáætlun. Og nú allt í einu telur hæstv. forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, að vel meinandi háskólaprófessorar séu ekki nógu góðir fræðimenn vegna þess að þeir hafa til dæmis gagnrýnt stjórnarskrármálið. Mig langar að lokum að spyrja hv. þingmann: Hvað heldur hann um framgang þessa máls í þinginu? Verður okkur haldið hér í þessu máli 

Hæstv. forseti. Í ljósi þessarar einu spurningar hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur vil ég geta þess að ég er ekki úrkula vonar um að hv. formaður umhverfisnefndar verði við beiðni okkar. Ég vona bara að það verði fyrr en heyra mátti á henni á fundi nefndarinnar nú í hádeginu. Ég tek fram að við fulltrúar Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks í umhverfis- og samgöngunefnd, og reyndar fulltrúar þessara flokka í atvinnuvega- og nýsköpunarnefnd, munum halda áfram að þrýsta á að þessi fundur verði haldinn sem fyrst vegna þess að okkur finnst það mikilvægt. Okkur finnast tengslin við umræðuefni þingsins hér í dag vera náin og við teljum mikilvægt að þessi fundarhöld eigi sér stað áður en umfjöllun um rammaáætlun lýkur hér í þinginu. Ég lít ekki svo á að hv. formaður umhverfis- og samgöngunefndar hafi hafnað erindi okkar  Um stöðuna að öðru leyti varðandi þetta mál þá gerði ég ráð fyrir því, þegar 2. umr. hófst, að ríkisstjórnarflokkarnir væru búnir að ganga þannig frá málum að þeir hefðu tryggt sér meiri hluta fyrir því hér í þinginu. Mér sýnast atburðir síðustu daga og sólarhringa frekar benda til þess að sú samstaða sem þó hafði náðst um þetta efni milli ríkisstjórnarflokkanna sé eitthvað að gliðna. Ég heyri ekki betur en þeir sem hafa sérstakar skoðanir og sérstaka fyrirvara innan ríkisstjórnarflokkanna séu að skerpa áherslur sínar. Þá veltir maður fyrir sér hvernig atkvæðagreiðslur fara þegar breytingartillögur byrja að berast og verður spennandi að sjá.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þetta andsvar. Hv. þingmaður kom inn á það að ekki var fundur í hv. umhverfisnefnd vegna þess að málið þykir ekki vera í neinum forgangi. Þess vegna spyr ég: Út af hverju er málið þá á dagskrá þingsins akkúrat núna? Hér eru ákveðnir aðilar sem þurfa greinilega að koma fyrir nefndina til að útskýra sjónarmið sín betur, þar á meðal forustumenn Alþýðusambands Íslands miðað við auglýsingu í gær. Þess vegna skil ég ekki út af hverju málið er ekki hvílt, tekið af dagskrá og farið að ræða hluti sem skipta meira máli. Við þurfum að koma fjárlögum í gegnum þingið fyrir áramót. Hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon var með svo mikinn hræðsluáróður um daginn að hann taldi að ekki yrði hægt að borga út laun um áramótin þegar við ræddum fjárlög í 2. umr. Þetta eru alveg dæmalausar hótanir sem við þingmenn þurfum sífellt að sitja undir frá þessari ríkisstjórn. Það er stjórnunarstíllinn og við höfum séð í dag og í gær á hvaða leið ríkisstjórnin er. Hún er í ófriði en ekki í friði. Fer fram með mikilli frekju og yfirgangi og ef allir lúta ekki í gras fyrir henni eru viðkomandi aðilar teknir niður, skammaðir og reynt að taka af þeim æruna. Þannig eru vinnubrögðin hjá þessari ríkisstjórn, því miður, virðulegi forseti. Því vísa ég í orð hv. þm. Árna Páls Árnasonar: Hvers eigum við að gjalda að hafa slíka ríkisstjórn? Ég tel að ríkisstjórnin hafi ekki meiri hluta lengur í þinginu, það verður að láta á það reyna. Það reynir líklega fyrst á það í þessu máli ef haldið verður áfram með það, þá í síðasta lagi í fjárlagaumræðunni. Ég tel að ríkisstjórnin sé jafnvel að lifa sína síðustu daga nú vegna þess að ekki verður við þetta unað. Ég spyr hv. þm. Birgi Ármannsson að lokum: Telur hann að ríkisstjórnin komi til með að hanga eins og hundur á roði á völdunum fram að auglýstum kosningadegi eða telur hann að þingrof sé væntanlegt?

Hæstv. forseti. Ég er löngu hættur að spá þessari ríkisstjórn, hvað eigum við að segja, ótímabærum dauða, ef svo ósmekklega má til orða taka. Ég held að hún hangi saman á einhverjum lögmálum sem eru jafnvel áður óþekkt í íslenskum stjórnmálum. Miðað við þann ágreining sem verið hefur milli ríkisstjórnarflokkanna og innan þeirra hefði hún átt að fara frá fyrir löngu. Hún lifir sem minnihlutaríkisstjórn í augnablikinu og enn virðist hún hafa varadekk eða björgunarhring hér í þingsalnum sem gerir það að verkum að þrátt fyrir að stuðningur við hana sé í raun brostinn þá met ég stöðuna ekki svo að vantrauststillaga mundi fella hana. Hitt er annað mál að í báðum flokkunum hljóta menn að hugsa sinn gang þegar ástandið er með þessum hætti. Hv. þm. Árni Páll Árnason gerir það greinilega, miðað við færsluna á internetinu sem hv. þingmaður vísaði til hér áðan, en þar segir, með leyfi forseta: „Hver er afleiðingin? Hrikalegri ágreiningur milli ráðherra ríkisstjórnar og forustu ASÍ en dæmi eru um síðustu áratugi. Þrasað er og öskrast á um allar staðreyndir og forsendur. Er ekki tími til að breyta um verklag? Eigum við ekki betra skilið?“ Þetta segir maðurinn sem hefur miðað við skoðanakannanir forskot, og að því er virðist verulegt forskot, í væntanlegu formannskjöri innan annars stjórnarflokksins. Þetta er auðvitað mjög alvarleg staða og ég hefði haldið að það væri stjórnarflokkunum í hag að gera hlé á þessari umræðu um rammaáætlun þannig að þeir hefðu tækifæri og tíma til að ræða saman innan sinna flokka og milli flokkanna um framhald stjórnarsamstarfsins; hugsanlega reyna að brúa brýr, byggja brýr eða sleikja sárin.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Menn hafa verið að ræða afleiðingar þess að hægja á mögulegum bata í efnahagslífinu með því að leggja til hliðar þá virkjunarkosti sem hvað auðveldast er að fara í, ef ég má orða það þannig. Við höfum séð að eftir að Alþýðusamband Íslands steig fram og mótmælti meintum svikum ríkisstjórnarinnar hafa fleiri komið fram og gagnrýnt ríkisstjórnina. Einn af þeim er fyrrverandi hæstv. ráðherra, Árni Páll Árnason, sem gagnrýndi skort á efnahagsáætlun fyrir landið. Ég spyr: Er það þá ekki í takti við þá sýn sem núverandi ríkisstjórn hefur á framtíðina, þ.e. að engin áætlun sé til? Menn hafa ekki áætlun um hvernig halda eigi áfram að vera hér með samfélag sem lifir á því að framleiða vörur og þjónustu og skapa eitthvað skemmtilegt og spennandi eins og Íslendingar hafa gert árum saman, hvort sem það er nú með því að nota orku eða eitthvað annað. Engin efnahagsstefna virðist vera við lýði, engin stefna um hvernig eigi að vinna með aðilum vinnumarkaðarins eða nokkrum öðrum. Stefnuleysið virðist algert. Ég hlýt því að spyrja hvort hv. þingmaður taki undir gagnrýni hv. þm. Árna Páls Árnasonar sem kemur í kjölfarið á því að ASÍ gagnrýnir ríkisstjórnina og meðal annars fyrir rammaáætlun sem við ræðum hér, að þar skorti framtíðarsýn. Ég spyr hvort þingmaðurinn taki undir þá gagnrýni sem fram kemur að skortur á stefnu í efnahagsmálum til framtíðar sé slíkur að 

Hæstv. forseti. Ég ætla að reyna að nýta þann takmarkaða tíma sem ég hef til að tala um þann þátt þessa máls sem snýr að rammaáætlun. Það er freistandi að velta fyrir sér stöðu ríkisstjórnarinnar almennt og ég játa að í andsvari við hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur hér áðan fór ég kannski að ræða málin fullvítt miðað við tilefnið. En auðvitað hangir þetta samt allt saman. Það sem hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson segir um efnahagsstefnuna eða skort á efnahagsstefnu er í nánum tengslum við rammaáætlun vegna þess að sá þáttur atvinnuuppbyggingar í landinu sem snýr að nýtingu orkuauðlinda ræðst mjög af niðurstöðu í rammaáætlunarmálinu. Ef það er meðvituð og eindregin ákvörðun ríkisstjórnarinnar eða ríkisstjórnarflokkanna, og þeirra sem stundum hlaupa undir bagga með þeim hér í þinginu, að stöðva uppbyggingu á þessu sviði þá hefur það efnahagslegar afleiðingar. Það er einmitt þess vegna sem Alþýðusamband Íslands lætur sig þessi mál varða. Það er nákvæmlega þess vegna sem Alþýðusamband Íslands gagnrýnir ríkisstjórnina fyrir þá stefnumörkun sem birtist í þessari rammaáætlun vegna þess að Alþýðusambandið hefur áhyggjur af málinu, bæði fyrir hönd sinna félagsmanna, hvort sem um er að ræða faglærða eða ófaglærða starfsmenn sem hugsanlega eiga beinna hagsmuna að gæta í framkvæmdum á þessu sviði. En auðvitað er það líka vegna hinna efnahagslegu afleiðinga virkjunarstopps og stóriðjustopps sem óhjákvæmilega mun hafa neikvæð áhrif á efnahagsþróunina hér á næstu árum og leiða til verri lífskjara launamanna í landinu almennt.

Virðulegi forseti. Það verður að segjast eins og er að þegar við skoðum fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar og systurflokks hennar, Bjartrar framtíðar, þá er þar ekki að finna eitt einasta verkefni sem treystir á að orka sé nýtt til atvinnusköpunar. Fjárfestingar sem tengjast nýtingu á orku, hvort sem það er jarðhiti eða vatnsafl, finnast bara ekki. Hér eru taldir upp margir liðir sem eru margir hverjir mjög undarlegir, algerlega án þess að færa rök fyrir því að þeir skapi störf eða hagvöxt. Þeir skapa vissulega útgjöld, margir hverjir. Þannig að metnaðinn fyrir því að vera hér með öfluga efnahagsáætlun og vera með öfluga atvinnusköpun og atvinnuuppbyggingu er hvergi að finna í þeim málum sem ríkisstjórnin leggur hér fram fyrir okkur þingmenn og reynir að fara með í gegn. Við hljótum að þurfa að viðurkenna það Íslendingar að við eigum ákveðnar auðlindir sem eru og hafa alla tíð skapað okkur þau lífsskilyrði sem við höfum. Við verðum að sjálfsögðu að nýta þær áfram. Auðvitað er margt með, margir góðir hlutir. En að stóla eingöngu á byggingar á húsum fyrir fræðimennsku eða sýningu í Náttúruminjasafni, græn skref og grænar fjárfestingar er í besta falli galið, ég ætla að leyfa mér að segja það. Það er algerlega augljóst að það er enginn alvörumetnaður í því hvernig á að rífa landið áfram, ég bara orða það þannig. Við hljótum að velta því fyrir okkur hvort allt þetta tal um traustan efnahag til framtíðar séu bara innantóm orð, ekki síst þegar við sjáum tillögurnar svart á hvítu fyrir framan okkur. Efnahagsáætlun skortir og framtíðarsýnin er engin, hvort sem viðkemur orkunni, sjávarútveginum eða einhverju öðru.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að deila um þessi atriði við hv. þm. Gunnar Braga Sveinsson. Við kunnum að velja ólík orð til að lýsa ástandinu en ég ætla ekki að efna til ágreinings við hann um þessa þætti. Ég held að við getum þvert á móti verið sammála um að skortur á efnahagsstefnu af hálfu ríkisstjórnarinnar er tilfinnanlegur og þar sem stefnumörkun er fyrir hendi hefur hún beinst gegn atvinnulífinu en ekki verið í þágu þess. Það er stóralvarlegt, af því að það er einmitt á efnahagssviðinu sem við þurfum að vinna mikilvæg verkefni á næstu árum, ef við ætlum að tryggja að lífskjör hér á Íslandi verði í einhverjum takti við það sem gerist í nágrannalöndunum. Það er auðvitað leiðin sem við höfum til að halda í okkar unga fólk og stuðla að því að það fólk sem flust hefur úr landi á síðustu árum komi til baka, sem er gríðarlega mikilvægt. Auðvitað er orkufrekur iðnaður og uppbygging og virkjun orkulinda landsins ekki nema brot af því sem við þurfum að gera. Það er ekki nema brot af því. Það er svo ótal margt sem við þurfum að gera í þágu atvinnulífsins og það sem við erum að ræða hér í tengslum við rammaáætlun er bara hluti af því. En það er hins vegar mikilvægur hluti. Það er mikilvægur hluti þegar við horfum til þess að Ísland er ríkt land af auðlindum. Forsenda þess að við getum haldið uppi góðum lífskjörum til framtíðar er það að við nýtum þessar auðlindir með skynsamlegum hætti. Rammaáætlun er leið til að nálgast þessa nýtingu þannig að áfram verði skynsamleg uppbygging á þessum sviðum. Árangur áfram - eins og ágætur flokkur hv. þm. Gunnars Braga Sveinssonar orðaði það einu sinni; árangur áfram í uppbyggingu. Það er mikilvægt. Auðvitað er það bara hluti af heildarmyndinni. Það er ekki eina lausnin, langt í frá en það er mikilvægt sem liður í áframhaldandi uppbyggingarstarfi á efnahagssviðinu.

Virðulegi forseti. Það er búið að vera afar fróðlegt að fylgjast með umræðunni í dag og þeirri atburðarás sem komið hefur mikið til tals, bæði í fyrirspurnatíma í morgun og í umræðu í fjölmiðlum. Það er hið nýja stríð sem ríkisstjórnin er búin að finna sér, stríðið við launþegasamtökin, við ASÍ sem þau persónugera í formanni samtakanna. Rammaáætlun er eitt stærsta og mikilvægasta málið á þinginu. Ef ferlið hefði bara verið klárað í þeim anda sem það var unnið í í fjöldamörg ár, ef við og hæstv. ríkisstjórn hefðum bara borið gæfu til að klára ferlið á þeim nótum er ég sannfærð um að við hefðum getað náð samstöðu og náð þeim markmiðum sem lagt var af stað með í upphafi, þ.e. að ná sátt um vernd og nýtingu íslenskra náttúruauðlinda. Það er svo ótrúlega sorglegt að verða vitni að því að því að það skuli ekki hafa verið gert. Það varð ekki. Málið er komið í mikið ólag. Það er heimatilbúið ólag og það eru heimatilbúin átök nákvæmlega eins og nýjasta stríð ríkisstjórnarinnar, stríðið við ASÍ, er dæmi um. Það er ýmislegt sem Alþýðusambandið hefur að athuga eins og sást á auglýsingu þeirra í fjölmiðlum í gær. Eitt af þeim atriðum var einmitt svik og gagnrýni á meðferð rammaáætlunar. Af hverju skyldi það vera? Er Alþýðusambandið einhver allsherjarvirkjunarsinni og því þurfi ríkisstjórnin að ganga á bak orða sinna við Alþýðusambandið vegna þess að hún sé ósammála að því leytinu til? Nei, ég held að Alþýðusambandið, sem ber fyrst og fremst hag umbjóðenda sinna fyrir brjósti, sé umhugað um atvinnusköpun, að bæta kjör launafólks í landinu og tryggja atvinnustig í þessu landi, verðmætasköpun og auknar tekjur félagsmönnum þeirra til handa. Ítrekað hefur verið vísað til skýrslu í umræðunni sem ráðgjafarfyrirtækið Gamma tók saman þar sem þeir virkjunarkostir - ég vona að ég fari rétt með, ég hef ekki séð þessa skýrslu sjálf - sem flokkaðir voru í biðflokk og koma þar með ekki til framkvæmda á næstu árum, hafi í för með sér 270 milljarða króna tap og glataða fjárfestingu fyrir Ísland, þ.e. að Ísland verði af 270 milljörðum króna sem annars hefðu komið inn í þjóðarbúið í formi fjárfestingar ef þessir virkjunarkostir hefðu verið nýttir. Það eru gríðarlegar tölur og ég þarf að verða mér úti um skýrsluna til að athuga hvort störfin séu tiltekin þar og hversu mörg störf þessir 270 milljarðar króna hefðu getað gefið, að ég tali nú ekki um skatttekjurnar sem ríkissjóður hefði af þessari fjárfestingu. Álverið í Helguvík eitt og sér gefur ríkissjóði milljarð á mánuði þegar það er komið til framkvæmda. Ég ætla að leyfa mér að vera bjartsýn í þessum ræðustól og segja: þegar það verður komið til framkvæmda. Milljarður á mánuði, 12 milljarðar á ári í skatttekjur plús afleiddu áhrifin og aukin umsvif sem fylgja þeirri fjárfestingu - 12 milljarðar á ári í skatttekjur. Ríkisstjórnin boðaði það um daginn að hún ætlaði að skapa 2.200 störf til að koma til móts við þá atvinnuleitendur sem verið hafa á atvinnuleysisskrá í þrjú ár og sem munu að óbreyttu detta út af skránni núna um áramótin. Það er kannski leið ríkisstjórnarinnar til að minnka atvinnuleysi. Þarna hverfa einhver hundruð einstaklinga af atvinnuleysisskránni. Þá vænti ég þess að hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra komi og segi að þetta sé ríkisstjórninni að þakka að fækkað hafi á skránni. Auðvitað leysir það ekki atvinnuleysið og það leysir ekki vanda þessa fólks. En ríkisstjórnin ætlar að gera það, ekki samt með því að láta atvinnulífið í friði og leyfa því að blómstra og skapa verðmæti úti í þjóðfélaginu, nei, ríkisstjórnin ætlar að skapa 2.200 störf á kostnað skattborgaranna. Ég vil taka fram að ég hef alls ekki horn í síðu þeirra einstaklinga sem um ræðir, ég óska þeim góðs gengis og vona að þessi störf verði þeim til gagns og komi í staðinn fyrir þær tekjur sem þeir missa þegar þeir missa bótaréttinn, en ég hefði frekar viljað sjá 2.200 störf verða til úti í samfélaginu, úti í atvinnulífinu. Ég held að það hefði ekkert verið svo flókið. Ef við hefðum t.d. unnið öðruvísi í rammaáætluninni, ef neðri hluti Þjórsár hefði verið virkjaður, eins og öll rök benda til þess að eigi að gera, gæti atvinnulífið hér verið komið á fullan skrið. Varðandi neðri hluta Þjórsár er það þyngra en tárum taki að sjá þeirri framkvæmd frestað, þó að það séu ekki nema tvær efri virkjanirnar Hvamms- og Holtavirkjun sem frestað verður. Ég get fallist á þau sjónarmið að rannsaka þurfi að laxagengdina í neðsta hluta Þjórsár, en að færa allar þrjár virkjanirnar úr nýtingarflokki í biðflokk er ekkert annað en pólitísk ákvörðun og sú ákvörðun er einfaldlega röng. Ég var í Þorlákshöfn í hádeginu. Ég fundaði þar með fólki sem hefur miklar áhyggjur af stöðu atvinnumála í Þorlákshöfn. Við höfum heyrt af nýlegum uppsögnum í sjávarútveginum þar. Ég fékk spurningarnar: Hvað með orkunýtingu á Suðurlandi? Hvað með stórskipahöfn í Þorlákshöfn? Hvað með að nýta orkuna sem við fáum hér til atvinnuuppbyggingar á Suðurlandi? Ég svaraði þannig: Jú, ég er mjög hlynnt uppbyggingu stórskipahafnar í Þorlákshöfn og ég og hæstv. forseti erum meðflutningsmenn á þingsályktunartillögu þess efnis. En ég sagði að það væri einfaldlega ótímabært að við værum að þrátta um það hvar nýta eigi orkuna sem verður til á Suðurlandi. Við þurfum fyrst að sannfæra þá sem hér eru við völd núna um að virkja skuli á Suðurlandi, það er fyrsti slagurinn sem við verðum að taka og það er mikilvægasti slagurinn. Síðan bíður fullt af atvinnutækifærum á svæðinu, uppbygging í Þorlákshöfn og annars staðar á Suðurlandi, á Suðurnesjum, í startholunum og ég er sannfærð um að hún gæti leyst úr læðingi mikla krafta og að þeim umsvifum geti fylgt blómlegt atvinnulíf og ferðamennska, ekki síst á Reykjanesi. Við sjáum þar hvað ferðaþjónusta og orkunýting geta farið vel saman þar sem HS Orka hefur staðið í uppbyggingu í tengslum við ferðaþjónustuna.

Virðulegi forseti. Varðandi það sem hv. þingmaður fjallaði um í ræðu sinni, þ.e. þau störf sem verða til, þá vildi ég koma aðeins inn á það í þessu andsvari sem mér finnst einmitt áhugavert í umræðunni ef við reynum að líta heildstætt yfir hana. Sumir eða kannski flestir af þeim sem aðhyllast skoðanir meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar í þessu máli og leggja það fram hafa kosið að líta fyrst og fremst á það sem umhverfismál, að það snúist fyrst og fremst um að koma sem flestum virkjunarkostum úr nýtingarflokki í annaðhvort í biðflokk eða verndarflokk. Óánægja þeirra með rammaáætlunina og allir fyrirvarar snúast um að ekki hafi verið gengið nógu langt í að setja kosti úr bið í vernd og jafnvel úr nýtingarflokknum. Rammaáætlun átti að snúast um það að vera grundvöllur hagkerfis okkar til að byggja nýtingarrétt náttúruauðlinda á. Þetta er því sérkennilegt í meira lagi, eða kannski er það ekki sérkennilegt. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort það sé hin raunverulega efnahagsstefna, sem hv. þm. Árni Páll Árnason segir að sé ekki til, að þegar fólk er fallið fram af bjargbrúninni, þegar fólk er að missa húsin sín, þegar fólk er búið að vera atvinnulaust í þrjú ár þá eigi að gera eitthvað, þá eigi að fara að skapa störf. Þau störf eru reyndar í anda McKinsey-skýrslunnar, að við eigum að færa 13 þús. störf á næstu árum í arðsamari störf. Auðvitað er þetta gott verkefni og gott að koma fólki af atvinnuleysisskrá en það virðist skorta á þann skilning að rammaáætlun snúist einmitt líka um það að skapa arðsöm störf sem sannarlega eru fyrir hendi í orkugeiranum 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta andsvar. Ég get alveg tekið undir það sem hann sagði. Mér hefur fundist umræðan og vinnulag stjórnarflokkanna við rammaáætlun bera þess merki að hún snúist ekki um vernd og nýtingu náttúruauðlinda í þeirra huga heldur sé hún bara áætlun um vernd náttúruauðlinda. Það var ekki tilgangurinn með henni. Við erum með náttúruverndaráætlanir. Við erum með alls konar áætlanir til verndar umhverfinu og rammaáætlun átti ekki bara að snúast um náttúruvernd. Ég vek athygli á því að í frumvarpi því sem við sjálfstæðismenn höfum lagt fram, sem hefur ekki fengist út úr nefndinni og ég hefði viljað sjá rætt með þessu frumvarpi, er í greinargerð vitnað í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks frá árinu 2003 vegna þess að rammaáætlun er mun eldri en sitjandi ríkisstjórn. Mig langar að lesa, með leyfi forseta, að sett var sem eitt af helstu markmiðum að lokið yrði við: „… rammaáætlun um nýtingu vatnsafls og jarðvarma þannig að heildstætt yfirlit fáist yfir nýtingarmöguleika landsmanna á þeim miklu verðmætum sem felast í beislun orku. Orkulindir hvers landsvæðis verði nýttar af skynsemi til að byggja upp atvinnu og efla mannlíf. Áhersla verði lögð á að saman fari nýting orkulindanna og náttúruvernd.“ Þetta er hið raunverulega inntak sem á að vera í rammaáætluninni en ríkisstjórnin hefur vikið frá því og nú snýst hún um eitthvað allt annað. Nú snýst hún um að taka álitlega kosti af pólitískum ástæðum úr nýtingarflokki vegna einhverrar  
            

Frú forseti. Ég ætla að spyrja hv. þingmann hvort hún telji að sú stefna eða það stefnuleysi sem ríkisstjórnin viðhefur í efnahags- og atvinnumálum landsins sé líklegt til þess að hér verði sá hagvöxtur sem þó er spáð, upp á 2,5%, sem er auðvitað allt of lítill. Hann er aðeins helmingur af því sem hann þyrfti að vera, hann þarf að vera í kringum 5%, hafa menn sýnt fram á, til þess að við framleiðum nóg til að geta staðið undir skuldbindingum okkar, þ.e. skuldum, og líka til að standa undir vexti velferðarkerfisins sem ég held að megi fullyrða að við séum öll stuðningsmenn að, þó getur verið að á því séu skiptar skoðanir og þá getur hv. þingmaður komið með sín sjónarmið varðandi það. En við framsóknarmenn teljum alla vega mjög mikilvægt að grundvöllur atvinnulífsins sé nægilega traustur til að geta staðið undir öflugu velferðarkerfi, aukinni arðsemi og verðmætum störfum. Það er því sérkennileg sú umræða um veiðigjöld og stjórn fiskveiða sem var hér síðastliðið vor þar sem yfir 90 athugasemdir bárust sem allar voru samhljóða nema ein frá Samfylkingarfélaginu í Reykjanesbæ,  Það sama á við um rammaáætlun. Finnst hv. þingmanni líklegt að þessi stefna eða stefnuleysi muni búa til einhver störf og standa undir 2,5% hagvexti? Eða trúir þingmaðurinn því að það verði áfram stefnan að taka við fólkinu þegar það er 

Virðulegi forseti. Nei, ég hef enga trú á því að sú stefna sem rekin er af núverandi ríkisstjórn skapi eitt einasta starf. Það er mjög umhugsunarvert hvernig staðan er núna þegar vinnumarkaðurinn er skoðaður, hversu margir skattgreiðendur á hinum almenna vinnumarkaði standa undir rekstri ríkisins. Við í þessum sal fáum launin okkar greidd af skattfé almennings. Tölurnar eru ótrúlegar þegar maður fer að rýna í muninn á almenna og opinbera kerfinu. Ég vísaði til þess hér áðan í ræðu minni að ég hefði verið í Þorlákshöfn, fyrst að hv. þingmaður nefndi veiðigjöldin, og þar talaði ég við og heyrði í fólki sem fann á eigin skinni fyrir öllu því sem varað var við vegna veiðigjaldamálsins. Allt sem var sagt áður, um að veiðigjöldin mundu hitta lítil og meðalstór fjölskyldufyrirtæki á landsbyggðinni verst fyrir, er að rætast. Menn eru meira að segja orðnir úrkula vonar um að fjöldinn allur af fyrirtækjum sem eru í svipaðri stöðu geti beðið þangað til í apríl í von um að þá komi ný stjórnarstefna. Menn eru hræddir um að þeir þurfi strax að fara að hagræða, að strax núna í vetur þurfi að segja upp fleira fólki ef ekki verður breyting á. Það er algjörlega óþolandi að verða vitni að því þar sem öll þessi vandræði eru fullkomlega heimatilbúin.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hennar þar sem hún kom víða við og velti fyrir sér atvinnutækifærum. Því hvernig þessi ríkisstjórn er raunverulega viljandi að skrúfa niður atvinnulífið með því að setja á það virkjunarstopp sem birtist í þessu plaggi sem er til umræðu. Mig langar aðeins til þess að spyrja hv. þingmann vegna þess að hún kemur úr Suðurkjördæmi. Sá landshluti býr yfir mjög mörgum orkusköpunartækifærum. Samkvæmt þessu plani er búið að taka vatnsrennslisvirkjanir úr Þjórsá og setja háhitavirkjanir á Reykjanesi í forgang. Finnst hv. þingmanni skynsamlegt að fara þessa leið? Að hverfa frá vatnsorkunni í Þjórsá og yfir í háhitasvæði þarna suður með sjó, þetta er spurning 1. Svo langar mig í öðru lagi að spyrja þingmanninn - vegna þess að atvinnuástandið er því miður mjög bágborið suður með sjó, það er svæði sem hefur orðið útundan í atvinnuuppbyggingu að einhverju leyti og mikið kallað eftir atvinnu á almenna vinnumarkaðnum þar. Leggur þingmaðurinn trú á orð hæstv. ráðherra Steingríms J. Sigfússonar þegar hann talar um það í fréttum og hér í þinginu að næg orka sé inni í kerfinu? Að nóg sé til af rafmagni þannig að ekki þurfi að fara í þessar aðgerðir, en það vanti bara kaupendur að orkunni. Hvernig getur þetta gengið upp? Til dæmis Helguvíkurverkefnið er í uppnámi meðal annars vegna þess að þeir telja sig ekki fá umsamda orku til að koma verkefninu af stað. Hver er það sem segir ósatt í því máli?

Virðulegi forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að í þessari þingsályktunartillögu, eins og hún kemur frá ráðherrunum og stendur til að afgreiða af meiri hluta nefndarinnar, er búið að hverfa frá mjög arðbærum vatnsaflsvirkjunum á Suðurlandi og vil ég nefna virkjanirnar í neðri hluta Þjórsár. Ég er að sjálfsögðu ósátt við það og hef flutt hér í fyrri ræðum rök fyrir því af hverju ég tel að þetta séu mjög arðbærar virkjanir. Ég hef líka nefnt fleiri virkjanir sem eru settar í biðflokk þrátt fyrir að komin séu frekari gögn varðandi Hagavatnsvirkjun og Hólmsárvirkjun neðan við Atley í Skaftárhreppi. Það eru virkjanir sem eru með stuðning frá heimamönnum, búið er að safna gögnum og bæta - eru með mótvægisaðgerðir til dæmis út af uppblæstri og öðrum vandamálum. Þetta er allt sett í bið. Ég tel að það sé röng ákvörðun. Þingmaðurinn spyr hvort ég telji að það sé rétt að hverfa frá vatnsaflinu yfir í háhitavirkjanir. Ég vil ekki líta þannig á það. Ég tel rangt að hverfa frá þessum vatnsaflsvirkjunum en ég tel ekki að það sé spurning um annaðhvort eða. Ég er hlynnt því að kostirnir á Reykjanesi séu í nýtingarflokki vegna þess að það er ekki þannig að um leið og þeir eru komnir í nýtingarflokk sé bara grafan á þetta og allt af stað, eins og ég hef ítarlega farið yfir í öðrum ræðum. Þetta er bara fyrsta skrefið. Það er kallað eftir frekari rannsóknum á háhitasvæðunum en þær verða ekki gerðar nema virkjunarkostir fái að vera í nýtingarflokki því ef þeir eru í biðflokki má ekki vera með tilraunaboranir og þá getum við ekki aflað okkur þeirrar nauðsynlegu þekkingar sem við þurfum. Síðari spurningunni ætla ég að fá að svara í síðara 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þetta svar. Já, spurningin var kannski svolítið óskýr ef hv. þingmaður hefur skilið það svo að ég hafi verið að gera upp á milli kosta. Það var ekki það sem ég meinti heldur að mér finnst rangt að hverfa frá hagkvæmasta kostinum í vatnsaflinu yfir í þetta háhitasvæði þarna suður með sjó. Að sjálfsögðu fagna ég líka að háhitasvæðið sé komið inn í nýtingarflokk því eins og hv. þingmaður fór yfir er þá hægt að hefja rannsóknir á því og það er vitað að þessi háhitasvæði þurfa meiri rannsókna við. Ég gleðst að sjálfsögðu yfir þeirri þróun, en mér líst ekkert á tóninn hjá hv. þingmönnum Vinstri grænna, þeim fáu sem hafa tjáð sig, að það sé búið að taka vatnsaflið og neðri hluta Þjórsár út og setja í biðflokk. Á meðan tala þingmenn Vinstri grænna þannig að kannski standi ekkert rosalega mikið til að fara að stíga einhver stórtæk framfaraskref á háhitasvæðunum á Suðurnesjum því að, eins og hv. þm. Álfheiður Ingadóttir talaði um, það sé svo mikil rannsóknarvinna eftir og ekki sé hægt að fara af stað með hana strax. Að mínu mati er þetta fyrst og fremst biðleikur og sátt til að friða Vinstri græna til að þeir hangi áfram inni í þessu ríkisstjórnarsamstarfi. Það hafa margir Vinstri grænir talað mjög fjálglega um Þjórsá, kallað Þjórsá móðurána á Íslandi og ég veit ekki hvað og hvað, en það má liggja á milli hluta. Þetta plagg birtist okkur svona og er mikil óánægja með það. Sorglegasta staðan er kannski sú að því var breytt frá því að verkefnisstjórnin skilaði af sér, en þetta eru náttúrlega vinnubrögð ríkisstjórnarinnar að þessu leyti. Ég vildi gjarnan fá svar við seinni spurningunni sem ég var með varðandi þessa orku sem hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon 

Virðulegi forseti. Það er rétt hjá hæstv. ráðherra að eitt af vandamálunum við uppbygginguna í Helguvík hefur verið vegna erfiðleika til að mynda við fjármögnun, en ég vil ekki rekja það til neins annars en þeirrar óvissu sem núverandi ríkisstjórn býður erlendum sem innlendum fjárfestum upp á. Þegar fyrirtæki er að leita sér fjármögnunar hjá fjármálastofnunum úti í heimi þá er sérstakt pólitískt óþægindaálag á fjármögnun til Íslands. Það greiðir ekki fyrir því að hér verði til störf og að hér komi fjárfesting inn í landið. Varðandi orkuna þá held ég að við höfum full not fyrir orkuna sem finnst á Reykjanesi. Það eru óteljandi möguleikar til að nýta hana og bæjaryfirvöld í Reykjanesbæ hafa verið óþreytandi við að koma með hverja hugmyndina á fætur annarri, greiða fyrir margvíslegum tækifærum sem hafa svo á allt of mörgum stöðum stoppað vegna einhverrar kergju og ákvarðana sem ríkisstjórnin hefur tekið, það er hægt að nefna fjölmörg dæmi. Alltaf nefnt; það þarf eitthvað annað. Það er búið að prófa heilsutengda ferðamennsku, það er búið að prófa flugvélaverkefni sem var tvöföld óánægja með vegna þess að það var einkaaðili sem var með herflugvélar, það var algjörlega slegið út af borðinu. Reykjanes varð fyrir tvöföldu áfalli. Ekki bara minnkaði atvinnan vegna hrunsins heldur eru menn búnir að gleyma því að árið 2006 hurfu 900 störf úr bæjarfélaginu þegar varnarliðið fór. Það er grunnurinn. Á því var tekið af miklum myndarskap strax þegar það gerðist og miklar áætlanir gerðar, líka með stofnun 

Frú forseti. Það er svolítið sérstakt að ætla sér að halda áfram að ræða rammaáætlun í ljósi þess sem er búið að gerast hér síðastliðinn sólarhring og hvaða vitleysisgangur hefur verið viðhafður af hálfu ríkisstjórnarinnar. Ekki bara vitleysisgangur heldur er í rauninni hreinn og klár dónaskapur hvernig hæstv. forsætisráðherra og atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra hafa hagað sér gagnvart Samtökum atvinnulífsins og sérstaklega ASÍ, sem leyfir sér að vera með sjálfstæða skoðun á því hvernig ríkisstjórnin hefur staðið við sína samninga og skuldbindingar, eins og það á í rauninni að gera og hefur alltaf sýnt stjórnvöldum aðhald. Þegar ASÍ bendir á það með rökum að trekk í trekk hefur ríkisstjórnin ekki staðið við það samkomulag sem hafa verið gerð við Samtök atvinnulífsins þá ætlar allt um koll að keyra. Það er alveg ótrúlegt að fylgjast til dæmis með þeim orðaskiptum sem hafa átt sér stað á öldum ljósvakans á milli Gylfa Arnbjörnssonar, forseta ASÍ, og Steingríms J. Sigfússonar þar sem annað hvert orð af hálfu hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra er með endemum, ósvífið og dónalegt. Hann vænir forustumann ASÍ um lygar og fleira og fleira. Ég sæi það nú hafa gerst ef ráðherrar af hálfu annarra flokka, til dæmis Framsóknarflokks eða Sjálfstæðisflokks, hefðu verið með þennan endemis dónaskap í orðræðunni gagnvart aðilum á vinnumarkaði. Ég velti því fyrir mér, og með þessu er ég ekki að segja - stjórnvöld geta vissulega haft aðrar skoðanir á að það sem er haldið fram af hálfu Samtaka atvinnulífsins sé með þeim hætti sem þau setja fram, en þessi framgangur af hálfu forustumanna ríkisstjórnar Íslands sýnir að það er mikil taugaveiklun í gangi, og þá kem ég inn á meðal annars þetta mál. Það er svo mikil taugaveiklun og við skynjum það sem erum hér í þinghúsinu meira og minna 24 tíma sólarhringsins að það er mikil viðkvæmni, það er mikil taugaspenna á milli stjórnarflokkanna. Af hverju skynjar maður það? Jú, það er meðal annars út af þessu máli, þetta er mál sem tók óralangan tíma að fara í gegnum ríkisstjórn. Við vitum að það hafa verið þingmenn innan Samfylkingarinnar, sem mér sýnist nú reyndar vera búið að reka heim í réttirnar, en menn voru framan af með mikla fyrirvara í þessu máli sem tengist rammaáætlun. Við sjálfstæðismenn, og ég ítreka það sem við höfum sagt, teljum að beina eigi ferlinu í tengslum við rammaáætlun aftur inn í verkefnisstjórnina til þess að vinna þá úr þeim kostum sem um ræðir, í ljósi þess að málið er komið í miklar ógöngur. Hverjir eiga að fara í vernd, hvaða flokkar og orkukostir eiga að fara í bið og hverjir eiga að fara í nýtingu. Það er mikill misskilningur í gangi um að með því að setja eitthvað í nýtingarflokk sé sjálfkrafa farið af stað í að virkja. Það er ekki þannig. Það hins vegar heimilar viðkomandi virkjunaraðilum, oftast nær Landsvirkjun eða Orkuveitu Reykjavíkur, að fara í rannsóknir og rannsóknarboranir. Að setja kosti í bið hins vegar stoppar slíkar framkvæmdir eins og meðal annars kemur fram í áliti og umsögn frá Orkustofnun. Upphaflega var grunnhugmyndin varðandi rammaáætlun sú að búa til vinnulag og verkferla sem áttu að vera byggðir á faglegum sjónarmiðum. Verkferla sem gætu dregið úr þeim miklu deilum sem hafa oft staðið um einstaka virkjunarkosti á umliðnum árum. Öll höfum við tekið þátt í því og það hefur margoft komið fram að menn hafa auðvitað skiptar skoðanir á þessu. Ég vil sérstaklega draga fram ræðu hv. þm. Guðfríðar Lilju Grétarsdóttur, sem því miður er að hætta á þingi. Það er alveg ljóst að þó að ég og hún séum alveg bullandi ósammála í mörgum málum, hvort sem það er á sviði utanríkismála í tengslum við ESB eða aðildina að Nató eða fleira, þá er hún manneskja sem hefur komið fram af miklum heiðarleika og einurð í þessu máli. Hún hefur talað af sannfæringu og dregið fram mjög athyglisverð sjónarmið, ekki síst í ræðu sinni hér fyrr í dag varðandi það hvernig hún sér hlutina. Ég er henni sammála í sumu en öðru ekki og þess vegna, af því að hún dró fram þá ólíku kosti, ólíku sjónarmið sem við höfum til hugsanlegra virkjunarkosta, undirstrikar það enn frekar að þá leið sem við sjálfstæðismenn höfum sagt frá og talað fyrir, að þetta mál fari aftur inn til verkefnisstjórnarinnar og það er pólitísk ákvörðun. Við fáum reyndar ekki að ræða þetta í nefndinni, okkar tillaga kemst ekki á dagskrá einhverra hluta vegna, en við höfum eindregið talað fyrir því. Að segja og viðurkenna: Gott og vel, við erum ekki sammála um alla hluti, við skulum reyna að beina því aftur í þann farveg sem við upphaflega gerðum. Þessi vinstri stjórn tók málið í rauninni upp með rótum og setti allt í þennan taugaveiklunarfarveg sem nú er í gangi. Þetta var sem sagt grunnhugmynd rammaáætlunar: Að reyna að búa til vinnulag og verkferla þannig að við gætum dregið úr þessum miklu deilum sem hafa staðið um einstaka virkjunarkosti. Það var meðal annars byggt á því - menn halda að rammaáætlun sé eingöngu náttúruverndaráætlun og hún er það að hluta til en ekki eingöngu því við höfum okkar náttúruverndaráætlun og höfum samþykkt hana hér með nokkuð breiðri sátt. Upphaflega hugmyndin var sú að haldið yrði áfram að nýta orkuauðlindir landsins, en ákvarðanir um nýtingu einstakra svæða ættu ekki bara að taka mið af hagkvæmni og efnahagslegum hagsmunum heldur ætti einnig að vera tekið sérstaklega tillit til umhverfisverndarsjónarmiða og margvíslegra félagslegra þátta sem meðal annars tengjast virkjunarframkvæmdum. Sem sagt, þetta samspil milli nýtingar og verndunar og sá farvegur sem við höfum byggt upp í þessi 13 ár hefur að mínu mati verið til fyrirmyndar. Ég fór yfir þetta allt saman í fyrri ræðu minni, en það sem ég vek athygli á er þessi taugaveiklun sem er í gangi. Hér má ekki spyrja um afstöðu til dæmis hæstv. forsætisráðherra til afstöðu ASÍ í þessu máli varðandi þau svikabrigsl sem hafa verið sett fram varðandi hegðun og afstöðu ríkisstjórnarinnar í hinum ýmsu málum. Þá koma menn hér upp í mikilli taugaveiklun, hvæsa á fólk sem leyfir sér að spyrja einfaldlega út í þessa hluti. Það skiptir máli að vita hvernig það er þegar allt er upp í loft og ríkisstjórnin getur ekki talað við aðila vinnumarkaðarins. Það stendur ekki steinn yfir steini í þeirra samskiptum. Við heyrðum það fyrr á þessu hausti og þá kom það meðal annars verkalýðshreyfingunni algjörlega í opna skjöldu sem undirstrikar það sem verkalýðshreyfingin er að segja í sínum auglýsingum. Þegar einn þingmaður, ekki áhrifalaus þingmaður innan Vinstri grænna, talaði um þegjandi samkomulag. Þegjandi samkomulag um að þetta pottlok eða virkjunarstopp væri sett á allt alla vega fram að kosningum. Það er ekkert annað en baktjaldamakk af hálfu ríkisstjórnar Íslands. Síðan lesum við að forseti ASÍ sem hefur verið jafnaðarmaður til langs tíma og hefur tilheyrt Samfylkingunni, hann hefur sagt sig úr Samfylkingunni. Hann segir meðal annars, með leyfi forseta, í yfirlýsingu sinni: „Nú er hins vegar svo komið að ég get ekki lengur varið það gagnvart samvisku minni og þeim hagsmunum sem ég hef helgað starfsferil minn að vera flokksbundinn í Samfylkingunni.“ Síðan kemur þetta: „Það afskiptaleysi, áhugaleysi, skilningsleysi og á stundum bein andstaða flokksforustunnar við mikilvæga hagsmuni almenns launafólks hefur fyllt mælinn. Hér á m.a. í hlut hik og aðgerðaleysi í atvinnusköpun, endurteknar skerðingar á réttindum elli- og örorkulífeyrisþega og atvinnuleitenda og nú síðast skattlagning á lífeyrisréttindi almenns launafólks …“ Alltaf er verið að draga það fram og Gylfi Arnbjörnsson dró það fram meðal annars í viðtali hér í gær og tengist nákvæmlega þessu máli sem við erum að ræða hér. Hann gagnrýndi sérstaklega stjórnvöld, einkum að Vinstri grænir hefðu staðið gegn öllum virkjunarkostum sem væru komnir það langt á leið að það væri hægt að ráðast í þá á næstunni. Steingrímur J. Sigfússon reyndi að móast við og hann sagði að þetta ætti nú ekki við, en þetta á einmitt nákvæmlega við í tengslum við alla umræðu um rammaáætlun. Þar hafa menn einfaldlega - og ég gat um það hér áður í fyrstu ræðu minni að þetta er engin sátt um nýtingu eða verndun. Rammaáætlun er ekkert annað en eitthvert sáttaplagg til þess að ríkisstjórnin geti hangið saman fram að kosningum. Það er allt sem bendir til þess, öll orðræðan, öll nálgun af hálfu ríkisstjórnarflokkanna, hvernig menn engjast hér sundur og saman innan þeirra. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Þorgerði K. Gunnarsdóttur fyrir ræðu hennar. Já, það eru merkilegir hlutir að gerast eins og þingmaðurinn fór yfir í ræðu sinni varðandi það andrúmsloft sem hefur skapast í kringum ríkisstjórnina, andrúmsloft sem hún hefur raunverulega skapað sjálf. Það var svolítið skrýtið að sitja í þingsalnum í morgun í fyrirspurnatímum til ráðherra þegar hæstv. forsætisráðherra endurtók má segja allar hótanir og svikabrigsl hæstv. ráðherra Steingríms J. Sigfússonar frá í gær, bæði í Speglinum og svo í Kastljósinu. Enda virðist svo vera að hæstv. forsætisráðherra, Jóhönnu Sigurðardóttur, hafi tekist að hrekja Alþýðusamband Íslands úr fangi sínu því að eins og við vitum hefur alltaf verið svolítil samfylkingarslagsíða á því, alla vega á skrifstofunni í Reykjavík. Það er því merkilegt og kannski umhugsunarefni fyrir fjölmiðla að athuga hvort yfirlögfræðingur ASÍ ætli að segja sig úr Samfylkingunni eins og forseti ASÍ. Eins og við munum var yfirlögfræðingur ASÍ starfandi þingmaður um nokkurra mánaða skeið í fjarveru hæstv. núverandi fjármálaráðherra. Að öðru, hver er framtíðarsýnin í þessu máli? Hv. þingmaður fór yfir það að þetta plagg væri komið fram í þinginu einungis til þess að ríkisstjórnin mundi geta hangið saman. Er ríkisstjórn sem fer fram með mál í svona miklum ófriði, og með það eitt að stefnumarkmiði að sætta raðirnar innan sinnar eigin ríkisstjórnar, fær um að vera í forsvari á landsvísu og erlendis, vegna þess að með plagginu eru almannahagsmunir 

Frú forseti. Nei, það er bara einfalt, hún er ekki hæf til þess. Við sjáum það, og ég veit að hv. þingmaður tekur undir það með mér, hvað varðar þessa taugaveiklun og það skringilega andrúmsloft sem er á milli stjórnarflokkanna, við skynjum það mjög vel víðs vegar í húsinu. Ríkisstjórnin, sem að mínu mati er lifandi dauð - það er samt þannig að þessi lifandi dauða ríkisstjórn getur valdið miklum óskunda því að hún er ekki fær eða bær til þess að leiða mál í jörð, segja bara við aðra formenn annarra stjórnmálaflokka: Getum við ekki sest niður, rætt saman, hugsað hvernig við getum klárað ákveðin stórmál? Hvort sem það er rammaáætlun eða önnur stórmál sem berast inn á þingið. Hún er einfaldlega ekki hæf til þess af því að hún eyðir öllum kröftum í innbyrðis deilur og þess vegna kannski ætti maður að skilja það að hún getur ekki sest niður með forustumönnum annarra stjórnmálaafla á þinginu. Það er hárrétt sem hv. þingmaður kom inn á í andsvari sínu að hún hrekur alla í burtu sem eru ekki sammála þeim. Við erum með mýmörg dæmi þess. Hvað var gert við hv. þm. Jón Bjarnason þegar hann var ekki sammála - og ég gagnrýni Jón Bjarnason mjög fyrir það hvernig aðkoma hans var út af ESB-málum, eitthvað sem ég veit að hv. þingmaður tekur undir. En gott og vel, hann var samt ráðherra í ríkisstjórn en af því að hann hagaði sér ekki eins og hæstv. forsætisráðherra og nýsköpunarráðherra vildu var honum einfaldlega bolað út. Það sama má segja með hv. þm. Árna Pál Árnason, sem hefur haft mjög sjálfstæðar skoðanir á ákveðnum sviðum, ekki síst á sviði efnahagsmála, sett þær fram í mjög skýru máli, hann var heldur ekki nægilega leiðitamur eða þægur í bandi, honum var því að sjálfsögðu ýtt út af ríkisstjórnarborðinu. Það er á þennan hátt sem ríkisstjórnin vinnur og þess vegna segi ég: Ég var pínulítið blaut á bak við eyrum að trúa því í einlægni að með því að samþykkja verkáætlunina og planið síðasta vetur, gæti ríkisstjórn Íslands, 

Virðulegi forseti. Já, ég get sagt það sama um sjálfa mig varðandi þau svik sem urðu hjá ríkisstjórninni eftir að lögin voru samþykkt. Það datt ekki nokkrum einasta manni í hug að farið yrði með málið í þennan farveg. Eftir að lögin voru samþykkt í maí 2011 var gefinn tólf vikna umsagnartími um rammaáætlunina sjálfa - og hún kemur gjörbreytt til baka. Ég verð að viðurkenna að mér datt ekki í hug að ríkisstjórnin mundi fara með málið í þann farveg. Samvinna og samheldni hafði verið um áætlunina, nokkurs konar þjóðarsátt sem birtist í þessu plaggi þegar verkefnisstjórnin skilaði af sér. Á milli aðila í samfélaginu var kominn friður og sátt. Nei, þá gekk hæstv. forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, fram ásamt hæstv. ráðherra Steingrími J. Sigfússyni og setti málið í uppnám. Þetta er alveg hreint með ólíkindum. Af því að hv. þingmaður rifjaði það upp að ríkisstjórnin vinnur á þann hátt að þeir sem eru ekki sammála henni eru settir út í kuldann þá ber að geta þess að hæstv. innanríkisráðherra var settur út úr ríkisstjórninni á sínum tíma en hann fékk nú að koma inn í hlýjuna aftur gegn hlýðni, líklega í ESB-málinu. Mjög tíð ráðherraskipti hafa orðið á starfsferli núverandi ríkisstjórnar, margir kallaðir til og margir verið látnir fara. Ríkisstjórnin er því komin í einkennilega stöðu. Fræðimenn í háskólanum eru gagnrýndir og teknir niður ef þeir dirfast að gagnrýna stjórnarskrárfrumvarpið. Nú er ríkisstjórnin komin í hár saman við verkalýðshreyfinguna eins og ég fór yfir í fyrra andsvari. Ég er eiginlega farin að hlakka til þegar ríkisstjórnin tekur kast á Feneyjanefndinni, því að nú er komið í ljós að Feneyjanefndin ætlar sér að minnsta kosti þrjá mánuði til að lesa yfir drögin að stjórnarskránni. 

Herra forseti. Já, ég mun taka hér margar ræður þegar og ef málið um stjórnarskrána kemur hingað inn. Ég hef sagt að frá því að ég byrjaði á þingi árið 1999 hef ég ekki orðið, held ég, jafnleið eða döpur yfir neinu máli og því hvernig meðferðin á stjórnarskránni hefur verið, á ábyrgð og undir forustu stjórnarþingmanna og ríkisstjórnar Samfylkingar og Vinstri grænna. Það er önnur saga, við fáum tækifæri til að ræða það. Vinnubrögðin þar eru einmitt einkennandi vinnubrögð í allri nálgun og allri aðferðafræði þessarar sömu ríkisstjórnar Vinstri grænna og Samfylkingar þegar kemur að rammaáætlun. Ég veit, herra forseti, að þeir sem hafa leyft sér að vera eitthvað andsnúnir og sett sína fyrirvara varðandi rammaáætlun hafa á stundum átt afar erfitt í þingflokki sínum. Ég hvet þá einfaldlega til dáða sem hafa einmitt þorað að setja fyrirvara sína en ekki þannig að þeir á endanum ýti síðan á græna takkann til þess eins að halda ríkisstjórninni saman, þessari lifandi dauðu ríkisstjórn að mínu mati, eins og ég gat um áðan, en þó þannig að hún er með það líf í sér að hún getur enn valdið miklum óskunda. Og það er það sem við sjálfstæðismenn erum að vara við, þ.e. að við samþykkjum eitthvert plagg sem snertir rammaáætlunina, plagg sem snertir náttúruna, plagg sem snertir líka uppbyggingu á orkukostum, sem dugar ekki nema fram að kosningum 27. apríl. Til hvers er þá verið að leggja í þessa ferð? Er það kannski bara til að varna því að farið verði í virkjanir og hunsa það sem ASÍ og Samtök atvinnulífsins hafa sagt, að við þurfum að fara í framkvæmdir sem ýta af stað hagvexti, sem auka kaupmátt til skemmri og lengri tíma litið? Er það kannski ætlunin að við hummum fram af okkur ákveðnar framkvæmdir eins og gert hefur verið allt þetta kjörtímabil? 

Virðulegi forseti. Það var tvennt eða þrennt í ræðu þingmannsins sem ég vildi ræða í andsvari mínu. Annars vegar er það hvers vegna sú ólánsmynd er komin á málið að gera rammaáætlun að svona rammpólitísku plaggi og hvaða ástæður liggja fyrir því. Ástæðan er að mínu mati nokkuð augljós þegar til að mynda einn hv. þingmaður hefur lýst því yfir að stuðningur hans við ríkisstjórnina sé skilyrtur því að ekki verði farið í virkjanir í neðri hluta Þjórsár, þess vegna gátu þær ekki verið í nýtingarflokki. Rökstuðningurinn á bak við það að henda þeim út var að mínu mati ekki reistur á faglegum rökum, ekki allur í það minnsta. Hefði hugsanlega mátt taka út Urriðafossvirkjun og geyma hana en hafa hinar tvær virkjanirnar áfram inni? Ég spyr hv. þingmann hvort hún sé sammála því. Lengi hefur verið beðið eftir því í atvinnulífinu. Kannski er það ein af ástæðum þess að ASÍ bregst svo harkalega við, eins og fram kom hjá hv. þingmanni í ræðu hennar, að forseti ASÍ hefur gengið úr Samfylkingunni. Hefði það einhvern tímann þótt saga til næsta bæjar í sögu pólitíkur á Íslandi. Einhver hefði jafnvel haldið því fram að sálin væri gengin úr ríkisstjórnarflokkunum. En látum það vera. Annað atriði sem ég ætla að koma inn á, og mun nú kannski ekki tæma hér að fullu í þessum hluta andsvarsins, er að menn hafa haldið því fram að við þurfum að fara í virkjanir til að standa undir hagvexti. Þá hafa komið upp menn í stjórnarliðinu og sagt að það þýði ekkert að virkja ef við getum ekki selt neitt og ef engin verkefni eru sem taka við verkefnunum. Það sé löngu liðin tíð að menn virki bara til þess að virkja. Ég tek 

Herra forseti. Þurfum við að ræða eitthvað þau hrossakaup sem átt hafa sér stað í tengslum við þetta mál? Þetta eru ekkert annað en hrossakaup. Ég fór yfir það í fyrstu ræðu minni um málið út á hvað það gengur og hvernig það var eftir 13 ára tiltölulega óumdeildan farveg sem flokkar með ólíka sýn á verndun og nýtingu höfðu þó komið sér saman um. Það var í rauninni stórpólitísk ákvörðun að setja málið í þann farveg. Ég benti á hið þögla samkomulag sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir greindi skyndilega frá í þessum ræðustól. Það kom okkur öllum í opna skjöldu og einnig aðilum vinnumarkaðarins sem töldu sig vera með samkomulag sem fæli það í sér að menn færu í framkvæmdir, að menn færu í ákveðnar virkjanir til að reyna að koma af stað hagvexti í landinu til lengri og skemmri tíma. Hv. þingmaður spurði mig hvort ég væri sammála því að geyma hugsanlega Urriðafossvirkjun en fara í staðinn í Holta- og Hvammsvirkjanir. Ég tel reyndar fullt tilefni til að fara líka í Urriðafossvirkjun af því að hún er ekkert síður rannsökuð en Holta- og Hvammsvirkjun en ég hef lýst því yfir að í ljósi umræðunnar séu efni og ástæður til að við geymum þann virkjunarkost, Urriðafossvirkjun, en förum í Holta- og Hvammsvirkjanir vegna þeirra vísindalegu niðurstaðna sem við erum búin að vinna að í áratugi í tengslum við þá virkjunarkosti. Ég hef líka bent á það að ég telji, ekki síst í ljósi þeirrar miklu vinnu sem fyrrverandi hv. þm. Jón Kristjánsson beitti sér 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður komst ekki til þess í andsvari sínu að ræða þá staðreynd sem ég held að sé rétt, að ekki hefur verið selt eitt einasta megavatt á þessu kjörtímabili, til að mynda frá Landsvirkjun. Við þekkjum auðvitað vanda Orkuveitunnar sem hefur að hluta til stuðlað að því og eins að einhverju leyti vandræðagangur í kringum HS Orku og þau verkefni sem þar voru. Að hluta til var það vegna þess að ríkisstjórnin þvældist fyrir framan af, en aðrar ástæður liggja þar líka að baki eins og ágreiningur um verð og annað á milli Norðuráls og HS Orku. Hver skyldi grundvallarástæðan vera fyrir því að ekki neitt hefur verið selt? Talað hefur verið um að 20, 30 fyrirtæki, mjög áhugaverðir fjárfestingarkostir, vilji nýta orkuna okkar til fjölbreyttra nota og uppfylla þar með markmið okkar flestra. Það væri áhugavert að heyra hvort hv. þingmaður og sjálfstæðismenn almennt séu ekki sammála því að það sé skynsamlegra að hafa fleiri egg í körfunni en einungis álver. Það sé skynsamlegt að nýta orkuna til fleiri þátta. Af hverju hefur ekki tekist að selja neinum af þessum áhugaverðu fjárfestingarkostum sem standa hér í röðum daginn út og daginn inn eftir því að fá að nýta orkuna? Er það hin pólitíska óvissa? Er það skattstefnan? Er það vegna þess að menn setja sér of háleit markmið um verð eða er það vegna þess að menn kunna ekki að selja? Mér finnst það áhugavert en það hefur lítið verið rætt að ekki hefur verið selt eitt einasta megavatt þrátt fyrir yfirlýsingar um að margir vilji koma hingað og fjárfesta, það sé bara verið að bíða eftir nógu háu verðtilboði. Endar þetta þá eins og þegar Blönduvirkjun var byggð, að það átti alltaf að koma álver á Keilisnesi en það kom aldrei. 

Herra forseti. Af hverju eru erlendir fjárfestar ekki fleiri hér á landi en raun ber vitni? Auðvitað er það þannig, og það vita það allir sem fylgjast almennilega með, að viðhorfið gagnvart erlendri fjárfestingu í einhverjum arðbærum verkefnum er ansi neikvætt. Andrúmsloftið og viðmót stjórnvalda hér er ekki hentugt fyrir erlendar fjárfestingar eins og staðan er núna. Af hverju segi ég það? Það segi ég ekki bara vegna þess að ég er á móti þeirri ríkisstjórn sem nú situr, ég er á móti henni vegna þess hvernig hún hagar sér m.a. í samskiptum við útlendinga sem hafa áhuga á því að byggja hér upp verkefni. Menn taka ákvarðanir aftur í tímann. Það er enginn fyrirsjáanleiki. Það er ekkert traust á stjórnsýslunni. Það er það sem blasir við erlendum fjárfestum þegar þeir koma hingað, fyrir utan alla hina pólitísku óvissu. Hvað eiga útlendingar að segja um fyrirkomulagið varðandi rammaáætlun? Hvað eiga þeir að segja ef þeir fylgjast með umræðunni í tengslum við rammaáætlun og hvernig ráðherrar hafa möndlað þar með ákveðna virkjunarkosti sín á milli til þess að halda lífi í ríkisstjórninni? Auðvitað er það ekkert annað en pólitísk óvissa. Við getum nefnt líka gagnaverið sem okkur bauðst um tíma. Menn halda stundum þegar við segjum að fara þurfi í virkjanir að alltaf sé átt við álver. Heldur betur ekki. Ég veit ekki betur en að við sjálfstæðismenn, í samvinnu við Framsóknarflokkinn og líka í samvinnu við Samfylkinguna, höfum reynt að byggja upp þannig samfélag að við settum ekki öll eggin í sömu körfuna. Við reyndum að búa þannig um hnútana en ríkisstjórn Íslands í dag segir: Nei, kæru vinir, útlendingar. Það er gaman að tala við ykkur yfir kaffisopa en við viljum ekki fá ykkur hingað inn. Af hverju flæma menn burtu ýmsa valkosti, hvort sem þeir tengjast gagnaverum, álverum eða annarri uppbyggingu? 

Virðulegi forseti. Það er mjög athyglisvert að lesa nefndarálit frá 1. minni hluta umhverfis- og samgöngunefndar og fylgiskjal með því þar sem farið er yfir það ferli að sex vatnsaflsvirkjunarkostir eru færðir úr nýtingarflokki í bið. Á síðustu árum hefur komið í ljós að vandamál fylgja jarðvarmavirkjunum sem enn hefur ekki fundist lausn á, ekki síst hvað varðar útblástur lofttegunda og niðurdælingu vatns. Það er því skrýtið að tekin skuli hafa verið ákvörðun um að færa vatnsaflsvirkjanir yfir í biðflokk. Þegar ég las nefndarálitið mundi ég eftir því að á síðasta þingi lagði ég fram skriflega fyrirspurn fyrir þáverandi hæstv. umhverfisráðherra um hvernig og hversu mikil mengun væri frá virkjunum og borholum Orkuveitu Reykjavíkur á Hellisheiði. Ég spurði hvort farið hefðu fram mælingar á því frá þessum virkjunum. Taldi ég þá upp Reykjavík og nágrannasveitarfélögin og hvaða efnasambönd, sem væru óholl mönnum og dýrum, mældust yfir þeim mörkum sem um var talað og í hvað miklu magni. Mig langar til að koma því inn í umræðuna vegna þess að verið er að færa vatnsaflsvirkjanir í bið og lagt til að farið verði í virkjun háhitasvæða suður með sjó. Háhitavirkjanir eru lítið rannsakaðar, eins og ég hef farið yfir áður. Mig langar til að lesa upp svar sem barst frá hæstv. umhverfisráðherra við fyrirspurn minni, með leyfi forseta: „Jarðhitavökvinn sem kemur upp á yfirborð við virkjun háhitasvæða er blanda fjölmargra efna og efnasambanda sem mörg hver geta verið skaðleg lífríki og heilsu ef þau berast óheft og í miklu magni út í umhverfið. Þegar vökvinn kemur upp á yfirborð skiptist hann annars vegar í vökvafasa og hins vegar í gufufasa. Helstu efni sem geta verið skaðleg í vatnsfasa eru ál, blý og arsen. Í gufufasanum er það einkum brennisteinsvetni og kvikasilfur sem valda mengun, en einnig losa jarðhitavirkjanir gróðurhúsalofttegundir, svo sem koldíoxíð og metan. Styrkur þessara efna er mjög mismunandi eftir jarðhitasvæðum og jafnvel ólíkur innan einstakra svæða. Í því skyni að draga úr umhverfisáhrifum frá affallsvatni frá jarðhitavirkjuninni á Hellisheiði var það skilyrði starfsleyfis að því sé dælt aftur niður í jarðhitageyminn og með því móti komið í veg fyrir hugsanleg skaðleg áhrif af þeim efnum sem eru í vatninu.“ Þarna kemur það fram svart á hvítu að þessar virkjanir eru mjög lítið rannsakaðar og mjög breytilegar eftir því hvar þær eru staðsettar á landinu. Meira að segja kemur fram að það er líka breytilegt ef virkjanirnar eru á sama svæðinu. Það finnast mér alvarleg tíðindi sérstaklega vegna þess að jarðhitavirkjanir losa gróðurhúsalofttegundir. Við erum núorðið aðilar að ETS-kerfinu hjá Evrópusambandinu og eru settar miklar sparnaðarskyldur á okkur varðandi útblástur. Ég tel því að hin hreinræktaða vinstri stjórn sé þarna að fara úr öskunni í eldinn varðandi mengun og umhverfisvernd því að það er löngu sannað að vatnsaflsvirkjanir eru langtum umhverfisvænni en nokkurn tímann þær háhitavirkjanir sem hér er lögð áhersla á. Auðvitað þarf líka að fara í þær því að við þurfum náttúrlega að geta blandað saman vatnsafli og háhitasvæði og lifað í sátt við umhverfið, en mér finnst það svolítið skrýtið að Vinstri grænir skuli leggja þetta til þegar þeir eru í ríkisstjórn í ljósi þess hversu mikil mengun hlýst af háhitavirkjunum. Við höfum séð það í kringum Hellisheiðarvirkjun að mosinn hefur sölnað þar o.s.frv. og talið er að fleiri tilfelli af astma í fólki á höfuðborgarsvæðinu stafi m.a. af útblæstri frá virkjuninni. Það verðum við að skoða og stíga varlega til jarðar, virðulegi forseti. Við vitum hvað við höfum 

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur fyrir ræðu hennar. Hún kom inn á ýmsa hluti sem ég hef ekki heyrt mikið um áður, en hún velti líka fyrir sér virkjunarkostunum sem slíkum. Ég hef hugsað mikið um það ef þingið samþykkir rammaáætlun vinstri stjórnarinnar nokkurn veginn óbreytt, hverjir möguleikar okkar verði á næsta ári og þarnæsta ári. Það eru náttúrlega sláandi tölur sem við sjáum hér. Ég bendi hv. þingmanni á frábæra grein eftir Ragnar Árnason, prófessor í hagfræði, í Morgunblaðinu í dag þar sem hann segir að hreinar skuldir ríkissjóðs hafi stóraukist núna á síðustu þremur árum - ekki minnkað, heldur aukist. Hvað þurfum við þá? Jú, við þurfum aga í ríkisfjármálum, en við þurfum líka hagvöxt. Við þurfum að auka framleiðslu í landinu, verðmætasköpun. Það er náttúrlega mjög erfitt meðan ríkisstjórnin pönkast alltaf á sjávarútveginum sem er slæmt vegna sífellt meiri samkeppni á mörkuðum fyrir sjávarafurðir okkar. Við sjáum líka að ríkisstjórnin hefur sett virkjunarstopp með rammaáætluninni. Það er ekkert annað en virkjunarstopp. Hvað telur hv. þingmaður að það muni taka langan tíma fyrir okkur að vinda ofan af þessu og fara af stað í framkvæmdir og nýta þá virkjunarkosti sem mest hafa verið rannsakaðir og verkefnisstjórnin um rammaáætlun hefur bent á að séu hagkvæmir, af því að ég tel að ríkisstjórnarflokkarnir séu búnir að tryggja sér meiri hluta á þingi fyrir rammaáætlun, sem mér finnst miður? Ég er að tala um Holta- og Hvammsvirkjanir. Mun það ekki tefja allt ferlið um einhver missiri, jafnvel ár?

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspurnina. Auðvitað tefur aðgerðin málið mjög ef það verður samþykkt í þinginu. Hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir telur að ríkisstjórnin sé búin að tryggja sér stuðning í málinu. Ég er ekki alveg eins viss. Ég hef bent á alla orkuna, tímann og mannaflann sem fer í að ræða þessi mál hér og breyta þeim í mikilli ósátt hjá þessari ríkisstjórn eins og raunin er með öll mál á þeim bæ, valinn er ófriður þegar friður er í boði. Segjum sem svo að þessi vinstrislagsíðurammaáætlun sem Vinstri grænir og Samfylkingin eru búin að káma út með fingraförum sínum verði samþykkt fyrir jólin. Það tekur ákveðinn tíma. Við þurfum að fara í gegnum kosningar og þá taka nýir flokkar við stjórnartaumunum. Ég mundi segja að málið geti hæglega frestað því um alla vega eitt og hálft, tvö ár að hér fari alvöruatvinnuuppbygging af stað því að þó að lagagrunnur sé tilbúinn fer alltaf tími í að kynna verkefnin, afla fjármagns og svo framvegis. Ég var nú svo heppin að ég var svo lengi í vinnunni í gær að ég las Moggann í nótt þegar ég kom heim af þinginu. Dagblöðin voru komin á undan mér í póstkassann þannig að ég las hina merku grein eftir Ragnar Árnason í nótt og fannst hún mjög athyglisverð. Sú grein er má segja skyldulesning vegna þess að þar sýnir höfundur fram á að sá blekkingarleikur sem hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon fer fyrir er algjörlega til skammar. Það er algjörlega til skammar að þessi maður skuli geta hagrætt 

Herra forseti. Já, það er alveg með ólíkindum hvernig hæstv. ráðherrar komast upp með það trekk í trekk í tengslum við rammaáætlun, í tengslum við umræðuna um ríkisfjármál og skuldastöðu ríkisins að fegra stöðuna. Einnig er hægt að velta fyrir sér aðhaldi fjölmiðla í því samhengi. Auðvitað hefur orðið einhver þróun frá árinu 2009, þó það nú væri að einhver bati hafi orðið. En ég verð að segja eins og er að ég gerði mér ekki grein fyrir því að það væri aukning á hreinum skuldum ríkissjóðs. Ég hélt það ætti að vera niður á við miðað við allan fagurgala ríkisstjórnarinnar. Ég hélt kannski að súlurnar væru með öfugum formerkjum í grein Ragnars Árnasonar, þeirri skyldulesningu. Hluti af því að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn kom á áætlun í samstarfi við ríkisstjórnina á sínum tíma var m.a. það að menn töldu  Ég ítreka spurningu mína: Er ekki hv. þingmaður hrædd um það hægi að á hagvexti 

Virðulegi forseti. Jú, ég hef farið yfir það í ræðum að sú rammaáætlun sem liggur fyrir þinginu er til þess fallin að skrúfa niður atvinnulífið hér og að sjálfsögðu leiðir það af sér minnkandi hagvöxt. Hagvöxturinn er ekki mikill sem stendur og er líklega aðallega drifinn áfram af því að fólk tekur út séreignarsparnað sinn og notar hann. Það er sparnaður sem átti að vera heilagur og geymast til efri áranna. Lífeyrissjóðir eru óaðfararhæfir þannig að fólk notar jafnvel séreignarsparnað sinn til að borga niður skuldir af húsnæði og svo þeir sem verst fara missa kannski húsnæðið. Þar með er búið að gera viðkomandi einstaklinga að lögbrjótum. Ég varaði strax við því í upphafi. Í grein Ragnars Árnasonar í Morgunblaðinu kemur fram, sem er öllu verra, hvað ríkissjóður greiðir gríðarlegar upphæðir í vexti, tæpa 86 milljarða núna samkvæmt fjárlögum, þannig að á næstu fimm árum verða greiddir 400 milljarðar bara í vaxtakostnað. Virðulegi forseti. Það sjá allir að það gengur ekki upp. Það verður að snúa við þeirri þróun. 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður gerði jarðhitavirkjanirnar að umtalsefni sínu. Ég ætla aðeins að segja frá mínu sjónarmiði í þeim efnum. Ég tel að jarðhitavirkjanir eigi fullkominn rétt á sér. Við höfum margra áratuga reynslu af því að virkja jarðhita. Það hefur auðvitað skilað okkur óskaplega miklum verðmætum. Það hefur orðið til þess að lækka húshitunarkostnað, við höfum getað framleitt rafmagn og selt inn í atvinnufyrirtækin og þannig skapað verðmæti. Hins vegar eru jarðhitaverkefnin í eðli sínu ólík því sem við þekkjum í vatnsaflinu. Í vatnsaflinu er hægt að reikna þetta alveg út fyrir fram. Menn búa til virkjanir og geta sagt sér fyrir fram með tiltölulega mikilli nákvæmni hversu stórar þessar virkjanir verða og hversu mikla orku er hægt að framleiða. Það getum við ekki með jarðhitann og þess vegna tekur þetta tíma. Við þekkjum það að menn þurfa smám saman að afla upplýsinga og með vinnslu á þessum borholum er það smám saman leitt fram hvað þessar orkuholur geta gefið okkur mikla orku. Í raun og veru er því svo mikilvægt þegar við erum að velta þessu fyrir okkur að við höfum þetta samspil, annars vegar vatnsaflið og hins vegar jarðhitann, af því að jarðhitauppbyggingin er einfaldlega hægari. Þetta þekktum við þegar var verið að tala um Þeistareyki. Við mundum það þegar var verið að segja okkur frá stóru hugmyndunum fyrir austan og norðan og núna erum við sem sagt í þessari stöðu. Það sem er svo alvarlegt við þessa rammaáætlun eins og hún liggur fyrir er að í raun og veru er búið að ýta öllu vatnsaflinu formlega út af borðinu og inn í biðflokkinn þannig að við höfum ekki þennan möguleika sem er svo mikilvægur ef við ætlum að nýta orkuauðlindirnar okkar með sjálfbærum hætti. Það er það sem Orkustofnun bendir á. Hún segir við okkur: Við getum ekki nýtt jarðhitann eins skynsamlega og við vildum gera vegna þess að þessi kostur, vatnsaflið, er ekki til staðar.

Virðulegi forseti. Ég vona að þingmaðurinn hafi ekki tekið því þannig að ég væri að tala niður þessar virkjanir varðandi samanburðinn við vatnsaflið. Ég var einfaldlega að reyna að benda á hvað það var röng ákvörðun að taka hagkvæmustu vatnsaflsvirkjanirnar út og setja þær í bið vegna þess að við þurfum að koma atvinnulífinu hérna af stað sem fyrst. Það gerist ekki á meðan ekki er hægt að setja niður virkjanir eins og til dæmist í neðri hluta Þjórsá sem er raunverulega tilbúin til framkvæmda eða þá á öðrum stöðum þar sem svo er. Hitt tekur meiri tíma og það eru fleiri spurningar varðandi háhitasvæðin. Talandi um það þá munum við öll þegar var verið að byggja Kárahnjúkavirkjun sem er líklega ein stærsta framkvæmd sem íslenska ríkið hefur farið í á sínum tíma og í nútímanum. Það voru mikil mótmæli við þá virkjun. Fólk fór austur og hlekkjaði sig við vinnuvélar og tæki og það voru fluttir inn atvinnumótmælendur til þess að hindra framkvæmdina. Hvað gerist á sama tíma? Rétt fyrir utan borgarmörkin uppi á Hellisheiði fær Orkuveita Reykjavíkur algjörlega að vera í friði með alveg risastóra virkjun sem hefur jafnvel langtum meiri umhverfisspjöll í för með sér en nokkurn tímann svæðið fyrir austan. Það var þó alveg uppi á hálendinu en Hellisheiðin er nálægt borgarmörkunum. Eins og ég segi er sú mengun sem kemur frá Hellisheiðarvirkjun ekki fullrannsökuð. Mér er sagt að það kosti ekki nema 250–300 milljónir að kaupa hreinsibúnað á Hellisheiðarvirkjun og þá verði andrúmsloftið í kringum hana í lagi. Því þurfum við að huga að. Eins og þingmaðurinn veit er frekar þéttbýlt á Suðurnesjunum þannig að það er það sem ég er fyrst og fremst að bera saman hérna, vatnsaflið er svo langtum auðveldara 

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt. Ég var ekki heldur að víkja neitt að því að hv. þingmaður væri á móti nýtingu jarðhitans. Ég var eingöngu að reyna að setja þetta í það samhengi sem mér finnst skipta svo miklu máli. Það sem ég var að benda á er að í raun og veru er þessi rammaáætlun eins og hún er lögð upp á vissan hátt tilræði við hugmyndina um sjálfbæra nýtingu. Það bendir Orkustofnun einmitt á: Með því að ýta út þessum vatnsaflsvirkjunum mun myndast þrýstingur, m.a. pólitískur, á að fara af meiri krafti og meiri ákefð í nýtingu á jarðhitanum. Það er ekki endilega skynsamlegt. Það er miklu betra að fara aðeins hægar í sakirnar. Það er eiginlega kjarni málsins. Það sem er hins vegar svo alvarlegt í þessari rammaáætlun núna er að búið er að taka út hagkvæmustu og mest og best rannsökuðu kostina, svo sem eins og neðri hluta Þjórsár. Það er búið að ýta þeim til hliðar og það eru auðvitað óskiljanleg skilaboð.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þetta andsvar. Stundum er sagt að það sé hægt að leyfa sér að vera mikill og kræfur umhverfisverndarsinni þegar ríkir góðæri og að sama skapi eigi þjóðin að vera virkjunarsinni þegar er krísuástand eða kreppa. Ég tek alveg undir það. Vinstri grænir og Samfylkingin hafa nú ákveðið að stoppa þessar framkvæmdir, eins og þingmaðurinn fór yfir, og taka út neðri hluta Þjórsár og fleiri ákjósanlega virkjunarkosti. Þetta mál er einhvern veginn keyrt á þeirri stemmningu að það er eins og við séum jafnvel að brenna kol og leggja til að það verði sett á stofn hér kjarnorkuver til að framleiða orku. Þetta er allt náttúruleg orka.

Olíuleitin.

Svo er gripið fram í hérna. Já, olíuleitin. Það hentar nú ekki heldur Vinstri grænum að við förum að leita að olíu. Málið er sett í þennan 

Herra forseti. Það var einmitt þetta sem ég ætlaði að spyrja hv. þingmann um, þ.e. hvað við erum upptekin af því að horfa á eigin nafla og sjáum því ekki heildarmyndina. Við búum öll á sömu jarðkúlu, í Kína er verið að framleiða ál í stórauknum mæli og víðar um heim með brennslu jarðgass og heilu fjallanna af kolum og annars slíks sem veldur gífurlegri mengun miðað við þá framleiðslu sem hér fer fram. Það er einmitt það sem ég ætlaði að spyrja hv. þingmann, hvort við þurfum ekki að líta meira til þess hversu hrein orka okkar er og hversu mikil skylda hvílir á Íslandi að framleiða á Íslandi þessa hreinu orku. Sömu vörur eru framleiddar annars staðar með gífurlegri mengun sem berst náttúrulega hingað eins og á aðra staði. Ég ætlaði fyrst að spyrja að þessu. Svo eru það jarðvarmavirkjanir. Mikið af þeim vandamálum sem þar koma upp hafa verið leyst. Þau hafa til dæmis verið leyst með Bláa lóninu. Þar var mengun til að byrja með og svo kom það allt í einu fram sem jákvæð aukaafurð virkjananna vegna Hitaveitu Suðurnesja. Það má vel vera að þegar upp er staðið munu margar af jarðvarmavirkjunum framleiða aukaafurðir, eins og t.d. brennisteinsvetni, sem eru í eðli sínu verðmæt frumefni ef hægt er að vinna þau. Ég held að menn þurfi að skoða þetta. Það sem mig langar fyrst og fremst að spyrja hv. þingmann er þetta: Af hverju heldur hún að menn séu svona fastir í því að líta á Ísland sem eyland, eins og það sé á sérhnetti og komi ekkert við hvað gert er annars staðar í heiminum? Um allan heim er verið að framleiða ál, geyma gögn og nota orku meðan hérna er verið að potast í því að hindra að menn noti hreina orku.

Virðulegi forseti. Þessi umræða er náttúrlega hreint dæmalaus, hvernig búið er að koma öllu í loft upp undanfarin ár í samfélaginu bara vegna þess að einhverjir telja sig vera meiri umhverfisverndarsinna en aðra. Við framleiðum einungis hreina orku. Það er nú ekki langt síðan að það varð meiri háttar umhverfistjón í Japan þegar jarðskjálftarnir þar urðu og kjarnakljúfarnir næstum því bráðnuðu en þar er notuð kjarnorka. Evrópa er komin langt út fyrir markmið Kyoto-bókunarinnar vegna þess að það er orðin svo mikil orkuþurrð í ríkum Evrópusambandsins að farið er að brenna kolum í langtum meira mæli en var fyrir nokkrum árum. Svo erum við hér heima á Íslandi og teljum að allt sé svo mengandi sem við gerum. Þetta er náttúrlega bara vitleysa. Það er búið að afvegaleiða menn svo í þessari umræðu og það er slæmt fyrir samfélagið vegna þess að við höfum öll tækifæri til að selja orkuna okkar sem græna orku. Ég vil horfa á hlutina heildstætt og út frá stóra samhenginu eins og hv. þingmaður hefur kannski tekið eftir í ræðum mína síðan ég settist á þing. Hann talaði um að ákveðið vandamál hefði verið leyst með Bláa lóninu. Það er verið að leysa Hellisheiðarvandamálið ef hugmyndir um tómataræktun á Hellisheiði verða að veruleika, því að þá er hægt að taka koltvísýringinn, sem er aukaafurð þarna og spýtist út í andrúmsloftið, inn í gróðurhúsið og þá eykur hann vöxt plantna. Verið er að gera tilraunir í stóriðjunni hér á landi með því að endurvinna og setja í hringferli önnur tilfallandi úrgangsefni sem menga. Þannig að við 

Herra forseti. Það er einmitt sálarlíf hæstv. ráðherra Vinstri grænna sem mig langaði til að ræða um við hv. þingmann. Fyrir nokkrum dögum samþykktu forustumenn Vinstri grænna í umhverfismálum, þ.e. hæstv. umhverfisráðherra og hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra, að hefja olíuboranir á Drekasvæðinu. Nú er það eitthvað sem ég er í sjálfu sér hlynntur, þó að ég vildi kannski skoða það að geyma þessi lífrænu efni sem eru mjög verðmæt mannkyninu. Það er eiginlega synd að menn séu að kveikja í þeim, ég hefði viljað geyma þau. Þessir ráðherrar taka ákvörðun um að fara í olíuboranir á sama tíma og þeir rústa samkomulagi um rammaáætlun. Getur hv. þingmaður reynt að útskýra fyrir mér hvað fólk er að hugsa þegar það tekur svona ákvarðanir; að fara annars vegar að bora eftir olíu sem veldur hreinni og klárri mengun fyrir mannkynið og rústa hins vegar rammaáætlun sem skemmir einmitt markmiðið um minni mengun?

Virðulegi forseti. Sem betur fer hef ég ekki skilning á því sem fer fram í hugskoti þingmanna Vinstri grænna og þeirri stefnu sem þeir standa fyrir  Ég fagna eins og þingmaðurinn olíuleit á Drekasvæðinu. Mér finnst það stórkostlegt. Það var einstaklega ánægjulegt að Norðmenn 

Virðulegi forseti. Ég hef í síðustu ræðum mínum farið yfir einstaka virkjunarkosti sem ég hef talið að hefðu í meðförum ráðherranna, eða þá hugsanlega nefndarinnar, átt að vera flokkaðir upp á nýtt vegna þess að það lágu fyrir nægileg og skynsamleg rök til að setja þá í orkunýtingarflokk. Þeir virkjunarkostir eru annars vegar svokölluð Hagavatnsvirkjun þar sem er verið að færa til fyrra horfs útfallið úr Hagavatni, Farið, og virkja þá fallhæð sem þar kemur. Einnig eru umhverfislegir þættir mjög jákvæðir og umsagnir mjög góðar. Hinn þátturinn er Hólmsárvirkjun neðri við Atley í Skaftárhreppi en þar var líka vandræðagangur í meðförum verkefnisstjórnarinnar, gögn týndust og ég hefði talið fullkomlega eðlilegt að ráðherrarnir hefðu skoðað það. Ég hef bent á umsagnir eða minnisblað orkuskrifstofu iðnaðarráðuneytisins. Ég hef útbúið breytingartillögur um að færa þessa kosti úr biðflokki í orkunýtingarflokk sem ég vænti að verði dreift fljótlega hérna á þinginu. Það sem ég ætlaði að fara aðeins í er afleiðingin af því sem við framsóknarmenn höfum talað lengi fyrir hér, að það sé nauðsynlegt að vera með virka atvinnustefnu og að rammaáætlun sé ekki einungis umhverfisleg flokkun á virkjunarkostum heldur sé líka tekið tillit til efnahagslegra og samfélagslegra þátta. ASÍ kvað upp úr um það í gær að þeir væru hættir afskiptum af og samstarfi við ríkisstjórnina vegna þess að það skilaði engum árangri. Þeir sendu út auglýsingu sem var í raun og veru ákall til okkar þingmanna um að taka málið upp á nýjan leik, hvort við gætum ekki komið einhverju viti í þessa rammaáætlun þannig að þar væri áframhaldandi vöxtur miðað við þær forsendur sem menn hafa verið að gefa sér. Í því sambandi langar mig að minnast aðeins á skýrslu sem ráðgjafarfyrirtækið McKinsey gaf út nýlega og er úttekt á íslensku atvinnulífi og samanburður við Norðurlöndin. Það er til dæmis mjög áhugavert að bera okkur saman við Norðmenn sem gengur mjög vel. McKinsey-fyrirtækið flokkar atvinnulíf á Íslandi í þrjá hópa. Það er það sem við getum kallað alþjóðlegan geira sem keppir á alþjóðlegum mörkuðum. Þar er okkar hlutfall af atvinnulífi um 12% af mannafla en í Noregi er það 14%. Það er ekki stór munur þar á. Við þurfum vissulega að sækja í okkur veðrið þar, það tekur lengri tíma. Við þurfum að laga meðal annars hinn pólitíska óstöðugleika sem er á Íslandi í dag með síbreytilegum skattbreytingum og annað í þeim dúr. Annar þáttur er geiri sem nýtir auðlindirnar eins og fiskveiðar, matvælaframleiðsla, landbúnaður, orkugeirinn og að stóru leyti ferðaþjónustan. Hann er 23% hjá okkur, býsna stór. Í Noregi er hann enn stærri, 29%. Síðan er sá hluti sem þeir benda á að sé allt of stór hjá okkur miðað við þá framleiðni sem sá hluti atvinnulífsins skilar. Hann er 65% og heitir á ensku „domestic service sector“ eða innanlandshluti atvinnulífsins, öll opinber starfsemi, minni fyrirtæki í þjónustugeira eins og til dæmis verslun og þjónusta sem ítrekað hefur verið bent á að nýtir allt of mikið af húsnæði og þar er of mikill mannafli. Niðurstaða skýrsluhöfunda er að á næstu árum, og helst mjög fljótt, þurfum við að færa um 13 þúsund af mannafla úr þessum 65% hluta, þar sem Norðmenn eru 57%, og yfir í hina tvo, þ.e. í auðlindanýtingarhlutann og þennan alþjóðlega, eða þá auka framleiðni í þessum geira. Við þurfum að vinna á öllum sviðum. Við eigum að hætta að horfa á einhvern einn þátt eins og oft hefur verið gert og er auðvitað nærtækast að rifja upp fjármálageirann sem óx hér og við Íslendingar einbeittum okkur allt of mikið að um langt skeið. Það er rétt að minnast á að í samstarfsyfirlýsingu Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar 2007, að kröfu Samfylkingarinnar, var þess krafist að bankarnir gætu vaxið áfram. 

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu og fyrir að vekja athygli á því samhengi sem er á milli þessa máls sem við ræðum hérna og þeirra niðurstaðna sem koma fram í skýrslu McKinsey sem var kynnt fyrr í haust. Í McKinsey-skýrslunni er ljóst að þeir tala um að það séu miklir möguleikar í sambandi við orkunýtingu og orkuframkvæmdir. Það er að vísu niðurstaða þar um arðsemi sem ég held að sé ekki algjörlega byggð á úthugsuðum niðurstöðum vegna þess að þeir virðast hluta í sundur orkugeirann annars vegar og stóriðjuna hins vegar en ekki skoða það í samhengi og virðisaukann í samhengi. Mig langar til að spyrja hv. þingmann og kannski smætta þetta aðeins niður. Í þessari skýrslu erum við raunverulega að tala um Ísland í samhengi við umheiminn en mig langar til að smætta það niður í nærumhverfi hv. þingmanns. Hann býr nú skammt frá þar sem stóð til að byggja þrjár vatnsaflsvirkjanir og mig langar sérstaklega til að beina sjónum að einni þeirra í því samhengi að hv. þingmaður er dýralæknir og þekkir kannski betur til þeirra mála sem deilt er um þar heldur en við flest hin á Alþingi. Það eru rannsóknirnar á laxaseiðum og þær tilraunir sem hafa verið gerðar með fleytingar á laxaseiðum. Er hv. þingmaður 

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt að þau varúðarsjónarmið eru reifuð sem aðalrök ráðherranna fyrir því að færa allar virkjanirnar þrjár í neðri hluta Þjórsár úr nýtingarflokki í bið. Ég tel það í fyrsta lagi algjöra rökleysu að færa þær allar þrjár. Ef menn horfa á þennan þátt hafa nokkrir áhugamenn lagt mikla áherslu á að það þurfi frekari rannsóknir á honum sem er reyndar ekki í góðu samræmi við það sem til dæmis hefur verið sagt hjá Veiðimálastofnun. Þar fullyrða þeir í raun að gerðar hafi verið víðtækar rannsóknir í mjög langan tíma sem auðvitað þurfi að halda áfram og það sé áhugavert að kanna áhrifin til að mynda af Hvammsvirkjun og þeirri seiðafleytun sem Landsvirkjun hafði fyrirhugað að setja í Urriðafossvirkjun en hefur boðist til sem mótvægisrök að setja í efstu virkjunina til að prófa hana þar. Þannig er að laxastofninn hefur vaxið mjög mikið í Þjórsá eftir að efri virkjanirnar tóku gildi af því að búsvæði laxa hefur vaxið gríðarlega, bæði með tilkomu laxastiga við fossinn Búða en líka einfaldlega vegna þess að virkjanirnar fyrir ofan gera það að verkum að búsvæðin eru orðin betri og það eru betri vaxtarskilyrði. Þess vegna hefur veiðin á nokkrum síðustu árum verið margfalt umfangsmeiri en hún var til að mynda fyrir 40 árum, áður en nokkrar virkjanir voru komnar þarna inn. Ég hef því verið á þeirri skoðun að það séu engin rök sem hníga að því að taka hinar tvær út úr nýtingarflokknum, þ.e. Hvamms- og Holtavirkjun, en vegna þess að það er líka óskynsamlegt að fara í þær allar í einu finnst mér í sjálfu sér skynsamlegt að geyma Urriðafoss í biðflokki og 

Virðulegi forseti. Ég vissi að ég kæmi ekki að tómum kofanum hjá hv. þingmanni hvað varðar þessi atriði og í allri umræðunni þá gleymast oft nákvæmlega svona sögur eins og var farið yfir hérna. Við það að virkja í Þjórsá hefur orðið til miklu stærra búsvæði fyrir laxastofnana sem hefur orðið til þess að þeir hafa stækkað og veiði hefur aukist. Þar er svo sannarlega hægt að halda því fram að virkjanir hafi alla vega leitt til meira lífs í ánum þó svo ég geti nú kannski ekki haldið því fram að það sé fjölbreyttara. Mér finnst þetta skynsamleg nálgun hjá hv. þingmanni með þessar tvær virkjanir, Holta- og Hvammsvirkjun. Þær ógna á engan hátt lífríkinu og það er jafnframt skynsamlegt að geyma Urriðafossvirkjun ef það leikur minnsti grunur á því að þar sé einhver hætta á ferðum. Reyndar er ég, Veiðimálastofnun og sérfræðingar þeirrar skoðunar að það hafi farið fram, og muni fara fram, gríðarlega miklar og góðar rannsóknir á því svæði sem muni leiða til þess að það verði hverfandi hætta á því að ganga laxastofna skerðist. Mig langar að fylgja því eftir sem ég spurði hv. þingmann að áðan og biðja hann um að fara aðeins yfir sögu rannsókna á laxastofnunum, þær hættur sem gætu skapast 

Virðulegi forseti. Það er auðvitað rétt að þeir sem hafa lagst harðast gegn þessu eru þeir sem eru í Veiðifélagi Þjórsár. Þó er mjög áhugavert að sá sem trúlega hefur mesta reynslu af því að veiða í Þjórsá og hefur haft af því talsverðar tekjur leggst ekki gegn virkjun Urriðafoss þótt hann búi á bænum Urriðafossi. Það er meðal annars með þeim rökum að það eru ákveðnar væntingar til þess að við virkjanirnar verði hugsanlega hægt að fara í stangveiði í neðsta hlutanum þegar fram í sækir. Það gæti verið mun verðmætara en sú veiði sem hefur alltaf verið í net í Þjórsá. Líka vegna þess að hans mat er, og það væri áhugavert ef fleiri hefðu slík viðhorf til lífsins, að það sé samfélagsleg ábyrgð hans vegna þess að þetta er þjóðhagslega gríðarlega mikilvægt, hans hagsmunir eigi ekki að vera settir hærra heldur en samfélagsins alls. Þannig er því líka háttað með meginpartinn af landeigendum, ekki síst við tvær efri virkjanirnar. Það er búið að semja við allflesta þannig að það er fátt sem þar er í vegi. Það má líka halda því fram að andstaða Sólar á Suðurlandi og þeirra sem hafa barist gegn þessu hafi skilað þeim árangri að sú útfærsla og hönnun sem Landsvirkjun er með núna er miklu betri en hún var fyrst. Það sýnir okkur að auðvitað þurfum við að vanda okkur í hvert sinn og fara varlega í framkvæmdir sem hafa langvarandi áhrif. Ég tel sem sagt að sú niðurstaða sem var komist að hefði verið fullkomlega ásættanleg. Eins og ég sagði eru engin rök sem hníga að því vegna varúðarsjónarmiða að taka tvær efri virkjanirnar úr nýtingarflokknum en sú þriðja er umdeild. 

Frú forseti. Hér hefur farið fram mikil umræða um tillögu til þingsályktunar um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða. Hún hefur að mínu mati verið töluvert heimóttarleg. Það er eins og menn horfi bara á naflann á sér og ímyndi sér að þar sé heimurinn allur. Nú er mjög mikill uppgangur í Kína, á Indlandi, í Brasilíu og víðar og því fylgir mjög mikil notkun á nýrri orku. Hvar skyldi sú orka vera fundin, frú forseti? Aðallega í brennslu jarðefna, kola sérstaklega. Það er talið að kolabirgðir jarðarinnar dugi til 100–200 ára, þvílíkt er magnið. Það er óskaplega miklu brennt af kolum. Við heyrum um slys í kolanámum í Kína, því miður, en það sýnir okkur að mikil virkni er í því að grafa upp kol og brenna þau til að framleiða rafmagn. Sama er að gerast í arabalöndunum. Þar er notað gas sem hingað til hefur verið brennt en er nú brennt til að framleiða rafmagn sem er í sjálfu sér ágætt en engu að síður myndast koldíoxíðmengun. Það er alveg gífurleg koldíoxíðmengun í heiminum. Svo stöndum við hér og ræðum um rammaáætlun, frú forseti, eins og við séum ein í heiminum og deilum um það hvort við ætlum að virkja í neðri hluta Þjórsár eða ekki. Ég spurði eitt sinn þáverandi hæstv. umhverfisráðherra, Þórunni Sveinbjarnardóttur, hvað Kárahnjúkavirkjun sparaði mannkyninu mikla losun koltvísýrings miðað við að álið væri framleitt í Kína með rafmagni, sem væri framleitt með brennslu olíu eða kola, og hvað sá sparnaður væri stórt hlutfall af bílaumferð á Íslandi. Þetta var í þá daga, frú forseti, sem maður fékk svör þegar maður spurði. Ég fékk nefnilega það svar að miðað við þær forsendur að álið yrði framleitt í Kína og rafmagnið framleitt með brennslu kola, eins og er mjög algengt þar og mjög vaxandi, en mér skilst að oft séu opnuð ný álver þar, ég veit ekki hvort ég fer rétt með þegar ég segi að aðra hvora viku sé opnað nýtt álver í Kína, þetta er náttúrlega risastórt land, þá spari Kárahnjúkavirkjun mannkyninu sexfalda brennslu Íslendinga af bílaflota sínum - sexfalda brennslu. En við horfum bara á naflann á okkur og segjum: Þetta álver framleiðir koldíoxíð vegna þess að kolefnisskautin búa til mengun sem Ísland þarf að standa skil á - en minnumst ekki á að álver annars staðar í heiminum, hvar sem er í heiminum, nota líka kolefnisskaut og framleiða koldíoxíð en til viðbótar veldur rafmagnið alveg gífurlegri mengun þar sem það er framleitt með brennslu kola, olíu eða gass. Frú forseti. Mér finnst að við verðum að líta á heildarmyndina. Það er ekki hægt að líta bara á Urriðafoss og segja: Þarna eru einhver laxaseiði sem geta drepist - eða eitthvað slíkt. Það er svo merkilegt að sennilega eru laxaseiðin þarna vegna þess að búið er að jafna rennslið í Þjórsá. Ef ofsinn sem var áður en allt rennslið var jafnað væri enn til staðar þá væru sennilega engin laxaseiði þarna. Nú þekki ég það ekki nákvæmlega en það merkilega er nefnilega að virkjanir hafa búið til lífríki eins og sést af Blöndu- og Kárahnjúkavirkjun og víðar þar sem Jökla er nú orðin laxveiðiá, a.m.k. suma daga ársins. Mér finnst að við verðum að líta á heiminn í heild sinni. Við getum ekki horft bara á naflann á okkur og rifist um rammaáætlun. Ég hugsa að það sé ekki langt í að fram fari að koma kröfur frá erlendum náttúruverndarsamtökum um að Íslendingar nýti orku sína betur. Ég hef margbent á það í gegnum tíðina og það er ekkert nýtt, það er orðið áratugagamalt, að við þurfum hugsanlega að standa saman gegn því að þurfa að virkja miklu meira en við teljum hóflegt gagnvart náttúrunni og þá ættum við ekki að vera að rífast um það hvort við ætlum að virkja þetta eða hitt heldur þurfum við að standa saman í því að vernda Dettifoss og Gullfoss.

Virðulegi forseti. Það var áhugavert sjónarmið sem kom fram hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal og ekki ólíkt honum að koma með aðra sýn í umræðuna. Ég vildi spyrja hv. þingmann um það sem kom fram í lokaorðum hans, að í raun og veru mundi baráttan í framhaldinu verða við alþjóðleg umhverfisverndarsamtök sem mundu vilja að við gengjum lengra í að nýta endurnýjanlega orkugjafa okkar til handa mannkyninu öllu til að hægt væri að minnka áþjánina af kolabrennslu, dísilbrennslu og gasbrennslu í Evrópu til að mynda, þéttri byggð þar sem allar auðlindir væru búnar. Það er líka áhugavert að velta fyrir sér hvort við mundum standa betur í slíkri baráttu utan eða innan ESB svo að það sé einn vinkill á þessu máli. Það er alveg rétt sem kemur fram hjá hv. þingmanni að við búum við gríðarlega miklar náttúruauðlindir og mikla getu til þess að nýta þær á sjálfbæran hátt, endurnýjanlega orku, sem er auðvitað skynsamlegt í alþjóðlegu samhengi. Það má velta því fyrir sér hvort við höfum á undanförnum árum tapað þeirri stöðu okkar miðað við til dæmis Kyoto-samninginn og viðbótarákvæðið sem var kallað íslenska ákvæðið, sem var síðan fellt niður, um loftslagskvóta vegna þess að staða okkar er allt önnur. Ég vildi heyra sjónarmið hv. þingmanns, hvort hann teldi að það yrði framtíðarbaráttan að sporna við því þegar þeir sem berjast fyrir umhverfisvernd í Evrópu færu að krefja okkur um að virkja meira til að hjálpa til 

Frú forseti. Þeir sem fylgjast með fréttum af heiminum vita að bæði Kínverjar og Indverjar hafa orðið miklar áhyggjur af mengun í löndum sínum. Jafnvel Bandaríkjamenn eru farnir að setja samhengi á milli ofsafenginna vindbylja og þess að jörðin sé að hitna. Það kann að vera að eftir ekki svo mörg ár, fjögur eða fimm ár, þegar koldíoxíðlosunin sem Evrópusambandið er búið að markaðsvæða hefur hrakið öll stórfyrirtækin, orkufyrirtækin sem þurfa mikla orku, frá Evrópu til Kína og annarra landa sem framleiða og menga mikið - það gengur náttúrlega ekki nema í stuttan tíma og sú tíð kemur að menn munu beita einhvers konar koldíoxíðlosun um allan heim, líka í Bandaríkjunum, ég er nærri sannfærður um það, hvort það tekur fimm ár eða tíu ár veit ég ekki - þá stöndum við frammi fyrir því að orkuverð mun hækka um allan heim, líka hér á landi, og mikil ásókn verður í að nýta hreinu orkulindirnar okkar sem munu að sjálfsögðu gefa Íslandi gífurlegan auð. Þá munu menn segja: Rammaáætlun, hvað? Hvernig þykjast Íslendingar geta komist upp með það að þurfa ekki að virkja hreina orku þegar allur heimurinn er kominn í botn með að virkja alla þá orku sem hægt er, vindorku, kjarnorku og bara að nefna það því að það er vaxandi orkuhungur? Þá munu umhverfisverndarsamtök segja: Af hverju er verið að brenna kolum í Kína til að framleiða rafmagn til að framleiða ál, af hverju er það ekki gert á Íslandi? Þau munu koma til Íslendinga og segja: Getið þið ekki virkjað meira? Eruð þið virkilega farin að ganga svo nálægt náttúrunni að þið getið ekki meir? Þá væri gaman að heyra hverju 

Virðulegi forseti. Þetta er vissulega áhugaverður vinkill en engu að síður nokkuð ógnvekjandi. Ég get alla vega fullyrt fyrir hönd okkar framsóknarmanna að við viljum ganga mjög varlega í að virkja hvað sem er, við viljum að það sé skynsamleg stefna hér innan lands og það séum við sem ráðum henni en ekki einhverjir erlendir auðhringir eða samtök, hvort sem þau kenna sig við umhverfisvernd eða aðra hagsmuni. Það er staðreynd að einn vinkill á málinu er sá að við framleiðum mjög heilbrigða orku og það er orkuskortur í heiminum. Það er vatnsskortur í heiminum og við eigum gríðarlega mikið til af vatni. Það er reyndar mjög víða orðið rýmislaust, þ.e. landnauð, til matvælaframleiðslu. Það er líklegt að um þessa þrjá þætti verði barist á næstu árum og að næsta stríð meðal þeirra þjóða sem við höfum kallað siðaðar geti jafnvel sprottið af einmitt slíkum þáttum þar sem grunnsamfélaginu sé allt í einu ógnað, ef menn hafa ekki aðgang að nægilegri orku til þeirra þarfa sem nútímasamfélagið krefst. Þetta er vissulega áhugaverður vinkill. Ég held engu að síður að það sé skynsamlegt að við séum með rammaáætlun, hvort sem hv. þingmaður kallar það heimóttarlega stefnu eða ekki. Það vantar hins vegar þennan þátt inn í umræðuna hjá umhverfisverndarsinnum á Íslandi, sem ég hef aldrei skilið. Hv. þingmaður nefndi í ræðu sinni sparnaðinn sem var umreiknaður yfir í bílaflota. Það er einn þáttur sem við gerum í dag með því að nýta eigin orku, raforku, til þess að henda út olíu- og dísilkötlum við bræðslur og 

Frú forseti. Ég er margbúinn að biðja um það í þessari umræðu að hæstv. umhverfisráðherra sitji umræðuna og svari svona spurningum. Hvernig ætlar hún að bregðast við kröfum erlendis frá um að við virkjum meira, frá umhverfisverndarsinnum sem horfa upp á að það sé verið að flytja í síauknum mæli gas til Evrópu eftir leiðslum frá Rússlandi, mörgum mismunandi leiðslum, gegnum Úkraínu, Pólland og Eystrasalt? Það er stöðugt verið að auka brennslu í Evrópusambandinu vegna þess að það þarf mikla orku og það er lítið til af hreinni orku í Evrópusambandinu og sama er víðast hvar í heiminum. Ég hugsa að við verðum að hafa þennan vinkil inni í umræðunni þegar við ræðum um rammaáætlun. Það væri miklu betra, frú forseti, ef menn hefðu náð sátt um rammaáætlun og væru búnir að negla niður: Þetta ætlum við að virkja, þetta ætlum við að vernda og þetta, eins lítið og hægt er, setjum við í bið. Það væri miklu betra, þá stæðum við sterkar, þá gætum við sagt: Það er búið að negla þetta niður. Ég minni á það að jafnvel Niagara-fossarnir eru notaðir til raforkuframleiðslu, jafnvel þeir eru notaðir til raforkuframleiðslu á nóttinni. Menn ganga mjög langt í því að nýta orku víðast hvar. Ég minni líka á það að umhverfisverndarsamtök hafa verið mjög óskammfeilin í því að beita litlar þjóðir kúgunum. Ég nefni selveiðar við Grænland sem dæmi þar sem menn beittu sterku afli sínu í fjölmiðlum og annars staðar til þess að kúga. Það getur vel verið að umhverfisráðherra Íslands þurfi að standa á móti slíkri kúgun eftir 10–15 ár þegar vandinn er orðinn sem mestur í Evrópusambandinu. Þá væri gott að komin væri ákveðin sátt um rammaáætlun á Íslandi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri Blöndal fyrir ræðu hans. Það má segja að efni ræðunnar hafi komið fram í því orði sem hann hóf hana á: heimóttarleg, hann sagði að við værum oft ansi heimóttarleg í hugsunarhætti. Ég ætla að nota tækifærið og rifja upp þegar ég tók þátt í því þegar verið var að svara öllu því spurningaflóði sem kom frá Evrópusambandinu í upphafi aðildarumsóknarferlisins. Ég man eftir því hvað var áhugavert og raunar skemmtilegt fyrir mann að sjá svörin sem komu um orkunýtingu hér á landi og hvað við stóðum okkur vel í samanburði við þau lönd sem tilheyra Evrópusambandinu. Ég man líka eftir því að það var ekki alveg jafnskemmtilegt að lesa kaflann um fjármálamarkaðinn hér. En við stóðum okkur greinilega vel hvað orkunýtingu varðaði. Þingmaðurinn talaði í andsvörum um mikilvægi þess að ná sátt. Telur hv. þingmaður að ágreiningurinn innan þings snúist fyrst og fremst um þær breytingar sem voru gerðar þegar sex vatnsaflsvirkjanir voru færðar úr nýtingarflokki yfir í biðflokk? Eða snýst hann líka um þá virkjunarkosti sem færðir voru úr biðflokki, eins og verkefnisstjórnin gerði tillögu um, yfir í verndarflokk?

Frú forseti. Fyrst og fremst snýr þetta að því að teknar voru sex virkjanir úr nýtingarflokki og settar í biðflokk. Ég lít á það sem brot á ákveðnu samkomulagi sem átti að byggjast á faglegri vinnu. Það er svo mikilvægt ef við stöndum frammi fyrir erlendum aðilum eða erlendum umhverfisverndarsamtökum að við höfum sjálf myndað okkur skoðun á því hvað við viljum virkja og hvað ekki. Svo er náttúrlega alltaf ákveðin þróun í gangi. Það verða leyst vandamál varðandi jarðvarmavirkjanir sem eru óleyst í dag. Það eru komnar til skáboranir þannig að allt það sem ég hef kallað krabbamein af rörum hverfur. Svona jarðvarmavirkjanir gætu orðið allt að því nett sveitahótel og fallið mun betur inn í landslagið. Ég ætla að vona að menn fari að ganga betur um hraun og annars staðar þar sem gerðar eru tilraunaboranir og skilji ekki eftir palla hingað og þangað úr möl eins og maður sér í kringum Keili. Þetta er eitthvað sem við þurfum að læra, að ganga betur um þegar við gerum rannsóknir og annað. Það er eins gott að við verðum búin að gera einhvers konar samkomulag um það hvað við viljum virkja og hvað við viljum ekki virkja áður en við mætum erlendum aðilum. Þá er ég ekki að tala um auðhringa eða slíkt heldur umhverfisverndarsamtök sem munu krefjast þess að Íslendingar nýti þá hreinu orku sem hér er til að minnka álagið á andrúmsloft jarðar vegna koldíoxíðmengunar og annarrar mengunar sem veldur hitnun jarðar. Við skulum búa okkur undir það.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri Blöndal fyrir svörin. Ég velti fyrir mér því sem kom fram í svörum þingmannsins um samkomulag. Þegar maður les til dæmis nefndarálit meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar verð ég að viðurkenna að ég get ekki fundið gífurlega mikla ánægju hjá meiri hlutanum með þá tillögu sem lögð er til. Það getur verið að sú tillaga sem meiri hlutinn leggur til endurspegli ákveðna málamiðlun sjónarmiða vegna þess að þar eru gefnir eftir ákveðnir hlutir, sérstaklega þeir sem tengjast jarðvarmavirkjununum eins og hv. þingmaður nefndi. Ástæðan fyrir því að ég tek þetta upp er að á bls. 10 í álitinu les maður að leiðarspurningin sem meiri hlutinn vill nálgast sé sú hversu lítið við komumst af með að virkja á hverju tímaskeiði. Það virðist vera mjög takmarkaður áhugi á því að virkja þó að hér sé raunar lagt til að ákveðnir virkjunarkostir fari í nýtingarflokk. Þess vegna spurði ég áðan, varðandi það að auka sáttina innan þings, hvort ágreiningurinn snerist fyrst og fremst um þá virkjunarkosti sem hafa verið færðir úr nýtingarflokki yfir í biðflokk eða hvort við séum líka að tala um þá kosti sem voru færðir úr bið yfir í verndarflokk. Ég hef tekið eftir því í umræðunni undanfarna daga að það hefur ekki verið mikið rætt um að gerðar hafa verið mun meiri breytingar á þeim tillögum sem komu frá verkefnisstjórninni og endurspegla að hér eru samfélagssjónarmið undir en líka pólitísk sjónarmið. Fókusinn hefur fyrst og fremst verið á það sem er í gangi hér innan lands 

Frú forseti. Auðvitað eru mjög skiptar skoðanir um þetta efni meðal þingmanna eins og meðal þjóðarinnar. Það er til fólk sem virkilega vill ekki virkja neitt meira. Þegar maður spyr hvar eigi að framleiða álið þá svarar það: Við skulum ekkert nota ál meira. Þegar maður segir að það sé nú notað í bíla og annað slíkt, þá segir það: Við skulum hætta að nota bíla. Það á sem sagt að fara niður með lífskjörin vegna þess að þetta fólk vill ekki ganga á náttúruna. Ég hef alltaf ráðlagt þessu fólki að fara upp á Esjuna og kíkja yfir Reykjavík, það er búið að breyta náttúrunni mjög mikið í Reykjavík og skemma og hún er orðin gjörsamlega óþekkjanleg frá því sem var. Mannkynið þarf alltaf ákveðið pláss til að lifa, byggja hús, leggja vegi og hafa sína virkni, það er alltaf á kostnað náttúrunnar. Það er bara þannig. Nú getur maður valið hvað við viljum hafa lífskjörin góð og hvað við ætlum að ganga mikið á náttúruna. Þetta er eiginlega spurning um það. Svo koma aðrar þjóðir sem hafa miklu lakari lífskjör og krefjast þess að fá svipuð lífskjör og við. Þær segja: Þið eruð búin að menga í 100 ár, nú er komið að okkur. En þetta er einn hnöttur og þess vegna þurfa menn alls staðar að gæta sín. Menn eiga eftir að koma hingað og segja: Þið eruð með svo hreina orku, þið skuluð nota hana til að minnka álagið sem veldur hitnun jarðar. Þetta er það sem ég óttast hálfpartinn til framtíðar. Nú getur vel verið að þetta gerist ekki, en ég hefði gjarnan viljað heyra sjónarmið hæstv. umhverfisráðherra sem þarf að standa hérna og segja við erlend umhverfisverndarsamtök: Íslendingar ætla sko ekkert að fara að virkja, þeim dettur það ekki í hug. Þeir eru búnir að gera rammaáætlun og ætla ekkert að virkja meira. Þá verður hann spurður: Hvernig ætlar þú að koma í veg fyrir hitnun jarðar? Hann svarar: Þið sjáið bara um það.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér rammaáætlun ríkisstjórnarinnar. Við erum ekki að ræða rammaáætlun íslensku þjóðarinnar. Það hvarflar ósjálfrátt að manni tilgangsleysi hlutanna. Hver ætli sé tilgangurinn með því að við séum á lokastigi þess að setja fram rammaáætlun, ferli sem byrjaði fyrir 12, 13 árum? Það ferli tók gríðarlega mikinn tíma og mikla orku frá alls kyns sérfræðingum á hinum ýmsu sviðum sem settu fram vel rökstuddan lista yfir svæði sem við ættum að nýta, vernda eða setja í biðflokk, allt gert til að reyna að sætta ólík sjónarmið í þjóðfélaginu, sætta andstæð sjónarmið þeirra sem ekkert vilja gera og þeirra sem allt vilja gera. Þessari miklu vinnu, vönduðu og merkilegu vinnu, lauk með því að skilað var lista yfir þessi orkuverkefni til stjórnvalda. Stjórnvöld báru ekki meiri virðingu fyrir þeirri vinnu en svo að pólitíkusar fóru með puttana í það að raða niður kostum. Það var ekki gert á Alþingi. Nei, tveir ráðherrar bitust um virkjunarkosti, friðunarkosti og kosti sem áttu að falla í biðflokk og öll sú vinna tók mið af pólitískum hagsmunum þessara tveggja einstaklinga. Það er því ekki nema von að manni verði hugsað til tilgangsleysis hlutanna. Það lítur allt út fyrir að þessi þingsályktunartillaga verði samþykkt í þinginu, hvort sem það verður fyrir áramót eða fyrir janúarlok. Það er ljóst að meiri hlutinn mun knýja hana í gegn í krafti atkvæða sinna á Alþingi og í nafni lýðræðis en ekki í nafni sátta. Ekki í nafni sátta eins og var lagt af stað með í þessa löngu ferð. Það er ekki nema von að mér verði hugsað til tilgangsleysis hlutanna. Næsta vor þegar ný ríkisstjórn tekur við verður fyrsta verk hennar að breyta þessari rammaáætlun. Vonandi ber hún gæfu til þess að fara þá leið að leiða þetta allt saman í jörð með því að láta sérfræðinga klára þá vinnu sem hefur staðið yfir í um 13 ár þannig að hægt sé að mynda raunverulega sátt um málið. Það er líka hugsanleg hætta á því að stjórnvöld sem taka við muni raða verkefnum út frá sínum hagsmunum. Þá verður mér aftur hugsað til tilgangsleysis hlutanna. Til hvers að standa í þessu öllu saman ef ekki á að reyna að ná fram sátt með þessari vinnu? Hver er tilgangurinn með því? Ég sé hann ekki og ég býst við að fæstir sem hugsa málið af einhverri dýpt sjái nokkurn tilgang með rammaáætlun sem ekki leiðir til sáttar í þjóðfélaginu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir innlegg hans í umræðunni. Varðandi það sem hann kom inn á lokaorðum sínum - að tilgangslaust væri að standa í þessu vegna þess að líklegt væri að ekki næðist nein sátt við meginþorra, við skulum segja þings og þjóðar með þessari þingsályktunartillögu, og er nærtækast að vísa til umræðna Alþýðusambands Íslands um það hvernig þeir líta svo á að ríkisstjórnin sé að fara með þetta mál, brjóti samkomulög og eyðileggi þær forsendur sem meðal annars áttu að tryggja kjarasamninga - þá er rétt að spyrja hv. þingmann hvernig hann mundi líta á það, færu kosningarnar þannig að hann kæmist í ríkisstjórn, ef þetta verður samþykkt svona, óbreytt, eins og það liggur fyrir. Hvort hér sé komið fordæmi fyrir því að hver ríkisstjórn leggi fram sína stefnu, sína rammaáætlun og allri hugmyndafræðinni, hinni 14 ára gömlu hugmyndafræði, í það minnsta, sé bara vikið til hliðar. Og sú hugmyndafræði um að reyna að ná sátt milli ólíkra afla sé horfin og menn leggi bara fram stefnu sína sem hentar hverri ríkisstjórn á hverjum tíma. Lítur hv. þingmaður á að það sé líkleg afleiðing þessa? Mundi hv. þingmaður, komist hann í aðstöðu eftir kosningar, leggja það til verandi þá í þeirri ríkisstjórn? Er þá ekki allnokkur skaði skeður nú þegar í raun og veru án þess þó að búið sé að samþykkja þetta? Og hvort hægt sé að grípa enn til varna fyrir hugmyndafræðina með því að fresta umræðunni um málið, setjast yfir það að nýju og reyna að ná víðtækari sátt en hér hefur 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágætisspurningu. Ef ég verð í aðstöðu næsta vor eftir kosningar mun ég leggja til að þessi rammaáætlun verði tekin upp og þeirri vinnu verði lokið sem lagt var í fyrir 13, 14 árum þegar reynt var að búa til þetta sáttaferli. Ég mundi gera það. Ég held að félagar mínir séu flestir ef ekki allir sammála þeirri málsmeðferð. Og að verkefni stjórnmálamanna yrði að reyna að byggja aftur upp traust á því ferli sem búið er að fara í gegnum. Vonandi getur maður innan ekki allt of langs tíma farið að hugsa til baka um þá stjórnarhætti sem hafa verið viðhafðir, t.d. í þessu máli, sem vondan draum. Vegna þess að það felst algjör lítilsvirðing í því sáttaferli sem farið var af stað með fyrir mörgum árum og Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur stóðu að. Það er fullkomin lítilsvirðing fyrir því ferli ef sú þingsályktunartillaga sem er til umræðu verður samþykkt. Það verður ekki hægt að líta á hana á neinn annan hátt en að hún sé eitthvert stefnuplagg núverandi ríkisstjórnar og hafi ekki með neina sátt eða neitt slíkt að gera.

Frú forseti. Það gleður mig að heyra og hef svo sem heyrt í einstaka þingmanni úr Sjálfstæðisflokki að þeir telja það mjög mikilvægt að sjálfstæðismenn freistist ekki til þess í ríkisstjórn að fara að fordæmi núverandi ríkisstjórnar og setja upp sína eigin óskaleið. Þeir mundu frekar færa verkefnið aftur til upphaflegrar hugmyndar um að ná víðtækri sátt, þótt vissulega sé það svo, og vildi ég heyra álit þingmannsins á því, að það hafa aðeins verið misvísandi skilaboð, meðal annars úr meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar. Í morgun hélt formaður nefndarinnar, Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, mjög góða ræðu. Hún stendur sannarlega fyrir skoðunum sínum sem ég held að séu ekki líklegar til að verða hluti af hinni víðtæku sátt þar sem hún vill ganga mjög langt í vernd. Hún vitnaði í ræðu sinni til bloggskrifa manna sem hafa barist fyrir náttúruvernd þar sem þeir lýsa í raun og veru frati á aðferðafræðina, segja að hún sé meingölluð að hluta til og jafnvel ónýt. Það er spurning hvort hv. þingmaður mundi vilja lýsa skoðunum sínum á því hvort hann telji þetta ferli vera nægilega faglegt. Það hefur komið fram að innan mismunandi faghópa sé ekki til stöðluð aðferðafræði til að vinna eftir, þetta sé að nokkru leyti huglægt mat á hverjum tíma. Það má til dæmis deila um það að taka virkjunarkosti eins og Norðlingaöldu og færa hana í verndarflokk á grundvelli 

Virðulegi forseti. Ég held að það sé ágætt hjá hv. þingmanni að vekja athygli á þessu. Ég er þeirrar skoðunar að eftir að faghóparnir fjórir höfðu skilað röðun sinni á virkjunarkostum hafi ferlinu lokið. Síðan var framkvæmt eitthvað sem einn af meðlimum eins faghópsins hefur sagt mér að hafi átt að vera óformleg skoðanakönnun, og þá var öll sú vinna sem hafði farið fram látin lönd og leið og menn greiddu einhvern veginn atkvæði eftir tilfinningum sínum og út úr því kom niðurstaða sem var í algjörri andstöðu við það sem faghóparnir höfðu gert sjálfir. Ég er þeirrar skoðunar að eftir að röðuninni var lokið og skýrslan gefin út, eða skrifuð, hafi þessari vinnu lokið. En þá tók við einhvers konar pólitík og tilfinningaflækjur hjá fólki þar sem niðurstaðan varð eitthvað sem ég tel að eigi ekki að nota til grundvallar, á engan hátt. Ef við höfum ekki aðferðafræðina, þ.e. hvar við ætlum að marka þessa flokka í nýtingu, bið og vernd, skulum við finna þá aðferðafræði. Ég mundi leggja það til ef ég væri í aðstöðu til þess, að sérfræðingar kæmu sér saman um aðferðafræðina þannig að þetta væri allt alveg hlutlægt í gegn. Auðvitað ráða alltaf einhverjar tilfinningar, auðvitað verður það alltaf svo, en þannig er bara lífið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni fyrir ræðu hans. Ég velti fyrir mér, virðulegi forseti, hvort svona plagg eins og við erum að ræða hér, tillaga til þingsályktunar um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða, geti nokkurn tímann verið eitthvað annað en pólitískt plagg. Ástæðan fyrir því að ég spyr að þessu er að á bls. 4 í nefndaráliti meiri hlutans er vitnað í erindisbréf verkefnisstjórnarinnar við 2. áfanga rammaáætlunar. Í því bréfi segir að markmið rammaáætlunar sé m.a., með leyfi forseta: „að skapa faglegar forsendur fyrir ákvörðun um vernd og nýtingu náttúrusvæða með áherslu á vatnsafls- og jarðhitasvæði. Í áætluninni skal leggja mat á og flokka virkjunarkosti, jafnt vatnsafls og háhita, og áhrif þeirra á náttúrufar, náttúru- og menningarminjar, meðal annars með tilliti til orkugetu, hagkvæmni og annars þjóðhagslegs gildis, samhliða því að skilgreina og meta áhrif á hagsmuni allra þeirra sem nýtt geta þessi sömu gæði.“ Ástæðan fyrir að ég spyr einmitt um þetta er að mig langar til að hv. þingmaður, frú forseti, mundi velta því fyrir sem hér talað um. Þarna er lagt niður út frá hverju eigi að meta hlutina. Það kemur síðan seinna fram í nefndarálitinu að þar er talað um orkugetu, hagkvæmni og annað þjóðhagslegt gildi. Þar með er sagt út frá hverju við ætlum að meta hlutina. Hér segir að það hafi í raun verið tekin pólitísk ákvörðun um að t.d. byggðaþróun ætti ekki að vera sjónarmið sem ætti að skipta máli þegar verið væri að meta kosti til verðmæta. Er þá ekki undirliggjandi að verið sé að segja: Hér er pólitík? Það kemur líka fram, aðeins neðar á blaðsíðunni, að það urðu breytingar þegar verkefnisstjórnin var sett á fót árið 2007. Þá var einmitt lögð áhersla á verndarnýtingu ólíkt því sem áður hafði verið. Þannig að maður sér þegar lesið er í gegnum sögu þessa 14 ára ferlis að að sjálfsögðu kemur pólitísk afstaða, tilfinningarnar, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágætisspurningu. Ég er ekki sammála þessari túlkun í greinargerðinni vegna þess að gengið er út frá mjög víðu mati og því skipt í fjóra flokka. Faghóparnir áttu að skoða áhrif á náttúru og menningarminjar, útivist, ferðaþjónustu og hlunnindi, efnahagsleg og félagsleg áhrif virkjana - þar kemur t.d. byggðaþróun inn í - og síðan virkjunarkosti og hagkvæmni þeirra. Ég tel að þessir hópar, ef marka má heiti þeirra, hafi verið það rúmt skilgreindir að það hefði verið hægt að taka tillit til nær allra þátta. En auðvitað getur vel verið að einhverjir þættir verði útundan. Miðað við það sem ég hef kynnt mér - ég hef náttúrlega fylgst með þessu til margra ára, ég hef lesið niðurstöðurnar og verið áhugamaður um þetta og áhugamaður um þessa sátt - hef ég ekki rekist á neitt sem lagt var til grundvallar sem fær mig til að halda að þetta sé eitthvað pólitískt, þrátt fyrir að vera ákveðið af Alþingi, og menn eigi því ekki að geta verið sammála um aðferðafræðina. Ég hef ekki rekist á það.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir svarið. Það virðist einmitt vera mat meiri hlutans að við flokkun kostanna hafi ekki átt að beita sérstökum sjónarmiðum um þjóðarhag eða byggðaþróun nema mjög almennt. Þar sjáum við að tekin er ákvörðun út frá ákveðinni pólitískri sýn þrátt fyrir að menn hafi skipað faghópa sem áttu að taka tillit til þessa. Það virðist vera að þeir sem fara með meirihlutavald á þingi hafi talið að þessir þættir ættu að vega minna en aðrir þættir. Maður veltir því líka fyrir sér ef skoðuð er ákvörðunin um að færa þessar sex vatnsaflsvirkjanir, þrátt fyrir að verkefnisstjórnin virðist almennt telja að þetta séu álitlegir kostir og séu jafnvel kostir sem hafa verið rannsakaðir mjög mikið, hvort þar komi ekki fram það huglæga mat sem spurt var um í fyrra andsvari, hvort það endurspeglast ekki í þessari ákvörðun. Ef við hefðum verið að vinna þessa vinnu fyrir 20 árum eða 30 árum getur vel verið að við hefðum frekar tekið þá afstöðu að vilja frekar fara í vatnsaflsvirkjanir en jarðvarmavirkjanir af því að þá hefði komið inn þetta huglæga mat. Spurning mín til hv. þingmanns er því á svipuðum nótum og fyrri spurning mín: Getur svona plagg nokkurn tímann verið annað en pólitískt? Það byggir á ákveðinni sýn, ákveðnum huglægum þáttum. Þrátt fyrir að við séum að reyna að leggja þetta niður fyrir okkur út frá hverju eigi að meta - það er talað þarna um þjóðhagsleg gildi, arðsemi eða orkugetu - koma huglægu þættirnir alltaf að.

Virðulegi forseti. Ég held að við hv. þingmaður séum kannski ekki að lesa sömu plöggin. Ég les það sem kom frá faghópunum, eins og þeir skiluðu þessu af sér. Ég gef ekkert sérstaklega mikið fyrir útskýringar í greinargerðinni með frumvarpinu. Þar eru hlutirnir togaðir og teygðir á þann veg að þeir þjóni þeim tilgangi að tveir einstaklingar geti „vílað og dílað“ um þetta, ef maður slettir hérna, út frá pólitískum forsendum. Þess vegna sagði ég að ég hefði haldið að því faglega ferli sem við höfum lýst hafi raunverulega lokið með þessari skýrslu hérna, niðurstöðum faghópanna. Það hefur ekki verið unnin fagleg vinna í framhaldi af því sem leiðir til hlutlægs mats á því hvernig kostirnir eigi að vera. Það er raunverulega það sem ég hef verið að reyna að segja. Ef ég mætti ráða mundu sérfræðingar taka við þeirri skýrslu og því mikla efni sem var unnið í tengslum við hana og meta það til þess að finna út nýtingarflokk, biðflokk og verndarflokk. Það er algjörlega ljóst að tveir pólitískir ráðherrar geta ekki skipt þessu á milli sín þegar þeir togast á um hvað eigi að lenda í hvaða kjördæmi og hvernig hlutirnir eigi að vera. Það skapar enga sátt. Enda stöndum við hérna dag eftir dag og kvöld eftir kvöld vegna þess að við erum algjörlega ósammála þessu. Þetta er ósáttaferli 

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 99/2010, um ívilnanir vegna nýfjárfestinga á Íslandi, með síðari breytingum, á þskj. 644, mál nr. 502. Í 8. gr. núgildandi laga er kveðið á um að ívilnanir geti verið í formi beins opinbers fjárstuðnings vegna nýfjárfestingaverkefnis, þ.e. til slíks er heimild í gildandi lögum, en með frumvarpi þessu er lagt til að sá fjárstuðningur eða heimild til slíks beins fjárstuðnings verði felld úr gildi. Er þetta gert vegna þess að ekki hefur reynt á þetta ákvæði, það hefur ekki komið til tals að veita slíkan beinan fjárstuðning meðal annars í ljósi erfiðrar fjárhagsstöðu ríkissjóðs. Augljóslega er þörf fyrir áframhaldandi aðhald í rekstri og ekki heppilegt að hafa slíkt ákvæði í lögum ef ekki er líklegt að til þess komi að því verði beitt. Hins vegar og samhliða brottfalli þessa ákvæðis eða þessarar heimild til beins fjárstuðnings er lagt til að ívilnanir í formi byggðaaðstoðar, sem tengist þá sköttum og opinberum gjöldum, verði auknar frá því sem nú er kveðið á um í 9. gr. laganna. Hér er um að ræða breytingar sem geta skipt fjárfesta miklu máli, einkum við upphaf fjárfestingar. Með því er reynt að stuðla að bættri samkeppnisstöðu fyrir Ísland þegar kemur að slíkum ívilnunum vegna nýfjárfestinga á Íslandi og rétt að taka fram að það gildir jafnt fyrir innlenda sem erlenda aðila sem geta nýtt sér ákvæðin í þessari rammalöggjöf. En reynsla okkar undanfarin ár af samskiptum við áhugasama erlenda fjárfesta er auðvitað sú að þeir eru mjög vel vakandi fyrir því hvaða ívilnandi kjör bjóðast hér á landi í samanburði við önnur lönd. Þetta er því liður í að reyna að bæta samkeppnisstöðu Íslands að þessu leyti. Þær breytingar sem frumvarpið felur einkum í sér eru eftirtaldar: 1. Að félögum verði veitt 18% tekjuskattshlutfall eða þak við nýfjárfestingar á viðeigandi tíma í stað 20% eins og nú er, samanber þá almennu tekjuskattsprósentu sem er við lýði í lögum. 2. Að slíkt félag sem ræðst í nýfjárfestingu sé undanþegið stimpilgjöldum í stað þess að stimpilgjaldið sé 0,15%. 3. Að afsláttur af fasteignaskatti geti numið allt að 50% í stað 30% nú. 4. Að afsláttur af almennu tryggingagjaldi geti numið allt að 50% í stað 20% nú. Frumvarpið hefur eðli málsins samkvæmt ekki bein áhrif á útgjöld ríkissjóðs. Þær breytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu geta þó vissulega haft í för með sér að ríkissjóður verði af nokkrum skatttekjum sem og sveitarfélög yfir það tímabil sem ívilnunarsamningurinn gildir. Á móti vegur að fjárfestingarverkefni skapa fjölda starfa og skila þjóðarbúinu auknum verðmætum í framtíðinni þannig að ávinningur er af því að ná slíkum verkefnum af stað og ríkið verður að sjálfsögðu ekki af skatttekjum ef ekki verður af slíkum fjárfestingum án nægjanlegrar hvatningar. Í mörgum tilvikum getur það einmitt verið tilfellið að óvissa er um hvort af viðkomandi nýfjárfestingum yrði ef ekki kæmu til þær ívilnanir eða hliðstæðar ívilnanir því sem lagðar eru til í frumvarpinu og þar með yrðu menn af tekjum og störfum sem ella vonandi skapast. Nái frumvarpið fram að ganga mun það þegar taka gildi en breytingarnar koma ekki til framkvæmda fyrr en samþykki Eftirlitsstofnunar EFTA, ESA, liggur fyrir, en tilkynning um þessar fyrirhuguðu breytingar hefur þegar verið send stofnuninni. Í þessu samhengi er einnig rétt að benda á að lög nr. 99/2010 falla að óbreyttu úr gildi 31. desember 2013, það er á sama tíma og samþykkt byggðakorts, sem er í gildi fyrir Ísland nú fyrir árin 2008 til og með 2013, fellur úr gildi. Þar af leiðandi er næsta víst að lögin komi til endurskoðunar á næsta ári og til framlengingar þá að loknu árinu 2013 og þá með hliðsjón af þeirri niðurstöðu sem mun þá vonandi liggja þá fyrir varðandi byggðakortið íslenska. Það skiptir að sjálfsögðu máli hér hvernig byggðarlögin eru flokkuð með tilliti til heimilda stjórnvalda til þess að veita ívilnanir og stuðning á byggðaþróunarsvæðum. Hæstv. forseti. Þetta eru meginefni þessa frumvarps sem í sjálfu sér felur í sér tiltölulega einfaldar og skýrar efnisbreytingar á gildandi ívilnunarlöggjöf þannig að um það þarf ekki að fjölyrða. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til 2. umr. og hv. atvinnuveganefndar.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki, og lögum nr. 87/1998, um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi. Frumvarpið er á þskj. 643 og er 501. mál þessa þings. Það er kunnara en frá þurfi að segja að í kjölfar fjármálaáfallsins mikla sem varð á haustdögum 2008 hófst mikið starf að því að fara yfir löggjöf á sviði fjármálamarkaðar. Þar á meðal skipaði viðskiptaráðherra strax nefnd í þessu skyni. Markmiðið með þeirri vinnu var að komið yrði í veg fyrir að sambærilegir erfiðleikar gætu endurtekið sig hér á landi og hafa margar tillögur sprottið af starfi á því sviði sem hafa skilað sér og leitt til breytinga á lögum um fjármálafyrirtæki sem gerðar voru bæði árin 2010 og aftur 2011. Þá voru gerðar breytingar á sparisjóðakafla laganna nú í vor í kjölfar endurskoðunar á sparisjóðakerfinu en starfshópur á vegum sparisjóðanna, með aðkomu Bankasýslu ríkisins og ráðuneytis, hefur á undanförnum missirum unnið að mati á rekstrarhorfum sparisjóðanna og framtíðarsýn fyrir sparisjóðakerfið eins og kunnugt er, sem hefur verið í verulegri óvissu. Heildarendurskoðun allrar löggjafar á sviði fjármálamarkaða er að sjálfsögðu hvergi nærri lokið enda um mjög viðamikið regluverk að ræða sem hefur áhrif á flesta ef ekki alla landsmenn. Nokkrar nefndir hafa verið skipaðar sem hafa á undanförum árum unnið að þessu verkefni og sumar eru enn við störf við að yfirfara ýmsa þætti löggjafarinnar. Þá hefur atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið nýlega sett af stað tvo starfshópa, m.a. í kjölfar þeirrar viðamiklu skýrslu sem hér kom fram á þingi á vormánuðum sl. og fylgt var eftir með áliti og skýrslu sérstakrar sérfræðinganefndar nú í haust. Verkefni þessara tveggja starfshópa er annars vegar að fara yfir tillögur að svonefndum Basel III reglum, sem varða eigið fé fjármálafyrirtækja, og hins vegar er það starfshópur sem endurskoðar reglur um slit fjármálafyrirtækja, um millibankaviðskipti o.fl. Þá hefur ráðuneytið einnig til skoðunar hvort setja eigi reglur um eða kveða á um aðskilnað á milli viðskiptabanka- og fjárfestingarbankastarfsemi hjá fjármálafyrirtækjum. Í kjölfar fjármálahrunsins á haustdögum árið 2008 var mikið rætt um eigendur og eignarhald á fjármálafyrirtækjum, m.a. hvort að þeir sem héldu virkum eignarhlut í stærstu fjármálafyrirtækjum landsins hafi verið hæfir til þess að ráða svo stórum hlut og hvort sömu eigendur hafi ráðið yfir stærri hlutum í gegnum eignarhaldsfélög hérlendis og í gegnum aflandsfélög. Nú hefur að nokkru leyti svipuð umræða skotið upp kollinum aftur en fremur að sjálfsögðu þá rætt um eignarhald þeirra fjármálafyrirtækja sem urðu til í kjölfar hruns hinna eldri. Með frumvarpi þessu eru lagðar til reglur um að fjármálafyrirtæki upplýsi um eignarhald þeirra raunverulegu eigenda sem eiga umfram 1% í fjármálafyrirtækjum, bæði í ársreikningum sínum og á vefsíðum fjármálafyrirtækjanna sjálfra. Sé eigandi að eignarhlut umfram 1% lögaðili í skilningi ákvæðisins, skal jafnframt koma fram hverjir eða hver sé hinn raunverulegi eigandi að viðkomandi hlut. Slík regla getur auðveldað Fjármálaeftirlitinu eftirlit með því hverjir fari með eignarhald yfir fjármálafyrirtækjum á hverjum tíma og tengt saman tengda aðila. Ásamt því byggir ákvæðið á sjónarmiði um almannahagsmuni. Almenningur hefur hagsmuni af því að vita hverjir séu eigendur þeirra fyrirtækja sem hefur verið falið það traust að varðveita fjármuni almennings í formi innstæðna ekki síst. Í kjölfar breytinga sem gerðar hafa verið á lögum um fjármálafyrirtæki á undanförnum árum hafa margar ábendingar borist um það sem betur mætti fara í löggjöf á sviði fjármálamarkaðar. Með frumvarpi þessu er leitast við að bæta ýmis ákvæði laga um fjármálafyrirtæki og laga um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi. Þá er samhliða þessu lagt til að þrjár tilskipanir Evrópusambandsins verði innleiddar að fullu í íslenskan rétt. Á grundvelli alls þessa sem að framan hefur verið rakið hefur frumvarp þetta verið unnið. Í því eru lagðar til breytingar á lögum um fjármálafyrirtæki og opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi sem eru í meginatriðum eftirfarandi: Orðskýringum er breytt til hagræðingar ásamt því að nýjar orðskýringar koma inn í íslenskan rétt um endurverðbréfun. Þagnarskylda þriðju aðila á upplýsingum sem þeir kunna að taka á móti eða komast að vegna starfa síns er áréttuð. Fjöldi varamanna í stjórnum fjármálafyrirtækja er lækkaður niður í tvo. Tímafrestur vegna samskipta eftirlitsyfirvalda ríkja vegna stofnunar útibúa er styttur. Hæfisreglum um lögmenn sem jafnframt sitja í stjórnum fjármálafyrirtækja, bráðabirgðastjórn eða slitastjórn er breytt og þeim gefinn kostur á að vinna störf sem ekki er talið að valdi hagsmunaárekstrum á markaði. Þeir sem eiga umfram 1% af hlutafé eða stofnfé í fjármálafyrirtækjum skulu tilgreindir í ársreikningi félagsins og fjármálafyrirtæki skal einnig birta upplýsingar um þá á vefsíðu. Sé eigandi lögaðili skal raunverulegur eigandi eða raunverulegur hagnaðaraðili tilgreindur. Ákvæði um það hvenær útibú teljist sérstaklega mikilvægt er bætt við lögin. Nýtt ákvæði kemur inn í lög um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi sem kveður á um að Fjármálaeftirlitið skuli í neyðartilfellum taka tillit til fjármálastöðugleika á EES-svæðinu við töku ákvarðana sinna. Eins og áður sagði voru í vor gerðar breytingar á sparisjóðakafla laganna um fjármálafyrirtæki. Í meðförum þingsins voru hins vegar gerðar breytingar á nokkrum ákvæðum frumvarpsins, m.a. á ákvæði frumvarpsins sem breytti 14. gr. laganna þannig að sparisjóðir með 5 millj. evra stofnfé geti eins og áður haft sömu starfsheimildir og viðskiptabanki en sparisjóðir með 1 millj. evra í stofnfé geti einungis stundað takmarkaða starfsemi, hafi sem sagt svokallað takmarkað starfsleyfi með höndum. Sú breyting hefði átt að leiða til breytinga á ákvæði frumvarpsins sem breytti 2. tölulið 1. mgr. 4. gr. laganna en sú breyting fórst fyrir. Því er sem sagt þá kippt í liðinn með þessu frumvarpi. Ásamt því hefði mátt skýra betur starfsheimildir þeirra sparisjóða sem starfa á afmörkuðum og staðbundnum starfssvæðum. Með frumvarpi þessu er því lagt til að starfsheimildir þessara sparisjóða verði skýrðar betur í lögum. Þá er jafnframt lögð til sú breyting að núgildandi 63. gr. laga um fjármálafyrirtæki, sem fjallar um ráðstöfun hagnaðar, að hagnaðurinn nái ekki til bókhaldslegs hagnaðar sem myndast vegna endurskipulagningar sparisjóðs. Herra forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um alþjóðlega þróunarsamvinnu Íslands, nr. 121/2008, með síðari breytingum. Það fjallar um hlutverk þróunarsamvinnunefndar en það er utanríkismálanefnd í heild sinni sem flytur þetta frumvarp. Frumvarpið lýtur að breytingu á 2. gr. gildandi laga sem fjallar um þróunarsamvinnunefnd og er lagt fram í því skyni að skýra hlutverk þessarar nefndar skv. 2. gr. laga um alþjóðlega þróunarsamvinnu Íslands. Þannig er fyrirhugað að taka af allan vafa um aðkomu Alþingis og fulltrúa þingflokkanna að stefnumarkandi umræðu og ákvörðunum ráðherra um málefni alþjóðlegrar þróunarsamvinnu, tvíhliða sem marghliða. Það er mikilvægt að mati utanríkismálanefndar að Alþingi hafi skýra aðkomu í ljósi þeirra miklu fjármuna sem veittir eru til þróunarsamvinnu nú þegar og ætlunin er að auka á næstu árum. Þetta var markmið með lögunum sem sett voru árið 2008 en það hefur komið í ljós við framkvæmd að það skortir nokkuð á að nákvæmlega það markmið hafi gengið eftir. Utanríkismálanefnd hefur um nokkurt skeið haft alþjóðlega þróunarsamvinnu Íslands til umfjöllunar. Meðal þeirra atriða sem lögð hefur verið áhersla á við umfjöllunina er aðkoma Alþingis að málefnum tengdum þróunarsamvinnu og verkefni og skipan þróunarsamvinnunefndar í kjölfar niðurlagningar stjórnar Þróunarsamvinnustofnunar Íslands, sem var ákveðið með lögunum um alþjóðlega þróunarsamvinnu Íslands frá árinu 2008. Utanríkismálanefnd ítrekar nú sem fyrr mikilvægi þverpólitísks samstarfs og samstöðu sem og langtímastefnumörkunar á sviði þróunarsamvinnu. Í þessu frumvarpi nefndarinnar er lagt til að 3. mgr. 2. gr. laganna verði ítarlegri en nú er og þar verði kveðið á um að þróunarsamvinnunefnd kjósi sér formann og varaformann úr hópi nefndarmanna, sem ekki hefur verið í gildandi lögum, að ráðherra tilnefni einn fulltrúa til starfa með nefndinni og að forstjóri Þróunarsamvinnustofnunar Íslands eða fulltrúi hans sitji jafnframt fundi nefndarinnar. Með þessu er í fyrsta lagi tryggt að þróunarsamvinnunefnd verði kölluð saman að beiðni formanns eða varaformanns í forföllum þess fyrrnefnda. Í öðru lagi er tryggt að nefndin eigi gott samstarf við ráðuneytið og Þróunarsamvinnustofnun. Utanríkismálanefnd hefur fjallað nokkuð um þetta málefni, eins og ég gat um, og rætt bæði við fulltrúa í þróunarsamvinnunefnd, við utanríkisráðuneyti og við starfsfólk Þróunarsamvinnustofnunar og almennt má segja að það sé góður samhljómur um þær breytingar sem nefndin hefur lagt hér til. Enda þótt hér sé um að ræða frumvarp nefndar mun ég þó leggja til, virðulegur forseti, að lokinni þessari umræðu að málinu verði vísað til 2. umr. en einnig til utanríkismálanefndar þar sem hún hyggst kanna örfá atriði í þessu lagafrumvarpi nánar á milli umræðna. Ég legg því til að málinu verði vísað til nefndarinnar og til síðari umræðu að lokinni þessari umræðu.

Forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á sveitarstjórnarlögum, nr. 138/2011, með síðari breytingum, samþykktir um stjórn sveitarfélaga. Frá umhverfis- og samgöngunefnd. 1. gr. hljóðar svo: Í stað dagsetningarinnar 1. janúar 2013 í ákvæði til bráðabirgða IV í lögunum kemur 30. júní 2013. 2. gr: Lög þessi öðlast þegar gildi. Í greinargerð segir: Í ákvæði til bráðabirgða IV í sveitarstjórnarlögum, nr. 138/2011, segir að samþykktir um stjórn og fundarsköp sveitarfélaga skuli halda gildi sínu til 1. janúar 2013. Í 2. mgr. 9. gr. laganna segir að ráðuneytið skuli semja fyrirmynd að samþykkt um stjórn sveitarfélaga og fundarsköp sveitarstjórnar og birta í Stjórnartíðindum. Vinnu við gerð fyrirmyndarinnar var ekki lokið fyrr en í nóvember sl. og var hún birt 20. nóvember 2012 með auglýsingu nr. 976/2012. Herra forseti. Í stuttu máli má einfaldlega segja að með því að framlengja tímafrestinn í ákvæði til bráðabirgða IV gefst sveitarstjórnum landsins nægur tími bæði til að gera og samþykkja nýjar samþykktir en í ljós hefur komið að mikil þörf er á því að framlengja þessa fresti. Ég tel ekki þörf á að lengja mál mitt frekar hvað þetta mál varðar og ítreka að þetta er frá umhverfis- og samgöngunefnd allri án nokkurra fyrirvara.

Vill hv. þingmaður að málinu verði vísað til nefndar að nýju eða einungis til 2. umr.?

Forseti. Ég biðst afsökunar. Ég óska þess að málinu verði vísað til 2. umr.

Forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á skipulagslögum, nr. 123/2010, með síðari breytingum, auglýsing deiliskipulags, frá umhverfis- og samgöngunefnd. „1. gr. 2. mgr. 42. gr. laganna verður svohljóðandi: Hafi auglýsing um samþykkt deiliskipulag ekki verið birt í B-deild Stjórnartíðinda innan árs frá því að athugasemdafresti tillögu til deiliskipulagsins lauk telst deiliskipulagið ógilt og fer þá um það í samræmi við 41. gr. 2. gr. Við 4. mgr. 44. gr. laganna bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Hafi auglýsing um óverulega breytingu á deiliskipulagi ekki verið birt í B-deild Stjórnartíðinda innan árs frá samþykki sveitarstjórnar telst breytingin ógild. 3. gr. Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Í nefndaráliti umhverfisnefndar um frumvarpið á 138. löggjafarþingi, þ.e. frumvarpi til nýrra skipulagslaga, segir að nefndinni hafi verið greint frá því að nokkur misbrestur hefði orðið á því að sveitarfélög samþykktu formlega deiliskipulag í sveitarstjórn eða birtu auglýsingu um samþykkt deiliskipulag í B-deild Stjórnartíðinda. Skipulag taki ekki gildi fyrr en það hafi verið samþykkt og auglýst í B-deild og því hafi komið upp tilfelli þar sem unnið hafi verið eftir ósamþykktu skipulagi. Nefndin lagði því til breytingar á frumvarpinu í þá veru að væri deiliskipulagið ekki samþykkt í sveitarstjórn innan árs frá því að athugasemdafrestur rynni út skyldi hefjast nýtt ferli þar sem tillagan væri auglýst á nýjan leik. Þá yrði jafnframt skilyrt að eftir samþykkt deiliskipulags væri það auglýst í B-deild Stjórnartíðinda innan þriggja mánaða frá endanlegri afgreiðslu sveitarstjórnar ella teldist tillagan ógild og ferlið hæfist að nýju. Reynsla af framfylgd 42. gr. laganna hefur hins vegar leitt í ljós að sá þriggja mánaða tímafrestur sem sveitarstjórnum er veittur frá samþykkt deiliskipulagsins til birtingar þess í B-deild er of knappur. Í frumvarpi þessu er því lagt til að tímafrestur sveitarstjórnar til að birta auglýsingu í B-deild Stjórnartíðinda um samþykkt deiliskipulags verði samræmdur þeim tímafresti sem sveitarstjórn hefur til að samþykkja tillögu að deiliskipulagi frá því að tillagan var auglýst. Því er hér lagt til að hafi auglýsing um samþykkt deiliskipulag ekki verið birt í B-deild Stjórnartíðinda innan árs frá því að athugasemdafresti deiliskipulagstillögunnar lauk teljist deiliskipulagið ógilt og fari þá um það í samræmi við 41. gr. laganna. Í frumvarpi þessu er til samræmis einnig lagt til að settur verði tímafrestur fyrir auglýsingu sveitarstjórnar í B-deild Stjórnartíðinda um samþykki sveitarstjórnar á tillögu að óverulegri breytingu á deiliskipulagi. Lagt er til að miðað verði við eins árs tímafrest eins og þegar um aðrar breytingar á deiliskipulagi er að ræða sem eru óverulegar. Ég ítreka, herra forseti, að þetta frumvarp er frá umhverfis- og samgöngunefnd allri og ég óska þess að málið gangi til 2. umr.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir í fjarveru innanríkisráðherra frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 61/2012, um breytingu á barnalögum. Þetta mundi, þér að segja, virðulegi forseti, vera á þskj. 614, mál nr. 476. Í frumvarpinu eru lagðar til tvenns konar breytingar. Annars vegar er lagt til að gildistöku laganna verði frestað til 1. júlí 2013. Hins vegar er lagt til að gerðar verði tilteknar breytingar sem í raun varða innra samræmi laganna og lúta að því að tiltekin ákvæði þeirra verði ekki aðeins látin ná til forsjármála heldur einnig mála er varða breytingu eða breytingar á lögheimili barns og aðfararmála. Lög nr 61/2012 voru samþykkt í júní sl. og eiga að öðlast gildi 1. janúar nk. Innleiðing laganna krefst mikils undirbúnings sem nú stendur yfir. Meðal þess sem þarf að ljúka áður en lögin öðlast gildi er að ganga frá ráðningu nýrra starfsmanna til sýslumanna eða eftir atvikum koma á öðru fyrirkomulagi sem tryggir aðgang að þeim sérfræðingum sem gert er ráð fyrir að muni starfa samkvæmt lögunum. Að þessum atriðum og öðrum er nú unnið í nánu samstarfi ráðuneytisins og sýslumanna. Hér þarf að vanda vel til verka svo að innleiðing laganna takist vel og ný ákvæði skili tilætluðum árangri í þágu hagsmuna barnsins. Nú er orðið ljóst að á fjárlögum næsta árs er gert ráð fyrir 30 millj. kr. í fjárveitingu til innleiðingar laganna og því ber að fagna. Þar með er tryggt að fjárveiting er til staðar til að tryggja þá þjónustu sem lögin bjóða um hálfs árs skeið. Með hliðsjón af framansögðu er lagt til að gildistöku laganna verði frestað til 1. júlí 2013. Lög nr. 61/2012 eru ekki samhljóða frumvarpi því sem ég lagði fyrir Alþingi - hér er talað fyrir hönd innanríkisráðherra - á sínum tíma, því frumvarpið tók breytingum við meðferð þess á Alþingi. Þannig var meðal annars samþykkt að dómurum yrði veitt heimild til þess að dæma hjá hvoru foreldra sinna barn ætti að eiga lögheimili og samþykkt að hafa áfram heimild í barnalögum til þess að knýja fram umgengni með aðför. Þar sem fyrrgreindar heimildir var ekki að finna í frumvarpinu þegar það var lagt fyrir Alþingi var eðli máls samkvæmt ekki heldur gert ráð fyrir því að ný ákvæði um ráðgjöf og sáttameðferð tækju til lögheimilismála eða að dómari gæti dæmt um meðlag og umgengni í slíkum málum. Þá var ekki vikið sérstaklega að lögheimilismálum í ákvæði um til hvaða sjónarmiða dómari eigi að líta við úrlausn máls eða í tengslum við skyldu dómara til að senda Þjóðskrá upplýsingar um niðurstöðu máls. Þegar frumvarpinu var breytt í meðförum þingsins og dómurum heimilað að dæma í sérstökum lögheimilismálum var fyrrgreindum ákvæðum ekki breytt samhliða. Sömu sjónarmið hljóta á hinn bóginn að eiga við í lögheimilismálum og forsjármálum. Því er nauðsynlegt að leggja til breytingar á lögunum þannig að fyrrgreind ákvæði taki einnig til lögheimilismála en ekki aðeins forsjármála. Þetta gildir einnig að breyttu breytanda um sáttameðferð vegna mála í tengslum við aðför. Mikilvægt er að ný ákvæði um skyldubundna sáttameðferð taki til aðfararmála og er í frumvarpinu lagt til að svo verði. Greinum 1–3 í frumvarpinu, sem lúta að fyrrgreindum atriðum, er því samkvæmt framansögðu ætlað að tryggja innra samræmi laganna. Virðulegi forseti. Ég hef nú gert grein fyrir efni frumvarpsins og legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. velferðarnefndar.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 45/2012, um breytingu á lögum um sjúkratryggingar, nr. 112/2008, og lyfjalögum, nr. 93/1994, með síðari breytingum. Frumvarp þetta eru tvær greinar. Sú fyrri breytir gildistökuákvæðinu þannig að lögin öðlist gildi 4. maí 2013 og sú síðari kveður á um að lögin öðlist þegar gildi. Forsaga málsins er sú að þann 1. júní sl. samþykkti Alþingi frumvarp velferðarráðherra um breytingu á greiðsluþátttöku í lyfjakostnaði og fleiri atriðum. Þá var kveðið á um að nýtt greiðsluþátttökukerfi lyfja tæki gildi 1. október sl. En fljótlega eftir að lögin voru samþykkt kom í ljós að gildistökutíminn gæti ekki staðist og fresta þyrfti gildistökunni til 1. janúar 2013 og flutti velferðarráðherra frumvarp þar að lútandi. Hv. velferðarnefnd afgreiddi frumvarpið óbreytt, þ.e. með gildistöku 1. janúar 2013, enda hafði komið fram á fundum nefndarinnar með fulltrúum velferðarráðuneytisins og Sjúkratrygginga Íslands að dagsetningin væri raunhæf og vert að stefna að henni þó svo að ljóst væri að menn þyrftu að hafa hraðar hendur við undirbúning. Taldi nefndin sig ekki hafa fullnægjandi forsendur til að leggja til frekari frestun á gildistöku laganna. Fljótlega eftir að Alþingi samþykkti síðara frumvarp hæstv. velferðarráðherra komu fram áhyggjur lyfsala um að ekki væri raunhæft að stefna að dagsetningunni 1. janúar 2013. Nefndin kallaði til sín gesti út af þessu máli, bæði ráðuneytið, Sjúkratryggingar og fulltrúa lyfsala. Í kjölfar þess fundar þótti nefndinni ljóst að ekki væri raunhæft að kerfið tæki gildi 1. janúar 2013 nema til félli óþarfa viðbótarkostnaður og mikið óhagræði fyrir lyfjakaupendur. Nefndin óskaði þá eftir raunhæfri áætlun um innleiðingu nýs kerfis og samþykkis þeirra sem að innleiðingunni ættu að standa á áætluninni. Þessi áætlun barst nefndinni og var samþykkt af Sjúkratryggingum Íslands, Lyfjastofnun, lyfjagreiðslunefnd, Samtökum verslunar og þjónustu, Félagi atvinnurekenda, EMR/TMS, Advania og Frumtaka. Þessi áætlun felur í sér gangsetningu nýja greiðsluþátttökukerfisins helgina 4.–5. maí 2013. Ástæðan fyrir því að 4. maí er valinn sem ný dagsetning á gildistöku laganna er sú að lögð var áhersla á að kerfið yrði gangsett um helgi og að það yrði ekki of nálægt sumarleyfistíma. Nefndin féllst á þessi rök enda stóðu allir sem hlut eiga að máli - fyrir utan að sjálfsögðu lyfjakaupendur, sem fá þá nýtt kerfi síðar í gang - að þessu samkomulagi. Nefndin leggur ríka áherslu á að unnið verði ötullega að innleiðingu nýs kerfis og minnir á að lögin voru samþykkt 1. júní sl. Ýmsir nefndarmenn í hv. velferðarnefnd hafa lýst yfir mikilli óánægju með seinagang og lélegar upplýsingar um þarfir þeirra sem eiga að innleiða kerfið. Við leggjum því ríka áherslu á að aðilar sem að þessu standa taki lög frá Alþingi alvarlega og að af innleiðingu verði í samræmi við frumvarp þetta 4. maí 2013. Hv. velferðarnefnd hefur þegar fjallað um efni frumvarpsins vegna athugasemda sem bárust eftir að lögin voru samþykkt í september sl. Því er óþarfi að málið fari aftur til nefndarinnar og legg ég til að því verði vísað til 2. umr.

Herra forseti. Ég ætla ekki að fjölyrða um ástæður þess að hér er lagt til að fresta gildistöku lyfjaendurgreiðslugrunnsins um fjóra mánuði og fjóra daga. Það veldur mér vonbrigðum og ég hef ekki sama skilning á nauðsyn þess og hv. formaður nefndarinnar en virði þær athuganir sem þar hafa verið gerðar. Ég ítreka að mikil réttarbót er fólgin í þessum lögum og sem betur fer var ekki öllum ákvæðum þeirra frestað 1. október síðastliðinn heldur tóku þá gildi þau ákvæði sem sneru meðal annars að aðgangi einstaklinga og lækna að lyfjagagnagrunni landlæknis sem ekki þurfti allan þann tíma sem fyrst Sjúkratryggingar Íslands og síðan apótekarar þurfa til að innleiða þá réttarbót sem hér er. Þetta frestunarmál lætur ekki mikið yfir sér en ég vil leyfa mér að vekja athygli hæstv. ráðherra og hv. þingmanna á einu ákvæði í lögunum sem nú skal frestað gildistöku á, sem reyndar er margrætt hér í þingsölum. Það snertir í sjálfu sér ekki lyfjaendurgreiðslukerfið sjálft, sem sagt ekki þá einstaklinga sem fara með lyfseðla fyrir lyfseðilsskyldum lyfjum í apótek og fá þar endurgreiðslu og njóta niðurgreiðslu af hálfu Sjúkratrygginga, heldur snýr það að því vandamáli sem hér hefur skapast vegna þess að S-merkt lyf hafa ekki verið endurgreidd eða greidd með sama hætti hvar sem þau eru gefin. Það hefur orðið til þess að smærri hjúkrunarheimili, dvalarheimili og jafnvel öflugar endurhæfingarstofnanir eins og Reykjalundur veigra sér við að taka við sjúklingum sem þurfa að nota dýr S-merkt lyf. Á því tók nefndin að eigin frumkvæði síðastliðinn vetur. Þess vegna er í lögunum ákvæði um að það skuli vera sama hvar S-merkt lyf eru gefin, hvort heldur það er á sjúkrahúsi, á líknardeild, á dvalarheimili, á endurhæfingarstofnun, á hjúkrunarheimili eða heima hjá viðkomandi einstaklingi. Ég vil nefna dæmi af Reykjalundi sem er endurhæfingarstofnun sem nú þegar fyrir árslok hefur kostað til 5 millj. kr. vegna fjögurra sjúklinga á þessu ári, þar af fyrir einn sjúkling sem nota hefur þurft lyf sem endurhæfingarstofnunin hefur borgað ríflega 2 millj. kr. fyrir. Er það ekki skrýtið þegar við hugsum til þess hvers lags sjúklingar það eru sem koma í endurhæfingu til Reykjalundar. Það eru meðal annars líffæraþegar sem koma úr líffæraígræðslu frá Svíþjóð með viðkomu á Landspítalanum og fara síðan til endurhæfingar á Reykjalundi. Ég vek athygli á þessu því að ég tel að það sé ekki endilega tengt apótekurunum sem biðja nú um frestun á gildistöku lyfjaendurgreiðslugrunnsins. Ég tel að það snúi frekar að endurskoðun á S-merktu skránni, þ.e. skrá yfir S-merktu lyfin. Ég er komin hingað til að hvetja hæstv. ráðherra til að tryggja að sú endurskoðun komi til framkvæmda án ónauðsynlegra tafa, því að ég tel ekki að það þurfi að vera upp á náð apótekara komið hvernig það fyrirkomulag er.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingar á lögum nr. 6/2002, um tóbaksvarnir, og lögum nr. 86/2011, um verslun með áfengi og tóbak. Markmið frumvarpsins er að draga úr neyslu á reyklausu tóbaki og heilsutjóni sem af slíkri neyslu hlýst, en rannsóknir hafa sýnt að neysla reyklauss tóbaks getur leitt til ýmissa sjúkdóma. Í ljósi reynslunnar í öðrum löndum þar sem neysla munntóbaks hefur aukist á umliðnum árum og í ljósi aukinnar neyslu ungs fólks á íslenska neftóbakinu sem munntóbaki er talið nauðsynlegt að binda í lög hömlur á frekari markaðssetningu á vöruþróun reyklauss tóbaks. Ætlunin er að mynda nokkurs konar varnarlínu svo reyklausar tóbaksvörur sem ekki hafa verið á íslenskum markaði eða seldar af Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins komist ekki í sölu hér á landi. Það er gert til að verja ungt fólk fyrir frekari tóbaksnotkun. Unnið er að gerð opinberrar stefnu í tóbaksvörnum á vegum velferðarráðuneytisins en þrátt fyrir það þykir nauðsynlegt að koma að brýnum lagabreytingartillögum eins og þeim sem hér um ræðir. Helstu efnisatriði frumvarpsins eru að í tóbaksvarnarlög verði tekið upp ákvæði um bann við innflutningi, framleiðslu og sölu tóbaksvara sem sérstaklega er beint að ungu fólki með tilliti til bragð- og lyktarefna, útlits, stærðar og lögunar umbúða, heitis vöru og markaðssetningar og framsetningu hennar að öðru leyti. Samhliða því er lagt til að ákvæði um vöruval tóbaks verði tekið í lög um verslun með áfengi og tóbak og er það sambærilegt núgildandi ákvæði þeirra laga um vöruval áfengis. Þar er lagt til að ÁTVR fái lagaheimild til að hafna tilteknum tóbaksvörum svo hægt sé að framfylgja með virkum hætti áherslum stjórnvalda í tóbaksmálum. Aðrar breytingar sem frumvarpið felur í sér eru skýrari markmiðssetning með áherslu á að unnið skuli gegn tóbaksnotkun ungs fólks. Undanþága sem heimilar innflutning, framleiðslu og sölu á skrotóbaki er felld brott en ÁTVR hefur ekki haft slíkt tóbak til sölu undanfarin ár. Mælt er fyrir um skýrari reglugerðarheimildir fyrir mælingar og prófanir á tóbaki og ef ekki er unnt að mæla eða gera viðunandi prófanir á tóbaksvöru skal hún ekki heimiluð hér á landi. Að lokum er lagt til að ákvæði um neyslu reyklauss tóbaks í framhaldsskólum og sérskólum verði samræmt gildandi ákvæðum um tóbaksreykingar. Hæstv. forseti. Ég hef nú gert grein fyrir meginatriðum frumvarpsins en vil þó vekja athygli á að þar sem ákvæði þess fela í sér tæknilegar viðskiptahindranir þarf frumvarpið að fara í kynningu á EES-svæðinu í samræmi við lög nr. 57/2000, um skipti á upplýsingum um tæknilegar reglur um vörur og farþjónustu, áður en unnt verður að samþykkja lögin frá Alþingi, en sú kynning stendur yfir um þessar mundir. Hæstv. forseti. Ég leyfi mér því að leggja til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. velferðarnefndar og 2. umr.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingar á lögum um atvinnuleysistryggingar og lögum um greiðslur Atvinnuleysistryggingasjóðs vegna fiskvinnslufólks. Hér er um að ræða tvenn ólík lög. Frumvarp þetta er lagt fram til breytingar á lögum nr. 54/2006, um atvinnuleysistryggingar og lögum nr. 51/1955, um greiðslur úr Atvinnuleysistryggingasjóði vegna fiskvinnslufólks, með síðari breytingum. Tilgangur frumvarpsins er meðal annars að veita Atvinnuleysistryggingasjóði nauðsynlegar heimildir svo unnt verði að ráðast í sérstakt átaksverkefni á árinu 2013 sem ber yfirskriftina Vinna og virkni 2013 . Átakið var kynnt með minnisblaði á fundi ríkisstjórnarinnar 16. nóvember síðastliðinn. Við gerð frumvarpsins er varðar breytingar á lögum um atvinnuleysistryggingar hafði velferðarráðuneytið samráð við Alþýðusamband Íslands, Bandalag háskólamanna, Bandalag starfsmanna ríkis og bæja, Kennarasamband Íslands, Samband íslenskra sveitarfélaga, Samtök atvinnulífsins, starfsmannaskrifstofur fjármála- og efnahagsráðuneytis og Vinnumálastofnun. Í því samráði kom meðal annars fram vilji þess efnis að leggja til að aukin áhersla yrði lögð á virkni þess hóps sem verið hefur lengi án atvinnu í stað þess að leggja til að gildistími ákvæðis til bráðabirgða X, í lögum um atvinnuleysistryggingar, yrði framlengdur enn um sinn án tilkomu frekari aðgerða. Er hér um að ræða fjórða árið í atvinnuleit. Jafnframt var talið mikilvægt að leggja til tilteknar breytingar á lögunum að öðru leyti sem fram koma í frumvarpinu. Að því er varðar þann hluta frumvarpsins er varðar breytingar á lögum um greiðslur frá Atvinnuleysistryggingasjóði vegna fiskvinnslufólks gerir fjárlagafrumvarp fyrir árið 2013 ráð fyrir að þær greiðslur úr Atvinnuleysistryggingasjóði til fiskvinnslufyrirtækja vegna fiskvinnslufólks sem nýtur kauptryggingar á grundvelli kjarasamninga á meðan vinna liggur niðri vegna hráefnisskorts, að ákvæðið falli niður frá og með 1. janúar 2013. Ákvæði laganna byggja á kjarasamningi aðila vinnumarkaðarins og viðræður hafa staðið yfir milli fulltrúa velferðarráðherra, Starfsgreinasambands Íslands og Samtaka fiskvinnslustöðva þar sem mjög þótti vegið að starfsöryggi fiskvinnslufólks. Gera má ráð fyrir að falli greiðslur þessar niður að fullu verði uppsagnir á starfsfólki innan starfsgreinarinnar tíðari. Í fjárlögum árið 2012 voru 190 millj. kr. í þessum lið en nú stefnir í að upphæðin fari í 340 millj. kr. Sett var inn í frumvarpið að fella það alveg út en hér er komin tillaga um að halda upphæðinni í 190 millj. kr. áfram með þrengingu á ákvæðum um hverjir hafa rétt á framlagi, fjölgun daga og svo framvegis. Í átakinu Vinna og virkni 2013 er lögð áhersla á að fjölga tækifærum fólks til að taka aftur virkan þátt á vinnumarkaði eftir langvarandi atvinnuleysi, en nokkur fjölgun hefur verið í hópi langtímaatvinnuleitenda á síðustu misserum. Mikilvægt þykir því að finna leiðir til að virkja atvinnuleitendur sem fullnýtt hafa rétt sinn innan atvinnuleysistryggingakerfisins eða munu að óbreyttu fullnýta þann rétt sinn innan skamms til þátttöku að nýju á innlendum vinnumarkaði. Má ætla að þannig megi koma í veg fyrir að langvarandi atvinnuleysi leiði til óvinnufærni. Er því lagt til í frumvarpinu að heimildir til að veita styrki verði rýmkaðar í lögunum. Menn hafa fylgst með því að undirritaðir hafa verið samningar sem eru með fyrirvara um afgreiðslu Alþingis varðandi þessa þætti. En ef við förum aðeins yfir helstu atriðin hér er þarna fyrst og fremst verið að koma til móts við það fólk sem verið hefur atvinnulaust í yfir 36 mánuði. Það er gert með fjölbreyttum hætti og er reynt að mæta því fólki með vinnutilboði í allt að sex mánuði en einnig með skipulögðum ráðgjafaviðtölum þar sem boðið er upp á starfsendurhæfingu hjá Virk. Í heildina er reiknað með að um 3.700 manns hafi verið í atvinnuleysistryggingakerfinu í yfir þrjú ár á næsta ári og hefur verið ákveðið að fara í átak þar sem 2.200 starfstengd vinnumarkaðsúrræði verða í boði. Þar hafa Samtök atvinnulífsins skuldbundið sig til að vera með 60% af þessum störfum, sveitarfélögin 30% og ríkið 10%. Samtals er verið að leggja hér inn 2,7 milljarða króna sem nýtist að mestu leyti sem mótframlag til launa í sex mánuði fyrir þau 2.200 starfstengdu vinnumarkaðsúrræði sem almenni vinnumarkaðurinn, sveitarfélögin og ríkið skuldbinda sig til. Við fengum reynslu af því verkefni í fyrra varðandi Vinnandi veg, en þar var um 1.300 manns boðið að fá vinnu. Þá kom í ljós að margir af þeim sem áttu að fá vinnu voru ekki vinnufærir og fóru þá í starfsendurhæfingu. Eins kom fram að þó nokkrir höfðu vinnu þá þegar og duttu því út af atvinnuleysisskrá. Þetta er gríðarlega spennandi verkefni og frumvarpið skýtur lagastoðum undir það. Það er dæmi um gott samstarf allra þeirra aðila sem komið hafa að verkefninu, sem ég taldi upp áðan. Ég mæli með því að frumvarp um breytingar á lögum um atvinnuleysistryggingar og lögum um greiðslur úr Atvinnuleysistryggingasjóði vegna fiskvinnslufólks fari til hv. velferðarnefndar til umfjöllunar.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lyfjalögum. Frumvarpið er samið í velferðarráðuneytinu í samvinnu við Lyfjastofnun, Matvælastofnun og atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið. Tilefni frumvarpsins er að veita ráðherra lagaheimild til að innleiða ákvæði tilskipunar ráðherraráðs Evrópusambandsins nr. 90/167, frá 26. mars 1990, um skilyrði sem hafa áhrif á blöndun, markaðssetningu og notkun lyfjablandaðs fóðurs fyrir dýr. Tilskipunin var tekin upp í EES-samninginn með ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 133/2007 frá 26. október, og fékk Ísland aðlögunartíma til 1. nóvember 2011 til að innleiða ákvæði hennar. Í tilskipun 90/167 er mælt fyrir um skilyrði fyrir blöndun, markaðssetningu og notkun lyfjablandaðs fóðurs. Lyfjablandað fóður er dýrafóður sem bætt hefur verið með lyfjum, t.d. sýklalyfjum og mótefnum, en sú aðferð að bæta lyfjum við dýrafóður getur verið hagnýt leið til að stjórna lyfjagjöf dýra. Markmið tilskipunarinnar er að vernda heilsu manna gegn hugsanlegri hættu vegna notkunar lyfjablandaðs fóðurs fyrir dýr sem nota á í framleiðslu á matvælum og tryggja jafnframt frjálst flæði lyfjablandaðs fóðurs innan Evrópusambandsins. Helstu efnisatriði frumvarpsins eru að lagt er til að þeim aðilum sem framleiða eða flytja inn lyfjablandað fóður verði gert skylt að sækja um leyfi til Lyfjastofnunar og er gert ráð fyrir að stofnunin hafi lögbundið eftirlit með þeim. Í samræmi við ákvæði tilskipunar nr. 90/167 er nauðsynlegt að kveðið verði skýrt á um leyfisskyldu þeirra aðila sem framleiða og flytja inn lyfjablandað fóður. Eins og staðan er í dag hefur leyfisskyldan ekki áhrif á rekstur núverandi fóðurfyrirtækja þar sem slík starfsemi er ekki stunduð hérlendis en til þess getur komið í framtíðinni. Lagt er til að lögbundin verði heimild til að innheimta eftirlitsgjald af innflytjendum og framleiðendum lyfjablandaðs fóðurs til að standa straum af lögboðnu eftirliti Lyfjastofnunar með þessum aðilum. Þá er, eins og ég hef áður sagt, gert ráð fyrir að sett verði lagastoð fyrir innleiðingu á tilskipuninni og að efnisatriði hennar verði birt með reglugerð samhliða gildistöku laganna. Hæstv. forseti. Ég hef í stuttu máli gert grein fyrir meginatriðum frumvarpsins sem breytingar þær sem hér eru lagðar til varða innleiðingu á tilskipun eins og áður sagði. Ég vil vekja athygli á að Eftirlitsstofnun EFTA ákvað í síðustu viku - það eru að verða tvær vikur síðan núna - að stefna Íslandi fyrir EFTA-dómstólinn þar sem Ísland hefur ekki innleitt þá tilskipun sem hér hefur verið fjallað um. Eftir að EFTA gaf út ráðgefandi álit síðastliðið sumar hefur ráðuneytið verið í reglulegu sambandi við fulltrúa þess og upplýst þá um gang mála, nú síðast í lok nóvember. Með hliðsjón af þeirri erfiðu stöðu sem Ísland er komið í er það von mín að frumvarpið hljóti afgreiðslu á þessu þingi. Ég leyfi mér, hæstv. forseti, að leggja til að frumvarpinu verði vísað til hv. velferðarnefndar og til 2. umr.